comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
terationuli Liberum uero arbitrium in eius liberticte siue in motulibere natu¬
ralter uolunttis. siuemming eimellogentiȩ. Eace qualeliberum arbitriũ doc &
utiq pelagianom nomx p̃ianum: Cuiusscilic& maturasit. ratiendis uoluntas
Effectus uero insuu naturidi uoluntiatis libertiate consistat : Et ex sola uel insola
ipsanatur diuoluntate habet libertatẽ & motum & intellegentiȩ munus
nos aũt scđm ueritatem fidei. ite liberum arbitrium in homine a gnoscimus
ut lic& menti rationali naturadit̃ sit cdõ msitum & bonum ac rectũ prima con¬
ditione conlatum tumem peccati meri code prauitũ & naturdiuir tute spo¬
latum nullam possit habere aduerum bonum libertatem nullũ benȩ uolunta¬
tis motũ nullum intellegentiȩ lumen nis illun gratia fueritins tauracũ quiait.

Expanded text:
te rationali, liberum vero arbitrium in ejus sit libertate constitutum, sive in motu liberae natute rationali, liberum vero arbitrium in ejus sit libertate constitutum, sive in motu liberae naturaliter voluntatis, sive in munere intelligentiae. Ecce quale liberum arbitrium docet: utique Pelagianum, non Christianum! cujus scilicet natura sit rationalis voluntas, effectus vero in sua naturali voluntatis libertate consistat; et ex sola, vel in sola naturali voluntate habeat libertatem, et motum, et intelligentiae munus. Nos autem, secundum veritatem fidei, ita liberum arbitrium in homine agnoscimus, ut, licet menti rationali naturaliter sit a Deo insitum, et bonum, ac rectum prima conditione collatum; tamen peccati merito depravatum, et naturali virtute spoliatum, nullam possit habere ad verum bonum libertatem, nullum bonae voluntatis motum, nullum intelligentiae lumen, nisi illius gratia fuerit instauratum, qui ait:
Abbreviated transcription (Latin):
dabona uelmula : Sedomũ quȩ agunt. solo natura libruto & insencato app&itu
ducanturꝰ Vnde & quȩcumq ab eisfiunt quuantũ udeu ꝑtin&. ne benudici per̃
nemala nec untia ne uirtutes : Nisi ferte. id eosibiquodum piodo comparauit
huma niarbitrii motum & brutorum animuntium app&itum. quod siciet
ille in rationalis app&itus solo naturȩ in citumento agitur : itu & stehuma¬
ni arbitriimotus solona turȩ suȩ in stinctu ad quod uoluerit ducatur:
Quod quum sit contrarium ueritati. supraiam sepius denenstratamẽ .: Et
intantũ disputator iste. auditorum sensibus & curibus abuti prȩ sumpsit ut au¬
der& uelit quida m fabricator & figulus mendaciorum nouam liberiar btru
definitionem uelutluteam & litulentam fingere. & quasi magnum aliquid intu¬
entiu moculis proponere .: Subiunx itenim posthȩc &ut : Sit q tulis differentia
inter libe rum hominis arbitrium & eius substantium : Nuturceius sit in uolunta

Expanded text:
da bona vel mala: sed ad omnia quae agunt solo naturali bruto et insensato appetitu ducantur. Unde et quaecunque ab eis fiunt, quantum ad ea pertinet, nec bona dici possunt nec mala, nec vitia nec virtutes. nisi forte ideo sibi quodam modo comparavit humani arbitrii motum, et brutorum animantium appetitum, quod, sicut ille irrationalis appetitus solo naturae incitamento agitur, ita et iste humani arbitrii motus solo naturae suae instinctu ad quod voluerit ducatur. Quod quam sit contrarium veritati supra jam saepius demonstratum est. Et in tantum disputator iste auditorum sensibus et auribus abuti praesumpsit, ut auderet, velut quidam fabricator et figulus mendaciorum, novam liberi arbitrii definitionem velut luteam et lutulentam fingere, et quasi magnum aliquid intuentium oculis proponere. Subjunxit enim posthaec et ait: Sitque talis differentia i
Abbreviated transcription (Latin):
quod nonnisi perres & substantias exsistentes efficitur. Si cut & ipsa mors
cumdicitur : utiq nullum sui substantium significat : quia naturamperse
subsi stendi non hab&: hoctumen nomine : significatur & intelligitur grauis¬
simummalum quod insubstuntiarum id est corporis & animȩ diuisione cognos¬
citur : Itaom̃p̃sds̃ supplicium quod non prȩdistinauit ut exsistere in naturia
sui: prȩdistinauittumen in naturis & substuntiis uere exsistentibus. quibus
tantum malum quodillo nomine significatur e intelligitur : uere & substantialit
nisđi quicut patressc̃i ea intradiderunt : e ipsa ueritas ueracemesse
demonstrat : utiq tenemus &um plectimur Quod ui delice ds̃ prȩscius
omnium futurorum omiã & erualiter prȩsierit quȩ erant futura id est
& bona & malu. Prȩdistinauerit uero a &ernaliter solubopa quȩ ipseerat

Expanded text:
quod non nisi per res et substantias existentes efficitur; sicut et ipsa mors quod non nisi per res et substantias existentes efficitur; sicut et ipsa mors cum dicitur, utique nullam sui substantiam significat; quia naturam per se subsistendi non habet: hoc tamen nomine significatur et intelligitur gravissimum malum, quod in substantiarum, id est animae et corporis divisione, cognoscitur. Ita omnipotens Deus supplicium, quod non praedestinavit ut existeret in natura sui praedestinavit tamen in naturis et substantiis vere existentibus, quibus tantum malum, quod illo nomine significatur et intelligitur, vere et substantialiter nis Dei, quia, ut Patres sancti eam tradiderunt, et ipsa veritas veracem esse demonstrat, utique tenemus et amplectimur. Quod videlicet Deus, praescius omnium futurorum, omnia aeternaliter praescierit quae erant futura, id est et bona et mala; praedestinaverit vero aeternaliter sola bona quae ipse erat
Abbreviated transcription (Latin):
ueritatis & beatitud inis semper passuri. promisit iste superius notitiam & scientiã
ipsius beatitudinis & ueritatis: Itaut propter hat Ognitionem & miseros nonesse
miseros &dam natos nondamnatos esse firmauerit: hocer gotenert quod hic
utcumq ueraciter dixit : & abiciat illud quodibi superuacue &l inaniter posuit
XUII. Septimo dec i mocapitulo : septem definitiones ponit hoc moda: Dm̃ non esse
auctorem factorem prȩdistinatorem suppliciorum : Predistinationemđs adea

Expanded text:
veritatis et beatitudinis sveritatis et beatitudinis sipsius beatitudinis et veritatis; ita ut propter hanc cognitionem, et miseros non esse miseros et damnatos non damnatos esse firmaverit; hoc ergo teneat quod hic utcunque veraciter dixit, et abjiciat illud quod ibi supervacue et inaniter posuit. CAPUT XVII. Septimo decimo capitulo septem definitiones ponit hoc modo: 1. Deum non esse auctorem, factorem, praedestinatorem suppliciorum. 2. Praedestinatio
Abbreviated transcription (Latin):
seruus inutilis condemnabitur : quiunuitalentum intellegentiȩ quod accepe¬
rt noluit utiliter exercere. & ex ertendo duplicare : sed uel in sud ario illud
ligauit uel in terra abscondit : id est delicate ui uendo & terrenis curis sein mer¬
gendo in fructuo sum red didit : quan do in quam ille inutilis seruus condemnu¬
bitur sicut ipsa euangelicaueritus manifestat : primum dic&ur auferte abeo
talentum Et tunc subiungetur & inutilem seruum proicite in tenebras exteri¬
ores illicerit fl&us & stridordentium Vndenulla poena itafideli homini for¬
midanda est : sicut ista: Id est in illadamnationes poliuri lum in eintellegentiȩ
d̃ & proiciintenebras exteriores : Vbi elernacȩcitite damnatis. nulluerit
in luminatio nulla contemplatio ueritutis : Cumergo hȩcita sint : quomodo
eis quuntunta & tam grauidumnatione & ernȩcecititis futuri sunt & ubsentiũ

Expanded text:
servus inutilis condemnabitur, qui unum talentum intelligentiae, quod accepeservus inutilis condemnabitur, qui unum talentum intelligentiae, quod acceperat, noluit utiliter exercere, et exercendo duplicare: sed vel in sudario illud ligavit, vel in terra abscondit, id est delicate vivendo, et terrenis curis se immergendo infructuosum reddidit: quando, inquam, ille inutilis servus condemnabitur, sicut ipsa Evangelica veritas manifestat, primum dicetur: Auferte ab eo talentum ; et tunc subjungetur: Et inutilem servum projicite in tenebras exteriores: illic erit fletus et stridor dentium . Unde nulla poena fideli homini formidanda est sicut illa, id est in illa damnatione spoliari lumine intelligentiae Dei, et projici in tenebras exteriores, ubi aeterna caecitate damnatis nulla erit illuminatio, nulla contemplatio veritatis. Cum ergo haec ita sint, quomodo eis qui in tanta et tam gravi damnatione aeternae caecitatis futuri sunt, et absentiam
Abbreviated transcription (Latin):
tuncdamnatione: ipsa uoluntas hominis libera quȩ hic maleusa est bono
intellegentiȩ &ium homodopunietur. utueritatis luceminime perfru¬
atur. sed & ipsumbonum intellegentiȩ iustissimeperdat & ae ternȩ igno¬
rantiȩ tenebras incurrat. Quod siita est smagnaest iamistahumanȩ uolun¬
tatis poena: Vt quȩ in hacuiti. suo libero arbitriomaleabusa est intellegentiȩ
bono inillatunc damnatione : &ipsumbonum intellegentiȩ perdat & nulla ueri¬
tatis luce fruatur & a&ernȩ ignorantiȩ tenebris condem neur. & hȩc poena
peruersȩ humanȩ uoluntatis intellegentiȩ lumen amittentis . tantu merit
pȩnade ipsi intellegentiȩ : ut iuste amit tenda esseuideatur . & loco eius &ernȩ
ignorantiȩ tenebrae succedant . Haec poena hu manȩmentis inilludamnu¬
tione futura : &ama nobis non respuitur: Quia ut in euangeliolegimus quundo

Expanded text:
tunc damnatione ipsa voluntas hominis libera, quae hic male usa est bono tunc damnatione ipsa voluntas hominis libera, quae hic male usa est bono intelligentiae, etiam hoc modo punietur, ut veritatis luce minime perfruatur; sed et ipsum bonum intelligentiae justissime perdat, et aeternae ignorantiae tenebras incurrat. Quod si ita est, magna est jam ista humanae voluntatis poena, ut quae in hac vita suo libero arbitrio male abusa est intelligentiae bono, in illa tunc damnatione, et ipsum bonum intelligentiae perdat, et nulla veritatis luce fruatur, et aeternae ignorantiae tenebris condemnetur. Et haec poena perversae humanae voluntatis, intelligentiae lumen amittentis, tantum erit poenale ipsi intelligentiae, ut juste amittenda esse videatur, et loco ejus aeternae ignorantiae tenebrae succedant. Haec poena humanae mentis in illa damnatione futura, etiam a nobis non respuitur; quia, ut in Evangelio legimus , quando
Abbreviated transcription (Latin):
nec deeius uoluntite ut sol& sed potius deipsius intellegentia dicit: Vt quia tria
consideruntur in mente rationali Id est esse scire uelle : & iamdeduobus
id est esse & uelleutriusq naturȩ satissibi diputis se uid&ur : Nunc &iũ descire
id est deips antellegentia aliquid ponat: Vnde salua natura & ab omnibus
poenis iuxtaeius sensum libera: non solum uoluntus ipsius naturȩ sed &ium
intellegentia : indamnatione futura. punienda intellegatur. Nontu men
aliquo supplicio uel tormento exteriori : sed tantum interioridumno: Dicit
enim : quod quicum qi modo perliberum uoluntatis arbitrium: naturalis intel¬
legentiȩ munus quod haberedebuit ad exercitium querendȩ inueniendȩ
& contemplandȩ ueritatis : commutiuerit in alios usus Id estut ipsamintelle¬
gentiȩ aciem : potius in rebusuanis & mutilibus uł &iamnoxiis occup& in illu

Expanded text:
nec de ejus voluntate, ut solet, sed potius de ipsius intelligentia dicit; ut, quia tria nec de ejus voluntate, ut solet, sed potius de ipsius intelligentia dicit; ut, quia tria considerantur in mente rationali, id est esse, scire, velle. Et jam de duobus, id est esse et velle utriusque naturae satis sibi disputasse videtur; nunc etiam de scire, id est de ipsa intelligentia aliquid ponat: unde, salva natura, et ab omnibus poenis, juxta ejus sensum, libera, non solum voluntas ipsius naturae sed etiam intelligentia in damnatione futura punienda intelligatur: non tamen aliquo supplicio, vel tormento exteriori, sed tantum interiori damno. Dicit enim quod quicunque modo per liberum voluntatis arbitrium, naturalis intelligentiae munus, quod habere debuit ad exercitium quaerendae, inveniendae et contemplandae veritatis, commutaverit in alios usus, id est ut ipsam intelligentiae aciem potius in rebus vanis et inutilibus, vel etiam noxiis occupet, in illa
Abbreviated transcription (Latin):
Q uicuidelic& ut uoluntatis eius bonuminciper& essemalum : ex nullo factum ẽ.
Etideo nec ex ipsa: huius autem fracudulentissimȩ argumentitionis oecasionẽ
e uerbisscĩ augustini accepit in libris dec iuitatedꝰ Et quod ille ad ȩdificationem
fidei & destructionem herdi corum maximema nicheorum sc. lubrit̃ disputauit.
istec allidea dimpugnationem ipsius fidei conuertit: Et inomnibus quam maxime
ita agit Vt ex subtilissimis illius scĩpatris disputationibus quod illedixit ad confir¬
mationem pielatis istefurelur &usur p& ud confirmationem suierroris .
Adiungitadhuc & dicit Fum quihic libero uoluntatis arbitrio quod estnaturalis
intellegentiȩ munus id estmentis acies imususturpitudinis mutel : illic neom
nino ueritatis honestate fruatur. iustis sime perdat : & tenebrus lernȩ igno¬
rantiȩ noneuita cre N In his uerbis non deipsa natura angelica uel humana:

Expanded text:
Quia videlicet, ut voluntatis ejus bonum inciperet esse malum, ex nullo factum est, Quia videlicet, ut voluntatis ejus bonum inciperet esse malum, ex nullo factum est, et ideo nec ex ipsa. Hujus autem fraudulentissimae argumentationis occasionem ex verbis sancti Augustini accepit in libris de Civitate Dei. Et quod ille ad aedificationem fidei et destructionem haereticorum, maxime Manichaeorum, salubriter disputavit, iste callide ad impugnationem ipsius fidei convertit, et in omnibus quam maxime ita agit ut ex subtilissimis ejus sancti Patris disputationibus, quod ille dixit ad confirmationem pietatis, iste furetur et usurpet ad confirmationem sui erroris. 12. Adjungit adhuc et dicit: Eum qui hic libero voluntatis arbitrio, quod est naturalis intelligentinino veritatis honestate fruatur, justitia perdat, et eo carcere inrantiae non evitare. In his verbis non de ipsa natura angelica vel humana,
Abbreviated transcription (Latin):
bonum malum fieri uel malumesse intellegitur s Quia ut saepius dictum est :
malumistud rationalis creaturȩ nec exdõ nec ex mali aliquo auctore . sed
ex proprio defectu abono esseco epit q Sed iste quinec angelicam nechumanũ
naturtm asserit peccare : sed solamipsius natureuoluntatem. Ideo talem de¬
finitionem posuisseuidetur : ut sic uelitostendere ipsumuo luntatis bonum
malumfieri uel malumesse : ut tamen ipsam naturam defendat ab hoc
malo aliena messe : Eoquod nom potuerit auetor essemali suȩ uoluntati.
quȩ exbo no in malum mutata est : quia bonum ut incipiat essemulum : ex nullo
est: ex nullo auctore habe causa mefficientem : sed potius defectum abono
hocibiessemalum Vt hoc intellegatur iux taeius sensum in eo quod dictumest :
exnullobonummalum esse quiauel angelicȩ uel huma nȩuoluntatis bonum
ut esr& malum: non fuitauctor eorumnatura : & ideoremansit immunis aculpa

Expanded text:
bonum malum fieri, vel malum esse intelligatur. Quia, ut saepius dictum est, bonum malum fieri, vel malum esse intelligatur. Quia, ut saepius dictum est, malum istud rationalis creaturae nec ex Deo, nec ex mali aliquo auctore sed ex proprio defectu a bono esse coepit. Sed iste, qui nec angelicam, nec humanam naturam asserit peccare, sed solam ipsius naturae voluntatem, ideo talem definitionem posuisse videtur, ut sic velit ostendere ipsum voluntatis bonum, malum fieri, vel malum esse; ut tamen ipsam naturam defendat ab hoc malo alienam esse. Eo quod non potuerit auctor esse mali suae voluntati, quae ex bono in malum mutata est: quia bonum, ut incipiat esse malum, ex nullo est. Ex nullo auctore habet causam efficientem; sed potius defectum a bono, hoc ibi malum esse: ut hoc intelligatur juxta ejus sensum in eo, quod dictum est, ex nullo bono malum esse, quia vel angelicae, vel humanae voluntatis bonum, ut esset malum, non fuit auctor eorum natura: et ideo remansit immunis a culpa.
Abbreviated transcription (Latin):
quam nullamesse constat : Necbon a uoluntis ipsius hominis. quȩ mali causa
essenon potuit  nec mala eius uoluntas : cuius auctor siquȩratur : nullus inueniri
potest: Siemindicatur. quod mala diabolquoluntas. fecerit hominis uoluntutẽ
malium : sicut potuit ad quiescere midesuadenti : itt potint & non ad quiescere :
cumergo ess& utrumq: in sua potestate : ne moeumimpulit: nemocoegit ne moeliũ
suadendo prȩualere potuit : nisi qui uintus apud se. uolunturo defectula psus
abono factus est malus: Hoc &iam & inca&eris hominibus agitur. Vnde mani¬
festum est : Ipsumbonum id estnatur ambonam : ex dõesse .: Vt autemistud naturȩ
bonumefficiatur uitio malum : ex nullo esse : quia nullum hab& auctorem
efficientem : sed casum deficientem. hocergototum : rectederationali angelicu
siuehum ananatura sentitur & dicitur ut in eis : ex nullo auctore ipsum naturȩ

Expanded text:
quam nullam esse constat; nec bona voluntas ipsius hominis, quae mali causa quam nullam esse constat; nec bona voluntas ipsius hominis, quae mali causa esse non potuit; nec mala ejus voluntas, cujus auctor si quaeratur, nullus inveniri potest. Si enim dicatur, quod mala diaboli voluntas fecerit hominis voluntatem malam, sicut potuit acquiescere male suadenti, ita potuit et non acquiescere. Cum ergo esset utrumque in sua potestate, nemo eum impulit, nemo eum coegit, nemo etiam suadendo praevalere potuit, nisi quia intus apud se voluntario defectu lapsus, a bono factus est malus. Hoc etiam et in caeteris hominibus agitur; unde manifestum est ipsum bonum, id est naturam bonam ex Deo esse; ut autem istud naturae bonum efficiatur vitio malum, ex nullo esse, quia nullum habet auctorem efficientem, sed casum deficientem. Hoc ergo totum recte de rationali angelica sive humana natura sentitur, et dicitur; ut in eis ex nullo auctore ipsum naturae
Abbreviated transcription (Latin):
unde factus est indiabolo qui primus pec cauit: Exdõ non est factus : quic ad s̃ auctor
mali non est : Ex aliqua mali substuntia non est factus : qui unullamali substantia ẽ :
Si autem quisdicat. propriu ipsius uoluntate hoc factum eẽ ut exbono fiereimalus
quȩrendumest : ut rumilla uoluntas quȩ hocin illo fecit : bona fuerit anmala:
Sibona : quomodobon a uoluntus causaessepotuit malȩ uoluntatis : Sin autem
mala uoluntas hocinillo fecit : ut exbono fier&ꝰ mulus: ipsammalam uoluntatem
quahoc factum est quis fecit : Quod cumin ueniri nulla tenus possit uere corfi¬
tendum est : nullum prȩcessissecausam efficientem illius uoluntatis malȩ :¬
quabonus angelus factus est malus : Sed potius causa messedeficientem : qui a defec¬
tus ub ono ut dictum est : appellatur malum: Similiter & in homine peccante :
ut exbono fier& malus : nec dutiq uoluntus causa eẽ potuit. nec natura mali

Expanded text:
unde factus est in diabolo, qui primus peccavit? Ex Deo non est factus, quia Deus auctor unde factus est in diabolo, qui primus peccavit? Ex Deo non est factus, quia Deus auctor mali non est; ex aliqua mali substantia non est factus, quia nulla mali substantia est. Si autem quis dicat propria ipsius voluntate hoc factum esse, ut ex bono fieret malus, quaerendum est utrum illa voluntas, quae hoc in illo fecit, bona fuerit, an mala. Si bona, quomodo bona voluntas causa esse potuit malae voluntatis? sin autem mala voluntas hoc in illo fecit ut ex bono fieret malus, ipsam malam voluntatem, qua hoc factum est, quis fecit? Quod cum inveniri nullatenus possit, vere confitendum est nullam praecessisse causam efficientem illius voluntatis malae qua bonus angelus factus est malus; sed potius causam esse deficientem, quia defectus a bono, ut dictum est, appellatur malum: similiter et in homine peccante, ut ex bono fieret malus, nec Dei utique voluntas causa esse potuit nec natura mali,
Abbreviated transcription (Latin):
causuim prȩcedentem & efficientem malitiȩ suȩ : quuex bono maliefficiuntus:
Nam &icm angelus sicut & homo utiq bonus fuit & malus essecoepit : Vnde
ergo habuit causam prȩcedentem: qua fier& malus : Num quid dsbonus : potuit
esse causa. qua effectus sit angelus malus : ab sit : quic summebonus malicausa
essenom potuit.: Simłt : absitut dicamus eẽ aliquod summum malũ & ipsum eẽ
prȩcedentem causam quabonus angelus fier& malus: Quia si hoc dicimus
manifeste contra fidei uerititem : duo principia introducimus: Id est : sicut
principiumboni Ita & principis mali. Sed hoc absit ut diximus: quia nulla est
omnino mulinatura : nec ex sistit substanti aliter : ut alicuns rei principium
essepossit.: Sed defectus abono: appellatur malum Sicut defectus lucis tenebrȩ
& defectus sanitutis languor. Isteigitur defectus abono quod appellatur malũ:

Expanded text:
causam praecedentem et efficientem malitiae suae, qua ex bono mali efficiuntur. causam praecedentem et efficientem malitiae suae, qua ex bono mali efficiuntur. Nam etiam angelus sicut et homo utique bonus fuit, et malus esse coepit. Unde ergo habuit causam praecedentem, qua fieret malus. Nunquid Deus bonus potuit esse causa qua effectus sit angelus malus? absit: quia summe bonus mali causa esse non potuit: similiter absit ut dicamus esse aliquod summum malum, et ipsum esse praecedentem causam qua bonus angelus fieret malus. Quia si hoc dicimus, manifeste contra fidei veritatem duo principia introducimus, id est sicut principium boni, ita et principium mali. Sed hoc absit, ut diximus, quia nulla est omnino mali natura, nec existit substantialiter, ut alicujus rei principium esse possit; sed defectus a bono, appellatur malum: sicut defectus lucis, tenebrae, et defectus sanitatis, languor. Iste igitur defectus a bono, quod appellatur malum,
Abbreviated transcription (Latin):
fiat: Namsiuerbi gratiu quȩratur : quȩcausasit ut illa uel illa natura sit aliquod
bonum : inuenitur utiq: summumbonum dm̃ esse : & abipso summobono omne
bonumesse. Siquȩratur undeille uelillest supiens iustus inuenitur similiter
summam sapientiam . sum mamiustitium dm̃esse : Etideo ipsu messe summã
e certissimam causum : undeomins quiuer eest scpiens sit scpiens : & unde om̃is
quiuere est iustus : sit iustus : Vtergositaliquis bonus: &apiens iustus est causa
prȩcedens & efficiens ipsa sum mabonitas . summa sapientia summa iustitia:
Sed num quid eodem modo dicerepossumus si quȩratur a nobisundebonum malum
esseincipiat : ut res pondeumus aliquod sumium malumesse. extraomnem
naturam angelicam uł humanam : & exipse sum nomulo fieri: quic quidimipsis
crecturis est malum : V tangelus malus & homo malus : quusi indehabeant

Expanded text:
fiat. Nam si, verbi gratia, quaeratur quae causa sit ut illa vel illa natura sit aliquod fiat. Nam si, verbi gratia, quaeratur quae causa sit ut illa vel illa natura sit aliquod bonum, invenitur utique summum bonum Deum esse, et ab ipso summo bono omne bonum esse; si quaeratur unde ille vel ille sapiens sit et justus, invenitur similiter summam sapientiam, summam justitiam Deum esse; et ideo ipsum esse summam et certissimam causam unde omnis qui vere est sapiens sit sapiens, et unde omnis qui vere est justus sit justus. Ut ergo sit aliquis bonus, sapiens, justus, est causa praecedens et efficiens ipsa summa sapientia, summa justitia. Sed nunquid eodem modo dicere possumus, si quaeratur a nobis unde bonum malum esse incipiat, ut respondeamus aliquod summum malum esse extra omnem naturam angelicam vel humanam, et ex ipso summo malo fieri quidquid in ipsis creaturis est malum; ut angelus malus et homo malus quasi inde habeant
Abbreviated transcription (Latin):
nationis quod omp̃s ds̃ tam frequenter & tainterribiliter comminatur eumpemitus¬
denegure Etideotum quam fidei n rũe contrarium & ueritatis inimicum: procul ab
auribus procul a cordibus fidelium repellendum: his tantis & talibus subiungitbre¬
uissi mam definitionem e dicit : Exnullobo num malũ esiẽ : quodutuigilunter in¬
telligere possimus illud in primis consider indumest : quia potest aliquoabonum
essemalum: Sicut ipsa natura ungelica uel humana : unq: in suo modo dinsuo
genere bonumest : Sed hocnaturȩ bonum potest uitio fierimulum ut & in quantũ
naturic est bonumessepermaneat : & inquantum uitiatum est : malum esse incipiat :
Atq: itubonum: malumesse non dubitetur. Vt cutem hoc fiat : id est bonum malũ
esse incipiat : nullam hab& prȩcedentem causum : unde hoc uelut consequenter

Expanded text:
nationis, quod omnipotens Deus tam frequenter et tam terribiliter comminatur, eum penitusnationis, quod omnipotens Deus tam frequenter et tam terribiliter comminatur, eum penitusdenegare; et ideo, tanquam fidei nostrae contrarium et veritatis inimicum, procul ab auribus, procul a cordibus fidelium repellendum. 11. His tantis et talibus subjungit brevissimam definitionem, et dicit: Ex nullo bono malum esse. Quod ut vigilanter intelligere possimus, illud imprimis considerandum est, quia potest aliquod bonum esse malum: sicut ipsa natura angelica vel humana utique in suo modo et in suo genere bonum est: sed hoc naturae bonum potest vitio fieri malum, ut et in quantum natura est, bonum esse permaneat, et in quantum vitiatum est, malum esse incipiat; atque ita bonum malum esse non dubitetur; ut autem hoc fiat, id est, bonum malum esse incipiat, nullam habet praecedentem causam, unde hoc velut consequenter
Abbreviated transcription (Latin):
uelut exponendo addidit: Libidinem peruersȩ uoluntutis cruciari : dumea
quȩ male aut indigne a ppeit : habere nonsinatur. Eccequalem cruciatum
futurum dicit malȩ uoluntatis in angdis & hominibus impus: Id est : nonignis
uelerni: non alicuius exterioris supplicii : sed exeotantum modo qui a quod male
cupiunt oppressȩ &coerutȩ implere nom possunt  Ita fit: ut non solum naturc̃
angelorum uel hominum mulorum numquam peccare. numquim puniendã
esse : sed & icmipsamuoluntatem quam in eispeccare concedit pullampoenam
sensuram : nullum supplicium passuram esse confirm&  nisi quale & in hacuitt
om̃s praui homines patiuntur dume quȩ praue cupiunt. uł diuino iu dicio obsistente
uł alia qualibe necessitate cogente implereminimepermittuntur .: Vnde ma¬
ifestum est : omnem poenam omnem eruciatum om̃ne tormentum futur ȩdam¬

Expanded text:
velut exponendo addidit: Libidinem perversae voluntatis cruciari dum ea velut exponendo addidit: Libidinem perversae voluntatis cruciari dum ea quae male aut indigne appetit, habere non sinatur. Ecce qualem cruciatum futurum dicit malae voluntatis in angelis et hominibus impiis, id est non ignis aeterni, non alicujus exterioris supplicii, sed ex eo tantummodo, quia, quod male cupiunt, oppressae et coercitae implere non possunt. Ita fit ut non solum naturam angelorum vel hominum malorum nunquam peccare, nunquam puniendam esse; sed etiam ipsam voluntatem, quam in eis peccare concedit nullam poenam sensuram, nullum supplicium passuram esse confirmet, nisi quale et in hac vita omnes pravi homines patiuntur, dum ea quae prave cupiunt, vel divino judicio obsistente, vel alia qualibet necessitate cogente, implere minime permittuntur, unde manifestum est omnem poenam, omnem cruciatum, omne tormentum futurae dam
Abbreviated transcription (Latin):
& cumilliduas naturas separatim inter se contrarias introduxerint : unam¬
bonam quȩ malaesse nompos sit & alteram malum quȩ bona esse non possit
istenouo & maudito genere erroris : in uno eodemq: angelico uł huma nospũ:
& naturtm dicit nom peccarer sid est mala messe non posse .: Et uoluntatem
peccare : id est malam esseposse : & id eocum dixis s& : naturam non peccare
nec puniri : ut solamu luntatem hominis peccare confirm& statimsubdidit :
Sed motus uolunturius libidinosus pumatur .: Et hoc ipsum rep& ens & inculcans
subiunxit atq ait : in impiis supplicia nom perpeli quod dẽfecit. sed quod superbia
uitioseinuenit : quibus utiq uerbis. sicut & superius : naturamangelorum
siue hominum impiorum numquam poenas passuram esse confirmat .:
Sed quod superba uoluntus uitio se admisit hoc in solu uoluntate essepuniendũ :
Et quasi ab eo quȩ reremus quȩ ess& poena futura ipsi usuitios ȩ uoluntatis

Expanded text:
 cum illi duas naturas separatim inter se contrarias introduxerint, unam cum illi duas naturas separatim inter se contrarias introduxerint, unambonam quae mala esse non possit, et alteram malam quae bona esse non possit; iste, novo et inaudito genere erroris in eodem angelico vel humano spiritu, et naturam dicit non peccare, id est malam esse non posse; et voluntatem peccare, id est malam esse posse. Et ideo cum dixisset naturam non peccare nec puniri, ut solam voluntatem hominis peccare confirmet, statim subdidit: sed motus voluntarius libidinosus puniatur. 9. Et hoc ipsum repetens et inculcans subjunxit, atque ait: In impiis supplicia non perpeti quod Deus fecit, sed quod superbia vitiose invenit. Quibus utique verbis, sicut et superius, naturam angelorum sive hominum impiorum nunquam poenas passuram esse confirmat; sed, quod superba voluntas vitiose admisit, hoc in sola voluntate puniendum esse. 10. Et quasi ab eo quaereremus quae esset poena futura ipsius vitiosae voluntatis,
Abbreviated transcription (Latin):
propter peccatum punirinaturiam : Et econtrario utrumq: istenegat : Dum
nec naturm puniri: nec naturm peccare confirmat : Itaqi scđm eius assertio
solu adõ est genita s fides autemuera firmissime ten& omnem rationalem
naturum & angelicam & humanam quantum in seest possepeccare: Sicut
manifestepeccauit & in angelis refugis : & in hominibus ꝑmandatitrans gres¬
sionem lupsis : Quod autem inelectis angelis eadem natura nom peccat : diuinȩ
est gratiȩ diuinȩ estbonitatis : Vt & bonint ex natura : & boni perseuerent
ex gratia : Sola autem illa natura pecca renum quampossit : quȩ sic est exdõ.
ut hoc sit quod dĩ. Non ex nibilo condita : sed ex ipso genita uel procedens:
dicit nom peccare : manifestissimu blas phemia : creaturam creatori conatur
ex equare : Et quid aliud ei restut : nisi ut eiusdem naturȩ essedicat angelicũ
uel humanum spm̃cuius & ds̃ est : sicut impiiantiqui her&ici dixerunt¬

Expanded text:
propter peccatum puniri naturam; et e contrario utrumque iste negat, dum propter peccatum puniri naturam; et e contrario utrumque iste negat, dum nec naturam puniri, nec naturam peccare confirmat. Itaque nec, secundum ejus sola a Deo est genita. Fides autem vera firmissime tenet omnem rationalem naturam, et angelicam et humanam quantum in se est, posse peccare sicut manifeste peccavit et in angelis refugis et in hominibus per mandati transgressionem lapsis. Quod autem in electis angelis eadem natura non peccat, divinae est gratiae, divinae est bonitatis, ut et boni sint ex natura, et boni perseverent ex gratia. Sola autem illa natura peccare nunquam possit, quae sic est ex Deo ut hoc sit quod Deus, non ex nihilo condita, sed ex ipso genita vel procedens, dicit non peccare, manifestissima blasphemia creaturam Creatori conatur exaequare. Et quid aliud ei restat nisi ut ejusdem naturae esse dicat angelicum vel humanum spiritum, cujus et Deus est, sicut impii antiqui haeretici dixerunt? Et
Abbreviated transcription (Latin):
Id eoq in impiis supplicia nomperpei quod ds̃ fecit. sed quod superbiauitiosȩ
inuenit: Libidinemperuers ȩ uoluntatis cruciuri : dumea quȩ male aut in digne
appeit habere nonsinatur q̃ quodergoait : innullo naturampuniri quiue ⁊ dõ
sit & non perc& dupliciter est contrarium fidei & ueritati : Quicc & natura angelica
siuehum ana peccatrix. sicut superius multipliciter ostensum est : iustođi iudicio
ȩernadam nationepunitur. cumenim nom possit nec debeat impunitum esse
malum neceseest ut ibipuniatur : ubiinuenitur & aquoper p&ratur. Id est
in ipsis naturis a quibus peccata commissa sunt : & quȩ peccando corruptȩ & de¬
prauatȩ sunt: Etideo prohis iuste dumnantur : & ipsa angelica uł huma na
natura : lic& ex dõ sit non genertione sed creatione . non natiuitate sed origine
tamen & peccare potest & peccat :Vt rumqergo fidescatholica confit&ur

Expanded text:
Ideoque in impiis supplicia non perpeti quod Deus fecit, sed quod superbia vitiose Ideoque in impiis supplicia non perpeti quod Deus fecit, sed quod superbia vitiose invenit. Libidinem perversae voluntatis cruciari, dum ea quae male aut indigne appetit, habere non sinatur. Quod ergo ait: In nullo naturam puniri quia a Deo sit, et non peccet, dupliciter est contrarium fidei et veritati. Quia et natura angelica sive humana peccatrix, sicut superius multipliciter ostensum est, justo Dei judicio, et aeterna damnatione punitur: cum enim non possit, nec debeat impunitum esse malum, necesse est ut ibi puniatur ubi invenitur, et a quo perpetratur, id est in ipsis naturis quibus peccata commissa sunt, et quae peccando corruptae et depravatae sunt; et ideo pro his juste damnantur. Et ipsa angelica vel humana natura, licet ex Deo sit non generatione sed creatione, non nativitate sed origine, tamen et peccare potest, et peccat. Utrumque ergo fides catholica confitetur,
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntates peccasse : quȩ o mnino nedumerant: Et naturimomnium nrm
non peccasse : quȩutiq: in illo erat : quod autemdicit : qui asitota illius hominis
natura peccass& : tota pro fecto perir & : ergo consequens est scđm illius sensum
ut si sola in illo uoluntas peccauit : solautiq: perierit : & siperiit : profecto in¬
dig& liberante saluante & reformante : Vt sana & libera esse possit per
cum quidicit siuos filius liberauerit: uere liberieritis & quo modo iste :¬
intotaistu uanissima disputatione sua : liberu m urbitrium ex uirtutenaturȩ
& nonee dono gratiȩ defendit : Et snuxtueum sola periit uoluntus e natura
salua remansit : ergo ueritas quod absit non uerum dixit : ubideseait quia totum
hominem sanum feti in sabbato : Subiungit iste & dicit sProinde : in nullonaturũ¬
puniri : quiu endõ sit & non pecc& sed motis uolunta rius libidinosus puniatur ÷¬

Expanded text:
voluntates peccasse, quae omnino necdum erant; et naturam omnium nostrum voluntates peccasse, quae omnino necdum erant; et naturam omnium nostrum non peccasse, quae utique in illo erat. Quod autem dicit: Quia si tota illius hominis natura peccasset, tota profecto periret: ergo consequens est, secundum illius sensum, ut si sola in illo voluntas peccavit, sola utique perierit; et si periit, profecto indiget liberante, salvante, et reformante, ut sana et libera esse possit per eum qui dicit: Si vos Filius liberaverit, vere liberi eritis . Et quomodo iste in tota ista vanissima disputatione sua liberum arbitrium ex virtute naturae, et non ex dono gratiae defendit? Et si, juxta eum, sola periit voluntas, et natura salva remansit, ergo Veritas, quod absit! non verum dixit, ubi de se ait: Quia totum hominem sanum fecit in sabbato . 8. Subjungit iste et dicitpunitur, quia ex Deo est, et non peccat. Motus autem voluntarius, libidinos
Abbreviated transcription (Latin):
el saluare: Non ex parte id est in solauoluntate : sed ommno totum:
Sicut ipsedicit : Venit enimfilius hominis : quȩrere & saluum facere quod pe¬
rierat: Et quia tora perierat : & totu milleuenit saluam facere : Ideo totum
eamsuscepit ild est : & anima m & corpus hominis: Vt ex toto eam : suamorte
& resurrectione saluur& : Animama peccatis iustificando : & corpus a mortuis
suscitando: Sicut apłsait : quiu mortuus est propter delictu nr̃a & resurrexit
propteriustificationem nrãm : Quicumq: ergo naturam humanam non totam
perissedicit : quid aliud quam sacrt mentum diuinȩ in carnationis : quantum
in seest euacuure contendit : Sine causcenim totam eam dñs sua in carnatione
suscepit : sinon tota in digebat salute sinon tota indigebat saluatorẽ  Mirum
est autem : quomodo istedicat in primo illo homine uniuscuiusq nr̃m proprias

Expanded text:
s quaerere et salvare non ex parte, id est in sola voluntate, sed omnino totam. s quaerere et salvare non ex parte, id est in sola voluntate, sed omnino totam. Sicut ipse dicit: Venit enim filius hominis quaerere et salvum facere quod perierat . Et quia tota perierat, et totam ille venit salvam facere. Ideo totam eam suscepit, id est et animam, et corpus hominis, ut ex toto eam sua morte et resurrectione salvaret: animam a peccatis justificando, et corpus a mortuis suscitando. Sicut Apostolus ait: Quia mortuus est propter delicta nostra, et resurrexit propter justificationem nostram . Quicunque ergo naturam humanam non totam periisse dicit, quid aliud quam sacramentum divinae incarnationis, quantum in se est, evacuare contendit? Sine causa enim Dominus totam eam sua incarnatione suscepit, si non tota indigebat salute, si non tota indigebat salvatore. Mirum est autem quomodo iste dicat in primo illo homine uniuscujusque nostrum proprias
Abbreviated transcription (Latin):
totam scilic& & plenam : qua homoconstat naturam. Et sicut in ipso totuest
uitiatapeccato : Ita inom̃s homines toti pertransiit : uitiatia peccato ut
ex illa origine tota peccatrice triher&ur omnium hominum naturta. tota
peccatrix : quia in toto illo homine pecante : totaomnium natura peccauit:
Vnde & om̃s sicutidem apłsdicit : effecti sunt non uo lutate sed natura filuirȩ
itanamq: ait : & er musnatura filu irȩ sicut & cu&eri : Vereenim natura
efficiuntur filiiirȩ : omnes qui ex illa uitiata radicenascuntur: Nonqualis
ipsa natura uđo condita est sed qualis ꝑillum peccando ef fectuest: Ex quorũ
omniumpersona : psal mistacit. Ecceenim in iniquitatibus conceptus sum
& in peccatis concepitine matermea Eccenatur peccatrix: in iniquitatibus
concerta in peccatis procreati: hancnaturum quȩ in ad am tota periit

Expanded text:
totam scilicet et plenam, qua homo constat, naturam. Et sicut in ipso tota est totam scilicet et plenam, qua homo constat, naturam. Et sicut in ipso tota est vitiata peccato, ita in omnes homines tota pertransit vitiata peccato, ut ex illa origine tota peccatrice traheretur omnium hominum natura tota peccatrix; quia in toto illo homine peccante tota omnium natura peccavit. Unde et omnes, sicut idem Apostolus dicit, effecti sunt non voluntate, sed natura filii irae. Ita namque ait: Et eramus natura filii irae, sicut et caeteri . Vere enim natura efficiuntur filii irae omnes qui ex illa vitiata radice nascuntur, non qualis ipsa natura a Deo condita est, sed qualis per illum peccando effecta est. Ex quorum omnium persona Psalmista ait: Ecce enim in iniquitatibus conceptus sum, et in peccatis concepit me mater mea . Ecce natura peccatrix in iniquitatibus concepta, in peccatis procreata. Hanc naturam, quae in Adam tota periit,
Abbreviated transcription (Latin):
toti profecto perire : Nunc autem qui asolauoluntas peccauit: sola
uitiatu est : naturt uinlȩra ꝑmansit sQuidergo dicemus adhȩc tam ex¬
quisita & in audita phantus matu Nisiut opponamus econtricrio testimo¬
nia scriptur rumd̃ : quibus uerissi me cognoscamus & fidelissimeteneamus¬
tot amin illo homme naturampeccasse. totim perisse totumad posteros eius pec¬
cato & ꝑditioni ob noxiam transimissam eẽ Sicut a płs manifestis sime doce dicens
Perunum hominem peccatum in trauit in mundum : & per peccatum morsi
dita in om̃s hominespertransut : in quo om̃s peccauerunt I nonait : perunius
hominis uoluntatem peccatum intrauit in mundum : sed perunum hominem:
ne ait : &ita i n omniumuoluntates pertransiit : sed ita in om̃s homines ꝑtrun¬
sut: Nec subiunxit : in quo omnium uoluntates peccauerunt : sed in quo om̃ spec¬
cauerunt sperunum ergo hominem : peccatum in trauit in mundum. Per

Expanded text:
tota profecto periret. Nunc autem quia sola voluntas peccavit, sola tota profecto periret. Nunc autem quia sola voluntas peccavit, sola vitiata est; natura illoesa permansit. Quid ergo dicemus ad haec tam exquisita et inaudita phantasmata? nisi ut opponamus e contrario testimonia Scripturarum Dei, quibus verissime cognoscamus, et fidelissime teneamustotam in illo homine naturam peccasse, totam periisse, totam ad posteros ejus peccato et perditioni obnoxiam transmissam esse: sicut Apostolus manifestissime docet, dicens: Per unum hominem peccatum intravit in mundum, et per peccatum mors, et ita in omnes homines pertransiit, in quo omnes peccaverunt . Non ait: Per unius hominis voluntatem peccatum intravit in mundum, sed per unum hominem; nec ait et ita in omnium voluntates pertransiit, sed ita in omnes homines pertransiit; nec subjunxit: in quo omnium voluntates peccaverunt, sed in quo omnes peccaverunt. Per unum ergo hominem peccatum intravit in mundum, per
Abbreviated transcription (Latin):
r&inendum est Atcertissimecognoscamus nec maligni angeli nec maliho¬
minis uoluntatem solam : sed totameorum naturtm mala messecumpeccant:
ertotam eorum naturam mala &erna perpessuri messe. cumdamnabuntur :
Addit iste adhuc. &dicit nec in primo homine peccassenaturȩ generaditatem :
seduniuscuiusq: in diuiduam uoluntatem : Siea natura delinquer&ꝰ cumuna sit
tota prifectoperire : In his uerbis apertissime affirma reconatur : non solum
incu&leris hominibus non peccarenaturam sed solum modo uoluntatem. sed
&licmin primo homine similiter non peccassenataram sed solum uoluntatẽ :
Et ideo non peccasseineo genera liter humani generis naturam : quia nec
eius peccauit natura: Sed peccasseineo : tantum modo specialem & propriã
uniuscuiusq uoluntatem: quiu &ipseiuxta huius sensum. sola tantum modo
uoluntate peccauit: Et affirmat quod sitota hominis naturia peccass& :

Expanded text:
retinendum est, ut certissime cognoscamus nec maligni angeli nec mali horetinendum est, ut certissime cognoscamus nec maligni angeli nec mali hominis voluntatem solam, sed totam eorum naturam malam esse cum peccant, et totam eorum naturam mala aeterna perpessuram esse cum damnabuntur. Addit iste adhuc et dicit: Nec in primo homine peccasse naturae generalitatem, sed uniuscujusque individuam voluntatem. Si ea natura delinqueret, cum una sit, tota profecto periret. In his verbis apertissime affirmare conatur non solum in caeteris hominibus non peccare naturam, sed solummodo voluntatem; sed etiam in primo homine similiter non peccasse naturam, sed solam voluntatem, et ideo non peccasse in eo generaliter humani generis naturam, quia nec ejus peccavit natura; sed peccasse in eo tantummodo specialem et propriam uniuscujusque voluntatem, quia et ipse, juxta hujus sensum, sola tantummodo voluntate peccavit. Et affirmat quod si tota hominis natura peccasset,
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntatem hominis mala messe : sed uitiosum hominis naturum : malam esse
naturtm : E rem quȩ mala est : natura messe confirmat : Et malum hominẽ
dicitmalamessenaturtam : Itaenimait: quid est autem malus homo Nuiss
malanatura Nondixit : quod malus homo tantum modo mala uolunt as sit
sed inala natura. Videlice quiacum malus est homo non solauoluntate¬
sed tntasua naturia malus eit : Boceta menfideliter discernendum cuindicimus
omalus homo : inter opus dĩ &ut umipsius hominis : quia scilic&. homine meẽ
opusdĩ est irquume ẽ : uitium hominis est : Atq: itanaturam &iam siuitiosa est :
inquantumnatur cest . bonã esse : Inquantum uitiosa est malam esse : Inom¬
nibuiergobis : non solam ut iste asserituo luntatem : sed ipsamnaturam dicit
essebonam inquantum naturacest Ipsamnaturam dicit essemalum : inquantũ
uitiosa est ⁊ hoc itt cor fideliter sequendum : catholicesa piendum : firmisi me

Expanded text:
voluntatem hominis malam esse, sed vitiosam hominis naturam, malam esse voluntatem hominis malam esse, sed vitiosam hominis naturam, malam esse naturam: et rem quae mala est naturam esse confirmat; et malum hominem dicit malam esse naturam. Ita enim ait: Quid est autem malus homo, nisi mala natura? Non dixit quod malus homo tantummodo mala voluntas sit, sed mala natura. Videlicet quia, cum malus est homo, non sola voluntatesed tota sua natura malus est. Docet tamen fideliter discernendum, cum dicimus, malus homo, inter opus Dei et vitium ipsius hominis; quia videlicet, hominem esse opus Dei est, iniquum esse vitium hominis est. Atque ita naturam, etiamsi vitiosa est, in quantum natura est, bonam esse: in quantum vitiosa est, malam esse. In omnibus ergo his non solam, ut iste asserit, voluntatem, sed ipsam naturam dicit esse bonam, in quantum natura est; ipsam autem naturam dicit esse malam, in quantum vitiosa est. Hoc itaque fideliter sequendum, catholice sapiendum, firmissime
Abbreviated transcription (Latin):
malum & quod malum est bonum quidicunt tenebrus lucem &l lucem tenebras:
Quidicunt dulce a marum & a marum dulce : & ta mendñs ait : Malus homo
demalothes auro cordissui profertmala : Quid est autemmalus homo: nismala
naturi : quia homo naturaest. Porrosi homo aliquod bonum est quia natura ẽ:
quid est malus homo nisi malumbonum : Tamencum duo ista discernimus : inue¬
nimus necideo malum quia homo est. Nec id eobonum qui ainiquus est: Sed bonũ
quiahomo malumquia iniquus: quis quis ergodicit : malum est haminemesse:
autbonum eit iniquum eẽ : ipse incidit in propheica millum sententiam :
Vȩhis quidicunt quod bonum est malum & quod malum estbonum: Opusenim di
culpat quod esthomo & uitium hominis laudat quod estiniquitas. Om̃is ituq
naturu : &iam siuitios est. inquantum natura est bona est . inquantum uitio su
est malaest: Ecceuenerabilis doctor : non dicit solam uitiatm uel uitiosam

Expanded text:
malum, et quod malum est, bonum; qui dicunt tenebras lucem, et lucem tenebras; malum, et quod malum est, bonum; qui dicunt tenebras lucem, et lucem tenebras; qui dicunt dulce amarum, et amarum dulce . Et tamen Dominus ait: Malus homo de malo thesauro cordis sui profert mala . Quid est autem malus homo, nisi mala natura, quia homo natura est? Porro, si homo aliquod bonum est quia natura est, quid est malus homo, nisi malum bonum? Tamen cum duo ista discernimus, invenimus nec ideo malum quia homo est, nec ideo bonum quia iniquus est. Sed bonum quia homo, malum quia iniquus. Quisqaut: Bonum est iniquum esse, ipse incidit in propheticam illam sententiam: Vae qui dicunt quod bonum est malum, et quod malum est bonum . Opus enim Dculpat, quod est homo, et vitium hominis laudat, quod est iniquitas. Omnis itaque natura, etiamsi vitiosa est, in quantum natura est, bona est; in quantum vitiosa est, mala est. Ecce venerabilis doctor non dicit solam vitiatam, vel vitiosam
Abbreviated transcription (Latin):
atqa postolicamueritutem fideliter secuntur : Sed ut dehis quȩ contra eius uesa nã
&impiam definitionem diximus certius & firmius qui hȩ legerit instruatur
subiungimus hic uerba beatiaugustini : quibus de hacre clarissime & plenissime
doce dicens: Nullum est quod diciturmalum : sinullum sit bonum : Sed bonum
omnimalo carens integrumbonumest : Cumuero in est malum: uitiatũ ueluitio sum
bonum est: Nec malumumquam potest esseullum : ubiestbonum nullum. Vnde
resiira conficitur . Vt quic om̃is natura inquantum natura est bonum est mhilad iud
diciuideatur cumuitiosa naturamala essenatura dicitur : niss malumesse quod
bonum est. Nec malumesse : nisi quod bonumest. Nec resaliqua mala esse&l sires
ipsa quȩ malaest. natura nones& . Et paulo post dicit : Cauendum est ne incidumus
in illam sententiam proph&icam ubilegitur : Vȩ his qui dicunt quod bonum est

Expanded text:
atque apostolicam veritatem fideliter sequuntur. Sed ut de his quae contra ejus vesanam atque apostolicam veritatem fideliter sequuntur. Sed ut de his quae contra ejus vesanam et impiam definitionem diximus, certius et firmius qui haec legerit instruatur subjungimus hic verba beati Augustini, quibus de hac re clarissime et plenissime docet, dicens: Nullum est quod dicitur malum, si nullum sit bonum; sed bonum omni malo carens integrum bonum est. Cum vero inest malum, vitiatum vel vitiosum bonum esres mira conficitur, ut quia omnis natura, in quantum natura est, bonum est, nihil aliud dici videatur, cum vitiosa natura mala esse natura dicitur, nisi malum esse quod bonum est: nec malum esse, nisi quod bonum est; quoniam omnis natura bonum est, nec res aliqua mala esset, ipsa quae mala est natura non esset. Et paulo post dicit: Cavendum est ne incidamus in illam sententiam propheticam ubi legitur: Vae his qui dicunt quod bonum est,