comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
asserentes qđ ille qui natꝰ ÷ in hoc puncꝰto rex
erit gentiũ pͥncepsq popłoꝵ. maximã poten¬
ciã multasq diuitias sortiturꝰ. eũ aut̃ qͥ in illo
mom̃to cieatꝰ ẽ. m̃dicũ & uagũ fore cottidia¬
niq uictꝰ causa diu̾soꝵ ianuas obiturũ. Idõ
cenarũ ꝑ spacia duodena deducunt: quorũ
singłas iterũ portiones in alia sexaginta dis¬
tͥbuunt. eorũq sexaginta sexagies portiones e¬
numerant. huiꝰmodi gͦ nascentium genesim
disponentes. si possũt uideamꝰ hanc subtilita¬
tẽ sub temporis dimensione seruare. Mex enĩ
qd̾ infans ꝓcesserit ex utero : speculari nece̾:
obtetricẽ qđ dicat puer sit. an puella qd natũ
ẽ. & expectat uagitũ quo capiat paruuli ui¬
uentis inditium. Qnta uis dũ hec agunt᷑ sex¬
agies dicas tͣnsisse mom̃ta. Itaq manifestat᷑
editꝰ puer mathematico. Qnta dicimꝰ elapsa
eẽ punc̾ta dũ medice responsa redduntur.: qd̾

Expanded text:
asserentes quod ille qui natus est in hoc puncto rex asserentes quod ille qui natus est in hoc puncto rex erit gentium princepsque populorum, maximam potentiam multasque divitias sortiturus; eum autem qui in illo momento creatus est, mendicum, et vagum fore, quotidianique victus causa, diversorum januas obiturum. Ideo cenarum per spatia duodena deducunt: quorum singulas iterum portiones in alia sexaginta distribuunt, eorumque sexaginta sexagies portiones enumerant. Hujusmodi ergo nascentium genesim disponentes, videamus si possunt hanc subtilitatem, sub temporis dimensione servare. Mox enim ut infans processerit ex utero, speculari necesse est obstetricem quae dicat puer sit an puella quod natum est, et exspectat vagitum quo capiat parvuli viventis indicium. Quanta vis dum haec aguntur, sexagies dicas transisse momenta. Itaque dum manifestatur editus puer mathematico, quanta dicimus elapsa esse puncta, dum media responsa redduntur. Quod
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ uite uitȩ transferentes humane. ꝓut sͥ
uidetur exponunt dicentẽs qͦꝵdã discurren¬
tiũ syderũ cõplexionẽ. cũ ad illas stellas qͥ
schema coieruit. certã genesim solere ꝑficen
rursq si alt᷑ habitꝰ illaꝵ fuerit. contraria
decreta cõponit. de quibꝰ ñ erit fortassis
inutile. si aperiende questionis grã paulo su¬
ꝑius repetita serie narrationis exordiar. Dico
aut᷑ ñ meũ qͥd propͥũ. s confutationis illoꝵ
causa suis utar elogiis. ut & hi qui errore pre¬
uenti st̃ remedia concepte lesionis accipiant.
& ceteri munimen aliquod ne similia pati¬
ant᷑ inueniant. Reꝑtores gͥ genesiacȩ ratioĩs
diut᷑nitate temporis exꝑti. qd̃ eos de schemati¬
b multa diffugiant in angustũ penitꝰ tẽpo¬
ris redegere mensurã. ut &̃ minutissimo in¬
t̾ualla sicut dicit apłs in mom̃to & in punc¬
to magna sit int̾ genesi genesiq distantia.

Expanded text:
tem vitae transferentes humanae, prout sibi tem vitae transferentes humanae, prout sibi videtur, exponunt; dicentes quorumdam discurrentium siderum complexionem, cum ad illas stellas quaschema coierint, certam genesin solere perficere; rursusque si alter habitus illarum fuerit, contraria decreta componit. De quibus non erit fortassis inutile, si aperiendae quaestionis gratia, paulo superius repetita serie narrationis exordiar. Dico autem non meum quid proprium, sed confutationis illorum causa, suis utar elogiis: ut et ii qui errore praeventi sunt, remedia conceptae laesionis accipiant, et caeteri munimen aliquod, ne similia patiantur, inveniant. Repertores igitur genesiacae rationis diuturnitate temporis experti, quod eos de schematibus multa diffugiant, in angustum penitus temporis redegere mensuram, ut etiam minutissimo intervallo, sicut dicit Apostolus: In momento, et in puncto , magna sit inter genesim genesimque distantia,
Abbreviated transcription (Latin):
rat. Possunt enĩ nauigaturi intͣ portũ re¬
tinere classem futura ꝑicula p̃uidentes :
uiator itẽ cautꝰ effecꝰtus. ex celi tristicia tͣn¬
quillitatis tempꝰ expectat. agͥcultores quoq
seminib & plantis sollicitam diligentiã cõ¬
modantes ex memoratis instructi signis o¬
portunitatẽ congruã prestolant᷑. Qd qd̃ solu¬
tionis c̃ rerũ om̃iũ in sole lunaq & stellis
uisenda prodigia dñs p̾dicauit dicens. Sol
uertet᷑ in sanguinẽ. & luna ñ dabit lucẽ
suã. Uer̃ hec: inditia sunt mundane cosũ¬
mationis ut diximꝰ .S illi qͥ ultͣ fossam salt
suos conãt᷑ extendere: ad rationẽ genesis
cursũ ꝓpositi sermonis inflectunt. Ferunt
enĩ uitã nr̃am de motu pendere cęlestiũ.
Proptẽa chaldei notationes astrorũ ad cas
humanos asserunt ꝑtinere. sĩplexq dictũ
scͥpture qd̾ ait insignis. ñ admutationẽ ui¬
delicet aeris uel tempoꝵ qualitatẽ s ad sor¬

Expanded text:
rat? Possunt enim navigaturi intra portum rerat? Possunt enim navigaturi intra portum retinere classem, futura pericula praevidentes; viator item cautus effectus ex coeli tristitia, tranquillitatis tempus exspectat; agricultores quoque seminibus et plantis sollicitam diligentiam commodantes, ex memoratis instructi signis opportunitatem congruam praestolantur. Quid, quod solutionis etiam rerum omnium in sole, lunaque et stellis, visenda prodigia Dominus praedicavit dicens: Sol vertetur in sanguinem, et luna non dabit lucem suam . Verum haec indicia sunt mundanae consummationis, ut diximus. 5. Sed illi qui ultra fossam saltus suos conantur extendere, ad rationem genesis cursum propositi sermonis inflectunt. Ferunt enim vitam nostram de motu pendere coelestium; propterea Chaldaei notationes astrorum ad casus humanos asserunt pertinere, simplexque dictum Scripturae quod ait in signis, non ad mutationem videlicet aeris vel temporum qualitatem, sed ad sor
Abbreviated transcription (Latin):
aqͣꝵ mag̃ mag̾q crassatꝰ: certissimã tempesta¬
tem regionib in quib fuerit glomeratꝰ in¬
tentat. Similit᷑ & fit qñ habet᷑ luna circũ¬
flua. Uel cũ solem curcũdederit aerã quȩ¬
que uocat᷑. nimirũ aquaꝵ multitudinẽ. aut
uentoꝵs fremitꝰ futuros anñtiat. Uł cũ uisi
cura eũ fuerint discurrentes hi qͥ soł contͣ¬
rii noĩant᷑. ꝓfec̾to cas aliqͦs etherei tͣctus ĩmi¬
nere ꝓtendunt. Sic̃ & iurge illȩ quȩ uiridi
colore sub matutinis nubib ostendunt᷑. ue¬
henientes pluuias. & ꝓcellas. aut aliquã oĩ
& inditia crescente uł senescente luna. qͥ
hiuc scientie studuerunt notasse dicuntur.
sis appareat : serenitatẽ stabilẽ firmãq de
monstrat. Sin aut᷑ rubicunda. pinguisq
cornib habeat᷑ : imbres nimios australẽq ui¬
olentiã initat᷑. Hoꝵ gͥ obseruatio quantũ
cõmoditatis impendat hominib qͥs igno¬

Expanded text:
aquarum magis magisque crassatus; certissimam tempestaaquarum magis magisque crassatus; certissimam tempestatem regionibus in quibus fuerit glomeratus intentat. Similiter etiam fit quando habetur luna circumflua, vel cum solem circumdederit area qae vocatur, nimirum aquarum multitudinem, aut ventorum fremitus futuros annuntiat, vel cum visi circa eum fuerint discurrentes, ii qui soles contrarii nominantur: profecto casus aliquos aetherei tractus imminere portendunt. Sicut et virgae illae quae in iridis colore sub matutinis nubibus ostenduntur, vehementes pluvias et procellas, aut aliquam omnietiam indicia crescente vel senescente luna, qui huic scientiae studuerunt notasse dicuntur: sis appareat, serenitatem stabilem firmamque declarat. Sin autem rubicunda, pinguisque cornibus habeatur, imbres nimios, australemque violentiam minatur. Horum igitur observatio quantum commoditatis impendat hominibus, quis igno
Abbreviated transcription (Latin):
astͣ fulgore. terramq ꝑlustrans. temporis aut̃
m̃suram eqͣlit̃ c̃ sole partitur. & sint inqͥt ĩ
signis & in temporib & in dieb & in annis.
Necessarias gͥ humanȩ uite sicut longior us
docet signoꝵ notationes. & obseruationes in¬
uenies. si tam̃ ñ ampliꝰ eas quã oportet inqͥra
Multa enĩ suꝑ futuris imbrib possumus dis¬
cere. plurima quoq de uaporibꝰ terraꝵ. mo¬
tib q uentoꝵ. seu ꝑ partes uenientiũ seu ge¬
neralit᷑ ubiq spirantium. & utrũ uiolent᷑
an placide. sint uenturi. Unũ itaq ex demõ¬
strationib habetur solis. qͥ ostendit nob̾ dñs.
dicens suturã tempestatẽ. cũ celũ ceꝑit igneo
rubore tristam. Nebulis enĩ subeuntib offuꝰ¬
cati radii rutilo sanguineoq colore cernunt᷑.
aeris uideł densitate talem speciem nr̃is obtu¬
tib exhibente qͥ necdũ ui caloris expressus
ꝓpt̾ exaltantes subinde uapores. & augm̃tis

Expanded text:
astra fulgore, terramque perlustrans; temporis autem astra fulgore, terramque perlustrans; temporis autem mensuram aequaliter cum sole partitur. 4. Et sint, inquit, in signis, et in temporibus, et in diebus, et in annis. Necessarias igitur humanae vitae, sicut longior usus docet, signorum notationes et observationes invenies, si tamen non amplius eas quam oportet inquiras. Multa enim super futuris imbribus possumus discere; plurima quoque de vaporibus terrarum, motibusque ventorum, seu per partes venientium, seu generaliter ubique spirantium, et utrum violenter, an placide sint venturi. Unum itaque ex demonstrationibus habetur solum, quod ostendit nobis Dominus, dicens futuram tempestatem cum coelum coeperit igneo rubore tristari . Nebulis enim subeuntibus, obfuscati radii rutilo sanguineoque colore cernuntur; aeris videlicet densitate talem speciem nostris obtutibus exhibente, qui necdum vi caloris expressus, propter exhalantes subinde vapores, et augmentis
Abbreviated transcription (Latin):
bratio: Sic̃ enĩ lucido die stantem quẽ piam
sub aurora solis mox umbra comitatur: sic
obumbrato aere qui terre preximus ẽ. nox
efficit᷑. & hoc ÷ qͣ dicit. seꝑauit d̾s̃ int̾ lucem
& tenebras. Nam fere semꝑ obscuritas refugit
lucis aduentum. quippe qͥbꝰ ex pͥma generati¬
one alienatio int̾ se naturalit᷑ ẽ optata. Nc̃
aut̃ solem p̾cepit spatia diurna ꝑagere:
lunã uͦ c̃ orbem suũ cõpleuerit. moderatͥcem
nocꝰtis statuit. ꝓcertaq dimensione inuicẽ
sibi luminaria ista succedunt. Nã sole ꝓce¬
dente luna si plena ẽ. statim ducit᷑ ad occa¬
sum. Rursꝰ aut̃ ẽ sol cursui suo metas posu¬
erit. hec incipit exoriri. S si scđ̾m alia sce¬
mata minime spatio noctis lunare lum̃
equiꝑat : ñ int̾est ꝓposite questionis. Solũ
nob̾ illud asserentib qr quando ꝑfecta ẽ: lu¬
na nocꝰtis optinet pͥncipatum ꝓprio suꝑans

Expanded text:
bratio? Sicut enim lucido die stantem quempiam bratio? Sicut enim lucido die stantem quempiam sub aurora solis mox umbra comitatur, sic obumbrato aere qui terrae proximus est, nox efficitur, et hoc est quod dicit, Separavit Deus inter lucem et tenebras. Nam fere semper obscuritas refugit lucis adventum, quippe quibus ex prima generatione alienatio inter se naturaliter est aptata. Nunc autem solem praecepit spatia diurna peragere, lunam vero cum orbem suum compleverit, moderatricem noctis statuit: pro certaque dimensione invicem sibi luminaria ista succedunt. Nam sole procedente, luna si plena est, statim ducitur ad occasum. Rursus autem cum sol cursui suo metas posuerit, haec incipit exoriri. Sed si secundum alia schemata minime spatio noctis lunare lumen aequiparat, non interest propositae quaestionis, solum nobis illud asserentibus, quia quando perfecta est luna, noctis obtinet principatum, proprio superans
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. s qr aliud ẽ. eiꝰ corpꝰ. aliud causa luminis.
Tale qͥddã gͦ mͥ & de natura solis intellige.
qͥ obhoc tantũ discrepare uidetur aluna. qd
hic qͥdẽ susceptã semel insitãq sibi lucem
minime deponit. Illa uͦ sepiꝰ exuta iterũq
induta lumen. facile poterit ex se &̃ q̃ de sole
dicta st̃ confirmare. hȩc gͦ luminaria statu¬
ta st̃ diuidere int̾ diem & noctem qͦꝵ natura
tunc ab alterna contͣrietate destitit. ut erga se
in rep̃hensibilit᷑ haberent᷑. nullaq cõmunitas
tenebris possint ẽẽ cũ luce. Quod enĩ ÷ umbͣ
int̾ du: hoc obscuritas habetur in nocꝰte. sic̃
om̃is umbra de corporib lumini subiectis e¬
mutitur. mane qͥdẽ tendens ad occasum.
uespere. uergens ad orientem. meridianis horis
ad partẽ septẽtrionis inclinans. Nex qͦ ipsa:
retrorsum lucis radiis reꝑcussa secedit. Cuiꝰ qͥd
aliud intelligenda natura est ꝙͣ mundi obum¬

Expanded text:
est, sed quia aliud est ejus corpus, aliud causa luminis. est, sed quia aliud est ejus corpus, aliud causa luminis. Tale quiddam ergo mihi, et de natura solis intellige, qui ob hoc tantum discrepare videtur a luna; quod hic quidem susceptam semel insitamque sibi lucem minime deponit, illa vero saepius exuta, iterumque induta lumen, facile poterit ex se etiam quae de sole dicta sunt confirmare. Haec ergo luminaria statuta sunt dividere inter diem et noctem, quorum naturam tunc ab alterna contrarietate destituit, ut erga se irreprehensibiliter haberentur, nullaque communitas tenebris esse possit cum luce. Quod enim est umbra interdiu, hoc obscuritas habetur in nocte. Et sic ut omnis umbra de corporibus lumini subjectis emit titur, mane quidem tendens ad occasum, vespere vergens ad Orientem, meridianis se horis ad partem Septentrionis inclinans, nox quoque ipsa, retrorsum lucis radiis repercussa secedit. Cujus quid aliud intelligenda natura est, quam mundi obum
Abbreviated transcription (Latin):
& in retͥbutionibꝰ delictorũ que in uita contͣ¬
diximꝰ ratio quedã nos secretior docet parti¬
endã ignis eẽ naturam: cuiꝰ lux ad illuminã¬
dos deputabit᷑ iustos. ardor aut̃ ad conereman¬
dos profitiet peccatores. Licet & de lune qͦ pas¬
sionib facile queamus fidem capere quesitoꝵ
Becrescens enĩ. non toto corpore prorsus expen¬
ditur : s insertam sibi lucẽ mͦ deponens. mͦ
recipiens. concretionis & dimunitionis ꝓprie
qͣdam nobis exhibet fantasias. Nam qr senes¬
cente ea minime totũ corpꝰ eiꝰ expendit᷑ testi¬
monio sunt que uident᷑. licet enĩ tͥ aere libe¬
ro nebulosisq carente uaporib spectare lu
circũscribit᷑: qͣli cũ luce plena ẽ. Quẽ euiden¬
ter integrum ꝑfectũq conspitiens: ea ma¬
nifestatum parte qͥ fulget. ñ mͥ dicas qr lux
lem uertit᷑. crescit aut̃ cũ ab eo dissesserit
Nam nec nob̾ hoc mͦ discutere propositum

Expanded text:
etiam in retributionibus delictorum quae in vita contetiam in retributionibus delictorum quae in vita contraximus, ratio quaedam nos secretior docet partiendam ignis esse naturam: cujus lux ad illuminandos deputabitur justos, ardor autem ad concremandos proficiet peccatores. Licet et de lunae quoque passionibus facile queamus fidem capere quaesitorum, decrescens enim, non toto corpore prorsus expenditur; sed insertam sibi lucem modo deponens, modo recipiens, concretionis et diminutionis propriae quasdam nobis exhibet fantasias. Nam quia senescente ea minime totum corpus ejus expenditur, testimonio sunt quae videntur: licet enim tibi aere libero nebulosisque carente vaporibus, spectare luncircumscribitur, quali cum luce plena est. Quem evidenter integrum perfectumque conspiciens, ea manifestatum parte qua fulget. Et non mihi dicas quia lux lem vertitur, crescit autem cum ab eo discesserit. Nam nec nobis hoc modo discutere propositum
Abbreviated transcription (Latin):
ni corpꝰ. Pmo: quia que composita st̃ in duas
partes diuidunt᷑. idẽ. in materiã receptricẽ.
& in eam que sibi euenerit qualitatẽ. Sicut
gͦ aliud ÷ naturał candor. & aliud qd̵ candes¬
cit: sic illa que dicta sunt distare a se qͥdem
natura uidentur. s creatoris uirtute coniun¬
cta sunt. Et non mͥ dicas inpossibile ẽ. hec ab
alterutrum seꝑari. Neq enĩ ego seꝑationẽ
luminis a solano corpore cõprehensibilem
mͥ tibiq confirmo. s qr nob̾ opinatione sola di¬
uisibilis estimat᷑. Plane nutu conditoris: posst̃
hec a natura sua facile se uingi. deniq nob̃
ĩpossibile ÷ penitꝰ ardorem solis a splendore dis¬
cernere. s ds̃ uolens famulũ suũ mirifica ui¬
sione conuertere. sic apposuit rubo flamiã.
ut solam uim claritudinis eiꝰ deposita torri¬
ditate monstraret. Sic̃ & psalmista testatur
dicens. Uox dñi int̾cidentis flãmã ignis. Uñ

Expanded text:
ni corpus, primo quia quae composita sunt, in duas ni corpus, primo quia quae composita sunt, in duas partes dividuntur id est, in materiam receptricem, et in eam quae sibi evenerit qualitatem. Sicut ergo aliud est naturalis candor, et aliud quod candescit: sic illa quae dicta sunt distare a se quidem natura videntur, sed Creatoris virtute conjuncta sunt. Et non mihi dicas impossibile est haec ab alterutrum separari; neque enim ego separationem luminis a solano corpore comprehensibilem mihi tibique confirmo, sed quia nobis opinatione sola divisibilis aestimatur. Plane nutu Conditoris possunt haec a natura sua facile sejungi. Denique nobis impossibile penitus est ardorem solis a splendore discernere, sed Deus volens famulum suum mirifica visione convertere, sic apposuit rubo flammam, ut solam vim claritudinis ejus, deposita torriditate, monstraret. Sicut et psalmus testatur dicens: Vox Domini intercidentis flammam ignis . Unde
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ naturam sufficient᷑ qd̵ uoluit declaruit. Pro
illuminatione enĩ luminaria nominat. qd̾
utiq ñ repugnat his que de luce p̾dicta sunt.
Tunc enĩ natura luminis ÷ ꝓducta. nunc aut̃
solanũ corpus effectum ẽ. quo suꝑfert᷑ illud
pͥmogenitum lum̃. Sicut enĩ aliud ẽ. ignis. ali¬
ud ÷ lucerna quoꝵ unũ illustrandi uim possidet
aliud ministrandi causa luminis his qͥ eiꝰ indi¬
gent ẽ. formatũ. sic & mundissime illi & sin¬
cerissime luci pro uehiculis quibꝰdã lumina¬
ria ista subiecta sunt. licet apłs quosdã lumi¬
naria mundi nomin&. S alia ẽ. uera lux mũ¬
di: ex cuiꝰ tnsfusione lustrati sc̃ĩ. luminaria
fiebant aĩabꝰ his qͣs ueritatem docentes de te¬
nebris eas ignorantie liberabant. Sic & sol iste
uisibilis: illo pͥncipali fulgore flamatꝰ elucet.
& nulli uideat᷑ incredibile qd̵ diximꝰ aliud
eẽ luminis splendorem. aliud subiectũ lumi¬

Expanded text:
per naturam sufficienter quod voluit, declaravit: pro per naturam sufficienter quod voluit, declaravit: pro illuminatione enim luminaria nominat, quod utique non repugnat his quae de luce praedicta sunt. Tunc enim natura luminis est producta; nunc autem solanum corpus effectum est, quo superfertur illud primogenitum lumen. Sicut enim aliud est ignis, aliud lucerna, quorum unum illustrandi vim possidet, aliud ministrandi causa luminis, his qui ejus indigent est formatum; sic et mundissimae illi et sincerissimae luci pro vehiculis quibusdam luminaria ista subjecta sunt, licet Apostolus quosdam luminaria mundi nominat. Sed alia est vera lux mundi, ex cujus transfusione lustrati sancti, luminaria fiebant animabus his, quas veritatem docentes, de tenebris eas ignorantiae liberabant. Sic et sol iste visibilis illo principali fulgore flammatus elucet. 3. Et nulli videatur incredibile, quod diximus aliud esse luminis splendorem, aliud subjectum lumi
Abbreviated transcription (Latin):
tot herluꝵ milia g̾minauerat. & uariis plan¬
taꝵ generib habundabat. sol aut᷑ nec dũ erat
& luna: ne pͥncipem uideł patremq luminis
eũ uocarent. auctorem. e tra nascentium qͥ
dm̃ nesciunt opinarent᷑. Proptea .iiii. die dix̃
fiant luminaria. ⁊ fec̃ ds̃ duo luminaria. Qͥs
p̾cepit : auis obsecutus ẽ: non consideras in his
duplicationẽ ꝑsonaꝵ. Ubiq gͥ dogina dĩtatis
mystica narratione consertũ ÷ hẏstorie: causa¬
q p̾sto ÷ creandorum luminarioꝵ ad illustran¬
dã tr̃am. qmͦ gͦ si lux añcesserat nc̃ ad illumina¬
tionem sol dicit᷑ constitutꝰ: Pͥmo qͥd̾ sermonis
nr̃i simplicitas nullũ tͥ risum moueat si facũ¬
die uiẽ non astectamꝰ elegantiam nec cõpositio¬
nes sequimur clausulaꝵ. N enĩ consueuimꝰ u̾¬
borum instructuras uel eufoniã ꝓnuntiatioĩs
excolere: s honestam significationem nõiũ
ubiq ducimꝰ p̃ponendam. Aduerte itaq qͦmͦ

Expanded text:
tot herbarum millia germinaverat et variis plantot herbarum millia germinaverat et variis plantarum generibus abundabat: sol autem necdum erat et luna, ne principem videlicet patremque luminis eum vocarent, vel auctorem e terra nascentium, qui Deum nesciunt, opinarentur. Propterea quarto die dixit: Fiant luminaria, et fecit Deus duo luminaria. Quis praecepit? Quis obsecutus est? Num consideras in his duplicationem personarum? ubique igitur dogma Deitatis mystica narratione consertum est historiae, causaque praesto est creandorum luminariorum ad illustrandam terram. Quomodo ergo si lux antecesserat, nunc ad illuminationem sol dicitur constitutus? Primo quidem sermonis nostri simplicitas nullum tibi risum moveat, si facundiae vestrae non affectamus elegantiam, nec compositiones sequimur clausularum. Non enim consuevimus verborum instructuras, vel euphoniam pronuntiationis excolere; sed honestam significationem nominum ubique ducimus praeponendam. Adverte itaque quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
rant᷑ ad firmat. Si enĩ temꝑalia sunt eiꝰ modi. &u¬
ua sempit̾na: si usibilia tam bona. qualia que
non uident᷑: Si celi magnitudo mens ur̃a hu¬
mane mentis excedit. qͥ sempit̃noꝵ naturam
sufficiat estimare: Si corruptioni obnoxius
tã bomis & magnus ẽ. mobilitate uelox discur¬
sib ordinatus. babens congruã amplitudinẽ
qua statutam reb om̃ibꝰ mediocritatẽ transgn¬
di ñ queat. decor aut̃ nature uelut oculus qͦ¬
dã ꝑspicuus ornamentum mundo ꝑhibet. Si
insatiabilis ẽ. eiꝰ aspectio qͣł in pulchritudine
sol putabitur eẽ. iusticiȩ ͦ Si ceco iactura est
hunc ñ uisere. quantũ dispendiũ patit᷑ pecca¬
tor uera luce fraudatus. Et dix̃ ds̃. Fiant lu¬
minaria in firmamento cęli ad illuminandã
cata. dies a nocꝰte discretꝰ arida iam reuelata
erat. aquã congregata instationem sibi de pu¬
tatam. tellꝰ suis erat fructib repleta. qͥppe que

Expanded text:
rantur affirmat. Si enim temporalia sunt ejusmodi, qurantur affirmat. Si enim temporalia sunt ejusmodi, qualia sempiterna? Si visibilia tam bona, qualia quae non videntur? Si coeli magnitudo mensuram humanae mentis excedit, quis sempiternorum naturam sufficiat aestimare? Si corruptioni sol obnoxius, tam bonus et magnus est, mobilitate velox, discursibus ordinatus, habens congruam amplitudinem, qua statutam rebus omnibus mediocritatem transgredi non queat? Decor autem naturae velut oculus quidam perspicuus ornamentum mundo perhibet. Si insatiabilis est ejus aspectio, qualis in pulchritudine sol putabitur esse justitiae? Si caeco jactura est hunc non visere, quantum dispendium patitur peccator, vera luce fraudatus? 2. Et dixit Deus: Fiant luminaria in firmamento coeli ad illuminandam cata, dies a nocte discretus, arida jam revelata erat, aqua congregata in stationem sibi deputatam, terra suis erat fructibus repleta; quippe quae
Abbreviated transcription (Latin):
xime huiꝰ ciuitatis ut pote nescios introducam.
In hac gͥ urbe sita ẽ antiqua patͥa nr̃a. ex qua
nostra dux̃ homicida diabolus suis sollicitatos
illecebris. Hic conspitiens pͥmam hominis gene¬
rationem. & mortẽ que nos subinde secuta est.
quã peꝑit peccatum qd ẽ. pͥmogenitũ uetusti
demonis germen. ibi recognoscis hominẽ na¬
tura qͥd̃ terrenum sed opus eẽ. manuũ diuina¬
rũ. ualitudine multum peccorib deteriorẽ.
s animantium in animoꝵq pͥncipem con¬
stitutum. instrumentis naturalib imbecillẽ.
s ad celum ipsum ope rb̃nis elatum. Si hȩc
didicerimꝰ. nos qͥdem ipsos recognoscemus. dm̃
reminiscem᷑. conditorẽ ad orabimꝰ. dño seruie¬
mus. patrem glorificabimus. bene factorem re¬
uerebimur. auctorem uitȩ nĩx̧̃ p̾sentis & futu¬
re non cessabimus uenerari. qui ꝑ eas quas
ostentat. & qui exꝑim̃to p̾sentium illa qͦ que syx¬

Expanded text:
ximae hujus civitatis, utpote nescios introducam. ximae hujus civitatis, utpote nescios introducam. In hac igitur urbe sita est antiqua patria nostra, ex qua nos traduxit homicida diabolus, suis sollicitatos illecebris. Hic conspiciens primam hominis generationem, et mortem quae nos subinde secuta est, quam peperit peccatum, quod est primogenitum vetusti daemonis germen; ibi recognoscis hominem, natura quidem terrenum, sed opus esse manuum divinarum; valetudine multum pecoribus deteriorem, sed animantium inanimatorumque principem constitutum; instrumentis naturalibus imbecillem, sed ad coelum ipsum ope rationis elatum. Si haec didicerimus, nos quidem ipsos recognoscemus, Deum reminiscemur, Conditorem adorabimus, Domino serviemus, patrem glorificabimus, benefactorem reverebimur, auctorem vitae nostrae praesentis et futurae non cessabimus venerari, qui per eas quas ostentat, et qui experimento praesentium, illa quoque quae spe
Abbreviated transcription (Latin):
.tia nacta pͥncipium. s ex quibꝰ famulum
suum moysen dñs docuit in spetie. ñ ꝑ figu¬
iam locutꝰ ad eũ. gͦ neẽ ẽ. maximaꝵ rer̃ stũ¬
diosissimos spectatores ñ in exercitato animo
questionib intẽẽ p̾sentib Itaq si quando sub
serenitate nocꝰturna in effabilem syderum
pulchritudinẽ de suspexisti: credo te captũ¬
cogitationib de rerum omniũ conditore
quesisse quis florib eiꝰ modi celũ uariauerit.
& qͦmͦ in his que cernunt᷑ maior delectaciõe
ꝓbat᷑ utilitas. It̾q si int̾ diu sobria mente dis¬
cutiens considerasti diuturna miracula ꝑ
uisibiliũq rationem eũ qͥ habet᷑ inuisibilis
reputasti: oĩno promptꝰ ad audiendũ uenisti.
dignũ te demonstrans celebritate honesti huiꝰ
beatiq spectaculi. Quappt̃ faciam qd solent hi
qͥ urbium ꝑegͥnos mani cophensos ad destinata
ꝑducunt. id÷ ut uos ad occulta miracula ma¬

Expanded text:
tia nacta principium, sed ex quibus famulum tia nacta principium, sed ex quibus famulum suum Moysen Dominus docuit in specie, non per figuram locutus ad eum. Ergo necesse est maximarum rerum studiosissimos spectatores, non inexercitato animo, quaestionibus interesse praesentibus. Itaque si quando sub serenitate nocturna, ineffabilem siderum pulchritudinem desuspexisti, credo te captum de rerum omnium conditore quaesisse, quis floribus ejusmodi coelum variaverit, et quomodo in iis quae cernuntur major delectatione probatur utilitas, itemque si interdiu, sobria mente discutiens, considerasti diurna miracula, per visibiliumque rationem, eum qui habetur invisibilis reputasti, omnino promptus ad audiendum venisti, dignum te demonstrans celebritate honesti hujus beatique spectaculi. Quapropter faciam quod solent hi qui urbium peregrinos, manu comprehensos, ad destinata perducunt, id est, ut vos ad occulta miracula ma
Abbreviated transcription (Latin):
repleti fructibꝰ properemꝰ. ut plantati in do¬
mo dñi floreamꝰ in aula dei piissimmi. In
thleticoꝵ certaminũ spectatores oportet
dimicantium ualitudinis eẽ consorteᷤ.
Quod ab editorib ludorum lustraliũ facile
ꝓbabit᷑. &ͥ congregatos in stadio nudato ca¬
pite sedere precipiunt. Propt̃ea ut mͥ uide¬
tur. neñ solum spectator int̾sit unusqͥsq
s &̃ particeps sudoris existat. ita uidelicet
maximoꝵ atq excellentiũ specꝰtaculoꝵ que¬
sitorum & sũmȩ sapientiȩ atq ineffabilis
auditorem comenit afferre ꝓprias causas ad con¬
templationẽ rei proposite mecũq partiri labo¬
ris huiꝰ ut poterit. socium se mag̃ arbitrans
astare: ꝙͣ iudicem. ne forte lateat nos ueritatiᷤ
inuentio. & mea culpa fiat cũ auditoribꝰ com¬
mune dispendium. Quorsus hoc dixerim:
qͥa iudelicet proposita nobis est disputatio
de mundi compositione: ñ ex scłari sapien¬

Expanded text:
repleti fructibus properemus, ut plantati in dorepleti fructibus properemus, ut plantati in domo Domini, floreamus in aula Dei piissimi, in thleticorum certaminum spectatores, oportet dimicantium valetudinis esse consortes, quod ab editoribus ludorum lustralium facile probabitur, qui congregatos in stadio nudato capite sedere praecipiunt. Propterea, ut mihi videtur, ne non solum spectator intersit unusquisque, sed etiam particeps sudoris existat. Ita videlicet maximorum atque excellentium spectaculorum quaesitorem, et summae sapientiae atque ineffabilis auditorem convenit afferre proprias causas ad contemplationem rei propositae, mecumque partiri laboris onus, ut poterit, socium se magis arbitrans astare quam judicem: ne forte lateat nos veritatis inventio, et mea culpa fiat cum auditoribus commune dispendium. Quorsus haec dixerim? Quia videlicet proposita nobis est disputatio de mundi compositione, non ex saeculari sapien
Abbreviated transcription (Latin):
frondib spoliari. sicut oliua. uł pinꝰ alia
sempit̾nis induta foliis eẽ p̃cepit ut pal¬
mã quib ex pͥncipali g̾minatione ꝑcep¬
tis. usq ad extremũ finem credit᷑ eẽ con¬
tenta. Illud quoq considera. qͦmͦ arborea
que mirice nominat᷑ uelut ambigui
generis ẽ. qͥppe que ñ minꝰ locis humidi
orib quã sicciorib delecꝰtatur. Propter
huic uirgulto prudent᷑ equiꝑat. sier¬
minet tr̃a. gͣ parua ista p̾ceptio cogit
eam uires ꝓͥas quantas ht̃. ssgłoꝵ annoꝵ curriclis
ad informandũ genꝰ herbaꝵ seminum lignoꝵ¬
q ꝓducere. Nam sicut turbo pineus ictu pͥo¬
ris u̾beris incitatus. curuatis spatiis gyros ex¬
plicat tortuosos. Acutoq semel fundamine
defixus semet ipse curcũfert. na nature ratio
ex pͥore dei mandato sortita pͥncipiũ ꝑ omne
transit euum. donec ad cõmunẽ tminum
finẽq ꝑueniat. Ad quẽ nos qͦ bonoꝵ oꝑum

Expanded text:
frondibus spoliari, sicut est oliva vel pinus; alia frondibus spoliari, sicut est oliva vel pinus; alia sempiternis induta foliis esse praecipit, ut palmam, quibus ex principali germinatione perceptis usque ad extremum finem creditur esse contenta. Illud quoque considera, quomodo arbor ea quae myrice nominatur, velut ambigui generis est, quippe quae non minus locis humidioribus quam siccioribus delectatur. Propter huic virgulto prudenter aequiparat. 10. Germinet terra. Igitur parva ista praeceptio cogit eam vires proprias quantas, habet, singulis annorum curriculis ad informandum genus herbarum, seminum lignorumque producere. Nam sicut turbe pineus, ictu prioris verberis incitatus, curvatis spatiis gyros explicat tortuosos, acutoque fundamine semel defixus semetipse circumfert; ita naturae ratio ex priore Dei mandato sortita principium, per omne transit aevum, donec ad communem terminum finemque perveniat. Ad quem nos quoque bonorum operum
Abbreviated transcription (Latin):
ctuosum lignũ faciens fructũ. Max ut
pceptum datũ ẽ. iuga montiũ. arborib
comantia crebrescebant. Orti cernebant᷑
erculti. Ripe fluminũ diu̾sis frondiũ
generib replebant᷑. Quaꝵ quedã dispo¬
site st̃ mensas exornare mortaliũ. Non¬
nulle pabula prebere pecudib alie medi¬
candi usib aptant᷑. Et ͥ captĩ dicã que¬
cq nob̾ experientia rerũ diuturna con¬
gessit undiq necessaria colligens hec uelosꝰ¬
sime dispensatio conditoris ab initio futu¬
ra ꝓspitiens generari constituit. S tu cũ
uideris domestica. siluestria. terrena. aqͦ¬
ria. florea. maiora recognosce ꝑminima
Ita tam̃ ut ãm̃irationi ꝓpͥe dilectionem
creatoris aditias. inquirendo quẽ ad modu
certa lignorum semꝑ fac̃ ẽẽ uirentia. Ñ¬
nulla que nudant᷑ hyb̃no & rursus eoꝵ
que semꝑ uirentia st̃. quedã solent folia
mutare latent̃. ut ꝑ hoc nunꝙͣ possint ꝓͥis

Expanded text:
fructuosum faciens fructum. Mox ut fructuosum faciens fructum. Mox ut praeceptum est datum, juga montium arboribus comantia crebrescebant, horti cernebantur exculti, ripae fluminum diversis frondium generibus replebantur. Quarum quaedam dispositae sunt mensas exornare mortalium, nonnullae pabula praebere pecudibus, aliae medicandi usibus aptantur; et, ut carptim dicam, quaecunque nobis experientia rerum diuturna congessit, undique necessaria colligens, haec velocissime dispensatio Conditoris, ab initio futura prospiciens generari constituit. Sed tu cum videris domestica, silvestria terrena, aquaria, florea, majorem recognosce per minima, ita tamen ut admirationi propriae dilectionem Creatoris adjicias, inquirendo quemadmodum certa lignorum facit semper esse virentia, nonnulla quae nudantur hyberno, et rursus eorum quae semper virentia sunt, quaedam solent folia mutare latenter, ut per hoc nunquam possint propriis
Abbreviated transcription (Latin):
dinem nimiã. cum se in absinthio. uł in
scamonia diffuderit. In quernis uͦ uł cor¬
neis pomis stipticus & durꝰ efficit᷑. In ter¬
binto aut̃ uł nuce mollem recipit pingul¬
q substantiã: D cur longinqͣ prosequim.
cũ in una eadẽq ficu modo amarissimꝰ sit
humor in suco. modo dulcissimus in fruca
in uite aut̃ sit acerbus c̃ g̃minat. suauis in
uua matura: Colorum qͦ quantas dicas eẽ
discretiones. Deniq si quando florea rura
respexeris. uidebis eundẽ liquorẽ qͦmͦ pu¬
niceus qͥdẽ habet᷑ in hoc flore. purpureus
aut᷑ uł candidꝰ. uł aurosus in alio maio¬
remq rursus odoris differentiam quã
caloris ostendit. S iã sentio mͥ sermonẽ
in ĩm̃sa spacia contemplationis auiditate
ꝓseqͣpere. Quẽ nͥ uincꝰtũ ad necessitatem
creature redegero. dies me ꝓfecto defici¬
et manificã uob̾ sapientiam ex minoꝵ
copationem pandentẽ. Germinet t̃ra fru

Expanded text:
dinem nimiam: cum se in absynthio vel in dinem nimiam: cum se in absynthio vel in scamonia diffuderit. In quernis vero, vel in corneis pomis, stipticus et durus efficitur; in terebintho autem vel nuce, mollem recipit pinguemque substantiam. 9. Sed cur longinqua prosequimur, cum in una eademque ficu, modo amarissimus sit humor in succo, modo dulcissimus in fructu, in vite autem sit acerbus cum germinat, suavis in uva matura? Colorum quoque quantas dicas esse discretiones? Denique si quando florea rura respexeris, videbis eumdem iquorem, quomodo puniceus quidem habetur in hoc flore, purpureus autem vel candidus, vel aurosus in alio, majoremque rursus odoris differentiam, quam coloris ostendit. Sed jam sentio mihi sermonem in immensa spatia contemplationis aviditate proserpere. Quem nisi vinctum ad necessitatem creaturae redegero, dies me profecto deficiet, magnificam vobis sapientiam, ex minorum comparatione pandentem. Germinet terra lignum
Abbreviated transcription (Latin):
rulis sudor emanat. Fama ẽ. qͦ quod electrũ
lacma sit cuiꝰdã ligni. more lapidis obdura
d Cui rei testimonio sunt surculi. uł mus¬
cise parue. que considentes in electri manan¬
tis suco cũ gelaret᷑ heserunt. Et omino de
eorũ qualitatib nisi qͥ experiendo docꝰtꝰ fu¬
erit plenã rationẽ ꝓferre non poterit. qͦ¬
modo iterum ex ipso humore uitis qͥdem
uinũ generat. olea: oleum. & non solũ hoc
mirabile ẽ. qr dulcis hic. & ibi pinguis effici¬
tur. s qd̃ in ipsis fructib multiplex ad modi
saporis mutatione demonstrat᷑. Alia ẽ. enĩ dil¬
cedinis qualitas in uua. alia in malo. alia
in ficu. alia in dactilo. Uolo itaq adhuc e
micleatiꝰ hoc examinare negotium: qͦmodo
labiorum sensui gustuq placidissimꝰ uidet᷑
humor. cũ inqͥbꝰdam pomis adlata maturi¬
tate dulcescit. in aliis acerbus habet᷑. ⁊ anxiꝰ
cũ acessit. Contristat aut̃ sensũ ꝑ amaritu¬

Expanded text:
rulis sudor emanat. Fama est quoque quod electrum rulis sudor emanat. Fama est quoque quod electrum lacryma sit cujusdam ligni, more lapidis obdurata. Cujus rei testimonio sunt surculi, vel musculae parvae, quae considentes in electri manantis succo, cum gelaretur haeserunt. Et omnino de eorum qualitatibus, nisi qui experiendo doctus fuerit, plenam rationem proferre non poterit: quomodo iterum ex ipso humore, vitis quidem vinum generat, olea oleum. Et non solum hoc mirabile est, quia dulcis hic, et ibi pinguis efficitur: sed quod in ipsis fructibus multiplex admodum saporis mutatione demonstratur. Alia est enim dulcedinis qualitas in uva, alia in malo, alia in ficu, alia in dactylo. Volo itaque te adhuc hoc enucleatius examinare negotium; quomodo labiorum sensui, gustuique placidissimus videtur humor, cum in quibusdam pomis allata maturitate dulcescit, in aliis acerbus habetur et anxius cum acescit. Contristat autem sensum per amaritu
Abbreviated transcription (Latin):
partẽ que tegit᷑. aeris repellat iniuriã. pe
uͦ que patet fomenta solani caloris excipiat.
Nicb̾ itaq fortuitũ. nicħ in rationabile fa¬
ctum uidemꝰ. ẽ. in om̃ibꝰ ineffabilis quedã
mirandaq sapientia. Que aut̃ mens aut
ꝰ facundia sufficiet cõprehñdere cunctas
subtilit̾ ut & contemplari ꝓͥetates ualeat
& discernere differentias singłoꝵ. uł latẽ¬
cium penitꝰ causarũ secreta rimari. qͦm
unꝰ ideq humor ꝑ arbustoꝵ radices at¬
tractꝰ in officia numerosa disꝑgit᷑. alit̃ ip¬
sam radicem nutriens. alit̾ corticẽ. alit̃
truncũ. & alit̾ medullã. & qͦmͦ nc̃ folium
sit. nc̃ in palmites ramosq format᷑. & fru¬
ctib p̾bet alimenta crescendi. lacrimas &̃
qͣsda ꝑ ramos eadẽ fundit materia. a rsi
quanta sit int̾ se differentia. qͥs poterit
erplicare : aua ÷ enĩ lacͥmascini. alius bal¬
samisucus. alius &̃ de egyptiis libicisq fe¬

Expanded text:
partem quae tegitur, aeris repellat injuriam, perpartem quae tegitur, aeris repellat injuriam, per eam vero quae patet, fomenta solani caloris excipiat. Nihil itaque fortuitum, nihil irrationabile factum videmus. Est in omnibus ineffabilis quaedam mirandaque sapientia. Quae autem mens aut cujus facundia sufficiet comprehendere cuncta subtiliter, ut et contemplari proprietates valeat, et discernere differentias singulorum, vel latentium penitus causarum secreta rimari? Quomodo unus idemque humor per arbustorum radices attractus, in officia numerosa dispergitur, aliter ipsam radicem nutriens, aliter corticem, aliter truncum, et aliter medullam? et quomodo nunc folium fit, nunc in palmites ramosque formatur, et fructibus praebet alimenta crescendi? Lacrymas etiam quasdam per ramos eadem fundit materia, quarum quanta sit inter se differentia quis poterit explicare? Alia est enim lacryma schini, alius balsami succus, alius etiam de Aegyptiis Libycisque fe
Abbreviated transcription (Latin):
sus & studiũ tuũ mag̃ac mag̃ augere. qͦ ps¬
sis accedere prope illam fructiferam ficum
que de societate siluestriũ uigorem mutui¬
ta fecundũ. uitia qd̃ molesti fluxus inbibi¬
it. subsidia uero uicine fertilitatis arrip¬
it. gͥ si tanta generationis ratio illarũ ẽ ut
uix pauca ꝓ multis potuerimꝰ exponere qͥ
om̃iũ fructuũ uarietates qͣlitates scematan
ꝑcurrat. & quanta in singulis habeat᷑ utill¬
tas cũ sint aliȩ quȩ sole decocta maturescunt.
alie que tegimentorũ p̃sidio defensa plenes¬
cunt: Et qͦmͦ eorũ que mollẽ ferunt fructi
folia fortiora sunt sicut fici. quorũ aut̃ frucꝰ
durior. habet᷑ menbranaꝵ textura tenerio
ẽ. sicut nuces. qͥa ficꝰ uidelicet ꝓpt̾ imbecilli¬
tatẽ merito: flagitat opem maioris auxilii
nucib aut̃ lesionẽ facere potuisset. densior
opacitas foliorũ. panpinꝰ &̃ quã rationabilitꝰ
multifida formatione ꝑfectus ẽ. ut uua paꝰ

Expanded text:
sius, et studium tuum magis ac magis augere quo possius, et studium tuum magis ac magis augere quo possis accedere prope illam fructiferam ficum, quae de societate silvestrium vigorem mutuata fecundum, vitia quidem molesti fluxus inhibuit, subsidia vero vicinae fertilitatis arripuit. 8. Igitur si tanta ratio generationis illarum est, ut vix pauca pro multis potuerimus exponere, quis omnium fructuum varietates, qualitates schematave percurrat, et quanta in singulis habeatur utilitas, cum sint aliae quae sole decoctae maturescunt, aliae quae tegumentorum praesidio defensae plenescunt? Et quomodo eorum quae mollem fructum ferunt folia fortiora sunt, sicut fici; quorum autem fructus durior habetur membranarum textura tenerior est, sicut nuces: quia ficus videlicet propter imbecillitatem merito flagitat opem majoris auxilii, nucibus au tem laesionem facere potuisset densior opacitas foliorum. Pampinus etiam quam rationabiliter multifida formatione perfectus est, ut uva per eam
Abbreviated transcription (Latin):
adfirmant. Nã uidet᷑ qͣm apud eos que fe¬
mina nominat᷑. ramos ꝓͥos incuruat ad
marẽ uelut concubitum petens. ut possit
ex eiꝰ admixtione conciꝑe. Unde ingeniosi
agricole sublatos de masculo certos oculos fe¬
minȩ dicunt᷑ inserere. & ita quasi coitu de.¬
siderato repleta. confestim subductis brachi¬
isp̾stinũ recurrit ad statum. Hx aut̃ deficis
ꝙͦ narrant᷑. Nã qͥda plantas agrestes horten¬
sib narrant᷑ apponere. ñnuli &̃ fruc̾tum
capficis domesticis alligant conferende ua¬
ueudinis causa qͦ possint germina sua reti¬
nere cadentia. Cuiꝰ rei indelicet figura mo¬
nere nos credit᷑. ut agnoscamus qr oportet
perũq &̃ ab alieni genis capere nos fidei
drcumentũ ad ꝓfessionẽ bonoꝵ oꝑũ ddecla¬
andam. Si enĩ uideris quẽpiã degentialibꝰ
aut hereticis ab eccł̃ia dñi segregatum uin
morũq cultib honestatũ. eniti debebis ĩpen¬

Expanded text:
affirmant. Nam videtur quomodo apud eos quae feaffirmant. Nam videtur quomodo apud eos quae femina nominatur, ramos proprios incurvat ad marem velut concubitum petens, ut possit ex ejus admixtione concipere. Unde ingeniosi agricolae, sublatos de masculo certos oculos, feminae dicuntur inserere; et ita quasi coitu desiderato repleta confestim subductis brachiis pristinum recurrit ad statum. Haec autem de ficis quoque narrantur. Nam quidam plantas agrestes hortensibus narratur apponere: nonnulli etiam fructum caprifici domesticis alligant, conferendae valitudinis causa, quo possint germina sua retinere cadentia. Cujus rei videlicet figura monere nos creditur ut agnoscamus quia oportet plerumque etiam ab alienigenis capere nos fidei documentum, ad professionem bonorum operum declarandam. Si enim videris quempiam de gentilibus aut haereticis ab Ecclesia Domini segregatum, vitae morumque cultibus honestatum; eniti debebis impen
Abbreviated transcription (Latin):
formant. Notũ ÷ &̃ quasdam diligentia
cultorũ curatas naturali penitꝰ malitia
caruisse. Nam mala punica que st̃ acid¬
ora. uł amaras amigdalas. hoc mͦ ferun
posse moͥliri: si uixta radicem truncise
laꝵ terebratis tedecuneꝰ. ꝑ mediũ cardinꝰ
transfigat᷑. omnẽ molestiã saporis incon¬
grui mutatione dulcedinis exempturus
Ideirco nullus hominũ caligine maligni¬
nitatis offusus. de ꝓͥa salute desꝑet: screns
qd̾ agͥcultura qͥd̃ pomoꝵ qualitates redua
in meliꝰ. labor aut̃ sp̃ĩtał potens ẽ. om̃iũ
morboꝵ suꝑare nequitiam. & sane ias¬
borũ tantã fecunditatib uidemus eẽ dista¬
ciam. qͣntã ne uerbo qͥdẽ possumꝰ explics
Neq enĩ solum in alterno gen̾e discretio
fecuũ continet᷑: s in singłis &̾ pluruna di¬
uersitas inuenit᷑. Siqͥdẽ aliud specimen ma¬
scħm fructꝰ. aliud feminini cultorũ fertur
tlidisse sollertia. qͥ ã palmas gemini cẽ sexꝰ

Expanded text:
formant. Notum est etiam quasdam diligentia formant. Notum est etiam quasdam diligentia cultorum curatas, naturali penitus malitia caruisse. Nam mala punica quae sunt acidiora, vel amaras amygdalas, hoc modo ferunt posse molliri, si juxta radicem, truncis earum terebratis taedae cuneus per medium cardinis transfigatur, omnem molestiam saporis incongrui, mutatione dulcedinis exempturus. Idcirco nullus hominum caligine malignitatis offusus de propria salute desperet, sciens quod agricultura quidem pomorum qualitates reducit in melius, labor autem spiritalis potens est omnium morborum superare nequitiam. Et sane tantam in arborum fecunditatibus videmus esse distantiam, quantam nec verbo quidem possumus explicare. Neque enim solum in alterno genere discretio fetuum continetur; sed in singulis etiam plurima diversitas invenitur. Siquidem aliud specimen masculini fructus, aliud feminini, cultorum fertur tradidisse solertia: qui etiam palmas gemini esse sexus
Abbreviated transcription (Latin):
bꝰ alia sũmis & lenib sunt adnexa radicib
alia in aitũ porrecta singłisq defixa stipitibꝰ
alia humiliora. & de styrpib sus oculos pha¬
res fundentia. Et quorũ uertices sunt excel¬
s. ecrũ radices radices multiplices. & ꝓfundi¬
ores habentur incuroq diffuse. quas uelut
fundimina quedã natura subiecit. quib
moles suꝑposita ualeat sustentari. Qnta c̃
diuersitas in corticib ẽ. Quoꝵ alie lenesst̃
so nitide. ñmille nodose & asꝑs. alie simpli¬
msa certe &̃ multis conserte caudicibꝰ. & qd̾
mag̾ mirab̾is senectutis & uiuentutis huma¬
ne similitudo teppit᷑ in eis. Nam nouelloꝵ
& pollentium uirgultorũ deductꝰ & tensus
ẽ. cortex. senescentiũ uͦ rugosus & scaber.
Et his quedã cũ fuerint amputata reg̾mi¬
nant. alia mex cũ truncant᷑ arescunt.
tanꝙͣ mortẽ quandã ex incisionis in iuru
ꝑferendo. Multis sane probatum ẽ. quia

Expanded text:
bus, alia summis et levibus sunt annexa radicibus: bus, alia summis et levibus sunt annexa radicibus: alia in altum porrecta, singulisque defixa stipitibus, alia humiliora; et de stirpibus suis oculos plures fundentia. Et quorum vertices sunt excelsi, eorum radices multiplices et profundiores habentur, in circoque diffusae: quas velut fundamina quaedam natura subjecit, quibus moles superposita valeat sustentari. Quanta etiam diversitas in corticibus est, quorum alii lenes sunt et nitidi, nonnulli nodosi et asperi, alii simplices, certi etiam multis conserti caudicibus? Et quod magis miraberis, senectutis et juventutis humanae similitudo reperitur in eis. Nam novellorum et pollentium virgultorum deductus et tensus est cortex; senescentium vero rugosus et scaber. Ex his quaedam cum fuerint amputata regerminant, alia mox cum truncantur arescunt, tanquam mortem quamdam ex incisionis injuria perferendo. Multis sane probatum est quia
Abbreviated transcription (Latin):
aspirare libere incipit oĩ labe t̾rene conu̾sa¬
tionis abstersa. Conuenit & nos scđm pro¬
uerbii rationẽ minime luxuriantes estu¬
ere .i. non ostentatorie uiuere. nec captare
decus laudis ext̾nȩ. s fertiles nos uͦ demon¬
strare cultori bonorum oꝑũ p̾ferentes indu¬
striã. Tu aut̃ sicut oliua fructifera nulla
te spe nudaueris. s semꝑ habeto fidei ui¬
ridem ualidãq constantiã. Ita enĩ uiuaci¬
tatẽ illius arboris & opulentiã fructuosa
in deberis imitari. si ubrime miscdiam om̃i
itpore largiaris. S &̃ reddeamus ad scrutati¬
onẽ dispositionis artificis. Quanta tunc ge¬
nera extitere lignoꝵ quoꝵ quedam fecunda.
sunt. alia proiectibilia. ñ nulla nauibꝰ fa¬
bricandis aocomoda. quedã focis necessaria
Rursus in bis uariꝰ expectat᷑ ornatus. quoꝵ
& ꝓͥetatis inuestigatio difficilis habetur. &
differentia singłorũ. Nam alia profundiori¬

Expanded text:
aspirare libere incipit, omni labe terrenae conversaaspirare libere incipit, omni labe terrenae conversationis abstersa. Convenit etiam nos secundum proverbii rationem, minime luxuriantes effluere, id est, non ostentatorie vivere, nec captare decus laudis externae; sed fertiles nos vero demonstratore cultori bonorum operum praeferentes industriam. Tu autem sicut oliva fructifera nulla te spe nudaveris, sed semper habeto fidei viridem validamque constantiam. Ita enim vivacitatem illius arboris, et opulentiam fructuosam videberis imitari: si uberrime misericordiam omni tempore largiaris. 7. Sed jam redeamus ad scrutationem dispositionis artificis. Quanta tunc genera exstitere lignorum, quorum quaedam fecunda sunt, alia projectibilia, nonnulla navibus fabricandis accommoda, quaedam focis necessaria? Rursus in his varius spectatur ornatus, quorum et proprietatis investigatio difficilis habetur et differentia singulorum. Nam alia profundiori
Abbreviated transcription (Latin):
quas cȩlestium mandatorum municione cõ¬
sepsit. apposita nichilominꝰ angłorũ custo¬
dia sicut scriptum ẽ. Immittet angłm dñs
in curuitu timentiũ eũ. & eripiet eos. de¬
inde uelut uallos quosdã quib fulcirem᷑
ueterum scõꝵ suscitans in sublime ꝓuexit.
nec oĩno passus ẽ mentem nram humi iacen-¬
tem fieri dignã calcationib aliorũ. Uulta
nos uelut quib dã uiteis clauiculis .i. am
plexibꝰ caritatis astricꝰtos. & proximũ quẽq
diligentes. impetu animi semꝑ ad suꝑiora
c̃ tendere similes effectos sarm̃tis que solet
pallatim crescendo ad sũmos arborum ue¬
tices ꝑuenire. Exigit nos &̃ fossionẽ pati.
foditur aut̃ mens scłariũ depositione cura¬
rum: que cordib nr̃is omis gͣue configunt.
dͦ qui illecebras corporee uoluptatis abiecem
& execrabilis ambitũ glorie. diuitiaꝵq con¬
tempserit : tanꝙͣ fossionis cultura nitescens

Expanded text:
quas coelestium mandatorum munitione conquas coelestium mandatorum munitione consepsit: apposita nihilominus angelorum custodia, sicut scriptum est: Immittit angelum Dominus in circuitu timentium eum, et eripiet eos . Deinde velut vallos quosdam quibus fulciremur veterum sanctorum suscitans in sublime provexit: nec omnino passus est mentem nostram humi jacentem, fieri dignam calcationibus aliorum. Vult etiam nos velut quibusdam viteis claviculis, id est, amplexibus caritatis astrictos, et proximum quemque diligentes, impetu animi semper ad superiora contendere: similes effectos sarmentis quae solent paulatim crescendo, ad summos arborum vertices pervenire. Exigit nos etiam fossionem pati. Foditur autem mens, saecularium depositione curarum; quae cordibus nostris onus grave conficiunt. Ergo qui illecebras corporeae voluptatis abjecerit, et exsecrabilis ambitum gloriae divitiarumque contempserit, tanquam fossionis cultura nitescens,