comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
be & pharisei qͥ suꝑ cathedram moysi sedent. & de quib
ait. que dicunt facite. que aut̃ faciunt facere nolite. Di¬
cunt enim & non faciunt. Docent sermonib: qđ soluũt
morib. Consequens ẽ gͦ. ut qui minimꝰ est in regno ce¬
lorũ qualis nẽ est eccłia. non intret in regno celorum
innumero piscium magnoꝵ. qm̃ qui fecerit & docuerit.
magnus uocabit᷑ in regno celoꝵ. & quia hic magnus erit
id eo ubi erit. ubi minimꝰ ille non erit. Usq ad eo qͥppe ibi
magni erunt. ut qui minor ibi est. maior sit eo quo
hic nemo maior est: s tam̃ qui hic magnisunt. id est
ciunt bona que docent. ipsi erunt in illa regni celoꝵ
et̃nitate maiores: quos asti ad dextera. & ad resurrec¬
tionẽ uite ꝑtinentes indicant pisces. Sequit᷑ de pran¬
dio dñi cum istisseptem discipłis & dehis que post
prandiũ locutus ẽ. ac de ipsius euangłii t̾mino. ut d̾s
qđ donauerit disseramꝰ s hoc ñ est sermone coartãdũ.

Expanded text:
m Moysi sedent, et de quibus ait, Quae dicunt facite; quae autem faciunt, facere nolite: dicunt enim et non faciunt : docent sermonibus, quod solvunt moribus. Consequens est ergo, ut qui minimus est in regno coelorum, qualis nunc est Ecclesia, non intret in regnum coeloruin numero piscium magnorum; quoniam qui fecerit et docuerit, magnus vocabitur in regno coelorum. Et quia hic magnus erit, ideo ibi erit, ubi minimus ille non erit. Usque adeo quippe ibi magni erunt, ut qui minor ibi est, major sit eo quo hic nemo major est . Sed tamen qui hic magni sunt, id est, os, faciunt bona quae docent, ipsi erunt in illa regni coelorum aeternitate majores, quos isti ad dexteram et resurrectionem vitae pertinentes indicant pisces. Sequitur de prandio Domini cum istis septem discipulis, et de his quae post prandium locutus est, ac de ipsius Evangelii termino, ut Deus quod donaverit disseramus: sed hoc non est isto sermone coarctandum.
Abbreviated transcription (Latin):
uenerant: sed ab eis qͥ uidebant & inuidebant. qͥanec
uidebant. sed in lapidẽ illũ cecitate offendebant. Cũ
autẽ abscondisset se iħs ab eis qui illum occid̾e cupi¬
ebant. qđ sepe ꝓpt̾ obliuionẽ cõmonendi estis: ñr̃e in¬
firmitati consuluit. ñ sue potestati derogauit. Ome¬

Expanded text:
venerant; sed ab eis qui videbant et invidebant, quia nec venerant; sed ab eis qui videbant et invidebant, quia nec videbant, sed in lapidem illum caecati  Aug., caecitate offendebant. Cum autem se abscondisset Jesus ab eis qui illum occidere cupiebant, quod saepe propter oblivionem commonendi estis, nostrae infirmitati consuluit, non suae potestati derogavit.
Abbreviated transcription (Latin):
ambulate dum luce̾ habetis: ut ñ uos tenebre cõpre¬
hendant. Ambulate. accedite. totũ intelligite: & mo¬
riturũ xp̃m. & uicturũ in eternũ. & sanguinẽ fusurũ
quo redimat. & ascensurũ in sublimia quo ꝑducat. Te¬
nebre autem uos comprehendent. si eo modo credidĩ¬
tis xp̃i eternitatẽ. ut negetis in eo mortis humilitatẽ.
Et qui ambulat in tenebris: nescit quo uadat. Sie po¬
test offendẽ in lapidem offensionis. & petram scan¬
dali. qđ fuit dñs cecis iudeis: sicut credentibꝰ lapis
quẽ repbauer̃t edificantes. factus ẽ in caput anguli.
Hinc dedignati sunt credẽ in xp̃m. quia eoꝵ impietaᷤ
contempsit mortuũ. risit occisum: & ipsa erat mors¬
grani multiplicandi. & exaltatio trahentis post se omĩa.
Cũ aliquid ueri auditũ habetis. credite inueritatẽ. ut
renascamini inueritate. Heclocutꝰ est iħs: & abiit. &¬
abscondit se ab eis. Non ab eis qͥ crede & diligere cepe¬
rant. ñ ab eis qͥ cũ ramis palmarũ & laudibꝰ obiuam

Expanded text:
ambulate, dum lucem habetis, ut non vos tenebrae comprehendant. Ambulate, accedite, totum 587 intelligite, et moriturum Christum et victurum in aeternum; et sanguinem fusurum quo redimat, et ascensurum in sublimia quo perducat. Tenebrae autem vos comprehendent, si eo modo credideritis Christi aeternitatem, ut negetis in eo mortis humilitatem. Et qui ambulat in tenebris, nescit quo vadat. Sic potest offendere in lapidem offensionis, et petram scandali, quod fuit Dominus caecis Judaeis ; sicut credentibus lapis quem reprobaverunt aedificantes, factus est in caput anguli . Hinc indignati sunt credere in Christum, quia eorum impietas contempsit mortuum, risit occisum: et ipsa erat morsgrani multiplicandi, et exaltatio trahentis post se omnia. Cum aliquid veri auditum habetis, credite in veritatem, ut renascamini in veritate. Haec locutus est Jesus, et abscondit se ab eis. Non ab eis qui credere et diligere coeperant; non ab eis qui cum ramis palmarum et laudibus obviam
Abbreviated transcription (Latin):
sed deꝑicło temptationis exire. Sic̃ autẽ hic dix̃.
nc̃ anima mea turbata ẽ. ita etiã uͥ dicit tristisẽ
anima mea usq ad mortẽ. & pat̾ si fieri potest
transeat a me calix iste. hominis suscepit infir¬
mitatẽ. ut doceat sic contristatũ & conturbatũ
qđ sequit᷑ dicere. Uerũ non qđ ego uolo: sed qͦd tu
ius pat̾. Sic enĩ homo abhumanis indiina dirigi¬
tur: cũ uoluntati humane uoluntas diuina p̃po¬
nitur. Quid ẽ autem clarifica tuum nom̃. nͥ in
passione sua & resurrec̾tione: Quid gͦ est aliud.
nͥ ut pat̾ clarificet filium: qui clarificat nom̃
siũ etiam insimilib passionib seruoꝵ suorum:
Unde scriptũ ẽ depetro. qđ ido de illo dixerit alter te
cuiget. & feret quo tuñ uis: quia significare uoluit. q̃

Expanded text:
sed de periculo tentationis exire. Sicut autem hic dixit, sed de periculo tentationis exire. Sicut autem hic dixit, Nunc anima mea turbata est, ita etiam ubi dicit, Trisanima mea usque ad mortem. Et: Pater, si fieri potest, transeat a me calix iste . Hominis suscepit infirmitatem, ut doceat sic contristatum et conturbatum quod sequitur dicere, Verumtamen non quod ego volo, sed quod tu vis, Pater . Sic enim homo ab humanis in divina dirigitur, cum voluntati humanae voluntas divina praeponitur. Quid est autem, Clarifica tuum nomen; nisi, in sua passione et resurrectione? Quid est ergo aliud, nisi ut Pater clarificet Filium, qui clarificat suum nomen etiam in similibus passionibus servorum suorum? Unde scriptum est de Petro, quod ideo de illo dixerit, Alter te cinget, et feret quo tu non vis; quia significare
Abbreviated transcription (Latin):
& ut te doceret. factꝰ est. & ipse qđ fecit. Homo enĩ
factus ẽ. qui hominẽ fecit: sed ds̃ in cõmutabilis man¬
sit. & hominẽ in melius cõmutauit. Audi ergo. qͥdde
inde subiungat. Cũ dixisset nc̃ anima mea tbata ẽ.
& quid dicam inquit: Pat̾. saliufica me ex hac hora.
Sed ꝓpterea uem in hanc horã. Pat̾ clarifica tuũ nom̃.
Docuit te qͥd cogites. docuit quid dicas. quẽ inuoces.
in quo sꝑes: cuiꝰ uoluntatẽ certam atq diuinã tue
uoluntati humane. infirmeq ꝓponas. Non ideo tibi
uideatur ex alto deficere: qui a te uult ab imo ꝓfice¬
re. Nam & temptari dignatꝰ est adiabolo. a quo utiq
si nollet non temptaret᷑. quẽ admodũ si nollet ñ pa¬
teret᷑: & ea respondit diabolo. que tu in temptationi¬
bꝰ debeas respondẽ. Et ille qͥdem temptatus ẽ. sedñ
ꝑiclitatꝰ: ut doceret te in tẽptatione ꝑiclitantem.
temptatori respondere. & post tẽptatorẽ non ire.

Expanded text:
et ut te doceret factus est et ipse quod fecit: homo enim et ut te doceret factus est et ipse quod fecit: homo enim factus est qui hominem fecit; sed Deus incommutabilis mansit, et hominem in melius commutavit. Audi ergo quid inde subjungat, cum dixisset, Nunc anima mea turbata est. Et quid dicam, inquit? Pater, salvifica me ex hac hora: sed propterea veni in hanc horam. Pater, clarifica nomen tuum. Docuit te quid cogites, docuit quid dicas, quem invoces, in quo speres, cujus voluntatem certam atque divinam tuae voluntati humanae infirmaeque praeponas. Non ideo tibi videatur ex alto deficere, quia te vult ab imo proficere. Nam et tentari dignatus est a diabolo, a quo utique si nollet non tentaretur, quemadmodum si nollet non pateretur: et ea respondit diabolo, quae tu in tentationibus debeas respondere . Et ille quidem tentatus est, sed non periclitatus; ut doceret te in tentatione periclitantem tentatori respondere, et post tentatorem non ire,
Abbreviated transcription (Latin):
in cogitatione mea respondentẽ mͥ dñm meũ: & qͦdã¬
modo dicentẽ. Magis sequeris: quia sic me int̾po
no. Audisti ad te uocẽ fortitudinis meȩ: audi in me
uocẽ infirmitatis tue. Hires suggero ut curras. nec
reprimo quo accełas: sed transfero in me qđ trepidas.
& substerno quatranseas. O dñe mediator ds̃ supra
nos. homo ꝓpter nos: agnosco miscdiam tuam. slã
qđ tu tantus tue caritatis uoluntate turbaris: mul¬
tos incorpore tuo. qui sue infirmitatis necessitate
turbant᷑. ne desꝑando ꝑ eant consolaris. Deniq ho¬
mo qͥ sequi uult: audiat qua se quatur. Accessit forte
hora t̾ribilis: ꝓponit᷑ obtio aut faciende iniquitatis.
aut sub eunde passionis. Turbat᷑ anima infirma: ꝓp¬
t̃ quam sponte turbata ẽ anima inuicta. Prepo ne
uoluntati tue: uoluntatẽ dei. Attende enĩ qͥd deinde
sub iungat creator tuus. & magister tuus. qui te fec̾

Expanded text:
in cogitatione mea respondentem mihi Dominum, et quodamin cogitatione mea respondentem mihi Dominum, et quodammodo dicentem: Magis sequeris, quia sic me interpono ut sufferas: audisti ad te vocem fortitudinis meae, audi in me vocem infirmitatis tuae: vires suggero ut curras, nec reprimo quod acceleras; sed transfero in me quod trepidas, et substerno qua transeas. O Domine mediator, Deus supra nos, homo propter nos, agnosco misericordiam tuam! nam quod tu tantus tuae charitatis voluntate turbaris, multos in corpore tuo qui suae infirmitatis necessitate turbantur, ne desperando pereant consolaris. 3. Denique homo qui sequi vult, audiat qua sequatur. Accessit forte hora terribilis, proponitur optio aut faciendae iniquitatis, aut subeundae passionis; turbatur anima infirma, propter quam sponte turbata est anima invicta: praepone tuae voluntati voluntatem Dei. Attende enim quid deinde subjungat creator tuus et magister tuus, qui te fecit,
Abbreviated transcription (Latin):
excitauit ad sũma. ita nobis cõpateret᷑ ad infirma.
Audio suꝑiꝰ dicentẽ. Heniet hora: ut głificet᷑ filius ho¬
minis. Si mortuũ fuerit granũ: multũ fructũ af¬
fert. Audio qui odit animã suam in hoc mundo. in
uitam eternã custodit eam: ne ꝑmittor tantũ mͦ
morari. sed iubeor imitari. Deinde sequentibꝰ uerb̾
si qͥs michi ministrat me sequat᷑. & ubi sum ego illic
& minist̾ mñs erit. mundũ contẽpnere accendor &
in cõspec̾tu meo nichil ẽ uita eius. totꝰ quantꝰ libet
fuerit ꝓlixꝰ. uapor. p̃ amore et̾noꝵ. tẽporalia mͥ cunc¬
ta uilescunt. Et rursus ipsũ dñm meũ qͥ me illis
uerbis ab infirmitate mea rapuit. ad firmitatẽ
suam. audio dicentẽ: ne anima mea turbata est.
Quid est hoc: Quomodo sequi uibeas animã meam:
si turbari uideo animã tuam: Auomodo sufferã
qđ graue tanta firmitas sentit: Quale fundam̃tũ
queram: si petra succumbit: Sed uideor mͥ audire

Expanded text:
excitavit ad summa, ita nobiscum pateretur et infima . 2. excitavit ad summa, ita nobiscum pateretur et infima . 2. Audio superius dicentem, Venit hora ut glorificetur Filius hominis: si mortificatum fuerit granum, multum fructum affert. Audio, Qui odit animam suam in hoc mundo, in vitam aeternam custodit eam. Nec permittor tantummodo mirari, sed jubeor imitari. Deinde sequentibus verbis, Si quis mihi ministrat, me sequatur; et ubi sum ego, ibi et minister meus erit; munnihil est vitae hujus totus, quantumlibet fuerit prolixus, vapor; prae amore aeternorum temporalia mihi cuncta vilescunt: et rursus ipsum Dominum meum, qui me illis verbis ab infirmitate mea rapuit ad firmitatem suam, audio dicentem, Nunc anima mea turbata est. Quid est hoc? Quomodo sequi jubes animam meam, si turbari video animam tuam? quomodo sufferam quod grave tanta firmitas sentit? quale fundamentum quaeram, si petra succumbit? Sed videor mihi audire
Abbreviated transcription (Latin):
uerbis lectionis hesterne ministros suos ut
se ipsum sequerentur hortatꝰ est: cũ ita p̃dixiꝰ¬
set passionẽ suam qđ nisi granũ frum̾ti cadens in
t̾ram mortuũ fuerit. solũ manet. si autẽ mortuum
fuerit multũ fructũ affert. ubi excitauit eos qͥeũ
ad regnũ celoꝵ sequi uellent. ut animã suam odis¬
sent in hoc mundo. si eam in uitam et̃nam custodi¬
anima mea turbata ẽ. Unde turbata ẽ dñe anima
tua : Nempe paulo ante dixisti. qui odit animam
suam in hoc mundo: in uitam eternã custodit eã
Ergo ne anima tua in hoc mundo amat᷑: ido turba¬
tur ueniente hora qua ex hoc mnundo egrediatur:
Quis hoc de anima dñi. aud eat affirmare: Sed nos
in se transtulit: nos in se suscepit. Caput nr̃m menbro¬
rũ suorũ suscepit affectum. & ideo ñ est ab aliquo
turbatũ sed sicut de illo dictum est. cũ laz arũ sus¬
citaret. turbauit semet ipsum. Oportebat enĩ ut unꝰ
mediator dei & hominũ homo xp̃s ihs: sicut nos

Expanded text:
erbis lectionis hesternae ministros suos ut seipsum sequerentur hortatus est, cum ita praedixisset passionem suam, quod nisi granum frumenti cadens in terram mortuum fuerit, solum manet; si autem mortuum fuerit, multum fructum affert: ubi excitavit eos, qui eum ad regnum coelorum sequi vellent, ut animam suam odissent in hoc mundo, si eam in vitam aeternam custodianima mea turbata est. Unde turbata est, Domine, anima tua? Nempe paulo ante dixisti, Qui odit animam suam in hoc mundo, in vitam aeternam custodit eam. Ergo anima tua in hoc mundo amatur, ideo turbatur veniente hora qua ex hoc mundo egrediatur? Quis hoc de anima Domini audeat affirmare? Sed nos in se transtulit, nos in se suscepit caput nostrum, membrorum suorum suscepit affectum: et ideo non est ab aliquo turbatum; sed sicut de illo dictum est, cum Lazarum suscitaret, turbavit semetipsum . Oportebat enim ut unus mediator Dei et hominum homo Christus Jesus, sicut nos
Abbreviated transcription (Latin):
modo tu dicis. oportet exaltari filiũ hominis: Quis
ẽ iste filius hominis: Alemorit̾ cenuert᷑: qd dñs dice¬
bat assidue. filiũ hominis se esse. Nam in hoc loco ñ ait.
si exaltatꝰ fuerit a t̾ra filius hominis. sed suꝑiꝰ dixerat.
qd hesterno die lectũ atq tractatũ est: quando nuntiati
sunt gentiles illi. qui eum uidẽ cupiebant. Henit horã ut
głificet᷑ filius hominis. Hoc itaq isti animo retinentes.
& qđ nunc ait cũ exaltatꝰ fuero a terra. mortẽ crucis in¬
telligentes: quesierunt ab illo & dixert᷑. Nos audiuimꝰ
ex lege: quia xp̃s manet ineternũ. & quomodo tudiciꝰ
oportet ex altari filiũ hominis: Quis ẽ iste filiꝰ homunis:¬
Si enim xp̃s ẽ inqͥunt: manet inet̾num. Si manet ie
tͣnum. quomͦ exaltabit᷑ a t̾ra: id est quomodo crucis
passione morietur: Hoc enim intelligebant eũ dixis¬

Expanded text:
o tu dicis, Oportet exaltari Filium hominis? Et quis est iste Filius hominis? Memoriter tenuerunt quod Dominus dicebat assidue se esse Filium hominis. Nam hoc loco non ait, Si exaltatus fuerit a terra Filius hominis: sed superius dixerat, quod hesterno die lectum atque tractatum est, quando nuntiati sunt Gentiles illi, qui eum videre cupiebant. Venit hora ut glorificetur Filius hominis . Hoc itaque isti animo retinentes, et quod nunc ait, Cum exaltatus fuero a terra, mortem crucis intelligentes, quaesierunt ab illo, et dixerunt: Nos audivimus ex Lege quia Christus manetOportet exaltari Filium hominis? » Si enim Christus est, inquiunt, manet in aeternum: si manet in aeternum, quomodo exaltabitur a terra, id est quomodo crucis passione morietur? Hoc enim eum dixis
Abbreviated transcription (Latin):
erat datꝰ. idest illa habundantia gr̃e sp̃italis. qua
congregati linguis omĩum loquerent᷑. ac sic in lin¬
guis omĩum gentiũ. futura p̾nuntiaret᷑ eccłia qͣ
grã sꝑitali popłi congregarent᷑. qua longe lateq pec¬
cata dimitterent᷑ & milia milium dõ reconciliaren¬
tur. Quid gͦ ait quispiam. quia diaboł de creden¬
tiũ cordibꝰ eicit᷑ foras. iam fideliũ neminẽ temptat:
mino uero temptare ñ cessat: sed aliud ẽ intͥnsecus
regnare: aliud forinsecꝰ oppugnare. Nam & muni¬
tissimã ciuitatẽ aliquando hostis oppugnat. nec ex¬
pugnat: & si aliqua eius tela missa ꝑueniunt: ad¬
monet apłs unde ñ ledant. & cõmemorat loricã
& scutũ fidei. Et si aliquando uulnerat ad est qͥsa¬
nat: qͥa sic̃ pugnantibꝰ dictum ẽ. hec seribo uobis
ut ñ peocetis. ita qͥuulnerant᷑ qđ sequit᷑ audiunt.
Et siquis peccauerit. aduocatũ habemꝰ ad patrẽ iħm

Expanded text:
erat datus; id est, illa abundantia gratiae spiritualis, qua erat datus; id est, illa abundantia gratiae spiritualis, qua congregati linguis omnium loquerentur , ac sic in linguis omnium gentium futura praenuntiaretur Ecclesia: qua gratia spirituali populi congregarentur, qua longe lateque peccata dimitterentur, et millia millium Deo reconciliarentur. 9. Quid ergo, ait quispiam, quia diabolus de credentium cordibus ejicietur foras, jam fidelium neminem tentat? Imo vero tentare non cessat. Sed aliud est intrinsecus regnare, aliud forinsecus oppugnare: nam et munitissimam civitatem aliquando hostis oppugnat, nec expugnat. Et si aliqua tela ejus missa perveniunt, admonet Apostolus unde non laedant; commemorat loricam et scutum fidei . Et si aliquando vulnerat, adest qui sanat. Quia sicut pugnantibus dictum est, Haec scribo vobis, ut non peccetis: ita qui vulnerantur, quod sequitur audiunt, Et si quis peccaverit, advocatum habemus apud Patrem
Abbreviated transcription (Latin):
mo die. Preuidebat gͦ dñs qđ sciebat pꝰ passionẽ & re¬
surrectionẽ & głificationẽ suã ꝑ uniũ sum mundum
multos popłos credituros. in quoꝵ cordibꝰ diabolus
uitꝰ erat: cui quando renuntiant ex fide. eicit᷑ foras.
Sed dicet aliquis. Numquid de cordibꝰ ꝓpħarũ aut pa
tus est plane. Quomodo ergo dictum est. nc̾ entiet᷑
foras: Quomͦ putamꝰ. nisi quia te̾ qđ in hominibus
paucissimis factũ est. nc̃ in multis magnisq popłis
iã mox futurũ esse p̃dictum est: Sic̃ illud qđ dic̾tũ
ẽ. sp̃s autem ñdum erat datꝰ qͥa iħs ñdum fuerat
głificatꝰ potest similem habere questionẽ. & similem
solutionẽ. Non enim sine sp̃u sc̃õ futura p̃nuntiaue¬
runt ꝓpħe. aut ñ etiam dñm infantem in spũ scõ
simeon senex & anna udua cognouerunt. & ⁊ acha¬
rias & eli ⁊ ab eth. qui de illo nondu̾ nato sediã con¬

Expanded text:
mo die. Praedicebat ergo Dominus quod sciebat, post passionem mo die. Praedicebat ergo Dominus quod sciebat, post passionem et glorificationem suam per universum mundum multos populos credituros, in quorum cordibus diabolus intus erat; cui quando ex fide renuntiant, ejicitur foras. 8. Sed dicit aliquis: Numquid de cordibus Patriarcharum tus est plane. Quomoforas? Quomodo putamus, nisi quia tunc quod in hominibus paucissimis factum est, nunc in multis magnisque populis jam futurum esse praedictum est? sicut illud quod dictum est, Spiritus autem nondum erat datus, quia Jesus nondum fuerat glorificatus , potest similem habere quaestionem, et similem solutionem. Non enim sine Spiritu sancto futura praenuntiaverunt Prophetae; aut non etiam Dominum infantem in Spiritu sancto Simeon senex et Anna vidua cognoverunt ; et Zacharias et Elizabeth, qui de illo nondum nato, sed jam con
Abbreviated transcription (Latin):
xerit esse iudiciũ. Non ergo illud qđ in fine uentu¬
rum ẽ. ubi uiui & mortiui iudicandi sunt aliis ad
sinistram aliis ad dexterã separatis: sed iudiciũ quo
princeps huiꝰ mundi eitietur foras. Quomͦ ergo intꝰ
erat: quo eum dix̃ eiciendũ foras: Nũquid na in
mundo erat: & extra mundũ missus ẽ foras: Si enĩ
de illo iudicio diceret. qđ in fine uenturũ ẽ: posset
aliquis opinari eternum ignem quo mittend est
diab olus. cũ angłis suis. & om̃ib qui sunt ex par¬
te eius. ñ natura sed uitio. Non quia creauit aut
genuit.: sed quia ꝑsuasit & tenuit. Posset ergo opina¬
ri aliqͥs illum ignem et̃num extra mundũ esse: &
hoc esse dic̾tum ertietur foras. Quia uͦ ait nunc iudi¬
ciũ est mundi & exponens quid dixerit. nunc inqͥt
pͥnceps huiꝰ mundi eitietur foras: hoc intelligendũ
ẽ qđ nunc fit. ñ qđ tantũ post futurũ est. in nouissi¬

Expanded text:
xerit esse judicium. Non ergo illud quod in fine ventuxerit esse judicium. Non ergo illud quod in fine venturum est, ubi vivi et mortui judicandi sunt, aliis ad sinistram, aliis ad dexteram separatis; sed judicium quo princeps hujus mundi ejicietur foras. Quomodo ergo intus erat? quo eum dixit ejiciendum foras? Nunc, inmundo erat, et extra mundum missus est foras? Si enim de illo judicio diceret, quod in fine venturum est, posset aliquis opinari ignem aeternum, quo mittendus est diabolus cum angelis suis, et omnibus qui sunt ex parte ejus; non natura, sed vitio; non quia creavit aut genuit, sed quia persuasit et tenuit: posset ergo aliquis opinari illum ignem aeternum extra mundum esse, et hoc esse dictum, ejicietur foras. Quia vero ait, Nunc judicium est mundi; et exponens quid dixerit, Nunc, inquit, princeps hujus mundi ejicietur foras: hoc intelligendum est quod nunc fit, non quod tanto post futurum est in novissi
Abbreviated transcription (Latin):
etiã apłs. O altitudo diuitiarũ sapientie & scien¬
tie dei: quã in cõprehensibilia sunt uidicia eius.
nouissime uiui q mortui udicandi sunt. Posside¬
bat gͦ diabolus genꝰ humanũ: & reos supplitioꝵ
tenebat cirographo peccatoꝵ. Dñ abat᷑ in cordibꝰ
infideliũ: ad creaturã colendã deserto creatore.
deceptos captiuosq ꝑtrahebat. ꝑ fidẽ autẽ. rp̃i
que morte eius & resurrectione firmata est. ꝑ
euis sanguinẽ qui in remissionẽ fusus ẽ peccatoꝵ
milia credentiũ adñatu diaboli liberant᷑. xp̃i corpori
copulant᷑: & sub tanto capite. uno eiussp̾u fidelia eius¬
menbra uegetant᷑. Hoc uocabat iudiciũ. hanc discreti¬
onẽ. hanc asius redemptis diaboli expulsionẽ. Denq
ãttende. quid dicat. Quasi quereremꝰ qͥd esset qd̾ ait.
nẽ iudiciũ ẽ mundi secutꝰ exposuit. Ait enĩ. Nunc
pͥnceps huiꝰ inundi. eitietur foras. Audiuimꝰ. quale di¬

Expanded text:
etiam Apostolus, O altitudo divitiarum sapientiae et scienetiam Apostolus, O altitudo divitiarum sapientiae et scientiae Dei! quam inscrutabilia sunt judicia ejus ! novissime vivi et mortui judicandi sunt. Possidebat ergo diabolus genus humanum, et reos suppliciorum tenebat chirographo peccatorum; dominabatur in cordibus infidelium, ad creaturam colendam, deserto Creatore, deceptos captivosque pertrahebat: per Christi autem fiurrectione firmata est, per ejus sanguinem, qui in remissionem fusus est peccatorum, millia credentium a dominatu diaboli liberantur, Christi corpori copulantur, et sub tanto capite uno ejus spiritu fidelia membra vegetantur. Hoc vocabat judicium, hanc discretionem, hanc a suis redemptis diaboli expulsionem. Denique, attende quid dicat, quasi quaereremus quid esset quod ait: Nunc judicium est mundi, secutus exposuit, ait enim: Nunc princeps hujus mundi ejicietur foras. Audivimus quale di
Abbreviated transcription (Latin):
dicebant: angłs ei locutꝰ est. Respondit iħs: & dix̃.
Non ꝓpt̾ me uox hec facta ẽ: sed ꝓpt̃ uos. Hic osten¬
dit illa uoce ñ sibi indicatũ. qđ iam sciebat: sede¬
is quib indicare oportebat. Sic̃ autem illa uox.
ñ ꝓpt̃ eũ sed ꝓpt̾ alios diuinitate fac̾ta ẽ: sic ani
ma eius ñ ꝓpt̾ eũ sed ꝓpt̾ alios uoluntate turba¬
ta ẽ. Noluntate attende cetera . Nunc inqͥt: iudiciũ
ẽ mundi. Quid gͦ expectandũ ẽ. infine scłi: Sed in
fine qđ expectatur iudiciũ erit iudicandoꝵ uiuo¬
rũ mortuoꝵq: iudiciũ erit p̃mioꝵ penarũq et̾nar᷑.¬
Quale ergo nc̃ iudiciũ est:Iam insuꝑioribꝰ lec̾tio¬
nib quantũ potui. cõmonui caritatẽ urãm. Dic̃
etiã ñ udiciũ dampnationis sed discretionis: un¬
de scͥptũ ẽ. Iudicame ds: & discerne causã meam
de gente ñ scã. Multa aut̾ẽ sunt udicia dei: unde
dicit᷑ in psalmo. Iudicia tuã sic̾ abissus multa. Dic̃

Expanded text:
dicebant: Angelus ei locutus est. Respondit Jesus et dixit: Non propter me vox haec venit, sed propter vos. » Hic ostendit ille voce non sibi indicatum, quod idem jam sciebat, sed eis quibus indicari oportebat. Sicut autem illa vox, non propter eum, sed propter illos in Divinitate facta est, sic anma ejus, non propter eum, sed propter alios voluntate turbata est. 6. Attende caetera. Nunc, inquit, judicium est mundi. Quid ergo exspectandum est in fine saeculi? Sed in fine quod exspectatur judicium, erit judicandorum vivorum et mortuorum, judicium erit praemiorum poenarumque aeternar lectionibus quantum potui, commonui Charitatem vestram, dici etiam judicium non damnationis, sed discretionis: unde scriptum est, Judica me, Deus, et discerne causam meam de gente non sancta . Multa autem sunt judicia Dei: unde dicitur in Psalmo, Judicia tua abyssus multa . Dicit
Abbreviated transcription (Latin):
hereditatẽ cum fr̃ib possidebunt. Securus
gͦ sit qui de semine bono nascitur. tantum
non imitetur ancillam: si de ancilla nascit᷑.
ancillam malam suꝑbientem: non immit¬
teris. Unde enim filii iacob de ancillis nati
possiderunt terram ꝓmissionis cum fr̾ib.
ysmahel autem natus de ancilla ex pulsus
est ab hereditate: Unde nisi quia ille suꝑ¬
bus erat. illi humiles: Crexit ille ceruicem.
et uoluit seducere frẽm suũ: ludens cum
illo. Magnum ibi sacramentũ. Ludebant
simul ysmahel et ysaac: uidit illos sarra
ludentes. & ait abrahe. Eice ancillam: & fili¬
um eiꝰ. Non enim heres erit filius ancillȩ:
cũ filio meo ysaac. Et cum contristatus eet
abraham: confirmauit ei dñs dictum uxo¬
ris eius. Iam hoc manifestum ẽ sacram̃tũ.
quia nescio quid futurũ parturiebat: illa
res gesta. Ludentes uidit: et dicit. Eice an¬
cillam  filium eius. Quid ẽ hoc fr̃s: Qͥd
enim mali fecerat ysmahel puero ysaac.

Expanded text:
hereditatem cum fratribus possidebunt. Securus hereditatem cum fratribus possidebunt. Securus ergo sit qui de semine bono nascitur: tantum non imitetur ancillam. Si de ancilla nascitur, ancillam malam superbientem non imitetur. Unde enim filii Jacob de ancillis nati possederunt terram promissionis cum fratribus, Ismael autem de ancilla natus expulsus est de hereditate? Unde, nisi quia ille superbus erat; illi humiles? Erexit ille cervicem, et voluit seducere fratrem suum, ludens cum illo. Magnum ibi sacramentum. Ludebant simul Ismael et Isaac; vidit illos Sara ludentes, et ait Abrahae: Ejice ancillam et filium ejus; non enim haeres erit filius ancillae cum filio meo Isaac. Et cum contristatus esset Abraham, confirmavit ei Dominus dictum uxoris ejus. Jam hic manifestum est sacramentum, quia nescio quid futurum parturiebat illa res gesta. Ludentes vidit, et dicit: Ejice ancillam et filium ejus. Quid est hoc, fratres? Quid enim mali fecerat Ismael puero Isaac,
Abbreviated transcription (Latin):
iacob: ut intribus patriarchis quatuor ge¬
nerum istoꝵ ꝑfectio concludatur. Habuit
uxores iacob: habuit & ancillas. Pariunt
libere. pariunt ancille: et fiunt.xii. filii isrł.
Si numeres omnes dequib nati sunt: non
om̃s del iberis. non om̃s de ancillis: s tam̃
om̃s ex unosemine. Quid gͦ fr̃s mei : sũqͥd
qui nati sunt deancillis. non simul posside¬
runt terram ꝓmissionis cum fratribus su¬
is : Inuenis ibi bonos filios iacob. natos de
ancillis: & bonos filios iacob natos deliberis.
slichil illis offuit natiuitas deuteris ancilla¬
rum. quando inpatre cognouerunt semen
siũi: & consequenter regnum cum fratrib
tenuerunt. Quomͦ ergo infiliis iacob non
offuit illis qui natisunt de ancillis. quo
minus tenerent regnum. & terram ꝓmissi¬
onis cũ fratrib ex quo acciperent: non illis
offuerunt natales ancillarum. s preualu
baptizantur. tamquã de ancillis uidentur
nati: s tamen quia ex semine uerbidei. qd̃¬

Expanded text:
Jacob, ut in tribus patriarchis quatuor geJacob, ut in tribus patriarchis quatuor generum istorum perfectio concludatur. Habuit uxores Jacob liberas, habuit et ancillas: pariunt liberae, pariunt et ancillae, et fiunt duodecim filii Israel . Si numeres omnes de quibus nati sunt, non omnes de liberis, non omnes de ancillis: sed tamen omnes ex uno semine. Quid ergo, fratres mei? numquid qui nati sunt de ancillis, non simul possederunt terram promissionis cum fratribus suis? Invenimus ibi bonos filios Jacob natos de ancillis, et bonos filios Jacob natos de liberis. Nihil illis obfuit nativitas de uteris ancillarum, quando in patre cognoverunt semen suum, et consequenter regnum cum fratribus tenuerunt. Quomodo ergo in filiis Jacob non obfuit illis qui nati sunt dminus tenerent regnum et terram repromissionis cum fratribus ex aequo acciperent; non illis obfuerunt natales ancillarum, sed praevalbaptizantur, tanquam de ancillis videntur nati, sed tamen, quia ex semine verbi D
Abbreviated transcription (Latin):
tur. Non facit populũ suũ ds̃ de esau: s facit
de iacob Semen unũ: diuersi qui concepti st̃.
Uterus unus: diuersi qui nati sunt. Nũqͥd
non libera peperit iacob. quȩ libera peꝑit esa¬
u: Luctabantur inuentre matris suȩ: & dic¬
ttim ẽ rebecce cum ibi luctarentur. Duo po¬
płi sunt in utero tuo. Homines dud: popłi¬
duo. bonus popłs: malus popłs. S tamen
inuno uentre luctantur. Quanti mali sunt
ineccłia. et unus uterus portat: donec infi¬
ne discernantur. Et boni aduersus malos
clamant. et mali aduersus bonos reclamañ:
& inunus iuscerib utriq luctantur. Nũ¬
quid semꝑ simul erunt: Infine exitur adlu¬
cem. de claratur natiuitas: quȩ hic insacra¬
m̃to figuratur. et tunc apparebit: iacob dile¬
xi. esau autem odio habui. Iam ergo inue¬
nimꝰ ft̾s. et debonis bonos. delibera ysaac: idemalis
malos deancilla ysina el debonis malos. esau drebara.
De malis bonos ubi inuenimus: Restat

Expanded text:
tur. Non facit populum suum Deus de Esau; sed facit tur. Non facit populum suum Deus de Esau; sed facit de Jacob. Semen unum, diversi qui concepti sunt: uterus unus, diversi qui nati sunt. Numquid non libera peperit Jacob, quae libera peperit Esau? Luctabantur in ventre matris suae, et dictum est Rebeccae, cum ibi luctarentur, Duo populi sunt in utero tuo . Duo homines, duo populi; bonus populus, malus populus: sed tamen in uno ventre luctantur. Quanti mali sunt in Ecclesia, et unus uterus portat, donec in fine discernantur: et boni adversus malos clamant, et mali adversus bonos reclamant, et in unius visceribus utrique luctantur. Numquid semper simul erunt? In fine exitur ad lucem, declaratur nativitas quae hic in sacramento figuratur: et tunc apparebit, Jacob dilexi, Esau autem odio habui. 11. Jam ergo invenimus, fratres, et de bonis bonos, de libera Isaac: et de malis malos, de ancilla Ismael: et de bonis malos, Esau de Rebecca. De malis bonos ubi inveniemus? Restat
Abbreviated transcription (Latin):
nascuntur: cũ ꝑ scõs sc̃i bapti⁊antur. fer
malos mali. cum & qui baptizant. & qui
baptizantur inique & impie uuiunt. Per
malos boni. cum mali sunt qui baptrrant:
boni qui baptizantur. ꝑbonos mali. cum
boni sunt qui baptizant: et mali qui bap¬
trrantur. Quomͦ: Inuenimus ista intrib
istis mominib. ego sum ds̃ abraham. et ds̃
ysaac. & d̃s iacobꝰ. Ancillas accipimus in ma¬
lis: liberas accipimus in bonis. Pariunt li¬
bere bonos: sara peperit ysaac. Pariunt
ancille malos: agar peperit ysmahel. Habe¬
mus inuno abraham. & illud genus. cum ꝑ
bonos boni: & illud genis. cum ꝑ bonas bo¬
mali ubi figurati sunt : Libera erat rebecca
uxor ysaac. Legite peꝑit geminos: unus ei¬
rat bonus. alter malus. Habes aꝑte scriptu¬
ram dicente dei uoce. lacob dilexi: esau autẽ
odio habui. Istos duos genuit rebecca: iacob
et esau. Unus inde eligitur: alius imꝓbatur.
Nnus succedit inhereditatem: alter ex hereda¬

Expanded text:
nascuntur, cum per sanctos sancti baptizantur: per nascuntur, cum per sanctos sancti baptizantur: per malos mali, cum et qui baptizant et qui baptizantur, inique et impie vivunt: per malos boni, cum mali sunt qui baptizant; et boni qui baptizantur: per bonos mali, cum boni sunt qui baptizant, et mali qui baptizantur. 10. Quomodo invenimus ista in tribus istis nominibus, Ego sum Deus Abraham, Deus Isaac, et Deus Jacob? Ancillas accipimus in malis, liberas accipimus in bonis: pariunt liberae bonos; Sara peperit Isaac : pariunt ancillae malos; Agar peperit Ismael . Habemus in uno Abraham et illud genus cum per bonos boni, et illud genus cum mali ubi figurati sunt? Libera erat Rebecca uxor Isaac: legite, peperit geminos, unus erat bonus, alter malus. Habes aperte Scripturam dicentem Dei voce, Jacob dilexi. Esau autem odio habui Istos duos genuit Rebecca, Jacob et Esau: unus inde eligitur, alius reprobatur; unus succedit in haereditatem, alter exhaereda
Abbreviated transcription (Latin):
li. aliquando qui baptizant scĩ sunt: qui
baptizantur tenere uias dñi nolunt. Puto
fr̃s notum est ineccłia. & cotidianis exempliᷤᷤ
manifestari ea quȩ dicimus. S inpriorib
nrĩs patrib ea consideremus. quia habuer̃t
et illi ista quatuor genera. ꝑbonos boni: a¬
nanias paulum baptizauit. Qui ꝑ malos
mali: dicit apłs. Quosdam p̃dicatores eugłii
um. quos tolerat insocietate xp̃iana: & dicit.
Numquid maliuolus erat. et de alieno ma¬
rabant. mali malos baptizabant. Si qͦs isti baptiza¬
bant: tales qͣles ãmonet dñs cũ dic̃ qͦ dict facite :
quȩ autẽ faciunt. facere nolite. mali bonos
baptizabant. Boni malos baptizant: quo¬
modo aphilippo sco. symon magus bapti¬
⁊atus est. Nota sunt ergo ista quatuor gene¬
ra fr̃s mei. Ecce iterum ea repeto.tenete illa:
numerate illa. aduertite illa:. cauete quȩ ma¬
la sunt: tenete quȩ bona sunt. E bonos boni

Expanded text:
li: aliquando qui baptizant, sancti sunt; qui li: aliquando qui baptizant, sancti sunt; qui baptizantur, tenere viam Dei nolunt. 9. Puto, fratres, notum esse in Ecclesia, et quotidianis exemplis manifestari ea quae dicimus: sed in prioribus nostris patribus ea consideremus, quia habuerunt et illi ista quatuor genera. Per bonos boni: Ananias Paulum baptizavit . Quid per malos mali? Dicit Apostolus quosdam praedicatores Evangelii, um, quos tolerat in societate christiana, et dicit, Numquid malevolus erat, et de alieno mazabant, mali malos baptizabant: si quos isti baptizabant tales, quales admonet Dominus cum dicit, Quae dicunt facite; quae autem faciunt, facere nolite , mali bonos baptizabant. Boni malos baptizabant, quomodo a Philippo sancto Simon magus baptizatus est . Nota sunt ergo ista quatuor genera, fratres mei. Ecce iterum ea repeto, tenete illa, numerate illa, advertite illa; cavete quae mala sunt, tenete quae bona sunt. Per bonos boni
Abbreviated transcription (Latin):
inquib quatuor generib completur figura
quod in illis tribus dictũ est: ego sum ds̃ abra¬
ham. & ds ysaac. & d̾s iacob. Inom̃ib enĩ xp̃i¬
anis fr̾s intendice. aut ꝑmalos nascuntur
boni. aut ꝑbonos nascuntur mali: aut ꝑbonos
boni. aut ꝑmalos mali. Amplius istis quatuor ge¬
nerib: non potest inueniri. Quȩ uterũ repetã
ad uertire. retinete. excutite corda ur̃a nolite pigri
ẽẽ. Capite: ne capiamini. quomodo quatuor
quia planũ ẽ ꝑbonos boni: si et qui baptizant
boni sunt. et qui baptizantur recte credunt:
et inmembris xp̃i. recte numerantur. ꝑma¬
los mali: si & qui baptizant. mali sunt: et qͥ
baptizantur duplici corde. accedunt addm̃:
& non tenent eos mores quos audiunt inec¬
clesia. ut non ibi sint palea s frumentum.
Quam enim multi sint: nouit caritas ur̃a.
ꝑmalos boni. aliquando baptizat ad ulter:
& qui baptizatur iustificatur. ꝑbonos ma¬

Expanded text:
in quibus quatuor generibus, completur figura in quibus quatuor generibus, completur figura quod in illis tribus dictum est, Ego sum Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob. In omnibus enim Christianis, fratres intendite, aut per malos nascuntur boni, aut per bonos nascuntur mali, aut per bonos boni, aut per malos mali: amplius istis quatuor generibus non potestis invenire. Quae iterum repetam, advertite, retinete; excutite corda vestra, nolite pigri esse: capite, ne capiamini, quomodo quatuor quia planum est. Per bonos boni: si et qui baptizant, boni sunt: et qui baptizantur, recte credunt, et in membris Christi recte numerantur. Per malos mali: si et qui baptizant, mali sunt; et qui baptizantur, duplici corde ac edunt ad Deum, et non tenent eos mores quos audiunt in Ecclesia, ut non ibi sint palea, sed frumentum. Quam enim multi sint, novit Charitas vestra. Per malos boni: aliquando baptizat adulter, et qui baptizatur justificatur. Per bonos ma
Abbreviated transcription (Latin):
animus ur̃ ad abraham. ysaac. & iacob. In istiᷤ
trib inuenimus parere liberas: parere &
ancillas. Inuenimus ibi partus liberarum:
inuenimus & partus ancillarũ. Ancilla ni¬
chil boni significat. Eice ancillam inquit: et
filium eius. Non enim heres erit filius an¬
cille.: cum filio libere. apłs hoc cõmemorat.
Et in illis duob filiis abrahe: dicit apłs figu¬
rã fuisse duorũ testam̃torũ: ueteris & noui.
ad uetus testamentũ ꝑtinent dilectores tem
poraliũ: dilectores scłi. Ad nouũ testam̃tum:
dilectores uitȩ ȩternȩ. Ideo illa ierłm int̾ra.
umbra erat cęlestis ierłm: matris omnium
nr̃m quȩ ẽ incelo. Et hȩc apłi uerba sunt:
et de ista ciuitate unde peregrinamur.
multa nostis: multa iam audistis. In ueni¬
mus autem rem mirã. in istis partub id est
in istis fetib: in istis generationib liberarũ
& ancillarũ. quatuor scilicet genera hominũ:

Expanded text:
animus vester ad Abraham, Isaac, et Jacob. In istis animus vester ad Abraham, Isaac, et Jacob. In istis tribus invenimus parere liberas, parere et ancillas: invenimus ibi partus liberarum, invenimus ibi et partus ancillarum. Ancilla nihil boni significat: Ejice ancillam, inquit, et filium ejus; non enim haeres erit filius ancillae cum filio liberae. Apostolus hoc commemorat; et in illis duobus filiis Abrahae, dicit Apostolus fuisse figuram duorum Testamentorum, Veteris et Novi. Ad Vetus poralium, dilectores saeculi: ad Novum Testamentum dilectores vitae aeternae. Ideo illa Jerusalem in terra, umbra erat coelestis Jerusalem matris omnium nostrum, quae est in coelo: et haec Apostoli verba sunt . Et de ista civitate unde peregrinamur, multa nostis, multa jam audistis. Invenimus autem rem miram in istis partubus, id est in istis fetibus, in istis generationibus liberarum et ancillarum, quatuor scilicet genera hominum:
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ ysaac. & ds̃ iacob. Hoc michi nomen ẽ
inȩt̃nũ. Sacramentũ grande. Potens ẽ dñs.
& ora nr̃a aꝑire et corda ur̃a: ut dicere possi¬
mus. sicut reuelare dignatus ẽ: et caꝑe pos¬
sitis. sicut expedit nobis. Tres isti patriar¬
che. abraham.ysaac. et iacob. Iam nostis fi¬
lii iacob quia duodecim fuerunt. et inde
populus isrł: quia ipse iacob isrł: et popłs
isrł tribus duodecim. ꝑtinentes. ad xii.
filios isrł. Ab raham. ysa ac et iacob. Et po¬
płs tres patres: & popłs tres patres. Tamꝗͣ
in principio popłi tres patres: inquib figu¬
rabatur popłs: & ppłs. Ipse prior: presens
populus. In populo enim iudeoꝵ: figuratꝰ
est popłs xp̃ianorum. Ibi sigura: hic ueritaᷤ.
Ibi umbra: hic corpuf. Dicente apło. Hȩc
autem infigura contingebãt illis. Uox ẽ
apostoli. Scripta sunt inquit ꝓpter nos: in
quos fines scłoꝵ obuenit. Recurrat nunc

Expanded text:
Deus Isaac, et Deus Jacob: hoc mihi nomen est Deus Isaac, et Deus Jacob: hoc mihi nomen est in aeternum . Sacramentum grande! Potens est Dominus et ora nostra aperire, et corda vestra, ut dicere possimus sicut revelare dignatus est, et capere possitis sicut expedit vobis. 8. Tres ergo isti patriarchae, Abraham, Isaac, et Jacob. Jam nostis filii Jacob quia duodecim fuerunt, et inde populus Israel: quia ipse Jacob Israel, et populus Israel tribus duodecim, pertinentes ad duodecim filios Israel. Abraham, Isaac, et Jacob, tres patres, et populus unus Tres patres tanquam in principio populi; tres patres in quibus figurabatur populus: et populus ipse prior, praesens populus. In populo enim Judaeorum figuratus est populus Christianorum. Ibi figura, hic veritas, ibi umbra, hic corpus, dicente Apostolo, Haec autem in figura contingebant illis. Vox est Apostoli: Scripta sunt, inquit, propter nos, in quos finis saeculorum obvenit . Recurrat nunc
Abbreviated transcription (Latin):
potest homo iterum inuentrem matris suȩ
intrare et nasci : lam natus sum deadam:
non me pocest iterũ generare adam. Iam
natus sum de xp̃o: non me potest iterum
generare xp̃c. Quomodo uterus ñ potest
reppeti: sic nec baptismus. Qui nascitur
de eccłia catholica. tamquã de sara nascit᷑:
delibera nascitur. Qui nascitur de heresi.
tamquã de ancilla nascitur: s exsemine
abraham. Ad uertat caritas ur̃a. ad magnũ
sacramentũ. Testatur ds̃ et dicit. Ego sum
ds̃ abraham. et ds̃. ysaac. & ds̃ iacob. Non
erant alii patriarche. non erat ante istos sc̃s
noe: qui solus in toto genere humano. cũ
tota domo sua meruit᷑ de diluuio liberari.
inquo et filii s eiꝰ figurata ẽ ȩccłia. dũ ligno
portante euadunt diluuiam: Deide post¬
ea magni quos nouimus: quos sc̃a scriptu¬
ra commendat. Moyses fidelis intota do¬
mo eius et illi tres nominantur: quasi eũ
soli ꝓ meruerint. Ego sum ds̃ abraham. &e

Expanded text:
potest homo iterum in ventrem matris suae potest homo iterum in ventrem matris suae intrare, et nasci? Jam natus sum de Adam, non me potest iterum generare Adam: jam natus sum de Christo, non me potest iterum generare Christus. Quomodo uterus non potest repeti, sic nec Baptismus. 7. Qui nascitur de Ecclesia catholica, tanquam de Sara nascitur, de libera nascitur: qui nascitur de haeresi, tanquam de ancilla nascitur, sed ex semine Abraham. Advertat Charitas vestra quam magnum sacramentum. Testatur Deus, et dicit, Ego sum Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob. Non erant alii patriarchae? non erat ante istos sanctus Noe, qui solus in toto genere humano cum tota domo sua meruit de diluvio liberari, in quo et in filiis ejus figurata est Ecclesia? Ligno portante evadunt diluvium . Deinde postea magni quos novimus, quos sancta Scriptura commendat, Moyses fidelis in tota domo ejus . Et illi tres nominantur, quasi eum soli promeruerint, Ego sum Deus Abraham, et
Abbreviated transcription (Latin):
deo et eccłia: non dum nouerat. Non noue¬
rat nisi eos parentes: qui generant ad mor¬
tem. Nondum nouerat eos parentes: qui
generant ad uitam. Non nouerat nisi eos
parentes: qui generant successuros. Non¬
dum nouerat eos: qui semꝑ uiuentes gene¬
rant ꝑmansuros. Cum gͦ sint duȩ natiurta¬
tiͣs: ille unam intelligebat. Una ẽ deterra: alia
ẽ decȩlo. Una ẽ decarne: alia ẽ despũ. Una ẽ demor¬
talitate: alia ẽ de et̾nitate. Una ẽ demascło ⁊ifemina
alia dedeo et eccłia. S ipse due fingule st̃: nec illa
potest reppeti: nec illa. Rectȩ intellexit nichodemꝰ:¬
sed natiuitate carnis. Sic et tu intellige natiui¬
tatt̃ sp̃s . quomͦ intellexit nichodemus natiui¬
tatẽ carnis. Quid nichodemus intellexit: Nũ¬
qͥd pot̃ hõ d nuo inuentr̃e matͥs sue intͣre in asci. Sic qͥcũq
tibi dixerit. ut spiritaliter iterum nascaris:
responde quod dixit nichodemus. Nũqͥd

Expanded text:
Deo et Ecclesia nondum noverat: non noveDeo et Ecclesia nondum noverat: non noverat nisi eos parentes qui generant ad mortem; nondum noverat eos parentes qui generant ad vitam: non noverat nisi eos parentes qui generant successuros; nondum noverat eos qui semper viventes generant permansuros. Cum ergo sint duae nativitates, ille unam intelligebat. Una est de terra, alia de coelo; una est de carne, alia de Spiritu; una est de mortalitate, alia de aeternitate; una est de masculo et femina, alia de Deo et Ecclesia. Sed ipsae duae singulae sunt; nec illa potest repeti, nec illa. Recte intellexit Nicodemus nativitatem carnis: sic et tu intellige nativitatem spiritus, quomodo intellexit Nicodemus nativitatem carnis. Quid Nicodemus intellexit? Numquid potest homo denuo in ventrem matris suae intrare, et nasci? Sic, quicumque tibi dixerit ut spiritualiter iterum nascaris, responde quod dixit Nicodemus, Numquid
Abbreviated transcription (Latin):
cadente sũ gͦ dixisset discipłis ñqͥd uiõ uultiꝰ ire. Res¬
pondit petrus. Petra illa: uoce omnium.
Dñe ad quem ibimus: Uerbum uitȩ et̃nȩ
habes. Bene sapuit inore ipsius caro dñi.
Dñs autem exposuit eis & dixit. Sp̃s est
qui uiuificat. Cum dixisset nisi quis man¬
ducauerit carnem meam et biberit sangui¬
nem meũ. ñ habebit inse uitam. ne carna¬
liter intelligerent sp̃c est inquit qui tuui¬
ficat. caro autem nichil ꝓdest. Uerba autẽ¬
quȩ locutus sũ uobis: spc est. et uita. Hunc
sp̃in & hanc uitam non sapiebat iste ni¬
chodemus: qui nocte uenerat adiħm. dit
ei iħc. Nisi quis natus fuerit denuo: ñ uid¬
bit regnũ dei. Et ille carnem suam sapiens.
incuius ore nondum sapiebat caro xp̃i: quo¬
mͦ inquit pocest homo cum sit senex iterũ
nasci : Non qͥd pocest inuentr̃e matris suȩ
iterũ introire et nasci: Non nouerat iste.
nisi unã natiuitatem: exadam & eua. Ex

Expanded text:
cadente. Cum ergo dixisset discipulis, Numquid et vos vultis abire? rescadente. Cum ergo dixisset discipulis, Numquid et vos vultis abire? respondit Petrus, petra illa, voce omnium, Domine, ad quem ibimus? Verba vitae aeternae habes. Bene sapuit in ore ipsius caro Domini. Dominus autem exposuit eis, et dixit, Spiritus est qui vivificat: cum dixisset, Nisi quis manducaverit carnem meam, et biberit sanguinem meum, non habebit in se vitam; ne carnaliter intelligerent, Spiritus est, inquit, qui vivificat, caro autem nihil prodest: verba quae locutus sum vobis, spiritus est et vita . 6. Hunc spiritum et hanc vitam non sapiebat iste Nicodemus, qui nocte venerat ad Jesum. Ait ei Jesus: Nisi quis natus fuerit denuo, non videbit regnum Dei. Et ille carnem suam sapiens, in cujus ore nondum sapiebat caro Christi: Quomodo, inquit, potest homo, cum sit senex, iterum nasci? Numquid potest in ventrem matris suae iterum introire, et nasci? Non noverat iste nisi unam nativitatem ex Adam et Eva; ex
Abbreviated transcription (Latin):
qui eum sequebantur. et dixerunt apud
semetipsos. Durus est hic sermo. Quis po¬
test eum audire: Putabant enim hoc dice¬
re iħm: quod eum possent concisum sicut
agnũ quoquere et manducare. Ab horren
Dñe: ecce illi dimiserunt te. Et ille. Nũqͥd
et uos uultis irȩ : Ostendere uolens. quia ip¬
se illis erat necessaria non illi erant xp̃o
necessarii. Ne quis terreat. xp̃m: quando
dicitur ut sit xp̃ianus. Quasi beatior erit
xp̃e: si tu fueris xp̃ianus. Bonum ẽ tibi. ut
sis xp̃ianus. slam si non fueris. malũ xp̃o
non erit. Audi uocem psalmi. Dixi dño ds̾
ds̃ m̃s estu: qm̃ bonorũ meorũ ñ eges. Si
fueris sine deo: minor eris. Si fueris cum
deo: maior ds̃ non erit. Non exte ille ma¬
ior: sed tu sine illo minor. Cresce ergo in illo.
Nolite subtrahere: quasi ille deficiat. Re¬
ficieris: si accesseris. Deficies: si recesseris.
Interget manet te accedente: interget᷑ manet te

Expanded text:
qui eum sequebantur, et dixerunt apud qui eum sequebantur, et dixerunt apud semetipsos, Durus est hic sermo; quis potest eum audire? Putabant enim hoc dicere Jesum, quod eum possent concisum sicut agnum coquere, et manducare: abhorrenteDomine, ecce illi dimiserunt te; et ille, Numquid et vos vultis abire? Ostendere volens quia ipse illis erat necessarius, non illi erant Christo necessarii. Ne quis terreat Christum, quando dicitur ut sit christianus; quasi beatior erit Christus, si tu fueris christianus. Bonum est tibi, ut sis christianus: nam si non fueris, malum Christo non erit. Audi vocem Psalmi: Dixi Domino, DDeus meus es tu, quoniam bonorum meorum non eges. Si fueris sine Deo, minor eris; si fueris cum Deo, major Deus non erit. Non ex te ille major, sed tu sine illo minor. Cresce ergo in illo, noli te subtrahere, ut quasi ille deficiat. Reficieris, si accesseris; deficies, si recesseris. Integer manet te accedente, integer manet et te
Abbreviated transcription (Latin):
płs ille isrłiticus: notum ẽ qͥd illis pluisset
ds̃ decȩlo. et nesciunt cathecumini. quid acci¬
piant xp̃iani : Erubescant gͦ qͥa nesciunt. tnͣse¬
ant ꝑ mate rubrũ: manducent manna. ut qͦmͦ
credidert innoĩe iħu: sic se ipsis credat iħc. Idõ in¬
tendite fr̃s mei: qͥd respondeat iste qͥ nocte uenit
ad iħm. Quauis adiħm ueni̾t. tam̃ qͥa nocte ueñ: ad huc
detenebris carnis sue loq̾r. Nin telligit qd̃ audit
adño: non incelligit quod audit aluce. quȩ
illuminat omnẽ hominẽ uenientem in hunc
mundũ. Iam ei dñs dixit. Nisi quis natus
fuerit denuo: non iudebit regnũ dei. Dicit
ad eum nichodemus. Quomodo potest homo
nasci cum sit senex: Sp̃c ei loquitur: et ille
carnem sapit. Carnem suam sapit: qui car¬
nem xp̃i nondum sapit. Cum enim dixiss
dñs iħc: nisi quis manducauerit carnem
meã et biberit sanguinem meum. non ha¬
bebit inse uitam: scandalizati sunt quidã

Expanded text:
pulus iste Israel, notum est quid illis pluisset pulus iste Israel, notum est quid illis pluisset Deus de coelo; et nesciunt catechumeni quid accipiant Christiani. Erubescant ergo, quia nesciunt; transeant per mare rubrum, manducent manna: ut quomodo crediderunt in nomine Jesu, sic se ipsis credat Jesus. 5. Ideo intendite, fratres mei, quid respondeat iste qui nocte venit ad Jesum. Quamvis ad Jesum venerit, tamen quia nocte venit, adhuc de tenebris carnis suae loquitur. Non intelligit quod audit a Domino, non intelligit quod audit a luce, quae illuminat omnem his natus fuerit denuo, non videbit regnum Dei. Dicit ad eum Nicodemus: Quomodo potest homo nasci cum sit senex? Spiritus ei loquitur, et ille carnem sapit. Carnem suam sapit, quia carnem Christi nondum sapit. Cum enim dixisset Dominus Jesus, Nisi quis manducaverit carnem meam, et biberit sanguinem meum, non habebit in se vitam; scandalizati sunt quidam