comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tũ. quia illa fugientẽ sequit᷑. atq auerso
se ingerit: ac querendã docet. cui se uiden¬
dam ñ p̃bet. Quãuis ⁊ hoc ipsum extra ueri¬
tatẽ non uideas. quod tͥ querendũ e̾e̾ uides:
qd̾ de esse uides licet hoc qͥd sit ũ iudeas.
Ergo inueritate uides querendũ tͥ esse:
qd̾ ueritatẽ esse ñ uides. Quare hocc ͦ Quia
absconditꝰ es. Nam si absconditꝰ non esses. in¬
chil p̃ter ueritatẽ querend̾u e̾e̾ uideres:
& ipsam ueritatẽ non quereres s haberes.
Nc̃ aut̃ absconditꝰ es. ⁊ non uides & tam̃
derelictus non es: quia querere ad moneris
qđ non uides. Ido dr̃ tͥ. adam ubi es: utad
ueritatẽ redeas: unuenias ueritatẽ. Nolu¬
isti stare in ueritate. modo redi ad uerita¬
tem: quia stare non potes extraueritatẽ. Uagusꝙ
profugus ⁊ instabilis eris omĩb dieb quib cum
ipsa or in ipsa non fueris: nec inuenioe. cortium
ubi requiescat. si in ipsa noluerit: quia nec stabt

Expanded text:
tum; quia illa fugientem sequitur atque averso tum; quia illa fugientem sequitur atque averso se ingerit, ac quaerendam docet cui se videndam non praebet. Quamvis et hoc ipsum extra veritatem non videas quod tibi quaerendum esse vides, quod deesse vides, licet hoc quid sit, non videas. Ergo in veritate vides quaerendum tibi esse quod veritatem esse non vides. Quare hoc? quia absconditus es. Nam si absconditus non esses, nihil praeter veritatem quaerendum esse videres; et ipsam veritatem non quaereres, sed haberes. Nunc absconditus es, et non vides; et tamen derelictus non es, quia quaerere admoneris quod non vides. Ideo dicitur tibi: Adam, ubi es? ut ad veritatem redeas, et invenias veritatem. Noluisti stare in veritate; modo redi ad veritatem, quia stare non potes extra veritatem. Vagus, et profugus, et instabilis eris omnibus diebus quibus cum ipsa et in ipsa non fueris, nec inveniet cor tuum ubi requiescat, si in ipsa stare noluerit; quia nec stabit
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ꝑcdidisti ne habeas: u uidere desisti ne requi¬
ras. Nam si uides qͥd ñ habeas: intelligis quid
requiras. Nc̃ autẽ longe es. & exulas ã ueri¬
tate: ut non possis uidere unde ueneris: ⁊ qͦ
tibi redeundũ sit. Propt̾ea queris qͥd quere¬
re debeas: quia quid amiseris ignoras. Queriᷤ
quid utile sit filiis hominũ: quo facto opus ẽ
sub sole numero dierũ uitȩ suȩ O quã scire
hoc debuisti. S nc̃ absconditꝰ es a ueritate la¬
tens subumbra ignorantie tue: quia recessisti
longe. ⁊ uolusti cũ illa c̾e̾. sine qua ee̾ nonpo-¬
tes. Nam quia sine illa c̾e non potes idõ que-¬
ris: ⁊ quia a uersus es. ⁊ absconditꝰ. ꝓpterea nes¬
cis quid queresdebeas: cum tam̃ hoc abscond̃t
ab ea omĩno ñ potiusti. ut ñ intelligas queren¬
dum tibi e̾e̾ cũ uideas. ⁊ hoc de esse tͥ quod que¬
ras. Intellige gͦ uł in hoc prorsus ñ ee̾ abscondi¬

Expanded text:
et perdidisti ne habeas, et videre desisti ne requiet perdidisti ne habeas, et videre desisti ne requiras. Nam si vides quod non habeas, intelligis quid requiras. Nunc autem longe es et exsulas a veritate, ut non possis videre unde veneris et quo tibi redeundum sit. Propterea quaeris quid quaerere debeas; quia quid amiseris, ignoras. Quaeris quid utile sit filiis hominum: quo facto opus est sub sole numero dierum vitae suae! Oh! quam scire hoc debuisti! sed nunc absconditus es a veritate, latens sub umbra ignorantiae tuae; quia recessisti longe et noluisti cum illa esse, sine qua esse non potes. Nam, quia sine illa esse non potes, ideo quaeris; et quia aversus es et absconditus, propterea nescis quid quaerere debeas, cum tamen in hoc abscondi ab ea omnino non potuisti, ut non intelligas quaerendum tibi esse cum videas et hoc deesse tibi quod quaeras. Intellige ergo te vel in hoc prorsus non esse abscondi
Abbreviated transcription (Latin):
mero dierũ uite suȩ. ubi es ut hoc ignores:
U bies adam ubi es: ᷤ Audiui inqͥt uocem̃
tuam ⁊ abscondi me. O abscondite. curabson-¬
dite: O abscondite ubi es:Quã longe es:
& quã ꝓpe es. Quã longe es ab illo: ⁊ quã ꝓpe
es illi: ꝓpterea ubi es:  Ecce querit te ds tuus.
& clamat ubi es : tute auertis ut lateas. &
claudis oculos tuos ne uidearis. Ille aut̃ non
uidentẽ uidens. ⁊ idõ ñ uictentẽ quia ñ uideri
cupientẽ ꝓpt̾ tuum affect̾ũ. ñ ꝓpt̾ suum defce¬
tum clamat ⁊ dicit. adam ubies: ᷤ Querit gͦ
te ut tu ipsum inuenias: ⁊ querit te. ut &¬
tu ipsum queras. ⁊ dicas dñe ubi es: Tu ergo
quid facis  Nam ipse si ꝑdidit. tam̃ querit᷑.
Si ꝑdidit. ñ totum ꝑdidit: quia uidet qđ ꝑ didit:
&r idõ querit qd̃ ꝑdidit: quia uidet qd perdidit.
Non enĩ quereret. nͥ uideret. Tu autẽ quid:
Adam ubi es:  Tu ꝑdidisti ⁊ totũ ꝑdidisti. qͥa

Expanded text:
mero dierum vitae suae? Ubi es ut hoc ignores? mero dierum vitae suae? Ubi es ut hoc ignores? Ubi es Adam, ubi es? Audivi, inquit, vocem tuam et abscondi me . O abscondite, cui abscondisti te? O abscondite, ubi es? Quam longe es, et quam prope es? Quam longe es ab illo, et quam prope es illi? Propterea ubi es? Ecce quaerit te Deus tuus et clamat: Ubi es? Tu te avertis ut lateas; et claudis oculos ne videas. Ille autem non videntem videns, et ideo non videntem; quia non videri cupientem: propter tuum affectum, non propter suum defectum clamat et dicit: Adam ubi es? Quaerit ergo te ut tu ipsum invenias, et quaerit te ut et tu ipsum quaeras et dicas: Domine, ubi es? Tu vero quid facis? Nam ipse si perdidit, tamen quaerit; si perdidit, non totum perdidit, quia videt quod perdidit: et ideo quaerit quod perdidit, quia videt quod perdidit. Non enim quaereret nisi videret. Tu autem quid? Adam ubi es? Tu perdidisti et totum; perdidisti, quia
Abbreviated transcription (Latin):
cor auertere possunt: s ã pressura suꝑuenienti¬
um liberare ñ possunt. Frustra etiã decipit᷑.
quia fallacis boni gaudia in quibus exultat.
tantis a maritudinib ad mixta sunt: ut iure
displicere debeant: etiam si cdebeant semper¬
ꝑ manere. frustra gͦ utrobiq decipitur. uideli¬
cet ⁊ cũ malum ñ uider. qd̾ patitur. & cum
non p̃ uidet malum qd̃ patietur: qm̃ ⁊ ratio
manifesta ẽ. que illud bene cond̾anti indica¬
re ualeat: ⁊ exꝑientia p̃sens. que hoc patien¬
ti ostendat. Ipterea infert ⁊ dicit. Cogitaui
ergo incorde meo abstrahere a uino caruem
meã. ut animũ meũ transferrẽ asapientiam¬
deuitarẽq stultitiã. donec uiderẽ quid esset
utile filiis hominũ: quo factͥo opus ẽ sub sole.
numero dierũ uite sue. Ocor humanũ ubi es:
quomͦ huc uenisti. ut hoc nescias qͥd utile sit
filiis hominũ. quo facto opus ẽ sub sole. nu¬

Expanded text:
cor avertere possunt; sed a pressura supervenienticor avertere possunt; sed a pressura supervenientium liberare non possunt. Frustra etiam decipitur, quia fallacis boni gaudia in quibus exsultat, tantis amaritudinibus admista sunt ut jure displicere debeant, etiamsi debeant permanere. Frustra ergo utrobique decipitur; videlicet et cum malum non videt quod patitur, et cum non praevidet malum quod patietur; quoniam et ratio manifesta est, quae illud bene consideranti judicare valeat; et experientia praesens, quae hoc patienti ostendat. Propterea infert et dicit: Cogitavi ergo in corde meo abstrahere a vino carnem meam, ut animum meu donec viderem quid esset utile filiis hominum: quo facto opus est sub sole numero dierum vitae suae. O cor humanum, ubi es? quomodo huc venisti, ut hoc nescias quid utile sit filiis hominum, quo facto opus est sub sole nu
Abbreviated transcription (Latin):
tis claustra rupta sunt: quando eã concipiebat.
rimũ gͦ decipitur quando blandientis mundi
illecebras intꝰ ad gaudiũ suscipit: postea errat.
quando conceptũ intus gaudium ad lasciuiam
mundi ꝑ risum effundit. Notandu aut̃ quod
gaudium tm̃ arguit᷑. risus uero omĩno reꝓbat᷑.
quia risus omĩmodo malus est : gaudium ñ semꝑ
malũ est. nisi quando de malo ẽ. ⁊ iccireo repro
bat illum. hoc castigat. quatmꝰ ⁊ id qͦd prorsus
malũ est. caueat᷑:⁊ id quod bonũ esse potest cor¬
rigat᷑. Propt̾ea in quid risum reputaui errorẽ.
igaudio dixi. qͥd frustra deciꝑis: Hecipit᷑ gͦ
cun delectat᷑ in reb noxiis: ⁊ bene sibi esse pu¬
tat. eũ male decipit᷑: etiam cũ presentium
occupatione delectationũ inuoluitur: ⁊ ne futu¬
ramala considerare ualeat p̃pedit᷑. S quare
frustra: frustra decipitur. qͥa ipse mundi de¬
lect̾ationes a consideratione futuroꝵ. maloꝵs

Expanded text:
tis claustra rupta sunt, quando eam concipiebat. tis claustra rupta sunt, quando eam concipiebat. Primum ergo decipitur, quando blandientis mundi illecebras intro ad gaudium suscipit; postea errat, quando conceptum introrsum gaudium ad lasciviam mundi per risum foras effundit. Notandum quod gaudium tantum arguitur, risus vero omnino reprobatur; quia risus omnimodo malus est: gaudium non semper malum est, nisi quando de malo est; et idcirco illum reprobat, hoc castigat, quatenus et id quod prorsus malum est caveatur, et id quod bonum esse potest corrigatur. Propterea, inquit: Risum reputavi errorem et gaudio dixi: Quid frustra deciperis? Decipitur ergo, cum delectatur in rebus noxiis; et bene sibi esse putat, cum male est. Decipitur etiam cum praesentium occupatione delectationum involvitur, et ne futura mala considerare valeat, praepeditur. Sed quare frustra? Frustra decipitur, quia ipse mundi delectationes a consideratione futurorum malorum
Abbreviated transcription (Latin):
dio intus latuit. ruptis uelut̃ modestiȩ claus¬
tris. quadam leuitate ⁊ in continentia lubrice
mentis propalatur: & ic circo recte risus error
dicit᷑. quiaᷤ mens gaudiũ suum ꝑ ineptã letitiã
foras fundit: quasi ad sinistrã ꝑ gens. rect̾um it̃
quo in dm̃ gaudendo ꝑgere debuerat derelin¬
quit. S seiendum est: quod spũale gaudium
nequaquã animũ ad risum dissoͥuit: s eatm̃
letitia que a carnis blandim̃to concipitur. etiã
ꝑ carnis motũ facile aperit᷑. Nam quia pͥmum
ad amimum in grediendo in ordinatũ gaudiũ.
olaustra continentiȩ rupit: eadẽ postmodum
uia qua illapsum est. cũ introrsũ excrescere
ceꝑit: sine modestia facile erumpit. Lubrica
euim mens semen ꝑuersum. qđ pͥmum sine mo¬
destia concipit. quasi parturiens postmod̾u sine
pudiciã effundit: nec se continere potest. quin
excrescentẽ intus letitiã eiciat. cuiꝰ integrita¬

Expanded text:
dio intus latuit, ruptis velut modestiae clausdio intus latuit, ruptis velut modestiae claustris, quadam levitate et incontinentia lubricae mentis propalatur. Et idcirco recte risus error dicitur; quia cum mens gaudium suum per ineptam laetitiam foras fundit, quasi ad sinistram pergens rectum iter, quo in Deum gaudendo pergere debuerat, derelinquit. Sed sciendum est quod spiritale gaudium nequaquam animum ad risum dissolvit; sed ea tantum laetitia quae a carnis blandimento concipitur etiam per carnis motum facile aperitur. Nam quia primum ad animum ingrediendo inordinatum gaudium claustra continentiae rupit: eadem postmodum via qua illapsum est, cum introrsum excrescere coeperit, sine modestia facile erumpit. Lubrica enim mens semen perversum, quod primum sine modestia concipit, quasi parturiens postmodum sine pudicitia, effundit; nec se continere potest, quin excrescentem intus laetitiam ejiciat, cujus integrita
Abbreviated transcription (Latin):
git dicens. Dixi ergo in corde meo. Uadam
⁊ affluam cdelitiis: ⁊ fruar bonis. Ecce
qualit̃ desperata mens. cotam se in uoluy¬
tatem ꝓicit. ⁊ carnis blandim̃ta iam sołla
bona uocat. quia ineis laborẽ ⁊ afflictio¬
nem non in uenit. quasi małã reputans
inquisitionẽ ueritatis. in qua pͥus plus
iusto ꝑ curiositatẽ se distendens laboraus
S hec rursum estimatio. quia manifesti
stultitiã p̃fert citius deprehenditur. qͥa
carnis uoluptas que appetenti dulcis uisaẽ
statim ab exꝑto reꝓbatur. Unde continus
inferdicens. Et uidi qd̾ hoc quoq ẽẽt uani¬
tas. Risum reputain errorẽ. ⁊ gaudio diri.
Qͥa frustra deciperis.Quanta aut̃ uan¬
tas in delitiis carnissit. supra dirisse me
memini. Unde reliqua que sequunt᷑ consi¬
oeranda nobis sunt: quia ⁊ ipsa licet plana
putaui errorem: ⁊ gaudio dixi. Quid frustra
deciperis: Cunctis liquet quod ꝑ risum quod̾amͦ
concepta letitia foras trahitur: & quod de gau¬

Expanded text:
it se. Dixi ego in corde meo: Vadam et affluam deliciis et fruar bonis. Ecce qualiter desperata mens totam se in voluptatem projicit, et carnis blandimenta jam solum bona vocat, quia in eis laborem et afflictionem non invenit, quasi malam reputans inquisitionem veritatis; in qua prius plus justo per curiositatem se distendens laboravit. Sed haec rursum existimatio, quia manifestam stultitiam praefert, citius deprehenditur; quia carnis voluptas quae appetenti dulcis visa est, statim ab experto reprobatur. Unde continuo infert, dicens: Et vidi quod hoc quoque esset vanitas. Risum reputavi errorem et gaudio dixi: Quid frustra deciperis? Quanta autem vanitas in deliciis carnis sit, me supra dixisse memini. Unde reliqua quae sequuntur consideranda nobis sunt, quia et ipsa licet plana putavi errorem et gaudio dixi: Frustra deciperis? Cunctis liquet quod per risum quodammodo concepta laetitia foras trahitur, et quod de gau
Abbreviated transcription (Latin):
concupisceret᷑ uideret speciem: & auersus q̃
caueretur ñ agnosceret uanitat̾ẽ. Fit autem
non nũquã ut temporalia bona tunc cicius ua¬
na eẽ dep̃hendant᷑. cum magis habundare cepe¬
rint: que sepe eũ non habentur prodesse potu¬
isse eristimant᷑ si adfuerint. Cum uero habita
mentis inopiam nec insua affluentia expelle¬
re ualeant: tc̃ primũ experienti quã exigu
Unde conuenient̾ iste post tantam rerum
om̃ium affluentiam usumq uoluptatũ. con¬
uersum se dicit: ut intelligeret uanitatem
suam: quia cũ exꝑiri ceperit qd̃ felicẽ face¬
re non poterant habita: tunc agnouit quia
multo magis miserum fecerant casso labore
quesita. Cũ inquit me conuertissem ad uniu̾¬
sa oꝑa que fecerant manꝰ meȩ. uidelicet
respiciens qualis fructꝰ tantos labores sequi
potuisset: tẽ ait inueni non ȩqua lance re¬
compensari fruct̾um laborũ meoꝵ. ideoq frus¬
tra me laborasse uidicaui: respiciens labores

Expanded text:
concupisceretur videret speciem; et aversus, quae concupisceretur videret speciem; et aversus, quae caveretur non agnosceret vanitatem. Fit autem nonnunquam ut temporalia bona tunc citius vana esse deprehendantur, cum magis abundare coeperint, quae saepe cum non habentur prodesse potuisse existimantur, si adfuerint. Cum vero habita, mentis inopiam, nec in sua affluentia expellere valeant; tunc primum experienti, quam exiguuUnde convenienter iste post tantam rerum omnium affluentiam, usumque voluptatum; conversum se dicit, ut intelligeret vanitatem suam. Quia cum experiri coepit, quod felicem facere non poterant habita, tunc agnovit quod multo magis miserum fecerant casso labore quaesita. Cum, inquit, me convertissem ad universa opera, quae fecerant manus meae; videlicet respiciens qualis fructus tantos labores sequi potuisset; tunc, ait, inveni non aequa lance recompensari mihi fructum laborum meorum, ideoque frustra me laborasse judicavi respiciens labores
Abbreviated transcription (Latin):
antias regũ & ꝓuintiarũ. ⁊ delicias filioꝵ¬
homiũ: quando deniq non solum opere. s ⁊ m̃te
quoq rerum se suarũ amori ⁊ uoluptati tmͣ in
merserat. ut hanc partẽ suam existimaret: neq
ob aliud quodamͦ se fact̾um crederet. quã ut
oblect̾aret se in his om̃ib que parauerat. nũ qͥd
non uidebat quod faciebat. S uidit speciem:
non p̃uidit corruptionẽ. Uidit quod e̾e̾ uide¬
bantur que stabant: sed ñ attendit qͥd facta
fuissent que perierant. Noor enĩ p̾sentium. dũ
inse totã animi intentionẽ conuerteret. ⁊ in
eorũ que uidebant᷑ fallaci specie ꝑ carnis sp¬
aspectum ingressus. cordis quoq oculos oc¬
cuparet : simul ⁊ p̃teritoꝵ memoriam abstulit.
et futurorũ prouidentiã abscondit. Unde
fact̾um ẽ. ut dum ad ea que uidebant᷑ sola res¬
piceret. in ipsis quoq ueritatẽ agnoscere non
ualeret. simulq in suis oꝑib ⁊ conuersus quȩ

Expanded text:
stantias regum et provinciarum, et delicias filiorstantias regum et provinciarum, et delicias filiorhominum. Quando denique non solum opere, sed et mente quoque rerum se suarum amori, et voluptati tantum immerserat, ut hanc partem suam existimaret; neque ob aliud quodam modo se factum crederet, quam ut oblectaret se in his omnibus, quae paraverat: nunquid non videbat quod faciebat? Sed vidit speciem, non praevidit corruptionem. Vidit quid esse videbantur, quae stabant, sed non attendit quid facta fuissent, quae perierant. Amor enim praesentium, dum in se totam animi intentionem converteret, et in eorum, quae videbantur fallaci specie per carnis aspectum ingressus cordis quoque oculos occuparet, simul et praeteritorum memoriam abstulit, et futurorum providentiam abscondit. Unde factum est, ut dum ad ea quae videbantur sola respiceret, in ipsis quoque veritatem agnoscere non valeret, simulque in suis operibus, et conversus, quae
Abbreviated transcription (Latin):
C ad labores in quib frustra suda¬
uela ⁊ uidi in omĩb uanitatẽ ⁊ afflict̾ionem
animi: ⁊ nichil ꝑ manere sub sole. fud uumꝰ
supra iste quanto studio diuitiss congregan
expiendȩ inhis que parauerat rerum afflu¬
entiis. quẽ ad modum animã suam effuderit.
pso testante cognouimꝰ. N unc uero qͥd post
sec omĩa sub uingat audiamꝰ. Cum inqͥt me
ponuertisseni ad uniuersa oꝑa que fecerãt
manus meȩ. & ad labores in quib frustra su¬
laueram: uidi in omib uanitatẽ ⁊ afflictionẽ
animi : & nichil ꝑ manere sub sole. Hoc itaqi
n pͥncipio. questionem nobis ingerit. quomͦ pͥr
nũ iste se conuersum dicat ad uidendu opera
ua: cum nichil aliud hactenus fecisse uideat᷑.
uã his reb intentionẽ adhibuisse ⁊studiũ.
luando magnificauit oꝑa sua. ⁊ fecit domos.
lantauit uineas. & hortos fecit. ⁊ pomaria
tq piscinas extrurit: seruos ⁊ ancillas habu¬
. arm̃ta. ⁊ greges. argentum & aurum. sub¬

Expanded text:
ra sudaveram, vidi in omnibus vanitatem et afflictionem animi, et nihil permanere sub sole. Audivimus supra, iste quanto studio divitiis congregandexperiendae, in iis quas paraverat, rerum affluentiis, quemadmodum animam suam effuderit, ipso testante cognovimus: nunc vero quid post haec omnia subjungat, audiamus. Cum, inquit, me convertislabores in quibus frustra sudaveram, vidi in omnibus vanitatem, et afflictionem animi, et nihil permanere sub sole. Hoc itaque in principio quaestionem nobis ingerit, quomodo nunc primum iste conversum se dicat ad videndum opera sua cum nihil aliud hactenus fecisse videatur, quam his rebus intentionem adhibuisse, et studium? Quando magnificavit opera sua, aedificavit domos, plantavit vineas, et hortos fecit, et pomaria, atque piscinas exstruxit, servos et ancillas habuit, armenta et greges, argentum et aurum, sub
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ tu ipse fueris tibi. Site ipsum ñ uides. ni¬
chil bene uides. Si in tui iudicio ñ faleris: fa¬
cile dirigeriᷤᷤ in alieno. Sicut hic quoq coni̾i¬
sus ⁊ directus. cum de suis oꝑib sub iunriss.
uidi in omĩb uanitatẽ & afflict̾ionẽ animi:
statim quasi in ꝓpriis eruditꝰ. aliena diudica¬
re icipit: ⁊ de uidicio suoꝵ oꝑum sententiã
format uniuersoꝵ dicens. Qnichil ꝑmanere¬

Expanded text:
quod tu ipse fueris tibi. Si teipsum non vides, niquod tu ipse fueris tibi. Si teipsum non vides, nihil bene vides. Si in tui judicio non falleris, facile dirigeris in alieno. Sicut hic quoque conversus, et directus cum de suis operibus subjunxisset: Vidit in omnibus vanitatem et afflictionem animi; statim quasi in propriis eruditus, aliena dijudicare incipit, et de judicio suorum operum sententiam format universorum, dicens: Et nihil
Abbreviated transcription (Latin):
post uanitatẽ afflictio. ⁊ ante uanitatem
afflictio: ⁊ in uanitate afflictio. & totũ
tianitas. ⁊ cotũ afflictio. Uana qͥppe sunt
uniuersa. que suis dilectorib ⁊ cum sunt.
ñ exibent quod ꝓmittunt: ⁊ cũ teneri exis¬
mantur ꝑ cranseunt: s poterat fortassis co¬
lerabile uideri si solauauitas e̾e̾t. & afflic¬
tio ñ esset. Nc̃ autẽ ⁊ ante uanitatẽ af¬
flictio. ⁊ inuanitate afflictio. ⁊ post uani¬
tatem afflictio: qm̃ nec sile labore ad qͥrr
nec sine sollicitudine conseruari: nec sinedo¬
lore possunt quȩ cum amore possidebantur¬
amitti: idõq & cotum uanitas. ⁊ cocũ afflic
tio. & ꝓpt̾ hoc recde conuersus ait. Uidun
om̃ib uanitatẽ ⁊ afflict̾ionem animi:⁊ nichil
ꝑ manere sub sole. Eruditꝰ nãq inꝓpriis eti¬
am aliena iuidicare cepit: ⁊ quod in parte
cognouerat. ueracit̾ de toto ꝓnuntiabat di
conducat homini: qualis homo ipse fuerit sibi.
Nam scłm aliqͥd. omĩa hoc tibi esse incipiunt:

Expanded text:
o; et ante vanitatem afflictio; et in vanitate afflictio; et totum vanitas, et totum afflictio. Vana quippe sunt universa, quae suis dilectoribus, et cum sunt, non exhibent, quod promittunt; et cum teneri existimantur pertranseunt. Sed poterat fortassis tolerabile videri, si sola vanitas esset, et afflictio nflictio, et in vanitate afflictio, et post vanitatem afflictio, quoniam nec sine labore acquiri, nec sine sollicitudine conservari, nec sine dolore amitti possunt, quae cum amore possidebantur. Ideoque et totum vanitas, et totum afflictio. Et propter hoc recte conversus ait: Vidi in omnibus vanitatem, et afflictionem animi: et nihil permanere sub sole. Eruditus namque in propriis, etiam aliena judicare coepit; et quod in parte cognoverat, veraciter de toto pronuntiabat, diconducat homini nosse qualis homo ipse fuerit sibi. Nam secundum aliquid omnia hoc tibi esse incipiunt,
Abbreviated transcription (Latin):
scđm carnẽ ii ñ transeunt scd̾m ueritatẽ᷑ qͥ
non transeunt ut ꝑueniant ad ueritate fa¬
lius maria cranseunt. ⁊ longinquas ꝑagrant
regiones. quam ꝑtingant ad ueritatem: uplai
prope est. ꝓpe est inquit scriptura in ore tuo.¬

Expanded text:
eritatem; quia non transeunt ut perveniant ad veritatem. Facilius maria transeant, et longinquas peragant regiones, quam pertingant ad veritatem, et ipsa prope est. Prope est, inquit Scriptura, verbu
Abbreviated transcription (Latin):
inichil horũ sapientia fuit: qutia omẽ hoc
per sapientiam factum fuit. Supra omĩa quo as¬
cenderunt. intra omia quo intrauert̃. ⁊ nonerat
ultra aliqͥd ubi sapientiam querere potuissent.
Et ceciderunt: ⁊ defecert̃ scrutantes scrutatio¬
nes: & uisum ẽ illis diuimini aliqd̾ ẽẽ supra
omĩa.⁊ tam̃ illud ñ cognouert̃ treq intellexe.¬
runt: s uidentes amplius caligauerunt. quia
infirmis oculis contra lum̃ splendidum impege¬
runt. & ceperunt falsa multa de uero estima
qd erat. Illi autem bene iutlere se existimauert̃
& incogitationib suis euanuerunt: ⁊ penis
excecatisunt: & inuenti st̃ profundius erran¬
tes. subtilius ꝑscrutantes. Alii aut̃ morib¬

Expanded text:
et nihil horum sapientia fuit, quia omne hoc et nihil horum sapientia fuit, quia omne hoc per sapientiam factum fuit. Supra omnia quo ascenderunt, intra omnia quo intraverunt; et non erat ultra aliquid ubi sapientiam quaerere potuissent. Et ceciderunt et defecerunt scrutantes scrutationes; et visum est illis divinum aliquod esse supra omnia, et tamen illud non cognoverunt neque intellexerunt; sed videntes amplius caligaverunt, quia infirmis oculis contra lumen splendidum impegerunt. Et coeperunt falsa multa de vero existimre non potuerunt quod erat. Illi autem bene videre se existimaverunt, et in cogitationibus suis evanuerunt; et pejus excaecati sunt et inventi sunt profundius errantes, subtilius perscrutantes. Alii autem sub
Abbreviated transcription (Latin):
uerunt. quia in xp̃m non credidert̃. Uultis
scire usquequo ꝑuenerant:In terra erant
corpore. & ascenderunt mente: & transiuert̃
t̾rena omĩa. celestia scrutando. Usq ad lunã.
&e usq ad solem. usq ad sidera cȩli. deniq
usq ad ipsum celum. ⁊ usq ad ipsum firma-¬
mentũ in genio suo ascenderunt: & intellec
tuꝑuenerunt. & quid erat ultra quo ꝑge¬
re potuissent:S sapientia super hec om̃ĩa ẽ:
nec inueniri potest intra omĩa. ꝑ quã omĩa
factͥa sunt. Nichil horũ est: a quo est om̃e
qd est. S ubi illud inuenire potuissent. Nõ
uidebatur. ⁊ tam̃ querebatur: nec latere po-¬
tuit ut ñ quereret᷑. nec in uestigari ut inue¬
niretur. Sapientia intus erat. ⁊ ipsi foris e¬
rint. & ingressi st̃ mente post eam: ut tran¬
sirent ad contẽplanda̾ sapientiã. Et inuesti¬
auert̃ i ꝑserutati st̃ sapient̃ ⁊ comp̃hender̃t
strreta nature: ⁊ in uenerunt occulta multa.

Expanded text:
verunt, quia in Christum non crediderunt. Vultis verunt, quia in Christum non crediderunt. Vultis scire usquequo pervenerant? In terra erant corpore, et ascenderunt mente et transiverunt terrena omnia, coelestia scrutando. Usque ad lunam et usque ad solem, usque ad sidera coeli, denique usque ad ipsum coelum et usque ad ipsum firmamentum ingenio suo ascenderunt, et intellectu pervenerunt. Et quid erat ultra quo pergere potuissent? Sed sapientia super omnia est, neque inveniri potest intra omnia, per quam omnia facta sunt. Nihil horum est, a quo est omne quod est. Sed ubi illud invenire potuissent? Non videbatur, et tamen quaerebatur; nec latere potuit, ut non loqueretur, nec investigari ut inveniretur. Sapientia intus erat, et ipsi foris erant; et ingressi sunt mente post eam, ut transirent ad contemplandam sapientiam. Et investigaverunt, et perscrutati sunt sapienter; et comprehenderunt secreta naturae, et invenerunt occulta multa;
Abbreviated transcription (Latin):
sapientiã contẽplari uoluert̃.: ⁊ uenit nou¬
sime sapientia ipsa. ⁊ transiuit & contepla
st̃ eam amici eius : qm̃ ad hoc uenerat utt
deretur: ne in cassum quereret᷑. si nuĩquas
uideretur: & dixit eis qui cransiuerant. ili
contẽplarentur eã. Heati oculi qui uidente
suit. ut post illam transirent. qui eam contem¬
pari concupiscerent. ue forte iã non quereret᷑
si semꝑ uideret᷑ : ⁊ sequuti st̃ post eam alii mul¬
qi i ꝑ transiuert̃ plurimi. ⁊ multiplex fact̾a ẽ
sipientia & multi transire uoluerunt. & per¬
uenire non potuert̃: quia uiam non tenuert̃.
Aliitransierunt ⁊ ꝑuenerunt: alii transire uo¬
iuerunt. & pertransire non potuert̾: quia ꝑ se
ire putauerunt. Nam etiam gentiũ philosophi.
a ipsi ad contem plandã sapientiam transire
uoluerunt. s errauerunt atq euanuerunt:
quia semet ipsos ducere putauert̃. & tamen
transire ceꝑant ioe ꝑuenerant usq ad aliqͥd.
& ad uiam accesserunt: sed uiam non intra¬

Expanded text:
sapientiam contemplari voluerunt. Et venit novissime sapientia ipsa, et transivit, et contemplati sunt eam amici ejus; quoniam ad hoc venerat ut videretur, ne incassum quaereretur, si nunquam videretur; et dixit eis, qui transiverant, ut contemplarentur eam. Beati oculi, qui vident quae . Hoc dixit, et transivit, ut post illam transirent, qui eam contemplari concupiscerent, ne forte jam non quaereretur, si semper videretur. Et secuti sunt post eam alii multi, et pertransiverunt plurimi, et multiplex facta est sapientia. Et multi transire voluerunt, et pervenire non potuerunt; quia viam non tenuerunt. Alii transierunt, et pervenerunt. Alii transire voluerunt et pertransire non potuerunt, quia per se ire putaverunt. Nam etiam gentium philosophi, et ipsi ad contemplandam sapientiam transire voluerunt, sed erraverunt atque evanuerunt, quia semetipsos ducere putaverunt. Et tamen transire coeperant, et pervenerant usque ad aliquid et ad viam accesserunt; sed viam non intra
Abbreviated transcription (Latin):
t̾ram. terra nr̃a & qͥd dico: Noune ⁊ supra
celum ẽ terra nr̃a: Nonne illuc portauit
eam. ⁊ illuc collocauit eam sũptam de nobis:
qui eam sũpsit ꝓ nobis: ᷤᷤ Ergo supra celum ẽ
t̾ra nrã. facta erat primũ ꝑ naturã suprater¬
ram t̾ra nr̃ã. postea iuit ꝑ culpam int̾ram &
sub t̾ram t̾ra nr̃a. s nunc ꝑ gr̃am eleuata ẽ
super celum t̾ra nr̃ã. Ergo terrena omĩa
sub terra nr̃a sunt. & est tam̃ ipsa terra ter¬
renis iunct̾a. ⁊ quadã amicitia copulata:
sieut celum celestib uinct̾ũ est ⁊ federatũ:
et̾ra usq ad t̾rena: ⁊ cełu usq ad celestra.
Ergo t̾renafines sunt terre. & celestia fi

Expanded text:
terram terra nostra. Et quid dicam? Nonne et supra terram terra nostra. Et quid dicam? Nonne et supra coelum est terra nostra? Nonne illuc portavit eam, et illic collocavit eam sumptam de nobis, qui eam sumpsit pro nobis? Ergo supra coelum est terra nostra. Facta erat primum per naturam supra terram terra nostra, postea ivit per culpam in terram, et sub terram, terra nostra; sed nunc per gratiam elevata est supra coelum terra nostra. Ergo terrena omnia sub terra nostra sunt. Et est tamen ipsa terra terrenis juncta et quadam amicitia copulata, sicut coelum coelestibus junctum est et foederatum, et terra usque ad terrena, et coelum usque ad coelestia. Erg
Abbreviated transcription (Latin):
& celum eiꝰ. anima eiꝰ. S in hoc mundo mair¬
re. intra celum terra ẽ: in mundo autẽ mino¬
re. celum intra t̾ram. E tañ minoris mundi
celum maius ẽ: quã celum mundi maioris. C̃o¬
ra uero eiꝰ qͥd est. ad t̾ram illius: quã paruaẽ e
tam̃ celum eiꝰ int̾ra eius. Quid ẽ celum int̾ra:
Anima in corpore. Anima celum. corpus t̾ra
sua lo co excelsius est: ita cełu illud terrasui
natura sublimius. propt̾ea in mundo maiore.
que in t̾ra sunt sub t̾ra sunt: quȩ extrat̾ram
sunt. supra t̾ram sc̃: in inundo minore. que int̾
sunt supra st̾: que foris sunt subtus sunt.
Que sunt intus. ⁊que st̃ foris: Inuisibilia in¬
tus st̃: iusibilia foris sunt. Ergo uiuisibilia
supra st̃: uisibilia subtꝰ. In uisibilia supra celũ
nrͣm: uisibilia sub t̾ra ur̃a. Onia t̾rena sub ter¬
ra nr̃a st̃: quia ad eius seruitutẽ fact̾a sunt.
n ad eius obsequium ordinata. E rgo supra

Expanded text:
et coelum ejus anima ejus. Sed in hoc mundo majoet coelum ejus anima ejus. Sed in hoc mundo majore intra coelum terra est, in mundo autem minore coelum intra terram. Et tamen mundi minoris coelum majus est, quam coelum mundi majoris. Terra vero ejus quid est ad terram illius? Quam parva est? et tamen coelum ejus in terra ejus. Quid est coelum in terra? Anima in corpore. Anima coelum, corpus terrasuo loco excelsius est, ita coelum illud terra sua natura sublimius. Propterea in mundo majore, quae in terra sunt, sub terra sunt; quae extra terram sunt, supra terram sunt. In mundo minore, quae intus sunt supra sunt, quae foris sunt subtus sunt. Quae sunt intus, et quae sunt foris? Invisibilia intus sunt, visibilia foris sunt. Ergo invisibilia supra sunt, visibilia subtus; et invisibilia supra coelum nostrum, invisibilia sub terra nostra. Omnia terrena sub terra nostra sunt, quia ad ejus servitutem facta sunt, et ad ejus obsequium ordinata. Ergo supra
Abbreviated transcription (Latin):
ad ultimos fines terrarum discurrunt. & prop¬
terea illic oculos habere dicunt᷑. quod cogi¬
tatione ac desiderio semꝑ illuc intendunt:
Sapiens autẽ qui ad ea que sursum sunt
mentẽ erigit. ⁊ intentionẽ dirigit: ipse ocu¬
los in capite suo habeat. pro eo quod ad id qdͦ
summũ omĩum ac pͥncipale ẽ. ad ipiscend̾u
intendat: posset hoc quantũ ad ueritatem
int̾pretationis ꝑtinet. satis conuenient̃ in¬
duci. si sapientia nos ad altiorẽ intelligen¬
tiam. ⁊ terrã aliam aliosq fines. ⁊ oculos al¬
os cogitando non uocaret. Nam si caput san¬
eutis recde spiritalit̾ intelligit᷑. nec ee̾ est
ut terram quoq ⁊ fines eius. ꝓpt̃ oculos stul¬
torum. mistice ⁊ non comꝑalit̾ int̾pretemur
Sicut gͦ mundus uisibilis habet t̾ram suã.
⁊ celun suum: sic homo habet t̾ram suã. ⁊ cr¬
lum suum. Nã ⁊ ipse homo mundus. ⁊ minor
mundꝰ dictus est homo: huiꝰ t̾ra est caro eui

Expanded text:
ad ultimos fines terrarum discurrunt: et propad ultimos fines terrarum discurrunt: et propterea illic oculos habere dicuntur, quod cogitatione ac desiderio semper illuc intendunt. Sapiens autem qui ad ea, quae sursum sunt mentem erexit et intentionem dirigit, ipse oculos in capite suo habeat, pro eo quod ad id quod summum omnium ac principale est adipiscendum intendat. Posset hoc, quantum ad veritatem interpretationis pertinet, satis convenienter induci; si Sapientia nos ad altiorem intelligentiam, et terram aliam, aliosque fines, et oculos alios cogitandos non vocaret. Nam, si caput sapientis recte spiritualiter intelligitur, necesse est ut terram quoque et fines ejus propter oculos stultorum mystice et non corporaliter interpretemur. Sicut ergo hic mundus visibilis habet terram suam et coelum suum, sic homo habet terram suam, et coelum suum. Nam et ipse homo mundus est et minor mundus dictus est homo. Hujus terra est caro ejus,
Abbreviated transcription (Latin):
mundi corpore. celum supp̃mum ẽ. ⁊ terrauna.
⁊ sicut supra celum nichil hunis mundi ẽ. qͦd
in ipso celo non ẽ: ita sub t̃ra nichil ẽ. nisifor¬
te qd int̾ra est. Ꝙ si dicimꝰ de t̾ra ista quia
infinib eius oculi stultoꝵ. sunt. quomͦ hoc
stare poterita  Magis enim ꝑspicaces quã
cȩcos oculos p̃dicamꝰ. quos usq ad finesterre
iusione sua porrectos asserimꝰ. Quis iustoꝵ
hoc potuit. ut ambitum t̾rȩ oculis lustraret.
&e cam longinqua spatia que multoꝵ labore
annorũ uix confici potuissent. una uisione
percurreret  Ridiculum ẽ uł hoo cogitare.
quia scͥpt̾a de uisione corꝑali dixerit. ⁊ de
t̾ra ista uisibili. ocłi stultoꝵ in finib t̾ri
nͥ forte quis in his u̾b̾ hoc significari
credat. qd stulti quiq ⁊ carnalis uitȩ amni¬
tores. qͥa t̾rena bona tota mͣtis intentiõe
semꝑ ambiunt. ꝓ eis adipiscendis ac quę¬
rendis usq ad ert̃̾as nationes ⁊ sepe usq

Expanded text:
mundi corpore coelum supremum est, et terra infima mundi corpore coelum supremum est, et terra infima et sicut supra coelum nihil hujusmodi est, quod in ipso coelo non est, ita sub terra nihil est, nisi forte quod in terra est. Et si dicimus de terra ista, quod in finibus ejus oculi stultorum sunt quomodo hoc stare non poterit. Magis enim perspicaces quam caecos oculos praedicamus, quos usque ad fines terrae visione sua porrectos asserimus. Quis justorum hoc potuit, ut ambitum terrae oculis lustraret, et tam longinqua spatia, quae multorum labore annorum vix confici potuissent, una visione percurreret? Ridiculum est vel hoc cogitare, quod Scriptura de visione corporali dixerit. De terra ista visibili: Oculi stultorum in finibus terrae, nisi forte quis in his verbis hoc significare credat, quod stulti quique et carnalis vitae amatores, qui a terrena bona tota, mentis intentione semper ambiunt, pro eis adipiscendis ac quaerendis usque ad exteras nationes, et saepe usque
Abbreviated transcription (Latin):
oculi stultoꝵ. qui ambulant intenebris. ne
forte ꝑtingat sapientia ad fines terre. quȩ
luceat infmi᷑ i terrȩ. si sapientia ꝑtingit ad
fines t̾re. quȩ ꝑtingit a fine usq ad finẽ for-¬
tit̾. ⁊ disponit omĩa suauit̾. Quia igitur istos
fines inuenimꝰ. si tam̃ ea que definib istis
cdiximꝰ. int̾pretationi scripturȩ suam uerita¬
tem digne a commodare ualent. ⁊ non sit
alia excellentior interp̃tatio. cui ista uire
concedat: nunc restat inquirere qͥ sunt isti
fines t̾rȩ qui cõmemorati sunt. ⁊ ubi sunt. sed
& que sit terra ipsa. ⁊ ubi sit. in cuius finib
sunt oculi stultoꝵ qui ñ respiciunt ad capt̃
suum. ut uicdeant ⁊⁊ non ambulent intene¬
bris. Primũ gͦ queramꝰ que sit terra ista:
& ubi sit terra ista. Scimus autẽ quia in hoc
mundo terra ẽ. ⁊ celum ẽ: ⁊ uit̾ teram ⁊ cęłu
est qͥequid in hoc mundo est. Nam in huius

Expanded text:
oculi stultorum, qui ambulant in tenebris, ne oculi stultorum, qui ambulant in tenebris, ne forte pertingat Sapientia ad fines terrae quae luceat in finibus terrae, si Sapientia pertingit ad fines terrae, quae pertingit a fine usque ad finem fortiter, et disponit omnia suaviter. Quia igitur istos fines invenimus. Si tamen ea quae de finibus istis diximus, interpretationi Scripturae suam veritatem digne accommodare valeant, et non sit alia excellentior interpretatio cui ista jure concedat, nunc restat inquirere qui sint isti fines terrae, qui commemorati sunt, et ubi sunt, sed et quae sit terra ipsa, et ubi sit, in cujus finibus sunt oculi stultorum, qui non respiciunt ad caput suum ut videant, et non ambulent in tenebris. Primum ergo quaeramus, quae sit terra ista, et ubi sit terra ista. Scimus autem quod in hoc mundo terra est et coelum est, et inter terram, et coelum est quidquid in hoc mundo est. Nam in hujus
Abbreviated transcription (Latin):
antur adiunct̾is. sed cõmendent᷑ cõparatis.
Quis autẽ sapiens ẽ. ut intelligat hȩc quid
mala faciant in regnobom: ⁊ tam̃ si nicbil
facerent in regno sapientie sapientiȩ. om̃ino
mala non essent. Ergo aliqͥd faciunt mala prop¬
ter qd̾ e̾e̾ ꝑ missa sunt: ⁊ bonũ faciunt ipsa mala.
⁊ ñ ipsa mala faciunt bonuĩ: s ex ipsis malis facit
bonum. qͥ n bonis ⁊ malis uti nouit ad bonum.
hoc autẽ sapientia ẽ. que ꝑtingit a fine usq
ad finẽ fortit̾. ⁊ disponit omĩa suauiter.
iutius fortassis quã tractatꝰ breuitas
postular et in his discutiendis im mo¬
rati sumꝰ s non plane quã rei difilc ultas¬
exigeret. Nunc gͥ quia inuenimnꝰ finem ⁊ finem.
de quib scriptura locuta ẽ: cum diceret sapi¬
entiam ꝑtingere a fine usq ad finem fortit̾.
& disponere omĩa suauit̾: & istos fines quere¬
re propositũ erat propter fines terrȩ ubi sunt

Expanded text:
antur adjunctis, sed commendentur comparatis. antur adjunctis, sed commendentur comparatis. Quis autem sapiens est, ut intelligat haec, quid mala faciant in regno boni: et tamen si nihil facerent in regno sapientiae omnino mala non essent? Ergo aliqui faciunt mala propter quod esse permissa sunt: et bonum faciunt ipsa et mala et non ipsa mala faciunt bonum, sed ex ipsis malis facit bonum: qui et bonis et malis uti novit ad bonum. Hoc autem Sapientia est, quae pertingit a fine usque ad finem fortiter, et disponit omnia suaviter. Diutius fortassis quam tractatus brevitas postularet in his discutiendis immorati sumus; sed non plane quam rei difficultasexigeret. Nunc igitur quia invenimus finem, et finem de quibus Scriptura locuta est, cum diceret Sapientiam pertingere a fine usque ad finem fortiter, et disponere omnia suaviter; et istos fines quaerere propositum erat propter fines terrae, ubi sunt
Abbreviated transcription (Latin):
a fine usq ad finẽ fortit̾: ut ampliꝰ nunqũa
uel a retͥbutione iustorũ deficiat. uel ape¬
na initͦꝵ. cdesistat. disponens omĩa suauit̃.
hitic ad gaudium. illinc ad suppliciũ et̾num.
S queso quȩ suauitas in inferis erit. que
suauitas intorm̃tas et̾nis e̾e̾ poterit. ut di¬
catur disponens omĩa suauiter: Oln idõ su¬
auit̃. quia ipsa suauis ꝑ manoe que dispo¬
nit : licet illi suaues non sint quos disponit:
nec illud suaue sit in quo disponit. quomͦ
tam̃ suauit̾ disponit ᷤ An id̾o suauit̃ dispo¬
nit. quia ipsa dispositiosuauis est: etiam si
illa suauia ñ sint que disponit: isicut mala
ñ male s bene disponit: ita in suaua ⁊ ama¬
ra suauiter disponit  Propterea enim mala
sunt. ⁊ ab omĩpotenti bono male eẽ ꝑmissa
sunt. ñ ut mala bona fiant. s ut de malis
bonum fiat: ⁊ bona ipsa malor comꝑatione
pulerius elucescant: non ut bona malis auge¬

Expanded text:
a fine usque ad finem fortiter, ut amplius nunquam a fine usque ad finem fortiter, ut amplius nunquam vel a retributione justorum deficiat, vel a poena iniquorum desistat: disponens omnia suaviter hinc ad gaudium, illinc ad supplicium aeternum. Sed, quaeso, quae suavitas in inferis erit? quae suavitas in tormentis aeternis esse poterit, ut dicatur disponens omnia suaviter? An ideo suaviter, quia ipsa suavis permanet quae disponit, licet illi suaves non sint quos disponit, nec illud suave sit in quo disponit? Quomodo tamen suaviter disponit? An ideo suaviter disponit, quia ipsa dispositio suavis est, etiamsi illa suavia non sunt quae disponit: et sicut mala non male, sed bene disponit, ita insuavia et amara suaviter disponit? Propterea enim mala sunt, et ab omnipotenti bona mala esse permissa sunt, non ut mala dona fiant; sed ut de malis bonum fiat, et bona ipsa malorum comparatione pulchrius elucescant; non ut bona malis auge
Abbreviated transcription (Latin):
git a fine usq ad finem fortit᷑: ⁊i disponit omĩa
suauit̃. Restat nc̃ maximusille ⁊ supp̃mus sa¬
pientiȩ ex cursus. a fine usq ad finem: qui
nullum habent finem. Sursum sublune con¬
templationis. ⁊ deorsum ꝓfundu dampnatio¬
nis. Isti enim fines uon habent ultra aliosfi¬
nes quib ipsi finiri possint: s omĩa usq ad
ipsos quȩ factͥa sunt ad ipsos. ⁊ ultra ipsos ni¬
chil. Ad istos duos fines uniuersoꝵ cursum
incipiens a medio sapientia hinc inde siue ̃¬
promouendo. siue de sereͣdo chsponens conducit:
sursũ ascendentib uiam sternens iustitiam.
deorsum descentib uiam relinquens iniqͥtatẽ:
ut ꝑ ustitiam eatur ad beatitudinẽ: ꝑ iniqui-¬
tatem ciero iͣ iustitiam ꝑueniatur ad dapnati¬
onem. Quo cuni uentum fuerit. sistet unuer¬
sa infinib suis:⁊ fines ipsi nunguã habebunt
finem. Et tunc qͦq ipsa sapientia ꝑ tingit

Expanded text:
git a fine usque ad finem fortiter et disponit omnia git a fine usque ad finem fortiter et disponit omnia suaviter. Restat nunc maximus ille et supremus Sapientiae excursus, a fine usque ad finem: qui nullum habent finem. Sursum sublime contemplationis, et deorsum profundum damnationis. Isti enim fines non habent ultra alios fines, quibus ipsi finiri possint; sed omnia usque ad ipsos, quae facta sunt ad ipsos, et ultra ipsos nihil. Ad istos duos fines universorum cursum, incipiens a medio sapientia hinc inde sive promovende, sive deserendo disponens conducit; sursum ascendentibus viam sternens justitiam; deorsum descendentibus viam relinquens iniquitatem, ut per justitiam eatur ab beatitudinem, per iniquitatem vero et injustitiam perveniatur ad damnationem. Quo cum ventum fuerit, sistet universa in finibus suis; et fines ipsi nunquam habebunt finem. Et tunc quoque ipsa Sapientia pertinget
Abbreviated transcription (Latin):
contra eius uoluntatẽ se erigunt. neq potent̃
extinguat ut nichil sint: neq uiolent̾ compel¬
lat ut nichil possint: s e̾ẽ sinens ⁊ posse au¬
nuens. currentia contra suam uoluntatẽ mani¬
feste ꝑmittit. ⁊ occulte conducit adimplen¬
dam suam uoluntatẽ. Et cum uolunt illa
contra ipsam. sine ipsa uolunt: cum aut̃ pos¬
sunt qd̃ uolunt ab ipsa possunt: cum uero fa¬
ciunt quod possunt. putant qͥdem ⁊ uolunt
te enim ꝑmittunt᷑. & occulte conducuntur.
ut suauit̾ disponant᷑. ⁊ ꝑtingit usq ad eos sa¬
pientia fortit̾: ut ipsos ad suam dispositionẽ
restringat: &x disponit suauiter: ne ipsos contͦ
eoꝵ uoluntatẽ compellat. S o qͥuando exte¬
rius uiolentiam prauis uoluntatib cohiben¬
dis sue pbectendis adhibet. nũquam tamen
suauitatẽ sue dispositionis deserit: quia inse
tranqͥlla ꝑmanens. unde ad uersantium pa¬
cem male quietã turbat. in de regnũ iustitiȩ
suȩ solidius ad pacẽ componit. ꝓpt̾ea gͦ pertin¬

Expanded text:
contra ejus voluntatem se erigunt, neque potenter exstinguat, ut nihil sint neque violenter compellat, ut nihil possint; sed esse sinens et posse annuens, currentia contra suam voluntatem manifeste permittit, et occulte conducit ad implendam suam voluntatem. Et cum mali volunt illa contra ipsam, sine ipsa volunt; cum autem possunt quod volunt, ab ipsa possunt. Cum vero faciunt quod possunt, putant quidem et volunt te enim permittuntur et occulte conducuntur, ut suaviter disponantur; et pertingit usque ad eos Sapientia fortiter, ut ipsos ad suam dispositionem restringat; et disponit suaviter, ne ipsos contra eorum voluntatem compellat. Sed et si quando exterius violentiam pravis voluntatibus adhibendis, sive plectendis adhibet; nunquam tamen suavitatem suae dispositionis deserit; quia in se tranquilla permanens, unde adversantium pacem male quietam turbat: inde regnum justitiae suae solidius ad pacem componit. Propterea ergo pertin
Abbreviated transcription (Latin):
dam sapientiã: Quantũ in illa uidit. ⁊ quati
de illa agnouit. & quomͦ amicus fact̾us est si¬
pientiȩiusq in profunda eius penetrans: ⁊ ca¬
seius secretoꝵ illius. & quã multist̃ ab intis
qui sic transire uoluert̃ ad contẽplanda sapa¬
tiam. Primus habrabam magnꝰ ille paterdi
igne caldeoꝵ eriuit. ⁊ transit ad contẽpla¬
dam sapientiã. & uenit in t̾ram uisionis qu
monstrauit ei d̾s: & uidit claritatẽ sapientu
⁊ gauisus ẽ. Ꝙ y saac ad meditandu egras
fuerat. & transiuit ad contẽplancdã sapet
& locutꝰ est cũ eo cłs. Iacob quoq ad conti¬

Expanded text:
ntiam. Quantum in illa vidit, et quantum de illo agnovit, et quomodo amicus factus est sapientiae, usque in profunda ejus penetrans et conscius secretorum illius. Et quam multi sunt ab initio, qui sic transire voluerunt ad contemplandam sapientiam? Primus Abraham magnus ille pater de igne Chaldaeorum exivit, et transivit ad contemplandam sapientiam, et venit in terram visionis, quam monstravit ei Deus et vidit claritatem sapientiae et gavisus est. Et Isaac ad meditandum egressus fuerat, et transivit ad contemplandam sapientiam; et locutus est cum eo Deus. Jacob quoque ad cont
Abbreviated transcription (Latin):
Inde ergo iam ipsam etiam cognitionẽ uerita¬
tis abhonunari incipit. ut quia id qd̾ insemo¬
ipsa odit ꝓpt̃ infirmitatẽ non potest colle¬
re: possit tam̃ ꝑ ignorantiam ñ uidere. sro¬
terea cum dixiss in sua se scientĩa. laborem
& afflictionẽ in uenisse. atq eadem afflictio
⁊ labor. unde ee̾t exposuisset dicens. eo qd̃ in
multa sapientia multa sit in digͥnatio. &e
qui addit scientiam addit or laborẽ: protmꝰ¬

Expanded text:
Inde ergo jam ipsam etiam cognitionem veritaInde ergo jam ipsam etiam cognitionem veritatis abominari incipit, ut quia id quod in semetipsa odit, propter infirmitatem, non potest tollere, possit saltem per ignorantiam non videre. Propterea cum dixisset in sua scientia laborem et afflictionem invenisse, atque eadem afflictio et labor unde esset, exposuisset, dicens: Eo quod in multa sapientia multa sit indignatio, et qui addit scientiam, addit et laborem, proti
Abbreviated transcription (Latin):
cohiberet. Ipterea suꝑius curiosus occupati¬
onem inuenit. hic uero elatus. laborem ⁊ afflic¬
tionem: qm̃ dum mala ⁊ bona non ad edificatio¬
nem. s adelationem scire quexit: ipsa ei cogni¬
tio testimonium fit prauitatis sue: ut ipsa
iniquũ ꝑ conscientiam arguat. quã elatus
ad ostentationẽ quęrebat. Inde enĩ semet ipsũ
despicere cogit᷑: unde in oculis omĩum uł ali¬
orum magnꝰ fieri conatur: quia dũ amplius
scire querit qđ de ueritate aliis insinuet.
magis insemet ipso uidet de prauitate qd
dãpnet. Hinc gͦ sibi ipsi animus indignat᷑.
⁊ rixam quand̾a acluctͥam sumit contrase:
quia curpitudinẽ uitiorũ quã suꝑbia mdes¬
picit. prauitas defendit. In hac gͦ huiusmodi
conflctatione. grancis superbi p labor naset̃
⁊ indignatio. quia ctum subiacere uitiis dedig¬
natur. atq ea a se ꝓpellere nititur: ne ꝑficere
ualeat quod uult. prauis suis desideriis suꝑat᷑.

Expanded text:
cohiberet. Propterea superius curiosus occupaticohiberet. Propterea superius curiosus occupationem invenit; hic vero elatus laborem et afflictionem; quoniam dum mala et bona non ad aedificationem, sed ad elationem scire quaerit: ipsa ei cognitio testimonium fit pravitatis suae, ut ipsa iniquum per conscientiam arguat, quam elatus ad ostentationem quaerebat. Inde enim semetipsum despicere cogitur, unde in oculis aliorum magnus fieri conatur; quia dum amplius scire quaerit quod de veritate aliis insinuet, magis in semetipso videt de pravitate quod damnet. Hinc ergo sibi ipsi animus indignatur et rixam quamdam ac luctam sumit contra se, quia turpitudinem vitiorum quam superbia despicit, pravitas defendit. In hac ergo hujusmodi conflictatione grandis superbiae labor nascitur et indignatio; quia, dum subjacere vitiis dedignatur, atque ea a se propellere nititur, ne perficere valeat quod vult, pravis suis desideriis superatur.
Abbreviated transcription (Latin):
uoluisse fatetur. nequaquã adhocmala cogno-¬
scere uoluit. ut cognita uitaret: sed ut se
de malorũ cognitione extolleret: alios
de opere dampnaret. Error uero ẽ. cum ꝑ
ignorantiã malum cõmittitur: stultitia
autẽ. cũ malũ cognitum ñ uitatur. Ergo
⁊ bona parit̾ ⁊ mala scire uoluit: & cum
scientia utroꝵ.q doctͥnam simul concupi¬
uit: ut totum ꝗd mens ꝑ scientiam cõpre-¬
henderet: ꝑ doct̾rinã ad ostentationem
manifestare ualeret. Sed ꝑuersus animꝰ
ubiq nequitiȩ suȩ penã inueniens. totũ
qd̃ morcdinate ꝓpt̾ elationem appetiit. prop¬
ter laborẽ ⁊ afflictionẽ sp̃c refugit. Nam
quia hunc parit̾ & curiositas ad inquisitionem
impellebat.⁊ suꝑbia ad ostentationẽ. dignũ
erat ut ⁊ tumidũ labor p̃meret: ⁊ curiosũ
occupatio dissiparet: quatinꝰ in pena saltem
uitium suum agnosceret: eumq ⁊ si non amor
uirtutis. uel dolor afflict̾ionis ad m̃suram

Expanded text:
voluisse fatetur: nequaquam ad hoc mala cognovoluisse fatetur: nequaquam ad hoc mala cognoscere voluit, ut cognita vitaret; sed ut et se de malorum cognitione extolleret, et alios de opere damnaret. Error vero est cum per ignorantiam malum committitur, stultitia autem cum malum cognitum non vitatur. Ergo et bona pariter et mala scire voluit, et cum scientia utrorumque doctrinam simul concupivit, ut totum quod mens per scientiam comprehenderet, per doctrinam ad ostentationem manifestare valeret. Sed perversus animus ubique nequitiae suae poenam inveniens, totum quod inordinate propter elationem appetiit, propter laborem et afflictionem spiritus refugit. Nam quia hunc pariter, et curiositas ad inquisitionem impellebat, et superbia ad ostentationem; dignum erat ut et tumidum labor premeret, et curiosum occupatio dissiparet, quatenus in poena saltem vitium suum agnosceret, eumque etsi non amor virtutis, vel dolor afflictionis ad mensuram