comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
die. iudeorũ. unde fuit. nabal carmelus. Sed & unus de poste
caleph dictꝰ ÷ ⁊iph. Lege paralipomeno. Ergo ut dictum ẽ.
significant iudeos. qui cũ in regno terreno germinare. appecebar
apud pͥncipes suos tractabant de nece saluatoris. qualit̾ eumꝑ
discipulũ suum ꝓdicũ apprehenderent. & p̾sidi ad int̾ficiende
traderent. Dignificant etiã & ꝑfidos quosq qͥ dũ ꝓsꝑa requir̃
et ꝓsperat᷑ eis prȩsens scłm. unde bene int̾pretantur floresçentes
dauid saul appeteret. ingressus ÷ dauid in spelunc̾a. & ibi lat¬
derat. Scriptũ ÷ enim. Qui fodit foueã ꝓximo suo. ipse incide
in eam. Dauid autẽ bona ꝓ malis retribuens. inimicũ non occi¬
dens. sed ꝓ testimonio facti orã clamidis regiȩ absculit. eũ fac¬
lius ẽet. xceptũ insidus aduersariũ magis perdere quã fale¬
re. Quid gͦ ÷ qđ iste fugiens a facie saul in spelunca latuit:. Qn

Expanded text:
hodie Judaeorum, unde fuit Nabal Carmelius. Sed et unus de posteris hodie Judaeorum, unde fuit Nabal Carmelius. Sed et unus de posteris Caleb dictus est Ziph. Lege Paralipomenon I, II. Significant Judaeos, qui cum in regno terreno germinare appetebant, apud principes suos tractabant de nece Salvatoris: qualiter eum per discipulum suum proditum apprehenderent, et praesidi ad interficiendum traderent . Significant etiam et perfidos quosque, qui dum prospera requirunt, et prosperatur eis praesens saeculum. Unde bene interpretantur florescentes, David Saul appeteret, ingressus est David in speluncam, et ibi lateciderat. Scriptum est enim: « Qui fodit foveam proximo suo, ipse incidet in eam . » David autem bona pro malis retribuens, inimicum non occidens, sed pro testimonio facti, oram chlamidis regiae abstulit: cum facilius esset exceptum insidiis adversarium perdere magis quam fallere. Quid ergo est quod iste fugiens a facie Saul in spelunca latuit? Quare
Abbreviated transcription (Latin):
intur. Porro eo tẽpore quo fugerat abiathar filiꝰ achimelech
dauid in die ilia ephot secũ habens descenderat. & cȩt̾a. Ephot
lud erat qͦd moyses iubente fecerat sicut & rationale. in qͦ erat
Oetrina & ueritas in quo etiã consuluit dauid dñm & ait. Si tra¬
ent me uiri ceilȩ in manus saul. & si descendet. ipse sic̾ audiuit.
ruus tuus: Et ait dñs. Descendet: acsi diceret. Di hic steteris.
scendet saul. & tradent te uiri ceilȩ in manꝰ eius. Eorũ uolun¬
tẽ ei indicabat. & merito uiri ceilȩ sicut qͥ ingrati beneficiis
auid extiterant cũ eos ipse de manib philistum eruerit. signi¬
ĩ pietati semꝑ ingrati existentes. apud scłi potestates contra eũ
sidiando meditant᷑. Interp̾tatur autẽ ceilã ad fundã iact a.
uie excellens sibimet. Et in psalmo scriptũ est. In circũitu impu
nbulant. & alibi.dtultus ut luna mutat᷑. Unde & sequitur de

Expanded text:
I. « Porro eo tempore quo fugerat Abiathar, filius Abimelech, ad David, in die illa ephod secum habens descenderat, » etc. Ephod illud erat quod Moyses, jubente Domino, fecerat sicut et rationale, in quo erat doctrina et veritas, in quo etiam consuluit David Dominum, et ait: « Si tradent me viri Ceilae in manus Saul, et si descendet ipse sicut audivit servus tuus? Et ait Dominus: Descendet. » Ac si diceret: Si hic sterilis, descendet Saul, et tradent te viri Ceilae in manus ejus, eorum voluntatem ei indicabat. Et merito viri Ceilae, sicut qui ingrati beneficiis David exstiterant, cum eos ipse de manibus Philistim eruerit, signifi nostri semper pietati ingrati existentes, apud saeculi potestates contra eum insidiando meditantur. Interpretatur autem Ceila, ad fundam jacta, sive excellens sibimet. Et in psalmo scriptum est: « In circuitu impii ambulant . » Et alibi: « Stultus ut luna mutatur . » Unde et sequitur de
Abbreviated transcription (Latin):
sperit. Ducenti illi uiri qui ad torrentẽ lassi cũ sarcinis st̃ reli¬
Q. significant qͦscdam infirmos eccłȩ qͥ cum cȩteris spũalib uiris.
uia dĩ currerȩ nequeunt: sed uerã fidem retinendo atq ꝑ acti
uam opus bonũ seruando aclementissimo dauid. hoc ẽ. xp̃o dñc
beacitudinis premiũ cum reliqͥs ꝑfectis ꝑ cipiunt. Samuel
mortuus ẽ. fleuitq eũ om̃is isrł: & sepelierunt eũ in ramatha
uitate sua. Suꝑiꝰ nanq dicit᷑ sepultus fuisse in domo sua in
Iramatha: in domo sua. in familia uidelicet & cognatione
sia. Qd enĩ hic mortuus iterũ dicitur ut hebrei uolunt resus¬
tationis suȩ causa repetitur: ut & dãnatio saulis qui peccatis
ortuus erat. & relicto dõ contra legẽ phytonẽ consulebat. iusta
manifestaret᷑. Sequitur. Post mortẽ autem samuelis congre

Expanded text:
spexit. Ducenti illi viri qui ad torrentem lassi cum sarcinis sunt relispexit. Ducenti illi viri qui ad torrentem lassi cum sarcinis sunt relicti, significant quosdam infirmos Ecclesiae, qui cum caeteris spiritalibus viris, in via Dei currere nequeunt: sed veram fidem retinendo, atque per activam vitam opus bonum servando, a clementissimo David, hoc est Christo Domino, beatitudinis praemium cum reliquis perfectis praecipiunt. « Samuel mortuus est, flevitque eum omnis Israel, et sepelierunt eum in Rama urbe sua. » Superius namque dicitur sepultus fuisse in domo sua in Rama. In domo sua, in familia videlicet et cognatione sua. Quod enim hic mortuus iterum dicitur, ut Hebraei volunt, resuscitationis suae causa repetitur, ut et damnatio Saulis, qui peccatis mortuus erat, et relicto Deo contra legem pythonem consulebat, justa esse manifestaretur. Sequitur:
Abbreviated transcription (Latin):
hs uocantur. quib mentes scłarium designantur: quȩ t̾rena
Qncta ambiendo quasi lambunt. dũ solis ceporalib delectanc
ass eni popłs lambens predã fecit. dũ cerrena diligentes luera
alienis dãnis exaggerant. Sed quidẽ. qđ egyptius pueredine¬
gnerr lassat᷑. nisi qͦd̾ amator p̃sentis scłi peccati sui igredine
pertus. sepe ab eodẽ scło infirmus despectͦ relinquit᷑. ut cũ eo
quaquã currere ualeab. sed fractus aduersitate torpescat:ͣ
hunc dauid inuenit quia redẽptor nr̃ ueraciter manu
tis nonnunquã quos despectos a mundi gła repperit. suo amo
conuertit. Cibo pascit: quia uerbi scientia reficit. Ducẽ itine.¬
is eligio : quia suũ etiam p̾dicatorem facit. Et qͥa a malechitas
non solũ conuersus in sua mente dm̃ recipit: sed p̾dicando
hunc etiã usq ad aliena corda ꝑducit. Quo uideliçet duce da¬
uid amalechitã conuiuantẽ inuenit & extinguit. qͥa ipsis xp̃m¬

Expanded text:
 populum nisi mentes carnalium designantur? Quae terrena cuncta ambiendo quasi lambunt, dum solis temporalibus delectantur. Quasi enim populus lambens praedam facit, dum terrena diligentes lucra de alienis damnis exaggerant. Sed puer Aegyptius aeger innere lassatur, nisi quod amator praesentis saeculi peccati sui nigredine opertus, saepe ab eodem saeculo infirmus despectusque relinquitur, ut cum eo nequaquam currere valeat, sed fractus adversitate torpescat? 3. Sed hunc David invenit, quia Redemptor noster veraciter manu fortis nonnunquam quos despectos a mundi gloria reperit, suo amore convertit, cibo pascit, quia verbi scientia reficit. Ducem itineris fecit, quia suum etiam praedicatorem facit. 4. Et qui Amalechitam non solum conversus in suam mentem Deum recipit, sed praedicando hunc etiam usque ad aliena corda perducit. Quo videlicet duce, David Amalechitam convivantem invenit, et exstinguit, quia Chris
Abbreviated transcription (Latin):
uulnere ꝑlata ÷ in parietẽ: possumꝰ iuxta qͦsdam ita intellige¬
re. qͦd p̃dicante xp̃o ȩuangłium. udei meditati st̃ ei morte
inferre. sed dũ ille ab eis ad salutẽ gentiũ uiuus secessit. sola
duriciã mentis illoꝵ malicia sua lesit. Dixitq lonachas¬

Expanded text:
vulnere perlata est in parietem, possumus juxta quosdam ita intelligevulnere perlata est in parietem, possumus juxta quosdam ita intelligere quod, praedicante Christo Evangelium, Judaei meditati sunt ei mortem inferre, sed dum ille ab eis ad salutem gentium vivus secessit, solam duritiam mentis illorum malitia sua laesit. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
agoge. Postquã enĩ sicut scrip̾tũ ÷ introierit pleni¬
o gentiũ. tunc om̃is isrł saluus fiet. Dupla aut̃e id ẽ.
centa p̃pucia attulit. siue ꝓiudeis & gentib adquisit
e quia maior ẽ. numerus adqͥsitionis popłi gentiũ
dauid intantũ auxit. ut ros ob medelã sui sp̃s dauid mo¬
re psallentẽ gladio conaret᷑ configere. Quid ẽ. quod dũ sauli
sp̃s aduersudꝰ inuaderet. app̃hensa dauid cythara ei uesa
niam mitigabat: Per saulẽ enim iudeorũ elatio. ꝑ dauid
autem humilitas xp̃i significatur. Cum gͦ saul ab immundo
spu arripit᷑. dauid canente eiꝰ uesania tc̃ꝑatur: quia cũ sens
ludeorũ ꝑ blasfemiam in furorẽ uercitur. dignũ ÷ ut ad salut̃
mentes eorum quasi dulcedine cytharȩ locutionis euangłi
cȩ tranquillitate reuocent᷑. Nã quod nisus ẽ. saul configere
dauid lancea in pariete. & dauid declinauit. & lancea casso

Expanded text:
Synagogae. Postquam enim, sicut scriptum est, introierit pleniSynagogae. Postquam enim, sicut scriptum est, introierit plenitudo gentium, tunc omnis Israel salvus fiet . Dupla autem, id est, ducenta praeputia attulit, sive pro Judaeis et gentibus acquisitis, sive quia major est numerus acquisitionis populi gentiumDavid in tantum, ut rex ad medelam sui spiritus David de more psallentem jaculo conaretur configere. Sed quid est, quod dum Saulem spiritus adversus invaderet, apprehensa David niam mitigabat? Per Saulem itaque Judaeorum elatio, per David autem humilitas Christi significatur. Cum ergo Saul ab immundo spiritu arripitur, David canente, ejus vesania temperatur: quia cum sensus Judaeorum per blasphemiam in furorem vertitur, dignum est ut salutem mentis eocae tranquillitate revocentur. Nam quod nisus est Saul configere David lancea in pariete, et David declinavit, et lancea casso
Abbreviated transcription (Latin):
it opinis aliquoꝵ cõmentat᷑: quã siquis reciꝑe noluerit̾
on contradicimus. sed si melius intellȩxerit sequi gau¬
Inter gratulandi decreuimꝰ. Cȩterũ dicamꝰ. ꝓut nobis
rtutis ut gener regis efficeret᷑ Et hȩc ẽ. una res. Alterau̾
iam ei ꝓpoͬsuit scilicet si centũ p̃pucia allophiloꝵ defer
.qui non solũ centũ uerũ etiam ducenta attulit. & un
creditur regio perire uoto. Inde auetus ÷ głosiori tropheo.
historia. Cęterum tropice qͦd saul callide Si mulat᷑ dauid
Erre diserimini. & unde creditꝰ÷ regio perire uoto. inde
ctus gloriosiori tropheo: intelligit᷑. qđ iudei dũ contra
luntatẽ dei xp̃m intficere nisi st̃. ꝑ id salutẽ gentiũ egert̃:
d credidert᷑ ex tinguere. Quod enĩ dauid alienigenarũ
siante głosus in gentib fieret. Prius enĩ in nationib rese¬
uit carnis pollutionẽ. in utroq sexu. & pͦtea copulatꝰ ẽ.

Expanded text:
prout opinio aliquorum commentatur: quam si quis recipere noluerit, prout opinio aliquorum commentatur: quam si quis recipere noluerit, non contradicimus, sed si melius intellexerit, sequi gaudenter gratulabundi decrevimus. Caeterum dicamus prout nobis virtutis, ut gener regis efficeretur: et haec est una res. Altera vero quam ei proposuit, scilicet si centum praeputia Allophylorum deferret, qui non solum centum, verum etiam ducenta attulit. Et unde creditur regio perire voto, inde actus est gloriosiori trophaeo: ecce historia. Caeterum tropice, quod Saul callide simulat David offerre discrimini, et unde creditus est regio perire voto, inde actus gloriosiori trophaeo, ivoluntatem Dei Christum interficere nituntur, per id salutem gentium egerunt per quod crediderunt exstinguere. Quod vero David alienigenarum nisi antea gloriosus in gentibus fieret. 3. Prius enim in nationibus resecavit carnis pollutionem, et postea copulatus est
Abbreviated transcription (Latin):
nterimi posse. scilicet. aut insidiis filiȩ suȩ aqua se uidebat
ultũ amari. aut causa p̃pucioꝵ philistinorũ ꝓpter quae
upiscenda philistmos bello erat aggressurus. Unde & au
duabus reb gener m̃seris. Induab ergo rebus generũ suũ
bi eũ futurum dicit. quia iã attulerat᷑ p̃pucia philisti¬
orum ꝓ merob. quã saul dedit adrieli molatitȩ & pͦtea
nichol ducenta. & quanuis ñ aꝑte dicatur ꝓ merob sau¬
p̃pucia philistinoꝵ dauid dedisse. tam̃ qui p̾cedentia et
bsequentia ꝑlegerit & scrutatꝰ fuerit: inueniet eũ bissau
p̃pucia phisistinoꝵ dedisse. Nam suꝑiꝰ dixerat saul ñsit
anus mea in eo: sed sit suꝑ illũ manꝰ pͥhilistinorũ. In Se¬
uentib uͦ ait. Non habet necesse rex sponsalia nͥ tantũ cen-¬
m p̾pucia philistinorũ. ut fiat ultio de inimicis regis.
ubiungit scriptura. Porro saul cogitabat tradere dauid
manib philistinorũ. Ecce hanc sententiã ita digessimꝰ.

Expanded text:
nterimi posse, scilicet aut insidiis filiae suae, a qua se videbat multum amari, aut causa praeputiorum Philisthinorum, propter quae adipiscenda Philisthaeos bello erat aggressurus. Unde et ait: « In duabus rebus gener meus eris hodie. sibi futurum dicit, quia jam attulerat praeputia Philisthinorum pro Merob, quam Saul dedit Hadrieli Molathitae, et postea pro Michol ducenta. Et quamvis non aperte dicatur pro Merob Sauli Philisthinorum David dedisssubsequentia perlegerit et scrutatus fuerit, inveniet eum bis Sauli praeputia Philisthinorum dedisse. Nam superius dixerat Saul: « Non sit manus mea in eo, sed sit super illum manus Philisthinorum. » In sequentibus vero ait: « Non habet necesse rex sponsalia, nisi tantum « centum praeputia Philisthinorum, ut fiat ultio de inimicis regis. » Et subjungit Scriptura:  reliqua. Ecce hanc sententiam ita digessimus,
Abbreviated transcription (Latin):
nem inimicoꝵ ferret. Dixitq doec idumcus ad saul. Uidi dauid
qiũ sas in nobe: & reliqua. Quantũ ad sp̃ualem intelligentiã
tinet in doec idumeo qͥ uoto se obligauerat sic̃ in hebreo legit᷑
ut iudei tradunt. ut aliquantisꝑ dieb in tab̾naculo dñi immo¬
aretur & orationi uacaret. iudȩ ꝓditoris ꝑsona consistit: ꝑ quem
ta oꝑatus ẽ. ⁊ abulus. ut ciꝰꝓditionȩ facta in xp̃o postea ꝑsecutio¬
em eccła pateret᷑ & occiderentur quã plurimi discipłi xp̃i & sacer¬
otes: & ꝓnomine eiꝰ ꝑsecutiones grauissimas ꝑferrent. hisgͦ aqͥb

Expanded text:
nem inimicorum ferret. « Dixitque Doeg Idumaeus ad Saul: Vidi David nem inimicorum ferret. « Dixitque Doeg Idumaeus ad Saul: Vidi David filium Isai in Noba, » et reliqua. Quantum ad spiritalem intelligentiam pertinet, in Doeg Idumaeo, qui voto se obligaverat, sicut in Hebraeo legitur, prout Judaei tradunt, ut aliquantisper in tabernaculo Domini immoraretur, et orationi vacaret, Judae proditoris persona consistit, per quem ista operatus est Zabulus, ut ejus proditione facta in Christo, postea persecutionem Ecclesia pateretur, et occiderentur quamplurimi discipuli Christi et sacerdotes, et pro nomine ejus persecutiones gravissimas perferrent. His ergo qui
Abbreviated transcription (Latin):
ti estis & ego reficiã uos. Cęterũ om̃s qui se agnoscunt in angu
bolo. quando ex hibuert̃ membra sua seruire inĩquitati ad inli¬
tem: necessc̾ : ut. amaro sint animo. hoc ẽ ut digne pęnitenti
gerant. adelictis suis prȩteritis. & ueniant ad dauid: ad desider
constitutus ÷ adeo iuidex uiuorũ & mortuorum. Ds fortis. pã
futuri scłi. pͥnceps ꝑacis. cuiꝰ regni ñ erit finis. & dñabit᷑ a mas
usq ad mare. potestas eiꝰ potestas ȩterna. & regnũ eius alteriñ
dabitur. Dixitq gath ꝓpheta ad dauid. Ne moreris in p̾sidio
sed uade in terram uida. Miro modo hic introducitur gad
ꝓphcta. cũ in p̃cedentib eiꝰ nulla facta fuerit mentio. Sicito
hic introducitur. sicut helias ꝓpheta in loco ubi dicit᷑. & dĩ
helias thesbites de habitatorib gala ad. Ex ore itaq dr
fach ꝓpheta dauid dixit. ut ñ moraret᷑ inter gentes & int̾ra pol.¬
uta. sedin terrã iuda rediret: & ibi iuxta uoluntatẽ dm̃ ꝑsecuti.¬

Expanded text:
in angusbolo, quando exhibuerunt membra sua servire iniquitati ad iniquitatem: necesse est ut amaro sint animo, hoc est, ut digne poenitentiam gerant a delictis suis praeteritis, et venient ad David, ad desideraconstitutus est a Deo judex vivorum et mortuorum. « Deus fortis, Pater futuri saeculi, princeps pacis, cujus regni non erit finis, et dominabitur a mari usque ad mare potestas ejus, potestas aeterna, et regnum ejus alteri non dabitur . » « Dixitque Gad propheta ad David: Ne moreris in praesidio: sed vade in terram Juda. » Miro modo hic introducitur Gad propheta, cum in praecedentibus ejus nulla facta fuerit mentio. Sic itaque hic introducitur, sicut Elias propheta in loco ubi dicitur: Et dixit Elias Thesbites de habitatoribus Galaad. Ex ore itaque Domini Gad propheta David dixit, ut non moraretur inter gentes, et in terra polluta, sed in terram Judam rediret, et ibi juxta voluntatem Domini, persecutio
Abbreviated transcription (Latin):
gura ouiũ de eis loquens. & secunt᷑ me inqͥt & eg̃o uita¬
ernã do eis. & ñ peribunt. in ȩternũ. Non rapiet eas quisꝙͣ
manu mea. Sicut fasciculus unꝰ quibuslibet uinculi
iligatur. ita om̃is scõrum cetus una eadẽq fide spe & carita
ab inuicẽ constringitur: uno diuinȩ ꝓtectionis munimi¬
E circundatur. Patetꝰ sane sensus. quia anima dauid a ꝑse¬
uentib licet hostib custodita semꝑ fuit insorte iuuentiũ
rro inimicis eiꝰ insistentib sibi aduersitatibus. sicut lapis
aliter u̾ero quid nobis abigail renunciationis suȩ dispensati¬
nie innuit. nisi qͦd iracundõs meliꝰ corrigimus. si in ipsa irȩ suȩ
motione declinamus: Perturbati qͥppe quid audiant. igno¬
it: sed ad se reducti tanto libentius exortationis uerba recipiun
lanto se tranqͥllius tolerati erubescunt. Menti autẽ furors
riȩ om̃e rectũ quod dicitur. ꝑuersũ uidetur. Unde & recte

Expanded text:
figura ovium de eis loquens: Et sequuntfigura ovium de eis loquens: Et sequuntaeternam do eis, et non peribunt in aeternum. Non rapiet eas quisquam de manu mea . » Sicut fasciculus unus, quibuslibet vinculis alligatur: ita omnis sanctorum coetus, una eademque fide, spe et charitate ad invicem constringitur, uno divinae protectionis munimine circumdatur. Patet sane sensus: quia anima David a persequentibus licet hostibus custodita semper fuit in sorte viventium. Porro inimici ejus insistentibus sibi adversitatibus, sicut lapis Moraliter vero quid nobis Abigail renuntiationis suae dispensatione innuit, nisi quod iracundos melius corrigimus, si in ipsa irae suae commotione declinamus? Perturbati quippe quid audiant, ignorant: sed ad se reducti, tanto libentius exsultationis verba recipiunt, quanto se tranquillius tolerati erubescunt. Menti autem furore ebriae, omne rectum quod dicitur, perversum videtur. Unde et recte
Abbreviated transcription (Latin):
mis assimilat. łasciculus enĩ constringitur. ut integer
aneat & conseruet᷑. lapis infunda expeditus ponit᷑ ut ab¬
atiir. Sic etenĩ sic & in hoc scło electi pressuris tribulatio¬
um eo angustantur. ut his admoniti artius ad inuicem
nusiui sedẽptoris in ꝑpetuũ conseruentur. At uͦ repbi
danto latius in hac uita uoluptatib ꝓpriis ueluo lsberi
mntuntur. tanto longiꝰ infuturo adiumȩ uisionis gla
eiuntur: ut de eis merito dicat᷑. Et quidẽ ipsi de m̾anu
ia repulsi sunt. Mire autẽ om̃ipotentem ꝓuidentiã de¬
uibit suꝑni pectoris. cũ dicit animã uiri sc̃i quasi fascicu
puiuentiũ apud dm̃ esse custoditã. Sicut enĩ facillimum
ł cuilibet fasciculũ herbȩ uel foeni sua manu retentum
Unseruare. ita uirtꝰ dñi & saluatoris nr̃i om̃s per orbẽ ele¬
tos ab initio usq ad finem scłi. ne qui ex eis ulla ratione
eas: sine labore conseruat iuxta qͦd ipse in euangłio sub

Expanded text:
fundae assimilat: fasciculus enim constringitur, ut integer fundae assimilat: fasciculus enim constringitur, ut integer maneat et conservetur; lapis in funda expeditus ponitur, ut abjiciatur: sic etenim in hoc saeculo electi pressuris tribulationum coangustantur, ut his admoniti arctius se adinvicem manu sui redemptoris in perpetuum conservent. At vero reprobi quanto latius in hac vita voluptatis propriis velut liberi dimittuntur, tanto longius iloria projiciuntur, ut de eis merito dicatur: Et quidem ipsi de manu tua expulsi sunt. Mire autem omnipotentem providentiam describit superni protectoris, cum dicit animam viri sancti quasi fasciculo viventium apud eum necesse custoditam. Sicut enim facillimum est cuilibet fasciculum herbae vel feni sua manu retentum conservare, ita virtus Domini et Salvatoris nostri omnes per orbem electos ab initio usque ad finem saeculi, ne quis ex eis ulla ratione pereat, sine labore tuetur. Juxta quod ipse in Evangelio sub
Abbreviated transcription (Latin):
cȩlo suꝑ uno peccatore pęnitentiã agente: & reliqua. Hȩc sepius i
ꝓphetis & in apłis ꝓsalute popłi iudeorũ deprecans dauid uid¬
licet. dnm̃ nr̃m acceptabilem bonorũ operum oblationẽ & pu
deuotionis obtulit. quã ille post mortẽ uiri sui qͥ demiens instula¬
cia sua perut. asciuit inconiugiũ: & exhibuit sibi sponsã nor
habentẽ maculam aut rugã. Quod autẽ idem nabal stultus.
transactis dieb clecẽ ex quo dauid ex ꝓbratꝰ fuerat mortuu.
narratur. hoc intelligi datur. quia pͥopłs iudeorũ cui diccũ:
audi popłe stulte. postquã dñm ase reppulit. decalogũ legis
trans grediendo in euangłio lapsus ẽ. atq in peccatosuo mora
us ẽ Sequitur. ait abiga̾il ad dauid. di enĩ surrexit aliqͣnd¬
homo ꝑsequens tẽ: & cetera. Pulcherrima cõparatione statum
iustorum a reꝓborũ sorte discernit. Horum quippe animas bi¬
istorum appellat uiuentes. ut reꝓborũ econteario spua

Expanded text:
peccatore poenitentiam agente , » et reliqua. Haec saepius in prophetis et in apostolis pro salute populi Judaeorum deprecans David, videlicet Dominus noster, acceptabilem bonorum operum oblationem et piae devotionis obtulit: quam ille post mortem viri sui, qui demens in stultitia sua periit, ascivit in conjugium: et exhibuit sibi sponsam non habentem maculam aut rugam. Quod autem idem Nabal stultus transactis diebus decem, ex quo David exprobratus fuerat mortuus narratur: hoc intelligi datur, quia populus Judaeorum, cui dictum est: « Audi, popule stulte, postquam Dominum a se repulit, decalogum legis transgrediendo, in Evangelio lapsus est, atque in peccato suo mortuus est . » Sequitur: « Ait Abigail ad David: Si enim surrexit homo aliquando fundae. Pulcherrima comparatione statum justorum a reproborum sorte discernit. Horum quippe animas appellat viventes, ut illorum e contrario spiritali
Abbreviated transcription (Latin):
bat. Sed eum quẽ moyses & ꝓphece signauerant. p̃sentialiter
achimelech sacerdotẽ. & obstupuit achimelech eoqͦd uenisset
dauid solus. & rłqͣ. Achi melech ipse ⁊ aia filiꝰ achitob: filiĩ fi¬
nees filii heli. Abimelech int̾rogat utrũ dauid & pueri sui quo
dice pluraliter de se ipso respondit dicens Ee fuer̃t uasa pueroꝵ
sc̃a. scilicet a concubitu coniugali. Quod uͦ ait. porro uia hȩc pol¬
luta ẽ: & in hebreo legit᷑. porro uia laica ẽ. sic intelligendum ẽ
acsi diceret. In lege p̾ręceptũ ÷ ut extraneus ñ comedat. ex eis. e
tu int̾rogas utrũ mundi sint. ꝓuerie Qui etiã si mundi eẽnt. ne¬
quaquã eis uesci deberent. lecireo uia laica ẽ. quia cu laicaliter
uasis id ÷ mente sua scĩficari dicit. quia nͥ necessitate corpori
et ꝑiculo uitȩ urgente nequaqͣm uesceret᷑ eis. Non tamen ap¬

Expanded text:
bat, sed eum, quem Moyses et prophetae figuraverant, praesentialiter bat, sed eum, quem Moyses et prophetae figuraverant, praesentialiter Achimelech sacerdotem, et obstupuit Achimelech eo quod venisset David solus, » et reliqua. Achimelech ipse est Aia filius Achitob, filii Phinees, filii Heli. Achimelech interrogat, utrum David, num pueri sui, quo vero aenigmatice pluraliter de seipso respondit, dicens: « Et fuerunt vasa puerorum sancta » , scilicet a concubitu conjugali. Quod vero ait: « Porro via haec polluta est, » et in Hebraeo legitur, « Porro via laica esac si diceret: In lege praeceptum est ut extraneus non comedat ex eis; et tu interrogas, utrum mundi sint pueri, qui etiamsi mundi essent, nequaquam eis vesci deberent? Idcirco via laica est, quia tu laicaliter vasis, id est, mente sanctificari dicit; quia nisi necessitate corporis, et periculo vitae urgente, nequaquam vesceretur eis. Et haec i
Abbreviated transcription (Latin):
nigenitũ qͦuem ad salutẽ humani generis mittendũ decreue¬
d. in littera legis iudeis nescientib absconditum habuerat:ͦ
uid gͦ absconditꝰ ÷ in agro. & xp̃c. celatus ẽ. in mundo. In mur
o inquit ioħs erat. & mundꝰ eum ñ cognouit. luxta lapidem
debat: quia in tabulis legis scriptus erat. Nam saul odio habens
int̾ epulas sedens. filiũ mortis eũ iudicabat: & iudaica plebs
paschȩ epulis conuiuans de nece xp̃i tractabat. Cum gͦ illu¬
isset mane uenit ion athas in agrũ iuxta placitũ dauid. et
uer paruulus cũ eo. lecit unã sagittãs iecit. & aliam: & deu
Atder illucescente mane credulitatis. pͥmũ testimonium legis
lrentur. Unde abbacue ait. In lumine iacula tua ib̃t. & rła¬
llegit aut̃e puer ionathe sagitas. & attulit ad dñm suũ: et
Qid ageretur penitꝰ ignorabat. Sic & iudaicus popłs libros
legis & ꝓphetarũ portans: quasi diuinitꝰ conseriptos ignora¬

Expanded text:
unigenitum, quem ad salutem humani generis mittendum decreveunigenitum, quem ad salutem humani generis mittendum decreverat, in littera legis, Judaeis nescientibus, absconditum habuerat? David ergo absconditus est in agro, Christus celatus est in mundo. « In mundo, » inquit Joannes, « erat, et mundus eum non cognovit . » Juxta lapidem sedebat quia in tabulis legis scriptus erat. inter epulas sedens, filium eum mortis esse judicabat. Et Judaica perfidia, in paschae epulis convivans, de nece Christi tractabat. Cum ergo illuxisset mane, venit Jonathas in agrum juxta placitum David, et puer parvulus cum eo. Jecit unam sagittam, jecit et aliam. Et Deus Pater, illucescente mane credulitatis, primum testimonium legis carentur. Unde scriptum est: « In lumine jacula tua ibunt, llegit autem puer Jonathae sagittas, et attulit ad Dominum suum: et quid ageretur penitus ignorabat. Sic et Judaicus populus libros legis et prophetarum portans, quasi divinitus conscriptos ignora
Abbreviated transcription (Latin):
unt inimici daiuid de t̾ra: non ipso dauid se de aduersariis ul¬
discente. sed iudicante dño ꝓ illo Bene autẽ subiungit᷑ & addidit
onathan deierare: dauid. toqͦd diligeret illũ. dicut enĩ animam
ua. ita diligebat eũ. Ut ille nimirũ qui tã ꝑfecte iuxta legẽ dei a
iore cõplectebatur dauid. a ꝑditione inimicoꝵ eiꝰ ostenderetur
nmuis. Qui et si ista morte. pͣuentus regnũ cum eo ut sꝑabat ter¬
enum habere nequiuit cõmune. absq ulla tamen contradi¬
tione regni clestis consortiũ cum eo: quẽ gła uirtutũ tantisꝑ
lilexit. cum eẽt. & ipse uirtutũ amator accepit̾. Uenit. ioNa¬
han in agrũ iuxta placitũ dauid. et otera. Quidẽ. quod̾ iona¬
han dauid seruare uolens cũ ille lateret in agro iuxta lapidẽ
osignũ duas iecit sagitas. quas puer paruulus ignorans quid
cerit collegit. & in ciuitatẽ reculit. nͥ quod ds̃ pater filium suum

Expanded text:
sint inimici David de terra, non ipso David se de adversariis ulsint inimici David de terra, non ipso David se de adversariis ulciscente, sed judicante Domino pro illo. Bene autem subjungitur: et addidit Jonathan dejerare David eo quod diligeret illum: sicut animam suam ita dmore complectebatur David, a perditione inimicorum ejus ostenderetur immunis. Qui et si ista morte praeventus, regnum cum eo, ut sperabat, terrenum habere nequivit commune, absque ulla tamen contradictione regni coelestis consortium cum eo quem gloria virtutum tantisper dilexit, cum esset et ipse virtutum amator accepit. « Venit Jonathas in agrum juxta placitum David, » et reliqua. Quid est quod Jonathas David servare volens, cum ille lateret in agro, juxta lapidem ad signum duas jecit sagittas, quas puer parvulus, ignorans quid fecerit, collegit, et in civitatem retulit, nisi quod Deus Pater Filium suum
Abbreviated transcription (Latin):
translatũ est. & qui innocentẽ eum in iuste ꝑsequebantus
iusta sunt diuinitꝰ ultione multati. Iunc etum requisius
dñs de manu inimicoꝵ. quare uirũ sc̃m afflixerit
cunc cogebantur rationẽ reddere odiorũ quib contra illũ
tanto cẽpore seuierant. quȩ & de absalon et de siba filio boehri.
acie ceteris hostib dauid potest intelligi. Aliter. Si seire. iuis
qͣa de manti inimicoꝵ dauid reqͥsierit dñs. potest nisi fallor a
supiori sententia qua dictũ ÷. quia fedus pepigerit ionathan
eu᷑ domo dauid intelligi: quia hoc demanu mimicoꝵ dauid
requisierit. id÷ quare non et ipsifȩdus pacis mnire᷑ uoluerint
rum qͦ ed. dñm uidert̃. Iccirco autẽ scriptura hic sententiã
hanc poccupando intponere uidetur. ut testimoniũ ionathe
quod dixerat. quando eradicauerit dñis inimicos dauid unũ¬
uenq de t̾ra uerum ẽẽ. comꝓbaret: Quia udelicet eradicati

Expanded text:
translatum est. Et qui innocentem eum injuste persequebantur, translatum est. Et qui innocentem eum injuste persequebantur, justa sunt divinitus ultione multati. Tunc enim requisivit Dominus de manu inimicorum, quare virum sanctum afflixerint: tunc cogebantur rationem reddere odiorum, quibus contra illum tanto tempore saevierant, quae et de Absalon et de Siba filio Bochri, et de caeteris hostibus David potest intelligi. Aliter: Si scire vis quod de manu inimicorum David requisierit Dominus, potest nisi fallor a superiori sententia, qua dictum est, quia foedus pepigerit Jonathas cum domo David, intelligi, quia hoc de manu inimicorum David requisierit. Id est quare non et ipsi foedus cum eo pacis inire voluerint, cum quo esse Dominum viderunt. Idcirco autem Scriptura hic sententiam hanc praeoccupando interponere videtur, ut testimonium Jonathae, quod dixerat quando eradicaverit inimicos David unumquemque de terra, verum esse comprobaret, quia videlicet eradicati
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓnunciata ad testimoniũ eius inore portantes. cũ ecctast¬
cis uiris de scripturis sc̃is disputant: Qͦad autẽ saul se spi¬
lians nudus uaticinatꝰ eẽ. dicitur. hoc p̃figurasse. non e.
ambiguum qͦd popłs iudeorũ cuiꝰ ꝑsonam idem saulge¬
stauit᷑ ab indumento fidei atq sacerdoti dignitate nudatul
et gła regnispoliatꝰ uerba legis & ꝓpħarum quȩ de xp̃ote
stĩmoniũ ꝑhibent in ore portans: eundẽ. xp̃m dñm de quo
non intelligͥens ꝓphetat. maliciȩ suȩ liuore. excecatꝰ ꝑsequit
sicut fuit cũ patre meo. m uidetur ita posse intelligras
apte diceret. ꝑmaneat sp̃s dñi tecum. sicut fuit. priu¬
ispte patre meo. & sic sullime faciat regnũ cuũ: sicut su¬
uicd unũquenq de terra. & pͦt pauca subumxit & requis¬
uit dñs de manu inimicoꝵ dauid: ꝑ anticipationem
utiq fecit. prius historiã interserendõ quia multo posti
tempore factũ ÷: cũ interfecto saule regnũ ad domũ daulꝰ

Expanded text:
nuntiata, ad testimonium ejus in ore portantes, cum ecclesiasticis viris de Scripturis sanctis disputant? Quod autem Saul se spolians, nudus vaticinatus esse dicitur, hoc praefigurasse non est ambiguum, quod populus Judaeorum, cujus personam idem Saul gestavit, ab indumento fidei atque sacerdotii dignitate nudatus, et gloria regni spoliatus, verba legis et prophetarum, quae de Christo testimonium perhibent, in ore portans, eumdem Christum Dominum, de quo non intelligens prophetat, malitiae suae livore excaecatus persequitsicut fuit cum patre meo, » mihi videtur ita posse intelligi, ac si aperte diceret: Permaneat Spiritus Domini tecum, sicut fuit prius in patre meo, et sic sublime faciat regnum tuum sicut subvid unumquemque de terra. » Et post pauca subjunxit: « et requirat Dominus de manu inimicorum David, » per anticipationem utique fecit, prius historiam interserendo, quia multo post tempore factum est, cum interfecto Saule, regnum ad domum David
Abbreviated transcription (Latin):
dauid inspelunca. uenert̃ ad eum om̃s fr̃s eius & om̃is domus
patris eiꝰ. nisi qͦd redẽptor nr̃ ꝑ acta passione sua ac redẽptione
humani generis. de plebe israhelitica in iudea pͥmum eccłam
derant uenert̃ ad eum: & conuener ad eum om̃s qui erant in
angustia constituti & oppressi ȩre. alieno: hoc ẽ. qͦd ipse. ad si

Expanded text:
spelunca, venerunt ad eum omnes fratres ejus et omnis domus patris ejus, nisi quod Redemptor noster, peracta passione sua ac redemptione humani generis, de plebe Israelitica in Judaea primum Ecclesiam derant, venerunt ad illum, et convenerunt ad eum omnes qui erant in angustia constituti et oppressi
Abbreviated transcription (Latin):
infernorũ. Aliter. Post mort̾e saulis unguit᷑ dauid & re
gnat. transfertq archã testamenti in cuuitatẽ suam sicuis
insequentib legit᷑. dequa in suo loco dicturi sumꝰ. Simi¬
li quoq mͦ post᷑ abolitionẽ regni iudeorũ et sacerdotii cel¬
sationem: uerus dauid id ẽ. xp̃c in eccła sua quã ex gentii
elegit regnum accepit: & archã cestamenti hoc est sacram
scripturam in eccłam quȩ eius ẽ. domus transtulit. Et nu¬
ciatum ẽ. dauid qͦd uiri iabes sepelissent saul. & reliqua¬

Expanded text:
infernorum infernorum gnat, transfertque arcam Testamenti in civitatem suam: sicut in sequentibus legitur, de qua in suo loco dicturi sumus. Simili quoque modo post abolitionem regni Judaeorum, et sacerdotii cessationem, verus David, id est Christus in Ecclesia sua, quam ex gentibus elegit, regnum accepit: et arcam Testamenti, hoc est sacram Scripturam, in Ecclesiam, quae ejus est domus, transtulit. « Et nuntiatum est David quod viri Jabes Galaad sepelissent Saul, » e
Abbreviated transcription (Latin):
ingulos cũ domo sua. & mansert in oppidis chebron. Ascen¬
fus iste dauid cũ duab uxoribus suis inchebron. significat
conuocationes duarũ plebium in eccłam catholicã. Chebron
enim int̾pretatur coniugiũ. Et bene sola sc̃a ȩccła conugiũ
nominatur. sola & una ẽ. sponsa uidelicet cȩlestis regis de qͣ
lluc duxit dauid singulos uiros cũ domo sua: quia unus¬
quisq fideliũ in illam societatẽ ꝑ prȩdicationẽ euangłi
conuocatur: nec ibi ẽ. distinctio iudei & greci. barbari
et scitȩ. serui et liberi: sed omĩa et in om̃ib xp̃c. Uener̃q
iuda. Ungunt iuiri iuda dauid in rege̾. ut regnet super
domũ iuda: quia suꝑbis ac contẽptorib spern̾entib grãm
dei. electi quiq bona fama sacrȩ p̃dicationis & uirtutum
studio. rite confitentur xp̃m regem eẽ. in uniuerso populo
ac ipsum eẽ. cui om̃is potestas apatre data ẽ. in cęlo & int̾ra
ut in noĩe iesu om̃e genu flectatur cȩlestiũ. terrestriũ. et

Expanded text:
ingulos cum domo sua, et manserunt in oppidis Hebron. » Ascensus iste David cum duabus uxoribus suis in Hebron significat convocationes duarum plebium in Ecclesiam catholicam. Hebron enim interpretatur conjugium. Et bene sola sancta Ecclesia conjugium nominatur: sola et bona est sponsa videlicet coelestis regis, de qu» Illuc duxit David singulos viros cum domo sua: quia unusquisque fidelium in illam societatem per praedicationem Evangelii convocatur. « Nec est ibi distinctio Judaei et Graeci, Barbari et Scythae, servi et liberi: sed omnia et in omnibus Christus . » «Juda. » Ungunt viri Juda David in regem, ut regnet super domum Juda; quia superbis ac contemptoribus spernentibus gratiam Dei, electi quique bona fama sacrae praedicationis et virtutum studio rite confitentur Christum esse regem in universo populo suo, ac ipsum esse, cui « omnis potestas a Patre data est in coelo et in terra, ut in nomine Jesu omne genu flectatur, coelestium, terrestrium et
Abbreviated transcription (Latin):
Dere querens: acciꝑe meruit sp̃m illum & ꝓphetare. Quan¬
cum enĩ ad litterã actinet. non ÷ mirũ hominem repbũ
ad momentũ transitoria ꝓphetasse. dũ etiam multi sĩmiles
ꝓphetiȩ donũ legantur habuisse : sicut balaam ille. reꝓbus
quem ñ tacet scriptura iudicio diuino eẽ. damnatũ. Ded ta¬
nen ꝓphetiã habebat. Nec illa uerba parũ attestantur huic
sententiȩ quȩ in euangłio scripta st̃. multos dicturos in il

Expanded text:
effundere, accipere meruit spiritum illum, et prophetare. Quaneffundere, accipere meruit spiritum illum, et prophetare. Quantum enim ad litteram attinet, non est mirum hominem reprobum ad momentum transitorie prophetasse, dum etiam multi simile prophetiae donum legantur habuisse: sicut Balaam ille reprobus, quem non tacet Scriptura judicio divino esse damnatum, sed tamen prophetiam habebat. Nec illa verba parum attestantur huic sententiae, quae in Evangelio scripta sunt, multos dicturos in il
Abbreviated transcription (Latin):
aser. Naioth int̾pretatur pulchritudo. & rama excelsum.
ene gͦ conueniunt. hec nomina locoꝵ reb in his expletis.
quia ꝓphetarũ dicta celsitudinẽ habent scientiȩ ac uenu¬
statem locutionis. Expoliauit se etiã saul uestimentis
suis: & ꝓpħauit corã samuele. Questio magna hic oritui
cũ inp̃cedentib legatur. & ñ uidit samuel saulẽ usq indiẽ
mortis suȩ: & hic̃ ꝓphetasse corã samuele dicat᷑. Quam
el ne uideret᷑ abeo: aut ñ uidit indutꝰ habitu regio qͦ iN¬
dutꝰ erat. idõq dictũ ÷ non uidit eũ usq in diẽ mortis suȩ:
subaudit᷑ indutũ habitu regio. Expoliasse uͦ se ñ om̃ib ue¬
stimentis. sed regalib tantum intelligendũ est. Itẽ quęrit᷑¬
quomodo & illi aui missi cẽnt. ad denendũ hominẽ & ad ne¬
cem ducendũ. tales dĩ sp̃u effici digni meruert. Q saul
ipse qui miserat ueniens. & ipse sanguinẽ innocentẽ effun

Expanded text:
Aser. Naioth interpretatur pulchritudo, et Rama excelsum. Aser. Naioth interpretatur pulchritudo, et Rama excelsum. Bene ergo conveniunt haec nomina locorum, rebus in his expletis, qui prophetarum dicta et celsitudinem habent scientiae ac venustatem locutionis. « Et exspoliavit se etiam ipse vestimentis suis, et prophetavit coram Samuele. Quaestio magna hic oritur, cum in praecedentibus legatur: Et non vidit Samuel Saulem usque in diem mortis suae: et hic prophetasse coram Samuele dicatur. Quamel, ne videretur ab eo. Aut non vidit eum indutum habitu regio, quo indutus erat quando dictum est: Non vidit eum usque in diem mortis suae, subauditur indutum habitu regio. Exspoliasse vero se non omnibus vestimentis, sed regalibus tantum, intelligendum est. Et sitquomodo et illi cum missi essent ad tenendum hominem, et ad necem ducendum, tales spiritu effici meruerunt: et Saul ipse qui miserat, veniens, et ipse sanguinem innocentem quaerens
Abbreviated transcription (Latin):
mendaciũ prȩualeret. custodũ. qui corrupti st̃ ut diccren
quia dormientib Nobis uenert̃ discipłi eius & abstuler̃ ei
oc ẽ. itaq uelle xp̃m int̾ficere. nomen resurrectionis e
extinguere : ut mendaciũ euangłio prȩferret᷑. sed sicui
uludꝰ non ualuit saul ut intficeret dauid: sic nec hos
potuit regnũ iudeorum efficere. ut memoriã xp̃i dels¬
ret. Isti autẽ qui de uirtute saul id: de regno iudeor i
in xp̃o prȩsumere uoluert̃. offenderunt. in lapidẽ offen-¬
sionis tanquã instatuã: & hedus eis uisus ẽ. agnus. Qͥa
inquẽ peccatum ñ inuener̃t. quasi peccatorẽ ꝑsecuti st̃.
unciatũ ÷ sauli adicentibꝰ. Ecce dauid in narooth inra¬
ma. N aioth locus ẽ. in rama ubi sedit dauid. Rama uͦ in
tribu beniamin ciuitas ẽ. saulis insexto miliario ab elia
ad seꝑtentrionalẽ plagã contra bethel. Alia ÷ autẽ intribu

Expanded text:
mendacium praevaleret custodum, qui corrupti sunt ut dicerent: mendacium praevaleret custodum, qui corrupti sunt ut dicerent: quia « dormientibus nobis, venerunt discipuli ejus, et abstulerunt eum . » Hoc itaque velle Christum interficere, nomen resurrectionis ejus exstinguere, ut mendacium Evangelio praeferretur. Sed sicut illud non valuit Saul, ut interficeret David, sic nec hoc potuit regnum Judaeorum efficere, ut memoriam Christi deleret. Isti autem qui de virtute Saul, id est de regno Judaeorum in Christo praesumere voluerunt, offenderunt in lapidem offensionis, tanquam in statuam, et haedus eis visus est agnus: quia in quem peccatum non invenerunt quasi peccatorem persecuti sunt. « Nuntiatum est Sauli a dicentibus: Ecce David in Naioth in Rama. » Naioth locus est in Rama; ubi sedit David. Rama vero in tribu Benjamin civitas est Saulis, in sexto milliario, ab Helia ad septentrionalem plagam contra Bethel. Alia est autem in tribu
Abbreviated transcription (Latin):
In hoc agro consiliandi causa saul uenire. consueuerat. ubi
etiam condictũ fuerat: ut occideret᷑ dauid qͦd & ionathas da¬
uid indicauerat. Mittit saul custodes ad domũ dauid. ut
fugit atq saluatus ẽ. Cumq uenissent nuncii saul. inuen¬
runt statuã in lecto dauid positã & pellem pilosã capra¬
rum ad caput eiꝰ. Audiamꝰ ergo quid hoc significet quo
miserit saul ad custodiendã domũ dauid ut eũ interfi¬
cerent hoc non adcruce dñi: sed tamen ad passione. et
ptitt ieo. Crucifixus enĩ xp̃c. & mortuus et sępultus eft
rat gͦ illa sepulcura tanquã domus. ad quã custodien¬
dam misit regnũ iudeorũ. quando custodes adhibuis
sepulchro xp̃i. Quom custodita ẽ. domꝰ si dauid figurali¬
xp̃m. ut. xp̃c int̾ficeret᷑ dum ñ in sepultura xp̃c sed in cri¬
ce sit interfectus: Refertur gͦ hoc ad corpꝰ xp̃i. quia int̾ficert
xp̃m erat tollere nomen xp̃i. Neq enĩ crederet᷑ in xp̃m se

Expanded text:
In hoc agro consiliandi causa, Saul venire consueverat, ubi etiam condictum fuerat, ut occideretur David, quod et Jonathas David indicaverat. « Mittit Saul custodes ad domum David, ut lvatus est. Cumque venissent nuntii Saul, invenerunt statuam in lecto David positam, et pellem pilosam caprarum ad caput ejus. » Audiamus ergo quid hoc significet, quod miserit Saul ad custodiendam domum David ut eum interficerent. Hoc non ad crucem Domini, sed tamen ad passionem ejus pertinet. Crucifixus enim Christus, et mortuus et sepultus est. Erat ergo illa sepultura tanquam domus, ad quam custodiendam, misit regnum Judaeorum, quando custodes adhibuit sepulcro Christi. Quomodo custodita est domus, si David figuraus interficeretur. dum non in sepultura Christus, sed in cruce sit interfectus? Refertur ergo hoc ad corpus Christi: quia interficere Christum, erat tollere nomen Christi. Neque enim crederetur in Christum, si
Abbreviated transcription (Latin):
rdinẽ melchisedech. Mutauit gͦ os suũ in sacerdotio. mutauit. in
rȩceptis dans aliud destamentũ euacuata carnali oꝑatione atq
ide collapsus ẽ. in manib eoꝵ qͣndo eũ comp̃hendentes crucifi¬
erunt. Et ꝓcidebat ad ostiũ portȩ. hoc ÷ humiliauit se. hoc est

Expanded text:
ordinem Melchisedech. Mutavit ergo os suum in sacerdotio, mutavit in ordinem Melchisedech. Mutavit ergo os suum in sacerdotio, mutavit in praeceptis, dans aliud testamentum, evacuata carnali operatione, atque inde collapsus est in manibus eorum, quando eum comprehendentes crucifixerunt. Et procedebat ad ostium portae, hoc est hum
Abbreviated transcription (Latin):
poli arma absculit: fortis enĩ spolia ipse diripuit. Dauid ꝑuiã
carentur. Interea dauid cũ fugeret saul. latere uoluit apud
egẽ quendam geth nomine achis. Sed cũ eius fuisset gła cõme¬
norata. ne ꝑliuorẽ eius ad quẽ confugerat aliqͥd in eũ machina¬
ecur finxit insaniã: & quasi furore correptus mutauit os suũ. de¬
luebantq saliuȩ in barbam eiꝰ. collabebat᷑q in manib eorũ. & ꝓe¬
debat ad ostia portȩ̃. Et dixit achis rex. Quid huc mn adduxistis
Insanum: Nunqͥd deerant nobis furiosiͦ E sic eum dimisit. achis
nterp̃tatur quomodo ẽ. ꝑ quod significat᷑ ignorantia & uerbũ mi¬
Rantis & ñ agnoscentis qͦd in gente uideorũ impletum ẽ: Quidũ ui
derunt. xp̃m non agnouer̃t. coram quib mutauit ossuũ & abiit.
ant enĩ ibi p̾cepta legis carnalia. erat & sacrificiũ scđm ordinẽ aa
postea ipse de corpore & sanguine suo instituit sacrificiũ scđm

Expanded text:
inus diaboli arma abstulit: « Fortis enim spolia ipse diripuit . » David per viam inus diaboli arma abstulit: « Fortis enim spolia ipse diripuit . » David per viam a sanctificarentur. Interea David cum fugeret Saul, latere voluit apud regem quemdam Geth nomine Achis. Sed cum gloria ejus fuisset commemorata, ne per livorem, ad quem confugerat, aliquid ad eum machinaretur, finxit insaniam: et quasi furore correptus, mutavit os suum, defluebantque salivae in barbam ejus, collabebaturque in manibus eorum, et procidebat ad ostia portae. Et dixit Achis rex: Quid huc mihi adduxistis istum? Nunquid deerant nobis furiosi? Et sic eum dimisit. Achis interpretatur quomodo est, per quod significatur ignorantia, et verbum mirantis et non agnoscentis, quod in derunt Christum, non agnoverunt: coram quibus mutavit os suum, et abiit. Erant enim ibi praecepta legis carnalia, erat sacrificium secundum ordinem Aaron, et postea ipse de corpore et sanguine suo instituit sacrificium secundum
Abbreviated transcription (Latin):
sis: ita nonnullł edissert. Mentiendo enĩ iter polluitur : dum
a rege missũ me fingo. & hoc necessitate mortis. sed seificabꝰ
in illis quoꝵ causa ct̃iã fugio: qͥa illorũ nonsolũ mei ꝑicul
causa mentior. Nam ipsi huiꝰ rei causa saluabunt᷑. Hactenus
istoriã. nunc spualem intelligentiã cangamus. Dauid fugi¬
pis leo achimelech sacerdotẽ quiꝰ int̾pretatur fr̃ m̃s rex. uenit.
imiliter. xp̃c iudeoꝵ ꝑsecutionẽ declinans quorũ typũ saul
tenui ad apłos transiens qͥb int̾pretatio nominis ahimelech
congruit: quos dñs rex regũ fr̃s uocare dignatꝰ ÷ dicens. lte ni¬
diate frib meis. Cũ quib & desideratũ cibum sũpsit. desiderio
solus uenit. & xp̃s in passione sua solus relictus ẽ. Qcl autẽ ait
exero prȩcedã uos ingalileã. Dauid ab achimelech qͥnq panes
uesiuit sed unũ accepit. quia in qͥnq libris mosaicȩ legis uni

Expanded text:
sis, ita nonnulli edisserunt. Mentiendo enim iter polluitur, dum sis, ita nonnulli edisserunt. Mentiendo enim iter polluitur, dum a rege missum me fingo, et hoc necessitate mortis, sed sanctificabitur in illis, quorum causa etiam fugio, quia illorum non solum mei periculi causa mentior: nam ipsi hujus rei causa salvabuntur. Hactenus historiam nunc spiritalem intelligentiam tangamus: David fugiens Saul ad Achimelech sam persecutionem declinans, quorum typum Saul tenuit, ad apostolos transiens, quibus interpretatio nominis Achimelech congruit, quos Dominus, Rex regum, fratres vocare dignatus est, dicens: « Ite, nuntiate fratribus meis , » cum quibus et desideratum cibum sumpsit: « Desiderisolus venit, et Christus in passione sua solus relictus est. Quod autem airexero, praecedam vos in Galilaeam. » David ad Achimelech quinque panes quaesivit, sed unum accepit: quia in quinque libris Mosaicae legis unita
Abbreviated transcription (Latin):
dñi sub abiathar pͥncipe sacerdotũ. & panes ꝓpositioni.
manducauit qͦs ñ licebat manducare nisi sacerdotibꝰ. & dedit
eis qͥ cum eo erant: Sed reqͥrendũ quid ẽ. qͦd hic achimelech sa¬
cerdos legit᷑ a quo dauid panes accepit. & dñs in euangłio abi¬
athar nominat. Qͦd emꝰ dñs abiathar pͥncipẽ sacerdotum
ꝓ achimelech appellat: nichil habet dissonantiȩ. Ambo eten
fuer̃t illic: cũ ueniens dauid panes petuit & accepit achimelech
uidelicet pͥnceps sacerdotũ & abiathar filius eiꝰ. Occiso autem
fugit abiathar ad dauid & comes factus ÷ totius exilii eiꝰ. poste
regnante eo sũmi sacerdotii & ipse gradũ accepit: ac toto ten¬
pore regni illiꝰ in pontificatu ꝑseuerans. muldo maioris ex¬
cellentię quã pater suus effectus ẽ: idõq dignus fuit cuiꝰ memi¬
riam dñs etiam uiuente patre quasi sũmi sacerdotis facere
Ded hoc qͦd ait suꝑius uia hȩc polluta ẽ. sed scĩficabitur in ua¬

Expanded text:
erdotum et panes propositionis manducavit, quos non licebat manducare nisi sacerdotibus, et dedit eis qui cum eo erant? » Sed requirendum quid est quod hic Achimelech sacerdos legitur, a quo David panes accepit, et Dominus in Evangelio Abiathar nominat? Quod enim Dominus Abiathar principem sacerdotum pro Achimelech appellat, nihil habet dissonantiae: Ambo etenim fuerunt illic, cum veniens David panes petiit et accepit, Achimelech videlicet princeps sacerdotum et Abiathar filius ejus. Occiso autem oginta quinque, fugit Abiathar ad David; et comes factus totius exsilii ejus. Postea regnante eo, summi sacerdotii et ipse gradum accepit, ac toto tempore regni illius in pontificatu perseverans, multo majoris excellentiae quam pater suus effectus est. Ideoque dignus fuit cujus memoriam Dominus, etiam vivente patre, quasi summi sacerdotis faceret. Sed hoc quod ait superius: Via haec polluta est, sed sanctificabitur in va
Abbreviated transcription (Latin):
sicut cuidã uidetur: tamen ñ sine mysterio prȩsagandĩ sic̃
paulopost ostendet᷑ beato papa gregorio ꝓpalante. Dagito
ionathȩ minquã abiit retrorsum. & gladius saul nonꝰ elt
reuersus manis. Hoc uult insinuare qͦd ionathas &e saul
temporib suis bellicosissimi & fortissimi fuert̃. in prelus
aul et ionathas amabiles et decori in uita sua. in morte qͦꝙ¬

Expanded text:
sicut cuidam videtur, tamen non sine mysterio praesagandi, sicut sicut cuidam videtur, tamen non sine mysterio praesagandi, sicut paulo post ostendetur, beato papa Gregorio propalante. « Sagitta Jonathae nunquam abiit retrorsum, et gladius Saul non est reversus inanis. » Hoc vult insinuare, quod Jonathas et Saul temporibus suis bellicosissimi et fortissimi fuerint in praeliis. « Saul et Jonathas amabiles et decori in vita sua, in morte q