comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
non intelligat nefas ẽẽ rectum a¬
nuual curuari ut adoret tenam
que id circo pedib nostris subiecta ẽ
ut calcanda nobis nou adoranda sit
qui sumus ideo excitati ex ea statũ¬
q sublimen. preter ceteras animã¬
tes acceperimus. ut nõ renoluant
deorsum. ne hunc celestem multũ
proitiamus alteram. sed occulos
eo erigannis quo illos nature sue
condicio dixexit: Nichilqz aliud a do¬
remus. nichil colamus. nisi solius
artificis parentis q nr̃i uncum no¬
men qui propterea hominem rigid
figuranit. ut sciannus nos ad super¬
na et celestia pronocari: Tercio ꝙ
spiritus qui presunt illis ueligionib
Condempnati et abiecti a deo per ter¬
ram uolutentur. qui non tantum n
prestare cultorib suis possunt. quĩ
rerum potestas penes unũ est. neꝵ
et iam morteferis eos in lecebris. et
terrorib perdant. qm̃ ħ illis cotidia¬
num sit opus tenebras hominibus
obducere. ne queratur ab hiis nerꝰ

Expanded text:
non intellegat nefas esse rectum anon intellegat nefas esse rectum animal curuari, ut adoret terram? quae idcirco pedibus nostris subiecta est, ut calcanda nobis, non adoranda sit, qui simus ideo excitati ex ea statumque sublimem praeter ceteras animantes acceperimus, ut non reuoluamur deorsum nec hunc caelestem uultum proiciamus ad terram, sed oculos eo dirigamus quo illos naturae suae condicio direxit nihilque aliut adoremus, nihil colamus nisi solius artificis parentisque nostri unicum nomen, qui propterea hominem rigidum figurauit, ut sciamus nos ad superna et caelestia prouocari. tertio, quod spiritus qui praesunt ipsis religionibus condemnati et abiecti a deo per terram uolutentur; qui non tantum nihil praestare cultoribus suis possint, quoniam rerum potestas penes unum est, uerum etiam mortiferis eos inlecebris et erroribus perdant, quoniam hoc illis cottidianum sit opus, tenebras hominibus obducere, ne quaeratur ab iis uerus
Abbreviated transcription (Latin):
la cius exequenda. Illos ergo neqͥs¬
simos spiritus quisquis ueneratus
fuerit. ac secutus. neqz celo. neque¬
lu ce lu ce pocietur que sunt dei; s
in illa decidet. que in distribucione
rerum atributa ẽẽ. ip̃i malorum
principi disputanus. Intenebras
scilicet inferos. et supplicim se in¬
pitermimꝰ Docui religiones deorũ
triplici modo nanas ẽẽ: Uno quod
sumilacra ista que colunt. effigies
suit hominũ mortuoꝵ. Esse autez
peruersum. et incongruens: ut si¬
mulacrum hominis a simulacro dĩ
colatur. Colet enim quod est meliꝰ¬
deterius et inbecillius. tum̃ in expi¬
abile facus esse deserere iuẽter:¬
Et ut deffunctorum momimentis.
qui nec nitam nec lucem dare cruꝙ̃
possunt. qua ipĩ carent. Nec ẽẽ a¬
lium deun quemꝙͣ preter unũ.
Cuus iudicio ac potestati omnis
anima subiecta sit: alterum quod
ipse ymagines sacre quib hommes
manissumm seruiunt. onni sensu
careant qm̃i terra suit. Qui autez

Expanded text:
latius exequenda.. illos ergo nequislatius exequenda.. illos ergo nequissimos spiritus quisquis ueneratus fuerit ac secutus, neque caelo neque luce potietur, quae sunt dei, sed in illa decidet quae in distributione rerum adtributa esse ipsi malorum principi disputauimus, in tenebras scilicet et inferos et supplicium sempiternum. Docui religiones deorum triplici modo uanas esse: uno, quod simulacra ista quae coluntur effigies sint hominum mortuorum; esse autem peruersum et incongruens ut simulacrum hominis a simulacro dei colatur: colit enim quod est deterius et inbecillius; tum inexpiabile facinus esse deserere uiuentem, ut defunctorum monumentis seruias, qui nec uitam nec lucem dare cuiquam possunt, qua ipsi carent; nec esse alium quemquam deum praeter unum, cuius iudicio ac potestati omnis anima subiecta sit. altero, quod ipsae imagines sacrae quibus homines inanissimi seruiunt omni sensu careant, quoniam terra sint. quis autem
Abbreviated transcription (Latin):
Ammas: Dicit aliquis. cur ergo
deus hec fieri patitur. nec tam ma¬
lis succurit erroribus. ut mala cũ
alios quos houoret: Ultuns enĩ
temporibus statuit de uuns ac mor¬
tus iudicare. de quo nidicio michi
erit multimo libro disputacio: dif¬
fert igitur donec nemat temporum
finis. quo effinidat iram suam ĩ
potestate ac nirtute celesti. si cut na¬
tuui predicta priorun terabili mo¬
intu horrificant: suc autem patits
honines errare. et aduersum se quoz
impios. et ip̃e iustus. et mitis. et pa¬
ciens: nec enu fieri potest. ut non
hiis in quo perfecta sit nirtus. sic et¬
iam perfecta paciencia: unde quid̾
putant ne irasci quid̃ dñi omiino.
quod affectib qui sunt perturba¬
ciones anuni sub iectus non sit. qr
fragile est omne a miual quod a di¬
fitur. et cominonetur. q̃ persuasio
ueritatem ac religionem funditus
tollit. Sed seponatur interim nob̃
hic locus de ira disserendi. quod et
uberior est materia et opere proprio

Expanded text:
animas. Dicet aliquis \'cur ergo animas. Dicet aliquis \'cur ergo deus haec fieri patitur nec tam malis succurrit erroribus?\' ut mala cualios quos honoret. ultimis enim temporibus statuit de uiuis ac mortuis iudicare; de quo iudicio mihi erit in ultimo libro disputatio. differt igitur, donec ueniat temporum finis, quo effundat iram suam in potestate ac uirtute caelesti, sicut uatum praedicta piorum terribili monitu horrificant. nunc autem patitur homines errare et aduersum se quoque inpios esse, ipse iustus et mitis et patiens. nec enim fieri potest ut non is in quo perfecta. sit uirtus, sit etiam perfecta. patientia. unde quidam putant ne irasci quidem deum omnino, quod adfectibus, qui sunt perturba-tiones animi, subiectus non sit, quia fragile est omne animal quod adficitur et commouetur. quae persuasio ueritatem ac religionem funditus tollit. sed seponatur interim nobis hic locus de ira deuberior est materia et opere proprio
Abbreviated transcription (Latin):
manis accidit fatis uinonis muiq̃
cum haunibal. duos exercitus po¬
puli romain. actu et uirtute con¬
fecit. Ram iuno audere non pote¬
rat. aut icarthagniẽ deffendere. u̾
arma eius et currus fint. aut uo¬
manis nocere. quia progenem tro¬
iano. a sanguine deduci aud̾erat ti¬
rias olim que uertert artes: Sed
illoꝵ sunt isti lusus. qui sub nonũb
mortuorum de litiscentes. nuentib
plagas tendunt; Itaq sine illud pe¬
riculum quod iuiuinet uitau potest
uideri nolunt. id placati auertisse.
s me non potest id agunt. ut prop¬
ter illorum contemptum accidisse
uideatur. Ita sibi apud bomines qui
eos nescunit. auctoritatem pariunt.
ac timorem. hac nersucia. et hiis ar¬
tibus uaticiain dei ueri et singula¬
ris apud omnes gentes inuetera¬
nerunt. Sins.n. niciis perditi seui¬
unt. et grassautur ut perdant. Id¬
circo et iam humauas hostias exco¬
gitauerunt. ⁊ pĩ hostes generis hu¬
mani ut quam multas deuorent

Expanded text:
manis accidit fatis lunonis iniquae, manis accidit fatis lunonis iniquae, cum Hannibal duos exercitus populi Romani et astu et uirtute confecit. nam Juno audere non poterat aut Carthaginem defendere, ubi arma eius et currus fuit, aut Romanis nocere, quia progeniem — Troiano a sanguine duci audierat, Tyrias olim quae uerteret arces. sed illorum sunt isti lusus, qui sub nominibus mortuorum delitiscentes uiuentibus plagas tendunt. itaque siue illut periculum quod imminet uitari potest, uideri uolunt id placati auertisse, siue non potest, id agunt ut propter illorum contemptum accidisse uideatur. ita sibi aput homines qui eos nesciunt auctoritatem pariunt ac timorem. hac uersutia et his artibus notitiam dei ueri et singularis apud omnes gentes inueterauerunt. suis enim uitiis perditi saeuiunt et grassantur, ut perdant. idcirco etiam humanas hostias excogitauerunt, ipsi hostes generis humani, ut quam multas deuorent
Abbreviated transcription (Latin):
quid inpendet: Illi se id facturos.
nel prodigus. nel sompnis. uel o¬
raculis. pollicentur. ut sibi templa.
sibi honuores. sibi sacrificia tubu¬
autur. Quib datis cum illud acci¬
derit qd neccesse est. summain sibi
paruint neneracionem: Huic teni¬
pla deuouentur. et noua y magĩes
consecrantur mactantur greges
hostiarui: Sed cum hec facta sũt
nichilominus tamen uita et salꝰ
eoꝵ qui hec fecerunt inuuolatur.
Quoscieus autem pericula inpen¬
dent. ob aliquam se meptam. et le¬
nem causam profitentur iratos.
sicut nino uarroni. quod formosũ
puerum intensa iois. ad exuuas
tendendas collocauerat: Et ob hãc
causan romanum nomem apud
cannas pene deletum est: Quod¬
si uino alterum ganu in ede uere¬
lutur. Cur inuentus romaua luie
penas: Uel si du tantiun modo duces
curant. ceterai multitudinem negle¬
gunt. curuarro solus enasit qui ħ̾
fecit. et paulus qui nichil meruit oc¬
cissus est: uidelicet nichil tunc ro¬

Expanded text:
quid inpendet, illi se id facturos quid inpendet, illi se id facturos uel prodigiis uel somniis uel oraculis pollicentur, si sibi templa, si honores, si sacrificia tribuantur. quibus datis cum illut acciderit quod necesse est, summam sibi pariunt uenerationem. hinc templa deuouentur et nouae imagines consecrantur, mactantur greges hostiarum, sed cum haec facta sunt, nihilo minus tamen uita et salus eorum qui haec fecerint immolatur. quotiens autem pericula impendent, ob aliquam se ineptam et leuem causam profitentur iratos, sicut Iuno Varroni, quod formonsum puerum in tensa lorus ad exuuias tenendas conloca.cerat: et ob hanc causam Romanum nomen aput Cannas paene deletum est. quodsi luno alterum Ganymeden uerebatur, cor iuuentus Romana luit poenas? uel si dii tantummodo duces curant, ceteram multitudinem neclegunt, cur Varro solus euasit qui hoc fecit et Paulus qui nihil meruit occisus est? uidelicet nihil tunc Ro
Abbreviated transcription (Latin):
atuo. et miuerna et cessares Hĩc
est. qd̃ serpens urbem romã pesti¬
lencia liberanit. epidauro arces¬
situs: Nam illud demoni arches
ip̃e in figura sua sine ulla dissimu¬
lacione perlatus est. Si quid̃ lega¬
ti ad eam rem nussi. drachonem secũ
nure magnitudinis actulerunt: In
oraculis autem nel maxime fallũt.
quoꝵ prestigias profam aueritate
intelligere non possunt: Ideoq ab
ipĩs adtribui putant. et imperia pu¬
tant. et nictorias. et opes. et enentꝰ
prosperos rerum: deuiq ip̃orun
mitu sepe rem publicam periculis
inuiuentib liberatam: Que peri¬
cula et responsis demuicia uerunt.
et sa crificus placati auerterunt. s
omnĩa ista fallacie sunt: Nami cũ
disposiciones presenciant. quippe
qui ministri eius fuerunt. interpo¬
nunt se in hiis ueb. ut que cuuiq
a deo. uel facta sunt. uel fuuit. ipĩ
potissumm facere ant fecisse uide¬
autur. Et quosciens alicui populo
nel urbi. secundum dei statu boĩ

Expanded text:
Atinio et Minerua. do Caesare, hinc Atinio et Minerua. do Caesare, hinc quod serpens urbem Romam pestilentia liberauit Epidauro accersitus. nam illuc daemoniarches ipse in figura sua sine ulla dissimulatione perlatus est, siquidem legati a.d eam rem missi draconem secum mirae magnitudinis aduexerunt. in oraculis autem uel maxime fallunt, quorum praestrigias profani a ueritate intellegere non possunt, ideoque ab ipsis adtribui putant et imperia et uictorias et opes et euentus prosperos rerum, denique ipsorum nutu saepe rem publicam periculis inminentibus liberatam, quae pericula et responsis denuntiauerint et sacrificiis placati auerterint. sed omnia ista fallaciae sunt. nam cum dispositiones dei praesentiant, quippe qui ministri eius fuerunt, interponunt se in his rebus, ut quaecumque a deo uel facta sunt uel fiunt, ipsi potissimum facere aut fecisse uideantur, et quotiens alicui populo uel urbi secun- , dum dei statutum boni
Abbreviated transcription (Latin):
inimici et preuaricatores dei. no¬
men sibi et cultum deoꝵ mͣudi care
conantur. non quoullum houorẽ
desiderent. quis enim preditis hõr
est. nec ut dñi uoceant. qui noceri
non potest. s ut hominibz quos
intinitur a cultu et notitia nere
maiestatis a uertere. ne in morta¬
litatem possint adipisci. ꝙͣ ipsi ne
quicia sua perdideruntꝭ offundunt
itaq tenebras ⁊ ueritatem caligĩe
obducant. nec deuni ne patrem su¬
um norunit. et ut facile inliciant
in templis se occulunt. et sacrificiis
omib presto ad sunt. e dintq se¬
pe. prodigia quib obstupefacti ho¬
mines. fidem commodent simula¬
cris dimuitatis ac miminis: In de
est qd̾ ab augure lapis non acula
giare se romain nelle respoudit.
quod fortuna muliens pericul ũ
deumicianit. quod clandie manũ
nans secuta est. qd̃ in sacrilegos
et iino undata. et locrensis proẜ¬
ꝑma. et ceres milesia mndicanit.
et hercules de appio. et iubiter de

Expanded text:
inimici et praeuaricatores dei, noinimici et praeuaricatores dei, nomen sibi et cultum deorum uindicare conantur, non quo ullum honorem desiderent — quis enim perditis honor est? — nec ut deo noceant, cui noceri non potest, sed ut hominibus: quos nituntur a cultu et notitia uerae maiestatis auertere, ne inmortalitatem possint adipisci, quam ipsi sua nequitia perdiderunt. offundunt itaque tenebras et ueritatem caligine obducunt, ne dominum, ne patrem suum norint, et ut facile inliciant, in templis se occulunt et sacrificiis omnibus praesto adsunt eduntque saepe prodigia, quibus obstupefacti homines fidem commodent simulacris diuinitatis ac numinis. inde est quod ab augure lapis noua-cula grare se Romam uelle respondit, quod Fortuna Muliebris periculum denuntiauit, quod Claudiae manum nauis secuta. est, quod in sacrilegos et Iuno nudata et Locrensis Proserpina. et Ceres Milesia uindicauit et Hercules de Appio et Iuppiter de
Abbreviated transcription (Latin):
lorum. et innuis ac parens omnnu
deus. sed ueritatem mentitis noĩb
inuolutam. ex occulis abstuleriit.
nam deus ut inprĩcipio doci. qui
neqz nomine cum solus sit eget. ne¬
q angeli cum sint in mortales dicise
deos. ant pacimitur aut uolunt. qͦꝵ
mniũ solum q officium est. seruire
untibus dĩ nec omnino quidꝙͣ insi
iussu facere. Sic enim regi inund̃
a deo dicimus. ut a rectore prouin¬
ciam. cuius appaores nemo socios
ẽẽ in regenda prom̃cia dixerit. ꝙͣ¬
nis illorum ministerio ues gerat ͤ
Et hii tamen possunt aliquid pre¬
teriussa rectoris. per ipsius ignora ͣ
que est condicioms humane; Ille au¬
tem preses nimidi et rector inmersi
qui scit onn̾a cuius dimnis occulis
nichil seꝑtum est. solus habet reꝵ
om̃inm potestatem nec est in ange¬
lis quidꝙͣ. nisi parendi neccessitas.
Itaq nullum sibi honorem tribni
nolunt. quorum honor om̃is indõ
est: Illi antem qui desciuerunt a
dei ministerio. quia sunt ueritatis

Expanded text:
lorum et unus dominus ac parens omnium lorum et unus dominus ac parens omnium deus: sed ueritatem mentitis nominibus inuolutam ex oculis abstulerunt. nam deus, ut m principio docui, neque nomine, cum solus sit, eget neque angeli, cum sint inmortales, dici se deos aut patiuntur aut uolunt: quorum. unum solumque officium est seruire nutibus dei nec omnino quicquam nisi iussu facere. sic enim mundum regi a deo dicimus ut a rectore prouinciam: cuius apparitores nemo socios esse in regenda. prouincia dixerit, quamuis illorum ministerio res geratur. et hi tamen possunt aliquid praeter iussa rectcris per ipsius ignorantiam, quae est condicionis humanae: ille autem praeses mundi et rector uniuersi, qui scit omnia, cuius diuinis oculis nihil saeptum est, solus habet rerum omnium potestatem nec est in angelis quicquam nisi parendi necessitas. itaque nullum sibi honorem tribui uolunt, quorum honor omnis in deo est, illi autem qui desciuerunt a dei ministerio, quia sunt ueritatis
Abbreviated transcription (Latin):
Andresse sereun si catatheman. I dẽ
terribilia sunt omĩa ista quecumq
insipientes homines scrutantur co¬
tidie: Sed idem ipĩ auctores presen¬
cia sua faciunt ut uera esse credant ͤ
Ita hominũ credulitatem mentita
diuinitate deludunt. quod illis ue¬
rum aperire non expedit: hii sunt
qui fingere ymagines et simmula¬
cra docuerunt. qui ut hominum m̃¬
tes acultu ueri dei auerterent. et¬
fictos mortuorum regum nultus
et ornatos. exquisita pulcritudine.
statui consecrariq fecerunt. et illoꝵ
sibi nomina quasi personas aliqͣs
induerunt: S eos magi et hii quos
uere maleficios nulgus appellat:
Cum artes suas execrabiles exercẽt.
ueris sins nommib scient illis ce¬
lestibus que in litteris sanctis lo¬
guntis hii porro incesti ãc nagi spi¬
ritus. ut turbent omĩa et errores
humanis peccatorib offundant.
sermunt ac miscent falsa cũ ueris:
Ipsi .i. celestes multos ẽẽ finxerũt
mnumiq omniũ regem ioueni: eo
qd̾̃ multi sint in celo spiritus ange¬

Expanded text:
lo sermone perfecto quem scripsit ad regem. uterque uero daemonas esse adfirmat inimicos et uexatores ho sed idem ipsi auctores praesentia sua faciunt ut uera esse credantur: ita hominum credulitatem mentita diuinitate deludunt, quod illis uerum aperire non expedit. ht sunt qm nngere imagines et simulacra docuerunt, qui ut hominum mentes a cultu ueri dei a.uerterent, effictos mortuorum regum uultus et ornatos exquisita pulchritudine statui consecrarique fecerunt et illorum sibi nomina quasi personas aliquas induerunt. sed eos magi et ii quos uere maleficos uulgus appellat, cum artes suas exsecrabiles exercent, ueris suis nominibus cient, illis caelestibus quae in litteris sanctis leguntur. hi porro incesti ac uagi spiritus ut turbent omnia et errores humanis pectoribus offundant, serunt ac miscent falsa cum ueris. ipsi enim caelestes multos esse finxerunt unumque omnium regem Iouem eo, quod multi sint in caelo spiritus ange
Abbreviated transcription (Latin):
sic hũerunt tamꝙͣ nilla eẽt omĩo
qr uerain non poterant iuuenire. et
eo mͦ inciderũt ĩ errorẽ multo ma¬
iorem ꝙͣ illi qui falsã tenebãt. Nã
isti fragilium cultores ꝙͣnis sintĩ¬
epti qr celestia cõstitiuut in rebus
pũt. qr sũmũ hoĩs oafm̃ et si nõ re
ip̃a cũ ꝓposito tenent si quid̾ hoũm̃
atz mitoꝵ uł solũ uł certe maxũn
ĩ religione dictrumen est. Hii uero
ꝙͣto fuerũt sapiẽciores ꝙ intellex̾ũt

Expanded text:
sic habuerunt tamquam nulla esset omnino, sic habuerunt tamquam nulla esset omnino, quia ueram non poterant inuenire, et eo modo inciderunt in errorem multo maiorem quam illi qui falsam tenebant. nam isti fragilium cultores quamuis sint inepti, quia caelestia constituunt in rebus possunt, qui summum hominis officium etsi non re ipsa, tamen proposito tenent, siquidem hominum atque mutorum uel solum uel certe maximum in religione discrimen est. hi uero quanto fuer
Abbreviated transcription (Latin):
hoĩes idem ille philosophus ac poe¬
ta grauiter accusat tamꝙͣ humiles
et ab iectos qui contra uatuir sue
rouem adueneranda se t̾reua pro¬
sreruant. Ait eĩ et facĩt aĩos hu¬
miles formidine diuũ dep̾ssosq pre¬
uunt ad t̾ram. Aliud quidẽ ille cũ
hec dix̾it senciebat nicħ utiq colend̾¬
esse qmĩ dii humaua non curent. De¬
inq alio loco religiones et cultus doꝵ
mane esse offũi confitet᷑ nec pietas
ulla ẽ uelamentum sepe uiden u̾te̾
se adlapidem atq omĩis accede̾ ad
aras et ꝓtumbere huiui ꝓstratũ ⁊
pande palmas aute deuui delubra
nec ains sanguines multo sperg̾e
qua druped̾ uec uotis nec t̾re uota
q̃ ꝓfro si casse sunt no oz sublunes et
excelsos aĩmes aduocan atz int̾rã
p̃im. s nich aliud ꝙͣ celestia cogitare.
Inpugnate sunt gͦ a prudenciorib
false religiones quia senciebant eẽ
falsas. s nõ est iuducta uera quia
quał aut ubi eẽt ignorabant. Icaq

Expanded text:
homines idem ille philosophus ac poehomines idem ille philosophus ac poeta graviter accusat, tamquam humiles et abjectos, qui contra naturae suae rationem ad veneranda terrena se prosternant: ait enim : Et faciunt animos humiles formidine divum, Depressosque premunt ad terram. Aliud quidem ille, cum haec diceret, sentiebat; nihil utique esse colendum, quia dii humana non curent. Denique alio loco relinane esse officium confitetur: nec pietas ulla est uelatum saepe uideri uertere se ad lapidem atque omnis accedere ad aras et procumbere humi prostratum et pandere palmas ante deum delubra nec aras sanguine multo spargere quadrupedum nec uotis nectere uota. quae profecto si cassa sunt, non oportet sublimes et excelsos animos auocari atque in terram premi, sed nihil aliut quam caelestia cogitare. inpugnatae sunt ergo a prudentioribus falsae religiones, quia sentiebant esse falsas, sed non est inducta uera, quia qualis aut ubi esset ignorabant. itaque
Abbreviated transcription (Latin):
rari. uaua esse intelligis ⁊ tũ eadẽ
facis que faciunt inquos ipse stul¬
tissimos confiteris. quid gͥ ꝓfuit in¬
disse tenentatem ꝙͣ nec defensurus
esses nec sequiturus: S libent̾ errãt
bus gaudet aĩeq puerlibus spectat
oĩa oblecta᷑ stulis et specie simula¬
croꝵ capitur nec pouderare secũ nuã
ꝙͣq rem potest ut intelligat nichil
colend̾ eẽ ꝙ ocuł mortalib ceruitur
qr mortale sit uec̾e est nec mirand̾
ee si deũ nõ uudeat cũ ipsi ne boĩem
quidẽ indeant ꝙ̃ indere se credunt.
Hoc eniui ꝙ oculis subiectuni est. ñ
hõ. s hominis receptaculũ est. anꝰ
qualitas et figura non exlimarũtis
nastuli quo contiuentur. s exfãs
ac moribus puidet / quiꝙ g ͦ colunt
siła cra corꝑa sunt hom̃bus carẽcia.
qr se corpalibus de derũt uec indent
plus aliquid mente ꝙͣ cor ͤ cũ sit aninu
officium ea subtilis ceruere que
acies corpalis non pt̃ intueri quos

Expanded text:
rari: uana esse intellegis et tamen eadem rari: uana esse intellegis et tamen eadem facis quae faciunt ii quos ipse stultissimos confiteris. quid igitur profuit uidisse te ueritatem, quam nec defensurus esses nec secuturus? sed libenter errant mpis inanibus gaudet animisque puerilibus spectat omnia, oblectatur friuolis et specie simulacrorum capitur nec ponderare secum unam quamque rem potest, ut intellegat nihil colendum esse quod oculis mortalibus cernitur, quia mortale sit necesse est! nec mirandum est si deum non uideat, cum ipsi ne hominem quidem uideant quem uidere se credunt. hoc enim quod oculis subiectum est non homo, sed hominis receptaculum est: cuius qualitas et figura non ex liniamentis uasculi quo continetur, sed ex factis ac moribus peruidetur. qui ergo colunt simulacra, corpora sunt hominibus carentia, quia se plus aliquid mente quam corpore; cum sit animi officium ea subtilius cernere, quae acies corporalis non potest intueri. Quos
Abbreviated transcription (Latin):
sͥ oculos eruat ut om̃s ceci sĩt. qͥ
uec de aliis bene mereat quos patit̾
errare uec de se ip̃s qui alieis accedit
erroribus nec utit᷑ tãdẽ sapĩe sue
rono ut fcĩs impleat ꝙ uẽte ꝑcepit.
s prudens ⁊ stiẽs pedẽ laq̃d uferit.
ut simul aĩ cetis quos liberare ut
prudeucior debuit et ipse capiatur
experire. populum facere sapientem
digna res est. ubi om̃s eloquẽcie tue
uires erenis. Nõ enĩ uerend̾ est ue
te uitam bona c̃ deficiat orõ qin
sepe ⁊ malas copiose ac fortiter de¬
fendicti. s ninurũ socratis carreren
times idoq pacrocimũ u̾itatis susa¬
pe non audes / ad mortem ut sapiẽs
contempnere debiucti et erac multo
pulcrius ut ob benedcã pocius ꝙͣ
obmaledc̃a morere uec plꝰ tibi lau¬
dis fillipice afferre potuerunt ꝙͣ¬
diccussus error gi̾is humam ⁊ mẽ¬
tes hominũ ad sauitatem tua dis
uideo te terrena et manufcã uene¬

Expanded text:
sibi oculos eruat, ut omnes caeci sint? qui sibi oculos eruat, ut omnes caeci sint? qui nec de aliis bene mereatur quos patitur errare nec de se ipso qui alienis accedit erroribus nec utitur tandem sapientiae suae bono, ut factis impleat quod mente percepit, sed prudens et sciens pedem laqueo inserit, ut simul cum caeteris, quos liberare ut prudentior debuit, et ipse capiatur?experire populum facere sapientem: digna res est, ubi omnes eloquentiae tuae vires exerceas. Non enim verendum est ne te in tam bona causa deficiat oratio, qui saepe etiam malas copiose ac fortiter defendisti. Sed nimirum Socratis carcerem times, ideoque patrocinium veritatis suscipere non audes. At mortem ut sapiens contemnere debuisti. Et erat quidem multo pulchrius, ut ob bene dicta potius, quam ob maledicta morereris. Nec plus tibi laudes Philippicae afferre potueruntdiscussus error geueris humani et mentes hominum ad sanitatem tua dispuideo te terrena et manu facta uene
Abbreviated transcription (Latin):
uelletis sb̾iectam pedibus nr̃is t̾rã
ꝯtempueretis corꝑis status aluo.
ꝙ idcuco rectum accepistis q ͦ oculos
atq mentẽ cum eo qui fecit ꝯferre
possetis ꝯtempnere anteni ⁊ calca¬
re t̾ram uich aliud est: ꝙͣ simulacra
nõ adorare: qr deterra ficta sunt: It̾
diuicias non concupisc̾e uolũtates
corpis spuere. qr opes et corpus ip̃m
cuiꝰ hospicio utiuuir tra est niuũ
colitent nuatis moriat̾ eĩ necẽ est
qui suauiq aniuiã mortis adn¬
dicauitis ꝙͥ ꝑ dest admilgus et ad
honunes mperitos hoc m ͦ ꝯcionari
cum indeamius eciaui doctos acpru¬
pͣuitate p̾stare intelligant. Cicero fal¬
sa esse q̃ honunes adorarẽt. nã cũ
multa drxiosz que aduersionem re¬
ligionũ ualerent ait tũ nõ ẽẽ illa
uulgo disputanda ue susceptas pu¬
blicẽ religiones disputacio talis
extinguat qui deo facias qui cũ er¬
rare se senciat ultro ip̃e ĩlapides in¬
puiguat ut ppłs om̃is offendat ip̃e

Expanded text:
uelletis, subiectam pedibus uestris terram uelletis, subiectam pedibus uestris terram contemneretis corporis statu saluo, quod idcirco rectum accepistis, quo oculos atque mentem cum eo qui fecit conferre possetis. contemnere autem et calcare terram nihil aliut est quam simulacra non adorare, quia de terra ficta sunt, item diuitias non concupiscere, uoluptates corporis spernere, quia opes et corpus ipsum cuius hospitio utimur terra est. uiuum colite, ut uiuatis: moriatur enim necesse est qui se suamque animam mortuis adiudicauit. Sed quid prodest ad uulgus et ad homines inperitos hoc modo contionari, cum uideamus etiam doctos ac pruprauitate perstare? intellegebat Cicero falsa esse quae homines adorarent. nam cum multa dixisset quae ad euersionem religionum ualerent, ait tamen non esse illa uulgo disputanda, ne susceptas publice religiones disputatio talis extinguat. quid eo facias, qui cum errare se sentiat, ultro ipse in lapides inpingat, ut populus omnis offendat, ipsi
Abbreviated transcription (Latin):
intuenum. ad cuius expͤtaculum
uos excitaint ille artifex uester deꝰ
ille nob̾ sublunẽ multũ dedit nos
int̾rã curuanum. Uos altas m̃tes
et ad parente in suũ cũ corꝑibus
erectas ad inferiora depͥmitis tãꝙͣ
ues peniteat. Nõ quad̾ pedes esse
natos fas non est celeste ainmal
cũ t̾reius int̾ramꝰ que uergentib
coequari. Quid nos beneficuis cele¬
stibus orbatis ꝓuiq inhumũ urã
sponte procũbitis. hiim eĩ miẜi
uolutanum cũ deorsũ q̃ritis: ꝙ in
sb luu quer̃e debiuistis Ram ista
mortaliũ digitoꝵ ludicra ⁊ fragilia
signenta ex quolib materia gu̾e for¬
maca. Quid aliud auit uisi terra ex
qua uata sũt: Quid gͦ reb inferiori¬
bus subiacetis: ꝙͥ capitibus urĩs t̾rã
sr̃ponitis: Cũ gͦ nos terre sũmcitis.
Hunuilioresq facitis ip̃i nos ultio
adinferos u̾gitis ad mortẽq damp¬
uatis. qr nicħ est inferius ⁊ hi ũlius
t̾ra usi mors ⁊ inferi q̃ si esfugere

Expanded text:
intuemini, ad cuius spectaculum intuemini, ad cuius spectaculum uos excitauit ille artifex uester deus. ille uobis sublimem uultum dedit, uos in terram curuamini, uos altas mentes et ad parentem suum cum corporibus suis erectas ad inferiora deprimitis tamquam uos paeniteat non quadrupedes esse natos. tas non est caeleste animal cum terrenis in terramque uergentibus coaequari. quid uos beneficiis caelestibus orbatis pronique in humum uestra sponte procumbitis? humi enim miseri uolutamini, cum deorsum quaeritis quod in sublimi quaerere debuistis. nam ista mortalium digitorum ludicra et fragilia figmenta ex quolibet materiae genere formata quid aliut sunt nisi terra ex qua nata sunt? quid ergo rebus inferioribus subiacetis? quid capitibus uestris terram superponitis? cum enim uos terrae submittitis humilioresque facitis, ipsi uos ultro ad inferos mergitis ad mortemque damnatis, quia nihil est inferius et humilius terra nisi mors et inferi. quae si effugere
Abbreviated transcription (Latin):
in opere ꝙͣ inopifice: necte igitur seuͤ
iulibris inoralibus simulaci ĩ quid
d̾oꝵ ueneraut᷑ illis supplicant genu
posito illa adorant illis ꝑ totum ad¬
sident diem adstant illis stipem ia¬
ciunt inctnuias cedunt. Et cumi ħ
tantope su sapiant fabros qui illa
fac̾e̾ cõtẽnunt. Quid int̾ se tam cõ¬
trarium ꝙͣ statuariuu despicere.
statuani adorare et enui ue incõ¬
nunctum quidem ad mitt̾e qui tͥ
hre possunt: cum ipse qui fecit illa
mouerr. qͥsꝙͣ ue gͥ tam ineptus est
ut putet aliquid esse insimulacro
sunt eiũ ꝑ suasiones ac mentes
eoꝵ peuitus fucũ stulticie ꝑbibert
adorant g ͦ iusensibilia qui senci¬
unt. inracionalia qui sapiũt. ex¬
amma qui uimunt t̾re naqui ori¬
uutur ecelo. Inuat gͥ uelud maliqͣ
sb̾lum speculam constitutum. Uũ
uiuersi exaudire possint ꝑsi amni
illud ꝓclamare. Ocurue interras
aĩe et celestiũ manes celum pocur

Expanded text:
in opere quam in opifice. recte igitur Seneca in opere quam in opifice. recte igitur Seneca in libris moralibus simulacra inquit deorum uenerantur, illis supplicant genu posito, illa adorant, illis per totum adsident diem aut adstant, illis stipem iaciunt, uictimas caedunt: et cum haec tanto opere suspiciant, fabros qui illa fecere contemnunt. quid inter se tam contrarium quam statuarium despicere, statuam adorare et eum ne in conuictum quidem admittere qui tibi statem habere possunt, cum ipse qui fecit illa moueri. quisquamne igitur tam ineptus est, ut putet aliquid esse in simulacro sunt enim persuasione uana ac mentes eorum penitus sucum stultitiae perbiberunt. adorant ergo insensibilia qui sentiunt, inrationabilia qui sapiunt, exanima qui uiuunt, terrena qui oriuntur a caelo. iuuat igitur uelut in aliqua sublimi specula constitutum, unde uniuersi exaudire possint, Persianum illud proclamare : o curuae in terris animae et caelestium inanes! caelum potius
Abbreviated transcription (Latin):
tiuis. Ouim enuni sensu carent dei
aũ mnet̾ium uiuentis niuimi ⁊¬
et sensibile debet esse simul acrum.
ꝙ si acumlitudine id nomen acoe¬
ꝑit qui possunt icta simulacra do
simma iudicari que nec sencnt᷑
uet mouentur. itaq simula crum
dei non illud est ꝙ digitis honũs
ex lapide aut ere ala ne mac̾ia
Cabricatur sed iꝑpse homo quom¬
aui et seutit et mouet et multas
magnasq acciones hc̃ nec intel¬
ligunt homnes in eptissu.
Q si seutire sinuulacia et mouen
possent ultro ad oratura homi¬
uem fuissent a quo sunt exponta
que essent. aut incultus et borr¬
dus lapis aut materia infornus
ac iudis uisi fuissent ab homine
formata. Homo igitur illorum
quasi parens putandus est per
cuius manus nata sunt. per ꝙ̃
figuiam speciem pulcritudmẽ
habere conceperunt. Et ido melior
qui fecit ꝙͣ illa que facta sunt. et
tũ frõrem ipsum uenio suctipiat aut
que fecit tuueut tamꝙͣ possit plus ẽẽ

Expanded text:
tuis: omni enim sensu carent. dei tuis: omni enim sensu carent. dei autem m aeternum umentis uiuum et sensibile debet esse simulacrum. quod si a similitudine id nomen accepit, qui possunt ista simulacra deo similia iudicari quae nec sentiunt nec mouentur? itaque simulacrum dei non illut est quod, digitis hominis ex lapide aut aere aliaue materia fabricatur, sed ipse homo, quoniam et sentit et mouetur et multas magnasque actiones habet. nec intellegunt homines ineptissimi quod, si sentire simulacra et moueri possent, ultro adoratura hominem fuissent a quo sunt expolita: quae essent aut incultus et horridus lapis ant materia informis ac rudis, nisi fuissent ab homine formata. homo igitur illorum quasi parens putandus est, per cuius manus nata sunt, per quem figuram speciem pulchritudinem habere coeperunt, et ideo melior qui fecit quam illa quae facta sunt. et tamen factorem ipsum nemo suspicit aut quae fecit timent, tamquam possit plus esse
Abbreviated transcription (Latin):
precibus aduocare. At enmi pre¬
sentes honumi si adymagines su¬
as ad sunt. Ita plane quemadino¬
dumi uulgus exicrunat mortuoꝵ
aimas cura tumulos et corpum
suorum reliquas oberrare. s cam̃
postquam deus ille presto esse ce¬
pit iam sunulacio enim opus nõ
est. quero enun si quis ymaginez
honuius peregre constituti con¬
templetur sepius et ex ea solaciui
capiat absentis. non idem sanus
esse indeatur. si es reuerso atq pre¬
sente incontemplanda ymagĩe
perseueret ea que pocius ꝙ ipans
lonuis aspectu frui uelit ñime
pro fecto et tameu hominus yma¬
guacio uecessaria tamen indet᷑.
cuui procul ab est superuacua fu¬
tura cum presto est. De iaũ cuis
numen aspiritus ubiq diffusus
ab esse numꝙͣ potest semper utiq
superuacua est sed uerentur ue
omius sliorum religio maius sit
et uacua. si nichil inpresenti inde¬
ant ꝙ ad orent et ideo sumulacra¬
cousituunt que quia mortuorum
sunt ymagines. similia sunt mor¬

Expanded text:
precibus aduocare. at enim praeprecibus aduocare. at enim praesentes non nisi ad imagines suas adsunt. ita plane: quemadmodum uulgus existimat mortuorum animas circa tumulos et corporum suorum reliquias oberrare. set tamen postquam deus ille praesto esse coepit, iam simulacro eius opus non est. quaero enim, si quis imaginem hominis peregre constituti contempletur saepius, ut ex ea solacium capiat absentis, num idem sanus esse uideatur, si eo reuerso atque praesente in contemplanda imagine perseueret eaque potius quam ipsius hominis aspectu frui uelit? minime profecto. et tamen hominis imago necessaria tum uidetur, cum procul abest, superuacua futura, cum praesto est, dei autem, cuius numen ac spiritus ubique diffusus abesse numquam potest, semper utique superuacua est. sed uerentur ne omnis illorum religio inanis sit et uana, si nihil in praesenti uideant quod adorent, et ideo simulacraconstituunt, quae quia mortuorum sunt imagines, similia sunt mor
Abbreviated transcription (Latin):
celo arbitranum. ueq eium si dii
sunt. anter fien potest Cur igitur
o culos non incelum collitis et ad¬
uocatis eorum nominibus map¬
to sacrificia celebratis. cur ad pari¬
etes et ligua et lapides potissimũ
ꝙͣ illo spectetis: ubi eos esse creda¬
tis. quid sibi templa quidare uo¬
lunt: quid deuiq ipsa sunul acra q̃
mortuorum aut absencium mo¬
nuuenta sunt. Nam omnino fin¬
gendarum simulitudinii racio.
id curo ab honinbus uuenta est.
ut posset eorum memoria retuui.
qui uel morte subtracti uel ab sen¬
cia fueraut seꝑati. deos igitur inqͦꝵ
nuuero reponenus si in mortuoꝵ
quis tami stulcus ut colat. si mau¬
sencium colendigo nou sunt si
nec uident que faciuius. nec audi¬
unt que precauuir. Si aũ du ab¬
sentes esse nou possunt qui qũo
diuiui sunt inqua cumq parte
mundi fuerunt indent et audiñt
inuuersa superuacua sunt ergo
sinullacra illis ubiq presentibus
aun satis sit audiencium nomĩa

Expanded text:
caelo esse arbitramini: neque enim, si dii caelo esse arbitramini: neque enim, si dii sunt, aliter fieri potest. cur igitur oculos non in caelum tollitis et aduocatis eorum nominibus in aperto sacrificia celebratis? cur ad parietes et ligna et lapides potissimum quam illo spectetis, ubi eos esse credatis? quid sibi templa, quid arae uolunt, quid denique ipsa simulacra, quae aut mortuorum aut absentium monumenta sunt? nam omnino fingendarum similitudinum ratio idcirco ab hominibus inuenta est, ut posset eorum memoria retineri qui uel morte subtracti uel absentia fuerant separati. deos igitur in quorum numero reponemus? si in mortuorum, quis tam stultus ut colat? si in absentium, colendi ergo non sunt, si nec uident quae facimus nec audiunt quae precamur. si autem dii absentes esse non possunt, qui quoniam diuini sunt, in quacumque parte mundi fuerint, uident et audiunt uniuersa, superuacua sunt ergo simulacra illis ubique praesentibus, cum satis sit audientium nomina
Abbreviated transcription (Latin):
ac stantibus intuerl ut religionem
ibi queranius. ut deum ans illa
sedes est quoniodo o culis non pos¬
sumus: auno contemplenuir. ꝙ
profecto uon facit quies aut lapidẽ
que sunt terra neneicur. est aũt
prauissimum cũ racio corporis rec¬
ta fit ꝙ est temporale.: Ipsum uero
auimũ qui sit eternus hunulẽ
fieri. cum sigura et status nchil
alind significet uisi mencem hoĩs
eo spectare oꝑtere quo nultum et
animum tam rectum esse debere
ꝙͣ corpus. ut id cui domiuatid uni
tetur uerum homines et nounius
sui et racionis obliti oculos suos
ab alto deiciunt soloq defigunt ac
tunent opera digitorum suorum.
quasi uero quicꝙͣ esse possit artifice
suo mains. que igitur amencia est
aut ea fiugere que ipsi postiuodũ¬
tuueant: aut tuuere que fuirerint.
Non ipsa inquinnt tunennus: sed
eos ad quorum ymaginem ficta
et quorum nomimibus consecrata
sunt. Nempe ideo tuuetis: ꝙ eos in

Expanded text:
ac stantibus intueri, ut religionem ac stantibus intueri, ut religionem ibi quaeramus, ut Deum, cujus sedes illa, quoniam oculis non possumus, animo contemplemur: quod profecto non facit, qui aes, aut lapidem, quae sunt terrena, veneratur. Est autem pravissimum, cum ratio corporis recta sit, quod est temporale, ipsum vero animum, qui sit aeternus, humilem fieri; cum figura et status nihil aliud significent, nisi mentem hominis eo spectare oportere, quo vultum et animum tam rectum esse debere, quam corpus, ut id, cui dominari debet, imitetur. Verum homines, et nominis sui, et rationis obliti, oculos suos ab alto dejiciunt, soloque defigunt, atque timent opera digitorum suorum, quasi uero quicquam esse possit artifice suo maius. Quae igitur amentia est aut ea fingere quae ipsi postmodutimeant aut timere quae finxerint? \'non ipsa\' inquiunt \'timemus, sed eos ad quorum imaginem ficta et quorum nominibus consecrata sunt.\' nempe ideo timetis, quod eos in
Abbreviated transcription (Latin):
bus inhumum sꝑectent quia ra¬
siouem sapienciam non accepe¬
runt. Nobis autemi stacus rectus
subluius nultus ab artifice deo da¬
tus sit apparet istas religiones
deorum non esse racionis huma¬
ne: quia curuant celeste auimal
ad ueneranda terreua. Daiens
enim nr̃ ille uius et solus ami
fingeret honnueui .i. amiual iuu¬
telligens et iacionis capair. Eum
uero ex humo u̾ leuacum ad cou¬
cemplacionem aiuanfias erexit.
ꝙ optime ingemosus poeta signa¬
int. Proua que conspectent ainia¬
lia cetera terram. Os honuui sub¬
lune deditq celum undere uuissit et
erectos ad sydera tollere miltus: Hunic
appellauerunt ꝙ sursum speccet. Ipĩ
ergo sibi remuiciant seq hoũmi
uonune abdicant qui non sursũ
aspicuut: sed deorsum. Nisi forte id
ipsum ꝙ rectisimus sine causa ho¬
num actribucũ pucant spectare
nos celum deus uoluit utiq nou
frustra. Nam et aues et exmutis
pene ommia celum ocident. s nob̾
proprie datum est celum ugidis

Expanded text:
bus in humum spectent, quia rabus in humum spectent, quia rationem ac sapientiam non acceperunt, nobis autem status rectus, sublimis uultus ab artifice deo datus sit, apparet istas religiones deorum non esse rationis humanae, quia curuant caeleste animal ad ueneranda terrena. parens enim noster ille unus et solus cum fingeret hominem id est animal intellegens et rationis capax, eum uero ex humo subleuatum ad contemplationem sui artificis erexit. quod optime ingeniosus poeta signauit: pronaque cum spectent animalia cetera terram, os homini sublime dedit caelumque uidere iussit et erectos ad sidera tollere uultus. hinc appellarunt, quod sursum spectet. Ipsi ergo sibi renuntiant, seque hominum nomine abdicant, qui non sursum aspiciunt, sed deorsum: nisi forte id ipsum, quod recti sumus, sine causa homini attributum putant. Spectare nos coelum Deus voluit, utique non frustra. Nam et aves, et ex mutis pene omnia coelum vident; sed nobis proprie datum est, coelum rigidis
Abbreviated transcription (Latin):
aliqͣ in afflictatur.. huuc pocius ĩ¬
plorat. si quis ad extremam men¬
dicandi neccessitatem deductus.
uictum precibus exposcit deuni so¬
lum obtestatur. per enis diuinuim
atq uinicum nomen hominũ sibi
usericordiam querit. Num quam
igitur dei memmerunt: nisi dum
quain metus deseruit et pericula
recesserunt uru uero alicies ad deo¬
rum templa concurrant. Hiis li¬
baut biis sacrificant. hos coronant.
Deo autem queni ipsa neccessita¬
te implorauerant ue uerbo quid̃
gracias agunt adeo ex rerum pro¬
speritate. luxuria. Ex luxuria uero:
ut uicia omnia sic impietas aduer¬
sus deuni nascitur qua nam istud
ex causa fieri putaunis insi esse
aliqua ꝑt̾isam potestatem que
ueritatis sit semper inuinca. que
humains erroribus gaudeat cui
mnũ ac perpetuum sic opus effũ¬
dere tenebras et hominum cecare
mentes ne lucem uideant ue dem¬
q incelum aspiciant ac naturaui
corporis sui feruent. uam cum
cetere ainmantes proins corpori¬

Expanded text:
aliqua ui adflictatur, hunc potius inaliqua ui adflictatur, hunc potius inplorat, si quis ad extremam mendicandi necessitatem deductus uictum precibus exposcit, deum solum obtestatur, per eius diuinum atque unicum nomen hominum sibi misericordiam quaerit. numquam igitur dei meminerunt, nisi dum quam metus deseruit et pericula recesserunt, tum uero alacres ad deorum templa concurrunt, his libant, his sacrificant, hos coronant. deo autem quem in ipsa necessitate implorauerant, ne uerbo quidem gratias agunt. adeo ex rerum prosut vitia omnia, sic impietas adversus Deum nascitur. Quanam istud ex causa fieri putemus? nisi esse aliquam perversam potestatem, quae veritatis sit semper inimica, quae humanis erroribus gaudeat, cui unum ac perpetuum sit opus offundere tenebras et hominum caecare mentes, ne lucem uideant, ne denique in caelum aspiciant ac naturam corporis sui seruent? nam cum ceterae animantes pronis corpori
Abbreviated transcription (Latin):
nominis ueniret hic error cum
uero ipsos deorum cultores sepe
uideanius deum suminumm et cõ¬
fiteri et predicare ꝙͣ sibi uemiani spe¬
rare possint impietatis sue qui
uon aguoscunt cultum enis quẽ
prorsus ignoran abhomine fas
uou est. Nani et cum iurruit ⁊ cũ
optant. et cum gracias agunt.
uon iouem aut deos mutos sed
deum uonimauit. a deo ipsa ueri
tas cogente uatura eciam abiu¬
uitis peccatoribus erumꝑit ꝙ qͥ
demi uon faciunt inꝑsperis reb.
uam cũ marime dens exmemo¬
ria hominum elabitur aimi bene¬
ficiis enuui siuentes honorem
dare diuine induigencie debent.
at uero si qua neccessitas grauis
p̾sserit: tunc deun recordantur
sibessi tremor infremuit simorloꝵ
pestifera ins uicubuit. si alimienta
frugibus longnsiccitas deueganit
si seua tempestas. si grando ingra¬
uat ad dm̃ confugitur: a deo peti¬
tur auxilium: deus ut subueniat
oratur. Si quis iumari uento seui¬
ente iactatur. hunc inuocat. Si qͥs

Expanded text:
nominis ueniret hic error. cum nominis ueniret hic error. cum uero ipsos deorum cultores saepe uideamus deum summum et confiteri et praedicare, quam sibi ueniam sperare possint inpietatis suae qui non adgnoscunt cultum eius, quem prorsus ignorari ab homine fas non est? nam et cum iurant et cum optant et cum gratias agunt, non Iouem aut deos multos, sed deum nominant: adeo ueritas ipsa cogente natura etiam ab inuitis pectoribus erumpit. quod quidem non faciunt in prosperis rebus. nam tum maxime deus ex memoria hominum elabitur, cum beneficiis eius fruentes honorem dare diuinae indulgentiae debent. at uero si qua necessitas grauis presserit, tunc deum recordantur: si belli terror infremuit, si morborum pestifera uis incubuit, si alimenta frugibus longa siccitas denegauit, si saeua tempestas, si grando ingruit., ad deum confugitur, a deo petitur auxilium, deus ut subueniat oratur. si quis in mari uento saeuiente iactatur, hunc inuocat, si quis
Abbreviated transcription (Latin):
tes nila queos mortis inauurant.
Ignorant enu que sic honnius
racio quam si teuere uellent. In
prinus dominum suum agnosce¬
rent uirtutem insticiamqz seque¬
rentur t̾renis fignientis ammas
suas non susteruerent. mortiferrs
libidinum suautates non adpe¬
terent. deiiq se ipsos magnos esti¬
marent atq incelligerent plus
esse iuhoniine ꝙͣ iudetur amis
num condicionemq non aliter
posse retuieri insi cultum ueri pa¬
rentis sui deposita prauitate sus¬
ceperint. Equidem si cut oportet de
suuinna rerum sepe nuuero co¬
gitans adiirari soleo maiesta¬
ten dei singulans que continet
regitq ommia incantam uenisse
oblinionem. ut que sola debeat
coli. sola potissimum negliga¬
tur hommes autem ipsos ad tan¬
tam cecitatem esse deductos. ut
uero ac uuo deo homines mortu¬
os preferant. terrenos autem se¬
pultosq interra ei qui fundator
ipsins terre fint et tũ huic impie¬
tati hominũ posset uenia concedi
si omnino abignorancia diuim

Expanded text:
tes in laqueos mortis incurrant. tes in laqueos mortis incurrant. ignorant enim quae sit hominis ratio: quam si tenere uellent, in primis dominum suum agnoscerent, uirtutem iustitiamque sequerentur, terrenis figmentis animas suas non substernerent, mortiferas libidinum suauitates non adpeterent, denique se ipsos magni aestimarent atque intellegerent plus esse in homine quam uidetur: cuius uim condicionemque non aliter posse retineri, nisi cultum ueri parentis sui deposita prauitate susceperint. equidem sicut oportet de summa rerum saepenumero cogitans admirari soleo, maiestatem dei singularis quae continet regitque omnia in tantam uenisse obliuionem, ut quae sola debeat coli, sola potissimum neclegatur, homines autem ipsos ad tantam caecitatem esse deductos, ut uero ac uiuo deo mortuos praeferant, terrenos autem sepultosque in terra ei qui fundator ipsius terrae fuit. et tamen huic inpietati hominum posset uenia concedi, si omnino ab ignorantia diuini
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ uniuersam t̾rã
consensus honunum stulta per¬
suasioue suscepit mortales fuerut.
fiuctiq diuina uita diue neccessi¬
tati morte concesos erĩt tamen ue
qua dubitacio reluiquatur. Hiis
secundus liber fontem ipsum pa¬
te faciet errorum causasq onũs
explicab̾ quibus decepti homines
et primiciis deos esse crediderint.
terata iususceptis prauissine reli¬
gionibus perseuerarunt. Gestio
numi impia uanicate dececta: siu¬
gularis dei asserere maiectatem
suspiciens ucilius et maius offĩaũ
reuocandi homines a prains itiu̾i¬
bus et iugr̾am secum ip̃os reducẽ:
ue ut quidam plulosophi faciũt
tantopere despiciant. neue se infir¬
mos et supernacuos et nichil et
fiustra ominuo uatos putent q̃
opuuo plerosq aduicia conpellit.
Nam dum exianuant milli deo
esse uoscure aut post mortem nich̾
futures totos seubidiuibus ad di¬
cunt. Et dum licere sibi putant
hauriendis uomptatibus sicient̾
incuubunt. per quas impruden¬

Expanded text:
per universam terram per universam terram consensus hominum stulta persuasione suscepit, mortales fuerint, functique vita, divinae necessitati morte concesserint; tamen ne qua dubitatio relinquatur, hic secundus liber fontem ipsum patefaciet errorum, causasque omnes explicabit, quibus decepti homines, et primitus deos esse crediderint, ione in susceptis pravissime Religionibus perseveraverint. Gestio num impia vanitate detecta, singularis Dei assuscipiens utilius et maius officium reuocandi homines a prauis itineribus et in gratiam secum ipsos reducendi, ne se, ut quidam philosophi faciunt, tanto opere despiciant neue se infirmos et superuacuos et nihili et frustra omnino natos putent, quae opinio plerosque ad uitia compellit. nani dum existimant nulli deo esse nos curae aut post mortem nihil futuros, totos se libidinibus addicunt et dum licere sibi putant, hauriendis uoluptatibus sitienter incumbunt, per quas inpruden
Abbreviated transcription (Latin):
ne manifestum est aute annos
non amplius ꝙͣ mille occiungẽtos
natum esse saturnum qui sacor
onũum deorum fuit. Non ergo isti
głientur sacrorum uetustate quoꝵ
et origo et racio et tempora depre¬
hensa sunt. Restant adhuc aliqua
que ad arguendas religiones fal¬
sas. plurimum ualeant. sed tam̃
fiuem libro facere decreui. uemo¬
dum excedat ea eniu ꝑlemus st̃
exequenda ut omnibus refutatis
que uentati indentur obstare ho¬
mines qui bonorum iguorancia
uagantur incerti ad religionem
ueram possimus iubuere. Primꝰ
autem sapiencie grdus est falsa
intelligere: Secidus uera cogno¬
scere. ergo apud quem prima hec
iustitucio uostra profecenit: qua
falsa de terimus excitabitur ad
ueri cogicionem qua nuilla est
honum iocundior uoluptas et
erit iain celestis dictipline sapi¬
encia dignus: qui ad cognostẽ¬
da ceter libens acparatus ac¬
cessit.
Uamꝙͣ libro re¬
ligiones deorum
falsas esse mon¬
quorum uarios
dissuuulesq cultꝰ

Expanded text:
ne manifestum est ante annos ne manifestum est ante annos non amplius quam mille octingentos natum esse Saturnum, qui sator omnium deorum fuit. non ergo isti glorientur sacrorum uetustate, quorum et origo et ratio et tempora deprehensa sunt. Restant adhuc aliqua quae ad coarguendas religiones falsas plurimum ualeant, sed iam finem libro facere decreui, ne modum excedat. ea enim plenius sunt exequenda, ut ommbus refutatis quae ueritati uidentur obstare homines qui bonorum ignorantia uagantur incerti ad religionem ueram possimus inbuere. primus autem sapientiae gradus est falsa intellegere, secundus uera cognoscere. ergo aput quem prima haec institutio nostra profecerit, qua falsa deteximus, excitabitur ad ueri cognitionem, qua nulla est homini iucundior uoluptas, et erit iam caelestis disciplinae sapientia dignus, qui ad cognoscenda cetera libens ac paratus acserit. mo libro religiofalsas esse monquorum varios dissimilesque cultus