comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sunt rep̾hendunt tamq̃m libidinem
ꝓpħaꝵ. sicut nõ ulłi etiam sacrilegi
paganoꝵ rep̾hendunt tamqͣm stulti¬
m atbore: aut pu̾ilis cuiusdam fa¬
tuitatis affectum ꝙ inclinato capite
digito scribebat in t̾ra. ⁊ cum hoĩb
int̾rogantib respondisset: rursus hoc
fac̾e̾ cepit. Nichħ enim sapint. nec
intlłigunt in magnis antinis quas¬
dam uirtutes uitus p̾aruoꝵ antmoꝵ
ẽẽ smmillimas nõ nlła spẽ. s nlła equi¬
tatis comꝑatione. Similes aut̃ sunt
qui in magnis ista rep̾hendunt. pue¬
ris imꝑitis in scola: qui cũ ꝓ mag¬
no didicerint nomini num̾iꝰ singu
lingue doctissimũ auctorem qr dixit.
pars in frusta setant. Debuit enim
inqͥunt dic̾e secat. Et qr norunt reli¬
gionem dici: culpant eum qr gemi¬
nata litt̾a dixit. religione patrum.
Unde nõ absurde fortasse dicatur ĩ
gen̾e suo qntum distant scemata
et metaphasmi doctoꝵ a soloecismis
et barbarisinis imꝑitoꝵ: tancũ di¬

Expanded text:
sunt, reprehendunt tamquam libidinem sunt, reprehendunt tamquam libidinem prophetarum, sicut nonnulli etiam sacrilegi paganorum reprehendunt tamquam stultiin arbore, aut puerilis cuiusdam fatuitatis adfectum, quod inclinato capite digito scribebat in terra et, cum hominibus interrogantibus respondisset, rursus hoc facere coepit. nihil enim sapiunt nec intellegunt in magnis animis quasdam uirtutes uitiis paruorum animorum esse simillimas nonnulla specie, sed nulla aequitatis conparatione. similes autem sunt, qui in magnis ista reprehendunt, pueris inperitis in schola, qui cum pro magno didicerint nomini numeri singullinguae doctissimum auctorem, quia dixit: pars in frusta secant. debuit enim, inquiunt, dicere: secat. et quia norunt religionem dici, culpant eum, quia geminata 1 littera dixit: relligione patrum. unde non absurde fortasse dicatur in genere suo, quantum distant schemata et metaplasmi doctorum a soloecismis et barbarismis inperitorum, tantum di
Abbreviated transcription (Latin):
in uet̾i testam̃to ꝯꝑantes uite apłoꝵ
in nouo testam̃to: nec ualentes disc̾¬
nere consuetudinem tp̃ris illius quo
ꝓmissio uelabatur a consuetudine
tpr̃is istius quo ꝓmissio reuelatur:
eis magis responde ꝯpellor qui uel
temꝑantiam suam audent preferre
ꝓpħis. uł nequitie sue q̃runt patroci¬
na de ꝓpħis. Qua in re hoc pͥmũ dico
illoꝵ hot̃m nõ tm̃ linguam: u̾m etiã
uitam fuisse ꝓphicam. Eotũq illud
regnũ gentio hebreoꝵ: magnũ queidi
qr ⁊ magni cuundam fuisse ꝓpham. Quo¬
circa quod ad cos quid̃ actinet qui illic
erant erudici corde in sapĩa dei. nõ solũ
in hus que dicebant. s etiam in hus q̃
faciebant quod aut̃ ad cetos ac sumtil
omnes illius gentis hot̃es. in hus que
i illis uł de illis diuinitus fiebant ꝓ¬
est. Omnia entin illa sicut dicit apłs.
figure nr̃e fu̾unt. Sic aut̃ isti in qui¬
bdam factis a quoꝵ altitudine longe

Expanded text:
in uetere testamento conparantes uitae apostolorum in uetere testamento conparantes uitae apostolorum in nouo testamento nec ualentes discernere consuetudinem temporis illius, quo promissio uelabatur, a consuetudine temporis istius, quo promissio reuelatur, eis magis respondere conpellor, qui uel temperantiam suam audent praeferre prophetis uel nequitiae suae quaerunt patrocinia de prophetis. Qua in re hoc primum dico illorum hominum non tantum linguam, uerum etiam uitam fuisse propheticam totumque illud regnum gentis Hebraeorum magnum quendam, quia et magni cuiusdam, fuisse prophetam. quocirca, quod ad eos quidem adtinet, qui illic erant eruditi corde in sapientia dei, non solum in his, quae dicebant, sed etiam in his, quae faciebant, quod autem ad ceteros ac simul omnes illius gentis homines, in his, quae in illis uel de illis diuinitus fiebant, proest. omnia enim illa, sicut dicit apostolus, figurae nostrae fuerunt. Sic autem isti in quibusdam factis, a quorum altitudine longe
Abbreviated transcription (Latin):
fingitis eum quem tamqͣm ur̃m accu¬
satis. qͣm eum quem ur̃m adoratis: sic
et patriarchas ⁊ ꝓpħas nõ tales uituꝑa¬
tis quales honorantur a uob̃: s quales
libris nr̃is nõ intellectis maliuola ua¬
nitate finxistis. Quos tũ etiam ip̃os qͣ¬
les fuisse suspicamini. parũ est si dicã
ur̃is electis omnia manichet mandata
seruantib: nisi etiam ostendam ip̃o deo
ur̃o ẽẽ meliores. Quod nõ aggrediar de¬
monstͣre: nisi pͥus scõs pr̃es nr̃os patͥ¬
archas ⁊ ꝓpħas a criminatõnib urĩs
adiuuante me dño adũsum corda car¬
nalia ꝑspicua rõne defendero. Et uobis
quid̃ manichei sic respondẽ suffic̾e̾t. ut
cumulum confusionis ur̃e. ut etiam
ds̃ nr̃ longe peior mueniretur hõib
quales nr̃os pr̃es fuisse ractatis. Sicgͦ
ut dixi uob̃ respond̾e suffic̾e̾t. S qm̃
nõ nulli etiam pt̾ ur̃a uaniloquia⁊
sua sponte ꝯmou̾entur. itam ꝓph̾aꝵ

Expanded text:
fingitis eum, quem tamquam nostrum accufingitis eum, quem tamquam nostrum accusatis, quam eum, quem uestrum adoratis. Sic et patriarchas et prophetas non tales uituperatis. quales honorantur a nobis, sed quales libris nostris non intellectis maleuola uanitate finxistis: quos tamen etiam ipsos quales fuisse suspicamini, parum est, si dicam uestris electis omnia Manichaei mandata seruantibus, nisi etiam ostendam ipso deo uestro esse meliores. quod non adgrediar demonstrare, nisi prius sanctos patres nostros patriarchas et prophetas a criminationibus uestris adiuuante me domino aduersum corda carnalia perspicua ratione defendero. et uobis quidem, Manichaei, sic respondere sufficeret, ut cumulum confusionis uestrae, ut etiam deus uester longe peior inueniretur hominibus, quales nostros patres fuisse iactatis. sic ergo, ut dixi, uobis respondere sufficeret. sed quoniam nonnulli etiam praeter uestra uaniloquia sua sponte conmouentur uitam prophetarum
Abbreviated transcription (Latin):
pͥor est ad crimen ncc̃ĩtatis: Qnͣto ergo
melius clig̾etis dm̃ in ꝯꝑatõne peioris.
nõ qualem colimus. s qualem nos co¬
lere uł fingitis uł putatis: qui sine
ullo equitatis examune. sine ulla di¬
stinctione dampnatõnis ⁊ discipline
ns parc̾et in seruis suis nec uisto nec
ptori portius qn no pares in brts lirs ue
innocentib si nocĩtas crimen nõ est. uel
illi obtemꝑando factis nocentib si ⁊ ncã¬
tas crimen est. ut ab illo in et̾nũ damp¬
narentur. cum quo uł sił absolui si post
uictoriam respiraret lib̾̃tas. uł simul
dampnari debr̾iunt: si ⁊ post uictoriam
cantũ saltem ualeret nocitas ut aliqͥd
ualeret ⁊ equitas. Sicut aut̃ dm̃ non
nlum uerum ⁊ sũmũ quem colimus.
s alium nescio quem falsum ꝯfingitis
quem nos colere uł arbitͣmini uł ca¬
lumpniamini. qui tũ etiam ip̃e młto
est melior deo ur̃o: ambo enini nõ sunt.
et a uob̃ ambo finguntur: s meliorem

Expanded text:
prior est ad crimen necessitatis ? quanto ergo prior est ad crimen necessitatis ? quanto ergo melius eligeretis deum in conparatione peioris. non qualem colimus, sed qualem nos colere uel fingitis uel putatis, qui sine ullo aequitatis examine, sine ulla distinctione damnationis et disciplinae non parceret in seruis suis nec iusto nec peccatori, potius quam non parceret membris suis uel innocentibus, si necessitas crimen non est, uel illi obtemperando factis nocentibus, si et necessitas crimen est, ut ab illo in aeternum damnarentur, cum quo uel simul absolui, si post uictoriam respiraret libertas, uel simul damnari debuerunt, si et post uictoriam tantum saltem ualeret necessitas, ut aliquid ualeret et aequitas. sicut autem deum, non illum uerum et summum, quem colimus, sed alium nescio quem falsum confingitis, quem nos colere uel arbitramini uel calumniamini, qui tamen etiam ipse multo est melior deo uestro — ambo enim non sunt et a uobis ambo finguntur — sed meliorem
Abbreviated transcription (Latin):
et ponitis in uana ⁊ falsa fabula natu¬
ram mali. Ac ꝑ hoc restat ut dicatis etiã
illas animas in horribili globo eterna
colligatione dampnandas. nõ uolũtate
s nocĩtate mimicas lumint scõ extitis¬
se. talemq dm̃ ur̃m iudicem ꝯstitua¬
tis. apud quem ꝓdesse nicħ possitis eis.
quaꝵ cãm dem onstrata ncc̃itate defen¬
ditis: ⁊ talem regem a quo fr̃ib ur̃is.
filiis ⁊ m̃bris illuis quoꝵ inimicicias
adu̾sus uos. ⁊ ip̃m nõ uoluntate. sed
ncc̃itate extitisse ꝑhibetis: nec indul¬
gentiam impetrare ualeatis. O miina¬
nissimam crudelitatem nisi ꝙ ꝯu̾titis
uos ad ip̃ius defensionem: ut enĩ quoq
ista ꝙ nccitate faciat excusetis. Si ergo
possetis muenire alt̾m indicem qui lib̾
uinculo noc̃tatis mod̾ator existet equi¬
tatis: istum certe in illo globo non fo¬
rinsecus fige̾t. s cum ip̃o t̾ribili hoste
itus includeret. Cur enim nõ iuste
pͥor sit ad penam dampnatõnis: qui

Expanded text:
et ponitis in uana et falsa fabula natuet ponitis in uana et falsa fabula naturam mali. ac per hoc restat, ut dicatis etiam illas animas in horribili globo aeterna conligatione damnandas non uoluntate, sed necessitate inimicas lumini sancto extitisse talemque deum uestrum iudicem constituatis, apud quem nihil prodesse possitis eis, quarum causam demonstrata necessitate defenditis, et talem regem, a quo fratribus uestris, filiis et membris illius, quorum inimicitias aduersus uos et ipsum non uoluntate, sed necessitate extitisse perhibetis, nec indulgentiam inpetrare ualeatis. o inmanissimam crudelitatem! nisi quod conuertitis uos ad ipsius defensionem, ut eum quoque ista quod necessitate faciat excusetis. si ergo possetis inuenire alterum iudicem, qui liber uinculo necessitatis moderator existeret aequitatis, istum certe in illo globo non forinsecus figeret, sed cum ipso terribili hoste intus includeret. cur enim non iuste prior sit ad poenam damnationis, qui
Abbreviated transcription (Latin):
Si aut̃ naliumt nec uolu̾unt: quid
adhuc tam fabulose inducitis naturã
mali: cum a ꝓp̾a uoluntate sit origopã
Hoc enĩ certe sua culpa: nõ ui aliena
Si aut̃ nõ fac̾e̾nt: guit̾ inmanit̃q pecca¬
rent. Si potũunt ⁊ nõ fecerunt: ntiq no¬
luerunt. Si ergo nolu̾unt: uoluntatis
crimen est. nõ noc̃itatis. Auoluntate igi¬
tur initium poc̃i Unde aut̃ mitiũ pocĩ
inde mitiũ mali: uł faciendi ꝯtra iustũ
p̾ceptum. uł patiendi scd̃ iustũ iudiciũ
Pinde nll̾a causa est cur q̃rentes unde
sit malũ irrueritis in huius erroris
tam magnũ malũ ut naturam tot bo¬
nis abrindantem naturam mali dicere¬
tis.⁊ in naturam sũmi boni añ ꝯmix¬
tionem nature mali horrend̃ nccĩtatis
malũ pon̾etis. Et huius enĩ erroris
ur̃i causa suꝑbia est: quam nõ hẽtis si
nolitis. S uos dum uultis illud quo
irruistis quoquomͦ defende: aufertis
originem poc̃i a uoluntatis arbitrio.

Expanded text:
si autem ualuerunt nec uoluerunt, quid si autem ualuerunt nec uoluerunt, quid adhuc tam fabulose inducitis naturam mali, cum a propria uoluntate sit origo peccati? hoc enim certe sua culpa, non ui aliena si autem non facerent, grauiter inmaniterque peccarent , si potuerunt et non fecerunt. utique noluerunt. si ergo noluerunt, uoluntatis crimen est, non necessitatis. a uoluntate igitur initium peccati; unde autem initium peccati, inde initium mali uel faciendi contra iustum praeceptum uel patiendi secundum iustum iudicium. proinde nulla causa est, cur quaerentes, unde sit malum, inrueritis in huius erroris tam magnum malum, ut naturam tot bonis abundantem naturam mali diceretis et in natura summi boni ante commixtionem naturae mali horrendum necessitatis malum poneretis. et huius enim erroris uestri causa superbia est, quam non habebitis, si nolitis . sed uos dum uultis illud, s quo inruistis, quoquo modo defendere, aufertis originem peccati a uoluntatis arbitrio
Abbreviated transcription (Latin):
et munica lumini scõ extiterunt. Uñ
nisi qr ut ip̃e dicit ita erant inuisc̾ita
pͥme aiuiditati pͥncipum tenebraꝵ. ut
originem suam recolere. seq ab hosti¬
li natura disc̾ñe nõ ualerent: Ergo
ciente nisi illo pͥmitus qui ut a se in
tantũ malum ꝓced̾e̾nt imꝑauit: Pe¬
iorem ergo exꝑte sunt pr̃em: qͣm bostẽ
Pat̾ enim eas ad tantũ malũ misit. bo¬
stis aut̃ tamqͣm bonum appetunt. cupi¬
ens ꝑfrui nõ nocere. Ille sciens nocuit.
ille nesciens. S ds̃ infirmus atq ĩops
alit̾ sibi consulere nõ ualebat: pͥus ad¬
u̾sus hostem imꝓbum. ⁊ post aduersus
inclusum. Saltem ergo nõ accuset eas
quaꝵ obedientia tutus est: quaꝵ morte
securus est. Si enĩ coactus est preliari
nũquid ⁊ calumpniart: Nam qũ se er¬
rare a p̾ore sua lucida natura passe sũt
et mimioe scõ lumini extit̾unt: ad ho
utiq ab hoste coacte sunt. Cui si resiste
nõ ualũunt: in nocentes dampnantur

Expanded text:
et inimica lumini sancto extiterunt. unde, et inimica lumini sancto extiterunt. unde, nisi quia, ut ipse dicit, ita erant inuiscerata primae auiditati principum tenebrarum, ut originem suam recolere seque ab hostili natura discernere non ualerent? ergo ciente nisi illo primitus, qui, ut a se in tantum malum procederent, imperauit? peiorem ergo expertae sunt patrem quam hostem. pater enim eas ad tantum malum misit; hostis autem tamquam bonum adpetiuit cupiens perfrui, non nocere: ille sciens nocuit, ille nesciens. sed deus infirmus atque inops aliter sibi consulere non ualebat, prius aduersus hostem inprobum et post aduersus inclusum. saltem ergo non accuset ' eas, quarum oboedientia tutus est, quarum morte securus est. si enim coactus est proeliari, numquid et calumniari? nam quando se errare a priore sua lucida natura passae sunt et inimicae lumini sancto extiterunt, ad hoc utique ab hoste coactae sunt, cui si resistere non ualuerunt, innocentes damnantur;
Abbreviated transcription (Latin):
Et iõ magis ip̃e illo uelut parricida¬
li culleo dignus qui hoc fecit libero
imꝑio: qͣm ille que obtemꝑando illuc
ierunt. ubi recte iuiuendi arbitͥum
tium sibi ꝓuidisset. nlła q fuit in deo uẽ
nec in eus ꝑtib liba uoluntas: nõ se fu¬
gat iudicen. s agnoscat reuni. Nõ qr pas¬
sus est quod nolebat: s qr se simulat u¬
sta retribue dampnando eos quos notur
malũ passos ẽẽ potius qͣm fecisse. Quod
ad hoc tm̃ simulat ne uictus inteniat᷑.
qͣi aliquid ꝓsit alicui misero. si felix au
fortunatus uocetur. Nempe iam ⁊ hoc me¬
lius erat ut ds̃ ur̃ sine ullo equitatis
examine hoĩbz nec iustis nec pocõribus
parcẽt. ꝙ in rep̾hensione dei nr̃i faustiu
nicħ inclłigens ultimũ posuit qͣm in
nisi etiam falso crimine miquitatis
accuset. Que iõ m̾ito dicit pend̾e tam
imma ne ac sine fine supplitiũ: ꝙ erra¬
re se a pͥore sua lucida natura passa sũ

Expanded text:
et ideo magis ipse illo uelut parricidaet ideo magis ipse illo uelut parricidali culleo dignus, qui hoc fecit libero imperio, quam illae, quae obtemperando illuc ierunt, ubi recte uiuendi arbitriumcium sibi prouidisset nullaque fuit in deo uestro nec in eius partibus libera uoluntas, non se fingat iudicem, sed agnoscat reum, nec quia passus est, quod nolebat, sed quia se simulat iusta retribuere damnando eos, quos nouit malum passos esse potius quam fecisse: quod ad hoc tantum simulat, ne uictus inueniatur, quasi aliquid prosit alicui misero, si felix aut fortunatus uocetur. nempe iam et hoc melius erat, ut deus uester sine ullo aequitatis examine hominibus nec iustis nec peccatoribus parceret — quod in reprehensione dei nostri Faustus nihil intellegens ultimum posuit — quam in nisi etiam falso crimine iniquitatis accuset. quae ideo merito dicit pendere tam inmane ac sine fine subplicium, quod errare se a priore sua lucida natura passa sunt
Abbreviated transcription (Latin):
cere. qͣm m̃bra sua .i. m̃bra dei subã dei
et plane dm̃i ⁊ in pcc̃i uoraginem tra¬
dere ⁊pene sempit̾ne colligatõne dãp¬
nare. Si enim eẽt illis m̃bris peccandi
uł nõ peccandi lib̾um arbitum. q̃mꝙͣ¬
incõmutabilis ꝙ̃ admod̃ hoc dicatur
nõ inuenitur. ds̃ enĩ oĩo peccare nõ pt̃
sicut negare se ip̃m uõ pt̃. homo autẽ
p̃t peccare. ⁊ dm̃i negare. s si nõ uult:
nõ facit. si ergo istis m̃bris dei ur̃i ue¬
lut humane anue ac rõnali ẽẽt ut
dixi peccandi uł nõ peccandi lib̾um uo¬
luntatis arbitͥum recte fortasse pro
gͣuib criminib illo globi supplitio
plect̾etur. Nunc aut̃ lib̾tatem uolũ¬
tatis illas particłas hũisse dicere nõ
potestis: quam totus ds̃ ip̃e nõ hũit.
Quia si eas nõ mitt̾et in rcc̃m: totus
a tenebraꝵ gente ꝑuasus peccare co¬
g̾etur. Quod si cogi nõ posset: pecca¬
uit cum eas eo misit ubi cogi possẽt.

Expanded text:
cere quam membra sua, id est membra dei. substantiam dei cere quam membra sua, id est membra dei. substantiam dei et plane deum et in peccati uoraginem tradere et poenae sempiternae conligatione damnare. si enim esset illis membris peccandi uel non.peccandi liberum arbitriumincommutabilis, quemadmodum hoc dicatur, non inuenitur; deus enim omnino peccare non potest, sicut negare se ipsum non potest; homo autem potest peccare et deum negare, sed si nolit, non facit — si ergo istis membris dei uestri uelut animae humanae ac rationali esset, ut dixi, peccandi uel non peccandi liberum uoluntatis arbitrium, recte fortasse pro grauibus criminibus illo globi subplicio plecterentur. nunc autem libertatem uoluntatis illas particulas habuisse dicere non potestis, quam totus deus ipse non habuit, quia si eas non mitteret in peccatum, totus a tenebrarum gente peruasus peccare cogeretur: quod si cogi non posset, peccauit, cum eas eo misit, ubi cogi possent.
Abbreviated transcription (Latin):
ad tale dedetus innocentem ip̃e dampna¬
uit: ut illam uinc̾e̾t quod timebat. etiã
ip̃e lub tam exitiosa ncc̃itate dampnat
ut ei dampnata pars eius posset ignos¬
cere: si cum iam miser sit uł humił
eẽt. Nunc aut̃ quis ferat rep̾hendi a uo¬
bis dm̃ irascentem suis alienis ꝙ pec¬
cantib: cum ds̃ quem fingitis. m̃bra
sua que coactus coegit ire in fauces poc̃i
poster dampnet in globo: Nuod quidẽ
cum faciet: ut dicitis iram nõ hẽbit.
S miror si frontem hẽbit inferendo
in eos qiͣ uindictam: a quib petere de¬
beret ueniam ⁊ dicere Obsecro ignos¬
cite: m̃bra mea estis. Nñ ego in uosi
istud nisi uictus ncc̃itate face̾ possem
scitis ⁊ uos: ꝙ tunc qñ uos huc misi
horrendus hostis eruꝑat. Quod autem
nunc uos hic illigo: timeo ne rursus e¬
rumpat. Iam certe ctiam illud fatem̃
młto melius ẽẽ hoĩm milia ob ulłam
uł leuem culpam tprali morte int̾fi¬

Expanded text:
ad tale dedecus innocentem ipse damnaad tale dedecus innocentem ipse damnauit, ut per illam uinceret, quod timebat, etiam ipse sub tam exitiosa necessitate damnatus, ut ei damnata pars eius posset ignoscere, si cum iam miser sit. uel humilis esset! nunc autem quis ferat reprehendi a uobis deum irascentem suis alienisque peccantibus, cum deus, quem fingitis, membra sua, quae coactus coegit ire in fauces peccati, postea damnet in globo? quod quidem cum faciet, ut dicitis, iram non habebit. sed miror, si frontem habebit inferendo in eos quasi uindictam, a quibus petere deberet ueniam et dicere: obsecro, ignoscite, membra mea estis; quando ego in uos istuc nisi uictus necessitate facere possum? scitis et uos, quod tunc, quando uos huc misi, horrendus hostis eruperat; quod autem nunc uos hic inligo, timeo, ne rursus erumpat. iam certe etiam illud fatemini multo melius esse hominum milia ob nullam uel leuem culpam temporali morte interfi
Abbreviated transcription (Latin):
cie fugisset adam: qͣm ip̃e pͥmo a facie
dure ac dire noc̃ĩtatis. ⁊ post a facie di¬
uerse atq adũse gentis quo fug̾et
nõ hr̃et. Qñto melius irature huma¬
ne iuideret iutam beatam: quam
naturam diuinam daret in misertã
desid̾aret sanguinem ⁊ adipem sacri¬
fitioꝵ potius qͣm ip̃e totiens etiam ydo¬
lts mactaretur. mixtus adipi ⁊ sangͥ¬
ni õmi nictimaꝵ. ꝑturbaretur zelo
si illa sacrifitia ⁊ dus alus offerren¬
tur. potius qͣm ip̃e ligatus nõ solum
m omnib frugib. u̾m otiam in oĩb
carnib ꝑomnes aras oĩb de monib
offerretur. Qñto melicis uł indigna¬
tione ꝯmotus ac turbidtis peccanti¬
b ⁊ suis ⁊ alienis irascẽtur. qͣm solũ
ip̃e nõ solum in omnib irascentib.
s etiam in omnib timentib turba¬
retur: in peocantib omnib comqͥna¬
retur. in dampnatis omnib piiniret᷑
ubiq ligatits ex illa sua parte quam

Expanded text:
cie fugisset Adam, quam ipse primo a facie cie fugisset Adam, quam ipse primo a facie durae ac dirae necessitatis et postea a facie diuersae atque aduersae gentis quo fugeret non haberet! quanto melius naturae humanae inuideret uitam beatam quam naturam diuinam daret in miseriam, desideraret sanguinem et adipem sacrificiorum potius, quam ipse totiens etiam idolis mactaretur, mixtus adipi et sanguini omnium uictimarum, perturbaretur zelo, si illa sacrificia et diis aliis offerrentur, potius quam ipse ligatus non solum in omnibus frugibus, uerum etiam in omnibus carnibus per omnes aras omnibus daemonibus offerretur! quanto melius uel humana indignatione conmotus ac turbidus peccantibus et suis et alienis irasceretur, quam ipse non solum in omnibus irascentibus, sed etiam in omnibus timentibus turbaretur, in peccantibus omnibus coinquinaretur, in damnatis omnibus puniretur ubique ligatus ex illa sua parte, quam
Abbreviated transcription (Latin):
semus. Presciebat. timebrat. dolebat.
s quid fac̾e̾t nõ hẽbat. In hus ergo sue
miserte tenebris: ex et̾nitate u̾satus
est. Rec postea nouam lucem que ab eo
tenebras figaret miratus est. s alias
tenebras quas semꝑ timuit magno
malo sue lucis exꝑtus est. Qnͣto meliꝰ
nõ dicam p̾ceptum daret sicut ds̃. s
p̾ceptum accipet sicut homo: ꝙ bono
suo custodiret malo suo contempn̾et.
In utroq tñ motu animni libera uolũ¬
tate utẽtur potius: qm ꝯtra uolunta¬
tem ad contenebrandam lucem suam
meuttabili noc̃itate p̾m̾etur. Nam il¬
lud młto titiq meluts eẽt ut p̾ceptũ
daret humane nature. quam peccatu¬
ram eẽt nesciret. quam naturam suã¬
nocĩtate compulsus. peccare ꝯpellet.
Euigilate ⁊ dicite nob quõ uicit tene¬
bras: quem uicit noc̃itas. Hec iam e¬
rat aptid illum hostis maior aqua uic¬
tus. ⁊ iussus cum mtnore pugnauit.
Qnͣto melitts nesciret quo ab eius fa¬

Expanded text:
samus: praesciebat, timebat, dolebat, samus: praesciebat, timebat, dolebat, sed quid faceret non habebat. in his ergo suae miseriae tenebris ex aeternitate uersatus est nec postea nouam lucem, quae ab illo tenebras fugaret, miratus est, sed alias tenebras, quas semper timuit, magno malo suae lucis expertus est. quanto melius, non dicam, praeceptum daret sicut deus, sed praeceptum acciperet sicut homo, quod bono suo custodiret, malo suo contemneret, in utroque tamen motu animi libera uoluntate uteretur potius quam contra uoluntatem ad contenebrandam lucem suam ineuitabili necessitate premeretur! nam illud multo utique melius esset, ut praeceptum daret humanae naturae, quam peccaturam esse nesciret, quam naturam suaitate pressus peccare conpelleret. euigilate et dicite nobis, quomodo uincit tenebras, quem uincit necessitas. haec iam erat apud illum hostis maior, a qua uictus et iussus cum minore pugnauit. quanto melius nesciret, quo ab eius fa
Abbreviated transcription (Latin):
ca. Hoc enim culpe imputabitur dãp¬
nandis in globo illis reliquuis ꝙ erra¬
re de a pͥore lucida sua natura passe sũt:
et inimice lumnini scõ extiterunt. Qd
anqͣm eis accederet ex et̾nitate si ne¬
sciebant hoc sibi futurũ et̾nas ig¬
norantic tenebras. si aut̃ sciebant et̃¬
nas timoris tenebras patiebantur.
nebris ex et̾nitate u̾sata est. Rec po¬
stea lucem nouam nurata est:s alie¬
nas tenebras alias quas semꝑ time¬
bat incurrit. Porro ip̃e ds̃ cuius illa
pars erat si eid parti sue futurum
tantũ malum timebat: etiam ip̃m
occupau̾ant timoris tenebre. Si aut̃
hoc futurum nesciebat: ignorantie
tenebris cecabatur. Si aut̃ hoc parti
sue futurũ sciebat ⁊ nõ timebat: pe¬
iores sunt tenebre tante crudelitatis
q̃mn ul ignorantie uł timoris. Neq
deo s abyle fcãm clem̃tissime creditis:
sic laudat apłs. Si patitur imũ m̃brũ.
compatittutut omnia m̃bra. S nõ accu¬

Expanded text:
ca. Hoc enim culpae imputabitur damca. Hoc enim culpae imputabitur damnandis in globo illis reliquiis, quod errare se a priore lucida sua natura passae sunt, et inimicae lumini sancto extiterunt: quod antequam eis accideret, ex aeternitate, si nesciebant hoc sibi futurum, aeternas ignorantiae tenebras, si autem sciebant, aeternas timoris tenebras patiebantur. nebris ex aeternitate uersata est nec postea lucem nouam mirata est, sed alias tenebras alienas, quas semper timebat, incurrit. porro ipse deus, cuius illa pars erat, si eidem parti suae futurum tantum malum timebat, etiam ipsum occupauerant timoris tenebrae; si autem hoc futurum nesciebat, ignorantiae tenebris. caecabatur; si autem hoc parti suae futurum sciebat et non timebat, peiores sunt tenebrae tantae crudelitatis quam uel ignorantiae uel timoris; nequedeo, sed ab hyle factam dementissime creditis, sic laudat apostolus: si patitur unum membrum, conpatiuntur omnia membra. sed non accu
Abbreviated transcription (Latin):
lipientem. ut dm̃i colat nõ q̃ͣlem coli¬
mus qui unus ⁊uerus est: s qualem
nos colere dicitis qui ur̃is uł calump¬
niis uł suspitõnib fictus est. Ronne
etiam iste meliorem colit qͣm uos: Qute¬
so enum ad u̾tite ⁊ qͣlescumq ocłos aꝑi¬
te. Neq enim opus est magno acunr¬
ne ingenu: ut hoc quod dicam ꝑspici
possit. Ommes peudentes imprudentes¬
q appello audite adutite. iudicate. Nnͣ¬
to entm melius ds ur̃ ex et̾nitate usa¬
cus ẽẽt in tenebris: quam coet̾nam sͥ
it cognatam lucem mnsuset in tenebͥs
lñto melius exhortam sibi nouam
ucem ad fugandas tenebeas miratus
audaret: qm irruentes sibi uet̾es
tenebeas nisi sua luce contenebrata e¬
uttare nõ posset. Infelix si ꝑturbatits:
crudelis si securus hoc fecit. Melius
en un certe a se fcãm lucem uidens
miraretur bonam: quam a se genita
facet malam que sic ab eo reppulit
tenebras mumicas. ut ei fieret inimi¬

Expanded text:
sipientem, ut Deum colat, non qualem colisipientem, ut Deum colat, non qualem colimus, qui unus et verus est; sed qualem nos colere dicitis, qui vestris vel calumniis vel suspicionibus fictus est: nonne etiam iste meliorem colit quam vos? Quaeso enim, advertite et qualescumque oculos aperite: neque enim opus est magno acumine ingenii, ut hoc quod dicam, perspici possit; omnes prudentes imprudentesque appello: audite, advertite, judicate. Quanto enim melius deus vester ex aeternitate versatus esset in tenebris, quam coaeternam sibi et cognatam lucem mersisset in tenebras? Quanto melius exortam sibi novam lucem ad fugandas tenebras miratus laudaret, quam irruentes sibi veteres tenebras nisi sua luce contenebrata, evitare non posset? Infelix, si perturbatus; crudelis, si securus hoc fecit. Melius enim certe a se factam lucem videret, et miraretur bonam, quam a se genitam faceret malam: quae sic ab eo repulit tenebras inimicas, ut ei fieret inimi
Abbreviated transcription (Latin):
Que nõ pp̃ ulciscendi libidinem. s pp̃
idicandi iugorem: certo usu loqui¬
tõnis ira nominatur. Rec obleuia
uł ulła ꝯmissa hoĩm milia ꝑim̃tem
s equissimo examine ꝑ tpralcũ mor¬
taltum mortes utilitatem timoris
sut ppłis imponentem. Rec sine ullo
delicte ceca confusione uestos pocõres¬
q punientem: s iustis salubrem or
bitam seuitatem pp̃ equicatem di¬
stribuentem. Unde uos apparet ma¬
nichei suspitõnib ur̃ĩs ẽẽ deceptaꝙ
cum male intsłigendo scripturas no¬
stras. uł malos intellectores exptendo
falsa de catholicis creditis. Ac sic relic¬
ta sana doctrina ꝯũsi ad sacrilegas
fabulas nimiũ ꝙ ꝑtisi ⁊ alienati a
locietate scõꝵ: nec ex nouo testamñto
otiei uiltio inde talua pftermnius q̃lia
i uet̾e arguitis. Unde fit ut ad uersus
nos sicut adtisus paganos. utrumq¬
cestam̃tum defendere compellanuit. S
facite aliquem prorsus carnalit̾ ita de¬

Expanded text:
quae non propter ulciscendi libidinem, sed propter quae non propter ulciscendi libidinem, sed propter iudicandi uigorem certo usu locutionis ira nominatur; nec ob leuia uel nulla commissa hominum milia perimentem, sed aequissimo examine per temporales mortalium mortes utilitatem timoris sui populis inponentem; nec sine ullo delectu caeca confusione iustos peccatoresque punientem, sed iustis salubrem corbitam seueritatem propter aequitatem distribuentem: unde uos adparet, Manichaei, suspicionibus uestris esse deceptos, cum male intellegendo scripturas nostras uel malos intellectores experiendo falsa de catholicis creditis ac sic relicta sana doctrina conuersi ad sacrilegas fabulas nimiumque peruersi et alienati a societate sanctorum nec ex nouo testamento corrigi uultis, unde talia proferimus, qualia in uetere arguitis. unde fit, ut aduersus uos sicut adTestamentum defendere compellamur. CAPUT XXII. Sed facite aliquem prorsus carnaliter ita de
Abbreviated transcription (Latin):
bre in eo nõ sunt ulle. atq in seip̃o h̃¬
tat lucem in accessibilem. Cuius luci
et̾ne candor est coet̾na sapĩa. Nec lucis
mopinate adintratorem. s lucis facte
creatorem ut subsisteret: approbatoꝵ
ut manet. Rec ignarũ futurt: s mĩ¬
datorem p̾cepti ⁊ dampnatorem delic
Ut adũsus mobedĩam uiste prolata
iundicta p̾sentes cohercet: futuros¬
qr t̾reret. Nec imꝓuidum nesciendo
querentem: s int̾rogando udicantẽ
Rec muidũ ac tim̃tem: s ab et̾na ni¬
ta que iuste obedienti datur p̾uarica¬
torem uste phibentem. Rec sangui¬
nis ⁊ adipis appetentem: s carnali p¬
puilo congrius sacrifitiis impositis
ꝑ quasdam figutas uerũ sacrifitum
ꝑinittentem. Rec liuida ꝑturbatõne
s tnͣquilla bonitate ⁊ elantem: ne uni
deo debens anuma castitatem ꝑ młtos
falsos corrupta ⁊ ꝓstituta turpetur
Rec ira uelut humana turbide seui
entem: s seuere iusta retribitentem

Expanded text:
brae in eo non sunt ullae, atque in se ipso habrae in eo non sunt ullae, atque in se ipso habitat lucem inaccessibilem, cuius luciaeternae candor est coaeterna Sapientia . Nec lucis inopinatae admiratorem: sed lucis factae creatorem, ut subsisteret; approbatorem, ut maneret. Nec ignarum futuri: sed mandatorem praecepti, et damnatorem delicti; ut adversus inobendientiam juste prolata vindicta praesentes coerceret, futurosque terreret. Nec improvidum nesciendo quaerentem: sed interrogando judicantem. Nec invidum ac timentem: sed ab aeterna vita, quae juste obedienti datur, praevaricatorem juste prohibentem. Nec sanguinis et adipis appetentem: sed carnali populo congruis sacrificiis impositis, per quasdam figuras verum sacrificium promittentem. Nec livida perturbatione, sed tranquilla bonitate deo debens anima castitatem per multos falsos corrupta et prostituta turpetur; nec ira uelut humana turbide saeuientem, sed alia diuina seuere iusta retribuentem,
Abbreviated transcription (Latin):
inquit a nob̾. qͣlis finis erit eis qui
nõ credunt dei eiingłio: Et si uistus
iux salus erit. poc̃or ⁊ impius ubii
parebunt: Hinc enĩ intlłigitur quõ
nõ parcatur impiis tamqͣm sarmẽ¬
tis p̾cisis ad combustionem: qñ iustis
nõ parcrtur pp̃ ꝑficiendam purgatõ¬
nem. Ram ⁊ ip̃ẽ petrus testatur hec
illius uoluntate fieri. qui in libris
uet̾ib ait. nõ parcam nec iusto nec
pccõri Dicit enĩ ⁊ ip̃e. Melius est bñ
facientes si uelit sp̃c dei pati: q̃m
malefacientes. Cum ergo ex uolun¬
tate sp̃c dei patiuntur bñfacientes.
nõ parcitur uistis. Cũ aut̃ malefatiẽ¬
tes: nõ parcitur poc̃orib. Scd̾ illius tan
uoluntatem fit utrũq: qui ait non
parcam nec iusto nec pccõri. Illum fla¬
gellando ut filium: illum puntendo rr
imptũ. Eoce ostendi qͣntum potui nos
nõ colere diu̾sitatem ex et̾nitate in
tenebris dm̃. s eum qui lux est ⁊ tene¬

Expanded text:
inquit, a nobis, qualis finis erit eis, qui inquit, a nobis, qualis finis erit eis, qui non credunt dei euangelio? et si iustus uix saluus erit, peccator et inpiusparebunt ? Hinc enim intelligitur quomodo non parcatur impiis, tanquam sarmentis praecisis ad combustionem; quando justis non parcitur propter perficiendam purgationem. Nam et ipse Petrus testatur haec illius voluntate fieri, qui in Libris veteribus ait, Non parcam, nec justo, nec peccatori. Dicit enim et ipse: Melius est bene facientes, si velit Spiritus Dei, pati, quam male facientes . Cum ergo ex voluntate Spiritus Dei patiuntur bene facientes, non parcitur iustis, cum autem male facietes, non parcitur peccatoribus; secundum illius tamen uoluntatem fit utrumque, qui ait: non parcam nec iusto nec peccatori, illum flagellando ut filium, llum puniendo ut inpium. Ecce ostendi, quantum potui, nos non colere deuersatum ex aeterno in tenebris deum, sed eum, qui lux est, et tene
Abbreviated transcription (Latin):
tus eius ꝑfice̾tur: Quis hoc dixerit:
Ib illo igitur traditus erat iustus
colaphirandus angło sathane: qui
ꝑ ermm tradebat ⁊ inuistos ip̃i satha¬
ne. De quib idem dicit. Quod tradidi
sathane ut discant nõ blasphemare
Iam ne intlłigitis quõ ille desuꝑ nõ
parcat nec usto nec pccori: An qr illic
gladius nomiuatus est amplius ex¬
horrescitis Aliud est enĩ colaphirari
aluid oocidi: Quasi u̾o nõ du̾sis mor¬
tium gen̾ib ꝓstrata sint martyrũ
milia. aut hoc re uera ꝑsecutores in
potestate hẽrent nisi eis desuꝑ data
cẽt ab illo qui dixit. nõ parcam nec
iusto nec pocõri. cum ip̃e dñs martyꝵ¬
aꝑtissime pylato dicat. nõ hẽres ĩ me
potestatem: nisi tibi data ẽẽt desuꝑ.
Has pressuras ꝑsecutionesq iustoꝵ
ditui dei. Que sententia latiis ab apło
petro manifestatur. sicut sup̃ ꝯme¬
moraui: ubi ait tp̃s ẽẽ ut iuditiũ
incipiat a domo dñi. Et si mitium

Expanded text:
tus ejus perficeretur. Quis hoc dixerit? tus ejus perficeretur. Quis hoc dixerit? Ab illo igitur traditus erat justus colaphizandus angelo satanae, qui per eum tradebat et injustos ipsi satanae; de quibus idem dicit: quos tradidi satanae, ut discant non blasphemare. iamne intellegitis, quomodo ille desuper non parcat nec iusto nec peccatori? an quia illic gladius nominatus est, amplius exhorrescitis ? aliud est enim colaphizari, aliud occidi. quasi uero non diuersis mortium generibus prostrata sint martyrum milia aut hoc reuera persecutores in potestate haberent, nisi eis desuper data esset ab illo, qui dixit: non parcam nec iusto nec peccatori, cum ipse dominus martytissime Pilato dicat: non haberes in me potestatem, nisi data tibi esset desuper. has pressuras persecutionesque iustorum dicii dei. quae sententia latius ab apostolo Petro manifestatur, sicut supra commemoraui, ubi ait tempus esse, ut iudicium incipiat a domo domini. et si initium,
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ hoĩm est tanta iustitia preditus.
cui nõ sit nccĩa temptatio tribula¬
tõnis: uł ad ꝑfitiendam uł ad ꝯfir¬
mandam uł ad ꝓbandam uirtutem.
Nisi forte nec paulũ isti apłm inter
iustos num̾ant qui ꝙͣuis humilit̾
et u̾acit̾ sua p̾c̾ita pocã fateatur.
tñ se ex fide ihu xp̃i iustificatũ gr̃as
agit. An u̾o illi parcebat ille quem
uani nõ intlłigunt dicentem: non
parcam nec iusto nec pocõri: Iudi¬
ant ergo ip̃i. Et ne magnitudine
inquit reuelationũ extollar. datus
est mͥ stimulus carnis angłs sacdime
qui me colaphiret. Propt quod ter do¬
minũ rogaui ut auferretur a me. et¬
dixcit mͥ. Sufficit tibi grã mea. nam uir¬
tuo in infirmitate ꝑficitur. Ecce iusto
nes parcebat: ut eius uirtutem in in¬
firmitate ꝑficeret qui ei dederat cola¬
phiyrantem angłm sathaue. Risi dici¬
tis ꝙ eum dyubolis dedit. Dyabolus gͦ
agebat ne magnitudine reuelatio¬
num paulus extolleretur: ⁊ ut uir¬

Expanded text:
enim hominum est tanta iustitia praeditus, enim hominum est tanta iustitia praeditus, cui non sit necessaria temptatio tribulationis uel ad perficiendam uel ad confirmandam uel ad probandam uirtutem, nisi forte nec Paulum isti apostolum inter iustos numerant. qui quamuis humiliter et ueraciter sua praeterita peccata fateatur, tamen se ex fide Iesu Christi iustificatum gratias agit. an uero illi parcebat ille, quem uani non intellegunt dicentem: non parcam, nec iusto nec peccatori? audiant ergo ipsum: et ne magnitudine, inquit, reuelationum extollar, datus est mihi stimulus carnis angelus satanae, qui me colaphizet: propter quod ter dominum rogaui, ut auferretdixit mihi: sufficit tibi gratia mea; nam virtus in infirmitate perficitur . Ecce nec justo parcebat, ut ejus virtutem in infirmitate perficeret, qui ei dederat colaphizantem angelum satanae: nisi dicitis quod eum diabolus dederit. Diabolus ergo agebat, ne magnitudine revelationum Paulus extolleretur, et ut vir
Abbreviated transcription (Latin):
straremus qnͣtum ẽẽt nefas sacras
nuptias adire. q̃ rentem ibi głam
non sponsi s sitam. uł si quid forte
aliud illa uestis meliore incellectu
significare inueniretur. Aut quod
añ ocłos regis int̾ficumtur qui eũ
sibi regnare nolũunt. nõ longo for¬
te sermone nr̃o appareret. nõ ꝙ̃adm
nlła culpa est hoĩs si nollet sibi reg¬
nare quenqͣm hot̾em: ita ulłam uł
nare in cuius solius regno iecte bea¬
te. semꝑq iuuitur. Iam illud quod¬
ultimũ faustus posuit insidians ne¬
terib libris tamq̃m iutuꝑantib dm̃
quod minetur gladiũ quo nemini
parcat nec iusto. nec pocõri: cũ paga¬
no exponetur quõ accipiend̾ sit. for¬
tassis nec nouo nec uet̾i testamẽto
aut nõ apparet ut cecis. aut displicet
ut pusis. S ũmus quippe ille uitis a¬
gricola alit̾ parat falcem sarm̃tis
fructuosis. alit̃ infructuosis. Camẽ
nõ parcit nec ꝓbis nec reꝓbis illis
purgandis. illis amptitandis. Nls

Expanded text:
straremus, quantum esset nefas sacras straremus, quantum esset nefas sacras nuptias adire quaerentem ibi gloriam non sponsi, sed suam, uel si quid forte aliud illa uestis meliore intellectu significare inueniretur; aut quod ante oculos regis interficiuntur, qui eum sibi regnare noluerunt, non in longo forte sermone nostro adpareret, non quemadmodum nulla culpa est hominis, si nollet sibi regnare quemquam hominem, ita nullam uel nare, in cuius solius regno recte, beate semperque uiuitur. Iam illud ultimum quod Faustus posuit insidians ueteribus libris tamquam uituperantibus deum, quod minetur gladium. quo nemini parcat, nec iusto nec peccatori, cum pagano exponeretur, quomodo accipiendum sit, fortassis nec nouo nec ueteri testamentoaut non adparet ut caecis aut displicet ut peruersis. summus quippe ille uitis agricola aliter parat falcem sarmentis fructuosis. aliter infructuosis, tamen non parcit nec probis nec reprobis, illis purgandis, illis amputandis. nullus
Abbreviated transcription (Latin):
custodia diligens adhibetur. Qd dm̃
facere cum plebem suam tamqͣm cõ¬
iugeni alloquitut. quam ꝑ multos
falsos deos fornicari nõ uult. non so¬
lum sine dubitatõne. u̾m etiam cũ
iꝵ actione nob̃ utile est confiteri
u ⁊ deira dei dix̾im. Neq enum ꝑtur¬
ntur d̾s cum infert tram: s ira pro
uindicta ponitur. siue abusione. siue
liqua p̾cedentis lingne ꝓpͥetate. De
int̾fectis aut̃ hõim inilib nõ mirare¬
nir si dei iuditiũ nõ negaret. quod
neꝙ pagani negant: qui dei ꝓuiden¬
ta istam uniu̾sitatem regi ⁊ ammi¬
nistrari a sũmis usq ad yma conce¬
dunt. Nd̃ si ⁊ hoc negaret. uł suoꝵ au¬
doritate facilius uł aliqͣnto diutius
certaꝵ rõnũ dilputatione ꝯuinc̾etur.
uł tamqͣm nimiũ durus ⁊ stolidus
ip̃i quod eẽ nõ cred̾e̾t diuino iuditio
relinq̃retur. Leura porro uł ulła com
nec leuia. Uelut quod exempli grã
posiumus de ueste nuptiali demon¬

Expanded text:
custodia diligens adhibetur, quod deum custodia diligens adhibetur, quod deum facere, cum plebem suam tamquam coniugem adloquitur, quam per multos falsos deos fornicari non uult. non solum sine dubitatione, uerum etiam cum gratiarum actione nobis utile est confiteri. hoc et de ira dei dixerim; neque enim perturbatur deus, cum infert iram, sed ira pro uindicta ponitur siue abusione siue aliqua praecedentis linguae proprietate. De interfectis autem hominum milibus non miraretur, si dei iudicium non negaret: quod neque pagani negant, qui dei prouidentia istam uniuersitatem regi et administrari a summis usque ad ima concedunt. quodsi et hoc negaret, uel suorum auctoritate facilius uel aliquanto diutius certarum rationum disputatione conuinceretur, uel tamquam nimium durus et stolidus ipsi, quod esse non crederet, diuino iudicio relinqueretur. leuia porro uel nulla commnec leuia. uelut quod exempli gratia posuimus de ueste nuptiali, demon
Abbreviated transcription (Latin):
bis ea que pͥora posu uirtutib que atĩ
postiora uitiis apponant: pleni sunt cũ
libri eoꝵ cum abusione istoꝵ nominũ
que ppͥe uitia signi ficant. etiam uirtu¬
tes sic appellantur. cum uł cupiditas
mora re ualeat que ad silem licentiam
mos loquutionis usurpat. Huc acce¬
dit etiam singłaꝵ quaꝵq linguaꝵ su
quedam ꝓpͥetas. Nam in eccłasticis lit
politum recolo. Cui rei sermonis etiã
cotidiani consuetudo concordat. Gieci
duas res uicinas quid̃ s tñ distinctas
nuo nomme appeslant laborem ⁊ dolo¬
rem. Nos eas singulis nõib enuntia
dnob quoq nocabulis significant.
unde fieri pt: ut excepta u̾boꝵ abu¬
sione que in omnibz lingius late pa¬
tet. aliqua etiam hebree lingue ꝓpͥeta¬
te zelus in utroq ponatur. sie cum
ꝯingis adult̾io turbatus animus
contabescit quod in dm̃i crede̾ nõ p̃t:
liue cum seruande pudicitie quigali

Expanded text:
bis ea, quae priora posui, uirtutibus, quae autem bis ea, quae priora posui, uirtutibus, quae autem posteriora, uitiis adponant: pleni sunt tamen libri eorum, cum abusione istorum nominum, quae proprie uitia significant, etiam uirtutes sic appellantur, cum uel cupiditas morare ualeat, quae ad similem licentiam mos locutionis usurpat? huc accedit etiam singularum quarumque linguarum sua quaedam proprietas. nam in ecclesiasticis litteratione positam recolo. cui rei sermonis etiam cotidiani consuetudo concordat. Graeci duas res uicinas quidem, sed tamen distinctas uno nomine appellant, laborem et dolorem, nos eas singulis nominibus enuntduobus quoque uocabulis significant. unde fieri potest, ut excepta uerborum abusiene, quae in omnibus linguis late patet, aliqua etiam hebraeae linguae proprietate zelus in utroque ponatur, siue cum coniugis adulterio turbatus animus contabescit, quod in deum cadere non potest, siue cum seruandae pudicitiae coniugalis
Abbreviated transcription (Latin):
ceptis ꝓ quib se in t̾ris demonia co¬
lenda supponent. ⁊ sibi sacrificari a
deceptis ⁊ ꝑdicis ⁊ ꝑdicis flagitarẽt.
Sacrificium ergo nõ solum cũ iuste
imꝑat uerus d̾s s etiam cũ suꝑbe
exigit falsus ds: satis ostendit cui
debeatur. Hec illi pagano si eẽt diffi¬
cilior ad credend̃ etiam illa ꝓpħia pet¬
suaderem in qua tam longe ꝯscripta
sunt que nunc impleta monstraiẽ
Quod si ⁊ hanc ꝯtempu̾et: hoc quoq
agnosce̾m potius qͣm mirarer. qͣndo¬
quid nõ omnes fuisse credituros in
etusd̃ ꝓpħie u̾itate recolerem. Si as
zelantem xp̃m uł dm̃ ex utroq tesq¬
mento mͥ obic̾et. atq ip̃m u̾bũ exa¬
gitaret: nich aliud qm se oĩm lute¬
raꝵ uł exꝑtem uł negligentem oł¬
deret. Cum enĩ docti eoꝵ disc̾nant in
uoluntatem ⁊ cupiditatem. gaudi¬
um ⁊ letitiam. cautionem ⁊ metib
astutiam. fidutiam ⁊ audatiam ⁊ mlꝗ
in hunc modũ. ita ut in hiis binis uer¬

Expanded text:
ceptis, pro quibus se in terris daemonia coceptis, pro quibus se in terris daemonia colenda subponerent et sibi sacrificari a deceptis et perditis flagitarent. sacrificium ergo non solum cum iuste imperat uerus deus, sed etiam cum superbe exigit falsus deus, satis ostendit, cui debeatur. haec illi pagano, si esset difficilior ad credendum, etiam ipsa prophetia persuaderem, in qua tam longe ante conscripta sunt, quae nunc inpleta monstrarem. quodsi et hanc contemneret, hoc quoque agnoscerem potius quam mirarer, quandoquidem non omnes fuisse credituros in eiusdem prophetiae ueritate recolerem. Si autem zelantem Christum uel deum ex utroque testamento mihi obiceret atque ipsum uerbum exagitaret, nihil aliud quam se omnium litterarum uel expertem uel neglegentem ostenderet. cum enim docti eorum discernant inter uoluntatem et cupiditatem, gaudium et laetitiam, cautionem et metumastutiam, fiduciam et audaciam et multa in hunc modum, ita ut in his binis uer
Abbreviated transcription (Latin):
dos fideles in omnib gentib. ⁊ introdi¬
cendos in regnum celoꝵ ⁊ sacrartũ an¬
geloꝵ ac uitam et̾nam. Hinus itaq
ueri sacrifitu sicut religiosa p̾dican¬
ta hebrei celebrauunt: ita sacrilega
imitamenta pagani. Qm̃ que unmo¬
lant gendes ait apłs. demonus mnno¬
lant ⁊ nõ deo. Antiqua enĩ res est pre¬
nunttatiua immolatio sangiunis. fi¬
turam passionem mediatoris ab mi¬
tio gen̾is humani testificans. Hanc
enim pͥmus abel obtulisse in sacris
lict̾is inuenitur. Non igitur mirũ
est si p̾uaricatores angłi quoꝵ duo
maxima uitia sunt suꝑbia acq fal¬
tia ꝑ hunc aerem uolitãtes ꝙ un
uero deo deberi nou̾ant hoc sibi a suis
cultorib exegerunt a quib dii puta¬
ri uolu̾unt dante sibi locũ uanitate
cordis humani. maxime cũ ex desi¬
derio mortuoꝵ constutũentur yma¬
gines unde silachroꝵ usus exortus
est.⁊ maiori adulatione diuini hono¬
res deferrentur tamqͣm in celum ie¬

Expanded text:
dos fideles in omnibus gentibus, et introdudos fideles in omnibus gentibus, et introducendos in regnum coelorum et sacrarium Angelorum ad uitam aeternam. huius itaque ueri sacrificii sicut religiosa praedicamenta Hebraei celebrauerunt, ita sacrilega imitamenta pagani, quoniam quae immolant gentes, ait apostolus, daemoniis immolant, et non deo. antiqua enim res est praenuntiatiua immolatio sanguinis futuram passionem mediatoris ab initio generis humani testificans; hanc enim primus Abel obtulisse in sacris litteris inuenitur. non igitur mirum est, si praeuaricatores angeli, quorum duo maxima uitia sunt superbia atque fallacia, per hunc aerem uolitantes, quod uni uero deo deberi nouerant, hoc sibi a suis cultoribus exegerunt, a quibus dii putari uoluerunt dante sibi locum uanitate cordis humani, maxime cum ex desiderio mortuorum constituerentur imagines, unde simulacrorum usus exortus est, et maiore adulatione diuini honores deferrentur tamquam in caelum re
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ cuiqͣm dm̃ ꝙ malos beatos fieri
nõ sineret si uellet dice̾: plenos inue¬
niret suoꝵ libros de hac re ad diuinam
ꝓuidentiam ꝑtinentes. De sacrifitiis
u̾o nicħ aliud mͥ paganus obio̾e̾t. nisi
cur apud eos illa rep̾hendamus: cum
m nr̃is uet̾ib libris talia sibi ds̃ nr̃
iussisse legẽtur offerri. Hic ergo de
uero sacrifitio latius fortasse disserẽs
demonstrarem id nõ deberi nisi uni
uero deo. quod ei imus uerus sacerdos
obtulit mediator dei ⁊ hoĩm. Cuius sa¬
crifitii ꝓmissiuas figuras in uicti¬
mis anunaliũ celebrari oportebat.
pp̃ ꝯmendatõm future carnis ⁊ san¬
giunis ꝑ quam unam uictimam fie¬
ret remissio poc̃oꝵ de carne ⁊sangͥ¬
ne ꝯtractoꝵ que regnil dei nõ possi¬
sacrifitio significabat: uelut ab sor¬
bens mortem in uictoria. In eo auf
ppło hec rite celebrata sunt. cuius ⁊¬
regnum ⁊ lecerdotiũ ꝓpl̃ã erat uentur
regis ⁊ sacerdotis ad regendos ⁊ ꝯsecran¬

Expanded text:
autem cuiquam deum, quod malos beatos fieri autem cuiquam deum, quod malos beatos fieri non sineret, si uellet dicere, plenos inueniret suorum libros de hac re ad diuinam prouidentiam pertinentes. De sacrificiis uero nihil aliud mihi paganus obiceret., nisi cur apud eos illa reprehendamus, cum in nostris ueteribus libris talia sibi deus noster iussisse legeretur offerri. hic ego de uero sacrificio latius fortasse disserens demonstrarem id non deberi nisi uni uero deo, quod ei unus uerus sacerdos obtulit, mediator dei et hominum: cuius sacrificii promissiuas figuras in uictimis animalium celebrari oportebat propter commendationem futurae carnis et sanguinis, per quam unam uictimam fieret remissio peccatorum de carne et sanguine contractorum, quae regnum dei non possisacrificio significabat, velut absorbens mortem in victoriam . In eo autem populo haec rite celebrata sunt, cujus regnum et sacerdotium prophetia erat venturi Regis et Sacerdotis ad regendos et consecran
Abbreviated transcription (Latin):
digna deo de nr̃is uetib littis ĩ sermo¬
ne suo posuit: ꝯtra paganũ ⁊ in eũn¬
gelico se us apłico sermone calia re¬
prehendentem ita fortasse defendem
ut paria de auctorib eoꝵ sicut paulus
nr apud athemenses fecit ꝯmemora¬
rem. Inueniremus enĩ fortasse et in
littis eoꝵ. dm̃ mundi creatorem ac fa¬
bricatorem ⁊ lucis huius institutorẽ
Qui tũ añq̃m eam conderet: nõ iace¬
bat in tenebris. Et ex oꝑe suo ꝑfecto
elatum ẽẽ gaudio: quod certe ampli
si homo seq̃retur suo bono facẽt. si
aut̃ sꝑneret: suo malo. Quem nõ tõ
dic̾e̾nt ignarum futuri: qr ⁊ futuris
contemptorib legem dedit.Iam u̾o
tõ impuidum qr aliquid int̾roget
nec hominem dic̾e̾nt: in quoꝵ libris
młta nõ ob aliud int̾rogantur. nisi
ut sitis quisq responsionib ꝯuincat᷑.
cum ille qui int̾rogat nõ solũ sciat
quid sibi uult ab altõ respond̾i. sed ⁊̃
illum hoc responsurũ. Inuidentem

Expanded text:
digna deo de nostris ueteribus litteris in sermodigna deo de nostris ueteribus litteris in sermone suo posuit, contra paganum et in euangelico uel apostolico sermone talia reprehendentem ita fortasse defenderem, ut paria de auctoribus eorum, sicut Paulus noster apud Athenienses fecit, commemorarem. inuenirem enim fortasse et in litteris eorum deum mundi creatorem ac fabricatorem et lucis huius institutorem. qui tamen antequam eam conderet, non iacebat in tenebris, et ex opere suo perfecto elatum esse gaudio - quod certe ampliusi homo sequeretur, suo bono faceret, si autem sperneret, suo malo: quem non ideo dicerent ignarum futuri, quia et futuris contemptoribus legem dedit. iam uero ideo inprouidum, quod aliquid interroget, nec hominem dicerent, in quorum libris multa non ob aliud interrogantur, nisi ut suis quisque responsionibus conuincatur, cum ille, qui interrogat. non solum sciat, quod sibi uult ab altero responderi, sed etiam illum hoc responsurum. inuidentem