comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hr̃s ẽe pot̾it. nẽo c̾ce dubitabit ex
titia que t̾c pp̃ timorẽ etatis uxor
duci nõ pot̾at. qñ testiũ fiebat. na¬
tũ postea ea uxore ducta ħrdem eẽ
posse ⁊ gñalit̾ nato post testm̃ ħr

Expanded text:
heres esse possit? nemo certo dubitabit ex Titia, quae tunc propter tenorem aetatis uxor duci non potuit, quando testamentum fiebat, natum postea ea uxore ducta heredem esse posse. et generaliter nato post testamentu
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ mortis filii casum ꝯciperet᷑. qͥd
enĩ si aque ⁊ ignis int̾diccõeñ
pat̾et᷑. quid si nepos ex quo ⁊ ꝓ¬
nepos ĩstituet᷑. ut ostendimus
emancipatꝰ e̾et ẜu eĩ cͤasus ⁊ õs

Expanded text:
in mortis filii casum conciperet? quid enim si aquae et ignis interdictione‹m› pateretur? quid si nepos, ex quo pronepos institueretur, ut ostendimus, emancipatus esset? hi enim casus et omnes,
Abbreviated transcription (Latin):
caduca cum suis hoñib fiet. ut
cõmodũ legis faltidie fistus sen¬
ciat. todrantis aut̃ sidi comissarꝰ.¬
lum quo nimꝰ uxor contͣeũ mu¬
tata uoluntate codicillos face¬
ret int̾cesserit. s ut fi̾ afsolet
offensam egre mułris maritcil
smone placau̾at. incͥmen nõ m̃¬

Expanded text:
caduca cum suis oneribus fiet, ut commodum legis Falcidiae fiscus sentiat, dodrantis autem fideicommissarquo minus uxor, contra eum mutata uoluntate, codicillos faceret, intercesserat, sed ut fieri adsolet, offensam aegrae mulieris maritali sermone plac‹a›uerat, in crimen non in
Abbreviated transcription (Latin):
it testaͣmtanũ introire uo rit¬
lente eo fac̾e testm̃. uł mutare
diuus ad̾amis ꝯstituit de negari
ei debe acc̃oes denegatisq ei ac¬
cõnb fiscolocũ fore. ¶Si dñs
dolo fecerit ne testm̃ mutaret᷑
ĩ quo s uus eiꝰ scriptus erat. qmͣ

Expanded text:
it testamentarium introire uolente eo facere testamentum uel mutare, diuus Hadrianus constituit denegari ei debere actiones denegatisque ei actionibus fisco locum fore. Si dominus dolo fecerit, ne testamentum mutaretur, in quo seruus eius scriptus e
Abbreviated transcription (Latin):
unũ quid̃ repudiare. alt̾m u̾o ampł¬
ti posse. Rndet᷑ sec si uũ ex legati
homis hc̃. ⁊ hoc reͣpessat᷑: nõ iden
dꝰcendum est pone eum cui.x ⁊ sti¬
chus legatꝰ est rogatum ẜuũ mãu¬
mitt̾e. si falcidia locum hi . ex .x. utͥ¬
usq legati quarta deducet᷑. gͥ suo
repudiato nõ euitabr̃ homis deduc¬
cõnis. s legatarius ex pecuma duas
quartas relinquet. ¶Demr

Expanded text:
are, alterum uero amplecti posse respondetur.Sed si unum ex legatis onus habet et hoc repellatur, non idem dicendum est: pone eum, cui decem et Stichus legatus est, rogatum seruum manumittere: si Falcidia locum habet, ex decem utriusque legati quarta deducetur. igitur repudiato seruo non euitabitur onus deductionis, sed legatarius ex pecunia duas quartas relinquet
Abbreviated transcription (Latin):
tate sigulorum. s ꝯmunit̾ fñ.¬
gunt᷑. nec eum qͥ filiũ allienũ
plecorem ꝙ eumsi alius possidẽ¬
ret ꝓ ł̾imo redemptutꝰ fuisset.
s nec ille qui fam̃ alienũ pos¬
nente sol ¶ nec expectandũ ẽ
dũ uendat. s ĩ p̾sencia nõ qiͣ

Expanded text:
gulorum, sed communiter funguntur. nec enim qui filium naturalem pletior est, quod eum, si alius possideret, plurimo redempturus fuisset. sed nec ille, qui filium alienum posuendere potest, nec exspectandum est, dum uendat, sed i
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. ut regatari. ad legem. fal. re¬
uocarent᷑. q̃ro cũ sit sundꝰ tan¬
ti qͣnti re u̾a emptus ee̾t legata
nõ fũant excessura uis legis fal
an hec ip̃o hr̃s institut᷑. ꝓtẽ reuo¬
candi alegatanis uis sit. ꝙ ex¬

Expanded text:
rii ad legem Falcidiam reuocarentur. quaero, cum, si fundus tanti, quanti re uera, emptus esset, legata non fuerant excessura ius legis Falcidiae, an hoc ipso heres institutus partem reuocandi a legatariis ius
Abbreviated transcription (Latin):
Ostumoꝵ locost̃ Elius.
⁊bii qͥ ĩ sui hr̃dis loco succedendo qͣi
agnaᷤcendo suit᷑ ꝑentib sui ħrdes
ut ecce si filiũ ⁊ ex eo nepotẽ nep¬
tẽ ue ĩpt̃ate ham. qr filius ĩ gra¬
du p̾cedit is iolꝰ iura sui ħrdis ht̃
ꝙͣuis nepo ᷤ q ⁊ neptis ex eo ĩ ead̾
pt̃ate ft̾. s si filius meꝰ me uiuo
moriat᷑ aut alia qual rõe exe¬
at de pot̾ate meo incipiet nepos

Expanded text:
ostumorum loco sunt et hi, qui in sui heredis loco succedendo quasi adgn‹a›scendo fiunt parentibus sui heredes. ut ecce si filium et ex eo nepotem neptemue in potestate habeam, quia filius gradu praecedit, is solus iura sui heredis habet, quamuis nepos quoque et neptis ex eo in eadem potestate sint; sed si filius meus me uiuo moriatur aut qualibet alia ratione exeat de potestate mea, incipit nepos
Abbreviated transcription (Latin):
delata hereditas. ¶Non fuisse
& silio delatam hereditatẽ appa¬
ret cũ delib̾ante instituto decesse¬
nt. set h itasi mortis aui tp̃r ĩ uto
nepos fuit. ¶ Cet̾m si posteq
suũ. n ut nepotẽ: aut ꝯ snatũ.
ad hr̃ditatem. uł bonoꝵ possõm
posse admitti set ⁊ si pat̾ eiꝰ qui
mortis aui tp̃r mut̾o fuit apͥ hos¬
teᷤ erat nepoᷤ iste pre in eadẽ prẽ¬
i eadẽ cũ decedente post mortem
am decedendo testm̃ rumpit. quia
supscripta ꝑsona ei nõ obstat. nec
enĩciedr ĩ reb humanis fusse cũ
m eã cũ decedat ꝙͣ qmͣ captituus re¬
u̾sus patͥs sui ĩ iustũ facere cestiñ

Expanded text:
delata hereditas, non fuisse autem filio delatam hereditatem apparet, cum deliberante instituto decesserit. sed haec ita, si mortis avi tempore in utero nepos fuit. ceterum si postea suum neque ut nepotem aut cognatum ad hereditaposse admitti. Sed si pater eius, qui mortis avi tempore in utero fuit, apud hostes erat, nepos iste patre in eadem causa decedente post mortem avi succedendo testamentum rumpet, quia supra scripta persona ei non obstat: nec enim creditur in rebus humanis fuisse, cum in ea causa decedat, quamquam captivus reversus patris sui iniustum
Abbreviated transcription (Latin):
ostende .x. dum taxat uncia s
filio datas. ¶ Hr̃s ĩstitutusux¬
on rogatus totã hĩduatẽ res¬
titũe restituit. decracta qͣrta
tatis p̾centidie ⁊ reliqmͣ post
tp̃c alii rogata a testarore fuis¬
si restitu̾e. an id ꝙ hr̃s ei decrax¬
issi qrͣte nominc ĩ restituendo
fid̾iꝯ nusso imputari possit .R.¬

Expanded text:
ostendere decem dumtaxat uncias filio datas. Heres institutus uxori rogatus totam hereditatem restituere restituit detracta quarta: tatis praesenti die et reliquam post tempus alii rogata a testatore fuisset restituere, an id, quod heres ei detraxisset quartae nomine, in restituendo fideicommisso imputare possit.
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ bonis suis reliquiss id fid̾iꝰ¬
misso ꝯtim̃ claudiꝰ ⁊ alias de
siuc nõ sint restitute que ex
stipułone de dote reddendo m¬
t̾posita restimenda sint eo
actore hĩditatẽ computari.

Expanded text:
in bonis suis rel‹i›quisset, id fideicommisso contineri. Claudius: et alias de siue non si‹n›t restitutae, quia ex stipulatione de dote reddenda interposita restituendae sint, eo auctiorem heredita
Abbreviated transcription (Latin):
p̾stant quo ad emped̾nis occ̃o i¬
ueniat᷑ uiculꝰ publicis iuben
humiliores. cet̾m eos qui sunt ĩ
aliqua dignitate positi nõ opin¬
or uĩcuł publi ͭ ͥ ᷤᷤ contiñi oport̾e.
Is tutor qui ĩ consicerant̾ pupil¬
lũ uł dolo austinuit ħrditate
ou segniciẽ. uł rusticitatẽ. uł¬

Expanded text:
stant, quoad emptionis occasio inueniatur, uinculis publicis iubenthumiliores: ceterum eos, qui sunt in aliqua dignitate positi, non opinor uinculis publicis contineri oportere. Is tutor, qui inconsideranter pupillum uel dolo abstinuit hereditate, ob segniti
Abbreviated transcription (Latin):
gis est ut postulari possit qi una
u̾sus ex añ gesto suspectus postu¬
lari possit. ⁊ quia pot̾ ex pͥori ges¬
tu utili accõne cõueniri cessabit
postuło. ¶Si curator uentͥ boĩs¬
qr datus fraudulent̾ u̾satus sit
dem̃tutor datus ẽ. an postular sͦ¬
pectus pp̃ fraudes iicuram admis¬
sas possit: dubitar pt̃. isi quidẽ
ht̃ ꝯͣtntores nõ potit postulari÷
quia ⁊ ueniri ꝑt̾ si nõ ht̃ amo¬
pillo ꝑentib . ue. eius sit. ⁊ gen̾a¬
lit̾ si qua iusta cã p̾torem mou̾¬
it. cur nõ debeat mea tutela u̾¬
sari. reicere eum de bebit. ¶Se
no. tutores qui res uetttas sñ de¬
creto distraerunt nicħ quidem
egisse u̾m si ꝑ fraudem defec̾unt
remou̾i eos oport̾e. ¶Cutor qͥ
ad alimenta pupillo pͥstanda co
datis pupillo aduocatis mañda
bis remittendꝰ est. n enĩ int̾est
id agere qmͣqmͣ ut corupta fide
ĩquisicõis tutor cõstituat᷑ an bo¬
na fide constitutũ ẽ uelud p̾do¬
nem bonis aliens incũbere. hic

Expanded text:
gis est, ut postulari possit, quasi una uersus ex ante gesto suspectus postulari possit? et quia potest ex priore gestu utili actione conueniri, cessabit postulatio. Si curator uentri bonisque datus fraudulenter uersatus sit, deinde tutor datus, an postulari suspectus propter fraudes in cura admissas possit, dubitari potest. et si quidem habet contutores, non poterit postulari, quia conueniri potest, si non habet, amoentibusue eius sit et generaliter si qua iusta causa praetorem mouerit, cur non debeat in ea tutela uersari, reicere eum debebit. Seuerrio tutores, qui res uetitas sine decreto distraxerunt, nihil quidem egisse, uerum si per fraudem id fecerunt, remoueri eos oportere. Tutor, qui ad alimenta pupillo praestanda copdatis pupillo aduocatis in bis remittendus est: neque enim interest id agere quemquam, ut corrupta fide inquisitionis tutor constituatur, an bona fide constitutum uelut praedonem bonis alienis incumbere: hic
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ faltidia integ̾ findꝰ copietuꝵ.
⁊ uia pet̾it. s si uialeget᷑. nͨ soi¬
uendo sit. ũrditas nõ debebẽ. iii¬
dend̾ ẽ ⁊̃ si fu̾ndo nua legato.
minꝰ ex utroq desid̾e̾t. ꝙͣ sit uie
p̾ciũ pot̾ coacta rõne dici. nõ tm̃
fund solidum capi. s ⁊̃ ut doliex¬
ne plus h̾at qmͣ falcidia deside¬
rat. ⁊ĩc solum nia int̾cidat. quo¬
ciens plus falcidia desiderat. qrͣ¬

Expanded text:
in Falcidia, integer fundus capietur et uia perit. sed si uia legetur nec soluendo sit hereditas, non debebitur. uidendum etiam, si fundo et uia legato minus ex utroque desideret quam sit uiae pretium. potest coacta ratione dici non tantum fundum solidum capi, sed etiam, ut doli exne plus habeat, quam Falcidia desiderat: ut tunc solum uia intercidat, quotiens plus Falcidia desiderat q
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cio fundũ alt̾amq ꝙͣ piam
remq legis falcidie rõns. cũ qnͣ¬
tũ sit legatum inquirat᷑ tm̃ eo
nomine induceret᷑. qnͣto pluris
minoris. ne sit eares qͣntitate. ꝙͣ
quo p̾cio testator. accipi dariue
iussit. siut ei quid̾ porc̃om q̃ lega¬
tis deductis facienda ent ampliꝰ
deducet᷑. quippe nõ nũ ca capit p̃
ris illata adsolum ħrdem respit̾e
usq quaq ⁊ sñ ulla distincc̃onere¬
cipiant᷑. ꝙ eĩ remota lege falcidi¬
ad ħ eĩ attin dampnia postea fcã
nõ deduci. ne amota porcio lega¬
tis fid̾iue ⁊missis detrabatur.
¶umẽ. aut̃ hiis soł. que pondere.
nu̾o. mensura. ue ⁊stant. n dãp¬
no postea madente ex por cõne q̃
fi sol ad extrmacõem eor bonor
que mortis tp̃ surat . quicc̃ det¬
hi. ¶ cet̾is u̾o corpori. ⁊ hus ip̃is

Expanded text:
io fundum aliamue quampiam rem in legis Falcidiae ratione, cum quantum sit legatum requiratur, tantum eo nomine inducetur, quanto pluris minorisue sit res ea quantitate, quam quo pretio testator accipi dariue iussit, sed ut ei quidem portioni, quae legatis deductis facienda erit, amplius deducetur: quippe non nostri causa capi ris illata ad solum heredem respicere usque quaque et sine ulla distinctione recipiatur. quod enim remota lege Falcidihoc enim attinet damna postea facta non deduci, ne amota portio legatis fideive commissis detrahatur. Verum est autem his solis, quae pondere numero mensura constant, nec damno postea incidente ex portione, quae fieri ad aestimationem eorum bonorum, quae mortis tempore fuerunt, quicquam detrahi. Certis vero corpo
Abbreviated transcription (Latin):
cũiam excessiss sic legauit. si u̾o sit
tͥeminũ ad legati p̾stacõm ex die tes¬
tam̃ti fcĩ num̾abimꝰ. ¶ Saut̃ le¬
gatũ ⁊ condicõnale ẽ ⁊ ĩ drem. ꝯ¬
diconale a tam diu qmͣ dui. qͣrtꝰ

Expanded text:
cum iam excessisset, sic legauit: si uero scit, triennium ad legati praestationem ex die testamenti facti numerabimus.Hoc autem legatum et condicionale est et in diem, condicionale tamdiu, quamdiu q
Abbreviated transcription (Latin):
Ciam ea que fut᷑ast̃ legari posst̾
ti recte legatur.Pomp̾¬
reliqu̾o. dem̃ posrea. aliud fecero¬
ñ iure in quo fid̾i⁊ missum relinꝙͣ
om̃no ñ sit relictum. iudendũ c̃¬
an mens mea hec fu̾it facientis
postea testrũ. ut nolim tatum sit

Expanded text:
iam ea quae futura sunt legari possunt, ti recte legatur. 18 Pompreliquero, deinde postea aliud fecero non iure, in quo fide‹i›commissum relictum omnino non sit relictum, uidendum est, mens mea haec fuerit facientis postea testamentum, ut noli
Abbreviated transcription (Latin):
relictũ erit ut allienom rem re¬
dimat. uł p̾stet. si redimere nõ
possit ꝙ dominꝰ nõ uendat. uł¬
nõ modico p̾cio uendat iustã estĩa¬
cõem inferat.tianus.¬

Expanded text:
relictum est, ut alienam rem redimat vel praestet, si redimere non possit, quod dominus non vendat vel immodico pretio vendat, iustam aestimationem inferat. Ma
Abbreviated transcription (Latin):
nõ p̾stabunt᷑. cũ discordiis ꝓpm quo¬
rum sedandis ꝓspet̾it. quas mat̾¬
ia ꝯmunionis solet extitare. ¶Pa
clauem ⁊ anulum cͦtodie cõ. maiori
natu filic tradidit. ⁊ lib̾tũfiit ostẽ
dit. eidem qui pͥsens etat ĩ res quas
sb̾ cura hu̾it sua assignari ussit. cõ

Expanded text:
non praestabuntur, cum discordiis propinquorum sedandis prospexerit, quas materia communionis solet excitare. Pateclaves et anulum custodiae causa maiori natu filiae tradidit et libertum eidem filiae, qui praesens erat, res quas sub cura sua habuit adsignar
Abbreviated transcription (Latin):
noĩe familie nõ exiret ħrdem lib̾¬
te filium ꝑtem p̾dii qmͣmr̃ acce¬
pit retin̾e nisumest. ¶Eumes¬
tim a net ad solam cõsob̾nam suã
bon᷑a ꝑ uentura coditilł ad eam
tcĩs plurib fid̾i cõmissa reliqu̾at¬
iure successionis ad duos euisdem
gindꝰ possõne deuoluta rõnbus
equitatis ⁊ ppetin edicti exemplo
ꝓ ꝑte dimidia młrem releuandã
int̾cid̾e̾ dampni cã durũ nidebat᷑.¬
Pat̾ s qui filio semissem ded̾at ⁊

Expanded text:
familiae non exiret, heredem libertae filium partem praedii, quam mater accepit, retinere uisum est.Cum existimaret ad solam consobrinam suam bona peruentura, codicillis ab ea factis pluribus fideicommissa reliquerat.Iure successionis ad duos eiusdem gradus possessione deuoluta rationibus aequitatis et perpetui edicti exemplo pro parte dimidia mulierem releuandam intercidere damni causa durum uidebatur.Pater, qui filio semissem dederat et
Abbreviated transcription (Latin):
tradi nolo. cumplarib ħrdib intes.¬
tato diem simm obisset intlłigifid̾i¬
cõmissũ filio suo relictum. R. nõ enĩ
quemͣ oꝑtet cũ quo de sup̾mis quis
loquat᷑. set iñ quem uolutatis ĩ¬
tenco dirieatur. ¶Lib̾tis p̾dium
renquit᷑. ac ͥ pecut ne id alienarent
atq ĩ fomilia lib̾tor retin̾ent
excepto uno cec̾i ꝑtes suasuẽdide¬
tint. qui nõ uendidit cet̾orum ꝑteͤ
quib nõ dedit alienandi uolunta¬
tem integras petit. eos enĩ ad fid̾i
ꝑtem suam alienando ꝑdidit. setr
hec ita ꝑced̾e pot̃. si ꝑit̾ qlienent.¬

Expanded text:
tradi volo". cum pluribus heredibus intestato diem suum obisset, intellegi fideicommissum filio relictum respondi: non enim quaeri oportet, cum quo de supremis quis loquatur, sed in quem voluntatis intentio dirigatur. Libertis praedium reliquit ac petit, ne id alienarent utque in familia libertorum retinerent. si excepto uno ceteri partes suas vendiderint, qui non vendidit ceterorum partes, quibus non dedit alienandi voluntatem, integras petet: eos enim ad fideicpartem suam alienando perdiderit. sed hoc ita procedere potest, si pariter alien
Abbreviated transcription (Latin):
est repudiende in de cõdicõne exis¬
tente id ꝙ seruo meo legatum ẽ
uellem ad me ꝑtinere ꝑtem legati
defid̾e. Rensum est nisisiquis dubit
an existente condic̃õne si suu uiuar
onirmodo legatum meũ fiat ꝙ se¬
ẽẽ uidet᷑. id̾em est ⁊ si duob sius
meis eadem res legetur. ¶p
sit seio fid̾iq eiꝰ comissumfu̾t sub¬
hac condic̃õe ut tic̾o doret ⁊ titiꝰ pen¬
dente condicõe decessit. fid̾i comissũ¬
deficiẽs ap̾ seium remanet nõ ad fili¬
ũ hrdem ꝑtin. qr ĩ fid̾i cominissis
porcõmrem cãm hr̃e eumtuiꝰ fides
quadͥ ngenta reliqͣuebat. aticõ du¬
centa legau̾it ⁊ quisqͥs hr̃s ẽei cent̃
n menius ħ̾rditatem adierit tres

Expanded text:
est repudiem, deinde condicione exsistente id, quod seruo meo legatum est, uellem ad me pertinere, partem legati deficere responsum est: nisi si quis dubitet, an exsistente condicione, si seruus uiuat, omnimodo legatum meum fiat, quod seesse videtur. idem est et si duobus servis meis eadem res legetur. Vlpsit Seio fideique eius commissum fuerit sub condicione ut Titio daret, et Titius pendente condicione decesserit, fids apud Seium manet, non ad filium heredem pertinet, quia in fideicommissis potiorem causam habere eum, cuius fides quadringenta relinquebat a Titio ducenta legaverit et, quisquis heres esset, centum, neque Maevius hereditatem adie
Abbreviated transcription (Latin):
e cõmitto uxor utͣdes. ut restituas
filie me ᷤͤ cum morieris quicquid ad
te quo quo nomine de boins meis ꝑ
ndedit fid̾i cõmisso ꝯtinebunt᷑.
nam ordo scpͥture nõ impedit causã
uiris ac uoluntati᷑. s dos p̾legata
retinebr̃ qm̃ redoi pocius uidet᷑ qmͣ
dari uolo dari p̾dia lib̾tis ꝙͦ siquis

Expanded text:
ae committo, uxor, ut restituas filiae meae, cum morieris, quidquid ad te quoque nomine de bonis meis pededit, fideicommisso continebuntur, nam ordo scripturae non impedit causam iuris ac voluntatis: sed dos praelegata retinebitur, quoniam reddi potius videtur quam dari. "Volo praedia dari libertis meis
Abbreviated transcription (Latin):
ciłm ꝑmutac̃o rerum det̾nens ꝯmu¬
monem int̾uenit. ¶ Eilia mea p̾ci¬
piat sibiq hr̃e nolo tem mrĩs sus
fructꝰ quos medio temꝑe part̾ pasãs¬
ꝑit nec in sepato hĩnt. s assumpͣ¬
non uidentꝰ᷑ filie relicti. ¶ Dul¬
tissimis frĩb mei. auũcłis aut̃ tu¬
is quetumq mͥ suꝑsunt ĩ pamphi¬

Expanded text:
cum permutatio rerum discernens communionem intervenit. "Filia mea praecipiat sibique habeat volo rem matris suae". fructus, quos medio tempore pater percipiet nec in separato habuit, sed absumpnon videntur filiae relicti. " dulcissimis fratribus meis, avunculis autem tuis quaecumque mihi supersunt in Pamphy
Abbreviated transcription (Latin):
¶Dat ẽcam petupiam exĩdate fie
uerbis fid̾iꝰ. resiqͦisit. ẽamq nup¬
ture dons nomĩe dari uoluit filio
dotem stipulante. cũ filius mĩorem
dotem dediss suꝑfluũ ẽẽ filie reddẽ¬
dũ constabat. diuorcõ quo secuto
fid̃i cõmissũ filiam repetituram rec¬
te. ut acc̃o stipułonis sibi p̾staret᷑.¬

Expanded text:
rtam pecuniam exheredatae filiae uerbis fideicommissi reliquit eamque nupturae dotis nomine dari uoluit filio dotem stipulante. cum filius minorem dotem dedisset, superfluum esse filiae reddendum constabat. diuortio quoque secuto fideicommissum filiam recte petituram, ut actio stipulationis sibi praestaret
Abbreviated transcription (Latin):
te mandat᷑. nam ignorantes ast̾n¬
ginit᷑ fid̾i cõmisso quib ignoranti¬
b emolum̃tũ ex test̾o querit᷑ ħr̃¬
ditatem filius cũ moreret᷑. filus su
is. uł ex eis cui uoluiss restitu̾e fu̾¬
at rogatus. quo int̾ea ĩ insulam de¬
portato eligendi facultatem nõ ẽe pe¬
nam ꝑemptam placuit. nec fid̾iꝯ.
condicõm añ mor̾tem filii hr̃dis exis¬
t̾e. uriles aut̃ int̾ eos fĩ qui eo tp̃r
uit̾unt cñ de alus eligendi potestas
nõ fu̾it. ¶ Qͥ dotale p̾dium contra
legem uiliam uendidit. uxon lega¬
tum dedit ⁊ emptoris fid̾i cõtuisit.
ut ampluis ei p̾tium testituat emꝑ
accepto legato mlr̃ uendic̃om irti¬
tam fac̾e uelit. eam ablato p̾cõ doli
placuit excepcõne sb̃mou̾i. ¶Ale¬
uiõ debitori suo reus stipulandi mã¬
dauit. ut tic̃o cui mortis c̾a donabat
peciñam debitam solu̾et. cũi sciens
dominũ uita decessisse: memiꝰ pe¬
cĩuiam dediss nõ ẽẽ lib̾acõm securã

Expanded text:
 ignorantes adstringuntur fideicommisso, quibus ignorantibus emolumentum ex testamento quaeritur. Hereditatem filius cum moreretur filiis suis vel cui ex his voluisset restituere fuerat rogatus: quo interea in insulam deportato eligendi facultatem non esse poena peremptam placuit nec fideicommissi condicionem ante mortem filii heredis exsistere: viriles autem inter eos fieri, qui eo tempore vixerint, cum de aliis eligendi potestas non fuerit. Qui dotale praedium contra legem Iuliam uendidit, uxori legatum dedit et emptoris fidei commissit, ut amplius ei pretium restituat. empaccepto legato mulier uenditionem irritam faceret, eam oblato pretio doli placuit exceptione summoueri. Maeuio debitori suo reus stipulandi mandauit, ut Titio, cui mortis causa donabat, pecuniam debitam soluerit. cum sciens dominum uita decessisse Maeuius pecuniam dedisset, non esse liberationem secutam
Abbreviated transcription (Latin):
tr̃eid̾ relictum ẽe ꝙ fundi p̾cium
efficiat. s si quid̾ ille pͥor testator
ita fid̾iꝯ. reliquiss. iogo eũ fundũ
tuiuoles aut quib noles ex familio
ielinquas remͣ m expodito fore. ꝙ
si talia u̾ba fuissent. peto ne fundꝰ
uideh eiꝰ qui pͥmo electꝰ est ¶⁊ iõ si
electo uno fid̾icomissum ẽ mext̾m
nõ conferat᷑. nõ ał ei qui electꝰ est
fid̾iꝯ. p̃standũerit. qmͣ int̾positis
ĩ familia cũ effectu relinq̃ret᷑ res¬
titi. ¶Rogo fundum cũ morie¬
ris restituas ex lib̾tis cui uoles qd̾
ad u̾ba actin̾et ip̃ius erit eleccõ. n ͨ
alius pot̾it defuncto eo pͥusqmͣ eligat
petent. om̃s itaqi euemet. ut ꝙ u
us datum est uinis pluib. smꝰ pet̾e
nõ possit. s omĩs petent ꝙ nõ om̃ib
datum est. ⁊ ita demum pec̾e possit
unꝰ si solus moriente eo suꝑfuerit.
Si remtuam quam eristimabam
meam ate ħĩde instituto tic̾o lege ¬

Expanded text:
e, si fundi pretium efficiat. sed si quidem ille prior testator ita fideicommissum reliquisset: 'rogo fundum cui uoles aut quibus uoles ex familia relinquas', rem in expedito fore: quod si talia uerba fuissent: 'peto non fundus videlicet eius qui primo electus est. Et ideo si electo uno fideicommissum in exterum non conferatur, non alias ei qui electus estissum praestandum erit, quam interpositis in familia cum effectu relinqueretur, restitui'. 'Rogo, fundum cum morieris restituas ex libertis cui uoles.' quod ad uerba attinet, ipsius erit electio nec alius potest: defuncto eo prius quam eligat petent omnes. itaque eueniet, ut quod uni datum est uiuis pluribus unus pe tere non possit, sed omnes petant quod non omnibus datum est, et ita demum petere possit unus, si solus moriente eo superfuit. Si rem tuam, quam existimabam meam, te herede instituto Titio lege
Abbreviated transcription (Latin):
iuste fẽ potuit ẽe dilata. ¶Ab msti¬
tuto extraneo p̾dia lib̾tis cũ more¬
ret᷑ u̾bis fid̾i commissi reliquerat
sõstitutus ⁊ pecierat ne ex nomine
familie allienarent᷑. sb̾stitutũ ea p̾¬
set utrum ⁊ festiman sp̾ eadem ꝯdi

Expanded text:
iuste fieri potuit dilata. Ab instituto extraneo praedia libertis cum moreretur verbis fideicommissi reliquerat et petierat, ne ex nomine familiae alienarentur. substitutum ea prsed utrum confesti
Abbreviated transcription (Latin):
qr legatum datum in ꝑtes diuidi
nõ potest. nõ enĩ ea mente ẽ datum
legatarus plurib accõmb uti. set
ut lacior eis agendi facultas sit.
er una int̾im que fuĩt electa lega¬
tum pot̾. ¶ epetundoꝵ legatorum.
facultas et eo testõ solutorũ danda
est  ꝙ irritũ ẽẽ pos. defuncti memo¬
riam dampnatam appuit. modo si
iam legatiis solutis cͥmen ꝑ duel¬
liomis illatum ẽ.¶Dem.¬
um pat̾ filioe eorumq mnr̃em hr̃¬
des sic instituiss ita scͥpsit. peto a
te filia. ut a te acceptis ab hr̃dita¬
te mea in porcom̃tuam .c. aureis
⁊ p̾dio tusculano. ꝑtem ħrditatis
restituas mr̃i tue. R. p̾dium quid̃
ꝑte sua retenturam. ¶Eoꝵ quib
mortis t̾a conatum est fid̾i ꝯmitti
quoz donacõib exemplo legator
locũ hr̃e placuit p̾stabunt. ¶ Si
fid̾iꝯ. quoi mun̾e falcidie funge¬
t᷑. si tñ alim̃ta p̾stari uoluit. collo¬
nis h onꝰ in residuo donacõins ẽẽ
Rndum erit. ex de functi uolun¬

Expanded text:
tum in partes dividi non potest: non enim ea mente datum est legatariis pluribus actionibus uti, sed ut laxior eis agendi facultas sit, ex una, interim quae fuerat electa, legatum petere. Repetendorum legatorum facultas ex eo testamento solutorum danda est, quod irritum esse post defuncti memoriam damnatam apparuit, modo si iam legatis solutis crimen perduellionis illatum est. Idemum pater filios eorumque matrem heredes instituisset, ita scripsit: "peto a te, filia, ut acceptis ex hereditate mea in portionem tuam centum aureis et praedio Tusculano partem hereditatis restituas matri tuae". respondi parte sua retenturam.Eorum, quibus mortis causa donatum est, fidei committi quoque donationibus exemplo legatorum locum habere placuit, praestabunt. si issum quoque munere Falcidiae fungetur. si tamen alimenta praestari uoluit, collationis totum onus in residuo donationis esse respondendum erit ex defuncti uolun
Abbreviated transcription (Latin):
non est nerati p̃sti smñe. nec ꝯstitucõ ui¬
nem locus qua cauet᷑ non cogendũ
pͥstare legatum ħrdemi nam suctur.¬
sum ẽ hrdib: ne cogent᷑ redimi̾e &
testator suũ existimꝰ an s reliquit.
ĩ hat sp̾e nõ euenit. cũ dominium:
rei sit apd̾ ħrdem. ¶Si omissa
fid̾iꝰ. u̾ba sint. ⁊ cet̾a que legunt᷑
cũ hus que scͥbi debu̾nt igruant
recte datum. ⁊ minꝰ scpͥtum exem¬

Expanded text:
non est Neratii Prisci sententiae nec constitutioni locus, qua cauetur non cogendum praestare legatum heredem: nam succursum est heredibus, ne cogerentur redimere, quod testator suum existimans reliquit: in hac specie non euenit, cum dominium rei sit apud heredem.Si omissa fideicommissi uerba sint et cetera quae leguntur cum his, quae scribi debuerunt, congruant, recte datum et minus scriptum
Abbreviated transcription (Latin):
tas hec ꝓbare patit᷑: si qd̾ legotor
nom̃e ꝑceꝑit. legataruis offtes cet
cũ quidam filio suo ex pr̃e hr̃de m̃¬
stituto. patruũ eius cohr̃dem eidem
dediss. ⁊ ab eo petiss. ut filiũ suũ¬

Expanded text:
tas hoc probare patitur, si quod legatorum nomine perceperit legatarius offerat. Cum quidam filio suo ex parte herede instituto patruum eius coheredem ei dedisset et ab eo petisset, ut filium suu
Abbreviated transcription (Latin):
filus suis uulgo conteptis dotem suã
mortis cͥa donando scipulari ꝑst cũ
alus᷑ hr̃dib institutis petiss a filus
uiro dotem restitui. totum fid̾i cõmis¬
sũ dotis debͦr si falcidie rõ non int̾¬
uen̾it. iõ recencõm coͣtis uirum hr̃e
placuit .ałio quͣm faitidie ꝑtem hr̃

Expanded text:
filiis suis uulgo conceptis dotem suam mortis causa donando stipulari permisit: cum aliis heredibus institutis petisset a filiis uiro dotem restitui, totum uiro fideicommissum dotis deberi, si Falcidiae ratio non interuenerit: ideo retentionem dotis uirum habere pla
Abbreviated transcription (Latin):
itemads ꝙ delibtate dicit est ẽ s¬
u .÷ płt so. ibi agnationẽ rostum h
sͣ. siusust ⁊ ħ̾ sb̾icit plane ⁊ cridit petetur aͥc
eiꝰ transmitti. NDera. di uersi¬
cohr̃dum constitute sunt. ad heredes¬
m filnust᷑ binalib accõm moffici
osi testĩ mris ꝑ culisł. adoita uari¬
e sm̃e iudicit u extitissent brdem  e¬
turũ p̾ceꝑcõnes sibi datas nõ mag̃
qmͣ rectos legatarios actões ꝯstitit.
s lib̾tates extesto compet̾e placint

Expanded text:
mortem suam aperiri mandauit, talem scripsit: 'scire te uolo donare me titur, quem precario remuneratur.Pro parte heres institutus, cui praeceptiones erant relictae, post diem legatorum cedentem ante aditam hereditatem uita decessit. partem hereditatis ad coheredes substitutos pertinere placuit, praeiturum praeceptiones sibi datas, non magis quam ceteros legatarios actiones, constitit. sed libertates ex testamento competere placuit,
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ si cũ hr̃ dem ex ꝑte mlituss ita
locutꝰ est peto ut ꝓ ꝑte tua ꝯten¬
tus sis. lucu. ticis .c. aureis pet̾e
potunt coħides ꝑtem hrditatis re¬
tinente. siue p̾cipiente  quo con¬
centũ ẽe uoluit defunct᷑ snͣ duc¬
bio facilius est hec ꝓui. qui ꝓli¬

Expanded text:
go si, cum heredem ex parte instituisset, ita locutus est: 'peto pro parte tua contentus sis, Luci Titi, centum aureis'? petere poterunt coheredes partem hereditatis, retinente siue praecipiente quo contentum esse uoluit defunctus. sine dubio facilius est hoc probare,
Abbreviated transcription (Latin):
alt̾ hr̃s n plures ĩ uno fundo domi¬
corporis optmet non idem. Rende¬
t᷑ cũ duob testom̃tis gñalit̾ hõ
legat᷑. nam qui soluente alt̾o le¬
gatarii factꝰ est qmͣuis postea sit
allienatus ab alt̾o hrde id̾ solui
nõ pot̾it. eadem quoq rõ stipuło¬
iis est. homĩs enĩ legatum orõis

Expanded text:
 neque plures in uno fundo domicorporis optinent. Non idem respondetur, cum duobus testamentis generatim homo legatur: nam qui solvente altero legatarii factus est quamvis postea sit alienatus, ab altero herede idem solvi non poterit: eademque ratio stipulationis est. hominis enim legatum o
Abbreviated transcription (Latin):
sunt ĩ lecticariis. uł pedisfecis le¬
gatis. ¶QLuadrigelegatum
equo postea mortuo pire ita qui¬
dam credunt. si equs ille decessit
qui demonstrabat quadͥgam. s
si medio tempore diminuta su¬
pleant᷑ ad legatariũ ꝑtinebit.
Ti cõ stichus legatus post mor

Expanded text:
sunt lecticariis aut pedisequis legatis. Quadrigae legatum equo postea mortuo perire quidam ita credunt, si equus ille decessit qui demonstrabat quadrigam: sed si medio tempore deminuta suppleatur, ad legatarium pertinebit. Titio Stichus legatus post m
Abbreviated transcription (Latin):
istas cs. ¶ A aunicipib ħrdib scptis
detracto usumfr̃. legari ꝓpͥetas pt̃
suo legat. ꝙ postea quiͣ electus est ex
alio test̾o pete ꝓotest utłum gͦ non
comfit̾it qͥ dat ᷑ qiͣ creditori relictum
añ qmͣ diu potest mutari uoluntas
nõ recte creditori comꝑabr̃. sũ tñ exͣ
duret elect̃o fuisse uidet᷑ creditor is:
siue mutet᷑. ex neutro testo petico
compecit. ¶ S i de faltidia querat᷑
ꝑ ñ omĩa seruabunt᷑. ac si nomĩa¬
tim ei qui postea electꝰ est pͥmocesto¬

Expanded text:
it. A municipibus heredibus scriptis detracto usu fructu legari proprietas potest, suo legat quod, posteaquam electus est, ex alio testamento petere potest. utrum ergo non constitit quod datur, quasi creditori relictum, an, quamdiu potest mutari voluntas, non recte creditori comparabitur? sive tamen durat electio, fuisse videtur creditor, sive mutetur, ex neutro testamento petitio competit. Si de Falcidia quaeratur, perinde omnia servabuntur ac si nominatim ei, qui postea electus est, primo test
Abbreviated transcription (Latin):
auguste legaĩus ⁊ ea int̾ homines
ẽe desierit deficiͣt ꝙͣ relictũ ei ẽ. sicuti
diuus adͥanus implocine ⁊ ꝑxime
imp̃r antominus infaustinc augnste
ꝑsona constituit cũ ea añ int̾ homiẽs
ee desuit qmͣ testator decedet QQuł.

Expanded text:
Augustae legaueris et ea inter homines esse desierit, deficit quod ei relictum est, sicuti diuus Hadrianus in Plotinae et proxime imperator Antoninus in Faustinae Augustae persona constituit, cum ea ante inter homines esse desiit, quam testator decederet. 58
Abbreviated transcription (Latin):
ciã ad seium dotis noĩe ꝑuen̾it tani¬
tã pecumã seuis hr̃s meus ticie det.
q̃ro an deducc̃õnes ipensarũfi pos¬
tum est a te hr̃de peto quicquid ad
te ꝑuenisset ut tm̃ ei dares. tõtados
sñ racõne deduccõnis impensarum
młieri debeat᷑ Inon aut̃ id̾ uis ser¬
legauit. hoc enĩ taxac̃õmis loco hñ¬
dum est quicqͥd ad te ꝑuenit illic
aut̃ uͥ uir urori legauit. id urͨ lega¬
re ꝙ ĩ iudic̾o de dote młr ꝯsecuta fu̾¬

Expanded text:
enit, tantam pecuniam Seius heres meus Titiae det": quaero, an deductiones inpensarum fieri postum est: "a te heres peto, quidquid ad te pervenisset, ut tantum ei dares", tota dos sine ratione deductionis impensarum mulieri debeatur. non autem idem ius serlegauit. haec enim taxationis loco habenda est 'quidquid ad te peruenit': illic autem, ubi uir uxori relegat, id uidetur legare, quod in iudicio dotis mulier consecutura fue
Abbreviated transcription (Latin):
di tp̃r. qm̃ mortis temꝑe totã dom̃
ĩ usum huit. nec quicꝙͣ ex ealo¬
Atũ sit. an ea tm̃modo iudeat᷑.
legasse cubignla mqͣuib dormire
euiss uxori sue int̾ cet̾a ita lega¬
uit. uxori mee. quicꝙͥ uinus dedi
donam usib ue eꝰ comꝑaui ⁊ ce

Expanded text:
pore quam mortis totam domum in usu habuerit nec quicquam ex ea locatum, an ea tantummodo uidetur legasse cubicula, in quibus dormire euisset.Uxori suae inter cetera ita legauit: 'uxori meae quidquid uiuus dedi donaui usib
Abbreviated transcription (Latin):
bic eĩ qiͣ ĩ mili̾a sequentifecit te ᷤᷤ¬
tam̃tũ exemplo eiꝰ ꝙ paganus
decesserit. dicemꝰ legem corne¬
cerit relicto nepote ex filio. an
notis dictauit. ⁊ añqmͣ lit̾is p̃sca¬
beretur uita defunctꝰ ẽ. quero an
ħ dictatõ uałe possit. Re. militib
quoquo modo uelint. ⁊ quomodo.
possint testm̃ fac̾e ⁊cessum ẽ. i ta¬

Expanded text:
hic enim quasi in militia sequenti fecit testamentum exemplo eius, qui paganus decesserit, dicemus legem Corneuitate decesserit relicto nepote ex filio, an notis dictauit et antequam litteris praescriberetur, uita defunctus est: quaero, an haec dictatio ualere possit. respondi militibus, quoquo modo uelint et quo modo possunt, test
Abbreviated transcription (Latin):
nemie sb̃stituto ĩtestati t̾a post
.u annos locũ he̾bit. ⁊ qr diximꝰ
milites posse institu̾e ur̃dem is
cõsequens ẽ ut ã qmͣ dies ueĩ¬
at quo admittat᷑us institutus
ĩ cestati h̃ditos deferat᷑. ⁊ ꝙ in
honor porcõne ei licet. hcc̃ ⁊̃ in
temꝑis spacõ. l ñ modicũ sit ex
inꝙͣ curpis suspic̃o cadere potest.
n ͨ ex testõ militis aͥd caꝑe potest
ut duꝰ adͥ anus rescripsit Enec
tutorẽ ei qui ĩ aliena potestate
miles dare potest. ¶Si miles ex¬
hidaint filiũ. uł sciens eũ filiũ
suũ eẽ silencõ p̃tenerit. an lega¬
tũ a sb̾sticuto eiꝰ dare possit. que¬
sitũ ẽ. ditinõ posse. licet ampla
legata reliquerit. ¶Exhidato¬
nules. ⁊ emancipato filio sb̾stitue
ab ipõ ad eum ciu sustituit ꝑuen̾¬
int. nõ ⁊̃ in huis si que hũit. ułpo¬
tea accquisierit. na ⁊si filis suo
uiuo adbus auosb̾stituit postac¬
quisitam ei aui hrditatẽ. ncmo
dicet ad sb̾stitutam ꝑtiere¬

Expanded text:
tituto, intestati causa post decem annos locum habebit, et quia diximus milites posse instituere heredem, his consequens est, ut, antequam dies ueniat, quo admittatur institutus, intestati hereditas deferatur et quod in bonorum portione ei licet, hoc etiam in temporis spatio, licet non modicum sit, ex in qua turpis suspicio cadere potest, nec ex testamento militis aliquid capere potest, ut diuus Hadrianus rescripsit.Nec tutorem ei, qui in aliena est potestate, miles dare potest.Si miles exheredauerit filium uel sciens eum filium suum esse silentio praeterierit, an legatum a substituto eius dare possit, quaesitum est. dixi non posse, licet ampla legata reliquerit exheredato.Miles et emancipato filio substituere ab ipso ad eum cui substituit peruenerint, non etiam in his, si quae habuerit uel postea adqu‹i›sierit. nam et si filio suo uiuo adhuc auo substituit, post adquisitam ei aui hereditatem nemo diceret ad substitutum pertinere
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ si filiusta miles testm̃ fecit
⁊ omisit postumũ ꝑeirore. nõ
quo uolebat ex hrdatũ de inde
postumꝰ post mortẽ aui. uo ad¬
huc fulio .i. patre suo natus fu̾it
om̃imodo rumpet illius testĩ¶s.¬
tus sis. nec c̃onalesderet nptũ.
siuo miligante adhuc natus fũ¬
it pumpet. dem̃ si uolu̾it ratum¬
illud ẽẽ ꝑatꝰ ⁊il alescet. sic quasi

Expanded text:
familias miles testamentum fecerit et omiserit postumum per errorem, non quod volebat exheredatum, deinde postumus post mortem avi vivo adhuc filio, id est patre suo natus fuerit, omtus sit, nec convalescet ruptum. Si vero militante adhuc natus fuerit, rumpetur. Deinde si voluerit ratumillud esse pater, convalescet sic, quasi
Abbreviated transcription (Latin):
ad cõmune ius ꝑcinet. cõstitutõ¬
mb eĩ pͥncipiũ ñ militũ testã. s.
que amilitib facta sunt cõfm a¬
tur. s plane fecisse testm̃ eũ m
t̃pretandũẽ. qui se uelle test̾m
honestam uitã uł c̃ariam missi¬
oẽm meruenĩt. tribuit᷑. ¶Iusteᷤ¬
sb̾ stituto ᷤ dedit. quib ñ additis
adsuꝑius cestm̃ se redue testatꝰ
ẽ: cetẽroq sodo testõ scripsit ecte

Expanded text:
inet: constitutionibus enim principum non militum testamenta, sed quae a militibus facta sunt confirmantur: sed plane fecisse testamentum eum interpretandum est, qui se uelle testamehonestam uel causariam missionem meruerunt, tribuitur. iussubstitutos dedit: quibus non ‹e›ditis ad superius testamentum se redire testatus est. cet
Abbreviated transcription (Latin):
I qñ quis uxoris sue eaq̃ uiuus
donau̾at uulgari mͦ leget. nõ
de aliis donacõsb uid̾i eũ sentire
ait. qmͣ de hus que uire ualiture
nõ sint. alioqͥn ⁊ frustͣ legaturͦ
sit atq si ita expͥmat que uro¬
ri mee uire donau̾o . uł ita que

Expanded text:
i quando quis uxori suae ea, quae uiuus donauerat uolgari modo, leget, non de aliis donationibus uideri eum sentire ait, quam de his quae iure ualiturae non sunt: alioquin et frustra legaturus sit atque si ita exprimat: 'quae uxor
Abbreviated transcription (Latin):
pp̃legata ꝯditionalia dũ modo
ea legata que p̾sencia sint ĩ te¬
a pure ⁊ sb̾ ꝯdicione legata fue¬
rint nõ exũte ⁊ dicõne lex fal. lo¬
cũ hat. nõ ałr legator q̃ pure data¬

Expanded text:
legata condicionalia, dummodo ea legata, quae praesenti sint, intesi pure et sub condicione legata fuerint ne exsistente condicione lex Falcidia locum ha
Abbreviated transcription (Latin):
repserunt pecuniam relictam
ad alimenta pł̾ior falcidie sb̾iee¬
tam e̾e̾. ⁊ nt ydoneis om̃ib collo¬
cet᷑ pc̃ciam ad curam suam reuo¬
⁊ antonim gñrałr rescripsert̃
bononio mariminonsuras p̾s¬
tat᷑m eũ qͥ frustraconis ca bñfi¬
ciũ legis fal. implorauit ¶Lor
i hr̃s cui fidiꝯmissũ ẽ. ut accep¬
tac̾ta pocĩa hrditatem restituat
uoluntate eꝰ qͥ testm̃ fecit disce¬
dat. ⁊ postea legis fal bñficio uti
uoh. ⁊ si nõ ur ͦ ei quo accepto
brditatẽ restitu̾e rogatꝰ ẽtñ.¬

Expanded text:
ribserunt pecuniam relictam ad alimenta puerorum Falcidiae subiectam esse et ut idoneis nominibus collocetur pecunia, ad curam suam revoet Antoninus generaliter rescribserunt Bononio Maximo usuras praestaturum eum, qui frustrationis causa beneficium legis Falcidiae imploravit. Flori heres, cuius fidei commissum est, ut accepta certa pecunia hereditatem restituat, a voluntate eius qui testamentum fecit discedat et postea legis Falcidiae beneficio uti volet: etsi non detur ei, quo accepto hereditatem restituere rogatus est
Abbreviated transcription (Latin):
tarent᷑. s hec ita u̾m ẽ si filius
añꝙͣ pat̾ hr̃s exut̾et decessisset.
¶ Siuo patͥ hr̃i pͥus fuit. ñ ampli¬
ora legata deb̾et sb̾stitutuꝰ qmͣ
quib pupilł obligatus fuerat
quia ñ suo nomine obligatus e¬
rat. s de functi pupilli qͥ ncħ am¬
semissis totus legatus fũat. isq
pupillo a quo nicħ legatũerat
ex sb̾ st̾one br̃s extit̾it. pot̾it dici

Expanded text:
tarentur. sed hoc ita uerum est, si filius antequam patri heres exsisteret decessisset. si uero patri heres fuit, non ampliora legata debet substitutus, quam quibus pupillus obligatus fuerat, quia non suo nomine obligatur, sed defuncti pupilli, qui nihil amsemis totus legatus fuerit isque pupillo, a quo nihil legatum erat, ex substitutione heres exstiterit, poterit dici
Abbreviated transcription (Latin):
¶Marcellꝰ ait qͥ quadngẽta ĩ bo¬
ins h̾ebat ĩpub̾em filiũ hrdẽ
instituit q eiq sb̾stituit ticiũ
⁊ seũisi uicħ apupillo testator
legauit. s aticio trecenta utr̃
ducenta inquit pr̃abunt. an
centũ qͥn quaguita. nam treçẽ

Expanded text:
uadringenta in bonis habebat, inpuberem filium heredem instituit eique substituit Titium et Seium: nihil a pupillo testator legauit, sed a Titio trecenta: utrum ducenta, inquit, praestabuntur an centum quinquaginta? nam trecenta
Abbreviated transcription (Latin):
lecũ ẽe pediꝰ ait. ut extimet᷑
credat᷑ eẽlegatũ ꝙͣtũ efficit es¬
timacio ut ꝓ modo ciꝯ ex om̃i¬
b legatis statim legis fal. racõ
h̾eat᷑. ¶ Quotiẽs fut᷑m ẽ ut
palam sit ⁊ ante diem uementẽ
iam falcidiã lecũ hr̃s tociens
putacio eiꝰ sit. nam si condicio

Expanded text:
locum esse Pedius ait, ut aestimetur, credatur esse legatum, quantum efficit aestimatio, ut pro modo eius ex omnibus legatis statim legis Falcidiae ratio habeatur. Quotiens futurum est, ut palam sit et ante diem venientem iam Falcidiam locum habere, totiens computatio eius fit. nam si condicio
Abbreviated transcription (Latin):
quo existimandꝰ erit. sb̾stitut
legata debͥe minime. nã qnͣtũ
int̾sit ex hr̃datus filiꝰ ex sbstone
potuit. alias nõ potuit. ¶ Est s
pupillocatus si ꝓ ꝑte sua lega
tis ex haustus ẽẽ ex integrole

Expanded text:
rit substitutus legata debere? minime: nam quantum intersit, exheredatus filius ex substitutione potuit, alias non potuit. est igitpupillo datus si pro parte sua legattis exhaustus esset, ex integro le
Abbreviated transcription (Latin):
deb̾e. ¶Filie ꝙͣ mr̃ rogau̾at si
impubes decessiss restitu̾ e hr̃¬
ditatẽ ticio patruꝰ łimꝰ hr̃s
exritit. i rõe legis. fal. ponenda
desid̾at deduci sortes ex quaru
suris alim̃ta impubes defuncta
ex pͣ testatͥcis sue płib debita
p̾stuit. qitũ ẽ an si eas dediixe¬
tit cau̾e deb̾at definictor almĩ¬
tanor porc̾ones ꝓ modo sorciũ
¶P ost aditam hrditatẽ tͥennio
exacto legatariis hĩs legẽ fal
opponit. id c̾co ꝙ adim̃strauit

Expanded text:
at, si impubes decessisset, restituere hereditatem Titio, patruus legitimus heres exstitit: in ratione legis Falcidiae ponenda desiderat deduci sortes, ex quarum usuris alimenta impubes defuncta ex persona testatricis suae pluribus debita praestitit: quaesitum est, an, si eas deduxerit, cavere debeat defunctorum alimentariorum portiones pro modo sortium Post aditam hereditatem triennio exacto legatariis heres legem Falcidiam opponit idcirco, quod administrauit
Abbreviated transcription (Latin):
tutꝰ legatis obligabi. qr eo cau
nõ hr̃ditatis pr̃ne portio. s lega¬
tũadeum ꝑuenit. dicet aliquis
quid gͦ si ex hr̃datus filius ñ ex
sb̃stone fratͥ suo hr̃s extitit. set
aut lege. aut ꝑ int̾põitam ꝑ sobi

Expanded text:
tus legatis obligabitur, quia eo casu non hereditatis paternae portio, sed legatum ad eum peruenit. dicet aliquis: quid ergo, si exheredatus filius non ‹ex› substitutione fratri suo heres exstiterit, sed aut lege aut per in
Abbreviated transcription (Latin):
filies impub̾es ducs ħ̾ebat. alt̾¬
ũ hrdem instituit. alt̾mex hr̃¬
tauit. demĩ exħrdatum ĩ ccituto
sb̾stituit. ac postea ex ħrdatonie¬
uiũ ⁊ ab eo legauit. ⁊ ex ħĩdatͥ
pbubes decessit. cũ iudicio pr̃is
facultates pat̾ns ꝑ cãm hr̃dita¬

Expanded text:
ilios impuberes duos habebat, alterum heredem instituit, alterum exheredauit, deinde exheredatum instituto substituit ac postea exheredato Maeuium et ab eo legauit: et exheredatus pubes decessit. cum iudicio patris facultates pat
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ legatoꝵ modꝰ facit. ⁊ eris alic̃i
honꝰ. ⁊ siquid̃ eidens ẽ alienũ
adhuc inc̾tũ ẽ. qr forte uł ꝯditi¬
o ciꝰ pend. uł creditor litẽ ꝯtes¬
tatusẽ. ⁊ n ͨ dum lis finita e̾. du¬
bitat᷑ qͣntũ legataniis deb̾at᷑.
pp̃ inc̾tum hodie tñ sb̾simle ad¬

Expanded text:
 legatorum modus facit et aeris alieni onus. et si quidem evidens aes alienum adhuc incertum est, quia forte vel condicio eius pendet vel creditor litem contestatus est et necdum lis finita est, dubitabitur, quantum legatariis debeatur propter incertum. Hodie tamen subsimile a
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ deducio ex eolegato ꝙticio
tedi hr̃s mis dampnas esto dare.
¶Q ducenta ĩ bonis relinq̃bat
leganit mͥ centũ p̾senti die tͥ e
que centũ sb̾ ꝯditione post aliꝙͣ¬
tũ temꝑis extitit ꝯdicio. ita tũ
ut ex redditu eiꝰ summe que tͥ
relicta ẽ nõ amplius ꝙͣ.ixu. re

Expanded text:
tet, ex eo legato quod Titio dedi heres meus damnas esto dare". Qui ducenta in bonis relinquebat, legavit mihi centum praesenti die, tibi aeque centum sub condicione: post aliquantum temporis exstitit condicio, ita tamen, ut ex reditu eius summae, quae tibi relicta est, non amplius qu
Abbreviated transcription (Latin):
ficiat legatũ ualit᷑m nõ sit. le¬
gi fal locus nõ nõ erit. porro
si legi fal. locus nõ sit exñte
ꝯdicione legat᷑ debebi. cũ aut̃
uoluntatẽ testatoris eã fuisse
rũ legata minin noss. mag̾ẽ
ut statu̾e de u̾amꝰ tui legati:
dicionẽ defetisse. quid gͦ dice¬
mꝰ si ducenta legauit ⁊ tͥ siłr
ta ẽẽ ꝓponant᷑. nã aut extitisse
aut defetisse legatui ꝯdicionẽ¬
dicit. ut aut totũ aut nicħ tͥ de¬

Expanded text:
ficiat, legatum valiturum non sit, legi Falcidiae locus non erit: porro si legi locus non sit, exsistente condicione legatum tibi debebitur. cum autem voluntatem testatoris eam fuisse rum legata minui nollet, magis est, ut statuere debeamus tui legati condicionem defecisse. Quid ergo dicemus, si ducenta legavit et tibi sita esse proponantur? nam aut exstitisse aut defecisse legati tui condicionem, ut aut totum aut nihil
Abbreviated transcription (Latin):
to ere alieno uerend̾ne ĩutile
legatũ sit . qr ꝙ addicit᷑ ccͣ na
turã legati sit. putau̾nt hanc
adiecc̃om nõ uutiare legat᷑. set
nch ei adicere. nec eĩ pot̾ cres¬
c̾e uendicacõ peculii ꝑ hnc ad¬
ieccom̃ plane aꝓponas legata¬
tiũ nactũ possom reꝵ. excepcõs
doli adu̾sus eũ hrdem nendicã¬
tẽ uti pot̃. ht̃ eĩ ĩ solidis rebus

Expanded text:
erendum, ne inutile legatum sit, quia quod adicitur contra naturam legati sit. sed puto verum hanc adiectionem non vitiare legatum, sed nihil ei adicere: nec enim potest crescere vindicatio peculii per hanc adiectionem. plane si proponas legatarium nactum possessionem rerum, exceptione doli adversus heredem vindicantem uti potest: habet enim in solidis
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯt᷑ ⁊ putamꝰ ꝯtin̾i legato u¬
carii eiꝰ peculiũ nͥ aduset᷑ uo¬
luntas testatoris ¶ Si suus ⁊
uitariꝰ eꝰ lib̾i es iussi sut̃ eis
petulia sua legata sint. u̾ ba ẜ
uolũtatẽ testatoris exandiẽ¬
q legatis peculus testatore lo¬

Expanded text:
ur. et putamus contineri legato uicarii eius peculium, nisi aduersa sit uoluntas testatoris.Si seruus et uicarius eius liberi esse iussi sint eisque peculia sua legata sint, uerba secundum uoluntatem testatoris exaudienque peculiis testatore lo
Abbreviated transcription (Latin):
que dediss yrdi deb̾at de petuli
platuit hoc utinꝰ ẽẽ ĩ petulio
legato. plus ait sab̾ si statu sas̾
suũ hr̃di uendid̾it. ꝑ ĩ desin̾¬
e eũ ĩ petulio ẽe atq. at si ertͣ¬
neo uendidiss. ¶ hus ꝯsequẽ¬

Expanded text:
quae dedisset heredi, debeant de peculio placuit, hoc minus esse in peculio legato.Plus ait Sabinus, si statuliber seruum heredi uendiderit, perinde desinere eum in peculio esse, atque si extraneo uendidisset.His conseque
Abbreviated transcription (Latin):
sibilem.
Iquis sb̾ cõdicõe hrdes ĩ stituiss
si inuicẽ cauissent se legata eo
test̾o relicta redituros. placet re¬
mitti eis cõdicõem. qr ad frandẽ
legũ respic̾e ⁊ que uetarent qͦs¬
dam legata caꝑe qmͣ qmͣ ⁊ si cautũ
c̃et ĩ ip̃a exac̃cone excepc̃oe tuen¬
dus est ꝓmissor.

Expanded text:
Sabinum. Si quis sub condicione heredes instituisset, si inuicem cauissent se legata eo testamento relicta reddituros, placet remitti eis condicionem, quia ad fraudem legum respicer‹e›t, quae uetarent quosdam legata capere: quamquam et si cautum esset, in ipsa actione exceptione tuendus esset promissor.
Abbreviated transcription (Latin):
At hr̃di instituto filio uł exhr̃¬
dato tutorem dare d pt̃. mat̾ a
nõ nͥ instituto qiͣ ĩ rem potius
qmͣ ĩ ꝑsonam tutorem dare iũ¬
deat᷑.s ⁊ inquiri ĩ eũ qͥ mrĩs tes¬
tam̃to datꝰ est tutor oportebit e
cum a pr̃e datus qmͣuis minꝰ ui¬
ste datus sit. tñ sñ inquisicõne ⁊¬

Expanded text:
 hered‹i› instituto filio uel exheredato tutorem dare potest, mater autem non nisi instituto, quasi in rem potius quam in personam tutorem dare uideatur. sed et inquiri in eum, qui matris testamento datus est tutor, oportebit, cum a patre datus, quamuis minus iure datus sit, tamen sine inquisitione
Abbreviated transcription (Latin):
dare ¶ Item stire debemiꝰ ⁊̃ postu¬
niis filus. uł nepotib. uł ceteris
libis lic̾e ꝑentib test̾o tutores da¬
re qui modo ĩ ea cãfuit. ut si ui
nepoti tutorẽ ded̾it. ita recte dedis¬
se indi. si nepos post mortẽ eiꝰ ĩ pa¬
⁊s sin potestatẽ recalutꝰ nõ sit.
qd̾ eucnit simuo testatore filiꝰ
ate mͣtorẽ dare posse a diuis fribi¬

Expanded text:
dare.Item scire debemus etiam postumis filiis uel nepotibus uel ceteris liberis licere parentibus testamento tutores dare, qui modo in ea causa sint, ut, si uiunepoti tutorem dederit, ita recte dedisse uideri, si nepos post mortem eius in patris sui potestatem recasurus non sit: quod euenit, si uiuo testatore filiusestatem tutorem dare posse a diuis frat
Abbreviated transcription (Latin):
Itutor pupillo nolit auctor fĩ.
nõ d eum p̾tor cogere. pͥmũ qr
miquũ est. ⁊̃ si non expediat pu¬
pillo auctoritatẽ eum p̾stare. deĩ¬
de si expediat tucele uidico pupd¬
lus hanc iacturã ⁊ sequit᷑. ¶Dem.¬

Expanded text:
tutor pupillo nolit auctor fieri, non debet eum praetor cogere, primum quia iniquum est, etiamsi non expedit pupillo, auctoritatem eum praestare, deinde etsi expedit, tutelae iudicio pupillus hanc iacturam consequitur. Idem