comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ni&is : & cum inueneritis: uiu& is: & nolitequae¬
rereb&hel inquaerat uitulus aureus: & in galgala
ido latriae dequa & supradixi . Om̃is malitia eorum
ingalgalis : & inbersabee nontrensibitis: Pulchre
inbersabeo inquit hoc est adputcum iuramenti non
transibitis : ubi si quando errab at trib: iuda ido la
adontrecon sucuenrt ix tantum autẽ simula crorum
cultu fuit dedusł ut nequaquam contentus idolis suis ad
alien atnensir& Deniq galgala inquit captiuaducetur
& b& hel erat in utilis. siue paenitus non subsistens : cumido¬
la in ca subuersa fuerint Debersabeae autem omninotacuit
quia uictis decemtribubus urbs nominebersabcȩ quacerat
in tribuiuda: illotem porenec capta ẽ. nec destructa: si
mulq anim aduertendum : quod septuaginta int̃pr&es in
praesenti loco nomen bersabee interpra & ati sunt dicen¬
tes puteum iuramentĩ & in posterioribus ipsum no¬
men posuerunt . Viuit ds̃ tuusdan : & uiuit uia bersab eae
uiam aut̃ bersabee posuere quod eisrł longo tinereper¬

Expanded text:
neritis, vivetis. Et nolite quaerere Bethel, in qua erat vitulus aureus, et Galgalam locum idololatriae, de quo et supra dixi: Omnis malitia eorum in Galgalis . Et in Bersabee non transibitis. Pulchre in Bersabee, inquit, hoc est ad puteum juramenti, non transibitis: ubi si quando errabat tribus Juda, idola adorare consueverat. Intantum autem simulacrorum cultu furebat Israel, ut nequaquam contentus idolis suis, ad aliena transiret. Denique Galgata, inquit, captiva ducetur, et Bethel erit inutilis, sive penitus non subsistens, cum idola in ea subversa fuerint. De Bersabee omnino tacuit; quia victis decem tribubus, urbs nomine Bersabee, quae erat in tribu Juda illo tempore, nec capta nec destructa est. Simulque animadvertendum, quod Septuaginta interpretes in praesenti loco nomen Bersabee interpretati sint, dicentes, puteum juramenti, et in posterioribus ipsum nomen posuerunt: Vivit Deus tuus Dan: et vivit via Bersabee. Viam autem Bersabee posuerunt, quod de Israel longo itinere per
Abbreviated transcription (Latin):
dogmatum possumus appellarȩ ut ualentinum & mar¬
cionem & arrium & eonomium. Auteos qui permaltipli¬
ces libros ab aliis malcinuenta corroborant: istis dicunt
uaccae basanitides: affeste Nobis & bibimus: Nisienim ille
dederint isti quod deuorent non habebunt: immo
quod bibant ut in ebrientur: Vt autem scamus aquas
& pocula significari doctrinam. Dñs loquitur ad sam¬
ticorum aqua biberit sempersiti& : & ardoremsic¬
carum faucium refrigerare non poterit: esaia dehoc

Expanded text:
dogmatum possumus appellare, Valentinum, et Mardogmatum possumus appellare, Valentinum, et Marcionem, et Arium, et Eunomium: aut eos qui per multiplices libros ab aliis male inventa corroborant. Istis dicunt vaccae Basanitidis: Afferte nobis, et bibemus. Nisi enim illi dederint, isti quod devorent non habent, immo quod bibant ut inebrientur. Ut autem sciamus aquas et pocula significare doctrinam, Dominus loquitur ad Samaticorum aquis biberint, semper sitient et ardorem faucium siccarum refrigerare non poterunt, Isaia de hoc
Abbreviated transcription (Latin):
tuaginta montem reman: Aquila montem a mona: theodo¬
lerunt: Verbum autem dnĩ quod uaccaebasan iubenturau¬
dire : sccundum coceptam tropologiam her&icis praccipit
quiuentre & glaeseruientes recto a ppellantur uaccaepin¬
guissimae siue uaccae ignominiosȩ: hoc enim inter pra&atur
uitulumtuum samaria: & rursum in eodem: quia seducens
erat uitulds tudssa maria: & ideo in monte samariae : quia
semꝑ eriguntur in suꝑbiam : & sibi sublimia repromittunt :
samaria quoq custodiadicitur : Non quo custodiant sermo¬
nes dñi. sed quocustodes pracceptorum eius eẽ seiactent:
qui calumniam faciunt aegenis & confringunt pauperes
Aegenum & pauperem. intellege ecdesi asticum uirum qui
ueritatis simplicitate contentus. Her&icorum supel¬
lectilem &eloquentiae fulgorem argumentorumq: diui¬
tias non requir&: Hae uaccae : dicunt dominis suis: af¬
festebibimus: dominos earum: uel principes ꝑuersorun

Expanded text:
tuaginta, montem Remmam, Aquila montem Armona, Theodotuaginta, montem Remmam, Aquila montem Armona, Theodolerunt. Verbum autem Domini quod vaccae Basan jubentur audire, secundum coeptam tropologiam, haereticis praecipit, qui ventri et gulae servientes, recte appellantur vaccae pinguissimae, sive vaccae ignominiosae: hoc enim interpretatur vitulum tuum, Samaria. Et rursum in eodem, Quia seducens erat vitulus tuus, Samaria : et ideo in monte Samariae, quia semper eriguntur in superbiam, et sibi sublimia repromittunt. Samaria quoque custodia dicitur, non quo custodiant sermones Domini: sed quia custodes praeceptorum ejus esse se jactent. Quae calumniam faciunt egenis, et confringunt pauperes. Egenum et pauperem 267 intellige ecclesiasticum virum, qui veritatis simplicitate contentus, haereticorum suppellectilem, et eloquentiae fulgorem, argumentorumque divitias non requirit. Hae vaccae dicunt dominis suis: Afferte, et bibemus. Dominos earum vel principes perversorum
Abbreviated transcription (Latin):
tum in lebitibus pisciculorum: Procontis quoquȩ aquila int̃¬
theo dotio quemnos sequuti contos uel astas interpr& atisumus:
hoc autem significat quod capiantur in proclio: & portentur
atque ferantur iur euictoriae: seruans tamen ceptam
uaccarum i&aphoram. ut quas esse dixerat pingues
uaccas : earum carnes narr& in contes uel inscutis ẽcportan¬
das: & sicut lebes feruentissimos minutos pisces pariter uo¬
uit ita &uaccas basan. absq ullo ordine captiuitatis mise¬
riis oꝑprimendas: quodque sequitur &per apestunrs exibi¬
tis altera contra altenrm sic explanari potest: A perta
uobis est captiuitatis uia & cum lebtes uestri fuerinte xusti
dicimus mutuo ueluicissim mulierem & mulierem: Hoc est
alteram contra alitrim uocant: & proiciemini inquit inl¬
cis armeniae quacuocantur armona. Denique simmachus
interpra&atus est & proiciemini in arminia: pro quo sep¬

Expanded text:
tum est in lebetibus pisciculorum. Pro contis quoque qui Hetum est in lebetibus pisciculorum. Pro contis quoque qui HeTheodotio δόρατα, quem nos secuti, contos vel hastas interpretati sumus. Hoc autem significat, quod capiantur in praelio, et portentur atque auferantur jure victoriae: servans tamen coeptam vaccarum metaphoram, ut quas esse pingues dixerat vaccas, earum carnes narret in contis vel scutis esse portandas. Et sicut lebes ferventissimus minutos pisces pariter involvit: ita et vaccas Basan absque ullo ordine captivitatis miseriis opprimendas. Quodque sequitur: Et per aperturas exibitis altera contra alteram, sic explanari potest: Aperta vobis est captivitatis via, et cum lebetes vestri fuerint exusti,quod nos mutuo vel vicissim, mulierem et mulierem, hoc est, alteram contra alteram vocant. Et projiciemini, inquit, in locis Armeniae, quae vocantur Armona  . Denique Symmachus ita interpretatus est: Et projiciemini in Armenia, pro quibus Sep
Abbreviated transcription (Latin):
autem ad principes israhel &optimates quosque decem tribuum
quidelitus acmxpinis uai cabant ut audiant sermones dĩ & non
aratores boues sed uaccas pingues de armento seeẽ nouerint. siue
quaen utriantur in pascuis basan. quae sunt loca hebreorum
festilissima : Aoper hoc significat eos non agricultunre. sedȩ mu¬
latione & esui praeparatos: uos uaccaeꝑingues estis in monte
amariae: & humiles quosq: confringitis & dicitis dominisuris
idest pastoribus perquos reges intellegimus date nobis & biliemu
id est iub&etantum & noscuncta uastabimus: Exeo autem
quod posuit date Nobis & bibemus & non dixit date & comede¬
mus ebri&atem eorum significatinuino at que luxoria quae
pellatur templumdĩ quod aduentura sit dies non longe &
postmulta sȩcula: sediam imminens dies captiuitatis &¬
angustiae in quo uaccaeleuentur in contis & reliquiae carum
inollis feruentibus proquo in hebraicti & apud aquilam scrip¬

Expanded text:
autem ad principes Israel et optimates quosque decem tribuum, qui deliciis ac rapinis vacabant, ut audiant sermonem Dei, et non aratores boves, sed vaccas pingues de armento se esse noverint, sive quae nutriantur in pascuis Basan, quae sunt loca herbarum fertilissima: ac per hoc significat eos, non agriculturae, sed immolationi et esui praeparatos. Vos vaccae pingues estis in monte Samariae, et humiles quosque confringitis, et dicitis dominis vestris, id est, pastoribus, per quos reges intelligimus, Date nobis, et bibemus, id est, jubete tantum, et nos cuncta vastabimus. Ex eo autem quod posuit, date nobis, et bibemus: et non dixit, date et comedemus, ebrietatem earum significat in vino atque luxuria, quaeppellatur templum Dei, quod adventura sit dies non longe et post multa saecula, sed jam imminens, dies captivitatis ngustiae, in quo vaccae leventur in contis, et reliquiae earum in ollis ferventibus, pro quo et in Hebraico 266 et apud Aquilam scrip
Abbreviated transcription (Latin):
tis ad medicitdñs. Id arco hocfaciamtibi disrł: & qui prao¬
terita contemsisti: saltenadea quae in laturus sum corriga¬
ris : Cumq dixerit haco faciamtibi quid faccurus sic tac&
utdum ad singula poenarum genera israhel pendit incer¬
tus . quac ideo terribiliora sunc quia omnia suspicat᷑ Aat
paenitentiam neds inferat quaeminatur: Post quam
aut̃ ait fecero tibiqueme facturum ẽo contestor. prae¬
parareadin uocandum dnm̃ dm̃tuum : Om̃is enim qui inu¬
caueritnomen dnĩ : saluus erit: siue praeparate in oc¬
cursumdĩ tui ut uenientem ad tednm. eota auiditatesus¬
cipias: iste est quifirmat tonitruum siue montes. acque¬
confirmat: Ad cuius iuocem caelorum cardinos & terrae
fundamenta quatiuntur: iste est quicreat spm. quem
sitin homine nisi sp̃s quiẽ in co & ipsesps int̃pellat pro¬

Expanded text:
tis ad me, dicit Dominus. Idcirco haec faciam tibi, o Israel, ut qui praeterita contempsisti, saltem ad ea quae illaturus sum, corrigaris. Cumque dixerit, haec faciam tibi, quid facturus sit tacet, ut dum ad singula poenarum genera Israel pendet incertus quae 279 ideo terribiliora sunt, quia omnia suspicantur, agat poenitentiam: ne Deus inferat quae minatur. Postquam autem fecero tibi quae me facturum esse contestor, praeparare ad invocandum Dominum Deum tuum. Omnis enim qui invocaverit nomen Domini, salvus erit . Sive praeparare in occursum Dei tui, ut venientem ad te Dominum, tota aviditate suscipias. Iste est qui firmat tonitruum, sive montes confirmat, ad cujus vocem coelorum cardines et terrae fundamenta quatiuntur . Iste qui creat spiritum, quem sunt in homine, nisi spiritus qui est in eo; et ipse spiritus inter
Abbreviated transcription (Latin):
filioscorum & filias uendant sabacis. & faciant ẽẽ capa¬
uos ut procul sint afinibus suis. & ad meliora. conuersi
ccclesiasticis dogmatibus incipiant ẽẽ subiecti:
tas: accedant. ascendant omnes uiribellatores: con¬
dite arãtrx uestux ingladios. & ligones in lanccas: infirmus
dicat. quia fortis egosum : Fumpite & uenite om̃s gentes
decircuitu: & congregaminizibi oc cumbere faci& d̃so
Pracdicate haccingentibus scĩficate bellum suscita tepus¬
natores : ad ducite & ascendite omnes uiribellatores:
concidite aratax uestra ingladios: & falces uestnas in lan¬
ccas : fortisdicat. quia pracualco: Ergo congregamini. & in¬
troite omnes gentes percircuitum : & congregamini illus
mansu&us sit pugnatar: locus iste dupliciter intelle gnꝰ
quid amenim arbi trantur haec scis gentibus pracdicaris
pracparentur adbellum &ꝓpopulo dĩ dimicent : ut omĩ
instrumenta agricultune ingladios lanccas que

Expanded text:
filios eorum et filias vendant Sabaeis, et faciant esse captfilios eorum et filias vendant Sabaeis, et faciant esse captivos, ut procul sint a finibus suis: et ad meliora conversi, Ecclesiasticis dogmatibus incipiant esse subjecti. ascendant omnes viri bellatores. Concidite aratra vestra in gladios, et ligones vestros in lanceas. Infirmus dicat: Quia fortis ego sum. Erumpite, et venite omnes gentes de circuitu, et congregamini: ibi occumbere faciet Dominus c Al. hoc in gentibus: sanctificate bellum, suscitate pugnatores, adducite et ascendite omnes viri bellatores. Concidite aratra vestra in gladios, et falces vestras in lanceas. Fortis dicat, quia praevaleo ego. Congregamini et introite, omnes gentes per circuitum: et congregamini illuc, mansuetus sit pugnator. Locus iste dupliciter intelligitur: quidam enim arbitrantur haec sanctis gentibus praedicari, ut praeparentur ad bellum, et pro populo Dei dimicent, ut omnia instrumenta agriculturae in gladios lanceasque
Abbreviated transcription (Latin):
uicipae sunt sed saba eis genti longis nimae: qui ad ñi
locutussit. & populisui ulciscatur in iuriam: haec & illi
& xti iudaitantes. quimille annorum regnum iniudeae
sibi finibus pollicentur. &auream hierusalem. Quic¬
timarum sanguinem . & filios acnepotes. & delicias
incredibiles & portas gemmarum uari& atedistinctas:
nos autemdicamus : q uod & suscitauit dñs post aduen¬
um suum & cotidie suscitat & suscitaturus cos quos
uarius error eduxerat definib:suis Pulcdreq susci¬
abo ait quasi iacentes & corruentes ut qui iacebant
in hacresistent in ecclesia. reddens haer&icis quod fece¬
rant ut filios eorum afilias quos & inmisticis. &in
carna libus crudienrnt. tradat in manibus filiorum uꝗ
inmanibus corum quiccclesiarum principes exteter
& instructi sunt armatura a postoli. & habent scutum
lanceam u& eris & noui instrumenti : ut cum coe perint

Expanded text:
vicinae sunt; sed Sabaeis, genti longissimae: quia Dominus vicinae sunt; sed Sabaeis, genti longissimae: quia Dominus locutus sit, et populi sui ulciscatur injuriam. Haec illi et nostri Judaizantes, qui mille annorum regnum in Judaeae sibi finibus pollicentur, et auream Jerusalem, et victimarum sanguinem, et filios ac nepotes et delicias incredibiles, et portas gemmarum 211 varietate distinctas. Nos autem dicamus, quod et suscitavit Dominus post adventum suum, et quotidie suscitat, et suscitaturus est eos, quos varius error eduxerat de finibus suis. Pulchreque suscitabo, ait, quasi jacentes et corruentes, ut qui jacebant in haeresi, stent in Ecclesia, reddens haereticis quod fecerant: Ut filios eorum et filias, quos et in mysticis et in carnalibus erudierant, tradat in manibus filiorum Juda, in manibus eorum, qui Ecclesiarum principes exstiterunt; et instructi sunt armatura Apostoli, et habent scutum et lanceam veteris et novi Instrumenti. Ut cum ceperint,
Abbreviated transcription (Latin):
&uendam filios uestros & filias unes inmanibus filiorũ
iuda & uenundabunt eos incaptiuitatem genti. quae
procul abest. quoniam d̃s locutus est : Verbum hebraicum
sibum . quod aquila & simmachus itaut scriptum est trans¬
tulerunt : septuaginta. Captiuitatem inter pr&ati sunt.
quod melius captiuos significat : Sabaim autem genstnins
indiam dicitur: Dequa fuit & regina saba quaeuenit sapi¬
entiqͥm audire salomonis : dequib & esais loquitur : & saba¬
im uiri excelsi. adtetrensibunt : Vnde &tus uenire perhi¬
b&urdicente uirgilio: centum que sabacotur e calentar
lic& quidam sabacos anrbas suspicentur: promittunt
sibiergo iuda ei immo somniant: quod inultimotempore
congregentur adño. & reducantur inhierusalem: nec
hac felicitate contenti: ipsumdm̃ suis manibus romanorũ
filias & filias asserunt traditurum. ut uendanteos
iudaci non persis. & hiopibus. & c&eris nationibus quae

Expanded text:
et vendam filios vestros et filias vestras in manibus filiorum et vendam filios vestros et filias vestras in manibus filiorum Juda, et venundabunt eos in captivitatem genti, quae procul abest, quoniam Dominus locutus est. Verbum Hebraicum SABAIM  , quod Aquila et Symmachus ita ut scriptum est transtulerunt, LXX captivitatem interpretati sunt, quod melius captivos significat. Sabaim autem gens trans Indiam dicitur, de qua fuit et regina Saba, quae venit sapientiam audire Salomonis , de quibus et Isaias loquitur: Et Sabaim viri excelsi ad te transibunt . Unde et thus venire perhibetur, dicente Virgilio : . . . Centumque Sabaeo Thure calent arae: licet quidam Sabaeos, Arabes suspicentur. Promittunt ergo sibi Judaei, immo somniant, quod in ultimo tempore congregentur a Domino, et reducantur in Jerusalem. Nec hac felicitate contenti, ipsum Deum suis manibus Romanorum filios et filias asserunt traditurum, ut vendant eos Judaei, non Persis et Aethiopibus et caeteris nationibus quae
Abbreviated transcription (Latin):
si uegentilibus & eos dexp̃ianis u&nicos facit. ut exte¬
min& definib: suis. in quibus inxp̃o fuerant ꝑcreati: & ne
quaquam in iudaca. & inueritatis confessione sed ingenti¬
um errore uersentur : Qua comnia & addiem iudici re¬
ferre possumus Nondiscrepanteuindicta : Lic& inten¬
pore a superioribus discrepare uideantur: Proga lila
inhebreo scriptum. est. galiloth. quod aquila ẽcinas
srmmachus t̃minos tnrnstulit: eΕΙΝAC autem id est
tumulas harenarum refenrmus ad litora palestinae
non ad galileam phy listim qua eomni non ulla est
ccc egosuscitabo eos in loco in quo uendidistis eos. &
conuestam r&ributionem uestraxm in caput uestrm
& uendam filios uestros & filias uestras in manibus
filiorum iuda : & uenunda bunt eos sabaeis zenti lon¬
ginquae quia dñs locutus est : septuaginta:¬
ccecgo suscitabo eos deloco in quo uendidistis eos &
reddam r&ributionem uestram incapita uestra

Expanded text:
sive gentilibus, et eos de Christianis ethnicos facit: ut extesive gentilibus, et eos de Christianis ethnicos facit: ut exterminet de finibus suis, in quibus in Christo fuerant procreati, et 210 nequaquam in Judaea, et veritatis confessione, sed in gentium errore versentur. Quae omnia et ad diem judicii referre possumus, non discrepante vindicta: licet in tempore a superioribus discrepare videantur. Pro Galilaea in Hebraeo scriptum est, GALILOTH  , quod Aquila Θῖνας, Symmachus Terminos transtulit: Θῖνας autem, id est, Tumulos Arenarum, referamus ad littora Palaestinae, non ad Galilaeam Philistiim, quae omnino nulla est. Ecce ego suscitabo eos de loco, in quo vendidistis eos, et convertam retributionem vestram in cEt vendam filios vestros, et filias vestras in manibus filiorum Juda, et venundabunt eos Sabaeis genti longinquae, quia Dominus locutus est. ClamaEcce ego suscitabo eos de loco in quo vendidistis eos, et reddam retributionem vestram in capita vestra,
Abbreviated transcription (Latin):
opus incapit suum aspicere non audebunt non eo der¬
mentiora sint dĩ iudiceo sed quo omnes creatura n
tormentis aliorum desuo iudiciopestimes cat.
tdñs desion rugi& & dehierus alem dabit uocem
suam : & mouebuntur caeli & terra. & dñs spespo¬
puli sui & fostitudo filiorum isra hel. & sci&is qui
egod ñs ds̃ uester habitans insion in monte s cõme
erit hicrus alem sc̃a. & alieni non transibt̃ ꝑcã amui¬

Expanded text:
opus in 214 caput suum, aspicere non audebunt. Non quod cleopus in 214 caput suum, aspicere non audebunt. Non quod clementiora sint quam Dei judicia; sed quod omnis creatura in tormentis aliorum de suo judicio pertimescat.nus de Sion rugiet et de Hierusalem dabit vocem suam et movebuntur caeli et terra et Dominus spes populi sui et fortitudo filiorum Israhel et scietis quia ego Dominus Deus vester habitans in Sion in monte sancto meo et erit Hierusalem sancta et alieni non transibunt per eam
Abbreviated transcription (Latin):
Sonitus auditi sunt inualle iudicii. quia iuxta est dier
d̃i inualle iudicii. sol & luna obtenebrabuntur & stil¬
leoccidere facient splendorem suum Ideo loco ubinos
auditi in hebraico scribitur. amoxima monim quod
utique multitudinem & turba seorum qui iudicandi sunt
nonstrepitum sonitumque significat. Rursum ubinos di¬
ximus in ualle concinonir sequentes trans lationẽ aquila
tulerunt. perquo in hebreo scriptum est hurus quod
drei non solum concisionis. sed & aurum interprȩ¬
tam putant quoscilic& inualle iudicũ quam surpicaNt
gehennamex coctis sordibus peccatorum purum aurum rer¬
neat Id circo autem gentium dequibus supra diximur inua¬
le iudiciisiue concisionis pupuli congregantur ut inters¬
ciantur & corruant & adno iudicentur cuius meroren
dici & tormenta pereuntium nesolquidam & luna ast¬
que c&era poterunt intueri sedr& hraent fulgorem sui
& seueritatem iudicantes reddentis que unius cuius que

Expanded text:
Sonitus exauditi sunt in valle judicii, quia juxta est dies Domini in valle judicii. Sol et luna obtenebrabuntur, et stellae occidere facient splendorem suum. In eo loco ubi nos sunt, in Hebraico scriptum est, AMONIM, AMONIM  , quod utique multitudinem, et turbas eorum qui judicandi sunt, et strepitum sonitumque significat. Rursum ubi nos diximus in valle concisionis, sequentes translationem Aquilae tulerunt: pro quo in Hebraico scriptum est HARUS  , quod Hebraei non solum concisionem; sed et aurum interpretari putant, quo scilicet in valle judicii, quam suspicantur gehennam, excoctis sordibus peccatorum, purum aurum remaneat. Idcirco autem gentium, de quibus supra diximus in valle judicii, sive concisionis, populi congregantur, ut interficiantur et corruant, et a Domino judicentur. Cujus moerorem diei et tormenta pereuntium, ne sol quidem et luna astraque caetera poterunt intueri; sed retrahent fulgorem suum, et severitatem judicantis reddentisque uniuscujusque
Abbreviated transcription (Latin):
quiuere magnus ẽ & horribilis: Sed quia sequitur &
critom̃is qui inuo cauerit nom̃ dnĩ saluus erit :. Et hoc
a postolus paulus refest ad tempus dominicae passionis.
magis deresur rectionis dieintellegendum est: Ita enĩ
scribens ad romanos: non est distinctio iudaci & gracci:
Idem enim ipsedñs omnium: diues in omnes qui in uocant
illum: Omnis enim qui cumque inuocauerit nomen
dñi saluus erit: Quomodo ergo inuocabunt inquem ñ
crediderunt : aut quomodo credentei quem non audie
runt: Quomodo autem audient sine p̃dicante:
quomodo aut̃ p̃dicabunt. nisi mittantur : quod que
ait . omnes enim qui in uocauerit nomendñi saluus
crit. Non leuc ẽẽ credamus: lic& enim idem apos¬
tamen hoc ipsum dicere. non sermone sedaffectu
cordis est pondenindum: Omnis enim qui in uoca¬
uerit nomendñi saluuserit: Vnde & paulus &
sosthenes scribunt la&itiae dĩ quac est chorinthis

Expanded text:
qui vere magnus est et horribilis. Sed quia sequitur: Et qui vere magnus est et horribilis. Sed quia sequitur: Et erit, omnis qui invocaverit nomen Domini, salvus erit, et hoc apostolus Paulus refert ad tempus Dominicae passionis, magis de resurrectionis die intelligendum est. Ait enim scribens ad Romanos: Non est distinctio Judaei et Graeci. Idem enim ipse Dominus omnium: dives in omnes qui invocant illum. Omnis enim quicumque invocaverit nomen Domini, salvus erit. Quomodo ergo invocabunt, in quem non crediderunt? aut quomodo runt? quomodo autem audient sine praedicante? quomodo autem praedicabunt nisi mittantur . Quodque ait: Omnis qui invocaverit nomen Domini, salvus erit, non leve esse credamus, licet enim idem apostamen hoc ipsum dicere, non sermone, sed affectu cordis est ponderandum. Omnis enim qui invocaverit nomen Domini, salvus erit. Unde et Paulus et Sostenes scribunt Ecclesiae Dei quae e
Abbreviated transcription (Latin):
dicrunt: sol quoque estuersus intenebnas: quando pen¬
dentem dñm suum uiderenon ausus est. & luna insan¬
guinẽ : quod aut iuxta historiam factum esse credamus
& ab euangelistis silentio pra&ermissum: Neq enim
ominiaq: fecit ihs scripta refereitur: ꝙ̃. i scribantur per
singula nec ipsum quidem arbitro mundum capere
eos quiscribendi sunt libros Aut ceste quomodo sol uer¬
sus intenebnas est. Non quo ipsemutatus cst intenebras
sed quo tenebras mundo induxerit: Sic& luna non ÷
uersa in sanguinem sed iudaeos blasphemiarum &
negationis in xp̃m horrore cooꝑtos. : & ernotestimo¬
nii sui sanguine condemnauit dicentes: sanguis eius suꝑ
nos ea superfilios Nostros: haec omnia prius qudies dnũĩ
ueniat magnus & horribilis futura describit Die saut̃
dnĩ magnus & horribilis. aut resurrectionis cẽ cre¬
dendus cst. Aut ceste multa posttemporadies iudicii:

Expanded text:
dierunt . Sol quoque est versus in tenebras, quando pendierunt . Sol quoque est versus in tenebras, quando pendentem Dominum suum videre non ausus est, et luna in sanguinem, quod aut juxta historiam factum esse credamus et ab evangelistis 204 silentio praetermissum, neque enim omnia quae fecit Jesus, scripta referuntur, quae si scriberentur per singula, ne ipsum quidem arbitror mundum capere eos, qui scribendi sunt, libros . Aut certe quomodo sol versus in tenebras est, non quod ipse sit mutatus in tenebras, sed quod tenebras mundo induxerit: sic et luna non est versa in sanguinem, sed Judaeos blasphemiarum et negationis in Christum horrore coopertos, aeterno testimonii sui sanguine condemnavit, dicentes: Sanguis ejus super nos, et super filios nostros . Haec omnia priusquam dies Domini veniat magnus et horribilis, futura describit. Dies autem Domini magnus et horribilis aut resurrectionis esse credendus est, aut certe, multa post tempora, dies judicii,
Abbreviated transcription (Latin):
que supersinguloseorum. & repl&i sunt omnesspũ¬
scõ & coeperunt loqui aliis linguis pro ut sp̃s
sc̃s dabat eloqui illis Hic est ignis quem uenit ons
mittere super terram: & ante quampa ter& ur
indiscipulissuis optabat ardere: ignis natura e. dupli¬
cis: hab& lumen credentibus. hab& tenebras supplica
incredulis. qui appellantur uaporis fumi: istefumus ẽ
amarissimus qui excecauit oculos iudacorum. Dequꝰ
ipro uerbis legimus: sicut fumus noxius c̃ oculis & inmatu¬
a uuadentibus : sic iniquitas utentibus ea: De hoc fumo &
esaias inuisione magna loquitur. inqua praedicabat᷑ caccitas
iudacorum & suꝑ limare motum est. & domus impl&a ẽ fu¬
mnounde postea sequitur uadodic populohuic: audituaudi & ii
& non intellegetis: & uidentes aspicis & non uidebitis: in¬
crassatum est corpopulihuius: & aurib: suis grauiter au¬

Expanded text:
tque supra singulos eorum, et repleti sunt omnes Sptque supra singulos eorum, et repleti sunt omnes Spsancto et coeperunt loqui aliis linguis prout Spiritus sanctus dabat eloqui illis. Hic est ignis quem venit Dominus mittere super terram, et antequam pateretur, in discipulis suis optabat ardere . Ignis naturae est duplicis: habet lumen credentibus; habet tenebras suppliciaque incredulis, qui appellantur vapores fumi. Iste fumus est amarissimus, qui excaecavit oculos Judaeorum, de quo in proverbiis legimus: Sicut fumus noxius est oculis, et immatura uva dentibus, sic iniquitas utentibus ea Prov. X, 26. De hoc fumo et Isaias in visione magna loquitur, in qua praedicebatur caecitas Judaeorum: Et superliminare motum est, et domus impleta est fumo. Unde postea sequitur: Vade, et dic populo huic: Auditu audietis, et non intelligetis; et videntes aspicietis, et non videbitis: incrassatum est enim cor populi hujus, et auribus suis graviter au
Abbreviated transcription (Latin):
gratiam spĩritalem : sed ꝑ effusionem sps scĩ diuer¬
sas gratias consequetur. Alu proph&iam ut
filii & filiac quimaioris sunt meriti : Alii somniaut senes
iamperfectiorqs a&atis. Aliiuisiones ut iuuenes quiuice¬
runt malignum: Seruiuero & ancillae qui adhuc spm̃timo¬
ris habent & nondilectionis. quia perfecta dilectio fonrs
mittit timorem. non habebunt proph&iam non somnia
& salutis gratiam possidebunt: tunc dabit prodigia dñs
incaelo & interra: in caelo qr solest uersus intenebras
& luna insanguinem: interr& qrtam uehementi in so¬
lito motu terra contremuit: ut monimenta a pesta
& saxa dirupta sint: quod autẽ dicit sanguinem &
uaporem siue uaporem fumi: sanguis ille est. De quo &¬
in psalmis legimus : ut intinguatur pestuus in sangui¬
ne : & inesaia quam rubicunda sunt uestimentatua:
& quem ꝑcusso latere saluatoris mixtis aquisro¬
ruerunt illis disꝑtitȩ linguae tam quam ignis seda¬

Expanded text:
gratiam spiritualem; sed per effusionem Spiritus sancti diversas gratias consequetur . Alii prophetiam, ut filii et filiae qui majoris sunt meriti; alii somnia, ut senes jam provectioris aetatis: alii visiones, ut juvenes qui vicerunt malignum. Servi vero et ancillae qui adhuc spiritum timoris habent, et non dilectionis, quia perfecta dilectio foras mittit timorem, non habebunt prophetiam, non somnia, et salutis gratiam possidebunt. Tunc dabit prodigia Dominus in coelo et in terra: in coelo, quia sol est versus in tenebras, et luna in sanguinem: in terra, quia tam vehementi et insolito motu terra contremuit, ut monumenta aperta, et saxa disrupta sint. Quod autem dicit, sanguinem et vapores, sive vaporem fumi, sanguis ille est, de quo in Psalmis legimus: Ut intingatur pes tuus in sanguine . Et in Isaia: Quam rubicunda sunt vestimenta tua ! et quem, percusso latere Salvatoris, mixtis aquis Roruerunt illis dispertitae linguae tamquam ignis, sedi
Abbreviated transcription (Latin):
hierusalem: at postquam iudae fuerit & hierus alem
conuersa captiuitas : T unc congregandos & deducendor
omnes inuallem iosaphat & ibi disceptatorum hnm
cumeis qui suum populum persecuti sunt. & diuiser
sibi hereditatem dĩ. & disperscrunt eos innationibus. &
super terram illius miserunt sortem: quod non solum
super her& icis debemus accipere. qui sibidĩ populũ
diuiserunt. &eos faciant eẽ gentiles: sed adomnem
rigidum superbum quaedoctorem. qui sub Nominedo¬
trinae & sacerdotii dominantur cleris &oppremunt
cos qui sibi subiecti sunt Cumque fuerint neglegen¬
tes. & scandaliza uerint unum deminimis &iam
pueros ponunt inprostibulo. siue tradant mer&ricib
& causam uoluptatis suae. quorum ds̃ uenter est
& gloria in confusioneeorum: Uendunt puella sut
bibantu inum : traditautem ad uliscentes. mer&rici¬
bus &puellas uendit. luxoriae : qui turpis lucri
gratia non corripit delinquentes: Uerum quid uob

Expanded text:
Jerusalem. Et postquam Judae fuerit et Jerusalem Jerusalem. Et postquam Judae fuerit et Jerusalem 208 conversa captivitas, tunc congregandos et deducendos omnes in vallem Josaphat: et ibi disceptaturum Dominum cum eis qui suum populum persecuti sunt, et diviserunt sibi haereditatem Domini, et disperserunt eos in nationibus, et super terram illius miserunt sortem: quae non solum super haereticis debemus accipere, qui sibi Dei populum diviserunt, et eos faciunt esse gentiles, sed ad omnem rigidum superbumque doctorem, qui sub nomine doctrinae et sacerdotii dominantur cleris, et opprimunt eos qui subjecti sunt. Cumque fuerint negligentes, et scandalizaverint unum de minimis, etiam pueros ponunt in prostibulum, sive tradunt meretricibus: et causa voluptatis suae  quorum Deus venter est, et gloria in confusione eorum vendunt puellas, ut bibant vinum. Tradit autem adolescentes meretricibus, et puellas vendit luxuriae, qui turpis lucri gratia non corripit delinquentes. Verum quid vobis
Abbreviated transcription (Latin):
diui serunt: Multis cam interse erroribus separantes
utalii colerent iouem alii iunonem & mineruam. &
sebrem& rubiginem. anubin & corcodillum & ibin
noctuas accipitros & ciconeas: Subhis Nominibus quor¬
dam diuisus est populus dĩ: quae aduersariacnatio¬
nes id est principes mundi istius & rectores tenebra¬
rum. Non solum diui serant : populumdĩ : sed posuer
pucros in prostibul ut uirilem cogerent mutare
naturam: De quibus & apostolus loquitur: Pros¬
terea dedit illos dr̃ in passiones ig nominiae: Si qui¬
ter & masculi relicta naturali usufaemin e o
accensisunt indesiderium sui in inuicem masculi
inmasculos turpitudinem operantes & mercedẽ
quamo postuit erroris sui in sem& ipsos recipientes¬
ues pasia nititiq temporibus & maxime adriani. iuxta
literam impl&am eẽ commemorant: Sinautem addiem
iudicii quaes cripta sunt uoluerimus referre : dicemus
omnem qui saluatur. saluari in ecclesia. siue incaelesti

Expanded text:
diviserunt, multis eam inter se erroribus separantes, diviserunt, multis eam inter se erroribus separantes, ut alii colerent Jovem, alii Junonem, et Minervam, et febrem, et rubiginem, et Anubim et crocodilum, et ibin, noctuas, accipitres, et ciconias. Sub his nominibus quondam divisus est populus Dei: quae adversariae nationes, id est, principes mundi istius, et rectores tenebrarum, non solum diviserunt sibi populum Dei, sed posuerunt pueros in prostibulum, ut virilem cogerent mutare naturam, de quibus Apostolus loquitur: Propterea tradidit illos Deus in passiones ignominiae: siquiter et masculi, relicto naturali usu feminae, accensi sunt in desiderium sui in masculos turpitudinem exercentes et mercedem quam oportuit erroris sui in semetipsos recipientesVespasiani, Titique temporibus, et maxime Hadriani, juxta litteram impleta esse commemorant. Si autem ad diem judicii, quae scripta sunt, voluerimus referre, dicimus omnem qui salvatur, salvari in Ecclesia, sive in coelesti
Abbreviated transcription (Latin):
salem qui uenerat p̃dicare caecis uisum & capti¬
us remissionem & liberauiteos quidño confitent᷑
& qui uersantur in ccclesia inquauisio pacis est
tius iuxta ebraicam ueritatem grecedicitur
catatco. id est deor sum deducam de sublimibus ad
inferiorad & raham: simulque considera. quando
incredulos. quosque uel ad uersarias potes tates
dñs adiudicium prouocat: & disceptaturcum eis
populosuo deducam in quideas in uallẽiosaphat:
quando autem credentes ad proelium cohostatur & dicit Sus¬
citatcrobustas accedant Ascendant omnes uiri bellatores
consurgant & ascendant gentes in uallemio saphat : non dis¬
in ualle positus est quae appellantur iosaphat: id est
dñi iudicium quienim credit inchĩo. non iudicabitur
ibique disputabit cum cis: non potentia maicstatis sed
rationes ueritates cosconuincens qui pastitisunt popu¬
lum dĩ. Et hereditatẽ illius dis ꝑscrunt innationibus
ut seruos dĩ sibi scruire conpellerent. & terram illius

Expanded text:
s visum, et captivis remissionem, et liberavit eos qui Dominum confitentur, et qui versantur in Ecclesia, in qua visio pacis est,tius, juxta Hebraicam veritatem Graece dicitur κατάξω, id est, deorsum ducam, et de sublimibus ad inferiora detraham. Simulque considera, quando incredulos quosque, vel adversarias potestates Dominus ad judicium provocat, et disceptat cum eis pro populo suo: deducam, inquit, eas in vallem Josaphat. Quando autem credentes ad praelium cohortatur, dicit: Suscitate robustos: accedant, ascendant omnes viri bellatores: consurgant et ascendant gentes in vallem Josaphat, non des propter peccata sua, in valle positus est, quae appellatur Josaphat, id est, Domini judicium. Qui enim credit in Domino, non judicabitur. Ibique disputabit cum eis, non potentia majestatis, sed rationis eos veritate convincens, qui partiti sunt populum Dei, et haereditatem illius disperserunt in nationibus, ut servos Dei sibi servire compellerent: et terram illius
Abbreviated transcription (Latin):
uit dñs : residuos cos debemus intellegere : quide iudacorum
populo crediderunt: De quibus esais loquitur. nisidns̃ sa¬
baoth reliquiss& nobissemen : sicut sodama factiesse mus &
sicut gomorra similis fuissemus: hos residuos dñs uocauit:
Siue euangelizauiteos quos uocauit: Itaenim septuaginta in¬
t̃pra& atisunt : locus hic difficillimus est : & multi plicẽ
recipiens explanationem : ut subtropologia omnia quae
dicta sunt ad illa tempora referamus Atq̃ p&rus &
paulus a postoli r&ulerunt: hoc est quando passus est
dns. & resurrexit: Neq enim fieri potest : ut superiora
intempore passionis. & que secuntur intellegamus
indieiudicii : maxime cum sequatur: ꝙ ecceindiebus illis
& intempore illo & isteuersiculus praecedentibus infe¬
riora conectaens. unodicat cuncta temporeꝑ p&rata:
Quia ecce indiebus illis & intempore illo tum conueste¬

Expanded text:
vit Dominus. Residuos eos debemus intelligere, qui de Judaeorum vit Dominus. Residuos eos debemus intelligere, qui de Judaeorum populo crediderunt, de quibus Isaias loquitur: Nisi Dominus Sabaoth 206 reliquisset nobis semen, sicut Sodoma facti essemus, et sicut Gomorrha similes fuissemus . Hos residuos Dominus vocavit, sive evangelizavit eos, quos vocavit: sic enim LXX interpretati sunt. Locus hic difficillimus est, et multiplicem recipiens explanationem: ut sub tropologia omnia quae dicta sunt, ad illa tempora referamus, ad quae Petrus et Paulus apostoli retulerunt, hoc est, quando passus est Dominus et resurrexit. Neque enim fieri potest, ut superiora in tempore passionis, et quae sequuntur intelligamus in die judicii, maxime cum sequatur: Quia ecce in diebus illis, et in tempore illo, et iste versiculus, praecedentibus inferiora connectens, uno dicat cuncta tempore perpetrata. Quia ecce in diebus illis, et in tempore illo, cum converte
Abbreviated transcription (Latin):
uuenes qui inxp̃o extitere fortissimi & dñĩbella bellar
Viderunt uisiones dño sua promissa conplente: Ego uisio
Quia in montesion& inhicrus alem erit quisaluatus
fucrit: Sicut dixith̃s & annuntianseos quos
dñs uocauit : In coloco inquonos posuimus saluatio siue
saluatus & in hebraico scriptum est phal&a : srme¬
machus transtulit quisuerit: &rursum ubinos diximꝰ
inresiduis: & scptuagintatranstulerunt adnun¬
& horribilis. & saluus effectus est. Quicumq postdnĩ
re surrectionem nomenillius in uocauit omnisqui
fuit in monte sion & inhierus alem saluatus est : Desion enim
cgres saest lex & uerbum dñi dehierus alem : dequa scriptum est
Non capit proph&ã perire extrahierus alem: Principium
ergo eorum quis aluati sunt fuit insion & inhierus alemspe¬
cula & inuisione pacis: & in his quires idui fucrunt quos uoca¬

Expanded text:
juvenes qui in Christo exstitere fortissimi, et Domini bella bellarunt, juvenes qui in Christo exstitere fortissimi, et Domini bella bellarunt, viderunt visiones, Domino sua promissa complente: Ego visionQuia in monte Sion et in Jerusalem erit qui salvatus fuerit: sicut dixit Dominus: et annuntians quos Dominus vocavit. In eo loco, in quo nos posuimus, salvatio, sive salvatus, et in Hebraico scriptum est PHALETA  , Symmachus transtulit, qui fugerit. Et rursum ubi nos diximus, in residuis, et LXX transtulerunt, annunet horribilis: et salvus effectus est, quicumque post Domini resurrectionem nomen illius invocavit, omnis qui fuit in monte Sion, et in Jerusalem salvatus est: de Sion enim egressa est lex: et verbum Domini, de Jerusalem , de qua scriptum est: Non capit prophetam perire extra Jerusalem . Principium ergo eorum qui salvati sunt fuit in Sion et Jerusalem, in specula, et in visione pacis, et in his qui residui fuerunt, quos voca
Abbreviated transcription (Latin):
mis legimus: Morses & aaron in sacerdotibus ei
& samuhel int̃ eos qui in uocant nomeneius: In¬
uocabant dñm & ipse ex audiebat illos. in colũnanubis
loquebatur ad eos: Si igitur & decredentib: corinthiis
& demorse & aaron &samuhele scribitur quod
inuocauerint nomend̃i Non insipientium sed per¬
fectorum hanc gratiam eẽ credamus: Verbum quo¬
iem quod noquaquam inpaucos proph&as ut olrm siebat inu&e
testamento. sed inomnes credentes in nomine saluatoris sp̃s¬
ueque enim est distinctio greci& iudaei. serui& liberi uiri& fe¬
minȩ: quia omnes in xpo unum sumus: Vnde & agabus cȩsareȩ
proph& auit & in anthiochia erant proph&ae plurimi. &
a postolus prȩcepit. ut sialtero proph&ante. alteri fuerit
ꝑeue latum priortaccat : & quattuor filias philippi euange¬
listac legimꝰ proph&asse: Senes quoq uiderunt somnia
quando paulus iam senex audiuit uirum macedonem dicen¬
temsibi : transiens in macedoniam. adiuuanos & omnes

Expanded text:
ctum est Moses et Aaron in sacerdotibus eius et Samuhel inter eos qui invocant nomen eius invocabant Dominum et ipse exaudiebat illos in columna nubis loquebet de Moyse et Aaron ac Samuele scribitur, quod invocaverint nomen Domini, non incipientium, sed perfectorum, hanc gratiam esse credamus. Verbum quotem, quod nequaquam in paucos Prophetas ut olim fiebat in veteri Testamento, sed in omnes credentes in nomine Salvatoris, SpiNeque enim est distinctio Judaei et Graeci, servi et liberi, viri et feminae: quia omnes in Christo unum sumus . Unde et Agabus Caesareae prophetavit , et in Antiochia erant prophetae plurimi: et Apostolus praecipit, ut si, altero prophetante, alteri fuerit revelatum, prior taceat . Et quatuor filias Philippi evangelistae legimus prophetasse . Senes quoque viderunt somnia, quando Paulus jam senex audivit virum Macedonem, dicentem sibi: Transiens in Macedoniam adjuva nos . Et omnes
Abbreviated transcription (Latin):
Si autem post paenitentiam tantam ubestatem ds̃ rerum omnu
pollic&ur. quid respondebit Nouatus negans Paeniten¬
tiam & reformari posse peccatoris in pristinum statum
sidigna sccerint opera paenitentiae intantumꝰ ds̃ recipt
paenitentos : ut uoc& eos populum suum. &nequaquam
asserat consundendos. & habitaturum scincorum mediore¬
promittat. nccam pliuscos aliũd habitaturos dñm sed incun
toto animo confisuros qui in illis mancat in a&nũ: Etert
post hacc offundam spm̃meum superomnem carnem &
proph&abunt filii uestri & filia euestrae: senes uri sci
onia somniabunt : Et iuuenes uestri uisiones uidebuninta

Expanded text:
Si autem post poenitentiam tantam ubertatem Deus rerum omnium Si autem post poenitentiam tantam ubertatem Deus rerum omnium pollicetur, quid respondebit Novatus negans poenitentiam, et reformari posse peccatores in pristinum statum, si digna fecerint opera poenitentiae? Intantum enim Deus recipit poenitentes, ut vocet eos populum suum, et nequaquam asserat confundendos; et habitaturum se in eorum medio repromittat, nec amplius eos alium habituros Deum; sed in eum toto animo confisuros, qui in illis maneat in aeternum. Et erit post haec, effundam spiritum meum super omnem carnem, et prophetabunt filii vestri, et filiae vestrae, senes vestri somnia somniabunt, et juvenes vestri visiones videbunt;
Abbreviated transcription (Latin):
ualbus complerentur : & lignum crucis afferr& fruc¬
tum suum & sp̃s sc̃ĩdona dulcissima sua cunctis tribu
eum uibao fliate : uos quoque quos iuste post pacniten¬
tun ue cofilio sion & ecelesiac la&amim atquegaud&e:
uodeslit uobis ds̃ paterdoctorem iustitaa suetribuit
uobi s alimenta iustitiac : & discendere fccit adduos plu¬
e iosandoporaneas atque serotinas : Pluuia temporanca
s quando primum doctrinam suscipimus Puiua sero¬
u est : quando laboris nostrifructus rccipimus &ad
porfectam s cãrum scriptunrrum scientiam peruenĩmus:
potest o luuia temporanea & serotina u&us& pouum
accipitestamentum : & non soluminquit hoc dedit sed
difecat uos nouis uistutum frugibus abundare & sa¬
uo a cotque inebriari frumento & uino &oleo De
suosa epe diximus: & annos quos perturbationib ante
regnantibus perdideratisi nuobis: Quando operauestra locus¬
ta brucus rubigo crucaque consumpserat dñs uobis perire non

Expanded text:
ovalibus complerentur, et lignum crucis afferret frucovalibus complerentur, et lignum crucis afferret fructum suum, et Spiritus sancti dona dulcissima suam cunctis tribuuoque quos juste post poenitentiam voco filios Sion et Ecclesiae, laetamini atque gaudete, quia dedit vobis Deus pater doctorem justitiae, sive tribuit vobis alimenta justitiae, et descendere fecit ad vos pluvias temporaneas atque serotinas . Pluvia 200 tempestiva est quando primum doctrinam suscipimus pluvia; serotina quando laboris nostri fructus recipimus, et ad perfectam sanctarum Scripturarum scientiam pervenimus. Potest pluvia temporanea et serotina, vetus et novum accipi Testamentum. Et non solum, inquit, hoc dedit; sed fecit vos novis virtutum frugibus abundare, et saturari atque inebriari frumento, vino et oleo, de quo saepe diximus. Et annos quos perturbationibus ante regnantibus perdideratis in vobis, quando opera vestra locusta, bruchus, rubigo, erucaque consumpserant, Deus vobis perire non
Abbreviated transcription (Latin):
pastibus erat quae ministrãt dño ad puniendos cosqu
cruciari propter peccata merucrunt: Nonsoluplu
enim hominer ministrisunt & ultores inee eius u
quimalum operantur. & non sine causa portantglad¬
um sed &iam contrariae forcitudines . quac appel¬
lantus furor &ira dĩ quos proph&a declinans ait : dñẽ Nein fu¬
rorauo arguasine neque in iratua corripiasme : istius modi
ucitadicam qua estionariis atq torribus tradit apostolus
peccatores in interitum carnis: ut sp̃ssaluus fier&:
Dequibus d satanas est : cui tur didit alios ut discerent non
blasphemare : Haec decruca curd̃ appellatant uistus:
tunscamus ad ordinem intellegentiae sp̃italis N&
imncasterra immno confide atque la&are quae priussemen¬
temdominicam tua ariditate perdidenrs : quia magnifica¬
uitdns ut tecum facer & miscri cordiam : Incantum ut
nam iumenta regionis & desestȩ solitudines la&isn¬

Expanded text:
partibus erat, qui ministrant Domino ad puniendos eos qui partibus erat, qui ministrant Domino ad puniendos eos qui cruciari propter peccata meruerunt. Non solum enim homines ministri sunt, et ultores irae ejus, in his qui malum operantur, et non sine causa portant gladium; sed etiam contrariae fortitudines, quae appellantur furor et ira Dei, quos propheta declinans ait: Domine, ne in furore tuo arguas me, neque in ira tua corripias me . Istiusmodi ut ita dicam quaestionariis atque tortoribus tradidit Apostolus peccatorem in interitum carnis, ut spiritus salvus fieret , de quibus et Satanas est, cui tradidit alios ut discerent non blasphemare . Haec de eruca cur Dei appellata sit virtus. Transeamus ad ordinem intelligentiae spiritualis: Ne timeas, terra, immo confide atque laetare, quae prius sementem dominicam tua ariditate perdideras: quia magnificavit Dominus, ut faceret tecum misericordiam, intantum, ut etiam jumenta regionis et desertae solitudinis laetis n
Abbreviated transcription (Latin):
& eluta persuperbiam. cum exhumosit a quo homo appe¬
latur. humana conteminit quidam autem istum lo¬
sic inter pra&antur: Ad extris & sinistris uirtutes
& fortitudines dĩ legimus quas greci. ainameic̃: uocan
adextris scraphim & cͥerubim cunctas que angelicas po¬
testates A sinistris contrarias fortitudines. De quib
scriptum est Misitineos iram indignationis suae
furorem &iram & tribulationem inmissionem peran¬
um suum : & omnis exercitus caeli stabat iuxta cũ
adextris & sinistris eius Ego puto sinistrum fuisse
nium proph& arum cius adquam sinisturm & con¬
trariam potestatem quac apta erat ad dccipiendum
& exercitata adruinas & multos ante deciperat loqu¬
tur ds̃ decipies & ualebis : egredere & facsic : sp̃s quos
ille quisuffocabat saul de quodixerunt ad cum pus¬
risui. Ecce sp̃s dĩmalus obstupescerete facitde sunit

Expanded text:
et elata per superbiam cum ex humo sit, a quo homo appelet elata per superbiam cum ex humo sit, a quo homo appellatur humana contemnit? Quidam locum istum sic interpretantur: A dextris et a sinistris virtutes et fortitudines Dei 199 legimus, quas Graeci δυνάμεις vocant. A dextris Seraphim et Cherubim, cunctasque angelicas potestates, a sinistris contrarias fortitudines, de quibus scriptum est: Misit in eos iram indignationis suae, furorem et iram, et tribulationem, immissionem per annum suum, et omnis exercitus coeli stabat juxta eum a dextris, et sinistris ejus . Ego puto sinistrum fuisse omnium Prophetarum ejus. Ad quam sinistram et contrariam potestatem, quae apta erat ad decipiendum, et exercitata ad ruinas, et multos ante deceperat, loquitur Deus: Decipies et praevalebis: egredere et fac sic. Spiritus quoque ille qui suffocabat Saul, de quo dixerunt ad eum pueri sui: Ecce spiritus Dei malus obstupescere te facit , de sinistris
Abbreviated transcription (Latin):
quacmioniscureruca fortitudo ueluistus dñi Appeliata
sadi nonsolut uistus seduistus magna quo modo p oten¬
orde nase eptus plagis ostensa estoparua animalia &
praccipue serni sesquitam parui sunt culices ut uix cer¬
quntao poubr. Sic & nunc in paruo tardo qucuermiculo
qunr moueiotest & lcuitactu conteritur dĩ po¬
urun uimimabo fragilitas demonstnrtur uonquod a
nudurs suum & potentiae maiestatem neque ad terr
suo uestere &operre cuncta diluuio uel fulmine con
dactidumanam fragilitatem : unde & llud solemus
cini & f&eris respondere haer&icis qui uecus
cincon testamentum : quod & pulices &culices &
miecn e huiuscemodi animantia idcirco fecerit ds̃
estsox litatem & in becillitatem nostrae carnisos¬
uander &iquac intantum nihilest : ut abhis quȩ par¬
asunt uulner&ur .S iautem eruca pariuis que uer¬
miculus fortior homine est. quid gloriatur terra &crnis

Expanded text:
Quaerimus cur eruca fortitudo, vel virtus Domini appellata Quaerimus cur eruca fortitudo, vel virtus Domini appellata sit, et non solum virtus, sed virtus magna? Quomodo potentia Dei in Aegyptiis plagis ostensa est per parva animalia, et praecipue ciniphes, qui tam parvi sunt culices, ut vix cernantur oculis. Sic et nunc in parvo tardoque vermiculo, qui vix moveri potest, et levi tactu conteritur, Dei potentia et humana fragilitas demonstratur. Non quo Deus ad nutum suum et potentiae majestatem nequeat terras subvertere, et operire cuncta diluvio, vel fulmine conctendit humanam fragilitatem. Unde et illud solemus Marcioni et caeteris respondere haereticis qui vetus laniant Testamentum, quod et pulices et culices et cimices, et hujuscemodi animantia idcirco fecerit Deus, ut fragilitatem et imbecillitatem nostrae carnis ostenderet, quae intantum nihil est, ut ab his quae parva sunt vulneretur. Si autem eruca tardus parvusque vermiculus fortior homine est, quid gloriatur terra et cinis;