comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rei finem semꝑpauidꝰ. et nũqͣm
securus expectans. Uideris tu
tñ si consulte meum de hac re mu
saniori si quoꝵ tñ suꝑ hoc frecus ex
consilio: an rationabilit̾ eg̾is. bi¬
d̾int inqͣm si liceat. xͥano iniunc¬
et accepi. Bene. Licentiã quidem
q̃sisti. s quomͦ ñ licebat. Ac ꝑ hoc
ñ accepisti. s extorsisti. Excorta
autem seu coacta licentia: sicentia
ñẽ. suiolentia. Qd̾ ergo tua im
tus: s uereorne deus a te qͣntum
inte ẽ exhonoratus sit. Cuiꝰ pcui
dubio ordinationi resistis: dum
promotus ab illo tute deiers. Qd̃
site excusans pauꝑtatis preten¬
dis necessitatem: necessitac pa¬
tit coronam. Si difficultatem
si impossibilitatẽ: om̃ia possibi¬
lia sunt crecdenti. S responde ꝙ
u̾ius ẽ. quia scilicet psacuit tͥ mag̾
quies tua. qͣm utilitas asiena. Nlec
mirum. Platet fateor et mͥ. qd̾ ħ
quies placeat tibi. sitam̃ ñ nimiᷤ.
Qd̾cumq autẽ bonum ita placet

Expanded text:
rei finem semper pavidus et nunquam rei finem semper pavidus et nunquam securus exspectans. Videris tu tamen, si consulte meum de hac re conum saniori, si quorum tamen, super hoc fretus es consilio, an rationabiliter egeris. Viderint, inquam, si liceat Christiano injuncet accepi. Bene, licentiam quidem quaesisti, sed quomodo non licebat; ac per hoc non accepisti, sed extorsisti. Extorta autem seu coacta licentia, licentia non est, sed violentia. Quod ergo tua imptus: sed vereor ne Deus a te, quantum in te est, exhonoratus sit; cujus procul dubio ordinationi resistis, dum promotus ab illo tu te dejicis. Quod si excusans paupertatis praetendis necessitatem; necessitas parit coronam: si difficultatem, si impossibilitatem; omnia possibilia sunt credenti. Sed responde quod verius est, quia scilicet placuit tibi magis quies tua, quam utilitas aliena. Nec mirum: placet fateor et mihi, quod haec quies placeat tibi, si tamen non nimis. Quodcunque autem bonum ita placet,
Abbreviated transcription (Latin):
multum de me laudabilia int̾¬
miscens: quoꝵ quia ip̃e m consciꝰ
ñ sum. et tue hec beniuolentie as¬
cribo. et ignosco ignorantie. Cu
enim uides in facie. deus autẽ
in corde. Sub cuiꝰ tremendo aspͦ¬
tu si sollicite me cͥcunspitio. cer¬
tum ẽ. qd eo ip̃e notior sũmͥ q̃ tͥ.
qͦ ppinquior. Ideoq mag̾ credo mͥ
de me uidenti me. q̃ tibi opinã¬
ti de me qd̾ñ uides inme. Qd̃ si
qͥd forte a me auclisti qd̾ posset
te et monentis animo ñ frangi.
pusillatumitate ñ uĩnc. sed por¬
tare patient̾ onus impositum:
q̾ semel susceptum depon̾e non
licebat. Re qua te ipe in sicut po¬
stusas. satisfatio ꝑde. Agnoscens
siqͥdem sapĩe mee siccitatem. ĩmo
insipientie mee semꝑ suspectam
hñs tem̾itatem cũ non fit qd̃ sie¬
risaudo. nec audeo nͥ debeo indig¬
nari. desid̾ans quẽq consustius
agẽ q̃ a me acceꝑit. Quociens u̾
mea sendentia eligitur ac tenet᷑.
graui fateoronere me p̃mi sentio.

Expanded text:
multum de me laudabilia intemultum de me laudabilia intermisces: quorum quia ipse mihi conscius non sum; et tuae haec benevolentiae adscribo, et ignosco ignorantiae. Tu enim vides in facie, Deus autem in corde: sub cujus tremendo aspectu si sollicite me circumspicio, certum est quod eo ipse mihi notior sum quam tibi, quo propinquior. Ideoque magis credo mihi de me videnti me, quam tibi opinanti de me quod non vides in me. Quod si quid forte a me audisti quod posset te et monentis animo non frangi, pusillanimitate non vinci, sed portare patienter onus impositum, quod semel susceptum deponere non licebat: de qua re ipse mihi, sicut postulas, satisfacio pro te. Agnoscens siquidem sapientiae meae siccitatem, imo insipientiae meae semper suspectam habens temeritatem; cum non fit quod fieri laudo, nec audeo, nec debeo indignari, desiderans quemque consultius agere, quam a me acceperit. Quoties vero mea sententia eligitur ac tenetur, gravi, fateor, onere me premi sentio,
Abbreviated transcription (Latin):
caritatis amplectendo fr̃ .O.
canonico. frat̾. B. monachus sed
pec̃cor. cdigne deo conu̾sari usq ĩ
finem. Sitibi ad tuas lit̾cas tar¬
dius uideor rescͥpsisse: nou̾is potiꝰ
oportunitatem ñtii defuisse. Qsͣ
enim nc̃ pͥmum legis. iãdudum
crede dictatas. S ut cłixi ꝓpter
latoris inopiam tardaui mttt̾e:
qd̾ scrib̾e ñ tardaui. Legutaq in
tuis lit̾is teillam q̃m grauit̾ fe¬
rebac cure pastoralis sarcinam
deposuisse. licentia siqͥdem ep̃o iux
Tuuero cũ ħ tibi ñ placeret. archi¬
ep̃m adiens. et ab ip̃o tamq̃ suꝑi¬
ori auctoritate securitatem acci¬
piens. ad pͥorem socum. et ad tu¬
um abbatem reu̾suses. Ubiq̃tit̾
post hec iiuere debeas. ame do¬
ceri flagitas. egregio utiq doctore
et magr̃o incomꝑabili. Quicum
ceꝑo clicere qd̾ nescio. uł tũc inei¬
piet sciri ꝗͣ nichil scio. Itane lanã
q̃rit ouis a capra. aqͣm molencli¬
num a furno. u̾bum sapiens a
stulto. Prec̾ea ꝑ totam seriem
lut̾arum accollens me supͣme.

Expanded text:
ritatis amplectendo fratri OGERIO canonico, frater BERNARDUS monachus, sed peccator, digne Deo conversari usque in finem. 1. Si tibi ad tuas litteras tardius videor rescripsisse, noveris potius opportunitatem nuntii defuisse. Quas enim nunc primum legis, jamdudum crede dictatas: sed, ut dixi, propter latoris inopiam tardavi mittere, quod scribere non tardavi. Legi itaque in tuis litteris, te illam, quam graviter ferebas, curae pastoralis sarcinam deposuisse, licentia siquidem ab episcTu vero cum tibi hoc non placeret, archiepiscopum adiens, et ab ipso tanquam superiori auctoritate securitatem accipiens, ad priorem locum, et ad tuum abbatem reversus es. Ubi qualiter post haec vivere debeas, a me doceri flagitas, egregio utique doctore et magistro incomparabili, qui cum coepero docere quod nescio, vel tunc incipiet sciri quam nihil scio. Itane lanam quaerit ovis a capra, aquam molendinum a furno, verbum sapiens a stulto? Praeterea per totam seriem litterarum attollens me supra me,
Abbreviated transcription (Latin):
dam et uilior fiam. Ludam scisr̃
ut illudar. Bonus ludus qͦ michol
irascitur. ⁊ deus delectat᷑. Bonus
qui hominib quid̃ ridicłm. s an¬
głic pucherrimum spectacłm p̾¬
bet. Bonus inqͣm ludus. quo ef¬
ficimur opprobrum habundan¬
tib et despectio suꝑbis. Nam
re uera qͥd aliud scłarib qͣ lud̾e
uidemur. cum qd ip̃i appetunt
in hoc scło. nos ꝑ contͣrium fugi¬
mus. et qd̾ ip̃i fugiunt nos appe¬
timus. More sciłr iocłatorum ⁊
saltatoꝵ qui capite misso deorsũ
pedibꝰq sursum erectis. pret̾ hu¬
manum usum stant manib uł
incedunt: et sic in se omniũ ocłos
defigunt. Nonẽ hic ludus puerit.
ñ ẽ de theatro. qui femineis fe¬
disq anfractib prouocet libidi¬
nem: actus sordidos rep̾sentet.
Sedẽ ludus iocundus. honestus.
grauis. spectabił. qui celestiũ
spectatorũ desectare possit as¬
pectus. hoc casto et religioso ludo
ludebat qui dicebat. Spectacłm
fc̃i sumus angłis et hoominib.

Expanded text:
dam, et vilior fiam . Ludam scilicet dam, et vilior fiam . Ludam scilicet ut illudar. Bonus ludus, quo Michol irascitur, et Deus delectatur. Bonus ludus, qui hominibus quidem ridiculum, sed Angelis pulcherrimum spectaculum praebet. Bonus, inquam, ludus, quo efficimur opprobrium abundantibus, et despectio superbis. Nam revera quid aliud saecularibus quam ludere videmur, cum, quod ipsi appetunt in hoc saeculo, nos per contrarium fugimus; et quod ipsi fugiunt, nos appetimus? More scilicet joculatorum et saltatorum, qui capite misso deorsum, pedibusque sursum erectis, praeter humanum usum stant manibus vel incedunt, et sic in se omnium oculos defigunt. Non est hic ludus puerilis, non est de theatro, qui femineis foedisque anfractibus provocet libidinem, actus sordidos repraesentet: sed est ludus jucundus, honestus, gravis, spectabilis, qui coelestium spectatorum delectare possit apectus. Hoc casto et religioso ludo ludebat qui dicebat: Spectaculum facti sumus Angelis et hominibus .
Abbreviated transcription (Latin):
humiliatio tua ẽ ad humilitatẽ.
sic̃ pac̃ia ad pacem. sicut lectio ad
sciãm. Seu̾itatẽ appetis humili¬
tatis. uiam ñ refugias humilia¬
tionis. Nam siñ pat̾is humisiari:
ñ pot̾is ad humilitatem ꝓuehi.
ꝓdest itaq mͥ meam insipientiam
iuste laudari. Terret me apłs qͥ
et ip̃e territꝰ dicit. Parco autem
ne quis me existimet supͣ io qd̃
uidet in me: aut audit aliqͥd ex
me. Qm pulcre dicit parco. Nõ
partit sibi arrogans. ñ parcitsibi
suꝑbus. ñ cupidus uane głe. et iac¬
tator oꝑni suorum. qui uł sibi ar
citanime sue: qui ne putetur ꝗ
ñ est semꝑ q̃ͣntum in se ẽ uult
nesciriqd̾ ẽ. Grande re uera ꝑicu¬
lum audire quẽqͣm de se sup qͣm
sentit inse. Quis dabit mͥ apud
homines tantũ de ueris digne
humillari. qͣntum uł de falsis
datum ẽ inligne exaltari. Illã
mͥ uocem ꝓpħicam iure assume¬
rem. Exaltatus autem humisia¬
tꝰ sum et conturbatꝰ. Et illud. Lu¬

Expanded text:
humiliatio via est ad humilitatem, humiliatio via est ad humilitatem, sicut patientia ad pacem, sicut lectio ad scientiam. Si virtutem appetis humilitatis, viam non refugias humiliationis. Nam si non pateris humiliari, non poteris ad humilitatem provehi. Prodest itaque mihi meam insipientiam juste laudari. Terret me Apostolus, qui et ipse territus dicit: Parco autem, ne quis me existimet supra id quod videt in me, aut audit aliquid ex me . Quam pulchre dixit, parco. Non parcit sibi arrogans, non parcit sibi superbus, non cupidus vanae gloriae, et jactator actuum suorum, qui vel sibi arrcit animae suae: qui ne putetur, quod non est, semper quantum in se est, vult nesciri quod est. 12. Grande revera periculum, audire quemquam de se supra quam sentit in se. Quis dabit mihi apud homines tantum de veris digne humiliari, quantum vel de falsis datum est indigne exaltari? Illam mihi vocem propheticam jure assumerem: Exaltatus autem, humiliatus sum et conturbatus ; et illud: Lu
Abbreviated transcription (Latin):
atq oꝑosum opus aggressus fu¬
issem. Nũc autem in tantillo opus¬
culo. ut occasionib me ^ excusem:
nichil horum c̾cius precend̾e possũ.
ꝗͣ ut sepe iam dixiscientie pauꝑ¬
tatem. S habeo ñ nullam mee cõ¬
fusionis consolatioẽm. Nam et siñ
feciut petieras siñ misi qd̃ spera¬
ueras: agnoscis certe qr uolui.
cufficiet autẽ uosuntas. ubi
deẽ uides facultatem explendi.
Deniq et si nullam tibi conferat
utilitatem. uł mͥ ꝓficiet ad humi¬
litatem. Stultus quippe dumñ
loquit᷑. sapiens putatur. slã qd̾
ñ loquit᷑. nõ sensus inopia. s hu¬
militatis eẽ custodia reputat᷑
Ego itaq si adhuc siluissem: sapi¬
ens dicerer s ñ eẽm. slunc autẽ
alii insipientem me ridebunt.
alii subsannabunt ydiotã. alii
presũptori indignabunt᷑. Dutasne
paruum mͥ hoc confãt religionis e¬
molum̃tum. cum humilitas ad
qͣm utiq ducit humiliatio. sit sp̃a¬
lis fabrice fundam̃tum: Siquidẽ

Expanded text:
atque operosum opus aggressus fuatque operosum opus aggressus fuissem. Nunc autem in tantillo opusculo, ut occasionibus me non excusem, nihil horum certius praetendere possum, quam, ut saepe jam dixi, scientiae paupertatem. 11. Sed habeo nonnullam meae confusionis consolationem. Nam etsi non feci ut petieras, si non misi quod speraveras; agnoscis certe quia volui. Sufficiet autem voluntas, ubi deesse vides facultatem explendi. Denique etsi tibi nullam conferat utilitatem, vel mihi proficiet ad humilitatem. Stultus quippe dum non loquitur, sapiens putatur : nam quod non loquitur, non sensus inopia, sed humilitatis esse custodia creditur. Ego itaque si adhuc siluissem, sapiens dicerer, sed non essem. Nunc autem alii insipientem me ridebunt, alii subsannabunt idiotam, alii praesumptori indignabuntur. Putasne parum hoc mihi conferat religionis emolumentum, cum humilitas, ad quam utique ducit humiliatio, tlis fabricae fundamentum? Siquidem
Abbreviated transcription (Latin):
dampnum incurres tue conuiso¬
tionis. En tota illus esegantissimi
et eloquentissimi doctoris sãpia
a quo doceri de tam songinqͦ posti¬
sasti. En illud expectatum ac desi¬
d̾atum eulogium. qd̾ audire cã¬
tope studiusti. Hecẽ summa nr̃e
erucditionis. An adhuc aliqͥd mas¬
num expectas: totum audisti.
ampluis requiris. Exhaust ẽ. tõs
et tu q̃ris aqͣm in sicco. Exemplouiꝰ
euugłice uidue. de pauptate mea
totum qd̾ habui misi. Quid u̾ecũ¬
daris: Quid uultum demittis: Tu me
coegisti. Sermoẽm q̃sisti: sermonem
habes. Sermonẽ inqͣm habes iamsa¬
tis songum. s mutum. uerbis ple¬
num sensib uacuum. ñ quo ut pe¬
tieras incorde tuo caritas ordinet᷑
sed qͦ mea inscientia publicetur.
Nam unde iam pot̾it excusari. Pos¬
sem forsitan clicere qdꝰ febre t̾ciana
laborans. qd̾ ꝑ offitio meo curis or¬
cupatus hec dictau̾im. cum scͥptũ
sit. Sapĩam scribe in ocio. S hec
recte pretend̾em: si grande aliqd̃

Expanded text:
damnum incurres tuae conversadamnum incurres tuae conversationis. 10. En tota illius elegantissimi et eloquentissimi 93 doctoris sapientia, a quo doceri de tam longinquo postulasti: en illud exspectatum ac desideratum eulogium, quod audire tantopere studuisti: haec summa nostrae eruditionis. An adhuc aliquid magnum exspectas? totum audisti. Quid amplius requiris? exhaustus est fons, et tu quaeris aquam in sicco? Exemplo illius evangelicae viduae, de paupertate mea totum quod habui, misi . Quid verecundaris? quid vultum dimittis? Tu me coegisti. Sermonem quaesisti; sermonem habes. Sermonem, inquam, habes jam satis longum, sed mutum; verbis plenum, sensibus vacuum: non quo, ut petieras, in corde tua charitas ordinetur, sed quo mea inscitia publicetur. Nam unde jam poterit excusari? Possem forsitan dicere, quod febre tertiana laborans, quod pro officio meo curis occupatus haec dictaverim, cum scriptum sit: Sapientiam scribe in otio . Sed haec recte praetenderem, si grande aliquod
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑans. angłis placens. u̾bo utilis.¬
corde humilis. mansuetꝰ ad om̃s.
honore fuisti. etiã nũc te putes
p̾ cet̾is honorandum. s magis
hunulem omnib exhibeas. tãq̃
de cet̾is unum. Necenim dignũ
ẽ ut inde exigas honorem. unde
resugis laborem. Potest huic etiã
aliud nasciꝑiculum ad qd̾ te pre¬
monitum et premunitũ ẽẽ uolo.
llam sic̃ om̃c ita mutabises sumuc
ut plerũq qd̾eri uolebamus. hodie
recusemus. et qd̾ hocłie nosumꝰ
cras desicderemus: sic qũq diabo¬
lo suggerente pot̾it conting̾e. ut
ex memoria relicti honoris. cuũ
animum pulset cupiditas. itaut
om̃ia q̃ uirilit̾ contempsisti. pue¬
tilit̾ desid̾are incipias. Buscescẽt
animo q̃ priꝰ amara fuerunt.
sublimitas loci. domus cura. rer̃
dispensatio. obseqͥa samusorum
lib̾tas tui. potestas in alios. incãtd̃
rit ꝓpe reliquisse te peniteat. qd pu
tenere grauabat. Cui pessime tepti¬
tationi siuł ad horam qd̾ absit. e¬
sensum prebueris: non mecliocre

Expanded text:
is placens, verbo utilis, humilis corde, mansuetus ad omnes. positus fuisti, etiam nunc te putes prae caeteris honorandum: sed magis humilem omnibus exhibeas, tanquam de caeteris unum. Nec enim dignum est ut inde exigas honorem, unde refugis laborem. 9. Potest hinc etiam nasci aliud periculum, ad quod te praemonitum et praemunitum esse volo. Nam sicut omnes ita mutabiles sumus, ut plerumque quod heri volebamus, hodie recusemus; et quod hodie nolumus, cras desideremus: sic quandoque diabolo suggerente poterit contingere, ut ex memoria relicti honoris tuum animum pulset cupiditas; ita ut omnia quae viriliter contempsisti, pueriliter desiderare incipias. Dulcescent animo quae prius amara fuerunt, sublimitas loci, domus cura, rerum dispensatio, obsequia famulorum, libertas tui, potestas in alios; in tantum ut prope reliquisse te poeniteat, quod prius tenere gravabat: cui pessimae tentationi si vel ad horam quod absit assensum praebueris, non mediocre
Abbreviated transcription (Latin):
.B. clare ualł uocatus albas. con¬
fortari in dño. Audita conu̾sione tua
exultauimꝰ. et delectati sumꝰ. Qd ni
gaudeãt homĩes unde letantur ⁊ an¬
głi: Iam celebris agitur dies. iam re¬
sonat in excelsis gr̃arum actio. ⁊ uox la¬
dis. adolescens nobilis delicatus uicit
malignũ. spreuit mundũ. ꝓpinqͦrũ¬

Expanded text:
 Clarae-Vallis vocatus abbas, confortari in Domino. 1. Audita conversione tua, exsultavimus et delectati sumus. Quidni gaudeant homines, unde laetantur et angeli? jam celebris agitur dies, jam resonat in excelsis gratiarum actio, et vox laudis. Adolescens nobilis, delicatus, vicit malignum, sprevit mundum, cor
Abbreviated transcription (Latin):
lis ad uexillũ crucis euola. Sinnũ
pietatis ẽ genꝰ inhac parte ꝓ xp̃o eẽ
crudelẽ. ft̃eneti corũ lacͥmis ne mo¬
uearis qui teplãgũt de gehen¬
ne filio fc̃m fi I. lium dĩ. Heu q̃¬
nã miseris tã I dira cupido: Qs
tã cͣdelis amor. Q̾ tã iniqua dilec¬
tio: Corrũpũt mores bonos colloqͥa
mala. ꝓpt̾ea ꝗͣtũ pot̾is fili confabu¬
latiões hospitum declinato. q̃ dũ au¬
rẽ implẽt. euacuãt m̃tem. Disce ora¬
re deum. disce cor leuare cũ manib
disce ocłos supplices in celũ erig̾e. ⁊ pa
om̃i necessitate tua. Impiũ ẽ sentire
de d̃o. qd̾ comin̾e possit suꝑ te uiscera
sua. ⁊ au̾tere aurẽ a singultu tuo ⁊
clamore. Decẽt̾o sp̃ualium patrũ cõ
niet suꝑ te bñdictio. ut ꝓ singłis q̃
reliquisti. centupla recipias etiã in
p̾senti. Nec uͦ credas spũi suadenti
nimis id festinatũ. ⁊ in mat᷑iorẽ eta¬
tem diffe̾ndum fuisse. Ei pociꝰ crede
qͥ dixit. Bonũ ẽ homini. cũ portaue¬

Expanded text:
rucis evola. Summum pietatis est genus, in hac parte pro Christo esse crudelem . » Phreneticorum lacrymis ne movearis, qui te plangunt de gehennae filio factum filium Dei. Heu! quaenam miseris tam dira cupido ? quis tam crudelis amor, quae tam iniqua dilectio? Corrumpunt bonos mores colloquia mala . Propterea, quantum poteris, fili, confabulationes hospitum declinato, quae, dum aurem implent, evacuant mentem. Disce orare Deum, disce levare cor cum manibus: disce oculos supplices in coelum erigere, et omni necessitate tua. Impium est sentire de Deo, quod continere possit super te viscera sua, et avertere aurem a singultu tuo vel clamore. De caetero spiritualium patrum consniet super te benedictio, ut pro singulis quae reliquisti, centuplum recipias, etiam in praesenti vita. Nec vero credas spiritui suadenti nimis id festinatum, et in maturiorem aetatem differendum fuisse: ei potius crede qui dixit: Bonum est homini, cum portave
Abbreviated transcription (Latin):
meã. Post que qͥa bonus iuuenis ⁊
meliꝰ illo nichilẽ: ait mͥ. Nost hãc
uestẽ atq margaritã hãc qͣm a me
lacͥmis rogas. ut eã filie tue concedã:
Et ego respondi illi. Dñe auditu cog¬
noui de ip̃is. ⁊ fide credidi et scio. qͥa
optime sũt. ⁊ salus uera ẽ. hac ueste
uti. et hac margarita ornari. Et statĩ
ministris suis p̃cepit. ut mͥ ⁊ uestẽ hãc
et margaritã ostend̾ent. ⁊ confestim
ita fit. hãc pͥmũ uestem uidi. Uidifi¬
lia uidi qd̾ eloqͥ ñ possum. Nũqͥdñ seri¬
cũ scdm subtilitatẽ eius

Expanded text:
a bonus est juvenis et melius illo nihil est, ait mihi, Nosti hanc vestem atque hanc margaritam, quam a me lacrymis rogas uti eam filiae tuae concedam? Et ego respondi illi, Domine, auditu cognovi de ipsis, et fide credidi: et scio quia optimae sunt, et salus vera est hac veste uti, et hac mministris suis praecepit, ut mihi et uestem hanc et margaritam ostenderent et confestim itafit. hanc primum uestem uidi; uidifiliauidi, quod eloqui non possum. numquid non sericum secundum subtilitatem eius
Abbreviated transcription (Latin):
color qͣm natura attulit. sufficit mͥ tex¬
tus insũptuosus. Cet̾um uestẽ illã de¬
sidero que dicitur ñ absumi. ñ atteri.
ñ scindi. Adiuro te si tͥ margarita of¬
feratur aut suspendẽda. aut digito
coaptanda: dices ita. Nõ m impedi¬
m̃to sint iste inutiles et sordide mar¬
uelle. Hãc expecto hãc desidero que
mͥ p̃stabit salutem ⁊ et̾nitatem. Er¬
gofilia subueni sollicitudini mee ⁊
hãc epłam meam semꝑ lege. ⁊ huicueᷤ
ti et margarite te reserua. ⁊ ip̃a tu
mͥ nullum int̾rogans qualib poteriᷤ
lit̾tis rescͥbe. utrũ uesti huic ⁊ marga¬
rite te reser ues. ut sciam qͥd iuuenz
illi respõdeam. ⁊ ut si illam desideras.
si expectas. letus possim ad te reditum
cogitare. Cũ aũt mͥ rescͥpseris: tc̃ tibi
rego qͥ sit hic iuuenis ⁊ qͣlis sit ⁊ qͥd ue¬
lit. ⁊ qͥd ꝓmittat ⁊ qͥd possit. indicabo.
Int̾m tibi hẏnnũ matutinũ ⁊ seroti¬

Expanded text:
color, quem natura attulit, sufficit mihi texcolor, quem natura attulit, sufficit mihi textus insumptuosus. ceterum uestem illam desidero, quae dicitur non absumi, non atteri, non scindi\'. at uero, si tibi margarita offeratur aut suspendenda collo aut digito coaptanda, dices ita: \'non mihi impedimento sint istae inutiles et sordidae maruelle. hanc exspecto, hanc desidero, quae mihi praestabit salutem et aeternitatem\'. Ero, filia, subueni sollicitudini meae et hanc epistolam meam semper lege et huic te uesti et margaritae reserua. et ipsa tu mihi nullum interrogans, qualibus potes, litteris rescribe, utrum te uesti huic et margaritae reserues, ut sciam, quid iuueni illi respondeam, et ut, si illam desideras, si expectas, laetus possim ad te reditum cogitare. cum autem mihi rescripseris, tunc tibi et ego, quis sit hic iuuenis et qualis sit et quid uelit et quid promittat et quid possit, indicabo. interim tibi hymnum matutinum et sero
Abbreviated transcription (Latin):
et̾nus. Ego tñ hãc uestẽ et hãc marga¬
ritã meã petenti tͥ dabo. ut eam filietu
eꝑferas. S pͥus scire deles qͥd uelit
filia tua. si se huius uestis ⁊ margari¬
te mee dignã facit. idẽ. si uestes sericas
et auratas et infectas habere uoluerit.
letus exurgo: et secretum habñs hãc gͥ
epistolã ad te feci. rogans te ꝑ multas
lacͥmas meas. ut te huic uesti ⁊ marga¬
rite reserues. Neq miserum senem ta¬
li dãpno tuo facias. si hãc uestẽ ⁊ hãc
margaritã ñ habueris. Testor aũt tͥ
filia dm̃ celi et t̾re quia nicħ hac mar¬
garita atq hac ueste p̃ciosius ẽ. ⁊ tui
iuris ẽ ut hãc habeas. Tu mͦ q̃n tibi
uestis alia offertur uł infecta uł seri¬
ca uł deaurata: dicito ei qui tͥ offert.
Ego uestẽ alt̾am expecto. ꝓpt̃ qͣm pat̃
meus a me tãdiu ꝑegͥnatur. qͣm mͥ q̃¬
rit. qͣm ñ possum habere si hãc habue¬
ro. Sufficit mͥ lana ouis. sufficit mͥ

Expanded text:
ernus. ego tamen hanc uestem et hanc margaernus. ego tamen hanc uestem et hanc margaritam meam petenti tibi dabo, ut eam filiae tuae perferas. sed prius scire debes, quid uelit filia tua. si se huius uestis et margaritae meae dignam facit, id est, si uestes sericas et auratas et infectas habere noluerit, laetus exsurgo et secretum habens hanc ad te epistolam feci, rogans te per multas lacrimas meas, ut te huic uesti et margaritae reserues neque miserum senem tali damno tuo facias, si hanc uestem et hanc margaritam non habueris. testor autem tibi, filia, deum caeli et terrae, quia nihil hac margarita atque hac ueste pretiosius est et tui iuris est, ut hanc habeas. tu modo, quando tibi uestis alia offeratur uel infecta uel serica uel deaurata, dicito ei, qui tibi offert: \'ego uestem alteram exspecto, propter quam pater meus a me tam diu peregrinatur, quam mihi quaerit, quam non possum habere, si hanc habuero. sufficit mihi lana ouis meae, sufficit mihi
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntatẽ meam. bestis qͣm ego de¬
tero talis ẽ. ut si quis uoluerit ueste a¬
lia colorata. ⁊ serica. et aurata uti. ues¬
tẽ meã caꝑe ñ possit. S illi dabo eam qͥ
contentus sit ñ serico habitu. s natiuiᷤᷤ
colorib ⁊ insũptuoso textu uestiri. Ita
ut ꝓpt̾ consuetudiẽm purp̃am ꝑangꝰ¬
tam uestes habeat. ñ etiã purpura ip̃a
diffundit᷑ in ueste. Margarita uͦ qͣm
a me petis. natura eiꝰ est. ut habere eã
nemo possit. qui margaritã alteram
habuerit. Qa alie margarite aut de
t̾ra aut de mari sũt. mea aũt ut ip̃e
uides speciosa et p̃ciosa ẽ. incomꝑabał
et celestis ẽ. Nõ dignat᷑ ibi ẽẽ ubi alie st̃.
Nõ enĩ reb meis conuenit cũ reb ho¬
miñ. qͥa qui ueste mea et margarita
utitur. inet̃num sanus ẽ. Nõ febre ex¬
ardescit. ñ uuln̾i patet. ñ annis demu¬
tatur ñ morte dissoluit᷑. eqͣlis ẽ semꝑ ⁊¬

Expanded text:
uoluntatem meam. uestis, quam ego deuoluntatem meam. uestis, quam ego dedero, talis est, ut, si quis uoluerit ueste alia colorata et serica et aurata uti, hanc uestem meam capere non possit. sed illi dabo eam, quae contenta sit serio habitu et natiuis coloribus et insumptuoso textu uestiri, ita ut propter consuetudinem purpuram perangustam uestis habeat, non etiam purpura ipsa diffundatur in uestem. margarita uero, quam a me petis naturae eius est, ut habere eam nemo possit, qui margaritam alteram habuerit, quia aliae margaritae aut de terra aut de mari sunt, mea autem, ut ipse tu uides, speciosa et pretiosa est, incomparabilis et caelestis est, non dignatur ibi esse, ubi aliae sunt. non enim rebus meis conuenit cum rebus hominis, quia, qui ueste mea et margarita utitur, in aeternum sanus est non febre exardescit, non uulncri patet, non annis demutatur, non morte dissoluitur—, aequalis, aet
Abbreviated transcription (Latin):
ã tuã desid̾are. s ut mag̃ desid̾es. osten¬
dã tͥ qͥd adhuc hec uestis atq marga¬
rita boni habeat. Uestis ħ ñqͣm a tine¬
is comedit᷑. ñ usu atceritur. ñ dãpno
nichil oĩo in se ht̃ qd̾ sit obnoxium
corpori. s utenti ea nicħ accidit ꝙ aut
mortẽ afferat. aut etatẽ demutet.
aut impediat sanitatẽ. Qd̾ uͥ auduii
filia: et animari mag̃ desid̾io margari¬
de et uestis istus cepi. ⁊ sicut pstratꝰ
iacebã in deficienti fletu ⁊ intenta o¬
ratiõe iuuenẽ p̾cari cepi dic̃ns. Do¬
mine sc̃e misere p̃ci mee: ⁊ miserere
sollicitudini ⁊ uite mee. Si enĩ hãc
uestẽ mͥ et margaritã ñ concedis: mi¬
ser futurus sum. filiã meã ꝑditurꝰ
Sostꝗͣ uocẽ meã audiuit. uissit me le¬
uare. ⁊ ait mͥ. Mouerũt me p̃ces et lacͥ¬
me tue: et bñ est qd̾ hoc credidisti. et
dixisti te ꝓpt̾ hãc margaritã istã uitã
tuam uelle impendere. ñ possum eam
tibi negare. S scire debes ꝓpositum et

Expanded text:
am tuam desiderare, sed, ut magis desideres, ostendo tibi, quid adhuc haec uestis atque margarita boni habeat. uestis haec numquam a tineis comeditur, non usu atteritur, non nihil omnino in se habet, quod sit obnoxium corpori, sed utenti ea nihil accidit, quod aut mortem afferat aut aetatem demutet aut impediat sanitatem\'. quod ubi audiui, filia, exanimari magis desiderio margaritae et uestis istius coepi et, sicut prostratus iacebam, indeficienti fletu et intenta oratione iuuenem precari coepi dicens: \'domine sancte, miserere preci meae et miserere sollicitudini uitae meae; si enim hanc uestem mihi et margaritam non concedis, miser futurus sum: filiam meam uiuentem uocem meam audiuit, iubet me leuare et ait mihi: \'mouerunt me preces et lacrimae tuae et bene est, quod hoc credidisti. et quia dixisti te pro hac margarita ipsam uitam tuam uelle impendere, non possum eam tibi negare, sed scire debes propositum et
Abbreviated transcription (Latin):
p̾t̾misit ordinationũ. nͨ unanimitatẽ
oꝑationũ. pͥuidẽs quoq ⁊ illã in celesti¬
b discretã unitatẽ futurã. deuotissime
tabitur. audiẽs plateas. ⁊ uicos coronas et
głas diu̾sas intellige. In auro quoq uno
metallo. illa ciuitas ornata descͥbitur.⁊
lium sperum similẽ pulcͥtudĩem ⁊ mł¬
tarum m̃tium unam deuotioẽm att̃n¬
de. Nõ igit᷑ una tm̃ semita incedit᷑. qr nͦ
tarum ab una iusticia recedat. qm̃ ad
qͣmlibr mansionũ sua qͥsq semita ꝑue¬
ñit: abuna domo patͥs exors ñ erit. Uer̃¬
tam̃ stella a stella differt inclaritate.
sic erit ait in resurrectiõe iustoꝵ. Nã
⁊ si fulgebũt iusti sic sol in regno paͥis eon
illo facłe ab homĩe poss disc̾ni. qͥppe cũ
hic tm̃ oꝑa uideant᷑. illic etiã corda nͥl im¬
pediat intueri. Siqͥdem radiante uͥq so¬
le iusticie. tc̃ manifesta er̃t abscondita
cordium. ⁊ sic ñ ẽ nc̃ qui se abscondat a
calore eius: ita tc ñ erit qui se occultet

Expanded text:
itatem operantium. Praevidens quoque et illam in coelestibus discretam unitatem futuram, devotissime tabitur . Audiens enim plateas et vicos, coronas et glorias diversas intellige. In auro, quo uno metallo illa civitas ornata describitur. lium specierum similem pulchritudinem, et multarum mentium unam devotionem attende. 9. Non igitur una tantum semita inceditur, quia tarum ab una justitia recedat: quoniam ad quamlibet mansionem sua quisque semita pervenerit, ab una domo Patris exsors non erit. Verumtamen ut stella ab stella differt in claritate; sic erit, ait, et resurrectio mortuorum . Nam etsi fulgebunt justi sicut sol in regno Patris eorum: illo, facile ab homine posse discerni: quippe cum hic tantum opera videantur, illic etiam corda nihil impediat intueri. Siquidem radiante ubique Sole justitiae, tunc manifesta erunt abscondita cordium ; et sicut non est nunc qui se abscondat a calore ejus , ita tunc non erit qui se occultet
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ciosa ꝓxp̃o reliquimꝰ. qui oĩa pulcre lucẽ¬
cia. canore mulcẽcia. suaue olentia. dulce
sapiẽcia. tactii placentia. cũcta deniq oblec¬
re intendimꝰ: Quẽ inꝗͣ. ex eis fructũ requi¬
rimꝰ: Stultoꝵ ad miratioẽm. an simpliciũ
te didicimꝰ oꝑa eorum. ⁊ seruimꝰ adhuc scł¬
tilib eorũ: Et ut aꝑte loqͣr. an ħ totum fa¬
cit auaricia q̃ est ydolorum seruitꝰ ⁊ ñ reqͥ¬

Expanded text:
isto reliquimus; qui omnia pulchre lucentia, canore mulcentia, suave olentia, dulce sapientia, tactu placentia, cuncta denique oblecre intendimus? Quem, inquam, ex his fructum requirimus? stultorum admirationem, an simplicium te didicimus opera eorum, et servimus adhuc sculptibilibus eorum? 28. Et ut aperte loquar, an hoc totum facit avaritia, quae
Abbreviated transcription (Latin):
humanas duuicias ⁊ salutẽ. ⁊ diues
et saluus futurꝰ eẽt. Ad hc̃ gͦ his au¬
ditis ꝓfectus sum. ad quẽ cũ ꝑ mul¬
tas ⁊ longas ⁊ difficiles uias uenis¬
sẽ. uidẽs eũ stati ꝓcidi. ad est enĩ tã
pulch̾ iuuenis: ut añ conspectũ eiꝰ
nemo audeat consist̾e. Qui uͥ pci¬
disse me uidit. int̾rogari me iussit
qͥd uellẽ. ⁊ qͥd rog̾arẽ. ⁊ ego respondi
audisse me de ueste sua ⁊ de marga¬
rita ⁊ uenisse. Et si eã dignaret mͥ
p̾stare. eẽ mͥfiliã qͣm uehem̃ter di¬
lig̾em. cui hãc uestẽ atq margari¬
tã quererẽ. Et int̃ hec ꝓstratus facie.

Expanded text:
humanas diuitias et salutem et diues et saluus futurus esset. ad hunc ergo his auditis profectus sum. Ad quem cum per multas et longas et difficiles uias uenissem, uidens eum statim procidi. adest enim tam pulcher iuuenis, ut ante conspectum eius nemo audeat consistere. qui ubi procidisse me uidit, interrogare me iussit, quid uellem et quid rogarem. et ego respondi audisse me de ueste sua et margarita et uenisse et, si eam mihi dignaretur praestare, esse mihi filiam, quam uehementer diligerem, cui hanc uestem atque margaritam qu
Abbreviated transcription (Latin):
mei ẽẽ. ⁊ certũ.  habeo. ita. Sencio enĩ
qͣntum p̾sencia horũ qui amant᷑
optabilis sit. Et qͥa gͣuem tͥ eẽ absẽ¬
ciam meã scio. ne me forte impium
ẽẽ erga te existimares. quitã diu a te
abessẽ. excusare tͥ ꝑfectiõem meã et
moras uolui. ut in tellig̾es me ñ im¬
pie tͥ s utilit̃ deesse. Nãq cũ te fi¬
liã ut unicã ita ꝙͣ. Itũ ame ẽ. ut u¬
nanimẽ habeã. ⁊ uellẽ te pulch̃¬
rimã oĩum ⁊ saniᷤ ͥ simã uiuere. ñ

Expanded text:
mei esse: et certum ita habeo. Sentio enim quantum praesentia horum qui amantur optabilis sit. Et quia gravem tibi esse absentiam meam scirem, ne me forte impium esse erga te existimares, qui tam diu a te abessem: excusare tibi et profectionem meam et moras volui, ut intelligeres me non impie tibi, sed utiliter deesse. Namque cum te, filia, ut unicam, ita, quantum a me est, et unanimem habeam; vellem te pulcherrimam omnium et sanissimam vivere
Abbreviated transcription (Latin):
melius. bonũ ñ sꝑnat alt̾uis. Si qui
apostatent᷑: sic ñ om̃ib expedit de bonis
minorib ad maiora tͣnsire. ne p̃cipiten¬
tur. Scio quippe ñnullos ⁊ de aliis ⁊ cõ
gregationib ⁊ institutionib ad nr̃m
ordiẽm ꝑuolasse. pulsasse. intrasse. Q
hec qͥdem agendo. ⁊ suis scandalare¬
qͣntũ illis sua temeraria discessiõe. tã¬
tũ nos conturbar̃t sua misera conũsa¬
et tem̾e p̃sũpserũt qd̾ ñ ualebãt: dig

Expanded text:
melius, bonum non spernat alterius: si qui melius, bonum non spernat alterius: si qui apostatentur: sic non omnibus expedit de bonis minoribus ad majora transire, ne praecipitentur. 31. Scio quippe gregationibus et institutionibus ad nostrum ordinem pervolasse, pulsasse, intrasse; qui hoc quidem agendo suis scandala requantum illos sua temeraria discessione, tantum nos turbaverunt sua misera conversaet temere praesumpserunt quod non valebant. «
Abbreviated transcription (Latin):
lege dĩ meditando. ꝓhdolor. Si ñ pucet
ineptiarũ. cur uł ñ piget expensarũ:¬
Multa qͥdem ⁊ alia sugg̾ebat addẽda
larga materia s auellit me ⁊ ppͥa sati
anxia occupatio. ⁊ tua fr̾ ogeri nimis
festina discessio. Qui uidel nͨ diucius
tiopuscło. facioitaq qd̾ uis. ⁊ te dimit¬
to. et sermoẽm breuio. p̃sertim qͥa uti¬
liora sũt pauca in pace. ꝗͣ multa cum
scandalo. Et utinã hec pauca scͥpserĩ.
sñ scandalo. Enĩuero uicia carpẽs. scio
me offend̾e uiciosos. Potest tñ fieri uo¬
lente dõ aliqͥbꝰ quos me timeo exaspasse
pociꝰ placiturũ eẽ. S si desinãt ẽẽ uici¬
osi. si uideł ⁊ si distͥctiores desinãt ẽẽ de¬
tͣctores ⁊ remissiores. amputãt suꝑflui¬
tates. Siͤ quisq bonum teneat ꝙ te¬
net. ut alium aliud tenẽtem ñ iu¬
dicet. si qͥs iam accepit ẽẽ bonus. ñ in¬
uideat meliorib. Et qui sͥ uidetur ag̃e

Expanded text:
lege Dei meditando. Proh Deo! si non pudet lege Dei meditando. Proh Deo! si non pudet ineptiarum, cur vel non piget expensaruMulta quidem et alia suggerebat addenda larga materia; sed avellit me et propria satis anxia occupatio, et tua, frater Ogeri, nimis festina discessio, qui videlicet nec morti opusculo. Facio itaque quod vis, et te dimitto, et sermonem brevio: praesertim quia utiliora sunt pauca in pace, quam multa cum scandalo! Et utinam haec pauca scripserim sine scandalo. Enimvero vitia carpens, scio me offendere vitiosos. Potest tamen fieri, volente Deo, aliquibus quos me timeo exasperasse, potius placiturum esse, sed si desinant esse vitiosi: si videlicet, et districtiores desinant esse detractores, et remissiores amputent superfluitates; si sic quisque bonum teneat quod tenet, ut alium aliud tenentem non judicet; si qui accepit jam esse bonus, non invideat melioribus; et qui sibi videtur agere
Abbreviated transcription (Latin):
b utiq ip̃m ꝙ pedib conculcat᷑ scatet
pauim̃tum: Sepe spuit᷑ in ore angłi. se¬
pe alicuiꝰ scõrum facies calcib tunditur
transeũtiũ. ⁊ si ñsacͥs ymaginib. cur
uł ñ ꝑcitur pulcͥs colorib : Cur decoras
qd̾ mox fedandũ ẽ: Cur depingis qd̾ ne¬
cesse ẽ conculcari: Quid tͥ ualẽt uenꝰ¬
te forme. uͥ pulu̾e macłantur assiduo:
Deniq qͥdhec ad pauꝑes. ad monachos.
uanis et auaris: ñ tnsimplicib ⁊ deuo¬
tis. Cet̾um in claustͥs corã legentib
fr̃ib qͥd fac̃ illa ridicula mõstruosi¬
tas. mira q̃dã deformis formositas. ac
formosa deformitas: Quid ibi ĩmũde
simie. qͥd feri leones. qͥd monstruosi cen¬
tauri. qͥd semihomĩes. qͥd macłose tigͥ¬
des. qͥd milites pugnãtes. qͥd uenatores
tubicinantes: bideas sub uno capite
multa corꝑa. ⁊ rursus in uno corꝑe ca¬
pita multa. Cernit᷑ in qͣdrupede cau¬
daserpentis. illic in pisce cauda serpent
tis qͣdrupedis. Ibi bestia p̃fert equum

Expanded text:
 utique ipsum, quod pedibus conculcatur, scatet pavimentum? Saepe spuitur in ore angeli, saepe alicujus sanctorum facies calcibus tunditur transeuntium. Et si non sacris his imaginibus, cur vel non parcitur pulchris coloribus? Cur decoras quod mox foedandum est? cur depingis quod necesse est conculcari? Quid ibi valent venustae formae, ubi pulvere maculantur assiduo? Denique quid haec ad pauperes, ad monachos, vanis et avaris, non tamen simplicibus et devotis. 29. Caeterum in claustris coram legentibus fratribus quid facit illa ridicula monstruositas, mira quaedam deformis formositas, ac formosa deformitas? Quid ibi immundae simiae? quid feri leones? quid monstruosi centauri? quid semihomines? quid maculosae tigrides? quid milites pugnantes? quid venatores tubicinantes? Videas sub uno capite multa corpora, et rursus in uno corpore capita multa. Cernitur hinc in quadrupede cauda serpentis, illinc in pisce caput quadrupedis. Ibi bestia praefert equum,
Abbreviated transcription (Latin):
ĩmo contͣ. duites fieri uolũt in hoc
scło. ut incidãt in tẽptatiõem ⁊ laq̃¬
um diaboli. Hugonis nr̃i sapĩa ñ
det̾ra ẽ. s de celo. Confiteor tͥ pat̃ qͥa
abscondisti hec a sapientib ⁊ pͣden¬
tib: ⁊ ꝑuulo reuelasti. Tu quoq fili
ne sis ingͣtus br̃ificio redẽp̃toris. s po¬
ne animũ puerilem. mag̃ aũt par¬
uulus esto malicia. s ñ sensu. Nõ eta¬
tem teneram ordinis asꝑitas t̾reat.
ciat leniorẽ. et conu̾satio ꝯsciẽciã.
Aderit tͥ xp̃i suauitas. ⁊ ppħe farinu¬
la pulm̃tum incomestrbłe condiet᷑.
Si tẽptationum sentis aculeos. exal¬
tatũ in ligno serpẽtem eneũ intue¬
re.⁊ sugge ñ tã uuln̾a ꝙͣ. ubera cru¬
cifixi. Ip̃e erit tͥ inpatrẽ: ⁊ tueris ei ĩ
tuos usq ꝑuenient. S inimici ho¬

Expanded text:
imo contra, divites fieri volunt in hoc saeculo, ut incidant in tentationem et laqueum diaboli . Hugonis nostri sapientia non de terra est, sed de coelo. Confiteor tibi, Pater, quia abscondisti haec a sapientibus, et parvulo revelasti. Tu quoque, fili, ne sis ingratus beneficio Redemptoris, sed pone animum puerilem, magis autem parvulus esto malitia, sed non sensu . Non aetatem teneram ordinis asperitas terreaciat leniorem, conversatio conscientiam. Aderit Christi suavitas, et prophetae farinula pulmentum incomestibile condietur . Si tentationum sentis aculeos, exaltatum in ligno serpentem aeneum intuere; et suge non tam vulnera quam ubera Crucifixi. Ipse erit tibi in matrem, et tu eris ei in tuos usque perveniant. 2. Sed inimici ho
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ib sñ querela atq irrep̃hensibilit ob¬
seruant᷑. qͣqͣm dissimilit ñ nulli qͥppe his
om̃ib tanqͣm ñ utentes utantur. ⁊ idõ
aut cũ nulla offensa aut cũ minima.
aliqͣnti quippe hec agũt ex simplicitate:
lit̃ ag̃e. si alit̃ p̃cipetur. Quida aũt ne
discordit᷑ uiuãt ab eis cũ quib habitãt
sectantes. in his ñ suam libidiẽm. s alioꝵ
pacẽ. aliĩ uͦ quia resist̾e ñ ualẽt multitu¬
dini contͣdicentiũ. quihec utiq tanꝙ̃ p
ordĩe lib̾a uoce defendũt. ⁊ qͦciens isti ali¬
qua ꝓut eis rõ dictat restͥng̾e uł mutare
incipiũt. illi mox tota auctoritate eis re¬
monasticꝰ ad tantã cret̾et monachos in¬
erciam deuenire: Oqͣtum distamꝰ ab his
qͥi dieb antonĩ excit̾e monachi. si qͥdẽ¬
cum illi se inuicẽ ꝑ tempꝰ ex caritate re¬
uisent. tanta ab inuicẽ auiditate pa¬
nẽ animarũ ꝑcipiebãt. ut corꝑis cibum
tus ordo qm̃ digniori ꝑti pͥus inseruiebat᷑

Expanded text:
 sine querela 535 atque irreprehensibiliter observantur; quanquam dissimiliter. Nonnulli quippe his omnibus tanquam non utentes utuntur; et ideo aut cum nulla offensa, aut cum minima. Aliquanti quippe haec agunt ex simplicitate, liter agere, si aliter praeciperetur. Quidam autem ne discorditer vivant ab eis cum quibus habitant; sectantes in his, non suam libidinem, sed aliorum pacem. Alii vero, quia resistere non valent multitudini contradicentium, qui haec utique tanquam pro Ordine libera voce defendunt; et quoties isti aliqua, prout ratio dictat, restringere vel mutare incipiunt illi, mox tota eis auctoritate remonasticus, ad tantam crederet monachos inertiam devenire? O quantum distamus ab his qui in diebus Antonii exstitere monachi! Siquidem illi cum se invicem per tempus ex charitate reviserent, tanta ab invicem aviditate panem animarum percipiebant, ut corporis cibum tus ordo, quando digniori parti prius inserviebatur:
Abbreviated transcription (Latin):
posset herere lucerna nͥ tuo qd̾ portas cã¬
delabro. et ħ aureo uł argentes: Annõ
nist̾ posset et ium̃tum ligare. ⁊ ad mẽ¬
sam seruux ⁊ lectulum p̾parare. Nũcgͦ
tãte multidini gaicionum ac ium̃toꝵ
mensas altitudiẽs. immod̾atas longitudiẽs
suꝑuacuas laritudiẽs. sumptuosas depoliti¬
ones. curiosas depictioẽs. q̃ dui se orãtium re
S esto fiãt hec ad honorẽ dei. illud aũt in¬
t̾rogo monachꝰ monachos qd̾ in gentilib gẽ¬
tił arguebat. Dicite ait ille pontifices ĩ scõ
qͥd facit aurũ: Ego aũt dico. Dicite pau¬
ꝑes. nõ enĩ att̃ndo usum. s sñsum. Dicite
Etqdem alia cã ẽ ep̃orum alia monachorũ.
Scimꝰ nãq qd̾ illi debitores sapientib ⁊ insi¬

Expanded text:
posset ardens lucere lucerna, nisi in tuo quod portas canposset ardens lucere lucerna, nisi in tuo quod portas candelabro, et hoc aureo, vel argenteo? Annon nister posset et jumentum ligare, et ad mensam servire, et lectulum praeparare? Nunc ergo tantae multitudini garsionum ac jumentorum, mensas altitudines, immoderatas longitudines, supervacuas latitudines, sumptuosas depolitiones, curiosas depictiones: quae dum orantium in se Sed esto, fiant haec ad honorem Dei. Illud autem interrogo monachus monachos, quod in gentilibus gentilis arguebat: Dicite ait ille, pontifices, in sancto quid facit aurum? Ego autem dico: Dicite, 539 pauperes: non enim attendo versum, sed sensum; dicite, Et quidem alia causa est episcoporum, alia monachorum. Scimus namque, quod illi sapientibus et insi
Abbreviated transcription (Latin):
si audeo dice. nemo fident̃ rep̾hendit. in
qͦ se ẽẽ rep̃hensibłem confidit. Siqͥdẽ
humanitatis e oĩum. in qͦ sibi quisq in dł¬
get. aliis ñ uehement̃ irasci. Dicam dicã
p̃sumptuosus dicar. s uerũ dicã. qͦmͦ
lux mundi obtenebrata ẽ: Quom̃ salt̾re
infatuatũ ẽ. Quorũ nob̾ uita uia ui¬
te debuit ẽẽ. dum exemplum in suis
actib ostendũt suꝑbie. ceci fci sũc du¬
cescecorũ. Quid enĩut cet̾a taceam spe
incecd̾e. tantis hominum crinitorũ sti¬
pari obsequiis. qͣtinus duob ep̃is uniꝰ
ñ uidi abb̃em .lx. equos et eo ampliꝰ in
suo duc̃e comitatu. Dicas si uideas trã¬
seuntes ñ patres eẽ monast̾ioꝵ: s dnõs
lectuloꝵ uix deniq .iiiͬ. leugis. a sua
qͥspiã domo recedit. nͥ cũ tota suppellec¬
tili sua. tãqͣm sit uł iturꝰ ad ex̃citum: uł
tͣnsiturus ꝑ desertum. uñ ualeãt inue¬
niri necc̃ia. Anñ posset eodem uascło. et
aqua manib u̾ngi ⁊ uinum bibi. anñ

Expanded text:
si audeam dicere nemo fidenter reprehendit, in quo se esse irreprehensibilem non confidit. Siquidem humanitatis est omnium, in quo sibi quisque indulget, aliis non vehementer irasci. Dicam, dicam; praesumtuosus dicar, sed verum dicam. Quomodo lux mundi obtenebrata est? quomodo sal terrae infatuatum est? Quorum nobis vita, via vitae debuit esse, dum exemplum in suis actibus ostendunt superbiae, caeci facti sunt duces caecorum. Quod enim ut caetera taceam spe equitatu incedere, tantis hominum crinitorum stipari obsequiis; quatenus duobus episcopis unius non vidi abbatem sexaginta equos, et eo amplius in suo ducere comitatu. Dicas, si videas eos transeuntes, non patres esse monasteriorum, sed dominos lectulorum. Vix denique quatuor leucis a sua quispiam domo recedit, nisi cum tota supellectili sua, tanquam sit vel iturus ad exercitum, vel transiturus per desertum, ubi non valeant inveniri necessaria. Annon posset eodem vasculo et aqua manibus vergi, et vinum bibi? Annon
Abbreviated transcription (Latin):
sumꝰ ext̾ius. et relictis ueris bonis de reg¬
sołonem de uanitatib ⁊ insaniis falsis. ac
iam religionis antiq̃ ñ solum uirtutẽ a¬
misimus. s spẽm ceͣtinemus. Ecce enĩ ip̃e
habitus nr̃ qd̾ et dolens dico qui humili¬
tatis ẽẽ solebat insigne. a monachis nr̃i
temꝑis ui signum gestatur suꝑbie. uix
iam in nr̃is ꝓuinciis inuenimꝰ qͦ uestiri
dignemur. Miles et monachꝰ ex eodem pã¬
no parciunt᷑ sibi cucullã ⁊ clamidẽ. Q¬
iuis de scło qͣtũ lib honoratus. etiã si rex.
etiã simꝑator ille fu̾it. ñ tn nr̃a horrebit
inbum̃ta si sibi mͦ p̾parata fu̾int ⁊ apta
ta. Cet̾m in habitu inqͥs ñ ẽ religio. s in
corde. Bene. At tu q̃n tibi cucullã ep̃turꝰ
lustras urbes. fora circuis. ꝑcurris ñ di¬
nas. domos scrutaris negociatoꝵ. cũctã
eu̾tis singłorum suꝑlectilẽ. ingentes ex¬
plicas cumulos pannoꝵ. aitrectas digi¬
tis. ad moues ocuł. solis opponis radio.

Expanded text:
 relictis veris ac peresolationem de vanitatibus et insaniis falsis: ac jam religionis antiquae non solum virtutem amisimus, sed nec speciem retinemus. Ecce enim ipse habitus noster quod et dolens dico, qui humilitatis esse solebat insigne, a monachis temporis nostri in signum gestatur superbiae. Vix jam in nostris provinciis invenimus, quo vestiri dignemur. Miles et monachus ex eodem panno partiuntur sibi cucullam et chlamydem. Quivis de saeculo, quantumlibet honoratus, etiamsi rex, etiamsi imperator ille fuerit, non tamen nostra horrebit indumenta, si suo sibi modo praeparata fuerint et aptata. 26. Caeterum in habitu, inquis, non est religio, sed in corde. Bene. At tu quando cucullam empturus lustras urbes, fora circuis, percurris nundinas, domos scrutaris negotiatorum, cunctam evertis singulorum supellectilem, ingentes explicas cumulos pannorum, attrectas digitis, admoves oculis, solis apponis radio;
Abbreviated transcription (Latin):
tari. Heume misu̾m qͣlẽcumq mona¬
chũ. cur adhuc uiuo uid̾e. ad io deue
nullus in t̾ra similior angłicis ordinib.
nullus uicinior ei que in celis ẽ ierłm¬
mat̃ nr̃a. siue ob decorẽ castitatis. siue
p̃p caritatis ardorẽ. Cuiꝰ apłi instituto¬
res. cuiꝰ hi quos paulꝰ tã sepe scõs appel¬
lat inchoatores extit̾unt. ⁊ qd̾ inrt̃ illos
cũ nͥl qd̾ suũ eẽt qͥspiam tetinuissec. di¬
uidebat᷑ ut scͥptũ ẽ. singłis ꝓut cuiq opꝰ

Expanded text:
tari. Heu me miserum qualemcunque monachum! cur adhuc vivo videre ad id devennullus in terra similior angelicis ordinibus, nullus vicinior ei quae in coelis est Jermater nostra, sive ob decorem castitatis, sive propter charitatis ardorem; cujus Apostoli institutores, cujus hi, quos Paulus tam saepe sanctos appellat, inchoatores exstiterunt? Et quidem inter illos cum nihil quod suum esset quispiam retinuisset, dividebatur, ut scriptum est, si
Abbreviated transcription (Latin):
hẽ qͣntũ ad indum̃ta qd̾ nuditatẽ tegͥet
⁊ frigꝰ repelłet. Putasne ibi cuiꝗͣ guala¬
brunũ i sebrunũ q̃rebatur ad induẽd̾.
lectulum cooptorium catinũ. aut dis¬
colorbarricanus oꝑiebat. uͥ singłis diui¬
debatur tm̃ prit cuiq opꝰ erat. Quis ibi
putet ualde curatũ fuisse de p̃cio. de co¬
lore. de cultu uestim̃toꝵ. uͥ tãta cura¬

Expanded text:
 quantum ad indumenta, quod et nuditatem tegeret, et frigus repelleret. Putasne ibi cuiquam galabrunum aut isembrunum quaerebatur ad induendum; lectulum opertorium cattinum, aut discolor barricanus operiebat, ubi singulis dividebatur tantum, prout cuique opus erat? Non illic arbitror valde curatum fuisse de pretio, de colore, de cultu vestimentorum, ubi tam ind
Abbreviated transcription (Latin):
nimirũ meta necc̃itatis. s ndum delecta¬
tio suꝑatur. Qsuͦdic̾e sufficit qͦt m̾is ut
assa. nc̃ farsa. nc̃ mixtĩ. ñc sigillati apponũ¬
tur ut qͥd aũt ħ omĩa nͥ ut soli fastidio
consulat᷑: Ipã deinde qͥlitas rerũ tat defo¬
ris apparere curatur. ut ñ minꝰ aspectꝰ ꝗͣ
gustus delectetur ⁊ cũ iã storachꝰ crebris
ructib repletum se indicet. nͨ dũ t̃n curi¬
ositas saciatur. S dũ ocłi colorib palatũ
saporib illiciunt᷑. infelix stomacħꝰ cui ñ co¬
lores lucẽt nͨ sapores demulcet. dum oĩa
susciꝑe cogitur. oppssus mag̃ obruitur
qͣ reficitur. Iam uͦ de aque potu quid di¬
cam q̃n n ullo qͥdem pacto uinum aq̃tũ
admutit᷑: Om̃s nimirũ ex qͦ monachi
sumꝰ infirmos stomachos habemꝰ. ⁊ tã
necessarium apłi de utenco uino ꝯsili¬
um m̾ito ñ negligimus. modico tñ qd pͣ
solo cũ etiã purũ ẽ. contenti eẽmus. Pu¬

Expanded text:
nimirum meta necessitatis, sed necdum delectanimirum meta necessitatis, sed necdum delectatio superatur. Quis enim dicere sufficit, quot modis ut assa, nunc farsa, nunc mistim, nunc singillatim apponuntur? Utqconsulatur? Ipsa deinde qualitas rerum talis deforis apparere curatur, ut non minus aspectus, quam gustus delectetur: et cum jam stomachus crebris ructibus repletum se indicet, necdum tamen curiositas satiatur. Sed dum oculi coloribus, palatum saporibus illiciuntur, infelix stomachus, cui nec colores lucent, nec sapores demulcent, dum omnia suscipere cogitur, oppressus magis obruitur quam reficitur. 21. Jam vero de aquae potu quid dicam, quando ne 536 ullo quidem pacto vinum aquatum admittitur? Omnes nimirum, ex quo monachi sumus, infirmos stomachos habemus, et tam necessarium Apostoli de utendo vino consilium merito non negligimus, modico tamen, quosolo, cum etiam purum est, contenti essemus! Pu