comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Quam diu uiciis repugnat᷑: Cluiiii
plena pax ñ ẽ. Quia & illa quȩ resistũt
ꝑicłoso debellant᷑ p̃lio. & illa quę iucta
sunt nondũ securo triumphant᷑ otio.
pellit ecorpore. Scđa animã nolentẽ
tenet in corꝑe. Abutͣq morte cõmunit̃
habet᷑. ut qđ ñ uult anima de suo cor¬
ñ nichil nouimꝰ. cũ scimꝰ ñ sine ratio¬
ne omĩpotentẽ facere : unde infirmus
hoc corpus ꝓmittit: qđ in hoc corpore
comparare neglexit. ClxX III¬
Nemo inuitꝰ bene fac̃. etiã sibonũ ẽ
qđ facit. Quia nicħ ꝓdest sp̃c timoris:
ubi ñ ẽ sp̃s caritatis. clxxiiii.
& inimicũ ꝓpt̾ dm̃. Solus enĩ nullũ
carũ amittit: cui om̃s in illo caris.
qͥ nũqͣm añ dimittente. amittit᷑. c
corrũpunt᷑. Quȩ neq si sũma bona eẽnt.¬
Qa si sũma bona ẽẽnt. incorruptibilia
ẽent. Si aũ nulla bona ẽnt. qͥd ĩ eis
corrũpet᷑ ñ eẽt. Clxxuii.¬

Expanded text:
Quamdiu vitiis repugnatur, plena pax non est: quia et illa quae resistunt, periculoso debellantur praelio; et illa quae victa sunt, nondum securo triumphantur otio,pellit e corpore, secunda animam nolentem tenet in corpore. Ab utraque morte communiter id habetur, ut quod non vult anima de suo cornonnihil novimus, cum scimus non sine ratione Omnipotentem facere, unde infirmus hoc corpus promittit, quod in hoc corpore comparare neglexit. Nemo invitus bene facit, etiamsi bonum est quod facit: quia nihil prodest spiritus timoris, ubi non est spiritus charitatis. CLXXIII. Det inimicum propter Deum. Solus enim nullum charum amittit, cui omnes in illo chari sunt; qui nunquam a non dimittente amittitur. Ccorrumpuntur: quae neque, si summa bona quia si summa bona essent, incorruptibilia essent; si autem nulla bona essent, quod in eis corrumperetur non esset . CLXXVII
Abbreviated transcription (Latin):
Lon ẽ fas crede alit̃ affici dm̃ cũ ua.¬
cat: alit̾ cũ oꝑatur. Quia nec affici
dicendus ẽ. tanquã in eiꝰ natura fiat
aliquid qđ ante ñ fuerit. Patit᷑ quippe
qui afficit᷑. & mutabile ẽ om̃e qđ patit᷑.
Non gͦ in deo aut pigra uacatio. aut
laboriosa cogitetur industria. Quia
referendũ ẽ. Et̾na enĩ ẽ ⁊ in cõmutabił
uoluntas eiuus. Nec consilio alt̾nato ua-¬
riatur. in qua simul ẽ quicqͥd in reb
creandis uł ordinandis aut p̃cessit aut
sequitur. cxlui.
tionem suam rebus quȩ gignuntur
in mundo: tam ñ sunt creatores ani-¬
maliũ quã nec agͥcolȩ frugũ atq arboꝵ.¬
De pͥma corꝑis morte dici cxl uii.¬
potest. qđ bonis bona sit. mał mala.
Scda uͦ sine dubio sicut nulloꝵ bonoꝵ
utunt᷑. quib finis ad mala tẽporalia.
& tͣnsitꝰ ad uitã ȩt̾nã. Sic̃ enĩ in iusti¬
cia male utit᷑ non tantũ malis: uerũ
etiã bonis. tta iusticia bene. non tan¬

Expanded text:
on est fas credere, aliter affici Deum cum vacat, aliter cum operatur: quia nec affici dicendus est, tanquam in ejus natura fiat aliquid, quod ante non fuerit. Patitur quippe qui afficitur; et mutabile est omne quod patitur. Non ergo in Deo aut pigra vacatio, aut laboriosa cogitetur industria: quia referendum est. Aeterna enim est et incommutabilis voluntas ejus, nec consilio alternante variatur: in qua simul est quidquid in rebus creandis vel ordinandis, aut praecessit, aut sequitur. CXLVI. ationem suam rebus quae gignuntur in mundo; tam non sunt creatores animalium quam nec agricolae frugum atque arboDe prima corporis morte dici potest, quod bonis bona sit, malis mala. Secunda vero sine dubio, sicut nullorum bonorum utuntur, 564 quibus finis est ad mala temporalia, et transitus ad vitam aeternam. Sicut enim injustitia male utitur non tantum malis, verum etiam bonis; ita etiam justitia bene uti
Abbreviated transcription (Latin):
In magna egestate sunt diuites. ii¬
sticiȩ opes & sapientię thesauros non
habentes. Qͥ aut̃ dño seruiunt : ea
bona adquirunt. quȩ ꝑire ñ possunt.
Non sufficit abstin̾e lxxXuI
a malo. nͥ fiat qđ bonũ ẽ. Et parũ ẽ
nemini nocere: nͥ studeas multis ꝓdeẽ:
tis pena differtur. Grauiꝰ aut̃ in eũ
dec̃nit᷑: cũ &̃ ipsa correctio denegat᷑.¬
dinẽ dei. nͥ ꝑ humilitatẽ. & cui ꝓpin¬
quat subditꝰ: longe ab eo recedit elat̾.
nichil nocent aut uiles aut nullȩ
ctationib suis. cui xp̃c ẽ gaudium.
Et̃na enĩ exultatio ẽ. quȩ bono letat᷑ et̃ño.
Deo qui ubiq ẽ. ñ locis s acti . xci.¬
Quia sicut seꝑat similitudo: ita nos illi
coniuigit imitatio xcii.
delectationẽ hab̾e peccandi. S disci.¬
płs amatorq uirtutũ ñ pacẽ hiuc cõ¬
cupiscentię tribuere. s bellũ debet

Expanded text:
in magna egestate sunt divites, iustitie opes et sapientie tesauros non habentes. Qui autem Domino militant, ea bona adquiruntur que perire non possunt.Non sufficit abstinere a malo, nisi fiat quod bonum est; et parum est nemini nocere, nisi studeas multis prodesstis poena differtur: gravius autem in eum decernitur, cui etiam ipsa correctio denegatdinem Dei, nisi per humilitatem: et cui propinquat subditus, longe ab eo recedit elatus.nihil nocent aut viles, aut nullaectationibus suis, cui Christus est gaudium. Aeterna enim exsultatio est, quae bono laetatur aeterno. Deo, qui ubique est, non locis, sed actiquia sicut separat dissimilitudo, ita nos illi conjungit imitatio . XCIIdelectationem habere peccandi. Sed discipulus amatorque virtutum, non pacem huic concupiscentiae tribuere, s
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ carnẽ: nemo ad contemplandã uer-¬
bi diuinitatẽ poss accede. Quia gͦ lux
a tenebris ñ pot̾at cõp̃hendi: ipsa lux
mortalitatẽ subiit tenebrarũ. Et
ꝑ similitudinẽ carnis peccati. parti¬
cipationẽ dedit luminis ueri. ce¬

Expanded text:
rnem, nemo ad Verbi contemplandam divinitatem posset accedere. Quia ergo lux a tenebris non poterat comprehendi, ipsa lux mortalitatem subiit tenebrarum, et per similitudinem carnis peccati, participationem dedit luminis veri C
Abbreviated transcription (Latin):
simił ẽ diabolo. Quia nec angło scđm
staret inueritate. & ueritatẽ de illiꝰ
ñ de suo m̃daciũ loqueret᷑. Unde non
frustra dicit᷑. om̃e peccatũ eẽ m̃da¬
tium. Quia ñ peccat᷑ nͥ ea uoluntate
quȩ ẽ contraria ueritati. id ẽ deo.
Diuersitas humanȩ affectionis exdi
u̾sitate ẽ uoluntatis. Quȩ si pͣua ẽ. ꝑ.¬
u̾sis erit motib inquieta. Si aut̃ recta.
ñ solum non culpabił affectio hominis:
rum: cũ uiciis peccatisq non seruit:
Tale datũ ẽ a deo. Qđ amissũ nͥ a qͦ po-¬
tuit dari. non potuit reddi. Uñ u̾itaᷤᷤ
dic̃. Si uos filiꝰ lib̾auerit. uere lib̾i eriti.¬
B onũ ẽ sursũ habe cor. ñ tam̃ cliii.
ad se ipsũ qđ ẽ suꝑbiȩ: s ad dm̃ qđ est
obedientiȩ. Plus aut̃ appetendo minꝰ
dũ. Quia uͦ beatus eẽ ñ potest. nͥ qͥ eã
ut digna ẽ amat: consequens ẽ ut eã
ȩt̾nã uelit. Quȩ tunc uere beata erit.
ut sĩt boni. nemo tñ ẽ nͥ ex malo bonꝰ.

Expanded text:
ilis est diabolo, quia nec angelo secustaret in veritate, et veritatem de illius, non de suo mendacium loqueretur. Unde non frustra dicitur omne peccatum esse mendacium, quia non peccatur, nisi ea voluntate, quae est contraria veritatiDiversitas humanae affectionis, ex ersitate est voluntatis: quae si prava est, perversis erit moribus inquieta; si autem recta, non solum non culpabilis affectio hominis, rum, cum vitiis peccatisque non servit. Tale datum est a Deo, quod amissum, nisi a quo potuit dari, non potest reddi. Unde Veritas dicit, Si vos Filius liberaverit, tunc vere liberi eritisursum habere cor, non tamen ad seipsum, quod est superbiae; sed ad Deum, quod est obedientiae. Plus autem appetendo minusdum. Quia vero beatus esse non potest, nisi qui eam, ut dignum est, amat: consequens est ut eam aeternam velit; quae tunc vere beata erit, ut sint boni; nemo tamen est, nisi ex malo, bonus .
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ facit. ñ se laudat s dm̃. Sic̃ ti.
repellit ds peccata sua defendentẽ:
sic recipit confitentẽ. Lxxiii.
lior fabricator. Et male occupatur
creatis qui ab auctore discedit. Quisi
heserit suꝑiori : inferiora calcabit.
Ne qd̃ dilexit cont̃ nat᷑am. ꝯũtat᷑ ĩ penã.¬
Anima rõnalis suꝑiorib infe. Lx.xiiii.¬
riora p̃ponens: ñ potest regere qđ rege¬
bat. qr regi noluit a quo regebat᷑. Lxx
fuit. Peccauimꝰ. & cõpedes inde accepi¬
mꝰ. ut iuncłis mortalitatis omĩs huma.¬
narum actionũ cursus p̃pediret᷑. Lx

Expanded text:
quae facit, non se laudat, sed Deum. Sicut enim quae facit, non se laudat, sed Deum. Sicut enim repellit Deus peccata sua defendentem, sic recipit confitentem . LXXIII.lior fabricator. Et male occupatur creatis, qui a Creatore discedit: qui si haeserit superiori, inferiora calcabit; ne quod dilexerit contra naturam, convertatur in poenaAnima rationalis superioribus inferiora praeponens, non potest regere quod regebat, quia regi noluit a quo regebatur . LXfuit: peccavimus, et compedes inde accepimus, ut vinculis mortalitatis omnis humanarum actionum cursus praepeditetur . LX
Abbreviated transcription (Latin):
equalis patri facta ẽ particeps morta¬
litatis nr̃e. ñ de fuo s de nr̃o. ut nos
efficeremͣ participes diuinitatis eiꝰ. ñ
homines oder is. nec uicia ꝓpt̾ homines
diligas. Recte g̾ in mał odimꝰ maliciã.
& diligimꝰ creaturam. ut nec ꝓpt̾ uiciũ
natura damnet᷑. nec ꝓpt̾ naturã uiciũ
sunt figñta m̃dacii. Qui aũ uerum
uult dicere. ñ laborat. Quietiores enĩ
sunt boni quã mali. & ab solutiora sũt
ũba ueridicoꝵ. quã cõm̃ta fallaciũ.
gunt᷑ ne uilescant. obhoc querunt᷑
dñs iħs xp̃e. significabat de toto corꝑe
suo qđ ẽ ȩccła emanaturas martẏrũ
passiones. Luiiii.
Sac̃m̃tũ pietatis inudiciũ sibi siunit̃
indignꝰ. Bene enĩ eẽ ñ potest male ac-
laudet ȩtiã int̾rorib ultionũ. Nam
nũc blandit᷑. & nunc minat᷑. Si ñ
blandiret᷑. nulla eẽt exhortatio. Si
ñ minaret᷑: nulla eẽt correctio. Lxxi.
ctioĩs ꝑeat tarditate. Qn. penitenti
indulgentiã ꝓmisit: dissimulanti diẽ

Expanded text:
talitatis nostrae, non de suo, sed de nostro: ut et nos efficeremur participes divinitatis ejus, non homines oderis, nec vitia propter homines diligas. Recte ergo in malis odimus malitiam, et diligimus creaturam: ut nec propter vitium natura damnetur, nec propter naturam vitium sunt figmenta mendacii. Qui autem verum vult dicere, non laborat: quietiores enim sunt boni, quam mali; et absolutiora sunt verba veridicorum, quam commenta fallacium. guntur, ne vilescant; ob hoc quaeruntur, Jesus Christus significabat de toto corpore suo, quod est Ecclesia, emanaturas martyrum passiones . LXIX.Sacramentum pietatis in judicium sibi sumit indignus. Bene enim esse non potest male accilaudet etiam in terroribus ultionum. Nam et blanditur et minatur. Si non blandiretur, nulla esset exhortatio; si non minaretur, nulla esset correctio . LXXI.ctionis pereat tarditate. Qui enim poenitenti indulgentiam promisit, dissimulanti diem
Abbreviated transcription (Latin):
patiant᷑ obpbria. & despiciantur¬
tanquã stulti & insani. qui p̃sentia
bona ꝑdant. & inuisibilia sibi ac fu.¬
tura ꝑuirant. S hec despectio &
irrisio in ipsos retorquebitur. cũ &
habundantia eoꝵ in egestatẽ.⁊ suꝑ.¬
bia tͣnsierit in confusionẽ xxxiii
dñs eẽt. furori impioꝵ fragilitas
humana succũb̾et. x xxiiii
uis dñi s̃ ferendi: ut sub excitatione
tolerantiȩ sustineant᷑ t̃ꝑalia. sꝑent᷑

Expanded text:
tiantur opprobria, et despicianturtamquam stulti et insani, qui praesentia bona perdant, et invisibilia sibi ac futura promittant. Sed haec despectio et irrisio in impios retorquebitur, cum et abundantia eorum in egestatem, et superbia transierit in confusionem . XXXIIllis Dominus esset, furori impiorum fragilitas humana succumberet . XXXIV. vis domini sunt ferendi, ut sub exercitatione tolerantiae sustineantur temporalia, et
Abbreviated transcription (Latin):
Si quare fecerit: quia bona ẽ. Nec auctor¬
ẽ excellentior deo. nec ars efficatior
dei uerbo: nec causa melior quã ut
bonũ crearet᷑ a bono. cxlii.
qd amandũ ẽ. Possunt enĩ ambo ẽẽ in
uno homine. Et hoc bonũ ẽ homini.
ut illo ꝓficiente quo bene iuuimꝰ. iste
deficiat qͦ male iuiumꝰ. donec ad ꝑfe.¬
ctũ sanet᷑. ⁊ in bonũ cõmutet᷑ om̃e
qđ uuimus. cxliii.
ex se ipsa ẽ. quia ex nichilo creata ẽ:
s ex illo a quo creata ẽ. hoc enĩ adepto
fit beata: quo amisso misera. cxliiii.
nec nͥ in aliquo bono. Sola gͦ bona
alicubi eẽ possunt. sola mala nusqͣm.

Expanded text:
Si, quare fecerit: quia bona est. Nec auctorSi, quare fecerit: quia bona est. Nec auctor excellentior est Deo, nec ars efficacior Dei verbo: nec causa melior, quam ut bonum crearetur a bono . CXLII. d amandum est. Possunt enim ambo esse in uno homine: et hoc bonum est homini, ut illo proficiente quo bene vivimus, iste deficiat quo male vivimus; donec ad perfectum senetur, et in bonum commutetur omne quod vivimus. CXLIII. ex se ipsa est, quia ex nihilo creata est; sed ex illo, a quo creata est. Hoc enim adepto fit beata, quo amisso misera. CXLIV. Denec nisi in aliquo bono. Sola ergo bona alicubi esse possunt; sola autem mala nusquam.
Abbreviated transcription (Latin):
anocentia uera ẽ:i
quȩ nec sibi nec alt̾i nocet. Qm̃ qͥ
dilig̃ iniqͥtatẽ: odit aĩã suã & nemo¬
diligantur errores. Q uia aliud est
amare quod facti s̃: aliud odisse qđ
faciunt.

Expanded text:
nocentia vera est, quae nec sibi nec alteri nocet: quoniam qui diligit iniquitatem, odit animam suam. Et nemo nodiligantur errores; quia aliud est amare quod facti sunt, aliud odisse quod faciunt
Abbreviated transcription (Latin):
Tnt̾ ẽ płimũ. qualis sit usus u̾el earũ
rerũ quȩ ꝓꝑę: uel earũ quȩ dicunt᷑ ad¬
uersȩ. Nam bonꝰ. tẽꝑalib nec bonis ex¬
tollitur: nec malis frangit᷑. malus
aut̃ ideo huiꝰ mundi infelicitate puni
tur. quia felicitate corrũpit᷑
uita p̃cesserit. p̃cesserit. Non enĩ facit

Expanded text:
tem plurimum, qualis sit usus uel earum rerum, quae prosperae, uel earum, quae dicuntur aduersae. Nam bonus temporalibus nec bonis extollitur nec malis frangitur; malus autem ideo huiusce modi infelicitatur, quia felicitate corrumpiturvita praecesserit. Non enim facit
Abbreviated transcription (Latin):
oc affectu & desidio colendus ẽ
ds̃. ut sui cultus ipse sit merces.
Nam qͥ dm̃ ideo colit. ut aliud mag̃
quã ipsũ ꝓmereat᷑: ñ dm̃ colit . s
id qđ assequi concupiscit .xxi.

Expanded text:
oc affectu et desiderio colendus est Deus, ut sui cultus ipse sit merces: nam qui Deum ideo colit ut aliud magis quam ipsum promereatur, non Deum colit, sed illud quod assequi concupiscit
Abbreviated transcription (Latin):
lerit eũ: sanguis ipsius suꝑ eiꝰ
caput erit. Sonũ bicinȩ au-¬
diuit.⁊ ñ se obseruauit: sangͥs
eius in ipso erit.Si aut̃ custo¬
dierit: animã suã libabit. Hic
quoq qͥd agere debeat qͥ fungit᷑
speculatoris officio. duiinꝰ ser mo
atq eis quãdiu inheserint in¬
suis ĩminere diuinȩ indignatioĩs
int̾itũ denuntiare ñ desinat: s
clare ac publice arguat . qr hoc
bucine nom̃ insonat: ut se a sui
criminibꝰ emndantes suppliciũ futurę dã¬
nationis effugiant. Qđ si corri¬
pientẽ. si iram futurã. quȩ cõ¬
temptorib immin& nuncian¬
tẽ. homines t̾ręni despiciunt:
sanguis eoꝵ in ipsis erit. & sa¬
cerdos qͥ eis peccata sua ñ tacu¬
it : penȩ quȩ eos expectat. par¬

Expanded text:
it eum, sanguis ipsius super caput ejus erit. Sonum buccinae audivit, et non se observavit, sanguis ejus in ipso erit. Si autem se custodierit, animam suam salvabit . Hic quoque quid agere debeat, qui fungitur speculatoris officio, divinus sermo atque eis, quandiu inhaeserint insuis, imminere divinae indignationis interitum denuntiare non desinat, sed clare ac publice arguat: quia hoc buccinae nomen insinuat, ut se a suis criminibus emendantes, supplicium futurae damnationis effugiant. Quod si corripientem, si iram futuram, quae contemptoribus jam imminet, nuntiantem homines terreni despiciunt, sanguis eorum in ipsis erit, et sacerdos, qui eis peccata eorum non tacuit, poenae, quae eos exspectat, par
Abbreviated transcription (Latin):
cõpunctione sui cordis accendat.
Lam simplex & aꝑtus ȩtiã si minꝰ
latinꝰ. disciplinatꝰ tam̃ & grauis
sermo debet ẽẽ pontificis: ut ab
intelligentia sua nullos quãuis
imꝑitos excludat. s in omĩũ audi¬
entiũ pectus: cũ quadã delectati

Expanded text:
compunctione sui cordis accendat. compunctione sui cordis accendat. Tam simplex et apertus; etiamsi minus Latinus, disciplinatus tamen et gravis sermo debet esse pontificis: ut ab intelligentia sui nullos, quamvis imperitos, excludat; sed in omnium audientium pectus cum quadam delect
Abbreviated transcription (Latin):
ec uͦ se ꝑ imꝑitiã pontifex
excusabit. quasi ꝓptea docere
ñ ualeat. quod ei sufficiens ac
luculentus sermo ñ suppetat:
quando nulla alia sacerdotis
doctrina debet ẽẽ quã uita. sa¬
tisq auditores posse ꝓficere: si
a doctori bus suis quod uident
spũalit̃ fieri. hoc sibi etiã sim¬
plicit̃ audiant p̃dicari. Dicẽte
apło. & si imꝑitus sermone:
s ñ scientia. Unde dat᷑ intelligi:
qđ ñ se debeat eccłȩ doctor de
accurati sermonis ostentatioẽ
tȩ sit eruditionis ostenđe. Nõ
gͥ in uerboꝵ splendore: s ĩ oꝑm
uirtute totã p̃dicandi fiduciã
ponat. ñ uocib delectet᷑ ipłi accla¬
mantis sibi s fletib. nec plausũ
a ppło studeat expectare: s gemi-¬
tũ. Hoc specialit̾ doctor ȩccłasticꝰ
elaboret: quo fiant qͥ audiunt eũ
sanis disputatioĩb meliores: ñ ua-¬
na assentatione fautores. Lacri¬
mas quas uult a suis auditorib fũ¬
di. ipse pͥmitꝰ fundat : & sic eos

Expanded text:
e per imperitiam pontifex excusabit, quasi propterea docere non valeat, quod ei sufficiens et luculentus sermo non suppetat: quando nulla alia sacerdotis doctrina debet esse quam vita, satisque auditores possint proficere, si a doctoribus suis quod vident spiritualiter fieri, hoc sibi etiam simpliciter audiant praedicari, dicente Apostolo: Etsi imperitus sermone, sed non scientia . Unde datur intelligi quod non se debeat Ecclesiae doctor de accurati sermonis ostentatione tae sit eruditionis ostendere. Non igitur in verborum splendore, sed in operum virtute totam praedicandi fiduciam ponat; non vocibus delectetur populi acclamantis sibi, sed fletibus; nec plausum a populo studeat exspectare, sed gemitum. Hoc specialiter doctor ecclesiasticus elaboret, quo fiant qui audiunt eum sanis disputationibus meliores, non vana assentatione fautores. Lacrymas quas vult a suis auditoribus fundi ipse primitus fundat, et sic eos
Abbreviated transcription (Latin):
salubre ac necessariũ iudicantẽ.
qđ rectori suo placuerit. ñ qđ
eis imꝑniciẽ sui arrogantia intiᷤᷤ
uiciose dictauerit. Iđoq obȩdien¬
tiȩ ac patientię uirtute funditi:
maioꝵ suoꝵ ñ discutiunt ꝯstitu¬
ta s faciunt. & quando rigor
quib fuerĩt obiurgati: s suis
negligentisꝰ qđ castigant᷑ ad scribt̃.
Ciues qͦ suos plebeios ac nobiles.
diuites ⁊ potentes. qualit̃ tra¬
ctare aut regere debeant sacer¬
dotes: huiꝰ libelli series contine¬
bit. quȩ ego sic̃ sepe iã dixi. scri¬
bere ñ auderẽ: si uob aliqͥd nega
re potuissem. S iã capitula ipsa
disserenda ponamꝰ. Quȩsistis gͥ
utrũ equanimit̾ sustinẽdi sint
diuina p̃cepta calcantes: an ꝓ
mͦ peccati debeant ȩccłastica so

Expanded text:
salubre et necessarium judicantes, salubre et necessarium judicantes, quod rectori suo placuerit; non quod eis in perniciem sui arrogantia mentis vitiosae dictaverit. Ideoque obedientiae ac patientiae virtute fundati, majorum suorum non discutiunt constituta, sed faciunt; et quando rigor quibus fuerint objurgati, sed suis negligentiis, quod castigantur, ascribunt. Cives quoque suos plebeios et nobiles, divites ac potentes, qualiter tractare et regere debeant sacerdotes, hujus libelli series continebit. Quae ego, sicut saepe jam dixi, scribere non auderem si vobis negare aliquid potuissem. Sed jam capitula ipsa disserenda ponamus. Quaesistis igitur utrum aequanimiter sustinendi sint divina praecepta calcantes, an pro modo peccati debeant
Abbreviated transcription (Latin):
aut fieri nolũt: dici qͦq sibi fa-¬
stidiunt. paratiores aliqͥd doctri¬
nȩ ȩtiã qđ scire cupiunt igno¬
rare: quã a ꝑsona inferiori co¬
gnoscere : cum ueritas undecũq
claru̾it. ñ sit ingenio humano
deputanda. s dõ: nec aliquoꝵ
debeat credi s om̃iũ: quę ꝑse
talis ac tanta ẽ : ut ñ tunc sit
magna si eã magni docuerint.
s potius ipsa magnos faciat eos
a quib doceri uł disci potuerit.
Uoliustis itaq uob̾ ꝓpͥetatẽ uitȩ actu¬
alis exponi: ut uos cũ ur̃is scđm
ipsam uixisse semꝑ & uiuere ꝓba¬
Siqͥdem cõusatio religiosa: actuał
ẽ uita. q̃ docet qͦmͦ p̃positi sub se
regant uiuentes ⁊ diligant. ac
ñ minꝰ de eoꝵ quã de sua salute
sollictti: qđ eiꝰ expedire sciunt
pat̾na cura ꝓuideant. ⁊ qualit̃
p̃posito suo subiecti. tanquã ca¬
piti m̃bra deseruiant. ac p̃cepta
eiꝰ uelut iꝑiũ dĩ. sũmo amore
custodiant: Hoc ẽẽ scm̃. hoc sibi

Expanded text:
aut fieri nolunt, dici quoque sibi faaut fieri nolunt, dici quoque sibi fastidiunt; paratiores aliquid doctrinae, etiam quod scire cupiunt ignorare; quam a persona inferiore cognoscere: cum veritas undecunque claruerit, non sit ingenio humano deputanda, sed Deo; nec aliquorum debeat credi, sed omnium, quae per se tanta et talis est, ut non tunc sit magna, si eam magni docuerint; sed potius ipsa magnos faciat eos, a quibus doceri vel disci potuerit. Voluistis itaque vobis proprietatem vitae actualis exponi, ut vos cum vestris secundum ipsam vixisse semper, et vivere probaSiquidem conversatio religiosa actualis est vita, quae docet quomodo praepositi sub se regant viventes et diligant; ac non minus de eorum, quam de sua salute solliciti, quod eis expedire sciunt, paterna cura provideant: et qualiter praeposito suo subjecti, tanquam capiti membra deserviant, ac praecepta ejus velut imperium Dei summo amore custodiant; hoc esse sanctum, hoc sibi
Abbreviated transcription (Latin):
dici ñ debiusse c̃tendẽt: sicq aut
mat̾iã dispictationis aut ꝑsonã
disputantis irridebunt. S qm̃
sana mẽs incõparabilit̃ ampliꝰ
obȩdientiȩ fructũ debet appet̾e.
quã uitare iniustę obtrectatioĩs ob¬
ꝓbriũ. leuius credidi me graua¬
re rephendentiũ dicta meo uidi¬
cio: quã ꝑtinacis in obedientię
subiacere ꝑiculo. Proinde securꝰ
impetretis a dño qui iussistis ut
loquerer. & p̃suptionẽ meã apud
eos qui me iudicat᷑i sunt excusetis.
opus susceptũ uob̾ orantib adiuuã-¬
singula quę ꝓposiustis absoluã:
uniu̾salit̃ de ipsa re quȩ in hoc
libello tractanda ẽ. pauca mͥ ui-¬
deo eẽ dicenda quib eiudent̃ ap¬
pareat : qua ratione mͥ succẽseri
posse p̃fatus sim. ab eis qͥ magis
quis dicat quã qͥd dicat atten-¬
dunt. nec rationẽ dictoꝵ: s di-¬
gnitatẽ dicentiũ pͣua examina¬
tione discutiunt: & qđ facere

Expanded text:
dici non debuisse contendant; sicque aut dici non debuisse contendant; sicque aut materiam disputationis, aut personam disputantis irrideant. Sed quoniam sana mens incomparabiliter amplius obedientiae fructum debet appetere quam vitare injustae obtrectationis opprobrium; levius credidi me gravari reprehendentium dicta mea judicio, quam pertinacis inobedientiae subjacere periculo. Proinde securus precibus impetretis a Domino, qui jussistis ut loquerer, et praesumptionem meam apud eos qui me judicaturi sunt, excusetis; opus susceptum vobis orantibus adjuvansingula quae proposuistis absolvam, universaliter de ipsa re quae in hoc libello tractanda est pauca mihi video esse dicenda: quibus evidenter appareat qua ratione mihi succenseri posse praefatus sim, ab eis qui magis quis dicat, quam quid dicat attendunt; nec rationem dictorum, sed dignitatem dicentium prava examinatione discutiunt; et quod facere
Abbreviated transcription (Latin):
xiis. ꝓ uirib quas dñs do¬
nare dignabit᷑. de actua¬
li uita sic̃ ꝓmisi dispitare ꝯstitu
luminis feci: hic quoq officiĩ mĩ
necessitatẽ paucis aꝑio. Quia si po¬
tuissẽ sine in obȩdientiȩ nora qđ
iubebatis ab nuere: nunquã me ꝓ¬
priȩ uoluntatis instinctu cõmitte¬
rẽ maliuolo obtrectatorũ denti
carpendũ. qui nolentes aduertere
quã inuitꝰ hȩc scribenda suscepĩ:
totũ qđ ẽ ur̃ȩ ussionis. ad plicat᷑i
sunt forte uicio uanitatis. maxime
si de reb talib loquict᷑us qͥb eccła¬
sticoꝵ pene omniũ conuersatio te¬
nenda describit᷑. aliqͥd tale posue¬
ro qd scłarit̃ uiuentiũ m̃tes of¬
fendat. & cũ in descriptione
ȩccłasticȩ uitȩ mores suos qͦs ne.¬
scrre magis quã em̃dare uolunt
uiderĩt publicari: in me tanquã
suoꝵ actuũ ꝓditorẽ carnaliter
cõmoti deseiuent. atq ea q̃ fuerĩt¬
dõ donante ꝓlata: & si racionabi¬
lit̾ dicta adiudicent. a me tam̃

Expanded text:
xus, pro viribus quas Dominus donare dignabitur, de actuali vita, sicut promisi, disputare constituiluminis feci, hic quoque officii mei necessitatem paucis aperio: quia si potuissem sine obedientiae noxa quod jubebatis abnuere, nunquam me propriae voluntatis instinctu committerem obtrectatorum malevolo dente carpendum; qui nolentes advertere quam invitus haec scribenda susceperim, totum quod est vestrae jussionis, applicaturi sunt forte vitio vanitatis: maxime si de rebus talibus locuturus, quibus ecclesiasticorum pene omnium conversatio tenenda describitur, aliquid tale posuero, quod saeculariter viventium mentes offendat; et dum in descriptione ecclesiasticae vitae mores suos quos nesciri magis quam emendari volunt viderint publicari; in me tanquam suorum actuum proditorem, carnaliter commoti desaeviant, atque ea quae fuerint, donante Deo, prolata, etsi rationabiliter dicta dijudicent, a me tamen
Abbreviated transcription (Latin):
uirtutis sac̾dotes fieri partici¬
pes possint: sufficient̃ ut opinor
ostendimꝰ. Idõq huic tandẽ libro
t̃minũ dantes: in sđo uolumine
alia tria capitula dõ conatum
nr̃m ur̃is orationib ad uiuante tra¬
ctabimꝰ: ut in tercio libro de re¬
liquis quatuor. quib uicioꝵ at¬
q uirtutũ discutienda ꝯtinet᷑

Expanded text:
icipes possint, sufficienter, ut opinor, ostendimus. Ideoque huic tandem libro terminum dantes, in secundo volumine alia tria capitula, Deo conatum nostrum vestris orationibus adjuvante, tractabimus; ut in tertio libro de reliquis quatuor, quibus vitiorum atque virtutum discutienda continetur
Abbreviated transcription (Latin):
& ipsũ qͥ te tacente peccauit.
flãmis ꝑhẽnib ꝑdam. Quis gͦ tã
saxei pectoris. quis tã ferreuserit.
quẽ sententia ista ñ t̾reat: Quis
tã alienꝰ a fide.qͥ sentẽtiȩ isti nõ
dũ ĩ hac uita cõmoda nr̃a
& honoreᷤ inqͥrimꝰ: ñ ut meliorẽ
s ut ditiores. nec ut sanctiore s
honoratioreᷤ simꝰ cęt̾is: festinamꝰ.
N ec gregẽ dñi qͥ nob̾ pascẽdꝰ tuendq̃
cõmissus ẽ: s nr̃as uoluptate. dñati¬
onẽ diuitias. & cęt̾a blandim̃ta

Expanded text:
et ipsum, qui te tacente, peccavit, et ipsum, qui te tacente, peccavit, flammis perennibus perdam. Quis, rogo, tam saxei pectoris, quis tam ferreus erit, quem sententia ista non terreat? quis tam alienus a fide, qui sententiae isti non dum in hac vita commoda nostra, et honores inquirimus; non ut meliores, sed ut ditiores; nec ut sanctiores, sed ut honoratiores simus caeteris festinamus: nec gregem Domini, qui nobis pascendus tuendusque commissus est; sed nostras voluptates, dominationem, diviti
Abbreviated transcription (Latin):
ac maioriᷤ scientię hab̾e grãm: qua
possit sub se uiuentes ĩftruere. Ui¬
deamꝰ gͦ iã qͥd diuinꝰ sermo ꝯtinuet.
Audiens inqͥt ex ore meo sermonẽ:
annunciabis eis ex me. Ut hoc di¬
cat sac̾dos qđ ex diuina lectione
didicerit: qđ illi ds̃ ĩspirauerit.
ñ qđ p̃sũptione humani sensus
ĩuenerit. Ad nũciabis eis inqͥt ex
ex me inqͥt eis adnũcia.  iã qͥd
ad nuntiet: audiamꝰ. Si me dicẽte
ad impiũ impie morte morieriᷤ. ñ
fueris locutus ut se custodiat im¬
piꝰ auia sua: ipse impiꝰ ĩ iniquitate
sua moriet᷑. sanguinẽ uͦ eiꝰ de ma¬
nu tua requirã. Quid potuit ex¬
p̃ssius. qͥd aꝑtius potest dici: Si im¬
pio inquit locutꝰ ñ fueris ut se¬
ab impietate custodiat & ille ꝑie¬
rit: sanguinẽ eiꝰ de manu tua re¬
quiram. Hoc ẽ dicere.Si ei pecca¬
ta sua ñ adnũtiaueris. si eũ ñ ar¬
gueris ut ab impietate sua ꝯu̾ta¬
tur & uiuat. & te qͥ ñ ĩcrepasti.

Expanded text:
ac majoris scientiae habere gratiam, qua ac majoris scientiae habere gratiam, qua possit sub se viventes instruere. Videamus jam quid divinus sermo continuet. Audies, inquit, ex ore meo sermonem, et annuntiabis eis ex me: ut hoc dicat sacerdos quod ex divina lectione didicerit, quod illi Deus inspiraverit, non quod praesumptione humani sensus invenerit. Annuntiabis eis, inquit, exEx me, inquit, eis annuntia. Sed jam annuntiet, audiamus. Si me dicente ad impium, Impie, morieris, non fueris locutus ut se custodiat impius a via sua, ipse impius in iniquitate sua morietur, sanguinem vero ejus de manu tua requiram . Quid potuit expressius, quid apertius potest dici? Si impio, inquit, locutus non fueris, ut ab impietate sua se custodiat, et ille perierit, sanguinem ejus de manu tua requiram. Hoc est dicere: Si ei peccata sua non annuntiaveris, si eum non argueris, ut ab impietate sua convertatur et vivat; et te, qui non increpasti,
Abbreviated transcription (Latin):
diuitib̾ ac potẽtib male uiuẽtibꝰ
uiuere ꝓpt̾ exemplũ.⁊ pie docere
ꝓpt̾ suȩ administrationis officiũ.
certꝰ qđ ei nichil sua iusticia suffra¬
get᷑: de cuiꝰ manu anima ꝑeuntis
exigit᷑. Qm̃ qͥcũq alius ꝑierit quẽ
nulla docendi necessitas manet: solꝰ
penas sui sceleris dabit. Ille aut̃
cui dispensatio ũbi c̃missa ẽ. & si
arguere aut erubescat aut metu¬
atꝰ: cũ om̃ib qͥ eo tacente ꝑierĩt.
ꝑit. Et qͥd ei ꝓderit ñ puniri suo.
qui puniẽdus ẽ alieno peccato :
Mentior: nͥ hoc dñs ꝑ egechielẽ ꝓphe¬
tã sub cuiꝰdam t̾roris de nuntiati¬
one loqͥtur : dicẽs ad eũ. &tu fili
hominis speculatorẽ dedi te domiu
isrł. Nec hoc tͣnseunt̃ debemꝰ audi
re: quod sacerdotẽ speculatorẽ
appellat. ꝙr sic̃ speculatoris ẽ delo¬
co ediciore ꝓspicere. ⁊ plus om̃ib
ꝯtẽplari: ita sacerdos debo ẽẽ
ꝓpositi sublimitate celsior cunctis.

Expanded text:
divitibus ac potentibus male viventibus divitibus ac potentibus male viventibus vivere propter exemplum: et docere suae administrationis officium; certus quod ei nihil sua justitia suffragetur: de cujus manu anima pereuntis exigitur. Quando quicunque alius perierit, quem nulla docendi necessitas manet, solus poenas sui sceleris dabit. Ille autem cui dispensatio verbi commissa est, etiamsi arguere aut erubescat, aut metuat, cum omnibus qui eo tacente perierint, perit. Et quid ei proderit non puniri suo, qui puniendus est alieno peccato? Mentior, nisi hoc Dominus per Ezechielem prophetam sub cujusdam terroris denuntiatione loquitur, dicens ad eum: Et tu, fili hominis, speculatorem dedi te domui Israel . Nec hoc transeunter debemus aerdotem speculatorem appellat. Ut, sicut speculatori est de loco editiori prospicere, et plus omnibus contemplari, ita sacerdos debet esse propositus sublimitate celsior cunctis,
Abbreviated transcription (Latin):
amꝰ exib̾ete fidelib qͥd ua¬
lebit si is cui ł exortandi bonos
ł castigandi malos cura c̾missa ẽ.
bene uiuendo se imitandũ boniᷤ
exibeat. & malos tacendo ñ cor
rigat : Ad hoc enĩ nͥ me fallit opi¬
nio. scẽ uiuendũ ẽ sacerdoti: ne
dicta sua repugnantib factis e¬
uacuo. Si qđ p̃dicat fieri deb̾e.
ñ faciat. aut si qđ ñ facit. p̃dica¬
re p̃sũpserit: nichil apud eos qͥ
eiꝰ uitam nouere ꝓficio. Quia
ad hoc ẽ eccłȩ dĩ p̃positus: ut ñ
solũ bene uiuendo alios exemplo
cialit̃ p̃dicando. singłis ante o-¬
culos peccata sua ꝯstituat. Quȩ
pęna maneat duros. q̃ gła obę¬
dientes ostendat. nullius salutẽ
desꝑando ꝯtẽpnat. animas em̃da¬
ri nolentiũ plangat: imitatus
apłm qͥ ait. Ut lugeã multoᷤ ex hi
qͥ ante peccauer̃. ⁊ ñ eger̃ pęnitẽti¬
am. & tt̃m. Quis infirmat᷑ ⁊ ego
ñ ĩfirmor. qͥs scandaliat᷑ ⁊ ego¬
ñ uror: Quappt̃ sciẽs qđ si qͥb lib&

Expanded text:
amus exhibere fidelibus, quid valebit si is cui vel exhortandi bonos, vel castigandi malos, cura commissa est, bene vivendo se imitandum bonis exhibeat, et malos tacendo non arguat? Ad hoc enim nisi me fallit opinio sancte vivendum est sacerdoti, ne dicta sua repugnantibus factis evacuet. Si quod praedicat fieri debere, non faciat, aut si quod non facit, praedicare praesumpserit, nihil apud eos qui ejus vitam novere, proficiet. Quia ad hoc est Ecclesiae Dei praepositus, ut non solum bene vivendo alios exemplo cialiter praedicando singulis ante oculos peccata sua constituat: quae poena maneat duris, quae gloria obedientibus, ostendat, nullius salutem desperando contemnat, animas emendari nolentium plangat, imitatus Apostolum qui ait: Ut lugeam multos ex his qui ante peccaverunt, et non egerunt poenitentiam. Et iterum: Quis infirmatur, et ego non infirmor? Quis scandalizatur, et ego non uror? Quapropter sciens quod si quibuslibet
Abbreviated transcription (Latin):
successores: qui ȩccłas quas illi edi¬
tis mirabilib fundauer̃. mirabi¬
lit̾ apłicis p̃diti uirtutib regũt.
Qui fidem catholicã aut disputa¬
tionib: aut si ita necessitas po¬
scat. m̃broꝵ suoꝵ laceratione
deffendunt: ꝓ qua totis uisce¬
rib retinenda a missis faculta.¬
tib suis &̃ mori parati sunt. fĩ¬
deliũ catholicoꝵ uirtutib cre¬
scunt. qͥ ꝑ eos deo auctore ꝓfi¬
ciunt: & dõ suo ĩseparabilit̾
adherentes. in qͦ sibi credũt
solida ac ꝑmansura bona repo¬
dia fastidiunt. Hactenꝰ suꝑ

Expanded text:
sores, qui Ecclesias quas illi edisores, qui Ecclesias quas illi editis mirabilibus fundaverunt, mirabiliter apostolicis praediti virtutibus regunt; qui fidem catholicam aut disputationibus, aut si ita necessitas poscat, membrorum suorum laceratione defendunt, pro qua totis viribus retinenda, amissis facultatibus suis, etiam mori parati sunt. Fidelium catholicorum virtutibus crescunt, qui per eos Deo auctore proficiunt; et Deo suo inseparabiliter adhaerentes, in quo sibi credunt solida ac permansura bona repoiva fastidiunt. Hactenus
Abbreviated transcription (Latin):
quas incurabiles iudicant. patiẽ¬
tiȩ uirtute sustineant. si morib
cta sua in p̃ciũ fauoris cõciliãdi
miserabilit̾ ꝑdant : s quicqͥd si¬
bi sacerdotalit̾ uiuentib atq do¬
centib honoris impendtt᷑. dõ sem¬
per adscribant. si ñ inflent᷑ offi.¬
ciosis occurrentiũ salitationibꝰ
s grauent᷑: nec honorari se. sed
onerari fauentiũ sibi laudib cre¬
dant: si cõsolent᷑ afflictos. pascãt
egenos. uestiant nudos. redimãt
captiuos. suscipiant ꝑegrinos.
si errantib uiã salutis ostendãt.
desꝑatis sp̃e ueniȩ cõsequendȩ ꝓ-¬
mittant. currentes impellãt:
remorantes accendant. ⁊ qͥcqͥd
ad officiũ suũ ꝑtinet constanter
exerceãt: qͥs sic erit alienꝰ a fide.
ut dubitet tales ꝯtẽplatiuȩ uir¬
tutis eẽ participes. quoꝵ exẽplo
simul ac u̾bo plures fiunt regno¬
rũ celestiũ coheredes : Isti s̃ mi¬
nistri u̾bi: aduitores dĩ. oracu¬

Expanded text:
quas incurabiles judicant, patienquas incurabiles judicant, patientiae virtute sustineant; si moribuscta sua in pretium favoris conciliandi miserabiliter perdant, sed quidquid sibi sacerdotaliter viventibus atque docentibus honoris impenditur, Deo semper ascribant; si non inflentur officiosis occurrentium salutationibus, sed graventur; nec honorari se, sed onerari faventium sibi laudibus credant: si consolentur afflictos, pascant egenos, vestiant nudos, redimant captivos, suscipiant peregrinos; si errantibus viam salutis ostendant, desperatis spem veniae consequendae promittant; currentes impellant, remorantes accendant, et quidquid ad officium suum pertinet, constanter exerceant: quis sic erit alienus a fide, ut dubitet tales contemplativae virtutis esse participes, quorum exemplo simul ac verbo plures fiunt regnorum coelestium cohaeredes? 2. Isti sunt ministri verbi, adjutores Dei, oracu
Abbreviated transcription (Latin):
ratio ẽ declamatoꝵ: & alia
debet ẽẽ doctoꝵ. Illi luccubrate
declamationis põpã. totis facũ¬
diȩ suȩ uirib ꝯcupiscunt: isti¬
simplicia. Illi affectant sensuũ
suoꝵ de formitatẽ tanquã uela-¬
mine quodã falerati sermonis
abscõdẽ: isti eloqͥoꝵ suoꝵ rusticita¬
student p̃ciosis sensib uenustare. Illi
totã laudẽ suã infauore uulgi: isti
inuirtute dĩ constituunt. Illi pliu¬
usibilit̃ dicunt. & nichil auditori¬
b siuis declamando ꝓficiunt: isti
usitatis sermonib docent. & uni¬
tatores suos iustituunt. quia ora
quales illi s̃ quos iudicandos
atq damnandos cõminatio diuina
ꝓnuntiat: s quales apłica doctrina
cõmendat. multos ad dm̃ scẽ uiuẽdo
& p̃dicando cõuertant. si nichil im
ꝑio s omĩa humilit̾ agant: ac se ẽmu¬
nes eis quib sunt p̃positi studio scȩ
dilectionis exibeant. si infirmitates
carnalit̾ iuuentiũ fr̃m mͦ uerboꝵ
salubriũ medicaminibꝰ eurent. mͦ

Expanded text:
ratio declamatorum, et alia debet esse doctorum. Illi elucubratae declamationis pompam totis facundiae suae viribus concupiscunt, istisimplicia. Illi affectant suorum sensuum deformitatem tanquam velamine quodam phalerati sermonis abscondere; isti eloquiorum suorum rusticitastudent pretiosis sensibus venustare. Illi totam laudem suam in favore vulgi, isti in virtute Dei constituunt. Illi plausibiliter dicunt, et nihil auditoribus suis declamando proficiunt; isti usitatis sermonibus docent, et imitatores suos instituunt. Quia ratiquales illi sunt quos judicandos atque damnandos comminatio divina pronuntiat, sed quales apostolica doctrina commendat, multos ad Deum sancte vivendo et praedicando convertant; si nihil ex imperio, sed omnia humiliter agant, ac se communes eis quibus sunt praepositi, studio sanctae dilectionis exhibeant, si infirmitates carnaliter viventium fratrum modo verborum salubrium medicaminibus curent, modo
Abbreviated transcription (Latin):
d hec ego tunc. sic inquã
ista iniuidiosis quęstib ia¬
ctas. & insugillationẽ pontificũ
uł certe ipsuiis episcopatus exag¬
geras: quasi ñ ubi ista legisti qͦ¬
b rationabilit̃ ꝑmoueris. ibi &
illa sint : quȩ a uob p̃t̃ missa
breuit̃ in excusationẽ officii sa

Expanded text:
d haec ego tunc: Sic, inquam, ista invidiosis questibus jactas, et in suggillationem pontificum, vel certe ipsius pontificatus exaggeras: quasi non ubi ista legisti, quibus rationabiliter permoveris, ibi et illa sint quae, a vobis praetermissa, breviter in excusationem offic
Abbreviated transcription (Latin):
& ꝯtexer̃ me tenebrȩ. Ꝙ dixi
qͥs dabit mͥ pennas fic̃ colũbȩ.
& uolabo & requiescã: & hoc ẽ
totũ ꝓpt̾ qđ imꝑitiȩ meȩ ac fu¬
turi finis recordatus: ingemui.
& uolui sarcina episcopat᷑ mei de¬
posita elongare fugiens: & ma¬
nere insolitudine. & ibi ex pectare
dm̃ qͥ saluũ me faceret apusillani.¬
mitate mea: & ipsa intolerabi¬
liũ mͥ sollicitudinũ tẽpestate.

Expanded text:
dixi, Quis dabit mihi pennas sicut columbae, et volabo, et requiescam ? Et hoc est totum propter quod imperitiae meae ac futuri finis recordatus ingemui, et volui, sarcina episcopatus mei deposita, elongare fugiens, et manere in solitudine, et ibi exspectare Dominum, qui salvum me faceret a pusillanimitate mea, et ab ipsa intolerabilium mihi sollicitudinum tempestate.
Abbreviated transcription (Latin):
reqͥrã gregẽ meũ de manu eoꝵ:
& cessare eos faciã ut ultra ñ
pascant gregẽ. nec pascant am¬
pliꝰ pastores semetipsos. Quis ad
hȩc ñ intremiscat : Quis ista si¬
ne intolerabili metu fitt᷑ȩ ex¬
aminatioĩs accipiat. nͥ qͥ aut
ñ intelligit. aut fut᷑a ñ credit:
S oĩa quȩ ds̃ obseruari uoluit.
tã aꝑte posuit. & ita sui noĩs
auctoritate firmauit: ut ea

Expanded text:
meum de manu eorum, et cessare eos faciam, ut ultra non pascant gregem: nec pascant amplius pastores semetipsos. Quis ad haec non intremiscat? Quis ista sine intolerabili metu futurae examinationis accipiat? nisi qui, aut non intelligit, aut futura non credit: sed omnia quae Deus observare voluit, tam aperte posuit, et ita sui nominis auctoritate fir
Abbreviated transcription (Latin):
homo credidiss. s quid egiss in
die iudicii quereretur. qͥs erit
tante arrogantię qui ȩccłasticę
doctrinȩ auctoritate neglecta. de
sua sibi iusticia blandiat᷑: at cũ
mã p̃bere fidelib. s etiã eos ipsos
fideles qͥ nob diuinitꝰ instruendi
c̃missi s̃ ĩstruere debeamꝰ. de pat̾.
qͦmͦ solꝰ accipit᷑ ingenitꝰ. de filio:¬
tria unũ sit̃. ⁊ hoc unũ ñ diuidat᷑.
s distĩgat᷑ in tria. quẽ ad modũ
nec pat̾ nec sp̃s sc̃s. s sołꝰ filiꝰ de soloͤ
patre in effabilit̃ natus: hominẽ
totũ sine ulla mutatione substã¬
tiȩ susceꝑit. ac se dm̃ & hominẽ
uerũ ꝑ uirtutes passionesq ꝓba¬
uerit: cõp̃hendi ꝑmiserit. occidi
uoluerit. t̃tia die resurreãit.icȩ¬
los hominẽ de nob̾ assũptũ fua iur¬
tute leuauerit. suȩ resurrectiois¬

Expanded text:
d egisset in die judicii quaereretur, quis erit tantae arrogantiae, qui, ecclesiasticae doctrinae auctoritate neglecta, de sua sibi justitia blandiatur? cum nomam praebere fidelibus, sed etiam eos ipsos fideles, qui nobis divinitus instituendi commissi sunt, instruere debeamus: de Patre, quomodo solus accipiatur ingenittria unum sunt, et hoc unum non dividatur, sed distinguatur in tria; quemadmodum nec PPatre ineffabiliter natus, hominem totum sine ulla mutatione substantiae suae susceperit, ac se Deum et hominem verum per virtutes passionesque probaverit, comprehendi permiserit, occidi voluerit, tertio die resurrexerit, in coelos hominem de nobis assumptum sua virtute levaverit, su
Abbreviated transcription (Latin):
& tu animã tuã lib̾asti. hic c̾te¬
ficiant siue ñ ꝓficiant audito¬
res: tacere eis ñ debeant sacerdo¬
tes. nec ideo rei sint si forte eort
ũba ppłi ñ audiant. uł audita cõ¬
tenant. s si ab eis corrigendis
absistant. Quia si nec exemplo
ctrinę ppłi contumaces em̃da¬
ti ꝓficiant: ipsi sibi suȩ causa
ꝑditionis existunt. & docto¬
tes suos quoꝵ exempla simul ac
u̾ba despiciunt: in uoluere cri¬
minib suis omĩno ñ poterunt.
đ idem ꝓpħa euidentiꝰ alio loco

Expanded text:
liberasti . Hic ceroficiant, sive non proficiant auditores, tacere eis non debeant sacerdotes: nec ideo rei sint, si forte eorum verba populi non audiunt, vel audita contemnunt, sed si ab eis corrigendis absistunt. Quia si nec exemplo ctrinae populi contumaces emendati proficiunt, ipsi sibi causa suae perditionis existunt, et doctores suos quorum exempla simul ac verba despiciunt, involvere criminibus suis omnino non poterunt. Quod idem propheta evidentius alio loc
Abbreviated transcription (Latin):
ec atq huiꝰcemodi me ꝓsequẽte.
ꝑmoti grauit̃ ĩgemiustis.
uos ĩ eã necessitatẽ fuisse ꝑductos:
quã nec implere aliqͦ studio. nec
sine peccato relinquere ualeretis.
Ac deinde cũ piis gemitib ur̃is ea
qua uob̃ obstrictus sũ cordis affecti¬
one cõpassus. orando uos posse
ꝑficere. qđ ñ possetis docẽdo sug¬
gererẽ.płq fideles catholicõ bo¬
nis exẽplis quã luculentis uerbis
solere ꝓficere. eãq ẽẽ sumã ꝑfectã¬
q doctrinã: quã cõu̾satio sp̃ĩtalis
ostenda. ñ quã in anis sermo ia
ctaroe: nec a nob̾ in die iudicii
u̾ba querenda s oꝑa. nec facile
ꝑsuadĩ ẽẽ possibile qđ docet lin¬
gua: si a lingua uita dissentiat.
illud aut̃ ꝓbari possibile. qđ siue
p̃dices sue ñ p̃dices. faciendo c̃fir.¬
mas. ⁊ imitari uolentibꝰ cũ quadã
delectatiõe ipsuis possibilitatis
inculcas: uos mea suggestione
paululũ delectati: hoc ꝓtinꝰ si me
ñ ht̃ obliuio retulistis.xuiii.¬

Expanded text:
 hujuscemodi me prosequente, permoti graviter ingemuistis, vos in eam necessitatem fuisse perductos, quam nec implere aliquo studio, nec sine peccato relinquere valeretis; ac deinde, cum piis gemitibus vestris, ea qua vobis obstrictus sum cordis affectione compassus, orando vos dixi posse perficere quod non possetis docendo suggerere; plusque fideles catholicos bonis exemplis, quam luculentis verbis solere proficere; eamque esse summam perfectamque doctrinam, quam conversatio spiritualis ostenderit, non quam inanictitarit; nec a nobis in die judicii verba quaerenda, sed opera; nec facile persuaderi esse possibile quod docet lingua, si a lingua vita dissentiat; illud autem probari possibile, quod sive praedices, sive non praedices, faciendo confirmas, et imitari volentibus cum quadam delectatione ipsius possibilitatis inculcas: vos mea suggestione paululum delectati, hoc protinus, si me non habet oblivio, retulistis.
Abbreviated transcription (Latin):
uolumꝰ: ñ tam̃ ẽẽ contendimꝰ. Of¬
dignitatẽ. Immũdoꝵ sp̃uũ feras.
a grege dilacerando ñ pellimꝰ :⁊ qđ
eis remanserit ipsi c̃sumimꝰ : qũa¬
ñ solũ ñ arguimꝰ s & ueneramur:
ne nob̾ aut munera solita offensi
ñ dirigant. aut obsequia desidata
subducant: ac sic munerib eoꝵ
& obsequiis capti. immo ꝑ hȩc illis
aut de futuro uidicio formidamꝰ.
Et ideo minacit̃ suꝑbiã nr̃am di¬
uinꝰ sermo contundit. s nr̃ auditꝰ
nichil unde ꝓficiamꝰ admittit.
Quia p̃sentis uitę capti dulcedi¬
ne: quȩ pęna negligentiã nr̃am
maneat in &̃ num : nolumꝰ cogi¬
tare. In pastores gͦ ista dicunt᷑
de quoꝵ nob̾ inani appellatioẽ
blandim᷑. Hȩc dicit dñs ds̃. Ue
pastoribꝰ isrł. qui pascebant se¬
metipsos. Nõne greges pascunt᷑

Expanded text:
olumus, nec tamen esse contendimus. Ofdignitatem. Immundorum spirituum feras a grege dilacerando non pellimus: et quod eis remanserit, ipsi consumimus, quannon solum non arguimus, sed etiam veneramur, ne nobis aut munera solita offensi non dirigant, aut obsequia desiderata subducant. Ac si muneribus eorum et obsequiis capti, imo per haec illis aut de futuro judicio formidamus. Et ideo minaciter superbiam nostram divinus sermo contundit, sed noster auditus nihil, unde proficiamus, admittit; quia praesentis vitae capti dulcedine, quae poena negligentiam: nostram maneat in aeternum, nolumus cogitare. In pastores ergo ista dicuntur, de quorum nobis inani appellatione blandimur: Haec dicit Dominus Deus: Vae pastoribus Israel, qui pascebant semetipsos. Nonne greges pa
Abbreviated transcription (Latin):
sine intellectu bene ñ agit. ũbũ
dĩ p̃dicandũ ẽ ut audies credat.
credens ĩtelligat : & intelligens
opꝰ bonũ ꝑseuerant̃ exerceat. Qm̃¬
nec oꝑa sine fide. nec sine oꝑib
fides sola iustificat. Et idõ sic corde
credit᷑ ad iusticiã. ore aut̃ ꝯfessio
habendo fidem. nec iusticiã cor¬
dis hab̾e poterit: nec salutẽ.xx.¬

Expanded text:
sine intellectu bene non agit; verbum sine intellectu bene non agit; verbum fidei praedicandum est, ut audiens credat, credens intelligat, et intopus bonum perseveranter exerceat: nec opera sine fide, nec sine operibus fides sola justificat. Et ideo, si corde creditur ad justitiam, ore autem confessio habendo fidem, nec justitiam cordis habere poterit, nec salutem. Ta
Abbreviated transcription (Latin):
ste ꝓmiserit. xuiiii. de u̾tute fi.¬
dei qd ad eã ñ solũ crede ⁊ intel¬
ligere s ⁊̃ bene oꝑari ꝑtineat.
ec ⁊ talia & sacerdos nosse de.¬
Iboe ut doceat: & ppłs crede̾.
ut ea quȩ docet᷑ intelligat: di¬
cente apło. Nisi credideriti. ñ
intelligeti. Unde dat᷑ intelligi.
qđ ñ fides ex intellectu: s ex fi¬
de intellectus existat. Nec qͥ in¬
telligit credat: s qͥ credit intel¬
ligat᷑. & qui intellexerit bene
agat. sic̃ alibi scriptũ ẽ. Noluit
intelligere: ut bene ageret. Nõ
dixit ñ potuit: s noluit intelli¬
gere. Ut nicħ aliud nolle t̃telli¬
gere dictũ ꝗͣ nolle crede nouerimꝰ.
cͦ ꝑ hoc ut bene agat qͥs ĩtelligere
ctor ęccłȩ p̃dicare qđ audiat
credit᷑us. quia sine p̃dicatione
nullꝰ erit auditꝰ. eodem apło con-
testante atq dicente. Quomͦ au¬
dient sine p̃dicante: eigͦ qͥlib&
sine p̃dicante ñ audit. sine audi¬
tu ñ credit. sine fide ñ intellig̃.

Expanded text:
De virtute fidei, quod ad eam non solum credere, vel intelligere, sed etiam bene operari pertineat. Haec et alia, et sacerdos nosse debet, ut doceat, et populus credere, ut quae doceatur intelligat; dicente Apostolo: Nisi credideritis, non intelligetis . Unde datur intelligi quod non fides ex intellectu, sed ex fide intellectus existat; nec qui intelligit credat, sed qui credit intelligat, et qui intellexerit, bene agat; sicut alibi scriptum est: Noluit intelligere, ut bene ageret . Non dixit: Non potuit, sed noluit intelligere; ut nihil aliud nolle intelligere dictum, quam nolle credere noverimus; ac per hoc ut bene agat quis, intelligere ctor Ecclesiae praedicare, quod audiat crediturus: quia sine praedicatione nullus erit auditus; eodem Apostolo attestante atque dicente: Quomodo audient sine praedicante ? Si ergo quilibet sine praedicante non audit, sine auditu non credit, sine fide non intelligit,
Abbreviated transcription (Latin):
uigat. quȩ diuersis tẽptationũ
fluctib in hac uita contundit᷑:
uelut quib̾dam ꝓcellosis fluctib
ĩ diuersa iactatur. quę scandalo¬
gere arenȩ grauantis incingit᷑.
ñ relinquẽda ẽ s regenda. Quȩ
sic̃ om̃s quos uehit ꝑducit ĩco¬
lumes. gub̾ natoris uigilantia

Expanded text:
vigat, quae diversis tentationum vigat, quae diversis tentationum fluctibus in hac vita contunditur, velut quibusdam procellosis fluctibus in diversa jactatur, quae scandalogere arenae gravantis cingitur, non relinquenda est, sed regenda: quae sicut omnes quos vehit, perducit incolumes gubernatoris vigilantia