comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mou̾et romuli fr̾ occisꝰ. ꝗͣm contͣ troi¬
anos g̾cus maritꝰ illusꝰ. mag̃ irritarae
parricidiũ nascentis: ꝗͣm regnantis
adult̾iũ ciuitatis. Nec ad causam qͣm
nc̃ agimꝰ int̾est utrũ hoc romulus fi¬
eri usserit. aut romułꝰ feci̾t: qͦd mł¬
ti impudentia. negant. multi pudo¬
re dubitant: multi dolore dissimu¬
lant. Nec nos itaq in ea re diligen
testimonia demorem᷑: romuli fre̾m
palã ꝯstat occisũ. ñ ab hostib ñ ab ali¬
enis: si aũ ꝑpetͣuit aut imꝑaũ hoc ro¬
mulꝰ. mag̃ ipse fuit romanoꝵs qͣm pa¬
ris troianoꝵ caput. Cur gͥ troianis
iram doꝵs ꝓuocauit ille aliene conui¬
gis raptor: et eoꝵ dẽ deoꝵ tutelam
romanis inuitaũ iste sui fr̾is extinc¬
tor: Si aut̾ illud scelus a facto imꝑi¬
dicari tota illa ciuitas fec̃ qͦd tota
consensit. et ñ iã fre̾m s patrẽ qͦd.ẽ.
peiꝰ occidit. Uterq enĩ fuit conditor

Expanded text:
moueret Romuli frater occisus quam contra Troimoueret Romuli frater occisus quam contra Troianos Graecus maritus inlusus; magis inritaret parricidium nascentis quam regnaadulterium civitatis. Nec ad causam, quam nunc agimus, interest, utrum hoc fieri Romulus jusserit, aut Romulus fecerit, quod multi impudentia negant, multi pudore dubitant, multi dolore dissimulant. Nec nos itaque in ea re diligenttestimonia demoremur: Romuli fratrem palam constat occisum, non ab hostibus, \' non ab alienis. Si aut perpetrauit aut imperauit hoc Romulus, magis ipse fuit Romanorum quam Paris Troianorum caput; quur igitur Troianis iram deorum prouocauit ille alienae coniugis raptor, et eorundem deorum tutelam Romanis inuitauit iste sui fratris extinctor? Si autem illud scelus a facto imperiutique uindicari, tota hoc illa ciuitas fecit, quod tota contemsit, et non iam fratrem, sed patrem, quod est peius, occidit. Uterque enim fuit conditor,
Abbreviated transcription (Latin):
lectitant᷑: qͣm possunt diis adultĩa dis¬
plic̾e̾ hominũ: que in se ipsis concordit̾
ferunt᷑: Si aut falsa st̾: nẽ sic qͥdem
posst̾ irasci. ueris adult̾iis humanis:
qͥ &̃ falsis delectant᷑ suis. Huc accedit
qm̃ si illud de marte ñ c̾dit᷑: ut hoc qͦ
de uen̾e ñ c̾cdat᷑. Nullo diuini ꝯcubitꝰ
obtentu matris romuli causa defendi¬
t᷑: fuit aut̾ sac̾dos illa uestalis: et ideo
dii mag̃ in romanos sacͥlegum illud
flagituĩ. qͣm in troianos paridis adul¬
t̾ium uindicare debuert̃. Nam et ip¬
si romani antiqͥ in stupro detectas ues
te sac̾dotes uiuas & iã defodiebant:
adult̾as aut̾ feminas qͣmuis aliqͣ dãp¬
natioe̾ nulla tam̃ morte plectebant.
Usq adeo gͣuiꝰ: que putabant adita
¶ liad adicio. Qa si peccã hoiũ illis nu¬
minib displicerent: ut offensi paridis
facto. desertam troiam ferro ignib¬
q donarent: mag̃ eos contͣ romanos

Expanded text:
lectitantur; quomodo possunt diis adulteria dislectitantur; quomodo possunt diis adulteria displicere hominum, quae in se ipsis concorditer ferunt? Si autem falsa sunt, ne sic quidem possunt irasci ueris adulteriis humanis, qui etiam falsis delectantur suis. Huc accedit, quoniam, si illud de Marte non creditur, ut hoc quoque de Venere non credatur, nullo diuini concubitus obtentu matris Romuli causa defenditur. Fuit autem sacerdos illa Vestalis, et ideo di magis in Romanos sacrilegum illud flagitium quam in Troianos Paridis adulterium uindicare debuerunt. Nam et ipsi Rtae sacerdotes vivas defodiebant. Adulteras autem feminas quamvis aliqua damnatione, nulla tamen morte plectebant. » Usque adeo gravius quae putabant abdita Aliud adicio, quia, si peccata hominum illis numinibus displicerent, ut offensi Paridis facto desertam Troiam ferro ignibusque donarent, magis eos contra Romanos
Abbreviated transcription (Latin):
Nam et uir doctissimꝰ eoꝵ uarro falsa
dic̃ ut se uiri fortes etiã si falsum sit
diis genitos esse c̾dant: ut eo mͦ animꝰ
humanꝰ uelut diine stirpis fiduciã
gerens. res magnas agg̾diendas p̃su¬
mat audaciꝰ agat uehem̃ti: et ob hoc
impleat ipsa securitate felicius Que
uarronis sententia exp̃ssa ut potui
meis uͥb cerius qͣm latũ locũ apiat
falsitati: uͥ intelligamꝰ plura iã sacra
et qͣsi religiosa potuisse ꝯfingi: uͥ putati
sunt cuub etiam de ipsis diis ꝓdesse
cubitu anchise eneam parere. uł mars
ex concubitu. filie numitoris romulũ
gignere in mediũ relinqͣmꝰ. tiã pene
talis questio etiã de scͥpt᷑is nr̃is oborit᷑
qua querit᷑ utrũ p̃uaricatores angłi c̃
filiab hominũ concubuerint: unde
natis gigantib id ẽ. nimiũ gͣndib ac
fortib uiris tc̃ t̾ra completa. ẽ. Pinde
ad utrũq interim mͦ nr̃a disputatio
referat᷑. Si enim uera sunt q̃ apud il
los de matre enee. et de patre romuli

Expanded text:
ro falsa ibus esse dicit, ut se uiri fortes, etiamsi falsum sit, dis genitos esse credant, ut eo modo animus humanus uelut diuinae stirpis fiduciam gerens res magnas adgrediendas praesumat audacius, agat uehementius et ob hoc inpleat ipsa securitate felicius. Quae Varronis sententia expressa, ut potui, meis uerbis cernis quam latum locum aperiat falsitati, ubi intellegamus plura iam sacra et quasi religiosa potuisse confingi, ubi putata sunt ciuibus etiam de ipsis dis prodesse cubitu Anchise Eneam procreare vel Mars ex concubitu filie Minittoris Romulum gingnere, in medio relinquamus. Nam pene talis questio eciam de scripturis nostris oboritur, qua quaeritur, utrum praeuaricatores angeli cum filiabus hominum concubuerint, unde natis gigantibus, hoc est nimium grandibus ac fortibus uiris, tunc terra conpleta est. Proinde ad utrumque interim modo nostra disputatio referatur. Si enim uera sunt, qualos de matre Aeneae et de patre Romuli
Abbreviated transcription (Latin):
posst̃. s expugnare ñ possunt.
aꝓpter indecem istis libris
et siminꝰ qͣm ñ nulloꝵ de nob̃
expectat᷑ intentio: tam̃ qͦꝵdã studo
qͣntũ uerus ds̃ et dñs aduiuare dis¬
natꝰ e satisfecimꝰ: refutando ꝯtͣdie¬
tiones impiors. qͥ ꝯbitori sçe gustdas
de qua disputare institumꝰ. deos suoᷤᷤ
p̃ferunt: quoꝵ decẽ libroꝵ qͥnq fu¬
piores adu̾sꝰ eos conscͥpti st̃. qui ꝓpt̃
hona uitȩ huiꝰ deos colendos putant:
qͥnq aut̃ postiores adu̾sꝰ eos qui cul¬
tum deoꝵ ꝓpter uitam quȩ pꝰ mortẽ
fut᷑a. ẽ: seruandũ existimant. Dem¬
ceps itaq ut in pͥmo libro polliciti
sumꝰ. de duaꝵ ciuitatũ qͣs in hoc scło
ꝑplexas didicimꝰ. inuicemq ꝑmixtas:
exortu et ꝓcursu et debitis finib qͦd

Expanded text:
possunt, sed expugnare non possunt. Quapropter in decem istis libris, etsi minus quam nonnullorum de nobis expectabat intentio, tamen quorundam studio, quantum uerus Deus et Dominus adiuuare dignatus est, satisfecimus refutando contradictide qua disputare instituimus, deos suos praeferunt. Quorum decem librorum quinque superiores adversus eos conscripti sunt, qui propter bona vitae hujus deos colendos putant; quinque autem posteriores adversus eos qui cultum deorum propter vitam, quae post mortem futura est, servandum existimant. Deinceps itaque, ut in primo libro polliciti sumus, de duarum civitatum, quas in hoc saeculo perplexas diximus invicemque permixtas, exortu et procursu et
Abbreviated transcription (Latin):
runt eu̾sores urb̃: qͦd constituerant
antea conditores. ¶ͥdaute magnũ
si hoc fecer̃t illi ut ciuũ suoꝵ nume¬
rus suppleret᷑. qͦd fecerunt isti ut su¬
ors hostiũ numerositas seruaret᷑:¬
Hee et alia si qua uberiꝰ et cõmodiꝰ
potuerit respondeat inimicis suis
iniicis latere cuies futos: ne infr
nec sueniat ad confessos portat infen¬
sos: sic̃ ex illor numero etiam dei
cuutas habet secũ. qͣmdu ꝑ egͥnat᷑
in mundo coneros cõmunione sacͣ¬
intoꝵ nec secum futo᷑s in ęt̾n̾a sor¬
te scõꝵs: qͥ partim in occulto partĩ
in aꝑto sunt: qui etiam cũ ipsis in¬
imicis aduersꝰ dm̃ citiꝰ sacram̃tũ ge¬
runt. mͦmurare ñ dubitant: mͦ cũ
illis theatra. mͦ eccłias nob̾cũ repplẽ¬
tes. De correctione aut̃ quoꝵ dam e¬
tiam taliũ multominꝰ. ẽ desꝑandũ:
si apud aꝑtissimos adusarios p̃desti¬
nati amici latent eciã s̃ ad huc igno

Expanded text:
runt euersores Urbis, quod constituerant runt euersores Urbis, quod constituerant antea conditores. Quid autem magnum, si hoc fecerunt illi, ut ciuium suorum numerus subpleretur, quod fecerunt isti, ut suorum hostium numerositas seruaretec et talia, si qua uberius et commodius potuerit, respondeat inimicis suis inimicis latere ciues futuros, ne infrudonec perueniat ad confessos, portat infensos; sicut ex illorum numero etiam Dei ciuitas habet secum, quamdiu peregrinatur in mundo, conexos communione sacramentorum, nec secum futuros in aeterna sorte sanctorum, qui partim in occulto, partim in aperto sunt, qui etiam cum ipsis inimicis aduersus Deum, cuius sacramentum gerunt, murmurare non dubitant, modo cum illis theatra, modo ecclesias nobiscum replentes. De correctione autem quorundam etiam talium multo minus est desperandum, si aput apertissimos aduersarios praedestinati amici latitant, adhuc igno
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓsꝑis uos facile corrũpi atq eu̾ti
posse ceruebat: qͣndo uos ab hosti¬
enĩ censebat ille felicem esse rem
publicam stantib menib: ruen¬
tib morib. S in uob̃ plus ualuit
qͦd demones impii seduxerunt. ꝗͣ
qͦd homines ꝓuidi p̃cauer̃t. Hinc
est qͦd mala que facitis uob̃ impu¬
tare ñ uultis: mala uͦ que patimi¬
ni xp̃ianis temporib imputatis.
Meq enĩ in ur̃a securitate paccatã
rem publicam. s luxuriam queri¬
tis impunita: qui depͣuati reb ꝓs¬
uos ille scipio treri ab hoste ne in
luxuriam flueretis: nec contriti
ab hoste luxuriam rep̃ssistis. ꝑdi¬
distis utilitatẽ cͤalamitosi. et mi¬
serrimi facti estis. et pessimi ꝑmã¬
uob parcendo admonet ut corri
asilum constitusse ꝑhibent᷑: quo qͥs¬
qͥs confug̾et ab om̃i noxa lib esset:
iugere querentes cande multitudi¬
nem ciuitatis. Mirandũ in honore
xp̃i ꝓcessit exemplũ. Hoc constitue¬

Expanded text:
prosperis uos facile corrumpi adque euerti prosperis uos facile corrumpi adque euerti posse cernebat, quando uos enim censebat ille felicem esse rem publicam stantibus moenibus, ruentibus moribus. Sed in uobis plus ualuit quod daemones inpii seduxerunt, quam quod homines prouidi praecauerunt. Hinc est quod mala, quae facitis, uobis inputari non uultis, mala uero, quae patimini, Christianis temporibus inputatis. Neque enim in uestra securitate pacatam rem publicamtis impunitam, qui depravati rebus pros Volebat vos ille Scipio tluxuriam flueretis: nec contriti ab hoste luxuriam repressistis, perdidistis utilitatem calamitatis, et miserrimi facti estis et pessimi permanbis parcendo admonet, ut corrigasylum constituisse perhibentur, quo quisquis confugeret ab omni noxa liber esset, augere quaerentes creandae multitudinem ciuitatis. Mirandum in honorem Christi processit exemplum. Hoc constitue
Abbreviated transcription (Latin):
nefandors p̃uidens illã pestilentiã
iã fine debita cessaturã. aliã lõge gͣuio¬
rẽ q̃ plurimũ gaudet ex hac occasio
uit tenebris tanta deformitate. fe¬
dauit: ut etiã mͦ qͦd inc̾dibile for¬
sitan erit si a nr̃is posteris audiet᷑:
romana urbe uastata. qͦs pestilen¬
tia ista possedit. atq inde fugien¬
tes carchaginẽ ꝑuenire potuerunt:
in theatris cotidie certatim ꝓ his¬
trionib insanirent. Om̃tes am̃tes.
Quis est hic tantꝰ ñ error s furor:
ut exitium nr̃oꝵ sicuti audiuimus
plangentib orientalib ppłis. et ma¬
xinus cuutatib in remotissimis t̾¬
ris publicũ luctũ meroremq ducẽ¬
tib uos theatra quereretis. intra¬
recis. impleretis. et multo insani¬
ora ꝗͣ fuerant ante fac̾etis: Hanc
animoꝵ labem. hanc pestem. hãc
ꝓbitatis et honestatis euersionem
nob̃ scipio ille metuebat. qͣndo con¬
strui theatra ꝓhibebat. qͣndo reb

Expanded text:
nefandorum praeuidens illam pestilentiam nefandorum praeuidens illam pestilentiam iam fine debito cessaturam aliam longe grauiorem, qua plurimum gaudet, ex hac occasionuit tenebris, tanta foedauit deformitate, ut etiam modo quod incredibile forsitan erit, si a nostris posteris audietur Romana urbe uastata, quos pestilentia ista possedit adque inde fugientes Carthaginem peruenire potuerunt, in theatris cottidie certatim pro histrionibus insanirent. CAPUT quis est hic tantus non error, sed furor, ut exitium uestrum, sicut audiuimus, plangentibus orientalibus populis et maximis ciuitatibus in remotissimis terris publicum luctum maeroremque ducentibus uos theatra quaereretis intraretis inpleretis, et multo insaniora quam fuerant antea faceretis? Hanc animorum labem ac pestem, hanc probitatis et honestatis euersionem uobis Scipio ille metuebat, quando construi theatra prohibebat, quando rebus
Abbreviated transcription (Latin):
mutaret asfectum: et adñatu suꝑbo¬
.i.
tote qͥ ista nescitis. et qͥ uos scire dis¬
simulatis adu̾tite: qͥ aduersꝰ lib̾atorẽ
atalib dñis munuratis: ludi sceni¬
ci. spectacła t̃pitudinũ. et licentia ua¬
nitatũ. ñ hominũ uiciis s deoꝵs ue¬
stroꝵ uissis romȩ instituti st̃. Tole¬
rabiliꝰ diuinos honores deferretis il
li scipioni: ꝙm deos eiusmodi cole¬
retis. Neq enĩ erant illi dii suo pon¬
tifice meliores. Ecce attendite. si
Mens tã du potatis errorib ebria.
uos aliqͥd sansĩ consid̾are ꝑmittit:
dii ꝑ̃ꝑ sedandam corꝑm pestilentiã
ludos sͥ scenicos exhiberi iubebant:
pontifex aut̃ ꝓpt̃ animoꝵ cauendã
pestilentiã. ipsam scenam ꝓhibebat¬
constitui. Neq enĩ et illa corꝑm pes¬
tilentia ideo conqͥenit: qͥa pͦpło belli¬
coso. et solis antea ludis circensib¬
assueto. ludoꝵ scenicoꝵ delicata sub¬
intͣuit insania: s astucia sp̃uum

Expanded text:
mutaret adfectum et a dominatu superbomutaret adfectum et a dominatu superboII. tote, qui ista nescitis et qui uos scire dissimulatis, aduertite, qui aduersus liberatorem a talibus dominis murmuratis: ludi scaenici, spectacula turpitudinum et licentia uanitatum, non hominum uitiis, sed deorum ueorum iussis Romae instituti sunt. Tolerabilius diuinos honli Scipioni, quam deos ejusmodi coleretis: neque enim erant illi dii suo pontifice meliores. Ecce attendite, si mens tamdiu potatis erroribus ebria, vos aliquid sanum considerare permittit. Dii propter sedandam corporum pestilentiam ludos sibi scenicos exhiberi jubebant; pontifex autem propter animorum cavendam pestilentiam, ipsam scenam colatis! Neque enim et illa corporum pestilentia ideo conquieuit, quia populo bellicoso et solis antea ludis circensibadsueto ludorum scaenicorum delicata subintrauit insania; sed astutia spirituum
Abbreviated transcription (Latin):
ti utilis uirtus floreret et cresceret:
eiq uirtuti lib̃tas congrua ꝑmanae.
Hinc etiam erat. et ex hac ꝓuidentissi¬
ma patͥe caritate ueniebat. qͦd idem
construere molientẽ ab hac disposi
tione et cupiditate cõpescuit ꝑsua¬
sitq oratione gͣuissima. ne grecam
luxuriam uirilib patrie morib pa¬
terent᷑ obreꝑe: et ad uircutẽ labefa¬
ctandã eneruandamq romanã ꝑe¬
gͥne consentire neqͥciȩ: tantũ q auc¬
toritate ualuit: ut uerb̃ eiꝰ cõmota
senatoria ꝓuidentia. etiam subsellia
qͥb ad horam congestis in ludoꝵ spe¬
ctacło. iam uti ciuitas ceꝑat. deinceps
ꝓhib̾et apponi. Quanto studio iste
ab urbe roma ludos ipsos scenicos
abstuliss : si auctoritati eoꝵ qͦs deos
putabat resistere audẽt: qͦs esse noxi
potiꝰ qͣm contempnendos existimabat:
Hondum enĩ fuerat declarata genti¬
b suꝑna doctrina: que fide cor mun¬
dans ad celestia uł suꝑ celestia ca¬
pessenda humili pietate humanui

Expanded text:
ti utilis virtus floreret et cresceret, eique virtuti libertas congrua permaneret. Hinc etiam erat, et ex hac providentissima patriae charitate veniebat, quod idem construere molientem, ab hac dispostione et cupiditate conpescuit persuasitque oratione grauissima, ne Graecam luxuriam uirilibus patriae moribus paterentur obrepere et ad uirtutem labefactandam eneruandamque Romanam peregrinae consentire nequitiae, tantumque auctoritate ualuit, ut uerbis eius commota senatoria prouidentia etiam subsellia, quibus ad horam congestis in ludorum spectaculo iam uti ciuitas coeperat, deinceps prohiberet adponi. Quanto studio iste ab urbe Roma ludos ipsos scaenicos abstulisset, si auctoritati eorum, quos deos putabat, resistere auderet, quos esse noxiopotius quam contemnendos existimabat. Nondum enim fuerat declarata gentibus superna doctrina, quae fide cor mundans ad caelestia uel supercaelestia capessenda humili pietate humanum
Abbreviated transcription (Latin):
re sunt quippe iste due ciuitates in
hoc scło inuicemq ꝑmixtȩ: donec
ultimo udicio dirimant᷑. Sed ad
qui romane rei publicȩ clades in re¬
ligionẽ nrãm refer̃: qͥa diis sacͥficare
ꝓhibent᷑. Cõmemoranda sunt enim
quȩ et qͣnta occurrere poterunt. uł
satis esse uidebunt᷑ mala que illa cuu¬
tas ꝑtulit: uł ad eiꝰ imꝑium ꝓuinciȩ
ꝑtinentes: ante ꝗͣ eors sacͥficia ꝓhibi

Expanded text:
e sunt istae duae ciuitates in hoc saeculo inuicemque permixtae, donec ultimo iudicio dirimantur; dqui Romanae rei publicae clades in religionem nostram referunt, qua dis suis sacrificare prohibentur. Commemoranda sunt enim quae et quanta occurrere potuerint uel satis esse uidebuntur mala, quae illa ciuitas pertulit uel ad eius imperium prouinciae pertinentes, antequam eorum sacrificia prohibi
Abbreviated transcription (Latin):
dei in similitudinẽ imaginis corrup¬
tibilis hominis et uolucrũ. et quadru¬
pedũ. et serpentiũ: ac ad huiꝰcemo
di futilachra ad oranda uł duces po¬
puloꝵ uł sectatores fuer̃t. et coluer̃t
atq seriuer̃t c̾ature potiꝰ qm c̾atori
qui est benedictꝰ in scła. In hac aut̃

Expanded text:
Dei in similitudinem imaginis corruptibilis hominis et uolucrum et quadrupedum et serpentium ad huiusce modi enim simulacra adoranda uel duces populorum uel sectatores fuerunt, et coluerunt adque seruierunt creaturae potius quam Creatori, qui est benedictus in s
Abbreviated transcription (Latin):
ciem ab impuris motib scenicoꝵ:
et artem flagicii furcitia intencioe
discebant. hominib tam̃ uerecũda¬
bant᷑. ne auderent impudicos gestꝰ
ore libero cernere: s multominꝰ au¬
debant sacra eiꝰ qm uenerabant᷑ cas¬
to coroe dapnare: hoc tam̃ palam
discendum p̃bebat᷑ in templo: ad qͦd
ꝑꝑetrandũ saltĩ secretũ querebat᷑ in
domo: mirante nimiũ si ullus abie¬
rat pudor mortaliũ. qͦd humana fla-¬
gicia non libere hoiẽs cõmiterent
que apud eos etiã religiose discerẽt
iratos habiti: nͥ & exhib̾e curarent.
Quis enĩ aliꝰ sp̃s occulto instinctu
neqͥssimas agitans m̃tes. et instat faci¬
endis adulteriis. et pascit᷑ factis. nͥ qͥ &̃
sacris talib oblectat᷑: constituens in
templis simulachra demonũ: amais
in ludis simulachra uicioꝵ: susur¬
rans in occulto u̾ba iusticie ad deci¬
piendos etiã paucos bonos: frequen¬
tans in aꝑto inuitam̃ta neqͥtie: ad

Expanded text:
ciem ab inpuris motibus scaenicorum ciem ab inpuris motibus scaenicorum et artem flagitii furtiua intentione discebant. Hominibus namque uerecundabantur, ne auderent inpudicos gestus ore libero cernere; sed multo minus audebant sacra eius, quam uenerabantur. casto corde damnare. Hoc tamen palam discendum praebebatur in templo, ad quod perpetrandum saltem secretum quaerebatur in domo, mirante nimium, si ullus ibi erat, pudore mortalium, quod humana flagitia non libere homines committerent, quae aput deos etiam religiose discerent iratos habituri, nisi etiam exhibere curarent. Quis enim alius spiritus occulto instinctu nequissimas agitans mentes et instat faciendis adulteriis et pascitur factis, nisi qui etiam sacris talibus oblectatur, constituens in templis simulacra daemonum, amans in ludis simulacra uitiorum, susurrans in occulto uerba iustitiae ad decipiendos etiam paucos bonos, frequentans in aperto inuitamenta nequitiae ad
Abbreviated transcription (Latin):
uix aliqͦs inuenit auditores: tanqm
honesta crubescenda sint: et inhone¬
sta glorianda. S uͥ hoc nͥ indemonũ
templis : uͥ nͥ in fallacie diu̾soriis:
llud enĩ fit ut honestiores qui pauci
sunt capiant᷑: hoc aut̾ ne plures qͥ
sunt turpissimi corrigant᷑. Ubi et
quando sacrata celestis audiebant
castitatis p̃cepta uescimꝰ: ante ipsũ
tam̃ delubrum uͥ simulachrũ illud
locatum conspiciebamꝰ uniu̾si un¬
diq confluentes. et ubiqͥsq poterat
stantes. ludos qui agebant᷑ intentissi¬
nie spectabamꝰ: intuentes alt̾nante
conspectu huic meretriciã pompã:
illinc uirgineam deam: illam suppli¬
citer adorari. ante illã turpia celebra
ri. Non ibi pudibundos mimos nul¬
lam uerecundiorẽ scenicam iudimꝰ.:
cuncta obscenitatis implebant᷑ offi¬
cia. Sciebat᷑ uirginali numini qͥd
placeret: et exhibebat᷑ qͦd de templo
domũ doctior matrona reportaret.
Non nulle pudentiores au̾tebant fa¬

Expanded text:
uix aliquos inuenit auditores, tamquam uix aliquos inuenit auditores, tamquam honesta erubescenda sint et inhonesta glorianda. Sed ubi hoc nisi in daemonum templis? ubi nisi in fallaciae deuersoriis? Illud enim fit, ut honestiores, qui pauci sunt, capiantur; hoc autem, ne plures, qui sunt turpissimi, corrigantur. Ubi et qucastitatis praecepta, nescimus: ante ipsum tamen delubrum, ubi simulacrum illud locatum conspiciebamus, universi undique confluentes, et ubi quisque poterat stantes, ludos qui agebantur intentissimi spectabamus, intuentes alternante conspectu, hinc meretriciam pompam, illinc virginem deam; illam suppliciter adorari, ante illam turpia celri; non ibi pudibundos mimos, nullam uerecundiorem scaenicam uidimus; cuncta obscenitatis inplebantur officia. Sciebatur uirginali numini quid placeret, et exhibebatur quod de templo domum matrona doctior reportaret. Nonnullae pudentiores auertebant fa
Abbreviated transcription (Latin):
exorta a prudentib auctores se uite
sceleste ĩmundeq testent᷑: ꝑhibent᷑
tam̃ in aditis suis et penitralib da¬
re quedam bona p̃cepta demonib
quib dam: uelut electis sacratis sitis:
d si ita est: hoc ipso callidior. adu̾¬
tenda est et conuincenda. malicia.
spũum noxioꝵ. Tanta enĩ uis est
ꝓbitatis et castitatis: ut om̃is uł pe¬
ne om̃is cus laude moueat᷑ humana
natura: nec usq adeo sit turpitudine
uiciosa. ut totum sensum. honestatis
amiserit. Proinde malignitas demo¬
nũ nͥ alicubi se quẽ admodũ scͥptum
in nr̃is litt̾is nouimꝰ transfiguret in
angłos lucis: ñ unplet negociũ decep¬
tionis. Foris itaq popłis celeberrimo
strepitu impietas impura circũsonat.
et intꝰ paucis castitas simulata iuix
sonat. Probant᷑ ꝓpatula pud indis.
et sec̾ta laudandis. Decus latet: et
dedecus patet. Qtͦ malum gerit᷑ om̃s
conuocat spectatores: qͦd bonũ dicit᷑

Expanded text:
extorta a pudentibus auctores se uitae extorta a pudentibus auctores se uitae scelestae inmundaeque testantur, perhibentur tamen in adytis suis secretisque penetralibus dare quaedam bona praecepta de moribus quibusdam uelut electis sacratis suis? Quod si ita est, hoc ipso callidior aduertenda est et conuincenda malitia spirituum noxiorum. Tanta enim uis est probitatis et castitatis, ut omnis uel paene omnis eius laude moueatur humana natura, nec usque adeo sit turpitudine uitiosa, ut totum sensum honestatis amiserit. Proinde malignitas daemonum, nisi alicubi se, quem ad modum scriptum in nostris litteris nouimus, transfiguret in angelos lucis, non inplet negotium deceptionis. Foris itaque populis celeberrimo strepitu inpietas inpura circumsonat, et intus paucis castitas simulata uix sonat; praebentur propatula pudendis et secreta laudandis; decus latet et dedecus patet; quod malum geritur omnes conuocat spectatores, quod bonum dicitur
Abbreviated transcription (Latin):
aditis arisq relictis dii uelut ami¬
ci uͥtutib c̃ uiciis hoĩum offendent᷑:
qͥa tot signis extoꝵs. augurioꝵ. uati¬
cinioꝵ. qͥb se tanqͣm p̃scios futuroꝵ
adiutoresq p̃lioꝵ iactare et cõm̃da¬
re gestiebant. conuiẽt᷑ fuisse p̃sen¬
tes: qui se uere abscessissent. mitiꝰ
romani in bella ciuilia suis cupidi¬
tatib qͣm illoꝵ instigationib exar¬
q tpitudines crudelitatib mixte.
obꝑbria numinũ et crimina siuie ꝓ¬
dita siue conficta: ipsis exposcentib
et nͥ fieret irascentib: etiam certis et
statutis sollẽpnitatib consecrata illis
et dicata clarueñt: atq ad omium
ocłos ut imitanda ꝓponerent᷑. expec¬
tanda ꝓcesserint: quid. ẽ. qͦd idem
ipsi demones qui se huicemodi uolu¬
ptatib ĩmundos esse sp̃s confitent᷑.
qui suis flagiciis et facinorib suie
indicatis suie simulatis. eoꝵq sͥ ce¬
lebratione pecita ab imprudentib.

Expanded text:
adytis arisque relictis di\', uelut amiadytis arisque relictis di\', uelut amici uirtutibus, cum uitiis hominum offenderentur; quia tot signis extorum auguriorum uaticiniorum, quibus se tamquam praescios futurorum adiutoresque proeliorum iactare et commendare gestiebant, conuincuntur fuisse praesentes; qui si uere abscessissent, mitius Romani in bella ciuilia suis cupiditatibus quam illorum instigationibus exarque turpitudines crudelitatibus mixtae, obprobria numinum et crimina, siue prodita siue conficta, ipsis exposcentibus et nisi fieret irascentibus etiam certis et statis sollemnitatibus consecrata illis et dicata claruerint adque ad omnium oculos ut imitanda proponerentur, spectanda processerint: quid est, quod idem ipsi daemones, qui se huiusce modi uoluptatibus inmundos esse spiritus confitentur, qui suis flagitiis et facinoribus, siue indicatis siue simulatis, eorumque sibi celebratione petita ab inpudentibus,
Abbreviated transcription (Latin):
cũq illos int̾ se pugnasse poete com¬
memorarunt: ipsi ad decipiendos
homines poetarũ carmina firmaue¬
runt: pugnas udelicet suas ñ solũ
ꝑ scenicos in theatro: uerum etiã ꝑ
se ipsos in campo humanis oculis ex¬
hibentes. Hec dic̾e compulsi sumꝰ.
qm̃ pessimis morib cuucam roma¬
nam rem publicam antea ꝑditam
fuisse. nullãq remansisse ante ad¬
dicẽ et scb̾e minime dubitauerũt:
quã ꝑdicionẽ diis suis ñ imputant:
qͥ mala transitoria qͥb boni seu ui¬
uant seu moriant᷑. perire ñ possũt
nr̃ tanta frequentet ꝓ morib opti¬
nus p̃cepta contra ꝑditos mores. dii
uͦ ipsoꝵ. nullis talib p̃ceptis egerĩt
aliqͥd c̃ cultore suo pͦpło. ꝓ illa re pu¬
blica ne ꝑiret: ĩmo eos dem mores
uelut suis exemplis auctoritate no¬
ria corrũpendo egert potiꝰ ut ꝑira.
ꝗͣm ñ ideo tc̃ ꝑisse qͥs ꝗm ut arbitror
iã dicẽ audebit. qͥa discessere om̃s

Expanded text:
cumque illos inter se pugnasse poetae comcumque illos inter se pugnasse poetae commemorarunt, ipsi ad decipiendos homines poetarum carmina firmauerunt, pugnas uidelicet suas non solum per scaenicos in theatro, uerum etiam per se ipsos in campo humanis oculis exhibentes. Haec dicere conpulsi sumus, quoniam pessimis moribus ciuium Romanam rem publicam iam antea perditam fuisse nullamque remansisse ante addicere et scribere minime dubitarunt. Quam perditionem diis suis non imputant, qui mala transitoria, quibus boni, seu vivant, seu moriantur, perire non possunt, noster tanta frequentet pro moribus optimis praecepta contra perditos mores; dii vero ipsorum nullis talibus praeceptis egerint aliquid cum suo cultore populo, pro illa republica, ne periret; imo eosdem mores velut suis exemplis auctoritate noxia corrumpendo, egerunt potius ut periret. Quam non ideo tunc periisse quisquam, ut arbitroriam dicere audebit, quia \'discessere omnes
Abbreviated transcription (Latin):
frẽm nudato cadau̾e agnouit: ac
detestatꝰ bella ciuilia se ipsum ibi
ꝑimens frat̾no corꝑi aduuinix̃. Ut
gͦ huiꝰ tanti mali minime tederet.
s armoꝵ scelestoꝵ mag̃ mag̃ q ar¬
dor incresceret: noxii demones qͦs
illi deos putant. eẽ. colendos et ue¬
nerandos arbitrant᷑. int̾ se pugnã¬
tes hominib apparere uoluerunt :
ne unitari tales pugnas ciuilica
trepidaret affectio: s potiꝰ huma¬
num scelus diuino excusaret᷑ exem¬
plo. Hac astucia maligni sp̃s etiã
ludos unde multa iam dixi. sceni¬
cos sͥ dicari. sacrariq uissert̃: uͥ tan¬
ta deoꝵs flagicia theatricis cantib
atq fabularũ actionib celebrata.
et qͥs qͥs eors fecisse crederet. et qͥs¬
qͥs ñ credet. s tam̃ illos libentissi¬
me sͥ talia exhiberi cerneret: secu¬
rus imitaret᷑. Ne qͥs itaq ex isti¬
maret in deos conuicia potiꝰ ꝗͣm
eis dignum aliqͥd scriptitasse. ubi¬

Expanded text:
fratrem nudato cadauere agnouit ac fratrem nudato cadauere agnouit ac detestatus bella ciuilia se ipsum ibi perimens fraterno corpori adiunxit. Ut ergo huius tanti mali minime taederet, sed armorum scelestorum magis magisque ardor incresceret, noxii daemones, quos illi deos putantes colendos et uenerandos arbitrabantur, inter se pugnantes hominibus apparere uoluerunt, ne imitari tales pugnas ciuica trepidaret adfectio, sed potius humanum scelus diuino excusaretur exemplo. Hac astutia maligni spiritus etiam ludos, unde multa iam dixi, scaenicos sibi dicari sacrarique iusserunt, ubi tanta deorum flagitia theatricis canticis adque fabularum actionibus celebrata et quisquis eos fecisse crederet et quisquis non crederet, sed tamen illos libentissime sibi talia exhiberi cerneret, securus imitaretur. Ne quis itaque existimaret in deos conuicia potius quam eis dignum aliquid scriptitasse, ubi
Abbreviated transcription (Latin):
na grã ab eoꝵ societate seꝑari. qͣn¬
tum moliant᷑ maligni isti sp̃s exem¬
plo suo uelut duunam auctoritatẽ
pbere scelerib: Qd etiã in quadã
campanie lata planicie. nͥ ñ multo
post cuules acies nefario p̾lio con¬
fͣłixerunt: ipsi uit̾ se prius pug¬
nare uiisi sunt. Pamq ibi auditi
sunt pͥmũ ingentes fragores: mox¬
q multi se uidisse nunciauert ꝑ a
liqͥt dies duas acies p̾liari: quȩ pug¬
na uͥdestitit. uestigia qͦ uelut ho
ueracit᷑ int̾ se numina pugnauert
iam bella ciuilia excusant᷑ humana:
considet᷑ tañ que sit taliũ deoꝵ uł
malicia uł miseria: si autẽ se pug¬
nasse finxerunt: qͥd aluid egerunt.
nisi ut sͥ romani bellando ciuiliter
taqͣm deoꝵ exemplo nullũ facinus
admitt̾e̾ uiderent᷑: Iam enim ce¬
ꝑant bella ciuuilia: et aliqͦd nefando¬
rũ p̾lioꝵ strages ex secranda p̃cesse¬
rat. Iam multos mouerat qͦd nules
qͥdam dũ occiso spolia detraheret.

Expanded text:
na gratia ab eorum societate separari, quanna gratia ab eorum societate separari, quantum moliantur maligni isti spiritus exemplo suo uelut diuinam auctoritatem praebere sceleribus? quod etiam in quadam Campaniae lata planitie, ubi non multo post ciuiles acies nefario proelio conflixerunt, ipsi inter se prius pugnare uisi sunt. Namque ibi auditi sunt primum ingentes fragores, moxque multi se uidisse nuntiarunt per aliquot dies duas acies proeliari. Quae pugna ubi destitit, uestigia quoque uelut homueraciter inter se numina pugnauerunt, iam bella ciuilia excusantur humana; consideretur tamen quae sit talium deorum uel malitia uel miseria: si autem se pugnasse finxerunt, quid aliud egerunt, nisi ut sibi Romani bellando ciuiliter tamquam deorum exemplo nullum nefas admittere uiderentur? Iam enim coeperant bella ciuilia, et aliquot nefandorum proeliorum strages exsecranda praecesserat. Iam multos mouerat, quod miles quidam, dum occiso spolia detraheret,
Abbreviated transcription (Latin):
corona aurea ipsiꝰ uictorie illustris¬
simũ signũ in uitulino iecore appa¬
ruit. Qualia signa si dii isti dare
solerent ac ñ demones impii: ꝓfec¬
to illis extis uefaria potiꝰ atq ipsi
sylle grauitꝰ noxia mala fut᷑a mon¬
strarent: neq enĩ eiꝰ dignitati tantũ
ꝓfuit illa uictoria qͣntũ nocuit cu¬
piditati: qua factum. ẽ. ut inmoda¬
tissimis inhians et sccłis reb elat
ac p̃cipitatꝰ mag̃ ipse ꝑiret in mori¬
bꝰ qͣm mimicos in corꝑib ꝑderet.
Hec illi cdii uere tristiçia uereq lu¬
genda ñ extis. s̃i auguriis. ñ cuiꝰꝗͣm
somno uł uaticinio p̃nũciabant¬
ut corrigerent᷑ mag̾̃ enim timebãt
ne corrigeret᷑ ꝗͣm ne uinc̾et᷑: ĩmo
satis agebant ut uictor cuuũ głosꝰ
uictꝰ atq captuiꝰ nefandis uiciis: &
ꝑ hec ipsis etiam demonib multo
intelligat. qͥs non udeat. ñ qͥ tales
deos imitari magis eligit ꝙͣm diui¬

Expanded text:
corona aurea ipsius uictoriae inlustriscorona aurea ipsius uictoriae inlustrissimum signum in uitulino iecore apparuit, qualia signa si di iusti dare solerent ac non daemones inpii, profecto illis extis nefaria potius adque ipsi Syllae grauiter noxia mala futura monstrarent. Neque enim eius dignitati tantum profuit illa uictoria, quantum nocuit cupiditati; qua factum est, ut inmoderatis inhians et secundis rebus elatus ac praecipitatus magis ipse periret in moribus, quam inimicos in corporibus perderet. Haec illi di uere tristia uereque lugenda non extis, non auguriis, non cuiusquam somnio uel uaticinio praenuntiabant. Magis enim timebant ne corrigeretur quam ne uinceretur. Immo satis agebant, ut uictor ciuium gloriosus uictus adque captiuus nefandis uitiis et per haec ipsis etiam daemonibus multo intellegat, quis non uideat, nisi qui tales deos imitari magis elegit quam diui
Abbreviated transcription (Latin):
ram ei significare uictoriam: iussit
q extis illis ut solus uesceret᷑. Post¬
eã paruo int̾uallo seruus curꝰdam
lucii pontii uaticinando clamauit.
¶ellona nñciꝰ uenio: uuctoria tua. ẽ
silla. Demde adiecit arsurũ. eẽ. ca¬
pitolium. Hoc cũ dixiss continuo e¬
gressus ẽ castris: postero die concita¬
cior reu̾sus. ẽ. et capitolium arsisse
clamait. Arserat autẽ reuera capi¬
tolum. Qͦd quidem demoni et p̃¬
uidere facile fuit: et celerrime nũ¬
ciare. Iilud sane intende qͦd ad cau
saniꝑ̃tinet: sub qualib diis. eẽ. cu¬
piant. qͥblasphemant saluatorem:
uoluntates fidelium adñatu demo¬
num lib̾antem. Clamauit homo
uaticinando uictoria tua.ẽ. sylla:
atq uti diuino sp̃i clamasse uidẽt᷑.
ninciauit etiam aliqͥd et ꝓpe fut᷑um
et mox factum: unde longe aberat
ꝑ quẽ ille sp̃s loquebat᷑: ñ tam̃ cla¬
mauit ab scelerib parce sylla. que
illic uictor tã horrenda cõmisit: cui

Expanded text:
ram significare uictoriam iussitque ram significare uictoriam iussitque ut extis illis solus uesceretur. Postea paruo interuallo seruus cuiusdam Lucii Pontii uaticinando clamauit: <a Bellona nuntius uenio, uictoria tua est, Sylla. Deinde adiecit arsurum esse Capitolium. Hoc cum dixisset, continuo egressus e castris postero die concitatior reuersus est et Capitolium arsisse clamauit. Arserat autem re uera Capitolium. Quod quidem daemoni et praeuidere facile fuit et celerrime nuntiare. Illud sane intende, quod ad causam maxime pertinet, sub qualibus dis esse cupiant, qui blasphemant Saluatorem uoluntates fidelium a dominatu daemonum liberantem. Clamauit homo uaticinando: uictoria tua est, Sylla\', adque ut id diuino spiritu clamare crederetur, nuntiauit etiam aliquid et prope futurum et mox factum, unde longe aberat per quem ille spiritus loquebatur; non tamen clamauit: \'ab sceleribus parce, Sylla\', quae illic uictor tam horrenda commisit, cui
Abbreviated transcription (Latin):
ab inimicis rem publicam: ũ sine
multo sanguine. T unc ꝑcunctatꝰ
sẏlla que forma militi uisa fuerit
cũ ille indicasset eam. recordatꝰ est
qͣm pͥus ab illo audierat. qͥ de mitri¬
datica uictoria ab eodem mandata
ꝑtulerat. Qͥd hic responderi potest
quare dii curauerint uelut felicia
ista nunciare. et nullus eoꝵ cura¬
uerit syllam monendo corrigere. tã¬
ta mala factum scelestis armis ci¬
uilib qualia ñ feclarent s aufferrẽt
om̃ino rẽ publicam: Nempe intel¬
ligunt᷑ demones sic̃ sepe dixi: notũ¬
q nob. ẽ in litti̾s sacris. resq ipse
satis indicant negotiũ suũ agere
ut ꝓ diis habeant᷑. colant᷑: ut ea il¬
lis exhibeant᷑ quib hii qͥ exhibent
sociati. unam pessunam causam cũ
cis habeant in iudicio di᷑. Deinde c̃
ueniss tarentum sylla atq ibi sacri¬
ficass: indit in capite utulim iecoris
similitudinem corone aureẽ. Ounc
postumiꝰ aruspex ille respondit p̃cla¬

Expanded text:
ab inimicis rem publicam non sine ab inimicis rem publicam non sine multo sanguine. Tum percontatus Sylla, quae forma militi uisa fuerit, cum ille indicasset, eam recordatus est, quam prius ab illo audierat, qui de Mithridatica uictoria ab eodem mandata pertulerat. Quid hic responderi potest, quare di curauerint uelut felicia ista nuntiare, et nullus eorum curauerit Syllam monendo corrigere mala tanta facturum scelestis armis ciuilibus, qualia non foedarent, sed auferrent omnino rem publicam? Nempe intelleguntur daemones, sicut saepe dixi notumque nobis est in litteris sacris resque ipsae satis indicant, negotium suum agere, ut pro dis habeantur et colantur, ut ea illis exhibeantur, quibus hi qui exhibent sociati unam pessimam causam cum eis habeant in iudicio Dei. Deinde cum uenisset Tarentum Sylla adque ibi sacrificasset, uidit in capite uitulini iecoris similitudinem coronae aureae. Tunc Postumius haruspex ille respondit praecla
Abbreviated transcription (Latin):
erunt ut suꝑiora quoꝵ undex esse
uidebat᷑ illoꝵ cõꝑatione quererent᷑:
cũ pͥmũ ad urbem contra marium
castra mouiss: adeo leta exta ĩmolã¬
ti fuisse scribit luiꝰ: ut custodire se
postumiꝰ aruspex uoluerit capitis
supliciũ subiturus: nͥ ea que in ani¬
mo sylla haberet diis iuantib im¬
pleuiss Ecce ñ discesserant a ditis
arisq relictis dii: qͣndo de rerũ euen¬
tu p̃dicebant: nichilq de ipsiꝰ sylle
correctione curabant. Promittebant
p̃sagando felicitatem magnã: nec
malam cupiditatem minando fran-¬
gebant᷑. Deinde cũ esset in asya bel¬
lum mitridaticũ gerens: ꝑ lucium
ticiũ ei mandatum est aioue qͦd eẽt
mutridatem suꝑatus: et factum est:
ac postea redire molienti in urbem.
et suas amicoꝵq inuirias cuili san¬
guine ulcisci: iterum mandatũ est
ab eodem ioue ꝑmiliteni quẽdam le¬
gionis sexte: pͥus se de nutridate p̃¬
nũciasse uictoriam: et tc̃ ꝓmittere
datum se potestatem qua recuꝑar&

Expanded text:
erunt, ut superiora, quorum vindex esse videbatur illorum comparatione quaererentur, cum primum ad Urbem contra Marium castra movisset, adeo laeta exta immolanti fuisse scribit Livius, ut custodiri se Postumius aruspex voluerit capitis supplicium subiturus, nisi ea quae in animo Sylla haberet, diis juvantibus implevisset. Ecce non discesserant adytis aris relictis di, quando de rerum euentu praedicebant nihilque de ipsius Syllae correctione curabant. Promittebant praesagando felicitatem magnam nec malam cupiditatem minando frangebant. Deinde cum esset in Asia bellum Mithridaticum gerens, per Lucium Titium ei mandatum est a Ioue, quod esset Mithridatem superaturus, et factum est. Ac postea molienti redire in Urbem et suas amicorumque iniurias ciuili sanguine ulcisci, iterum mandatum est ab eodem Ioue per militem quendam legionis sextae, prius se de Mithridate praenuntiasse uictoriam, et tunc promittere daturum se potestatem, qua recuperaret
Abbreviated transcription (Latin):
etiã plerũq concedit᷑: nec eam rur¬
sus quasi malam arbitrem᷑. cũ ea
multos etiam pios ac bonos uniꝰ ue¬
ri dei cultores. Inuitis demon̾is p̃¬
polluisse uideamꝰ: nec eosdem im
na malaue trena ꝓpiciandos aut ti¬
m̃dos existimemꝰ qͥa sic̃ ipsi mali ho¬
mines in t̾ra. sic etiã illi ñ omĩa que
uolunt fac̾e possunt. nͥ qͣntũ illiꝰ ordi¬
natione finit᷑. cuiꝰ plene uidicia ne

Expanded text:
etiam plerumque conceditur, nec eam ruretiam plerumque conceditur, nec eam rursus quasi malam arbitremur, cum ea multos etiam pios ac bonos unius ueri Dei cultores inuitis daemonibus praepolluisse uideamus, nec eosdem inmna malaue terrena propitiandos aut timendos existimemus, quia, sicut ipsi mali homines in ten\'a, sic etiam illi non omnia quae uolunt facere possunt, nisi quantum illius ordinatione sinit
Abbreviated transcription (Latin):
runt morib ne periret: imino dep᷑¬
uandis et corrumpendis ad didert̃
morib ut ꝑirent᷑. Nec esse bonos fin¬
gant: qͦd uelut osfensi ciuiũ inqͥta¬
te discesserint. Prorsus ibi erant. Pro¬
dunt᷑ conuincunt᷑: nec subuenire p̃¬
cipiendo. nec latere tacendo potue
ex sũma desꝑatione reu̾sus incolu¬
mis. in urbem dux̃ crudelem cru¬
delis exercitũ: uͥ ꝗͣm cruenta qm
inciuilis. hostiliq ĩmanior eiꝰ ucto¬
ria fuerit: eos qui scripserunt legãt
qui uolunt. S hec ut dixi omitto:
nec marice nescio cui tribuomarii
sanguineã felicitatem: s occulte
potius ꝓuidentiȩ dĩ ad istoꝵ ora clau¬
denda. eosq ab errore liberandos.
Qui ñ studiis agant. s hec prudent᷑
aduertant: qͥa et si aliqͥd in his reb
demones possunt. tantũ possunt qͣn¬
tũ secreto om̃ipotentis arbitrio ꝑ¬
mitunt᷑: ne magnipendamꝰ terre¬
nam felicitatẽ. que sic̃ mario malis

Expanded text:
runt moribus, ne periret; immo deprarunt moribus, ne periret; immo deprauandis et corrumpendis addiderunt moribus, ut periret. Nec se bonos fingant, quod uelut offensi ciuium iniquitate discesserint. Prorsus ibi erant; produntur, conuincuntur; nec subuenire praecipiendo nec latere tacendo potuerex summa desperatione reuersus incolumis in Urbem duxit crudelem crudelis exercitum; ubi quam cruenta, quam inciuilis hostilique inmanior eius uictoria fuerit, eos qui scripserunt legant qui uolunt. Sed hoc, ut dixi, omitto, nec Maricae nescio cui tribuo Marii sanguineam felicitatem, sed occultae potius prouidentiae Dei ad istorum ora claudenda eosque ab errore liberandos, qui non studiis agunt, sed haec prudenter aduertunt, quia, etsi aliquid in his rebus daemones possunt, tantum possunt, quantum secreto omnipotentis arbitrio permittuntur, ne magnipendamus terrenam felicitatem, quae sicut Mario malis
Abbreviated transcription (Latin):
ligio conuiciis indignissimis ledit᷑:
Si aut̾ habent in his reb uł bnfici¬
uł maleficii potestatem: cur in eis af¬
fuer̃t pessimo uiro mario. et opti¬
mo uiro regło defuerũt. An ex hoc
ipso intelligunt᷑ inuistissimi et pessi¬
mi: Qͦd si ꝓpt̾ea mag̃tim̃di et co¬
lendi putant᷑. neq hoc putent᷑: neq
enĩ mninꝰ eos inuenit᷑ regulus coluis¬
se qm mariꝰ: nec ideo uita pessima
eligenda uideat᷑: qͥa mag̃ mario qͣm
regulo dii fauisse ex istiment᷑. Mecel¬
lus enĩ qui fuit romanoꝵ laudatissi¬
mꝰ qͥ habuit qͥnq filios consulares. e¬
tiam rerũ temꝑaliũ felix fuit: et ca¬
tilina pessimꝰ opp̃ssus inopia. et in
bello sui sceleris ꝓstratꝰ infelix. Et ue¬
rissima atq certissima felicitate p̃¬
pollent boni dm̃ colentes: a quo solo
conferri potest. Illa gͥ res publica
malis morib cum ꝑiret. nichil dii
eors ꝓ dirigendis uł corripiendis ege¬

Expanded text:
ligio conuiciis indignissimis laeditur? ligio conuiciis indignissimis laeditur? Si autem habent in his rebus uel beneficiuel maleficii potestatem, quur in eis adfuerunt pessimo uiro Mario, et optimo Regulo defuerunt? An ex hoc ipsi intelleguntur iniustissimi et pessimi? Quod si propterea magis timendi et colendi putantur, neque hoc putentur; neque enim minus eos inuenitur Regulus coluisse quam Marius. Nec ideo uita pessima eligenda uideatur, quia magis Mario quam Regulo di fauisse existimantur. Metellus enim Romanorum laudatissimus, qui habuit quinque filios consulares, etiam rerum temporalium felix fuit, et Catilina pessimus obpressus inopia et in bello sui sceleris prostratus infelix, et uerissima adque certissima felicitate praepollent boni Deum colentes, a quo solo conferri potest. Illa igitur res publica malis moribus cum periret, nihil di eorum pro dirigendis uel pro corrigendis ege
Abbreviated transcription (Latin):
senex. ne in manus sylle futi᷑ mox ui¬
ctoris irrueret: si enum ad hec eoꝵ
dii eum ñ uiuerunt: ñ parũ.ẽ. qͦd
fatent᷑ eciam ñ ꝓpiciis diis posse ac¬
cidere homini ꝓpt̾ istam temꝑalem
qͣm nimis diligunt tantam felicitatẽ:
et posse homines sic̃ fuit mariꝰ salute.
uirib. opib. honorib. dignitate. lon¬
geuitate cumulari: et ꝑfrui diis ira¬
tis: posse etiam homines sic̃ fuit regu¬
lus captiuitate. seruitute. inopia iu¬
gib dolorib excruciari et emori di¬
is amicis. Qͦd si ita esse concedunt:
cõpendio nichil eos ꝓdesse et coli suꝑ¬
fluo confitent᷑. Nam si uirtutib ani¬
mi et ꝓbitati uite. cuiꝰ p̃mia pꝰ mortẽ
sꝑanda st̾ magis contraria ut pͦpłs di¬
sceret instituert: si nil etiam in his
tͣnseuntib et temꝑalib bonis uł eis
qͦs oderunt nocent: uł eis qͦs diligt̃
ꝓsunt: ut qͥd colunt᷑. ut qͥd tanto stu¬
dio colendi reqͥrunt: Cur laborio¬

Expanded text:
senex, nec in manus Syllae futuri mox visenex, nec in manus Syllae futuri mox victoris irrueret? Si enim ad haec eum dii eorum non juverunt, non parum est quod fatentur etiam non propitiis diis suis posse accidere homini istam temporalem, quam nimis diligunt, tantam felicitatem; et posse homines, sicut fuit Marius, salute, viribus, opibus, honoribus, dignitate, longaevitate cumulari et perfrui, diis iratis: posse etiam homines, sicut fuit Regulus, captivitate, servitute, inopia, vigiliis, doloribus excruciari et emori, diis amicis. Quod si ita esse concedunt, compendio, nihil eos prodesse, et coli sufluo confitentur. Nam si uirtutibus animi et probitati uitae, cuius praemia post mortem speranda sunt, magis contraria ut populus disceret institerunt; si nihil etiam in his transeuntibus et temporalibus bonis uel eis quos oderunt nocent, uel eis quos diligunt prosunt, ut quid coluntur, ut quid tanto studio colendi requiruntur? Quur laborio
Abbreviated transcription (Latin):
celebrabant. Uerum de his aduẽ¬
ticiis et corꝑis potiꝰ qͣm animni malis
ꝗ̃ uł ab hostib uł alia clade accidt̃.
ñdum interĩ dispito: nc̃ ago de la¬
be moꝵs quib pͥmũ paulatim deco¬
loratis. deinde torrentis mͦ p̃cipita¬
tis tanta qͣmius integris stantib q¬
menib facta est ruina rei publice:
ut magni auctores eoꝵ eam tẽ amis¬
sam ñ dubitent dicẽ. Recte aut̾ abs¬
cesserant ut amitterent᷑ om̃s ad itis
arisq relictis dii eoꝵ: de bona ui¬
ta atq iusticia ciuitas que p̃cepta
contẽpserat. Nunc uͦ quales queso
dii fuerunt si noluerunt cũ popło
cultore suo uiuere: quẽ male uiuẽtẽ
ñ docuerant bene uuie.Qͥd qͦd eciã¬
uident᷑ eoꝵ affiuisse cupiditatib im¬
plendis: et ostendunt᷑ ñ ꝓfuisse fre¬
nandis: Qui enim mariũ nouum
hominẽ. et ignobilem cruentissimũ
ut septies consul fieret aduiuer̃t. atq
ut in septimo suo consulatu moreret᷑

Expanded text:
celebrabant. Verum de his aduencelebrabant. Verum de his aduenticiis et corporis potius quam animi malis, quae uel ab hostibus uel alia clade accidunt, nondum interim disputo: nunc ago de labe morum, quibus primum paulatim decoloratis, deinde torrentis modo praecipitatis tanta quamuis integris tectis moenibusque facta est ruina rei publicae, ut magni auctores eorum eam tunc amissam non dubitent dicere. Recte autem abscesserant, ut amitteretur, omnes adytis arisque relictis di, si eorum de bona uita adque iustitia ciuitas praecepta contemserat. Nunc uero quales, quaeso, di fuerunt, si noluerunt cum populo cultore suo uiuere, quem male uiuentem non docuerant bene uiuere? CAvidentur eorum adfuisse cupiditatibus implendis, et ostenduntur non praefuisse refrenandis? Qui enim Marium, novum hominem et ignobilem, cruentissimum ut septies consul fieret adjuverunt, atque ut in septimo suo consulatu moreretur
Abbreviated transcription (Latin):
la ipse cuiꝰ uitam. mores. facta. des¬
cribente salustio aliisq scͥptorib
historie quis ñ exhorreat: Qsillã
rem publicam ñ tc̃ ꝑisse fateatur:
Anfor̾e ꝓpt̾ huicemodi cunũ mores.
solent ꝓ defensione deoꝵ suoꝵ op¬
ponere audebunt: discessere om̃s
abitis arisq relictis. dii quib mmi¬
ꝑium hoc stecerat: Primũ si ita. ẽ.
ñ habent cur querant᷑ de religioe̾
xp̃iana: qͦd hac offensi eos dii sui de¬
seruerint: quoniã qͥdẽ maiores eoꝵ
lam pͥdem morib suis ab urbis al¬
tarib.tã multos ac minutos deos
tamqͣm muscas abegerunt. S tñ
hac numinũ turba ubi erat: cũ lon¬
ge aute ꝗͣm mores corrũꝑent᷑ antiqͥ.¬
et agallis roma capta et iicensa. ẽ:
An p̃sentes forte dormiebant: Tũc
enĩ tota urbe in hostium potestate
redacta. solus collis capitolinꝰ re¬
iugilarent. Unde pene in suꝑstici¬
ouem egiptioꝵ bestias auesq roma
deciderat: cũ anseris sollempnia

Expanded text:
la ipse, cuius uitam mores facta desla ipse, cuius uitam mores facta describente Sallustio aliisque scriptoribus historiae quis non exhorreat? quis illam rem publicam non tunc perisse fateatur? An forte propter huiusce modi ciuium mores solent, pro defensione suorum deorum opponere audebunt, Discessere omnes adytis arisque relictis Dî, quibus imperium hoc steterat? Primum si ita est, non habent cur querantur de religione christiana, quod hac offensi eos dii sui deseruerint: quoniam quidem majores eorum jam pridem moribus suis ab Urbis altaribus tam multos ac minutos deos, tanquam muscas abegerunt. Sed tamen haec numinum turba ubi erat, cum longe antequam mores corrumperentui antiqui, a Gallis Roma capta et incensa est? an praesentes forte dormiebant? Tunc enim tota Urbe in hostium potestatem redacta, solus collis Capitolinus res uigilarent. Unde paene in superstitionem Aegyptiorum bestias auesque colentium Roma deciderat, cum anseri sollemnia