comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑuenerit distrahi fecit.
sibiq de pretio nichil re¬
scruans.totura pauꝑib
erogauit. Hiric seculo fo¬
ris relicto mente intus
ditata. post xp̃m sirie sac¬
culo exhonerata ꝑcurrit.
Tantum deruq cum sca
pauꝑtate felus inhiit a¬
moremq contraxit. ut ru¬
chil preter dñm iħum
habere uellet. nichil suas
filias possidere ꝑmtteret.
sermone sororibus tunc
acceptabile deo illud fo¬
re collegium. cum pauꝑ¬
tate fui̾t opulentum.⁊
tunc ꝑpetuo stabile ꝑm̃a¬
surum. si altissime pauꝑ¬
tatis fuerit semꝑ turre mu¬
nitum. Hortatur cas in
pauꝑtatis nidulo xp̃o pa¬
uꝑi conformari. quem pa¬
uꝑcula mater in arto p̃¬
sepio paruulum recliria¬
onem suam intitulari ti¬
tulo pauꝑtatis. a bone
memorie Innocẽtio ter¬
no. pauꝑtatis priuilega¬
um postulauit. Qui uir
magnificus tarito uir¬
ginuis feruori cõngratulas.
singulare dicit ẽẽ ꝓpositũ.
qd̃ numquã tale priuile¬
gium a sede apłica fuerit

Expanded text:
pervenerat, distrahi fecit, pervenerat, distrahi fecit, sibique de pretio nihil reservans, totum pauperibus erogavit. Hinc saeculo foris relicto, mente intus ditata, post Christum sine sacculo exonerata percurrit. Tantum denique cum sancta paupertate foedus iniit, amoremque contraxit, ut nihil praeter Dominum Christum habere vellet, nihil suas filias possidere permitteret. sacceptabile Deo illud fore collegium, cum paupertate fuerit opulentum, et tunc perpetuo stabile permansurum, si altissimae paupertatis fuerit semper turre munitum. Hortatur eas in paupertatis nidulo Christo pauperi conformari quem paupercula mater in arcto praesepio parvolum reclinaonem suam intitulari titulo paupertatis, a bonae memoriae Innocentio tertio paupertatis privilegium postulavit. Qui vir magnificus tanto virginis fervori congratulans, singulare dicit esse propositum, quod nunquam tale privilegium a Sede Apostolica fuerit
Abbreviated transcription (Latin):
to francisco suscepit tan¬
dem regim̃ duarum. de qͦ
in corde suo tumor non
tumor exoritur. nec libtiᷤᷤ
seci ẜuitus augmentat᷑.
Nullos iam famularum
respuit actus.
deo ut plerumq sororũ
manibus aquam infũ¬
deret. sedentib assistent.
cõmedentibus ministra¬
ret. In uita ualde aliqd
p̃cipit. spontanea uero
facit. magis eligens per
se ipãm facere. quam so¬
roribus unꝑare. Infirma¬
rum sedilia ip̃a lauabat
ipã tergebat. suo illo no¬
bili sp̃u nec sordida fu¬
giens nec fetida ꝑ hore¬
scens. Pedes famularũ
deforis reu̾tentium sepus
abluit. ⁊ ablutis obscula
imprimit. Lauabat semł
cuiꝰdam ẜuientis pedes.
quos dum deosculan ꝓe¬
rat. illa taritam humilita¬
tem nõ ferens. pedem so¬
trahit. dñaniq suam pe¬
te in ore ꝑcussit. At illa
pedem famule blinas
resumit. et sub ip̃a płi¬
ta strictum osculum figl
rerum omĩum conane¬
but. Ic primuri in sue
conuersiõis uutio pat̾nã
heredititem que ad eam

Expanded text:
to Francisco, suscepit tanto Francisco, suscepit tandem regimen dominarum: de quo in corde suo timor, non tumor exoritur: nec libertas, sed servitus augmentatur. Nullos iam famularum respuit actus, adeo ut plerumque sororum manibus aquam infunderet, sedentibus assisteret, comedentibus ministraret. Invita valde aliquid praecipit; spontanea vero facit, magis eligens per seipsam facere, quam sororibus imperare. Infirmarum sedilia ipsa lavabat, ipsa tergebat suo illo nobili spiritu, nec sordida fugiens nec foetida perhorrescens. Pedes famularum deforis revertentium saepius abluit, et ablutis oscula imprimit. Lavabat semel cuiusdam servientis pedes, quos dum deosculari properat, illa tantam humilitatem non ferens, pedem subtrahit, dominamque suam pede in ore percussit. At illa pedem famulae blande resumit, et sub ipsa planta strictum osculum figitrerum omnium continebat. Ac primum in suae conversionis initio, paternam haereditatem, quae ad eam
Abbreviated transcription (Latin):
ne celestis huius benedic¬
tionis uena que in ualle
spoletana scaturiit ureues
infra terminios obcludat᷑.
sic diuinã ꝓuidentia deriuat᷑
in aminem. ut fluminis
unpetus totam etcłe leti¬
ficet ciuitatem. Nam tan¬
tarum nouitas rerum lõ¬
ge lateq transiuit in orbẽ.
et ubiq animas cepit lu¬
crifacere xp̃o. Clausa ma¬
nens clara. toto clarescere
mundo incipit. et laudũ
titulis preclara refulget.
Multiplicatur castitatis
cultus in scło Clara scĩssi¬
ma precedente. et rediui¬
uus ordo uirganeus inme¬
dium reuocatur. Hec sui
ordirus lapis primarius
ac nobile fundamentum.
in fundamento sc̃e humi¬
litatis uirtutum omĩum
fabricam ab ip̃o principio
studuit collocare. Beato
namq francisco obediẽ¬
misso nullatenus deuia¬
uit. Trienuo uero post
suam conu̾siones nomen
et officium abbatisse dedi¬
nans. humiliter subẽe uo¬
luit potius quam preesse.
et inter xp̃i ancillas ser¬
uire libentius quar ser¬
iuiri. Cogente autem bea¬

Expanded text:
enedictionis vena, quae in valle Spoletana scaturit, breves infra terminos obcludatur, sic divina providentia derivatur in amnem ut fluminis impetus totam Ecclesiae laetificet civitatem. Nam tantarum novitas rerum longe lateque transivit in orbem, et ubique animas coepit lucrifacere Christo. Clausa manens Clara toto clarescere mundo incipit, et laudum titulis praeclara refulget.Multiplicatur castitatis cultus in saeculo, Clara sanctissima praecedente, et redivivus ordo virgineus in medium revocatur. HiOrdinis lapis primarius ac nobile fundamentum, in fundamento sanctae humilitatis, virtutum omnium fabricam ab ipso principio studuit collocare. Beato namque Francisco obedienmisso nullatenus deviavit. Triennio vero post suam conversionem, nomen, et officium Abbatissae declinans, humiliter subesse voluit potius, quam praeesse, et inter Christi ancillas servire libentius, quam serviri. Cogente autem bea
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ quasi cognata sociantur.
hinic quoq ioħs quicꝗd est
qd̃ maria genuit. euãgłizan¬
do suo ꝯmendat eloquio. Uer¬
bum inꝗt in pr̃icipio erat.⁊
u̾bum erat apd̾ deum. ⁊ deus
erat u̾bum. hoc quippe u̾bũ
qd̃ erat in principio. ⁊ apud
deum erat. ⁊ ds̃ erat. ip̃m de¬
um genuit beata ⁊ głosa uĩ¬
go maria. ex se camẽ factum.
Iocirro ⁊ uirginitas longe sa¬
cratior ⁊ fecunditas ut ita di¬
cam multo in effabilior: quã
suo potuerit ille explicare e¬
loquio. Serumtam̃ uirgini¬
tas quanto cognatior uirgi¬
nitati. tanto beatus iołis euã¬
głista ceteris excellentior ⁊ u¬
cinior uerto. Ideo quicꝗd est
qd̃ uirgo genuit. totum ꝓ¬
post ascensionẽ xp̃i generali¬
ter cũ apłis fuit quousq dis¬
ꝑsi sunt. sicuti lucas memi¬
nit dicens. qd̾ regressi quidẽ
amonte oluieti iherosolimã
uenerunt. ⁊ ascenderũt in ce¬
naculum. ubi manebãt pe¬
philippus/ ⁊ thomas. bartho¬

Expanded text:
tamquam cognata sociatur. tamquam cognata sociatur. Hinc quoque Joannes, quidquid est quod Maria genuit; evangelizando, suo commendat eloquio. Verbum, inquit, in principio erat, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum . Hoc quippe Verbum quod erat in principio, et apud Deum erat, et Deus erat, ipsum genuit beata et gloriosa Virgo Maria ex se carnem factum. Idcirco virginitas longe sacratior, et fecunditas ut ita dicam multo ineffabilior, quam suo potuerit ille explicare eloquio. Verumtamen quanto virginitas cognatior virginitati, tanto beatus evangelista caeteris excellentior et vicinior Verbo. Ideo quidquid est quod Virgo genuit, totum propost ascensionem Christi generaliter cum apostolis fuit quousque disperguntur: sicut Lucas meminit, dicens: Quod regressi quidem a monte Oliveti, Jerosolymam venerunt, et ascenderunt in coenaculum, ubi manebant PePhilippus et Thomas, Bartho
Abbreviated transcription (Latin):
quam uĩgini cõmẽtdat᷑. ut es¬
set adinuicem grata societas
⁊ floridus aspectus. nec non
⁊ uenustus cõu̾sandi u̾nans
alternatim pudicitiaꝵ splen
ra ꝓportio ĩmaria. Altera qul¬
tem quia fecũdior. sed ip̃a.
ipã uero sed altera: quia ⁊ si
ip̃a eademq incõruptio. tam̃
fecunditas integritatis lon¬
ge głosior quã uirginitas.
ipcirto ⁊ fecunditas in illa to¬
ta teificata est. ⁊ iurginitas.
Alioꝗn nusqũa secundum
naturam nascendi uirgini¬
tas. ubi fecunditas p̾dicatur.
neq fecunditas. ubi uirgini¬
tas integra conseruat᷑. Ideoq
totũ suꝑexcellunt de illa q̃
dicunt᷑: quia sũt diuina atq
ĩeffabilia. Unde ⁊ uirginitas.
⁊fecũditas ꝓlis suꝑeminẽs
nouitas est quãquã huma¬
num cernat᷑ ex carne qd̃ nasci¬
tur. uerũ tam̃ ⁊ si magnifi¬
centior multũ uirginitas ĩ
maria ꝓpt̾ gratie excellentiã.
una tam̃ uirgainitas carnis.
⁊ una uirtus. que adĩuicem

Expanded text:
quam virgini commendatur ut esquam virgini commendatur ut esset ad invicem grata societas et floridus aspectus? necnon et venustas conversandi vernans, alternatim pudicitiarum splera proportio in Maria: altera quidem, quia fecundior, sed ipsa. Ipsa vero, sed altera: quia etsi ipsa eademque incorruptio, tamen fecunditas integritatis longe gloriosior quam virginitas. Idcirco et fecunditas in illa tota deifica est et virginitas. Alioqui nusquam secundum naturam nascendi virginitas, ubi fecunditas praedicatur: neque fecunditas, ubi virginitas integra conservatur. Ideoque totum superexcellit de illa quae dicuntur: quia sunt divina atque ineffabilia. Unde virginitas et fecunditas prolis supereminens novitas est, quamquam humanum cernatur ex carne quod nascitur. Verumtamen etsi magnificentior multum virginitas in Maria propter gratiae excellentiam: una tamen integritas carnis, et una virtus, quae ad invicem
Abbreviated transcription (Latin):
prauitatem. sola sit post deũ
que nos confirmet in om̃i ue¬
ritate. suisq cõmendet preci¬
ip̃i digni inueniam̃ in eius
laudibus. Quod si querit post
ascensionem dñi quid ege¬
rit. unum ꝓcerto est. quia
uirgo scã corpore ac mente ꝑ¬
mansit. Quã sane angłs ga¬
briel ac si celestis paranim¬
phus intactam custodiuit.
⁊ ioħ̾s apłs atq euangłista
misit. uirgo uirginẽ seruaũ.
sius deseruiuit obsequiis.
qd eximius ille scõꝵ chorus
post resurrectionem intrans
⁊ exiens. familiarius ꝯtulit
de xp̃i incarnatione. tanto si¬
quidem uerius quanto abi
officio dilectionis: ioħs tam̃
amplius ac specialius usq
ad finem uite. qui sibi comis¬
sam accepit in suam. quasi
matrẽ filius. Cui benignus
magister de cruce mulier ĩꝗt
ecce filius tuus. ad discipulũ
aũt ecce mat̾ tua. ut uirgo
uirgini cohereret. ⁊ deẜiuiret
officiosissime cura adoptionis.
Non enĩ pudicissima uirgini¬
tas alicui discipuloꝵ rectius

Expanded text:
itatem: sola post Deum quae nos confirmet in omni veritate, suisque commendet meriipsi digni inveniamur in ejus laudibus. Quod si quaeritur post ascensionem Domini quid egerit, unum pro certo est, quia Virgo sancta corpore ac mente permansit: quam sane angelus Gabriel, ac si coelestis paranymphus, intactam custodivit.evangelista, misit, virgo virginem servavit, suisque ei deservivit obsequiis: non quod eximius ille sanctorum chorus post resurrectionem intrans et exiens, familiarius contulit de Christi Incarnatione: tanto siquidem verius, quanto ab iaffectu dilectionis, Joannes tamen amplius ac specialius usque in finem vitae, qui sibi commissam accepit in suam, quasi matrem filius: cui benignus magister de cruce: Mulier, inquit, ecce filius tuus; ad discipulum autem: Ecce mater tua ; ut virgo virgini cohaereret et deserviret officiosissime cura adoptionis. Non enim pudicissima virginitas alicui discipulorum rectius
Abbreviated transcription (Latin):
serunt. ⁊̃.⁊ in suis reliquerũt
scriptis. qd̾ iam in illis ꝑpe¬
tua sit completa resurrectio.
fatent᷑ cnim qd̾ ueri testes
res urrectio. Unde ⁊ beatus pe¬
trus dixisse legitur cum de
nos est. quasi ñ sit ausus di¬
cere. qd̾ ip̃e aut corpꝰ eius a¬
pud nos est. sed tantum se¬
pulchrum quo cõditꝰ fuerat.
hinc auint resurrexisse et
ip̃m cum cereris scĩs. ⁊ ideo
uacuum remansisse mau¬
soleum uti nũc leate mane¬
cernit᷑. Quod sane fictum. ⁊ de
aliis quibuslibet locis scrip¬
turaꝵ affirmare conant᷑. qd̾
hii iam cum xp̃o regnent re¬
suscitati in et̾̃na societate. Qd
quia deo nichil est impossibi¬
lam salua fide pio magis de¬
siderio opinari oporteat. quã
inconsulte definire. qd̾ sine ꝑi¬
culo nescitur. Unde le hiis ꝙ
bus certi sumus tantisꝑ loqͣ¬
mur ad exhortationẽ ur̃am qͣ¬
licumq sermone. ad edifica¬
tionẽ ⁊ laudem nominis dei.
ut ⁊ religio conseruet᷑ ꝓ famu¬

Expanded text:
serunt, et etiam in suis reliquerunt serunt, et etiam in suis reliquerunt scriptis, quod jam in illis perpetua sit completa resurrectio. Fatentur enim quod veri testes resurrectio. Unde et beatus Petrus dixisse legitur, cum denos est : quasi non sit ausus dicere, quod ipse, aut corpus ejus apud nos est: sed tantum sepulcrum quo conditus fuerat: hinc aiunt resurrexisse et eum cum caeteris sanctis: et ideo vacuum remansisse mausoleum, ut hunc beatae Macernitur. Quod sane factum, et de aliis quibuslibet locis Scripturarum affirmare conantur: quod hi jam cum Christo regnent resuscitati in aeterna societate. Quod quia Deo nihil est impossibilam salva fide pio magis desiderio opinari oporteat, quam inconsulte definire, quod sine periculo nescitur. III. Unde de his ex quibus certi sumus, tantisper loquamur ad exhortationem vestram qualicumque sermone, ad aedificationem et laudem nominis Dei: ut et religio conservetur pro famu
Abbreviated transcription (Latin):
ti nr̃oꝵ dubitant utrum as¬
sũpta fuerit simul cum cor¬
pore. an obiert relicto corpo¬
re. Quomodo aut̃. us quo tẽ¬
pore. aut a quibus ꝑsonis. sc̃iͤ¬
simum corpꝰ eius inde abla¬
tum fuerit. uł ubi transposi¬
tum. utrũ uere surrexerit: ne¬
scitur. quãius nõ nulli astru¬
ere uelĩt eam iam resuscitatã.
ministro cui uirgini axp̃o
iiigo ꝯmissa est. plurimi as¬
seueant. quia in sepulchro
eius ut fertur non nisi mã¬
ua inuenitur. qd̾ ⁊ scaturire
cernit᷑.Serũtam̃ quid hoꝵ
uerius censeat᷑ ambigimus.
menus tam̃ deo totum cui
nichil impossibile ẽ ꝯmitti¬
mus. quam aliꝗd tenere
definire uelimus auctorita¬
te nr̃a qd̾ non ꝓbamus. sicu¬
ti ⁊ de hiis quos cum dño. te¬
ste euãgłio resurrexisse cre¬
dimus. Sed utrum redierĩt
tum nõ habemꝰ nisi qd̾ legi¬
mus. quia multa corꝑa sc̃o¬
rum qui dormierãt surrexe¬
runt ac uenerũt in scãm ci¬
apparuerũt multis. De ꝗbꝰ
ꝓfecto non nulli doctoꝵ sen¬

Expanded text:
ti nostrorum dubitant utrum assumpta fuerit simul cum corpore an obierit relicto corpore. Quomodo autem uel quo tempore aut a quibus personis sanctissimum corpus eius inde ablatum fuerit uel ubi transpositum utrumue resurrexerit nescitur, quamuis nonnulli astruere uelint eam iam resuscitatam mvirgo commissa est plurimi asseverant, quia in sepulcro ejus ut fertur nonnisi manna invenitur, quod et scaturire cernitur. Verumtamen quid horum verius censeatur, ambiguum est. Melius tamen Deo totum, cui nihil impossibile est, committimus, quam aliud temere diffinire velimus auctoritate nostra, quod non probamus sicut et de his quos cum Domino, teste Evangelio, resurrexisse credimus . Sed utrum redierint tum non habemus, nisi quod legimus, quia multa corpora sanctorum qui dormierant surrexerunt, ac venerunt in sanctam ciapparuerunt multis . De quibus profecto nonnulli doctorum sen
Abbreviated transcription (Latin):
go qd̃ elegit maria non au¬
feretur ab ea:ate aut qd̃ ele¬
gisti. utiq hoc sequit᷑. utiq
subintelligit᷑. a te qd̃ elegi¬
sti auferet᷑. Sed bono tuo
auferet᷑: ut qd̾ melius est
labor ut requies detur. Tu
nauigas illa iam in portu ẽ¬

Expanded text:
go quod elegit, non augo quod elegit, non auferetur ab ea. A te autem quod elegisti: utique hoc sequitur, utique hoc subintelligitur: a te quod elegisti auferetur. Sed bono tuo auferetur, ut quod melius est labor, ut requies detur. Tu navigas, illa jam in portu e
Abbreviated transcription (Latin):
ista mala: ergo nec ista mi¬
nisteria. Bene ergo martha
cuta corporalem dñi quid
dicam necessitatem. an uolũ¬
nistrabat carni mortali. S ꝗs
erat in carne mortali. In pr̃i¬
cipio erat uerbum: ⁊ uerbũ
erat apud deum: ⁊ deus erat
uerbum. Ecce qd̃ maria au¬
diebat. Et uẽbum caro fac¬
tum est ⁊ habitauit in nob̾.
Ecce martha cui ministrabat.
Ecce maria meliorem partẽ
elegit: que non iuferetur
ab ea. hoc enim elegit: qued
semꝑ manebit. Ideo non
auferet ab ea: quia circa u¬
num uoluit se occupares.
tenebat: michi aut̃ adhere¬
re deo bonum est. Sedebat
ad pedes capitis nr̃i. Quan¬
to humilius sedebat: tanto
amplius capiebat. Cum em̃
fluit aqua ad humilitatem
conuallis: denatat de tumo¬
ribus collis. Non aut̃ dñs
opus marthe reprehendit:
sed minꝰ distinxit. Circa ml¬
ta es inꝗt occupata. Porro
unum est necessarium. Iam
hoc sibi maria elegit. Tran¬
sit labor multitudinis: ⁊ re¬
manet caritas unitatis. Et¬

Expanded text:
ista mala: ergo nec ista miista mala: ergo nec ista ministeria. Bene ergo Martha circa corporalem Domini, quid dicam, necessitatem an volunistrabat carni mortali. Sed quis erat in carne mortali? In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum: ecce quod Maria audiebat. Verbum caro factum est, et habitavit in nobis . Ecce Martha cui ministrabat. Ergo, Maria meliorem partem elegit, quae non auferetur ab ea. Hoc enim elegit, quod semper maneauferetur ab ea. Circa unum se voluit occupari. Jam tenebat: Mihi autem adhaerere Deo, bonum est . Sedebat ad pedes capitis nostri. Quanto humilius sedebat, tanto amplius capiebat. Confluit enim aqua ad humilitatem convallis, denatat de tumoribus collis. Non ergo Dominus opus reprehendit, sed munus distinxit. Circa multa es occupata: porro unum est necessarium. Jam hoc sibi Maria elegit. Transit labor multitudinis, et remanet charitas unitatis. Er
Abbreviated transcription (Latin):
Ecce adu̾te. Crca multa es
occupata: qñ unũ est neces¬
sarium. Maria meliorẽ pã¬
tem̃ elegit. Non tu malam:
sed ista meliorem. Sed unde
meliorem: Quia tu cirta mł¬
ta. ista circa unum. preponi¬
tur enim unum multis. Nõ
erum amultis unum: sed
multa ab urio. Multa sunt
que facta sũt: unus qui fec̃.
Celum ⁊ terra mare ⁊ omĩa
que in eis sunt. quam młta
sunte Quis ista numeret.
Quis hoꝵ multitudinem
cogitet.Quis hec fecit. Ds̃
omĩa. Ette bona ualde. Bona
ualde que fecit: quanto meli¬
o ille qui fecit. Attendamus
ergo occupatitẽs nr̃as circa
multa. Necessarium est mini¬
sterium. corꝑa refecturis. Qua¬
re hoc: Quia esurit᷑: quia siti¬
tur. Misericordia miseris ne¬
cessaria est. Frangis panem e¬
surienti: quia inuenisti esuri
Tolle nuditatem: cui p̃stas
uestem: Non sit egritudo.
quem uisitas. Non sit capti¬
uitas. quem redimis. Non
sit rixa: quẽ concordas. Non
sit mors. quem sepelis. In il¬
lo seculo futuro non erunt

Expanded text:
multa es occupata, quando unum est necessarium. Maria meliorem partem elegit. Non tu malam: sed illa meliorem. Sed unde meliorem? Quia tu circa multa, illa circa unum. Praeponitur unum multis. Non enim a multis unum, sed multa ab uno. Multa sunt quae facta sunt, unus est qui fecit. Coelum, terra, mare, et omnia quae in eis sunt, quam multa sunt! Quis ista enumeret? quis horum multitudinem cogitet? Quis haec fecit? Deus omnia. Ecce bona valde . Bona valde quae fecit: quanto melior ille qui fecit? Attendamus igitur occupationes nostras circa multa. Necessarium est ministerium corpora refecturis. Quare hoc? Quia esuritur, quia sititur. Misericordia miseris necessaria est. Frangis panem esurienti; quia invenisti esurieTolle nuditatem; cui praeparas vestem? Non sit aegritudo; quem visitas? Non sit captivitas; quem redimis? Non sit rixa; quem concordas? Non sit mors; quem sepelis? In illo saeculo futuro non erunt
Abbreviated transcription (Latin):
notauit. Eaudeat itaq ma¬
ter eccłi qd̃ talem genuit
et educauit filiam. que tã¬
quam iurtutum fecunda
parens multas religionis
alumpnas suis ꝓduxit
fuitium plenomagisterio
iformauit. letetur et deuo¬
ti turba fidelium: ꝙ rex ce¬
lorum et dñs sororem ip̃o¬
rum et sociam quam spõ¬
sim sibi elegerat ad suum
precelsum et p̃clarum pa¬
litium cum gła introdu¬
pit. Lam et scoꝵ cõgau¬
tent agmina: ꝙ in suꝑua
eoꝵ patria nouelle rega

Expanded text:
aret. Gaudeat itaque mater ecclesia, quod talem genuit et educavit filiam, que tamquam virtutum fecunda parens, multas religionis alumpnas suis produxit risti servitium pleno magisterio informavit. Letetur et devota turba fidelium, quod rex celorum et dominus sororem ipsorum et sociam, quam sponsam sibi elegerat, ad suum precelsum et preclarum palatium cum gloria introduxit. Nam et sanctorum congaudent agmina, quod in superna eorum patria novel
Abbreviated transcription (Latin):
tatem: nichil eis cure sit quis
peregrinus in uico iaceat. quiᷤᷤ
egeat pane. quis induendus
quis uisitãdus. quis redimẽ¬
dus. quis. sepeliendusͥ non¬
uacent oꝑi misericordie: u¬
ni instent scientie: Si meli¬
or pars est: quomodo non õs
hoc faciũt: qñ ip̃m dñm in
hac causa patronum habemꝰ:
slon enim timemꝰ in hac re
ne offendamꝰ eius iustitiam:
cum patronam tenermus eiꝰ

Expanded text:
tarem; nihil eis curae sit, quis tarem; nihil eis curae sit, quis peregrinus in vico sit, quis egeat pane, quis indumento, quis visitandus, quis redimendus, quis sepeliendus: vacent opera misericordiae, uni instetur scientiae. Si melior pars est, cur non omnes hoc faciunt, quando ipsum Dominum in hac causa patronum habemus? Non enim timemus in hac re, ne offendamus ejus justitiam, cum patronam teneamus ejus
Abbreviated transcription (Latin):
modo pasceret dñm: intenta eñt¬
mana quomodo pasceretur
adño. Amartha conuiuium
dno parabatur: in cuiꝰ cõuiuio
ram maria iocuncdabatur. Cũ
ergo maria suauit̃ audiret u̾¬
bum dulcissimum. ⁊ corde in¬
tentissimo pasceret᷑: int̃pella¬
to dño asorore sua. quomo¬
do putanus eam timuisse.
ne diceret ei dñs. surge ⁊ ad¬
uiua sororẽ tuam: mira enĩ
suauitate tenebatur. quia ꝓ¬
fecto maior ẽ refectio mentis.
quã uentris. Excusata est: se¬
dit securior. Quomodo autẽ
extusata: Attendamus inspi¬
pastamur ⁊ nos. Quid enim:¬
putamus rep̃hensum ẽẽ mi¬
nisterium marthe: quã cura
hospitalitatis occupauerat:
que ip̃m dñm hospicio rece¬
perat. Quomodo ergo rectere¬
prehendebat᷑: que tanto hos¬
pite letabat᷑ : hoc si uerum ẽ
dimittant homines qd̃ mi¬
nistrent egentibus: eligant
sibi partẽ meliorem que ñ
auferetur ab eis: uacent u̾b
inhient doctrine dulcedini:
occupent̃ circa scientiam salu¬

Expanded text:
modo pasceret Dominum: intenta modo pasceret Dominum: intenta Maria quomodo pasceretur a Domino. A Martha convivium Domino parabatur, in cujus convivio Maria jam jucundabatur. Cum ergo Maria suaviter audiret verbum dulcissimum, et corde intentissimo pasceretur, interpellato Domino a sorore sua, quomodo putamus eam timuisse, ne diceret ei Dominus, Surge, et adjuva sororem tuam? Mira enim suavitate tenebatur: quae profecto major est mentis quem ventris. Excusata est, sedit securior. Quomodo autem excusata? Attendamus, inspipascamur et nos. putamus reprehensum esse ministerium Marthae, quam cura hospitalitatis occupaverat, quae ipsum Dominum hospitio receperat? Quomodo recte reprehendebatur, quae tanto hospite laetabatur? Hoc si verum est, dimittant homines quod ministrant egentibus; eligant sibi partem meliorem, quae non auferetur ab eis; vacent verbo, inhient doctrinae dulcedini; occupentur circa scientiam salu
Abbreviated transcription (Latin):
Anctũ euangelium cumle¬
geretur. audiuimus afemi¬
na religiosa susceptũ eẽ do¬
minum hospitio. ea que mi¬
tha uocabatur. Et cum eẽt
ip̃a occupata in cura ministã¬
di: soror eius maria seclebat
ad pedes dñi: ⁊ audiebat uer¬
bum eius. Laborabat illa uaca¬
bat ista. Illa erogabat. hec ĩ¬
plebatur. Uerumtam̃ marsta
laborans multũ in illa occu¬
patione ⁊ negotio ministrã¬
di. int̃pellabat diũ. ⁊ de soro¬
re sua ꝯquesta est: q̃d̃ eam la¬
borantem nõ adiuuaret. Dñs
aut̃ ꝓ maria respondit mar¬
the. ⁊ ip̃e eius factus est ad¬
uocatus: qui uidex fuerat in¬
terpellatus. Mãtha inꝗd ar
ca multa es occupata qñ unũ
est necessarium. Maria opti¬
mam partem elegit. que ñ¬
auferet᷑ ab ea. Auduumꝰ er¬
go ⁊ int̾pellationẽ int̃pellan¬
tis. ⁊ sententiã iudicis. qua
sententia int̾pellanti respon¬
dit: susceptã tefendit. Erat eͥ
mana intenta dulcedini u̾bi
dñi. Intenta erat martha quo¬

Expanded text:
anctum Evangelium cum legeretur, audivimus a femina religiosa susceptum esse Dominum hospitio, eaque Martha vocabatur. Et cum esset ipsa occupata in cura ministrandi, soror ejus Maria sedebat ad pedes Domini, et audiebat verbum ejus. Laborabat illa, vacabat ista: illa erogabat, haec implebatur. Verumtamen Martha laborans multum in illa occupatione et negotio ministrandi, interpellavit Dominum, et de sorore sua conquesta est, quod eam laborantem non adjuvaret. Dominus autem pro Maria respondit Marthae; et ipse ejus factus est advocatus, qui judex fuerat interpellatus. Martha, inquit, circa multa es occupata, quando unum est necessarium. Maria meliorem partem elegit, quae n ab ea. Audivimus enim et interpellationem interpellantis, et sententiam judicis. Quae sententia interpellanti respondit, susceptam defendit. Erat enim Maria intenta dulcedini verbi Domini. Intenta erat Martha quo
Abbreviated transcription (Latin):
ui.que absentia presens de¬
uotus optuli: ut habeat scm̃
colleguim ur̃m in die tante
sollempnitatis munus lati¬
ni sermonis. in quo discat
tenera infantia lactis expen¬
ri dulcedinem. ⁊ de exigui
eximia cogitare. qualiter
fauente deo ꝑ singulos an¬
nas tota hec dies expendat̾
in laude. ⁊ cum gaudio ce¬
lebretur. ne forte si uenent¬
urĩs in manibus illud ap¬
criphum de transitu eiust
uirginis dubia ꝓcertis it¬
cipiatis. qd̾ muiti latinoꝵ
pietatis amore studio legẽ¬
di carius amplectunt᷑. pre¬
sertim cum ex hiis nichil
aliud experiri possit ꝓcerdo
nisi qd̾ hodierna die głosa
migrauit a corpore. Mon¬
stratur aut̃ sepulchrũ eius¬
nob̾ cernentib usq ad pre¬
sens. in uallis iosaphat me¬
dio: que uallis est int̃ mon¬
tem syon ⁊ montem oliueti

Expanded text:
vi, quae absentia praesens devotus obtuli, ut habeat sanctum Collegium vestrum in die tantae solennitatis munus Latini sermonis, in quo discat tenera infantia lactis experiri dulcedinem, et de exiguis eximia cogitare: qualiter favente Deo, per singulos annos tota haec dies expendatur in laudem, et cum gaudio celebretur: ne forte si venerit in manus vestras illud apocryphum, De Transitu ejusdem Virginis, dubia pro certis recipiatis: quod multi Latinorum pietatis amore, studio legendi charius amplectuntur: praesertim cum ex his nihil aliud experiri possit pro certo, nisi quod hodierna die gloriosa migravit a corpore. Monstratur autem sepulchrum eius cernentibus nobis usque ad presens in uallis Iosaphat medio; que uallis est inter montem Syon et montem Oliueti
Abbreviated transcription (Latin):
te ꝯstãtino fidem catholicasi
constantissime defensaret.:
liberium papã doleret ama¬
ne ꝑfidie consensisse. ab ia¬
to constantino imꝑatore as¬
riano includitur in quodã
cubiculo domus sue. habes¬
te in latitudine pedes qua¬
tuor. Multis igit᷑ mensibis
inoratione ibi constãter ꝑse¬
septembris post menses sep
corpus collegerũt gregoriꝰ
a in cymiterio calixti. Ubi ⁊
titulum ip̃ius scribentes po
eusebii in eadem cripta ubi
eum condiderant. p̃cepit ui¬
uũ includi gregorium. hũc
semiuiuium noctu horosius
ululum defunctũ iuxta cor¬
pus beati eusebii sepeliuit.
fictaq est grauissima ꝑse¬
arrianis tunc sedem apłi¬
cim tenente liberio. In assũp¬
tione beate marie uirg

Expanded text:
te Constantio, cum fidem Catholicam constantissime defenderet, et Liberium papam doleret Arianae perfidiae consensisse, ab irato Constantio imperatore Ariano includitur in quodam cubiculo domus suae, habente in latitudine pedes quatuor, ubi multis diebus in oratione constanter perses tamen post menses sept cujus corpus collegerunt Gregorius a in coemeterio Calixti. Ubi et titulum ipsius scribentes, poEusebii, in eadem crypta, ubi illud condiderant, praecepit vivum includi Gregorium. Hunc semivivum nocte Orosius ululum defunctum juxta corpus sancti Eusebii sepelivit. Factaque est gravissima perseArianis, sedem apostolicam tenente Liberio. Et vigilia assumptionis Mariae virg
Abbreviated transcription (Latin):
fatear xp̃i p̃conia etiã si uo¬
luero. adiuratꝰ. neq tuas la¬
udes omnino tacere queo.
Iocirco tue te int̾rogẽt filie
quas lacte nutris. tu ea meliꝰ
reserabis: que nescio si ꝑ spe¬
ciem aliquam certe aut in
spiritu uidisti. Unde uos o
alie pulsate matre p̃cibus.
pulsate ad ostium inuitan¬
tis amici. si quomodo uob¬
reserata matri.Uerumtama
de hais quid plura dicam.
Omĩa saluatoris gesta ⁊ ba¬
te marie obsequia nec non¬
⁊ actus uite. ex euagłio didi¬
cistis. ⁊ nũc quid suꝑest ut
ab aliquo doctoꝵ requiratis
de assumptiorie tam̃ eius

Expanded text:
fatear, Christi praeconia, etiamsi vofatear, Christi praeconia, etiamsi voluero adjuratus, neque tuas laudes omnino tacere queo. Idcirco tuae te interrogent filiae, quas lacte nutris: tu ea melius reserabis, quae nescio si per speciem aliquam, aut certe in spiritu vidisti. Unde vos, o filiae, pulsate matrem precibus, pulsate ad ostium invitantis amici: si quomodo reserata sunt matri. Verumtamen de his quid plura dicam? Omnia Salvatoris gesta, et beatae Mariae obsequia, necnon actus vitae ex Evangelio didicistis. Et nunc quid superest, ut ab aliquo doctorum requiratis? II. De Assumptione ejus
Abbreviated transcription (Latin):
ub̾ius ubiq in scripturis
diuinis predicata legunt᷑.
Quid enim aliud sonãt euã¬
gelia. nisi nascentẽ dnm̃ ex
maria uirgine. ⁊ omĩa eius
incrementa quo usq fuit
in mundo dũ taxat diuinis
efferũt p̃coniis: Porro abe¬
xordio sc̃i euangelii gabrie¬
lem archangelum colloquẽ¬
tem marie audistis: ⁊ deui¬
ceps reliqua omĩa plenius
legistis. Ad p̃sepe quoq o
paula te teste nato puero.¬
ter crepundias noui partꝰ
⁊ querelis nescii ploratꝰ. pro
fescẽninis gła in excelsis dõ.
⁊ in t̃ra pax hominibꝰ bone uo¬
⁊ radiantem stellam uidisti.
Pastoribus in suꝑ euangeli¬
zintibus credidisti: magos
preterea tria deferentes mu¬
nera in uisione beatis oculis
aspexisti. Ip̃ã eadem mune¬
ra bene intelligendo. uotis
om̃ibus fidẽ deo optulisti.
nam ⁊ cum eistem magis
deum puerum in p̃sepe ado¬
rasti. Sed forte cõquesta me
michi narrare ant̃ p̃sepiu
ubi plurimum lacrimata

Expanded text:
uberius ubique in Scripturis uberius ubique in Scripturis divinis praedicata leguntur. Quid enim aliud sonant Evangelia, nisi Dominum nascentem ex Maria virgine? et omnia ejus incrementa, quousque fuit in mundo dumtaxat, divinis efferunt praeconiis. Porro ab exordio sancti Evangelii Gabrielem archangelum colloquentem Mariae didicistis, et deinceps reliqua omnia plenius legistis. Ad praesepe quoque, o Paula, te teste, nato pueroter crepundia novi partus, et querelas nescii ploratus, pro fescenninis, Gloria in excelsis Deo, et in terra pax hominibus bonae voet radiantem stellam vidisti. Pastoribus insuper evangelizantibus credidisti. Magos praeterea tria deferentes munera, in visione beatis oculis conspexisti: ipsa eadem munera bene intelligendo votis omnibus fide Deo obtulisti. Nam et cum eisdem magis Deum puerum in praesepio adorasti. Sed forte conquesta me mihi narrare ante praesepium, ubi plurimum lacrymata
Abbreviated transcription (Latin):
Ogitis me opaula ⁊ eustochai¬
um. immo karitas xp̃i me
cõpellit. qui uob̾ dudum tric¬
tatibus loqui consueueram:
ut nouo loquendi genere
scĩs que uob̾cum degũt uĩ¬
giibus: latino utens eloꝗo
erhortationis grã sermonẽ
faciam de assumptione bea¬
te ⁊ głose semꝑꝰ uirginis
marie more eoꝵ qui decla¬
matorie in eccłiis solent lo¬
qui ad ppłm: qd̃ utiq genꝰ
docendi nec dum attigerã.
Sed quia negare nequeo ꝗc¬
quid inũgitis nimia ur̃a
deuictus dilectione. experiar
que hortamini. affatu infã¬
tium balbutientium qui q̃¬
cumq audierĩt fari gestiũt.
cum nec dum possĩt ad ple¬
num u̾ba formare. maxĩe
quia ꝓpt̃ simpliciores quas¬
q id me deꝓmere cõpellitis:
ut habeat scm̃ collegium ue¬
strũ sermone latino quibuᷤ
se occupent laudibus ex ea¬
dem die: quibusue diuinis
uacent lectionibus p̃sertim
cum ⁊ eadem in multis fe¬
stiuitatibus multoꝵ scõꝵ
patrũ studia miro cuderĩt
eloquio: que de hac quidẽ

Expanded text:
ogitis me, o Paula et Eustochium, imo charitas Christi me compellit, qui vobis dudum tractatibus loqui consueveram, ut novo loquendi genere, sanctis quae vobiscum degunt virginibus, Latino utens eloquio, exhortationis gratia, sermonem faciam de Assumptione beatae et gloriosae semper Virginis Mariae, more eorum qui declamatorie in Ecclesiis solent loqui ad populum: quod utique genus docendi, necdum attigeram. Sed quia negare nequeo quidquid injungitis, nimia vestra devictus dilectione, experiar quae hortamini affectu infantium, more balbutientium, qui quaecumque audierint, fari gestiunt, cum necdum possint ad plenum verba formare: maxime, quia propter simpliciores quasque id me depromere compellitis, ut habeat sanctum collegium vestrum sermone Latino, quibus se occupet laudibus eadem die, quibusve divinis vacet lectionibus: praesertim cum et eadem in multis festivitatibus, multorum sanctorum Patrum studia, miro cuderint eloquio, quae de hac quidem
Abbreviated transcription (Latin):
tiris. sub decio imꝑatore. ⁊
ualerano p̃fecto. hũc beatũ
ypolitum uicarium sc̃s lau¬
rentius cum apud eum eẽt
in custodia. bapticauit. Qui
ꝑactis scĩs exequiis marty¬
ns. post t̃tium diem ad do¬
mum suam rediens. dedit
pacem om̃ibꝰ seruis suis ⁊
ancillis. ⁊ cõmunicauit eos¬
de sacrificio altaris beati lau¬
rentii martyris. Et posita-
mensa prius quã cibum su¬
meret. uenerũt milites ⁊ te¬
ad decium cesarem.

Expanded text:
tiris sub Decio imperatore et Valeriano prefecto. Hunc beatum Ipolitum vicarium sanctus Laurentius, cum apud eum esset in custodia, baptizavit. Qui de sanctis exsequiis martyris, post tertium diem ad domum suam rediens, dedit pacem omnibus servis suis et ancillis; et communicavit de sacrificio altaris beati Laurentii martyris. Et posita mensa, priusquam cibum sumeret, venerunt milites et tead Decium. Quem
Abbreviated transcription (Latin):
Itorare ydola nolusset ĩt¬
rogatꝰ a ꝑsetutore ꝗd artis
naberet. respõdit quia pue¬
ros notas docẽt. Et moita¬
liatus uestibus ac manib
post terga reiuĩctis. statuĩ
in medio. Uocatisq pueno
quibꝰ docendo exosus facͥ¬
fuerat: data est facultas eũ
perimendi. At illi quãtu
doluerant discentes tantũ
se ulcisci gaudentes. Alii
cum tabulis. ac buxis fi¬
riebant. alii stilis uulne¬
rabant. Quoꝵ quanto in¬
firmior erat manus. tanti
grauiorem martirii penã
dilaniata morte faciebasite¬

Expanded text:
orare idola noluisset, interrogatus a persecutore quid artis haberet, respondit quia pueros notas doceret; et mox spoliatus vestibus, ac manibus post terga revinctis, statuitur in medio, vocatisque pueris, quibus docendo exosus factus erat, data est facultas eum perimendi; at illi quantum doluerant discentes, tantum se ulcisci gaudentes, alii eum tabulis ac buxibus feriebant, alii stylis vulnerabant: quorum quanto infirmior erat manus, tanto graviorem martyrii poenam dilata morte faciebat
Abbreviated transcription (Latin):
ut beata susanna adducerit
ad serenã uxorẽ suam. que
occulte xp̃iana erat. Cum id¬
q ymnis ⁊ orationibus cũ
ea uacaret. ⁊ die noctuq in
laude dei psalmos recineres.
nũtiatum est hoc diocditia¬
uocaretur susanna ad patriᷤᷤ
sui gabinui domum. ⁊ ibĩ
abuteretur ea ut ip̃i libe¬
ret. Ip̃a nocte postquã re¬
uocata est. ingressus maxi
na. uidit nimiam clarita¬
tem supra ip̃am ⁊ extimu¬
it. ⁊ cursu rediit ad pala¬
tium. Dioclitianus hec ar¬
ti magice reputanis. misit
macedonium qui eam cõ¬
stringeret. infra domum
suam ut sacrificaret. Qui
dum uellet eam flectere
ut udolis ĩmolaret. expoli¬
ans eam cepit fustibus
cedere. Beata susanna di¬
cebat. Gła tibi dñe. Sicq
brata uirgo ꝑmanens in
confessione dñi. gladio ꝑ¬
cussa est intra domum su¬
am. ⁊ spm̃ incontamina¬
tum dño recddidit. Eiuss
corpus collegit sereria au¬
gusta noctu. ⁊ manibus
suis cum linteaminibus
⁊ aromatib ornauit. ⁊ po¬

Expanded text:
ut beata Susanna adduceretur ad Serenam uxorem suam, quae occulte Christiana erat. Cum itaque hymnis et orationibus cum ea vacaret, et die noctuque in laude Dei psalmos recineret, nuntiatum est hoc Diocletiavocaretur Susanna ad patris sui Gabinii domum, et ibi abuteretur ea, ut ipsi liberet. Ipsa vero nocte, postquam revocata est, ingressus Maximna, vidit nimiam claritatem super ipsam, et extimuit, et cursim rediit ad palatium. Diocletianus vero hoc arti magicae deputans, misit Macedonium, qui eam constringeret infra domum ejus, ut sacrificaret. Qui dum vellet eam flectere, ut diis immolaret, exspolians eam coepit fustibus caedere. Beata vero Susanna dicebat: Gloria tibi, Domine. Sicque beata virgo permanens in confessione Domini, gladio percussa est intra domum suam, et spiritum incontaminatum Deo reddidit. Ejus corpus collegit Serena Augusta noctu, et manibus suis cum linteaminibus et aromatibus ornavit, et po
Abbreviated transcription (Latin):
men francisci. qui uelud
nouus homio. oblittera¬
tam in mundo ꝑfectionis
uiam. noius uirtutibus
renouabat. mox eum audi¬
re desiderat et iuidere. sua¬
dente hoc ip̃m patre sp̃uũ.
cuius iam uterq licet dif¬
ferenter acceꝑat primitura.
llec minus ille tam gratio¬
se puelle celebri fama per¬
flatus. iuidere hanc et allo¬
qui cupit. si quo modo ꝗ
totus inhiabat ad preclam
regnũq mundi depopula¬
turus aduenerat. nobilem
istam predam seculo neꝗͣ
possit eripere. suoq dño uẽ¬
dicare. Sisitat ille istam⁊
sepius ista illum. uisitati¬
onum suarum tempore.
moderantes. quibus diui¬
num illd studium nec ꝑ¬
cipi abhonune possit. nec
rumore publico tetrartari.
llam unica tantum famĩ¬
lian socia comitante. pat¬
nos lares puella egrecliẽs.
clancdestinos ad urũm dei
frequentabat accessus. cu¬
ius sibi uerba flãmantia
cuiꝰq ultra honunem oꝑa
uidebantur. Hortatur cã
pater Franciscus ad mun¬
di contẽptum. spem secu¬

Expanded text:
men Francisci, qui velut men Francisci, qui velut novus homo, obliteratam in mundo perfectionis viam novis virtutibus renovabat, mox eum audire desiderat et videre, suadente hoc ipsum patre Spirituum, cuius iam uterque, licet differenter, acceperat primitiva. Nec minus ille tam gratiosae puellae celebri fama perflatus, videre hanc et alloqui cupit, si quo modo, qui totus inhiabat ad praedam, regnumque mundi depopulaturus advenerat, nobilem istam praedam saeculo nequam possit arripere , suoque Domino vendicare. Visitat ille istam, et saepius ista illum, visitationum suarum tempora moderantes, quibus divinum illud studium nec percipi ab homine possit, nec rumore pubblico detrectari. Nam unica tantum familiari socia comitante, paternos lares puella egrediens, clandestinos ad virum Dei frequentabat accessus, cuius sibi verba flammantia, cuiusque ultra hominem opera videbantur. Hortatur eam pater Franciscus ad mundi contemptum: spem saecu
Abbreviated transcription (Latin):
uocari iussit. sperans ꝓmi¬
si luminis claritatem ꝓi
l elara tempestiuo satis ĩ
umbra seculi cepit claresce¬
re lumine. atq infra tene¬
ros annos. morum splen¬
descere ꝓbitate. Docili corde
primum ex matris ore fi¬
tei rudimenta suscepit.
et sp̃ũ interius conflante
pariter et formante. uas
reueri purissimum. uas
ẽẽ innotuit grãrum. Extẽ¬
delut libenter ad pauꝑes
manum suam. et de habũ¬
datia domus sue supplebat
in opias płimorum. Et ut
suum sacrificium gratius
eẽt deo. ꝓprio corpusculo
delicata subtrahebat cibari¬
a. clamq ꝑ inter nunctios
mittens. reficiebat ustera
pupilloꝵ. Sub uestibus¬
namq pretiosis ac mollibꝰ
aliciolum gerebat abscon¬
ditum. mundo exterius
florens. xp̃m interius in¬
duens. Deruq sius carti no¬
biliter maritare uolentib.
nullatenus adquieuit. set
dissimulato in posterum mo¬
tali coniugio. uirginitatẽ
suam dño cõmittebat. Au¬
diens uero tunc celebre no¬

Expanded text:
vocari iussit, sperans promisvocari iussit, sperans promissi luminis claritatem proa Clara, tempestivo satis in umbra saeculi coepit clarescere lumine, atque intra teneros annos morum splendescere probitate. Docili corde primum ex matris ore fidei rudimenta suscepit, et spiritu interius conflante pariter et formante, vas revera purissimum, vas esse innotuit gratiarum. Extendebat libenter ad pauperes manum suam, et de abundantia domus suae supplebat inopias plurimorum. Et ut suum sacrificium gratius esset Deo, proprio corpuscolo delicata subtrahebat cibaria, clamque per internuncios mittens, reficiebat viscera pupillorum. Sic namque pretiosis ac mollibus, ciliciolum gerebat absconditum, mundo exterius florens, Christum interius induens. Denique suis eam nobiliter maritare volentibus, nullatenus acquievit; sed dissimulato in posterum mortali coniugio, virginitatem suam Domino committebat. diens vero tunc celebre no
Abbreviated transcription (Latin):
M mirabilis femina clara
uocabulo et iurtute de ci¬
uitate asisii. claro satis ge¬
nere trxxit originem. Sea¬
to francisco primum con¬
cuus interris. corregnans
postmodum in excelsis.
pater eus miles ⁊ tota
utroq parente ꝓgenies
militaris domus habun¬
dans: ⁊ copiose iuxta mo¬
rem patrie facultates. Qu¬
ter eius nomine ortulana.
fructiferam in õto eccłe
plantulam paritura. fruc¬
tibus bonis et ip̃a nõ me¬
cliocriter habundabat. ssa
quamius maritali ugo
subdita. quamius curis
fanuliarib alligata. uaca¬
bat tamen ꝓposse diuinis
obsequiis. insistebat oꝑib
pietatis. pregnans deni¬
ꝙ mulier et partui iam
uicina. cum ante̾ crucem
in eccła crucifixum atten¬
te oraret. ut eam de partus
periculo salubriter expeai¬
ret. uocem audiuit dicen¬
tem sibi. Ne paueas muli¬
er. quia qd̃dam lumen sa¬
ua parturies. qd̾ ip̃m mũ¬
cdum clarius illustrabit.
Quo edocta oraculo. nata
ĩfantulam sacro baptistua¬
te renascentem Claram

Expanded text:
Admirabilis femina, Clara vocabulo et virtute, de civitate Asisii, claro satis genere traxit originem: beato Francisco primum concivis in terris, conregnans postmodum in excelsis. Pater eius miles et tota utroque parente progenies militaris; domus abundans, et copiosae, iuxta morem patriae, facultates. Mater eius nomine Ortulana, fructiferam in orto Ecclesiae plantulam paritura, fructibus bonis et ipsa non mediocriter abundabat. Nam quamvis maritali iugo subdita, quamvis curis familiaribus alligata, vacabat tamen proposse divinis obsequiis, insistebat operibus pietatis. que mulier, et partui iam vicina, cum ante crucem in ecclesia Crucifixum attente oraret ut eam de partus periculo salubriter expediret, vocem audivit dicentem sibi : Ne paveas mulier, quia quoddam lumen salva parturies, quod ipsum lumen clarius illustrabit. Quo edocta oraculo, natam infantulam sacro baptismate renascentem, Claram
Abbreviated transcription (Latin):
quo audire ⁊ scire debetis e¬
tam qd̾ non intelligitis.¬
abus mulierib duas uitas
ẽẽ figuratas: presentẽ ⁊ fu¬
turam. laboriosam ⁊ quie¬
cam. erumpnosam ⁊ beatam:
temporalem ⁊ eternam. Due
uos copiosiꝰ cogitate: quid
habeat hec uita: nõ dico ma¬
la. non iniqua. nõ nefaria.
non luxuriosa. non impia.
sed laboriosa erumpnis ple¬
na: timoribus castigata: tẽp¬
titionibus sollicita. Hanc
ipãm innocente m dico ui¬
mortem habere martham:
hanc quantum potestis in¬
spicite. ⁊ de hac ut dixi copi¬
osius quam loquimur cogi¬
tite. Uita uero iniqua abe¬
rit abilla domo: nec cũ mã
tha nec cum maria erar. Et
si aliquando fuit. dño intr̃a¬
te fugit. Remanserunt ergo
in illa domo que susceperat
dñm in duabus feminis
due uite: ambe innocentes.
ambe laudabiles. Yna labori¬
osa. altera otiosa: nulla faci¬
norosa. nulla desidiosa. Am¬
te in nocentes. ambe in quã
laudabiles: sed una laboriosa.

Expanded text:
scire debetis, etiam qui non intelligitisabus mulieribus, duas vitas esse figuratas, praesentem et futuram, laboriosam et quietam, aerumnosam et beatam, temporalem et aeternam. Duae vos copiosius cogitate. Quid habeat haec vita, non dico mala, non iniqua, non nefaria, non luxuriosa, non impia; sed laboriosa et aerumnis plena, timoribus castigata, tentationibus sollicita: hanc ipsam innocentem vitam dit habere Martham: hanc ergo, quantum potestis, inspicite; et de hac, ut dixi, copiosius quam loquimur cogitate. Vita vero iniqua aberat ab illa domo, nec cum Martha erat, nec cum Maria: et si aliquando fuit, Domino intrante fugit. Remanserunt ergo in illa domo, quae susceperat Dominum, in duabus feminis duae vitae, ambae innocentes, ambae laudabiles: una laboriosa, altera otiosa; nulla facinorosa, nulla desidiosa. Ambae innocentes, ambae, inquam, laudabiles, sed una laboriosa
Abbreviated transcription (Latin):
rei priuate ut uisitaret eũ.
⁊ ageret cũ eo de puella susi¬
na. Ueniens igit᷑ maximu
inuenit claudium in cilio¬
cio orantem. ⁊ obstupuit. Cũ¬
q rem ꝓ qua uenerat ꝑordi¬
nem enarrasset. ꝑduxit eũ
claudius ad domum beati
gabiiii. ⁊ diligenter ei beatͥ
gabinius. ⁊sc̃s gaius uiam
drũ exposuerũt. ⁊ cõpunctus
creclidit maximus ⁊ bapti̧a¬
tus est. Ab eadem die cepit fa¬
ccultatem suã uẽclere ꝑ quẽ¬
dam amicum suum nomi¬
ne trasonem xp̃ianissimũ.¬

Expanded text:
rei privatae, ut visitaret eum, rei privatae, ut visitaret eum, et ageret cum illo de puella Susanna. Veniens igitur Maximus invenit Claudium in cilicio orantem, et obstupuit; cumque rem pro qua venerat per ordinem enarrasset, perduxit eum Claudius ad domum beati Gabinii, et diligenter ei beatus Gabinius et sanctus Gaius viam Domini exposuerunt. Unde compunctus credidit Maximus, et baptizatus est. Ab eadem vero die coepit facultatem suam vendere per quemdam amicum suum nomine Thrasonem Christianissimu
Abbreviated transcription (Latin):
bili satis orta ꝓienuie. quam
pater nutrierat. ⁊ diuins
litteris imbuerit. Audiens
itaq dioclitianus de puella
qd̃ pulcritudine ⁊ sapientia
p̃celleret. misit ad gabiniũ
quendam. qui erat ex gene
eius consobrinum suum no¬
mine claudium.⁊ petiuit eã
augusto maximiano filio
Meniens deruq gabinus ad
filiam suam susannam. ro
augustus direxisset claudi
maximino in conuigium pe¬
teret. Que spũ scõ corrobora¬
ta. conuigium huiuscemo.¬
di respuit. Proinde claudiꝰ
sed insuꝑ eruditus.⁊ instrũ¬
tus in uia dei abeatissimo ga¬
io ⁊ gabinio. penitentiam de
sanguine scõꝵ quem effu¬
derat poposcisset. baptizatus
est una cum uxore sua p̃pe
tia. ⁊ in tantum in fide con¬
ualuit. ut om̃s faccultates
suas uenderet. ⁊ pauꝑibus
erogaret. Interea post mẽ¬
sem unum ⁊ dies seclecim
requiritur claudius adio¬
clitiano. Et responsum est
ei qd̃ egritudine teneretur.¬
Et misit fratr̃e eius ad eũ
noĩe maximum. comitem

Expanded text:
bili satis orta progenie, quam bili satis orta progenie, quam pater nutriverat, et divinis litteris imbuerat. Audiens itaque Diocletianus de puella quod pulchritudine et sapientia praecelleret, misit ad Gabinium quemdam qui erat ex genere ejus consobrinum suum, nomine Claudium, et petivit eam Augusto Maximino filio Veniens denique Gabinius ad filiam suam Susannam, rogAugustus direxisset ClaudiuMaximino in conjugem peteret. Quae Spiritu sancto corroborata, conjugium hujusmodi respuit. sed insuper eruditus et instructus in via Dei a beatis Gaio et Gabinio, poenitentiam de sanguine sanctorum quem effuderat, poposcisset, baptizatus est una cum uxore sua nomintia, et in tantum in fide convaluit ut omnes facultates suas venderet, et pauperibusexoptans. Interea dum post mensem unum et dies sexdecim requiritur a Diocletiano, et responsum est ei quod aegritudine teneretur, misitque fratrem ejus ad eum nomine Maximum, comitem
Abbreviated transcription (Latin):
pura comes ẽ conscientia.
Post hec fabianꝰ cum uerissi¬
cõfiteretur. uissit ante pecleᷤᷤ
eius carbones arclentes ef¬
fundi. dicens ad eum. Elige
tibi unũ de duobus. Aut
thura ĩistis carbonibꝰ adice.
aut peclibꝰ nudis suꝑ eos ĩ¬
yburtius aut̃ faciens signũ
crucis. constant̃ suꝑ carbo¬
nes nuda ingressus est plã¬
ta. ⁊ cepit p̃fecto dicere. de¬
pone infidelitatẽ. ⁊ disce q
hic solus est deus. quẽ con¬
fitem̃ creaturis omĩbꝰ dña¬
roseos flores ingrediar. ꝗa¬
ipã creatura creatori famula¬
tur imꝑio. Cui fabianus.
Quis ignorat. magicam artẽ
infelix. ⁊ noli auribus meis
hanc inuiriam facere. ut au¬
diam te rabido ore latrantẽ.
melli fluum nom̃ ⁊ scm̃ no¬
minare. Iratus fabianus dic¬
tauit sententiam. ut gladio
animadu̾teret᷑. Ductus est
dii ꝑcussus abscessit. In eo¬
rente xp̃iano sepultus est.¬
si pb̃ri ⁊ martiris gabinii
frĩs gaii ep̃i ⁊ martiris. no¬

Expanded text:
pura comes est conscientia. pura comes est conscientia. Post haec Fabianus, cum verissiconfiteretur, jussit ante pedes ejus carbones ardentes effundi, dicens ad eum: Elige tibi unum de duobus: aut thura in istis carbonibus adjice, aut pedibus super eos burtius faciens signum crucis, constanter nuda super eos ingressus est planta, et coepit praefecto dicere: Depone infidelitatem et disce quia hic solus est Deus, quem confitemur creaturis omnibus droseos flores ingrediar, quia creatura ipsa Creatoris famulatur imperio. Cui Fabianus: Quis iginfelix, et noli auribus meis hanc injuriam facere, ut audiam te rabido ore latrantem, mellifluum nomen minare. Iratus Fabianus dictavit sententiam, ut gladio animadvertatur. Ductus est dii verberatus abscessit. Et in eoristiano sepultus estsi presbyteri et martyris Gabinii, fratris Gaii episcopi et martyris, no