comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Talaris cumca dicta. eo q uisꝙ ad talos descen¬
dati ⁊ acd pedes defsuiat. sic̃ pectorał quia ap̃ anti¬
quos breiis erat. ite tm̃ pectꝰ oꝑurt licet nũs
stis pͥm̃ in dalmatia ꝓtimora g̾cie textaẽ. tunica¬
sacdotał eardida cũ olauis exptupura. Russata
ꝗͣ g̾ri feaiceã uocant. nos coccinã. reꝑtã alacede¬
monis adcrlandꝰ ꝑcoloris similitadinẽ sangͥnem
quociens quis inacie uulneraretur. ne contẽ¬
pianti adũfario animꝰ augesceret. hac subron¬
sulib romani usis̃ malites. Uñ ⁊̃ rusaici nora¬
bantur. solebant etum pͥtie quani dumcanctũ
cẽt: añ pͥncipia ꝓoni qͣi admonitio. ⁊ indiciũ fu¬
ture pugne. Laculata ẽ q̃ lacꝰ quactiatos quosdã
c̃picctiua bt̃ inirextos. aut additos acti. Iacigrina
nauestis ẽ arrio colore resplendens. Mulociꝰa que
maluarũ stamine conficit᷑. ꝗͣ alii meloctuã. arii
minellam nocant. Bonbicina ẽ bunbice ũmicło

Expanded text:
Talaris tunica dicta eo quod ad talos usque descenTalaris tunica dicta eo quod ad talos usque descendat et ad pedes defluat; sicut pectoralis, quia apud antiquos brevis erat ut tantum pectus operiret, licet nunc stis psacerdotalis candida, cum clavis ex purpura. Russata, quam Greci pheniceam vocant, nos coccineam, reperta a Lacedemoniis ad celandum coloris similitudine sanguinem, quoties quis in acie vulneraretur, ne contemplanti adversario animus augesceret. Hac sub consulibus Romani usi sunt milites, unde etiam russati vocabantur: solebant etiam pridie quam dimicandum esset, ante principia proponi, quasi admonitio et indicium future pugncum pictura habet intextos aut additos acu. Iacinthina vestis est aerio colore resplendens. Molochinia, quae malvarum stamine conficitur; quam alii molocinam, alii malvellam vocant. Bombycina e bombyce vermiculo
Abbreviated transcription (Latin):
iuersitas uestunentortim. tegimnin
⁊ reliqria. legmen aem eoq tegit.
consuȩtudo sermonis auctaꝵ confi̾udit In¬
dimentum quod intus ad corpris indtut᷑. qi
Discernt᷑ aũ uestitꝰ acuiltai. qm̃ iatiꝰ intelligit᷑
cultus. Itẽ cultꝰ ab habitu. nã habitꝰ ad nattira
ꝑtinet. et tus achomines. Plĩq aũ uestium
aut a tempre quo maxime intisusunt appel¬
lanttir. aut aocis ubi uł pͥmum confecte uel
mariie uendcantur. aut agn̾e coloris aut a
nomine reꝑtoꝵ Uestis antiquisima sut hoi̾m
peritomaton idẽ subcig t orcum quotantũ geni¬
talia contegunt᷑. Hoe pͥmimi pͥmi mortalesefo¬
liis arborum sibi fecerant. quando post p̾uariea¬
nionem ertibesceres pudenda uelartint. Cuius
uit. Tunica riestis antiquissima appelata. quta
inmotu incedentis sonũ facit. Tonus enĩ sonꝰ ẽ.
pͥmĩaũ fuere pelliceie tunice: quib pꝰoffensam
⁊ ciectionẽ deparadiso. adam ⁊ eua inditti sunt.

Expanded text:
Diversitas vestimentorum: tegmen, Diversitas vestimentorum: tegmen, et reliqua. Tegmen dictum eo quod tegat consuetudo sermonis auctorum confundit. Indumentum, quod intus ad corpus induitur, quasi Discernitur autem vestitus a cultu, quoniam latius intelligitur cultus. Item cultus ab habitu. Nam habitus ad naturam pertinet; cultus ad homines. Pleraeque autem vestium aut a tempore, quo maxime inlantur, aut a locis, ubi vel primum confectae vel maxime venditantur, aut a genere coloris, aut a nomine repertorum. Vestis antiquissima hominum fuit perizomatum, id est subcinctorium, quo tantum genitalia conteguntur. Hoc primum primi mortales e foliis arborum sibi fecerunt, quoniam post praevaricationem erubescentes pudenda velarunt. Cuius unt. Tunica vestis antiquissima, sic appellata quia in motu incedentis sonum Primum autem fuere pelliciae tunicae, quibus post offensam et eiectionem de Paradiso Adam et Eva induti sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
constetum. hocg̾ei ⁊ nr̃i tiaram uł gale a uocãt.
Maich quod ẽ cuma cularis tota iacinctina. hñs
adpedes septuagnita duo tintunabila coti¬
demq int̾mixta appendentia punita mala.
Ephot qͥ int̃ptatur latine suꝑ indumentũ.
erat enĩ pallium. suꝑ humerale exqͦtuor colo¬
rib ⁊ auro contextã. habens in utroꝙ hume¬
io lapides duos. smarigtinũ smaragditios
auro conclusos. Inquib setilpta erant noĩa
patͥarcharum. Logionꝙ. latine dicit᷑ racionale.
panmis duplex auro ⁊ uariis quatuor cȩxtꝰ
coloribus habens magnitatinẽ palmi ꝑ qua¬
drum. eui intertu erant duodecĩ p̃ciosissi¬
mi lapides. hic pannus suꝑ humerali contra
pectus pontificis adnectebat᷑. Pentalũ aurea
lamina infraonte pontificis. que nomen dei te¬
tragramaton hebiicis luteris habebat scͥꝑ¬
tum. Darin sitie fteminalia .i. bincce linee.
usq ad genua ꝑcingentes. quib uerteun da
sacerdotis uelibantita. S̾ duĩsi cate ⁊ nõibꝰ uesti¬

Expanded text:
constrictum. Hoc Graeci et nostri tiaram vel galerum vocant. Mahil, quod est tunica talaris, tota iacinthina, habens ad pedes septuaginta duo tintinnabula totidemque intermixta ac dependentia punica mala. Ephod, quod interpretatur Latine superindumentum; erat enim pallium superhumerale ex quattuor coloribus et auro contextum, habens in utroque humero lapides duos smaragdinos auro conclusos, in quibus sculpta erant nomina patriarcharum. Logium, quod Latine dicitur rationale, pannus duplex, auro et quattuor textus coloribus, habens magnitudinem palmi per quadrum, cui intexti erant duodecim pretiosissimi lapides. Hic pannus superhumerali contra pectus pontificis adnectebatur. Petalum aurea lammina in fronte pontificis, quae nomen Dei tetragrammaton Hebraicis litteris habebat scriptum. Batin sive feminalia, id est bracae lineae usque ad genua pertingentes quibus verecunda sacerdotis velabantur. De diversitate et nominibus vesti
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓͥe a̾ uet̾es pͣndiũ uocabant. oim̃ militũ eibũ
ante pugnã. Uñ ẽ ilid̾ ducis ad alloqͥum pͥnde¬
amꝰ tamꝗͣ ad inferos cenaturi. Merenda est
cib qua dedin ate die sumit᷑ qiͣ pꝰ meridiẽ
edenda ⁊ ꝓximo cene. Uñ ⁊ añ cenia aqͥb dã tio¬

Expanded text:
 vocabant omnium militum cibum ante pugnam; unde est illud ducis adloquium: 'Prandeamus tamquam ad inferos cenaturi.' Merenda est cibus qui declinante die sumitur, quasi postmeridie edenda et proximo cenae: unde et antecenia a quibusdam vo
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓa qss̃ insignia uindicant ut uidemꝰ oci gma
tundunt. arabes siauent. capitib intextis giẽ¬
te nitent. albam albentib enib. Matiros habet
urra. nox caepti gilos canctita cutis. si ne etͥs
inertis extant aiam. nec abẽ gens pictoꝵ nonĩ
acrepeet quod minimus opifex acus spunctis
⁊ expssus natiui graminis sticris nelnctie. ut
has astri osii spem cieat̾ces ferat. pietis artibꝰ
macuoia nobilitas. ht̃ ⁊ sexus in stittitã spẽm
babitus. ut inturam tonsi capilli. innitisieri¬

Expanded text:
propria quasi insignia vendicant: ut vipropria quasi insignia vendicant: ut vitundunt Arabes aures; flavent capitibus intectis Getae, nitent Albani albentibus crinibus. Mauros habet tetra nox corporum, Gallos candida cutis, sine equis inertes exstant Alani, nec abest genti Pictorum nomen a corpore, quod minutis opifex acus punctis, et expressus nativi graminis succus illudit, ut has ad sui specimen cicatrices ferat, pictis artubus maculosa nobilitas. 8. Habet et sexus institutam speciem habitus, ut in viris tonsi capilli, in mulieri
Abbreviated transcription (Latin):
nes sunt que limine huinerorũ ⁊ pectoris usꝙ
umbilicũ. atꝙ intortis tullis. adeo hispidi ut
himbiem respuniti quos uulgo reptus uocant.
es quos longitndo uilloꝵ quau ieptant. Deqͥb
sauuistius. germim in tectu renoiil teprtis
cegunt. Dictiasi renones utno gerimanie flumi¬
ne ubi bis erequent utunt. Mastiuga uestisgͥ
manica expellicus serarum. de qua cicers pro
scauro quẽ pitrptira regalis non cõmoitit. eũ
quasi masiuosi. eo qͥ quia ea metuit quasi m
ferartum habitu transformnant᷑. Dinoscunt᷑ et
gentes ita babitt sicut ⁊ lingua cliscordes. ꝑse
bracta ⁊ erura limamentis eapua tiara tegt̃.
eminent apicib fastigiaris. alani ortent ⁊ ma¬
letedi eñ latratorib lingtis scori sacrati sunt.
Alamanni lintiati indigeninati ꝙ se sẽncati
seres firetrati armeni. Nonniue etiã gñteᷤᷤ
non solũ inuestib. s ⁊ incorpore aliqua sibi

Expanded text:
nes sunt velamina humerorum et pectoris usque 454 ad nes sunt velamina humerorum et pectoris usque 454 ad umbilicum, atque intortis villis adeo hispida, ut imbres respuant, quos vulgo reptos vocant, eo quod longitudo villorum, quasi reptat. De quibus Sallustius: Germani intectum rhenonibus corpus tegunt. Dicti autem rhenones a Rheno Germaniae flumine, ubi iis frequenter utuntur 5. Mastruca, vestis Sarda ex pelliculis ferarum, de qua Cicero pro Scauro: Quem purpura regalis non commovit, eum quasi monstruosa, eo quod qui ea induuntur, quasi in ferarum habitum transformantur. Dignoscuntur et gentes ita habitu, sicut et lingua discordes, Perse brachia et crura lineamentis, caput tyara tegunt. Eminent apicibus fastigiatis Allani, horrent et male tecti latratoribus linguis Scoti. Sagati sunt Alemanni: lintheati Indi: gemmati Perse: sericati Seres, pharetrati Armeni. Nonnulle autem gentes non solum in vestibus, sed in corpore, aliqua sibi
Abbreviated transcription (Latin):
extremo sui purpurã luuiã .i. fluruosam und̾
⁊ nom̃ accepit. nec limũ obliquũ dicimꝰ. lici¬
nũ uocatan quod textura eius ligata sit iuto¬
tum. quasi diceret lichinum.c. ꝓ .g. littera cõ¬
murata. Arinelausa uillgo uocata. que ante
⁊ retro diuisa atq aꝑtae̾. in armos cm̃ clauia
quasi armiclauiã .c. littera ablata. Camisias uo¬
cari quia nibis dormmimus ineamis .i. instratis
nris. Fcmoralia appellata: eo quod femora cegãt.
cegentes. Tubiucus uecatiis. quia tibias bracaq
iubusclam. autemꝰ nationib sua cuiq
propͥa uestis ut partis farabare. gallis
hinne. girinanis tenones. spanis stu
ges sardis mastiuge. Sarabate sant fura acsi¬
nuosa uestimenta. dequib legitur indamãe.
t sarabare cotum nonsunt mutae. ĩ publi¬
us ut quid gͦ inuentre iuo piras araiba mnipñ¬
derunt: apud quostam sartibare quecdã capi¬
tum regmina nuncupantur. qualia uicipita

Expanded text:
extremo sui purpuram limam, id est fluxuosam; unde extremo sui purpuram limam, id est fluxuosam; unde et nomen accepit, nam limum obliquum dicimus. Licinum vocatum quod textura eius ligata sit in totum; quasi diceret liginum, C pro G littera commutata. Armilausa vulgo vocata quod ante et retro divisa atque aperta est, in armos tantum clausa; quasi armiclausa, C littera ablata. Camisias vocari quod in his dormimus in camis, id est in stratis nostris. Femoralia appellata eo quod femora tegant. velentur. Tubrucos vocatos quod tibias bracasque Quibusdam autem nationibus sua cuique propria vestis est, ut Parthis sarabarae, Gallis linnges. Sardis mastrucae. 2. Sarabara sunt fluxa ac sinuosa vestimenta, de quibus legitur in Daniele: Et sarabara eorum non sunt immutata. Et Publius: Ut quid ergo in ventre tuo Parthi sarabara suspenderunt? Apud quosdam autem sarabara quaedam capitum tegmina nuncupantur, qualia videmus in capite
Abbreviated transcription (Latin):
curoiõ. uolensis ẽ cumca que affertur ex
insulis. Exotica uestis ꝑegͥna de foris ueniens in
hispania agrecis. Polimꝗta multi coloris. polura¬
tuscmũ grecis texitis multoꝵ colortim ẽ. Acu pi¬
cta uestis acti tertilis. uł acu ornata. ⁊d̾ ⁊ frigia.¬
Huuis enimaitis ꝑitr. frigii om̃s dictint᷑. siue
quia in frigia inuenta ẽ. Unde ⁊ arcifices qͥ id fa¬
uiles. Ruria que uulgo rasiuis dicit᷑. Int̃pola
uestis ua uocitir: que dũ sit uenuis ad nouam
spẽm recarratur. Panticia mincripata: quod sit
duĩis pannis obtũti. Colobiũ clicitim quia loti
game.⁊ sine manicis. antiqͥ enim hoc magis
utebant᷑. leuitonariuiẽ colobiũ linetim s̃me
iuanicis. quali egiptii monachi utunt᷑. Unde¬
⁊ iheremias. trans euftatem tulit lumbare sutĩ
ibiq ilud inforamine petre abicondit.⁊ pꝰea
scisum repꝑit. hoc aquibdam renale dictt᷑. qr
inrenib alligatur. Lunuss̃ testis que abumbi¬
lico usꝙ: adpedes ꝓducitur. hec aũ uestis hr̃ in

Expanded text:
citrosam. Velenensis tunica est quae affertur ex insulis. Exotica vestis peregrina deforis veniens, ut in Hispania a Graecis. Polymita multicoloris; polymitus enim textus multorum colorum est. Acupicta vestis acu textilis vel acu ornata. iti Phrygii omnes dicuntur; sive quia in Phrygia inventa est. Unde et artifices, qui id fabilex. Ralla, quae vulgo rasilis dicitur. Interpola vestis illa vocatur quae dum sit vetus ad novam speciem recuratur. Pannucia nuncupata quod sit diversis pannis obsita. Colobium dictum quia longum est et sine manicis; antiqui enim magis hoc utebantur. Levitonarium est colobium lineum sine manicis, quale Aegyptii monachi utuntuet Ieremias trans Euphraten tulit lumbare suum, ibique illud in foramine petrae abscondit, et postea scissum repperit. Hoc a quibusdam et renale dicitur, quia in renibus alligatur. Limus est vestis quae ab umbilico usque ad pedes producitur. Haec autem vestis habet in
Abbreviated transcription (Latin):
posit. utiosꝙ parietes conuneant. alitdaũ
sunt ⁊ gna. alitid tiabes. agna euim iincta
trabem faciunt. trabes autem sunt: ei suns
dolate Toltis prope ẽ ueluti seutimoitue
quod in medio tectoẽ. in quo trabes cociint.
Cuple dicte quod copulãt inse luctantes. lue¬
cuntes quot aecti in uiceri se teneant. more
luctantium. A grantes
Asseres quod ab asse dicti. quia soli ponunt᷑
nqq contuncti. Scindiue eo quod scitant᷑.
iẽ diuidantir. Epigͥ ⁊ claui sunt. quibus
iigntim ligno adheret. Ciaui auitẽ dicti.
imssura dicitur tabularuam conunctio. See¬
no autem dicta a sequentdo ea qre ceꝑtt. nã
seoare sectare ⁊ sequiẽ. Serre auem nomen
desono factumẽ .i. astridore. Serre circiniq:
usum perdix quidam adolascens inuenit.
q̃m pueruni dedalus fr̃ matris sue studiis
ꝑ docent̾ acceperat. ciuus pueri cantti inge
num fercur ut dũ materie diuidende cĩpũ¬
duim quereret spinam piseis imitatus ferto
lani̾iam exasperans dentium morclacitate ir¬

Expanded text:
positae utrosque parietes contineant. Aliud autem sunt tigna, aliud trabes. Tigna enim iuncta trabem faciunt. Trabes autem sunt quum sunt dolatae. Tholus proprie est veluti scutum breve, quod in medio tecto est, in quo trabes coeunt. Coplae vocatae quod copulent in se luctantes. Luctantes, quod erecti invicem se teneant more luctantium. Agrantes. Asseres ab asse dicti, quia soli ponuntur neque coniuncti. Scindulae, eo quod scindantur, id est dividantur. Epigri et clavi sunt, quibus lignum ligno adhaeret. Clavi autem dicti, missura dicitur tabularum coniunctio. Sectio autem dicta a sequendo ea quae coeperit; nam secare sectare et sequi est. Serrae autem nomen de sono factum est, id est ab stridore. Serrae circinique usum Perdice quidam adolescens invenit, quem puerum Daedalus frater matris suae studiis perdocendum accepenium fertur, ut dum materiae dividendae compendium quaereret, spinam piscis imitatus de ferro laminam exasperans dentium mordacitate ar
Abbreviated transcription (Latin):
quodante amnem sint posite. p̃cerfiuit enĩ
eis amnis Cornua extrome partes anterua¬
rum suno dicte ꝑ tropũ. Malus ẽ arbor na¬
uis qua ueli sustinent᷑. malus aũ dictꝰ. quia
ht̃ instar male insũinitatẽ. uł quia quaui qͥb¬
dam malleolis lignis cingitur. quoꝵ uolubilita¬
ce uela facilius subleuant᷑. Modiusẽ cui arbor
insistit. obsimilitudinem mensuralis ualeris
dictus. Carcheras incaciumne arboris trochi.
quod iatulas hñt. trocos enĩ g̾ce: iota dicit᷑. Pa¬
itistate stipites sunt pares stantes. qͥb arbor su¬
lascapiunt configunt litnis ad uticas. Auchora
dens ferreus exg̾ca ethimologia nom̃ acepit
q̃ qiͣ homines manꝰ conp̃hñdat uł scopulosb
autem aspuntionẽ non ht̃ nã achira dictur.
Unde ⁊ apud maiores sine aspiratione ꝓtere¬
batur. Pulunis̃ machine nautũ qͥb naties
deducunt᷑ ⁊ subdicunt᷑ inportũ. fons scala
nauium. De Uel18.¬

Expanded text:
quod ante amnem sint positae; praeterfluit enim quod ante amnem sint positae; praeterfluit enim eas amnis. Cornua extremae partes antemnarum sunt, dictae per tropum. Malus est arbor navis qua vela sustinentur. Malus autem dictus quia habet instar mali in summitate, vel quia quasi quibusdam malleolis ligneis cingitur, quorum volubilitate vela facilius elevantur. Modius est cui arbor insistit, ob similitudinem mensuralis vasis dictus. Carchesia sunt in cacumine arboris trochleaquod rotulas habent; τροχὸς enim Graece rota dicitur. Parastatae stipites sunt pares stantes quibus arbor su9: Tonsillas apiunt, configunt litus, aduncas. Anchora dens ferreus ex Graeca etymologia nomen ducit, quod quasi hominis manus conprehendat vel scopulos vel autem aspirationem non habet, nam ἄγκυρα dicitur; unde et apud maiores sine aspiratione proferebatur. Pulvini sunt machinae quibus naves deducuntur et subducuntur in portum. Pons, scala navium. De vel
Abbreviated transcription (Latin):
mine facta. que concexta ciudo corio. genus
nauigii prebet. Portemia natucula sitiatici
cuntur his: iu pannonia. T rabarie amnice
naues que ex singlis tratiib cauantur. que
dice ex uno ligno catiato facde. ⁊ uide candice
quuiaquatuor usq ad decẽ homitios capiant.
de partibꝰ nauium ⁊ armamentis.ii.
upis post̾ior pars natus ẽ qua¬
si post ꝓant̾ior qiͣ pͥora. Cimba
locus himus natus. ꝙ aqͥs ni¬
cumbat. Carina acurrendo di¬
cta: quasi currina. forinauiũ latera concaua
aferendo honere dicta. siue tablata nauiuĩ qͥ
sternuntur abeo quod incessus ferant. uelfo¬
tis emineant. Columbaria in suminis lat̾ib
nautũ loca concaua. ꝑ quã eminent remi di¬
cta eo quod sint similia. latibulis colũba¬
cum inquib nidificint. Aganta sunt loca
tur. Transtras tabule uͥ sedent remiges. quod
sic̃ tonsores atundendis ⁊ deoriciendis capilis.
Palmtila ẽ extrema altitudo remi. apaima di¬
eta. qua mare inpellitur: Autenne aũ dicte

Expanded text:
mine facta, que contexta ex crudo corio, genus navigii prebet. Portemia, navicula syriatici utuntur his in Pannonia. Trabarie, amnice naves, que ex singulis trabibus cavantur, que dicae ex uno ligno cavato factae, et inde caudicae, quia a quatuor usque ad decem homines capiant. CAPUT II De partibus navium, et armamentis. 1. Puppis posterior pars navis est, quasilocus imus navis, quod aquis incumbat. Carina a currendo dicta, quasi currina. Fori navium, latera concava a ferendo onere dicta, sive tabulata navium, quae sternuntur: dicta ab eo quod incessus ferant vel foros. Columbaria in summis lateribus navium loca concava per que eminent remi, dicredo, quod sint similia latibulis columbarum in quibus nidificant. Agea viae sunt, locatur. Transtra sunt tabulae ubi sedent remiges, quod sicut tonsores a tondendis et decutiendis capillis. Palmula est extrema latitudo remi, a palma dicta, qua mare inpellitur. Antemnae autem dictae
Abbreviated transcription (Latin):
tͥa mendosa instruant᷑ ut aliqua praua sinto
aliqua cubantia. prona nonintilla. alia su¬
pina. ⁊ pp̃ hec uniueria. sunt constixieti. linea
genere sno appellata. quodex linosit. lin¬
le nomen factum. eo quod craidit ⁊ detro
dit .i. includit. caice admixto ⁊ luto lapides
Marcellus.
ignariis generilit̾ ligni opitox appł¬
latur. carpentariis sp̃ale nomenẽ.
carpentum enum soltim facto. sicut nauicidariꝰ
qͥtantum naiuũ ẽ fabͥcator ⁊ artifex. Sarrite¬
ctor dicttis quod ex multis hinc iude contun¬
ctis tabulis unũ cectis aireat corpusaidem
⁊ lignartus. qr tep̾coria lignis induc̃. Ligns
uocatũ g̾ea ethimologia. qrua incensũ lum̃

Expanded text:
ta mendosa instruantur, ut aliqua prava sint, ta mendosa instruantur, ut aliqua prava sint, aliqua cubantia, prona nonnulla, alia supina, et propter hoc universa ruunt constructa 3. Linea genere suo appellata, quia ex lino fit. Trullae nomen factum, eo quod trudit, id est, includit calce vel luto lapides. Martellus .Lignarius generaliter ligni opifex appellatur. 2. Carpentarius speciale nomen est. Carpentum enim solum facit, sicut navicularius quia tantum navium est fabricator et artifex. 3. Sarcitector dictus, quod ex multis hinc inde conjunctis tabulis unum tecti sarciat corpus. 4. Idem et tignarius, quia tectoria lignis inducit. 3. Lignum vocatur Graeca etymologia, quia incensum in lumen
Abbreviated transcription (Latin):
nem. Antilare quod uoeant candid̾ ẽ. quo mu¬
liebres picture illuminant᷑. fit ⁊ ip̃m excre¬
caadmixtis uitreis gemis. Ceruisa fit hot mnͦ.
Inuase enim aceto acerrimo impleta sarmen¬
ta aminea ieodꝰ uasculo collocabis. ac suꝑ sar¬
menta tabłas plumbi tentiissimas pones de¬
inde uas diligentissime claudes. illimesq ne
aliqͥd spiraminis exeat. Postdies aũ.xxx.
aꝑitur. ⁊ ex distillatione cabulaꝵ innata
cercisa inuenitur. quod ab lattim ⁊ arefcm̃
tericur. atq itm̃ aceto admixto: in pastitł
diuiditur.⁊ m solo siocat᷑. bac obseruantia
si laminas eris sarmentis suꝑponas: erugi
ad normam fieri.⁊ ad ꝑpendiculũ
respondere: oporcet. Norma dicta
greco uocabulo. extra quam nichil rectum
fitri pocest. Conponittur añ ex tͥb regtis ia
politam extremis cacriminib cͥ utigunt.
non hat. ꝑpendictlumẽ: quod semꝑ adpiũ¬
ditur Deniq infabrica msi omiã adpen¬

Expanded text:
nem. 22. Annulare, quod vocant candidum, est quo munem. 22. Annulare, quod vocant candidum, est quo muliebres picturae illuminantur. Fit et ipsum ex creta admistis vitreis gemmis. 23. Cerussa fit hoc modo: In vase enim aceto acerrimo impleto sarmenta aminea in eodem vasculo collocabis, ac super sarmenta tabulas plumbi tenuissimas pones, deinde vas diligentissime claudes, illinesque, ne aliquid inde spiraminis exeat. Post dies autem XXX vas aperitur, et ex distillatione tabularum innata cerussa invenitur. Quod ablatum et arefactum teritur, atque iterum aceto admisto in pastilis dividitur, et in sole siccatur. Hac observantia, si laminas aereas sarmentis superponas, aeruginad normam fieri, et ad perpendiculum respondere oportet Norma dicta Graeco vocabulo, extra quam nihil rectum fieri potest. Componitur autem ex tribus regulis, ita politas, extremis cacu minibus sibi iungitnon habeat, perpendiculum est, quod semper appenditur. Denique in fabrica, nisi om
Abbreviated transcription (Latin):
aulentes tedas resina acdiexta. lantisculo ectifi¬
cati que fumum rerieat. huic pietores cũ
aqua adiniscent glucem. ut uli stitus iespiẽ¬
cenclis panetib atramenti spẽm redlunt. s̃
⁊ qui uim fecem siccatam excoquunt. ac fir¬
mantq si ex bono uino fex fuĩt incdici spem̃
idatiamentum probare. s ⁊ sarmentum uue
iungie uiuooptimo tuictum postea qͦ. fiecita¬
te auierint. si exuras ⁊ conteras adiecto ghite
nntorem incdici recddet. ustaq plurima necd̃a ẽ.
nilionegocio ꝓuienit. Namsi ⁊ gicbam silicis¬
bone igne excoquas. ⁊ acceto acrio susfusam
extinguas. matlefacta isfungia: colorẽ pitipu¬
reum redelet. eam ubi coni̾tieris: usta erit
Oinne aũ at᷑mentũ sole ꝑficit᷑. om̃s coiores
caleis admixtione coririmpunt᷑. Melenũ
dictum quod eius sera metallumat. una ex
cicladib insula. melos nomine. ẽ enĩ canctid̃
uec utunttir eo pictores. pp̃ nimiã piuguedi¬

Expanded text:
ardentes taedas resina adiecta, lacusculo aedifiardentes taedas resina adiecta, lacusculo aedificata, quae fumum retineat. Huic pictores cum aqua admiscunt gluten ut inlustrius resplencendis parietibus atramenti speciem reddunt. Sunt et qui vini faecem siccatam excoquant, affirmentque, si ex bono vino faex fuerit, indici speciem id atramentum praebere. Sed et sarmentum uvae nigrae, vino optimo tinctum, posteaquam siccitate aruerit, si exuras, et conteras, adjecto glutino, nitorem indici reddet. 19. Usta, quae plurimum necessaria est, nullo negotio provenit. Nam si gbonae igne excoquas, et aceto acerrimo superfusam extinguas, madefacta spongia colorem purpureum reddet. Eam ubi contriveris usta erit. Omne autem atramentum sole perficitur: omnes colores calcis admixtione conrumpuntur. Melinum dictum quoCycladibus insula Melos nomine. Est enim candidum, nec utuntur eo pictores propter nimiam pinguedi
Abbreviated transcription (Latin):
uere ⁊: ntri flore idem facuint. s cipͥum infor¬
nace adustum uix ꝑnationi ꝑmixtioni ad de¬
sue historiam similitudo erit. Purpurissimũ
excreta argentoria cum purpuris parit̾ cingũ¬
tur: libetq eum colorem cełiuis lanis. Precipuuᷤ
ẽ tamen alid̾ aliud qͥ adhuc uas crudib me¬
dicamentis inebͥattĩ ꝓximumẽ. ẽ egesto eo quod¬
addita certamꝰ. iude ⁊ quocieus id factum ẽ
eleuatur bonitas p̃ciosissime purpure causa ẽ
quo iscino maxime inficit᷑ rubeaq. Indic̃ in iu¬
diciss inuenit᷑: calamis. spuima adhetente limo.
ẽ autẽ color iscianei imxturam purpure ce¬
suleq mirabile reddens. Est alt̾m genus inpur¬
pͥariis officinis. spuma inereis corturis inna¬
tans quam infectoros detrahentes siceant. Atra¬
mentum dictum quodsit atrum. citius spacieꝰ
picttire ⁊ cotidiano usui necĩa ẽ. iste int̾faiͥc¬
ciuos ẽ. fit enĩ exstiligine płimis modis suiꝑ

Expanded text:
vere et nitri flore idem faciunt. Sed Cyprium in forvere et nitri flore idem faciunt. Sed Cyprium in fornace adustum huic permixtioni addes; Vestoriani similitudo erit. Purpurissum ex creta argentaria. Cum purpuris pariter tinguitur bibitque eum colorem celerius lanis. Praecipuum est tamen aliud quod adhuc vaso rudibus medicamentis inebriatum: proximum est egesto eo addita creta in ius idem, et quotiens id factum est elevatur bonitas. Pretiosissimae purpurae causa est quod hysgino maxime inficitur rubeaque. Indicum in Indicis invenitur calamis, spuma adhaerente limo: est autem coloris cyanei, mixturam purpurae caerulique mirabilem reddens. Est alterum genus in purpurariis officinis, spuma in aereis cortinis innatans, quam infectores detrahentes siccant. Atramentum dictum quod sit atrum, cuius species et picturae et quotidiano usui necessaria est; iste inter facticios est. Fit enim e fuligine pluribus modis super
Abbreviated transcription (Latin):
colato nascitir. colore cimalint. odore si dpbturo.
Inueninir aucẽ inaureis ⁊ inargentartis metalus.
melior quoꝙ magis itisa qͦ magis umum redolet
quam aquam. ẜt cerusa si torteattir. In fornace san¬
daincum facit. unde ⁊ color eius fiammeus quod
sic correatur. ⁊ qua parte rtib̾ca admixta sandicẽ
inddit. arsenicum quod latini obcolorẽ auripig¬
mentum uocant. Folligittr inponto exauraria
materia. uiide etiam sandaria optimumẽ. quod
inaureum colorem transit. purtam ⁊ fusue gra¬
cili uenarum discursu. quod uͦ pallidus aitesin¬
darace simileẽ. dec̾tus udicatir. Est ⁊ t̾eiĩ gꝰ
squamosum. cui miscettir auteus color. uis earũ
ut sandarice s acrior. Dera⁊ ip̃a minsitla raib̾
matis coparongignitir ubi ⁊ sandartica. st qͦ
⁊ ocra ex usta. rubrica in ollis nouis cͥcumlitis lu¬
to que quanto magis incamino arseret tantum
melior sit uenetum. Ceruleum cemperare pͥmũ
alexandria repperit initalia ex harene pul¬

Expanded text:
Topazo nascitur, colore cinnabari, odore sulphureo. Invenitur autem in aureis et in argentariis metallis, melior quo magis rufa quoque magis virus redolet; quamquam et cerussa si torreatur in fornace sandaracum facit, unde et color est flammeus. Quod si torreatur aequa parte rubrica admixta, sandycem reddit. Arsenicum, quod Latini ob colorem auri auripigmentum vocant, colligitur in Ponto ex auraria materia, ubi etiam sandaraca. Optimum est quod in aureum colorem transit, purum et fissile gracili venarum discursu; quod vero pallidius aut sandaracae simile est deterius iudicatur: est et tertium genus squamosum quo miscitur aut sandaracae, sed acrior. Ochra et ipsa in insula Rubri maris Topazo gignitur, ubi et sandaraca. Fit quoque et ochra exusta rubrica in ollis novis luto circumlitis, quae quanto magis in camino arserit tanto melior fit. Venetum. Caeruleum temperare primum Alexandria repperit. In Italia ex arenae pul
Abbreviated transcription (Latin):
ambitu cͥniũ contegant. De palleis uiroꝵ .u.
alluis ẽ qtio ministtantiũ scapiile ce¬
gunitir. ut dũ ministrant: expecti¬
cumualet ctioꝵ pecduĩ ꝑuicitas. Dictũ añ palu¬
um apeslib quia pͥus suꝑ indirmenta pellicia

Expanded text:
crinium contegat. De palliis virorum . Pallium est quo ministrantium scapulae conteguntur ut, dum ministrant, expeditum valet tuorum pedum pernicitas. Dictum autem pallium a pellibus, quia prius super indumenta pellicia
Abbreviated transcription (Latin):
menta artificũ uł que
imiit̾ium exhibent. atq
aliquid huiuscemodi deinceps exparde no¬
candum studii. Artifex generale nom̃ uoca
enĩ ꝑfacio antiqui dicebant. Nauclertis dnĩs
nauis ẽ appellatus. ita quod nauis insorte eiꝰ
sit. Uleros enĩ g̾ce: sors dicit᷑. ceteri auͭ in na¬
ui incontbutione sunt. Gub̃nio qui⁊ gtib̾¬
rator. quasi cohib̾nator quod cohibeat prti¬
dencia sua. Ib̾ma .i. tem pestas maris. Nauta
a naue dictus ꝑdiriuationem. nauita autẽ
ꝓnauta poetice dicit᷑. Sietit mafros ꝓinars
nã iectumẽ natita. Remes uocatꝰ. quodre¬
mumgert. Sic aũ rem exqͦ mͦ tubex dicit᷑
Sii. s naulo dato inalienas terras trantĩre
disponit. Nauem quidam ꝑhibent dictam.
pietẽ. strenuũ. qͥ continere ⁊ gabnare nouit

Expanded text:
menta artificum, vel quae menta artificum, vel quae ministerium exhibent, atque aliquid huiuscemodi deinceps ex parte notanda studui. Artifex generale nomen vocat. Faxo enim pro facio antiqui dicebant. Nauclerus domnus navis est, appellatus ita quod navis in sorte eius sit; κλῆρος enim Graece sors dicitur. Ceteri autem in navi in contributione sunt. Gubernio, qui et gubernator, quasi coibernator, quod coibeat prudentia sua iberna, id est tempestates maris. Nauta a nave dictus per derivationem. Navita autem pro nauta poetice dicitur, sicut Mavors pro Mars; nam rectum est nauta. Remex vocatus quod remum gerit; sic autem remex quomodo tubex diciturgotii, sed naulo dato in alias terras transire disponit. Navem quidam perhibent dictam pientem, strenuum, qui continere et gubernare novit
Abbreviated transcription (Latin):
gnificat.U. Calculi partĩ ordine mo¬
uentur. partim nage. ideo alios orclina¬
rios. anos uagos appellant. at uͦ qͥ mou̾
omnino non possunt. incitos dñt. Unde
⁊ agontes homines inciti uocantur. qͥbis
rium nniquam ab ẽ. postremo ⁊ ꝯdium
⁊ dampna rerum. inde ⁊ atiquando p̃phec
dict᷑. quod sit pilis plena. hes ⁊ sperri afe¬
iencio ut aferiendo dicta. Dequantiin gne
⁊ pondere dorcatius sic crdidit. neu tu par¬
re pilos uiuaces condere certii uncia. donec
ent geminam stq addita libram. Int̾ spẽs
pilaium sunt tͥgonaria ⁊ areneta. cͥgonaria
ẽ: quaintres luditur. arenata qua in g̾gibꝰ
dũ acurulo astantium expect̾anitũq emis¬
sa: ultra uistũ spacium piam excipere. lusũq
mire consueuerunt. Cubitalem ludũ appł¬
lunt: cũ duo cominꝰ ex ꝓximo conrunctis ac
pene coniunctis cubitis pilam feruint. surã
dicitur dare qui pilam erare prolato feri¬
endam collusoribus prebet. Explic̃ lib̵ xuiii.
aliquid fabͥcatur ułinstiti¬

Expanded text:
tu . Calculi partim ordine moventur, partim vage: ideo alios ordinarios, alios vagos appellant; at vero qui moveri omnino non possunt, incitos dicunt. Unde et egentes homines inciti vocantur, quibus rium numquam abest, postremo et odium et damna rerum; unde et aliquando proptedicitur quod sit pilis plena. Haec et sphaera a ferendo, vel feriendo dicta, de quarum genere et pondere Dorcatius sic tradit: Neu tu parce pilos vivacis condere cervi, Uncia donec erit geminae superaddita librae. 2. Inter species pilarum sunt trigonaria et arenata. Trigonaria est, qua inter tres luditur. Arenata, qua in grege dum ex circulo astantium spectantiumque emissa, ultra justum spatium pilam excipere lusumque inire consueverunt. Cubitalem lusum appellant, cum duo cominus ex proximo, ac pene conjunctis cubitis, pilam feriunt. Suram dicitur dare, qui pilam, crure prolato, feriendam collusoribus praebet. LIBER aliquid fabricatur, vel instru
Abbreviated transcription (Latin):
dũ implicant lefanios. uiunt enim belue: dra¬
cones obriuintur. quoꝵ susus citior terramiti¬
ficit. fit pigmentũ quiccͥo soli cinxent. est
aut̃ puluis coloris rubri. Prisim. ÷. ereta utrx¬
dis. ⁊ simaliqͥb terris ꝓmiscut generetur op¬
ema tamen in libia cuenensi Crsocola colore
brismaẽ dic̃ta. quod neuaciuis iauiũ hie tra¬
ditir. hec ⁊ marmenia nascutir. sey mace

Expanded text:
dum inplicant elephantos. Ruunt enim beluae et dradum inplicant elephantos. Ruunt enim beluae et dracones obruuntur, quorum fusus cruor terram inficit, fitque pigmentum quidquid solo tincxerit. Est autem pulvis coloris rubri. Prasin, id est creta viridis, etsi in aliquibus terris promiscue generetur, optima tamen in Libya Cyrenensi. Chrysocolla colore prasina est, dicta quod vena eius aurum habere traditur. Haec et in Armenia
Abbreviated transcription (Latin):
puᷤmnentum. ccti pingunt᷑ aut arte aut ꝑmixtiõe.
Sinopis pͥmtum inuenta in ponto ẽ. Inde nomen
asinopo urbe accepit. Spẽs eius tres. Rubra ⁊ mi¬
mis uibens.⁊ inter has media. Rubͥca uͦ uocata
quod fit itibra ⁊ sanguineo prorima. hec płimis
locis gignitur s optima ponto. Unde ⁊ pontica
dicitur: Siricũ tubͥ coloas pigmentum. Exquo⁊
aiuid siricum. Nam sericũ lanaẽ quã seres mit¬
cunt. Sinicũ uͦ pigmentũ quod sirii fenices in
rubri maris intoribus colligunt. Est autẽ et
inter ficticios. namsepe fitaut sinopide aut
sandice mixcas. Minium pͥmum g̾ei in esfesi¬
orum solo inuenise tradunt᷑. cuiis pigm̃ti
hnspina cetrris iegionib plus habundat. ⁊ uñ
eram nomen propͥo flumini dectit. hiuius dic¬
cillanio argenttim liquidum gignit minion
autem quidam dicunt eẽ cunabarim. Cin¬
nabarim autem dracone ⁊ barro .i. defanto cog¬
nominatum. aiunt enim dinconẽ sangͥneũ.

Expanded text:
pigmentum. Ceteri finguntur aut arte aut permixtione. pigmentum. Ceteri finguntur aut arte aut permixtione. Sinopis inventa primum in Ponto est: inde nomen a Sinope urbe accepit. Species eius tres: rubra et minus rubens, et inter has media. Rubrica vocata quod sit rubra et sanguineo proxima. Haec plurimis locis gignitur, sed optima Ponto; unde et Pontica dicitur. Syricum rubri coloris pigmentum, ex quo aliud Syricum. Nam sericum lana est quam Seres mittunt; Syricum vero pigmentum quod Syrii Phoenices in Rubri maris litoribus colligunt. Est autem et inter facticios; nam saepe fit aut Sinopide aut sandyce mixtus. Minium primi Graeci in Ephesiorum solo invenisse traduntur. Cuius pigmenti Hispania ceteris regionibus plus abundat; unde etiam nomen proprio flumini dedit. Huius distillatio argentum liquidum gignit. Minion autem hoc quidam dicunt esse cinnabarin. Cinnabarin a dracone et barro, id est elephanto, cognominatum. Aiunt enim draconum esse sanguinem
Abbreviated transcription (Latin):
gtusẽ. unde ⁊ ꝓcoplastus ẽ dictus ẽ homo qͥde
limo pͥmus ẽ factus. de piet ura .uiiii.¬
ic̃tura antem nnago ẽ expͥmens spẽm
illita nichil fider⁊ rieritatis hñtia. unde et
sunt quedam picture que corpora ui̾tatis. stu¬
dio coloris excedunt. ⁊ fidem. dũ augere con¬
cendunt: admendatiũ ꝓuentunt. sic̃ qͥ chi¬
meram tͥcapitẽ pingunt. uł scillam homñẽ
sursum. caninis autem capitib cigtam deor¬
sum. Dicturam aũ egiptii excogitauerant pͥ¬
mum umbra hominis lineis cͥcumducta.I tas
imnitio talis. secunda singłis colorib. postea
diu̾sis sicq paulatim se se ars ipã drbunt.
⁊ inuenic limen. atꝙ: umbras diferentiasꝙ o
lorrim. unde ⁊ nunc pictores pͥus umbras quiꝰ¬
dam ⁊ lineas future imaginis ducunt. demd
q colore ignisuł solis ꝑficumitir. sitie qd̃
initio colibant᷑. ut summe utilitatis ȩxite̾nt. colo¬
ris auten aut nascunt᷑ aut fiunt. nascunt᷑ ut si¬
nopis rubͥca. Parronium. mlinum. fietia. auri¬

Expanded text:
est dictus homo qui ex limo primus est conditus. De pictura . Pictura autem est imago exprimens speciem inlita, nihil fidei et veritatis habentia. Unde et sunt quaedam picturae quae corpora veritatis studio coloris excedunt et fidem, dum augere contendunt, ad mendacium provehunt; sicut qui Chimaeram tricipitem pingunt, vel Scyllam hominem sursum, caninis autem capitibus cinctam deorsum. Picturam autem Aegyptii excogitaverunt primum umbra hominis lineis circumducta. Itaque initio talis, secunda singulis coloribus, postea diversis; sicque paulatim sese ars ipsa distinxit, et invenit lumen atque umbras differentiasque colorum. Unde et nunc pictores prius umbras quasdam et lineas futurae imaginis ducent, deinde calore ignis vel sole perficiuntur, sive quod initio colabantur ut summae subtilitatis existerent. Colores aut nascuntur aut fiunt. Nascuntur, ut Sinopis, rubrica, Paraetonium, Melinum, Eretria, auri
Abbreviated transcription (Latin):
ciliciis autem etiam poliuntur lorice ⁊ te¬
guntur: De Ga L eiS. xii.
apsis delaminaẽ. galea decorio. nã
galcros coruumdicit᷑. Cassidam atus¬
cis nominatam illi enĩ galeam cassĩ
nominant. eredo a capite. apexͦe instimina
galea eminet quo figicur crista. quã g̾ci conũ
norant. Nam conꝰ ẽ curuiata q̃ ingalea ꝓminec.
supra quã cͥste funt. De fo R0.xiii.¬

Expanded text:
ciliciis autem et poliuntur loricae et teciliciis autem et poliuntur loricae et teguntur. De galeis . Cassis de lammina est, galea de coreo. Nam galeros coreum dicitur. Cassidam autem a Tuscis nominatam: illi enim galeam cassim nominant, credo a capite. Apex est quod in summa galea eminet, quo figitur crista; quam Graeci κῶνον vocant. Nam conus est curvatura quae in galea prominet, super quam cristae sunt. De foro .
Abbreviated transcription (Latin):
tundum. de quo uirgls. leua ancile gerebat.
Et ancile dictum abancisione quod sit om̃i
parce ueluti ancisum ⁊o tundũ. Otudius.idq
acile uocant. quod abomĩ parte iecisũ. quẽq
uotes oculis angls omnis abẽ. Peltum seutũ
breuissimũ in mod̃ lunc medie de quibꝰ me¬
minit lib̾ regum. fecit rex salomon ducenta scu.¬
ca de auro puro ⁊ trescentas peltas exaturo ꝓ¬
bato. Scetta scutũ longũ loreum sine ligno qͦ
utuntur afri ⁊ mariri. Dequopoeta. leniã seqp¬
cra tegit. Parma leiua arma sunt. quaũ pariũ
elipetim. Dicitur autem ⁊ testudo scutũ. nam
inmodum testudinis fit cliperis. ẽ ⁊ testuto
scutoram conexio euitiata inirod̾ testubi
animalibus nomina sunt. ut aries. ⁊ saluutiꝰ
Nenmn cireulis ferreis conter tie. squan
est lorica ferrea ex lammis ferteis ⁊ ereis cate¬
nata. c̃ in mod̾ squaine piscis. ⁊ ex cosplendore
squamariun ⁊ smilictidine nimcupata. de

Expanded text:
tundum. De quo Virgilius: Laevaque ancile gerebat. tundum. De quo Virgilius: Laevaque ancile gerebat. Et Ancile dictum ab ancisione, quod sit ab omni parte veluti ancisum et rotundum. Ovidius: Idque ancile vocant, quod ab omni parte recisum. Quaque notes oculis, angulus omnis abest. 4. Pelta scutum brevissimum in modum lunae mediae. Cujus meminit liber Regum: Fecit rex Salomon ducenta scuta de auro puro, et trecentas peltas ex auro probato. 5. Cetra scutum loreum sine ligno, quo utuntur Afri, et Mauri, de quo poeta: Laevas cetra tegit. 6. Parma, levia arma, quasi parva, non clypeus. Dicitur autem et testudo scutum. Nam in modum testudinis fit clypeus. 388 Est et testudo scutorum conexio curvata in testudinis animalibus nomina sumunt, ut aries; et Sallustienim circulis ferreis contexta est. Squama est lorica ferrea ex lamminis ferreis aut aereis concatenata in modum squamae piscis, et ex ipso splendore squanarum et similitudine nuncupata. De
Abbreviated transcription (Latin):
impeta inpingit murum. in mod̾
arietũ pugnantũ. talide enĩ acno¬
dose arboris capitoꝰ ferro uestititr. eaq sus¬
pensa sunib: multoꝵ ad murũ inpellit᷑.
De usde retiorsum ducta: maiori impeta
destinantir sieq erebris ictib concussum
muri latus cedit. eauataĩꝙ urtipit. le fene¬
stram facio contra inpulsu. contra aritis¬
plenus.⁊ ineũ locum dintissus quo ares ꝑcu¬
tit. laxo enim saccoꝵ sinu ictuarietis inlisis
mollitur. duriora enim molliorib facilius edt.
ꝓlutei sunt erates corio. ciudo interte que in
opere fariendo hosti obiciunt᷑. Musculus cu¬
⁊appellattir quasi intirusculus. De clipeis Uni¬
emm siia defensione abhastis ⁊ iaculis corpꝰ
iminit. Cupeus aucẽ dictꝰ ẽ: sentus equitũ.
Seucum appellatũ. eo quod excutiat ase te¬
lorum dictum. ut enĩ celis resistat᷑ clipeuisañ¬
fertur. Umbo ficuti scuiti pars mecliaẽ. quasi
umbilictis. Ancile uocatur secicum broue ⁊ ro¬

Expanded text:
impetu impingit murum, in modum impetu impingit murum, in modum arietum pugnantium; valide enim ac nodose arboris caput ferro vestitur, eaque suspensa funibus, multorum manu ad murum impellitur. Deinde retrorsum ducta, maiori impetu destinatur, sicque crebris ictibus concussum muri latus cedit cavatumque inrumpit ac fenestram facit. Contra inpulsum arietplenus et in eum locum demissus quo aries percutit; laxo enim saccorum sinu ictus arietis inlisus mollitur. Duriora enim mollioribus facilius cedunt. Plutei sunt crates corio crudo intextae, quae in opere faciendo hosti obiciuntur. Musculus cuet appellatus, quasi murusculus. De clypeis . Cenim sua defensione ab hastis et iaculis corpus munit. Clypeus autem peditum est, scutus equitum. Scutum appellatum eo quod a se excutiat telorum fertur. Umbo scuti pars media est, quasi umbilicus. 3. Ancile vocatur scutum breve et ro
Abbreviated transcription (Latin):
est saguta uenenata. artuuim tormentis ex¬
cussa. que dum ad hominem ueneret: uinis
quos figit infiuidit. uñ ⁊ scorpio nom̃ accepit.
gina appellata: eoquod inea mucio uł gladi
us batiletitr. Teca abeo quod aliqurid ircep¬
tum tegat .c. litera ꝓ .g. pomttiri alii gerco
nomine tecam uocari assxrunt. quod ibn re¬
ponatur aliquid. Inde ⁊ bibhioterta librortim
repoñtio dicittr. Dolones sunt nagine lig¬
nee inter quas latet pugio sub baculi sp̃e.
Dolones autem sunt adolo dicti sunt. quod
fattant fallant ⁊ decipiant ferro cũ spẽm
p̃ferant ligni. Hos uuigus g̾co nomine oxos
tiocant .i. acuros. Unde ⁊ aprit medicos acri¬
tris morb axa uocatur. Arcus uocatus eo
quod arceat adu̾saruim. inde ⁊ arces adnͣa
aquib arcent᷑ hostes. Item arcus obsp̃ẽm
iI Da dicta: eo quod ex ea fundan¬
gemis tormenti abemutendo iacla
⁊ emurens. contra balistam: testudo italet. se¬
ries enim fit armorum. ti̾bonib int̾se coi¬
rieti nomen spẽs dedit. eo quod etĩ

Expanded text:
est sagitta venenata arcu, vel tormentis excussa. Quae dum ad hominem venerit, virus, qua figit, infundit; unde et scorpio nomen accepit.gina appellatus bajuletur. Theca ab eo quod aliquid receptum tegat, c littera pro g posita. Alii Graeco nomine thecam vocari asserunt, quod ibi reponatur aliquid. Inde et bibliotheca librorum repositio dicitur. 4. Dolones sunt vaginae ligneae, intra quas latet pugio sub baculi specie. Dolones autem a dolo dicti sunt, quod fallant, et decipiant ferro, cum speciem praeferant ligni. Hos vulgus Graeco nomine oxos vocat, id est, acutos. Unde et apud medicos acutus morbus ὀξεῖα vocatur. 5. Arcus vocatur, eo quod arceat adversarium. Inde et arces dicuntur, a quibus arcentur hostes. Item arcus ob speciem, s. 1. Funda dicta, eo quod ex ea fundangenus tormenti, ab emittendo jaculaemittens. Contra balistam testudo valet: series enim fit armorum, umbonibus inter se coArieti nomen species dedit, eo quod cum
Abbreviated transcription (Latin):
uir: hocẽ ingeniũ. iõ qr sensus sapientis qͥ in¬
uenit omiã incapiteẽ. iõ ⁊ dã arciũ min̾ua dĩ.
qi nichil excellentius ẽ ingenio qͦ regnnt᷑ unit̾a.¬
cto De ueste sacerclotali mnlege .ii.
suent inlege genera. sacerclotalũ uesti¬
mentortim. Podris ẽ sac̾dotał lineacor¬
pori astecta. ⁊ usq ad pedes descendens. und̾ et
numcupata quã uulgo camisiã uocatit. alba¬

Expanded text:
ingenium; ideoque sensus sapientis, qui invenit omnia, in capite est. Ideo et dea artium Minerva dicitur quia nihil excellentius est ingenio, quo reguntur universa. De veste sacerdotali in lege . Octo sunt in lege genera sacerdotalium vestimentorum. Poderis est sacerdotalis linea, corpori adstricta et usque ad pedes descendens; unde et nuncupata; quam vulgo camisiam vocant. Ab
Abbreviated transcription (Latin):
prits dicbis quod⁊ sculpturis ⁊ foraminibas
sit apitis quass scalfoius. enuis diminutitius
scalpellus. terdrum uocatum. aũme ligni qͥ
hinc dictã terebr. quad ut uermis terendo
forat. quasi tereforum uł qiͣ trtiusforaus. la¬
fina dicta quod herendo sorobem facit. Cau

Expanded text:
prus dictus quod scalpturis et foraminibus prus dictus quod scalpturis et foraminibus sit aptus, quasi scalforus. Cuius diminutivum scalpellus. Terebra vocata a verme ligni, qui Hinc dicta terebra quod ut vermis terendo forat, quasi terefora; vel quasi transforans. Tabina dicta quod haere
Abbreviated transcription (Latin):
ex cieta pennis uolauit. ⁊ inciliciam ciciliam
uenit. Curimis dictus. quod uergendo affi¬
cut cirrulum. hiiius modus duplicata linea
tit. que simplex ꝑlatnudinem extensa: fu̾ãt.
Punctus autẽ inmedio cͥcini centitim ag̾ciꝰ
sicinir. incituis medium cingiaꝰ uergunt.
Securis uocatur. eo quod ea arbores sueci¬
dantur quasi suocurris. Item. securis qrasi
semieuris. ẽ enĩ ex una parce acuta altera
sossorra. hic a puid uceres penna uocibatir.
pnnis dicttir quod extitiaq parte habeat
acutam aciem quasi dtuas pennas. Pẽnũ
autem accitum annqui ditebant. Unde ⁊ aui
um qi acure. ⁊ eoce nomen: qtiod ieseriiauir anti¬
quitatem. quia ueteres pinnas dicebant non
pennas. hec ⁊ cdolabra quod habeat duo labra.
nam securs simplexẽ. Dextera uł dextere habi¬
lis. ascia ab astulis dicta quas aligno eximit. cuꝰ
dimimitiuumẽ asciola. Est atitẽ manubrio
breui. ⁊ adu̾sa parte referens. uł simplicẽ mal¬
leum aut cauatum. uł bicorne rastrum. Seal¬

Expanded text:
ta pinnis volavit et in Ciliciam venit. Circinus dictus quod vergendo efficiat circulum. Huius modus duplicata linea fit, quae simplex per latitudinem extensa fuerat. Punctus autem in medio circini centrum a Graecis dicitur; in cuius medium cuncta convergunt. Securis vocatur eo quod ea arbores succidantur, quasi succuris. Item securis quasi semicuris; ex una enim parte acuta est, ex altera fossoria. Haec apud veteres penna vocabatur; pennis dicitur, quod ex utraque parte habeat acutam aciem, quasi duas pennas. Pennum autem antiqui acutum dicebant. Unde et avia acutae. Et ecce nomen quod reservavit antiquitatem; quia veteres pennas dicebant, non pinnas. Haec et dolabra, quod habeat duo labra; nam securis simplex est. Dextralis dexterae habilis. Ascia ab astulis dicta quas a ligno eximit; cuius diminutivum est asciola. Est autem manubrio brevi ex adversa parte referens vel simplicem malleum, aut cavatum, vel bicorne rastrum. Scal
Abbreviated transcription (Latin):
dis equisunt consecrati. ⁊ ip̃i quadrigis p̃¬
sint. Circenses aticem lucdi ideo dicti it ad̃¬
uendo. uł quod ibi non mete nunc mete st̃.
dingladii poncbar tur. quios quadrige c̾cum¬
ium Et inde dicti curenses ab ensib. citea
quos cuirebant. si quid̾ ⁊ inlictore ripas firrmi¬
num cursus agicantes glatios inordine in
npe lutore ponebant. ⁊ erat artis eura ꝑicua
quĩ torquere. Inde ⁊ cͥcenses dicti puitant᷑. qua
de fastigio edis enacat. quod non pucauerant
sibcceto cousecrand̾ quẽ inaꝑto hñt. Et autẽ

Expanded text:
ovis in ludis equi sunt consecrati, et ipsi quadrigis provis in ludis equi sunt consecrati, et ipsi quadrigis praesunt. Circenses autem ludi ideo dicti, undo, vel quod, ubi nunc metae sunt, olim gladii ponebantur quos quadrigae circumibant; et inde dicti Circenses, ab ensibus circa quos currebant. Siquidem et in litore circa ripas fluminum currus agitantes, gladios in ordine in ripae litore ponebant, et erat artis equum circa pericula torquere. Inde et Circenses dicti putantur, quasde fastigio aedis emicat, quod non putaverint sub tecto consecrand
Abbreviated transcription (Latin):
opinantur artem luctandi. ii soꝵ conteni
one monstratam. namq int̾ cet̾as feras. as
solos erigi cong̾ssos. ⁊ fubsibere celiter ac renꝰ¬
ti ⁊ modo manibus cemptare inuicẽ: modo
complexii abigere se se more luctantium.
cant. afrequentia qua celebranitir. siquid
et oitiem cetum atq conuena agona dici.
alii quod in circulis ⁊ quie sunt agonas .i.
sine angło locis ederenitir. nuncupatos
mensitas uiruu. cuisus cełitis. sagutandipi¬
cia. stancti pacientia. ad certamen qͦ uł tibi¬
as incectendi gestus. de morib ꝙͦ de form
decantandi modtilatione terrestͥł qr bel¬
li inatialis p̃tii. ꝑpetiendoꝵ ꝙ supplitiorĩ
certamina.
nis non erat.sed cũ adludos coactas ẽ. natu¬
tiis usus ad demoniorum cultus trans latꝰ ẽ.
Itiꝙ castori ⁊ pollunici deputant᷑. hec spẽs
quib equios amercuito distribtitos historie
docent. S ⁊neptumis eqtiestris ludiẽ. qũe

Expanded text:
opopone monstratam. Namque inter caeteras feras eos solos, et erigi congressos, et subsidere celeriter, ac reverti, et modo manibus tentare invicem, modo complexu abigere sese more luctantium. cant, a freqet omnem coetum atque conventum agona dici; ali quod in circulis et quasi agoniis, id est sine angulo locis, ederentur nuncupatos mensitas virium, cursui celeritas, sagittandi peritia, standi patientia, ad citharam quoque vel tibias incedendi gestus, de moribus quoque, de forma, de cantandi modulatione, terrestris quoque belli et navalis proelii, perpetiendorumque suppliciorum certamina.s non erat; sed quum ad ludus coactus est naturalis usus, ad daemoniorum cultum translatus est. Itaque Castori et Polluci deputantur haec species, quibus equos a Mercurio distributos historiae docent; sed et Neptunus equestris ludi est, que