comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Qui autẽ uult ꝙ hȩc eum non de hu¬
militate sed de conscientia ꝓtulisse: di-¬
cit. Paulus apłs homo erat acuti q.
acris ingenii: & qui ad primos quosq
disputantium conatus. sagaci mente
quȩ erant inferenda p̾nosceret. Uidebat
igitur sepe ex utraq parte sic dici ꝙ tam
uerisimilia in rebus contrariis asseri: ut
ambigere facerent audientẽ. Idcirco ut
homo & ad huc infragili corpusculo
constitutꝰ. circumferebat᷑ quidem om̃i uen¬
to doctrinȩ: sed non elidebat᷑ in saxa. nec
nauis eius gurgitibꝰ implebat᷑. Stabat
quippe in puppi gub̾naculum tenens. &
spumantes hereseon fuictus fidei securi¬
tate frangebat. non tamen intrepidus
ꝙ securus. nec quietus & placidus ꝓ¬
spiciebat uentos hinc inde ꝑflantes. &
sollicita aure captabat. uincebatq contͣ¬
ria: sed non erat illi secura uictoria. Quia
igitur aduersarioꝵ uerba atq rationes
quibus ueritatẽ euertere intebantur ui¬

Expanded text:
Qui autem vult haec eum non de huQui autem vult haec eum non de humilitate, sed de conscientia protulisse, dicit: Paulus apostolus, homo erat acuti et acris ingenii, et qui ad primos quosque disputantium conatus, sagaci mente quae erant inferenda, praenosceret. Videbat igitur saepe ex utraque parte sic dici, et tam verisimilia in rebus contrariis asseri, ut ambigere facerent audientem: idcirco ut homo, et adhuc in fragili corpusculo constitutus, circumferebatur quidem omni vento doctrinae, 618 sed non elidebatur in saxa, nec navis ejus gurgitibus implebatur: stabat quippe in puppi gubernaculum tenens, et spumantes haereseos fluctus, fidei securitate frangebat. Non tamen intrepidus et securus, nec quietus et placidus, prospiciebat ventos hinc inde perflantes, et sollicita aure captabat, vincebatque contraria: sed non erat illi secura victoria. Quia igitur adversariorum verba, atque rationes, quibus veritatem evertere nitebantur, vi
Abbreviated transcription (Latin):
scd̾m humilitatẽ locutus sit an certe
ex parte uidens & ex parte cognosceis
intellexerit quantum a ꝑfecta absit
scientia. & in uera conscientiȩ suȩ
uerba ꝓruperit. Si quis gͥ uult eũ hec
scd̾m humilitatem locutum: illo utetur
exemplo. quando eram paruulus lo¬
quebar ut paruulus. cogitabam ut
paruulus. sapiebam ut paruulus:
quando uero factus sum uir. euacua¬
ui ea quȩ erant paruuli. Alius ue¬
ro ad ista respondeat. comparatione
multoꝵ in ȩtatẽ ꝑfecti uiri apłm
ꝑuenisse: ad ea uͦ quȩ reposita sanctis st̃:
adhuc paruulum nuncupari: siquidẽ
om̃s apłos qui in xp̃o credant paruu¬
los ꝓpħa commemorat dicens. ecce
ego & paruuli quos michi dedit ds̃.
Post hȩc attentius disserendum. ne forte
uere iuxta humilitatẽ non solum par-¬
uulum apłs se esse dixerit: sed fluctuan¬
tem ꝙ omni doctrinarum flatu in di¬
uersa raptatum in fallacia hominum.
in nequitia. ad circũuentionis errorem.

Expanded text:
secundum humilitatem locutus sit: an certe secundum humilitatem locutus sit: an certe ex parte videns, et ex parte cognoscens, intellexerit quantum a perfecta absit scientia, et in vera conscientiae suae verba proruperit. Si quis igitur vult eum haec secundum humilitatem locutum, illo utetur exemplo: Quando eram parvulus, loquebar ut parvulus, cogitabam ut parvulus, sapiebam ut parvulus. Quando vero factus sum vir, evacuavi ea quae erant parvuli . Alius vero ad ista respondeat, comparatione multorum, in aetatem perfecti viri Apostolum pervenisse: ad ea vero quae reposita sanctis sunt, adhuc parvulum nuncupari. Siquidem omnes apostolos qui in Christo credant, parvulos propheta commemorat, dicens: Ecce ego et parvuli quos dedit mihi Deus . Post haec attentius disserendum, ne forte vere juxta humilitatem, non solum parvulum Apostolus se esse dixerit, sed fluctuantem, et omni doctrinarum flatu in diversa raptatum, in fallacia hominum, in nequitia, ad circumventionem erroris.
Abbreviated transcription (Latin):
sortiemur. ita tamen ut ad consũmatã¬
etatẽ plenitudinis xp̃i. om̃ĩs creden¬
tium turba ꝑueniat. & nequaqũã in
dognatibꝰ flucꝰtuans instar pariui¬
loꝵ gurgite incredulitatis feratur
incerto. dum uenti huic inde ꝑflantes.
hereticoꝵ uidelicet siue sapientũ scłi
diuersȩ compugnantesq rationes. nau¬
fragium audientibus aut inferunt
aut minantur. dum alii absq uoluntate
fallaciȩ ea tamen quȩ falsa sunt prȩdi¬
cant: alii uero omni calliditate erroris
laqueos componentes. nos decipere
ꝙ uincere festinant. Cum aũt occurre¬
rint atq ꝑuenerint scĩ in mensuram
supradicti uiri: tunc intelligentes cari¬
tatem xp̃i augebunt in eo om̃ia quȩ
acceperant semina ueritatis. habentes
corporis ȩccłiȩ caput. dñm iũm. Quia
uero ait. ut ultra non simus paruuli
fiuctuantes. & reliqua. se quoq flu¬
ctuantẽ ꝙ. paruulum esse contestans:
retractandum uidetur. utrumne hȩc

Expanded text:
sortiemur: ita tamen ut  Al. tasortiemur: ita tamen ut  Al. tacredentium turba perveniat, et nequaquam in dogmatibus fluctuans, ad instar parvulorum gurgite infidelitatis feratur incerto, dum venti hinc inde perflantes, haereticorum 617 videlicet, sive sapientium saeculi, diversae compugnantesque rationes, naufragium audientibus aut inferunt, aut minantur: dum alii absque voluntate fallaciae, ea tamen quae falsa sunt, praedicant; alii vero omni calliditate erroris laqueos componentes, nos decipere et vincere festinant. Cum autem occurrerint atque pervenerint sancti in mensuram supradicti viri, tunc intelligentes charitatem Christi, augebunt in eo omnia quae acceperant semina veritatis, habentes corporis Ecclesiae caput Dominum Jesum. Quia vero ait: Ut ultra non simus parvuli fluctuantes, et reliqua, se quoque fluctuantem et parvulum esse contestans, retractandum videtur, utrumne haec
Abbreviated transcription (Latin):
& agnitionis filii dĩ in uirum ꝑfectum.
in mensuram ȩtatis plenitudinis xp̃i:
ut ultra non simus paruuli fluctuan¬
tes. & circumlati om̃i uento doctrinȩ in
fallacia hominum & astutia. ad circũ¬
uentionem erroris: ueritatẽ autẽ faci¬
entes. in caritate augeamur in ipso per¬
om̃ia. qui est caput ap̃s.
uerendum quos om̃s dixerit occurre¬
Tre in unitatẽ fidei. utrũnam om̃s ho¬
mines an om̃s scõs: an certe om̃s qui ra¬
tionis capaces sunt. Uidetur autẽ
michi de om̃ibꝰ hominibꝰ dicere. quia
multi uenti doctrinarũ sunt: q. Nlatu
eoꝵ fluctibus concitatis huc atq illuc
homines incerto cursu & uario ferun¬
tur errore. Unde om̃i studio laboran¬
dum. primum in fidei oc currere uni¬
tatem: deinde in eadem unitate ha¬
bere agnitionem filii dĩ. Quoꝵ cum
fuerit secura possessio. paruuli esse ces¬
santes. & mensuram interioris hominis
recipientes quȩ mensura plenitudinis
mensura xp̃i est: ꝑfecti uiri uocabulũ

Expanded text:
in virum perfectum, in mensuram aetatis plenitudinis Christi. Ut ultra non simus parvuli fluctuantes, et circumlati omni vento doctrinae, in fallacia hominum et astutia, ad circumventionem erroris. Veritatem autem facientes in charitate, augeamus in ipso omnia qui est caput Christus. Quaerendum quos omnes dixerit occurrere in unitate fidei: Utrumnam omnes homines, an omnes sanctos, an certe omnes qui rationis capaces sunt? Videtur autem mihi de omnibus hominibus dicere, quia multi venti doctrinarum sunt; et flatu eorum fluctibus concitatis, huc atque illuc homines incerto cursu, et vario feruntur errore. Unde omni studio laborandum, primum in fidei occurrere unitate: deinde in eadem unitate, habere agnitionem Filii Dei. Quorum cum fuerit secura possessio, parvuli esse cessantes, et mensuram interioris hominis recipientes quae mensura plenitudinis, mensura Christi est, perfecti viri vocabulum
Abbreviated transcription (Latin):
negotia. ꝙ in sapientiam scł̃arem: quan-¬
do aut in his quȩ huius mundi sunt.
ꝙ cito transeunt detinemur. aut non
ꝓfutura cognoscimus. Nonne uobis ui-¬
detur inuanitatẽ sensus & obscuritatẽ
mentis ingredi. qui diebus ac noctibus
in dialectica arte torquetur: qui phisicꝰ
ꝑscrutator oculos trans cȩlum leuat. &
tantam metroꝵ siluam in suo studiosus
corde distinguit q congerit: ꝙ ut ad alte¬
ram partẽ transeam qui diuitias ꝑ fas
ꝙ nefas quęrit. qui adulat᷑ regibꝰ heredi¬
tates captat alienas. & opes congregat.
quas in momento cui sit relicturus igno
in greco significat. quam in latino. Despe¬

Expanded text:
negotia, et in sapientiam saecularem: quannegotia, et in sapientiam saecularem: quando aut in his quae mundi hujus sunt, et cito transeunt, detinemur, aut non profutura cognoscimus. Nonne vobis videtur in vanitate sensus et obscuritate mentis ingredi, qui diebus ac noctibus in dialectica arte torquetur: qui physicus perscrutator oculos trans coelum levat, et tantam metrorum silvam in suo studiosus corde distinguit et congerit: et ut alteram partem transeam qui divitias per fas et nefas quaerit: qui adulatur regibus, haereditates captat alienas, et opes congregat, quas in momento cui sit relicturus, ignorin Graeco significat quam in Latino: despe
Abbreviated transcription (Latin):
tellectum ut cognoscerent dm̃ ab alie¬
nati sunt a uia eius. quam aliam absq
xp̃o non nouimꝰ. & in sui cordis ambu¬
lant cecitatẽ: atq utinam peccasse suffi¬
ceret. ꝙ uel sero agerent penitudinem.
damnarentq uitia in quibus iugiter
inhiarunt. essetq remedium resipiscere
post errorem. Nunc uero desperantes
se & in ritum irrationabilium bestiarũ
ceno uoragineq mergentes tradiderunt
impudicitiȩ atq luxuriȩ. oꝑantes qͥcqͥd
corpus uoluit. mens desiderauit. libi¬
do suggessit. Et cum nichil om̃ino
p̃termiserint quod immundum sit:
hoc totum fecere in auaritia. dum nũq̃
luxuriando saturantur. nec eoꝵ termi¬
num habet uoluptas. aut certe ultra
concessam uiri ad fęminã coniunctio¬
nem ad maiora conscendunt. masculi
in masculos turpitudinem opantes. &
mercedem erroris sui in semetipsos reci¬
pientes. Uanitas sensus ꝙ mentis obscu¬
ritas bifariam diuiditur. in scłi huius

Expanded text:
tellectum, ut cognoscerent Deum, abalietellectum, ut cognoscerent Deum, abalienati sunt a via ejus quam aliam absque Christo non novimus et in sui cordis ambulant caecitate. Atque utinam peccasse sufficeret, et vel sero agerent poenitudinem, damnarentque vitia in quibus jugiter inhiarunt, esset remedium resipiscere post errorem. Nunc vero desperantes, se, et in ritum irrationabilium bestiarum, coeno voraginique mergentes, tradiderunt impudicitiae atque luxuriae, operantes quidquid corpus voluit, mens desideravit, libido suggessit. Et cum nihil omnino praetermiserint quod immundum sit, hoc totum fecere in avaritia, dum numquam luxuriando satiantur, nec 621 eorum terminum habet voluptas. Aut certe ultra concessam viri ad feminam conjunctionem, ad majora conscendunt, masculi in masculos turpitudinem operantes, et mercedem erroris sui in semetipsis recipientes. Vanitas sensus, et mentis obscuritas, bifariam dividitur, in saeculi hujus
Abbreviated transcription (Latin):
gaudet membrum membro. ꝙ in al¬
terius ꝓuectione lȩtat᷑ xp̃i corpus.
ȩccłia primitiuoꝵ habitet in cȩlesti
ierłm quam in alio loco apłs matrẽ
scoꝵ uocat. Idcirco ut supra diximus
hec apud nos obscuriora sunt: quia
metaforicos dicuntur in greco. Et cum¬
om̃is metaphora de alia in aliam lin¬
guam tranferatur ad uerbum: quibꝰdã
quasi sentibus orationis sensus & ger¬
mina suffocantur.
oc ergo dico & contestor in dño. ut
non amplius ambuletis sicut & genteᷤ
ambulant in uanitate sensus sui. obscu¬
rati mente. ab alienati a uita dĩ. ꝓpter
ignorantiam quȩ est in illis. propter
cecitatẽ cordis eoꝵ. qui desperantes
semet ipsos tradiderunt impudicitiȩ
oc ergo ait dico uobissauaritiã
ephesiis. uosq contestor. ut quia occur¬
suri estis in mensuram etatis plenitu¬
dinis xp̃i. non ambuletis sicut ambu¬
lant gendes quȩ idolis sunt seruientes.
ꝙ sensu ꝙ mente abutuntur in praua:
quȩ cum ideo acceperint animã &̃ in¬

Expanded text:
membro, et in alterius provectione laetatur, Christi corpus, Ecclesia primitivorum habitet in coelesti Jerusalem, quam in alio loco Apostolus matrem sanctorum vocat . Idcirco ut supra diximus haec apud nos obscuriora sunt, quia μεταφορικῶς dicuntur in Graeco. Et omnis metaphora, si de alia in aliam linguam transferatur ad verbum, quibusdam quasi sentibus, orationis sensus et germina suffocantur. Hoc ergo dico, et contestor in Domino, ut non amplius ambuletis, sicut et gentes ambulant in vanitate sensus sui, obscurati mente, abalienati a via Dei propter ignorantiam, quae est in illis, propter caecitatem cordis eorum. Qui desperantes, semeoc ergo, ait, dico vobis, o Ephesii, vosque contestor, ut quia occursuri estis in mensuram aetatis plenitudinis Christi, non ambuletis sicut ambulant gentes, quae idolis servientes, et sensu et mente abutuntur in prava. Quae cum ideo acceperint animam et in
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ non lux. Qũeadmodum si fugiat ho¬
mo a facie leonis & incurrat in ursũ
& incidat in domum suã. & reclinet
manus suꝑ parietẽ: & mordeat eũ colu¬
ber. Nonne tenebrȩ dies dñi ꝙ non lux.
& caligo non habens splendorem: Quo¬
modo enim non mala ẽ hȩc dies. quȩ te¬
nebris & caligine inuoluit᷑: De qua iohel
quoq ꝓpħa cõmemorat dicens. Canite
tuba in syon. p̃dicate in monte scõ meo.
& confundant᷑ om̃s qui habitant terrã:
qm̃ ad est dies dñi. quia ꝓpe ẽ dies tene¬
brarum & turbinis. dies nebulȩ & cali-¬
ginis. Et sophonias de eadem die loquit᷑
dicens. Prope ẽ dies dñi magna: ꝓpe &
uelox nimis. Uox diei dñi amara. & du¬
ra & fortis. Dies irȩ. dies illa. dies angu¬
stiȩ & necessitatis: & reliqua. Post quȩ
infert. & affuigam homines & ambula-¬
bunt ut cȩci: quia dño peccauerunt.
Ut igitur possit quis in hac die diabo¬
lo resistere. qi ipse est accusator fr̃m nr̃oꝵ.

Expanded text:
t non lux. Quemadmodum si fugiat hot non lux. Quemadmodum si fugiat homo a facie leonis, et incurrat in ursum: et introeat in domum suam, et reclinet manus suas super parietem: et mordeat eum coluber. Nonne tenebrae dies Domini, non lux: et caligo non habens splendorem ? Quomodo enim non mala est haec dies, quae tenebris et caligine involvitur? De qua Joel quoque propheta commemorat dicens: Canite tuba in Sion: praedicate in monte sancto meo: et confundantur omnes qui habitant terram; quoniam adest dies Domini: quia prope est dies tenebrarum et turbinis, dies nebulae et caliginis . Et Sophonias de eadem die loquitur dicens: Prope est dies Domini magna, prope et velox nimis. Vox diei Domini amara, et dura, et fortis: dies irae, dies illa, dies angustiae et necessitatis , et reliqua. Post quae infert: Et affligam homines, et ambulabunt ut caeci: quia Domino peccaverunt . Ut igitur possit quis in hac die diabolo resistere: quia ipse est accusator fratrum nostrorum,
Abbreviated transcription (Latin):
tan quam lector uoluerit de hoc capi-¬
tulo disputatum sit: sed quęso det ue¬
niam difficultati ipsuis loci ꝙ ꝑsonȩ
ephesioꝵ. qui post artes magicas scire
debuerant a quibꝰ fuissent aliqͣndo decepti.¬
deo sumite omĩa arma di: ut possitis
resistere in die malo. ꝙ in uniuersa
oꝑa parati stare.
iem malam aut prȩsens tempus osten¬
dit. de quo supra dixerat. redimentes
tempus qm̃ dies mali sunt. ꝓpt̾ angu¬
stiam ꝙ uitȩ huiꝰ labores. quia non
absq sudore & certamine ꝑuenimꝰ ad
palmã. aut certe consũmationis atq
iudicii. quando diabolus inimicus &
uindex in sua nos cupiet parte retinere.
de qua liberabit᷑ qui intelligit suꝑ ege¬
num & pauperẽ in die enim malo libe.¬
rabit eum dñs. Hȩc ẽ dies. de qua &
in alio loco scriptum ẽ. ecce uenit dies
irȩ dm̃i. & alibi. dies enim dni insana¬
bilis ueniet furoris & irȩ. & rursum.
yȩ desiderantibꝰ diem dñi. ut quid uo¬
bis dies dñi: Et hȩc est tenebrȩ & nox:¬

Expanded text:
tan quam lector voluerit, de hoc capitulo disputatum sit: sed, quaeso, det veniam difficultati ipsius loci et personae Ephesiorum, qui post artes magicas scire debuerant, a quibus fuissent aliquando decepti. Ideo sumite omnia arma Dei, ut possitis resistere in die malo: et universa operati, stare. Diem malam, aut praesens tempus ostendit, de quo supra dixerat: Redimentes tempus, quia dies mali 677 sunt, propter angustiam et vitae hujus labores, quia non absque sudore et certamine pervenimus ad palmam: aut certe consummationis atque judicii, quando diabolus, inimicus et vindex, in sua nos cupiet parte retinere, de qua liberabitur, qui intelligit super egenum et pauperem: In die enim mala liberabit eum Dominus . Haec est dies, de qua et in alio loco scriptum est: Ecce venit, dies irae Domini ; et alibi: Dies enim Domini insanabilis veniet, furoris et irae ; et rursum: Vae desiderantibus diem Domini: Ut quid vobis dies Domini? et haec est tenebrae, e
Abbreviated transcription (Latin):
munita capiantur. ita ꝙ diabolus ꝑ ea
quȩ patere uidet. aut certe non firmi¬
ter clausa quęrit irrumpere. & ad ipsã
arcẽ cordis & animȩ ꝑuenire. Et quid
michi necesse ẽ de pluribus eiꝰ insidiis
dicere: cum ex his & cȩterȩ uersutiarũ eiꝰ
speties cognoscant᷑: Diabolus autẽ nom̃
grecum ẽ: qd̃ interp̃tat᷑ criminator. Iuxta
hebrȩi uero sermonis proprietatẽ. quia
ꝙ tribꝰ zabuloꝵ quandam similitudinẽ
deorsum fluens dici potest: quod scilicet
paulatĩ de uirtute ad uitium fluxerit.
& de celestibꝰ ad terrena corruerit.
uoniam non est nobis colluctatio adu̾¬
⁊ sus carnem & sanguinẽ: sed aduersus pͥn-
cipatus. aduersus potestates. ad u̾sus mun-¬
di rectores tenebrarum harum. ad uersuᷤᷤ
spiritalia nequitiȩ in cȩlestibus.
oN puto paulum scribentẽ ad corinthi¬
os dicere potiusse. non ẽ nobis colluctatio
ptatio uos non apprehendet nisi huma

Expanded text:
munita capiantur; ita et diabolus per ea munita capiantur; ita et diabolus per ea quae patere videt, aut certe non firmiter clausa, quaerit irrumpere, et ad ipsam arcem cordis et animae pervenire. Et quid me necesse est de pluribus ejus insidiis dicere, cum ex his et caeterae versutiarum ejus species cognoscantur? Diabolus autem, nomen Graecum est, quod interpretatHebraei vero sermonis proprietatem, quia et tribus Zabulon quamdam similitudinem deorsum fluens, dici potest, quod scilicet paulatim de virtute ad vitium fluxerit et de coelestibus ad terrena corruerit. Quoniam non est nobis colluctatio adversus carnem et sangucipatus, adversus potestates, adversus mundi rectores tenebrarum harum, adversus spiritualia nequitiae in coelestibus. Non puto Paulum scribentem ad Corinthios dicere potuisse: Non est vobis colluctatio ntatio vos non appre
Abbreviated transcription (Latin):
arcte uirtutẽ nominent: maxime quia
fortitudo corporis uirtus animi existima¬
t᷑ quãꝗͣ. & apud philosophos inter qua¬
tuor uirtutes fortitudo sit posita. qũã utiq
animi & non corporis esse manifestum ẽ.
Quod igit᷑ ait confortamini in dño ꝙ in
potentia uirtutis eiꝰ. totũ sentit᷑ in xp̃o:¬
ut in om̃ibꝰ uirtutibꝰ quȩ suꝑ eo intelli¬
gunt᷑ qui crediderint confortent᷑. Et pru¬
dent̃ post spetialia mandata. quid uiris
& uxoribus. patribꝰ & filiis. chĩis ꝙ seruis
obseruandũ sit: nunc generaliter om̃ib
in commune p̃cipit. ut in dño q̃ in eius
potentia confortati. p̃parent se adu̾sus
diabolum. de quo in consequentibꝰ scribit.
Induite uos omĩa arma dĩ. ut possitis sta¬
re contra uersutias diaboli. Ex his quȩ in¬
fra legimꝰ. & his quȩ in scripturis om̃ibꝰ
de dño saluatore dicunt᷑. manifestissime
compbatur omĩa arma dĩquibꝰ nunc
indui iubemur intelligi saluatorem. ut

Expanded text:
 virtutem nominent: maxime quia fortitudo corporis virtus animi existimatur. Quamquam et apud philosophos inter quatuor virtutes fortitudo sit posita; quam utique animi, et non corporis esse manifestum est. Quod igitur ait: Confortamini in Domino, et in potentia virtutis ejus, totum sentitur in ut in omnibus virtutibus quae super eo intelliguntur. Qui crediderint confortentur. Et prudenter post specialia mandata, quid viris et uxoribus, patribus et filiis, dominis et servis observandum sit, nunc generaliter omnibus in commune praecipit, ut in Domino et in ejus potentia confortati, praeparent se adversum diabolum, de quo in consequentibus scribit. Induite omnia arma Dei, ut possitis stare contra versutias diaboli. Ex his quae infra legimus, et his quae in Scripturis omnibus de Domino Salvatore dicuntur, manifestissime comprobatur, omnia arma  jubetur, intelligi Salvatorem; ut
Abbreviated transcription (Latin):
dum. an hac terra & aere aliquis pingui-¬
or locus sit qui a plerisq appellat᷑ infer¬
nus. in quo hi qui dicuntur inferi com¬
morentur. Quinam uͦ isti sint & quã uel
cognationem uł diuersitatẽ habeant
ad eos qui spiritalia nequitiȩ in cȩlestibꝰ
appellant᷑: non ẽ prȩsentis temporis dispu-¬
tare. Reliquum est. ut quid inter collu¬
ctationẽ carnis &̃ sanguinis. & inter
rectores tenebrarum istarũ & sꝑitalia ne¬
quitiȩ in cęlestibꝰ sit: in duobꝰ apud apłm
manifestiꝰ discamus agminibꝰ. Quando
enĩ uult humanas temptationes hoc ẽ
colluctationẽ carnis & sanguinis indi-¬
care: despiciens eas atq contemnens
loquit᷑. Qͥs nos separabit a caritate di:
Tribulatio an angustia. an ꝑsecutio. an
fames. an nuditas & ꝑiculum & gladiꝰ:¬

Expanded text:
dum, an hac terra et aere aliquis pinguidum, an hac terra et aere aliquis pinguior locus sit, qui a plerisque appellatur Infernus, in quo hi qui dicuntur inferi, commorentur. Quinam vero isti sint, et quam vel cognationem, vel diversitatem habeant, ad eos qui spiritualia nequitiae in coelestibus appellantur, non est praesentis temporis disputare. Reliquum est, ut quid inter colluctationem carnis et sanguinis, et inter rectores tenebrarum istarum, et spiritualia nequitiae in coelestibus sit, in duobus apud Apostolum manifestius discamus agminibus. Quando enim vult humanas tentationes, hoc est, colluctationem carnis et sanguinis indicare, despiciens eas atque contemnens loquitur: Quis nos separabit a charitate Dei: tribulatio, an angustia, an persecutio, an fames et nuditas,
Abbreviated transcription (Latin):
uenire de cęlo. non quod pluuia e cȩlo
ueniat. philosophi quippe aunt. ñ ampliꝰ
quã duobꝰ milibꝰ passuum a terra distare
nubes ex quibꝰ fundant᷑ pluuiȩ. & ym¬
ber irroret: uixta quẽ sensum cataractȩ
quoq cęli in diluuio aꝑtȩ esse referuntur.
Uerũtam̃ quanto quis peior fuerit: tan¬
to uicinior erit terrȩ locis. & pinguiori sub¬
stantiȩ. Siquidẽ & terrȩ & circũdatꝰ nubi
bꝰ aer habent pinguedinẽ suam. Aiunt
quida. & animas corporibꝰ lib̾atas si at¬
tenuatȩ fuerint in p̃senti uita & lunate.¬
& ut ita dicã acR Nce cõc̃ atq uirtutũ in
subtile corpꝰ attritȩ ñ habitaturaᷤ in pingui¬
oribꝰ locis. sed dõ qui incorporeus ẽ uicinã
fore: si uero tales fuerint de quibꝰ dici
possit. filii hominum usq quo graui seu
pingui corde. scdm crassitudinis suȩ pon-¬
dus ad infima detrahi. & pinguedine p̃¬
grauari. Post hoc & illud pariter disseren¬

Expanded text:
venire de coelo: non quo pluvia e coelo venire de coelo: non quo pluvia e coelo veniat. Philosophi quippe aiunt, non amplius, quam duobus millibus passuum a terra distare nubes, ex quibus fundantur pluviae, et imber irroret. Juxta quem sensum cataractae quoque coeli in diluvio apertae esse feruntur. Verumtamen quanto quis pejor fuerit, tanto vicinior erit terrae locis, et pinguiori substantiae. Siquidem et terra, et circumdatus nobis 676 aer habent pinguedinem suam: Aiunt quidam et animas corporibus liberatas, si attenuatae fuerint in praesenti vita, et lima, ut ita dicam, ἀσκήσεως atque virtutum, in subtile corpus attritae, non habitaturas in pinguioribus locis: sed Deo, qui incorporeus est, vicinas fore. Si vero tales fuerint, de quibus dici possit; Filii hominum, usquequo gravi, sive pingui corde , secundum crassitudinis suae pondus ad infima detrahi, et pinguedine praegravari. Post hoc et illud pariter disseren
Abbreviated transcription (Latin):
ta terrena tenebrȩ nuncupent᷑. lux qͥppe
lucet in tenebris & tenebrȩ eam non
comp̃henderunt: aut animȩ lumen s
sensus terrenum corpus & corpus mortiᷤ
& humilitatis obumbret. oꝑiat & obcȩcet.
Sciamus autẽ quod excepto p̾senti loco
nec in ueteri nec in nouo testamento¬
res umquã legerimꝰ. Quod nom̃ iccirco
paulus apłs finxit: quia necesse habebat
ad ephesios disputans rebus nouis &
in uisibilibꝰ noua nomina coaptare. Ad¬
huc ꝓpter hoc quod ait in cęlestibꝰ quia
uidetur ambiguum: dicendum sub audi¬
ri posse illud ad om̃ia ut sit non ẽ nobis
colluctatio aduersum potestates in cęle¬
stibꝰ & rectores tenebrarum istarũ in cę
lestibꝰ. & sꝑitalia nequitiȩ in cęlestibꝰ. & ñ
tantũ aduersus sp̃italia nequitiȩ in cęle¬
stibꝰ. maxime si intelligimꝰ ut iã supra ex¬
positum ẽ. quomͦ cęlestia nominent᷑ ꝓpter
uolucres cęli. & quod in usu dicit᷑ pluiuia

Expanded text:
ta terrena, tenebrae nuncupentur lux quippe ta terrena, tenebrae nuncupentur lux quippe lucet in tenebris, et tenebrae eam non comprehenderunt , aut animae lumen et sensus, terrenum corpus, et corpus mortis, et humilitatis obumbret, operiat et obcaecet. Sciamus autem quod, excepto praesenti loco, nec in veteri, nec in novo Testamentres, umquam legerimus: quod nomen idcirco Paulus apostolus finxit: quia necesse habebat ad Ephesios disputans, rebus novis et invisibilibus nova nomina coaptare. Adhuc propter hoc quod ait in coelestibus, quia videtur ambiguum, dicendum, subaudiri posse illud ad omnia, ut sit sensus: Non est nobis colluctatio adversus potestates in coelestibus, et rectores tenebrt spiritualia nequitiae in coelestibus; et non tantum, adversum spiritualia nequitiae in coelestibus. Maxime si intelligimus ut jam supra expositum est quomodo coelestia nominentur propter volucres coeli, et quod in usu dicitur, pluviam
Abbreviated transcription (Latin):
randum. ut qui semel auduumꝰ ego
elegi uos de isto mundo. iam ñ estis
de isto mundo. si enĩ essetis de mun¬
do mundꝰ quod suum esset amaret:
non redeamꝰ ad mundum ne subicia¬
mur ei. sed crucifigat᷑ nobis mundus
& nos ei. ut rector lucis ĩc ꝓprio nos
mundo copulet. ꝙ sub patris esse faciat
ditione erutos de spiritalis nequitiȩ po¬
testate. & de cȩlo eoꝵ qͦd transiturum ẽ.
nec dĩ sedes appellari potest. Impiũ qͥppe
ẽ. ut sꝑitalia nequitiȩ in cęlestibꝰ eum cȩ-¬
lum tenere credant᷑ de quo loquit᷑ d̾s.
cęlum michi thronꝰ ẽ. Itaq qui intelli¬
git quanta in isto mundo nobis p̃senti¬
bꝰ ꝙ absentibꝰ fiant dum ea uidere non
possumꝰ siue ꝓpter corpus humilitatis
nr̃ȩ hoc fragile atq terrenũ quo ani¬
ma in uoluit᷑. siue quia carnalibꝰ oculis
subtilior natura ñ panditi hic uidebit
quȩ sint tenebrȩ quȩ ab apło nunc
dicantur. quo scilicet aut tota ista ui¬

Expanded text:
randum, ut qui semel audivimus: Ego randum, ut qui semel audivimus: Ego elegi vos de isto mundo: jam non estis 675 de isto mundo: si enim essetis de mundo, mundus quod suum esset, amaret , non redeamus ad mundum, nec subjiciamur ei: sed crucifigatur nobis mundus, et nos ei, ut rector lucis, Jesus proprio mundo nos copulet, et sub Patris esse faciat ditione, erutos de spiritualis nequitiae potestate, et de coelo eorum quod transiturum est, nec Dei sedes appellari potest. Impium quippe est, ut spiritualia nequitiae in coelestibus, eum coelum tenere credantur, de quo loquitur Deus: Coelum mihi thronus est . Itaque qui intelligit quanta in isto mundo, nobis et praesentibus, et absentibus fiant: dum ea videre non possumus, sive propter corpus humilitatis nostrae hoc fragile atque terrenum, quo anima involvitur, sive quia carnalibus oculis subtilior natura non panditur: hic videbit quae sint tenebrae quae ab Apostolo nunc dicantur: quod scilicet aut tota vita is
Abbreviated transcription (Latin):
opponere. Et quomͦ scriptum ẽ. ñ enĩ
ẽ potestas nisi adõ: Qd̃ si de hominibꝰ
dicit᷑: quantomagis de his qui st̃ subti¬
lioris meliorisq naturȩ: Nec statim qͥ
hoc sentiat blasphemiȩ eum crimen in¬
currete: quia unusquisq iuxta suam
uoluntatẽ diuersa ministeria sortitus
sit. Quomodo enĩ in urbibus eos qui
aliquid commisere flagitii uidemꝰ. uł
bestias alere. uel secare marmora. uel
mundare spurcitias eloacarum. uel
p̃esse gladiatoribꝰ & fundendo reoꝵ
sanguini destinari. ita dȩmones ex ꝑ¬
prii arbitrii lib̾tate insidiarũ. fraudi¬
um. scelerum. atq ꝑuirii. & reliqũa
uitiorum ꝓuintiam esse sortitos: ut
sint rectores tenebrarum quia esse lucis
principes noluerunt. Hi ergo rectores
mundi atq tenebrarum. cum aduersus
aliquẽ colluctantes supplantauerint eũ.
fecerintq corruere: statĩ illum suo mun¬
do &. suis tenebris quibꝰ principant᷑
adnectunt. Ob quam causam fortiꝰ labo¬

Expanded text:
opponere, et quomodo scriptum est: Non est opponere, et quomodo scriptum est: Non est enim potestas, nisi a Deo ? Quod si de hominibus dicitur, quanto magis de his qui sunt subtilioris meliorisque naturae? Nec statim qui hoc sentiat, blasphemiae eum crimen incurrere: quia unusquisque juxta suam voluntatem diversa ministeria sortitus sit. Quomodo enim in urbibus eos qui aliquid commisere flagitii, videmus vel bestias alere, vel secare marmora, vel mundare spurcitias cloacarum, vel praeesse gladiatoribus, et fundendo reorum sanguini destinari: ita et daemones ex proprii arbitrii libertate, insidiarum, fraudum, scelerum, atque perjurii, et reliquam vitiorum provinciam esse sortitos, ut sint rectores tenebrarum, quia esse lucis principes noluerunt. Hi ergo rectores mundi atque tenebrarum, cum adversum aliquem colluctantes supplantaverint cum, fecerintque corruere, statim illum suo mundo et suis tenebris quibus principantur, annectunt. Ob quam causam fortius labo
Abbreviated transcription (Latin):
aduersũ sꝑitalia nequitiȩ quȩ habitaq̃
in celestibꝰ: ñ quo dęmones in cȩlestibus
cõmorent᷑. sed quo supra nos aer hoc no¬
men acceꝑit. unde ꝙ aues quȩ uolitañ
ꝑ aerẽ uolucres cȩli esse dicuntur. Nam
ꝙ in alio loco de dȩmonibus quod in
aere isto uagent᷑: apłs ait. In quibꝰ ambu¬
lastis aliquando iuxta scłm mundi istiꝰ.¬
scđm principem potestatis aeris sp̃s: qui
nunc oꝑatur in filiis diffidentiȩ. Hȩc au¬
tẽ om̃ium doctorum opinio ẽ: quod aer
iste qui cęlum & terrã mediꝰ diuidens
in ane appellat᷑: plenus sit contrariis for¬
titudinibꝰ Post hȩc retractandum. a qͦ
principatꝰ & potestates. ꝙ rectores tene¬
brarum mnundi. & spiritalia nequitiȩ in
cȩlestibꝰ. ut hoc sint. acceꝑint potestatẽ.
Et quidẽ dicat alius. apostatã diabolũ
satellitibꝰ suis diuersa officia cõmisisse.
ꝙ non eẽ harũ distributionum auctorẽ
dm̃. Cui potest illud diligens lector

Expanded text:
adversum spiritualia nequitiae, quae habitant in coelestibus: non quo daemones in coelestibus commorentur, sed quo supra nos aer, hoc nomen acceperit. Unde et aves quae volitant per aerem, volucres coeli esse dicuntur. Nam et in alio loco de daemonibus quod in aere isto vagentur, Apostolus ait: In quibus ambulastis aliquando juxta saeculum mundi isti principem potestatis aeris spiritus, qui nunc operatur in filios diffidentiae . Haec autem omnium doctorum opinio est, quod aer iste qui coelum et terram medius dividens, inane appellatur, plenus sit contrariis fortitudinibus. Post haec retractandum, a quo principatus, et potestates, et rectores tenebrarum mundi, et spiritualia neguitiae in coelestibus, ut hoc sint, acceperint potestatem. Et quidem dicat alius, apostatam diabolum satellitibus suis diversa officia commisisse, et non esse harum distributionum auctorem Deum. Cui potest illud diligens lector
Abbreviated transcription (Latin):
eorum. qui nunc rectores mundi tenebra¬
rumq dicuntur: malos uero homines
spiritales nequitias in cęlestibꝰ demon¬
strasse. S uidetur nobis apłs aliis u̾bis
hȩc dicere. Oephesii quȩ de prȩliis isra-¬
helis adu̾sum nationes legitis. uident᷑
quidem sonare carnẽ uel sanguinẽ. uerbi
grã egyptiorum. idumeoꝵ ammonitarũ.
moabitarum. & gentiũ cȩterarũ: sed si
uultis uere scire. cognoscite quia illa
uniuersa figuralit̾ contingebant illis.
scripta sunt autẽ ꝓpter nos in quos fi¬
nes seculoꝵ decuturrerunt: ut intelliga¬
mꝰ ex illis ñ esse nobis pugnam adu̾sus
carnẽ & sangiunẽ. sed ad u̾sus spiritales
quasdam & inuisibiles potestates. adu̾¬
sus rectores harum tenebrarum harũ.

Expanded text:
eorum qui nunc rectores mundi, tenebraeorum qui nunc rectores mundi, tenebrarumque dicuntur: malos vero homines spirituales nequitias in coelestibus demonstrasse. Et videtur nobis Apostolus aliis verbis haec dicere: O Ephesii, quae de praeliis Israelis adversum nationes legitis, videntur quidem carnem sonare vel sanguinem, verbi gratia, Aegyptiorum, Idumaeorum, Ammonitarum, Moabitarum, et gentium caeterarum: sed si vere vultis scire, cognoscite quia illa universa figuraliter contingebant illis . Scripta sunt autem propter nos, in quos fines saeculorum decurrerunt, ut intelligamus ex illis, non esse nobis pugnam adversum carnem et sanguinem, sed adversus spirituales quasdam et invisibiles potestates, adversus recto
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ grande. si ut illi aiunt luctans aut
suꝑarit aut uictus sit: Sed iuxta ratio¬
nabilem & conuenientẽ patriarchȩ
luctam. talem illi colluctationẽ fuisse
credendum ẽ: quale hi habent qui posst̃
dicere. non ẽ nobis colluctatio aduerso
carnẽ & sanguinẽ. Nec necesse ẽ totũ
nunc loci illius excutere sacramentum:
cum in suo loco pleniꝰ si uixero disseren
qua aurtoritate quȩ minime scripta
sunt publicarit: ꝙ conicimꝰ ex his quȩ
de pręliis & singulari certamine. uerbi
causa dauid aduersỹ goliath. ꝙ fili¬
oꝵ isrł contra alienigenas ꝙ cȩteras
gentes scripta sunt in lege. & in iñru.¬
& in libro uidicum. & Regnoꝵ. & para¬
lipomenonis altiꝰ intellexisse apłm &
spiritale bellum sensisse de carneo. qͦ
pugnantes uicti sint siue suꝑarint: &¬
satrapas quidem uniꝰcuiꝰq loci suꝑna¬
rum fuisse indicia potestatum. reges
autẽ gentium singularum imagines

Expanded text:
enim grande, si, ut illi aiunt, luctans aut enim grande, si, ut illi aiunt, luctans aut superarit, aut victus sit? Sed juxta rationabilem et convenientem patriarchae luctam, talem illi colluctationem fuisse credendum est, qualem hi habent qui possent dicere: Non est nobis colluctatio adversus carnem et sanguinem. Non necesse est totum nunc loci illius excutere sacramentum, cum in suo loco, si vixero, plenius disserendqua auctoritate quae minime scripta sunt, publicarit. Et conjicimus ex his quae de praeliis et singulari certamine, verbi 673 causa, David adversum Goliam, et filiorum Israel contra alienigenas, et caeteras gentes, scripta sunt in Lege, et Jesu, et libro Judicum, et Regnorum, et Paralipomenon, altius intellexisse Apostolum ; et spirituale bellum sensisse de carneo, quo pugnantes victi sint, sive superarint, et satrapas quidem uniuscujusque loci, supernarum fuisse indicia  Al. judicia potestatum: reges autem gentium singularum, imagines
Abbreviated transcription (Latin):
citiis & int̾ homines odia concitare. Qa
uult ergo aiunt apłs nos docere. non ex
natura corꝑis & materia carnis ꝙ sangͥ¬
nis. hȩc uitioꝵ genera ꝓcreari. sed in stin¬
ctu dęmonum: ꝓpt̾ea ait. ñ ẽ nobis collu¬
c̾tatio aduersꝰ sanguinẽ ꝙ carnẽ. sed
adu̾sꝰ principatus & potestates. q. reliqua.
Ideo autẽ nc̃ eoꝵ qͥ magicis infelices arti¬
bꝰ feruiunt & facere ista ꝑhibentur. in
medium exempla ꝓtulimꝰ: ut retunda¬
mꝰ eorum opinionẽ qui putant om̃ĩa
uitia esse carnis ꝙ fanguinis. & nullã
habere dȩmones potestatẽ ut nos inci¬
dent ad peccatum. Talem luctationem
putamus & iacob fuisse. quod scilicet
ñ aduersũ carnem ꝙ sanguinẽ con¬
tenderit. quando remansit solus & lu¬
ctabat᷑ cum eo homo adiuuans eum &
corroborans adu̾sus alium sudore nimio
dimicantẽ. Et simul uide ne forte ridicu¬
li sint qui arbitrantur in ritu luctan¬
tium tota iacob nocte luctatũ. Quid

Expanded text:
citiis, et inter homines odia concitare. Quia citiis, et inter homines odia concitare. Quia vult ergo, aiunt, Apostolus nos docere: non ex natura corporis, et de materia carnis et sanguinis, haec vitiorum genera procreari, sed instinctu daemonum; propterea ait: Non est nobis colluctatio adversus sanguinem et carnem, sed adversus principatus et potestates, et reliqua. Ideo autem nunc eorum qui magicis infelices artibus serviunt, et facere ista perhibentur, in medium exempla protulimus, ut retundamus eorum opinionem, qui putant omnia vitia esse carnis et sanguinis, et nullam habere daemones potestatem, ut nos incitent ad peccatum. Talem luctationem et Jacob putamus fuisse, quod scilicet non adversum carnem et sanguinem contenderit , quando remansit solus, et luctabatur cum eo homo, adjuvans eum, et corroborans adversum alium, sudore nimio dimicantem. Et simul vide, ne forte ridiculi sint qui arbitrantur in ritum luctantium, tota Jacob nocte luctatum. Quid
Abbreviated transcription (Latin):
ascenderit suꝑ nos: iuxta quod scriptũ ẽ
locum non demus ei. Dicat quispiam hoc
quod ait. non est nobis colluctatio adu̾¬
sus sanguinẽ & carnẽ. sed aduersus pͥn¬
cipatus & potestates & cȩtera quȩ sequun¬
t᷑ ideo dici: ut doceamur ne ea quidẽ quȩ
nobis ministrari uitia putamꝰ ex carne.
carnis esse uł sanguinis. sed a quibusdam
spiritalibꝰ nequitiis suggeri. Sunt enĩ qͥd̾̃ã
demones. amoribꝰ & amatoriis canticis ser¬
uientes: ut ꝓpħa quoq cõ memorat dic̃s.
spũ fornicationis seducti sunt. Nam q
barbara quȩdam nomina eoꝵ ẽẽ dicunt᷑.
ut sepe confessi st̃ hi quos uere uulgus
maleficos uocat. ꝙ in cantationes ꝙ p̃ces.
& colores uarii ꝙ diuersa uel metallo¬
rũ genera uel ciboꝵ ad quȩ inuocati
assistere demones. ꝙ infelices animas ca-¬
pere memorant᷑: alii uero iracundias ꝙ fu¬
rores. & bella cõmittere. alii p̃esse inimi-¬

Expanded text:
ascenderit super nos, juxta quod scriptum est, ascenderit super nos, juxta quod scriptum est, locum non demus ei. Dicat quispiam hoc quod ait: Non est nobis colluctatio adversus sanguinem et carnem, sed adversum principatus et potestates , et caetera quae sequuntur, ideo dici, ut doceamur, ne ea quidem quae nobis ministrari vitia putamus ex carne, carnis esse vel sanguinis, sed a quibusdam spiritualibus nequitiis suggeri. Sunt enim quidam daemones amoribus et amatoriis canticis servientes, ut Propheta quoque commemorat dicens: Spiritu fornicationis 672 seducti sunt . Nam et barbara quaedam nomina eorum esse dicuntur, ut saepe confessi sunt hi quos vere vulgus maleficos vocat, et incantationes, et preces, et colores varii, et diversa vel metallorum genera, vel ciborum, ad quae invocati assistere daemones, et infelices animas capere memorantur. Alii vero iracundias, et furores, et bella committere: alii praeesse inimi
Abbreviated transcription (Latin):
ptari uos suꝑ id quod potestis. Estimo
quippe ad uersus carnem & sanguinẽ
esse certamina. quȩ ibi temptationes ap¬
pellant᷑ humanȩ: quando caro concu
oꝑa sua. fornicationẽ. immunditiã. luxu¬
riam. idolatriã. inimicitias. contentioneᷤ.
emulationes. iras. rixas. dissensiones. hereses.
insidias. ebrietates. comessationes. & reliqͣ
his similia. Porro non ẽ humana tẽpta¬
tio nec aduersus carnem ꝙ sanguinem
pugnare. quando aut ipse sat̾anas tranᷤ¬
figuratus in angłm lucis ꝑsuadere nitit᷑.
ut eum angłm luminis arbitremur. aut
aliquid hoꝵ simile facit. in omni uirtute.
signis & portentis mendacibꝰ: in omni
deceptione iniquitatis. Nam cũ aliquẽ
illaqueauerit inimicus ut recipiat se &
loquat᷑ in eo. hȩc dicit dñs: non quasi
caro & sanguis eũ decipit. aut quasi hu¬
mana temptatio. sed quasi principatus.
potestas. rector tenebrarum ꝙ nequitia
spiritalis. Quam obrem non demꝰ locũ
diabolo: sed ꝙ si sp̃s potestatẽ habentis

Expanded text:
tari supra id quod potestis . Existimo quippe adversus carnem et sanguinem esse certamina, quae ibi tentationes appellantur humanae, quando caro concupopera sua, fornicationem, immunditiam, luxuriam, idololatriam, inimicitias, contentiones, aemulationes, iras, rixas, dissensiones, haereses, insidias, ebrietates, comessationes et reliqua his similia. Porro non est humana tentatio, nec adversus carnem et sanguinem pugna, quando aut ipse Satanas transfiguratus in Angelum lucis, persuadere nititur, ut eum Angelum lucis arbitremur, aut aliquid horum simile facit, in omni virtute, signis et portentis mendacibus, in omni deceptione iniquitatis. Nam cum aliquem illaquearit inimicus ut recipiat se, et loquatur in eo, haec dicit Dominus, non quasi caro et sanguis eum decipit, aut quasi humana tentatio, sed quasi principatus et potestas, rector tenebrarum et nequitia spiritualis . Quamobrem non demus locum diabolo, sed et si spiritus potestatem habentis
Abbreviated transcription (Latin):
do uero docere nos uult de aduersariis
potestatibꝰ & rectoribꝰ tenebrarum & sꝑi-¬
talibꝰ nequitię in cęlestibꝰ: ab alio quasi
capite sumit exordium & dicit Certus
sum enĩ. quia neq mors. neq uita. neq
angłi neq principatꝰ. neq presentia. neq
futura. neq fortitudo neq altitudo neq¬

Expanded text:
e nos vuit de adversariis potestatibus, et rectoribus tenebrarum, et spiritualibus nequitiae in coelestibus, ab alio quasi capite sumit exordium, et dicit: Certus sum enim, quia neque mors, neque vita, neque angeli, neque principatus, neque praesentia, neque futura, neq
Abbreviated transcription (Latin):
nis in presenti scło fieri estimet: cȩterũ
ꝑfectam consũmatamq nouitatem.
necdum in isto putet scło posse com¬
pleri: & quomodo nunc ꝑ speculum
uidemus in enigmate. tunc autẽ facie
ad faciem. sic & instaurationem noui
hominis plene ꝑfecteq complendam.
cum cȩ̨lestia terrenaq fuerint copulata.
& in uno spũ & sensu. eademq sententia.
accesserimus ad patrem. Nescio quid
tale ꝙ in alia epła. siquis tamen eand̾e
recipit: prudentibus quibusq lectoribꝰ.
PaUIUE subindicat dicens. Hi omnes
testimonium accipientes fidei non retu¬
lere ꝓmissionẽ: dõ ꝓ nobis melius quid
ꝓuidente. ut non absq nobis consũma-¬
rent᷑. Propterea & uniuersa creatura
congemiscit nobiscum: qui in taber-¬
naculo isto ingemiscimꝰ. & condolet: qͥ
a tuore di in utero concepimus &
filioꝵ d̃i. ut de uanitate seruicutis cui
nunc subiecta ẽ liberetur. & fiat unus
pastor & unus grex: ꝙ oratio dñi com¬

Expanded text:
nis in praesenti saeculo fieri existimet. Caeterum nis in praesenti saeculo fieri existimet. Caeterum perfectam consummatamque novitatem, necdum in isto putet saeculo posse compleri. Et quomodo nunc per speculum videmus in aenigmate, tunc autem facie ad faciem : sic et instaurationem novi hominis tunc plene perfecteque complendam, cum coelestia terrenaque fuerint copulata, et in uno spiritu, et sensu eademque sententia, accesserimus ad Patrem. Nescio quid tale et in alia Epistola si quis tamen eam recipit prudentibus quibusque lectoribus Paulus subindicat, dicens: Hi omnes testimonium accipientes fidei, non retulerunt promissionem, Deo pro nobis melius quid providente: ut non absque nobis consummarentur . Propterea et universa creatura congemiscit nobiscum, qui in tabernaculo isto ingemiscimus, et condolet, qui a timore Dei in utero concepimus etfiliorum Dei: ut de vanitate servitutis, cui nunc subjecta est, liberetur, et fiat unus pastor et unus grex: et Oratio Domini com
Abbreviated transcription (Latin):
ad illa retraxerit dognata. ad quorum
typum & imaginem moyses quȩ essent
in tabernaculo fabricanda conspexit atq
ita fieri ut crux dñi non solum terrȩ
sed ꝙ cȩlo ꝓfuerit. non tantum homi¬
nibus sed & angłis. ꝙ om̃is creatura
dñi sui cruore mundata sit. Quod autẽ
ait ut duos conderet in semet ipso. in
unum nouum hominem. & quod ma-¬
gis uidetur suꝑiori de iudȩis atq genti¬
bus sensui conuenire. sic suȩ intelligen¬
tiȩ coaptauit. ut dicat hominem uixta
imaginem & similitudinem dĩ factum.
eandem post reconciliationẽ formã re-¬
cepturum. quam & nunc angłi habent.
& ipse ꝑdiderit. Nouum autẽ homi¬
nẽ esse dicit. qui cotidie renouatur. ꝙ
habitaturꝰ est in nouo mundo. quando
erit cȩlum nouum & terra noua. ꝙ bibi¬
turus ẽ calicem iiũ nouum in regnti
di: & cantaturus canticum nouum.
debit. Illud quoq quod alibi scribit᷑.
ecce facio noua quȩ nunc orientur.
sic sentiet ut pricipium in nouatio¬

Expanded text:
ad illa retraxerit dogmata, ad quorum typum et imaginem Moyses quae essent in tabernaculo fabricanda conspexit, atque ita fieri, ut crux Domini non solum terrae, sed et coelo profuerit; non solum hominibus, sed et angelis; et omnis creatura Domini sui cruore purgata sit. Quod autem ait: Ut duo conderet in semetipso in unum novum hominem, et quod magis videtur superiori de Judaeis atque gentilibus sensui convenire: sic suae intelligentiae coaptabat, ut dicat hominem juxta imaginem et similitudinem Dei factum, eamdem post reconciliationem formam recepturum, quam et nunc angeli habent, et ipse perdiderit. Novum autem hominem esse dicit, 583 qui quotidie renovatur, et habitaturus est in novo mundo, quando erit coelum novum et terra nova , et bibiturus est calicem Jesu novum in regno Dei , et cantaturus canticum novum debit. Illud quoque quod alibi scribitur: Ecce facio nova quae nunc orientur , sic sentiet, ut principium innovatio
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ his qui in cęlis. & cȩtera quȩ in eo¬
dem dicuntur loco: non putabit nos
qui iuxta sp̃m isrł uocamur fuisse
longe. ꝙ iudeos qui tantummodo
ifrł nuncupent᷑ in carne fuisse. ꝓpe. ꝙ.
hanc totam intelligentiam ad angłos
uirtutesq cȩlestes. ꝙ ad animas tempe¬
rabit humanas. quod in suo xp̃c san¬
guine terrena ꝙ cȩlestia copularit. quȩ
inter se antea dissidebant ꝙ bonus
pastor morbidam ad montes reuectans¬
ouem. fecerit esse cum cȩteris: dragmã¬
q quȩ perierat. dragmis quȩ saluȩ
fuerant copularit. & moysen spiritalia

Expanded text:
et his quae in coelis, et caetera quae in eoet his quae in coelis, et caetera quae in eodem dicuntur loco, non putabit nos, qui juxta spiritum Israel vocamur fuisse longe: et Judaeos, qui tantummodo Israel nuncupentur in carne, fuisse prope. Et hanc totam intellivirtutesque coelestes, ad animas temperabit humanas, quod in suo Christus sanguine et terrena et coelestia copularit, quae inter se antea dissidebant; et bonus pastor morbidam ad montes revectansovem, fecerit esse cum caeteris; drachmamque perditam drachmis quae salvae fuerant copularit , et manda
Abbreviated transcription (Latin):
telligi potest: quia crux id est cͣtayroc.
iuxta grecos. generis masculini ẽ. Lex
quoq mandatoꝵ subuersa ẽ in dogma¬
tibus: postquam circumcisio & sabba¬
tismus qui relictus est popło di. ꝙ
pascha & pentecosten. ꝙ non apparere
in conspectu dĩ uacuum. sunt altius
intellecta qũa resonant: & ab occiden¬
te littera recedentes. cȩpimus uiuifi¬
cantem spm̃ sequi. Quod autẽ ait. ueni¬
ens ȩuangłirauit pacem uobis uobis
qui longe. hoc est gentilibꝰ & pacẽ his
qui ꝓpe id est uidȩis: uidetur michi
de isaia aliis uerbis testimonium ꝓtu¬
lisse. &. scripturȩ sententia abusum qͣsi
sua. Scriptum est quippe in eo. uias
eius uidi ꝙ sanaui eum. & consola¬
tꝰ sum eum. & dedi ei consolationem
ueram. pacem suꝑ pacem. his quilon¬
ge erant. ꝙ his qui ppe. Et hȩc quidem
iuxta uulgatam interpretationẽ dicta
sint. Cȩterum qui illud apłi legit de
xp̃o memorantis. pacem faciens ꝑ san¬
guinem crucis suȩ. his qui in terra erãt.

Expanded text:
telligi potest, quia crux, id est, σταυρὸς, juxta Graecos generis masculini est. Lex quoque mandatorum subversa est in dogmatibus: postquam circumcisio, et sabbatismus, qui relictus est populo Dei, et Pascha, et Pentecoste, et non apparere 582 in conspectu Dei vacuum, sunt altius intellecta quam resonant, et ab occidente littera recedentes, coepimus vivificantem spiritum sequi. Quod autem ait: Veniens evangelizavit pacem vobis qui longe, hoc est, gentibus, et pacem his qui prope, hoc est, Judaeis, videtur mihi de Isaia aliis  Al. his verbis testimonium protulisse, et Scripturae sententia abusum quasi sua. Scriptum est quippe in eo: Vias ejus vidi, et sanavi eum, et consolatus sum eum, et dedi ei consolationem veram: pacem super pacem his qui longe erant, et qui prope . Et haec quidem juxta Vulgatam interpretationem dicta sint. Caeterum qui illud Apostoli legit, de hristo memorantis: Pacem faciens per sanguinem crucis suae, his quae in terra erant,
Abbreviated transcription (Latin):
a phariseis. qui uidebantur legis habe¬
re notitiam. dĩq templum legalibus
ȩdificare mandatis: & assumptus a dõ
in angularẽ lapidem. ut duos parietes
ipse medius contineret. & ꝑ illum ut̃q
popłs ad dm̃ haberet accessum. Iste an¬
gularis lapis non credentibus lapis
offensionis est. ꝙ petra scandali: super
quem qui ceciderit quassabitir: super
quem uero ipse corruerit comminuet eũ.

Expanded text:
a Pharisaeis, qui videbantur 586 Legis habea Pharisaeis, qui videbantur 586 Legis habere notitiam, Deique templum legalibus aedificare mandatis: et assumptus a Deo in angularem lapidem, ut duos parietes ipse medius contineret: et per illum uterque populus ad Deum haberet accessum. Iste angularis lapis, non credentibus lapis offensionis est, et petra scandali: super quem qui ceciderit, quassabitur; super quem vero ipse corruerit, comminuet eum