comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uersos uelit saluos fieris inagnitionem ueritatir
uenire. Iamhie proferunt testimonia quibus di¬
endduni in serpturarumcdortatio a doboedi¬
endum incitat hominum uoluntates : Quie xli¬
bero arbitrio. Aut faciant quac iubentur aut
negligant: Et consequens putant : ut quia prȩua¬
ncator ideodicitur non oboedis se quia noluit
idelis quoque non dubitetur obhodeuotus fuis se
quia uoluit: & quantum quisq: ad malumtan¬
tumbabent facultatis adbonum : pariquemo¬
moneranimum se uel aduitia uel aduir tuto
mouere quembona appeentem graetiadifoue¬
at mola sectantem damnatio iusta sus tipi¬
at. cumque interhaec innum erabilium illis¬
multitudo obicitur par uulorum : quiutique excepto ori¬
ginali peccato subquo om̃s homines similiter in primi
hominis damnatione nascuntur. nullas ad huchaben¬
tes uoluntates nullas proprias actiones Nonsine
iudiciodĩ secernuntur. ut antedis cr&ionem boniac

Expanded text:
uersos uelit saluos fieri et in agnitionem ueritatis uersos uelit saluos fieri et in agnitionem ueritatis uenire. iam hic proferunt testimonia, quibus diuinarum scripturarum cohortatio ad oboediendum incitat hominum uoluntates, qui ex libero arnegligant: et consequens putant, ut quia praevaricator ideo dicitur non obedisse, quia noluit, fidelis quoque non dubitetur ob hoc devotus fuisse, quia voluit; et quantum quisque ad malum, tantum habeat facultatis ad bonum; parique momento animum se vel ad vitia, vel ad virtutes movere, quem bona appetentem gratia Dei foveat, mala sectantem damnatio justa suscipiat. 5. Cumque inter haec innumerabilium illismultitudo objicitur parvulorum, qui utique excepto originali peccato, sub quo omnes homines similiter in primi hominis damnatione nascuntur, nullas adhuc habentes voluntates, nullas proprias actiones, non sine Dei judicio secernuntur; ut ante discretionem boni ac
Abbreviated transcription (Latin):
arbitrii & rationalem gratia creatoris in sti¬
tuat. ut perdis cretionemboni ac mali & ad
cogntionemdi & adobo edientiam mandatorum eius
possit suam dirigere uoluntatẽ : Atque ahancgrte¬
tiam qua ueepo ronascimur perueniro pes nagu¬
dolem scilica facultate porendo quȩrendo pulsan¬
do ur ideo aecipiat. ideo inueniat. ideo intrdot. quia
bono nature benc usus adistam saluantem gretia
initalis entetiae opemeruerit peruenire. Propo¬
situm autem uocantis groctiae in hocomnino desi¬
niunt: quod ds̃ constituerit nullum in regnum suã
nisiper sacramentum regenerationis ad sume¬
re & ad hoc salutis donum omnes homines uni¬
uer saliter siuepernaturtelem siueperscriptam
legem siueper euangelicam precedicationem uocari
utus quiuoluerint fiant filidi : & in excusabiles sint
quisi deles esse noluerint: quia iustitiadi in eosit ut
uinon erediderint pereant : Donitas in eo apparcat
sineroinem re pellat auitia. sed in difserenter uni¬

Expanded text:
arbitrii et rationalem gratia creatoris instiarbitrii et rationalem gratia creatoris instituat, ut per discretionem boni ac mali et ad cognitionem dei et ad oboedientiam mandatorum eius possit suam dirigere uoluntatem atque ad hanc gratiam, qua in Christo renascimur, peruenire per naturalem scilicet facultatem petendo, quaerendo, pulsando, ut ideo accipiat. ideo inueniat, ideo introeat, quia bono naturae bene usus ad istam saluantem gratiam initialis gratiae ope meruerit peruenire. propositum autem uocantis gratiae in hoc omnino definiunt, quod deus constituerit nullum in regnum suum nisi per sacramentum regenerationis adsumere et ad hoc salutis donum omnes homines uniuersaliter sine per naturalem siue per scriptam legem siue per euangelicam praedicationem uocari. ut et, qui uoluerint. fiant filii dei et inexcusabiles sint, qui fideles esse noluerint, quia iustitia dei in eo sit, ut. qui non crediderint. pereant. bonitas in eo appareat, si neminem repellat a uita, sed indifferenter uni
Abbreviated transcription (Latin):
nis seribenłis adrmanis estationem diuinae
gratiae prȩuenientis electorum merita pro¬
feruncur Anulloum quam eccles iasti¬
corũ ltaes seintellecta. ut nunc sentiuntur
ad sirmant: Cumque ut ipsiea exponant
secundum quolrum uelint sensa deposci¬
mus: Nihil seproficentur inuenis se qđ
placeat: &dehis taceri exigunt quorũ
altitudinẽ nullus adci gerit: eopostremo per¬
uicacia totades cendit: ut sidem nraem aedifi¬
cationi audientium concrteriã esse desinu
Acsic&iam siuerasit non promendam : quia
& perniciose non recipienda tradantur :
Enullo periculo quae intelligi nequeant contice¬
antur: Quidamuero horum intuu euer
a pelagianis semitis nonde dinant: ut cum
ad confitendam eam. xp̃igratiam quaeom¬
nia praeueniat merita humana cogantur
nes imeritis redditur frustra gracia nomi¬
n&ur. ad conditionem hanc uelintꝰ unius cu
iusque hominis per tinere. in quaeum nihil
prius merentem quianec exsistentem liberi

Expanded text:
nis scribentis, ad manifestationem divinae nis scribentis, ad manifestationem divinae gratiae praevenientis electorum merita proferuntur, a nullo unquam ecclesiasticorum ita esse intellecta, ut nunc sentiuntur, affirmant. Cumque ut ipsi ea exponant secundum quorum velint sensa, deposcimus, nihil se profitentur invenisse quod placeat, et de his taceri exigunt, quorum altitudinem nullus attigerit. Eo postremo pervicacia tota descendit, ut fidem nostram aedificationi audientium contrariam esse definiant; ac sic etiamsi vera sit, non promendam: quia et perniciose non recipienda tradantur, et nullo periculo quae intelligi nequeant, conticeantur. 4. Quidam vero horum in tantum a Pelagianis semitis non declinant, ut cum ad confitendam eam Christi gratiam, quae omnia praeveniat merita humana, cogantur, ne si meritis redditur, frustra gratia nominetur; ad conditiusque hominis pertinere, in qua eum nihil prius merentem quia nec existentem liberi
Abbreviated transcription (Latin):
ud habeat prue destinantis electio : cassa sit ad¬
nitentis intentio Remoueri it aqueomnem in¬
dustriam. tollique uirtutes : sidi constittio hu¬
manas prueueniat uoluntates : & subhioc prae¬
destinationis nomine : fatalem quen idam in¬
duci neces sitatem. aut diuersarum naturarũ
dicidnm condicorem. sinemo aliud possies se
quam factus fit: Ut que breuius acplenius qđ
opinantur exponam : quic quid in libro hoc ex
incodicentium sensusc̃ĩ tastua sibi opposuit
quic quid &iam in libris contra iulianum ab
ipso subhac quȩstione obiectum potentissimo
debellasti hoc tocum ab istis scũ intentiosissime
condainatur: &cum contraeos. scripta beatitudin is
tuae ualidissimus & innumeris cestimoni is
diuinarum s cripturarum instructa prose¬
rimus. Ac secundum formam disputationũ¬
tuarum aliquid &iam ipsi quo conclu
ipsi quo conclu¬
datur adstruius: Obstionem suam u& osta¬
tedesendunt. & aquȩ deepistola apł pauli roma¬

Expanded text:
ud habeat praedestinantis electio, cassa sit adud habeat praedestinantis electio, cassa sit adnitentis intentio. remoueri itaque omnem industriam tollique uirtutes, si dei constitutio humanas praeueniat uoluntates, et sub hoc praedestinationis nomine fatalem quandam induci necessitatem aut diuersarum naturarum dici dominum conditorem, si nemo aliud possit esse, quam factus sit. utque breuius ac plenius, quod opinantur, exponam, quicquid in libro hoc ei contradicentium sensu sanctitas tua sibi opposuit, quicquid etiam in libris contra Iulianum ab ipso sub hac quaestione obiectum potentissime debellasti, hoc totum ab istis sanctis intentiosissime conclamatur. et cum contra eos scripta beatitudinis tuae ualidissimis et innumeris testimoniis diuinarum scripturarum instructa proferimus ac secundum formam disputationtuarum aliquid etiam ipsi. quo concluipsi quo concludantur astruimus; obstinationem suam vetustate defendunt: et ea quae de Epistola apostoli Pauli Roma
Abbreviated transcription (Latin):
tionem dm̃e&eos p̃destinasse in regnum suum
quos gratis uocatos. dignos futuros. el eccione:
deac uitabonosine excessuros esse pracuiderit. Ideo¬
que omnem li ominem aderedendum & adoperan¬
dum diuinis institutionibus ammoner: ut de ad¬
prehendenda uit a u&erna nemo desper& :cum
uoluntariae deuotioni remuneratiosit parata:
ic autem propositum uocationes dĩ quouel ante
mundi inieium uel in ipsa conditione generis
humani eligendorum & reiciendorum. dicitur
facta discr&io ut secundum quod placuit ereato¬
rualii uasa honoris aliiuasa contumeliue sint
creati: & lapsis curem resurgondi adimere:
& scis occasionem teniporis adserro: eoquod
inutrauque parte superflus labor sit si
neque reiectus ulla industria possit intrare. ne¬
queelectus ulla neglegentia possit exciderequo¬
quo enimiodo segerint: non posse abud erga
eos quamdĩ definiuit accidere & sub incerta se
cursum non posseeẽ constantem cumsiali¬

Expanded text:
tionem deum et eos praedestinasse in regnum suum, tionem deum et eos praedestinasse in regnum suum, quos gratis uocatos dignos futuros electione et de hac uita bono fine excessuros esse praeuiderit. ideoque omnem hominem ad credendum et ad operandum diuinis institutionibus admoneri, ut de adprehendenda uita aeterna nemo desperet, cum uoluntariae deuotioni remuneratio sit parata. hoc autem propositum uocationis dei, quo uel ante mundi initium uel in ipsa conditione generis humani eligendorum et reiciendorum dicitur facta discretio, ut, secundum quod placuit creatori, alii uasa honoris alii uasa contumeliae sint creati, et lapsis curam resurgendi adimere et sanctis occasionem teporis adferre eo, quod in utramque partem superfluus labor sit, si neque reiectus ulla industria possit intrare neque electus ulla neglegentia possit excidere. quoquo enim modo se egerint, non posse aliud erga eos. quam deus definiuit, accidere et sub incerta spe cursum non posse esse constantem, cum, si ali
Abbreviated transcription (Latin):
quesunt facti. Itaquiper suasionis suae impe¬
diebantur obscuro: aduersiores quam fue¬
saent recesserunt. Quorumtam abruta dis¬
sensio primum propter ipsos m&uenda est.
n&amclaris tamque egregus in omnium uir¬
tutum studio uiris. sp̃s pelagianę impi&atis
inludat. Nesimpliciores quuque apud quos ho¬
rum magna est deprobitatis contemplatione
seuerentia hoctutissimum sibi uestimat qđ¬
audiant eos quorum auctoritatem sineiudico
sequuntur adserere: haecenim ipsorum defi¬
nitio acpro fessio est : omnem quidem hominẽ
adampeccante peccasse : & neminem per opera sua
sed perdĩgractiam. regenesoctiones saluari
Vniuersis tamen hominibus. propitiationem quae
est insacramento sanguinis xp̃i sine exceptio
ne es sepropositam: ut quicumque ad fidem
& adbaptis mum accedere uoluerint: scluies se
possint. Quiautem credituris unt: quiue
inea fide quaele inceps pergractiã sit iuuanda
mansurisunt. praesciss e antemundi constitu¬

Expanded text:
que sunt facti, ita, qui persuasionis suae impeque sunt facti, ita, qui persuasionis suae impediebantur obscuro. auersiores, quam fuerant, recesserunt. quorum tam abrupta dissensio primum propter ipsos metuenda est, ne tam claris tamque egregiis in omnium uirtutum studio uiris spiritus Pelagianae impietatis inludat, deinde ne simpliciores quique, apud quos horum magna est de probitatis contemplatione reuerentia, hoc tutissimum sibi aestiment, qaudiant eos, quorum auctoritatem sine judicio sequuntur, asserere. 3. Haec enim ipsorum definitio ac professio est: Omnem quidem hominem Adam peccante peccasse; et neminem per opera sua, sed per Dei gratiam regeneratione salvari: universis tamen hominibus propitiationem, quae est in Sacrne esse propositam, ut, quicumque ad fidem et ad baptismum accedere uoluerint, salui esse possint. qui autem credituri sunt quiue in ea fide, quae deinceps per gratiam sit iuuanda, mansuri sunt, praescisse ante mundi constitu
Abbreviated transcription (Latin):
quicquid in eis deuocatione electorum secun¬
dumdi pro. positum disputasti: & cumaliquan¬
diu tarditatem suam culpare maluerint
quamnon intellecta Repirehendere : quidamq:
eorum lucidiorem superhoc atque aper¬
tiorem beatitudinis tuacꝰ positionem uolu¬
erint postulare: euenit exdis positione mi¬
sericor diaedĩ ut cum quosdam intraafriõ
similia mouissent : librum de correptiono eo
grtrtia plenum diuinae auctoritatis emitꝰ¬
teres: quo inno titiam nostram insporata
oportunitate delato: putauimus omnes que¬
relas resistentum sopiendas: quia uniuersis. quęstio¬
nibus dequibus consulenda erat scĩtas tua:
Tamplene illis absolute quieres ponsum est: qua¬
sihocs pecialiter studueris: ut quȩ apud noserant
turbata conponeres. Recens&o autem hoc beati¬
tudinis tuȩlibro sicut quis cãm atque a postolicã
doctrina&uae auetoritatem antea sequeban¬
tur intellegentiores multo instructio res¬

Expanded text:
quicquid in eis de uocatione electorum secunquicquid in eis de uocatione electorum secundum dei propositum disputasti. et cum aliquamdiu tarditatem suam culpare maluerint quam non intellecta reprehendere quidamque eorum lucidiorem super hoc atque apertiorem beatitudinis tuae expositionem uoluerint postulare, euenit ex dispositione misericordiae dei, ut, cum quosdam intra Africam similia mouissent, librum de correptione et gratia plenum diuinae auctoritatis emitteres. quo in notitiam nostram insperata opportunitate delato putauimus omnes querelas resistentium sopiendas, quia uniuersis quaestionibus, de quibus consulenda erat sanctitas tua, tam plene illic absoluteque responsum est, quasi hoc specialiter studueris, ut, quae apud nos erant turbata. componeres. re-A censito autem hoc beatitudinis tuae libro. sicut, qui sanctam atque apostolicam doctrinae tuae auctoritatem antea sequebantur, intellegentiores multo instructiores
Abbreviated transcription (Latin):
omino beatissimo papae in effabilit: mcom
trono agustino. prosper. Ignotus quidem tibi
faci. e sed iam aliquatenus si reminis caris ani¬
mo. ac sermone compertus : Namper sc̃mfra¬
erem ineum leontium dia conum misi episto¬
las & recepi. Nunc quoque beatitudins cuȩ
scribe audeo. Nonsolum salutationis ut tunc
studio: sed &iam fidei qua ecclesia uiuit affec¬
tun excubante enim. prouniuersis membris
corporis xp̃i uigilantissima industriatua &
aduersus her&icarum doctrinarum ins di¬
asueritatis uirtute pugnante : Nullo mo¬
do mihi uerendum putaui neonerosus tibi
aut inportunus essem ineo quod admultorũ
salutem: Acper inde adpi&atem tuam per¬
tin& : cumpotius reum futurum esse mecre¬
derem : si ea quae ualde pernitiosa intelligo ad
specialem patronum fidei non rescrem
Multiergo seruorumxp̃i quiin masiliensi urb e
consistunt : in scĩ tatis tuae scriptis quae aduer¬
sus pelagi anos her&icos condidisti contrariũ
putant patrum opinioni & ecclesiastico sensui

Expanded text:
OMINO BEATISSIMO PAPAE INEFFABILITER MIRABTERNO AUGUSTINO PROSPER. Ignotus quidem tibi facie sed iam aliquatenus, si reminiscaris, animo ac sermone compertus — nam per sanctum fratrem meum Leontium diaconum misi epistulas et recepi — nunc quoque beatitudini tuae scribere audeo non solum salutationis ut tunc studio sed etiam fidei, qua ecclesia uiuit, affectu. excubante enim pro uniuersis membris corporis Christi uigilantissima industria tua et aduersus haereticarum doctrinarum insidias ueritatis uirtute pugnante nullo modo mihi uerendum putaui, ne onerosus tibi aut importunus essem in eo, quod ad multorum salutem ac perinde ad pietatem tuam pertinet, cum potius reum futurum esse me crederem, si ea, quae ualde perniciosa intellego, ad specialem patronum fidei nou referrem. Multi ergo seruorum Christi, qui in Massiliensi urbe consistunt, in sanctitatis tuae scriptis, quae aduersus Pelagianos haereticos condidisti, contrarium putant patrum opinioni et ecclesiastico sensui,
Abbreviated transcription (Latin):
& nicus. & publicanus : & quimagis dilexit N¬
infirmos. quam ille qui proomibus est fac¬
tus infirmus &pro omnibus ex ipsa est in¬
firmitate crucifixus. quae cum ita sint : nec
gratia prohib& correptionem : Neccorrep¬
tionegat gractiã : & ideosicest pracecipienda iustiua:
ut adõ groctia quaid quod prtrecipitur fiat. fideli
oractione poscatur: & hoc utrum que ita facien¬
dum est : ut neque iusta. correptio negligatur :¬
mnia uero haeccum caritate fiant. Qnin caritas
nec facit peccatum : & cdoperit multitudinem

Expanded text:
ethnicus et publicanus. et quis magis dilexit ethnicus et publicanus. et quis magis dilexit infirmos quam ille qui pro omnibus est factus infirmus et pro omnibus ex ipsa est infirmitate crucifixus? quae cum ita sint, nec gratia prohibet correptionem nec correptio negat gratiam, et ideo sic est praecipienda iustitia, ut a deo gratia, qua id quod praecipitur fiat, fideli oratione poscatur; et hoc utrumque ita faciendum est, ut neque iusta correptio neglegatur, omnia uero haec cum caritate fiant, quoniam caritas nec facit peccatum et operit multitudinem
Abbreviated transcription (Latin):
illis. eamfacere utilem : quos ipse presciuit & p̃¬
destinauit conformes imaginis filii sui: sienim
aliquandotimore non corripimus nealiquis ind
pereat : Cur non &iam timorecor ripimus ne
aliquis indeplus pereat: Nequeenim dilectionis
uis cera maiora gestamus : quambeatus a połs
quidicit : Corripite inqui&os. consola mini pusil¬
lanimis suscipite infrmos. patientes stote
adomnes. Vid&e nequis malum. promalo ali¬
cui reddat Ubi intellegendum est tunc potius
malum promalo reddi si corripiendos non
corripiatur. sed parua dissimulatione negligi¬
tur: Dicitenim. peccantes coramomnibus cor¬
rip e.: ut c&ceritimorem habeant: quod dehis.
peccatis accipiendum est quaenon latent: ne con¬
tracdñs sententiam put&ur locutus Illeenĩ
dicit. si pecca uerit inte fratertuus. corrip eeũ
interte & ipsum: Verumtamen & ipse seue¬
ritatem cor reptionis. eous que per ducit: ut di
ecat. sinec ecclesiam audierit: sit tibi tam quã

Expanded text:
illis eam facere utilem, quos ipse praescivit et prillis eam facere utilem, quos ipse praescivit et praedestinavit conformes imaginis Filii sui. Si enim aliquando timore non corripimus, ne aliquis inde pereat; cur non etiam timore corripimus, ne aliquis inde plus pereat? Neque enim dilectionis viscera majora gestamus quam beatus Apostolus, qui dicit: Corripite inquietos, consolamini pusillanimes, suscipite infirmos, patientes estote ad omnes: videte ne quis malum pro malo alicui reddat . Ubi intelligendum est tunc potius malum procorripitur, sed prava dissimulatione negligitur. Dicit enim, Peccantes coram omnibus corripe, ut caeteri timorem habeant; quod de his peccatis accipiendum est quae non latent, ne contra Domini sententiam putetur locutus; ille enim dicit: Si peccaverit in te frater tuus, corripe eum inter te et ipsum. Verumtamen et ipse severitatem correcat: si nec ecclesiam audierit, sit tibi tamquam
Abbreviated transcription (Latin):
qnmm sciuit dñs qui sunt cius : Nontamen ideo nos
pigri& negligentes essedebemus incorripiendis
qui corripiendi sunt : Nequeenim. frustradictũ ẽ:
corrumpunt mores bonos conloquia mala: &
perit infirmus intua scientia frater propterque
xp̃s morcuus est: Non argumentemur & contra
ist a prrecepta salubremque terrorem dicenter
X corrumpant mores bonos conloquia mala &
pereat infirmus. quidadnos pertin& firmũ
nos in hac negligentia es sedebere credamus
Verum estenim qui a nemo perit nisi filius perditio
nis sed aitds̃ per hĩtechielem proph&am
Illequidem in suo peccato mori&ur : sanguinemue¬
roeius demanus peculatores inquiram : pro¬
inde quantum adnos pertin& : qui prae destinatos
a non p̃destinati s Discernere non ualemus &
obhoc omnes saluos fieri uelledebemus : omnib:
nepereant. uel nealios perdant adhibenda est a no¬
bis medicinaliter. seuera cor reptio. Dĩ est autẽ

Expanded text:
quoniam scivit Dominus qui sunt ejus: non tamen ideo nos quoniam scivit Dominus qui sunt ejus: non tamen ideo nos pigri et negligentes esse debemus in corripiendis, qui corripiendi sunt. Neque enim frustra dictum est, Corrumpunt mores bonos colloquia mala ; et, Peribit infirmus in tua scientia, frater, propter quem Christus mortuus est . Non argumentemur contra ista praecepta salubremque terrorem dicentes, Et corrumpant mores bonos colloquia mala; Et, pereat infirmus, quid ad nos? Firmum nos in hac negligentia esse debere credamus. Verum est enim quia nemo perit, nisi filius perditnis. Sed ait Deus per Ezechielem prophetam: Ille quidem in suo peccato morietur, sanguinem vero ejus de manu speculatoris requiram . 49. Proinde, quantum ad nos pertinet, qui praedestinatos a non praedestinatis discernere non valemus, et ob hoc omnes salvos fieri velle debemus; omnibus, ne pereant, vel ne alios perdant, adhibenda est a nobis medicinaliter severa correptio: Dei est autem
Abbreviated transcription (Latin):
nobis: ad nos enim reuer t&ur: Id est nobis pro¬
derit ista praedicatio non & illi: : si autem super
eum pax procedicata requieuerit: & nobis &alli
quia ergonos. quis alui futuris int nescientes om̃s
quibus praedicamus hanc pacem saluos fieri
uelleds̃ uib& & ipse hoc innobis operatur dif¬
sic intellegi quod omnes homines uultdĩ
s aluos fieri. qnĩn nos facit uelle s icut misit
spm̃ filii sui clamantem abbapater: idest nos
clamare facientem: De ipso quippe spũ alio
loco dicit accepimus spm̃ adoptionis filiorum
in quoclamamus abbapater : Nos er goclama¬
mus. sed illeclamaredictunus est : quiefsi¬
cit ut clamemus : siergo clamantem spm̃ rȩcte
dixit scriptura a quo efficitur ut clumemus . Regte x
agere nisi ut ab istapace quae est addm̃ non re¬
cedatur. aut adeam qui recesserat reuertatur
dos agamus sinedes peratione quod agimus: si filius pacis
fides subuertitur firmum funda mentum disto

Expanded text:
nobis: ad nos enim revertetur, id est, nobis pronobis: ad nos enim revertetur, id est, nobis proderit ista praedicatio, non et illi; si autem super eum pax praedicata requieverit, et nobis, et illi. 47. Quia ergo nos qui salvi futuri sint nescientes, omnes quibus praedicamus hanc pacem salvos fieri velle Deus jubet, et ipse in nobis hoc operatur, difsic intelligi, quod omnes homines Deus vult salvos fieri; quoniam nos facit velle: sicut misit Spiritum Filii sui clamantem, Abba, Pater , id est, nos clamare facientem. De ipso quippe Spiritu, alio loco dicit, Accepimus Spiritum adoptionis filiorum, in quo clamamus, Abba, Pater . Nos ergo clamamus, sed ille clamare dictus est, qui efficit ut clamemus. Si ergo clamantem Spiritum recte dixit Scriptura, a quo efficitur ut clamemus; recte etiagere, nisi ut ab ista pace quae est ad Deum non recedatur, aut ad eam qui recesserat revertatur, nos agamus sine desperatione quod agimus. Si filius pacis fides subvertitur, firmum Dei fundamentum stet,
Abbreviated transcription (Latin):
quãcumque domum introcueritis primamdi
ne denburur. Cumhanc euangelixant pacem
deciuibus praedictumest quamspecios peder
corum quian nuntiant pacem quian nuntiant
bona Nobis quidem tunc incipiterre quis que
filius pcis: Cumoboedierit & crediderit hui¬
o uangelio & ex fide iustificatus pacem ad dm̃ha¬
bore coeperit: s ecundum praedestinationem
autemdi iamfilius pacis erat: nequeenim diccũ
est superquemrequieuerit pax ura fi& filius pacis.
sedubi fuerit in quid filius pacis requies cit super
illam pax uestra : Iamergo & antequam illi annun¬
tiar&ur haecpax filius pacis ibierat sicute ũ
nouerat at que praes cierat: non euangelista:
sed ds̃: Ad nos ergo quinescimus quis nam sit
filius pacis. aut non sit : pertin& nullum exceptũ
facere : Nullum que discernere: sed uelle omnes
saluos fieri quibus procedicamus. hanc pacem:
nequeenim m&uendum est neperdamus eã: sulle
cuipr aedicamus non estfilius pacis ignorantib

Expanded text:
quamcunque domum intraueritis, primum direvertetur . Cum hanc evangelizant pacem, de quibus praedictum est, Quam speciosi pedes eorum qui annuntiant pacem, qui annuntiant bona ! nobis quidem tunc incipit esse quisque filius pacis, cum obedierit et crediderit huic Evangelio, et ex fide justificatus pacem ad Deum habere coeperit: secundum autem praedestinationem Dei, jam filius pacis erat. Neque enim dictum est, Super quem requieverit pax vestra, fiet filius pacis: sed, Si ibi fuerit, inquit, filius pacis, requiescet super illam domum pax vestra. Jam ergo et antequam illi annuntiaretur haec pax, filius pacis ibi erat, sicut eum noverat atque praescierat non evangelista, sed Deus. Ad nos ergo qui nescimus quisnam sit filius pacis, aut non sit, pertinet nullum exceptum facere, nullumque discernere; sed velle omnes salvos fieri, quibus praedicamus hanc pacem. Neque enim metuendum est ne perdamus eam, si ille cui praedicamus, non est filius pacis, ignorantibus
Abbreviated transcription (Latin):
pereuntiũ in suo uero numero multi liberantur :
gnatiafit gratis fit graxtiae sunt agendȩ quia sit
Nequis uelu Idesuis meritis: ex collacur sedomne
habuit magnã. seddis parem ille inbonis eratquȩ
bonitate sui conditoris acceporat: neque enim ca
Eoee & illesuis meritis conparauerat: in quib
presus nullum patiobatur malum sc̃iuero
in hacuita ad quos pertin& liberationis haec
eratia in malisunt : ex quib: clumant addm̃ libe¬
senos a malo . Ille in illis bonis xp̃imorte non eguit:
istos areatu aheraditario & proprioillis agnis anguis
ab soluit . Illenononus habebat coadiucorio quodim¬
plor ant isticum dicunt. uideo aliam logem in mem¬
bris meis repugnantem legimentis meae & cap¬
tiuantẽ me in lege peccati quȩ est in membris meis.

Expanded text:
pereuntium, in suo vero numero multi liberantur, pereuntium, in suo vero numero multi liberantur, gratia fit, gratis fit, gratiae sunt agendae quia fit, ne quis velut de suis meritis extollatur, sed omnhabuit magnam, sed disparem. Ille in bonis erat, quae de bonitate sui Conditoris acceperat: neque enim ea bona et ille suis meritis comparaverat, in quibus prorsus nullum patiebatur malum. Sancti vero in hac vita, ad quos pertinet liberationis haec gratia, in malis sunt, ex quibus clamant ad Deum, Libera nos a malo . Ille in illis bonis Christi morte non eguit: istos a reatu et haereditario et proprio, illius Agni sanguis absolvit. Ille non opus habebat eo adjutorio, quod implorant isti cum dicunt: Video aliam legem in membris meis, repugnantem legi mentis meae, et captivantem me in lege peccati
Abbreviated transcription (Latin):
& non mori& miserũ nonfieri in sua potestate. es se
scutiebat : In quostaturecto ac sincͥ uitio siperipsum
liberũ arbitriũmanere uoluisse tꝰprofacto si neullo mor¬
tis ã infelicitatis experimento acciper&silla inon¬
toliuius permansionis beatitudinis plenitudue
qua &e scĩ angelis unt beati idest ut cadere nom por¬
s& ulterius & hoccer tissime scir& Nam necip
se poss& &uã in paradiso beatus esse immoibi
nonesse ubi es semiserũ non decer& : si cum suica¬
sus prtres cientia timare tantimalimiserũ fager&:
quiauero. perliberũ arbitrium dm̃ deseruit iustũ
iudiciũdi expertus est ut cũ cotasua stirpe quaei
illo adhuc posita totacũ illo peccauerit damnar & ur
quot quot enĩ ex acstirpe gratiadi libertentur ada¬
natione utiq liberentur. qua iam tenentur obserico
Vndeeciã sinullus liberer &ur. iustũ dĩ iudiciã nemo
iuste rep̃hender& Quodergo pauci in conpastione

Expanded text:
et non mori et miserum non fieri in sua potestate esse et non mori et miserum non fieri in sua potestate esse sentiebat. In quo statu recto ac sine vitio, si per ipsum liberum arbitrium manere voluisset, profecto sine ullo mortis et infelicitatis experimento, acciperet illam, merito hujus permansionis, beatitudinis plenitudinem, qua et sancti Angeli sunt beati, id est, ut cadere non posset ulterius, et hoc certissime sciret. Nam neque ipse posset etiam in paradiso beatus esse, imo ibi non esset, ubi esse miserum non deceret, si eum sui casus praescientia timore tanti mali miserum faceret. Quia vero per liberum arbitrium Deum deseruit, justum judicium Dei expertus est, ut cum tota sua stirpe, quae in illo adhuc posita tota cum illo peccaverat, damnaretur. Quotquot enim ex hac stirpe gratia Dei liberantur, a damnatione utique liberantur, qua jam tenentur obstricti. Unde etiamsi nullus liberaretur, justum Dei judicium nemo juste reprehenderet. Quod ergo pauci in comparatione
Abbreviated transcription (Latin):
sit aequalitatem: Cer tũ est igitur hoceos nosse
perspeciem : quod nos perfidem: nullã scilic& iã ru¬
inã cuiusquã scĩ angeli iam futurã: Diabolus
uero & angelicius & sibeatierant ante quã cade¬
rent & se in miseriã casurosesse nesciebam
Erat tamen adhuc quodeorum adder&ur beati¬
tudini si perliberum arbitrium inueritate stais¬
sent donecistã sum mȩbeatitudinis plenitudinẽ
tam quam pruemium ipsius permansionis acci¬
possent & hocdese certissime nossentꝰ hancple¬
nitudinẽ beatitudinis non habebant: sed quia
nesciebant suã futurao miseriã minore quidem
sed tamen beatitudine sineullo uitio fruebantur
Mamsisuum casum futurũ nossent : uaernum que
supplicium: beatiutiq esse non possent: quos hu¬
ius tantimali m&us iã tunc miseros es se compelle¬
r& : sic & hominẽ fec cum libero arbitrio : & quã¬
uis suifuturi casus ignarũ : Tamenideo beatũ quia

Expanded text:
sit aequalitatem . Certum est igitur hoc eos nosse sit aequalitatem . Certum est igitur hoc eos nosse per speciem, quod nos per fidem, nullam scilicet ruinam cujusquam sancti angeli jam futuram. Diabolus vero et angeli ejus, etsi beati erant antequam caderent, et se in miseriam casuros esse nesciebant, erat tamen adhuc quod eorum adderetur beatitudini, si per liberum arbitrium in veritate stetissent, donec istam summae beatitudinis plenitudinem, tanquam praemium ipsius permansionis accipossent, et hoc de se certissime nossent. Hanc plenitudinem beatitudinis non habebant: sed quia nesciebant suam futuram miseriam, minore quidem, sed tamen beatitudine sine ullo vitio fruebantur. Nam si suum casum futurum nossent aeternumque supplicium, beati utique esse non possent, quos hujus tanti mali metus jam tunc miseros esse compelleret. 28. Sic et hominem fecit cum libero arbitrio, et quamvis sui futuri casus ignarum, tamen ideo beatum, quia
Abbreviated transcription (Latin):
usostender& quid poss& eorũ liberum arbitriũ
Deinde quid pos s& suae gratue beneficiũ iustitiae¬
que nidicium: Deniquo angeli quidam quorum e¬
princeis quidicitur diabolus per liberũ arbitr¬
onis ddnodo resute factisunt : Reste entes tam̃
esitus bonitaie quabeati fuerunt non potuerunt cius
effugen eiudicium perquod miserrimi effeca sunt
steriaute peripsum liberũ arbitrium in ueritat
stecerunt  amquede suo casunum quam futur o
certis simam scire meruerunt: Si enimnos descripto¬
ris sc̃is nos sepotuimus scõs angelos iam nullos essi
casuros : quanto magis hocipsi reuelata sibi subli¬
mius ueritate noueret᷑: Nobis quippebeata sine
fine uita promissa est & aequalitas angelorum
ex qua promissione cesti sumus cũ adillauitã postiu¬
diciuni uenerimus: non inde nosesse lapsuros
Quod si descipsis angelinesciunt: non ȩquales sedbea¬
tiores crimus: ueritas autem nobis eorum promi¬

Expanded text:
us ostenderet quid posset eorum liberum arbitrium, us ostenderet quid posset eorum liberum arbitrium, deinde quid posset suae gratiae beneficium justitiaeque judicium. Denique angeli quidam, quorum princeps est qui dicitur diabolus, per liberum arbitrium a Domino Deo refugae facti sunt. Refugientes tamen ejus bonitatem, qua beati fuerunt, non potuerunt ejus effugere judicium, per quod miserrimi effecti sunt. Caeteri autem per ipsum liberum arbitrium in veritate steterunt, eamque de suo casu nunquam futuro certissimam scire meruerunt. Si enim nos de Scripturis sanctis nosse potuimus sanctos Angelos jam nullos esse casuros; quanto magis hoc ipsi revelata sibi sublimius veritate noverunt? Nobis quippe beata sine fine vita promissa est, et aequalitas Angelorum: ex qua promissione certi sumus, cum ad illam vitam post judicium venerimus, non inde nos esse lapsuros: quod si de se ipsis Angeli nesciunt, non aequales, sed beatiores erimus. Veritas autem nobis eorum promi
Abbreviated transcription (Latin):
ue dm̃ que de seruit eumautem peccasse &dosesto re
bonifuis se ueritas clamat: Nonergo habuit in illo
bomoperseueraentiã : & si non habuit non utiquo acce¬
pit: Quomodo enim & accepiss& perseuestentiam
& nonperseueres s&. Porro si propterea non habuit
quia nonaccepit: quidipse nomperseuer ando pecca¬
uit: quipers euertentiã non accepit s nequeenim dio
potest ideonon accepisse quia non est discr&us
amas saperditionis gratiae largitate : Nondũ
quippeenat illa in genere humanoperditionis mas¬
s acorceqido peccas r& ex quot recta est origouitiata
Qua propt saluber rie confitemur quod rectiss¬
mit erediiius dm̃ dnm̃ que rerũ omnium quiere¬
auit om nabona ualde & mala exboniseor¬
tuntes ie presciuit &sciit magis adsuam om̃¬
i potentis simã bonitatẽ pertinere & iamdema¬
lrbr ra faceno quam mala esse nonsinere sicor¬
dinasse angelorum & hominũ uitam ut in eapri¬

Expanded text:
nem Deumque deseruit. Eum autem peccasse, et desertorem nem Deumque deseruit. Eum autem peccasse, et desertorem boni fuisse, veritas clamat. Non ergo habuit in illo bono perseverantiam: et si non habuit, non utique accepit. Quomodo enim et accepisset perseverantiam, et non perseverasset? Porro, si propterea non habuit, quia non accepit; quid ipse non perseverando peccavit, qui perseverantiam non accepit? Neque enim dici potest, ideo non accepisse, quia non est discretus a massa perditionis gratiae largitate. Nondum quippe erat illa in genere humano perditionis massa antequam peccasset, ex quo tracta est origo vitiata. » 27. Quapropter saluberrime confitemur, quod rectissime credimus, Deum Dominumque rerum omnium, qui creavit omnia bona valde, et mala ex bonis exoritura esse praescivit, et scivit magis ad suam omnipotentissimam bonitatem pertinere, etiam de malis bene facere, quam mala esse non sinere, sic ordinasse Angelorum et hominum vitam, ut in ea pri
Abbreviated transcription (Latin):
tus. Nedico siper seueraentiã non habuit. quomo¬
do sineuitiofuit. Cuitamen necessariundi
donum fuit. Huic namque inter rogationi faci¬
le respond&ur eum perseuerantiã non habuisse
quia ineo bono quu̾esine uitio fuit nomper seueroeuit
oepit enimhabere uitium ex quocecidit & sicepit an¬
tequam ooepiss&: utique sine uitiofuit: Aliud est
enim non habere uitium: & aliud est ineabo¬
nitate. inqua nullum uitium est non manerenti¬
oquippe ipso quod non dicitur numquansine uitio
fuisso : seddicitur sineuitio non perman sus sui
proculdubio demonstratur sine uitiostusse in
quobono nompermansisse culpatur. sed illud ia¬
gis quaerendum opero sius que tractandumest
quomodores pondeamus eis quidicunt simillu
nertaudine in quasi ne uitio factus est habuit perse¬
unentian: procul dubioperseuentuit inca : & sip
fediereuit utiq nom peccauit necillam sua retitidi¬

Expanded text:
tus. Nec dico: Si perseverantiam non habuit, quomotus. Nec dico: Si perseverantiam non habuit, quomodo sine vitio fuit, cui tam necessarium Dei donum defuit? Huic namque interrogationi facile respondetur, eum perseverantiam non habuisse, quia in eo bono, quo sine vitio fuit, non perseveravit: coepit enim habere vitium ex quo cecidit; et si coepit, antequam coepisset, utique sine vitio fuit. Aliud est enim non habere vitium; et aliud est in ea bonitate, in qua nullum vitium est, non manere. Eo quippe ipso quod non dicitur nunquam sine vitio fuisse, sed dicitur sine vitio non permansisse, procul dubio demonstratur sine vitio fuisse, in quo bono non permansisse culpatur. Sed illud magis quaerendum operosiusque tractandum est, quomodo respondeamus eis qui dicunt, « Si in illa rectitudine in qua sine vitio factus est, habuit perseverantiam, procul dubio perseveravit in ea: et si perseveravit, utique non peccavit, nec illam suam rectitudi
Abbreviated transcription (Latin):
nomo prudens & fidelis hoedicat: si enim secum¬
dum propositum uocatus est iste procul dubio
illi euiã quod corripitur ds̃ coopestur in bonũ
Vtrum autem itasit uocatus qnm̃ qui corripit
nescie faciat ipse cum coritate quod seites sesaciendũ
scitenimtalem corripiendum. facturodo autmse¬
ricordiam autiudicium: miseri cordiã quide
sramassa perditionis illequi corripitur gratiae
largitate dis cr&usest & non est inter ueisa irȩ
quaeperfecta sunt inperditionem Sed interuosa
misericordiae quae preceparruit ingloriam iudi¬
cium uero : si in illis est damnatus: in his non est
contemnenda sed in adiutorio dñi incuius manu
sunt & nos &ser mones nr̃i ad gredienda cidq
soluenda: Quȩritur enim anobis quantum ad¬
tin& adhocdonumdĩ quod est in bono perseuera¬
re us que infinem: quid deipso primohomine sen¬
tiamus: quiceste sineullo uitio factus est rec¬

Expanded text:
nemo prudens et fidelis hoc dicat. Si enim secunnemo prudens et fidelis hoc dicat. Si enim secundum propositum vocatus est iste, procul dubio illi, etiam quod corripitur, Deus cooperatur in bonum. Utrum autem ita sit vocatus, quoniam qui corripit nescit, faciat ipse cum charitate quod scit esse faciendum: scit enim talem corripiendum; facturo Deo aut misericordiam, aut judicium: misericordiam quidem, si a massa perditionis ille qui corripitur, gratiae largitate discretus est, et non est inter vasa irae quae perfecta sunt in perditionem, sed inter vasa misericordiae quae praeparavit Deus in gloriam ; judicium vero, si in illis est damnatus, in his non est contemnenda, sed in adjutorio Domini, in cujus manu sunt et nos et sermones nostri , aggredienda atque solvenda. Quaeritur enim a nobis, quantum attinet ad hoc donum Dei, quod est in bono perseverare usque in finem, quid de ipso primo homine sentiamus, qui certe sine ullo vitio factus est rec
Abbreviated transcription (Latin):
a& naeuitue uerum &iã in hacuita piae conuer¬
sationis &perseuerantiae in quos pes habenda
ess& addiscer&: haccuox & apostoli pecries¬
sepotuit. dixerat quippe & ipsein habundantia
suayanimamieam proteponã : Sibi festinan¬
do tribuens quod eifuerat ad ño postoa largien¬
dura : A uercit autem ab illo faciem dñs &fac¬
tus est conturbatus. Ita ut cum mori proillo m&u¬
enster negar&: Sed rursus conuestit ad eum saci¬
enisuanidm̃s & culpam lacrimis diluit : quid õ
enuim aliudrer pexit eum inisi faciem quam pau¬
lulum ab illo auerterat reuocauit ad eũ factus
argo fuerat conturbatus s ed quia didicit non
lescipso fidere: & iam hocei profecit in honum
fari inteillo quidiligentib cum omnia coopera¬
tur inbonum: quia secundum propositũ uocatus
erato dinemoeum poss& eripere de manuxp̃i
endom qui ex orbitat deuia iusta sede reditu
periseuerantiã adño tantũ esse poscendat

Expanded text:
aeternae vitae, verum etiam in hac vita piae converaeternae vitae, verum etiam in hac vita piae conversationis et perseverantiae, in quo spes habenda esset, addisceret. Haec vox et apostoli Petri esse potuit: dixerat quippe et ipse in abundantia sua, Animam meam pro te ponam ; sibi festinando tribuens, quod ei fuerat a Domino postea largiendum. Avertit autem ab illo faciem Dominus, et factus est conturbatus, ita ut eum mori pro illo metuens ter negaret. Sed rursus convertit ad eum faciem suam Dominus, et culpam lacrymis diluit. Quid est enim aliud, Respexit eum ; nisi, Faciem, quam paululum ab illo averterat, revocavit ad eum? Factus ergo fuerat conturbatus: sed quia didicit non de se ipso fidere, etiam hoc ei profecit in bonum, faciente illo qui diligentibus eum omnia cooperatur in bonum; quia secundum propositum vocatus erat, ut nemo eum posset eripere de manu Chriendum qui exorbitat de via justa, sed ei reditum et perseverantiam a Domino tantum esse poscendam:
Abbreviated transcription (Latin):
quaiam ambulare coeperunt dum sibi hocipsi
ad signant quod inea sunt : His uerbis usus est
& apostołs ubiait cumtimore & tremore uix̃n
ipsorũ s alutem operamini : & ostendens quore
cunntimore & tremore : dr̃ estenim in quił quio¬
pertetur in uobis & uelle &opertri probona uo¬
luntate. Nonenim haleba t hunctimorem &
cremorem quidicebat in habundantias uañ
mouebor in a&nũ s ed quia filius er at promis¬
uonis nomperditionis expertus do paululum
deserente quid esi & ipse: dne inquiđ in uolun¬
cit&ua prȩstitist decorimeo uirtutẽ: auer¬
istifaciem tũa & factus sum concrbatus¬
lamuidens & confidens inuoluntate sua dm̃ decori
ouis porrestitis seui tutem : quod sibi ipsaribuens
aede sepresumens intalihabundantia quam prȩs¬
ticerat ds̃ non deillo qui eam prȩstiterat dicebat
nor iouebor inuãnum : factus estergo conturba¬
cus ut seiuenir& & humilicer sapiens non solã

Expanded text:
qua jam ambulare coeperunt, dum sibi hoc ipsum qua jam ambulare coeperunt, dum sibi hoc ipsum assignant, quod in ea sunt. His verbis usus est et Apostolus, ubi ait, Cum timore et tremore vestram ipsorum salutem operamini. Et ostendens quare cum timore et tremore: Deus est enim, inquit, qui operatur in vobis et velle et operari, pro bona voluntate . Non enim habebat hunc timorem et tremorem, qui dicebat in abundantia sua, Non movebor in aeternum. Sed quia filius erat promissionis, non perditionis, expertus Deo paululum deserente quid esset ipse: Domine, inquit, in voluntate tua praestitisti decori meo virtutem; avertisti faciem tuam ajam videns et confitens, in voluntate sua Deum decori ejus praestitisse virtutem: quod sibi ipse tribuens et de se praesumens in tali abundantia quam praestiterat Deus, non de illo qui eam praestiterat, dicebat, Non movebor in aeternum. Factus est ergo conturbatus, ut se inveniret, et humiliter sapiens, non solum
Abbreviated transcription (Latin):
eo prorius omnia ut &iam siqui eorum de¬
uiant & exorbitant : &iam hocipsũ eispa¬
ciat proficere in bonum quia humiliores
re deunt ad quedoctͥores Discunt enim
in ipsauita usta cumtremore seex ultare debere:
non sibi arrogando tamquam desuauir tute fiducia
permanendi necdicendo in habundantia sua non
mouebor inaxernum : Propter quod eis dicitur.
ser uitedno intimore & exultate eicum tremo¬
re ne quando iras catur dñs & pereatis deuia
iusta. Neque enim ait & non ueniatis aduiam
iustam: sedpereatis in qui łdeuia iusta. Quid osten¬
dens nisi eos esse commonitos quiiam ambu¬
lant inuiaiusta ut intimoredõ seruiant. Id est
non altum sapiant. sed timeant. quod signifi¬
cat non superbiant : sed humiles sint : Vnde ali¬
bidicit non alta sapientes. sed humilibus consen¬
tientes: Exultentdo sed cum tremore uc hullo
gloriantes quando nr̃m nibilsit : ut quiglori¬
atur in dñoglori &ur: nepereantideuia iusta in

Expanded text:
eo prorsus omnia, ut etiam si qui eorum deviant et exorbitant, etiam hoc ipsum eis faciat proficere in bonum, quia humiliores redeunt atque doctiores. Discunt enim in ipsa via justa cum tremore se exsultare debere, non sibi arrogando tanquam de sua virtute fiduciam permanendi, nec dicendo in abundantia sua, Non movebimur in aeternum. Propter quod eis dicitur, Servite Domino in timore, et exultate ei cum tremore, ne quando irascatur Dominus, et pereatis de via justa . Neque enim ait, Et non veniatis ad viam justam; sed, ne pereatis, inquit, de via justa: quid ostendens, nisi eos esse commonitos, qui jam ambulant in via justa, ut in timore Deo serviant, id est, non altum sapiant, sed timeant ? quod significat, Non superbiant, sed humiles sint: unde et alibi dicit, Non alta sapientes, sed humilibus consentientes : exsultent Deo, sed cum tremore; in nullo gloriantes, quando nostrum nihil sit; ut qui gloriatur, in Domino glorietur : ne pereant de via justa, in
Abbreviated transcription (Latin):
lumhomo eraet: cormundũ crea in meds̃ : E de quodic
apłs siquauigitur in xp̃o noua creature. u&err tiren¬
sierunt eccefista sunt noua omnia aut̃ exdõ.ingi¬
urengo dẽ formamur & creumur in operibbonis
quae non purepantuimus nos. sed p̃pancuit dr̃ ut in illis
quic qratisdatu .ẽ. illa cuidatur: sedilla cuidutur:
tentũ modo quetia .ẽ. Huceciuit̃ quae illidatur quõ
preinũ eius ẽ qratiu ẽ ꝓgratia tũ quã mercer piusti¬
dt sec undt uerũ sit quõ uerũ ẽ quia redd& unicuiq
euangelium secundũ iohannẽ tanta luce clarissimũ ubi

Expanded text:
jam homo erat, Cor mundum crea in me, Deus ; et de qua dicjam homo erat, Cor mundum crea in me, Deus ; et de qua dica creatura, vetera transierunt; ecce facta sunt nova: omnia autem ex Deo . Fingimur ergo, id est formamur et creamur in operibus bonis, quae, non praeparavimus nos, sed praeparavit Deus, ut in illis quia gratis data est illa cui datur. Sed illa cui datur, tantummodo gratia est: haec autem quae illi datur, quoniam praemium ejus est, gratia est pro gratia, tanquam merces pro justitia; ut verum sit, quoniam verum Evangelium secundum Joannem tanta luce clarissimum, ubi
Abbreviated transcription (Latin):
donũ ẽ. Non exoperib: ne fostequis extollutur : uidit
utiq puture pos se homines hoc itudictũ qua si necessaria
non sini operobona credentibus sedeis fides sola sufficia
Etrursus posse homines debonis operibus extolli ufsuã
adea facienda sibi sufficiant: moxituq addidit
psius enim sumus figmentũ creati inxpoihũ in operi¬
burbonis qua prȩpant uit dẽ ut in illis ambulemus
Quid ẽ hoc qđ cũ dĩgnetiã commendans dixisra non ex
operibus Nefoste quis extollatur: Quur hoc dixerit
nationẽ reddens ipsius enĩ sumus inquit figmentũ creati
in xpõ ihũ inoperib: bonis : Quo modo ergo Non ex ope¬
ribus ne fostequis extollatur : Sed uudi & in tellige
non exoperibus dictũ tã quãtuis exteipso tibi existenti¬
bus: sed iã qua his in quib tedr̃ finxit Io .ẽ formauit
& crecuit hoc enĩ ait ipsius sumus figmentũ creati
inx põ ihũ inoperibus bonis : Non illa creatione qua
homines fucti sumus : sed ea dequa ille dicebat qui utiq

Expanded text:
te quis extollatur: vidit utique putare posse homines hoc ita dictum, quasi necessaria non sint opera bona credentibus, sed eis fides sola sufficiat; et rursus posse homines de bonis operibus extolli, velut ad ea facienda sibi ipsi sufficiant; mox itaque addidit. Ipsius enim sumus figmentum, creati in Christo Jesu in operibus bonis, quae praeparavit Deus, ut in illis ambulemus . Quid est hoc, quod cum Dei gratiam commendans dixisset, non ex operibus, ne forte quis extollatur; cur hoc dixerit rationem reddens, Ipsius enim sumus, inquit, figmentum, creati in Christo Jesu in operibus bonis? Quomodo ergo, non ex operibus, ne forte quis extollatur? Sed audi, et intellige, non ex operibus dictum, tanquam tuis ex te ipso tibi existentibus, sed tanquam his in quibus te Deus finxit, id est formavit et creavit. Hoc enim ait, Ipsius sumus figmentum, creati in Christo Jesu in operibus bonis; non illa creatione qua homines facti sumus, sed ea de qua ille dicebat, qui utique
Abbreviated transcription (Latin):
utdicatur non miserentis dĩ sed uolentis & currentis
ẽ. hominis: Quisquis enim hoccusus fuerit dicere
apte se ostendit a postolo contra dicere : Post remo
dixit fidem seruaui : Sedille hocdixit qui alibia it.
miseri cordiũ consecutus sum ut fidelis essem: Non
eñĩ dixit misericordiã consecutus sũ quia fidelis eni

Expanded text:
ut dicatur, Non miserentis Dei, sed volentis et currentis est hominis: quisquis enim hoc ausus fuerit dicere, aperte se ostendit Apostolo contradicere. 17. Postremo dixit, Fidem servavi; sed ille hoc dixit, qui alibi ait, Misericordiam consecutus sum, ut fidelis essem . Non enim dixit, Misericordiam consecutus sum, quia fidel
Abbreviated transcription (Latin):
& adtimotheuin dicio÷ Tonenim dedit nobis ds̃
sp̃mtimonis. sed uirtutis & caritatis & contine¬
tiae: inquo sane apłi testimonio cauere debemus
nenos arbi tremur non accepisse sp̃mtimoris dĩ
Quod sine dubio magnum est dĩdonũ: de quodicit
propheaa esaias : Nequi escst super eum sp̃s sapi
entiãe & intellectus sp̃s consilu & fortitidinis.
sp̃s scientiae &pi&atis sp̃s timoris dñi : Non quo
timore p&rus xp̃m negiuit: sed illius timoris
sp̃m accepimus : dequodicit ipsedñs xp̃s eum
perdere in gehennã. ltadico uob hunctim&e
Hoc autẽ dixit. ne illo timore neguremus eum
quo ur batus est p&crus. Hunc enĩ au ferri
uoluit a nobis. cum prius dixit Nolite timere
eos qui corpus occidunt . & postea non habent
quod faciant. Huiustimoris non accepimus sp̃m:
sed uiruitis & caritatis & continentiae
Dequo sp̃u idem ipse ad romanos ait: gloriamur
incribulationibi scientes qñm tribulatio pati¬
entiã operatur pacientia probationem. proba¬

Expanded text:
 ad Timotheum dicit: Non enim dedit nobis Deus spiritum timoris, sed virtutis et charitatis et continentiae . In quo sane Apostoli testimonio cavere debemus, ne nos arbitremur non accepisse spiritum timoris Dei, quod sine dubio magnum est Dei donum, de quo dicit propheta Isaias: Requiescentiae et intellectus, spiritus consilii et fortitudinis, spiritus scientiae et pietatis, spiritus timoris Domini . Non quo timore Petrus Christum negavit, sed illius timoris spiritum accepimus, de quo dicit ipse Christus: Eum perdere in gehennam: ita dico vobis, hunc timete. Hoc autem dixit, ne illo timore negaremus eum, quo turbatus est Petrus. Hunc enim auferri voluit a nobis, cum prius dixit: Nolite timere eos qui corpus occidunt, et postea non habent quid faciant . Hujus timoris non accepimus spiritum, sed virtutis et charitatis et continentiae. De quo spiritu idem ipse ad Romanos ait: Gloriamur in tribulationibus; scientes quoniam tribulatio patientiam operatur, patientia probationem, proba