comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ mimicitiaꝵ: nͥ inuidia sic̃
salomon ait. inuidia cliaboli morͤ
introiiit in orbẽ terraꝵ: Inuidie
autẽ causa: beatitudo hoĩs in ꝑa¬
dẏso positi. Et ido qm̃ ipse diabo¬
lus. acceptã gr̃am tenere ñ potuit.
inuidit hominr: eo qͦd figuratus
e limo. ut incola padsi eẽt electꝰ.
Consid̾abat enĩ diabolus. qͦd ipse
qͥ fiusset suꝑioris nat᷑e. in hec scł̃a¬
ria et mundana deciat: homo
autẽ inserior creat᷑a sꝑabat et̾na.
hoc ẽ gͦ qͦd inuidet: dicens. Iste
inferior adipiscit᷑. qͦd ego seruare
ñ potui: iste de t̾ris migrabit ad
multas uias habeo. qͥb hominẽ
deciꝑe possĩ. De limo factꝰ ẽ t̾re:¬
mat̾nis corruptibilib inuolutꝰ
ẽ. Et si aĩa suꝑioris nat᷑e: tam̃ et
ipsa lapfui potest ẽẽ obnoxia. in
corꝑis carc̾e constituta: quando
ego lapsũ uitare ñ potui. Est gͥ
iua pͥma ut decipiat᷑: dũ condi¬
tione sua maiora desid̾at. Hic N.
qͥdam ẽ conatꝰ industrie: deinde

Expanded text:
itiarum nisi inuidia? sicut Solomon ait quia inuidia diaboli mors introiuit in orbem terrarum. inuidiae autem causa beatitudo hominis in paradiso positi et ideo, quoniam ipse. diabolus acceptam gratiam tenere non potuit, inuidit homini eo quod figuratus e limo, ut incola paradisi esset, electus est. considerabat enim diabolus quod ipse, qui fuisset superioris naturae, in haec saecularia et mundana deciderat, homo autem inferioris creaturae sperabat aeterna. hoc est ergo quod inuidit dicens: \'iste inferior adipiscetur quod ego seruare non potui? iste de terris migrabit ad multas uias habeo quibus hominem decipere possim. de limo factus eest, coruptibilibus inuolutus est. etsi anima superioris naturae, tamen et ipsa lapsui potest esse obnoxia in corporis carcere constituta, quando ego lapsum uitare non potui. est igitur uia prima, ut decipiatur. dum condicione sua maiora desiderat. hic enim quidam est conatus industriae. deinde
Abbreviated transcription (Latin):
qͥuisses. Itaq qm̃ uidicare uolu¬
isti: ido addidit. Ecce adã factꝰ es
praui iudicii refutare ñ debes.
Posuit tam̃ te contͣ ꝑadysũ: ne
memoriã eiꝰ possis abolere. Denap
iusti in ꝑadyso rapiunt᷑⁊ sic̃ pau¬
lus raptꝰ ẽ in ꝑadysũ. et audiuit
loqͥ᷑ et tu si a pͥmo celo ad scdm
a scłõ celo ad t̾cium. m̃tis tue
uigore rapiaris: hoc ẽ qͥa pͥmũ
uiꝰquisq homo ẽ corporalis sedo
aĩalis. t̾cio sp̃ualis: si na rapiaris
ad t̾eium celũ. ut uideas fulgoẽ
gr̃e sp̃ualis. Animalis erĩ homo
que st̃ sp̃c nescit. et id̾o tercii celi
ascensio tͥ ẽ necessaria: rapieris in
ꝑadysũ. rapieris iam sine ꝑicło.
ut possis duudicare oĩa: quia sp̃u¬
alis duudicat oĩa. ipse autẽ a ne¬
mine diuidicat᷑. Et fortasse qͣsi ad¬
huc fragilis audies u̾ba ineffabi¬
lia. qͦ ñ licet homini loqͥ: et tunc
qͦd acceꝑis resernato. et qͦd audi¬
eris custodi. Paulus apls custodi¬

Expanded text:
quiuisses. itaque quoniam iudicare uoluquiuisses. itaque quoniam iudicare uoluisti, ideo addidit: ecce Adam factus espraui iudicii refutare non debes. posuit tamen te contra paradisum, ne memoriam eius posses abolere. denique iusti in paradisum rapiuntur, sicut Paulus raptus est in paradisum et audiuit uerba lia. et tu si a primo caelo ad secundum, a secundo caelo ad tertium mentis tuae uigore rapiaris, hoc est quia primum unusquisque homo est corporalis, secundo animalis, tertio spiritalis, si ita rapiaris ad tertium caelum, ut uideas fulgorem gratiae spiritalis — animalis enim homo quae sunt spiritus nescit, et ideo tertii caeli ascensio tibi est necessaria, ut rapiaris in paradisum — rapieris iam sine periculo, ut possis diiudicare omnia, quia spiritalis diiudicat omnia, ipse autem a nemine diiudicatur, et fortasse quasi adhuc fragilis audies uerba ineffabilia, quae non liceat homini loqui, et tunc quod acceperis reseruato et quod audieris custodi. Paulus apostolus custodi
Abbreviated transcription (Latin):
hoc ẽ passiones corꝑis. et uanitatẽ
qͣndam fluctuantiũ uł in anium
cogitationũ: qͦd ipse nr̃i fu̾it aue¬
tor erroris. Considera qͥd dicat. ha¬
bete in qͥt potestatẽ pisciũ maris.
et uolatiliũ celi: et oĩum reppenti¬
um. qͦ reppunt suꝑ t̾ram. Uides qͦd
ille tͥ tribuerit potestatẽ. ut de oĩb
iudicare tu debeas: singłoꝵ genera.
iudicii tui sobria definitione. disc̃¬
n̾e. Uocauit ad te oĩa ds̃: ut supra
oĩa mentẽ tuam ẽẽ cognosc̾es. Euꝵ.
qͦ tͥ similia minime reꝑisti: ascis¬
cere tͥ et copulare uoluisti: Bedit
tͥ certe sensũ. qͦ uniu̾sa cognosces.
et de cognitis itidicares: merito ꝙ
iudicare ñ posse ideo dix̃ qͣsi fragi¬
liorib. nolite iudicare ut ñ iudi¬
cemini. Ergo qͥa scuut infir mita
tẽ esse ad iudicandũ. uoluit ole¬
dientẽ esse mandato: idõ p̃ceptũ
posuit. Qd si non p̾uaricatꝰ esses:
ꝑiculũ incerti iudicii in cidẽ ne¬

Expanded text:
hoc est, passiones corporis, et vanitatem hoc est, passiones corporis, et vanitatem quamdam fluctuantium vel inanium cogitationum, quod ipse nostri fuerit auctor erroris. Considera quid dicat: Habete, inquit, potestatem piscium maris, et uolatilium caeli et omnium repentium, quae repunt super terram. uides quod ille tibi tribuerit potestatem, ut de omnibus iudicare tu debeas, singulorum genera iudicii tui sobria definitione discernere. uocauit ad te omnia deus, ut supra omnia mentem tuam esse cognosceres. cur quae tibi similia minime repperisti adsciscere tibi et copulare uoluisti? dedit tibi certe sensum, quo uniuersa cognosceres et de cognitis iudicares, meritoque iudicare non posse: ideo dixit quasi fragilioribus: nolite iudicare, ut non iudicemini. ergo quia sciuit infirmum te esse ad iudicandum, uoluit oboedientem esse mandato: ideo praeceptum posuit. quod si non praeuaricatus esses, periculum incerti iudicii incidere ne
Abbreviated transcription (Latin):
locarent᷑: uł postea magnoꝵ re¬
mun̾atio uideret᷑ ẽẽ meritoꝵ. ut
ad ꝑadysũ iustꝰ unusqͥsq rapiat᷑.
bicunt᷑ euã bestie. et pecora agri.
et uolatilia celi: in ꝑadyso fiusse.
Unde pleriq. ꝑadysũ aĩam ho¬
minis ẽẽ uoluer̾t. in qͣ urtutũ
qͤdã germina pullulauer int:
hoĩem autẽ et ad oꝑandũ. et ad
custodiendũ ꝑadysũ eẽ positũ:
hoc ẽ mentẽ hominis. cuius uirtꝰ
aĩam uidet᷑ excolere. Non solum
excolere: s etiã cũ excoluerit custo
biles motꝰ st̃: eo qͦd bestie uł pecora.
qͣdã diu̾se sint corꝑis passiones : uł
turbulentiores. uł etiã languidio¬
res. Uolatilia autẽ celi. qͥd aliud es¬
timamꝰ. nͥ inanes cogitationes. qͦ
uelut uolatiliũ more nr̃am cur¬
cuni tolant aĩam: et huc atq il¬
luc. uario motu sepe tͣnsducunt:
ꝓpt̾ea nullus inuentꝰ est m̃ti nr̃e
similis adiuitor: nͥ sensus. hoc est
potuit imlenire. Sed forte arguas.
qͥa hec qͦ d̾s in tali ꝑadiso locauit.

Expanded text:
magnorum remuneratio uideretur esse meritorum, ut ad paradisum iustus unusquisque rapiatur, dicuntur etiam bestiae et pecora agri et uolatilia caeli in paradiso fuisse. unde plerique paradisum animam hominis esse uoluerunt, in qua uirtutum quaedam germina pullulauerint, hominem autem et ad operandum et ad custodiendum paradisum esse positum, hoc est mentem hominis. cuius uianimam videtur excolere, nec solum excolere, sed etiam cum excoluerit, custobiles motus sunt, eo quod bestiae vel pecora, quaedam diversae sint corporis passiones, vel turbulentiores, vel etiam languidiores. Volatilia autem coeli quid aliud aestimamus, nisi inanes cogitationes quae velut volatilium more nostram circumvolant animam, et huc atque illuc vario motu saepe traducunt? Propterea nullus inventus est menti nostrae similis adjutor, nisi sensus, hoc est, potuit invenire. 52. Sed forte arguas, quia haec quoque Deus in tali paradiso locavit,
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ in ꝑadẏso: Cũ dicis sapientiorẽ
serpentẽ. intelligis quẽ loquat᷑.
id ẽ illũ aduersariũ nr̃m: qui
tam̃ habet huiꝰ sapĩam mundi.
Sed et uoluptas atq delectatio
bene sapiens dicit᷑: quia et carmᷤᷤ
appellat᷑ sapĩa. sic̾ habes. qͥa sapĩa
huiꝰ carnis inimica ẽ deo: et ad ex¬
qͥrenda delectationũ gen̾a. astu¬
ti st̾. qͥ appetentes st̃ uoluptatũ.
Siue gͦ delectationẽ intelligas: qͣ¬

Expanded text:
pientiorem serpentem, intellegis quem loquatur, id est illum aduersarium nostrum, qui tamen habet huius sapientiam mundi. sed et uoluptas atque delectatio bene sapiens dicitur, quia et carnis appellatur sapientia, sicut habes quia sapientia huius carnis inimica est deo et ad exquirenda delectationum genera astuti sunt qui adpetentes sunt uoluptatum. siue ergo delectationem intellegas, q
Abbreviated transcription (Latin):
nationis agrestis. gr̾am benedicti-¬
onis amiserat. credit seipso futu¬
rũ eẽ meliorẽ. si tẏpum xp̃i ue¬
nerat᷑ in fr̃e. Hac enĩ ser uitute
ad discipłos suos ait. Q uule int̃
uos primꝰ eẽ: sit õium seruus.
Deniq hanc seruitutẽ oꝑatͣ cari¬
las: que spe maior ẽ et side. Unde
scͥptum ẽ. ꝑ caritatẽ seruite in

Expanded text:
nationis agrestis gratiam benedictinationis agrestis gratiam benedictionis amiserat credidit se ipsum futurum esse meliorem, si typum Christi ueneraretur in fratre. hac enim seruitute ad discipulos suos ait: qui uult inter uos primus esse sit omnium seruus. denique hanc seruitutem operatur caritas, quae spe maior et fide est. unde scriptum est: per caritatem seruite i
Abbreviated transcription (Latin):
condẽpnaret errorẽ. et ueniã non
negaret: ut ad uirũ suũ conu̾sa
seruiret. Pͥmũ ne eã facile delecta¬
ret errare: deinde ut sub fortiore
uase locata. ñ tͣusduceret uirũ: ẜ
magis uiri consilio ipsa regeret᷑.
In quo qͥdẽ: mysteriũ xp̃i et eccle
euident̾ agnosco. Designat᷑ enĩ ec
osa seruitꝰ subdita dei u̾bo: qͣ mul¬
to sit melior. qͣm scl̃i huiꝰ libertas
Deniq scͥptum ẽ. dñm dm̃ turimn
ad orabis: et ipsi soli seriues. hecgͥ
seruitꝰ: dei donũ ẽ. Beniq int̾ be¬
nedictiones numerat᷑. huiꝰ seruitu¬
tis obseqͥum. Nã et ysaac in loco be¬
nedictionis. eã dedit esau filio sro:
ut seruiret fr̃i suo: Demꝙ henedic¬
tionẽ ille poscebat: et si uã sibi
cognouisset eẽ prerepiã. tam̃ aliã
postulabat dicens. Nũ qͥd una be¬
nedictio tͥ ẽ pater: ꝑhanc gͥ ser
uitutẽ. illũ qͥ ꝑ gulã primitias
suas ante uendid̾at. et studio ue¬

Expanded text:
condemnaret errorem et ueniam non condemnaret errorem et ueniam non negaret, ut ad uirum suum conuersa seruiret. primum ne eam facile delectaret errare, deinde ut sub fortiore uase locata non transduceret uirum, sed magis uiri consilio et ipsa regeretur. in quo quidem mysterium Christi et ecclesiae euidenter agnosco. designatur enim ecosa seruitus subdita dei uerbo, quae multo sit melior quam saeculi huius Hbei-tas. denique scriptum est: dominum deum tuum adorabis et ipsi soli seruies. haec igitur seruitus dei donum est. denique inter benedictiones numeratur huius seruitutis obsequium; nam et Isaac iii loco benedictionis eam dedit Esau filio suo, ut seruiret fratri suo. denique benedictionem ille poscebat. etsi unam sibi cognouisset esse praereptam, tamen aliam postulabat dicens: numquid una. benedictio tibi est, pater? per hanc igitur seruitutem ille qui per gulam primitias suas ante uendiderat et studio ue
Abbreviated transcription (Latin):
iudicatꝰ ẽ: qui puniret᷑ in peccato.
s remissus ẽ sine p̃scpto pene. fortaᷤᷤ¬
sis ñ tam maiori crimine parrici¬
dii. illud enĩ cõmisit in fr̃em: qͣm
saclegii qͦd deo credidit mentien¬
dũ: dicens nescio. Nũqͥd ego custos
fr̃is mei sũ : Et ideo accusatori diabo¬
lo. eiꝰ accusatio reseruata ẽ: ut cũ
eiꝰ angelis flagellet᷑. qͥcũ hominib
noluit flagellari. Deniq de talib
dictũ ẽ. Declinatio mortis eoꝵ: et
cũ hominib ñ flagellabunt᷑. Alia
p̾uaricationis incicłat. tam̃ de ꝑa¬
dysi lignis habebat adhuc uͥtutiꝰ¬
escam: et ideo dix̾ peccatũ pecc̃m
sũ. et reputatũ: ei ad ueniam.
Iustꝰ enĩ accusatorsur. in pͥncipio
sermonis. Neq enĩ potest quisqͣm
iꝰtificari a peccato: nͥ fu̾it peccatũ
ante confessus. Unde dñs ait. Dic
iniqͥtates tuas: ut iustificeris. Cigo
qr eua ipsa confessa delictũ ẽ. mi¬
tior sequit᷑ et ꝓfut᷑a sententia: que

Expanded text:
iudicatus est qui puniretur m peccato, iudicatus est qui puniretur m peccato, sed remissus est sine praescripto poenae, fortasse non tam maiori crimine.. parricidii — illud enim conmisit in fratrem — quam sacrilegii, quod deo credidit mentiendum dicens: nescio:numquid ego custos fratris mei sum? et ideo accusatori diabolo eius accusatio reseruata est, ut cum eius angelis flagelletur, qui cum hominibus noluit flagellari. denique de talibus dictum: non est declinatio mortis eorum, et cum hominibus non flagellabuntur. alia praeuaricationis inciderat. tamen de paradisi lignis habebat adhuc uirtutiescam et ideo dixit peccatum suum, et reputatum est ei ad ueniam. iustus enim accusator est sui in principio sermonis; neque enim potest quisquam iustificari a peccato, nisi fuerit peccatum ante confessus. unde dominus ait: dic iniquitates tuas, ut iustificeris. : ergo quia Eua ipsa confessa est delictum, mitior sequitur et profutura sententia, quae
Abbreviated transcription (Latin):
de qͣ beatitudine. de qͣ gr̃a. in
qͣm miseriã recidisti: Bereliqͥsti
uitã eternã: et attumulatꝰ es mor
tr: consepultꝰ errori. Ubi esꝰ Illa
tua bene sibi conscia confidentia
timoris. culpã fatet᷑: latebra p̾ua¬
ricationẽ. Ubi gͦ es: Hoc ẽ non in
quo loco qͤro. s in qͦ statu: quo te
ꝑduxer̾t peccata tua. ut fugias
dm̃ tuũ quẽ ante querebas. fortaᷤᷤ¬
se moueat. cur ante increpatur
adam. cũ mulier ante gustau̾t:
sa p̾uaricatione sexus infir mior
ceꝑit a u̾ecundia. excusatione for¬
tior:ur semina causa erroris fu̾it.
iur pudoris. Et dix̃ mulier. Serpeis
decepre me: et manducau. Uema¬
bilis culpa qͣm seqͥt᷑ ꝓfessio delicto¬
rũ: ideo ñ desꝑata mulier que ñ
reticuit deo. s magis confessa pecca¬
tum ẽ: qͣm medicabilis sectita sen¬
tentia ẽ. Bonũ condẽpnari in pec¬
cato. et flagellari in delicto: ut cũ
hominib flagellem. Deniq cain
qr uoluit crim̃ negare. indignꝰ

Expanded text:
de qua beatitudine, de qua gratia in de qua beatitudine, de qua gratia in quam miseriam recidisti? dereliquisti uitam aeterti, consepultus errori. Ubi est illa tua bene sibi conscia confidentia? Timor iste culpam fatetur, latebra praevaricationem. Ubi ergo es? Hoc est, non in quo loco quaero, sed in quo statu. Quo te perduxerunt peccata tua, ut fugias Deum tuum quem ante quaerebas? Fortase moueat cur ante increpatur Adam, cum mulier ante gustauerit? sed a praeuaricatione sexus infirmior coeperit, a uerecundia et excusatione fortior, ut femina erroris causa fuerit, uir pudoris. Et dixit mulier: serpens decepit me, et manducaui. ueniabilis culpa, quam sequitur professio delictorum. ideo non desperata mulier, quae non reticuit deo, sed magis confessa peccatum est, quam medicabilis secuta sententia est. bonum est condemnari in peccato et flagellari in delicto, ut cum hominibus flagellemur. denique Cain quia uoluit crimen negare indignus
Abbreviated transcription (Latin):
es: adhuc in his remediũ sc̃itatiᷤ
udei qͥ sibi clauser̃t aures ne
audirent: hodieq ñ merent᷑
audire. deinde habent remedi¬
ũ: qͥ se absconder̃t. Nã qͥ abscon¬
dit᷑ erubescit: qͥ erubescit conũ¬
tit. si c̃ scriptũ est. Confundant᷑
et conu̾tant᷑ om̃s: ualde uelocit̾.
Beinde hoc ip̃m qͦd uocat. indi
ret᷑ et uocat. Dicendo autẽ uͥ es:
ñ locũ qͦrit qͥ nouit archanum.
Neq d̾s clausos ocłos habebebiat:
ut ñ uidẽt latentẽ. Deniq ideo
dixit. factus ẽ adam unꝰ ex nob̾:
qr aꝑuut ocłos. Et hic qͥdẽ aꝑuit
ocłos. ut culpã suã uidẽt. quam
uitare ñ potuit. Magis enĩ postꝗͣ.
peccaiuiłꝰ nescio qͣm nr̃a delicta
cognosemꝰ: et t̾c peccatũ ẽẽ intel¬
putabamꝰ eẽ peccatũ. Certe ñ qͦsi
gã si dãpnaremꝰ: non admittemꝰ.
D̾s autẽ om̃ium uidet culpas. et
õium delicta cognoscit: suꝑ õnm
aĩam. suꝑ o̾ium occulta. oculos

Expanded text:
es? adhuc in his remedium sanitatis es? adhuc in his remedium sanitatis Iudaei, qui sibi clauserunt aures ne audirent, hodieque non merentur audire. deinde habent remedium qui se absconderunt. nam qui absconditur erubescit, qui erubescit conuertitur, sicut scriptum est: confundantur et conuertantur omnes ualde uelociter. deinde hoc ipsum quod uocat indiciiseratur et uocat. dicendo autem: ubi es? non locum quaerit qui nouit arcanum; enim deus clausos oculos habebat, ut non uideret latentem. denique ideo dixit: factus est Adam unus ex nobis, quia aperuit oculos. et hic quidem aperuit oculos, ut culpam suam uideret, quam uitare non potuit; magis enim postquam peccauimus, nescio quomodo nostra delicta cognoscimus et tunc peccatum esse intelum, certe non quasi nam si damnaremus, non admitteremus. deus autem omnium uidet culpas et omnium delicta cognoscit; super omnium animam, super omnium occulta oculos
Abbreviated transcription (Latin):
tis formido diuine. t̾c erubesci¬
mꝰ: tunc nos gestimꝰ abscondere:
tc̃ in peccatoꝵ nr̃oꝵ positi oogi¬
tationib. in medio ligni ꝑady¬
si uͥ peccauimꝰ dep̃hendimus
latere cupientes: et arbitͣntes
qͦd d̃s non reqͥrat occulta Sed
serutato aĩoꝵ et cogitatio ĩ.
usꝙ ad diuisionẽ aie penet̾us
dicit. Adam uͥ es: Quomͦ loqͥt᷑
cdłs: Numqͥd uoce corꝑea: hon
utiq s uͥtute quadã p̾stantiore.
qͣm uex corꝑis potest ẽẽ fundit¬
oracula. Hanc nocẽ eiꝰ ꝓpħe andi¬
erunt: hanc uocẽ fideles audiuis:
ĩpii non intelligunt. Deniq in
eu̾ngłio habes q audiuit eĩm¬
głista dicentẽ patrẽ. et clarifica¬
ui. et iterũ clarificabo: s ildei
ñ audier̃t. Demq dicebant. To¬
nitruũ factum ẽ Illi gͦ sic̃ supͣ
habes. qr sentiebat᷑ deambulais
d̾s qͥ non deãbulabat: sic audie¬
bat᷑ loquens ds̃. qͥ ñ loqͤbat᷑. Sed
qͥd loquat᷑ considẽmꝰ. Adam uͥ

Expanded text:
tis formido divinae, tunc erubescitis formido divinae, tunc erubescimus, tunc nos gestimus abscondere, tunc in peccatorum nostrorum positi cogitationibus in medio ligni paradisi, ubi peccauimus, deprehendimur latere cupientes et arbitrantes quod deus non requirat occulta. sed scrutator animorum et cogitationum usque ad diuisionem animae penetrans dicit: Adam, ubi es? quomodo loquitur deus? numquid uoce corporea? non utique, sed uirtute quadam praestantiore quam uox cororacula. Hanc vocem ejus prophetae audierunt; hanc vocem fideles audiunt, impii non intelligunt. Denique in Evangelio habes, quia audivit evangelista dicentem patrem: et clarificaui et iterum clarificabo, sed Iudaei non audierunt. denique dicebant: tonitruum factum est. illic ergo sicut supra habes quia sentiebatur deambulans deus qui non deambulabat, sic audiebatur loquens deus qui non loquebatur. sed quid loquatur consideremus: Adam ubi
Abbreviated transcription (Latin):
et ocłi dñi suꝑ iustos: cũ leginꝰ
qr iħc sciebat cogitationes eoꝵ: cũ
legimꝰ qͥd cogitatis mala in cordib
ur̃is. Ergo dũ hec recensemꝰ: quasi
deãbulantẽ cognoscimꝰ dm̃. fug̃at
gͦ peccator. ñ quo dei posset latere
conspectũ: s intͣ conscĩam suã late¬
re cupiebat: oꝑa sua luc̾e nolebat.
Iusti enĩ facie ad faciẽ iudere¬
ẽ: qr iusti mens ñ solum deo pre¬
sens ẽ. s etiã cum d̃o disputat.
siẽ scͥptum ẽ. udicate pupillo. et
iustificate iuduã: et uenite dis¬
putemꝰ dicit dñs. Ergo cũ legit
dã erroris p̃teriti uerecundia.
qͣ er rorẽ preuenire debuerat:
Nã dũ culpa feruet in corꝑe. et
aĩa exagitat᷑ corꝑis passionib. ñ
cogitat dm̃ sensus errantis: hoc
ẽ non audit dm̃ ambulantẽ in
scͥpt᷑is diumis: ambulantẽ in
m̃tib singłoꝵ. Dicit enĩ ds. Qm̃¬
in habitabo in illis. et int̾ eos ã¬
bulabo: et ero illoꝵ ds. Ergo
cũ in aĩe sensũ redierit potesta¬

Expanded text:
 legimus quia Iesus sciebat cogitationes eorum, cum legimus: quid cogitatis mala in cordibus uestris? ergo dum haec recensemus, quasi deambulantem cognoscimus deum. fugerat ergo peccator, non quo dei posset latere conspectum, sed intra conscientiam suam latere cupiebat, opera sua lucere nolebat. iusti enim faciem ad faciem uiderequia iusti mens non solum deo praesens est, sed etiam cum deo disputat, sicut scriptum est: iudicate pupillo et iustificate uiduam et uenite disputemus, dicit dominus. ergo cum legit aedam erroris praeteriti uerecundia, quae errorem praeuenire debuerat? nam dum culpa feruet in corpore et anima exagitatur corporis passionibus, non cogitat deum sensus errantis, hoc est non audit deum ambulantem in scripturis diuinis, ambulantem in mentibus singulorum. dicit enim deus: qinhabitabo inter illos, et inter eos ambulabo, et ero illorum Deus. Ergo cum in animae sensus redierit potesta
Abbreviated transcription (Latin):
De pecorib autẽ domitis cong̾¬
gandis: et homo habuit potes¬
tatẽ. ltaq illud diuine oꝑatio¬
nis fu̾it: hoc humane diligen¬
tie. Sumul accipe. qͣ causa oĩa
deducta sint ad adã: ut in oĩb
uidẽt ex utroq sexii. sub̾am con¬
stare nat᷑e. id ẽ ex masculo et
femina: et ipso usu exẽploꝙ.
cognosc̾et necessariũ sibi con¬
sortiũ mulieris ad iectũ. Et im¬
misit inqͥt dñs soporẽ in adã:
et obdormiuit. Qͥs ẽ iste soporͭ
nͥ qͥa paulisꝑ ad conuigiũ copu¬
landũ. cũ intendimꝰ animũ. ue¬
nũ. inclinare atq inflecte ui¬
dem ad qͤndã somnum istius
mundi: et paulisꝑ obdormire
de mulieris creatione loqͤbatur:
qͥa in uiro et muliere. domꝰ uidet᷑
quedã plena ẽẽ ꝑfectio. Qui sine
uxore ẽ: quasi sine domo sit. sic
habet᷑. Sicut enĩ uir publicis of¬
siciis: ita mulier domesticis mi¬
nift̾iis habilior estimat᷑. Considã.

Expanded text:
de pecoribus autem domitis congrede pecoribus autem domitis congregandis et homo habuit potestatem. itaque illud diuinae operationis fuerit, hoc humanae diligentiae. simul accipe qua causa omnia deducta sint ad Adam, ut in omnibus uideret ex utroque sexu substantiam constare naturae, id est ex masculo et femina et ipse usu exemploque cognosceret necessarium sibi consortium mulieris adiectum. Et inmisit inquit deus soporem in Adam, et obdormiuit. quis est iste sopor nisi quia paulisper, ad coniugium copulandum cum intendimus animum, uenum inclinare atque inflectere uidemur ad quendam somnum istius mundi et paulisper obdormire de mulieris creatione loquebatur, quia in uiro et muliere domus uidetur quaedam plena esse perfectio. qui sine uxore est quasi sine domo sit sic habetur; sicut enim uir publicis officiis ita mulier domesticis ministeriis habilior aestimatur. considera
Abbreviated transcription (Latin):
stitutionis humane intelligunꝰ.
et uere bonũ aduitoriũ. Nam
si ꝓ meliore accipis adutorium.
maior qͣdã in causa gen̾ationis
oꝑatio mulieris repperit᷑: sic̃ istꝰ
cohibendo paulatĩ. fotu suo ad¬
olesc̾e facit: et ꝓducit in segetẽ.
In eo gͥ adintoriũ bonũ mulie¬
ris. qͣm qͣm etiam inferior dicat᷑
adrutorͬ ut et in usu reppimꝰ
humano: qͥa dignitate potio¬
res. plerũꝙ ad intorẽ menti in¬
ferioris adsciᷤcunt. Specta ñc̃.
cur ds adhuc finxerit de t̾ra
om̃is bestias agri. et oĩa uolati¬
lia celi: et addux̃it ea ad adã.
ut iudet qͥd uocaret ea. Qua
ratione hoc factũ ẽ. cũ tm̃ mͦ
bestias agri. et uolatilia celi. ad
adã addux̾it cls : Eiant enĩ pe¬
cora sełm suũ genus: demꝙ
habes infra. qͥa ĩposuit adam
nomina om̃ib pecorib: om̃ib
bestus agri. Ade autẽ non est
gͥ absolutio ẽ. nͥ qͥa indomite
bestie. et uolatilia celi. diuina
potestate ad hoĩem deducuunt᷑

Expanded text:
stitutionis humanae intellegimus, stitutionis humanae intellegimus, et uere bonum adiutorium. nam si pro meliore accipis adiutorium. maior quaedam in causa generationis operatio mulieris repperitur sicut isticepta cohibendo paulatim fotu suo adolescere facit et producit in segetem. in eo igitur adiutorium bonum mulieris, quamquam etiam inferior dicatur adiutor, ut et in usu repperimus humano, quia dignitate potiores plerumque adiutorem menti inferioris adsciscunt. I Specta nunc cur deus adhuc finxerit de terra omnes bestias agri et omnia uolatilia caeli et adduxerit ea ad Adam, ut uideret quid uocaret ea. qua ratione hoc factum est, cum tantummodo bestias agri et uolatilia caeli ad Adam adduxerit deus? erant enim pecora secundum suum genus. denique habes infra quia inposuit Adam nomina omnibus pecoribus et omnibus bestiis agri; Adae autem non est igitur absolutio est nisi quia indomitae bestiae et uolatilia caeli diuina potestate ad hominem deducuntur?
Abbreviated transcription (Latin):
Postremo. nec cam parrieidii reũ:
priꝰ quã generaret filios passus ẽ
int̾ire. Ergo ꝓpt̾ generationẽ succes¬
sionis humane: debuit mulier adi¬
ci uiro. Deniq hoc ipsa u̾ba decla¬
hominẽ. Nam si mulier peccat᷑a
erat: tam̃ redẽptionẽ sibi parit᷑a.
ñ debuit ab usu diuine oꝑatiõis
excludi. Qͣmius adã non ẽ seductꝰ.
mulier autẽ seducta et in p̾uari¬
de eadem t̾ra de qͣ pdasmatꝰ ẽ adã.
s de ipsius ade costa facta sit mu¬
lier: ut sciremꝰ unã in uiro et mu¬
liere. corꝑis ẽẽ naturã. unũ fontẽ
gen̾is humani. Ideo ñ duo a pͥnci¬
pio facti. uix et mulier. neq duo
uiri. neq due mulieres: s pͥmum
uir. deinde mulier ex eo. Unã enĩ
naturã uolens hominũ constitue¬
reds: ab uno pͥncipio creature¬
huiꝰ incipiens. multaꝵ et dispari¬
ũ naturaꝵ er ipit facultatẽ fa¬
ciamꝰ in qͥt ei adiutoriũ similesͥ.
adiutoriũ. ad generationẽ con¬

Expanded text:
postremo nec Cain parricidii rerum, postremo nec Cain parricidii rerum, priusquam generaret filios, passus est interire. ergo propter generationem successionis humanae debuit mulier adici uiro. denique hoc ipsa uerba declahominem esse. nam si mulier prior peccatura erat, tamen redemptionem sibi paritura non debuit ab usu diuinae operationis excludi. quamuis enim Adam non est seductus, mulier autem seducta in praeuaride eadem terra, de qua pla- smatus est Adam, sed ae ipsius Adae costa facta sit mulier, ut sciremus unam in uiro et muliere corporis esse naturam, unum fontem generis humani. ideo non duo a principio facti uir et mulier neque duo uiri neque duae mulieres, sed primum uir, deinde ex eo mulier. unam enim naturam uolens hominum constituere deus ab uno principio creaturhuius incipiens multarum et disparium naturarum eripuit facultatem. faciamus inquit ei adiutorium simile sibi. adiutorium ad generationem con
Abbreviated transcription (Latin):
tio boni. cõplacito oꝑi adiecta
sit: s etiã dictũ sit non ẽẽ bonũ
solũ hominẽ: cum sciamꝰ anteꝗͣ
fieret mulier ñ errauit adam:
postea uͦ qͣm mulier ẽ facta. pͥor
diuinũ p̃uaricata mandatum:
etiã uirum suũ trax̾it in erro¬
rẽ: et incentiuũ eius extiterit.
Sigͥ uiro culpe auctorẽ mulier:
quẽadmodũ ꝓ bono iudet᷑ adie¬
cta Uerũ si consicłẽs. qͥa deo uni¬
u̾sitatis ẽ cura. inuenies płꝰ pla¬
cere dño debuisse id. in qͦ ẽẽt cau¬
sa uniu̾sitatis: qͣm condẽpnan¬
u dam fuisse illud. in qͦ eẽt causa
peocati. Et ido qͥa ex uiro solo. ñ
pot̾at humani eẽ gen̾is ꝓpagatio:
ꝓnuntiauit dñs ñ esse bonum so¬
lũ hominẽ. Maliuit ds enĩ plureᷤᷤ
esse qͦs saluas fac̾e posset. qͥb dona¬
ret peocatũ: qͣm unum solũ adam.
qͥ liber eẽt aculpa. Deniq qͥa id̾e
utriꝰq auctor ẽ oꝑis: uenit in hunc
mundũ ut saluos facet peccatores.

Expanded text:
tio boni conplacito operi adiecta tio boni conplacito operi adiecta sit, sed etiam dictum sit non esse bonum solum hominem. cum sciamus quia antequam fieret mulier non errauerit Adam. posteaquam uero mulier facta est, prior diuinum praeuaricata mandatum etiam uirum suum traxerit in errorem et incentiuum eius extiterit. si igitur uiro culpae auctor est mulier, quemadmodum pro bono uidetur adiecta? uerum si consideres quia deo uniuersitatis est cura, inuenies plus placere domino debuisse id in quo esset causa uniuersitatis quam condemnandum fuisse illud in quo esset causa peccati. et ideo quia ex uiro solo non poterat humani esse generis propagatio, pronuntiauit dominus non esse bonum solum hominem esse. maluit enesse quos saluos facere posset, quibus donaret peccatum quam unum solum Adam, qui liber esset a culpa. denique quia idem utriusque auctor est operis, uenit in hunc mundum, ut saluos faceret peccatores.
Abbreviated transcription (Latin):
d̾s qͥa bonum ẽ: quẽ ad modũ
in singłis oꝑib suis. Nã illic di¬
xisse bonũ esse qͥa homo factus
ẽ inuenit᷑ hoc esse contͣrium: ut
hic bonũ non ẽẽ diceret. cũ in
suꝑiorib bonũ ẽẽ dixisset. Sed
hoc ibi cognosce. uͥ solũ adam
fecit ceterũ uͥ cõmunit̃ cõpre¬
hendit urũ et mulier ẽ factos.
licet ne ibi qͥd̃e dix̾it specialit̾.
tam̃ qͥa postea habet. uidit ds
oĩa que fecit. et eccebona ualde:
euident ẽ declaratũ bonũ esse.
qͦd et ur sit factꝰ et mulier. Sed
ex hac qͣstione: alia qͤstio rurs
emersit. Quomͦ enĩ quando sol¬
factꝰ adam. ñ dictum ẽ bonũ eẽ
factũ adam: qndo autẽ et mu¬
lier ex eo facta ẽ. tunc ẽẽ bona
oĩa cõprehensũ est. licet illic
omnẽ laudau̾it creaturã: et
umu̾sitatis creatio sic ꝓbata.
qm̃ in hoĩe nature p̾dicata cõ¬
munitas ẽ: tam̃ non iudetur
ociosũ. qͣ ratione uͥ solus faclꝰ ẽ
adã. non solũ nequaqͣm p̾dica¬

Expanded text:
odum in singulis operibus suis. nam si dixisset illic bonum esse quia homo factus est, inueniretur hoc esse contrarium, ut hic bonum non esse diceret, cum in superioribus bonum esse dixisset. sed hoc ibi cognosce, ubi solum Adam fecit. ceterum ubi communiter conprehendit uirum et mulierem factos, licet ne ibi quidem dixerit specialiter, tamen quia postea habet: uidit deus omnia quae fecit, et ecce bona ualde, euidenter est declaratum bonum esse quod et uir sit factus et mulier. sed ex hac quaestione alia quaestio rursus emersit. quomodo enim quando sofactus Adam, non dictum est bonum esse factum Adam, quando autem et mulier ex eo facta est, tunc esse bona omnia conprehensum est? licet illic omnem laudauerit creaturam et uniuersitatis creatio sit probata, quoniam in homine naturae praedicata communitas est, tamen non uidetur otiosum, qua ratione, ubi solus factus est Adam. non solum nequaquam praedica
Abbreviated transcription (Latin):
qͥb cõmunitas ẽ qͤdam mortis
et uite: de qͥb ait apl̃s dicens.
Si cõmortui estis: et conuinetis.
Si enĩ cõplantati inqͥt sumꝰ sumi¬
litudini mortis eiꝰ simł et resire¬
rectionis erimꝰ: scientes qͥa uetꝰ
homo nr̃ simł crucisixꝰ est cruci.
guras multas uite diximꝰ: ita e¬
tiã mortis inueniem. Dicit᷑ enĩ
mans mala: scdm illud. anima
q peccau̾it: ipsa monet᷑. Dicuaia
mors cõmuniter: sic̃ habes Serbi
gra. qͥa adã uixit tot annos et
mortuus ẽ. et apositꝰ est ad pa¬
tres suos. Dicitur etiã mors ꝑ bap¬
tis matis sacramentũ: sic̃ habes.
Consepulti enĩ sumꝰ cum illo ꝑ
baptismũ in morte. Et alibi. Si
autẽ mortui sumꝰ cum xp̃o: cre¬
dimꝰ etiã. qͥa simul uiuemꝰ cum
illo. uides. qͥa mors qͥd̾e appella¬
tione iudicat᷑. Sed hec uita sit
nr̃a. Iterũ alia qͦstio: qͥa dix̃ dñs
non eẽ bonũ. solum ẽẽ hoĩem.
Primo õĩum cognosce. qͥa in

Expanded text:
quibus communitas est quaedam mortis et vitae, de quibus ait Apostolus dicens: Si commortui estis, et convivetis. Si enim complantati, inquit, sumus similitudini mortis eius, simul et resurrectionis erimus, scientes quia uetus homo noster simul confixus est cruci, guras multas uitae diximus, ita etiam mortis inueniemus. dicitur enim mors mala secundum illud: anima quae peccat ipsa morietur. dicitur mors communiter, sicut habes uerbi gratia quia Adam uixit tot annos et mortuus est et adpositus est ad patres suos. dicitur etiam mors per baptismatis sacramentum, sicut habes: consepulti enim sumus cum illo per baptismum in mortem et alibi: si autem mortui sumus cum Christo, credimus etiam quia simul uiuemus cum illo. uides quia mors quidem appellatione dicatur, sed haec uita sit nostra. Iterum alia quaestio, quia dixit dominus non esse bonum solum esse hominem. primo omnium cognosce q
Abbreviated transcription (Latin):
uit. et sodm mortẽ anime sue
uiuit is morti morit᷑. qͥa non ẽ
obnoxiꝰ moxti: id ẽ nexꝰ eum e¬
rũpnose mortis amisit. Non con¬
stringit᷑ uincłis morti et̾ne. Mor¬
tuus ẽ morti. hoc ẽ mortuus est
pecẽo: mortuus ẽ pene: cui con

Expanded text:
vit, ut secundum mortem animae suae vit, ut secundum mortem animae suae vivat, is morti moritur, 165 quia non est obnoxius morti, id est, nexus eum aerumnosae mortis amisit, non constringitur vinculis mortis aeternae. Mortuus est morti, hoc est, mortuus est peccato, mortuus est poenae: cui c
Abbreviated transcription (Latin):
uite moriam. Sc̃s enĩ. nec uite is¬
tius se uult ẽẽ participẽ: ut ait.
dissolui et cũ xp̃o eẽ multo meliꝰ.
Et alius. Heu me: qͦd incolatꝰ meꝰ
ꝓlongatꝰ est. Bolet utiq. cũ con¬
sortia uite sꝑet et̾ne. istius fragili¬
tate uite se conteri: et id̾o possũ
econtͣrio dicere: qͥa et si iuu̾e uita
bonũ est. uite tam̃ iuu̾e ambi¬
guũ sit. Potest enĩ dici iute ui¬
u̾e: qius hoc ẽ uite et̾ne. istius
uita corꝑis militare. Potest etiã
dici uite uiu̾e. hoc ẽ. uł quẽcũq
uł sc̃m. istius uite hab̾e deside¬
riũ. corporalis: uti u̾bi gr̾a. Si
qͥs ideo honeste putet ẽẽ iuuen¬
dũ. ut is longeuitatẽ uite bo¬
nis actib consequat᷑: quales
pleriq infirmiores st̃. quoshec
uita delectat. Sic̃ gͦ uite uiu̾e
qͥd sit accipimꝰ. qͥd sit morte mo
ri accipiam̃: uł morte mori. Pos¬
sunt enĩ ẽẽ qͥ moriant᷑ morti: et
qͥ uiuant uite. Nã qͥ non ita ui¬

Expanded text:
uitae moriamur; sanctus enim nec uitae isuitae moriamur; sanctus enim nec uitae istius se uult esse participem, ut ait: dissolui et cum Christo esse; multo enim melius et alius: heu me quod incolatus meus prolongatus est, dolens utique cum consortia uitae speret aeternae, istius uitae fragilitate se contineri. et ideo possum e contrario dicere quia, etsi uita uiuere bonum est, uitae tamen uiuere ambiguum sit. potest enim dici quis uitae uiuere, hoc est uitae aeternae istius uita corporis militare, potest etiam dici uitae uiuere, hoc est uel quemcumque uel sanctum istius uitae habere desiderium corporalis, uti uerbi gratia si quis ideo honeste putet esse uiuendum, ut is longaeuitatem uitae bonis actibus consequatur, quales plerique infirmiores sunt quos haec uita delectat. sicut ergo uitae uiuere quid sit accepimus, quid sit morti ri accipiamus, vel morti vivere. Possunt enim esse qui moriantur morti, et qui vivant vitae. Nam qui non ita vi
Abbreviated transcription (Latin):
u̾e morti. et mori uite. consid̾em᷑.
Puto enĩ secłm scͥpturas. qͥa iuta
uiu̾e. ãmirabilem quandã illã
uiã beatã q signisicet. et hunc
uiuendi usũ. spirandiq munꝰ: cũ
beate uite gr̾a. ueluti coniunctũ.
et qͣdam participatiõe ꝑmixtũ.
demonstrare uideat᷑. Hoc ẽ uita
uiu̾e. uͥtute uiu̾e: beate iute
actꝰ habere: in istiꝰ corꝑis uita.
Cont᷑ autẽ morte mori. qͥd ẽ alid.
nͥ cũ morte corꝑis. deformitatẽ
sig̃care morientis: cuiꝰ et caro
cõmuni uuuendi fine defraudet᷑.
et aĩa uite et̾ne usũ habere non
possit: Est etiã qͥ uita morit᷑. ut
qͥ uiuit corꝑe. ẜ actu morit᷑ suo:
cendt̃ in infernũ uiuentes. Et il¬
la de qͣ apl̃s dicit: qm̃ iuuens mor¬
tua ẽ. Quartũ suꝑest. qͦd sunt
q etiã morte uiuunt. ut mr̃es sc̃i:
q utiq morunt᷑ ut uiuant. Mo¬
rit᷑ caro: s uiuit gr̃a mortuoꝵ.
Ergo absita nob̾. ut participes
mortis uiuamꝰ: s cont᷑ participes

Expanded text:
nsideremus. puto enim secundum scripturas quia uita uiuere admirabilem quandam illam uitam beatamque significet et hunc uiuendi usum spirandique munus cum beatae uitae gratia ueluti coniunctum et quadam participatione permixtum demonstrare uideatur. hoc est enim uita uiuere, uirtute uiuere, beatae uitae actus habere in istius corporis uita; contra autem morte mori quid est aliud nisi cum morte corporis deformitatem significare morientis, cuius et caro communi uiuendi munere defrudetur et anima uitae aeternae usum habere non possit? est etiam qui uita moritur, ut qui uiuit corpore, sed actu moritur suo, cendunt in infernum uiuentes et illa de qua apostolus dicit quoniam uiuens mortua est. quartum superest, quod sunt qui etiam morte uiuunt, ut martyres sancti, qui utique moriuntur ut uiuant. moritur caro, sed uiuit gratia mortuorum. ergo absit a nobis, ut participes mortis uiuamus, sed contra participes
Abbreviated transcription (Latin):
lo ne iudeam Aclhue fut᷑i ꝑiculi
lactare t̾rorem. Sit enĩ uel ꝓpter
hanc uitã securitas: ut nullos pre¬
uaricationis post hanc fut᷑e laqͤos
formidemꝰ. Ergo qͥcũq fu̾it in ꝑady¬
so ascensione uͥtutis. audit myff̾ia
d̾i archana illa atq secreta: audi¬
et dicentẽ dñm̃ tamqͣm latrom il¬
li.a scelere ad confessionẽ. et a la
trocinio fidei reu̾tent: hodie
mecũ eris in ꝑadyso. Serpens autẽ
erat sapientior oĩum bestiaꝵ que¬
erant suꝑ t̾ram: qͣm fecit dñs ds.
Et dix̾ serpens mulieri. Qͥd utiq

Expanded text:
endam adhuc futuri periculi iactare terrorem; sit enim uel propter hanc uitam securitas, ut nullos praeuaricationis posthac futurae laqueos formidemus. ergo quicumque fuerit in paradiso ascensione uirtutis audiet mysteria dei arcana illa atque secreta, audiet dicentem dominum tamquam latroni illi a scelere ad confessionem et ad fidem a latrocinio reuertenti: hodie mecum eris in paradiso. Serpens autem erat sapientior omnium bestiarumerant super terram, quas fecit dominus deus. et dixit serpens
Abbreviated transcription (Latin):
pcͧctantib diligent̾ m̃tis qͥbdã
manib ante tetigissent. Infirmi
enĩ: ꝑtractando et diligentiꝰ reqͥ¬
rendo. unꝰcuiꝰq qͣm non intelli¬
gunt. possunt inuestigare natu¬
ram. Certe illi infirmi. id lignũ in
quo scĩam mali ẽẽ cognouerant:
ante quẽadmodũ tang̃ent. debu¬
erant ꝑscrutari. Nã et mali sepe
nob̾ potest ꝓdesse cognitio: et ideo
diaboli fraudes. uł in hac legimꝰ
lectione. uł in ꝓpħia: ut discamꝰ
quẽadmodũ artes eiꝰ cau̾e possimꝰ.
Cognoscenda enĩ st̃ tẽptam̃ta eiꝰ:
ñ ut sequamͫ. s ure docti instructi¬
q caueamꝰ. Sunt hoc loco qͥ dubi¬
tationẽ habeant. utrũ ex om̃i lig¬
no. ita dix̾it ds̃ esse gustandũ: aut̃
cũ de om̃i ligno. ita de scĩa bom
et mali ligno gustaret᷑: an uͦ de

Expanded text:
ctantibus diligenter mentis quibusdam manibus ante tetigissent; infirmi enim pertractando et diligentius requirendo uniuscuiusque quam non intellegunt possunt inuestigare naturam. certe illi infirmi id lignum, in quo scientiam mali esse cognouerant, ante quemadmodum tangerent, debuerant perscrutari. nam et mali saepe nobis potest prodesse cognitio. et ideo diaboli fraudes uel in hac legimus lectione uel prophetia, ut discamus quemadmodum artes eius cauere possimus; cognoscenda sunt enim temptamenta eius non ut sequamurue caveamus. 173 59. Sunt hoc loco qui dubitationem habeant, utrum ex omni ligno ita dixerit Deus esse gustandum, ut cum de omni ligno, ita de scientiae boni et mali ligno gustaretur; an vero de
Abbreviated transcription (Latin):
tem facit: dicit᷑ morte morietun.
Non ẽ autẽ suꝑflua ista gemina¬
tio. Est enĩ iuta ad mortẽ et est
morit᷑. et dum morit᷑ uiuit. fi¬
unt gͦ qͣtuor distinctiones. Hita
se habeant. usus et consuetudi¬
nis p̃udiciũ debemꝰ exclucdere.
qͥa usus hoc h̃t. ut cõmuniter
dicat᷑ uiuere. et qͥ uite uiuit. et
qͥ morti uuit: et cõmunit̃ dica¬
tͣ mori. uł ille qͥ morti moritur.
uł ille qͥ uite morit᷑. Itaq ex qͣ¬
tuor illis duo sigr̃at. ut dicat
uiuentẽ uiuere. nec mesiꝰ dete¬
riꝰq distinguat: ee dicat mori¬
entẽ mori. nec int̾ malã et borã
mortẽ uideat᷑ esse discretio: nã in¬
disereta qͣdã uita significat᷑. qͣlis
irrationabiliũ. at etiã paruuloꝵ:
et indiscͤta mors eque. Seqͤstrato
g usu cõmuni. qͥd sit uita uiu̾e.¬

Expanded text:
tem facit, dicitur morte morietur. tem facit, dicitur morte morietur. non est autem superflua ista geminatio; est enim uita ad mortem et est moritur et dum moritur uiuit. fiunt ergo quattuor distinctiones: uita  habeant, usus et consuetudinis praeiudicium debemus excludere, quia usus hoc habet, ut communiter dicatur uiuere et quiorti vivit: et communiter dicatur mori vel ille qui morti moritur, vel ille qui vitae moritur. Itaque ex quatuor illis duo significat, ut dicat viventem vivere, nec melius deteriusque distinguat, et dicat morientem mori, nec inter malam et bonam mortem videatur esse discretio. Nam indiscreta quaedam vita significatur, qualis irrationabilium aut etiam parvulorum, et indiscreta mors aeque. 44. Sequestrato igitur usu communi, quid sit vita vive
Abbreviated transcription (Latin):
riet᷑ quando qͥdẽ panis uiuus
atq celestis. ipse dñs ẽ qͥ uitam
dat huic mundo. Inde et ipse
ait. Nisi manducau̾itis carnẽ
meã. et biberitis sangͥnẽ meũ:
ñ habebitis uitã eternã. Erat
gͦ panis aliqͥs: de qͦ p̾scripserat
edendũ ꝑadysi incolis. Qis ille
panis: si facias uoluntatẽ dei.
Uis scire qͣm bonꝰ panis: Ipse fi¬
liꝰ manducat hunc panẽ de qͦ
aat. Meus cybꝰ est: ut faciã uo¬
luntatẽ patris mei qͥ in celis ẽ.
Iterũ uideamꝰ qua ratione. dñs
d̾s ade dix̾it. morte moriemi¬
iiI: qͥd int̾sit utrũ aliqͥs dicat
moriemini. an addat morte
moriemini. Ostend̾e enĩ debeꝰ:
nichil suꝑfluũ in dei ẽẽ man¬
dato. Itaq hoc arbitror. cũ dro
sibi sint contͣria. mors et uita:
scdm simplicẽ sermonẽ. a uia
iuuere dicimꝰ. a morte mori. El
antẽ geminare uelis uttr̃p. ꝙa
uita uitã facit: dicit᷑ uua inuit.
sic̃ habes in lege. Et qͥa mors mor¬

Expanded text:
rietur, quandoquidem panis uiuus rietur, quandoquidem panis uiuus atque caelestis ipse dominus est, qui uitam dat huic mundo. unde et ipse ait: nisi manducaueritis carnem meam et biberitis sanguinem meum, non habebitis uitam aeternam. erat ergo panis aliqui, de quo praescripserat edendum paradisi incolis. quis ille?t enim bonus panis, si facias uoluntatem dei. uis scire quam bonus panis? ipse filius manducat hunc panem, de quo ait: meus cibus est ut faciam uoluntatem patris mei, qui in caelis est. Iterum uideamus qua ratione dominus deus Adae dixerit morte moriemini, quid intersit utrum aliquis dicat moriemini an addat morte moriemini; ostendere enim debemus nihil superfluum in dei esse mandato. itaque hoc arbitror. cum duo sibi sint contraria mors et uita, secundum simplicem sermonem a uita uiuere dicimus, a morte mori. si autem geminare uelis utrumque, quia uita uitam facit, dicitur uita uiuit, sicut habes in lege, et quia mors mor
Abbreviated transcription (Latin):
qͥd sit istud. qͦd cũ mandatũ da¬
ret homini. de illa ãmirabili be¬
ata q uita p̃sc̾bens. ne contͣ fa-¬
ciens morte moreret᷑: de mandu¬
cando putau̾it ẽẽ mandandũ.
Sunt enĩ qͥ putant. neqͣquam
mandatũ istud conuenire celi
et t̾re. atq oĩum creatori: neqͣ¬
quã dignum incolis ꝑadysi. eo
qͦd illa iuita similis angeloꝵ: et
ideo ñ terrenum et corruptibilẽ
hunc cybũ esui fuisse possumꝰ
estimare: qͥa qͥ ñ bibunt neq
manducant. erunt sic̃ angeli
in celo. Cũ gͥ in cybo. neq p̃mi¬
um sit. qͥa esca nos ñ cõmendat
deo. neq magnũ ꝑiculũ sit. qͥa
ñ qͦd intrat in os cõmunicat ho¬
minẽ s qͦd exit de ore uideat᷑
sine dubio tanto auctore p̾cep
p̃mio dñs de sc̃is pollicet᷑ sius.
Ecce qͥ seruiunt mͥ mandu cab̾t:
uos autẽ esurietis. Hic ẽ enĩ eybꝰ.
in quo uita desinit᷑ eterna. qͦ
qͥsq fu̾it defraudatꝰ. morte mo¬

Expanded text:
quid sit istud quod cum mandatum daquid sit istud quod cum mandatum daret homini de illa admirabili beataque uita praescribens, ne contra faciens morte moreretur, de manducando putauerit esse mandandum. sunt enim qui putant nequaquam mandatum istud conuenire caeli et terrae atque omnium creatori nequaquam dignum incolis paradisi, eo quod illa uita similis angelorum sit. et ideo non terrenum et corruptibilem hunc cibum esui fuisse possumus aestimare, quia qui non bibunt neque manducant erunt sicut angeli in caelo. cum igitur in cibo neque praemium sit, quia esca nos non commendat deo, neque magnum periculum sit, quia non quod intrat in os coinquinat hominem, sed quod exit de ore, uideatur sine dubio tanto auctore ..... praemio dominus de sanctis pollicetur suis: ecce qui seruiunt mihi manducabunt, uos autem esurietis. hic est enim cibus, in quo uita definitur aeterna, quo quisque fuerit defraudatus morte mo
Abbreviated transcription (Latin):
confusionẽ uenire ꝑmisit:Uerũ
hecaccusatio. tc̃ locũ haberet. si
lla anime iuĩ. et intime secreta
m̃tis inficeret. ut nullo pacto pos¬
set aboleri: et ĩmedicabiliũ uul¬
nerũ. menti atq anime nr̃e uirꝰ
insideret: esset enĩ aptior huiꝰ que¬
rele locꝰ. qͦd cum oła posset deus.
hõiem tam̃ ꝑire sit passus. herũ
cũ clsnr̃i misericors. respuendi er
contagii ñ aboleu̾it facultatẽ: qͦ¬
mͦ irrationabile uł iniustũ est.
si ꝑmisit nr̃m mat̾iale tẽptari qͣ¬
dam trepidatione fragilitatis hu¬
mane: ut feneratior ptea gr̃a ꝑ
penitentiã delictoꝵ. in hominis
rediret affectũ: et fragilitatis sue
consciꝰ. qͦd tam facile a diuinorũ
mandatoꝵ serie deuiando trepi¬
dau̾it. tanqͣm clauũ anime fluc̾¬
tuantis. mandata celestia timeret
amit̾e: diuine ꝙ misericordie plꝰ
tribuens qͦd recepit amissũ. et sibi
aliqͥd usurpans gr̃e qͦd reuertit.
Nunc qͦ sit illa ratio consideremꝰ.

Expanded text:
usionem venire permisit. Verum haec accusatio tunc locum haberet, si ita animae vim et intima secreta mentis inficeret: ut nullo pacto posset aboleri, et immedicabilium vulnerum menti atque animae nostrae virus insideret; esset enim aptior hujus querelae locus, quod cum omnia possit Deus, hominem tamen perire sit passus. Verum cum Deus nostri misericors respuendi errcontagii non aboleverit facultatem; quomodo inrationabile uel iniustum est, si permisit nostrum materiale temptari quadam trepidatione fragilitatis humanae, ut faeneratior postea gratia per paenitentiam delictorum in hominis rediret affectum et fragilitatis suae conscius, quod tam facile a diuinorum mandatorum serie deuiando trepidauerit, tamquam clauum animae fluctuantis mandata caelestia timeret amittere, diuinaeque misericordiae plus tribuens quod recepit amissum et sibi aliquid usurpans gratiae quod reuertit? nunc quae sit illa ratio consideremus,
Abbreviated transcription (Latin):
iunctissimꝰ patͥ semꝑ ẽ: quia u̾bũ
erat apud dm̃. Demiq ait. Ego et
pat̾ unũ sumꝰ: ut unitatẽ sibi
maiestatis et diuinitatis. cũ pr̃e
ẽẽ monstraret. Sed et nos unũ eẽ
p̃cepit: et sue nat᷑e unitatisꝙ simi¬
litudinẽ. in nos gr̃e adoptione tͣns¬
fudit dicens. Pat̃: sic̃ ego et tu unĩ
sumꝰ: ita et isti in nob̃ unũ sint s
pit. dicens: ñ edes. Unitas enĩ p̃ua¬
ricari ñ pot̾. Ubi uͦ de ligno scĩe bo¬
ni et mali dicit ñ ẽẽ gustandũ: qͣsi
ad plures dic̃. ñ edetis. Ed enĩ ꝓhi¬
bitoriũ ẽ: tanꝗͣ. plurib imꝑatur:
Ego tam̃ aliud puto: et qͥd fut᷑um
sit in ip̃o. iam dei sermone repro
De om̃i ligno gustandũ ade solip̃¬
cepit: quẽ seruat᷑um sciebat. De lig̃¬
no autẽ scĩe bom et mali ñ ẽẽ gu¬
standũ: iam ñ singłarit s pliualĩ
dic̃. Sciebat enĩ p̃uaricaturã mu¬
lierẽ: et id̃o ꝑ pluralitatẽ ostendis
ñ seruat᷑os: qr pluriũ discreta sen

Expanded text:
iunctissimus patri semper est, quia uerbum erat apud deum. denique ait: ego et pater unum sumus, ut unitatem sibi maiestatis et diuinitatis cum patre esse monstraret. sed et nos unum esse praecepit et suae naturae unitatisque similitudinem in nos gratiae adoptione transfudit dicens: pater, sicut ego et tu unum sumus, ita et isti in nobis unum sint. ergo pit dicens: edes; unitas enim praeuaricari non potest. ubi uero de ligno scientiae boni et mali dicit non esse gustandum, quasi ad plures dicit: non edetis; quod enim prohibitorium est tamquam pluribus imperatur. ego tamen aliud puto et quid futurum sit in ipso. iam dei sermone repperio. de omni ligno gustandum Adae soli praecepit, quem seruaturum sciebat, de ligno autem scientiae boni et mali non esse gustandum iam non singulariter, sed pluraliter dicit; sciebat enim praeuaricaturam mulierem et ideo per pluralitatem ostendit non seruaturos, quia plurium discreta sent
Abbreviated transcription (Latin):
tio dĩ. Demde si hoĩem ñ ꝑfectũ fecit
d̾s. unꝰquisq autẽ ꝑ industͥam ꝓpriã
ꝑfectionẽ sibi uͥtutis asciscit: nonne
uidet᷑ plus sibi h̃o acqͥrere. ꝙͣ ei deus
contulit: Terciũ obiciunt. Et si h̃o ñ
gustau̾at mortẽ: utiq qͣm ñ gusta¬
u̾at scire ñ pot̾at. Ergo siͣ gͦustau̾at.
nesciebat: si nesciebat. tim̾e ñ pot̾at.
hoĩes ñ timebant. Discamꝰ gͥ ubi lignũ

Expanded text:
 Deinde si hominem non perfectum fecit Deus; unusquisque autem per industriam propriam perfectionem sibi virtutis adsciscit: nonne videtur plus sibi homo acquirere, quam ei Deus contulit? Tertium objiciunt: Et si homo non gustauerat mortem, utique quam non gustauerat scire non poterat. ergo si non gustauerat, nesciebat: si nesciebat, timere non poterahomines non timebant. discamus igitur
Abbreviated transcription (Latin):
re potuit. Potest etiã fieri. ut etiã
qͥ scĩam ñ habet boni et mali. par¬
puer bonũ et malũ. non credidit
malicie. Et iterũ habes. q pͥusqͣm
sciat puer uocare patrẽ et matrẽ.
accipiet uͥtutẽ damasci: et spolia

Expanded text:
ravit. Potest etiam fieri, ut etiam qui scientiam non habet boni et mali , parpuer bonum et malum, non credidit malitiae. Et iterum habes: Quia priusquam sciat puer vocare patrem et matrem, accipiet virtutem Damasci, et sp