comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lum celos. scił subtilissimos & tenius¬
simos sic̃ fumum. łt expandit eos
sic̃ tabna cłm ad inhabitandum. Sic
sunt celi adõ parati. ut desuꝑ habitet
multtudo angłoꝵ & hominũ elec toꝵ
sub tabnacło. Quidat secretoꝵ fruct¬
tores quasi non sunt  iudices t̾re ut¬
ut manes fecit. Scrutatores secretoꝵ
uocat philosophos. qui scrutatisunt statũ
uite p̾sentis: Naturas animalium et
arboꝵ t̾rȩ marisq. Iudices uero tre reges
& principes hiuiꝰ scłi intelliguntur:. quos
onis adnichilum redegit. Obi est
illa multitudo ebreoꝵ quifuit mneremo.
Ubisunt tot rges. qui fuerunt cũ excer¬
citib suis. aprimordio mundi usq
nc̃ : sic sunt quasi non fuerint. Et
quidem neq plantato neq sato neq
radicato. hoc ÷ infirmato int̾ra trun
repente flauit ineos & aruerunt. hoc
est xp̃i sententia uenit suꝑ eos. et mor¬
tuisunt & tarbo quasi stipulam auferet
cos: reges uidelic̃ & principes ac potestates.

Expanded text:
lum coelos, » subaudis subtilissimos, et tenuissimos, sicut fumum, « et expandit eos sicut tabernaculum ad inhabitandum. » Sic sunt coeli a Deo parati, ut desuper habitet multitudo angelorum et hominum electorum: sub tabernaculo. « Qui dat secretorum scrutatores quasi non sint, judices terrae velut inane fecit. » Scrutatores secretorum vocat philosophos, qui scrutati sunt statum vitae praesentis, naturas animalium et arborum, terrae marisque. Judices vero terrae, reges et principes hujus saeculi intelliguntur: quos omnes ad nihilum redigit. Ubi est illa multitudo Hebraeorum, quae fuit in eremo? Ubi sunt tot reges, qui fuerunt cum exercitibus suis a primordio mundi usque nunc? Sic sunt quasi non fuerint. « Et quidem neque plantato, neque sato, neque radicato, » hoc est firmato « et in terra truncrepente flavit in eos, et aruerunt, » hoc est, Christi sententia venit super eos, et mortui sunt « et turbo quasi stipulam auferet » reges videlicet, et principes, ac potentes
Abbreviated transcription (Latin):
credentiũ indñm saluatorẽ. uti duplex
iitelligendai est gentilitas. incredentib
inõ credentib. Loquiturq isto inloco
sermo diuinꝰ. ad eos qui exgentib indm̃
crede noluerunt: per predicationem apłoꝵ¬
& ꝓuocantur ad iudiciũ. Quare noluer.
crescere insolitudine cedrũ. ut imittiren¬
tur illam: ceterasq arbores. ꝑquas it¬
telliguntur ordines electoꝵ. & pe facite
uob̾ facere ⁊ non feci: Ego dedi insolitudi¬
ne cedrum: hoc ÷ uirũ p̃darum. nurada
patrantem. & bonum odorem dese reddentẽ.
&noliustis inittri illum. Afferte siquid
forte scał ydolum habetis chyeit rer iacob.
Accedant inquit ydola ur̃a fortissima inquib
confiditis uł afferte uniĩ qđ forciꝰ om̃ib est.
& iudicemur quis debeat coli: ego qui feciuos
iredemi: anqui factus ÷ auob̾. Accedant ydola
de aduentu filii mei. uł deredemptione gen¬
tium ⁊ expulsione sua. Prima que fuerunt᷑
adnunciate. & ponamus cor nr̃m ⁊sciemus

Expanded text:
credentium in Dominum salvatorem: ita duplex intelligenda est gentilitas: in credentibus et non credentibus. Loquiturque in isto loco sermo divinus ad eos, qui ex gentibus in Dominum credere noluerunt per praedicationem apoocantur ad judicium, quare noluerunt ius, fecit crescere in solitudine cedrum, ut imitarentur illam caeterasque arbores, per quas significantur ordines electorum. Prope facite,vobis facere et non feci? Ego dedi in solitudine cedrum, hoc est virum praeclarum, miracula patrantem, et bonum odorem de se reddentem, et noluisti imitari illum. Afferte, si quid forte subaudis idolum habetis, dixit rex Jacob. Accedant inquit idola vestra fortissima, in quibus confiditis, vel, afferte unum quod fortius omnibus est, et judicemus quis debeat coli. Ego qui feci vos et redemi, an qui factus est a vobis? « Accedant » idola de adventu Filii mei, vel de redemptione gentium, et expulsione sua. « Prima quae fuerunt annuntiate, et ponemus cor nostrum, et sciemus
Abbreviated transcription (Latin):
quimn ꝑfec ti adhuc sunt. Cedrum hoc
est clarissimũ sem̃ et miraełis ⁊ odore
uirtutũ coruscantem. Ut sciant qa dis
fecit hociest cedrum dedit insolituduie.
irecogitent hoc ÷ ⁊ reducant admemo¬
riam miricła ⁊ bona oꝑa illiꝰ & intelligant
pariter. iđ intelligentes imitentur illũ:
Uerbi grã. Uidentes cedrum hoc ÷ quẽ lib&
scm̃ miracłis chorus cantem ⁊ bonũ odoꝵ̃
exse reddentem studeant quantum
ualent cũ dĩ adiutorio: illum imitari.
Similiter uidentes abietem iđ quẽ lib&
tes. Prope facite iudicium urm dicit dñs.
a fferte siqͥd forte habetis. dixit rex iacob.

Expanded text:
edrum, hoc est et clarissimis sanctorum miraculis et odore virtutum coruscantes, « et sciant, quia Dominus fecit » hoc est, cedrum dedit in solitudinem, « et recogitent » hoc est et reducant in memoriam miracula et bona opera illius « et intelligant pariter, » id est intelligentes imitentur illum, verbi gratia: Videntes cedrum, hoc est quemlibet sanctum miraculis coruscantem, et bonum odorem ex se reddentem: studeant quantum valent cum Dei adjutorio illum imitari. Similiter videntes abietem, id est quemlibet es. Prope facite judicium vestrum, dicit Dominus: afferte si quid forte habetis, dixit rex Jacob.
Abbreviated transcription (Latin):
entie quondam habuistis. redigã in aridita¬
tem ut legentes dicta legis ⁊ propłiarũ.
intelligere nequeatis. Ducam cȩcos in uia
quam neseiunt. Cexi erant gentiles. uon
cecitate coporis s nitis: quia in tenebris

Expanded text:
entiae quondam habuistis, redigam in ariditaentiae quondam habuistis, redigam in ariditatem, ut legentes dicta legis et prophetarum intelligere nequeatis. « Ducam caecos in viam quam nesciunt. » Caeci erant gentiles, non caecitate corporis sed mentis, quia in tenebris
Abbreviated transcription (Latin):
pariens dum adlucem ꝓfundit infanit̃.
i aꝑtum facit qđ prius clausum iuiscori¬
bus tenebatur. iti e go qđ diu tacui
sustinens uestras miserias. modo prͦfer ã
ide monstrabo dolorem ⁊ sinulationem
bo inimicos meos iudeos. Desertos faciã
montes ⁊ colles: ⁊ omẽ grañ eoꝵ er̾icabo.
ꝑ montes ustelligamiꝰ principes. scribas ⁊ pha¬
riseos ac sacerdotes. ꝑ colles medioeres iu¬
dices. uideliẽ tribunos ⁊ centuriones.
ꝑgram̃ uero popłm illis subiec tum.
Uno enim tẽpore principes ⁊ iuuenes et
catist̃ hoc : interfecti. aromanis. fame gladio
et captiuittite. Ponam flumina iuinsulas.
hoc est habundantiam scientiȩ ingentes. &e
sttigna arefaciam. hoc ÷ uos qui uidemini
hab̾e scientiam legis faciam erꝑtes ascien¬
tia dĩ. Et est sensus. Cumuos amoribus
usq adminores deleuero: tune flumina doc¬
trinȩ meȩ. ininsulas gentium curre facia.
& stagna hoc est uos qui profunditatem sci¬

Expanded text:
pariens dum in lucem profundit infantem, pariens dum in lucem profundit infantem, et apertum facit quod prius clausum visceribus tenebatur: ita ego quod diu tacui sustinens miserias vestras modo proferam, et demonstrabo dolorem, et simulationem bo inimicos meos Judaeos. « Desertos faciam montes et colles, et omne gramen eorum exsiccabo. » Per montes, intelligamus principes, scribas, et pharisaeos, ac sacerdotes. Per colles, mediocres judices, scilicet, tribunos et centuriones. Per gramen vero populum illis subjectum. Uno enim tempore principes, et juvenes, et ccati, id est, interfecti a Romanis, fame, gladio, et captivitate. « Ponam flumina in insulas, » id est, abundantiam scientiae in gentes. « Et stagna arefaciam, » hoc est vos qui videmini habere scientiam legis, faciam expertes a scientia Dei. Et est sensus: Quum vos a majoribus usque ad minores delevero, tunc flumina doctrinae meae ad insulas gentium currere faciam: et stagna, hoc est, vos qui profunditatem sci
Abbreviated transcription (Latin):
micos suos: ꝑ fortitudinẽ ⁊ potentiam
romanorũ. hȩc quę leguntur isto in loco.
a romanis dño ꝑmittente completa sunt:
ita est intelligendum: ut de dem̃tia
sua i mansuetudine magna dicatur er¬
ire. quando uindie tam sascipit dehostibꝰ¬
suis. reuera non quo erea exeat. s quia
ut uidetur illis de quib sascipitur. Con¬
paratur autem fortissimo preliatori. qui
pugnatis contra aduersarios suos. susci¬
tt inanimosuo ⁊elum ⁊feruorẽ. ulciscẽ¬
di contra hostes suos. Uociferabituit et
dinabit : aꝑte eoꝵ insaniam redarguens.
uos inquiens ex parte diabolo estis. et
suꝑ immicos suos. iudeos sciliẽ confonrtib¬
nir. Tacui semꝑ. silui. paciens fui: sicut
pariens loquar. Quidam codices heñt
parturiens. s melius est pariens. Loqͥtur
uero contra iudeos. Et est sensus. Diu
uos delinquentes porttiui. ⁊ sustimu: ex pec¬
tans utrũ mei memores essetis. S quia
non uultis agere penitentiã. ⁊ conuerti
adme. nequaquam ulira tticcho. S siẽ

Expanded text:
micos suos, super fortitudinem et potentiam Romanorum. Haec quae leguntur in loco isto, a Romanis Domino permittente completa sunt. ita est intelligendum, ut de clementia sua et mansuetudine magna dicatur exire, quando vindictam suscipit de hostibus suis: non quod revera exeat, sed quia ita videtur illis de quibus suscipitur. Comparatur autem fortissimo praeliatori, quia pugnat contra adversarios suos, et suscitat in animo suo zelum et fervorem ulciscendi contra hostes suos. « Vociferabitur et clamabit » aperte insaniam eorum redarguens. « Vos, inquiens, ex patre diabolo estis . » « Et super inimicos suos, » Judaeos scilicet, « confortabitur. Tacui, semper silui, patiens fui, sicut pariens loquar. » Quidam codices habent parturiens, sed melius est pariens. Loquitur vero contra Judaeos, et est sensus: Diu vos delinquentes portavi et sustinui, exspectans utrum mei memores essetis. Sed quia non vultis agere poenitentiam et converti ad me, nequaquam ultra tacebo: sed sicut
Abbreviated transcription (Latin):
uoluer: quib q uenturum ante pro¬
miseram in lucem gentium. sub̃ qui
intenebris infidelitatis & umbra mor¬
as sedebant. Ut aꝑires ocłos cecoꝵ
qui antea dm̃ non uidebant. & edu¬
cores de conclusione scił peccatoꝵ¬

Expanded text:
voluerunt, quibus te venturum ante promiseram. « In lucem gentium, » subaudis, qui in tenebris infidelitatis, et in umbra mortis sedebant. « Ut aperires oculos caecorum, » qui antea Dominum non videbant, « et educeres de conclusione, » subaudis, peccato
Abbreviated transcription (Latin):
consequentur. Et esuriui & dedistis
Ponam indeserto gentium habietem
ulmum & bux um simul. Abies ar¬
bor est mire altitudinis: ex qua pix
conficitur. Quid gͦ ꝑhabietem cuiꝰ
capit pene usq adnubes assurgit.
Eredicatores seĩ qui adhuc positi int̾ra¬

Expanded text:
esurivi, et dedistis Ponam in deserto gentium abietem, ulmum et buxum simul. » Abies arbor est mirae altitudinis, ex qua pix conficitur. Quid ergo per abietem cujus caput pene usque ad nubes assurgit, nisi praedicatores sancti, qui adhuc positi in
Abbreviated transcription (Latin):
i accesserunt gentes non loco s merito.
quȩ longe erant abillo. Unusquisq scił
credentium proximo suo hoc ẽ. frĩ suo
credenti. auxiliabitur. ⁊ frĩ suo dicet. Confor¬
tare infide xp̃i. Gentilis quispiam
conuersus ad fidem xp̃i. & conforititus

Expanded text:
 accesserunt » gentes non loco sed merito, quia longe erant ab illo. « Unusquisque » subaudis credentium « proximo suo » hoc est fratri suo credenti « auxiliabitur, et fratri suo dicet: Confortare » in fide Christi. Gentilis quispiam conversus ad fidem Christi, conf
Abbreviated transcription (Latin):
de uniuersis nationib congregauit uideoᷤᷤ.
inquib disꝑsierant: et multi exeis per
predicationem. aploꝵ crediderunt.
T ibi autem ochorus apłoꝵ qui esi seruus
m̃s ⁊electus meus qui predicaturus es
gentib & ꝑsecutiones plurimas ꝓ nomi¬
ne meo passurus dico netimeas a facie
ꝑsecutoꝵ : quia tecum sum ego sic̃

Expanded text:
rsis nationibus congregavit Judaeos in quibus dispersi erant, et multi ex eis per praedicationem apostolorum crediderunt. Tibi autem, o chorus apostolorum, qui es servus meus et electus meus, qui praedicaturus es gentibus et persecutiones plurimas pro nomine meo passurus, dico: « Ne timeas » a facie persecutorum « quia tecum sum eg
Abbreviated transcription (Latin):
stellas exnomine uocat. s ille creauit
hec. Ailiciam cȩli duob mod intelliga¬
mus. uł angłos. uł sidã. P salmista
eni de hoc dicit: quinumerat multi¬
tudinem stellarum ⁊ reliq̃. Et daniel:
mili fanlutm ministrabant ei. Pre mul¬
ncudine foratudinis & roboris eiꝰ iđ aĩ¬

Expanded text:
ex nomine vocat, » subaudis ille creavit haec. Militiam coeli duobus modis intelligimus, vel angelos, vel sidera. Psalmista enim de hoc dicit: « Qui numerat multitudinem stellarum . » Et Daniel: « Millia millium ministrabant ei . » « Prae multitudine fortitudinis et roboris ejus,
Abbreviated transcription (Latin):
amplius fuit fortis primũ ad ꝑsequendõ
elec tos: tanto postea extitit feruens
ad predicandas gentes. et uocandas adfi¬
dem. ALI TER. Qiuis ꝑantꝰ
indño hoc ÷ inspe ȩterne beatitudinis.
fac ti in corruptibiles. Assument pennas
sicut aquile. hoc est innouationẽ suture
uite. uł possibilitatem: ut possit obuiam

Expanded text:
tis primum ad persequendos electos, tanto postea exstitit ferventior ad praedicandum gentibus, et vocandum eas ad fidem. Aliter: qui sperant in Domino, hoc est in spe aeternae beatitudinis, carnis, facti incorruptibiles. « Assument pennas sicut aquilae, » hoc est innovationem futurae vitae, vel possibilitatem, ut p
Abbreviated transcription (Latin):
dñi aduentu. E cce inquiunt dñs ds̃
quem contempsistis oiudei ⁊gentes. ueniet
inhumilitate ⁊ informa serui. Ueniet in
potentia udicii sicut ipse dicit. Cumue¬
nerit filius hominis inpotestate magna
& maiestate: & cetera. Ecce merces eius
cum eo. hoc: retributio bonoꝵ ⁊ dampnatio
reproboꝵ.: & opus illiꝰ coram eo. id iudicii
potesttis sic̃ ipse dixit. Uenturus est enĩ
filiꝰ hominis ingła patris sui: ⁊ reddet uni

Expanded text:
ni adventu: Ecce inquiunt Dominus Deus quem contempsistis, o Judaei et gentes, venientem in humilitate et in forma servi, veniet in potentia judicii. Sicut ipse dicit: « Cum venerit Filius hominis in potestate magna et majestate . » « Ecce merces ejus cum eo, » hoc est retributio bonorum, et damnatio reproborum. « Et opus illius coram eo, » id est judicii potestas, sicut ipse dixit: « Venturus est enim Filius hominis in
Abbreviated transcription (Latin):
itt haberi. Construc bio autem huiꝰ uersi¬
cłi hec ÷. O sion quę euanglitas bona. et
doces: ascende suꝑ montem excelsum. hoc:
cuit. Similia loquitur ad ierłm. Oierłm
exalta infortitudine uocem niã noli time

Expanded text:
ita haberi. Constructio autem hujus versiculi haec est: O Sion, quae evangelizas bona et doces, ascende super montem excelsum, hoc ecuit. Similia loquitur ad Hierusalem: O « exalta in fortitudine vocem tuam:
Abbreviated transcription (Latin):
traus flum̃ etiopie. id transriuos inli flu¬
minis qͣde ednopia fluit. Qd aũ seq̃ꝵe.¬
qui mittit in mari legatos. quia egyptus
apđ grãmaticos feminino genere semꝑ
ꝓfertur: potest uti resolui. quia egyptius
popłs ul uieffraym qui iegiptus inittit
dic̃ inuasis papni uł innauib debemiꝰ
intelligere ex papiro fac tis. qui tante
possumꝰ intelligere ex papiro fac las uibi
antiqͥuis seribebatur quia sicuti inuase
aliquid continetur itt in cartis seriptio
parata adõ.⁊ aira sua iam ex marini
partt. & dil aceraitĩ inpugnatione assirioꝵ.
ad popłm quondam t̾ribilẽ. dum diñ ha

Expanded text:
trans flumen Aethiopiae, id est trans rivos Nili flutrans flumen Aethiopiae, id est trans rivos Nili fluminis qui de Aethiophia fluit. QuQui mittit in mari legatos; » quia Aegyptus apud grammaticos feminino genere semper proferatur, potest ita resolvi, quia Aegyptius populus vel Mesraim qui et Aegyptus, mittit dicit in vasis papyri, vel in navibus, debemus intelligere ex papyro factis quae tantae possumus intelligere ex papyro factas, ubi antiquitus scribebatur. Quia sicuti in vase aliquid continetur, ita in chartis scriptio.paratam a Deo, et a terra sua jam ex maxima parte, et dilaceratam impugnatione Assyriorum, « ad populum quon
Abbreviated transcription (Latin):
magno: nec nõ ⁊ postea cũ magno soni¬
tu fluebat. ut pote ꝑmonttina descen¬
dens. ueluti solet sonitꝰ multarum et¬
multitudo popłi. alarum comparat᷑.
sonitui: uelor quippe conci iusq. auui
uolatus cimbali sonitum reddit. Potest
etiã simpliciter uti intelligi.: quia ipse
fluuiꝰ scitissime currens. sonitũ alarũ
inmodum cimbali habet. uł cimbalii
nascentium: quia sic̃ auis cito uolat:
ita ille fluuuꝰ comparatione alarum.
t̾rarũ cito frages generat: dõ uti dis¬
ponente. Dicamꝰ ⁊ quarto mͦ intelligen
tionem quã illi promittebant dua¬
bꝰ. tribubus. Qd̃ ꝑal as auxiliuĩ ⁊ pro¬
tee tione intelligere debeamꝰ : psalmista
ostendit dicens ad ͦeum. Subumbra
alarũ tuarũ ꝓtegeme. Idcireo gͦ muut᷑
egyptiis dñs mala : quia sic̃ syria decẽ
tribubꝰ. uti isti sua uirture confisi. ꝓnut.¬
alarum suarũ ꝓmutit aurilium dlabꝰ
tribubꝰ sicut damascus.x quę t̾ra egipti ÷

Expanded text:
magno, necnon et postea cum magno sonimagno, necnon et postea cum magno sonitu fluebat, utpote per montana descendens: veluti solet sonitus multarum gmultitudo populi alarum comparatur sonitui: velox quippe concitusque avium volatus, cymbali sonitum reddit. Potest etiam simpliciter ita intelligi: quia ipse fluvius citissime currens, sonitum alarum in modum cymbali habet. Cymbalum alaibi nascentium, quia sicut avis cito volat, ita ille fluvius comparatione aliarum terrarum cito fruges generat, Deo ita disponente. Dicamus et quarto modo, intelligentes tionem, quam illi promittebant duabus tribubus. Quod per alas auxilium et protectionem intelligere debeamus, Psalmista ostendit, dicens ad Deum: « Sub umbra alarum tuarum protege me . » Idcirco ergo minatur Aegypto Dominus mala, quia sicut Syria decem tribubus, ita isti sua virtute confisi, promitalarum suarum promittit auxilium duabus tribubus, sicut Damascus decem: quia terra Aegypti est
Abbreviated transcription (Latin):
puluis montiũ a facie uenti. Nõne
increpauit eum dnĩs quando omnẽ
excercitũ illiꝰ int̾fecit p̃t̃ .x. uiros:
Nonne sic̃ puluis e. raptus de ierłm
quando cũ paucissimis uiris fugit
inni neuen: Nonne de hoc mundo
non est raptus quando ins parate inter¬
ecce turbatio suꝑ illam multitudinem
angło dñi pliante. Inmatutino sunilit̃
turbatio: mõ subsistet excercitꝰ illius.
Hec ÷ pars illoꝵ qui uastauerunt nos. &
pars diripentium nos. Propħa loqͥtur
ex ꝑsona popłi isrł & iungit se illis. Que
fuit gͦ parsi assirioꝵ qui uastauer̃ om̃ẽ
isrł:⁊ qui bona illoꝵ sͥ diripier̾. ut in
puluerẽ redigentur atq fauillã : con¬
alarum. quę ÷ t̾raus flum̃ etyopie.
Conuertitur iterũ sermo propħierisu ad
egiptiĩ: &. appellat illam eymbalum
alarũ obhiꝰcemodi eausas. Pr lus mag¬
nus fluuiꝰ: ipse ÷ gyon ueniens ꝑ aethio¬
piã ⁊ currens ꝑegiptu. Qui ante quã
diuidetur inseptem riuos ab alexandro

Expanded text:
montium a facie venti. » Nonne increpavit eum Dominus, quando omnem exercitum illius interfecit, praeter decem viros? Nonne sicut pulvis est raptus de Jerusalem, quando cum paucissimis viris fugit in Niniven? Nonne de hoc mundo non est raptus, quando insperate inter« ecce turbatio » super illam multitudinem angelo Domini praeliante. « In matutino » similiter turbatio « et non subsistet » exercitus illius. « Haec est pars illorum qui vastaverunt nos, et pars diripientium nos. » Propheta loquitur ex persona populi Israel, et jungit se illis. Quae fuit ergo pars Assyriorum qui vastaverunt omnem Israel, et qui bona illorum sibi diripuerunt? Ut in pulverem redigerentur atque favillam, conalarum, quae est trans flumen Aethiopiae. » Convertitur verus sermo propheticus ad Aegyptum, et appellat illam cymbalum alarum ob hujuscemodi causas. Nilus magnus fluvius, ipse est Gion veniens per Aethiopiam et currens per Aegyptum. Qui antequam divideretur in septem rivos ab Alexandro
Abbreviated transcription (Latin):
ad uersus egiptios. iđ eiues contra ciues
& pugnabuit uir egiptius. contra frẽm
suum. Uenientib assyruis uł caldeis
impletũ est hoc aliis tradere se uolentibus.
⁊ aliis repugnare nitentib. unde fac ta ẽ.
non modica seditio int̾ eos. ⁊ hoc ÷ grauisti¬
mũ malum ⁊ mala miseria. ut hoste suꝑ¬
ueniente ĩues intrase seditionẽ mouear.
eadem discordia impletti est int̾ fideles
unfideles in toto mundo.: aliis credere
uolentib aliis nolentb. Uñ dñs ait.
Non ueni pacẽ mutere int̾rã. s gladium

Expanded text:
adversum Aegyptios, » id est cives contra cives: « adversum Aegyptios, » id est cives contra cives: « et pugnabit vir » Aegyptius « contra fratrem suum. » Venientibus Assyriis vel Chaldaeis, completum est hoc: aliis tradere se volentibus, et aliis repugnare nitentibus. Unde facta est non modica seditio inter eos. Et hoc est gravissimum malum et magna miseria, ut hoste superveniente cives intra se seditionem moveant. eadem discordia impleta est inter fideles et infideles in toto mundo, aliis credere volentibus, aliis nolentibus. Unde Dominus ait: « Non veni pacem mittere in terram, sed gladium.
Abbreviated transcription (Latin):
& ingredietur. Suꝑ nubẽ enĩ assirioꝵ
ascendit dñs. quia ipso ĩspirauit in cor¬
d ut ꝑcuterent egiptum : uipse deđ
uirdutem bellandi. ut se ulcis cerẽtur de
iimicis suis. qui popłm suum sua ꝓnu¬
demones qui in ydolis colebantur. respon¬
sa cdare nom possent: tunc eor egipti tabuit:
siue defecit: consilium nõ repperiens quom
hostes suos euadere posset. Dñs etiã sũꝑ
nubem leuem ascendet : quando corpꝰ huma¬
nũ accepit. nullo humane commixtioni
semine p̃grauatũ : & cum maria uosephis
uocem angłi. metu herodis sugit inegptu
ad cuiꝰ ingressum potest ee simula craeti¬
giptioꝵ corruerent: aut etiã obinutes¬
tenebre uł meror: significat hunc mun¬
dum. q̃ tenebris infidelitaitis tegebatur ant
õaduentũ. Ingressus ẽ. gͦ dñs egiptum it
hunc mundum cũ nube leue. iđ cum
corpore nullo peccati ponde grauato: et
commorti sunt simula . quando relictis
ydoł ad dñi fiden cõcurrer: udola
confreger. Et concurrere faciã egiptios

Expanded text:
bem enim Assyriorum ascendit Dominus, quia ipse inspiravit eis in corde ut percuterent Aegyptum, et ipse dedit virtutem bellandi ut se ulcisceretur de inimicis suis, qui populum suum sua prodaemones qui in idolis colebantur, responsa dare non possent. Tunc cor Aegypti tabuit, sive defecit consilium, non reperiens quomodo hostes suos evadere posset. Dominus etiam super nubem levem ascendit, quando corpus humanum accepit nullo humanae commistionis semine praegravatum: et cum Maria et Joseph ad vocem angeli, metu Herodis fugit in Aegyptum ad cujus ingressum potest esse, ut simulacra Aegyptiorum corruerent, aut etiam commutestenebrae vel moeror, significat hunc mundum, qui tenebris infidelitatis tegebatur ante Domini adventum. Ingressus est ergo Dominus Aegyptum, id est hunc mundum, cum nube levi, id est cum corpore nullo peccati pondere gravato, et commota sunt simulacra: quando relictis idolis ad Deum fide concurrerunt, et idola confregerunt. « Et concurrere faciam Aegyptios
Abbreviated transcription (Latin):
eaquę secuntur. Sieut inquid meridia¬
na dies clara ÷ et sic̃ nubes roris indię
messis. Et est sensus. Sic̃ intoto diȩ
nichil ÷ clariꝰ meridię. ⁊ sic̃ messoribus
fatigatis gratissimus : ros. quia ieis p̾s¬
tat refrigrniũ. ⁊ asentes stipulas seccabi¬
les facit: sic sermo oñis que cõ sidabo
in loco meo. aduersus egiptũ gratissimus
erit om̃ib in ine credentb : uł sic̃ ea quę
de rore dic ltisunt placent messoribus:
ita placebit i assiriis sua ame concossa
uic boria. Ante messem enĩ totus efflo
loqͥuir de popło iudeoꝵ sub significatione
messis. s nõ possũt oiã uerba ex uerbo
exponi. Sensus itim̃ huiꝰ modi ẽ. Quẽ¬
ad modũ segetes ante maturittitẽ ciro
erumpentes ꝑeunt: i ante ꝗͣ ꝑfec ho
tpris ueniat germinantes. inutiles st̃.
sic egiptus ꝑibit. ⁊ quasi inutiles rannis¬
culi faucibꝰ siuę gladiis assiriorum
gladio assirioꝵ int̾ficientur.⁊ quȩ deri¬
lic ta fuerint ab assiriis. ab scidentur

Expanded text:
Ea quae sequuntur: « Sicut, » inquit, « meridiana dies clara est, et sicut nubes roris in die messis. » Et est sensus. Sicut in toto die nihil est clarius meridie, et sicut messoribus fatigatis gratissimus est ros, quia et eis praestat refrigerium, et arentes stipulas calcabiles facit, sic sermo omnis quem considerabo in loco meo adversus Aegyptum, gratissimus erit omnibus in me credentibus. Vel, sicut ea quae de rore dicta sunt placent messoribus, ita placebit et Assyriis sua a me concessa victoria. « Ante messem enim totus efflorloquitur de populo Judaeorum sub significatione messis, sed non potest per omnia verbum e verbo exponi: sensus tamen hujusmodi est: Quemadmodum segetes ante maturitatem cito erumpentes pereunt, et antequam perfectio temporis veniat germinantes, inutiles sunt: sic Aegyptus peribit et quasi inutiles ramusculi falcibus sive gladiis ab Assyriis gladio Assyriorum interficientur. « Et quae derelicta fuerint » ab Assyriis « abscindentur,
Abbreviated transcription (Latin):
hoc ÷ qđ dieit. Cum deletti fuerit damascꝰ
abassyriis. ⁊ syrri inquib fiduciã suã decẽ
trib posittm habebant. Tunc homo qui
relic tus fuerit exipsis decẽ trib inelinabit᷑
⁊ conuertet᷑ ad fac torẽ suũ. dm̃ om̃ipotentẽ.
& ampliꝰ nõ adorabit oꝑa manuũ suarum.
rosa & opaca. in quib propt̾ amenitatem
collocabant ydola sua. ⁊ om̃ẽ delec tatione
uoluptatemqr ante illoꝵ aras ex ercebat̃
Quare aũ delubra dicantur. suꝑtꝰ dic tũ est
Indie illa sub̾ uenientib assyriis. ⁊astanti¬
b nõ solum damascum. s aetiã t̾ram decem
tribuum: erunt ciuittites fortitudinis ei i¬

Expanded text:
hoc est quod dicit cum deleta fuerit Damascus hoc est quod dicit cum deleta fuerit Damascus ab Assyriis, et Syri in quibus fiduciam suam decem tribus positam habebant: tunc homo qui relictus fuerit ex ipsis decem tribubus inclinabitur, et convertetur ad factorem suum Deum omnipotentem, et amplius non adorabit opera manuum suarum. rosa et opaca, in quibus propter amoenitatem collocabant idola sua, et omnem delectationem et voluptatem ante idolorum aras exercebant. Quare autem delubra dicantur, superius dictum est. « In die illa, » subaudis venientibus Assyriis et vastantibus non solum Damascum, sed etiam terram decem tribuum: « erunt civitates fortitudinis e
Abbreviated transcription (Latin):
ciones. s unus est in illis sensus. Sicut
inquit rarissime remanent spice posterga
mtiũ. ⁊ sic̃ paucissimi racemi remanent
qui aremanendo dñr post uindemiatores.
& sic pauce remanent oliue. post excussio¬
nem oleȩ: itti paucissimi remanebunt.
indamasco ⁊ intotti syria. uenientib asfiriiᷤ
pͥmũ: ac deinde chaldeis. N am sub captiuut¬
te assiriȩ pauci remanserunt. qui tantũ mͦ
tram excolerent: & maxima pars incire.¬
nen translatt est. quȩ ẽ. regio ultra egiptũ
damasci adecem tribub inclinabitur hõ
ad fac torẽ suum ⁊cȩt̾a. hoc dereliquus
decem tribuum dr̃ quę post quã marima
pars popłi captiuuti ẽ. in assirios. propt᷑
ydola quȩ colebant uũ indan alterum
inbetel: et echiȩ literis cõmonite cõu̾se s̃
ad cultũ dĩ.⁊ ad templum dñi qđ erat iȩro¬
solimis uener: sicut lib̵ paralipo menoN
narrat relinquentes ydola. quę fecerant
manꝰ eoꝵ : ⁊ quȩ oꝑatisunt digiti eoꝵ. Et

Expanded text:
s sensus. Sicut, inquit, rarissimae remanent spicae post terga metentium, et sicut paucissimi remanent racemi qui a remanendo dicuntur post vindemiatores, et sicut paucae remanent olivae post excussionem oleae: ita paucissimi remanebunt in Damasco et in tota Syria, venientibus Assyriis primum, ac deinde Chaldaeis. Nam sub captivitate Assyria pauci remanserunt qui tantummodo terram excolerent, et maxima pars in Cyrenem translata est, quae est regio ultra AegyptumDamasci a decem tribubus, « inclinabitur homo ad factorem suum, » et caetera. Hoc de reliquiis decem tribuum dicitur, quae postquam maxima pars populi captivata est in Assyrios propter idola quae colebant, unum in Dan alterum in Bethel, Ezechiae regis litteris commonitae: conversae sunt ad cultum Dei, et ad templum Domini quod erat in Hierosolymis venerunt: sicut liber Paralipomenon narrat: relinquentes idola quae fecerant manus eorum, et quae operati sunt digiti eorum. Et
Abbreviated transcription (Latin):
ut multitudo maris sonantis : ⁊ tu multꝰ
turbarũ. sic̃ sonitꝰ aquarũ multtirũ.
Sennacherib & excerciti illiꝰ quẽ de diu̾si
gentib congregauerat. ꝑquẽ uoluit
delere popłm diu minatur sermoꝓpħicꝰ.
ueniebat ut sonus excertitiu  dõ para¬
ri poss sonitu maris. qđ alonge reso.¬
nat : aut etiam sonitiu aquarum
multtrũ. Sonabt̃ popłi sub uenients

Expanded text:
ut multitudo maris sonantis, et tumultus ut multitudo maris sonantis, et tumultus turbarum, sicut sonitus aquarum multarum. » Sennacherib et exercitui illius quem diversis gentibus congregaverat, per quem voluit delere populum Domini: minatur sermo prophettitudine veniebat, ut sonus exercituum comparari posset sonitui maris quod a longe resonat, aut etiam sonitui aquarum multarum. « Sonabunt populi, » subaudis
Abbreviated transcription (Latin):
fidelem. ⁊ nõ pociꝰ aliemĩ sem̃ seminare
debes: Quod hostis assyrius comedat
tait. & excolit uineam ⁊ ipse fruc tum
abillo qui seminauit. s hostes diripuis
illud. Indię planititionis tuę labrusea: et
mane sem̃ tuũ florebit. Ac si diceret. Quia
obluti es dĩ saluatoris tui. hos capies fructꝰ.
Cum plauituis uineam tuã obtimam sorehe.
de generabit. et indiȩ maturittitis. cum
quesieris fruc tus plantationis tue. iđ
uuas optimi generis: erit ibi labrusca.
tuũ florebit. Hoc dupliciter potest intel¬
ligi. Inflore qui dem uidebitur tibi. spe¬
cies salutis eẽ ineo: s anteꝗͣ ꝑueniat ad
maruritatẽ. consumetur abaurigine:
uł mane. id ante tempꝰ florebit sein
tuũ: idõq ad maturititẽ nõ ueniet.
Qđ uidemus exillis seminib quȩ cito
oriuntur. Un& sequitur. Ablati ẽ. mes¬
sis indie hereditatis : hoc ÷ cũ debuisset
mhoreum condi. ablatti est: uł abhostib
uł eo mͦ quo supra diximꝰ. Et dolebit

Expanded text:
fidelem, et non potius alienum semen seminare debes, quod hostis Assyrius comedat.tat et excolit vineam, et ipse fructum ab illo qui seminavit, sed hostes diripiunt illud. « In die plantationis tuae labrusca et mane semen tuum florebit. » Ac si diceret: Quia oblita es Dei Salvatoris tui, hos capies fructus: Cum plantaveris vineam tuam optimam Soreth, degenerabit, et in die maturitatis cum quaesieris fructus plantationis tuae, id est uvas optimi generis, et erit ibi labrusca. tuum florebit. » Hoc dupliciter potest intelligi. In flore quidem videbitur tibi species salutis esse in eo, sed antequam perveniat ad maturitatem, consumetur ab aerugine. Vel mane, id est ante tempus florebit semen tuum, ideoque ad maturitatem non veniet, quod videmus ex istis seminibus quae cito oriuntur. Unde et sequitur: « Ablata est messis in die haereditatis, » hoc est, cum debuisset in horreum condi, ablata est vel ab hostibus, vel eo modo quo supra diximus. « Et dolebit
Abbreviated transcription (Latin):
idiuersis gentib: cuiꝰ tr̃am flumina. iđ
diuersi reges. ⁊ principes diripuer:: siue
poplatisunt. Qđq setr̃a ad montẽ nomi¬
nis dñi excerbituũ moncẽ syon: duplicit
potest intelligi. Pruniĩ ut i pntę pro¬
phie sit dic tun. quasi int̾rogatꝰ ab aliqͣ
id quam gente uł t̾ram muterent ali¬
suos nuncios. ⁊ responderit. ad locũ nomi¬
nis dm̃ montẽ syon. iđ ad iȩrłm. Potest
e ip̃e egiptioꝵ principim eẽ dic tũ.
masi int̾rogati aniniciis quibꝰ dicebari

Expanded text:
diversis gentibus, « cujus terram flumina, » id est diversi reges et principes, « diripuerunt, » sive populati sunt. Quodque sequitur « ad montem nominis Domini exercituum, » montem Sion dupliciter potest intelligi. Primum, ut a parte prophetae sit dictum, quasi interrogatus ab aliquo ad quam gentem vel terram mitterent illi nuntios, et responderit, ad locum nominis Domini montem Sion, ad Jerusalem. Potest et a parte Aegyptiorum principum esse dictum, quasi int
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑio subiugauit. S ex his om̃ib chal¬
deos consttit fuisse crudeliores: roma¬
iatq siccabitur. Non de mari
magno hoc dr̃. s de lacu qui appellat̾
mareotes. Om̃s enĩ congregationes
aquarũ scđm proprietatẽ hebreȩ
linguȩ sic̃ supra dic tum est. ap.¬
asuis aquis caalamiꝰ niuit cus mar¬
Naturale est sic̃ beatus hyronimꝰ dicit
ut cuꝑ iram dĩ captiuitas uenerita.
indignationemeiꝰ pestilentia subseqͥtur
& aduersus peccatores elem̃tti cune ta
deseuitnt. Potuit igitur eẽ ut ueni¬
ente captiuittte egiptioꝵ pcaldeos.
uł aetiã promanos. aquę de nilo &
defontib deficerent. P otaest tam̃ et
hyꝑbolice intelligi. ut ꝓpt̾ nimiã tribu¬
lationẽ flumina quoq dicantur ecsic¬
catti ex̃: ⁊ illa que influuiis erant de¬
fecisse. Mettiphorice autẽ influuio exsic¬
cato. regnũ desolatũ intelligimꝰ : u
riuis eiꝰ duces: in calamo ⁊ uinco cuncta

Expanded text:
perio subjugavit. Sed ex his omnibus Chalperio subjugavit. Sed ex his omnibus Chaldaeos constat fuisse crudeliores, Romaatque siccabitur. » Non de mari magno hoc dicitur, sed de lacu qui appellatur Mareotes. Omnes enim congregationes aquarum secundum proprietatem Hebraeae linguae, sicut supradictum est, apa suis aquis: « Calamus et juncus inarNaturale est, sicut beatus Hieronymus dicit, ut cum per iram Dei captivitas venerit, indignationem ejus pestilentia subsequatur, et adversus peccatores elementa cuncta desaeviant. Potuit igitur esse, ut veniente captivitate Aegyptiorum per Chaldaeos, vel etiam per Romanos aquae de Nilo et de fontibus deficerent. Potest tamen et hyperbolice intelligi, ut propter nimiam tribulationem, flumina quoque dicantur exsiccata esse, et illa quae in fluviis erant defecisse. Metaphorice autem in fluvio exsiccato, regnum desolatum intelligimus, in rivis ejus duces, in calamo et junco cunctam
Abbreviated transcription (Latin):
luntts egiptoͥ.citnctis diuersa sapien¬
tib ⁊ non eadem uolentib. Tunc ibunt.
& int̾rogabunt demones residentes insi¬
mulacris suis. ⁊diuinos siue uates. phico¬
nes quoq ⁊ aħiolos cur ista accidint ⁊ non
crede uolentib ⁊ aliis repugnantib.Tc̃
ꝑsecutores scõꝵ ei credentium int̾rogauer
ꝓdola sua ⁊ diuinos quare ttilia exoriti
eẽnt inmundo: ut homines deserentes
antiꝗ̃ consuetudinẽ noue fidĩ se aptarers.
P hitones st̃ qui et uentriloqͥ appellant᷑
eo qđ habeant in se malignũ spm̃.
cuiꝰ inspiratione. plerũq salsa
plerũq etiã dõ ꝑ mutente ueri
locuntur. Arioli st̃ in cantatores
qui in canititionibꝰ qͥbꝰdã. Uet carmi¬
nibus reꝑagunt. Et tradam
egyptum in manib dñorum¬
tam eẽ egiptum. Primũ quidẽ ex¬
pugnata est ab assiriis deinde anabu¬
codonosor. tr̃io ab alexatido. ad ulti¬
mũ aromanis: quando antonio et
cleopatra suꝑatis. angustus rdma nouti¬

Expanded text:
luntas Aegypti, cunctis diversa sapientibus et non eadem volentibus. Tunc ibunt et interrogabunt daemones residentes in simulacris suis, et divinos sive vates, pythones quoque et ariolos, cur ita acciderit: et non credere volentibus, et aliis repugnantibus. Tunc persecutores sanctorum et credentium interrogaverunt idola sua et divinos, quare talia exorta essent in mundo, ut homines deserentes antiquam consuetudinem novae fidei se aptarent. Pythones sunt qui et ventiloqui appellantur, eo quod habeant in se malignum spiritum, cujus inspiratione plerumque falsa, plerumque etiam Deo permittente vera loquuntur. Arioli sunt incantatores, qui incantationibus quibusdam et carminibus rem peragunt. « Et tradam Aegyptum in manus domtam esse Aegyptum. Primum quidem expugnata est ab Assyriis, deinde a Nabuchodonosor, tertio ab Alexandro, ad ultimum a Romanis, quando Antonio et Cleopatra superatis Augustus Romano im
Abbreviated transcription (Latin):
loquitur s contra.x. trib que uocabant᷑
ifrłite : ⁊ dicit quia sic̃ uenientib olim filus
isrł amorrei relictis aratris fuger. itti quo¬
q ipse .x. trib uenientib assynis fugient
aquarũ facię quondam fugiebant aliene
gentes. ⁊ eris deseriti. O plebs decẽ tribuiᷤ
quia oblitti est dĩ saluatoris tui. Ista inqͥt
pacieris o ifrł qr dereliquisti dm̃ saluatore
tiĩ. quite lib̾auit de egypto: ⁊ qͥ tibi g̃s¬

Expanded text:
ur, sed contra decem tribus quae vocabantur Israelitae. Et dicit, quia sicut venientibus olim filiis Israel Amorrhaei relictis aratris fugerunt: ita quoque ipsae decem tribus venientibus Assyriis fugient, a quarum facie quondam fugerant alienae gentes. « Et eris deserta, » o plebs decem tribuum, « quia oblita es Dei Salvatoris tui. » Ista, inquit patieris, o Israel, quia dereliquisti Deum Salvatorem tuum qui te liberavit de Aegypto, et qui tibi g
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ. hiec que de egipto hic dñr iti ad eius
distruetione quȩ uenit ꝑassirios: quẽ
ad dm̃ aduentũ possunt referri. Dicamus
igitur quo modo ad egiꝑtum ꝑtineat
Nubem leuem: appellat ercercitũ assirioꝵ
uelocem. Dicit ergo propħa. Nequaquã¬

Expanded text:
ec quae de Aegypto hic dicuntur, tam ad ejus destructionem, quae venit per Assyrios, quam ad Domini adventum possunt referri. Dicamus igitur quomodo ad Aegyptum pertineat. Nubem levem appellat exercitum Assyriorum velocem. Dicit ergo propheta quia nequaqua
Abbreviated transcription (Latin):
m̃ta: uł euam qͥtexebant ex iunco
qui faciebant lacunas ad capiendos
pisces. sub deficient aduementibus
hostib Hec om̃ia ut diximꝰ yꝑbolicos
accipienda sunt. quȩ ꝓpt̾ maximam
uastationẽ. itti ex p̃sse apropħa ꝓlaiti st̃
Stulti principes taneos. sapientes cõsilia¬
rii pharao deder̃ consiliũ insipiens.
ciuittis est metropoł egipti inqua moy¬
ses multa signa fecit. que inerodo com¬
memorantur: ⁊ hoc dicit: quia adue¬
niente babylonica uł romana captiui¬
ttte. om̃ia magoꝵ consilia ad nullata
sunt. Principes enĩ pharao q̃putabant᷑
sapientes eẽ. doder̃ consiliũ insipiens i
mutile: ut prepararet se ad refistendũ
nabucodonosor uł romanis. Quo mͦ
dicitis pharaoni filiꝰ sapientiũ filiꝰ

Expanded text:
menta, vel etiam quae texebant ex junco qui faciebant lacunas ad capiendos pisces, » subaudis deficient advenientibus hostibus. Haec omnia, ut diximus, hyperbolicos accipienda sunt, quae propter maximam vastationem ita expresse a propheta prolata sunt. « Stulti principes Taphneos, sapientes consiliarii, Pharaoni dederunt consilium insipiens. civitas est metropolis Aegypti, in qua Moses multa signa fecit, quae in Exodo commemorantur. Et hoc dixit, quia adveniente Babylonica vel Romana captivitate, omnia magorum consilia annullata sunt. Principes enim Pharaoni, qui putabantur sapientes esse, dederunt consilium insipiens, id est inutile, ut praepararet se ad resistendum Nabuchodonosor, vel Romanis. « Quomodo dicitis Pharaoni: Filius sapientium ego,
Abbreviated transcription (Latin):
uniuersi syri. Et cessabit ad uitorium
ut priꝰ. Et erunt reliquiȩ sẏriȩ. sic̃ gła¬
minia ponitur: hoc ÷ qualem głam ha¬
bebit isrł dũ incaptiuitatẽ ducetur  quia
iundõ s in homine. posuit spẽ suã. ide habe¬
bunt & syri. quieis ꝓmiteht̃ auxiliũ ut
separarent illos atimore dĩ. qđ et fecerunꝰ.
Ambo eni incaptiuitatem duc tisunt ⁊ illi
ciuitts. attenuabitur gła iacob syria uide.¬
lic̃ ⁊ damascus. in quib głabat᷑. ⁊ habebit
fidutiam. Et pinguedo carnȩs eiꝰ marces¬
cet. hoc ÷ fortitudo fiduciȩ quã habebat
insiri s deficiet. Quidam cõdices habent
cirnes eiꝰ pingues : s melius est ut doc tores
radunt pinguedo legendd̃ ꝑquã intelligi¬
tur refugium afortitudo quam decem
trib habebant insyri s. E t erit sic̾ congre.¬
gans in messe qđ restiterit. ⁊ brachiũ spicas

Expanded text:
universi Syri. « Et cessabit adjutorium, universi Syri. « Et cessabit adjutorium, ut prius. « Et erunt reliquiae Syriae sicut gminia ponitur, hoc est, qualem gloriam habebit Israel, dum in captivitatem ducetur, quia non in Deo sed in homine posuit spem suam: talem habebunt et Syri qui eis promittebant auxilium, ut separarent illos a timore Dei, quod et fecerunt. Ambo enim in captivitatem ducti sunt et illi civitas: « attenuabitur gloria Jacob, » Syria videlicet et Damascus, in quibus gloriabatur et habebat fiduciam. « Et pinguedo ejus marcescet, » hoc est, fortitudo fiduciae quam habebat in Syriis deficiet. Quidam codices habent, pingues carnes ejus: sed melius est ut doctores tradunt pinguedo legendum, per quam intelligitur refugium ac fortitudo, quam decem tribus habebant in Syriis. « Et erit sicut congregans in messe quod restiteri
Abbreviated transcription (Latin):
fuit quedã metropoł syriȩ ꝓuin¬
ciȩ : quã condidit elieter seruis abraliȩ.
te.⁊ destruetionẽ siu. ꝑ damascum gͦ ciui¬
tatẽ regiam. debemꝰ intelligere omnem
ꝓuinciã syriȩ quȩ̨ similit̾ uastti ta est.
nterp̃tatur autan damascus. sanguinem
fundens: siue sanguis cilicii. Quantum ad
luterã ꝑtinet. sanguinẽ fundens recte
potest intelligi uł appellari. quia ibi san¬
guis abel fusus est acham. Quantũ uͦ ad
istos ꝑtinet. sanguinẽ fundentes peniten¬
tiam habuerant agẽ: qđ designatur
ma: et erit sicut aceruuis lapidum in
ruina.S post qͥm euersa fuerit ab assyriis.
ibi inipsis scilic̃ pascius greges ouiũ ⁊ nõent
qui exterreat. Et ẽ. sensus. Tanta erit
ibi soluudo ut mec usdiator timidus sit
s sine timore pascentur ibi. Aroer regio
est ꝓuincie syrie habens plurimas eiuitti¬
tes. Int̾paetatur autẽ aroer mirica quȩ
ẽ. alibor infrue tuosa. mascitur insolitudi¬
ne. itti insolitudine et sine fructu eris¬

Expanded text:
fuit quondam metropolis Syriae provinciae, quam condidit Eliezer servus Abrahae. Ctem destructionemque sui. Per Damascum ergo civitatem regiam, debemus intelligere omnem provinciam Syriae, quae similiter vastata est. Interpretatur autem Damascus sanguinem fundens, sive sanguis cilicii. Quantum ad litteram pertinet, sanguinem fundens recte potest appellari, quia ibi sanguis Abel fusus est a Cain . Quantum vero ad istos pertinet, sanguinem fundens sivetiam debuerant agere: quod signatur ma, « et erit sicut acervus lapidum in ruina. » Sed postquam eversa fuerit ab Assyriis. ibi, » in ipsis scilicet pascuis greges ovium: « et non erit qui exterreat. » Et est sensus: Tanta erit ibi solitudo, ut nec insidiator timendus sit, sed sine timore pascentur ibi. Aroer regio est provinciae Syriae, habens plurimas civitates. Interpretatur autem Aroer myrica est, quae est arbor infrune: ita in solitudine et sine fructu
Abbreviated transcription (Latin):
atur. Addit᷑ & iã ad consecrationẽ eius in fusio olei suꝑ capud. Unde dic̃ beda in libro tertiodeta¬
aculo ⁊ uasis eius: Indutus ueros acris uestibus pontifex mox oleo unc
grãm sp̃s sc̃ĩ consecratio ꝑficiatur. Nõ quod ea quȩ p̃missa s̃ indum̃ta uirtutũ absq: gr̃ađi possimꝰ
habere. fed qui a magis necesse ÷ auxiliũ gr̃ae tribuatur adño. Ulbi quis uł maiorẽ conscenderit
gradũ uł plurimorũ fuerit regimini p̃latus  Misticȩ dic̃psalmista. Sicut unguentũ in
Nisuille quicũ in mundo nõ ueniret. mundũ quod offerret. seipsũ obtulit: F Sicarius xp̃i
efficitur pontifex. ideo in capite unguitur Caput nr̃m xp̃s. caput nr̃ munctus ÷ oleo inuisibili

Expanded text:
atur. Additur etiam ad consecrationem ejus infusio olei super caput: Unde dicit Beda in libro tertio de Taatur. Additur etiam ad consecrationem ejus infusio olei super caput: Unde dicit Beda in libro tertio de Tabernaculo et Vasis ejus: Indutus vero sacris vestibus pontifex mox oleo uncemissa sunt indumenta virtutum, absque gratia Dei possimus habere: sed quia majus necesse est auxilium gratiae tribuatur a Domino, ubi quis vel majorem conscenderit gradum, vel plurimorum fuerit regimini praelatus. Mystice dicit Psalmista: Sicut unguentum in nisi ille, qui cum in mundo non inveniret quod offerret, seipsum obtulit? Vicarius Christi pontifex efficitur: ideo in capite ungitur. Caput nostrum Christus. Caput nostrum unctum est oleo invisibili:
Abbreviated transcription (Latin):
fusũ ÷ unctionis oleũ. ⁊ cuuis manus in sacer dotio consocratȩsunt. & paulo posti¬
Necegredietur desc̃is scđm. auctoritatẽ patrũ Scilic& paulũ apłm & ambrosium
datur gregorius a postolicus int̃rogationi agustini. respondit qđ iã pretulimus in superio¬
ribus presentis opusculi. Et quidẽ inquiens in angłoꝵ. ȩcđa inqua ad huc solus tũ ep̃sinue
neris : ordinare ep̃m ñ aliter nisisine ep̃is potes. Etpaulo post. Cũigitur auctore dõ ita fuerint ẽp̃i
isibi locis ordinati. ꝑ om̃ia ep̃orũ ordinatiosine ad gregatis tribus . uł . i.
tali orlinatione. qua ꝑsa crũ ministeriũ homo dõ conungitur. tales conueniant qͥuel in profectu
ordinatiep̃i gaudeant. uel proeius custodia om̃i potentidõ preces parit̃ fundant fs regorius dic̃¬
e debeant uenireplurimi. frat̃eius innocentius monstrat quare prohibi

Expanded text:
paulo postpaulo postegredietur de sanctis secundum auctoritatem Patrum, scilicet, Paulum apostolum, Ambrosium datur. Gregorius Apostolicus interrogationi Augustini respondit, quam jam praetulimus in superioribus praesentis opusculi: Et quidem, inquiens, in Anglorum Ecclesia, in qua adhuc solus tu episcopus inveniris, ordinare episcopum non aliter nisi sine episcopis potes. Et paulo post: Cum igitur, auctore Deo, ita fuerint episcopi in propinquis sibi locis ordinati, per omnia episcoporum ordinatio sine aggregatis tribus vel quatuotali ordinatione, qua per sacrum ministerium homo Deo conjungitur, tales conveniant, qui vel in provectu  Al., profectu ordinati episcopi gaudeant, vel pro ejus custodia omnipotenti Deo preces pariter fundant. VII. Iquare debeant convenire plurimi: frater ejus Innocentius monstrat, quare prohibi
Abbreviated transcription (Latin):
mopsen quicũ haberet in potestate solus p̃. ẽẽ populo isrł. septua ginta elegit cum
quibus populũ iudicar&. F. Deis dẽ septu aginta mentio facta ÷ in consecratione
pros biteri dicdndo. Uitũ p̃ontifices summosregendis populis p̃fecis sesumos regendis
populis p̃fecis se sadeorũs ocietatis & operis adiumentĩi sequentis ordinis uiros. ⁊ secun¬
de dignitatis eligeres. Sic in heremo ꝑseptuaginta uirorũ prudentiũ m̃tẽ: morsi sp̃m¬
ꝓpagasti. & rłꝗ Opus prbri addonũ spus apientiȩ ꝑtinet ꝓpt̃ bonã conuersationẽ .XIIII.¬
ontificẽ a ã ron p̃figurat in sua unctione de quoscriptũ ÷ in leuitico. Sc̃ifica¬
ut oleũ quin morses qđ fundens suꝑ caput a aron uncx̃ eũ & consecrauit
Eiterũ in eodẽ. P ontifex id ÷ sac̃ dos maximus intrafr̃s. suos suꝑcuius capud

Expanded text:
Moysen, qui cum haberet in potestate solus praeesse populo Israel, septuaginta elegit, cum Moysen, qui cum haberet in potestate solus praeesse populo Israel, septuaginta elegit, cum quibus populum judicaret. De eisdem septuaginta mentio facta est in consecratione presbyteri, dicendo, ut cum pontifices summos regendis populis praefecisset, ad eorum spopulis praefecisses, ad eorum societatis et operis adjumentum sequentis ordinis viros et secundae dignitatis eligeres. Sic in eremo per septuaginta virorum prudentum mentes Moysi spertinet, propter bonam conversationem. CAPontificem Aaron praefigurat in sua unctione, de quo scriptum est in Levitico: Sanctificavit oleum Moyses, quod fundens super caput Aaron, unxit eum et consecravit. Et iterum in eodem: Pontifex, id est, sacerdos maximus inter fratres suos, super cujus
Abbreviated transcription (Latin):
nuchets prbi dicebantur quipopulo p̃erant: Uoc abantur dũt etep̃iab illoopere quadiu
pleret uidebantu eo quod considerare om̃ia quȩ ad cultũ ꝑtinet pietatis fuerant conao¬
torti atã ut roiuua sorũ dis pensationẽ haberent cõmissã. Nã uiꝑfectã dis pensatuonẽ uiauc¬
tonat̃. ecodesiastici minstti ipsitunc cõmissã h abeb ant : iom̃iate gebantur peoedu
arẽit io eelioise quentibus. Beatus uero apłis decedentibus illi qui post illos tunis tsoetrũ
iẽessent eeden is illis primis & sequari nõ poterant nequemiraculorũ testi moniũ parilu
sibiuindicare nuncupationẽ diuiserunt ergo ipsa nomina ⁊ ab hisdẽ id ÷ pibrs pror noñ¬
reliquerunt. Alii uero ep̃is nuncupati. hii qui etordinationis p̃diti potestate itautplenis¬
fuerit. ẽe subiectos : ita ep̃i nouerint semagis consuetudine quã dis positionis domini¬
cȩ ueritate pres biterpͥs. eẽ maiores & in commune debere ecđam regere imitante

Expanded text:
eri dicebantur, qui populo praeerant. Vocabantur autem et episcopi ab illo opere, quod et implere videbantur, eo quod considerare omnia, quae ad cultum pertinent pietatis, fuerant constituti, ita ut universorum dispensationem haberent commissam. Nam et perfectam dispensationem etauctoritatem ecclesiastici ministerii ipsi tunc commissam habebant, et omnia regebantur pro eorum arbitrio. Et in sequentibus: Beatis vero apostolis decedentibus, illi, qui post illos ordinati sunt ut praeessent Ecclesiis, illis primis exaequari non poterant, nec miraculorum testimonium par illis lorum sibi vindicare nuncupationem: diviserunt ergo nomina ipsa, et eisdem, id est, prreliquerunt. Alii vero episcopi sunt nuncupati, hi qui et ordinationis praediti potestate, ita ut plenisfuerit, esse subjectos: ita episcopi noverint se magis consuetudine, quam dispositionis Dominicae veritate presbyteris esse majores, et in commune debere Ecclesiam regere, imitantes