comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (French):
Aul. Int̾dum ⁊ diminutionẽ
⁊ augm̃tum ⁊ mutationẽ ⁊ reci¬
pe obligationes o parscienḋ est.
nãdum lãguet libtus patrono
ope q̃ iamced̾e ccperunt. ercũts. si
lib̾ta que opas pmisit.adeãdigni¬

Expanded text:
um Interdum et deminutionem et augmentum et mutationem recipere obligationes operarum sciendum est. nam dum languet libertus, patrono operae, quae iam cedere coeperunt, pereunt. sed si liberta, quae operas promisit, ad eam digni
Abbreviated transcription (Latin):
m̃t̃ est. utrum ip̃i ꝓmittat pat¬
cono. aneis a mpot̾ite eiꝰ sunt.
¶Onsi creditori fuo libtum pato¬
tronũ eum ex ꝓmisisse quis pit¬
rono nũc non debeat ꝙsi abinito¬

Expanded text:
mittat patrono an eis qui in potestate eius sint. Sed si creditori suo libertum patrotrono eum expromisisse, quamvis patrono nu
Abbreviated transcription (Latin):
ditas pͥtinet putauĩt defucti
nactus sit placet. no oblign
eũ h̃rditati. ¶ Ide ergodicem
ut ait põp. si qi lib̾tim suicu̾
is ingenuus eẽt bona cuisce¬

Expanded text:
reditas pertinet, putauerit defunctum nactus sit, placet non obligari eum hereditati. idem ergo dicemus, ut ait Pomponius, si quasi libertini sui, cum i‹n›genuus esset, bona
Abbreviated transcription (Latin):
filius patrẽ ⁊ matrẽquos uenea̾
pias manus eis ĩferit prefectus
urbis delictũ ad publicã pietatẽ
ptinẽs ꝓ mõ eius uendicat. In¬
dignus militia iudicãdus ẽ q̃

Expanded text:
filius matrem aut patrem, quos uenerari pias manus eis infert, praefectus urbis delictum ad publicam pietatem pertinens pro modo eius uindicat. Indignus militia iudicandus est, qui
Abbreviated transcription (Latin):
ditat̾eadmitti possũt. hoc sum¬
ma prudẽtia ut q sparẽt hanc
successionẽ ide tuerẽtur bõane
dilapidarẽtur. ¶Int̾dũ alibi.

Expanded text:
editatem admitti possint: hoc summa prouidentia, ut qui sperarent hanc successionem, idem tuerentur bona, ne dilapidarentur. Interdum alibi
Abbreviated transcription (Latin):
saltuarũ aũt tuendi ⁊ custo¬
dieñdi fũdi magis q̃ colẽdi
cã ꝑatũ ẽc̃. asinũ machinari¬
um legatũ uderi. Itẽ oues q̃
stercorãdi fundi cã pͤaretim.i

Expanded text:
saltuarium autem tuendi et custodiendi fundi magis quam colendi paratum esse: asinum machinarium legatum uideri: item oues, quae stercorandi fundi causa par
Abbreviated transcription (Latin):
Riph. Dullinus lib̾tatis cã in¬
positoꝵ ht inemãcipato filio pat¬
qr nich̾m poni libis solet nec qsg
dixit iure nirãdo obligar filium
patri mau̾missoriut lib̾tũ patrono
nã pietatẽ lib̾i parẽtib nõ opas de

Expanded text:
. Nullum ius libertatis causa impositorum habet in mancipato filio, quia nihil imponi liberis solet. nec quisquam dixit iureiurando obligari filium patri manumissori ut libertum patrono: nam pietatem liberi parentibus, non operas de
Abbreviated transcription (Latin):
alegatario uł astatulibo. dat̃
ĩfalcidia nõmputatur. qr i
mortis cã capiturs¶ Sane si
astatu lib̾o peculiares nm¬
mos accipiat. ꝓsua pte q̃dr¬
anti eos ĩputare d. qr ꝑcap

Expanded text:
legatario uel a statulibero datur, in Falcidia non imputatur, quia mortis causa capitur. sane si a statulibero peculiares nummos accipiat, pro sua parte quadranti eos imputar‹e› debet,
Abbreviated transcription (Latin):
tabit.⁊ an tutor ex ꝯͣffitio sũ¬
ptus fecerit. ¶Contrariũ iu¬
ditium an ad hoc quo ꝯpetat.
ut ꝗs apupillo exigat lib̾ati¬
one.uidend est ⁊ nemo dicit

Expanded text:
tabit et an tutor ex officio sumptus fecerit. Contrarium iudicium an ad hoc quoque competat, ut quis a pupillo exigat liberationem, videndum est. et nemo dixit
Abbreviated transcription (Latin):
uabillis nõ sit. posfint ⁊̃ ĩ
plures hr̃ces ei existere. n
aut pom̃s id negotiũ.ad¬
minstrari ex pedĩat. aut
qcqͣ dici possit. curunu
aliqs exhis potissimum¬
int̾dictũ est. ne̾ trã sfer¬
re posse adaliq̃ qr in bois
n̾o hñt cum eiꝰ diminuto
sit int̾dicta. ¶Curator
furiosi rẽ qdem suã qi fu¬

Expanded text:
abilis non sit, possint etiam plures heredes ei existere neque aut per omnes id negotium administrari expediat aut quicquam dici possit, cur unus aliquis ex his potissimuminterdictum est, nihil transferre posse ad aliquem, quia in bonis non habeant, cum eis deminutio sit interdicta. Curator furiosi rem quidem suam quasi fu
Abbreviated transcription (Latin):
attitũsi attitius nõ. adierit
ceteros ex hisd̃e ꝑtib qb ĩsti¬
tuerat hrdes ei substituat. de

Expanded text:
Attium, si Attius non adierit, ceteros ex isdem partibus quibus instituerat heredes ei substituerat: de
Abbreviated transcription (Latin):
quedam sunt neccĩe
q̃dim utiles. q̃dam u̾o
uoluptarie. necessarie
heedicuntur quehñt in
se nẽccitatem in pendendi.
Ceteꝵ sinlla fuit necc̃itaᷤ.
rẽputationẽ. ¶Int neccias
impẽsas ẽe  labeo ait. moles
ĩmareuł influm̃ piectas.

Expanded text:
quaedam sunt necessariae, quaedam utiles, quaedam vero voluptariae. Necessariae hae dicuntur, quae habent in se necessitatem inpendendi: ceterum si nulla fuit necessitas,reputationem. Inter necessarias inpensas esse Labeo ait moles in mare vel flumen proiectas.
Abbreviated transcription (Latin):
fundtitiouendidit. postea a¬
gnita frau̾de in ĩtegrũ restitu¬
tus in ponem induciussus ẽ.
Quero an cũ ex hac uẽditione

Expanded text:
um Titio uendidit: postea adgnita fraude in integrum restitutus in possessionem induci iussus est: quaero, an, cum ex hac uenditione
Abbreviated transcription (Latin):
filegatum fin̾t h̾rdi insti¬
tuto relictum si h̃rs non
erit. ⁊ ob hoc suspectã dicat
hrditatem ne ꝑdat legatũ
offerri ei oꝑtere q̃titatem
legati a fidei ꝯmissario.de¬
in cogendum. nec illudad
aliud sua int̾ ẽẽ dicet non
cogitur adire nisi ei damp¬
num uł lucrũ afidei ꝯmis¬
sario sartiatur. lapretore
homiis remititat᷑. ꝙ recu¬
sat. Iõ iul. ait si duo fuert᷑
apatre instituti cũ filio eiꝰ
inpub̾e. ⁊ d̾ substituti filio
sufficere ei ꝗ fideiomissum
mnsccłis tabulis accepit uñ
exhdibꝰ ĩstitutis cogẽ adĩ¬
reuatris h̾rditarem. hoceĩ
factoꝯfimiatisꝙ patrisIa¬
bulis. potert ex substitutõe

Expanded text:
it heredi instituto relictum 'si heres non erit' et ob hoc suspectam dicat hereditatem ne perdat legatum, offerri ei oportere quantitatem legati a fideicommissario, deinde cogendum. nec illud adaliud sua interesse dicet, non cogitur adire, nisi ei damnum uel lucrum ‹a› fideicommissario sarciatur uel a praetore onus remittatur, quod recusat.Idem Iulianus ait, si duo fuerint a patre instituti cum filio eius impubere et idem substituti filio, sufficere ei, qui fideicommissum in secundis tabulis accepit, unum ex heredibus institutis cogere adire patris hereditatem: hoc enim facto confirmatisque patris tabulis poterunt ex substitutione
Abbreviated transcription (Latin):
D̾. Ita aũt depositiõi pecuĩaꝵ
locus c̃.si ca sũma corradi .l. col¬
ligi possit. ut ꝯpari ager possit.
si ci tam exiguã ẽe tutelã facile
pbutur. ut exnũ mo refecto p̾¬
diũ puero ꝯ pari nõ possit. deposi¬
tiocessat/uc ergo tutele qͣti¬
tas depositionẽ inducat udea¬
mus.⁊ cũ cã depositiõis exprim¬
atur scilicet ut p̃dia pupilł opa¬
rẽtur. mam festũ estut. admim
mas sũmas nõ uideat᷑ ꝑtinere
q̃bo moĩs prefinurign̾aliter nõ
põt cum faciliꝰ cã cogm̃ta psĩgu¬
los possit examinarehnec tñ au¬
ferenda facultas c̃. ⁊̃ in inores sũ¬
mas int̃ctũ deponi postulare. si
suspecti tutores ẽẽ indebuntur.¬
¶Gessisse aũt indet᷑ tutor qeqd
nuit.⁊̃ suspecti postulatio suoce¬
dit.d̾ siqstutelã mãdauerit
gerendã gestaq fuit.abeocin
mãdatum ẽ.locuserit tutele. ac¬

Expanded text:
.Ita autem depositioni pecuniarum locus est, si ea summa corradi, id est colligi possit, ut comparari ager possit: si enim tam exiguam esse tutelam facile probatur, ut ex nummo refecto praedium puero comparari non possit, depositio cessat. quae ergo tutelae quantitas depositionem inducat, uideamus. et cum causa depositionis exprimatur, ut praedia pupillis comparentur, mamas summas non uideatur pertinere: quibus modus praefiniri generaliter non potest, cum facilius causa cognita per singulos possit examinari. nec tamen auferenda facultas est etiam minores summas interdum deponi postulare, si suspecti tutores esse uideantur.Gessisse autem uidetur tutor, qui quid nuit, etiam suspecti postulatio succedit.Quod si quis tutelam mandauerit gerendam gestaque fuerit ab eo cui mandatum est, locus erit tutelae ac
Abbreviated transcription (Latin):
lp̃. Uel suntes ꝓpagauerit
uł.irbores curaũt.uł scmi¬
naria putilitate agri fecerit
ĩpensas necc̃ias fecisse uidebi

Expanded text:
. uel si uites propagauerit uel arbores curauerit uel seminaria pro utilitate agri fecerit, necessarias inpensas fecisse uidebi
Abbreviated transcription (Latin):
pret̾iri. uescendi gra. equed¬
minu pmittet. S ⁊ubiur¬
guet.exalus quo causisp¬
miter eum optetut editit
sutiãtur ne agri incultist
onc̃ pmitret. n ẽi sinc pmis¬
su eius. debet diminutio fici.

Expanded text:
praeteriri. uescendi gratia aeque deminui permittet. sed et ubi urguet, ex aliis quoque causis permittere eum oportet, ut aedificia sarciantur, ne agri inculti sionem permittet: neque enim sine permissu eius debet deminutio fieri.
Abbreviated transcription (Latin):
tñ ur̃ ⁊diuus adrianus rescri¬
psisse in ħ u̾ba. Serui quõt i
dñs suis auxiliũ ferre possũt.
no debẽt saluti ẽoꝵ suã ante po¬
nere. ¶Potuisse aũt anciuaz
que in eode ꝯclaui cũ dña sua
fuerat auxiliũ ei fetre sñi cor¬
pore suo at uoce plorãtem ut

Expanded text:
tur et diuus Hadrianus rescripsisse in haec uerba: 'Serui quotiens dominis suis auxilium ferre possunt, non debent saluti eorum suam anteponere: potuisse autem ancillam, quae in eodem conclaui cum domina sua fuerat, auxilium rei ferre, si non corpore suo, at certe uoce plorantem, ut
Abbreviated transcription (Latin):
dñs int̾fectus ẽ. ueluti si ꝗs
clamauit ut auxiliũ ꝯuem¬
returaut terruit aggresscẽ.
si corpus suũ obiecerit. uł ex
corpore suo.auxiliũ tulit ¶n¬

Expanded text:
dominus interfectus est: veluti si quis clamavit, ut ad auxilium conveniretur, aut terruit adgressores si corpus suum obiecit vel alias corpore suo auxilium tulit. N
Abbreviated transcription (Latin):
ẜuis.soceri q̃onem bndam
senatus cẽsut.¶Marcelluss
appelłone eos ꝯtiner. la beo scr¬
bit q puũ aut cedẽ sũt inter¬
fecti. ut puta iugulatũ. stra¬
gulatum.p̾cipitatum.uł saxo
uł fuste. uł lapide pcussũ. ul
quoano telonecatũ. Qd̾siqs
puta uencno uł. ⁊̃ quo alio:
dã necare soleat int̾emptus
sit. ad hoc. Sc. ꝯsultũ u̾dicta
mortis cius nõ ꝑtinebit. hoc
idcurco qr totiẽs pumendist̃¬
fui q auxiliũ dño nõ tulcrũt
quotiẽs potucruert ei adu̾¬
sus ĩ opem ferre. ⁊ nõ tulert.
¶Eeteꝵ qd potuer̃t facere
adu̾sus eos q ueneno uł quo
aliomore ĩsidiantur. ¶Pla¬
nc si uencnũ piũ infusũ fit.¬

Expanded text:
seruis soceri quaestionem habendam senatus censuit: Marcellus appellatione eos contineri Labeo scribit, qui per uim aut caedem sunt interfecti, ut puta iugulatum strangulatum praecipitatum uel saxo uel fuste uel lapide percussum uel quo alio telo necatum. Quod si quis puta ueneno uel etiam quo alio quod clam necare soleat interemptus sit, ad hoc senatus consultum uindicta mortis eius non pertinebit: hoc idcirco, quia totiens puniendiino non tulerunt, quotiens potuerunt ei aduersus uim opem ferre et non tulerunt: ceterum quid potuerunt facere aduersus eos, qui ueneno uel quo alio more insidiantur: Plane si uenenum per uim infusum sit
Abbreviated transcription (Latin):
De senatus ꝯ fulto nllii¬
ta ẽẽ posfit msip¬
iculo capitis fui
custodiã dñis. ta adone¬
sticis q̃ abextrancis pia¬
re ẜui cogãtur. ideosenatir
ꝯsulta inducta sũt. depub¬
lica q̃one afamilia necator
hnda. ¶Dni appellationext¬
fructus alie̾nus sit. ¶Otuu
bõã fide possederit dñi appella¬

Expanded text:
DE SENATUS CONSULTO SILANIuta esse possit, nisi periculo capitis sui custodiam dominis tam ab domesticis quam ab extraneis praestare serui cogantur, ideo senatus consulta introducta sunt de publica quaestione a f‹a›milia necatorum habenda. Domini appellatione contfructus alienus sit. Qui seruum bona fide possedit, domini appella
Abbreviated transcription (Latin):
quis in adoptatolocũ habi.
Sinec in alũꝑno occisolocu
ei suus hrs cristat. occisus fu¬
erat. ¶Idẽ. sccu. ait. ꝯstãtiut
defendend hrde instituto filio.
missisũt ante aditã b̾rdita¬
temfilio occiso. Quãuis eĩ si
uiue̾t hrde eo cxist̾ete. ip̃ius
non ẽent futuri at tñubi de
¶Sipit necatus sit ã de ẜuis
filii questio habeat᷑. si forteca¬
stresi pecului ẜuos hũit. Et ma¬
gis est qonem de ẜuis filii

Expanded text:
quamuis in adoptato locum habet. Sed nec in alumno occiso locuei suus heres existat, occisus fuerit. Idem Scaeuola ait constantius defendendum herede instituto filio dmissi sunt, ante aditam hereditatem filio occiso: quamuis enim, si uiueret, herede eo existente ipsius non essent futuri, attamen ubi decSi pater necatus sit, an de seruis filii quaestio habeatur, si forte castrensi peculio seruos habuit? et magis
Abbreviated transcription (Latin):
uulnera ista fecerũt datas
oꝑa ne puniretur. aut talia
uulnera isti accepũt ut pos¬
set nichominus opẽ ferre. si
uoluissẽt. ¶ Si dñs mortife¬
re uulneratus sup iusẜit. nec

Expanded text:
uulnera ista fecerunt data opera, ne punirentur, aut ‹t›alia uulnera isti acceperunt, ut possent nihilo minus opem ferre, si uoluissent. Si dominus mortifere uulneratus superuixerit nec d
Abbreviated transcription (Latin):
Se.ꝯ. eos qde ꝗ subeod̾e tecto
fuerũt omino punit. Sosuo
qno sub eode tecto fuerũt. si
mead̾e regione nõ alit̾ nisi
ꝯscii fuissẽt. ¶ Sod̾e aũt tecto
qualit̾ accipiatur uideamuꝰ
utrũ intra eosde parietes. an
ultra intra eand̾e diet̾a uł cu¬
biculũ. uł eã dem domũ. uel
cosd̾e ortos uł totã uillã. Et a¬
it sertus. sic ẽẽ iure iudĩcatu.

Expanded text:
odem tecto fuerunt, omnimodo punit, eos uero, qui non sub eodem tecto, sed in eadem regione, non aliter, nisi conscii fuissent. 'Eodem' autem 'tecto' qualiter accipiatur, uideamus, utrum intra eosdem parietes an et ultra intra eandem diaetam uel cubiculum uel eandem domum uel eosdem hortos uel totam uillam. et ait Sextus sic e
Abbreviated transcription (Latin):
cautionẽ int̾posita legatua:¬
rit stipula tioe omissa s fuct
¶Ad̃ in fraude legis a dimpe¬
diendas nuptias scriptum
c̃. nullã uim ht. uclutititio

Expanded text:
nem interpositam legatum accerit, stipulatione commissa etiam .Quod in fraudem legis ad impediendas nuptias scriptum est, nullam uim habet, ueluti: 'Titio
Abbreviated transcription (Latin):
c̃ sũptua adin ittemus canti¬
onc oblata. nec eĩ parẽdicem
rũcuiita datũ sit simonum̃¬
tũ fecerit. ⁊ eũ cui datũ ita. est
ut monum̃tum nõfaciat.

Expanded text:
 sumptu, admittemus cautione oblata: nec enim parem dicemus eum, cui ita datum sit, si monumentum fecerit, et eum, cui datum est, ut monumentum faciat.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯditione ⁊ ꝯtubnał eiꝰ lib̾tate
accepisse uidetur. ⁊ defectam
cebitur oditione. S nõ mele¬
gat᷑ illud illud dicetur. stic
suꝗtẽ suboditiõe manumis
suꝯtubnalẽ au̾t eius pure. et
ꝯditione si ad nc̃cessitudine
temostrandã ptinẽ Tũcd̃mũ

Expanded text:
ontubernalis eius libertatem accepisse uidetur et defecta uidebitur condicione. sed non ineleganter illud dicetur Stichum quidem sub condicione manumissum, contubernalem autem eius pure et condicionem, sed ad necessitudinem demonstrandam pertinere.Tunc demum
Abbreviated transcription (Latin):
luł Qumẜuus ita lib̾ ẽẽ ius¬
sussit sirationes reddiderit.
eiq fundhrs dare dãpnatus
stideamus utrũ ꝯditio lib̾t¬
atipposita sit. an uo ⁊ legato.
ec ꝗtẽ silib̾tati soli iccipiamꝰ
positã nullus tractatus. pl iꝰ
supc̃. nã legatũ pur rauemi¬

Expanded text:
um seruus ita liber esse iussus sit 'si rationes reddiderit' eique fundum heres dare damnas sit, uideamus, utrum condicio libertati praeposita sit an uero et legat‹o›. et quidem si libertati soli accipiamus praepositam, nullus tractatus amplius superest: nam legatu
Abbreviated transcription (Latin):
uł. Atutela remotus remo
ta tutela. ⁊ sicut actiones pati¬
tur ꝑmñ. acsipupillus pubes
factus eẽt ita ꝯtrario uiditio.
siqd ei aberit.pseq debebit. m

Expanded text:
um. A tutela remotus eo ta tutela, et sicut actiones patitur perinde ac si pupillus pubes factus esset, ita contrario iudicio, si quid ei aberit, persequi debebit:
Abbreviated transcription (Latin):
siueptutore negotia gessit.
postea tutor ẽ ꝯstitutus. uł ue̾
tris erat curator/ S ⁊ si nõ ꝓtu
tore negotia gerebat debet ue¬
nire ꝙ. ante mpẽsum ẽ. Dedu¬
cuntur e̾i intutele iuditium
sũptus quoscũꝙ fecerit in rẽ
pupilli. sic tñ si erbona fide fe¬
cit. ¶Hac actionẽ ꝑpetuã esse
palam e̾. Et hr̃di⁊ in b̾rdem i¬
dari. ceterosq successores ⁊ ad

Expanded text:
sive pro tutore negotia gessit et postea tutor constitutus est, vel ventri erat curator: sed et si non pro tutore negotia gerebat, debet venire quod ante impensum est: deducuntur enim in tutelae iudicium sumptus, quoscumque fecerit in rem pupilli, sic tamen, si ex bona fide fecit. Hanc actionem perpetuam esse palam est, et heredi et in heredem dari cetero
Abbreviated transcription (Latin):
matur pecumia. uł hoc miiui¬
ceponatur. sibi ĩ putet. Si no
hoc cesiterauit nec impet᷑r.aũ
dicend̾ est ño deperire eiꝰ usu¬
ras iꝯtrario iuditio. ¶Sũ¬
fficit tutori bene ⁊ diligent
negotia gessisse. ⁊ si eue̾tum

Expanded text:
matur pecunia uel hoc minudeponatur, sibi imputet: si uero hoc desiderauit nec impetrauit, dicendum est non deperire ei usuras in contrario iudicio. Sufficit tutori bene et diligenter negotia gessisse, etsi euentum
Abbreviated transcription (Latin):
sue trãstuliss⁊ quasdã res
de  tomosua. in eode preto¬
rio trãstulit. ibiq posti
multos dies de cedens. te¬
stõ uxorẽ suam hrdem ⁊ a¬
lios oplures reliqd. quo
testõ. significauit uerba
que infrascripta sũt.In pr¬
imis sciãt hrdes mei. nul¬
lam pecumã penes uxorẽ
iteoq eã hoc noĩc inqetari
nolo. Queroanea que in¬
uoeo. in pretorio uxoris
eius translata sũt cõi hr̃¬
ditati uendicari possũt.⁊¬

Expanded text:
suae transtulisset, quasdam res de domo sua in eodem praetorio transtulit ibique post multos dies decedens testamento uxorem suam heredem et alios complures reliquit. quo testamento significauit uerba, quae infra scripta sunt: 'in primis sciant heredes mei nullam pecuniam esse penes uxorem ideoque hoc nomine eam inquietari nolo'. quaero, an ea, quae uiuo eo in praetorio uxoris eius translata sunt, communi hereditati uindicari possint
Abbreviated transcription (Latin):
pt̃e pecime dederit.⁊ anteqͣ
residuũ dederit. dñs decesse¬
cũ pcculio legato. an ꝙdño
decłit. ĩpecuno sit inputãd̾̃.
⁊ Ait labeo. de peculio deced̾e.
plancsinõdum dederat. s⁊
apud eũ fucrit. id inpeculio
ẽe placint. ¶It si suopeculiũ
sit legatũ. ⁊ adebitore eius
pecuniari. h̾rs uetitus sit pe¬
terc ueꝵ c̃. hoc minus ẽẽ in le

Expanded text:
tem pecuniae dederit et ante quam residuum dederit dominus decessecum peculio legato, an quod domino dederit in peculio sit imputandum. et ait Labeo de peculio decedere. plane si nondum dederat, sedapud eum fuerit, id in peculio esse placuit. Item si servo peculium sit legatum et a debitore eius peculiari heres vetitus sit pet
Abbreviated transcription (Latin):
derĩtaut nõ potueñt aut no¬
lueri̾t satis exigere possedici
datio. ⁊ puto ĩpatrõis nooꝵ¬
tere admmttiꝓuocatione nisi
ex magnaca. neqͣs sp̾e suecessi¬
oĩs diminuat. nã si patrono
tutela nõ fuerit ꝯmissa pote
nt ꝑꝯpat᷑ronũ dã pno affici. q
solus re pupilli male adm̃i¬
strat. ¶Si legittimus tutor
capite minutus sit diçend̾
ẽ. desinere eumẽe tutorẽ. ⁊ loc
mortuo agnatis defertur tu¬
tela. Intestatus au̾t uidetur
dederit. qͣtum ẽi ad tutelã pti¬
net ĩtestatus ẽ idẽ dicimus si
tutortestodatus adhuc filio

Expanded text:
derint aut non potuerunt aut noluerunt satis exigere, posse dici datio? et puto in patronis non oportere admitti prouocationem nisi ex magna causa, ne quis spem successionis deminuat: nam si patrono tutela non fuerit commissa, poterit per compatronum damno adfici, qui solus rem pupilli male administrat. Si legitimus tutor capite minutus sit, dicendum est desinere eum esse tutorem et locum mortuo adgnatis defertur tutela. intestatus autem uideturdedit: quantum enim ad tutelam pertinet, intestatus est. idem dicemus, si tutor testamento datus adh‹u›c filio
Abbreviated transcription (Latin):
mus. post bienium deb̾i
Si.xui. post annum debebi¬
tionem. exdiem testĩ facti.
bima trima die pr̃ationis
cedere.nisi euidens aliam̃s
pburetur testatoris aliud
sentientis. ¶sititio .x. q̃
ego debeo legauero ⁊ roga¬
uero. cadem meo creclitori
pr̃are. fidei ꝯmissum quidẽ
in creditoris ꝑsona no ua¬
let. qr nicħ eius inter est.
heres uero põt cum legata¬
no agere. qr ip̃ius inter est.
creditori soluine eũ ꝯueĩat.
ergo pꝑ hoc ualebit legatũ.
¶set si testator .x. michi sub
fidenissore debint. fideiomi¬
ssi petitio. non solum hroi¬

Expanded text:
mus post biennium deberi: si sedecim, post annum debebiestationem ex die testamenti facti nbima trima die praestationis cedere, nisi euidens alia mens probaretur testatoris aliud sentientis. Si Titio decem quae ego debeo legauero et rogauero eadem creditori praestare, fideicommissum quidem in creditoris persona non ualet, quia nihil eius interest, heres uero potest cum legatario agere, quia ipsius interest creditori solui, ne eum conueniat: ergo propter hoc ualebit legatum. Sed si testator decem mihi sub fideiussore debuit, fideicommissi petitio non solum h
Abbreviated transcription (Latin):
admodũ accipienda sit ind̾¬
amus. pone duos ẽe ꝗ cẽ.ta. bo.¬
pos. accipiũt. Unum ẽc exlibi
parẽtib ꝙ uirił. t̾tia erit por
idẽ ⁊ in legatis obẜuatur. sn
sumus fit exlib̾is ꝗ accepit.¬

Expanded text:
admodum accipienda sit, uideamus. pone duos esse, qui co accipiunt, unum esse ex liberis parentibusque: uirilis tertia erit portidem et in legatis obseruabitur. sed si unus sit ex liberis, qui accepit
Abbreviated transcription (Latin):
Ap̾. Eilio q̃ pater postem¬
ãcipatione ase factã itezar
rogauit ex hrdationẽ ãtea
scriptã nocere dixi.nã in om̃i¬
ne ymagine nature uerita
adubretur indelicet ꝙ ño
trãslatus fi redditus uide̾.
Hec multũ puto referre ꝙ
ad ꝓpositũ attinet ꝙ loco
nepotis filiũ ex hrdatum
arrogauit. ¶Sititius hr̃s
ĩstitutus loco nepotis.adop̾¬
tetur. defũcto postea filio q
pat̾ uidebatur nepotis succe
ne hr̃s instituti si peride̾te
ꝯditio̾e uiuopatre nascat᷑
rimpitur. testam̃tum.

Expanded text:
um Filio, quem pater post emancipationem a se factam iterum adrogavit, exheredationem antea scriptam nocere dixi: nam in omtur, ne imagine naturae ueritas adumbretur, uidelicet quod non translatus, sed redditus uideretur: nec multum puto referre, quod ad propositum attinet, quod loco nepotis filium exheredatum pater adrogauit.Si Titius heres institutus loco nepotis adoptetur, defuncto postea filio qui pater uidebatur, nepotis succesne heres instituta si pendente condicione uiuo patre nascatur, rumpit testamentum.
Abbreviated transcription (Latin):
Tp. Nrũctus cos ẽẽ ostat.
qui deductampensa su¬
admariti⁊ ad mulieriᷤᷤ
inpensas refertinan si
mulier pridie iimdem¬
ias doti dederit mox su¬
blatis amarito uinde¬
mus diu̾tit nõ putat.

Expanded text:
.Fructus eos esse constat, qui deducta inpensa suad mariti et ad mulieris inpensas refert. nam si mulier pridie uindemias doti dedit, mox sublatis a marito uindemiis diuortit, non putat ei
Abbreviated transcription (Latin):
effi c̃ẽ dixi. ut merces quo
eouiuo.siue nõ dum. ⁊ si¬
ue scit siuc ignoram̃t. ad
eum hrdem ꝑtinere cuii

Expanded text:
efficere dici, ut merces quoqueo uiuo siue nondum, et siue scit siue ignorauit, ad eum heredem pertinere, cui
Abbreviated transcription (Latin):
nã succuisũ est hr̃oibꝰ. nec
cogãtur redimere. ꝙ testa¬
tor suũ existimãs. reliꝗ.
sunt eĩ mag̾: in legadis su
dei ꝯmissiu̾ba sint. ⁊ cet̾a
q̃legũtur. cũ bis q̃ scribi
debũerũt ꝯgruãt. recte da¬
tũ ⁊ minus scriptũ. exẽplo
institutiois legatoꝵꝙ. m

Expanded text:
nam succursum est heredibus, ne cogerentur redimere, quod testator suum existimans reliquit: sunt enim magis in legandis suideicommissi uerba sint et cetera quae leguntur cum his, quae scribi debuerunt, congruant, recte datum et minus scriptum exemplo institutionis legatorumque
Abbreviated transcription (Latin):
ẜit. ⁊ si prãri necesse ẽ fili phibe¬
te res suas admmiistrar ta
uolu̾tatem filia mutãte ꝯdi
restituẽt nepos libis relictism
traetatẽ supra scriptã uita dece¬
ssit fideiꝯmissi ꝯditionẽꝯiee¬
tura pietatis. R. defecissequod¬

Expanded text:
sserit' etsi praestari necesse est filia prohibente res suas administrari, tamen uoluntatem filia mutante condrestitueret: nepos liberis relictis intra aetatem supra scriptam uita decessit. fideicommissi condicionem coniectura pietatis r
Abbreviated transcription (Latin):
Auł Nitalegatũ sit tito⁊ cur.
pꝰt.x. aos datosi satis abhrde
nõ ex egerit ⁊titius intra.x
annum decesẜit. adb̃rdem su¬
um trãsmittat legatũq. mo¬
riente coꝯditio extitit.

Expanded text:
 ita legatum sit Titio post 'decem annos dato, si satis ad herede non exegerit' et Titius intra decimum annum decesserit, ad heredem suum transmittat legatum, quia moriente eo condicio exstitit.
Abbreviated transcription (Latin):
xuiii.gesẜit defecisse nouite¬
pa uiri post mortẽ socrus feo
diẽ fider .ꝯ. cedere q̃ mori cepit
nupta uł maritus. Et ione
mutianã cautionẽ locũ he¬

Expanded text:
um gesserint' defecisse non uidepa uiri post mortem socrus factdiem fideicommissi cedere, quam mori coeperit nupta uel maritus, et ideo nec Mucianam cautionem locum h
Abbreviated transcription (Latin):
mod̾.R. lauda̾ndus ẽ magis
q̃accusandushr̃s. ꝗ reliqas
testatoris. ño in mare ẜ ip̃ius
uolũtatem. abiecit.si ĩ me¬
moriã humane ꝯditiõis. se¬
pulture tradidit. s hoc priu
inspitiend̾ est. ne bõ ꝗ talez
ꝯdition̾e posuit. sane m̃tis¬

Expanded text:
dit: laudandus est magis quam accusandus heres, qui reliquias testatoris non in mare secundum ipsius uoluntatem abiecit, sed memoria humanae condicionis sepulturae tradidit. sed hoc prius inspiciendum est, ne homo, qui talem condicionem posuit,
Abbreviated transcription (Latin):
ptolrdi. ¶Que testo pure
instituit. codicilł ascripsitꝰ
ditione. Quero an ei parere
porroin defectũ ꝯditiõis. de
adeptione ħ̾rditatis cogitas¬

Expanded text:
di, quem testamento pure instituit, codicillis adscripsit condicionem: quaero, an ei parere porro in defectu condicionis de ademptione heredita‹ti›s cogitas
Abbreviated transcription (Latin):
piculũ facit debint eĩ ꝯfesti¬
expectabat uł differe̾tes uł. ⁊̃i
uolẽtes se excusare.anei igno¬
scatur ⁊ nõ facile ignoscetur.
debuit ẽ ꝑtibsins fũgi. nõ

Expanded text:
 debuit enim confestiexspectabat uel differentes uel etiam uolentes se excusare, an ei ignoscatur? et non facile ignoscetur: debuit enim partibus suis fungi no
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ si neꝙ libatio tutoris. n uo
lũtas patris aut int̾cessio.i¬
atris tutoris offitiũ in fr̾igat.
¶uiꝙad̾o aũt licet tutorib pa¬
tris p̾ceptũ negligẽ ut si pat̾
caueret. neꝗdrei suc distrahẽ¬
tur.uł ne mãcipia distra hã
u̾olũtatem. ¶Ex quo ĩnotu¬
it tutori se tutore ẽẽ.sciredeb
piculũ tutele adeũ p̃tinẽ. In¬
notesc̃e aũt qualit̾ cũq suf¬
ficit nõ utiꝙ testato eũ ꝯuẽi

Expanded text:
si neque liberatio tutoris neque uoluntas patris aut intercessio matris tutoris officium infringat. Usque adeo autem licet tutoribus patris praeceptum neglegere, ut, si pater cauer‹i›t, ne quid rei suae distraheretur uel ne mancipia distrahantuuoluntatem. Ex quo innotuit tutor‹i› se tutorem esse, scire debet periculum tutelae ad eum pertinere. innotescere autem qualiterqualiter sufficit, non utique
Abbreviated transcription (Latin):
ficatur cuius u̾ba hecsũt.
ẜuu ad ultem accusatu.
nõ iure testõ maĩmissũ
añ sniam a bea muliere
uideri. q̃ rea fuerat eiusõ
crimirris postulata ratio¬
nis ẽ quare seꝗtur. ut in
cunde. ad qa collata insti¬
tutio. nichꝰ muomiti hãt.
¶Si ĩpatte ui patria uel
alia simili asuptione.i
falsum scriptũ est. dum
institutio ualet.

Expanded text:
ficatur, cuius uerba haec sunt: 'seruum adulterii accusatum non iure testamento manumissum ante sententiam ab ea muliere uideri, quae rea fuerit eiusdem criminis postulata, rationis est'. quare sequitur, ut in eundem a domina collata institutio nihil momenti habeat. Si in patre uel patria uel alia simili adsumptione falsum scriptum est, dum institutio ualet.
Abbreviated transcription (Latin):
scie segauit. ⁊ ab ea petũtm
tibi sp̃alit̾ inauro ⁊ argento
legai. id quo: cũ moricrs.
reddas restituas illi⁊ illi. uo¬
c̃ anusus f. auri. ⁊ argẽti. solu
legataric debeatur. N. ẜm uba¬

Expanded text:
b ea petit in tibi specialiter in auro argento legaui, id cum morieris reddas restituas illi et illi uerest, an usus fructus auri et argenti solus legatariae debeatur.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ qtus mutius demostrat.i¬
uas. aut nestim̃tum.aut qd
aliud. efficit. ut falsa sit que
nitio. Siuero ita scriptũ fuit
uest̾ẽ illã piñpurcã ut certade¬
mõstraret. licet adiectũ sit q̃ eiꝰ
cã empta pataueee̾nt licet n¬

Expanded text:
tus Mucius demonstrat 'uas aut uestimentum aut quid aliud', efficit, ut falsa sint quae nitio: si uero ita scriptum fuerit 'uestem illam purpuram', ut certa demonstraret, licet adiectum sit 'quae eius causa empta parataue essent', licet n
Abbreviated transcription (Latin):
õmitrat. ꝙ ⁊̃ dissolutioe ac
ꝑmutatioe. taliaoluntas
quoꝙ indeaturmutata.¬
D Uutius titius testõ scrip¬
sit h̃rdem meũ uolo.fideiq
cius ꝯmitto.ut ĩ patriamea.
faciat porticũ nouãpublic̃.
inqua põr uolormnaginesar¬
geteas.It̃ marmoreas q̃ro.
In legatũ ualeat. marcelł.R.¬
statorpõi uoliñt. legatũ apo¬
triã ꝑtinere. Intellieĩ potuit.
aliꝙ cuitati accedere ornam̃

Expanded text:
lutione ac permutatione tali uoluntas quoque uideatur mutata. Lucius Titius testamento scripsit: 'heredem meum uolo fideique eius committo, ut in patriam meam faciat porticum publicam, in qua poni uolo imagines argenteas, item marmoreas': quaero, an legatum ualeat. Marcelstator poni uoluerit, legatum ad patriam pertinere intellegi: enim potuit aliquod ciuitati accedere ornamen
Abbreviated transcription (Latin):
filius ita indet᷑ filius m̾sex¬
hr̃s esto ⁊ si nec nom eius ex¬
pͥssum sit. si mõ unicus sit.
nã sipłes sũt filu benignai
int̾pretatiõe. potius aplerisq

Expanded text:
filius et ita videtur "filius meus exheres esto", si nec nomen eius expressum sit, si modo unicus sit: nam si plures sunt filii, benigna interpretatione potius a plerisque
Abbreviated transcription (Latin):
D ebitor .i. legauit re¬
ditori. q̃ ei post annu suo
pignore debebat. nout qdi
x. peti possũt. nec tollitur
petitiosi mteri annus sux¬
uenit. nam fufficit qnti
lit̾ dies cessit. Qd̃ fiuuoi
testatore. anmis supuoi¬
at. dicendũ estutilemi
effici legatũ quamq̃ osti¬
terit abimtio. sic ⁊ idoti
ex tẽst̾o peti posse. alioar¬

Expanded text:
Debitor decem legauit creditori, quae ei post annum sub pignore debebat. non, ut qdecem peti possunt: nec tollitur petitio, si interim annus superuenerit: nam sufficit, quod utiliter dies cessit. quod si uiuo testatore annus superueniat, dicendum erit inutile effici legatum, quamquam constiterit ab initio. sic et in dote ex testamento peti posse. alio
Abbreviated transcription (Latin):
debitus. nã nec ꝑecuia p¬
ti põt. que nõ est legati.
nec ps fũdi facilie muem¬
retur. que possit pomoto
batur. substituti quos cis
dederat. an⁊ cui legatapõ¬
re debeãt. abutroꝙp substi¬
tuto legata debẽtur. ¶uo
alic̃o põsse re dñi legar.
ualẽres scribit. It id ꝙ d̾iõ
cius pure debetur. cumas
citur. ut sit cũ cotestiflo

Expanded text:
tus? nam nec pecunia peti potest, quae non est legata, nec pars fundi facile inueniretur, quae possit pro commodo ecundo quaerebatur, substituti, quos eis dederat, an et cui legata praestare debent? ab utroque substituto legata debentur.Seruo alieno posse rem domini legari Ualens scribit: item id quod domino eius pure debetur. cum enicitur, ut sit cum eo
Abbreviated transcription (Latin):
ita dnium rei legat᷑arifac̃
ut broitas ħ̾rdis ressin¬
gulas. ꝙ coꝑtinet. ut si pi¬
re res relicta sit ⁊ rẽlegata¬
rius nõ repudiamͣt defu̾cti
uolũtate recta uiadiñu¬
ꝙ brditatis fuit adlegata¬
lus sins quos hr̃des insti¬
tuissi. fideiomissũ reliqd.¬
set nõ ut legĩtimis hrdibꝰ¬

Expanded text:
inium rei legatarii facit, ut hereditas heredis res singulas. quod eo pertinet, ut, si pure res relicta sit et legatarius non repudiauit defuncti uoluntatem, recta uia dominiuditatis fuit, ad legataliis suis, quos heredes instituisset, fideicommissa reliquisset non ut a legitimis heredib
Abbreviated transcription (Latin):
captiuus sit.
an alatrũculis obsessus. te¬
stĩn facere nõ põt. s⁊ ⁊ si sui
iuris sit ignarus. putet ꝙ
sep errorẽ.q a latronibocap¬
tus ẽ.ẜuum ẽc̃. uclud hostiũ
tiuo differre putat. nõ posse
fidei omittẽ certum ẽ.qr nec
testãripõt. qan liceat sibite¬
stari dubitat. ¶Si filius i¬
reliq̾rit nõ ualet.¶Si tamẽ
manumissi decessisse ꝓponã¬
tur.ꝯstant̾ dicemus.fideis¬
missũ relictũ uderi. qͣi mĩc
si durauerit uolũtas post i

Expanded text:
captiuus sit an a latrunculis obsessus, testamentum facere non potest. sed et si sui iuris sit ignarus putetque se per errorem, quia a latronibus captus est, seruum esse uelut hostium, tiuo differre putat, non posse fideicommittere certum est, quia nec testari potest, qui, an liceat sibi testari, dubitat.Sed si filius reliquerit, non ualet: si tamen manumissi decessisse proponantur, constanter dicemus fideicommissum relictum uideri, quasi nunc si durauerit uoluntas post
Abbreviated transcription (Latin):
mittͣe s aliud est. si matri for¬
te. aut sorori pupilli tutorea
q̃ aduuctũ neccia sũt prescitit
cũ semetipas sustinere nõ pos¬
sĩt.nã ratum idbndum est. n¬
eceĩ cadem cã est eius. ꝙ in ea¬

Expanded text:
mittere. aliu‹d› est, si matri forte aut sorori pupilli tutor ea quae ad uictum necessaria sunt praestiterit, cum semet ipsa sustinere non possit: nam ratum id habendum est: nec
Abbreviated transcription (Latin):
datur iuditiũ si filius fa.
maritus sit. utrũ depecu¬
sio.an in ip̃m actiodurid¬
heat ead̾e repetemus. qued
filia fa. diximis. ¶Si post
diuortui maritus decesẜit
hrs eius reramotaꝵ uidi¬
tionti põt. ¶te hrs mulic¬
ris ex hac eã tenebitur. si c̃

Expanded text:
datur iudicium: si filius familias maritus sit, utrum de peculio an in ipsum actio dari debeat? eadem repetemus, quae de filia familias diximus.Si post diuortium maritus decesserit, heres eius rerum amotarum iudicio uti potest.Item heres mulieris ex hac causa tenebi
Abbreviated transcription (Latin):
solueretur postea maritus
uxori dotem soluerit. rectis¬
sime dicetur ex actionem
nichilominus ei ꝗdedit
ꝯtra maritum ꝯpetere.
quominus cum priorem¬
arito dedote expiatur.¶quo¬
tiens culpu uir accidit. ne
dos a socero. aut quolibet a¬
lio qui muueris noie ꝓmi¬
fat exigeretur. si aut inm¬
atrimonio filia decẽsẜit. a¬

Expanded text:
olueretur, postea maritus uxori dotem soluerit, rectissime dicetur exactionem nihilo minus ei qui dedit contra maritum competere. quo minus cum priore marito de dote experiatur.Quotiens culpa uiri accidit, ne dos a socero aut a quolibet alio, qui mulieris nomine promiserat, exigeretur: si aut in matrimonio filia decesserit a
Abbreviated transcription (Latin):
iudicatar auctoritatem¶si
pupilloinfãti restituere hr¬
ditatem. ꝗs rogatus sit. si sp¬
onte. adierit. ⁊ ẜuo eius ⁊p
sipupillotuͤtore. nuctore re¬
stituetur b̾rditas. si qͣdesn ĩ
coꝙfari nõpõt.non magis
ea res ĩpedictur. q̃ inuito pu¬
bere uolẽti sibi restiti hrdi¬
tatemssi aũt h̃rs recusi adie
broitatem: q̃ admodum res
expet ini possit. difficile c̃.qr
neꝙ tutore desiderãte piculo
pupiili adͥre hrditat̾e trebelli¬
łipedesiderare possit. cũ forte
multos expediri. põt.naz si
auditus capaces sũt uł m̃ter¬
rogati nutu possit significãe
uellese piculo suo hrditatem
adͥre. quõabsẽtes pnuntiũ.
subueniend̾. idꝙ ersimilit¬
udine iuris cuulis uł bono¬
raru oscituendest. siue ei hrs
institutus ẽẽt. nõ dubie ꝓhr
de tutore auctore gerere pos
retur.peti eiptutore possuo:¬

Expanded text:
iudicatarum auctoritatem. Si pupillo infanti restituere hereditatem quis rogatus sit, si sponte adierit, etiam seruo eius et ipsi pupillo tutore auctore restituetur hereditas: si quidem eo, quod fari non potest, non magis ea res impedietur, quam in muto pubere uolent‹e› sibi restitui hereditatem. si autem heres recuset adire hereditatem, quemadmodum res expediri possit, difficile est, quia neque tutore desiderante periculo pupilli adiri hereditatem Trebellidesi›derare possit, cum fari mutos expediri potest, nam si auditus capaces sunt uel interrogati nutu possint signif‹ica›re uelle se periculo suo hereditatem adire, quomodo absentes per nuntium. itudine iuris civilis vel honorarii constituendum est: sive enim heres institutus esset, non dubie pro herede tutore auctore gerere possretur, peti ei per tutorem poss
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗ fre̾m Rabebat. test̾o ita cau̾.
titius fr̃ meus ex asse michi
hrs esto. si tñ titius h̾rs esse
prius morictur. q̃ meam hr¬
ditatem adierit. aut filiũ fi¬
liam ue ex senatum natam¬
ue no habebit timestichus
⁊ pãphulus fuimci. lib̾i ⁊
hrdes michi eqs ꝑtib sũpto.
Querocũ titius hrditatem¬
adierit ⁊ libos adire hrdita¬
tis tp̃r non huit. an stichu
⁊ pãphulus ex substitutiõẽ
lib̾i ⁊ hrdes esse possit: Item
q̃ͥro si ex substitutioen lib̾i.
q̃ hrdem adhib̾et frĩ quem
apͤte exasse brdem instituissi.
igitur si fr̃adiss stichus et
pãphulus hrdes no erunt.i
quos coãplius noluit brdes

Expanded text:
ratrem habebat, testamento ita cavit: "Titius frater meus ex asse mihi heres esto: si mihi Titius heres esse prius morietur quam meam hereditatem adierit aut filium filiamue ex se natum natamue non habebit, tunc Stichus et Pamphilus serui mei liberi et heredes mihi aequis partibus sunto'. quaero, cum Titius hadierit et liberos aditae hereditatis tempore non habuerit, an Stichus et Pamphilus ex substitutione liberi et heredes esse possint. item quaero, si ex substitutione neque lemquam heredem adhiberet fratri, quem aperte ex asse heredem instituisset: igitur si frater adiit, Stichus et Pamphilus heredes non erunt: quos eo amplius noluit heredes
Abbreviated transcription (Latin):
tem uł dimittere. Si atitio
anteq̃ adeat uł omittat eiu
hrditatem exsemisse hrsc̾it.
Si adierit seius at titu h̾rdi¬
tatem. titius extriẽte. dum¬
taxat hrs erit. ⁊ phrditate
titu triens dum taxat ad se¬
ium puemet alter trienter
ex sua institutionc he̾bit.
dud ergosi. abattitiotitnu
⁊ seius hrdes instituti sunt.
titius adierit hrditatemti¬

Expanded text:
el omittere: sed Attio, antequam adeat vel omittat eius hereditatem, ex semisse heres erit. si adierit Seius Attii hereditatem, Titius ex triente dumtaxat heres erit et per hereditatem Titii triens dumtaxat ad Seium perveniet, alterum trientem ex sua institutione habebit. quid ergo si ab Attio Titius et Seius heredes instituti sunt, Titius adierit hereditatem
Abbreviated transcription (Latin):
uidetur ꝙ alt̾ius offituquere¬
lam hũit. ¶Tutor ꝗtutoris
ydeneũ hrdem̃ꝯueĩre pupilli
nõie noluit uicarius dãpm¬
substituitur. ut isq nõ ydon
torisq̃adolesces post ꝗͣ res sua
administrare cepit maũmi¬
it ⁊retinuit. aut retine̾ põtu¬
it ĩratione reddenda curatori
puidice accepto feretur.

Expanded text:
i querellam habuit. Tutor, qui tutoris idoneum heredem conuenire pupilli nomine noluit, damni uicarius substituitur, ut is, qui non itoris, quem adulescens postquam res suas administrare coepit manumisit, ‹ret›inuit aut retinere potuit, in ratione reddenda curatori per iudicem accepto feretur.
Abbreviated transcription (Latin):
tprmortis fc̃e sũt. Si p̾t qs nulle
facte sunt licet hee ueteres
uetes sit. ¶ Sufficit aut exta¬
re  tabulas ⁊siño ꝓferantur. si
cͥtum sit eas extare. Igitur ⁊ si

Expanded text:
pore factae sunt, sed post quas nullae factae sunt, licet hae ueteres sint. Sufficit autem extare tabulas, etsi non proferantur, si certum sit eas exstare. igitur etsi
Abbreviated transcription (Latin):
tiam uł pretiũeius abbr¬
uiblututitii exigebat.
celsus. R. existimo preti¬
um militie prari nõ oꝑ¬
tere. nisi legatarius ostẽ¬
diterit.testãtore ⁊ post frã
solutionẽ. iteꝵ. pretiũ eur¬
militie accipe uoluisse. ꝙsi

Expanded text:
tiam vel pretium eius ab heredibus Lucii Titii exigebat. Celsus: existimo pretium militiae praestari non oportere, nisi legatarius ostenderit testatorem et post factam solutionem iterum eum pretium militiae accipere voluis
Abbreviated transcription (Latin):
ssureliqssi. rogo ut restitu¬
as lib̾tis meis qb uoles m
⁊ind̾ignũ preferrelat suta
his quosdignos putam̃s
pete posse ut. eos. q nõ offẽ¬
derit.d̾ait. si nemine ele¬
gerit. omes ad petitione
deiomissi. admitti uid̾i.
sicreliꝗtur: qbr uoles. nec
ulli offerati plane si ceteri
defũcti sũt suꝑstitidandũ
uł h̾rdi euis si priusqͣ petẽt
decessitisceũ. aut notat. si
om̃s petere potuerũt.⁊ ali

Expanded text:
rogo restituas libertis meis, quibus uoles', et indignum praeferre. at si ita: 'his quos dignos putaueris', petere posse ait eos qui non offenderint. idem ait, si neminem eligat, omnes ad petitionem fideicommissi admitti uideri sic relinquitur 'quibus uoles' nec ulli offerat. plane si ceteri defuncti sunt, superstiti dandum uel heredi eius, si prius quam peteret decessit.Scaeuola autem notat: si omnes petere potuerunt, cum
Abbreviated transcription (Latin):
facto. nichil reddat. na
⁊ hic fructus toto tp̃r q
quocurãtur.non quo
pcipiuntur. rationem
accipe debemus. In ẜuo
quoq aminratio hãtur.
si mannũ forte ope cius
locate sũt. preteritut tẽ

Expanded text:
facto nihil reddat? nam et hic fructus toto tempore quo curantur, non quo percipiuntur, rationem accipere debemus. In seruo quoque anni ratio habetur, si in annum forte operae eius locatae sunt, ut praeterit
Abbreviated transcription (Latin):
restitui. puto.uĩt si ar¬
bores cedue fuerint. uł
gremiales.dici optere
in fructum cedere. simi¬
nus qi deteriorem fun¬
dum fec̾it maritus te¬
nebitur. E⁊ et suu tepest¬
atis deciderĩt. dicioptet.
pretium eaꝵ restituen¬
dum mulierinec infr¬
uctum cedere nõ mag̾
quam sithesaurus fue¬
ris inuentus. Infrue¬
tu eĩ noꝯputabitur. s
pseius dimidia restit¬
ueturqi in alieno in¬
uenti. ¶Siuir infun¬
do mulicris dotali lap¬
idicinas marmorcas
inuenerit ⁊ fundum
fũctuosiorem fecerit.i

Expanded text:
restitui puto autem, si arbores caeduae fuerunt uel gremiales, dici oportet in fructu cedere, si minus, quasi deteriorem fundum fecerit, maritus tenebitur. sed et si ui tempestatis ceciderunt, dici oportet pretium earum restituendum mulieri nec in fructum cedere non magis, quam si thensaurus fuerit inuentus: in fructum enim non computabitur, sed pars eius dimidia restituetur quasi in alieno inuenti. Si uir in fundo mulieris dotali lapidicinas marmoreas inuenerit et fundum fructuosiorem fecerit,
Abbreviated transcription (Latin):
dici ⁊ in sex m̃sib.sibiꝰ
in.inno fuctus capian¬
tur. utẽ in locis iniguis
⁊ inplurboanms ider
dicixot.ut insilua ced¬
ua. It si locatio agrital
sit. ut sup. unnuammẽ¬
cedem. qnq̃no quoꝙ
aliquid amplius pr̃a¬
retur. In eo eĩ q am̃pli¬

Expanded text:
in sex mensibus, si bis in anno fructus capientur, ut est in locis inriguis. Et in pluribus annis idem dici potest, ut in silua caedua. Item si locatio agri talis sit, ut super annuam mercedem quinquennio quoque aliquid amplius praestaretur: in eo enim quod ampli
Abbreviated transcription (Latin):
patoris nr̃i ad ir lupum
britame presidem ꝯꝓbata ẽ
⁊ merito. Constat eĩ unum
tates.Usꝙ adeout quos qs
sibi necessarios facit cosdem
⁊ filio faciat:. Et postumum

Expanded text:
peratoris nostri ad Virium Lupum Brittanniae praesidem comprobata est, et merito: constat enim unum itates, usque adeo, ut quos quis sibi facit necessarios, eosdem etiam filio faciat et postumum
Abbreviated transcription (Latin):
natis.t̾tia tibi debeat̾. trib
nascũtur qͣrta debeatur. Et
nrã qdẽ etate serapia. alexã¬
quos unofetu enixa ẽ. s t̾n
ꝙ ultra tres nasci fere portẽ¬
boh̾rdib ĩstitutisumꝰ fider

Expanded text:
natis tertia tibi debeatur, tribus nascuntur, quarta debeatur. et nostra quidem aetate Serapias Alexaniberis, quos uno fetu enixa est. sed tamen quod ultra tres nascitur, fere portenbus heredibus institutis unius fidei
Abbreviated transcription (Latin):
c̃.an oĩo uelit restituẽ.Scin
potius restituat płimũcm̃
in t̾est. utrũm potestate eiꝰ
q̃ testator obligare cogitat.
faciat siuelit darrã põsitai
necessitate dãdi. soli ei dist¬
ribuendi lib̾m arbitrrũ ꝯ¬
cedat. QQuesitũ est. si coh̾r¬
des exdispariboptiboscrip̃ti
sĩt.utrũ pte sũa.muiriles¬

Expanded text:
elit restituere, sed cui potius restituat: plurimum enim interest, utrum in potestate eius, quem testator obligari cogitat, faciat, si uelit dare, an post necessitatem dandi solius distribuendi liberum arbitrium concedat.Quaesitum est, si coheredes ex disparibus partibus scripti sint, utrum partem suam i
Abbreviated transcription (Latin):
ssẽt. si qdẽ equas ptes nissi fu¬
ex fidei ꝯmissocqͣs ꝑteseis
restitin optͣe. Siuodispares
mea peciũa distribuenda si¬
gnificauĩt testator.ut uder¬
tur hr̃dita rus portiõibiogruẽ.
ditarus ptibeis restitin debe.¬

Expanded text:
ssent, si quidem aequas partes iussi fuex fideicommisso aequas partes eis restitui oportere, si uero dispares in ea pecunia distribuenda significauit testator, ut uideantur hereditariis portionibus congruere, hereditariis partibus eis res
Abbreviated transcription (Latin):
lam᷑ administraui̾t ⁊lib̾atus pa¬
tria potate. colo. aliꝗd fecerit.an
actions tutele patrẽ quo h̾no̾ie
teneat queritur ⁊ equũ est. uti
cum dũ taxat dolum pat̾ pret q¬

Expanded text:
lam administraverit et liberatus patria potestate dolo aliquid fecerit, an actio tutelae patrem quoque hoc nomine teneat, quaeritur. et aequum est, ut eum dumtaxat dolum pater
Abbreviated transcription (Latin):
filius indet᷑ obstitisse. post
cuius mort̾e. patris testm̃.
destituitur. Quead m̃od̾ si
ex hrdato eode filio nepotes
cũ fuius moreret᷑. hrdes fin

Expanded text:
filius uideretur obstitisse, post cuius mortem patris testamentum destituitur, quemadmodum si exheredato eodem filio nepotes, cum filius moreretur, heredes f
Abbreviated transcription (Latin):
cau ex honerari eum ꝗsus¬
pectam h̾rditatem dicit. to¬
tamꝙ hrditatem trãsire
adcum q adire cogit ¶Si
⁊ siꝗs nõ h̾rditatis sueꝑte
dum taxat rogaiit hrdem
suum restituere.si ⁊ h̾roiti¬
tem seie q̃ adcum ꝑueneat.
institutus suspectam dicat
ytalicas restituere uł resi
puintiales dicendũ est sn¬
spectam dic̾etem cogi adit
⁊ restituere. nam ut elegãi
metianus libro. ui. fideiꝯt¬
issoꝵ.ait. quara tone excer¬
ta remiles h̾rdem instituẽ
poͬt actionesq ei dabunt
pari. ratione ⁊̃ extrebelliao
trãsibunt actioẽs ¶ Et q̃uas
placet cũ ꝗshãt hroitate
bonaq q̃ sibi abaliquor
obuenerunt uł que aliq̃
ratione ht restitue̾ regatu
ex trebellianono tramĩeut.
actionos.¬

Expanded text:
casu exonerari eum, qui suspectam hereditatem dicit, totamque hereditatem transire ad eum, qui adire cogit. Sed et si quis non hereditatis suae partem dimidiam rogavit heredem suum restituere, sed hereditatem Seiae, quae ad eum pervenerat, institutus suspectam dicat,Italicas restituere vel res provinciales, dicendum est suspectam dicentem cogi adire et restituere: nam, ut eleganter Maecianus libro sexto fideicommissorum ait, qua ratione ex certa re miles heredem instituere potest actionesque ei dabuntur, pari ratione etiam ex Trebelliano transibunt actiones: et quamvis placeat, cum quis hereditatem bonaque, quae sibi ab aliquo obvenerunt vel quae in aliqua regione habet, restituere rogat, ex Trebelliano non transeant actiones
Abbreviated transcription (Latin):
re negotia ger̾. uł ꝓcuratore
cos nõ posse distrahere res pr¬
pilloꝵ uł.adolescentiũ mil¬
la dubitatio ẽ. ¶S si curat¬
or sit furiosi. uł cuius. alti¬
us nõ adosesce̾tis uidend̃
est. utrũ uire ueteri. ualeat
unditio. an hãc oratione
admittemus. ⁊ putoqad̾¬
leat. est tñ exceptiõĩ toliło¬
cus. si tñc cũ tutor. acceptã
mutuã pecumã ei soluerit.
ꝗ subpignore erat creditor.

Expanded text:
 curatore, eos non posse distrahere res pupillorum uel adulescentium nulla dubitatio est. Sed si curator sit furiosi uel cuius alterius non adulescentis, uidendum est, utrum iure ueteri ualebit uenditio an hanc orationem admittemus. et putoleat, est tamen exceptioni doli locus, sed tunc, cum tutor acceptam mutuam pecuniam ei soluerit, qui sub pignore erat creditor.
Abbreviated transcription (Latin):
ocequata sunt
legata fideicomissis.
demum fideicomissur
posse relinquere quite
ns quisquis michi ex
suprascriptis hr̃s erit.
aut si hr̃s erit seuis.i
si hr̃ditatem adicrit
subiectum legatum
uł fideiomissum. nõ
fatuint oditionale.

Expanded text:
equata sunt legata fideicommissis.demum fideicommissum posse relinquere, qui teris: 'quisquis mihi ex supra scriptis heres erit' aut 'si heres erit Seius' uel 'si hereditatem adierit' subiectum legatum uel fideicommissum non faciunt condicionale