comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nost̃. in assũta humanitate gallinae se cõparauit.
inqua &iã uermibus se assimilauit. Sicut ipse ꝑ pro¬
ph&ã dicit᷑. Ego sũ uermis & non homo. Et pulchrȩ
se gallinȩ cõparauit. qui ꝑsequutorẽ suũ herodem
uulpẽ nominasse legit᷑. dicens. Ite dicite uulpi illi
quia hodie & cras miracula faciã. & die tercia
callidus & ingenuosus gallinã ꝑsequutus est. quia
dnm̃ cũ exercitu suo spreuit. Pullos uero insidiatꝰ
dñi. uulpibus ẽ cõparatur. cũ ꝑ proph&iã dicitur.
Ipsi uero inuanũ quaesierunt animã meã. introibẽ
in inferiora terrae. tradentis in manus gladii
par tes uulpium erunt. Duȩ aut̃ alae gallinȩ. quibus
pullos fouit. duo sunt testamenta. Uł duȩ alae galli¬
nae. moyses & aaron. ꝑ quos dñs. israheliticũ ppłm
deeorptia ser uitute liberauit. Siue iħs & zoro¬
babel. ꝑ quos eundem ppłm de captiuitate babilo¬

Expanded text:
noster in assumpta humanitate gallinae se comparavit noster in assumpta humanitate gallinae se comparavit hic, qui etiam vermibus se assimilavit, sicut ipse per prophetam dicit: « Ego autem sum vermis et non homo . » Et pulchre se gallinae comparavit, qui persecutorem suum Herodem vulpem nominasse legitur, dicens: « Ite, dicite vulpi illi, quia hodie et cras miracula faciam, et die tertia callidus et ingeniosus gallinam persecutus est, quia Dominum cum exercitu suo sprevit. Pullis ejus insidiatus comparantur, cum per prophetam dicitur: « Ipsi vero in vanum quaesierunt animam meam. Introibunt in inferiora terrae, tradentur in manus gladii, partes vulpium erunt . » Duae autem alae gallinae quibus pullos fovet, duo sunt Domini Testamenta; aut duae alae gallinae, Moyses et Aaron, per quos Dominus Israeliticum populum de Aegyptia servitute liberavit: sive Jesus et Zorobabel, per quos eumdem populum de captivitate Babylo
Abbreviated transcription (Latin):
gare se uell& dixit. Gallina enĩ simplea & mitis¬
sima ẽ auis. quae dũ pullos fouit & nutrit. plumas
erigit. & totã se ispidam reddit. alas deponit.
uocẽ attenuat. & totã se infirmã exhib&. ut
pullos forciores reddat. Sestiis quoq & auibus
insidi antibus. ꝓsalute pulloꝵ usq ad mortẽ se
opponit. Iuxta ergo hanc similitudinẽ. dñs
gallinae cõparauit. quia ut nos de infirmis fortes
facer&. & de terrenis ad cȩlestia subleuar&. quasi
infirmis exibuit se infirmũ. quando decęlis descen¬
dit ad terras. sciens quia non est opus sanis medicus sed
male habentibus. Et quasi totũ se hispidũ inpassio¬
ne reddidit . qui mitis & mansu&ius apparuit. De
quo esaias ait. Et uidimus eũ. non habentẽ speci
U ocẽ at tenuauit. quando pen¬
dens in cruce dixit. Ds̃ ds̃ m̃s ut quid dereliquistime.:
Et ut ꝑfecta in nob ess& liberatio. morti &riã ꝓ nob̵.
se obtulit. Nec indignũ deb& uidẽri. si redẽptor

Expanded text:
gare se velle dixit. Gallina enim simplex et mitissima est avis, quae dum pullos fovet ac nutrit, plumas erigit, et totam se hispidam reddit, alas deponit, vocem attenuat, et totam se infirmam exhibet, ut pullos fortiores reddat, bestiolis quoque et avibus insidiantibus pro salute pullorum usque ad mortem se opponit. Juxta ergo hanc similitudinem Dominus gallinae se comparavit, quia ut nos de infirmis firmos faceret, et de terrenis ad coelestia sublevaret, quasi infirmis exhibuit se infirmum, quando de coelo descendit in terras, sciens quia « non est opus sanis medicus, sed male habentibus : » et quasi totum se hispidum in passione reddidit qui mitis et mansuetus apparuit. De quo Isaias ait: « Et vidimus eum non habentem speciocem attenuavit, quando pendens in cruce dixit: « Deus, Deus meus, utquid me dereliquisti ? » Et ut perfecta in nobis esset liberatio, morti etiam pro nobis se obtulit. Nec indignum debet videri, si Redemptor
Abbreviated transcription (Latin):
si nagogissuis flagellauerunt. & ꝑsequuti eos fuerũt
de ciuitate inciuitatẽ. liber actuũ apostoloꝵ pleꝰ¬
nit̃ narrat cũ dicit. Quia ibant discipuli a cons¬
pectu concilii gaudentes. qm̃ digni habiti erant pro
nomine iłni contumeliã pati. Ut ueniat suꝑuos¬

Expanded text:
synagogis suis flagellaverunt et persecuti eos fuerunt synagogis suis flagellaverunt et persecuti eos fuerunt de civitate in civitatem, liber Actuum apostolorum pleniter narrat, cum dicit: « quia ibant discipuli a conspectu concilii gaudentes, quoniam digni habiti erant pro nomine Jesu contumeliam pati
Abbreviated transcription (Latin):
as. & multi alii. Euerunt sapientes sicut salomon
& samuhel. & plures alii. Fuerunt scribae
qualis fuit moyses. qui legẽ scripsit. & esdras
perauit. De quo scriptum est
Astendit esdras de babilone. & ipse fuit scriba ueloa
inlege moysi. In nouo testam̃to legimus agabũ pro¬
ph&iasse. & quͣtuor filias phylippi. Et omĩs qui fu¬
tura mala cauere mon&. & bona diligere. proph&a
est. Fuerunt sapientes. sicut apłi. Scribȩ. sicut euan¬
gelistae. qui dicta uł facta dominica. nobis scripta re¬
liquerunt. Dequibus dñs ait in euangelio Omnis scri¬
ba doctus in regno caeloꝵ. similis ẽ homini patrifami¬
lias. qui ꝓfert de thesauro suo noua & u&era. Sed
patres eoꝵ ex illis. occiderunt ysai ã. hieremiã. &
multos alios. Isti aũt. iacobũ iustũ de pinnaculo tẽpli
p̃cipitauerunt. Stephanũ quoq cuius hodie festiui¬
tatẽ colimus lapidauerunt. P&rũ & andreã cruci¬
fixerunt. & paulũ decollauerunt. Quod aut̃ eos in

Expanded text:
as, et multi alii; fuerunt sapientes: sicut Salomon et Samuel, et plures alii; fuerunt et scribae: qualis fuit Moyses, qui legem scripsit, et Ezras,peravit. De quo scriptum est: « Ascendit Ezras de Babylone, et ipse fuit scriba velox in lege Moysi . » In Novo Testamento legimus Agabum prophetasse, et quatuor filias Philippi . Et omnis qui futura mala cavere monet, et bona diligere, propheta est. Fuerunt sapientes, sicut apostoli, sicut evangelistae, qui dicta vel facta Dominica nobis scripta reliquerunt. De quibus Dominus in Evangelio: « Omnis scriba doctus in regno coelorum, similis est homini patrifamilias, qui profert de thesauro suo nova et vetera . » Sed patres eorum ex illis occiderunt Isaiam, Jeremiam, et multos alios: isti autem Jacobum justum de pinnaculo templi praecipitaverunt, Stephanum quoque cujus hodie coliream crucifixerunt, et Paulum decollaverunt. Quod autem in
Abbreviated transcription (Latin):
scinditur uenter matris. & sic filii egrediuntur:
Et ita fit. ut in conceptione moriatur pater. &
in par turicione mater. Unde uipera dictaẽ.
quod ui pereat. uel ui perire faciat. Tales ergo
ꝑ similitudinẽ fuerunt iudaei . qui xpm qui eos spi¬
ritaliter generare uenerat. crucis patibulo.cru

Expanded text:
scinditur venter matris, et sic filii egrediuntur, scinditur venter matris, et sic filii egrediuntur, et ita fit ut in conceptione moriatur pater, et in parturitione mater. Unde vipera dicta est, quod vi pariat vel vi perire faciat. Tales ergo per similitudinem fuerunt Judaei, quia Christum, qui eos spiritualiter generare venerat, crucis patibul
Abbreviated transcription (Latin):
ergo uiperarũ nomine. isti uocantur. quia sicut
ex uiperis uipere . & aserpentibus serpentes nas¬
tuntur. sic isti exuenenatis parentibus. uenenatũ
animũ trahentes. xp̃m eiusq discipulos ꝑsequi
moliebantur. Conuenit aut̃ istis. quod uiperarũ
natura traditur esse. ut incõcepatione moriat᷑
pater. & in parturicione mater. Quã uis enim
diuersa sint genera uiperarũ & serpentium:
tradunt tamen tantũ modo. duas esse ui peras
inpartibus arabiȩ. ubi nulla habitatio hominũ
consistit. Quia non solũ homo si accesserit.
uerum &iam si auis desuꝑ uolauerit. afflatu
earum interimitur. Quarũ conceptio. tarde
euenit. Sed quotiens cũq euenit ita fit. ut
inconceptione moriatur pat̃. ut diximus. &
in par turicione mater. Nã tẽpore concepti¬
onis. masculus caput in ore feminae mit tit.
& illa prenimio amore stringens. caput illius
abscidit. Cũ uero tẽpus par turitionis eueni

Expanded text:
ergo. viperarum nomine isti vocantur, quia sicut ergo. viperarum nomine isti vocantur, quia sicut ex viperis viperae, et ex serpentibus serpentes nascuntur, sic isti ex venenatis parentibus venenatum animum trahentes, Christum ejusque discipulos persequi moliebantur. Convenit autem istis, quod viperarum natura traditur esse, ut in conceptione moriatur pater, in parturitione mater. Quamvis enim diversa sint genera viperarum et serpentium, tradunt tamen tantummodo duas esse viperas in partibus Arabiae, ubi nulla habitatio hominum consistit, quia non solum homo si accesserit, verum etiam si avis desuper volaverit, a flatu earum interimitur. Quarum conceptio tarde evenit, sed quotiescunque evenerit, ita fit ut in conceptione moriatur pater, ut diximus, et in parturitione mater. Nam tempore conceptionis, mas caput in ora feminae mittit, at illa prae nimio amore stringens caput illius abscindit. Cum vero tempus parturitionis evenit,
Abbreviated transcription (Latin):
sus ẽ suꝑ terrã. Et reliqua. Narrat superi¬
or tex tus euangelii. qualit̃ dñs conflictũ habens
cũ iudais. conuertit eos homicidas. & homicidarũ
filios. Quicũ aedificarent sepulchra ꝓph&arũ. &
ornarent monumenta iustoꝵ dicentes. quia si
fuissemus in diebus patrũ nostrorũ. non essemus socu
eoꝵ in sanguine ꝓph&arũ. In hoc se filios eorũ.
ostendebant. qui proph&as occiderent. & quod ani¬
mũ plenũ habentes in uidiae. xp̃m eius:. discipulos
ꝑsequebantur. Vnde & dñs adiungit dicens. Itaq
testimoniũ estis uobis metipsis. quod filu estis eorũ
qui proph&as occiderunt. Et uos implete men¬
suram patrum uestrorũ. Acsi dicer&. Quod
illis defecit uos implere cupitis. Illi occiderunt
ratis. & in me meisq discipulis. quos illi ideo quia nõ
uiderunt. non occiderunt. Uos uidentes illorũ de¬
siderio implere desideratis. Quibus congruit
quod subditur. Serpentes genimina uiperarũ
quomodo fugi&is aiudicio gehennae Recte

Expanded text:
s vestris, » et reliqua. Narrat superior textus Evangelii qualiter Dominus, conflictum habens cum Judaeis, convicerit eos homicidas et homicidarum filios, qui cum aedificarent sepulcra prophetarum, et ornarent monumenta justorum, dicentes: Quia si fuissemus in diebus patrum nostrorum, non essemus socii eorum in sanguine prophetarum. In hoc se filios eorum ostendebant, qui prophetas occiderant, quod animum plenum habentes invidiae, Christum ejusque discipulos persequebantur. Unfilii estis eorum qui prophetas occiderunt, et vos implete mensuram patrum vestrorum. Ac si diceret: Quod illis defuit, vos implere cupitis. Illi occiderunt ratis, et me meosque discipulos, quos illi ideo quia non viderunt, non occiderunt: vos videntes, illorum desiderium implere desideratis. Quibus congruit quod subditur: Serpentes, genimina viperarum, quomodo fugietis a judicio gehennae? Recte
Abbreviated transcription (Latin):
uolui congregare filios tuos. quẽ ad modũ gallina
congregat pullos suos sub alas. & noliuisti. Cũ dñs
ad hierłem loquitur. non ad saixa uł aedificia
putandus ẽ loqui. sed m&aforice ad ipsos ho¬
mines. ut ꝑ inhabitantẽ habitantes intellegas.
Quos paterno planxit affectu. quia eoꝵ inte
das eos qui ad te missi sunt. ostendit preteritis tẽ¬
poribus. proph&ias ad salutẽ eiusdẽ populi esse
missos. Queritur aut̃ quomodo dicat quoties¬
congregat pullos suos sub alis. & noluisti. cũ alibi

Expanded text:
ios tuos quemadmodum gallina congregat pullos suos sub alas, et noluisti? » Cum Dominus ad Jerusalem loquitur, non ad saxa vel aedificia putandus est loqui, sed metaphorice ad ipsos homines, ut per inhabitatum habitantes intelligas. Quos paterno planxit affectu, quia eorum intdas eos qui ad te missi sunt, » ostendit praeteritis temporibus prophetas ad salutem ejusdem populi esse missos. Quaeritur autem quomodo Domincong
Abbreviated transcription (Latin):
illoꝵ ideo dicit. quia deserta relicta erat. quae conda
domus dĩ dicobatur quando hostiȩ. & sacrificia in
ea offerebantur. Modo domus urã dicitur deser
ta. quia derelicta ẽ. Spiritalit̃ aut̃ domus iudaeo¬
rũ deserta. derelicta est. quia illi i orȩdulitate

Expanded text:
illorum ideo dicitur, quia deserta relicta est, quae quondam domus Domini dicebatur, quando hostia et sacrificia in ea offerebantur, modo « domus vestra » dicitur, quia deserta relicta est. Spiritualiter autem domus Judaeorum deserta relicta e
Abbreviated transcription (Latin):
tium dnm̃. quaerentiũ faciem dĩ iacob. Demalis
uero. Generatio praua atq ꝑuersa. Et iterum.
& sine prudentia. Unde dñs in euan gelio ait.
Generatio praua & adultera signũ quaerit. Om̃s
ergo ꝑ sequutores fideliũ aprimo cain. usq adulti¬
mũ quiuenturi sunt. in una generatione cõputa¬
buntur. Qm̃ & si diuisi sunt tẽpore. uniti sunt
mala uoluntate. Similit̃ & illi qui ꝑbona opera
generationi rectoꝵ se adherent. in futuro p̃miũ

Expanded text:
tium Dominum, quaerentium faciem Dei Jacob . » De malis tium Dominum, quaerentium faciem Dei Jacob . » De malis vero, Generatio prava et perversa. Et iterum: et sine prudentia. Unde et Dominus in Evangelio ait: « Generatio prava et adultera signum quaerit . » Omnes ergo persecutores fidelium, a primo Cain usque ad ultimum qui venturus est, in una generatione computantur, quoniam etsi divulsi sunt in tempore, uniti sunt in mala voluntate. Similiter et illi qui per bona opera generationi rectorum adhaerent, in futuro praemium
Abbreviated transcription (Latin):
sus. illi significantur. qui magistri & doctores aeccła
sunt. sed ꝓpt̃ constantiã euangeli zandi & ꝓpt̃ cor¬
rectionẽ reproborũ martiriũ sumserunt. Quoꝵ
primus. post passionẽ dnĩ fuit beatus stephanus le¬
uita. cuius hodie festiuitatẽ caelebramus. qui ad p̃di¬
cationẽ ordinatus ab apostolis. cũ ex auctoritate
est lapidatus. Rectam̃ int̾ lapides. amisit pacientiã.
sed in oratione purã exhibuit conscientiã. supplicans
pro lapidantibus & dicens. Dnẽ iħu. ne statuas illis
hoc peccatũ. quia nesciunt quid faciunt. Am̃dico
uob̾. uenient haec omã suꝑ generationẽ istã. Sed
quẽ mou& quomodo haec omã suꝑ generationem
unã uenire dicant᷑. cũ nec habel nec zachariam.
ipsi occiderint. intellegat quia auctoritas sacrae
scripturae. duas generationes cõmemorat. bonor
scilic& & maloꝵ. Debonis legit᷑. Generatio rec¬
toꝵ benedic&: Et iterũ. Flaec ẽ generatio quȩren¬

Expanded text:
sus, illi significantur qui magistri et doctores Ecclesiae sus, illi significantur qui magistri et doctores Ecclesiae sunt, et propter constantiam evangelizandi, vel propter correptionem reproborum, maprimus post Domini passionem fuit beatus Stephanus Levita, cujus hodie festivitatem celebramus, quia ad praedicandum ordinatus ab apostolis, cum ex auctoritate est lapidatus. Nec tamen inter lapides amisit patientiam, sed in oratione puram exhibuit conscientiam, supplicans pro lapidantibus et dicens: « Domine Jesu, ne statuas illis hoc peccatum, quia nesciunt quid faciunt . » « Amen dico vobis, venient haec omnia super generationem istam. » Si quem movet quomodo haec omnia super generationem unam venire dicantur, cum nec Abel nec Zachariam ipsi occiderint, intelligat quia auctoritas sacrae Scripturae est, duas generationes commemorare, bonorum scilicet et malorum. De bonis legimus: « Generatio rectorum benedicetur . » Et iterum: « Haec est generatio quaeren
Abbreviated transcription (Latin):
dñi. iuxta congruam int̾ p̃tationẽ. nichil discordare
uid&ur. ut rum barachiae an ioiade filius legat᷑. Nã
in euangelio quo nazareni utuntur. ꝓfilio barachi&e
filius ioiade dicitur. Non aut̃ sine causa putandũ ẽ
quod dñs beatoꝵ mar tẏrũ mentionẽ faciens. hos duos
specialit̃ nominare uoluit. abel scilic& & zachariã.
cũ ab inicio scłi. multi alii pro nomine eius fuissent
occisi. Tales ergo ponere uoluit. ꝑ quoꝵ mar tyriũ
om̃iũ passiones significarentur. qui ꝓ eius nomine
passi erant. uł passuri erant. Per cibel enĩ qui non
reluctasse dicit᷑. uł legitur. illi significant᷑ qui simplices
sunt in doctrina. firmi tamen infide. Quiscientes
tantũ xp̃m. & hunc crucifixũ magiselegunt ꝓno
mine eius mori. quã eius fidẽ negare. Per ⁊ achariã
uero qui sacerdos fuit in or dine pontificali. & non in
agro. sed ꝓpt̃ p̃dicationẽ. int̃ tẽplũ & altare ẽ occi¬

Expanded text:
Domini, juxta congruam interpretationem nihil discordare Domini, juxta congruam interpretationem nihil discordare videtur utrum Barachiae an Joiadae filius legatur. Nam in Evangelio quo Nazaraei utuntur, pro filio Barachiae, filius Joiadae dicitur. Non autem sine causa putandum est quod Dominus beatorum martyrum mentionem faciens, hos duos specialiter nominare voluit, Abel scilicet et Zachariam, cum ab initio saeculi multi alii pro ejus nomine fuissent occisi. Tales ergo ponere voluit, per quorum martyrium omnium passiones significarentur, qui pro ejus nomine passi fuerant, vel passuri erant. Per Abel vero, qui non reluctasse dicitur vel legitur, illi significantur qui simplices sunt in doctrina, firmi tamen in fide, qui scientes tantum Christum et hunc crucifixum, magis eligunt pro ejus nomine mori, quam ejus fidem negare. Per Zachariam vero, qui sacerdos fuit in ordine pontificali, et non in agro, sed propter praedicationem inter templum et altare est occi
Abbreviated transcription (Latin):
nere omã holo causta quae offerebant᷑. Iuxta
altare uero eneũ. fons syloȩ erat. ubi &uiam̃
lapides rubri apparent. Unde & a simplicibꝰ
estimatur. quod sanguine hui usti uiri sint fe¬
dati. Sed cũ zachariã habeamus & occistonis.
consenciat locus nom̃ patris discordare uid&
quia ibi legitur filius ioiade. hic dicitur filius ba¬
rachiae. Ebi quamuis prudens lector possit res¬
pondere. hunc fuisse iuxta ueterem consu&rudi¬
nẽ. fortasse binomium. ut alibi iorade alibi ⁊a¬
chariã fuisse nominatũ. nos tam̃ dicimus. quia
ubicũq in latina lingua scriptura deficit. recur¬
rendũ ẽ ad grecã uel ebraicã propri&atem
ex quibus eadẽ scriptura sũ serat originẽ. ut
qđ adlit terã in conuemens sonat. Io iade ergo
int̃p̃tatur iusticia dñi. Barachias. memoria
dñi. Tacharias. deeartia dñi. Quia ergo
de iusticia dnĩ. & de memoria dñi. nascitur bene dictio

Expanded text:
nere omnia holocausta quae offerebantur. Juxta nere omnia holocausta quae offerebantur. Juxta altare vero aeneum fons Siloe erat, ubi etiam lapides rubri apparent, unde et a simplicibus aestimatur quod sanguine hujus justi viri sint foedati. Sed cum Zachariam habemus, et occisionis consentiat locus, nomen patris discordare videtur, quia ibi legitur filius Joiadae, hic dicitur filius Barachiae. Ubi quamvis possit prudens lector respondere, hunc fuisse juxta veterem consuetudinem fortasse binomium, et alibi Joiadam, et alibi Barachiam fuisse nominatum, nos tamen dicimus, quia ubicunque in Latina lingua Scriptura deficit, recurrendum est ad Graecam vel Hebraicam proprietatem, ex quibus eadem Scriptura sumpserat originem, ut quod ad litteram inconveniens sonat. Joiada ergo interpretatur justitia Domini, Barachias memoria Domini, Zacharias benedictus Domini. Quia ergo de justitia Domini, et de memoria Domini nascitur benedictio
Abbreviated transcription (Latin):
ge dñi. frequent̃ arguit eũ zacharias. Propt̃
qđ odiũ regis incurrit. In tantũ. ut una die cũ
publice arguer& eũ. iratus rex iussit eũ lapidare
in porticu domus dñi. Qui cũ morer&ur inter
lapides ait. Uideat ds̃ &c iudic&. Et sicut ipsa
scriptura adiungit. non ẽ recordatus ioas quȩ pat̃
eius feciss& ei bona. sed occidit collectaneũ suũ.
filium eius qui senutrierat. Nic ẽ ergo ⁊ acha¬
rias qui occisus ẽ aioa rege. cuius iusticiȩ. dñs
testimoniũ ꝑ hib& dicens. A sanguine abel ius¬
ti. usq ad sanguinẽ ⁊achariae filii barachiae. quẽ
occisistis inter tẽplũ & altare. idest inter ede. tẽ¬
pli. & altare incensi. Fecerat enĩ salomon. altare
eneum. ut regũ narrat historia ante fores do¬
mus dñi in por ticu tẽpli. ut offerrentur in eo sa¬
crificia. quotidie mane & uespere. quia altare
aureũ quod erat indomo dñi. non poterat susti¬

Expanded text:
ge Domini, frequenter arguit eum Zacharias. Propter ge Domini, frequenter arguit eum Zacharias. Propter quod odium regis incurrit, in tantum ut una die cum publice argueret eum, iratus rex jussisset eum lapidare in porticu domus Domini, qui cum moreretur inter lapides, ait: « Videat Deus et judicet, » et sicut ipsa Scriptura adjungit: « Non est recordatus Joas quae pater ejus fecisset ei bona, sed occidit collactaneum suum filium ejus qui se nutrierat . » Hic est ergo Zacharias, qui occisus est a Joas rege, cujus justitiae Dominus testimonium perhibet, dicens: « A sanguine Abel justi, usque ad occidistis inter templum et altare, » id est inter aedem templi et altare incensi. Fecerat Salomon altare aeneum, ut Regum narrat historia, ante fores domus Domini, in porticu templi, ut offerentur in eo sacrificia quotidie mane et vespere: quia altare aureum quod erat in domo Domini, non poterat susti
Abbreviated transcription (Latin):
ascenderant re aedificar&ur. & idem tacharias
cũ prosperaei proph&ar&. in magna uenerati¬
one populo habebatur. Alii dixerunt hunc
tuchariam fuisse patrem iohannis baptistae.
apopulo sit inter fectus. Sed haec opinio. magis
ex hipochritarũ somniis & deleramentis descendit.
quã exueritate. Sed cũ ab his excludimus. recur¬
rit mens adregnoꝵ libros. inquibus legimus. qui a
ozia rege mor tuo. cũ atalia impiissimaregina.
locũ eius suscepiss&r. & inter ficer& omne se menregiũ
tulit ioiades pontifex. unũ desiliis regis qui erat mi¬
nor. natu ioas nomine. & abscondit eũ intẽplo dñĩ
sex annis. Septimo aũt anno. unxit eũ in regem
niitq cũ eo fȩdus. & cũ om̃i ppło. ut in lege dĩ am¬
bular&. Quod & fecit. cunctis diebus quibus uixit
ioiades. Mor tuo aũt̃ ioiade. successitinhonore
& ordine saicer dotali. filius eius ⁊acharias nomine
uirbonus & iustus. Cũ ioas declinare cȩpiss& ale¬

Expanded text:
ascenderant reaedificaretur, et idem Zacharias, ascenderant reaedificaretur, et idem Zacharias, quia prospera ejus prophetaret, in magna veneratione a populo habebatur. Alii dixerunt hunc Zachariam fuisse patrem Joannis Baptistae, raedicaret, a populo sit interfectus: sed haec opinio magis ex apocryphorum somniis et deliramentis descendit quam ex veritate. Sed cum ab his excludimur, recurrit mens ad Regnorum libros, in quibus legimus quia, Ozia rege mortuo, cum Athalia impiissima regina locum ejus suscepisset, et interficeret omne semen regium, tulit Joiada pontifex unum de filiis regis, qui erat minor natu, Joas nomine, et abscondit eum in templo Domini sex annis. Septimo autem anno unxit eum in regem, iniitque cum eo foedus et cum omni populo, ut in lege Dei ambularet, quod et fecit cunctis diebus quibus vixit Joiada. Mortuo autem Joiada, successit ei in honore et ordine sacerdotali filius ejus Zacharias nomine, vir bonus et justus. Cumque Joas declinare coepisset a le
Abbreviated transcription (Latin):
A sanguine abel iusti. usq ad sanguinẽ zachariae filu
barachiae. quẽ ocordistis int̾ tẽplũ & altare. De abel
qui fuerit. quod afratre ꝑ in uidiã occisus sit. nulla est
ambiguitas. Quod aũt iustus fuerit. non solũ in genesi
legitur ubi eius munera accepta esse memorantur. &
ubi sanguis eius ad dnm̃ clamasse dicitur. sed &iã minc
testimoniũ ꝑ hib& dicens. A sanguine abel iusti.
Quaerit᷑ aũt quis iste zacharias fuerit. qui a multos
legimus zacharias. Et necuiquã errandi tribuat᷑
facultas. adiunctũ ẽ. Quẽ occid&ur int̃ tẽplum
& altare. Diuersi enĩ dehoc. diuersȩ. senserunt
Non nulli dixerunt hunc zachariã fuisse. qui int̃
duo decĩ ꝓph&as minores. undecimus ponit᷑. nomine
patris ei. consenciente eo quod silius fuit barachiȩ.
Sed occisionis locus. minime concordat. quia qõ modo
in t̾ tẽplũ & altare occisus fuerit. ñ reperitur. ma¬
xime dũ suo tẽpore tẽplũ. ab his qui decaptiuitate

Expanded text:
sanguine Abel justi usque ad sanguinem Zachariae filii Barachiae, quem occidistis inter templum et altare. » De Abel qui fuerit, vel quod a fratre per invidiam occisus sit, nulla est ambiguitas. Quod autem justus fuerit, non solum in Genesi legitur, ubi ejus munera Deo accepta esse memorantur, et ubi sanguis ejus ad Dominum clamasse dicitur , sed etiam nunc testimonium ei perhibet, dicens: « A sanguine Abel justi. » Quaeritur autem quis iste Zacharias fuerit, quia multos legimus Zacharias, et ne cuiquam errandi tribuatur facultas, adjunctum est « quem occidistis inter templum et altare: » Diversa enim de hoc diversi senserunt. Nonnulli dixerunt hunc Zachariam fuisse, qui inter duodecim prophetas minores undecimus ponitur, nomine patris ei consentiente, eo quod Filius fuerit Barachiae, sed occisionis locus minime concordat, quia quomodo inter templum et altare occisus fuerit non reperitur, maxime cum suo tempore templum ab his qui de captivitate
Abbreviated transcription (Latin):
Cũ audiss& aut̃ iacob esse frumenta in aegipto:
misit patres nr̃os primũ. Et in secundo. cognitus ẽ
ioseph a fratribus suis. & manifestatũ ẽ pharaom
genus eius. Mit tens a ut̃ ioseph accersiuit. ia¬
cobpatrem suum. & omnẽ cognationẽ eius. in ani¬
mabus septuaginta quinque. Et descendit iacob
in aegiptum. & de functus est ipse & patres nr̃i.
& trans latisunt insichem. Et positi sunt inse¬
pulchro quod emit abraham p̃cio argenti. afi¬
liis amor. filii sichem. Cũ appropin quar &
aut̃ tempus repromissionis. quã confessus erat ds̃
abra hae. creuit populus. & multiplicatus ẽ in ȩ¬
ebat ioseph. Hic cir cũ ueniens genus nr̃m. affli¬
xit patres ut exponerent infantes suos. ne uiuisiea

Expanded text:
cum audisset autem Iacob esse frumentum in Aegypto cum audisset autem Iacob esse frumentum in Aegypto misit patres nostros primum et in secundo cognitus est Ioseph a fratribus suis et manifestatum est Pharaoni genus eius mittens autem Ioseph accersivit Iacob patrem suum et omnem cognationem in animabus septuaginta quinque et descendit Iacob in Aegyptum et defunctus est ipse et patres nostri et translati sunt in Sychem et positi sunt in sepulchro quod emit Abraham pretio argenti a filiis Emmor filii Sychem cum adpropinquaret autem tempus repromissionis quam confessus erat Deus Abrahae crevit populus et multiplicatus est in Aeebat Ioseph hic circumveniens genus nostrum adflixit patres ut exponerent infantes suos ne vivifica
Abbreviated transcription (Latin):
in ea. nec passum pedis. Et repromisit dare illi
eam inpossessionẽ. & semini eius post ipsũ. cũ non
haber& filium. Noquutus est aũt ds̃. Qui aerit
semen eius aduena in terra aliena. & seruituti
eos subicient. & male tractabunt eos annis quad¬
ringentis. & gentẽ cui seruierint iudicabo eos.
dixxit ds̃. Et posthac. exibunt & deseruient
michi in loco isto. Et dedit illi testam̃tũ circũcisi¬
onis. Et sic genuit isaac. & circũ cidit eũ die
octaua. Et ysaac iacob. Et iacob. duodecĩ
patriarchas. Et patriarchae. emulantes io¬
seph. uendiderunt in aegiptũ. & erat ds̃ cũ eo
Et eripuit eũ ex omĩbus tribulationibus eius. &
dedit ei grãm &sapientiã. in conspectu phara¬
onis regis aegipti. Et constituit eũ p̃positũ suꝑ
egiptũ. & suꝑ omnẽ domũ suam. Uenit autẽ
fames in unuersam agyptum. & fames & tribulatio
magna & non inueniebant cibos patres nostri.

Expanded text:
in ea nec passum pedis et repromisit dare illi in ea nec passum pedis et repromisit dare illi eam in possessionem et semini eius post ipsum cum non haberet filium locutus est autem Deus quia erit semen eius accola in terra aliena et servituti eos subicient et male tractabunt eos annis quadringentis et gentem cui servierint iudicabo ego dixit Deus et post haec exibunt et deservient mihi in loco isto et dedit illi testamentum circumcisionis et sic genuit Isaac et circumcidit eum die octava et Isaac Iacob et Iacob duodecim patriarchas et patriarchae aemulantes Ioseph vendiderunt in Aegyptum et erat Deus cum eo et eripuit eum ex omnibus tribulationibus eius et dedit ei gratiam et sapientiam in conspectu Pharaonis regis Aegypti et constituit eum praepositum super Aegyptum et super omnem domum suam venit autem fames in universam Aegyptum et Chanaan et tribulatio magna et non inveniebant cibos patres nostri
Abbreviated transcription (Latin):
drinoꝵ. & eoꝵ qui erant acilicia. & asia disputantes
cũ stephano. Et non poterant resistere sapientiae
& spiritui qui loquebantur. Tunc sumiserunt ui¬
ros. qui dicerent se audisse eũ dicentẽ. uerba blas¬
concurrentes rapuerunt eũ & ad duxerũt in con¬
cilio: Et statuerunt testes. falsos dicentes. Nomo
hic destruer& locũ istũ. & mutauit traditiones
quas tradidit nob moyses. Et intuentes eũ. om̃s
qui sedebant in concilio uiderunt faciem eius tã quã
faciem angeli. Dixit aut̃ princeps sacerdotum
Si haec ita se habent: Quiait. Uiri fratres & pa¬
tres. audite. Ds̃ gloriae. apparuit patrinrõ abraȩ¬
ham cũ ess& in mesopotamia. prius quã morir&ur
Incharram. & dixit ad illũ. Exi de terratua
& decognatione tua. & ueni interrã quã tibi ii¬
monstrauero: Tunc euiit de terra chaldeorũ.
& habitauit in charram. inde postquã mortu¬
us ẽ pater eius. transtulit illũ in terrã istã. inqua
nunc uos habitatis. Et non dedit illi hereditatẽ

Expanded text:
licia, et Asia, disputantes cum Stephano: et non poterant resistere sapientiae, et Spiritui, qui loquebatur. Tunc summiserunt viros, qui dicerent se audivisse eum dicentem verba blasconcurrentes rapuerunt eum: et adduxerunt eum in concilio. Et statuerunt testes falsos dicentes. Homo hic destruet locum istum: et mutabit traditiones: quas tradidit nobis Moyses: et intuentes eum omnes qui sedebant in concilio viderunt faciem eius tamquam faciem angeli dixit autem princeps sacerdotum si haec ita se habent qui ait viri fratres et patres audite Deus gloriae apparuit patri nostro Abraham cum esset in Mesopotamiam priusquam moraretur in Charram et dixit ad illum exi de terra tua et de cognatione tua et veni in terram quam tibi monstravero tunc exiit de terra Chaldeorum et habitavit in Charram et inde postquam mortuus est pater eius transtulit illum in terram istam in qua nunc vos habitatis et non dedit illi hereditatem
Abbreviated transcription (Latin):
iesus filius naue in heremo pugnabat. &
moyses orabat. Non quia ambo pugna¬
bant. nec ambo orabant. sed unus pugnat̾
bat & alius orabat. Merito qui pugna¬
bat nõ deficiebat. quia ille orando uincebat. Ita
& ego loquidem uideor. sed aliis orantibus loquor.
ut precibus eoꝵ contingat mihi. qđ dñs ait. Aperi
os tuum. & ego adimplebo illud. Si ille ab uno tan¬
tũ orante tubabatur & non superabatur. quan¬
tomagis ego ubi nõ unus sed multi rogant. dñm meũ
loquendo iã nõtimebit cormeũ. qui a laudem dñi lo¬
Q uod iub& hic ẽ. qđ ꝓmit tit alibi est¬
Quod iub& finitur . quia tẽporale ẽ. Quod ꝓmittit non
finitur : quia aeternũ ẽ. Quod iub& opus ẽ. quod ꝓmit¬
tit merces est. Nic aduertat scĩtas urã. Quanta est
eius miscđia erganos. ut laborem hic poscerit. cũ finẽ
mercedem incelo sine fine. Et ideo debemus hic prius
laborare. & postea modo mercedem recipere. quã hic
enĩ dicit. Amen am̃dico uobis. ꝑceperunt mercedem suã

Expanded text:
esus filius Nave in eremo pugnabat, et Moyses orabat: non quidem ambo pugnabant, et ambo orabant; sed unus pugnabat, et alius orabat. Merito qui pugnabat, non deficiebat; quia alter orando vincebat. Ita et ego loqui quidem videor, sed aliis orantibus loquor, ut precibus eorum contingat mihi quod Dominus ait, Aperi os tuum, et ego adimplebo illud . Si ille ab uno tantum orante juvabatur, et non superabatur; quanto magis ego, pro quo non unus, sed multi rogant Deum mecum? Loquendo jam non timebit cor meum, quia laudem Domini loQuod jubet, hic est: quod promittit alibi estQuod jubet, finitur, quia temporale est: quod promittit, non finitur, quia aeternum est. Quod jubet, opus est: quod promittit, merces est. Hic advertat vestra Sanctitas, quanta est ejus misericordia erga nos, ut laborem hic posuerit cum fine, mercedem in coelo sine fine. Et ideo debemus prius hic laborare, et postea in coelo mercedem sumere, quam hic enim dicit: Amen dico nobis, perceperunt mercedem suam .
Abbreviated transcription (Latin):
alas. & noluisti: Tale ẽ ac sidicer&. Ego uolui.
& tunoluisti. Ego quod meũ ẽ feci. sed quodtuũ
erat non fecisti. Egoꝓtua salute adte ꝓph&as
misi. sed tũ eos inter fecisti. Ego ad te ipse ueni.
sed tume recipere noliusti. Uult enĩ ds̃ om̃s¬

Expanded text:
 reliqua, tale est ac si diceret: Ego volui, sed tu noluisti; ego quod meum est feci, sed tu quod tuum erat, non fecisti; ego pro tua salute ad te prophetas misi, sed tu eos interfecisti; ego ad te ipse veni, et tu me recipere noluisti. Vult enim Deus om
Abbreviated transcription (Latin):
c&esaris. Hanc aeccłam quoq quȩ spiritaliter mat̃
erat eorũ futura ꝑsequuti sunt. primũ in aposto¬
lis ꝑ quos scã aeccła regebatur. deinde in eorũ suc¬
cessores dequibus nunc dicitur. Ecce ego mitto ad
uos ꝓph&as. & sapientes & scribas. Sed in exor dio
huius lectionis hereticoꝵ dogma. destruit. qui di¬
xerunt. aliũ dm̃ eẽ ueteris testam̃ti. & aliũ nouũ

Expanded text:
que, quae spiritualis mater erat eorum futura, persecuti sunt primum in apostolis, per quos sancta Ecclesia regebatur, deinde in eorum successoribus, de quibus nunc dicitur: « Ecce ego mitto ad vos prophetas et sapientes et scribas. » Sed in exordio hujus lectionis haereticorum dogma destruitur, qui dixerunt alium Deum esse Veteris Testa
Abbreviated transcription (Latin):
cipis eẽ. Et dicis. Ds̃ occide malũ. Respondit
homo. ꝑ se ipsum reũ non occidit. sed iub& & spi¬
culator occidit. Iudex dicit occide . tortor occi¬
dit. Et tu quando dicis occide inimicũ meum.
te facis iudicẽ. & dm̃ queris esse tor torem. Res¬
pondit tibi & ds̃. Non ero prorsus. non ero pec¬
nonne me blasphemasti. Nonne me in tuis ma¬
lis operibus consenfisti: Nonne nomen meum.
de terra delere uoluisti. Nonne me in p̃ceptis
uel inseruis meis contẽpsisti. Si tunt te occide¬
rem inimicũ. quomodo facerem amicũ. Quid
ergo male orando docesme : quod non fecrinte .
Immo ergo dicit tibi ds̃. Doceam te. ut imiteris
me. Incruce pendens dixi. Later ignosce illis. quia
nesciunt quid faciunt. Do cui hoc milites meos.
uersus diabolũ. Aliter inuicẽ nullomodo pug¬
nabis. nisi pro tuis inimicis oraueris. Conuersus¬

Expanded text:
cipis esse quando dicis, Deus, occide malum. Respondet cipis esse quando dicis, Deus, occide malum. Respondet homo per se ipsum reum non occidit, sed jubet, et spiculator occidit. Judex dicit, Occide: et tortor occidit. Et tu quando dicis, Occide inimicum meum, te facis judicem, et Deum quaeris esse tortorem . Respondet tibi Deus: Non ero prorsus, non ero pecNonne me blasphemasti? Nonne me in tuis malis operibus irritasti? Nonne nomen meum de terra delere voluisti? Nonne me in praeceptis vel in servis meis contempsisti? Si tunc te occidissem inimicum, quem modo facerem amicum? Quid ergo male orando doces me, quod non feci in te? Imo ego, dicit tibi Deus, doceam te ut imiteris me. In cruce pendens dixi, Pater, ignosce illis, quia nesciunt quid faciunt. Docui hoc milites meos, versus diabolum: aliter invicte nullo modo pugnabis, nisi pro tuis inimicis oraveris. Qu
Abbreviated transcription (Latin):
lũ calcitrare . quia nonstimulũ. sed pedes quibus
calcitras uulnerabis. Quid michi & tibi. quare
tuo. Sed contra tanta mala. quae cõmisisti in
me. obhoc quidem debui ꝑdere te. sed ste phanus
Elisus est lupus. erectus ẽ agnus. Elisus ẽ ꝑsequutor.
erectus ẽ p̃dicator. Dicã plenius. dicã aptius. Eli¬
sus ẽ filius ꝑdicionis. erectus est uas electionis. Eli¬
sus ẽ saulus. erectus ẽ paulus. Nã simar tir stepha¬
nus. nonsic orass&. aecclesia paulũ nõ haber&.
Sed ideo de terra erectus ẽ paulus. quia int̾ra in¬
clinatus exauditus ẽ stephanus. Ecce quare dns
ami cũ. Sed contra haec talia hic tuquis es qui non
diligis. figis genu. collidis frontẽ in terra. & dicis
si moriatur immicus m̃s ds̃: Si quid te ꝓmerui
occide inimicũ meũ. Et tu utiq qui oras ut homo¬
moriatur malus. orans contramalũ. & facti estis duo
mali . Ille male agendo. tu male orando. malus in¬

Expanded text:
lum calcitrare: quia non stimulum, sed pedes quibus lum calcitrare: quia non stimulum, sed pedes quibus calcitras, vulnerabis. Quid mihi et tibi? Quare tuo? Sed contra tanta mala quae committis in me, olim quidem debui perdere te, sed Stephanus selisus est lupus, erectus est agnus: elisus est persecutor, erectus est praedicator. Dicam planius, dicam apertius: elisus est filius perditionis, erectus est vas electionis: elisus est Saulus, erectus est Paulus . Nam si martyr Stephanus non sic orasset, Ecclesia Paulum hodie non haberet. Sed ideo de terra erectus est Paulus, quia in terra inclinatus exauditus est Stephanus. CAPUT V. 5. amicum. Sed contra tanta et talia haec, tu quis es qui non diligis? Figis genu, collidis frontem in terram, et dicis: O si moriatur inimicus meus! Deus, si quid a te promerui, occide inimicum meum. Et utique tu qui oras ut homomoriatur, malus oras contra malum, et facti estis duo mali: ille male agendo, tu male orando. Tu malus
Abbreviated transcription (Latin):
Illi lapidabant. ille orabat. Illi eũ furiose ꝑseque¬
bantur. ille paccatus xp̃m sequebatur. Illi malicia
cecabantur. ille aꝑtos caelos. uiso filio dĩ sapientia
illustrabatur. Illi lapides mit tebant. ille oratio¬
nes premit tebat tãquã dicer&. Dnẽ si istos modo
occideris inimicos. quos postea facis amicos De¬
niq frictres. ut noueritis quantũ ualuerit ora
centẽ nomine saulũ. qui cũ sc̃s stephanus lapida¬
r&ur. omĩũ uestimenta seruabat. & tãqũa ma¬
nibus omiũ lapidabat. Et postea sicut nostis acce¬
pit epistolas a principibus sacer dotũ. ut quos cũq. in¬
uenir & xep̃i a nos uiros ac mulieres. uinctos addu¬
cer& in hierussalẽ. torquendos & punien dos
Hic cũ ir& inuia. subito circũ fulsit eũ lumen de
caelo. Cecidit in terra. & audiuit uocẽ de caelo
dicentẽ sibi. Saule saule . quid me ꝑsequeris. Et
renus. quẽ tu ꝑsequeris. Durũ ẽ tibi contra stimu¬

Expanded text:
. Illi lapidabant, et ille orabat. Illi eum furore perseque. Illi lapidabant, et ille orabat. Illi eum furore persequebantur; ille pacatus Christum sequebatur. Illi malitia caecabantur; ille aperto coelo viso Dei Filio sapientia illustrabatur. Illi lapides mittebant; ille orationes praemittebat: tanquam dicens: Domine, si istos modo occideris inimicos, quos postea facies amicosnique, fratres, ut noveritis quantum valuerit oratcentem nomine Saulum: qui, cum sanctus Stephanus lapidaretur, omnium vestimenta servabat, et tanquam manibus omnium lapidabat . Et postea, sicut nostis, accepit epistolas a principibus sacerdotum, ut quoscumque invenisset Christianos viros ac mulieres, vinctos adduceret in Jerusalem, torquendos et puniendos. Hic cum iret in via, subito circumfulsit eum lumen de coelo, et cecidit in terram, et audivit vocem de coelo, dicentem sibi: Saule, Sarenus, quem tu persequeris. Durum est tibi contra stimu
Abbreviated transcription (Latin):
Magna pias pendebat. & tamen impendebat. & nõ
descendebat. quia de sanguine suo. medicamentũ. fre¬
neticis faciebat. Deniq fratres post resurrectionẽ
sanauit. quos pendens insanissimos tolerauit. Et san¬
guinẽ quẽ fuderunt seuientes. biberunt credentes.
Et facti sunt sequentes. qui erant ꝑsequentes. Ecce quare
uenit xpc̃. non ꝑdere quod inuenerat. sed querere &
saluare quod perierat. ut diligendo seuientes inimicos
dicas. imitari dnm̃ tuũ. qui ꝓte passus ẽ. relinquens tibi
eocemplum. ut sequaris uestigia eius. At tende
stephanũ conseruum tuum. IHomo erat sicut
& .tii. De massa peccati erat. sicut &tu. Eo
precio redemtus. ut tu. Diachonus erat. eu¬
angelia legebat. quẽ legis uel audis & tu. Ubi
do Qui cũ a iudeis saixorũ grandine cede¬
r&ur. non solũ non cominabatur. sed insuꝑ lapida¬
toribus suis ueniã precabatur. Positis enĩ genibꝰ
orauit dicens . Dñe ne statuas illis hoc peccatũ

Expanded text:
Magna pietas. Pendebat, et tamen petebat. Et non Magna pietas. Pendebat, et tamen petebat. Et non descendebat, quia de sanguine suo medicamentum phreneticis faciebat. Denique, post resurrectionem sanavit quos pendens insanissimos toleravit: et sanguinem quem fuderunt saevientes biberunt, credentes; et facti sunt sequentes, qui erant persequentes. Ecce quare venit Christus, non perdere quod invenerat, sed quaerere et salvare quod perierat ; ut diligendo saevientes inimicos,dicas imitari Dominum tuum, qui pro te passus est, relinquens tibi exemplum ut sequaris vestigia ejus , attende Stephanum conservum tuum. Homo erat, sicut et tu: de massa peccati creatus, sicut et tu: eo pretio redemptus, quo et tu. Diaconus erat, Evangelia legebat, quae legis vel audis et tu. Ibido. Qui cum a Judaeis saxorum grandine caederetur, non solum non comminabatur, sed insuper lapidatoribus suis veniam precabatur. Positis enim genibus orabat, dicens: Domine, ne statuas illis hoc peccatum
Abbreviated transcription (Latin):
dnm̃. qui hoo iussit quod fecerit. Nonne post tanta
quȩ in eũ cõmiserunt impii uidaei. qui retribuebant
ei mala ꝓ bonis. pendens incruce. ait. Pater ignosce
illis. quia nesciunt quid faciunt. Orauit in homine.
qui exaudiuit cũ patre. Nã & modo orat in nobis. orat
ꝓnobis. Orat innobis. ut sacerdos noster. Orat ꝓnobis.
ergo in cruce pendebat. orabat. uidebat. & preuide¬
bat. Omnes inimicos uidebat. & multos ex illis futuros
amicos p̃uidebat. Ideo omnibus ueniã postulabat.
Illi seuiebant. & ille orabat. Illi dicebant pilato cru¬
cifige. ille clamabat pat̃ ignosce. In asperis clauis pen¬
debat. sed lenitatẽ non ammit tebat. Illis iã petebat
ueniã. a quibus iã accipiebat iniuriã. Illi seuiebant.
illi circũ latrabant. Illi insultando caput agitabant.
bant. Et quasi in uno sũmo medico in medio constituto
frenetici circũquaq seuiebant. Pendebat ille. &
sanabat dicens. Pater ignosce illis. At tendite frẽs.

Expanded text:
Dominum qui hoc jussit, quid fecerit. Nonne post tanta quae in eum commiserunt impii Judaei, qui retribuebant ei mala pro bonis, pendens in cruce ait: Pater, ignosce illis, quia nesciunt quid faciunt? Oravit in homine, qui exaudivit cum Patre. Nam et modo orat pro nobis, orat in nobis, et oratur a nobis. Ut sacerdos noster orat pro nobis, ergo in cruce pendens orabat, videbat et praevidebat omnes inimicos; sed multos ex illis futuros amicos praevidebat, et ideo omnibus veniam postulabat. Illi saeviebant, et ille orabat. Illi dicebant Pilato, Crucifige ; ille clamabat, Pater, ignosce. In asperis clavis pendebat: sed lenitatem non amittebat. Illis jam petebat veniam, a quibus tantam accipiebat injuriam. Illi saeviebant, illi circumlatrabant, illi insultando caput agitabant, tus, non habebant, et quasi in uno summo medico in medio constituto phrenetici circumquaque saeviebant: pendebat ille, et sanabat. Pater, inquit, ignosce illis. Attendite, fratres.
Abbreviated transcription (Latin):
uiduȩ eors. Conuocantes duodecĩ. multi tudi¬
nẽ discipulorũ. dixerunt. Non est equum nos
derelinquere uerbũ dĩ. & ministrare mensis
Considerate ergo fratres. uiros. ex uobis bom testi¬
monii septẽ. plenos spiritu & sapientia. quos constini
amus suꝑ hoc opus. Nosuero orationi & ministerio

Expanded text:
uia « convocantes duodecim multitudinem discipulorum, dixerunt: Non est aequum nos derelinquere verbum Dei et ministrare mensis. Considerate ergo, fratres, viros ex vobis boni testimonii samus super hocopus. Nos vero orationi, ministerio
Abbreviated transcription (Latin):
re consuescerent. ut paulatĩ peccator nubilo re¬
moito. & infidelitatis humore degesto. adueniente
axpo. ab illo caelesti lumine lae tificari possint. Dño
dus sustinere nonposs&. Loquatur ioħes & dicat
go uoa clamantis in deserto. Uox erat: quia uer¬
bi dĩ spũ replebatur. Sicut sermo uocis quodam
modo ministerio ac uehiculo ad audientẽ. aloquen¬
te transmit titur. ita noħ es xpm̃ sonans: uerbierat

Expanded text:
re consuescerent, et paulatim peccatorum nubilo rere consuescerent, et paulatim peccatorum nubilo remoto, et infidelitatis humore digesto, adveniente Christo, ab illo coelesti lumine laetificari possent podus sustinere non posset. Loquatur Joannes, et dicat, Ego vox clamantis in deserto . Vox erat; quia Verbi Dei spiritu replebatur. Sicut sermo vocis quodam modo ministerio ac vehiculo ad audientem a loquente transmittitur; ita ille Christum sonans, Verbi erat
Abbreviated transcription (Latin):
ut indõ crescamus. In nob̵ humiliemus: ut in dõ exal¬
temur. humili&ur humana p̃sumptio: ut cres¬
cat diuina miseratio. Nã huius rei sacram̃ tum:
&riam in passionib ambor impl&ũ ẽ. Ut minua¬
tur homo: caput ioħis abscidit᷑. Ut exalt&ur
ds̃: xp̃c in ligno suspendit᷑. Quare aut̃ beatum
iohannẽ. dñs & saluator nost̃ lucernã eẽ dioce¬
rit. & quare eũ ante se mit ti uoluerit: breui¬
ter bcaritatis urãe auribus intimabo. Pramis¬
sus ẽ enĩ ioħes. uelut uox ante uerbũ. lucerna
ante solẽ. preco ante iudicẽ. seruus ante dnm̃
amicus ante sponsũ. Et quia uniuer sũ mundũ
peccator tenebrȩ & nox in fidelitatis obpres¬
serant. & solẽ iusticiȩ aspicere non ualebant.
beatus ioħes quasi lucerna p̃mit titur. ut oculi
cordis qui lippitudine iniquitatis obpressi. mag¬
nũ & uerũ lum̃ uidere non poterant: adlum̃
lucernae primũ. quasi tenuem splendorem uide¬

Expanded text:
ut in Deo crescamus; in nobis humiliemur, ut in illo exalut in Deo crescamus; in nobis humiliemur, ut in illo exaltemur; humilietur humana praesumptio, ut crescat divina miseratio. Nam hujus rei sacramentum etiam in passionibus amborum impletum est. Ut minueretur homare autem beatum Joannem Dominus et Salvator noster lucernam esse dixerit, et quare eum ante mitti voluerit, breviter charitati vestrae intimabo: praemissus est enim Joannes velut vox ante verbum, lucerna ante solem, praeco ante judicem, servus ante dominum, amicus ante sponsum. Et quia universum mundum peccatorum tenebrae et nox infidelitatis oppresserat, et solem justitiae aspicere non valebant, beatus Joannes quasi lucerna praemittitur, ut cordis oculi, qui, lippitudine iniquitatis oppressi, magnum et verum lumen videre non poterant, ad lumen lucernae primum quasi tenuem splendorem vide
Abbreviated transcription (Latin):
quis. Si int̾natos mulierũ ioħes maior est:
lis uteri finibus effusus ẽ: iste inpolluto uuluae
flore ꝓgenitus. Ideo enĩ cũ ioħis natiuitate dñi
generatio deputatur : ne dñs ex tra ueritatẽ
uideat᷑ conditionis humanae. Si cõpar&ur hominibꝰ
ioħes aut̃ p̃missus ẽ ante dm̃. Tanta in illo excellen
tia. tanta erat grã : ut ipse putatus sit xxp̃ẽ. Iuid
premissi : uel ab incarnato missi. Om̃s nos de plenitu¬
dine eis accepimus: qui a nos uasa sumus: & ille fons
Ioħes homo ẽ: xpc̃ ds̃ ẽ. I umili&ur homo. ut exal¬
tetur ds̃ : scđm illud qđ de dño ipse ioħes dixit.
Illũ opor t& crescere : me aut̃ minui. Ut humili&
homo: eo tẽpore natus ẽ ioħes: quo incipiunt decres¬
cere dies. Ut exaltetur ds̃: eo tẽpore natus est
xpc̃: quo incipiunt crescere dies. Magnũ sacra¬
mentũ frẽs dilectissimi. Ideo celebramus natalem
ioħis sicut & xp̃i: quia ipsius natiuitas plena ẽ misterio¬
altitu dinis nraẽ est. Ergo in homine minuamur.

Expanded text:
quis: Si inter natos mulierum Joannes major est, lis uteri sinibus effusus est, iste impollutae vulvae flore progenitus. Ideo autem cum Joannis nativitate Domini generatio deputatur, ne Dominus extra veritatem videatur conditionis humanae: si comparetur hominibus Joannes, praemissus est ante Deum. Tanta in illo excellentia erat, tanta gratia, ut ipse putatus sit Christus. Quid arnationem praemissi, vel ab incarnato missi, omnes nos de plenitudine ejus accepimus: nos vasa sumus, ille fons homo, et exaltetur Deus, secundum illud quod de Domino ipse Joannes dixit, Illum oportet crescere, me autem minui . Ut humiliaretur homo, eo die natus est Joannes, quo incipiunt decrescere dies: ut exaltetur Deus, eo die natus est Christus, quo incipiunt crescere dies. Magnum sacramentum, fratres charissimi. Ideo celebramus Natalem Joannis, sicut et Christi, quia et ipsa nativitas plena est maltitudinis nostrae? Ergo in homine minuamur,
Abbreviated transcription (Latin):
die celebramus : quod nulli um quã
scõr legimus fuisse concessũ. Solius
enĩ dnĩ & beati ioħis dies natiuitatis:
inuniuerso mundo celebratur or
colitur. Illũ enĩ sterilis peperit:
istũ uirgo concepit. In helisab&h sterelitas uin¬
citur in beata Maria conceptionis consu&udo
mutatur. Elis ab&h uirũ cognoscendo filium
genuit : Maria angelo credidit & concepit.
Hominẽ concepit helisab&h: hominẽ maria
Sed helisab&h solũ hominẽ : aua ria dm̃ & homi¬
nẽ. Quid sibi uult ergo ioħes Unde int̃posi

Expanded text:
lli unquam sanctorum legimus fuisse concessum. Solius enim Domini et beati Joannis dies nativitatis in universo mundo celebratur et colitur. Illum enim sterilis peperit; istum virgo concepit. In Elisabeth sterilitas vincitur; in beata Maria conceptionis consuetudo mutatur. Elisabeth virum cognoscendo filium genuit; Maria angelo credidit, et concepit. Hominem concepit Elisabeth, et hominem Maria; sed Elisabeth solum hominem, Maria Deum et hominem. Quid s