comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
S ut impleatur sermo qui in lege
coꝵ scriptus est. qr odio me hũerunt
gratis. Eoꝵ legem dicit nõ ab ip̃is in¬
uentam. s ip̃is datam. Sicut dicimꝰ
panem nr̃m cotidianũ: quem cñ a
deo petimis addendo da nob̾. Gratis
aut̃ odit qui nullum ex odio ꝯmadi qte
sic diligunt iusti: boc est gratis. ut alra
p̾t̾ illum nõ expetant bona. qm̃ ip̃e era
in omnib omnia. Qitisquis uo altuis e¬
tend̾it xp̃m dicentem. si oꝑa nõ fecissem
in eis que nemo alius fecit. Shec aet ii
pat̾ aut sp̃c sc̃s fecit nemo alius fecit qi
totius trmitatis una suba est: mueniet
ip̃m fecisse. si qñ quis piam dei hõ calea¬
liquid fecit. Potest quippe in seip̃ocũcta
ꝑ se ip̃m. nemo aut̃ pt aliquid sine ipso
tres dii s unus ds. de quo scriptum est
Benedc̃s dñs ds̃ iluł qui facit mirablia¬
solus. Nemo ergo alius fecit quecũꝙ oꝑa
fecit in ip̃o faciente fecit. Hec aut̃ ip̃e nõ
illis facientib fecit. Omelia. xc.

Expanded text:
sed ut impleatur sermo, qui in lege sed ut impleatur sermo, qui in lege eorum scriptus est: Quia odio habuerunt me gratis. Eorum legem dicit, non ab ipsis inventam, sed ipsis datam, sicut dicimus: Panem nostrum quotidianum , quem tamen a Deo petimus, addendo, da nobis. Gratis autem odit, qui nullum ex odio commodum qsic diligunt justi, hoc est, gratis, ut alia eter illum non exspectent bona, quoniam ipse erit in omnibus omnia. Quisquis vero altius attenderit Christum dicentem, Si opera non fecissem in eis, quae nemo alius fecit sed haec et si Pater aut Spiritus sanctus fecit, nemo alius fecit, quia totius Trinitatis una substantia est, inveniet ipsum fecisse, si quando quispiam Dei homo tale aliquid fecit. Potest quippe in seipso cuncta per seipsum; nemo autem potest aliquid sine ipso. tres dii, sed unus Deus, de quo scriptum est, Benedictus Dsolus . Nemo ergo alius fecit, quaecunque fecit, ipso faciente fecit; haec autem ipse non illis facientibus fecit. Cum autem
Abbreviated transcription (Latin):
tribuere debuerunt. Omnia quid̾̃ ce¬
teroꝵ miracula suꝑat ꝙ est natus ex
uirgine. mrĩs q integritatem solus
potuit nec conceptus uiolare nec natꝰ.
s hoc nec coram eis fc̃m est. nec in eis.i
Ad agnoscendam quippe huius mira¬
culi u̾itatem nõ ꝯmuni cũ eis aspetu.
s discreto ab eis discipłatu apłi ꝑue¬
nerunt Iam u̾o illud quod die tercia
in carne in qua occisus fũat de sepul¬
chro se reddidit uiuũ. ⁊ nũqͣm deinde
moriturus cum illa ascendit in celũ
suꝑat etiam cuncta que fecit: s neq
hocͥ fc̃m est in uideis. neq coram eis. ⁊
nũdũ hoc fec̾at qñ dicebat. si oꝑa nõ
fecissem in eis quo nemo alius fecit.
Nimirũ ergo sunt illa que in eoꝵ ua¬
litudinib tanta miracula salutis
ostendit.qnͣta in illis antea nemodo¬
nauit. Hec enim uid̾unt. ⁊ hoc eis ex¬
ꝓbrans adiungit ⁊ dicit. Nunc aut ⁊
iuiderunt ⁊ od̾unt ⁊ me ⁊ pr̃em meũ

Expanded text:
tribuere debuerunt. Omnia quidem caetribuere debuerunt. Omnia quidem caeterorum miracula superat, quod est natus ex virgine, matrisque integritatem solus potuit nec conceptus violare nec natus: sed hoc nec coram eis factum est, nec in eis. Ad cognoscendam quippe hujus miraculi veritatem, non communi cum eis aspectu, sed discreto ab eis discipulatu Apostoli pervenerunt. Jam vero illud quod die tertia in carne in qua occisus fuerat, de sepulcro se reddidit vivum, et nunquam deinde moriturus cum illa ascendit in coelum, superat etiam cuncta quae fecit: sed neque hoc factum est in Judaeis, neque coram eis; et nondum hoc fecerat, quando dicebat, Sifecissem in eis, quae nemo alius fecit. Nimirum ergo illa sunt, quae in eorum valetudinibus tanta miracula salutis ostendit, quanta illis antea nemo donavit; haec enim viderunt, et hoc eis exprobrans adjunxit, et dicit: Nunc autem et viderunt, et oderunt et me,
Abbreviated transcription (Latin):
ad eũ male hñtes. ⁊ demonia hñtes.
et erat omnis cuuitas ad ianuam congre¬
gata ⁊ curabat młtos qui uexabantur
uaris languorib. ⁊ demonta mlta eitie¬
bat. Id aut̃ cum cõmemorasset matheus
etiam testimoniũ a ꝓpħicum addidid di¬
cens. ut ad impleretur quod dcm̃ est per
ysaiam ꝓpħam dicentem. Ip̃e infirmita¬
tes nras accepit. ⁊ egritudines portauit.
Item alio loco dicit marcus. ⁊ quocumq
introibat in uicos uł in uillas. aut in
ciuutates. in platheis ponebant infirmos.
et dep̾̃cabantur eum. ut uł fimbriam
uestimenti eius tang̾e̾nt.⁊ quotquot
tangebant eum salui fiebant. Hec ne¬
mo alius fecit in eis. Sic enĩ inclłigen¬
dũ est quod aid in eis nõ int̾ eos. uł co¬
ram eis. s prsus in eis qr sanauit eos
Hec quippe intlligi uoluit que nõ solũ
facerent ammiratõm. u̾m etiam mani¬
festam conferrent salutem: ꝓ quib
beneficiis utiq amorem nõ õdium re¬

Expanded text:
ale habentes, et daemonia habentes; ale habentes, et daemonia habentes; et erat omnis civitas ad januam congregata: et curavit multos qui vexabantur variis languoribus, et daemonia multa ejiciebat . Id autem cum commemorasset Matthaeus, etiam testimonium propheticum addidit dicens: Ut adimpleretur quod dictum est per Isaiam prophetam dicentem, Ipse infirmitates nostras accepit, et aegritudines portavit . Item alio loco dicit Marcus: Et quocumque introibat in vicos, vel in villas, aut in civitates, in plateis ponebant infirmos, evestimenti ejus tangerent; et quotquot tangebant eum, salvi fiebant . Haec nemo alius fecit in eis. Sic enim intelligendum est quod ait, in eis, non inter eos vel coram eis; sed prorsus in eis, quia sanavit eos. Haec quippe intelligi voluit quae non solum facerent admirationem, verum etiam manifestam conferrent salutem; pro quibus beneficiis utique amorem, non odium re
Abbreviated transcription (Latin):
ppł̃o tnsituro iordanis fluenta diuilit
et currentem solem emissa ad deum
or̃õne frenauit ⁊ fixit: Nus p̃t̾ san¬
son pp̃ suam sitim maxilla mortui a¬
sini exundande saciatus est: Quis p̾t̃
helyam curru igneo in alta sb̾uectus
est: Quus p̾t̾ helyseum quod paulo añ
ꝯmemoraui. sepulto suo cadau̾e. cada¬
uer alt̾ius reddidit uite: Quuis p̾ter
danielem int̾ ora inclusoꝵ secũ leonũ
esurientiũ uixit innocuus: Quis p̾t̾
tres uiros ananiam.axariam.misa¬
hel in flammnis ardentib ⁊ nõ uren¬
tib deambulauit illesus: Pretereo
monstretur ⁊ alios scõs q̃dam opeta
miranda fecisse que nemo alius fecit.
S qui tam młda uitia ⁊ malas uali¬
tudines uexationesq mortalium
tanta potestate sanaret:ulłs oĩole¬
gitur antiquoꝵ. Ut enĩ taceantur
quos iubendo sicut occurrebãt sal¬
uos singłos fecit. marcus eũnge¬
lista quodam loco ait.Uespe autẽ
fco cum occidisset sol:afferebant

Expanded text:
populo transituro Jordanis fluenta divisit populo transituro Jordanis fluenta divisit , et currentem solem emissa ad Deum oratione frenavit et fixit ? Quis praeter Samson propter suam sitim maxilla mortui asini exundante satiatus est ? Quis praeter Eliam curru igneo in alta subvectus est ? Quis praeter Elisaeum, quod paulo ante commemoravi, sepulto suo cadavere, cadaver alterius reddidit vitae? Quis praeter Danielem inter ora inclusorum secum leonum esurientium vixit innocuus ? Quis praeter tres viros, Ananiam, Azariam, Misaelem, in flammis ardentibus et non urentibus deambulavit illaesus ? 3. Praetereo monstretur et alios sanctos quaedam opera miranda fecisse, quae nemo alius fecit. Sed qui tam multa vitia, et malas valetudines, vexationesque mortalium tanta potestate sanarit, nullus omnino legitur antiquorum. Ut enim taceantur, quos jubendo sicut occurrebant salvos singulos fecit; Marcus evangelista quodam loco ait: Vespere autem facto, cum sol occidisset, afferebant
Abbreviated transcription (Latin):
am orteises si opa no fterissem ineio
mox addidit. que nemo alius fecit: Nul¬
la quippe in oꝑib xp̃i uuidentur eẽ mato¬
ra qͣm suscitatio mortuoꝵ. quod scimus
etiam antiquos fecisse ꝓph̾as. fẽcit enĩ
helyas. fecit helyseus ⁊ cum in hac carne
uiueret. ⁊ cum in suo monum̃co sepul¬
tus iace̾t. sam quidam portantes mortu¬
um cum irruentib hostib oos effugissẽt
eum q ibi posussent: continno resur¬
fecit. ꝙ qͥnq milia hoĩm de qͥnq ⁊ qͣtuor
milia de septem panib pauit. ꝙ super
aquas ambulauit. ⁊ petro ut hoc face̾t
pͥstitit. ꝙ aquam mutauit in iunũ. ꝙ
aꝑnit ocłos ceci nati ⁊ alia młta que cõ¬
memorare longum est. S respondetur
nob̃ ⁊ alios fecisse que ip̃e nõ fecit. ⁊ que
nemo alius fecit Quis enim nisi moy¬
ses egiptios plagis tot tantis ꝙ ꝑcussit.
diuiso mari ppłm duxit. mania de celo
esurientib impet᷑uit. aquam de petra
sicientib fudit: Quos nisi iħu naue

Expanded text:
m dixisset, Si opera non fecissem in eis, mox addidit, quae nemo alius fecit? Nulla quippe in operibus Christi videntur esse majora quam suscitatio mortuorum; quod scimus etiam antiquos fecisse Prophetas. Fecit enim Elias , fecit Elisaeus et cum in hac carne viveret , et cum in suo monumento sepultus jaceret. Nam quidam portantes mortuum, cum irruentibus hostibus eo refugissent, eumque ibi posuissent, continuo resurfecit, quod quinque millia hominum de quinque, et quatuor millia de septem panibus pavit ; quod super aquas ambulavit, et Petro ut hoc faceret praestitit; quod aquam mutavit in vinum ; quod aperuit oculos caeci nati , et alia multa quae commemorare longum est. Sed respondetur nobis, et alios fecisse quae ipse non fecit, et quae nemo alius fecit. Quis enim nisi Moyses Aegyptios plagis tot tantisque percussit , diviso mari populum duxit , manna de coelo esurientibus impetravit aquam de Petra sitientibus fudit ? Quis nisi Jesus Nave
Abbreviated transcription (Latin):
detiq si int̾rogarentur uidei utrũ di¬
ligent dm̃. quid se aliud qͣm dilig̾e̾ respõ¬
urent: Nec ex animo mentientes. s errã
dptius opinantes. Quõ enĩ diligerent
ir̾m u̾itatis qui hrẽnt odioueritatẽ:
elunt enim sua facta dampnari. et
ee ht̃ u̾itas ut talia facta dampnentur.
sintũ igitur od̾unt iutatem: qͣntum
arrunt suas penas. quas talib irrogat
u̾itas. Nesciunt aut̃ illam ẽẽ u̾utatem q̃
tales quales ip̃i sunt dampnat. Od̾unt
ergo quam nesciunt: ⁊ cũ illam od̾unt.
ꝓfecto ⁊ eum de quo nata est nisi odisse
nõ possunt. Ac ꝑ hoc qr u̾itatem qua iu¬
dicante dampnantur. de pr̃e deo natan
nelciunt: utiq etiam ip̃m ⁊ nescumt
quod est. cum ip̃i debeant nolle ẽẽ quod
sunt: ut ip̃a manente mutentur. ne
tp̃a iudicante dampnentur. Omł. hoxnͣ¬
gioꝑa nõ fecissem in eis que nemo alt̾

Expanded text:
e. Si interrogarentur Judaei utrum diligerent Deum, quid se aliud quam diligere responderent, nec ex animo mentientes, sed errando potius opinantes? Quomodo enim diligerent patrem veritatis, qui haberent odio veritatem? Nolunt enim sua facta damnari; et hoc habet veritas, ut talia facta damnentur. Tantum igitur oderunt veritatem, quantum oderunt suas poenas, quas talibus irrogat veritas. Nesciunt autem illam esse veritatem, quae tales quales ipsi sunt damnat. Oderunt ergo quam nesciunt; et cum illam oderunt, profecto et eum de quo nata est nisi odisse non possunt. Ac per hoc, quia Veritatem, qua judicante damnantur, de Patre Deo natam nesciunt; utique etiam ipsum et nesciunt, quod est, cum seipsos debeant nolle esse quod sunt; ut ipsa manente mutentur, ne ipsa judicante damnentur. TRACopera non fecissem i
Abbreviated transcription (Latin):
ioerat dñs. qui me odit ⁊ prẽm
meũ odit. Utiq enim qui odit
ueritatem: ncd̃e est od̾it a quo u̾itas
nata est Unde iam qͣntum dacum est
loquuti sumus. Demnde addidit. inde
nob nunc loq̃ñdũ est. Si oꝑa nõ fecis¬

Expanded text:
ixerat Dominus: Qui me odit, et Patrem meum odit. Utique enim qui odit veritatem, necesse est oderit et a quo veritas nata est: unde jam quantum datum est, locuti sumus. Deinde addidit unde nobis nunc loquendum est: Si opera no
Abbreviated transcription (Latin):
nebras. res mltũ miranda ⁊ młtũ dolẽ¬
nescientes diligimus. deuitemus ause¬
mur.a nr̃o ꝓhibeamus accessu: ꝯmimẽ
cum illo uitam uictũq hr̃e noluntis.
eumq etiam si discipline imponende:
ncc̃itas cogit. siue ne alus noceat. siue ut
fiat ip̃e correctior asꝑitate salubri ꝑseqͣ¬
mur:⁊ hoĩem bonũ tamqͣm malũ affu¬
gamus. quem nescientes amamus.
Hoc fit si quis u̾bi grã cũ sit pudicus.
a nob̃ creditur impudicus. Sie dubio
enim si pudicũ diligo. hoc est ip̃e queo
diligo. Ergo etiam ip̃m diligo ⁊ neiao
Et si impudicũ odi. nõ ip̃m ergo odiqi
nõ est quod odi: ⁊ tñ dilecto meo cũ quo
semꝑ in caritate pudititie hĩtat aĩa
mea. facio ignarus mniuriam: nõ er¬
rans in discretione uirtutũ atq ui¬
tioꝵ. s in cordiũ tenebris humanoꝵ.
Pmde sicut fieri pt ut homo bonus lo¬
minem bonũ od̾it nelciens. uł potius
diligat nesciens ip̃m enĩ diligit cum

Expanded text:
nebras, res multum miranda et multum dolennebras, res multum miranda et multum dolennescientes diligimus, devitemus, aversemur, a nostro prohibeamus accessu, communem cum illo vitam victumque habere nolimus; eumque etiam, si disciplinae imponendae necessitas cogit, sive ne aliis noceat, sive ut fiat ipse correctior, asperitate salubri persequamur; et hominem bonum tanquam malum affligamus, quem nescientes amamus. Hoc fit, si quis, verbi gratia, cum sit pudicus, a nobis creditur impudicus. Sine dubio enim si pudicum diligo, hoc est ipse quod diligo: ergo etiam ipsum diligo, et nescio. Et si impudicum odi, non ergo ipsum odi; quia non est quod odi: et tamen dilecto meo, cum quo semper in charitate pudicitiae habitat anima mea, facio ignarus injuriam, non errans in discretione virtutum atque vitiorum, sed in cordium tenebris humanorum. Proinde sicut fieri potest ut homo bonus hominem bonum oderit nesciens, vel potius diligat nesciens ipsum enim diligit cum
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃i errando confingimus. s quas fide¬
quod de occultis hõim alni mmo aslidu
nõ uera sentimus. Hoc enim ad hime¬
nam temptatõm ꝑtinere arbitror: sine
qua duci nõ p̃t uita ista. ita ut apłs die¬
ret. Temptatio itos nõ app̾hendao nise hu¬
mana. Nuid enim tam humanũ qͣm ñ
posse inspice cor humanũ ⁊ iõ nõ euis la¬
tebras ꝑscrutari. s płmq aliud qͣm id
quod ibi agitur suspicari: Qm̃qͣm ⁊ in
huis reꝵ tenebris humanaꝵ. hxc est eogita¬
tionũ alienaꝵ. ⁊ si suspitiones iutare nõ
definitas firmasq sententias contin̾e debe¬
mus:nec añ tp̃s quidqͣm iudicare. donec
ueniat dñs ⁊ illimtnet abscondita tene¬
braꝵ. ⁊ manifestet cogitatõnes cordio.
et tunc laus erit imicuiq a deo. Qñ gͦ
nõ erratur in reb ut recta sit impbatdꝰ
uitioꝵ uirtutũ q ꝓbatio: ꝓfecto si er¬
tur in hoĩb uenialis est humana temp¬
tatio. ꝑhas aut̃ humanoꝵ cordiumte¬

Expanded text:
ipsi errando confingimus, sed quas fideipsi errando confingimus, sed quas fidequod de occultis hominum aliquando, imo assidue non vera sentimus. Hoc enim ad humanam tentationem pertinere arbitror, sine qua duci ista non potest vita, ita ut Apostolus diceret, Tentatio vos non apprehendat nisi humana . Quid enim tam humanum quam non posse inspicere cor humanum; et ideo non ejus latebras perscrutari, sed plerumque aliud quam id quod ibi agitur suspicari? Quanquam et in his rerum tenebris humanarum, hoc est cogitationum alienarum, etsi suspiciones intelligere non definitas firmasque sententias continere debemus, nec ante tempus quidquam judicare, donec veniat Dominus, et illuminet abscondita tenebrarum, et manifestet cogitationes cordis; et tunc laus erit unicuique a Deo . Quando ergo non erratur in rebus, ut recta sit improbatio vitiorum virtutumque probatio; profecto si erratur in hominibus, venialis est humana tentatio. 3. Per has autem humanorum cordium te
Abbreviated transcription (Latin):
su nosse quisqͣm p̃t qui uidere faciẽ
suam nõ p̃t. S utiq tanto certius qͣm
notus est aliis ip̃e se nouit: qͣnto certi
int̾iore conspectu p̃t uidere quod sapit.
uidere quod cupit. uide̾ quod uiuit. Q
cum aꝑiuntur ⁊ nob̃. tunc u̾e fit cogni
de absentib uł etiam mortuis siue fa¬
ma siue lict̃is ꝑferuntur: hinc fit ut
sepe quos nũqͣm facie corporis uidimus
nõ tñ quos oĩo nescimus uł od̾imus
credulitas fallitur: qr nõ nũqͣm ⁊ hysto¬
uia.⁊ młto magis fama mentitur. p¬
tinet aut̃ ad nos ne ꝑnitiosa opinione
fallamur:ut qr nõ possumus hoim in¬
dagare conscĩam. de ip̃is reb hẽamus
ueram certam q scĩam. Hoc est ut si ille
uł ille homo utrũ sit impudicus pu¬
dicus ue nescimus. odimus tñ impu¬
diciciam ⁊ pudiciciam diligamus. Et
si illum uł illum in iustũ ẽẽ iustũ ue
nescimus: amemus tñ iustitiam. ⁊ in¬
iustitiam detestemur. Non quas nob̾

Expanded text:
sum nosse quisquam potest, qui videre faciem sum nosse quisquam potest, qui videre faciem suam non potest. Sed utique tanto certius quam notus est aliis ipse se novit, quanto certius interiore conspectu potest videre quod sapit, videre quod cupit, videre quod vivit: quae cum aperiuntur et nobis, tunc vere fit cognitde absentibus vel etiam mortuis, sive fama, sive litteris perferuntur; hinc fit ut saepe quos nunquam facie corporis vidimus non tamen quos omnino nescimus, vel oderimus credulitas fallitur; quia nonnunquam et historia, et multo magis fama mentitur. Pertinet autem ad nos ne perniciosa opinione fallamur, ut quia non possumus hominum indagare conscientiam, de ipsis rebus habeamus veram certamque sententiam. Hoc est, ut si ille vel ille homo utrum sit impudicus pudicusve nescimus, oderimus tamen impudicitiam, et pudicitiam diligamus: et si illum vel illum injustum esse justumve nescimus, amemus tamen justitiam, et injustitiam detestemur; non quas nobis
Abbreviated transcription (Latin):
ooit i prem mneui ooit qͥui slipi
ureat het facient uobis qr nelscunt eu
qui misit me. Non itaq: dissimulanda
nascitur qõ. quõ possint odisse quem ne¬
sciunt. si enim dm̃i nõ quod est ip̃e. sed
nescio quid aliud eum suspicantur et
credunt ⁊ hoc oderunt: utiq nõ ip̃m̃ ode¬
runt. s ꝙ sua mendaci suspitione. uł
uana credulitate concipiut. Si autẽ
quod est hoc de illo sentuint. quõ eum
nescire dicuntur: Et de hoĩb quid̃ fie¬
ri potest. ut eos sepe quos nũqͣm uidi¬
mus odimus. Fama quippe aliquo ser
mocinante seu bene seu male: fit non
immito. ut amemus uł od̾imus ig¬
notum. S si fama sit uerax. quõ est de
quo uera dicimus dicendus ignotus:
An qr eius faciem nõ udimus: Quã
cum ⁊ ip̃e nõ uideat: nlli tñ pt̃ notior eẽ
qͣm sibi. Non igitur in eius facie corpo¬
rali nobis intimatur cuiusq notitia:
s nunc nob̃ ad cognitõm patet. qu̾eius
mores ⁊ uita nõ latent. Alicqͥn nec seip¬

Expanded text:
t Patrem meum odit; qui superius dixerat, Haec facient vobis, quia nesciunt eum qui misit me. Non itaque dissimulanda nascitur quaestio, quomodo possint odisse quem nesciunt. Si enim Deum non quod est ipse, sed nescio quid aliud eum suspicantur aut credunt, et hoc oderunt; utique non ipsum oderunt, sed quod sua mendaci suspicione vel vana credulitate concipiunt: si autem quod est, hoc de illo sentiunt, quomodo eum nescire dicuntur? Et de hominibus quidem fieri potest ut eos saepe quos nunquam vidimus, dmocinante seu bene seu male, fit non immerito ut amemus vel oderimus ignotum. Sed si fama sit verax, quomodo est de quo vera didicimus, dicendus ignotus? An quia ejus faciem non vidimus? Quam cum et ipse non videat, nulli tamen potest potior esse quam sibi. Non igitur in ejus facie corporali nobis intimatur cujusque notitia. Sed tunc nobis ad cognitionem patet, quando ejus mores et vita non latet. Alioquin nec seip
Abbreviated transcription (Latin):
pͥmũ cogitetis qͥnam sitis. qͣm minꝰ
ydonei ad compbendendam naturã
nõ dicam dei: s anime urẽ. Compre¬
bendendam sane q̃admod uelle aut
uoluisse uos dicitis. certissima rõe.
nõ uanissima credulitate. Quod cũ
minime potũitis sine dubio entm
qͣmdui tales estis nlło modo pot̾is:
illud saltem quod omni humane
menti est naturalit̾ insitũ si mͦ id
pũse opĩonis pͣuitate nõ turbetur
uł credite: ⁊ manichei ꝯtinuo non
eritis ut alũ ⁊ catholici ẽẽ possitis

Expanded text:
primum cogitetis, quinam sitis, quam minus primum cogitetis, quinam sitis, quam minus idonei ad conprehendendam naturam, non dicam dei. sed animae uestrae, conprehendendam sane, quemadmodum uelle aut uoluisse uos dicitis, certissima ratione, non uanissima credulitate: quod cum minime potueritis — sine dubio enim quamdiu tales estis, nullo modo poteritis — illud saltem, quod omni humanae menti est naturaliter insitum, si modo id peruersae opinionis prauitate non turbetur, uel credite, et Manichaei continuo non eritis, ut aliquando et catholici esse possitis
Abbreviated transcription (Latin):
quod fortasse possit certis regulis
comp̾hendi: quõ fiat. ut uł in duoꝵ
singłis eiusd̃ rei narratõnib. uel
duab unius ex una ead̃q re multa
diulsa inueniantur. ulla tñ adu̾sa
et młta naria. ulła ꝯtͣria. Sic soluũ¬
tur omnia de quib sibi isti miseri
collum ligant. ut sp̃m̃ sui erroris
nitus teneant: ⁊ nlłm extͥnsecus
salutis admittant. Qua pp̃ post om̃s
fausti calumpnias refutatas. dum
di: breuit uos admoneo qui illo tam
nefando ⁊ exsecrabili errore tenemĩ
ut si auctoritatem scripturaꝵ oĩb
p̾ferendam sequi uultis. eam sequa¬
mini que ab ip̃ius p̾sentie xp̃i tem¬
porib ꝑ dispensatõnes apłoꝵ. ⁊ cet̾as
ab eoꝵ sedib successiones ep̃oꝵ. usq
ad hec tempora toto orbe t̾raꝵ custodi¬
ta. ꝯmendata. clarificata puenit.
Ibi enim uidebitis etiam uet̾is testa¬
menti ⁊ obscura reuelari. ⁊ p̾dicta
compleri. Si aut̃ qĩ rõne mouenũ

Expanded text:
quod fortasse possit certis regulis quod fortasse possit certis regulis conprehendi, quomodo fiat, ut uel in duorum singulis eiusdem rei narrationibus uel in duabus unius ex una eademque re multa diuersa inueniantur, nulla tamen aduersa, et multa uaria, nulla contraria. sic «oluuntur omnia, de quibus sibi isti miseri collum ligant, ut spiritus sui erroris intus teneant et nullum extrinsecus salutis admittant. Quapropter post omnes Fausti calumnias refutatas dumtadi, breuiter uos admoneo, qui illo tam nefando et execrabili errore tenemini, ut si auctoritatem scripturarum omnibus praeferendam sequi uultis. eam sequamini, quae ab ipsius praesentiae Christi temporibus per dispensationes apostolorum et certas ab eorum sedibus successiones episcoporum usque ad haec tempora toto orbe terrarum custodita, commendata, clarificata peruenit. ibi enim uidebitis etiam ueteris testamenti et obscura reuelari et praedicta conpleri. si autem quasi ratione mouemini,
Abbreviated transcription (Latin):
pͥmunt. ⁊ dicis. quis me tetigit: Quẽ¬
admod̾ ergo illi p̾mebant. s illa teti¬
git: sic illi missi erant ad xp̃m. s cen¬
turio magis accessit. Ita matħs ⁊ mo¬
rem nõ usq adeo musitate loquutio¬
nis seruauit: ⁊ mystice aliquid in ti¬
mauit. Lucas aut̃ ad hoc ip̃m ꝙ̃adm
gestum eẽt ostendit: ut hinc adu̾t̾e
cogemur. illud matħs ꝙ̃ admod̾ dix̾it.
niose obituint eungłio. narraret a¬
liquid idem ip̃e bis num̾o. nec falsũ
nec fallacit̾: s oĩo id uolens intima¬
re ⁊ expone: ⁊ stilo excipentur uerba
etus eiq recitarentur. utrũ nõ ali¬
quid plus minus ue dioet: aut p̾po¬
rum. aut utrum aliquid ex sua sen¬
tentia dioẽt. tamqͣm alius dixerit.
quod eum dixisse nõ audierit: sed
uoluisse atq sensisse plane cogno¬
uerit. aut utrũ nõ alicuius breuit̾
complectetur sententie u̾tatem:
cuius ret antea qͣi exp̾ssus articu¬
los explicasset. Et si quid est aliud

Expanded text:
primunt, et dicis: quis me tetigit? quemprimunt, et dicis: quis me tetigit? quemadmodum ergo illi premebant, sed illa tetigit, sic illi missi erant ad Christum, sed centurio magis accessit. ita Matthaeus et morem non usque adeo inusitatae locutionis seruauit et mystice aliquid intimauit; Lucas autem hoc ipsum quemadmodum gestum esset. ostendit, ut hinc aduertere cogeremur, illud Matthaeus quemadmodum dixerit. niose obiciunt euangelio, narraret aliquid idem ipse bis numero, non falsum nec fallaciter, sed omnino id uolens intimare et exponere, et stilo exciperentur uerba eius eique recitarentur, utrum non aliquid plus minusue diceret aut praeporum, aut utrum non aliquid ex sua sententia adiceret. tamquam alius dixerit, quod eum dixisse non audierit, sed uoluisse atque sensisse plane cognouerit; aut utrum non alicuius breuiter conplecteretur sententiae ueritatem, cuius rei antea quasi expressius articulos explicasset, et si quid est aliud,
Abbreviated transcription (Latin):
alit̾ nob̾cum fũat qmͣ nr̃o more lo¬
quutura Et hoc quid̃ de ꝯmuni lo¬
quendi consuetudine. ꝑuicatib tur¬
bulentis ꝙ respond̾im. Cet̾um qui ħ
nõ litigiose. s placide ac fidelit̾ q̃rũt.
accedant ad xp̃m nõ carne. s corde. nõ
corporis p̾sentia s fidei potentia. sicut
ille centurio. Cunc melius quid ina¬
theus dix̾it sentient. Talib enim dr̃
in psalmo. Accedite ad eum ⁊ illumi¬
namini ⁊ uultus nr̃i nõ erubescent.
Unde centurio ille ad xpm magis aca¬
serat cuius fidem ita laudauit: ꝙͣ illi
ip̃i ꝑ quos ũba sua misit. Huic rei si¬
mile est etiam illud quod dñs ait. te¬
tigit me aliquis: qñ inulier que fluxũ
sanguinis patiebatur tangens fimbri¬
ani uestimenti eius salua facta est.
Hoc enim mirabilit̾ discipłis sius diõe
indebatur quis me tetigit: ⁊ tetigit
me aliquis. cum eum turba ꝯpͥmeret
demq hoc ei respond̾unt. Curbe te cõ¬

Expanded text:
aliter nobiscum fuerat quam nostro more loaliter nobiscum fuerat quam nostro more locutura? et hoc quidem de communi loquendi consuetudine peruicacibus turbulentisque responderim. Ceterum qui haec non litigiose, sed placide ac fideliter quaerunt, accedant ad Christum non carne sed corde, non corporis praesentia, sed fidei potentia, sicut ille centurio, tunc melius, quid Matthaeus dixerit, sentient. talibus enim dicitur in psalmo: accedite ad eum et inluminamini et uultus uestri non erubescent. unde centurio. ille ad Christum magis accesserat, cuius fidem ita laudauit, quam illi ipsi, per quos uerba sua misit. huic rei simile est etiam illud, quod dominus ait: tetigit me aliquis, quando mulier, quae fluxum sanguinis patiebatur, tangens fimbriam uestimenti eius salua facta est. hoc enim mirabiliter discipulis suis dicere uidebatur: quis me tetigit? et: tetigit me aliquis, cum eum turba conprimeret. denique hoc ei responderunt: turbae te con
Abbreviated transcription (Latin):
et nõ dicentem utrũ ꝑ se ip̃m accesserit
an ꝑalios. ⁊ ꝙ ei de puo suo illud dixe¬
rit nõ expͥmentem utrũ ꝑ se ip̃m dixe¬
rit an ꝑ alios. Nuid enim. Nõne talib
loquutõnib humana plena est ꝯsue¬
tudo. cum dicimus aliquem ad aliqͥd
multũ accessisse. etiam quem nondũ
dicimus ꝑuenisse: Nõne ⁊ ip̃am ꝑuẽ¬
tionem cui qĩ uidetur nõ eẽ quod addi
iam possit etiam ꝑ alios fieri usitatis¬
sime loqͥmur sepe dicendo. egit ille
cãm suam: puenit ad iudicem: aut
ꝑuenit ad illũ uł illũ potentem: cũ
płmq id faciat ꝑ amicos nõ uso eo
prsus ad quem quisq dicitur ꝑuenis¬
se: Unde etiam tales hoĩes quicũq
ad potentium quodã modo maccessibi¬
les animos. siue ꝑseipõs siuie ꝑ alios
ambitõnis arte ꝑtingunt: iam etia
nulgo puentores uocantur. Quid gͦ
cum legimus obliuiscimur ꝙ̃ admod
loqui solebamus: Au scriptura dei

Expanded text:
et non dicentem, utrum per se ipsum accesserit, et non dicentem, utrum per se ipsum accesserit, an per alios, et quod ei de puero suo illud dixerit, non exprimentem, utrum per se ipsum dixerit, an per alios. quid enim ? nonne talibus locutionibus humana plena est consuetudo, cum dicimus aliquem ad aliquid multum accessisse, etiam quem nondum dicimus peruenisse ? nonne et ipsam peruentionem, cui quasi uidetur non esse quod addi iam possit, etiam per alios fieri usitatissime loquimur saepe dicendo: egit. ille causam suam, peruenit ad iudicem, aut: peruenit ad illum uel illud potentem, cum plerumque id faciat per amicos non uiso eo prorsus, ad quem quisque dicitur peruenisse? unde etiam tales homines, quicumque ad potentium quodam modo inaccessibiles animos siue per se ipsos siue per alios ambitionis arte pertingunt, iam etiam uulgo "peruentores" uocantur. quid ergo? cum legimus, obliuiscimur, quemadmodum loqui soleamus ? an scriptura dei
Abbreviated transcription (Latin):
u̾itati uoluit calumpniari. qr ma¬
theus aliquid dixit quod lucas cum
idem narraret dice̾ p̾t̾misit. qͣi uega¬
dixisse matħs: Hinc oĩo ulła umꝙͣ
q̃stio fuit: neq hoc obici nisi ab oĩo
imprudentius. ⁊ nicħ haꝵ reꝵ consi¬
derare uolentib sen ualentib p̃t.
Iuud sane ⁊ requiri int̾ fideles: ⁊ obi¬
ci ab infidelib solet. s etiam ip̃is
uel parum eruditis. uel nimis ꝯtentio¬
sis nisi admoniti resiprierint quod ma¬
cheus dixit. accessit ad eum centurto ro¬
gans eum ⁊ dicens. lucas aut̃ ꝙ mise¬
rit ad eum seniores iudeꝵ hoc ip̃m ro¬
gantes de pu̾o eius q egrotabat ut eũ
sanaret: ⁊ cum appropinq̃ret domui mi¬
serit alios ꝑ quos dic̾et nõ se eẽ dignũ
dicens. puer meris tacet in domo ꝑaly¬
ticus ⁊ male torquetur: Hoc ergo in¬
telligitur matħm breuit sententiam
ip̃am ueram integmq complexum
dicentem ꝙ centurio accesserit ad iłim.

Expanded text:
ueritati uoluit calumniari, quia Maueritati uoluit calumniari, quia Matthaeus aliquid dixit, quod Lucas, cum idem narraret, di. cere praetermisit, quasi negadixisse Matthaeus. hinc omnino nulla umquam quaestio fuit neque hoc obici nisi ab omnino inprudentibus et nihil harum rerum considerare uolentibus seu ualentibus potest. illud sane et requiri inter fideles et obici ab infidelibus solet. sed etiam ipsis uel parum eruditis uel nimis contentiosis, nisi admoniti resipuerint, quod Matthaeus dixit: accessit ad eum centurio rogans eum et dicens, Lucas autem, quod miserit ad eum seniores Iudaeorum hoc ipsum rogantes de puero eius, qui aegrotabat, ut eum sanaret. et cum adpropinquaret domui, misit alios, per quos diceret non se esse dignum, dicens: puer meus iacet in domo paralyticus et male torquetur?" hoc ergo intellegitur Matthaeum breuiter sententiam ipsam ueram integramque conplexum dicentem, quod centurio accesserit ad Iesum,
Abbreviated transcription (Latin):
ita sint: quis tandem tanto furore ce¬
catur. nisi demonioꝵ mendaciloquoꝵ
malitie atq fallatie ꝯsentiendo sub¬
u̾sus sit. quid dicat hoc m̾eri non po
numosam fr̃m ꝯcordiam. ut eoꝵ sqͥ¬
ta fidelit̾ ad post̾os tͣiceret. cũ eoꝵ ca¬
untur. Maligni malo studio legitis
stulti nõ intlłigitis. ceci nõ uidetis
Quid enim magnũ erat ista diligẽ¬
ter inspio̾e̾ ⁊ eoꝵd̃ scriptoꝵ magnam
et salubrem muenire ꝯgruentiam.
si uos contentio nõ pu̾ceret. ⁊ si pie¬
tas adiuuaret: Nuis enĩumꝙͣ duos
hystoricos legens de una re scribẽtes
utrũq uł utrũlibet eoꝵ aut fallere
aut falli arbitratus est. si unus eoꝵ
drcit quod alius p̾t̾misit. aut alt̾
aliquid breuius complexus est. eãd̾
tm̃ sententiam saluam integramꝙ
custodiens. alt̃ aut̃ tamqͣm m̃bratim
cuncta digessit. ut nõ solum quid fc̃m
sit. u̾m etiam ꝙ̃admod̾ fcm̃ sit inti¬
maret: sicut faustus hinc euͣngłioꝵ

Expanded text:
ita sint, quis tandem tanto furore caeita sint, quis tandem tanto furore caecatur, nisi daemoniorum mendaciloquorum malitiae atque fallaciae consentiendo subuersus sit, qui dicat hoc mereri non ponumerosam fratrum concordiam, ut eorum scripta fideliter ad posteros traicerent, cum eorum cauntur. maligni malo studio legitis. stulti non intellegitis, caeci non uidetis. quid enim magnum erat ista diligenter inspicere et eorundem scriptorum magnam et salubrem inuenire congruentiam. si uos contentio non peruerteret et si pietas adiuuaret? quis enim umquam duos historicos legens de una re scribentes utrumque uel utrumlibet eorum aut fallere aut falli arbitratus est, si unus eorum dixit. quod alius praetermisit; aut si alter aliquid breuius conplexus est eandem tantum sententiam saluam integramque custediens, alter autem tamquam membratim cuncta digessit, ut non solum, quid factum sit, uerum etiam. quemadmodum factum sit, intimaret? sicut Faustus hinc euangeliorum
Abbreviated transcription (Latin):
pus ⁊deinceps successionis series
ꝯmendauit: ut huic dubitare de¬
mentis sit: Platonis. aristotilis
cicõnis. uarronis. alioꝵq eiꝰmodi
auctoꝵ libros ude nou̾unt hoĩos
ꝙ ipõꝵ sint. nisi ead̾ tp̃r̃m sibi m
succedentiũ contestatõne ꝯtinua.
Multi młta de litt̾is eccłasticis cõ¬
scripserunt: nõ quid̃ auctoritate
canonica. s aliquo adiuuand stu¬
dio siue discendi. Et unde constat
quid cuius sit. nisi qr hiis tpr̃ib
quib ea quisq scripsit. quib po¬
tuit insinuauit atq edidit. ⁊ inde
in alios atqr alios ꝯtinuata noti¬
tia latius q firmata ad posteros
o quid ꝑgam in longe pͥt̾ita: Ecce istas
litas quas hẽmus in manib si post
aliq̃ntum tempus utte huius nr̃e. uł
illas quisqͣm fausti ẽẽ uł has neget
meas: unde ꝯuincitur. nisi qr illi qui
nunc ista nou̾itnt notitiam suam ad
longe etiam post futuros ꝯtinuatis
postoꝵ sucressionib tͣicumt: Que cum

Expanded text:
pus et deinceps successionis series pus et deinceps successionis series commendavit, ut hinc dubitare dementis sit? Platonis, Aristotelis, Ciceronis, Varronis, aliorumque ejusmodi auctorum libros, unde noverunt homines quod ipsorum sint, nisi eadem temporum sibimet succedentium contestatione continua? multi multa de litteris ecclesiasticis conscripserunt, non quidem auctoritate canonica, sed aliquo adiuuandi studio siue discendi. unde constat, quid cuius sit, nisi quia his temporibus, quibus ea quisque scripsit. quibus potuit insinuauit atque edidit et inde in alios atque alios continuata notitia latiusque firmata ad posteros ? sed quid pergam in longe praeterita? ecce istas litteras, quas habemus in manibus, si post aliquantum tempus uitae huius nostrae uel illas quisquam Fausti esse uel has neget meas, unde conuincitur, nisi quia illi, qui nunc ista nouerunt, notitiam suam ad longe etiam post futuros continuatis posterorum successionibus traiciunt? quae cum
Abbreviated transcription (Latin):
est. ⁊ hoc erit certum scripsisse apłos
auctoꝵ suoꝵ nominib applłati lon¬
ge post apłos eristentium: Quasi
u̾o ⁊ in lict̾is scłarib nõ fũunt cer¬
tissimt auctores sub quoꝵ nomĩb
postea młta plata sunt. ⁊ tõ repu¬
minime ꝯgruerunt. uł eo tpr̃e qͦ
illi scripserint neq̃qͣm in notescẽ̾
et ꝑ ipõs ur familiarissimos eoꝵ
impost̾os ꝓdi ꝯmendari q merue¬
runt. Nõne ut alios obmittam sb̃
hypocratis medici nobilissimi noĩe
quidam libri plati in auctoritatem
a medicis non recepti sunt: Nec cos
cratis ẽẽ constaret impares iudica¬
ti sunt: ⁊ ꝙ ab eo ipr̃e quo cet̾a scͥpta
eius nõ innotũunt ꝙ u̾e eius ẽẽnt.
Hus aut̃ libros quibr illi qui de tnͣs¬
uerso ꝓferuntur compati respu¬
untur. unde constat eẽ hypocratis
unde si quis hoc neget nec saltem
refellitut. s ridetur. nisiq sic eos
ab ip̃o hypoctatis tpr̃e usq ad hoc tẽ¬

Expanded text:
est? et hoc erit certum scripsisse apostoest? et hoc erit certum scripsisse apostoauctorum suorum nominibus appellati longe post apostolos existentium ? quasi uero et in litteris saecularibus non fuerunt certissimi auctores, sub quorum nominibus postea multa prolata sunt et ideo repuminime congruerunt uel eo tempore. quo illi scripserint, nequaquam innotescere et per ipsos uel familiarissimos eorum in posteros prodi commendarique meruerunt. nonne, ut alios omittam, sub Hippocratis medici nobilissimi nomine quidam libri prolati in auctoritatem a medicis non recepti sunt ? nec eoscratis esse constaret, inpares iudicati sunt, et quod ab eo tempore quo et cetera scripta eius non iHos autem libros, quibus illi qui de transverso proferuntur comparati respuuntur, unde constat esse Hippocratis, unde si quis hoc neget, nec saltem refellitur, sed ridetur, nisi quia sic eos ab ipso Hippocratis tempore usque ad hoc tem
Abbreviated transcription (Latin):
lam. ꝙ postqͣm circũcid̾e̾tur credidit
deo: ⁊ deputatum est illi ad iustitiã
Quod tantipendit ut nos non ob
aliud dicat filios erus ẽẽ effectos.
qui eius carne ꝓpagati nõ sumus.
nisi quod eius fidei uestigia sequa¬
mur. s quid uob̾ faciam quos ꝯtͣ
testimonia scripturaꝵ ita absurde¬
fecit miquitas: ut quicquidadũ sũ
uos inde platum fu̾it nõ eẽ dcm̃ ab
apło. s a nescio quo falsario sb̾eius
nomine scriptum ẽẽ dice̾ audeatis:
uiq adeo a xp̃ĩana doctrina aꝑte alie¬
na est quam p̾dicatis doctrina demo¬
moꝵ. ut eam sub xp̃iane doctrine
nomme defende nulla ex ꝑte possitis.
nisi dicatis falsas eẽ scripturas a¬
płoꝵ. Infelices mimici anime ur̃e
que uniqͣm litt̾e ullum hẽbũt pon¬
diis auctoritatis: si eingdice si aplice
ulebuint:de quo libro certũ erit
tenet eccła ab ip̃is iplis ppagata. et
ꝑ omnes gentes tanta emiuentia
declarata utrũ aploꝵ sut incertũ

Expanded text:
ham, quod, priusquam circumcideretur, credidit ham, quod, priusquam circumcideretur, credidit deo, et deputatum est illi ad iustitiam ? quod tanti pendit, ut nos non ob aliud dicat filios eius esse effectos, qui eius carne propagati non sumus, nisi quod eius fidei uestigia sequamur. Sed quid uobis faciam, quos contra testimonia scripturarum ita obsurdefecit iniquitas, ut quicquid aduersum uos inde prolatum fuerit, non esse dictum ab apostolo, sed a nescio quo falsario sub eius nomine scriptum esse dicere audeatis ? usque adeo a christiana doctrina aperte aliena est quam praedicatis doctrina daemoniorum, ut eam sub christianae' doctrinae nomine defendere nulla ex parte possitis, nisi dicatis falsas esse scripturas apostolorum. infelices inimici animae uestrae! quae umquam litterae ullum habebunt pondus auctoriebunt? de quo libro certum erit, tenet ecclesia ab ipsis apostolis propagata et per omnes gentes tanta eminentia declarata, utrum apostolorum sint incertum
Abbreviated transcription (Latin):
quid post hanc iutam cuiqͣm posse
pͥstart. quod sibi p̾stand̃ in hac uita
nõ compauit. Honum est uob̾ ut dũ
hic uiuitis istũ relinqͣtis errorem:
et u̾itatem catholice fidet cognosca¬
tis acq tenoatis. Alioqͥn longe aberit
quod sibt pollicetur iniustus cum
fieri ceꝑit quod in iusto minatus est
deus De iuita aut̃ patarchaꝵ iam qnͣ¬
tum sacis arbitratus sum. hoĩ ma¬
ledico nõ pauca respondi. Quib nõ
utiq in morte correctis uł post pas¬
sionem suam iustificatis testimoniũ
dñs ꝑhibebat cum uideos admouet
ut si abrahe filu eẽnt: fcã abrahe fa¬
cerent. ⁊ ꝙ idem abraham eiusd̃ diẽ
uid̾e concupiu̾it: gauisusq fuerit
cum iudisset. ⁊ ꝙ in eius sinũ .i. nes¬
cio cuius quiete felicitatis magnũ
abditum q secretum. abstulerint an¬
geli paupem illum erumpnosum
a diuite suꝑbiente contemptũ. Qͥd
dicam de apło paulo: An forte et ip̃e
post mortem iustificatũ laudat abra¬

Expanded text:
quid post hanc uitam cuiquam posse quid post hanc uitam cuiquam posse praestari, quod sibi praestandum in hac uita non conparauerit. bonum est uobis, ut, dum hic uiuitis, istum relinquatis errorem et ueritatem catholicae fidei cognoscatis atque teneatis. alioquin longe aberit, quod sibi pollicetur iniustus, cum fieri coeperit, . quod iniusto minatus est deus.' De uita autem patriarcharum iam, quantum satis arbitratus sum, homini maledico non pauca respondi: quibus non utique in morte correctis uel post passionem suam iustificatis testimonium dominus perhibebat, cum Iudaeos admoneret, ut si Abrahae filii essent, facta Abrahae facerent, et quod idem Abraham eiusdem diem uidere concupiuerit gauisusque fuerit, cum uidisset, et quod in eius sinum, id est nescio cuius quietae felicitatis magnum abditumque secretum abstulerint angeli pauperem illum aerumnosum a diuite superbiente contemptum. quid dicam de apostolo Paulo? an forte et ipse post mortem iustificatum laudat Abra
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯmendetur ⁊ bonitas. siue falsũ scͥp¬
torib eius crimen inhereat. Nos u¬
quõ in tuto: qui te patriarchas
odisse dicis impuros ⁊ dm̃ adhuci
plangis impurũ: Certe illis patͥar¬
chis post aduentũ saluatoris p̾sticã
ptirgatõm ⁊ datam beatam reqͥem
concessisti. Ds aut̃ ur̃ ⁊ post aduentũ
saluatoris adhuc iacet in tenebris.
adhuc flagitus omnib mergitur.
adhuc in impuris omnib uoluta¬
tur. Ita nõ solum uita illoꝵ hõim
melior erat deo ur̃o: tĩm etiã mors
ip̃a felitior. In quib aut̃ sedib exãt
iusti qui exierant ex hac uita pͥus
qͣm xp̃c in carne uenisset. ⁊ utrum
etiam ipõs ad aliquid melius passio
xp̃i tnͣstulerit qui in eum uenturũ
passurum. resurrecturũ nõ tm̃ cre
ad liquidũ indagari pt̃. uõ hinic temii¬
tates oymintui consestande quor lilet
hõtmi necdum tam exsecrabilis hesis
pũsitates ntmts longe a u̾itate aber¬
rantium. Frustra igitur sane ꝑ hanc
obliquitatem pollicetur faustus ali¬

Expanded text:
mendetur et bonitas, siue falsum, scriptoribus eius crimen inhaereat; nos udo in tuto, qui te patriarchas odisse dicis inpuros et deum adhuc plangis inpurum? certe illis patriarchis post aduentum saluatoris praestitam purgationem et datam beatam requiem concessisti; deus autem uester et post aduentum saluatoris adhuc iacet in tenebris, adhuc flagitiis omnibus mergitur, adhuc in inpuris omnibus uolutatur . ita non solum uita illorum hominum melior erat deo uestro, uerum etiam mors ipsa felicior. in quibus autem sedibus erant iusti, qui exierant ex hac uita, prius in carne uenisset, et utrum etiam ipsos ad aliquid melius passio Christi transtulerit, qui in eum uenturum, passurum, resurrecturum non tantum cad liquidum indagari potest, non hinc temeritates opinantium consectandae quorumlibet hominum, nedum tam execrabilis haeresis peruersitates nimis longe a ueritate aberrantium. frustra sibi sane per hanc obliquitatem pollicetur Faustus ali
Abbreviated transcription (Latin):
tuis inuenit discipłos dubitãtes
de ip̃o quem sequuti erant. Uid̾unt
enim eum mortuũ. ⁊ nõ sꝑau̾unt re¬
surrecturũ: ⁊ tota spes eoꝵ concidit.
unde latro ille laudatus ip̃o die me¬
ruit eẽ in ꝑadyso. qr in cruce fycus
tunc confessus est xp̃m. qñ de illo dis¬
cipuli dubitauuint. Eigo muenit
eos nutanteo. ⁊ quodãmodo arguentes le¬
ip̃os ꝙ. in illo redemptõm sꝑauerunt.
Dolebant tñ eum sine culpa occisum.
qr nou̾ant in nocentem. Et hoc ipĩ post
resurrectõm dix̾unt. cum quosdã eoꝵ
tristes muenisset in uia. Cu solus ꝑe¬
grinaris ab trłm. ⁊ nõ cogno uisti q̃
fcã sunt in illa hus dieb. Ille autem

Expanded text:
tuis, invenit discipulos dubitantes tuis, invenit discipulos dubitantes de ipso quem secuti erant. Viderunt enim eum mortuum, et non speraverunt resurrecturum, et tota spes eorum concidit. Unde ille latro laudatus, ipso die meruit esse in paradiso? Quia in cruce fixus tunc confessus est Christum , quando de illo discipuli dubitaverunt. Ergo invenit eos nutantes, et quodammodo arguentes seipsos quod in illo redemptionem speraverant. Dolebant tamen eum sine culpa occisum, quia noverant innocentem. Et hoc ipsi post resurrectionem dixerunt, cum quosdam eorum tristes invenisset in via: « Tu solus peregrinaris in Jerusalem, et non cognovisti quae facta sunt in
Abbreviated transcription (Latin):
In aqua enim uinũ quodãmodolatet
Dicit apłs quid intlłigamus in ista
aqua. Usq in hodiernũ inquit diem
qͣmdiu legitur moyses id ip̃m uela¬
men suꝑ cor eoꝵ positũ est. quod minc
reuelatͥur qr in xp̃o euacuatur. Et cũ
fnͣsieris inquit ad dñm auferetur
uelamen. Uelamen dicit ad oꝑatõm
ꝓphetie ut nõ incllig̾etur. Tollicurue¬
lamen cum tͣnsierto ad dm̃m. Et qd̾
omnes ꝓpħicos. nõ inclłecto xpõ quid
tam insipidum ⁊ fatuũ inuenies:
Intsłige ibi xp̃m. nõ solũ sapit quod
legis s etiam mebriat: mutans mẽ¬
tem a torpore. ut p̾t̾ita obliuscens
in ea que añ sunt extendaris. Ergo
ꝓphia ab antiquis tpr̃ib ex quo pror¬
sus currit ordo nascentiũ in genere
humano. de xp̃õ nõ tacuit. s occultũ
ibi erat. Ad huc enim aqua erat. Un¬
b usq ad etatem qua dñs uenit ꝓ¬
pbetia de illo nõ defuit: Ip̃o dño di¬
cente. Cum enim resurrexit a mor¬

Expanded text:
In aqua enim vinum quodammodo latet. In aqua enim vinum quodammodo latet. Dicit Apostolus quid intelligamus in ista aqua: « Usque ad hodiernum, inquit, diem, quamdiu legitur Moyses, idipsum velamen super cor eorum positum est; quod non revelatur, quia in Christo evacuatur. Et cum transieris, inquit, ad Dominum, auferetur velamen » . Velamen dicit adopertionem prophetiae, ut non intelligeretur. Tollitur velamen, cum transieris ad Dominum: sic omnes propheticos, non intellecto Christo, quid tam insipidum et fatuum invenies? Intellige ibi Christum, non solum sapit quod legis, sed etiam inebriat; mutans mentem a corpore, ut praeterita obliviscens, in ea quae ante sunt extendaris . 4. Ergo prophetia ab antiquis temporibus, ex quo prorsus currit ordo nascentium in genere humano, de Christo non tacuit: sed occultum ibi erat; adhuc enim erat aqua. Unbus usque ad aetatem qua Dominus venit, prophetia de illo non defuit? Ipso Domino dicente. Cum enim resurrexisset a mor
Abbreviated transcription (Latin):
uxorem suam dimittẽ ex qualz causa.
nõ licere excepta causa fornicatõnis.
In qua responsione si meministis hoc
ait quod d̾s̃ ꝯiunxit homo nõ separet
Et qui bñ eruditi sunt in fide catholi¬
ca nou̾unt ꝙ ds̃ fec̾it nuptias: ⁊ sicut
ꝯuinctio a deo. ita diuortiũ a dyabolo
sit. S pp̃ea in causa formcatõnis lic
uxorem dimitte: qr ip̃a ẽẽ uxor pͥmo
uoluit. que fidem ꝯiugalem mari¬
co nõ seruauit. Nec ille que uirgnu¬
tatem deo uouent. qͣiqͣm ampliorẽ
gradũ honoris ⁊ scĩcatis ĩ eccła ceueãt.
line iuptus lunt. sam ⁊ ipe ꝑtinent
ad nuptias cum tota eccł̃a. in quib nup¬
tus sponsus est rp̃c. Ic ꝑ hoc ergo dñs
inuitatus uenit ad nuptias. ut coniu¬
galis castitas firmaretur. ⁊ ostendet᷑
sacram̃tum nuptiaꝵ: qr ⁊ illaꝵ nuptia¬
uum sponsus ꝑsonam dñi figurabat
incipiamus ip̃a sacram̃toꝵ oꝑta dete¬
gere.qnͣtum ille donat cuius nomĩe
uob̾ ꝑmisimus. Erat ꝓphetia antiquis

Expanded text:
uxorem suam ex qualibet causa, non licere excepta causa fornicationis. In qua responsione, si meministis, hoc ait: Quod Deus conjunxit, homo non separet . Et qui bene eruditi sunt in fide catholica, noverunt quod Deus fecerit nuptias, et sicut conjunctio a Deo, ita divortium a diabolo sit. Sed propterea in causa fornicationis licet uxorem dimittere, quia ipsa esse uxor prior noluit, quae fidem conjugalem marito non servavit. Nec illae quae virginitatem Deo vovent, quanquam ampliorem gradum honoris et sanctitatis in Ecclesia teneant, sine nuptiis sunt: nam et ipsae pertinent ad nuptias cum tota Ecclesia, in quibus nuptiis sponsus est Christus. Ac per hoc ergo Dominus invitatus venit ad nuptias, ut conjugalis castitas firmaretur, et ostenderetur sacramentum nuptiarum: quia et illarum nuptiarum sponsus personam Domini figurabat,incipiamus ipsa sacramentorum operta detegere, quantum ille donat in cujus nomine vobis promisimus. Erat prophetia antiquis
Abbreviated transcription (Latin):
tas binas urt̾nas: ad omnes inqͣm
gentes ꝑtinet ppħ̾ta. Nodo ꝯmemora¬
iuimus demonstratũ in adam qui est
forma futuri. Quis aut̃ nesciat ꝙ ex
illo exorte sint ommes gentes. et in
eius nocabuli qͣtuor litt̾is qͣtuor orb̃
t̾raꝵ ꝑtes ꝑ grecas appellatõnes demõ¬
strantur: Si en imi grece dicantur ori¬
ens. occideno. aquilo. m̃idies. sicut eas¬
plerisq locis sca scriptura ꝯmemorat.
in capitib u̾boꝵ iuenis adam. Dicũ¬
bria. Ista qͣtuor noĩa si tamqͣm ũsus
q̃tuor sbmuicem scribas i coꝵ captib
a damilegitur Hae in noe ips arthaimi si¬
guratum est. in qua erant omnia alia
que significabant omnes gentes. Hoc
in abrabam cui aꝑtius dcm̃ est. In se¬
mine tuo bñdicentur omnes gentes.
Hoc in dauid. de cuius psalmis ut a¬
lia omittam mͦ cantauimus. Stirge
dñe iudica t̾ram. qm̃ tu hereditabis ĩ
omnib gentib. Cui entm deo dicitur
surge. nisi ei qui dormiuit: Surge d̾s

Expanded text:
tas binas vel ternas: ad omnes, inquam, tas binas vel ternas: ad omnes, inquam, gentes pertinet prophetia; modo commemoravimus demonstratum in Adam, qui est forma futuri. Quis autem nesciat quod de illo exortae sunt omnes gentes: et in ejus vocabulo quatuor littpartes per Graecas appellationes demonstrantur. Si enim Graece dicantur oriens, occidens, aquilo, meridies, sicut plerisque locis sancta eos Scriptura commemorat, in capitibus verborum invenies Adam. Dicunbria. Ista quatuor nomina, si tanquam versus quatuor sub invicem scribas, in eorum capitibus Adam legitur. Hoc in Noe propter arcam figuratum est, in qua erant omnia animalia, quae significabant omnes gentes: hoc in Abraham, cui apertius dictum est, In semine tuo benedicentur omnes gentes: hoc in David, de cujus Psalmis, ut alia omittam, modo cantavimus, Surge, Deus, judica terram; quoniam tu haereditabis in omnibus gentibus. Cui enim Deo dicitur, Surge, nisi ei qui dormivit? Surge, Deus,