comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dehac piscatione discipłoꝵ cur redie¬
rint petrus ⁊ filii rebedei ad id quod
fiunt pͥusqͣm a dño uocarentur. E¬
unt entm piscatores qñ ets dixit. Ue¬
nite post me ⁊ faciam uos piscatores
hoĩm. Tunc eum quippe illi sequuti
sunt ut magistĩo eius relictis omnib
adherent. Intantũ ut cum ab eo ille di¬
nes tristis abscederet. cui dix̾at nade
uende que hes ⁊ da pauꝑibz. ⁊ hẽbis
thesaurum in celo. ⁊ ueni sequere me
dicet ei petrus. Ecce nos dimisimus
onmnia ⁊ sequuti sumus te. Quid est
ergo quod nunc qͣi apłatu relicto fi¬
unt quod fu̾unt. ⁊ quod dimi serant
repetunt. tamqͣm obliti quod audie¬
rant nemo ponens manũ suꝑ aratrũ
tspiciens retro. aptus est regno celoꝵ
luod si fecissent defuncto iħ u pͥusꝙͣ
relurrexisset a mortius. quod quidẽ
ĩ pot̾ant cum dies quo crucifixus
est totos eos tenebat attentos usq ad
ulicebat: t̾cio u̾o die dñs resurrexit
abq reuocauit ad spem quamde illo
bent putaremus eos illa que animos

Expanded text:
de hac piscatione discipulorum utrum redierint Petrus et filii Zebedaei ad id quodno vocarentur: erant enim piscatores quando eis dixit, Venite post me, et faciam vos piscatores hominum . Tunc eum quippe illi secuti sunt, ut magisterio ejus relictis omnibus adhaererent: in tantum ut cum ab eo dives ille tristis abscederet, cui dixerat, Vade, vende quae habes, et da pauperibus, et habebis thesauram in coelo; et veni, sequere me, diceret ei Petrus, Ecce nos dimisimus omnia, et secuti sumus te . Quid est ergo quod nunc quasi Apostolatu relicto fiunt quod fuerunt, et quod dimiserant repetunt, tanquam obliti quod audierant, Nemo ponens manum super aratrum, et respiciens retro, aptus est regno coelorum ? Quod si fecissent defuncto Jesu, priusquam resurrexisset a mortuis: quod quidem non poterant, quoniam dies quo crucifixus est, totos eos tenebat attentos, usque aue licebat; tertio vero die Dominus resurrexit, eosque revocavit ad spem quam de illosent, putaremus eos illa quae animos
Abbreviated transcription (Latin):
situ substulisti eum dicito mͥ ubi posui¬
st eum. ⁊ ego eum tollam. Dicit ei iħx.
Naraa. Conu̾sa illa dicit ei. Raboni qd̃
bihonorabat hoiem a quo bñfitium
pstulabat. hic tecolebat dectore a quo
labat dnn cuius ancilla nõ erat. ut ꝑ eũ
ꝑueniret ad dñm cuius erat llit̾ ergo
dũ dixit substulerunt dnm meũ. alit̾
aut̃ dñe si tu substulisti eum. Nam et
ꝓphe appellau̾unt dños eos qui homines
erant. s alit̾ illum de quo scriptum est
dñs nom ei sz ista mulier que iam
dicitur ut ei dicẽt raboni. nsi qr tũc
conu̾sa corpore quod nõ erat putauit.
nunc corde conu̾sa quod erat agnouit
Dicit et iłx. Noli me tange. Nond enim
ascendi ad prem meũ. Uade autem ad
frẽs meos. ⁊ dic eis. Ascendo ad patrem¬
attentius ꝑtractare debemus. Ihx qͥppe
mulierem que illũ magistrũ agnouit
et appellauit.cum hec ei responderet: fi¬
dem docebat. Et ortolanus ille in eius
corde tamqͣm in orto suo granũ syna¬

Expanded text:
i posuisti eum, et ego eum tollam. Dicit ei Jesus: Maria. Conversa illa dicit ei, Rabboni; quod ibi honorabat hominem a quo beneficium postulabat; hic recolebat doctorem a quo ellabat dominum cujus ancilla non erat, ut per eum perveniret ad Dominum cujus erat. Aliter ergo Dominum dixit, Sustulerunt Dominum meum; aliter autprophetae appellaverunt dominos eos qui homines erant, sed aliter illum de quo scriptum est: Dominus nomen ei . Sed ista mulier quae jam dicitur, ut ei diceret Rabboni, nisi quia tunc conversa corpore, quod non erat putavit: nunc corde conversa, quod erat agnovit? Dicit ei Jesus: Noli me tangere; nondum enim ascendi ad Patrem meum. Vade autem ad fratres meos, et dicattentius pertractare debeamus. Jesus quippe mulierem quae illum magistrum agnovit et appellavit, cum haec ei responderet, fidem docebat; et hortulanus ille in ejus corde tanquam in horto suo granum sina
Abbreviated transcription (Latin):
narraret quõ uenerunt. atq ait.Cur¬
rebant aut̃ duo simul ⁊ cet̾a Ubi ostẽ¬
dit ꝙ p̾currens ad monum̃tũ pͥor ue¬
nerit alius ille discipłs. quem seip̃m
significat: s tamqͣm de alio cuncta
narrat. Et cum se inclinasset inquit.
uidit posita lintheamina. nõ tñ in¬
troiit. Uenit ergo symon petrus se¬
quens eum. ⁊ introiit in monumẽ¬
tum. Et uidit lintheamina posita
et sudarium quod fu̾at suꝑ caput
eius. Non cum lintheaminib posi
tum: s seꝑatim inuolutũ in imũ
locum. Putamus ne nicħ ista sig¬
nificant: Neqͣqͣm id putau̾im. s ad
alia festinamus in quib immorari
qõnis uł obscuritatis alicuius noc̃i¬

Expanded text:
narraret quomodo venerunt; atque ait, curnarraret quomodo venerunt; atque ait, currebant autem duo simul, etc. Ubi ostendit quod praecurrens ad monumentum prior venerit alius ille discipulus, quem seipsum significat, sed tanquam de alio cuncta narrat. 8. « Et cum se inclinasset, inquit, uidet posita linteamina, non tamen introiit. uenit ergo Simon Petrus sequens eum et introiit in monumentum. et uidet linteamina posita et sudarium, quod fuerat super caput eius. non cum linteaminibus ptum, sed separatim involutum in unum locum. Putamusne nihil ista significant? Nequaquam id putaverim, sed ad alia festinamus, in quibus immorari quaestionis vel obscuritatis alicujus nec
Abbreviated transcription (Latin):
quam cenam puram iudei latine usita¬
tius apud nos uocant facere tale aliqͥd
dalene uenit mane cum adhuc tenebre
eẽnt ad monum̃tum. ⁊ iudit lapidem
sublatũ a monum̃to. Una sabbati est quẽ
iam diem dũicum pp̃ dñi resurrectõm
mos xp̃ianus appellat. quem matheus
solus eiłngłista pͥmam sabbati nomi¬
nauit. Cucurrit ergo ⁊ uenit ad symo¬
nem petrum. ⁊ ad alium discipulum
quem amabat iłx. ⁊ dicit ets. Culerũt
erunt eum. Non ulłi codices etiami
famulatus affectu S hoc in plurib
codicib quos in ꝓmptu hũimus nõ
iuentinus Exiit ergo petrus et ille
alius discipłs ⁊ uen̾unt ad monuraẽ
tum. Currebant aut̃ duo simub ⁊ ille
alius discipłs p̾cucurrit citius petro:
et uenit pͥmus ad monum̃tũ. Aduer¬
tenda hic ⁊ ꝯmonenda recapicatulatõ.
quõ reditũ est ad id quod fuerat pret̾¬
intssum: ⁊ tñ qiͣ hoc seq̃retur adiunc¬
tum est. Cum enĩ iam dixisset uene¬
runt ad monuñtũ. regressus est ut

Expanded text:
quam coenam puram Judaei Latine usitatius apud nos vocant, facere tale aliquis dalene venit mane, cum adhuc tenebrae essent, ad monumentum; et vidit lapidem sublatum a monumento. Una sabbati est, quem jam diem dominicum propter Domini resurrectionem mos Christianus appellat: quem Matthaeus solus in Evangelistis primam sabbati nominavit . Cucurrit ergo, et venit ad Simonem Petrum, et ad alium discipulum quem amabat Jesus; et dicit eis: Tulerunt erunt eum. Nonnulli Codices etiam Garitatis vel famulatus affectu. Sed hoc in pluribus Codicibus, quos in promptu habuimus, non invenimus. Exiit ergo Petrus, et ille alius discipulus, et venerunt ebant autem duo simul, et ille alius discipulus praecucurrit citius Petro, et venit primus ad monumentum. Advertenda hic et commendanda recapitulatio, quomodo reditum est ad id quod fuerat praetermissum, et tamen quasi hoc sequeretur, adjunctum est. Cum enim jam dixisset, venerunt ad monumentum, regressus est ut
Abbreviated transcription (Latin):
plorans. diris enĩ secedentib ifirmi¬
orem sexum in eod̾ loco fortior figebat
affectus. Et ocłi qui dum̃n q̃sierant ⁊ nõ
inuen̾ant lacrimis iam uacabant.
amplius dolentes ꝙ fu̾at ablatus de
monumento qͣm ꝙ fu̾at occisus i lig¬
no. qm̃ magistri tanti cuius eis utꝰ
sb̾tracta fu̾at: nec memoria remal¬
dolor mulierem iste. Dum ergo flert
inclinauit se. ⁊ ꝓspexit in monimiẽ¬
tum. Cur hoc fecerit nescio. Nõ en im
ano solum intitendo. s etiam intrando cor¬
qus dñi questerant nec iuen̾ant. Quud
boi ergo uult quod ista cum fleret rur¬
simin monim̃ĩtũ inclinata ꝓspexit
trum quod nimiũ dolebat nec suis nec
Nor gcłis facile putabat eẽ credend̾: An

Expanded text:
plorans. Viris enim redeuntibus, infirmiplorans. Viris enim redeuntibus, infirmiorem sexum in eodem loco fortior figebat affectus; et oculi qui Dominum quaesierant, et non invenerant, lacrymis jam vacabant, amplius dolentes quod fuerat sublatus de monumento, quam quod fuerat occisus in ligno, quoniam magistri tanti, cujus eis vita subtracta fuerat, nec memoria remanulierem. Cum ergo fleret, inclinavit se et prospexit in monumentum. Cur hoc fecerit nescio. Non enim net non solum intuendo, sed etiam intrando corpus Domini quaesierant, nec invenerant. Quid sibi ergo vult quod ista cum fleret, rursum in monumentum inclinata prospexit? Utrum quod nimium dolebat, nec suis nec illorum oculis facile putabat esse credendum? An
Abbreviated transcription (Latin):
Et iudit inquit ⁊ credidit. Hic nõ ulli
parum attendentes putant hoc tobem
credidisse ꝙ iłx resurrexisset. s quod se¬
quitur nõ hoc indicat. Quid sibi enĩ urlt
quod statun adiunxit. nond̃ enĩ scebant
scripturam. qr oport̾et eum a mortius
resurg̾e: Non ergo eum credidit resur¬
rexisse quem nesciebat oport̾e resurge
Quid ergo uidit ⁊ quid credidit: Uidit
scil mane monum̃itũ. ⁊ credidit quod
dix̾at mulier eum de mouiuñto esse
sublatum. Nond̃ enĩ sciebant scriptu¬
ram. qr oportet eum a mortius resurge.
aꝑtissime dice̾tur. consuetudine audtẽ¬
diab illo ꝑabolas nõ intlłigebant. ⁊ ali¬
quid aliud eum significare credebant
S ea que sequuntur in sermonẽ alũ
discipłis eius petro ⁊ ioħi mĩta¬
uerat marta magdalene. quo illi ue¬
niendes inuen̾unt sola linthoamina
quib corpus fu̾at inuolutũ. Et quio
aliud credere potu̾unt nisi quod di̾t¬
unde ad monumentũ cucurrerent.
Maria aut̃ stabat ad monum̃tũ foris

Expanded text:
vidit, inquit, et credidit. Hic nonnulli parum attendentes, putant hoc Joannem credidisse quod Jesus resurrexerit. Sed quod sequitur, non hoc indicat. Quid sibi enim vult quod statim adjunxit: Nondum enim sciebant Scripturam, quia oportebat eum a mortuis resurgere. Non ergo eum credidit resurrexisse, quem nesciebat oportere resurgere. Quid ergo vidit? quid credidit? Vidit scilicet inane monumentum, et credidit quod dixerat mulier, eum de monumento esse sublatum. Nondum enim sciebant Scripturam, quia oporteret eum a mortuis resurgere. apertissime diceretur; consuetudine audiendi ab illo parabolas, non intelligebant, et aliquid aliud eum significare credebant. Sed ea quae sequuntur in sermonem alium discipulis ejus Petro et Joanni nuntiaverat Maria Magdalene; quo illi venientes invenerunt sola linteamina quibus corpus fuerat involutum. Et quid aliud credere potuerunt, nisi quod iunde ad monumentum cucurrerant; Maria autem stabat ad monumentum foris
Abbreviated transcription (Latin):
ut contumaces ⁊ indeuoti neglitis
uera. Int̾im qr me ad credenda omnia
que noui testam̃ti monuñtis inser¬
ta sunt: cogis si ip̃m accipiam. sçias
et te qͣntum ad animũ młta nõ credẽ
que in uet̾i sint testam̃to. ꝙͣ uis ip̃m
te ꝓficearis acciꝑe. Neq eni̾ uludd m
confessis ex eod̾ hes ⁊ credibilib eẽ mã¬

Expanded text:
ut contumaces et indeuoti neglegitis ut contumaces et indeuoti neglegitis uera. interim quia me ad credenda omnia, quae noui testamenti monumentis inserta sunt. cogis, si ipsum accipiam, scias et te, quantum ad animum. multa non credere. quae in uetere sint testamento, quamuis ipsum te profitearis accipere. neque enim et illud in confessis ex eodem habes et credibilibus esse ma
Abbreviated transcription (Latin):
et consputus ac maledictus recedat. ha¬
biturus hoc obꝓbrium sempit̾num
in ꝓgenie sua. Hoc igitur atq alia hiꝰ
sunt testam̃ti uet̾is ⁊ exempla ⁊ iura.
Que si bona sunt. cur nõ mutamini:
Si mala: cur nõ dampnatis auctorem.
idest testam̃tũ ip̃m uetus: Aut si falsa
hec ⁊ tamqͣm nos de nouo credinius.
ctiam uos putatis moerta. paros ergo
sirmus. Desmite iam ꝓuide ida nobis
exig̾e in testam̃to nouo: quod uos nõ
seruetis in ueteri. Equid ego qͣntum
arbitror qͣtents id iam ꝑsua sum eẽ
uoluistis. ut sit ex deo etiam testam̃tũ
uetus. ꝯmodius satis atq excusatius
nob̾ est nõ seruantib eius mandata.
si fateamini incongrius eẽ adiectio¬
nib uitiatũ. qm si miuolatũ idem
sꝑnatis ⁊ incorruptum. ꝓide hanc
de uob ego sententiam hũi semꝑ et
hẽo. quotiens q̃ritur cur puarioenũ
testam̃ti uet̾is iussa: quod enim aut
ut sapientes contempnitis falsa. aut

Expanded text:
et consputus ac maledictus recedat haet consputus ac maledictus recedat habiturus hoc obprobrium sempiternum in progeniem suam. haec igitur atque alia huiusmodi sunt testamenti ueteris et exempla et iura: quae si bona sunt, cur non imitamini? si mala, cur non damnatis auctorem, id est testamentum ipsum uetus? aut si falsa haec ei, tamquam nos de nouo credimus, etiam uos putatis inserta, pares ergo sumus. desinite iam proinde id a nobis exigere in testamento nouo, quod uos non seruatis in uetere. Equidem ego quantum arbitror, quatenus id iam persuasum esse uoluistis, ut sit ex deo etiam testamentum uetus, commodius satis atque excusatius uobis est non seruantibus eius mandata, si fateamini incongruis esse adiectionibus uitiatum, quam si inuiolatum idem spernatis et incorruptum. proinde hanc de uobis ego sententiam habui semper et habeo. quotiens quaeritur, cur praeuaricemini testamenti ueteris iussa, quod enim aut ut sapientes contemnitis falsa aut
Abbreviated transcription (Latin):
da ẽẽ testetur. Illa u̾o iam ne audire
quid̃ uos uelle credo ex testaifito uet̾ĩ
necd̾ admitt̾e .i. soceros dormire cum
nurib ut iudas. pr̃es cũ filiab. tã¬
osee. marĩtos uxoꝵ suaꝵ noctes ama¬
torb uentẽ tamqni abralim duabis
manis sororib unũ misceri maritũ tãꝙ̃
iacob. rectores ppłi ⁊ quos maxime entteos
credas. nullenis ⁊ centenis uolutari cũ
scoetis. tamqm̃ dauid ⁊ salomion. Aut islo
item quod lege uxoria cautũ in deutero¬
nomio est. debere uxorem defuncti frĩs
si idem sine filus obierit suꝑstiti frĩs
nubere. ⁊ eiund̾ sobolem ex ead in locum
suscitare fr̃is. Nuod facẽ si nolu̾it uir.
debere muliercam apud maiores nacu
depon̾e de hac impietate oognati sui q̃¬
relam. ut idem accersitum eum censo¬
ria grauitate coherceant. Qui si ꝑne¬
gau̾it apud eos nõ ferat impune. s
excaltiatus dextri pedis calciamento
a p̾dicta muliere cedatur in faciem.

Expanded text:
da esse testetur. Illa uero iam ne audire da esse testetur. Illa uero iam ne audire quidem uos uelle credo ex testamento uetere, nedum admittere, id est soceros dormire cum nuribus tamquam ludas; patres cum filiabus tamOsee; maritos uxorum suarum noctes amatoribus uendere tamquam Abraham; duabus germanis sororibus unum misceri maritum tamquam Iacob; rectores populi et quos maxime entheos credas, millenis et centenis uolutari cum scortis tamquam Dauid et Salomon; aut illud item. quod lege uxoria cautum in deuteronomio est, debere uxorem defuncti fratris. si idem sine filiis obierit. superstiti fratri nubere et eandem subolem ex eadem in locum suscitare fratris: quod facere si noluerit uir, debere mulierculam apud maiores natu deponere de hac inpietate cognati sui querelam, ut idem accersitum eum censoria grauitate coherceant; qui si pernegauerit, et apud eos non ferat inpune, sed exalciatus dextri pedis calciamento a praedicta muliere caedatur in faciem
Abbreviated transcription (Latin):
quod est ⁊ ip̃m testam̃ti uet̾is amnu̾sale
sacrum. Cuius in celebratõne cum sit
scriptum uob̃ nõ solum agnũ mactare
edend̃ sub nocte. s etiam dieb septemi
abstiũe a fermento. ⁊ ẽẽ ꝯtentos azimo
cum pigridus uos pascha quid̃ assu¬
mitis. p̾t̾mittitis uo ritum illum ac
morem quo cautum est idẽ debere ser¬
uari. Item septem dieꝵ ebdomadas .i. pẽ
thecosten quam ꝑinde moyses. certo quo
dam censet. uos eque colitis: f damp¬
nata ꝑte eius .i. litatõnib ip̃is ⁊ sacri¬
ficiis. qr hec cum xp̃iana fide nõ ꝯgru¬
unt. De mandato u̾o abstinendi a cib̾
ꝯmunib usum uob̃ est ⁊ uehement̾
creditum: mnorticina quid̃ ⁊ imimola¬
ta ẽẽ sane iminunda. De porcina u̾o:
idem crede̾ uoluistis. nec de lepore aut
herinatio. neq de mulis ⁊ lolliginib
cet̾is q que uob̾ assapuere gen̾ib pis¬
cium: ꝙͣuis ead̃ moy ses omnia ñnũ¬

Expanded text:
quod est et ipsum testamenti ueteris anniuersale quod est et ipsum testamenti ueteris anniuersale sacrum: cuius in celebratione cum sit scriptum uobis non solum agnum mactare edendum sub nocte, sed etiam diebus septem abstinere fermento et esse contentos azymo cum picridiis, uos pascha quidem adsumitis, praetermittitis uero ritum illum ac morem, quo cautum est idem debere seruari. item septem dierum hebdomadas, ist est pentecosten, quam perinde Moyses certo quoddam censet, uos aeque colitis, sed damnata parte eius, id est litationibus ipsis et sacrificiis, quia haec cum christiana fide non congruunt. de mandato uero abstinendi a cibis communibus uisum uobis est et uehementer creditum morticina quidem et inmolata esse sane inmunda; de porcina uero idem credere noluistis nec de lepore aut herinacio neque de mullis et lolliginibus ceterisque quae uobis adsapuere generibus piscium, quamuis eadem Moyses omnia inmun
Abbreviated transcription (Latin):
ut nec sibi ꝓrsus nec int̾ se ppã con¬
uemant. Qurs ergo al itis est ca liump¬
miart bonos. ⁊ xp̃i discipłoꝵ concordem
coetum incrimen deuocare discordie:
Que qr nos legentes antmadũtimus
cordis obtutu sanissimo equissimũ iu¬
dicauimus. utilib acceptis ex husdem
id est huis que ⁊ fidem urãm edificent. ⁊
głam: cet̾a repudiare que nec eoꝵ ma¬
iestati. nec fidei nr̃e ꝯueniant. Pinde nec
uos ut dicẽ ceꝑam de testam̃to uet̾ĩ circũ¬
cisionem creditis accipiendam carnalit̾.
ꝙͣuis ita sit scriptum. Neq sub otio ac
uocatõne colendum sabbatum: q̃m̃uis
ita legatur. S nec sacrificus ut moysi
uidetur: ⁊ immolatõnib placand̃ dm̃i.
S hec quid̃ ut aliena ꝓrsus. ⁊ ꝓcul a ri¬
tu xp̃iano posita. ac ulła ex parte ꝓbabi¬
lia contempsistis. Quedam u̾o eoꝵ etiã
diuisistis in duo: ⁊ ꝑtem quid̾ amplec¬
timini. ꝑtem u̾o respicitis. ut pascha

Expanded text:
ut nec sibi prorsus, nec inter se ipsa conut nec sibi prorsus, nec inter se ipsa conveniant. Quid ergo aliud est, quam calumniari bonos, et Christi discipulorum concordem coetum in crimen devocare discordiae? Quae quia nos legentes, animadvertimus cordis obtutu sanissimo, aequissimum judicavimus utilibus acceptis ex iisdem, id est, iis quae et fidem nostram aedificent, et riam, cetera repudiare, quae nec ipsorum maiestati nec fidei nostrae conueniant. Proinde nec uos, ut dicere coeperam, de testamento uetere circumcisionem creditis accipiendam carnaliter, quamuis ita sit scriptum, neque sub otio ac uacatione colendum sabbatum, quamuis ita legatur, sed nec sacrificiis, ut Moysi uidetur, et inmolationibus placandum deum; sed haec quidem ut aliena prorsus et procul a ritu christiano posita ac nulla ex parte probabilia contempsistis. quaedam uero eorum etiam diuisistis in duo, et partem quidem amplectimini, partem uero respuitis, ut pascha,
Abbreviated transcription (Latin):
dudum ip̃i iudicau̾itis eam nõ eẽ
sinceram. ꝙͣuis ꝑtim pat̾ ip̃e ut cre¬
ditis digito suo eam uob̾. ꝑtim moy¬
ses scripserit fidelis ⁊ integer: soli
filii putatis testam̃tum nõ potuisse
corrumpi. solum nõ hr̃e aliquid
quod in se debeat imꝓbari: presertĩ
quod nec ab ip̃o scriptum constat.
nec ab eius apłis. s longo post tpr̃e
a quibdam incerti nominis uiris
qui ne sibi nõ hr̃etur fides scriben¬
tib que nescirent ꝑtim apłoꝵ noĩa¬
ꝑtim eoꝵ qui apłos sequuti uiden¬
tut. scriptoꝵ suoꝵ frontib indide¬
runt. asseu̾antes sod̃ eos scripsisse
que scripserint: Quo magis mͥ ui¬
dentur miuria graui affecisse disci¬
pulos xp̃i. qr que dissona idem ⁊ re¬
pugnantia sibi scriberent ea refer¬
rent ad ip̃os: ⁊ scd̃ eos hec scribere
se ꝓfit̾entur euͣngłica que tantis
sint referta ertorib. tantis ꝯtͣrie¬
tatib narrationũ sił ac sentẽtiaꝵ.

Expanded text:
dudum ipsi iudicaueritis eam non esse dudum ipsi iudicaueritis eam non esse sinceram, quamuis partim pater ipse, ut creditis, digito suo eam uobis, partim Moyses scripserit, fidelis et integer — solius filii putatis testamentum non potuisse corrumpi, solum non habere aliquid, quod in se debeat inprobari? praesertim quod nec ab ipso scriptum constat nec ab eius apostolis, sed longo post tempore a quibusdam incerti nominis uiris, qui, ne sibi non haberetur fides scribentibus, quae nescirent, partim apostotim eorum qui Apostolos secuti viderentur, scriptorum suorum frontibus indiderunt, asseverantes secundum eos se scripsisse quae scripserint. Quo magis mihi videntur injuria gravi affecisse discipulos Christi: quia quae dissona iidem et repugnantia sibi scriberent, ea referrent ad ipsos, et secundum eos haec scribere se profiterentur Evangelia, quae tantis sint referta erroribus, tantis contrarietatibus narrationum simul ac sententiarum,
Abbreviated transcription (Latin):
i accipis eim̃głm: credere faustus¬
omnia debes que in eod̃ scͥpta sũt.
Quid enim: ẽu qr uetus accipis testa¬
mentũ. idcirdo ne credis omnia pas¬
sim que in eod̃ scripta sunt: Nempe
solas itidem excerpentes ꝓpħias que
regem iuudeis uenturũ eẽ significa¬
bant. qr ip̃m putetis iłim ẽẽ ⁊ pauca
quedam discipline ciuilis p̾cepta cõ¬
munia. ut est nõ occides. nõ mechabe¬
ris. cetã p̾t̾mictis. ⁊ arbitramini eẽ
nõ minus atq ead̃ que paulus pu¬
tauit stercora. Quid ergo ꝑegrinũ
hoc. aut quid mirũ est. si ⁊ ego de te¬
stamento nouo purissima queq le¬
gens. ⁊ mee saluti ꝯuenientia. ea pt̾¬
mitto que a urĩs maiorib inducta
fallacit᷑ ⁊ maiestatem ip̃ius ⁊ grãm
decolorant: An si patris testamentũ
ht̃ aliqua in quib parũ debeat audi¬
ri. prĩs enim ẽẽ uultis iudaicam le¬
gem cuius noui mus qͣm multa
uob̾ horrorem. qm młta pudorem
faciant. ut qͣntum ad animũ iami¬

Expanded text:
i accipis. euangelium, credere omnia debes, quae in eodem scripta sunt. quid enim tu, quia uetus accipis testamentum, idcircone credis omnia passim. quae in eodem scripta sunt ? nempe solas indidem excerpentes prophetias, quae regem Iudaeis uenturum significabant, quia ipsum putatis esse Iesum, et pauca quaedam disciplinae ciuilis praecepta communia, ut est: non occides, non moechaberis, cetera praetermittitis et arbitramini esse non minus atque eadem, quae Paulus putauit stercora. quid ergo peregrinum hoc aut quid mirum est. si et ego de testamento nouo purissima quaeque legens et meae saluti conuenientia ea praetermitto, quae a uestris maioribus inducta fallaciter et maiestatem ipsius et gratiam docolorant? An si patris testamentum habet aliqua, in quibus parum debeat audiri — patris enim esse uultis Iudaicam legem, cuius nouimus quam multa uobis horrorem, quam multa pudorem faciant, ut quantum ad animum iam
Abbreviated transcription (Latin):
quid accipe ex eod debeamus. ⁊ quid re¬
pudiare. De quo ultͦ iłx cũ eũ ꝑmit¬
teret: dicit in eiͣngłio Ip̃e uos indu¬
cet in õem u̾itatem. ⁊ ip̃e uob̾ annun¬
tiabit omnia ⁊ ꝯmemorabit uos.n
Quapp̃ liceat tm̃dem ⁊ nob̾ in testam̃¬
to nouo ꝑ paclitum: qͣntũ uobis in
ueti lice oscenditis ꝑ iħ̾m Nisi forte
pluris uob̃ testam̃tum uidetur filt
ẽẽ qͣm prĩs. si mͦ prĩs est ut cũ ex illo
reꝑbentur tam młta. huius soliuis
nicħ nõ debeat approbari. p̃sertim:
ueti testam̃to solas admittitis ꝓphe¬
tias. ⁊ illa que supius diximus ciui¬
lia. atq ad disciplinam uite ꝯmu¬
nis ꝑtinentia p̾cepta. suꝑsedistis:
uo picom̃ ⁊ sacristitia ⁊ sabbatum¬
et obseruatõm eiuo ⁊ arima quis ab¬

Expanded text:
quid accipere ex eodem debeamus et quid requid accipere ex eodem debeamus et quid repudiare. de quo ultro Iesus cum eum promitteret, dicit in euangelio: ipse uos inducet in omnem ueritatem et ipse uobis adnuntiabit omnia et commemorabit uos. quapropter liceat tantundem et nobis in testamento nouo per paracletum, quantum uobis in uetere licere ostenditis per Iesum, nisi forte pluris uobis testamentum uidetur filii esse quam patris, si modo patris est, ut, cum ex illo reprobentur tam multa, huius solius nihil non debeat adprobari, praesertim uetere testamento solas admittitis prophetias et illa, quae superius diximus, ciuilia atque ad disciplinam uitae communis pertinentia praecepta, supersedistis uero peritomen et sacrificia et sabbatumet obseruationem eiu
Abbreviated transcription (Latin):
qr id utiꝙ ptineat ⁊ ad i lm. Lut eũ
quoq in maledictis hẽri qui nõ susci¬
tauit semen ni isrł: qr id uirgines
quoq omnes ꝯp̾hendat ⁊ pueros dei
Aut funditus int̾iturũ eum de gene
suo qui nõ fu̾it carnem pputii circũ
num. Aut lapidib extinguend eum
qui soluit sabbm: aut nõ ꝑcend̾ ei
qui inũ quod libet testam̃ti ueteris
mandatũ irruꝑit. Que omnia tu
si credas firmũ q hẽas qr sint cad̾
a deo mandata m̾ crede manus peior
miecisses in xp̃m nec nunc iras cere
uiders qui hunc animis ac uirib ꝑle¬
cuti dei sui mandaça complerint. Et¬
quid haud ignoro qͥn uos hec nõ audea¬
tis dioe falsa: s qr sint ead ꝑ tp̃re tũc
mandata uideis usq ad aduentum
iam doccat quid accipiend̾ nob̾ ex cod̃
rim adhec me nunc responde̾ oportet
nunc diuidicat ⁊ carminat. docet ꝙ
pauca etus accipienda eẽ. repudian¬
da u̾o qͣm płima: ⁊ nob ꝑacditus ex
nouo testam̃to ꝓmissus ꝑinde docet

Expanded text:
id utique pertineat et ad Iesum, aut eum quoque in maledictis haberi, qui non suscitauerit semen in Israhel, quia id uirgines quoque omnes conprehendat et pueros dei; aut funditus interiturum eum de genere suo, qui non fuerit carnem praeputii circumcnum; aut lapidibus extinguendum eum, qui soluerit sabbatum; aut non parcendum ei, qui unum quodlibet testamenti ueteris mandatum inruperit: quae omnia tu si credas firmumque habeas, quia sint eadem a deo mandata, mihi crede, manus prior iniecisses in Christum nec nunc irascerere Iudaeis, qui hunc animis ac uiribus persecuti dei sui mandata complerint. Equidem haud ignoro, quin uos haec non audeatis dicere falsa, sed quia sint eadem pro tempore tunc mandata Iudaeis usque ad aduentum iam doceat, quid accipiendum nobis ex eodem rim ad haec me nunc respondere oportetnunc diiudicat et carminat docetque pauca eius accipienda esse, repudianda uero quam plurima, et nobis paracletus ex nouo testamento promissus perinde docet,
Abbreviated transcription (Latin):
ditis: animas aut̃ urãs ip̃is adhuc
corporib inqͥnatas. Quid ergo uobis
est mundũ: Nõ que sumitis. nõ quo
mittitis ea que sumitis: nõ uos ip̃i
qui sumpta purgatis. Uideris ergo
Talem tũ dicit que ommes infideles et
mimundos ten̾et: s uos p̾cipue maxi¬
meq ꝯuincẽt. Ommia ergo munda
mundis scd̃ naturam in qua creata
sunt: nõ tñ omnia scd̾ significatõm
munda pͥmo ppło uideoꝵ. Re nobis
omnia uł pp̃ salutem corporis. uł
pp̃ consuetudinem humane societa¬
tis apta sunt. S cum sua cuiq red¬
duntur. ⁊ natalem ordinem seruãt.
omnia munda sunt mundis. Immnũ¬
dis aut̃ ⁊ infidelib qualos p̾cipue
nos estis: nicħ est mundũ. Cetera
iam u̾ba apłi que sequinitur. uos
ip̃i uob̾ salubrit᷑ dicetis: si caut̾iatã

Expanded text:
ditis, animas autem uestras ipsis adhuc ditis, animas autem uestras ipsis adhuc corporibus inquinatas. quid ergo uobis est mundum ? non quae sumitis, non quo mittitis ea, quae sumitis, non uos ipsi, qui sumpta purgatis. uidetis ergo,talem tamen dixit, quae omnes infideles et inmundos teneret, sed uos praecipue maximeque conuinceret. omnia ergo munda mundis secundum naturam, in qua creata sunt, non tamen omnia secundum significationem munda primo populo Iudaeorum; nec nobis omnia uel propter salutem corporis uel propter consuetudinem humanae societatis apta sunt; sed cum sua cuique redduntur et naturalem ordinem seruant, omnia munda sunt mundis; inmundis autem et infidelibus, quales praecipue uos estis, nihil est mundum. cetera iam uerba apostoli, quae secuntur, uos ipsi uobis salubriter diceretis. si cauteriatam
Abbreviated transcription (Latin):
runt ẽẽ polluta. augustinus
quas d̾s creuut. scd illud quod moy ses
peumd̃ moysen ab imnmundis munda
discreuit. Unde qr młta ⁊ młtis locis iã
dixmus. nunc breuit admonuisse suf¬
fecerit. Pide illos qui iam tp̃r̃e reue¬
lationis noui testamenci ad huc illas
umbras futuroꝵ ita custodiendas pu
deles ꝙ tempus gr̃e a legis tp̃re non
discern̾ent. Quuib iõ dicit nich eẽ mũ¬
dum: qr hiis ⁊ que respnebant ⁊ hus
que sumebant nõ scẽ nec iuste uteban¬
tur. sicut omnes quid̃ infideles. f uos
p̾cipue manichei quib oĩo nichil est
mundũ. Neq enim cibus ip̃e quem su¬
mitis ꝙͣ tus cum magna diligentia
q̃i a carnis contagione sapetis.mim¬
dus est uob̾: quem creatum nisi adya¬
bolo nõ dicitis. In illo etiam dm̃ urm̃
ligatum atq pollutũ uos edendo pur¬
gare phibetis uos saltem uob iñdi
uide̾mini: quoꝵ uentrib m̾etur ille
purgari. S ⁊ ur̃a corpora natitram
et opificum genis tenebrꝵ eẽ ꝯten¬

Expanded text:
rint esse polluta. AUGUSTINUS quas deus creauit, secundum illud. quod Moyses em Moysen ab inmundis munda discreuit: unde quia multa et multis locis iam diximus, nunc . breuiter admonuisse suffecerit. proinde illos, qui iam tempore reuelationis noui testamenti adhuc illas umbras futurorum ita custodiendas putlegis tempore non discernerent. quibus ideo dicit nihil esse mundum, quia et his, quae respuebant, et his, quae sumebant, non sancte nec iuste utebantur, sicut omnes quidem infideles, sed uos praecipue, Manichaei, quibus. omnino nihil est mundum. neque enim cibus ipse, quem sumitis, quamuis eum magna diligentia quasi a carnis contagione separetis, mundus est uobis, quem creatum nisi a diabolo non dicitis. in illo etiam deum uestrum ligatum atque pollutum uos edendo purgare perhibetis. uos saltem uobis mundi uideremini, quorum uentribus meretur ille purgari. sed et uestra corpora naturam et opificium gentis tenebrarum esse conten
Abbreviated transcription (Latin):
pientes ea que in honorem ⁊ laudẽ filu
maiestatis uł ab ip̃o dcõ ꝯꝑimus. uł
ab eius apłis: s iam p̾fectis ⁊ fidelib
dissimulauimus ceta que aut simpli
tunc ⁊ ignorant᷑ a rudib dicta. aut o¬
blique ⁊ maligne ab inimicis obrocta
aut imprident ab scriptorib affirma¬
ta sunt ⁊ post̾is tradita: Dico aut̃ hoc
ip̃m nacum ex femina turpit̾. cir¬
cucisum idaice. sacrificasse gentilit̾
baptiratũ humilit̾. circũductũ adya¬
bolo ꝑdeserta. ⁊ ab eo temptatum qͣm
miserrime. Hiis igitur exceptis. et si
quid et ab scriptorib ex testamento
uet̾ĩ falsa sub testificatone intectum
est: credimus cet̾a. Prete̾a crucis eiꝰ
mysticam fixionem qua nr̃e anime
passionis monstͣntur iuiln̾a: tunc p̾¬
cepta salutaria eits. tunc ꝑabolas
cunctũq sermonem deificum. Qui
maxime duaꝵ p̃ferens naturaꝵ dis¬
cretõm: ip̃ius ẽẽ nõ uenit in dubiũ
Nich ergo est iam cur me omnia cre¬
dere existimes debere que ꝯtinenti

Expanded text:
rem et laudem filii maiestatis uel ab ipso dicta conperimus uel ab eius apostolis, sed iam perfectis ac fidelibus dissimulauimus cetera, quae aut simpliciter tunc et ignoranter a rudibus dicta aut oblique et maligne ab inimicis obiecta aut inprudenter ab scriptoribus adfirmata sunt et posteris tradita? dico autem hoc ipsum natum ex femina turpiter, circumcisum Iudaice sacrificasse gentiliter. baptizatum humiliter, circumductum a diabolo per deserta et ab eo temptatum quam miserrime. his igitur exceptis et si quid ei ab scriptoribus ex testamento uetere falsa sub testificatione iniectum est, credimus cetera, praeterea crucis eius mysticam fixionem, qua nostrae animae passionis monstrantur uulnera, tum praecepta salutaria eius, tum parabolas cunctumque sermonem deificum, qui maxime duarum praeferens naturarum discretionem ipsius esse non uenit in dubium. nihil ergo est iam, cur me omnia credere existimes debere, quae continent
Abbreviated transcription (Latin):
uirtutem ⁊ dei sapiam. qm̃ quod stul¬
tum est dei sapientius est hoib. et
quod infirmũ est dei: fortius est ho¬
mnib. Irrideant ergo qnͣtũ possũt
tamqͣm imꝑitiam ⁊ stultitiam no¬
stram. ⁊ iactent doctrinam ⁊ sapien¬
tiam suam. Illud scio quod isti irri¬
sores nri pautiores sunt hoc amno.
quod fu̾unt pͥore anno. Ex quo enĩ
fremũunt gentes. ⁊ ppłi meditati
sunt mnanta adu̾sus dm̃n ⁊ aduer¬
sus xp̃m eius. qñ ab eis fundebatur
sanguis scõꝵ. ⁊ uastabatur eccła us
ad hoc tp̃s ⁊ demceps cotidie muuui¬
untur. Nos aut̃ adu̾sus eoꝵ bꝓbͥũ
et suꝑbas irrisiones. fortissimos
reddunt oracula dei nr̃i: que de hac
quoq re uidemus ⁊ gaudemus in¬
pleri. Sic enĩ nos alloquitur ꝑ ꝓ¬
pħam. Audite me qui scitis iuditiũ
ppls meus.in quoz corde lex mei ẽ.¬

Expanded text:
Virtutem et Dei Sapientiam. Quoniam quod stultum est Dei, sapientius est hominibus; et quod infirmum est Dei, fortius est hominibus . Irrideant ergo, quantum possunt, tanquam imperitiam et stultitiam nostram, et jactent doctrinam et sapientiam suam. Illud scio, quod isti irrisores nostri pauciores sunt hoc anno, quam fuerunt priore anno. Ex quo enim fremuerunt gentes, et populi meditati sunt inania aduersus dominum et aduersus Christum eius, quando ab eis fundebatur sanguis sanctorum et uastabatur ecclesia, usque ad hoc tempus et deinceps cotidie minuuntur. nos autem aduersus eorum obprobria et superbas inrisiones fortissimos reddunt oracula dei nostri, quae de hac quoque re uidemus et gaudemus inpleri. sic enim loquitur propheta: audite me, qui scitis iudicium, populus meus, in quorum corde lex mea e
Abbreviated transcription (Latin):
modis ꝑ illam sb̾tilitatem suoꝵ corpoꝵ.
corpora hoĩm nõ sentientiũ penetndo:
seq cogitatõnib eoꝵ ꝑ quedam yma¬
ginaria uisa miscendo siue uigilan¬
tium siue dormientiũ. Alñ aut̃ non
que ip̃i facunt. s que naturalib sig¬
nis futura p̾noscunt. que signa in ho¬
minũ sensus uentre nõ possunt: añ
p̾̃dicunt. Req enim qr p̾uidet medicꝰ
quod nõ p̾uidet eius artis ignarus:
iõ iam diuinus hñdus est. Quid aũ
mtrum si ꝙ̃ admod̃ ille in corporis

Expanded text:
modis, per illam subtilitatem suorum corporum modis, per illam subtilitatem suorum corporum corpora hominum non sentientium penetrando et se cogitationibus eorum per quaedam imaginaria uisa miscendo, siue uigilantium siue dormientium. aliquando autem non quae ipsi faciunt, sed quae naturalibus signis futura praenoscunt, quae signa in hominum sensus uenire non possunt, ante praedicunt. neque enim quia praeuidet medicus, quod non praeuidet eius artis ignarus, ideo iam diuinus habendus est. quid autem mirum, si quemadmodum ille in corporis
Abbreviated transcription (Latin):
nos uocent. cum quidam illoꝵ suit arti¬
b potentiores. quidam istoꝵ moribus
meliores. q̃nto maiora ⁊ intrabiliora ꝓ
sb̾tilissimi corporis. hoc est aerii facuł¬
tate ac facilitate demones possint. cũ
tũ sint p̾uitate uoluntatis maxime
mundi atq ꝑu̾si: Qnͣtum aut̃ ualeat
aeris clem̃tum quo eoꝵ corpora p̾ua¬
lent ad młta uisibilia iuisibilit̾
molienda. mouenda. mutanda. atq
u̾sanda: longum est nunc demonstͣre.
et picto ꝙ uł mediocrit̾ consid̾anti fa¬
cile occurtat. Que cum ita sint: pͥmũ
sciend̾ est. qm̃ de diuinatõne demonũ
qõ est: illos ea płmq p̾nuntiare que ip̃i
facturi sunt Accipiunt enĩ sepe potesta¬
tem ⁊ morbos immitte. ⁊ ip̃m aerem
uitiando morbidũ redd̾e. ⁊ pu̾sis atq
amatorib t̾renoꝵ ꝯmodoꝵ malefacta
suadere: de quoꝵ morib certi sunt ꝙ
sint eis talia suadentib consensuri.
Suadent aut̃ miris ⁊ inui sibilibus

Expanded text:
nos uocent, cum quidam illorum sint artinos uocent, cum quidam illorum sint artibus potentiores, quidam istorum moribus meliores. quanto maiora et mirabiliora pro subtilissimi corporis, hoc est aerii facultate ac facilitate daemones possint, cum tamen sint prauitate uoluntatis maximeqinmundi atque peruersi! quantum autem ualeat aeris elementum, quo eorum corpora praeualent, ad multa uisibilia inuisibiliter molienda, mouenda, mutanda atque uersanda longum est nunc demonstrare et puto quod uel mediocriter consideranti facile occurrat. Quae cum ita sint, primum sciendum est, quoniam de diuinatione daemonum quaestio est, illos ea plerumque praenuntiare, quae ipsi facturi sunt. accipiunt enim saepe potestatem et morbos inmittere et ipsum aerem uitiando morbidum reddere et peruersis atque amatoribus terrenorum commodorum malefacta suadere, de quorum moribus certi sunt, quod sint eis talia suadentibus cSuadent autem miris et invisibilibus
Abbreviated transcription (Latin):
tiant. ut haꝵ reꝵ in exꝑto diumnare
uideãtur. Qd̃ u̾o nõ solum quedam
demones futura p̾dicunt. t̾i̾m etiam
quedam mira faciunt ꝓ ip̃a utiq sui
corporis excellentia: cur nõ ꝯtempna¬
tur a prudentib cum płmꝙ miqui
ac ꝑditi hoĩes ita ex̾ceant corpora sua
tanta q diu̾sis artib possint. ut ea
qui hec uescunt nec alñ uiderunt
etiam uarrata uir credant: qͣm młta
fimambuli cet̾iq theatrici artifi¬
ces. qͣm młta opifices. maximeq me¬
chanici miranda fecerunt: Non iõ
meliores sunt bonis ⁊ scã pietate pre¬
ditis hoĩb: Que tõ ꝯmemoraui. ut
qui R.c sine ꝑuicatia. ⁊ sine uana re¬
sistendi animositate consid̾at. simł
oogitet. si de subiacente crassiori ma¬
teria uł sui quisꝙ corporis. uł t̾re
et aque. lapidum atq lignoꝵ. me¬
talloꝵ q uarioꝵ tanta quidam hoĩes
possunt ut eos illi qui hec ñ possunt
plenis Eupendo in sui apitone diui¬

Expanded text:
tiant, ut harum rerum inexperto diuinare tiant, ut harum rerum inexperto diuinare uideantur. Quod uero non solum quaedam daemones futura praedicunt, uerum etiam quaedam mira faciunt, pro ipsa utique sui corporis excellentia, cur non contemnatur a prudentibus, cum plerique iniqui ac perditi homines ita exerceant corpora sua tantaque diuersis artibus possint, ut ea qui haec nesciunt nec aliquando uiderunt, etiam narrata ut credant? quam multa funiambuli ceterique theatrici artifices, quam multa opifices maximeque mechanici miranda fecerunt? num ideo meliores sunt bonis et sancta pietate praeditis hominibus? quae ideo commemoraui, ut qui haec sine peruicacia et sine uana resistendi animositate considerat, simul cogitet, si de subiacenti crassiore materia uel sui quisque corporis uel terrae et aquae, lapidum atque lignorum metallorumque uariorum tanta quidam homines possunt, ut eos illi, qui haec non possunt, plerumque stupendo in sui comparatione diui
Abbreviated transcription (Latin):
dens quisq consenserit. Hoc ⁊ de corpoꝵ
celeritate dix̾im. Et hac enĩ p̾stantia
nõ solum a uolucrib hoĩes. u̾metiã
a młtis q̃drupedib ita seꝑantur: ut
m eoꝵ compatõne plumbet deputan¬
di sint. Rec tũ iõ sibi hec animantiũ
gen̾a existimant p̾ponenda. quib ca¬
piendis. mansue faciendis. atq in
sue uoluntatis usum ꝯmodũ qr re¬
digendis: nõ ui corporis s rõnis i¬
ꝑitant. Illam u̾o t̾ciam demonũ po¬
tentiam quod diuturna reꝵ exꝑi¬
entia ꝙ̃ admod̃ p̾noscant atq pre¬
nuntient młta didic̾unt. ita ꝯtemp¬
nunt qui hec uigilant̾ curant a
u̾issime lucis u̾itate discerñe: ut
nec malos senes plura exꝑtos. ⁊ ob
hoc qͣi doctores. iõ ꝓbi adolescentes
sibi añcellere existiment.: nec medi¬
cos. nec mei nautas. nec agricolas
quos pͣue uoluntatis ⁊ miquis mo
rendos quod illi de ualitudinibus
illi de tempestatib. illi de arbustoꝵ

Expanded text:
dens quisque censuerit. hoc et de corporum dens quisque censuerit. hoc et de corporum celeritate dixerim. et hac enim praestantia non solum a uolucribus homines, uerum etiam a multis quadrupedibus ita superantur, ut in eorum conparatione plumbei deputandi sint; nec tamen ideo sibi haec animantium genera existimant praeponenda, quibus capiendis, mansuefaciendis atque in suae uoluntatis usum commodumque redigendis non ui corporis, sed rationis imperant. Illam uero tertiam daemonum potentiam, quod diuturna rerum experientia quemadmodum praenoscant atque praenuntient multa didicerunt, ita contemnunt, qui haec uigilanter curant a uerissimae lucis ueritate discernere, ut nec malos senes plura expertos et ob hoc quasi doctiores ideo probi adulescentes sibi antecellere existiment nec medicos nec nautas nec agricolas,, quos prauae uoluntatis et iniquis morrendos, quod illi de ualitudinibus, illi de tempestatibus, illi de arbustorum
Abbreviated transcription (Latin):
ris p̾ualent. aeri scil. hoc est sb̾tili¬
oris elementi: qr nec in ip̃is tͥrenis
corporib bestias sibi p̃ponendas putãt
que acrius młta p̾sentiunt. uelut
sagacem canem. qr latentem feram
olfactu acerrimo sic inuenit. ut ad
eam capiendam ducatũ quemdam
homini p̾be at nõ utiq prudentõre
inteslectu animi. s acutiore corporis
sensu uł uulturem qr ꝓiecto cada¬
uere ex ꝓusa longinquitate aduo¬
lat sec aquilam qr sb̾limit̾ uolans
nilisa exertis pedib atq unguib
rape. Nec alia mlta animantiũ gn̾a.
que int̾ herbas saluti sue noxiasi
pascendo circũerrant. nec aliquid
coꝵ quo ledantur attingunt: cum
eas homo iux exꝑiendo cau̾e didioe¬
rit ⁊ młta innoxia ꝙ suit in exꝑta
formidet. Unde conicere facile est.
qnͣto possit i aeriis corporibi sẽsus
acrior eẽ. Rec iõ tñ demones qui eo p̾diti
sunt: bonis hominib p̃ponendos prit¬

Expanded text:
ris praeualent. aerii scilicet, hoc est subtiliris praeualent. aerii scilicet, hoc est subtilioris elementi, quia nec in ipsis terrenis corporibus bestias sibi praeponendas putant, quae acrius multa praesentiunt; uelut sagacem canem, quia latentem feram olfactu acerrimo sic inuenit, ut ad eam capiendam ducatum quendam homini praebeat, non utique prudentiore intellectu animi, sed acutiore corporis sensu; uel uulturem. quia proiecto cadauere ex inprouisa longinquitate aduolat: nec aquilam, quia sublimiter uolans ter aquis inlisa exertis pedibus atque unguibus rapere; nec alia multa animantium genera, quae inter herbas saluti suae noxias pascendo circumerrant nec aliquid earum, quo laedantur, adtingunt, cum eas homo uix experiendo cauere didicerit et multa innoxia, quod sint inexperta, formidet. unde conicere facile est, quanto possit in aeriis corporibus sensus acrior. nec ideo tamen daemones, qui eo praediti sunt, bonis hominibus praeponendos pru
Abbreviated transcription (Latin):
orem mobilitatem. nõ solum cursus
latus auium incompabilit uincant
Quib duab reb qnͣtũ ad aeriũ cor¬
pus attinet p̾diti. hoc est acrimonia
sensus ⁊ celeritate motus: młdo añ
cognita p̃nutiant uł nuntiant.
que hoĩes ꝓ sensus t̾reni tarditate
mirentur. Accessit etiam demonib ꝑ
aerii corporis natura sortita est. ñ
solum młta futura p̾dicunt demo¬
nes. u̾m etiam młta mira faciunt.
Que qm̃ hoĩes dicere ac face̾ nõ pos¬
sunt eos dignos quib seruiant. et
quib diuinos honores deferant arbitn¬
tur: instigante maximo uitio curiosi¬
tatis pp̃ amorem felicitatis false atq
t̾rene excellentie tp̃ralis. suu aut̾ se
ablus cupiditatib mundant. nec
cis se feriendos rapiendos ꝙ ꝑmittũt.
s inquirunt ⁊ amant aliquid quod eod
modo semꝑ est cuius ꝑticipatõne boati
sint: pͥmũ consid̾ant nõ iõ sibi p̃ponẽ¬
dos ẽẽ demones ꝙ acriore sensu corpo¬

Expanded text:
orem mobilitatem non solum cursus orem mobilitatem non solum cursus latus auium inconparabiliter uincant. quibus duabus rebus, quantum ad aerium corpus attinet, praediti, hoc est acrimonia sensus et celeritate motus, multo ante cognita praenuntiant uel nuntiant, quae homines pro sensus terreni tarditate mirentur. accessit etiam daemonibus per aerii corporis natura sortita est, non solum multa futura praedicunt daemones, uerum etiam multa mira faciunt. quae quoniam homines dicere ac facere non possunt, eos dignos quidam, quibus seruiant et quibus diuinos honores deferant, arbitrantur instigante maxime uitio curiositatis propter amorem felicitatis falsae atque terrenae excellentiae temporalis. qui autem se ab his cupiditatibus mundant nec eis se ferendos rapiendosque permittunt, sed inquirunt et amant aliquid, quod eodem modo semper est, cuius participatione beati sint, primum considerant non ideo sibi praeponendos esse daemones, quod acriore sensu corpo
Abbreviated transcription (Latin):
cit ds̃ sapt̃am huius mundi. deinde
sb̃iungit rem mirabilem si quis
intlłigat. ⁊ ita sequitur. Nam qm̃ in
dei sapĩa nõ cognouit muidus ꝑ sa¬
pientiam dm̃. placuit deo ꝑ stulti¬
tiam p̾dicatõnis saluos face̾ creden

Expanded text:
cit Deus sapientiam hujus mundi. Deinde cit Deus sapientiam hujus mundi. Deinde subjungit rem mirabilem, si quis intelligat, et ita sequitur: Nam quoniam in Dei sapientia non cognovit mundus per sapientiam Deum, placuit Deo per stultitiam praedicationis salvos facere cr
Abbreviated transcription (Latin):
isse. ut d̾s̃ isrł quem unũ uerũ dm̃
inclłigimus. nõ in una ip̃a gente que
appellata est isrł. s in omnib gr̃tib
coleretur: ⁊ omnes falsos deos gen¬
tium. ⁊ a templis eoꝵ. ⁊ a cordib cul¬
toꝵ suoꝵ amoliretur. Eant numc isti
rum dei cultum uanitates pͥstinas
defensitare audeant. cum strepitu pe¬
reant. Nam ⁊ hoc de illis p̾dcm est di
thronũ qui iudicas equitatem. In¬
crepasti gentes ⁊ ꝑtit impius: nom̃
Inmici defec̾unt framee in finem. ⁊
ciuitates destruxisti. Periit memo¬
ria eoꝵ cum strepitu: ⁊ dũs in eter¬
num ꝑmanet. Nccẽ est ergo ut imple.¬
antux hec omnia. nec ꝙ ad huc audẽt
ip̃i palici qui remanserunt uanilo¬
quas suas ostentare doctrinas.⁊ xp̃ia¬
nos tamqͣm impitissimos irridere
mou̾i debemus: dum in eis impleri
diosis apparet excelsa ⁊sola uera sa¬
pientia: ip̃a in qͣm uelut stultitia
xp̃ianoꝵ eos ad istam paucitatem re¬
degit. qm̃ sicut dicit apłs stultam fe¬

Expanded text:
isse, ut deus Israhel, quem unum uerum deum intellegimus, non in una ipsa gente, quae appellata est Israhel, sed in omnibus gentibus coleretur et omnes falsos deos gentium et a templis eorum et a cordibus cultorum suorum amoliretur. Eant nunc isti rum dei cultum uanitates pristinas defensitare audeant, ut cum strepitu pereant. nam et hoc de illis praedictum esthronum, qui iudicas aequitatem. increpasti gentes, et periit inpius; nomen inimici defecerunt frameae in fcivitates eorum destruxisti. Periit memoria eorum cum strepitu, et Dominus in aeternum permanet . Necesse est ergo ut impleantur omnia haec: nec quod adhuc audent ipsi pauci qui remanserunt, vaniloquas suas ostentare doctrinas, et Christianos tanquam imperitissimos irridere, moveri debemus, dum in eis impleri diosis apparet excelsa et sola vera sapientia; ipsa, inquam, velut stultitia Christianorum eos ad istam paucitatem redegit, quoniam, sicut dicit Apostolus, Stultam fe
Abbreviated transcription (Latin):
um ꝯtra omines intmicos ualet. in
iudeoꝵ synagogis antiquissima et
notissima recitantur: tñ nec ista ip̃a
que ab eio uix mrs ⁊clanciule pltrin¬
tur mou̾e nos debent. si cuiqͣm demonum
geloꝵ. quod cur nõ fieret. cum ⁊ ista nõ
sit opinatio s attestatio uitatis: Illud
enim quod solum ab eis flagitand̾ est.
nec uniqͣm autea ptulerunt: nec ũꝙͣ
postea. nisi forte confictum ꝓferre co¬
nabuntur aliquid deos suos ꝑuatos su¬
os ꝯtra dñ isrł ausos fuisse p̾dicere
aut dicere. de quo deo doctissimi eoꝵ auc¬
tores qr onnia illa leg̾e ac nosse potue¬
runt. magis q̃sierunt quis ds̃ ẽẽt qͣm
dm̃ nogare potu̾unt. Porro aut̃ d̾s iste
quem ulss eoꝵ negare ausus est uerũ
dm̃ qui ⁊ si negaret nõ solum sb̾iac̾et
debitis penis um etiam certis ꝯuincẽ¬
tur effectib. iste ergo d̃s quem nemo
ut dixi illoꝵ negare ausus est uerum
dm̃i falsos eẽ deos ⁊ oĩo deferendos. coꝵ¬

Expanded text:
um contra omnes inimicos ualet — in um contra omnes inimicos ualet — in iudaeorum synagogis antiquissima et notissima recitantur: tamen nec ipsa ista, quae ab eis uix raro et clanculo proferuntur, mouere nos debent, si cuiquam daemonum gelorum, quod cur non fieret, cum et ista non sit oppugnatio, sed adtestatio ueritatis? illud enim, quod solum ab eis flagitandum est, nec umquam antea protulerunt nec umquam postea nisi forte confictum proferre conabuntur, aliquid deos suos per uates suos contra deum Israhel ausos fuisse praedicere aut dicere. de quo deo doctissimi eorum auctores, qui omnia illa legere ac nosse potuerunt, magis quaesierunt, quis deus esset quam deum negare potuerunt. porro autem deus iste, quem nullus eorum negare ausus est uerum deum, qui et si negaret, non solum subiaceret debitis poenis, uerum etiam certis conuinceretur effectis: iste ergo deus, quem nemo, ut dixi, illorum negare ausus est uerum deum, illos falsos esse deos et omnino deserendos eor
Abbreviated transcription (Latin):
ubi nob̃ dñs aliquid donet de hoc se
tio est: dici aliquid nõ sonando. s tm̃
mͦ muuendo. Innuit inquit ⁊ dicit.
Utiq inuuendo dicit. Si enĩ cogitã¬
do aliquid dicitur sicutscriptura
loquitur. dix̾unt apud semzipõs. hñ¬
tomagis innuendo ubi tam foras
aliquib signis ꝓmitur quod fu̾at
mente ꝯceptũ: Qud ergo dixit i¬
nuendo: Quid nisi quod sequitur
quis est de quo dicit. Hec u̾ba petrͦ
corporis dyet.Itaiq cim recubusset
ille supͣ pectus ihu. Hic est utiq pecto¬
ris sinus. sapĩe secretum. dicit ei. Dñe
quid est: Respondit iħc. Ille est cui tin¬
ctum panem porrexõ. Et cũ tinxisset
panem. dedit uide symonis scariothis.
et post panem. tunc introuut ĩ illũ
sathanas. Expeessus est traditor. nu¬
date sunt latebre tenebraꝵ. Bonũ

Expanded text:
ubi nobis Dominus aliquid donet de hoc secubi nobis Dominus aliquid donet de hoc sectio est, dici aliquid non sonando, sed tantummodo innuendo: Innuit, inquit, et dicit; utique innuendo dicit. Si enim cogitando aliquid dicitur, sicut Scriptura loquitur, Dixerunt apud semetipsos ; quanto magis innuendo, ubi jam foras qualibuscumque signis promitur quod fuerat corde conceptum? Quid ergo dixit innuendo? Quid, nisi quod sequitur? Quis est de quo dicit? Haec verba Petrus corporis dixit. « Itaque cum recubuisset ille supra pectus Jesu. » Hic est utique pectoris sinus sapientiae secretum. « Dicit ei: Domine, quis est? Respondit ei Jesus: Cui ego intinctum panem porrexero. Et cum intinxisset panem, dedit Judae Simonis Iscariothis. Et post panem, tunc introivit in illum Satanas. » Expressus est traditor, nudatae sunt latebrae tenebrarum. Bonu