comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
spositionc: s ut tem̾e accidit sua cinq
dona conferre. Hec indiis selectis te¬
uere apicem debuit. in qͥb marime
qͥd possit ostendit: qũ eos uidemꝰ ñ p̃¬
cipua uircute. ñ racionabili felicita¬
te. s temeraria. sic̃ eoꝵ cultores de il¬
la sentiunt fortunȩ potestate selectoᷤ.
Nam et uir disercissimꝰ salustiꝰ &ẽ ipsos.
deos fortassis attendit c̃ dic̾et. S ꝓfec¬
to fortiina: in om̃i redñat᷑. Ea res
cunctas ex libidine mag̃ qmͣ ex uero
celebrat obscuratq Non enĩ possũ in¬
uenire causã cͦ celebrata. sit uenꝰ: et
obscurata sit uirtꝰ c̃ ambarũ ab istis
consecta sint numina. nec cõꝑanda sit̃
merita. Nut si hoc nobilitari meruit
qͦd plures appetũt. plures enĩ uenerẽ
ꝗͣ uirtutẽ: cͣ celebrata. ẽ. dea minerua.
et obscurata. ẽ. dea pecima. c̃ in gen̾e
humano plures alliciat auaricia ꝗͣ ꝑi¬
tia: et in eis ipsis qͥ s̃ artificiosi uix in¬

Expanded text:
spositione, sed, ut temere acciderit, sua cuique spositione, sed, ut temere acciderit, sua cuique dona conferre. Haec in diis selectis tenere apicem debuit, in quibus maxime quid posset ostendit: quando eos videmus non praecipua virtute, non rationabili felicitate, sed temeraria, sicut eorum cultores de illa sentiunt, Fortunae potestate selectos. Nam et uir disertissimus Sallustius etiam ipsos deos fortassis adtendit, cum diceret: \'Sed profecto fortuna in omni re dominatur; ea res cunctas ex libidine magis quam ex uero celebrat obscuratque.\' Non enim possunt inuenire causam, quur celebrata sit Venus et obscurata sit Virtus, cum ambarum ab istis consecrata sint numina nec conparanda sint merita. Aut si hoc nobilitari meruit, quod plures adpetunt, plures enim Venerem quam Virtutem: quur celebrata est dea Minerua et obscurata est dea Pecunia? cum in genere humano plures adliciat auaritia quam peritia, et in eis ipsis, qui sunt artificiosi, raro in
Abbreviated transcription (Latin):
uͥ dedert̃ martiet orco: uni effectori
mortiũ. alto̾ receptori: Cũ gͥ in his mi¬
nuitis oꝑib q̃ minuitatĩ diis plurib dis¬
tributa st̃. et ipsos selectos iuidẽmꝰ tãꝙͣ
senatũ c̃plebe parit᷑ oꝑari: et inuenia¬
mꝰ aqͥb dã diis qͥ nequaqͣ seligendi pu¬
tati st̃. multa maiora atq meliora ad¬
ministrari ꝗͣ ab illis qͥ selecti uocant᷑:
restat arbitrari ñ ꝓpt̃ p̃stantiores in
mundo ad ministratioes: s qͥa ꝓuenit
eis ut mag̃ p̾płis ĩnotescerẽt selectos
deos. et p̃cipuos ñcupatõs. Uude dic̃
ẽ ipse uarro: qͦd diis qͥb dã patͥb et
deab matͥb sic̃ hoĩb ignobilitas acci¬
diss Si gͦ felicitas ideo fortasse inter
selectos deos eẽ. ñ debuit. qͦd ad istam
nobilitatẽ ñ merito s fortinto ꝑuener̃t.:
saltim int̾ illos uł potiꝰ p̃ illis fortuna
pon̾et᷑: qͣm dict̃ deã ñ racionabili di¬

Expanded text:
ubi dederunt Marti et Orco, uni effectori ubi dederunt Marti et Orco, uni effectori mortium alteri receptori. Cum igitur in his minutis operibus, quae minutatim dis pluribus distributa sunt, etiam ipsos selectos uideamus tamquam senatum cum plebe pariter operari, et inueniamus a quibusdam dis, qui nequaquam seligendi putati sunt, multa maiora adque meliora administrari quam ab illis, qui selecti uocantur: restat arbitrari non propter praestantiores in mundo administrationes, sed quia prouenit eis, ut magis populis innotescerent, selectos eos et praecipuos nuncupatos. Unde dicit etiam ipse Varro, quod dis qdeabus matribus, sicut hominibus, ignobilitas accidisset. Si ergo Felicitas ideo fortasse inter selectos deos esse non debuit, quod ad istam nobilitatem non merito, sed fortuitu pervenerunt; saltem inter illos, vel potius prae illis Fortuna poneretur, quam dicunt deam non rationabili di
Abbreviated transcription (Latin):
nã m̃tẽ: et uit̾ selectos ista ñ ponit᷑ qͦsi
qͥddã maiꝰ p̃stari homini pͭ. Ponit᷑ aũ
Iuno qͥa: ⁊t̾duca. ẽ. et domiduca. qͣsi qͥc¬
ꝗͣm ꝓsit iter carꝑe et domũ duci si ñ ẽ.
bona mens: cuiꝰ munis deã selectores
isti it̾ selecta minime posuer̃t. q̃ ꝓfec¬
to et minerne fuerat p̃ferenda: cui ꝑ
ista minuta oꝑa pueroꝵ memoriã tri¬
buert̃. Qͥs enĩ cdubitet multo ee̾ meliꝰ
habe bonã m̃tẽ. qm memoriã qͣntũlibe
ingentẽ: nemo enĩ mał ẽ. qͥ bonã haba¬
m̃tẽ: qͥdam uͦ pessimi memoria st̾ mi¬
rabili: tanto peiores qͣnto minꝰ possũt
qͦd male cogitãt obluusci. Et tñ min̾¬
ua. ẽ. int̾ selectos deos: ñtẽ aut̾ deam
t᷑ba uilis oꝑuit. Qͥd de urtute. dicam.
qͥd de felicitate. de qͥb in qͣrto libroia
plura aiximꝰ q̃s c̃ deas habent imullũ
eis locũ int̾ selectos deos dare uoluer̃:

Expanded text:
nam mentem, et inter selectos ista non ponitur, quasi nam mentem, et inter selectos ista non ponitur, quasi quidquam maius praestari homini potest; ponitur autem Iuno, quia Iterduca est et Domiduca, quasi quidquam prosit iter carpere et domum duci, si mens non est bona, cuius muneris deam selectores isti inter selecta numina minime posuerunt. Quae profecto et Mineruae fuerat praeferenda, cui per ista minuta opera puerorum memoriam tribuerunt. Quis enim dubitet multo esse melius habere bonam mentem quam memoriam quantumlibet ingentem? Nemo enim malus est, qui bonam habmentem; quidam vero pessimi memoria sunt mirabili, tanto peiores, quanto minus possunt quod male cogitant oblivisci. - Che rua est inter selectos deos; Mentem autem deam turba uilis operuit. Quid de Virtute dicam? quid de Felicitate? de quibus in quarto libro plura iam diximus; quas cum deas haberent, nullum eis locum inter selectos deos dare uoluerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
hõ̾iũ. Querant qͥd respondeant de ui¬
tunno es sentino: utrũ ipsos uelint ha¬
b̾e om̃iũ quȩ uiuunt et sentiunt pote¬
statẽ. Qͦd si concedt̃: attendãt qͣm eos
dic̃t intinno atq sentino hec sola at¬
tͥbuta quȩ incarne uuescũt et sensib¬
u̾e atq sentire. ã carn uitã p̃bet et sen¬
sum. uniu̾sali oꝑe hoo miꝰ ẽ partib
tͥbuens. Et qͥd opꝰ ẽ. intunno atq senti¬
no: Qd si ab illo qͥ uitȩ ac sensib unuisa¬
lit̃ p̃sidet his qͣsi famulis ista carnalia
uelut extĩna et ima ꝯmissa st: itane st̃
illi selecti destituti famulis. ut ñ inue¬
nirent qͥb &̃ ipsi ista ꝯmitterẽt. s c̃to¬
ta sua nobilitate qͦ uisi st̾ seligendi op
fac̾e c̃ ignobilib cogerent᷑: Iuno selec¬
ta et regina iouisq soror et ꝯumx: hec
tñ. ⁊ terduca . ẽ. pueris: et opꝰ fac̃ c̃deab
ignobilissimis abeona. et ad eonã. Ibi po¬
ssert̃ & m̃tẽ deam. q̃ faciat pueris bo¬

Expanded text:
um: quaerant quid respondeant de Vitumno et Sentino, utrum et ipsos uelint habere omnium quae uiuunt et sentiunt potestatem. Quod si concedunt, adtendant quam eos dicunt Vitumno adque Sentino haec sola abuta, quae in carne uiuescunt et sensibuere adque sentire, etiam carni uitam praebet et sensum, uniuersali opere hoc munus etiam partubus tribuens? et quid opus est Vitumno adque Sentino? Quod si ab illo, qui uitae ac sensibus uniuersaliter praesidet, his quasi famulis ista carnalia uelut extrema et ima commissa sunt: itane sunt illi selecti destituti familia, ut non inuenirent quibus etiam ipsi ista committerent, sed cum tota sua nobilitate, qua uisi sunt seligendi, opus facere cum ignobilibus cogerentur? Iuno selecta et regina Iouisque et soror et coniunx; haec tamen Iterduca est pueris et opus facit cum deabus ignobilissimis Abeona et Adeona. Ibi posuerunt et Mentem deam, quae faciat pueris bo
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ qͥ oꝑat᷑ utrũq debet intendẽ: In
om̃i enĩ motu rationis sue qͥ ñ respic̃
iniciũ: ñ ꝓspicit finem̃. Uude necesse
ẽ a memoria respiciente. ꝓspicientes
conectat᷑ intentio. Nam cui excidit qͦce
extra mundũ ꝑfici. et ideo iano id ẽ
mũdo solam inncioꝵ tͥbuerẽt potesta¬
tẽ: ꝓfecto ei p̃pon̾ent t̾minũ. eũq a¬

Expanded text:
qui operatur, utrumque debet intendere. In omni enim motu actionis suae qui non respicit initium, non prospicit finem. Unde necesse est a memoria respiciente prospiciens connectatur intentio. Nam cui exciderit quoextra mundum perfici, et ideo Jano, id est mundo, solam initiorum tribuerent potestatem; profecto ei p
Abbreviated transcription (Latin):
s ut plures &̃ intͦducat: ad iung̃ mundũ
diuidi in duas partes. celũ et trã: et ce¬
lũ bifarie in ethera et aera: t̾r̾ã uͦ ĩ aqͣm
et humũ. e qͥb sũmũ . eẽ. ethera. scđm aera
t̾ciã aqͣm: uifimã t̾rã. Qs om̃s partes
qͣtuor aiaꝵ eẽ. plenas. in ethere et aere
ĩmortaliũ: in aqͣ et tra mortaliũ. I sũmo
aũ circuitu cęli. ad circulũ lune ethereas
aias eẽ. astra et stellas eos celestes. deos
ñ mũdo intelligi eẽ. s &ẽ iuideri. Int̾ lunȩ
uͦ girũ & nĩboꝵ ac uentoꝵ cacumina.
aerias eẽ. aias: s eas aiẽ ñ corꝑis oculis
uideri. et uocari heroas. et lares. et ge¬
nios. Hec. ẽ. uidelicet breuit̾ in ista p̃lo¬
cutioẽ ꝓposita theologia natalis: q̃ nõ
huic tantũ s multis philosophis placu
it. De qͣ tc̃ diligentiꝰ disserendũ. ẽ. c̃de ci¬
uili qͣntũ ad deos selectos attin&. opitulã¬

Expanded text:
sed ut plures etiam introducat adiungit mundum dividi in duas partes, celum et terram et celum bifariam, in ethera et aera, terram vero in aquam et humum: e quibus summum esse ethera, secundum aera, tertiam aquam, infimam terram; quas omnes partes quattuor animarum esse plenas, in aethere et aere inmortalium, in aqua et terra mortalium. Ab summo autem circuitu caeli ad circulum lunae aetherias animas esse astra ac stellas; eos caelestes deos non modo intellegi esse, sed etiam uideri; inter lunae uero gyrum et nimborum ac uentorum cacumina aerias esse animas, sed eas animo, non oculis uideri et uocari heroas et lares et genios. Haec est uidelicet breuiter in ista praelocutione proposita theologia naturalis, quae non huic tantum, it: de qua tunc diligentius disserendum est, cum de civili, quantum ad deos selectos attinet, opitulan
Abbreviated transcription (Latin):
uiris: ꝯfert hoc idem lib̃a. que ceres seu
uenꝰ ẽ. feminis: confert selecta iuno et
hoo ñ sola. s c̃ mena filia iouis fluores
m̃struos. ad eiꝰ qͦd ꝯceptũ. ẽ. inc̾mentũ.
et confert uitumnꝰ obscurꝰ et ignobilis
nitã confert sentinꝰ obscurꝰ et ignobilis
sensum: quȩ duo tanto illis reb p̃stanti¬
ora sc̃: qͣnto et ipsa intellecti ac ratiõe
uincunt᷑. Sic̃ enĩ q̃ rationant᷑ ed intelli¬
gunt ꝓfecto potiora st̾ his que sine in¬
tellectu ac ratioc̾ ut pecora uiuunt et
sentiũt: ita et illa quȩ uita sensuq st̃ p̃¬
dita his quȩ nec uiuũt nec sentiũt me¬
rito p̃serũt. Int̾ selectos atq deos ui¬
tunꝰ nuificator. et sentinꝰ sensificator.
bera seminũ cõmotores uł emissores: q̃
semina cogitare indignũ ẽ. nͥ ad uitã
sensũq ꝑuenerint: quȩ mim̾a selecta ũ
dant᷑ adiis selectis. s aqͥbdã incognitis.

Expanded text:
uiris; confert hoc idem Libera, quae Ceres seu uiris; confert hoc idem Libera, quae Ceres seu Venus est, feminis; confert selecta Iuno, et hoc non sola, sed cum Mena, filia Iouis, fluores menstruos ad eius, quod conceptum est, incrementum: et confert Vitumnus obscurus et ignobilis uitam; confert Sentinus obscurus et ignobilis sensum; quae duo tanto illis rebus praestantiora sunt, quanto et ipsa intellectu ac ratione uincuntur. Sicut enim, quae ratiocinantur et intellegunt, profecto potiora sunt his, quae sine intellectu adque ratione ut pecora uiuunt et sentiunt: ita et illa, quae uita sensuque sunt praedita, his, quae nec uiuunt nec sentiunt, merito praeferuntur. Inter selectos itaque deos Vitumnus uiuificator et Sentinus sensificator mbera seminum commotores uel emissores; quae semina cogitare indignum est, nisi ad uitam sensumque peruenerint, quae munera selecta non dantur a dis selectis, sed a quibusdam incognitis
Abbreviated transcription (Latin):
us filia tñ ignobilis: et hanc ꝓuiden¬
tiam. fluoꝵ m̃struoꝵ in libro electoꝵ
deoꝵ ipsi iunoni idem auctor adsignat:
que in diis selectis &ẽ regina. ẽ. Et hic
tã qͣ iuno lucina c̃ eadem mena pͥugna
sua eidem p̃sidet. Ipsi st̃ et duo nescio qͥ
obscurissimi uitumnꝰ ⁊ sentinꝰ qͦꝵ alt̾ ui¬
tam. alt̾ sens puerperio largiunt᷑: et ni¬
mirũ multo płꝰ p̃stant c̃ suit ignobilissi¬
mi: ꝗͣm illi tot ꝓceres et selecti. Nã ꝓfec¬
to sine uita et sensu. qͥd.ẽ. illud totũ qͦd
muliebri utero gerit᷑ nͥ nescio qͥd abiec¬
tissimũ limo ac pulueri ꝯꝑandum.: Que
gͥ causa tot selectos deos ad hec oꝑa mi¬
nima cõpulit. uͥ auitunno et sentino qͥͦs¬
fama obscura reconditꝰ. in huiꝰ munifi¬
centie particioẽ suꝑent᷑: Conseruet euĩ
selectꝰ ianꝰ aditũ: et quasi ianuã senui
conserit selectꝰ satnꝰ serũ ipsum: confert
selectꝰ liber eiusdẽ seminis emissionem

Expanded text:
vis filia tamen ignobilis. Et hanc providenvis filia tamen ignobilis. Et hanc providentiam fluorum menstruorum in libris selectorum deorum ipsi Iunoni idem auctor assignat, que in diis selectis etiam regina est. Et hic tanquam Iuno lucina, cum eadem Mena privigna sua, eidem cruori presidet. Ibi sunt et duo nescio qui obscurissimi Vitumnus et Sentinus, quorum alter vitam, alter sensus puerperio largiuntur; et nimirum multo plus prestant, cura sint ignobilissimi, quam illi tot proceres et selecti. Nam profecto sine vita et sensu quid est illud totum quod muliebri utero geritur, nisi nescio quid abiectissimum, limo ac pulueri comparandum. Que igitur causa tot selectos deos ad hec opera minima compulit, ubi a Vitumno et Sentino, qfama obscura recondit, in huius munificentiae partitione superentur? Confert enim selectus Ianus aditum et quasi ianuam semini; confert selectus Saturnus semen ipsum; confert selectus Liber eiusdem seminis emissionem
Abbreviated transcription (Latin):
niũ. mercuriũ apollinẽ. martẽ. uulca¬
nũ. neptunũ. solem. orcũ. liberũ patr̃e.
tellurẽ. cererẽ. Iunonẽ. lunã. dianam.
mineruã uenerẽ. uestam. In qͥb om̃ib
ferme .xx. duodecĩ mares. octo st̾ fe¬
minẽ. Hec numina utrũ ꝓpt̾ maiores ĩ
mundo ad ministrationes selecta dic̃t᷑.
an qͦd ppłis mag̃ innotuert: maiorq e
is. ẽ. cultꝰ exhibitꝰ. Si ꝓpte̾a qͥa oꝑa ma¬
iora ab his ad ministrant᷑ in mundo:. ñ
tos inuenire debuimꝰ int illã qͣsi ple¬
beiam numinũ multitudinẽ minutis
opꝰculis deputatã. Nam ipse pͥmũ ianꝰ
c̃ puerperiũ ꝯcipit᷑. unde illa cuncta
oꝑa sumũt exordiũ: minutatĩ minutis
m̃. Ibi. liber. qui marẽ effuso semine lib̾at.
Ibi libera quã et uenerem uolũt: qͥa hoc
idem beneficiũ conferat femine. ut cẽ ip¬
sa amisso senuine lib̾et᷑. Oñs hi ex illis st̃:
qͥ selecti appellant᷑. S ibi. ẽ. et dea me¬
na. que m̃strius fluorib p̃est: qͣnuis io¬

Expanded text:
inem, Martem, Vulcanum, Neptunum, Solem, Orcum, Liberum patrem, Tellurem, Cererem, Iunonem, Lunam, Dianam, Minervam, Venerem, Vestam. In quibus omnibus ferme viginti duodecim mares, octo sunt femine. Hec numina, utrum propter maiores in mundo administrationes selecta dicuntur, an quod populis magis innotuerunt, maiorque est eis cultus exhibitus? Si propterea quia opera maiora ab his administrantur in mundo, non eos invenire debuimus inter illam, quasi plebeiam numinum multitudinem, minutis opusculis deputatam. Nam ipse primum Ianus, cum puerperium concipitur, unde illa cuncta opera exordium minutatim, minutis men: ibi liber, qui marem effuso semine liberat: ibi libera, quam Venerem volunt, que hoc idem beneficium conferat femine, ut ipsa etiam emisso semine liberetur. Omnes hi ex illis sunt qui selecti appellantur. Sed ibi est et dea Mena, que menstruis fluoribus preest, quamvis Io
Abbreviated transcription (Latin):
tercullianꝰ fortasse qm ueriꝰ si dli eligun¬
t᷑ ut uolui: utiq ceti repbi iudicãt᷑. Non
hoc dico. Ulideo enĩ &̃ ex electis eligi ali¬
qͦs ab aliqͥd maiꝰ atq p̃stantiꝰ sic̃ in mili¬
cia c̃tirones electi fuerint: ex his qͦ eli¬
gunt᷑ ad opꝰ aliqͦd maiꝰ armoꝵ. et c̃eli¬
gunt᷑ in ȩccłia qͥ fiant pp̃ositi: ñ utiq ce¬
teri repbant᷑: cũ onĩs boni fideles electi
merito ñcupent᷑. Eligunt᷑ in edificio
lapides angulares: ñ reꝑbatis cetĩs qͥ
structure partib aliis deputant᷑. Eligũ¬
t᷑ uuȩ ad uescendũ: nec repbamꝰ alias

Expanded text:
verius: Si dii seliguntur ut bulbi, utique caeteri reprobi judicantur. Non hoc dico: video enim etiam ex selectis seligi aliquos ad aliquid majus atque praestantius; sicut in militia, cum tirones electi fuerint, ex his quoque eliguntur ad opus aliquod majus armorum. Et cum eliguntur in Ecclesia qui fiant praepositi, non utique caeteri reprobantur, cum omnes boni fideles electi merito nuncupentur. Eliguntur in aedificio lapides angulares, non reprobatis caeteris, qui structurae partibus aliis deputantur. Eliguntur uvae ad vescendum, nec reproba
Abbreviated transcription (Latin):
diuinitatẽ siue ditatẽ ñ. eẽ. in ea che¬
ologia qͣm quilem uocant. q̃ amarco
uarrone sexdecĩ uoluminib explica¬
ta. ẽ. id ẽ. ñ ꝑueniri ad ȩt̾nȩ uitȩ feli¬
citatem. taliũ deoꝵ cultu. qͣles aqui¬
tatib qͣlit̃q colendi instituti st̃: cui nõ¬
dũ ꝑsuasit sextꝰ lib̾ quẽ ꝓxime absol¬
uimꝰ: c̃ istũ forsitan legerit: qͥd de hac
fieri enĩ pot̾ ut saltẽ deos electos atq
p̃cipuos qͦs uarro uolumine ꝯplexꝰ ẽ.
ultimo. de qͥb parũ diximꝰ. qͥs ꝗͣm co¬
lendos ꝓpt̃ uitã beatã q̃ ñ nͥ et̾na ẽ. o

Expanded text:
diuinitatem siue deitatem non esse in ea theologia, quam ciuilem uocant, quae a Marco Varrone sedecim uoluminibus explicata est, id est non perueniri ad aeternae uitae felicitatem talium deorum cultu, quales a ciuitatibus qualiterque colendi instituti sunt, cui nondum persuasit sextus liber, quem proxime absoluimus, cum istum forsitan legerit, quid de hac Fieri enim potest, ut saltem deos selectos adque praecipuos, quos Varro uolumine conplexus est ultimo, de quibus parum diximus, quisquam colendos propter uitam beatam, quae non nisi aeterna est, o
Abbreviated transcription (Latin):
ILIGE¬
yoius
me prauas
et ueteres¬
opiiones ueritati pietatis inimicas.
qͣs tenebrosis animis altiꝰ et tenatiꝰ diu¬
t᷑nꝰ humani gen̾is error uifinx̃. euelle¬
re atq extirpare conantẽ: et illiꝰ gr̃ȩ qͥ
hoc ut uerꝰ ds̃ pot̃. ꝓ meo modulo ĩ etꝰ
aduitorio cooꝑantẽ. ingenia celeriora
atq meliora: qͥb ad hãc rẽ suꝑiores li¬
bri satis suꝑ qͣ sufficiũt patient̃ et eqͣ¬
nuit᷑ ferre debebt̃: et ꝓpt̃ alios ñ pu¬
tare suꝑfluũ: qͦd iã sͥ sentiunt ñ eẽ ne¬
cessaruũ. Nultũ magna res agit᷑. c̃ uera
et uere scã diuinitas. qͣmuis ab ea nob̃
&ẽ hiuic qͣm nc̃ gerimꝰ fragilitati neces¬
saria subsidia p̃beant᷑: ñ tũ ꝓpt̾ mor¬

Expanded text:
iligentius me prauas et ueteresopiniones ueritati pietatis inimicas, quas tenebrosis animis altius et tenacius diuturnus humani generis error infixit, euellere adque exstirpare conantem et illius gratiae, qui hoc ut uerus Deus potest, pro meo modulo in eius adiutorio cooperantem ingenia celeriora adque meliora, quibus ad hanc rem superiores libri satis superque sufficiunt, patienter et aequanimiter ferre debebunt et propter alios non putare superfluum, quod iam sibi sentiunt non necessarium. Multum magna res agitur, cum uera et uere sancta diuinitas, quamuis ab ea nobis etiam huic, quam nunc gerimus, fragilitati necessaria subsidia praebeantur, non tam
Abbreviated transcription (Latin):
reuoluunt᷑: et om̃iũ uiuentiũ siue. in
celo siue in t̾ra nullus ẽ conditor. nͥ a
qͦ facti sunt celuet t̾ra. Nam si nulla
plectenda. supplicia: qͦm dic̃ idem pla¬
to. alit̾ mundũ fieri ñ potuisse pulcher¬
rimũ atq obtimũ nͥ om̃ium aĩalium.
id. ẽ mortaliũ et ĩmortaliũ gen̾ib un¬
pleret᷑. Si autẽ nr̃a institutio qua
uł mortales conditi sumꝰ diuinũ mu
ad diuina beneficia remeare: Et
si ds̃ qͦd assidue plato ꝯmemorat sic̃
mundi unu̾si ita oĩniũ aĩaliũ speci¬
es etña intelligentia continebat. qͦmͦ
ñ ipse cuncta condebat: An aliquoꝵ
eẽ. artifex nollet: quoꝵ efficiendoꝵ
bilit̾ laudabilis mens hab̾et: Meri¬

Expanded text:
ntur, et omnium uiuentium siue in caelo siue in terra nullus est conditor, nisi a quo facta sunt caelum et terra. Nam si nulla pendenda supplicia: quo modo dicit idem Plato aliter mundum fieri non potuisse pulcherrimum adque optimum, nisi omnium animalium, id est et inmortalium et mortalium, generibus inpleretur? Si autem nostra institutio, qua uel mortales conditi sumus, diuinum mad diuina beneficia, remeare? Et si Deus, quod adsidue Plato commemorat, sicut mundi uniuersi, ita omnium animalium species aeterna intellegentia continebat: quo non ipse cuncta condebat? An aliquorum esse artifex nollet, quorum efficiendorum biliter laudabilis mens haber
Abbreviated transcription (Latin):
gis nat᷑e corꝑalib causis qͣm oꝑib di¬
nã m̃tẽ fac̾e̾ uł curare ista ñ c̾dunthi
li antẽ qͥ platoni suo c̾dunt ñ ab illo
sumo d̃o qͥ fabricatꝰ. ẽ mũdũ. s ab alis
minorib qͦs quidẽ ipse c̾au̾it. ꝑmissu
siue uissu eiꝰ animalia facta. eẽ. cunc¬
ta mortalia in quib hõ p̃cipuũ añso
ipsis cognatũ ten̾et locũ: si suꝑsticu¬
ne careant qua quer̃t: unde iuste n¬
ueant᷑ sac᷑ et sacͥficia fac̾e quasi condi¬
torib sius: facile carebt̃ ẽẽ huiꝰ opu¬
onis errore. Neq enĩ fas. ẽ. ulliꝰ naco
qͣmlib& minime mortalisq cͥatore uͥ¬

Expanded text:
gis naturae corporalibus causis quam operibus digis naturae corporalibus causis quam operibus dinam mentem facere vel curare ista non credunt. Illi autem qui Platoni suo credunt, non ab illo summo Deo qui fabricatus est mundum, sed ab aliis minoribus, quos quidem ipse creauerit, permissu siue iussu eius animalia facta esse cuncta mortalia, in quibus homo praecipuum disque ipsis cognatum teneret locum, si superstitione careant, qua quaerunt unde iuste uideantur sacra et sacrificia facere quasi conditoribus suis, facile carebunt etiam huius opinionis errore. Neque enim fas est ullius naturae quamlibet minimae mortalisque creatore
Abbreviated transcription (Latin):
eẽt p̃stantior animalib t̾restrib et na¬
tatilib et uolatilib que intẽ huiꝰ mͦi
ñ hab̾ent. Et cũ iuirũ t̾reno formas¬
s ex pulu̾e: eiq aĩam qualem dixi.
sine quã iã fec̾at sufflando indiciss
siuie potiꝰ sufflando feciss eũq flatũ
quẽ in susflando fecit. nã qͥd ẽ alid
generandi ex eiꝰ late osse decracto fec̃
ut ds̃. Neq hec enĩ carnali consue¬
tudine cogitanda st̾: ut udẽ solemꝰ
opifices ex mati̾a quac̃q t̾rena corꝑ¬
alib m̃bris qͦd arcis industria potue¬
rint fabricantes. Manꝰ di potentia
di ẽ: qui c̃ iuisibilia minsibilit̃ oꝑat᷑
S hec fabulosa potiꝰ qͣ u̾a eẽ. arbi¬
trant᷑: qͥ nurcutẽ ac sapientiã d̃i q̃ no¬
ut et potest &̃ sine seminib ipsa cer¬
te face̾ semina: ex his usitatis et coti¬
dianis metiunt᷑ oꝑib : ea uͦ que pͥmi¬
si i exꝑtis narrarent᷑ inc̃dibiliora
uudẽntur: qͣmuis et ea ipsa pleriq ma¬

Expanded text:
or animalibus terrestribus et natatilibus et uolatilibus, quae mentem huius modi non haberent. Et cum uirum terreno formasset ex puluere eique animam qualem dixi siue quam iam fecerat sufflando indidisset siue potius sufflando fecisset eumque flatum, quem sufflando fecit nam quid est aliud generandi ex eius latere osse detracto fecit, ut Deus. Neque enim haec carnali consuetudine cogitanda sunt, ut uidere solemopifices ex materia quacumque terrena corporalibus membris, quod artis industria potuerint, fabricantes. Manus Dei potentia Dei est, qui etiam visibilia invisibiliter operatur. Sed haec fabulosa potius quam vera esse arbitrantur, qui virtutem ac sapientiam Dei, qua novit et potest etiam sine seminibus ipsa certe facere semina, ex his usitatis et quotidianis metiuntur operibus; ea vero quae primisi inexpertis narrarentur, incredibiliora uiderentur; quamuis et ea ipsa plerique ma
Abbreviated transcription (Latin):
osfendẽt. morti addictꝰ bestialit iuiu̾ce
libidinis seruꝰ et̾noq pꝰ mortẽ supplici¬
o destinatꝰ: unũ ac singłm c̾auit. ñ
utiq solũ sine humana societate de¬
serendũ. s ut eo mͦ uehem̃tiꝰ ei ꝯm̃da¬
ret᷑ ipsiꝰ societatis unitas uincłmq c̃¬
cordiȩ: si ñ tantũ int̾ se natẽ similitu¬
dine uerũ &̃ cognationis affectu hoie̾s
nectent᷑: qñ nec ipsam qͥdẽ feminam

Expanded text:
offenderet, morti addictus bestialiter uiueret, offenderet, morti addictus bestialiter uiueret, libidinis seruus aeternoque post mortem supplicio destinatus, unum ac singulum creauit, non utique solum sine humana societate deserendum, sed ut eo modo uehementius ei commendaretur ipsius societatis unitas uinculumque concordiae, si non tantum inter se naturae similitudine, uerum etiam cognationis affectu homines necte
Abbreviated transcription (Latin):
ta: ñ ẽ arduũ iudẽ multo fuisse meliꝰ
qͦo factũ ẽ ut ex uno hoĩe quẽ pͥmũ
condidit multiplicaret genꝰ huma¬
niĩ: qͣm si id inchoass a plurib Nã
c̃ aiantes alias solitarias et qͦdãmͦ
soluiagas .id.ẽ que solitudinẽ magis
appetant. sicuti st̃ aqͥle. milui. leones.
lupi. et quecq ita st̃. alias congreges
instituerit. que cong̾gate atq in gre¬
gib maluit iun̾e: ut st̃ colũbi. sturni.
cerui. dãmulȩ. et cetã huiꝰcemodi: utrũ¬
q tñ genꝰ ñ ex singłis ꝓpagauit. s plu¬
ra simul uissit existe̾. Hominẽ uͦ cuiꝰ
nat᷑am qͦdam mͦ mediã uit̾ angłos
bestias q condebat. ut si c̾atori suo
tãqͣm deo uero subditꝰ p̃ceptũ eiꝰ pia
obedientia custodiret. in consortium
tͣnsiret angłicũ: sine morte media
beatã ĩmortalitatẽ absq ullo t̾mino
consecut᷑us: si aut̾ dnm̃ dm̃ suũ lib̾a
uoluntate suꝑbe atq mnobedient᷑̃ usꝰ

Expanded text:
ta non est arduum uidere multo fuisse melius ta non est arduum uidere multo fuisse melius quod factum est, ut ex uno homine, quem primum condidit, multiplicaret genus humanum, quam si id incohasset a pluribus. Nam cum animantes alias solitarias et quodam modo soliuagas, id est, quae solitudinem magis adpetant, sicuti sunt aquilae milui, leones lupi et quaecumque ita sunt, alias congreges instituerit, quae congregatae adque in gregibus malint uiuere, ut sunt columbi sturni, cerui damulae et cetera huius modi: utrumque tamen genus non ex singulis propagauit, sed plura simul iussit existere. Hominem uero, cuius naturam quodam modo mediam inter angelos bestiasque condebat, ut, si Creatori suo tamquam uero domino subditus praeceptum eius pia oboedientia custodiret, in consortium transiret angelicum, sine morte media beatam inmortalitatem absque ullo termino consecutus; si autem Dominum Deum suum libera uoluntate superbe adque inoboedienter usus
Abbreviated transcription (Latin):
cẽ: et inesfabili p̃scientia uoluntatẽ
mutabilẽ ñ hab̃e: Porro autẽ utrũ.
dituraꝵs. num̾us possit semꝑ augeri.
ipsi uidint: qͥ de rerum infinitate co¬
hibenda tã subtilit̃ disputant: nos uͦ:
ratiocinationẽ nr̃am ex utroq latere
t̾minamꝰ. Si enĩ potest qͥd cause. ẽ. ut
neget᷑ c̾atori c̾are potuisse. qͦd ñqͣm an¬
tea c̾atum eẽt: si lib̾atarũ aĩarũ nun̾ꝰ
qͥ ñqͣm antea fuit ñ solum factꝰ. ẽ semel
s fieri ñqͣm desinet: Si autẽ oportet
iste numꝰ ult̾iꝰ augeat᷑: cẽ ipse sine du¬
ho quic̃q erit. ante utiq nũqͣm fuit.
Qꝑfecto c̾sce̾ et ad sue qͣntitatis nune¬
rũ ꝑuenire sine aliqͦ ñ posset inicio:
qͦd iniciũ eo mͦ antea ñqͣm fuit. Hoc
tͦ ut eet c̾atꝰ ẽ homo: ante quẽ nullus
lut. Hac gͥ questione disficillima ꝓpt̾
etnitatẽ di noua c̾antis. sine nouita¬
te aliqͣ uolentis qͣntũ potiumꝰ ex plica¬

Expanded text:
cere et ineffabili praescientia uoluntatem cere et ineffabili praescientia uoluntatem mutabilem non habere? Porro autem utrum diturarum numerus possit semper augeri, ipsi viderint, qui de rerum infinitate cohibenda tam subtiliter disputant: nos vero ratiocinationem nostram ex utroque latere terminamus. Si enim potest, quid causae est ut negetur creari potuisse quod numquam antea creatum esset, si liberatarum animarum numerus, qui numquam antea fuit, non solum factus est semel, sed fieri numquam desinet? Si autem oportet iste numerus ulterius augeatur: etiam ipse sine dubio, quicumque erit, ante utique numquam fuit; qui profecto crescere et ad suae quantitatis terminum peruenire sine aliquo non posset initio; quod initium eo modo antea numquam fuit. Hoc ergo ut esset, creatus est homo, ante quem nullus. Hac igitur quaestione difficillima propter aeternitatem Dei noua creantis sine nouitate aliqua uoluntatis, quantum potuimus, explica
Abbreviated transcription (Latin):
reu̾suras: s cũ hoc fit in reb nichilno¬
ui. fieri: qm̃ semꝑ alie. atq alie lib̾ate
st̾. et lib̾ant᷑. et lib̃abunt᷑: hoc certe
concedunt si ita. ẽ: nouas aĩas fieri. qͥb
sit et noua miseria et noua lib̾atio.
Uã si antiqͣs dict̃ eas. eẽ et retrorsum
sempit̾nas. ex quib cotidie noui fiãt
hoĩes: de quoꝵ corꝑib si sapient̃ in¬
xerint ita lib̾ent᷑. ut ñqͣm ad mise¬
rias reuoluant᷑: consequent̃ cdicti st̃
infinitas. Qͣntꝰ libet nãq funitꝰ num
fuiss aiarũ infinitis retro scł̃is sus¬
fic̾e̾ ñ ualeret: ut ex illo semꝑ hoĩes
fierent qͦꝵ eent aie ab ista semꝑ mo¬
talitate lib̾ande. ñqͣm ad eam dem¬
ceps redite. Nec nullo mͦ ex plicabt̃.
sunt. quib ad easdem miserias necessa¬
rio putabat᷑ aiã reditã: qͥd restat cõ¬
uenientiꝰ pietati. quã c̾de ñ eẽ. impos¬
sibile. deo. et ea que ñqͣm feci̾t nouafa¬

Expanded text:
reuersuras, sed cum hoc fit in rebus nihil noreuersuras, sed cum hoc fit in rebus nihil noui fieri, quoniam semper aliae adque aliae liberatae sunt et liberantur et liberabuntur: hoc certe concedunt, si ita est, nouas animas fieri, quibus sit et noua miseria et noua liberatio. Nam si antiquas eas esse dicunt et retrorsum sempiternas, ex quibus cottidie noui fiant homines, de quorum corporibus, si sapienter uixerint, ita liberentur, ut numquam ad miserias reuoluantur, consequenter dicturi sunt infinitas. Quantuslibet namque finitus numerus fuisset animarum, infinitis retro saeculis sufficere non ualeret, ut ex illo semper homines fierent, quorum essent animae ab ista semper mortalitate liberandae, numquam ad eam deinceps rediturae. Nec ullo modo explicabunt, sunt, quibus ad easdem miserias necessario putabatur anima reditura: quid restat conuenientius pietati quam credere non esse inpossibile Deo et ea, quae numquam fecerit, noua fa
Abbreviated transcription (Latin):
in ea facta. ẽ: que ñqͣm fuit. Hec autẽ
nouitas si ñ in rerũ que diuina ꝓuiden¬
tia gub̃nant᷑ ordinem uenit. s casu po¬
tiꝰ euenit: uͭ st illi det̾iminati dim̃si q¬
circuitꝰ. in qͥb nulla noua fiunt: sre¬
petunt᷑ eadem q̃ fuert. Si autẽ et hec
nouitas ab ordinatione ꝓuidentie. ñ ex¬
cludit᷑ siue data sit aĩa siue lapsa sit:
possunt fieri noua. que neq antea fac¬
ta sint. nec tñ a rerũ ordiue aliena sint.
Et si potuit aĩa ꝑ imprudentiã face
sͥ nouam miseriã que ñ eẽt in ꝓiusa
diuine ꝓuidentie: ut hanc qͦ in rerũ
ordine. includet. et ab hac eam nĩ inꝑ¬
iuide lib̃aret: qua tandẽ tem̾itate hu¬
manȩ uanitatis andemꝰ negare diui¬
nitatẽ fac̾e̾ posse res ñ sͥ s mundo no¬
uas. qͣs antea nouas fecit. nec umqͣm
habuerit inꝓuisas: Si autẽ dicunt
lib̾atas quidẽ animas ad miseriã ñ

Expanded text:
in ea facta est quae numquam fuit. Haec autem in ea facta est quae numquam fuit. Haec autem nouitas si non in rerum, quae diuina prouidentia gubernantur, ordinem uenit, sed casu potius euenit, ubi sunt illi determinati dimensiqcircuitus, in quibus nulla noua fiunt, sed repetuntur eadem quae fuerunt? Si autem et haec nouitas ab ordinatione prouidentiae non excluditur, siue data sit anima siue lapsa sit: possunt fieri noua, quae neque antea facta sint nec tamen a rerum ordine aliena sint. Et si potuit anima per inprudentiam facere sibi nouam miseriam, quae non esset inprouisa diuinae prouidentiae, ut hanc quoque in rerum ordine includeret et ab hac eam non inprouide liberaret: qua tandem temeritate humanae uanitatis audemus negare diuinitatem facere posse res, non sibi, sed mundo nouas, quas neque antea fecerit nec umquam habuerit inprouisas? Si autem dicunt liberatas quidem animas ad miseriam non
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃iane ficdi falsitatẽ detestari ac de¬
uitare debemꝰ His autẽ circiuitib e¬
uacuatis att frustratis. nulla necessi¬
tas nos cõpellit ideo putare ñ hab̃e in¬
itiũ tẽꝑis ex quo eẽ. ceꝑit genꝰ huma¬
nũ: qͥa ꝑ nescio qͦs circuitꝰ nichil sit in
reb noui: qͦd ñ et antea certis int̾ual¬
lis tẽꝑm fuerit: et postea sit futum.
Sienĩ lib̾at᷑ anima ñ redit᷑a ad mise
rias. sic̃ iiqͣm antea lib̾ata. ẽ: sit in
illa aliqͥd qͦo antea ñꝗͣ factũ ẽ. Est ħ¬
qͥdẽ magnũ ualde: id ẽ. q̃ ñqͣm desinat
etña felicitas. Si autẽ in nat᷑a ĩmorta¬
li fit tanta nouitas nullo repecita. nul¬
lo repetenda circuitu: cur in reb mor¬
talib fieri ñ posse contendit᷑: Si dict̃
ñ fieri in aia beatitudinis nouitatẽ qm̃
ad eã reu̾tit᷑ in qua semꝑ funt. ipsa certe
lib̾atio noua fit: c̃ de miseria lib̾at᷑ in
qua ñqͣm suit. et ipsa miseriȩ nouitas

Expanded text:
Christianae fidei falsitatem detestari ac deChristianae fidei falsitatem detestari ac deuitare debemus! His autem circuitibus euacuatis __ adque frustratis nulla necessitas nos conpellit ideo putare non habere initium temporis ex quo esse coeperit genus humanum, quia per nescio quos circuitus nihil sit in rebus noui, quod non et antea certis interuallis temporum fuerit et postea sit futurum. Si enim liberatur anima non reditura arias, sicut nunquam antea liberata est, fit in illa aliquid quod antea nunquam factum est, et de magnum, id est quae numquam desinat aeterna felicitas. Si autem in natura inmortali fit tanta nouitas nullo repetita, nullo repetenda circuitu, quur in rebus mortalibus fieri non posse contenditur? Si dicunt non fieri in anima beatitudinis nouitatem, quoniam ad eam reuertitur, in qua semper fuit, ipsa certe liberatio noua fit, cum de miseria liberatur in qua numquam fuit, et ipsa miseriae nouitas
Abbreviated transcription (Latin):
uat᷑. Atq ita spes nr̃ȩ infelicitatis
ẽ felix: et felicitatis infelix. Unde
fit: ut qͥa hic mala p̃sentia patim᷑.
ibi metuimꝰ ĩminentia: ueriꝰ semꝑ mi¬
iuncente u̾itate: illa enĩ nob̾ u̾acit̃
ꝓmittit᷑ u̾a felicitas. cuiꝰ erit sẽꝑ re¬
tinenda et nulla infelicitate rũpẽ¬
da c̾ta securitas: ut uiã rectã seq̃ñ¬
tes qͦd nob̃. ẽ. xp̃c: eo duce ac salua¬
tore a uano et inepto impiors cͥcui¬
tu. iter fidi m̃tẽq auertamꝰ. Si enĩ
de istis circuitib et sine cessatioe alt̾¬
nantib itionib et reditiõib aĩaꝵ. por¬
phiriꝰ platonicꝰ suoꝵ opinionẽ sequi
noluit: siue ipsiꝰ rei uanitate ꝑmotus.
siue iã temꝑa xͥana reueritꝰ: et qͦd in
libro .xͦ. ꝯmemoraui. dice maluit a.¬
nimã ꝓpt̾ cognoscenda mala tͣditã
mundo: ut ab eis lib̾ata atq purgata.
c̃ ad patrẽ redierit nichil ult̾iꝰ tale pa¬
tiat᷑. qͣnto magis uos istam inimicam

Expanded text:
uatur. Adque ita spes nostrae infelicitatis uatur. Adque ita spes nostrae infelicitatis est felix et felicitatis infelix. Unde fit, ut, quia hic mala praesentia patimur, ibi metuimus inminentia, uerius semper miuincente ueritate illa enim nobis ueraciter promittitur uera felicitas, cuius erit semper retinenda et nulla infelicitate rumpenda certa securitas: uiam rectam sequentes, quod nobis est Christus, eo duce ac saluatore a uano et inepto inpiorum circuitu iter fidei mentemque auertamus. Si enim de istis circuitibus et sine cessatione alternantibus itionibus et reditionibus animarum Porphyrius Platonicus suorum opinionem sequi noluit, siue ipsius rei uanitate permotus siue iam tempora Christiana reueritus, et, quod in libro decimo commemoraui, dicere maluit animam propter cognoscenda mala traditam mundo, ut ab eis liberata adque purgata, cum ad Patrem redierit, nihil ulterius tale patiatur: quanto magis nos istam inimicam
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ se cogitat necessario desertũm:
et contra eiꝰ u̾itatẽ sapientiã q insen¬
surũ: et hoc c̃ ad eiꝰ plenã ꝓ sua capa¬
citate noticiã beatitudinis ꝑfectioe
ꝑuenit: qñ nec hominẽ amicũ possit
qͥsq amare fidelit̾. cui se futm no¬
uit inunicũ: S absit ut uera sint
q̃ nob̾ minant᷑ uerã miseriã nũꝗͣm
simendã: s int̾positionib false be¬
atituduns sepe ac sine fine rũpen¬
dam. Qͥo enim illa beatitudine fal¬
siꝰ atq fallaciꝰ uͥ nos futuros miseroᷤᷤ
aut in tanta u̾itatis luce nesciamꝰ.
aut in sũma felicitatis arce timeamꝰ
Si enĩ uent᷑am calamitatẽ ignorati᷑
sumꝰ ꝑicior ẽ. hic nr̃a miseria. uͥ uen¬
tam beatitudinẽ nouimꝰ. Si aut̃ nos
illic clades ĩminens ñ latebit. beatiꝰ
tẽꝑa tnsegit anima misera. qͥb tnͣs¬
actis ad beatitudinẽ subleuet᷑: qm
beata qͥb tnͣsactis in miseriã reuol¬

Expanded text:
quem se cogitat necessario deserturum quem se cogitat necessario deserturum et contra eius ueritatem sapientiamque sensurum, et hoc cum ad eius plenam pro sua capacitate notitiam beatitudinis perfectione peruenerit? quando nec hominem amicum possit quisque amare fideliter, cui se futurum nouit inimicum. Sed absit ut uera sint, quae nobis minantur ueram miseriam numquam finiendam, sed interpositionibus falsae beatitudinis saepe ac sine fine rumpendam. Quid enim illa beatitudine falsius adque fallacius, ubi nos futuros miseros aut in tanta ueritatis luce nesciamus aut in summa felicitatis arce timeamus? Si enim uenturam calamitatem ignoraturi sumus, peritior est hic nostra miseria, ubi uenturam beatitudinem nouimus; si autem nos illic clades inminens non latebit. beatius tempora transigit anima misera, quibus transactis ad beatitudinem subleuetur, quam beata, quibus transactis in miseriam reuol
Abbreviated transcription (Latin):
bili sempit̾nas. nota. eẽ. oꝑa sua. qm̃
neq a faciendo quiescẽ. neq sciendo
potest ea que infinita s̃ indagare.
Qͥs hec audiat: Qs c̾dat: Qͥs ferat:
uolo. doctiꝰ nescirent᷑. Nam si hec il¬
lic in menoria ũ habebimꝰ. et ideo be¬
ti erimꝰ : cur hic ꝑ eoꝵ scientiã gͣ¬
uat᷑ ampliꝰ nr̃a muiseria: Si aut̃ ibi
ia necessario scit᷑i sumꝰ hic saltim
nesciamꝰ ut hic felicior. sit expecta¬
tio qͣm illic ad emptio sũmi boni. qñ
hic ȩt̾na uita conseq̃nda expectat᷑: i¬
bi autẽ beata s ñ et̾na: qñq admit¬
tenda cognoscit᷑. Si aũ dict neminẽ
posse ad illã beatitudinẽ ꝑuenire.
nͥ hos circiutꝰ uͥ beatitudo et mise¬
ria uicissim alt̾nant. in huiꝰ uite e¬
ruditione cognouit: qͦmͦ gͦ fatent᷑¬
eũ faciliꝰ ad beatitudinẽ ꝑuent᷑m. qͥ
ea docent quib amor ipse torpescat:
Nã qͥs ñ remissiꝰ et tepidiꝰ amet eũ

Expanded text:
bili sempiternas nota esse opera sua, quoniam bili sempiternas nota esse opera sua, quoniam neque a faciendo quiescere neque sciendo potest ea, quae infinita sunt, indagare? Quis haec audiat? quis credat? quis ferat? uolo doctius nescirentur. Nam si haec illic in memoria non habebimus et ideo beati erimus, quur hic per eorum scientiam grauatur amplius nostra miseria? Si autem ibi ea necessario scituri sumus, hic saltem nesciamus, ut hic felicior sit expectatio quam illic adeptio summi boni; quando hic aeterna uita consequenda expectatur; ibi autem beata, sed non aeterna, quandoque amittenda cognoscitur. Si autem dicunt neminem posse ad illam beatitudinem peruenire, nisi hos circuitus, ubi beatitudo et miseria uicissim alternant, in huius uitae eruditione cognouerit: quo modo ergo fatenteum facilius ad beatitudinem peruenturum, qui ea docent, quibus amor ipse torpescat? Nam quis non remissius et tepidius amet eum,
Abbreviated transcription (Latin):
la tãq multa et horrenda. tandẽ ali¬
qͣndo ꝑ ueram religionẽ atq sapien¬
tiam expiata atq finita ita ꝑuenire
ad conspectũ di atq ita fieri beatum
contẽplatione incorꝑe: lucis. ꝑ parti¬
cipationẽ ĩmutabilis ĩmortalitatis ei
cuiꝰ adipiscende amore flagramꝰ. i
eam qñq necesse sit deseri: et eos qͥ
deserunt ab illa ȩt̾nitate. ueritate so¬
licitate. deiectos tarcharee mortali¬
tati t̃pi stulticie. miseriȩ execrabll
implicari: uͥ ds̃ amittat᷑. uͥ odiũ ue¬
ritatis habeat᷑. uͥ ꝑ ĩmiuidas neqͥtias
beatitudo querat᷑: et hoc itidem atq
itidem sine ullo fine pͥoꝵ et posterio¬
rũ. certis int̾uallis et dim̃sionib se¬
cłoꝵ factum et futum. et hoc ꝓpte̾a
nt possint deo circuitib definitis eũ¬
tib semꝑ atq redeuntib ꝑ nr̃as fal¬
sas beatitudines et ueras miserias.
alt̾natĩ quidẽ. s reuolutione incessa¬

Expanded text:
la tamque multa et horrenda tandem alila tamque multa et horrenda tandem aliquando per ueram religionem adque sapientiam expiata adque finita ita peruenire ad conspectum Dei adque ita fieri beatum contemplatione incorporeae lucis per participationem inmutabilis inmortalitatis eius, cuius adipiscendae amore flagramus, ut eam quandoque necesse sit deseri et eos, qui deserunt, ab illa aeternitate ueritate felicitate deiectos tartareae mortalitati, turpi stultitiae, miseriis exsecrabilibus inplicari, ubi Deus amittatur, ubi odio ueritas habeatur, ubi per inmundas nequitias beatitudo quaeratur, et hoc itidem adque itidem sine ullo fine priorum et posteriorum certis interuallis et dimensionibus saeculorum factum et futurum; et hoc propterea, ut possint Deo circuitibus definitis euntibus semper adque redeuntibus per nostras falsas beatitudines et ueras miserias alternatim quidem, sed reuolutione incessa
Abbreviated transcription (Latin):
ter hec cluo aliqͥd aliud de scłis scł̃oꝵ
possit intelligi. ꝓfundissima. q̃stio
.ẽ: neq hoc qͦd nunc agimꝰ ĩpedit si
indiscussa int̾im differat᷑: siue a¬
liqͥd in ea diffinire ualeamꝰ. siue nos
faciat cautiores diligent᷑ ipsa tͣctatio:
ne in tanta obscuritate rerũ asfirma¬
re tem̾e aliqͥd audeamꝰ. Nc̃ enĩ contͣ
opinionẽ disputamꝰ. qua illi circuitꝰ
asserunt᷑: quib semꝑ eadem ꝑ int̾ual¬
la temꝑm necesse. ẽ repeti existimãt᷑.
Quelibet autẽ illarũ sententiaꝵ de
scłis scłoꝵ uera sit. ad hos circuitꝰ i
nexione ordinatissima ꝓcurrentia.
lib̾atoꝵ beatitudine sine ullo recur¬
reuoluentes locũ ñ habent. qͦs mari¬
me refellit ȩc̾na uita scõꝵ. Quoꝵ em̃¬
aures pioꝵ ferant pꝰ em̃sam tot tan¬
tisq calamitatib nitã. sitam̃ uitais¬
ta dicenda ẽ. que potiꝰ mors. ẽ ita gͣ¬
uis: ut mors que ab hac lib̾at mortis
huiꝰ anore timeat᷑. post tã magna ma¬

Expanded text:
o aliquid aliud de saeculis saeculorum possit intellegi, profundissima quaestio est, neque hoc quod nunc agimus inpedit, si indiscussa interim differatur; siue auid in ea definire ualeamus, siue nos faciat cautiores diligentior ipsa tractatio, ne in tanta obscuritate rerum adfirmare temere aliquid audeamus. Nunc enim contra opinionem disputamus, qua illi circuitus adseruntur, quibus semper eadem per interualla temporum necesse esse repeti existimantur. Quaelibet autem illarum sententiarum de saeculis saeculorum uera sit, ad hos circuitus nnexione ordinatissima procurrentia, liberatorum beatitudine sine ullo recurreuoluentes locum non habent, quos maxime refellit aeterna uita sanctorumaures piorum ferant post emensam tot tantisque calamitatibus uitam si tamen uita ista dicenda est, quae potius mors est, ita grauis, ut mors, quae ab hac liberat, mortis huius amore timeatur, post tam magna ma
Abbreviated transcription (Latin):
ges. quoꝵ uoluntate. consilio. ĩꝑio fa¬
bricate st̃. illam romulũ. illã alexan¬
drũ. habuisse dicimꝰ conditores: qͣnto
potiꝰ ñ nͥdĩ debemꝰ conditorem dicẽ
nat᷑arũ qͥ neq ex ea mat̾ia fac̃ aliqͥd
qͣm ipse ñ fecit. nec oꝑarios ht̃. nͥqͦs
ipse cauit: Et si potentiã suã uti¬
ta dicam fabricatoriã reb subthat¬
fuerunt: S ante dico ȩt̾nitate: ñ tẽ

Expanded text:
ges, quorum uoluntate consilio imperio fages, quorum uoluntate consilio imperio fabricatae sunt, illam Romulum, illam Alexandrum habuisse dicimus conditores: quanto potius non nisi Deum debemus conditorem dicere naturarum, qui neque ex ea materia facit aliquid, quam ipse non fecerit, nec operarios habet, nisi quos ipse cta dicam, fabricatoriam rebus subtrafue
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑii catricem appellare debemꝰ s poti
illũ qͥ cuidam famulo suo dix̃ pͥuis¬
qͣm te formarẽ in utero noui te Et
qͣmius aia sic uł sic affecta p̃gnãtis
ualeat aliqͥb uelut induere qualita¬
tib fecũ. uelut de uirgis uariatis fec̃
iacob ut petora colore uaria gign̾ent᷑:
natam tñ illam que gignit᷑ tã ipsa ñ
fec̃. qͣm nec ipsa se fecit. Quelibet gͥ
corꝑales uł seminales cause gignen¬
dis reb adhibeant᷑ siue oꝑationib
angłoꝵ aut hominũ aut quoꝵq dia¬
liũ. siue mariũ feminaꝵq mixtio¬
nib qͦlibet eẽ desidio motu ue. aiȩ ma¬
tres ualeant aliqͥd limam̃tors aut co¬
loꝵ asꝑg̾e teneris mollib q conceptib.
ipsas om̃ino nat᷑as que sic uł sic in
te illo ñ tale uł tale. eet.s ꝓrsᷤ. eẽ. ñ
poss Qua ꝓpt̾̃ si in illa specie quã
forisecꝰ corꝑalib opifices reb impo¬
nunt. urbem romã et urbem alexã¬
driam. ñ fabros et architectos s re¬

Expanded text:
rii creatricem appellare debemus, sed potius illum qui cuidam famulo suo dixit: Priusquam te formarem in utero, noui te. Et quamuis anima sic uel sic affecta praegnantis ualeat aliquibus uelut induere qualitatibus fetum, sicut de uirgis uariatis fecit Iacob, ut pecora colore uaria gignerentur: naturam tamen illam, quae gignitur, tam ipsa non fecit, quam nec ipsa se fecit. Quaelibet igitur corporales uel seminales causae gignendis rebus adhibeantur, siue operationibus angelorum aut hominum aut quorumque animalium siue marium feminarumque mixtionibus; quaelibet etiam desideria motusue animae matris ualeant aliquid liniamentorum aut colorum aspergere teneris mollibusque conceptibus: ipsas omnino naturas, quae sic uel sic in te illo non tale uel tale esset, sed prorsus esse non posset. Quapropter si in illa specie, quam forinsecus corporalibus opifices rebus inponunt, urbem Romam et urbem Alexandriam non fabros et architectos, sed re
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cedentib si semꝑ face̾ uellet. inordi¬
nata et inꝑuisa hab̾e ñ posset: nec ea
et ꝯtinuata sibi conexione copulent᷑
tia. his dum taxat qui exmiseria libe¬
rantur insua beata ĩmortalitate
sine fine manentib. an ita dicant᷑
pientia dei inconcussa stabilitate
manentia. istoꝵ que cum temꝑe tͣn¬
seunt tanꝗͣ efficientia scłoꝵ: diffinire
ñ audeo. fortassis enĩ possit dici se¬
culum. q̃ sunt scła: ut nicħ aliud ꝑ¬

Expanded text:
praecedentibus si semper facere uellet, inordipraecedentibus si semper facere uellet, inordinata et inprouisa habere non posset, nec ea et continuata sibi conexione copulenturtia, eis dumtaxat, qui ex miseria liberantur, in sua beata inmortalitate sine fine manentibus; an ita dicanturaecula in sapientia Dei inconcussa stabilitate manentia istorum, quae cum tempore transeunt, tamquam efficientia saeculorum, definire non audeo. Fortassis enim possit dici saeculum, quae sunt saecula, ut nihil aliud
Abbreviated transcription (Latin):
meros ꝓpt̾ infinitatẽ nescit omp̃c ds̃:
et usq ad qͣndam sũmã num̾oꝵ scien¬
tia dĩ ꝑuenit. ceto̾s ignorat: Qͥs hoc
cuiꝰ intelligentiȩ sic̃ in psalmo canit᷑
non. ẽ. numus. Infinitas itaq num̾i
qͣmuis infinitoꝵ num̾oꝵ nullus sit nu
qͥd scientia cõprehendit᷑. scientis cõp̃¬
hensione finit᷑. ꝓfecto et om̃is infinitas
qͦdã inessabili mͦ deo finita ẽ: qͥa scien¬
tiȩ ipsiꝰ incõp̃hensibił ñ ẽ. Quare si ĩ¬
finitas num̾oꝵ scientiȩ cdĩ qͣ cõp̃hendit᷑
eẽ. ñ pot̃ infinita qͥ tandẽ nos sumꝰ ho¬
muncli. qͥ eiꝰ scientie limites figere p̃su¬
mam᷑: dicentes qͦd nͥ eisdem circuitib
temꝑm ea  temꝑalia repetant᷑. ñ pot̾
ds̃ cunca qͥfecit. uł p̃scire qͥd faciat:
uł scire. Sfec̾it: cuiꝰ sapientia simpli.¬
cit̾ multiplex. et uniformit̃ multifor¬
mis: tam incõprehensibili ꝯp̃hensioe
omia incõp̃hensibilia cõprehendit:
ut q̃ ẽq noua et dissimilia conseqͣntur

Expanded text:
meros propter infinitatem nescit omnes Deus; et usque ad quamdam summam numerorum scientia Dei pervenit, caeteros ignorat? Quis hoc cujus intelligentiae, sicut in Psalmo canitur, non est numerus . Infinitas itaque numeri, quamvis infinitorum numerorum nullus sit numsi, quidquid scientia comprehenditur, scientis comprehensione finitur; profecto et omnis infinitas quodam ineffabli modo Deo finita est, quia scientiae ipsius incomprehensibilis non est. Quare si infinitas numerorum scientiae Dei, qua comprehenditur, esse non potest infinita; qui tandem nos sumus homunculi, qui ejus scientiae limites figere praesumamus, dicentes quod, nisi eisdem circuitibus temporum eadem temporalia repetantur, non potest Deus cuncta quae facit uel praescire ut faciat, uel scire cum fecerit? cuius sapientia simpliciter multiplex et uniformiter multiformis tam inconprehensibili conprehensione omnia inconprehensibilia conprehendit, ut, quaecumque noua et dissimilia consequentia
Abbreviated transcription (Latin):
ipsam qͥdem t̾rã qͣmuis mat̃ om̃iũ fe¬
cũda uideat᷑. que germinib erũpen¬
pentia ꝓmouet. et fira radicib con¬
tinet: cũ itidem legamꝰ. d̾s illi dat
corpꝰ qͦm uoluerit. et unicuiq seminũ
ꝓpͥum corpꝰ: ita nec feminã sui puer

Expanded text:
mater omnium fecunda videatur, quae germinibus erumpentia promovet, et fixa radicibus continet, cum itidem legamus, Deus illi dat corpus quomodo voluerit, et unicuique seminum proprium corpus . Ita nec feminam sui puer
Abbreviated transcription (Latin):
ting̃ a sine usq ad finẽ fortit̾. et dispo¬
nit omĩa suauit᷑. Prouide facti pͥmitꝰ
angli cꝰmodi minist̾ium p̃buerĩt ca¬
tori cetã facienti: nescio. Nec tͥbuere
illis audeo qͦd forte ñ posst̾: nec debeo
derogare qͦd possunt. Creationẽ tñ
ꝯditionẽq om̃ium nat᷑ars qͣ fit ut om̃i¬
no natȩ sint. eis qͦ facientib illi deo
tͥbuo: cni se cẽ ipsi deb̾e qͦd sunt c̃ grãꝵ

Expanded text:
 et disponit omnia suaviter . Proinde, facti primitus Angeli cujusmodi ministerium praebuerint Creatori caetera facienti, nescio; nec tribuere illis audeo quod forte non possunt, nec debeo derogare quod possunt. Creationem tamen conditionemque omnium naturarum, qua fit ut omnino naturae sint, eis quoque faventibus illi Deo tribuo