comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uenerurt flumina. flaueruit uenti.
& offenderunt in domũ ilła. & cecidit:
& facta est ruina eius magna. Cũ
&ͦ non dixit qui audit uerba mea tantũ.
sed addidit dicens. qui audit uerba
niea hȩc : satis ut arbitror significauit
hec uerba que in monte locutus est
tam ꝑfecte instruere uitã eoꝵs qͥ uolue¬
rint scđm ea uiuere. ut merito cõpa-¬
rent᷑ Nedificanti suꝑ petram.
Hoc dixi. ut appareat ist ũ sermonẽ om̃ibꝰ
p̃ceptis qͥb xp̃iaria uita informat᷑ esse
ꝑfectũ. Nam de hoc capitulo diligen.¬
tius suo loco tractabit᷑. Huiꝰ igitur.
sermonis ititiũ sic assumitur. L Uidens t̾basiħs.¬
UO uidisset autẽ t᷑bas multas.
ascendit in montẽ. Et cũ sediss&e.
accesserunt ad eũ discipuli eiu s.
Et aperiens os suũ : docebat eos diceN.
Beati pauꝑes sp̃ũ. Si querit᷑ qͥd significa
mons : bene intelligit᷑ significare maiora
p̃cepta iustitiȩ. quia minora erant quȩ
p̃cepta pło quẽ timore adhuc alligari

Expanded text:
flaverunt venti, et offenderunt in domum illam, et cecidit; et facta est ruina ejus magna. » Cum ergo non dixit, qui audit verba mea tantum, sed addidit dicens, qui audit verba mea haec; satis, ut arbitror, significavit, haec verba quae in monte locutus est, tam perfecte instruere vitam eorum qui voluerint secundum ea vivere, ut merito comparentur aedificanti super petram. Hoc dixi, ut appareat istum sermonem omnibus praeceptis quibus christiana vita informatur, esse perfectum: nam de hoc capitulo diligentius suo loco tractabitur. 2. Hujus igitur sermonis initium sic assumitur: Cum vidisset autem turbas multas, ascendit in montem, et cum sedisset, accesserunt ad eum discipuli ejus; et aperiens os suum docebat escipuli ejus. Si quaeritur quid significet mons, bene intelligitur significare majora praecepta justitiae, quia minora erant, quae praecepta populo, quem timore adhuc alligari
Abbreviated transcription (Latin):
cdant᷑ : ab eodant᷑ qͥ solus nouit congru-¬
entẽ siuis tẽporibꝰ generi humano exib̾e
medicinã. N ec mirũ est quod dant᷑
precepta maiora ꝓpt᷑ regiiũ celor s. &
minora data sunt ꝓpter regnũ terre¬
nũ : ab eocłẽ uno dõ qui fecit cełu &
qđ ab uno magistro solo docendis tar¬
tis rebꝰ id oͣdocet᷑ in monte. Seders
autẽ docet. qđ ꝑtinet ad dignitatẽ
magisterii. Et accedunt ad eum
discipuli ͤ ut audiendis illius uerbis
hii essent etiã corpore uiciniores. qui
p̃ceptis implendis animo pƿinquabarT.

Expanded text:
ab eo dantur qui solus novit congruentem suis temporibus generi humano exhibere medicinam. Nec mirum est quod dantur praecepta majora propter regnum coelorum, et minora data sunt propter regnum terrenum, ab eodem uno Deo qui fecit coelum et quod ab uno magistro solo docendis tantis rebus idoneo, locetur in monte. Sedens autem docet, quod pertinet ad dignitatem magisterii: et accedunt ad eum discipulhi essent etiam corpore viciniores, qui praeceptis implendis animo propinquabant.
Abbreviated transcription (Latin):
uocib poposcistis: non eũ a uobis intfec¬
tũ eẽ iactare. Si autẽ illis om̃ib ur̃is
p̾cedentib factis etiã crucifige crucifi¬
ge clamastis: audite. qͦd contͣ uos ꝓ
pħa clamat. filii hominũ dentes eoꝵ
arma & sagitte. & lingua eoꝵ ma¬
chera acuta. Ecce qͥb armis. qͥb sa¬
gittis. qua machera iustũ int̾fecistis:
quando uobis int̾ficere quẽquã non
licere dixistis. Hinc ẽ qđ cũ ad cõp̃hen¬
dendũ iħm sacerdotũ non uenissent
pͥncipes sed misissent. lucas tam̃ ȩuan¬
głista ait in eodẽ narrationis suȩ loco

Expanded text:
vocibus poposcistis, non eum a vobis interfecvocibus poposcistis, non eum a vobis interfectum esse jactate. Si autem illis omnibus vestris praecedentibus factis, etiam Crucifigege, clamastis, audite quod contra vos etiam Propheta clamat, Filii hominum, dentes eorum arma et sagittae, et lingua eorum machaera acuta . Ecce quibus armis, quibus sagittis, qua machaera justum interfecistis, quando vobis interficere quemquam non licere dixistis. Hinc est quod ad comprehendendum Jesum, cum sacerdotum non venissent principes, sed misissent, Lucas tamen evangelista in eodem suae narrationis loco:
Abbreviated transcription (Latin):
quã. An non int̾ficiebant. quẽ int̾¬
ficiendũ offerebant. An forte crux
non int̾fecit: Sic disipiunt qͥ non
sectant᷑ sed insectant᷑ sapientiam.
Quid ẽ autẽ nobis non licet intͣfice¬
re quẽquã: Si malefactor est. cur
non licet: Nonne lex eis p̾cipit
ne malefactorib p̾sertĩ qualẽ istũ
putabant a suo dõ seductorib par¬
cant Sed intelligendũ ẽ eos dixis¬
se non sibi licere int̾ficere quẽ quã
su p̾torii contaminari metuebant.
Ita ne obduruistis falsi ifrahelitȩ :¬
Itane omnẽ sensũ nimia malitia
ꝑdidistis. ut idõ uos a sanguine in¬
nocentis impollutos ẽẽ credatis. qͥa¬
eũ fundendũ alteri tradidistis: Nũ¬
qͥd & pilatus illũ qͥ potestati eius a
uobis ingerit᷑ occidendus. suis ẽ ma¬
nib occisurus: Si non eũ uoluistis oc¬
cidi. si non insidiati estis ei. si non uo¬
bis tradendũ pecunia cõparastis. siñ
cõp̃ hendistis. uinx istis. adduxistis. odis¬
tis. si non occidendũ manib dtulistis.

Expanded text:
as? An non interficiebant, quem interficiendum offerebant? An forte crux non interficit? Sic desipiunt, qui non sectantur. sed insectantur sapientiam. Quid est autem, Nobis non licet interficere quemquam? Si malefactor est, cur non licet? Nonne Lex eis praecepit, ne malefactoribus, praesertim qualem istum putabant a suo Deo seductoribus parcant ? Sed intelligendum est eos dixisse non sibi licere interficere quemquam, etiam praetorii contaminari metuebant. Itane obduruistis, falsi Israelitae? itane omnem sensum nimia malitia perdidistis, ut ideo vos a sanguine innocentis impollutos esse credatis, queum fundendum alteri tradidistis? Numquid et Pilatus illum, qui potestati ejus a vobis ingeritur occidendus, suis est manibus occisurus? Si non eum voluistis occidi, si non insidiati estis, si non vobis tradendum pecunia comparastis, si non comprehendistis, vinxistis, adduxistis, si non occidendum manibus obtulistis,
Abbreviated transcription (Latin):
non sũ de mundo. quãuis eos ẽẽ uelit
in mundo ꝓpt᷑ qđ de illis dixit ad
patrẽ non rogo ut tollas eos de mun¬
do sed ut serues eos a malo Unde &
huic non ait. regnũ meũ non ẽ in hoc
mundo. sed non est de hoc mundo.
Et cũ hoc ꝓbaret dicens si ex hoc
mundo eẽt regnũ meũ ministri
mei utiq decertarent ꝓ me ut non
traderer iudeis. non ait regnũ meu̾

Expanded text:
non sum de mundo? Quamvis eos esse vellet non sum de mundo? Quamvis eos esse vellet in mundo: propter quod de illis dixit ad Patrem, Non rogo ut tollas eos de mundo, sed ut serves eos ex malo . Unde et hic non ait, Regnum meum non est in hoc mundo; sed, non est de hoc mundo. Et cum hoc probaret dicens, Si ex hoc mundo esset regnum meum, ministri mei utique decertarent, ut non traderer Judaeis: non ait, Nunc
Abbreviated transcription (Latin):
monstrans: sed inde dicendo qͥd fecisti:
satis ostendit illud ꝓ crimine ei obiec¬
tũ. tanꝗͣ diceret. si regẽ te negas. qͥd
fecisti ut tradereris mͥ. quasi mirũ
non eẽt si puniendus iudici traderet᷑
qͥ se diceret regẽ. Si autẽ hoc non
cliceret: querendũ. ab illo ẽẽt. qͥd
aliud forte fecisset. unde tradi iuidi¬
ci dignꝰ eẽt. Audite gͦ iudei & gen¬
tes. audi circũcisio. audi p̾putiũ. au¬
dite om̃ia regna t̾rena. non impedio
dñationẽ ur̃am in hoc mundo. regnũ
meũ non est de hoc mundo. Nolite
metuere metu uanissimo. qͦ herodes il¬
le maior cũ xp̃s natꝰ nuntiaret᷑ expa¬
uit. & tot infantes ut ad eũ moes ꝑ¬
irascendo crudelior. Regnũ inquit
meũ non est de hoc mundo. Quid
uultis amplius: Uenite ad regnũ qđ
do. Dicit quidẽ in ꝓphetia de do patre
ille : non est de hoc mundo. Quid est
enĩ eius regnũ nͥ credentes in eũ. qͥb
dicit de mundo non estis sicut & ego

Expanded text:
monstrans. Deinde dicendo: Quid fecisti? monstrans. Deinde dicendo: Quid fecisti? satis ostendit illud ei pro crimine objectum, tanquam diceret: Si regem te negas, quid fecisti ut tradereris mihi? quasi mirum non esset si puniendus judici traderetur, qui se diceret regem. Si autem hoc non diceret, quaerendum ab illo esset quid aliud fore fecisset, unde tradi judici dignus esset. Audite ergo, Judaei et gentes, Audi, circumcisio, audi, praeputium. Audite, omnia regna terrae. Non impedio dominationem vestram in hoc mundo. Regnum meum non est de hoc mundo. Nolite metuere metu vanissimo, quo Herodes ille major cum Christus natus nuntiaretur expavit, et tot infantes, ut ad eum mors pirascendo crudelior . Regnum, inquit, meum non est de hoc mundo. Quid vultis amplius? Venite ad regnum quod do. Dicit quidem in prophetia de Deo Patre,ille non est de hoc mundo. Quod est enim ejus regnum nisi credentes in eum, quibus dicit, De mundo non estis, sicut et ego
Abbreviated transcription (Latin):
Si ex hoc mundo eẽt regnũ meũ.
ministri mei utiq decertarent.
regnũ meũ non ẽ hinc. Hoc est
qđ bonus magist̾ scire nos uoluit.
sed prius nobis demonstranda fue¬
rat uana hominũ de regno eius
morte fuisset plectendus. qđ illici¬
tũ affectauerit regnũ: uel qm̃ so¬
lent regnaturis in uidere regnan¬
tes. & uidelicet cauendũ erat ne
eius regnũ siue romanis siue iudeis
regnũ meũ non ẽ de mundo hoc. &¬
cȩtera ad pͥmã int̾rogationẽ p̃sidis res¬
pondere ubi dixit tu es rex iudeqꝵ.
sed eũ uicissim in t̾rogans utrũ hoc
a semet ipso diceret. an audisset ab
aliis. illo respondente ostendere uo¬
luit. hoc sibi apud illũ fuisse a iude¬
is uelut crim̃ obiectũ. patefaciens nob̃
cogitationes hominũ qͣs ipse nouerat.
etiã iudeis sed solis gentib hoc de se
opinantib respondisse uideret᷑. Nc̃¬
gͦ qm̃ respondit pilatus. nũqͥd ego iu¬
deus sũ. gens tua & pontifices tradi¬
derunt te mͥ. qͥd fecisti. abstulit a

Expanded text:
regnum meum, ministri mei utique decertarent, regnum meum non est hinc. » Hoc est quod bonus magister scire nos voluit: sed prius nobis demonstranda fuerat vana hominum de regno ejus morte fuisset plectendus, quod illicitum affectaverit regnum; vel quoniam solent regnaturis invidere regnantes, et videlicet cavendum erat ne ejus regnum sive Romanis, sive Judaeis Regnum meum non est de hoc mundo, » ad primam interrogationem praesidis respondere, ubi dixit: « Tu es rex Judaeorum? » sed eum vicissim interrogans, utrum hoc a semetipso diceret, an audisset ab aliis, illo respondente, ostendere voluit hoc sibi apud illum fuisse a Judaeis velut crimen objectum, patefaciens nobis cogitationes hominum, quas ipse noverat etiam Judaeis, sed solis Gentibus hoc de se opinantibus respondisse videretur. Nm respondit Pilatus: Nunquid ego Judaeus sum? gens tua et pontifices tradiderunt te mihi; quid fecisti? abstulit a
Abbreviated transcription (Latin):
set pilatus qͥd ẽ ueritas. in m̃tẽ illi
uenisse continuo consuetudinẽ iu¬
deoꝵ qđ solet eis unꝰ dimitti in
pascha. & idõ non expectauit ut
responderet ei iħc qͥd ẽ ueritas. ne
mora fieret cũ recoluisset morẽ.
qͦ posset eis ꝑ pascha dimitti. qđ eũ
ualde uoluisse manifestũ ẽ. auelli
tam̃ ex eiꝰ corde non potuit iħm
regẽ ẽẽ iudeoꝵ. tanꝗͣ. hoc ibi. sicut in ti¬
tulo ipsa ueritas fixerit. de qua qͥd eẽt
in t̾rogauit. Sed hoc audito: clamaue¬
rtͣ rursũ om̃s dicentes. Non hunc: sed
barabban. Erat autẽ barabbas latro.
rastis nocentẽ. sed qđ occidistis innocentẽ.
Qđ tam̃ nͥ fieret: uerũ pascha non fieret.
Sed umbra ueritatis a uideis errantib
tenebat᷑. & mirabili dispensatione diue¬
nȩ sapientiȩ ꝑ homines fallaces eiusdẽ
umbrę ueritas implebat᷑: quia ut ue¬
rũ pascha fieret. xp̃c uelut ouis immo¬
labat᷑. Hłinc ea sequunt᷑ quȩ in iuriosa

Expanded text:
set Pilatus, quid est veritas, in mentem illi set Pilatus, quid est veritas, in mentem illi venisse continuo consuetudinem Jum, qua solebat eis dimitti unus in Pascha: et ideo non exspectavit ut responderet ei Jesus quid est veritas, ne mora fieret, cum recoluisset morem quo posset eis per Pascha dimitti; quod eum valde voluisse manifestum est, Avelli tamen ex ejus corde non potuit Jesum regem esse Judaeorum, tanquam hoc ibi, sicut in titulo, ipsa veritas fixerit, de qua quid esset interrogavit. Sed hoc audito, Clamaverunt rursum omnes dicentes: Non hunc, sed Barabbam. Erat autem Barabbas latro. ratis nocentem, sed quod occiditis innocentem: quod tamen nisi fieret, verum Pascha non fieret. Sed umbra veritatis a Judaeis errantibus tenebatur, et mirabili dispensatione divinae sapientiae per homines fallaces ejusdem umbrae veritas implebatur; quia ut verum Pascha fieret, Christus velut ovis immolabatur. Hinc ea sequuntur quae injuriosa
Abbreviated transcription (Latin):
incarnatꝰ uenit in mundũ. non
illã sine mitio qua ds̃ erat ꝑquẽ
pat̾ condidit mundũ. In hoc gͦ se dixit
natũ idest ꝓpt̾ hoc natũ & ad hoc ue¬
nisse in mundũ. utiq nascendo de
uirgine: ut testimoniũ ꝑhibeat ue¬
ritati. Sed qͥa non om̃iũ est fides.
adiunxit atq ait. Om̃is qͥ est ex
ueritate. audit meã uocẽ. Audit
utiq interiorib aurib. idest obau¬
dit meȩ̨ uoci: qđ tantũdẽ ualeret
si diceret credit mͥ. Cũ itaq xp̃c
testimoniũ ꝑhibeat ueritati. ꝓfecto
testimoniũ ꝑhibet sibi. Euis qͥppe
ego testimonũ ꝑhibeo de me. đ
uͦ ait om̃is qͥ ẽ ex ueritate audit
illi donũ ex ueritate collatũ est
Qđ qͥd ẽ aliud. quã donante xp̃o
credit in xp̃m: Dixit ei pilatus.
Quid ẽ ueritas : Mec expectauit
audire responsũ. sed cũ hoc dixisset¬
Nullã inuenio in eo causã. Est au¬
tẽ consuetudo ut unũ dimittã
uobis in pascha. Uultis gͦ dimitrã
uobis regẽ iudeoꝵ Credo cũ dixis¬

Expanded text:
incarnatus venit in mundum: non illam sine initio, qua Deus erat, per quem Pater condidit mundum. In hoc ergo se dixit natum, id est, propter hoc natum, et ad hoc venisse in mundum, utique nascendo de virgine, ut testimonium perhibeat veritati. Sed quia non omnium est fides, adjunxit, atque ait: Omnis qui est ex veritate, audit meam vocem. Audit utique interioribus auribus, id est, obaudit meae voci: quod tantumdem valeret si diceret, Credit mihi. Cum itaque Christus testimonium perhibet veritati, profecto testimonium perhibet sibi: ejus quippeEgo testimonium perhibeo de me . Quod vero ait, Omnis qui est ex veritate, audit illi donum ex veritate collatum est. Quod quid est aliud, quam donante Christo credit in Christum? 5. Dixit ei Pilatus: Quid est veritas? Nec exspectavit audire responsum; sed cum hoc dixissetautem consuetudo vobis ut unum dimittam vobis in Pascha; vultis ergo dimittam vobis regem Judaeorum? « Credo, cum dixis
Abbreviated transcription (Latin):
caiphan in pretoriũ. Ad caiphan qͥp¬
pe ab anna collega & socero eius dixe¬
rat missũ. sed si ad caiphan cur in p̾¬
toriũ: Quod nichil aliud uult intelli¬
gi. quã ubi p̾ses pilatus habitabat.
Aut gͥ causa aliqua urgente de domo
anne qͦ ad audiendũ iħm ambo con¬
uenerant caiphas ꝑrexit in p̾tori¬
ũ pͣsidis. & socero suo iħm reliquerat
audiendũ: aut in domo caiphȩ p̾to¬
riũ pilatus acceꝑat. & tanta lomus¬
eius erat ut seorsũ habitantẽ dñm
suũ. seorsũ uidicẽ ferret. Erat autẽ
mane. & ipsi id est qͥ ducebant iħor
non introiert᷑ in pͣtoriũ. hoc ẽ in
eã partẽ domus quã pilatus tenebat.
si ipsa erat domus caiphȩ. Cur autem
non introierunt in p̾toriũ. exponens
causã: ut non contaminarent᷑ inqͥt. sed
manducarent pascha. Dies enĩ agere
ceꝑant arimoꝵ. qͥb dieb contami¬
natio illis erat in alienigene habi¬
taculũ introire. Oimpia cecitas:
nari metuebant: & fr̃is innocentis

Expanded text:
Caipham in praetorium. Ad Caipham quippe ab Anna collega et socero ejus dixerat missum. Sed si ad Caipham, cur in praetorium? Quod nihil aliud vult intelligi, quam ubi praeses Pilatus habitabat. Aut igitur aliqua urgente causa de domo Annae, quo ad audiendum Jesum ambo convenerant, Caiphas perrexerat ad praetorium praesidis, et socero suo Jesum reliquerat audiendum: aut in domo Caiphae praetorium Pilatus acceperat, et tanta domus erat, ut seorsum habitantem dominum suum, seorsum judicem ferret. 2. Erat autem mane, et ipsi, id est qui ducebant Jesum: non introierunt in praetorium, hoc est in eam partem domus quam Pilatus tenebat, si ipsa erat domus Caiphae. Cur autem non introierunt in praetorium, exponens causam, Ut non contaminarentur, inquit, sed ut manducarent Pascha. Dies enim agere coeperant azymorum: quibus diebus contaminatio illis erat in alienigenae habitaculum intrare. O impia caecitas! nari timebant, et fratris innocentis
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓferebat ad alios. Quid ẽ gͦ in occulto
locutus sũ nichil᷑ Sed intelligendũ
ẽ ita eũ dixisse palã locutꝰ sũ mundo.
ac si diceret multi me audiert᷑. Ipsũ
autẽ palã mͦ qͦdã erat palã .: m autẽ
qͦdã non erat palã. Palã qͥppe erat qͥa¬
multi audiebant: & rursus non erat
palã. qͥa non intelligebant: & qđ seoi¬
sũ discipłis loquebat᷑. non in occulto
utiq loquebat᷑. Quis nãq in occulto
loqͥtur qͥ corã tot hominib loqͥt᷑. cũ
scriptũ sit in ore duoꝵ uel triũ testi¬
ũ stabit om̃e uerbũ. Presertĩ si hoc
loquit᷑ paucis. qđ ꝑ eos uelit in notes¬
cere multis. sicut ipse dñs ait illis
qͦs adhuc paucos habebat. qđ dico
uobis in tenebris dicite in lumine.
& qđ in aure auditis p̾dicate in
tecta. ergo & hoc ipsũ qd ab eo dici¬
uidebat᷑ occulte. quodãmͦ non dice¬
bat᷑ in occulto. qͥa non ita dicebat᷑

Expanded text:
proferebat ad alios. Quid est ergo, In occulto proferebat ad alios. Quid est ergo, In occulto locutus sum nihil? Sed intelligendum est ita eum dixisse, Palam locutus sum mundo; ac si dixisset, Multi me audierunt. Ipsum autem palam modo quodam erat palam, modo autem quodam non erat palam. Palam quippe erat, qmulti audiebant; et rursum non erat palam, quia non intelligebant. Et quod seorsum discipulis loquebatur, non in occulto utique loquebatur. Quis namque in occulto loquitur, qui coram tot hominibus loquitur, cum scriptum sit, In ore duorum, aut trium testium stabit omne verbum ? praesertim si hoc loquitur paucis, quod per eos velit innotescere multis, sicut ipse Dominus ait illis quos adhuc paucos habebat: Quod dico vobis in tenebris, dicite in lumine; et quod in aure auditis, praedicate super tecta . Ergo et hoc ipsum quod dici ab eo videbatur occulte, quodammodo non dicebatur in occulto, quia non ita dicebatur,
Abbreviated transcription (Latin):
occulto locutus sũ nichil. Quid me int̾¬
rogas: Int̾raga eos qͥ audiert qͥd locutꝰ
sũ ipsis. ecce ħi sciunt qͥ dixerĩ ego. Nlon
p̃tereunda nascit᷑ questio. qͦmͦ dixerit
dñs iħs ego p̾alã locutus sũ mundo. &
maxime illud qđ ait in occulto locu¬
tus sũ nichil. Nonne in hoc ipso re¬
centiore sermone quẽ pꝰ cȩnã discipłis
ẽ locutus ait illis. hoc in ꝓuerbiis locu¬
tus sũ uobis. uenit hora cũ iã non in
ꝓuerbiis loquar uobis. sed palã le pa¬
tre meo adnuntiabo uobis: Sigͦ ip¬
sis comunctiorib discipłis suis non
la quat᷑ palã sed horã ꝓmittebat. qͣͦn¬
do palã fuerat locuturus. qͦmͦ palam
locutus ẽ mundo: Deinde illis ipsis
suis sicut alioꝵ qͦq ȩuangłistarũ testa¬
tur auctorias in eoꝵ cõparatione qͥ
liscipłi eius non erant multo utiq
manifestius loquebat᷑. quando cũ so¬
lis erat remotus a turbis. Tunc enio
eis & parabolas aꝑiebat. qͣs clausas

Expanded text:
me interrogas? Interroga eos qui audierunt quid locutus sum ipsis: ecce hi sciunt quae dixerim ego. » Non praetereunda nascitur quaestio, quomodo dixerit Dominus Jesus, Ego palam locutus sum mundo; et maxime illud quod ait, In occulto locutus sum nihil. Nonne in hoc ipso recentiore sermone, quem post coenam discipulis est locutus, ait illis: Haec in proverbiis locutus sum vobis: venit hora cum jam non in proverbiis loquar vobis, sed palam de Patre meo annuntiabo vobis ? Si ergo ipsis conjunctioribus discipulis suis non loquebatur palam, sed horam promittebat quando palam erat locuturus, quomodo palam locutus est mundo? Deinde illis ipsis suis, sicut aliorum quoque evangelistarum testatur auctoritas, in eorum comparatione qui discipuli ejus non erant, multo utique manifestius loquebatur, quando cum solis erat, remotus a turbis: tunc enim eis et parabolas aperiebat, quas clausas
Abbreviated transcription (Latin):
eius cuius abscidit petrus auriculã. Non¬
ne ego te uicli in horto cũ illo: Iterũ
gͦ negauit petrus. & statĩ gallus can¬
tauit. Ecce medici ẽ cõpleta p̾dictio.
egroti conuicta p̾sũptio. Non enĩ
factũ est qđ iste dixxerat. animã
meã ꝓ te ponã: sed factũ ẽ qđ
iste p̾dixerat. ter me negabis. Sed
trina petri negatione cõpleta: iã
& iste sermo cõpleat᷑. ut deinceps qͦ
de dño apud pontiũ pilatũ p̾sidẽ gesta
st̃. ab alio consicderemꝰ exordio.

Expanded text:
ejus cujus abscidit Petrus auriculam: Nonejus cujus abscidit Petrus auriculam: Nonne ego te vidi in horto cum illo? Iterum ergo negavit Petrus, et statim gallus cantavit. Ecce medici completa est praedictio, aegroti convicta praesumptio. Non enim factum est quod iste dixerat, Animam meam pro te ponam; sed factum est quod ille praedixerat, Ter me negabis . Sed trina Petri negatione completa, jam et iste sermo compleatur, ut deinceps quae de Domino apud Pontium Pilatum praesidem gesta sunt, ab alio consideremus exordio.
Abbreviated transcription (Latin):
na & caipha. factũ ẽ uerbũ dñi suꝑ
iohannẽ ⁊acharie filiũ in deserto. &
cetera. Froinde isti ambo pontifices uicissim
suos annos agebant. & erat annus caiphȩ
cũ cõp̃hensus eẽt ad illũ ductus ẽ: sed
pͥus ad annã scdm̃ lohannẽ uenert cuor
illo. non qͥa collega sed qͥa socer eius erat.
Et credendũ ẽ scđm uoluntate̾ caiphȩ
id ẽẽ factũ. uel etiã domos eoꝵ ita fuisse
positas. ut non deberet annas a transeun¬
tib pͣteriri. Sed cũ dixisset euangłista qđ
eũ ligatũ miserit annas ad caiphan: re¬
uersus est ad locũ narrationis ubi reli¬
inqͥt symon petrus stans & calefaciens se.
Hoc recapitulat qđ ante dixerat. deinde
quȩ secuta st̃ iungit. Dixert gͦ ei. Nũ¬
qͥd & tu ex discipłis eius es : Negauit ille
& dix̃. Non sũ. Iã semel negauerat. ecce
iterũ. Deinde ut tͣtia negatio cõpleat᷑.
dicit unus ex seruis pontificis. cognatus

Expanded text:
na et Caipha, factum est verbum Domini super na et Caipha, factum est verbum Domini super Joannem Zachariae filium in deserto , et caetera. Proinde isti ambo pontifices vicissim suos annos agebant: et erat annus Caiphae cum comprehensus esset, ad illum ductus est, sed prius ad Annam secundum Joannem venerunt cum illo, non quia collega, sed quia socer ejus erat. Et credendum est secundum voluntatem Caiphae id esse factum, vel etiam domos eorum ita fuisse positas, ut non deberet Annas a transeuntibus praeteriri. Sed cum dixisset evangelista, quod eum ligatum miserit Annas ad Caipham, reversus est ad locum narrationis ubi reliinquit, Simon Petrus stans, et calefaciens se. Hoc recapitulat quod ante jam dixerat; deinde quae secuta sunt, jungit. Dixerunt ergo ei: Nunquid et tu ex discipulis ejus es? Negavit ille, et dixit: Non sum. Jam semel negaverat, ecce iterum. Deinde ut tertia negatio compleretur: Dicit ei unus ex servis pontificis, cognatus
Abbreviated transcription (Latin):
pondet uera placatꝰ. & ad ꝑferenda gͣ¬
uiora tranqͥllo animo fuit paratus.
Beatus enĩ est qͥ in om̃ib quę iniuste ꝓ
iustitia patit᷑. potest ueracit᷑ dicere. Pa¬
ratũ cor meũ dĩ. paratũ cor meũ. Finc
fit qͥppe qđ seqͥt᷑. cantabo & psallã: qđ
paulus & barnabas etiã in uinculis di¬
rissimis facere potuert̃. Sed ad narratio¬
nis ȩuangelicȩ sequentia redeamꝰ. Et
misit eũ annas ligatũ ad caiphan ponti¬
ficẽ. Ad illũ sicut matheus dicit ab ini¬
cio ducebat᷑. qm ipse erat illius anni
pͥnceps sacerdotũ. Alternos qͥppe intel¬
ligendi st̃ agere solere annos ãbo pon¬
tifices. idest pͥncipes sacerdotũ qͥ erant
illo tẽpore annas & caiphas: qͦs & lucas
ȩuangłista cõmemorat. narrans qͦ tẽ¬
pore ceꝑit dñs apcursore iohanne p̾di¬
care regnũ celoꝵ. & congregare discipłos.
Sic enĩ dicit. sub pͥncipib sacerdotũ an¬

Expanded text:
pondit vera placatus, et ad perferenda grpondit vera placatus, et ad perferenda graviora tranquillo animo fuit paratus? Beatus est enim qui omnibus quae in justa pro justitia patitur, potest veraciter dicere: Paratum cor meum Deus, paratum cor meum . Hinc fit quippe quod sequitur: Cantabo et psallam ; quod Paulus et Barnabas etiam in vinculis durissimis facere potuerunt . Sed ad narrationis evangelicae sequentia redeamus Et misit eum Annas ligatum ad Caipham pontificem. Ad illum enim, sicut Matthaeus dicit, ab initio ducebatur, quoniam ipse erat illius anni princeps sacerdotum . Alterius quippe intelligendi sunt agere solere annos ambo pontifices, id est, principes sacerdotum, qui erant illo tempore Annas et Caiphas, quos Lucas evangelista commemorat, narrans quo tempore coeperit Dominus praecursore Joanne praedicare regnum coelorum, et congregare discipulos. Sic enim dicit: Sub principibus sacerdotum An
Abbreviated transcription (Latin):
suetudinẽ & iustitiã. Si cogitemꝰ qͥs
acceꝑit alapã. nonne uellemꝰ eũ qͥ ꝑ¬
eussit aut celesti igne consumi aut
tͣra dehiscente sorbori aut correctũ
demonio uolutari. aut aliqua hu¬
iusmodi qualibet pena uel etiã gra¬
uiore puniri: Quid eni̾ hoꝵ iubere¬
ꝑ potentiã non potuisset ꝑ queo
factus ẽ mundus. nͥ patientiã nõs docere
maluisset qua uincit᷑ mundus: Fic di¬
cit aliqͥs. Cur non fecit. qđ ipse p̾cepit :
ꝑcutienti enĩ non sic respondere. sed max¬
illã debuit alterã p̾parare. Qͥd qđ & ue
racit᷑ mansuete. iusteq respondit. & ñ
solũ alterã maxillã iterũ ꝑcussuro sed
totũ corpus figendũ p̾parauit in ligno.
& hinc potius demonstrauit qđ demons¬
trattũ fuit. sua scilicet magna illa p̾cep¬
ta patientiȩ non ostentatione corporis.
sed cardis p̾paratione facienda: fieri enĩ
potest ut alterã maxillã uisibilit᷑ homo
p̾beat & iratus. Quanto gͦ melius & res¬

Expanded text:
suetudinem, et justitiam . Si cogitemus quis acceperit alapam, nonne vellemus eum qui percussit, aut coelesti igne consumi, aut terra dehiscente sorberi, aut correptum daemonio volutari, aut aliqua hujusmodi qualibet poena, venetiam graviore puniri? Quid enim horum per potentiam jubere non potuisset per quem factus est mundus, nisi patientiam nos docere maluisset qua vincitur mundus? Hic dicet aliquis: Cur non fecit quod ipse praecepit ? percutienti enim non sic respondere, sed maxillam debuit alteram praebere. Quid quod et veraciter, mansuete, justeque respondit, et non solum alteram maxitotum corpus figendum praeparavit in ligno? et hinc potius demonstravit quod daemonstrandum fuit, sua scilicet magna illa praecepta patientiae, non ostentatione corporis, sed cordis praeparatione facienda. Fieri enim potest ut alteram maxillam visibiliter homo praebeat et iratus. Quanto ergo melius et res
Abbreviated transcription (Latin):
multi postea non dico senes & anus in
qͥb huns uitȩ satietas facilius potuit
mortẽ ꝓ xp̃i confessione contẽpnere.
nec solũ iuuentus utriusq sexus de
tidudo sed etiã pueri puellȩq potue¬
rt᷑. & innumerabilis sotietas sc̃oꝵ mar¬
tirũ in regnũ celoꝵ fortit & iuolent᷑¬
intrauit. qđ tunc iste non potuit qͥ
claues regni eius accepit. Ecce unde
dictũ ẽ sinite hos abire: quando se pro
nobis tradidit qͥ suo sanguine nos re¬
demit. ut impleret᷑ sermo quẽ dixit.
qͥa quos dedisti mͥ non ꝑdidi ex eis quẽ¬
quã. Utiq enĩ petrus si negato xp̃o
hinc iret. quid aliud quã ꝑiret: Sta¬
bant autẽ serui & ministri ad prunas
qͥa frigus erat. & calefaciebant se. Non¬
tam̃ hyenis erat. sed frigus erat : qđ solet
etiã eqͥnoctio uerno aliquanelo contin¬
Sgere. Erat autẽ cũ eis petrus stans:
& calefaciens se. Pontifex gͦ int̾rogauit
iħm de discipłis suis. & de doc trina eiꝰ.

Expanded text:
multi postea, non dico senes et anus, in multi postea, non dico senes et anus, in quibus hujus vitae satietas facilius potuit mortem pro Christi confessione contemnere; nec solum juventus utriusque sexus, detitudo; sed etiam pueri puellaeque potuerunt, et innumerabilis societas sanctorum martyrum in regnum coelorum fortiter intravit, quod tunc iste non potuit, qui claves regni ejus accepit? Ecce unde dictum est: Sinite hos abire, quando se pro nobis tradidit, qui suo sanguine nos redemit, ut impleretur sermo quem dixit: Quia quos dedisti mihi, non perdidi ex eis quemquam. Utique enim Petrus, si negato Christo hinc iret, quid aliud quam periret? Stabant autem servi et ministri ad prunas, quia frigus erat, et calefaciebant se. Non hiems erat, sed tamen frigus erat, quale solet etiam aequinoctio verno aliquando contingere. Erat autem cum eis et Petrus stans, et calefaciens se. Pontifex ergo interrogavit Jesum de discipulis ejus, et de d
Abbreviated transcription (Latin):
audatia. & de se plurimũ p̾fitentis.
Ubi sunt uerba illa qͣndo ait quare
non possũ te seqͥ mͦ. animã meã ꝓte
ponã : Hoccine est seqͥ magistruĩ. se
negare discipłm. Sic̃cine ꝓ dño ani¬
ma ponit᷑. ut hoc ne fiat uox ancillȩ
farmidet᷑: Sed qͥd mirũ si ds̃ uera p̾dix̃.
homo autẽ falsa p̾sũpsit: Sane in ista
quȩ iã cepta ẽ negatione apłi petri de¬
bemꝰ aduertere. non solũ ab eo negari
lo etiã qͥ cũ sit. negat se ẽẽ xp̃ianum.
Dñs autẽ non ait petro discipłm me¬
ũ te negabis. sed me negabis. Negauit
gͦ ipsũ. cũ se negauit eiꝰ eẽ discipłm.
Quid autẽ aliud isto mͦ quã se negauit
nondũ appellarent᷑ hoc nomine. post
ascensionẽ qͥppe eius in antiochia pͥmũ
ceperunt appellari discipłi xp̃iani.
iã tamen erat res ipsa illo postea uoca¬
bulo nuncupanda. iã erant discipłi
qͥ postea appellati sunt xp̃iani. & hoc
cõmune nom sic̃ cõmunẽ fidẽ ad
ius nomen est uocari xp̃ianũ. Quam

Expanded text:
audacia, et de se plurimum praefidentis? Ubi sunt verba illa, quando ait, Quare non possum te sequi modo? animam meam pro te ponam ? Hoccine est sequi magistrum, se negare discipulum? siccine pro Domino anima ponitur, ut hoc ne fiat, vox ancillae formidetur? Sed quid mirum si Deus vera praedixit, homo autem falsa praesumpsit? Sane in ista quae jam coepta est negatione apostoli Petri, debemus advertere non solum lo etiam qui cum sit, negat se esse Christianum; Dominus autem non ait Petro: Discipulum meum te negabis; sed, me negabis . Negavit ergo ipsum, cum se negavit ejus esse discipulum. Quid autem aliud isto modo quam se negavit nondum appellarentur hoc nomine: post ascensionem quippe ejus in Antiochia primum coeperunt appellari discipuli Christiani : jam tamen erat res ipsa illo postea vocabulo nuncupanda, jam erant discipuli qui postea appellati sunt Christiani; et hoc commune nomen, sicut communem fidem, jus nomen est vocari christianum. Quam
Abbreviated transcription (Latin):
occulto. qͦmͦ dictũ ẽ ut uidentes ui¬
cleant. & non uideant. Quomͦ enĩ
uideant. nͥ qͥa palã non in occulto:
Et qͦmͦ rursus idem ipsi non uideant.
nͥ qͥa non palã sed in occulto: Eata¬
mͣ ipsi quȩ audierant & non intellere¬
rant talia erant ut non possent
niste ac ueracit᷑ criminari. & quoti¬
enscũq int̾rogando tẽptauert᷑ ut
inuenirent unde accusarent eũ : sic
eis respondit ut om̃s eoꝵ obtunde¬
rent᷑ doli & calũpniȩ frustrarent᷑.
Icđo dicebat. Quid me int̾rogas: Int̾ro¬
ga eos qͥ audiert̃. qͥd locuttis sũ ipsis.
ecce sciunt quȩ dixerĩ ego. Hȩo autẽ¬

Expanded text:
culto, quomodo dictum est, Ut videntes videant, et non videant . Quomodo enim videant, nisi quia palam, non in occulto; et quomodo idem ipsi rursus non videant, nisi quia non palam, sed in occulto? Ea tamen ipsa quae audierant et non intellexerant, talia erant, ut non possent juste ac veraciter criminari: et quotiescumque interrogando tentarunt, ut invenirent unde accusarent eum, sic eis respondit, ut omnes eorum retunderentur doli, et calumniae frustrarentur. Ideo dicebat, Quid me interrogas? Interroga eos qui audierunt quid locutus sum ipsis: ecce hi sciunt quae dixerim ego. 4.
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ est in nobis tamquã in templo suo:
aliter autẽ quia & nos ipse sumꝰ. cum
scdm id qđ ut caput nr̃m ẽẽt homo
factus ẽ corpus eius sumꝰ. Finita est
saluatoris oratio: incipit passio. Ergo
& iste sermo finiat᷑. ut de passione qđ
ipse donauerit aliis sermonib dispute¬
tur.

Expanded text:
enim est in nobis tanquam in templo suo; enim est in nobis tanquam in templo suo; aliter autem quia et nos ipse sumus, cum secundum id quod ut caput nostrum esset, homo factus est, corpus ejus sumus. Finita est Salvatoris oratio, incipit passio: ergo et iste sermo finiatur, ut de passione quod ipse donaverit, aliis sermonibus disputetur.
Abbreviated transcription (Latin):
tũ feci cũ fine ꝑegrinantib. notũ
faciã sine fine regnantib. Ut di¬
lectio in qͥt quã clilexisti me in
ipsis sit: & ego in ipsis. Non est
u sitata locutio. dilectio quã di¬
lexisti me in ipsis sit: & ego in
ipsis. Usitate quippe diceret᷑. dilec¬
tio qua dilexisti me. De greco au¬
tẽ ista translata ẽ. sed simile est¬
& latine. sicut dicimꝰ fidelẽ serui¬
tutẽ seruiuit. strenuã militiã mi¬
litauit. cũ dici debuisse uideat᷑. fi
cdeli seruitute seruiuit. strenua
militia militauit. Qualis autẽ ista
locutio est dilectio quã dilexisti
me: tali & apłs usus ẽ. bonũ cer¬
tam̃ certauit. non ait bono cer¬
tamine. qđ usitatius etiã quam
rectius diceret᷑. Quomͦ autẽ dilectio
qua dilexit patͣ filiũ est & in nob̾.
nͥ qͥa menbra eius sumꝰ. & in illo
diligimur
cũ ipse diligit᷑ totus. idest caput & cor
pus: Ideo subiunxit. & ego in ipsis: tan¬
quã diceret qm̃ ego sũ & in ipsis. Alit᷑

Expanded text:
nantibus, notum faciam sine fine regnantibus. Ut dilectio, inquit, quam dilexisti me, in ipsis sit, et ego in ipsis. Non est usitata locutio, dilectio quam dilexisti me, in ipsis sit, et ego in ipsis: usitate quippe diceretur, dilectio qua dilexisti me. De graeco quidem ista translata est: sed sunt similes et latinae; sicut dicimus, Fidelem servitutem servivit, strenuam militiam milideli servitute servivit, strenua militia militavit. Qualis autem ista locutio est: Dilectio quam dilexisti me, tali et Apostolus usus est, Bonum certamen certavi ; non ait: Bono certamine, quod usitatius et tanquam rectius diceretur. Quomodo autem dilectio qua dilexit Pater Filium, est et in nobis, nisi quia membra ejus sumus, et in illo diligimur, cum ipse diligitur totus, id est, caput et cpus? Ideo subjunxit, et ego in ipsis; tanquam diceret, quoniam ego sum et in ipsis. Aliter
Abbreviated transcription (Latin):
significasse qͥs dixerit qͥa ꝑ malos fac¬
cuti sed qͥ sunt ꝑsecuti. Quid enĩ de
ipsa cruce dicturi sumꝰ quȩ certe
similit ab inimicis atq impiis xp̃o
facta & impacta ẽ: & tam ea significa¬
ri recte intelligit᷑ qđ ait apłs quȩ sit
latitudo & longitudo & altitudo &
ꝓfundũ. Lata ẽ qͥppe intransuerso
ligno qͦ extendunt᷑ pendentis manus.
& significat oꝑa bona in latitudine
karitatis. Longa ẽ a transuerso ligno
tͣ. & significat ꝑseuerantiã in longi¬
tudine tẽporis usq in finẽ. Alta est
suꝑnũ finẽ qͦ cuncta oꝑa referunt᷑.
qm̃ cuncta quȩ latitudine ac logitu¬
cline bene ac ꝑseuerant᷑ fiunt: ꝓpt᷑
altitudinẽ diuinoꝵ facienda sunt
p̾miorũ. Profunda est in ea parte
qua in terra figit᷑. Ibi qͥppe & occul¬
ta est nec uideri potest: sed cuncta eiꝰ
apparentia & eminentia inde consur

Expanded text:
significasse quis dixerit, quia per malos facsignificasse quis dixerit, quia per malos faccuti, sed qui sunt persecuti. Quid enim de ipsa cruce dicturi sumus, quae certe similiter ab inimicis atque impiis Christo facta et impacta est? Et tamen ea significari recte intelligitur, quod ait Apostolus: latitudo, et longitudo, et altitudo, et profundum . Lata est quippe in transverso ligno, quo extenduntur pendentis manus; et significat opera bona, in latitudine charitatis: longa est a transverso ligno tur, et significat perseverantiam in longitudine temporis, usque ad finem; alta est supernum finem quo cuncta opera referuntur, quoniam cuncta quae latitudine ac longitudine bene ac perseveranter fiunt, propter altitudinem divinorum facienda sunt praemiorum; profunda est in ea parte, qua in terra figitur: ibi quippe occulta est, nec videri potest, sed cuncta ejus apparentia et eminentia inde consur
Abbreviated transcription (Latin):
nentiorẽ habet uiã. & suꝑeminet
scientiȩ & suꝑ om̃ia p̾cepta ẽ: merito
uestis quę significat᷑ desuꝑ contexta
ꝑhibet᷑. in consutilis autẽ ne aliqͣndo
dissuat᷑. & ad unũ ꝑuenit qͥa in
unũ om̃s colligit om̃s. sicut in apłis
cũ eẽt etiã ipse numerus duodenariꝰ
idest quadriꝑtitꝰ in ternos. & om̃s eent
& illud unus ꝓ om̃ib dixerit: & hoc
cũ om̃ib tanquã ꝑsonã gerens ipsi¬
us unitatis acceꝑit. Ido unus ꝓ om̃ib
qͥa unitas ẽ in om̃ib Unde & hic cũ
dixisset desuꝑ contexta: addidit ꝑ
totũ. Quod si referamꝰ ad id qđ signi¬
ficat. nemo eius est expers qͥ ꝑtine¬
re inuenit᷑ ꝑ totũ. a qͦ toto sicut
greca indicat lingua catholica uoca¬
tur eccłia. In sorte autẽ qͥd nͥ gr̃a
no ad om̃s ꝑuenit cũ sors om̃ib pla¬
cuit. qͥa & dĩ gr̃a in unitate ad om̃s
cuiusq uel meritis sed occulto iudicio¬
clĩ ceclit᷑. Nec ido ista non aliqͥd boni

Expanded text:
eminet scientiae, et super omnia praecepta est; merito vestis qua significatur, desuper contexta perhibetur. Inconsutilis autem, ne aliquando dissuatur: et ad unum pervenit, quia in unum omnes colligit. Sicut in Apostolis cum esset etiam ipse numerus duodenarius, id est quadripartitus in ternos, et omnes essent et illud unus pro omnibus dixerit, et hoc cum omnibus tanquam personam gerens ipsius unitatis acceperit: ideo unus pro omnibus, quia unitas est in omnibus. Unde et hic cum dixisset, desuper contexta; addidit, per totum. Quod si referamus ad id quod significat, nemo ejus est expers qui pertinere invenitur ad totum: a quo toto, sicut graeca indicat lingua, catholica vocatur Ecclesia. In sorte autem quid, nisi Dno ad omnes pervenit, cum sors omnibus placuit, quia et Dei gratia in unitate ad omnes cujusquam, vel meritis, sed occulto Dei judicio ceditur. Nec ideo ista, non aliquid boni
Abbreviated transcription (Latin):
est. nͥ a quatuoe partib mundi. ori¬
ente. occidente. aquilone. mericlie:
Tunica uͦ illa sortita om̃iũ partiũ
significat unitatẽ. quȩ caritatis uin¬
culo continet᷑. De caritate autẽ lo¬
cuturus apłs. suꝑeminentẽ inqͥt uiã
uobis demonstro. Et alio loco ait.
Cognoscere etiã suꝑeminentẽ scientiȩ
karitatẽ xp̃i. Itẽq alibi. Suꝑ om̃ia
autẽ hȩc: karitatẽ quȩ est uinculũ

Expanded text:
est, nisi a quatuor partibus mundi, Oriest, nisi a quatuor partibus mundi, Oriente, Occidente, Aquilone et Meridie? Tunica vero illa sortita, omnium partium significat unitatem, quae charitatis vinculo continetur. De charitate autem locuturus Apostolus, Supereminentem, inquit, viam vobis demonstro : et alio loco ait, Cognoscere etiam supereminentem scientiae charitatem Christi ; itemque alibi, Super omnia autem haec charitatem, q
Abbreviated transcription (Latin):
dũ est. Sors enĩ missa ẽ quis illã tuni¬
cã tolleret: dã qua qm̃ narrare pͣt̾mi¬
sit qualis fuerit & quẽ ad modũ equa¬
lib factis partib sola remanserit que
ne conscinderet᷑ ueniret in sortẽ: ꝓpte¬
rea positũ ẽ qđ ait qͥs qͥd tolleret idest
qͥs eã tolleret. tanquã si totũ ita dice¬
ret. diuiserunt uestim̃ta eiꝰ mittentes
sortẽ suꝑ eis. qͥs tunica quȩ partib equa¬
lib suꝑfuerat tolleret. Querat forte ali¬
quis qͥd significet in tot partib uesti¬
m̃toꝵ facta diuisio. & de tunica illa
sortitio. Quadriꝑtita uestis dm̃ nr̃i
tħu xp̃i quadriꝑtitã figurauit eius
ȩcclam toto scilicet quȩ quatuor par¬
tib constat terrarũ orbe diffusã. &
om̃ib eisdẽ partib equalit̃ icdest con¬
cordit̾ distributã. Propt̃ qđ alib dicit
missurũ se angłas suos ut colligant
electas eiꝰ a quatuor uentis. Qd quid

Expanded text:
dum est; sors enim missa est, quis illam tunidum est; sors enim missa est, quis illam tunicam tolleret: de qua quoniam narrare praetermisit qualis fuerit, et quemadmodum aequalibus factis partibus sola remanserit, quae ne conscinderetur, veniret in sortem; propterea positum est quod ait, Quis quid tolleret, id est, quis eam tolleret: tanquam si totum ita diceretur, Diviserunt vestimenta ejus, mittentes sortem super eis, quis tunicam quae partibus aequalibus superfuerat, tolleret. 4. Quaerat forte aliquis, quid significet in tot partes vestimentorum facta divisio, et de tunica illa sortitio. Quadripartita vestis Domini Jesu Christi, quadripartitam figuravit ejus Ecclesiam, toto scilicet, qui quatuor partibus constat, terrarum orbe diffusam, et omnibus eisdem partibus aequaliter, id est concorditer distributam. Propter quod alibi dicit missurum se Angelos suos, ut colligant electos ejus a quatuor ventis : quod quid
Abbreviated transcription (Latin):
tentes qđ ait matheus. nͥ qđ lucas
dicendo soctes pluralẽ ꝓ singulari
numero posuit: Quȩ locutio scrip¬
turis scĩs insolita non ẽ: quãuis non¬
nulli codices soctẽ repperiant᷑ habere
non sortes. Marcus itaq solus uidet᷑
aliquã intulisse questionẽ dicencdo
enĩ mittentes sortẽ suꝑ eis qͥs qͥd tol¬
leret. tanꝗͣ suꝑ om̃ib uestim̃tis noͣ
suꝑ sola tunica sors missa sit locutꝰ
uidet᷑: sed etiã hic breuitas obscuri¬
tatẽ facit. Sic enĩ dictũ ẽ. mitten¬
tes sortẽ suꝑ his: ac si diceret᷑ mitten¬
tes sortẽ cũ diuiderent᷑: qđ & factũ est.
Om̃iũ quippe uestim̃toꝵ eius diuisio
cõpleta nẽẽt nͥ socte claruisset qͥs etiã
illã tunicã tolleret: ut sic contentio di¬
uidentiũ finiret᷑. uel nulla potius orire¬
t᷑. Quod gͦ ait qͥs qͥd tolleret. quando¬
quidẽ hoc sorti deputat᷑ : non ad om¬
nia quȩ diuisa sunt uestim̃ta referen¬

Expanded text:
tentes, quod ait Matthaeus: nisi quod Lucas tentes, quod ait Matthaeus: nisi quod Lucas dicendo sortes, pluralem pro singulari numero posuit; quae locutio Scripturis sanctis insolita non est: quamvis nonnulli codices sortem reperiantur habere, non sortes? Marcus itaque solus videtur aliquam intulisse quaestionem: dicendo enim, Mittentes sortem super eis, quis quid tolleret, tanquam super omnibus vestimentis, non super sola tunica sors missa sit, locutus videtur. Sed etiam hic brevitas obscuritatem facit: sic enim dictum est, Mittentes sortem super eis, ac si diceretur, Mittentes sortem cum dividerentur: quod et factum est. Omnium quippe vestimentorum ejus divisio completa non esset, nisi sorte claruisset quis etiam illam tunicam tolleret, ut sic contentio dividentium finiretur, vel nulla potius oriretur. Quod ergo ait, Quis quid tolleret, quandoquidem hoc sorti deputatur, non ad omnia quae divisa sunt vestimenta referen
Abbreviated transcription (Latin):
sed in ceteris uestim̃tis sortẽ om̃ino
non nominans. postea dixit & in
uestẽ meã miserunt sortẽ. ꝓpt̾ illã
reliquã tunicã. De qua re dicã qđ
ipse donauerit : cũ prius eã que ob¬
oriri potest tanꝙͣ euangłistȩ inter
se discrepent calũpniã ꝓpulsauero.
demonstrans nullius ceteroꝵ uerba
narrationi iohannis eẽ contraria.
Matheus enĩ dicendo diuiserunt
uestim̃ta eius sorte̾ mittentes ad to¬
tã diuisionẽ uestim̾toꝵ uoluit intel¬
ligi etiã illã tunicã ꝑtinere de qͦ
sortẽ miserunt. qͥa utiq om̃s uestes
diuidendo in qͥb & illa fuit: de ip¬
sa soctiti sunt. Tale est qđ ait etiã
lucas. diuidentes uestim̃ta eius. mi¬
sert̃ sortes. Duidentes enĩ uenerunt
ad tunicã. de qua ẽ facta soetitio: ut
int̾ eos uniu̾sa uestimtoꝵ eius diui¬
sio cõpleret᷑. Quid autẽ interest u¬
trũ dicat᷑ diuidentes misert̃ sortes
qđ ait lucas. an diuisert̃ sortẽ mit¬

Expanded text:
sed in caeteris vestimentis sortem omnino sed in caeteris vestimentis sortem omnino non nominans, postea dixit, et in vestem meam miserunt sortem, propter illam reliquam tunicam. De qua re dicam quod ipse donaoriri potest, tanquam evangelistae inter se discrepent, calumniam propulsavero, demonstrans nullius caeterorum verba narrationi Joannis esse contraria. Matthaeus enim dicendo: Diviserunt vestimenta ejus sortem mittentes , ad totam divisionem vestimentorum voluit intelligi etiam tunicam pertinere, de qua sortem miserunt; quia utique omnes vestes dividendo, in quibus et illa fuit, de ipsa sortiti sunt. Tale est etiam quod ait Lucas, Dividentes vestimenta ejus, miserunt sortes: dividentes enim venerunt ad tunicam, de qua facta est sortitio, ut inter eos universa vestimentorum ejus divisio compleretur. Quid autem interest utrum dicatur, Dividentes miserunt sortes, quod ait Lucas; an, Diviserunt, sortem mit
Abbreviated transcription (Latin):
partes unicuiq militi partẽ: accepe¬
runt & tuncã. Et sic locutꝰ est ut
de ceteris uestim̃tis nullã soatẽ mis¬
sã ẽẽ uideamꝰ sed de tunica. quã si¬
mul cũ ceteris acceꝑunt. sed non si¬
milit̃ diuiserunt. De hac enĩ seqͥt᷑
exponens. Erat autẽ tunica inconsu¬
tilis. desuꝑ contexta ꝑ totũ. Cur au¬
tẽ de illa sortẽ misert̃ narrans.
Dixerunt gͦ inqͥt adinuicẽ. Non scin¬
damꝰ eã. sed soctiam̃ de illa cuiꝰ sit.
Apparet itaq in aliis uestib ȩquales
eos habuisse partes ut sortiri necesse
non fuerit: in illa uͦ una non eos ha¬
bere potusse singulas partes nͥ scindẽ¬
tur. &  pannos eius inutilit̾ tollerent.
Qd ne facerent : ad unu̾eã sortitione
narrationi consonat etiã ꝓpħicũ
testimoniũ. qđ & ipse continuo sub¬
iungens ut scriptura inqͥt imple¬
retur dicens partiti sunt uestim̃¬
ta mea ᷝd ͥ suꝑ uestẽ meã misert̃
sartẽ. Non enĩ ait sortiti sed
partiti. nec ait sortientes partiti sunt:

Expanded text:
Acceperunt et tunicam; et sic locutus est, ut de caeteris vestimentis nullam sortem missam esse videamus, sed de tunica, quam simul cum caeteris acceperunt, sed non similiter diviserunt. De hac enim sequitur exponens: Erat autem tunica inconsutilis, desuper contexta per totum. Cur autem de illa sortem miserint, narrans: Dixerunt ergo, inquit, adinvicem, Non scindamus eam, sed sortiamur de illa cujus sit. Apparet itaque in aliis vestibus aequales eos habuisse partes, ut sortiri necesse non fuerit; in illa vero una, non eos habere potuisse singulas partes, nisi scinderetur, ut pannos ejus inutiliter tollerent. Quod ne facerent, ad unum eam pervenire narrationi consonat etiam propheticum testimonium, quod et ipse continuo subjungens: Ut Scriptura, inquit, impleretur dicens, Partiti sunt vestimenta mea sibi, et super vestem meam miserunt sortem. Non enim, ait, sortiti; sed, partiti: nec ait, sortientes partiti sunt;
Abbreviated transcription (Latin):
quatuor fuisse milites. qͥ in eo crucifi¬
gendo p̾sidi paruerunt. Manifeste
quippe ait. Milites gͦ cũ crucifixissent
eũ acceꝑunt uestim̃ta eiꝰ & fecerunt
quatuor partes. unicuiq militi par¬
tẽ & tunicã subaudiendũ est accepe

Expanded text:
quatuor fuisse milites qui in eo crucifiquatuor fuisse milites qui in eo crucifigendo praesidi paruerunt. Manifeste quippe ait, Milites ergo cum crucifixissent eum, acceperunt vestimenta ejus, et fecerunt quatuor partes, unicuique militi part
Abbreviated transcription (Latin):
cens partiti sunt uestim̃ta mea sibi.
& suꝑ uestẽ meã miserunt sortẽ. Factũ
ect qđ uoluerunt uidei: non ipsi sed
milites qͥ pilato parebant uidicante
ipso crucifixerunt iħm : & tam̃ si uo¬
luntates. si insidias. si oꝑam. si tradi¬
tione. postremo si extorquentes clamo¬
res eoꝵ cogitemꝰ: magis ĩudei utiq
crucifixerunt iħm. Sed de partitio¬
ne & sortitione uestim̃toꝵ eius non
est pretereunt loquendũ. Quãuis enĩ
om̃s ȩuangłistȩ quatuor huis rei me¬
miner intꝰ. cęteri tam̃ brouius quã io¬
hannes: & clause illi. iste uͦ aꝑtissime.
Nã matheus ait postquã autẽ cruci¬
fixerunt eũ diuiserunt sibi uestim̾¬
ta eiꝰ sortẽ mittentes. marcus & cruci¬
figentes eũ diuisert̃ uestim̃ta eiꝰ mit¬
tentes sortẽ suꝑ eis qͥs qͥd tolleret. lucas
diuidentes uͦ uestim̃ta eiꝰ misert̃ sor¬
tes: ioħes autẽ & quot partes de uesti¬
m̃tis eiꝰ fecerint dixit idest quatuor
ut singulas tollerent: unde apparet

Expanded text:
ens, Partiti sunt vestimenta mea sibi, et in vestem meam miserunt sortem. » Factum est quod voluerunt Judaei: non ipsi, sed milites qui parebant Pilato, judicante ipso, crucifixerunt Jesum; et tamen si voluntates, si insidias, si operam, si traditionem, postremo si extorquentes clamores eorum cogitemus, magis utique Judaei crucifixerunt Jesum. 2. Sed de partitione et sortitione vestimentorum ejus non est praetereunter loquendum. Quamvis enim omnes Evangelistae quatuor hujus rei meminerint, caeteri tamen brevius quam Joannes: et clause illi, iste vero apertissime. Nam Matthaeus ait: Postquam autem crucifixerunt eum, diviserunt vestimenta ejus, sortem mittentes . Marcus: Et crucifigentes eum, diviserunt vestimenta ejus, mittentes sortem super eis, quis quid tolleret . Lucas: Dividentes vero vestimenta ejus, miserunt sortes . Joannes autem et quot partes de vestimentis ejus fecerint, dixit, id est, quatuor, ut singulas tollerent. Unde apparet