comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sustinentur. et et̾ra succũ trahunt quo
alantur ea q̃ radicib continentur ob¬
ducunturq libro aut cortice trunci
quo sint afrigorib ⁊ calorib tuciores.
Iam uͦ uites sic clauiculis ad minicula
tamquã manib appreheudunt. atq
ita se erigunt ut ammantes. Qͥn etiã
a caulib brassicis si ꝓpt̾ sati suit ÷ ut
apestiferis. m ocentib refugere dñr.
nec eos ulla exparte conting̾e.
¶Animantiũ autẽ uͦ qnͣta uarietas
est: qnͣta adeam rem uis. ut in suo q̃q
geu̾e ꝑmaneat. quaꝵ alie coriis tecte sĩt
alie uillis uestite. alie sꝑinis htrsute.
Pluma alias. alias sqͣma uidemꝰ obduc¬
tas. alias ẽẽ cornib armatas. alias hre
esf gia pennaꝵ. Pastũ autem animã¬
tib large et copiose natura eum qui
cuiq aptꝰ erat conꝑauit. Enumerare
possum ad eũ pastũ capessendũ confi¬
ciendumq q̃ sit infiguris animanciũ
⁊ ꝙͣ sollers subtilisq descͥptio parciũ

Expanded text:
sustinentur, et e terra sucum trahunt quo sustinentur, et e terra sucum trahunt quo alantur ea quae radicibus continentur; obducunturque libro aut cortice trunci, quo sint a frigoribus et caloribus tutiores. iam vero vites sic claviculis adminicula tamquam manibus adprehendunt atque ita se erigunt ut animantes; quin etiam a caulibus brassicae, si propter sati sint, ut a pestiferis et nocentibus refugere dicuntur nec eos ulla ex parte contingere. Animantium vero quanta varietas est, quanta ad eam rem vis ut in suo quaeque genere permaneat. Quarum aliae coriis tectae sunt aliae villis vestitae aliae spinis hirsutae; pluma alias alias squama videmus obductas, alias esse cornibus armatas, alias habere effugia pinnarum. Pastum autem animantibus large et copiose natura eum qui cuique aptus erat comparavit. Enumerare possum ad eum pastum capessendum conficiendumque quae sit in figuris animantium et quam sollers subtilisque descriptio partium
Abbreviated transcription (Latin):
tus aqua om̃i ex hausta ẽẽ. ñ posset
ita relinqui nicħ p̾ter ignẽ aquo rur¬
sum aumãte ac deo. renouatio mũdi
fieret atq id̾ ornatꝰ ori retuR.¬
¶ Nolo instelloꝵ racione multus uo¬
bis uideri marimeq eaꝵ q̃ errare di¬
cuntur. Quaꝵ tantꝰ est concentꝰ exdis¬
similis morib ut cũ sũma satni refrige¬
ret media martis incendat iis int̾ cro¬
ta iouis illustret et temꝑet. infraq
martem due soli obediant ipse sol mũ¬
dum om̃e sua luce conpleat. abroq lu¬
ua illuminata gͣuiditares et partꝰ af¬
ferat maturitatesq gignetidi q̃ copu¬
latio rerum ⁊ qͣsi consenciens ad mũ¬
di incolimitatem coagm̃tacio nature
quẽ ñ mouet. hunc hoꝵ nicħ uniquã
repittanisse certo scio. A ge ut a celestib
rebus ad terrestres ueniamꝰ: quid ẽ. in
his in quo ñ nature rõ intelligentis ap¬
pareat : Principio eoꝵ que gignũtur
e t̾ra stupes et stabilitatẽs dant his que

Expanded text:
tus aqua omni exhausta esse non posset: tus aqua omni exhausta esse non posset: ita relinqui nihil praeter ignem, a quo rursum animante ac deo renovatio mundi fieret atque idem ornatus oreretur. Nolo in stellarum ratione multus vobis videri, maximeque earum quae errare dicuntur; quarum tantus est concentus ex dissimillimis motibus, ut, cum summa Saturni refrigeret, media Martis incendat, is interiecta Iovis inlustret et temperet, infraque Martem duae soli oboediant, ipse sol mundum omnem sua luce compleat, ab eoque luna inluminata graviditates et partus adferat maturitatesque gignendi. Quae copulatio rerum et quasi consentiens ad mundi incolumitatem coagmentatio naturae quem non movet, hunc horum nihil umquam reputavisse certo scio. Age ut a caelestibus rebus ad terrestres veniamus, quid est in his in quo non naturae ratio intellegentis appareat. Principio eorum quae gignuntur e terra stirpes et stabilitatem dant is quae
Abbreviated transcription (Latin):
fertur ad celum. cuiꝰ tenuitate et calore
temꝑatꝰ uitalẽ ⁊ salutarẽ sp̃m prebet
auimantib quem conplera sũma pars
celi que etheria dr et suũ retinet ardo¬
rem tenuem et nulla admirtione con¬
cretum. et cũ aeris extremitate conũgi¬
tur: ¶ Inethere autẽ astra uoluũtur.
que se et nisu suo globata centinent.¬
⁊ forma ipsa figuraq fua mom̃ta sus¬
tentant. Sunt eñĩ rotunda quib for¬
mis ut ante dixisse uideor minime nocͥi
potest. Sunt autẽ stelle. natura flãmee
aquis excitantur. quib alte renouate¬
q stelle atq om̃is ether refundat ead̃. ⁊
rursum eadem trahunt indidem nich
ut fere intereat. ut ad mod̾ paululum
quod astroꝵ ignis et etheris flãma ꝯ¬
sumat. Ex quo euenturũ nr̃i putant
id de quo panetium ad dubitare di¬
cebant ut ad extremũ om̃is mũdus ig¬
nesceret. cũ humore consumpto neq
t̾ra ali posset nec remearet aer cuiꝰ or¬

Expanded text:
fertur ad caelum, cuius tenuitate et calore fertur ad caelum, cuius tenuitate et calore temperatus vitalem et salutarem spiritum praebet animantibus. Quem complexa summa pars caeli, quae aetheria dicitur, et suum retinet ardorem tenuem et nulla admixtione concretum et cum aeris extremitate coniungitur. In aethere autem astra volvuntur, quae se et nisu suo conglobata continent et forma ipsa figuraque sua momenta sustentant; sunt enim rutunda, quibus formis, ut ante dixisse videor, minime noceri potest. Sunt autem stellae natura flammeae; aquis excitantur; quibus altae renovataeque stellae atque omnis aether effundunt eadem et rursum trahunt indidem, nihil ut fere intereat aut admodum paululum, quod astrorum ignis et aetheris flamma consumat. ex quo eventurum nostri putant id de quo Panaetium addubitare dicebant, ut ad extremum omnis mundus ignesceret, cum umore consumpto neque terra ali posset nec remearet aer, cuius or
Abbreviated transcription (Latin):
coheret adꝑmanendum ut nicħ ne exco¬
xqͣlit̾. maxime autẽ corꝑa utt se iuncta
ꝑmanent cũ qͣ si quodam uĩcło cͥcũdato
colligantur qd̾ facit ea uatura q̃ ꝑ oẽm
mũdũ om̃ia mente ⁊ racione conficiẽs
funditur. ⁊ ad mediu rapit ⁊i conu̾tit
extrema. Quo cͥca si mũdus globosus ẽ.
obeamq causam om̃s eiꝰ partes undiq
equabiles ipse ꝑse atq inter se continẽt᷑
conting̾e idem t̾re necẽe ẽ. ut om̃ib eiꝰ
partib ĩ medium uergentib id autẽ me¬
dium infimũ insphera ẽ. nicħ ĩterrũ¬
pat quo labe factari possit tanta con¬
tencio guitatis et ponderũ ead̾q raci¬
one mare cũ supra tram sit mediũ
tũ t̾re locum ex peteus conglobatur un¬
diq equabilit̾. neq redundat irnquã
neq effunditur huc autẽ continens aer.
fertur ille quid leuitate sublimi s tñ
in om̃s partes se ipse fundit. Itaq et
mari continuatus et iunctꝰ ẽ. et uatt᷑a

Expanded text:
cohaeret, ad permanendum ut nihil ne excocohaeret, ad permanendum ut nihil ne excoaequaliter. maxime autem corpora inter se iuncta permanent cum quasi quodam vinculo circumdato colligantur; quod facit ea natura quae per omnem mundum omnia mente et ratione conficiens funditur et ad medium rapit et convertit extrema. Quocirca si mundus globosus est ob eamque causam omnes eius partes undique aequabiles ipsae per se atque inter se continentur, contingere idem terrae necesse est, ut omnibus eius partibus in medium vergentibus id autem medium infimum in sphaera est nihil interrumpat quo labefactari possit tanta contentio gravitatis et ponderum. Eademque ratione mare, cum supra terram sit, medium tamen terrae locum expetens conglobatur undique aequabiliter, neque redundat umquam neque effunditur. Huic autem continens aer fertur ille quidem levitate sublimi, sed tamen in omnes partes se ipse fundit; itaque et mari continuatus et iunctus est et natura
Abbreviated transcription (Latin):
Inde nẽpe cernes ꝓpt̃ fulgentis acum̃.
aram quam flatu ꝑmulcet sp̃s austri
Opterq centaurꝰ cedit equi pat̾s ꝓpans
subiungere cetis. Hic dextram porrigens
quadrupes qua iusta tenetur. tendit.¬
et et illustrem truculencentꝰ cedit adarã.
hic sese inferni departib erigit hydra.
cuiꝰ longe corpus ẽ. fusum. ĩ medioq sinu
fulgens cratera relucet. Extremam nitẽs
plumato corꝑe coruus: rostro tendit. ꝙ hic
geminis ẽ ille sub ipsis. ante canẽ ꝑcyon.
graio qui nomine fertur :
¶Nec om̃is descriptio syderum atq hic
tantus celi ornatꝰ excorporib ⁊ huc et illuc
asu ⁊ temere tursantib potuisse effici cu¬
iquam sano uidi pot̾: qt nero alia q̃ nat᷑a
mentis ⁊ racionis exꝑs hec efficepotuit que
uon mͦ ut fierent rõne eguerunt. s intelli¬
giqͣlia siit sine sũma rõne non possũt:
Nec uͦ hec solum ad mirabilia. s nicħ maiꝰ
quam qd̃ ita sta bilis ẽ. mundus atq ita

Expanded text:
Inde Nepae cernes propter fulgentis acumen Inde Nepae cernes propter fulgentis acumen Aram, quam flatu permulcet spiritus austri. Propter quae Centaurus cedit Equi partis properans subiungere Chelis. hic dextram porgens, quadrupes qua vasta tenetur, tendit et inlustrem truculentus cedit ad Aram. Hic sese infernis e partibus erigit Hydra, cuius longe corpus est fusum, in medioque sinu fulgens Cretera relucet. extremam nitens plumato corpore Corvus rostro tundit, et hic Geminis est ille sub ipsis Ante Canem, Procyon Graio qui nomine fertur. Haec omnis descriptio siderum atque hic tantus caeli ornatus ex corporibus huc et illuc casu et temere cursantibus potuisse effici cuiquam sano videri potest, aut vero alia quae natura mentis et rationis expers haec efficere potuit quae non modo ut fierent ratione eguerunt sed intellegi qualia sint sine summa ratione non possunt? Nec vero haec solum admirabilia, sed nihil maius quam quod ita stabilis est mundus atque ita
Abbreviated transcription (Latin):
Inde fides posita leuiter et conuera iudeti:
Inde ẽ. ales auis lato sub tẽmine celi. Capiti a
Tum gelidui ualido depectore frigꝰ anhelanss
corꝑe semifero magno capricornꝰ in orbe. quẽ
cum ꝑpetuo nestiuit lumine tytan. bruitia¬
li flectens contorquet temꝑe currũ. hic. aũ
aspititur sese ostrudens emergit scorpios al¬
te. posttriore trahens plexũ incorꝑis arcum
Quem ꝓpt̾ nrtens pinnis cũ uoluitur ales.
At ꝓpter se aquilam arcdenti cum corꝑe.
portat De inde delphinꝰ. et inde orion obli¬
co corꝑe nitens. Quẽ subsequens feruidus
ille canis scellaꝵ luce refulget. Post lepꝰ
subseqͥtur curriculũ numꝙͣ defesso corꝑe
sedans. At canis ad caudam serpensꝓla¬
bitur argo. hanc aries tegit ⁊squa moso
corꝑe pisces. fluminis illustri tangẽtẽ
corꝑe ripas. Queni longe serpentẽ ⁊ ma¬
uantem aspicies proceraq unda uideb̾.
que retinent caudarũ a parte locata.

Expanded text:
inde Fides leviter posita et convexa videtur. inde Fides leviter posita et convexa videtur. inde est ales Avis lato sub tegmine caeli. Capiti auTum gelidum valido de pectore frigus anhelans corpore semifero magno Capricornus in orbe; quem cum perpetuo vestivit lumine Titan, brumali flectens contorquet tempore currum. Hic autem aspicitur sese ostendens emergit Scorpios alte posteriore trahens flexum vi corporis Arcum. quem propter nitens pinnis convolvitur Ales. at propter se Aquila ardenti cum corpore portat. Deinde Delphinus. exinde Orion obliquo corpore nitens. quem subsequens fervidus ille Canis stellarum luce refulget. post Lepus subsequitur curriculum numquam defesso corpore sedans at Canis ad caudam serpens prolabitur Argo. hanc Aries tegit et squamoso corpore Pisces Fluminis inlustri tangentem corpore ripas. quem longe "serpentem" et manantem aspicies proceraque Vincla videbis, quae retinent Pisces caudarum a parte locata
Abbreviated transcription (Latin):
lido conerus corꝑe taurꝰ. Eius capud stellis
consꝑsum ẽ. freqñtib has greti stellas yadas
uocitare fuerunt. apluendo. hyni eñi ẽ ꝑlu¬
ere. Nr̃i inꝑite succulas. qͣsi asubus ẽent
ñ ab imbrib nominate. Mi norem: autẽ
septenitrionem cepheus rassis palinib terga
subsequitur. Hamq ip̃m ad tergum cynosu¬
ra uertitur arcti. hunc ante cedit obscura
sp̃e stellarum carsie pia. hanc autẽ illustri
uersatur corꝑe ꝓpter andromeda au fugiẽs
aspectum mesta parentis. huic equus ille ui¬
bam quatiens fulgore micanti. sumũ contĩ¬
git capud aluo stellaq iungens una tenet
du plices ꝯmumi lumine formas. et̾nĩ ȩrastͥ
cupiens conectere nodum. Er in contortis aries
cum cornib heret. quem pp̃ pisces. Quoꝵ alt
paulum p̾labitur ante ante. ⁊ magis hor¬
riferis aquilonis tangitur auris. ad pedes
audromade ꝑseus de descͥhitur quẽ sũma re¬
gione aqirilonis flamama pulsant. Cuiꝰ ꝑꝑ
leuum genũ uergilias tenui cũ luce iudeħi

Expanded text:
o conixus corpore Taurus. eius caput stellis conspersum est frequentibus; has Graeci stellas Hyadas vocitare suerunt a pluendo u/ein enim est pluere, nostri imperite Suculas, quasi a subus essent non ab imbribus nominatae. Minorem autem Septentrionem Cepheus passis palmis post terga subsequitur; namque ipsum ad tergum Cynosurae vertitur Arcti. Hunc antecedit obscura specie stellarum Cassiepia. Hanc autem inlustri versatur corpore propter Andromeda aufugiens aspectu maesta parentis. Huic Equos ille iubam quatiens fulgore micanti summum contingit caput alvo, stellaque iungens una tenet duplices communi lumine formas aeternum ex astris cupiens conectere nodum. exin contortis Aries cum cornibus haeret. quem propter Pisces, quorum alter paulum praelabitur ante et magis horriferis aquilonis tangitur auris. Ad pedes Andromedae Perseus describitur, quem summa a regione aquilonis flamina pulsant. cuius propter laeum genum Vergilias tenui cum luce videbis.
Abbreviated transcription (Latin):
aut uinetis cuiꝰpiam tempestas nocue¬
rit. Aut siqͥti e uite conmodis casus abstu¬
lerit. eñ cui qͥd hoꝵ accid̾it aut ĩuisũ deo
aut neglertñ ad eo. uidicemꝰ. Magna dei
curant. parua neglegnat. magnis autẽ
satis a nr̃is ⁊ a pͥntipe philosophie so cra¬
te dictum est de ub̃tatib uirtutis ⁊. opiis
ħ mͥ fere iumẽtẽ ueniebant q̃ dicenda pu¬
tarẽ de natura deoꝵ. Tu autẽ cotta si me
audias ÷ eand̃ causam agas. teq ⁊ pͥuci¬
pem ciuẽ ⁊ pontificẽ. ẽẽ cogites. ⁊ qm̃ ĩ
utramq partẽ quo uis licet disputa¬
ri hanc potussumas eamq facultat ẽ
disserendi quã tͥ a rethoricis exercitacioni¬
b acceptam amplificauit achademia.
pociꝰ huc conferas. Mala eñi ⁊ ĩpia consu¬
etudo ẽ contra deos disputandi. siue ex
animo id fit. siue simulate. Explicit
Ue cum balbꝰ
dixiss tum arridens co¬
ta. Sero inqͥt mͥ balbe

Expanded text:
aut vinetis cuiuspiam tempestas nocueaut vinetis cuiuspiam tempestas nocuerit, aut si quid e vitae commodis casus abstulerit, eum cui quid horum acciderit aut invisum deo aut neglectum a deo iudicemus. magna di curant, parva neglegunt. magnis autem satis a nostris et a principe philosophiae Socrate dictum est de ubertatibus virtutis et copiis. Haec mihi fere in mentem veniebant quae dicenda putarem de natura deorum. tu autem Cotta si me audias eandem causam agas teque et principem civem et pontificem esse cogites et, quoniam in utramque partem vobis licet disputare, hanc potius sumas eamque facultatem disserendi, quam tibi a rhetoricis exercitationibus acceptam amplificavit Academia, potius huc conferas. mala enim et impia consuetudo est contra deos disputandi, sive ex animo id fit sive simulate.” ae cum Balbus dixisset, tum adridens Cotta Sero in
Abbreviated transcription (Latin):
marcellũ. affricanũ. pꝰ hos paulñ. gracchũ
catonẽ. patrũ ue memoria scipionẽ lelrũ
Mulcosq p̾terea ⁊ nr̃a ciuitas. ⁊ g̾cia tulit
singłares uiros. quoꝵ neminẽ nͥ iuuãte
deo talem fuisse c̾dendumi ẽ. Que ro̾ poe¬
tas maximeq homerũ impulit ut ynapi¬
b heroum ulixi diomedi agamennoni achil¬
li ccrtos deos discriminũ .⁊ ꝑicłoꝵ comites ad¬
iũgeret. N ret̾ea ipsoꝵ deoꝵ sepe p̾sentie
quales supra conmemoraui declarant ab
iis ⁊ ciuitatib ⁊ singłis hominib consuli
Quod qͥd̃ intelligitur ⁊̃ significationib
rerũ futuraꝵ q̃ tũ dormientib. tũ uigi¬
lantib portenduntur. Multa p̾t̾ea osten¬
tis inulta mextis ad monemur. multis¬
q reb aliis quas ctiuturnꝰ usus ita no¬
tauit ut artẽ diuinationis effic̾et. Nemo
gͥ uir magnꝰ sine aliqͦ afflatu diuino unꝗͣ
fuit. Nec uͦ ita refellendũ ẽ. ut si segetib

Expanded text:
Marcellum Africanum, post hos Paulum Gracchum Marcellum Africanum, post hos Paulum Gracchum Catonem, patrumve memoria Scipionem Laelium; multosque praeterea et nostra civitas et Graecia tulit singulares viros, quorum neminem nisi iuvante deo talem fuisse credendum est. quae ratio poetas maxumeque Homerum inpulit ut principibus heroum Ulixi Diomedi Agamemnoni Achilli certos deos discriminum et periculorum comites adiungeret. praeterea ipsorum deorum saepe praesentiae, quales supra commemoravi, declarant ab is et in civitatibus et singulis hominibus consuli quod quidem intellegitur etiam significationibus rerum futurarum, quae tum dormientibus tum vigilantibus portenduntur; multa praeterea ostentis, multa in extis admonemur multisque rebus aliis, quas diuturnus usus ita notavit ut artem divinationis efficeret. nemo igitur vir magnus sine aliquo adflatu divino umquam fuit. Nec vero ita refellendum est ut, si segetibus
Abbreviated transcription (Latin):
uere debebunt. Nec uͦ uniu̾so gu̾i hõĩ so¬
lum s etiam singłis adiis ĩ mortalib cõ¬
suli ⁊ ꝓuideri solet. Licet enĩ contrahere
uniu̾sitatẽ gu̾is humani eamq gradati
ad pauciores pꝰtremo deduc̾e adsingłos.
Nam si om̃ib hominib qui ubiq sunt
quac̃q mora ac parte t̾raꝵ ab huiꝰte t̾re
quã nos ĩ colimꝰ continuatione distanciũ
deos consulare censemꝰ. obhas causas quas
ante diximꝰ. lis quoq hominib consu¬
nobiscum t̾ras aboriente adoccidentem
colurt. Sin autẽ consulunt qui qͣsi mag¬
nam ꝗͣdam insulam ĩ colunt ꝗͣ nos orbẽ
t̾re uocamꝰ: etiam islis consulunt qui
partes eiꝰ insule tenent. euroyam. asiã.
asfricam. Ergo et eaꝵ partes diligunt.
ut romã. atħenas. spartam. rhodum. ⁊
ecor urbium seꝑatim abuniu̾sis singłos
diligunt. ut pyrrhi. bello curiũ. fabriciũ
coruncaniũ. primo punico. calatrnũ. du¬
elliũ. metellũ. lutaciũ. secũdo. maximũ.

Expanded text:
vere debebant. Nec vero universo generi hominum solum sed etiam singulis a dis inmortalibus consuli et provideri solet. Licet enim contrahere universitatem generis humani eamque gradatim ad pauciores postremo deducere ad singulos. nam si omnibus hominibus, qui ubique sunt quacumque in ora ac parte terrarum ab huiusce terrae quam nos incolimus continuatione distantium, deos consulere censemus ob has causas quas ante diximus, his quoque hominibus consunobiscum terras ab oriente ad occidentem colunt. sin autem consulunt qui quasi magnam quandam insulam incolunt quam nos orbem terrae vocamus, etiam illis consulunt qui partes eius insulae tenent, Europam Asiam Africam. ergo et earum partes diligunt, ut Romam Athenas Spartam Rhodum, et earum urbium separatim ab universis singulos diligunt, ut Pyrrhi bello Curium Fabricium Coruncanium, primo Punico Calatinum Duellium Metellum Lutatium, secundo Maxumum
Abbreviated transcription (Latin):
Quod si ea q̃ at̾ra stirꝑib continentur
arte nature uiuñt et uigent: ꝓ fecto ipsa
terra ead̃ uiꝯtinetur arte uature. qppe
q̃ grauidata seminib om̃ia pariat et
fundat exsese. stirpes amplera alat ⁊ au¬
geat. ipsaq alatur uicissim a suꝑis ext̾nis¬
q naturis eiꝰdemq expiracionib aer. ali¬
tur. ⁊ ether ⁊ om̃ia suꝑa. tta si tra nat᷑a
tenetur ⁊ uiget: ead̾ racio in reliqͦ mũdo
ẽ. Stirpes eñi t̾rre inherent animãtes
autẽs aspiracione aeris sustinent᷑ ipse
pot̾. Eͥn etĩa mouetur nob̾cũ quac̃q enĩ
imꝰ. quac̃q mouemur: uidetur qͣsi locũ
dare ⁊ cedere q̃q in raediũ locũ mũdi qͥ

Expanded text:
Quod si ea quae a terra stirpibus continentur Quod si ea quae a terra stirpibus continentur arte naturae vivunt et vigent, profecto ipsa terra eadem vi continetur arte naturae, quippe quae gravidata seminibus omnia pariat et fundat ex sese, stirpes amplexa alat et augeat ipsaque alatur vicissim a superis externisque naturis; eiusdemque exspirationibus et aer alitur et aether et omnia supera. Ita si terra natura tenetur et viget, eadem ratio in reliquo mundo est; stirpes enim terrae inhaerent, animantes autem adspiratione aeris sustinentur; ipspotest; quin etiam movetur nobiscum, quacumque enim imus qua movemur videtur quasi locum dare et cedere. q
Abbreviated transcription (Latin):
quid cuiꝰq rei causa efficiat. qͥd seqͣtur cuiꝰ
sollerciam nulla ars. nulla manꝰ. nemo
opifex consequi possit iittando. Semui¬
ius eñi uim ẽẽ tantã ut id quaqͣm sit ꝑ¬
exiguũ tñ si incicłit inconcipientẽ conp̾hẽ¬
dentemq naturam uactumq tantã ut id¬
sit mat̾iam qua ali augeriq possit. ita
fingat ⁊ efficiat insuo qͥdq gen̾e. partini.
ut tantũ modo ꝑstirpes alantur suas. par¬
tim ut moueri etiam et sentire ⁊ appetere
possuit ⁊ ex sese similia sui gign̾e. Sñt
autem qui omia nature noie appellent
utt epicurus qui ita diuidit om̃iũq sunit
naturam ẽẽ corꝑa ⁊ inane. queq iis acci¬
dant. S nos cũ dicimꝰ uatura constare ad¬
mnistrariq mũdũ. noncita dicimꝰ ut
glebam aut fragm̃tũ lapidis aut aliqͥd
eiꝰmͦi nulla coherendi natura. s ut arbo¬
rem. ut animal. in quib nulla tem̾itas
s ordo apparet ⁊ artis q̃dam similitudo

Expanded text:
quid cuiusque rei causa efficiat quid sequatur, cuius quid cuiusque rei causa efficiat quid sequatur, cuius sollertiam nulla ars nulla manus nemo opifex consequi possit imitando; seminis enim vim esse tantam, ut id, quamquam sit perexiguum, tamen, si inciderit in concipientem conprendentemque naturam nanctumque sit materiam qua ali augerique possit, ita fingat et efficiat in suo quidque genere, partim ut tantum modo per stirpes alantur suas, partim ut moveri etiam et sentire et appetere possint et ex sese similia sui gignere. Sunt autem qui omnia naturae nomine appellent, ut Epicurus qui ita dividit, omnium quae sint naturam esse corpora et inane quaeque is accidant. Sed nos cum dicimus natura constare administrarique mundum, non ita dicimus ut glaebam aut fragmentum lapidis aut aliquid eius modi nulla cohaerendi natura, sed ut arborem ut animal, in quibus nulla temeritas sed ordo apparet et artis quaedam similitudo.
Abbreviated transcription (Latin):
solum s etiã his uti in maximis ⁊ ꝯptunis re¬
b. Hicħ autẽ eẽ. nec maiꝰ nec meliꝰ mũdo necẽẽ ẽ.
ergo eum deoꝵ consilio ⁊ ꝓuidentia administra¬
ri pꝰtrenio cum satis docuerimꝰ eos ẽe. deos qͦꝵ
insignem ium ⁊ illustrẽ faciem uidertmꝰ. solẽ
dico ⁊ lunam ⁊ uagas stellas ⁊ inerrantes⁊
celum ⁊ mũdũ ipsũ ⁊ eaoꝵ rerum ium q̃ in¬
ẽẽnt in om̃i mũdo cũ magno usu ⁊ ꝯmodita¬
te ge̾n̾uis humani. efficitur om̃ia regi diui¬
na mẽteatq prudentia ac de pͥma qͥd̃ par¬
te satis di tũ ẽ. ¶ Seqͥt᷑ ut doceam om̃ia sub¬
iecta ẽẽ. nature ea q ab ea pulcherrue geri
S qͥd sit ipsa uatura explicandũ ante b̾uit̾.
uo faciliꝰ id qd̃ doc̾e uolumꝰ intelligi possit
Namq alii naturam ẽẽ censent. uim quãdã
sine racione scientẽ motꝰ incorꝑib necessari¬
os. alii autẽ uĩ participem racionis atq
ordinis tamꝗͣ uia ꝓgredientẽ declarantẽq

Expanded text:
solum sed etiam his uti in maxumis et optumis rebus. nihil autem nec maius nec melius mundo; necesse est ergo eum deorum consilio et providentia administrari. Postremo cum satis docuerimus hos esse deos, quorum insignem vim et inlustrem faciem videremus, solem dico et lunam et vagas stellas et inerrantes et caelum et mundum ipsum et earum rerum vim quae inessent in omni mundo cum magno usu et commoditate generis humani, efficitur omnia regi divina mente atque prudentia. Ac de prima quidem parte satis dictum est. Sequitur ut doceam omnia subiecta esse naturae, eaque ab ea pulcherrime geri. Sed quid sit ipsa natura explicandum est ante breviter, quo facilius id quod docere volumus intellegi possit. namque alii naturam esse censent vim quandam sine ratione cientem motus in corporibus necessarios, alii autem vim participem rationis atque ordinis tamquam via progredientem declarantemque
Abbreviated transcription (Latin):
media ẽ. canter pedibq teuetur. magnꝰ lio.
tremulam quaciens ẽ corꝑe flamimã. Auriga
subleua geminoꝵ obductus parte feretur
adu̾sum capud huic helice truculẽta ruet᷑.
at capra leuũ humerũ claro optiner tumq
sequuntur. Uerum hec ẽ magno atq illusbri

Expanded text:
mediaest Cancer, pedibusque tenetur magnus Leo mediaest Cancer, pedibusque tenetur magnus Leo tremulam quatiens e corpore flammam. Auriga sub laeva Geminorum obductus parte feretur. adversum caput huic Helicae truculenta tuetur. at Capra laeum umerum clara obtinet. Tum quae secuntur
Abbreviated transcription (Latin):
merentis i mago uertitur quam qͥdem
greci engonasiani uocitant genib qr nxa
feratur. bic illa eximio posita ẽ fulgore
corona. Atq hec quidem a tergo. ꝓpter
capud autẽ anguitenens. quem claro
ꝑhibent ofuichum noĩe grau. hic p̾ssu dup¬
plici palmarum continet anguẽ. atq eiꝰ ipse
manet religatꝰ corpe torto. Namq uirũ medi¬
um serpens sub pectora cingit. Ille tñ nitens
gͣuiter uestigia ponit. Atq ocłos urget pe¬
dib pectusq nepai septeniq triones autem seqͥt᷑
arctophilax uulgo qui dr̾ ẽẽ bootes. quod qͣsi
temone adiunctani pre se qua sit arctũ deni
q sequuntur huic enim booti subter p̃cor¬
dia fixa uidetur stella micans ractiis arcturꝰ
nomine claro. Cuiꝰ subiecta fertur spicũ
ilustre tenens splendenti corꝑe uirgo. Atq
ita de metata sunt signa ut intantis descͥ¬
tionib diuina sollertia appareat. E natos
geminos in uisses subcap̃t arcti. Subiectus

Expanded text:
maerentis imago vertitur, quam quidem maerentis imago vertitur, quam quidem Graeci Engonasin vocitant, genibus quia nixa feratur. hic illa eximio posita est fulgore Corona. Atque haec quidem a tergo, propter caput autem Anguitenens, quem claro perhibent Ophiuchum nomine Graii. hic pressu duplici palmarum continet Anguem, atque eius ipse manet religatus corpore torto; namque virum medium Serpens sub pectora cingit. ille tamen nitens graviter vestigia ponit atque oculos urget pedibus pectusque Nepai. Septentriones autem sequitur Arctophylax, vulgo qui dicitur esse Bootes, quod quasi temone adiunctam prae se quatit Arctum. Dein quae sequuntur: "huic" enim Booti subter praecordia fixa videtur stella micans radiis, Arcturus nomine claro; cuius pedibus subiecta fertur Spicum inlustre tenens splendenti corpore Virgo. Atque ita demetata signa sunt, ut in tantis descriptionibus divina sollertia appareat: et Natos Geminos invisses sub caput Arcti; subiectus
Abbreviated transcription (Latin):
lis distincta refulget: ⁊ late pͥma confes¬
tim a nocte uttdetur. hec uero parua ẽ.
s nautis usus in hac ẽ. Tam cursu utt̾io¬
re bui ꝯu̾tit᷑ orbe. Et qͦ sit eaꝵ stellaꝵ ad¬
mirabilior aspectꝰ: has int̾ ueluti rapi¬
do c̃gurgite flum̃ toruus draco serpit sub¬
ter supͣq reuoluens sese ꝯficiensq sinus
ecorꝑe flexos tiꝰ cũ tocꝰ est. p̃clara sp̃es¬
inpͥmis suscipienda ẽ. figura capitis atq
ardor ocłoꝵ. huic ñ una mͦ capud ornãs
stella relucet: obstipũ u̾ũ temꝑa sunt du¬
plici fulgore notata. etrucib q ocłis duo
feruida lumina flagrant atq uno men¬
tum radianti side lucet: obsti pũ capud
atereti c̾uice reflexũ obtutũ ĩ cauda ma¬
ioris figure dicat. ꝙ reliquũ qͥd̃ corpus
draconis totis noctib cernimꝰ. Hoc capoꝰ
hic paulum sese subitoq recondit. ortus
uͥatq obitus partim admiscetur inuna
Id autem capud attingens defessa uelut

Expanded text:
lis distincta refulget et late prima confeslis distincta refulget et late prima confestim a nocte videtur. haec vero parva est, sed nautis usus in hac est; nam cursu interiore brevi convertitur orbe. Et quo sit earum stellarum admirabilior aspectus, has inter veluti rapido cum gurgite flumen torvus Draco serpit supter supraque revolvens sese conficiensque sinus e corpore flexos. eius cum totius est praeclara speimis aspicienda est figura capitis atque ardor oculorum: huic non una modo caput ornans stella relucet, verum tempora sunt duplici fulgore notata e trucibusque oculis duo fervida lumina flagrant atque uno mentum radianti sidere lucet; opstipum caput, at tereti cervice reflexum optutum in cauda maioris figere dicas. et relicum quidem corpus Draconis totis noctibus cernimus, hoc caput hic paulum sese subitoque recondit, ortus ubi atque obitus parti admiscetur in una. Id autem caput attingens defessa velut
Abbreviated transcription (Latin):
distinctio est. ut exno¬
ta figurarum si mili¬
s Fudine nomina in ue¬
neruit. Atq hoc loco me uituens uer¬
tar inquit carminib arati. eisque
ate admodũ adolescendo conu̾sa ita
me delectant qr latina sunt : ut multa
ex iis memoria teueam. G ut ocłis assi¬
duẽ uidemꝰ sine ulla inutacione aut ua¬
rietate cet̾a labuntur celeri celestia mo¬
tu cũ celoq simul noctesq diesq ferũt᷑
Quoꝵ contemplacione nulliꝰ expleri p
animꝰ. nature constanciam uidere cu¬
pientis. Extremꝰq adeo duplici de car¬
dine uertex dr̃ eẽ. polus. hunc crecum arc¬
to edue frruntur nũꝙͣ occidentes. Exhiis
alt̾a apud graios cynosura uocatur:
alt̾a dr ẽẽ. helice. Cuiꝰ quid̃ clarissimas
stellas totis noctib cernimꝰ. qͣs nr̃i .uiͤ.
soliti uocitare tͥones. Paribq stellis sum¬
liter distinctis eundem celi u̾ticẽ lustrat
parna cẏnosura. hac fidunt duce noct᷑¬
na fenices in alto. S pͥor illa magis stel¬

Expanded text:
distinctio est, ut ex notarum figurarum similitudine nomina invenerint.” Atque hoc loco me intuens Utar inquit “carminibus Arateis, quae a te admodum adulescentulo conversa ita me delectant quia Latina sunt, ut multa ex is memoria teneam. Ergo, ut oculis adsidue videmus, sine ulla mutatione aut varietate cetera labuntur celeri caelestia motu cum caeloque simul noctesque diesque feruntur, quorum contemplatione nullius expleri potest animus naturae constantiam videre cupientis. extremusque adeo duplici de cardine vertex dicitur esse polus." Hunc circum Arctoe duae feruntur numquam occidentes. ex is altera apud Graios Cynosura vocatur, altera dicitur esse Helice, cuius quidem clarissimas stellas totis noctibus cernimus, quas nostri Septem soliti vocitare Triones; paribusque stellis similiter distinctis eundem caeli verticem lustrat parva Cynosura. hac fidunt duce nocturna Phoenices in alto. sed prior illa magis stel
Abbreviated transcription (Latin):
ins ⁊ equabili calore suffusus echer. ñ satis
aptꝰ adstellas continendas itidetur. hnͣ̃t gͥ suã
spherã stelle merrantes abetheria coniũctione
secretã ⁊ liberam eaꝵ autẽ ꝑhennes cursus atq
ꝑpetui. cũ ad mirabili rac̾dibiliq constancia
declarant uihis iũ ⁊ ñitẽ eẽ. diuinã. ut hec

Expanded text:
usus aether non satis aptus ad stellas continendas videtur; habent igitur suam sphaeram stellae inerrantes ab aetheria coniunctione secretam et liberam. earum autem perennes cursus atque perpetui cum admirabili incredibilique constantia declarant in his vim et mentem esse divinam, ut
Abbreviated transcription (Latin):
figura que sola om̃s alias figuras complexa
continet q̃q nich asꝑitatis hr̃e. nicħ offẽsio¬
nis pot̾. uicħ incisum angulł nich anfractibꝰ.
nicħ eminens. nicħ lacunosum: Cũq due
forme p̾stantes sint ex solidis globus sic¬

Expanded text:
figura quae sola omnis alias figuras complexa continet, quaeque nihil asperitatis habere nihil offensionis potest, nihil incisum angulis nihil anfractibus, nihil eminens nihil lacunosum; cumque duae formae praestantissimae sint, ex solidis globus
Abbreviated transcription (Latin):
ea uellei noli q̃so pꝰte ferre uosplane ex¬
ꝑtes ẽẽ. doctͥne. Conum tͥ ais ⁊ chylindrũ.
⁊ puamidem. ꝓ ulcͥorem quam spheram
ipsum non uidetur. Quid eñi pulcrius ea
figura que sola om̃s alias figuras complera
continet q̃q nich asꝑitatis hr̃e. nicħ offẽsio¬

Expanded text:
ea Vellei noli quaeso prae te ferre vos plane exea Vellei noli quaeso prae te ferre vos plane expertes esse doctrinae. conum tibi ais et cylindrum et pyramidem pulchriorem quam sphaeramipsum non videtur; quid enim pulchrius ea figura quae sola omnis alias figuras complexa continet, quaeque nihil asperitatis habere nihil offensio
Abbreviated transcription (Latin):
sit p̾stanciꝰ: ad hauc p̃sensionẽ nocionẽq
nr̃am nicħ uideo qđ pocꝰ accõmodem quam
ut pͥmũ hunc ipsũ mũdũ quo nicħ excellen¬
ciꝰ fieri pot̾ animãtẽ ⁊ c̃ẽ dcum iudicem. Hic
quã uolet epicurꝰ iocet᷑ homo ñ aptissimꝰ ad
iocandũ minimeq respiciens patͥam. ⁊dicat
se ñ posse intellig̾e qualis sit uolubilis ⁊ ro¬
tundus deus. Tam̃ ex hoc qd̃ etiam ipse pro¬
bat nũquam me mouebit. Placet enun illi
eẽ. deos. qri necesse sit p̃stantẽ ẽẽ aliquam
naturã qͣ nicħ sit meliꝰ. Mundo autẽ cer¬
te nicħ ẽ meliꝰ. Nec dubiũ qͥn qd̃ animans
sit habeatq sensum ⁊ racionẽ et mentem:
id sit sit meliꝰ quã id quđ iis caret. Ita effici¬
tur. animãtẽ. sensus. mentis. r̾onis. mũdũ
ẽẽ conpotem. Qua racione dm̃ ẽẽ mũdum
concluditur. s ħ paulo pꝰ faciliꝰ cognoscẽt᷑
ex iis reb ipsis quas mũdus efficit. Inter¬

Expanded text:
sit praestantius, ad hanc praesensionem notionemque sit praestantius, ad hanc praesensionem notionemque nostram nihil video quod potius accommodem quam ut primum hunc ipsum mundum, quo nihil excellentius fieri potest, animantem esse et deum iudicem. Hic quam volet Epicurus iocetur, homo non aptissimus ad iocandum minimeque resipiens patriam, et dicat se non posse intellegere qualis sit volubilis et rutundus deus, tamen ex hoc, quod etiam ipse probat, numquam me movebit. Placet enim illi esse deos, quia necesse sit praestantem esse aliquam naturam qua nihil sit melius. mundo autem certe nihil est melius; nec dubium quin quod animans sit habeatque sensum et rationem et mentem id sit melius quam id quod is careat. ita efficitur animantem, sensus mentis rationis mundum esse compotem; qua ratione deum esse mundum concluditur. Sed haec paulo post facilius cognoscentur ex is rebus ipsis quas mundus efficit. inter
Abbreviated transcription (Latin):
tra moueantur. Que enĩ pot maior eẽ:
Restat gͥ ut matꝰ astroꝵ sit uoluntariꝰ.
Q̃ qui uideat non indocte solũ n̾ũ etiã
ĩpie faciat si dcos eẽ. neget. Nec sane mul¬
tum ĩter ẽ. uerũ id neget an eos om̃i ꝓ¬
curatione atq actionẽ pͥuet. mͥ eñ qui
nich agit eẽ. om̃io non uidetur. Esse gͥ deos
ita ꝑspicuum ẽ. ut id qui neget uix eum
sane mentis existimem ¶ Sane restat ut
qualis eoꝵ natura sit consideremꝰ. in qͦ nich
ẽ. difficiliꝰ. quã a consuetudine ocłoꝵ aciẽ
m̃tis abduc̾e. Ea difficultas induxit ⁊ uul¬
go imꝑitos ⁊ similes philosophos imꝑitoꝵ
itr nͥ figuris hominũ constitittis nicħ pos¬
sent dediis ĩmortalib cogitare. Cuiꝰ opi¬
nionis leuitas confutata a cotta ñ deside¬
rat orationẽ mẽa. S cum talem ẽẽ dm̃ cer¬
ta nocione anuni p̾senciamꝰ: pͥmũ ut sit
animans deinide ut in om̃i natura nicħ eo

Expanded text:
tra moveantur quae enim potest maior esse?; tra moveantur quae enim potest maior esse?; restat igitur ut motus astrorum sit voluntarius. Quae qui videat non indocte solum verum etiam impie faciat si deos esse neget. nec sane multum interest utrum id neget an eos omni procuratione atque actione privet; mihi enim qui nihil agit esse omnino non videtur. esse igitur deos ita perspicuum est, ut id qui neget vix eum sanae mentis existimem. Restat ut qualis eorum natura sit consideremus; in quo nihil est difficilius quam a consuetudine oculorum aciem mentis abducere ea difficultas induxit et vulgo imperitos et similes philosophos imperitorum, ut nisi figuris hominum constitutis nihil possent de dis inmortalibus cogitare; cuius opinionis levitas confutata a Cotta non desiderat orationem meam. Sed cum talem esse deum certa notione animi praesentiamus, primum ut sit animans, deinde ut in omni natura nihil eo
Abbreviated transcription (Latin):
ĩtelligentiã insid̾ib cẽ. que et etheriam
partem mũdi inicolant ⁊ marinis t̾reniꝰ¬
q humorib longo inter uallo extenu¬
atis alantur. Sensum autẽ astroꝵ atq:
intelligẽtiam maxime decłat ordo eoꝵ
atq constanciam. Nicħ ẽ enĩ qd rone et
numero moueri possit si ne consilio. in
quo nicħ ẽ temerariũ. nicħ uarium.
nicħ fortuitum. Ordo autem siderum
et in om̃i etͣuitate constancia. neq na¬
turam significat. E st enĩ plena raciones
neq fortunam q̃ amica uarietati cons¬
tanciam respuit. Seqͥt᷑ gͦ ut ipse sua sp̃o¬
te suo sensu ac diuinitate moueantur.
Nec uͦ aristotiles non laudandus ineo qͦ
om̃ia q̃ mouentur aut natura moueri
censuit aut ui aut uoluntate. mou̾i ã
solem et lunã ⁊ sid̾a om̃ia q̃ autẽ nat᷑a
mou̾entur. hec aut pond̾e deorsum aut
leuitate insublime ferri. quoꝵ nentͣr
dam maiore fieri ut contra naturam as¬

Expanded text:
intellegentiam in sideribus esse, quae et aetheriam intellegentiam in sideribus esse, quae et aetheriam partem mundi incolant et marinis terrenisque umoribus longo intervallo extenuatis alantur. Sensum autem astrorum atque intellegentiam maxume declarat ordo eorum atque constantia nihil est enim quod ratione et numero moveri possit sine consilio, in quo nihil est temerarium nihil varium nihil fortuitum. ordo autem siderum et in omni aeternitate constantia neque naturam significat est enim plena rationis neque fortunam, quae amica varietati constantiam respuit. sequitur ergo ut ipsa sua sponte suo sensu ac divinitate moveantur. Nec vero Aristoteles non laudandus in eo quod omnia quae moventur aut natura moveri censuit aut vi aut voluntate; moveri autem solem et lunam et sidera omnia; quae autem natura moverentur, haec aut pondere deorsum aut levitate in sublime ferri, quorum neutrdam maiore fieri ut contra naturam as
Abbreviated transcription (Latin):
martẽ ẽe oportet. et qͥd̃ reliqͣ astra q̃ ori¬
antur m ardore celesti qui ether uł celũ
nomunatur. Cum gͥ alioꝵ animãtiũ or¬
tus urterra sit. alioꝵ in aqua. muaere al¬
oꝵ absurdũ eẽ. aristotili uidetur in ea par¬
te q̃ sit ad gignenda animantia aptis¬
sima ał gigni nullũ putare. Sidera autĩ
etheriũ locum optinent. Qui qm̃ tenuis¬
simus ẽ. ⁊ semꝑ agitatur ⁊ uiget. neces¬
se. ẽ. qd̃ aĩal meo gignatur. idẽq sensu
acerrimo ⁊ mobilitate celerrima et̃. qͣre
cum ĩ ethere astra gignantur consentane¬
um ẽ inhis sensum in ẽẽ.⁊ intelligẽciã.
Ex quo efficitur indeoꝵ numero astra
rẽ. ducenda. Et enĩ licet uidere acutio¬
ra ingenia et ad intelligendum aptio¬
ra eoꝵ qui t̾ras incolant eas iuquib aer
sit purꝰ ac tenuis. quam illoꝵ qui utã¬
tur crasso celo atq concreto. Quin enã
cibo quo utare uiter eẽ. aliquid admẽ¬
tis acͥem putant. ꝓbabile ẽ gͥ prestantẽ

Expanded text:
astra quae oriantur in ardore caelesti qui aether vel caelum nominatur. Cum igitur aliorum animantium ortus in terra sit aliorum in aqua in aere aliorum, absurdum esse Aristoteli videtur in ea parte quae sit ad gignenda animantia aptissima animal gigni nullum putare. sidera autem aetherium locum optinent; qui quoniam tenuissimus est et semper agitatur et viget, necesse est quod animal in eo gignatur id et sensu acerrumo et mobilitate celerrima esse. quare cum in aethere astra gignantur, consentaneum est in his sensum inesse et intellegentiam, ex quo efficitur in deorum numero astra esse ducenda. Etenim licet videre acutiora ingenia et ad intellegendum aptiora eorum qui terras incolant eas in quibus aer sit purus ac tenuis quam illorum qui utantur crasso caelo atque concreto. quin etiam cibo quo utare interesse aliquid ad mentis aciem putant. probabile est igitur praestantem
Abbreviated transcription (Latin):
motũ insolis animis ẽẽ ponit abhisq pͥn¬
cipium motus ẽẽ. ductũ putat qua ꝓpt̾ qm̃
ex mundi ardore motus om̃is oritur. is
autẽ ardor ñ alieno impulsu s sua spon¬
te moueatur animus sit. necẽe ẽ. ex quo
esficitur animantẽ eẽ mũdum.atq exħ
quoq intelligi pot̾it iieo uieẽ intelligẽ¬
lam qd̾ certe ẽ. mũdus inclior quam ulla
natura. ut enĩ nulla pars ẽ. corꝑis ur̃i q̃
non minor sit quam nos ipsi sumꝰ. sic mũ¬
dum uniu̾sum płis c̃ẽ uecesse ẽ. quam har¬
tem aliquam uniu̾si. Qd̃ si ita ẽ. sapiens sit
mundus necesse ẽ. namni tta eẽt. hominẽ
qui ẽ. mundi pars. qm̃ r̾onis ẽ particeps

Expanded text:
motum in solis animis esse ponit, ab isque prinmotum in solis animis esse ponit, ab isque principium motus esse ductum putat. quapropter quoniam ex mundi ardore motus omnis oritur, is autem ardor non alieno inpulsu sed sua sponte movetur, animus sit necesse est; ex quo efficitur animantem esse mundum. Atque ex hoc quoque intellegi poterit in eo inesse intellegentiam, quod certe est mundus melior quam ulla natura. ut enim nulla pars est corporis nostri quae non minoris sit quam nosmet ipsi sumus, sic mundum universum pluris esse necesse est quam partem aliquam universi. quod si ita est, sapiens sit mundus necesse est. nam ni ita esset, hominem qui esset mundi pars, quoniam rationis
Abbreviated transcription (Latin):
est naturamq eam q̃res om̃s ꝯplexa tene¬
at ꝑfectione racionis excellere. eoq dm̃
ẽẽ. mũdũ. omẽmq iũ mũdi uatiura di¬
uina ꝯtuu̾i. atq ⁊̃ mũdi ille feruor. pu¬
rior ꝑ lucidior. mobiliorq multo. obeales
causas aptur adsensus ꝯmouendos quam
hic nr callor qͦ hec que nota nob̾ sunt reti¬
ꝓpt̾ea moueantur ac senciant mũdũ
ẽẽ. sine sensu qui integro ⁊ lib̾o ⁊ puro
eod̾q ac̾rimo ⁊ mobilissimo ardore trneat᷑
p̾sertim cũ is ardor qui ẽ. mũdi ñ agitatꝰ
ab alio neq externo pulsu.s ꝑ se ipse ac
sua sponte moueatur. Nam qͥd pot̃ ẽẽ mñ¬
do ualentiꝰ qd̵ pellat atq moueat calorẽ
rium quo ille teneatur. Audimꝰ enĩ plato¬
nẽ qͣsi quẽdam dm̃ philosophoꝵ. cui duos
placet ẽẽ. motus. nnũ suũ. alterũ extͥnũ eẽ.
aũ diuiniꝰ qd ipsũ ex se sua sponte moueat᷑
qͣ qd pulsu agitetur alieno. hunc autẽ

Expanded text:
est, naturamque eam quae res omnes conplexa teneest, naturamque eam quae res omnes conplexa teneat perfectione rationis excellere, eoque deum esse mundum omnemque vim mundi natura divina contineri. Atque etiam mundi ille fervor purior perlucidior mobiliorque multo ob easque causas aptior ad sensus commovendos quam hic noster calor, quo haec quae nota nobis sunt retipropterea moveantur ac sentiant, mundum esse sine sensu, qui integro et libero et puro eodemque acerrimo et mobilissimo ardore teneatur, praesertim cum is ardor qui est mundi non agitatus ab alio neque externo pulsu sed per se ipse ac sua sponte moveatur; nam quid potest esse mundo valentius, quod pellat atque moveat calorem eum quo ille teneatur. Audiamus enim Platonem quasi quendam deum philosophorum; cui duo placet esse motus, unum suum alterum externum, esse autem divinius quod ipsum ex se sua sponte moveatur quam quod pulsu agitetur alieno. hunc autem
Abbreviated transcription (Latin):
cia om̃ia ⁊ ea quoꝵ stirpes t̾ra continent᷑
dem nonsine sensu atq racione omẽm eñi
naturam neceẽ ẽ q̃ non solitaria sit. neq sĩ¬
plex. s cum alio iuncta atq conera. hr̃e ali¬
quẽ inse pͥncipatum. ut in hominẽ mẽcẽ
inbelua qͥdoã simile mentis. uñ oriant᷑
rerũ appetitus. In arboꝵ autẽ ⁊ eaꝵ rer̃
q̃ gignuntur et̾ra radicib ineẽ pͥncipatꝰ
putatur. pͥncipatũ autẽ iddico. quod gͥ̾ci
egemoncen uocant. quo nicħ inquo ge
uere. nec põt nec debet ẽẽ. p̃stanciꝰ. itaq
necẽe ẽ. illud ⁊̃ inqͦ sit tociꝰ nature pͥnci¬
patus ẽẽ. om̃iũ optimũ om̃iũq rerum
potestate dnãtuq dignissimũ. uidemꝰ
qd̃ ñ pars uniu̾si sit. inẽe. sensum. atq
racionẽ ĩ ea parte gͥ ĩqͣ mũdi inẽ. pͥncipa¬
tus hec in eẽ. neccẽ t̃. ⁊ acriora qͥd̃ atq ma¬
rora. quo cuca sapientẽ eẽ. mũdũ neccẽ

Expanded text:
tia omnia et ea quorum stirpes terra continentur tia omnia et ea quorum stirpes terra continentur  et ea quidem non sine sensu atque ratione. Omnem enim naturam necesse est, quae non solitaria sit neque simplex sed cum alio iuncta atque conexa, habere aliquem in se principatum, ut in homine mentem, in belua quiddam simile mentis unde oriantur rerum adpetitus; in arborum autem et earum rerum quae gignuntur e terra radicibus inesse principatus putatur. principatum autem id dico quod Graeci hgemoniko\n vocant, quo nihil in quoque genere nec potest nec debet esse praestantius. ita necesse est illud etiam in quo sit totius naturae principatus esse omnium optumum tuque dignissimum. videmus quod non pars universi sit inesse sensum atque rationem. in ea parte igitur, in qua mundi inest principatus, haec inesse necessest, et acriora quidem atque maiora. quocirca sapientem esse mundum necesse
Abbreviated transcription (Latin):
mollitur tepefactus. & tabescit calore
atq etiã maria agitata uentis ita te¬
pescunt ut intelligi facile possit initã¬
tis illis humorib ẽẽ inclusũ. calorem nͦ
enĩ ille externꝰ et aduẽticꝰ habendus ẽ.
tepor sed exintimis maris partib agita
ẽ. Ipse enĩ oritur ex respiracione aquaꝵ.
eaꝵ enĩ quasi uapor qͥdam aer habẽdꝰ
est is autẽ existit motu el caloris. qͥ aqͥs¬
ꝯti ꝯtinetur quam similitudinẽ cern̾e possu¬
mꝰ inhis aqͥs que eis feruescunt subditis ig¬
tura feruida ẽ. ⁊cet̾is uaturis om̃ib saluta¬
rem ĩꝑtit ⁊ uitalẽ calorẽ ex quo concludit᷑
cum om̃s mũdi partes sustineant᷑ calore mũ¬
dum etiã ipsũ simili pariq nat᷑a intanta
ĩtanta duiturnitate seruari eoq magis
qd̃ intelligi debit calidũ illud atq igneũ
ita inom̃i fususneẽ. nat᷑a. ut ineo insit ꝓ¬
treandi uis ⁊ causa gignendi. aqͦ ⁊ animã¬

Expanded text:
mollitur tepefactus et tabescit calore. mollitur tepefactus et tabescit calore. atque etiam maria agitata ventis ita tepescunt ut intellegi facile possit in tantis illis umoribus esse inclusum calorem; nec enim ille externus et adventicius habendus est tepor, sed ex intumis maris partibus agitaest: ipse enim oritur ex respiratione aquarum; earum enim quasi vapor quidam aer habendus est, is autem existit motu eius caloris qui aqcontinetur, quam similitudinem cernere possumus in his aquis quae effervescunt subiectis igrvida est et ceteris naturis omnibus salutarem inpertit et vitalem calorem. Ex quo concluditur, cum omnes mundi partes sustineantur calore, mundum etiam ipsum simili parique natura in tanta diuturnitate servari, eoque magis quod intellegi debet calidum illud atque igneum ita in omni fusum esse natura, ut in eo insit procreandi vis et causa gignendi, a quo et animan
Abbreviated transcription (Latin):
maximas calore fulte sustinentur quod
pͥmũ interrena natura ꝑspici pot. nã
et lapidum conflictu atq ictu elici ignẽ
udemꝰ et recenti fossione t̾ram fumare
recalentẽ atq etiam ex putei uigib aꝙͣ
calidam trahi. ⁊ id maxime fien tem¬
ꝑib hib̃nis qd̾ magna ius t̾re cau̾nis
contineatur caloris. eaq hieme sit den¬
sior obeamq causam calorem insitũ
interris contineat artꝰ: longa ẽ. oratio
multeq raciones quib doceri possit oĩa
que t̾ra concipiat seuuna q̃q se ex ip̃a
generata stirpib nnifixa contineat ea
temꝑatione caloris et orin ⁊ augescere
atq etiam ad mixtũ eẽ. calorem primũ
ipse liquor tũ aque declarat effusio q̃
neq conglaciaret frigorib neq niue
priunaq concresc̾et. nisi ead̾̃ se ad mixto
calore liquefacta ⁊ dilapsa diffunderet.
itaq ⁊ aquilonib reliqͥsq frigorib ad¬
iectis durescit humor et idem uitissim

Expanded text:
maximas calore fultae sustinentur. Quod maximas calore fultae sustinentur. Quod primum in terrena natura perspici potest. nam et lapidum conflictu atque tritu elici ignem videmus et recenti fossione terram fumare calentem, atque etiam ex puteis iugibus aquam calidam trahi, et id maxime fieri temporibus hibernis, quod magna vis terrae cavernis contineatur caloris eaque hieme sit densior ob eamque causam calorem insitum in terris contineat artius. longa est oratio multaeque rationes, quibus doceri possit omnia quae terra concipiat semina quaeque ipsa ex se generata stirpibus infixa contineat ea temperatione caloris et oriri et augescere. Atque aquae etiam admixtum esse calorem primum ipse liquor aquae declarat et fusio, quae neque conglaciaret frigoribus neque nive pruinaque concresceret, nisi eadem se admixto calore liquefacta et dilapsa diffunderet; itaque et aquilonibus reliquisque frigoribus adiectis durescit umor, et idem vicissim
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ eqͣbili. qui quã dui remanet ĩ nob̾ tã
du sensus et uita remanet refrigerato
autẽ et extincto calore occimꝰ ipsi ⁊ extĩ¬
guimur. Quod qͥdꝰ cleãthes hiis etiã argu¬
m̃tis docet qnͣta nis insit caloris inõi cor¬
ꝑe. Negat eñi ẽẽ ullũ cibum tam grauẽ
qͥnͥ is nocte ⁊ die concoquatur. cuiꝰ etiã
in reliqͥis in ẽ caloriis qͣs natura respue¬
rit. Iamuͦ uene ⁊ arterie micare ñ desiñt.
qͣsi quodam igneo motu animadu̾sum¬
q sepe ẽ. c̃ cor animantis alicꝰ euolsum
tta mobilit̾ palpitaret. ut imitaretur
igneã celeritatem. Om̃e gͥ qd̃ uiuit si¬
ue anima siue t̾ra editum id uiuit
ꝓpt̾ inclusum ineo calorem exquo in¬
telligi debet eam caloris uaturam uĩ
hr̃e inse uitalẽ ꝑ om̃em mũdum ꝑti¬
uentẽ atq id faciliꝰ cernemꝰ toto gen̾e
hoc igneo qd̃ tranat om̃ia subtiluis ex¬
plicato. Om̃s gͥ partes mundi tangam ã

Expanded text:
et aequabili; qui quam diu remanet in nobis tam et aequabili; qui quam diu remanet in nobis tam diu sensus et vita remanet, refrigerato autem et extincto calore occidimus ipsi et extinguimur. Quod quidem Cleanthes his etiam argumentis docet, quanta vis insit caloris in omni corpore: negat enim esse ullum cibum tam gravem quin is nocte et die concoquatur; cuius etiam in reliquiis inest calor iis quas natura respuerit. iam vero venae et arteriae micare non desinunt quasi quodam igneo motu, animadversumque saepe est cum cor animantis alicuius evolsum ita mobiliter palpitaret ut imitaretur igneam celeritatem. Omne igitur quod vivit, sive animal sive terra editum, id vivit propter inclusum in eo calorem. ex quo intellegi debet eam caloris naturam vim habere in se vitalem per omnem mundum pertinentem. Atque id facilius cernemus toto genere hoc igneo quod tranat omnia subtilius explicato. Omnes igitur partes mundi tangam autem