comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ õimmici gratiȩ xp̃i. & solo uocabulo xpĩani Nonne pro inimicis suis orat ecdesia: quidorat
obsecro : siut eis suȩ uoluntatis retribua turpr etium quid eis orat nisi grande supplicium : quo
iam contra eos ẽ non pro eis. Orat autem pro eis Nonergo quia ẽ illis uolim tts bona sed ut conuer
iuobis & uelle  His beati augus tini p̃ferendis ex positionibus lucedarius ꝑdocemur. uerba illa
aposto lico hominem describere subgratia constitutum contraq: carnissuȩ concupiscentiã puri¬
te mentispugnan tem non abeadem gratia alienum Ac ꝑ hoc subgratia constitutus dicit uel¬
le adia c& michi. hoc est uolunttes michi ex donogratiae in est ut castussim & caste uiuam ꝑfi¬
cere autem non repuenante uidelic& concupiscentia carniscuius stimulos &titillationem ꝑom̃a

Expanded text:
Dei! O inimici gratiae Christi, et solo vocabulo Christiani! Nonne pro inimicis suis orat Ecclesia? Quid orat, Dei! O inimici gratiae Christi, et solo vocabulo Christiani! Nonne pro inimicis suis orat Ecclesia? Quid orat, obsecro? Si ut eis suae voluntatis retribuatur pretium, quid eis orat, nisi grande supplicium, quod jam contra eos est, non pro eis? Orat autem pro eis: non ergo quia est illis voluntas bona, sed ut convertApostolus, qui operatur in vobis et velle.  + His beati Augustini praeferendis expositionibus luce clarius perdocemur, verba illa apostolica hominem describere sub gratia constitutum, contraque carnis suae concupiscentiam puritate mentis pugnantem, non ab eadem gratia alienum. Ac per hoc sub gratia constitutus dicit: Velle adjacet mihi : hoc est, voluntas mihi ex dono gratiae inest, ut castus sim et caste vivam; perficere autem non, repugnante videlicet concupiscentia carnis, cujus stimulos et titillationem per omnia
Abbreviated transcription (Latin):
coer sabus e mo ⁊ eeliuuos en lurtan de peccatt e desideria uincenda car nallal des fanclen ao cerites oemin
cati. A Idem inquarco AC Bonam dicis hominum naturam quae talis gratiae opitula¬
tionem meretur. quod gratenter audirem. si hoc propterea quia natura rationalis ẽ dicero
Ne que enim grati adĩ ꝑ iħm xpm̃ dnm̃ nrm̃ lapidibus aut lignis pecoribus ue prȩsttur. sed quia
imago dĩ est mer&ur hancgratiam. Nonta men ut eius bona uoluntas possit praecedere prȩter
gratiam neuł ipsum prior d& ut retribuatur illi. Ac sic gratia iam non sit gratia. dumnondona¬
tur gratuito sed red di tur debita quid est ergo quod scđm modum urm̃. effectum uoluntatis hu¬
mnanȩ do nacȩlestia me credideras nuncupasse tom quam uoluntas hominis sine dĩgratia moue¬
r&ur adbonum. ut ei debitus adõretribueretur effectus :Ita neoblitus fueras nos cumscriptura
dicere contrauos p̃paratur uoluntas ad nõ uł quod in nobis ds̃ operetur & uelle : O ingratigrati

Expanded text:
versari, ut non adjuvet ad vitanda peccata et desideria vincenda carnalia, diffundendo charitatem in cati. + Idem in quarto Augustinus : Bonam dicis hominum naturam quae talis gratiae opitulationem meretur; quod gratanter audirem, si hoc propterea quia natura rationalis est, diceres. Neque enim gratia Dei per Jesum Christum Dominum nostrum lapidibus aut lignis pecoribusve praestatur. Sed quia imago Dei est, meretur hanc gratiam, non tamen ut ejus bona voluntas possit praecedere praeter gratiam, ne vel ipsa prior det ut retribuatur illi, ac sic gratia jam non sit gratia , dum non donatur gratuita, sed redditur debita. Quid est ergo quod secundum modum vestrum effectum voluntatis humanae dona coelestia me credideras nuncupasse? tanquam voluntas hominis sine Dei gratia moveretur ad bonum, ut ei debitus a Deo retribueretur effectus? Itane oblitus fueras nos cum Scriptura dicere contra vos: Praeparatur voluntas a Domino ; vel quod in nobis Deus operetur et velle . O ingrati gratiae
Abbreviated transcription (Latin):
uberi arbitru non erat in primo homine ex substantia sed excrectoris gratia quo
magnũ munus amisit male utens libero uoluntatis arbitrio : Noluit eñimfocere qu
potuit hoc ẽ mandatum custodire. quod post pec cans nom potest si uelit sigratia non iuue
ritis erouibus dictis quantum gratice dero gesquando plus iustonaturȩ ad tribuis
fottischa na uem dicendo siliberamuolunttitem ꝑdidit: ꝑdidit suamnoturã. stil sum
st tim̃ uolun tes non ẽ natura Sed ab aucto reinaiture insito: Quoduero addis nullã
nectu ntim posseperire. & hoc falsum est sententia enim omnium tractcrtorĩ eđe aut pane

Expanded text:
liberi arbitrii non erat in primo homine ex substantia, sed ex Creatoris gratia? Quod liberi arbitrii non erat in primo homine ex substantia, sed ex Creatoris gratia? Quod magnum munus amisit, male utens libero voluntatis arbitrio: noluit enim facere quod potuit, hoc est mandatum custodire, quod post peccans non potest si velit, si gratia non juverit. CORRECTIO. + Quibus dictis quantum gratiae deroges, quando plus justo naturae attribuis, satis claret. Nam dicendo si liberam voluntatem perdidit, perdidit suam naturam, falsum est: quoniam voluntas non est natura, sed ab auctore naturae insita. Quod vero addis, nullam naturam posse perire, et hoc falsum est: sententia enim omnium tractatorum Ecclesiae, aut
Abbreviated transcription (Latin):
& dabitur enꝰ & psed misto ex orat dicens. Bonititem & discipli nã &scientiam doceme Stul¬
cum est enim quasi accipi endum petere quod iam habeatur. Siergo scientiaest tibin¬
tura quare p&is ut do ceoris naturam tuam: Su erum tu cid confirmandum quod dixe¬
cotum quodperdidit post peccatum : non enim id huc habebat uittim beatum quȩ er
tribuenda fuerat siprȩceptum seruar& Si dixerimus liberam uoluntatem : perdidit
igitur suam naturam Siautem ratio edoc& nullam naruram posse perire prohibemur
dicere liberam uolun tertem perdidisse quȩ sine dubio subs tantiadis est: Non enim inho¬
iine creauit ds uolun ta tem caꝑtiuam sedliberam. Quȩ liberitis post peccatum remar
iuasolo pet post pauca OiΟħ anforte liberȩ uoluntatis iugo rempotestatem que
qiua sola potuit custodire prȩceptum si uell& peccando ꝑdidit : Ac ꝑ hoc uigor& potesta

Expanded text:
et dabitur ei . Et Psalmista exorat dicens: Bonitatem et disciplinam et scientiam doce me . Stulet dabitur ei . Et Psalmista exorat dicens: Bonitatem et disciplinam et scientiam doce me . Stultum est enim quasi accipiendum petere quod jam habeatur. Si ergo scientia est tibi natura, quare petis ut doceatis naturam tuam? Augustineccatum quod perdidit post peccatum? Non enim adhuc habebat vitam beatam, quae ei tribuenda fuerat, si praeceptum servaret. Si dixerimus liberam voluntatem, perdidit igitur suam naturam. si autem ratio edocet nullam naturam posse perire, prohibemur dicere liberam voluntatem perdidisse, quae sine dubio substantialis est: non enim in homine nsit. + Et post pauca: Θ An forte liberae voluntatis vigorem potestatemque, qua sola potuit custodire praeceptum, si vellet, peccando perdidit, ac per hoc vigor et potestas
Abbreviated transcription (Latin):
iam subs tantiam ex istendi secundum animam &corpus acceperant Siergo sicut tude¬
pis uoluntas hominis essentia illius est quam iam habebant. quidne cesse erat ut iam fac
subs tantiam in eisoperar&ur ds̃: prȩsertim uerbo prȩsentis temporis utens ostenderit por
se deprȩ terito &sam facta crectura sed dedonogratui tȩgratiȩ quod semper in nobis ope
nari necesse est. locutum fuisse Vnde & proph&a de p̃catur dicens. Cormundũ crea in me
is quicum iam corcreatum haber& quam ob causam creandum poscer& manifestat si¬
ungens Et spm̃ rectum in noua in uis ceribus meis. Vbi de clarat quia creationem pro
in nouatione posuerit qua indig& sc̃squisq: quam diucorpus quod corrũpitur ad gra¬
uat unimam & deprimit terrena in habitato sensum multa cogitantem Si inquam

Expanded text:
jam substantiam exsistendi secundum animam et corpus acceperant. Si ergo, sicut tu dijam substantiam exsistendi secundum animam et corpus acceperant. Si ergo, sicut tu dicis, voluntas hominis essentia illius est, quam jam habebant, quid necesse erat ut jam factam substantiam in eis operaretur Deus, praesertim cum verbo praesentis temporis utens, ostenderit non se de praeterito et de jam facta creatura, sed de dono gratuitae gratiae, quod semper in nobis Dominum operari necesse est, locutum fuisse? Unde et Propheta deprecatur dicens: Cor mundum crea in me, Deus. Qui cum jam cor creatum haberet, et quam ob causam creandum posceret, manifestat subjungens: Et spiritum rectum innova in visceribus meis ; ubi declarat quia creationem pro innovatione posuerit, qua indiget sanctus quisque quandiu corpus, quod corrumpitur, aggravat animam, et deprimit terrena inhabitatio sensum multa cogitantem . Si, inquam,
Abbreviated transcription (Latin):
cura dĩ sicut apłs ait. bonaest nulla creatura dĩ non estbona Om̃is autem uoluntsh
ninifnon est bona quȩ dam enim uoluntus mala Non est igitur uoluntas hominisere¬
atura dĩ. Nulla enim creatura dĩmala Non nulla autem Sto do hominismcsa
Vn deluce cdarius colligitur quod uoluntas hominis atquescientia non sunt eius substantia
seddonadĩ indita humane subs tantiȩ id est animȩ ratio nali. quibus sibeneusa fuerit ser¬
uat atque exornat in se imaginem & simili tudinem dĩ Si autem eis uoluptuose abusa fu¬
erit quem admodum &ceteris donisdĩ deformat eam ne qui ter acdeturpat. Quid enims
uir tutes nisi habitus atqueor natus ratio nali animȩ diui nomunere contributus: quid
uero uitia nisi animȩ rationalis auero & summobono auersȩnuditeas & turpitudo: sien
uelle hominis ẽ. eius substantia. quare dicit apłs. ds̃ ẽ enim qui operatur in uobis & uelle &
perficere probona uolun tute Profecto quibus ista dicebat apłslam opere dĩ factierant

Expanded text:
tura Dei, sicut Apostolus ait, bona est. Nulla creatura Dei non est bona ; omnis autem voluntas hominis non est bona, quaedam enim voluntas mala: non est igitur voluntas hominis creatura Dei; nulla enim creatura Dei mala, nonnulla autem hominis Unde luce clarius colligitur quod voluntas hominis atque scientia non sunt ejus substantia, sed dona Dei indita humanae substantiae, id est animae rationali: quibus si bene usa fuerit, servat atque exornat in se imaginem et similitudinem Dei: si autem eis voluptuose abusa fuerit, quemadmodum et caeteris donis Dei, deformat eam nequiter ac deturpat. Quid enim sunt virtutes nisi habitus atque ornatus rationali animae divino munere contributus? quid vero vitia, nisi animae rationalis, a vero et summo bono aversae, nuditas et turpitudo? Si enim velle hominis est ejus substantia, quare dicit Apostolus: Deus est enim qui operatur in vobis velle et perficere pro bona voluntate . Profecto, quibus ista dicebat Apostolus, jam opere Dei facti erant,
Abbreviated transcription (Latin):
na uirtus eius & diuinitas nr̃ȩ infirmitati & mor tali tati contemperata denrõ nobis in
atq ad se fa cer&uiam. cum magnȩ spei l&itia fideliter teneat. ne pecc& aregexpõreg¬
tur Sifor tepec cauerit ab eodem sacer dote xpõ expi&ur. atq ita in actionebone
conuersationis & uitȩ. nutritispennis geminȩ dilectionis. tam quam ducibus alis uali di
euectus ater ris. ab eodem ipso xpo uerbo in lumi n&ur RIdem in libro ad notationum
in iob AŨG Expansis pennis in mobilis & respiciens ad austrum. explicatis ab omniin¬
dimento sȩcu lariuir tutibus geminȩ dilectionis. ꝑmanens in concussus infide. Nonta¬
dõ subiec taerit amima mea ab ipsoenim scilutare meum. & enim ipse ds̃m̃s & salu tari

Expanded text:
na virtus ejus et divinitas nostrae infirmitati et mortalitati contemperata, de nostro nobis in na virtus ejus et divinitas nostrae infirmitati et mortalitati contemperata, de nostro nobis in se atque ad se faceret viam, cum magna spei laetitia fideliter teneat, ne peccet a rege Christo regatur: si forte peccaverit, ab eodem sacerdote expietur, atque ita in actione bonae conversationis et vitae nutritis pennis geminae dilectionis, tanquam duabus alis validis evectus a terris, ab eodem ipso Christo verbo illuminetur. + Idem, in libro Adnotationum in Job: Expansis pennis immobilis et respiciens ad austrum, explicatis ab omni impedimento saeculari virtutibus geminae dilectionis, permanens inconcussus in fide: non taDeo subjecta erit anima mea, ab ipso enim salutare meum. Etenim ipse Deus meus et salutaris
Abbreviated transcription (Latin):
alii atq aliꝯ colo res fuerunt: sed om̃s colores utiq per omã cum auro ipsosuere con¬
texti Quiani mirum in atione sacerdo tali num quam aliqua magnarum uir tu¬
tum uł ad horam deb& inter mitti sed sem ꝑ auro sapientiȩ lucidus. semꝑ iacinto spe
insuꝑna erectus. semꝑ regniccelestis purpura aduersus uitiorum bellam agnanimus. sem¬
ꝑ cocobis tincto gemine dilectionis flam meus. se ꝑretor ta busso castigatȩ carnissa¬
cerdos siuedoctor fidelium deb& eẽ nitidus RAugus tinus in sermone delanguido
trigintt octo an nos in infirmitate habente. AuC Merito apud samarita nosbi duu
fecit iħ s. ut eos carita te fir mar& Bin ario ergo istonumero cum ailiquid boni significatur
maxi me biꝑtita cari tas com menda turRIdemin libro quarto de consensu euang¬
lis tarum ATIC Eum qui filius dĩ semꝑ est. prop ternos filium hominis fac tum ut sempiter¬

Expanded text:
alii atque alii colores fuerunt. Sed omnes colores utique per omnia cum auro ipso fuere conalii atque alii colores fuerunt. Sed omnes colores utique per omnia cum auro ipso fuere contexti, quia nimirum in actione sacerdotali nunquam aliqua magnarum virtutum vel ad horam debet intermitti, sed semper auro sapientiae lucidus, semper hyacintho spei in superna erectus, semper regni coelestis purpura adversus vitiorum bella magnanimus, semper cocco bis tincto geminae dilectionis flammeus, semper retorta bysso castigatae carnis sacerdos sive doctor fidelium debet esse nitidus. + Augustinus in sermone de languido triginta octo annos infirmitatem habente : Merito apud Samaritanos biduum fecit Jesus, ut eos charitate firmaret: Binario ergo isto numero cum aliquid boni significatur, maxime bipartita charitas commendatur. + Idem, lib. IV de Consensu evangelistarum: Eum qui Filius Dei semper est, propter nos filium hominis factum, ut sempiter
Abbreviated transcription (Latin):
honore & digni tate pariter ad noteuit huius qm̃ doctrina in ca usafides ab a¬
toli ca sede ad probata cer nitur: Quic ouid contragarrire molitus es effȩ tatur
nullis in posterum uiribus fulciendum At teimen quod geminam caritatem que¬
admodum ge min am prȩ destinationem negas. eiusque as sertores uelut ȩreti¬
cos damnas. uideris ipse qui degeris. Nam patres orhodoxi geminam caritatem
uł dilec tionem. Non num quam in suis opus culis posuis sereperiuntur Quorũbeda ue¬
erabilis prbr in expositione taber naculi quod moses iubente dño statuis selegitur¬
BEDA Uelcer te inquec forcipe: duplici ui delic& fer ramento sacer dotes. gnem altar
emendant. cum in omnibus quaedocent praedicato resscĩ. uir tutem nobis geminȩ cari¬
tatis infundere: & huius gratia nos ardere simul & lucere prȩcipi unt Pdemineo de
BIDA Non in unapar te suꝑ umeralis aurum. inaltera iacir tus in aliaur

Expanded text:
honore et dignitate pariter adnotavit. Hujus quoniam doctrina in causa fidei ab ahonore et dignitate pariter adnotavit. Hujus quoniam doctrina in causa fidei ab apostolica sede approbata cernitur, quidquid contra garrire molitus es, effetatur, nullis in posterum viribus fulciendum. Attamen quod geminam charitatem quemadmodum geminam praedestinationem negas, ejusque assertores velut haereticos damnas, videris ipse quid egeris. Nam Patres orthodoxi geminam charitatem vel dilectionem nonnunquam in suis opusculis posuisse reperiuntur, quorum Beda venerabilis presbyter in Expositione tabernaculi , quod Moses, jubente Domino, statuisse legitur: Vel certe, inquit, forcipe, duplici videlicet ferramento, sacerdotes ignem altaris emendant, cum in omnibus quae docent praedicatores sancti, virtutem nobis geminae charitatis infundere, et hujus gratia nos ardere simul et lucere praecipiunt. + Idem in eodem Beda : Non in una parte superhumeralis aurum, in altera hyacinthus, in alia rursum
Abbreviated transcription (Latin):
regorum & euus si eut doc trinae & fidei ita dignitatis at que officii socium beatum ui delic&
isi dorum epm̃ obla tran tem: uerum sibeati isidori solius contemnendam duxeris aucto¬
ita tem: quis te au di at quis sequatur nisi mente captus.. Cum eum eiusq doctrinam
in causa fidei ca tholicis omnibus congruentem: tanta annositate tem porum & proba¬
bilem uideat & susceptam: maxime cume hodieq: leo uenerabilis apostolicae sedi
antis tesmissa an te triennium ad epis copos bri tanorum qui galli ȩ inferio respartes
in colunt super quibus dam quȩstio nibus suȩ responsionis epistola censuit ut quicquid ir
dubium deuenir& atq: insacris canonibus minime in ueniri poss& adca tholicorum pa¬
trum uolumina confugiendum. & in eis quic quid ess& ambigui requirendum at que se¬
quendum Quos cum nomina tim exprimer&s: beatum isidorum cum c&eris eodem

Expanded text:
Gregorium, et ejus sicut doctrinae et fidei, ita dignitatis atque officii socium, beatum videlicet Gregorium, et ejus sicut doctrinae et fidei, ita dignitatis atque officii socium, beatum videlicet Isidorum episcopum, audiat oblatrantem. Verum si beati Isidori solius contemnendam duxeris auctoritatem, quis te audiat, quis sequatur, nisi mente captus? cum eum ejusque doctrinam in causa fidei catholicis omnibus congruentem tanta annositate temporum et probabilem videat et susceptam, maxime cum et hodieque Leo, venerabilis apostolicae sedis antistes, missa ante triennium ad episcopos Britannorum, qui Galliae inferiores partes incolunt, super quibusdam quaestionibus suae responsionis epistola, censuit ut quidquid in dubium deveniret, atque in sacris canonibus minime inveniri posset, ad catholicorum Patrum volumina confugiendum, et in eis quidquid esset ambigui requirendum atque sequendum: quos cum nominatim exprimeret, beatum Isidorum cum caeteris eodem
Abbreviated transcription (Latin):
trum uenerabilium ꝑ quos nobis eȩdem proph&icȩ euangeli cȩ atq: a postolicȩ scrip¬
turȩ diuersis locis & temporibus fideliter acsalu briter enodatȩ sunt. dixissere peri¬
tur Non igitur ad mit timus quod non in sacris lit teris in uenimus. Prȩ sertim cum
id tuis ratio ci nati unculis ad fingas. non diuinorum elo quiorum testimoniis ad seueres
& quia nichil ex trarecipi tur quic quid ate &tra dicitur. merito reprobatur. Quam¬
uis sicut supramons tratum est scõrumꝑa trum uenerabilibus scriptis & geminȩ prȩ¬
destinatio nis ueritas cdpro b&ur. &tuȩ id est solitariȩ prae destinationis falsittis in pro¬
b&ur, Quisenim te barbarum & nullis ecclesi asticȩ dignitatis gradibus in signitum ne
um quam a catholicis in signiendum aduersus romanȩ urbis & apos tolicȩ sedis antistitem

Expanded text:
trum venerabilium, per quos nobis eaedem propheticae, evangelicae atque apostolicae Scriptrum venerabilium, per quos nobis eaedem propheticae, evangelicae atque apostolicae Scripturae diversis locis et temporibus fideliter ac salubriter enodatae sunt, dixisse reperitur. Non igitur admittimus quod non in sacris litteris invenimus, praesertim cum id tuis ratiocinatiunculis affingas, non divinorum eloquiorum testimoniis asseveres. Et quia nihil extra recipitur, quidquid a te extra dicitur, merito reprobatur. Quamvis, sicut supra monstratum est, sanctorum Patrum venerabilibus scriptis, et geminae praedestinationis veritas approbetur, et tuae, id est solitariae praedestinationis, falsitas improbetur: quis enim te barbarum, et nullis ecclesiasticae dignitatis gradibus insignitum nec unquam a catholicis insigniendum, adversus Romanae urbis et apostolicae sedis antistitem
Abbreviated transcription (Latin):
ueri tate dissentis discutienda & quantum diuinitus aditi possumus refutanda suscepimus:
eis tantum modo considerandis atq: aduertendis stili imperauimus Aisde caritateqđ
uni sit lic& duo sint eius praecepta: idem & nos dicimus adstipulante beatogregorio quia si¬
cut una ẽ cariits & duo p̃cepta ittunus sp̃s & duo dato Dicis carita tem eẽ dm̃ & nos an¬
nuimus instructi abeatissimo dominici pectoris recubo qui ait ds̃caritas ẽ. Sed quod
his om nibus addes tͥructionem geminȩ prae destinationis uteris : in probamus di¬
cit enim scriptura ds̃ caritas ẽ. sed num quam dicit ds̃prȩ destinatio est Quidampli¬
us quȩri tur nam &sini chil nobis ailiud ad tuȩ ꝑ uersitatis confu tationem suppedi¬
ta r&: hoc tan tum suffi cer& quod nulla idpro ph&ica euangelica uł aposto lica scriptu¬
ra tes ta tur Lego carita tem dm̃ non lego prȩdestinationem dm̃ Non hoc proph&
prȩ dixerunt. non euangelistȩ annuntiã uerunt non apłi prȩdica r̃ Nullus pa¬

Expanded text:
eritate dissentis discutienda et, quantum divinitus adjuti possumus, refutanda suscepimus, eis tantummodo considerandis atque advertendis stylo imperavimus. Ais de charitate quod una sit, licet duo sint ejus praecepta, idem et nos dicimus, astipulante beato Gregorio, quia sicut una est charitas et duo praecepta, ita unus Spiritus et duo data. Dicis charitatem esse Deum, et nos annuimus, instructi a beatissimo Dominici pectoris recubo, qui ait: Deus charitas est . Sed quod his omnibus ad destructionem geminae praedestinationis uteris improbamus. Dicit enim Scriptura: Deus charitas est; sed nunquam dicit Deus praedestinatio est. Quid amplius quaeritur? Nam etsi nihil nobis aliud ad tuae perversitatis confutationem suppeditaret, hoc tantum sufficeret quod nulla id prophetica, evangelica vel apostolica Scriptura testatur. Lego charitatem Domini, non lego praedestinationem Domini: non hoc prophetae praedixerunt, non evangelistae annuntiaverunt, non apostoli praedicaverunt. Nullus Pa
Abbreviated transcription (Latin):
cum ip se es sen tiadi ter semper fuerit : tu mennum quam ante a dñs apipellatus est
qua suip sesacere cuius dñs dicer&ur ⁊ Si militercumsem ꝑ habuerit in a& erno uolin¬
tas tis sue con silio quid quan dlo & quo modo uł ubi sticerti des tinaaerit que dis po nouolin

Expanded text:
cum ipse essentialiter semper fuerit, tamen nunquam antea Dominus appellatus est cum ipse essentialiter semper fuerit, tamen nunquam antea Dominus appellatus est quam ipse faceret cujus Dominus diceretur. Similiter cum semper habuerit in aeterno voluntatis suae consilio quid, quando et quomodo, vel ubi faceret, destinaret atque disponeret,
Abbreviated transcription (Latin):
natur appella tur: Dicitur aut̃ homo : &iam sini childestinat ⁊ Quodcum decreaturis ratio¬
nalibus iure dicitur : dedõ cui solinichil accidit . multo abter p̃dicatur : Quic quid enim de dõ
ab homine dicatur aut scđm substantiam aut scđm relationem uł proprihe uł trans late
dici ne ces se est: ds̃quippe magnus bonus omp̃s. sapiens iustus sempi ternus. essend aliter dicur¬
tur: Crcator conditor factor operator dispositor destinator ardina tor guber nator iu¬
dex relatiue proferuntur : Quae tamen relatiꝰ indõ partim ad sei paritim̃ ad creaturas
filius. patris filius est : Sp̃s sc̃s. patris & filii sp̃s est ⁊ Dñs uero. serui dominnius est : Creator
operator destinator:cre aturȩ sine dubio creator aperator & destinator est :
Conficitur ergo nulla tenus destinationem dedo. essentiab ter p̃dicaris qua prop ter

Expanded text:
inator appellatur; dicitur autem homo, etiamsi nihil destinat. Quod cum de creaturis ratioinator appellatur; dicitur autem homo, etiamsi nihil destinat. Quod cum de creaturis rationabilibus jure dicitur, de Deo, cui soli nihil accidit, multo aliter praedicatur: quidquid enim de Deo ab homine dicatur, aut secundum substantiam, aut secundum relationem, vel proprie, vel translate dici necesse est. Deus quippe magnus, bonus, omnipotens, sapiens, justus, sempiternus, essentialiter dicuntur. Creator, conditor, factor, operator, dispositor, destinator, ordinator, gubernator, judex relative proferuntur, quae tamen ralatio in Deo partim ad se, partim ad creaturas Filius Patris Filius est, Spiritus sanctus Patris et Filii Spiritus est: Dominus vero servi Dominus est: Creator, operator, destinator, creaturae sine dubio creator, operator et destinator est: conficitur ergo nullatenus destinationem de Deo essentialiter praedicari. Quapropter
Abbreviated transcription (Latin):
dixero destinator & hominem & eius accidens pariter enuntio : Nam deftinator : necesse
est aliquid destin& : homo uero adnichilaliudrelatum : simpliciter substantia indicatur:
appa r& igitur accidentialiter non es seroali ter destinationem dici : cum non desubiecto
sed in sub iecto p̃dic&ur÷ Sienim substantia dicitur ab eo quod eomnis res ad seipsam subsis¬
tat: corpus quippe sub sistit &ideo substantia ẽ : nimirum accidentia quae in subsis tente
atq: sub iecto sunt. subs tantiae non sunt qui a non subsis tunt sed mutan tur: sicut homo uł
equus uł lapis: Eadem eẽ necesse est : Bonum autem uel malum uł sapientem uł ebe¬
tem uł pulchrum uel de formem non semperidem dicitur qm̃ quando cum que & quo mo¬
documque mutabile com probatur : prom de cum semꝑ possit eẽ homo: Nequa quam seqi¬
ut semꝑ sit destinator: Uer bigra ia. quando nichil hab& quod des tn& non recte desa¬

Expanded text:
dixero destinator, et hominem et ejus accidens pariter enuntio. Nam destinator necesse dixero destinator, et hominem et ejus accidens pariter enuntio. Nam destinator necesse est aliquid destinet, homo vero ad nihil aliud relatum simpliciter substantia indicatur. Apparet igitur accidentaliter, non essentialiter destinationem dici cum non de subjecto, sed in subjecto praedicetur. Si enim substantia dicitur ab eo quod omnis res ad seipsam subsistat, corpus quippe subsistit, et ideo substantia est, nimirum accidentia, quae in subsistente atque subjecto sunt, substantiae non sunt, quia non subsistunt, sed mutantur; sicut homo, vel equus, vel lapis, eadem esse necesse est: bonum autem, vel malum, vel sapientem, vel habetem, vel pulchrum, vel deformem non semper idem dicitur, quoniam quandocunque et quomodocunque mutabile comprobatur; proinde cum semper possit esse homo, nequaquam sequitur semper sit destinator. Verbi gratia: quando nihil habet quod destinet, non recte dest
Abbreviated transcription (Latin):
sc đm aeci dens non scđm usiam p̃ dicari: qua fronte accidens subs tntiam nuncupes. Nequa¬
qutm uideo nam destinare & prȩdestinare. sicut facere. creare disponere. dispensare ordina¬
ne adininis trare gubernore iudicare: damnare. &cetera similia relatiuedici : Nullus quiorũ
aliquantulum ad secutus . ẽ peritiam pnor sus ignorat : Quod enim destinatur : Aliud neces se est
sit destinans aliud destinatum Acꝑ hoc non subs tentialiter itadicitur destinare. sicut dicit᷑
cẽ: Esse quippe subs tantiam destinareuero eius accidens idẽ relationem significat: Itaq cũ
dicitur homosubs tantia est: Cum uero dicitur destinator. eius accidens id est relatio prȩ¬
dicatur : usia qui dem unum aliquid essentialiter demons trat: Accidens uero illius. iam
pilura conplectitur : Dicendo & enim homo: ni chilali udquã hominem pronuntio : At cum

Expanded text:
secundum accidens, non secundum usiam praedicari, qua fronte accidens substantiam nuncupes, nequasecundum accidens, non secundum usiam praedicari, qua fronte accidens substantiam nuncupes, nequaquam video. Nam destinare et praedestinare, sicut facere, creare, disponere, dispensare, ordinare, administrare, gubernare, judicare, damnare, et caetera similia relative dici nullus, qui horum aliquantulum assecutus est peritiam, prorsus ignorat. Quod enim destinatur, aliud necesse est sit destinans, aliud destinatum. Ac per hoc non substantialiter ita dicitur destinare, sicut dicitur esse: esse quippe substantiam, destinare vero ejus accidens, id est relationem significat. Itaque cum dicitur homo, substantia est, cum vero dicitur destinator, ejus accidens, id est relatio praedicatur; et usia quidem unum aliquid essentialiter demonstrat, accidens vero illius jam plura complectitur. Dicendo etenim, homo, nihil aliud quam hominem pronuntio; at cum
Abbreviated transcription (Latin):
idexpõ dictntenr in quo sunt omnes thesauri seientiȩ & sapi entiae
abs condisti Dic quesso quid in his uerbis intellegere conaris Anfortescientiam & sapientiã¬
si me creditur & fclsissi me sua deturꝰ summus enim ille in tel lec tus in quo sunt uni uersa im
xpi es se iudicas ac cidentia. non aut̃ eius scđm suam diuinitatem substantiam: quod ab surdis
mo ipse ost uniuersa quamuis diuersis signifi cationibus nominum ab ipsa ratio nalina tura quae
adinquiren dum eum ere ata est appel le tur: Ipse ttmen in seipso unus atq idem ẽ. cum sit om¬
numnaturarum causa simplex & multiplex. Quod est ergo dõ eẽ hoc est eisapere. & quod estti
sapere hoc ẽ scire & quod ẽ scire hocest destinare E Ecce absque nubilo dubittitisre
tractauerunt  Cumenim const& cate goriarum species decem eẽ earum demque primam
latiua essentiali ter asseris. contraomnium opinio nesqura cute atq prudenter detcilib:

Expanded text:
de Christo dicentem: In quo sunt omnes thesauri scientiae, et sapientiae de Christo dicentem: In quo sunt omnes thesauri scientiae, et sapientiae absconditi. Dic, quaeso, quid in his verbis intelligere conaris? An forte scientiam et sapientiasime creditur et falsissime suadetur. Summus enim ille intellectus, in quo sunt universa , i esse judicas accidentia, non autem ejus secundum suam divinitatem substantiam? Quod absurdismo ipse est universa, quamvis diversis significationibus nominum ab ipsa rationali natura, quae ad inquirendum eum creata est, appelletur, ipse tamen in se ipso unus atque idem est, cum sit omnium naturarum causa simplex et multiplex. Quod est ergo Deo esse, hoc est ei sapere, et quod est ei sapere, hoc est scire, et quod est scire, hoc est destinare. Cum enim omnis tractaverunt. Cum enim constet categoriarum species decem esse, earumdemque primamlativa essentialiter asseris contra omnium opiniones, qui acute atque prudenter de talibus
Abbreviated transcription (Latin):
tdõ eẽ & uelle aliud uero ẽẽ & prȩdestinare Sed hoc faci lipossumus refellere argumento qued sumit᷑
adefinitione Est enim diuina p̃ destinatiout ait augustinus. omniũ quȩ ds̃ facturus est ante secula p̃parauo
tq: dispositio Siergo ante scła nichil creditur &uintellegitur p̃t̃ solũ dm̃ fuisse p̃destinationem aũt dĩ ante om̃e cre¬
aturã eẽ nullus sonus c̃bigit : Colligit̃ p̃destinationẽ dĩ ipsũ dm̃ eẽ atq: ad naturã eiius ꝑtinere. Sed neforte dicasquȩ
dedõ ante mundũ licun t᷑ non utiq: sem ꝑ scđm substanticm dicuntur quȩdam enim p̃diorntur subs tantialiter quȩ.¬
latiuȩ. non eniin scđ m substantiam sed secundum relationem dicitur pater dicitur silius dicitur dñs
simi liter prȩdestinatio eius relatiue ad eaquȩ p̃destinatusunt profertur : Au discripturã

Expanded text:
sit Deo esse et velle, aliud vero esse et praedestinare. Sed hoc facile possumus refellere argumento, quod sumitur sit Deo esse et velle, aliud vero esse et praedestinare. Sed hoc facile possumus refellere argumento, quod sumitur a definitione. Est enim divina praedestinatio, ut ait Augustinus , omnium quae Deus facturus est ante saecula praeparatio atque dispositio. Si ergo ante saecula nihil creditur et intelligitur praeter solum Deum fuisse, praedestinationem autem Dei ante omnem creaturam esse nullus sanus ambigit: colligitur praedestinationem Dei ipsum Deum esse, atque ad naturam ejus pertinere. Sed ne forte dicas, quae de Deo ante mundum dicuntur, non utique semper secundum substantiam dicuntur; quaedam enim praedicantur substantialiter, qulative. Non enim secundum substantiam, sed secundum relationem dicitur Pater, dicitur Filius, dicitur Dominus. Similiter praedestinatio ejus relative ad ea, quae praedestinata sunt, profertur. Audi Scripturam
Abbreviated transcription (Latin):
ductũq: ad seoccidit& Neodeni Noluit audire amasias eo qđ dm̃ eẽt̃ uolunte s ut trader&ur in manibus
ostiũ ꝓpt̃ deos edom : In hisuolunttatẽ dĩ aut negebis ullc̃ & contradices scripturȩ ueritatis. Aut sihnc insitia¬
rit̃ aude frecipe ius tam. & identidem deeius p̃destinatione admitie Neq eñ aliuduo luit quã p̃destina
ua quecuabird ĩ edentne uit quã uoluit : & sicut uoluntir tesenis plurciliter: itcp̃ destinationes efferrine¬
quaquã ulere niusconitra dicass Interea mran daẽ ad modũ astutia ł notius caeci tastua : qui cũ diclecticis
ter p̃dicarip̃t̃missisrelatiuorũ ueracibus instru m̃tis ades sentialium confirmationem repente transi¬
ris Iiuit &iam relatiua essentialium naturȩ coniunxeris & nulla discretionis in t̃posito differentio
ucis aeretic E ad subs itentiã dĩ uolunta tem suam. non aut̃ p̃destinationem suam ꝑtinere. ite ut non aliud

Expanded text:
ccidit . + In eodem: Noluit audire Amazias, eo quod Domini esset voluntas, ut traderetur in manibus hostium, propter deos Edom . + In his voluntatem Dei aut negabis ullam, et contradices Scripturae veritatis: aut si hanc inficiari non audes, recipe justam, et identidem de ejus praedestinatione admitte. Neque enim aliud neque aliud praedestinavit quam voluit. Et sicut voluntates ejus pluraliter, ita praedestinationes efferri nequaquam ulterius contradicas. Interea miranda est admodum astutia, vel potius caecitas tua, qui cum dialecticis iter praedicari, praetermissis relativorum veracibus instrumentis, ad essentialium confirmationem repente transieris. Ita ut etiam relativa essentialium naturae conjunxeris, et nulla discretionis interposita differentia, . Θ An forte dicis haeretice ad substantiam Dei voluntatem suam, non autem praedestinationem suam pertinere? Ita ut non aliud
Abbreviated transcription (Latin):
uenabits contre frs̃ urõs. Reuertat᷑ unus quisq: indamũ suã quici mea hocgestũ ẽ uoluntitẽ  INEo dEE
Igitur ochoticis filiusorã r&x uide descendit ut inui ser& ioram filium ahab in iez rael egro tantem: ualuntuts
ur pefuit dĩ aduer sumochoriam ut uenir& ad iortim acũ uenis s& ut egrȩder&ur cũ eo aduersu ieu filiũ na si¬

Expanded text:
pugnabitis contra fratres vestros, revertatur unusquisque in domum suam, quia mea hoc gestum est voluntate . + In eodem: pugnabitis contra fratres vestros, revertatur unusquisque in domum suam, quia mea hoc gestum est voluntate . + In eodem: Igitur Ochozias filius Joram rex Juda descendit ut invisert Joram filium Ahab in Israel aegrotantem. Voluntas quippe fuit Dei adversum Ochoziam, ut veniret ad Joram, et cum veniss
Abbreviated transcription (Latin):
sistere nec possis necdebeas : eodem modo dep̃ destinatione sentire debueras qm̃ nichil cdiud pos¬
destinauit nisi qđ a sefieriuoluit miseri cordiam uidelic& &iudicium: Etsi eut uolin tatus. ł por
destnationes multiplicrt̃ efferris uera ratio ꝑ doc& lureitaq dic tum est p̃destinauit adpoenã n¬
destinetut aderatiã quic in illo serucuit iustitiam. In isto &x hibuit misericordicm Uerũquia quc¬
quid deuolumn tate dĩintelleȩatur: totum de eius p̃destinatione sentiendũ dixisti : Audi quidde eaul¬
raꝵ seriptura ulam &beni eeitur in libro debre iamin qđ uenit roboam in ieruscidem & conuocauit uniuer
sami domumiuda & bero iceonũ. In centum oeto ginta milibus electorum atq bellantium ut dimi unu
filum selo monisregemude & cidum uersum isrłqui ẽ in iude & beniamin haec dic̃ dñs Non ascen deuis ne que

Expanded text:
sistere nec possis nec debeas, eodem modo de praedestinatione sentire debueras, quoniam nihil aliud prasistere nec possis nec debeas, eodem modo de praedestinatione sentire debueras, quoniam nihil aliud praedestinavit, nisi quod a se fieri voluit, misericordiam videlicet et judicium: et docet. Jure itaque dictum est, praedestinavit ad poenam, praedestinavit ad gratiam, quia in illo servavit justitiam, in isto exhibuit misericordiam. + Verum quia quidquid de voluntate Dei intelligatur, totum de ejus praedestinatione sentiendum dixisti, audi quid de ea verax Scriptura clamet. Legitur in libro Dabre Jamin quod venit Roboam in Hierusalem, et consam domum Iuda et Beniamin in centum octoginta milibus electorum atque bellantium ut dimicaretfilium Salomonis regem Iuda et ad universum Israhel qui est in Iuda et Be
Abbreviated transcription (Latin):
idiutorium prȩbere tur sicut enim moriẽ in hominis potes tacte cum uelit: ne moẽ
enim quinon seipsum ut nichil aliuddicam uł non uescendo possit accidere ad te¬
nendam uerouitam uoluntes non satest sia diutoria si uecdimentorum siue quorũ¬
uellȩ nisi ille qui eum fecerat cidiuuar&. Sed p̃ illamruinam maior ẽ misericordia
dĩ quando & ipsum arbi trium liberandum est a seruitute cui dominaturcum morte
pec catum Ne comnino ꝑseipsum sed ꝑsolam dĩ gratiam qua e infide xp̃i posita ẽ libera¬
tur ut uoluntas ipsa sicut scriptum est ad nõ p̃paretur qua c&era dimunera capiantur
ꝑ quae ueniatur ad munus adernum R Oportuerat te ista legentem potius orituos¬
lentium in ponere . quamaliquid tam procaciter strepere uł mutꝰtire : Sicut enimeum
uncisit &semꝑ eedem es semuadĩ uolunta tes tamen enus i tamultipliciter efferumt᷑ ut eisob¬

Expanded text:
adjutorium praeberetur. Sicadjutorium praeberetur. Sicenim qui non seipsum, ut nihil aliud dicam, vel non vescendo possit occidere: ad tenendam vero vitam voluntas non sat est, si adjutoria sive alimentorum, sive quorumvelle, nisi ille qui eum fecerat adjuvaret. Sed post illam ruinam major est misericordia Dei, quando et ipsum liberum arbitrium liberandum est a servitute, cui dominatur cum morte peccatum. Nec omnino per seipsum, sed per solam Dei gratiam, quae in fide Christi posita est, liberatur; ut voluntas ipsa, sicut scriptum est, a Domino praeparetur , qua caetera Dei munera capiantur, per quae veniatur ad munus aeternum. + Oportuerea te ista legentem potius ori tuo silentium imponere, quam aliquid tam procaciter strepere vel mutire: sicut enim cum una sit et semper eadem essentia Dei, voluntates tamen ejus ita multipliciter efferuntur, ut eis ob
Abbreviated transcription (Latin):
nino non poterte seruire peccato. Neque enim culƿanda est uoluntas. aut uolun¬
tas non est aut libera dicendanon est qua beatieẽ sic uo lumus ut eẽ miseri non solũ
noli mus sed nequa quam pror sus uellepossimus Si cut ergo anima nr̃a &icam
nunc nolle in felicitatem. ita nolleini qui tatem semꝑ habi tura ẽ : Sedor do p̃ter¬
mit ten dus non fuit. in quods̃ uoluit ostendere quam bonum sit animcerationa
Si cut minor fuit in mor tali tas sed tamen fuit in quapos s& &iam non mori. quã¬
uismaior futura sit. in qua nopos sit mori. Illã natura humanaꝑdidit ꝑliberi
arbi trium. hanc est acceptura per gratiam quam fuerat si nonp ec cas s& accep¬
tura ꝑ meritum. quam uis sine gratia nec tuncillum meritum eẽpotuis s& Quia
& si pec catum in solo erat libero arbitrio constitutum ta men ius titice retinende¬
non sufficiebat liberum arbi trium. nisi participatione in mutabilis bonidiuinum

Expanded text:
nino non poterit servire peccato. Neque enim culpanda est voluntas, aut volunnino non poterit servire peccato. Neque enim culpanda est voluntas, aut voluntas non est, aut libera dicenda non est, qua beati esse sic volumus, ut esse miseri non solum nolimus, sed nequaquam prorsus velle possimus. Sicut ergo anima nostra etiam nunc nolle infelicitatem, ita nolle iniquitatem semper habitura est. Sed ordo praetermittendus non fuit, in quo Deus voluit ostendere quam bonum sit animae rationasicut minor fuit immortalitas, sed tamen fuit in qua posset etiam al. add. non mori, quamvis major futura sit, in qua non possit mori. Illam natura humana perdidit per liberum arbitrium; hanc est acceptura per gratiam, quam fuerat, si non peccasset, acceptura per meritum: quamvis sine gratia nec tunc ullum meritum esse potuisset. Quia etsi peccatum in solo libero arbitrio erat constitutum, non tamen justitiae retinendae sufficiebat liberum arbitrium, nisi participatione immutabilis boni divinum
Abbreviated transcription (Latin):
que non fecit. Qua propter &i con primum hominem ds̃ in easa lute in qua condit᷑
erat sicusto dire uoluis s& eumque oportuno tempore postgenitos filios sine in ter¬
positione mortis ad meliora ꝑducere ubi iam non solum pec catum commit tere
sed nec uolunta tem poss& habere peccandi si ad permanendum sine peccato sicut
factus erat perpe tu am uo lunta tem habi turum eẽ prȩsciss& Qui auero eũ ma¬
le usurum libero arbi trio hoc est peccaturum eẽ p̃sci ebat : adhoc potius p̃parauit
uolun tatem suam ut bene ipse facer& &iam dema le faciente ac sichominis uo¬
luntas mala non euacuar&ur: sed ni chilominus implere tur om nipoten tis bo
na Sic enim oportebat prius ominemfieri ut & bene uelle poss& & male Nec
gratis sibene nec in pune si male Poste auero sic erit. ut male uellenan pos sit :
Nec ideo libero carebit arbitrio Multo quippe liberius erit arbi trium. quod om¬

Expanded text:
que non fecit. Quapropter etiam primum hominem Deus in ea salute in qua conditus que non fecit. Quapropter etiam primum hominem Deus in ea salute in qua conditus erat, custodire voluisset, eumque opportuno tempore post genitos filios sine interpositione mortis ad meliora perducere, ubi jam non solum peccatum non committere, sed nec voluntatem posset habere peccandi, si ad permanendum sine pecfactus erat, perpetuam voluntatem habiturum esse praescisset. Quia vero eum male usurum libero arbitrio, hoc est peccaturum esse praesciebat, ad hoc potius praeparavit voluntatem suam, ut bene ipse faceret etiam de male faciente, ac sic hominis voluntate mala non evacuaretur, sed nihilominus impleretur omnina. Sic enim oportebat prius hominem fieri, ut et bene velle posset et male; nec gratis, si bene; nec impune, si male: postea vero sic erit, ut male velle non possit, nec ideo libero carebit arbitrio. Multo quippe liberius erit arbitrium, quod om
Abbreviated transcription (Latin):
ne humiltatem ab orrere. Proin de dicens hoc enim bonum est coram salucuore nrõ
dõ ideut &iam pro talibus oretus statim ut desperationem toller&: ad didit qui
om̃s homines uult scluas fieri. & ad agͥnitionem ueritatis uenire hoc quippe
arbonum iudi cauit ut orationibus humilium dig nar&ur salutem prȩstaresul¬
limium quod utiq iamui demus impl&um. Istolo cutionis modo & dñs usus ẽ
in euangelio ubi ait faris eis Decimatismentã &rutã & omne olus. Neque
enim farisei & quȩ cum que ali ena & omnium per om̃s terras ali enigenarum omni¬
A olera decimabant. Si cut ergo hic omne olus omne olerum genus. ita illic. Lom̃s
homines om ne hominum genus intellegere possumus. & quo cum que aliomodo
n tellegipo test. dũ tamen credene non cagamur aliquid ab omnipo tente uolu¬
isse fi eri factum que naneẽ quisene ullis ambigui tatibus si in caelo & in terra sicut¬
i ueritas cantat omniaquȩ cumq uoluit fecit profecto facere noluit quod cum¬

Expanded text:
nae humilitate abhorrere. Proinde dicens, Hoc enim bonum est coram salvatore nostro Deo, id est, ut etiam pro talibus oretur; statim ut desperationem tolleret, addidit, Qui omnes homines vult salvos fieri, et in agnitionem veritatis venire . Hoc quippe Deus bonum judicavit, ut orationibus humilium dignaretur salutem praestare sublimium: quod utique jam videmus impletum. Isto locutionis modo et Dominus est usus in Evangelio, ubi ait Pharisaeis, Decimatis mentam, et rutam, et omne olus . Neque enim Pharisaei et quaecumque aliena et omnium per omnes terras alienigenarum omnia olera decimabant. Sicut ergo hic omne olus, omne olerum genus; ita et illic omnes homines, omne hominum genus intelligere possumus: et quocumque alio modo intelligi potest, dum tamen credere non cogamur aliquid omnipotentem Deum voluisse fieri, factumque non esse; qui sine ullis ambiguiet Veritas cantat, omnia quaecunque voluit fecit , profecto facere noluit quodcun
Abbreviated transcription (Latin):
in dolore Paries filios. & sub uiripo testate eris. & ipsedo mincbiturtiu huius
nortis atq: miseriȩ ds̃cum causa non sit. Auctor tamen id est iustissimus in rogator certis¬
sime creditur quem ad modum uerbis prȩcedentibus declaratur Quibus si quispiam con¬
io e ire nobuce sarorpatoquiamatacente im piecatis reus addiceur Morscorporis dis ces¬
sio est aporpe racotpore  Ideo huius auccor dicitur ds̃ qm̃ ipso puni en teacuolente alseta¬
uil tura corporee. done c eꝑsouolente ac iudicante resurgentibus omnigis suo quãt carpon¬

Expanded text:
dolore paries filios, et sub viri potestate eris, et ipse dominabitur tibi Hujus mortis atque miseriae Deus, cum causa non sit, auctor tamen, id est justissimus irrogator certissime creditur, quemadmodum verbis praecedentibus declaratur, quibus si quispiam contraire voluerit, puto quia me tacente impietatis reus addicetur. Mors corporis discessio est animae a corpore; ideo hujus auctor dicitur Deus, quoniam, ipso puniente ac volente, abstrahitur a corpore, donec ipso volente ac judicante resurgentibus omnibus, suo quaeque corpo
Abbreviated transcription (Latin):
&iam ipsabona multo ampli usmultoq certius uoluntate Nam illius malo
uo luntas eẽ numquã potest. tam quam sibo nus filius patrem uelit uiuere
quem dsbona uoluntecte uult moris & sursus fieripo test ut hoc uelit homo uo¬
luntate mala: quodds̃ uultboa uelut simalus filius uelit moripatrem. uelit
hoc &iam ds̃ Nempe ille quod non uult ds̃ iste uero iduult quoduult & ds̃
& taimen dĩ bonȩ uolunta tipi&as illius potius consonat quam uis aliuduolent&s.
quamiusidem uolentis impi &as tan tum inter est. quid uelle hominiquid dõ
congruat. & ad quemfinem sucm quisq: referatuo luntatem ut aut ad prob& ur

Expanded text:
 etiam ipsa al., ipso bona multo amplius multoque certius voluntate; nam illius mala  etiam ipsa al., ipso bona multo amplius multoque certius voluntate; nam illius mala voluntas esse nunquam potest. Tanquam si bonus filius patrem velit vivere, quem Deus bona voluntate vult mori. Et rursus fieri potest ut hoc velit homo voluntate mala, quod Deus vult bona: velut si malus filius velit mori patrem; velit hoc etiam Deus. Nempe ille quod non vult Deus, iste vero id vult quod vult et Deus, et tamen Dei bonae voluntati pietas illius potius consonat, quamvis aliud volentis, quam hujus idem volentis impietas. Tantum interest quid velle homini, quid Deo congruat, et ad quem finem suam quisque referat voluntatem, ut aut approbetur
Abbreviated transcription (Latin):
luit ipsa fecis s& &iamper eandem creaturȩ uolun tatem qua fac tum ẽ. quod cre¬
ator noluit impler & ipse quoduoluit Beneutens & malis tam quam sum mebonus ud eo¬
umdame nationem quosius te p̃desti nauit ad poenam & ad earum scutem quos benig¬
ne p̃defti nauit ad gratiam: quantum enim ad ipsos adtin&. quod ds noluit fecerunt:
Quan tum uero ad omnipo tentiãdĩ. nullo modo id Eficere ualuerunt hoc
quippe ipso quod contra uolun tatem fecerunt eius. deipsis facta est uoluntas
eius Prop terea namque oragna opera dnĩ. ex quisita sunt in om̃s u¬
miro & in efferbili modo non fiat prae ter eius uoluntatem. quod &iam contra
eius fit uoluntatem quia non fier&. si non siner&. Nec utiq nolens sinit. sed uo¬
lens Necsi ner&bonus fierimale. nisi omni potens & demalo facerepos s& be¬
ne Aliquando autem bonauolun ta tehomo uult aliquid. quod ds̃ non uult

Expanded text:
luit illa fecisset, etiam per eamdem creaturae voluntatem, qua factum est quod Creluit illa fecisset, etiam per eamdem creaturae voluntatem, qua factum est quod Creator noluit, impleretur illud quod voluit, bene utens, et malis tanquam summe bonis ad eorum damnationem quos juste praedestinavit ad poenam, et ad eorum salutem quos benigne praedestinavit ad gratiam. Quantum enim ad ipsos attinet, quod Deus voluit fecerunt. Quantum vero ad omnipotentiam Dei, nullo modo id efficere voluerquippe ipso quod contra voluntatem Dei fecerunt, de ipsis facta est voluntas ejus. Propterea namque magna opera Domini, exquisita sunt in omnes miro et ineffabili modo non fiat praeter ejus voluntatem, quod etiam contra ejus fit voluntatem. Quia non fieret si non sineret: nec utique nolens sinit, sed volens; nec sineret bonus fieri male, nisi omnipotens et de malo facere posset bene. Aliquando autem bona voluntate homo vult aliquid quod Deus non vult,