comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rens munere ut cum ꝑ abrenunti¬
ationis prime consummationem.
qm tota uirtute studebamus im¬
plere. attingenda nobis ꝑfectio¬
nis culmina crederemus inciꝑemꝰ
agnoscere necdum nos cepisse mo¬
nachorum fastigia sompniare:
quippe qur oe secunda abrenun¬
tiacione parum quid in cenobi¬
is eruditi.terciam in qua omnis
ꝑfectio continetur. queq illas in¬
feriores duas multis precedit mo¬
dis. nec auditu quidem nos ante
ꝑcepisse nossemus. Explicit colło¬
Deuita alb̃is damelis. Inquisitio.
unde repentina cõmutatio mentium
ab ineffabili leticia in mestissimam
animi deiectionem. r esponsio suꝑ
ꝓposita questione. go̾ dispensationiᷤᷤ
ac ꝓbati onis dei dupplex causa est̃.
Q uod studram et industria nr̃a ni¬
chil sine adiutorio dei preualear.
uod uͥtile nobis sit interdum ad ño
derelinqui. De utilitate eius pugne
qũa apłs ponit in colluctatione car¬
hterrogatio quid sit qd in capitulo

Expanded text:
rens munere, ut cum per abrenuntirens munere, ut cum per abrenuntiationis primae consummationem, quam tota uirtute studebamus inplere, adtingenda nobis perfectionis culmina crederemus, inciperemus agnoscere necdum nos coepisse monachorum fastigia somniare, quippe qui de secunda abrenuntiatione parum quid in coenobiis eruditi tertiam, in qua omnis perfectio continetur quaeque illas inferiores duas multis praecedit modis, ne auditu quidem nos antea percepisse nossemus. IIII CONLDe uita abbatis Danihelis. Inquisitio unde oriatur repentina conmutatio mentium ab ineffabili laetitia in maestissimam animi deiectionem. Responsio super proposita quaestione. Quod dispensationis ac probationis dei duplex causa sit. Quod studium et industria nostra nihil sine adiutorio dei praeualeat. Quod utile nobis sit interdum a domino derelinqui. De utilitate eius pugnae quam apostolus ponit in conluctatione carInterrogatio, quid si
Abbreviated transcription (Latin):
ostendit. Quod fieri a dño non solũ
ꝑ legem scriptam litteris. uerum etiã
cotidianis monitis solet: scdm illud
quod ꝑ ysaiam dicitur. Tota die ex
comꝓbarĩ. quo dicitur. Si ppłs m̃s
audisset me. isrł si in uiis meis am¬
bulasset: ꝓ nichilo forsitan mumi
cos eorum humiliassem: et suꝑ tri¬
bulantes eos misissem manum meã.
Nam sicut liberum arbitrium ꝑ in¬
obedientiam ppłi demonstratur:
ita dispensatio. dei et auxilium eiꝰ
uersiculi ipsius inicio declaratur
ac fine cum se et priorem locutum
fuisse commemorat:et post ea mi¬
micos eius humiliaturum si ab
eodem fuisset auditus. Non enim
ꝑ hec que ꝓtulimus non liberum
arbitrium hominis uolumus sub¬
mouere: sed huic adintorium. et
grãm dei ꝑ dies singulos ac mom̃¬
ta necessariam comprobare.His
nos sermones eruditos albas paf¬
nuptius e sua cella nontam ala.¬
cres. qm compunctos corde ante
mediũ noctis emisit: hoc nobis
precipuum sue collationis confe¬

Expanded text:
ostendit, quod fieri a Domino non solum ostendit, quod fieri a Domino non solum per legem scriptam litteris, verum etiam quotidianis monitis solet, secundum illud quod per Isaiam dicitur: Tota die expcomprobari quod dicitur: Si populus meus audisset me, Israel si in viis meis ambulasset, pro nihilcos eius humiliassem: et super tribulantes eum inmisissem manum meam. nam sicut liberum arbitrium per inoboedientiam populi demonstratur, ita dispensatio dei et auxilium eius uersiculi ipsius initio declaratur ac fine, cum se et priorem locutum fuisse commemorat et postea inimicos eius humiliaturum, si ab eodem fuisset auditus. nos enim per haec quae protulimus non liberum arbitrium hominis uolumus submouere, sed huic adiutorium et gratiam dei per singulos dies ac momenta necessariam conprobare. His nos sermonibus eruditos abba Pafnutius e sua cella non tam alacres quam conpunctos corde ante medium noctis emisit, hoc nobis praecipuum suae conlationis confe
Abbreviated transcription (Latin):
uel non audiendi ipse nobis con¬
cesserit facultatem: Pafnutios
cute quidem considerastis
hoc quod dicitursi audis¬
set me:s nequaqͣm quisit.
qͥad audientem. uel non audientẽ
loquatur attenditis. Nec illud qd
sequitur. ꝓ nichilo utiq mimi cos
eius humiliassem: et suꝑ tribulantes
eos misissem manum meam. Nemo
igitur hec que ꝓtulimus. ut nichil
geri sine deo ꝓbaremus praua inter¬
pretatione detorquens ad cefensio¬
nem liberi arbitrii. ita conetur assu¬
mere: ut ab homine grãm dei ꝓui¬
sionemq cotidianam temptet au¬
ferre ꝑ hoc qd̾ dicitur. Et non audi¬
uit ppłs meus uocem meam. Et iter.
Si ppłs meus audisset me: isrł si in
uiis meis ambulasset. & retera.S
respiciat quod sicut liberi arbitrii
facultas ppłi in obedientia demon¬
stratur: ita cotidiana circa eum ꝓ¬
uisio dei clamantis quodam modo
et momientis ostenditur. Lum enĩ
dicit si ppłs meus audisset me: pri¬
orem utiq se locutum eis euident᷑

Expanded text:
uel non audiendi ipse nobis concesserit facultatem? PAFNVTIVS: Acute quidem conshoc quod dicitur, Si audisset me; sed nequaquam quis sit qui ad audientem vel non audientem loquatur, attenditis; nec illud quod sequitur, pro nihilo utique inimicos ejus humiliassem, et super tribulantes eos misissem manum meam. Nemo igitur haec, quae protulimus ut nihil geri sine Domino probaremus, prava interpretatione detorquens, ad defensionem liberi arbitrii ita conetur assumere, ut ab homine gratiam Dei provisionemque quotidianam tentet auferre, per hoc quod dicitur, Et non audivit populus meus vocem meam; et iterum, Si populus meus audisset me, Israel si in viis meis ambulasset, etc.; sed respiciat quod, sicut liberi arbitrii facultas populi inobedientia comprobatur, ita quotidiana circa eum provisio Dei clamantis quodammodo et monentis ostenditur. Cum enim dicit: Si populus meus audisset me, priorem utique se locutum eis evidenter
Abbreviated transcription (Latin):
diuisionem itaq urãm tres hoc
Quarum aduersus se inuicem
pugna Hãc mͥ iudetur habere cau¬
sam atq rationem: ut ea que uo¬
lumus inquit facere nequeamus.
Quarta igitur suꝑ est causa. qm
minime uos udistis: ut illud sei¬
licet quod nolumus faciamus.
Nunc ergo opus est nobis. ut pͥus
duarum concupiscenciarum uĩ
id est carnis et sp̃c agnoscamus:
et ita demum que uoluntas sit
nr̃a. que inter utraq posita est diᷤᷤ¬
cutere ualeamus: demnde quid
possit uoluntati nr̃e non esse si¬
militer discernamus. x.

Expanded text:
divisionem itaque vestram tres hoc divisionem itaque vestram tres hoc quarum adversus se invicem pugna hanc videtur habere causam atque rationem, ut ea quae volumus, inquit, facere nequeamus. Quarta igitur superest causa, quam minime vidistis vos, ut illud scilicet quod nolumus, faciamus. Nunc ergo opus est nobis ut prius duarum concupiscentiarum vim, id est, carnis et spiritus agnoscamus, et ita demum quae voluntas sit nostra, quae inter utramque posita est, discutere valeamus; deinde quid possit voluntatis nostrae non esse, similiter discernamus.
Abbreviated transcription (Latin):
Licet nobis quedam intellectus
linea iam prelucere uideatur. ta¬
men quia necdum possumus apli
sententiam ad liquidum ꝑuide:
uolumus hec nobis aꝑtius ex¬
planari. Tres enim res hic in¬
dicari uidentur. Prima. carniᷤ
aduersus sp̃m pugna. seła. sp̃s
aduersus carnem concupiscen¬
ua: tercia. uoluntas nr̃a que
uelut media collocatur: de qua
licitur. ut non quecunq uul¬
us illa faciatis. Suꝑ qua re ut
dixi licee suspiciones quasdam
exhis que exposita sunt intelli¬
gentie colligamus: uolumus tñ
quia se huns obtulit collatio¬
nis occasio. aliquid nobis luci¬
iscernere diuisiones et lineas
questionum. porro intellectus
est: et maxima pars intelligentie.
scire quid nescias. ꝓpter quod di¬
citur. Insipienti interroganti: sapi
entia reputabitur. Quia licet his
qui interrogat uim ꝓposite questi¬
onis ignoret: tamen quia pruden¬
ter inquirit et intelligit quid nor
intelligat. hoc ipsum illi putatur
ad sapientiam. eoquod quid nes¬
ciret prudenter agnouerit. Sełm

Expanded text:
Licet nobis quaedam intellectus linea iam praelucere uideatur, tamen quia necdum possumus apostoli sententiam ad liquidum peruidere, uolumus haec nobis apertius explanari. tres enim res hic indicari uidentur, prima carnis aduersus spiritum pugna, secunda spiritus aduersus carnem concupiscentia, tertia uoluntas nostra, quae uelut media conlocatur, de qua dicitur: ut non quaecumque uultis illa faciatis. super qua re licet ut dixi suspiciones quasdam ex his quae exposita sunt intellegentiae colligamus, uolumus tamen, quia se huius obtulit conlationis occasio, aliquid nobis luciiscernere diuisiones et lineas quaestionum portio intellectus est, et maxima pars intellegentiae scire quid neectas. propter quod dicitur: insipienti interentia reputabitur, quia licet is qui interrogat, vim propositae quaestionis ignoret, tamen quia prudenter inquirit, et intelligit quod non intelligat, hoc ipsum illi reputatur ad sapientiam; eo quod quid nesciret, prudenter agnoverit. Secundum
Abbreviated transcription (Latin):
sis incurrerent oꝑib. easdes penitꝰ
abicere maluerunt. Nam et ple¬
rumq ñ nulli tanto zelo codicẽ
seruant: ut eum nec leuiter quid̃ẽ¬
legi. uel contingi ab aliquo finant.
Rt inde oecasiones impacientie ac
mortis incurrunt: unde monentur
stipendiꝗ pacientie et caritatis al¬
quirere. Lumq omnes diuitias su
asꝓ xp̃i amore disꝑserint: pristi¬
num tamen cordis affectum in re¬
b minimis retentantes. et ꝓ ipsis
ñnunqmͣ mobiliter irascentes. ue¬
bati qui ñ habent apostolicã cari¬
tatem. ex omnib infructuosi ste¬
rilesq recdluntur. Quod in sp̃u
buero in quit in cibos pauꝑum om¬
nes facultates meas. et si tradidero
corpus meum ita ut ardȩam. carita¬
tem autem ñ habuero: nichil m
ꝓdest. unde liquido compbatir.
ꝑfectionem ñ statim nuduitate uec
priuatione omnium facultatum
seu dignitatum abiectione contin¬
gi:nisi fuerit caritas illa cuius apłs
menbra describit. que in sola cordi

Expanded text:
sis incurrerent opibus, easdem penitus sis incurrerent opibus, easdem penitus abjicere maluerunt. Nam et plerumque nonnulli tanto zelo codicem servant, ut eum ne leviter legi quidem, vel contingi ab aliquo patiantur, et inde occasiones impatientiae ac mortis incurrunt, unde monentur stipendia patientiae et charitatis acquirere. Cumque omnes divitias suas pro Christi amore disperserint, pristinum tamen cordis affectum in rebus minimis retentantes, et pro ipsis nonnumquam mobiliter irascentes, veluti qui non habeant apostolicam charitatem, ex omnibus infructuosi sterilesque redduntur. Quod in spiriibuero, inquit, in cibos pauperum omnes facultates meas, et tradidero corpus meum ut ardeam, caritatem autem non habuero, nihil mihi prodest- unde liquido conprobatur perfectionem non statim nuditate nec priuatione omnium facultatum seu dignitatum abiectione contingi, nisi fuerit caritas illa cuius apostolus membra describit, quae in sola cordis
Abbreviated transcription (Latin):
gentur. Que si pre ocłis nr̃is iugitꝰ
statuta ñ fuerint: ñ solum cunc¬
tos labores nr̃os uacuos pariter atcp
instabiles relens. in cassum eosac
sine ullo emolumento compellet
effundi: s etiam cogitationes om¬
nes diuersas sibiq contrarias suᷤ¬
citabit. Necesse est enim mentem
quo recurrat. cuiue principaliter
inhereat ñ habertem. ꝑ singulas
horas atq momenta ꝓ incursuũ
uarietate mutariꝰ atq ex his que
extrinsecus accidunt in illum sta¬
tum continuo transfformari. qui
sibi primui occurrerit . iiii.¬
mc namq est quod ñ nulloᷤᷤ
mundi huius maximas fa¬
cultates. et ñ solum multa
auri atq argenti talenta. uerum
⁊etiam predioꝵ magnificentiam
contempnentes: pͥt ħ uidemus pro
scabello ꝓ grafio. ꝓ acu. ꝓ calamo.
commoueri. Qui si contemplatio¬
nem cordi mundi fixam teneret
nunqm utiq ꝓ parius reb ad mit¬
terent. qd̾ ne ꝓͥ magnis acprecio¬

Expanded text:
gentur. quae si prae oculis nostris iugiter gentur. quae si prae oculis nostris iugiter statuta non fuerit, non solum cunctos labores nostros uacuos pariter atque instabiles reddens in cassum eos ac sine ullo emolumento conpellet effundi, sed etiam cogitationes omnes diuersas sibique contrarias suscitabit. necesse est enim mentem quo recurrat cuiue principaliter inhaereat non habentem per singulas horas atque momenta pro incursuum uarietate mutari atque ex his quae extrinsecus accedunt in illum statum continuo transformari qui sibi primus occurrerit. Hinc namque est quod nonnullos mundi huius maximas facultates et non solum multa auri atque argenti talenta, uerum etiam praediorum magnificentiam contemnentes post haec uidimus pro scalpello, pro graphio, pro acu, commoveri. Qui si contemplationem cordis mundi fixam tenerent, numquam utique pro parvis rebus admitterent, quod ne pro magnis ac pretio
Abbreviated transcription (Latin):
aliis uerbis. Habentes quidem sco¬
uero uitam eternam. Oe qua desti¬
natione docens nos idem beatus
apłs. ipsum nomen id est scopon
significanter expressit. ita dicens.
Que posteriora sunt obliuiscens:
ad ea uero que mante sunt exten.¬
dens me: ad destinatum ꝑsequor.
adbrauium suꝑne uocationis
dñi. Quod euidentius in greco
Tanqmͣ si dictret. Hac destinatione
qua illa que posteriora sunt obliuiᷤᷤ¬
corꝰ id est anterioris hominis uitia:
Quicquid ergo nos ad hunc scopos
id est puritatem cordis potest diri¬
gere:tota uirtute sectandum est.
Quicquid autem ab hac retrahit:
rt ꝑnitiosum ac noxium deuitan¬
dum est. ꝓhac enim uniuersa a¬
gimus atqͦ toleramus : ꝓ hac pares¬
tes patria. dignitates. diuitie. delitie
huius mundi. et uoluptas uniu̾¬
sa contempnitur. ut scilicet ꝑuri.¬
tas cordis ꝑpetua retentetur. Hac
itaq nobis destinatione ꝓposita:
semꝑ actus nr̃i et cogitationes. ad
eam obtinendam rectissime arei.¬

Expanded text:
aliis verbis: « Habentes quidem scoaliis verbis: « Habentes quidem scovero vitam aeternam, » de qua destinatione docens nos idem beatus Apostolus, ipsum nomen, id est, scopum significanter expressit, ita dicens: « Quae posteriora sunt obliviscens, ad ea vero quae in ante sunt extendens me, ad destinatum persequor, bravium supernae vocationis Domini . » Quod evidentius in Graecotanquam si dixisset: Hac destinatiqua illa quae posteriora sunt obliuiscor, id est anterioris hominis uitia, quidquid ergo nos ad hunc scopon, id est puritatem cordis potest dirigere, tota uirtute sectandum est, quidquid autem ab hac retrahit, ut perniciosum ac noxium deuitandum. pro hac enim uniuersa agimus atque toleramus, pro hac parentes, patria, dignitates, diuitiae, deliciae mundi huius et uoluptas uniuersa contemnitur, ut scilicet puritas cordis perpetua retentetur. hac itaque nobis destinatione proaposita semper actus nostri et cogitationes ad eam obtinendam rectissime diri
Abbreviated transcription (Latin):
derati premii ꝑuenire. Quo tum de¬
mum utiq pocientur: cum ꝓpositum
scoron ualuerint obtinere. Qui si forte
ab eoꝵ fuerit subtractus intuntu. qñ¬
tumlibet a recto tramite cassa imꝑi¬
toꝵ deerret intentio. excidisse se ta¬
men ab illius disciplinate linee
directione ñ sencient: quia nullũ
habent certum signum. qd uel ꝑi¬
ciam directionis ꝓbet. uel arguat
prauitatem. Et sdeo cum inutiles
in aera uacuum effuderint iactꝰ
in quo peccauerint. quoue decep.¬
ti sint dnudicare ñ possunt. Quip¬
pe quos nullum accusat inditiũ.
qͣntum a directione discessexint:.
nec quo deinceps corrigere uel re¬
uocare debeant lineam discipli
ne. docere potest passinus obtutus
eodem ꝓnuntiante. Habentes quidẽ
fructum ur̃m in sanctificationẽ:
finem uero uitam eternam. Seo¬
pos uero est puritas cordis. quam
sc̃ĩficationem ñ in merito nuncu¬
pauit: sine qua pregictus finis ñ
poterit apprehendi. De si dixisset

Expanded text:
derati praemii peruenire, quo tum dederati praemii peruenire, quo tum demum utique potientur, cum propositum scopon ualuerint obtinere: qui si forte ab eorum fuerit subtractus intuitu, qtumlibet a recto tramite cassa imperitorum deerret intentio, excidisse se tamen ab illius disciplinatae lineae directione non sentient, quia nullum habent certum signum quod uel peritiam directionisprobet uel arguat prauitatem. et ideo cum inutiles in aera uacuumque fuderint iactus, in quo peccauerint quoue decepti sint diiudicare non possunt, quippe quos nullum accusat indicium quantum a directione discesserint, nec quo deinceps corrigere uel reuocare nae docere potest passivus obtutus. eodem pronuntiante: Habentes quidem fructum vestrum in sanctificatione, finem vero vitam aeternam . Scopos vero est puritas cordis, quam sanctificationem non immerito nuncupavit, sine qua praedictus finis poterit apprehendi. Ac si dixisset
Abbreviated transcription (Latin):
nitendo fatigabimur: quia sine
uia tendentib labor est itineris ñ
ꝓfectus. Ad qd obstupescentib nob̾
senex intulit. finis quidem nr̃e ꝓfe̾¬
sionis ut diximus: regnum dei. seu
regnum celoꝵ est. Destinatio uero
id est scopos. puritas cordis: sine qua
ad illum finem impossibile est que¬
piam ꝑuemire. In hac ergo destina¬
tione defigentes. nr̃e directionis ob
tutus: uelut ad certam lineam cur¬
sum rectissimum dirigamus. At si
deflexerit: ad contemplationem eius
ilico recurrentes. rursus eam uelut ad
quandam normam rectissime corriga¬
mus. Que sẽꝑ omnes conatus nr̃os acd
statim si a ꝓposita directione mens nr̃a¬
uel paululum deuiauerit:
uemadmodum hii quib usus est
belli catela tractandi. cum ante
periciam demonstrare: in paruifsima
quedam scutula que depicta in se con¬
tinẽt premia. iacula intorquere con¬
dendunt: certi q̃d ñ alias nisi destinati¬
onis sue linea. ad finem possunt desi¬

Expanded text:
nitendo fatigabimur, quia sine nitendo fatigabimur, quia sine uia. tendentibus labor est itineris, non profectus. ad quod obstupescentibus nobis senex intulit: finis quidem nostrae professionis ut diximus regnum dei seu regnum caelorum est, destinatio uero, id est scopos, puritas cordis, sine qua ad illum finem inpossibile est quempiam peruenire. in hac ergo destinattutus, velut ad certam lineam, cursum rectissimum dirigimus  Lips.deflexerit, ad contemplationem ejus illico recurrentes, rursus eam velut ad quamdam normam rectissime corrigamus; quae semper omnes conatus nostros ad statim si a uel paululum deuiauerit. Quemadmodum hi, quibus usus est bellica tela tractandi, cum ante peritiam demonstrare, in paruissima quaedam scutula, quae depicta in se continent praemia, iacula uel sagittas intorquere contendunt, certi quod non alias nisi destinationis suae linea ad finem possint desi
Abbreviated transcription (Latin):
ut dixi agricola finem habens. se¬
eure copioseq uiuendi in ꝓuentu
segetum fecundarum: scopon id
est destinationem gerit. agrum
suum cuactis sentib expurgare:
eumq uniuersis infructuosis eua-¬
cuare graminib: nec aliter se qui¬
etifims opulentiam adepture esse
confidit. nisi id qd usu obtinere
desiderat. quadam prius oꝑis ac
spei sue ratione possideat. Negoti¬
ator autem cumparandar mex¬
tium desiderium ñ deponit. ꝑ qd
possit questrosius diuitias congre¬
gare: quia frustra concupisceret.
lucrum. nisi uiam qua ad id ten¬
deret elegisset. Et qui certis quib¬
q dignitatib munda huius cupi¬
unt honorari. cui se offitio uel or¬
dini debeant mancipari antepo¬
nunt: ut ꝑ legitimum spei trami¬
tem. finem quoq ualeant desi¬
derate dignitatis attingere.
Itac et ine nr̃e finis qͣiidem est
regnum dei. Qui uero sit scopos: de¬
bet diligenter inquiri. Qui si nobis
similiter comꝑtus ñ fuerit. frustra

Expanded text:
ut dixi agricola finem habens seut dixi agricola finem habens secure copioseque uiuendi in prouentu segetum fecundarum scopon, id est destinationem gerit agrum suum cunctis sentibus expurgare eumque uniuersis infructuosis uacuare graminibus, nec aliter se quieti finis opulentiam adepturum esse confidit, nisi id, quod usu obtinere desiderat, quadam prius operis ac spei suae ratione possideat. negotiator quoque conparandarum mercium desiderium non deponit, per quod possit quaestuosius diuitias congregare, quia frustra concupisceret lucrum, nisi uiam qua ad id tenderet elegisset. et qui certis quibusque dignitatibus Mundi huius cupiunt honorari, cui se officio uel ordini debeant mancipare ante proponunt, ut per legitimum spei tramitem finem quoque ualeant desideratae dignitatis adtingere. itaque et uiae nostrae finis quidem est regnum dei. quid uero sit scopos debet diligenter inquiri: qui si nobis similiter conpertus non foent, frustra
Abbreviated transcription (Latin):
patrium solum. ac delitias mun¬
di. tot ꝑtransitis regionib despe¬
xistis: ut ad nos homines rusticoᷤ
et ydiotas. atq in hoc heremi
squalore degentes ꝑuenire pos¬
setis. ꝓpter quod respondete in¬
quit m que sit destinatio ur̃a
uel finis: qui ad hec omnia li¬
bentissime sustinenda uos ꝓuo¬
cat. Et cum ꝑsisteret nr̃am elice¬
re suꝑ hac interrogatione senten¬
tiam: respondimus regni celoꝵ
causa hec cuncta tolerari.
U quod ille bene inquit. ar¬
gute de fine dixistis. Qui ue¬
ro debeat esse scopos uester il est
destinatio. cui iugiter inherentes
finem ualeamus attingere: pre
omnib nosse debetis. Et cum ignora¬
tionem confessi simpliciter fuissemꝰ᷑.
adiecit. In omni ut dixi arte ac ais¬
ciplina: precedit quidam scopos
id est anime destinatio. siue inces¬
sibilis mentis intentio. Quam ni¬
si quis omni studio ꝑseuerantiaq
seruauerit: nec ad finem desidera¬
tifructus poterit ꝑuenire. Nam

Expanded text:
patrium solum ac delicias munpatrium solum ac delicias mundi tot pertransitis regionibus despexistis, ut ad nos homines rusticos et idiotas atque in hoc heremi squalore degentes peruenire possetis. propter quod respondete, inquit, mihi quae sit destinatio uestra uel finis, qui ad haec omnia libentissime sustinenda nos prouocat. Et cum persisteret nostram elicere super hac interrogatione sententiam, respondimus regni caelorum causa haec cuncta tolerari. Ad quod ille: Bene, inquit: argute de fine dixistis. qui uero debeat esse scopos noster, id est destinatio, cui iugiter inhaerentes finem ualeamus adtingere, prae omnibus nosse debetis. et cum ignorationem confessi simpliciter fuissemus, adiecit: in omni ut dixi arte ac disciplina praecedit quidam seopos, id est animae destinatio siue incessabilis mentis intentio. quam nisi quis omni studio perseuerantiaque seruauerit, nec ad finem desiderati fructus poterit peruenire. nam
Abbreviated transcription (Latin):
tione ñ sentiens. Ili etiam qui nego¬
ciationum solent exercere commercia
Nincertos pelagi timent casus: ñ ul¬
la discrimina ꝑhorrescunt: dum ad
finem questus spe prepeti ꝓuocantuꝵ
Nenon etiam hi qui militie mundi¬
alis ambitione flammantur dum
ꝓspiciunt honoꝵ ac potentie sue fi¬
nem. ꝑegrinationum exilia ac ꝑicł̃a
s̃ sentuint: nec presentib erumpnis
bellisq franguntur:. dum ꝓpositum
sibi dignitatis finem cupiunt obti¬
nere. Habet ergo et nr̃a ꝓfessio sco¬
pon ꝓprium ac finem suum: ꝓ quo
Labores cunctos ñ solum infatigabi¬
liter. uerum etiam gratariter impen¬
dimus. Ob quem nos ieminioꝵ in¬
edia ñ fatigat: iugiliaꝵ lassitudo
delectat: lectio ac meditatio scriptu¬
rarum continuata ñ saciat: labor
etiam incessabilis nuchitasq et om¬
nium rerum priuatio. horror quoq
huiꝰ uastissime solitudinis ñ deterret.
Ob quam rem uos ip̃i ꝓculdubio
parentum spreuistis affectum: et

Expanded text:
tione non sentiens. illi etiam, qui negotione non sentiens. illi etiam, qui negotiationum solent exercere commercia, non incertos pelagi timent casus, non ulla discrimina perhorrescunt, dum ad finem quaestus spe praepeti prouocantur. nec non etiam hi qui militiae munalis ambitione flammantur, dum prospiciunt honorum ac potentiae finem, peregrinationum exitia ac pericula non sentiunt nec praesentibus aerumnis bellisque franguntur, dum propositum sibi dignitatis finem cupiunt obtinere. habet ergo et nostra professio scopon proprium ac finem suum, pro quo labores cunctos non solum infatigabiliter, uerum etiam gratanter inpendimus, ob quem nos ieiuniorum inedia non fatigat, uigiliarum lassitudo delectat, lectio ac meditatio scripturarum continuata non satiat, labor etiam incessabilis nuditasque et omnium rerum priuatio, horror quoque huius uastissimae solitndinis non deterret. ob quem uos ipsi procul dubio parentum spreuistis affectum et
Abbreviated transcription (Latin):
mnes inquit artes ac discipli¬
ne: scopon quendã id ẽ. destinati¬
oñe. et telos hoc est finem ꝓprium
habent. Ad quem respiciens uniꝰ¬
cuiuso artis industrius appetitorꝰ
cunctos labores. et ꝑieula. atq dis¬
pendia equanimiter libenterq su¬
stentat.Nam et agricola nunc torri¬
dos solis radios. nunc prumas et
glaciem ñ declinans. terram infati¬
gabiliter scindit: et indomitas gle
bas agri frequenti subigit nome¬
re. dum scopos seruat: ut ean cun¬
ctis sentib expurgatam. uniuer¬
sisq graminib absolutam. in mo¬
dum solubilis arene exercendo com¬
minuat: finem id est ꝑceptionem
copiosarum frugum. et exuberan¬
tium segetum. ñ alias adepturum
se esse confidens: quo uelipse deinceps
uitam securius exigere uel suam pos¬
sit amplificare substantiam. Referta
etiam frugib horrea libenter ex hau¬
rit: easq putrib sulcis instanti labo¬
re commendat: presentem diminuti¬
onem futuraꝵ messium compensa¬

Expanded text:
mnes, inquit, artes ac disciplinae scopon quendam, id est destinationem, et telos, hoc est finem proprium habent, ad quem respiciens uniuscuiusque artis industrius adpetitor cunctos labores et pericula atque dispendia aequanimiter libenterque sustentat. nam et agricola nunc torridos solis radios, nunc pruinas et glaciem non declinans terram infatigabiliter scindit et indomitas agri glaebas frequenti subigit uomere, dum scopon seruat, ut eam cunctis sentibus expurgatam uniuersisque graminibus absolutam in modum solubilis harenae exercendo comminuat, finem, id est perceptionem copiosarum frugum et exuberantiam segetum non alias adepturum se esse confidens, quo uel ipse deinceps uitam securus exigere uel suam possit amplificare substantiam. refertJ, etiam frugibus horrea libenter exhaurit easque putribus sulcis instanti labore commendat, praesentem deminutionem futurarum messium contempla
Abbreviated transcription (Latin):
mini. ce sicut unus de principib
cadetis: qͥd aliud qͣm multos pͥnci¬
pes cecidisse significat: Quib indi¬
tiis ratio diuersitatis huius ista col¬
ligit᷑. Has differentias hominũ qͥs
instar scãꝵ celestiũꝙ uirtutũ ad¬
uerse potestates habere dicunt᷑ uel
ex illius anterioris ordinis gradu.
in quo unaqueq creatura fuerat. ne
etiã retentare: uel certe de celestibus
deuolutas. ad similitudinem illarũ
uirtutũ que ibidẽ ꝑseuerant. ꝓ neqͥ¬
cie sue merito in qua unaqueq in
malũ creuit hos int̾ se gradus. et or¬
dinũ uocabula. in parte contͣria uen¬
dicasse. ¶Germanus.
os hactenus credebamꝰ causam.
atq iniciũ ruine. seu p̾uaricationiᷤ
diabolice. qua de angłica statione de

Expanded text:
mini: et sicut unus de principibus mini: et sicut unus de principibus cadetis, quid aliud quam multos principes cecidisse significat? quibus indiciis ratio diuersitatis huius ista colligitur, has differentias ordinum, quas instar sanctarum caelestiumque uirtutum aduersae potestates habere dicuntur, uel ex illius anterioris ordinis gradu in quo unaquaeque creata fuerat nunc etiam retentare, uel certe de caelestibus deuolutas ad similitudinem illarum uirtutum, quae ibidem perseuerant, pro nequitiae suae merito, in qua unaquaeque in malum creuit, hos inter se gradus et ordinum uocabula in parte contraria uindicasse. GERMANVS: Nos hactenus credebamus causam atque illitium ruinae seu praeuaricationis diabolicae, qua de angelica statione de
Abbreviated transcription (Latin):
tiam tuã a decore tuo. In terram ꝓ¬
ieci te. ante faciẽ regũ dedi te. ut cer¬
nerem te. In multitudine iniquita¬
tũ tuarũ. et miniquitate negotia¬
tionis tue: pollusti sc̃ificationẽ
tuã. ysaias quoq de alio. Quomͦ ce¬
cidisti de cęlo lucifer. qui mane
oriebaris: Lorriusti in terram: qui
uulnerabas gentes: qui dicebas
in corde tuo. in celum conscendã.
suꝑ astra dei pon̾a soliũ meum.
sedebo in monte testamentian la¬
terib aquilonis: ascendam suꝑ
altitudin̾e nubium. ero similis
altissimo. Quos tam̃ non solos¬
ex illo beatissime stationis apice cor¬
riusse script᷑a cominemorat: dicens
terciam partẽ stellaꝵ draconem
illũ pariter contraxisse. Unus quoq
apłoꝵ euidentius dicit. tngłos
uero qui non seruauerunt suũ pͥn¬
cipatum. sed reliquerunt domicili¬
um suũ: in iudicium magnidei
uincłis eternis sub caligine reser¬
uauit. Illud etiam qđ ad nos dicit᷑.
Nos autem sicut hommes morie¬

Expanded text:
tiam tuam a decore tuo, in terram ptiam tuam a decore tuo, in terram proieci te: ante faciem regum dedi te ut cernerent te. in multitudine iniquitatum tuarum, et iniquitate negotiationis tuae polluisti sanctificationem tuam. Esaias quoque de alio: quomodo cecidisti de caelo Lucifer, qui mane oriebaris? conruieti in terram, qui uulnerabas gentes? qui dicebas in corde tuo: in caelum conscendam, super astra dei ponam solium meum, sedebo in monte testamenti, in lateribus aquilonis. ascendam super altitudinem nubium, ero similis altissimo. quos tamen non solosex illo beatissimae stationis apice conruisse scriptura conmemorat, dicens tertiam partem stellarum draconem illum secum pariter pertraxisse. unus quoque apostolorum euidentius dicit: angelos uero qui non seruauerunt suum principatum, sed reliquerunt domicilium suum, in iudicium magni diei uinculis aeternis sub caligine reseruauit. illud etiam quod ad nos dicitur: uos autem sicut homines morie
Abbreviated transcription (Latin):
illura luetferum qui mane orie¬
bat᷑ flebili plantu cognoscimus
lamentari. Et de illo quidem ita
dñs ad exechiel. fili hominis leua
planctum suꝑ pͥncipem tyri. et
dices eis. Hec dicit dñs deus. Tu sig¬
nacłm similitudinis plenus sã¬
pientia. ꝑfectus decore: in delitiis pa¬
radisi deifuisti. Om̃is lapis p̃ciosus
oꝑmientũ tuũ. Sardius. topaaus.
et iaspis. crisolitus. onx. et berilluᷤ.
saphirus. et carbunculus. achates.¬
ramina tua in die qua conditus
es p̃parata sunt. Tu cherub exten
tus et ꝓtegens: et posui te in monte
scõ deĩ. in medio lapidum igne¬
oꝵ. Ambulasti ꝑfectus. in uiis tuis
a die conditionis tue: donec inuei¬
ta est iniquitas in te. In multitu¬
dine negotiationis tue repleta ft̃
interiora tua miquitate. et pec¬
casti: et eieci te de monte sc̃o dei. et
ꝑdidi te. ocherub ꝓtegens in medio
lapidum igneoꝵ. Qleuatum est cor
tuum in decore tuo: ꝑdi disti sapien¬

Expanded text:
illum Luciferum, qui mane orieillum Luciferum, qui mane oriebatur, flebili planctu cognoscimus lamentari. et de illo quidem ita dominus ad Ezechiel: fili hominis, leua planctum super principem Tyri: et dices ei: haec dicit dominus deus: tu signaculum similitudinis, plenus sapientia, perfectus decore, in deliciis paradisi dei fuisti: omnis lapis pretiosus operimentum tuum: sardius, topazius et iaspis, chrysolithus et onyx et beryllus, sapphirus et carbunculus ramina tua in die qua conditus es, praeparata sunt. Tu cherutus et protegens, et posui te in monte sancto dei, in medio lapidum igneorum ambulasti. perfectus in uiis tuis adie conditionis tuae, donec inuenta. est iniquitas in te. in multitudine negotiationis tuae repleta sunt interiora tua iniquitate, et peccasti: et eieci te de monte dei, et perdidi te o chernb protegens, in medio lapidum igneorum. eleuatum est cor tuum in decore tuo: perdidisti sapien
Abbreviated transcription (Latin):
istis omnib uisibilib creat᷑is quas in¬
debant ex nichilo ꝓcessisse. creatorẽm
magna uoce referunt᷑. & admiratiõe
laudasse. Ante istud ergo temporeile
pͥncipium qd a moyse dicit᷑. qdq mua¬
di huius scd̾m historicũ. immo iuda¬
icum sensum signat etatem. saluo
scilicet nr̃o sensu. quo nos interpre
ilud. omnia ꝑ ipsum facta sunt: et
sine ipso fc̃m est nichil. ante istud in¬
quam geneseos tẽporale pͥncipium
omnes illas potestates celestesq uir¬
utes dm̃ creasse non dubium est. Qs
cribit. Quia in xp̃o condita sunt om¬
niam celis. et in terra. uisibilia. et in¬
uisibilia: siue angłi. siue archangłi.
siue throni. siue dñationes. siue p̾n¬
cipatus. siue potestates: omnia ꝑ ip¬
sum et in ipso creata sunt. De istoꝵ
namq numero non nullos pͥncipeᷤᷤ
fuisse collapsos. lamentatio iere¬
chielis. siue ysaie manifestissime
docent: in quib pͥncipem tyri. uł

Expanded text:
istis omnibus uisibilibus creaturis quas uiistis omnibus uisibilibus creaturis quas uidebant ex nihilo processisse creatorem magna uoce referuntur et admiratione laudasse. ante istud ergo temporale principium, quod a Moyse dicitur quodque mundi huius secundum historicum, immo Iudaicum sensum signat aetatem saluo scilicet nostro sensu, quo nos interpretillud: omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil, ante istud, inquam, Geneseos temporale principium omnes illas potestates caelestesque uirtutes deum creasse non dubium est. quacribit: quia in Christo creata sunt omnia in caelis et in terra, uisibilia et inuisibilia, siue angeli sine archangeli, sine throni siue dominationes, siue principatus sine potestates. omnia per ipsum et in ipso creata sunt. De istorum itaque numero nonnullos principes fuisse conlapsos lamentatio Ezechielis siue Esaiae manifestissime docent, in quibus principem Tyri uel
Abbreviated transcription (Latin):
benefitio creatoris ex nichilo fuisse ꝓ¬
ductas. ꝑpetuas ei gr̾as referentes. inde¬
sienter eiuis laudib inherent: nemo
fidelium dubitat. Nec enimi existima¬
re debemꝰ creationis et opificii sui pͥn¬
cipia ab hunus mundi constitutione
dm̃ pͥmitus in choasseͥ quasi in illis
anteriorib atq innumeris secłis ab
omini ꝓuidentia et dispensatione
diuina fuerit ociosus. ac tamqm
non habens in quos bonitatis sue
exerceret benefitia soli tarus. atq
ab omni munificentia alienus fu¬
isse credat᷑. Quod de illa immensa
ac sine pͥncipio et inconprehenbili
maiestate satis humile est in con¬
gruumq sentire: ipso dño de illis i¬
testatib hec dicente. Quando facta
sunt simul sidera: laudauerunt me
uoce magna omnes angłi mei. Qiu
ergo intersunt creationi siderum:
ante istud pͥncipium in quo factũ
dicit᷑ celum et terra. creati fuisse ma¬
infestissime comꝓbant᷑. Quipe qui ꝓ

Expanded text:
beneficio creatoris ez nihilo fuisse pbeneficio creatoris ez nihilo fuisse productas perpetuas ei gratias referentes indesinenter eius laudibus inhaererent, nemo fidelium dubitat. nec enim existimare debemus creationis et opificii sui principia ab huius mundi constitutione deum primitus inchoasse, quasi in illis anterioribus atque innumeris saeculis ab omni prouidentia et dispensatione diuina fuerit otiosus, ac tamquam non habens in quos bonitatis suae exerceret beneficia solitarius atque ab omni munificentia alienus fuisse credatur. quod de illa inmensa ac sine principio et inconprehensibili maiestate satis humile est incongruumque sentire, ipso domino de illis potestatibus haec dicente: quando facta sunt simul sidera, laudauerunt me uoce magna omnes angeli mei. qui ergo intersunt creationi siderum, ante istud principium in quo factum dicitur caelum et terra creati fuisse manifestissime conprobantur, quippe qui pro
Abbreviated transcription (Latin):
qualis siupicionib tantum et cone¬
cturis colligi solet: sed manifestis sep¬
tar testimoniis omnia compbentur
Absit ergo ut dm̃ quicqmͣ creasse
confiteam qd substantialiter malũ
sit: dicente script᷑a. Om̃ia que fecit
deus bona ualde. Si eñi a deo tales
isti creati sunt uel ad hoc facti ut hoᷤᷤ
malitie gradus teneant. ac semꝑ de¬
ceptionib et ruiis hominũ uacen.
contra p̾dicte script᷑e sententiam in¬
famabimꝰ dm̃ uelut creatorẽ atq in¬
uentorẽ maloꝵ. ꝗd scilicet pessimas
uoluntates ac nat᷑as ipse condiderte.
ad hoc eas creans. ut semꝑin nequi¬
tia ꝑseuerantes nun qm transire po¬
sunt. in bone uoluntati s affectum.
Hanc igit᷑ rationem diuersitatis hui ͤ
traditione patrũ de sc̃arun script᷑ap
fonte ꝑcepimꝰ ante conditionẽ hus
uisibilis creat᷑e. sp̃ales celeftesq uirtu¬
tes deũ fecisse. que ꝓhoc ipso quod sci¬
rent se ad tante beatitudinis głam

Expanded text:
qualis suspicionibus tantum et coniequalis suspicionibus tantum et coniecturis colligi solet, sed manifestis scripturarum testimoniis omnia conprobentur. Absit ergo ut deum quicquam creasse confiteamur quod substantialiter malum sit, dicente scriptura: omnia quae fecit deus, bona ualde. si enim a deo tales isti creati sunt uel ad hoc facti, ut hos malitiae gradus teneant ac semper deceptionibus et ruinis hominum uacent, contra praedictae scripturae sententiam infamabimus deum uelut creatorem atque inuentorem malorum, quod scilicet pessimas uoluntates ac naturas ipse condiderit, ad hoc eas creans, ut semper in nequitia perseuerantes numquam transire possint in bonae uoluntatis adfectum. hanc igitur rationem diuersitatis huius traditione patrum de sanctarum scripturarum fonte percepimus. Ante conditionem huius uisibilis creaturae spiritales caelestesque uirtutes deum fecisse, quae pro hoc ipso quod scirent se ad tantam beatitudinis gloriam
Abbreviated transcription (Latin):
non debeat. cũ neutra eax fidei in¬
ueniat᷑ obsistere. Quale est illud
qd helyas uenerit in ioħe:ce terȩ
sit aduentũ dñi precessurus. Et de
hal hominatione desolationis qd
steterit in loco sc̃o. ꝑ illud simula¬
crum iouis. qd̾ hierosolimis in tẽplo
positum leginus: et itepe stare habe¬
at in eccłia. ꝑ aduentum antrep̃i.
Illaq omnia que in euangelio le¬
gunt᷑: que et impleta ante captiui¬
tatem hierosolimoꝵ. et in fine mui¬
di huius indelligunt᷑ implenda.
Ex quib neutra opinio impugnat
aliam: nec sequentẽ pͥor intellectus
euacuat. Et iccirco ꝓposita auobis
questio licet ñ satis uideat᷑. nec freqñ
t̾ int̾ hoĩes uentilata. nͥ apd̾ płimospa¬
teat. et ex hoc ip̃o apd aliquos ea que
ꝓferemus forsitan uideant᷑ ambi¬
gua: ita debemꝰ nr̃am tẽꝑare senten¬
tiam. qm̃ fidei tͥnitatis nichil p̾udi¬
caN. ut it illa habeant᷑. que medie suns
tenenda. quamqm non tali opiniõe

Expanded text:
non debeat, cum neutra earum fidei innon debeat, cum neutra earum fidei inueniatur obsistere. quale est illud, quod Helias uenerit in lohaune et iterum sit aduentum domini praecursurus, et de abominatione desolationis, quod steterit in loco sancto per illud simulacrum Iouis quod Hierosolymis in templo positum legimus et iterum stare habeat in ecclesia per aduentum Antichristi, illaque omnia quae in euangelio sequuntur, quae et inpleta ante captiuitatem Hierosolymorum et in fine mundi huius intelleguntur inplenda. e quibus neutra opinio inpugnat aliam nec sequentem prior intellectus euacuat. Et idcirco proposita a uobis qunter inter homines ventilata, nec apud plurimos pateat, et ex hoc ipso apud aliquos ea quae proferemus forsitan videantur ambigua; ita debemus nostram temperare sententiam, quoniam fidei Trinitatis nihil praejudicant ut inter illa habeantur quae medie sunt tenenda, quamq
Abbreviated transcription (Latin):
pliciores quiq ac minꝰ capaces ꝑfecte
et integre rationis. de quib dicitur.
homines et ium̃ita saluabis dñe. se-¬
cundum status. ac mensure sue con¬
ditionem ad opus tantũ et laborẽ
actualis inte uegetatiores robustio¬
resq recdlant᷑. Quaobrem de his que
aꝑta explanatione ꝓlata sunt. nos
quoq constanter possimus definire:
audenterq nrãm ꝓferre senten¬
tiam. Ea uero que meditationi et
exercicio nr̃o reseruans obiecta sc̃i
dam ea uolens inditiis et opimoni¬
b colligi᷑ita ut pedetẽptim debent
cauteq conferri: ut sit eoꝵ assertio
uel confirmatio indisputantis uł
suscipientis arbitrio collocata.
Non nunqm enĩ cum suꝑ una re
diuersa ꝓmat᷑ sententia. potest ut᷑q
ratumabilis̃ iudicari. et sine detͥ¬
mento fidei. uel fixe uel medie sus¬
cipi. utl est ut ei nec plana creduli¬
tas. nec absoluta refutatio deputet᷑¬
prioriq sequens opinio derogare

Expanded text:
pliciores quique ac minus capaces perfectae pliciores quique ac minus capaces perfectae et integrae rationis, de quibus dicitur: homines et iumenta saluabis domine, secundum status ac mensurae suae condicionem ad opus tantum et laborem actualis uitae uegetiores robustioresque reddantur. Quamobrem de his, quae aperta explanatione prolata sunt, nos quoque constanter possumus definire audenterque nostram proferre sententiam. ea uero, quae meditationi et exercitio nostro reseruans obtecta sanct, quibusdam ea uolens indiciis et opinionibus colligi, ita pedetemptim debent cauteque conferri, ut sit eorum adsertio uel confirmatio in disputantis uel suscipientis arbitrio eonlocata. nonnumquam enim cum super una re dinersa promatur sententia, potest utraque rationabilis iudicari et sine detrimento fidei uel fixe uel medie suscipi, id est ut ei nec plena credulitas nec absoluta refutatio deputetpriorique sequens opinio derogare
Abbreviated transcription (Latin):
suam. et uenit post me: ñ ẽ. me dignꝰ.¬
Quod quidam districtissim mo¬
nachoꝵ habentes qͣuidẽ delum dei s
non scdm scientiam. simpliciter in¬
telligentes: fecerunt sibi cruces lig¬
neas. easq iugiter humeris circum¬
ferentes non ad edificationẽ. sed ri¬
sum cunctis uidentib intulerunt.
Non nulla uero ad utr̃ãq ꝑceptio¬
nem. id est tam historicam qmͣ al¬
legoricam ita cõmode ac necessarie
capiunt᷑: ut utraq explanatio uita¬
les succos anime subministret. ut
est illud. Si quis te ꝑcusserit in dex¬
tera maxilla: prebe illi et alteram.
Et cũ ꝑsecunt᷑ uos in ciuitate ista:
fugite in aliam. Et siuis ꝑfectus eẽ:
uade uende omnia que habes. et
da pauꝑib. et habebis thesaurum
in celo. et uem et sequere me. ꝓdu
cit sane et fenum nimentis. quib
pabulis omnes script᷑ar repleti sunt
campi. simplicẽ scilicet puramq nar¬
rationem historice lectionis. qua sim¬

Expanded text:
suam et sequitur me, non est me dignsuam et sequitur me, non est me dignQuod quidam districtissimi monachorum, habentes quidem zelum Dei, sed non secundum scientiam, simpliciter intelligentes, fecerunt sibi cruces ligneas, easque jugiter humeris circumferentes, non aedificationem, sed risum cunctis videntibus intulerunt. Nonnem, id est tam historicam quam allegoricam ita conmode ac necessarie capiuntur, ut utraque explanatio uitales sucos animae subministret, ut est illud : si quis te percusserit in dextera maxilla tua, praebe illi et alteram, et: cum persequuntur uos in ciuitate ista, fugite in aliam, et: si uis perfectus esse, uade uende omnia quae habes et da pauperibus, et habebis thesaurum in caelo, et ueni cit sane et fenum jumentis, quibus pabulis omnes Scripturarum repleti sunt campi, simplicem scilicet puramque narrationem historicae lectionis, qua sim
Abbreviated transcription (Latin):
absq ulla ignis coctione uitalem
ium̃tis conferunt saturitatẽ. Quã
rationẽ satis eudenter aspicimus.
in hoc ulerrimo sp̃ualium seript᷑aꝵ
paradiso contineri. In quo ita quedã
significatione littere plana aclucu¬
lenta resplendent: ut cum sublimi¬
ore interpretatione non egeant. sini-¬
plici tantum littere sono abunde
pascant ac nutriant audientes: ut ẽ.
illud. Nucd isrł: dñs deus tuus. deus
unus est. Et diliges dñm dm̃ tuũ ex
toto corde tuo: et ex tota mente ani¬
ma tua: et ex tota uirtute tua. Que¬
dã autẽ si allegorica explanatione
extenuata non fuerint. & sp̃ualis
ignis examinatione mollita. nullo
mͦ ad salutarẽ interioris hominis
tibũ sine corruptionis labe ꝑuenuns:
magisq ex eoꝵ ꝑceptione lesio qmͣ uti¬
litas aliqua subsequet᷑: ut est illud.
Sint lumbi ur̃i p̾cincti. et lucerne ar¬
dentes. Et qui non habet gladiũ.
uendat tunicã suam. et emat sͥ
gladium. Et qui non accipit crucẽ

Expanded text:
absque ulla ignis confectione vitalem absque ulla ignis confectione vitalem jumentis conferunt saturitatem. Quam rationem satis evidenter aspicimus in hoc uberrimo spiritalium Scripturarum paradiso contineri, in quo ita quaedam significatione litterae plana ac luculenta resplendent, ut cum sublimiore interpretatione non egeant, simplici tantum litterae sono abunde pascant ac nutriant audientes, ut est illud: Audi, Israel, Dominus Deus tuus Deus unus est . Et, Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo, et ex tota anima tua, et ex tota uirtute tua. quaedam autem si allegorica explanatione extenuata non fuerint et spiritalis ignis examinatione mollita, nullo modo ad salutarem interioris hominis cibum sine corruptionis labe peruenient magisque ex eorum perceptione laesio quam utilitas aliqua subsequetur, ut est illud: sint lumbi uestri praecincti et lucernae ardentes, et: qui non habet gladium, uendat tunicam suam et emat sibi gladium, et: qui non accipit crucem
Abbreviated transcription (Latin):
tutis prudentieq distantia. Tum.
ut eciam inter ipsos domesticos fi¬
dei dum intellectuum spacia corã
eis mimensa tendunt᷑: esset in qͥb
et desidiosoꝵ argueret᷑ ignauia. et
studiosoꝵ alacritas atq industria
ꝓbaret᷑. Ioeoq satis ꝓprie script᷑a di¬
uina agro optimo ac fertili compa¬
rat᷑. Qui cum multa gignat. ac ꝓfe¬
rat. que ad hominũ uictum sine
aliqua ignis coctione ꝓfitiant:. que¬
dam nisi prius flamme calore mi¬
tigata atq mollita. omnem asꝑi¬
tatem sue deposuerint cruditatis
uel incongrua usib humanis uel
noxia senciant᷑. Non nulla uero
ita utriq usui apta nascunt᷑. ut nͦ
in cocta sua cruditate displicean
uel offendant. et tam̃ ignis calore
decocta. salubriora redlant᷑. Plura
quoq ad escam tantũmͦ irrationa¬
biliũ ium̃torum. et animalium. uel
feraꝵ. ac uolucrũ ꝓferunt᷑: cibis ho¬
minum minime ꝓfit᷑a. Que etiam
in sua asperitate manentia:

Expanded text:
tutis prudentiaeque distantia, tum tutis prudentiaeque distantia, tum ut etiam inter ipsos domesticos fidei, dum intellectuum spatia coram eis inmensa tenduntur, esset in quibus et desidiosorum argueretur inania et studiosorum alacritas atque industria probaretur. ideoque satis proprie scriptura dinina agro opimo ac fertili conparatur, qui cum multa gignat ac proferat quae ad hominum uictum sine aliqua ignis coctione proficiant, quaedam nisi prius flammae calore mitigata atque mollita omnem asperitatem suae deposuerint cruditatis, uel incongrua usibus humanis uel noxia sentientur. nonnulla uero ita utrique usui apta nascuntur, ut nec incocta sua cruditate displiceant uel offendant et tamen ignis calore decocta salubriora reddantur. plura quoque ad escam tantummodo inrationabilium inmentorum et animalium uel ferarum ac uolucrum proferuntur, cibis hominum minime profutura, quae etiam in sua asperita
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃o: Unde ergo tante malicie emu¬
la nob̾ emersit aduersitas: Non ad
hoc potestates istas a uño conditas
esse credendum ẽ. ut his contra ho
turarum auctoritas de his in quib
nos uoluit erudire. quedam etiam his
qui acumine ingenii carent. tam lu¬
cide atq euidenter effata ẽ. ut non
solum nulla occultioris sensus obs¬
curitate uelentur. sed ne ullo quidẽ
patrocinio interpretationis indi¬
geant: et insuꝑfitie uocis ac litem
suos intellectis ac sententias ꝓferãt.
Quedam uero ita contecta et quib¬
dam sunt obscurata misteriis: ut
in eoꝵ discussione et intellectum
immensum nobis exercitii campũ
ac sollicitudinis reseruent. Quam
rem multas ob causas dñm dispen¬
sasse manifestum ẽ. Primum. ne
sacramenta diuina nullũ habentia
spiri talis intellectus uelamen obdu¬
ctum cunctis hominib. id est tam
fidelib. qmͣ ꝓphanis equali scientia
& noticia panderent᷑. et ꝑ hoc inter
inhertes ac studiosos nulla esset uir¬

Expanded text:
tro? unde ergo tantae malitiae aemula nobis emersit aduersitas? an ad hoc potestates istas a domino conditas esse credendum est, ut his contra homipturarum auctoritas de his in quibus nos uoluit erudire quaedam etiam his qui acumine ingenii carent tam lucide et euidenter effata est, ut non solum nulla occultioris sensus obscuritate uelentur, sed ne ullo quidem patrocinio interpretationis indigeant et in superficie uocis ac litterae suos intellectus ac sententias praeferant: quaedam uero ita contecta et quibusdam sunt obscurata mysteriis, ut in eorum discussione et intellectu inmensum nobis exercitii \'campum ac sollicitudinis reseruaret. quam rem multas ob causas deum dispensasse manifestum est: primum ne saoramenta diuina nullum spiritalis intellectus velamen obductum, cunctis hominibus, id est, tam fidelibus quam profanis, aequali scientia et notitia panderentur, et per hoc inter inertes ac studiosos nulla esset uir
Abbreviated transcription (Latin):
Tercium. q̃d non ut illa feruens
ad horam degeritur. sed ꝑ dies et
tempora reseruatur: qd illenis
dicitur. Que ommia equali sunt
anobis horrore dampnanda.
Tristicie genera sunt duo. Unũ
quod uel irracundia desmente
Cune Germanus
Nde quesumus tanta uarietas ad¬
uersariaꝵ potestatum contra homi¬
nem ac diuersitas ista processit. qmͣ
beatus apostolus ita dinumerat. noi
est nob̾ colluctatio aduersus carnẽ
et sangumẽ. sed aduersus pͥncipatꝰ.
aduersus potestates. aduersus mui

Expanded text:
» Tertium quod non ut illa effervens » Tertium quod non ut illa effervens ad horam digeritur, sed per dies et tempora reservatur, quae ILHNIC dicitur. Quae omnia aequali sunt a nobis horrore damnanda. Tristitiae genera sunt duo: unum quod vel iracundia desinenteum GEBMANVS: Vnde, quaesumus, tanta uarietas aduer- . sariarum potestatum contra hominem ac diuersitas ista processit, quam beatus apostolus ita dinumerat: non est nobis conluctatio aduersus carnem et sanguinem, sed aduersus principatus, aduersus potestates, a