comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
factum ẽ. ut ad istam necessitatem beiret
quam sola hominis uoliitas superare ñ¬
potest. Iterum ait querendũ ẽ si nat᷑a hoĩs
bona ẽ quod missus negare nͥ marchion
aut manicheus audebit. Quomõdo igit᷑
bona ẽ si malo ei non ẽ carere possibile.
Ommne enĩ pcc̃m malum eẽ quis dubitet.
Respondemꝰ et natiuam hominis ẽẽ bonã.
et cam malo carere posse. Nam ideo clama¬
ms libera nos a malo. quod non ꝑficitur
ꝙͣdiu corpris quod corrumpitur aggrauat
ammam.SSed hoc agit᷑ gratia ꝑ fidem ut
aliquando dicatur. Ubi ẽ mors contẽtio
tua. ub̾i ẽ mors acuseus tuus. ãtuseus
autem mortis pcecatum. uirtus uero pcc̃i
lex. Quoniam ler prohibendo auget pcc̃i
cupiditatem. nsi diffundat spus carita¬
tem que plena et perfecta tunc erit cũ
uidebimꝰ facie ad faciem. Et hoc inquit
dicendum ẽ. certe iustus deus. negari em̃
nõ potest. Imputat aũt deus hoĩ omne

Expanded text:
factum est ut ad istam necessitatem veniret, factum est ut ad istam necessitatem veniret, quam sola hominis voluntas superare npossit. \'Iterum\', ait, \'quaerendum est, si natura hominis bona est, quod nullus negare nisi Marcion aut Manicheus audebit: quomodo igitur bona est, si malo ei non est carere possibile? omne enim peccatum malum esse quis dubitet?\' respondemus et naturam hominis bonam esse et eam malo carere posse. nam ideo clamamus: libera nos a malo. quod non perficitur, quamdiu corpus, quod corrumpitur, adgrauat animam. sed hoc agitur gratia per fidem, ut aliquando dicatur: ubi est, mors, contentio tua? ubi est, mors, aculeus tuus? aculeus autem mortis peccatum, uirtus uero peccati lex, quoniam lex prohibendo auget peccati cupiditatem, nisi diffundat spiritus caritatem quae plena et perfecta tunc erit, cum uidebimus facie ad faciem. \'Et hoc\', inquit, dicendum est: certe iustus deus — negari enim non potest — imputat autem deus homini omne
Abbreviated transcription (Latin):
pabilis atq uiciosa ẽ Nichilq ẽ aliud
ꝙͣ defiderium pcc̃i. Quod idem apłũs
precipit. ne regnet in nr̃o mortali cor¬
pore. ubi satis ostendit ẽẽ tamẽ ĩ nr̃o
mortali corpore quod permittendum
non sit ut regnet. Cur ergo ista concu¬
piscentia non mutata ẽ ea uoluntate.
quam uoluntatem satis euidenter ex¬
pressit aplus dicens. ut non ea que uul¬
tis faciatis si facile potest uoluntas uo¬
luntate mutari. Nec sane isto modo na¬
turam suie amme siue corporis quã
deus creauit et que tota bona ẽ accusam
scd̃cam dicimus propria uoluntate uicia¬
tam sine dei gratia non posse sanari. Ite¬
nuim ait querendre ẽ. si nõ põt homo sine
paro ec̃ cuius cuspe ẽ. Ipius ne hoĩs an cuiꝰ
libet alterius. si ip̃ius hominis quomodo
culpa hominis ẽ.sihoc nõ ẽ. quod ẽe ñ põt.
tespondemꝰ ideo ẽẽ cuspam hominis quodũ
ẽ sie pc̃co. quia sola hominis boluritate

Expanded text:
pabilis atque uitiosa est nihilque est aliud pabilis atque uitiosa est nihilque est aliud quam desiderium peccati, quod idem apostolus praecipit, ne regnet in nostro mortali corpore, ubi satis ostendit esse tamen in nostro mortali corpore, quod permittendum non sit ut regnet — cur ergo ista concupiscentia non mutata est ea uoluntate, quam uoluntatem satis euidenter expressit apostolus dicens: ut non ea quae uultis faciatis, si facile potest uoluntas uoluntate mutari? nec sane isto modo naturam siue animae siue corporis, quam deus creauit et quae tota bona est, accusamus; sed eam dicimus propria uoluntate uitiatam sine dei gratia non posse sanari. \'Iterum\', ait, \'quaerendum est, si non potest homo sine peccato esse, cuius culpa est: ipsiusne hominis an cslibet alterius: si ipsius hominis, quomodo culpa hominis est, si hoc non est quod esse non potest? Respondemus, ideo esse culpam hominis, quod non est sine peccato, quia sola hominis voluntate
Abbreviated transcription (Latin):
sunt extendunt᷑. ad hoc enĩ lex ista pre
cipit. ut cũ in his implendis hõ defecerit.
non se extollat superbia tumidus. sed
ad gr̃am confugiat fatigatus. Ac sic
eum lex terrendo ad xp̃m diligendum
pẽdagogi per̃dricat officio. Iterum que¬
rendum inquit quomõdo nõ p̃t homi
ẽẽ sine pc̃co. uoluntate an natum. si¬
natura peccatum non ẽ: si uoluntate.
per facile potest uoluntas uoluntate
mutari. Respondemus admonentes eẽ
cogitandum quanta sit ista p̾sumpto
qua dicitur non solum possẽ quod qui¬
dem adiuuante gr̃a dei negandũ nõ ẽ.
szetiam ꝑ facile posse uoluntatem do¬
luntate mutari. Cum dicat apłus ca¬
ro concupiscit aduersus spm̃. et spũs
aduersus carnem. Hec emĩ inuice̾ ãd¬
uersantur. ut non ea que uultis faci¬
atis. Non enim ait hec inuicem ãduer¬
sart᷑ ut que pocestis facere nolitis. s
non ut ea que uultis faciatis. Curgͦ
concupiscentia carnis que utiq cul¬

Expanded text:
sunt extenduntur. ad hoc enim lex ista prsunt extenduntur. ad hoc enim lex ista prcipit, ut cum in his implendis homo defecerit, non se ead gratiam confugiat fatigatus, ac sic eum lex terrendo ad Christum diligendum paedagogi perducat officio. XII. "Iterum quaerendum est" inquit: "quomodo non potest homo esse sine peccato, uoluntate an natunatura, peccatum non est; si uoluntate, perfacile potest uoluntas uoluntate mutari\'. respondemus ammonentes esse cogitandum quanta sit ista praesumptio, qua dicitur non solum posse — quod quidem adiuuante dei gratia negandum non est — sed etiam perfacile posse uoluntatem uoluntate mutari, cum dicat apostolus: caro concupiscit aduersus spiritum et spiritus aduersus carnem; haec enim inuicem aduersantur, ut non ea quae uultis faciatis. non enim ait: haec inuicem aduersantur, ut quae potestis facere nolitis, sed ut non ea quae uultis faciatis. cur ergo concupiscentia carnis — quae utique cul
Abbreviated transcription (Latin):
mente tua. Et diliges proximũ tuũ
sicut te ip̃m. In his inquit duobus pre¬
ceptis tota lex pendet et prophete. Quic¬
quid ergo dei lege prohibermir et ꝯuicqͥd
iubenur facere ad hoc prohibemur et
iubem᷑ ut duo ista compleamꝰ Et forte
generalis prohrbitio ẽ. Non cõcupisces.
et genieralis iussio. diliges. Unde breuit᷑
et aplũs paulus quodam loco utrumq
complerus ẽ. Prohibitio ẽ enĩ. Nolite cõ¬
formari huic seculo. iussio aũt. sed refor¬
mamini in nouitate mentis ur̃e. Issud
pertinet ad non concupiscere. hoc ad di¬
sigere issud ad continentiam. hoc ad
iusticiam. Illũd ad declinandũ a malo
hoc ad faciendum bonum. Non concu
piscendo enĩ uetustate expoliam. et no¬
uitate induimur diligendo. S nͨ quisꝙͣ
ẽẽ põt continens nͥ deus det. et caritas
dei diffunditur in cordib nr̃is. Non per
uolendo et credendo et inuocando ꝓficuit.
et preterita obliuiscentes in ea que ante

Expanded text:
mente tua, et: diliges proximum tuum mente tua, et: diliges proximum tuum tamquam te ipsum. in his, inquit, duobus praeceptis tota lex pendet et prophetae. quicquid ergo dei lege prohibemur et quicquid iubemur facere, ad hoc prohibemur et iubemur, ut duo ista compleamus. et forte generalis prohibitio est: non concupisces, et generalis iussio: diliges. unde breuiter et apostolus Paulus quodam loco utrumque complexus est. prohibitio est enim: nolite conformari huic saeculo, iussio autem: sed reformamini in nouitate mentis uestrae. illud pertinet ad non concupiscere, hoc ad diligere; illud ad continentiam, hoc ad iustitiam; illud ad declinandum a malo, hoc ad faciepiscendo enim uetustate expoliamur et nouitate induimur diligendo. sed nec quisquam esse potest continens, nisi deus det, et caritas dei diffunditur in cordibus nostris, non per uolendo et credendo et inuocando proficiunt et praeterita obliuiscentes in ea quae ante
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc autem fit dum gratia dei per ihm̃
de die in diem sempiternam nõ penam
sẽd uitam resurgat homo exterior in no¬
uissimo die. Iterum ait querendum ẽ.
quot modrs constet omme pcc̃m. duobus
nisi fallor. si aut illa fiant que prohibẽ¬
tur. aut illa non fiant que iubent. Tã
certe omnia illa que prohibita sũt ui¬
tari possunt qmͣq̃ precepta sũt ꝑfĩci.
Nai frustra aut prohiberet᷑ aut iube¬
retur quõd ues caueri uel impleri non
possit. Et quomõdo negabimꝰ posse ẽẽ
hominem sine poc̃o. cum confiteri ncce
sit eum tam omina illa que uetantur
precepta que omina commemorare n¬
ns operosum ẽ. Sẽd dñs qui uerbum
corisũmans et breuians fecit suꝑ t̾rũ.
in duob preceptis dixit legẽ prophetus¬
q pendere: ut intelsigeremus quicquid
aliuid diuinitus preceptũ ẽ. in his duob
hẽre finem. et ad hec duo ẽẽ referendũ.
Diliges dñm deum tuum ex toto corde
tuo. et ex tota amma tua: et ex tota

Expanded text:
hoc autem fit, dum gratia dei per Iesumhoc autem fit, dum gratia dei per Iesumde die in diem, ut ad sempiternam non poenam sed uitam resurgat homo exterior nouissimo die. \'Iterum\', ait, \'quaerendum est, quot modis constet omne peccatum. duobus, nisi fallor: si aut illa fiant quae prohibentur aut illa non fiant quae iubentur. tam certe omnia illa quae prohibita sunt uitari possunt quam quae praecepta sunt perfici. nam frustra aut prohiberetur aut iuberetur, quod uel caueri uel impleri non posset. et quomodo negabimus posse esse hominem sine peccato, cum confiteri necesse sit eum tam omnia illa quae uetantur praecepta, quae omnia commemorare nimis operosum est; sed dominus, qui uerbum consummans et breuians fecit super terram, in duobus praeceptis dixit legem prophetasque pendere, ut intellegeremus quicquid aliud diuinitus praeceptum est in his duobus habere finem et ad haec duo esse referendum: diliges dominum deum tuum ex toto corde tuo et ex tota anima tua et ex tota
Abbreviated transcription (Latin):
saluam fecisti de necessitatib aĩam
meam. Ip̃a enĩ sanitas ẽ uera liber¬
tas que non perisset si bona ꝑman¬
sisset uolintas. Quia uero peccauit
uoliuitas. secuta ẽ peccantem pccm
hendi dum necessitas. donec tota sa¬
netur insirinitas. Et accipiat᷑ tanta
libertas in qua sicut necesse ẽ ꝑma¬
neat beatẽ uiueñdi uoluntas. ica ut
sit etiam benie uiuendi et nũꝙͣ peccim¬
di uoluntaria felixq necessitas. pro¬
ide inquit deus bonum hominem fe¬
cit et preterꝙ illum bonum fecit. bonũ
ei insuper ut faceret imperuit.ꝙͣ in¬
pium ut confiteamur hominem ma¬
lum ẽẽ quod nec factus ẽ nec ei precep¬
tum ẽ. si negamus eum bonum posse
ẽẽ quõd factus ẽ. Et quod ei ut faceret
imperatum ẽ. Respondemus. quia ergo
non se ip̃e homo sed deus bonum hoĩem
fecit. Deus eum non se ip̃e ut sit bonus re¬
ficit. Dum uolentem. credentem. inuocan¬
tem liberat a malo quod sibi ip̃e fecit.

Expanded text:
saluam fecisti de necessitatibus animam saluam fecisti de necessitatibus animam meam. ipsa enim sanitas est uera libertas, quae non perisset, si bona permansisset uoluntas. quia uero peccauit uoluntas, secuta est peccantem peccatum habendi dura necessitas, donec tota sanetur infirmitas et accipiatur tanta libertas, in qua sicut necesse est permaneat beate uiuendi uoluntas, ita ut sit etiam bene uiuendi et numquam peccandi uoluntaria felixque necessitas. Proinde\\ inquit, \'deus bonum hominem fecit et praeterquam illum bonum fecit, bonum ei insuper ut faceret imperauit. quam inpium, ut confiteamur hominem malum esse, quod nec factus est nec ei praeceptum est, si negemus eum bonum posse esse, quod factus est et quod ei ut faceret imperatum est!\' respondemus: quia ergo non se ipse homo sed deus bonum hominem fecit, deus eum, non se ipse ut sit bonus reficit, dum uolentem, credentem, inuocantem liberat a malo, quod sibi ipse fecit.
Abbreviated transcription (Latin):
bomum probatur si magis ad malũ ꝙͣ
ad bonum pronum ẽ. Magis eñ ad ma¬
łum ꝙͣ ad bonum pronũ ẽ. si homo per il¬
lũd potest ẽẽ cum pcc̃o. et non põt eẽ sine
pc̃co. Respondetur per arbitrii libertatem
fc̃m ut eẽt homo cum pcco: s iã penalis
uiciositas subsecuta. ex libertate fecit
necessitatem. unde ad eum fides clarat.
de necessitatib meis educ me. Sub qͥb
positi uel non possumus quod uolumꝰ
intelligere. uel quod intellexerimus
uolumus nec ualerus implere. Nam
ip̃a sibertas credentib alibetatore pro¬
mictitur. Si uos inquit filius liberaue¬
rit. tunc uere siberi eritis. Uictu enim
uicio in quod cecidit uoluntate. caruit
libertate nature. Hinc alia scriptura
dicit. a quo enĩ quis deuictus ẽ. Huic
et seruus ãddictus ẽ. Sicut ergo non ẽ
opus sanis mẽdicus. sedmale hẽntib.
Ita nõ ẽ opus liberis liberator sed ser¬
uis: ut ei dicat gratulatio libertatis.

Expanded text:
bonum probatur, si magis ad malum quam bonum probatur, si magis ad malum quam ad bonum pronum est? magis enim ad malum quam ad bonum pronum est, si homo per illud potest esse cum peccato et non potest esse sine peccato\'. respondetur per arbitrii libertatem factum, ut esset homo cum peccato; sed iam poenalis uitiositas subsecuta ex libertate fecit necessitatem. unde ad deum fides clamat: de necessitatibus meis educ me. sub quibus positi uel non possumus quod uolumus intellegere uel quod intellexerimus uolumus nec ualemus inplere. nam et ipsa libertas credentibus a liberatore promittitur. si uos, inquit, filius liberauerit, tunc uere liberi eritis. uicta enim uitio in quod cecidit uoluntate caruit libertate natura. hinc alia scriptura dicit: a quo enim quis deuictus est, huic et seruus addictus est. sicut ergo non est opus sanis medicus, sed male habentibus, ita non est opus liberis liberator sed seruis, ut ei dicat gratulatio libertatis:
Abbreviated transcription (Latin):
sit et nõ possit cẽ quõd uelit. Et ut ꝯtͣ
suam magis ꝙͣ ut sc̃dm suã existẽt
uoluntatem. Iam superius responsũ
ẽ. sed addendum iudeo qd̾ spe salui fc̃i
sumꝰ. spes autẽm que uidetur non ẽ
spes: quod enĩ uidet quis quid sperat.
si aũt quod nõ uidemꝰ speramus per
patientiam expectamus. Tunc ergo
erit plena iusticia. quando plena
sanitas: tũc plena sanicas quando
plena caritas. plenitudo enĩ legis
caritas. tũc aũt plena caritas. qnͣdo
uidebimꝰ eum sicuti ẽ. Neq enĩ non
erit quod addatur ad disectionem cũ
fides ꝑuenerit ad uisionem. Iterum
querendum ẽ inquit per quid efficit᷑ hõ
cum pcc̃o. per nature necessitatẽ. an per
arbitrii libertatem. Si ꝑ nature necessi¬
tatem culpa caret. si per arbitrii liberta¬
tem. ꝯuerendum ẽ a quo ipãm arbitrii
libertatem acceperit. proculdubio a deo.
Deus autem quod dedit certe bonum ẽ:
negari enim non potest. Qua igit᷑ rõne

Expanded text:
lit et non posset esse quod uelit et ut contra lit et non posset esse quod uelit et ut contra suam magis quam ut secundum suam existeret uoluntatem\'. iam superius responsum est, sed addendum uideo, quod spe salui facti sumus; spes autem, quae uidetur, non est spes; quod enim uidet quis, quid et sperat? si autem quod nopatientiam exspectamus . Tunc ergo erit plena justitia, quando plena sanitas: tunc plena sanitas, quando plena charitas; plenitudo enim legis caritas — tunc autem plena caritas, quando uidebimus eum sicuti est. neque enim non erit quod addatur ad dilectionem, cum fides peruenerit ad uisionem. \'Iterum quaerendum est\\ inquit, per quid efficitur homo cum peccato, per naturae necessitatem an per arbitrii libertatem. si per naturae necessitatem, culpa caret; si per arbitrii libertatem, quaerendum est, a quo ipsam arbitrii libertatem acceperit. procul dubio a deo. deus autem quod dedit, certe bonum est; negari enim non potest. qua igitur ratione
Abbreviated transcription (Latin):
põt et preceptum nõ ẽ. Aut quia preceptũ
ẽ potest. Nam cur preciperet᷑ quod fieri
omnino nõ posset. Respondetur. ꝯsultis¬
sime homini ꝑrecipi ut rectis passibrs
ambulet et cũ se nõ posse perspexerit
medicinam requirat. Que interioris
Bominis ad sanandam pca claudicati¬
deus sine pcc̃o eẽ. proculdribio uult. et
proculdubro põt. Quis emĩ tam demẽs¬
ẽut uel dubitet fieri posse quod deũ uel-¬
le non drbitat. Respondet᷑ si nollet deus
hominem sine ꝑcc̃o ẽẽ nõ micteret filĩ¬
um suũ sine poc̃o qui sanaret homine
apeccatis. Hoc fit in credentib et profi¬
aentibus renouatiorie interioris hors
dedre i drern. doriet fiat perfecta iusti
tatis blaphennia sic cogitandũ ẽ. ut di¬
catur hominem posse eẽ cũ pcc̃o quod
deus non uult. et negetur posse eẽ sine
pcc̃o quod deus uult. quasi quem ad
hoc deus ccrauerit ut possit eẽ quod no¬

Expanded text:
potest et praeceptum non est aut, quia praeceptum potest et praeceptum non est aut, quia praeceptum est, potest. nam cur praeciperetur, quod fieri omnino non posset\'? respondetur consultissime homini praecipi, ut rectis passibus ambulet, ut cum se non posse perspexerit medicinam requirat, quae interioris hominis ad sanandam peccati claudicatideus sine peccato esse. procul dubio uult et procul dubio potest. quis enim tam demens, ut uel dubitet fieri posse, quod deum uelle non dubitet\'? respondetur: si nollet deus hominem sine peccato esse, non mitteret filium suum sine peccato, qui sanaret homines a peccatis. hoc fit in credentibus et proficientibus renouatione interioris hominis de die in diem, donec fiat perfecta iustittatis blasphemia sit, cogitandum est, ut dicatur hominem posse esse cum peccato, quod deus non uult, et negetur posse esse sine peccato, quod deus uult; quasi quem ad hoc deus creauerit, ut posset esse quod no
Abbreviated transcription (Latin):
proculdubio debet. Si debet. potest.
si non põt ergo nec debet. Et si non
debet homo ẽẽ sine pec̃o. debet ergo
ẽẽ cũ pcc̃o. etiam pcc̃m non erit. si il¬
lud hẽri constiterit. Aut si hoc etiã
dici absurdum ẽ. confiteri necesse est
debere homimnem siue poc̃o ẽẽ: et ꝯstat
eum non aliuid debere ꝙͣ potest. respõ¬
detur eadem similitudine qua suꝑiꝰ
iam respondimꝰ. Cum enim uidemꝰ
claudum qui sanari pocest recte utiq
dicimꝰ debet eẽ homo iste sine claudi-¬
catione et si debet pocest. Nec tamen
cum uult continuo potest. sed cum
fu̾it adhrbita curatione sanatus et
medicina adiuuerit uoluntatẽ. hoc
fit in interiore homine quod ad pec¬
catum actinet tanꝙͣ eius claudica¬
tionẽm ꝑ eius gr̃am qui benit nõ
uocare iustos sed peccatores. quia non ẽ
opus sanis medicus. sed male hentib.
sterum ait querendũ ẽ. utrũ ne precep¬
tum sic homini sine ꝑcc̃o ẽẽ. ãut enim nõ

Expanded text:
procul dubio debet. si debet, potest; procul dubio debet. si debet, potest; si non potest, ergo nec debet. et si non debet homo esse sine peccato, debet ergo esse cum peccato; et iam peccatum non erit, si illud haberi constiterit. aut si hoc etiam dici absurdum est, confiteri necesse est debere hominem sine peccato esse et constat eum non aliud debere quam potest\\ respondetur eadem similitudine, qua superius iam respondimus. cum enim uidemus claudum, qui sanari potest, recte utique dicimus: debet esse homo iste sine claudicatione; et si debet, potest. nec tamen cum uult, continuo potest, sed cum fuerit adhibita curatione sanatus et medicina adiuuerit uoluntatem. hoc fit in interiore homine, quod ad peccatum attinet tamquam eius claudicationem, per eius gratiam qui uenit non uocare iustos sed peccatorenis medicus, sed male habentibus. \'Iterum\', ait, \'quaerendum est, utrumne praeceptum sit homini sine peccato esse. aut enim non
Abbreviated transcription (Latin):
cẽ non rem. Sed etiam in corpore clau¬
dicatio cãdem rationẽ actus ẽ nõ res.
Quoniam res pes ip̃e uel corpus uel
homo ẽ: qui pede uiciato claudicat.
lec tamen uitare põt claudicationẽ
nisi hũerit sanatum pẽdem. Quod
etiam in interiore homine fieri põt:
cat homo nec pes ẽ. nec corpus. nec
homo. nec ip̃a claudicutio que utiq
non ẽ quando non ambulat. Cum
tamen in sit uicium quo fit claudi¬
catio quando ambusat. Querat ergo
quod eĩdem uicio nomẽ imponat. u¬
trum rem uelit dicere an accũ. an rei
potius qualitatem malam qua de¬
formis accus existat. Sic et in hoĩe
interiore aminus res ẽ. Rapina actꝰ
ẽ. auaricia uiciũ ẽ. id ẽ qualitas se¬
cundũ quam malus ẽ amimꝰ etiam
quando nichil agit. unde auaricie
sue seruiat etiam quando audit.
Non concupisces seq uituperet ⁊ tñ
auarus manet. s ꝑ fidem renouãt᷑
ĩd ẽ sanatur de die in diem: nec tñ

Expanded text:
se, non rem. sed etiam in corpore clause, non rem. sed etiam in corpore claudicatio eadem ratione actus est, non res, quoniam res pes ipse uel corpus uel homo est, qui pede uitiato claudicat nec tamen uitare potest claudicationem, nisi habuerit sanatum pedem. quod etiam in interiore homine fieri potestcat homo, nec pes est nec corpus nec homo nec ipsa claudicatio, quae utique non est, quando non ambulat, cum tamen insit uitium, quo fit claudicatio, quando ambulat. quaerat ergo, quod eidem uitio nomen inponat, utrum rem uelit dicere an actum an rei potius qualitatem malam, qua deformis actus existit. sic et in homine interiore animus res est, rapina actus est, auaritia uitium est, id est qualitas, secundum quam malus est animus, etiam quando nihil agit. unde auaritiae suae seruiat, etiam quando audit: non concupisces seque uituperat et tamen auarus manet; sed per fidem renouatur, id est sanatur, de die in diem nec tamen n
Abbreviated transcription (Latin):
catum nõ ẽ: si uoluntatis ẽ uitari p̃t.
Respondemꝰ quod supra. et ut sanemꝰ
inuocamus eum cui dicit᷑ in psalmo.
de necessitatibus meis ẽduc me. Iterũ
inquit quereñdum ẽ ꝯuid ẽ peccatũ:
naturale an accĩdens. si naturale. p᷑¬
catum non ẽ. Si autem accĩdens est.
et recẽdere p̃t: et quod recẽdere potest
uitari põt. et quõd uicari p̃t. homo¬
sine ilło ẽẽ ħͣuod uitari p̃t. Respondet᷑.
naturle nõ eẽpct̃m. s nature p̾sertĩ
uiciate. unde facti sumꝰ natura filii
ire parum ẽẽ ad non peccandũ uolun¬
tatis arbierium insi adiuta sanetur
an res. Si res ẽ. ut auctorem hẽat ne¬
cesse ẽ: et si auctorem hẽre dicit᷑. iam
ascer preter deũ rei alicuius auctor
induci uidebit᷑. at si hoc dici impium
ẽ.confiteri ncc̃e ẽ peccatũ om̃e accũ
eẽ non rem. Si igitur actus ẽ. immo
quia uere accus ẽ. uictari p̃t. Respon¬
debiaꝰ peccatum quidem actum dici et

Expanded text:
catum non est; si uoluntatis est, uitari potest\'. catum non est; si uoluntatis est, uitari potest\'. respondemus quod supra et, ut sanemur, inuocamus eum, cui dicitur in psalmo: de necessitatibus meis educ me. \'Iterum\', inquit, quaerendum est, quid est peccatum. naturale an accidens. si naturale, peccatum non est; si autem accidens est, et recedere potest; et quod recedere potest, uitari potest; et quod uitari posine eo esse quod vitari potest. Respondemus naturale non esse peccatum, sed naturae praesertim vitiatae, unde facti sumus natura filii irae, parum esse ad non peccandum voluntatis arbitrium, nisi adjuta sanetur an res: si res est, auctorem habeat necesse est; et si auctorem habere dicitur, jam alter praeter Deum, rei alicujus auctor, induci videbitur. At si hoc dici impium est, et confiteri necesse est peccatum omne actum esse, non rem; si igitur actus est, imo quia vere actus est, vitari potest. Repondemus peccatum quidem actum dici et
Abbreviated transcription (Latin):
uiter responde̾m. s nsi et illa ꝯmemo¬
rem quib respondeo. quis pot̾it quemãd¬
modũ responderim ndicare. Conabor tñ
qnͣtũ ualuero adiuuantib me apud do
min inĩam etiam oronibus ur̃is. ut ñ
ultra ꝙͣ necesse ẽ meus sermo procur¬
rat. ãnte ominia inquit interrogan¬
dus ẽ qui negat hominem sine pcc̃o
ẽẽ posse. quid sit qd̾cũq pcc̃m quod
uitari pocest. an quod uitari nõ põt.
si quod uitari non põt pcc̃m non est:
si quod uitari pt. potest homo sine pcc̃o
ẽẽ quod uitari potest. Nulla enĩ ratio
uel iusticia patitur saltem dici pcc̃m
quod uitrri nullo modo potest. Respon¬
demus uitari posse peccatum. si nat᷑a
in quantum id quod faciendum ẽ. aut
cecitate nõ uidet aut infirmitate non
implet. Dum caro concupiscit aduersꝰ
sp̃m et spũs aduersus carnem: ut ea
que uult horo non faciat. Iterũ que
necessitatis est. Si necesfitatis ẽ pec¬

Expanded text:
uiter responderem. sed nisi et illa commemouiter responderem. sed nisi et illa commemorem quibus respondeo, quis poterit quemadmodum responderim iudicare? conabor tamen, quantum ualuero, adiuuantibus me apud domini misericordiam etiam orationibus uestris, ut non ultra quam necesse est meus sermo procurrat. \'Ante omnia\', inquit, \'interrogandus est qui negat hominem sine peccato esse posse, quid sit quodcumque peccatum: quod uitari potest an quod uitari non potest. si quod uitari non potest, peccatum non est; si quod uitari potest, potest homo sine peccato esse, quod uitari potest. nulla enim ratio uel iustitia patitur saltem dici peccatum, quod uitari nullo modo potest\'. respondemus uitari posse peccatum, si natura in quantum id quod faciendum est aut caecitate non uidet aut infirmitate non implet, dum caro concupiscit aduersus spiritum et spiritus aduersus carnem, ut ea quae uult homo non faciat. \'Iterum qunecessitatis est. si necessitatis est, pec
Abbreviated transcription (Latin):
iuctis fratrib et ep̃ĩs entropio
et ꝑaulo augustimus. Caritas
urui que in uobis tanta ẽ et tam
sancda ut etiam iubenti seruire deleccet.
petiuit ut defmnitionib que dicunt ᷑ ca¬
stii ẽẽ respondeam. Sic enĩ prenotata ẽ
eadem cartula quam dediscis. definitiões
ut dicitur castii. Que prenotutio crẽdo
ꝯd̾ nõ ilsius sẽd eoꝵ sit qui hoc attulerũt
de sicilia ubi castius non eẽ perhibetur:
s multi talia garrientes. Et sicut ait a¬
postolus. Ip̃i ertantes et alios in errorem
mictentos. Ex illius tamen hec ẽẽ doct̾na
uel etiam quoꝵdam sectatoꝵ eius. et nos
possumꝰ arbitrari. Nam neq iste breues
defmitiones uel potius iatiocinationes
ab illius abhorrent ingenio. quod ĩ oꝑe
alio eius insperi Cuius eum eẽ constut
auctorem et non frustra istos frẽs qui hec
actulerunt in sicilia eristimo audisse.
qͥd ip̃e docuerit ista uel scaipserit. uellẽ
aũt si possem ita obtempetare ur̃e fra-¬
terne bemuolentie. ut etiam ego tã bre¬

Expanded text:
ctis fratribus et coepiscopis Eutropio et Paulo Augustinus. Caritas uestra, quae in uobis tanta est et tam sancta, ut etiam iubenti seruire delectet, petiuit, ut definitionibus quae dicuntur Caelestii esse respondeam. sic enim praenotata est eadem chartula quam dedistis: definitiones, ut dicitur, Caelestii. quae praenotatio credo quod non illius, sed eorum sit, qui hoc attulerunt de Sicilia, ubi Caelestius non esse perhibetur, sed multi talia garrientes et, sicut ait apostolus, ipsi errantes et alios in errorem mittentes. ex illius tamen haec esse doctrina uel etiam quorundam sociorum eius et nos possumus arbitrari. nam neque istae breues definitiones uel potius ratiocinationes ab illius abhorrent ingenio, 1 quod in opere alio eius inspexi, cuius eum esse constat auctorem, et non frustra istos fratres qui haec attulerunt in Sicilia existimo audisse, quod ipse docuerit ista uel scripserit. uellem autem, si possem, ita obtemperare uestrae fraternae beniuolentiae, ut etiam ego tam bre
Abbreviated transcription (Latin):
uit a xp̃o. hoc ne ego possum negare uerũ
ẽ de xp̃o. Ergo quod audiuit audiui et
quodiũdit aũdiui. Ille enim uidit quod
uidit. non utiq diuinitatem que scd̾m
naturam suam uideri non potest. Sed
quia seciuñdum naturam suam eum¬
uderi non poterat. suscepit quod erat

Expanded text:
vit a Christo, hoc nec ego possum negare verum vit a Christo, hoc nec ego possum negare verum esse de Christo. Ergo quod audivit, audivi: et quod vidit, vidi; ille enim vidit, quod vidit: non utique divinitatem, quae secundum naturam suam videri non potest. Sed quia secundum naturam suam vider
Abbreviated transcription (Latin):
ergo ne tibi questionem uocis corpora¬
lis uideamur ingerere. Incorporeus est
deus. Uocem utiq incorporeus corꝑasẽ
non habet. Si uox corporalis non est ĩ
patre: nec filius uerbrm ẽ corporale: si
corpus in patre non ẽ. nec tempus in
patre ẽ: si tempus in patre non ẽ utiq
nec in uerbo ẽ. Quod si nussum pͥncipii
tempus in uerbo: nec numerus utiq
nec grãdus uerbi ẽ. quasi numerus in
uerbo. Ergo nusta uerba: si multa musti
et filii. Sed unum uerbum ẽ. quod et gra¬
dum ercludit et numerum unum scd̾m
naturam. Querite cuiusmodi natuam¬
nescio. riescio multo hoc melius ꝙͣ scio. Hoc
solum bene scio quod nescio que scire non
possum. Quod iudimus inquit et quod
audiuimus iohannes dicit. Hoc solũ be¬
noscie se dixit quod audiuit et quod iudit
qu in xp̃i pectore recumbebat. Ergo illi
atis ẽ audisse. michi non ẽ satis: ẜ quod
ille aũdiuit hoc michi dixit. Et quod audi¬

Expanded text:
ergo ne et ibi quaestionem vocis corporaergo ne et ibi quaestionem vocis corporalis videamur ingerere. Incorporeus est Deus: vocem utique incorporeus corporalem non habet. Si vox corporalis non est in Patre, nec Filius verbum est corporale. Si corpus in Patre non est, nec tempus in Patre est. Si tempus in Patre non est, utique nec in Verbo est. Quod si nullum principii tempus in Verbo, nec numerus utique, nec gradus Verbi est. Quia si numerus in Verbo, ergo multa verba. Si multa verba, multi et filii. Sed unum Verbum est, quod et gradum excludit et numerum: unum secundum naturam. 21. Ne quaerite cujusmodi naturam. Nescio multo melius hoc, quam scio. Hoc solum bene scio, quod nescio, quae scire non possum. Quod vidimus, inquit, et quod audivimus , Joannes dicit: hoc solum bene scire se dixit, quod audivit et quod vidit, qui in Christi pectore recumbebat. Ergo illi satis est audisse, mihi non est satis. 22. Sed quod ille audivit, hoc mihi dixit: et quod audi
Abbreviated transcription (Latin):
uerbo ẽ. Legimus enĩ quia berbũ erait
apud deum. Itaq si secundum tuam
opinionem aliquando non ergo ert
secundum tuam opinionem et his in
principio non erat. apud quem erat
uerbum. Per uerbum enĩ audio. per
uerbum intesligo quia deus erat. ã
si sempiternum uerbum eẽ credidero
quod credo non possum de patris eterm¬
tate dubitare cuius eterms est filius.
Si temporalem eius generationem ex¬
istimo: incipit comimunitatem habere
nobiscum. ut uideatur pater ẽẽ cepisse.
Sed si de patre non ambigis quia inici
nis labereris hrimani dum uerbum di¬
cis et filuum. ideo addidit. et deus erit
uerbum. Habes utiq quod pater: quia
deus euit. Quomodo huius negas eter¬
nitatem. cui unum cum patre dei no¬
men ẽ : non te sonus capiat similitudo¬
q sermonis. Aliud uerbum ẽ quodtem¬
porahabet. quod syllabis colligitur lit¬
terisq componitur. Non tale uerbũ filiꝰ
quia non trsis ẽ pater uerbi. Cauendũ

Expanded text:
Verbo est; legimus enim quia Verbum erat Verbo est; legimus enim quia Verbum erat apud Deum. Itaque si secundum tuam opinionem aliquando non erat, ergo secundum tuam opinionem et is in principio non erat, apud quem erat Verbum. Per Verbum enim audio, per Verbum intelligo quia Deus erat. Nam si sempiternum Verbum esse credidero, quod credo; non possum de Patris aeternitate dubitare, cujus aeternus est Filius. Si temporalem generationem ejus existimo, incipit communitatem habere nobiscum; ut videatur Pater esse coepisse: sed si de Patre non ambigis, quia incipnis labereris humani, 708 dum Verbum dicis et Filium, ideo addidit: Et Deus erat Verbum . 19. Habet utique quod Pater, quia Deus erat. Quomodo hujus negas aeternitatem, cui unum cum Patre Dei nomen est? Non te sonus capiat, similitudoque sermonis: aliud Verbum est, quod tempora habet, quod syllabis colligitur litterisque componitur: non tale Verbum Filius, quia non talis est Pater Verbi. 20. Cavendum
Abbreviated transcription (Latin):
quia post celum tempora. Remaneant
etiam angeli et archangeli. et si princi¬
pium eoꝵ non inuenio. erat tñ quando
non erant. Non erant enĩ qui asiquãdo
ceperunt. Si ergo principium eoꝵ inueni¬
re non pessum. quos certum est habere
principium. quomodo possum uerbi in¬
uenire principium a quo omne princi¬
pium. Non solum creaturarũ sed etiam
cogitationum nr̃arũ omnium p̾uenit᷑.
Aperte itaq sempiternam diuinitatem
eius expresserat. sed tumen ne quis a pr̃e
diuideret uerbi eteruitatem ut eandem
crẽderenus uerbi ẽẽ que patris ẽ. bonus
ille piscator adiurxit. Et uerbũ erat aͥ¬
pud deum. hoc ẽ quod dixerat sic estimã¬
dum ẽ.Erat uerbum quomodo erat pr̃
ꝯuoniam cum patre erat et in pr̃e erat
et apud patrem erat semper. Nempe
quomõdo de patre legimus erat: ita et
de uerẜo segimus erat. Quid discerms
intellectum qui non discernis auditũ.
ubi ẽẽ apud patrem ẽ. patris ẽẽ cum

Expanded text:
quia post coelum tempora. Remaneant quia post coelum tempora. Remaneant etiam angeli et archangeli. Et si principium eorum non invenio, erat tamen quando non erant. Non erant enim, qui aliquando coeperunt. Si ergo principium eorum invenire non possum, quos certum est habere principium, quomodo possum Verbi invenire principium, a quo omne principium non solum creaturarum, sed etiam cogitationum nostrarum omnium praevetur? 17. Aperte itaque sempiternam divinitatem ejus expresserat: sed tamen ne quis a Patre divideret Verbi aeternitatem, ut eamdem crederemus Verbi esse, quae Patris est, bonus ille piscator adjunxit: Et Verbum erat apud Deum . Hoc quod dixerat, sic aestimandum est: Erat Verbum, quomodo erat Pater; quoniam cum Patre erat, et in Patre erat, et apud Patrem erat semper. Nempe quomodo de Patre legimus, erat; ita et de Verbo legimus, erat. 18. Quid discernis intellectum, qui non discernis auditum? Verbi esse apud Patrem est: Patris esse cum
Abbreviated transcription (Latin):
hoc dicit: iohannes utiqz ille piscator.
Sed non quasi piscator hoc dicit: sed
quasi humani piscator affectus: qui
iam non pisces caperet sed homines ui¬
uificaret. Non suum ẽ quod dicit: s eiꝰ
qui uiuificandi ei tribuit pocestatem.
Piscutor enim ip̃is quos antecapiebat
piscib taciturnior erat: et circa diuina
misteria magis mutus. qui uocis sue
nesciebat auctorem. Sed uiuificatus a
xp̃o uocem audiuit in iohanne. uerbum a¬
gnouit in xp̃o. Et ĩdeo plenus spũi sancto
qui sciret principium non temporis esse
sed supra tempora reliquit secula. et a-¬
sceridens spri super omme principiũ ait.
in principio erat uerbum. Hoc ẽ remane¬
at celum. Noridum eiim erat quando in
principio erat uerbum. Nam et si celum
habet principium. deus non habet. De¬
niq in principio fecit deus celũ et terrã.
Aliuid ẽ fecit. aliud ẽ erat. Quod fit inci¬
pit. quod erat principium non accepit.
sed preuenit. Remaneant etiã tempora.

Expanded text:
hoc dicit? Joannes utique ille piscator: hoc dicit? Joannes utique ille piscator: sed non quasi piscator hoc dicit, sed quasi humani piscator affectus; qui jam non pisces caperet, sed homines vivificaret . Non suum est, quod dicit: sed ejus qui vivificandi ei tribuit potestatem. Piscator enim ipsis, quos ante capiebat, piscibus taciturnior erat; et circa divina mysteria magis mutus, qui vocis suae nesciebat auctorem: sed vivificatus a Christo vocem audivit in Joanne, Verbum agnovit in Christo. 16. Et ideo plenus Spiritu sancto, qui sciret principium non temporis esse, sed supra tempora, reliquit saecula, et ascendens spiritu super omne principium, ait: In principio erat Verbum, hoc est, remaneat coelum; nondum enim erat, quando in principio erat Verbum. Nam etsi coelum habet principium. Deus non habet. Denique in principio fecit Deus coelum et terram . Aliud est, fecit: aliud est, erat. Quod fit, incipit: quod erat, principium non accipit, sed praevenit. Remaneant etiam tempora,
Abbreviated transcription (Latin):
sius operib confenmus. si auctorẽ
temporũ dicamus cepisse post tpr̃a.
Req enim potest fieri ut per quem
sunt omnia. fit unus ex ominib. Nlo¬
lo nobis crẽdatur scriptura recitetur.
Non ego dico a me quia in pͥncipio erat
uerbum sed audro. Ron ego adfingo. s
lego. Quod omnes legimius s nõ omes
intessigimus. Et cũ segit audiuims
omnes et non audiunt om̃s. Incras¬
satum ẽ enm cor quoritmdam et au¬
res eorũ grauiter audierunt. auris
scilicet interioris affectus. Non enim
curo peccat que sium seruat officiũ¬
et recipit auditum. sed animus puri
auditus prauus interpres. qui recu¬
sat audire que dicuntur intellig̾e que
leguntur. Quid aures tanquam cera
et plumbo clauditis. et tamen dinca
beneficia et officia nature ñ potestis
exclũdere. Auditis inuiti. auditis fa¬
stidientes auditis ne quõd nõ audieri¬
tis excusare possitis. Aũdistis ergo cũ
legitur. in principio erat uerbũ. Quis

Expanded text:
suis operibus conferamus: si auctorem suis operibus conferamus: si auctorem temporum dicamus coepisse post tempora. Neque enim potest fieri ut per quem sunt omnia, sit unus ex omnibus. lo nobis credatur, Scriptura recitetur. Non ego dico a me quia in principio erat Verbum , sed audio: non ego affingo, sed lego; quod omnes legimus, sed non omnes intelligimus. Et cum legitur, audimus omnes, et non audiunt omnes: Incrassatum est enim cor quorumdam, et aures eorum graviter audierunt ; aures scilicet interioris affectus. Non enim caro peccat, quae suum servat officiuet recipit auditum, sed animus puri auditus pravus interpres, qui recusat audire quae dicuntur, intelligere quae leguntur. Quid aures tamquam cera et plumbo clauditis, et tamen Dominica beneficia et officia naturae non potestis excludere? Auditis inviti, auditis fastidientes: auditis, ne quod non audieritis, excusare possitis. 707 15. Auditis ergo cum legitur: In principio erat Verbum . Quis
Abbreviated transcription (Latin):
que fraterno nomine. Non fraterne ec¬
clefiam persecuntur. Si quidem sub
optione nominis xp̃iam: et quãdam
nuncupatiua fidei germanitate par¬
ritidalib̾ gladiis nos cupiant uulue¬
uire. quia conuersio nr̃a ad eos ẽ. et
dominãtur nobis in seculo peccatores.
Peccutor enim dominatur in seculo.
iustus in dei regno. Caueamus igitur
ne quis nos a cubiculo regis eterni. et
a secreto matris eccͣe separare conetur:
ad quod ilła amina in canticis cãticoꝵ
uerbum dei se introduxisse significat.
Caueamus ne a sinu patris et quodã
utero paterno archaneq nature sub¬
stantiam uingenit filii separemur.
Uerbisq his quib ueritas suscepte ĩ¬
carnationis astruitur diuine gene¬
rationi prerudicia inferre mẽditem᷑.
Ne et nr̃m alicui dicatur. si recte offe¬
ras recte autem non diuidas peccasti.
quiesce. Hoc ẽ si nesciamus que pro¬
pria sunt diuinitatis eterne. incarna¬
tiomisq distinguere: si creatorem cũ

Expanded text:
quae fraterno nomine, non fraterne Ecquae fraterno nomine, non fraterne Ecclesiam persequuntur. Siquidem sub optione nominis christiani et quadam nuncupativa fidei germanitate parricidalibus gladiis nos cupiunt vulnerare; quia conversio nostra ad eos est, et dominantur nobis in saeculo peccatores. Peccator enim dominatur in saeculo, justus in Dei regno. 13. Caveamus igitur ne quis nos a cubiculo regis aeterni, et a secreto matris Ecclesiae separare conetur, ad quod illa anima in Canticis canticorum Verbum Dei se introduxisse significat . 706 Caveamus ne a sinu Patris, et quodam utero paterno, arcanaeque naturae substantiam unigeniti Filii separemus, verbisque his quibus veritas susceptae incarnationis astruitur, divinae generationi praejudicia inferre meditemur; ne et nostrum alicui dicatur: Si recte offeras, recte autem non dividas, peccasti; quiesce; hoc est: Si nesciamus quae propria sunt divinitatis aeternae incarnationisque distinguere; si creatorem cum
Abbreviated transcription (Latin):
uideorũ: quia sicut illi filiũ a patre
ita et isti sp̃m adeo patre et filio dei
separant. Nouato quoq et donato et
omnib qui scindere corpus ecͣce gesti¬
erunt ueritim dicitur. si recte offeras
recte autem non diuidas peccasti. Ec¬
clesie enim sacrificium ẽ quod offert̾
deo ad quam paulus dixit. Obsecro
autem uos fratres per misericordiam
dei. exhibere corpora ur̃a hostiã uiuã.
sanctam. deo placentem. Male ergo sa¬
crficium diuiserunt: eõce membra
lacerando. Illos quoq perceslit istr
sentencia: qui animam rõnabilem
ab incarnationis dominice segregãt
satramento. naturam hoĩs ab hoĩe
sepaine cupientes. Et isti fortasse rec¬
te offerunt trintati. sed rationem ne¬
selunt nature humane diuineq di¬
stinguere. Dei enim simplex natura
ẽ. Homo ex anima rationabili ꝯstat
et corpore. Si alterum tollas totũ na¬
turam hominis sustulisti. Aduersus
igitur omnes hereses ista sententia ẽ.

Expanded text:
Judaeorum; quia sicut illi Filium a Patre, Judaeorum; quia sicut illi Filium a Patre, ita et isti Spiritum a Deo Patre et Filio Dei separant. 10. Novato quoque et Donato et omnibus qui scindere corpus Ecclesiae gestierunt, viritim dicitur: Si recte offeras, recte autem non dividas, peccasti. Ecclesiae enim sacrificium est, quod offertur Deo, ad quam Paulus dixit: Obsecro autem vos, fratres, per misericordiam Dei exhibere corpora vestra hostiam vivam, sanctam, Deo placentem . Male ergo sacrificium diviserunt, Ecclesiae membra lacerando. 11. Illos quoque percellit ista sententia, qui animam rationabilem ab incarnationis Dominicae segregant sacramento, naturam hominis ab homine separare cupientes. Et isti fortasse recte offerunt Trinitati: sed rationem nesciunt naturae humanae divinaeque distinguere; Dei enim simplex natura est, homo ex anima rationabili constat et corpore. Si alterum tollas, totam naturam hominis sustulisti. 12. Adversus omnes igitur haereses ista sententia est,
Abbreviated transcription (Latin):
dicitur ei si recte offeras reite autẽ
non diuidas: poccasti quiesce. Si of¬
ferat eunomimanus qui ex impie¬
tatis arriane fonte progrẽdiens re¬
dundanti perfidie sue labrtur ceno.
generationem tamen xp̃i que super
ommia est asserens ex philosophre tͣ¬
ditiomb cossigendam cũ utiq alia
crraturarũ sit ratio. alia secretorum
potentia diuinorũ. et ip̃i dicitur . si rec¬
te offeras recte autem non diuidas. p̃¬
casti quiesce. Dicitur hoc sabelliano
qui patrem filiumq confundit. Di¬
atur hoc marcionite qui aliũ prtat
deum noui. aliũ ueteris testamenti.
Dicitur hoc manicheo et ualentino
qui non putauerũt ueritatẽ carnis
humane a xp̃o ẽẽ susceptam. Paulus
quoq samosatenus et basilides in e¬
adem sententie sorte nimerant᷑. Si
militer quoq eiusdem sententie aucte
daminantur. qui diuinitatem sancti
spus negaueriunt. Asii enĩ quidam
res arrianorũ iudei uel arriani sunt

Expanded text:
dicitur ei: Si recte offeras, non autem dicitur ei: Si recte offeras, non autem recte dividas, peccasti: quiesce . 7. Si offerat Eunomianus, qui ex impietatis Arianae fonte progrediens, redundanti perfidiae suae labitur coeno, generationem Christi, quae super omnia est, assereus ex Philosophiae traditionibus colligendam: cum utique alia creaturarum sit ratio, alia secretorum potentia divinorum; et ipsi dicitur: Si recte offeras, non recte autem dividas, peccasti: quiesce. 8. Dicitur hoc Sabelliano, qui Patrem Filiumque confundit. Dicitur hoc Marcionitae, qui alium putat Deum novi, alium veteris 705 Testamenti. Dicitur hoc Manichaeo et Valentino, qui non putaverunt veritatem carnis humanae a Christo esse susceptam. Paulus quoque Samosatenus et Basilides in eadem sententiae sorte numerantur. 9. Similiter quoque ejusdem sententiae auctoritate damnantur, qui divinitatem sancti Spiritus negaverunt. Alii enim quidam vel Arianorum Judaei, vel Ariani sunt
Abbreviated transcription (Latin):
diuidere. nescit duudicare: spiritalie
aũt diudicat omnia. et ĩdeo abrahã
sacrificiũ quod offerebat diuisit. Sci¬
uit eciam abel diui dere: qui ex pri¬
mieuus ouium obculit sacrificium.
Docens nõ terre munera placitura
deo que degenerauerant in põcores.
s ea in quib diuini gratia misterii
refulgeret. Prophetauit itaq nos ꝑ
passionem dm̃ a culpa ẽẽ redimẽdos.
de quo scriptum ẽ. Ecce agmus dei
ecce qui tollit pcc̃a mundi. Unde ⁊
de primitiuis obtulit: ut primoge¬
intum designaret. Ostendit ergo ue¬
rũ dei sacrificium nos futuros. de
quib propheta ait. Afferte domino
in omnes extra eccam corstitutos
latam ẽẽ sentenciam. multorũ em̃
hic futuram cerno poprsoꝵ quos dĩa
entencia comprehendit: quoꝵ ĩ illo
eam iam tunc iminera refutauit.¬
Generalis em̃ hec in impios oĩs sirĩa
est. Itaq si iudeus offerat qui filiũ
uirginis marie a patre deo separat.

Expanded text:
dividere, nescit dijudicare: spiritalis dividere, nescit dijudicare: spiritalis autem dijudicat omnia . Et ideo Abraham sacrificium quod offerebat, divisit . 4. Scivit etiam Abel dividere, qui ex primitivis ovium obtulit sacrificium , docens non terrae munera placitura Deo, quae degeneraverant 704 in peccatore, sed ea in quibus divini gratia mysterii refulgeret. Prophetavit itaque nos per passionem Domini a culpa esse redimendos, de quo scriptum est: Ecce agnus Dei, ecce qui tollit peccatum mundi . Unde et de primitivis obtulit, ut primogenitum designaret. Ostendit ergo verum Dei sacrificium nos futuros, de quibus Propheta ait: Afferte Domino in omnes extra Ecclesiam constitutos latam esse sententiam; multorum enim hic figuram cerno populorum; quos divina sententia comprehendit, quorum in illo Cain jam tunc munera refutavitGeneralis enim haec in impios omnes sententia est. Itaque si Judaeus offerat, qui filium virginis Mariae a Patre Deo separat,
Abbreviated transcription (Latin):
ebitum cupio soluendũ s hester¬
nos meos nõ muemo creditores:
nisi forte ĩprouiso cõuentu pu¬
tauerunt nos ẽẽ turbandos. ẜ muĩquã
uera fides turbatur. Itaq dum illi for¬
fitan ueniũt ad istos qui propositi sũt
deflectamus agricolas: quoꝵ alt̾ hoc
ẽ cayn a fructib terre. alter autem
abel iudelicet ex primituuis ouium
suarũ hostiam domino obtulit. Nli¬
chil inuenio quod in specie mumerũ
reprehendam: nisi quod et cayn mu¬
nera sua displicuisse cognoiit. et do
dixit.si recte offeras recte autem nõ
duuidas peccasti.Ubi igitur ẽ crimen.
ubr culꝑa: nõ in oblatione mueris.
s in oblationis affectu. Sũt quiden
qui recte arbitrantur quia alius qui
offerret elegerat: alius que uiliora
hiũt offerebat. Sed nõ ẽ ita mops
spiritalium sensus in nobis ut pute¬
mus quia dñs corporale sacrificiũ
non spiritale querebat. et ideo addi
a munerib deferendis ꝙͣ infideli
scudio munus offerre. Qui eĩ nescit

Expanded text:
es, cupio solvendum, sed hesternos meos non invenio creditores, nisi forte improviso conventu putaverunt nos esse turbandos: sed numquam fides vera turbatur. 2. Itaque dum illi forsitan veniunt, ad istos qui propositi sunt, deflectamus agricolas, quorum alter, hoc est Cain, a fructibus terrae: alter autem, Abel videlicet, ex primitivis ovium suarum hostiam Domino obtulit . Nihil invenio quod in specie munerum reprehendam, nisi quod et Cain munera sua displicuisse cognovit, et Dominus dixit: Si recte offeras, recte autem non dividas, peccasti . 3. Ubi igitur est crimen? ubi culpa? Non in oblatione muneris, sed in oblationis affectu. Sunt quidam qui recte arbitrantur, quia alius quae offerret, elegerat: alius quae viliora habuit, offerebat. Sed non est ita inops spiritalium sensus in nobis, ut patemus quia Dominus corporale sacrificium, non spiritale quaerebat. Et ideo addida muneribus deferendis, quam infideli studio munus offerre. Qui enim nescit
Abbreviated transcription (Latin):
quis negat nos orare debere ne ĩtre¬
mus in temptationem. Negat aũt
hoc qui nõ ꝯtendit ad nõ peccandũ
gratie dei adiutorium non ẽẽ homĩ
necessarium: sed sola lege accẽpta
humanam sufficere uoluntatem
ab auribus omnium remouendũ
et ore omnium anathematizandũ¬

Expanded text:
quis negat nos orare debere, ne intrequis negat nos orare debere, ne intremus in temptationem — negat autem hoc qui contendit ad non peccandum gratiae dei adiutorium non esse homini necessarium, sed sola lege accepta humanam sufficere uoluntatem — ab auribus omnium remouendum et ore omnium anathemandu
Abbreviated transcription (Latin):
consentiremus. s tantummodo dicẽdũ
ẽẽt. ne nos inferas in temptationem.
s libera nos a malo. Nec iacob aplũs
diceret. in multis offendimus omes.
Non eram offendit nͥ cui mala concu¬
piscentia contra iusticie rõnem appe¬
tendo seu uitando faciendr̃. uel dicen¬
dũ. uel cogitandr̃ aliquid quod non
debuit. siue fallens siue preualens
persuadet. Postremo si excepto illo ca¬
pite nr̃o sui corporis saluatore asserũ¬
tur uel fuisse in hac uita uel ẽẽ aliqͥ
homines iusti sine aliquo põco. siue
nũꝙͣ consentiendo desideriis eius. si¬
ue quia pronillo pcc̃o hẽndũ ẽ quod
tantũ ẽ ut hoc pietate non imputet
deus. quãius aliter sit beatus sine p᷑¬
cato. alicer autem beatus cui nõ im¬
putat dñs pc̃cm. nõ minis existimo
reluctandum. Scio enĩ quibusdam
ẽẽ uisum. quoꝵ de hac re sentenciam
nõ audeo reprehendere.quamquam
nec defendere ualeam. sed plane quis¬

Expanded text:
consentiremus, sed tantummodo dicendum consentiremus, sed tantummodo dicendum esset: ne nos inferas in temptationem, sed libera nos a malo, nec Iacobus apostolus diceret: in multis offendimus omnes. non enim offendit, nisi cui mala concupiscentia contra iustitiae rationem appetendo seu uitando faciendum uel dicendum uel cogitandum aliquid, quod non debuit, siue fallens siue praeualens persuadet. postremo, si excepto illo capite nostro, sui corporis saluatore, asseruntur uel fuisse in hac uita uel esse aliqui homines iusti sine aliquo peccato, siue numquam consentiendo desideriis eius siue quia pro nullo peccato habendum est, quod tantum est, ut hoc pietati non imputet deus — quamuis aliter sit beatus sine peccato, aliter autem beatus cui non imputat dominus peccatum — non nimis existimo reluctandum. scio enim quibusdam esse uisum, quorum de hac re sententiam non audeo reprehendere, quamquam nec defendere ualeam. sed plane quis