comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ut tracilliam in affricã nel coteri mazedes hodieq
produciũ S genus hoc aĩaliũ arenis tollorabile siti aptũ
confusas etiã inpuluere uento rias absq eerore dirigeꝰ
bello ẽ Catafracti equites ip̃ mununiã q̃ gerũt uolueiba
qm̃ fecquiter obixy contͣ dispsos equibes pedites qmũ cont̃
eqquites incertannõ sũ meliores Cũ aut̃ ante legiones
positi aut cũ legionaeys mixti suit qũ quiuis ho ẽ maũ
ad mañ pugnatur ⁊ acies hostiũ sope rũpũt
Qrũo quadagis falcatis nl̃ elefantis ⁊̃ ace possit obesti
uadagas falcatas inbello rex authiocho ⁊ mitedales
habuetut̃ que ut p̃ magnũ intulere terotẽ ita ꝑꝯmõ
fuere derisui Nam difficile c̾rꝰ faltatus planũ sẜ nuenit
campũ ⁊ leui impeduãto retinetur unoq adflictu aut
uuluerato equo decipitur S maxime hoc rrãnoꝵ mulitũ
acte pecienũ ũ adpugnã uentũ ẽ repente toto campo
tomani tabulos abicerã inquos ĩrentes quadsge nd̃in¬

Expanded text:
 Africam vel ceteri Mazices hodieque producunt; sed genus animalium harenis et tolerandae siti aptum confusas etiam in pulvere vento vias absque errore dirigere bello est. Catafracti equites, propter munimina quae gerunt a vulneribus laqueis frequenter obnoxii, contra dispersos pedites quam contra equites in certamine meliores, tamen aut ante legiones positi aut cum legionariis mixti, quando comminus, hoc est manu ad manum, pugnatur, acies hostium saepe perrumpuntO QVADRIGIS FALCATIS VEL ELEPHANTIS IN ACIE POSSIT OBSISTI Quadrigas falcatas in bello rex Antiochus et Mitridates habuerunt. Quae ut primo magnum intulere terrorem, ita postmodum fuere derisui. Nam difficile currus falcatus planum semper invenit campum et levi impedimento retinetur unoque afflicto aut vulnerato equo decipitur. Sed maxime hac Romanorum militum arte perierunt: ubi ad pugnam ventum est, repente toto campo Romani tribulos abiecerunt, in quos currentes quadrigae cum in
Abbreviated transcription (Latin):
feangot infeniore qui rapati subrersiq fuerũ collig t libi dociu¬
at cũ altior fluctus us poditẽ us equitẽ patitue si ꝑ plana dec̃ieut
uel certa tumlinaio oꝑe toalligatis madbus cupis sidditis¬

Expanded text:
frangit, inferior eos qui rapti subversique fuerint, colligit frangit, inferior eos qui rapti subversique fuerint, colligit atvel certe tumultuario opere colligatis navibus aut cupis, additis
Abbreviated transcription (Latin):
exerctus prim quiͣ ad descina᷑ ꝑreniat ut nrã comoditas
⁊̃ sapienter ista uitare ita si aduersarioꝵ impericia uel dissi¬
mulacio oicasiõ nobis dederit nõ o omitti s explorare
sollicite proditores ac tnͣsfugas ĩuitare ut qd hostis moliat᷑
in pũti nel infuturũ possiuꝰ agnoscere ꝑatisq equitib
ac leui crmatura ambulando eosq uel pabula uictũq ca¬
rentes inprouiso terrore decipere
rouiso terrore deciperoi
NL e̾uemadinodũ flumiã q̃ maiora sũt transeãtire
A tnͣsiti fluiuoꝵ graiis molestia neglientibus frequĩtie
emergit Nain si aqua uiolencior fuent aut alneus latior
Iimpedunta ⁊ pueros ⁊ ip̃os interdũ ignaniores solet margere
Bellatores eg̃o oxplorato uado due acies equitũ electis auilibi¬
ordinãtur interuallis competentibus seperate ut ꝑ mediũ pedites
⁊ impedindta trausseant nam acies aquard̃ suberior impetũ

Expanded text:
exercitus priusquam ad destinata perveniat. Ut nostra commoditas exercitus priusquam ad destinata perveniat. Ut nostra commoditas est sapienter ista vitare, ita, si adversariorum imperitia vel dissimulatio occasionem nobis dederit, non oportet amitti, sed explorare sollicite, proditores ac transfugas invitare, ut quid hostis moliatur in praesenti vel in futurum possimus agnoscere, paratisque equitibus ac levi armatura ambulantes eosdem vel pabula victumque quaerentes inproviso terrore decipereso terrore decipere. VII QVEMADMODVM FLVMINA QVAE MAIORA SVNT TRANSEANTVR In transitu fluviorum gravis molestia neglegentibus frequenter emergit. Nam si aqua violentior fuerit aut alveus latior, impedimenta pueros et ipsos interdum ignaviores solet mergere bellatores. Ergo explorato ordinantur, intervallis competentibus separate, ut per medium pedites et impedimenta transeant, nam acies superior aquarum impetum
Abbreviated transcription (Latin):
Depreheusa uero subfessa si crem̃nemat᷑ subtiliꝰ pluss ꝑiculi
sustinet qm̃i pabat inferee apta aut̃ si pp̃are᷑ ĩ montibus
uenerit reperiat᷑ inferior uͭ audeat obuiare cũtam afronte
qũi supra suũ ceruat armatos Cn si anguste sunt uie sitũ
tute meliꝰ ẽ precindere cũ securibus ac dolatorm milites ⁊̃
cũ laiboribus uias aꝑie quĩ optimo itine̾ ꝑiculũ sustiuere
Preteã nosse debemus hostiũ consuetudinẽ utrũ nocte au
an equitibus utrũ contati ac sagittary amplius ualeant
Utrũ ño honũ au armorũ inuniciõe pretellãt dcire nos¬
cenueuit ⁊ ordinare quod uobis utile illis doceat᷑ aduersũ
Iracta᷑ quoq ꝑ diem an ꝑ noctẽ iter expediat Iuchana qnͣ
locorũ interualla suit ad que cupima p̃p̃arare ne egestas
at pemlia ab sit eintibus ne hyeme difficiles a̾ uue octr
Paludes maiores q tõrentes Et impedito itine̾ crũremat᷑

Expanded text:
Deprehensa vero subsessa, si circumveniatur utiliter, plus periculi Deprehensa vero subsessa, si circumveniatur utiliter, plus periculi susvenerit, repperiatur inferior nec audeat obviare, cum tam a fronte quam supra caput suum cernat armatos. Quod si angustae sunt viae sed tamen tutae, melius est praecedere cum securibus ac dolatoriis milites et cum labore vias aperire quam in optimo itinere periculum sustinere. Praeterea nosse debemus hostium consuetudinem, utrum nocte an an equitibus; utrum contatis, an sagittariis amplius valeant; utrum numero hominum, an armorum munitione precellant et ordinare quod nobis utile, illis docetur adversum. Tractare quoque per diem an per noctem iter expediat inchoari: quanta locorum intervalla sint, ad que cupimus properare; ne estate aque penuria desit euntibus, ne hyeme diccurrant paludes maioresque torrentes et impedito itinere circumveniatur
Abbreviated transcription (Latin):
laxamto aliquo dundũtur ne constipati ledantur inp̃lio ãbulãte
exercitu ut locorũ uarietas euenerit Ita defensionis ratia uariatur
Nam incampis patẽtibu equites magis solent impugnare qui
pedites latuero inlocis sauestribus uol mõtuos siue palustribus
pedestres magis forundande funt copie Illud ꝙ uitandũ ne ꝑ
negligenciã abos festinãtibus alyx tardiuis intendentibus int̾¬
npteruadũt pp̃onendi ergo sunt oxercitatissum campi doctores
uicary nel tribun qui alacriore retardant Et pigaius incede̾tes
ad celerare compellãi Nam qui multũ precesserint fubrentu facto
nõ tã redire ꝙͣ essugere cupiut quĩ uero ex̾iis deseetis a suy
ui hostibus hostũ ⁊ apria defreratiõe suꝑantur Stiendũ etiã
q̃d aduersary inhys locis que sibi oportuna intelligut̃ subsessa
occulciꝰ collocant uel aꝑto marte impetũ faciũt ẜ ne secreta
noceant ducis p̃stat industria que om̃ia p̾ꝯ queuit explorae

Expanded text:
laxamento aliquo dividuntur, ne constipati laedantur in proelio.Ambulante exercitu, ut locorum varietas evenerit, ita defensionis ratio variatur. Nam in campis patentibus equites magis solent impugnare quam pedites; at vero in locis silvestribus vel montuosis sive palustribus pedestres magis formidandae sunt copiae. Illudque vitandum, ne per neglegentiam aliis festinantibus aliis tardius incedentibus inteolata pervadunt. Praeponendi ergo sunt exercitatissimi campidoctores vicarii vel tribuni, qui alacriores retardent et pigrius incedentes accelerare compellant. Nam qui multum praecesserint superventu facto non tam redire quam effugere cupiunt, qui vero extremi sunt deserti a suis vi hostium et propria desperatione superantur. Sciendum etiam quod adversarii in his locis quae sibi oportuna intellegunt subsessas occultius collocant vel aperto Marte impetum faciunt. Sed ne secreta noceant ducis praestat industria, quem omnia prius convenit explorare.
Abbreviated transcription (Latin):
hostibus nestra Ob hoc ueteres miuotaue siirõ malege¬
ombus habueriũ ut ꝙ̃ admodũ ille ĩ intimo ⁊ seceetissimo
laborinto abditus ꝑhubetus. ⁊ta ducis concilud ꝑ esset occłiũ
Securũ iter agitur qd agendũ hostes nime ssperatent
unĩ quia ex̃ploratores aliu̾secus mussi ꝑfectiõ husprieib
uel occrlis depechendm̃a Et interdũ iuffuge ꝑdirores q

Expanded text:
 nesciri. Ob hoc veteres Minotauri signum in legionibus habuerunt, ut quemadmodum ille in intimo et secretissimo labyrintho abditus perhibetur, ita ducis consilium semper esset occultum. Securum iter agitur quod agendum hostes minime suspicantur. Verum, quia exploratores altrinsecus missi profectionem suspicionibus vel oculis deprehendunt et interdum transfugae proditores
Abbreviated transcription (Latin):
nicantũ unũ illud ẽ nihͦ oꝑe p̃dicendũ ut ned̃ desterot
fiera posse q̃ sacta sunt dicat quis multi anui sare An
nulla fossa aggere uel uallo mãsurũ circudat exercitiã
Respondebitue s frusset ista cantela uchil noctur antos¬
urm suꝑuẽtus hastiũ nocere potuissent ꝑsae iantarites
ramianos ductis fossis castra constituũ Et erliae ale ns
sum ppolouna sactos quos naues põtat exepuluerreleseta

Expanded text:
ncautum.Unum illud est in hoc opere praedicendum, ut nemo desperet fieri posse quae facta sunt. Dicat aliquis ‘multi anni sunt quibus nullus fossa aggere valloque mansurum circumdat exercitumʼ. Respondebitur ‘si fuisset ista cautela, nihil nocturni aut diurni superventus hostium nocere potuissentʼ. Persae imitantes Romanos ductis fossis castra constituunt, et quia harenosa sunt prope omnia saccos, quos inanes portaverant, ex pulverulenta
Abbreviated transcription (Latin):
obtemꝑeeĩ Si errant maliquibus exexceantut at doceantur
qm̃i du possuit esse perfecti Si uero incampi curesiõe ⁊̃ ragittado
in iaculando mordinãdo acie adplenũ fueruã eruditi us sr
quid̃ temere ẜ occasione capita adpublicã ducendi sũi pugnã
ẜ añ moribus prelys imbuendi Dux itaq uigilans robrꝰ
piudens tanꝙͣ d̾ ciuili causa int̾ ꝑtes iudicaturꝰ adhibito cõ¬
silio de suis ⁊ aduersary copys iudicet ⁊ si multis rebus
suꝑior iurenitur opotunũ sibi nõ differat ĩ ire conflictũ Si
uero aduersariũ intelliget porciorẽ certamẽ publicũ uitet

Expanded text:
obtemperent. Si errant in aliquibus, exerceantur atque doceantur obtemperent. Si errant in aliquibus, exerceantur atque doceantur quamdiu possint esse perfecti. Si vero in campicursione, in sagittando, in iaculando, in ordinanda acie ad plenum fuerint eruditi, ne sic quidem temere sed occasione capta ad publicam ducendi sunt pugnam; sed ante minoribus proeliis imbuendi. Dux itaque vigilans sobrius prudens, tamquam de civili causa inter partes iudicaturus, adhibito consilio de suis et adversarii copiis iudicet. Et si multis rebus superior invenitur, oportunum sibi non differat inire conflictum. Si vero adversarium intellegit potio
Abbreviated transcription (Latin):
bus aiũ cresct audacia adhortatõe ducis ⁊ si nchil ip̃time̾
uidentur cresut añ si exinsidys uel occasione aliquid forte
feceris si hostibus adu̾te res ceperint euentre si nel anfremoes
aut miꝰ̃ qruiatas eximuicis potueris superae̾ Cauend̃ em̃ est
ꝑducas Inter ẽ ut tyrones au ueteres mililes heas s utrũ and̾
brene tempus in expedicõnbus fuerit̾ an ꝑ annos aliquos ĩ
pace durarẽt Nam pro tyronibus accipiendi sunt qui pugnae̾
longo tempore desierut̃ s cũ legionibus auxilia uel equites
exdiu̾sis aduenerã locis dux optimꝰ ⁊ seꝑatim singulis mro
ꝑ tribunos electos quoꝵ scitur industeia adomiã genera oxercẽ
de armorũ Et pꝰ quiͣ in unũ collitos q̃i depugnaturas cõflictu
publuo exexcebit ip̃e sepiis temptabu quidꝙ uetis possut¬
hre qd̵ unem̃ quẽ admodũ sibi ipi consenciãt̾ utꝭ adturbaꝵe
monita adsignorũ iudicia adpcepta nel mitũ suũ diligẽt᷑

Expanded text:
adhortatione ducis, et si nihil ipse timere videatur crescit animus, si ex insidiis vel occasione aliquid fortiter feceris, si hostibus adversae res coeperint evenire, si vel infirmiores aut minus armatos ex inimicis potueris superare. Cavendum enim est ando producas.Interest utrum tirones an veteres milites habeas, et utrum ante breve tempus in expeditionibus fuerint an annis aliquot in pace durarint; nam pro tironibus accipiendi sunt qui pugnare longo tempore desierunt. Sed cum legiones auxilia vel equites ex diversis advenerint locis, dux optimus et separatim singulos numeros per tribunos electos quorum scitur industria ad omnia genera exercere debet armorum et post in unum collectos quasi depugnaturos conflictu publico exercebit ipse saepius temptabitque quid artis possrium, quemadmodum sibi ipsi consentiant, utrum ad tubarum monita, ad signorum indicia, ad praecepta vel nutum suum diligenter
Abbreviated transcription (Latin):
sime demundõ tuesir enã ⁊ salm adrũsmittendas fossas nechile
mibuendi sen maore sine fluuꝰ uicinꝰ ẽ sedibus estiuo ꝓei
adiatemdus cagende sunr omĩs/ p̃terea siluã cedece Iuĩ demos

Expanded text:
sime detinendi, cursu etiam et saltu ad transmittendas fossas nihilo sime detinendi, cursu etiam et saltu ad transmittendas fossas nihilo minus imbuendi. Seu mare sive fluvius vicinus est sedibus, aestivo tempore ad natandum cogendi sunt omnes, p
Abbreviated transcription (Latin):
milites faciãt
Iterdũ monet tuimubũ exdiu̾sis lotis collegus exexatus
Et cũ pngnare uolit fe irasti simulat Cur nõ ducatur
adbellũ qd hy p̃mpue facuũ quĩ insedibus ociose delicateq uix¬
erũ Nam asporitate ancoliti laboris offensi quẽ inexpedicoẽ
ucte ẽ sustinere p̃terea intuentes bellẽ p̃liũ qui armoꝵ
exercitia declinarat ad eiusẽ p̃cipitant᷑ audaciã Cui uoluer
multiplex medicina consueuit appomi Tũ adluic seꝑati fut
⁊ insodibus suis tribunoꝵ  uel uicarioꝵ u  nõ ecrã pr̾cipiore
in ome discipłinõ actissima seueritate teneatur Nichelqs
alud insi deuotio moderatiõ q custodiai Compi cursionem
et ipsi appellant inspectiõ armorũ assidue faciat iuillis ꝯme¬
anibus uacent Nomẽ ⁊ signa obseruare nõ desinas ad cagictas
cationdas admisselia durgenda adiactandes lar des arel fuda
uel mañ adormatnre gestiõ ad uectes ꝑsilitudine gladiotã

Expanded text:
TES FACIANT Interdum movet tumultum ex diversis locis collectus exercitus et cum pugnare nolit irasci se simulat cur non ducatur ad bellum; quod hi praecipue faciunt qui in sedibus otiose delicateque vixerunt. Nam asperitate insoliti laboris offensi quem in expeditione necesse est sustinere, praeterea metuentes proelium qui armorum exercitia declinarant, ad eiusmodi praecipitantur audaciam. Cui vulneri multiplex medicina consuevit opponi. Dum adhuc separati sunt et in sedibus suis, tribunorum vel vicariorum nec non etiam principiorum ad omnem disciplinam artissima severitate teneantur nihilque aliud nisi devotionem moderationemque custodiant, campicursionem, ut ipsi appellant, inspectionemque armorum assidue faciant, nullis commeatibus vacent, ad nomen, ad signa observare non desinant. Ad sagittas iaciendas, ad missibilia dirigenda, ad iactandos lapides vel funda vel manu, ad armaturae gestum, ad vectes pro similitudine gladiorum
Abbreviated transcription (Latin):
triũphus imperatons ⁊ alia quecũ ueluert dare is qui ĩ
uariari ne exusu signũ hostes agnoscãt Et explorãtes inter
couma aut buccina dantur Tuba q̃ directa ẽ oppellat buctiã
que ĩ semet creo creculo flectitur Cormia qd ex curis agresti¬
stare nel progredi au certe regredi opõteat uirũ longe ꝓse¬
qui fugientes au receptui cane Muta signa sunt aquile
dratones uexilla flãmule tube pume quocũq emĩ fier he
⁊ in ipis ariuis ut diuoscatur hostis p̃cipit custodire p̃tere.¬

Expanded text:
‘triumphus imperatorisʼ et alia quaecumque voluerit dare is qui in la cotidie debere variari, ne ex usu signum hostes agnoscant et explorantes inter cornum aut bucinam dantur. Tuba quae directa est appellatur, bucina quae in semet aereo circulo flectitur, cornu quod ex uris agrestistare vel progredi, an certe regredi oporteat; utrum longe prosequi fugientes, an receptui canere. Multa signa sunt aquile, dracones, vexilla, flammule, tumbe, pinne; quocumque enim hec fieri et in ipsis armis, ut dignoscatur hostis precipit custodiri. Ite
Abbreviated transcription (Latin):
peduũtis om̃ibus nuitu ipiq̃ curabantur p̃teã igitur ꝯtub̾nales
exmoditi aquibus curabat expense eciã ad eiꝰ industriã ꝑtiẽbat
nebicula sagniary n ͨ nõ ⁊̃ ferranta quibꝰ macies seratur
nel creditur quibꝰq aꝑũtur fosse contoxitur uale aque du
Item aligua nel strannã arietis onagri ualude cetã q gña
tormẽtoꝵ ne de essent aliqũ ꝑcuabant hic pꝰ longã ꝓbatã¬
q miliciã ꝑrtessumꝰ oñi legebatur ut rcte doceret alios quos
ip̃e cũ ip̃d lande fecisset
De officio prefocti fabrorum
çibet p̃terea legio fabros cignarios. instructoes carpẽtarios
ferarios pictores reliquosq artifites ad hib̾uor odificia
fabricanda ⁊ admachinas tres ligneas ceteaq quibꝰ uel oppug
arma uehicula cetera ꝙ gua tormẽtorũ nel noua facen̾t uel q̃ssata
reperarẽt haberẽt fabricos scutarios lucanias arcuai̾as inguibus

Expanded text:
pedimentis omnibus nutu ipsius curabantur. Praeterea aegri contubernales et medici a quibus curabantur, expensae etiam, ad eius industriam pertinebant. Vehicula sagmarii nec non etiam ferramenta quibus materies secatossae, contexitur vallum, aquae ductus, item ligna vel stramina, arietes onagri ballistae ceteraque genera tormentorum ne deessent aliquando procurabat. Is post longam probatamque militiam peritissimus omnium legebatur ut recte doceret alios quod ipse cum laude fecissetDE OFFICIO PRAEFECTI FABRORVM abebat praeterea legio fabros tignarios structores carpentarios ferrarios pictores reliquosque artifices ad hibernorum aedificia fabricanda, ad machinas turres ligneas ceteraque quibus vel exparma vehicula ceteraque genera tormentorum vel nova facerent vel quassata repararent. Habebat etiam fabricas scutarias loricarias ar
Abbreviated transcription (Latin):
Riniũ signũ totiꝰ legioius ẽ acquila quã aquilifer portat
Dracones eciã ꝑ singulas acies a draconarys ferid᷑ ad p̃liũ
S antiqui quia sciebant ĩ acie ꝯmisso bello celerit᷑ ordines acies¬
q turbari at confundi ne hoc possit accidere cohortes ĩcenturias
diuiserũt ⁊ singulis centurys singula rexilla constituerũt itant
exqua cohorte uel ut quotta esfet centinã in illo uexille hãs eẽt
ascriptũ. qd intuentes nel legentes nulites in quãto uis tumultu
acontuberualibus suis aberrare nõ possunt Centudones insr̃

Expanded text:
Primum signum totius legionis est aquila, quam aquilifer portat. Primum signum totius legionis est aquila, quam aquilifer portat. Dracones etiam per singulas cohortes a draconariis feruntur ad proelium. Sed antiqui, quia sciebant in acie commisso bello celeriter ordines aciesque turbari atque confundi, ne hoc posset accidere, cohortes in centurias diviserunt et singulis centuriis singula vexilla constituerunt, ita ut ex qua cohorte vel quota esset centuria in illo vexillo litteris esset adscriptum, quod intuentes vel legentes milites in quantovis tumultu a contubernalibus suis aberrare non possent. Centuriones insuper,
Abbreviated transcription (Latin):
castris usq eo ut eciã cunicula̾ios haberent qui admorẽ uelloꝵ
ductis fubterrs cuuiculo mulisq int̾ fundamĩta ꝑfossis imꝑbi se
emergerẽt ad rebes hostua capiendos horũ index ꝓprie erat
De officio tribum militĩd
Etem cohortes hr̃ẽ dixiniꝰ legionẽ s pͥma erat mliaiã
inqua censu gu̾e leĩs forma uirtute pollentes mitiles
nltebantur huic tribuuꝰ p̃ erat armorũ sciã uirtute corpotis
morũ houestate p̃cipuus Reliq̃ cohortes ꝑut pn̾cipi placuisẜ
a rabunis nel a pp̃ositis regebantur Tanta aut̃ feruabantur
extendi nulites cura at nõ solũ tribum uel p̃p̃ositi ꝯtuberuales
sibi creditos sub occulis suis iuberẽt cottidie mendicad. si eciã ip̃i
armorũ acte prefecti ceterosq ad mutacõ ꝓpiõ exhortarẽt᷑
exemplo tribuni aut̃ sollicitudo ꝑ hauc laudatur udustriã cũ
nuiles ueste intudus. mnus bene nuuitꝰ ac fulgens exexcitu¬
iuissu ⁊ disciplina eluditus incedit
De centurys ac uexillis peditũ

Expanded text:
castris, usque eo ut etiam cunicularios haberent qui ad morem Bessorum ducto sub terris cuniculo murisque intra fundamenta perfossis inprovisi emergerent ad urbes hostium capiendas. Horum iudex proprius erat DE OFFICIO TRIBVNI MILITVM Decem cohortes habere diximus legionem, sed prima erat miliaria, in qua censu genere litteris forma virtute pollentes milites mittebantur. Huic tribunus praeerat armorum scientia, virtute corporis, morum honestate praecipuus. Reliquae cohortes prout principi placuisset a tribunis vel a praepositis regebantur. Tanta autem servabatur exercendi militis cura ut non solum tribuni vel praepositi contubernales sibi creditos sub oculis suis iuberent cotidie meditari sed etiam ipsi armorum arte perfecti ceteros ad imitationem proprio hortarentur exemplo. Tribuni autem sollicitudo, tribuni laudatur industria, cum miles veste nitidus, armis bene munitus ac fulgens, exercitii usu et disciplina eruditus incedit. XIII DE CENTVRIIS ATQVE VEXILLIS PEDITVM
Abbreviated transcription (Latin):
ceri cũ eduad᷑ milites ad ambulatũ¬
De adhortatõe rei militai̾s romãeq u̾tutis
Nnqitis temporibus mos fuit bonarũ arcũ studia m̃adare
lris at in libris redacta offerre pu̾cipibus quia noq tã
decet uel meliora strre ne plura quã pũcipẽ Cuiꝰ doctrina
om̃ibus põ ꝑdesse subiectis Ed octamanũ augustũ ac bones
d huic principes libenter habuisse frequẽtatib declarat᷑
exemplis sic regnãtiũ testimonys crebut eloquẽtia dñ
nõ culpatur audatia Hac gͦ mutacioe cõpulsus dũ cõsidero
clemennã ura a usibus hrãrũ magis gnoscere posse qmͣ
ceteros. quiius infio̾rẽ mȩ antiquis scriptorib esse sensi lia¬
ingeny s labor diligens ac fideliy ut q̃ apud du̾ios hstodoᷤ
uel armorũ disciplinã docentes dissa ⁊ inuoluta celanti
pro ntilitate publica comana ꝓferantur d meduo De delito¬

Expanded text:
ri cum educuntur milites ambulatumDe adhortatione rei militaris Romanaeque virtutis tiquis temporibus mos fuit bonarum artium studia mandare litteris atque in libros redacta offerre principibus, quia neque recte uam magis decet vel meliora scire vel plura quam principem, cuius doctrina omnibus potest prodesse subiectis. Quod Octavianum Augustum ac bonos dehinc principes libenter habuisse frequentibus declaratur exemplis. Sic regnantium testimoniis crebuit eloquentia dum non culpatur audacia. Hac ego imitatione compulsus dum considero clementiam vestram ausibus litterarum magis ignoscere posse quam ceteros, tanto inferiorem me antiquis scriptoribus esse vix sensi, licingenii sed labor diligens ac fidelis, ut quae apud diversos historicos vel armorum disciplinam docentes dispersa et involuta celantur pro utilitate Romana proferantur in medium. De di
Abbreviated transcription (Latin):
studiosius oportet suenciã dimicandi usũq rei bellice ingib
exercicys custodire Cui contingit nõ tñr gloiosa uictoria
s eciã amplior preda. quẽ adopes ⁊ ad dignitates ordo ni¬
cie ⁊ imperatoris iudiciũ consueuit euehere Artifices techina
abexercieys nõ recedũt pro lande uulgi nules facͣmẽti lectus
abexercicio armoruĩ uel nouellus uel ia uetustus cossare nõ
dt̃ cui pugnandũ est pro salute ꝓpiũ ⁊ libertate quni Pee¬
seitu cũ antĩq̃ sit. prudens q sentencia oꝙ̃ aͥtes ĩ meditacoe

Expanded text:
studiosius oportet scientiam dimicandi usumque rei bellicae iugibus studiosius oportet scientiam dimicandi usumque rei bellicae iugibus exercitiis custodire, cui contingit non tantum gloriosa victoria sed etiam amplior praeda, quem ad opes ac dignitates ordo militiae et imperatoris iudicium consuevit evehere. Artifices scaenici ab exercitiis non recedunt pro laude vulgi: miles sacramento lectus ab exercitio armorum vel novellus vel iam vetustus cessare non debet, cui pugnandum est pro salute propria et libertate communi, praesertim cum antiqua sit prudensque sententia omnes artes i
Abbreviated transcription (Latin):
diebus si mues ⁊ tnĩ pluuieq cessarẽ exerce cꝯgebantur
intampo ne iutiissa consuetado ⁊ aios nulitũ debilitaret
⁊ torpora siluã cedere sportare ouera tussilree fessase
natare ĩ mari sine Anibus gradu pleuo mribulare me
cures eciã ariuatos cũ scrcuus sius freqidtissime quenit
ut comdiami laboris usus inpace Difficilis nõ uideatuẽ
bello Sme ego legio sine auxilia fuenier ere earlre
adsidue Nam quẽ admõ bñ exeratamꝰ mules płiũ cuꝑit ita
foruudat iudoctus Posteruis sciend ẽ int̃ pũgna usio
amplius prodesle qmͣ uires Nam si doctima cesset armorã
nichuil paganus distat a milite
Exempla adhortacõnũ exercitus militaris de alys artibus tc̃ta
e ela uenator auriga pp̃ exignã mercede uel certe pleb
fauorẽ cortidiaua mediacioe artes suas aut serua̾e̾ a̾
augere consuesiũt mulitẽ cuiꝰ manibus feruada ẽ ees pblica

Expanded text:
diebus, si nives tantum pluviaeque cessarent, exerceri cogebantur diebus, si nives tantum pluviaeque cessarent, exerceri cogebantur in campo, ne intermissaet corpora. Silvam caedere, portare onera, transilire fossas, natare in mari sive fluminibus, gradu pleno ambulare vel currere etiam armatos cum sarcinis suis frequentissime convenit, ut cotidiani laboris usus in pace difficilis non videatur in bello. Sive ergo legio sive auxilia fuerint, exerceantur assidue; nam quemadmodum bene exercitatus miles proelium cupit, ita formidat indoctus. Postremo sciendum est in pugna usum amplius prodesse quam vires; nam si doctrina cesset armorum, nihil paganus distat a milite. XXIIII EXEMPLA ADHORTATIONVM EXERCITII MILITARIS DE ALIIS ARTIBVS TRACTA Athleta venator auriga propter exiguam mercedem vel certe plebis favorem cotidiana meditatione artes suas aut servare aut augere consuevit: militem, cuius est manibus servanda res publica,
Abbreviated transcription (Latin):
uero uel funditores scopas ho ẽ fruticis uel straniniũ falos
ꝑ signo ponebã ita ut sexcontis pedibis remouẽtur asiguo
nel sagutis nel trere lapidibus exfast̾ibalo destinatis siguã
sepus tangeren p̃terea sine trepidatiõe in acie faciebant
ꝙ ludentes in capo fecarat̃ sꝑ asuessendũ ẽ eciã ut semel
lui funda treca caput rotetur tũ in exea emiltitur saxũ
si ⁊ maũ sola om̃s nilites meditabantue libealia saoxa
i actare qui nsus paratior creditim quia nõ desideeat fundã
nrissilia quoq uel płubatas iugi ppetuo q ꝯ̾cicio dirigere
correbantur usq a deo ut tempore niyemis de tegulis uel
sc̃idulis que si de essent certe d̾ cãnis ulua ul culius et
porticꝰ tegerentur ad cquites ⁊ quedam uelut basilio
ad pedites in quibus tẽristate uel uentis aere tuobatbi
subterto armis erudiebanie exexcitus Ceteris aũt eciã hibuus

Expanded text:
vero vel funditores scopas, hoc est fruticum vel straminum fasces, vero vel funditores scopas, hoc est fruticum vel straminum fasces, pro signo ponebant, ita ut sexcentis pedibus removerentur a signo, ut sagittis vel certe lapidibus ex fustibalo destinatis signum saepius tangerent. Propterea sine trepidatione in acie faciebant quod ludentes in campo fecerant semper. Adsuescendum est etiam ut semel tantum funda circa caput rotetur cum ex ea mittitur saxum. Sed et manu sola omnes milites meditabantur libralia saxa iactare, qui usus paratior creditur, quia non desiderat fundam. Missibilia quoque vel plumbatas iugi perpetuoque exercitio dirigere cogebantur, usque adeo ut tempore hiemis de tegulis vel scindulis, quae si deessent certe de cannis ulva vel culmo, et porticus tegerentur ad equites et quaedam velut basilicae ad pedites, in quibus tempestate vel ventis aere turbato sub tecto armis erudiebatur exercitus. Ceteris autem etiam hibernis
Abbreviated transcription (Latin):
in ip̃ã pugna faciliꝰ obtemꝑent nlites siue eos pugre
siue instare siue sequi nel redire receꝑuit ducas si quidẽ
sicut iã ditĩ ẽ exercitus nomẽ accepit minore quid
⁊ noui mlites mane ac post meridiẽ adomẽ gemꝰ exerce¬
bantur armoꝵ ueteres ⁊̃ eiuditi sine interussiõẽ semel
iudie oxexcebantur arius Neq em̃ longitudo etatis aut
⁊ uelotitas usu ipo acqu̾itur corporis ⁊ sc̃iã feriendi hostẽ
ꝑmixtionibus in ipã prolusiõe conitãtur Nec iꝰ doctes a̾qͥs
erxor existet ꝙ iustituduus st tanta confusio ad palũ quap
uł pidib exerceri pamodũ est cũ latã uel pedos aut caput
potere p̃ctim cesimq condistant saltus ꝙ ⁊ ictus facte pũ
assuestant inẜgere trepidantes inclippeñ Ruresus ꝙ fubsidere
nũt gesciendo ꝑuolare cũ caltu nut̃ cedentes interga re¬
silire missilibus ⁊ ip̃õs palos forire procul meditãture ut ⁊
ars duagendi ⁊ dextre uirtutis possit adcrestere Sagittaỹ

Expanded text:
 sive eos pugnare sive stare sive sequi vel redire praeceperint duces, siquidem sicut iam dictum est, exercitus nomen accepit.Iuniores quidem et novi milites mane ac post meridiem ad omne genus exercebantur armorum, veteres autem et eruditi sine intermissione semel in die exercebantur armis; neque enim longitudo aetatis aut et velocitas usu ipso adquiritur corporis et scientia feriendi hostem permixtionibus in ipsa prolusione comitantur nec inter doctos aliquis error existit, cum multitudinis sit tanta confusio. Ad palum quoque vel sudibus exerceri percommodum est, cum latera vel pedes aut caput petere punctim caesimque condiscant.Saltus quoque et ictus facere pariter adsuescant, insurgere tripudiantes in clipeum rursusque subsidere, nunc gestiendo provolare cum saltu, nunc cedentes in terga resilire. Missibilibus etiam palos ipsos procul ferire meditentur, ut et ars dirigendi et dexterae virtus possit adcrescere. Sagittarii
Abbreviated transcription (Latin):
mĩabils armauerãt ppłos exempla uelegũtur eiudemꝰ appaet
nimiũ copusos exeratꝰ magi ꝓpia multitudine ꝙ̃ hostiũ
uirtute depressos Nam pliu̾dus casibus fubiacet amplier
multitudo ĩ itmeribus ꝑmole sua sꝑ ẽ tardioe Iulongiore
auĩ agnne eciã apautis suꝑuẽtũ ãdcolet pati in locis aã
aspis nel fliĩbus tñseundis ꝓpͬ inpedia toꝵ moras sepe
decipitur/. ꝓpterea ingenti labore mĩosis aiãlibus cquis¬
p pabula colligntur xeiq frumẽtarie difficultas q̃ onũ
expediciõe uitanda ẽ ato maiores fatigat exercitus Nam
qutolib studio pp̃aretur ãnona tanto maturiq deficit q̃nto
pluribꝰ eregatut aqua deniq nime mubtitudim. aliqũ
cadere de multis ⁊ illos qui effugerint ut semel tritos
postia forundare confuctũ Uelteres auĩ qui uemiedia dsff¬
cultatũ experimẽtis didicerat̃ nõ tam mĩosos qmi eluditos¬

Expanded text:
t populos exempla releguntur, evidenter apparet nimium copiosos exercitus magis propria multitudine quam hostium virtute depressos. Nam pluribus casibus subiacet amplior multitudo. In itineribus pro mole sua semper est tardior; in longiore autem agmine etiam a paucis superventum adsolet pati; in locis autem asperis vel fluminibus transeundis propter impedimentorum moras saepe decipitur; praeterea ingenti labore numerosis animalibus equisque pabula colliguntur. Rei quoque frumentariae difficultas, quae in omni expeditione vitanda est, cito maiores fatigat exercitus. Nam quantolibet studio praeparetur annona, tanto maturius deficit quanto pluribus erogatur. Aqua denique ipsa nimiae multitudini aliquando cadere de multis et illos qui effugerint ut semel territos postea formidare conflictum. Veteres autem qui remedia difficultatum experimentis didicera
Abbreviated transcription (Latin):
nimũ ⁊ rictone suma consistit discipline oidine recustodito
ĩ intelligerentur celeriꝰ ⁊ ampliꝰ adiuuarẽt Et exexcitus di᷑
tami legionũ qui eciã auxiliorũ us nõ eciã equitũ adgerẽd¬

Expanded text:
minum et victoriae summa consistit, disciplinae ordine custodito minum et victoriae summa consistit, disciplinae ordine custodito et intellegerentur celerius et amplius adiuvarent. Exercitus dicitur tam legionum quam etiam auxiliorum nec non etiam equitum ad
Abbreviated transcription (Latin):
dispersa imperator iuincte mediocutatẽ meã albremare inastu
ne uel fastidiũ nasceretur expluxiuim nel plenande fider
qui atiliũ regulũ romanũꝙ exercitiũ sope uictorẽ ã carcha¬
genentibus nõ uirtute s arte solꝰ feret auxiliũ ꝑstratis ex¬
citibus cepit ac domint unoq congresfu trmphans bellũ
om̃e confecit Nec nñq̃ hanibal pet tueꝰ italiã. licedemonũ
doctorẽ quesunt armorũ Ciꝰ moĩtꝭ tot conf̾ulos tantasq le¬
giones inferior mĩo ac uiribus int̾unt Igitur qui desiderat
pacẽ pp̃aret bellũ. qui uictoriã cupit nulite smibuat diligẽt
qui secundos optat euẽtus duicet arte nõ casu Nemo pro¬
uocare nomo audet offendere quẽ intelligit suꝑiorẽ esse
si pugnet/ Ciui modus esse debeat exercitibus
Rnnꝰ liber tyronũ dilectũ exerciaũ ꝙ de ꝑuifit seiquens
legionis institutio disciplinãq edocunt militarẽ hie tn
dasicũs souat Ioeo om̃ illa p̃missa sunt ut ħ inquib ꝑitia iẽta¬

Expanded text:
dispersa, imperator invicte, mediocritatem meam adbreviare iussisti, ne vel fastidium nasceretur ex plurimis vel plenitudo fidei qui Atilium Regulum Romanumque exercitum saepe victorem, cum Carthaginiensibus non virtute sed arte solus ferret auxilium, prostratis exercitibus cepit ac domuit unoque congressu triumphans bellum omne confecit. Nec minus Hannibal petiturus Italiam Lacedaemonium doctorem quaesivit armorum, cuius monitis tot consules tantasque legiones inferior numero ac viribus interemit. Igitur qui desiderat pacem praeparet bellum; qui victoriam cupit milites imbuat diligenter; qui secundos optat eventus dimicet arte, non casu. Nemo provocare, nemo audet offendere, quem intellegit superiorem esse si pugnet. I QVI MODVS ESSE DEBEAT EXERCITVS Primus liber tironum dilectum exercitiumque deprompsit. Sequens lesicum sonat. Ideo enim illa praemissa sunt ut haec, in quibus peritia certa
Abbreviated transcription (Latin):
cumoda conseq̃tur sient p̃mistimꝰ in officio p̃tctoꝵ p̃torio
ad honestũ questuosũ q nulicie ꝑuenit ad finẽ ita legionayꝰ
equites cohortes suas contub̾niũ affctĩone uenerãtur cũ
naturalitꝰ equites apedilus soleant discrepare ꝑhanc gͦ
cantescatiõ ĩ legionibus ⁊ om̃ibus cohoriũ ⁊ editũ peditũo
seruari una concordia
Abet p̃toã legio tibicines cornicines buccinatore. tubitẽ
ad bellũ uocat mlites et ruesũ xoceptun cam̃t. cor¬
nicines quotiens camũ nõ nulites s signifficat ad eoꝵs obtp̃ant
mitũ gͦ quociens ad aliquod opus excat ⁊ sunt soli nulites
tubicines camũ quotiens nouenda sunt signa cõuiciescaut̃
Ciuocienꝰ go pugnatur ⁊ tubicines ⁊ corucines canut ꝑit̾¬

Expanded text:
commoda consequatur, sicut primiscrinius in officio praefectorum praetorio commoda consequatur, sicut primiscrinius in officio praefectorum praetorio ad honestum quaestuosumque militiae pervenit finem. Ita legionarii equites cohortes suas contubernii affectione venerantur, cum naturaliter equites a peditibus soleant discrepare. Per hanc ergo contextionem in legionibus et omnium cohortium et equitum peditumque servatur una concordiaHabet praeterea legio tubicines cornicines bucinatores. Tubicen ad bellum vocat milites et rursum receptui canit. Cornicines quotiens canunt, non milites sed signa ad eorum obtemperant nutum. Ergo, quotiens ad aliquod opus exituri sunt soli milites, tubicines canunt; quotiens movenda sunt signa, cornicines canunt; quotiens autem pugnatur, et tubicines et cornicines parit
Abbreviated transcription (Latin):
cohortes singulos ponebantur Inquibus hͨ racio condebatur
de illo xi sacco ad sepulturã ei ipĩis ꝑmeretue expensa
h ͨ rõ apud signifferos ut mũ diciũ in coplino seruabatur Et
ideo signiffer nõ solũ fideles s eciã heãti homies̃ eligebatur
Iulegione ita fieri ꝑmotiones ut ꝑ om̃s cohortes trãseat
qui promouentur
Ou tiui luanor consilio si eciã diuinitatꝭ instinctu legioss̃
arbitror a romans constitutas Inquibꝰ x cohortes ita st
ordinate ut om̃i unũ corpus una uidetur esse ꝯuĩctio Nũ quasi
morbẽ quandã ꝑ diuitesi cohortes ⁊ du̾dsas stolas milites ꝑ¬
mouentur Itant expͥma cohorte ad gradũ quempiã ꝑmota
uadat ad deciniã cohortẽ Et iuesus abea crescentibus scipẽdos
tũ maiore gradu ꝑ alios recurrit ad p̃mã Ideo p̾mupuli cẽtm̾o
pa qũi in orbẽ om̃s colortes ꝑ diu̾sas admẽstrauĩt stolal in
pͥma cohorte adhant ꝑuenit palmuã Inqͣ exonũ Iegione ĩfunta

Expanded text:
cohortes singulas ponebantur in quibus haec ratio condebatur.de illo undecimo sacco ad sepulturam ipsius promeretur expensa. Haec ratio apud signiferos, ut nunc dicunt, in cophino servabatur; et ideo signiferi non solum fideles sed etiam litterati homines eligebantur, MOTIONES VT PER OMNES COHORTES TRANSEANT QVI PROMOVENTVR Non tantum humano consilio sed etiam Divinitatis instinctu legiones a Romanis arbitror constitutas, in quibus decem cohortes ita sunt ordinatae ut omnium unum corpus, una videatur esse coniunctio. Nam quasi in orbem quendam per diversas cohortes et diversas scolas milites promoventur, ita ut ex prima cohorte ad gradum quempiam promotus vadat ad decimam cohortem et rursus ab ea crescentibus stipendiis cum maiore gradu per alias recurrat ad primam. Ideo primi pili centurio, postquam in orbem oenit palmam in qua ex omni legione infinita
Abbreviated transcription (Latin):
aliquibꝰ mlites instituit deputanbatitur obsequis nec p̾nata
eisdẽ negoria mandabantur Si quidẽ incõgenũ uidentur
imꝑatoris mulites qui ueste sua ⁊ anoua publica pastobã
utilitatibus uacare p̾uatis ad obsequia Cũ indicũ i rel tri¬
buorũ us nõ in pimpaliũ de putabantur mlites qui uoca¬
bantur accẽsi hͨ ẽ pꝯra additi quã fuisfet legio completu
eiũ abeo coppellantur ꝙ hic munera facuũ
Douatim partẽ diundiã debent aput sigua iilites se q̃strare
seruandum
Nud uero ab antiquis diuinitus iustitutũ ẽ ut ex ordinaioã
ꝙ milites consequũtur dimidia pars siquestraretur
aput signa et ibidem ip̃is militibus seruoretur ne ꝑ luxũ a

Expanded text:
aliquibus milites instituti deputabantur obsequiis nec privata eisdem negotia mandabantur, siquidem incongruum videretur imperatoris militem qui veste et annona publica pascebatur utilitatibus vacare privatis. Ad obsequia tamen iudicum vel tribunorum nec non etiam principalium deputabantur milites qui vocabantur accensi, hoc est postea additi quam fuisset legio completa,enim ab eo appellantur quod haec munera faciunt. XX DONATIVI PARTEM DIMIDIAM DEBENT APVD SIGNA MILITES SEQVESTRARE SERVANDAM Illud vero ab antiquis divinitus institutum est, ut ex donativo quod milites consequuntur dimidia pars sequestraretur apud signa et ibidem ipsis militibus servaretur, ne per luxum a
Abbreviated transcription (Latin):
militẽ ne uel lassos pꝯ cursũ equos ad publicũ p̃liũ cogas¬
⁊ multũ uiiũ labore itineris pugnatũꝰ amrtit Qrd̃ faciet
declinaruã ⁊ suꝑiore nel nr̃a estate cũ romaĩ duces ꝑ imꝑiciã
nõ cauisset ne quid ampliꝰ dicã ip̃i exortitꝰ didicerũt Impar
em̃ condicio ẽ lassu cũ requieto sudantõ cũ alaca c̾rentẽ
cũ eo qui sceterit subire conflictum l ceaa nee¬
In uestigandũ quid senciãt milites pugnaturr
psa die qua tertaturi sunt milites quid senciat̃ dilig̃ẽt
explora nam fiducia uel forundo exuulm uerbis inressu
monbusq roritur ne confidas satil si tiro pluã suoxie
pueyptis em̃ dultis ẽ pugna ⁊ nouis te oportere difford
hortatiõe ditis exexatiu untus adreesut Et aĩes paipusosa¬

Expanded text:
militem neve lassos post cursum equos ad publicum proelium cogasmilitem neve lassos post cursum equos ad publicum proelium cogas. Multum virium labore itineris pugnaturus amittit; quid faciet declinarunt et superiore vel nostra aetate cum Romani duces per imperitiam non cavissent, ne quid amplius dicam, exercitus perdiderunt. Impar enim condicio est lassum cum requieto, sudantem cum alacri, currentem cum eo qui steterit subire conflictum. XII INVESTIGANDVM QVID SENTIANT MILITES PVGNATVRI Ipsa die qua certaturi sunt milites quid sentiant diligentexplora. Nam fiducia vel formido, ex vultu, verbis, incessu, motibusque cernitur. Ne confidas satis, si tyro prelium cupit: inexpertis enim dulcis est pugna et noveris te oportere differre, hortatione ducis, exercitui virtus accrescit et animus; precipue s
Abbreviated transcription (Latin):
ince̾tũ ⁊ ad fatalẽ diem nacoĩbus ac ppłis ranio disci¬
pline militaris ĩuitat Nam ĩ euetu aꝑti matꝭ uictoie̾ pleĩtu¬
do consistit hoc ergo tempore quo tanto magis duces dñt esse
soliciti qnto a ͦ ͬ speratur diligentib gla Et maiꝰ piculũ
quultatur ignanibꝰ in quo momẽto ꝑicie usus pugnandi
doctina consiliũꝙ dnãtur ueteribus sclis mos fuit pa̾to
cibo cuu̾tos nlites adcertamẽ educere ut audaciores sup̃tꝰ
este redderet Et longiore conflictu nõ fatigarentur ĩ edia
pterea obsemandũ ẽ pnt̾ibus hosth siue excastus siue ex
ꝑcedit ne dit excitus acollectis ⁊ ꝑatis debilitetur ĩmcis
deoq puidend ẽ ut añ om̃s milites egrediãtur põtas ⁊
aciẽ constinãi auꝙ̃ hostis adueniat qd si int̾ ciuitatẽ mauẽti¬
bus patus aduenent a differat᷑ egressus aut c̾te dissimulẽ
tĩã illis scupentibus lectissum quiq prũpant ⁊̃ conserti ad¬
geediantur ignares Obẜua aut̾ ne longo spacio fatigatũ

Expanded text:
ibus ac populis ratio disciplinae militaris invitat. Nam in eventu aperti Martis victoriae plenitudo consistit. Hoc ergo tempus est quo tanto magis duces debent esse solliciti quanto ,maior speratur diligentibus gloria et maius periculum comitatur ignavos, in quo momento peritiae usus, pugnandi doctrina consiliumque dominatur. Veteribus saeculis mos fuit parco cibo curatos milites ad certamen educere, ut audaciores sumpta esca redderet et longiore conflictu non fatigarentur inedia. Praeterea observandum est praesentibus hostibus, sive ex castris sive ex cedit exercitus a collectis et paratis debilitetur inimicis. Ideoque providendum est ut ante omnes milites egrediantur portas et aciem construant quam hostis adveniat. Quod si intra civitatem manentibus paratus advenetunc illis stupentibus lectissimi quique prorumpant et conferti adgrediantur ignaros. Observatur autem ne longo spatio fatigatum
Abbreviated transcription (Latin):
Uero cohors sinistrũ sriscipit cormi s ante signa ⁊ cueca ngͣ
n ͨ nõ inp̾ma acie eciã dimitãtes priicipes uocabãtur hice
ordimnary teteriq pũcipales hec erat guis armatua̾ q̃ habebãt
cassides cathafractas otreas scuta gladios. maiore quas spatas¬

Expanded text:
vero cohors sinistrum suscipit cornum. Sed ante signa et circa signa vero cohors sinistrum suscipit cornum. Sed ante signa et circa signa nec non etiam in prima acie dimicantes principes vocabantordinarii ceterique principales. Hec erat gravis armatura, quia habebant cassides, cataphractas, ocreas, scuta, spatas, plumbata
Abbreviated transcription (Latin):
ut loricatus ⁊ arimis ciecũdatꝰ om̃ibus tũ frma adiuiracione
equũ possit astendere equitare foriue cento scienter uti
Sagittas doctissime muttere Turmales suos ⁊ subarea suos
eqͥuites positos erudire ad omiã que equestrs prigna deposen
Eosdeni cogere loricas suas Ibi catliefractis contos ⁊ casrides
freqnter tergere ⁊ curare Pliu̾mũ end terrous hostibus
armerũ splendor inpo̾tat Quis credat nulitẽ bellicosũ ciuiꝰ
dessimulacõne situ ac eubigine arma defendantur nõ solũ aũ
equites si eciã . pos̃ equos asriduo labore conuoñ edomadꝰ itago
ad deciu̾onẽ et sanitatis ⁊ exexcitacionũ tam honũ qũi equorẽ
Qunẽadiño legionũ acies instenãtue
Duc qualuꝰ iustruenda sit acies s pũgna ĩ mineat declai
uinꝰ legionis exemplo qo si usus cxegerit taisferr posit
ad plioes equites locantur ĩ comibꝰ acies peditũ a pͥma cohõte

Expanded text:
ut loricatus et armis circumdatus omnibus cum summa admiratione ut loricatus et armis circumdatus omnibus cum summa admiratione equum possit ascendere, equitare fortissime, conto scienter uti, sagittas doctissime mittere, turmales suos, id est sub cura sua equites positos, erudire ad omnia quae equestris pugna deposcit, eosdemque cogere loricas suas vel catafractas, contos et cassides frequenter tergere et curare. Plurimum enim terroris hostibus armorum splendor importat. Quis credat militem bellicosum cuius dissimulatione situ ac rubigine arma foedantur? Non solum autem equites sed etiam ipsos equos assiduo labore convenit edomari. Itaque ad decurionem et sanitatis et exercitationis tam hominum quam equorum QVEMADMODVM LEGIONVM ACIES INSTRVANTVR Nunc qualiter instruenda sit acies si pugna immineat declaretur unius legionis exemplo, quod si usus exegerit transferri possit ad plures.Equites locantur in cornibus.Acies peditum a prima cohorte
Abbreviated transcription (Latin):
issonũ gubanare centurias. qtũs nullor eeros existexet cũ
ceteri nlites squentur nõ solũ uerillũ suũ si ociã centinonẽ
qui signũ habebat ingalea. rursul ip̃e centin̾e incõtuberina
diuise sunt xx ut x mulitibus sub uno papilione de gentibꝰ
unus q̃iͣ pre esset decanꝰ qui caput contube̾ny uocatur ⁊ noiãt᷑¬
Contube̾niũ aut̾ mampulꝰ uocabatur abeo ꝙ quãctis maĩbus
equites xxxii hic qui preest centin̾o noĩatur Centũ eñ x pedes
pedites ab uno centin̾one sub uno uexillo guberuatur destus
Pted sicut centurio eligendꝰ ẽ magis uiribus ꝑcata statua
qui hastas ⁊̃ missibilia ꝑiti iaculetur ⁊ fortitet qui diuncare
iperantire qui adloquendũ ꝑatus ꝯmeberualos suos ad disa¬
płmnã retineat ad armorũ exerciciũ cogat ut bñ uestiti caltiati
sunt ut urma onũ defeicent᷑ ac splendecũ Dimluꝰ eligendus
e de curio qui turme equitũ p̃poratur inp̾muis abili corpore

Expanded text:
error existeret cum centeni milites sequerentur non solum vexillum suum sed etiam centurionem, qui signum habebat in galea. Rursus ipsae centuriae in contubernia divisae sunt, ut decem militibus sub uno papilione degentibus unus quasi praeesset decanus, qui caput contubernii nominatur. Contubernium autem manipulus vocabatur ab eo quod coniunctis manibus equites XXXII. Huic qui preest decurio nominatur. Preterea spedites ab uno centurione sub uno vexillo gubernantur; similPraeterea sicut centurio eligendus est magnis viribus, procera statura, qui hastas vel missibilia perite iaculetur et fortiter, qui dimicare imperantur quam ad loquendum paratus, contubernales suos ad disciplinam retineat, ad armorum exercitium cogat, ut bene vestiti et calciati sint, ut arma omnium defricentur ac splendeant, similiter eligendus est decurio qui turmae equitum praeponatur imprimis habili corpore,
Abbreviated transcription (Latin):
Ed quĩ inlegionib plures scole sunt que lrãtos milites
querũt abhys q̃ ryeones ꝓbant morib ĩ omĩo. quid
scature magnandinis corporis robur. alacectate ad ꝯfueuit
explorar si inquibusdã nota  ꝑicia caltulandi cõputandi¬
q usus eligitur. ⁊ tocius enĩ legionis rõ sie obsequioꝵ. sũ
nulitariũ nũi sũ pecciuẽ cortidie ascabit᷑ octis maiore ꝓpe
diligenciã quã res ãuonaiã incinilis politicis aduotatur
cortidianas eciã inpace uigilias Item Oxcubitũ siue ꝯgͣnas
uo om̃ibus conturys ⁊̃ contubuy si uicssi nulites faciũ ut
ne qpuis cont iusticiã p̃graue᷑ aut aliaui p̃sentetur inmaĩtes
Nonnã eorũ qui uices suas feceriũ ueenibꝰ inserunt᷑ qñ

Expanded text:
teratos milites quaerunt, ab his qui tirones probant in omnibus quidem staturae magnitudinem, corporis robur, alacritatem animi convenit explorari, sed in quibusdam notarum peritia, calculandi computandique usus eligitur. Totius enim legionis ratio, sive obsequiorum sive militarium munerum sive pecuniae, cotidie adscribitur acdiligentia quam res annonaria vel civilis polyptychis adnotatur. Cotidianas etiam in pace vigilias, item excubitum sive agrarias, de omnibus centuriis et contuberniis vicissim milites faciunt, et ne quis contra iustitiam praegravetur aut alicui praestetur immunitas, nomina eorum qui vices suas f
Abbreviated transcription (Latin):
tempore diuciꝰ in eisdem locis militũ multitudo consistito
contrgione aquarũ ⁊ odoris ipiũs feditate uiciatꝰ haustibus
⁊ aerẽ cõrupto ꝑuciosissumꝰ nascitne morbus qui prohiber

Expanded text:
tempore, diutius in iisdem locis militum multitudo consistat, ex tempore, diutius in iisdem locis militum multitudo consistat, ex contagione aquarum et odoris ipsius feditate, vitiatis haustibus et aere corrupto, perniciosissimus nascitur morbus, qui prohiberi