comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
in arte spiritali existentes ⁊ discipuli ꝑiter
⁊ magt̃i. Non sufficit. ħ ⁊̃ coac̾uant discipu¬
los sͥ. ceci duces cecoꝵ. Ꝙ multi ex hoc a recto
tramite ꝑiculosissime abetrasse ꝯꝑti sũt ni¬
mirũ ignorantes astucias sathane ⁊ cogitacõ¬
nes ip̃ius fc̃m est ut qͥ sp̃u ceꝑant carne ꝯsũ¬
marentur. Abducti ꝑiter. lapsi dampnabilr̃.
uideant ꝓinde qͥ enismodi sũt quomͦ caute
ambulant. Seductori dat manũ. qͥ dare dis
fimulat p̾ceptori. Et qͥ diumxit oues in pas¬
cua abs custode pastor nõ ẽ oium set lupo¬

Expanded text:
tentes et discipuli pariter et magistri. Non sufficit hoc: etiam coacervant discipulos sibi, caeci duces caecorum. Quam multi ex hoc a recto tramite periculosissime aberrasse comperti sunt! Nimirum ignorantes astutias Satanae et cogitationes ipsius, factum est ut qui spiritu coeperant, carne consummarentur, abducti turpiter, lapsi damnabiliter. Videant proinde qui ejusmodi sunt, quomodo caute ambulent, simulat praeceptori. Et qui dimittit oves in pascua absque custode, pastor est non ovium, sed lupo
Abbreviated transcription (Latin):
Alla imꝑantib nõ ẽ parend̾. p̾sertĩ dũ
prauis obtemꝑans imꝑtis in quo ho¬
minũ uideris obediens deo plane qui om̃e qd̃
ꝑ penam agitur int̾tioit inobedientẽ te ex¬
hibes. ualde aũt pu̾sum est ꝓfiteri mobedi¬
Qͥd em̃: O iubet homo ꝓhibet ds. ⁊ ego:
audiam hoĩem surdꝰ deo: In aliis excusaco

Expanded text:
ala imperantibus non esse parendum, praesertim dum pravis obtemperans imperiis, in quo homini videris obediens, Deo plane, qui omne quod perperam agitur interdixit, inobedientem te exhibes. Valde autem perversum est profiteri te obediQuid enim? quod jubet homo, prohibet Deus; et ego audiam hominem surdus Deo? Non sic Aposto
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯstat nõ eẽ obedĩam s pocius mobedienciã.
Sane ħ adictendũ qd̾ quedam sũt purabo¬
na quedam pura mala. ⁊ in hus nullam
deb̾r coĩb obedienciam. qm̃ nec illa omit
iubentur ꝯmittenda. Porro int̾ ħ sũt me¬

Expanded text:
stat non esse obedientiam, sed potius inobedientiam. 4. Sane hoc advertendum, quod quaedam sunt pura bona: quaedam pura mala, et in his nullam deberi hominibus obedientiam: quoniam nec illa omittjubentur, committenda. Porro inter haec sunt me
Abbreviated transcription (Latin):
nͥ ꝯͣ dei mandatũ usipantur. pecc̃a quippe sũt
⁊ d̾s ꝓhibet om̃e pec̃cm ⁊ tñ uenialia ⁊ nõ cri¬
minalia reputantur. Excepto cũ ꝑ ꝯtemptũ noͣ¬
u̾tũtur in usum ⁊ ꝯsuetudinẽ. ⁊ tũc nõ pec¬
cati sp̃es. s peccãtis intencõ pensat᷑. Non. ix¬

Expanded text:
, et Dei mandatum usurpantur. Peccata quippe sunt, et Deus prohibet omne peccatum: et tamen venialia, non criminalia reputantur, excepto cum per contemptum vertuntur in usum et consuetudinem: et tunc non peccati species, sed peccantis inten
Abbreviated transcription (Latin):
siuenta celestia manãt. Ut au̾t effundere
qͣm infundi uelint loqui qͣm audire ꝑacio¬
res. ⁊ ꝓmpti docere qd̾ nõ didicerũt. ⁊ abiis pͥ¬
esse gestientes qͥ se ip̃os reg̾e nesciĩt.Ꝙ si nõ¬
heo ñ parũꝑ olei quo ungar. putas tͥ debeo da
tes. aliqui ex hiis qui forte estimãt de me frͣ
id qd̾ uident in me. aut audiũt aͥd ex me res¬
pondebitur eis. Ne forte nõ fufficiat nobis
⁊ uobis: ite pocuis aduendentes ⁊ ennte uo¬
bis. S caritas inqͥs nõ querit que sua sũt. ⁊
scis qͣmobrem: Non querit que sua sũt ꝓ¬
fcõ. qr nõ desunt. Quis nã querat qd̾ hab

Expanded text:
fluenta coelestia manant, ut ante effundere fluenta coelestia manant, ut ante effundere uam infundi velint, loqui quam audire paratiores, et prompti docere quod non didicerunt, et aliis praeesse gestientes, qui seipsos regere nesciunt. Egohabeo nisi parumper olei quo ungar, putas tibi debeo dtes aliqui ex his, qui forte existimant de me supra id quod vident in me aut audiunt aliquid ex me, respondebitur eis: Ne forte non sufficiat nobis  vobis, ite potius ad vendentes, et emite vobis . Sed charitas, inquis, non quaerit quae sua sunt . Et tu scis quam ob rem? non quaerit quae sunt sua, profecto quia non desunt. Quisnam quaerat quod habet?
Abbreviated transcription (Latin):
dũ in hiis. aũ dare qd̾ nob̃ accepimus aũ ꝙ
irgand̃ accepimuis retinere .¶ Rem ꝓ fc̃d ero ndͣ¬
gandam retines tibi si u̾bi causti plems uͥ¬
tutib cũ sis. foris ꝙ nichominus donis scĩe
⁊ eloq̃ncie adornatus. motꝰ forte aut seg¬
incie aul umiꝰ discreta humilitate. u̾bũ boñ
qd posset ꝓdesse multis. mutili ĩmo ⁊ dãp¬
nabili ligas slencõ. Certe maled̾̃ qd̾ frum̃¬
ta abscondis in ꝓpͥis. Rursus qd̾̃ tuil ẽ sꝑgis
⁊ ꝑdis si pͥusqͣm infundans tu totꝰ senple¬
nus festines effundere. Nmnrũ uita ⁊ sa
lute qͣm alt̾i dais te fudas dũ sana uaciuᷤ
intencone glorie manis uento infiaris au
terrene cupiditatis ueneno infic̾is ⁊ letali
apostemate urgens interis. Q mobremsi
sapis ꝯam te exhibebis ⁊ nõ caznalem. hic
si quid̾̃ pene siniul ⁊ recipit ⁊ refundit. Illa
u̾io donec impleatur expectat. ⁊ sic qd̾ fup¬
habũdat sine suo dampno ꝯicat u̾m cana
ꝑ paucas tante caritatis sũt ꝑ quos nobis

Expanded text:
in his, aut dare quod nobis accepimus; aut quod erogandum accepimus, retinere. Rem profecto proximi retines tibi, si, verbi causa plenus virtutibus cum sis, forisque nihilominus donis scientiae et eloquentiae adornatus, metu forte aut segnitie, aut minus discreta humilitate, verbum bonum, quod posset prodesse multis, inutili, imo et damnabili ligas silentio; certe maledictus, quod frumenta abscondis in populis . Rursum quod tuum est spargis et perdis, si priusquam infundaris tu totus, semiplenus festines effundere, contra legem a dum sana vacuus intentione, gloriae inanis vento inflaris, aut terrenae cupiditatis veneno inficeris, et lethali apostemate turgens interis. 3. Quamobrem, si sapis, concham te exhibebis, et non canalem. Hic siquidem pene simul et recipit, et refundit; illa vero donec impleatur, exspectat; et sic quod superabundat, sine suo damno communicat, perpaucas. Tantae charitatis sunt per quos nobis
Abbreviated transcription (Latin):
pican de om̃i p̾cepto cuiꝰ causa latuit nec
unqͣm libenter obedire nͥ cũ audire ꝯtigerit
licere seu expedire monstraunit uł aꝑta rõ
uł indubitata auctoritas. Selicata satis ĩ¬
mo nimis molesta est hmodi obediencia.

Expanded text:
it; nec unquam libenter obedire, nisi cum audire contigerit licere seu expedire monstraverit vel aperta ratio, vel indubitata auctoritas. Delicata satis, imo nimis molesta est hujuscemodi obedientia.
Abbreviated transcription (Latin):
si ꝑcipiat d̾s. Qͥ dem̃ int̾est utrum ꝑ se
an ꝑ suos ministros. siue hoĩes sũ angłos
inqͥt facile falli in dei uolũtate de rebus
dubiis p̾cipienda ⁊ inp̾cipienda fallere pͦ¬
sũt. s .ir. quis hoc refert tua qͥ ꝯscius non

Expanded text:
se, an per suos ministros, sive homines, sive Angelos, inquis, facile falli in Dei voluntate de rebus dubiis percipienda, et in praecipienda fallere possunt. Sed enim quid hoc refert tua, cui conscius non
Abbreviated transcription (Latin):
in auditur hattenus fuit aꝑcius
res ẽe salubres herbas ⁊ morti feraᷤᷤ
s uescires cas disceruere et eẽt ibi
aliqiuis de quo uondubitares qr
alias cõmederet cuimag̾ crederes
uerbo ac actiouienis. Di. Nontr̃a
crederem uerbo quancũ operi
Plus gͦ tibi diceret que salubres
cent opert quam uerbo. Ita ẽ
Ma. Sit itaq si uescires nõ ẽẽu
menciendũ ⁊ menciretur aliquis
coram te. etiam sitibidiceret ip̃e nõ
debere mentiri. plus ip̃e tͥ diceret ꝯ¬
opore se mentir debere quam uerbo
non debere. Siłr cum cogitat aliał
aut uult ad sinescires andeberet id
uelle siuecegitare si uoluntatẽ eius
⁊cogitacõm uideres significaret⁊
ipõ opere quia ħ deberet cogitare et
uelle. Q si ita deberet uerum dicͥet
Sin autẽ mentiretur. In rerim
dicit se debere eẽ. N. Uideo uũc aꝑte
ꝙ actenus non aĩaduerti.apagi

Expanded text:
inauditum hactenus fuit, apertires esse salubres herbas et mortiferas, sed nescires eas discernere et esset ibi aliquis, de quo non dubitares quin alias comederet; cui magis crederes, verbo an actioni ejus? DISC. Non tantum crederem verbo quantum operi. MAG. Plus ergo tibi diceret quae essent opere quam verbo. DISC. Ita est. MAG. Sic itaque, si nescires non esse mentiendum, et mentiretur aliquis coram te, etiamsi diceret tibi ipse se non debere mentiri, plus ipse tibi diceret opere se mentiri debere, quam verbo non debere. Similiter dum cogitat aliquis, aut vult aliquid, si nescires an deberet id velle, sive cogitare, si voluntatem ejus et cogitationem videres, significaret tibi ipso opere quia hoc deberet cogitare et velle. Quod si ita deberet, verum diceret; sin autem, mentiretur. In rerum dicit se debere esse. DISC. Video nunc aperte quod hactenus non animadverti. CA
Abbreviated transcription (Latin):
couclusione mel inconueniens subseq̃¬
tur. Qmͣuis nõ inconueient̾ ⁊ sinc oĩ
repugnaucia ca q̃ facta sunt a creacone
suba dici possint ẽe facta ex nichilo. co
mo quo dici soset diues ex paupere. ⁊ re¬
cepisse quis sanitatem ex egritudine .i.
qui prius paup erat nunc ẽ diues qd
antea non erat : ⁊ qui prius hebat egͥ¬
tud̾iem nũc het sanitatem qmͣ an¬
tea non ħebat. Hoc igitur mo nõ ĩ¬
conuenient̾ intessigi potest si dicit᷑
creatrix eencia uniu̾sa fecisse de nichi¬
lo. siue quot uniu̾sa ꝑ illam factasint
de nichilo .i. que prius nõ erant. nec
sunt aliquid̃. hac ip̃a quippe uoce qͣ
dicitur. quia illa fecit. siue quia ista
facta sunt: intelsigit᷑. quia qui illa fe¬
cit aliquid fecit. ⁊ cum ista facta sunt:
ño nisi aliqñ facta sunt. Sic eñi as¬
picientes aliquem de ualde humili

Expanded text:
conclusione nihil inconvenieus subsequetur; quamvis non inconvenienter et sine omni repugnantia, ea quae facta sunt a creatrice substantia dici possint esse ex nihilo facta; eo modo quo dici solet dives factus ex paupere, et recepisse quis sanitatem ex aegritudine: id est, qui prius pauper erat, nunc est dives, quod antea non erat; et qui prius habebat aegritudinem, nunc habet sanitatem quam antea non habebat. Hoc igitur modo non inconvenienter intelligi potest, si dicatur creatrix essentia universa fecisse de nihilo, sive quod universa per illam facta sint de nihilo: id est, quae prius nihil erant nunc sunt aliquid. Hac ipsa quippe voce qua dicitur, quia illa fecit, sive, quia ista facta sunt; intelligitur quia cum illa fecit, aliquid fecit; et cum ista facta sunt, non nisi aliquid facta sunt. Sic enim aspicientes aliquem de valde humili
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ nc̃m ad rem cognoscendam. ⁊ ubĩ
ista cẽ non possunt : nlłm aliud̾ ẽ uti¬
le at̾ rem oscendendam. Possunt ecĩa
non absurde dici tanto i̾ora: qnͣto
magis rebus quaꝵ sunt u̾ba similia
sunt ⁊ exp̾ssius signant. Exceptis na¬
q reb ilłis quib ĩp̃is utimur ꝓ nõi¬
b suis ad easdem significandas. Ut sũt
quedam uoces ueluti .a. uocalis. ex¬
ceptis inqmͣ sns : ulłm aluid u̾bum
sic uidetur rei smule cuis ẽ u̾bum.
aut sic cam expͥmit. quom̃o illa siłi¬
tudo q̃ in acie mentis rem ip̃am cogi¬
tantis exprimit᷑. Islud igitur uire d̾i¬
cendum ẽ maxime ꝓprium ⁊ pͥncipa¬
se rei u̾bum. Qua pp si milła de qua¬
sibet re socucõ tantũ ꝓpniquat rei. qnͣ¬
tum ilsa q̃ huiusmõi u̾bis constat.
nec aliquid aliud tam simise rei uel
future uel iam existentis ĩ racone ali¬
cuius potest cẽ: non mito uderi pot
apud summ̃a sb̃am. talem rerum socu¬
cõuem affuise añqm essent. ut ꝑ cam

Expanded text:
m ad rem cognoscendam; et ubi ista esse non possunt, nullum aliud est utile ad rem ostendendam. Possunt etiam non absurde dici tanto veriora, quanto magis rebus, quarum sunt verba, similia sunt, et eas expressius significant, exceptis namque rebus illis, quibus ipsis utimur pro nominibus suis ad easdem significandas, ut sunt quaedam voces, velut A vocalis: exceptis, inquam, his, nullum aliud verbum sic videtur rei simile, cujus est verbum, aut sic eam exprimit, quomodo illa similitudo quae in acie mentis rem ipsam cogitantis exprimitur. Illud igitur jure dicendum est maxime proprium et principale rei verbum. Quapropter si nulla de qualibet re locutio tantum propinquat rei, quantum illa quae hujusmodi verbis constat; nec aliquid aliud tam simile rei vel futurae, vel jam existenti in ratione alicujus potest esse: non immerito videri potest apud summam substantiam, talem rerum locutionem et fuisse, antequam essent, ut per eam
Abbreviated transcription (Latin):
num ẽ : mimus ẽ qmͣ iᵈ ꝑ quod ẽ mag¬
ñi. Quare nõ sic sunt mague: ut illis
nicħil sit maiis aluid. Quod̾ si nec per
hoc quod uec sunt nec ꝑ aluid possibile ẽ
tases eẽ płres naturas quib nicħ sit p̾s¬
tancius: nullo m̃o possunt eẽ nature
plres huiusmodi. Restat igitur ĩa et
solam asiquam nat᷑am eẽ que sic ẽ alus
suꝑior. ut nullo sit infeuor. S quot tale

Expanded text:
minus est quam id per quod est magnum. Quare non sunt sic magnae, ut illis nihil aliud sit majus. Quod si nec per hoc quod sunt, nec per aliud possibile est tales esse plures naturas, quibus nihil sit praestantius; nullo modo possunt esse naturae plures hujusmodi. Restat igitur unam et solam naturam aliquam esse, quae sic est aliis superior, ut nulli sit inferior; sed quod tale
Abbreviated transcription (Latin):
S cum res ipe uel future. ul iam er¬
istenteo acie cogitaconis in mente cõ¬
spiciuntur. ffreq̃nti namq usu cog.¬
noscitur. quia iem unam triplicit̃ loqͥ
possumus. Aut enim res loquimur sig
tiri possunt sensibilit̾ utendo. Aut cat
signa que foris sensibilia sunt int̾ nos
insensibilit̾ cogitando. Aut nec sensibi¬
siter nec insensibiliter ħus signis utẽ¬
to: set ies ip̃as ues corpor ymaginaço¬
ne ues ronis inteslectu pro reꝵ ĩp̃aꝵ di¬
uersitate int̾ꝰ in nra mente dñdo. Ali¬
ter namq dico hominem cũ eum hoc
nomine quod ẽ homo significo. Alit̾
cum idem nome tacens cogito. aliter
cum eum ip̃m hominem mens aut ꝑ
corꝑis ymagniem aut ꝑ iõnem intu¬
etur. ꝑ corꝑis quidem ymaginẽ: ut
cum cus sensiblem figura ymagmat᷑.
Per ronem u̾o : ut cum eius unuier¬

Expanded text:
sed cum res ipsae, vel futurae, vel jam exsed cum res ipsae, vel futurae, vel jam existentes acie cogitationis in mente conspiciuntur. Frequenti namque usu cognoscitur quia rem unam tripliciter loqui possumus. Aut enim res loquimur signeis sentiri possunt, sensibiliter utendo; aut eadem signa, quae foris sensibilia sunt, intra nos insensibiliter cogitando; aut nec sensibiliter, nec insensibiliter his signis utendo, sed res ipsas, vel corporum imaginatione, vel rationis intellectu, pro rerum ipsarum diversitate, intus in nostra mente dicendo. Aliter namque hominem dico, cum eum hoc nomine, quod est, homo, significo; aliter cum idem nomen tacens cogito; aliter cum eum ipsum hominem mens, aut per corporis imaginem, aut per rationem intuetur; per corporis quidem imaginem, ut cum ejus sensibilem figuram imaginatur: per rationem vero, ut cum un
Abbreviated transcription (Latin):
Erum uideor michi uidere
quid̾d̾am quod̾ non necgligent
discemere cogit. scd̃m quid ca que fac¬
ta sunt añqmͣͣ fierent dici possint fu¬
isse nich. Nullo namq pacco fien
potest asiquit ronabilitor ab aliquo.
uisi in facientis rõne p̾cedat aliquod
rei faciende qiͣ exemplum siue apcius
dicitur forma. uel similitudo. aut regu¬
sa. Patet itaq qm priusqmͣ fierent
uniu̾sa: erat i rõne sumine nature
quit aut qualia aut quom̃o futura
eent. Quare cum ea que facta sunt
cdaꝵ sit nicħ fuisse añqmͣ ficrent. qn¬
tum ad hoc quia non erant qd mint
sunt. nisi crat ex quo ficrent: nõ ta¬
men nicħ crant qnͣtum ad rõnem fa¬
forma que ni eius ront res crem¬
tas preced̾ebat. quid aluid ẽ qmͣ ier
quedam ni ipa rone socuco. Uesuti
cum faber facturus aliquod sue ar¬
tis opus. prius iłlud̾ intra se d̾icit me¬
tis concepcone: Mentis autẽ siue ia¬
conis socuconcuz hic intessigo. no cu
uoces rerum significatiue cogitant.

Expanded text:
erum videor mihi videre quiddam quod non negligenter discernere cogit, secundum quid ea quae facta sunt, antequam fierent, dici possint fuisse nihil. Nullo namque pacto fieri potest aliquid rationabiliter ab aliquo, nisi in facientis ratione praecedat aliquod rei faciendae quasi exemplum, sive ut aptius dicitur forma, vel similitudo, aut regula. Patet itaque quoniam priusquam fierent universa, erat in ratione summae naturae, quid aut qualia aut quomodo futura essent: quare cum ea quae facta sunt, clarum sit nihil fuisse antequam fierent, quantum ad hoc, quia non erant quod nunc sunt, nec erat ex quo fierent; non tamen nihil erant, quantum ad rationem fam, quae in ejus ratione res creandas praecedebat, quid aliud est quam rerum quaedam in ipsa ratione locutio; veluti cum faber facturus aliquod suae artis opus, prius illud intra se dicit mentis conceptione? Mentis autem sive rationalis locutionem hic intelligo, non cum voces rerum singnificativae cogitantur;
Abbreviated transcription (Latin):
sit: recte responderi potest de nichilo .i.
ꝵ que facta sunt intelligi potest. Alia
significaco est que dici quidem potest: ue¬
ra tanien ce non potest. ut si dicatur a li¬
quid̾ sic ẽe fcm ex nichilo: ut ex ip̃o nichi¬
lo.i. ex eo quod penitus nõ est. fem fit.
qĩ ip̃m mel sit aliquid existens ex quo pꝰ¬
sit aliquid̾ fien. Quod qm̃ semp falsum
est : quociens eẽ ponitur. inpossibilis i¬
interpretaco qua dicitur aliquid ẽe factum
de inchilo ẽ cum intessiginus ẽe quidem
factum. s non ec aliquid unde sit factum.
P simile significaconem dici uidetur. cũ
homo tontristatus sme ca ticitur contris¬
tatus de nichilo. Sed̾m igitur hune sen¬
sum si intesligatur quod supͣ conclusu
sunt ab cadem er nichilo facta sunt .i.

Expanded text:
sit, recte responderi potest, de nihilo, id sit, recte responderi potest, de nihilo, id rum, quae facta sunt, intelligi potest. Alia significatio est, quae dici quidem potest, vera tamen esse non potest: ut, si dicatur aliquid sic esse factum ex nihilo, ut ex ipso nihilo, id est, ex eo quod penitus non est, factum sit: quasi ipsum nihil sit aliquid existens, ex quo possit aliquid fieri: quod quoniam semper falsum est; quoties esse ponitur, impossibilis iinterpretatio, qua dicitur aliquid esse factum de nihilo, est cum intelligimus esse quidem factum, sed non esse aliquid, un de sit factum. Per similem significationem dici videtur, cum homo contristatus sine causa, dicitur contristatus de nihilo. Secundum igitur hunc sensum si intelligatur, quod supra conclusum sunt ab eadem, ex nihilo f
Abbreviated transcription (Latin):
sequi uidetur. ut quicquit fc̃m c̃. factum
ẽ ex asiquo. Quod̾ si u̾m ẽẽ ponitur : oĩ¬
bus q supͣ dispoita sunt opponr. unde
qͣm quod erat neh. aliquit᷑ enit: id quos¬
maxime crat aliquid. nich erit. Ex eo ña¬
q quod̾ qnͣdam sub̃am maxime om̃ium
existentem mucnera: ad hoc ut omia alia
sic facta cent ab ea ut nncħ c̃ẽ innde facta
c̃ent ronando puen̾am. Quare si illud
un facta sunt quod putabam ce nicħ est
aliquid̾: quicquid̾ ĩuentu estimabam de
summa cencia ẽ nicħ. Quid igitur intes¬
sigendum ẽ de nichilo ͤ Nam nich quot̾
pedimenti sufficit expedimentũ exponi
potest. si qua substancia dicit᷑ ẽẽ facta ex
nichilo. Unus quidem mot̾us ẽ : quo uo¬
sumnis intessigi penitus no ce factu qd̾
factum dicit᷑ ex nichilo. Cui simile ẽ. cu
querenti de tacente unde soquat᷑ respondet᷑
de nichilo .i. no loquitur. Scr̾m qm mo¬
tum de epa summa eentia. ⁊ de eo quod
penitus nec fuit nec ẽ. q̃renti ude fem

Expanded text:
idetur ut quidquid factum est, factum sit ex aliquo. Quod si verum esse ponitur, omnibus, quae supra disposita sunt, opponitur. Unde quoniam quod erat nihil, aliquid erit; id quomaxime aliquid erat, nihil erit. Ex eo namque quod quamdam substantiam maxime omnium existentem inveneram, ad hoc ut omnia alia sic facta essent ab ea, ut nihil esset unde facta essent, ratiocinando perveneram. Quare si illud unde facta sunt, quod putabam esse nihil, est aliquid; quidquid inventum aestimabam de summa essentia, est nihil. Quid igitur intelligendum est de nihilo? nam nihil quod pedimenti sufficit expedimentum, exponi potest, si qua substantia dicitur esse facta ex nihilo. Unus quidem modus est, quo volumus intelligi penitus non esse factum quod dicitur ex nihilo esse: cui simile est, cum quaerenti de tacente, unde loquatur, respondetur de nihilo, id est, non loquitur. Secundum quem modum de ipsa summa essentia, et de eo quod penitus nec fuit, nec est, quaerenti unde factum
Abbreviated transcription (Latin):
sequitur ex nc̃atate ut p̾ter ĩp̃am nicħ sit
nisi ea faciente. Et qͣm nichis aliut̾ est.
uel fuit nisi illa ⁊ que facta sunt ab issa:
non om̃mo facere potuit ꝑ aluit̾ uel in¬
strumentũ. uł ad̾iumentũ qmͣ ꝑ se ip̃am.
At omne quod fecit: sme dubio aut fe¬
cit ex asiquo uesud ex mat̾ia. aut ox nichi¬
so. Qm̃ ergo certissime patet quia eẽn¬
cia om̃ium que p̾ter summa cenciam
sunt.ab eadem suma ceñcia facta est.⁊
quia ex inilsa mat̾ia ẽ : ꝓcus tubio nicħ
aꝑcius qmͣ quia illa simima eentia tan

Expanded text:
sequitur de necessitate, ut praeter eam nihil sit, sequitur de necessitate, ut praeter eam nihil sit, nisi ea faciente, et quoniam nihil aliud est vel fuit, nisi illa, et quae facta sunt ab illa, nihil omnino facere potuit per aliud, vel instrumentum, vel adjumentum, quam per seipsam. At omne quod fecit, sine dubio aut fecit ex aliquo, velut ex materia; aut ex nihilo. Quoniam igitur certissime patet quia essentia omnium, quae praeter summam essentiam sunt, ab eadem summa essentia facta est, et quia ex nulla materia est; procul dubio nihil apertius quam quia illa summa essenti
Abbreviated transcription (Latin):
ta.⁊ nõ cet sosum id ꝑ quod̾ cunita sunt:
am igitur nicħ c̃ asuit: a se ip̃o. uł pꝰ¬
tenus se ip̃o : consequitur ut nicħ fit
materialit̾ ex seip̃o. At si ex sume na¬
ture mat̾i̾a. potest cẽ asiquid̾ mimis ip̃a:
sinnum Gom̃i mutari ⁊ corrumpi potest.
sibise ẽ asiquid asuid hoc mod̾o cẽ ex ip̃a.
Ampsius. Dubium nõ ẽ quia millate¬
nus c̃ boninꝰ. ꝑ quod mutat᷑ ues coriũ¬
pitur simmim bom̃i. Quod si qua mi¬
nor natura ẽ ex sumi boni mat̾ia : cum
nichil sit undecumq nisi ꝑ sũmam õen¬
sinnum millatenis ẽ boñi quod ẽ in¬
comieniens. Nussa igitur minor na¬
tura mat̾iasi ẽ ex sinna natura. Cũ
igitur coꝵ centiam ꝑ que aluit sunt.
constet non ẽẽ uesut ex mat̾ia ex sumi¬
ma cencia: nec ex se nee ex alio: mani¬
festum ẽ. quia ex milsa mat̾ia ẽ. Quare.
q̃m quicquid ẽ : ꝑ sumam eẽnciam est.
nec ꝑ ip̃am aliud aliquid ẽc potest. nisi ea
aut faciente. aut mat̾ia existente: con¬

Expanded text:
quod cuncta sunt: am igitur nihil est aliud a seipso, vel posterius seipso, consequitur ut nihil sit materialiter ex seipso. At si ex summae naturae materia potest esse aliquid minus ipsa, summum bonum mutari et corumpi potest: sibile est aliquid aliud hoc modo esse ex ipsa. Amplius: Dubium non est quia nullatenus est bonum, per quod mutatur vel corrumpitur summum bonum. Quod si qua minor natura est ex summi boni materia, cum nihil sit undecunque nisi per summam essenbonum, nullatenus est bonum; quod est inconveniens. Nulla igitur minor natura materialiter est ex summa natura. Cum igitur eorum essentiam, quae per aliud sunt, constet non esse velut ex materia, ex summa essentia, nec ex se, nec ex alio, manfestum est quia ex nulla materia est. Quare, quoniam quidquid est per summam essentiam est, nec per ipsam aliquid aliud esse potest nisi ea aut faciente aut materia existente, con
Abbreviated transcription (Latin):
Et occuruit
quiddam de nichiso. Nau ex quo¬
cumq fit aliquid̾ : id cansa ẽ eius quot
ex se fit. ⁊ omnis ca nc̃ce ẽ aliquot̾ ad cen¬
ciam effecti p̾beat ad iunientum. Quod̾
sic omnes tenent exꝑimento: ut ⁊ missi
rapiatur contendend̾o.⁊ uix ussi surripia¬
tur decipiend̾o. Si ergo factum ẽ ex nichi¬
ex co fcm est. S quomo id quot̾ millum

Expanded text:
ed occurrit dubitatio de nihilo. Nam ex quocunque fit aliquid, id causa est ejus quod ex se fit, et omnis causa necesse est aliquod ad essentiam effecti praebeat adjumentum. Quod sic omnes tenent experimento, ut etiam nulli rapiatur contendendo, et vix ulli subripiatur decipiendo. Si ergo factum est ex nihiex ipso factum est. Sed quomodo id quod nullum
Abbreviated transcription (Latin):
Estat minc de
bam. utrum quia ip̃a fecit unuersa.
aut quia mat̾ia fuit uniu̾soꝵ. Non
enim opus ẽ q̃rere utrum ideo sint u¬
niu̾sa ꝑ ipam. quia alio faciente. aut
asia mat̾ia cxistente. ilsa tm̃ quolibet
mo ut res ommes eẽnt aduu̾it: cũ
repugnet ħus que iam supͣ patuerũt.
si secundo loco ⁊ non principalit̾ sint
ꝑ ip̃am q̃cumq sunt. Primũ itaq mͥ
q̃rendum ẽe puto utrum uniu̾sitas
rerum que ꝑ aluid̾ sunt: sit ex aliqͣ
matia. Non enim dubito oem hanc
im̃idi molem cum ꝑtib suis sicut in¬
demus formatã ; constare ex terra. ⁊
aqua.⁊ aere.⁊ igne. que scilicet .iiiiͦ.
clementa aliquo modo intelligi possũt
sme hus formis quas conspicimus in
reb formatis. ut coꝵͥ formis aut eciã
confusa natura uid̾catur ẽẽ materia om̃i¬
um corꝑum sins formis discretoꝵ. Nõ
inqnͣ hoc dubito: s quero unde ħ ip̃a qmͣ
dixi mũdane molis mat̾ĩa sit. Nam si
simis mat̾ie ẽ asiqua mat̾ia : ilsa u̾ius

Expanded text:
estat nunc de mam substantiam, utrum quia ipsa fecit universa, aut quia materia fuit universorum. Non enim opus est quaerere utrum ideo sint universa per ipsam; quia alio faciente, aut alia materia existente, illa tantum quolibet modo, ut res omnes essent, adjuverit cum repugnet his quae jam supra patuerunt, si secundo loco et non principaliter sint per ipsam, quaecunque sunt. Primum itaque mihi quaerendum esse puto utrum universitas rerum, quae per aliud sunt, sit ex aliqua materia. Non autem dubito omnem hanc mundi molem, cum partibus suis, sicut videmus, formatam constare ex terra et aqua, et aere et igne: quae, scilicet, quatuor elementa, aliquo modo intelligi possunt sine his formis quas conspicimus in rebus formatis, ut eorum informis aut etiam confusa natura videatur esse materia omnium corporum suis formis discretorum; non inquam, hoc dubito; sed quaero, unde haec ipsa, quam dixi, mundanae molis materia sit. Nam si hujus materiae est aliqua materia, il
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃a non ẽ ꝑse. ⁊ ex se quicquid ẽ : aut ĩp̃a¬
dicitur nicħ. Quod utrumq: suꝑflim̃
c̃ expon̾e qmͣ falsum sit. Licet igitur
sũma substancia non sit ꝑaliquid effi¬
ciens. aut ex aliqua materia. nec asiqͥ¬
bus sit ad̾uita causis ut ad̾eẽ ꝑducere¬
nichilo. quia ꝑ seipam ⁊ ex seĩpa est
quicquid est. Quomo ergo tandem
ẽẽ intessigenda ẽ ꝑse ⁊ exse.si nec ĩpa
se fecit. nec ip̃a sibi mat̾i̾a ertitit. nec
ip̃a se quol mõ ut quod nõ erat ẽẽt ad¬
uiuit: Nisi forte eo mo intelligendũ
uideretur. quo dicitur quia sux sucet. ilł
lucens ẽ ꝑ seipam. ⁊ ex se ip̃a. Qm̃ad̾¬
mod̾um enim. sese hent adimucẽ lux
⁊ lucere ⁊ luceus: sic sunt ad se muicẽ
eencia. ⁊ ẽẽ. ⁊ ens. hoc ẽ existens siue sb¬
sistens. Eigo suma ẽencia ⁊ sumime

Expanded text:
a non est per se et ex se quidquid est; aut dicitur ipsa nihil: quod utrumque superfluum est exponere quam falsum sit. Licet igitur summa substantia non sit per aliquid efficiens, aut ex aliqua materia, nec aliquibus adjuta sit causis, ut ad esse perducerenihilo; quia per seipsam, et ex seipsa est quidquid est. Quomodo ergo tandem esse intelligenda est per se et ex se; sic nec ipsa se fecit, nec ipsa sibi materia exstitit, nec ipsa se quolibet modo, ut quod non erat esset, adjuvit, nisi forte eo modo intelligendum videtur, quo dicitur quia lux lucet, vel lucens est per seipsam, et ex seipsa. Quemadmodum enim sese habent ad invicem lux, et lucere, et lucens; sic sunt ad se invicem essentia, esse, et ens, hoc est existens, sive subsistens. Ergo summa essentia, et summe
Abbreviated transcription (Latin):
u̾sitatem eoꝵ. que nõ ꝑ se s ꝑ idem sum¬
mui sunt. Quare quod milso m̃o aliquid
ẽ: missius rei matena ẽ. Et sua u̾o na¬
tura ieꝵ iniu̾sitas que ꝑ se non est: esse
nõ potest. qm̃ si hoc ẽẽt : aliquo m̃o ẽet

Expanded text:
sitatem eorum quae non per se, sed per idem summum sunt: quare quod nullo modo aliquid est, nullius rei materia est. Ex sua vero natura rerum universitas, quae per se non est, esse non potest; quoniam si hoc esset, aliquo modo esset
Abbreviated transcription (Latin):
aut ꝑ se aut ꝑ aluid ẽ ex nichlo. Per se
autem: nichil põt̃ cẽ ex nichilo : quia si
quid̾ ẽ ex nichiso. ꝑ aliquid : ncce ẽ. ut id̾
ꝑ quod̾ ẽ prius sit. Qm̃ igitur ħ eẽncia
prior se ip̃a nõ ẽ : nullo m̃o ẽ ex nichilo
ꝑ se. At si d̾icitur ꝑ aliqmͣ aliam naturã
ertitisse ex nichilo: non ẽ summa om̃i¬
um set alĩquo inferior nec ẽ ꝑ se hoc
quod̾ est set ꝑ aluid. Item. Si ꝑ aluid
ẽ ip̃a ex nichilo: id ꝑ quod̾ ẽ magnum
bonum fuit. cum causa tanti honi fuit.
At nlłm bonum potest intessigi añ iłłs
bom̃ĩ sine quo nichił ẽ bonum. Hoc ꝙ¬

Expanded text:
aut per se, aut per aliud est ex nihilo. Per se aut per se, aut per aliud est ex nihilo. Per se autem nihil potest esse ex nihilo; quia si quid est ex nihilo per aliquid necesse est ut id, per quod est, prius sit. Quoniam igitur haec essentia prior seipsa non est, nullo modo est ex nihilo per se. At si dicitur per aliquam naturam aliam exstitisse ex nihilo, non est summa omum, sed aliqua inferior; nec est per se hoc quod est, sed per aliud. Item: Si per aliquid est ipsa ex nihilo; id, per quod est, magnum bonum fuit, cum causa boni fuit. At nullum bonum potest intelligi ante illud bonum, sine quo nihil est bonum: hoc
Abbreviated transcription (Latin):
in issam posse cadere: nec tamẽ necgligã
huius rei probacõnem contex̾e. Qm̃ nã
que at̾ magnum ⁊ desectabile quidam me
subito ꝑduxit hec mea metitacõ ⁊ milam
uel simplicem peneq fatuam obieccõnẽ
disputanti michi occurientẽ. necgligendo
uoso p̾teure. quatimis ⁊ ego nicħ ambi¬
guum in p̾cedentib resinquens cercior
ualeam ad seqñcia procedere. Et si cu-¬
forte quod speculor ꝑsuadere uoluero: om¬
ni ues modico remoto obstaculo. quilib
tardus intellectus ad audita facile possit
accedere. Quod igitur ilła natura sine qͣ
milła ẽ natura sit nichił : tam falsum ẽ.
qmͣ absurdum erit si dicatur quicquid est
nicħ ẽẽ. Per nicħ u̾o non ẽ ÷ quia millo
mo intelligi potest. ut quod aliquid est
sit ꝑ nicħ. At si quo quom̃o ẽ ex nichilo:
aut ꝑ se aut ꝑ alium. aut ꝑ nicħ ẽ ex nichi¬
ło. S constat quod millo m̃õ aliquid est
ꝑ nichil. Si igitur ẽ aliquo mõ ex nichilo.

Expanded text:
in illam posse cadere; non tamen negligam in illam posse cadere; non tamen negligam hujus rei probationem contexere. Quoniam namque ad magnum et delectabile quidam me subito perduxit haec mea meditatio, nullam vel simplicem peneque fatuam objectionem mihi disputanti occurrentem, negligendo, volo praeterire: quatenus et ego nihil ambiguum in praecedentibus relinquens, certior valeam ad sequentia procedere; et si forte cui, quod speculor, persuadere voluero, omni, vel modico, remoto obstaculo quilibet tardus intellectus ad audita facile possit accedere. Quod igitur illa natura, sine qua nulla est natura, sit nihil, tam falsum est; quam absurdum erit si dicatur quidquid est nihil esse: per nihil vero non est, quia nullo modo intelligi potest, ut quod aliquiilo, aut per se, aut per aliud, aut per nihil est ex nihilo; sed constat quia nullo modo aliquid est per nihil. Si igitur est aliquo modo ex nihilo;
Abbreviated transcription (Latin):
ncm: prius scꝑatim uid̾eat᷑ de ip̃a sum¬
ma natina que ꝑ se c̃. postea de hus que¬
ꝑ asuitꝰ sunt. Cum igitur constet quia is¬
sa ẽ ꝑ seip̃am quicquit ẽ. ⁊ om̃ia alia sunt
ꝑ ilłam it̾ quod̾ sunt. quom̃o ẽ ip̃a per se.
Quot̾ enim dicitur ẽẽ ꝑ aliquit̾: uidetur
ẽẽ aut ꝑ efficiens. aut ꝑ mat̾iam. aut ꝑ a
siquot asuid adiumentũ: uelut ꝓ instru¬
mentũ. S quicquid aliquo ex hiis trib mo¬
dis ẽ : ꝑ alut ẽ. ⁊ posterius. ⁊ asiquo mõ
mimis ẽ eo ꝑ quod̾ hẽt ut sit. At summa
natura millatenus ẽ ꝑ aliud. nec ẽ postĩor.
aut minor seip̃a aut asiqua alia re. Quar̾
sũma natura. nec ase nec ab alio fieri po¬
tuit. Nec ip̃a sibi nec asud̾ asiquid isli ma¬
tĩa unde fieret fuit. Ant ip̃a se aliquo mõ
aut aliqua res ilsam ut ẽẽt quot̾ non erat
ad̾uuut. Quid igitur: Quot enim non
ẽ a quo faciente. aut a qua mat̾ia. aut qui¬
iam aĩa du̾ti substancia. putẽ mislatenus

Expanded text:
m. Prius separatim videamus de ipsa summa natura quae per se est; postea de his, qur aliud sunt. Cum igitur constet quia illa est per seipsam quidquid est, et omnia alia sunt per illam id quod sunt, quomodo ipsa est per se? Quod enim dicitur esse per aliquid videtur esse aut per efficiens, aut per materiam, aut per aliquod aliud adjumentum velut per instrumentum. Sed quidquid aliquo ex his tribus modis est, per aliud est; et posterius, et aliquo modo minus est eo, per quod habet ut sit: at summa natura nullatenus est per aliud; nec est posterior, aut minor seipsa, aut aliqua alia re. Quare summa natura nec a se, nec ab alio fieri potuit; nec ipsa sibi, nec aliquid aliud illi materia, unde fieret, fuit; nec ipsa se aliquo modo, aut aliqua res ipsam, ut esset quod non erat, adjuvit. Quid igitur? Quod enim non est a quo faciente, aut ex qua materia, aut quijam animadverti substantia, putem nullatenus
Abbreviated transcription (Latin):
sus ip̃ir instrumentu: ita uelle ẽ uti
uoluntate que ẽ instrumeutũ uolen¬
di ⁊usus ẽ eius uoluntas q̃ non est
nisi qñ cogitamus quot uolumius. uo¬
luntas igitur q̃ ẽ instrumentu una
solum ẽ in homme. sicut una sola ra
uoluntas u̾o quã instrumetu illud af¬
ficitur duplex ẽ. Nam sicut uisus
plures bet aptitudines scilicet ał iu¬
dend̾umm sucem. ⁊ ꝑ lucem ad uidendu
figias. at uidendum cosores: ita i¬
strumentu nolendi tuas ẜet aptitudi
nes quas uoco affeccones. Quaru
una ẽ ad uolcudum comot̾itate. astã
ad uosendum rectitudinem. Nempe
nich nult uoluntas q̃ ẽ instrumetum
nisi aut comot̾itate aut iectitist̾inem.
Quicquid enim aliut̾ milt. aut ꝓpt̾ co¬
moditatem. aut pp̃ reccituriem iust. ⁊
at̾ has eciam si fallitur putat se refcire
quod uult. Por affecconem quidem que
ẽ ad uolendum comoditatem : semꝑ ułt
homo btitudinem ⁊ btus ẽẽ. Per illam
u̾o que ẽ ad uosendum reccitudinem.¬

Expanded text:
ta velle, est uti voluntate, quae est instrumentum volendi, et usus ejus est voluntas, quae non est nisi quando cogitamus quod volumus. Voluntas igitur, quae instrumentum estsolum est in homine; sicut una sola estVoluntas vero, qua instrumentum illud afficitur, duplex est. Nam sicut visus plures habet aptitudines; scilicet, ad vivendum lucem, et per lucem ad videndum figuras, ad videndum colores; ita instrumentum volendines, quas voco affectiones: quarum una est ad volendum commoditatem; altera ad volendum rectitudinem. Nempe nihil vult voluntas, quae est instrumentum, nisi aut commoditatem aut rectitudinem. Quidquid enim aliud vult, aut propter commoditatem, aut propter rectitudinem vult; et ad has, etiam si fallatur, putat se referre quod vult. Per affectionem quidem quae est ad volendum commoditatem, semper vult homo beatitudinem et beatus esse: per illam vero quae est ad volendum rectitudine
Abbreviated transcription (Latin):
mpłius. Si quis intend̾at renũ
uaturas: uelit nolit sentit non
eas omes contineri una dignitas pa¬
ritate. s quasdam eaꝵ distingui gͣdĩ
mꝑitate. Qui enum dubitat quod in
natura sua signo melior sit equs. ⁊ equo
pͥstancõ homo: is ꝓfecto nõ ẽ R̾icendus
homo. Cum igitur naturaꝵ alie alus
negari nõ possint ẽẽ melioros : nichomi¬
minere. ut nõ hẽat se suꝑiorem. Si enĩ
himis moi gdnum discincc̃o sie est infi¬
nita ut millus ibi sit gͥdus supior. quo
suꝑior alius nõ iueniat᷑. ad hoc racõ de¬
fucctur ut ip̃aꝵ multitud̾o nat᷑aꝵ millo
fine claudat᷑. hoc autẽ nemo nõ putat
absurdum : nisi qui nimis ẽ absurdus.
Est igitur ex nc̃citate asiqua natura q̃
sie ẽ alicui uel aliquib suꝑior: ut milla
sit cui ord̾metur inferior. Hec u̾o natura
que talis ẽ: aut sola est. aut plres euis¬
modi ⁊ eqͣles sunt. Uerum si plures sũt
⁊ equases: cum eqͣles ẽẽ non possint ꝑ

Expanded text:
mplius: Si quis intendat rerum naturas, velit, nolit, sentit non eas omnes contineri una dignitatis paritate; sed quasdam earum distingui graduum imparitate. Qui enim dubitat quod in natura sua ligno melior sic equus, et equo praestantior homo, is profecto non est dicendus homo. Cum igitur naturarum aliae aliis negari non possint meliores, nihilomiminere, ut non habeat se superiorem. Si enim hujusmodi graduum distinctio sic est infinita, ut nullus sit ibi gradus superior, quo superior alius non inveniatur; ad hoc ratio deducitur, ut ipsarum multitudo naturarum nullo fine claudatur. Hoc autem nemo non putat absurdum, nisi qui nimis est absurdus. Est igitur ex necessitate aliqua natura, quae sic est alicui vel aliquibus superior, ut nulla sit cui ordinetur inferior. Haec vero natura quae talis est, aut sola est, aut plures hujusmodi et aequales sunt: verum si plures sunt et aequales, cum aequales esse non possint, per
Abbreviated transcription (Latin):
płura eẽ ꝑ que cuita sint : ncc̃e est
um̃i illud eẽ ꝑ quod sunt cunta que
sunt. Qm̃ ergo cuncta que sunt. siñ
ꝑ ip̃m innĩ: procul dubio ⁊ ip̃m unũ
ẽ ꝑ se ip̃m. Quecumq igitur alia
sunt: sunt ꝑ aluis. ⁊ ip̃m solum ꝑ
se ip̃m. At quicquid ẽ ꝑalind. inimuis est
qmͣ illud ꝑ quot cuncta sunt alia. ⁊ quod̾
solum ẽ ꝑse. Quare illud quod̾ ẽ ꝑ se: max¬
ime om̃num ẽ. Est igctur unũ aliquid.
qᵈ solum maxime ⁊ sũme om̃ium est.
Quod̾ autẽ maxime om̃ium ẽ.⁊ ꝑ quod

Expanded text:
plura esse, per quae cuncta sunt, necesse est unum illud esse, per quod sunt cuncta quae sunt. Quoniam ergo cuncta quae sunt, sunt per ipsum unum; procul dubio et ipsum unum est per seipsum. Quaecunque igitur alia sunt, sunt per aliud et ipsum solum per seipsum. At quidquid est per aliud, minus est quam illud per quod cuncta sunt alia, et quod solum est per se. Quare illud quod est per se, maxime omnium est. Est igitur unum aliquid, quod solum maxime et summe omnium est: quod autem maxime omnium e
Abbreviated transcription (Latin):
eriscendi ꝑ se. qmͣ hnt ut ꝑ se sint. Nõ
ẽ autẽ dubium qt̾ ꝑ ip̃m uũ sint.
ꝑ quod̾ hent ut sint ꝑ se. Uerius ergo
ꝑ ip̃m unum cuncta sunt: qmͣ ꝑ psra
que sme eo uno eẽ non possunt. Ut uo
plura ꝑ se iuicem sint. nuilla patitur
asiqua res sit ꝑ issut̾ cui dat eẽ. Nam
enim domunis ⁊ serius refantur at

Expanded text:
ut per se sint. Non est autem dubium quod per idipsum unum sint, per quod habent ut sint per se. Verius ergo per ipsum unum cuncta sunt, quam per plura, quae sine eo uno esse non possunt: ut vero plura per se invicem sint, nulla patitur aliqua res sit per illud cui dat esse: nam cum dominus et servus referantur
Abbreviated transcription (Latin):
magnum.qm̃ quecumq magna sũt.
ꝑ unum aliquid magna sunt: ꝙ mag¬
num ẽ ꝑ seipm. Dico aute nõ mag¬
nim spaco ut est corpus aliquod. Si
quod̾ qnͣto maius. tanto mesius est.
aut dignus ut ẽ sapientia. Et qm nõ
potest ẽẽ sine magnum. nisi id ꝯd

Expanded text:
cunque magna sunt, per unum aliquid magna sunt, quod magnum est per seipsum. Dico autem non magnum spatio, ut est corpus aliquod; sed quod quanto majus, tanto melius est aut dignius, ut est sapientia. Et quoniam non potest esse summe magnum, nisi id quod
Abbreviated transcription (Latin):
na: set quicquid ẽ ꝑ uini aliquit̾ uidet᷑
enim uel cogitari potest: ut sit aliquid
non pasiquid. Quicquid ẽ igitur: no
nisi ꝑ aliquid ẽ. Quod̾ cum ita sit: ant
ẽ uinum aut sunt plura ꝑ que sunt cue¬
ta que sunt. S si sunt plura aut ipa re¬
ferutur ad unum aliquid ꝑ quod sũt
aut cadem plura singula sunt ꝑse. Aut
ipa ꝑse muicem sunt. Aut si plura ipa
sunt ꝑ unũ: iam nõ sunt omĩa ꝑ płra.
s pocius ꝑ illud unum ꝑ quod hec płra
sunt. Si uo ip̃a płura singula sumi

Expanded text:
t enim vel cogitari potest ut sit aliquid non per aliquid. Quidquid igitur est, non nisi per aliquid est. Quod cum ita sit, aut est unum, aut sunt plura, per quae sunt cuncta quae sunt. Sed si sunt plura, aut ipsa referuntur ad unum aliquid, per quod sunt; aut eadem plura singula sunt per se; aut ipsa per se invicem sunt. At si plura ipsa sunt per unum, jam non sunt omnia per plura; sed potius per illud unum, per quod haec plura sunt. Si vero ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
ex iõnib que michi uidebuntur qiͣ ncͣcͣi¬
um concludatur: non ob hoc tame om̃mo
nc̃cium s tantum sic int̾im uideri posse
dicatur. ffacile est igitur ut aliquis sic
secum tacitus dicat. Cum tam ĩmim̾̃a¬
biłia bona sint quoꝵ tam multam diu̾¬
sitatem ⁊ sensib corporeis exꝑimur : ⁊ io¬
ne mentis disdermimis: ẽ ne credendũ

Expanded text:
ex rationibus, quae mihi videbuntur, quasi necessariex rationibus, quae mihi videbuntur, quasi necessarium concludatur, non ob hoc tamen omnino necessarium, sed tantum sic interim videri posse dicatur. Facile est igitur ut aliquis sic secum tacitus dicat: Cum tam innumerabilia bona sint, quorum tam multam diversitatem et sensibus corporeis experimur, et ratione mentis discernimus, estne credendu
Abbreviated transcription (Latin):
I quis unam naturam simiam¬
om̃ium q̃ sunt solam sibi inet̾na
sua btitudine sufficientem. om̃i¬
bi q rebus aliis ẜoc ip̃m quot aliquid sunt
aut quod aliquo mõ bene sunt ꝑ omipo¬
tentem bonitatem suam dantem ⁊ faci¬
entem. aliaq ꝑ płra que de deo siue de
eiis creatura nccio credimus. aut nõ
audiendo. aut non credendo ignorat. puto
quia ca ipa ex magna ꝑte si uel medio¬
cris ingeni ẽ potest ipe saltem sola rone
ꝑsuadere. Quod cum multis modis fa¬
cere possit : mñi ponam qͣm illi estimo ẽe
promptissimum. Et enim cum omnes
frui solis hus appetant que bona putant:
in promptu ẽ ut aliqͣndo mentis occłim
comitant ad inuestigant̾um illud. Unde¬
non sunt bona ea ip̃a que appetit nisi qr
udicat eẽ bona. ut demnd̾e ĩõne ducente
⁊ ilso ꝑseqñte : ad ea que irraconabiliter
ignorat rõnabiliter proficiat. In quo ta¬
men si quid dixero quod̾ maior nõ mons¬
tret auctoritas. sic uolo accipi ut qmͣus

Expanded text:
i quis unam naturam summamomnium quae sunt, solam sibi in aeterna beatitudine sua sufficientem omnibusque rebus aliis hoc ipsum quod aliquid sunt, aut quod aliquo modo bene sunt, per omnipotentem bonitatem suam dantem et facientem, aliaque perplura, quae de Deo, sive de ejus creatura necessario credimus, aut non audiendo, aut non credendo ignorat, putat quia ea ipsa ex magna parte, si vel mediocris ingenii est, potest ipse sibi saltem sola ratione persuadere. Quod cum multis modis facere possit, unum ponam, quem illi aestimo esse promptissimum. Etenim cum omnes frui solis his appetant, quae bona putant; in promptu est, ut aliquando mentis oculum convertat ad investigandum illud, unde sunt bona ea ipsa, quae non appetit, nisi quia judicat esse bona, ut deinde ratione ducente et illa prosequente ad ea, quae irrationabiliter ignorat, rationabiliter proficiat. In quo tamen si quid dixero, quod major non monstret auctoritas, sic volo accipi: ut quamvis
Abbreviated transcription (Latin):
ter sine magis uel mimis: nõ possunt in¬
telligi iusta nisi ꝑ usticiam. q̃ nõ est ali¬
ud̾ ⁊ aliud in diu̾sis. Ergo cum certum sit
qd̾ om̃ia bona si adimucem conferantur aut
equalit̾ aut inequalit̾ sunt bona : ncce ẽ ut
om̃ia sint ꝑ aliquid bona. quod intessigit᷑
idem in dui̾sis bonis licet aliqn uideantur
bona dicialia ꝑ asuid̾. Per aluid̾ enim iude¬
tur dici bomis equs quia fortis est: ⁊ per
aluid bomis equs quia uelox ẽ. Cum eni¬

Expanded text:
e magis vel minus, non possunt intelligi justa nisi per justitiam, quae non est aliud et aliud in diversis. Ergo cum certum sit quod omnia bona, si ad invicem conferantur, aut aequaliter, aut inaequaliter sint bona, necesse est ut omnia sint per aliquid bona, quod intelligitur idem in diversis bonis, licet aliquando videantur bona dici alia per aliud. Per aliud enim videtur dici bonus equus, quia fortis est; et per aliud bonus equus, quia velox est. Cum en
Abbreviated transcription (Latin):
equase aut maus ẽ co bono qd ꝑ se ẽ bo¬
mum. Itaq illud sosum ẽ sume bonum:
quod̾ solum ẽ ꝑ se bonum. It enum sum¬
mũ ẽ. quod sic suꝑeminet aluis : ut nec
par heat nec p̾stancius. S qd̾ ẽ sũme bo¬
mu : est eciam sume magnum. Est gͥ
umĩ aliquid̾ suie bonum ⁊ summe mag¬

Expanded text:
equale aut majus eo bono quod per se est bonum. Illud itaque solum est summe bonum, quod solum est per se bonum. Id enim summum est, quod sic supereminet aliis, ut nec par habeat, nec praestantius. Sed quod est summe bonum, est etiam summe magnum. Est igitur unum aliquid summe
Abbreviated transcription (Latin):
fortitudo ⁊ uelocitas. Uerum si equs quia
ẽ fortis aut uelor. idcuto bonus ẽ : quomo
fortis ⁊ uesor satro masus est: Pocius gͥ
ꝯm̃ad̾modum fortis ⁊ uesor satro ideo ma¬
sus ẽ quia norius ẽ: ita fortis ⁊ uelor e¬
quus itcircobomis ẽ quia utilis c̃. Et qui¬
dem nichil solet putari bonum. inisi aut
⁊ que sasuti prosunt. aut pp̃ qmͣlibet hones¬
tatem.sicut pulcritudo estimat᷑ bona. ⁊
que pulcrtudiem iuuant. S qm̃ iam p

Expanded text:
i equus, quia est fortis et velox, idcirco bonus est; quomodo fortis et velox latro malus est? Potius igitur quemadmodum fortis et velox latro ideo malus est quia noxius est; ita fortis et velox equus idcirco bonus est, quia utilis est. Et quidem nihil solet putari bonum, nisi aut pet quae saluti prosunt; aut propter quamlibet honestatem, sicut pulchritudo aestimatur bona, et quae pulchritudinem juvant. Sed quoniam jam
Abbreviated transcription (Latin):
Inod solus pater sit genitor ⁊ inge¬
nitũs. solus filius genitus. solus a¬
mor nec genitus nec ingenitus. Luii.¬
Quod amor idem sic sit increatus. ⁊
cireator sicut pater ⁊ filius. ⁊ tamẽ ip̃e cũ
issis non tres. s umis increatus.⁊ unꝰ
creator.⁊ quot̾ to̾em possit dici spiritus
patris ⁊ filii.

Expanded text:
od solus Pater sit genitor, et ingenitus; solus Filius genitus, solus amor nec genitus, nec ingenitus. Quod amor idem sic sit increatus et creator, sicut Pater et Filius: et tamen ipse cum illis non tres, sed unus increatus, et unus creator. Et quod idem possit dici Spiritus Patris et Filii.
Abbreviated transcription (Latin):
asiquid ꝓtuserim quod̾ aut nimis no¬
ini sit. aut au̾itate dissenciat: rogo ne
statim me aut p̾sumptore nouitatum
aut falsitatis asseitorem exclamet. Si
prius libros prefati Roctoris augusti¬
n d̾e trinitate tiłigent̾ ꝑspiciat. deinde
scd̃m eos opuscłm mc̃u diniticet. Quod
cnm dixi sumam trinitatem posse di¬
ci tres sub̃as: grecos secutus sum. qui
tem fide qua nos tres ꝑsonas in una
ne risputantis ⁊ inuestigantis ea que
prius nõ aiad̾ũtiss: prolata sunt sicut
sciebam cos uesse quoꝵ peticoni subse¬
qui intendebam. Precor ante ⁊ obsecro
nebemet᷑ siguis hoc opusculum uolu¬
erit transcribere: ut hanc p̾faconem in
capite sibessi an ipa capitula studeat ppͥo¬
nere. Multum eni prodesse puto at in¬
qua intencone. quo ne mo disputata
sint : cognou̾it. Puto ⁊ quod siquis
no tenĩe indicabit si quid̾ contͣ suam
opionem prolatum inuen̾it. Expłicit
uod sit ꝯuiddam optinm. ⁊ mar¬

Expanded text:
aliquid protulerim, quod aut nimis noaliquid protulerim, quod aut nimis novum sit, aut a veritate dissentiat, rogo ne statim me aut praesumptorem novitatum, aut falsitatis assertorem exclamet; sed prius libros praefati doctoris Augustini de Trinitate diligenter perspiciat , deinde secundum eos opusculum meum dijudicet. Quod enim dixi summam Trinitatem posse dici tres substantias, Graecos secutus sum, qui sentia, eadem fide, qua nos tres personas in una ne disputantis et investigantis ea, quae prius non animadvertisset, prolata sunt: sicut sciebam illos velle quorum petitioni obsequi intendebam. Precor autem et obsecro vehementer, si quis hoc opusculum voluerit transcribere, ut hanc praefationem in capite libelli ante ipsa capitula 4 studeat praeponere. Multum enim prodesse puto ad inqua intentione, quove modo disputata sint, cognoverit. Puto etiam quod si quis non temere judicabit, si quid contra suam opinionem prolatum invenerit. CAPUT uod sit quiddam optimum et max