comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
iniquitates & mortis & diaboli dominatu
libos facit. nec cupiditate humanarũ laudũ
s caritate libandoꝵ hominũ ñ atarquimo
rege s adamonib & damonũ pͥncipe. ñ fili
occidunt᷑ s xͥ pauꝑes int̾ filios computant᷑:
Si alius & iã romanus pͥnceps. cognomine tor.¬
quatꝰ. filiũ ñ qr contra patriã. s & iã ꝓpatu
tam̃ quia contra imꝑiũ suũ. id ẽ. contra qd
imꝑauerat pat̾ imꝑator. ab hoste ꝓuocatus
uiuenili ardore pugnauerat. licet uicisser.
oceidit⁊ ne plus mali eẽt in exemplo imꝑu
contẽpti. quã bom ingła hostis occisi: lit qͥd¬
dese iaccent qui ꝓ immortalis patriȩ legb
om̃a quȩ multominꝰ quã filii diligunt᷑ boni
t̾rena contempnunt. Si furuis camillus
&iã ingnitã patriã acuiꝰ ceruicib acerrime
hostium uehientiũ iugũ depulerat. dãnale
ab emulis fuerat. agallis iterũ libauit. qua
ñ habebat potiorẽ ubi posset uiuere glosa

Expanded text:
iniquitatis et mortis et diaboli dominatu iniquitatis et mortis et diaboli dominatu liberos facit, nec cupiditate humanarum laudum, sed caritate liberandorum hominum, non a Tarquinio rege, sed a daemonibus et daemonum principe, non filii occSi alius etiam Romanus princeps, cognomine Torquatus, filium, non quia contra patriam, sed etiam pro tamen quia contra imperium suum, id est contra quod imperauerat pater imperator, ab hoste prouocatus iuuenali ardore pugnauerat, licet uicisset, occidit, ne plus mali esset in exemplo imperii contemti quam boni in gloria hostis occisi: ut quid. se iactent, qui pro inmortalis patriae legibus omemnunt? Si Furius Camillus etiam ingratam patriam, a cuius ceruicibus acerrimorum hostium Veientium iugum depulerat damnatusque ab aemulis fuerat, a Gallis iterum liberauit, quia non habebat potiorem, ubi posset uiuere gloriosius:
Abbreviated transcription (Latin):
ut eũ illa cuutas inqua nob̾ regnare ꝓmissum
ẽ. tantũ ab hac distet quantũ distat celũ a t̾ra
a temporali lȩticia uita ȩt̾̃na. ab inanib laudib
solida gła. a societate mortalium societas angłoꝵ.
A lumine solis & lunȩ lum̃ eiꝰ qui solem fec̃ & lu¬
nam: nichil s magnũ fecisse uideant᷑ cantae
patria ciues. si ꝓ illa ad ipiscenda fecerint
boni oꝑis aliquid. ł mala aliqua sustinuerint.
cũ illi ꝓ hac t̾rena iam ad epta tanta fecerunt.
tanta ꝑpessi sint: p̾sertim quia remissio pecca.¬
torum qua eiues ad ȩcñam colligit patriã ht̃
illad romuleũ quo multitudinẽ qua illa ei¬
uitas conderet᷑ quorilibet delietor c̃ gregauit
impunitas. Quid gͦ magnũ ẽ. ꝓ illa ȩt̃na çele
stiq patria eucta scłi huiꝰ quãlibet iocunda
blandim̃ta contempnere. si ꝓ hac temporali
atq t̾rena filios brutus ponuit & occidere.
qđ illa facere neminẽ cogit: S certe diffi¬

Expanded text:
ut, cum illa ciuitas, in qua nobis regnare promissum ut, cum illa ciuitas, in qua nobis regnare promissum est, tantum ab hac distet, quantum distat caelum a terra, a temporali laetitia uita aeterna, ab inanibus laudibus solida gloria, a societate mortalium societas angelorum, a lumine solis et lunae lumen eius qui solem fecit et lunam, nihil sibi magnum fecisse uideantur tantae patriae ciues, si pro illa adipiscenda fecerint boni operis aliquid uel mala. aliqua sustinuerint, cum illi pro hac terrena iam adepta tanta fecerint, tanta perpessi sint, praesertim quia remissio peccatorum, quae ciues ad aeternam colligit patriam, habillud Romuleum, quo multitudinem, qua illa ciuitas conderetur, quorumlibet delictorum congregauit inpstique patria cuncta saeculi huius quamlibet iucunda blandimenta contemnere, si pro hac temporali adque terrena filios Brutus potuit et occidere, quod illa facere neminem cogit? Sed certe diffi
Abbreviated transcription (Latin):
qđ ali uicer̃. alii uictis. om̃mo ñ uideꝵ⁊ p̃ter
illũ głȩ humanȩ manissimũ fastũ. inqͦ ꝑ ceꝑune
mercedẽ suã qui eiꝰ ingenti cupidine arserunt.¬
& ardentia bella gosserunt. Nũquid enĩ illoꝵ
agrt tributa ñ soluunt: Nũquid eis licet dis¬
cere qđ aliis ñ licet.⁊ Nũquid ñ multi senato¬
res siuit in aliis tris qui romã ne facile qͥdẽ
norunt. Tolle iactantiam. & om̃s homines
quid sunt nͥ homines: Qđ si ꝑuersitas seculi
ad muteret ut honoratbres ẽẽnt quiq melior¬
es.Inec sic ꝓmagno haberi debuit honor hu¬
mauus quia nulluis ẽ. pondis fumꝰ. S utamͦ
etiã inliis reb beneficio dñi dĩ nr̃i. Considemꝰ¬
quanta contempserint. quę ꝑtulerint quas
cupiditates subegerint ꝓhumana gła. qͥ eam
tãquã mercedẽ taliũ uirtaitũ acciꝑe meruer̃.
& ualeat nob̾ etiã ħ ad oppͥmendã suꝑbiam.

Expanded text:
quod alii uicerunt, alii uicti sunt, omnino non uideo, praeter quod alii uicerunt, alii uicti sunt, omnino non uideo, praeter illum gloriae humanae inanissimum fastum, in quo perceperunt mercedem suam, qui eius ingenti cupidine arserunt et ardentia bella gesserunt. Numquid enim illorum agri tributa non soluunt? Numquid eis licet discere, quod aliis non licet? Numquid non multi senatores sunt in aliis terris, qui Romam ne facie quidem norunt? Tolle iactantiam, et omnes homines quid sunt nisi homines? Quod si peruersitas saeculi admitteret, ut honoratiores essent quique meliores: nec sic pro magno haberi debuit honor humanus, quia nullius est ponderis fumus. Sed utamur etiam in his rebus beneficio Domini Dei nostri; considequanta contempserint, quae pertulerint, quas cupiditates subegerint pro humana gloria, qui eam tanquam mercedem talium virtutum accipere meruerunt: et ualeat nobis etiam hoc ad obprimendam superbiam,
Abbreviated transcription (Latin):
suerunt leges suas. nͥ quia id factũ ẽ. in genti
strage belloꝵ : Qđ s̃ concordit̃ fieret. id ipsum
fieret meliore successu: s nulla eẽt gła trium¬
phantium. Neq enĩ & romani inuebadit sub
legib sius. quas cȩceris imponebant. Hoc si fie¬
ret sine marte & bellona. ut nec uictoria locũ
hab̾et nemine uincente ubi nemo pugnaue¬
rat: Nonne romanis & cęt̾is gentib una eẽc
eadẽq conditio.⁊ presertm simox fieret qđ
postea gratissime atq humanissime factũ ẽ.
ut om̃s ad romanũ imꝑiũ ꝑtinentes societatẽ
acciꝑent euutatis & romani eiueseẽnt. ac sic
ẽet om̃iũ qđ erat ante paucoꝵ. tantũ ut plebs
illa qua suos agros non haberet de publico
uiueret qui pastus eiꝰ ꝑ bonos ad ministratores
rei.p. gratis a concordib prestaret᷑ quã uictis
extorqueret᷑. Nam quid int̾ sit ad incolumitatẽ xuii¬
bonosq mores ad ipsas certe hominũ dignitates

Expanded text:
suerunt leges suas, nisi quia id factum est ingenti suerunt leges suas, nisi quia id factum est ingenti strage bellorum? Quod si concorditer fieret, id ipsum fieret meliore successu; sed nulla esset gloria triumphantium. Neque enim et Romani non uiuebant sub legibus suis, quas ceteris inponebant. Hoc si fieret sine Marte et Bellona, ut nec Victoria locum haberet, nemine uincente ubi nemo pugnauerat: nonne Romanis et ceteris gentibus una esset eademque condicio? praesertim si mox fieret, quod postea gratissime adque humanissime factum est, ut omnes ad Romanum imperium pertinentes societatem acciperent ciuitatis et Romani ciues essent, ac sic esset omnium, quod erat ante paucorum; tantum quod plebs illa, quae suos agros non haberet, de publico uiueret; qui pastus eius per bonos administratores rei publicae gratius a concordibus praestaretur quam uictis extorqueretur. Nam quid intersit ad incolumitatem bonosque mores, ipsas certe hominum dignitates,
Abbreviated transcription (Latin):
ritur. Uli ẽ. uera & plena felicitas: ñ dea
s donum dĩ. Enfide pignus accepimꝰ: ꝗͣ diu
pegrinantes eiꝰ pulchritudini suspiramus.
bi ñ orit᷑ sol suꝑbonos & malos. s sol iusticiȩ
solos ꝓtegit bonos. Ibi ñerit magna in dustria
ubi thesaurus cõmunis ẽ. ueritatis. Proiide ñ
solum ut talis merces talib hominib redderet᷑
romanũ imꝑiũ ad humanã glam dilatatũ ẽ.
uerũ etiã ut ciues ęternę illiꝰ ciuitatis quã dui
huc ꝑegrinant᷑ diligent̃ & sobrie illa intueant᷑
ȩxempla. & uideant quanta dilectio debeat᷑
suꝑnę patrię ꝓpt̃ uitã ęc̾̃nam. si tantũ asius
euub t̾rena dilecta ẽ. ꝓpt̾ hominũ głam. Quan.
tum enĩ ꝑtinet ad hanc uitã mortaliũ quę pa¬
ueis dieb ducit᷑ & finit᷑: quid int̾ ẽ. sub euuis
imꝑio uiuat homo moriturus. si illi qͥ imꝑant
ad impia & iniqua ñ cogant. Aut uͦ aliquid
nocuer̃ romani gentib quib sub ugatis impo.¬

Expanded text:
vera et plena felicitas, non dea, sed donum Dei: inde fidei pignus accepimus, quamdiu peregrinantes ejus pulchritudini suspiramus: ibi non oritur sol super bonos et malos , sed sol justitiae solos protegit bonos: ibi non erit magna industria, ubi thesaurus communis est veritatis. Proinde non solum ut talis merces talibus hominibus redderetur, Romanum imperium ad humanam gloriam dilatatum est; uerum etiam ut ciues aeternae illius ciuitatis, quamdiu hic peregrinantur, diligenter et sobrie illa intueantur exempla et uideant quanta dilectio debeatur supernae patriae propter uitam aeternam, si tantum a suis ciuibus terrena dilecta est propter hominum gloriam.tum enim pertinet ad hanc uitam mortalium, quae paucis diebus ducitur et finitur, quid interest sub cuius imperio uiuat homo moriturus, si illi qui imperant ad inpia et iniqua non cogant? Aut uero aliquid nocuerunt Romani gentibus, quibus subiugatis inpo
Abbreviated transcription (Latin):
nis. sic̃ solet orb t̾rarum uelut ꝓcellosis¬
simũ pelagus uaria talium maloꝵ tem.¬
pestate iactari: & qđ nolunt aliquando
fateantur. nec insanis ad uersus dm̃ lin-¬
guis se int̾imant & decipiant imꝑitos.

Expanded text:
nis, sicut solet orbis terrarum uelut procellosisnis, sicut solet orbis terrarum uelut procellosissimum pelagus uaria talium malorum tempestate iactari, et quod nolunt aliquando fateantur, nec insanis aduersus Deum linguis se interimant et decipiant inperitos.
Abbreviated transcription (Latin):
acũ. xl. de nequisquã arbtretͥ rndĩs
romanors fuisse feztiora adbella citus
agenda: Suꝑiorib tẽporib multũ in om̃i
uirtute laudatis. Bollũ samniticũ annis
tractũ ẽ. ferme quinquagnta. in qͦ bello
ita roman uicti sunt: ut sub iugũ etiam
mitterent᷑. S quia ñ diligebant głam ꝓp-¬
ter iusticiã s iusticiã ꝓpẽ głam diligere
uidebant᷑: pacẽ factã foedusq ruperunt.
Haec ideo cõmemoro: qm̃ multi p̃teritarum
rerum ignari. quidã etiã dissimulatores
suȩ scientiȩ. si tẽporib xp̃ianis aliqđ bel¬
lum paulo diutius trahi uident. ilico in
nr̃am religionẽ ꝓpt̃ uissime in silunt.
exclamantes qđ sĩ ipsa ñ ẽẽt. & uetere
ritu numina colerent᷑. iã romana illa uir¬
tute quae aduiuante marte & bellona
tanta celerit̾ bella confecit. id quoq celer¬
rime finiret᷑. Recolant gͥ qͥ leger̃. quã
duturna bella. quã uarus euentis. quã
luetuosis cladib auetib sint gesta roma-¬

Expanded text:
a. Ac ne quisquam arbitretur rudimenta Romanorum fuisse fortiora ad bella citius peragenda, superioribus temporibus multum in omni uirtute laudatis bellum Samniticum annis tractum est ferme quinquaginta; in quo bello ita Romani uicti sunt, ut sub iugum etiam mitterentur. Sed quia non diligebant gloriam propter iustitiam, sed iustitiam propter gloriam diligere uidebantur, pacem factam foedusque ruperunt. Haec ideo commemoro, quoniam multi praeteritarum rerum ignari, quidam etiam dissimulatores suae scientiae, si temporibus Christianis aliquod bellum paulo diutius trahi uident, ilico in nostram religionem proteruissime insiliunt, exclamantes, quod, si ipsa non esset et uetere ritu numina colerentur, iam Romana illa uirtute, quae adiuuante Marte et Bellona tanta celeriter bella confecit, id quoque celerrime finiretur. Recolant igitur qui legerunt, quam diuturna bella, quam uariis euentis, quam luctuosis cladibus a ueteribus sint gesta Roma
Abbreviated transcription (Latin):
diua fessona. ꝓpt̾ hostes de pellendos diua
pellona. ꝓpt̾ agros medicus uł apollo
uł esculapius. uł ambo simul quando eẽt
grando ꝑieulũ. Hec dĩ spiniensis ut spinaᷤ
ex agris eradicaret: nec dea rubigo u̾t non
accedet rogaret᷑. Una felicitate presente
& tuente: uł nulla mala ex orirent᷑ uł
facillime pellerent᷑. Postremo qm̃ de duab
istis deab uirtute & felicitate tractamus.
si felientas uircutis ẽ. p̃miũ. ñ dea. s dĩ do¬
num ẽ. Si aũ dea ẽ. cur ñ dicat᷑ & uirtutẽ
ipsam c̃ferre. quando qͥdẽ etiã uirtutem

Expanded text:
diua Fessona, propter hostes depellendos diua diua Fessona, propter hostes depellendos diua Pellonia, propter aegros medicus uel Apollo uel Aesculapius uel ambo simul, quando esset grande periculum? Nec deus Spiniensis, ut spinas ex agris eradicaret; nec dea Rubigo, ut non accederet, rogaretur: una Felicitate praesente et tuente uel nulla mala exorerentur, uel facillime pellerentur. Postremo quoniam de duabus istis deabus Virtute et Felicitate tractamus: si felicitas uirtutis est praemium, non dea, sed Dei donum est; si autem dea est, quur non dicatur et uirtutem ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
ut uincerent. dõ honori  ut honorarentur.
deȩ pecuniȩ ut pecumiosi er̃nt. dõ esculano
& filio eiꝰ argentino ut habent ęream ar¬
genteamq pecuniã. Nam ideo patrem
argentini aesculanũ putauer̃ qy prius
erea pecunia inusi cępit ẽẽ. pꝰ ea argentea
Miror aũ qđ argentinꝰ ñ genuit aurinum
quia aurea. & sub secuta ẽ. Quẽ dm̃ isti
si habent. sieut saturno iouẽ ita & patri
argentino & auo aesculano aurinũ pompo¬
nerent. Quid gͦ erat necesse ꝓpt̃ har bona
uł animi uł corporis uł ext̾na tantã deoꝵ
turbam colere & in uocare. quos neq om̃s
cõmemoraui. nec ipsi potuer̃ om̃ib bonis
humanis mimitatĩ siigulatimq digestis
deos minutos & singulos ꝓuide. cũ pͦssoe
magno faciliq compendio una dea felicitas
cuncta conferre. nec solũ ad bona capienda
quisquã alus. s neq ad de pellenda mala
quereret᷑  Cur enĩ eẽt inuocanda ꝓpt̃ fessẽs

Expanded text:
ut uincerent; deo Honori, ut honorarentur, ut uincerent; deo Honori, ut honorarentur, deae Pecuniae, ut pecuniosi essent, deo Aesculano et filio eius Argentino, ut haberent aeream argenteamque pecuniam? Nam ideo patrem Argentini Aesculanum posuerunt, quia prius aerea pecunia in usu coepit esse, post argentea. Miror autem, quod Argentinus non genuit Aurinum, quia et aurea subsecuta est. Quem deum isti si haberent, sicut Saturno Iouem, ita et patri Argentino et auo Aesculano Aurinum praeponerent. Quid ergo erat necesse propter haec bona uel animi uel corporis uel externa tantam deorum turbam colere et inuocare quos neque omnes commemoraui, nec ipsi potuerunt omnibus bonis humanis minutatim singillatimque digestis deos minutos et singulos prouidere, cum posset magno facilique conpendio una dea Felicitas cuncta conferre, nec solum ad bona capienda quisquam alius, sed neque ad depellenda mala quaereretur? Quur enim esset inuocanda propter fessos
Abbreviated transcription (Latin):
uenire. quid opus erat dõ catio patre qui ca¬
tos idẽ. acutos faceret. cũ ħ posset c̃ferre
felicitas: Ingeniosũ quippe nasei: felicita¬
tis ẽ. Unde etiã si ñ potuit añdũ nato coli
dea felicitas ut ħ ei conciliata donaret: c̃¬
ferret ħ parentib eiꝰ cultorib suis ut eis
ingeniosi filii nascerent᷑. Quid opus erat
parturientib inuocare lucinã. cũ si ad eẽt
felicitas ñ solum bene parerent s etiã bo¬
nos: Quid necesse erat opi de& cõm̃dare
nascentes. dõ uaticano uagientes. de& cu¬
ninae. iacentes dex ruminȩ suggentes.
dõ statilino stantes. de& ad eonę ad eiuites.
abeonę abeuntes. deae menti ut bonã habent
mentẽ. dõ uolũno & dea uolũnae ut bona
uellent. diis nuptialib ut bene c̃uigarentur.
diis agrestib ut fruetꝰ uberrimos caperent
& marime ipsi diuę fructeseę. marti &
bellonȩ ut bene belligerarent. deȩ uictoria

Expanded text:
uenire, quid opus erat deo Catio patre, qui cauenire, quid opus erat deo Catio patre, qui catos, id est acutos faceret, cum hoc posset conferre felicitas? Ingeniosum quippe nasci felicitatis est, unde, etiamsi non potuit a nondum nato coli dea Felicitas, ut hoc ei conciliata donaret, conferret hoc parentibus eius cultoribus suis, ut eis ingeniosi filii nascerentur. Quid opus erat parturientibus inuocare Lucinam, cum, si adesset Felicitas, non solum bene parerent, sed etiam bonos? Quid necesse erat Opi deae commendare nascentes, deo Vaticano uagientes, deae Cuninae iacentes, deae Ruminae sugentes, deo Statilino stantes, deae Adeonae adeuntes, Abeonae abeuntes; deae Menti, ut bonam haberent mentem, deo Volumno et deae Volumnae, ut bona uellent; dis nuptialibus, ut bene coniugarentur, dis agrestibus, ut fructus uberrimos caperent, et maxime ipsi diuae Fructeseae; Marti et Bellonae, ut bene belligerarent, deae Victoriae,
Abbreviated transcription (Latin):
s uanitas fac̃. Hac enĩ ueri dĩ munera sunt:
ñ ipsae sunt dex. Uerũtam̃ ubi ẽ. uirtꝰ & feli¬
citas quid aliud quęrit᷑. Quid ei sufficit cui
uirtꝰ felicitasq ñ sufficit: Om̃a quippe agenda
complectit᷑ uirtꝰ. om̃a optanda felicitas. Si
iuppit̃ ut harc daret ideo colebat᷑. quia si bonũ
aliquid ẽ. latitudo regni atq diuturiutas ad ea-¬
ndem ꝑtinet felicutatẽ: cur ñ in cellectum ẽ.
dona dĩ eẽ ñ deas:: Si aũ putatę sunt dea.
saltẽ alia tanta deoꝵ turba ñ quareret᷑. Con¬
sidatis enĩ officiis deor dearumq om̃iũ quȩ
sic̃ uoluer̃ ꝓsua opinatione finxer̃. inueni¬
ant si possunt aliquid qđ praestari ab aliqͦ
deo possit homini habenti uircutẽ habenti
felicitatẽ. Quid doctrinȩ uł amercurio uł
aminerua petendũ eẽt. cũ uircꝰ om̃a secũ
habet. Ars quippe ipsa bene recteq uiuen
putauer̃. S si uirtꝰ ñ nͥ ad ingeniosũ posset

Expanded text:
sed uanitas facit; haec enim ueri Dei munera sunt, sed uanitas facit; haec enim ueri Dei munera sunt, non ipsae sunt deae. Verum tamen ubi est uirtus et felicitas, quid aliud quaeritur? Quid ei sufficit, cui uirtus felicitasque non sufficit? Omnia quippe agenda conplectitur uirtus, omnia optanda felicitas. Si Iuppiter, ut haec daret, ideo colebatur, quia, si bonum aliquid est latitudo regni adque diuturnitas, ad eandem pertinet felicitatem: quur non intellectum est dona Dei esse, non deas? Si autem putatae sunt deae, saltem alia tanta deorum turba non quaereretur. Consideratis enim officiis deorum dearumque omnium, quae sicut uoluerunt pro sua opinatione finxerunt, inueniant si possunt aliquid, quod praestari ab aliquo deo possit homini habenti uirtutem, habenti felicitatem. Quid doctrinae uel a Mercurio uel a Minerua petendum esset, cum uirtus omnia secum haberet? Ars quippe ipsa bene recteque uiuenputauerunt. Sed si uirtus non nisi ad ingeniosum posset
Abbreviated transcription (Latin):
gula species suas habent: in partib iustita e
fides ẽ. maximũq locũ apud nos ht̃ qui cũq
scimꝰ quid sit qđ iustus exfide iuuit. S illos
miror appetitores multitudinis deoꝵ. si fides
dea ẽ. quare aliis tã multis deab in uriã fe¬
cerint. Pret̃ mitto eas quib similit̾ aedes &
aras dedicare potuer̃. Cur tẽꝑantia dea ẽẽ
ñ meruit. cũ eiꝰ nomine ñ nulli romani pͥnci.¬
pes ñ paruã głam compararint : Cur deniq
fortitudo dea ñ ẽ. qu& affuit mutio cũ dext̃ã
porrex̃ inflãmas. qu&e affuit curtio cũ se ꝓ̃
patria in abruptã tr̾am p̾cipitẽ dedit. qua e
affuit decio patri & decio filio cũ ꝓ exercitu
se uouerunt. Si tam̃ his om̃ib uera in erat
fortitudo : unde mͦ ñ agit᷑. Quare prudentia.
quare sapientia. nulla numinũ loca meruer̃:
An quia in nomine generali ipsuis uirtutis om̃s
colunt᷑ Sic gͦ posset & unus dĩ coli. cuiꝰ par¬
tes cęt̾̃i du putant᷑. S in illa una uirtute &

Expanded text:
ustitiae fides est; maximumque locum apud nos habet, quicumque scimus quid sit, quod justus ex fide vivit . Sed illos miror appetitores multitudinis deorum, si fides dea est, quare aliis tam multis deabus injuriam fecerint praetermittendo eas, quibus similiter aedes et aras dedicare potuerunt? Cur temperantia dea esse non meruit, cum ejus nomine nonnulli Romani principes non parvam gloriam compararint? Cur denique fortitudo dea non est, quae adfuit Mucio, cum dexteram porrexit in flammas; quae adfuit Curtio, cum se pro patria in abruptam terram praecipitem dedit; quae adfuit Decio patri, et Decio filio, cum pro exercitu se voverunt? Si tamen his omnibus vera inerat fortitudo, unde modo non agitur. Quare prudentia, quare sapientia nulla numinum loca meruerunt? an quia in nomine generali ipsius virtutis omnes coluntur? Sic ergo posset et unus Deus coli, cujus partes caeteri dii putantur. Sed in ill
Abbreviated transcription (Latin):
regnum ad uiuit ut eresceret: qđ utiq
paruũ õẽt. si quaessoe ustitia finitimorum
contra se bellũ geri ꝓnulla uoearet inui¬
ria : ac si feliciorib reb humanis om̃a regna
parua eẽnt coneordi u eiuitate laetantia.
& ita eẽnt inmundo regna plurima gentiũ:
ut s̃ murbe. domus plurima ciuiiũ. d inde
belligerare & ꝑ domitis gentib dilatare
regnum. malis uidet᷑ felicitas: bonis necessi¬
tas. S quia peuis eẽt. ut inuiriosi iustiorib
dominarent᷑: ideo ñ in congrue dr̃ etiã ista
felicitas. S ꝓculdubio felicitas maior ẽ. uici¬
nũ bonũ habe concordẽ: quã uicinũ malũ
sub iugare bellantẽ. Mala uota s̃: optare
habe quẽ oderis uł quẽ timeas. ut possit
eẽ quẽ uincas. Si gͦ uista gerendo bella tõ
impia ñ uniqua. romani imꝑiũ tã magnũ
ad quirere potuer̃: nũquid tãquã aliqua
dea colenda ẽ. eis etiã imquitas aliena.:

Expanded text:
regnum adiuuit ut cresceret, quod utique regnum adiuuit ut cresceret, quod utique paruum esset, si quies et iustitia finitimorum contra se bellum geri nulla prouocaret iniuria ac sic felicioribus rebus humanis omnia regna parua essent concordi uicinitate laetantia et ita essent in mundo regna plurima gentium, ut sunt in urbe domus plurimae ciuium. Proinde belligerare et perdomitis gentibus dilatare regnum malis uidetur felicitas, bonis necessitas. Sed quia peius esset, ut iniuriosi iustioribus dominarentur, ideo non incongrue dicitur etiam ista felicitas. Sed procul dubio felicitas maior est uicinum bonum habere concordem quam uicinum malum subiugare bellantem. Mala uota sunt optare habere quem oderis uel quem timeas, ut possit esse quem uincas. Si ergo iusta gerendo bella, non inpia, non iniqua, Romani imperium tam magnum adquirere potuerunt, numquid tamquam aliqua dea colenda est eis etiam iniquitas aliena?
Abbreviated transcription (Latin):
quo roma tã magna facta ẽ. ut tam dui to¬
I gentib imparet. Nimirũ gͦ iouis ħ opꝰ est.
psum enĩ deori om̃iũ dearũq regẽ uolunt.
Hoc eiꝰ indieat sceptrũ: ħ in alto colle capi¬
toluim. De isto deo. quã uis apoeta. dictum
conuenientissinie p̃dicant: iouis om̃a ple¬
na. Hunc uarro eredit etiã abhis coli
qui unũ dm̃ solũ sine simulaero colunt:
s alio nomine mineupari. Qđ si ita ẽ. cur
tã male traetatꝰ ẽ. roma sicut quidẽ & in
çȩteris gentib ut ei fieret simulaerum:
Qđ si etiã uarroni ita displicet: ut cũ tantę
eiuitatis ꝑ uersa consuetudine p̃meret᷑. ne¬
quaquã tam̃ dicere & scribe dubitaret:
qd hi qui poplis instituer̾ simulachra
ur illi eciã uino uxor ad uingit᷑. quȩ dicat᷑
soror & conuix: Quia iouẽ inqununt in
aethere accipimꝰ. in aere uinonẽ: & hac
duo elem̃ta conuineta s̃ alterũ supuis al¬
terum inferius. Non ẽ. gͦ ille de qͦ dictũ

Expanded text:
quo Roma tam magna facta est, ut tam diu toquo Roma tam magna facta est, ut tam diu tot gentibus imperaret. Nimirum ergo Iouis hoc opus est. Ipsum enim deorum omnium dearumque regem uolunt: hoc eius indicat sceptrum, hoc in alto colle Capitolium. De isto deo quamuis a poeta dictum conuenientissime praedicant: Ionis omnia plena. Hunc Varro credit etiam ab his coli, qui unum Deum solum sine simulacro colunt, sed alio nomine nuncupari. Quod si ita est, quur tam male tractatus est Romae, sicut quidem et in ceteris gentibus, ut ei fieret simulacrum? Quod ipsi etiam Varroni ita displicet, ut, cum tantae ciuitatis peruersa consuetudine premeretur, nequaquam tamen dicere et scribere dubitaret, quod hi, qui populis instituerunt simulacraQuur illi etiam Iuno uxor adiungitur, quae dicatur \'soror et coniux\'? Quia Iouem, inquiunt, in aethere accipimus, in aere Iunonem, et haec duo elementa coniuncta sunt, alterum superius, alterum inferius. Non est -ergo ille, de quo dictum
Abbreviated transcription (Latin):
Hec om̃a cõmemoro: quia me piget qđ illos ã
putet. Hae aũ paucissima ideo dixi: ut ia¬
celligeret᷑ nullo mͥ eos dicere aude ista num¬
na im̃ꝑiũ constituisse. auxisse conseruasse
romanũ. quȩ ita sius quȩq ad hibebant᷑ of.¬
fieus ut nichil unnĩsũ uni alicui crederetu.
Quando gͦ segetia ecuraret imꝑiũ. eui eurã ge¬
rere simul c segetib & arborib ñ licebat:
Qucuido de armis cunina cogitar&. cuiꝰ p̃posu
pariuiloꝵ eunas ñ ꝑ mitebat᷑ excede: Quans
nodatꝰ adiuinaret in bello. qͥ nec ad folliculĩ
spieae s tantũ ad nodũ geniculi ꝑtinebat:
Umĩ quisq domiu suȩ ponit hostiariũ: &
quia homo ẽ. om̃ino sufficit. Tres deos ist
posuer. forculũ forib. cardeã cardim. lima¬
tinũ limini : ita ñ poterat forculus simul
& cardinẽ lum̃q seruare. Omissa gͥ ista
turba minutoꝵ deor ił aliquantũ inẽnd¬
sa officiũ maioꝵ deoꝵ debemius inqͥrete

Expanded text:
Nec omnia commemoro, quia me piget quod illos non Nec omnia commemoro, quia me piget quod illos non pudet. Haec autem paucissima ideo dixi, ut intelligeretur nullo modo eos dicere audere ista numina imperium constituisse, auxisse, conservasse Romanum, quae ita suis quaeque adhibebantur officiis, ut nihil universum uni alicui crederetur. Quando ergo Segetia curaret imperium, cui curam gerere simul et segetibus et arboribus non licebat? Quando de armis Cunina cogitaret, cujus praepositura parvulorum cunas non permittebatur excedere? Quando Nodutus adjuvaret in bello, qui nec ad folliculum spicae, sed tantum ad nodum geniculi pertinebat? Unum quisque domui suae ponit ostiarium, et quia homo est, omnino sufficit: tres deos isti posuerunt, Forculum foribus, Cardeam cardini, Limentinum limini. Ita non poterat Forculus simul et cardinem limenque seruare. CAPUT turba minutorum deorum uel aliquantum intermissa officium maiorum deorum debemus inquirere,
Abbreviated transcription (Latin):
quadã ñ pocest. quia om̃ps ẽ. Sic etiã eũ dicmꝰ
necessẽ eẽ ut cũ uolumꝰ libo uelimꝰ arbitrio.
& uerũ ꝓculdubio dicimꝰ: & ñ ideo ipsum
libum arbitriũ necessitati subicimꝰ quȩ adimi
libtatẽ. Sunt gͥ nr̃ȩ uoluntates. & ipse faci¬
iuit quieqͥd uolendo facimus. qđ ñ fieret si
nollemꝰ. Quieqͥd aũ alioꝵ hominũ uoluntat
nolens quisq patit᷑. & iã sic uoluntas ualet. &¬
si ñ illuis cantũ hominis uoluntas. s p̾testas di
Nam si uoluntas tantum eẽt nec posset qđ uel¬
let & potentiore uoluntate impediret᷑: Nec
sic tam̃ uoluntas nͥ uoluntas ẽẽt. nec alt̾us
s eiꝰ eẽt qui uellet. & si ũ posset implere qd
uellet. Unde quicquid pret̾ suã uoluntat̾
patit᷑ homo. ñ debet tribuere humams il
angłicis. uł cuiꝰquã ereati sp̃s uoluntatibus:
s eiꝰ potius qui dat potestatẽ uolentib Nos

Expanded text:
est, quia omnipotens est. Sic etiam cum dicimus necesse esse, ut, cum uolumus, libero uelimus arbitrio: et uerum procul dubio dicimus, et non ideo ipsum liberum arbitrium necessitati subicimus, quae adimit libertatem. Sunt igitur nostrae uoluntates et ipsae faciunt, quidquid uolendo facimus, quod non fieret, si nollemus. Quidquid autem aliorum hominum uoluntate nolens quisque patitur, etiam sic uoluntas ualet, etsi non illius, tamen hominis uoluntas; sed potestas Dei. Nam si uoluntas tantum esset nec posset qulet, potentiore uoluntate inpediretur; nec sic tamen uoluntas nisi uoluntas esset, nec alterius, sed eius esset qui uellet, etsi non posset inplere quod uellet. Unde quidquid praeter suam uoluntatem patitur homo, non debet tribuere humanis uel angelicis uel cuiusquam creati spiritus uoluntatibus, sed eius potius, qui dat potestatem uolentibus
Abbreviated transcription (Latin):
tuitȩ. unde &iam forcuna nom̃ accepit. ñ
eẽ dicimꝰ nullas s latentes. easq tribumus
uł dĩ uerã ł quorũ libet sp̃uũ uoluntati:
ipsasq naturales nequaquã ab illius uo¬
luntate se uingimꝰ qui ẽ: auctor om̃is c̃ditorq
nat᷑e. Iã uͦ causę uoluntatriȩ aut dĩ s̃. aut an

Expanded text:
tuitae, unde etiam fortuna nomen accepit, non tuitae, unde etiam fortuna nomen accepit, non esse dicimus nullas, sed latentes, easque tribuimus uel Dei ueri uel quorumlibet spirituum uoluntati, ipsasque naturales nequaquam ab illius uoluntate seiungimus, qui est auctor omnis conditorque naturae. Iam uero causae uoluntariae aut Dei sunt au
Abbreviated transcription (Latin):
lit᷑ om̃a quȩ fucura sunt. & quȩ ipse facturus
c̃. Hac itaq ratione possemꝰ afando facum
appellare: nͥ hoc nom̃ iã in alia re soleret
untelligi. quo corda hominũ nolumꝰ in clinari.
Uon ẽ. aũ consequens: ut si dõ certus ẽ. or̃um
ordo cau sarũ. ideo nichil sit in nr̃ȩ uolunta¬
as arbitrio. Et ipse quippe nrȩ uoluntatis
mcausarum ordine sunt. qui certꝰ ẽ. dõ eiꝰq
p̃saientia continet᷑: Qm̃ & humanȩ uoluntate
humanoꝵ opũ causȩ s̃ atq ita qui om̃s rerõ
ausas p̃sciuit. ꝓfecto in eis causis etiã nr̃as
uoluntates ignorare ñ potuit.: quas nr̃orum
opum causas eẽ p̃sciuit. Nam & illud qđ
dẽ eicero concedit nichil fieri si causa effi¬
cions ñ precedat: satis ẽ. ad eum in hac
queffione redarguendũ. Quid enĩ eũ ad iu¬
Sĩ om̃em causã ec̃ fitalẽ quia ẽ. causa sor¬
quta s. naturalis ẽ. uoluntaria : Suffic̃
confitetur. Nos enĩ eas causas qua dĩr for¬

Expanded text:
ra sunt, et quae ipse facturus est. Hac itaque ratione possemus a fando fatum appellare, nisi hoc nomen jam in alia re soleret intelligi, quo corda hominum nolumus inclinari. Non est autem consequens, ut, si Deo certus est omnium ordo causarum, ideo nihil sit in nostrae voluntatis arbitrio. Et ipsae quippe nostrae voluntates in causarum ordine sunt, qui certus est Deo ejusque praescientia continetur; quoniam et humanae voluntates humanorum operum causae sunt. Atque ita causas praescivit, profecto in eis causis etiam nostras voluntates ignorare non potuit, quas nostrorum operum causas esse praescivit. Nam et illud quod idem Cicero concedit, nihil fieri, si causa efficiens non praecedat, satis est ad eum in hac quaestione redarguendum. Quid enim eum adjused non omnem causam esse fatalem, quia est causa fortuita, est naturalis, est voluntaria? Sufficit confitetur. Nos enim eas causas quae dicuntur for
Abbreviated transcription (Latin):
tã quã dñs regit moderatorq disponit.
Felicitatẽ uͦ nondat nͥ bonis. Hoc enĩ pꝰst᷑¬
plena in ea uita erit. ubi nemo iã seruia&.
deo regna t̾rena & bonis ab illo dant᷑ ce
malis: ne eiꝰ cultores adhuc in ꝓuectu animi
pariuuli haȩc ab eo munera quasi magnum
aliquid concupiseant. & ħ ẽ. sacramentum
ueteris testam̃ti ubi occultũ erat nouũ: qđ
illic ꝓmissa & donata t̾rena sunt. in telligentib
& tunc sp̃italib quãuis ñdũ inmanifestatione
prȩdicantib. & qua illis temporalib reb sig

Expanded text:
tamquam dominus regit moderatorque disponit; tamquam dominus regit moderatorque disponit; felicitatem uero non dat nisi bonis. Hanc enim posplena in ea uita erit, ubi nemo iam seruiet. Et ideo regna terrena et bonis ab illo dantur et malis, ne eius cultores adhuc in prouectu animi paruuli haec ab eo munera quasi magnum aliquid concupiscant. Et hoc est sacramentum ueteris testamenti, ubi occultum erat nouum, quod illic promissa et dona terrena sunt, intellegentibus et tunc spiritalibus, quamuis nondum in manifestatione praedicantibus, et quae illis temporal
Abbreviated transcription (Latin):
sam factũ uidet᷑: nͥ quia hominũ uelut
prudentiũ & sapientiũ negotiũ fuit pꝰpłm
uiregionib fallere. & meo ipso ñ solũ colere¬
s imitari etiã damones quib maxima ẽ.
fallendi cupiditas. Sic̃ enĩ daemones nͥ eos
quos fallendo deceꝑint posside ñ possunt:
sic & homines pͥncipes ñ sane iusti sed da¬
monũ similes ea qua uana ẽẽ Nouerant
religionis nomine popłis tãquã uera suade¬
bant. hoc mͦ eos ciuili societate uelut aptius
alligantes. quo similit̾ subditos possiderent.
Q uis aũ infirmꝰ & indoctꝰ euadet simul fal¬
laces & p̾ncipes ciuitatis & da mones: Ds̃¬
gͥ ille felicitatis dator & auctor. qr solus ẽ.
uerus dĩ. ipse dat regna t̾rena & bonis &
malis: Neq hoc cemere & quasi fortuitu
quia ds̃ ẽ. ñ fortuna. s ꝓrerũ ordine ac tem¬
porum occulto nob notissimo s. Cui tamen
ordini tẽpori ñ subditꝰ seruit: s eũ ipse

Expanded text:
sam factum uidetur, nisi quia hominum uelut sam factum uidetur, nisi quia hominum uelut prudentium et sapientium negotium fuit populum in religionibus fallere, sed imitari etiam daemones, quibus maxima est fallendi cupiditas. Sicut enim daemones nisi eos quos fallendo deceperint, possidere non possunt; sic et homines principes, non sane justi, sed daemonum similes, ea, quae vana esse noverant, religionis nomine populis tanquam vera suadebant, hoc modo eos civili societati velut arctius alligantes, quo similiter subditos possiderent. Quis autem infirmus et indoctus evaderet simul fallaces et principes civitatis et daemones?  ille felicitatis auctor et dator, quia solus est uerus Deus, ipse dat regna terrena et bonis et malis, neque hoc temere et quasi fortuito, quia Deus est, non fortuna, sed pro rerum ordine ac temporum occulto nobis, notissimo sibi; cui tamen ordini temporum non subditus seruit, sed eum ipse
Abbreviated transcription (Latin):
mannia sũpser̃: nec qđo sitientib aquã ꝑcus¬
sa petra ꝓfudit nrmphas lymphasq coluer̃.
Sine in sanis sacris martis & bellone bella gesser̃:
& sine uictoria quidẽ ñ uicer̃. ñ eam tam̃ deam
s dĩ sui munꝰ habuer̃. Sine segetia segetes.
sine bubona boues. mella sine mellona. poma
sine pomona: & ꝓrsus om̃a ꝓquib tanta e
falsorum deoꝵ turbȩ romani supplicandum
putar̃ ab uno uͦ dõ multo felicius acceperunt.
Et siñ ineũ peccassent. impia euriositate tã quã
magicis artib seducti ad alienos deos & ad
idola defluendo. & postremo xp̃m occiden.¬
do: in eodẽ regno & si non spafiosiore tamen
feliciore mansissent. Q nunc ꝗa ꝑ om̃s fere
t̾ras gentesq disꝑsisunt. illius unuis ueri dĩ ꝓi.¬
dentia ẽ: ut qđ deorũ falsorum usquequaq si¬
mulacra. arae. luci. tẽpla euertuit᷑. & sacrisi.¬
cia ꝓhibentur. de codicib eoꝵi ꝓbet᷑ quẽ ad

Expanded text:
manna sumserunt; nec quando sitientibus aquam percusmanna sumserunt; nec quando sitientibus aquam percussa petra profudit, Nymphas Lymphasque coluerunt. Sine insanis sacris Martis et Bellonae bella gesserunt, et sine uictoria quidem non uicerunt, non eam tamen deam, sed Dei sui munus hasine Bubona boves, mella sine Mellona, poma sine Pomona; et prorsus omnia, pro quibus tantae falsorum deorum turbae Romani supplicandum putaverunt, ab uno vero Deo multo felicius acceperunt. Et si non in eum peccassent impia curiositate, tanquam magicis artibus seducti, ad alienos deos et ad idola defluendo, et postremo Christum occidendo, in eodem regno, etsi non spatiosiore, tamen feliciore mansissent. Et nunc quod per omnes fere terras gentesque dispersi sunt, illius unius ueri Dei prouidentia est, ut, quod deorum falsorum usquequaque simulacra arae, luci templa euertuntur et sacrificia prohibentur, de codicibus eorum probetur, quem ad
Abbreviated transcription (Latin):
uera felicitas. Itaq ut cognoscerent᷑ etiã illa
t̾rena bona quib solis in hiant qui meliora co¬
gitare non possunt mupsius unius dĩ ẽẽ p̾sita
pocestate ñ inmuldoꝵ falsoꝵ quos colendos
romani andea credider̃: popłm suũ in agẏp¬
to de paucissimis multiplicauit & uide signis
mirabilib liberauit. Hec lucinã mulieres ille
uiuocauer̃: quando earũ partꝰ ut miris mo¬
dis multiplicarent᷑ & gens illa meredibilit̃
cresceret. ab agrptiorũ ꝑsequentiũ & insan¬
tes om̃s necare uolentiũ manb ipse seruauit.
Sine dea rumina suxer̃. sine cunma in cunis
fuerunt. sine educa & potina escam potũq
sumpser̃. sine tot diis puerilib educati sunt.
sine diis conuigalib ẽiugati. sine cultu pͥapi
c̃uigib mixti. sine inuocatione neptuni mare
transeuntib diuisũ patuit. & sequentes eoꝵ
inimicos fluctib inse redeuntib obruit. Hec
c̃ seerauer̃ aliquã deã manniã quando de cȩlo

Expanded text:
anserunt. Itaque ut cognosceretur etiam illa terrena bona, quibus solis inhiant qui meliora cogitare non possunt, in ipsius unius Dei esse posita potestate, non in multorum falsorum, quos colendos Romani antea crediderunt, populum suum in Aegypto de paucissimis multiplicauit et inde signis mirabilibus liberauit. Nec Lucinam mulieres illae inuocauerunt, quando earum partus, ut miris modis multiplicarentur et gens illa incredibiliter cresceret, ab Aegyptiorum persequentium et infantes omnes necare uolentium manibus ipse seruauit. Sine dea Rumina suxerunt, sine Cunina in cunis fuerunt, sine Educa et Potina escam potumque sumserunt, sine tot dis puerilibus educati sunt, sine dis coniugalibus coniugati, sine cultu Priapi coniugibus mixti; sine inuocatione Neptuni mare transeuntibus diuisum patuit et sequentes eorum inimicos fluctibus in se redeuntibus obruit. Nec consecrauerunt aliquam deam Manniam, quando de caelo
Abbreviated transcription (Latin):
doniã constat
OU RERUO
optandarũ plenitu¬
dinẽ ẽẽ felicitatem.
quȩ ñ ẽ. dea s donũ
dĩ. & ideo nullum
dm̃ colendũ ẽẽ ab
hominib. nͥ qui potest eos facere felices:⁊ Un¬
de si illa dea eẽt. sola colenda merito diceret᷑:
iam consequenter uideamꝰ. qua causa dĩ qui
potest & illa bona dare qua hab̾e possunt &eũ
non bom ac ꝑhoc etiã non felices. romanum
imꝑiũ tã magnũ tãq diut̾nũ ẽẽ uoluerit a¬

Expanded text:
oniam constat omnium rerum optandarum plenitudinem esse felicitatem, quae non est dea, sed donum Dei, et ideo nullum deum colendum esse ab hominibus, nisi qui potest eos facere felices; unde si illa dea esset, sola colenda merito diceretur: jam consequenter videamus, qua causa Deus, qui potest et illa bona dare, quae habere possunt etiam non boni, ac per hoc etiam non felices, Romanum imperium tam magnum tamque diuturnum e
Abbreviated transcription (Latin):
tum ẽ. homini qđ maior && poena si non
faceret immineret. Cũ etiã sic ñ auderet:
inmorbũ meidit acrem & horribilẽ. Tum
uͦ & amicoꝵ sencentia ad magistratꝰ rem
deculit: atq in lectica allatꝰ ẽ. insenatũ. Ex po¬
sitoq somimo: recepta ẽtinuo ualitudine pedib
sius sanꝰ ab cessit. Tanto stupe factꝰ miraculo senatꝰ.
qua driplicata pecunia ludos censuit instaurari.
Quis ñ uideat qͥ sanũ sapit. subditos homines ma-¬
lignis demonib aquoꝵ dñatione ñ lib̾at nͥ gr̃a

Expanded text:
tum est homini, quod maior ei poena, si non tum est homini, quod maior ei poena, si non faceret, inmineret. Cum etiam sic non auderet, in morbum incidit acrem et horribilem. Tum uero ex amicorum sententia ad magistratus rem detulit adque in lectica adlatus est in senatum expositoque somnio recepta continuo ualetudine pedibus suis sanus abscessit. Tanto stupefactus miraculo senatus quadruplicata pecunia ludos censuit instaurari. Quis non uideat, qui sanum sapit, subditos homines malignis daemonibus, a quorum dominatione non liberat nisi gra
Abbreviated transcription (Latin):
exelamet cicero. non contra figmenta poeta¬
rum s contra instituta maioꝵ. An exclama¬
rent & illi. ⁊ quid nos fecimus. ⁊ Ipsi dii ista
sius honorib exhibenda flagitauer̃. atrocit̃
imꝑarunt. cladem nͥ fierent prenunciarunt.
quia neglectũ ẽ. aliquid. se uerissime uindi¬
carunt.⁊ Quia id qđ neglectũ fuerat factũ ẽ:
placatos se eẽ monstrar̃ : Int̃ eoꝵ cominemo.¬
ratur uirtutes & miranda facta : qđ dicam.
Tito latimo rustico romano patri familias
dictũ ẽ. in somnis ut senatũ nunt̾iaret ut
ludi remani instaurarent᷑: Qđ pͥmo eoꝵ
die. in quodã scelerato qui popło spectante
ad suppliciũ duci uissus ẽ. numinib iudelic&
exludis hilaritatẽ quęrentib triste displi¬
euisset imꝑiũ. Cũ gͦ ille qui somnio cõmonitꝰ
enait postero die ussa facere ñ ausus ẽẽt:
scd̾a nocte hoc idem sursus seueruis imꝑatũ
ẽ. Amisit filiũ. quia ñ fec̃. Tertia nocte dic¬

Expanded text:
exclamet Cicero non contra figmenta poetaexclamet Cicero non contra figmenta poetarum, sed contra instituta maiorum; an exclamarent et illi: Quid nos fecimus! Ipsi di ista suis honoribus exhibenda flagitauerunt, atrociter imperarunt, cladem nisi fieret praenuntiarunt, quia neglectum est aliquid, seuerissime uindicarunt, quia id quod neglectum fuerat factum est, placatos se esse monstrarunt. Inter eorum commemoratur uirtutes et miranda facta quod dicam. Tito Latinio rustico Romano patri familias dictum est in somnis, in senatum nuntiaret, ut ludi Romani instaurarentur, quod primo eorum die in quodam scelerato, qui populo spectante ad supplicium duci iussus est, numinibus uidelicet ex ludis hilaritatem quaerentibus triste displicuisset imperium. Cum ergo ille qui somnio commonitus erat postero die iussa facere non ausus esset, secunda nocte hoc idem rursus seuerius imperatum est: amisit filium, quia non fecit. Tertia nocte dic
Abbreviated transcription (Latin):
bilium daemonioꝵ. Illi ñ sufficiat hic ds̃.
cu ñ sufficit munꝰ etꝰ. Ili inquã ñ sufficiat
ad colendũ ds̃ dator felicitatis: cui ñ sufficit
ad accipiendũ ipsa felicitas. Cui aũ sufficit.
ñ enĩ habet homo quid amplius optare debeat:
seruiat uni dõ datori felicitatis. Non ẽ. ipso
quẽ nominant iouẽ. Nam si eũ datorẽ felici¬
tatis agnoscerent: ñ utique aliũ ł aliã aqua
daret᷑ felicitas nomine ipsius felicitats in¬
quirerent. neq ipsum iouem cũ tantis iniu¬
rus colendũ putarent. Iste alienarũ dr̃ ad¬
ult̃ uxorũ: iste pueri pulchri impudicus
amator & raptor. S fingebat haec homerꝰ.
ait tullius: & humana ad deos trans ferebat.
Duuna mallẽ ad nos. Merito displicuit uiro
graui diuinoꝵ criminũ poeta confictor. Cur
gͦ ludi scęnici ubi hac dictitant᷑. cantitant᷑.
actitantur. deoꝵ honorib exhibent᷑. Inter
res diuinas adoctissimis conscribunt᷑. Hic

Expanded text:
bilium daemoniorum; illi non sufficiat hic deus, bilium daemoniorum; illi non sufficiat hic deus, cui non sufficit munus eius. Illi, inquam, non sufficiat ad colendum Deus dator felicitatis, cui non sufficit ad accipiendum ipsa felicitas. Cui autem sufficit non enim habet homo quid amplius optare debeat, seruiat uni Deo datori felicitatis. Non est ipse, quem nominant Iouem. Nam si eum datorem felicitatis agnoscerent, non utique alium uel aliam, a qua daretur felicitas, nomine ipsius felicitatis inquirerent, neque ipsum Iouem cum tantis iniuriis colendum putarent. Iste alienarum dicitur adulter uxorum, iste pueri pulchri inpudicus amator et raptor. ait Tullius, et humana ad deos transferebat: diuina mallem ad nos.\' Merito displicuit uiro graui diuinorum criminum poeta confictor. Quur ergo ludi scaenici, ubi haec dictitantur cantitantur actitantur, deorum honoribus exhibentur, inter res diuinas a doctissimis conscribuntur? Hic
Abbreviated transcription (Latin):
nor qui honorẽ. concordia quȩ concordiam.
uictoria quȩ̨dat uictoriã. lta inquinnt eũ
felicitas dea dr̃. ñ ipsa quae datur. s numen
illud attendit̾ a quo felicitas dat̾. Ista nobis
reddita ratione. multo facilius eis quoꝵ cor
ñ nimis obduruit ꝑsuadebimꝰ fortassẽ qđ uo
W lumꝰ. Si enĩ iam humana inftrmitas sensit
ñ nͥ ab aliquo dõ dar posse felicitatẽ. & hoc
senser̃ homines qui tã multos colebant deos.
inquib & ipsum eoꝵ regẽ iouẽ. qr nom̃ eiꝰ
a quo daret᷑ felicitas ignorabant ideo ipsus
rei nomine quã eredebant ab illo dari eum
appellare uoluer̃ : Satis gͦ udicarunt nec
ab ipso ioue dari posse feliciatẽ quã iã cole¬
bant. s utiq ab illo quẽ nomine ipsius feli¬
eitatis colendum cẽ censebant. Confirmo
ꝓrsus a quodã dõ quẽ nesciebant eos credi¬
dise dari felicitatẽ. Ipse gͦ quȩrat᷑. ipse colat᷑:
& suffieit. Repudiet᷑ strepitus in numera¬

Expanded text:
nor, qui honorem, Concordia, quae concordiam, nor, qui honorem, Concordia, quae concordiam, Victoria, quae dat uictoriam. Ita, inquiunt, cum Felicitas dea dicitur, non ipsa quae datur, sed numen illud adtenditur a quo felicitas datur. reddita ratione multo facilius eis, quorum cor non nimis obduruit, persuadebimus fortasse quod uolumus. Si enim iam humana infirmitas sensit non nisi ab aliquo deo dari posse felicitatem, et hoc senserunt homines, qui tam multos colebant deos, in quibus et ipsum eorum regem Iouem: quia nomen eius, a quo daretur felicitas, ignorabant, ideo ipsius rei nomine, quam credebant ab illo dari, eum appellare uoluerunt, satis ergo indicarunt nec ab ipso Ioue dari posse felicitatem, quem iam colebant, sed utique ab illo, quem nomine ipsius felicitatis colendum esse censebant. Confirmo prorsus a quodam deo, quem nesciebant, eos credidisse dari felicitatem: ipse ergo quaeratur, ipse colatur, et sufficit. Repudietur strepitus innumera
Abbreviated transcription (Latin):
felicitate qui tãquã deã felicitatẽ colit. & dm̃
datorem felicitatis reliquit: sic̃ carere non
potest fame qͥ panẽ pietum lingit & ab ho¬
Mmne qui uerũ habet ñ petit. Libet aũ eoꝵ
maiores nr̃os insipientes fuisse eredendum ẽ.
ut hax neseirent munera diuina ẽẽ ñ deos.
S qm̃ sciebant nemini talia nͥ aliqͦ deo largi¬
ente concedi. quoꝵ deoꝵ nomina ñ inueni¬
ebant. earũ rerũ nominib appellabant
deos quas ab eis sentiebant dari. abe̾isq uo¬
cabula inde flectentes. sicut ab ello bellonã
nuncupauer̃ ñ bellũ. sic̃ acunis cuninam
ñ eunã. sic̃ a segetib segetiã ñ segetẽ. apꝰmis
pomo nam. ñ pomũ. sic̃ abub bubonã ñbo¬
uem. aut certe nulla uocabuli declinatione
sic̃ res ipsa nominat᷑. ut pecunia dieta est
dea quȩ dat pecuniã ñ om̃ino pecunia. dea
ipsa putata ẽ. Ita uircꝰ quadat uirtutẽ. ho¬

Expanded text:
felicitate, qui tamquam deam felicitatem colit et Deum felicitate, qui tamquam deam felicitatem colit et Deum datorem felicitatis relinquit, sicut carere non potest fame, qui panem pictum lingit et ab hone, qui uerum habet, non petit. CAPUT XXIIII. maiores nostros insipientes fuisse credendum est, ut haec nescirent munera diuina esse, non deos? Sed quoniam sciebant nemini talia nisi aliquo deo largiente concedi, quorum deorum nomina non inueniebant, earum rerum nominibus appellabant deos, quas ab eis sentiebant dari, aliqua uocabula inde flectentes, sicut a bello Bellonam nuncupauerunt, non Bellum; sicut a cunis Cuninam, non Cunam; sicut a segetibus Segetiam, non Segetem, a pomis Pomonam, non Pomum: sicut a bubus Bubonam, non Bouem: aut certe nulla uocabuli declinatione sicut res ipsae nominantur, ut Pecunia dicta est dea, quae dat pecuniam, non omnino pecunia dea ipsa putata est; ita Virtus. quae dat uirtutem, Ho
Abbreviated transcription (Latin):
uellent. quoꝵ eẽt. nemo qui nollet. atq ita
ipsa aseipsa peteret᷑ quȩ ab om̃ib petebat᷑.
Qiuis enĩ aliqͥd ab aliquo deo nsi felicitatem
uelit accipe. uł qđ ad felicitatẽ ex istimat
ꝑtinere : & inde si felicitas ht̃ in potestate
cũ quo homine sit. ht̃ aũ si dea ẽ: quȩ tandẽ
stultitia ẽ. ab aliquo eã dõ petere quã possis
a se ipsa impetrare : Hanc gͦ deã suꝑ deos
cateros honorare etiã loci dignitate debuer̃
Sicut enĩ apud ipsos legitur: romant ueteres
nescio quẽ sũmanũ cui nocturna fllimina
tribuebant coluer̃ magis quã iouẽ ad quẽ
diurna flumina ꝑtinerent. S postquam
ioui templũ insigne ac sublime constructũ
ẽ ꝓpt̃ adis dignitatẽ sic ad eum multitudo
quã stultor hominũ multitudo uana se¬
tatir. dĩ dona deos sibi faciens & ipsũ cuꝰ
ea dona sunt obstinatione suꝑbae uoluna¬
tis offendens. Sic enĩ carere ñ pocest ia¬

Expanded text:
uellent, quorum esset nemo qui nollet, adque ita uellent, quorum esset nemo qui nollet, adque ita ipsa a se ipsa peteretur, quae ab omnibus petebatur. Quis enim aliquid ab aliquo deo nisi felicitatem uelit accipere uel quod ad felicitatem existimat pertinere? Proinde si felicitas habet in potestate cum quo homine sit habet autem, si dea est: quae tandem stultitia est ab aliquo eam deo petere, quam possis a se ipsa inpetrare? Hanc ergo deam super deos ceteros honorare etiam \' loci dignitate debuerunt. Sicut enim aput ipsos legitur, Romani ueteres nescio quem Summanum, cui nocturna fulmina tribuebant, coluerunt magis quam Iouem, ad quem diurna fulmina pertinerent. Sed postquam Ioui templum insigne ac sublime constructum est, propter aedis dignitatem sic ad eum multitudo quam stultorum hominum multitudo uana sectatur, Dei dona deos sibi faciens et ipsum, cuius ea dona sunt, obstinatione superbae uoluntatis offendens. Sic enim carere non potest in