comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ donũ ẽ: ñ ex operibꝰ neqͥs głet᷑.
Ipsius enĩ sumꝰ fignentũ. creati ĩ
parauit ds ut in illis ambulemus.
Propriũ gͦ hoc habet noua creatura ꝑ
uitate cęlesti condunt᷑ in xp̃o. non
ocio torpeant. nec desidia resoluant᷑:
s de uirtute in uirtutẽ ꝑ uiã bonoꝵ
operũ ambulando ꝓficiant. Hoc ẽ
enĩ fingi.hoc de uetere creatura
nouã fieri : hoc de imagine t̾reni
hominis ad imaginẽ cȩlestis hoĩs
reformari. Qđ totũ siue palã ꝑ co¬
oꝑatores grͣȩ.siue occulte ꝑ submi¬
nistrationẽ sp̃e alle inchoat. ille au

Expanded text:
. Ipsius enim sumus figmentum, creati in paravit Deus ut in illis ambulemus . Proprium ergo 879 hoc habet nova creatura per vitate coelesti conduntur in Christo, non otio torpeant, nec desidia resolvantur; sed de virtute in virtutem, per viam bonorum operum ambulando proficiant. Hoc est enim fingi, hoc de vetere creatura novam fieri, hoc de imagine terreni hominis ad imaginem coelestis hominis reformari. Quod totum sive palam per cooperatores gratiae, sive occulte per subministra
Abbreviated transcription (Latin):
meã. s uoluntatẽ eiꝰ qͥ misit me pa-¬
tris. ut om̃e qd̵ dedit mͥ ñ ꝑdã ex eo
qͥcquã. s resuscitẽ illud in nouissimo
die. Multa sũt alia in canonicarũ
serie scripturarũ: quę uitandę pro¬
simꝰ nec pauca sũt. nec obscura. nec
leuia. qͥbꝰ plenissime declaratur.
omia quȩ ad ꝓmerendã utã et̃nã
ꝑtiuent. sine gr̃a dei nec inchoari
nec augeri posse nec ꝑfici. ⁊ contͣ
ominẽ elationẽ de libero arbitrio
głantẽ. illã inuictissime reniti
sententiã dicentis apłi. Quis eñi te
discernit : qͥd aũt habes qđ ñ acce¬
pisti.: Si aũt acepisti. qͥd głaris qͣ¬

Expanded text:
 ejus qui misit me Patris: ut omne quod dedit mihi, non perdam ex eo quidquam, sed resuscitem illud in novissimo die . Multa sunt alia in canonicarum serie Scripturarum, quae vitandae proe assumpsimus, nec pauca sunt, nec obscura, nec levia: quibus plenissime declaratur, omnia quae ad promerendam vitam aeternam pertinent, sine gratia Dei nec inchoari, nec augeri posse, nec perfici: et contra omnem electionem de libero arbitrio gloriantem, illam invictissime reniti sententiam dicentis Apostoli: Quis enim te discernit? Quid autem habes quod non accepisti? Si autem accepisti, q
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ ꝓpitiatio ꝓ peccatis nr̃is. Nõ pro
ur̃is aũt tantũ. s etiã ꝓ totiꝰ mun-¬
Di. Magni aũt & ien ai̾rabilis sa¬
cram̃ti mysteriũ ẽ. qd̾ prȩdicato¬
ribꝰ quibꝰ dictũ est ite in orbẽ uiu¬
uersũ. ⁊ p̃dicate eugłiũ uniuersȩ
creaturȩ. hisdẽ pͥus dictũ fuerat.
in uiã gentiũ ne abieritis. & in ci

Expanded text:
est propitiatio pro peccatis nostris; non pro nostris autem tantum, sed etiam pro totius mundi . Magni autem et inenarrabilis sacramenti mysterium est, quod praedicatoribus, quibus dictum est: Ite in orbem universum, et praedicate Evangelium universae creaturae : iisdem prius dictum fuerat: In viam gentium
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ secutionibꝰ ur̃is & tribulationibꝰ.
qui sustinetis ĩ exẽplũ iusti iudicii
đi. ut digni habeamini regno der:
ꝓ qͦ ⁊ patimini. Petrus qͦq apłs ex
deo haberi fidẽ p̃dicans. ita scribit.
Scientes qd̾ ñ corruptibilibꝰ auro et
argento redẽpti estis de uana ur̃a¬

Expanded text:
secutionibus vestris et tribulationibus, quas sustinetis in exemplum justi judicii Dei, ut digni habeamini regno Dei pro quo et patimini . Petrus quoque apostolus ex Deo haberi fidem praedicans, ita scribit: Scientes quod non corruptibilibus auro et argento redempti estis de vana
Abbreviated transcription (Latin):
fra. Deus aũt spei repleat uos omi
gaudio & pace in credendo. ut abũ¬
detis in spe ⁊ uirtute sp̃e sc̃i. Quo
testimonio non solũ fides s etiã gau¬
diũ. & pax. ⁊ abundantia spei do¬
centur nisi in uirtute sci sp̃e non¬
haberi. Ad ephesios uͦ scribens
apłs. de diuitiis gr̃e ꝓ malis bona
retribuentis.⁊ de fide q̃ ñ ex nobis
s ex di dono habet᷑ hec loquit᷑. ds

Expanded text:
fra: Deus autem spei repleat vos omni gaudio et pace in credendo, ut abundetis spe in virtute Spiritus sancti . Quo testimonio non solum fides, sed etiam gaudium et pax, et abundantia spei docentur nisi in virtute sancti Sphaberi. Ad Ephesios vero scribens Apostolus de divitiis gratiae pro malis bona retribuentis, et de fide quae non ex nobis, sed ex Dei dono habetur, haec loquitur: Deus
Abbreviated transcription (Latin):
ueritatẽ etiã quod de maiorũ uolun¬
tatibꝰ locuntur astruere: eorũq ꝑ¬
suasioni diuinorũ elo quiorũ testi¬
monia repugnare. Quȩ si omĩa
sermoni nr̃o uelimꝰ ad nectere:mo¬
dus non erit disserendi. Quȩ tam̃
se recor dationi offer̃. ñ omittant᷑.
ut qͣntũ satis ẽ manifestet᷑: om ne
hominis bonũ meritũ ab initio fi¬
dei usq ad ꝑseuerantiȩ consũma-¬
tionẽ. donũ atq opꝰ eẽ diuinũ. Igit᷑

Expanded text:
veritatem etiam quod de majorum volunveritatem etiam quod de majorum voluntatibus loquuntur, adstruere, eorumque persuasioni divinorum eloquiorum testimonia repugnare. Quae si omnia sermoni nostro velimus annectere, modus non erit disserendo. Quae tamen si se recordationi offerunt, non omittentur ut, quantum satis est, manifestetur omne hominis bonum meritum ab initio fidei usque ad perseverantiae consummationem, donum atque opus esse divinum. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
ista dicant accidere : aut ñ renatos
asserant ñ ꝑire. Aꝑte enĩ aut cũ pa¬
ganis conuincentur sentire de fato:
aut cũ pelagianis transfusũ in poste¬
ros adę negare peccatũ. ł ato aũt ñ
baptizari paruulos. nec pelagiani po¬
tuer̃ dicere: s qr eos libos a pecca¬
to ausi sũt ꝓfiteri. meruere dam¬
nari. Cũ gͦ de discretione omnium
hominũ questio uentilet᷑. ⁊ ab om̃ibꝰ
hominibꝰ paruuli nequeant separa¬
ri. simulq de totiꝰ ȩtatis hominibꝰ
ueritas dixerit. filius hoiͦs uenit
querere ⁊ saluare qd̾ perierat. fru¬
stra ꝓ funditatẽ inscrutabilis gr̾e ꝑ
liberũ arbitriũ conant᷑ aꝑire: qui
causã electionis in eorũ constituunt
meritis. qͥ eligunt᷑. Et cũ multa de
maiorũ uoluntate ac iuditio inepta
&̾ falsa ꝓtulerint. in paruulorũ ta-¬
men discretione deficiũt. nec possũt
de eiꝰ questionis ratione reddita gła
nitudo diuinę gr̃e. ꝓbat istos cont᷑

Expanded text:
ista dicant accidere, aut non renatos ista dicant accidere, aut non renatos asserant non perire. Aperte enim aut cum paganis convincerentur sentire de fato, aut cum Pelagianis transfusum in posteros Adae negare peccatum. Fato autem non baptizari parvulos nec Pelagiani potuerunt dicere, sed quia eos liberos a peccato ausi sunt profiteri, meruere damnari. Cum autem de discretione omnium hominum quaestio ventiletur, et ab omnibus hominibus parvuli nequeant separari, simulque de totius aetatis hominibus Veritas dixerit: Filius hominis venit quaerere et salvare quod perierat , frustra profunditatem inscrutabilis gratiae per liberum arbitrium conantur aperire, qui causam electionis in eorum constituunt meritis qui eliguntur. Et cum multa de majorum voluntate ac judicio inepta et falsa protulerint, in parvulorum tamen discretione deficiunt, nec possunt de ejus quaestionis ratione reddita glornitudo divinae gratiae probat istos contra
Abbreviated transcription (Latin):
electi: ad merita humanȩ refer̃ uo¬
luntatis docentes scilicet. neminẽ
gratis s ex retributione saluari. qr
naturalit̾ omĩbꝰ sit insitũ. ut si ue¬
lint possint ueritatis eẽ participes.
eisq affiuere gr̾ã. a qͥbꝰ fuerit ex peti.¬
Quȩ diffinitio ut interim de gr̾e ueri¬
tate taceat᷑. de his uidetur aliquam
ostentare ratiunculã. qͥ lib̾o utunt᷑
arbitrio. De paruulis uͦ qͥbꝰ sine ullo
bonȩ uoluntatis merito ĩ originali
uulnere cũ cȩteris mortalibꝰ causa cõ¬
munis ẽ. nichil potest expositionis
affeire qua doceat cur isti salui fiãt
renati. illi ꝑeant ñ renati. sub illius
ꝓuidentia & omĩpotentia. in euiꝰ ma¬
nu ẽ anima omĩs uiuentis. ⁊ sp̃e uni¬
u̾sȩ carnis hominis. & cui dicit᷑ bre
ues dies hominis sũt: num erus dierũ
eius apud te ẽ. Nõ aũt puto istos uo¬
luntatũ patronos simplicitate ulloꝵ
tã impudent̃ usuros. ut aut fortuito

Expanded text:
electi ad merita humanae referunt voelecti ad merita humanae referunt voluntatis, docentes scilicet neminem gratis, sed ex retributione salvari, quia naturaliter omnibus sit insitum, ut si velint, possint veritatis esse participes, eisque affluere gratiam, a quibus fuerit expetiQuae definitio ut interim de gratiae veritate taceatur de his videtur aliquam ostentare ratiunculam, qui libero utuntur arbitrio. De parvulis vero quibus sine ullo bonae voluntatis merito in originali vulnere cum caeteris mortalibus causa communis est, nihil potest expositionis afferri, qua doceatur cur isti salvi fiant renati, illi pereant non renati, sub illius providentia et omnipotentia, in cujus manu est anima omnis viventis, et spiritus universae carnis hominisves dies hominis sunt, numerus dierum ejus apud te est . Non autem puto istos voluntatum patronos, simplicitate illorum tam impudenter usuros, ut aut fortuitu
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ studiis. nullis ingeni̾s indagare
concessum ẽ. qͦ uidicio quoue consi.¬
lio ds in cõmutabilit̾ bonus. in cõmu.
ideo omnia in incredulitate conelu¬
serit. ut omniũ misereat᷑. et tam en
illis scłis quibꝰ unũ isrłem erudiebat.
innumerabiles ppłos impiorũ illumi¬
nare distulerit. ⁊ nuc̃ eundẽ irłem do¬
nec unu̾sitas gentiũ introeat. oboeca.¬
tũ ẽẽ patiatur. ꝑ euntẽ in tot milibꝰ
nascentiũ atq morientiũ: & saluan¬
dũ in eis quos finis inuenerit. qͦ my¬
sterio toto scripturarũ corpore dila¬
tato: in notuit quidẽ nob̾ qͥd factum
sit. qͥd fiat: qͥdue faciendũ sit. Sed
quare ita fieri placuerit: ab huma¬
nȩ intelligentiȩ contẽplatione sub¬
tractũ ẽ. Isti aũt qͥ nescrre aliqͥd eru¬
bescunt. ⁊ ꝑ occasionẽ obscuritatis tẽ¬
dunt laqueos deceptionis. omnẽ dis¬
cretionẽ qua đs alios eligit aliosq
ñ eligit. multi enĩ uocati. pauei aũt

Expanded text:
mus studiis, nullis ingeniis indagare mus studiis, nullis ingeniis indagare concessum est, quo judicio quove concilio Deus incommutabiliter bonus, incommutabideo omnia in incredulitate concluserit, ut omnium misereatur ; et tamen illis saeculis quibus unum Israelem erudiebat, innumerabiles populos impiorum illuminare distulerit; et nunc eumdem Israelem, donec universitas gentium introeat, obcaecatum esse patiatur, pereuntem in tot millibus nascentium atque morientium, et salvandum in eis quos mundi finis invenerit. Quo mysterio toto Scripturarum corpore dilatato, innotuit quidem nobis quid factum sit, quid fiat, quidve faciendum sit: sed quare ita fieri placuerit, ab humanae intelligentiae contemplatione subtractum est. Isti autem qui nescire aliquid erubescunt, et per occasionem obscuritatis tendunt laqueos deceptionis, omnem discretionem qua Deus alios eligit, aliosque non eligit multi enim sunt vocati, pauci autem
Abbreviated transcription (Latin):
tũ ẽ. cur omibꝰ gentibꝰ pręt̾missis unũ
sibi ppłm quẽ ad ueritatis cognitionẽ
erudiret exceperit. de qͦ iudicio dei
si ñ ẽ conquerendũ: multo minuᷤᷤ de
hoc qd̾ cũ electione omiũ gentiũ ge-¬
ritur murmurandũ. Quȩ enĩ đs oc-¬
culta ẽẽ uoluit: ñ sunt scrutanda.
Quȩ aũt manifesta fecit. ñ sũt negli¬
genda. ne & in illis illicite curiosi:
& in his dãnabilit̾ inueniam᷑ ingra.¬
ti. Nõ aũt ignoramꝰ ẽẽ quosdã tã
inconsiderate p̃sũptionis.⁊ tã super¬
bȩ ai̾rogantię. ut quod prȩcipuus
magister gentiũ nõ ab oͥminibꝰ neq
ꝑ hominẽ. sed diuinitus eruditꝰ supͣ
mensurã scientiȩ suȩ longe & alte
remotũ ẽẽ confessus est: audeant
falsi nominis temerare doctrina. et
nichil illic occultũ nichil uelint ẽẽ se.¬
cretum. ubi apłs ñ qͥd sentiendum ẽẽt
aperuit: s quid nõ scrutandũ esset
ostendit. Nullis et eñi qd̾ iã supͣ dixi¬

Expanded text:
tea, omnibus gentibus praetermissis, unum populum sibi, quem ad veritatis cognitionem erudiret, exceperit. De quo judicio Dei si non est conquerendum, multo minus de hoc quod cum electione omnium gentium geritur, murmurandum est. Quae enim Deus occulta esse voluit, non sunt scrutanda; quae autem manifesta fecit, non sunt negligenda: ne et in illis illicite curiosi, et in istis damnabiliter inveniamur ingrati. Non autem ignoramus esse quosdam tam inconsideratae praesumptionis, et tam superbae arrogantiae, ut quod praecipuus magister gentium, non ab hominibus neque per hominem , sed divinitus eruditus, supra mensuram scientiae suae longe et alte remotum esse confessus est, audeant falsi nominis temerare doctrina; et nihil illic occultum, nihil velint esse secretum, ubi Apostolus non quid sentiendum esset aperuit, sed quid non scrutandum esset ostendit. Nullis etenim quod supra jam dixi
Abbreviated transcription (Latin):
& er̃ oĩa pͣua ĩ directa.⁊ asꝑa in uiaᷤᷤ
planas. nũqͥd ullus hominũ uidetur
omisus. qͥ ñ significatꝰ sit xp̃o eẽ
subdendus: Quid cũ dicit᷑ ⁊ ueniet
oĩs caro ĩ conspectu meo ut ad orẽt
in hierłm dicit dñs. aut illud. ⁊ erit
ĩ diebꝰ illis effundã de spũ meo super
omnẽ carnẽ. aut illud. alleuat dñs
oꝰs qͥ corruit̃. ⁊ erigit om̃s elisos.nũ¬
qͥd ñ ita ꝓnuntiatũ ẽ qͣsi ab hoc dei
munere nemo discretꝰ sit: Habet
gͦ ppłs di plenitudinẽ suã. ⁊ quãuis
magna pars hominun saluantis grã
aut repellat aut negligat. ĩ electis
tam̃ & p̃scitis atq ab oi̾ũ generali.¬
tate discretis. specialis quędã cense¬
tur uniu̾sitas. ut de toto mundo totꝰ
diuinꝰ stilus ordinat. ut ea quȩ de
qͣdã parte dicunt᷑. ad os homines
ꝑtinere uideant᷑. ueluti ẽ illud q ait
ioħeꝰ baptista. qͥ de cęlo uenit suꝑ¬

Expanded text:
 erunt prava in directa, et aspera in vias planas : numquid ullus hominum videtur omissus, qui non significatus sit Christo esse subdendus? Quid cum dicitur: Et veniet omnis caro in conspectu meo ut adorent in Hierusalem, dicit Dominus ; aut illud; Et erit in diebus illis, Effundam de spiritu meo super omnem carnem ; aut illud: Allevat Dominus omnes qui corruunt, et erigit omnes elisos : numquid non ita pronuntiatum est, quasi ab hoc Dei munere nemo discretus sit? Habet ergo populus Dei plenitudinem suam, et quamvis magna pars hominum, salvantis gratiam aut repellat aut negligat, in electis tamen et praescitis, atque ab omnium generalitate discretis, specialis quaedam censetur universitas, ut de toto mundo totusdivinus stylus ordinat, ut ea quae de quadam parte dicuntur, ad omnes homines pertinere videantur: veluti est illud quod ait Joannes Baptista
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ in hoĩe uia eiꝰ. nec uiri ẽ ut diri¬
gat it̃ suũ. ltẽ qd̾ ad dñm conuersio
&̃ dicit. Restituã illos in tei̾rã istã.
et reedificabo ⁊ ñ destruã. & planta.¬
bo eos & ñ euellã ⁊ dabo illis cor. ut
tentur ad me ex toto corde suo. Ba¬
ruch qͦq prȩdicat. qd̾ ut ds cogno¬
scatur: ex do sit. Et scient in qͥt qr
ego dñs đs illorũ. ⁊ dabo illis cor cog¬
noscendi me: & aures audiendi. Qđ
subministratio sit sp̃e sc̃i. sine quo
nichil recte agit᷑: in pͥma ad co¬
rinthios paulus apłs docet dicens.
ldeo notũ uob̾ facio qd̾ nemo in spu
dđi loquens dicit anathena iħu. et
nemo potest dicere dñm iħm nisi ĩ

Expanded text:
est in homine via ejus, nec viri est ut dirigat iter suum . Item quod ad Deum conversio  dicit: Restituam illos in terram istam, et reaedificabo, et non destruam, et plantabo eos, et non evellam, et dabo illis cor ut srtentur ad me ex toto corde suo . Baruch quoque praedicat quod ut Deus cognoscatur, ex Deo sit. Et scient, inquit, quia ego Dominus Deus illorum, et dabo illis cor cognoscendi me, et aures audiendi . Quod subministratio sit Spiritus sancti, sine quo nihil recte agatur, in prima ad Corinthios Paulus apostolus docet, dicens: Ideo notum vobis facio quod nemo in Spiritu Dei loquens dicit anathema Jesu. Et nemo po
Abbreviated transcription (Latin):
tia nr̃a ex do ẽ. Eͥ & idoneos nos¬
fecit ministros noui testam̃ti. ñ licte¬
ra s spũ. Littera eñi occidit. sp̃s aũt
uiuificat. Et iterũ in eadẽ epła doc enꝰ
bonorũ operũ & affectũ ⁊ sufficientiã
a dĩ gr̃a mi nistrari. potens ẽ aũt in qͥt
ds omnẽ gr̃am abundantẽ facere ĩ uob.
ut in omnibꝰ ꝑ oĩa sufficientiã haben¬
tes. abundetis in om̃e opꝰ bonũ. sicut

Expanded text:
doneos fecit nos ministros novi Testamenti, non littera, sed spiritu. Littera enim occidit, spiritus autem vivificat . Et iterum in eadem Epistola, dicens bonorum operum effectum et sufficientiam a Dei gratia ministrari: Potens est autem, inquit, Deus omnem gratiam abundare facere in vobis: ut in omnibus per omnia sufficientiam habente
Abbreviated transcription (Latin):
poribꝰ ꝓpt̃ uos qͥ ꝑ ipsũ fideles estis
ĩđm. qui suscitauit eũ a mortuis:
a głam ei dedit. ut fides ur̃a ⁊ speᷤᷤ
ẽẽt in dño. Itẽ idem in scda epła de
fidei ꝑceptione sic loquit᷑. Symon

Expanded text:
propter vos, qui per ipsum fideles estis in Deum, qui suscitavit eum a mortuis, et gloriam ei dedit, ut fides vestra et spes esset in Domino . Item idem in secunda Epistola de fidei perceptione sic loquitur: Simon
Abbreviated transcription (Latin):
& dilectionẽ quã habetis in scõs oͦs:
ꝓpt̃ spem quȩ reposita ẽ uob̾ in cęlis.
Et ut alia bona ab eodẽ bonorũ aue-¬
tore ꝑcipiant. qͥd ꝓ eis oret en ai̾ras.
ideo inqͥt ⁊ nos ex qͣ die audiuimꝰ.
ñ cessauimꝰ ꝓ uob̾ orantes & postu¬
lantes. ut impleamini agnitione

Expanded text:
 dilectionem quam habetis in sanctos omnes, propter spem quae reposita est vobis in coelis . Et ut alia bona ab eodem bonorum auctore percipiant, quid pro eis oret enarrans, Ideo, inquit, et nos ex qua die audivimus, non cessamus pro vobis orantes, et postulantes ut implea
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ agnitionẽ eiꝰ. illuminatos ocłos
cordis ur̃i. ut sciatis q̃ sit spe s
uocationis eiꝰ. quȩ diuitię głe heredita¬
tis eiꝰ in sciͦs. De fide etiã colosensium
similit̾ do gr̃as agens: gr᷑as agimꝰ inqͥt

Expanded text:
oculos cordis vestri, ut sciatis quae sit spes vocationis ejus, quae divitiae gloriae haereditatis ejus in sanctis . De fide etiam Colossensium similiter Deo gratias agens. Gratias agimus, inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
querit᷑ cur sal uator omĩũ hoi̾ũ
ñ omibꝰ dederit hunc sensũ ut cog¬
noscerent uerũ đm. & essent id est
ꝑmanerent in uero filio eiꝰ. quãuis
credamꝰ nullis hominibꝰ opẽ gr᷑e in
totũ fuisse subtractã. de qͦ plenius ĩ

Expanded text:
quaeritur cur Salvator omnium hominum non omnibus dederit hunc sensum, ut cognoscerent verum Deum, et essent, id est, permanerent in vero Filio ejus: quamvis credamus nullis hominibus opem gratiae in totum fuisse subtracta
Abbreviated transcription (Latin):
hesitauit diffidentia. s confortatus
ẽ fide dans głam deo: & plenissime
sciens qm̃ quod ꝓmisit potens ẽ &
facere. Quis aũt tã alienꝰ ẽ a fide
abrahȩ.tã degener ab uniu̾sarum
gentiũ patre. quã qͥ ꝓmissionẽ dei
aut ñ ĩpleri. aut ab alio pt̾ eũ qui
ꝓmisit dicat impleri: Ille qͥdẽ erit
mendax: dis aũt ẽ uerax. Et omis qui ac¬
cipit testimoniũ eius. hoc signat. hoc
indicat. quod ꝑ lucẽ illuminantẽ factꝰ
ẽ uidens. factus obȩdiens. factꝰ intelli¬
gens: sicut ioħs eugłista testat᷑ dicenᷤꝰ.
Scimus qr mundus omĩs in maligno

Expanded text:
diffidentia, sed confortatus est fide, dans gloriam Deo, et plenissime sciens quoniam quod promisit, potens est et facere . Quis autem tam alienus est a fide Abrahae, quis tam degener ab universarum gentium patre, qui promissionem Dei aut non impleri, aut ab alio praeter eum qui promisit, dicat impleri? Ille quidem erit mendax: Deus autem est verax, et omnis qui accipit 874 testimonium ejus, hoc signat, hoc indicat, quod per lucem illuminantem factus est videns, factus obediens, factus intelligens; sicut Joannes Evangelista testatur dicens, Scimus quia mundus totus in ma
Abbreviated transcription (Latin):
iohannis ꝓpħico spũ ꝓtestatur dicẽs.
Qui de cęlo uenit suꝑ om̃s ẽ. quod
uidit ⁊ audiuit testificat᷑. ⁊ testi¬
moniũ eiꝰ nemo accipit. Qui accipit
testimoniũ eiꝰ signauit qm̃ ds ue¬
rax ẽ. Igitur quantũ attinet ad hu¬
mani generis cęcitatẽ. longa igno¬
rantię & suꝑbiȩ nocte contractã:
uenit in mundũ creator mundi. &
mundus eũ ñ cognouit. lux lucet
ĩ tenebris.⁊ tenebre eã ñ cõp̃bender̃.¬

Expanded text:
cens, Qui de coelo venit super omnes est, quod vidit et audivit testificatur, et testimonium ejus nemo accipit. Qui accipit testimonium ejus, signavit quoniam Deus verax est . Igitur quantum attinet ad humani generis caecitatem, longa ignorantiae et superbiae nocte contractam, venit in hunc mundum Creator mundi, et mundus eum non cognovit ; lux lucet in tenebris, et tenebrae eam non comprehender
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑuni mysteria mensuras humane ĩ¬
telligentiȩ excellentia. qͦdã m̃tis suȩ
ꝓfudisset excessu. totã expositionis
rationẽ transtulit in stuporẽ.⁊ ad.¬
mirator eorũ q̃ ꝓtulerat: ex clamaũ
&̾ dixit. O altitudo diuitiarũ sapi¬
entiȩ ⁊ scientiȩ di. quã in cõprehen¬
sibilia s̃ iudicia eiꝰ.:⁊ inuestigabiles

Expanded text:
 supra mensuras humanae intelligentiae excellentia, quodam mentis suae profudisset excessu, totam expositionis rationem transtulit in stuporem, et admirator eorum quae protulerat, exclamavit et dixit: O altitudo divitiarum sapientiae et scientiae Dei! Quam incomprehensibilia sunt judicia ejus, et investigabi
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ cęcitas au̾tit. partẽ sibi illumina.¬
tio gratuita reseruauit. Et tam̃ ita
de eis sermo habet᷑. ut & ĩ his qͥ pe¬
reũt.⁊ ĩ his qͥ salui fiuĩt. nulla totius
eosdẽ dicat dilectos. qͦs dixit inimicos.
S hanc caliginẽ apłs ipse det̾sit dicẽ¬
do. qr cęcitas ex parte ĩ isrł contigit.
ut unũ genꝰ in duas species intellige.¬
remꝰ eẽ diuisũ.⁊ omnẽ hominẽ. oem
plenitudinẽ. omnẽ israbelẽ. ñ sẽꝑ ad¬

Expanded text:
taria avertit, partem sibi illuminatio gratuita reservavit: et tamen ita de eis sermo habetur, ut in his qui pereunt, et in his qui salvi fiunt, nulla totius eosdem dicat dilectos, quos dixit inimicos. Sed hanc caliginem Apostolus ipse detersit, dicendo: Quia caecitas ex parte in Israel contigit: ut unum genus in duas species intelligeremus esse divisum, et omnem hominem, omnem plenitudinem, omnem Isra
Abbreviated transcription (Latin):
tu omiũ ur̃m. De fide qͦq lẏdiȩ. cuiꝰ
int̾ alias mulieres quȩ eugłiũ parit᷑
audiebant dñs cor aperuit: ita in
eadẽ nai̾ratur historia. die aũt sab¬
batorũ gressi sumꝰ extͣ portã iux ta
flum̃ ubi uidebatur ẽẽ oratio. et
sedentes loquebam᷑ mulieribꝰ quȩ
conuenerant. Et quedã mulier nomi¬
ne lẏdia purpuraria ciuitatis thia¬
tirenorũ colens d̾m audiuit. cor
cuiꝰ dñs aperuit ut intenderet his
quȩ dicebant᷑ a paulo. Nõ aũt ex hu¬
mana sapientia eẽ fidẽ. s ex inspita¬
tione diuina. ipsius ueritatis uoce
firmatur. Dicente enĩ dño ad disci¬
pulos suos. uos aũt quẽ me ẽẽ dicitiꝰ.
respondens sẏmon petrus dixit.
Tu es xp̃c filiꝰ dei uiui. Respondens¬

Expanded text:
tu omnium vestrum . De fide quoque Lydiae, cujus inter alias mulieres quae Evangelium pariter audiebant, Dominus cor aperuit, ita in eadem narratur historia: Die autem sabbatorum egressi sumus extra portam juxta flumen, ubi videbatur esse oratio; et sedentes loquebamur mulieribus quae convenerant. Et quaedam mulier nomine Lydia, purpuraria civitatis Thyatirus cor aperuit, ut intenderet his quae dicebantur a Paulo . Non autem ex humana sapientia esse fidem, sed ex inspiratione divina ipsius Veritatis voce firmatur. Dicente enim Domino ad discipulos suos, Vos autem quem me esse dicitis? Respondens Simon Petrus dixit, Tu es Christus Filius Dei
Abbreviated transcription (Latin):
uniꝰ tantũ ppłi redẽptionẽ. s ad oĩũ
nationũ impendit salutẽ: dicente
gente.non tantũ ꝓ gente: s etiã
ut filios di disꝑsos congregaret
ĩ unũ. Hoc eñi agit illa uox dñi.¬

Expanded text:
unius tantum populi redemptionem, sed omnium nationum impendit salutem, dicente erat pro gente, non tantum pro gente, sed etiam ut filios Dei dispersos congregaret in unum . Hoc enim ait illa vox Domi
Abbreviated transcription (Latin):
t̃ra longinqͣ. & filias meas a sũmo
tei̾re. om̃s in qͥbꝰ uocatũ ẽ nom̃ meũ.
ĩ głam enĩ meã paraui illũ: ⁊ finxi¬
plebẽ cȩcã.⁊ oculi eorũ s̃ cȩci. & sur¬
das aures habẽt. ñ potest eis ulla ra¬
tione congruere: qͦs in głam suam
parasse se dicit. In his quippe oĩbꝰ
uerbis q̃ de uno hominũ genere
dicunt᷑. aliis ꝑsonis pͥora. aliis po¬
steriora conueniunt. Apud apłm qͦ
nitudo censet᷑. Cũ eñi de iudeorũ
obcȩcatioe dissereret. & qͦsdã ex
ipsis gr̾a saluos fieri demonstraret:
dico gͦ inqͥt. nũquid repellit ds ppłm
suũ: Absit. Nã & ego isrłita sũ ex
semine abrahã: de tribu beniamin.

Expanded text:
terra longinqua, et filias meas a summo terra longinqua, et filias meas a summo terrae, et omnes in quibus vocatum est nomen meum. In gloriam enim meam paravi illum, et finxplebem caecam, et oculi eorum sunt caeci, et surdas aures habent; non potest eis ulla ratione congruere, quos in gloriam suam parasse se dicit. In his quippe omnibus verbis, quae de uno hominum genere dicuntur, aliis personis priora, aliis posteriora conveniunt. Apud Apostolunitudo censetur. Cum enim 862 de Judaeorum obcaecatione dissereret, et quosdam ex ipsis gratia salvos fieri demonstraret: Dico ergo, inquit, Numquid repulit Deus populum suum? Absit. Nam et ego Israelita sum, ex semine Abraham, de tribu
Abbreviated transcription (Latin):
ipsis uirtꝰ xp̃s qͥbꝰ scandalũ. aut ipsiᷤ
sapientia qͥbꝰ stulticia : S qm̃ qͥdã ex
ensdẽ iustificabaut᷑ fide. qͥdã aũt sua
impietate obdurabant᷑: unũ creden¬
tiũ & ñ credentiũ genꝰ sub uocatoꝵ
appellatione discreuit. ut qͦs a fide
significabat alienoᷤ. eos quãuis audiᷤ.¬
sent eugłium ostenderet uocatioi̾s
extraneos. Hanc regulã ꝑ esaiã ꝓ¬
mittit sermo diuinꝰ dicens. Ducã
cȩcos ĩ uiã quã ñ nouer̃. ⁊ semitas
quas nesciũt calcabũt. & faciã illis
tenebras ĩ lucẽ.⁊ pͣua ĩ directũ hȩc
uerba faciã: ⁊ ñ derelinquam eos.
S qdđ seqͥt᷑ ipsi aũt conu̾si sũt retro. ad
partẽ quandã generis ipsorũ referen¬
dũ ẽ. ñ ad eos de qͥbꝰ ait. ñ derelinquã
eos. Iterũ. dicit dñs ad iacob. noli
metuere.qr tecũ sũ. Ab oriente ad¬
ducã sem̃ tuũ.⁊ ab occidente colli¬
gã te. Dicã aqͥloni. addue.⁊ africo
noli uetare. Adduc filios meos de

Expanded text:
 aut ipsis sapientia, quibus stultitia? Sed quoniam quidam ex eisdem justificabuntur fide, quidam autem sua impietate obdurabuntur: unum credentium et non credentium genus sub vocatorum appellatione discrevit, ut quos a fide significabat alienos, eos quamvis audissent Evangelium, ostenderet vocationis extraneos. Hac regula per Esaiam promittit sermo divinus, dicens: Et ducam caecos in viam quam non noverunt, et semitas quas nesciunt calcabunt: et faciam illis tenebras in lucem, et prava in directum. Haec verba faciam, et non derelSed quod sequitur, Ipsi autem conversi sunt retro, ad partem quamdam generis ipsorum referendum est, non ad eos de quibus ait, non derelinquam eos. Iterum dicit Dominus ad Jacob, Noli metuere, quia tecum sum. Ab Oriente adducam semen tuum, et ab Occidente colligam te. Dicam Aquiloni, da; et Africo, noli vetare. Adduc filios meos de
Abbreviated transcription (Latin):
setis a nob̾ u̾bũ auditus di. accepistiᷤ
ñ ut uerbũ hõis. s sic̃ ẽ uere uerbũ
đi. qͥ oꝑatur in uob̾ qͥ credidistis.
Potuitne pleniꝰ aut euidentius de¬
monstrari di ẽẽ donũ credentium
fidẽ. quã ut ideo agerent᷑ gr̃e do.
s tã quã do loquenti ꝑ hoiꝰes credider̃.
qͥ in ipsis ẽ oꝑatꝰ ut crederent n

Expanded text:
bum auditus Dei, accepistis non ut verbum hominum, sed, sicut est vere, verbum Dei, qui operatur in vobis, qui credidistis . Potuitne plenius aut evidentius demonstrari, Dei esse donum credentium fidem, quam ut ideo agerentur gratiae sed tamquam Deo loquenti per homines crediderunt, qui in ipsis est operatus ut crederent? In
Abbreviated transcription (Latin):
tis sanguinẽ eiꝰ. ñ habebitis uitã
ĩ uob̾: s diceretur nisi qͥs fuerit
iustus & bonꝰ. beatus in et̾nũ ẽẽ ñ
poterit. Nec opꝰ eẽt ꝑ aquam &
sp̃m renasei.si ꝑ mandatũ sufficeret
erudiri. Et euacuaret᷑ fides quę cre¬
dit ꝑ baptismũ oia peccata dimitti:
si gr̾a ñ malis & impi̾is.s bonis &
rectis doceretur impendi. Origo ita¬
q uere uitȩ uereq iusticiȩ in re-¬
generationis ẽ posita sacram̃to. ut
ubi homo renascit᷑ : ibi etiã ipsarũ
uirtutũ ueritas oriatur. Et incipiãt
ad ꝑpetuã głam ꝓficere ꝑ fidẽ: quę
uix ad tp̃ralẽ uane laudis poterãt
ꝑ uenire mercedẽ. Si ue enĩ udeus
legis scientia tumens. siue grȩcꝰ stu¬
dio sapientie naturalis inflatꝰ. priꝰ¬
quã iustificetur ꝑ fidẽ xp̃i: conclusꝰ
ẽ sub peccato. Et si in sua infidelitate
ꝑstiterit. ira di manet suꝑ illũ. illa
scilicet ĩ ade p̃uaricatione contͣcta:
de qͣ apłs loqͥtur dicens. Cũ essetis mor¬

Expanded text:
n habebitis vitam in vobis ; sed diceretur: Nisi quis fuerit justus et bonus, beatus in aeternum esse non poterit. Nec opus esset per aquam et spiritum renasci, si per mandatum sufficeret erudiri. Et evacuaretur fides, quae credit per baptismum omnia peccata dimitti, si gratia non malis et impiis, sed bonis et rectis doceretur impendi. Origo itaque verae vitae veraeque justitiae in regenerationis est posita sacramento, ut ubi homo renascitur, ibi etiam ipsarum virtutum veritas oriatur. Et incipiunt ad perpetuam gloriam proficere per fidem, qui vix ad temporalem vanae laudis poterant pervenire mercedem. Sive enim Judaeus legis scientia tumens, sive Graecus studio sapientiae naturalis inflatus, priusquam justificetur per fidem Christi, conclusus est sub peccato : et si in sua infidelitate perstiterit, ira Dei manet super eum , illa scilicet in Adae praevaricatione contracta, de qua Apostolus loquitur, dicens: Et
Abbreviated transcription (Latin):
ex ipso.⁊ ꝑ ipsũ. & ĩ ipso sũt oiꝰa. ipsi
gła in scła. anĩ. Premissa enĩ docentiᷤᷤ
assertio locũ dabat multimodȩ que¬
stioni. ut uariatę ꝑ tot ppłos ac tem¬
pora grȩ causa quereret᷑. cur scilicet
anterioribꝰ scłis dimissȩ essent om̃s gen¬
tes ingredi uias suas. uno tantũ isra¬
hele qͥ diuinis eloquiis erudiret᷑ ex¬
cepto.⁊ ad cognitionẽ ueritatis elec¬
to. cuiꝰ infidelitas locũ tandẽ saluan¬
dis gentibꝰ fecerit. tãquã si unꝰ ppłs ĩ
fide sui generis ꝑmaneret miscđia đi
cȩteris nationibꝰ se p̾stare ñ posset. cur
deniq ipsi quorũ diminutio salus gẽ¬
tiũ ẽ ab obcȩcatione sua ñ liberentur
priꝰ quã ingrediat᷑ gentiũ plenitudo.
quasi illuminari cũ omibꝰ nequeant.
qͥ om̃s facta õiũ gentiũ ad optione
saluandi sũt. aut quomͦ õis isrł subla¬
ta obcȩcatione saluandus sit. cuiꝰ in¬
numerabilis multitudo ĩ sua infidelita¬
te deficiens ad tp̃ra saluandis ꝓmissa

Expanded text:
ex ipso, et per ipsum, et in ipso sunt omnia. Ipsi gloria in saecula. Amen . Praemissa enim docentis assertio locum dabat multimodae quaestioni, ut variatae per tot populos ac tempora gratiae Dei causa quaereretur. Cur scilicet anterioribus saeculis dimissae essent omnes gentes ingredi vias suas , uno tantum Israele, qui divinis eloquiis erudiretur, excepto, et ad cognitionem veritatis electo; cujus infidelitas locum tandem salvandis gentibus fecerit: 866 tamquam si unus populus in fide sui generis permaneret, misericordia Dei caeteris se nationibus praestare non posset? Cur denique ipsi quorum diminutio salus gentium est, ab obcaecatione sua non liberentur priusquam ingrediatur gentium plenitudo : quasi illuminari cum omnibus nequeant qui omnes, acta omnium gentium adoptione, salvandi sunt? Aut quomodo omnis Israel sublata obcaecatione salvandus sit, cujus innumerabilis multitudo in sua infidelitate deficiens, ad tempora sal
Abbreviated transcription (Latin):
scire sufficeret. Dicit dñs ad moysen.
Quis dedit os homini & qͥs fecit mutũ
ego fȩcundã ⁊ sterilẽ feci dixit deus
In libro eccłastico legit᷑. Bona & mala.
uita ⁊ mors. pauꝑtas et honestas: a
deo sũt. Et iob dicit. Abundat ta¬
bernacula p̃donũ.⁊ audacter ꝓuo¬
cant đm: cũ ipse dederit oĩa ĩ ma¬
nibꝰ eorũ. Et idem de omiũ rerũ hu¬
manarũ ꝓfectu ⁊ defectu disputãs.
om̃sq mutationes ad iudicia di re-¬
ferens: apud ipsũ ẽ inqͥt sapientia
& fortitudo. ipse habet consiliũ et
intelligentiã. Si destruxerit. nõ ẽ¬
qͥ ȩdificet. Si incluserit hominem:
nullus ẽ aperiat. Si continuerit aqͣs:
oiꝰa siccabunt᷑. Si emiserit eas: sub¬
u̾tent t̾rã. Apud ipsũ ẽ fortitudo
& sapientia. Ipse nouit. ⁊ decipien¬
tẽ ⁊ eũ qͥ decipitur. Adducit con¬
siliarios in stultũ finẽ: & iudices
ĩ stuporẽ. Balteũ regũ dissoluit:
& p̃cingit fune renes eorũ. Ducit

Expanded text:
scire sufficeret. Dicit Dominus ad Moysen: scire sufficeret. Dicit Dominus ad Moysen: « Quis dedit os homini, et quis fecit mutum ego fecundam et sterilem feci? dixit Deus . » In libro Ecclesiastico legitur: « Bona et mala, vita et mors, paupertas et honestas a Deo sunt . Et Job dicit: Abundant tabernacula praedonum, et audacter provocant Deum, cum ipse dederit omnia in manibus eorum . Et idem de omnium rerum humanarum profectu et defectu disputans, omnesque mutationes ad judicia Dei referens: Apud ipsum est, inquit, sapientia et fortitudo, ipse habet consilium et intelligentiam. Si destruxerit, nequi aedificet; si incluserit hominem, nullus est qui aperiat; si continuerit aquas, omnia siccabuntur; si emiserit eas, subvertent terram. Apud ipsum est fortitudo, et sapientia: ipse novit et decipientem et eum qui decipitur: adducit consiliarios in stultum finem et judices in stuporem. Balteum regum dissolvit, et praecingit fune ren
Abbreviated transcription (Latin):
ris: si deniq mille alias differentiaᷤ
ĩ habitu corporũ. in qualitatibꝰ ani¬
morũ. in conditione tẽporũ ĩ more
regionũ diuidicare ñ possũ: iđo qͣ
omiũ horũ ds sit conditor. atq or¬
dinator ignoro. Q ui utiq singuloꝵ
hominũ ita ⁊ corpora creauit ⁊ sp̃c:¬
ut p̃t̃ illã secuturã ex uniꝰ cuiꝰq stu¬
dio uoluntariã diu̾sitatẽ. ipsa condi¬
tionis ex ordia dissimillima nume¬
rositate uariaret. Turbaret aũt noᷤ
& in diu̾sũ distraberent multȩ uani¬
loquorũ opiniones qͥ de meognosei¬
sbilib
diffinire inconuenientia p̃sũpser̃: &
has originales ineqͣlitates fatis q̃ nul¬
la sũt.⁊ sideribꝰ deputar: nͥ certissima
notitia teneremꝰ dđm creatorẽ de ele¬
m̃tis originalibꝰ ꝓut uult uas unũ¬
nȩ intelligentiȩ ñ subtraherent᷑ si
in notescere debuissent.⁊ manifesta¬
ret᷑ cur ita qͥdq fieret: nͥ qͦd ita fieri

Expanded text:
ris: si denique mille alias differentias ris: si denique mille alias differentias in habitu corporum, in qualitatibus animorum, in conditione temporum, in more regionum dijudicare non possum: ideo quod omnium horum Deus sit conditor atque ordinator, ignoro. Qui utique singulorum hominum ita et corpora creavit et sput praeter illam secuturam ex uniuscujusque 867 studio voluntariam diversitatem, ipsa conditionis exordia dissimillima numerositate variaret. Turbarent autem nos, et in diversum distraherent multae vaniloquorum opiniones, qui de incognoscibilibus definire inconvenientia praesumpserunt, et has originales inaequalitates fatis quae nulla sunt et sideribus deputarunt; nisi certissima notitia teneremus, Deum Creatorem de elementis originalibus, prout vult, vas unumnae intelligentiae non subtraherentur, si innotescere debuissent, et manifestaretur cur ita quidque fieret, nisi quod ita fieret
Abbreviated transcription (Latin):
scientiȩq suspendere: quã iustissi¬
mȩ ueritatis ⁊ miscdissime bonita¬
Itis
subtractũ ab humana conditione se.¬
cretũ. temeraria inqͥsitione discutere.
Nichil omittens de his quȩ ñ oportet
ignorari: nichil contrectans de his
quȩ ñ licet sciri. Multa enĩ sũt ĩ diᷤ¬
pensatione operũ diuinorũ. quorũ
causis latentibꝰ soli monstrant᷑ effec¬
tus. ut cũ pateat qđ gerit᷑. ñ pate¬
at cur gerat᷑. negotio in mediũ de-¬
ducto. ⁊ ĩ occultũ ratione subducta.
ut in eadẽ re & de inscrutabilibꝰ prȩ¬
sũptio cõprimat᷑.⁊ de manifestis
falsitas refutet᷑. Neqͣ si nescio cur
ille grecꝰ creet᷑. hic barbarus: iste
ĩ diuitiis. ille in egestate nascatur.
hunc ualida ꝓceri corporis pulcͥtu¬
do sublimet. illũ debiliũ membrorũ
exilitas contracta de formet. iste a ca¬
tholicis editꝰ in ueritatis cunabulis
nutriatur. ille hereticorũ ꝓgenies cũ
ipso lacte matris hauriat uirus ei̾ro¬

Expanded text:
quam justissimae veritatis et misericordissimae bonitatis subtractum ab humana cognitione secretum temeraria inquisitione discutere: nihil omittens de iis quae non oportet ignorari, nihil contrectans de iis quae non licet sciri . Multa enim sunt in dispensatione operum divinorum, quorum causis latentibus soli monstrantur effectus, ut cum pateat quod geritur, non pateat cur geratur: negotio in medium deducto, et in occultum ratione subducta: ut in eadem re et de inscrutabilibus praesumptio comprimatur, et de manifestis falsitas refutetur. Neque enim si nescio cur ille Graecus creetur, hic Barbarus: iste in divitiis, ille in egestate nascatur: hunc valida proceri corporis pulchritudo sublimet, illum debilium membrorum exilitas contracta deformet: iste a catholicis editus in veritatis cunabulis nutriatur, ille haereticorum progenies cum ipso lacte matris hauriat virus erro
Abbreviated transcription (Latin):
de tenebris. & ꝓducit ĩ lucẽ ũbram
mortis. qͥ multiplicat gentes ⁊ ꝑdet
eas: & subu̾sa ĩ integrũ restituet. Qui
inmutat cor pͥncipũ t̾rę.⁊ decipit
eos: ut frustra incȩdant ꝑ inuium.
Pal pabunt qͣsi in tenebris & ñ in luce:
& ei̾rare eos faciet qͣsi ebrios. Et ite¬
rũ idem dicens uoluntatẽ di u̾ritã ẽẽ
ñ posse. ipse eñĩ inqͥt solus ẽ: & neno
au̾tere potest cogitationẽ eiꝰ. ⁊ anima
eiꝰ qd̾cũq uoluerit. hoc fiet. Lib̾atur
pars hominũ. parte ꝑeuute. Et si hoc
uoluntatũ meritis uoluerimꝰ ascͥbere.
ut malos neglexisse gr᷑a. bonos aũt
elegisse uideat᷑. resistet nob̾ in nume¬
rabiliũ causa ppłorũ. qͥbꝰ ꝑ tot scła cȩ.¬

Expanded text:
nebris et producit in lucem umbram mortis: qui multiplicat gentes, et perdet eas, et subversas in integrum restituet: qui immutat cor principum terrae, et decipit eos, ut frustra incedant per invium: palpabunt quasi in tenebris, et non in luce, et errare eos faciet quasi ebrios . » Et iterum idem dicens voluntatem Dei irritam esse non posse: Ipse enim, inquit, solus est, et nemo avertere potest cogitationem ejus, et anima ejus quodcumque voluerit, hoc fiet . Liberatur pars hominum parte pereunte. Et si hoc voluntatum meritis velimus ascribere, ut malos neglexisse gratia, bonos autem elegisse videatur: resistet nobis innumerabilium causa populorum, quibus per tot sae
Abbreviated transcription (Latin):
sic̃ uidemꝰ accidere saluantis gr̃a
p̃terierit.⁊ ꝓ eis oratio eccłȩ recep¬
ta ñ fuerit. ad occulta diuinȩ u¬
sticiȩ iudicia referendũ ẽ: & agno¬
scendũ. secreti huiꝰ ꝓfunditatẽ nob̾
ĩ hac uita patere ñ posse. Et ex par¬
it eñĩ scimꝰ. ⁊ ex parte ꝓpħamus.
& uidemꝰ nuc ꝑ speculũ in enigmate.
nec sapientiores aut scientiores bea
tissimo apło sumꝰ. qͥ cũ de gr̃ȩ poten¬
tia disputaret magnorũ misteriorũ
ingressus archanũ: his quȩ impossi¬
bile erat enairare subcubuit. Cũ eñi
dixisset. nolo enĩ uos ignorare fr̃s
mysteriũ hoc. ut ñ sitis uob̾ ipsis sa¬
pientes. qr cȩcitas ex parte in isrł

Expanded text:
sicut videmus accidere, salvantis gratia sicut videmus accidere, salvantis gratia praeterierit, et pro eis oratio Ecclesiae recepta non fuerit, ad occulta divinae justitiae judicia referendum est, et agnoscendum secreti hujus profunditatem nobis in hac vita patere non posse. Ex parte enim scimus, et ex parte prophetamus, et videmus nunc per speculum in aenigmate: nec sapientissimo Apostolo sumus, qui cum de gratiae potentia disputaret, magnorum mysteriorum ingressus arcanum, iis quae impossibile erat enarrare succubuit. Cum enim dixisset, Nolo enim vos ignorare, fratres, mysterium hoc, ut non sitis vobis ipsis sapientes, quia caecitas ex parte in Isr
Abbreviated transcription (Latin):
cȩcitati lum̃ eugłii ñ refulget. pro
hereticis & scismaticis. qͥ ab unitate
fidei ⁊ caritatis alieni sũt. Quid aũt
ꝓ istis petit. nͥ ut relictis er̾rorib
suis conu̾tant᷑ ad đm. accipiant fi¬
dẽ. accipiat caritatẽ. & de ignoran¬
tiȩ tenebris liberati. ĩ agnitionem
ueniãt ueritatis qđ qr ipsi p̃stare
sibi nequeut̃. malȩ consuetudinis põ¬
dere p̃ssi. ⁊ diaboli uinculis alligati.
neq deceptiones suas euincere ua¬
leant. qͥbꝰ tã ꝑtinacit̃ inheser̃. ut
quantũ amanda ẽ ueritas tantum
diligant falsitatẽ: misericors dñs
supplicari. ut cũ uidemꝰ de tã ꝓfun¬
dis malis innumeros erui. ñ ambi¬
gamꝰ đm p̃stitisse. qđ ut p̾staret ora¬
tus ẽ.⁊ gras agentes ꝓ his qͥ salui fac¬
ti sunt. sꝑemꝰ etiã eos qͥ necdũ illu¬
minati sũt eodẽ diuine gr̃ȩ opere¬
exim̃dos de potestate tenebrarũ:
&̾ ĩ regnũ di priꝰ quã de hac uita¬
exeant transferendos. Qđ si aliquoᷤᷤ

Expanded text:
quorum caecitati lumen Evangelii non refulget, pro haereticis et schismaticis, qui ab unitate fidei et charitatis alieni sunt. Quid autem pro istis petit, nisi ut, relictis erroribus suis, convertantur ad Deum, accipiant fidem, accipiant veritatem, et de ignorantiae tenebris liberati, in agnitionem veniant veritatis? Quod quia ipsi praestare sibi nequeunt, malae consuetudinis pondere oppressi, et diaboli vinculis alligati, neque deceptiones suas evincere valent, quibus tam pertinaciter inhaeserunt, ut quantum amanda est veritas, tantum diligant falsitatem: misericors et jusupplicari: ut cum videmus de tam profundis malis innumeros erui, non ambigamus Deum praestitisse quod ut praestaret oratus est; et gratias agentes pro his qui salvi facti sunt, speremus etiam eos qui necdum illuminati sunt, eodem dieximendos de potestate tenebrarum, et in regnum Dei priusquam de hac exeant vita transferendos. Quod si aliquos,
Abbreviated transcription (Latin):
nȩ.⁊ qͥ incitauit eugłi zanti officiũ.
audientis qͦq formauit affectũ. Dul.¬
cescit enĩ anime cibꝰ uerbi. ueteres
tenebre noua luce pellunt᷑. ⁊ obtutꝰ
interior. caligine antiqͥ ei̾roris exui.¬
tur. Transit animus de uoluntate in
uoluntatẽ. & si illa q̃ pellit᷑ aliqͣ cuc̃¬
tatione morat᷑. ea tam̃ quę gignitur
electiora quęq sibi uendicat: ut lex
peccati ⁊ lex dei diu̾sas atq discretas
ĩ eodẽ hoe habeãt mansiones. & con¬
cupiscente carne adu̾sus sp̃m. carniᷤ
aut̃ concupiscentiis sp̃u repugnãte.
ꝑ ext̃ĩora qͥdẽ insidiari tẽptator au¬
deat. s mens auxilio di munita p̃ua¬
leat. Ad magnã eiũ utilitatẽ fideliũ.
materia ẽ reseruata certaminũ: ut ñ
suꝑbiat sci̾tas. dũ pulsat᷑ infirmitas.
Unde & apłs dieit. In magnitudine
reuelationũ ne extollar. datꝰ ẽ in angłs

Expanded text:
ae, et qui incitavit evangelizantis officium, ae, et qui incitavit evangelizantis officium, audientis quoque formavit affectum. Dulcescit enim animae cibus verbi, veteres tenebrae nova luce pelluntur, et obtutus interior caligine antiqui erroris exuitur. Transit animus de voluntate in voluntatem, et illa quae pellitur aliqua cunctatione moratur, ea tamen quae gignitur, electiora quaeque sibi vendicat, ut lex peccati et lex Dei diversas atque discretas in eodem homine habeant mansiones, et concupiscente carne adversus spiritum, carnis autem concupiscentiis spiritu repugnante, per exteriora quidem insidiari tentator audeat, sed mens auxilio Dei munita praevaleat . Ad magnam enim utilitatem fidelium materia est reservata certaminum, ut non superbiat sanctitas, dum pulsatur infirmitas. Unde et Apostolus dicit: In magnitudine revelationum
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ seueritati eiꝰ ñ lib̾tate s timore ser¬
uit᷑. Dñs aũt ut legẽ ñ solueret s im¬
pleret. ꝑ gre auxiliũ efficax fecit le¬
gis imꝑiũ: ⁊ multiplicando clem̃tiã
sustulit penã. ut peccatũ ñ ulciscen¬
do plecteret: s remittendo deleret.
Unde adulterã ex legis constitutione
lapidandã ⁊ ueritate lib̾auit & gra:
cũ executores p̃cepti de conscien¬
tiis t̾riti trem̃tẽ reã sub illiꝰ iudicio
reliqͥssent: qͥ uenerat querere & saluũ
face̾ qđ perierat. Et id̾o inclinatꝰ. id
ẽ ad humana demissus.⁊ ĩ opꝰ nr̃e re-¬
formationis inflexus. digito scͥbebat
ĩ t̾ra. ut legẽ mandatorũ ꝑ gr̾e decre¬
ta uacuaret. ⁊ ostenderet se eẽ qͥ dixe¬
rat. dabo leges meas in sensu ipsorũ.
& ĩ corde ipsorũ scribã eas. Qđ utiq
ĩ animę paginis diabolus inuidendo
falsauit: ueritas miserando rescͥbit.
potentiȩ diuine cũ sono uocis huma.¬

Expanded text:
quoniam severitati ejus non libertate, sed timore serquoniam severitati ejus non libertate, sed timore servitur: Dominus autem ut legem non solveret, sed impleret , per gratiae auxilium efficax fecit legis imperium, et multiplicando clementiam sustulit poenam; ut peccatum non ulciscendo plecteret, sed remittendo deleret. Unde adulteram ex legis constitutione lapidandam, et veritate liberavit, et gratia; cum exsecutores praecepti de conscientiis territi, trementem ream sub illius judicio reliquissent , qui venerat quaerere et salvum facere quod perierat. Et ideo inclinatus, id est, ad humana demissus, et in oopus nostrae reformationis inflexus, digito scribebat in terra, ut legem mandatorum per gratiae decreta vacuaret, et ostenderet se esse qui dixerat: Dabo leges meas in sensu ipsorum, et in corde ipsorum scribam eas . Quod utique ti quidquid in animae paginis diabolus invidendo falsavit, veritas miserendo rescribit. inae cum sono vocis human
Abbreviated transcription (Latin):
nec indocti. nec cuiꝰ libet stirpis aut̃
ordinis. humana ad đm ratione du¬
cunt᷑. s ouͦs homo qͥ ad dm conu̾tit᷑.
dĩ pͥmũ gr̃a cõmouet᷑. Nõ eñi ipse sͥ
lum̃ ẽ : nec cursũ radio ꝓpͥe lucis ac
cendit. Si eñ i beatꝰ ioħs qͦ nemo hoi̾ũ
maior. natꝰ ẽ ñ erat lum̃. qr ñ suo splẽ¬
dore lucebat. s de illo uero lumine
qͣ illuminat omnẽ hominẽ uenientẽ
ĩ hunc mundũ ut lux eẽt accȩperat.
quis ille erit qͥ tot opinionũ collucta¬
tiones. tot uincula consuetudinis. tot
p̃iudicia uetustatis. suo tantũ iudicio
usus abrũpat.⁊ sola uocẽ extrinsecꝰ so.¬
nante doctoris. hoc tantũ de gra habe¬
at qđ audiuit.⁊ totũ de uoluntate qͦd
credidit : qđ si ita ẽẽt. uichil int̾ grã
legẽq distaret. nec indulgentiȩ quẽ quã
spc̃ uiuificaret: si occidens littera ꝑ-¬
maneret. Lex enĩ qd̾ fieri aut ñ fieri
iubet. ñ p̃stat ut aut fiat aut ñ fiat:

Expanded text:
nec indocti, nec cujuslibet stirpis aut nec indocti, nec cujuslibet stirpis aut ordinis humana ad Deum ratione ducuntur; sed omnis homo qui ad Deum convertitur, Dei primum gratia commovetur. Non enim ipse sibi lumen est, nec cendit. Si enim beatus Joannes, quo nemo hominum major natus est, non erat lumen, quia non suo splendore lucebat, sed de illo vero lumine quod illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum , ut lux esset acceperat: quis ille erit qui tot opinionum colluctationes, tot vincula consuetudinis, tot praejudicia vetustatis, suo tantum judicio usus abrumpat; et sola voce extrinsecus sonante doctoris, hoc tantum de gratia habeat quod audivit, et totum de voluntate quod credidit? Quod si ita esset, nihil inter gratiam legemque distaret, nec indulgentiae quemquam spiritus vivificaret, si occidens littera permaneret. Lex enim quod fieri aut non fieri jubet, non praestat ut aut fiat aut non fiat;
Abbreviated transcription (Latin):
eñi amore uanitatũ. qͣs etiãsi potue¬
rit ex aliqͣ parte uitare.⁊ tͣnscensis
corporalibꝰ ac uisibilibꝰ ad et̃na &̾ in¬
uisibilia intelligenda ꝓfecerit. si a co¬
lendis qͦq simulacris recesserit. ⁊ ue¬
nerari cȩlũ ac t̾rã oĩaq mundi huiꝰ
elem̃ta destiterit.: fidẽ tam̃ dilectio¬
litate ñ capiet. & scandalũ dñicȩ
natiuitatis ac mortis ꝓpͥo iudicio nõ
euincet. Propt̃ sapientiã enĩ mundi
resistentẽ sapientię di ut suꝑbia de
se p̃sum̃tiũ cȩcaret᷑. placuit deo ꝑ
stulticiã p̃dicationis saluos face̾ cre-¬
dentes. Unde qͥ doctrinis scłaribus
tument ridendã magis quã adoran¬
dã crucẽ xͥ existimat. ⁊ quanto sub.¬
limiꝰ qͥsq ad humanarũ disciplina.¬
rum instituta conscendit: tanto ma¬
gis p̃dicationis nr̃ȩ humilia ⁊ ̃fir¬
⁊ma
fastidit. Nec mirũ si eugłio crucis xp̾i phi¬
losophia gentilis obnititur: cui etiam
udaica eruditio reluctat᷑. Nec doctigͥ

Expanded text:
enim amore vanitatum, quas etiamsi potuerit et aliqua parte vitare, et transcensis corporalibus ac visibilibus ad aeterna et invisibilia intelligenda profecerit, si a colendis quoque simulacris recesserit, et venerari coelum et terram, omniaque mundi hujus elementa destiterit; fidem tamen dilectiolitate, non capiet, et scandalum Dominicae nativitatis ac mortis proprio judicio non evincet. Propter sapientiam enim mundi resistentem sapientiae Dei, ut superbia de se praesumentium caecaretur, placuit Deo per stultitiam praedicationis salvos facere credentes. Unde qui doctrinis saecularibus tument, ridendam magis, quam adorandam crucem Christi existimant: et quanto sublimius quisque ad humanarum disciplinarum instituta conscendit, tanto magis praedicationis nostrae humilia et infirma fastidit. Nec mirum si Evangelio crucis Christi philosophia gentilis obnititur, cui etiam Judaica eruditio reluctatur. Nec docti igitur,