comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
certe querimꝰ.
ñ quãlibet.
s illam tͥni¬
tatem que
deus ẽ: uerꝰ¬
q ac sũmus
et solus deus. Expecta gͦ quisqͥs hec
audis. Adhuc enim querimus ⁊ alia:
Querentem nemo iuste rep̃hendit. si
tam̃ in fide firmissimus querat: qđ
aut nosse aut eloqui difficillimũ est.
Affirmantem uͦ cito. iusteq rep̃hen¬
dit: quisquis melius uł uidet uł docae᷑.
Querite inquit dm̃: et uiuet anima
ur̃a. Et nequisquã se tãquã apphen¬
disse temere gaudeat: querite in qͥt
inquit putat aliquid scire: ñdum
Quisquis aũ diligit dñi: hic cognitꝰ
ẽ. ab illo. Nec sic quidẽ dixit. cogno¬
uit illũ: quȩ picłosa p̃sũptio ẽ. s
cognitus ẽ. ab illo. Sic et alibi cum
dixisset. nunc aũ cognoscentes dm̃:
statim corrigens. immo cogniti inqͥt
ab illo. Maxime q illo loco: fr̃s in qͥt¬
ego me ipsũ ñ arbitror apphendisse
Unũ aũ. quȩ retro sunt oblitus. in
ca quȩ ante sunt extentus. scdm
intentionem sequor ad palmã suꝑ¬

Expanded text:
certe quaerimus, non quamlibet, sed illam Trinitatem quae Deus est, verusque ac summus et solus Deus. Exspecta ergo, quisquis haec audis: adhuc enim quaerimus, et talia quaerentem nemo juste reprehendit; si tamen in fide firmissimus quaerat, quod aut nosse aut eloqui difficillimum est. Affirmantem vero cito justeque reprehendit, quisquis melius vel videt vel docet. Quaerite, inquit, Deum, et vivet anima vestra . Et ne quisquam se tanquam apprehendisse temere gaudeat: Quaerite, inquiinquit, putat aliquid scire, nondum Quisquis autem diligit Deum, hic cognitus est ab illo . Nec sic quidem dixit, Cognovit illum; quae periculosa praesumptio est: sed, cognitus est ab illo. Sic et alibi cum dixisset, Nunc autem cognoscentes Deum; statim corrigens, imo cogniti, inquit, a Deo : maximeque illo loco, Fratres, inqego me ipsum non arbitror adprehendisse. unum autem quae retro sunt oblitus, in ea quae ante sunt extentus secundum intentionem sequor ad palmam sup
Abbreviated transcription (Latin):
arbitror sUerum illi qui ista ñ de filio
non de sp̃u scõ. s tantum de patre ac¬
cipi uolunt: dicunt iusibilem filiũ.
ñ ꝑ carnem de uirgine assumptam s
etiam antea ꝑ se ipsum. Nam ipse
inquiunt apparuit oculis patrũ. Quib
si dixeris. quomodo gͦ uisibilis ꝑ se ipsũ
filius. ita & mortalis ꝑ se ipslim. ut con¬
stet uob̾ quod tantũ modo de patre uul
tis intelligi. quod dictum ẽ. qui solus
habet inmortalitatem: nam si ꝓpter
carnem susceptam mortalis ẽ. filius.
ꝑꝑ hanc sinite ut sit & uisibilis : res¬
nem filium dicunt et̃. mortalem: iã
non pat̾ sine filio solus habet in mor¬
talitatem. Quia &e u̾bum enis ꝑ qđ
om̃ia facta sunt. habet ĩmortalitatẽ.
Neq enim qr carnem assũpsit morta¬
lem. ideo amisit ĩmortalitatem suã.
tuit. ut cũ corpore moreretur. dicente
sumpsit: de quo utiq sine dubio tur¬
babuntur. Si ꝑꝑ carnem mortalis ẽ.
filius : quomͦ accipiant patrẽ tantũ¬

Expanded text:
ritas. Verum illi qui ista non de Filio nec de Spiritu sancto, sed tantum de Patre accipi volunt, dicunt visibilem Filium, non per carnem de Virgine assumptam, sed etiam antea per se ipsum. Nam ipse, inquiunt, apparuit oculis Patrum. Quibus si dixeris, Quomodo ergo visibilis per se ipsum Filius, ita et mortalis per se ipsum, ut constetis intelligi, quod dictum est, Qui solus habet immortalitatem: nam si propter carnem susceptam mortalis est Filius, propter hanc sinite ut sit et visibilis: resnem Filium dicunt esse mortalem, jam non Pater sine Filio solus habet immortalitatem; quia et Verbum ejus, per quod facta sunt omnia, habet immortalitatem. Neque enim quia carnem assumpsit mortalem, ideo amisit immortalitatem suam: tuit, ut cum corpore moreretur, dicente  carnem assumpsit, de quo utique sine dubio turbabuntur, si propter carnem mortalis est Filius, quomodo accipiant Patrem tantum
Abbreviated transcription (Latin):
singłariter & ꝓprie patri tantũ modo.
conuenit quod dictum ẽ : inmortali.
inuisibili. soli deo: & qui solus habet
inmortalitatem. & lucem habitat in¬
accessibilem: quem nemo hominum
uidit nec uidere potest. Omissis gͦ is¬
tis. qui nec animȩ sub̾am inuisibilem
nosse potuerunt. unde longe remotũ
sincera nos inmortalitate consistere :
nos qui nũquam apparuisse corporeis
oculis dm̃. nec patrem. nec filiũ. nec
sp̃m sc̃m̃ dicimus : nisi ꝑ subiectam
suȩ potestati corpoream creaturam:
in pace catholica pacifico studio reqͥ¬
ramus. parati corrigi si fraterne ac
recte rep̃hendimur: parati etiam si ab
amico uera tam̃ dicente mordemur:
utrum in discrete deus apparuerit
an singillatim quasi ꝑ uices.X

Expanded text:
singulariter et proprie Patri tantummodo singulariter et proprie Patri tantummodo convenit quod dictum est, Immortali, inviortalitatem, et lucem inhabitat inaccessibilem; quem nemo hominum vidit, nec videre potest. 16. Omissis ergo istis, qui nec animae substantiam invisibilem nosse potuerunt, unde longe remotum sincera immortalitate consistere: nos qui nunquam apparuisse corporeis oculis Deum nec Patrem, nec Filium, nec Spiritum sanctum dicimus, nisi per subjectam suae potestati corpoream creaturam, in pace catholica pacifico studio requiramus, parati corrigi, si fraterne ac recte reprehendimur; parati etiamsi ab inimico, vera tamen dicente, mordemur; utrum indiscrete Deus apparuerit an singillatim quasi per vices.
Abbreviated transcription (Latin):
ñ gͣ ꝑꝑ carnem mortalis ẽ. filius. Si aũ
habet sp̃s sc̃s̃ inmortalitatem: nori
de patre tantũmodo dictũ ẽ. qͥ solus
habet inmortalitatem. Quocirca. ita
se arbitrantur. & ante incarnationem
ꝑ se ipsum mortalem filiũ posse con¬
iuncere: qr ipsa mutabilitas. non in¬
conuenienter mortalitas dicicur. scd̾m
quam & anima dicitur mori. Non qͥa
in corpus uł in aliquam alt̾am subam
mutatur & u̾titur. s in ipsa sua suba
quicquid alio mͦ nunc ẽ. ac fuit. scd̾mo
quod destitit ẽẽ quod erat. mortale de¬
p̃henditur. Quia itaq inquiunt añꝙ
natus eet filius dei de urgine maria
ipse apparuit patrib nr̃is. ñ in una
eademq specie. s multiformit̃. aliter
atq aliter te uisibilis ẽ. ꝑ seipsũ. quia
ñdum carne assũpta. sub̾a eius cons¬
picua mortalib oculis fuit: & morta¬
lis. in quantum mutabilis. Ita &e sp̃s
sc̃s: qui alias columba. alias ignis appa¬
ruit. Unde non trinitati inquiunt. s

Expanded text:
si autem habet Spiritus sanctus immortalitatem, non de Patre tantummodo dictum est, Qui solus habet immortalitatem. Quocirca ita se arbitrantur et ante incarnationem per se ipsum mortalem Filium posse convincere, quia ipsa mutabilitas non inconvenienter mortalitas dicitur, secundum quam et anima dicitur mori: non quia in corpus vel in aliquam alteram substantiam mutatur et vertitur: sed in ipsa sua substantia quidquid alio modo nunc est ac fuit, secundum id quod destitit esse quod erat, mortale deprehenditur. Quia itaque, inquiunt, antequam natus esset Filius Dei de virgine Maria, ipse apparuit patribus nostris, non in una eademque specie, sed multiformiter, aliter atque aliter, et visibilis est per se ipsum, quia nondum carne assumpta, substantia ejus conspicua mortalibus oculis fuit; et mortalis, in quantum mutabilis: ita et Spiritus sanctus, qui alias columba, alias ignis apparuit. Unde non Trinitati, aiunt, sed
Abbreviated transcription (Latin):
cogitationes. ab aliis in alia euntes
atq redeuntes: s om̃em scientiam
nr̃am uno simul cõspectu uidebimꝰ.
cam̃ cũ et hoc fuerit. si et hoc fuerit:
fomata erit creat᷑a q̃ formabił fuit:
it nicħ iam desit eius forme: ad quã
ꝑuenire deb̾et. S tam̃ coeqͣnda non
erit᷑ simplicitati. uͥ ñ formabile ali¬
quid formatũ uł reformatũ ẽ: s for¬
ma neq informis neq formata. ip¬
sa sibi ȩtna ẽ. inmutabilisq suba.¬

Expanded text:
cogitationes ab aliis in alia euntes atque redeuntes, sed omnem scientiam nostram uno simul conspectu videbimus: tamen cum et hoc fuerit, si et hoc fuerit, formata erit creatura quae formabilis fuit, ut nihil jam desit ejus formae, ad quam pervenire deberet: sed tamen coaequanda non erit illi simplicitati, ubi non formabile aliquid formatum vel reformatum est, sed forma; neque informis, neque formata, ipsa ibi aeterna est immutabilisque sub
Abbreviated transcription (Latin):
enim acsi dicatur : sam uocandum
ẽ. quod pot̃ e̾e̾ u̾bum: et ideo iam
dignum ẽ. u̾bi nomine : Quid est.
inquã. hoc formabile ñdũq forma¬
tum: nͥ quiddã m̃tis nr̃e. qđ hac
atq hac uolubili quadã motione
iactamus. cũ a nob̾ nunc hoc nunc
illud sicut inuentũ fuerit uł occur¬
rerit cogitatur: &e tunc fit uerum
lubili motione iactare. ad id qd̃ scimꝰ
ꝑuenit. atq inde format᷑: eius om̃i¬
modam simlitudinem capiens. Ut
quomꝰ res quȩq scitur. sic etiã cogite¬
tur: id÷ sine uoce. sine cogitatione¬
uocis. Quȩ ꝓfecto alicuius linguȩ ẽ:
si in corde dicatur. Ac ꝑ hoc. etiam
si concedamus. ne de controu̾sia uoca¬
buli laborare uideamur. iã uocandũ
ẽẽ. u̾bum quiddam illud m̃tis nr̃e qd
de nr̃a scientia formari pot̃. etiã priꝰ¬
quã formatũ sit. qr iam ut ita dicã
formabile ẽ: quis ñ uideat quanta
hic dissimilitudo ab illo dĩ u̾bo. qł
in forma dĩ sic ẽ. ut ñ ante fuerit for¬

Expanded text:
candum est quod potest esse verbum, et ideo jam dignum est verbi nomine? Quid est, inquam, hoc formabile nondumque formatum, nisi quiddam mentis nostrae, quod hac atque hac volubili quadam motione jactamus, cum a nobis nunc hoc, nunc illud, sicut inventum fuerit vel occurrerit, cogitatur? Et tunc fit verum lubili motione jactare, ad id quod scimus pervenit, atque inde formatur, ejus omnimodam similitudinem capiens; ut quomodo res quaeque scitur, sic etiam cogitetur, id est, sine voce, sine vocis cogitatione, quae profecto alicujus linguae est, sic in corde dicatur. Ac per hoc etiam si concedamus, ne de controversia vocabuli laborare videamur, jam vocandum esse verbum quiddam illud mentis nostrae quod de nostra scientia formari potest, etiam priusquam formatum sit, quia jam, ut ita dicam, formabile est; quis non videat, quanta hic sit dissimilitudo ab illo Dei Verbo, quod in forma Dei sic est, ut non antea fuerit for
Abbreviated transcription (Latin):
ut dĩ cogitatio ñ dicat᷑: ne
aliquid ẽẽ. quasi uolubile credatur
in deo: quod nunc accipiat nunc reci¬
piat formã. ut u̾bum sit: eam ue pos¬
sit amittẽ. atq informit̃ quodãmͦ
uolutare. Bene qͥppe nou̾at u̾ba:⁊
ium cogitationis inspexerat. locuto
egregius. qͥ dixit in carmine. Secis
uolutat euentus belli uarios. id̾. o
gitat. Non gͦ ille dĩ filius. cogitatio
I dĩ. s u̾bum dĩ dr̃. Cogitatio quippe
I nr̃a ꝑueniens ad id quod scimꝰ atq
in de formata: u̾bum nr̃m uerũ ẽ.
& idõ u̾bum dĩ sine cogitatione debei
intelligi: ut forma ipsa simplex in¬
bile. qd̾ ẽẽ. etiam possit informe. Di¬
cuntur quid̃ eciam in scͥpturis scis
cogitationes dĩ: s eo locutionis mͦ
obrem. cum tanta sit nunc in isto
engmate dissimilitudo dĩ ⁊ sibi dĩ:
in qua tam̃ ĩmnulla similitudo cõpta¬

Expanded text:
ut Dei cogitatio non dicatur, ne aliquid esse quasi volubile credatur in Deo, quod nunc accipiat, nunc recipiat formam, ut verbum sit, eamque possit amittere, atque informiter quodam modo volutari. Bene quippe noverat verba, et vim cogitationis inspexerat locutor egregius, qui dixit in carmine, Secumque volutat Eventus belli varios: id est, cogitat. Non ergo ille Dei Filius cogitatio Dei, sed Verbum Dei dicitur. Cogitatio quippe nostra perveniens ad id quod scimus, atque inde formata, verbum nostrum verum est. Et ideo Verbum Dei sine cogitatione Dei debet intelligi, ut forma ipsa simplex inbile quod esse etiam possit informe. Dicuntur quidem etiam in Scripturis sanctis cogitationes Dei; sed eo locutionis modo,  est. 26. Quamobrem cum tanta sit nunc in isto aenigmate dissimilitudo Dei et Verbi Dei, in qua tamen nonnulla similitudo comp
Abbreviated transcription (Latin):
ut si potest cẽ. in.animo aliqua sci¬
entia. sempit̾na. et sempit̾na ẽẽ. non
u̾bum sempit̾̃num. sibi q coȩt̾inum
Nisi forte dicendũ ẽ. ipsam possibilita¬
tem cogitationis. qm̃ id quod scitur
etiã quando ñ cogitatur. potest tam̃
ueracit᷑ cogitari: u̾bum ẽẽ. tam ꝑpe¬
tuum quã scientia ipsa ꝑpetua est.

Expanded text:
ut si potest esse in animo aliqua scientia sempiterna, et sempiterna esse non Verbum sempiternum sibique coaeternum. Nisi forte dicendum est, ipsam possibilitatem cogitationis, quoniam id quod scitur, etiam quando non cogitatur, potest tamen veraciter cogitari, verbum esse tam perpetuum, quam scientia ipsa perpetua est.
Abbreviated transcription (Latin):
dum. qui in hoc mundo erat. quia
mundus ꝑ eum factus ẽ: ut exem¬
plum sursum uidentib dm̃. exem¬
plum deorsum mirantib hominẽ.
exemplum sanis ad ꝑmanendum.
exemplum infirmis ad conualescen¬
dum. exemplũ morituris ad noro
timendum. eremplũ mortuis ad
resurgendum : eet in om̃ibus ipse¬
pͥmatum denens. Quia enĩ homo
ad beatitudinem sequi ñ debelut
nisi dm̃: et sentire ñ potat deum:
sequendo dm̃ hominem factũ. seq̃
& quem sequi debebat. A memus
gͦ eum: inhereamus illi: caritate
ad imaginem dĩ pbet imago equalis
patri. cum de sapientia scripta laqr̃
de filio loquitur: Quem sequimur ui¬
uendo sapient̾. quãuis et pat̾ sit sa¬
pientia. sicut lumen et deus. Sp̃s ꝙͦ
coniungens nosq subiungens. qđ
ideo ñ indigne dicitur. quia scͥptũ
ẽ deus caritas ẽ : quomͦ ñ ẽ. etiã ipse

Expanded text:
dum, qui in hoc mundo erat, quia dum, qui in hoc mundo erat, quia mundus per ipsum factus est , ut exemplum sursum videntibus Deum, exemplum deorsum mirantibus hominem: exemplum sanis ad permanendum, exemplum infirmis ad convalescendum; exemplum morituris ad non timendum, exemplum mortuis ad resurgendum fieret: ipse in omnibus primatum tenens: ut quia homo ad beatitudinem sequi non debebat nisi Deum, et sentire non poterat Deum; sequendo Deum hominem factum, simul  quem sequi debebat. Amemus ergo eum, et inhaereamus illi, caritate ad imaginem Dei praebet imago aequalis Patri, cum de sapientia Scriptura loquitur, de Filio loquitur, quem sequimur vivendo sapienter: quamvis et Pater sit sapientia, sicut lumen et Deus. 6. Spiriconjungens nosque subjungens, quod ideo non indigne dicitur quia scriptum est, Deus charitas est : quomodo non est etiam ipse
Abbreviated transcription (Latin):
cuius imaginis exemplo et nos non
discedamus a dõ: qr et nos imago
dĩ sumus. Non quidem ȩqualis. fac¬
ta quippe a patre ꝑ silium: ñ nata
de patre sicut illa. & nos quia
illuminans. Et ideo illa sine exẽplo:
nob̾ exemplum ẽ. Neq enim imitat᷑
p̃cedentem aliquem ad patrem. a qͦ
nũquam ẽ. om̃ino separabilis: quia
id ipsum ẽ. quod ille de quo ẽ. Nos
aũ nitentes imitamur manentem
&e sequimur stantem: et in ipso am¬
bulantes tendimus ad ipsum: quia
factus ẽ. nob̾ ia temporalis ꝑ humi¬
tatem: quȩ mansio nob̾ ȩc̃na est. ꝓ¬
diuinitatem. Qm̃ quippe spiritib
mundis intellectualib qui suꝑbia
ñ lapsi sunt. in forma dĩ &r dõ eq̃lis
et deus. p̃bet exemplũ:. Ut se idem
redcundi etiam lapso preb̾et hõi qͥ
ꝓpt̾ inmunditiam peccorum. penĩ¬
q mortalitatis dm̃ uide ñ potera
semet ipsũ exinaniuit ñ mutando
diuinitatem suam: s nr̃am muta¬
serui accipiens uenit᷑ in hũc mun¬

Expanded text:
Cujus imaginis exemplo et nos non Cujus imaginis exemplo et nos non discedamus a Deo, quia et nos imago Dei sumus: non quidem aequalis, facta quippe a Patre per Filium, non nata de Patre sicut illa. Et nos, quia a lumen illuminaus: et ideo illa sine exemplo nobis exemplum est. Neque enim imitatur praecedentem aliquem ad Patrem a quo nunquam est omnino separabidipsum est quod ille de quo est; nos autem imitantes imitamur manentem, et sequimur stantem, et in ipso ambulantes tendimus ad ipsum: quia factus est nobis via temporalis per humilitatem, qui mansio nobis aeterna per divinitatem; quoniam quippe spiritibus mundis intellectualibus qui superbia non lapsi sunt, in forma Dei et Deo aequalis, et Deus praebet exemplum, ut se idem exemplum redeundi etiam lapso praeberet homini, qui propter immunditiam peccatorum poenamque mortalitatis Deum videre non poterat, semetipsum exinanivit, non mutando divinitatem suam, sed assumendo humaservi accipiens, venit ad nos in hunc mun
Abbreviated transcription (Latin):
et deus erat ubum. Deus aũ lum̃ ẽ:
et tenebre in eo ñ funt ullȩ. Lumen
uͦ. non corporale: s spiritale. Neq ita
sp̃ale. ut illuminatione factum sit:
quẽadmodum dictum ẽ. apłis. uos
estis lux mundi: s lumen quod illu¬
minat om̃em hominem. ea ipsa et
sũma sapientia deus : unde nc̃ agimꝰ.
Sapientia gͦ filius. de sapientia patre:
sicut lum̃ de lumine. & deus de deo:
Ut singulus pat̾ lumen: & singulus
filius lumen & singulus pater deus:
&e singulus filius deus. ꝑ igo et sin¬
gulus pat̾ sapientia : ce singłs filiꝰ
sapientia. & sicut utrũq simul u¬
num lumen. et unus deus: sic utrũ¬
q una sapientia. S filius factus est.
nob̾ sapientia a dõ. et iusticia.⁊ sc̃ĩ¬
ficatio: quia tẽporalit̾ nos ad illum
conu̾timur. id÷ ex aliquo tempore:
ut cũ illo maneamus in ętnũ. Et
ipse ex quodam tẽpore u̾bum caro
aut enarratur aliquid de sapientia.
siue dicente ipsa. siue cũ de illa dr̃
filius nob̾ potissimum insinuatur.

Expanded text:
eus autem lumen est, et tenebrae in eo non sunt ullae : lumen vero non corporale, sed spirituale: neque ita spirituale, ut illuminatione factum sit, quemadmodum dictum est Apostolis, Vos estis lumen mundi ; sed lumen quod illuminat Omnem hominem, ea ipsa et summa sapientia Deus, unde nunc agimus. Sapientia ergo Filius de sapientsicut lumen de lumine, et Deus de Deo, ut et singulus Pater lumen, et singulus Filius lumen, et singulus Pater Deus, et singulus Filius Deus. Ergo et singulus Pater sapientia, et singulus Filius sapientia, et sic utrumque simul unum lumen, et unus Deus, sic utrumque una sapientia, sed Filius factus est nobis sapientia a Deo, et justitia et sanctificatio, quia temporaliter nos ad illum convertimur, idque ex aliquo tempore, ut cum iipse ex quodam tempore Verbum caroaut enarratur aliquid de sapientia, sive dicente ipsa sive cum de illa dicitur, Filius nobis potissimum insinuatur.
Abbreviated transcription (Latin):
sapientiã. & sicut candor ad se ipsũ
ris. ñ ẽ. e̾e̾ntia: qm̃ ipsũ corpꝰ eẽntia
ẽ. & illa eius qualitas. Unde & ab ea
dicitur candidũ corpus: cui ñ hoc ÷
eẽ. quod candidũ eẽ. Aliud enim ibi
forma: et aliud color & utrũq non
in se ipso. s in aliqua mole: q̃ moles
nec forma nec color ẽ. s formata.
atq colorata. Sapientia uͦ: & sapi¬
ens ẽ. & se ipsa sapiens ẽ. & qm̃ quȩ¬
cumq anima participatione sapi¬
entiȩ fit sapiens. si rursus desipiat.
manet tam̃ in se sapientia: nec cũ
fuerit anima in stulticiã cõmuta¬
ta. illa mutatur: ñ ita ẽ. in eo qui
ex ea fit sapiens. quẽ admodũ candor
in corpore. quod ex illo candidum ẽ.
Cum enim corpus in alium colorem
fuerit cõmutatũ: ñ manebit candor
ille. atq om̃ino ẽẽ. desinet. Q uod
si & pat̾ qui genuit sapientiam. ex
ea fit sapiens: neq hoc ẽ. illi eẽ. qd̃
saꝑxe : qualitas eius e. filius. ñ ꝓlesciꝰ.

Expanded text:
sapientiam; et sicut candor ad se ipsum sapientiam; et sicut candor ad se ipsum ris non est essentia, quoniam ipsum corpus essentia est, et illa ejus qualitas: unde et ab ea dicitur candidum esse quod candidum esse. Aliud enim ibi forma, et aliud color; et utrumque non in se ipso, sed in aliqua mole, quae moles nec forma, nec color est, sed formata et colorata. Sapientia vera et sapiens est, et se ipsa sapiens est. Et quoniam quaecumque anima participatione sapientiae fit sapiens, si rursus desipiat, manet tamen in se sapientia, nec cum anima fuerit in stultitiam commutata, illa mutatur: non ita est in eo qui ex ea fit sapiens, quemadmodum candor in corpore quod ex illo candidum est. Cum enim corpus in alium colorem fuerit mutatum, non manebit candor ille, sed omnino esse desinet. Quod si et Pater qui genuit sapientiam, ex ea fit sapiens, neque hoc est illi esse quod sapere, qualitas ejus est Filius; non proles ejus,
Abbreviated transcription (Latin):
aliqua sub̾a: ñ eẽt qͥ relatiue dñs
diceretur. & si ñ e̾e̾t equus quȩdam
ee̾ntia : ñ ee̾t quod ium̃tum relati¬
ue dic̾etur. Ita. si nũmus ñ eẽt aliqͦ
sub̾a. nec arra posset relatiue. dici.
Quaꝑꝑ. si et pat̾ ñ ẽ. aliquid ad se
ipsum: ñ ẽ. om̃mo qui relatiue di¬
catur ad aliquid. Non enim sicut
ad aliquid coloratum refert᷑ color eiꝰ:
nec om̃ino ad se dr̃ color. s sẽꝑ alicuiꝰ
colorati ẽ : illud aũ cuius color est.
etiam si eo quod coloratũ dr̃ ad co¬
lorem refertur: tam̃ id quod corpus
dicitur. ad se dr̃: ullo mͦ ita putan¬
dum ẽ. patrem ñ dicialiqͥd ad seipsũ.
s qͥequid dr̃ ad filiũ dici÷ eũdẽ uͦ filiũ
&̾ ad se ipsum dici et ad patrem: cũ
dicitur magnitudo magna. & uͥtus
potens. utiq ad se ipsũ : & magnitu¬
do atq uirtus magni & potentis
patris: qua pater magnus⁊ potens:
cere. candidum ñ ẽẽ candorem: sic
absurdum ẽ. dicere. sapientem ñ eẽ.

Expanded text:
 relative dominus diceretur: et si non esset equus quaedam essentia, non esset quod jumentum relative diceretur: ita si nummus non esset aliqua substantia, nec arrha posset relative dici. Quapropter si et Pater non est aliquid ad se ipsum, non est omnino qui relative dicatur ad aliquid. Non enim, sicut ad aliquid coloratum refertur color ejus, nec omnino ad se dicitur color, sed semper alicujus colorati est; illud autem cujus color est, etiam si eo quod coloratum dicitur, ad colorem refertur, tamen id quod corpus dicitur, ad se dicitur: ullo modo ita putandum est Patrem non dici aliquid ad se ipsum, sed quidquid dicitur ad Filium dici; eumdem vero Filium et ad se ipsum dici, et ad Patrem, cum dicitur magnitudo magna et virtus potens, utique ad se ipsum, et magnitudo atque virtus magni et potentis Patris, qua Pater magnus et potens cere, candidum non esse candorem, sic absurdum est dicere sapientem non esse
Abbreviated transcription (Latin):
quo deus. quia ñ aliud illi ẽ. mag¬
num eẽ. aliud dm̃ ee̾: consequens ẽ.
ut nec deus singulus. s ea & cũ ea
dĩtate quam genunit ut sic sit filiꝰ
deitas patris. sicut sapientia ⁊ u̾tus
patris: & sicuti ẽ u̾bum & imago
uitris: & quia ñ alud illi ẽ. ee. ali¬
ud dm̃ eẽ : ita sit etiam e̾entia patͥs
filius. sicuti ẽ. u̾bum & imago eius.
Acꝑ hoc etiam. excepto eo qͣd pat̾ ẽ.
non sit aliquid pat̾ nisi qr ẽ. ei filiꝰ:
ut ñ tantum id quod dicitur pater
quod manifestum ẽ. eũ ñ ad se ipsũ
s ad filium relatiue dici. & ideo pa¬
trem quia ẽ. ei filius: s omino ut sit.
quod ad se ipsum ẽ: ideo sit qr genu¬
it eentiam suam. sicut enĩ magnꝰ
ẽ. ñ nisi ea quã genuit magnitudi

Expanded text:
quo Deus, quia non aliud illi est magquo Deus, quia non aliud illi est magnum esse, aliud Deum esse; consequens est ut nec Deus singulus, sed ea et cum ea deitate quam genuit, ut sic sit Filius deitas Patris, sicut sapientia et virtus Patris, et sicuti est Verbum et imago Patris. Et quia non aliud illi est esse, aliud Deum esse, ita sit etiam essentia Patris Filius, sicuti est Verbum et imago ejus. Ac per hoc etiam excepto eo quod Pater est, non sit aliquid Pater, nisi quia est ei Filius: ut non tantum id quod dicitur Pater, quod manifestum est eum non ad se ipsum, sed ad Filium relative dici, et ideo Patrem quia est ei Filius; sed omnino ut sit quod ad se ipsum est, ideo sit quia genuit essentiam suam. Sicut enim magnus est, non nisi ea quam genuit magnitud
Abbreviated transcription (Latin):
enim quod genuit dicens ẽ: ñ u̾bo
u̾bum. & om̃ia ꝑ ipsum facta sunt.
Uerbo equali sibi. quo semꝑ atq in¬
cõmutabilit̾ dicit se ipsum. Non ẽ.
enim ipse u̾bum. sicut nec filius. nec
imago. Dicens aĩi. exceptis illis tem¬
poralib uocib di quȩ in creatura
fiunt: nam sonant & transeunt:
dicens g illo coet̾no uerbo. ñ singlius
intelligitur. s cum ipso u̾bo: sine qͦ
non ẽ. utiq dicens. Ita ne & sapieis
sicut dicens: ut ita sit sapientia sic̃
uerbum. & hoc sit u̾bum eẽ. quod ẽ.
eẽ. sapientiam: hoc etiam eẽ. u̾ͥtutẽ:
ut iurtus & sapientia & u̾bũ idem
sit. & relatiue dicatur sicut filius
&̾ imago: atq ille ñ singulus poters
uel sapiens. s cum ipsa uͥtute atq
sapientia quã genuit: sicut ñ singłs
dicens. s co u̾bo & cũ eo u̾bo qđ ge¬
nuit: atq ita magnus ea &e cũ ea
magnitudine quam genuit: & si
ñ alio magnus. alio deus. s co magnꝰ

Expanded text:
enim quod genuit dicens est; non verenim quod genuit dicens est; non verVerbum, et omnia per ipsum facta sunt : Verbo aequali sibi, quo semper atque incommutabiliter dicit se ipsum. Non est enim ipse verbum, sicut nec filius, nec imago. Dicens autem: exceptis illis temporalibus vocibus Dei, quae in creatura fiunt; nam sonant, et transeunt: dicens ergo illo coaeterno Verbo, non singulus intelligitur, sed cum ipso Verbo, sine quo non est utique dicens. Itane et sapiens sicut dicens, ut ita sit sapientia, sicut Verbum, et hoc sit Verbum esse quod est esse sapientiam; hoc etiam esse virtutem, ut virtus et sapientia et Verbum idem sit, et relative dicatur, sicut Filius et imago: atque ille non singulus potens, vel sapiens, sed cum ipsa virtute et sapientia quam genuit; sicut non singulus dicens, sed eo Verbo, et cum eo Verbo quod genuit; atque ita magnus ea et cum ea magnitudine quam genuit? Et si non alio magnus, alio Deus, sed eo magnus
Abbreviated transcription (Latin):
queramus diligentius quãtũ
dat deus. quod paulo ante
Idistulimus: utrũ & singła
quęq in trinitate ꝑsona
possit. & ꝑ se ipsam ñ cum
cet̾is duab dici deus. aut
magnus. aut sapiens. aut
uerus. aut om̃ps. aut iustus. & si
quid aliud de deo dici potest. non
relatiue s ad se ipsum: an ui n dican¬
cur ista nisi cum trinitas ĩtelligit᷑.
&e sapiens: semꝑ genuit u̾tutem et
sapientiam. Oyxeramus enĩ si ita ẽ.
cur ñ &e magnitudinis suȩ pater sit
qua magnis ẽ. & honitatis qͣ honus.
& iusticie qua iustus. & alia siqͥ sunt.
Aut si hec om̃ia plurib uocabulis in
eadem sapientia & u̾ͥtute ĩtelligunt᷑.
ut ea sit magnitudo quȩ uirtus. ea
bonitas quȩ sapientia. & ea rursus
sapientia quȩ uirtus. sicut iã trac¬
taiumus: meminerimus cũ aliquid
horum nomino. sic accipiendum eẽ.
acsi om̃ia cõmemorem. Queritur g
an pat̾ etiam singulus sit sapiens:.
atq ipsa sibi ipse sapientia: an ita¬
ita sit sapiens quomꝰ dicens. Uerbo

Expanded text:
quaeramus diligentius, quantum dat Deus, quod paulo ante distulimus: Utrum et singula quaeque in Trinitate persona possit et per se ipsam non cum caeteris duabus dici Deus, aut magnus, aut sapiens, aut verus, aut omnipotens, aut justus, et si quid aliud dici de Deo potest, non relative, sed ad se ipsum; an vero non dicantur ista, nisi cum Trinitas intelligitur.et sapiens, semper genuit virtutem et sapientiam. Dixeramus enim si ita est, cur non et magnitudinis suae pater sit qua magnus est, et bonitatis qua bonus, et justitiae qua justus, et alia si qua sunt? Aut si haec omnia pluribus vocabulis in eadem sapientia et virtute intelliguntur, ut ea sit magnitudo quae virtus, ea bonitas quae sapientia, et ea rursus sapientia quae virtus, sicut jam tractavimus; meminerimus, cum aliquid horum nomino, sic accipiendum esse, ac si omnia commemorem. Quaeritur ergo an Pater etiam singulus sit sapiens, atque ipsa sibi ipse sapientia, an ita sit sapiens quomodo dicens. Verbo
Abbreviated transcription (Latin):
magnam eẽ : hoc ẽ. ẽẽntiȩ. ipsũ ẽẽ.
& quia in illa simplicitate non ẽ.
aliud saꝑe quam ẽẽ: eadem ibi sapi¬
entia quȩ e̾entia.
ater gͥ et filius. simul: una
c̃ẽntia. & una magnitudo
et una u̾itas. et una sapientia .S
ñ pat̾ et filius simul ambo. unum
u̾bum: quia ñ simul ambo unus
filius. Sicut enĩ filius ad patrem
refertur. ñ ad se ipsum dr̃: ita ⁊ uer¬
bum ad eum cuius u̾bum ẽ. refercur
cum dr̃ u̾bum. Eo quippe filius qͦ
uerbii: & eo u̾bum quo filius. Qm̃gͥ¬

Expanded text:
magnam esse; hoc est essentiae ipsum esse. magnam esse; hoc est essentiae ipsum esse. Et quia in illa simplicitate non est aliud sapere quam esse, eadem ibi sapientia est quae essentia.tur et Filius simul una essentia, et una magnitudo, et una veritas, et una sapientia. Sed non Pater et Filius simul ambo unum Verbum, quia non simul ambo unus Filius. Sicut enim Filius ad Patrem refertur, non ad se ipsum dicitur; ita et Verbum ad eum cujus Verbum est refertur, cum dicitur Verbum. Eo quippe Filius quo Verbum, et eo Verbum quo Filius. Quon
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ꝑ illam sapientiam quã genuit sa¬
piens ẽ. pat̾. A lioquin: ñ ipse illã
s illa cum genuit. Quid enim aliud
dicimus. cũ dicimus. hoc illiͤ ẽẽ. quod
saꝑe: nisi eo ẽ. quo sapiens ẽ: Quaꝑꝑ
quȩ causa illi ẽ. ut sapiens sit: ipsa
illi causa ẽ. ut sit. ꝓ inde si sapien¬
tia quam genuit. causa ẽ. illi ut
sapiens sit: etiam ut sit. ipsa illi
causa ẽ. Quod fieri ñ potest: gig¬
nendo eum. aut faciendo. S neq
genitricem neq conditricẽ patris.
ullo mͦ quisquã dix̾it sapientiam.
Quid enim ẽ. insantus: Figo & pat̾
ipse. sapientia ẽ. & ita dicitur filiꝰ
sapientia patris : quomͦ dr̃ lumen
patris. Id÷. ut quẽ ad modum lumen
de lumine. & utrumq unũ lum̃ :
sic intelligatur sapientia de sapien¬
tia. & utrũq una sapientia. Ergo
&e una e̾entia: quia hoc ẽ. ibi eẽ. qd̾
saꝑe. Quod enim ẽ. sapientiȩ saꝑe.
& potentie posse. & et̃nitati ȩtnam
ẽẽ. nisticiȩ iustaͣm ẽẽ. magnitudini

Expanded text:
 illam sapientiam quam genuit sapiens est Pater; alioquin non ipse illam, sed illa eum genuit. Quid enim aliud dicimus, cum dicimus, Hoc illi est esse quod sapere, nisi, Eo est quo sapiens est? Quapropter quae causa illi est ut sapiens sit, ipsa illi causa est ut sit: proinde si sapientia quam genuit, causa illi est ut sapiens sit, etiam ut sit ipsa illi causa est. Quod fieri non potest, nisi gignendo eum aut faciendo. Sed neque genitricem, neque conditricem Patris ullo modo quisquam dixerit sapientiam. Quid enim insanius? Ergo et Pater ipse sapientia est: et ita dicitsapientia Patris, quomodo dicitur lumen Patris, id est ut quemadmodum lumen de lumine, et utrumque unum lumen, sic intelligatur sapientia de sapientia, et utraque una sapientia. Ergo et una essentia, quia hoc est ibi esse quod sapere. Quod enim sapientiae sapere, et potentiae posse, et aeternitati aeternam esse, justitiae justam esse, magnitudini
Abbreviated transcription (Latin):
tura clamat apud apłm: qui dicit.
Nescitis quia templum dĩ estis: Statĩ¬
q subiungit: & sp̃s dĩ habitat in
uob̃. Deus enim hubitat in templo
suo. Non enim tanquã minister ha¬
bitat sp̃s dĩ in templo dĩ: cum alio
loco eudentius dicat. Nescitis quia
corpora ur̃a templum in uob̾ ẽ. sp̃s scĩ.¬
tate dm̃ in corpore ur̃o. Quid ẽ. aũ sapi¬
entia:nisi lumen sp̃ale. & incõmuta¬
bile : Est. enuim et sol iste lum̃: s cor¬
porale. Est et sp̃alis creatura lumen:
sapientia. & quia hoc ẽ. ibi ce. quod
saꝑe: una eentia pat̾ et filius ⁊ sp̃s¬

Expanded text:
tura clamat apud Apostolum qui dicit, Nescitis quia templum Dei estis? Statimque subjicit, Et Spiritus Dei habitat in vobis . Deus enim habitat in templo suo. Non enim tanquam minister habitat Spiritus Dei in templo Dei, cum alio loco evidentius dicat: Nescitis quia corpora vestra templum in vobis est SpiriDeum in corpore vestro . Quid est autem sapientia, nisi lumen spirituale et incommutabile? Est enim et sol iste lumen, sed corporale est; et spiritualis creatura lumen, sapientia: et quia hoc est ibi esse quod sapere, una essentia Pater et Filius et Sp
Abbreviated transcription (Latin):
hominib. Ideoq ait. nemo nouit fi¬
lium nisi pat̃. et nemo nouit patrem
nisi filius. & cui uoluerit filius reue
ꝑ u̾bum siũ. Si enim hoc u̾bũ quod
nos ꝓferimus temporale &e tͣnsitoriũ.
& se ipsum ostendit et illud de qͦ loqͥ¬
mur: quantomagis u̾bum dĩ: ꝑ qđ
facta sunt onñia: Quod ita ostendit
patrem sicuti ẽ. pat̾: quia et ipsum
ita ẽ. et hoc ẽ quod pat̾. scđ̾m quod
sapientia ẽ. et ẽẽntia. Nam scđm qd̃
u̾bum. ñ hoc ẽ. quod pat̾: quia u̾bũ
filius: quod utiq ñ pat̃. & ideo xp̃c
uiitus et sapientia dei. quia de patre
& uͥtute et sapientia etiam ipse uͥtuᷤ
et sapientia ẽ: sicut lumen de patre
lumine. et fons uitȩ apud dm̃ utiq
inquit fons uite : in lumine tuo ui¬
debimus lumen. Quia sicut pat̾ ha¬
bet uitam in semetipso: sic dedit fi¬

Expanded text:
hominibus. Ideoque ait, Nemo novit Fihominibus. Ideoque ait, Nemo novit Filium, nisi Pater; et nemo novit Patrem, nisi Filius, Verbum suum. Si enim hoc verbum, quod nos proferimus, temporale et transitorium est, et seipsum ostendit, et illud de quo loquimur, quanto magis Verbum Dei, per quod facta sunt omnia? quod ita ostendit Patrem sicuti est Pater, quia et ipsum ita est, et hoc est quod Pater, secundum quod sapientia est et essentia. Nam secundum quod Verbum non hoc est quod Pater, quia Verbum Filius, quod utique non Pater; et ideo Christus virtus et sapientia Dei, quia de Patre virtute et sapientia, etiam ipse virtus et sapientia est, sicut lumen Dei de Patre lumine; et fons vitae apud Deum Patreinquit, fons vitae, et in lumine tuo videbimus lumen , quia sicut Pater habet vitam in semetipso, hic dedit Fi
Abbreviated transcription (Latin):
fere de sapientia dr̃ qͥcquã.
nisi ut ostendatur a dõ genita uł
creata : genita scł ꝑ quã facta sunt
om̃ia. creata uͦ uł facta sicut in ho¬
minib cum ad eam quȩ ñ creata ⁊
facta s genita ẽ. conu̾tuntur. ⁊ il¬
lustrantur: In ipsis enim fit aliqͥd
quod uocetur eorũ sapientia: uel il¬
lud scripturis p̾nuntiantib aut
xp̃c facta sapientia ẽ: quia factus ẽ.
homo. An ꝓpt̾ea ñ loqr neillis libris
sapientiȩ. uł de illa dicitur aliquid.
nisi quod eam de dõ natã ostendat aut
factam. quãius sit et pat̾ ipsa sapien¬
tia: quia illa nob̾ sapientia cõmen¬
danda erat et imitanda. cuns imi¬
tatione formaniur: Pat̾ enim eã dicit.
ut u̾bum eius sit. Non quomodo ꝓ¬
fertur ex ore u̾bum sonans: aut ante
ꝓnuntiationẽ cogitatur. Spaciis enĩ
temporum hoc cõpletur. Iilud autẽ
et̾num ẽ : & illuminando dicit nobis
& de se et de patre. quod dicendũ est.

Expanded text:
fere de sapientia quidquam dicitur, fere de sapientia quidquam dicitur, nisi ut ostendatur a Deo genita vel creata? genita scilicet, per quam facta sunt omnia: creata vero vel facta, sicut in hominibus, cum ad eam quae non creata et facta, sed genita est, convertuntur et illustrantur; in ipsis enim fit aliquid quod vocetur eorum sapientia: vel illud Scripturis praenuntiantibus aut nim Christus facta sapientia est, quia factus est homo. An propterea non loquitur in illis Libris sapientia, vel de illa dicitur aliquid, nisi quod eam de Deo natam ostendat, aut factam, quamvis sit et Pater ipse sapientia, quia illa nobis sapientia commendanda erat et imitanda, cujus imitatione formamur? Pater enim eam dicit, ut Verbum ejus sit; non quomodo profertur ex ore verbum sonans, aut ante pronuntiationem cogitatur: spatiis enim temporum hoc completur, illud autem aeternum est, et illuminando dicit nobis et de se et de Patre, quod dicendum est
Abbreviated transcription (Latin):
s tantũ relatiue ad eũ cuius u̾bũ ẽ.
sicut filius ad patrẽ. Sapientia uͦ:
eo quo ẽentia. & ideo quia una e̾en¬
u̾bum enim relatiue. sapientia essen¬
tialiter intelligitur: id dici accipia¬
mus cum dicitur u̾bum. acsi dicat᷑
nata sapientia. ut sit &e filius et ima¬
go. & hec cum duo dicuntur. idest.
nata sapientia : in uno eorum. eo
quod ẽ. nata. & u̾bum & imago et
filius intelligatur: & in his om̃ib
nominib ñ ostendatur ee̾ntia: qr
relatiue dicuntur. At in alto quod
Unde. pat̾ & filius simul una sapien¬
tia. quia una eentia: & singillatim¬
sapientia de sapientia. sicut ee̾ntia
de centia. Quapꝑ. ñ quia pat ñ ẽ
filius. et filius non ẽ. pat̾. aut ille in¬
genitus. ille aũ genitus: ideo ñ una
centia. quia his nominib relatiua
corũ ostenduntur. Utq aũ simul
una sapientia. et una eentia: ubi
hoc ẽ. ẽẽ. quod saꝑe. Non autẽ simul
utq ũbum aut filuis: quia non hoc
urgͦ in scripturis nusquã

Expanded text:
sed tantum relative ad eum cujus Verbum est, sicut Filius ad Patrem: sapientia vero eo quo es entia. Et ideo quia una esseno sapientia; Verbum enim relative, sapientia essentialiter intelligitur: id dici accipiamus cum dicitur Verbum, ac si dicatur, nata sapientia, ut sit et Filius et imago. Et haec duo cum dicuntur, id est, nata sapquod est nata, et Verbum et imago et Filius intelligatur. Et in his omnibus nominibus non ostendatur essentia, quia relative dicuntur. At in altero quounde Pater et Filius simul una Sapientia, quia una essentia. Cave, lecttia de sapientia, sicut essentia de essentia. Quapropter, non quia Pater non est Filius, et Filius non est Pater, aut ille ingenitus, ille autem genitus, ideo non una essentia: quia his nominibus relativa eorum ostenduntur. Uterque autem simul una sapientia, et una essentia, ubi hoc est esse quod sapere: non autem simul uterque Verbum aut Filius, quia non hoc ergo in Scripturis nunquam
Abbreviated transcription (Latin):
ligatur ex eo quod dr̃ una ẽentia.
s et trinitas. ex eo quod dicuntur
cẽ. quod subsistere: ita ñ erant di¬
cende tres sub̾e ut ñ dicuntur des
ẽẽntie: Quẽadmodũ quia hoc ẽ. dõ
ẽẽ. quod saꝑe. sicut ñ tres e̾entus
ita nec. tres sapientias dicimꝰ. de
enim quia hoc illi e. dm̃ cẽ. quodi
ẽẽ : tam tres eẽntias quam tres dd̃
dici fas ñ ẽ. Si aũ aliud ẽ. deo &
aliud subsistere. sicut aliud ẽ. dõt̾.
aliud patrem eẽ. uł dñm cẽ: quod
enim ẽ. ad se dr̃: pat̾ aũ ad filium
& dñs ad seruientem creat᷑am dr̃.
relatiue gͦ subsistit. sicut relatiue
gignit. et relatiue dñatur. Ita iã
sub̾a non erit sub̾a: quia relatuiũ
erit. Sicut enim ab eo quod ẽ. eẽ.
appellatur ẽentia: ita ab eo qđ ẽ.
subsistẽ. sub̾am dicimus. Absurdũ
ẽ. aũ: ut sub̾a relatiue dicatur.
Om̃is enim res. ad se ipsam subsls¬
tit. Quantomagis deus: Si tam̃
dignum ẽ: ut deus dicat᷑ subsst.

Expanded text:
ligatur ex eo quod dicitur una essentia, ligatur ex eo quod dicitur una essentia, sed et trinitas ex eo quod dicuntur esse quod subsistere, ita non erant dicendae tres substantiae, ut non dicuntur tres essentiae: quemadmodum quia hoc est Deo esse quod sapere, sicut non tres essentias, ita nec tres sapientias dicimus. Sic enim quia hoc illi est Deum esse quod est esse, tam tres essentias quam tres deos dici fas non est. Si autem aliud est Deo esse, aliud subsistere, sicut aliud Deo esse, aliud Patrem esse vel Dominum esse; quod enim est, ad se dicitur, Pater autem ad Filium et Dominus ad servientem creaturam dicitur: relative ergo subsistit, sicut relative gignit et relative dsubstantia non erit substantia, quia relatiuum erit. Sicut enim ab eo quod est esse appellatur essentia, ita ab eo quod est subsistere substantiam dicimus. Absurdum est autem ut substantia relatiue dicatur. Omnis enim res ad se ipsam subsistit, quanto magis Deus? si tamen dignum est ut Deus dicatur subsist
Abbreviated transcription (Latin):
oportet intelligi. Sic enim dicunt
illi dres sub̾as. unam e̾entiam: que¬
admodum nos dicimus tres ꝑsonas
te parta hȩc uocabula. cũ opus c̾et
copiosa disputatione adu̾sus insi¬
dias uł eriires hereticorũ: Cũ enĩ
conaretur humana mopia loq̃ndo
ꝓferre ad hominũ sensus. quod in
secretario mentis ꝓ captu tenet. de
dño deo creatore suo. siue ꝑpiam
fidem. siue ꝑ qualẽcumq intelli¬
gentiam: timuit dicere tres essen¬
tias. ne intellig̾etur in illa sũma
equalitate ulla diu̾sitas. Rursus
ñ eẽ. tria quędam ñ pot̾at dicere.
quod sabellius quia dixit in here¬
sim lapsus ẽ. Certissime quippe¬
& de scripturis cognoscitur: quod
pie credendum ẽ. & aspectu m̃tis
indubitata ꝑceptione ꝑstringit᷑:
uł filium. Quesiuit quid tria di¬
ceret: et dixit sub̾as siue ꝑsonas.
Quib nominib non diu̾sitatem
intelligi uoluit: s singłaritatem
noluit: ut ñ solum ibi unitas ĩtel¬

Expanded text:
oportet intelligi. Sic enim dicunt oportet intelligi. Sic enim dicunt illi tres substantias, unam essentiam, quemadmodum nos dicimus tres personate parta haec vocabula, cum opus esset copiosa disputatione adversum insidias vel errores haereticorum? Cum enim conaretur humana inopia loquendo proferre ad hominum sensus, quod in secretario mentis pro captu tenet de Domino Deo creatore suo, sive per piam fidem, sive per qualemcumque intelligentiam, timuit dicere tres essentias, ne intelligeretur in illa summa aequalitate ulla diversitas. Rursus non esse tria quaedam, non poterat dicere, quod Sabellius quia dixit, in haeresim lapsus est. Certissime quippe de Scripturis cognoscitur quod pie credendum est, et aspectu mentis indubitata perceptione perstringitur, l Filium. Quaesivit quid tria diceret: et dixit substantias sive personas, quibus nominibus non diversitatem intelligi voluit, sed singularitatem noluit; ut non solum ibi unitas intel
Abbreviated transcription (Latin):
loquendi et disputandi necessitate
tres ꝑsonas dicere: n quia scriptura
dicit. s quia scriptura ñ contͣdicit.
Si aũ dicemus tres deos : contradic̾et
scriptura dicens. Audi isrł. dñs ds̃
tius deus unus ẽ. Curgͦ et tres e̾en¬
tias non licet dicere : quod similit̃
scriptura sicut ñ dicit ita nec con¬
tradicit: Nam eẽntia si speciale
nom̃ ẽ. cõmune tribus. cur ñ dican¬
tur tres e̾entiȩ. sicut abraham isa¬
ach et iacob tres homines: Quia hõ
speciale nomen ẽ. cõmune om̃ibus
hominib Si aũ speciale nom̃ non ẽ
eentia. s generale: quia homo.⁊ pe¬
cus. et arbor. et sidus. et angłs. eẽntia
dicitut : cur ñ dicuntur istę tres
essentie. sicut tres equi dicuntur
tria animalia: et tres lauri dicunt᷑
tres arbores: et tres lapides tria cor
enim ẽ. illis cõmune nomen e̾entię.
ita ut singulus quisq dicat᷑ c̾entia:
scdm nr̃am. hoc de substantuis scdm
g̃torum consuetudinẽ. ea q̃ diximꝰ

Expanded text:
loquendi et disputandi necessitate loquendi et disputandi necessitate tres personas dicere, non quia Scriptura dicit, sed quia Scriptura non contradicit: si autem diceremus tres deos, contradiceret Scriptura, dicens, Audi, Israel; Dominus Deus tuus, Deus unus est ? Cur ergo et tres essentias non licet dicere, quod similiter Scriptura, sicut non dicit, ita nec contradicit? Nam essentia si speciale nomen est commune tribus, cur non dicantur tres essentiae, sicut Abraham, Isaac, et Jacob, tres homines, quia homo speciale nomen est commune omnibus hominibus? Si autem speciale nomen non est essentia, sed generale, quia homo, et pecus, et arbor, et sidus, et angelus essentia dicitur; cur non dicuntur istae tres essentiae, sicut tres equi dicuntur tria animalia, et tres lauri dicuntur tres arbores, et tres lapides tria corpenim est illis commune nomen essentiae, ita ut singulus quisque dicatur essentia, secundum nostram, hoc de substantiis secundum Graecorum consuetudinem, ea quae diximus,
Abbreviated transcription (Latin):
malia. Hic uͦ ubi nulla ẽ. eentiae di¬
uersitas: oportet ut̾ speciale nom̃
habeant hec tria. Quod tam̃ ñ in¬
lienitur: Nam ꝑsona generale nom̃
ẽ: in tantũ. ut etiam homo possit
hoc dici. cũ tantũ int̾sit int̾ hoĩem
ce dm̃. Deinde. in ipso generali uoca¬
bulo. si ꝑꝑea dicimus tres ꝑsonas qr
cõmune ẽ eis id quod ꝑsona ẽ: alio¬
quin nullomͦ possunt ita dici. quẽ¬
admodũ non dicuntur tres filii. qr
ñ cõmune ẽ. eis id quod ẽ. filius: cur
ñ etiam tres deos dicimus : Certe
enim qr pat̾ ꝑsona. et filius ꝑsona.
gͦ pat̾ deus. et filius deus. et sp̃s sc̃s
deus: cur ñ tres dii: At qm̃ ꝓpt̃¬
simul unus deus: curñ etiam una
ꝑsona LUt ita ñ possimus dic̾e tres
ꝑsonas. quãuis singłam quãq appel¬
lemus psonam. quead modum non
possumus dicere tres deos. quãuis
nec tres ꝑsonas alicubi scripturam
cõmemorare inuenimus. An quia
nec tres nec unã ꝑsonam scriptura

Expanded text:
malia. Hic vero ubi nulla est essentiae dimalia. Hic vero ubi nulla est essentiae diversitas, oportet ut speciale nomen habeant haec tria, quod tamen non invenitur. Nam persona generale nomen est, in tantum ut etiam homo possit hoc dici, cum tantum intersit inter hominem et Deum. 8. Deinde in ipso generali vocabulo, si propterea dicimus tres personas, quia commune est eis id quod persona est alioquin nullo modo possunt ita dici, quemadmodum non dicuntur tres filii, quia non commune est eis id quod est filius; cur non etiam tres deos dicimus? Certe enim quia Pater persona, et Filius personaergo Pater Deus, et Filius Deus, et Spiritus sanctus Deus, cur non tres dii? Aut quoniasimul unus Deus; cur non etiam una persona, ut ita non possimus dicere tres personas, quamvis singulam quamque appellemus personam, quemadmodum non possumus dicere tres deos, quamvis nec tres personas alicubi Scripturam commemorare invenimus. An quia nec tres, nec unam personam Scriptura
Abbreviated transcription (Latin):
qd comune habeant. Non enĩ cõmune
illis ẽ. id quod pat̾ ẽ. ut inuicẽ sint
sibi patres: sicut amici. cũ relatiue
ad alt̾utrum dicuntur. possunt di¬
ci tres amici: quod inuicem sibi sunt.
Non aũ hoc ibi: quia tantum pater
ibi pater nec duorũ pat̾: s unicifi¬
lii. Nec tres filii: cũ pat̾ ibi non sit
filius. nec sp̃s sc̃s. Nec tres sp̃s sc̃i:
qua etiam donum dei dicitur. nec
pater nec filius. Quid gͥ tres: Si enĩ
tres ꝓsone: cõmune e.eis id qd̾ ꝑsena
e E igo speciale hoc aut generale no¬
men eeis: si consuetudinem loq̃ndi
respiciamus. S ubi ẽ. nature nulla
auisitas: ita generalit̾ enuntiant᷑
aliqua plura. ut etiã specialit̾ enun¬
ciari possint. Naturȩ enim differen¬
tia facit: ut laurus et mirchus et
olea. aut equus et bos et canis. non
dicantur speciali nomine. istȩ tres
lauri. aut ille tres boues: s generali.
et istȩ tres arbores. et illa tria ani¬

Expanded text:
d commune habeant. Non enim commune d commune habeant. Non enim commune illis est id quod Pater est, ut invicem sibi sint patres; sicut amici, cum relative ad alterutrum dicantur, possunt dici tres amici, quod invicem sibi sunt. Non autem hoc ibi, quia tantum Pater ibi pater; nec duorum pater, sed unici Filii. Nec tres filii, cum Pater ibi non sit filius, nec Spiritus sanctus. Nec tres spiritus saqua etiam donum Dei dicitur, nec Pater nec Filius. Quid igitur tres? Si enim tres personae, commune est eis id quod persona est: ergo speciale hoc aut generale nomen est eis, si consuetudinem loquendi respicimus. Sed ubi est naturae nulla diversitas, ita generaliter enuntiantur aliqua plura, ut etiam specialiter enuntiari possint. Naturae enim differentia facit ut laurus et myrtus et olea, aut equus et bos et canis, non dicantur speciali nomine, istae, tres lauri; aut illi, tres boves: sed generali, et istae, tres arbores; et illa, tria ani
Abbreviated transcription (Latin):
men speciale: etiam animalia tria
dicimus. E quũ uͦ et bouẽ et canem
animalia tantũ tria dicimus: uł
uel fubas. quȩ sunt generalia nõia.
& siquid aliud de his generalit̃ dici
potest: Ires uͦ equos. aut boues. aut
canes. quȩ specialia uocabula sunt.
ñ ea possumus dicere. Ea qͥppe uno
nomine quãius pluralit̾. enunciamꝰ.
quȩ cõmuniter habent illud quodeo
nomine significatur. A braham qͥppe
ce̾ hisaach et iacob. cõmune habent
id quod ẽ. homo. Itaq dicunt᷑ dis
homines. E quus quoq et bos et ca¬
nis: cõmune habent id quod ẽ. aĩal.
Dicuntur gͦ tria animalia. Ita tres
aliquas lauros. etiam tres arbores
dicimus. Laurũ uͦ et mirthũ ⁊ oleũ:
tantum tres arbores. uł tres sub̾as. aut
naturas. Atq ita tres lapides. etiam
tria corpora. Lapidem uͦ et lignum
et ferrum : tantũ tria corpora. uel
siquo etiam supiore generali nomi¬
ne dici possunt. Pater gͦ et filius ⁊¬

Expanded text:
men speciale, etiam animalia tria men speciale, etiam animalia tria dicimus: equum vero et bovem et canem, animalia tria tantum dicimus vel substantias, quae sunt generalia nomina, et si quid aliud de his generaliter dici potest; tres vero equos, aut boves, aut canes, quae specialia vocabula sunt, non ea possumus dicere. Ea quippe uno nomine quamvis pluraliter enuntiamus quae communiter habent illud quod eo nomine significatur. Abraham quippe et Isaac et Jacob commune habent id quod est homo; itaque dicuntur tres homines: equus quoque et bos et canis, commune habent id quod est animal; dicuntur ergo tria animalia. Ita tres aliquas lauros, etiam tres arbores dicimus; laurum vero et myrtum et oleam, tantum tres arbores vel tres substantias, aut tres naturas: atque ita tres lapides, etiam tria corpora; lapidem vero et lignum et ferrum, tantum tria corpora, vel si quo etiam superiore generali nomine dici possunt. Pater ergo et Filius