comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dus ꝑm̾lib didici. Qui eni głiatur i
domino głiet᷑ scue et ĩtellige̾ quĩ eͦ
sum dñs. Non nłłi gͦ studiosi taliu
ĩ crementa et detrimenta liniana er
comisice globi eio comecenit nõ qd¬
ad iłr ł actid it ei cũ auger᷑ ł iecedat
cũ minuit᷑. Qd̾ teu̾a ĩpicia mãichei
opmãtes repleri eam drx̃unt sico
replet᷑ nauis exfugitĩa di ꝑre qmͣ
cõmietu p̾ucipib tenebrar et eor
sordib inquinatã corde atq ore
sacrilego et cied̾e ex ioqui nõ du¬
bitmnit. huigꝰ ĩpleri iuna dicunt
cũ eadeni ꝑs di magnis laboribus
ab inqͥnaniento puigara tetoto
nu̾to atq ab oĩb clcacis fugiens
ueld̾ ĩ aͫꝰ uauer. Nec tũ inter istas
auathematirandas blasphennas
deniatis internasł tpr̃m cauonica

Expanded text:
diis puerilibus didici; qui enim gloriatur, in domino glorietur scire et intellegere. quoniam ego sum dominus. nonnulli ergo studiosi talium incrementa et decrementa lunaria ex conuersione globi eius coniecerunt, non qae uel accedat ei, cum augetur, uel recedat, cum minuitur, quod delira inperitia Manichaei opinantes repleri eam dixerunt, sicut repletur nauis, ex fugitiua dei parte, quam commixtam principibus tenebrarum et eorum sordibus inquinatam corde atque ore sacrilego et credere et loqui non dubitant. hinc ergo impleri lunam dicunt, cum eadem pars dei magnis laboribus ab inquinamento purgata de toto mundo atque ab omnibus cloacis fugiens uelut in aliam nauem. nec tamen inter istas anathemandas blasphemias determinatis intervallis temporum canonica
Abbreviated transcription (Latin):
plilent qui ħ scunt. Qd noluii
ip̾e diis tang̾e cũ ait. Qͥ ciedit ĩ me tnͣ¬
sit amorte ad uitam. Et maxi̾e idez
eimnͭͣ hoc intelligitur cepniere uo¬
luisse cum celebraret᷑ aduo pascha
cũ dicipł uͥ cenam eis uusticam dedͭ
hora ut transir de ni̾do ad patrer.

Expanded text:
perhibent, qui haec sciunt. quod uoluit et ipse dominus tangere, cum ait: Qui credit in me, transiit a morte ad uitam. et maxime idem euangelista hoc intellegitur exprimere uoluisse, cum celebraturo domino pascha cum discipulis, ubi cenam eis mysticam dedit: hora
Abbreviated transcription (Latin):
dicimo figat᷑. Quere septez dies gene¬
sim lege ĩueĩet seprim̃ siue uespe qr
reqͥe sũ fine sigͣt᷑. Prima gͦ uita nõ
fuit sempitina pcanti. Reqͥes a̾ ulti¬
uia semꝑit̾na est. Ac ꝑ ħ et granus sẽ¬

Expanded text:
dicimus, figuratur. quaere septem dies, Genesim lege: inuenies septimum sine uespere, quia requiem sine fine significat. prima ergo uita non fuit sempiterna peccanti, requies autem ultima sempiterna est ac per hoc et octauus sem
Abbreviated transcription (Latin):
a fie̾s porentio ꝙͣ ur regnu celorum
non solum Zacheus emar drandio u¬
rr̃ suar. S et uidua duobus muui¬
ris et rũider ibi urerq possideat. Qͥd
potennius ꝙͣ ur idem regnri et the¬
sauris dĩtis et calice aq̃ frigide pan¬
pis ualeat᷑. Sx̃ a̾ qui ista faciunt dũ
terrena conqununt aur hic m̾cete
labuntꝰ ilcut ĩ alio pͣs. cmirur. Du
zelaut ipt̾orib pacem pccoꝵ uite¬

Expanded text:
atres, potentius, quam ut regnum coelorum, non solum Zachaeus emat dimidio rerum suarum , sed et vidua duobus minutantumdem ibi uterque possideat? quid potentius, quam ut idem regnum et thesauris diviti, et calice aquae frigidae pauperi valeat? Sunt autem qui ista faciant, dum terrena conquirunt, aut hic mercedem labuntur, sicut in alio psalmo canitur, dum zelant in peccatoribus pacem peccat
Abbreviated transcription (Latin):
ad̾o mͫ est non ip̃os hoĩes s u̾magĩe
eoꝵ uid̾i. et pharao spicas se uidul
dir̾ ĩ sop̾ius et lones nõ nͥ spicaꝵ aur
bonũ ymagiẽs. Sigͥ liqͥto constat no¬
minib eaꝵ r̾r̾. Quas ymagĩes stͥ eas¬
de u̾magie̾s applłari. nõ mirũ ẽ ꝙ scͥp¬
tura dicit sannelez uisu. ⁊ si forre
u̾mago samueł appuent machina¬

Expanded text:
m est, non ipsos homines, sed imagines eorum videri. Et Pharao spicas se dixit vidisse in somnis et boves , non spicarum aut boum imagines. Si igitur liquido constat nominibus earum rerum quarum imagines sunt, easdem imagines appellari; non mirum est quod Scriptura dicit Samuelem visum, etiamsi forte imago Samuelis apparuit, machina
Abbreviated transcription (Latin):
eius uͥ me cõmoinsti
ur debitu redtere deresidu¬
canisline desidenu studn ti amp̃ dif¬
ferri colare non potin et ꝙͣuis ĩme¬
dus ac̃ius occupatõnur mear hãc fec

Expanded text:
is, ubi me commonuisti, ut debitum redderem de residucarissimum desiderium studii tui amplius differri tolerare non potui et quamuis in mediis aceruis oc
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ qͥt adultera si uicta fu̾it alteri inro
ꝙ si mortuꝰ fu̾it ur eiꝰ. nõ erit adul¬
sp̃u mechar eos quinon ante repu¬
dientes ⁊ ĩ mortius quoda modo po¬
ur ip̃e sut pͥme suꝑsticiõĩs obliri. Nob̾
noĩhe qͥd opus est ur p̾cepto quibus
ex genrilirate cõu̾sis ad xp̃m hebreoꝵ
dͥs non morruus deb interi sed nͦ natꝰ.
Sme iuteo si credat adonaus deb ind̾i

Expanded text:
inquit, adultera, si juncta fuerit alteri viro: quod si mortuus fuerit vir ejus, non erit adulspiritu moechari eos qui non ante repudiantes, et in mortuis quodam modo pout ipsi sint primae superstitionis obliti. nobis uero in hoc quid opus est uel praecepto, quibus ex gentilitate conuersis ad Christum Hebraeorum deus non mortuus debet uideri, sed nec natus? sane Iudaeo, si credat, Adoneus debet ui
Abbreviated transcription (Latin):
ir boms mariti sin hinmlu amator
redignar᷑ opes sordent ei restamenti
uerers et enis actoris unun̾a fameq
ue custos diligentissinia nisi spona sin
nõ accipis łras. uestra sane ec̾ta usur¬
uet restamentu uero que ut lascuia
ugo ĩ menior pudoris aliem uiri ⁊ nui¬
uerib gaud et litteris. Amatordemq
leuie et pudoris corptor hebreoꝵ ds¬

Expanded text:
sit bonis mariti sui, humilium amatorum dedignatur opes, sordent ei Testamenti Veteris et ejus auctoris munera, famaeque suae custos diligentissima, nisi sponsi sui non accipit litteras. Vestra sane Ecclesia usurpet Testamentum Vetus, quae ut lasciva virgo immemor pudoris, alieni viri et muneribus gaudet et litteris. Amator denique ille vester, et pudoris corruptor Hebraeo
Abbreviated transcription (Latin):
qr n ꝑuntrit ĩ plere potest ⁊ uos ea fas¬
tidiuiꝰ acciꝑe suꝑlos nos adu̾so blã¬
dicias eius uͥ liberalitas fecit at ne ĩ¬
ogrue me hec ꝯpasse existimes. Pau¬
lus ĩ uos hanc conuigał discipline si¬
militudiẽ pͥor ꝯtusit dicẽs q̃ sb̾ mio
ẽ mulier inuente und alligata est lege¬

Expanded text:
romittit implere potest, et nos ea fastidimus accipere. Superbos nos adversus blanditias ejus, Christi liberalitas fecit. Ac ne incongrue me haec comparasse existimes, Paulus in nos hanc conjugalis disciplinae similitudinem prior contulit, dicens: Quae sub viro est mulier vivente
Abbreviated transcription (Latin):
cuparõe moyseos tostamento ueter
uos id̾o urruq accipiris qr ĩnentio esa
S de eate at sibi simili ur uini umo ⁊
mellis melle. ⁊ aceriacero. Qib si dissi¬
milia ⁊ nõ sui gen̾is suꝑfudas ut mel¬
li fel iaquã. uino ⁊acero garos nõ rep¬
cause ẽ. uñ nos paꝵ accipinio testamẽ

Expanded text:
cupatione Moyseos Testamento Veteri Vos ideo utrumque accipitis, quia in neutro estis sed de eadem ac sibi simili, ut vini vino, mellis melle, et aceti aceto: quibus si dissimilia et non sui generis superfundas, ut melli fel, et aquam vino, et aceto garos: non repcausa est, unde nos parum ac
Abbreviated transcription (Latin):
cumbebat cũ ouodeci ⁊ mandueãtibꝰ¬
dixit. qm̃ unꝰ ex uob̾ tiadet nie. Po¬
st eĩ tradidit sacrͣn et liquido appet
qũ pͥmo acceꝑunt disci ᷝ ͥ corꝰ ⁊ sangĩe
diũ non eos accepisse ieunios. Nũqͥ¬

Expanded text:
cumbebat cum duodecim, et manducantibudixit: quoniam unus ex uobis tradet me. post enim tradidit sacramentum; et liquido apparet, quando primo acceperunt discipuli corpus et sanguinem domini, non eos accepisse ieiunos. Numq
Abbreviated transcription (Latin):
uͥ maior et fieꝙ̾tior est ppłs d̾i iudit
uei̾ens q ĩ prĩam suã iͥ infine diei
hostias offerri male arq illicite fi
contendar qm̃ alibi ałr ip̃̾e inderit.
andꝰ et corrigendꝰ ĩ m̃is. Pma gͦ ĩ¬

Expanded text:
uentior et ferventior est populus Dei, vidit, veniensque in patriam suam ubi in fine diei mos est offerri, male atque illicite fieri contendat, quoniam alibi aliter ipse viderit, andus et corrigend
Abbreviated transcription (Latin):
ienido ullo die p̾t̾mitt̾e. Contemptͣ
solũ non uult ciᵇ i ͭ ͤ sic̃ mãna fasti¬
diu.Inde eĩ et apło ĩ digne dic̃ accep¬
tũ ab eis qui hoc non discernebant
Conti ͦ quippe cũ dixiss et iudicium
s̾ͥ mãdueat et bib̾. addidit ut dr̃et
non diuidicans corꝰ do. Qd̾ sat̾ toto
ip̃o loco ĩ epła ad corithios pͥma si
diligent̾ arcẽdat᷑ appet. Si aliqͥs pe¬
gn̾ꝯ ĩeo forte loco ubi ꝑseuerant᷑ ĩ ob¬
suatõe quadragessie̾ nͨ qnta salb̾i la¬

Expanded text:
contemtum solum non uult cibus iste sicut manna fastidium. inde enim et apostolus indigne dicit acceptum ab eis qui hoc non discernebant continuo quippe cum dixisset: iudicium sibi manducat et bibit, addidit, ut diceret: non diiudicans corpus, quod satis toto ipso loco in epistula ad Corinthios prima, si diligenter attendatur, apparet. Sio aliquis peregrinus in eo forte loco, ubi perseueranter in obseruatione quadragesimae nec quinta sabbati la
Abbreviated transcription (Latin):
Idgasti malẽ pͥus nosse qͥ ĩtͤ¬
rogato ip̃e renderis. Ita eĩ r appbanto
r emendãdo Rensiones tuas mlro bre¬
iꝯ possez Rend̾e. et te facillie aut con¬
fuͣetẽ aut corrig̾e:. ħ quite ut dixi
mallez. S tñ ut nũc R̾ente̾m malui
longiorez face̾ ẜuioe̾ ꝙͣ dilatõer. Pmo

Expanded text:
rogasti, mallem prius nosse, quid interrogatus ipse responderes; ita enim uel adprobando uel emendando responsiones tuas multo breuius possem respondere et te facillime aut confirmarem aut corrigerem. hoc quidem, ut dixi, mallem. sed tamen ut nune responderem, malui longiorem facere sermonem quam dilationem. primo
Abbreviated transcription (Latin):
fidei confiremur uent᷑m dñ iudica¬
turũ uiuos ac mortuos ur non lnc
ĩtelligamꝯ inuos iustos mortuos a
ĩuistos ꝙͣ uis udicandi st̃ uisti et ĩ¬
iusti. S inuos qͦs nõ dñ exisse. Mor¬
tuosa qͦs iã exisse decor̾b aduenitꝰ eiꝰ
ĩueret. Ꝙ si ĩ eẽ constrat illa u̾ba ex

Expanded text:
fidei confitemur uenturum dominum iudicaturum uiuos et mortuos. ut non hic intellegamus uiuos iustos, mortuos autem iniustos, quamuis iudicandi sint iusti et iniusti, sed uiuos. quos nondum exisse. mortuos autem, quos iam exisse de corporibus aduentus eius inueniet. quae si ita esse constiterit, illa uerba ex
Abbreviated transcription (Latin):
scõr corpoꝵ assistens altari. alñ dixit
offerno tͥ petie aut paule aut cr̃ pͥa
ne.S. ad̾ offertur offert᷑ d̾o qui mĩr¬
maior effcũs exurgat ad actuendam
caritatẽ et ĩ illos qs nuitar possimi̾
er ĩ illom quo adinuãte posstimo coli¬
nꝰ gᷤ martyres eo cultu diłctõis ⁊ se¬
ciritas quo ñ hac uta colint᷑ sc̃ĩho¬
tate passionẽ paratũ ẽẽ senumꝰ. S¬
illos tat̾o deuorius ꝙͣto secimus post
laute p̾dicamus iam tu iia feliciore
uictores ꝙͣ ĩista ad huc usq pugnate
nec colendũ tecemꝰ nͥ iniũ d̾umi. cũ
U ad huc cultũ ꝑriueat oblatõ cacͥficii.
qͥs ihunc errorem delab̾r corripitur
ꝑsanam doctrma siue ut corrigat᷑ slue

Expanded text:
sanctorum corporum assistens altari aliquando dixit: Offerimus tibi, Petre, aut Paule, aut Cypriane; sed quod offertur, offertur Deo, qui marmaior adfectus exsurgat ad acuendam caritatem et in illos, quos imitari possumus, et in illum, quo adiuuante possimus. colimus ergo martyres eo cultu dilectionis et societatis, quo et in hac uita coluntur sancti hotate illos tanto deuotius, quanto securius post laude praedicamus iam in uita feliciere uictores quam in ista adhuc usque pugnantes. nec colendum docemus nisi unum deum. cum autem ad hunc cultum pertineat oblatio sacrificii, quis in hunc errorem delabitur, corripitur per sanam doctrinam, siue ut corrigatur, siue
Abbreviated transcription (Latin):
serentes aiãs mortuoꝵ malas nimo¬
ue purgtitas aut ĩrenolutõe ne aur
ĩgraniores aliqͣs penas bonas ant ĩ
uaues imponi ⁊ ̃ celo naingantes tũ¬
site huic ĩ uld̾ fantasima t̾re lui̾s pro
qua pugnãto pierant ita nllas aias
ct sior corpoꝵ sepulcia. tet̾mi. uñg̃¬

Expanded text:
serentes animas mortuorum malas minusve purgatas, aut in revolutiones ire, aut in graviores aliquas poenas; bonas autem in naves imponi, et in coelo navigantes transire hinc in illud phantasma terrae luminis, pro qua pugnando perierant: ita nullas animas circa suorum corporum sepulcra detin
Abbreviated transcription (Latin):
d̾i qm̃ oĩs cãtura dĩ boͣ est er nicb̾ abi¬
ciend̃ qd̾ cum grãriaꝵ accione ꝓcipit᷑ ĩ
crificus paganoꝵ quoꝵ nõ ulłis ĩ hoc
quoq siles estis p̃pra enĩ nepbas hẽtis
peccora actidi qr humanas aĩas ĩ eare¬

Expanded text:
et nihil abjiciendum, quod cum gratiarum actione percipitur : crificiis Paganorum, quorum nonnullis in hoc quoque similes estis. Propterea enim nefas habetis pecora occidi,
Abbreviated transcription (Latin):
dis nõ babent exitũ nisi ad cãturã qmͣ
condidit d̾s ut in ip̃a qͦ interp̾tatone
Amulacror de qͣ se ꝑiciores eoꝵ iactare
atq inflare consuerũt hoc ĩ eis fiat
Qd̾ paulo postiter apłs dicit coluerũt
estis ad hoc eĩ non cũ ip̃is creoitis mo¬
uaithiam qd̾ illi ueꝵ credunt ut ip̃io¬

Expanded text:
itum nisi ad creaturam, quam condidit deus, ut in ipsa quoque interpretatione simulacrorum, de qua se peritiores eorum iactare atque inflare consuerunt, hoc in eis fiat, quod paulo post idem apostolus dicit: coluerunt estis. Ad hoc enim non cum ipsis creditis monarchiam, quod illi verum credunt, ut ipsi
Abbreviated transcription (Latin):
cando dẽsermstis sed ab alio dari es¬
tis honinub ip̃iuo urpar regno
eius comparet᷑ nec saltem sic̃ occid
darisolent cum honore custodiẽdi
nec sic̾ ꝑ astor ad capiendam bestia
estis hostibr non ualentes eor adeo m̃o
conpesce̾ feritate nͥ eor contaminari fe¬
li ueneno tabesã. unte non potestis di¬
tuũ. S dicitis liberanos artetua qr
er modo ĩregno securus lugoat noꝰ pre¬
niuir ħ dibaniam̃ ĩ quinamur. ħ uoy
accusatoria est non dep̾tutoria nec illo
potestis dr̃e qd̾ magist̾ u̾itans docint.
Dimute nob debita m̃a sic̃ et uos diunc¬

Expanded text:
stis, sed ab illo dati estis hostibus ipsius, ut pax regno eius conpararetur ? nec saltem sicut obsides dari solent cum honore custodiendi, nec sicut pastor ad capiendam bestiam estis hostibus non ualentes eorum a deo uestro conpescere feritatem nisi eorum contaminati foeli ueneno tabefacti. unde non potestis dituum : sed dicitis, Libera nos arte tua, quia ut modo in regno tuo securus lugeas, nos hic premimur, dilaniamur, inquinamur. Haec vox accusatoria est, non deprecatoria. Nec illud potestis dicere, quod Magister veritatis docuit: Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos di
Abbreviated transcription (Latin):
gnamus ex bñficam d̾o ut congun
idcto nich̾ ĩteresse putas an urrũꝙ
eoꝵ uocemus d̾u qd̾ suta ẽ poteris
et uenenũ audiens antitotu nicħ
ĩ teresse putare anutrũq uocet᷑ aui¬
dotu qr utruq eoꝵ uini suã heat
utrũq agar aliqd et opet᷑ nec non
et medicũ audiens ac uenenariu
utiosq uocab̃ medicos ⁊ iustũ audiẽs
atque ĩ iustũ poteris utrosq uocare
iustos qr uterq eoꝵ aliqd agat qd̾¬
si hoc facere absurdum est ꝙͣto ab sor¬
dius deũ et hylen idcco deos putaie
duos qr eoꝵ quisq aliqͥd opet᷑. Qua¬
pp̃ ĩ epta ħ et ueribus sans effecta ar¬
gumeniarõ est ut qr dere mͥ uond̾e

Expanded text:
ignamus et beneficam deo, ut congruit, ignamus et beneficam deo, ut congruit, idcirco nihil interesse putas, an utrumque eorum uocemus deum ? quod si ita est, poteris et uenenum audiens et antidotum nihil interesse putare, an utrumque uocetur antidotum, quia utrumque eorum uim suam habeat, utrumque agat aliquid et operetur. necnon et medicum audiens ac uenenarium utrosque uocabis medicos, et - iustum audiens atque iniustum poteris utrosque uocare iustos, quia uterque eorum aliquid agat. quodsi hoc facere absurdum est, quanto absurdius deum et hylen idcirco duos putare deos, quia eorum quisque aliquid operetur? quapropter inepta haec et uiribus satis effeta argumen
Abbreviated transcription (Latin):
uos duos asseriais. nũꝙͣ ĩ ur̃is qui¬
dem assertionib duoꝵ deoꝵ auoitũ
est nouiẽ. S tu mde hoc susciperis
cupio scire qr bouoꝵ et maloꝵ duo
pucipia tradiris. ẽ quide qd̾ duo pͥn¬
cipia conficemr. Sz unu̾ ex hus dũ
uocamuir alterim hylem. aut ut n¬
coĩter et usitate dixerim demonem.
qd̾ situ ħ putas duos significare d̾os
potĩs et medico disputante de ĩ firmi¬
tare atq sanitare duas easdez putare
sanitates ⁊ cũqͥs bor̃ noĩat ⁊ malũ
tu poteris eader duo putare bona ⁊
copiã audiens atq egestate casder
putatis copias qd situ deallo ⁊ ingrͦ
disputaute me et frigido et calito ⁊
dulci et amiaro. Dicas qr duo alba ⁊
duo calida et duo dulcia ostenderim.
Nõue iuteb̾is mentis ĩpios et cere¬
bri m̾ieme sam. Sic et cũ duo pͥn¬
cipia deceo deum ⁊ hyle nõ idccͥo in¬
deri iamdeleo t̾ ostendere duos deos
an qr unũ cem̃ maleficam hyle as¬

Expanded text:
vos duos asseritis? Nunquam in nostris quivos duos asseritis? Nunquam in nostris quidem assertionibus duorum deorum auditum est nomen. Sed tu unde hoc suspicaris, cupio scire. Quia bonorum et malorum duo principia traditis. Est quidem quod duo principia confitemur, sed unum ex his Deum vocamus, alterum Hylen: aut, ut communiter et usitate dixerim, daemonem. Quod si tu hoc putas duos significare deos, poteris et medico disputante de infirmitate atque sanitate, duas easdem putare sanitates; et cum quis bonum nominat et malum, tu poteris eadem duo putare bona; et copiam audiens atque egestatem, duas easdem putabis copias. Quod si et de albo et nigro disputante me, et frigido et calido, et dulci et amaro, dicas quia duo alba, et duo calida, et duo dulcia ostenderim, nonne videberis mentis impos, et cerebri minime sani? Sic et cum duo principia doceo, deum et hylen, non idcirco uideri iam debeo tibi duos ostendere deos. an quia uim omnem maleficam hyle ads
Abbreviated transcription (Latin):
rit urãmi dicitis ⁊̃ pariente ꝙͣ sibilla
tholici uocant᷑ et st̃ adulteri mptores
auari ebriosi et qͥcqͥd aliud sane toct᷑¬
ne adu̾sat᷑. Qͥd aurer inter uos uita
eriguo ac pene ulło nũo nr̃o non ne
pleriq sunt tales et qͥte ĩ paganis
nõ sttales. Non ideo paganos qͥraleᷤᷤ
uou st̃ diciris meliores nob̾ cum tñ
qui ĩ nob̾ tales non st̾ pagans ⁊̃ tali¬
bus deteriores sut. uñ mai̾festum
ẽ nõ ideo derogari sane doctrine q̃ sola
catholica est qr mlti exens nõie sẽ¬
seri uolunt ⁊ pilla sanari uolunt.
agnoscenda est eĩ paucitas illa ꝙͣ dñs¬
p̃cipue cõmendar in ĩgenti atq nui¬
nemibili młtirudĩe toto orbe diffuca q̃
tarien paucitas scõꝵ atq fidelin
n compatõe multitudinis paleaꝵ
et ꝓlos ur̃os qͦs pariter m̾tas repro¬
bar ĩ cõpabili multitudĩe supet ectẽ
nõ sumus gentiu scismua aquibꝯ
pliuuz distanius in melius s nec
duo. Plane unus. quo ergo

Expanded text:
entem, quam Sibyllam tholici vocantur, et sunt adulteri, raptores, avari, ebriosi, et quidquid aliud sanae doctrinae adversatur? Quid autem inter vos, in tam exiguo ac pene nullo numero vestro, nonne plerique sunt tales, et quidam in Paganis non sunt tales? Num ideo Paganos, qui tales non sunt, dicitis meliores vobis? Cum tamen qui in uobis tales non sunt, paganis etiam talibus deteriores sint. unde manifestum est non ideo derogari sanae doctrinae, quae sola catholica est, quia multi eius nomine censeri uolunt et per illam sanari uolunt. agnoscenda est enim paucitas illa, cipue commendat in ingenti atque innumerabili multitudine toto orbe diffusa : quae tamen paucitas sanctorum atque fidelium, in comparatione multitudinis palearuestros, quos pariter ueritas reprobat, inconparabili multitudine superet. ecce non sumus gentium schisma, a quibus plurimum distamus in melius; sed neduo? Plane unus. Quomodo ergo
Abbreviated transcription (Latin):
tam cogitatis adoreris. ꝙ. ꝓfc̾o faber il¬
le non facerer. S q̃ admodum emũt᷑
ligua quibus uaiigioꝵ tabule cõfrĩ¬
uerum hoc tollerabilius rridenter ꝑ
flent̾ iiuob̾ illd̾ est intollerabiliter
scłatum qd̾ de ip̃a naui puellas pulc¬
ras et pueros ꝓpom dicitis quoꝵ fortissi¬
nus corporib mardescant pͥncipes te¬
uebraꝵ ad fenimas masculi et ad
masculos ferine ur imp̃a flagranti
libidinc et iubyauti concupicentia

Expanded text:
tam cogitatis, adoretis. Quam profecto faber iltam cogitatis, adoretis. Quam profecto faber ille non faceret, si quemadmodum emuntur ligna, quibus navigiorum tabulae compinuerum haec tolerabilius uel ridentur uel flentur in uobis; illud est intolerabiliter sceleratum, quod de ipsa naui puellas pulchras et pueros proponi dicitis, quorum formosissimis corporibus inardescant principes tenebrarum, ad feminas masculi et ad masculos feminae, ut in ipsa flagranti libidine et inhianti concupiscentia
Abbreviated transcription (Latin):
cipatõue fit homo leatꝰ. Ille non
lo fiueus leatꝯ fit cultor eio et quo
non fiueus om̃is mĩs misera est
qualibꝰ alia re ꝑfruat᷑. uos at̾ cũ co
laris que om̃o non st̃ s u̾raꝵ fallati¬
um fabulaꝵ uanitare fingunt᷑ ꝓpni¬
quiores esseris uere pietari ac religi¬
om. Si saltem pagami essens uł n
cor geu̾e qui corpora coluur. er siñ
colenda. Si tauen u̾a. Uñ uos m̾ns
dix̾u uec sole ictum colere ad cino
gyrum ur̃a oratõ cͥcouoluit᷑. Nam
et de ip̃o rauta falsa et ram terestãda
iactatis ur si suas rundicaret ĩiuria ᷤ
Iam flaunus eius imarderitis. Nar
pͥmio eum ꝙͣ dam nauem ẽẽ dicitis. Ita
et uacaris deurde cũ om̃i ocłis rotũaꝰ
refulgeat eaq illi figura ꝓsui ordĩs
radiare ita fir ut adistum quidem
solem dorsũ ceruiceq curuetis nõ a
ip̃m tam clara idtũditare cõspicuum
s nescio ꝙͣ nauem ꝑ foramen trangu¬
lum uncant̾e̾ atq luceurem qͣ. confic

Expanded text:
cipatione fit homo beatus, ille non cipatione fit homo beatus, ille non lo fruens, beatus fit cultor ejus; et quo solo non fruens, omnis mens misera est, qualibet re alia perfruatur. Vos autem cum ea colatis quae omnino non sunt, sed vestrarum fallacium fabularum uanitate finguntur, propinquiores essetis uerae pietati ac religioni, si saltem pagani essetis uel in eorum genere, qui corpora colunt, etsi non colenda, sed tamen uera. unde uos uerius dixerim nec solem istum colere, ad cuius gyrum uestra oratio circumuoluitur. Nam et de ipso tanta falsa et tam detestanda iactatis. ut si suas uindicaret iniurias, iam flammis eius uiui arderetis. nam primo eum nauem quandam esse dicitis; ita et natatis. deinde cum omnium oculis rotundus effulgeat eaque illi figura pro sui ordinis do terrisque radiare. ita fit, ut ad istum quidem solem dorsum ceruicemque curuetis, non autem ipsum tam clara rotunditate conspicuum, sed nescio quam nauem per foramen triangulum micantem atque lu
Abbreviated transcription (Latin):
nõ quide arendo et adorando nõ id
colit qd̃ nũꝙͣ est. S qd̾ ita colend̾
non est ip̃a ⁊̃ temoĩa. uñ dicit apłꝰ¬
q̃ ĩ molant gentes demons ĩmola̾r
et non do uriq st̃ quib eos ĩ mola¬
ie dicit et quoꝵ nos socios ẽc non
uult. Iam uero celum er t̾ra mare
etaer sol et luna erc̃. Sydera oĩa¬
ħ ma̾ifesta occłis appaient atq ipĩs
sentibꝰ presto st̃ que cũ pagam tã
tum tanꝙͣ deos colunt ł tanꝙͥ par¬
tes uinus magnidĩ. Nam uniuer¬
maximũ teum ea colunt que st̾
cum quibꝰ qũ agimus urea non
colant nõ eis dicimus qd̃ nulla sĩt
s qd̃ colenda nou sint eisq colẽd̾
hoꝵ oũn conditore deũ ĩiisibile
suademus cuiꝰ soluis parricipatõe
learo h̾o fieri porest qd̃ õs uelle ne¬
mo ambigit. S qr nou ulłi̾ eoruz
ĩisibilez et ĩcorporalem cãturam
colu̾t qd̾ est aĩa. Mensq humana
tamẽ qr nec eiꝰ modi create̾ parri¬

Expanded text:
non quidem arando, sed adorando, non id non quidem arando, sed adorando, non id colit, quod nusquam est, sed quod ita colendum non est. ipsa etiam daemonia, unde dicit ap inmolant gentes, daemoniis inmolant et non deo, utique sunt, quibus illos inmolare dicit et quorum nos socios esse non uult. iam uero caelum et terra, mare et aer, sol et luna et cetera sit atque ipsis sensibus praesto sunt. quae cum pagani tamquam deos colunt uel tamquam partes unius magni dei — nam uniuermaximum deum — ea colunt, quae sunt. cum quibus quando agimus, ut ea non colant, non eis dicimus, quod nulla sint, sed quod colenda non sint, eisque colendum horum omnium conditorem deum inuisibilem suademus, cuius solius participatione beatus homo fieri potest: quod omnes uelle nemo ambigit. sed quia nonnulli eorum inuisibilem et incorpoream creaturam colunt — quod est et anima mensque humana — tamen, quia nec eiusmodi creaturae parti
Abbreviated transcription (Latin):
uero et ĩmolatones eraras et sac¬
tatia et omne sacroꝵ nusterii. eoẽ
utu ex̾cuerunt ar multo suꝑsticio¬
sius ꝙ gentes de opimone uo mo¬
uaithie ĩ ullo enam ip̃i disceucust
apagams qͥuare constat uos aca
iuteos scisiata esset gentilitatis cuꝰ
fidem teuentes etritus modice qͣ ius
ĩnuitatos de sola cõuẽ̾tuũ omisione
pututis nos esse sectas. Porro auter
sectas si queras nõ plus erunt ꝙͣ duc¬
.i. gentiũ et nr̃a quieis longe din̾ta
sencimꝰ. Ita qͥde oppoĩti ĩ iucem ub
ut est u̾itas et mendacuiz ut dies et
uor er egestas et copia et moribus
er sanitas uos u̾o nec erroris secta es¬
iu̾tatis salrem sed eridris.
tis et uanitas u̾si pellis et qͥd
uos paganos dicimus aut scsina
pagauoꝵ. S bẽre cũeis ꝙͣdam siłi¬
rudinem eo qd̾ młtos colatis deos
ueꝵ nos eis esse longe dereniores
ꝙ illi ea colunt q̃ st̃ sed ꝓ dus colen¬
da uoust̃. Sũt eni et ydola s ad
salui nicħ̾ st̃ et qui colit arborem

Expanded text:
lationes et aras et sacerdotia atque omne sacrorum ministerium eodem ritu exercuerunt ac multo superstitiosius quam gentes. de opinione uero monarchiae in nullo etiam ipsi dissentiunt a paganis . quare constat uos atque Iudaeos schismata esse gentilitatis, cuius fidem tenentes et ritus modice quamuis inmutatos de sola conuentuum diuisione putatis uos esse sectas. porro autem sectas si quaeras, non plus erunt qu gentium et nostra, qui eis longe diuersa sentimus, ita quidem obpositi inuicem nobis, ut est ueritas et mendacium, ut dies et nox, ut egestas et copia, ut morbus et sanitas. uos uero nec erroris secta esueritatis saltem. sed erroris. tis et uanitas uersipellis! utquiduos paganos dicimus aut schisma paganorum, sed habere cum eis quandam similitudinem, eo quod multos colatis deos; uerum uos eis esse longe deteriores, quod illi ea colunt, quae sunt, sed pro diis colenda non sunt; sunt enim et idola, sed ad salutem nihil sunt. et qui colit arborem,
Abbreviated transcription (Latin):
sicur uou ulli ⁊̃ stne ydoloꝵ sculruris
arborib et montib postiemo ⁊̃ solilu
ue ceteris q syderibus ĩmolare qd̾ si
pocius ꝙͣ creatori ẜuentib et oboc nõ
ꝑuo malo inpie suꝑsticionis errantibꝰ
nicħ omnio demonia se p̾berent ad
eos illudendos et abeis simienda q
sic obtulissent. Illi quippe suꝑbi et mi
ulłi uam opmnant᷑ sed hoĩm pascinit᷑

Expanded text:
sicut nonnulli, etiam sine idolorum sculpturis, arboribus, et montibus, postremo etiam soli ac lunae caeterisque sideribus immolare. Quod si potius quam creatori seruientibus et ob hoc non paruo malo inpiae superstitionis errantibus nihilominus daemonia se praeberent ad eos inludendos et ab eis sumenda, quae sic obtulissent. illi quippe superbi et inpii nulli uani opinantur, sed hominum pascunt
Abbreviated transcription (Latin):
inpnand̾ sir ĩ sacrificus hebreor er qͥd
tenend̃ uł obẜuand̾ ĩ sacrificio xͥano¬
iui uanitate suam sacrum offerunt
drabolo qui eos recipit recedenres a
fide ĩtendentes spiritib ĩ miu̾dis seduc¬
torib et datrims demoioꝵ ĩ ỹpocrisi
mendaci loquoꝵ. Dicat gͦ fansto uł
pocius illi ꝯmeiꝰ littecis delcrant᷑ mo¬
nrͣchie opĩonẽ uouergentib nos he̾re
sed gentes nos usq ad̾o ad falsos deos
c̃ẽ delapsas ut opĩonẽ amitterent uniꝰ
ueri d̾i ex quo ẽ om̃is qualis cũq nata

Expanded text:
igendum in sacrificiis Hebraeorum, et quid tenendum vel observandum in sacrificio Christianorum; vanitatem suam sacrum offerunt diabolo, qui eos decepit, recedentes a fide, intendentes spiritibus seductoribus, et doctrinis daemoniorum in hypocrisi mendacilpotius illi qui ejus litteris delectantur, monarchiae opinionem non ex Gentibus nos habere; sed Gentes non usque adeo ad falsos deos esse delapsas, ut opinionem amitterent unius veri Dei, ex quo est omnis qualiscumque natura.
Abbreviated transcription (Latin):
et puras orõnes tanꝙͣ dĩuos hono¬
sentiatis ut nõ solũ ur̃is sacrificus
deus uerꝰ non ꝓpicietur s ĩ sacrifi¬
uincłis colligatum ẽẽ concensens
ip̃a nero anmia ur̃a cuideo lautem
dicit cinꝯ ꝑticulam se ip̾am ĩtene¬
brarũ gente captani ten̾i concla¬
mons qͥd aliud ꝙͣ. intupat deum
⁊ sͥ alio pacro adu̾sꝯ hostes suos¬

Expanded text:
et puras orationes, tanquam divinos honosentiatis, ut non solum vestris sacrificiis Deus verus non propitietur, sed in sacrifiuinculis conligatum esse censetis. ipsa uero anima uestra cui deo laudem dicat, cuius particulam se ipsam in tenebrarum gente captam teneri conclamans quid aliud quam uituperat deum, quem sibi alio pacto adu
Abbreviated transcription (Latin):
nõteo ĩ qd̃ offerebant᷑ culpas s quia
illis offerebat᷑. bebrei aur ĩ iucrus
peccoꝵ qͥs offerebanr do młris et uari¬
is modis sic̃ reranta dignũ erat ꝓphe¬
ciã celebrant uenture uictime ꝙ ep̃x¬
cus memioriã celebrant sacro sc̃ã obli¬
gatõe et pricipatõe corpis et sangis¬

Expanded text:
non quod offerebatur culpans, sed quia illis offerebatur. Hebraei autem in victimis pecorum, quas offerebant Deo, multis et variis modis, sicut re tanta dignum erat, prophetiam celebrabant futurae victimaecii memoriam celebrant sacrosancta oblatione et participatione corporis et sang
Abbreviated transcription (Latin):
uo nõ est ĩ deliur amento fantasmatis
odorare. Uni tu qui rõnale d̾i tempłm
te ẽe dixisi qũo. hoc explicab̾ placet ue
tͥ ad tempłm deus habꝑat. Quo aliqͣ.
ꝑtem diabolo fabricam̾t auuos non
estis qui dicitis oĩa membra uĩa tot̾¬
q corpꝰ amaligna mẽte ꝙͣ bylem di¬
citis fabricatũ eiusq ip̃iꝯ fabricatricis
partẽ illi habitare simł cũ patre d̾i iũi
que cumi ibi tencat᷑ ut phibetis con¬
carenata et iniclusa utium dĩ tempł
audei caiterem re dic̾e dobinstis uisi
forre aiuia ruam tempł dĩ dicis qͣ¬

Expanded text:
o non est, in deliramento phantasmatis adorare? Verum tu, qui rationabile Dei templum te esse dixisti, quomodo hoc explicabis? Placetne tibi ut templum Deus habeat, cujus aliquam partem diabolus fabricaverit? An vos non estis, qui dicitis omnia membra vestra, totumque corpus a maligna mente, quam Hylen dicitis, fabricatum, ejusque ipsius fabricatricis partem illic habitare simul cum parte dei vestri? Quae cum ibi teneatur, ut perhibetis, concatenata et inclusa, utrum Dei templum, an Dei carcerem te dicere debuisti? Nisi forte animam tuam temp
Abbreviated transcription (Latin):
uos eũ manducanto ꝑugatis d̾inte
cũ o̾s arlores crucẽ ip̃iꝰ ẽe dicatis.
uñ afausto p̾diccit᷑ om̃i suspenisus
ex ligno. Cur non sic̃ illũ nex ib̾r
lonu opꝰ faciens iosepl ille ab ari¬
mathia de cruce deposint et sepelirz¬
ira eius et nos poma decrepitis ut
ihm delgui suspensione depositũ nr̃o
uentre sepelians anr unde piu̾ est
ił̾m ĩsepulcd cond̾e. In pin aurem
de liguo depone aut deuob̾ ⁊̃ concinat
qͥs ĩferat xp̃m tanꝙͣ. optime sepulte᷑
faucib uris. Postiemo dicite uobis
quot xpos ẽe dicatis alius ue est ꝙͣ
de spũ cancto concipiens tr̾a paribilẽ
giguit oĩm nou solũ suspenso ex ug¬
no s ⁊̃ iacens ĩ berba et alius ille qͦ.
uidei crucifie̾unt sb̾ pont̾o pilato ⁊ t̾tiᷤ
ille ꝑsolom lunã q distentꝰ auinio
atq idem ex q̃dam si parte ligatus

Expanded text:
ndo purgatis ? deinde cum omnes arbores crucem ipsius esse dicatis, unde a Fausto praedicatur omni suspensus ex ligno? cur non sicut illum uerum Iesum bonum opus faciens Ioseph ille ab Arimathia de cruce deposuit. ut . sepeliret, ita et uos poma decerpitis, ut legum de ligni suspensione depositum uestro uentre sepeliatis? aut unde pium est Christum sepulcro condere, inpium autem de ligno deponere? an ut de uobis etiam quis inferat Christum, tanquam optimae sepulturae, faucibus vestris? Postremo, dicite nobis quot christos esse dicatis. Aliusne est quem de Spiritu sancto concipiens terra patibilem gignit, omni non solum suspensus ex ligno, sed etiam jacens in herba; et alius ille quem Judaei crucifixerunt sub Pontio Pilato; et tertius ille per solem lunamque distentus? An unus atque idem, ex
Abbreviated transcription (Latin):
is qd̾ ab uno plicipio dicunt ẽẽ oĩa
ꝙ mai chei negant addentes pͥncipiũ
gentis renebraꝵ. In hac differentia
qd̾ farend̾ ẽ pleriq pagam nob̾cum
sentiunt s non indir. qr item si qͥd dĩ
dat ur dicar eoꝵ qͥ aliqͣ religione detine¬
t᷑ alus placare unũ deũ colend̾ alns
multos ꝑ hauc differentiã et pagam
anob̾ remori st̃. et isti cum paganis da
suos non ex una asserant ꝙͣ ius illi
diu̾sa officia et oꝑa et potestares atru¬
buaut sic̾ ⁊̃ apd̾ uos aliud expugnar
gentem tenebraꝵ alius ex ea captafa¬
bricat mũd̾ alius desup suspendit. ali
sb̾t᷑ portat. aliꝰ totas igraũ uenidru
eraquar ĩ imo uersat. abiꝰ ĩ celo ccui¬
eus iadus suis ⁊̃ decloacis menbra dĩ
ur̃i colligit. et qͥs niuerer oĩa om̃i
deoꝵ uĩoꝵ officia tãbulosa ulła u̾itate
porto sialius ita dĩdir õs homines ur
alios ẽc̃ dicat qui credinit d̾ũ hiĩam
curare alios qui oĩo nonciedunt in
hac parte et pagam uob̾ consentunr

Expanded text:
is, quod ab uno principio dicunt esse omnia, quod Manichaei negant, addentes principium gentis tenebrarum. In hac differentia, quod fatendum est, plerique Pagani nobiscum sentiunt: sed noone detinentur, aliis placere unum deum colendum, aliis multos, per hanc differentiam et pagani a nobis remoti sunt, et isti cum paganis depsuos non ex una adserant, quamuis diuersa illis officia et opera et potestates adtribuant. sicut etiam apud uos alius expugnat gentem tenebrarum, alius ex ea capta fabricat mundum, alius desuper suspendit, alius subter portat, alius rotas ignium, uentorum et aquarum in imo uersat, alius in caelo circuiens radiis suis etiam de cluacis membra dei uestri conligit. et quis numerat omnia omniorum officia fabulosa nulla ueritate porro si alius ita diuidat omnes homines, ut alios esse dicat, qui credunt deum humana curare, alios, qui id omnino non credunt, in hac parte et pagani nobiscum sentiunt
Abbreviated transcription (Latin):
arq suatento cõpomi nõ mintũ cogẽ
do in pom por̃ hoc facere scriba debe¬
bar insto et sapiens qualer ip̾a
ꝓfessione eẽ oportebat ad quẽ ut
uemirer᷑ discordia marito libellus
conscribendꝰ p̾cepto est ꝙ̾ uir bonꝰ
pendens q scriberer ma ĩ aĩo ninis
au̾so atq pũso consilul concordie¬

Expanded text:
atque suadendo conponi. non inuitum cogeatque suadendo conponi. non inuitum cogedo imponi potest. Hoc facere Scriba debebat justus et sapiens, qualem in illa professione esse oportebat: ad quem ut veniretur, discordi marito libellus conscribendus praeceptus est: quem vir bonus prudensque non scriberet, nisi in animo nimis averso atque perverso consilium con
Abbreviated transcription (Latin):
libellũ coscͥptõe refecto assiste̾t ex qui
mali ẽẽ urorem diuitẽ cogitarer
p̾sertim.qr ut pbibent apd̾ hebreos
scribere luteras bebreas ulłi fas erar
ulłi scribis solis cũ es excellentiore
ꝓfiterent᷑ sapienriam et siqui eoru
esseur eqͥrare at pietate p̾cc̃i nõ tan¬
tum ꝓfiterẽt᷑ uerũ ⁊̃ seccaient᷑ ad hos
gͥ quos oporterz eẽ prucentes legis
nterp̾ceps et iustos dision disuaso¬
res ler mutere uoluit eũ ꝙ̃ iꝰ st libel¬
lum repudu dare si diississer uxo¬
ieni. Non eĩ ei poterat scribi libellus
bono consilio regerenr atq nt̾ ip̃.
concordiam que suaderent qd̾sirm̃
ĩtercederet odiũ ut extingui emẽda¬
riq non poss runc uriq scriberͥ libel¬
lus qr frustra non dimitt̾et ꝙ sic o¬
disser ut ad debitam conuigio curi¬
tutem ulla prudetiũ ꝑsusionẽ reuo¬
carerur. Si enĩ nõ diligit᷑ uxor diuut¬
tenda est qr ergo dinutrenda nõ ẽ
diligenda est. discro au̾t mouendo

Expanded text:
ptione refractus absisteret, et quid mali esset uxorem dimittere cogitaret: praesertim quia, ut perhibent, apud Hebraeos scribere litteras Hebraeas nulli fas erat, nisi Scribis solis, cum et excellentiorem profiterentur sapientiam, et si qui eorum essent aequitate ac pietate praediti, non tantum profiterentur, uerum etiam sectarentur. ad hos igitur, quos oporteret esse prudentes legis interpretes et iustos discidii dissuasores, lex mittere uoluit eum, quem iussit libellum repudii dare, si dimisisset uxorem. non enim ei poterat scribi libellus bono consilio regerent atque inter ipsum concordiamque suaderent. quodsi tantum intercederet odium, ut extingui emendarique non posset, tunc utique scriberetur libellus, quia frustra non dimitteret, quam sic odisset, ut ad debitam coniugio caritatem nulla prudentium persuasione reuocaretur. si enim non diligitur uxor, dimittenda est. quia ergo dimittenda non est, diligenda est. dilectio autem monendo
Abbreviated transcription (Latin):
tant fida ma̾i festatõe cogͦsct᷑ et ta¬
men ĩnbat lumen nõ est lumen
illd̾ qd̃ d̾s est. ħ eĩ creatura est. ille¬
citator est. hoc fcm̃ ille qui fecit. hoc
demq nuitabile dum nult qd̃ uole¬
bat et scit qd̾ nesciebar ⁊ irmmiscit᷑
qd̾ oblirũ erar. Itid̾ ãt ĩ cõmutabili
uoluntat᷑a u̾tatis et̾mtate ꝑsistit ⁊
uide ub̃ est ũcium existendi irato cog¬
nostendi. lex amandi uide om̃ibꝰ et
uunt uigor quo seutiunt. motus
quo appetinit. Iute ⁊̃ oĩbꝰ corporibo
mensura ut sb̾sistant un̾s ut ornent᷑
pondus ut oroment᷑. Itaq lumẽ illd̾
triuitatis ĩ sꝑabilis u̾ius d̾s est cuiꝰ
nos resło corpore ad imnicto ꝑse ipãm ĩ¬
lio duo solem semel atq linam spũ¬

Expanded text:
et tamen etiam hoc lumen, non est lumen illud quod Deus est; hoc enim creatura est, Creator est ille; hoc factum, ille qui fecit; hoc denique mutabile, dum vult quod nolebat, et scit quod nesciebat, et reminiscitur quod oblitum erat, illud autem incommutabili uoluntate, ueritate, aeternitate persistit, et inde nobis est initium existendi, ratio cognoscendi, lex amandi; inde omnibus et uunt, uigor, quo sentiunt, motus, quo adpetunt; inde etiam omnibus corporibus mensura, ut subsistant, numerus, ut ornentur, pondus, ut ordinentur. itaque lumen illud trinitas inseparabilis, unus deus est, cuius uos nullo corpore adiuncto lio duo, solem scilicet atque lunam; Sp
Abbreviated transcription (Latin):
solem suũ oriri suꝑ bonos et malos ⁊
pluit suꝑ iustos ex nũstios querend̾
itaq est qu̾o ĩtelligat᷑ exemplo d̾i cui
dreit. quosdam odibiles paulus odio
habendos ĩmicos et rurso eremplo d̾i
qui facit solem suũ oriri suꝑ bonos ⁊
malos et pluit suꝑ iustos et ĩiustos
diligendos ĩmucos sic appareb̾ dñi
putare. S adistos niterĩ qͥbꝰ gen̾ałr
displicer. Si qͥs oderit ĩnncũ suũ est
ĩ terrogamus utrũ diligat d̾s eoꝵ gẽ¬
tem tenebraꝵ. aut si p̃pͥea nũc ĩmuci
diligendi st̃ qd̾ hẽbant ꝑtem bom.
Cuir nõ obhoc eos et odisse de bemius
qd̾ h̾eant ꝑtẽ mali ea qͥppe regula et ł
soluir docet᷑ q non esse contrarium
ꝙ ĩ antiqͣ scriptura dcm̃ est. oderis ñ¬
nucũ tuũ. et in enuangelio diligite

Expanded text:
onos et malos et pluit super iustos et iniustos. quaerendum itaque est. quomodo intellegatur exemplo dei, cui dixit quosdam odibiles Paulus, odio habendos inimicos, et rursus exemplo dei, qui facit solem suum oriri super bonos et malos et pluit super iustos et iniustos, diligendos inimicos. sic adparebit dominum putare. Sed ad istos interim, quibus generaliter displicet, si quis oderit inimicum suum, est at deus eorum gentem tenebrarum: aut si propterea nunc inimici diligendi sunt, quod habeant partem boni; cur non ob hoc eos et odisse debemus, quod habeant partem mali. Ea quippe regula et hoc solvitur, doceturque non esse contrarium, quod in antiqua Scriptura dictum est, Oderis inimicum tuum; et i
Abbreviated transcription (Latin):
patibile iħ̾m et maria migo nõ poru¬
ir cõpara si audes u̾ginalia inscera tã¬
ta castitate sancrificata cũ oĩb terie lo¬
cis ubi arlores berbe q gignũt᷑. Ita
ue illa fenima exhorrdcis aur ex hor¬
ic sceit te fingit uterũ pudicicie de di
carũ ĩ bortis oĩb cincũq qͣsq urbes
ercloacuus aqͥs ih̃m gigm nõ exhor¬
uior nõ ĩ nũabilia germuma edit ⁊ nu¬
trit sic p̾dicatis nasci patibile ib̃m ꝙ̃
cretere natũ esse deu̾gĩe clamantis in¬
dignũ. Si carnẽ putatis ĩ mu̾dã cur
panuento ip̃a natum carius expurgt᷑
ancaro ĩ mũda ẽ et fimus qͥ carne eg̾¬
dit᷑ inũdꝰ est. Non ergo attendiris
nõ uitens stercorib letariagros quo
fu̾it carius sordib et squalorib pii¬
gue fc̃a an ur hoc deffendatis dicetis
uugniali. S ur deconcepto ĩ amtaceã
partũ ip̃m.dei̾de respiscite concipiẽtõ¬

Expanded text:
patibilem Iesum et Maria uirgo non potuit? conpara, si audes, uirginalia uiscera tanta castitate sanctificata cum omnibus terrae locis, ubi arbores herbaeque gignuntur. itane in illa femina exhorrescis aut horrescere te fingis uterum pudicatum, et in hortis omnibus circum quasque urbes ex cloacinis aquis Jesum gigni non exhorhumor non innumerabilia germina edit et nutrit? Sic praedicatis nasci patibilem Jesum, quem credere natum esse de virgine clamatis indignum. Si carnem putatis immundam, cur peramento ipsa natura carnis expurgat? An caro immunda est, et fimus qui carne egeritur mundus est? Non ergo attenditis, non videtis stercoribus laetari agros, quo fuerit carnis sordibus et squaloribus pinguefacta. An ut hoc defendatis, dicetisvirginali? Sed ut de conceptu jam taceam, partu
Abbreviated transcription (Latin):
Austꝯ dixir. Cur solem
colitis nisi qr estis pagan
et gentiũ scisina non secta gͥ nõ ab
re funit er hoc ip̃m querere quo mãi¬
festius udere possumus ut̃ u̾r hoc
noĩe debeat appellari et quitez si tͥ fitẽ
meam nũc simpłr ut ĩ amicis ieferĩ
Uideat fortasse excusatõis cansa io fra¬
rubesc̾e̾ culturam. S tuqͥdem ut cu̾̃i
tis prĩs mutem dĩ et x̾ fil eiꝰ etsc̃s¬

Expanded text:
AUSTUS dixit: Cur solem colitis, nisi quia estis Pagani et Gentium schisma, non secta? Igitur non ab re fuerit et hoc ipsum quaerere, quo manifestius videre possimus, uter nostrum hoc nomine debeat appellari. Et quidem si tibi fidem meam nunc simpliciter, ut in amicis referam, videar fortasse excusationis causa id finrubescere culturam. Sed tu quidem utcumque nos Patris qu
Abbreviated transcription (Latin):
ptc̃is illius. Iam uoio deurore nõ omnt¬
tenda qͥs alud ł qd oportumꝰ exillis
libus cõmemorẽ qͣ id. uñ iudeis de
diinit̾e uxorem alis ait iłł nõ legisti
ꝙ qͥ fecit ab ũcio masculũ et femma

Expanded text:
IX. Jam vero de uxore non dimittenda, quid aliud, vel quid opportunius ex illis Libris commemorem, quam id unde Judaeis de dimittere uxorem, ait illis: Non legistis quia qui fecit ab initio, masculum et
Abbreviated transcription (Latin):
setes eiuste se dicatis hoĩes ceca et ĩ¬
saua miẽte nõ recetentes a fautasmate
corpoꝵ et uͥrute at sapientia itacaiẽte
lorc sapient̾. Ita ne non derestanda et
sapiens nec mluna p̾potens utiobiq
pulcios pueros sb̾ornat concupisce̾tos
fenunis pͥncipibꝰ tenebraꝵ masculis
puellas. ħ legitis. hec creditis. ħ doce¬
tis. et hac fite docrrinaq uinits erun¬
tã enmẽtibꝰ notissinus qr liũbr sic er¬
raris. Ut ĩ eis nonq. st̃ sed qd̾ nob̾ d̾iuẽ¬
tissime fingitis adoreris qͥd deceteris nt̃is
fabulis dicam. Qͥd eĩ splendi tenẽs sus¬
pendit mũdũ et qͥs athlas cũ illo suꝑ¬
dicimo detenores eo tm̃ siles qd̾ młros
deos colitis eo uero ĩ peiorem parrez dis¬
sumiles qd illi ꝓdus ea colunt q̃ siuir.
S du nõ st̃ uõs at̾ coliis ea q̃ nec du
nͨ aliqͥd st̃. Quonia ꝓrsus nllã st̃ habẽr¬
qͥte et illi q̃dam fabulosa fignienta s
ẽe illas fabulas norut et uł apoens

Expanded text:
sdem substantiae dicatis, homines caeca et insana mente non recedentes a phantasmate corporum, et virtute ac sapientia ita carentes, lere sapienter? Itane vero, detestanda et sapiens, nec in luna praepotens, utrobique pulchros pueros subornat concupiscendos feminis principibus tenebrarum, et masculis puellas? Haec legitis, haec creditis, haec docetis: ex hac fide doctrinaque vivitis; et mtam eminentibus notissimisque luminibus sic erratis, ut in eis non quod sunt, sed quod vobis dementissime fingitis adoretis, quid de caeteris vestris fabulis dicam? Quis enim splenditenens suspendit mundum, et quis Atlas cum illo supdicimus deteriores, eo tantum similes, quod multos deos colitis; eo uero in peiorem partem dissimiles, quod illi pro diis ea colunt, quae sunt, sed dii non sunt; uos autem colitis ea, quae nec dii nec aliquid sunt, quoniam prorsus nulla sunt. habequidem et illi quaedam fabulosa figmenta, sed esse illas fabulas norunt; et vel a poetis
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑse ipm nec seutui nec intelligi pot̾.
u̾mi ĩ hoc ełant qͥdam gentiliu qd̾ eã
tanꝙͣ coeternam do comungunt ut
ħ ab illo non sit ꝙuis ab illo form̃t᷑
qd̾ alienũ esse au̾itate ip̃a m̾tas docet.
Ecce tamẽ qͥb paganis de hac ip̃a hy¬
le ĩuenenũ ẽẽ consinules qd eã nos
quoq suũ habere pͥncipiu nec ex d̾o
esse ꝑhiberis. Et inhoc uos dispaies
ẽẽ dicebatis nescientes qͥd dicatis ĩ illo
u̾o qd̾ milla ẽ huic hile forma ꝓpͥa nec

Expanded text:
i nec intelligi potest. Verum in hoc errant quidam Gentilium, quod eam tanquam coaeternam Deo conjungunt; ut haec ab illo non sit, quamvis ab illo formetur: quod alienum esse a veritate, ipsa veritas docet. Ecce tamen quibus Paganis de hac ipsa Hyle inuenimini esse consimiles, quod eam uos quoque suum habere principium nec ex deo esse perhibetis, et in hoc uos dispares esse dicebatis nescientes, quid dicatis. in illo uero, quod nulla est huic hyle forma propria nec
Abbreviated transcription (Latin):
eriam te si quor nõia tot ꝑsoue sunt
neq eĩ sicut ĩ arnus miares est sb̾tri¬
plici appellatde ensis mucio gladius
sic̾ una reri dicias etlumã er nauer
minore et lumuatorer nocturmi:
et si qͥd aliud uocabuli eiter rei tbiu¬
tis ira porestis dic̾e̾ eũde: pͥmũ hõĩer
tem et ꝙ̃ athlantẽ marmũ s aliꝰ
men si dĩsa oꝑa aut cur non totũ

Expanded text:
 si quot nomina, tot personae sunt ? neque enim, sicut in armis una res est sub triplici appellatione ensis. mucro. gladius, sicut unam rem dicitis et lunam et nauem minorem et luminatorem nocturnum et si quid aliud uocabuli eidem rei tribuitis. ita potestis dicere eundem primum hominem, tmen, si diversa opera? Aut cur non totum
Abbreviated transcription (Latin):
nõ essex certe minis longũ est. ħ dico
si ista u̾a st̃ d̾i sb̾stantia cõmutabilis ẽ
corpribilis conanabilis. Hoc a̾t cred̾e
plemiĩ est sacrilegt ĩ same. Illa gͥ oĩa
gains istis qui nulgo nori st̃ et antiqͥ¬
to fuerũt et iureliqͥus suis iãmĩc e¬
rulbestit prorsus tereriores estis qd̾
m̾itate̾qr et eriori paganoꝵ longe dis¬
dicatur et mortiuis. Iteo sanoq iar
noc egioto est et iteo rep̾bendat᷑ qui
sauus est. qr uicimor ẽ egroto qͣ inor¬

Expanded text:
non esset, certe nimis longum est; hoc dico: non esset, certe nimis longum est; hoc dico: si ista vera sunt, Dei substantia commutabilis est, corruptibilis, coinquinabilis. Hoc autem credere, plenum est sacrilegae insaniae. Illa igitur omnia ulgo noti sunt, et antiquitus fuerunt, et in reliquiis suis jam nunc erubescunt, prorsus deteriores estis, quod veritatem, quia et errori Paganorum longe disdicatur et mortuus ideo sanus, quia jam nec aegrotus est; et ideo reprehendatur qui sanus est, quia vicinior est aegroto q
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ q̃ exeis ĩ tpͣtat᷑ ĩ rebꝰ ĩue̾iũt᷑. uos au̾t
pͥmũ hõme cum qͥuq elementis lea¬
ligerente ⁊ spm̃ potẽrẽ decaptiuis cor¬
poribꝰ gẽris tenebraꝵ au pociꝰ demẽbris
dĩ nr̃i uitris atq sb̃iectis mu̾d̃ fabrica¬
tem et splendi tenentẽ reliqͥas eoꝵde
nẽbroꝵ d̾i ur̃i halentẽ ĩ manu ⁊ cetã
oĩa capta opp̾ssa ĩ qͥnata plangente̾. et
athlantem maximũ sb̃cer humeris
sius cũ eo fereutẽ ue totũ ille fatigat᷑
abiciat atq ita fabula nr̃a ueld̃ in
cape theatto ad illiꝰ ulti n globi catas¬
tolius puẽue nõ possit et alia ĩ uim̃iabi¬
lia
pant̾ er mepta et insana nec piige̾to
aut sculpento. nec inter p̃tando demios¬
tiritis et cũ om̃uo ulła sinr ciednis et co¬
litis et ĩ sup r̾anis fite nõ ficta pas uiẽ¬
tes mu̾dacibus tanꝙͣ tem̃e creditis ĩ¬
sultatis. bt eĩ młta uõ q̃ram. Hec os
q̃ tractare de niũdi fabrica ⁊ sim deficile

Expanded text:
 in rebus inueniuntur. uos autem primum hominem cum quinque elementis belligerantem; et spiritum potentem de captiuis corporibus gentis tenebrarum an potius de membris dei uestri uictis atque subiectis mundum fabricantem; et splenditenentem reliquias eorundem membrorum dei uestri habentem in manu et cetera oAtlantem maximum subter humeris suis cum eo ferentem, ne totum ille fatigatus abjiciat, atque ita fabula vestra velut in tapete theatrico ad illius ultimi globi catastolium pervenire non possit: et alia innumerabilia pariter inepta et insana, nec pingendo aut sculpendo, nec interpretando demonstratis: et ea, cum omnino nulla sint, creditis et colitis; et insuper Christianis fide non ficta pias mentes mundantibus tanquam temere credulis insultatis. Ut enim multaque tractare de mundi fabrica, etsi mihi difficile