comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
natiram sit. in illã cadat. Et uidemus. quia
sp̃s omnino nec augmento partiũ crescere po¬
dest. qm̃ corpus ñ ẽ. nec decrescere diminutiõe.
q̃m simplex natura ẽ.: ⁊ tamen affectu & cog¬
ne mutatur sp̃s. & transit de hoc millud.
riatur. & uicissitudinẽ suscipit gaudu.
aoons. & plenitudinis. ⁊ uoluntatis. & cresc̃
entia. & obliuio in eum cadit. et uariat co¬
tiones. ⁊ succedenter intelligit. Et ẽ. qͣsi
t mutatio ista ineo. mutatio scientie. ẽt
UIS: & sequitur istam temporalis mutatio.
Biacet tẽpori ꝓpter ista quȩ uariantur in¬
ec ambiguum hoc ulli ẽ. de sp̃u creato.
ga inter conquirentes ambiguitas generatur:
m̃ st̾ qui dieunt nullum sp̃m mutari loco
corꝑis que determinatur scđm corpꝰ aliq̃n

Expanded text:
naturam sit, in illam cadat. Et videmus quod naturam sit, in illam cadat. Et videmus quod spiritus omnino nec augmento partium crescere potest quoniam corpus non est, nec decrescere diminutione, quoniam simplex natura est; et tamen affectu et cognitione mutatur spiritus. Et transit de hoc in illud; et variatur et vicissitudinem suscipit gaudii, doloris et poenitudinis et voluntatis; et crescit scientia et oblivio in eum cadit; et variat cogitationes et succedenter intelligit; et est quasi formae mutatio ista in eo mutatio scientiae et affectus. Et sequitur istam temporalis mutatio; et subjacet tempori propter ista quae variantur inec ambiguum hoc ulli est de spiritu creatgna inter conquirentes ambiguitas generatur; quoniam sunt qui dicunt nullum spiritum mutari loco corporis quae determinatur secundum corpus;
Abbreviated transcription (Latin):
seđin locum sit: qm̃ hec manifeste ñ uidetus
iũ ẽ. forma aliqͥd omnino. nͥ dispositio pani
in toto. ⁊cum hec mutatur. quia parces loci
mutant. mutatur forma intoto. quia disp¬
sitio partiũ mutatur. que ẽ. forma tocius.
ita mutatio forme intoto fieri ñ potest. sine
tib in toto. Sic mutatio temporis. sequitus
mutationem loci ⁊ formȩ ⁊ñ ẽ. umqͣm sinc
ipsis incorpore. q̃m scdm has solũ ordo inẽ
et suecessio que tempus uocatur. Iterũ con¬
lerandum ẽ. qm̃ exhis trib mutationibus
e extrinsecus fiunt. qͣ̃m ñ mutant ẽẽ rei. S
ta rem aliqͥd: hoc ẽ. mitatio loci et tempis.
rũ prima mutatio. seł̃am. ⁊ certiã. infert:
sine mutatione loci & temporis. Quibus¬
ost has modis spiritus mutantur. xuii.
mutationes corpoꝵ quib subiacent que
ꝑaliter mutantur omnia. transimus adspi¬
nalem creaturam. mutabilitatem illius con¬
Aiderantes. si qua harũ mutationũ illi conue¬
mat: & si qua alia mutatio quȩ extra corpoꝵ

Expanded text:
um sit quoniam haec manifeste non videtur. Et non est forma aliquid omnino nisi dispositio partium in toto; et cum haec mutatur quia partes locum mutant mutatur forma in toto, quia dispositio partium mutatur quae est forma totius. Et ita mutatio formae in toto fieri non potest sine tibus in toto. Sic mutatio temporis sequitur mutationem loci et formae; et non est unquam sine ipsis in corpore. Quoniam secundum has solum ordo inest; et successio quae tempus vocatur. Item conderandum est quoniam ex his tribus mutationibus duae extrinsecus fiunt; quoniam non mutant esse rei, sed circa rem aliquid: hoc est mutatio loci et temporis. Iterum prima mutatio secundam et tertiam infert, sine mutatione loci et temporis. CAP. XVI. Quibus modis spiritus mutantur. Post has mutationes corporum quibus subjacent quae corporaliter mutantur omnia transimus ad spiritualem creaturam, mutabilitatem ipsius considerantes; si quarum mutationum illi conveniat, et si qua alia mutatio quae extra corporum
Abbreviated transcription (Latin):
sitate siui nusqͣm deeẽ potest. inonni loco
ueraciter ⁊ c̃ẽntialiter ẽ : nec tam̃ loco con¬
henditur ullo. qm̃ omnino incircũscͥress
netrat totum. Nec sine ea ẽẽ potest alia
ex omnib que facta sunt abea: que no¬

Expanded text:
sitate sui nusquam deesse potest in omni loco veraciter et essentialiter est; nec tamen loco comprehenditur ullo, quoniam omnino incircumscriptibtinet totum et penetrat totum; nec sine ea esse potest aliquid ex omnibus quae facta sunt ab ea, quae n
Abbreviated transcription (Latin):
que st̃ ẽẽ necesse ẽ. credi: dicant ubi ẽ. Si
enim alicubi ẽ. ⁊ ubiq ñ ẽ. est ubi ẽ. ⁊ est
ubi. ñ ẽ. ⁊ iã localis fit d̾s. ⁊ termino ⁊ fi¬
ne conluditur. qđ omnino impossibile ẽ.
fatendum ẽ. itaq ⁊ sine dubitatione confi

Expanded text:
quae sunt esse necesse est credi, dicant ubi est. Si quae sunt esse necesse est credi, dicant ubi est. Si enim alicubi est, et ubique non est, est ubi est, et est ubi non est; et jam localis fit Deus; et termino et fine concluditur quod omnino impossibile est. Fatendum est itaque et sine dubitatione
Abbreviated transcription (Latin):
carne lepsi. cuiꝰ etiam contactum homo sine
horrore sustinere ñ potest. qͦm animã scam
⁊ ustam ñ inquinet: quȩ intantũ inea sine
pollutione uiuit. ut ex ea etiã apollutione
emundet᷑. Postremo respondeant quid po¬
tus concedendũ de do estimant. uel qͥa ñꝙͣ
sit ds. uel quia ubiq sit. Qa si absurdum
omnino ẽ. conficeri. qm̃ d̾s nusqͣm ẽ: cogant᷑
necesse ẽ. ipsi suo iuditio id qd̾ addictum. etiã
cõmodius & pulchriꝰ suscipitur confiteri
qm̃ alicubi ẽ. Qui enĩ uocib seruirs elegert.
potius qm u̾i̾tati. ⁊d solum respuendũ pu¬
tant. qd̃ aures uulgaritatis abhoirent: ustũ
ẽ. ut in hoc qͦq a sententia sua ñ declinent.
Dicant gͦ. si hoc aurib efferre p̃sumunt. qm
d̾s nusqͣm ẽ: ⁊ ñ statim exeo consequi arbi¬
trentur. q̃m qͦd nusꝗͣ est ipsum omnino
nichil ẽ. Si gͦ conuenient᷑ dici ñ potest.
quia ds nusqͣm ẽ. quẽ ẽẽ ⁊ uerius omnib

Expanded text:
carne leprosi cujus etiam contactum homo sine carne leprosi cujus etiam contactum homo sine horrore sustinere non potest quomodo animam sanctam et justam non inquinet, quae in tantum in ea sine pollutione vivit, ut ex ea etiam a pollutione emundetur? Postremo respondeant utrum potius concedendum de Deo existimant, quod nusquam sit Deus, an quod ubique sit. Quod si absurdum est omnino confiteri quod Deus nusquam est, cogantur necesse est, ipsi suo judicio id quod ad dictum etiam commodius et pulchrius suscipitur, confiteri quod alicubi est. Qui enim vocibus servire elegerunt potius quam veritati, et id solum respuendum putant quod aures vulgaritatis obhorrent, justum est ut in hoc quoque a sententia sua non declinent. Dicant ergo si hoc auribus efferre praesumant quod Deus nusquam est; et non statim ex eo consequi arbitrentur, quoniam quod nusquam est ipsum omnino nihil est. Si ergo convenienter dici non potest quod Deus nusquam est, quem esse et verius omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
creatura sie natura siue diffinitione & in
omni loco siue circũscriptione ⁊ inomĩ tem¬
ꝑore sine uicissitudine uel mitatione.uii¬
ensemus autem. uta omnino opor¬
tere approbamus. multo saniꝰ ⁊ cõ¬
modius ucraciter affirmandũ. q̃m ds sub¬
ẽ. sine sui diffinitione. et momni loco sine
circum scͥptione: & inomni temꝑe sine mu¬
tabilitate. Nam id qđ quidã insipientes.
immo solam carnem sapientes. et que carniᷤ
st̃ solũ considerantes. estimant quasi corꝑa¬
lium sordium ⁊ pollutionũ inquinationes
dm̃ contingere possint. si reb omnib essen¬
tialiter uel substantialiter mẽe dicatur. tã
friuolum ẽ. ut nec responsione sit dignum:
cũ ⁊ ipse sp̃s creatus corporeis sordib inqͥna¬
ri ñ possit. Si enim sp̃s sordes corpores con¬
tingunt. dicant ipsi quomͦ anima humana
incarne posita. immacłata ẽẽ possit: eũ car¬
nis humane sordib nulla inquinatio uel
pollutio maior inueniri possit. Dicant de

Expanded text:
nitione; et in omni loco, sine circumscriptione; et in omni tempore, sine vicissitudine vel mutatione. Censemus autem et omnino ita oportere approbamus multo sanius et commodius veraciter affirmandum quod Deus sub sine sui diffinicione et in omni loco sine circumscripcione, in omni tempore sine mutabilimo solam carnem sapientes et quae carnis sunt solum considerantes existimant quasi corporalium sordium et pollutionum inquinationes Deum contingere possint si rebus omnibus essentialiter vel substantialiter inesse dicatur; tam frivolum est ut nec responsione sit dignum cum et ipse Spiritus creatus corporeis sordibus inquinari non possit. Si enim spiritus sordes corporeae contingunt, dicant ipsi quomodo anima humana in carae posita immaculata esse possit, cum carnis humanae sordibus nulla inquinatio vel pollutio major inveniri possit? Dicant de
Abbreviated transcription (Latin):
otest. ⁊ñ ẽ. corpus ipse. nec tam̃ uocatur
in finem dimensionis. ubi desinit corpus
& ultra ñ est. siue scłm corpus qͦd locum con¬
tinet. scd̾m ipsius corporis circũscͥptionem. q̃m
intra ipsam corpus ñ ẽ. Ita nichil eẽ posse in
loco. nͥ qđ dimensionẽ habet corporalẽ. & cir¬
cũscriptionẽ. qm locus scłm dimensionẽ cor¬
ꝑis constat ⁊ circumscͥptionẽ: et ñ posse ullo

Expanded text:
otest, et non est corpus ipse. Nec tamen vocaturn ipso est secundum finem dimensionis ubi desinit corpus  ultra non est; sive secundum corpus quod locum continet, sive secundum ipsius corporis circumscriptionem; quoniam intra ipsam corpus non est. Ita nihil posse esse in loco nisi quod dimensionem habet corporalem et circumscriptionem; quoniam locus secundum dimensionem corporis const
Abbreviated transcription (Latin):
Et que forma mutantur: aut augm̃tum el¬
punt. aut diminutionem. aut alterationo
Et que alterationem quidẽ suscipiunt. ñ ili
accedere qͥeqͣm uidetur qͦd ñ erat. aut qͥd at
recedere ꝓbat᷑. s qđ erat tantũ alteratur i
aliter habetur. & non fit sine loco hec. q̃mi
tes locum tnsmutant. in eodem consistenti
Et ñ fit tamen nisi scđm locũ. nec tam̃ di
cundũ locũ. ꝓpter totum qͦd locum ñ mn
s. apparet tantum forma alia. intoto ꝓptepi¬
tes. que locum mutauer̃t. Et ideo hec mute¬

Expanded text:
Et quae forma mutantur: aut augmentum suEt quae forma mutantur: aut augmentum suscipiunt, aut diminutionem, aut alterationem. Et quae alterationem quidem suscipiunt non illis accedere quidquam videtur quod non erat, aut quod erat recedere probatur; sed quod erat tantum alteratur, et aliter habetur. Et non fit sine loco hoc quoniam partes locum transmutant in eodem consistente toto; et non fit tamen nisi secundum locum; nec tamen dicitur secundum locum propter totum quod locum mutat, sed apparet tantum forma alia in toto propter partes quae locum mutaverunt. Et ideo haec mut
Abbreviated transcription (Latin):
tia decoris ipsus. ⁊ quia ñ miniutur qͣd insti¬
tutũ ẽ : pͥmum bonũ. ⁊ dicit qm̃ eterna ẽ. sa¬
pientia eiꝰ: ⁊ minui omnmo ñ potest: nec decreᷤ¬
cit aliqͣndo plenitudo sensus illius a consũma¬
tione. Et exit ratio cũ attestatione alia. &
uidet q̃m uoluntas dĩ eterna ẽ.: uta sentire
bonum ẽ: & q̃m hoc ꝓbat opus eius. qđ ñ
emitatur. & ordo unuiersitatis idem ꝑseuetãs.
Et adiecit ipsarationem. qm ne Nil nom
deo ẽ. & illdce uel nc̃ amare incipiat. qd pe
ñ nouerit. aut obliuisci sieut homo cilad
antique. ut inmemoriã ñ ueniat qđ̃ pͥus an¬
tum fuerat. aut errare bonũ estimans q
penitens ⁊imutans cor. ⁊ affectum uarian
cepit agnoscere errorem suũ. quia hec digi
do non st̾: nec ꝓbat ratio ut ita sentiamꝰ e
tabilitatis fuerint in consideratione adai
siue que in corporib mueniuntur. siue que
sp̃num naturam conting̃t. Qͥb modis og¬
mne enim corpus: mutantur¬
aut loco mutatur. aut forma. aut ng

Expanded text:
inuitur quod institutum est primum bonum. Et dicit quod aeterna est sapientia ejus et minui omnino non potest; nec decrescit aliquando plenitudo sensus illius a consummatione. Et exit ratione cum attestatione alia; et videt quoniam voluntas Dei aeterna est; et ita sentire bonum est. Et quoniam hoc probat opus ejus quod non mutatur; et ordo universitatis idem perseverans. Et adjicit ipsa rationem, quoniam nihil novum Deo est ut illud tunc vel nunc amare incipiat quod prius non noverit; aut oblivisci sicut homo dilectionis antiquae, ut in memoriam non veniat quod prius cognitum fuerat; aut errare bonum existimans enitens et mutans cor et affectum varians cum coeperit agnoscere errorem suum. Quia haec digna Deo non sunt, nec probat ratio ut ita sentiamus dmutabilitatis fuerint in consideratione adducta; sive quae in corporibus inveniuntur, sive quae spirituum naturam contingunt. CAP. XV. mne enim corpus aut loco mutatur, aut forma, aut tempore.
Abbreviated transcription (Latin):
unius ẽẽ potest qd̾ alterius ñ ẽ. ubi idem ẽ.
unus qđ alter ẽ. Cũ enĩ potentia patris aliud
ñ sit qͣm eẽntia eius. neq sapientia filii alus
qͣm essentia eius. noq amor sp̃c sc̃i aliud qͣm ẽs¬
tia eiꝰ. necesse omnino ẽ. ubi una ẽ essentia. ut
ẽe potentiam: iunam sapientiam: idilectionẽ¬
uiram. et cõmunẽ esse:i totam ẽẽ. et ꝓpric ã
& equaliter ẽẽ. Itaq potentia patris ẽ.: ⁊ filii

Expanded text:
unius esse potest quod alterius non est, ubi idem est unius esse potest quod alterius non est, ubi idem est unus est quod alter est. Cum enim potentia Patris aliud non sit quam essentia ejus, neque sapientia Filii aliud quam essentia ejus, neque amor Spiritus sancti aliud quam essentia ejus, necesse omnino est ubi una est essentia unam esse potentiam, unam sapientiam, et unam dilectionem; et communem esse, et totam esse, et proprie esse, et aequaliter esse. Itaque potent
Abbreviated transcription (Latin):
entiam erat: ⁊ de ipsa sapientia exierat. Neq
rursũ amor potentia uel sapientia dici po¬
terat: quia ꝓcesserat tantũ abipsis. & ipsa
aliqͣndo sine ipsa extiterant. Et erant tria
hec discreta inanima: un his trib tͥuitas am¬
mȩ inuenta ẽ. Et ascendit anima abhis ad
suminã trinitatem: & inuenit ibi patrẽ qui
a nullo erat. sicut inse potentia. ⁊ filium qui
potentia ⁊ sapientia ꝓcesserat. Et ideo poten¬
tiam patri tribuit: quia inse similitudo fue¬
rat illius. Et sapientiam filio: qm̃ hec inse
imago illius erat. que a potentia orta erat. Et
dilectionem sp̃ui sc̃o attribuit. qm̃ inse a po
distirit ueritatem ad imaginem ꝑquã in¬
uenerat ueritatem: ut qͦd hic ꝓprium inuen¬
tum ẽ. ad significationẽ. illic quasi singłare
diceretur adpprietatem. Et quia tam̃ deo
totum qd̃ ẽ eẽ. unum ẽ. ⁊ ñ potest diuersum
inueniri. qđ insimplici natura idem ẽ. neq

Expanded text:
entiam erat et de ipsa sapientia exierat. Neque entiam erat et de ipsa sapientia exierat. Neque rursum amor potentia vel sapientia dici poterat; quia processerat tantum ab ipsis, et ipsa aliquando sine ipso exstiterant. Et erant tria haec discreta in anima; et in his tribus Trinitas animae inventa est. Et ascendit anima ab his ad summam Trinitatem, et invenit ibi Patrem qui a nullo erat, sicut in se potentia; et filium qui potentia et sapientia processerat. Et ideo potentiam Patri tribuit, quia in se similitudo fuerat illius; et sapientiam Filio, quoniam haec in se imago illius erat, quae a potentia orta erat; et dilectionem Spiritui sancto attribuit, quoniam in se a potdistinxit veritatem ad imaginem per quam invenerat veritatem, ut quod hic proprium inventum est ad significationem, illic quasi singulare diceretur ad proprietatem. Et tamen quia Deo totum quod est, esse unum est; et non potest diversum inveniri quod in simplici natura idem est, neque
Abbreviated transcription (Latin):
ad sapientiam suã: uipse solum dilectio
erat. quia sine ipso inmente ⁊ sapientia di¬
lectio ñ erat. Et posita st̃ heo nomina ad
ꝓprietatẽ. quia unũ qͦdq ꝑse erat: ⁊idistine¬
ta st̃ tria hec. primũ potentia a qua sapien¬
tia erat. deinde ipsa sapientia. que de po¬
tentia nata fuerat. nouissime amor qui de
potentia simul. ⁊ sapientia ꝓcesserat. Et distin¬
guebantur hec. quia ꝓrsus hic idem ñ erãt.
que separabantur abinuicem: iñ constabãt
muno. ꝓpterea inmente rationali aliud po¬
tentia erat quia prior erat. sine sapientia:
& adhuc sapientia ñ erat. Et uenit postea
sapientia. ⁊cũ potentia ẽẽ cepit. quasi aliud
in alio. & erant iam duo. potentia ⁊ sapientia
& additũ ẽ. tertiũ: ⁊tria eẽ cepert̃. potentia
et sapientia ⁊ amor: & ñ erat potentia deali¬
qͦ ⁊ de ipsa sapientia erat. amor autem de
potentia sapientia. quia potentia ante sapi¬

Expanded text:
ad sapientiam suam; et ipse solum dilectio ad sapientiam suam; et ipse solum dilectio erat, quia sine ipso in mente et sapientia dilectio non erat. Et posita sunt haec nomina ad proprietatem, quia unumquodque per se erat; et distincunt tria haec: primum potentia a qua sapientia erat; deinde ipsa sapientia, quae de potentia nata fuerat; novissime amor qui de potentia simul et sapientia processerat. Et distinguebantur haec, quia prorsus haec idem non erant qui separabantur ad invicem, et non constabant in uno. Propterea in mente rationali aliud potentia erat quia prior erat sine sapientia et adhuc sapientia non erat. Et venit postea sapientia, et cum potentia esse coepit, quasi aliud in alio. Et erant jam duo, potentia et sapientia: et additum est tertium. Et tria esse coeperunt, potentia, et sapientia, et amor. Et non erat potentia de aliquo, et de ipsa sapientia erat; amor autem de potentia sapientia, quia potentia, ante sapi
Abbreviated transcription (Latin):
cedat: ꝓpterea potens dictus ẽ. paterꝰ qͦd sol
dicendus erat potens. quia de ipso solo ma¬
gis dubitari poterat. quasi de posteriore.
& etate adhuc inmaturo: ⁊i sensu imꝑfecto.
Idcirco dictus ẽ. pater potens. ne putentur
prior filio. et filius sapiens. ne credatur pa¬
tre posterior. Et sp̃o sc̃s bonus sine benigñ.
ne crudelis existimaret᷑ ds̃. ⁊ consternaret᷑
ad eũ conscientia humana. si sp̃m habere
diceretur ds. et ñ additum fuisset sc̃s. uel
tio qͣre illa que scdm̃ substantiã dicunt᷑. &
cõmunia st̃ ꝑsonaliter st̃ discreta.
reterea ꝓpter simulachrũ suũ quo
inuenta ẽ. trinitas summna: uipsũ si¬
militer trinitatem p̃ferebat. quasi uestigiũ
quoddã ⁊ imaginẽ in effabilis trinitatis. &
inipso hoc ita erat: q̃m inm̃te rationali qͣs
ea natus ẽ. intellectus. qui solus sapientia
erat. ⁊ sine ipso mens sapientia ñ erat. Et
ꝓcessit nouissime amor siue gaudiũ m̃tis

Expanded text:
cedat; propterea potens dictus est Pater non quod solus cedat; propterea potens dictus est Pater non quod solus sed solus dicendus erat potens, quia de ipso solo magis dubitari poteraet aetate adhuc immaturo et sensu imperfecto. Idcirco dictus est pater potens, ne putetur prior Filio; et Filius sapiens, ne credatur Patre posterior; et Spiritus sanctus bonus sive benignus, ne crudelis existimaretur Deus et consternaretur ad eum conscientia humana, si Spiritum habere diceretur Deus, et non additum fuisset sanctus vel tio quare illa quae secundum substantiam dicuntur et communia sunt: personaliter sunt discreta. Praeterea propter simulacrum suum quo est inventa Trinitas summa et ipsum similiter trinitatem praeferebat quasi vestigium quoddam et imaginem ineffabilis Trinitatis. Et in ipso hoc ita erat; quoniam in mente rationali quasi ea natus est intellectus qui solum sapientia ejus erat; et sine ipso mens sapientia non erat: et processit novissime amor sive gaudium mentis
Abbreviated transcription (Latin):
quia genuit ille ⁊ iste genitus ẽ. et ñ ẽ. qui ge¬
nuit pater ille qui genitus ẽ. filiꝰ. ⁊ tamen qi
natura una ẽ gignentis igeniti: isubstantia
iina. ñ aliud ẽ. gignens a genito. quia ds ẽ.
id̾s unus gignens igenitus: quia deitas una
Ognentis ⁊geniti. ꝓpterea unũ inuenti sũt
muillo. quia d̾s erant. quia unum erant totũ
ꝓerant. s ñ unus imino. quia pater erat.¬
qui a nullo erat. ⁊ filius qui a patre erat. &
abutroq erat. ⁊ qualiter erat. Et dicte sunt
tres ꝑsonȩ tria hec quia unũ qͦdq trium tocũ
hoc erat. ⁊ ꝑsona erat: nec tam̃ una ꝑsona.
quia unũ hoc totũ s tres ꝑsonȩ. quia tria
inhoc uno. ⁊ hoc unũ totum. Et hec tria Es
ꝑsone. ⁊ hoc unũ unus ds̃: ⁊ hec tria hoc unũ.
genuit: & erat in hoc similitudo. S ne puta¬
retur prior pater filio sicut semꝑ in hominibꝰ
ẽ. ⁊ numꝗͣ aliter ẽẽ potest. nͥ pater filiũ ante¬

Expanded text:
quia genuit ille, et iste genitus est. Et non est qui gequia genuit ille, et iste genitus est. Et non est qui genuit Pater, iste qui genitus est Filius; et tamen quia natura una est gignentis et geniti; et substantia una non alius est gignens a genito, quia Deus est; et Deus unus, gignens et genitus, quia deitas una gignentis et geniti. Propterea unum inventi sunt in illo quod Deus erant; quia unum erant totum quod erant; sed non unus in uno, quia Pater eraqui a nullo erat; et Filius qui a Patre erat; etab utroque erat et aequaliter erat, et dictae sunt tres personae tria haec; quia unumquodque trium totum hoc erat; et persona erat; nec tamen una persona, quia unum hoc totum; sed tres personae, quia tria in hoc uno, et hoc unum totum; et haec tria tres personae, et hoc unum unus Deus; et haec tria hoc unum, genuit, et erat in hoc similitudo. Sed ne putaretur prior Pater Filio sicut semper in hominibus est; et nunquam aliter esse potest nisi Pater Filium ante
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ qd ẽ. tacetur. ne credatur qd̾ ñ est. Dr̃ enĩ
nater potens. ⁊ ẽ. pater potens. inon solus pat̾.
piens. s ñ solus. quia sapiens ẽ. pater. ⁊ filius
n. s unus benignus et unus bonus: q benig¬
nitas una. ⁊ bonitas una. innatura una ⁊ sub¬
stantia una. S cauit scͥptura conscientis hu¬
mans ne erraret indeo suo similia hominib q̃
ñ etant in ipso arbitrans: q̃m ab hominib sum¬
pta erant uocabula quedam ñ adomnẽ simili.¬
tudinẽ ad significanda quȩ d̃i erat supra ho¬
mines. Et erat aliquid simile ibi ne mutatio
aliena eẽt. s ñ totũ. ne idem crederetur qd mn
tantum differebat: idictus ẽ indeitate pater.
qm̃ ibi erat aqͦ erat qui de sua substantia erat.
Sicut qui gingnit. de sua substantia gignit.
et ñ õ. qui gignit ipse quem gignit. s alter
abaltero. ⁊ ñ altera natura gignentis ⁊ geniti.
Et erat in hoc similitudo inter diuina. ⁊ hu¬
mana: ⁊ ꝓpterea ex hoc dictus ẽ. pater. ⁊ filius.

Expanded text:
tamen quod est tacetur, ne credatur quod non est. Dicitur enim Pater potens: et est Pater potens; et non solus Pater,piens, sed non solus, quia sapiens est Pater, et Filiusni, sed unus benignus et unus bonus; quia benignitas una, et bonitas una in natura una, et substantia una. Sed cavit Scriptura conscientiae humanae ne erraret in Deo suo similia hominibus quae non erant in ipso arbitrans, quoniam ab omnibus sumpta erant vocabula quaedam, non ad omnem similitudinem sed ad significanda quae Dei erant supra homines; et erat aliquid simile ibi ne imitatio aliena esset, sed non totum, ne idem crederetur quod in tantum differebat; et dictus in deitate Pater, quoniam ibi erat a quo erat qui de sua substantia erat. Sicut qui gignit de sua substantia gignit, et non est qui gignit ipse quem gignit, sed alter ab altero. Et non altera natura gignentis et geniti. Et erat in hoc similitudo inter divina et humana; et propterea ex hoc dictus est Pater et Filius,
Abbreviated transcription (Latin):
docet. De discretione nomnnũ intrinitate.¬
t posuit nomina fides: quib significa¬
retur qđ creditur. Et dictus ẽ pater
intrinitate: quia abipso filius erat. qui de
sua substantia erat. Qui enĩ gignit. de sua
substantia gignit: & id qd ipse est gignit.
Et ꝓpterea a quo erat qui cum ipso erat᷑.
idem qđ ipse erat pater dictus ẽ: qͥa abipso
erat filnis. Qui autem abutroq erat. utͥq
filius ñ erat. ne duo cẽnt patres unius filii.
& pater qui filius diceretur. ⁊ confunderet᷑
trinitatis discretio: s sp̃c sc̃s patris ⁊ filii.
pater qui filium habet. ⁊ filius qui patrẽ:
sp̃s sc̃s qui ẽ apatre ⁊ filio. Et est quidem
tate ꝑsonam distinguere. cum diceret sp̃m
sc̃m. Ipse enim ẽ. qui ad scificationem dat᷑.
cũ inspiratur sc̃ĩficandis: iñ tamen uenit
sine patre. ⁊ filio. q̃m trinitas est indiuisa.

Expanded text:
. De discretione nominum in Trinitate Posuitque nomina fides quibus significaretur quod creditur; et dictus est Pater in Trinitate, quia ab ipso Filius erat, qui de ipsius substantia erat. Qui enim gignit et de sua substantia gignit; id quod ipse est, gignit. Et propterea a quo erat qui cum ipso erat idem quod ipse erat, Pater dictus est; quia ab ipso erat Filius Qui autem ab utroque erat, utriusque Filius non erat, ne duo essent patres unius Filii; et Pater qui Filius diceretur, et confunderetur Trinitatis discretio; sed Spiritus sanctus PatriPater qui Filium habet; et Filius qui Patrem; Spiritus sanctus qui a Patre est et Filio. Et est quidem tate personam distinguere, cum diceret Spiritum sanctum. Ipse enim est qui ad sanctificationem datur, cum inspiratur sanctificandis. Et non tantum venit sine Patre et Filio, quoniam Trinitas est indivisa.
Abbreviated transcription (Latin):
intuentib manifestum fit. qͣntum uel illi de¬
beant qđ foris inspetie sacramenti uisibilitꝰ
cernitur. uel illi qđ inuirtute sacram̃ti int̾
inuisibiliter oꝑatur. Et hȩo quidem omĩa
adhoc spectant qđ ꝓpositum erat inuesti¬
gandum: quare uidelicet instituta sint sa¬

Expanded text:
intuentibus manifestum fit, quantum vel illi deintuentibus manifestum fit, quantum vel illi debeant quod foris in specie sacramenti visibiliter cernitur, vel illi quod in virtute sacramenti intus invisibiliter operatur. Et haec quidem omnia ad hoc spectant quod prop situm erat investigandum, quare videlicet instituta sint sa
Abbreviated transcription (Latin):
stros sacre dispensationis corporaliter adhi¬
bentur. uulnera animarũ nr̃arum inuisibi¬
liter curantur: ut curati ⁊ sanati. ad ꝑpetus
uite repmissionem ꝑtingere possimus. Que
quidem uita quindecim annoꝵ numero sig¬
nata ẽ: que ⁊ inpresenti ꝑ requiem mentis.
septenario inchoatur. & infuturo ꝑ immior¬
talitatem carns octonario ꝑficitur. Que ta¬
men medicina qͣntum adsuam naturam spe¬
terrena omnia qnͣtum adilloꝵ qualitatem
& nr̃am infirmitatem ꝑtinet. corruptionẽ
anmarũ oꝑari solent. potius qͣm curationẽ
ꝑque tamen ds cum nrãm sanitatem ꝑfic̃
quid aliud qmͣ sue uirtutis potentiam eui¬
denter ostendit: cum in eodem nr̃m ꝓcurat
remedium. a quo infirmitatis & corruptiõis
contrarimus morbum. Non itaq istis as¬
seributur. qđ ꝑ ista nobis nunistratur: neq
n illis uisibilem ita ueneremur speciem.
ut inuisibilem eis subicere conuincamur
ueritatem. Hac considatione diligenter

Expanded text:
stros sacrae dispensationis corporaliter adhistros sacrae dispensationis corporaliter adhibentur, vulnera animarum nostrarum invisibiliter curantur, ut curati et sanati ad perpetuae vitae repromissionem portingere possimus. Quae quidem vita quindecim annorum numero signata est, quae et in praesenti per requiem mentis septenario inchoatur, et in futuro per mortalitatem carnis octonario perficitur. Quae tamen medicina quantum ad suam naturam speterrena omnia quantum ad illorum qualitatem et nostram infirmitatem pertinet corruptionem animarum operari solent potius quam curationem. Per quae tamen Deus cum nostram sanitatem perficit, quid aliud quam suae virtutis potentiam evidenter ostendit; cum in eodem nostrum procurat remedium a quo infirmitatis et corruptionis traximus morbum? Non itaque istis ascribatur, quod per ista nobis administratur, neque in illis visibilem ita veneramur speciem, et invisibilem eis subjicere veritatem convincamur. Hac consideratione diligenter
Abbreviated transcription (Latin):
cina qm̃ scđ̃m se contraria sanitati erat mꝑ¬
dicma: ut aꝑte monstraretur. qͣm ex illa
ñ erat qd̾ ꝑ illam erat. Magnum desacra¬
mentis sacramentum cõmendatũ ẽ. Sger
ẽ. genus humanum: qđ languet ⁊ iitus ꝑ
iniquitatẽ. ⁊ foris ꝑ mortalitatem. Adquem
sermo ꝓpħicus mittitur: ut ei mors imminefs
ñ solum presens. s ⁊ futura annuntiecur
Qui terrentur. confitentur. plorant iorant :
⁊ misciam impetrant. Remittitur sermo
xpħicus. qui nos de longioris uite spatio ini¬
indulto. certos efficiat: quia eadem nos scͥp¬
tura de eterne uite ꝓmissione consolatur pe¬
nicentes. que de ꝑpetue mortis dampnatiõẽ
terret in peccato ꝑsistentes. Apponitur medi¬
cina curandis uulnerib nr̃is: que cum exsui
qualitate morbo contraria ostenditur: incura¬
tione egroci ñ medicinȩ s medentis uirtus
euidentisime declaratur. Ista medicina ipsa
sunt sacramenta que dum foris nobis ꝑmini¬

Expanded text:
ina, quoniam secundum se contraria sanitati erat meina, quoniam secundum se contraria sanitati erat medicina, ut aperte monstraretur, quoniam ex illa non erat quod per illam erat. Magnum de sacramentis sacramentum commendatum est. Aeger est genus humanum, quod languet et intus per iniquitatem, et foris per mortalitatem. Ad quem sermo propheticus mittitur, ut ei mors imminens non solum praesens, sed et futura annuntietur. Qui terrentur confitentur, plorant et orant, et misericordiam impetrant. Remittitur sermo propheticus qui nos de longioris vitae spatio indulto certos efficiat. Quia eadem nos scriptura aeternae vitae promissione consolatur poenitentes quae de perpetuae mortis damnatione terret in peccato persistentes. Apponitur medicina curandis ulceribus nostris, quae cum ex sui qualitate morbo contraria ostenditur; in curatione aegroti non medicinae, sed medentis virtus evidentissime declaratur. Ipsa medicina, ipsa sunt sacramenta, quae dum foris nobis per mini
Abbreviated transcription (Latin):
precendatur: contemptus ñ excusẽtur. Uide
gͦ quia sacramenta d̃i medicine sunt spiritales.
que foris corporib adhibentur. ꝑuisibilem sỹem:
s intus animas sanant ꝑ inuisibilem ueritatẽ.
Quoꝵ quidem restitutio qͣntum adprecipien¬
tem ddispensationis ẽ: susceptio uero qͣntum
adobedientem necessitatis. Uis scire quia in
istis uisibilib spetieb ad curandos morbos spi¬
ritales remedium s ñ sumit: s solum sacra¬
mentum constituit: Accipe sacramentum
de sacramento. E grotauit erechias: i missus ẽ
adeum esaias ꝓphꝰa qui ei mortem imminen¬
tem p̃cederet. Quo auditu territus. & terroꝵe
compunctus. Lacrimas cum prece fuilit: & mi¬
scciam impetrauit. Remittitur continuo
isayas. ut quindecim annos uite illius adici¬
ampluis commendandam. uulneri eius eu¬
rando nouã nouo mͦ medicinam p̃ꝑaret.
Apposita ẽ. medicina foris. ut uirtus occulta
intus oparetur. ⁊ non erat sanitas ex medi

Expanded text:
praetendatur: contemptus non excusatur. Vide praetendatur: contemptus non excusatur. Vide ergo quod sacramenta Dei medicinae sunt spiritales; quae foris corporibus adhibentur per visibilem specimen, sed intus animas sanant per invisibilem vitutem. Quorum quidem institutio quantum ad praecipienten, dispensationis est, susceptio vero quantum ad obedientem necessitatis. Vis scire quod in istis visibilibus speciebus ad curandos morbos spiritalis remedium Deus non sumit, sed solum sacramentum constituit? Accipe sacramentum de sacramento. Aegrotavit Ezechias et missus est ad eum Isaias propheta, qui ei mortem imminentem praediceret. Quo audito terrore et dolore compunctus, lacrymas cum prece fudit et misericordiam impetravit. Remittitur continuo Isaias, ut quindecim annos vitae illius adjicicramenti commendandam vulneri ejus curando novam novo modo medicinam praeparet. Apposita est medicina foris, ut virtus occulta intus operaretur et non erat sanitas ex medic
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ gͣ intelligimus qͦd scriptũ ẽ. nisi quis
atus fuerit exaqua ⁊ sp̃u sc̃o non intrabit
egnum celor Eit ego te interrogo. Cmͦ
lligendũ putas qđ scriptum ẽ: qui credit
ne mortem ñ uidebit ineternum: Tu dicis
qui hoc ñ facit ñ saluatur: & ego dico tͥ¬
i qui hoc facit non clampnatur. Quis gͦ
edius locus erit eius modi homines capiens:
e saluandos quia aqͣm non habent. nec
amonandos quia fidem habent: Est homo
In fidem habet. ⁊ cum fide dilectionem: aqͣ
habet. non tamen aqͣm contempnens. s
imn habere uolens in ualene. Hõ qgͦ aqua
absens dampnabit. ⁊ non potius fides ⁊de
saeramentis: Habeo fidem ⁊ dilectionem &
uirtutes alias ⁊ bonus ero: ⁊ sufficiet michi.
Uide gͦ si dilectionem dei habere potes. & p̃¬
cepta eus contempnere. Si gͥ dilectionem Qi
habes. stude satage. conare qntum poces ꝓfi¬
ec mandata eiuis: ⁊ si mcidis in necessitatem.
quere pietatem. Si enim necessitas ñ ẽ. que

Expanded text:
 intelligimus quod scriptum est: Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu sancto, non intrabit in regnum coelorum? Et ego te interrogo quomodo intelligendum putas quod scriptum est: Qui credit in me mortem non videbit in aeternum? Tu dicis quod qui non facit hoc non salvatur, et ego dico quod qui hoc facit non damnatur. Quis ergo erit medius locus ejusmodi homines capiens, nec salvandos quia aquam non habent, nec damnandos quia fidem habent? Est homo qui habet fidem, et cum fide dilectionem, aquam non habet; non tamen aquam contemnens, sed aquam habere volens et non valens. Hunc ergo aqua absens damnabit, et non potius fides sacramentis? Habebo fidem et dilectionem et virtutes alias; et bonus ero, et sufficiet mihi. Vide ergo si dilectionem Dei habere potes, et praecepta ejus contemnere? Si ergo dilectionem Dei habes, stude, satage, conare, quantum potes perficere mandata ejus; et si incidis in necessitatem, quaere pietatem. Si enim necessitas non est quae
Abbreviated transcription (Latin):
quidem una uirtus ꝑ unum opus. adunũ
effectum. Que quidem uirtus induob si¬
mul operantib sic discernitur. qm̃ ꝑ alterũ
datur. ꝑ alterum ministratur. Alter ẽ. aqͦ
datur: alter ꝑquem mutitur. Et cum ue¬
nit ipsa gr̃a adnos. ꝑ illum uenit aqͦuenit.
qm ministranti cooꝑatur auctor muneris:
s ñ similiter ab illo uenit. ꝑ quem uenit.
quia actor muneris ẽẽ non potest. qui so¬
lum ẽ. miuster dispensationis. Nemo gͥ
dicat qͦmͦ homo sc̃ificat. qnͣdo ds ꝑ homi¬
nem sc̃ificat: q̃m in hoc uerius homo facit.
facit. Sicut gͦ d̾s solus mirabilia facit.
qm̃ de ipso scriptura dicit. qui facit mira
ominis qui facit ꝑ ipsum facit. & ꝑomnẽ
qui facit ipse facit. ideoq solus facit. q̃m
ipsius solius ẽ. qđ omnis facit qui facit.¬
⁊ tamen deseruo dei scriptum ẽ. fecit enĩ
mirabilia inuita sua. qͣm ex deo fecit. et
& ꝑ eum ds̃ fecit. nec contrarietas ulla erhis

Expanded text:
quidem una virtus per unum opus ad unum quidem una virtus per unum opus ad unum effectum, quae quidem virtus in duobus simul operantibus sic discernitur; quoniam per alterum datur, per alterum ministratur. Alter est a quo datur, alter per quem mittitur. Et cum venit ipsa gratia ad nos, per illum venit a quo venit; quoniam ministranti cooperatur auctor muneris, sed non similiter ab illo venit per quem venit, quia auctor muneris esse non potest qui solum est minister dispensationis. Nemo igitur dicat quomodo homo sanctificat, quando Deus per hominem sanctificat; quoniam in hoc verius homo facit facit; sicut ergo Deus solus mirabilia facit, quoniam de ipso Scriptura dicit: Qui facit mirabomnis qui facit per ipsum facit et per omnem qui facit ipse facit. Ideoque solus facit, quoniam ipsius solius est, quod omnis facit qui facit; et tamen de servo Dei scriptum est: Fecit enim mirabilia in vita sua ; quoniam ex Deo fecit et per eum Deus fecit; nec contrarietas ulla ex his
Abbreviated transcription (Latin):
qui minoi fuit. fecit qd̃ mauis fuit. Plus
crratione naturam acrpunt ut essent. in
sc̃ificatione grãm. ut bona et sc̃a essent.
Si gͦ d̾s creat. sacerdos sc̃ĩficat. plus homo
facere uidetur qͣm d̾s: qđ omnino absurdũ
⁊ inconueniens eẽt. si non qđ homo facit. hoc
etiam faceret & ds. Ds̃ enim sine homine
creat. s homo sine deo non scĩficat: ut gr̃a
quodã mͦ a summo incipiat. ⁊ inimo Ensũ¬
metur. & in hoc ipso descensus gr̃e nobis
significetur. quia nͥ grã descenderet. iacentes
hoc ẽ solus inmaiestate: instituit postea sal¬
uator ꝑse quidem. s innr̃o. hoc ẽ. solus ⁊ in
humanitate. Sc̃ĩficat postremo sacerdos
neq ꝑse neq insuo: quia nec solus ipse est
qui oꝑatur. nec uirtus ipsuis ẽ. que adscĩ¬
ficationem tribuitur. Ipse enim ministranti
cooꝑatur. cuiꝰ uirtute ꝑ ministerium mini¬
strantis qđ scificandum ẽ. scificatur. ut sit

Expanded text:
qui minor fuit, fecit quod majus fuit. Plus qui minor fuit, fecit quod majus fuit. Plus iam in creatione naturam acceperunt ut essent; in nctificatione gratiam, ut bona et sancta essent. Si ergo Deus creat et sacerdos sanctificat, plus homo facere videtur quam Deus, quod omnino absurdum et inconveniens esset, si non quod homo facit hoc etiam faceret et Deus. Deus enim sine homine creat, sed homo sine Deo non sanctificat. Ut gratia quodammodo a summo incipiat, et in imo consummetur; et in hoc ipso descensus gratiae nobis significetur, quia nisi gratia descenderet, jacentes hoc est, solus et in majestate. Instituit postea Salvator per se quidem sed in nostro, hoc est solus et in humanitate. Sanctificat postremo sacerdos neque per se neque in suo, quia nec solus ipse est qui operatur, nec virtus ipsius est quae ad sanctificationem tribuitur. Ipse enim ministranti cooperatur, cujus virtute per ministerium ministrantis quod sanctificandum est sanctificatur, ut sit
Abbreviated transcription (Latin):
Det gͥ triplex causa hec instractionis sa ai¬
cramentoꝵ omniũ: humiliatio. erudi
⁊ erertitatio hominis. Que cause siñ ẽent:
ramenta omnino. idẽ sacroꝵ signa uelin¬
uunenta. eementa ꝑse ẽẽ ñ possent. Quod
dlementa sacramenta st̃. non natura
ma facit. s apposita institutio ꝑdispen¬
tioncm: & gr̃ã infusa ꝑbenedictionem. Que
. si elementa pꝰ primam naturam ñ acce¬
sent: sacramenta ꝓprie ẽẽ ñ potuissent.
duit primũ natura habilitatẽ. ut hoc ẽẽ
sent. aduinxit scda institutio auctoritatẽ
hoc fierent: suꝑaddidit tertia benedictio
tatem. ut hoc cssent. Pruna facta ꝑ crea¬
em. scd̃a ꝓposita ⁊ saluatorem: tertia ad¬
imstrata ꝑ dispensatorẽ. Priiũ creator
naiestatẽ uasa formauit. postea saluator
institutionem eadem ꝓposuit: postremo
ispensator ꝑ benedictionem hec ipsa mun¬
auit. ⁊ gr̃a impleuit. Et apparet mira¬
ile. quia qui maior fuit. qđ minus erat fec̃:

Expanded text:
tur triplex causa haec institutionis sacramentorum omnium: humiliatio, eruditio et exercitatio hominis. Quae causae si non essent, sacramenta omnino, id est sacrorum signa vel instrumenta, elementa per se esse non possent. Quod enim elementa sacramenta sunt, non natura prima facit; sed apposita institutio per dispensationem, et gratia infusa per benedictionem, quae duo si elementa post primam naturam non accepissent, sacramenta proprie esse non possent. Dedit primo natura habilitatem ut hoc esse possent; adjunxit secunda institutio auctoritatem ut hoc fierent; superaddidit tertia benedictio sanctitatem ut haec essent. Prima facta per Creatorem; secunda proposita per Salvatorem; tertia administrata per dispensatorem. Primum Creator per majestatem vasa formavit, postea Salvator per institutionem eadem proposuit; postremo dispensator per benedictionem haec ipsa mundavit; et gratia implevit. Et apparet mirabile, quod qui major fuit, quod minus erat fecit; et
Abbreviated transcription (Latin):
grue reꝑandus in eisdem uisibilib salutis
occasionẽ recipere debebat: ut ꝑeadem re¬
surgeret. ꝑ que corruerat. nstitutionẽ sacra¬
mentoꝵ. qͣntũ addm̃ dispensationis esse: qnͣtũ
adhominẽ necessitatis.
Hsticutio gͦ sacramentoꝵ
qnͣtum ad dm̃ auctorem dispensationis ẽ.
qͣntum ad hominem uͦ obedientem necessita¬
tis: qͣm inpotestate d̃i ẽ. & preter ista hominẽ
saluare. s inpotestace hominis ñ est sine istis
adsalutem ꝑuenire. Potuit enĩ d̾s hominẽ
saluare. etiam si ista non instituisset: s homo
millatenꝰ saluarͥ posset. suista contempneret.
Dicit scͥꝑtura. ñ potest saluari qu

Expanded text:
grue reparandus in eisdem visibilibus salutis grue reparandus in eisdem visibilibus salutis occasionem recipere debebat, ut per eadem resugeret per quae corruerat.  Deum dispensationis esse, quantum ad hominem necessitatis. Institutio sacramentorum quantum ad Deum auctorem dispensationis est, quantum vero ad hominem obedientem necessitatis. Quoniam in potestate Dei est praeter ista hominem salvare, sed in potestate hominis non est sine istis ad salutem pervenire. Potuit enim Deus hominem salvare etiam si ista non instituisset, sed homo nullatenus salvari posset si ista contemneret. Dicit enim Scriptura: Non potest salvari qu
Abbreviated transcription (Latin):
rationabiliter distinguitur. quid insacramen¬
tis omnib singillatĩ. uel creatio qͣntum ad
naturam elementi. uel institutio et sc̃ificatio
qͣntum aduirtutẽ sacram̃ti oꝑatur: ⁊ inipsa
sc̃ĩficatione qͣntum exillo ẽ. qui dator ẽ. mune¬
ris. ⁊ qͣntum ex ipso uel potius ꝑ ipsum qui
solum minister ẽ. dispensationis.: Postremo
quinq discreta. ⁊ distincta ab inuicem. ad
cognitionem ꝓcedunt: ds medicus. homo
egrotus. sacerdos minister uel nuntus. grã
antidotũ. uas sacramentũ. Medicus donat.
minister dispensat: uas seruat. que sanat
ꝑcipientem egrotum grãm spiritalem. Si
gͦ uasa sunt spiritalis gr̃e sacramenta. ñ
ex suo sanant: quia uasa egrotum ñ curant.
s medicina. Non gͦ ad hoc instituta sc̃
sacramenta. ut ex eis eẽt qđ ineis eẽt: s ut
ꝑitiam suam medicus ostenderet. In illo re¬
medium preparauit: aquo languidus oc¬
casionem morbi accepit. Quia enim homo
uisibilia concupiscens corruptus fuerat con¬

Expanded text:
rationabiliter distinguitur quid in sacramentis omnibus sigillatim, vel creatio quantum ad naturam elementi, vel institutio et sanctificatio quantum ad virtutem sacramenti operatur; et in ipsa sanctificatione quantum ex illo qui dator est muneris, et quantum ex ipso vel potius per ipsum qui solum minister est dispensationis. Postremo quinque discreta et distincta ab invicem ad cognitionem procedunt: Deus medicus, homo aegrotus, sacerdos minister vel nuntius, gratia antidotum, vas sacramentum. Medicus donat, minister dispensat, vas servat quae sanat percipientem aegrotum gratiam spiritalem. Si ergo vasa sunt spiritalis gratiae sacramenta, non ex suo sanant, quia vasa aegrotum non curant, sed medicina. Non ergo ad hoc instituta sunt sacramenta ut ex eis esset quod in eis esset; sed ut peritiam suam medicus ostenderet in illo remedium praeparavit, a quo languidus occasionem morbi accepit. Quia enim homo visibilia concupiscens corruptus fuerat, con
Abbreviated transcription (Latin):
& deficimus quia mutamur. qui tamen ñꝗͣ
mutari cessamus. ne deficiamus. Quia gͦ
uita hominis hio sine mutabilitate ẽẽ non
potest. contra illã que defectum generat
mutabilitatem. alia ei mutabilitas que
ꝓfectum parit opponitur: ut quia stare
ñ potest. ut semꝑ idem sit. moueatur &
ꝓmoueatur semꝑ ut melior sit. Primum
enim bonum erat. in summo stare. scđm
c̃. bonum adsuꝑiora ascendere: ⁊ iecirco
uita murabilis ne sua mobilitat
riefset: inaltero adnecessitatem.analts
uoluptatẽ. in altero adusum. malitre¬
sionẽ. congruũ erat ut certium qͥs det¬
tionis genũs adiungeretur: ut pilus
tatis. nec semꝑ ad oꝑa necessitatis.
autem uirtutum studiis mirabili dt
uininultiplicitate exercitationem⁊
getur. ut unitas cõmendetur: ut g̃
dat. preces offerat. uota ꝑsoluat
sonis uocibus deuote collaudatur q
cissim fidelium corda nc̃ componantis

Expanded text:
et deficimus quia mutamur, qui tamen nunquam et deficimus quia mutamur, qui tamen nunquam mutari cessamus ne deficiamus. Quia ergo vita hominis hic sine mutabilitate esse non potest, contra illam quae defectum generat mutabilitatem alia ei mutabilitas quae profectum parit opponitur; ut, quia stare non potest ut semper idem sit, moveatur et promoveatur semper ut melior sit. Primum enim bonum erat in summo stare. Secundum est bonum ad superiora ascendere. Et idcirco vita mutabilis ne sua mobilitatecucurrisset in altero ad necessitatem, in altero ad voluptatem, in altero ad usum, in altersionem, congruum erat ut tertium quoque exercitationis genus adjungeretur, ut per ilpera iniquitatis, nec semper ad opera necessitatis. In his autem virtutum studiis mirabili dismens et in multiplicitate exercitationem, getur, et unitas commendetur ut gratias reddat preces offerat, vota persolvaconsonis vocibus devote collaudatur, ut vicissim fidelium corda nunc componantur ad
Abbreviated transcription (Latin):
cupiscentiam ad multiplitia hec ⁊ transitoria
diuidi ꝑmisit: stabilis ẽẽ non potuit. Quia
sicut multa diligens. in his ꝑ affectum di¬
uiditur: sic mutabilia sequens uariatur.
Quicqͥd enim in his omnib ad requiem &
consolationem appetit: ipsa ei mutabilitati
conditio ad laborem et dolorẽ conuertit.
UInde fit. ut sicut adhec ne defitiat ire com¬
pellitur: sic abhis postinodũ ut requiescat.
exire cogatur. ut appareat alter caim. uagͦ
& ꝓfugus suꝑ terram. Uagus. in uariis
querens consolationẽ: ꝓfugus. inuentam
ubiq declinans afflictionem. Ambulat hõ:
si semꝑ ambulauerit deficit. Sedet gͦ uel
stat̃ ne defitiat: ⁊ tamen si semꝑ sederit defi¬
cit. Esurimꝰ ⁊ deficimus. manducamꝰ ne de¬
ficimus. ⁊ tamen si semper manducaremus
deficeremus. Et uertitur ad dolorem: qđ que¬
situm ẽ. ad consolationẽ. Sic omnis muta¬
bilitas hominis defectum habet ñ ꝑfectũ:

Expanded text:
cupiscentiam ad multiplicia haec et transitoria cupiscentiam ad multiplicia haec et transitoria dividi permisit; stabilis esse non potuit, quia sicut multa diligens in his per affectum dividitur, sic mutabilia sequens variatur. Quidquid enim in his omnibus ad requiem et consolationem appetit, ipsa ei mutabilitatis conditio ad laborem et dolorem convertit. Unde fit ut sicut ad haec ne deficiat ire compellitur, sic ab his postmodum ut requiescat exire cogatur, ut appareat alter Cain vagus et profugus super terram . Vagus in variis quaerens consolationem. Profugus, inventam ubique declinans afflictionem. Ambulat homo, si semper ambulaverit deficit. Sedet ergo vel stat ne deficiat, et tamen si semper sederit, deficit. Esurimus et deficimus, manducamus ne deficiamus, et tamen si semper manducaremus deficeremus, et vertitur ad dolorem quod quaesitum est ad consolationem. Sic omnis mutabilitas hominis defectum habet non profectum;
Abbreviated transcription (Latin):
excitatus: ⁊ iccirco dum ei bonum inuisibile
qdi amiserat redditur. foris ei eiusdem signi¬
ficatio ꝑ sp̃ẽs usibiles adhibetur. ut foris
excitetur. ⁊ intus reparetur. ut ineo qd̾ trac¬
tat ⁊ udet. agnosci⁊ quale sit qd ꝑcipit et
culis homini porriguntur. quid aliud qm
ex patenti spetie uirtus occulta ostenditur:
Sger enuim medicamentũ uidere non potest.
s uas in qͦ medicamentum datur. uidere po¬
test. Et ꝓpter hoc uupsa uasis spetis. ittus¬
ei expͥmitur medicine: ut agnoscat qd̃ accip̃.
et ꝑ ipsam agnitionem ꝓfitiat addilectionẽ.
Sic itaq intelligendum ẽ. qđ diximus ꝓpter
eruditionem sacramenta instituta. Ppter erer¬
citationem similiter insticuta st̃ sacram̃ta:
ut dum mens humana ꝑ prauas oꝑm sp̃es
foris exercitata colitur. ad multiplicem uirtutiᷤ
fructum interius fecundetur. Bonum quidẽ
hominis unũ erat: & qͣmdiu homo illi ꝑ
eguit. Postqͣm autem mentem suam ꝑcon¬

Expanded text:
excitatus. Et idcirco dum ei bonum invisibile excitatus. Et idcirco dum ei bonum invisibile quod amiserat redditur, foris ei ejusdem significatio per species visibiles adhibetur, ut foris excitetur; et intus reparetur, ut in eo quod tractat et videt, agnoscat quale sit quod percipit et culis homini porriguntur, quid aliud quam ex patenti specie virtus occulta ostenditur? Aeger enim medicamentum videre non potest, sed vas in quo medicamentum datur videre potest. Et propter hoc in ipsa vasis specie virtu exprimitur medicinae, ut agnoscat quid accipit, et per ipsam agnitionem proficiat ad dilectionem. Sic itaque intelligendum est quod diximus propter eruditionem sacramenta instituta. Propter exercitationem similiter instituta sunt sacramenta, ut dum mens humana per varias operum species foris exercitata colitur, ad multiplicem virtutis fructum interius fecundetur. Bonum quidem hominis unum erat; et quandiu homo illi pee. Postquam autem mentem suam per con