comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
eadem essentia. eadẽ forma. eiscdem omĩno
⁊ locis & tẽporib iterato consurgere.cur¬
sumq suum ac fatũ simile pͥori atqͥ p ͤ age¬
re. eandem quoq legẽ pati. fortunãq subi¬
re: ita ut eo̾dem homines nasci itidem eos¬
dem filios gignere. eadem fortuna uiuere.
eadem sorte mori contingat. eundẽ rerum
euentũ. eandem ꝓrsus qualitatẽ: eundẽq
um reuolutionẽ atq iterationẽ in id ipsum
semꝑ fuisse. semperq futurã esse sine fine: ut
que admotũ recursu uniꝰ sideris ꝑ singłos an¬
nos ad pristinũ statum renouant᷑ omĩa. ita
recursu omium siderũ totiꝰq natur&. ad or-¬
tum suum ꝑ singła scła ⁊ magnos annos ad
pͥmam conditionẽ reparent᷑ uniuersa. Hic uͦ
errror quantꝰ sit. facile arguet ratio manifes¬
ta. Nam temꝑa et̾na eẽ ñ posse. in hoc eiden-¬
tissime cõꝓbatur: qd̃ omẽ tempus initium ha¬
buit. ⁊ sine contradict̾ionẽ constat. quia

Expanded text:
eadem essentia, eadem forma, eisdem omnino eadem essentia, eadem forma, eisdem omnino et locis et temporibus, iterato consurgere, cursumque suum ac fatum simile priori atque idem peragere: eamdem quoque legem pati, fortunamque subire; ita ut eosdem homines nasci, itidem eosdem filios gignere, eadem fortuna vivere, eadem sorte mori contingat: eumdem rerum eventum, eamdem prorsus qualitatem, eumdemqueum revolutionem atque iterationem, in idipsum semper fuisse semperque futuram esse sine fine, ut quemadmodum recursu unius sideris per singulos annos, ad pristinum ista tum renovantur omnia; ita recursu omnium siderum totiusque naturae ad ortum per singula saecula et magnos annos ad primam conditionem reparentur universa. Hic vero error quantus sit, facile arguet ratio manifesta. Nam tempora aeterna esse non posse in hoc evidentissime comprobatur: quod omne tempus initium habuit; et sine contradictione constat quod
Abbreviated transcription (Latin):
dum ẽ. Nichil sub sole nouũ: nec ualet qͥsꝙͥ.
dicere. ecce hoc recens ẽ. Iam enĩ p̃cessit in
scłis. que fuert̃ ante nos. Existimet fortas¬
sis aliqͥs errorẽ hic illum confirmari qͦ phi¬
losophi gentilium de scłoꝵ reuolutione.
& rerũ omĩum recursu in id ipsum. mira
dementia tẽporũ et̾nitatẽ astruere cona¬
tist̃ Durert̃ qͥppererum mutabiliũ seriẽ¬
ab et̃no eodem ordine quo nc̃ cernitur oucurris¬
se. & sine fine lege eadẽ mundo insua uniuer¬
sitate. nec pͥncipium nec finẽ habente. ꝑ scłã
quedã sibi succedentia cursurã. Scłm autẽ
magnũ annũ appellant. quo expleto omib
siderib ad locum suum. unde singła queq
ab initio scli ꝓ gressa fuerant reuocatis. rur¬
susq m exordium alterus scłi simili ratione
ac modo motũ inchoantib subiect̾ãq natu¬
ram simili itide ratione mouentib. rursus
eadem prorsus omĩa que in sclis p̾̃cedentib
ordine p̃cessissent. eodem nichilominꝰ ordine.

Expanded text:
il sub sole novum; nec valet quisquam dicere: Ecce hoc recens est. Jam enim praecessit in saeculis, quae fuerunt ante nos. Existimet fortassis aliquis errorem hic illum confirmari, quo philosophi gentilium de saeculorum revolutione, et rerum omnium recursu in idipsum, mira dementia temporum aeternitatem astruere conati sunt. Dixerunt quippe rerum mutabilium seriaeterno eodem ordine quo nunc cernitur cucurrisse, et sine fine, lege eadem, mundo in sua universitate nec principium nec finem habente, per saecula quaedam sibi succedentia cursuram. Saeculum mam annum appellant quo expleto, omnibus sideribus ad locum suum unde singula quaeque ab initio saeculi progressa fuerant revocatis, rursusque in exordium alterius saeculi simili ratione ac modo motum inchoantibus, subjectamque naturam simili itidem ratione moventibus: rursus eadem prorsus omnia, quem in saeculis praecedentibus ordine praecessissent, eodem nihilominus ordine,
Abbreviated transcription (Latin):
increm̃tum accedit. Corporales gͦ oculi. ⁊ au¬
res licet p̾cipua sint instrum̃ta quib uadisci¬
plinis aperit᷑ ad animũ. quia tam̃ intus a
fonte ueritatis ñ ueniunt notiones rerũ ui¬
sibilium: ad cor hominis ꝑ angustos sue ca-¬
pacitatis ductꝰ. quasiaquas sparsim collec¬
tas in cisternã deducunt. ⁊ quia in eiꝰdẽ reb
quas ꝑcipiunt. neq uniuersitatẽ cõprehen-¬
dere. neq intima penetrare ualent: rect̾e
nc̃ dicitur. Non saturat᷑ ocls̾ uisu. nec auris
inpletur auditu: quia humanꝰ animꝰ uł ui¬
dendo uł audiendo. etiã si aliqͥd quantulũ¬
cũq deueritate ꝑcipit. longe tam̃ ab illius
plenitudtine suȩ eum conditio infirmitatis
repellit. Nongͦ mirũ est si humani sermo¬
nis arictitas ad explicandã rerũ difficultatẽ
non sufficit: quia sensus etiã huinanꝰ in eiꝰ
consid̾atione subcunbit. id̾oq cunctȩ resdif¬

Expanded text:
incrementum accedit. Corporales igitur oculi et auincrementum accedit. Corporales igitur oculi et aures, licet praecipua sint instrumenta, quibus via disciplinis aperitur ad animum, quia tamen intus a fonte veritatis non veniunt notiones rerum visibilium, ad cor hominis per angustos suae capacitatis ductus et quasi aquas sparsim collectas in cisternam deducunt. Et quia in eisdem rebus quas percipiunt, neque universitatem comprehendere, neque intima penetrare valent, recte nunc dicitur: Non satiatur oculus visu, nec auris impletur auditu. Quia humanus animus vel vivendo vel audiendo, etiamsi aliquid quantulumcunque de veritate percipit: longe tamen ab ejus plenitudine, suae eum conditio infirmitatis repellit. Non ergo mirum est si humani sermonis ariditas ad explicandam rerum difficultatem non sufficit; quia sensus etiam humanus in ejus consideratione succumbit. Ideoque cunctae res dif
Abbreviated transcription (Latin):
dam. corporeos oculos ⁊ aures aꝑire cogitur:
ut foris aliquã saltem in rerum specie uerita¬
tis stillam hauriat. quia sitis eiꝰ licet non ua-¬
leat omĩno extingui. uł ad modicũ ualeat
m̃s. Me dereliquert̃ fontẽ aque uiue. ⁊ fode¬
runt sibi cisternas dissipatas ⁊ ñ ualentes
aquas continere. Scimꝰ namq quia cisterna
iccireo fodit᷑. ut aqua extrinsecus collectͥa
in eam defluat. ⁊ ex ea rursũ in usus homi¬
nũ transitura hauriat᷑. S hec quia uenam
nuam ñ habet: quantũ libet magna ⁊ aqua¬
rum collectione recdundans uideatur. aliquando
ex hauriri potest ⁊ exficcari: quia cũ sublatum
fuerit ⁊ cõsumptũ qͦd aliunde infundit᷑. nichil
ei de suo superẽ. unde reparet᷑. S fons qͥ uiuã
habet uenã. etiam si modicꝰ est: deficere tam̃
omĩno ñ potest. neq effusionis sue defectum
aliq̃ñ sentit : cui sine defect̾um semꝑ de ꝓpͥo

Expanded text:
dam corporeos oculos et aures aperire cogitur, dam corporeos oculos et aures aperire cogitur, ut foris aliquam saltem in rerum specie veritatis stillam hauriat, qua sitis ejus licet non valeat omnino exstingui, vel ad modicum valeat meus. Me dereliquerunt fontem aquae vivae, et foderunt sibi cisternas dissipatas, et non valentes aquas continere . Scimus namque quia cisterna idcirco foditur, ut aqua extrinsecus collecta in eam defluat, et ex ea rursum in usus hominum transitura hauriatur. Sed haec quia venam vivam non habet, quantumlibet magna et aquarum collectione redundans videatur, aliquando exhauriri potest et exsiccari; quia, cum sublatum fuerit, et consumptum quod aliunde infunditur, nihil ei de suo superest unde reparetur. Sed fons qui vivam habet venam etiamsi modicus est, deficere tamen omnino non potest, neque effusionis suae defectum aliquando sentit, cui sine defectu semper de proprio
Abbreviated transcription (Latin):
dere posse: ad iunrit. Non saturatur oculus ui-¬
su: nec auris impletur auditu. Ac si diceret.
Non est mirũ si homo rerum difficultatẽ ser
mone explicare ñ potest: qui nec sensu earũ
ꝓfunditatẽ capere uł inuestigare potest. Siue
enĩ ꝑsemet ipsum inuenienda querat. siue ab
alio iam inuenta audiat: infra plenitudinis
satietatẽ est omẽ qđ capere potest. Nam si ꝑse
met ipsum contẽplari incipiat. ñ saturatur
oculus uisu: si erudiri querat ab alt̾o. non im¬
pletur auris auditu Nngustiȩ enĩ corporaliũ
instrum̃toꝵ. si se foras effundant. ꝓfunditati
rerum siue inmensitati explicande ñ suffici¬
unt: si autẽ se infundant. capacitatẽ cordis
humani implere non possunt. Quia enĩ cor
hominis peccati tenebris oȩcatũ. intꝰ oculum
non habet quo lumen ueritatis plene uideat.
nec aurẽ qua dei uerbũ intrinsecus sonans
ꝑcipiat: ad ariditatẽ ignorantiȩ sue rigan¬

Expanded text:
dere posse, adjunxit: Non saturatur oculus videre posse, adjunxit: Non saturatur oculus visu, nec auris impletur auditu. Ac si diceret: Non est mirum si homo rerum difficultatem cultatem sermone explicare non potest: qui nec sensu earum profunditatem capere vel pervestigare potest. Sive enim persemetipsum invenienda quaerat, sive ab alio jam inventa audiat, infra plenitudinis satietatem est omne quod capere potest. Nam, si per semetipsum contemplari incipiat, non saturatur oculus visu. Si erudiri quaerat ab altero, non impletur auris auditu. Angustiae enim corporalium instrumentorum, si se foras effundant, profunditati rerum sive immensitati explicandae non sufficiunt. Si autem se infundant, capacitatem cordis humani implere non possunt. Quia enim cor hominis peccati tenebris caecatum intus oculum non habet, quo lumen veritatis plene videat, nec aurem qua Dei verbum intrinsecus sonans percipiat, ad ariditatem ignorantiae suae rigan
Abbreviated transcription (Latin):
fact̾um ẽ. Nam speties rerũ uisibilium qͥl
uenȩ tantũmodo qued̾a st̃. ꝑ quas in uisibilis
pulcritudo se manifestans. ad nos usq emari
& id̾o cũ ista sensũ nr̃m atq affectͥũ inse
naturalit̾ ꝓuocant. ñ quidẽ desideriũ replat
s ad inquirencła conditoriᷤᷤ speciẽ ⁊ eiꝰ pulcri¬
tudinẽ concupiscend̾a irritant. Ergo ista ore
que foris uident᷑ ad ꝓuocandũ affect̾um hi¬
manũ. ñ ad satiandũ fact̾a st̃: ut ab eis en¬
tatus surgat: ⁊ ea auct̾us transcendat. Qus¬
ꝓpter ñ saturatur oculus uisu nec aurisi¬
pletur auditu: quia delect̾at quidẽ quod
pulerũ fact̾um cernimꝰ. s non sufficit. nu
illum qui fecit. inueniamꝰ. Uel sic intelis
pocest quod dicit. ñ satuturatur oculus uisu. nec
auris impletur auditir. Quia enĩ p̃miserat cunc¬
tas res eẽ difficiles. nec posse hominẽ eas explicare
sermone. ne forte putet᷑ uł scientia eas cõprehen¬

Expanded text:
factum est. Nam species rerum visibilium quasi factum est. Nam species rerum visibilium quasi venae tantummodo quaedam sunt, per quas invisibilis pulchritudo se manifestans ad nos usque emanat. Et ideo, cum ista sensum nostrum atque affectum in se naturaliter provocant, non quidem desiderium replent, sed ad inquirendam Conditoris speciem et ejus pulchritudinem concupiscendam irritant. Ergo ista omnia quae foris videntur ad provocandum affectum humanum, non ad satiandum facta sunt, ut ab eis excitatus surgat et ea auctus transcendat. Quapropter non saturatur oculus visu, nec auris impletur auditu. Quia delectat quidem quod pulchrum factum cernimus, sed non sufficit, nisi illum qui fecit, inveniamus. Vel sic intelligi potest quod dicit: Non saturatur oculus visu, nec auris impletur auditu. Quia enim praemiserat cunctas res esse difficiles, nec posse hominem eas explicare sermone. Ne forte putaretur vel scientia eas comprehen
Abbreviated transcription (Latin):
les: non ualet eas homo explicare sermons.
Non saturat᷑ orulus uisu. nec auris implet᷑
auditu. Mirum ẽ. Cor humauũ toti mundi
ñ suficit: & totꝰ muudus cordi humano non
sufficit. Quare ergo cor humanũ toti mun¬
do ñ sufficit.s Qa ciuictȩ res difficiles: uec
ualet eas homo explicare sermone. Quare
cordi humano totus mundus ñ sufficitr Qi
ñ saturatur oculus uisu. nec auris impletar
audicu. Ergo scientia succunbit: affectꝰ ti¬
scendit. Tendit se scientia quantũ potest. &
totũ capere non potest. Amor uero totum
haurit: & adbuo saturari ñ potest. Quareli
Qͥa scientiȩ caritas suꝑeminet. nec dieit sit¬
ficit cor humauũ: donec ad ilłu ꝑuenerit.
⁊ illum inuenerit a quo factũ est ut e̾ẽt: &
ad quẽ factum ẽ. ut in illobeatũ esset. Oñ
iocunditas. omĩs suauitas. omĩs pulcritudi
rerũ conditarũ afficere cor humanũ pocet
satiare ñ potest: nͥ sola illa cdulcedo ad quan

Expanded text:
les non valet eas homo explicare sermone. les non valet eas homo explicare sermone. Non saturatur oculus visu, nec auris impletur auditu. Mirum est. Cor humanum toti mundo non sufficit, et totus mundus cordi humano non sufficit. Quare cor humanum toti mundo non sufficit? Quia cunctae res difficiles nec valet eas homo explicare sermone. Quare cordi humano totus mundus non sufficit? Quia non saturatur oculus visu, nec auris impletur auditu. Ergo scientia succumbit, affectus transcendit. Tendit se scientia quantum potest, et totum capere non potest; amor vero totum haurit, et adhuc satiari non potest. Quare hoc? Quia scientiae charitas supereminet, nec dicit: Sufficit cor humanum, donec ad illum pervenerit, et illum invenerit a quo factum est ut esset, et ad quem factum est ut in illo beatum esset. Omnis jucunditas, omnis suavitas, omnis pulchritudo rerum conditarum afficere cor humanum potest; satiare non potest, nisi sola illa dulcedo ad quam
Abbreviated transcription (Latin):
quia si uidere opera dei omĩno noxium fo¬
ret: nequaquã ab ipso uidendiusus creatus
fuisset. Opus enĩ dĩ quasi uerbũ illius est. per
quod nob̾ loquit᷑: ⁊ ipsi oculi quasi instrum̃ta
sunt. quib ꝑ contẽplationẽ uerba dei ꝑcipiun¬
tur. Sicut ergo auris instrum̃tum ẽ ad ꝑci¬
piendũ uerbũ hominis: sic oculus instrum̃¬
congrue mhumano corpore. & oculicorã posi¬
tisunt: ⁊ aures a latere contitutȩ: quasi
ꝑ hoc nobis significetur. qd nr̃ã intentio se¬
eundario dirigi debeat ad ꝓximũ. pͥncipalit᷑
adeum. Recte gͦ ut ostenderet᷑ qualit̾ excon¬
sideratione uisibiliũ. nascitar in animo
desiderium et̾norũ:. Soli oculi iaures cõ¬
memorant᷑: quia his solis fere sapientiȩ &
uirtuti ua patet ad animũ: quia dũ iusi¬
bilium pulcritudinẽ. p̃ceteris sensib merã
ꝑcipiunt. soli interius amorẽ muisbiliumbo¬
norũ sincerius accendunt. Cunet̾e res diffici¬

Expanded text:
quia, si videre opera Dei omnino noxium foquia, si videre opera Dei omnino noxium foret, nequaquam ab ipso videndi usus creatus fuisset. Opus enim Dei quasi verbum illius est, per quod nobis loquitur, et ipsi oculi quasi instrumenta sunt quibus per contemplationem verba Dei percipiuntur. Sicut ergo auris instrumentum est ad percipiendum verbum hominis, sic oculus instrumecongrue in humano corpore, et oculi coram positi sunt, et aures a latere constitutae, quasi per hoc nobis significetur quod nostra intentio secundario dirigi debeat ad proximum, principaliter ad Deum. Recte ergo ut ostenderetur qualiter ex consideratione rerum visibilium, nascitur in animo desiderium aeternorum, soli oculi et aures commemorantur. Quia his solis fere sapientiae et virtuti via patet ad animum, quia, dum visibilium pulchritudinem prae caeteris sensibus meram percipiunt, soli interius amorem invisibilium bonorum sincerius accendunt. Cunctae res diffici
Abbreviated transcription (Latin):
concupiscere. cuiꝰ quasi umbrã & maginẽ
in affectu corporali se sentit ꝑcepisse. Dicat ergo.¬
Non saturatur oculus uisu. nec auris implet᷑
aucditu: quia ꝑ hosp̃cipue sensus. insibilium
piscritudo dũ animum mira iocuncditate. in
sui contẽplatione afficit. in euarrabilem in
eo concupiscentiã iuisibilium bonoꝵ accen¬
dit. Quȩ uidelicet concupiscentiã ineffabilẽ
dulcedinẽ sitiens. uisu uel auditu corꝑeo
quo excitat᷑ quantã cumq iocutlitatẽ affe-¬
rant. irritari potest potius quã expleri: ⁊
seinone humano quãlibet ꝓfusus fuerit
uł disertꝰ. & siteniit̃ uix dicit᷑. mĩquã per-¬
fect̾e explicatur. Aspetie eñ uisibiliũ rerũ
quasi queda tantũmͦ rationalis animꝰ semina
concipit gaudioꝵ.: sed excrescente mar in
mmensũ desiderio parturit ipse. ⁊ non se ca¬
pit intanta iocunditate. Nemo gͦ usibiliũ
rerum aspectũ castis mentib noxiumputet.

Expanded text:
concupiscere: cujus quasi umbram et imaginem concupiscere: cujus quasi umbram et imaginem in affectu corporali se sentit percepisse. Dicat ergonec auris impletur auditu. Quia per hos sensus, visibilium pulchritudo, dum animum jucunditate in sui contemplatione afficit, inenarrabilem in eo concupiscentiam invisibilium bonorum accendit. Quae videlicet concupiscentia ineffabilem dulcedinem sitiens, visu vel auditu corporeo quo excitatur quantamcunque jucunditatem afferant, irritari potest potius quam expleri, et sermone humano quantumlibet profusus fuerit vel disertus, etsi tenuiter vix dicitur, nunquam perfecte explicatur. A specie enim visibilium rerum, quasi quaedam tantummodo rationalis animus semina concipit gaudiorum; sed excrescente mox in immensum desiderio parturit ipse et non se capit in tanta jucunditate. Nemo ergo visibilium rerum aspectum castis mentibus noxium putet;
Abbreviated transcription (Latin):
entiã quid̾e ueritatem inurniat. ꝑ amorẽ aũ
amplect̾at᷑ uirtutẽ Ut igit᷑ ad beatitudinẽ¬
suam rationali animȩ etiam exteriora serui¬
rent. posita st̃ in corpore humano hec duo
instrum̃ta sensuum: ut ꝑ ea ad animã notio¬
nes uisibilium ingrederent᷑: atq in ipsa sa-¬
pientiã siue uirtutẽ uł si omĩno ñ essent ef¬
ficerent: ł si minꝰ e̾e̾t. augerent. Ergo essen¬
tia rerũ ꝑ uisum ad animã ingrediens. ⁊ uo¬
cum significatio ꝑ auditũ: scientiã pariunt.
forma uero rerũ ꝑ uisum intrans. ⁊ melodia
liocũ ꝑ auditũ ad iocunditatẽ ammũ accen-¬
dunt. Quotiens enĩ foris siue rerũ spetie ui-¬
sus afficit᷑. siue auditꝰ uocũ dulcedine demul¬
cetur: euigilat animꝰ intus miris affect̾ib
dulcedinẽ. redeat ad ininsibiliũ bonoꝵ. recor¬
clationẽ. & quod̾amͦ exsimilitudine ammo¬
nitus: in enarrabili desiderio illud incipiat

Expanded text:
entiam quidem veritatem inveniat, per amorem autem entiam quidem veritatem inveniat, per amorem autem amplectatur virtutem. Ut igitur ob beatitudinem rationali animae etiam exteriora servirent, posita sunt in corpore humano haec duo instrumenta sensuum, ut per ea ad animam notiones visibilium ingrederentur atque in ipsa sapientiam sive virtutem, vel si omnino non esset, efficerent, vel si minus esset augerent. Ergo essentia rerum per visum ad animam ingrediens, et vocum significatio per auditum scientiam pariunt. Forma vero rerum per visum intrans, et melodia vocum per auditum ad jucunditatem animum accendunt. Quoties enim foris sive rerum specie visus afficitur, sive auditus vocum dulcedine demulcetur, evigilat animus intus miris affectibus, dulcedinem, redeat ad invisibilium bonorum recordationem et quodammodo ex similitudine, admonitus inenarrabili desiderio illud incipiat
Abbreviated transcription (Latin):
ane duo st̃ que exrerũ specie ꝑ uisum in¬
ant ad animũ. ⁊ duo item que ex uocum
ceptione ingrediunt᷑ ꝑ auditum. Euisum:
ainq ad ammi cognitionẽ ex reb ꝑuenit
substantia i forma. Ex uocib per auditũ. signifi¬
catio i melotia. & idem oꝑatur in animo ꝑ uisũ
substantia ex reb qd̃ per auditum significatio
ma ex rebus: qd̃ ꝑ auclitũ melodia ex uocib
Nuo qͥppe st̃ quibꝰ animȩ rationalis natura
tota disponit᷑ : uidelicet cognitio ⁊ affectꝰ. idẽ.
sapientia ⁊ amor. que duo si anima ꝑfect̾e ob¬
tineat ⁊ legitime disponat. beata est: si uero
uł inhis quantũ nat᷑a ẽ pͥetit optinendis defici¬
at. uł optenta contra naturã ꝑuertat: in ea
ꝓ culdubio parte. qua uel defectũ uł confusio¬
nem hoꝵ. patitur. misera necesse est efficiat᷑.
Totagͦ animȩ racionalis substantia inhisctu¬
obus regit᷑ .i. cognitionẽ ⁊ affectu: ut ꝑsapi¬

Expanded text:
Sane duo sunt, quae ex rerum specie per visum intrSane duo sunt, quae ex rerum specie per visum intrant ad animum. Et duo item, quae ex vocum perceptione ingrediuntur per auditum. Per visum namque ad animi cognitionem ex rebus pervenit substantia et forma. Ex vocibus per auditum, significatio et melodia. Et idem operatur in animo per visum substantia ex rebus, quod per auditum significatio ma ex rebus, quod per auditum melodia ex vocibus. Duo quippe sunt, quibus animae rationalis natura tota disponitur, videlicet cognitio et affectus, id est sapientia et amor. Quae duo si anima perfecte obtineat et legitime disponat, beata est. Si vero vel in his quantum natura expetit obtinendis deficiat, vel obtenta, contra naturam pervertat, in ea procul dubio parte qua vel defectum vel confusionem horum patitur, misera, necesse est, efficiatur. Tota ergo animae rationalis substantia his duobus regitur, id est cognitione et affectu, ut per sapi
Abbreviated transcription (Latin):
sensus. id est uisus ⁊ auditꝰ alim̃ta sua magis
ad spiritalem iocunditatẽ trahunt. Unde ⁊
lloꝵ refect̾io defecationem ñ habet: qͥa cum
ꝑceptione dulcedinis nulła trahunt massã cor-¬
ruptionis. Propt̃ qͦd illorũ refectio addulce¬
linis satietatẽ non ꝑuenit. quia aꝑcipienda
lulcetine appetitũ illoꝵ nec p̃currens diffi-¬
ultas tardat. neq succedens molestia ulla
estringit Pursĩ gͦ aut sincerũ hoc alim̃tũ
ine omĩ mole corporea totũ in refectionem
niȩ transit: quia licet a specie corporali
manet. ⁊ ꝑ corporis sensum transeat: ñ potest
tam̃ retineri a corpore quia corporeũ nichil
abet. nec ingerit corpulentũ Iccireo ergo
isus & auditus quasi excellentiores ceteris.
nichil ponderis depͥmentis habentes. subli-¬
norẽ incorpore sedem sortiti sunt: ut libere
esine obstaculo ad suas delectationes effluant.
ł influentes in se sine difficultate admittant.

Expanded text:
sensus, id est visus et auditus alimenta sua magis sensus, id est visus et auditus alimenta sua magis ad spiritalem jucunditatem trahunt. Unde et illorum refectio defaecationem non habet, quia cum perceptione dulcedinis nullam trahunt massam corruptionis. Propter quod illorum refectio ad dulcedinis satietatem non pervenit; quia a percipienda dulcedine appetitum illorum nec percurrens difficultas tardat, neque succedens molestia ulla restringit. Purum ergo atque sincerum hoc alimentum sine omni mole corporea totum in refectionem animae transit; quia licet a specie corporali emanet et per corporis sensum transeat, non potest tamen retineri a corpore, quia corporeum nihil habet, nec ingerit corpulentum. Idcirco ergo visus et auditus quasi excellentiores caeteris et nihil ponderis deprimentis habentes, sublimiorem in corpore sedem sortiti sunt, ut libere et sine obstaculo ad suas delectationes effluant, vel influentes, in se sine difficultate admittant.
Abbreviated transcription (Latin):
conditor in creatura sua simul u ꝑ corrupas¬
onẽ rerũ affligit malitiã. ⁊ꝑ pulcritun
delect̾at naturã: ut agnoscat homo inyp
sua qͥd ꝑ culpã meruit. ⁊ in delectatione qͥl
amisit. Quantã enĩ mereatore rerĩ dils¬
aulcedinis affluentiã ẽẽ credimꝰ: si tam mirã in
creaturarũ pulcritudine suaintatẽ mueramꝰ:s
Propt̾ea cũ dixiss in tam multipliei. ⁊ ꝑ plera
uariaq rerũ ꝓfunditate. defect̾um humane
intelligentiȩ. subchit statim in pulcritudine ea¬
rundem iocunditatẽ naturȩ. Non saturat᷑ ocłs
uisu: nec auris implet᷑ auditu. Cum om̃s sensus
corporei in rebꝰ conditis oblect̾am̃ta sua. ⁊ qͣsi
ꝓprias quasdã delicias singłi p̃paratas inuem¬
ant. ut pote uisus speciem. auditꝰ melodis dul¬
cedinem: olfact̾us odorẽ: saporẽ gustꝰ. & tactꝰ
lenitatẽ: ceteriquidem om̃s corporee necessita¬
ti. uł etiã uoluptate seruiunt. Hiĩ uero duo

Expanded text:
Conditor in creatura sua simul et per corruptiConditor in creatura sua simul et per corruptionem rerum punit malitiam, et per pulchritudinem delectat naturam, ut agnoscat homo in poena sua quid per culpam meruit, et in delectatione quid amisit. Quantam enim in Creatore rerum dulcedinis affluentiam esse credimus, si tam miram in creaturarum pulchritudine suavitatem invenimus? Propterea cum dixisset in tam multiplici et perplexa variaque rerum profunditate defectum humanae intelligentiae, subdit statim in pulchritudine earumdem jucunditatem naturae. Non saturatur oculus visu, nec auris impletur auditu. Cum omnes sensus corporei in rebus conditis oblectamenta sua, et quasi proprias quasdam delicias singuli praeparatas inveniant, utpote visus speciem, auditus melodiae dulcedinem, olfactus odorem, saporem gustus et tactus lenitatem. Caeteri quidem omnes corporeae necessitati, vel etiam voluptati serviunt. Hi vero duo
Abbreviated transcription (Latin):
te sui tarditatẽ sensus human excedunt. un
ergo aliqua sensus humanꝰ. in rebus attingen
sufficit. Nichil aut̃ uiuersoꝵ. ꝑfect̾e ut ẽ an¬
prehendit Ergo cunctȩ res difficiles sc̃: ⁊ scb̃n
uniuersitatẽ uidelicet ut nec ualeant attig
⁊ scd̃m singula quȩq difficiles: quia nullo sa¬
siratione ꝑfect̾e inuestigari non pot̾est: muta
minꝰ sermone possunt explicari. Nam hoc ipss
in reb magis omĩb in effabile est qd̃ in tanti
mutabilitatis confusione nusꝗͣ bene consia¬
ranti ratio euidens ⁊⁊ manifesta de est. Qõti
bene disponitur id etiam qd̃ in rebus boni
nonẽ: ut quodãmͦ singuloꝵ corruptio uni¬
uersorũ sit pulcritudo Propt̾ea sensus hums¬
nus in consideratione hors succunbens. suat
ex defectu suo reficitur: quia in eo qd̃ scd̃m
corruptionẽ displicet. inordinatissima pil¬
critudine uniuersitatis etiã ipsa corrupti
pulera est ⁊⁊ placet. Sic miro ⁊ in effabilimͦ

Expanded text:
te sui tarditatem sensus humani excedunt. Vix te sui tarditatem sensus humani excedunt. Vix ergo aliqua sensus humanus in rebus attingere sufficit; nihil autem universorum, perfecte ut est, comprehendit. Ergo cunctae res difficiles sunt: et secundum universitatem videlicet, ut nec valeant attingi, et secundum singula quaeque difficiles, quia nullo sesi ratione perfecte investigari non possunt, multo minus sermone possunt explicari. Nam hoc ipsum in rebus magis omnibus ineffabile est, quod in tanta mutabilitatis confusione nusquam bene consideranti ratio evidens et manifesta deest: quod tam bene disponitur id etiam quod in rebus bonum non est, ut quodammodo singulorum corruptio, universorum sit pulchritudo. Propterea sensus humanus in consideratione horum succumbens suaviter ex defectu suo reficitur; quia in eo quod secundum corruptionem displicet, in ordinatissima pulchritudine universitatis, etiam ipsa corruptio pulchra est et placet. Sic miro et ineffabili modo,
Abbreviated transcription (Latin):
dum adhuc uł causa enis occulta uł natura pe¬
netratur. Uidet᷑ namq qd̃ est: s qualesit illud
qd̃ uidet᷑. uł quã in occulto ubisensus corpore¬
us accedere ñ potest. retineat qualitatẽ. cur
etiam sic sit ut uidetur. uł unde sic sit: uł
ad quid sic sit: qͥs hominũ nondicam in rebus
omĩb. s nec in una quãlibet exiguare adple¬
num conp̃hendere ualet. Quantis gͦ tenebris
homo inuoluitur. quanta ignorautiȩ cecitate edar¬
tatur: cuiꝰ sensus ux etiam suꝑ ficietenꝰ pauca reñ
potest attingere. Que &x si cunta que sunt scdm
spetiem exteriorẽ cerneret: nondũ tam̃ uimla¬
tentẽ rerum iͥnsibilemq naturã penetraret. Erg
umuersitas rerum utroq modo homini in cõpre¬
hensibilis est: uidelicet ⁊ scdm exteriorẽ speciẽ
&. scđm interiorem qualitatẽ. Singulȩ auten
rerum aliȩ quidem ex parte foras spetie ad sensi
ueniunt: alie ꝓrsus abscondunt᷑. uł quia locat᷑
remota st̃: uł quia etiam loco p̃sentia subcilta¬

Expanded text:
tura penetratur. Videtur namque quod est, sed quale sit illud quod videtur, vel quam in occulto quo sensus corporeus accedere non potest retineat qualitatem: cur etiam sic sit ut videtur, vel unde sic sit, vel ad quid sit, quis hominum non dicam in rebus omnibus, sed nec in una qualibet re ad plenum comprehendere valet? Quantis ergo tenebris homo involvitur; quanta ignorantiae caecitate coarctatur, cujus sensus vix etiam superficie tenus pauca rerum potest attingere? Qui etsi cuncta, quae sunt secundum speciem exteriorem, cerneret, nondum tamen vim latentem rerum, invisibilemque naturam penetraret. Ergo universitas rerum utroque modo homini incomprehensibilis est; videlicet et secundum exteriorem speciem, et secundum interiorem qualitatem. Singulae autem rerum, aliae quidem ex parte foras specie ad sensum veniunt, aliae prorsus absconduntur, vel quia localiter remotae sunt, vel quia etiam loco praesentes, subtilita
Abbreviated transcription (Latin):
citur: tanto sublius intꝰ mentis oculꝰ ad statũ
et̾nitatis aꝑitur. Incipiens gͦ inbacpͥma par¬
te oꝑis sui. ostendit omĩa ẽẽ uana que subsole
sunt: id ẽ. quecũq uisibilia st̃ corruptioni
subiectͥa e̾e̾. uel obnaria mutabilitati. Osten
in terra aliqͥd ẽẽ ꝑpetuum: quod uicissitudi¬
nẽ nͣ patiat᷑. nec transeat in alt̾ationẽ. ideoq
nichil uere e̾ẽ ex omĩb his que semꝑ sine ces¬
satione in id tͣhunt᷑ qͦd non st̃: ⁊ qd̾ st̃ stabile
uł in corruptũ seruare ñ posst̃. Oritur sol
& occidit: ⁊ ad locũ suum reuertitur. ibiq

Expanded text:
citur, tanto sublimius intus mentis oculus ad statum citur, tanto sublimius intus mentis oculus ad statum aeternitatis aperitur. Incipiens ergo, in hac prima parte operis sui, ostendit omnia vana esse, quae sub sole sunt, id est, quaecunque visibilia sunt corruptioni subjecta esse, vel obnoxia mutabilitati. Ostenderram, neque in terra aliquid esse perpetuum, quod vicissitudinem non patiatur nec transeat in alterationem. Ideoque nihil vere esse ex omnibus iis, quae semper sine cessatione in id trahuntur quod non sunt, et quod sunt, stabile vel incorruptum servare non possunt. Oritur sol, et occidit,
Abbreviated transcription (Latin):
ntimi arcoris desidĩo suspirauit. Hoc gͦ erat
uod in illis uerbis que nr̃am recitabant mise¬
iã. urm̃ traxit affectũ. Hoc fecit ut malanrã
ic nob̾ semꝑ audire libeat. nec possit amarũ
sse qͥcqͥd illud ẽ. qđ cũ eo ꝑcipit᷑. qđ tã dulce ẽ.
Hoc cotidie miseris lam̃ta ipsa dulcia facit.⁊
int̾ suspiria aegemitꝰ lacrimis delectabilit̾ pas¬
cit afflict̾os: quia eoꝵ. que diligunt᷑ int̾ aduer¬
sa recordatio suauior ẽ: ⁊ ipse ammus desiderio
absentium ampliꝰ in ardescit. pret̾itoꝵ memo¬
ria dulcius tangitur.: dilatione futuroꝵ. uali¬
dius inflaminat᷑. Hoc nr̃ ecclãstes optime
nouerat. qui in omĩ narratione sua tã diligen¬
ter exequit᷑ uanitatẽ rerũ transeuntiũ: ut
ex eiꝰ consideratione cor humanũ admoneat
celestia mectitari: & euigilare in desiderio
et̾noꝵ. Sciuit enĩ quia quanto euidentius
eoꝵ. que tẽporalit̾ pretereunt uanitas agnos¬

Expanded text:
ardoris intimi desiderio suspiravit. Hoc ergo erat ardoris intimi desiderio suspiravit. Hoc ergo erat quod in illis verbis, quae nostram recitabant miseriam, nostrum traxit affectum. Hoc fecit ut mala nostra sic nobis semper audire libeat, nec possit amarum esse quidquid illud est, quod cum eo percipitur quod tam dulce est. Hoc quotidie miseris lamenta ipsa dulcia facit, inter suspiria ac gemitus lacrymis delectabiliter pascit afflictos; quia eorum quae diliguntur inter adversa recordatio suavior est, et ipse animus desiderio absentium amplius inardescit, praeteritorum memoria dulcius tangitur, dilatione futurorum validius inflammatur. Hoc noster Ecclesiastes optime noverat, qui in omni narratione sua tam diligenter exsequitur vanitatem rerum transeuntium, ut ex ejus consideratione cor humanum admoneat coelestia meditari et evigilare in desiderio aeternorum. Scivit enim quod quanto evidentius eorum, quae temporaliter praetereunt vanitas agnos
Abbreviated transcription (Latin):
gimꝰ. Mala enĩ nr̃a non diligimꝰ. ⁊ mala nr̃a
audire diligimus: quia audiendo mala que
non diligimꝰ. bonorũ recordamur que diligi¬
mus. & ipsa hec bonoꝵ recordatio etiam int̾
mala dulcis ẽ animo: ⁊ tanto utiq dulcior.
quanto a mariora st̃ ipsa mala. que uł audien¬
do uł sentiendo agnoscimꝰ longe nos esse ab his
bonis adque uł saltem ꝑ recordationẽ suspiramꝰ.
Hoc totũ erat qd̃ in hac relatione nobis modo
tantũ sapuisse miram᷑. inqua exilii nr̃i nobis
erũ pna describit᷑: ⁊ nra miseria atq calamitas
qualis aut quanta sit declarat᷑. Mens enĩ nr̃a
In auditu maloꝵ. suoꝵ. quasi de quod̾a som no
ꝓͥstini torporis euigilans. subito agͣouit ubi
isset. stupensq ⁊ mirans tantũ ruinȩ baratrũ.
simuletiã consicdare cepit de quanta sublimi¬
tate in hoc ipsũ miseriȩ ꝓfundũ cecidisset: &
ad illa quia necdũ effectu potuit. miro qͦd̾a mͦ

Expanded text:
gimus. Mala enim nostra non diligimus, et mala nostra gimus. Mala enim nostra non diligimus, et mala nostra audire diligimus; quia audiendo mala quae non diligimus, bonorum recordamur quae diligimus. Et ipsa haec bonorum recordatio etiam inter mala dulcis animo est, et tanto utique dulcior quanto amariora sunt ipsa mala, quae vel audiendo, vel sentiendo agnoscimus longe esse ab iis bonis ad quae, vel saltem per recordationem suspiramus. Hoc totum erat, quod in hac relatione nobis modo tantum sapuisse miramur, in qua exsilii nostri nobis aerumna describitur, et nostra miseria atque calamitas qualis ac quanta sit declaratur. Mens enim nostra in auditu malorum suorum quasi de quodam somno pristini temporis evigilans subito agnovit ubi esset, stupensque et mirans tantum ruinae barathrum, simul etiam considerare coepit de quanta sublimitate in hoc ipsum miseriae profundum cecidisset, et ad illam quia necdum effectu potuit miro quodam
Abbreviated transcription (Latin):
mentes nos dixisse qd̾ potissimũ dicendumera
cũ hoc tm̃ nobis magnũ sit. nichil dirise qͥ
dicendũ non erat. Ceterũ sciendũ est. hunc
librũ nouum qd̾da expositionis genꝰ requiret
quia cũ totꝰ ad cõmouendos affectꝰ cordis hur¬
ni intendat. sepius ineo quasi colloquendo q
exponendo sermonẽ formare oportet. Undi
necesse est. in his etiam a liquando que plla
& aꝑta uident᷑. diutius uerbis immorari: ut ipsa
locutionis inculcatio ualidius tangat. & effica-¬
cus penetret cor audientis. Q alit̾ banc scrip¬
turã tractare uoluerit: ẽtiam si cõmodȩ ui¬
telligentiȩ audientiũ seruit. uim tam̃ ꝓpͥeta¬
temq non retinens. minꝰ fortassis ꝓficit ad ȩdi¬
ficationem.
eRBA ecołastes que cunct̾a sub
sole uana ee᷑ testant᷑: nescio quo
pactꝰo modõ cũ legerentur. dulcia facta sunt
in aurib nr̃is Et ecce cepimꝰ libent̾ audire
mala nr̃a: ⁊ que ñ diligͥmus. tam̃ audire dili¬

Expanded text:
imum dicendum erat, cum hoc tantum nobis magnum sit nihil dixisse, quod dicendum non erat. Caeterum sciendum est hunc librum novum quoddam expositionis genus requirere; quia cum totus ad commovendos affectus cordis humani intendat, saepius in eo quasi colloquendo quam exponendo sermonem formare oportet. Unde necesse est in iis etiam aliquando, quae plana et aperta videntur, diutius verbis immorari, ut ipsa locutionis inculcatio validius tangat et efficacius penetret cor audientis. Qui aliter hanc Scripturam tractare voluerit, etiamsi commode intelligentiae audientium servit, vim tamen proprietatemque non retinens, minus fortassis proficit ad aedificationem.Verba Ecclesiastes, quae cuncta sub sole vana esse testantur, nescio quo pacto, modo cum legerentur dulcia facta sunt in auribus nostris. Et ecce coepimus libenter audire mala nostra, et quae non diligimus tamen audire dili
Abbreviated transcription (Latin):
que in ortꝰ sui pͥncipio de t̾ra exiert̃. Sicut
ergo sol oritur ⁊ occidit. ⁊ ad locũ suum re¬
uertit᷑. sic sp̃c pergit ⁊ in circulos suos reu̾¬
titur: quia sic̃ incorpore solis localit̾ ig

Expanded text:
quae in ortus sui principio de terra exiverunt. Sicut quae in ortus sui principio de terra exiverunt. Sicut ergo sol oritur et occidit, et ad locum suum revertitur, sic spiritus pergit, et in circulos suos revertitur. Quia sicut i
Abbreviated transcription (Latin):
inuisibilit̾ nutrit ⁊ uegetat. ⁊ unũ qͦdq ad
certum finẽ legitinũq terminũ ꝑducit. hic
gͦ spc̃ id ẽ hec occulta nature uis omĩa lustrat.
quia ꝑ om̃s rerũ partes inuisibilit̾ se diffundenᷤ.
qualitatẽ distribuit. Pgit ⁊ reuertitur. qͥa
uniu̾sa q̃ oriunt᷑ intemꝑe. pͥus ꝑ increm̃tũ
ꝓ uehit: ac deinde senescentia ad originem
suã reducit. ꝑgit enĩ: qͥ a in nascentib egre¬
ditur. in crescentib usq ad certã mensurã
ꝓcedit. Neuertit᷑. quia in senescentib & per
defectum naturȩ suȩ retro labentib usq
dam ⁊ orbes uisemet ipsos recurrentes. rec¬
te aͨcipimꝰ. quia omĩa tẽꝑalit̾ orta. illuc
tandẽ ꝑ occasum redeunt. unde ꝑnatiuita
tit differentẽ ab alio. idest maiorẽ mino¬
rẽ ue excursũ habere ꝓbatur: omĩa autẽ
sicut originẽ unam. sic ⁊ finẽ habere noscun¬
tur. quia omĩa ꝑ occasum ad t̾ram redeunt:

Expanded text:
invisibiliter nutrit et vegetat, et unumquodque ad invisibiliter nutrit et vegetat, et unumquodque ad certum finem legitimumque terminum perducit. Hic ergo spiritus, id est, occulta naturae vis omnia lustrat; quia per omnes rerum partes invisibiliter se diffundens, qualitatem distribuit. Pergit, et revertitur quia universa, qui oriuntur in tempore prius per incrementum provehit, ac deinde senescentia ad originem suam reducit. Pergit enim quia in nascentibus egreditur, in crescentibus usque ad certam mensuram procedit. Revertitur, quia in senescentibus, et per defectum naturae suae retro labentibus, usque dam et orbes in semetipsos recurrentes recte accipimus; quia omnia temporaliter orta illuc tandem per occasum redeunt, unde per nativitit, differentem ab alio, id est, majorem minoremve excursum habere probatur. Omnia autem sicut originem unam, sic et finem unum habere noscuntur; quia omnia per occasum ad terram redeunt,
Abbreviated transcription (Latin):
tationis sensibilis. in cunctis nascentib ignea
uis origo ẽ: que reb omib increm̃tum subicit:
⁊ inuisibili eas nutͥm̃to alens ⁊ fouens. ad uisi¬
bilem tandem ꝓducit substantiã. Hanc autẽ
occultã naturę uim. cunct̾a mouentẽ ⁊ alen¬
tẽ: poeta quoq spm̃ nominauit. & nota st̃
eius uerba. Principio celũ ac terras camposq
liquentes. lucentẽq globũ lunȩ titaniaq
astra. sp̃c intus alit: totãq infusa ꝑ artus.
mensagitat molem. ⁊ magno se corpore
miscet. Quãuis in his u̾bis alum potius erro¬
rem ꝓbare uideat᷑ : qui mundñ hunc sensi¬
bilem. quasi animal const̾ans ex anima ⁊ cor¬
pore. ipsãq eius animã spm̃ e̾e̾ cunctͥa mo¬
uentẽ asseuerat. S quomͦ libet opinio
errantium exponat᷑. nos sano intellectu spm ꝑgen¬
tẽ in omĩa. ⁊ in circulos suos reuertentẽ occul¬
tã naturȩ iuim acciꝑe possumꝰ.: que uniuersa

Expanded text:
tationis sensibilis in cunctis nascentibus ignea tationis sensibilis in cunctis nascentibus ignea vis origo est: quae rebus omnibus incrementum subjicit, et invisibili eas nutrimento alens ac fovens, ad invisibilem tandem producit substantiam. Hanc autem occultam naturae vim cuncta moventem, et alentem poeta quoque spiritum nominavit: et nota sunt ejus verba: Principio coelum ac terras, camposque liquentes, Lucentemque globum lunae, titaniaque astra, Spiritus intus alit: totamque infusa per artus, Mens agitat molem, et magno se corpore miscet. Quamvis in his verbis illum potius errorem probare videatur, qui mundum hunc sensilem quasi anima constans ex anima et corpore, ipsamque ejus animam spiritum esse cuncta moventem asseveret. Sed quomodolibet opinio errantium exponatur, nos sano intellectu spiritum pergentem in omnia, et in circulos suos revertentem occultam naturae vim accipere possumus, quae universa
Abbreviated transcription (Latin):
hocu̾bũ sententiã copulat᷑ sic. Orit᷑ sol ⁊ occi¬
dit. ⁊ arllocũ suum reuertit᷑. ibiq renascens¬
girat ꝑ meridiem & flectitur ad aqͥlonẽ. lus¬
trans uniu̾sa incircuitu: & hic distinctione
fact̾a. deinde sequens sententia sub infert᷑.
ita ꝑgit spc̃ ⁊ cet̾a. Sol enĩ cursu suo uniu̾¬
sa incircuitu lustrat. quia om̃s partes mun¬
di ꝑ diuersa signaoriens uł occidens attin¬
git. In cancro enĩ oriens. & occidens aqͥlonẽ
tangit. In capricorno meridiẽ. in libra u
ariete. ꝑ orientẽ ⁊ occidentẽ. medium ꝑtran-¬
sit. Sequit᷑. ꝑgit sp̃s. ⁊ in circulos suos re¬
uertitur. Scd̾m p̃cedentẽ expositionẽ sp̃m
nc̃ non inconuenient̃ acciꝑe possumꝰ igneã
uim. quȩ absosole ꝓcedens ꝑ cunct̾a se dif¬
fundit: ⁊ uniuersa inuisibilit̾ penetrans.
uegetat i mouet. Uunde ⁊ ueteres natu¬
sensibiles ꝓcreandas. Uitalis enĩ motꝰ ⁊ uege¬

Expanded text:
hoc verbum sententiam copulatur sic: Oritur sol, et occihoc verbum sententiam copulatur sic: Oritur sol, et occidit, et ad locugyrat per meridiem, et flectitur ad aquilonem, lustrans universa in circuitu. Et hic distinctione facta, deinde sequens sententia subinfertur ita: Pergit spiritus, etc. Sol enim cursu suo universa in circuitu lustrat; quia omnes partes mundi per diversa signa oriens, vel occidens attingit. In cancro enim oriens, et occidens, aquilonem tangit. In capricorno, meridiem. In libra, et ariete, per orientem, et occidentem medium pertransit. Sequitur: Pergit spiritus, et in circulos suos revertitur. Secundum praecedentem expositionem, spiritum nunc non incovenienter accipere possumus igneam vim quae ab ipso sole procedens, per cuncta se diffundit, et universa invisibiliter penetrans vegetat et movet. Unde et veteres natusensibiles procreandas. Vitalis enim motus, et vege
Abbreviated transcription (Latin):
uei celo sunt. uis naturȩ stare ñ patit᷑. ne¬
esse ẽ. ut ea que sub celo st̃ eadem conditio
utabilitatis moderet᷑. Sane quẽ ad modũ
oli. ita quoq aeri orbicularẽ tribuit motũ:
ut eiꝰ agitatio ꝑpetua e̾e̾ demontret᷑. Quodaũ
luralit̾ subiungit. in circulos suos reu̾titur. hoc
ignifare potest qd motꝰ aeris ñ semꝑ ubiq
dem. ẽ. s cũ alibi uehem̃tius. alibi moderatiꝰ
gitet᷑. ipsa ens fluct̾uatio. uersa uice inse¬
net ipsam diffusa dissimilit̾ moueat᷑. ⁊ non
niformit̾ conquiescat: ut ñ cogam motũ
emel ceptũ usq adextrema extendere. sed
ngulȩ motiones impulsionesq quasi inse
act̾e i paulatim spatio motu languenteqͥes-¬
ant. S ⁊ illud qd̾ ait lustrans. apte huic
lem̃to tͥbuitur. qd sordes uniuersas sua
nobilitate ubicũq asꝑsas siue collect̾as
purget ac dissipet. siue qđ sua subtilicate cunc¬
ta penetrans. ubiq se diffundat. Uel ad suꝑiorẽ

Expanded text:
quae in coelo sunt vis naturae stare non patitur, nequae in coelo sunt vis naturae stare non patitur, necesse est ut ea quoque quae sub coelo sunt eadem conditio mutabilitatis moderetur. Sane quemadmodum soli? ita quoque aeri orbicularem tribuit motum, ut ejus agitatio perpetua esse demonstretur. Quod autem pluraliter subjungit: In circulos suos revertitur: hoc significare potest quod motus aeris non semper ubique idem est, sed cum alibi vehementius, alibi moderatius agitetur, ipsa ejus fluctuatio versa vice in semetipsam refusa dissimiliter moveatur; et non uniformiter conquiescat, ut non cogamur motum semel coeptum usque ad extrema extendere, ut singulae motiones impulsionesque quasi in se factae; et paulatim spatio motu languente quiescant. Sed, et illud quod ait: Lustrans, apte huic elemento tribuitur, quod sordes universas sua mobilitate ubicunque aspersas sive collectas purget ac dissipet. Sive quod sua subtilitate cuncta penetrans ubique se diffundat. Vel ad superiorem
Abbreviated transcription (Latin):
ad nrm̃ polũ consurgit Occidit aut̃ quer
ꝑ autunnale eqͥ noct̾ium exiens. ad inferiora des¬
cendit Girat ꝑ meridiẽ. quando in hremalibus
signis cõmorat᷑ . flect̾it᷑ ad aqͥlonẽ. quando in esti¬
uis signis que polo boreali uiciniora st̃ circun¬
fert᷑. Orit᷑ gͦ sol: ⁊ ipso oriente omĩa parit̾ ori¬
unt᷑. quia ex eiꝰ calore reunnscunt: occidit. ⁊sta¬
tim igne uitali subductͥo uniu̾sa occunbunt
q̃ exeiꝰ p̃sentia uiguert̾. Girat ꝑ meridiẽ. ut
estiua incendia algor temꝑ et hiemalis. flecti¬
tur ad aqͥlonẽ: ut quȩ pruinȩ gelu ⁊ torpor
glatialis astrinxerat. estiuis ardorib rursũ
calefacta anim̃tur. Uides gͥ unũ corpꝰ quan¬
ꝑas secum trahat rerum mutationes.
Nustrans uniuersa in circuitu ꝑ git spẽ:
elestis elem̃ti descripserat. eandẽ quoq infe¬
nora legẽ pati demonstrat. dicens. Lustrans
imu̾sa incirtuitu ꝑgit sp̃c̃. Ac si diceret. Si ea

Expanded text:
ad nostrum polum consurgit. Occidit autem, quando ad nostrum polum consurgit. Occidit autem, quando per autumnale aequinoctium exiens ad inferiora descendit. Gyrat per meridiem, quando in hiemalibus signis commoratur. Flectitur ad aquilonem, quando in aestivis signis, quae polo boreali viciniora sunt, circumfertur. Oritur ergo sol, et ipso oriente omnia pariter, oriuntur, quae ex ejus calore reviviscunt. Occidit, et statim igne vitali subducto universa occumbunt, quae ex ejus praesentia viguerunt. Gyrat per meridiem, ut aestiva incendia algor temperet hiemalis. Flectitur ad aquilonem, ut quae brumae gelu, et torpor glacialis astrinxerat, aestivis ardoribus rursum calefacta animentur. Vides igitur unum corpus quantas secum trahat rerum mutationes. Lustrans universa in circuitu pergit spiricoelestis elementi descripserat, eamdem quoque inferiora legem pati demonstrat, dicens: Lustrans universa in circuitu pergit spiritus. Ac si diceret: Si ea
Abbreviated transcription (Latin):
dicens. Garat ꝑ meridiẽ. ⁊ flectitur ad aqͥ lons
ut id ipsũ ad magnã rerum mutationẽ ꝑtiner
qͦd non semꝑ eodem mͦ neq in directũ cursũ sur
dirigit incedens. Oritur sol ⁊ occidit. Oritur
cotidie: quando emergens humanis p̃sentatus
aspectib. Occidit quando descendens ad inferis¬
res partes. scd̾m conueritatẽ circũ actionis sui
lis nr̃is subcducit᷑. Reuertitur ad locũ suum
quia impellente uolubilitate. subito rursun
ad ortũ suum reuocat᷑. Post ortũ uero ad occii
tendens. pͥmum flectitur ad meridiem: quuad
ab ortu ad lineã meridianã conscendit. denb
aut̃ adoccasum descendens. rursum obliqͦ ꝓpis¬
sione ad aqͥlonẽ inclinat᷑. Potest aut̃ alia admi
in his uerbis expositio satis conueniens ad iib¬
ri.: scilicet ut hec omĩa non de diurno s de m¬
nuo cursu solis dicta aͨcipiamꝰ. Orit᷑ qͥppe no
sol: quando ꝑuernale eqͥ noct̾iũ ingrediens.

Expanded text:
dicens: Gyrat per meridiem, et flectitur ad aquilonem, dicens: Gyrat per meridiem, et flectitur ad aquilonem, ut idipsum ad magnam rerum mutationem pertineat, quod non semper eodem modo neque in directum cursum suum dirigit incedens. Oritur sol, et occidit. Oritur quotidie, quando emergens humanis praesentatur aspectibus. Occidit, quando descendens ad inferiores partes secundum convexitatem circum actionis suae oculis nostris se abducit. Revertitur ad locum suum; quia impellente volubilitate subtus rursum ad ortum revocatur. Post ortum vero ad occasum tendens, primum flectitur ad meridiem, quia oratur signis, ab ortu ad lineam meridianam conscendit. Deinde autem ad occasum descendens, rursum obliqua progressione ad aquilonem inclinatur. Potest alia adhuc in his verbis expositio satis conveniens adhiberi, scilicet ut haec omnia non de diuturno, sed de annuo cursu solis dicta accipiamus. Oritur quippe nobis sol, quando per vernale aequinoctium ingrediens
Abbreviated transcription (Latin):
cursus deuolutr. Omĩa qͥdẽ hec obid solũmͦ
dict̾a st̃: ut humanꝰ animus earũ rerũ quas no¬
uit relatione cõmodius excitetur. & ut ꝑ hec ad
cogitanda ea que ñ nouit euigilet: ⁊ ic circo q̃
nobis pigrũ eẽ debet. aut in dignum uideri. as
ea diligent̃ intendere: que nob̾ diuinꝰ sermo
studuit tã diligent̃ enarrare. Demonstrat gͦ qͥ
uia luminare hoc magnũ qd̃ sua p̾sentia unu¬
sa illustrat. incessabili agitatione in hoc muns
sensibilis głobo circũferat᷑. suoq ac cessu ⁊ recs¬
su. uarias rerũ mutationes efficiat. Oritur sol.
occidit: ⁊ ad locum suum reuertit᷑. Primũ ostens¬
dit eum circularẽ habere motũ. ⁊ ad id semꝑ
unde ꝓ greditur reu̾ti: ut quia in circulo finis
ñ potest inueniri: cursus eius perpetuus demo¬
stret᷑. Orit᷑ sol & occidit. ⁊ ad locũ suum reue¬
titur. Deinde anfractꝰ ꝓgressionis eiꝰ describt

Expanded text:
cursus devolvi. Omnia quidem haec ob id solummodo cursus devolvi. Omnia quidem haec ob id solummodo dicta sunt, ut humanus animus earum rerum quas novit relatione, commodius excitetur, et ut per haec ad cogitanda ea, quae non novit, evigilet: et idcirco non nobis pigrum esse debet, aut indignum videri, ad ea diligenter intendere, quae nobis divinus sermo studuit diligenter enarrare. Demonstrat ergo quali via luminare hoc magnum, quod sua praesentia universa illustrat, incessabili agitatione in hoc mundi sensilis globo circumferatur, suoque accessu et recessu varias rerum mutationes efficiat. Oritur sol, et occidit, et ad locum suum revertitur. Primum ostendit eum circularem habere motum, et ad id semper unde progreditur reverti, ut, quia in circulo finis non potest inveniri, cursus ejus perpetuus demonstretur. Oritur sol, et occidit, et ad locum suum revertitur. Deinde anfractus progressionis ejus describit,