comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
resuscitare significans dñs. resuscitauit illam
puellã: q̃ nondũ erat foras elata. sed in domo mor¬
tua. Iacebat: quasi peccatũ latebat. Si autẽ ñ so¬
lũ male delectationi consensisti. sed etiã ipsum
malu̾ fecisti: quasi mortuũ tuũ. extra portam
extulisti. Iam foris es: & mortiuis elat es. Sed tam̃
& ipsũ dñs resuscitauit: & reddidit uidue mat
sue. Si peccasti peniteat te: & resuscitat te dñs
& reddet te eccłie matri tue. Terciꝰ mortuus ẽ
lazarꝰ. Et genꝰ mortis ĩmane: s mala cõsuetudo
appellat᷑. Aliud ẽ enĩ peccare: aliud peccandi
cõsuetudinẽ facere. Qui peccat & continuo corri
Qui autẽ peccare cõsueuit. sepultꝰ ẽ: & bene de
illo dr̃ fetet. Incip̃ enim hab̾e pessimã famam:
tamquã odorẽ tet̾rimũ. Tales sunt om̃s assueti
scelerib: ꝑditis morib. Dicis ei. Noli facere. Quan¬
do te audit. quẽ t̾ra sic p̃mit. & tabe corrũpit᷑.¬

Expanded text:
resuscitare se significans Dominus, resuscitavit illam resuscitare se significans Dominus, resuscitavit illam puellam quae nondum erat foras elata, sed in domo mortua jacebat, quasi peccatum latebat. Si autem non solum malae delectationi consensisti, sed etiam ipsum malum fecisti; quasi mortuum extra portam extulisti: jam foris es, et mortuus elatus es. Tamen et ipsum Dominus resuscitavit, et reddidit viduae matri suae. et reddet Ecclesiae matri tuae. Tertius mortuus est Lazarus. Est genus mortis immane, mala consuetudo appellatur. Aliud est enim peccare, aliud peccandi consuetudinem facere. Qui peccat et continuo corrigQui autem peccare consuevit, sepultus est, et bene de illo dicitur, fetet: incipit enim habere pessimam famam, tanquam odorem teterrimum. Tales sunt omnes assueti sceleribus, perditi moribus. Dicis ei, Noli facere. Quando te audit quem terra sic premit, et tabe corrumpitur, et
Abbreviated transcription (Latin):
deus dicit. ꝑde quicquid habes ut uiuas exiguo
tempore. in labore sollicitꝰ sed da pauꝑi unde ha¬
bes. ut uiuas semꝑ sine labore securꝰ. accusant noᷤꝰ
amatores uite temporalis: quã nec cũ uolunt.
nec quãdui uolunt habent. Et nos inuice̾ ñ accu¬
samꝰ: tam pigri. tam tepidi ad capessendã uitã
et̾nã. Quã si uoluerimꝰ habebimꝰ c̃ habuerimꝰ non
amittemꝰ H anc autẽ mortẽ quam timemꝰ: etiã¬
si noluerimꝰ habebimꝰ. Si ergo dñs magna sua
riant᷑ in et̾nũ: bene intelligimꝰ tres illos mortuoᷤ
qͦs in corporib suscitauit. aliquid significare.
ꝙ figurare de resurrectionibꝰ animarũ. que fuĩt
ꝑ fidẽ. Resuscitauit filiam archisinagogi: ad huc
in domo iacentẽ. Resuscitauit uiuenẽ filiũ ui¬
due: extra portas ciuitatis elatũ. Resuscitauit¬
occidit te. Sed intus est mors: quia cogitatum
malum. nondũ ꝓcessit in fac̾tum. Talẽ animã

Expanded text:
Deus dicit, Perde quidquid habes, ut vivas exiguo Deus dicit, Perde quidquid habes, ut vivas exiguo tempore in labore sollicitus; sed, Da pauperi unde habes, ut vivas semper sine labore securus. Accusant nos amatores vitae temporalis, quam nec cum volunt, nec quamdiu volunt habent: et nos invicem non accusamus, tam pigri, tam tepidi ad capessendam vitam aeternam, quam si voluerimus habebimus, cum habuerimus non amittemus; hanc autem mortem quam timemus, etiamsi noluerimus, habebimus. 3. Si ergo Dominus magna sua riamur in aeternum; bene intelligimus tres illos mortuos quos in corporibus suscitavit, aliquid significare et figurare de resurrectionibus animarum quae fiunt per fidem: resuscitavit filiam archisynagogi adhuc in domo jacentem ; resuscitavit juvenem filium viduae extra portas civitatis elatum Luc. VIIoccidit te: sed intus est mors, quia cogitatum malum nondum processit in factum. Talem animam
Abbreviated transcription (Latin):
ne peccet homo in eternũ uicturꝰ. Et cũ labo¬
rat ne moriatur: sine causa lab orat. Id enim
agit ut multũ mors differat᷑. ñ ut euadat᷑.
Si autẽ peccare nolit. ñ lab orabit: & uiuet in
et̃nũ. O si possemꝰ excitare homines. & cũ ipsis
parit᷑ excitari : ut tales essemꝰ amatores uite
ꝑmanentis. quales sunt homines amatores ui¬
te p̃sentis fugientis. Quid ñ facit homo sub
mortis ꝑicło cõstitutꝰ Gladio impendentecer¬
uicib. ꝓ didert̃ homines: qͥcqͥd sibi unde uiue¬
rent reseruabant. Quis ñ continuo ꝓdidit.
ne ꝑcuteretur: & post ꝓditionẽ. fortasse ꝑ¬
cussus est. Quis ñ ut uiueret continuo ꝑdere
uoluit. unde uiueret. eligens uitã m̃dican¬
tem quã cełem mortem: Cui dictũ est naui¬
ga ne moriaris: & distulit: Cui dictũ ẽ labo¬
ra ne moriaris: & piger fuit: Leuia dsiubs¬
ut in eternũ uiuamꝰ. & obedire negligimꝰ. Nontͥ

Expanded text:
ne peccet homo in aeternum victurus. Et cum labone peccet homo in aeternum victurus. Et cum laborat ne moriatur, sine causa laborat; id enim agit ut multum mors differatur, non ut evadatur: si autem peccare nolit, non laborabit, et vivet in aeternum. O si possemus excitare homines, et cum ipsis pariter excitari, ut tales essemus amatores vitae permanentis, quales sunt homines amatores vitae fugientis! Quid non facit homo sub mortis periculo constitutus? Gladio impendente cervicibus, prodiderunt homines quidquid sibi, unde viverent, reservabant. Quis non continuo prodidit ne percuteretur? Et post proditionem fortasse percussus est. Quis non, ut viveret, convoluit unde viveret, eligens vitam mendicantem, quam celerem mortem? Cui dictum est, naviga ne moriaris, et distulit? Cui dictum est, labora ne moriaris, et piger fuit? Levia Deus jubeut in aeternum vivamus; et obedire negligimus. Non tibi
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s qͥ in monum̃tis sunt: audient uocem eius
& ꝓcedent. Quibene fecert̾ ad resurrectionẽ uite:
qͥ mala egerunt ad resurrectionẽ iudicii. Tresta¬
m̃ mortuos adnõ resuscitatos. in euangłio legi¬
mꝰ: & forte non frustra. Dñi qͥppe fac̾ta: nonst̃
tantũ modo facta. sed signa. Si gͦ signa sunt: p̃¬
ter id qđ mira sunt. aliquid ꝓfecto significãt
Quoꝵ factoꝵ significationẽ inuenire: aliqͣnto ẽ
oꝑosius. quã ea legere uel audire. Ammirante
audiebamꝰ. tamquã magni miraculi spec̾tacło
ante nr̃os oculos cõstituto. cũ euangłium lege¬
retur: quẽ ad modũ reuixerit lazarus. Si atten¬
damꝰ mirabiliora oꝑa xp̃i: om̃is qͥcredit resur¬
mortes: omĩs qͥ peccat morit᷑ Sed mortẽ carniᷤ
om̃is homo timet: mortẽ anime pauci. Pmor¬
te carnis que sine dubio quandoq uentura ẽ:
currunt om̃s ne ueniat. Inde ẽ qđ laborant.
Laborat ne moriat᷑ homo moriturꝰ & ñ lab̾orat

Expanded text:
 in monumentis sunt, audient vocem ejus: et procedent qui bene fecerunt, ad resurrectionem vitae; qui male egerunt, ad resurrectionem judicii . 2. Tres tamen mortuos a Domino resuscitatos in Evangelio legimus, et forte non frustra. Domini quippe facta non sunt tantummodo facta, sed signa. Si ergo signa sunt, praeter id quod mira sunt, aliquid profecto significant: quorum factorum significationem invenire, aliquanto est operosius, quam ea legere vel audire. Admirantes audiebamus, tanquam magni miraculi spectaculo ante nostros oculos constituto, cum Evangelium legeretur, quemadmodum revixerit Lazarus. Si attendamus mirabiliora opera Christi, omnis qui credit, resurmortes, omnis qui peccat moritur. Sed mortem carnis omnis homo timet, mortem animae pauci. Pro morte carnis quae sine dubio quandoque ventura est, curant omnes ne veniat: inde est quod laborant. Laborat ne moriatur homo moriturus, et non laborat
Abbreviated transcription (Latin):
damꝰ quid fecerit: delectari debemꝰ pociꝰ quã mi¬
rari. Ille suscitauit hominẽ: qͥ fecit hominẽ. Ipse ẽ
enĩ unicꝰ patris: ꝑ quẽ sicut nostis facta sunt omĩa.
i gͦ ꝑ illũ facta sunt om̃ia: quid mirũ ẽ si resurrer̃
unus ꝑ illum. c̃ cotidie tot nascantur ꝑ illum: Pł
est homines creare: quã resuscitare. Dignatꝰ ẽ tam̃
ꝙ creare: & resuscitare. Creare om̃s: resuscitare qͦs
ñ sunt. Electa sunt autem que scriberent᷑: que sa¬
luti credentiũ sufficere uidebant᷑ dudisti enim:
quia dñs iħc mortuu̾ suscitauit. Sufficiat tibi.
ut scias: quia si uellet om̃s mortuos suscitaret. Et
hoc quide sibi : ad finẽ scłi reseruauit. Nã quem
auditis magno miracło quatriduanũ mortuũ
resuscitasse de sepulcro: ueniethora sicut ipse di¬
cit quando om̃s qui in moninn̾tis sunt audiant
uocẽ eius. & ꝓcedant. Resuscitauit putentem:
sed tam̃ in cad auere putente. erat adhuc for¬
ma menbroꝵ. Ille in nouissimo die ad unam

Expanded text:
damus quis fecerit, delectari debemus potius quam mirari. Ille suscitavit hominem, qui fecit hominem; ipse enim est Unicus Patris, per quem, sicut nostis, facta sunt omnia. Si ergo per illum facta sunt omnia, quid mirum est si resurrexit unus per illum, cum tot quotidie nascantur per illum? Plus est homines creare quam resuscitare. Dignatus est tamen et creare et resuscitare; creare omnes, resuscitare quosdcisse quae scripta non sunt : electa sunt autem quae scriberentur, quae saluti credentium sufficere videbantur. Audisti enim quia Dominus Jesus mortuum suscitavit: sufficit tibi ut scias quia si vellet, omnes mortuos suscitaret. Et hoc quidem sibi ad finem saeculi reservavit. Nam quem audistis magno miraculo quatriduanum mortuum suscitasse de sepulcro, veniet hora, sicut ipse ait, quando omnes qui sunt in monumentis, audient vocem ejus et procedent. Resuscitavit putentem, sed tamen in cadavere putente adhuc erat forma membrorum; ille in novissimo die ad unam
Abbreviated transcription (Latin):
ter humilitatem ꝑtulit carnis. siue passionis: ex qua
illum clarificari oporteret: Quomodo gͥ eum clarificatu¬
rus erat filius cuius claritas sempit̾na nec ex forma hu¬
mana potuit uideri minor. nec indiuina possit esse
amplior S istam questionem in hunc sermonem nolo
coartare: aut hic eum facere longiorem. Oni¬

Expanded text:
ter pertulit humilitatem carnis sive passionis, ex qua ter pertulit humilitatem carnis sive passionis, ex qua illum clarificari oporteret? Quomodo igitur eum clarificaturus erat Filius, cujus claritas sempiterna nec ex forma humana potuit videri minor, nec in divina posset esse amplior? Sed istam quaestionem in hunc sermonem nolo arctare, aut hinc eum facere longiorem. T
Abbreviated transcription (Latin):
qđ int̾pres latinꝰ ait clarifica cũ posset etiam głifica
dicere. quod tantumdem ualet dicere. Et ideo posset e
ret tantumdem ualeret. Ut au¬
tem
non recedatur a uerboꝵ sonis: quẽ ad modum a
claritate clarificatio. sic agłia głificatio deriuatur. Ut gͦ
mediatordei & hominum homo xp̃s iħs resurrectione
clarificaretur: uł głificaretur: prius humiliatꝰ est passi¬
one. Non enim amortus resurrexisset. si mortuus non
fuisset. Humilitas: claritatis ẽ meritum. Claritas: hu¬
nilitatis ẽ premiũ. S hoc totũ factum ẽ in forma ser¬
iuĩ. Informa uero dei semꝑ fuit: semꝑ erit claritas. Im¬
mo non fuit. quasi iam non sit. nec erit quasi nondũ
sit: s sine intio sine fine semꝑ ẽ claritas. Quod ergo a¬
it pater uenit hora clarifica filium tuum: sic intelligen¬
dum ẽ cã qͣm dixerit. Henit hora seminande humilita¬
tis: fruc̃tum non differas claritatis. S qͥd sibi uult qđ seqͥ¬
tur: ut filius tuus clarificet te: Numquid etiam ds pa¬

Expanded text:
 interpres latinus ait clarifica, cum posset etiam glorifica dicere, quod tantumdem valet. Et ideo posset etret tantumdem valeret. Ut autem non recedatur a verborum sonis, quemadmodum a claritate clarificatio, sic a gloria glorificatio derivatur. Ut ergo mediator Dei et hominum homo Christus Jesus resurrectione clarificaretur vel glorificaretur, prius humiliatus est passione: non enim a mortuis resurrexisset, si mortuus non fuisset. Humilitas, claritatis est meritum; claritas, humilitatis est praemium. Sed hoc factum est in forma servi; in forma vero Dei semper fuit, semper erit claritas: imo non fuit quasi jam non sit, nec erit quasi nondum sit; sed sine initio, sine fine semper est claritas. Quod ergo ait, Pater, venit hora, clarifica Filium tuum; sic intelligendum est, tanquam dixerit, Venit hora seminandae humilitatis, fructum non differas claritatis. Sed quid sibi vult quod sequitur, Ut Filius tuus clarificet te? Numquid etiam Deus Pa
Abbreviated transcription (Latin):
tellȩxit: & hominẽ credidit Utrũq eni
uerũ est. & utrũq uerũ ẽ. Si dm̃ tantũ
dixeris xp̃m: medicinã negas qua sana¬
tus es: si hominẽ tantũ dixeris: yp̃i poten¬
tiã negas qua creatus es. Utrũq gdene
anima fidelis. & corcatholicũ utrũq te¬
ne utrũq crede utrũq fidelit confite¬
xp̃s  Equalis patri unũ cũ patre. Qualis
homo xp̃s: de uirgine natus. trahens de
homine mortalitatẽ non trahens iniqͥtat̾e
gebant nec credebant dm̃. Atq int̾ cete¬
ra audistis. iã: quẽ ad modũ ei dixer̃t. Tu
de de: cestimoniũ dicis. testimoniũ tuũ
ñ ẽ uerũ. Audistis & iã quid ille respon

Expanded text:
tellexit, et hominem credidit: utrumque enim tellexit, et hominem credidit: utrumque enim scriptum est, et utrumque verum est. Si Deum tantum dixeris Christum, medicinam negas qua sanatus es: si hominem tantum dixeris Christum, potentiam negas qua creatus es. Utrumque igitur tene, anima fidelis et cor catholicum, utrumque tene, utrumque crede, utrumque fideliter confite Aequalis Patri, unum cum Patre. Qualis homo Christus? De virgine natus, trahens de homine mortalitatem, non trahens iniquitatem intelligebant nec credebant Deum: atque inter caetera audistis jam quemadmodum ei dixerint, Tu de te testimonium dicis; testimonium tuum non est verum . Audis
Abbreviated transcription (Latin):
legeritis. seitote uos hoc legere qđ ad for¬
mã dei ꝑtinet ñ qđ ad formã serui. Qđ si
istã regłam tenueritis. qui caꝑe potestis
ñ autẽ om̃s caꝑe potestis. sed om̃s crede de¬
betis. si gͦ hane regłam tenueritis adũ¬
sus calũpnias denebrarũ hereticarũ: tã¬
quã in lumine ambulantes securi pugna¬
bitis. Non enĩ defuerunt qui sola testimo¬
nia euangłica legendo sec̃tarent᷑ que de
humilitate. xp̃i posita sunt: qui aduersus
ea testimonia que duunitatẽ eius locuta
st̃. surdi fuert᷑. Ido surdi. ut mali uerbosi.
Itẽ quidã illa attendentessola. que dedñi
sublimitate dicta sunt: etiã ipsi miscdiã
eius quaħo factus ẽ ꝓpt̃ nos: & sileger̃t
ñ credidert᷑. & ab hominib inducta atq
falsa ẽẽ putauer̃t contendentes qdmtant¬
Alii sic: alii sic. Utriq in errore. Catholica
autẽ fides ex utroq uerũ tenens qđ tep&

Expanded text:
el legeritis, scitote vos hoc legere quod ad forel legeritis, scitote vos hoc legere quod ad formam Dei pertinet, non quod ad formam servi. Quia si istam regulam tenueritis qui capere potestis; non autem omnes capere potestis, sed omnes credere debetis: si ergo hanc regulam tenueritis, adversus calumnias tenebrarum haereticarum, tanquam in lumine ambulantes, securi pugnabitis. Non enim defuerunt qui sola evangelica testimonia legendo sectarentur, quae de humilitate Christi posita sunt, qui adversus ea testimonia quae divinitatem ejus locuta sunt, surdi fuerunt: ideo surdi, ut male verbosi. Item quidam illa sola attendentes quae de Domini sublimitate dicta sunt, etiam ipsi misericordiam ejus, qua homo factus est propter nos, et si legerunt, non crediderunt, et ab hominibus inducta, atque falsa esse putaverunt; contendentes Deum tant etiam hominem. Alii sic, alii sic; utrique in errore. Catholica autem fides ex utroque verum tenens quod tenet,
Abbreviated transcription (Latin):
erat apud dm̃. & ds̃ erat uerbũ. hoc erat
in principio apud dm̃. om̃ia ꝑ ipsũ fac̃ta
sunt. & sine ipso factũ ẽ nichil. huic tantȩ
sublimitati principii etiã & cetera cõgrua
p̃dicauit. &. de dñi diuinitate quomodo
nullus alius ẽ locutus. Hoc ruc̃tuabat.
qđ bib̾at. Non enĩ sine causa de illo in isto
euangłio narratur. quia & in cõuiuio su¬
pra pectus dñi discũbebat De illo gͦ pec̾to¬
re: in secreto bibebat. Sed quod in secretobi¬
bit: in manifesto erueͬtuauit. Perueniat
ad om̃s gentes ñ solũ incarnatio filii dei.
& passio & resurrectio. sed & iã qđ erat an¬
de incarnationẽ unicꝰ patri. uerbũ patris.
coet̾nꝰ generanti. equalis ei a quo missusẽ
S in ipsa missione minor factus. quo maior
esset pat̾. Quicqͥd ergo humilit̾ positũ audi
sationẽ cogitate. qualis fac̾tus ẽ ꝓpt̾ nos:
non qualis erat ut faceret nos. Quicqͥd au¬
tẽ sublime & supra crxaturas om̃s excel¬
sum atq duinu & patri equale atq coe¬

Expanded text:
s erat Verbum: hoc erat in principio apud Deum. Omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil . Huic tantae sublimitati principii etiam caetera congrua praedicavit, et de Domini divinitate, quomodo nullus alius, est locutus. Hoc ructabat quod biberat. Non enim sine causa de illo in isto ipso Evangelio narratur, quia et in convivio super pectus Domini discumbebat . De illo ergo pectore in secreto bibebat: sed quod in secreto bibit, in manifesto eructavit, ut perveniat ad omnes gentes non solum incarnatio Filii Dei, et passio, et resurrectio; sed etiam quid erat ante incarnationem Unicus Patri, Verbum Patris, coaeternus generanti, aequalis ei a quo missus est; sed in ipsa missione minor factus, quo major esset Pater. 2. Quidquid ergo humiliter positum audissationem cogitate; qualis factus est propter nos, non qualis erat ut faceret nos: quidquid autem sublime et supra omnes creaturas excelsum atque divinum, et Patri aequale atque coae
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s peccatores & omĩno esse neminẽ im¬
mune̾ a morte peccati: prius erat eius mi
ã & iudiciũ cantabo tibi dñe. Non enim
ess& iudiciũ: nulla esset misedĩa. Sed pri¬
mũ miscłia: postea uidiciũ. Que ẽ primo
miscdĩa: Creator hominis homo esse dig¬
natus est. Factus est qđ fecerat ne ꝑiret᷑
quẽ fecerat. Quid huic misodĩe ad dipo¬
test: & tam̃ addidit. Parũ fuit ei hominẽ
fieri. sed eciã ab hominib repbari łarũ
erat repbari & exhonorari. parũ erat ex¬
honorari & occidi. Sed ꝙ hoc parũ ẽ morte
crucis. Nam & cũ eius obedientiã usq
ad mortẽ factã cõmendar& apłs: parũ
illi fuit dicere factus obediens usq ad

Expanded text:
omnes peccatores, et omnino esse neminem imomnes peccatores, et omnino esse neminem immunem a morte peccati, prius ejus erat misam et judicium cantabo tibi, Domine . Non enim esset judicium, nulla esset misericordia: sed primo misericordia, postea judicium. Quae est primo misericordia? Creator hominis, homo esse dignatus est: factus est quod fecerat, ne periret quem fecerat. Quid huic misericordiae addi potest? Et tamen addidit. Parum fuit ei hominem fieri; sed etiam ab hominibus reprobari: parum erat reprobari; et exhonorari: parum erat exhonorari; et occidi: sed et hoc parum est; morte crucis. Nam et cum ejus obedientiam usque ad mortem factam commendaret Apostolus, parum illi fuit dicere, Factus obediens usque ad
Abbreviated transcription (Latin):
ad iusticiã. ore cõfessio fit ad salutẽ: Ergo
quando ista confitem᷑ contra dm̃ loqui¬
mur: Nos dicimꝰ uenturũ iudice̾. iuuo¬
rũ & mortuoꝵ. ipse autẽ dicit ego ñ iu¬
dico quẽquã. Questio ista duobꝰ modis sol¬
ui potest. ut aut dicamꝰ telligamꝰ ego ñ u¬
dico quẽquã. idest modo sicut dicit in a¬
lio loco. ego ñ ueni ut uidicẽ mundũ. sed
ut saluũ faciã mundũ. ñ iudiciũ suum
negando. sed differendo. aut certe quia
dixerat uos scđ̾m carnẽ iudicatis. ita cõ¬
iunxit ego ñ iudico quẽquã. ut sub audi¬
as scđm carne̾. Hullus ergo nobis contra
fidẽ quã tenemꝰ ꝙ annuntiamꝰ de uidice
xp̃o serupulus dubitationis in corde re¬
maneat. Uenit xp̃s. sed primo saluare.
postea iuidicare. Cos iudicando in penam
qui saluari noluert. eos ꝑducendo ad pe¬
⁊ nam qui credñdo salutem ñ respuerunt.
pͥmia iusticie redd&. Quia ergo uidit

Expanded text:
ad justitiam, ore autem confessio fit ad salutem ? Ergo ad justitiam, ore autem confessio fit ad salutem ? Ergo quando ista confitemur, contra Dominum loquimur? Nos dicimus venturum judicem vivorum et mortuorum; ipse autem dicit, Ego non judico quemquam. Quaestio ista duobus modis solvi potest; ut aut hoc intelligamus, non judico quemquam, id est, modo: sicut dicit alio loco, Ego non veni ut judicem mundum, sed ut salvum faciam mundum ; non judicium suum negando, sed differendo. Aut certe quia dixerat, Vos secundum carnem judicatis; ita subjunxit, Ego non judico quemquam, ut subaudias, secundum carnem. Nullus ergo nobis contra fidem quam tenemus et annuntiamus de judice Christo, scrupulus dubitationis in corde remaneat. Venit Christus, sed primo salvare, postea judicare: eos judicando in poenam, qui salvari noluerunt; eos perducendo ad vitam, qui credendo salutem non respuerunt. praemia justitiae redderet. Quia ergo vidit
Abbreviated transcription (Latin):
testimoniũ tuũ ñ est ueru̾. quia scđm car¬
ne̾ uidicatis. quia dm̃ ñ intelligitis. q
hominẽ uidetis. & hominẽ ꝑsequendo dm̃
latent̾ offenditis. Ergo secundũ carnẽ uidi¬
catis. Ido uobis arrogans uideor. quia ego
testimoniũ ꝑhibeo de meipso. Om̃is enim
dictũ ẽ infirmo. Infirmi enim sumus.
& apud infirmos loquim᷑ Uerũ dicere
& mentiri possumꝰ & si uerũ dicere debe¬
mꝰ & mentixi tam̃ possumꝰ cũ uolumꝰ. lux
mentiri ñ pocest. Absit ut in lucis diuine
splendore tenebre m̃dacii reꝑiant᷑ Loqͦ¬
batur ille tamquã lux: loquebat᷑ tam¬
quã ueritas. Sed lux intenebris lucebat.
& tenebre eã ñ cõprehendebant. Ido scđm
carne̾ iudicabant uos inquit scđm carnẽ
ipse est quẽ confitemur resurrexisse. ter¬
cio die. ascendisse in celũ. ibiq sedere ad
dexterã patris. inde esse uenturũ ad uidi¬
candos iuos & mortuos: Nonne ipsa
ẽ fides nr̃a de qua dicit apłs. corde creditur

Expanded text:
m carnem judicatis; quia Deum non intelligitis, et hominem videtis, et hominem persequendo, Deum latentem offenditis. Ergo secundum carnem judicatis. Ideo vobis arrogans videor, quia ego de me testimonium perhibeo. Omnis enim dictum est. Infirmi enim sumus, et apud infirmos loquimur. Verum dicere et mentiri possumus: etsi verum dicere debemus, et mentiri tamen possumus cum volumus. Lux mentiri non potest: absit ut in lucis divinae splendore tenebrae mendacii reperiantur. Loquebatur ille tanquam lux, loquebatur tanquam veritas; sed lux in tenebris lucebat, et tenebrae eam non comprehenderunt: ideo secundum carnem judicabant. Vos, inquit, secundum carnem ipse est quem confitemur resurrexisse tertia die, ascendisse in coelum, ibi sedere ad dexteram Patris, inde esse venturum ad judicandos vivos et mortuos? Nonne ipsa est fides nostra, de qua dicit Apostolus, Corde creditur
Abbreviated transcription (Latin):
intelligentiã sp̃italẽ aquile cõparatꝰ
altius multoq sublimiꝰ aliis tribus
erexit p̾dicationẽ suam. & in eius
p̃dicatione etiã corda nr̃a erigi uoluit.
Nã ceteritres euangłiste tãquã c̃ ho¬
mine dño in t̾ra ambulabant de di¬
uinitate eius pauca dixert̃. Istũ au¬
tẽ quasi piguerit in t̾ra ambulare sic̃
ipso exordio sui sermonis intonuit erexit
se ñ solũ suꝑ t̃ram sed & suꝑ omnẽ ambi¬

Expanded text:
intelligentiam spiritualem aquilae comparatus, altius multoque sublimius aliis tribus erexit praedicationem suam; et in ejus erectione etiam corda nostra erigi voluit. Nam caeteri tres evangelistae, tanquam cum homine Domino in terra ambulabant, de divinitate ejus pauca dixerunt: istum autem quasi piguerit in terra ambulare, sicut ipso exordio sui sermonis intonuit, erexit se, non solum super terram et super omnem ambi
Abbreviated transcription (Latin):
trauit. qđ tunc iste ñ potuit: qui claues regnieius ac¬
cepit. Eoce unde dictum ẽ sute hos abire. quando se
ꝓ nobis tradidit. qui suo sanguine nos redemit. ut
impleretur sermo quem dix̃. quia quos dedisti michi
ñꝑdidi ex his quemquam. Utiq enimpetrus si nega¬
to xp̃o hinciret. quid aliud quamꝑiret: Stabant autẽ
serui & ministri adprunas. quia frigus erat. & cale¬
fatiebant se. Non hiemps erat s tamen friguserat.
quale solet etiam equinoctio uerno aliquando contin¬
gere. Erat autem cum eis & petrus stans & calefacienᷤꝰ
se. Pontifex gͦ int̾rogauit iħm dediscipłis eius. & dedo¬

Expanded text:
travit, quod tunc iste non potuit, qui claves regni ejus actravit, quod tunc iste non potuit, qui claves regni ejus accepit? Ecce unde dictum est: Sinite hos abire, quando se pro nobis tradidit, qui suo sanguine nos redemit, ut impleretur sermo quem dixit: Quia quos dedisti mihi, non perdidi ex eis quemquam. Utique enim Petrus, si negato Christo hinc iret, quid aliud quam periret? Stabant autem servi et ministri ad prunas, quia frigus erat, et calefaciebant se. Non hiems erat, sed tamen frigus erat, quale solet etiam aequinoctio verno aliquando contingere. Erat autem cum eis et Petrus stans, et calefaciens se. Pontifex ergo interrogavit Jesum de discipulis ejus, et de
Abbreviated transcription (Latin):
etiam quicum sit: negat se esse. xp̃ianum. Dñs enim
ñ ait petro discipłm meum te negabis. s me negabis.
Negauit gͦ ipsum: cum senegauit eiꝰ ẽẽ discipłm. Quid
nomine. post ascensionem qͥppe eius in antiochia pri-¬
mum ceperunt appellari discipli.xp̃iani. iam tam̃
erat resipsa illo postea uocabulo nuncupanda. Iame¬
rant discipłĩ qui postea sunt appellati &p̃iani. & hoc
cõmune nomen sicut cõmunem fidem etiã ad posteroᷤᷤ
transmiserunt. Qui gͦ se.xp̃i negauit ẽẽ discipłm: ip¬
sam rem negauit cuius est nom̃. uocari xp̃ianũ. Quã
multi postea nondico senes. aut anus. inquib huiꝰ uitȩ
sacietas. facilius potuit mortẽ xp̃iꝓ confessione con¬
tempnere. nec solum iuuentus utriusq sexus dequa
etate conuenient̃ uidetur ex igi fortitudo. s etiam pueri
puelleq potuerunt. & innumerabilis societas scõꝵ
marcirũ in regnum celorum fortiter & iuolenter in¬

Expanded text:
etiam qui cum sit negat se esse Christianum. Dominus enim etiam qui cum sit negat se esse Christianum. Dominus enim non ait Petro: Discipulum meum te negabis, sed me negabis. Negavit ergo ipsum, cum se negavit ejus esse discipulum. Quid nomine post ascensionem quippe ejus in Antiochia primum coeperunt appellari discipuli Christiani, jam tamen erat, res ipsa illo postea vocabulo nuncupanda. Jam erant discipuli, qui postea sunt appellati Christiani, et hoc commune nomen, sicut communem fidem, etiam ad posteros transmiserunt. Qui ergo se Christi negavit esse discipulum, ipsam rem negavit, cujus nomen est vocari Christianum. Quam multi postea, non dico senes et anus in quibus hujus vitae satietas facilius potuit mortem pro Christi confessione contemnere, nec solum juventus utriusque sexus de qua aetate convenienter videtur exigi fortitudo, sed etiam pueri puellaeque potuerunt. Et innumerabilis societas sanctorum martyrum in regnum coelorum fortiter et violenter in
Abbreviated transcription (Latin):
nificare. & addere quẽ diligebat iħs. fortassis ergo
& hic ipse est. Quisqͥs tamen sit: sequentia udeamus.
Discipłs autem ille inquit. erat notus pontifici & in¬
stabat adhostiũ foris. Ea iit ergo discipłs alius qui
erat notus pontifici. & dixit hostiarie. & intro dux̃
petrũ. Dicit ergo petro ancilla hostiaria. Numquid &
tu exdiscipłis es hominis istius: Dicit ille. Nonsum.
Hec est illa ꝓmittentis audatia. & de se plurunum
p̃fidentis. Ubi sunt uerba illa quando ait. quare ñ
possum sequi te modo. anuam meam ꝓte ponam
hoccine ẽ sequi magistrum. senegare discipłin.Sic¬
cine ꝓdño anima ponitur. ut hoc ne fiat uox ancille
formidetur: S quid mirũ si deus uera p̃dixit. ho¬
mo autem falsa p̃sumpsit: sS ane in ista que iam cep¬
ta est negatione. apłĩpetri. debemꝰ aduercere ñ solũ
abeo negari xp̃m. qui dicit eum ñ esse xp̃m. s ab illo

Expanded text:
nificare, et addere: Quem diligebat Jesus. Fortassis ergo nificare, et addere: Quem diligebat Jesus. Fortassis ergo et hic ipse est. Quisquis tamen sit, sequentia videamus. Discipulus autem ille, inquit, erat notus pontifici, Pead ostium foris. Exiit ergo discipulus qui erat notus pontifici et dixit ostiariae, et introduxit Petrum. Dixit ergo Petro ancilla ostiaria: Nunquid et tu ex discipulis es hominis istius? Dixit ille: Non sum. Ecce est illa promittentis audacia, et de se plurimum praefidentis. Ubi sunt verba illa quando ait: Quare non possum sequi te modo? Animam meam pro te ponam . Hoccine est sequi magistrum, se negare discipulum? Sicpro Domino anima ponitur, ut hoc ne fiat, vox ancillae formidetur? Sed quid mirum si Deus vera praedixit, homo autem falsa praesumpsit? Sane in ista quae jam coepta negatione apostoli Petri debemus advertere non solum ab eo negari Christum, qui dicit eum non esse Christum, sed ab illo
Abbreviated transcription (Latin):
ostea quam ꝑ secutores tradente stait.¬
uida comprehensum dñm ligauerunt. qui¬
nos dilexit. & tradidit semet ipsum ꝓ nobis
& cui pater non peꝑcit. s ꝓ nobis om̃ib tradidit eũ.
ut intelligatur uidas non laudabilis utilitate tra¬
ditionis huius. s celeris uoluntate damꝑnabilis.
adduxerunt eum sicut ioħs euangłista narrat. ad
annam primum. nec tacet causam curita factũ sit.
Erat enim inquit socer caiphe: qui erat pontifex anni
illius. Erat autem inquit caiphas qui cõsilium de¬
dit iudeis. quia expedit unũ hominem mori ꝓ popło.
Merito & matheus cũ idbreuius narrare uoluisset. eũ
ad caipħa ductũ fuisse cõmemorat. quia & ad annam
prius ideo ductus est. qđ socer eiusfuerit. Ubiintelli¬
gendum est. hoc eundem caiphan fieri uoluisse. Se¬
quebatur autem inquit iħ̃m simon petrus. & alius
discipłs. Quisnam sit iste discipłs. ñ temere affirmã-¬
dum ẽ quia tacetur. Solet autem seidem iohs ita sig-¬

Expanded text:
osteaquam persecutores tradente Juda comprehensum Dominum ligaverunt, qui dilexit nos et tradidit semetipsum pro nobis , et cui Pater non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit eum ; ut intelligatur Judas, non laudabilis utilitate traditionis hujus, sed sceleris voluntate damnabilis: Adduxerunt eum, sicut Joannes evangelista narrat, ad Annam primum. Nec tacet causam cur ita factum sit: Erat enim, inquit, socer Caiphae, qui erat pontifex anni illius. Erat autem, inquit, Caiphas qui consilium dedit Judaeis, Quia expMerito et Matthaeus cum id brevius narrare voluisset, eum ad Caipham ducturum fuisse commemorat, quia et ad Annam prius ideo ductus est, quod socer ejus fuerit. Ubi intelligendum est hoc eumdem Caipham fieri voluisse. Sequebatur autem, inquit, Jesum Simon Petrus, et alius discipulus. Quisnam sit iste discipulus, non temere affirmandum est, quia tacetur. Solet autem idem Joannes se ita sig
Abbreviated transcription (Latin):
aliquid & palam simul & ñ palam. uł ñ in occulto si¬
mul & in occulto. quomodo dictum ẽ ut uidentes
udeant. & ñ uideant. Quomodo enim uideant. nͥ
quia palam non in occulto: Et quomodo rursus idẽ
ipsi non uideant. nisi quia non palam s in occulto:
Eatam̃ ipsa que audierant &. non intellȩxerant. ta¬
lia erant. ut non possent iuste acueracit̾ crimina¬
ri. Et quocienscũq int̾rogando temptarunt ut
inuenirent unde accusarent eum. sic eis respondit
ut om̃s eoꝵ retonderent᷑ doli. & calumpnie frustra¬
rentur. Ideo dicebat. Quid me int̾rogas: Int̾roga
eos qui me audierunt. quid locutꝰ sum ipsis. Eccehii
sciunt. que dixerĩ ego. Hec autẽ cũ dixisset: unus

Expanded text:
aliquid et palam simul et non palam, vel in occulto sialiquid et palam simul et non palam, vel in occulto simuvideant, et non videant ? Quomodo enim videant, nisi quia palam, non in occulto? et quomodo rursus iidem ipsi non videant, nisi quia non palam, sed in occulto? Ea tamen ipsa quae audierant, sed non intellexerant, talia erant, ut non possent juste ac veraciter criminari; et quotiescunque interrogando tentaverunt, ut invenirent unde accusarent eum, sic eis respondit, ut omnes eorum retunderentur doli, et calumniae fustrarentur. Ideo dicebat: Quid me interrogas? interroga eos qui audierunt, quid locutus sum ipsis. Ecce hi sciunt quae dixerim ego.
Abbreviated transcription (Latin):
palam locutus sum mundo. ac sidixiss. Multi me au¬
dierunt. Ipsum autem palam modo quodam erat
palam. modo autem quodam ñ erat palam. Palã
quippe erat. quia multi audiebant. Et rursus non
erat palam. quia ñ intelligebant. Et qđ seorsum dis¬
cipłis loquebatur. non in occulto utiq loquebatur
Qius namiq in occulto loquitur. qui coram tothomi¬
nib loquit᷑ cum scriptũ sit inore duoꝵ ułtriũ testiũ
stabit om̃e uerbum: Presertim si hoc loquit᷑ paucis
qđ ꝑ eos uelit innotescere & multis. sicut ipse dñs ait
illis. quos adhuc paucos habebat. qđ dico uobis inte¬
nebris dicite in lumine. & qđ in aure auditis: p̃dicate
suꝑ tecta. Ergo & hoc ipsum qđ ab eo dici uidet occulte
quodam mͦ ñ dicebat᷑ in occulto. quia ñ ita dicebatur
ut ab eis quib dictum fuerat taceretur. s ita potuis¬
dic̃tum ut usq quaq p̃dicaretur. Sic ergo dicipotest

Expanded text:
Palam locutus sum mundo, ac si dixisset: Multi me auPalam locutus sum mundo, ac si dixisset: Multi me audierunt. Ipsum autem palam, modo quodam erat palam, modo autem quodam non erat palam. Palam quippe erat, quia multi audiebant; et rursum non erat palam, quia non intelligebant. Et quod seorsum discipulis loquebatur, non in occulto utique loquebatur. Quis namque in occulto loquitur, qui coram tot hominibus loquitur, cum scriptum sit, In ore duorum, aut trium testium stabit omne verbum ? praesertim si hoc loquitur paucis, quod per eos velit innotescere multis, sicut ipse Dominus ait illis quos adhuc paucos habebat: Quod dico vobis in tenebris, dicite in lumine; et quod in aure auditis, praedicate super tecta ? Ergo et hoc ipsum quod ab ipso dici videbatur occulte, quodammodo non dicebatur in occulto: quia non ita dicebatur, ut ab eis quibus dictum fuerat, taceretur; sed ita potius, ut usquequaque praedicaretur. Sic ergo dici potest
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s iudei conueniunt. & in occulto locutꝰ sum nichil
Qiuid me int̾rogas: Int̾roga eos qͥ audierunt. qͥd locutꝰ
sum ipsis. Ecce hii sciunt. quid dixerim ego. Nonp̃te¬
reunda nascitur questio. quomodo dixerit dñs iħs
ego palam locut sum mundo. & maxime illud qd̾ ait.
in occulto locutꝰ sum nichil. Nonne inhocrecentiore ser¬
mone ipso quempost cenã discipłis est locutus ait illis.
hec in ꝓuerbus locutus sum uobis. uenit hora cũ iam
non inꝓuerbiis loquar uobis.s palam de patre meo
annuntiabo uobis.: Si ergo ipsis coniunc̃tiorib disciplis¬
sius non loquebatur palam. s horam ꝓmittebat quan¬
do palam locuturꝰ fuerat. quomodo pͥalam locutus
est mundo: Deinde illisipsis suis sicut alioꝵ quoq
euangłistarũ testatur auc̃toritas. in eorũ compara¬
tione qui discipli eius non erant. multo utiq mani¬
festius loquebat᷑. quando cum solis erat remotus
aturbis. Tunc enim eis & parabolas aꝑiebat quaᷤᷤ

Expanded text:
hil: quid me interrogas? Interroga eos qui audierunt quid locutus sum ipsis: ecce hi sciunt quae dixerim ego. » Non praetereunda nascitur quaestio, quomodo dixerit Dominus Jesus, Ego palam locutus sum mundo; et maxime illud quod ait, In occulto locutus sum nihil. Nonne in hoc ipso recentiore sermone, quem post coenam discipulis est locutus, ait illis: Haec in proverbiis locutus sum vobis: venit hora cum jam non in proverbiis loquar vobis, sed palam de Pannuntiabo vobis ? Si ergo ipsis conjunctioribus discipulis non loquebatur palam , sed horam promittebat quando palam fuerat locuturus, quomodo palam locutus est mundo? Deinde illis ipsis, sicut aliorum quoque Evangelistarum testatur auctoritas, in eorum comparatione, qui discipuli ejus non erant, multum utique manifestius loquebatur, quando cum solis erat, remotus a turbis; tunc enim eis et parabolas aperiebat, quas
Abbreviated transcription (Latin):
tuex discipis eius es : Negauit ille & dixit. Nonsum. Iam
semei negauerat. ecce iterum. Deinde ut t̾cia negatio
compleatur. dicit unus ex seruis pontificis cognatus
eius eiuus abscidit petrus auricłam. Nonne ego teuidi
in horto cum illo: Iterũ gͦ negauit petrus. & statimgal¬
lus cantauit. Ecce medici est. completa p̃dictio. egroti
conuicta p̃sumptio. Non enim factum est ut iste dixe¬
rat. animain meam prote ponã s factum ẽ qđ ille p̃dixe¬
rat. ter me negabis.S trina petri negatione compleca.
lam & iste sermo compleat᷑. ut deinceps que de dño apd̾
pontiũ pilatum p̃sidem gesta sunt: ab alio consideremꝰ
ergo iħm ad caiphan inp̃toriũ. erat autẽ mane. usq

Expanded text:
tu ex discipulis ejus es? Negavit ille, et dixit: Non sum. Jam tu ex discipulis ejus es? Negavit ille, et dixit: Non sum. Jam semel negaverat; ecce iterum. Deinde ut tertia negatio compleatur, Dicit unus ex servis pontificis, cognatus ejus cujus abscidit Petrus auriculam: Nonne ego te vidi in horto cum illo? Iterum ergo negavit Petrus, et statim gallus cantavit. Ecce medici completa est praedictio, aegroti convicta praesumptio. Non enim factum est quod iste dixerat, Animam meam pro te ponam; sed factum est quod ille praedixerat, Ter me negabis . Sed trina Petri negatione completa, jam et iste sermo compleatur, ut deinceps quae de Domino apud Pontium Pilatum praesidem gesta sunt, ab alio consideremus ergo Jesum ad Caipham in praetorium; u
Abbreviated transcription (Latin):
gare discipłõs. Sic enim dicit. Sub pͥncipib sacerdotũ
anna & caipha. factum ẽ uerbum dñi suꝑ ioħem ⁊a¬
charie filium indeserto. & c̾. Proinde isti ambo pon¬
tifices. uicissim suos annos agebant. ꝙ erat annus
caiphȩ quando passus est rp̃s. ideo scdm matheum
cum comprehensus esset adillũ ductus est. Prius ad
annam scdm ioħem uenerunt cum illo. ñquia colle¬
ga: s quia socer eius erat. Et credendũ est scđm uolun¬
tatem caiphȩ idesse factum. uel etiam domus eoꝵ
ita fuisse positas. ut non deberet annas atranseun¬
tib p̃teriri. S cum dixiss euangłista qđ eum liga¬
tum miseritannas ad caipħa: reuersus est ad locum
narrationis. ubi reliquerat petrũ. ut explicaret qd̃
indomo anne de trina eius negatione contigerat.
Erat autem inquit symon petrus. stans & calefaci¬
ens se. Hoc recapitulat qđ ante iam dixerat. dein¬
de que secuta sunt iungit. Dixerunt gͦ ei. Num &

Expanded text:
gare discipulos. Sic enim dicit: Sub principibus sacerdotum gare discipulos. Sic enim dicit: Sub principibus sacerdotum Anna et Caipha factum est verbum Domini super Joannem Zachariae filium in deserto , etc. Proinde isti ambo pontifices vicissim suos annos agebant, et erat annus Caiphae quando passus est Christus. Ideo secundum Matthaeum cum comprehensus esset, ad illum ductus est, sed prius ad Annam secundum Joannem venerunt cum illo, non quia collega, sed quia socer ejus erat. Et credendum est secundum voluntatem Caiphita fuisse positas, ut non deberet Annas a transeuntibus praeteriri. 6. Sed cum dixisset Evangelista quod eum ligatum miserit Annas ad Caipham, reversus est ad locum narrationis, ubi reliquerat Petrum, ut explicaret quod in domo Annae de trina ejus negatione contigerat. Erat autem, inquit, Simon Petrus stans et calefaciens se. Hoc recapitulat quod ante jam dixerat: deinde quae secuta sunt jungit. Dixerunt ergo ei: Numquid et
Abbreviated transcription (Latin):
potest. ut alterã maxillam uisibilit᷑ homo p̃beat o ira¬
tus. Quanto gͦ melius & respondet uera placat᷑. ꝙ ad ꝑ¬
ferenda grauiora tranquillo animo fit paratus: Bea¬
tus est enim qui in om̃ib que inuiste ꝓ iusticia patitur.
potest ueraciter dicere. paratũ cormeũ deus paratum
cor meum. Hinc fit quippe qđ sequitur. cantabo q psal¬
lam. Quod paulus &s barnabas etiam in uinculis duris¬
simis facere potuerunt. S ad narrationis euangłice
sequentia redeamꝰ. Et misit eum annas ligatũ ad cai¬
pħa pontificem. ad illum enim sicut matheus dicit.
ab initio ducebatur. qm̃ipse erat illius anni pͥncepssac̃¬
dotum. Alternis qͥppe uicib intelligendi sunt agere so¬
lere annos ambo pontifices. id est pͥncipes sacerdotum
qͥerant illo tempore annas & caiphas. quosꝙ lucas e¬
uangłista cõmemorat. narrans quo tempore ceꝑit do¬
minꝰ p̃cursore ioħe p̃dicare regnum celoꝵ. & congre¬

Expanded text:
potest ut alteram maxillam visibiliter homo praebeat et irapotest ut alteram maxillam visibiliter homo praebeat et iratus. Quanto ergo melius et respondit vera placatus, et ad perferenda graviora tranquillo animo fuit paratus? Beatus est enim qui omnibus quae in justa pro justitia patitur, potest veraciter dicere: Paratum cor meum Deus, paratum cor meum . Hinc fit quippe quod sequitur: Cantabo et psallam ; quod Paulus et Barnabas etiam in vinculis durissimis facere potuerunt . Sed ad narrationis evangelicae sequentia redeamus Et misit eum Annas ligatum ad Caipham pontificem. Ad illum enim, sicut Matthaeus dicit, ab initio ducebatur, quoniam ipse erat illius anni princeps sacerdotum . Alterius quippe intelligendi sunt agere solere annos ambo pontifices, id est, principes sacerdotum, qui erant illo tempore Annas et Caiphas, quos Lucas evangelista commemorat, narrans quo tempore coeperit Dominus praecursore Joanne praedicare regnum coelorum, et congre
Abbreviated transcription (Latin):
tuis. iustius : Euis est enim. de quo ꝓpħica uox p̃¬
cesserat. Intende. ꝓsꝑe ꝓcede & regna. ꝓpter ueri¬
tatem & mansuetudinem & iusticiam. Si cogitem
quis acceꝑit alapam. nonne uellemꝰ eũ qui ꝑcussit
aut celesti igne consumi. aut terra dehiscente sorberi.
aut correptum demonio uolutari: aut aliqua huiꝰmo¬
di qualibet pena ueletiam grauiore puniriꝰ Quidem̃
horũ ꝑ potentiã iubere ñ potuisset. ꝑ quẽ factus ẽ mun¬
dus nisi patientiam nosdocere maliusset. qua uincit᷑
mundus: hic dicit aliquis. Cur nonfecit. qđ ipse p̃¬
cepit: ꝑcutienti enim non sic respondere: s maxillã
debuit alteram p̃parare. Quid quod & ueraciter. mã¬
suete iusteq respondit: & ñ solum alteram maxilla
iterũ ꝑcussuro. s totũ corpꝰ figendum p̃parauit in lig¬
no: Ẽt hinc potius demonstrauit qđ demonstrandum
fuit: sua scilicet magna illa p̃cepta pacientie ñ ostenta¬
tione corporis. s cordis p̃paratione facienda. fieri enim

Expanded text:
e quo prophetica vox praecesserat: Intende prospere, procede et regna, propter veritatem et mansuetudinem, et justitiam . Si cogitemus quis acceperit alapam, nonne vellemus eum qui percussit, aut coelesti igne consumi, aut terra dehiscente sorberi, aut correptum daemonio volutari, aut aliqua hujusmodi qualibet poena vel etiam graviore puniri? Quid enim horum per potentiam jubere non potuisset, per quem factus est mundus, nisi patientiam nos docere maluisset, qua vincitur mundus? Hic dicit aliquis: Cur non fecit quod ipse praecepit? Percutienti enim non sic respondere, sed maxillam debuit alteram praeparare . Quid? quod et veraciter, et mansuete, justeque respondit, et non solum alteram maxillam iterum percussuro, sed totum corpus figendum praeparavit in ligno? et hinc potius demonstravit quod daemonstrandum fuit, sua scilicet magna illa praecepta patientiae, non ostentatione corporis, sed cordis praeparatione facienda. Fieri enim
Abbreviated transcription (Latin):
nire adme: nͥ pat̾ qͥ misit me traxerit eũ.
et illũ ñ tͣhat. noli uelle iuidicare. si ñuis erra¬
re. Semel accipe: et intellige. Nontraheris:
betur: non uoluntas excitatur. Intrare qͥsꝗͣ
ȩccłiam potest nolens. accedere ad altare po¬
test nolens acciꝑ e sacͣmtũ potest nolens: cred̾e ñ põt.
nͥ uolens. Sicorꝑe cd̾etur: fieret innolentib. S ñ corpore
creditur. Apłm audi. Corde creditur ad iusti¬
ciã. Et qͥd sequit᷑: Ore aut̃e confessio fit adsalu¬
tem. Deradice cordis: surgit ista confefsio.
Auquando audis conficentẽ: et nescis credentẽ.
S nec debes uocare conficentẽ: ꝗͣ iudicas ñ credentẽ. hoc

Expanded text:
raxerit eum. et illum non trahat, noli uelle iudicare, si non uis errare. Semel accipe et intellige, si non traheris, betur, non voluntas excitatur. Intrare quisquam ecclesiam potest nolens, accedere ad altare potest nolens, accipere Sacramentum potest nolens: credere non potest nisi volens. Si corpore crederetur, fieret in nolentibus: sed non corpore creditur. Apostolum audi: Corde creditur ad justitiam. Et quid sequitur? Ore autem confessio fit ad salutem . De radice cordis surgit ista confessio. Aliquando audis confitentem, et nescis credentem. Sed nec debes vocare confitentem, quem judic
Abbreviated transcription (Latin):
filio. s equalẽ habet dm̃ filiũ. cũ idem ipse
piuntur hȩc uerba itadixit: sic̃ misit me
pater uiuens. et ego uiuo ꝓpter patrem.
Q qui manducat me & ipse iuuit ꝓpter me:
ac sidiceret. Ut ego iiuã ꝓpter patrẽ. idẽ
ad illum tamquam maiorem referã uitã
meam. exma nitiomea fecit. ĩnqua me
misit. Ut autẽ quisq uiuat ꝓꝓter me.
participatio facit. qua manducat me.
ego itaq humiliatus uiuo ꝓpter patrem:
ille erectus uiuit ꝓpter me. Si autẽ ita
dictũ ẽ. uiuo ꝓpter patr̃e. qͥa ipse de illo¬
ñ ille de ipso est: sine decriinto ȩqualita¬
tis dictũ est. Nec tam̃ dicendo. et qui man¬
ducat me et ipse uiuit ꝓpter me. eandẽ
nr̃am et suã ȩqualitatẽ significauit: s gr̃am
mediatoris ostendit. Hic ẽ panis qͥ decelo

Expanded text:
filio, sed aequalem habet Deum Filium: cum idem ipse filio, sed aequalem habet Deum Filium: cum idem ipse piuntur haec verba, ita dixit, Sicut me misit vivens Pater, et ego vivo propter Patrem; et qui manducat me, et ipse vivet propter me: ac si diceret, Ut ego vivam propter Patrem, id est, ad illum tanquam majorem referam vitam meam, exinanitio mea fecit, in qua me misit; ut autem quisque vivat propter me, participatio facit qua manducat me. Ego itaque humiliatus vivo propter Patrem, ille erectus vivit propter me. Si autem ita dictum est, Vivo propter Patrem, quia ipse de illo, non ille de ipso est; sine detrimento aequalitatis dictum est. Nec tamen dicendo, et qui manducat me, et ipse vivet propter me, eamdem suam et nostram aequalitatem significavit; sed gratiam mediat
Abbreviated transcription (Latin):
Non ait sic̃ manduco patrem. et ego uiuo
propt patre: & qͥ manducat me & ipse uiuet
ꝓpter me. Don enĩ filius participatione
patris fit melior. qui ẽ. natꝰ ȩqualis: sic par¬
ticipatione filii ꝑunitatẽ corꝑis eiꝰ & san¬
guinis. qd̃ illa manducatio potatioq signi¬
ficat: nos efficit meliores. Uuumꝰ gͦ nos
ꝓpter ipsũ. mandueantes eũ. id ẽ ipsũ acci¬
pientes ẽcnã uitam: quã non habebamus
ex nobis. Uiuit autẽ ꝓpter ipse patrẽ. mis¬
sus ab eo: qͥa semet ipsũ exinaniuit factus
obediens usq ad mort̾e crucis. Si enĩ scd̾m
id accipimꝰ uiuo ꝓpt̃ patr̃e. qd̃ alibi ait. pãt
maior me ẽ: sicut & nos uiuimꝰ ꝓpt̃ ipsũ.
qͥ maior ẽ. nobis: hoc ex eo qd̃ missus est.
factũ est. Missio quippe eiꝰ. ex inanitio sui¬
met ipsius ẽ: & forme seruilis acceptio. Qd̃
rectȩ intelligitur: seruata etiã filii cũ patͤ
ȩqualitate nature. Maior est enĩ pat̾ hõĩe

Expanded text:
ter, et ego vivo propter Patrem: et qui manducat me, et ipse vivit propter me. Non enim Filius participatione Patris fit melior, qui est natus aequalis, sicut participatio Filii per unitatem corporis ejus et sanguinis, quod illa manducatio potatioque significat, efficit nos meliores. Vivimus ergo nos propter ipsum, manducantes eum, id est, ipsum accipit autem ipse propter Patrem, missus ab eo; quia semetipsum exinanivit, factus obediens usque ad mortem crucis . Si enim secundum id accipimus, Vivo propter Patrem, quod alibi ait, Pater major me est ; sicut et nos vivimus propter ipsum, qui major est nobis: hoc ex eo quod missus est, factum est. Missio quippe ejus exinanitio suimetipsius est, et formae servilis acceptio: quod recte intelligitur, servata etiam Filii cum Patre aequalitate naturae. Major enim est Pater homine
Abbreviated transcription (Latin):
mea inqͥt uere ẽ cib: & sanguis meus ue¬
re ẽ potus. Cũ enĩ cibo & potu id appetant
homines. ut ñ esuriant neq sitiant. hoc
ueracit̾ ñ prestat. nͥ istȩ cib & potus: qͥ eos
aqͥb sumitur inmortales & incorruptibi¬
les facit. Id ẽ societas ipsa scõꝵ: ubi pax¬
erit et unitas plena atq ꝑfecta. ꝓpterea
quippe sic̃ etiã ante nos hoc intellexert̃
nũ aliqͥd rediguntur ex multis. Namq
Deniq iã exponit. quomͦ idfiat qd̃ loqͥt᷑: et
qͥd sit manducare corpꝰ eiꝰ & sanguinẽ eiꝰ¬
bibere. Qui manducat meam carnẽ. & bi¬
bit meũ sanguinẽ: in me manet et ego in
illo. Hoc ẽ gͦ manducare illã escã. et illum
bibere potum. inxp̃o manere: et illũ ma¬
uent̾e inse habere. Hac ꝑhoc qͥ ñ manet

Expanded text:
cibus, et sanguis meus vere est potus. Cum enim in cibo et potu id appetant homines, ut non esuriant neque sitiant, hoc veraciter non pręstat nisi iste cibus et potus, qui eos, a quibus sumitur, inmortales et incorruptibiles facit. In erit et unitas plena atque perfecta. Propterea quippe, sicut etiam ante nos hoc intellexerunt num aliquid rediguntur ex multis. NamqueDenique jam exponit quomodo id fiat quod loquitur, et quid sit manducare corpus ejus, et sanguinem bibere. Qui manducat carnem meam, et bibit meum sanguinem, in me manet, et ego in illo. Hoc est ergo manducare illam escam, et illum bibere potum, in Christo manere, et illum manentem in se habere. Ac per hoc qui non manet