comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
famulo dĩ ⁊ amieo cui facie ad faciem locut᷑ ẽ
ds̃. ꝑ quem signa ⁊ uirtutes mirificȩ ppetrate
sunt. tam grauia tam piculosa referuntur.
Quid enim dicit eis deus &apponeris inquit
ad ppłmtuũ & cu. sicut appositus ẽ aaron fr̃ tu¬
us in monde hor. & quasi causã mortis eypo¬
nens dic̃. ꝓpt̃quod transgressi estis uerbũ me¬
um in deserto sin. cum restitit sẏnagoga ne me sc̃i¬
ficaret. non me sanctificastis in aqua c̃oram eis.
Ergo ne in culpa ẽ etiam moyses :etiam ip̃e trans¬
gressionis crunen incurrit etiam ip̃e factus est
sub peceato. Idcireo credo cum confidentia dice¬
bat apłs. quia regnauit ab adam mors usq ad
moysen. Accessittium usq ad moy sen. & nec
ipsi peꝑcit. & ideo opinor apłs dicebat. quia
peccatum introiuit in hunc mundũ. & ꝑ pec¬
catum mors in quo om̃s peccauerunt. & itm.
Conelusit deusoms fub pc̃o. at õib misereat᷑.

Expanded text:
famulo et amico Dei, cui facie ad faciem locutus est famulo et amico Dei, cui facie ad faciem locutus est Deus, per quem signa et virtutes mirificae perpetratae sunt, tam gravia, tam periculosa referuntur. Quid enim dicit ei Deus? Et apponeris, inquit, ad populum tuum et tu, sicut et positus est Aaron frater tuus in monte Hor. Et quasi causam mortis exponens dicit: Propter quod transgressi estis verbum meum in deserto Sin, cum restitit Synagoga ne me sanctificaret. Non me sanctificastis in aqua coram eis. Ergo et in culpa est etiam Moyses, etiam ipse transgressionis crimen incurrit, etiam ipse factus est sub peccato. Idcirco credo, cum fiducia dicebat Apostolus: Quia regnavit mors ab Adam usque ad Moysen. Accessit enim usque ad Moysen, et nec ipsi pepercit . Et ideo opinor dicebat, quia peccatum introivit in hunc mundum, et per peccatum mors, in quo omnes peccaverunt . Et iterum: Conclusit Deus omnes sub peccato, ut omnibus misereatur.
Abbreviated transcription (Latin):
do qui ꝑfectus ⁊ beatus ẽ non inualle. nec in aliqua
t̃rȩ planitiȩ. aut in colle aliquo. s in monte hoc est
in alto & arduo defungitur loco. Uitȩ namq eius
consũmatio ⁊ ꝑfectio habebat᷑ in excelso. S et ocłis
suis contueri iubetur omnẽ t̾rã repmissionis. et
diligent̃ exeminenti statione cuncta ꝓspicere.
Oportebat enim summã ꝑfectionis consecuturo
nichil incognitum remanere. s cunctoꝵ que uiden¬
tur & audiunt᷑ hr̃e noticiam. obhoc credo ut om¬
mum quȩ incarne positus corꝑali cepit aspec¬
tu. in spũ effectus & nudamente ad auditoria ⁊
discipulatum sapientiȩ ꝓperans uelocit̾ eoꝵ ra¬
tiones adsequatur & causas. Nam quid uidebit᷑
utilitatis. ut discessumo descło ⁊ finem uitȩ hrnꝰ ꝑtinys
accepturo. ostenderent᷑ t̾rȩ ⁊ loca. quoꝵ nec laborẽ
ꝑpessurus eẽt nec grãm fuscepturꝰ. ꝑ terret fane
me sermo qui sequitar: & ad dicendũ tumidũ
reddit ac trepidum. qd̾ de magno illo moyse.

Expanded text:
do perfectus, qui et beatus est, non in valle nec in aliqua terrae planitie, aut in colle aliquo, sed in monte, id est, in alto et arduo defungitur loco. Vitae namque ejus consummatio et perfectio habetur in excelso. Sed in oculis suis contueri jubetur omnem terram repromissionis, et diligenter ex eminenti ratione cuncta perspicere. Oportebat enim summam perfectionis consecuturo nihil incognitum remanere, sed cunctorum quae videntur et audiuntur habere notitiam. Ob hoc credo, ut omnium qui in carne positus corporali coepit aspectu, in spiritu effectus, et nulla mente ad auditoria et discipulatum sapientiae properans, velociter eorum rationes assequatur et causas. Nam quid videbitur utilitatis, ut discessuro de saeculo, et finem vitae hujus protinus accepturo, ostendantur terrae loca, quorum nec laborem perpessurus esset, nec gratiam suscepturus? Perterret sane me sermo qui sequitur, et ad dicendum timidum reddit ac trepidum, quod de magno illo Moyse
Abbreviated transcription (Latin):
& ip̃i parit᷑ ꝑibt̃. Quod ꝑ singula ꝑ parabolã loqui
dicitur balaam. legenti incutit pudorẽ. ne quid in
his quȩ dñr ñ quasi inparabola. s scd̾m luteram dic¬
tam putet. Ait gͦ. Oo quis tiruet. cũ hȩc fecerit d̃s̃:
Hic uitam ñ hanc comunẽ. s illã nominat. que se¬
cundũ d̃m ẽ. Ꝙ hoc ẽ qd̾ dicit. quia cum hec oĩa
fient. cum orietur astrũ ex iacob. & furrexerit hõ
atq omniũ demonũ subiecerit porestates. quiserit
illetam beatus tam felix qui hȩc uideae. hoc ẽ qui senti¬
at et intelligat & credat. quod hec ita fecerit ds̃. & exi

Expanded text:
 ipsi peribunt. Quod per singula per parabolam loqui dicitur Balaam, legenti incutit pudorem, ne quid in his quae dicuntur, non quasi in parabola, sed secundum litteram dictum putet. Ait ergo: O quis vivet cum fecerit haec Deus? Hic vitam non hanc communem, sed illam nominat quae secunda est. Et hoc est quod dicit, quia dum haec omnia fient, cum orietur astrum ex Jacob, et surrexit homo atque omnium daemonum subjecerit potestatem, quis erit ille tam beatus, tam felix, qui haec videat, hoc est, qui sentiat et intelligat et credat, quia haec ita fecerit Deus? Veni
Abbreviated transcription (Latin):
um amalech. certum ẽ quia nullo pacto adillũ
qui tunc erat incarne amalech referri possit.
Neq enim primus erat antiquitatis origine. s
ad inuisibilẽ amalech melius refertur. quia declinan¬
do populos a dõ & faciendo gentiles ex cd̃icultorib
amalech nominat᷑. & ideo recte micrum gentiũ

Expanded text:
um Amalec, certum est, quia nullo pacto ad illum qui tunc erat in carne Amalec, referri possit. Neque enim primus erat antiquitatis origine, sed ad invisibilem Amalech melius referetur, qui declinando populos a Deo, et faciendo gentiles, ex Dei cultoribus Amalec nominatur. Et inde
Abbreviated transcription (Latin):
est sors eoꝵ. sed ip̃e dominus sors eis ⁊ hereditas ẽẽ no¬
minat᷑. ꝑ hos illi michi uident᷑ indicar. qui nullis
corporee naturȩ obstaculis hebetat s omniũ uisib¬
lium głam supgressi insolasib sapientia dĩ ⁊ uer¬
bo eius. uiuencd usũ exereitiumq posuerunt. qͥ
corꝑeum nich requirunt. nich racionis alienum.
Concupierunt enim sapientiam. concupierũt
secretoꝵ di agnitionẽ. & ubiẽ cor eoꝵ. ibi est ⁊ the¬
saurus ẽoꝵ. Ist gͦ hereditatẽ ñ hñt in t̾ris. s fuꝑgra¬
tie erus delicrabuntur. Hic eis cybus hic potus iste
erunt illi. quibus hereditas ip̃e dominꝰ erit. Qui
autẽ inferiores sunt. nec in istũ ꝑfectuũ uertioẽ

Expanded text:
est sors eorum, sed ipse Dominus sors eis, et haereditas esse meest sors eorum, sed ipse Dominus sors eis, et haereditas esse memoratur. Per hos illi mihi videntur indicari, qui nullis corpore naturae obstaculis hebetati, sed omnium visibilium gloriam supergressi, in sola sibi sapientia Dei et verbo ejus, vivendi usum exercitiumque posuerunt, qui corporeum nihil requirunt, nihil rationis alienum. Concupierunt enim sapientiam, concupierunt secretorum Dei agnitionem: et ubi est cor eorum, ibi est et thesaurus eorum . Isti ergo haereditatem non habent in terris, sed supergretiae ejus deliciantur? Hic eis cibus, hoc erit poculerunt illi, quibus haereditas ipse Dominus erit. Qui autem inferiores sunt, nec ad istum profectuum verticem
Abbreviated transcription (Latin):
y̾ses sidat aliquib etiam hereclitatem nondat intͣ¬
danem dat trã. ñ fluentem lac ⁊mel. s pe corib
aptam. ⁊ imita animalia atq irrõnabiles pecudes
meluis quam rationabiles homines mitrientem. Hiesꝰ
uͥ mers secło populo terram quamdat. t̾ra ẽ lacte ⁊ melle
fluens. ammo fauus est mellis pre om̃it̾ra. & moyses
quidem hereditatẽ ñ dat in elero nec sorte distribuit.
nec pot̃ ꝑ plebes & domos acfamilias & nomina. me¬
rita finguloꝵ diuina sorte pensare. Hoc solus fecit
ihc. eui om̃e iudiciũ pat̃ tradidit. Ipse scit quomͦ
populum suum non solum ꝑtribus & familias
& domos. uerũ et ꝑnomina unũquẽꝙ dignaet
competenti mansione dispenset. Sunt tam̃ aliqͥ
in istis. qui conditione sortis suꝑeminent. & om¬
nisteriodĩ. & puigiles inseruitio eiꝰ excubias ger̃t.
sortem int̃ cet̾os non accipiunt. s nec omnino int̾ra

Expanded text:
si dat aliquibus haereditatem, non dat intsi dat aliquibus haereditatem, non dat intdanem. Dat terram non fluentem lac et mel, sed pecoribus aptam. Et muta animalia atque irrationabiles pecudes, melius quam rationabiles homines nutrientur. Jesus vero meus, secundo populo terram quam dat, terra est lacte et melle fluens; favus imo mellis, sed prae omni terra. Et Moyses quidem haereditatem non dat in clero, nec sorte distribuit, nec potest per plebes et domos ac familias et nomina, merita singulorum divina sorte pensare. Hoc solus facit Jesus, cui omne judicium Pater tradidit. Ipse scit quomodo populum suum non solum per tribus ac familias et domos, verum et per nomina, unumquemque digna et competenti mansione dispenset. Sunt tamen aliqui in istis qui conditionem sortis supereminent, et omnisterio Dei, et pervigiles in servitio ejus excubias gerunt, sortem inter caeteros non accipiunt. Sed nec omnino in terra
Abbreviated transcription (Latin):
domini numeratus est primo populus. S qm il¬
li qui pͥmo fuerant asciti. ceciderunt ꝓpt̃ ꝑseue¬
rantiã delictoꝵ. scdo nunc populus qui in lap¬
soꝵ locum rediuiua generatione successit uo¬
citur ad numerũ. & quod de ilis priorbꝰ dic¬
tum non fuerat de illis dr: Postea enim quam
ꝑ tribus & plebes. domosq ad familias collectꝰ ẽ
numerus. dic̃ dñs ad moysen. his distribuet᷑
ra dabuntur in sortẽ. & exiguis exiguã dabis
hereditatẽ. Si de prioribus dictum fuisset quiahis
distribuetar t̾ra insortẽ. falsum utiq fuiss quia ce¬
cicłunt illundeserto ꝑpt̃ delicta sua. quod gͦ pri¬
mis non ẽ dictum postremis dicitur quib et
cuncta que ꝑmittuntur impleta sunt. ħ aut̃
nolo putes solius historie textum coneludi mi¬
st̾ia legis sunt que ꝑ legis imaginiem consera¬
buutur. Reꝓbatur enim prior ppłs qui est
ineircuncisione ⁊ntroducitur secrmndus qui ꝑ¬
batur ex gentib & ip̃e ẽ qui hereditatẽ conse¬

Expanded text:
o numeratus est populus. Sed quoniam illi, qui primo fuerant adsciti, ceciderunt propter perseverantiam delictorum, secundus nunc populus, qui in lapsorum locum rediviva generatione successit, vocatur ad numerum, et quod de illis prioribus dictum non fuerat, de his dicitur. Postea enim quam per tribus et plebes domosque ac familias collectus est numerus, dicit Dominus ad Moysen: His distribuetur ra in sortem, et exiguis exiguam dabis haereditatem. Si de prioribus dictum fuisset et quia his distribuetur terra in sorte, falsum utique fuisset, quia ceciderunt illi in deserto propter delicta sua. Quod ergo primis non est dictum, postremis dicitur, quibus et cuncta quae promittuntur, impleta sunt. Haec autem nolo putes solius historiae textu concludi: mysteria sunt, quae per legis imaginem conscribuntur. Reprobatur enim prior populus, qui est in circumcisione, et introducitur secundus, qui congregatur ex gentibus: et ipse est qui haereditatem conse
Abbreviated transcription (Latin):
conditio principũ populi. Non solum ꝓsuis ar¬
guuntur delictis. s et ꝓ populi peccatis cogunt᷑
reddere rationẽ. ne ip̃oꝵ sitculpa qd̾ populus deli¬
neq sollicit fuerint arguere eos qui iniciũ culpȩ
dederint. ut ne contagio disꝑgeret᷑ in plures. hȩc
enim omnia facere principib ĩminet ⁊ doctoribꝰ
Si emmillis hec ñ agentibus. nec sollieittidinem
gerentibus cirea plebem peccauerit popłs. ipsi os¬
tentantur. & ipsi ad idiciũ ꝓducunt᷑. Argure
eos moyses idest lex di uelut negligentes. & de¬
sides. & in ipsos conuertetur iracundia dĩ ⁊ cessa¬
bit a populo. Hȩc si cogitarent homines. ũquã
cuꝑent neq ambirent ad populi pͥncipatam.
eit michi ꝑmemecipso & peccatis meis reddere
rationem. Quid michi necesse ẽ etiam popul pec¬
catis ostentar. & ostentari ante solem. antequẽ
nichil potest absconi. nichil obscurar. & recon

Expanded text:
conditio principum populi. Non solum pro suis propriis arguuntur delictis, sed populi peccatis coguntur reddere rationem, ne ipsorum sit culpa quod populus delie solliciti fuerint arguere eos qui initium culpae dederint, uti ne contagio dispergeretur in plures. Haec enim omnia facere principibus imminet et doctoribus. Si enim illis haec non agentibus, nec sollicitudinem gerentibus circa plebem, peccaverit populus, ipsi ostentantur, et ipsi ad judicium producuntur. Arguit enim eos Moyses, id est, lex Dei, velut negligentes et desides, et in ipso convertetur iracundia Dei, et cessabit a populo. Haec si cogitarent homines, nunquam cuperent neque ambirent ad populi principatum. enim mihi pro memetipso peccatis meis reddere rationem. Quid mihi necesse est, etiam pro populi peccatis ostentari ante solem, ante quem nihil potest abscondi, nihil obscurari? CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
spũales: hoꝵ gͦ principes qui sunt: illi sine ddubio pͥn¬
cipacus. aduersus quos sc̃is ẽ colluctatio. Aduersus¬
enim principatus et potestates & mundi huiꝰ rectores
sunt eis agones Quos tamen fuꝑare ñ poterunt. nui
conuertit. habet semꝑ ante oculos suos fontẽ uidi¬
cii. Prospicit enim diem iudicii. & purificato corde
tã inaloꝵ penas qmͣ pioꝵ beatitu din es contaetur:
& hȩc faciens om̃s amalechitarũ principes ꝓsternit
& deicit. Si qui aũt se non conuerterint ad cades. id̃
diem. isti sunt subiect principibus amalech. Hunc

Expanded text:
um ergo principes, qui sunt? Illi sine dubio principatus, adversus quos sanctis est colluctatio. Adversum principatus enim et potestates, et mundi hujus rectores, sint eis agones: quos tamen superare non poterunt, nisi convertit, habet semper ante oculos suos fontem judicii. Prospicit enim judicii diem, et purificato corde tam malorum poenas, quam piorum beatitudines contuetur. Et haec faciens omnes Amalecitarum principes prosternit et dejicit. Si qui autem non se converterint ad Cades, id est, diem, isti subjecti sunt principibus Amalec. Nunc
Abbreviated transcription (Latin):
insemetip̃o & in sub̾a sua qd̾ offerat dõ. ñ sufficit¬
homo iste extĩor legẽ dĩ susciꝑe. & nec uota solus of¬
ferre. Non enim pot̃ aliquid dõdignũ hr̃e. s ile
interior ẽ hõ. qui mag̃ ht̃ in se qd̾ offerat deo.
In illonamq ẽ habitaculũ uirtutũ. in illo om̃is
intellectus scientiȩ. millo ẽ diuinȩ imaginis ino¬
uatio. Qui cum spẽm suam quaex inicio a dõ fac¬
chricudinẽ prioris formȩ receꝑit. cunc iã pot̃ uota
offerre dõ. ⁊ tunc iam non homo solum. s hõ hõdi¬
cetur. Nam qui int̾iorem hominẽ ñ excolit. qui
illus curã non gerit. qui uirtucib eũ ñ instruit
morib ñ adornat. duunis instittitionib ñ exer¬
cet. sapientiã dĩ non querit. scientie seripturarũ
oꝑam non impendit. hic non potest hõ hõ dici. s¬

Expanded text:
in semetipso et in substantia sua quod offerat Deo. Non sufficit iste exterior homo legem Dei suscipere, nec vota solus offerre. Non enim potest aliquid dignum Deo habere. Sed ille interior est homo, qui magis habet in se quod offerat Deo. In illo namque est habitaculum virtutum; in illo omnis intellectus scientiae; in illo est imaginis innovatio: qui cum speciem suam, quae ex initio a Deo facchritudinem prioris formae repererit, tunc jam potest vota offerre Deo; et tunc jam non solum homo, sed homo dicetur. Nam qui interiorem hominem non excolit, qui illius curam non gerit, qui virtutibus eum non instruit, moribus non ornat, divinis institutionibus non exercet, sapientiam Dei non quaerit, scientiae Scripturarum operam non impendit, hic non potest homo homo dici, se
Abbreviated transcription (Latin):
Inde nascetar generosa ꝓgemes. inde pudicitia
orietur. inde iusticia inde patientia. inde mansu¬
etudo. & caritas. atq omniũ uirtutũ ples ueneran¬
da fuecedet. Quod si infelixamima diuim uerb de¬
reliquerit scã comibia. & i adulterinos se cõplexꝰ
diaboli alioꝵq demonũ illecebris decepta tradiderit
concubitu semen ext̃minabit᷑. Omnia gͦ peccata
filii sunt adulteri & filii formeationis. Unde osten¬
dit᷑. qd̾ ꝑ singula queq quȩ gerimus parit amma
nr̃a. & generat filios sensus scilicet & oꝑa q̃ geRit.
& si quidem sctm legem est qd̾ gerit. & scãm ũbum
dĩ sp̃m parit salutis. & ꝓpt̾ea saluabitur ꝑfilioꝵ

Expanded text:
Inde nascetur generosa progenies; inde pudicitia orietur; inde justitia; inde mansuetudo et charitas, atque omnium virtutum proles veneranda succedet. Quod si infelix anima divini verbi dereliquerit sancta connubia, et in adulterinos se complexus diaboli, aliorumque daemonum illecebris decepta tradiderit, et iniquo concubitu semen exterminabitur . Omnia ergo peccata, filii sunt adulterii, et filii fornicationis. Unde ostenditur quod per singula quaeque quae gerimus, parit anima nostra et generat filios, sensus scilicet et opera quae gerit. Et siquidem secundum legem est quod geris, et secundum verbum Dei spiritum parit salutis, et propterea salvabitur per filiorum
Abbreviated transcription (Latin):
quicocius mundi pocuit auferre peccatũ. & ideo
cessauerunt ceterȩ hostiȩ. quia talis fuit hȩc hostia
ut unã sufficeret ꝓtotius mundi salute. Cet̃ enim
p̃cibus ꝑcc̃a. hic solus potestate dimisit. Bicebat
enim. fili remissa sunt cibi peccata tua. Sic gͦ un¬
buitur mundus pͥmo ꝑ diuersas hostias remissi¬
onem querere peccatoꝵ. donec ueniat ad hostiã
ꝑfectam ad hostiã consummatã. agniculum
festiuitates agat sp̃uales. non ad sacietatẽ carnis
s ad ꝓfectum sp̃s. sacrificiis spũalib purificati¬
one mentis oblatis. Decet enim dõ imnmolari uicti
aliquando scdm carnẽ. s nc̃ rã non nouimus. &
ideo in spũ diem festum agamꝰ. & sp̃ũalia sacrifi¬

Expanded text:
qui totius mundi potuit auferre peccatum. Et ideo qui totius mundi potuit auferre peccatum. Et ideo cessaverunt caeterae hostiae, quia talis fuit haec hostia, ut una sola sufficeret pro totius mundi salute. Caeteri enim precibus peccata, hic solus potestate dimisit. Dicebat enim: Fili, remissa sunt tibi peccata . Sic ergo imbuitur mundus, primo per diversas hostias remissionem perquirere peccatorum, donec veniat ad hostiam perfectam, ad hostiam consummatam, agnum anniculum, uem festivitates agat spiritales, non ad satietatem carnis, sed profectu spiritus, sacrificiis spiritalibus purificatione mentis oblatis. Decet enim Deo immolari victimaaliquando secundum carnem, sed nunc jam non novimus. Et ideo in spiritu diem festum agam
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ exiguitate minuunt᷑. Huius aũt rei in p̃sentib
locis scripture babemtis in dicia. id est in ultua
festiuitate cenophegiȩ. cum ꝑ octo dies hostiȩ iuben¬
tͣ offerri.⁊ pͥma qͥdẽ die qͣsi ĩ abundantia pẽcoꝵ.xiiii.¬
quasi purificationib deficiente ꝑdies multitu¬
dine peccatoꝵ. minuit᷑ consequent etiam nume¬
rus hostiarũ. Sic etiam ꝓ dispensatione totius
mundi rationẽ purificationis intellige. Indi¬
gent enim purificatione. ñ solum quȩ in t̾ris s̃t̃¬
sunt. s et quȩ in cęlis. Imminet namq ⁊ celis ꝑ¬
ditio. Sic enim dicit ꝓpħa. Celi ꝑibunt. & om̃s
ut uestimentũ ueterascent. & ficut amictũ inuol¬
ues eos & mutabrint᷑. Intuere gͥ totius mundi
idest celestrum ac t̾restrium & infernoꝵ purifica¬
tionem. uide quantis ista omnia indigeant hos¬
ais. quantosiuqurant uitilos. quantos arieces.
quantos hyros: s in bis ominib unis ẽ agnus.

Expanded text:
pro exiguitate minuuntur. Hujus autem rei in praesentibus pro exiguitate minuuntur. Hujus autem rei in praesentibus locis Scripturae habemus indicia, id est in ultima festivitate Scenopegiae, cum per octo dies hostiae jubentur offerri. Et prima quidem die quasi adhuc in abundantia pecquasi purificationibus deficiente per dies multitudine peccatorum, minuuntur consequentes etiam numeri hostiarum. Sic ergo etiam pro dispensatione totius mundi, rationem purificationis intellige. Indiget enim purificatio non solum quae in terra sunt, sed et quae in coelis. Imminet namque et coelis perditio. Sic enim dicit Propheta: Coeli peribunt, et omnes ut vestimentum veterascent; et sicut amictum involves eos et mutabuntur . Intuere igitur mundi, id est, coelestium, ac terrestrium, et infernorum purificationem. Vide quantis indigent ista omnia hostiis, quantos requirant vitulos, quantos arietes, quantos hircos. Sed in his omnibus unus est agnus,
Abbreviated transcription (Latin):
filium dĩ agnũ fieri. necopus fuerat eũ in carnẽ positũ
iugulari. s mansisset hoc quod inpͥncipio erat
dĩ uerbũ. Uerum qm̃ introuit peccatũ in mun
dum peccati aũt necessitas ꝓpiciationẽ requirit
& ꝓpiciatio ñ fit nisi ꝑ hostiam. necesse fuit ꝓuide¬
ribostias ꝓ peccato. & q̃m peccati ipsius diuerse
& uariȩ qualitates fuerunt. diu̾soꝵ animaliũ
mandantur hostie. ꝓculdubio quȩ conuenirẽt
qualitatibus peccatoꝵ. Sic gͦ efficitur aliꝰquidẽ
scõꝵ siue angeloꝵ ut diximus siue hominũ. uitu¬
lus quimn illa festiuitade int̃ueniat ꝓ ppłi delictis.
alius aũt aries in alia festiuitate. quoꝵ int̃cessi¬
one fiat purificatio ꝓ pcc̃is. Quod si pirreificari
potuerint homines apeccatis. & ẽẽ puriores minu¬
untur & hostie. Si aũt ꝓ pcc̃is sunt hostiȩ & ꝓ mul¬
titudine. peccatoꝵ multitudines ft̃ sine dubio. &

Expanded text:
Filium Dei agnum fieri, nec opus fuerat eum in carne positum Filium Dei agnum fieri, nec opus fuerat eum in carne positum jugulari, sed mansisset hoc, quod in principio erat Deus verbum. Verum quoniam introivit peccatum in hunc mundum, peccati autem necessitas propitiationem requirit, et propitiatio non fit nisi per hostiam: necessarium fuit provideri hostias pro peccato. Et quoniam peccati ipsius diversae et variae qualitates fuerunt, diversorum animalium mandantur hostiae; procul dubio, quae convenirent varietatibus peccatorum. Sic ergo efficit alius quidem sanctorum sive angelorum, ut diximus, sive hominum vitulus, qui in illa festivitate interveniat pro populi delictis: alius autem aries in alia festivitate, quorum intercessione fiat purificatio pro peccatis. Quod si purificari potuerint homines a peccatis et esse puriores, minuuntur et hostiae. Si enim pro peccatis sunt hostiae, et pro multitudine peccatorum multiplicatae sunt, sine dubio et
Abbreviated transcription (Latin):
peccatoꝵ indulgentiã dedit. talis extitit humano
generi. quasi agni hostia immaculata ⁊ in nocens.
qua placars honmnib diuima ereduntur. Sie g
poecalis eli quis est angłoꝵ elestiumꝙ uurtatũ
hic reꝓpiciatione diuina uelut aries aut uitulus
aut hẏrcus oblatus eẽ sacrificium. obpurificati¬
onem popło impetrandam accipipot̃. Aut nõ¬
tibi uiddetur ut aRies authyrcus holocaustũ se
obtulisse paulus ꝓ populo isrł. cum dicebat. Op¬
tabam et ego ipse eẽ anathemaa xp̃o ꝓfrĩbus
dam: Audienim & in aliis dicentẽ. Iam enĩ deli
bor: & cempus resolutionis. uł ut in grecis codiei
is ꝓfestiuitate tab̾naculoꝵ. quasi hẏrcus airtuitu¬
lus aut aries offeratur: ad reꝓpiciandũ bominibꝰ
dm̃. Donec enim sunt peccata. necesse ẽ requiri
& hostias ꝓpeccatis. Nam pone ũbi gr̃a ñ fuisse
peccatũ. Si ñ fuisset peccatum: ñ necesse fuerat

Expanded text:
peccatorum indulgentiam dedit, talis exstitit humano peccatorum indulgentiam dedit, talis exstitit humano generi, quasi agni hostia immaculata et innocens, qua placari hominibus divina creduntur. Sic ergo fortassis et si quis est angelorum coelestiumque virtutum, hic pro repropitiatione divina velut aries, aut vitulus, aut hircus, oblatus esse sacrificium ob purificationem populo impetrandam, accipi potest. Aut non videtur, ut aries aut hircus, holocaustum se obtulisse Paulum pro populo Israel, cum dicebat: Optabam autem ego ipse anathema esse a Chrisdam? Audi eum et in aliis dicentem: « Jam enim ego immolor, et tempus resolutionis , » vel ut in Graecis codicipro festivitate tabernaculorum, quod hircus aut vitulus, aut aries offeratur ad reconciliandum hominibus Deum: donec enim sunt peccata, necesse est requiri et hostias pro peccatis. Nam pone, verbi gratia, non fuisse peccatum. Si non fuisset peccatum, non necesse fuerat
Abbreviated transcription (Latin):
uerunt idola & ꝯsecrat sunt beelphegor. Beel¬
phegor idol nomen est. quod apud madianitas
precipue amulieribus colebatur. In huiꝰgͦ ydol
mysterꝯs consecratus ẽ isrł. Int̃pretationẽ tam̃
nominis ipsius cum requireremus attentiꝰ inter
hebrea nomina. hoc tantũ inuenimus scriptum
quia beelphegor spẽs sit turpitudinis. Nolurt tĩ
de claͣre quȩ uł qualis sit spẽs. uel cuius sit turpitudi¬
nis. honestati credo consulens qui int̾pretat᷑ ẽ. ut
ne auditũ pollueret audientiũ. Igitur cum multȩ
sint curpitudims spẽs. una tamen quedã explu¬
ribus curpitudinis sp̃es beelphegor appellatar.
Unde sciendũ est qd̾ omnis qui ali quid turpe cõ¬
mictit. & in aliquã turpitudinis spẽm declinat.
belybegor mdliauitarĩ demomo conserat᷑. s et

Expanded text:
verunt idola, et consecrati sunt Beelphegor. Beelphegor idoli nomen est, quod apud Madianitas praecipue a mulieribus colebatur. In hujus ergo idoli mysteriis consecratus est Israel. Interpretationem nominis ipsius cum requireremus attentius, inter Hebraea nomina hoc tantum invenimus scriptum, quia Beelphegor species sit turpitudinis; noluit tamen declarare, quae vel qualis species, vel cujus esset turpitudinis: honestati credo consulens, qui interpretatus est, uti ne auditum pollueret audientium. Igitur cum multae sint turpitudinum species, una etiam ex pluribus turpitudinis species, Beelphegor appellatur. Unde sciendum est quod omnis qui aliquid turpe committit, et in aliquam speciem turpitudinis declinat, Beelphegor Madianitarum daemonio consecratur. Sed et
Abbreviated transcription (Latin):
& qui eum respicit quasi idolis immolata mandu¬
cat. Manducauit gͦ populus de sacrificiis eoꝵ et
adorauerunt idolaeoꝵ. Non solum manducauer̃t
s et adorauerunt. Uideordinẽ mali. Seruos dñi
prima concupiscentia decepit inde uentris inglu¬
uies. postrema eos captiuauit impietas. impietati
audem merces ex soluitur fornicatio. Si relegas quȩ¬

Expanded text:
et qui eum respicit, quasi idolis immolata manduet qui eum respicit, quasi idolis immolata manducet. Manducavit ergo populus de sacrificiis eorum, et adoraverunt idola eorum. Non solum manducaverunt, sed adoraverunt. Vide ordinem mali. Servos Domini prima concupiscentia decipit; inde ventus ingluvies; postremo eos captivavit impietas. Impietati autem merces exsolvitur fornicatio. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
apud cornthios. ut m idoło recumberẽt. et
imolata idolismanducarent. sed̾ forte q̃m studi¬
osi litterarum grecarum homines erant. & amato¬
res philosopbiȩ desidio adhucueterum studiorum
tenebantur: & philosophoꝵ doginata quasi ydolis m¬
molata edebant. que camen ledere fortasse ñ pote¬
rant eos qui plenariam scientiam u̾itatis accipie¬
bant. hii aũt qui in xp̃o minuseruditionis habe¬
bant. si imitarent᷑ eos legentes talia. & illis adbuc
stu dis oꝑam dantes uulnerari poterant. et diuer
scientiam u̾itatis ledi non poterat. S quia caritas ñ
querit quod sibi utile est. s qd̾ multisobseruari opor¬
tet. talem ũbi caꝑe cybum. qui non solum nos edificet
& delectet. s et qui uidentes non offendat ⁊ ledat.
Est gͦ non solum in cybis idolis immolatũ. s et in
uerbis. & ego puto quia sicut omnis sermo qui pre
ł in iusticiã ułĩpietatẽ respicit. idolis immolat ẽ

Expanded text:
apud Corinthios, ut in idolio recumberent, et apud Corinthios, ut in idolio recumberent, et immolata idolis manducarent, sed forte quoniam studiosi et Graecarum litterarum homines erant et amatores philosophiae, desiderio adhuc studiosi veterum tenebantur, et philosophorum dogmata quasi idolis immolata edebant. Quae tamen delere fortasse non poterant eos qui plenam scientiam veritatis acceperant. Hi autem qui in Christo minus eruditionis habebant, si immutarentur eos legentes talia, et illis adhuc studiis operam dantes, vulnerari poterant, et diversscientiam veritatis, laedi non poterat? Sed quoniam charitas non quaerit quod sibi utile est, sed quod multis, observari oportet, talem verbi capere cibum, qui non solum nos aedificet et delectet, sed et qui videntes non offendat. Est ergo non solum in cibis idolis immolatum, sed et in verbis. Et ego puto, quia sicut omnis sermo, qui pievel injustitiam vel impietatem respicit, idolis immolatus est,
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃a responsionẽ uł refutationẽ dici. Aplicuit gͦ
isrł ad responsionẽ uł refutationẽ. Non bene appli¬
cuit. Uide deniq quid incurrerie in hac positus
mansione. Formeatus ẽ cum mulieribꝰ madianita¬
rũ. & refutatus ẽ adõ. quia ñ solã formeat᷑. s et
i dolis genttum consecrat᷑ ẽ. & comedit ex his quȩ fu¬
erant idolis immolata. quȩ utiq exetrabilia st̃ apd̃
c̃m. Qui enim consensus dei templo eum idolis. Ue¬
ram ego etiam dehis quȩ apłs paulus ad corinthios
scribit dicens. si quis aũt uidit te scientiã habentẽ
in i ddoliorecumbere. nonne conscientia eiꝰ cam sit
infirma edificabit᷑ ad manducandũ ĩmolata:
Ualde miratus sũ. Ui detur enim ñ tam rem ip̃a
granem ꝓmnciare quam illiꝰ offensã qui hec uidenᷤ
finili ꝓuocatar exemplo. cum ñ simib scientia
munatur. ita ut ostendat eũ qui ht̃ scientiam
recumbentẽ in idolo. ñ tam sui quã alteritis dãp¬
in reũ effici. S uide ne forte ñ hoc solũ ficbat

Expanded text:
ra responsionem? vel refutationem dici. Applicuit ergo Israel ad responsionem vel refutationem. Non bene applicuit. Vide denique quid incurrerit. In hac mansione positus, fornicatus est cum mulieribus Madianitarum, et refutatus est a Deo: quia non solum fornicatus, sed et idolis gentium consecratus est; et comedit ex his quae fuerant idolis immolata: quae utique exsecrabilia sunt apud Deum. Quis enim consensus templo Dei cum idolis? Verum ergo etiam de his, quae apostolus Paulus ad Corinthios scribit, dicens: Si quis autem te viderit scientiam habentem in idolio recumbere, nonne conscientia ejus, cum sit infirma, aedificatur ad manducandum immolata ? valde miratus sum. Videtur enim non tam rem ipsam gravem pronuntiare, quam illius offensam, qui haec videns simili provocatur exemplo, cum non simili scientia muniatur: ita ut ostendat eum, qui habet scientiam et recumbit in idolio, non tam sui quam alterius damni effici reum. Sed vide ne forte non hoc solum fiebat
Abbreviated transcription (Latin):
sapientissimus & ingentibus apud dm meritis ta¬
men quia se tradidit mulcis mulierib decept᷑ est.
Ego puto qd̾ multȩ mulieres multa dogmata et
multarum gentiũ diũsȩ pbilosophiȩ nominentur.
Quȩ cum singula agnoscere & ꝑscrutari ut pote
uir scientissimus & sapientissimus uoluisset. semet¬
ipsum intra diuinȩ legis regulã tenere ñ potuit.
s decepit eum moabitica philosophia: & ꝑsuasit
ut idolo moabitico immolaret. similit̃ ⁊ amma¬
nitarum. s et reliquarum gentiũ. quarũ muli

Expanded text:
sapientissimus, et ingentibus apud Deum meritis; tamen quia se tradidit multis mulieribus, deceptus est. Ego puto quod multae mulieres, multa dogmata et multarum gentium diversae philosophiae nominentur. Qui cum singula agnoscere et perscrutari, utpote vir scientissimus et sapientissimus, voluisset; semetipsum intra legis divinae regulam tenere non potuit; sed decepit eum Moabitica philosophia, et persuasit ut idolo Moabitico immolaret. Similiter et Ammonitarum, et reliquarum gentium. Grande ergo
Abbreviated transcription (Latin):
quis ũbi causa aut ꝓpħas dĩ ꝑsequat᷑ ut illa feẽ¬
auc ad idola ali quos decipiat uł falais ciecum¬
uentiomibus pimat inocentes. iste dr ierabel te¬
nere doctrmam. Siceͦ et siquis malis consiliis.
scandala generet popło dĩ. & offensionẽ diuinã
atq tracundiam celestem ꝓuocet plebi uł idoloꝵ
sacrificiis communicando uł stupris ac hẏbiãmi
seruiendo. hic doctrinam bala am tenere dicendꝰ ẽ
Est gͦ execrabilis etiam corꝑis fornieatio. Quid enĩ
cam execrabile quam templum dĩ uiolare ac tol¬
lere menbra xp̃i. & facere menbra meretricis:
Multo tamen magis execrabilis est generalis illa
uiri illius qui eam sibi desponddit in fide corrũpit᷑
& uolatur. Est gͦ & sponsus & uir aĩe munde et

Expanded text:
quis verbi causa aut prophetas Dei persequatur ut illa facquis verbi causa aut prophetas Dei persequatur ut illa facit, aut idolis aliquos decipiat, vel falsis circumscriptionibus perimat innocentes, iste dicitur Jezabel tenere doctrinam. Sic ergo et si quis malis consiliis scandala generet populo Dei, et offensionem divinam atque iracundiam coelestem provocet plebi vel idolorum sacrificiis communicando, vel stupris ac libidini serviendo, hic doctrinam Balaam tenere dicendus est. Est ergo exsecrabilis etiam corporis fornicatio. Quid enim ita exsecrabile quam templum Dei violare, ac tollere membra Christi, et facere membra meretricis? Multo tamen magis exsecrabilis est generalis illa illius viri qui eam sibi despondit, in fide corrumpitur et violatur. Est ergo sponsus et vir animae mundae et
Abbreviated transcription (Latin):
hẏstoriȩ textus edocuit. Uerum qm iohes in reuela¬
tione sua ea quȩ in lege scd̃m hystoriam seripta ẽt
adducit ad mysteria diuina. & sacramenta q̃dã
in his edocet contineri. necessariũ uidet᷑ etiã sc̃m
id qd̾ ille sensit. nos quoq ab illodatã expositionis
regulã sequi. & primomemorare ea quȩ adangłm
eccłie cuiusdam seribens dic̃. habes ibi quosdam
quui tenent doctrinã balaam. qͥ docuit balachinit¬
dere scandalum in conspectu filioꝵ isrł. ut man¬
lucarent ydolis immolata ⁊ fornicarent᷑. Ergo
cemꝑib iohĩs apłi erant quidã in eccłia illa ad
quam seribebat. docentes doctrinã baalã. Putas¬
fiterentur se dogmatum & traditionũ illiꝰ essẽ
doctores. an illud potius debemus adũtere. qd̾
si quis faciat opris qd̾ fecit balach isdoctrinam
balaam docere uideat᷑. sicat ⁊ doctrina ierabel
in eadẽ reuelatione memorat᷑. ñ qd̾ aliquis exdis¬
cipulis ietabel doceat quȩ illa tradiłit. s qđ fi

Expanded text:
historiae textus edocuit. Verum quoniam Joannes in revelatione sua, ea quae in lege secundum historiam scripta sunt, adducit ad mysteria divina, et sacramenta quaedam in his edocet contineri, necessarium etiam videtur, secundum quod ille sensit, nos quoque ab illo datam expositionis regulam sequi, et primo memorare ea quae ad gloriam Ecclesiae cujusdam scribens dicit: Habes ibi quosdam, qui tenent doctrinam Balaam: qui docuit Balac mittere scandalum in conspectu filiorum Israel, ut manducarent idolis imannis apostoli erant quidam in Ecclesia illa ad quam scribebat, docentes doctrinam Balaam. Putas-profiterentur se dogmatum et traditionum illius esse doctores? An illud potius debemus advertere, quod si qui faciat opus quod fecit Balaam, is doctrinam Balaam docere videatur? Sicut et doctrina Jezabel in eadem Revelatione memoratur, non quo aliquis ex disciplinis Jezabel doceat quae illa tradiderit, sed quod si
Abbreviated transcription (Latin):
& semen eoꝵ ꝑibit. Necessariũ mͥ uidet᷑ requir̾e
in scripturis diuinis. quib in locis. ułquo in
temꝑe nomen amalech scriptum sit. quoue ex
genere gens ista descendat. facilius enim qd que¬
ritur agnoscitur. s explurib locis que eadẽ scͥp¬
ta funt ꝓferant᷑ Igitur in lectione genesis ubi qͥnq
reges conuenerunt. ut expugnarent quatuor reges
qui regnabant in sodomis. post aliquanta ita refer¬

Expanded text:
mitiva necessarium mihi videtur requirere in Scripturis divinis, quibus in locis vel quo in tempore, nomen Amalec scriptum sit, quo vel ex genere gens ista descendat. Facilius enim quod quaeritur agnoscitur, si ex pluribus locis, quae de eadem scripta sunt, proferantur. Igitur in Genesis lectione, ubi quinque reges convenerunt ut expugnarent quatuor reges qui regnabant in Sodomis, post aliquanta ita refer
Abbreviated transcription (Latin):
bixos afflgendo effuderuit. ut hebreos afflixerint.
eti am ipsipibunt. Parit̃ enim grecus sermo ꝓstatim
ponit. hicent gͦ funs omniũ. ut et assur eni trade¬
bantur hii qui ddelinquebant. exppło dĩ. uł in inte¬
ritũ carnis. ut sp̃s saluus fieret. uł ut discerent non
blasphemare. pibit etiam ip̃eab eo qui potestatẽ ht̃
ꝑdere ingehennã. Bicet᷑ enĩ eis a iusto iudice. Ite
in ignem ȩt̾num. quẽ p̃paratut ds̃ diabolo ⁊ angłis
eius. Ibi gͥ ꝑibit assur: & quidem ꝑiit aliquando
& una ouis ex centum ouib. sea bancouẽ pastos
bonus relictis nonaginta & nouẽ in montibus
nrãm uallem lacrumarũ. & requirens inuenit.
mero qui in supiorib saluus manebat aduinxit.
enim non errore s iudicio. nec lapfu motas. sed

Expanded text:
im ut haec fecerint, ut Hebraeos afflixerint, etiam ipsi peribunt. Pariter enim Graecus sermo pro statim ponit. Hic ergo erit finis omnium ut et Assur, cui credebantur hi qui delinquebant ex populo Dei, vel in interitum carnis, et spiritus salvus fiat, vel ut discerent non blasphemare. Peribit enim ipse ab eo, qui potestatem habet perdere in gehennam. Dicitur enim eis a justo judice: Ite in ignem aeternum, quem praeparavit Deus diabolo et angelis ejus . Ibi ergo peribit Assur. Et quidem prout aliquando et una ovis ex centum ovibus, sed hanc ovem pastor bonus relictis nonaginta novem ovibus nostram vallem lacrmero, qui in superioribus salvus manebat, adjunxit. ri. Perit ergo non errore, sed judicio; nec lapsu motus, sed
Abbreviated transcription (Latin):
portat inuia. Omis enim est omne peccatũ. quẽ¬
admodũ dicit & ꝓpħa. Sicut omis graue grairate
sunt suꝑ me. Neq ignẽ accendit. illũ scilicet ig
nem dequodr̃. Ite in lumine ignis ur̃i & in flam¬
ma quã accendistis uob̾. In sabbo unusquisq sedet
in loco suo. & non ꝓcedit exeo. Quis gͦ e locus aĩe¬

Expanded text:
portat in via. Onus enim est omne peccatum. Quemportat in via. Onus enim est omne peccatum. Quemadmodum dicit et Propheta: Sicut onus grave gravatae sunt super me . Neque enim ignem accendit. Ilnem de quo dicitur: « Ite in lumine ignis vestri, et in flamma quam accendistis in sabbato unusquisque . » Sed et in loco suo et non procedit ex eo. Quis ergo est locus eju
Abbreviated transcription (Latin):
bati. nisi illa de qua apłs scribit᷑. Relinquit᷑ gͦ sab¬
nicħ ex omnibus mundi actibus oportecoꝑari.
Si g desias ab omnib scłaribus oꝑib & nicħ mun¬
danum geras. s spualib oꝑib uaces. ad eccłiam con¬
uenias. lectionib diuinie ⁊ teͣtatib aurẽ p̃beas. de
cȩlestibus cogites. de futura spe sollicitudinẽ geras
uenturũ iudiciũ p̃oculis habeas. non respicias
ad p̃sentia & uisibilia. s ad inuisibilia ⁊ futura.
hȩc ẽ obseruatio sabbat xp̃iano. Sedhȩe ⁊ uidei ob¬
seruare debent. Deniq etiam apud ipõs si faber
sistructor.⁊ si qui huiusmodi opificũ fu̾it. ociatur
in die sabb̃i. lector aũt legis diuine uł doctor ñ
desinit ab ope suo. & tam̃ fabb̾m ñ contaminat.
quia et sacerdotes intemplo sabb̃m uiolant. &
sine crimine sunt: qui gͦ cessauit ab oꝑib seculi
& sp̃ualib actibus uaccat. iste ẽ qui sacrificiũ
sabbati. & diem festam agit sabbatoꝵ. neq onera

Expanded text:
bati, nisi illa de qua Apostolus dicit: « Relinquetur ergo sabnihil ex omnibus mundi actibus oportet operari. Si ergo desinas ab omnibus saecularibus operibus, et nihil mundanum geras, sed spiritalibus operibus vaces, ad ecclesiam convenias, lectionibus divinis et tractatibus aurem praebeas, de coelestibus cogites, de futura spe sollicitudinem geras, venturum judicium prae oculis habeas, non respicias ad praesentia et visibilia, sed ad invisibilia et futura: haec est observatio sabbati Christiano. Sed haec Judaei observare deberent. Denique etiam apud ipsos, si faber, si structor, et si qui hujusmodi opificum fuerit, oriatur in die sabbati; lector autem divinae legis et doctor non desinit ab opere suo, et tamen sabbatum non contaminat. quia sacerdotes in templo sabbatum violant, et sine crimine sunt? » Qui ergo cessavit ab operibus saeculi et spiritalibus actibus vacat, iste est qui sacrificium sabbati et diem festum agit sabbatorum, neque onera
Abbreviated transcription (Latin):
habita contemplatio est. ꝓpinquis agroꝵ ⁊p̃di¬
oꝵ relinquatur bereditas. Subratio popuilli
tudacur quem deul eluigit.homimi seilicet taliqͥ
habet sicut scriptum audistis in semetipõ sp̃m dei.
& p̃cepta dĩ in conspectu eius sunt. & qui moysi ualde
notus & familiaris sit. id ẽ in quolegis claritas et
seientia. ut possint eũ audire filii isrł. Uerũ qͣm
mysteriis cuncta refertasunt. ñ possumus quȩ
p̃ciosiora sunt omittere. etiam si hȩc scdm liteeram
mandantur. necessaria uideantur & utilia. Con¬
sideremus gͦ quȩ sit moysimors. finis sine dubio
legis. S legis illiũs quȩ scdm litterã r. Quis aũt
enis finis est: Sacrificioꝵ scilicet int̾ruptio. cet̃oꝵq

Expanded text:
habita contemplatio est. Propinquis agrohabita contemplatio est. Propinquis agro relinquatur haereditas. Gubernatio populi illi tradatur, quem Deus elegerit, homini scilicet tali, qui habet sicut scriptum audistis in semetipso spiritum Dei, et praecepta Dei in conspectu ejus sunt, et qui Moysi valde notus et familiaris sit, id est in quo sit claritas legis et scientia, ut possint eum audire filii Israel. C. mysteriis cuncta referta sunt, non possumus quae pretiosiora sunt omittere, etiam si haec quae secundum litteram mandantur, necessaria videantur et utilia. Consideremus ergo quae sit Moysi mors. Finis sine dubio legis. Sed legis illius quae secundum litteram dicitur. Quis autem finis ejus? Est sacrificiorum scilicet interruptio,
Abbreviated transcription (Latin):
tutes animi & sensus mentis filios dici documꝰ.
Consequenssine dubio & conueniens uidetur
etiam filias oꝑa quȩ carnis minist̾io explentur
leribitur. Quinꝙ eni corꝑei senlus ẽt̃. quib omẽ
etiam sipatre orbent᷑ & ꝑmaneant orphanȩ. non tam̃
abiciuntur ab hereditate. neq excludunt᷑ a regno.
s in medio plebis dĩ porcionẽ hereditatis accipiuã.
At enimuideamus quis est pat̾ earũ qui mortu
us di. Salphaathinquit. Salphaath aũt̃ int̾̃pre¬
tatur. umbra in ore eius. Pat̃ oꝑũ intellectus est.
Sepe gͦ accidit. & non pauci int̃ fãs nr̃os st̃. in
quibus intellectꝰ altior & ꝓfundior nullus: s ẽ

Expanded text:
tutes animi et sensus mentis filios docuimus. tutes animi et sensus mentis filios docuimus. Consequens sine dubio et conveniens videtur, etiam filias opera quae corporis ministerio explentur scribitur: quinque enim corporei sensus sunt, quibus omne etiam si patre orbentur et remaneant orphanae, non tamen abjiciuntur ab haereditate, neque excluduntur a regno, sed in medio plebis Dei portionem haereditatis accipiunt. At enim videamus, quis est pater earum, qui mortuus eis dicitur. Salphaad, inquit. Salphaad autem interpretatur umbra in ore ejus. Pater operum intellectus est. Saepe ergo accidit, quod non pauci inter fratres nostros sunt, in quibus intellectus altior et profundior nullus est, sed est
Abbreviated transcription (Latin):
hystoriam quid uigoris habeant omnib palam est
qui sciunt leges istas non solum apud filios isrł
eustodiri. s et apudomnes homines qui tamen
legibus uiuunt. un de apparet qd̃ lib̾tas filiarum
salphaath. non solum ipsis hereditatẽ contulit. s et
ppetua uiuendi iura scło dedit.Uides quanta sit
etiam hystoriȩ ipsius utilitas in legedĩ: quis potest
leges istas aliquando dissoluere. quib un iuersꝰ
utitur mundus: Sedcamen nos queramꝰ quom eti¬
am sp̃italit̾ edificenuur. Potest enim fieri ut neq filie
michi sint sedm carnẽ. neq aliquid ruris. euius
capi possit hereditas. Quid ergo: Nichil apud eũ
qui eiusmodi est lexista oꝑabitur. & erit alieui
ociosum. qd̾ diuina uoce est sancitum: Requira¬
mus gͦ etiam apud spĩtalem legẽ. quȩ sit iste qͥn¬
q filiȩ quarũ etiam si pat̃ mortuus fuit ꝓ aliquo
peccato. ipse tamen hereditatẽ exũbo dĩ capiant.
Insupiorib cum de sp̃italibus tractaremus. uir¬

Expanded text:
historiam quid vigoris habeant, omnibus palam est qui sciunt leges istas non solum apud filios Israel custodiri, sed omnes homines, qui tamen legibus vivunt. Unde apparet quod libertas filiarum Salphaad, non solum ipsis haereditatem contulit, sed et perpetua vivendi jura secundo dedit. Vides quanta sit etiam historiae ipsius utilitas in lege Dei. Quis potest leges istas aliquando dissolvere, quibus universus utitur mundus? Sed tamen quaeramus nos quomodo etiam spiritaliter aedificemur. Potest enim fieri ut neque filiae mihi sint secundum carnem, neque aliquid ruris, cujus capi possit haereditas; quid ergo? Nihil apud eum qui hujusmodi est lex ista operabitur, et erit alicui otiosum quod divina voce sancitum est? Requiramus ergo etiam apud spiritalem legem, quae sint istae filiae quinque, quarum etiam, si pater mortuus fuerit pro aliquo peccato, ipsae haereditatem ex verbo Dei capiant. In superioribus cum de spiritualibus filiis tractaremus, vir
Abbreviated transcription (Latin):
declinet ad dogmata praua ⁊ ꝑuerda. & ob hoc trada¬
cur assyriis. Qui enimblasphemant in ȩccłia positz
traduntur sachanȩ. sicut figelus et hermogenes. de
non blasphemare. Propt̾ea gͦ assyriis traditur. qui
declinau̾it in hereticam blasphemiã. quia assiri int̃¬
pretantur dirigentes.⁊ ob hoc tradunt᷑ eis qui tra¬
duntur ut ñ ꝑeant. neq penitus intereant. s ut
dirigantur ⁊ corrigantur. & sicut ip̃e paulus dicit
ut discant ñ blasphemare. Post hȩc uͦ balaam ꝓphe¬
tiȩ fuȩ sermonem. in bis conclusit dicens. & assump¬

Expanded text:
declinet ad dogmata prava et perversa, et ab hoc tradadeclinet ad dogmata prava et perversa, et ab hoc tradatur Assyriis. Qui enim blasphemant in Ecclesia positi, traduntur Satanae: sicut Phigelus et Hermogenes, de t discant non blasphemare . Propterea ergo Assyriis traditur, quia declinaverit in haereticam blasphemiam, quia Assyrii interpretantur dirigentes. Et ob hoc traduntur eis, qui traduntur non ut pereant, neque ut penitus intereant, sed ut dirigantur et corrigantur, et sicut Paulus ipse dicit, ut discant non blasphemare. Post haec vero Balaam prophetiae suae sermonem in his concludit dicens: Assump
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ & nunc dr. quia ualida sit habitatio eius. si po¬
suerit nidum suum in petra. Petra ap̃c ẽ. Si gͦ
laam. qui pot̾ accipi in hereticoꝵ ꝑsona. ut hoc di¬
scribat astucia. Nam si hoc fu̾it nichile ꝓderit. qd
in petra qui ẽ xp̃e collocatus uidet᷑. Ab assyriis enĩ
captiuabitur malignis scilicet uirtutib quȩ eos
captiuos ducunt. & in potestatẽ accipiunt. quos
heneticus error inuoluerit. Uidetur sane scđm hãc
expositionẽ qͣm de cyneo edidimus. et. coniunctio int̃¬
turbare sensum. S scien dum est qd uernaculũ est
hebree linguȩ et. coniunctione frequent̃ ut. ita ut
int̾dum abundet et in non necessariis. ut in nr̃a
apparet lingua uideat᷑ inserta. Quodutiq cum uenia
accipiendum ẽ. Habet enim una queq lingua aliqͥ
ꝓprietatis. qd̾ apudalias linguas uiciosum uidet᷑. &
hie gͦ et coniunctio quasi abundans habenda est & suꝑ
ȩccłia xxp̃i sit. ne forte astucia beor circũ ueniat eũ. et

Expanded text:
go et nunc dicitur, quia valida sit habitatio ejus, si ponat nidum suum in petra. Petra Christus est. Slaam, qui potest accipi in persona hscribat astutia. Nam si hoc fuerit, nihil ei proderit, quod in petra, qui est Christus, collocatus videtur. Ab Assyriis enim captivabitur, malignis scilicet virtutibus quae eos captivos ducunt, et in potestatem accipiunt, quos haereticus erroribus involverit. Videtur sane, secundum hanc expositionem quam de Cinaeo edidimus, et conjunctio interturbare sensum. Sed sciendum est quod vernaculum est Hebraeae linguae et conjunctione frequenter uti, ita ut interdum abundet et in necessariis, ut in nostra apparere lingua videatur inserta. Quod utique cum venia accipiendum est. Habet enim unaquaeque lingua aliquid proprietatis, quod apud alias linguas vitiosum videatur. Et hic ergo et conjunctio quasi abundans habenda est et supEcclesia Christi sit, ne forte astutia Beor circumveniat eum, et
Abbreviated transcription (Latin):
exeidit caudam tuam omnũ qui laborabant p̃te
tu aut̃ esuriebas & laborabas & ñ timuist d̃m. Obser¬
ua gͦ & in his quomͦ amalech obstitit isrł in uia as
tamen ñ potuit caput eius abscidere. nisi caudã
tantum. id est eos potuit obtinere. qui retͦ posit erãt
qui ultimi sequebant᷑. necea quȩ retro erant obli¬
uiscentes extendebantse ad ea que in antesunt.¬
& ideo puto qr dñs p̃cipiebat in eugłiis dicens.
Nemo mittens manũ suam ad aratrum. & retro as¬
piciens aptus est regnod̃i. & m̾ido. Si enim retro
quis inuentus fu̾it in cauda abscidet eũ amalech.

Expanded text:
laborant post te. Tu autem esuriebas et laborabas, et non timuit Deum . Observa ergo et hic quomodo Amalec obstitit Israeli in via, sed tamen non potuit caput ejus abscindere, nisi caudam tantum, id est, in eos potuit obtinere, qui retro positi erant, qui ultimi sequebantur; nec ea quae retro erant obliviscuntur, extendebant se ad ea quae inante sunt. Et ideo puto, quia Dominus praecipiebat in Evangeliis dicens: Nemo mittens manum suam ad aratrum, et retro respiciens, aptus est regno Dei . Et merito. Si enim retro quis intuens fuerit, in cauda abscindet eum Amalec.