comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sed peccatores. Et ideo sequit᷑ apłs &.
adiungit. Nuncautẽ scripsi uobis
sus. aut rapax. cũ eiusmodi nec quidẽ
cibum sumere. Quid enĩ michi de
his qui foris sunt iudicare: Nonne
de his qui intus sunt uos iudicatis:
De his autẽ qui foris sunt d̾s iudica¬
bit. Auferte malũ a uobisipsis. Quib
uerbis satis ostendit non temere ꝙͥ quo¬
modolibet. sed ꝑ iudicium auferendos
eẽ malos ab ȩccłiȩ communione. ut si
ꝑ udicium auferri non possunt. tole¬
rentur potius. ne ꝑuerse malos eui
tando. quisq ab ȩccłia ipse discedens.
eos quos fugere uidet᷑ uincat ad ge¬
hennã. quia & ad hoc nobis sunt in
messe ut palea sufferat᷑. usq ad ultimũ
uentilabrum. uł infra illa retia ubi
pisces boni cum malis usq ad segre¬
gationem quȩ futura ẽ in littore. hoc
est in fine scłi. ȩquo animo tolerent᷑.
Non enĩ ꝯtrarium ẽ huic loco id qd̃
alio loco dicit apłs. Lu quis es qui iu¬

Expanded text:
sed peccatores. Et ideo sequitur Apostolus, et sed peccatores. Et ideo sequitur Apostolus, et adjungit: Nunc scripsi vobis sus, aut rapax, cum hujusmodi nec quidem cibum sumere. Quo enim mihi de his qui foris sunt judicare? Nonne de his qui intus sunt vos judicatis? De his autem qui foris sunt, Deus judicabit. Auferte malum a vobis ipsis . Quibus verbis satis ostendit non temere aut quomodolibet, sed per judicium auferendos esse malos ab Ecclesiae communione: ut si per judicium auferri non possunt, tolerentur potius, ne perverse malos quisque evitando, ab Ecclesia ipse discedens, eos quos fugere videtur, vinciat ad gehennam. Quia et ad hoc nobis sunt in messe, ut palea sufferatur usque ad ultimum ventilabrum ; velut intra illa retia, ubi pisces boni cum malis usque ad segregationem, quae futura est in littore, id est, in fine saeculi, aequo animo tolerentur . Non enim contrarium est huic loco id quod alio loco dicit Apostolus: Tu quis es qui ju
Abbreviated transcription (Latin):
Nos uero a communione quequam
tio nondum sit mortalis. sed medicina-¬
lis. nisi aut sponte confessum. aut in
aliquo siue scłari. siue ȩccłiastico uidi¬
cio nominatum atq conuictum. Quis
enim sibi utrumq audeat assumere. ut
cuiquã ipse sit q. accusator q iudex:
Curꝰmodi regulam etiã paulus apłs
in eadem ad corinthios epła breuit̃ in¬
sinuasse intelligitur. cum quibusdam
talibus commemoratis criminibus
ȩccłiastici iudicũ formã ad om̃ia simi¬
lia daret ex quibusdã. Ait enĩ. Scripsi
uobis in epła non commisceri fornica
riis. non utiq fornicariis huiꝰ mun¬
di. aut auaris. aut raptorib. aut ido¬
lis seruientib. alioquin. debueraris de
hoc mundo exisse. Non enĩ possunt hoies
in hoc mundo uiuentes nͥ cũ talib uiuere.
colloquiũ conuiuiũq uitauerint. Unde
& dñs cũ publicanis ꝙ peccatorib come¬
dens. ñ ẽ opus inqͥt sanis medicꝰ. s male
habentibus. Non ueni uocare iustos

Expanded text:
Nos vero a communione prohiberNos vero a communione prohibertio nondum sit mortalis, sed medicinalis, nisi aut sponte confessum, aut in aliquo sive saeculari, sive ecclesiastico judicio nominatum atque convictum. Quis enim sibi utrumque audeat assumere, ut cuiquam ipse sit et accusator et judex? Cujusmodi regulam etiam Paulus apostolus in eadem ad Corinthios Epistola breviter insinuasse intelligitur, cum quibusdam talibus commemoratis criminibus, ecclesiastici judicii formam ad omnia similia ex quibusdam daret. Ait enim: Scripsi vobis inriis. Non utique fornicariis hujus mundi, aut avaris, aut raptoribus, ant idolis servientibus, alioquin debueratis de hoc mundo exisse. Non enim possunt homines in hoc mundo viventes nisi cum talibus vivere, lloquium convictumque vitaverint. Unde et Dominus cum publicanis et peccatoribus comedens: Non est opus, inquit, sanis medicus, sed male habentibus. Non enim veni vocare justos,
Abbreviated transcription (Latin):
plage ꝑ pudorem addat tumorem. De-¬
minerit semꝑ quia d̾s suꝑbis resistit:
humilibus autẽ dat gr̃am. Quid enĩ
est infelicius. quid ꝑuersius. quã de
ipso uulnere quod latere non potest
non erubescere. & de ligatura eius eru¬
bescere: Nemo arbitret᷑ fr̃s ꝓpterea se¬
consilium salubre huius pęnitentię
debere contemnere: quia multas for¬
te aduercit & nouit ad sacramenta al¬
taris accedere. quoꝵ talia crimina ñ
ignorat. Multi enim corrigunt᷑ ut pe¬
trus: multi tolerant᷑ ut iudas: multi
nesciunt᷑ donec ueniat dñs & illuini-¬
net abscondita tenebrarũ. & manife¬
ster cogitationes cordis. Nam pleriq¬
boni xp̃iani ꝓpterea tacent & sufferunt
alioꝵ peccata quȩ nouerunt. quia
documentis sepe deseruntur .& ea quę
ipsi sciunt iudicibus ȩccłasticis ꝓbare
non possunt. Quãuis enĩ uera sint quȩ-¬
dam. non tamen iudici facile credenda
sunt. nisi certis indiciis demonstrent᷑.

Expanded text:
plagae per pudorem addat tumorem. Meplagae per pudorem addat tumorem. Meminerit semper, quod superbis Deus resistit, humilibus autem dat gratiam . Quid enim est infelicius, quid perversius, quam de ipso vulnere, quod latere non pnon erubescere, et de ligatura plus erubescere? Nemo arbitretur consilium salutiferae hujus poenitentiae debere contemnere, quia multos forte advertit et novit ad Sacramenta altaris accedere, quorum talia crimina non ignorat. Multi enim corriguntur, ut Petrus: multi tolerantur, ut Judas: multi nesciuntur, donec veniat Dominus, qui illuminet abscondita tenebrarum, et manifestet cogitationes cordis . Nam pleriqboni christiani propterea tacent, et sufferunt aliorum peccata quae noverunt, quia documentis saepe deseruntur, et ea quae ipsi sciunt, judicibus ecclesiasticis probare non possunt. Quamvis enim vera sint quaedam; non tamen judici facile credenda sunt, nisi certis indiciis demonstrentur.
Abbreviated transcription (Latin):
messationes.ꝙ. his similia. quȩ p̃dico
uobis sicut p̃dixi. qm̃ qui talia agc̃.
regnum di non consequent᷑ ludicet
ergo seipsum homo in istis uolunta¬
te dum potest: & mores conuertat
in melius. ne cũ iam non poterit.
etiam p̃ter uoluntatẽ a dño iudicet᷑.
Et cum in se ꝓtulerit seuerissimȩ medi¬
cinȩ. si tamen medicinȩ sententiam.
ueniat ad antistites ꝑ quos illi in ȩccła
claues ministrant᷑. & tamqũa bonus
ĩa incipiens esse filius. maternoꝵ m̃e¬
broꝵ ordine custodito. a p̃positis sacra¬
mentoꝵ accipiat satisfactionis suȩ mo¬
dum. ut in offerendo sacrificio contu
tamen agat quod non solum ipsi psit
ad recipiendam salutẽ. sed etiam cet̾is
ad exemplum. ut si peccatum eiꝰ non
solum in graui eius malo. sed etiam
intanto scandalo alioꝵ ẽ. atq hoc
expedire utilitati ȩccłȩ uidetur anti¬
stit. innotitiam multoꝵ ł etiam totiꝰ
plebis agere pęnitentiam non recuset.
non resistat. non lȩtali & mortiferȩ

Expanded text:
ones, et his similia; quae praedico vobis, sicut praedixi, quoniam qui talia agunt, regnum Dei non possidebunt . Judicet ergo se ipsum homo in istis voluntate, dum potest, et mores convertat in melius: ne cum jam non poterit, etiam praeter voluntatem a Domino judicetur. Et cum ipse in se protulerit severissimae medicinae, sed tamen medicinae sententiam, veniat ad antistites, per quos illi in Ecclesia claves ministrantur: et tanquam bonus jam incipiens esse filius, maternorum membrorum ordine custodito, a praepositis Sacramentorum accipiat satisfactionis suae modum; ut in offerendo sacrificio cordis tamen agat quod non solum ipsi prosit ad recipiendam salutem, sed etiam caeteris ad exemplum. Ut si peccatum ejus, non solum in gravi ejus malo, sed etiam in tanto scandalo aliorum est, atque hoc expedire utilitati Ecclesiae videtur antistiti, in notitia multorum, vel etiam totius plebis agere poenitentiam non recuset, non resistat, non lethali et mortiferae
Abbreviated transcription (Latin):
terrarum tã firmo robore custoditur.
cȩteroꝵ hominum nullus transit ad
xp̃m. ut incipiat ẽẽ quod non erat. nisi
eũ pęniteat fuisse quod erat. Hȩc prima
pęnitentia p̃cipit᷑ iudȩis. dicenti apło
petro. Pęnitentiã agite.ꝙ baptiretur

Expanded text:
terrarum tam firmo robore custoditur: terrarum tam firmo robore custoditur: caeterorum hominum nullus transit ad Christum, ut incipiat esse quod non erat, nisi eum poeniteat fuisse quod erat. Haec prima poenitentia praecipitur Judaeis, dicente apostolo Petro, poenitentiam agite, et baptize
Abbreviated transcription (Latin):
lium. nisi eũ pęnitear uitȩ ueteris. no¬
ue non potest inchoare. Abhac pȩni-¬
tentia cum baptirant᷑ soli paruuli
immunes sunt. Nondum enim uti
possunt libero arbitrio. Quibus tam̃
ad consecrationẽ remissionemq origi¬
nalis peccati ꝓdest eoꝵ fides a quib
offeruntur. ut quas cumq maculas
delictoꝵ ꝑ alios ex quib nati sunt
contraxerunt. alioꝵ etiam interro¬
gatione ac responsione purgent᷑. Ue¬
rissime quippe in psalmis plangitur.
Ecce in iniquitate conceptus sũ ꝙ in
peccatis mater mea in utero me aluit
Itẽ scriptum ẽ non esse mundum in
conspectu di. nec infantẽ cuiꝰ est diei
uniꝰ uita suꝑ terrã. Exceptis ergo ta¬
lib de quoꝵ ordine ac merito in futu-¬
ra illa qͦ ꝓmittit᷑ sorte scõꝵ uelle ampliꝰ
querere modulũ hoĩum excedit. pietate cre¬
dit᷑ eius ꝓdesse ad sp̃ualem salutẽ. quod
eccłiasticȩ auetoritatis ꝑ totũ orbem

Expanded text:
lium, nisi eum poeniteat vitae veteris, nolium, nisi eum poeniteat vitae veteris, novam non potest inchoare. Ab hac poenitentia, cum baptizantur, soli parvuli sunt immunes: nondum enim uti possunt libero arbitrio. Quibus tamen ad consecrationem remissionemque originalis peccati prodest eorum fides, a quibus offeruntur; ut quascumque maculas delictorum per alios, ex quibus nati sunt, contraxerunt, aliorum etiam interrogatione ac responsione purgentur. Verissime quippe in Psalmis plangitur, Ecce in iniquitate conceptus sum, et in peccatis mater mea me in utero aluit . Item quod scriptum est, non esse mundum in conspectu Dei, nec infantem, cujus est vita diei unius super terram . Exceptis ergo talibus, de quorum ordine ac merito in futura illa, quae promittitur, sorte sanctorum, velle amplius quaerere, hominum modulum excedit; pie tamen creditur eis prodesse ad spiritualem salutem, quod ecclesiasticae auctoritatis per totum orbem
Abbreviated transcription (Latin):
hoc enĩ lex data ẽ ut uulnera ostenderet
peccatorum. quȩ grã benedictionis sa¬
naret. Ad hoc lex data ẽ. ut suꝑbo infir¬
mitatẽ suam notã faceret. infirmo pęni¬
tentiã daret. Ad hoc lex data est: ut dice¬
remꝰ in conualle plorationis. Uideo aliã
legem inmembris meis repugnantem
legi mentis meȩ & captiuantẽ me in lege
peccati qͥuȩ ẽ in membris meis. &. cũ ipso
me liberabit de corpore mortis huius:
Et succurreret nobis exaudiente illo qui
erigit elisos. soluit compeditos. illuminat
Res sunt actiones penitentiȩ quas
mecũ ur̃a eruditio recognoscit. Sunt enĩ
usitatȩ in eccłia. & diligent̃ attendenti¬
b notȩ. Una est quȩ nouum hominem
parturit. donec ꝑ baptismũ salutare
om̃ium p̃teritoꝵ fiat obluio peccatoꝵ.
ut tamqũa puero nato dolores transeant.
quib uscera urgebant᷑ ad partum.&̾.
tristiciã lȩtitia consequat᷑. Om̃is enim
tus est. cũ accedit ad sacramenta fide¬

Expanded text:
hoc enim lex data est, ut vulnera ostenderet hoc enim lex data est, ut vulnera ostenderet peccatorum, quae gratiae benedictio sanaret. Ad hoc lex data est, ut superbo infirmitatem suam notam faceret, infirmo poenitentiam suaderet. Ad hoc lex data est, ut diceremus in convalle plorationis, Video aliam legem in membris meis repugnantem legi mentis meae, et cmembris meis: et cum ipso me liberabi de corpore mortis hujus? et succurreret nobis, exaudiente illo qui erigit elisos, solvit compeditos, illuminat res sunt autem actiones poenitentiae, quas mecum vestra Eruditio recognoscit. Sunt enim usitatae in Ecclesia Dei, et diligenter attendentibus notae. Una est quae novum hominem parturit, donec per Baptismum salutare omnium praeteritorum fiat ablutio peccatorum: ut tanquam puero nato dolores transeant, quibus viscera urgebantur ad partum, et tristitiam laetitia consequatur. Omnis enim tus est, cum accedit ad Sacramenta fide
Abbreviated transcription (Latin):
Qui eligit abici in domo dñi magis
quã habitare in tab̃naculis peccatoꝵ.
eligit illum ds̃ ut in habiter in atriis
eius. Et nichil gͥ assumentẽ ille in sedẽ
beatitudinis assumit. Unde in psalmis
suauissime &. uerissime canit᷑. Beatus
uir cuiꝰ est susceptio abs te dñe. Ne pu¬
tes eum qui se humiliar semꝑ iacere
cum dictum sit exaltabit᷑. &. ne opine¬
ris eiꝰ exaltationẽ in oculis hominũ
ꝑ sublimitates fieri corporales. Cum
enim dixisset. beatus uir cuiꝰ est susce¬
ptio abs te dñe: consequent̃ ad nexuit.
q. ostendit eiusdem susceptionis celsi¬
ascensus: In corde. in conualle scilicet
plorationis. Hoc ẽ qui se humiliat exal¬
tabitur. Sicut enĩ ascensus exaltationẽ
indicat: ita conuallis humilitatẽ.ꝙ. con¬
uallis plorationis. Sicuti enĩ comes pę¬
nitentiȩ dolor ẽ. ita lacrimȩ testes do¬
loris. Optime autẽ sequit᷑ &. dicit. Et enĩ
benedictionẽ dabit qui legem dedit. Ad

Expanded text:
Qui eligit abjici in domo Dei, magis Qui eligit abjici in domo Dei, magis quam habitare in tabernaculis peccatorum; eligit illum Deus, ut inhabitet in atriis ejus; et nihil sibi assumentem ille in sedem beatitatis assumit. Unde in Psalmo suavissime et verissime canitur, Beatus vir cujus est susceptio ejus abs te, Domine. Ne putes eum qui se humiliat semper jacere; cum dictum sit, Exaltabitur. Et ne opineris ejus exaltationem in oculis hominum per sublimitates fieri corporales; cum enim dixisset, Beatus vir, cujus est susceptio ejus abs te, Domine; consequenter annexuit et ostendit ejusdem susceptionis celsiascensus? In corde, in convalle scilicet plorationis. Hoc est, Qui se humiliat, exaltabitur. Sicut enim ascensus exaltationem indicat; ita vallis humilitatem, et convallis plorationes. Sicut enim comes poenitentiae dolor est; ita lacrymae sunt testes doloris. Optime autem sequitur, et dicit: Etenim benedictionem dabit, qui legem dedit . Ad
Abbreviated transcription (Latin):
obtriuert̃ cor. Et iterum. Excelsus ẽ dñs.
qͥ humilia respicit .s. excelsa a longe co¬
gnoscit. Excelsa ipsa posiuir ꝓsuꝑbis. Illa gͦ
respicit ut attollat: illa cognoscit ut deici¬
at. Cũ enĩ ait quod alonge excelsa cogno¬
scit satis cũ ostendit humilia de ꝓximo
attendere. ipsum tam̃ dñm excelsum eẽ
p̃dixit. Solus enĩ ds̃ arrogans non est.
quantacũq se p̃dicatione laudauerit.
Non gͥse arbitret᷑ ab oculis dĩ abscondi
suꝑbia. ds̃ enim excelsa cognoscit. Nec
se rursus do coniunctã puter. excelsa enĩ
a longe cognoscit. Quisqͥs itaq pęniten¬
tiȩ recusar humilitatẽ. dõ ꝓpinquare
non cogitat. Aliud ẽ enĩ leuare se ad dm̃.
aliud leuare se contra dm̃. Qui ante illũ
se ꝓicit ab illo erigit᷑. Qui aduersus illũ
se erigit. ab illo ꝓicit᷑. Alia est soliditas
magnitudinis. alia ẽ inanitas infla-¬
tionis. Qui foris tumescit intꝰ tabescit.

Expanded text:
obtriverunt cor . Et iterum: Excelsus Dominus, obtriverunt cor . Et iterum: Excelsus Dominus, et humilia respicit, et excelsa a longe cognoscit . Excelsa ipsa posuit pro superbis. Illa ergo respicit, ut attollat; ista cognoscit, ut dejiciat. Cum enim ait, quod a longe excelsa cognoscit, satis eum ostendit humilia de proximo attendere: ipsum tamen Dominum excelsum esse praedixit. Solus enim Deus arrogans non est, quantacumque se praedicatione laudaverit. Non ergo se arbitretur ab oculis Dei abscondit superbia: Deus enim excelsa cognoscit. Nec se rursus Deo conjunctam putet: excelsa enim a longe cognoscit. Quisquis itaque poenitentiae recusat humilitatem, Deo propinquare non cogitat. Aliud est enim levare se ad Deum; aliud est levare se contra Deum. Qui ante illum se projicit, ab illo erigitur: qui adversus illum se erigit, ab illo projicitur. Alia est enim soliditas magnitudinis, alia est inanitas inflationis. Qui foris tumescit, intus tabescit.
Abbreviated transcription (Latin):
UAM sit utilis
& necessaria pę¬
nitentiȩ medici¬
na facillime ho¬
mines intelligt
qui se
homines esse meminerunt. Scriptũ est
tus descendit de templo publicanꝰ ille
peccator ꝯfessione sollicitus. ꝙͣ phariseus
meritoꝵ enumeratione securus. Qũauis
etiam &. ipse grãs egit dõ dicens. s gr̃as¬
& publicanus iste. ieiuno bis in sabb̃o.
decimas do om̃ium quȩcũq possideo.
stabat. neq oculos ad cęlos audebat le¬
uare. sed ꝑcutiebat pectus suum dicens.
Dñe ꝓpitiꝰ esto michi peccatori. Non tam
alienoꝵ cõpatione gaudebar. Utiliꝰ autẽ
illi erat qm̃ ad medicum uenerat ei de qͥb
egrotabat confitendo monstrare qũa dissi
Non ergo mirũ quod publicanꝰ magis
curatꝰ abscessitqũe non puduit ostendere
quod dolebat. In reb quippe uisibilibus
ut excelsa quisq contingar in excelsum
erigitur. Ds autẽ cũ om̃ium sit excellen¬
tissimꝰ. ñ elatione sed humilitate contin¬
gitur. Unde ꝓpħa dicit. ꝑpe ẽ dñs his qui

Expanded text:
Quam sit utilis et necessaria poenitentiae medicina, facillime homines intelligunt, qui se homines esse meminerunt. Scriptum est tus descendit de templo Publicanus ille peccatorum confessione sollicitus, quam Pharisaeus meritorum enumeratione securus. Quamvis enim et ipse gratias egerit Deo, dicens: Gratcanus iste. ieiuno bis in sabbato, decimas do omnium quaecumque possideo. stabat nec oculos ad caelum audebat leuare, sed percutiebat pectus suum dicens: propitius esto mihi peccatori. sequitur alienorum comparatione gaudebat. Utilius autem illi erat, quoniam ad medicum venerat, ea de quibus aegrotabat, confitendo monstrare, quam dissiNon ergo mirum si publicanus magis curatus abscessit, quem non puduit ostendere quod dolebat. In rebus quippe visibilibus, ut excelsa quisque contingat, in excelsum erigitur: Deus autem cum sit omnium excellentissimus, non elatione, sed humilitate contingitur. Unde propheta dicit: Prope est Dominus his qui
Abbreviated transcription (Latin):
cum uenero humilier me ds apud¬
uos. & lugeam multos ex his qui an¬
te peccauerunt & non egerunt pęni¬
tentiam suꝑ immunditia & luxuria
& fornicatione quã gesserunt. Circũ¬
stant ergo nos &. prȩcepta recte facien-¬
di & exempla. non tantũ recte facien¬
tium. sed etiã pęnitentiũ ad recipien¬
dam salutẽ quȩ fuerat amissa peccan¬
do. Sed fac incertũ esse utrum ignoscat
đs. Quid ꝑdit cum supplicat dõ. qui
salutẽ ꝑdere non dubitauerit cũ offen¬
derit dm̃: Quis enĩ certus est etiã quod
imperator ignoscat: Et tamen pecu¬
nia funditur. maria transeunt᷑: ꝓcellax
incerta subeunt᷑. Ut penȩ mors euite¬
tur. mors ipsa suscipitur. Supplicatur
dein ꝑ homines homini. Sine cdubita¬
tione fiant ista. cum sit dubium quo
fine ꝓueniant. Et tamen certiores sunt
claues ȩcclȩ. qũa corda regum. Quib
clauibus quodcũq in terra soluitur:
etiam in cęlo solutum ꝓmittit᷑. Et multo

Expanded text:
cum venero ad vos, humiliet me Decum venero ad vos, humiliet me Deus, et lugeam multos ex his qui ante peccaverunt, et non egerunt poenitentiam super immunditia et luxuria, et fornicatione quam gesserunt . Circumstant ergo nos et praecepta recte faciendi, et exempla non tantum recte facientium, sed etiam poenitentium ad recipiendam salutem, quae fuerat amissa peccando. Sed fac incertum esse utrum ignoscat Deus. Quid perdit, cum supplicat Deo, qui salutem perdere non dubitavit, cum offenderet Deum? Quis enim certus est quod etiam imperator ignoscat? Et tamen pecunia funditur, maria transmeantur, procellarum incerta subeuntur; et pene ut mors evitetur, mors ipsa suscipitur. Supplicatur deinde per homines homini: sine dubitatione fiunt ista, cum sit dubium quo fine proveniant. Et tamen certiores sunt claves Ecclesiae, quam corda regum: quibus clavibus quodcumque in terra solvitur, etiam in coelo solutum promittitur . Et multo
Abbreviated transcription (Latin):
tritum & humiliatum ds̃ non spernit.
Non solum igitur deuote obtulit. sed
etiam ista dicendo. quid offerre oporte¬
ret ostendit. Non enim sufficit mores
in melius commutare. & a malis factis
recedere nisi etiam de his quȩ facta ft̃
satisfiat dño ꝑ pęnitentiȩ dolorem. ꝑ hu¬
militatis gemitum. ꝑ contriti cordis
sacrificium. cooperantib elemosinis.
Beati enim misericordes. qm̃ ipsis mise¬
rebitur ds̃. Non enĩ dictum ẽ ur tantũ
abstineatis a peccatis. sed & de p̃teritis
inqͥt dep̾care dñm ut tͥ dimittant᷑. ꝙ
petrusiam erat fidelis. iam in xp̃o &.
alios baptirauerat. Intuere ergo petr̃y
p̾sumentẽ. accusatum. timentẽ. uul¬
neratum. flentẽ. sanatum. Iam etiã
post aduentum de cȩlo sp̃s scĩ quidã
sc̃m̃ einere. sceleratissimum & impium
mercimonium cogitans. iam baptira¬
tus in xp̃o. & tamen pęnitentiȩ con¬
silium ab ipso petro correptus acce¬
pit. Dicit etiam apłs paulus qui utiq
fidelibus mittebat epłas. Ne iterum

Expanded text:
tritum et humiliatum Deus non spernit . Non solum ergo devote obtulit, sed etiam ista dicendo quid offerri oporteret ostendit. Non enim sufficit mores in melius commutare, et a factis malis recedere; nisi etiam de his quae facta sunt, satisfiat Deo per poenitentiae dolorem, per humilitatis gemitum, per contriti cordis sacrificium, cooperantibus eleemosynis. Beati enim misericordes, quoniam ipsorum miserebitur Deus . Non enim dictum est, ut tantum abstineamus a peccatis: Sed et de praeteritis, inquit, deprecare Dominum, ut tibi dimittantur . Et Petrus jam erat fidelis, jam in Christo et alios baptizaverat. Intuere ergo Petrum praesumentem accusatum, timentem vulneratum, flentem sanatum. Jam etiam post adventum de coelo Spiritus sancti, quidam sanctum emere, sceleratissimum et impium mercimonium cogitans, jam baptizatus in Christo: et tamen poenitentiae consilium ab ipso Petro correptus accepit . Dicit etiam apostolus Paulus, qui utique fidelibus mittebat Epistolas: Ne iterum
Abbreviated transcription (Latin):
illo uocis dominicȩ tonitruo contre¬
miscit. non om̃is qui dicit michi dñe
dñe intrabit in regnum cęloꝵ. sed
qui facit uoluntatẽ patris mei qui
in cȩlis est ipse intrabit in regnũ cę¬
lorum: Quid ad galathas idem apłs:
Nonne talia enumerans eodem fine
concludit: Manifesta inquit sunt
oꝑa carnis. que sunt fornicationes.
immunditiȩ. luxuriȩ. idoloꝵ serui¬
tus. ueneficiȩ. inimicitię. contentio

Expanded text:
illo dominicae vocis tonitruo contreillo dominicae vocis tonitruo contremiscit, Non omnis qui dicit mihi, Domine, Domine, intrabit in regnum coelorum; sed qui facit voluntatem Patris mei qui in coelis est, ipse intrabit in regnum coelorum ? Quid, ad Galatas idem apostolus, nonne talia enumerans eodem fine concludit? Manifesta sunt, inquit, opera carnis, quae sunt fornicationes, immunditiae, luxuriae, idolorum servitus, vene
Abbreviated transcription (Latin):
cubitores. neq fures. neq auari. neq
ebriosi. neq maledici. neq rapaces re¬
gnum dĩ possidebunt. Sed uidete: qũe¬
admodum timorẽ &. desperationẽ sa¬
lutis abstulerit. eis quihȩc in uita uę¬
teri commiserunt. Et hȩc quide in qͥt
fuistis: sed abluti estis. scĩficati estis
sp̃u dĩ nr̃i. Quisquis ergo post ba-¬
ptismum aliquo pristinoꝵ maloꝵ
oꝑe obligatꝰ tenet᷑. usq ad eo ne si¬
bi inmicus ẽ. ut ad huc dubitet ui¬
tam mutare dũ tampꝰ est. cum ita
peccat & uiuit: Nam utiq quod ita
ꝑseueranter peccat. thesarizat sibi irã
in die irȩ & reuelationis iusti iudicii
dĩ. Quod autẽ adhuc uiuit patien¬
tia di ad pęnitentiã eum adducit.
Implicatꝰ autẽ tam mortiferoꝵ uin¬
culis peccatoꝵ. detrectat aut differt
aut dubitat ꝯfugere ad ipsas claues
ȩccłiȩ quib soluatur in terra. ut sit so¬
lutus in cęlo .& auder sibi post hanc
uitã quia tantum xp̃ianus dicitur
salutẽ aliqũa polliceri. nec uerrdico

Expanded text:
es, neque avari, neque ebriosi, neque maledici, neque rapaces, regnum Dei possidebunt. Sed videte quemadmodum timorem et desperationem salutis abstulerit eis, qui haec in vita veteri commiserunt. Et haec quidem, inquit, fuistis, sed abluti estis, sed sanctificati estis plectenda. Quisquis ergo post Baptismum aliquorum pristinorum malorum opere obligatus tenetur, usque adeone sibi inimicus est, ut adhuc dubitet vitam mutare, cum tempus est, cum ita peccat et vivit? Nam utique quod ita perseveranter peccat, thesaurizat sibi iram in die irae et revelationis justi judicii Dei. Quod autem adhuc vivit, patientia Dei ad poenitentiam eum adducit. Implicatus igitur tam mortiferorum vinculis peccatorum detrectat, aut differt, aut dubitat confugere ad ipsas claves Ecclesiae, quibus solvatur in terra, ut sit solutus in coelo; et audet sibi post hanc vitam, quia tantum christianus dicitur, salutem aliquam polliceri; nec veridico
Abbreviated transcription (Latin):
płs constat. Quȩ lex ut dictum est tẽ¬
poralis est. Et dic michi utrum certissi¬
mum cibi sit uiuere te. D hoc uero qͥd
certius responderim: AQuid illud. po¬
tes ne dinoscere. aliud esse uiuere. aliud
se nosse uiuere: D Scio quidem nemi-¬
nem se nosse uiuere. nisi uiuentem.
Sed utrum om̃is uiuens nouerit se

Expanded text:
pulus constat; quae lex, ut dictum est, tempulus constat; quae lex, ut dictum est, temporalis est. Et dic mihi utrum certissimum sit tibi vivere te. E. Hoc vero quid certius responderim? A. Quid? illud potesne dignoscere, aliud esse vivere, aliud nosse se vivere? E. Scio quidem neminem se nosse vivere, nisi viventem; sed utrum omnis vivens noverit se
Abbreviated transcription (Latin):
si ppłs ille quodã tẽpore iuste honores de-¬
dit. quoda rursus iuste ñ dedit: hec uicis¬
situdo tẽporalis ut eẽt iusta. ex illa eter¬
nitate tracta ẽ. qua semꝑ iustum est. gra¬
uem populũ honores dare. leuem non
dare. An tibi aliter uidetur: D Assen¬
tior. AUt igitur breuiter ȩternȩ legis
notionem quȩ impressa nobis est quan-¬
tum ualeo uerbis explicem. ea est qua
iustum est. ut omĩa sint orclinatissima.
T si aliter existimas: ꝓme. D Quid tibi
uera dicenti contradicam. non habeo.
ACum ergo hȩc sit una lex. ex qua illȩ
omnes temporales ad homines regendos
uariantur: num ideo ipsa uariari ullo
modo potest᷑ OIntelligo om̃ino non
posse. Neq enim ulla uis. ullus casus.
ulla rerum labes unquã effecerit. ut
iustum non sit omia esse ordinantissi
ge nunc uideamus.homo ipse Ima.¬
quomodo in se ipso sit ordinatissimꝰ.
Nam ex hominib una lege sociatis. po¬

Expanded text:
si populus ille quodam tempore juste honores desi populus ille quodam tempore juste honores dedit, quodam rursus juste non dedit; haec vicissitudo temporalis ut justa esset, ex illa aeternitate tracta est, qua semper justum est gravem populum honores dare, levem non dare: an tibi aliter videtur? E. Assentior. A. Ut igitur breviter aeternae legis notionem, quae impressa nobis est, quantum valeo verbis explicem, ea est qua justum est ut omnia sint ordinatissima: tu si aliter existimas, prome. E. Quid tibi vera dicenti contradicam non habeo. A. Cum ergo haec sit una lex, ex qua illae omnes temporales ad homines regendos variantur, num ideo ipsa variari ullo modo potest? E. Intelligo omnino non posse: neque enim ulla vis, ullus casus, ulla rerum labes unquam effecerit ut justum non sit omnia esse ordinatissige nunc, videamus, homo ipse quomodo in seipso sit ordinatissimus: nam ex hominibus una lege sociatis, po
Abbreviated transcription (Latin):
ambȩ in una ciuitate simul ẽẽ possũt.
num dicemus aliquam earum iniu-¬
stam eẽ. & ferri minime debuisse: d Nul¬
lomodo. A Appellemus ergo istam le-¬
gem si placet temporalem. Quȩ quaꝙͣ
iusta sit: commutari tamen ꝑ temꝑa
iuste potest. D Appellemus. A
uid illa lex. quȩ summa ratio no¬
minatur. cui semꝑ obtemperandum
est. & ꝑ quam mali miseram. boni bea¬
tam uitam merentur. ꝑ qũa deniq
illa quam temꝑalem uocandam dixi-¬
mus. recte fertur recteq mutat᷑. potest¬
ne cui piam intelligenti non in cõmu¬
tabilis ȩternaq uideri. an potest ali¬
quando iniustum esse ut mali mise¬
ri boni autẽ beati sint. aut ut mode¬
stus et grauis popłs ipse fibi magistra¬
tus creet: dissolutꝰ uero & neqũa. ista li¬
centia careat: D Uideo hanc ȩternã
eẽ. atq in commutabilem legem. A
Simul etiã te uidere arbitror in illa tem¬
porali nich eẽ iustũ atq legitimũ. qͦd ñ
ex hac ęterna sͥ hoiẽs deriuauerint. Nam

Expanded text:
ambae in una civitate simul esse possint; num dicemus aliquam earum injustam esse, et ferri minime debuisse? E. Nullo modo. A. Appellemus ergo istam legem, si placet, temporalem, quae quanquam justa sit, commutari tamen per tempora juste potest. E. Appellemus. 15. A. Quid? illa lex quae summa ratio noinatur, cui semper obtemperandum et per quam mali miseram, boni beam vitam merentur, per quam denique illa quam temporalem vocandam diximus, recte fertur, recteque mutatur, potestne cuipiam intelligenti non incommutabilis aeternaque videri? An potest aliquando injustum esse ut mali miseri, boni autem beati sint; aut ut modestus et gravis populus ipse sibi magistratus creet, dissolutus vero et nequam ista licentia careat? E. Video hanc aeternam esse atque incommutabilem legem. A. Simul etiam te videre arbitror in illa temporali nihil esse justum atque legitimum, quod non ex hac aeterna sibi homines derivarint: nam
Abbreviated transcription (Latin):
egimꝰ. Uoluntas ergo ipsa nisi dĩ grã li¬
beretur a seruitute qua facta ẽ serua
peccati. ꝙ ut uitia superet. ad iuuetur.
recte pieq uiui a mortalib ñ potest.
Et hoc diuinum beneficium quo libe¬
ratur. nisi eam prȩueniret. iam meri¬
tis eiꝰ daret᷑. & non esser grã quȩ utiq
gratis datur. Quod in aliis opuscu¬
lis nr̃is satis egimus. istos inimicos
huiꝰ grẽ nouos hereticos refellentes.
qũaius & in his libris qui non contra
illos om̃ino. quippe illi nondũ erant.
sed contra manicheos conscripti sunt.
de libero arbitrio. non om̃uodo de
ista dei grã reticiumus quã nefanda

Expanded text:
egimus, uoluntas ergo ista nisi dei gratia liegimus, uoluntas ergo ista nisi dei gratia liberetur a seruitute, qua facta est serua peccati, et, ut uitia superet, adiuuetur, recte pieque uiui a mortalibus non potest. et hoc diuinum beneficium, quo liberatur, nisi eam praeueniret, iam meritis eius daretur et non esset gratia, quae utique gratis datur. quod in aliis opusculis nostris satis egimus istos inimicos huius gratiae, nouos hereticos, refellentes, quamuis in his libris, qui non contra illos omnino — quippe illi nondum erant — sed contra Manicheos conscripti sunt de libero arbitrio, non omni modo de ista dei gratia reticuimus, quam nefanda
Abbreviated transcription (Latin):
et iterum. Quȩ tandem esse poterir inqu̾ã
ante uoluntatẽ causa uoluntatis: Aut
enim ipsa uoluntas ẽ & a radice ista uo¬
luntatis non recedit᷑. aut non ẽ uolun¬
tas. ꝙ peccatum nullum habet. Aut
igit᷑ uoluntas ẽ prima causa peccandi.
aut nullum peccatum ẽ prima causa
peccandi: nec est cui recte imputetur.
peccatum nisi peccanti. Non ergo est
cui recte imputetur nisi uolenti. Et
paulopost. Quis inqua peccat in eo
quod nullomͦ caueri potest: Peccatur
autẽ. Caueri igit᷑ potest. Quo testimo¬
nio meo in quodam libro suo pelaguis
usus est. Cui libro cum respondissem:
titulum libri mei esse uolui de natura
& grã. In his atq huiusmodi uerbis
meis quia grã d̃i cõmemorata non ẽ.
de qua tunc non agebat᷑ putant pe-¬
lagian uel putare possunt suam nos
tenuisse sententiã. Sed frustra hoc pu-¬
tant. Uoluntas quippe ẽ qua & pecca¬
tur & recte uiuitur: quod hic uerbis

Expanded text:
Et iterum: Quae tandem esse poterit, inquam, Et iterum: Quae tandem esse poterit, inquam, ante voluntatem causa voluntatis? Aut enim et ipsa voluntas est; et a radice ista voluntatis non receditur: aut non est voluntas; et peccatum nullum habet. Aut igitur voluntas est prima causa peccandi; aut nullum peccatum est prima causa peccandi: nec est cui recte imputetur peccui recte inputetur nisi uoluntati. et paulo post: quis, inquam, peccat in eo, quod nullo modo cauere potest? peccatur autem: caueri igitur potest. quo testimonio meo in quodam libro suo Pelagius usus est. cui libro cum respondissem, titulum libri mei esse uolui : de natura et gratia. In his atque huius modi uerbis meis, quia gratia dei commemorata non est, de qua tunc non agebatur, putant Pelagiani uel putare possunt suam nos tenuisse sententiam. sed frustra hoc putant. uoluntas quippe, qua et peccatur et recte uiuitur, quod hic uerbis
Abbreviated transcription (Latin):
hoc culpabilem esse fateamur. om̃isq
de hac re disciplina utilis ad id ualeat.
ut eo motu imꝓbato atq cohibito uo¬
luntatẽ nrãm ad fruendum sempiter¬
no bono: a lapsu temporalium conuer¬
tamus: A lio loco. Optime inquam
de te ueritas clamat. Non enĩ posses
aliud sentire eẽ in potestate nr̃a. nisi qd̃
cum uolumꝰ. facimus. Quappter nichil
tam in potestate nr̃a. qũa ipsa uoluntas
est. Ea enim prorsus nullo interuallo
mox ut uolumꝰ presto est. Item in alio lo¬
co.Si enim tu laudaris inquam uidendo
quid facere debeas. cum id non uideas
nisi in illo qui est incommutabilis ue¬
ritas: quantomagis ille qui&. uelle pre¬
cepit. & posse prebuit. & non impune
nolle ꝑmisit: Deinde subiunri dicens.
Sienim hoc debet quisq quod accepit.
q. sic homo factus est ut necessario pec
cet: hoc deber ut peccet. Cum ergo pec¬
cat. qd̾ debet facit. Quod si scelus est di¬
cere. neminem natura sua cogit ut peccet.

Expanded text:
hoc culpabilem esse fateamur: omnisque hoc culpabilem esse fateamur: omnisque de hac re disciplina utilis ad id valeat, ut eo motu improbato atque cohibito, voluntatem nostram ad perfruendum sempiterno bono a lapsu temporalium convertamus? Et alio loco: Optime, inquam, de te veritas clamat: Non enim posses aliud sentire esse in potestate nostra, nisi quod, cum volumus, facimus. Quapropter nihil tam in nostra potestate quam ipsa voluntas est. Ea enim prorsus nullo intervallo, mox ut volumus, praesto est. Item alio loco: Si enim tu laudaris, inquam, videndo quid facere debeas, cum id non videas, nisi in illo qui est incommutabilis veritas, quanto magis ille qui et velle praecepit, et posse praebuit, et non impune nolle permisit? Deinde subjunxi, dicens: Si enim hoc debet quisque quod accepit, et sic homo factus est ut neccet, hoc debet ut peccet. Cum ergo peccat, quod debet, facit: quod si scelus est dicere; neminem natura sua cogit ut peccet .
Abbreviated transcription (Latin):
tate turpem & miserã mereri ac detegere.
Itemq alio loco. Ex quo conficitur inqu̾a.
ut quisquis recte honesteq uult iuuere.
si id se uelle p̃fugacibus reb uelit asse¬
quatur tantam rem tanta facilitate.
ut nichil aliud ei quã ipsum uelle sit
habere quod uoluit. Itemq alibi dixi.
Hoc enun ȩterna lex illa ad cuiꝰ consi¬
derationem redire iam tempus est in¬
commutabili stabilitate firmauit. ut
inuoluntate meritum sit. in beatitate
autẽ et miseria pręmium atq suppli¬
cium. Et alio loco. Quid inquã qͥsq
sectandum & amplectendum eligat:
in uoluntate esse positum constitit.
in quantum homo ẽ aliquod bonũ est.
quia recte uiuere cum uult potest. Et
alio loco dixi. recte fieri non posse nisi
eodem libero uoluntatis arbitrio.
Et in libro tercio. Quid opꝰ est queri in¬
quã unde iste motus existat quo uo¬
luntas auertitur ab incommutabili
bono ad cõmutabile bonum. cum eũ
non nisi animi & uoluntarium & ob

Expanded text:
tate turpem et miseram mereri ac degere? tate turpem et miseram mereri ac degere? itemque alio loco: ex quo conficitur, inquam, ut quisquis recte honesteque uult uiuere, si id se uelle prae fugacibus rebus uelit, adsequatur tantam rem tanta facilitate, ut nihil aliud ei quam ipsum uelle sit habere, quod uoluit. itemque alibi dixi: hoc enim aeterna lex illa, ad cuius considerationem redire iam tempus est, incommutabili stabilitate firmauit, ut in uoluntate meritum sit, in beatitate autem et miseria praemium atque supplicium. et alio loco: quid, inquam, quisque sectandum et amplectendum eligat, in uoluntate esse positum constitit. in quantum homo est, aliquod bonum est, quia recte uiuere, cum uult, potest. et alio loco dixi: recte fieri non posse nisi eodem libero uoluntatis arbitrio. et in libro tertio: quid opus est quaeri, inquam, unde iste motus existat, quo uoluntas auertitur ab incommutabili bono ad commutabile bonum, cum eum nonnisi animi, et voluntarium, et ob
Abbreviated transcription (Latin):
heretici pelagiani. qui liberum sic asse¬
runt uoluntatis arbitrium. ut gr̃ẽ di
non relinquant locum. quandoquid̃e
eam scdm merita nr̃a dari asserunt. ñ
se extollant. quasi eoꝵ egerim causam:
quia multa in his libris dixi ꝓlibero
arbitrio. quȩ illius disputationis cau¬
sa poscebat. Dixi quippe in primo li¬
bro malefacta iustitia dĩ iuindicari. &
addidi. Non enim uste uindicarent᷑.
nisi fierent uoluntate. Item cum ipsaoo
bonam uoluntatẽ tam magnum bo¬
num esse monstrarem. ut om̃ib cor¬
poris & externis bonis merito antepo
neretur: dixi. Uides igit᷑ iam ut existi¬
mo in uoluntate nr̃a ẽẽ constitutũ. ut
hoc uł fruamur uł careamꝰ tanto et
tam uero bono: Quid enĩ tam in uolun¬
tate quam uoluntas ipsa sita est:. Et alio
loco. Quid ergo causȩ est inqũa. cur
dubitandum putemus. etiam si nunꝗͣ
antea sapientes fuimus. uoluntate nos
tamen laudabilem & beatã uitam uolun¬

Expanded text:
heretici Pelagiani, qui liberum sic asseheretici Pelagiani, qui liberum sic asserunt uoluntatis arbitrium, ut gratiae dei non relinquant locum, quandoquidem eam secundum merita nostra dari adserunt, non se extollant, quasi eorum egerim causam, quia multa in hiarbitrio, quae illius disputationis causa poscebat. Dixi quippe in primo libro, malefacta justitia Dei vindicari, et addidi: Non enim juste vindicarentur, nisi fierent voluntate. Item, cum ipsam bonam voluntatem tam magnum bonum esse monstrarem, ut omnibus corporeis et externis bonneretur, dixi: uides igitur iam, ut existimo, in uoluntate nostra esse constitutum, ut hoc uel fruamur uel careamus tanto et tam uero bono; quid enim tam in uoluntate quam ipsa uoluntas sita est? et alio loco: quid ergo causa est, inquam, cur dubitandum putemus, etiamsi numquam antea sapientes fuimus, uoluntate nos tamen laudabilem et beatam uitam, uolun
Abbreviated transcription (Latin):
cinatio nr̃a concluderetur: ut qd̾libet
eoꝵ uerum esset laudandus credere¬
tur uł etiam ostenderetur ds. Ppter
eos quippe disputatio illa suscepta est.
qui negant ex libero uoluntatis arbi¬
trio mali originem duci. & dm̃ si ita
est.creatorem om̃ium naturarum cul¬
pandum esse contendunt. eo modo
uolentes scđm suȩ impietatis errorẽ.
manichei enim sunt: immutabiłẽ
quandam & dõ coȩternam introducere
naturã mali. De gr̃ã uero dĩ qua suos
electos sic prȩdestinauit. ut eoꝵ qui
iam in eis utuntur libero arbitrio.
ipse etiam prȩparet uoluntates. nicħ
in his libris disputatum ẽ ꝓpter hanc
ꝓpositam questionem. Ubi autẽ inci¬
dit locus ur huius gr̃ȩ commemoratio
fieret: transeunter commemorata est.
non quasi inde ageret᷑ operosa ratioci¬
natione defensa. Aliud ẽ enim quere¬
re unde sit malum. & aliud querere
unde redeat᷑ ad pristinum uł ad matꝰ
ꝑueniatur bonum. Quaꝓpter noui

Expanded text:
cinatio nostra concluderetur, ut, quodlibet cinatio nostra concluderetur, ut, quodlibet eorum uerum esset, laudandus crederetur uel etiam ostenderetur deus. propter eos quippe disputatio illa suscepta est, qui negant ex libero uoluntatis arbitrio mali originem duci et deum, si ita est, creatorem omnium naturarum culpandum esse contendunt, eo modo uolentes secundum suae inpietatis errorem — Manichei enim sunt — inmutabilem quandam et deo coaeternam introducere naturam mali. de gratia uero dei, qua suos electos sic praedestinauit, ut eorum, qui iam in eis utuntur libero arbitrio, ipse etiam praeparet uoluntates, nihil in his libris disputatum est propter hoc proposita quaestione. ubi autem incidit locus, ut huius gratiae commemoratio fieret, transeunter commemorata est, non, quasi inde ageretur, operosa ratiocinatione defensa. aliud est enim quaerere, unde sit malum, et aliud est quaerere, unde redeatur ad pristinum uel ad maius perueniatur bonum. Quapropter noui
Abbreviated transcription (Latin):
uo adhuc romȩ demoraremur.
uoluimus disputando querere.
unde sit malum. Et eo modo disputa-¬
uimus: ut si possemus. id quod de Hac
re diuinȩ auctoritati subditi credebamꝰ.
etiam ad intelligentiã nr̃am. quantum
disserendo opitulante do agere posse¬
mus. ratio considerata & ꝑtractata per-¬
duceret. Et qm̃ constitit inter nos dili-¬
genter ratione discussa. malum ñ exor-¬
tum nisi ex libero uoluntatis arbitrio.
tres libri quos eadẽ disputatio peperit.
appellati sunt de libero arbitrio. Quoꝵ
scđm & tertium. in affrica iam etiam¬
yppone regio presbiter ordinatꝰ sicut
tunc potui terminaui. In his libris ita
multa disserta sunt. ut incidentes non¬
nullȩ quȩstiones quas uel enodare non
poteram uel quȩ longam sermocinatio¬
nem in prȩsenti requirebant. ita differ-¬
rentur: ut exutraq parte uel ex om̃ib
earundem questionum partibus in
quib non apparebat quid potius con¬
grueret ueritati. ad hoc tamen racio¬

Expanded text:
Cum adhuc Romae demoraremur, noluimus disputando quaerere, unde sit malum, et eo modo disputauimus, ut, si possemus, id quod de hac re diuinae auctoritati subditi credebamus etiam ad intellegentiam nostram, quantum disserendo opitulante deo agere possemus, ratio considerata et pertractata perduceret. et quoniam constitit inter nos diligenter ratione discussa malum non exortum nisi ex libero uoluntatis arbitrio, tres libri, quos eadem disputatio peperit, appellati sunt de libero arbitrio. quorum secundum et tertium in Africa iam Hippone Regio presbyter ordinatus, sicut tunc potui, terminaui. In his libris ita multa disserta sunt, ut incidentes nonnullae quaestiones, quas uel enodare non poteram uel longam sermocinationem in praesenti requirebant, ita differrentur, ut ex utraque parte uel ex omnibus earundem quaestionum partibus, in quibus non apparebat, quid potius congrueret ueritati, ad hoc tamen ratio
Abbreviated transcription (Latin):
ilius ut sacerdos adorat dm̃ suum. &.
ab om̃ib adoratur ut d̾s & creator om̃i¬
um. pater uero solus nullum adorat.
quia nec maiorem nec ȩqualem ha-¬
bet qũe adoret. Nulli gras agit quia
nullius beneficium consecutus est:
om̃ibus ut essent ob bonitatẽ suam
donauit. ipse quod est a nemineac¬
cepit.Ergo hȩc trium substantiarum
patris.&. filii. &. sp̃s sc̃i distinctio. &
trium rerum di ingeniti .&. d̾i
unigeniti. & sp̃s ad uocati diffe¬
rentia . & pater d̃s & dñs est filio suo:
ꝙ om̃ium quȩ ꝑ uirtutẽ filii uolunta¬
te ipsius facta sunt. filius minister est¬
ꝙ summus sacerdos patris sui: om̃iuor
uero operum suoꝵ dñs &. ds est patre
uolente. Et sicuti nemo potest sine
filio ad patrem transire. ita &. nemo
potest sine spu scõ filium in ueritate
ad orare. Ergo in sp̃u scõ adoratur filius.
scĩficare & scõs custodire. & non solum

Expanded text:
ilius ut sacerdos adorat Deum suum, et ab omnibus adoratur ut Deus et creator omnium: Pater vero solus nullum adorat, quia nec majorem, nec aequalem habet quem adoret: nulli gratias agit, quia nullius beneficium consecutus est; omnibus ut essent ob bonitatem suam donavit, ipse quod est a nemine accepit. Ergo haec trium substantiarum, Patris, et Filii, et Spiritus sancti distinctio, et trium rerum, Dei ingeniti, et Dei unigeniti, et Spiritus advocati differentia: et Pater Deus et Dominus est Filio suo, et omnium quae per virtutem Filii voluntate ipsius facta sunt: Filius minister et summus sacerdos est Patris sui; omnium vero operum suorum Dominus et Deus est, Patre volente. 28. Et sicuti nemo potest sine Filio ad Patrem transire, ita et nemo potest sine Spiritu sancto Filium in veritate adorare: ergo in Spiritu sancto adoratur Filius. sanctificare, et sanctos custodire; et non solum
Abbreviated transcription (Latin):
c ꝑhoc non solum patris głam filiꝰ.
uerũ etiam filii głam reuelat pater:
nec solum filii sp̃s sc̃s. sed etiam filius
manifestat sp̃s scĩ dignitatẽ.. xiii.

Expanded text:
 hoc non solum Patris gloriam Filius, verum etiam Filii gloriam revelat Pater: nec solum Filii Spiritus sanctus, sed etiam Filius manifestat Spiritus sancti dignitatem. 13.
Abbreviated transcription (Latin):
sensum interiorem uocamus prȩcellen¬
tem sensibus corporis. an aliquid aliud:
D Nescio. Alllud tamen scis. ea definiri
nisi ratione non posse: neq rationem
id facere. nisi de his quȩ sibi examinan-¬
da offeruntur. D Certum est. A Quicqͥd¬
est igitur aliud quo sentiri potest om̃e
quod scimus: ministerium racionis est.
cui offert & renuntiat quicquid attin¬
git: ut ea quȩ sentiuntur discerni suis

Expanded text:
sensum interiorem vocamus praecellensensum interiorem vocamus praecellentem sensibus corporis, an aliquid aliud? E. Nescio. A. Illud tamen scis, ea definiri nisi ratione non posse; neque rationem id facere, nisi de iis quae sibi examinanda offeruntur. E. Certum est. A. Quidquid igitur est aliud quo sentiri potest omne quod scimus, ministerium rationis est, cui offert et renuntiat quidquid attingit, ut ea quae sentiuntur discerni suis
Abbreviated transcription (Latin):
cem. & definitionib terminare: nisi
ad eam referretur. & color ꝑ oculoꝵ
sensum. & ipse rursus ꝑ illum interio¬
rem qui ei prȩsidet. & idem interior
ꝑ se ipsum. si tamen iam nichil aliud
interpositum est : D Non uideo quomͦ
aliter posset. A Quid hocͤ Uides ne
oculoꝵ sensu colorem sentiri: eundem
autem sensum eodem sensu non sentiriᷤ
Non enim quo senfu colorem uides.
hoc eodem uides etiam ipsum uidere.
d Non om̃ino. A Enitere etiam ista cdiiu¬
dicare. Nam credo te non negare. aliud
colorem esse. & aliud colorem uidere.q.
item aliud. etiam cum color non subẽ
habere sensum. quo uideri posser. si
sub esser. D Discerno & ista: & interse
differre concedo. ANum hoꝵ trium
quicquam uides oculis. nisi colorem:
DNichil aliud. ADic ergo unde uideas
alia duo. Non enim ea posses non uisa
discernere. MNescio quid aliud essescio:
nichil amplius. ANescis igitur utrũ
iam ipsa sit ratio.an illa uita sit. qũa

Expanded text:
cem et definitionibus terminare, nisi cem et definitionibus terminare, nisi ad eam referretur et color per oculorum sensum, et ipse rursus per illum interiorem qui ei praesidet, et idem interior per seipsum, si tamen jam nihil aliud interpositum est? E. Non video quomodo aliter posset. A. Quid? hoc videsne, sensu oculorum colorem sentiri, eumdem autem sensum eodem sensu non sentiri? Non enim quo sensu colorem vides, hoc eodem vides etiam ipsum videre. E. Non omnino. A. Enitere etiam ista dijudicare: nam credo te non negare aliud colorem esse, et aliud colorem videre, et item aliud etiam, cum color non subest, habere sensum quo videri posset, si subesset. E. Discerno et ista, et inter se differre concedo. A. Num horum trium quidquam vides oculis, nisi colorem? E. Nihil aliud. A. Dic ergo unde videas alia duo; non enim ea non visa posses discernere. E. Nescio quid aliud; esse scio, nihil amplius. A. Nescis igitur utrum jam ipsa sit ratio, an illa vita sit quam
Abbreviated transcription (Latin):
ed nisi ꝙ istum transeat quod ad
nos refertur a sensib corporis: ꝑue¬
nire ad scientiam non potest. Qcqͥd
enim scimus: id ratione comp̃hen¬
sum tenemus. Samus autẽ ut de
cȩteris taceam. nec colores auditu.
nec uoces uisu posse sentiri. Et cũ hoc
scimus. nec oculis nec aurib scimus.
neq illo sensu interiore: quo nec bestiȩ
carent. Non enim credendum est eas
nosse. nec aurib sentiri lucem. nec ocu¬
lis uocem. quoniam ista ñ nͥ rationa¬
li animaduersione & cogitatione
discernimus. D Non possum dicere.
hoc me habere ꝑceptum. Quid si enĩ
sensu illo interiore. quo eas non care¬
re concedis. hoc quoq diudicant.
nec colores auditu. nec uisu uoces
posse sentiri: A Num etiam putas
eas posse discernere ab inuicem colorẽ
qui sentitur. & sensum qui in oculo
est. & illum interiorem sensum apud
annnam. & rationem qua ista sin¬
gillatim definiuntur & dinumeran-¬
tur: dNullomodo. AQuid ista racio.
posset hȩc quatuor discernere abinui¬

Expanded text:
ed nisi et istum transeat, quod ad nos refertur a sensibus corporis, pervenire ad scientiam non potest. Quidquid enim scimus, id ratione comprehensum tenemus. Scimus autem, ut de caeteris taceam, nec colores auditu, nec voces visu posse sentiri. Et cum hoc scimus, nec oculis, nec auribus scimus, neque illo sensu interiore, quo nec bestiae carent. Non enim credendum est eas nosse, nec auribus sentiri lucem, nec oculis vocem; quoniam ista nonnisi rationali animadversione et cogitatione discernimus. E. Non possum dicere hoc me habere perceptum. Quid si enim sensu illo interiore, quo eas non carere concedis, hoc quoque dijudicant, nec colores auditu nec visu voces posse sentiri? A. Num etiam putas eas posse discernere, ab invicem colorem qui sentitur, et sensum qui in oculo est, et interiorem illum sensum apud animam, et rationem qua ista singillatim definiuntur et dinumerantur? E. Nullo modo. A. Quid? ista ratio posset haec quatuor discernere ab invi