comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quius tire seruis qi peccati. Inbono autem bberen
nullos potes nis fuerit libentetus abco. quid ixt
suos filius libereuerit Tuncuere liberieritis. Necita ut
cum quisti fuerit a peccati dominatione liberactusia
non indigeat sui liberatoris auxilio : sed ita potius ut
ab illo audiens. sineme nihil potestis facere. Dicat ei&
ipse: adiutor meus esto nederelinquas me Hanc fide
Licm infratrenro floro inuenisse meguideo : Vndebi
potius corrigendi sunt. quos quidem propitio dõ corretes
esse. lamex estimo: qui eũ non intellegebant: Intellegenda
nes liberaentur a malo : & sinequa nullũ prorsus si¬
uecogitando si ue uolendo & amando siueagendo faci¬
untbonũ. Non solũ ut monseraonte ipsa quid facien¬
dumsit. sciant uerũ &iã ut prȩstante ipsa facicnt
sddilectione quod sciunt: H anc quippe inspitetionẽ
inon ut nos probati appareamus sedutuos quod
bonũest faciatis. Quis hoc audiat & non euigilet atq
fatuatur ee dnodo nobis esse ut declinemus amalo ee

Expanded text:
autem liber esse nullus potest, nisi fuerit liberatus ab eo qui dixit, Si vos Filius liberaverit, tunc vere liberi eritis . Nec ita ut, cum quisque fuerit a peccati dominatione liberatus, jam non indigeat sui liberatoris auxilio: sed ita potius, ut ab illo audiens, Sine me nihil potestis facere ; dicat ei et ipse, Adjutor meus esto, ne derelinquas me . Hanc fidetiam in fratre nostro Floro invenisse me gaudeo: unde hi potius corrigendi sunt, quos quidem propitio Deo correctos esse jam existimo, qui eum non intelligebant. CAPUT II. 3. Intelligenda nes liberantur a malo, et sine qua nullum prorsus sive cogitando, sive volendo et amando, sive agendo faciunt bonum: non solum ut monstrante ipsa quid faciendum sit sciant, verum etiam ut praestante ipsa faciant cum dilectione quod sciunt. Hanc quippe inspirationem faciatis mali, non ut nos probati appareamus, sed ut vos quod bonum est faciatis . Quis hoc audiat, et non evigilet, atque fateatur a Domino Deo nobis esse, ut declinemus a malo, et
Abbreviated transcription (Latin):
dinous. Dẽms autẽ ipse non solũ ostendit nobissaquo
malo dedinemus & quod bonũ faciamus Quodso
lorii nemess legi lit cero: uerũ &cia adiuuat nos ut
declinenus emalo & faciamus bonum quod nullis
porese si nespũgietiae: qucce sidesit : A hoo iog adies
liere uet itun discitinca medũ & bonum & non confi¬
dedelinuuin tuesuce confugit ad gractia qua procestan¬

Expanded text:
I. Dominus non solum ostendit nobis a quo I. Dominus non solum ostendit nobis a quo malo declinemus, et quod bonum faciamus, quod solum potest legis littera, verum etiam adjuvat nos, ut declinemus a malo, et faciamus bonum, quod nullus potest sine spiritu gratiae. Quae si desit, ad hoc lex adest, lege utitur, dicit in ea bonum et malum; et non confidens in virtute sua, confugit ad Dei gratiam, qua pr
Abbreviated transcription (Latin):
ce qu si tuils uestris ualentine frocter dileccissime
Ercqiuisimul seruitis dõ quaspersraetrẽflot ũa
eos quicum illo cadnos uenerunt misit carita sunx¬
ogdõgntias quoduestrc̃o indñopacem & inuersarte
consensionem: & incaritate flagrantia uestro
nobis reddito sermone cognoui : Quod a uren
asub uersionem quorundã apud uos molitus
est in imicus domiseraente & eius insidias in sco¬
ũseruorũ prouectumistebilibonitate uestonte
cnbios potius ueluit ut nulli uestrũ destruerentur
inpeius Sed nonnulli inseruerentur iniclius: Nuon
taqi opus est omina idem tidem r & raectare quor
Uerd ament seonel lectũ nullo modo arbitrem ins sats
uo innotescere potuisse siergocum fructuo sisti¬
mĩ ocebereuul tus siionuos pigcat relegendo hab¬
qu cdis scnestio ntdilig entis simẽ sciatis quibus abi
qucilib qestiub soluendis at quesananichiss non
ibi lioma anei se diuna occur nat auctoritas i Aqua
nirodere non debemus si uołimus peruenire quo ua¬

Expanded text:
ctis litteris vestris, Valentine frater dilectissime, et qui simul servitis Deo, quas per fratrem Florum, et eos qui cum illo ad nos venerunt, misit Charitasgratias, quod vestram in Domino pacem, et in veritate consensionem, et in charitate flagrantiam vestro nobis reddito sermone cognovi. Quod autem ad subversionem quorumdam apud vos molitus est inimicus, Deo miserante et ejus insidias in suorum servorum provectum mirabili bonitate vertente, ad hoc potius valuit, ut nulli vestrum destruerentur in pejus, sed nonnulli instruerentur in melius. Non itaque opus est omnia identidem retractare, quae Verumtamen semel lectum nullo modo arbitremini satis vobis innotescere potuisse. Si ergo eum fructuosissimum habere vultis, non vos pigeat relegendo habere notissimum, ut diligentissime sciatis quibus et qualibus quaestionibus solvendis atque sanandis, non ibi humana, sed divina occurrat auctoritas, a qua recedere non debemus, si volumus per
Abbreviated transcription (Latin):
ibi in conseantia & omneopus prrui: Quac auter
desursu est sapientia : primum quidem pudica est
einde pacifica mod esta sua dibilis plenamisericor¬
dia & fructibus bonis in estimabilis si nesimulatio¬
ne Quidbomergo non habebit quihane sapientiã
postular& & imperaer& a dño : & hinc intelligite
grctiã . quia siex nobis ess& ista sapientia de sur¬
sum non ess& : nec abipso quinos creauit dõ postu¬
landa es sorstetres oraetepro nob ut tẽperaenter
apu e e iustue uiuamus in hoc secło ex pectanter
eiillã bctã spem & manifestationẽ dñi & scluato

Expanded text:
mne opus pravum. Quae autem desursum est sapientia, primum quidem pudica est, deinde pacifica, modesta, suadibilis, plena misericordia et fructibus bonis, inaestimabilis, sine simulatione Quid boni ergo non habebit, qui hanc sapientiam postularit et impetrarit a Domino? Et hinc intelligite gratiam; quia si ex nobis esset ista sapientia, desursum non esset, nec ab ipso qui nos creavit Deo postulanda esset. Fratres, orate et pro nobis, ut temperanter et pie et juste vivamus in hoc saeculo, exspectantes illam
Abbreviated transcription (Latin):
in eo quod esse coeperunt. Nullo autem dubitante quis¬
quis adõ ut in bonoper seuer& precatur. donum eius esse
corripimus tameneos iuste quecor ripimus : quicũ bene
uiuerent. non ineo per seuera uerunt : Exbonaquippe in
malcm uitam suca uoluntate mutati sunt. & ideo cor¬
ripiuntur & sinihileis correptio profuerit sed in
uita perdita us quead mortem. per seuerauerint. &iã
diuina inc&num damnatione sunt digni Nec se
excustebunt. dicentes. sicut mododicunt quarecorri¬
pimur : itatunc qua red amnamur: quando quide
t exbono reuertemur ad malum : per seueraentiã ñ.
accepimus quaper maneremus inbono: Nullo modo
per adam nisi perfidem ihũxp̃i : & tamen ab hacdã¬
natione non selibertebunt quipoterunt dicere non
seaudisse euangeliun xp̃i cumfides ex auditusit:
quantominus seliberaobunt: qui dicturis unt per¬
seuertentiam non accepimus. Iustior enim uid&ur
excusutio dicentium non accepimus audientiam:

Expanded text:
in eo quod esse coeperunt. Nullo autem dubitante, quisin eo quod esse coeperunt. Nullo autem dubitante, quisquis a Domino ut in bono perseveret precatur, donum ejus esse corripimus tamen eos; justeque corripimus, qui cum bene viverent, non in eo perseverarunt. Ex bona quippe in malam vitam sua voluntate mutati sunt: et ideo correptione ; et si nihil eis correptio profuerit, sed in vita perdita usque ad mortem perseveraverint, etiam divina in aeternum damnatione sunt digni. Nec se excusabunt dicentes, sicut modo dicunt, Quare corripimur? ita tunc, Quare damnamur, quandoquidem ut ex bono reverteremur ad malum, perseverantiam non accepimus qua permaneremus in bono? nullo modo per Adam, nisi per fidem Jesu Christi; et tamen ab hac damnatione non se liberabunt qui poterunt dicere, non se audisse Evangelium Christi, cum fides ex auditu sit : quanto minus se liberabunt qui dicturi sunt, Perseverantiam non accepimus? Justior enim videtur excusatio dicentium, Non accepimus audientiam,
Abbreviated transcription (Latin):
uerbum dñi & crediderunt quot quot eraent or¬
dinati inuitam u&ernã : Quis in u&ernam ui¬
tam potuitor dinari nisiper seuerantiae don
quandoquidem quiper seuerccuerit usquemfinem
hic saluus erit. quasalute nisi u&na : Cumue¬
ro in orationedom inica dõ patridicimus scĩfic& ur
nomentuum : quidaliud dicimus quamut nomen
eius. scĩfic&ur in nobis: Qđ cumiam perlauacrũ
segenerectionis. effectumsit: quarecotidi e fide¬
libus poscitur nisiineo qđ factũ est in nobis. perseue¬
r&ur anobis : Nam & beatus cyprianus hocsic
intelligit: exponens quippe eandem oractionem:
dicimus inquid scĩfic&ur nomentuum: Non quod
rum: a quo ds̃ sc̃ificatur qui ipse scĩficat : s ed quia
ipsedixit sanc tiestote. quomodo & egos antus sum
Id p&imus & rogamus : ut qui in baptismo scĩficati
sumus. in eo quodesse coepimus perseueremus
Eccegloriosissimus martyr hoc senere quod in his
uerbis cotidine fideles xp̃i p&unt: ut perseuerent

Expanded text:
Verbum Domini, et crediderunt quotquot erant orVerbum Domini, et crediderunt quotquot erant ordinati in vitam aeternam ? Quis in aeternam vitam potuit ordinari, nisi perseverantiae dono? Quandoquidem qui perseveraverit usque in finem, hic salvus erit . Qua salute, nisi aeterna? Cum vero in oratione dominica Deo Patri dicimus, Sanctificetur nomen tuum : quid aliud dicimus, quam ut nomen ejus sanctificetur in nobis? Quod cum jam per lavacrum regenerationis effectum sit, quare quotidie a fidelibus poscitur, nisi ut in eo quod factum est in nobis, perseveretur a nobis? Nam et beatus Cyprianus hoc sic intelligit: exponens quippe eamdem orationem, « dicimus: sanctificetur nomen tuum, non quod rum a quo Deus sanctificatur qui ipse sanctificat? sed quia ipse dixit:: sancti estote, quoniam et ego sanctus sum, id petimus et rogamus, ut qui in baptismo sanctificati sumus in eo quo» Ecce gloriosissimus Martyr hoc sentit, quod in his verbis quotidie fideles Christi petunt, ut perseverent
Abbreviated transcription (Latin):
miseraetione promittit: Itemque ubidicit sclutatuos
epafras qui ex uobis est seruus xp̃i ihũ semper cestans
prouobis in ortetionibus ut st&is perfecti & pleni
inomniuolunt atedi: Quidest ut stois nisi ut perse¬
uer&is undediccum est dedi abolo inueritate non
seocit ciuia sint ibi sed nonpermansit : Namutiq
istiinfide icmstabant: nec aliud oramus cumora¬
mus ut quistat st& nisi ut perseuer&: Ite miudos
cipostolus cumdicit. eiautem qui potens est conseruare
uos sine offensione & constituere ante cons pectum glo¬
riae suue in maculatos inlueatia : Nonne apercis¬
sime ostͤdtdonumdĩ esse in bono perseueraere usq
infinem : quidenim aliud donat qui conseruat si ne
ffensione ut constituat antecons pectũ gloriaesuae
in maculatos inlu&tia nisi perseuerantiã bonã :
quidest&iam quod inapostolorũ actibus legimus:
audientes autem gentes guuisssunt & exceper̃

Expanded text:
miseratione promittit? Itemque ubi dicit, Salutat vos miseratione promittit? Itemque ubi dicit, Salutat vos Epaphras, qui ex vobis est servus Christi Jesu, semper certans pro vobis in orationibus, ut stetis perfecti et pleni in omni voluntate Dei : quid est, ut stetis, nisi, Ut perseveretis? Unde dictum est de diabolo, In veritate non stetit : quia fuit ibi, sed non permansit. Nam utique isti in fide jam stabant. Nec aliud oramus, cum oramus, ut qui stat, stet, nisi ut perseveret. Item Judas apostolus, cum dicit, Ei autem qui poteeos al., vos sine offensione, et constituere ante conspectum gloriae suae immaculatos in laetitia. Nonne apertissime ostendit Dei donum esse in bono perseverare usque in finem? Quid enim aliud donat, qui conservat sine offensione, ut constituat ante conspectum gloriae suae immaculatos in laetitia, nisi perseverantiam bonam? Quid est etiam quod in Apostolorum Actibus legimus, Audientes autem Gentes gavisae sunt, et exceperunt
Abbreviated transcription (Latin):
nequando d&illis ds̃ paenitentiã. Ncmsidxerimus
istam per seuertentiã tam laudabilem tamque feli¬
cem sicesse hominis ut ei non sit exdo illud primitus
tiat fidestua. Quidenim ei rogouit: nisi per se ueraentiã
us que infinem : Que pro fecto si ab homine hominies s& :
adõ poscenda noness& : Dein de cũdicat a postolus:
Ortrmus autẽ uddm̃ nequid f aciatis mali: Procul du¬
bio perseuerantiã eis oroet uddm̃ : Nequeenĩ nihil
malum facit quibonum deserit. & a quo declinare de¬
b& inclinatur in malũ nonperse uertens inbono: Illo
&iam loco ubidicit gractias ago dõ in omni memoria
uestri semper in omni precemea proomnib uobis cũ
guudio dep̃cationem faciens super communicatione
uestra in euangelio aprimadi e usque nuno confi¬
dens hocipsum quoniam quicaepit in uobis opus
bonum perfici& us que in diem xp̃iihũ: Quid aliud
eis quamperseuenantiã in bono usque infinem. dedi

Expanded text:
nequando det illis Deus poenitentiam . Nam si dixerimus nequando det illis Deus poenitentiam . Nam si dixerimus istam perseverantiam tam laudabilem tamque felicem sic esse hominis, ut ei non sit ex Deo; illud primitus te, ne deficiat fides tua . Quid enim ei rogavit, nisi perseverantiam usque in finem? Quae profecto si ab homine homini esset, a Deo poscenda non esset. Deinde cum dicit Apostolus, Oramus autem ad Deum, ne quid faciatis mali ; procul dubio perseverantiam eis orat ad Deum. Neque enim nihil mali facit, qui bonum deserit, et a quo declinare debet, inclinatur in malum, non perseverans in bono. Illo etiam loco ubi dicit, Gratias ago Deo meo in omni memoria vestri, semper in omni prece mea pro omnibus vobis cum gaudio deprecationem faciens, super communione vestra in Evangelio a prima die usque nunc; confidens hoc ipsum, quoniam qui coepit in vobis opus bonum, perficiet usque in diem Christi Jesu : quid aliud eis quam perseverantiam in bono usque in finem, de Dei
Abbreviated transcription (Latin):
sus simdicere adhucquid ego feci quinon accepi:
Accepi enĩ fidem quueper dilectionem operator: sed
milla usq insinem. ꝑs eueraentiã non accepi¶
An quis quã dicere audebit istãper seuertentiam
nonesse edonũdi:: & hoc tãmagnum bonũ
lta essenr̃m : ut quisquis idhabuerit non eipos¬
sit apostł dicere : Quidenĩ habes quodnonacce¬
pistĩ quo hoc sich ub& ut non acceperit. Ad haec
nos negare quidem non pos sumus &ĩperseue¬
soentiã: In bono proficientem usque infinem: mag¬
nium es sedĩmunus. Nec es se nisi ab illo dequo scrip¬
tumest. omnedatũ optimũ & omnedontim per¬
fectũ desursum est. descendens a patreluminũ
Sed nonideo esteius. qui non ꝑseuera uerit negligenda correp¬
tio Nefor te d& illis ds̃ paenitentiã & resipiscant dedici¬
boli laqueis : Correptionis quippe utilitat. hanc senten¬
tiã subiunxit copostolus dicens Sicut supra commne¬
monaui cum modestia corripientem diuersa sentientes

Expanded text:
sus sum, dicere adhuc, Quid ego feci, qui non accepi? sus sum, dicere adhuc, Quid ego feci, qui non accepi? Accepi enim fidem, quae per dilectionem operatur: sed in illa usque in finem perseverantiam non accepi. An quisquam dicere audebit istam perseverantiam non esse donum Dei, et hoc tam magnum bonum ita esse nostrum, ut quisquis id habuerit, non ei possit Apostolus dicere, Quid enim habes quod non accepisti? quoniam hoc sic habet ut non acceperit? » Ad haec nos negare quidem non possumus, etiam perseverantiam in bono proficientem usque in finem, magnum esse Dei munus: nec esse nisi ab illo de quo scriptum est, Omne datum optimum, et omne donum perfectum desursum est, descendens a Patre luminum Sed non ideo est ejus qui non perseveraverit, negligenda correptio, ne forte det illi Deus poenitentiam, et resipiscat de diaboli laqueis. Correptionis quippe utilitati hanc sententiam subjunxit Apostolus, dicens, sicut supra commemoravi: Cum modestia corripientem diversa sentientes,
Abbreviated transcription (Latin):
i tamen qui corripitur filius est promissionis. ut strepitu
correptionis forin secus insonante ac flagellante. ds̃ in
illo intrinsecus occulta inspiractione oper&ur & uelle
i autẽ iamea regeneroctus & iustificatus. in malam
uitam sua uoluntate re labitur: Cer te isten
potest dicere non accepi. Quod acceptã gratiãdi suo
inmalum libero amisit arbitrio : quisi correptio¬
ne conpunctus salubriter ingemit. & ad similia
bona opera uel &iã meliora reuestitur: Nempe
hicaper tissime utilitas correptionis appar& :
sed perhominem correptio si ue ex caritate sit
siue non sit: tamenut correptio prosit Nonni¬
si per dm̃ fit : An ad huc & istanolens corripipo¬
cest dicere : quidego feci quinonaccepi: quem constat
accepisse : & sua culpa qđ accepertet amisisse:
Possum inquit possum omnino. quando meargu¬
it quodex bonauita in malãmea uoluntate relap¬

Expanded text:
si tamen qui corripitur filius est promissionis, ut strepitu si tamen qui corripitur filius est promissionis, ut strepitu correptionis forinsecus insonante ac flagellante, Deus in illo intrinsecus occulta inspiratione operetur et velle. Si autem jam regeneratus et justificatus in malam vitam sua voluntate relabitur, certe iste non potest dicere, Non accepi: quia acceptam gratiam Dei suo in malum libero amisit arbitrio. Qui si correptione compunctus salubriter ingemit, et ad similia bona opera vel etiam meliora revertitur; nempe hic apertissime utilitas correptionis apparet. Sed per hominem correptio sive ex charitate sit, sive non sit, tamen ut correpto prosit, non nisi per Deum fit. 10. An adhuc et iste nolens corripi, potest dicere, « Quid ego feci, qui non accepi? » quem constat accepisse, et sua culpa quod acceperat amisisse? « Possum, » inquit, « possum omnino, quando me arguis, quod ex bona vita in malam mea voluntate relap
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃o arbitrio da renolimus : Nec ad tendunt si non¬
dum regenesactisunt. Primamesse causam
quur obiurgati quod sint in oboedientes dõ. sibide¬
beant displicere: qui a fecteds̃ hominem rectũ
abinitio humanȩcreaturte : & non est iniquitas
a puddm̃:acperhoc prima procuitas. quadon
oboeditur abomine est : qui exrectitudine in qua
eumds̃ primitus fec suamala uoluntate deci¬
dens. praeuus effectus est: Anuero ideo procui¬
tas ista corripienda non est in homine: quian
eius propria qui corripitur. sed cõmunis est
omnib: Immo uero corripiatur & in singulis : qđ
est omnium: Nonenim propterea cuius quã
non ese : qđ ab ea nullus immuni sest : Peccataquide
ista originalia ideodicuntur aliena: quod eas ingu¬
li deparentib: stera unt: sed nonsinecaus adicuntur
nrcos quia in illo uno om̃s. si cutdicit apłs. peccare¬
runt. Corripiaturergo origo damnabilis ut ex
dolore correptionis. uoluntas regenerationis oriatur:

Expanded text:
ro arbitrio dare nolimus? » Nec attendunt, si nondum regenerati sunt, primam esse causam, cur objurgati quod sint inobedientes Deo, sibi debeant displicere, quia fecit Deus hominem rectum ab initio humanae creaturae , et non est iniquitas apud Deum . Ac per hoc prima pravitas qua Deo non obeditur, ab homine est; quia ex rectitudine, in qua eum Deus primitus fecit, sua mala voluntate decidens, pravus effectus est. An vero ideo pravitas ista corripienda non est in homine, quia non ejus propria qui corripitur, sed communis est omnibus? Imo vero corripiatur et in singulis, quod est omnium. Non enim propterea cujusquam non est, quod ab ea nullus immunis est. Peccata quidem ista originalia ideo dicuntur aliena, quod ea singuli de parentibus trahunt: sed non sine causa dicuntur et nostra, quia in illo uno omnes, sicut dicit Apostolus, peccaverunt . Corripiatur ergo origo damnabilis, ut ex dolore correptionis voluntas regenerationis oriatur:
Abbreviated transcription (Latin):
gebat : sed sic̃ deillo uiro sinedubitatione credendũ es
&iã incordesuo sentiebat ambrosius. Quodergo insa¬
crte mentis fideliũ dicitur ut sursũ corhabeamus adini
munus est dñi. De quomunere ipsid ño dõ nr̃o gratias
agere asacerdote post hancuocem quib: hoc dicitur
adionentur : & dignũ aciustũ esse respondent : Cum¬
enim nonsit in nr̃ a potestate cornostrũ sed diuino seb¬
leu&᷑ auxilio ut ascendat & quae sursũ s̃ sapiat ubix oi
est index terẽ dĩ sedens ñ quȩ suꝑterrã: Cuide hac tanta

Expanded text:
gebat, sed sicut de illo viro sine dubitatione credendum est, gebat, sed sicut de illo viro sine dubitatione credendum est, etiam in corde suo sentiebat Ambrosius. Quod ergo in sacramentis fidelium dicitur, ut sursum cor habeamus ad Dominum, munus est Domini: de quo munere ipsi Domino Deo nostro gratias agere, a sacerdote post hanc vocem quibus hoc dicitur admonentur; et dignum ac justum esse respondent  enim non sit in nostra potestate cor nostrum, sed divino sublevetur auxilio, ut ascendat, et quae sursum sunt sapiat, ubi Christus est in dextra Dei sedens, non quae super terram : cui de hac tanta
Abbreviated transcription (Latin):
Vtes sedis camus nonalta sapientes sed humilib: consentien
& cũtimore & treinore nostrtupsorũ s alutẽ operemur
Ds̃ est enĩ quio peratur in nob̵ & uelle &operari ꝓbonauclu¬
te : Nos ergo uolumus sed ds̃ in nobis operoetur & uelle
uoluntate: Hoc nob̵ ex pedt & credere & dicere hoc estpiue
hocuerũ ut sithumilis & submis a confessio &d&urtou¬
tũdõ. Cogitantes credimus. Cogitantes loquimur
cogitantes agimus quiequid agimus : quod autẽ at tin&
adpiaatis uiã &uerũ dĩ cultũ non sumus idonei cogia¬
re aliquid tamquã ex nob̵ m&ipsis sed sufficientia nr̃a
quis autẽ tã beatus qui incordesuo seꝑ ascendat : sed hoc
s ineauxilio diun quifieri potest: null ꝓfecto modo
Semique in qui ł suprac eadem scripturte dic̃. beatusuir co¬
ius est auxiliũ eius absted ñe ascensus incor¬
decius : Hocitaque ut dicer& ñ solũ in litteris sacris le¬

Expanded text:
ut esse discamus non alta sapientes, sed humilibus consentientes ut esse discamus non alta sapientes, sed humilibus consentientes , et cum timore et tremore nostram ipsorum salutem operemur: Deus est enim qui operatur in nobis et velle et operari, pro bona voluntate . Nos ergo volumus, sed Deus in nobis operatur et velle: , pro bona voluntate. Hoc nobis expedit et credere et dicere: hoc est pium, hoc verum, ut sit humilis et submissa confessio, et detur totum Deo. Cogitantes credimus, cogitantes loquimur, cogitantes agimus quidquid agimus: quod autem attinet ad pietatis viam et verum Dei cultum, non sumus idonei cogitare aliquid tanquam ex nobismetipsis, sed sufficientia nostra Quis autem tam beatus qui in corde suo semper ascendat? Sed hoc sine divino auxilio qui fieri potest? nullo profecto modo. Denique, » inquit, « supra eadem Scriptura dicit, Beatus vir cujus est auxilium ejus abs te, Domine; ascensus in corde ejus » . Hoc utique ut diceret, non solum in Litteris sacris le
Abbreviated transcription (Latin):
regenertos ad u& nã mortẽ : Alios autẽ regeneratos ad
u& nãuitã tolli dehacuita: Ip̃sosque regeneratos alios ꝑse¬
uerantes us que in finẽ hincire : alios quo us que decidant
hic teneriꝰ quiutique ñ decidissent : si antequã laberentur
hincissent &rursus quosdam lapsos quo usque rede¬
ant non exire dehacuita quiutique perirent si antequãre¬
dirent exirent. Vnde satis dilucide ostenditur &incho¬
andi &us que in finẽ perseuerandi gractiã dĩ ñ secundũ me¬
rita nr̃adari sed donari secđm ipsius secr& issimã eandẽ¬
q iustissimã sapientissimã beneficientissimã uolunta¬
tẽ qm̃ quos p̃destinauit ipsos & uocauit. uocatione illa
dequadictũ est sinepaenitentia s unt dona & uocatiodĩ
d quã uocationẽ ꝑtinere nullus est homo ab hominib: cesta
asse ueroctione dicendus : Nisicũdehocs eło exierit In hac
riꝑseueraetur isꝓuidentis simadĩuo lunta temis centur

Expanded text:
regeneratos ad aeternam mortem, alios autem regeneratos ad regeneratos ad aeternam mortem, alios autem regeneratos ad aeternam vitam tolli de hac vita; ipsosque regeneratos, alios perseverantes usque in finem hinc ire, alios quousque decidant hic teneri, qui utique non decidissent, si antequam laberentur hinc exissent; et rursus quosdam lapsos quousque redeant non exire de hac vita, qui utique perirent, si antequam redirent, exirent. 33. Unde satis dilucide ostenditur, et inchoandi, et usque in finem perseverandi gratiam Dei non secundum merita nostra dari; sed dari secundum ipsius secretissimam, eamdemque justissimam, sapientissimam, beneficentissimam voluntatem: quoniam quos praedestinavit, ipsos et vocavit vocatione illa de qua dictum est, Sine poenitentia sunt dona et vocatio Dei . Ad quam vocationem pertinere nullus est homo ab hominibus certa asseveratione dicendus, nisi cum de hoc saeculo exierit: in hacrseveraturis providentissima Dei voluntate miscentur,
Abbreviated transcription (Latin):
Iamuero qm̃ debono ꝑseuertentias nunc agimus quid estqđ
noritur oñbaptizato subuenitur nesine baptis mate mor¬
cur & baptizato casuro non subuenitur ut ante moriatur ni¬
sforte illi ad huc absurditati aus cultabimus quadicitur ni¬
il ꝓdes secuiquã moriante quã cadat quia secđm eos actus iu¬
dcabitur quos eũ praesciuit ds̃ acturũ fuis sesiuiuer&. Hanc
cer uersitatẽ sanitatifideitã uehem̃t̃ aduersam quis patien¬
er audiat : quis ferat : & tam̃ hoc dicere urgentur qui ñ
atentur gractiã dĩ non secđm merita nỹ edari. Qui autẽ
nolunt dicere unumquemq: mor tuorũ secđm eaiudicar
quȩd s̃ illum praesciuit acturũ fuis sesiuiuer& : Intuen¬
tes quãmanifesta falsitate & quanta absurditate di¬
catur : Noneis reman& curdicant quod inpelagianis
damnauit & abipso pelagio damnaristcit ecługnattũ¬
dĩ secđm merita nrae dari. Cũ uideant paruulos alios ñ

Expanded text:
iam de dono perseverantiae nunc agimus, quid est quod iam de dono perseverantiae nunc agimus, quid est quod morituro non baptizato subvenitur, ne sine Baptismate moriatur; et baptizato casuro non subvenitur, ut ante moriatur? Nisi forte illi adhuc absurditati auscultabimus, qua dicitur nihil prodesse cuiquam mori antequam cadat, quia secundum eos actus judicabitur, quos eum praescivit Deus acturum fuisse si viveret. Hanc perversitatem sanitati fidei tam vehementer adversam, quis patienter audiat? quis ferat? Et tamen hoc dicere urgentur, qui non fatentur gratiam Dei non secundum merita nostra dari. Qui autem nolunt dicere unumquemque mortuorum secundum ea judicari, quae Deus illum praescivit acturum fuisse si viveret, intuentes quam manifesta falsitate et quanta absurditate dicatur; non eis remanet cur dicant, quod in Pelagianis damnavit, et ab ipso Pelagio damnari fecit Eccum videant alios parvulos non
Abbreviated transcription (Latin):
tionales ud damnandȩ uelliberande sint animo
Quando quidem necpar ser cadit interrã sino uoluntate
patris nr̃i qui in caelis est : autpa rontũ neglegentiae
port ut uindu est quod paruub: sinebaptis mate moriun¬
modo mibil ibi agent supna iudiciatã quã ipsiquioon
modo maleporiuntur parentes ribinegeligenet uloden¬
par pbri dequib nascerentur olegerint. Quiddicagt
paguulus aliquando antequã illi perministeriu bapitis¬
maps fuecur riposnt expirat. Pleruque enifosainar¬
tibi pageutib & para tis ministris ut baptisnos par¬
lo detir. Dõtamen nolenteñdatur quicũ pausulum
tobac iuta s cenut ut dareur. Quide Qiq podalidum¬
Soparuuilis infideliũ filii spotuit neirent in ꝑditionaa
& filiis fideliũ ñ potuit baptis mato subuetiri÷ dibicerte
ostenditur quod ꝑsonarũ apuddm̃ ñ sit acceptio p uio¬
quincultorũ suorũ potius quã inimicorũ filios libentere

Expanded text:
ationales vel damnandae vel liberandae sint animae; ationales vel damnandae vel liberandae sint animae; quandoquidem nec passer cadit in terram sine voluntate Patris nostri qui in coelis est : aut parentum negligentiae sic tribuendum est, quod parvuli sine Baptismate moriuntur, ut nihil ibi agant superna judicia; tanquam ipsi qui hoc modo male moriuntur, parentes sibi negligentes voluntate propria de quibus nascerentur, elegerint: quid dicam, quod parvulus aliquando antequam illi per ministerium baptizantis succurri possit, exspirat? Plerumque enim festinantibus parentibus et paratis ministris ut Baptismus parvulo detur, Deo tamen nolente non datur, qui eum paululum in hac vita non tenuit ut daretur. Quid etiam, quod aliquando parvulis infidelium filiis potuit, ne irent in perditionem, et filiis fidelium non potuit Baptismate subveniri? Ubi certe ostenditur quod personarum apud Deum non sit acceptio : alioquin cultorum suorum potius, quam inimicorum filios liberare
Abbreviated transcription (Latin):
qui sic apelagianorũ errore alienes se uoluer ut tamen
sũ primibomuns inquaͦom̃s cecidimus subuenitur secđm
meritanne dari adhuc sibi ex aestiment ẽe credendũ
edis putacione insupproferendũ. quodipse pelatuis
ande orientales episcopos iudicesdamnationis suac timore
daminauit Hoc autẽ sindicaturi demor tuoru scilie& ope¬
rib: quue sacurierant si iniuerent bonis aut malis acphocnu¬
lis &in ipsa dĩp̃scientia ñ futuris : Hocergo si nondicatur
quod cernitis Quanto er rondicatur quid restabit nisi
ut gractiãdĩ non secundũ merita nr̃te dari. qđ controchere¬
simpolagianã catholica defendit ecclesia remota contentio¬
nis caligine fateamur: atque id maximem par uulis eu¬
dentiore ueritate cernamus : Neq: s imfato cogitur ds̃
illis infantib: subuenire illis autẽ ñ sobuenire cũsit utris¬
q: causa cominunis autres humanas in paruulis ñ diui
nopudentia sed fortuitis agi casib: opinabimur cũne¬

Expanded text:
qui sic a Pelagianorum errore alieni esse voluerunt, ut tqui sic a Pelagianorum errore alieni esse voluerunt, ut tsum primi hominis, in quo omnes cecidimus, subvenitur, secundum merita nostra dari sibi adhuc existiment esse credendum, et disputatione insuper proferendum.s suae timore damnavit. Hoc autem si non dicatur, de mortuorum scilicet operibus, quae facturi fuerant si viverent, bonis aut malis, ac per hoc nullis et in ipsa Dei praescientia non futuris: hoc ergo si non dicatur, quod cernitis quanto errore dicatur; quid restabit, nisi ut gratiam Dei non secundum merita nostra dari, quod contra haeresim Pelagianam catholica defendit Ecclesia, remota contentionis caligine fateamur; atque id maxime in parvulis evidentiore veritate cernamus? Neque enim fato cogitur Deus illis infantibus subvenire, illis autem non subvenire; cum sit utrisque causa communis: aut res humanas in parvulis non divina providentia, sed fortuitis agi casibus opinabimur, cum r
Abbreviated transcription (Latin):
mor tẽ secundã qnm̃ quod scriptũ est per unũ hominem
peccatũ intracuit in mundũ & ꝑpeccatũ mors. & ita in om̃s
homines ꝑtransiit: Aliter recte intelligi s̃ potest: Nec
amor teꝑp&ua quae iustissime est. r&ributa peccato
liberet quẽ quã pus illorũ atque magnorũ nisuille quiꝓpt̃
remit tenda &originalia & propriana peccatasmortu¬
us eit sinesuo ullo originali ꝓprio uepeccato: sed quare
illos potius quã illos itorũ at querterũ dicimus. nec nos
pig& : Shomotuquies quires pondeas dõ inscrutabi¬
lia sunt iudiciacius. & inuestigabiles uiaceius. & hoc
adiciamus: altione te nequȩsieris. & fornorae. te nescru¬
ratus fueris. Vid&us enĩ carissimi quãsit absurdum
&afidei sanitate at sinceritate ueritatis alienũ ut di¬
camus paruulos mortuos secđmeaidicari quae praes¬
citist̃ facturi esso siuiuerent. In huc auaẽ sententia
quã certe omnisensus humanus quantula cũq: soctione
sub nixus maxime qu exp̃ianus exorr&ire compulsist̃

Expanded text:
scriptum est, Per unum hominem peccatum intravit in mundum, et per peccatum mors; et ita in omnes homines pertransiit ; aliter recte intelligi non potest: nec a morte perpetua, quae justissime est retributa peccato, liberat quemquam pusillorum atque magnorum, nisi ille qui propter remittenda et originalia et propria nostra peccata mortuus est sine ullo suo originali propriove peccato. Sed quare illos potius quam illos? Iterum atque iterum dicimus, nec nos piget, O homo, tu quis es qui respondeas Deo ? Inscrutabilia sunt judicia ejus, et investigabiles viae ejus ltiora te ne quaesieris, et fortiora te ne scrutatus fueris . 31. Videtis enim, charissimi, quam sit absurdum, et a fidei sanitate atque sinceritate veritatis alienum, ut dicamus parvulos mortuos secundum ea judicari, quae praesciti sunt facturi esse si viverent. In hanc autem sententiam, quam certe omnis sensus humanus quantulacumque ratione subnixus, maximeque christianus, exhorret, ire compulsi sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
suis daturũ seesse praes ciuit ut in ͥps ap̃destinatione iã
dederit : Qđ apłs sine ambiguitate decla ratis cribens quip¬
pe adumotheũ conlabora inqui Teuangelio secundũ uir¬
tutẽ dĩ saluos nos facientis &uocantis uocatione suas c̃ã:

Expanded text:
suis daturum se esse praescivit, ut in ipsa praedestinatione jam suis daturum se esse praescivit, ut in ipsa praedestinatione jam dederit. Quod Apostolus sine ambiguitate declarat. Scribens quippe ad Timotheum: « Collabora, inquit, Evangelio secundum veritatem Dei, salvos nos facientis et vocantis vocatio
Abbreviated transcription (Latin):
lamantem nisiclumare faciente : Tropoillo quodicimus
ũ diem quil&os fac̃ quoda libi manifestat ubidic̃ Non
ñ ac cepistis spm seruitutis iterũ intimore sed accepistis ip̃n
idoptionis filiorũ in quocla mamus abbapaten ibidix̃cla¬
mantẽ : Hic uero in quoda mamus : aperiens uidelic& quo mo¬
dod ixerit cli mantẽ id est. sic̃ iã ex posuiclamare facientẽ
biintelligimus & hocipsũ essed onũ dr̃ut ueracicorde & sp̃ai¬
ter cluinemus addm̃. Adtendant ergo quomodo falluntur
quiputant ẽẽ a nob̵ ñdari nob ut p&amus quaera mus pu¬
mus & hoces sedicunt qđ gratia prȩceditur merito nr̃o ut
sequai illat accipimus p&entes & inuenimus quȩ ren¬
nus at quepolsemus. Accepimus enispm̃adoptionis filiorũ
quocla mamus abbapat̃ quo dudit Ebeatus am̃bros¬
uss ait enĩ &ora redũ gratae spiritalis ẽ : sic̃ scriptũ est
& semꝑ ec quo es secoepit poposeit ecles ix itads̃ uocatis

Expanded text:
clamantem, nisi clamare facientem? tropo illo quo dicimus clamantem, nisi clamare facientem? tropo illo quo dicimus laetum diem, qui laetos facit. Quod alibi manifestat, ubi dicit, Non enim accepistis spiritum servitutis iterum in timore: sed accepistis spiritum adoptionis filiorum, in quo clamamus, Abba, Pater . Ibi dixit, clamantem; hic vero, in quo clamamus: aperiens videlicet quomodo dixerit, clamantem, id est, sicut jam exposui, clamare facientem. Ubi intelligimus, et hoc ipsum esse donum Dei, ut veraci corde et spiritualiter clamemus ad Dqui putant esse a nobis, non dari nobis, ut petamus, quaeramus, pulsemus: et hoc esse dicunt quod gratia praeceditur merito nostro, ut sequatur illa, cum accipimus petentes, et invenimus quaerenmus, atque pulsemus: Accepimus enim spiritum adoptionis filiorum, in quo clamamus Abba, Pater . Quod vidit et beatus Ambrosius. Ait enim : et semper ex quo esse coepit poposcit Ecclesia, ita Deus vocatis
Abbreviated transcription (Latin):
anistalembenlilia nonsoite dunedente &orc consitente reipon¬
dit arei : ẽ caliudimipsao itetionedomuinca noresit fidelesdico¬
tẽs maxime illud nenos inferas intẽptationẽ nisiut inse aobordis¬
estoia ꝑseuerent : si c̃ ergo in his onctionib: ita& in hac fido nata
est &ereuit &crescit eclesia quafide creditur ꝗroctiadi ñ secunda
merita accipientiũdari. Quando quidem norter & eccle siautds¬
et um̃ eeneumus nisupse in nob oper&ꝰ &uelle : Nã sib aecabip¬
soquidempos eit ecclosia sed ascipsa sibidariputat : Nonue¬
mes sodꝑ funtorias oractiones hab&. Quod absit a nobiquis
esĩ uesteenos gomat desidentons accipere quodor at ad nosihos
ascip so sesumere ex istim& ñ abillo Pnte sertim qm̃qui seri
abus ine nar nebilibi quienĩ scrutatur corda scit quid sp̃s
oellat: nisi interpellare fac̃ gemitib: inenarstebilibus sedue¬
ixcib qnm̃ ueritas est sp̃s ipseest enĩ dequo alio locodiq̃ misit

Expanded text:
credente et ore confitente respondit, Amen: cum aliud in ipsa oratione dominica non orent fideles, dicentes maxime illud, Ne nos inferas in tentationem; nisi ut in sancta obedientia perseverent? Sicut ergo in his orationibus, ita et in hac fide nata est, et crescit, et crevit Ecclesia, qua fide creditur gratiam Dei non secundum merita accipientium dari. Quandoquidem non oraret Ecclesia ut danon tamen teneamus nisi ipse in nobis operetur et velle. Nam si haec ab ipso quidem poscit Ecclesia, sed a se ipsa sibi dari putat; non veras, sed perfunctorias orationes habet: quod absit a nobis. Quis enim veraciter gemat, desiderans accipere quod orat a Domino, si hoc a se ipso se sumere existimet, non ab illo? 64. Praesertim, quoniibus inenarrabilibus. Qui enim scrutatur corda, scit quid sapirpellat, nisi, Interpellare facit, gemitibus inenarrabilibus, sed veracibus, quoniam veritas est Spiritus? Ipse est enim de quo alio loco dicit: Misit
Abbreviated transcription (Latin):
ub epdationõ uenianus ad monemur infiriitatra
ib ocillcatis uosera dusicrogamus nequis se insolert¬
mnaeo llat ctuis sibisuperbe arrogantor aliquadar¬
net Nequis auteonfesnionis aut passionis goriã sua

Expanded text:
in tentationem veniamus, admonemur infirmitatis et in tentationem veniamus, admonemur infirmitatis et imbecillitatis nostrae, dum sic rogamus, ne quis se insolenter extollat, ne quis sibi superbe aut arroganter aliquid assumat, ne quis aut confessionis aut passionis gloriam sua
Abbreviated transcription (Latin):
tus. Ds autẽ neminem temptat. temptatione scilic&
noxia. Namest & utibs . quando ñ decipimur uel oppr¬
& tẽptame : Illaergo noxia temptatione quã significat
apłs dicens . Neforte tempta uerit uos qui temptat¬
& inanis sit labor nt̃. Dsut dixi nemine tẽptat. hocẽ
neminẽ infert uł induc̃ intẽptationẽ : Nã temptari
& intẽptationẽ ñ inferri t̃est malũ. immo &iã bonũ
eit hocest eniꝓbari : quoditad: dicimus dõ. Nenos in¬
feras intemptationẽ : quid dicimus nisi nenos infer¬
risinas: Vndesic orant ñ nulli &legitur inodici us
plurib: & hoc sicposuit beatissimus crprianus : Ne
patiaris nos induci intemptationem: Ineuangeliota¬
mengreco nus qua inueninisi nenos inferas intẽptatio¬
nẽ. Tutiores igitur uiuimus sito tũ dõdamos. n autẽ
os ill expar te & nob expar te commit timus. qđ ui¬
dt iste uebrerebils martrr namcũ eundẽ locuone tio¬

Expanded text:
ctus: Deus autem neminem tentat ; tentatione scilicet ctus: Deus autem neminem tentat ; tentatione scilicet noxia. Nam est et utilis, qua non decipimur vel oppr, Domine, et tenta me . Illa ergo noxia tentatione, quam significat Apostolus, dicens, Ne forte tentaverit vos qui tentat, et inanis sit labor noster , Deus, ut dixi, neminem tentat, hoc est, neminem infert vel inducit in tentationem. Nam tentari et in tentationem non inferri, non est malum, imo etiam bonum est: hoc est enim probari. Quod itaque dicimus Deo, Ne nos inferas in tentationem; quid dicimus, nisi, Ne nos inferri sinas? Unde sic orant nonnulli, et legitur in codicibus pluribus, et hoc sic posuit beatissimus Cyprianus: Ne patiaris nos induci in tentationem. In Evangelio tamen graeco nusquam inveni, nisi, Ne nos inferas in tentationem. Tutiores igitur vivimus, si totum Deo damus; non autem nos illi ex parte, et nobis ex parte committimus: quod vidit iste venerabilis martyr. Nam cum eumdem locum Oratio
Abbreviated transcription (Latin):
uerit : sedideo p&cimus ne infercomur intempcationẽ
ut hoc ñfiat: & siex audimur : utique ñfit quiade
nonpermit tit. ut fiat. nihil enĩfit nisi qđ aut ip¬
sefac̃: aut fieri ipseꝑmittit: Potensergo est &amalo
in bonũ flectere uoluntates & in lapsum ꝓnas conuer¬
tere acdirigere insibi placitũ gressum cuiñ frustra
dicitur. Dstuconuertens uiuificabis nos . ñ frustra
dicitur. nedes ad mouendũ pedemtuũ. Non frustra di¬
citur. N&radas medñe adesiderio meo peccatori
stremo nemulta cõmemorẽ cũ uob plura fortassis o¬
currant : Non frustra dicitur. nenos infertaes intẽpta¬
tionẽ: Namquis quis intẽptationẽ ñ. infertur ꝓfecto
ne intemptationẽ suae malȩ uoluntatis infertun &
qui intemptationẽ suae malȩ uoluntatis ñ infertur :
innullumprorsus infertur : Vnus quis que enĩ tẽptat᷑
ut scriptũ est a concupiscentia sua abstractus &mle¬

Expanded text:
averit? Sed ideo petimus ne inferamur in tentationem, averit? Sed ideo petimus ne inferamur in tentationem, ut hoc non fiat. Et si exaudimur, utique non fit; quia Deus non permittit ut fiat. Nihil enim fit, nisi quod aut ipse facit, aut fieri ipse permittit. Potens ergo est, et a malo in bonum flectere voluntates, et in lapsum pronas convertere, ac dirigere in sibi placitum gressum. Cui non frustra dicitur, Deus, tu convertens vivificabis nos : non frustra dicitur, Ne des ad movendum pedem meum : non frustra dicitur, Ne tradas me, Domine, a desiderio meo peccatori : postremo, ne multa commemorem, cum vobis plura fortassis occurrant, non frustra dicitur, Ne nos inferas in tentationem. Nam quisquis in tentationem non infertur, profecto nec in tentationem suae malae voluntatis infertur: et qui in tentationem suae malae voluntatis non infertur, in nullam prorsus infertur. Unusquisque enim tentatur, ut scriptum est, a concupiscentia sua abstractus et ille
Abbreviated transcription (Latin):
idest oup seuenanũ fueritusq infinẽ sedtunc amitti
damedo quando agit bona ꝑcontumacia ut adea
puerure upossit : sic̃ dicimus hominõ quiñ ꝑseue¬
nederitus quein finẽ amisisse uitã a&nã uelree¬
nũdĩ Non quodiã acceperat & ab ebat sed quod acei¬
per& & haber& si ꝑse ueress& : Verborũ contro¬
uersias aufertemus & ñ nulla &iã quȩ ñ habentur sed
habenda spertebantur. posse dicamus amitti : di¬
catmihi quisquis aud&. utrũ ds̃ dare ñ possit quod
a se posci imperocuit. hoc ceste quis apit nondico desi¬
pt sedinsanit: Imperocuit autẽ ds̃ ut ei sci eius dicant
ordentes nenos infertes in temptationẽ : quis quis igitur
exauditur hocposcens ñ infertur in contumaciae
temptationem quapos sit uel dignus sit ꝑseuera¬
tiã scĩtatis amittere: at enĩ uoluntatesuaquisq
deserit dm̃ ut morito deserectur ado: quis hocneg¬

Expanded text:
id est, cum perseveratum fuerit usque in finem: sed tunc amitti id est, cum perseveratum fuerit usque in finem: sed tunc amitti quodam modo, quando agit homo per contumaciam, ut ad eam pervenire non possit: sicut dicimus hominem, qui non perseveraverit usque in finem, amisisse vitam aeternam, vel regnum Dei; non quod jam acceperat et habebat, sed quod acciperet et haberet, si perseverasset: verborum controversias auferamus, et nonnulla etiam quae non habentur, sed habenda sperantur, posse dicamus amitti. Dicat mihi quisquis audet, utrum Deus dare non possit, quod a se posci imperavit. Hoc certe qui sapit, non dico desipit, sed insanit. Imperavit autem Deus, ut ei sancti ejus dicant orantes, Ne inferas nos in tentationem. Quisquis igitur exauditur hoc poscens, non infertur in contumaciae tentationem, qua possit vel dignus sit perseverantiam sanctitatis amittere. 12. At enim, « voluntate sua quisque deserit Deum, ut merito deseratur a Deo. » Quis hoc neg
Abbreviated transcription (Latin):
maci ter pos sit: ubi quidicant parũ diligent̃ at ten¬
dunt. Deilluenĩ ꝑ seuertentia loquimur quaꝑ seuertotꝰ
us que infinõ : quae si dataẽ ꝑ seue rotũ est usquem finẽ
superius satis imus . Nitaq: dicant ho nies ꝑ seue¬
soentiã cuiquã cixtĩusq: in finẽ. Nisicũipse uenerit
finis & ꝑ seuertesse uudata ẽ reꝑtus fuerit usque
infinẽ : dicimus quippe castũ quẽ nouimus castũ
siues it siue nonsit in eadem castitate mansurus : &
molte adim possunt habere nullus amittere Naqueett
uifiqua inneo mala uoluntas oriatur nepor seuere uso
infinẽ hocer godĩdonũ suppliciter emereri potest
sad eudatũ fuerit amit ti contumaciter non potest
do enum ꝑ iseue ndeuerit quis que usq in finemꝰ neque hoc
qu omio aoesi a mit tere nec alia quȩ poterat aente os
quomodo enimpocest amitti perquod sit ut ñ amtta
infina ioeid posse amitti : sed neforte dicatur usq
in Eit c̃ pseuenentiã ñ amitti quidem cũdata fuerit

Expanded text:
maciter possit » . Ubi quid dicant, parum diligenter attendunt. De illa enim perseverantia loquimur, qua perseveratur usque in finem: quae si data est, perseveratum est usque in finem; superius satis egimus . Non itaque dicant homines, perseverantiam cuiquam datam usque in finem, nisi cum ipse venerit finis, et perseverasse, cui data est, repertus fuerit usque in finem. Dicimus quippe castum quem novimus castum, sive sit, sive non sit in eadem castitate mansurus; et multi eam possunt habere, nullus amittere. Neque enaliqua in eo mala voluntas oriatur, ne perseveret usque in finem. Hoc ergo Dei donum suppliciter emereri potest: sed cum datum fuerit, amitti contumaciter non potest. Cum enim perseveraverit quisque usque in finem, neque hoc donum potest amittere, nec alia quae poterat ante finem. Quomodo igitur potest amitti, per quod fit ut non amittatur etiam quod posset amitti? 11. Sed ne forte dicatur, usque in finem perseverantiam non amitti quidem, cum data fuerit,
Abbreviated transcription (Latin):
mus defendere necessitas cõpulit: Didicinus enim
singulas quas q hereses intulis se aclesia epprias questio¬
nos cult udi sigentius defender& scriptura diuina quã
tunuo ñ tunb s̃ destinatio cõmendacae : copiosius cenucle¬
arius adi Nrcoi abotee defendi nisi quo d pelags us idi uucli
gyortiã disecundũmericanitedari : quoi qortan lbd qua

Expanded text:
mus, defendere necessitas compulit. Didicimus enim mus, defendere necessitas compulit. Didicimus enim singulas quasque haereses intulisse Ecclesiae proprias quaestiones contra quas diligentius defenderetur Scriptura divina, quam pturarum, quibus praedestinatio commendata est, copiosius et enucleatius isto nostro labore defendi, nisi quod Pelagiani dicunt gratiam Dei secundum merita nostra dari? quod quid est a
Abbreviated transcription (Latin):
ria fesren potant & contos edicens aliquanto commo¬
tius p enecũ eoquulla comine moraeue suet leti gauit¬
Ehuiduero primitis & maxime ds̃iub& nissut eredamus in eũ ÷¬
uentente ad eãfidem quã imserrima & furio sissima
lo quacitate uastabam : Nneita namuetũ essenieministis:
utostenderõ mefidelib: & cotidianis matris ieaelttr¬
us neperirẽ fuis seconcessũ: Vbiutique p̃dicauiñ solui
auersa neatafide sed aduersas &iã rectȩ fidei dm̃ sua
gstetia a deo conuertere hominũ uolunt ates Desfici¬
ens e porisuꝑ seuestentia que ad modũ dm̃ roga nerin sci¬
tis & pocistis recensere cũ uultis. Oinniaitaq dion
uae mnesdemopere siue optau siuo l audaui qis nondicã
nega resed dubitare salt audeat dm̃datur ẽ sestgitica¬
cisce: &e quib daturus fuerit nũquã potuisi tesse+
Maccest p̃destiratio manifesta & cestasoru.  uõ postea dil¬
tendius & coperosius cũ iã contio pelagianos disputare¬

Expanded text:
rata, ferre non potuit, et contradicens aliquanto commotius, pene cum eo qui illa commemoraverat litigavitQuid vero primitus et maxime Deus jubet, nisi ut credamus in eum? Evertente ad eam fidem, quam miserrima et furiosissima loquacitate vastabam, nonne ita narratum esse meministis, ut ostenderem me fidelibus et quotidianis matris meae lacrymis ne perirem fuisse concessum? Ubi utique praedicavi, non solum aversas a recta fide, sed adversas etiam rectae fidei, Deum sua gratia ad eam convertere hominum voluntates. De proficiente porro perseverantia quemadmodum Deum rogaverim, et scitis, et potestis recensere cum vultis. Omnia itaque Dei dona quae in eodem opere sive optavi, sive laudavi, quis, non dicam negare, sed dubitare saltem audeat Deum daturum se esse praescisse, et quibus daturus fuerit, nunquam potuisse nescire? Haec est praedestinatio manifesta et certa sanctorum: quam postea diligentius et operosius, cum jam contra Pelagianos disputare
Abbreviated transcription (Latin):
sos testimoniorũ diuinorũ ñ adiuuabat auctoritas & potert̃
i tͤfeci quod lib& horũ uerũ ess& quae non definite int̃ pone¬
bam : Certa ta men ractione concludere inomnibus dñ
erse luudandũ sineulla necessitato credediduas sic̃ illiuo¬
iunt coa &̃ nas boni & mali ꝑmixtas esse substantias
Seniq inprimo rocrectationũ libro quod opus meũ ñ dũle¬
msbis cũ adeos demlibros r& ractandos uenis sem hocest
enodare ñ poteraẽ uollonga sermoci nationo in p̃sentti neauire¬
bant Itadies erentur exutnteq paste uelex ominib: erunde
quȩstionũ partib: in quib: ñ apparebat quid potius congruera

Expanded text:
sos testimoniorum divinorum non adjuvabat auctoritas. Et poteram, sos testimoniorum divinorum non adjuvabat auctoritas. Et poteram, sicut feci, quodlibet horum verum esset, quae non definite interponebam, certa tamen ratione concludere, in omnibus Deum esse laudandum, sine ulla necessitate credendi duas, sicut illi volunt, coaeternas boni et mali permixtas esse substantias. 27. Denique in primo Retractationum libro, quod opus meum nondum legistis, cum ad eosdem libros retractandos venissem, hoc est, enodare non poteram, vel longam sermocinationem in praesenti requirebant, ita differrentur, ut ex utraque parte, vel ex omnibus earumdem quaestionum partibus, in quibus non apparebat quid potius congrueret