comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sis rei publice loquar. quamius etiã
illic iusticia seruanda sit. non tanto
astringar metu. si non audiar. In cau¬
sa uͦ dei qͦm audies. si sacerdotẽ ñ audies.
cuiꝰ maiore peccat᷑ ꝑieło: Quis tibi ue¬
rum audebit dicere. si sacerdos ñ aude¬
at: Noui ce pium. clem̃tem. mitem. atq
tranquillum. fidem ac timorem dm̃ cordi
habentem: s plerumq aliqua nos fal¬
lunt. Habent aliqui zelum dei: sed non
scdm scientiam. Ne gͥ hoc etiam fidelib
animis obrepat. cauendum arbitror.
dulgentiarum. & ideo plus metuo.
ampliꝰ sollicitor ne etiam ipse tuo
me postea iudicio condempnes qd̾
meain aut dissimu latione aut adu¬
latione ꝓ lapsionem non euitaueris.
Si in me peccari uiderem. non debe¬
rem tacere. Scͥptum ẽ. enim. Si frat̾
tuus in te peccau̾it. corripe illum pͥ¬
mo. deinde increpa duob et cribus
testib. Si te non audierit. dic eccłȩ.
Causam gͦ dei tacebo: Quid gͥ sit qͦd
metuam considemus. Relatum est

Expanded text:
sis reipublicae loquar, quamvis etiam sis reipublicae loquar, quamvis etiam illic justitia servanda sit, non tanto astringar metu, si non audiar; in causa vero Dei quem audies, si sacerdotem non audias, cujus majore peccatur periculo? Quis tibi verum audebit dicere, si sacerdos non audeat? 5. Novi te pium, clementem, mitem, atque tranquillum, fidem ac timorem Domini cordi 948 habentem: sed plerumque aliqua nos fallunt. Habent aliqui zelum Dei, sed non secundum scientiam . Ne igitur hoc etiam fidelibus animis obrepat, cavendum arbitror. dulgentiarum. Et ideo plus metuo, amplius sollicitor; ne etiam ipse tuo me postea judicio condemnes, quod mea aut dissimulatione aut adulatione prolapsionem non evitaveris. Si in me peccari viderem, non deberem tacere; scriptum est enim: Si frater tuus in te peccaverit, corripe illum primo, deinde increpa, duobus aut tribus testibus . Si te non audierit, dic Ecclesiae. Causam ergo Dei tacebo? Quid igitur sit, quod metuam consideremus. 6. Relatum est
Abbreviated transcription (Latin):
głosum ꝑicło. Sin autem silentii mei
dissimailationisq culpa. et me ingͣuat.
nec ce libaerat. Malo importumore me
ꝙͣ inutili orẽ aut turpiorem iudices.
Si qͥdem scͥptum est. dicente sc̃o apło
paulo. cuiꝰ non potes doctrinam refel¬
lere. Insta oportune. importune. argue.
obsecra. increpa. in om̃i patientia qr
doctrina. Habemꝰ gͦ et nos eui oisplic̾e
plus ꝑicłi sic. ꝑ̃sertim cum etiam imꝑ¬
atorib non displiceat. suo quemq fun¬
gi munere. & pacient̃ audiatis unum¬
quẽq ꝓ suo suggerentem officio. ĩmo
corripiatis si non utatur nulitie suȩ
ordine. Qd̃ gͦ in his libent accipitis qͥ
uobis militant. num hoc in sacerdotib
potest molestum uiderr: cum id loqͦ¬
mur non qd uolumꝰ. s qd̾ iubemur :
Scis enum lectum. Cu̾m stabitis ante
reges et spresides. nolite cogitare quid
uos estis qui loqͥmini. s sp̃e patͥs ur̃i
qui loqͥtur in uobis. Et tam̃ si in cau¬

Expanded text:
gloriosum periculo. Sin autem, silentii mei gloriosum periculo. Sin autem, silentii mei dissimulationisque culpa et me ingravat, nec te liberat, malo importuniorem me, quam inutiliorem aut turpiorem judices. Siquidem scriptum est, dicente sancto apostolo Paulo, cujus non potes doctrinam refellere: Insta opportune, importune, argue, obsecra, increpa in omni patientia et doctrina . Habemus ergo et nos cui displicere plus periculi sit: praesertim cum etiam imperatoribus non displiceat suo quemque fungi munere, et patienter audiatis unumquemque pro suo suggerentem officio, imo corripiatis si non utatur militiae suae ordine. Quod ergo in his libenter accipitis qui vobis militant, num hoc in sacerdotibus potest molestum videri, cum id loquamur, non quod volumus, sed quod jubemur? Scis enim lectum: Cum stabitis ante reges et praesides, nolite cogitare quid vos estis qui loqui loquitur in vobis . Et tamen si in cau
Abbreviated transcription (Latin):
suis. & fecerit delictum. qͥa non distiur¬
isti ei. hoc est ñ dixisti qͥd sit cauendũ.
non retinebitur memoria iusticia eius.
Msanguiñe eius de manu tua exqͥram.
Tu autẽ si distinxeris iusto ut non pec¬
cet: ⁊ ipse non peceau̾it. uistus uita
uiuet qͥa dixisti ei. & tu animã tuam
lib̾abis. Malo gͥ imꝑator bonorum
mͥ esse tecum ꝙͣ maloꝵ consortium.
et id̃o clem̃tiȩ tue displicere debet
sacerdotis silentium. libertas plac̾e.
Nam silentii mei ꝑicło inuolueris: li¬
bertatis bono iuuaris. Non gͦ impor¬
tunꝰ in debitis me intersero. alienis
ingero. sed debitis obtemꝑo. mandatis di
obedio. Qd̃ facio primum tui amore. tui
gr̃a. tuę studio conseruande salutis. Si
id in uł non creditur. uł interdieitur.
dieo sane uiuine offense metu. Nam
si meum ꝑicłm te exueret. pacienter
me ꝓ ce offerrem. s non libender. Malo
enum te sine meo acceptũ deo esse. et

Expanded text:
suis, et fecerit delictum, quia non distinxsuis, et fecerit delictum, quia non distinxisti ei, hoc est non dixisti quid sit cavendum, non retinebitur memoria justitiae ejus, et sanguinem ejus de manu tua exquiram. Tu autem si distinxeris justo ut non peccet, et ipse non peccaverit, justus vita vivet, quia dixisti ei, et tu animam tuam liberabis . Malo igitur, imperator, bonorum mihi esse tecum quam malorum consortium: et ideo clementiae tuae displicere debet sacerdotis silentium, libertas placere. Nam silentii mei periculo involveris, libertatis bono juvaris. Non ergo importunus indebitis me intersero, alienis ingero: sed debitis obtempero, mandatis Dei nostri obedio. Quod facio primum tui amore, tui gratia, tuae studio conservandae salutis: si id mihi vel non creditur, vel interdicitur, dico sane divinae offensae metu. Nam si meum periculum te exueret, patienter me pro te offerrem, sed non libenter. Malo enim te sine meo acceptum Deo esse et
Abbreviated transcription (Latin):
offeram. eui tua uota. cui tuas com¬
mittas p̃ces. Ipse gͦ non audies eum qͦ
ꝓ te audiri uelis: Non audies ꝓse agen¬
tem. quem ꝓ aliis audisti: Nec uereris
iudicium tuum. ne cum indignum puta¬
ris quem audias. in dignum feceris qͥ
ꝓ te audiatur : S neq imꝑiale est liber¬
tatem dicendi negare. neq sacerdotale
qd̃ sentias non dicere. Nichil enim in
uobis imꝑatorib tam populare & tam
amabile ẽ: ꝙͣ libertatem etiam in his
diligere. qͥ obsequio miliciȩ uobis sub¬
diti sunt. Si quidem hoc interest int̾
bonos  malos principes. qd̃ boni li¬
bertatem amant. seruitutem improbi.
Nich etiam in sacerdote tam ꝑicłosum
apd̾̃ dm̃. tam turpe apud homines: qͣm
qͦd̾ sentiat non libere denuntiare. Si¬
quidẽ scͥptum ẽ. Et loquebar de testi¬
moniis tuis in conspectu regum et
non confundebar. Ꝙ alibi. fili hõis
speculatorẽ posui te domui isrł: in eo
inqͥt ut si auertatur iustus aiusticiis

Expanded text:
offeram, cui tua vota, cui tuas comofferam, cui tua vota, cui tuas committas preces. Ipse ergo non audies eum, quem pro te audiri velis? Non audies pro se agentem, quem pro aliis audisti? Nec vereris judicium tuum, ne cum indignum putaris quem audias, indignum feceris qui pro te audiatur? Sed neque imperiale est libertatem dicendi negare, neque sacerdotale quod sentias non dicere. Nihil enim in vobis imperatoribus tam populare et tam amabile est, quam libertatem etiam in his diligere, qui obsequio militiae vobis subditi sunt. Siquidem hoc interest inter bonos et malos principes, quod boni libertatem amant, servitutem improbi. Nihil etiam in sacerdote tam periculosum apud Deum, tam turpe apud homines, quam quod sentiat non libere 701 denuntiare. Siquidem scriptum est: Et loquebar in testimoniis tuis in conspectu regum, et non confundebar . Et alibi: Fili hominis, speculatorem te posui domui Israel, in eo, inquit, ut si avertatur justus a justitiis
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓximoꝵ: euident̃ docuit qd̃ et fidei
tuȩ debeas. ut gentilici ritus non se¬
quaris exemplum: & pietati: ut fr̃is
statuta non uioles. Si enĩ ꝓsuis dum¬
taxat partib eorum dissimulacionẽ
principum p̾dicarunt. qui cum esseã
xp̃iani decreta tam̃ gentilium mini¬
me remouerunt: qͣnto magis amori
debeas ieferre fr̃no. ut qͥ dissimulare
deberes. etiam si qͥd forsitan ñ ꝓbares.
ne fr̃ns de rogares statutis. & ñe te¬
neas qd̃ & fidei tuȩ et germanitatis
necessitudim iudicas conuenire:¬
¶ Clementissimo pͥncipi ac beatissimo
imperatori cheodos io augusto: ambꝰ¬
xercitiis sẽꝑ ugilibus si¬
ue curis sum imꝑator bea¬
tissime deditus. s nunꝙͣ
tanto mestu fui quanto
nẽ eum uideo cauendum. ne qͥd sit
qd̾ asscribat᷑ michi. cẽ de sa crilegii ꝑ¬
iculo. Itaq peto ut patienter sermo¬
nem meum audias. Nam si indignus
sum qͥ a te audiar. indignus sum qͥ ꝓ te

Expanded text:
proximorum; evidenter docuit quid et fidei proximorum; evidenter docuit quid et fidei tuae debeas, ut gentilitii ritus non sequaris exemplum: et pietati, ut fratris statuta non violes. Si enim pro suis dumtaxat partibus eorum dissimulationem principum praedicarunt, qui cum essent christiani, decreta tamen gentilium minime removerunt: quanto magis amori debes deferre fraterno, ut qui dissimulare deberes, etiamsi quid forsitan non probares, ne fraternis derogares statutis, et nunc teneas quod et fidei tuae, et germanitatis necessitudini judicas convenire. Clementissimo principi, ac beatissimo imperatori THEODOSIO augusto AMBRExercitus semper jugibus fere curis sum, Imperator beatistanto in aestu fui, quanto nunc, cum video cavendum ne quid sit quod ascribatur mihi etiam de sacrilegii periculo. Itaque peto ut patienter sermonem meum audias. Nam si indignus sum qui a te audiar, indignus sum qui pro te
Abbreviated transcription (Latin):
sed longe diuersa referuntur. Qũe
etiam magis sacrificiis deditum.
qͣm carthaginensium ducem. hamyl¬
carem reꝑimus: Qui cum toto p̃lii
temꝑe inter acies positꝰ dimi cantes
sa crificium faceret. ubi partem suoꝵ
uictam esse cognouit. in ipsos quos
adolebat se p̃cipitabat ignes. ut eos
uł corpore suo restringeret: q̃s s̃ nich
pro fuise cognouerat. Nam de iulia no
qͥd loquar: Qui cum responsis arus¬
picum male credulus est. ademit s
sub sidia reuertendi. Ergo in cõmu¬
ni casu non est cõmunis offensa.
Neminem ꝙenim ꝓmi̾sa nr̃a lusert̃.
Respondi lacessentib. tanꝙͣ non la¬
cessitus. Refellende et enim relatiõis
non exponendȩ suꝑsticionis mͥ studi¬
um fuit. Te cum enim imꝑator ipsa
eoꝵ relatio faciat cautiorem. Nam
cum de suꝑiorib pͥncipib texuisset.
quia pͥor eorum numerus cerimonias
patrum coluit. recentior non remouie.
addidisset de si eremplum religio ue¬
terum non facit. facit dissimulatio

Expanded text:
sed longe diversa referuntur! 37. Quem sed longe diversa referuntur! 37. Quem etiam magis sacrificiis deditum, quam Carthaginensium ducem Hamilcarem reperimus? Qui cum toto praelii tempore inter acies positus dimicantes, sacrificium faceret; ubi partem suorum victam esse cognovit, in ipsos quos adolebat, se praecipitavit ignes: ut eos vel corpore suo restingueret, quos sibi nihil profuisse cognoverat. 842 38. Nam de Juliano quid loquar? qui cum responsis haruspicum male credulus esset, ademit sibi subsidia revertendi. Ergo in communi casu non est communis offensa; neminem etenim promissa nostra luserunt. 39. Respondi lacessentibus tamquam non lacessitus; refellendae etenim Relationis, non exponendae superstitionis mihi studium fuit. Te tamen, imperator, ipsa eorum relatio faciat cautiorem. Nam cum de superioribus principibus texuisset, quia prior eorum numerus ceremonias patrum coluit, recentior non removit; addidisset etiam: si exemplum religio veterum non facit, faciat dissimulatio
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ ficłi sue prefert. Hec est caritas
tuta sit. quȩ seruat imꝑium. S fortas¬
se aliquem moueat ita fidelissimum
principem destitutum. Proinde qua
meritoꝵ. p̃cium. caducis estimet᷑ pre¬
sentium. Quis enim sapiens non mor¬
be quodam atq cireuitu locata huma¬
narum rerum nouit negocia. qͥa non
eosdem semꝑ successus habent. s uari¬
ant status. & mutant uices: Quem
beatiorem gneio pompeio romana tem¬
pla misert̃: At is cum trib triumphĩ
bello ꝓfugus. & sui terminis exul im¬
ꝑii. canopei manu spadonis occubuit.
Quem nobiliorem cyro ꝑsarum totius
orientis terrȩ regem dederunt: Is qͦq
cum pͥncipes potentissimos aduersan¬
tes uicisset. uictos reseruasset. muli¬
ebrib armis fusus interiit. & ille rer
qui suꝑatos etiam concessus honore
donauerat. ersecto capite. & intra
utrem plenum cruoris incluso. femi¬
neis imꝑiis ludibrio fuit. Adeo in is¬
tius uite curricło. non paria parib.

Expanded text:
tamen fidei suae praefert. Haec est charitas tamen fidei suae praefert. Haec est charitas tuta sit, quae servat imperium. 34. Sed fortasse aliquem moveat ita fidelissimum principem destitutum: proinde quasi meritorum pretium caducis aestimetur praesentium. Quis enim sapiens non in orbe quodam atque circuitu locata humanarum rerum novit negotia; quia non eosdem semper successus habent: sed variant status, et mutant vices? 35. Quem beatiorem Cneio Pompeio Romana templa miserunt? At is cum tribus triumphis bello profugus, et sui terminis exsul imperii, Canopei manu spadonis occubuit. 36. Quem nobiliorem Cyro Persarum totius Orientis terrae regem dederunt? Is quoque cum principes potentissimos adversantes vicisset, victos reservasset, muliebribus armis fusus interiit. Et ille rex qui superatos etiam consessus honore donaverat, exsecto capite et intra utrem plenum cruoris, satiari jussus, incluso, femineis imperiis ludibrio fuit. Adeo in istius vitae curriculo non paria paribus,
Abbreviated transcription (Latin):
portio obtestantium uocib. aduranti¬
um sacramentis. Si refutet: uidebitur
mandacium ꝓdere. si ac qui escat: sacri¬
legium confiteri. Ubi inqͥt ꝑ leges ur̃as
& uerba uirauimꝰ. Ergo mens ur̃a quȩ
legib tenet᷑ inclusa. cerimoniis genti¬
um susfragium colligit. fidem strin-¬
git. iam non solum p̃sentium sed absen¬
tium. Etiam & qͦd est ampliꝰ imꝑatores
fides nr̃a pulsatur. Uos enim cogitis.
si iubetis. Constantiꝰ auguste menoriȩ
non dum sacris initiatus mist̾iis con¬
taminari se putauit si aram illam ui¬
deret. Iussit auferri. non iussit reponi.
lulud auc̃toritatem facti habet: hoc pre¬
cepti non habet. Nemo sibi de absentia
blandiatur. Presentior est qui se animis
inserit. ꝙͦ qui ocłis ꝓtestatur. Plus eni
est mente connecti. qͣm corpore copulari.
Nos senatus cogendi concilii p̃sules
habet. uobis conscientiam suam non
diis gentium p̾̃stat. uos liberis suis ñ

Expanded text:
portio obtestantium vocibus, adjurantiportio obtestantium vocibus, adjurantium sacramentis. Si refutet, videbitur mendacium prodere: 841 si acquiescat, sacrilegium confiteri. 32. Ubi, inquit, in leges vestras et verba jurabimus? Ergo mens vestra, quae legibus tenetur inclusa, ceremoniis gentium suffragium colligit, fidem stringit? Jam non solum praesentium, sed absentium etiam, et quod est amplius, imperatores, fides vestra pulsatur; vos enim cogitis, si jubetis. Constantius augustae memoriae nondum sacris initiatus mysteriis, contaminari se putavit, si aram illam videret. Jussit auferri, non jussit reponi. Illud auctoritatem facti habet, hoc praecepti non habet. 33. Nemo sibi de absentia blandiatur. Praesentior est, qui se animis inserit, quam qui oculis protestatur. Plus enim est mente connecti, quam corpore copulari. Vos senatus cogendi concilii praesules habet, vobis coit: vobis conscientiam suam, non diis gentium praestat: vos liberis suis, non
Abbreviated transcription (Latin):
nõis. non numinis uarietate. Sie deam
esse &r uictoriam crediderunt: quȩ utiq mu¬
nus est non potestas. Donatur non domi¬
natur. legionum gr̃a: non religionum po¬
tentia. Magna gͥ dea qͦm militum multi¬
tudo suoꝵ uindicat. uł p̃lioꝵ donat euen¬
cus. Huiꝰ aram strui in urbis rome curia
petunt. hoc est quo plures conueniunt
xp̃iani. om̃ib in templis arȩ etiam in tẽ¬
plo uictoriarum. qm̃ numero delectant᷑.
sacrificia ubiq celebrant. Quid est nisi
insultare ficłi. uniꝰ arȩ sacͥficium uindi¬
care: ferendum ne istud. ut gentilis
sacrificet. xp̃ianꝰ intersit: Nauriant
inqͥt hauriant. uł inuiti fumum ocłis
simphoniam aurib. cinerem faucibus.
thus narib. ꝙ aduersantium licet ora
excitata focis nr̃is fauilla reꝑgat. Non
illis satis sunt lauacra. non porticus.
non platee occupate si mulacris. & iam¬
ne in cõmuni illo concilio. non erit com¬
munis conditio: Obstringit᷑ ꝑia senatꝰ

Expanded text:
nominis, non pro numinis varietate. Sic deam nominis, non pro numinis varietate. Sic deam esse et victoriam crediderunt, quae utique munus est, non potestas: donatur, non dominatur, legionum gratia, non religionum potentia. Magna igitur dea, quam militum multitudo sibi vindicat, vel praeliorum donat eventus? 31. Hujus aram strui in urbis Romae curia petunt, hoc est, quo plures conveniunt christiani. Omnibus in templis arae, ara etiam in templo victoriarum. Quoniam numero delectantur, sacrificia sua ubique concelebrant. Quid est nisi insultare fidei, unius arae sacrificium vindicare? Ferendumne istud, ut gentilis sacrificet, et christianus intersit? Hauriant, inquit, hauriant vel inviti fumum oculis, symphoniam auribus, cinerem faucibus, thus naribus, et aversantium licet ora excitata focis nostris favilla respergat. Non illi satis sunt lavacra, non porticus, non plateae occupatae simulacris? Etiamne in communi illo concilio non erit communis conditio? Obstringetur pia senatus
Abbreviated transcription (Latin):
fructus. Ergo & messis nr̃a fides animoꝵ
est: eccłe gr̃a meritorum uindemia e̾: quȩ
ab ortu mundi uirebat in scĩs. s postre¬
ma ȩtate diffudit in popłos. ut aduerte¬
rent om̃s non rudibꝰ animis irrepsisse
fidem xp̃i. Nulla enim fine aduersario
corona uictoriȩ. S explosa opinione quȩ
ante conualuit. qd̾ erat uerum inuirie
prelatum. Si ritus uet̾es delectabant:
cur in alienos ritus eadem roma successit:
Omitto absconditam precio humum. & pas¬
torales casas auro degeneri renitentes.
Qͥd ut de ipso respondeam qd̃ queruntur
captarum simulachra urbium. uictosq
deos. & ꝑ egrinos ritus sacroꝵ. alienȩ suꝑ¬
sticionis emuli recepert̃: Inde gͥ exemplũ.
qd̃ currus suos. simulato almonis in flu¬
mine lauat cybele: Unde frigii uates.
et semꝑ inuisa romanis non eque carta¬
giuis numina: Quam cȩlestem afri mitͣm.
ꝑse plerq uenerem colunt. ꝓdiu̾sitate

Expanded text:
fructus. 28. Ergo et messis nostra fides animorum fructus. 28. Ergo et messis nostra fides animorum est; Ecclesiae gratia meritorum vindemia est, quae ab ortu mundi virebat in sanctis, sed postrema aetate se diffudit in populos, ut adverterent omnes non rudibus animis irrepsisse fidem Christi nulla enim sine adversario corona victoriae sed explosa opinione, quae ante convaluit, quod erat verum, fit jure praelatum. 30. Si ritus veteres delectabant, cur in alienos ritus eadem Roma successit? Omitto absconditam pretio humum, et pastorales casas auro degeneri renitentes. Quid, ut de ipso respondeam quod queruntur, captarum simulacra urbium, victosque deos, et peregrinos ritus sacrorum alienae superstitionis aemuli receperunt? Unde igitur exemplum, quod currus suos simulato Almonis in flumine lavat Cybele? Unde Phrygii vates, et semper invisa Romanis non aequae Carthaginis numina? Quam Coelestem Afri, Mithram Persae, plerique Venerem colunt, pro diversitate
Abbreviated transcription (Latin):
terre antea nesciebant: post ubi imꝑare
arius sollicitꝰ cepit agricola. & in forme
solum uestire uinetis. siluestres animos
domesti cis mollite cultib exuerunt. An
ni ipsiꝰ etas prima quȩ nos usu parili co¬
lorauit nutu grgnentium: s ꝓcessu lap.¬
suris florib uernat. postremis ad olescit
fructib. Nos qͦq eiui rudes. sensus habe¬
mus infantiam: sed mutati in annos. in¬
genii rudimenta deponimꝰ. Dieant gͥ in
suis omia manere debuisse pͥncipiis. mun¬
dum tenebris obductum. qͥa splendore soł
illuxerit displicere. Et quanto gratiꝰ est:
animi tenebras depulisse. qͣm corporis.
fid̾iq iubar emicuisse ꝙͣ solis: Ergo et mũ¬
di sicut omium rerum pͥmeua nituer̃t:
ue uenerabilis cane fidei sequeretur se¬
nectus. Quos hoc mouet. rep̃hendant
messem. qͥa sera fecunditas est: rep̃hen¬
dant uindemiam. qͥa in occasu anni est.
reprehendant oliuam. quia postremꝰ est

Expanded text:
terrae ante nesciebant: post ubi imperare terrae ante nesciebant: post ubi imperare arvis sollicitus coepit agricola, et informe solum vestire vinetis, silvestres animos domesticis mollitae cultibus exuerunt. 26. Anni ipsius aetas prima, quae nos usu parili coloravit nutu gignentium: sed in processu lapsuris floribus vernat, postremis adolescit fructibus. 27. Nos quoque aevi rudes, sensus habemus infantiam: sed mutati in annos ingenii rudimenta deponimus. Dicant igitur in suis omnia manere debuisse principiis; mundum tenebris obductum, quia splendore solis illuxerit, displicere. Et quanto gratius est animi tenebras depulisse, quam corporis, fideique jubar emicuisse, quam solis? Ergo 840 et mundi sicut omnium rerum primaeva nutarunt, ut venerabilis canae fidei sequeretur senectus. Quos hoc movet, reprehendant messem; quia sera fecunditas est: reprehendant vindemiam; quia in occasu anni est: reprehendant olivam; quia postremus est
Abbreviated transcription (Latin):
non mandantib sacͥlegium immane cõ¬
mittunt. dissimulationem ꝓ consensu
interpretantes. Sibi habeant p̃sidia
sua: suos si possunt illa defendant.
Nam si bis aqͥb coluntur aurilio esse
melius ꝓfecer̃t: Mundus ipse qui uł
pͥmum coactis elem̃torum ꝑmane se¬
minib tenero orbe concreuerat. uł con¬
fuso adhuc indigesti oꝑis caligabat hor¬
rore. nonne postea distinctio çęli. ma¬
nis. terrarumq discrimine. rerum for¬
mas qͥb spetiosus uidet᷑ acceꝑit : Ex¬
ute hum̃tib tenebris: nouum terre stu¬
puere solem. Dies in erordio non refulget:
s in ꝓcessu temporis increm̃to luminis
inicat. & calores exestuat. Luna temꝑa
qua ꝓpħicis oracłis species eccłȩ fig᷑a¬
tur. cum pͥmum resurgens in menstru¬
as reꝑatur etates. tenebris noctis abs¬
condit᷑: paulatimq cornua sua compleis.
uł eregione solis absoluens. clari splen¬
dore fulgoris irrutilat. Exerceri in fructꝰ.

Expanded text:
non mandantibus, sacrilegium immane comnon mandantibus, sacrilegium immane committunt, dissimulationem pro consensu interpretantes. Sibi habeant praesidia sua: suos si possunt, illa defendant. Nam si iis a quibus coluntur, auxilio esse melius profecerunt? Mundus ipse, qui vel primum coactis elementorum per inane seminibus, tenero orbe, concreverat, vel confuso adhuc indigesti operis caligabat horrore; nonne postea distincto coeli, maris, terrarumque discrimine, rerum formas quibus speciosus videtur, accepit? Exutae humentibus tenebris novum terrae stupuere solem. Dies in exordio non refulget, sed in processu temporis incremento luminis micat, et caloris exaestuat. 24. Luna ipsa, qua propheticis oraculis species Ecclesiae figuratur, cum primum resurgens in menstruas reparatur aetates, tenebris nobis absconditur: paulatimque cornua sua complens, vel e regione solis absolvens, clari splendore fulgoris irrutilat. 25. Exerceri in fructus
Abbreviated transcription (Latin):
nis usib uices stupeat annoꝵ : Ee tam̃
etiam suꝑiore anno plerasq nouimꝰ pro¬
iuncias redundasse fructib. De gallis
qͥd loquar solito oitioribus: Frum̃tum
pannoniȩ qd̃ non seuerant uendider̃t:
et scđ̾a retia.fertilitatis suȩ nouit inui¬
diam. Nam quȩ solebat tutior esse ieui¬
nio: fȩcunditate hostem in se ercitauit
Liguriam uenetiasq. autumm frum̃¬
ta pauer̃t. Ergo nec ille sacrilegio annꝰ
exaruit: & iste fidei fructib annꝰ effiori¬
it. Negent etiam qd̾ largo fȩtu iunẽe
redundauerint. Itaq & messem fene¬
ratam recepimꝰ: & lib̾alioris iundemiȩ
beneficra possidemꝰ. Postremum suꝑest
& marimꝰ locus: utrum ea que uobis ꝓfu¬
erint imꝑatores restituere subsidia debe¬
atis. Ait enim. Uos defendant: anobis
colantur. Hoc est fidelissuni principes.
qd̃ ferre non possumꝰ. quia exꝓbant nob̾
ur̃o se nõie diis suis supplicare. & uob̃

Expanded text:
nis usibus vices stupeat annorum? Et tamen nis usibus vices stupeat annorum? Et tamen etiam superiore anno plerasque novimus provincias redundasse fructibus. De Galliis quid loquar solito ditioribus? Frumentum Pannoniae, quod non severant, vendiderunt: et secunda Rhetia fertilitatis suae novit invidiam; nam quae solebat tutior esse jejunio, fecunditate hostem in se excitavit: Liguriam Venetiasque autumni frumenta paverunt. Ergo nec ille sacrilegio annus exaruit, et iste fidei fructibus annus effloruit. Negent etiam quod largo fetu vineae redundaverint. 839 Itaque et messem feneratam recepimus, et liberalioris vindemiae beneficia possidemus. 22. Postremus superest et maximus locus, utrum ea quae vobis profuerint, imperatores, restituere subsidia debeatis; ait enim: Vos defendant, a nobis colantur. Hoc est, fidelissimi Principes, quod ferre non possumus; quia exprobrant nobis vestro se nomine diis suis supplicare, et vobis
Abbreviated transcription (Latin):
autem eqͥtas. ut paucis sacerdotibus
dolentes uictum negatum. ipsi om̃ibus
denegarent. cum inclementior esset uin¬
dicta qͣm culpa: Non ẽ. gͥ idonea quȩ
cantam egritudinem mundi fallentis
causa constrinrerit: ut uirentib segetib
subita spes anni adulta moreretur. Et
certe ante plurimos annos: templorum
iira toto orbe sublaca sunt. Ilodo ne de¬
nium diis gentilium uenit in mentem.
suas iniurias ultum ire: Propterea nec
asfueto cursu nilus intumuit: ut ur¬
bicoꝵ sacerdotum dispendia uindicaret.
qui non uindicauit suoꝵ. Esto tam̃ si suꝑiore
anno deoꝵ suoꝵ inuirias uindicatas pu¬
tant. cur p̃senti anno contemptui fuere:
Iam enim nec herbarum uulsis radicib
rustieana plebs pascit᷑. nec baccȩ siluestrĩ
explorat solatia. nec cibum de sentibus
rapit: s oꝑum leta felicium. dum messes
suas & ipsa mirat᷑. expleiut uoti sacieta¬
te inumum. Usurarios nobis reddidit
terra ꝓuentꝰ. Quis gͦ tam nouus huma¬

Expanded text:
autem aequitas, ut paucis sacerdotibus autem aequitas, ut paucis sacerdotibus dolentes victum negatum, ipsi omnibus denegarent; cum inclementior esset vindicta, quam culpa? Non est igitur idonea, quae tantam aegritudinem mundi fallentis causa constrinxerit; ut virentibus segetibus subito spes anni adulta moreretur. 19. Et certe ante plurimos annos templorum jura toto orbe sublata sunt: modone demum diis gentilium venit in mentem suas injurias ultum ire? Propterea nec assueto cursu Nilus intumuit, ut Urbicorum sacerdotum dispendia vindicaret, qui non vindicavit suorum? 20. Esto tamen si superiore anno deorum suorum injurias vindicatas putant, cur praesenti anno contemptui fuere? Jam enim nec herbarum vulsis radicibus rusticana plebs pascitur, nec baccae silvestris explorat solatia; nec cibum de sentibus rapit: sed operum laeta felicium, dum messes suas et ipsa miratatur, explevit voti satietate jejunium: usurarios nobis reddidit terra proventus. 21. Quis ergo tam novus huma
Abbreviated transcription (Latin):
cepit. qd ꝓficiebat commodis sacerdo¬
tum. Propterea gͦ detractis ut auint arbꝰ¬
ta exuta corticib: succo miserabili defici¬
entium ora lambebant. ꝑropt̾ea cͥabinam
frugem mutantes rursus in pecudum
pastus. & ad infelicis uictus alim̃ta re¬
uocati: concussa quercu famen in silius
miseram solabam. Noua uidelicet ꝓdigi¬
a terrarum: que nunꝙͣ ante acciderant
cum suꝑsticio gentilis toto orbe ferueret.
Reuera qñ ante uacius auenis seges aua¬
ri uota lusit agricole. & spem rusticȩ ple¬
bis quesita sulcis frugis herba oestituit:
& unde grecis oracula habite suȩ quercꝰ.
nisi qͥa remedium siluestris alimoniȩ ce¬
iestis religionis donũ putarunt: Talia enĩ
suoꝵ munera credunt deor. Quis dodone¬
as arbores nisi gentium popłs adorauit
cum pabulum triste agri. nemor honore
donaret: Non est ueri simile: qd̃ in dig.¬
nantes eoꝵ dii. id ꝓpena in tuleruit. qd
solebant placati conferre ꝓ munere. Qͤ

Expanded text:
coepit, quod proficiebat commodis sacerdocoepit, quod proficiebat commodis sacerdotum. Propterea ergo detractis, ut aiunt, arbusta exuta corticibus, succo miserabili deficientium ora lambebant. Propterea Chaonia frugem glande mutantes, rursus in pecudum pastus, et ad infelicis victus alimenta revocati, concussa quercu, famem in silvis 838 miseram solabantur. Nova videlicet prodigia terrarum, quae numquam ante acciderant; cum superstitio gentilis toto orbe ferveret! Re vera quando ante vacuis avenis seges avari vota lusit agricolae, et spem rusticae plebis quaesita sulcis frugis herba destituit? 18. Et unde Graecis oracula habita suae quercus, nisi quia remedium silvestris alimoniae coelestis religionis donum putarunt? Talia enim suorum munera credunt deorum. Quis dodonaeas arbores, nisi gentium populus adoravit; cum pabulum triste agri nemorum honore donaret? Non est verisimile quod indignantes eorum dii id pro poena intulerint, quod solebant placati conferre pro munere. Quae
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ĩum facultatib. ipsos uitales hanelit᷑¬
spũ uiderent. & nullis umnꝙͣ negata de¬
functis inhibererent sup̃me cõm̃tia
sepult᷑e: Quos gentiles p̃cipitarunt.
maria reddidert̃. fidei ista uictoria est:
qd̃ & ipsi iam facta maiorum carpunt suor
petant quoꝵ gesta condem nant: Nemo
tam̃ donaria delubris. & legata aruspi¬
cib denegauit. Sola sublata sunt p̃dia:
quia non religiose utebant᷑ his que reli¬
gionis uire defender̃t. Qui nr̃o utuntur
exemplo. cur non utebantur officio: Ni¬
chil ȩccła sibi. nisi fidem possidet. hos stred̃.¬
dicus p̃bet. hos fructus. Possesio eccłe sũ¬
ptus est egenorum. Numerent qͦs rede¬
merint templa captiuos: que contule¬
riut alimenta pauꝑib. qͥb ex ulib uiuen¬
di sub sidia ministrauerint. Preda gͥ int̾¬
cepta: non iura sunt. En qd̾ factum. qͦd̾
triste piare nefas. fames ut aiunt publi¬
ca uindicauit: qͥa usui omĩum deficere

Expanded text:
omnium facultatibus, ipsos vitales anhelituomnium facultatibus, ipsos vitales anhelitus in viderent, et nullis usquam negata defunctis inhiberent supremae commercia sepulturae? Quos gentiles praecipitarunt, maria reddiderunt. Fidei ista victoria est, quod et ipsi jam facta majorum carpunt, quorpetant, quorum gesta condemnant? 16. Nemo tamen donaria delubris, et legata haruspicibus denegavit: sola sublata sunt praedia; quia non religiose utebantur iis, quae religionis jure defenderent. Qui nostro utuntur exemplo, cur non utebantur officio? Nihil Ecclesia sibi, nisi fidem possidet. Hos redditus praebet, hos fructus. Possessio Ecclesiae sumptus est egenorum. Numerent quos redemerint templa captivos, quae contulerint alimenta pauperibus, quibus exsulibus vivendi subsidia ministraverint. Praedia igitur intercepta, non jura sunt. 17. En quod factum, quae triste piaret nefas, fames, ut aiunt, publica vindicavit; quia usui omnium proficere
Abbreviated transcription (Latin):
didit. s grãm comꝑauit. Conferte causas.
Nos excusare uultis decurionẽ. cum eccłȩ
excusare non liceat sacerdotem. Scͥbunt᷑
testam̃ta temploꝵ ministris: nullus exci¬
pitur ꝓphanꝰ. nullus ultimnȩ conditionis.
nullus ꝓdigus uereeundie. Soli ex oĩb
clerieo comune ius clauditur. aqͦ solo
ꝓ om̃ib uotum commune suscipitur:
offi cium cominune offertur. Nulla
legata: uł grauium uiduarũ uulla do¬
natio. Qubi in morib culpa non de¬
p̃hendit᷑. tam̃ officio multa p̃scribitur.
Qd̃ sacerdotib fam legau̾it xp̃iana ui¬
dua. ualet: qd̾ ministris dei non ualet.
Qd̃ ego non querar. S ut sciant qd̾ ñ
querar comp̃hendi: malo enim nos pe¬
que uł donata uł relicta sunt eccłe. non
esse temerata. Dicant & ipsi. qͥs cemplis
dona detrarerit. qd̃ factum est.xp̃ianis.
Que si facta essent gentilib. redderetur
potiꝰ ꝙͣ inferret᷑ iuiuiria. Nunccine demũ

Expanded text:
didit, sed gratiam comparavit. 14. Conferet causas. didit, sed gratiam comparavit. 14. Conferet causas. Vos excusare vultis decurionem, cum Ecclesiae excusare non liceat sacerdotem. Scribuntur testamenta templorum ministris, nullus excipitur profanus, nullus 837 ultimae conditionis, nullus prodigus verecundiae: soli ex omnibus clerico commune jus clauditur, a quo solo pro omnibus votum commune suscipitur, officium commune defertur: nulla legata vel gravium viduarum, nulla donatio. Et ubi in moribus culpa non deprehenditur; tamen officio mulcta praescribitur. Quod sacerdotibus fani legaverit christiana vidua, valet: quod ministris Dei, non valet. Quod ego non ut querar, sed ut sciant quid non querar, comprehendi; malo enim nos pequae vel donata vel relicta sunt Ecclesiae, non esse temerata. Dicant et ipsi quis templis dona detraxerit quod factum est christianis. Quae si facta essent gentilibus, redderetur potius quam inferretur injuria. Nunccine demum
Abbreviated transcription (Latin):
b conferendum : non putet ut qui
totum sͥ sub imperatorib gentilibus
uendicart̃. idẽ sub principib xp̃ia¬
nis non putent nobis sortem debere
esse communẽ. Sa cerdotib qͦq suis
& ministris: querunt᷑ alim̃ta publica
non p̾reberi. Quantus hie uerborum tu¬
multus increpuit. At contͣ nobis cẽ
pͥuate successionis molumenta recen¬
tib legibus denegant᷑.&. nemo ꝯque¬
rit᷑. Non eñĩ putamꝰ iniuriam: qͥa dis¬
pendium non dolemꝰ. Si pͥuilegium
querat sacerdos. ut bonꝰ curiale decli¬
net. patria atq auita. & om̃ium faculta¬
tum possessi one cedendum est. Quomodo
hanc gentiles si haberent ingrauarent
querelam. qd̾ sacerdos ferias minist̾ii
sui emat totiꝰ patrimonii sui dampno.
& pͥuati uniu̾se com moditatis dispendio.
usum supplici mercet᷑ obsequii. p̃tendeis
cõmunis salutis excubias. domestice in¬
opie mercede solat᷑. qͥa minist̾ium non uen-¬

Expanded text:
bus conferendum, non pudet, ut qui bus conferendum, non pudet, ut qui totum sibi sub imperatoribus gentilibus vindicarunt, iidem sub principibus christianis non putent nobis sortem debere esse communem. 13. Sacerdotibus quoque suis et ministris queruntur alimenta publica non deberi. Quantus hinc verborum tumultus increpuit? At contra, nobis etiam privatae successionis emolumenta recentibus legibus denegantur, et nemo conqueritur; non enim putamus injuriam, quia dispendium non dolemus. Si privilegium quaerat sacerdos, ut onus curiale declinet, patria atque avita et omnium facultatum possessione cedendum est. Quomodo hanc gentiles, si haberent, ingravarent querelam, quod sacerdos ferias ministerii sui emat totius patrimonii sui damno, et privati universae commoditatis dispendio usum publici mercetur obsequii: praetendens communis salutis excubias, domesticae inopiae se mercede soletur; quia ministerium non ven
Abbreviated transcription (Latin):
occłos: uideant plebem pudoris: ppłm
integritatis. concilium uirginitatis.
Non uittate capiti decꝰ. s ignobile ue¬
lam̃ usui. nobile castitati exquisita nõ
sed abdicata lenocima pulchritudins.
non illa purpurarum insignia. non
luxus deliciarũ. non usus ieiunioꝵ.
non pͥuilegia. non lucra. omĩa postre¬
mo talia. ut reuocan astudio putes. dũ
exercentur officia. S dum exercetur of¬
ficium: studium ꝓuocatur. Suis casti¬
eas cumulat᷑ dispenduis. Non est uir¬
ginitas quȩ p̃cio emit᷑: non uirtutis
studio possidet᷑. Non est incegritas:
quecumq uiactiõe numinario adtem¬
pus licitat᷑ compendio. Prima casti¬
tatis uictoria ẽ. facultatum cupidi¬
tates uincere. qͥa lucri studium. tem¬
ptamentum pudoris est. Ponamꝰ tam̃
subsidia largitatũ conferenda uirgi¬
nib: que xp̃ianis munera redunda¬
bunt: Qd̃ tantas opes sufficiet era¬
rium: Aut si arbitrant᷑ solis uestali¬

Expanded text:
oculos, videant plebem pudoris, populum oculos, videant plebem pudoris, populum integritatis, concilium virginitatis. Non vittae capiti decus, sed ignobile velamen usui, nobile castitati: non exquisita, sed abdicata lenocinia pulchritudinis: non illa purpurarum insignia, non luxus deliciarum, sed usus jejuniorum: non privilegia, non lucra: omnia postremo talia, ut revocari a studio putes, dum exercentur officia. Sed dum exercetur officium, studium provocatur. Suis castitas cumulatur dispendiis. Non est virginitas, quae pretio emitur, non virtutis studio possidetur: non est integritas quaecumque in auctione nummario ad tempus licitatur compendio. Prima castitatis victoria est facultatum cupiditates vincere; quia lucri studium tentamentum pudoris est. Ponamus tamen subsidia largitatum conferenda virginibus. Quae christianis munera redundabunt? quod tantas opes sufficiet aerarium? Aut si arbitrantur solis Vestali
Abbreviated transcription (Latin):
cuntur exclusos. Nos sanguine
gloriamur: illos oispendium mo¬
uet. Nos hec uictorie loco ducimꝰ:
illi in iuriam putant. Nunquã
nobis amplius contulerunt: qͣm
cum uerberari xp̃ianos atq pro¬
seribi ac necari iuberent. Premiũ
fecit ẽẽ. religio. qͦo perfidia puta¬
bat esse suplicium. Uidete magna¬
nimos. Per in uiriam. per inopiã.
per supplicium. nos creiumus:
illi cerimonias suas sine questu
manere posse non credunt. Habe¬
ant inquit uestales uirgines
immuiitatem suam. Dicant hoc:
qui nesciunt credere qd̾ possit esse gratuita
uirginitas. Prouoeent lucris: qui diffi¬
dunt uirtutib. Quantas tam̃ illis uir¬
gines p̃mia ꝓmissa fecer̃t: Hix septẽ
uestales capunt᷑ puelle. En totus nu¬
merus: quem infule uittati capitis.
purpura tarũ uestium murices. pompa
lectice ministroꝵ circũ fusa comitatur.
Pruulegia maxima. luera ingentia.
scripta oeniq pudicitia & cempora
coeger̃t. Attollant mentis et corporis

Expanded text:
quuntur exclusos. Nos sanguine quuntur exclusos. Nos sanguine gloriamur, illos dispendium movet. Nos haec victoriae loco ducimus, illi injuriam putant. Numquam nobis amplius contulerunt, quam cum verberari christianos atque proscribi ac necari juberent. Praemium fecit religio, quod perfidia putabat esse supplicium. Videte magnanimos. Per injurias, per inopiam, per supplicium nos crevimus: illi ceremonias suas sine quaestu manere posse non credunt. 836 11. Habeant, inquit, Vestales virgines immunitatem suam. Dicant hoc, qui nesciunt credere, quod possit esse gratuita virginitas: provocent lucris, qui diffidunt virtutibus. Quantas tamen illis virgines praemia promissa fecerunt? Vix septem Vestales capiuntur puellae. En totus numerus quem infulae vittati capitis, purpuratarum vestium murices, pompa lecticae ministrorum circumfusa comitatu, privilegia maxima, lucra ingentia, praescripta denique pudicitiae tempora coegerunt. 12. Attollant mentis et corporis
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ mors illa carnis fuerit non diuinitatis.
que fecit ut credentium iam nemo moratur:
quid uobis imprudentius. qui contumeliose
colitis. et honorifice derogatis: Nestrũ¬
est enim dm̃. lignum putatis. Ocontu¬
meliosa reuerentia. Ap̃mmori potussse
ñereditis. Ohonorifica peruieacia.
Sed uetera inquit reddenda sunt al¬
taria si mulachris: or namenta delu¬
bris. Re poscantur hec a consorte su¬
persticionis: Ap̃ianus imperator ar̃a
solius xp̃i didicit honorare. Quidma¬
nus pias et ora fidelia ministerium
suis cogunt sacrificiid ex̾ibere: Nox
imꝑatoris nostri xp̃m resultet et illũ
solũ quẽ sentit loquatur: qͥa cor regis
in manu dei. Numqͥd imperator gen¬
tilis aram. xp̃o leuauit: Dum ea
que fuerunt reposeunt. exemplo
suo admonent qͣntum xp̃iani imꝑ¬
atores religioni qͣm secuntur debe¬
ant referre reuerentie: qͣndo genti¬
les suꝑstitionibus suis omĩa detule¬
runt. Dudum cepimus: et iam se¬

Expanded text:
quod mors illa carnis fuerit, non divinitatis, quod mors illa carnis fuerit, non divinitatis, quae fecit ut credentium jam nemo moriatur quid vobis imprudentius, qui contumeliose colitis, et honorifice derogatis; vestrum enim Deum lignum putatis. O contumeliosa reverentia! Christum mori potuisse non creditis. O honorifica pervicacia! 10. Sed vetera, inquit, reddenda sunt altaria simulacris, ornamenta delubris. Reposcantur haec a consorte superstitionis: christianus imperator aram solius Christi didicit honorare. Quid manus pias et ora fidelia ministerium suis cogunt sacrilegis exhibere? Vox imperatoris nostri Christum resultet, et illum solum, quem sentit, loquatur; quia cor regis in manu Dei . Numquid imperator gentilis aram Christo levavit? Dum ea quae fuerunt, reposcunt, exemplo suo admonent quantum christiani imperatores religioni, quam sequuntur, debeant deferre reverentiae; quando gentiles superstitionibus suis omnia detulerunt. 11. Dudum coepimus, et jam se
Abbreviated transcription (Latin):
cruore respergi. Quid in mortius pecudibus
queritis dei uoces: Uenite et oiscice in t̾ris
cȩlestem miliciam. Hie uuimꝰ. et illic milita¬
mus. Cȩli misterium doceat me deus ipse qͥ
condidie: non homo qui seipsum ignorauit.
Cui magis de deo quam deo eredamus: Quo¬
mͦ possum uobis credere. qui fatemin uos
ignorare quod colitis : Uno inquit itinere.
non potest perueniri. ad tam grande secretũ.
Q uos ignoratis. id nos dei uoce cognouimꝰ.
et quod uos suspicionib queritis. nos ex
ipsa sapientia dei. et ueritate compertum
habemus. Non congruunt gͥ uestra nobiscũ
Uos pacem oiis ur̃is ab imꝑatorib obsecratis:
nos ipsis imꝑatoribus axp̃o pacem rogamus.
Uos manuum uestrarum adoratis opera:
nos inuiriam ducimus omne quod fieri po¬
dest. deum putari. Non uult se ds in lapidibus
coli. Deniq etiam ipsi philosophi uestri ista rise¬
quia illum mortuũ ẽẽ. nõ creditis. nescitis enun

Expanded text:
cruore respergi. Quid in mortuis pecudibus cruore respergi. Quid in mortuis pecudibus quaeritis Dei voces? Venite, et discite in terris coelestem militiam: hic vivimus, et illic militamus. Coeli mysterium doceat me Deus ipse, qui condidit: non homo, qui se ipsum ignoravit. Cui magis de Deo, quam Deo credam? Quomodo possum vobis credere, qui fatemini vos ignorare quod colitis? 8. Uno, inquit, itinere non potest perveniri ad tam grande secretum. Quod vos ignoratis, id nos Dei voce cognovimus. Et quod vos suspicionibus quaeritis, nos ex ipsa sapientia Dei et veritate compertum habemus. Non congruunt igitur vestra nobiscum. Vos pacem diis vestris ab imperatoribus obsecratis, nos ipsis imperatoribus a Christo pacem rogamus. Vos manuum vestrarum adoratis opera, nos injuriam ducimus omne quod fieri potest, Deum putari. Non vult se Deus in lapidibus coli. Denique etiam ipsi philosophi vestri ista risequia illum mortuum esse non creditis nescitis enim
Abbreviated transcription (Latin):
nꝰ ñ int̾ capitolii aras: s int̾ hannibalis acies
triũphũ muenit. Qd mͥ uet̾m exempla ꝓfertio:
O di ritꝰ neronũ. Qͥd dicam bi mestres imꝑatores.
et terminos regũ cũ exordiis copulatos: Aut
te illuo: nouũ barbaros suis excessisse finib :
Nunqͥo &̃ illic xp̃iani fuer̃t. qͦrũ miserabili no¬
uoq exemplo. alt̾ captius imꝑator. sub alt̾o cap¬
tuius orbis fefellisq qͤ uictoriã ꝓmitcebat su¬
as cerimonias ꝓdider̃t: Nũqͥt ⁊ tẽ ñ erat ara
uictorie: Penitet lapsus. Uetusta canicies:
pudendi sanguinis traxit ruborẽ. Non eru¬
besto cũ toto orbe longeua conu̾ti. Hrm certe
est: qͥa nulla etas. ad ꝑdiscendum sera est.
Frubescant senectus. que eñidare se ñ potest.
Non annorũ canicies ÷ laucdata. s morũ. Nullus
pudor ÷ ad meliora transsire. Noc solũ habebã
commune cũ barbaris: quia deum ante nesci¬
ebam. Sa crificium uestrum: ricus est bestiarũ

Expanded text:
nus non inter Capitolii aras, sed inter Annibalis acies nus non inter Capitolii aras, sed inter Annibalis acies triumphum invenit. Quid mihi veterum exempla profertis? Odi ritus Neronum. Quid dicam bimestres imperatores, et terminos regum cum exordiis copulatos? Aut forte illud est novum, barbaros suis excessisse finibus? Numquid etiam illi christiani fuerunt, quorum miserabili novoque exemplo alter captivus imperator, sub altero captivus orbis, fefellisse quae victoriam promittebant, suas ceremonias prodiderunt? Numquid et tunc non erat ara victoriae? Poenitet lapsus: vetusta canities pudendi sanguinis traxit ruborem. Non erubesco cum toto orbe longaeva converti. Verum certe est quia nulla aetas ad perdiscendum sera est. Erubescat senectus, quae emendare se non potest. Non annorum canities est laudata, sed morum . Nullus pudor est ad meliora transire. Hoc solum habebam commune cum 835 barbaris, quia Deum antea nesciebam. Sacrificium vestrum ritus est bestiarum
Abbreviated transcription (Latin):
romane reliqͥe ñ tulissent. nͥ eos pauidoan¬
ser strepitu ꝓdidisset: En qͣuis templa ro¬
mana p̃sules habebant. Ubi tẽ erat iupit̾:
An in ansere loq̃bat᷑: Gerũ qͥd nege sacroꝵ
ritꝰ militasse romanis: S etiã hannibal
eos dẽ deos colebat. Utrũi uolunt gͥ eligant.
In romanis iucerunt sacra. in carthaginen¬
sib gͦ suꝑata sunt. Si in carthaginensibus
tumphata: nc̃ romanis utiq ꝓfuer̃t. fa cessat
S inuidiosa illa popłi romani querela: non
hanc remandauit. Aliis illa eos int̾pellat uo¬
tib. Quid me casso cotidie gregis innorii san¬
guine cruentatis: Non infibris pecudum
s in uirib bellatoꝵ. trophea uictorie sunt.
Aliis ego disciplinis obem subegi. Militabat
camillus: qͥ sublata capitolio signa cesis tar¬
peiȩ rupis tͥumphatorib reportauit. Statuit
uirt᷑. qͦs religio non remouit. Quid de atalio
loqͥr. qͥ militiã &e mortis impendit : Affrica¬

Expanded text:
Romanae reliquiae non tulissent, nisi eos pavido anRomanae reliquiae non tulissent, nisi eos pavido anser strepitu prodidisset? En quales templa Romana praesules habent. Ubi tunc erat Jupiter? An in ansere loquebatur? 6. Verum quid negem sacrorum ritus militasse Romanis? Sed etiam Annibal eosdem Deos colebat. Utrum volunt igitur, eligant. Si in Romanis vicerunt sacra, in Carthaginensibus ergo superata sunt: si in Carthaginensibus triumphata, nec Romanis utique profuerunt. 7. Facessat igitur invidiosa illa populi Romani querela: non hanc Roma mandavit. Aliis illa eos interpellat vocibus: Quid me casso quotidie gregis innoxii sanguine cruentatis? Non in fibris pecudum, sed in viribus bellatorum tropaea victoriae sunt. Aliis ego disciplinis orbem subegi. Militabat Camillus, qui sublata Capitolio signa, caesis Tarpeiae rupis triumphatoribus, reportavit: stravit virtus, quos religio non removit. Quid de Attilio loquar, qui militiam etiam mortis impendit? Africa
Abbreviated transcription (Latin):
metallũ. Uolue queso atq exeute sectã¬
gentiliũ. p̃ciosa et grancha sonanant. ueri effeta
defendunt om̃ locuntur. simulachrũ addrant.
Eria igitur in relatione sua uir clarissimꝰ pfectus
urbis ꝓposuit. q ualida putauit: qd̾ roma ue¬
teres ut ait suos cultꝰ requirat. ⁊ qd̃ sac̾doti.¬
bue suis uirginib lestalibus emolum̃ta tn¬
buenda sint. et qͦd emolum̃tis sacerdotũ ne¬
gatis. sames secuta publica sit. In pͥma
ꝓpositione flebili roma qͦstu sermonis illacͥ¬
mans. uet̾es ut ait cultꝰ cerimoniarũ reqͥreis.
hec saera inqͥt hannibalem amenib. acapito¬
lio senonas reppulert. Itaq clũ sacrorum
potentia p̃dicatur. infirmitas ꝓdit᷑. Sͣ han¬
nibal diu insultauit sacͥs romanis: ⁊ dus atͣ
se dimicantib usq ad muros urbis iuncen¬
do ꝑuenit. Cur se obsideri passi sunt ꝑ qͥb
Qͥd loquar. qͦs capitolii secreta penetrantes.

Expanded text:
metallum est. Volve, quaeso, atque excute sectametallum est. Volve, quaeso, atque excute sectagentilium: pretiosa et grandia sonant, veri effeta defendunt: Deum loquuntur, simulacrum adorant. 3. Tria igitur in relatione sua vir clarissimus praefectus urbis proposuit, quae valida putavit: quod Roma veteres, ut ait, suos cultus requirat, et quod sacerdotibus suis virginibusque Vestalibus emolumenta tribuenda sint, et quod emolumentis sacerdotum negatis, fames secuta publica sit. 4. In prima propositione, flebili Roma quaestu sermonis illacrymat, veteres, ut ait, cultus ceremoniarum 834 requirens. Haec sacra, inquit, Annibalem a moenibus, a Capitolio Senonas repulerunt. Itaque dum sacrorum potentia praedicatur, infirmitas proditur. Ergo Annibal diu sacris insultavit Romanis, et diis contra se dimicantibus, usque ad muros urbis vincendo pervenit. Cur se obsideri passi sunt, pro ququid loquar, quos Capitolii secreta penetrantes