comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
om̃a eoꝵ argumta ꝑtin b& ds̃ isrł : Quicum illos om̃s coliphibuerit. &
mullo eoꝵ coliphibitussit. eoꝵq si mulacris & sacris euersionẽ p̃ciperit
p̃dioerit. fecerit. satis oftendit illos falsos atq fallaces. & se eẽ uerũ ac
ueracẽ dm̃. Istos aut̃ iã paucos deoꝵ multoꝵ falso rumq cultores. quis
nõ mir&ur: nobl& obteperaireilli : De quo cum abeis quȩ rit᷑ quis nam
dssit qd lib& opinando respondeant. dm̃tam̃ eẽ negare non aude¬
ant. Euu sinegent. operib eiꝰ. & p̃dictis atq cõpl&is. facilli meaomuicunt̃.
Neq eni eadico quae liberũ sibiputant et̃ noncrede. quia ipse in principio
fecit aclũ & t̃rã & om̃u qua ineissunt: Neq nimis illa antiqͣ qde noch
barauit. Ab abraham in hominibus factu eius exordior. Huic eñĩ facta est

Expanded text:
omnia eorum argumenta perturbet Deus Israel. Qui cum illos omnes coli prohibuerit, et a omnia eorum argumenta perturbet Deus Israel. Qui cum illos omnes coli prohibuerit, et a nullo corum coli prohibitus sit, eorumque simulacris et sacris eversionem praeceperit, praedixerit, fecerit; satis ostendit illos falsos atque fallaces, et se esse verum ac veracem Deum. 39. Istos autem jam paucos deorum multorum falsorumque cultores, quis non miretur nolle obtemperare illi, de quo cum ab eis quaeritur quisnam deus sit, quodlibet opinando respondeant, deum tamen esse negare non audent, quia si negent, operibus eius et praedictis adque conpletis facillime conuincuntur? neque enim ea dico, quae liberum sibi putant esse non credere, quia ipse in principio fecit caelum et terram et omnia quae in eis sunt, neque illa nimis antiqua, quod Enoch ignum inde liberauit ab Abraham in hominibus facta eius exordior. huic enim facta est
Abbreviated transcription (Latin):
ideo non potest ꝓ hibere colimentẽ suꝑ nã exqua dr̃ emanasse: Sictiritio¬
ne nec saturnꝰ. iouẽ coliꝓhib&. qui non ab eo rebellante suꝑatus est.:Si¬
cut ille aioue. nescio quo cuius arma fugiens uenit initaliã Sed faiuet
q̃primamens anime a segenittȩ: Salutẽ uul canus ꝓhiber& colimartẽ.
uoxoris adulterum: Hercules iunonẽ ꝑ secutricem suã: quȩ ista int̾eos
est tã foede consensio: Ut nec dianȩ uirgo casta coliphibeat non dicam
uenerem sed priabum. Namsi himus homo & uenator. & agricola eẽ¬
uoluerit. seruus am̃boꝵ Quib: tamenuł uicina tẽpla fabricare eru
bescit: Sedint̃p̃tantt᷑ dianã uirtutẽ quã uolunt. Int̾p̃tent̾ & pric¬
pũ fecunditatis dm̃: Ita sane infecudis feminis. puat iunonẽ talem
habere ad iutorem. Dicant qd plac&. int̃p̃tent᷑ quod sapiunt dũ tumen

Expanded text:
ideo non potest prohibere coli mentem supernam, ei qua dicitur emanasse, si ea ratioideo non potest prohibere coli mentem supernam, ei qua dicitur emanasse, si ea ratione nec Saturnus Iouem coli prohibet, quia non ab eo rebellante superatus est sicut ille a loue nescio quo, cuius arma fugiens uenit in Italiam, sed fauet prima mens animae a se genitae, saltem Vulcanus prohiberet coli Martem uxoris adulterum, Hercules Iunonem persecutricem suam. quae ista inter eos est tam foeda consensio, ut nec Diana uirgo casta coli prohibeat non dicam Venerem sed Priapum? nam si unus homo et uenator et agricola esseuoluerit, seruus erit amborum, quibus tamen uel uicina temped interpretentur Dianam virtutem quam volunt, interpretentur et Priapum fecunditatis deum, ita sane ut in fetandis feminis pudeat Junonem talem habere adjutorem. Dicant quod placet, interpretentur quod sapiunt; dum tamen
Abbreviated transcription (Latin):
& quem cimmodum secoli p̃ciper&. indicarent. Siuc aliquorum in eismen
tes ꝑsp̃m scm̃ ita sublim ractȩ sint. ut eo uisu eauiderent. quo & ipsi angłi
uident. Constat tam̃ eos illidõ seriusse. quialios dõs coliphibuit. Seruisse
aut fide pi&atis in regno & sacerdocio reipublicȩ suȩ. & xp̃m uenturum¬
uerum regem ac sacerdotem significantibꝰ sacris. Porro aũt
indiis gentium. quos istidum colare uolunt. Illum quicum istis
coli nõ potest. colere nolunt. Dicant quid causȩ ẽ. ut nulluscoꝵ iniue¬
niatur qui alterum coliphibetit. Cum eos indiuersis officis munerib q cõsti¬
tuant. Citrebus adquȩ cũmq ꝓpriȩ ꝑtinentib p̃sides uelint. Sieñĩ iuppiter
non ꝓhib& saturnum coli. quia non est ille homo qui illum hominẽ pattrem
deregno expulit. Sed aut caelicorpus. aut sp̃s impl&is caelum & terã. &

Expanded text:
et quemadmodum se coli praeciperet indicarent, siue aliquorum in eis menet quemadmodum se coli praeciperet indicarent, siue aliquorum in eis mentes per spiritum sanctum ita sublimatae sint, ut eo uisu ea uiderent quo et ipsi angeli uident, constat tamen eos illi deo seruisse, qui alios deos coli prohibuit, seruisse autem fide pietatis in regno et sacerdotio reipublicae suae et Christum uenturum regem ac sacerdotem significantibus sacris. Porro autem in dis gentium, quos isti dum colere nolunt illum qui cum istis coli non potest colere nolunt, dicant, quid causae est, ut nullus eorum inueniatur qui alterum coli prohibeat, cum eos in diuersis officiis muneribusque constituant et rebus ad quemque proprie pertinentibus praesides uelint. si enim Iuppiter non prohibet Saturnum coli, quia non est ille homo, qui illum hominem patrem de regno expulit, sed aut caeli corpus aut spiritus implens caelum et terram, et
Abbreviated transcription (Latin):
nom̃muta uerint. Cucum senis crebrius quamicum sciturni apellantes
Hotum est gͦ quid colere coniuncantur. Et quid colere conentur adoratores
simulac rcͦitorum:. Uerum & abistis nouiciis saturm int̃p̃ta torib requiredũe
quid ded õsentiant hebrieoꝵ . Etic̃om ipsis enimplacuit om̃isdos cumgentibus
colere : Cum eossuꝑbos puder& ꝓpecattoꝵ suoꝵ remissione huimiliari sub aep̃o
Quid ergo sentiunt dedõ isrł : quem sinon colunt non om̃s dos colunt. Si aũt
colunt non colunt. sicut se coliiussit. Eui & alios colunt quos ille coliphibuit
Fereosenim uates isti ꝓhibuit. Per quos haecipsa quȩ nunc axp̃ianis eor um
simulac ra patiuntur futura p̃dixit. Siue enimagłi ad illos ꝓph&as missi
sint. qui eis dm̃ominium creatorem. imnum uerum dm̃. cui umiuersa subiec¬
ta sunt. Et ꝑsensibilium rerum congruam spa&iem figurate ostenderent.

Expanded text:
nomen mutauerint \'uicum senis\' crebrius quam \'uicum Saturni appellantes. nomen mutauerint \'uicum senis\' crebrius quam \'uicum Saturni appellantes. Notum est ergo, quid colere conuincantur et quid colorare conentur adoratores simulacrorum. uerum et ab istis nouiciis Saturni interpretatoribus requirendum est, quid de deo sentiant Hebraeorum. etiam ipsis enim placuit omnes deos cum gentibus colere, cum eos superbos puderet pro peccatorum remissione humilari sub Christo. quid ergo sentiunt de deo Israhel? quem si non colunt, non omnes deos colunt, si autem colunt, non colunt sicut se coli iussit, quia et alios colunt, quos coli ille prohibuit. per eos enim uates ista prohibuit, per quos haec ipsa, quae nunc a Christianis eorum simulacra patiuntur, futura praedixit. siue enim angeli ad illos prophetas missi sint, qui eis deum omnium creatorem unum uerum deum, cui uniuersa subiecta sunt, et per sensibilium rerum congruam speciem figurate ostenderent
Abbreviated transcription (Latin):
refelli nisi comꝑti qđ fal sasit. quid aũt hoc adhominẽ & iam si sempeũ laterit.
quande quidem nilla animafit sapiens ułbeatu exalia quacumq anima sed
exilla sola summa atq in cõmutabilidisapientia. Romanitam̃. qui non
saturno. sediou capitolium condiderunt. Vel alienationes que iouẽ p̃cipue
supra c&eros dõs colendum ẽ putauer̃ . Non hoc quod isti senserunt quis dm
ifĩi suam nouũ opinionẽ. & sumas arces. si quic quam inhis rebus potestatis ha¬
buissent satir nopocius dedicarent.: & mathematicos. uł genethlicicos. maxi¬
medelerent: Quisaturnus quem scpientum effectorum istidicerent maleficũ
dm̃. Interealiu sidera constituerent : Que opinio tantum contra illos inanimis
humanis p̃ualuit ut nec nominare illum uellent. senẽ potius. quam satur num
apellantes. tam timida suꝑsticione. Ut &iam chartaginenses. poene iuco suo

Expanded text:
refelli nisi conperta, quod falsa sit. quid autem hoc ad hominem, etiamsi semper eum lateat, refelli nisi conperta, quod falsa sit. quid autem hoc ad hominem, etiamsi semper eum lateat, quando quidem nulla anima fit sapiens uel beata ex alia quacumque anima, sed ex illa sola summa adque incommutabili dei sapientia? Romani tamen, qui non Saturno, sed Ioui Capitolium condiderunt, uel aliae nationes, quae Iouem praecipue supra ceteros deos colendum esse putauerunt, non hoc quod isti senserunt. qui secundum istam suam nouam opinionem et summas arces, si quicquam in his rebus potestatis habuissent, Saturno potius dedicarent et mathematicos uel genethliacos maxime delerent, qui Saturnum, quem sapientum effectorem isti dicerent, maleficum deum inter alia sidera constituerent. quae opinio tantum contra illos in animis humanis praeualuit, ut nec nominare illum uelint, senem potius quam Saturnum appellantes, tam timida superstitione, ut iam Carthaginienses paene uico suo
Abbreviated transcription (Latin):
sent isti. sicut ipsam int̾p̃tationẽ. iti. &iã suꝑsticionẽ hominũ cõmutu¬
rent: & aut nulli simulacri. autc&e satur nopocius quã ioui capi¬
toliũ cõstituer̃. Neq enĩullã animã rationalem sapientẽ fieri dispuitãt
Hisi participatione sũmȩ in cõmutabilisq sapientiae. Non solui cuiꝰ¬
quã hominis animã. sed ipsius && iãmundi quam dicũt iouẽ. Nosuero
et̃ quandam sũmã di scipientiã: Ciuus participatione fit scipiens
quae cũq canima fit uere sapiens. Nontantum concedimus. uerũ &iã
maxime predicamus Utrũ aut̃ uniuersa ista corporalis molesquȩ
mundus apellatur habeat quandã animã. uł qua si aninã suam.
id est rationa lem uitam. quaiti regatur sicut unum qđq animal. magnaatq
ab ditu quȩstio: Nec affirmaridebet istic opinio. nis comꝑtu quoduer susit. nec

Expanded text:
sent, isti sicut ipsam interpretationem ita etiam superstitionem hominum commutasent, isti sicut ipsam interpretationem ita etiam superstitionem hominum commutarent et aut nulla simulacra aut certe Saturno potius quam Ioui Capitolia constituerent? neque enim ullam animam rationalem sapientem fieri disputant nisi participatione summae illius incommutabilisque sapientiae, non solum cuiusquam hominis animam, sed ipsius etiam mundi, quam dicunt Iouem; nos uero esse quandam summam dei sapientiam, cuius participatione fit sapiens, quaecumque anima fit uere sapiens, non tantum concedimus, uerum etiam maxime praedicamus. utrum autem uniuersa ista corporalis moles, quae mundus appellatur. habeat quandam animam uel quasi animam suam, id est rationalem uitam, qua ita regatur sicut unumquodque animal, magna adque abdita quaestio est, nec adfirmari debet ista opinio nisi conperta, quod uera sit, nec
Abbreviated transcription (Latin):
unt : Eruber hincphilosophi eoꝵ recentiores platonici. quiiã cxp̃ianis tẽ¬
porib fuer̃ : & saturnũ alit̃ int̃p̃tu riconati sunt. dicentes apellatũ chro¬
siue mens: nusdicitur: Cuius detur suffragari: & latinum nom̃. quasi
ex prima latina parte . & grem posterior e compositum. Utdicer& ur
saturnus. tam quam satur & nos. Uider̃ quã eã ab surdum. si filius tem¬
poris iuppiter haber&ur. quem dm̃ &nũ. uł putabant. uł putari uolebãt.
At uõ scđm istam nouellam int̾p̃tationẽ. quã ureres eoꝵ sihabuissent.
mirũ siciceronem uarronemq latuiss&. Saturni filium iouẽ dicunt.
tã ab illa sũmamente ꝓfluentẽ sp̃m. quã uolunt eẽ uelũd animã mundi
huius: om̃a ccelestia. & t̃rena corpora implentẽ. Vnde illud maronis
est. qd paulo ante commemoraui. Iouis om̃a plena. Num qͥd non sipos¬

Expanded text:
unt? Erubuerunt hinc philosophi eorum recentiores Platonici, qui iam christianis temunt? Erubuerunt hinc philosophi eorum recentiores Platonici, qui iam christianis temporibus fuerunt, et Saturnum aliter interpretari conati sunt dicentes appellatum Crous autem sine mens nus dicitur. cui uidetur suffragari et Latinum nomen quasi ex prima Latina parte et Graeca posteriore conpositum, ut diceretur Saturnus tamquam satur nus. uiderunt, quam esset absurdum, si filius temporis Iuppiter haberetur, quem deum aeternum uel putabant uel putari uolebant. at uero secundum istam nouellam interpretationem, quam ueteres eorum si habuissent, mirum si Ciceronem Varronemque latuisset, Saturni filium Iouem dicunt tamquam ab illa summa mente profluentem spiritum, quam uolunt esse uelut animam mundi huius omnia caelestia et terrena corpora implentem. unde illud Maronis est, quod paulo ante commemoraui: Iouis is omnia plena. numquid non, si pos
Abbreviated transcription (Latin):
regius eocul adẽpus : quigenꝰ in docile & dispsum montibꝰ altis
eomnposuit legesq dedit. lati umq uocari maluit : hisq̃m latu¬
issed tutus inoꝵs: Noncipsum cius simula crum. quod cũoptum
captre fingit᷑ quasi latentem indicat : Nõnc ipse italis ostendit
agri culturum qd sfalce demonstrat : Noninquiunt. Nlaminde¬
rissi fuit ille homo & rex quidam. de quo istanar rantur : Nos aũt saturnũ int̃ p̃¬
tamur uniuer sum tempus. quod gre cum &iam uocabulum eius. ostendit
Uocat᷑ enĩ choros. quod aspiritione addita. & iãtemporis nomenest. Vnd&
& latine saturnus appellatur. quasi saturał annis:. Quidiam cum istis agendũ
est nescio. quiconantes in meluis interp̃tari nomina. & simulacri deoꝵ suoꝵ :
fatentur maiorem dm̃ siuom & patrem c&eroꝵ tempuseẽ. Quid eni aliud
indicant. quã om̃s deos suos temporales eẽ : quoꝵ patre ipsũ tẽpus cõstitu¬

Expanded text:
regnis exsul ademptis, qui genus indocile et dispersum montibus altis regnis exsul ademptis, qui genus indocile et dispersum montibus altis conposuit legesque dedit Latiumque uocari maluit, his quoniam latuisset tutus in oris? nonne ipsum eius simulacrum, quod cooperto capite fingitur, quasi latentem indicat? nonne ipse Italis ostendit agriculturam, quod falce demonstrat? non, inquiunt; nam uideris, si fuit ille homo et rex quidam, de quo ista narrantur, nos tamen Saturnum interpretamur \'uniuersum tempus\', quod Graecum etiam uocabulum eius ostendit; uocatur enim Cronos, quod adspiratione addita etiam temporis nomen est, unde et Latine Saturnus appellatur, quasi saturetur annis. quid iam cum istis agendum sit, nescio, qui conantes in melius interpretari nomina et simulacra deorum suorum fatentur maiorem deum suum et patrem ceterorum tempus esse. quid enim aliud indicant quam omnes deos suos temporales esse, quorum patrem ipsum tempus constitu
Abbreviated transcription (Latin):
ius hoc nõ ex opinioneppria sũpserit. sed exipsoꝵ sacroꝵ tradi¬
tione conmemor auerit. Numquid & uarro uł tamquã poeta
fingit. uł tãquã achademicus dubie ponit qd̃ dicit talium deoꝵ
saera. ex ciũq. eoꝵ uita uł morte. qua init̃homines uioerunt uł
obierunt eẽ composita : Numquid elleon illes acerdos egypti us
poeta uł achademius fuit. quimacedoni alexandro diuersam
quidem egrecoꝵ oprnone istoꝵ deoꝵ originem dicat: Cerũ
tamen itapdit. ut eos homines fuisse delaro&. sed quid ad nos. di¬
cant seiouem nõ hominem mortum colere. nec homini mortuo
capitolium delicasse. sed spiritiu ii uificanti om̃ia quo mundus
impl&ur. Et scutum eꝰ ii honorem nutricis eius factum depelle
caprone. Int̃ p̃tent᷑ ut uolunt. quid dicunt desat̾no : quemi sat᷑iũ
colunt : nõne ille ẽ quiprimꝰ ab lympo uenit arma iois fugiens

Expanded text:
uis hoc non ei opinione propria praesumserit, sed ex ipsorum sacrorum tradiuis hoc non ei opinione propria praesumserit, sed ex ipsorum sacrorum traditione commemorauerit. numquid et Varro uel tamquam poeta fingit uel tamquam Academicus dubie ponit, quod dicit talium deorum sacra ex cuiusque eorum uita uel morte, qua inter homines uixerunt uel obierunt, esse conposita? numquid et Leon ille sacerdos Aegyptius poeta uel Academicus fuit, qui Macedoni Alexandro diuersam quidem a Graecorum opinione istorum deorum originem uerum tamen ita prodit, ut eos homines fuisse declaret? Sed quid ad nos? dicant se Iouem non hominem mortuum colere nec homini mortuo Capitolium dedicasse, sed spiritui uiuificanti omnia, quo mundus impletur, et scutum eius in honorem nutricis eius factum de pelle caprina interpretentur ut uolunt. quid dicunt de Saturno? quem Saturnum colunt? nonne ille est, qui primus ab Olympo uenit arma Iouis fugiens et
Abbreviated transcription (Latin):
anti quiores homines deioue. & saturno. & c&eris. quod romanideromulo.
quod deniq iam recentiorib temporib &iam de caesare facore uoluerint:
Quibus & urgilius adolationẽ carminis ad didit dicens. Ecce dionei ꝓ¬
cessit cesaris astrum. Uideant ergo neforte hustorica ueritas. sepulchei
falioꝵ deo ostendat int̃ra. uanitas cũt po&xica stellas eoꝵ nonfigit Sed
fingat inccelo Neq eni reuera stella illa iouis est. aut illa saturii. sed post
eoũ mortem siderbus ab inicio mindi conditis: hacoma mposuer homines
qui llos mor tuos quasi dõs haberi uoluer: De quibus quidtantũ maliasti¬
tas. aut qud tantum boniuoluptas commeruit. ut inter astra quatumsole
ce luni circum eunit. Uenus habeat stellam. & minerua non habeat: Sed
fuerit & cicero ad chademicus incercior qũã poeta. qui sepulera
deoꝵ commemorarene aususẽ. lit terisq mandare : Quã¬

Expanded text:
antiquiores homines de Ioue et Saturno et ceteris, quod Romani de Romulo, antiquiores homines de Ioue et Saturno et ceteris, quod Romani de Romulo, quod denique iam recentioribus temporibus etiam de Caesare facere uoluerunt? quibus et Vergilius adulationem carminis addidit dicens: ecce Dionaei processit Caesaris astrum. uideant ergo, ne forte historica ueritas sepulchra falsorum deorum ostendat in terra, uanitas autem poetica stellas eorum non figat, sed fingat in caelo. neque enim re uera stella illa Iouis est aut illa Saturni; sed post eorum mortem sideribus ab initio mundi conditis haec nomina inposuerunt homines, qui illos mortuos quasi deos haberi uoluerunt. de quibus quid tantum mali castitas aut quid tantum boni uoluptas conmeruit, ut inter astra, quae cum sole et luna circumeunt, Venus habeat stellam et Minerua non habeat? Sed fuerit et Cicero Academicus incertior quam poetae, qui sepulchra deorum commemorare ausus est litterisque mandare, quam
Abbreviated transcription (Latin):
& ipsũ omerũ. ab ennio po&a. in latinã linguam ec̃ conuersina: Cicero
commeror& : Numquid & ipsecicero po& a fuit. qui eum cũ quo intuscula¬
nis disputat. tam quam secraeoꝵ conscium ammon& dicens. Siuero serutn
uodera & exeis quȩ scriptores grecia ꝓdiderunt. Eruere coner: ipsu illima¬
iorum gentiumdii. quihabentur: Hinc anobis ꝓfecti. incaelum repperiuant᷑
Quae re quoꝵ demonstrentur sepulcra in grecia : Reminis cere quo ñam
est initiatus. qua traduntur misteriis. Tum deniq quam hoc late pateat
in telleges. Hiccerte. istoꝵ dõs homines fuisse satis confitetur. Inccelũ aũt
ꝑ uenisse beniuole suspicatur. Quam quam & hunc honorẽ opinionis. ab
hominib: eis eẽ delatum. non dubitauit puplice dicere : cumderomulo. lo¬
qu er&ur. quihanc inquit urbem condidit: Roniulum addõs immortu¬
les. beni uolentia. famaq sustulimus. Quidigitur mirum est. si hos feceriont

Expanded text:
et ipsum Euhemerum ab Ennio poeta in Latinam linguam esse conuersum Cicero et ipsum Euhemerum ab Ennio poeta in Latinam linguam esse conuersum Cicero commemoret. numquid et ipse Cicero poeta fuit, qui eum, cum quo in Tusculanis disputat, tamquam secretorum conscium admonet dicens: si uero scrutari uetera et ex eis quae scriptores Graeciae prodiderunt eruere coner, ipsi illi maiorum gentium di hinc a nobis profecti in caelum repperientur. quaere, quorum demonstrentur sepulchra in Graecia, reminiscere, quoniam es initiatus, quae tradantur mysteriis, tum denique, quam hoc late pateat, intelleges. hic certe istorum deos homines fuisse satis confitetur, in caelum autem peruenisse beniuole suspicatur. quamquam et hunc honorem opinionis ab hominibus eis esse delatum, non dubitauit publice dicere, cum de Romulo loqueretur: qui hanc, inquit, urbem condidit, Romulum ad deos inmortales beniuolentia famaque sustulimus. quid igitur mirum est, si hoc fecerunt
Abbreviated transcription (Latin):
accipiunt. Sic eñiuit. Tumpat̃ ommipotens se cundis ymbrib: a. Coniugis
ingremium lxa descendit. A eterem quippe non spm sedcorpuis eẽ. dicunt
sublimȩ qđ carlimn suꝑ aerem distenditur. Anpo&e conceditur. Nunc scđri
platonicos ut non corpus sed sp̃s. Nunc scđm : stoicos loqui utcorpussit ds̃
Nempe origo nominis huius itared ditur. quiac iouem amatre ocultui
capra nutriuit. An & hoc po&e mentiuntur: Numquid & capitolia romanoꝵ
opera sunt po&arum : Quid sibi aũt uult istic. Honpo&ica sedplane inimi¬
ca uari&as: Deos scđm phi lopͦhos in libris quȩ rere. Scđmpo&is intẽ plis
ad orare : Sed num quid & ia ille omeriis po&i fuit. Qui & ipsum ioue & sa¬
turnum patrem eius. & platonẽ: atq neptunum fratrẽ eius Iti planissime
homines fuisse ꝓdit. ut eorcultores grãs magis po&is agere debeat. quia
nõ adeos dehonestandos. sed pocius ad exortandos multa finxer̃. Quã uis

Expanded text:
accipiunt? sic enim ait: tum pater omnipotens fecundis imbribus aether coniugis in gremium laetae descendit. aetherem quippe non spiritum, sed corpus esse dicunt sublime, quo caelum super aerem distenditur. an poetae conceditur nunc secundum Platonicos, ut non corpus, sed spiritus, nunc secundam Stoicos loqui, ut corpus sit deus? nempe origo nominis huius ita redditur, quia Iouem a matre occultatum capra nutriuit. an et hoc poetae mentiuntur? numquid et Capitolia Romanorum opera sunt poetarum? quid sibi autem uult ista non poetica, sed plane mimica uarietas, deos secundum philosophos in libri quaerere, secundum poetas in templis adorare? Sed numquid etiam ille Euhemerus poeta fuit, qui et ipsum Iouem et Saturnum patrem eius et Plutonem adque Neptunum fratres eius ita planissime homines fuisse prodit, ut eorum cultores gratias magis poetis agere debeant, quia non ad eos dehonestandos, sed potius ad exornandos multa finxerunt? quamuis
Abbreviated transcription (Latin):
Et qualia inorbem terrarum. p̃sentia nunc uidemus. Neq enim si magi¬
cis artibus fecit. ut colb̾r&cur & mor tuus. magus erat ante quã natus.
Cuiꝓph&ando uenturo genima deputata est: Cuius reipuplicȩ tota
amministratio ꝓphoia eã. illius regiuenturi. & ciuitatem caelestem
ex om̃ibus gentibus condituri. Pro inde illius hebrex gentis ad ꝓph& m¬
dum xxp̃m sicut dixi deputata : Hullus ds̃ alius erat nisids umus ds uerꝰ.
qui fecit ccelũ. & terram. & om̃a quor in eis sunt.: quo offenso. sepi¬
us suis hostibus subdebantur. Nunc &iomꝰ progitiussimdo scclere occisitep̃i.
ex ipsa huerusolima quoderit regnieoꝵ caput. Penitus eradicati. & roma¬
no imperio subiugati sunt. Solebant aũt romani deos gentium quas
sub iugabant colendos ꝓpiciare. & eoriom sacra suscipero:. hoc dedogen¬
tis hebraeorum: cum etim uel oppugna uerunt. uel ucer̃. facere no¬

Expanded text:
et qualia in orbe terrarum praesentia nunc uidemus. neque enim, si magiet qualia in orbe terrarum praesentia nunc uidemus. neque enim, si magicis artibus fecit, ut coleretur et mortuus, magus erat antequam natus, cui prophetando uenturo gens una deputata est, cuius reipublicae tota administratio prophetia esset illius regis uenturi et ciuitatem caelestem ei omnibus gentibus condituri. Proinde illius Hebraeae gentis ad pum, sicut dixi, deputatae nullus alius deus erat, nisi Deus unus, Deus verus, qui fecit coelum et terram et omnia quae in eis sunt: quo offenso saepe suis hostibus subdebantur; nunc etiam pro gravissimo scelere occisi Christi, ex ipsa Hierosolyma, quod erat regni eorum caput, penitus eradicati et Romano imperio subiugati sunt. solebant autem Romani de dis gentium, quas subiugabant, colendos propitiare et eorum sacra suscipere. hoc de deo gentis Hebraeae, cum eam uel obpugnauerunt uel uicerunt, facere no
Abbreviated transcription (Latin):
incarne mortali. cum suis discipulis uoeit. Hon dimerit paidus dis cu¬
pulus eius. quempost pcissionẽ suam. Post resur rectionem. Post ascensioñe.
Postmisum deccelis sp̃m scm̃. Post multoꝵ iudceorum conuer sꝗtionẽ & mi¬
rabilem fidem. Post lapidationẽ stephani dicconi & martiris. Cum ad huc
sculus apellar& ur. & eos qui in dep̃m crediderant grauit̃ ꝑ sequer&ur de
tuit libros quos ante quam morer&ur eum scripsisse puttri uolunt
ad discipulos tamquam familiarissimos. p&rum. & paulum scribere.
Cum paulus non lum fuerit discipulus eius Illud quoq attendant qui
magicis artibus tanta potuisse. & nomen suum adppłos inconuerten¬
dos. arte ipsa consecrasse delirant. Utrum potuerit magicis crtibus
tantos ꝓph&is diuino spĩi antequam int̾ra nascer&ur implere. quide
illo talia futuri p̃locuti sunt qualia iam p̃terita in euangło legimus.

Expanded text:
in carne mortali cum suis discipulis uixit, nondum erat Paulus disciin carne mortali cum suis discipulis uixit, nondum erat Paulus discipulus eius, quem post passionem suam, post resurrectionem, post ascensionem, post missum de caelis spiritum sanctum, post multorum Iudaeorum conuersionem et mirabilem fidem, post lapidationem Stephani diaconi et martyris, cum adhuc Saulus appellaretur et eos qui in Christum crediderant grauiter persequeretur, de tuit libros, quos antequam moreretur eum scripsisse putari uolunt, ad discipulos tamquam familiarissimos Petrum et Paulum scribere, cum Paulus nondum fuerit discipulus eius? Illud quoque adtendant, qui magicis artibus tanta potuisse et nomen suum ad populos in se conuertendos arte ipsa consecrasse delirant, utrum potuerit magicis artibus tantos prophetas diuino spiritu antequam in terra nasceretur implere, qui de illo talia futura praelocuti sunt, qualia iam praeterita in euangelio legimus
Abbreviated transcription (Latin):
nominis cep̃i. siue qui eius modi ececrabilib: artib detam glorioso no¬
nomune scripserint. Inqua falla cissima audatia. sic excetati simt. ut &iem
apueris quiad huc pueriliter ingradu lectorum cepienas lit teris nor̃.
exto rideantur. Cum enim uellent tale aliqud fingere tpmiserpsise
qddis cipulos sus iogita uerun ad quos potissi mum scibere potiussc facile
erede r&ur. tamquam ad illos quiei familiarius adhesisent. quibus ilbad
quasi secr& um digne coniꝓnutereur: occureit eis paerus i c& paulus.
credo qued pluribus locissimul ȩosgum illo pictosuiderent. Et quia me¬
rita paeri & pauli. & iamꝓpt̃ eundem passionis diem celebrius solem¬
niter roma com m̃dat. sic omni noerrare meruerunt. qui ep̃m &
apłos eius. non in sc̃is codicibus. sed inpictis parieibus quȩsier̃upt. Necmi¬
rum sia pingentib fingentes deceptisunt: Toto enim tempore quorẽps

Expanded text:
nominis Christi siue qui eiusmodi execrabilibus artibus de tam glorioso nonominis Christi siue qui eiusmodi execrabilibus artibus de tam glorioso noapostolorum nomine scripserint. in qua fallacissima audacia sic excaecati sunt, ut etiam a pueris, qui adhuc pueriliter in gradu lectorum Christianas litteras norunt, merito rideantur. Cum enim uellent tale aliquid fingere Christum scripsisse ad discipulos suos, cogitauerunt, ad quos potissimum scribere potuisse facile crederetur, tamquam ad illos, qui ei familiarius adhaesissent, quibus illud quasi secretum digne committeretur, et occurrit eis Petrus et Paulus, credo, quod pluribus locis simul eos cum illo pictos uiderent, quia merita Petri et Pauli etiam propter eundem passionis diem celebrius sollemniter Roma commendat. sic omnino errare meruerunt, qui Christum et apostolos eius non in sanctis codicibus, sed in pictis parietibus quaesierunt, nec mirum, si a pingentibus fingentes decepti sunt. toto enim tempore, quo Christus
Abbreviated transcription (Latin):
rident᷑ intheceris. Sidut riden cda sunt: plis ridendum est cuim ado¬
meritum seiendi quid loquentur loquendo qd nescuot. Au si aliquos
Lbros sehabere dicint. quoseum scripsisse ad serunt prodant cos nobis:
rostcto enm̃ utilissims & saliberrimisint : quos ut ipsi fatentur uir
sa pientisimus scripsit. Sicit timent eos pferre: utiq im alisint: Porro
simalisunt. non eossaplentissimus scripsit. Sapientissimum aut a qp̃mifa
quoseum scripsise eeistimant. dicant contineri eas artes: quib eũputãt
ill fersse miracula. quorum fama ubiq ꝑrebuit quod e estiman do
seisos pnoelunt quid diligunt. & quod affectent: quando quidencep̃m
tratio iure condemnit & certe quitalẽs xp̃ĩlibros selegisse asirmant. as
psinula talia fucunt. qualia ilum delibris talibus fecise mirantur. quid
tamquam cepistolari titulo p̃notatos Etfieri potest ut siue inimieis

Expanded text:
rident in theatris? si autem ridenda sunt, plus ridendum est, cum adorident in theatris? si autem ridenda sunt, plus ridendum est, cum adomeritum sciendi quid loquantur loquendo quod nesciunt, aut si aliquos . libros habere se dicunt, quos eum scripsisse adserant, prodant eos nobis. profecto enim utilissimi et saluberrimi sunt, quos, ut ipsi fatentur, uir sapientissimus scripsit. si autem timent eos proferre, utique mali sunt; porro si mali sunt, non eos sapientissimus scripsit; sapientissimum autem Christumquos eum scripsisse existimant, dicant contineri eas artes, quibus eum putant illa fecisse miracula, quorum fama ubique percrebruit: quod existimando se ipsos produnt quid diligant et quid adfectent: quando quidem Christratio iure condemnat. et certe qui tales Christi libros legisse se adfirmant, cur ipsi nulla talia faciunt, qualia illum de libris talibus fecisse mirantur? Quid tamquam epistulari titulo praenotatos. et fieri potest, ut sine inimici
Abbreviated transcription (Latin):
legunt. qui ea quae scripta sunt abillo sapientẽ didicerunt: De in dedicãt
unde saltem qđ sapientissi mus fuerit nosse uel audire potuerunt. Si fama
disseminante : cercior nedeillo nuntia famaest. quam discipuli eius. quib:
eum p̃dicantibus. ipsa ꝑtotũ mundum fama flagriuit: pos tremo stimã p̃fe¬
runt famae. & ei ftmȩ deillo credant qua maior est. Eaquippe fitma
quae de catholica eccła quam stupent toto orbe diffusam mirabili clarita¬
te dis ꝑgitur. Te nues istoꝵ rumores in comparabilit̃ uincit. Ea porrofama
tam magna. tamcelebris ut eam tim̃ do isti. trepidas. & tepidas con¬
tradictiunculas in sinu suo rodant. Iam plus m&uentes audiri. qu n uo¬
ati p̾sala e ꝰ. Di seriptuira: e i nos̃ euangelitam: que tinta aucto¬
rieae preuollae Noscerte haec dedus eoꝑ ertumus que hab& Ptscrio¬
tuni dorum cinꝑiqullor: de stm. celebrior que si adorin dãsunt᷑ cuir ca

Expanded text:
legunt, qui ea quae scripserunt ab illo sapiente didicerunt. Deinde dicant, legunt, qui ea quae scripserunt ab illo sapiente didicerunt. Deinde dicant, unde saltem quod sapientissimus fuerit nosse uel audire potuerunt. si fama disseminante, certiorne de illo nuntia fama est quam discipuli eius, quibus eum praedicantibus ipsa per totum mundum fama fraglauit? postremo famam praeferant famae et ei famae de illo credant, quae maior est. ea quippe fama, quae de catholica ecclesia, quam stupent toto orbe diffusam, mirabili claritate dispergitur, tenues istorum rumores inconparabiliter uincit; ea porro fama tam magna, tam celebris, ut eam timendo isti trepidas et tepidas contradictiunculas in sinu suo rodant iam plus metuentes audiri quam uotoritate praepollet? nos certe haec de dis eorum credimus quae habet et scriptura eorum antiquior et fama celebrior. quae si adoranda sunt, cur ea
Abbreviated transcription (Latin):
monio quoq d̃ sui apollinis. omnium scipientissimum ꝓ nnciatum ẽẽ non
taceant. usopistibulas paucis uersibus prosecutus est. Verba & numeros
suos adhibens rebus alterius: usq adeo nichil scribere uoluit. ut hoc seco ac¬
tum imperii sui doe monis fecisse dicerit. sicut nobilissimus discipulo rum
eius plato commemorit. IIn quotamen opere maluit alienas. quam suas
exornare sententi as. Quid igitur causȩ est. curdeistis hoc credant. qđ
deillis discipuli eoꝵ litteris comm̃darunt. & dexp̃o nolint credere. qđ¬
deillo eius discipuli conscripse runt. Presertim cum ab eo c&eros homines.
scpientia superatos ẽẽ fateantur. quamuis eun fate ridm̃ nolint. Anuero
illi quos isto multo inferiores fuisse non dubitant. ueraces dese discipulos
facere potuerunt. & iste non potuit: quod si absordissime dicitur. credant
deillo quem sapientẽ fatentur. Non quod ipsi uolunt. sed quod apud eos

Expanded text:
monio quoque dei sui Apollinis omnium sapientissimum pronuntiatum esse non monio quoque dei sui Apollinis omnium sapientissimum pronuntiatum esse non taceant, Aesopi fabulas pauculis uersibus persecutus est uerba et numeros suos adhibens rebus alterius, usque adeo nihil scribere uoluit, ut hoc se coactum imperio sui demonis fecisse dixerit, sicut nobilissimus discipulorum eius Plato commemorat, in quo tamen opere maluit alienas quam suas exornare sententias. quid igitur causae est, cur de istis hoc credant, quod de illis discipuli eorum litteris commendarunt, et de Christo nolint credere, quod eius de illo discipuli conscripserunt, praesertim cum ab eo ceteros homines sapientia superatos esse fateantur, quamuis eum fateri deum nolint? an uero illi, quos isto multo inferiores fuisse non dubitant, ueraces de se discipulos facere potuerunt et iste non potuit? quod si absurdissime dicitur, credant de illo, quem sapientem fatentur, non quod ipsi uolunt, sed quod aput eos
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ quod facta sut om̃a. & ipsum acdm̃ patrem unum eẽ. Acsiqua si¬
milia sunt in apostolicis litte ris. quib eum cum patre unum dm̃
colendum eẽ didicimus Hono randum enim tamquam scpientis¬
simuni uirum putant. colendum aut̃ tam quamd ̃mnegant: Cum
ergo quȩ runt quare ipse non scripserit. uidentur pariti fuisse
hoede illo eredere quod dese ipse sripsiss&. Flon quod aluide lla ꝓsuo arbitrio
prediccissent : a quibus quȩro curde quibus dam nobilissimis philo sophis
suis hoc crediderint. quod de illis eorum discipuli scriptum memo riȩ. re¬
liquȩ runt. cum de se ipsinihil scripssent: Nam pytagoras. quo in illa con¬
templatiua uirtute. nihil tunc habuit gretia clarius. Non tantum de
se sed nec deullare. aliquid scripsisse ꝑhibetur. Socrates aũt que mrur¬
suf in actiua quonores informantur. omnibus p̃tulerint. ita ut testi¬

Expanded text:
per quod facta sunt omnia, et ipsum ac deum patrem unum esse, ac si qua siper quod facta sunt omnia, et ipsum ac deum patrem unum esse, ac si qua similia sunt in apostolicis litteris, quibus eum cum patre unum deum colendum esse didicimus. honorandum enim tamquam sapientissimum uirum putant, colendum autem tamquam deum negant. Cum ergo quaerunt, quare ipse non scripserit, uidentur parati fuisse hoc de illo credere, quod de se ipse scripsisset, non quod alii de illo pro suo arbitrio praedicassent. a quibus quaero, cur de quibusdam nobilissimis philosophis suis hoc crediderint, quod de illis eorum discipuli scriptum memoriae reliquerunt, cum de se ipsi nihil scripsissent? nam Pythagoras, quo in illa contemplatiua uirtute nihil tunc habuit Graecia clarius, non tantum de se, sed nec de ulla re aliquid scripsisse perhibetur. Socrates autem, quem rursus in actiua, qua mores informantur, omnibus praetulerunt, ita ut testi
Abbreviated transcription (Latin):
illorum uani loquia refellenda. Inspiratͥe: atq adinuante dño dõnr̃o. qđ
utinam & ipsorum saluti prosit. hoc opere demonstra resuscepimus Errorẽ
uelte meritaitẽ eoꝵ. qui contra euangłii quat tuor libros. quos euangelistȩ
quat tuor singulos conscripserunt. satis argutas criminationes sȩꝓferre
arbitrantur: quod ut fiat quam non sibi ad uersentur idem scriptores
quat tuor. oftendendim est. Hoc enim solent quasi palmare suae uanita¬
tis obicere. quod ipsi euan geliste. interse ipsos dissenticn: Sed illud pri¬
us discutiendum est. quod sol& non nullos mouere : cur ipse dñs nichil
scripserit. Ut aliis deillo scribentibus necessit credere. Hoc enĩ dicunt
mare non audent. eiq tribuunt excellentissimam scpientiam. sed
tamen tan quam homini Discipulis uero eius dicunt. magistro suo
amplius tribuise quam erat. ut eum filium didicerent. &uerbũ dei

Expanded text:
illorum uaniloquia refellenda, inspirante adque adiuuante domino deo nostroillorum uaniloquia refellenda, inspirante adque adiuuante domino deo nostro - quod utinam et ipsorum saluti prosit — hoc opere demonstrare suscepimus errorem uel temeritatem eorum, qui contra euangelii quattuor libros, quos euangelistae quattuor singulos conscripserunt. satis argutas criminationes se proferre arbitrantur. quod ut fiat, quam non sibi aduersentur idem scriptores quattuor, ostendendum est. hoc enim solent quasi palmare suae uanitatis obicere, quod ipsi euangelistae inter se ipsos dissentiant. Sed illud prius discutiendum est, quod solet nonnullos mouere, cur ipse dominus nihil scripserit, ut aliis de illo scribentibus necesse sit credere. hoc enim dicunt mare non audent eique tribuunt excellentissimam sapientiam, sed tamen tamquam homini, discipulos uero eius dicunt magistro suo amplius tribuisse quam erat, ut eum filium dei dicerent et uerbum dei,
Abbreviated transcription (Latin):
uitt exercendȩ carnẽ por temtib tradidit. At uero iohannes supra
nubila infirmitatis humanȩ. uelut aquili uolat. & lucem in commu¬
tabilis ueritatis. acutissimis atq firmissimis oculis cordis int̃uetus:
Has dm̃ suĩs quad rigis. quibus inorbem uectus. subiecit ppłos. lenisuo
iugo. & sarcina leui. Quidem uel mpia uanitite. uelimperita temerita¬
it. calum nus app&unt. ut eis uericis narrationis derogent fidem Per
quos cxp̃iana religio disseminatu ꝑmudum Tantu fertilitate ꝓuenit.
ut homines in fideles. iam int̃seipsoscalum niassuas musitare ute au¬
deant. compressi fide gentium. & omnium deuotione ppłoꝵ Verum
tamem qͥuia non nullos ad huc calum niosis disputaitionibus suis. uel
retardant afide necredant. ueliam credentes quantum potuerint
agitando ꝑturbant: Non nulli cũt fr̃ssailua fide nosse desiderant.
quid talibus respondeant quȩstionibus. uel ad ꝓfectum scientia sue. uelad

Expanded text:
uitae exercendae carnem portantibus tradidit. at uero Iohannes supra uitae exercendae carnem portantibus tradidit. at uero Iohannes supra nubila infirmitatis humanae uelut aquila uolat et lucem incommutabilis ueritatis acutissimis adque firmissimis oculis cordis intuetur. Has domini sanctas quadrigas, quibus per orbem uectus subigit populos leni suo iugo et sarcinae leui, quidam uel impia uanitate uel imperita temeritate calumniis appetunt, ut eis ueracis narrationis derogent fidem, per quos christiana religio disseminata per mundum tanta fertilitate prouenit, ut homines infideles iam inter se ipsos calumnias suas mussitare uix audeant conpressi fide gentium et omnium deuotione populorum. uerum tamen, quia nonnullos adhuc calumniosis disputationibus suis uel retardant a fide, ne credant, uel iam credentes, quantum potuerint, exagitando perturbant, nonnulli autem fratres salua fide nosse desiderant, quid talibus respondeant quaestionibus, uel ad prouectum scientiae suae uel ad
Abbreviated transcription (Latin):
atq ut eumpossit occidere. tot paruulos necat. Quod aũt ꝑuitulũ lucas
significcitus sit : ꝓpt̃ maxcimã uictimam scicer dotis neutridubitauerunt
bienim asacer dote çicharia. incipit sermo narrantis. ibi cognatio mariao
&elis ab& himemoraitur ibi sacramentti primi sacer docii. in infante. ꝓp̃o
impl&a narratur.&quȩ cumq alia possunt diligenter aduerti quibus
appareat lucas intentionẽ cir ea personam sacerdotis habuisse . Mlar cus gͦ
quineq stirpem regiam. neq sacer dotalem. uel cognationẽ: uel conse cra¬
tionẽ narrare udluit Et tamen in eis uersatus ostenditur. quȩ homo
xp̃s oꝑatus est. tantum hominis figura in illis quattuor animalibus
significatus uidetur. Haec aũt animaliatria. siueleo. si ue homo. siue
uitulus. interra gradiuntur Vnde istitres euangłistȩ in his maxime
occupati sunt. quȩ cep̃s incarne opertitus est: & quȩ praocepta moralis

Expanded text:
adque, ut eum possit occidere, tot paruulos necat. quod autem per uitulum Lucas adque, ut eum possit occidere, tot paruulos necat. quod autem per uitulum Lucas significatus sit propter maximam uictimam sacerdotis, neutri dubitauerunt. ibi enim a sacerdote Zacharia incipit sermo narrantis, ibi cognatio Mariae et Elisabeth commemoratur, ibi sacramenta primi sacerdotii in infante Christo impleta narrantur, et quaecumque alia possunt diligenter aduerti, quibus appareat Lucas intentionem circa personam sacerdotis habuisse. Marcus ergo, qui neque stirpem regiam neque sacerdotalem uel cognationem uel consecrationem narrare uoluit et tamen in eis uersatus & ostenditur, quae homo Christus operatus est, tantum hominis figura in illis quattuor animalibus significatus uidetur. haec autem animalia tria, siue leo siue homo siue uitulus, in terra gradiuntur, unde isti tres euangelistae in his maxime occupati sunt, quae Christus in carne operatus est et quae praecepta mortalis
Abbreviated transcription (Latin):
tius & uberi s conscͥribentrͥm in iurtidt contemplatuui comimendanda.
siuans integaonẽm. pdicationẽq tenuise. Unde mihi iudentur qui ex apo¬
calipsi. illaquat tuor animalia ad intellegendos quattuor euanglistas
int̃p̃tati sunt᷑: pbabilius aliquid at tendisse. quileonem in mat theo. homine
in marcõ. ulticlion in luci. Aquilã in iohannẽ intelle.xeriort: quam illi qui
hominem mattheo. aquilamarco. leonem iohanni triburunt. Deprinci
pis em̃ librorum quandã coniecturam capere uoluerunt. Honde totu inten¬
tione euangłistarum. Quȩ magis fuerat per scritanda: multo enĩ cogru¬
entius ille qui regiam xp̃i ꝑsonum maxime commnendauit ꝑleonẽ signifi¬
catus accipitur: ude & in apocalipsi cum ipsa triburegia leo com memorit᷑ꝰ.
rantur uenisse aboriente ad regem querendum & ad orandum qui eis
ꝑstellam natus apparuit. Et ipse rexherodes regem formidat infantẽ:

Expanded text:
tius et uberius conscribentem in uirtute contemplatiua commendanda tius et uberius conscribentem in uirtute contemplatiua commendanda suam intentionem praedicationemque tenuisse. Vnde mihi uidentur qui ex apocalypsi illa quattuor animalia ad intellegendos quattuor euangelistas interpretati sunt probabilius aliquid adtendisse illi, qui leonem in Mattheo, hominem in Marco, uitulum in Luca, aquilam in Iohanne intellexerunt, quam illi, qui hominem Mattheo, aquilam Marco, leonem Iohanni tribupiis enim librorum quamdam conjecturam capere voluerunt, non de tota intentione Evangelistarum, quae magis fuerat perscrutanda. Multo enim congruentius ille qui regiam Christi personam maxime commendavit, per leonem significatus accipitur: unde et in Apocalypsi cum ipsa tribu regia leo commemoratus rantur venisse ab Oriente ad regem quaerendum et adorandum, qui eis per stellam natus appa
Abbreviated transcription (Latin):
Acphoc illa operitur istirequies cit. Quia illa est in purgtione peccatorũ
ista inlumine purgatorim. Ac ꝑ hoc in ac iutic mortali: illa est inoꝑe bone
conuersationis. Istu uero malis in fide. & apudper paucos. perspeculii &
inenigmatȩ. & ex parte in ali uisione. in cõmutabilis ueritatis. Ha duae
urtutes. induaibus uxoribus ia cobfiguritȩ intellegientur. De qu̾ibus
aduersus fciustum manicheum. ꝓmodulo meo quantum illi operi suffi¬
cere uide batur dissirui Lia quippe int̃p̃tatur laboraons. Rachelaut iuisim
principium : ex quo intelligidatur sidiligenter tiduertas. treseuangelistas
temporalic ficta dñi & dicta. quȩ ad informandos mores uitae presentis
maxime ualerent copiosius psecutos. Circa illã aetiuã uirtutẽ fuisse uersa¬
tis. iohannem uero. factu multo pauciori narrantem. Dicta uero eius ea
pser tor quae trinitatis unititẽ. & uitȩ & nȩfelcitatt̃m in sinuarent. diligen¬

Expanded text:
Ac per hoc illa operatur, ista requiescit; quia illa est in purgatione peccatorum, Ac per hoc illa operatur, ista requiescit; quia illa est in purgatione peccatorum, ista in lumine purgatorum. Ac per hoc in hac vita mortali, illa est in opere bonae conversationis; ista vero magis in fide, et apud perpaucos per speculum in aenigmate, et ex parte in aliqua visione incommutabilis veritatis . Hae duae virtutes in duabuaduersus Faustum Manicheum pro modulo meo, quantum illi operi sufficere uidebatur, disserui. Lia quippe interpretatur laborans\', Rachel autem uisum principium\'. ex quo intellegi datur, si diligenter aduertas, tres euangelistas temporalia facta domini et dicta, quae ad informandos mores uitae praesentis maxime ualerent, copiosius persecutos circa illam actiuam uirtutem fuisse uersatos, Iohannem uero facta domini multo pauciora narrantem, dicta uero eius, ea praesertim, quae trinitatis unitatem et uitae aeternae felicitatem insinuarent, diligen
Abbreviated transcription (Latin):
ta c&̃ nõ dicaretur. E go & pat̃ unum sumus Ieq enimpat̃ & caroumũ
me uidit uidit & patrẽ. ł tego in patre. & pat̃ in me est. &ut sint unum
sicut & nos unum sumus. Etqua&e cũq pãt̃ fac̃ haec eadem & filius facit.
Similiter. & siqua alia sunt. quae axp̃ diuinitaitem inqua aqualis est patri¬
recte intellegentibus intiment: penc solus iohannes ine uangło suo posuit:
Tam quam de pertore ipsius dñi suꝑ quo discumbere ineius conuuo solitus
erat. secr&lum diumitatis eius uberuis. & quodam modo familiarius biberit
Pro inde cum duȩ uirtutes propositȩ sint animȩ humana. Una actiua.
altera contemplatiua illa quatur. ista quaꝑ uenitur. illa quala boraturut
cor mundetur adiui dendum dñm:i sta qua uacatur. & iude turds̃ illa est inp̃¬
ceptis excercende uitae hiuis temporalis. Ista. indoc trina uitȩ illius sempitnȩ

Expanded text:
ta esset, non diceretur: ego et pater unum sumus, neque enim pater et caro unum ta esset, non diceretur: ego et pater unum sumus, neque enim pater et caro unum me uidit, uidit et patrem, et: ego in patre et pater in me, et: ut sint unum, sicut et nos unum sumus, et: quaecumque pater facit, haec eadem et filius facit similiter, et si qua alia sunt, quae Christi diuinitatemrecte intelligentibus intiment, pene solus Joannes in Evangelio suo posuit: tanquam qui de pectore ipsius Domini, super quod discumbere in ejus convivio solitus erat , secretum divinitatis ejus uberius et quodammodo familiarius biberitProinde cum duae virtutes propositae sint animae humanae, una activa, altera contemplativa; illa qua itur, ista qua pervenitur; illa qua laboratur, ut cor mundetur ad videndum Deum; ista qua vacatur et videtur Deus: illa est in praeceptis exercendae vitae hujus temporalis, ista in doctrina vitae illius sempiternae.
Abbreviated transcription (Latin):
habuit tamrus breuiatorem cõiuinctum lucas sic̃ marchum. mattheus
thoc fortasse nonsine aliquo sacram̃to. qr regum est nõ eẽ sinecomitũ obse¬
quio. Vnde ille quiregiã ꝑ sonã xp̃i narrandã susceperat. habuit sibita n¬
quã comitem ad iunctum qui sua uestigia quod ãmodo sequer&ur. Sacer
intentio ñohabuit ta nquã sotium subsequentẽ qui suã narrationẽ quodã¬
modo breuiar& Trestam̃ isti. mattheus. marcus lucas eugłtae: in his reb
maxime diuersatisuas : quas xp̃s ꝑ humanã carnẽ tpralit̃ gessit: Porro autem
iohs ipsam maxime diuinitatẽ dni quapatriẽ aequalis intendit. eamq prȩ¬
cipue suo euglo quãtũ int̾homines sufficere credidit cõmendare curauit,
Itaq longe atibusistis superius fertur. ita uthos uideas quodã madontr̃a
ł uenissẽ adliquidua caelum unde aciem̃tis acaitissi. i ato firmis sima
in carnẽ. Nisi enim carnis assup̃tio seruata in cõmutabili diuinitate fac¬

Expanded text:
habuit tanquam breviatorem conjunctum Lucas, sicut Marcum Matthaeus. Et hoc fortasse non sine aliquo sacramento, quia regum est non esse sine comitum obsequio. unde ille, qui regiam personam Christi narrandam susceperat, habuit sibi tamquam comitem adiunctum, qui sua uestigia quodammodo sequeretur, sacerintentio, non habuit tamquam socium subsequentem, qui suam narrationem quodammodo breuiaret. ia Tres tamen isti euangelistae in his rebus maxime deuersati sunt, quas Christus per humanam carnem temporaliter gessit; porro autem Iohannes ipsam maxime diuinitatem domini, qua patri est aequalis, intendit eamque praecipue suo euangelio, quantum inter homines sufficere credidit, commendare curauit. itaque longe a tribus istis superius fertur, ita ut hos uideas quodammodo in teret peruenisse ad liquidum caelum, unde acie mentis acutissima adque firmissima uin carnem. nisi enim carnis adsumtio seruata incommutabili diuinitate fac
Abbreviated transcription (Latin):
tut affirmationis ratione pentꝰ ñ tenori. Sed hȩ eadẽ sicũ quadã cõplexione c̃iuncta sfiori ꝓpositiones neresse ÷
q̃ in se uerũ falsuq ẽtineant. Sed ñ om̃is coplexio ꝓpositionẽ fac̃ . Noc si dixero socrates in foro idurcoiã ꝓpositio ÷

Expanded text:
haec eadem si cum quadam complexione conjuncta sint, fieri propositiones necesse est, quae in se verum falsumve contineant. Sed non omnis complexio propositionem facit, nec si dixero, Socrates in foro, idcirco jam propositio
Abbreviated transcription (Latin):
qđ matheus. & marcus narrant: quando eos binos uocauit & ipse
iussit ut eiom sequerentur. primo duob p&ro & cndrea. De inde aliis
duob fili :⁊ ebedcei. Tame enim non subductis at̾ranauib tãquã cunra
rede undi. Sedita eum secuti sũt. tamquã uocantẽ ac uibentẽ ut seque

Expanded text:
quod Mattheus et Marcus narrant, quando eos binos uocauit et ipse quod Mattheus et Marcus narrant, quando eos binos uocauit et ipse iussit. ut eum sequerentur, primo duobus Petro et Andreae, deinde aliis duobus filiis Zebedaei. tunc enim non subductis ad terram nauibus tamquam cura redeundi, sed ita eum secuti sunt, tamquam uocantem ac iubentem, ut seque