comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
si dixissae nõparuã partẽ questio¬
istius abstalissa. S& dix̃. ds̃ ha¬
ntus est. Ut incertum sit. & ideo
requirendum. utrum ds̃ pater
sit haritiis. an ds̃ filius. an assp̃s
sc̃s. an ds ipsa trinitas. Neq enĩ
dicturi sumus. nõ ꝓpt̾ea dm̃ dictũ
eẽ hrarittitem. quod ipsa harittis
sit ulla substtartia. que dei digna
sit nomine. s& quod donũ sit dei.
iert dictum ẽ deo. qm̃ tues pacien¬
cia mea. Non utiq ꝓpt̾ea dictũ ẽ.
quia dei substintia est. nr̃a paciẽ¬
cia.s& quod ab ipso nobis ẽ. Sicut
alibi legitur discit. q̃m ab ipso est¬
pacientia mea. Hunc quippe sen¬
sum facile refellit scripturarũ
ipsa locutio. Tale est enĩ tues pa¬
laritias mea. aud tu es harittis
mea. aud ds̃ haritus mea. so
itit dictum est ds̃ hearitasẽ. sic̃
dictum est ds̃ sp̃s est. Hoc qui nõ
discernit intellectũ adño. nõex¬
positione querat a nobis. Nõ enĩ
aꝑcius quiequã possumus dicere.
s̃ gͦ hraritis est. Utrũ aut̃ pat᷑.

Expanded text:
si dixisset, non paruam partem quaestioistius abstulisset; sed dixit: deus caritas est, ut incertum sit et ideo requirendum, utrum deus pater sit caritas an deus filius an deuss, an Deus ipsa Trinitas. Neque enim dicturi sumus, non propterea Deum dictum esse charitatem, quod ipsa charitas sit ulla substantia quae Dei digna sit nomine, sed quod donum sit Dei, sicut dictum est Deo: Quoniam tu es patientia mea: non utique propterea dictum est quia Dei substantia est nostra patientia, sed quod ab ipso nobis est, sicut alibi legitur: Quoniam ab ipso patientia mea. Hunc quippe sensum facile refellit Scripturarum ipsa locutio. Tale est enim: Tu es pacharitas mea, aut, Tu es charitas mea" aut: "deus, caritas mea," sed ita dictum est: deus caritas est, sicut dictum est: deus spiritus est. hoc qui non discernit intellectum a domino, non expositionem quaerat a nobis; non enim apertius quicquam possumus dicere. Deus ergo caritas est. utrum autem pater
Abbreviated transcription (Latin):
tronen nõ frustra in hac trinitate.
nõ dr̃ uerbũ dei. nisi filius. nec
donũ dei nisi sp̃s sp̃s. nec dequo
genitum est uerbũ . a. deqͦ ꝓcedit
tur. So he quoq. illi pat̾ dedit.
nõiã existitti. ⁊ nõdũ habenti. s&
quicqͥd unigenito uerbo dedit. ga¬
gignendo dedit. Sic ergo eũ ge¬
nuit. ut &iã de illo donum cõmoᷤ
unter. s& diligenter intuenda.
inseparabilis trinitatis iste distĩcco
Hinc enĩ factum est. ut ꝓpriẽ dei
uerbum. &iam dei sapientiã di¬
ceretur. cum sapientia sit & pat̃¬

Expanded text:
 Non frustra in hac trinitate non dicitur uerbum dei nisi filius, nec donum dei nisi spiritus sanctus nec de quo genitum est uerbum et de quo procedit tur. sed hoc quoque illi pater dedit non iam exsistenti et nondum habenti, sed quidquid unigenito uerbo dedit, gignendo dedit. sic ergo eum genuit, ut etiam de illo donum communeunter, sed diligenter intuenda inseparabilis trinitatis ista distinctio. hinc enim factum est, ut proprie dei uerbum etiam dei sapientia diceretur, cum sit sapientia et pat
Abbreviated transcription (Latin):
S& dei uerbũ idest imigenitusdĩ
filus. aꝑte dictus est dei sapientia.
inuenimꝰ si diligent̃ iohis apłi scru¬
tem᷑ eloquium. Qui cũ dixissos
dilectissimi dilreiffimi diligamꝰ
inuicẽ. quia dileccio exdõ est. se¬
cutus ad uinexit.  om̃is qͥ dili¬
git. ex dõ natus est. Qui nõ dili¬
git. nõ cognouit dm̃. quia ds̃ dilec

Expanded text:
Sed Dei Verbum, id est, unigenitus Dei Filius aperte dictus est Dei sapientia, invenimus, si diligenter Joannis apostoli scrutemur eloquium; qui cum dixisset, Dilectissimi, diligamus invicem, quia dilectio ex Deo est; secutus adjunxit, Et omnis qui diligit, ex Deo natus est: qui non diligit, non cognovit Deum, quia Deus di
Abbreviated transcription (Latin):
endam eẽ. trinitatẽ que ds̃e. ex
illis tribus. que interiitade nr̃e
mentis hostendanus. ut tam quã
memoria sit omium trim pat̃.
C intellegentia om̃iũ triũ filius.
Ulxarittis om̃ium trium sp̃ssc̃s. Qua¬
si pat̾ nõ intellegat sĩbi nec diligat.
s& ei siluis intellegit. & sp̃s sc̃s ei
dilignt. Ipse autem usibi & illis.
ttantum meminerit. & filius nec
meminerit. nec diligat sibi. s& me¬
minerit ei pater. ⁊ diligrt ei sp̃s
sc̃s. Ipse autẽ sibi & illis. ttantũ mͦ
nerit. nec intellegat sibi. s& me¬
minerit ei pater. & intellegat ei
filius. ipse autẽ & sibi illis. nõ nisi di¬
ligat S & sic potius ut omĩa tria
& om̃s singuli habeant. in sua qͥsq
natura Nec distent in eis istit. sic̃
in nobis aliud est memoria. aliud
intellegentia. aliud dileccio. siue
lcarittis. S& unũ aliquid sunt.
quod omia ualea t. sicut sapientia.
ꝓsic̃ habeatur in unius cuiusq na¬
tura. ut qui hab& hocsit quod haba
sic̃ immutaibilis simplexq substãtu

Expanded text:
am esse Trinitatem quae Deus est, ex illis tribus quae in trinitate nostrae mentis ostendimus, ut tanquam memoria sit omnium trium Pater, et intelligentia omnium trium Filius, et charitas omnium trium Spiritus sanctus, quasi Pater nec intelligat sibi nec diligat, sed ei filius intellegat et spiritus sanctus ei diligat, ipse autem et sibi et illis tantum meminerit, et filius nec meminerit nec diligat sibi, sed meminerit ei pater et diligat ei spiritus sanctus, ipse autem et sibi et illis tantummodo nerit nec intellegat sibi, sed meminerit ei pater et intellegat ei filius, ipse autem et sibi et illis non nisi diligat; sed sic potius, ut omnia tria et omnes et singuli habeant in sua quisque nin nobis aliud est memoria, aliud est intelligentia, aliud dilectio sive charitas: sed unum aliquid sit quod omnia valeat, sicut ipsa sapientia; et sic habeatur in uniuscujusque natura, ut qui habet, hoc sit quod habet, sicut immutabilis simplexque substantia.
Abbreviated transcription (Latin):
ergo significatur ul legitur.
ds̃ dileccio est. Dsigtur sp̃s sc̃s qͥ¬
procedit ex dõ. cum ditus fuerit
nisi exdõ. Propt̃ quod paulopost.
dicit. Nos diligimus. quia ipse pͥu
dilerit nos. & apls quoq paulus. Di¬
leccio inquid dei. diffusa ẽ incordibꝰ

Expanded text:
ergo significatur ubi legitur: deus dilectio est. deus igitur spiritus procedit ex Deo, cum datus fuerit nisi ex deo. propter quod paulo post dicit: nos diligimus, quia ipse prior dilexitnos. apostolus quoque Paulus: dilectio, inquit, dei diffusa est in cordibus
Abbreviated transcription (Latin):
tura. nõ sit aliud substantia. & ali¬
haritas. ⁊lxartits ipsa substantia.
aliquando simul omĩa ueteris
instrumenti scãrum scriptura¬
rum significantur eloquia.
Nam e  ꝓpħa rsaia. testimonium
ponens apłs ubi ait maliis linguis.
& maliis labiis loquar. ppłohiue.
premisit tam̃ in lege seriptum ẽ.
I ipse dñs. Inlege inquid eorũ serip¬
tum est. quia hoder̃ me gratis.
Cum hoc legatur inpsalmno. Ali¬
quando autẽ ꝓprie uocatur lex
que date est pmorsen. Sed̃m qd

Expanded text:
tura non sit aliud substantia, et aliharitas ipsa substantia saliquando simul omnia veteris Instrumenti sanctarum scripturarum significantur eloquia. Nam ex propheta Isaia testimonium ponens Apostolus, ubi ait, In aliis linguis et in aliis labiis loquar populo huic; praemisit tamen, In Lege scriptum est . Et ipse Dominus, In Lege, inquit, eorum scriptum est, quia oderunt me gratis ; cum hoc legatur in Psalmo . Aliquando autem proprie vocatur Lex, quae data est per Moysen, secundum quod
Abbreviated transcription (Latin):
UNC De SPUSco Quantũ
deo donante uidere cõcedi
nec filii solius. s& amborum. Wid̾o
comunẽ. quia inuicem se diligũt
pater ⁊ filius. nobis insinuat hrari¬
tatẽ. Uerum cu nos exercer&
sermo dinus. nõres in prontu

Expanded text:
unc de spiritu sancto, quantum deo donante uidere concedimnec filii solius, sed amborum, et 95 ideo communem, quia inuicem se diligunt pater et filius, nobis insinuat caritatem. ut autem nos exerceret sermo diuinus, non res in promtu
Abbreviated transcription (Latin):
uenerit paraclitus. quẽ ego mitrã
uob apatre. spm ueritatis qui apatre
procedit. ille testimoniũ ꝑibrbit de
me. Procedendo itirq apatre dr̃. ñ
loqͥ asemedipso. Et sic̾ nõ exeo fit ut
munor sit filius. quia dix̃. nõ potest
filius ase facere quicquã. nisi quodui¬
derit patre facientẽ. Nõ enĩ exforma
serui dix̾. s ex forma dĩ sic̃ iam ostẽ¬
dimus. Nec aut̃ uerba nõ indicant
qd̃ minor sit. s quod depatre sit. Ltir
nõ hinc efficitur. ut minor sit spͥe
sc̃s. quia dictũ est de illo. Nõ enĩ lo¬
quetur a semedipso. s quecũq audi&
loq tur. Scđm hoc enĩ dictũ ẽ. qđ
de patre procedit. Cũ uͦ ifilius de
nõ ambo filii dicantur. nec ambo ge¬
niti. s ille unus filius uiugenitus.
hic aut̃ sp̃s sc̃s. nec filius. nec genitus.

Expanded text:
rit Paracletus quem ego mittam vobis a Patre, Spiritum veritatis qui a Patre procedit, ille testimonium perhibebit de me ? Procedendo itaque a Patre, dicitur non loqui a semetipso: et sicut non ex eo fit ut minor sit Filius quia dixit, Non potest filius a se facere quicquam, nisi quod uiderit patrem facientem — non enim hoc ex forma serui dixit, sed ex forma dei, sicut iam ostendimus; haec autem uerba non indicant, quod minor sit, sed quod de patre sit — ita non hinc efficitur, ut minor sit spiritus sanctus, quia dictum est de illo: non enim loquetur a semet ipso, sed quaecumque audierit loquetur; secundum hoc dictum est, quod de patre pnon ambo Filii dicantur, nec ambo geniti, sed ille unus Filius unigenitus, hic autem Spiritus sanctus nec filius nec genitus,
Abbreviated transcription (Latin):
i posunt qui hoe atu sioi suffraza¬
ri puttuier̃ quasi ad des monstran¬
dũ patrẽ filio maiorẽ. q dix̃ filiuᷤᷤ pa¬
accipiae. quia omĩa que hab& pat̾
ipsiuis sunt. manifestũ ẽ qe cũ spe¬
sc̃s głificat filiũ. pat̾ glorificat filiũ.
Unde cognoscitur quia omĩa que ha¬
b&e pat̾. nõ tuntũ filii. seo aetiã spͣs
scĩ sunt. quia potens est sp̃s sc̃s glo¬
rificare filiũ quẽ glorificat pat̾.
Q uoo si ille qui glorificat. eo quẽ glo¬
rificat maior ẽ. sinant ut equales
sint qui se inuicem clarificant.
S̾ criptũ ẽ aut̃. quoo ⁊ filius glorifi¬
c& patr̃e. Egote in quio glorificau
suꝑ t̾rã. Sane caurant neputet᷑
sp̃s sc̃s. maior ambobus quia glorifi¬
cat filiũ. quẽ glorificat patr. Ipsũ
aut̃ nec apatr. nec afilio. głi ficari scrip¬
tum est. capł.u.Iuomodo intelligen

Expanded text:
sibi suffragari pu-: tauerunt ad demonstrandum patrem filio maiorem, quia dixit filius: paaccipit, quia omnia, quae habet pater, ipsius sunt: manifestum, quia, cum spum. Unde cognoscitur quod omnia quae habet Pater non tantum Filii, sed etiam Spiritus sancti sunt, quia potens est Spiritus sanctus glorificare Filium, quem glorificat Pater. Quod si ille qui glorificat, eo quem glorificat major est; sinant ut aequales sint qui se invicem glorificant. Scriptum est autem quod et Filius glorificet patrem. ego, inquit, te glorificau i super terram. sane caueant, ne putetur spiritus sanctus maior ambobus, qui glorificat filium, quem glorificat pater, ipse autem nec a patre nec a filio glorificatur. CCXXXIII QVOMODO INTELLEGEN
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ admodũ ille depatre. De se qͥppe
direrat. mã doctrina nõ est m̃a ses
eius qui me misit. De sp̃u aut̃ scõ¬
sic similit̾. Nõ enĩ loquetur aseme¬
dipso. s quecũq audi& loquetur.
Et quia de mõ accipi&. ⁊ adnũciabit
uobis. Sed quia redidit causã. cur
dixerit de mõ accipr&. Ait enĩ. Prop¬

Expanded text:
quemadmodum ille de Patre. De se quippe dixerat, Mea doctrina non est mea, sed ejus qui me misit: de Spiritu autem sancto, Non enim loquetur a semetipso, sed quaecumque audiet loquetur; et, Quia de meo accipiet, et annuntiabit vobis. Sed quia reddidit causam cur dixerit, de meo accipiet; ait enim, O
Abbreviated transcription (Latin):
sibi displicent ipsi. nec laudari
gantur. At si dixiss& om̃is
beati eẽ uultis. miseri ex̃ nõ
uultis dixiss& aliquid. quod nul¬
lus insua nõ agnoscer& uolun¬
tate. Quic quid enĩ aliud qͥs¬
quam latenter ueliit ab hac
uoluntate que om̃ĩbus & in

Expanded text:
sibi displicent ipsi, nec ab aliissibi displicent ipsi, nec ab aliisgantur. At si dixisset, Omnes beati esse vultis, miseri esse non vultis; dixisset aliquid quod nullus in sua non agnosceret voluntate. Quidquid enim aliud quisquam latenter velit, ab hac voluntate quae omnibu
Abbreviated transcription (Latin):
ner& uenditorem. iustũ pre¬
cium quod multo amplius
erat. nec opinati dedisse. Qd
si obiam sit quis quã tttntit¬
liuis uendat que dimiserunt
parentes. & caro emad. quȩ
consumant libi dines. Non ẽ
ut opinor meredibiliͥs istt
luccuries. Ꝙ si que rantur
tales reperiuntur. aud & iã
nõ que siti fortassis occuirũt
qui ne quieia maiore. quam
cioni teatrice insultent. Mag¬
no precio stupra emendo par¬
uo autẽ rura uendendo. Rar¬
gitionis iã grã nouimus. qͦs¬
dam simisse frumentti carius.
& uilius uendidisse suis ciuibus.
illud griam quod uetus poetet
dixit ennus. Om̃s mortiles sese
laudari ex obttoit. ꝓfecto &. de
se ipso ⁊ dehis quod exꝑtus fue¬
rat. con iecit in aliis. & uidet᷑
ꝓnuntiasse omĩum hominum.
uoluntatem. Deniq si & mimꝰ
ille dixiss&. laudari om̃s uults.
nemo ur̃m ult uituperari. simi¬
liter que eẽt omium uoluntaᷤᷤ.
dixisse uideretur. Sunt tttmen
qui uicia sua hoderint. & in qͥbꝰ

Expanded text:
neret venditorem, justum preneret venditorem, justum pretium quod multo amplius erat, nec opinanti dedisse. Quid, si etiam sit quisquam nequitli vendat quae dimiserunt parentes, et caro emat quae consumant libidines? Non est, ut opinor, incredibilis ista luxuries: et si quaerantur tales, reperiantur, aut etiam non quaesiti fortassis occurrant, qui nequitia majore quam tioni theatricae insultent, magno pretio stupra emendo, parvo autem rura vendendo. Largitionis etiam gratia novimus quosdam emisse frumenta carius, et vilius vendidisse suis civibus. Illud etiam quod vetus poeta dixit Ennius, Omnes mortales sese laudarier optant; profecto et de se ipso et de iis quos expertus fuerat, conjecit in aliis, et videtur pronuntiasse hominum omnium voluntates. Denique si et mimus ille dixisset, Laudari omnes vultis, nemo vestrum vult vituperari; similiter quod esset omnium voluntatis dixisse videretur. Sunt tamen qui vitia sua oderint, et in quibus
Abbreviated transcription (Latin):
num uoluntates :S& num qͥd
latuit ista istũ . Num quid quẽ¬
quã ł& & lat& qua tandem cansa:
Sisi quia sunt quedam que nõ
in conuenienter maliis dese qͥs¬
que comciat. compaciente. uł
conspirante uiciosa natura.
S& aliud est uidere uoluntatẽ
suam. aliud quã uis certissima
con iectura conicere alienam.
Nam conditttĩ romã titm certũ
labed prebus humanis quam
constãtipolim. Cum romam
iuderim ocłis meis de illa uͦ
nichil nouerim. nisi quod aliis
testibus credidi. Et minus qͥdẽ
ille uł se ipsum intuendo. uel
alios quoq experiendo. uili
uelle emere. & saro uendere
omibus id credidit eẽ comune.
S &⁊ quoniam reuera uiciuĩ ẽ
potest quisq ad ipisci eius mo¬
di iusticiã. uł alicuius alteriu
ut his quod hiuc contrariũ ẽ.
incurrere pestilentiã. qua
huic resistait & uncat. Nam
sero ipse hominẽ. cum uenalis
codex ei fuiss& oblatũ. pre¬
cii q eius ignarum & ideo qͥd¬
dam exiguum poscentẽ cer¬

Expanded text:
num voluntates? Sed numquid num voluntates? Sed numquid ista latuit istum? Numquid quemquam latet? Qua tandem causa, nisi quia sunt quaedam quae non inconvenienter in aliis de se quisque conjiciat, compatiente vel conspirante vitio seu natura? Sed aliud est videre voluntatem suam, aliud, quamvis certissima conjectura, conjicere alienam. Nam conditam Romam tam certum habeo in rebus humanis quam Constantinopolim, cum Romam viderim oculis meis, de illa vero nihil noverim, nisi quod aliis testibus credidi. Et mimus quidem ille vel se ipsum intuendo, vel alios quoque experiendo, vili velle emere, et caro vendere, omnibus id credidit esse commune. Sed quoniam revera vitium est, potest quisque adipisci ejusmodi justitiam, vel alicujus alterius vitii quod huic contrarium est incurrere pestilentiam, qua huic resistat et vincat. Nam scio ipse hominem, cum venalis codex ei fuisset oblatus, pretiique ejus ignarum et ideo quiddam exiguum poscentem cer
Abbreviated transcription (Latin):
ST̃ ouedam Sane
e ius dem nature uiuentis.
& ratione utentis. ttartti conspi¬
ratio. ut cum lateat alterum
quid alter uelit. nõ nulle sint
tamen uo luntates omnium.
&iam singulis note. & qͣuisq
liomo sentiat quid homo alius
imus uelit. in quibus dã rebꝰ
possit scire. quid om̃s uelint.
unde illa ciuius dã animi face¬
tissima predicatur urbanitas.
Qui cum se ꝓmisit inteatro qͥd
manimo h aberent. & quid uel¬
lent om̃s. alius ludum eẽ. dic¬
turũ atq ad diem costitutũ.
ingenti expectatione. maior
multitudo confluer&. suspen¬
sis & silentibus om̃ibus dixisse
ꝑibetur. U̾ili uultis emere.
& caro uendere. In quo dicto
leuissimi scenci. om̃s tamen
conscientias inuenerunt suas.
Eiq uera ante ocłos omĩum cõs¬
titutir. Ne titmen mito uisa di¬
centi. ad mirabili fauore plau¬
serunt. Quur autẽ tam mag¬
na expectatio facta est. illo
promittente omĩiũ uoluntatẽ
se eẽ dicturum. nisi quia la¬
tent hominẽ. aliorum homi¬

Expanded text:
st quaedam sane ejusdem naturae viventis et ratione utentis tanta conspiratio, ut cum lateat alterum quid alter velit, nonnullae tamen sint voluntates omnium etiam singulis notae: et cum quisque homo nesciat quid homo alius unus velit, in quibusdam rebus possit scire quid omnes velint. Unde illa cujusdam mimi facetissima praedicatur urbanitas, qui cum se promisisset in theatro quid in animo haberent, et quid vellent omnes, aliis ludis esse dicturum, atque ad diem constitutum ingenti exspectatione major multitudo conflueret, suspensis et silentibus omnibus, dixisse perhibetur: Vili vultis emere, et caro vendere. In quo dicto levissimi scenici, omnes tamen conscientias invenerunt suas, eique vera ante oculos omnium constituta, et tamen improvisa dicenti, admirabili favore plauserunt. Cur autem tam magna exspectatio facta est illo promittente omnium voluntatem se esse dicturum, nisi quia latent hominem aliorum homi
Abbreviated transcription (Latin):
perid abeis. Aliquando aut̃
⁊rebus falsis. hac comodatur
fides. Loquimur enĩsic¬
ut dicamus. Habitti est &
fides & decepit. Qualȩs fides.
sitamen & ipsa dicenda est fides.
non culpabiliter de cordibus pe¬
riit. quando eã inuentu ue¬
rittis pellit. Obtabiliter aut̃
rerum uerarum. measdem res
fides transit. Non enĩ dicendũ
est perit. quando ea que erede¬
bantur uidentur. Num quid
enĩ adhuc fides dicenda est. eum
defmitti sit in ȩpła ad ebreos. si¬
des. dictumq sit. eam ẽẽ iunccio¬
nem rerum que nõuidentur.
D. ẽ inde quod sequitur. Hic ue¬
nit intestimoniũ ut testononiũ
pibera delumine. ut om̃s cre¬
derent ꝑ illum. Haccoro ut
diximus temporalis est. Tẽpo¬
raliter enĩ testimoniũ ꝑibetur
&̾iam dere sempiterna. quodẽ
intelligibile lumen. De quo ut
testimonium ꝑiber& uenit ioħs
ui nõ erat lux s& ut testimoniũ
ꝑiber& delumine. Qd iungit enĩ
Crat lux uera que inluminat

Expanded text:
perit ab eis. Aliquando autem et perit ab eis. Aliquando autem et rebus falsis accommodatur fides: loquimur enim sicut dicamus, Habita est ei fides, et decepit. Qualis fides, si tamen et ipsa dicenda est fides, non culpabiliter de cordibus perit, quando eam inventa veritas pellit. Optabiliter autem rerum verarum in easdem res fides transit. Non enim dicendum est, Perit, quando ea, quae credebantur, videntur. Numquid enim adhuc fides dicenda est, cum definita sit in Epistola ad Hebraeos fides, dictumque sit eam esse convictionem rerum quae non videntur ? 4. Deinde quod sequitur, Hic venit in testimonium, ut testimonium perhiberet de lumine, ut omnes crederent per illum; actio, ut diximus, temporalis est. Temporaliter enim testimonium perhibetur etiam de re sempiterna, quod est intelligibile lumen. De quo ut testimonium perhiberet venit Joannes, qui non erat lux, sed ut testimonium perhiberet de lumine. Adjungit enim: Erat lux
Abbreviated transcription (Latin):
nes quas memoria tenemus.
&iam absentia cogitamus.
Nec sicut ea que non uidimus.
& ex lnis que uidimus cogitatio¬
ne ut cumq formamus & memo¬
rie comendamus. Quo recuira¬
mus cum uoluerimus. ut illic
ea uł potius quales cum quȩ
unagines. eorum quas ibi fixi¬
mus similiter recor datione
cernamus. Nec sicut hominẽ
non uidemus ex nr̃a conicimus.
ꝙ. exmotibus corporalibus homi¬
nem uiłmm sicrit uidendo ittue¬
mur didicimuf. intuemur
&iam cogituando. Non sic ui¬
detur fides ineorde in quo est
habeo ciuus est. S & eam te¬
n& certissima scientia. cla¬
matq conscientia. Cum itq
ppterea credere iubemur.
quia id quod eredere iubemur.
iudere nõ possumus. ipsam tam̃
fidem quando mest in nobis.
uidemus in nobis. Qua & re¬
rum absentiũ. presens est
fides. & rerum que foris sũt
intus est fides. Etrerũ que
non udentur. intus est fides.
Et ipsa tamen temporaliter
fit. in cordibus homoium.
si exfidelibrs infideles fuĩt

Expanded text:
nes quas memoria tenemus, nes quas memoria tenemus, etiam absentia cogitamus; nec sicut ea quae non vidimus, et ex iis quae vidimus cogitatione utcumque formamus, et memoriae commendamus, quo recurramus cum voluerimus, ut illic ea, vel potius qualescumque imagines eorum quas ibi fiximus, similiter recordatione cernamunon videmus, ex nostra conjicimus, et ex motibus corporis hominem vivum, sicut videndo didicimus, intuemur etiam cogitando. Non sic videtur fides in corde, in quo est, ab eo cujus est: sed eam tenet certissima scientia, clamatque conscientia. Cum itaque propterea credere jubeamur, quia id quod credere jubemur, videre non possumus; ipsam tamen fidem quando inest in nobis, videmus in nobis: quia et rerum absentium praesens est fides, et rerum quae foris sunt intus est fides, et rerum quae non videntur videtur fides, et ipsa tamen temporaliter fit in cordibus hominum; et si ex fidelibus, infideles fiunt,
Abbreviated transcription (Latin):
memorie.
& hoc eodem mͦ
cogitunt. suie qui istit non ere¬
dunt. siuie qui credunt. Utrisq
enim notum est quid sit homo.
cuius gxeteriorem partẽ idest
corpus ꝑ corporis lumina didiee¬
runt. Interiorem uero id est
animã &e inse ipsis. quia & ipsi
homines sunt. & ꝑ humanam
conuersationẽ cognitt̃ tenent.
⁊ possint cogrtre quod dr̃
fuit homo eui nomen erat ioħs
uia & nomina sciunt. loquen¬
lo Maudiendo. Quod autẽ
ibi est missus adeo. fide tenent
qui tenent. Se qui fide nõ te¬
nent aud dubitatione ambi¬
gunt. aud infidelitate deiri¬
cdent. Utriq titmen si nõ sũt
exnumero nimis insiprentiũ.
qui clicunt incor de suo. nõ est
ds̃. hec audientes uerba utrũ¬
quȩ cogitunt. & quid sit ds̃.
⁊ quid sit miti adõ. Et si non
sicut se res habent. certe sic̃
ualent. bidem porro ipsam
quã uid& quisq incorde suo
eẽ si credit uł noneẽ si nõcre¬
dit. aliter nouimus. Nonsic̃
corpora que uidemus oculis
corpor eis. ⁊ ꝑ ipsorum imagi¬

Expanded text:
memoriae. Et hoc eodem modo cogitant, sive qui ista non credunt, sive qui credunt. Utrisque enim notum est quid sit homo, cujus exteriorem partem, id est, corpus per corporis lumina didicerunt: interiorem vero, id est, animam in se ipsis, quia et ipsi homines sunt, et per humanam conversationem cognitam tenent: ut possint cogitare quod dicitur, Fuit homo cui nomen erat Joannes: quia et nomina sciunt loquendo et audiendo. Quod autem ibi est, missus a Deo; fide tenent qui tenent: et qui fide non tenent, aut dubitatione ambigunt, aut infidelitate derident. Utrique tamen, si non sunt ex numero nimis insipientium, qui dicunt in corde suo, Non est Deus , haec audientes verba, utrumque cogitant, et quid sit Deus, et quid sit mitti a Deo; et si non sicut res se habent, at certe sicut valent. 3. Fidem porro ipsam quam videt quisque in corde suo esse, si credit, vel non esse, si non credit, aliter novimus: non sicut corpora quae videmus oculis corporeis, et per ipsorum imagi
Abbreviated transcription (Latin):
aliquanto duicius dispu¬
tire certa disposicionis nr̃e.
ratione le conpellimur. quã
qui haberent si deles uocantur.
⁊ qui nõ habent infideles. sic̃ hi
qui uenientẽ in ꝓpria dei filiũ
nõ receperunt. quã uis ex au¬
ditui nobis facta sit. nõ ttamn̾
ad eum sensum corporis per¬
tin& qui appellatur auditus
qm̃ non est sonus. Nec ad oc¬
culis huius carnis. qm̃ nõ ẽ
color aud corporis forma.
poras qm̃ cordis est res istti nõ
corporis. N et foris est a nob̾.
s& mitois nobis. Nec eam
quis quã hominũ uid& malio.
sac unus quisq insemedipso.
De iq potest & siulatione
consigi. & puttari eẽ in quo
nõ est. Suam quisq igitur
fidem apud se ipsum uid&. In
altero autem credit exon
ẽẽ nõ uid&. ⁊ tanto firmius
credit. quanto fructus eius
magis nouit. quos oꝑari sol&.
fides ꝑdileccione. Quã obrẽ
omĩbus. de quibus euangelis¬
ta sub iungit & dicit. quot

Expanded text:
aliquanto diutius disputare certa dispositionis nostrae ratione compellimur, quam qui habent, fideles vocantur, et qui non habent, infideles, sicut ii qui venientem in propria Dei Filium non receperunt, quamvis ex auditu in nobis facta sit, non tamen ad eum sensum corporis pertinet qui appellatur auditus, quoniam non est sonus; nec ad oculos hujus carnis, quoniam non est color aut corporis forma; poris, quoniam cordis est res ista, non corporis; nec foris est a nobis, sed in intimis nobis; nec eam quisquam hominum videt in alio, sed unusquisque in semetipso. Denique potest et simulatione confingi, et putari esse in quo non est. Suam igitur quisque fidem apud se ipsum videt: in altero autem credit esse eam, non videt; et tanto firmius credit, quanto fructus ejus magis novit, quos operari solet fides per dilectionem . Quamobrem omnibus de quibus Evangelista
Abbreviated transcription (Latin):
Facilius ittiq dr̃ multas ani¬
mas fuisse. singulas utiq sin¬
gulorum. de quibus legimꝰ
mactibus apłorũ. quod eis
fuerit anima una. quam
ubi clixit apłs. una fides toth
eas aud& quisquã clicere qͦt
fideles. & tamen qui dicit.
omulier magna est fides tua.
& alteri modice fidei quare
dubitusti suam cuiq eẽ
significat. Sobitti dicitur
eadem credentium fideᷤ una
quem ad modum eadem
uolentium uoluntits una.
um & impsis qui hoc idem
uolunt sua uoluntis fit cuiꝰ¬
q conspicua alterius aut̃
lateat. quã ins idem uelit.
si aliquibus signis sese indi¬
c&. creditur potius quam
uidetur. Unus quisq aut̃
sui animi conscius nõ credit
utiq hanc eẽ suã. s& pla¬
ne per uid& uoluntitt eꝰ:
capł .iii. Deuoluntate quam esset

Expanded text:
Facilius itaque dicitur multas aniFacilius itaque dicitur multas animas fuisse singulas utique singulorum, de quibus legimus in Actibus Apostolorum quod eis fuerit anima una ; quam ubi dixit Apostolus, Una fides , tot eas audet quisquam dicere quot fideles. Et tamen qui dicit, O mulier, magna est fides tua ; et alteri, Modicae fidei, quare dubitasti ? suam cuique esse significat. Sed ita dicitur eadem credentium fides una, quemadmodum eadem volentium voluntas una: cum et in ipsis qui hoc idem volunt, sua voluntas sit cuique conspicua, alterius autem lateat, quamvis idem velit; et si aliquibus signis sese indicet, creditur potius quam videtur. Unusquisque autem sui animi conscius non credit utique hanc esse suam, sed plane pervidet voluntatem. CAPUT III. 6. Voluntates quaedam
Abbreviated transcription (Latin):
mine eius. Qui nõ exsan¬
guinibus neq exuoluntute
carnis neq exuoluntate
uiri. s& ex dõ nati sunt. si¬
des ista comimis est. Nõ sic̃
aliqua corporis forma. comu¬
nis est adindendũ. omĩũ ocłis
quibus presto esto est. Ex ipsa
quippe una om̃iũ cernentiũ
quod amodo informatur as¬
pectus. S& sicut dici potest
omĩbus hominibus eẽ facies
humana comuis. Nam hoc
ita dicitur. ut titmen singu¬
li suas habeant Exumna sa¬
ne doctrina. inpressam fidem
credentium cor dibus singu¬
lorum. qui hoc idem credunt
uerissime dicimus. S& aliad
sut ea que creduntur. aliud
fides qua creditur. Illa qͥppe
fuisse. uł futura eẽ dicunt᷑.
Hec autẽ manimo credentisẽ
ei tantũ conspicua cuius est.
uam uis sit & in aliis. nõ ipsa.
s& similis. Non enĩ numero
est una. s& genere. Propter
similitudinem tconen. ex
nulla diueritute magis unã
dicimus eẽ quã multas. Nã
& duos homines simillimos
cum uidemus unam faciẽ
dicimus & mramur amborũ.

Expanded text:
e ejus, qui non ex sanguinibus, neque ex voluntate carnis, neque ex voluntate viri, sed ex Deo nati sunt, fides ista communis est: non sicut aliqua corporis forma communis est ad videndum omnium oculis quibus praesto est; ex ipsa quippe una omnium cernentium quodam modo informatur aspectus: sed sicut dici potest omnibus hominibus esse facies humana communis; nam hoc ita dicitur, ut tamen singuli suas habeant. Ex una sane doctrina impressam fidem credentium cordibus singulorum qui hoc idem credunt verissime dicimus: sed aliud sunt ea quae creduntur, aliud fides qua creduntur. Illa quippe fuisse vel futurae esse dicuntur: haec autem in animo credentis est, ei tantum conspicua cujus est; quamvis sit et in aliis, non ipsa, sed similis. Non enim numero est una, sed genere: propter similitudinem tamen et nullam diversitatem magis unam dicimus esse quam multas. Nam et duos homines simillimos cum videmus, unam faciem dicimus et miramur amborum.
Abbreviated transcription (Latin):
ria nr̃a inaginem suã in cor¬
eum uł septi parienibus uł & iã
intenebris cogititmus. S& de
his imaginibus rerum corpo¬
ralium in corporalłsy quidẽ
habentibus. tamen similitudi¬
nes corporum & aduitton ex¬
terioris hominis ꝑtinentibuᷤ
iam satis in undecimo libro
locuti sumus. Nunc autem
agimus de homine interiore.¬
& ea eius scientia quererũ
est temporaliũ & muttibiliũ.
In cuius intentionẽ cum assu¬
mitur .& aliquid &ram dere¬
bus ad exteriorem hominẽ ꝑ¬
tinentibus ad hoc assumendũ
est. ut aliquid inde doceatur.
quod rationalem ad iu&
scientiã. Hac ꝑhoc rerũ qͣs
comunes cum cnmantibus. in¬
rationalibus h abemus rationa¬

Expanded text:
ria nostra imaginem suam, ria nostra imaginem suam, eum vel septi parietibus, vel etiam in tenebris cogitamus. Sed de his imaginibus rerum corporalium, incorporalibus quidem, habentibus tamen similitudines corporum, et ad vitam exterioris hominis pertinentibus, jam satis in undecimo libro locuti sumus. Nunc autem agimus de homine interiore, et ejus scientia, ea quae rerum est temporalium et mutabilium: in cujus intentionem cum assumitur aliquid, etiam de rebus ad exteriorem hominem pertinentibus, ad hoc assumendum est ut aliquid inde doceatur quod rationalem adjuvet scientiam: ac per hoc rerum quas communes cum animantibus irrationalibus habemus, rationa
Abbreviated transcription (Latin):
in quantũ notus est identibus
notus est. At hoc uerbũ qua¬
tuor silla barũ quod est credider̃
sono suo qm̃ corpus est ꝑ aurẽ
carnis illabitur. Quod autẽ
signifi cat nullo corporis sensu
s& animi ratione cognoscitur.
Nasi enĩ quid sit crediderunt
ꝑ animũ nosseremus. nõ intel¬
legeremus quid nõ fecerint
illi de quibus dictum est. &
sui eum non co nouerunt. So¬
nus ergo uerbi for insecus ms¬
trepit auribus corporis. & at¬
tingit sensum qui uocatur
auditus. Speties quoq homi¬
nis & in nob̾ ipsis ipsis notit est
& formsecus in aliis ad est cor¬
poris sensibus. Occulus cumui¬
detur. auribus cũ auditur.
Uactui cum tenetur & tangi¬
tur. Nab& &iã inmemoria
nr̃a imaginẽ suũ. Incorpo¬
ralem quidem s& corporissi¬
milem. Mundi deniq ipsi¬
us mirabilis pulcritudo fo¬
rinsecus presto est. & aspecti¬
bus nr̃is. & ei sensui qui dicit᷑
tactus. si quid ei attingimus.
Hab& &niam ipse intus in memo¬

Expanded text:
in quantum notus est, videntibus in quantum notus est, videntibus notus est. At hoc verbum quatuor syllabarum quod est, Crediderunt, sono suo, quoniam corpus est, per aurem carnis illabitur: quod autem significat, nullo corporis sensu, sed animi ratione cognoscitur. Nisi enim quid sit, Crediderunt, per animum nossemus, non intelligeremus quid non fecerint illi de quibus dictum est, Et sui eum non receperunt. Sonus ergo verbi forinsecus instrepit auribus corporis, et attingit sensum qui vocatur auditus. Species quoque hominis et in nobis ipsis nobis nota est, et forinsecus in aliis adest corporis sensibus; oculis, cum videtur; auribus, cum auditur; tactui, cum tenetur et tangitur: habet etiam in memoria nostra imaginem suam, incorporalem quidem, sed corpori similem. Mundi denique ipsius mirabilis pulchritudo forinsecus praesto est, et aspectibus nostris, et ei sensui qui dicitur tactus, si quid ejus attingimus: habet etiam ipse intus in memo
Abbreviated transcription (Latin):
dus ꝑeum factus est. imundus
eũ non cognouit. In ppria ue¬
nit & sui eum nõreceperunt.
Nec uerba omĩa qui latinã linguã
sciunt. ex rebus intellegunt
quas nouerunt. Quarũ aliqua
nob̾ innotuerunt ꝑ corporis sen¬
sus sicut homo. Sicut ipse mun¬
dus cuius ttom euidentẽ magni¬
tudinem cernimus Sicut ed¬
rundem uerborum soni. Nam
⁊ auditus sensus est corporis. Ali¬
qua autẽ ꝑ anime rationẽ sic̃
id quod dictum est. sui eunt nõ
receperunt. Intelligitur enĩ
nõ meũ crediderunt. Quod qͥd
sit. nullo corporis sensu. s& animi
ratione cognouimus. Ipsorũ & iã
uerborum. nõsonos s& significa¬
ciones. partim ꝑ corporis sensũ.
partim ꝑ animi rationẽ didicimꝰ.
Nec ea uerba tiunc primũ audi¬
iumus. s& que iam audieramus.
Q nõ solum ipsam uerũ &iam que
significarent. condita memoria
utiq corporalis ꝑcorpus innotu¬
it. idest ꝑ aurem. S& ciam
quod significat ꝑcorpus rnotuit.
id est. ꝑ ocłos ccrns. M undus qͥppe

Expanded text:
sum factus est, et mundus eum non cognovit. In propria venit, et sui eum non receperunt. Haec verba omnia qui latinam linguam sciunt, ex rebus intelligunt quas noverunt. Quarum aliquae nobis innotuerunt per corporis sensus, sicut homo, sicut ipse mundus, cujus tam evidentem magnitudinem cernimus, sicut eorumdem verborum soni; nam et auditus sensus est corporis: aliquae autem per animi rationem, sicut id quod dictum est, Et sui eum non receperunt: intelligitur enim, Non in eum crediderunt, quod quid sit, nullo corporis sensu, sed animi ratione cognovimus. Ipsorum etiam verborum, non sonos, sed significationes, partim per corporis sensum, partim per animi rationem didicimus. Nec ea verba nunc primum audivimus: sed quae jam audieramus; et non solum ipsa, verum etiam quae significarent, cognita memoria utique corporalis per corpus innotuit, id est, per aurem: sed etiam quod significat per corpus innotuit, id est, per oculos carnis. Mundus quippe
Abbreviated transcription (Latin):
uerbum. nõsolũ antequã son &.
uerũ &iam antequã sonorũ eiꝰ.
imagines cogitatione uoluantur.
hoc ẽ enĩ quod adnullã ꝑtinae lingũa
Carũ scilic& que lingue apellantur
gentiũ. quarũ nra latina ẽ. Quis¬
quis in qua hoc intelligere potest. iã
potest uidere. ꝑ hoc speculũ. atq

Expanded text:
solum antequam sonet, verum etiam antequam sonorum ejus imagines cogitatione volvantur: hoc enim est quod ad nullam pertinet linguam, earum scilicet quae linguae appellantur gentium, quarum nostra latina est: quisquis, inquam, hoc intelligere potest, jam potest videre per hoc specul
Abbreviated transcription (Latin):
modi signa corporalia. siue auribꝰ
siue ocłis p̃sentibꝰ quibꝰ loquimur
exibemus. In uente sunt autem¬
&iã littere. ꝑ quas possemꝰ. & cũ ab¬
sentibꝰ cõloqui. S& ista signa sunt
uocũ. cum ipse uoces inser mone nr̃o
earum quas cogititmus signa
sint rereu+i¬

Expanded text:
alia sive auribus sive oculis praesentibus quibus loquimur exhibemus: inventae sunt autem litterae, per quas possemus et cum absentibus colloqui: sed ista signa sunt vocum, cum ipsae voces in sermone nostro earum quas cogitamus signa sint reru
Abbreviated transcription (Latin):
similitudinẽ de quo dictum ẽ. In
principio erat uerbũ. ⁊ uerbum
erat apud dm̃. uds̃ erat uerbun
ec esse est enĩ ut uerũ loquimur.
idest quod scimus loquamur. Uex
ipsa scientia quã memoria tenenꝰ
nascatur uerbũ. quod eiꝰ modi sit
om̃ino. cuius modi est illa serentia
de qua nascitur. ꝑ ormatit quippe
cogitatio habea re quã sermꝰ. uer¬
bum est quod incorde diconꝰ. Quos
nec grecum est. nec latinũ. nec
lingue alieuuis alterius. S& eũ
id opus est. ineorũ quibꝰ loquimur
ꝑfeire noticiã. aliquod signũ qd
significetur assumitur. Ꝙ pleris
sonus aliquando &iã nutus. ille au¬
ribus. ille ocłis exibe etur. Ut ꝑsis¬
na corporalia. & iam corporis sen¬
sibus. uerbũ quod mente gerimus
innotescat. Nam & innuere quioe
nisi quodam modo. uisibiliter dicest.
Est inseripturis scĩs. hiuꝰ sententietes¬
tioniũ. Nam mneuangelioscd̾m

Expanded text:
um est, In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum . Necesse est enim cum verum loquimur, id est, quod scimus loquimur, ex ipsa scientia quam memoria tenemus, nascatur verbum quod ejusmodi sit omnino, cujusmodi est illa scientia de qua nascitur. Formata quippe cogitatio ab ea re quam scimus, verbum est quod in corde dicimus: quod nec graecum est, nec latinum, nec linguae alicujus alterius; sed cum id opus est in eorum quibus loquimur perferre notitiam, aliquod signum quo significetur assumitur. Et plerumque sonus, aliquando etiam nutus, ille auribus, ille oculis exhibetur, ut per signa corporalia etiam corporis sensibus verbum quod mente gerimus innotescat. Nam et innuere quid est, nisi quodam modo visibiliter dicere? Est in Scripturis sanctis hujus sententiae testimonium; nam in Evangelio
Abbreviated transcription (Latin):
le est in libro sapientie. dixer̃ cogi¬
tantes. tedẽ e est hic cogitituer̃
dicentes. & illic enĩ. & hic hostẽ¬
ditur. intrase atq in corde suo
dicere. idest cogitttrido dicere. Di¬
xer̃ quippe intrase. & dictũ ẽ eis
quid cogitutis. ⁊ de illo diuite. cuiꝰ
uberes fructus. ager attulit. aic
sunt cordis. Ubi ⁊ hos eẽ chĩs. hosten¬
dit cũ ait. Non quod. in bos qui in¬
quinat hominẽ. s& quod ꝓcedit
exore hoc quo in qͥnat hominẽ.
Una sententia duo quedã hominiᷤᷤ
ora conplexus est. Unũ corporis.
alterũ cordis. Nam utiq unde
illi hominẽ. puctuer̃ inquinari.
ihos intrat corporis. Unde autẽ
dñs dix̃ inquinari hominẽ. de
cordis hore ꝓcedit. Ita quippe ex¬
posuit. ipse quod dixerat Nam
paulo post de hacre discipulis suis
ad huc & uos in quid sine intellectu
estis. Non intelligitis quia omẽ qd̃
in hos intrat. inuentrẽ uadit. &

Expanded text:
Sapientiae, Dixerunt cogitantes; tale hic est, Cogitaverunt dicentes. Et illic enim et hic ostenditur, intra se atque in corde suo dicere, id est, cogitando dicere. Dixerunt quippe intra se, et dictum est eis, Quid cogitatis? Et de illo divite cujus uberes fructus ager attulit, ait sunt cordis, ubi et os esse Dominus ostendit, cum ait: Non quod intrat in os coinquinat hominem; sed quod procedit ex ore, hoc coinquinat hominem. Una sententia duo quaedam hominis ora complexus est, unum corporis, alterum cordis. Nam utique unde illi hominem putaverant inquinari, in os intrat corporis: unde autem Dominus dixit inquinari hominem, de cordis ore procedit. Ita quippe exposuit ipse quod dixerat. Nam paulo post de hac re discipulis suis: Adhuc et vos, inquit, sine intellectu estis? Non intelligitis quia omne quod in os intrat,
Abbreviated transcription (Latin):
paralitico. cõfide fili remittunt᷑
tibi peccatti tua. Dixer̃ intrase.
hic blasphemat. Quid est enĩ dixer̃
intrase.nisi cogitendo. Deniq se¬
quitur. Q cum uidiss& iħc cogiti¬
ciones eorũ dix̃. Ut quid cogitit¬

Expanded text:
paralytico, Confide, fili, remittuntur paralytico, Confide, fili, remittuntur tibi peccata tua; dixerunt intra se, Hic blasphemat. Quid est enim, dixerunt intra se, nisi cogitando? Denique sequitur, Et cum vidisset Jesus cogitationes eorum, dix
Abbreviated transcription (Latin):
quã ꝓprie scientiã. nimꝰ cupan¬
dam eẽ disserui. Simul enim
utrumq mentis est unius. &
imago dei una. Cum uero de
inferiore distinctius. ⁊ se orsius
agitur. tunc nõ est uocanda
illius trinitiitis. Quod intercio
decimo uolumme hostendimus.
unc uero simul de uniuersa sei¬
entia hominis loquimur. inqua
nob̾ nota sunt. quecumq s̃ notit.
que utiq uera sunt. Alio quinno¬
ta nõ eẽnt. Nemo enĩ falsa nouit.
nisi cũ falsa eẽ nouit. Quod si
nouit . uerũ nouit. Uerum est
enĩ. quod illa falsa sunt. De his gͦ
nunc disserimus. que nott cogi¬
ttanus. ⁊ noti sunt nobis. at si non
cogitentur anobis. S& certe siea
dicere uelius. nisi cogititu nõ
possumus. Nam ⁊ si uerba nonso¬
nent. incor de suo dicit. utiq qui
cogitat. Unde illud est. in libro
sapientie. Dixerunt apudse. co¬
gitantes non recte. Exposuit enĩ
quid sit. dixerunt apud se. cum
ad didit cogitiaites. Huic simile
est mȩuangelio. quod quidascri¬
be. cum audissent ad nõ dictum

Expanded text:
quam proprie scientiam nuncupandam esse disserui. Simul enim utrumque mentis est unius, et imago Dei una. Cum vero de inferiore distinctius et seorsum agitur, tunc non est vocanda illius Trinitatis; quod in tertio decimo volumine ostendimus . Nunc ergo simul de universa scientia hominis loquimur, in qua nobis nota sunt quaecumque sunt nota: quae utique vera sunt, alioquin nota non essent. Nemo enim falsa novit, nisi cum falsa esse novit: quod si novit, verum novit; verum est enim quod illa falsa sint. De his ergo nunc disserimus quae nota cogitamus, et nota sunt nobis etiam si non cogitentur a nobis. Sed certe si ea dicere velimus, nisi cogitata non possumus. Nam etsi verba non sonent, in corde suo dicit utique qui cogitat. Unde illud est in libro Sapientiae: Dixerunt apud se cogitantes non recte . Exposuit enim quid sit, Dixerunt apud se, cum addidit, cogitantes. Huic simile est in Evangelio, quod quidam Scribae cum audissent a Domino dictum
Abbreviated transcription (Latin):
& cetera. Nec tam̃ quid dicimꝰ
locutiones cordis eẽ cogutitiones
ideo nõsunt &iã uisiones exorte
de notieie uisionibꝰ. quando uere
sunt. Poris enĩ eũ ꝑ corpus hec fi¬
unt. aliud est locutio. aliud isic
ntus autẽ cum cogititmus. uttrũq
unum est. Sic̃ audicio & uisio duo
quedã sunt interse distantia. i
sensibꝰ corporis. In animo aut̃ nõ ẽ
aliud atq aliud. uidere ⁊audire.
Iac ꝑ hoc cũ locutio foris nõuideat᷑
s& potius audiatur. locutionettoñ
interiores. hoc est uisiones cogi¬
tationesuisas. dix̃ ad nõ sem̃ euange¬
lium nõ audittis. Dixer̃ in quid᷑¬

Expanded text:
ucidius? Nec tamen quia dicimus locutiones cordis esse cogitationes, ideo non sunt etiam visiones exortae de notitiae visionibus, quando verae sunt. Foris enim cum per corpus haec fiunt, aliud est locutio, aliud visio: intus autem cum cogitamus, utrumque unum est. Sicut auditio et visio duo quaedam sunt inter se distantia in sensibus corporis, in animo autem non est aliud atque aliud videre et audire: ac per hoc cum locutio foris non videatur, sed potius audiatur, locutiones tamen interiores, hoc est, cogitationes visas dixit a Domino sanctum Evangelium, non audit
Abbreviated transcription (Latin):
ad naturam dei ꝑtin&. quod ad illã
nõꝑtineat trmit̾atẽ. U tresper¬
sone sunt unius essentie. nõ sic̃ sin¬
gulus quisq homo una ꝑsona. Itẽq
in hoc magna distantia ẽ. Quod
siue mentẽ dicamꝰ in homine. eiꝰq
notieiã ⁊ dileccionẽ. siue memoriã¬
S in dellegentiã. uoluntatẽ. nichil
mentẽ meminimus. nisi ꝑmemoriã
Lec intelligimus. nisi ꝑ intelligen¬
ciam. Nec amamus nisi ꝑ uoluntta¬
tem. At uero milla trinitate
quis audeat dicere. patre nec se ip¬
sum nec filiũ. nec sp̃m scm̃ intelli¬
gere. nisi ꝑfiliũ. uł diligere nisi

Expanded text:
ad naturam Dei pertinet, quod ad illam ad naturam Dei pertinet, quod ad illam non pertineat Trinitatem: et tres personae sunt unius essentiae, non sicut singulus quisque homo una persona. 12. Itemque in hoc magna distantia est, quod sive mentem dicamus in homine, ejusque notitiam, et dilectionem, sive memoriam, intellmentis meminimus nisi per memoriam, nec intelligimus nisi per intelligentiam, nec amamus nisi per voluntatem. At vero in illa Trinitate quis audeat dicere Patrem, nec se ipsum, nec Filium, nec Spiritum sanctum intelligere nisi per Filium, vel diligere nisi
Abbreviated transcription (Latin):
gła dei. De quibus uerbis ram in
libro duodecimo. disseruamus. Tras¬
formamur ergo dix̃. de forma
inform̃ã. muttimur atq transimꝰ.
De forma obsçura. informã lucidã.
Qiua & ipsacura imago dei est.
homines efeati sumus. prestitntio¬
res ceteris ammalibus. De ipsa
quippe natura humana dictũ ẽ.
ir quidem nõ deb& uelare capud.
cum sit inago igła dei. Que
natura inrebꝰ creatis excellentis¬
sima. cum a suo creatore ab impie¬
tute iustificatur. a deformi forma¬
ad formosam transformatur infor¬
mã. Est quippe & in ipsa impietti¬
te. quanto magis a ampnabile
uicium. titnito certius natura
laudabilis. Ꝙ ꝓpter hoc addidit
dẽ gła ingłam. De gła ereatio¬
nis. in głam iustificationis. Quã¬
ius possit hec & aliis modis intelli

Expanded text:
ria Dei : de quibus verbis jam in libro duodecimo disseruimus. Transformamur ergo dicit, de forma in formam mutamur, atque transimus de forma obscura in formam lucidam; quia et ipsa obscura, imago Dei est; homines creati sumus, praestantes caeteris animalibus. De ipsa quippe natura humana dictum est, Vir quidem non debet velare caput, cum sit imago et gloria Dei. Quae natura in rebus creatis excellentissima, cum a suo Creatore ab impietate justificatur, a deformi forma formosam transfertur in formam. Est quippe et in ipsa impietate, quanto magis damnabile vitium, tanto certius natura laudabilis. Et propter hoc addidit, de gloria in gloriam: de gloria creationis in gloriam justificationis. Quamvis possit hoc et aliis modis intelli
Abbreviated transcription (Latin):
inquid nũnc ꝑspeculum menig¬
mate. tunc autẽ facie ad faciẽ.
uale sit. ⁊ quod sit hoc speculum
si queramus ꝓfecto illud oceuirit
quod inspeculo nisi imago nõcer¬
nitur. Hoc gͦ facere conati sumꝰ
ut ꝑ hanc imaginẽ quod noᷤ sumꝰ
uideremus ut cumq a quo facti
sumus. ttanquã ꝑspeculum. Hocsig¬
nificat &iã illud. quod ait idẽ apłs
Nos autẽ reuelatti facie głam dñĩ
speculantes. meandem imaginẽ
trans formamur. agła ingłam
dix̃. ꝑspeculum uidentes. nõde
specula ꝓspicientes. ⁊ quod ingre¬
ca lingua. nõ est ambiguũ. unde
inlatinã linguã translate sunt
apostolice littere. Ibi quippe spe¬
culum ubi apparent imaginesier.
abspecula de cuius altitudine lon¬
gius aliquid intuemur. &iam
sono uerbi distrat omĩno. Satisq
appar& apłm abspeculo. nõ abspe¬
cula dixisse. głam dñi speculanteᷤ

Expanded text:
inquit, per speculum in aenigmate, tunc autem facie ad faciem . Quale sit et quod sit hoc speculum si quaeramus, profecto illud occurrit, quod in speculo nisi imago non cernitur. Hoc ergo facere conati sumus, ut per imaginem hanc quod nos sumus, videremus utcumque a quo facti sumus, tanquam per speculum. Hoc significat etiam illud quod ait idem apostolus: Nos autem revelata facie gloriam Domini speculantes, in eamdem imaginem transformamur de dixit, per speculum videntes, non de specula prospicientes. Quod in graeca lingua non est ambiguum, unde in latinam translatae sunt apostolicae Litterae. Ibi quippe speculum ubi apparent imagines rerum, a specula de cujus altitudine longius aliquid intuemur, etiam sono verbi distat omnino; satisque apparet Apostolum a speculo, non a specula dixisse,
Abbreviated transcription (Latin):
U tamen cũ id agimus. non dicimur
ꝓuidenter. s& memortter canere
uł dicere.I quia hoc imultis
iit ꝓferendis ualent plurimũ.
nõ sol& eorũ ꝓuidengia. s& me¬
moria predicari. Fieri istit
inanimo. uł ab animo nr̃o. noui¬
mus & certissii sumus. Quo¬
modo autẽ fiant. quanto ad¬
tentius. uoluerimus aduertere.
taato magis nr̃ i sermo subcum¬
bit. & ipsa nõ ꝑdurat intentio.
quid nr̃a intellegentia. ⁊ si nõ
lingua ꝑueniat. Ꝙ put tonꝰ nos
utrũ dĩ ꝓuidentia eadem sit que
memoria.u intellegentia. qui
nõ singula cogittndo aspicit.
s& una eterna. & inmutebi atq
mefabili uisione conplectitur.
cunctͥa que nouit. tantui mentis
infirmitute posse cõp̃hendere.
n hac igitur disicultute. & an¬
gustis. lib& exclamare ad dm̃
uiuum. Mi rificatti ẽ scientia
tua exme. inualuit. nec potero
ad illam. Ex me quippe intellego
quã sit mira bilis. ⁊ in conp̾hensi¬
bilis scientia tua qua me fecisti.

Expanded text:
Et tamen cum id agimus, non dicimur Et tamen cum id agimus, non dicimur providenter, sed memoriter canere vel dicere; et qui hoc in multis ita proferendis valent plurimum, non solet eorum providentia, sed memoria praedicari. Fieri ista in animo vel ab animo nostro novimus, et certissimi sumus: quomodo autem fiant, quanto attentius voluerimus advertere, tanto magis noster et sermo succumbit, et ipsa non perdurat intentio, quid nostra intelligentia, et si non lingua, perveniat. Et putamus nos, utrum Dei providentia eadem sit quae memoria et intelligentia, qui non singula cogitando aspicit, sed una, aeterna et immutabili atque ineffabili visione complectitur cuncta quae novit, tanta mentis infirmitate posse comprehendere? In hac igitur difficultate et angustiis libet exclamare ad Deum vivum: Mirificata est scientia tua ex me; invaluit, et non potero ad illam . Ex me quippe intelligo quam sit mirabilis et incomprehensibilis scientia tua, qua me fecisti;