comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tur. Sint que aliae quarum fidem primae ac maxime sup¬
pleant propositiones necesse est : ut omnium quae dubitan¬
tur : Ille antiquissimã teneat probationem : quaeita aliis
fidem facere possunt : ut ipsis nihil quae at notius ioiueniri:
Nã si argumentum est qđ rei dubiae faciat fidem Idque no¬
tius ac probabilius esse o port& quam illud ẽ. qđ probatur:
Necesseest ut argumentis omnibus illã maximã fidem
tribuant quae ita perse nota sunt : ut aliena probatione
non egeant: sed huius modi propositio aliquotiens quidem
intra argumenti ambitũ continetur . Aliquotiens uero
extra posita argumenti uires subpl& acperficit : omnis
igitur loci: Idẽ maximarũ differentiae propositionum
aut ab his ducantur necesse est terminis qui inquestione
suint propositi. Praedicato scilic& atq subiecto. Aut ex¬
trinsecus ad sumantur aut horũ medii. atq inter utrosq
uersantur : Eorũ uero locorum quiabhis ducuntur termi¬

Expanded text:
tur, suntque aliae quarum fidem primae ac maximae suptur, suntque aliae quarum fidem primae ac maximae suppleant propositiones: necesse est ut omnium quae dubitantur, illae antiquissimam teneant probationem, quae ita aliis fidem facere possunt, ut ipsis nihil queat notius inveniri. Nam si argumentum est, quod rei dubiae faciat fidem, idque notius ac probabilius esse oportet, quam illud quod probatur, necesse est ut argumentis omnibus illa maximam fidem tribuant, quae ita per se nota sunt, ut aliena probatione non egeant. Sed hujusmodi propositio aliquotiens quidem intra argumenti ambitum continetur; aliquotiens vero extra posita, argumenti vires supplet ac perficit. Omnes igitur loci, id est, maximarum differentiae propositionum, aut ab his ducantur necesse est terminis qui in quaestione sunt propositi, praedicato scilicet atque subjecto; aut extrinsecus assumantur, aut horum medii atque inter utrosque versentur. Eorum vero locorum qui ab his ducuntur termi
Abbreviated transcription (Latin):
dem sunt : argumentandi species principales : Vna quae
dicitur syllogis mus. Altera quae uocatur inductio sub
his autẽ & uelut ex his manantia. Inthymema atque
exemplũ: quae quidem omnia : ex syllogis moducuntur
& ex syllogismouires accipiunt: siue enĩ sit inthema¬
ma siue inductio siue etiam exemplũ : ex syllogis moquã
maxime fidem capit: quod in prioribus resolutoriis.
quod ab aris totele transtulimur demonstratũ est: quocir ca
satis est de syllogis modis serere : quasi principali & ceteras
argumentandispecies continentem :¬
Restat nunc quid sit locus aperire : Locus namque est : ut
m tullio plac&. argumenti sedes cuius definitionis quae
sit .uis. paucis ab soluam: Argumentienĩ sedes. partim
maxima propositio intelligi potest : Partim propositio¬
nis maxime differentia : Nã cum sint aliae propositionsi
quaecum perse notae sint cũ nihil ulterius habeant
quode monstrentur at que hae maxime & principales uocen¬

Expanded text:
dem sunt argumentandi species principales: una, quae dem sunt argumentandi species principales: una, quae dicitur syllogismus, altera que vocatur inductio; sub his autem, et velut ex his manantia, enthymema atque exemplum. Quae quidem omnia ex syllogismo ducuntur, et ex syllogismo vires accipiunt; sive enim sit enthymema, sive inductio, sive exemplum, ex syllogismo vires quam maxime fidem capit, quod in Prioribus Resolutoriis, quae ab Aristotele transtulimus, demonstratum est. Quocirca satis est de syllogismo disserere, quasi principali et caeteras argumentationis species continente. Restat nunc quid sit locus aperire. Locus namque est ut M. Tullio placet sedes argumenti. Cuius diffinitionis quae sit vis, paucis absolvam. Argumenti enim smaxima propositio intelligi potest, partim propositionis maxime differentia. Nam cum sint aliae propositiones, quae cum per se notae sint, cum nihil ulterius habeant, quo demonstrentur, atque hae maxime et principales vocen
Abbreviated transcription (Latin):
uniuer salibus ad pasticularia probanda contendit : Qua si
simile syllogis moest : quod uero nonomnibus quae con¬
ueniunt syllogismo. propositionibus utitur: asyllogis mo
ratione discedit : At que ideo inper fectus uocatus est syllo¬
gis mus : Exem plum quoque ixductione simili ratione
& copulator & ab ea dissedit : est enĩ exemplũ qđ ꝑ parci¬
culare propositũ. Particulare quiddam contendat i¬
ostendere. hoc modo oport& : atullio consule mecarica¬
tilinam cum ab scypione grachus fuerti inceriexara si
Ad probatũ est enĩ catilinã a cycerone debere ꝑteruip
quod abscypione gracchus fuerit occisus: quae utraque par¬
ticularia esse : ac non uniuersalia singularium designat
interpositio personarum : qnm̃ igitur exparte pars ad¬
probatur : quasi inductionis similitudinem ten&. Id qđ
exemplũ uocamus : qnm̃ uero non plures : quibus idefficiat
colligit partes : ab inductione discedit : Italgitur duae qui¬

Expanded text:
universalibus ad particularia probanda contendit, quasi universalibus ad particularia probanda contendit, quasi simile syllogismo est. Quod vero non omnibus quae conveniunt syllogismo propositionibus utitur, a syllogismi ratione discedit, atque ideo imperfectus vocatus est syllogismus. Exemplum quoque inductioni simili ratione et copulatur, et ab ea discedit. Est enim exemplum, quod per particulare propositum, particulare quoddam contendit ostendere, hoc modo: Oportet a Tullio consule necari Catilinam, cum a Scipione Gracchus fuerit interemptus; approbatum est enim Catilinam a Cicerone debere perimi, quod a Scipione Gracchus fuerit occisus: quae utraque particularia esse, ac non universalia, singularum designat interpositio personarum. Quoniam igitur ex parte pars approbatur, quasi inductionis similitudinem tenet id, quod exemplum vocamus: quoniam vero non plures quibus id efficiat colligit partes, ab inductione discedit. Ita igitur duae qui
Abbreviated transcription (Latin):
quod non procsd & : en aliquippe nõtitia deesse non porest
bono : Virtus enim sesediligit : aspernatur que contra¬
ria: nec uitare uitium nisi cognitũ qua eat : his igitur
duobus uelut principis & geeribus argumentandi duo qui¬
dam alii de praehenduntur argumentationis modi: Vnus qui¬
dem syllogis ino Alteruero inductioni sub positus : It quibus
quidem promptũ sit considerare : quod ille quidem as yllogis¬
mo ille uero ab inductione ducat exordũm: onta men aut
hi sil logis mum: aut ille impleat inductionem: Iaec auten
sunt ste thoymema at quȩ exemplam: sarthy mema qui ppeest :¬
in perfectus syllogis mas. Idest oratio inqua non omnibus
antea propositionibus constitutis. In fertur festinata con¬
clusio: Vt siqui sic dicat : Homo : animalest : substantia igitur
est: practer misit enĩ alterã propositionẽ qua proponit᷑
omne animal esse substantia : ergo qͥtim irthy mema ab

Expanded text:
quod non procedit; mali quippe notitia deesse non potest quod non procedit; mali quippe notitia deesse non potest bono; virtus enim sese diligit, aspernaturque contraria, nec vitare vitium nisi cognitum queat. His igitur duobus velut principiis et generibus argumentandi, duo quidem alii deprehenduntur argumentationis modi: unus quidem syllogismo, alter vero inductioni suppositus. In quibus quidem promptum sit considerare, quod ille quidem a syllogismo, ille vero ab inductione ducat exordium; non tamen aut hic syllogismum, aut ille impleat inductionem; haec autem sunt enthymema atque exemplum. Enthymema quippe est imperfectus syllogismus, id est oratio, in qua non omnibus antea propositionibus constitutis, infertur festinata conclusio; ut si quis sic dicat: Homo animal est, substantia igitur est; praetermisit enim alteram propositionem, qua proponitur omne animal esse substantiam. Ergo cum enthymema ab
Abbreviated transcription (Latin):
sale condusit : Inomnibus quoq rebus non sorte ductum sed
aste praecipuum debere praeponi. Baepe autemimud torũ
collecta particularitas aliud quiddã particula re demons¬
trat: Vt siqui sic dicat : si neque nauibus : neque curribus.
Neque agris sorte praeponuntur : Nerebus quidem publi¬
cis rectores esse sorte ducendi sunt : quod argumenta¬
tionis genus maxime sol& esse prolalile : Et sinon ae¬
quã s:llogis mno habeat firmitatem: Sylogis mos nã que
abimiuer salibus ad particularia decurne : Est que ineo
siueris propositionib: contexatur. firma atquȩ inmuta¬
bilis ueritas ut inductio : hab& quidãm maximã probabili¬
tatẽ sed interdum ueritate deficitur : ut inhac: quiscit ca¬
nere cantor est : Et quiluctari luctotor ĩ qui quaȩ aedi¬
ficare. aedificator : quibus multis simili ratione collec¬
tis inferri potest : qui scitigitur malum : malus est :

Expanded text:
sale conclusit: in omnibus quoque rebus, non sorte ductum, sed sale conclusit: in omnibus quoque rebus, non sorte ductum, sed arte, praecipuum debere praeponi. Saepe autem multorum collecta particularitas aliud quiddam particulare demonstrat; ut si quis sic dicat: Si neque navibus, neque curribus, neque agris sorte praeponuntur; nec rebus quidem publicis rectores esse sorte ducendi sunt. Quod argumentationis genus maxime solet esse probabile, etsi non aequam syllogismi habeat firmitatem. Syllogismus namque ab universalibus ad particularia decurret. Estque in eo, si veris propositionibus contexatur, firma atque immutabilis veritas. Ut inductio habet quidem maximam probabilitatem, sed interdum veritate deficitur; ut in hac: Qui scit canere cantor est; et qui luctari luctator; quique aedificare, aedificator: quibus multis simili ratione collectis, inferri potest: Qui scit igitur malum, malus est,
Abbreviated transcription (Latin):
onibus connectuntur: ut hisquẽ exempligratia superius
texitur : hypotheticiuero quorũ propositiones conditio
propositio enĩ prima conditionẽ ten& hanc : qnm̃ ita
demũ lux est Sidies ẽ : atque ideo syllogis mus hic hypo¬
theticus id ẽ conditionalis uocatur : Inductio uero est.
oratio ꝑquam fit a particularibus ad uniuersale progres¬
sio hoc modo si in regendis nauibus non sorte sed aste legi¬
tur gubernator : si regendis equis auriga non sortis
euentus sed com mendatione artis ad simitur : Si in ad¬
ministranda republica: nonsors principem facit sed pe¬
ritia moderandi & similia quae in plurib conquirunt᷑:
grãt que a dministrarinauiter uol& quinon foste ad com¬
imodat sedar tẽ rectorem : Vides igitur que mad modum pen
singulas rescurrat oratio ut ad uniuer sale perueniat: Na
cum non sorte regi sed arte nauimcurrũ rempublicã colle¬
gis s& quasi inceteris quoq: ita sese habeat : qđ erat uniuer¬

Expanded text:
onibus connectuntur, ut is quem exempli gratia superius onibus connectuntur, ut is quem exempli gratia superius texitur. Hypothetici vero sunt quorum propositiones conditionPropositio enim prima conditionem tenet hanc, quoniam ita demum lux est, si dies est. Atque ideo syllogismus hic, hypotheticus, id est conditionalis vocatur. Inductio vero est oratio per 573 quam fit a particularibus ad universale progressio, hoc modo: Si in regendis navibus non sorte, sed arte legitur gubernator; si regendis equis auriga non sortis eventu, sed commendatione artis assumitur; si in administranda republica non sors principem facit, sed peritia moderandi; et similia, quae in pluribus conquirunturgi atque administrari gnaviter volet, qui non sorte accommodat, sed arte, rectorem. Vides igitur quemadmodum per singulas res currat oratio, ut ad universale perveniat. Nam cum non sorte regi, sed arte navim, currum, rempublicam collegisset, quasi in caeteris sese quoque ita habeat, quod erat univer
Abbreviated transcription (Latin):
utilitas intentioque pate facta est : hisenim & dicendi fa¬
cultas & inuestigatio ueritatis augetur: Nam qđ dialecti¬
cos atq oratores locorum iuuat agnitio: Orationi ꝑ inuen¬
tionem copiam praestant : quod uero necessariorũ doctri¬
nã locorũ phylo sophis trad& uiam quoq modo ueritatis
inlustrat: quomagis peruestiganda est rimandaque ulte¬
rius disciplina : ea quaecum cognitione percepta sit : Vsu atq
exercitatione firmanda : Magnũ enim aliquid locorum
consideratio pollicitur : Scilic& inueniendiuias. qđ quidem
hi qui sunt huius rationes expertes: solipror sus ingeniode¬
putantur : Neque intelleguntꝰ quantũ hac consideratione
quaȩ ratur : quae inartẽ redigit uim potestatẽ que. ratu¬
rae: sed de his actenus nunc dereliquis explicemus : Syllo
tur : Alii conditionales quos hypotheticos dicimus : et prae¬
dicatiui quidem sunt qui ex omnibus praedicatiuis propositi¬

Expanded text:
utilitas intentioque patefacta est; his enim et dicendi fautilitas intentioque patefacta est; his enim et dicendi facultas, et investigatio veritatis augetur. Nam quid dialecticos atque oratores locorum juvat agnitio? Orationi per inventionem copiam praestant. Quid vero necessariorum doctrinam locorum philosophis tradit? viam quodammodo veritatis illustrat. Quo magis pervestiganda est rimandaque ulterius disciplina ea quae cum cognitione percepta sit, usu atque exercitatione firmanda. Magnum enim aliquid locorum consideratio pollicetur, scilicet inveniendi vias; quod quidem hi qui sunt hujus rationis expertes, soli prorsus ingenio deputantur; neque intelligunt quantum hac consideratione quaeratur, quae in artem redigit vim potestatemque naturae. Sed de his hactenus, nunc de reliquis explicemus. De sylltur; alii conditionales, quos hypotheticos dicimus. Et praedicativi quidem sunt qui ex omnibus praedicativis propositi
Abbreviated transcription (Latin):
bilium argumentorum dicuntur : euenit ut neces sariorũ
quoquedoceantur: quofit : ut ora toribus quidem acdialec¬
ticis haec principaliter facultas paretur: Secundouero
loco phylo sophis : Nam in quo probabilia quidemomnia conqui¬
runtur dialectici at que oratores iuuantur : In quibus uero
probabilia acnecessaria docentur . phyloso phicae demons¬
trationiminis tratur ubestas : Non modo igitur dialecticus
atque orator uerum &iam demonstrator acuerae argu¬
mentationis effector hab& quod ex propositis locis sibi pos¬
sit ad sumere Cum inter argumentorũ probabilium locos
necessariorũ quoque principia traditio mixta contineat:
Illa uero argumenta quae necessaria quidẽ sunt : sed non
probabilia : atque illud ultimum genus scilic& nec probabile
uec necessarium : A pro positioperis considerationo se iunc¬
tum est. Nisi quod interdum quidam sophysticiloci exercen¬
digratia lectoris adhibentur: quo circato picorum pariter

Expanded text:
bilium argumentorum dicuntur, evenit ut necessariorum bilium argumentorum dicuntur, evenit ut necessariorum quoque doceantur; quo fit ut oratoribus quidem ac dialecticis haec principaliter facultas paretur, secundo vero loco philosophis. Nam in quo probabilia quidem omnia conquiruntur, dialectici atque oratores juvantur: in quibus vero probabilia ac necessaria docentur, philosophicae demonstrationi ministratur ubertas. Non modo igitur dialecticus atque orator, verum etiam demonstrator, ac verae argumentationis effector, habet quod ex propositis locis sibi possit assumere. Cum inter argumentorum probabilium locos, necessariorum quoque principia traditio mixta contineat. Illa vero argumenta, quae necessaria quidem sunt, sed non probabilia; atque illud ultimum genus, scilicet nec probabile, nec necessarium, a propositi operis consideratione sejunctum est: nisi quod interdum quidam sophistici loci exercendi gratia lectoris adhibentur. Quocirca topicorum pariter
Abbreviated transcription (Latin):
probabile : Ac non necessaria : phylo sophus uero acde mons¬
trator desola tantum ueritate pertractat᷑. At que ideo si¬
ue sint probabila siue non sint : nihil refest: Modo dum sid̃
ueces saria hic quoque his duabus speciebus utitur argu¬
menti quae sunt probabile ac necessarium : pecessarium: ac
non probabile : Pat& igitur : in quo philo sophus. ab oratore
acdia lectico in propria consideratione dissideat. Ineo scili¬
c& quodillis probabilitate huic ueritatem constatesse pro¬
positam : Quasta uero species argumenti quã ne argu¬
mentum quidem rectae dici supra monstrabimus sophis¬
tis sola est at tributa : Topicorum uero intentio est ueri¬
similium argumentorũ copiam de monstrare: Designatis
enim locis equibus probabilia argumenta ducuntur
Abundans & copiosa necesse fiat materia disserendi:
sed qnm ut su pra dictum est : probabilum argumentorũ
alia sunt necessaria : Alia non necessaria : cum loci proba¬

Expanded text:
probabile ac non necessarium: philosophus vero ac demonsprobabile ac non necessarium: philosophus vero ac demonstrator de sola tantum veritate pertractant. Atque ideo sive sint probabilia, sive non sint, nihil refert, modo dum sint necessaria; hic quoque his duabus speciebus utitur argumentis, quae sunt probabile ac necessarium, necessarium ac non probabile. Patet igitur in quo philosophus ab oratore ac dialectico in propria consideratione dissideat; in eo scilicet quod illis probabilitatem, huic veritatem constat esse propositam. Quarta vero species argumenti, quam ne argumentum quidem recte dici supra monstravimus, sophistis sola est attributa. Topicorum vero intentio est, verisimilium argumentorum copiam demonstrare; designatis enim locis e quibus probabilia argumenta ducuntur, abundans et copiosa necesse fiat materia disserendi. Sed quoniam, ut supra dictum est, probabilium argumentorum alia sunt necessaria, alia non necessaria, cum loci proba
Abbreviated transcription (Latin):
non sunt sed sunt necessaria. his quidem auditoribus qui¬
bus nondum demons trata sunt: ad aliud aliquid ad praban¬
dum argumenta esse non possunt : hii autem qui priobus
rationibus eorum quibus non ad qui escebant fidem coepe¬
runt: possunt easque non ambigunt: adar gumentum
uocare : sed quia quattuor facultatibus disserendi omne
artificium continetur. dicendum est quae quibus uti no¬
uerit argumentis ut cui potissimum disciplinȩ locorum
atque argumentorum paritur ubestas euidenter iue¬
apparebat : Quattuor igitur facultatibus earum qua
uelut opificibus disserendi : omnis ratio sublecta est:
Idest dialectice oratorĩ philosopo sophystae : quorum
quidem dia lecticus at que orator. In communi argumer¬
torum materia uersantur : uterque enim siue necessaria:
si ue minime probabilia tamen. sequitur. argumenta: his
igitur illeduae specier argumenti famulantur quae suñ

Expanded text:
non sunt, sed sunt necessaria his quidem auditoribus, quinon sunt, sed sunt necessaria his quidem auditoribus, quibus nondum demonstrata sunt, ad aliud aliquid probandum, argumenta esse non possunt; hi autem qui prioribus rationibus eorum quibus non acquiescebant, fidem coeperunt, possunt eas quae non ambigunt, ad argumentum vocare. Sed quia quatuor facultatibus disserendi omne artificium continetur, dicendum est quae quibus uti noverit argumentis; ut, cui potissimum disciplinae locorum atque argumentorum paritur ubertas, evidenter appareat. Quatuor igitur facultatibus, earumque velut opificibus, disserendi omnis ratio subjecta est, id est, dialectico, oratori, philosopho, sophistae. Quorum quidem dialecticus atque orator in communi argumentorum materia versantur; uterque enim, sive necessaria, sive minime, probabilia tamen sequitur argumenta. His igitur illae duae species argumenti famulantur, quae sunt
Abbreviated transcription (Latin):
illud quidem prob& : quod ex huius modi ratione confici¬
tur: Itaque euenit ex huius modi raciocinatione ut¬
sed ea quaetantum necessa ria sunt : ac nunc probabilia
non esse argumenta: sed non ita est : at que haec inter¬
praetatio non rectae probabilitatis intelle gentiam
ten& : Ea sunt enim probabilia quibus sponte. at que ul¬
tro consensus adiungitur : scilic& ut mox audita sint
ad probentur : Quae uero neces saria sunt ac non probabua
aliis probabilibus ac necessaruis argumentis antea de¬
monstrantur : Cognita que & credita : ad alterius rerdes
qua dubitatur fidem trahuntur ut sunt speculationis a
Idest theorĩmata quae ingeo metrica conside naotur
Nam quae illic proponuntur : Non sunt talia: ut in hi fispon¬
te animus discentis accidat: sed qnm̃ demonstrantur ali¬
is argumentis : Illa quoque scita & cognita ad aliarũ
speculationum argumenta ducuntur: Itaque prababilia

Expanded text:
illud quidem probet quod ex hujuscemodi ratione conficiillud quidem probet quod ex hujuscemodi ratione conficitur. Itaque evenit ex hujusmodi ratiocinatione, ea quae tantum necessaria sunt ac non probabilia, non esse argumenta. Sed non ita est, atque haec interpretatio non rectae probabilitatis intelligentiam tenet. Ea sunt enim probabilia, quibus sponte atque ultro consensus adjungitur; scilicet ut mox audita sint, approbentur. Quae vero necessaria sunt ac non probabilia, aliis probabilibus ac necessariis argumentis antea demonstrantur, cognitaque et credita, ad alterius rei, de qua dubitatur, fidem trahuntur; ut sunt speculationes, id est theoremata, quae in geometria considerantur. Nam quae illic proponuntur, non sunt talia ut in his sponte animus discentis accedat; sed quoniam demonstrantur aliis argumentis, illa quoque scita et cognita ad aliarum speculationum argumenta ducuntur. Itaque probabilia
Abbreviated transcription (Latin):
bilia quae ita quidem ẽ. ut dicuntur habere peces se esi
sedhis facile nonconsentit auditor ut hob obiectũ luna ris cor¬
poris solis euenire defeotum : Neque necessaria uero pe¬
que probabilia sunt quae neque inopinione hominum ñeq
i ueritate consistunt᷑: Vt hochabere quae nom perdiderit
cornua diogenem: q nm̃ habeat id quis que quod nom perdi¬
derit : quae quidem nec argum exta dicipossunt : Argui¬
menta enĩ r eidubiae faciunt fidẽ : ex his autem nulla fi¬
des ẽ quae neque in opinione neque in ueritate sunt
consticuta : Dicit amen potest ne illa quidem esse argu¬
menta quaecum sint necessaria minime tamex audien¬
tibus at probantur. Nam si rei dubiae fit fides cogen¬
dus e animus auditoris : perea quibus ipse ad quiescit :
ut conclusioni quoque : quam nondum probat possit adci¬
dere : quod si quaetantum necessaria sunt ac non pro¬
babilia. Non probat ille qui iudicat: Neces seest. ut ne

Expanded text:
bilia, quae ita quidem esse, ut dicuntur se habere, necesse est, bilia, quae ita quidem esse, ut dicuntur se habere, necesse est, sed his facile non consentit auditor: ut, ob objectum lunaris corporis, solis evenire defectum. Neque necessaria vero neque probabilia sunt, quae neque in opinione hominum, neque in veritate consistunt; ut hoc, habere quae non perdiderit cornua Diogenem, quoniam habeat id quisque quod non perdiderit; quae quidem nec argumenta dici possunt, argumenta enim rei dubiae faciunt fidem. Ex his autem nulla fides est, quae neque in opinione, neque in veritate sunt constituta. Dici tamen potest, ne illa quidem esse argumenta, quae cum sint necessaria, minime tamen audientibus approbantur. Nam si rei dubiae fit fides, cogendus est animus auditoris, per ea quibus ipse acquiescit, ut conclusioni quoque, quam nondum probat, possit accedere. Quod si quae tantum necessaria sunt, ac non probabilia, non probat ille qui judicat, est necesse ut ne
Abbreviated transcription (Latin):
sed non probabilia : Alia nec probabilia nec neces saria
Probabile uero est quoduidetur : uel omnibus uel pluri¬
bus uel sapientibus & his uel omnibus uel pluribus uel
maxime notis atque praecipuis uel quod unicuique asti¬
fici secundum propriam facultatem : ut de medicina
medico : Cuber natori denauibus gubernandis : et prȩ¬
terea quod eiuidetur : Cum quo sermo conseritur: Vel
ipsi qui iudicat : in quonihil attin& uerum falsum ue
sit argumentum sitantũ uerisimilitudine tenet : Ne
cessarium uero est : quod ut dicitur . Ita est at que ali¬
ter esse non potest : & probabile quidem ac neces sariũ
est: Vt hoc siquid cuilib& rei sit additum : totum maius
efficitur : Neque enim quisquam ab hac propositione
dissenti& et ita se habere necesse est: probabilia ue¬
ro acnon necessaria : quibus facile quidẽ animus ad¬
quiesc& sed ueritatem nonten& firmitatem : ut hoc
simater est diligit : Necessaria uero s̃. ac non proba¬

Expanded text:
sed non probabilia; alia nec probabilia, nec necessaria. sed non probabilia; alia nec probabilia, nec necessaria. Probabile vero est, quod videtur vel omnibus, vel pluribus, vel sapientibus, et his vel omnibus, vel pluribus, vel maxime notis atque praecipuis, vel unicuique artifici secundum propriam facultatem; ut de medicina medico, gubernatori de navibus gubernandis; et praeterea quod ei videtur cum quo sermo conseritur, vel ipsi qui judicat. In quo nihil attinet verum falsumve sit argumcessarium vero est quod ut dicitur, ita est, atque aliter esse non potest; prest; ut hoc si quid cuilibet rei sit additum, totum majus efficitur. Neque enim quisquam ab hac propositione dissentiet, et ita sese habere necesse est. Probabilia vero ac non necessaria, quibus facile quidem animus acquiescit, sed veritatis non tenet firmitatem; ut hoc, si mater est, diligit. Necessaria vero sunt, ac non proba
Abbreviated transcription (Latin):
ae ratione per tractat : hic enim socrates solus subiectus
est : Orectio uero quam dicimus dephilo sophiae ratione:
pertractat praedicatur : euenit &iam ut supponatur
oratio & simplex uocabulum predicetur. hoc modo simil¬
tudo cum su pernis diuinisq substantiis iustitia. est: Hiceñ
oratio perquam profertur similitudo cum supernis diui¬
nis que substantiis subicitur : Iustitia uero praedicatur
Sed de hui us modi propositionibus in his commentariis
quos deperier menias aris totelis libros scripsimus dili¬
gentius disseruimus : Ar gumextum est oratio reidubiae
faciens fidem: hanc semper natiorem qua estione esse pe¬
cesse est: Nam siignota notis probantur: Ar gumentũ uero
rem dibiam probat: Neces se est ut quod ad fidem questioni
affertur sit ipsa notius questione : Argumentor ũ uen
omnium. Alia sunt probabilia & necessaria. Alia uero
probabilia quidem : sed non necessaria : Alia necessaria

Expanded text:
ae ratione pertractat; hic enim Socrates solus subjectus ae ratione pertractat; hic enim Socrates solus subjectus est; oratio vero, quam dicimus, de philosophiae ratione pertractat, praedicatur. Evenit etiam ut supponatur oratio, et simplex vocabulum praedicetur hoc modo: Similitudo cum supernis divinisque substantiis, justitia est; hic enim oratio per quam profertur similitudo, cum supernis divinisque substantiis subjicitur; justitia vero praedicatur. Sed de hujusmodi propositionibus in his commentariis quos in Perihermenias Aristotelis libros scripsimus, diligentius disseruimus. Argumentum est oratio rei dubiae faciens fidem: hanc semper notiorem quaestione esse necesse est. Nam si ignota nobis probantur, argumentum vero rem dubiam probat, necesse est ut quod ad fidem quaestionis affertur, sit ipsa notius quaestione. Argumentorum vero omnium alia sunt probabilia et necessaria, alia vero probabilia quidem, sed non necessaria; alia necessaria,
Abbreviated transcription (Latin):
inueniantur aequales: homo risibilis est: homonã que
& risibilis : uter que sibi aequus est terminus : Nam ne¬
que risibilem ultra hominem : Nec ultra risibile homo
porrigitur : sed in his hoc euenire necesse est: Vt si qui¬
dem in aequalis terminisunt : Maior semper de subiec¬
to praedicetur: Siuero aequalss. uterque conuersa
dese praedicatione dicantur: ut uero minor demaiore prae¬
dicetur s onulla propositione contingit Pieri autem pocest:
ut propositionum partis quas terminos dicimus Nonsolũ
inomnibus uerum in orationibus iuueniamus : Nam sae pe
oratio de oratione praedicatur hoc modo: Socrates: cum pla¬
tone & discipulis dephilo sophiae ratione per tractat:
haec qui ppeoratio quae est socrates cum platone & disci¬
pulis subiecta est : Illa uero quae est dephilo sophiae rationo:
per tractat: praedicatur: rursus aliquando nomen subiet¬
tumest: oratio praedicatum hoc modo socrates dephilo so pli¬

Expanded text:
inveniantur aequales, hoc modo, homo risibilis est; homo namque inveniantur aequales, hoc modo, homo risibilis est; homo namque et risibilis uterque sibi aequus est terminus. Nam neque risibile ultra hominem, nec ultra risibile homo porrigitur; sed in his hoc evenire necesse est, ut si quidam inaequales termini sunt, major semper de subjecto praedicetur: si vero aequales utrique, conversa de se praedicatione dicantur. Ut vero minor de majore praedicetur, in nulla propositione contingit. Fieri autem potest ut propositionum partes, quas terminos dicimus, non solum in nominibus, verum etiam in orationibus inveniamus. Nam saepe oratio de oratione praedicatur hoc modo: Socrates cum Platone et discipulis de philosophiae ratione pertractat; haec quippe oratio, quae est, Socrates cum Platone et discipulis, subjecta est; illa vero, quae est, de philosophiae ratione pertractat, praedicatur. Rursus aliquando nomen subjectum est, oratio praedicatum, hoc modo: Socrates de philosophi
Abbreviated transcription (Latin):
catus at que subiectus : Terminos autem uoco uerba & nomin
quibus propositio nectitur : Vt inea propositione quadici¬
mus homo iustus est. haec duo nomina : Id est. homo & iustus
propositionis pastes uocantur: eosdem &iam terminos
dicimus quorum quidem alter subiectus est. Alter uero
precedicatus : subiectus est : terminus quiminorẽ: praedica¬
tus uero qui maior ut in ea propositione quadicitur. homo
iustus. homo quidem minus est quam iustus: Nonenim
in solo homine iustitia esse potest. Uerum &iam in cor¬
poreis diuinisque substantiis : At que ideo maior est ter¬
minus iustus : homo uerominor : quo fit : ut homo quidem
subiectus sit terminus Iustus uero praedicatus: qnm̃ ue¬
ro huius modi simplices propositiones : Alterum habent
praedicatiuum terminum : Alterum uero sub iectum:
Amaioris priuilegio partis propositio praedicatiua
uocata est : Sae pe autem euenit : ut hiter mini sibim&

Expanded text:
cativus atque subjectus. Terminos autem voco verba et nomina cativus atque subjectus. Terminos autem voco verba et nomina quibus propositio nectitur; ut in ea propositione qua dicimus: Homo justus est: haec duo nomina, id est, homo et justus, propositionis partes vocantur. Eosdem etiam terminos dicimus, quorum quidem alter subjectus est, alter vero praedicativus. Subjectus est terminus qui minor est, praedicativus vero qui major: ut in ea propositione qua dicitur, Homo justus, homo quidem minus est quam justus. Non enim in solo homine justitia esse potest, verum etiam in corporeis divinisque substantiis; atque ideo major est terminus, justus, homo vero, minor; quo fit ut homo quidem subjectus sit terminus, justus vero praedicativus. Quoniam vero hujusmodi simplices propositiones alterum habent praedicativum terminum, alterum vero subjectum, a majoris privilegio partis propositio praedicativa vocata est. Saepe autem evenit ut hi termini sibimet
Abbreviated transcription (Latin):
lis homo iustus est : Particula res uero siquis hoc mo¬
do: quidam homo iustus : quidam homo iustus Non est In¬
de finitae . sic homo iustus est. homo iustus nonest:. Singu¬
lares uero sunt quae de indiuiduo aliquid singulari que
proponunt: ut cato iustus est : cato iustus non est : et enĩ
cato indiuiduus ẽ acsingularis: Harumuero alias prae¬
dicatiuas : Alias conditionales uocamus: praedicatiuae
sunt: quae simpliciter proponuntur . Idest quibus nulla
uis conditionis adiungitur: Ut siqui simpliciter dicat.
Caelumes se uolubile: At si huic condicio copuletur : fit
exduabus propositionibus : una condicionalis. hoc modo :
Caelum si ro tundum sit esse uolubile: hic enim condicio
id efficit : ut ita demum. caelum uolubile esse intellega¬
tur: si sit rotundum : Quoniam igitur. aliae propositi¬
ones praedicatiuae sunt: Aliae conditionales : praedica¬
tiuarum partes : terminos appellamus: hisunt praedi¬

Expanded text:
lus homo justus est. Particulares vero, si quis hoc molus homo justus est. Particulares vero, si quis hoc modo: quidam homo justus est, quidam homo justus non est. Indefinitae sic: homo justus est, homo justus non est. Singulares vero sunt, quae de individuo aliquid singularique proponunt: ut, Cato justus est, Cato justus non est; etenim Cato individuus est ac singularis. Harum vero alias praedicativas, alias conditionales vocamus. Praedicativae sunt quae simpliciter proponuntur, id est, quibus nulla vis conditionis adjungitur: ut si quis simpliciter dicat coelum esse volubile. At, si huic conditio copuletur, fit ex duabus propositionibus una conditionalis, hoc modo: coelum si rotundum sit, esse volubile; hic enim conditio id efficit ut ita demum coelum volubile esse intelligatur, si sit rotundum. Quoniam igitur aliae propositiones praedicativae sunt, aliae conditionales, praedicativarum partes terminos appellamus. Hi sunt praedi
Abbreviated transcription (Latin):
gumentatio: Namuis sententiae ratioque : ea quae clau¬
ditur oratione cum aliquid probatur ambiguum argu
mentum uocatur : Ipsa uero argumenta eloquutio argu¬
uero argumenti per orationem explicatio : Locus uero
est argumenti sedes : Vel unde ad propositã quaestionẽ
conueniens trahitur argumentũ quaecũ ita sint singu¬
lorum diligentius natura tractanda est eorumi quȩ perspr¬
cies acmembra figuras que facienda diuisio Ac primũ
de propositione ẽ disserendum: hanc esse diximus ora¬
tionem ueritatem uel mendacium continentem: huius
duac sunt species affirmatio una : altera uero negatio
affirmatio est : si qui sic efferat: caelum uolubile est. ne¬
gatio: siquis ita pronunti& : caelum uolubile  non esto
harum uero aliae sunt uniuersales : aliae particulares
aliae indae finitae : Aliae singulares : Vniuer sales qui¬
dem : ut siquis ita proponat: omnis homo iustus est. Nul¬

Expanded text:
argumentatio. Nam vis sententiae ratioque ea quae clauargumentatio. Nam vis sententiae ratioque ea quae clauditur oratimentum vocatur; ipsa vero argumenti elocutio, arguvero argumenti per orationem explicatio. Locus vero est argumenti sedes, vel unde ad propositam quaestionem conveniens trahitur argumentum. Quae cum ita sint, singulorum diligentius natura tractanda est, eorumque per species ac membra figurasque facienda divisio. Ac prius de propositione est disserendum: hanc esse diximus orationem, veritatem, vel mendacium continentem. Hujus duae sunt species: una affirmatio, altera vero negatio. Affirmatio est, si quis sic efferat, coelum volubile est; negatio, si quis ita pronuntiet, coelum volubile non est. Harum vero aliae sunt universales, aliae sunt particulares, aliae indefinitae, aliae singulares. Universales quidem, ut si quis ita proponat: omnis homo justus est, nul
Abbreviated transcription (Latin):
sunt positae & non nullis locis comme morantur. Ixtopicis¬
Iunc ad topica ueniamus : Quae sunt argumeno¬
Srum sedes fontes sensuum origines dictionum
De quibus breuiter aliqua dicenda sunt : ut &dialecticos
locos & rethoricos siue eorum differentias aꝗnas cere
Propositio est oratio uerum falsum ue significans
Vt si quidicait : Caelum es se uolubile i: Haec enuntiatio
& proloquium nuncupatur: quaestio uero est:
INdubitationem ambiguitatemque. adducta propositio
Vt siqui quȩrant : Ansit caelum uolubile: conclusio est : ar¬
gumentis ad probata propositio. ut siqui ex aliis rebus
prob& caelum esse uolubile : enuntiatio quippe siue sui
tantũ causa dicitur: siue aliud adseritur probandũ propo¬
sitio est: Side ipsa quaeritur : quaestio si ipsa est ad pro¬
bata conclusio: Item igitur propositio quaestio & conclusio
sed differunt modo: Argumentum est oratio reidubiae
faciens fidem : NoN uero idem est argumentum : quod ar

Expanded text:
sunt positae, et nonnullis locis commemorantur in topicissunt positae, et nonnullis locis commemorantur in topicisunc ad topica veniamus, quae sunt argumentorum sedes, fontes sensuum, origines dictionum; de quibus breviter aliqua dicenda sunt, ut et dialecticos locos et rhetoricos, sive eorum differentias agnoscere Propositio est oratio verum falsumve significans; ut si quis dicat coelum esse volubile, haec et enuntiatio et proloquium nuncupatur. Quaestio est in dubitationem ambiguitatemque adducta propositio, ut si quis quaerat an coelum sit volubile. Conclusio est argumentis approbata propositio, ut si quis coelum ab aliis rebus probet esse volubile. Enuntiatio quippe, sive sui tantum causa dicatur, sive ad aliud afferatur approbandum, propositio est: si de ipsa quaeritur, quaestio; si ipsa est approbata, conclusio. Idem est igitur propositio, quaestio et cosed differunt modo. Argumentum est oratio rei dubiae faciens fidem. Non vero idem est argumentum quod et
Abbreviated transcription (Latin):
graeci psogon uocant: seruitus est postremũ malorũ omni¬
um non modo bello sed morte quoque repellenda :
Tertiã decima est species definitionis : quam graeci
cata alogo an Latini iuxta rationem dicunt chcunt. Sed hoc
contingit cum maioris rei nomine res definitur inferior. ut
est illud: homo minor mundus : cicero ac definitione sic usus
est edictum. legem annuam dicunt esse:
Quasta decima est species definitionis quã grȩci cata ton
prostiꝰ Latiniad aliquiduo cant : Vt est illud: pater est cu
est filius : Dr̃s est cuius est seruus : et cicero inre thoricis
genus est : quod plures partes amplectitur . Item pars
est : quod sub est generi : Quinta decima est species definiti¬
onis: quam graeci catae tio logian : Latini reirationẽ uo¬
cant: ut dies est sol supraterras: Nox est: sol sub terris: Sci¬
re autem debemus praedictas species definitionũ. Topicis
merito esse sociatas quoniam inter quaedã argumenta

Expanded text:
Graeci psogon uocant: 'Seruitus est postremum malorum omniGraeci psogon uocant: 'Seruitus est postremum malorum omnium, non modo bello sed morte quoque repellenda.' Tertia decima species est definitionis, quam Graeci cata analogian, Latini iuxta rationem dicunt; sed hoc contingit cum maioris rei nomine res definitur inferior, ut est illud: 'Homo minor mundus.' Cicero hac definitione sic usus est: 'Edictum legem annuam dicunt esse.' Quarta decima est species definitionis, quam Graeci cata ton pros ti, Latini ad aliquid uocant, ut est illud: 'Pater est cui est filius, dominus est cui est seruus' et Cicero in Rethoricis: 'Genus est quod plures partes amplectitur,' item 'Pars est quod subest generi.' Quinta decima est species definitionis, quam Graeci cata etiologian, Latini rei rationem uocant, ut: 'Dies est sol supra terras, nox est sol sub terris.' Scire autmerito esse sociatas, quoniam inter quaedam argumenta
Abbreviated transcription (Latin):
Latini ueluti diximus appellant : ut si quaeratur quid sit
animal : res ponde atur homo : Non enĩma nifeste dicitur
anima ł ⁊ solum esse hominẽ : cumsint alia InNumerabilia : sed cum
dicitur homo ueluti ipsum hominẽ animal designat cũ ta men
huic nomini multa sublaceant: Remenim quae sitã praedictũ
declarauit exemplũ hoc est autẽ proprium definitionis:
quid sit illud quod que ritur declarare:
Vndecima est species definitionis : quam graeci cataelli¬
pesolo clerum umogenus. Latini ꝑ indigentiã pleni ex eodẽ
genere uocant : Vt si quaeratur quid sit triens res pos¬
de atur. cuido drans deẽ : ut sit assis:
Duodecima species definitionis ẽ : quã graecicatae penon.
Latini ꝑ laudem dicunt: ut tullius produentio : Lex est
mens : & animus & consiliũ & sententia ciuitatis : & aliter
pax est tranquilla libestas : fit & ꝑuitu perationẽ : quam

Expanded text:
Latini ueluti diximus appellant, ut si quaeratur quid sit Latini ueluti diximus appellant, ut si quaeratur quid sit animal, respondeatur 'Homo'. Non enim manifeste dicitur animal solum esse hominem, cum sint alia innumerabilia; sed cum dicitur 'Homo', ueluti ipsum hominem animal designat, cum tamen huic nomini multa subiaceant. Rem enim quaesitam praedictum declarauit exemplum; hoc est autem proprium definitionis quid sit illud quod quaeritur declarare. Vndecima est species definitionis, quam Graeci cata ellipes olocleru homogenus, Latini per indigentiam pleni ex eodem genere uocant, ut si quaeratur quid sit quadrans respondeatur: 'cui dodrans deest, ut sit assis.' Duodecima species est definitionis, quam Graeci cata epenon, Latini per laudem dicunt, ut Tullius pro Cluentio: 'Lex est mens et animus et consilium et sententia ciuitatis' et aliter 'Pax est tranquilla libertas.' Fit et per uituperationem, quam
Abbreviated transcription (Latin):
Sunt hae de finitiones: Substantia ẽ quod noque qualitas ẽ
neque quantitas Neque aliqua accidentia quo genere de¬
finitionis dẽ de finiri potest: Et exũ cũ quid sit dr. pullo mo¬
do conpracehendere uale amus sublatio omniũ exsisi¬
tentiũ quae graeci onta appellant cognitionẽ di nob
circũcisa & ablata notarũ rerũ cognitionẽ subpon&
ut sidicamus dr ẽ quod neque corpus ẽ ne que illũ ele¬
mentũ. Neque animal: Neque mens Neque sensus . Ne¬
que intellectus. Neque aliquid quod ex his capipotest:
hisenĩ ac talibus sublatis quid sit dr̃ poterit definiri:
Nonias picies definitionis est quã graecicatatyposite
Latini ꝑ quendam imaginationẽ dicunt. Ut aene as est
ueneris & anchisae filius : haec sem ꝑ in ire diuinis uer¬
satur: quae graeciatoma appellant : Item accidit ineo genere
dictionis : ubialiquidpudora ut metus est. Nominare ut cicero
Cum me uidelic& sicarii illi de scribant:
Decima species definitionis est quã graecios typos.

Expanded text:
sunt hae definitiones: 'Substantia est, quod neque qualitas est neque quantitas neque aliqua accidentia.' Quo genere denis Deus definiri potest. Etenim cum quid sit Deus nullo modo comprehendere ualeamus, sublatio omnium existentium, quae Graeci onta appellant, cognitionem Dei nobis circumcisa et ablata notarum rerum cognitione supponet, ut si dicamus: 'Deus est, quod neque corpus est neque ullum elementum neque animal neque mens neque sensus neque intellectus neque aliquid quod ex his capi potest' – his enim ac talibus sublatis, quid sit Deus poterit definiri. Nona species definitionis est, quam Graeci cata typosin, Latini per quandam imaginationem dicunt, ut: 'Aeneas est Veneris et Anchisae filius.' Haec semper in indiuidusatur, quae Graeci atoma appellant; item accidit in eo genere dictionis, ubi aliquid pudor aut metus est nominare, ut Cicero: 'Cum me uidelicet sicarii illi describant.' Decima species definitionis est, quam Graeci os typos,
Abbreviated transcription (Latin):
quod hab& trigunum qua dri angulum uel his similia idẽ in¬
dig& arith metica astro nomia etiam quod hab& in motu
siderum numeros punctorum in dig& arih metica. Arith¬
metica uero ut sit neque musica Neque geo metria Neque
astro nomia egere cognoscitur. propterea his fons & ma¬
ter arithe matica repperitur quamdisciplinam pytha¬
goras sic laudasse monstratur:. ut omnia subnumero &
men sura adõ creata fuisse memoret dicens. Alia inmotu
Ala instatuit aes se formata ut tamen nulla earum
praeter istã qua edicta sunt substantiam percipissent. Cre¬
do trabens trahenr hoc inicium ut multi philo sophorum
fecerunt ab illa sententia prophetali quaedicit omnia dm̃

Expanded text:
quod habet trigonum, quadriangulum, uel his similia, idem inquod habet trigonum, quadriangulum, uel his similia, idem indiget arithmeticam; astronomia etiam quod habet in motu siderum numeros punctorum, indiget arithmeticam; arithmetica uero ut sit, neque musica neque geometria neque astronomia egere cognoscitur. Propterea his fons et mater arithmetica reperitur, quam disciplinam Pythagoras sic laudasse monstratur, ut omnia sub numero et mensura a Deo creata fuisse memoraret, dicens alia in motu, alia in statu ita esse formata, ut tamen nulla eorum praeter ista quae dicta sunt substantiam percepissent; credo, trahens hoc initium, ut multi philosophorum fecerunt, ab illa sententia prophetali, quae dicit omnia D
Abbreviated transcription (Latin):
pum he braeorum doctissimum in primo libro antiquitatem
titulo non odicere. Arit hometicam & astro nomiam :¬
Abraham primum aegyptus tradidisse. Vnde semina¬
suscipientes. Vt sunt homines acerrimi ingenii ex coluis se
sibi reliquas latius disciplinas quas merito scĩ patres nr̃i
legendas studiosissimis persuadent quoniam ex magna
parte per eas a carnalibus rebus appetitur noster abstra¬
hitur et faciunt desiderare. quae praestante dño solopossu¬
mus corde conspicere quocir catem pus est. Vt deeis singil¬
latim ac breuiter disserere debeamus.
DEARITHT ME TICA
Icriptores saecularium litte rarum inter disciplinas
mathe maticas primam omnium arithmeticam esse
uoluerunt. Propterea quoniam musica & geo metria
& astronomia quae secuntur indigent arithmetica. ut uir¬
tutes suas ualeant explicare. Terbi gratia simplum adduplũ
quod hab& musica indig& arithmetica. Ceo metria uero

Expanded text:
pum Hebreorum doctipum Hebreorum doctititulo nono, dicere arithmeticam et astronomiam Abraham primum Aegyptiis tradidisse; suscipientes, ut sunt homines acerrimi ingenii, excoluisse sibi reliquas latius disciplinas. Quas merito sancti Patres nostri legendas studiosissimis persuadent, quoniam ex magna parte per eas a carnalibus rebus appetitus noster abstrahitur, et faciunt desiderare quae, praestante Domino, solo possumus corde conspicere. Quocirca tempus est ut de eis singillatim ac breuiter disserere debeamus. IIII. DE ARITHMETICA Scriptores saecularium litterarum inter disciplinas mathematicas primam omnium arithmeticam esse uoluerunt, propterea quoniam musica et geometria et astronomia, quae sequuntur, indigent arithmeticam ut uirtutes suas ualeant explicare, uerbi gratia, simplum ad duplum, quod habet musica, indiget arithmeticam; geometria uero
Abbreviated transcription (Latin):
Mrithmetica est disciplina quantitatis Nume rabilis se
quid sunt hisqui inueniuntur insonis.
quae figuras contemplatur omnes & habitudines stellarum
circase & circa terram in dagabili ratione percurrit. Quas
suoloco paulolatius exponimus ut cum memoratarum re¬
rum uirtus competenter possit ostendi Modo de discipli¬
narum nomine disseramus. Disciplinae sunt. quae sicut iam
dictum est. Numquam opinionibus deceptae fallunt & ideo
tali nomine nuncupantur quia necessa riae suas regulas
seruant. Hae Nec intentio crescunt. Nec subductione minuuntur
Nec aliis uarietatibus permutantur sed iniui propria perma¬
nentes regulas suas in conuestibili firmitate custodiunt: Has
dum frequenti meditatione reuoluimus sensum nostrum acu¬
unt limumque ignorantiae detergunt. et adillam inspecti¬
uam contemplationem si tamen sanitas mentis arrideat
domino largiente perducunt. Scire autem debemus iosyp¬

Expanded text:
Arithmetica est disciplina quantitatis numeralis secundArithmetica est disciplina quantitatis numeralis secundquid sunt his, qui inveniuntur in sonis.quae figuras contemplatur omnes, et habitudines stellarum circa se et circa terram indagabili ratione pesuo loco paulo latius indicamus ut commemoratarum rerum uirtus competenter possit ostendi. Modo de disciplinarum nomine disseramus. Disciplinae sunt quae, sicuti iam dictum est, numquam opinionibus deceptae fallunt et ideo tali nomine nuncupantur, quia necessariae suas regulas seruant. Hae nec intentione crescunt, nec subductione minuuntur, nec ullis uarietatibus permutantur, sed in ui propria permanentes regulas suas inconuertibili firmitate custodiunt. Has dum frequenti meditatione reuoluimus, sensum nostrum acuunt limumque ignorantiae detergunt, et ad illam inspectiuam contemplationem, si tamen sanitas mentis arrideat, Domino largiente perducunt. Scire autem debemus Iosep
Abbreviated transcription (Latin):
praedictus bo&ius patricius eadem topica aris totelis
oc tolibris in latinum uertit eloquium. Considerandũ est
aditem quodiam quia locus seat tulit iterethorica parte libabi¬
mus quid ixter sit inter artem & disciplinam. Ne sediuersi¬
tas nominum permixta confundat. Inter artem & disciplinã
plato & aris totelis opinabiler magis trisaecularium litte¬
rarum hanc differentiam esse uoluerunt dicentes artemes¬
se abitudinem opera tricem contingentium quae se & aliter
habere possunt. Disciplina uero est quae dehis agit quae ali¬
ter euenire possunt Nuncergo admathematicae ueni¬
DEMATUE MATICA
Athematica quam latine possumus dicere doc trina¬
lem. Scientia est quae abstractam considerat quan¬
titatem. Abs tracta enuim quantitas dicitur quam intellectũ
amateria separatur uel ab aliis accidentibus. Vt .ẽ. par
impar uel alia huiuscemodi. quae in sola ratiocinatione
tractamus. Haec ita diuiditur
MUSI¬
ASTRO¬

Expanded text:
praedictus Boetius patricius eadem Topica Aristotelis praedictus Boetius patricius eadem Topica Aristotelis octo libris in Latinum vertit eloquium. Considerandum est autem quod jam, quia locus se attulit in rhetorica parte, libavimus quid intersit inter artem et disciplinam, ne se diversitas nominum permixta confundat. Inter artem et disciplinam Plato et Aristoteles, opinabiles magistri saecularium litterarum, hanc differentiam esse voluerunt, dicentes: Artem esse habitudinem operatricem contingentium, quae se et aliter habere possunt; disciplina vero est quae de his agit quae aliter evenire non possunt. Nunc ergo ad mathematicae veniMathematicaathematica est quam Latine possumus dicere doctrinalem scientiam, quae abstractam considerat quantitatem. Abstracta enim quantitas dicitur, quam intellectu a materia separamus, vel ab aliis accidentibus, ut est par, impar, vel ab aliis hujuscemodi quae in sola ratiocinatione tractamus. Haec dividitur musiastro