comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
añqͣm eum uocasset cum hiis eg̾at
quos pͥus uocau̾at. Atenĩ hoc ip̃e iohes
in euͣnglio suo pon̾e debuit si hoc dc̃m
a dño audierat qui cum dice̾tur pre¬
sens erat. Quasi fieri nõ potuit ut cũ
omnia que a dño audierat scribere
nõ posset: int̾ alia que p̾t̾misit. ⁊ hoc
p̃t̾misit. cum in alia scribenda ẽẽt in¬
tentus. Nõne euͣngłm suũ ita ip̃e con¬
clusit dicens. ⁊ alia quid̃ młta fecit
ilic. que si scrib̾entur singła. noc ip̃m
existimo caꝑe mundũ qui scriberetur
libros: Hic utiꝙ ostendit se scientem
młta pt̾misisse. S si de lege ⁊ pphetis
uos delectat ioh̃is auctoritas: iohi
tractauimus. Si credetis moysi: cre¬
detis ⁊ mͥ. de me enĩ ille scripsit. Un¬
diq t̾giu̾satio ur̃a ꝯtunditur. Aꝑ¬
te dicite nõ uos credẽ xp̃i eũngłio. Nã
qui in eitͣngłio quod uultis cuditis
quod uultis nõ creditis. uobis potus
qͣm eũnglio creditis. It quam elege¬

Expanded text:
antequam eum uocasset. cum iis egerat, antequam eum uocasset. cum iis egerat, quos prius uocauerat. at enim hoc ipse Iohannes in euangelio suo ponere debuit. si hoc dictum a domino audierat. qui cum diceretur. praesens erat. quasi fieri non potuit. ut cum omnia, quae a domino audierat. scribere non posset. inter alia, quae praetermisit. et hoc praetermiserit. cum in alia scribenda esset intentus. nonne euangelium suum ita ipse conclusit dicens: et alia quidem multa fecit Iesus; quae si scriberentur singula, nec ipsum existimo capere mundum qui scribuntur libros? hic utique ostendit se scientem multa praetermisisse. sed si de lege et prophetis uos delectat Iohannis auctoritas, Iohanni tractauimus. si crederetis Moysi. crederetis et mihi; de me enim ille scripsit. undique tergiuersatio uestra contunditur. aperte dicite non uos credere Christi euangelio; nam qui in euangelio. quod uultis. creditis, quod uultis. non creditis. uobis potius quam euangelio creditis. At quam elegan
Abbreviated transcription (Latin):
s qr de xpõ ꝯtra xp̃i discipłos loquitur
et ꝯtra eungłm. quod illoꝵ auctorita¬
te firmatũ est. Hẽmus enĩ apłi uocẽ
qui in spũ scõ tales uenturos eẽ c̾ne¬
bat: unde fidelib dicebat. Si quis uo¬
bis eũngłizauit p̾t̾qͣm quod accepistis
anachema sit. sam si nemo de xp̃o uera
dicit: nisi qui eum p̾sens uidit ⁊ au¬
diuit: hodie de illo nemo uera dicit
Porro si hodie pp̃ea de illo a fidelib eiꝰ
uera dicuntur. qr illi qui ud̾unt et
audierunt uł p̾dicando uł scribendo
ea disseminauerunt: cur ex ore ioh̾s
condiscipłi sui nõ posset uera matħs
audire de xp̃o ubi ille affuit ⁊ ip̃e non
affuit: si ex libro ioħ̾ts possumus u̾a
loqui de xp̃o. nõ solũ nos tanto post na¬
tr s ⁊ tam post nos alu nascituri: Hĩc
enim nõ solum mathei. u̾m etiam luce
ac marci eũngłm qui eosd̃ discipulos
sequuti sunt. in nõ imꝑarem auccori¬
tatem receptum est. Huc accedit qr
et ip̃e dñs potuit narrare matheo qd

Expanded text:
loquitur et contra euangelium. quod illorum auctoritate firmatum est. habemus enim apostoli uocem. qui m spiritu sancto tales uenturos esse cernebat. unde fidelibus dicebat: si quis uobis euangelizauerit praeterquam quod accepistis, anathema sit. nam si nemo de Christo uera dicit. nisi qui eum praesens uidit et audiuit. hodie de illo nemo uera dicit. porro si hodie propterea de illo fidelibus eius uera dicuntur, quia illi. qui uiderunt et audierunt. uel praedicando uel scribendo ea disseminauerunt: . cur ex ore Iohannis condiscipuli sui non posset uera Matthaeus audire de Christo, ubi ille adfuit et ipse non adfuit. si ex libro Iohannis possumus uera loqui de Christo non solum nos tanto post nati, sed etiam post nos alii nascituri? hinc enim non solum Matthaei uerum etiam Lucae ac Marci euangelium, qui eosdem discipulos secuti sunt. in non inparem auctoritatem receptum est. huc accedit. quia et ipse dominus potuit narrare Matthaeo, quod
Abbreviated transcription (Latin):
omnib hoĩb in qntum hoĩes sunt.
siłes utiq sunt: quod ⁊ in cot̾ĩs ałib
intueri facillimũ est. uł arborib ut
olea olee. laurus lauro siłis dicitur.¬
u̾m etiam nature disparis sunt. et
dicuntur młta siłta. ut oliue oleast̾
et far tritico. de reb adhus ꝑximis
et attingentib loquor. Nam̾ quid tã
longe distans a filio dei ꝑ quem fcã
sunt omnia: qͣm pecus et lapis: Et
tñ in eungłio legitur. ecce agnus d̃.
et in apło petra aut̃ erat xp̃c. Que nlło
modo qiusqͥm recte dice̾t: si coꝵ aliqͣm

Expanded text:
omnibus hominibus, in quantum homines sunt, similes utique sunt, quod et in caeteris animalibus intueri facillimum est, vel arboribus, ut olea oleae, laurus lauro similis dicitur, verum etiam naturae disparis sunt et dicuntur multa similia, ut olivae oleaster, et far tritico. De rebus adhuc proximis et attingentibus loquor: nam quid tam longe distans a Filio Dei, per quem facta sunt omnia , quam pecus et lapis? et tamen in Evangelio legitur, Ecce Agnus Dei ; et in Apostolo, Petra autem erat Christus : quae nullo modo quisquam recte diceret, si eorum aliquam
Abbreviated transcription (Latin):
mcando purgarent. sicut ur̃a fabula
s: uos ergo crudeles: qui hoc nõ faci¬
i. s uidelz nouit faustus destruere
ubbm: qr scit uirtutem dei semper
q infatigabilit̾ oꝑari. Illi hoc di¬
nt: qui intlłigunt dñi sine tpr̃ali
uoluntate uniũsa tpr̃a facientem.
Ac aduos młtũ est qui dei ur̃i reqͥ¬
i rebellatione gentis tenebraꝵ ꝑhi¬
tts excussam.⁊hostium repentino
mpetu ꝑturbatam. An exet̾no p̾iu¬
ins hoc futurum nũqͣm hũit requi¬
en qr nũqͣm securus fuit: qui se co¬
gtabat tam graue bellũ cum tanta
m̃broꝵ suoꝵ labe dampno ꝙ gesturũ
lg̾um illud sabb̃m quod imꝑite at
inpie deridetis. nisi ⁊ ip̃m int̾ ppħias¬

Expanded text:
ducando purgarent. sicut uestra fabula ducando purgarent. sicut uestra fabula est? uos ergo crudeles, qui hoc non facitis. sed uidelicet nouit Faustus destruere sabbatum, quia scit uirtutem dei semper atque infatigabiliter operari. illi hoc dicant, qui intellegunt deum sine temporali uoluntate uniuersa tempora facientem. hoc ad uos multum est. qui dei uestri requiem rebellatione gentis tenebrarum perhibetis excussam et hostium repentino inpetu perturbatam. an ex aeterno praeuidens hoc futurum numquam habuit requiem, quia numquam securus fuit. qui se cogitabat tam graue bellum cum tanta membrorum suorum labe damnoque gesturum ? Ceterum illud sabbatum, quod inperite atque inpie deridetis, nisi et ipsum inter p
Abbreviated transcription (Latin):
iliud est quo hec iam oportet ꝑ mani¬
sitam uitatem redditam q adimpleri
y quid mirũ si uidei carnalit̾ intelli¬
pltes sabbm xp̃o qui tam hoc spirita¬
esponde si potes: qui uacatõm ip̃uis di¬
dimbram futuri cẽ testatur. Sed si
au restit̾unt xp̃o nõ intlłigentes uerũ
abm: nos ei nolite resistere ⁊ intlłi¬
nite ueram innocentiam. Nam eo ip̃o
s ubi p̾cipne destructor sabbi puta¬
ditur iħc cum discipłi eius ꝑsegedem
nseuntes ⁊esurientes uellerent spi¬
as rederent: innocentes eos dixit: res¬
ondens iudeis. St sciretis quid sit.¬
nam uolo qͣm sacrificiũ: nũqͣm cõ¬
umpnassetis innocentes. Magis enĩ
lurientiũ misereri debũunt. qr hoc
ui coacti fame fecerunt. A uob̾ aut̃
nusquis uulserit spicas nõ extradi¬
uone xp̃i qui hanc innocentiam uocat
l extraditione manichei homicida de¬
ptitatur. An forte mĩam eisd̾ spicis ex¬
mbuerunt apłi: ut inde m̃bra dei man¬

Expanded text:
aliud est, quo haec iam oportet per manialiud est, quo haec iam oportet per manifestam ueritatem redditamque adinpleri. sed quid mirum, si Iudaei carnaliter intellegentes sabbatum Christo, qui iam hoc spiritaresponde, si potes, qui uacationem ipsius diei umbram futuri esse testatur. sed si illi restiterunt Christo non intellegentes uerum sabbatum, uos ei nolite resistere et intellegite ueram innocentiam. nam eo ipso loco. ubi praecipue destructor sabbati putatur Iesus, cum discipuli eius per segetem transeuntes et esurientes uellerent spicas et ederent, innocentes eos dixit respondens Iudaeis: si sciretis, quid sitam uolo quam sacrificium. numquam condemnassetis innocentes; magis enim esurientium misereri debuerunt, quia hoc illi coacti fame fecerunt. a uobis autem quisquis uulserit spicas, non ex traditione Christi, qui hanc innocentiam uocat, sed ex traditione Manichaei homicida deputatur. an forte misericordiam eisdem spicis exhibuerunt apostoli, ut inde membra dei man
Abbreviated transcription (Latin):
ncc̃o repugnarent: nõ utiq dice̾s. si
sid̾atõnis ocłm paululũ attolleres
orbem ꝙ t̾raꝵ sine ꝯtentõnis oecitat
conspiceres. in hõib doctis atq indoct
grecis ⁊ barbaris. sapientib ⁊ insip¬
entib quib sedebitorem dicebat ap
est. ut orbis t̾raꝵ moysi ⁊ xp̃o parit
credat. Cum u̾o iudeamus omnes g
utriq credere. ⁊ illius ꝓpħiam cũ cũ¬
gelio huius ꝯuenientem. fide rob¬
stissima ⁊ celeb̾rima retĩe: nõ adq
quid impossibile gens una uocaba
cum ei dice̾tur. si crede̾tis moysi: a¬
deretis ⁊ mͥ. Potius q est miranda
et uehementius arguenda durite
uideoꝵ qui hoc nõ fec̾ut: quodto
mundũ fecisse conspicimus. s an
quicquid dicis de salto. ⁊ de cirtũcil¬
ne carnis ⁊ de differentia ciboꝵ alg
fiusse traditõm moysi. aliud ꝑ xp̃a
qr sicut dicit apls. Exc omuia lig
dulsum tp̃s. Aliud enim erat quo hec

Expanded text:
necessario repugnarent" non utique diceres, si necessario repugnarent" non utique diceres, si considerationis oculum paululum adtolleres orbemque terrarum sine contentionis caecitate conspiceres in hominibus doctis atque indoctis, Graecis et barbaris, sapientibus et insipientibus, quibus se debitorem dicebat apoest, ut orbis terrarum Moysi et Christo pariter credat. cum uero uideamus omnes gentes utrique credere et illius prophetiam cum euangelio huius conuenientem fide robustissima et celeberrima retinere, non ad aliquid inpossibile gens una uocabatur, cum ei diceretur: si crederetis Moysi, crederetis et mihi, potiusque est miranda et uehementius arguenda duritia Iudaeorum, qui hoc non fecerunt, quod totum mundum fecisse conspicimus. Nam quicquid dicis de sabbato et de circumcisione . carnis et de differentia ciborum aliam fuisse traditionem Moysi, aliud per Chrquia. sicut dicit apostolus, haec omnia figdiuersum tempus. aliud enim erat, quo haec
Abbreviated transcription (Latin):
nos alia daturos. Uide etiam nos q̃ mi
alia iam supͣ ded̾imus: et quid hiic cons¬
ciatur adu̾tere. Scil nõ eẽ falsum quo
in eungłio xp̃m dixisse legimus. si cre¬
detis moysi crede̾tis ⁊ mͥ. de me enĩ illi
scripsit. Eim̃głii quid̃ tam emmens
est auctoritas. ⁊ tam fundata u̾itas: u
etiam si nos pp̃ tarditatem intlłigen¬
tie nr̃e nlła nueniremus a moyse so¬
omnia ꝑtin̾e que scripsit: qr nõ aic e
de me scripsit. s de me ille scripsit. cue¬
dere deberemus. Nunc aut̃ ⁊ si de isto enͣ¬
gelii capło quod absit dubitand ẽt
comꝑtis tam młtis in scriptura me¬
si dexp̃o testimoniis: omnis illa dubi¬
tatio tolleretur. Et qr de capło eũnge
dubitand̾ nõ est. etiam si illa compta
nõ ẽẽnt: eẽ tũ credi oport̾e̾t. Nam illo
quod adiungis. dissimilem fuissete¬
ueri simile ut si cred̾ent moysi: cre¬
quens ut si alt̾i iudei cred̾e̾nt. alter

Expanded text:
nos alia daturos. uide etiam nos quam multa nos alia daturos. uide etiam nos quam multa alia iam supra dixerimus, et quid hinc conficiatur aduerte: scilicet non esse falsum, quod in euangelio Christum dixisse legimus: si crederetis Moysi, crederetis et mihi; de me enim ille scripsit. et euangelii quidem tam eminens est auctoritas et tam fundata ueritas, ut, etiamsi nos propter tarditatem intellegentiae nostrae nulla inueniremus a Moyse scomnia pertinere, quae scripsit, quia non ait: et de me scripsit, sed de me ille scripsit, credere deberemus. nunc autem, etsi de isto euangelii capitulo, quod absit, dubitandum esset, conpertis tam multis in scriptura Moysi de Christo testimoniis omnis illa dubitatio tolleretur; et quia de capitulo euangelii dubitandum non est, etiamsi illa conperta non essent. esse tamen credi oporteret. Nam illud quod adiungis "dissimilem fuisse truerisimile, ut si crederent Moysi, crequens, ut si alteri Iudaei crederent, alteri
Abbreviated transcription (Latin):
nlla erunt. Prius demonstͣre debui¬
sti alia nos dare nõ posse ut securus
inferres nlła ẽẽ. Nunc u̾o tamqͣm li¬
bellus tuus tam surdos auditores
uł cecos lectores eẽt a hĩturus ut nuil¬
lus adu̾teret quio p̾t̾ miseris cucur¬
risci dice̾. Si nlła fũtnt: nec xp̃c potu¬
it asseu̾are quod nusqͣm est. Ita si xp̃c
hoc minime asseu̾auit: capitulum
hoc falsum eẽ constit̾it. O hoĩem se co¬
gitantem dictorem: ⁊ aliũ nõ cogitã¬
tem ꝯtradictorem. Ubi est acumen
tuũ An in mala causa nõ posses ałr
S mala causa teuana loqui coegit.
malam u̾o hr̃e cãm nemo te cogit
Quid si enĩ alia dabimus: Certe uti
nõ erunt nlła: qr erunt aliqua. Et si
erunt aliqua: potuit xp̃c asseu̾are
quod est. Ita si xp̃c hoc asseu̾are potuit.
capłm illud eũngłicum falsum eẽ
nõ constat. Redi ergo ad ꝓpõm tuam
quam dixisti. aut alia dabitis. aut
nlła erunt. ⁊ uide nõ te ostendisse nlla

Expanded text:
nulla erunt, prius demonstrare debuinulla erunt, prius demonstrare debuisti alia nos dare non posse, ut securus inferres nulla esse. nunc uero tamquam libellus tuus tam surdos auditores uel caecos lectores esset habiturus, ut nullus aduerteret, quid praetermiseris, concurristi dicere: si nulla fuerint, nec Christus potuit adseuerare, quod nusquam est; ita si Christus hoc minime adseuerarit, capitulum hoc falsum esse constiterit. o hominem se cogitantem dictorem et alium non cogitantem contradictorem! ubi est acumen tuum? an in mala causa non posses aliter? sed mala causa te uana loqui coegit; malam uero habere causam nemo te cogit. quid enim ? si alia dabimus ? certe utique non erunt nulla, quia erunt aliqua. et si erunt aliqua, potuit Christus adseuerare, quod est. ita si Christus hoc adseuerare potuit, capitulum illud euangelicum falsum esse non constat. redi ergo ad propositionem tuam, qua dixisti: aut alia dabitis, aut nulla erunt, et uide non te ostendisse nulla
Abbreviated transcription (Latin):
lam compleronem utril obrimlis¬
simam an fraudulentissimam dicam:
nescio. Erat enim fausto ingentum.
Unde magis arbitror eum nebulam
micere uoluisse minus attento lecto¬
ri: qͣm nõ uidisse quod dicam. Ait enĩ
sd si hec de xpõ minime scripsit. aut
alia dabitis aut nlła erunt. Hec ꝓpo¬
sitio uera est. S conseq̃ns erat udostẽ¬
deret ⁊ hec de xp̃o munie scripta ẽẽ.
et alia dari nõ posse. Nicħ autem hoꝵ
fecit. Quia ⁊ hec nos ostendimus quõ
de xp̃o accipi possint: ⁊ suꝑius alia mł¬
ta dedimus que nisi de xpo intlłectũ
hr̃e nõ possint. Ron est ergo cur nõ¬
concludas fauste. ulla cẽ a moyse scͥp¬
ta de xp̃o. Attende enĩ quid dicas. Qd¬
si hec inquis minime de xp̃o scripsit
aut alia dabitis aut milla erunt.
dedimus: argumentatio cua potius
nlła erit. Et hec quid̾ que ꝯmemorasti
qͣmuis nõ obtinueris: saldem conat̾
es ostendere nõ ẽẽ scripta dexp̃o. Qd̃
aut̃ sbdidisti. aut alia dabitis. aut

Expanded text:
lam conplexionem utrum obtunsissimam. an fraudulentissimam dicam, nescio; erat enim Fausto ingenium . unde magis arbitror eum nebulam inicere uoluisse minus adtento lectori quam non uidisse quod dicam; ait enim: quodsi haec de Christo minime scripsit, aut alia dabitis aut nulla erunt. haec propositio uera est, sed consequens erat, ut ostenderet et haec de Christo minime scripta esse et alia dari non posse. nihil autem horum fecit. quia et haec nos ostendimus, quomodo de Christo accipi possint, et superius alia multa dedimus, quae nisi de Christo intellectum habere non possint. non est ergo, cur concludas, Fauste, nulla esse a Moyse scripta de Christo. adtende enim, quid dicas. quodsi haec, inquis, minime de Christo scripsit, aut alia dabitis aut nulla erunt. dedimus, argumentatio tua potius nulla erit. et haec quidem, quae conmemorasti, quamuis non obtinueris, saltem conatus es ostendere non esse scripta de Christo. quod autem subdidisti: aut alia dabitis, aut
Abbreviated transcription (Latin):
ille de xp̃o scripsit. S qr totũ discut̾e
et ꝑtractare nõ possumus. hoc tibi in
isto oꝑe si pot̾o dño adiuuante serua¬
bo quod suꝑius dixi. ut ea ip̃a que
ad rep̾hendend̾ eligis. ostendam de xpõ
c̃ẽ conscripta. Nnetiam petis ne dixe
ut imꝑitus. s ut fidelis dico. Nõ ua¬
lere aut̃ hoc ad ꝯuincend̾ gentilem
uł uideum: ⁊ ego fateor. S adu̾sus

Expanded text:
ille de Christo scripsit. sed quia totum discutere ille de Christo scripsit. sed quia totum discutere et pertractare non possumus, hoc tibi in isto opere, si potero, domino adiuuante seraabo, quod superius dixi. ut ea ipsa, quae ad reprehendendum eligis, ostendam de Christo esse conscripta. quin etiam petis, ne dixerut inperitus, sed ut fidelis dico; non ualere autem hoc ad conuincendum gentilem uel Iudaeum et ego fateor; sed aduersus
Abbreviated transcription (Latin):
ptuit. ut ⁊ post illam celestem uocem
dura iudeoꝵ infidelitas ꝑman̾et: ita
sieri potuisse. ut cum xp̃c dicõt de se
scripsisse moysen. hoc magis malig¬
na astutia timentes unde ꝯuinoent᷑
audire oĩo nõ quer̾e̾nt. quid de illoi
scripserit moyses: S hanc nõ solum
lacrilegam adu̾sus eungłicam sc̃ĩta¬
tem ũm etiam eñuem ac debilem ẽẽ
argum̃tatõm sentit ⁊ faustus:atq
intentõm suam in illud potius con
quisqͣm quesierit.: respondebo. qr inuni¬
co. qr aduso animo legit. qr nõ iõ scru¬
tatur ut sciat: s quod nescit scire se
putat. Hec p̾sumptio tumide arrogã¬
tie ocłm cordis uł claudit ut oĩo non
uideat: uł distorquet ut ꝑu̾se uideat.
et aliud ꝓ alio ꝓbet. aut impbet. Tu
me inquit doce quid est quod me forte
legentem p̾cierit de deo ac dño nr̃o me¬
moratũ in scriptura moysi. Et hic
cito respondeam. Cocũ te p̾ciit: qr totũ

Expanded text:
potuit, ut et post illam caelestem uocem potuit, ut et post illam caelestem uocem dura Iudaeorum infidelitas permaneret, ita fieri potuisse, ut cum Christus diceret de se scripsisse Moysen, hoc magis maligna astutia timentes, unde conuincerentur, audire omnino non quaererent, quid de illo scripserit Moyses ? Sed hanc non solum sacrilegam aduersus euangelicam sanctitatem, uerum etiam eneruem ac debilem esse argumentationem sentit et Faustus atque intentionem suam in illud potius confquisquam quaesierit, respondebo "quia inimico, quia aduerso animo legit, quia non ideo scrutatur, ut sciat, sed quod nescit, scire se putat." haec praesumptio tumidae adrogantiae oculum cordis uel claudit, ut omnino non uideat, uel distorquet, ut peruerse uideat, et aliud pro alio probet aut inprobet. tu me, inquit, doce, quid est, quod me forte legentem praeterierit de deo ac domino nostro memoratum in scriptura Moysi. et hic cito respondeam: totum te praeteriit, quia totum
Abbreviated transcription (Latin):
cõm iħu xp̃i. An ⁊ xp̃m dicetis negasse
amemorasti de celo delatam. hic est fi¬
lius meus diłcissimus credite illi: qr
nos nõ audistis. nolite illi credere. Si a
iõ creditis: qr eam in scripturis scĩs in¬
uenistis: ibi est ⁊ ista cui credere nõ mil¬
tis de xp̃o scripsisse moysen. Ibi alie mł¬
te quib ꝑit̾ fidem derogatis: nec time¬
tis miseri. ne ita ꝓphanus aliquis dicat
istam uocem oĩo nõ sonuisse de celo. Et
sicut uos ꝯtra salutem genis huma¬
ni que omnib gentib eiͣngłica auc¬
toritate confertur. etiam in ur̃am ꝑni¬
tiem argum̃tamini: cum dicitis p̃pea
nõ eẽ credend̃ quod dix̃it xpc̃ de se scrip¬
lise moysen. qr si hoc ille dixisset. nec
iudei tace̾ potuissent qͥn statim ut pote
maligni ⁊ astuti querent quidnam
slud eẽt quod de se a moyse scriptum
putaret: sic ⁊ ille uanus ⁊ ꝑdicus dicat
si de celo uox illa sonuisses: omnes iu¬
dei qui audierant credidissent. Cur
ergo nõ consid̾atis insani sicut fieri

Expanded text:
Christi. an et Christum dicitis negasse commemorasti caelo delatam: hic est filius meus dilectissimus, credite illi, quia uos non audistis, nolite illi credere. si autem ideo creditis, quia eam in scripturis sanctis inuenistis, ibi est et ista. cui credere non uultis de Christo scripsisse Moysen; ibi aliae multae, quibus pariter fidem derogatis nec timetis, miseri, ne ita profanus aliquis dicat istam uocem omnino non sonuisse de caelo. et sicut uos contra salutem generis humani, quae omnibus gentibus euangelica auctoritate confertur, etiam in uestram perniciem argumentamini, cum dicitis propterea non esse credendum, quod dixerit Christus de se scripsisse Moysen. quia si hoc ille dixisset. nec Iudaei tacere potuissent. quin statim, utpote maligni et astuti, quaererent, quidnam illud esset, quod de se a Moyse scriptum putaret: sic et ille uanus et perditus dicat: si de caelo uox illa sonuisset, omnes Iudaei, qui audierant, credidissent ? cur ergo non consideratis, insani, sicut fieri
Abbreviated transcription (Latin):
fures fuisse ⁊latroues omnes qui ue¬
nerint ante se. Unde illũ audiste hoc
dicentem nisi ex euͣngłio ut tamqͣm
ẽẽ contendat acq hoc dixisse xp̃m ne¬
get. quo ibis. quid facies Nõne eunͣ¬
glicam auctoritatem qnͣtis potuis
uirib p̾dicabis: Miser illic scriptũ
est quod nõ uis credere: ubi didicisti
quod ita credis. ut hoc te ab ipõ xp̃odi¬
cas audisse. Ecce nos utrũq credimꝰ:
qr euͣngłio scõ credimus. ubi utrũ¬
q scriptũ est ⁊ de xp̃o scripsisse moy¬
sen:⁊omnes qui añ xp̃m uenerũt
fures fuisse ⁊latrones. Uenisse qͥppe
ita uult intlłigi: qr missi sint. Nam
qui missi sunt sicut moyses ⁊ sciꝓph̾e

Expanded text:
fures fuisse et latrones omnes, qui uefures fuisse et latrones omnes, qui uenerunt ante se. unde illum audisti hoc dicentem nisi ex euangelio? at si hoesse contendat atque hoc dixisse Christum neget. quo ibis? quid facies? nonne euangelicam auctoritatem quantis potueris uiribus praedicabis? miser, illic scriptum est, quod non uis credere, ubi didicisti quod ita credis, ut hoc te ab ipso Christo dicas audisse. ecce nos utrumque credimus, quia euangelio sancto credimus, ubi utrumque scriptum est: et de Christo scripsisse Moysen et omnes, qui ante Christum uenerunt, fures fuisse et latrones. uenisse quippe ita uult intellegi, quia missi non sunt; nam qui missi sunt, sicut Moyses e
Abbreviated transcription (Latin):
ita ⁊ uerax est iħc. Rectius uisum est
inquit scriptorib ascribere falsitatem
qͣm u̾itatis auctori mendatium. Ita ne
tu xp̃m credis u̾itatis auctorem. quem
p̃dicas carnio ⁊ mortis ⁊ uulueꝵ ⁊ cyca¬
tricũ simulatorem. Uolo iͥ ostendas
unde auctorem u̾itatis didic̾is xp̃m: si
eis qui de illo scripserunt. quoꝵ aucto¬
ritas recenti memoria ꝯmendata at
firmata in post̃os emanauit.audes
ascribere falsitatem. Nõ enĩ uidisti xp̃m
aut ꝙ̃ admod̾ cum apłis loquutus est
tecum aut de celo sicut uocanit sau¬
lum. Quid de illo sentire. quid credere
possimus: nili quod scriptura testatur
Porro si mendax est euͣngłin dissemi¬
natũ ⁊ notum omnib gentib. et ab
initio p̾dicatõnis noĩs xp̃i in eccłiisi
omnib in tanto scĩtatis culmine cõ
locatum que scriptura ꝓferri p̃t. cui
de xp̃o fides hñda sit : Quid pot̾is ꝓferre
scriptũ quod nõ ille qui hoc nõ nult

Expanded text:
ita et uerax est Iesus. rectius uisum est, ita et uerax est Iesus. rectius uisum est, inquit, scriptoribus ascribere falsitatem quam ueritatis auctori mendacium. itane tu Christum credis ueritatis auctorem, quem praedicas carnis et mortis et uulnerum et cicatricum simulatorem ? uolo mihi ostendas. unde auctorem ueritatis didiceris Christum, si eis, qui de illo scripserunt, quorum auctoritas recenti memoria commendata atque firmata in posteros emanauit. audes adscribere falsitatem. non enim uidisti Christum, aut quemadmodum cum apostolis locutus est tecum, aut de caelo te sicut Saulum uocauit. quid de illo sentire, quid credere possumus. nisi quod scriptura testatur ? porro si mendax est euangelium disseminatum et notum omnibus gentibus et ab initio praedicationis nominis Christi in ecclesiis omnilocatum; quae scriptura proferri potest, cui de Christo fides habenda sit? Quid poteris proferre scriptum, quod non ille qui hoc non vult
Abbreviated transcription (Latin):
indetur iste pu̾sus uł in alium sen¬
sum ea conari pu̾tere. uł si fũit
euidentia clarioris u̾itatis opp̾ssus
dicẽ se illa tainq̃m de mart salso sira¬
nem piscem cape. Nec iõ se ad totam
scripturam moydeos uelut ad aquã
marinam bibendam cogi oportere.
Qua pp̃ suffice̾ arbitror huic oꝑi ut
ea ip̃a que rep̾hendenda secerpit de
ostendam: ex quo satis appareat
młtomagis cet̾a uł statim ꝑnũtia¬
ta. uł diligent̾ ac u̾acit̃ ꝑscrutata
xp̃tane fidei ꝯuenire. si ea que deri¬
denda atq dampnanda obicit mi¬
micus eis ip̃is ꝯuincatur xp̃iana
uitate dampnandus. Quapp̃ ople¬
ne omni fallatia. cũ dñs in eugłio
drẽt.li credetis moyli credetio ⁊i. de
me enĩ ille scripsit: nicħ est quod te in
ingenti estu positum fingas. ⁊ cogi u¬
dearis in alt̾um e duob: ut aut̃ falsũ
ꝓnunties capttulũ hoc: aut mendacem
iħim. Sicut enim hoc capłm uerũ est:

Expanded text:
uidetur iste peruersus uel in alium senuidetur iste peruersus uel in alium sensum ea conari peruertere uel, si fuerit euidentia clarioris ueritatis obpressus, dicere se illa tamquam de mari salso suauem piscem capere nec ideo se ad totam scripturam Moyseos uelut ad aquam marinam bibendam cogi oportere. quapropter sufficere arbitror huic operi, ut ea ipsa, quae reprehendenda secerpsit de ostendam: ex quo satis adpareat multo magis cetera uel statim pronuntiata uel diligenter ac ueraciter perscrutata christianae fidei conuenire, si ea, quae deridenda atque damnanda obicit inimicus, eis ipsis conuincatur christiana ueritate damnandus. quapropter, o plene omni fallacia, cum dominus in euangelio dixerit: si crederetis Moysi, crederetis et mihi; de me enim ille scripsit. nihil est, quod te in ingenti aestu positum fingas et cogi uidearis in alterum e duobus. ut aut falsum pronunties capitulum hoc aut mendacem Iesum. sicut enim hoc capitulum uerum est,
Abbreviated transcription (Latin):
centem: ⁊ cet̾a hiꝰ. Pinde illa omnua fi¬
gure nr̃e fu̾unt: sicut idem dicit. Et
sepe ꝯmemorand̾ est qr nõ demonus
exhibebantur. s uni uero deo qui fe¬
cit celum ⁊ t̾ram. Non tamqͣm indi¬
genti talib. s tpr̃a distinguenti: ⁊
ibenti p̾sentia ꝑ que significaret
futura. uos aut̃ qui ut seducatio ⁊
deciptatis ydiotas imꝑfectos q xp̃ra¬
nos. paganismũ uos fingitis detesta¬
ri: edite nob̾ auctoritatem xp̃ianorũ
libroꝵ in quib nob̾ solem ac lunam
colere atq adorare p̾ceptum sit. Ur̃
ergo potius error pagnismo siłis ẽ
finxistio ⁊ deos uł in isto conspicuo
celo uisibiles uł alios innũabiles
ꝯmenticios adoratis: quib fantas¬
matis qiͣ uanis atq manib sinut¬
lacris nõ ediculas fabricastis. sed
corda ur̃a fecistis templa. Exigis a
me ut ostendam q̃ nam scripserit
de xp̃o moyses. Iam quid suꝑtus mł¬
ta demonstrata sunt. S quis possit
ominia demonstrare: ꝑsertim qr
si quedam ꝯmeniorarem. ꝑatuo

Expanded text:
cetera huiusmodi. proinde illa omnia figurae nostrae fuerunt, sicut idem dicit et saepe commemorandum est, quia non daemoniis exhibebantur, sed uni uero deo, qui fecit caelum et terram, non tamquam indigenti talibus, sed tempora distinguenti et iubenti praesentia, per quae significaret futura. uos autem, qui ut seducatis et decipiatis idiotas inperfectosque christianos, paganismum uos fingitis detestari, edite nobis auctoritatem christianoram librorum, in quibus uobis solem ac lunam colere atque adorare praeceptum sit. uester ergo potius error paganismo similis finxistis, et deos uel in isto conspicuo caelo uisibiles uel alios innumerabiles conmenticios adoratis. quibus phantasmatis quasi uanis atque inanibus simulacris non aediculas fabricastis, sed corda uestra templa fecistis. Exigis a me, ut ostendam, quaenam scripserit de Christo Moyses. iam quidem superius multa demonstrata sunt, sed quis possit omnia demonstrare? praesertim quia, si quaedam commemorem, paratus
Abbreviated transcription (Latin):
larib u̾o nulgo conced̾e̾t omnia qu
possent edi. atq asseu̾aret ꝙ eos nich
mos intrans pollueret. qr que de ore
imprudent̾ ꝓcedunt ea sola sunt qu
polluant hocem. Hec u̾ba tua sunt:
tanto imprudentiore qͣnͣto aꝑtiore
nuuem que mala ex ore ꝓcedunt: cui
ut eos tamqͣm ab iminundis carni¬
b eẽt nocẽ phiberi: An scłares hoĩs
nõ pollunut hiis que in os intran
s his que ex ore exeunt: Eigo mu̾¬
diores sunt adu̾sus immunditian
qͣm scĩ:si scõs ⁊ea que intrant. ⁊ eas
exeunt possunt inquinare: uellem
ꝗduanten ⁊ bibeuten. Eum enimi
nguet ꝑu̾sitatem hoĩm utrobiq calũp¬
no inqui rentiũ: uenit enĩ inquiti
Qes nõ manducans neq bibens: ⁊ di¬
int. demoniũ ht̃. Uenit filius homĩs¬

Expanded text:
ularibus uero uulgo concederet omnia, quae ularibus uero uulgo concederet omnia, quae possin os intrans pollueret, quia quae de ore impudenter procedunt, ea sola sunt quae polluant hominem. Haec verba tua sunt, tanto impudentiore, quanto apertiore hominem, quae mala ex ore procedunt; cur ut eos tamquam ab inmundis carnibus esset necesse prohiberi? an saeculares homines non polluuntur his, quae in os intrant, sed his, quae ex ore exeunt? ergo munitiores sunt aduersus inmunditiam quam sancti, si sanctos et ea, quae intrant. et ea, quae exeunt, possunt inquinare. uellem manducantem et bibentem ? cum enim argueret peruersitatem hominum utrobique calumnias inquirentium, uenit. inquit, Iohannes non manducans neque bibens, et dicunt: daemonium habet; uenit filius homi
Abbreviated transcription (Latin):
luonis in modũ disceptator sedet. inb¬
q alia quid̃ abligurriri ꝓ mundis ꝗ¬
lia u̾o ꝓ immundis. ne ꝯtingi quid a
cũ ad helluonem hoc magis ꝑtineat. ui
aut nlła disc̾nat. aut si discnit suaus¬
ra eligat. An hoc ideo dicis ud imꝑiti
ꝯtinentia tua uelut ab meunte etate
miranda uideatur: qͣi nescientis uł iap
obliti qͣnto iocundius sapiat porcina
qͣm uernecina: O qr ⁊ ista moyses fig¬
ris ꝓpħicis de xp̃o scripsit in animalta
carnib signi ficans hoĩes uł incorpo¬
randos xp̃i corpori quod est eccła. uel
respuendos: uos quoq iut̾ immunda
figurauit qui pp̃ra fidei catholice no
ꝯuenttis. qr nec ruminatis u̾brimsi¬
pie. ⁊ duo cestamenta uetus ⁊ noui
nõ concordit̾ distinguentes. tamqͣm
geminam ungulam nõ hẽtis. Quus
aut̃ ferat te quoq adimanchi uri
fallatiam nõ pudiusse sectari: dicia
enim ⁊ tu xp̃m sic docuisse ciboꝵ indri¬
ferentiam. ut a sius quid̃ discipulie
omnes carnes penitus remouet. Seg¬

Expanded text:
isceptator sedet iubetque alia quidem abligurrii;i pro mundis, alia uero pro inmundis ne contingi quidem? cum ad helluonem hoc magis pertineat, ut nulla discernat, aut, si discernit, suauiora eligat. an hoc ideo dicis, ut inperitis continentia tua uelut ab ineunte aetate miranda uideatur quasi nescientis uel iam obliti, quanto iucundius sapiat porcina quam ueruecina? sed quia et ista Moyses figuris propheticis de Christo scripsit in animalium carnibus significans homines uel incorporandos Christi corpori, quod est ecclesia, uel respuendos, uos quoque inter inmunda figurauit, qui proptera fidei catholicae non conuenitis, quia nec ruminatis uerbum sapientiae et duo testamenta, uetus et nouum, non concorditer distinguentes tamquam geminam ungulam non habetis. quis autem ferat te quoque Adimanti uestri fallaciam non puduisse sectari? Dicis enim et tu "Christum sic docuisse ciborum indifferentiam, ut a suis quidem discipulis omnes carnes penitus remoueret, saec
Abbreviated transcription (Latin):
latus est qnto magis domestici eius:
s uidete uos a quib ista didiceritis:
ꝓfecto scelatiores qͣm illi qui dũo ita
quicrati sunt. Illi enim nõ etim xp̃m
sẽ credebant: ⁊ iõ fallacem putabant.
uos aut̃ doctrinam nõ putatis et ue¬
racem nisi que xp̃m audot p̾dicarei
fallacem. Unde aut̃ tib undetur legẽ
moysi nicħ a paganissimo distare.
au qr templum. sacrifitium. altare.
lacerdotemq ꝯmodat. At hec omnia
nomina ⁊ in nouo testam̃to reppium¬
tur. Solitite inquit templum hoc: et
in triduo resuscitabo illud. Et cum
offers munus tuũ ad altare. uade et
estende te sacerdoti:⁊ offer ꝓte sacoi¬
fitium quod p̾cepit moyses in testi¬
moniũ illis. suioꝵ aut̃ figure fu̾int
iste ꝑtim dñs ipẽ demonstrat cum
templum corporis sui templo illi

Expanded text:
latus est, quanto magis domestici eius! latus est, quanto magis domestici eius! sed uos uidete, a quibus ista didiceritis, profecto sceleratiores quam illi, qui domino ita conuiciati sunt. illi enim non eum Christum esse credebant et ideo fallacem putabant; uos autem doctrinam non putatis esse ueracem, nisi quae Christum audet praedicare fallacem. Unde autem tibi uidetur legem Moysi nihil a paganismo distare? an quia templum, sacrificium, altare sacerdotemque commendat? at haec omnia nomina et in nouo testamento reperiuntur. soluite, inquit, templum hoc, et in triduo resuscitabo illud et: cum offers munus tuum ad altare et: uade, ostende te sacerdoti et offer pro te sacrificium, quod praecepit Moyses, in testimonium illis. quorum autem figurae fuerint istae, partim dominus ipse demonstrat, cum templum corporis sui templo illi
Abbreviated transcription (Latin):
stute quid̃ ꝑatũ te dicis si quas
ui cum aquam ipãm unde piscis capi
fallaceniq xp̃m de manicher litt̾is cre¬
didisti. ita moysi nõ ius crede̾. sicut noc
piscem uis edere. U̾m hoc int̾est quod
moysen hostilit̾ insectaris: piscem ã
fallacit̾ laudas. Si enim piscem de ma¬
r edere nõ nocet sicut ip̃e dixisti. cur
ita eum uos noxium p̾dicatis. ut si
alia esca nõ occurrat prius fame ꝯsu¬
mamini. qͣm pisce uescamini: Nind
ꝙ si omnis caro mumunda est ut di¬
citis ⁊ in omni aqua omniq herba
uita illa misera dei uri retinetur q̃
bilis suꝑstitio tua ⁊ piscem te cogit
picere quem laudasti. ⁊ aquam mari¬
nam bibere. ac spinas edere quas intu¬
pasti. Ntiod u̾o etiam demonib dei fa¬
mulũ comꝑasti: ut q̃les illi fu̾unt
cum xp̃m confit̾entur. Talis ⁊ iste acci¬
pratur: si aliquid in eius libris reppe¬
riri potu̾it quod p̾dicet xp̃m. ille quid̾
nõ dedignatur obꝓbrium dñi sui.i
si enim pat̾familias belzebub appel¬

Expanded text:
stute quidem paratum te dicis, si quas scem de mari, cum aquam ipsam unde piscis capitfallacemque Christum de Manichaei litteris credidisti, ita Moysi non vis credere, sicut nec piscem vis edere. Verum hoc interest, quod Moysen hostiliter insectaris, piscem autem fallaciter laudas. Si enim piscem de mari edere non nocet, sicut ipse dixisti; cur ita eum vos noxium praedicatis, ut si alia esca non occurrat, prius fame consumamini, quam pisce vescamini? Quid, quod si omnis caro immunda est, ut dicitis, et in omni aqua omnique herba vita illa misera dei vestri retinetur, qubilis superstitio tua et piscem te cogit projicere quem laudasti, et aquam marinam bibere ac spinas edere quas vituperasti. quo uero etiam daemonibus dei famulum conparasti, ut, quales illi fuerunt, cum Christum confiterentur, talis et iste accipiatur, si aliquid in eius libris reperiri potuerit, quod praedicet Christum, ille quidem non dedignatur obprobrium domini sui. si enim paterfamilias Beelzebub appel
Abbreviated transcription (Latin):
est. Quisquis itaq aliũ docere uellet
ip̃m int̾ficiend̾ moyses p̾cipiebat.
Quid aut̾ nunc aliud agit lingua
catholica nisi ut spiritali gladio
utͥusq testam̃ti acie bis acuto. int̾¬
ficiantur omnes qui nos adeo nr̃o
uolunt aũt̾e: aliquodue infringe
mandatoꝵ: Int̾ quos p̾cipue cadit
ip̃e manicheus cum eius error as¬
uolentis nos au̾tere a deo nr̃o. deo
data legis. in quoꝵ etiam figuris

Expanded text:
est. quisquis itaque alium docere uellet, est. quisquis itaque alium docere uellet, ipsum interficiendum Moyses praecipiebat. quid autem nunc aliud agit lingua catholica. nisi ut spiritali gladio utriusque testamenti acie bis acuto interficiantur omnes, qui nos a deo nostro uolunt auertere aliquodue infringere mandatorum? inter quos praecipue cadit ipse Manichaeus, cum eius error adperimitur, uolentis nos auertere a deo nostro, deo data legis, in quorum etiam figuris
Abbreviated transcription (Latin):
et uideos a deo suo se nõ au̾te̾. et eius
mandata. nõ tm̃ se nõ infringe̾. u̾m
etiam ip̃os a quib infringentur ar¬
guere. ⁊ nõ nisi dm̃ ꝑ moysen ista mã¬
dasse. Nĩnobrem qm̃ nos credimus. i¬
omnia que scripsit moy ses ad xp̃i cõ¬
mendatõm ꝑtinere. quod isto ope qr
demonstrare nõ possunus. polliciti su¬
mus i hus hoc ostende que faustus
de illa scriptura refellenda uł uitu¬
ꝑanda delegit: recte a nob debitũ exi¬
gitur. ut hoc etiam quod p̾cepit moy¬
ses int̾ficiend̾ eẽ ꝓpham siue pͥncipẽ
qui eos a deo suo uellet au̾t̾e. aliquod¬
ue infringe mandatoꝵ: ostendamꝰ
ad custodiendam fidem que in eccła
xp̃i discitur ꝑtin̾e uidebat quippe
ille sp̃u ppħico ⁊ deo sibi loqñte mul¬
tos exsubrecturos hereticos diu̾soꝵ
erroꝵ magistros adũsum doctrinam
nerus est xp̃c. Ille enĩ uerus est qui
sc̃os eius gentis editas p̾nũtiatus

Expanded text:
et Iudaeos a deo suo se non auertere, et eius et Iudaeos a deo suo se non auertere, et eius mandata non tantum se non infringere, uerum etiam illos, a quibus infringerentur, arguere, et non nisi deum per Moysen ista mandasse. Quamobrem quoniam nos credimus omnia, quae scripsit Moyses, ad Christi conmendationem pertinere, quod isto opere quia demonstrare non possumus. polliciti sumus in his hoc ostendere, quae Faustus de illa scriptura refellenda uel uituperanda delegerit, recte a nobis debitum exigitur, ut hoc etiam, quod praecepit Moyses interficiendum esse prophetam siue principem, qui eos a deo suo uellet auertere aliquodue infringere mandatorum, ostendamus ad custodiendam fidem, quae in ecclesia Christi discitur, pertinere. uidebatur quippe ille spiritu prophetico et deo sibi loquente multos exsurrecturos haereticos diuersorum errorum magistros aduersum doctrinam uerus est Christus. ille enim uerus est, qui sanctos eius gentis editas praenuntiatus
Abbreviated transcription (Latin):
srłitas a deo suo uolebat au̾t̾e s eos po¬
nus ꝙ ab illo au̾t̾entur arguebat. Man¬
atoꝵ aut̾ aliquod eoꝵ que ꝑ moysen da¬
ta sunt infregisse dm̃n qui arbitratur.
nõ mirũ si hoc pritat quod indei. s ideo
enat: qr in hoc errau̾unt ⁊ uidei Ubi
aut̃ faustus ꝯmemorat ip̃m mandatũ
quod dñm infregisse nult credi: ibi op̾
at ut ostendamus quõ fallatur sicut
um sup̃ ubi oportebat ostendimus.
finc illud dico qr si aliquod illoꝵ man¬
utoꝵ dñs infregisset: nõ etiam de hoc
er obher excedẽt nõ mandatũ dei. sed
tuditiones senioꝵ ait illis.Utquid ⁊
uos egredimini mandatũ dei ut tra¬
ditõnes ur̃as stacuatis: Ip̃m ꝙ dei man¬
datum ꝯmemorat. quod ꝑ moysen man¬
datum ẽẽ nouimus. Sequutus quippe
ait. Ds̃ eni dixit. Honora pr̃em ⁊ inrẽm.
et qui maledix̾it patri aut mr̃i. morte
nõ honorauit prẽm suũ: ⁊ irritũ feci¬
stis u̾bum dei pp̃ urãm traditionem.
Qua in re: uidete qͣm młta nos doceat

Expanded text:
itas a deo suo uolebat auertere, sed eos potius, quod ab illo auerterentur, arguebat. mandatorum autem aliquod eorum, quae per Moysen data sunt. infregisse dominum qui arbitratur, non mirum, si hoc putat, quod Iudaei; sed ideo errat, quia in hoc errauerunt et Iudaei. ubi autem Faustus conmemorat ipsum mandatum, quod dominum infregisse uult credi. ibi opus est. ut ostendamus, quomodo fallatur, sicut iam supra, ubi oportebat, ostendimus. nunc illud dico, quia, si aliquod illorum mandatorum dominus infregisset, non etiam de hoc et ob hoc excederent non mandatum dei. sed traditiones seniorum, ait illis: utquid et uos egredimini mandatum dei, ut traditiones uestras statuatis? ipsumque dei mandatum conmemorat, quod per Moysen mandatum esse nouimus. secutus quippe ait: deus enim dixit: honora patrem et matrem et: qui maledixerit patri aut matri, morte non honorauerit patrem suum; et inritum fecistis uerbum dei propter uestram traditionem. qua in re uidete, quam multa nos doceat
Abbreviated transcription (Latin):
ago. teneo. ferio. ꝑimo .i. errorem cuũ
atq fallatiam. Et cogo fat̾i. de xp̃o scͥp¬
sisse moysen: qr hoc xp̃m dixuse in eũ¬
gelio legitur. cui te ad credend ꝑfessio
tua fecit obnoxium. Cum uideo u̾oi
uł gentili si mͥ ncc̃e fu̾it disputare.
iam sup̃ ostendi quib modis ꝓ mets
ꝑuulis iurib me ag̾e oport̾e existi¬
quod tu tamqͣm facile refellend̾ ele
gisti. ubi d̾s loquitur ad moysen di¬
cens. suscitabo illis ꝓpħam de fratrib
ipoꝵ siłem tibi. Nec me tua lauta. et
lepida antitheta quib luteũ sermo¬
nem qͣi colorare ac ping̾e uoluisti:
ullo modo ab hac fidei u̾itate det̾rent.
Comꝑans enim xp̃m atq moysen. et
cupiens demonstrare dissiles. utob
hoc nõ de hoc xp̃o uideatur intlligend̾
eẽ quod scriptum est. suscitabo illis
ꝓpham siłem tibi: opposiusti tibumet

Expanded text:
ago, teneo, ferio, perimo, id est errorem tuum ago, teneo, ferio, perimo, id est errorem tuum atque fallaciam, et cogo fateri de Christo scripsisse Moysen, quia hoc Christum dixisse -in euangelio legitur, cui te ad credendum professio tua fecit obnoxium. cum Iudaeo uero uel gentili si mihi necesse fuerit disputare, iam supra ostendi, quibus modis pro meis paruulis uiribus me agere oportere existiquod tu tamquam facgisti, ubi Deus loquitur ad Moysen, dicens: Suscitabo illis Prophetam de fratribus ipsorum similem tibi . Nec me tua lauta et lepida antitheta, quibus luteum sermonem quasi colorare ac pingere voluisti, ullo modo ab hac fidei veritate deterrent. Comparans enim Christum atque Moysen, et cupiens demonstrare dissimiles, ut ob hoc non de Christo videatur intelligendum esse quod scriptum est, Suscitabo illis Prophetam similem tibi; oppo
Abbreviated transcription (Latin):
cias: quem ad credend̾ ꝑfessio mea fecit
obnoxium. Ut nõ possim nõ credẽ ei
quem sequor. s puta nos cum iudeo
tractare.puta cum gentili. Quib u̾¬
bis ostendisti te int̾im cum quo mͥ
nunc res est. qr te ad credend̾̃ ꝑfessio
tua fecit obnoxiũ. latis eẽ ꝯuictum
de xp̃o scripsisse moysen. qr ipm xp̃m¬
hoc dixisse in eũngłio scriptum est:
cuius tam p̾claram scãmq auctori¬
tatem labefactare nõ audes. Quia
et cum id ex obliqto audes. difficul¬
tatis tue pressus angustiis ⁊ c̾nens
qnta ruma te obruat. cum tibi dr̃
ullam eẽ scripturam cui de factis ⁊
dictis xp̃i flagites ẽẽ credend̾̃. si enͣn¬
gelio tam soe lateq notissimo credẽ¬
dum ẽẽ nõ putas: ⁊ timens ne amis¬
so xp̃iani noĩs pallio. nuda uanitas
uia omnib conspuenda ⁊ detestanda¬
remaiest entluo t sautum coligt
conaris: ⁊ dicis ꝙ istis eũngłis uerbis
iam te ad credend̃ ꝓfessio tua fecit obno¬
um. Sic ergo te mͣt̾im cum quo nunc

Expanded text:
o mea fecit obnoxium, ut non possim non credere ei quem sequor: sed puta nos cum Judaeo tractare, puta cum Gentili. Quibus verbis ostendisti, te interim, cum quo mihi nunc res est, quia te ad credendum professio tua fecit obnoxium, satis esse convictum de Christo scripsisse Moysen; quihoc dixisse in euangelio scriptum est, cuius tam praeclaram sanctamque auctoritatem labefactare non audes; quia et, cum id ex obliquo audes, difficultatis tuae pressus angustiis et cernens, quanta ruina te obruat, cum tibi dicitur nullam esse scripturam, cui de factis et dictis Christi flagites esse credendum, si euangelio tam sancte lateque notissimo credendum esse non putas, et timens, ne amisso christiani nominis pallio nuda uanitas uestra omnibus conspuenda et detestandaremaneat, rursus te saucium colligere conaris et dicis, quod istis euangelii uerbis iam te ad credendum professio tua fecit obnoxium. sic ergo te interim, cum quo nunc
Abbreviated transcription (Latin):
dam.Si enimm nõ abiero paclitus non
ueniet ad uos. Si alim̃ta ten̾a quib
llos ali nõ subtraxo. solidũ cibũ nõ
esurietis. Si carnalit̾ heseritis: capa¬
as lpc nõ eritis. Ram quid est si non
abtero ꝑaclitus nõ ueniet. si autem
abiero mittam eum ad uos : Eũquid
hic positus eum nõ pot̾at mittẽ: Qͥs
hodix̾it. seq enim ubi ille erat. inde
ste recesserat: ⁊ sic uen̾at a pr̃e. ut nõ
man̾et in pr̃e. Postiemo quõ eum ⁊̃
hie constitutus nõ pot̾at mitte. quẽ

Expanded text:
dam; si enim non abiero, Paracletus non dam; si enim non abiero, Paracletus non veniet ad vos. Si alimenta tenera quibus vos alui, non subtraxero, solidum cibum non esurietis; si carni carnaliter haeseritis, capaces Spiritus non eritis. Nam quid est, Si non abiero, Paracletus non veniet ad vos: si autem abiero, mittam eum ad vos? Numquid hic positus, eum non poterat mittere? Quis hoc dixerit? Neque enim ubi ille erat, iste inde recesserat; et sic venerat a Patre, ut non maneret in Patre. Postremo, quomodo eum etiam hic c
Abbreviated transcription (Latin):
apist eum qñ ascendit ab eis. ⁊ euntem
n selum nõ u̾bis questerunt. s ocłis de¬
duxunt. S qr hec loquutus sum uobis
nquit. tristitia impleuit cor ur̃m. Ui¬
at utiq quid illa sua u̾ba in coꝵ cor¬
wbrag̾ent. Spiritalem quippe nond̾ hñ
bant amittẽ metuebant. Et qr se amissu¬
to eẽ illo uera denuntiante dubitare
nõ pot̾ant: conturbabatur humanus
affctus. qr carnalis desolabatur aspec¬
tus. seoñat aut̃ ille quid eis potius ex¬
porret. Quia usus int̾ior ip̃e est utiq
melior quo eos consolaturus fũat sp̃c
crpus humanũ. s se ip̃m credentiũ
pctorib in fusurus. Deniq aduingit
b ego caritatem dico uob̃. expedit uob̃
ir ego uadam. Si enim nõ abiero: ꝑa¬
n. mittam eum ad uos. Tamꝙͣ dice̾t.
sipdit uob̾ ut hec forma seriui aufe¬
ntur a nob̃. Caro quid fc̃m u̾bũ hĩto
auob̃. s nolo adhuc me carnalit̃ dili¬
gitis: ⁊ isto lacte contenti. semꝑ infan¬
io eẽ cupiatis. Expedit nob̃ ut egoita¬

Expanded text:
dit ab eis, et euntem in coelum, non verbis quaesierunt, sed oculis deduxerunt . Sed quia haec locutus sum vobis, inquit, tristitia implevit cor vestrum. Videbat itaque quid illa sua verba in eorum cordibus agerent. Spiritualem quippe nondum habbant, amittere metuebant; et quia se amissuros esse, illo vera denuntiante, dubitare non poterant, contristabatur humanus affectus, quia carnis desolabatur aspectus. Noverat autem ille quid eis potius expediret, quia visus interior ipse est utique melior, quo eos consolaturus fuerat Spircorpus humanum, sed seipsum credentium pectoribus infusurus. Denique adjungit: Sed ego veritatem dico vobis: Expedit vobis ut ego vadam. Si enim non abiero, Paam diceret: Expedit vobis ut haec forma servi auferatur a vobis. Caro quidem factum Verbum habito in vobis, sed nolo adhuc me carnaliter diligatis, et isto lacte contenti, semper infantes esse cupiatis. Expedit vobis ut ego va
Abbreviated transcription (Latin):
giantur de iustitia eoꝵ. quos iustifi¬
catos nõ imitantur. Caueant futu¬
rum iuditium. ne cũ mundi pͥncipe
iudicentur. quem iudicatũ imitan¬
tur. Etemm ne sibi existiet parci
suꝑbia dum mortaliũ: de suꝑborum
supplitio t̾renda est angłoꝵ. Oml. xcĩni
nõ potestis portare mͦ. usq ad id quod

Expanded text:
guantur de justitia eorum, quos justifiguantur de justitia eorum, quos justificatos non imitantur. Caveant futurum judicium, ne cum mundi principe judicentur, quem judicatum imitantur. Etenim ne sibi existimet parci superbia dura mortalium, de superborum supplicio terrenda est angelorum. Quod n
Abbreviated transcription (Latin):
quo ip̃e dicit. Non uenit filius hoĩs ut
iudicet mundũ. s ut saluetur mun¬
dus ꝑ ipm̃. Mundus eo iudicante dãp
natur. mundus eo sb̃ueniente salua¬
tur. Qm̃ sicut arbor foliis ⁊ pomis. sic̃
area paleis ⁊ frumentis: ita infideli
tenebe⁊ bre. nunc aut̃ lux in dño: pͥn¬
ceps mundi huius de quo alibi dixit.
nunc pͥnceps mundi huius missus
est foras. utiq iudicatus est: qm̃ iudi¬
tio ignis et̾m irreuocabilit̾ destina¬
tus est. Et de hoc itaq iuditio quo pͥn¬
ceps iudicatus est mundi. arguitur
pium imitatur. Si enĩ d̾s sicut dicit
apłs petrus peccantib angłis nõ pe¬
ꝑcit: s carc̾ib caliginis inferi retru¬
seruati.quo no a scõ syn de lee uide¬
tio mundus argiitur qñ in scõ sp̃u
hec apłs loquitur: Credant itaq hoĩes
nn xp̃m. ne arguantur de pocõ infideli¬
tatis sue quo pocã omnia detinentur.
Transeant in numerũ fideliũ. ne ar¬

Expanded text:
quo ipse dicit, Non venit Filius hominis ut quo ipse dicit, Non venit Filius hominis ut judicet mundum, sed ut salvetur mundus per ipsum . Mundus eo judinatur, mundus eo subveniente salvatur: quoniam sicut arbor foliis et pomis, sicut area paleis et frumentis, ita infidelibtenebrae, nunc autem lux in Domino , princeps mundi hujus, de quo alibi dixit: Nunc princeps mundi hujus missuest foras , utique judicatus est; quoniam judicio ignis aeterni irrevocabiliter destinatus est. Et de hoc itaque judicio quo princeps judicatus est mundi, arguitur pius imitatur. Si enim Deus, sicut dicit apostolus Petrus, peccantibus angelis non pepercit, sed carceribus caliginis inferi retruservaio mundus arguitur, quando in sancto Spiritu haec Apostolus loquitur? Credant itaque homines in Christum, ne arguantur de peccato infidelitatis suae, quo peccato omnia detinentur. Transeant in numerum fidelium, ne ar