comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Erumtamẽ scitote
qui isti nescitis et
dissimulatis aduertite qui aduersus
liberatorẽ a talibus domiis mur mu¬
ratis ludi scenici spectacula turpitu¬
dinum et licentia uanitatum non hoĩ¬
num uitiis: sed deorum urõrum ius¬
sis rome instituta sunt. Tolerabilius
diuinos honores deferretis illi Scipioĩ.
quam deos huiusmodi colentis.
neque enim erant illi dii suo ponti¬
fice meliores. Ecce attenolite si mẽs
tamodiu potatis erroribus ebria uos
aliquid sanum considerare permit¬
tit. Dii propter sedandam corporũ
pestilentiã ludos sibi scenicos exhibe¬
ri iubebant. Pontifex autem uester¬
propter animorum cauendam pesti¬
lentiã ipsam scenam construi prohi¬
bebat. Si aliqua luce mentis animũ
corpori preponitis: eligite quẽ colatis.
Da eq enim et illa corporum pestilẽ¬
tia ideo conꝗeuit: quia populo belli¬
coso et solis antea ludis c̃ircensibus
assucto ludorum scenicorum delica¬
ta subintrauit insania: sed astutia
spirituum nefandorũ preuidens illã

Expanded text:
erumtamen scitote, qui ista nescitis; et dissimulatis, advertite, qui adversus liberatorem a talibus dominis murmuratis: ludi scenici, spectacula turpitudinum et licentia vanitatum, non hominum vitiis, sed deorum vestrorum jussis Romae instituti sunt. Tolerabilius divinos honores deferretis illi Scipioni, quam deos ejusmodi coleretis: neque enim erant illi dii suo pontifice meliores. Ecce attendite, si mens tamdiu potatis erroribus ebria, vos aliquid sanum considerare permittit. Dii propter sedandam corporum pestilentiam ludos sibi scaenicos exhiberi iubebant; pontifex autem propter animorum cauendam pestilentiam ipsam scaenam constitui prohibebat. Si aliqua luce mentis animum corpori praeponitis, eligite quem colatis! Neque enim et illa corporum pestilentia ideo conquieuit, quia populo bellicoso et solis antea ludis circensibus adsueto ludorum scaenicorum delicata subintrauit insania; sed astutia spirituum nefandorum praeuidens illam
Abbreviated transcription (Latin):
sibi amare uideatur. Ionge aũt
altud esset: si diuicie uocaretur
Aliud nanq sunt diuicie:
aliud pecuma. Nam diuites
diciinus sapientes: uistos. bonos
quibus pecuinia uelnulla estuel
parcia. Alagis enim sunt uii tutib
diuites: per quas eis etiã in ipĩs cor¬
poralium rerum necessitatibus
satis est quod adest: Patiperes

Expanded text:
sibi amare uideatur. Longe autem sibi amare uideatur. Longe autem aliud esset, si diuitiae uocaretur. Aliud namque sunt diuitiae, aliud pecunia. Nam dicimus diuites sapientes, iustos, bonos, quibus pecunia uel nulla uel parua est; magis enim sunt uirtutibus diuites, per quas eis etiam in ipsis corporalium rerum necessitatibus sat est quod adest: pauperes
Abbreviated transcription (Latin):
Ruminus fortas se pro sugentib
maribus. Rumina profeminis.
Dicere quippe uoluissem illos
ioui femiinum nomen imponer
nisi et in illis uersibus: progemtor
geuitrr&q diceretur: et inter alia
eius cognomina legerem: quod ehã
pecuma uoc aretur. quam deam
inter illos munuscularios mueni¬
mus. Ut inquarto libro iam cõ¬
memorauimus. Sedeinn et mares
et femine habeant pecuniam: cur
nonet peccunia et pectinius appel¬
latus sit: sicut Rumina et Rumi
nus ipsi uiderint.
Uam uero eleganter
Rationem huius noĩs
reddiderunt et pecunia inꝗunt
xoxatur: quod eius sint omnia.
Omagnam rationẽ diuini noĩs:
inio uero ille cuius sunt omnia
uilis sime et contuineliosissime
pecunia nuncupatur. At omnia
Iouis sunt que celo et terra cõti¬
in omnibus omnino rebus que
ab hominibus nomine pecuine
possidentur. Sed nimirum hoc
Auaricia ioui nomen imposuit.
Ut ꝗsq ainat pecuniam: non quẽ¬
libet deum. sed ipm̃ regc̃ ominũ

Expanded text:
Ruminus fortasse pro sugentibus Ruminus fortasse pro sugentibus maribus, Rumina pro feminis. Dicerem quippe noluisse illos Ioui feminisi et in illis versibus Progenitor genitrixque diceretur; et inter alia ejus cognomina legerem, quod etiam Pecunia vocaretur, quam deam inter illos minuscularios invenimus, et in quarto libro commemoravimus . Sed cum et mares et feminae habeant pecuniam, cur non et Pecunia et Pecunius appellatus sit, sicut Rumina et Ruminus, ipsi viderint. ero eleganter rationem hujus nominis reddiderunt! Et Pecunia, inquiunt, vocatur, quod ejus sunt omnia. O magnam rationem divini nominis! Imo vero ille, cujus sunt omnia, vilissime et contumeliosissime Pecunia nuncupatur. Ad omnia enim, quae caelo et terra contiin omnibus omnino rebus, quae ab hominibus nomine pecuniae possidentur? Sed nimirum hoc auaritia Ioui nomen inposuit, ut, quisquis amat pecuniam, non quemlibet deum, sed ipsum regem omnium
Abbreviated transcription (Latin):
lus: propter hoc Ruminus appella¬
tus est. Nolodicere quod anima¬
libus matninami prebere sugẽtib
magis Iunonem potuit dicere ꝗd
Ioue. preserum cum es set etiam
diua Rumiina que i hoc opus ad¬
uitoriumn illi famulatum ue pre¬
beret. Cogito enim posse respond¬
ri et ipsam̃ Iunonem irihil aliud
esse quam Iouẽ: secundum illos
Ualerii forsani uerstis ubi dic¬
tum est. Iuppiter omnipotens
regum rexipẽ deusq Progem¬
tor gnitrixq deum. Quare ergo
dictus est et Ruminus: cum diligẽ¬
tius fortasse querentibus. ipc̃ iuc¬
niatur esse etiam illa diua Runnã
Si enim maiestati deorũ recte
uidebatur indignum ut in una
Ipica altex ad curam geniculi:
alter ad folliculi pertineret.
Quanto est indigints unã rem
infimam: idest ut manimtis alã¬
tur auimalia duorum deorum
potestates curare: Quorum unu
sit iuppiter rexipc̃ cũnctorum:
et hoc agat non saltem cum con¬
uige sua: sed cum ignobili nescio
qua Rumina: nisi quia ipẽ est

Expanded text:
lus, propter illud Ruminus appellalus, propter illud Ruminus appellatus est. Nolo dicere, quod animalibus mammam praebere sugentibus magis Iunonem potuit decere quam Iouem, praesertim cum esset etiam diua Rumina, quae in hoc opus adiutorium illi famulatumue praeberet. Cogito enim posse responderi, et ipsam Iunonem nihil aliud esse quam Iouem, secundum illos Valerii Sorani uersus, ubi dictum est: Iuppiter omnipotens regum rerumque deumque Progenitor genetrixque deam. Quare ergo dictus est et Ruminus, cum diligentius fortasse quaerentibus ipse inueniatur esse etiam illa diua Rumina? Si enim maiestate deorum recte uidebatur indignum, ut in una spica alter ad curam geniculi, altera ad folliculi pertineret: quanto est indignius unam rem infimam, id est ut mammis alantur animalia, duorum deorum potestate curari, quorum sit unus Iuppiter, rex ipse cunctorum, et hoc agat non saltem cum coniuge sua, sed cum ignobili nescio qua Rumina, nisi quia ipse est
Abbreviated transcription (Latin):
dan: supinalem: tigillum: alinũ
ruminum: et alia que perse prose¬
qui longum est .i. lec autem cog¬
nomina imposuerunt uni deo ꝑꝑ
causas potestatesq diuersas: non
t amen propter tot res etiamtot deos
cumesse cocgerunt: quod omnia
uinceret: quod anemine uincere¬
tur: quod opem indigentibus ferrͦ
quod haberet impellendi.statuẽdi
Ctabilietidi: resupinandi potestatẽ.
quod tanquam tigillus mundi cõ¬
tineret. ac sustineret: quod aleret
omnia: quodruina idest mãma
aleret animalia. In his ut auertimus
quedam magna sunt: quedam exi¬
gua: et tamen unus utraq facere
perhibetur. Puto iterse propinꝗoa
esse causas rerum: atq primordia:
propter quas res unum inundum
duios deos esse uoluerunt: Iouem
atq Ianum: quam continere mũ¬
dum et iammam dare anmalib:
nectamen propter hec duo opera
tam longe inteꝵ se ui et dignitate
diuerla duodii esse compulsi sũt.
secd nus iuppiter propter illud tigil¬

Expanded text:
dam, Supinalem. Tigillum, Almum, dam, Supinalem. Tigillum, Almum, Ruminum et alia quae persequi longum est. Haec autem cognomina inposuerunt uni deo propter causas potestatesque diuersas, non tamen propter tot res etiam tot deos eum esse coegerunt.: quod omnia uinceret, quod a nemine uinceretur, quod opem indigentibus ferret, quod haberet inpellendi, statuendi, stabiliendi. liendi, resupinandi potestatem, quod tamquam tigillus mundum contineret ac sustineret, quod aleret omnia, quod ruma, id est mamma, aleret animalia. In his, ut aduertimus, quaedam magna sunt, quaedam exigua; et tamen unus utraque facere perhibetur. Puto inter se propinquiora esse causas rerum adque primordia, propter quas res unum mundum duos deos esse uoluerunt, Iouem adque Ianum, quam continere mundum et mammam dare animalibus; nec tamen propter haec opera duo tam longe inter se ui et dignitate diuersa duo di esse conpulsi sunt; sed unus Iuppiter propter illud Tigil
Abbreviated transcription (Latin):
Umergo et Ianus mũ¬
dus sit: et iuppiter
mundus sit. Unusq sit mundus:
quare duo dii sunt Ianus et Iuppr̃:
Quare seorsum habent templa:
seorsum aras: ddiuersa sacra: dissi¬
milia simulacra: Si propterea.
quia aliauis est primordiorũ:
alia causarum: et illa Iani: illa
Iouis nomen accepit: nunquid
si utius homo in diuersis rebus
duas habeat potestates: aut duas
artes: quia singularum diuersa
Uis est. Ideo duo uidices aut duo
dicuntur artifices. Sic ergo et unus
deus cum ipẽ habeat potes tatem pri¬
mordiorum: ipẽ causarum: non
propter hoc illum duos deos esse ne¬
cesse est putari: quia primordia
causcq res due sunt Quod si hoc
ius tum putant: etiamipm̃ Iouemi
tot deos esse dicant: quotquot ei
cognomina propter multas potes¬
tates dederunt: quoniam res omnies
ex quibus illa cognomina sunt
adhibita multe atq diuerse sunt.
ex quibus pauca commemoro
sed ad unũ eundẽq refexũ:¬
Ixerunt eum uictorem
inuictum: opitulum:
impulsorem: Nt atorem: centumpe¬

Expanded text:
um ergo et Ianus mundus sit et Iuppiter mundus sit unusque sit mundus, quare duo di sunt Ianus et Iuppiter? Quare seorsus habent templa seorsus aras, diuersa sacra dissimilia simulacra? Si propterea, quod alia uis est primordiorum, alia causarum, et illa Iani, illa Iouis nomen accepit: numquid si unus homo in diuersis rebus duas habeat potestates aut duas artes, quia singularum diuersa uis est, ideo duo iudices aut duo dicuntur artifices? Sic ergo et unus Deus cum ipse habeat potestatem primordiorum, ipse causarum, num propterea illum duos deos esse necesse est putari, quia primordia causaeque res duae sunt? Quod si hoc iustum putant, etiam ipsum Iouem tot deos esse dicant, quotquot ei cognomina propter multas potestates dederunt, quoniam res omnes, ex quibus illa cognomina sunt adhibita, multae adque diuersae sunt, ex quibus pauca commemoro.sed ad unum eundemque refeixerunt eum Victorem, Inuictum, Opitulum, Inpulsorem, Statorem, Centumpe
Abbreviated transcription (Latin):
polluebat alienum. Neminẽ pro¬
pter sua peccata preterita. propter
que inagis hac uita opus est: ut
possint penitendo sanari. Neminẽ
uelut desiderio uite melioris que
post mortẽ speratur: quia reos sue
mortis melior post mortem uita
non suscipit:
Can propter declinationẽ
peccati mors spontanea appe

Expanded text:
polluebat alienum: neminem propolluebat alienum: neminem propter sua peccata praeterita, propter quae magis hac vita opus est, ut possint poenitendo sanari: neminem velut desiderio vitae melioris, quae post mortem speratur; quia reos suae mortis melior post mortem vita non suscipit. CAPUT XXVII.-- An propter declinationem peccati mors spontanea appe
Abbreviated transcription (Latin):
tutus est hominẽ occidit: nulla ciui¬
tatis sue lege reus homicidii: immoni¬
si fecerit: reus est imperii deserti atq
contempti. Quod si sua sponte atq
auctoritite fecisset. crimẽ effusi ha¬
mani sanguinis incidisset. Itaq ũd
punitur: nisi fecerit iniussus: mde
pumetur nisi fecerit uissus. Quod
siita est iubente imperatore: quanto
magis iubente creatore: Qui ergo au¬
dit non licere se occidere. faciat: si
iussit cuius non licet iussa cõtemme̾
Tantumiodo uideat utrum diuiã
iussio nullo nutet incerto: nos per
aurẽ conscientiã conuenimus occul¬
torum nobis uidiciũ non usurpa¬
mus. Nemo scit quid agatur in
homine: nisi spiritus hominis qui
in ipso est: hoc dicimus: hoc asseri¬
mus: hoc modis ommibus approba¬
mus: neminem spontancim mortẽ
sibi inferre debere uelut fugiendo
molestis temporales ne incidat in
perpetuas. Neminẽ propter aliena
peccata ne hoc ipso incipiat habere
grauissimum proprium: quẽ nõ

Expanded text:
tutus est, hominem occidit, nulla. ciuitutus est, hominem occidit, nulla. ciuitatis suae lege reus est homicidii, immo, nisi fecerit, reus est imperii deserti adque contemti; quod si sua sponte adque auctoritate fecisset, crimen effusi humani sanguinis incidisset. Itaque unde punitur si fecit iniussus. inde punietur nisi fecerit iussus. Quod si ita est iubente imperatore, quanto magis iubente creatore! Qui ergo audit non licere se occidere, faciat, si iussit cuius non licet iussa contemnere; tantummodo uideat utrum diuina iussio nullo nutet incerto. Nos per aurem conscientiam conuenimus, occultorum nobis iudicium non usurpamus. Nemo scit quid agatur in homine nisi spiritus hominis, qui in ipso est. Hoc dicimus, hoc adserimus, hoc modis omnibus adprobamus, neminem spontaneam mortem sibi inferre debere uelut fugiendo molestias teperpetuas: neminem propter aliena peccata, ne hoc ipse incipiat habere gravissimum proprium, quem non
Abbreviated transcription (Latin):
Ed quedam inqut̃
sancte femine tẽ¬
pore persecutionis.
ut insectatores sue pudicicie ole¬
uitarent in rapturũ atq necatu¬
rum se fluuium proiecerunt:
eoq modo de functe sunt: carũꝗ
martyria in catholica ecclesia ue¬
neratione celeberrima frequẽtã¬
tur. De his nihil temere auoleo
iuolicare: utrum enim ecclesie
aliquibus fide olignis testificatõ¬
nibus: ut earum memoriã sic ho¬
noret oliuina persuaserit auctoi¬
tas nescio: et fieri potest ut ita sit.
Quiod si enim hoc fecerunt nõ huma¬
nitus decepte: sed diuinitus iusse:
nec errantes: sed obedientes: sicut
de Sampson aliud nobis fas non
est credere: Cum autẽ deus iubet:
seq iubere sme ullis ambagib
intimat: quis obeolientiã incri¬
mẽ uocet. Quis obsequiũ pietatis
accuset: Sed non ideo sine scelere facit
quisquis deo immolare filium decre¬
uerit. ꝗa hoc Abraam etiã laudabili¬
ter fecit: Nam et miles cum obedi¬
ens potestati sub qua legittime consti¬

Expanded text:
ed quaedam, inquiunt, sanctae feminae tempore persecutionis, ut insectatores suae pudicitiae deuitarent, in rapturum adque necaturum se fluuium proiecerunt eoque modo defunctae sunt earumque martyria in catholica ecclesia ueneratione celeberrima frequentantur. De his nihil temere audeo iudicare. Utrum enim ecclesiae aliquibus fide dignis testificationibus, ut earum memoriam sic honoret, diuina persuaserit auctoritas, nescio; et fieri potest ut ita sit. Quid si enim hoc fecerunt, non humanitus deceptnec errantes, sed oboedientes? sicut de Samsone aliud nobis fas non est credere. Cum autem Deus iubet seque iubere sine ullis am. bagibus intimat, quis oboedientiam in crimen uocet? quis obsequium pietatis accuset? Sed non ideo sine scelere facit, quisquis Deo filium immolare decreuerit, quia hoc Abraham etiam laudabiliter fecit. Nam et miles cum oboediens potestati, sub qualibet legitime consti
Abbreviated transcription (Latin):
olentibus semper existimemus:
Nã qui uel non possunt intelligẽ
quod dicitur. uel tam duri sunt
aduersitate mentis: ut etiatn si
intellexerint non obediant res¬
pondent ut scriptum est et loquũ¬
tur iniquitatẽ: atq infatigabili¬
ter uam sunt. Quorũ olic ⁊a con¬
traria si totiens uelimus refellere
quotiens obiixa fronte st atuerĩt
non curare que dicant: olum quo¬
cunq modo nostris lisputatio¬
nibus contradicant quã sit infini¬
tum et eruimosam et infrue tuo¬
sum uioles. Quamobrem nec te
ipm mi fili Marcelline: nec alios
quibus hic labor noster in christi
caritate utiliter ac liberaliter ser¬
uit: tales meorũ scriptorũ uelim
iudices: qui responsionẽ sempcr
desiderent: cum his que leguntur
audierint aliquiol contradici: ne
fiant similes earum mulierculaꝵ
quas commemorat apostolus: sem¬
per discentes: et aol ueritatis sciẽ¬
tiã nunquã peruenientes
¶Chis que primo uoluie
expedita sunt

Expanded text:
ndentibus semper existi- 25 memus? ndentibus semper existi- 25 memus? Nam qui uel non possunt intellegere quod dicitur, uel tam duri sunt aduersitate mentis, ut, etiamsi intellexerint, non oboediant, respondent, ut scriptum est, et loquuntur iniquitatem adque infatigabiliter uani sunt. Quorum dicta contraria si totiens uelimus refellere, quotiens obnixa fronte statuerint non cogitare quid dicant, dum quocumque modo nostris disputationibus contradicant, quam sit infinitum et aerumnosum et infructuosum uides. Quam ob rem, nec te ipsum, mi fili Marcelline, nec alios, quibus hic labor noster in Christi caritate utiliter ac liberaliter seruit, tales meorum scriptorum uelim iudices, qui responsionem semper desiderent. cum his quae leguntur audierint aliquid contradici, ne fiant similes earum muliercularum, quas commemorat apostolus semper discentes et numquam ad ueritatis scientiam peruenientes. , his, quae primo uolumine expedita sunt
Abbreviated transcription (Latin):
perspicue ue¬
ritatis infir¬
mus humane
consuetuolis
sensus nõ auoe¬
ret oblistere:
sed doctrine salubri langorem
suum tanquã medicine susderet.
donec diuino adiutorio fide pie¬
tatis iipetrante sanaretur. non
multo sermone opus esset ad cõ¬
uincendum quemlibet uane opi¬
nationis errorem: his qui recte
sentiunt: et sensa uerbis suffici¬
entibus explicant. Nunc uero
quoniã ille est maior et tetrior
insipientiũ morhus animorum
quo irrationabiles motus suos
etiam post rationem plene reddi¬
tam. quanta homini ab homine
debetur: siue nimia cecitate: qua
nec aperta cernuntur: siue obsti¬
natissima peruicatia: qua et ea
que cernuntur non ferunt᷑ tãqͣ
ipãm rationẽ ueritatemq defẽ¬
dunt: si necessitas copiosius licẽ¬
di plerunq res claras: uelut eis
non spectantibus intuenlas.
sed quolam modo tange nolas
palpantibus et contuentibus
offeramus. Et tamẽ quis disce¬
pt. inoli finis erit et loquendi mo¬
dus: si responolendum esse respõ¬

Expanded text:
perspicuae ueritatis infirmus humanae consuetudinis sensus non auderet obsistere, sed doctrinae salubri languorem suum tamquam medicinae subderet, donec diuino adiutorio fide pietatis inpetrante sanaretur, non multo sermone opus esset ad conuincendum quemlibet uanae opinationis errorem his, qui recte sentiunt et sensa uerbis sufficientibus explicant. Nunc uero quoniam ille est maior et taetrior insipientium morbus animorum, quo inrationabiles motus suos, etiam post rationem plene redditam, quanta homini ab homine debetur, siue nimia caecitate, qua nec aperta cernuntur, siue obstinatissima peruicacia, qua et ea quae cernuntur non feruntur, tamquam ipsam rationem ueritatemque defendunt, fit necessitas copiosius dicendi plerumque res claras, uelut eas non spectantibus intuendas, sed quodam modo tangendas palpantibus et coniuentibus offeramus. Et tamen quis disceptandi finis erit et loquendi modus, si respondendum esse respo
Abbreviated transcription (Latin):
uexa reuisant. Rursus et
incipiant in corpora uelle re¬
uerti. Merito displicuit hoc
Por phyrio: quoniam reuera
credere stultum eht: ex il¬
la uita que beatis sima esse
non poterit: isi de sua fuerit
eternitate certis Tnna: deside¬
rare animas corporũ corrup¬
tibilium labem: et inde ad
iNta remeare: tanquã hoc
agat sumina purgatio ut ĩꝗ¬
natio requiratur. Si erĩ qđ
perfecte mundantur hoc effi¬
cit ut omnium obliuiscan¬
tur malorutti: malorũ autẽ
obluuo facit corpor desideriũ
ubi rursus implicentur mał.
Profecto erit infelicitatis
causa sumina felicitas: et
tultitie causa perfectio sapi¬
entie: et immundicie causa
Tumitia mundicia. Mec
ueritate ibibeata erit auima
quandiucunq erit ubi oporsy
Fallatur ut beata sit. Nion
enm beata erit nisi secura
Ut autẽ secura sit falso puta¬
bit semper se beatam fore
quortiam aliquando erit et
misera. Cui ergo gaudendi
caula falsitas erit: quando
de ueritate gaudebit: Uidit

Expanded text:
uexa reuisant Rursus et uexa reuisant Rursus et incipiant in corpora uelle reuerti. Merito displicuit hoc Porphyrio, quoniam re uera credere stultum est ex illa uita, quae beatinon poterit nisi de sua fuerit aeternitate certissima, desiderare animas corporum corruptibilium labem, et inde ad ista remeare, tanquam hoc agat summa purgatio, ut inquinatio requiratur. Si enim quod perfecte mundantur, hoc efficit, ut omnium obliviscantur malorum, malorum autem oblivio facit corporum desiderium, ubi rursus implicentur malis: profecto erit infelicitatis causa, summa felicitas: et stultitiae causa, perfectio sapientiae; et immunditiae causa, summa mundatio. Nec veritate ibi beata erit anima, quamdiucumque erit, ubi oportet fallatur, ut beata sit. Non enim beata erit nisi secura; ut autem secura sit, falso putabit semper se beatam fore, quoniam aliquando erit et misera. Cui ergo gaudendi causa falsitas erit, quo modo de ueritate gaudebit? Vidit
Abbreviated transcription (Latin):
sentiret: beluĩnos autem
carceres euertere minime
dubitaret. Dicit etiã deũ
ad hoc animam inundo de¬
cognoscens mala ad patrẽ
recurreret: nec aliquando
iam taltum polluta conta¬
gione teneretur. Ubi et si
aliquid in cõuemẽter sapit.
magis enim data est corꝑi
ut bona faceret. non enim
mala disceret si non faceret.
in eo tamen aliorũ platoni¬
corum opinionẽ et non in
re parua emendauit. quod
mudatam ab ommibus
malis atrimam: et cum prẽ
coris titcitã: nunquã iam
triala mundi hulus pas surã
esse confessus est. Qua sen¬
tenitia profecto abstulii qd
esse platonicum maximẽ
perhibetur: Ut moriuos ex
uiuis. it a uiuos ex mortus
semper fieri: fallumq esse
oltendit: quod platonice
uidetur dix isse uirgilius.
In campos elysios purgatas
artimas missas. Quo nomĩe
tanquã per fabulam uidentur
significari gaudia beatorũ ad
fluuiũ letheum euocari. hoc ẽ
ad obliuionẽ preteritorũ. Sci¬
licet ĩmemores supera ut con¬

Expanded text:
sentiret, beluinos autem sentiret, beluinos autem carceres euertere minime dubitaret. Dicit etiam ad hoc Deum animam mundo decognoscens mala ad Patrem recurreret nec aliquando iam talium polluta contagione teneretur. Ubi etsi aliquid inconuenienter sapit magis enim data est corpori, ut bona faceret; non enim mala disceret, si non faceret, in eo tamen aliorum Platonicorum opinionem et non in re parua emendauit, quod mundatam ab omnibus malis animam et cum Patre constitutam numquam iam mala mundi huius passuram esse confessus est. Qua sententia profecto abstulit, quod esse Platonicum maxime perhibetur, ut mortuos ex uiuis, ita uiuos ex mertuis semper fieri; falsumque esse ostendit, quod Platonice uidetur dixisse Vergilius, in campos Elysios purgatas animas missas quo nomine tamquam per fabulam uidentur significari gaudia beatorum ad fluuium Letheum euocari, hoc est ad obliuionem praeteritorum: Scilicet inmemores supera ut con
Abbreviated transcription (Latin):
I post platonen
cur ipẽ Porphyruis nonulla
et non parta emendauit:
Niam Platonem animas
hominũ post mortẽ reuol¬
ui usq ad corpora bestiarũ
scripsisse certissimum est
Riane sententiã Plato doc¬
pulo Porphyrio tame Iure
displicuit. In hominũ sane
non sua que dimiserant: sed¬
in alia rioua corpora redire
humanias animas arbitratus
est. Puduit scilicet illud
credere ne mater fortasse
filium in mulam reuoluta
uectaret: et non pudtat hoc
credere: ne reuoluta mater
in puellam filio forsitan nu¬
beret. Quanto creditur ho¬
nestius quod sancti er uera¬
ces angeli docuerunt: quod
prophere dei spiritu acti
locuti sunt: quod ipẽ quẽ
ueriturum saluatorem pre¬
missi nantii predixerũt:
quod missi apos toli qui or¬
bem terrarum euangelio re¬
pleuerunt. Quanto inquã
honel Ttus creditur reuerti
semel ammas ad propria
corpora: quã reuerti totiẽs
ad diuersa. Uerũtamẽ ut di¬
Porphyrius: ut saltem in
solos homines humaniasn
aminas precipitari posse

Expanded text:
i post Platonem quur ipse Porphyrius nonnulla et non parua emendauit? Nam Platonem animas hominum post mortem reuolui usque ad corpora bestiarum scripsisse certissimum est. Hanc sententiam Porphyrii docnus; Porphyrio tamen iure displicuit. In hominum sane non sua quae dimiserant, sed alia noua corpora redire humanas animas arbitratus est. Puduit scilicet illud credere, ne mater fortasse filium in mulam reuoluta uectaret; et non puduit hoc credere, ubi reuoluta mater in puellam filio forsitan nuberet. Quanto creditur honestius, quod sancti et ueraces angeli docuerunt, quod prophetae Dei spiritu acti locuti sunt, quod ipse quem uenturum Saluatorem praemissi nuntii praedixerunt, quod missi apostoli qui orbem terrarum euangelio repleuerunhonestius creditur, reverti semel animas ad corpora propria, quam reverti toties ad diversa? Verumtamen, ut diPorphyrius, ut saltem in solos homines humanas animas praecipitari posse
Abbreviated transcription (Latin):
sed diuidenda uictoribus. huc
autem et quod alibi ad ea loca cõ¬
pertum est pertinere cum honore
et obseꝗo relig̾ĩssimo reportatum
est. Ibi ammssa hic seruata liber¬
tas. Ibi clausa: hic interlicta
captiuitas. Ibi possidendi a doĩ¬
nantibus hostibus premebantur.
huc liberandi a miserantibus hos¬
tibus ducebantur. Postremo il¬
lud lunonis templum sibĩ eleg¬
rat auaritia et superbia leuium
grecorum: istas Christi basilicas
misericorolia et humilitas et iã
mimanium barbarorum

Expanded text:
sed diuidenda uictoribus; huc sed diuidenda uictoribus; huc autem et quod alibi ad ea loca pertinere conpertum est cum honore et obsequio religiosissimo reportatum est. Ibi amissa, hic seruata libertas; ibi clausa, hic interdicta captiuitas; ibi possidendi a dominantibus hostibus premebantur, huc liberandi a miserantibus tibus ducebantur: postremo illud Junonis templum sibi elegerat avaritia et superbia levium Graecorum ; istas Christi basilicas misericordia et humilitas etiam immanium Barbarorum
Abbreviated transcription (Latin):
El quas linguas m
locis ei sacratis metu¬
enolo presserunt: ut
illic tuti atq muniti ubi prop¬
ter eum illesi ab hostibus fuere:
inde in eum maledictis hostib
prosilirent. Ipsa ut dixi troia
mater populi Romani sacratis
in locis deorum suorum muni¬
re non potuit ciues suos ab ig¬
nibus ferroq grecorum eosdẽ
deos colentiũ: quin etiã luno¬
nis a sylo custodes lecti phena
et dirus ulixes predam asser¬
uabant. Huc undiq Troia
gaza. incensis erepta achitis. mẽ¬
seq deorum. crateresqr auro
solidi captiuaq uestis conge¬
ritur: pueri et pauide longuo
ordine matres stant circum.
Electus est iudelicet locus
tante dee sacratus: non unde
captiuos non liceret educere.:
sed ubi captiuos liberet includer̃.
Compara nunc asyllum illud nõ
cuiuslibet der gregalis: uel de
turba plebis: sed louis ipsus so¬
roris et coniugis et regie om¬
num deorumꝰ: cum memoriis
nr̃orum apostolorum. Illuc incẽ¬
sis templis et diis erepta spolia
portabantur non reddenda uictis

Expanded text:
el quas linguas in locis ei sacratis metuendo presserunt, ut illic tuti atque muniti, ubi propter cum illaesi ab hostibus fuerunt, inde in eum maledictis hostilibus prosiliremater populi Romani, sacratis in locis deorum suorum munire non potuit cives suos ab ignibus ferroque Graecorum, eosdem deos colentium; quin etiam Iunonis asylo Custodes lecti, Phoenix et dirus Ulixes, Praedam adseruabant; huc undique Troia gaza Incensis erepta adytis mensaeque deorum Crateresque auro solidi captiuaque uestis Congeritur. Pueri et pauidae longo ordine matres Stant circum. Electus est uidelicet locus tantae deae sacratus, non unde captiuos non liceret educere, sed ubi captiuos liberet includere. Conpara nunc asylum illud non cuiuslibet dei gregalis uel de turba plebis, sed Iouis ipsius sororis et coniugis et reginae omnium deorum cum memoriis nostrorum apostolorum. Illuc incensis templis et dis erepta spolia portabantur, non donanda uictis,
Abbreviated transcription (Latin):
quid sit populus: loquente Scipioc
breuiter posuit: attestantibus etiã
multis siue ipĩus siue corum quos
loq fecit in eadem disputationẽ sen¬
tentiis: nunq̃ illam fuisse rẽpubl
quia nunquã in ea fuerat uera iu¬
sticua. Se cunolum probabiliores autẽ
diffinitiones et pro suo modo quedã
res publica fuit: et melius ab antiꝗo¬
ribus romanis: quam a posteriorib
adminis trata. Uera autẽ iusticia nõ
est: nisi in ea republica cuius condi¬
tor rectorq Christus: et si ipsam
rempublicã placet dicere: quoniã cã
rem populi esse negare non possumus.
Si autem hoc nomen quod alibi aliter¬
q uulgatum est ab u̾su nr̃e locutiõis
est forte remotius: in ea certe ciui¬
tate est uera iusticia de oua scrip¬
tura sancta dicit: gloriosa de te
nulla unquã fuerit ne malis
moribus res publica deperd¬

Expanded text:
quid sit populus loquente Scipione quid sit populus loquente Scipione breuiter posuit adtestantibus etiam multis siue ipsius siue eorum quos loqui fecit in eadem disputatione sententiis, numquam illam fuisse rem publicam, quia numquam in ea fuerit uera iustitia. Secundum probabiliores autem definitiones pro suo modo quodam res publica fuit, et melius ab antiquioribus Romanis quam a posterioribus administrata est; uera autem iustitia non est nisi in ea re publica, cuius conditor rectorque Christus est, si et ipsam rem publicam placet dicere, quoniam eam rem populi esse negare non possumus. Si autem hoc nomen, quod alibi aliterque uulgatum est, ab usu nostrae locutionis est forte remotius, in ea certe ciuitate est uera iustitia, de qua scriptura sancta dicit: Gloriosa dicta nulla umquam cura fuerit, ne malis moribus res publica deper
Abbreviated transcription (Latin):
rempublicã uerbo retinemus: rẽ
ipam uero iam pridẽ animisimius:
łec Cicero fatebatur: longe ꝗdẽ
post mortẽ Assricani: quẽ in suis
libris fecit de republica disputare
alhuc tamẽ ante aduẽtum Christi.
Que si diffamata et preualescente
religione Christiana sentirentur: atꝗ
dicerentur: quis non istorum ea chri¬
stianis imputanda esse censeret:
Quamobrẽ cur non curarunt dii coꝵ
ne tunc periret atq ammitteretur
illa respublica: quam Cicero longe
anteꝗ̃ christus in carne uenisset tã
lugubriter deplorat ãmissam: Uide¬
rint laudatores eius etiã illis antiq
et moribus qualis fuerit. Utrum
in ea uiguerit recta iusticia: anforti
nec tunc fuerit uiua moribus. sc&d
picta coloribus. Quod et ipẽ Cicero
nesciens cui eam preferret expressu
sed alias: sideus uoluerit: hec uidebi¬
mus Enitar enĩ suo loco: ut ostenlã
secundum disfinitiones ipĩus E çero¬
nis: quibus quid sit respublica ee

Expanded text:
rem publicam uerbo retinemus, re rem publicam uerbo retinemus, re ipsa uero iam pridem amisimus.\' Haec Cicero fatebatur, longe quidem post mortem Africani, quem in suis libris fecit de re publica disputare, adhuc tamen ante aduentum Christi; quae si diffamata et praeualescente religione Christiana sentirentur adque dicerentur, quis non istorum ea Christianis inputanda esse censeret? Quam ob rem quur non curarunt di eorum, ne tunc periret adque amitteretur illa res publica, quam Cicero longe, antequam Christus in carne uenisset, tam lugubriter deplorat amissam? Viderint laudatores eius etiam illis antiquis uiris et moribus qualis fuerit, utrum in ea uiguerit uera iustitia an forte nec tunc fuerit uiua moribus, sed picta coloribus; quod et ipse Cicero nesciens, cum eam praeferret, expressit. Sed alias, si Deus uoluerit, hoc uidebimus. Enitar enim suo loco, ut ostendam secundum definitiones ipsius Ciceronis, quibus quid sit res publica et
Abbreviated transcription (Latin):
neq mores nisi isti uiri prefuissent:
aut fundare: aut tamdiu tenere po¬
tuissent tantam et tam iuste lateq
imperantẽ rempublicã. Itaq ante
nram memoriã et mos ip̃e patrius
prestantes uiros alhibebat: et ueteꝵ
morẽ ac maiorum instituta retinebãt
excellentes uiri. Nostra uero et as
cum publicã sicut picturã accepisss̃
egregiã. sedeuanescentẽ uetustate
non inodo eamcoloribus eisdem ꝗbus
fuerat renouare neglexit. sed ne id
quidem curauit. ut formã saltẽ
eius et extrema tanquã liniamẽti
seruaret. Quid enĩ manet ex antios
moribus: quibus ille dixit rẽ stare
romanã: quos ita obliuione obsole¬
tos uidemus: ut non modo non colan¬
tur: sed etiã ignorentur. Nam de
uiris quid dicam. Mores enim ipĩ
interierunt uirorum penuria: cius
tinti mali non uidetur reddenda
ratio nobis sedetiãt. inꝗ̃ reis capitis
quod aminodo dicenda causa est.
Nostris eĩ uiciis non casu aliquo

Expanded text:
neque mores. nisi hi uiri praefuissent, neque mores. nisi hi uiri praefuissent, aut fundare aut tam diu tenere potuissent tantam et tam iuste longe lateque imperantem rem publicam. Itaque ante nostram memoriam et mos ipse patrius praestantes uiros adhibebat, et ueterem morem ac maiorum instituta retinebant excellentes uiri. Nostra uero aetas cum rem publicam sicut picturam accepisset egregiam, sed euanescentem uetustate, non modo eam coloribus isdem quibus fuerat renouare neglexit, sed ne id quidem curauit, ut formam saltem eius et extrema tamquam liniamenta seruaret. Quid enim manet ex antiquis moribus, quibus ille dixit rem stare Romanam, quos ita obliuione obsoletos uidemus, ut non modo non colantur, sed iam ignorentur? Nam de uiris quid dicam? Mores enim ipsi interierunt uirorum penuria, cuius tanti mali non modo reddenda ratio nobis, sed etiam tamquam reis capitis quodam modo dicenda causa est. Nostris enim uitiis, non casu aliquo,
Abbreviated transcription (Latin):
fuit. disputatum. sed sicut ratio
ex illis diffinitionibus conexa
olocuisset omnino nullam esse
rempublicã: quoniã non essetres
populi: cum tyrãnus eã factione
capesceret: nec ipẽ populus iam
populus esset: si esset inuistus:
quoniam non esset multitudo et¬
iuris consensu et utilitatis cõmu¬
nione sociata: sicut populus fuerat
diffinitus. Quando ergo res pubol.
romana talis erat qualem illam de¬
scribit Salustius: noniam pessima
ac flagitiosissima sicut ipẽ ait: sed
ommnino nulla erat seeundũ istam
rationẽ quam disputitio de re publ
inter magnos eius principes tunc¬
habita patefecit. Sicut etiam ip̃e
Tulius non scipionis nee cuiusquã
alterius: sed suo sermone loquens tes¬
tatur in principio quanti libri: cõ¬
memorato prius Ennii pocte uersu
quẽ dixerat Moribus antiquis res
stat romana uirisq: quemꝗdẽ ille
uersum inquit uel breuitate: uel
dam esse affatus uideatur. Nam
neq uiri nisi ita morata ciuitis esset:

Expanded text:
fuerat disputatum, sed, sicut ratio fuerat disputatum, sed, sicut ratio ex illis definitionibus conexa docuisset, omniRempublicam: quoniam non esset res populi, cum tyrannus eam factione capesseret, nec ippopulus esset, si esset iniustus, quoniam non esset multitudo iuris consensu et utilitatis communione sociata, sicut populus fuerat definitus. Quando ergo res publica Romana talis erat, qualem illam describit Sallustius, non iam pessima ac flagitiosissima, sicut ipse ait, sed omnino nulla erat secundum istam rationem, quam disputatio de re publica inter magnos eius tum principes habita patefecit. Sicut etiam ipse Tullius non Scipionis nec cuiusquam alterius, sed suo sermone loquens in principio quinti libri commemorato prius Ennii poetae uersu, quo dixerat:. Moribus antiquis res stat Romana uirisque, \'quem quidem ille uersum, inquit, uel breuitate uel  esse effatus uidetur. Nam neque uiri, nisi ita morata ciuitas fuisset,
Abbreviated transcription (Latin):
tum potuit nihil tam inimicum.
quam inuisticiã ciuitati: nec oiõ
nisi magna iusticia geri: aut stare
posse rempublicã Qua questione
quantun satis uisum est pertrae¬
tata. Scipio ad intermissa reuer¬
titur. recolitq suam atq cõmẽd at
breuẽ reipublice diffitiitionẽ qua
dixerat eam esse rem populi. Po¬
pulum autẽ non omnẽ cetum mul¬
titudinis: sed cetum uiris consensu
et utilitatis comiunione sociatũ
esse determinat. Docet demdle q̃ta
sit in disput ando diffinitionis uti¬
litas: atq ex illis suus diffinitioĩ¬
bus colligit tunc esse rempubli
id est rem populi cum bene ac iuste
geritur: sue ab uno rege: siue a
paucis optimatibus: siue ab uni¬
uerso populo. Cum uero miustus
est rex quem tyrãnum more gre¬
co appellauit: aut iniustioptima¬
tes: quorum consensum dixit ẽẽ
factionem: aut inuistus ipẽ popłs.
cui nomẽ usitatum non reperit
nisi ut etiã ipsum tyrãnum uoca¬
ret: non iam uitiosam sicut pridie

Expanded text:
tum potuit, nihil tam inimicum tum potuit, nihil tam inimicum quam injustitiam civitati, nec omnino nisi magna justitia geri aut stare posse rempublicam. 2. Qua quaestione, quantum satis visum est, pertratata Scipio ad intermissa reuertitur recolitque suam adque commendat breuem rei publicae definitionem, qua dixerat eam esse rem populi. Populum autem non omnem coetum multitudinis, sed coetum iuris consensu et utilitatis communione sociatum esse determinat. Docet deinde quanta sit in disputando definitionis utilitas, adque ex illis suis definitionibus colligit tunc esse rem publicam, id est rem populi, cum bene ac iuste geritur siue ab uno rege siue a paucis optimatibus siue ab uniuerso populo. Cum uero iniustus est rex, quem tyrannum more Graeco appellauit, aut iniusti optimates, quorum consensum dixit esse factionem, aut iniustus ipse populus, cui nomen usitatum non repperit, nisi ut etiam ipsum tyrannum uocaret: non iam uitiosam, sicut pridie
Abbreviated transcription (Latin):
quod iam uulgo ferebatur rẽpubli.
regisme iniuria non posse. Nanc
proinle questionẽ discutiendam
et enodandam esse assensus est
Scipio. Responditq nihil esse qđ
adhuc de re publica putaret dic
tum: et quo posset longius progredi.
nisi esset confirmatum non modo
falsum esse illud smne iniuriu non
posse: sed hoc uerissimũ esse sine
summa iusticia rempublicam regi
non posse. Cuius questionis explici¬
tio: cum in diem consequentẽ dilata
esset: in tertio libro magna conflic¬
tatione res acta est. Suscepit enĩ
Pilus ipẽ disputationẽ eorum qui
sentirent sine iniusticia regi non po¬
sse rem publicam purgans precipuȩ.
ne hoc ipse sentire crederetur Egit¬
q selulo pro iniusticia contraiuis¬
ticiã: ut hanc esse utilem rcipub.
illam uero mutilem uerisimilib
rationibus et exemplis uelut cona¬
retur ostendere. Tum Lelius
rogantibus omnibus u̾isticiã defen¬
dere agoressus est: asseruitq ꝗͣ¬

Expanded text:
quod iam uulgo ferebatur rem publicam quod iam uulgo ferebatur rem publicam regi sine iniuria non posse. Hanc proinde quaestionem discutiendam et enodandam esse adsensus est Scipio responditque nihil esse, quod adhuc de re publica dictum putaret, quo possent longius progredi, nisi esset confirmatum non modo falsum esse illud, sine iniuria non posse, sed hoc uerissimum esse, sine summa iustitia rem publicam regi non posse. Cuius quaestionis explicatio cum in diem consequentem dilata esset, in tertio libro magna conflictione res acta est. Suscepit enim Philus ipse disputationem eorum, qui sentirent sine iniustitia geri non posse rem publicam, purgans praecipue, ne hoc ipse sentire crederetur, egitque sedulo pro iniustitia contra iustitiam, ut hanc esse utilem rei publicae, illam uero inutilem, ueri similibus rationibus et exemplis uelut conaretur osrogantibus omnibus, justitiam defendere aggressus est; asseruitque quan
Abbreviated transcription (Latin):
Cum autẽ scipio in secundi libri
fine dixisset: ut in fidibus ac tibiis
atq cantu ipõ ac uocibus concentus
est quidam tenendus ex distĩctis
sonis: quem immũtatũ aut discre¬
pantẽ: aures erulite ferre non po¬
ssunt: isq concentus ex dissimil¬
limarum uocum moderatione: cõ¬
cors tamẽ efficitur et congruens:
sic ex summis et mediis et infimis ĩter¬
iectis ordinibus: ut sonus modera¬
tam ratione ciuitatẽ consensu dissi¬
millimorũ conciniere: et que armo¬
nia a musicis dicitur in cantu: cã
esse in ciuitate concordiam artis¬
simum atq optimũ omnium in re
publica uinculum incolumitatis:
camq sme iusticia nullo pacto
esse posse. Ac demde cum aliꝗͣ̃to
latius et uberius disseruisset:
quantumq prodesset iusticia
ciuitati: quantumq obesset si
ab fusset. Suscepit demde Philus
unus eorum qui disput ationi aole¬
rant: et poposcit ut hec ip̃a questio
diligenitius tract aretur: ac de iusti¬
cia plura dicerentur propter illud

Expanded text:
Cum autem Scipio in secundi libri fine dixisset, ut in fidibus aut tibiis adque cantu ipso ac uocibus concentus est quidam tenendus ex distinctis sonis, quem inmutatum aut discrepantem aures eruditae ferre non possunt. isque concentus ex dissimillimarum uocum moderatione concors tamen efficitur et congruens: sic ex summis et infimis et mediis interiectis ordinibus, ut sonis, moderata ratione ciuitatem consensu dissimillimorum concinere, et quae harmonia a musicis dicitur in cantu, eam esse in ciuitate concordiam, artissimum adque optimum omni in re publica uinculum incolumitatis, eamque sine iustitia nullo pacto esse posse,\' ac deinde cum aliquanto latius et uberius disseruisset, quantum prodesset iustitia ciuitati quantumque obesset, si afuisset, suscepit deinde Philus, unus eorum qui disputationi aderant, et poposcit, ut haec ipsa quaestio diligentius tractaretur ac de iustitia plura dicerentur, propter illud,
Abbreviated transcription (Latin):
Tsicut hec que ex ẽ¬
pligratia commemo¬
raui ta et ccteri nõ
explicant. sed potius implicant: ficut
impetus errabunde opinionis impu¬
lerit: ita huc atq illuc: hinç atque
illinc insiliunt et resiliunt: ut ipẽ
Uarro de omibus dubitare quam
aliquid affirmare maluerit. Nam¬
ut trium extremorum primum
cum de diis certis absoluisset librũ
in altero de diis incertis dicere in¬
gressus ait. Cumin hoc libello du¬
bias de diis opiniones posuero:rep̃¬
hendi nondebeo. Qui enim puta¬
bit uidicari oporterẽ et posse: cum
audierit faciet ipe. Ego citius per¬
ducipossum ut in primo libro que

Expanded text:
sicut haec, quae exempli gratia commemoravi, ita caetera non explicant, sed potius implicant; sicut impetus errabundae opinionis impulerit, ita huc atque illuc, hinc atque illinc insiliunt et resiliunt: ut ipse Varro de omnibus dubitare, quam aliquid affirmare maluerit. Nam trium extremorum primum cum de diis certis absolvisset librum, in altero de diis incertis dicere ingressus, ait: Cum in hoc libello dubias de diis opiniones posuero, reprehendi non debeo. Qui enim putabit judicari oportere et posse, cum audierit, faciet ipse: ego citius perduci possum, ut in primo libro qu
Abbreviated transcription (Latin):
cius de manu speculatoris req¬
ram. Ad hoc enim speculatores
hocͤ populorum prepositi cons¬
tituti sunt in ecclesiis: ut nõ
parcant o buirgando peccata
Nec ideo tamen ab huiusce
modi culpa penitus a lienus
est: qui licet prepositus non
sit: in eis tamen quabus uite
hutus necessitate coniungr̃
multa monenda uel argueda
nouit et negligit: deuitans
eorum offensiones: propter
illa quibus in hac uita non
debuit delectatur. De mole
habent aliam causam boni qͣre
temporalibus a ffligantur ma¬
lis: qualem habuit Iob ut
sibi ipse humanus animus
sit probatus et cognitus: et¬
quanta uirtute pietatis gra¬
tis deum diligat

Expanded text:
eius de manu speculatoris requieius de manu speculatoris requiram. Ad hoc enim speculatores, hoc est populorum praepositi, constituti sunt in ecclesiis, ut non parcant obiurgando peccata. Nec ideo tamen ab huius modi culpa penitus alienus est, qui, licet praepositus non sit, in eis tamen, quibus uitae huius necessitate coniungitur, multa monenda uel arguenda nouit et neglegit, deuitans eorum offensiones propter illa quibus in hac uita non debuit delectatur. Deinde habent aliam causam boni, quare temporalibus adfligantur malis, qualem habuit Iob: ut sibi ipse humanus animus sit probatus et cognitus, quanta uirtute pietatis gratis Deum diligat
Abbreviated transcription (Latin):
tate qua delectat lingua blan¬
diens et humanus dies et refor¬
midatur uulgi iuditium: et
carnis &crutiatio uel peremptio
Hoc est propter quedam cupi¬
ditatis uincula: et non propter
officia charitatis. Non mĩhi
itaq uidetur hec parua esse
causa quare cum malis flagel¬
lentur et boni: quando deopla¬
cet perolitos mores et iã tpr̃ali¬
um penarum afflicł ione piũre
Flagellantur enim simul non
quia simul agunt malam uitã.
sed quia simul amant tempo¬
ralem uitan: non quidem eqͣ¬
liter: sed tamen simul: quam
boni contemnere deberent: ut
illi correpti atq correcti cõ¬
sequerentur eternam: ad quã
consequendam si nolent esse
locii: ferrentur et diligerentur
inimici: quia donec uiuunt
semper incertum est utrum
uolunt. item sint in melius mu¬
tatũi Qua in re non utiq parẽ:
seol longe grauiorem habent
causamꝰ: quibus per prophetã
dicitur. Ille quidem in suo pec¬
cito morietur: sanguinẽ aut ẽ

Expanded text:
tate, qua delectat lingua blantate, qua delectat lingua blandiens et humanus dies et reformidatur uulgi iudicium et carnis excruciatio uel pereratio, hoc est propter quaedam cupiditatis uincula, non propter officia caritatis. Non mihi itaque uidetur haec parua esse causa, quare cum malis flagellentur et boni, quando Deo placet perditos mores etiam temporalium poenarum adflictione punire. Flagellantur -enim simul, non quia simul agunt malam uitam, sed quia simul amant temporalem uitam, non quidem aequaliter, sed tamen simul, quam boni contemnere deberent, ut illi correpti adque correcti consequerentur aeternam, ad quam consequendam si nollent esse socii, ferrentur et diligerentur inimici, quia donec uiuunt semper incertum est utrum uoluntatem sint in melius mutaturi. Qua in re non utique parem, sed longe grauiorem habent causam, quibus per prophetam dicitur: Ille e quidem in suo peccato morietur, sanguinem autem
Abbreviated transcription (Latin):
et serui cum dominis: et doĩ
cum seruis: mult a temporalia
multa terrena libenter adipi¬
scuntur: et moleste ammittũt:
propter que non auolẽt offẽdere
homines quorum sibi uita conta¬
minatissima et consceleratissi¬
ma displicet: uerumetiã hi ꝗ su¬
periorem uite gradum tenent.
nec coniugalibus uinculis irre¬
titi sunt: et uictu paruo ac
tegumento utuntur: plerunq
sue fame ac saluti dum insidi¬
as atq impetus malorum timẽt.
ab eorum reprehensione sese
abstinent: et quanus non in
tantum eos metuant: ut ad si¬
milia perpetranda quibuslibet
corum erroribus atq ĩprobitatib
cedant. ea ipã tamen que cum
cis non perpetrant nolunt ple¬
runq corripere: cum fortasse
possint aliquos corripiendo
corrigere: ne si non potuerint:
sua salus ac fama in periculum
exitiumq perueniat. Nec
ea considerãtione qua suam fa¬
mam ac salutem uident esse ne¬
cessariam utilitati erudiendoꝵ.
hominum: sed ea potius infirmi¬

Expanded text:
et serui cum dominis et domini et serui cum dominis et domini cum seruis multa temporalia, multa terrena libenter adipiscuntur et moleste amittunt, propter quae non audent offendere homines, quorum sibi uita contaminatissima et consceleratissima displicet; uerum etiam hi, qui superiorem uitae gradum tenent nec coniugalibus uinculis inretiti sunt et uictu . paruo ac tegimento utuntur, plerumque, suae famae ac saluti dum insidias adque impetus malorum timent, ab eorum reprehensione sese abstinent, et quamuis non in tantum eos metuant, ut ad similia perpetranda quibuslibet eorum terroribus adque inprobitatibus cedant, ea ipsa tamen, quae cum eis non perpetrant, nolunt plerumque corripere, cum fortasse possint aliquos corripiendo corrigere, ne, si non potuerint, sua salus ac fama in periculum exitiumque perueniat, nec ea consideratione, qua suam famam ac salutem uident esse necessariam utilitati erudiendorum hominum, sed ea potius infirmi
Abbreviated transcription (Latin):
parcit: quia oportunius tempus
inquirit: uel eisdem ipsis metuit.
ne deteriores ex hoc efficiantur.
uel ad bonam uitam et piã eru¬
diendos impediant infirmos alios
et premant. atq euertant a fide:
non uidetur esse cupiditatis oc¬
casio: sed consiliũ charitatis. Iud
est culpabile quod hi qui dis¬
similiter uiuunt et a malorũ
factis abhorrent: parcunt t ñ
peccatis alienis que dedocere
aut obiurgare deberent: dum¬
eorum offensiones cauent: ne sibi
noceant in his rebus quibus lici¬
te boni atq innocenter utuntur.
sed cupidius quam oportebat
eos qui in hoc mundo peregrinã¬
tur et sꝑem superne patrie pre
se gerunt. Non solum ꝗppe infix¬
miores uitam ducentes coniuga¬
lem filios habentes et habere qͦue¬
rentes domos ac familias possi¬
dentes. quos apostolus in ecclã
alloquitur docens et monens
quen admodum uiuere debeãt
Mores cum maritis: et mariti
cum uxoribus: et filii cum pa¬
rentibus: et parentes cumfiliis:

Expanded text:
parcit, quia oportunius tempus parcit, quia oportunius tempus inquirit vel eisdem ipsis metuit, ne deteuel ad bonam uitam et piam erudiendos inpediant alios infirmos et premant adque auertant a fide: non uidetur esse cupiditatis occasio, sed consilium caritatis. Illud est culpabile, quod hi, qui dissimiliter uiuunt et a malorum factis abhorrent, parcunt tamen peccatis alienis, quae dedocere aut obiurgare deberent, dumeorum offensiones cauent, ne sibi noceant in his rebus, quibus licite boni adque innocenter utuntur, sed cupidius, quam oportebat eos, qui in hoc mundo peregrinantur et spem supernae patriae prae se gerunt. Non solum quippe infirmiores, uitam ducentes coniugalem, filios habentes uel habere quaerentes, domos ac familias possidentes, quos apostolus in ecclesiis adloquitur docens et monens quem ad modum uiuere debeant et uxores cum maritis et mariti cum uxoribus, et filii cum parentibus et parentes cum filiis,