comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
atq saxosam quȩ nunquam arata est.
nec sementem recepit: et cȩcdent in ea cer¬
uices uitulȩ Quȩ ẽ gͦ uallis ista asꝑa
atq sarosa: nisi hierłm terrestris quam
isaias propha uallem uisionis nuncupa¬
uit: S hȩc uallis asꝑa atq sarosa eẽ
legitur: quia dura ce indomita semꝑ erat
ac spinetis uitiorum asperrima Quȩ nũ¬
quam arataẽ. quia nunqmͣ doctoribus
bat labruscas: Unde saluator ineugłio

Expanded text:
osam, quae nunquam arata est, nec sementem recepit, et caedent in ea cervices vitulae. » Quae est ergo vallis ista aspera atque saxosa, nisi Jerusalem terrestris, quam Isaias propheta vallem visionis nuncupavit? Sed haec vallis aspera atque saxosa esse legitur: quia dura et indomita semper erat, ac spinetis vitiorum asperrima; « quae nunquam arata est, » quia nunquam doctrinis bat labruscas. Unde Salvator in Evangelio
Abbreviated transcription (Latin):
dicentz Manus nr̃e non effuderunt
hunc sangunem: nec oculi uiderunt:
ꝓpicius esto ppło tuo isrĩ quem redemi¬
sti dñe: & non reputes sanguinem inino¬
centem in medio populi turisit Qui
sunt gͦ sacerdotes isti ac maiores natu.
quib tale negotium ee tale ministeri.¬
res euangelii. quibus omnem ordinem
ȩccłasticum regere dominus ipse comiñ-¬
dauit: Hi gͦ suꝑ carnes utulȩ lauant
manus: cum in passione. xp̃i sua munda
demonstrãt eẽ oꝑa: Quia licet ciusdem
passionis sacramenta in oblatione coti-¬
die pnitentur mistica: tamen ab omni
fraude et dolo iudeorum. corda &e oꝑa
retinent mundissima: Ipsi scd̃m suum
ministerium semꝑ pacem optant atq
deposcunt populo xp̃iano: quatinus ei
non uindicta pro scelere. s ꝓ fide salus.
dono conferat᷑ diuino: qui parati sunt
omnitempore xp̃i obedire euangelio:¬

Expanded text:
dicent: Manus nostrae non effuderunt hunc sanguinem, nec oculi viderunt. Propitius esto populo tuo Israel, quem redemisti, Domine, et non reputes sanguinem innocentem in medio populi tui Isunt ergo sacerdotes isti ac majores natu, quibus tale negotium et tale ministeriraedicatores Evangelii, quibus omnem ordinem ecclesiasticum regere Dominus ipse commendat? Hi ergo super carnes vitulae manus lavant, cum in passione Christi sua munda demonstrant esse opera. Quia licet ejusdem passionis sacramenta in oblatione quotidie imitentur mystica, tamen ab omni fraude et dolo Judaeorum corda et opera retinent mundissima; ipsi secundum suum ministerium pacem semper optant atque deposcunt populo Christiano, quatenus eis non vindicta pro scelere, sed pro fide salus dono conferatur divino, qui parati sunt omni tempore Christi obedire Evangelio
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc quomͦ factum fuerit: in libro iħu
naue plenius enarratur: Suꝑatis gͥ
hostibꝰ. edificauit iħe altare deo excelso
ex lapidibꝰ iñtegris in quibꝰ non erat
imectum ferrum sicut p̃ceꝑat moyses:
&e immolauit sacrificium : et scͥpsit in
lapidib deuteronomiũ legis moysi:
Uideamꝰ itaq qui sint isti lapides: ex
quib edificatur altare: Omnes gͥ qui
lapides uiui: edificati domos spirita¬
les: His non est miectum ferrum: qͥa
in corrupti ce imnmaculati carne et spũ
sunt: ce iacula maligni ignita non re¬
ceperunt: Hiunum altare faciunt u¬
nitate fidi uł concordia caritatis: in
est antiquis: non mechaberis: Ego
autem dico uobis: Siquis uiderit
mulierem ad concupiscẽdũ. eam: iam
mȩchatus ẽ eam incorde suo Hanc
dentium: hanc scripsit in eorum men¬
tib qui altaris constructione digni sun¬

Expanded text:
Hoc quomodo factum fuerit, in libro Jesu Hoc quomodo factum fuerit, in libro Jesu Nave plenius enarratur. Superatis igitur hostibus, aedificavit Jesus altare Deo excelso ex lapidibus integris, in quibus non erat injectum ferrum sicut praeceperat Moyses, et immolavit sacrificium, et scripsit in lapidibus Deuteronomium legis Moysi. Videamus itaque, qui sint isti lapides, ex quibus aedificatur altare. Omnes ergo qui lapides vivi aedificati, domus spiritalis » . His non est injectum ferrum, quia incorrupti et immaculati carne et spiritu sunt, et jacula maligni ignita non receperunt. Hi unum altare faciunt, unitate fidei vel concordia charitatis. In est antiquis: Non moechaberis. Ego autem dico vobis: Si quis viderit mulierem ad concupiscendum eam, jam moechatus est eam 484 in corde suo . Hanc dentium, hanc scribit in eorum mentibus qui altaris constructione digni sun
Abbreviated transcription (Latin):
di ex eis mortuo: An ꝑhoc ꝓhibet pa¬
rentalia. q̃ obseruare gentes solent¬
recepit autem
moyses et seniores ifrł ppło. dicen¬
des: Custodite omne mandatum: quod
precipio uobis hodie Cumq transie¬
ritis iordanen in terram quam dñs ds
tuus dabit tibi: eriges ingentes lapi¬
des et calce leuigabis eos⁊ ut possis in
eis scribere omnia uerba legis huius ior¬
dane transmisso: ut introeas terram
qmͣ dñs as tuus dabit tibi. terram lacte
or melle manantem. sicut iurauit patri-¬
b tuis: Quando gͦ transieris iordanem.
crige lapides quos ego hodie precipio
uobis in monte hebal: et leuigabis eos¬
calce. et edificabis ibi altare domino
dõ tuo de lapidib quos ferrum non
tetigit: & de saxis informibꝰ et impoli
tis : & offeres suꝑeo holocalta dño dõ
tuo: et immolabis hostias pacificas. co¬
medesq: ibi &e epulaberis coram dño
dõ tuo: &sebes suꝑ lapides omnia uerba¬
legis huius planȩ ce liicide: Icetera

Expanded text:
di ex eis mortuo? » An per hoc prohibet padi ex eis mortuo? » An per hoc prohibet parentalia, quae observare gentes solentpraecepit autem Moses et seniores Israhel populo dicentes custodite omne mandatum quod praecipio vobis hodie cumque transieritis Iordanem in terram quam Dominus Deus tuus dabit tibi eriges ingentes lapides et calce levigabis eos ut possis in eis scribere omnia verba legis huius Iordane transmisso ut introeas terram quam Dominus Deus tuus dabit tibi terram lacte et melle manantem sicut iuravit patribus tuis quando ergo transieritis Iordanem erige lapides quos ego hodie praecipio vobis in monte Hebal et levigabis calce et aedificabis ibi altare Domino Deo tuo de lapidibus quos ferrum non tetigit tis; et offeres super eo holocaustum Domino Deo tuo, et immolabis hostias pacificas, comedesque ibi et epulaberis coram Domino Deo tuo; et scribes super lapides omnia verblegis hujus, plane et lucide, etc. »
Abbreviated transcription (Latin):
cum ministris dĩ et frĩb suis. atq tũ
omnib qui se intelligunt in hoc mũ-¬
do aduenas ẽẽ et ꝑegrinos : dapibus
uirtutum et scientiȩ spiritalis feliciter
reficietur atq implebitur: Quando
compleueris deqiam cunctarum fru¬
gum tuarum anno decimarũ tercio:
dabis leuitȩ et aduenȩ ce pupillo aciui¬
duȩ ut comedant intra portas tuas
et saturentur: loquerisq in conspectu
dñi dĩ tui: Fttuli quod scĩficatum ẽ
de domo mea: et dedi illud leuitȩ et
aduenȩ. pupillo et uiduȩ sicut uissisti
michi Non p̃teriui mandata tua: nec
sum oblitus imꝑiiz Non comedi ex eis
in luctumeo: nec seꝑaui ea inqualibet mm¬
mundicia: nec expendi ex his quicquã
in re funebri: Quid ẽ quod inter illa
quȩ iubet dicere hominem. qui in dan¬
dis decimis et quecumq dare uł im¬
pendere iussus ẽ. omnia mandata cõ-¬
pleuit : etiam hoc cum laude et com¬
mendatione sua dicere iubet. non de-¬

Expanded text:
cum ministris Dei et fratribus suis atque cum cum ministris Dei et fratribus suis atque cum omnibus qui se intelligunt in hoc mundo advenas esse et peregrinos, dapibus virtutum et scientiae spiritalis feliciter reficietur atque implebitur, sicque post conpleveris decimam cunctarum frugum tuarum anno decimarum tertio dabis Levitae et advenae et pupillo et viduae ut comedant intra portas tuas et saturentur loquerisque in conspectu Domini Dei tui abstuli quod sanctificatum est de domo mea et dedi illud Levitae et advenae pupillo et viduae sicut iussisti mihi non praeterivi mandata tua nec sum oblitus imperii non comedi ex eis in luctu meo nec separavi ea in qualibet inmunditia nec expendi ex his quicquam in re funebri. » Quid est quod inter illa quod jubet dicere hominem, qui in dandis decimis, et quaecunque dare vel impendere jussum est, omnia mandata complevit, etiam hoc cum laude et commendatione sua dicere jubetur, « Non de
Abbreviated transcription (Latin):
ci ꝑmanserunt fideles: S postqmͣ ꝑlegiᷤ
conditionem plures excreuerunt. qui sci
entiam et credulitatẽ unius d ei ꝑceꝑe:
afflixerunt eos egyptii sp̃ales maligni
scilicet sp̃s: qui ponentes onera grauissi¬
ma peccatorum oppresserunt genus hu¬
manum S ds omnipotens conditor &
creator nr̃ respexit humilitatẽ nr̃ãm et
laborem atq angustiam: misitq unige¬
nitum filium suum. qui manus dd̃i et
brachium dicitur: ut ersꝑet nos de po¬
testate tenebrarum. et transferret in lo¬
cum pacis: quatinus filii lucis efficere¬
mur Tradiditq nobis terram lacte et
melle manantem: ȩcclam uidelicet p̃sen¬
tem. ubi et lac ẽ. innocentis et facilis do¬
ctrinȩ unde nutriantur sensu paruuli:
et mel suaiuis atq multiplicis scientiȩ.
unde saciantur intellectu ꝑfectiz Qui
gͦ huiuscemodi dona qõ offert: conu¬
uium spãle in domo di cum leuitis
ueris et aduenis pot facere: quia et

Expanded text:
ci permanserunt fideles. Sed postquam per legis ci permanserunt fideles. Sed postquam per legis conditionem plures excreverunt, qui scientiam et credulitatem unius Dei percepere, afflixerunt eos Aegyptii spiritales, maligni scilicet spiritus, qui imponentes onera gravissima peccatorum, oppresserunt genus humanum. Sed Deus omnipotens, conditor et creator noster, respexit humilitatem nostram, et laborem, atque angustiam, misitque unigenitum Filium suum, qui manus Dei et brachium dicitur, ut eriperet nos de potestate tenebrarum, et transferret in locum pacis, quatenus filii lucis efficeremur; tradiditque nobis terram lacte et melle manantem, Ecclesiam videlicet praesentem, ubi et lac est innocentis et facilis doctrinet mel suavis atque multiplicis scientiae unde satientur intellectu perfecti. Qui ergo hujuscemodi dona Deo offert convivium spiritale in domo Dei cum Levitis veris et advenis potest facere, quia et
Abbreviated transcription (Latin):
domui tuȩ tu et leuites et aduena qui
tur isrłitȩ quomͦ interra possessioins suȩ
primitias dnõ offerrent in cartallo pro
gr̃arum actione: eo quod erepti sunt
de egypto: institumur et nos. ut intrã-
tes ꝑspãlem iordanem. hoc ẽ ꝑbaptis¬
mum ce fidem sc̃e tͥnitatis in terram ec-¬
cłẽ ⁊ ponamus in cartallo conu̾sationis
nr̃e primitias bonorum opum. et defe-¬
ramus deo in altare fidi catholicȩ: qua¬
tinus ea ibi suscipiat sacerdos nr̃⁊ ille
utiq quiscm ordinem melchise dech.
a deo factus ẽ nobis pontifex: Ibiq confi¬
teamur dño: dicamꝰq ei quod syrꝰ sp̃a¬
lis qui int̃pretatur sublimis uł humcct̃as
ꝑsequeretur patrem nr̃m. ꝓthoplastum
udelicet parentem: ita ut deciꝑet eum
ꝑsupbiam et gulam: et transgͥssorem sa-¬
ciens pͥuaret possessione paradisi Un¬
de et incola factus ẽ in egypto istiusmõi
Ubi pegͥnatus ẽ in paucissimo numcro:
quia multis idolatriam sequentib pau¬

Expanded text:
domui tuae, tu et Levites, et advena qui tur Israelitae quomodo in terra possessionis suae primitias Domino offerrent in cartallo per gratiarum actionem, eo quod erepti sunt de Aegypto, instituimur et nos ut intrantes per spiritualem Jordanem, hoc est, per baptismum et fidem sanctae Trinitatis in terram Ecclesiae ponamus in cartallo conversationis nostrae primitias bonorum operum, et deferamus Deo in altare fidei catholicae, quatenus ea ibi suscipiat sacerdos noster, ille utique qui secundum ordinem Melchisedech a Deo factus est nobis pontifex, ibique confiteamur Domino: dicamusque ei, quod Syrus spiritalis qui interpretatur sublimis vel humectans persequeretur patrem nostrum protoplaston videlicet parentem, ita ut deciperet eum per superbiam et gulam, et transgressorem faciens privaret possessione paradisi. Unde incola factus est in Aegypto istius mundi, ubi peregrinatus in paucissimo numero, quia multis idololatriam sequentibus pau
Abbreviated transcription (Latin):
q ad locum quem dñs deus tuus ele¬
gerit ut ibi inuocetur nomen eus:
Accedesq ad sacerdotem qui fuerit in
diebus illis: et dices ad eum: Profiteor
hodie coram dño deo tuo: quod in¬
gssus sim terram ꝓ qua iurauit patͥ-¬
b nris ut daret eam nob̾ Suscipiẽs¬
q sacerdos cartallum demanu eius.
ponet ante altare dm̃i dĩ tur: & loq̃ris
ĩ conspectu dñi dĩ tui. Syrꝰ ꝓseq̃bat᷑ patrẽ
meũ. Qͥ descẽdit in egyptũ: iibi pegͥnat᷑ẽ
in paucissimo numero: creuitq ingen¬
tem magnam et robustam. et infinite
multitudims: Afflixeruntq nos egyp¬
tii ce ꝑsecuti sunt: imponentes onera
grauissima: et clamauimꝰ ad dnñdm̃ya-
trum nostrorumz Qui exaudiuit nos
et respexit humilitatem nr̃ãm. et labo¬
rem atq angustias: et edduxit nos de¬

Expanded text:
uem Dominus Deus tuus elegerit ut ibi invocetur nomen eius accedesque ad sacerdotem qui fuerit in diebus illis et dices ad eum profiteor hodie coram Domino Deo tuo quod ingressus sim terram pro qua iuravit patribus nostris ut daret eam nobis suscipiensque sacerdos cartallum de manu eius ponet ante altare Domini Dei tui et loqueris in conspectu Domini Dei tui Syrus persequebatur patrem meum qui descendit iin paucissimo numero: crevitque in gentem magnam et robustam et infinitae multitudinis. Afflixeruntque nos Aegyptii, et persecuti sunt imponentes onera gravissima, et clamavimus ad Dominum Deum patrum nostrorum: qui exaudivit nos, et respexit humilitatem nostram, et laborem
Abbreviated transcription (Latin):
cõmotionis: significat hereticos.
qui semꝑ in obscuro errons conuer¬
santes: aucritatis lumine illustra-¬
ri ñ merentur: Tales gͦ gedeon nr
ꝑsequens comp̃hendit: turbato
omni exercitu eorum: quando tur-¬
bis nationum ꝑp̃dicationem eugłii
ab errore idolatriȩ a scismate hereticoꝵ.
ad fidem xͥ conuersisͥ soli illi erroris
laqueo captiui nectant᷑: qͥ cetis causa erroris
ac ꝑfidie extitisse ꝓbant᷑: Qs pꝰmodũ gedeon
gladio suo int̾fecit: qͥa in extremo examine
gladio iustȩ ulcionis iudex uuorũ &e mor¬
tuorum cum diabolo & angłis eiꝰ
InInferni eos tartarumtradet Qͦd
gͦ uiros sochot ac phanuel qui sͥ ꝑ-¬
sequenti hostes suos. uerba subsan¬
nationis atq irrisionis dixerunt.
idẽ gedeon pꝰ uictoriam cum spi¬
nis actribulis contriuit: turrẽq¬
UI
phanuel subuertit. occisis habita¬
toribus cruitatis: significat quod
redemptornr̃ iudȩos insultantes
predicatiomi eugłios ac religioni

Expanded text:
commotionis, significat haereticos, commotionis, significat haereticos, qui semper in obscuro erroris conversantes, a veritatis lumine illustrari non merentur. Tales ergo Gedeon noster persequens comprehendit, turbato omni exercitu eorum, quando, turbis nationum per praedicationem Evangelii ab errore idololatriae ac schismate haereticorum ad fidem Christi conversis, soli illi erroris laqueo captivi notantur, qui caeteris causa erroris ac perfidiae exstitisse probantur, quos postmodum Gedeon gladio suo interfecit, quia in extremo examine gladio justae ultionis judex vivorum et mortuorum cum diabolo et angelis ejus in inferni eos tartarum tradit. Quod ergo viros Sochoth ac Fanuel, qui sibi persequenti hostes suos verba subsannationis atque irrisionis dixerunt, idem Gedeon post victoriam cum spinis ac tribulis contrivit, turremque Fanuel subvertit, occisis habitatoribus civitatis, significat quod Redemptor noster Judaeos insultantes praedicationi evangelicae ac religioni
Abbreviated transcription (Latin):
rebeȩ & salmana. Quos ꝑse¬
quens gedeon: comp̃hendit turba-¬
to omm exercitu eorumꝰ reu̾tensq
de bello ante solis ortum apprehen-¬
dit puerum deuiris sochot: iut̾ro-¬
gauitq cum nomina pͥncipum. et
En zebee & salmana suꝑ quibus
exꝓbrastis michi dicentes: forsitan
manus zebeȩ ce salmana in mani¬
Ibus tuis sunt: & ic circo postulas
ut lemus uiris qui lassigunt ce de¬
fecerunt panes. Tulit gͦ semores
ciuitatis ce spinas deserti actribu¬
los: ce contrunt cum eis atq conr¬
minuit uiros sochot: turrẽ quoq
phanuel subuertit᷑ occisis habita¬
m̃. torib ciuitatis: Ꝙ reliqua Quid
ꝑrebeȩ ce psalmana principes ma¬
dianitarum quos ꝑsequens gede¬
on comp̃hendit᷑. insi philosophi atq
heretici membra diaboli designan-¬
tur: Tebeȩ enim qui int̃pretatur
uictima. bene potest expͥmere ph¬
lospͦhos ac theologos gentilium:
qui libris suis ce cultibus prebe¬
bant pastum demoniis. Salma¬
na quoꝙ qui int̃pretat᷑ umbra

Expanded text:
almana, quos persequens Gedeon comprehendit, turbato omni exercitu eorum. Revertensque de bello ante solis ortum, apprehendit puerum de viris Soccoth: interrogavitque eum nomina principum et sEn Zebee et Salmana, super quibus exprobrastis mihi, dicentes: Forsitan manus Zebee et Salmana in manibus tuis sunt? et idcirco postulas ut demus viris, qui lassi sunt et defecerunt, panes. Tulit ergo seniores civitatis et spinas deserti ac tribulos, et contrivit cum eis, atque comminuit viros Soccoth. Turrim quoque Phanuel subvertit, occisis habitatoribus civitatis. per Zebee et Salmana principes Madianitarum, quos persequens Gedeon comprehendit, nisi philosophi atque haeretici, membra diaboli, designantur? Zebee enim, qui interpretatur victima, bene potest exprimere philosophos ac theologos gentilium, qui libris suis et cultibus praebebant pastum daemoniis. Salmana quoque, qui interpretatur umbra
Abbreviated transcription (Latin):
Iaue ne offeras holocasta tua in
omni loco quẽ uideris: s in eo
qttem̃ elegerit dñs muna tͥbuum tu¬
arum offeres hostias. et facies quecũq
uetat iomni loco holocausta offerre. s
in eo quem elegit dñs: nisi ut ꝑ hoc ain¬
putet occasionem idolis sacͥficandi: Idõ
enim eis p̃cepit intemplo et in altari do¬
mini hostias offerre: ut ubi religio in¬
tegra existebat: ibi & cultꝰ congruus exhi¬
beretur: Mystice autem innuit nobis
nullum sacͥficiũ. nullũ munus deo ac-¬
ceptabile fore extra ȩcclam catholicam:
quia ipse ẽ locus quem elegit dñs. ut
ponat nomen suum ibi et habitet in eo
Unde et sequitur: Non poteris come¬
Idere in oppidis tuis decimã frum̃ti. et ui¬
ni. & olei tur: pͥmogenita armentorum
et peccorum. & omnia que uoueris. ce sp̃o¬
I tuarum: s coram dño dõ tuo comedes
ea in loco quẽ elegerit dñs ds̃ tuus. tu
c filius tuus. ac filia. seruus et famula.
Satq leuites qui manet in urbib tuis:

Expanded text:
ave ne offeras holocausta tua in omni loco quem videris sed in eo quem elegerit Dominus in una tribuum tuarum offeres vetat in omni loco holocausta offerre, sed in eo quem elegerit Dominus? nisi ut per hoc amputet occasionem idolis sacrificandi. Ideo enim eis praecepit in templo et in altare Domini hostias offerre, ut ubi religio integra existebat, ibi et cultus congruus exhiberetur. Mystice autem innuit nobis nullum sacrificium, nullum munus Deo acceptabile fore extra Ecclesiam catholicam, quia ipse est locus quem elegit Dominus, ut ponat nomen suum ibi, et habitet in eo. Unde et sequitur: « Non poteris comedere in oppidis decimam frumenti et vini et olei tui, primogenita armentorum et pecorum, et omnia quae voveris, em tuarum: sed coram Domino Deo tuo comedes ea, in loco quem elegerit Dominus Deus tuus, tu et filius tuus ac filia tua, servus et famula, atque Levites, qui manet in urbibus tuis:
Abbreviated transcription (Latin):
pꝰmodum demonstrarr: cum iam nec
ꝑ laudem eleuata corruat: nec ꝑ uituꝑa-¬
tionem ꝑcussa contabescat: Nam et si
timotheo dicitur. precipe hȩc &e doce ne¬
mo ad olescentiam tuam contempnat:
sciendum ẽ quia ei adolescetiam annis¬
iam non in morib fuit: quamuis in sa¬
tro eloquio ñ numqͣm adolescentia iu¬
uentus uocatur: Unde scriptum ẽ. Lę¬

Expanded text:
postmodum demonstrari, cum jam nec postmodum demonstrari, cum jam nec per laudem elevata corruat, nec per vituperationem percussa contabescat. Nam etsi Timotheo dicitur: Praecipe haec et doce, nemo adelescentiam tuam contemnat , sciendum est quia ei adolescentia in annis non in moribus fuit. Quamvis in sacro eloquio nonnunquam adolescentia juventus vocetur. Unde scriptum est: L
Abbreviated transcription (Latin):
tione cessandum ẽ: ut uomer linguȩ
nr̃ȩ ꝓscindere non audeat terrã cordis
alien Quo adusq enim infirmi sumꝰ:
continere normetipsos intra nos debemꝰ:
ne dum tenera bona citius ostendimus.
amittamus. Quia et arbusta plantata
si prius in terra radicata non fuerint:
manu tacta citius arescunt At si semel
radicem fixerint: mnanus tangit et tam̃
nichil officit: Tenti ipellunt: nec tam̃
inpellentes ledunt: Et construeti parie¬
tes si impellantur eruuntur: nisi a suo
prius fuerint humore siccati: Mens itaq
quousq ab humore prauitatis suȩ ꝑfecꝰ¬
tȩ non fuerit exsiccata ÷ alienȩ lingue
manu tangi non debet: ne priusquam
plene ꝑcipiat. ꝑdat soliditatem suam.
ne impulsa ruat. ne uelut arbustum
sine radicib dum plusquam tolerare
ualet concutitur flatibus: arescat Ad
exemplum gͦ ñ sunt ostendenda: nisi q̃
firma sunt: Prius et enim conualescere
debet mens. atq ad utilitatem ꝓximorũ

Expanded text:
tione cessandum est, ut vomer linguae tione cessandum est, ut vomer linguae nostrae proscindere non audeat terram cordis alieni. Quoadusque enim infirmi sumus, continere nosmetipsos intra nos debemus, ne dum tenera bona citius osamittamus, quia et arbusta plantata si prius in terra radicata non fuerint, manu tacta citius arescunt; at si semel radicem fixerint, manus tangit, et tamen nihil officit; venti impellunt, nec tamen impellentes laedunt. Et constructi parietes, si impellantur, eruuntur, nisi a suo prius fuerint humore siccati. Mens itaque quousque ab humore pravitatis suae perfecte non fuerit exsiccata, alienae linguae manu tangi non debet, ne priusquam plene percipiat, perdat soliditatem suam, ne impulsa ruat, ne velut arbustum sine radicibus, dum plusquam tolerare valet concutitur flatibus, arescat. Ad exemplum ergo non sunt ostendenda nisi quae firma sunt. Prius etenim convalescere debet mens, atque ad utilitatem proximorum
Abbreviated transcription (Latin):
non debemus ꝓferre: Et cum uita nr̃a
simplex quid atq innocitum inchoat:
dignum ẽ ut secreti sui uelamina ñ re¬
linquat: ne nudum hoc humanis oculis
quasi subduto uellere ostendat: Ed sola
gͦ diuina sacrificia boum pͥmogenita o¬
uiumq ꝓficiant: ut quicquid forte in no¬
cuumq incipumus: hoc ad honorem inti
mi iudicis in ara cordis immolemꝰ: Eaͦ
ab illo ꝓculdubio tanto libentius accipi¬
tur: quando et ab hominib occultatum
nulla laudis appetitione maculatur: Se¬
pe autem nouȩ conu̾sationis pͥmordia
adhuc ex carnali sunt uita commixta : et
iccireo uinotescẽ citius non debent: ne
cum laudantur bona quȩ placent: de¬
ceptus laude sua animus. dep̃hendere
in cis nequeat mala quȩ non placent:
Primogenitum bouis accipimus: in in¬
firma etate primi nr̃i temporis. bonam
oꝑationem: In qua tam̃ arandum ñ
ẽ: quia cum prima sunt adolescentiȩ uł
iuuentutis nr̃e tempora nob̃ adhucap̃oica¬

Expanded text:
non debemus; et cum vita nostra non debemus; et cum vita nostra simplex quid atque innocuum inchoat, dignum est ut secreti sui velamina non relinquat, ne nudum hoc humanis oculis, quasi subducto vellere ostendat. Ad sola ergo divina sacrificia boum primogenita oviumque proficiant, ut quidquid forte, simplex, innocuumque incipimus, hoc ad hmi judicis in ara cordis immolamus. Quod ab illo procul dubio tanto libentius accipitur, quanto ab hominibus occultatum, nulla laudis appetitione maculatur. Saepe enim novae conversationis primordia adhuc ex carnali sunt vita commista, et idcirco innotescere citius non debent, ne cum laudantur bona quae placent, deceptus laude sua animus, deprehendere in eis nequeat mala quae non placent. Primogenitum bovis accipimus in infirma aetate primi nostri temporis, bonam operationem, in qua tamen arandum non est, quia cum prima sunt adolescentiae vel juventutis nostrae tempora, nobis adhuc a praedica
Abbreviated transcription (Latin):
tris ꝑsona ad xp̃m dicitur. cui sententiȩ
utrum sequentia consonent uix ẽ asse¬
rere. eundem dicit pͥmogenitum. quem
unigenitum. quia etiam nos filii dei
sumus: unigenitum uero. qm̃ solus ille
de su bstantia patris. et patri equalis
atq coet̃nus ẽ Mirum ẽ autem utrũ
inter parere et gignere euidentissimis
documentis sacra scriptura distinguat¬
õt. Quid per huius ꝓhibitionis exemplũ:¬
nisi uitam bene inchoantium moyses
humanis occupationibus exercen ꝓhi¬
buit: In pͥmogenito quippe bouis ara¬
re est: bonȩ conucrsationis primordia in
exertitio publicȩ actionis ostenderez Qui¬
um quoq pͥmogenita tondere ẽ: ab oc¬
cultationis suȩ tegmine humanis oculis
inchoata nr̃a bona denudare: In pͥmoge¬
nido ergo bouis oꝑari ꝓhibemur. atq a pͥ¬
mogenttis ouium dedondendis conpes¬
ciur: quia si quid bonum et robustũ
incipimus exercere: hoc in aꝑtuncitius

Expanded text:
tris persona ad Christum dicitur — cui sententiae tris persona ad Christum dicitur — cui sententiae utrum sequentia consonent uix est adserere — eundem dicit primogenitum quem unigenitum: primogenitum, quia etiam nos filii dei sumus, unigenitum uero, quoniam solus ille de substantia patris et patri aequalis atque coaeternus est. mirum est autem utrum inter parere et gignere euidentissimis documentis sacra scriptura distinguates. quid nisi vitam bene inchoantium Moyses humanis occupationibus exercere prohibuit. In primogenito ergo bovis arare, est bonae conversationis primordia in exercitio publicae actionis ostendere. Ovium quoque primogenita tondere, est ab occultationis suae tegmine humanis oculis inchoantia bona nostra denudare. In primogenito bovis operari prohibemur, atque a primogenitis ovium detondendis compescimur, quia et si quid bonum atque robustum incipimus, exercere hoc in aperto citius
Abbreviated transcription (Latin):
Sigͦ ẽ in his uerbis certa distinctio: non
frustra dñs non dicitur a patre monoto-¬
ẽ uincus: A mortuis autem primoge¬
nitus quidem latine dicitur: quia non
potint latinum uerbum ita componi
scd̃in loquendi consuetudinẽ Grecȩ
tanquam pater genuerit ȩqualem sibi.
creatura uͦ pepererit: Nam et quod dr̃
primogenitus omnis creature quȩ ibi
ꝓtotocos grece legitur. potest ita intelli¬
gi: scđm nouam creaturam de qua di¬
cit apłs: Si qua igitur in xp̃o noua
creatura: Ex qua ille primitiuus ẽ. quia
pͥmitus ita resurrexit ut iam non moria¬
tur:. nec mors ei ultra dominetur: quod
nouȩ creaturȩ quȩ in illo ẽ. futurum in
sine ꝓmittitur: S ista distructio non
temere ad firmanda: s in scripturis dili¬
gentius ꝑscrutanda ẽ Mouet enim
quemadmodũ dici potuit in ꝓuerbiis.
pͥmogenite tͥ dico fili: id ẽ ex cuius ꝑsona
dictum intelligatur: Si enim ex d̃ĩ pa¬

Expanded text:
si ergo est in his uerbis certa distinctio, non si ergo est in his uerbis certa distinctio, non frustra dominus non dicitur a patre μονότοest unicus - a mortuis autem primogenitus quidem latine dicitur, quia non potuit latinum uerbum ita componi secundum loquendi consuetudinem; graece tamquam pater genuerit aequalem sibi, creatura uero pepererit. nam et quod dicitur: primogenitus omnis creaturae, quae et ibi πρωτότοκος graece legitur, potest ita intellegi secundum nouam creaturam, de qua dicit apostolus: si qua igitur in Christo noua creatura: ex qua ille primitiuus est, quia primitus ita resurrexit, ut iam non moriatur nec ei mors ultra dominetur, quod nouae creaturae, quae in illo est, futurum in fine promittitur. sed ista distinctio non temere adfirmanda sed in scripturis diligentius perscrutanda est. mouet enim quemadmodum dici potuit in Prouerbiis: primogenite, tibi dico, fili; id est ex cuius persona dictum intellegatur. si enim ex dei pa
Abbreviated transcription (Latin):
gnorantia mentis. aut in aliqua parte
deforme uel debile⁊ non hoc inmolare
deo id ẽ non illi imputare. s nr̃e debe¬
mus infirmitati: quia ꝓprium ẽ homi¬
nis corruptibilis et fragilis. peccare:
Unde scriptum ẽ Nonest homo super
terram qui faciat bonum: et non peccet:
Ex dono autem di ẽ: quod possimus¬
ẽ. utrum quȩ grece dicuntur ꝓtotoca
nec latine dici nisi pͥmogenita potue¬
runt: in his tantum intelligenda sũt
quȩ nascuntur ex matribus: Ipsa enĩ
ꝓpͥȩ pariuntur: potius qm gignunt᷑:
Parere quippe.ẽ tictii quod ẽ ex femi¬
na. unde ꝓtotocon dicitur: gignere autẽ
ẽ gennan. unde ꝓpriȩ lacinȩ primogenitus
dicitur: Ex feminis autem dabantur pͥ¬
mitiua. id ẽ quȩ prima pariebantur. non
quȩ prima gignebantur a uiris: si forte
ex uidius quȩ iam pepererant gigneren-¬
tur: Non enim aliter eẽnt quȩ apirent
uuluam. quod ꝓprium uoluit ẽẽ lex
corum. quȩ primo nata dño debebant᷑

Expanded text:
ignorantia mentis, aut aliqua parte ignorantia mentis, aut aliqua parte deforme vel debile, non hoc immolare Deo, id est non illi imputare, sed nostrae debemus infirmitati: quia proprium est hominis corruptibilis et fragilis peccare; unde scriptum est: « Non est homo super terram, qui faciat bonum, et non peccet. » De domo autem diem, quod possimus utrum quae graece dicuntur rcpwtotoxa nec latine dici nisi primogenita potuerunt, in his tantum intellegenda sunt, quae nascuntur ex matribus; ipsa enim proprie pariuntur potius quam gignuntur. parere quippe est uxtetv, quod est ex femina — unde πρωτότοκον dicitur — gignere autem est τίκτειν, unde proprie latine primogenitus dicitur. ex feminis autem dabantur primitiua, id est quae prima pariebantur, non quae prima gignebantur a uiris, si forte ex uiduis quae iam pepererant gignerentur. non enim aliter essent quae aperirent uuluam, quod proprium uoluit esse lex eorum quae primo nata domino debebantur.
Abbreviated transcription (Latin):
nt Nunc uͦ non solum acciua in ser-¬
uitute ẽ: s etiam contemplatio qua
suꝑnos rapimur libtatem mentis ñ
obtinet s imnitatur : quia illa qui es
intima in enigmate uidetur: .ix.¬
eprimogenitis tuis quȩ nas¬
cuntur in armentis &e ouibus
tuis: quicquid serus ẽ mascu¬
tini scĩficabis dño dd tuo. Primogenita
sc̃ificare dño tubemur: cum pͥmordia bo¬
nȩ uoluntatis ac bonorum oꝑum deo
omnium bonorum datori applicare pre¬
cipimur non nobis: quia quiequid in
nobis ẽ boni. eius nobis hoc donum.
non nr̃m contulit studium: Unde ꝑ
iacobum dr̃z Omne datum optimum
& omne donum ꝑfectum de sursum ẽ:
descendens apatre licminum: Hinc pau¬
lus art: Deus ẽ enim qui oꝑatur in no¬
bis &uelle et ꝑficere: ꝓbona uoluntatez
Si quid autem leue ẽ in nr̃a cogitatio¬
ne. aut maculam habet in nr̃a conũ¬
satione atq sermone. uel claudutm
suerit inꝓgressu oꝑationis. uł cecum i

Expanded text:
rit. Nunc vero non solum activa in serrit. Nunc vero non solum activa in servitute est, sed etiam contemplatio qua super nos rapimur, libertatem mentis non obtinet, sed imitatur, quia illa quies intima in aenigmate videtur. Si« De primogenitis quae nascuntur in armentis et ovibus tuis, quidquid sexus est masculini, sanctificabis Domino Deo tuo. » Primogenita sanctificare Domino jubemur, cum primordia bonae voluntatis ac bonorum operum Deo omnium bonorum datori applicare praecipimur non nobis, quia quidquid in nobis est boni, ejus nobis hoc donum non nostrum contulit studium; unde per Jacobum dicitur: « Omne datum optimum, et omne donum perfectum, desursum est descendens a patre luminum ; » hinc et Paulus ait: « Deus enim qui operatur in nobis et velle et perficere pro bona voluntate . » Si quid autem leve est in nostra cogitatione aut maculam habet in conversatione atque sermone, vel claudum fuit in progressu operationis, vel caecum in
Abbreviated transcription (Latin):
nipotentis dm̃i sacerdotes fuerunt: fltq
ad ostium ce postes tabernaculi ducit᷑:
ut de ingressu eterm tabernaculi aliquid
audiat. & tremendi iuditii diem subti¬
liter agnoscat: ne ꝓbona oꝑa quȩ facit.
placere hominib appetat: Sicq auris
eius subula ꝑforatur : dum mens illius
timoris di subtilitate ꝑciititur: ce uerbi
acumine transfixa. ꝑomne quod agit
nouerit ingressum regni semꝑ attendẽ:
& quasi ab ostio et poste tabernaculi
ꝑforatam aurem portarez Qui erit ser¬
uus in scłm: ut eẽ post scłm liber pos¬
sit: In scłm enim seruus ẽ: qui ꝑ acci-¬
uam uitam hominib seruire disposu¬
it ⁊ ut post p̃sens scl̃m ad libertatem
ueram ualeat ꝑuenire: de qua ꝑ pau¬
lum dicitur⁊ quia ipsa creatura libe¬
rabitur a seruitute corruptionis inli¬
bertatem głȩ filiorum di: Tunc eñ
uera in nobis libertas erit: cum ad glo¬
riam filiorum di ad optio nr̃a puene¬

Expanded text:
nipotentis Domini sacerdotes fuerunt; atque nipotentis Domini sacerdotes fuerunt; atque ad ostium et postes tabernaculi ducitur, ut de ingressu aeterni tabernaculi aliquid audiat, et tremendi judicii diem subtiliter agnoscat, ne per bona opera quae facit, placere hominibus appetat. Sicque auris ejus subula perforatur, dum mens illius timoris Dei subtilitate percutitur: et verbi acumine transfixa, per omne quod agit, noverit ingressum regni semper attendere, et quasi ab ostio et poste tabernaculi perforatam aurem portare, qui erit servus in saeculum, ut esse post saeculum liber possit. In saeculum enim servus est, qui per activam vitam hominibus servire disposuit, ut post praesens saeculum ad libertatem veram valeat pervenire. De qua per Paulum dicitur: Quia et ipsa creatura liberabitur a servitute corruptionis, in libertatem gloriae filiorum Dei. Tunc enim vera in nobis libertas erit, cum ad gloriam filiorum Dei adoptio nostra pervene
Abbreviated transcription (Latin):
data ẽ. cidem dño cum filiis remanet:
ipse uͦ seruus exit cum uestitu suo: qͥa
bona accio uel eiusdem bo¬
nȩ actionis fructus. predicatoris merce-
ne ꝑdurans. ꝑsuꝑnam grãm ad con¬
templationem liber eg̾ditur: Quod si
dixerit seruus diligo dominum meũ
et uxorem ac liberos: non eg̾diarliber:
Seruus dñm suum diligit: quando
predicatoris uerba sollicita mente custo¬
dit: Uxorem quoq amans et liberos.
liber egredi recusat: quando acuiuã
uitam ciusq fructus diligens. transire
ad contẽplatiuam non uult: quia bona
se oꝑa habere in minist̾ri sui seruitute
considerans. ad libertatis quietem renu¬
it transire: S offerat eum dñs diis &
applicetur ad hostium et postes. et ꝑforet
aurem eius subula: ut sit ei seruus in
scłm: Is enim qui in actiua disposinit
uita ꝑdurare adño duis offertur: quan-¬
do apredicatore suo antiquorũ patrum
dictis imbuitur: qui nobis inuia om¬

Expanded text:
data est, eidem domino cum filiis remanet. data est, eidem domino cum filiis remanet. Ipse vero servus exit cum vestitu suo: quia bona actio vel ejusdem bonae actionis fructus, praedicatoris mercedene perdurans, per supernam gratiam ad contemplationem liber egreditur. Quod si dixerit servus: Diligo dominum meum et uxorem et liberos: non egrediar liber . Servus dominum suum diligit, quando praedicatoris verba sollicita mente custodit. Uxorem quoque amans et liberos liber egredi recusat, quando activam vitam ejusque fructus diligens, transire ad contemplativam non vult: quia bona se opera habere in ministerii sui servitute considerans, ad libertatis quietem renuit transire. Sed offerat eum dominus diis, et applicetur ad ostium et postes: et perforet aurem ejus subula, ut sit ei servus in saeculum. Is enim qui in activa disposuit vita perdurare, a Domino diis offertur, quando a praedicatore suo antiquorum Patrum dictis imbuitur qui nobis in via om
Abbreviated transcription (Latin):
uitium ueniret habere studuit: ẽbreus
seruus cum uxore emptus ẽ: Et plerũq
is qui talis ẽ potest ad contemplatiuam
uitam transire: et tam̃ acauam non de¬
sererez Unde et illic subditur: Si hab̃s
uxorem: ce uxor eg̃dietur simul: Cum eo
enim ad lib̃tatem et uxor eg̾ditur: quan¬
do is qui ad contemplationẽ ꝑuenit.
etiam foris actionem bom oꝑis qua ꝓ¬
desse possit aliis non relinquit: Sin au¬
tem dñs dedent illi uxorem. & peperit
filios ce filias: mulier et liberi eus er̃t
domini sui: ipse uͦ exiet cum uestitu suo.
Seruo empto dñs dat uxorem: cum p̃¬
dicator quisq eum quem iure omp̃ti
deo mancipauerit bonȩ accioni comun¬
git: Nam ce predicatoies dm̃ uocantur:
sicut elisȩo ꝓpħe de predicatore suo dr
Scis quod dñs tuus tollatur a te: Sror
uero serui empticii filios et filias pariet:
quando ei bona actio fortes uł teneros
fructus generat: S mulier quȩ a dño

Expanded text:
vitium veniret, habere studuit, Hebraeus vitium veniret, habere studuit, Hebraeus servus cum uxore emptus est. Et plerumque is qui talis est, potest ad contemplativam vitam transire, et tamen activam non deserere. Unde et illic subditur: Si habens uxorem, et uxor egrediatur simul. Cum eo enim ad libertatem et uxor egreditur, quando is qui ad contemplationem pervenit, etiam foris actionem boni operis qua prodesse possit aliis, non relinquit. Si autem dominus dederit illi uxorem et pepererit filios et filias, mulier et liberi ejus erunt domini sui: ipse vero exiet cum vestitu suo. Servo empto dominus dat uxorem, cum praedicator quisque, eum quem jure omnipotenti Deo mancipaverit, bonae actioni conjungit. Nam et praedicatores domini vocantur: sicut Elisaeo prophetae de praedicatore suo dicitur: Scis quod Dominus tuus tollatur a te ? Uxor vero servi empti tum filios et filias pariet, quando ei bona actio fortes vel teneros fructus generat. Sed mulier quae a domino
Abbreviated transcription (Latin):
Quid ꝑseptenarium : nisi contemplati-¬
ua uita expͥmitur: Sex annis seruit.¬
& septimo egreditur liber. qui per acci¬
uam uitam qm ꝑfecte exhibuerit: ad
contemplatiuȩ uitȩ lib̃tatem transit:
Et noctandum quod gratis liber egre
ditur: quia hi qui postqͣm omnia fece¬
rint dicunt se inutiles seruos. eis ꝓcul
dubio sicut ipsa actiua fuit exmunẽ:¬
ita erit ex gr̃a etiam contẽplatiua Cum
quali ueste intrauerit cum tali exeat:
quia omni no necesse ẽ ut
unusquisq nr̃m in hoc quod incipit ꝑ¬
seueret: atq usq ad finem oꝑis in ea qua
inchoainit intentione perduret: Ille qͥp-¬
pe bene ad contemplatuiã uitam tran¬
sit: qui in acciua intentionis suȩ uestem
non mucaueritz Et sunt ñ nulli qui pͥ¬
usquam om̃ptis di seruitio socientur:
iam bona oꝑari diligunt: Sunt uͦ alii:
qui bona opera postqͣm ad seruitium
om̃p̃tis dĩ uenerint. discunt: Qui ergo
oꝑationem bonam et priusqͣm ad dĩ ser-¬

Expanded text:
quid per septenarium nisi contemplatquid per septenarium nisi contemplativa exprimitur? Sex ergo annis servit, et septimo egreditur liber, qui per activam vitam quam perfecte exhibuerit ad contemplativae vitae libertatem transit. Et notandum quod gratis liditur gratis, quia hi, postquam omnia fecerint, dicunt se inutiles servos ejus. Procul dubio sicut ipsa actiita erit ex gratia etiam contemplativa. Cum quali veste intraverit, cum tali exeat: quia omnino necesse est ut unusquisque nostrum in hoc quod incipit, perseveret, atque usque ad finem operis in ea qua inchoavit intentione, perduret. Ille quippe bene ad contemplativam transit, qui in activa vita intentionis suae vestem non mutaverit. Et sunt nonnulli, qui priusquam omnipotentis Dei servitio socientur, jam bona operari diligunt. Sunt vero alii qui bona opera postquam ad servitium omnipotentis Dei venerunt, discunt. Qui ergo erationem bonam, et priusquam ad Dei ser
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ possunt oꝑari non negligunt: Si¬
ne actiua autem intrare non possunt:
Si negligunt bona opari quȩ possunt:
Illa gͦ in necessitatȩ: hȩc in uoluntate est:
Unde admoysen dr̃. Si emeris seruum
hebreum sex annis seruiet tͥ Inseptimo eg̾¬
Hebreuᷤ transicus interp̃tatur: Et serius
hebreus emnitur: quando unusqͥsq qui
iã ab ħscło mente transit. seruitio omni¬
potentis di subditur: Ille ce enim deoue
re seruire appetit: qui ab hoc scl̃o mente
transire ddidicerit: Sic moyses tͣnsiuit
ut uideret uisum: sic dd̃ cum uideret in¬
pium exaltatum et cleuatum sicut ce¬
dros libani. transiuit et non erat: quia
iniquorum potentiam ẽẽ magnum ali¬
quid fortasse credimus: nisi ad perma¬
nens selin mente transeamus: Seruus
uero ebreus emptus sex annis seruire
precipitur: ita ut inseptimo libere exeat
gratis: Quid enim ꝑsenarium nume¬
rum : nisi actiuȩ uitȩ ꝑfectio designat᷑:

Expanded text:
quae possunt operari, negligunt. Siquae possunt operari, negligunt. Sine activa autem intrare non possunt, si negligunt bona operari quae possunt. Illa ergo in necessitate, haec in voluntate est. Unde ad Moysen dicitur: Si emeris servum Hebraeum, sex annis serviet tibi. In septimo egrenim transiens interpretatur. Et servus Hebraeus emitur quando unusquisque qui jam ab hoc saeculo mente transit servitio omnipotentis Domini subditur. Ille etenim vero Deo servire appetit, qui ab hoc saeculo mente transire didicerit. Sic Moyses transivit, ut videret visum . Sic David cum videret impium exaltatum et elevatum super cedros Libani, transivit, et ecce non erat . Quia iniquorum potentias esse magnum aliquid fortasse credimus, nisi ad permanens saeculum mente transeamus. Servus vero Hebraeus emptus sex annis servire praecipitur, ita ut in septimo liber exeat gratis. Quid enim per senarium numerum nisi activae vitae perfectio designatur?
Abbreviated transcription (Latin):
recusaret: Precipitur enim ut ebreus
puer: si forte in seruitutem deuenerit sex
annis seruiat: septimo uͦ anno liber di¬
mittatur: Quod si egredi a seruitute
noluerit ꝓpter uxorem et filios: ꝑforabitur
auricula erus. et erit seruus inscłm: Hoc
m sex etatib huius scł̃i seruientes. septimo
die ec̃no sabbato liberamur: si tamen uo¬
luerimus ẽẽ liberi dum ad huc in scło ser-¬
uimus peccatoz Si autem noluerimus:
ꝑforabitur nobis auricula in testimoni-¬
um in obedientie: & cum uxore & filiis
nr̃is quos pretuluus lib̃tati. id ẽ cũ
carne & oꝑib eius. iugiter peccati serui
erimus in eternum: S ce aliter hoc¬
intelligi potest: Nempe sciendum est:
quia cum actiua uel contemplatiua
uita ex di sint gratia: una nobis in ne¬
cessitate ẽ: altera in uoluntate: Quis
enim cognoscens din eius regnum in¬
greditur: nisi prius bene opetur: Si¬
ne contemplatua gͦ uita intrare pos
sunt ad celestem patriam: qui bona

Expanded text:
recusaret. Praecipitur enim ut Hebraeus recusaret. Praecipitur enim ut Hebraeus puer, si annis serviat, et septimo anno liber dimittatnoluerit propter uxorem et filios, perforabitur auricula ejus, et erit servus in saeculum. Hoc in sex aetatibus hujus saeculi servientes, septimo die, id est, aeterno Sabbato liberabimur, si tamen voluerimus esse liberi, dum adhuc in saeculo servimus peccato. Si autem noluerimus, perforabitur nobis auricula in testimonium inobedientiae, et cum uxore et filiis nostris, quos praetulimus libertati, id est, carne et operibus jugiter peccati servi erimus in aeternum. CAPUT intelligi potest. Nempe sciendum est, quia cum activa vel contemplativa vita ex Dei sunt gratia, una nobis in necessitate, altera in voluntate. Quis enim cognoscens Deum, ad ejus regnum ingreditur, nisi prius bene operetur? Sine contemplativa ergo vita intrare non possunt ad coelestem patriam, qui bona
Abbreviated transcription (Latin):
cogitat illo tempore dandum ñ ẽẽ quo
dandum ẽ: Cum tͥ uenditus fuerit frat
tuus ebreus aut ebrea. et sex annis serui¬
erit tͥ: in septimo anno dimites eum li¬
remissionis remitti uoluit. quem septimũ
quemq obseruari oportebat ab õibꝰrs an¬
no septimo emptionis eius: quodocumq
anno illorum septimus iste annus occur¬
reretz Sin autem dixerit. nolo egredi eo
quod diligat te ce domum tuam: et be-¬
ne sͥ apud te ẽẽ sentiat: assumes subulã
et ꝑforabis aurem eius in ianua domus
tuȩ : et seruiat tibi usq in et̃num Eccta
ao. Quȩ deseruo hebͤo p̃cipiunturut sex an¬
nis seruiat. et dimittatur liber gratis:
ne serui xp̃iani hoc flagitarent a domi-¬
nis suis apłica auctoritas lubet seruos
dominis suis ẽẽ subditos: ne nomen dĩ
ce doctrina blasphemetur: Illud enim
ex hoc satis constat in mysterio p̃ceptũ:
quia ceptundi subula eius aurem ad
postem precepit deus. qui libtatem illã

Expanded text:
cogitat illo tempore dandum non esse, quo cogitat illo tempore dandum non esse, quo dandum est? « Cum ergo venditus fuerit frater tuus Hebraeus aut Hebraea, et sex annis servierit tibi, in septimo anno dimittes eum lieo anno remitti voluit, quem septimum quemque observari oportebat ab omnibus; sed anno septimo emptionis ejus, quotocunque anno illorum septimus iste annus occurreret. « Sin autem dixerit: Nolo egredi, eo quod diligat te et domum tuam, et bene sibi apud te esse sentiat, assumes subulam, et perforabis aurem ejus in janua domus tuae, et serviet tibi usque in sempiternum, etc. » Quae de servo Hebraeo praecipiuntur, ut sex annis serviat, et dimittatur liber gratis, ne servi Christiani hoc flagitarent a dominis suis, apostolica auctoritas jubet servos dominis suis esse subditos, ne nomen Dei et doctrina blasphemetur. Illud enim ex hoc satis constat in mysterio praeceptum, quia et pertundi subula ejus aurem ad postem praecepit Deus, qui libertatem illam
Abbreviated transcription (Latin):
diligamus uerbo neq lingua: s oꝑe et
ueritate Caue ne forte subripiat tͥ impia
cogitatio et dicas in corde tuo appropinqͣtͣ
septimus annus remissionis: &e au̾tas
ocłõs apaupe fratre tuo. nolens ei quod
postulat mutuum cõmodare. ne clamet
contra te ad dominum. et fiat tͥ in pec-¬
catum: s dabis ei. nec ages quippiam
callide in eius necessitatib subleuandis:¬
fiat uerbum occultum in corde tuo mi¬
quitas. dicens. apꝓpiat annus septimus.
annus remissionis. & malignetur ocłs
tuus in frẽm egenum: tuum &e ñ tribu¬
as cr: et erclamabit aduersum te ad do¬
minum: et erit in te peccatum magnũ:
Magnifice occultum uerbum hoc dirit.
qm̃ nemo audet hoc dicere qui potue¬
rit cogitare. ideo non ẽẽ mutuum dan¬
dum indigenti. qm̃ apppinquat annus
remissionis: cum ds ꝓpter miscdiam u¬
trumq p̃cepit: et cõmodari cum quisq
indiget. et remitu anno remissionis: Qͦ¬
modo gͦ misericorditer remissurus ẽ illo
anno quo remittendum ẽ. si crudeliter

Expanded text:
mus verbo neque lingua: sed opere et veritate . » « Cave ne forte tibi subrepat impia cogitatio, et dicas in corde tuo: Appropinquat septimus annus remissionis; et avertas oculos a paupere fratre tuo, nolens ei quod postulat mutuum commodare, ne clamet contra te ad Dominum, et fiat tibi in peccatum. Sed dabis ei, nec ages quippiam callide in ejus necessitatibus sublevandis,fiat verbum occultum in corde tuo iniquitas dicens: Appropriat annus septimus, annus remissionis, et malignetur oculus tuus in fratrem tuum egenum, et non tribuas ei. Et exclamabit adversum te ad Dominum, et erit in te peccatum magnum. » Magnifice occultum verbum hoc dixit, quod nemo audet hoc dicere, qui potuerit cogitare, ideo non esse mutuum dandum indigenti, quoniam appropinquet annus remissionis, cum Deus propter misericordiam utrumque praeceperit, et commodari cum quisque indiget, et remitti anno remissionis. Quomodo ergo misericorditer remissurus est illo anno quo remittendum est, si crudeliter
Abbreviated transcription (Latin):
ne consurgens uades: intab̃nacła tua:
demonstrat nobis post pactum diurnũ
seruitium in labore presentis uitȩ manȩ
resurrectionis futurȩ. in ęt̾̃na tab̃nacula
Sex dieb comedes arima: or in die sep¬
tima quia collecta ẽ dñi dd̃i tui non fa-¬
cies opus Septenarius gͦ numerus. ꝓpter
sabbatum significat futuram requiem.
ubi iam nec tempus nec locus nec ratio
ẽ oꝑandi: s in laudib &e contemplatione
conditoris dignis quibq perpetuali¬
ter uacandiz¬

Expanded text:
ne consurgens vades in tabernacula tua, » ne consurgens vades in tabernacula tua, » demonstrat post peractum divinum servitium, in labore praesentis vitae, mane resurrectionis futurae, in tabernacula aeterna « Sex diebus comedes azyma, et in die septima, quia collecta est Domini Dei tui, non facies opus. » Septenarius ergo numerus propter sabbatum significat futuram requiem, ubi jam nec tempus, nec locus, nec ratio est operandi, sed in laudibus et contemplatione conditoris, dignis quibusque perpetualiter vacandi