comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Qyod sciencia ad agnitionem ꝑtinae: EST.
ad contem plationem scpiencia Scientia enim
temporelibus bene utitur qui inuitandis malis
seri intellegendis uł appetendis bonis uersatur:
Sapiencia aut̃ tantu modo acẽna contemplat᷑
Item non nulli uiri int̃scipienciam & pruden¬
tiam. ita intelligi uoluerunt: ut saprentiam in
diuinis Prudenciam aut̃ uł scientiam. in hu¬
manis negotiis ponerent ꝑfecta est aut̃ scien¬
cia multa agere bonr. & deillis lcaidem non que¬
rere quae ds p̃cepit facere aseruũ inutilem
sese ante dĩ occulos aestimcare. IXXXUII.¬
INTER SAPIENCIAM ETEIOCUENTIAM
ITA DISTIN QUITUR
NUod eloquentia constat ex uerbis: sapientia
exenteneiis Sa sapienciasine eloquencia
ꝑdeẽ potest: eloquencia sine sapiencia uadere
non potest: Melior ẽ enim indiserta prudencia.
quam stulta loquacitas. Rerum enim studia pro¬
sunt : non ornament uerborum: Porro snen¬
ciam : ueteres philosophiaam uoc auerunt. Idẽ om¬
num rerum humancrum atque diuincrum sci¬

Expanded text:
quod scientia ad agnitionem pertinet, ad contemplationem sapientia. Scientia enim temporalia bene utitur, atque in euitandis malis, seu intellegendis uel adpetendis bonis uersatur: sapientia autem tantummodo aeterna contemplatur. Item nonnulli uiri inter sapientiam et prudentiam ita intellegi uoluerunt, ut sapientiam in diuinis, prudentiam autem uel scientiam in humanis negotiis ponerent. Perfecta est autem scientia multa agere bona, et de illis laudem non quaerere quae Deus praecepit facere, et seruum inutilem se esse ante Dei oculos existimare. Inter sapientiam et eloquentiam ita distinguitur, quod eloquentia constat ex uerbis, sapientia ex sententiis. Sed sapientia sine eloquentia prodesse potest. Eloquentia sine sapientia ualere non potest. "Melior est enim indiserta prudentia quam stulta loquacitas." Rerum enim studia psunt, non ornamenta uerborum. Huiustiam veteres philosophiam vocaverunt, id est omnium rerum humanarum atque divinarum sci
Abbreviated transcription (Latin):
losa Plus contra eos diabolus diuersis temptationibꝰ insistit:
qui possunt aealiis inueritate ꝓdeẽ: Utdum illi impedi¬
iustorum inferre cupiat tamen si potestatem adõ non acci¬
pit. nullatenus adipisci potest quod appacit: In occulis car¬
nalium : diabolus terribilis est: in occulis electorum
terror eius uilis est. Ab incredulis ut leotim&ur.

Expanded text:
 Plus contra eos diabolus diversis tentationibus insistit, qui possunt et aliis sua utilitate prodesse, ut, dum illi impedis inferre cupiat: tamen si a Deo potestatem non accipit, nullatenus adipisci potest quod appetit. Unde nalium diabolus terribilis est, in oculis electorum terror ejus vilis est. Ab incredulis ut leo timetur,
Abbreviated transcription (Latin):
lens qui patitur portat: Diabolus quando decipere¬
quem quam querit. prius naturȩ uniuscinus que in¬
tendit: Etinde ciffectat unde aptum hominem ad pec¬
pora: Citia enim ante conuersionem quasi pacem
in hominem habent: Cugndo cutem expelluntur : acriori
uirtute consurgunt: Eiunt autem inimica conuersis : quȩ
peccatorem ꝓspere blandiebant: Uitia quȩ ante conuersio¬

Expanded text:
lens qui patitur portat. Nam quemquam quaerit, prius naturam uniuscujusque intendit, et inde se applicat, unde aptum hominem ad pec3. Vitia enim ante conversionem quasi pacem in homine habent, quando autem expelluntur, acriori virtute consurgunt. Fiunt autem inimica converso, quae peccatori prospere blandiebantur; atque item fi
Abbreviated transcription (Latin):
Nisi exꝓposito poestinãtis dĩ qui iustus est inrep¬
batis: misericors aut̃ inclectis. Uniuersae uiȩ dñi
miseri cordia &eueritcis: Omne cuit̃ donum gratiae
non omnibꝰ ad integrum datum: sa singulis donci
singulis diui duntur Scilic& ut quasimem¬
bra corporis singula offitia habetant: & alter
indigeat alteri : quod non haba alter: Pro inde om¬
nium fiunt communi dum fiunt membra in uicẽ¬
&EUANCELIUM HOCINTERIST

Expanded text:
nisi ex proposito praedestinantis Dei, qui iustus est in repronisi ex proposito praedestinantis Dei, qui iustus est in reprobatis, misericors in electis. Vniuersae enim uiae Domini misericordia est ueritas. Omne autem donum gratiae non omnibus ad integrum datur, sed singulis dona singula diuiduntur, scilicet ut, quasi membra corporis singula officia habeant, et alter indigeat alteri quod non habet alter; proinde omnium fiunt communia, dum fiunt sibimet membra inuiceet euangelium hoc interest
Abbreviated transcription (Latin):
nando p̃elegit : alios uero suis prauus moribꝰ iusto iu¬
ditio derelinquit Unde uerissimum est. grae mu¬
nus non exhumana uirtute uł exmerito arbitrii
consequi : sa solius diuinȩ piaatis bonitate largi¬
ri Quidam enim gratis misericordiae eius p̃uenti.
dono salucentur effecti uasa misericordiae: Quidam
uero reꝓbi apti ad poenam. prȩdestinati damn cor
tur uasa irae quod exemplum deesciu ae iacob nec¬
dum natis colligitur quidum eent una con¬
ceptrone uel pcortu editi parique nexu peccati
originalis adstricti : alterum tameneorum ad se
mi sericordie diuinae pueniens bonitas gratuita
traxit. Alterum quad am iustitiae seueritatem.
hodio habitum inmasse ꝑditionis relictum damp
Iacob dilexi : esauautem odio habui Unde con¬
sequens est. nullis praeuenientibus meritis cõferri
grãm. sae sola uocationem diuinam neque nequa¬
quam sclu ari siue dempnari eligi uł reꝓbari

Expanded text:
nando praelegit, alios uero in suis prauis moribus iusto iunando praelegit, alios uero in suis prauis moribus iusto iudicio derelinquit. Vnde uerissimum est gratiae munus non ex humana uirtute uel ex merito arbitrii consequi, sed solius diuinae pietatis bonitate largiri. Quidam enim gratissimae misericordiae eius praeuenientis dono saluantur, effecti uasa misericordiae; quidam uero reprobi habiti, ad poenam praedestínati, damnatur, effecti uasa irae. Quod exemplum de Esau et Iacob necdum natis colligitur. Qui dum essent una conceptione uel partu editi, parique nexu peccati originalis adstricti, alterum tamen eorum ad se misericordiae diuinae praeueniens bonitas gratuita traxit, alterum quadam iustitiae seueritate odio habitum in massam perditionis relictum damnaIacob dilexi, Esau autem odio habui. Vnde consequens est nullis praeuenientibus meritis conferri gratiam, sed sola uocatione diuina, neque quemquam saluari siue damnari, eligi uel reprobari,
Abbreviated transcription (Latin):
dus ad poenitendum. hab& dese unde corruat & non
haba unde consurgtt: nisi gr̃a conditoris ut erigittꝰ
manum iacentis extendat. Denique homimi ꝑdei
grãm liberum restcuratur arbitrium quod primꝰ
homo perdiderat Nam ille habuit inchoandiboni
liberum arbitrium: quod tam en dĩ adiutorio ꝓfice¬
retur. Nos uero & inchoationem liberi arbitrii.
&e ꝑfectionem dedĩ sumimus gratiam quia & in ci¬
pere & ꝑficere bonum deipso habemus. a quo & gratiȩ
donum datum &e liberum arbitrium in nobis estres
tauritum: Der ergo bonum quod tigimus ꝓpter gratiam
praeuenientem & subsequentem: nostrum uero est ꝓp¬
ter subsequentem liberi arbitrii uoluntatem : Nam
si dĩ non est : cur illi grãs agimus Etsinostrũ non ẽ
cur raributionem bonorum operum expecctmus &¬
gr̃a sequimur nr̃um est: Nemo autem dm̃ meritis
ante cedit : ut tenere eum quasi debitorem possit.
s& miro modo omnibus aequus conditor. alios p̃desti¬

Expanded text:
et ad poenitendum piger. Habet de se unde corruat, et non et ad poenitendum piger. Habet de se unde corruat, et non habet unde consurgat, nisi, gratia Conditoris, ut erigatur manum jacenti extendat. Denique homini per Dei gratiam liberum restauratur arbitrium, quod primus homo perdiderat. Nam ille habuit inchoandi boni liberum arbitrium, quod tamen Dei adjutorio perficeretur. Nos vero, et inchoationem liberi arbitrii, et perfectionem de Dei sumimus gratia. Quia et incipere et perficere bonum de ipso habemus, a quo et gratiae donum datum, et liberum arbitrium in nobis est restauratum. 117. Dei est ergo bonum quod agimus propter gratiam praevenientem, et subsequentem. Nostrum vero est, propter obsequentem liberi arbitrii voluntatem. Nam si Dei non esset, cur illi grcur retributionem bonorum operum expectamus? Pgratiam sequimur, nostrum est. Nemo autem Deum meritis antecedit, ut tenere eum quasi debitorem possit. Sed miro modo aequus omnibus conditor alios praedesti
Abbreviated transcription (Latin):
ius uitȩ terminum dimicare non cessat: S& si cõ¬
cupiscentia sp̃s usque infinem suꝑ aiuctoriȩ pace
setura in eternum cum suis uictoribꝰ regnat quando
consumpto concupiscentiȩ aeculeo nec caone sp̃s nec au¬
ro spũ. aduersabitur. s& utraque sp̃s inuicem acernȩ
pacis concordia coprilaarte redemptori suo sine ulla
oppugnatione inperpaeuum adherebunt: xxx¬
INTER GRATIEDIUINAE INEUSIONE ET
HUMANI ARBITRII UOLUNTATE HOC
INTER EST
ARBITRIUM EST uoluntas liberȩae potestatis: quȩ¬
Aper se sponte uł bona uol mala appetere potest:
Vrã aut̃ ẽ diuinȩ misericordiȩ gratuitum donum.
per quod bonȩ uoluntatis inititium & operis ꝓme¬
remur effectum: Diuinȩ qui ppe gr̃ã p̃uenitur
homo ut bonus sit nec humanum arbitrium: Dei
gratiam ante cedit. sae ipsa gr̃a dĩ. nolentẽ hominẽ
preuenit : ut a &iam bene uellit Nam pondere car¬
nis homo sic agitur ut ad p̃cantium sit feccilis. tar¬

Expanded text:
huius uitae terminus dimicare non cessat. Sed si conhuius uitae terminus dimicare non cessat. Sed si concupiscentia spiritus usque in finem superet, uictoriae pace secura in aeternum cum suis uictoribus regnat. Quando, consumpto concupiscentiae aculeo, nec carni spiritus, nec caro spiritui aduersabitur, sed utraque inuicem aeternae pacis concordia copulatae, Redemptori suo sine ulla oppugnatione in perpetuum adhaerebunt. Inter gratiae diuinae infusionem et humani arbitrii uoluntatem hoc interest: arbitrium est uoluntas liberae potestatis, quaGratia autem divinae misericordiae gratuitum est donum, per quam et bonae voluntatis initium et operis promeremur effectum: Divina quippe gratia praevenitur, homo, ut bonus sit. Nec humanum arbitrium Dei grpraevenit ut etiam bene velit. 116. Nam pondere carnis homo sic agitur, ut ad peccandum sit facilis,
Abbreviated transcription (Latin):
que liba ad uersa ꝑsenserit: ista nullo merore fran
gitur. s& a ceiam mali depaimis porcans. abcinte¬
riore gaudio. non mouetur: Illa ambitione horũ
inficitur & humanis laudibꝰ uel in lecobris uanȩ
flata superbiȩ fastu. cormiserum eleuat: ista ne
acelsitudine sua corruat usque ad infima seipsũ
humiliat: S& quid plura: concupiscentia car¬
nis in omnium uitiorum multitudinem sibi con¬
sencientes precipitat: Concupiscencia uero sp̃s men¬
tem lassam nedeficiat : spe futurae głae corro¬
borat: łinde illa quamuis supera: nullate nuꝰ
ces tumultum exaltat: quia reparato certamine
possumuꝰ de et acciam gloriosius trium phare:
Ista quam uis uincat. deuictoria non ẽ securat
quia caliduꝰ hostis aesi deuictuis interdum ttamen
uictoris ultima uincit: Et quos prima congressio¬
ne non ꝑcutit decipere in fine contendit Hincẽ
aetiam quod ipsa concupiscentia carnis. usque hu

Expanded text:
quaelibet adversa persenserit; ista nullo mquaelibet adversa persenserit; ista nullo mgititur, sed etiam mala de proximis portans, ab interiore gaudio non mouetur. Illa ambitione honorum inficitur et humanis laudibus, uel inlecebris uanae flata superbiae fastu cor miserum eleuat; ista, ne a celsitudine sua corruat, usque in infima seipsam humiliat. Sed quid plura? Concupiscentia carnis in omnium uitiorum multitudinem sibi consentientes praecipitat, concupiscentia uero spiritus mentem lassam ne deficíat, spe futurae gloriae corroborat. Proinde illa, quamuis superet, nullatenus est, quia, reparato certamine, possumus de ea etiam gloriosius triumphare. Ista quamuis uincat, de uictoria non est secura, quia callidus hostis, etsi deuictus interdum, tamen uictores ultima uincit, et quos prima congressione non percutit, decipere in finem tendit. Hinc est etiam quod ipsa concupiscentia carnis usque in
Abbreviated transcription (Latin):
orationibuꝰ elaborat : Illa ꝑ ingluuiem in lecebris uen¬
tris & desiderio guaturis estuat: ista semaei psam ieru¬
niis & abstinentiat̃ cruciatibꝰ macerat Illa luxuriȩ
subditt turpium ꝑpaerationum affectus quos inten¬
tione cogittationis agit ꝓfectione uoluntatis explere
contempnit: ista castititts pudicitia pulcritudinem
diligit. Illa auariciȩ flamina succense appaeit lucrũ
efugit dampna temporalium rerum: ista contemp¬
nens mundũ solũ sibi uindicat xp̃m̃: Illa inuidia
nullum sibi superiorem uł aequalem eẽ ꝑmittit: saein¬
terno liuore uulneris decunctorum ꝓfectu tabescit:
ista decunctorum uirtutibꝰ gaudae &minores sibi ꝑca
ritatem ꝑ ponit. Illa ira ex aestuans. nichil aeque¬
nimiter portat : s& ꝓturbatam mentem usque ad
uoces tumultum exaltat: ista nulla ex casperatione
mouetur. soe ꝑtranquillitates iansuaudinem paci¬
enter omnia sustinae : Illa tristitia inficitur. dum

Expanded text:
orationibus elaborat. Illa per ingluuiem inlecebris uenorationibus elaborat. Illa per ingluuiem inlecebris uentris et desiderio gutturis aestuat, ista semetipsam ieiuniis et abstinentiae cruciatibus macerat. Illa luxuriae subdita turpium perpetrationum affectus, quos intentione ο cogitationis agit, perfectione uoluptatis explere contendit; ista castitatis et pudicitiae pulchritudinem diligit. Illa auaritiae flamma succensa appetit lucrum et fugit damna temporalium rerum; ista contemnes mundum solum sibi uindicat Christum. Illa inuidia nullum sibi superiorem uel aequalem esse permittit, sed interno liuore uulneris de cunctorum profectu tabescit; ista de cunctorum uirtutibus gaudet, et minores sibi per caritatem praeponit. Illa ira exaestuans, nihil aequanimiter portat, sed perturbatam mentem usque ad uocis tumultum exaltat; ista nulla exasperatione mouetur, sed per tranquillitatis mansuetudinem patienter omnia sustinet. Illa tr
Abbreviated transcription (Latin):
CONCUPISCENCA Carnis est. motus animae: Tur¬
pis in affectum : sordidae delectationis. Concupis¬
centia uero sp̃s est ardens intentio mentis indeside¬
rio scȩ̃ uirtutis: Ista sibi consencientes mittit ad reg¬
num illa ad suppliciũ gempiternum. Illa ex pecca¬
ti est primi hominis dempnatione descendens ĩ sti
laox mentis est. de munere redemptoris nr̃i ꝓcedens.
Haec autem sibi inuicem ꝓ affectu uirtutem uitiorum¬
que cottidiana conluctatione : taliter aduerscatur :
Concupiscencia ntanque carnis: primum in lecebras
uitiorum incogitationibꝰ gignit: Concupiscencia uero
sps: econtrario cogitationes scas indesmnenter opponit:
Illa stibulis uanis oblectatur & uerbis: ista scriptura¬
rum meditationibꝰ atque p̃ceptis Illa gauda expec¬
taculis rerum terrestrium: ista contemplatione cȩles¬
tium gaudiorum: Illa terrena gaudia querit: ista gem¬
mitus & sus piria trabit: Illa torpore uel sompnus. atq:
pigritiae corpiꝰ relaat: ista uigiliis & tonpaentibuꝰ

Expanded text:
concupiscentia carnis est motus animae turpis in affectum sordidae delectationis; concupiscentia uero spiritus est ardens intentio mentis in desideria sanctae uirtutis. Ista sibi consentientes mittit ad regnum, illa ad supplicium sempiternum. Illa lex peccati est, de primi hominis damnatione descendens; ista lex mentis est de munere Redemptoris nostri procedens. Haec autem sibi inuicem pro affectu uirtutum uitiorumque quotidiana conluctatione taliter aduersantur. Concupiscentia namque carnis primum inlecebras uitiorum in cogitationibus gignit; concupiscentia uero spiritus e contrario cogitationes sanctas indesinenter opponit. Illa fabulis uanis oblectatur et uerbis, ista Scripturarum meditationibus atque praeceptis. Illa gaudet spectaculis rerum terrestrium, ista contemplatione caelestium gaudiorum. Illa terrena gaudia quaerit, ista gemitus et suspiria trahit. Illa torpore somni atque pigritia corpus relaxat, ista uigiliis et conpetentibus
Abbreviated transcription (Latin):
ius uerbis duritiam cordis nr̃i accuscitur. quia ipse plan¬
git quod corte baptis ium cõmiserat: Nos uero & post bap
tis satis facimus si ab iniquitate non cessamus: Nis uolunt atĩ¬
bus quoquȩ quas dileximus in contrario oppositis lamentis in se¬
debecit &eiam concessa: Etse rephendat in minimis : qui memi¬
nit inmaximis deliquisse: Etquem ectro l&t treocit cadculpa
supplicia: deb& it a agere. ut inmultitudine peccatorum
possit exaequitre ubertatẽ uirtutum: Non leruter debae

Expanded text:
iud quam duritia nostrae mentis accusatur? quia ipse plangit quod ante baptisma commiserat; nos vero et post bapsatisfacimus si ab iniquitate 88 cessamus, nisi voluptates quoque quas dileximus, e contrario appositis lamentis insedebeat etiam concessa, ut se reprehendat in minimis, quem meminit in maximis deliquisse. Lex recte Veteris Testasupplicia, debet ita agere, ut multitudinem peccatorum possit exaequare ubertate virtutum. HILARIUS. Poe
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓficiunt animȩ ad salutem Xin his totũ inuenitur qđ
queritur. quia omia ad edificationem loquitur psalmꝰ
Dicente ꝓphieta Psallam & intellegam inuia in macu¬
lata quando uonies adme. Quisonat in uoce ipse psellit.
& inm̃tis psallentis. Psallmꝰ ergo uoce & mente commu¬
niter. Dicente apło. Psallam spu psallam & mente. Ni
sicut ut uocibꝰ. sed & corde debemus ad dnͥm clammare.
Cauendũ namq est cum psallitur ne frequentus sis aut
anelus ꝓlisus tabundet: aut saliuȩ excreatuꝰ assiduuꝰ
aut narum expurciciȩ detracta ea psallente in an¬
te lactentur. sed debet fr̃ post se ꝓicere quia angli
pscillentes docentur sitre. Cuͥ dicit ꝓph&a. In conspec¬
psallit: signet os suum crucis sigillum ante qua psal¬

Expanded text:
proficiunt animae ad salutem, et in eis totum invenitur quod proficiunt animae ad salutem, et in eis totum invenitur quod quaeritur; quia omnia ad aedificationem loquitur psalmus, dicente Propheta: Psallam et intelligam in via immaculata, quando venies ad me . Quod sonat in voce, ipsum sit et in mente psallentis. Psallamus ergo voce et mente communiter, dicente Apostolo: Psallam spiritu, psallam et mente ; non solum vocibus, sed et corde decet ad Deum clamare. Cavendum namque est cum psallitur, ne frequens tussis, aut anhelitus prolixius abundet, aut salivarum exsecratus assiduus, aut narium spurcitiae detractae a psallente inante jactentur; sed debere fratrem post se projicere, quia angeli ante psallentes docentur stare, cum dicit Propheta: In conspecpsallit signet os crucis sigillo. CAPUT XLVI
Abbreviated transcription (Latin):
lationem Quia rectuꝰ ẽ sermo dñi. Etiterũ. Exultate
ei cũ tremore. Xiteru. Esallite dño sapient̃ Ergo
sapient̃ et cũ tremore debet psalli Opostet psallente
do scitis. Canere quippe. qui ministeriũ suũ andi
uinitatẽ implet. Dicente ꝓph&a cũ dic̃. In cõspectu
angłoꝵ psallam tibi. Nam considerare debet qui
pscillit ne alibi sensus eiꝰ demigret. Nec cũ incilia
cogitatione sensus inc̃ demigrituerit de nob dicatur
Populus iste labiis me honorat : cor aut̃ ipsorũ longe est
ame. Ettunc de nob̵̾ dicatur Hore suo benedicebant: et
corde suo maledicebant. Anec cum in sola lingua dnͥo
laudamus & in sola regia ous nri dm ammittamus. et¬
incus domus cordis nri introduc diabolo collocemꝰ. Plus¬
enĩ ab introducente uidicatur : qui intus ingreditur. quã
qui foris expectat. Ergo ad tantũ & tale offitiũ corporalit̃
lingua conueniat. cũ mente & cũ timore dno cottidicinũ
debitum reddere. Anotetur sibi incorde qui psallit ad

Expanded text:
. Et item: Exsultate ei cum timore . Et item: Psallite Domino sapienter . Ergo si sapienter et cum timore jubet psalli, oportet psallentem Domino moderate canere: quippe qui ministerium suum ante Divinitatem implet, docente hoc Propheta, cum dicit: In conspectu angelorum psallam tibi . Nam considerare debet, qui psallit, semper, ne alibi sensus ejus demigret. Ne, cum in aliam cogitationem sensus noster migraverit, de nobis dicat Deus: Populus iste labiis me honorat, cor autem eorum longe est a me . Et item de nobis dicatur: Ore suo benedicebant, et corde suo maledicebant . Ne, cum in sola lingua Deum laudamus, in sola regia oris nostri Deum admittamus; intus in domum cordis introductum diabolum collocemus fortiorem. Ab introducente judicatur, qui intus ingreditur, quam qui foris exspectat. Ergo ad tantum et ad tale officium cor pariter cum lingua conveniat, cum timore Domino quotidianum debitum redhibere, et notet sibi in corde qui psallit, ad
Abbreviated transcription (Latin):
ditui uoces. & sonuꝰ. Odoratui nidorum flagrantia.
uł quȩ aliter se habent. Gustuꝰ sapor. amarus seu
dulcis: Lactui. cadida uł frigida durti uł mollia asperae
siue lenia Hi aut̃ quinque sensus expartibũ hele¬
mentorum sunt . sa non ex omnibꝰ elementis quatuor
S& exaere terraque gignuntur. Exaere quidem : uisus.
RXU. INT̃ ANIMÃ ETCORPUS. IASICIR

Expanded text:
ditui uoces et sonus. Odoratui nidorum flagrantia, ditui uoces et sonus. Odoratui nidorum flagrantia, uel quae aliter se habent. Gustui sapor amarus seu dulcis. Tactui calida uel frigida, dura uel mollia, aspera siue lenia. Hii autem quinque sensus ex partibus elementorum sunt, sed non ex omnibus elementis quattuor, sed ex aere terraque gignuntur. Ex aere quidem uisus, od. Inter animam et corpus ita secer
Abbreviated transcription (Latin):
nis utitur incellectu : ut est homo : Ration abile uero
quod ratione dictum uł factum est: ¶. XXI. IN¬
TER MINTEM ETRATIONEM HOC DIEFERT
Mins est pars animę prestantior. qua ꝓcedit
intellegentia: Ratio uoro est : motus quidtt ani¬
mi uisum mentis accuens. ueraque afalsis dis¬
tinguens IXXII. INTERSENSUM ETMI¬
MORIAM HOCINTER EST
SENSUS EST REI Cuiusque adimentio memoria
rei inuentȩ recordatio: Illae eacogitita reperit:
haec repperta custodit:. xxiii. ItTER Mi¬
talis distinctio est : quod memoria. p̃terita retinae
Mens. futura p̃uidae. Cogitatio. p̃sentia comple¬
ETSINSIBILIA TALITER UETERES DISCRE¬
UERUNT
INTETLIqi bilia eẽ quȩ inmente animoque ꝑcipi¬
untur Sensibilia cait᷑: quȩ uisu tactuq corporeo
senciuntur: Sunt aut᷑ sensuꝰ corporei quinque. Vi¬
sus. Auditus. odoratus. Custus. Eiteatus: Visui sub¬
iac& habitiis. color seu magnitudo mensurae: Au¬

Expanded text:
nis utitur intellectu, ut est homo; rationabile uero nis utitur intellectu, ut est homo; rationabile uero quod ratione dictum uel factum est. Inter mentem et rationem hoc differt: mens est pars animae praestantior, a qua procedit intellegentia. Ratio uero est motus quidam animi uisum mentis acuens, ueraque a falsis distinguens. Inter sensum et memoriam hoc interest: sensus est rei cuiusque adinuentio; memoria, rei inuentae recordatio. Ille excogitata repperit, haec reperta custodit. Inter mtalis distinctio est, quod memoria praeterita retinet, mens futura praeuidet, cogitatio praesentia conplesensibilia taliter ueteres discreuerunt: intellegibilia esse quae in mente animoque percipiuntur; sensibilia autem, quae uisu tactuque corporeo sentiuntur. Sunt autem sensus corporei quinque: uisus, auditus, odoratus, gustus et tactus. Visui subiacet habitus et color, seu magnitudo mensurae. Au
Abbreviated transcription (Latin):
Vir &mulier. Vir aut̃ nuncupatur : ut ait lac¬
tantius quod maior in eo uis est quam infeminis.
aehinc uirtus nomen accepit: Item mulier emolli¬
tiȩ dicta : Inmucata & decracta litterȩ ueluti mu¬
lier. sce ideo uir plus roboris datum est : quod fecciliũ¬
plus cidpatientic̃ coniugalem feminȩ coniungeren¬
tur. Mulier aut̃ non ꝓcorruptela integritatis.
sce ꝓsola maturitatte acatis mulier nominatur
Sicrit &uir ꝓsua uirilitite: aciam si ab opere femi¬
ne amixtionis. ab ectur in munis: Extremȩ i amae¬
tates. senes &anuꝰ uocantur : Senes cut᷑ ittiquidem
dictos puttant: eo quod eẽ nesciunt: & ꝑnimiã acaitẽ
delerant. atque desipiunt: Unde & plato ait In pue¬
ris crescit sensus. in iuuenibꝰ uiga : in senibꝰ minuc¬
tur:. Anus aut̃. exmultis annis dicta quasi an¬
nosa XX INTER RATIONALE ITRATIOTIA¬
BILE HOC INTER EST
Quidam sapiens dixit. Rationade est quod ratio¬

Expanded text:
uir et mulier. Vir autem nuncupatur, ut ait Lacuir et mulier. Vir autem nuncupatur, ut ait Lactantius, quod maior in eo uis est quam in feminis, et hinc uirtus nomen accepit. Item mulier a mollitie dicta, inmutata et detracta littera, ueluti mollier. Sed ideo uiris plus roboris datum est, quo facilius ad patientiam coniugalem feminae cogerentur. Mulier autem non pro corruptela integritatis, sed pro sola maturitate aetatis mulier nominatur; sicut et uir pro sola uirilitate, etiamsi ab opere feminae admixtionis habeatur inmunis. Extremae iam aetatis senes et anus uocantur. Senes autem ita quidam dictos putant, eo quod se nesciunt et per nimiam aetatem delirant atque desipiunt. Vnde et Plato ait; "In pueris crescit sensus, in iuuenibus uiget, in senibus minuitur". Anus autem ex multis annis dicta, quasi annosa. Inter rationale et rationabile hoc interesse sapiens quidam dixit: Rationale est quod ratio
Abbreviated transcription (Latin):
Pueri uero : apuritate uocati sunt quasi puros siue
qui non dum lanuginem floremque genarum induunt.
Puelle cuitem: apuerilitate uocata quasi pulla: Un¬
uocamus. Pueruli & masculi &feminȩ appellabantur.
sicut inftns : Haec consuauido cõmunis puerperã
uoctit: priae aut̃ puerperas dicit : quȩ primum
eninae sunt: & quod pueriȩ: Idẽ puellȩ cadmodum
pariant: Egressi pueritiam masculi: puberes nucu¬
pantur Qui ia gignendi: possibilitatem sũmunt:
feminȩ uero uirgines : uł uiragines dicuntur: Dicta
autem uirago. uł quod auiro sumptt. est: uł quod
sit masculini uigoris similis: Pubertatem egrossi.
mo adolescentes appellantur: A dolescens cui¬
tem dictus: ab adolendo atque crescendo : Vnde & qui¬
dam decigricultura loquens maturescentem fructũ.
adolescentem uocauit Post adolescentiam quoque iu¬
uenes fimunt: Iuueries aut̃ dicti quod iuure posse
incipiant : ut in bubuꝰ iuuenci Cum auitulis dis¬
cesserunt. iam uero madi& cotis ꝓpriȩ dicuntur.

Expanded text:
Pueri uero a puritate uocati sunt quasi puros, siue quia nondum lanuginem floremque genarum inducunt. Puella autem a paruitate uocata, quasi pulla. Vntate puerili uocamus. Puer olim et masculus et femina appellabantur, sicut infans. Haec consuetudo communis puerperam uocat. Proprie autem puerperas dici quae primum enixae sunt et quod pueri id est puellae, admodum pariant. Egressi pueritiam masculi puberes nuncupantur, qui iam gignendi possibilitatem sumunt; feminae uero uirgines uel uiragines dicuntur. Dicta autem uirago uel quod a uiro sumpta sit uel quod sit masculini uigoris similis. Pubertatem egressi mox adulescentes appellantur. Adulescens autem dictus ab adolendo atque crescendo. Vnde et quidam, de agricultura loquens, maturescentem fructum adulescentem uocauit. Post adulescentiam quoque iuuenes fiunt. Iuuenes autem dicti, quod iuuare posse incipiunt, ut in bubus iuuenci cum a uitulis discesserint. Iam uero mediae aetatis proprie dicuntur
Abbreviated transcription (Latin):
tardus est adcpiendũ intentione itmen boni stu¬
dii premium ꝑcipit.itta qui p̃stitum sibi adño in¬
genium intellegentie neglegit. Condempnationis
reus existit: quia donum dĩ quod accipit despicit. & ꝑ
qualis est caro quȩ post multos dies pasciturcibo : talis
est anmiaa quȩ non assiduȩ pascitur dĩ uerbo: Perlec¬

Expanded text:
tardus est ad capiendum, pro intentione tamen boni studii, praemium percipit: ita qui praestitum sibi a Deo ingenium intelligentiae negligit, condemnatione reus existit, quia donum quod accipit, despicit et per Qualis est caro quae post multos dies percipit cibum, talis est anima quae non assidue pascitur Dei verbo. Ite
Abbreviated transcription (Latin):
ritiam : & non erit discordia: Aufer auaritiã : &e so¬
lus amor regnat. Desinat auaritia: & cessabit ambitio:

Expanded text:
ritiam et non est discordia; aufer avaritiam, et solus amor regnat; desinat avaritia, et cessat ambitio.
Abbreviated transcription (Latin):
in ciniter fatiunt quia nõ intrant postiũ sed aliunde tumi¬
do fastu quasi ꝑse ipsos ascendere querunt. qua ꝓpt̃ dñs
similitudinem ꝓ posuit degrege suo & deostio qua intrat᷑
adouile. Quid enĩ ꝓdest uana icacttintium debeme uiuen¬
do inflatio. Dũ ad finem ꝑpauadit̃ bene uiuendi uittt eoꝵ
non ꝑueniat. Ad hoc enim deb& unicuiꝗ ꝓdeẽ. bene

Expanded text:
inaniter faciunt, quia non intrant per ostium, sed aliunde tumiinaniter faciunt, quia non intrant per ostium, sed aliunde tumido fastu quasi per seipsos ascendere quaerunt. Quapropter Dominus similitudinem proposuit de grege suo, et de ostio, qua intratur ad ovile. Quid enim prodest vana jactantium de bene vivendo inflatio, dum ad finem perpetualiter bene vivendi vita eorum non perveniat? Ad hoc enim debet unicuique prodesse bene
Abbreviated transcription (Latin):
usq in eum locum hoc ꝓ uerbium dixic eis ułis. Illi
autem non cognouerunt quid loqueretur eis ꝓpt̃ pharise¬
orum qͥ se uidere iactabant cum ceci erant. Uenen atam
& suꝑbam & in sanabilem arrogantiam dñs iłis istti con¬
tex uit quȩ in hac parabola leguntur quam ipse illis nõ
intellegentibꝰ exponere dignatuꝰ est inquanos salubriter
si aduercamuꝰ: ammonuit. non gloriari in sapientia hu¬
mana non in morum dignitate : si humilitas fidei catho¬
licȩ in xp̃m desit. Multi enĩ sunt pagini. qui scđm qua¬
dam uitȩ huiuꝰ consuetudinem dicuntur boni homines.
n nocentes & quasi obseruantes et quȩ in lege p̃ceptti sunt
deferentes honorem parentibꝰ suis. Non mechantes nõ
homitidium ꝑ p&rantes non furtum fatientes. non
stilsum aduersuꝰ quem quam testimoniũ ꝑibentes & ce¬
tera quȩ inlege mandata sunt uelut obseruant. et
xp̃iani non sunc & plerumq seiadtnt. quo modo isti¬
pharisei dicentes. Num quid & nosceti summũ sed hec om̃ia

Expanded text:
bium dixit eis Jesus: Illi autem non cognoverunt quid loqueretur eis. « Propter Pharisaeorum qui se videre jactabant cum caeci erant, venenatam, et superbam, et insanabilem arrogantiam, Dominus Jesus ista contexuit, » quae in hac parabola leguntur, quam ipse illis non intelligentibus exponere dignatus est; in qua nos salubriter, si advertamus, admonuit, non gloriari in sapientia humana, non in morum dignitate, si humilitas fidei catholicae in Christum desit. « Multi enim sunt pagani, qui secundum quamdam vitae hujus consuetudinem dicuntur boni homines, innocentes, et quasi observantes ea quae in lege praecepta sunt; deferentes honorem parentibus suishomicidium perpetrantes, non furtum facientes, non falsum adversus quemquam testimonium perhibentes, et caetera quae in lege mandata veluti observant: et Christiani non sunt: et plerumqisaei, dicentes: Nunquid et nos caeci sumus? Sed haec omnia
Abbreviated transcription (Latin):
fiunt. Caelestia rapiunt. terrena despiciunt. Obeden¬
tes instruunt. sc̃ĩ uirtutibꝰ quibꝰ indies singulos. fiunt
dõ ꝓpinquiores. Incumbuntꝗ uita ꝑfidem et spem in p̃¬
sentis incipit scło sed infuturo ꝑmanet cũ dño .iII. DEFI¬

Expanded text:
fiunt, coelestia sapiunt; terrena despiciunt, obedienfiunt, coelestia sapiunt; terrena despiciunt, obedientes instruunt, sanctis virtutibus, quibus in dies singulos fiant Deo propinquiores, incumbunt. Quae vita per fidem et spem in praesenti incipit saeculo, sed in futuro permanet cum Domino.
Abbreviated transcription (Latin):
ori templatiua uitt a contem plando id ẽ aui uen¬
do nomen accepit. inque crecitorem suum cretitura
intellectuclis. Abomni peccato purgtita atꝗ ex omni
parte sancattiui sure est. S& et diligenter considergre ud¬
limus in hoc frcigili tebernciculo ubi cottidie in gemescimꝰ
Contemplatiuȩ uitȩ quodammodo participes fieri pos¬
sumus. Nemo quis dubitet quia aecclesiarum princebs
uite contemplatiue posse et debere fieri sectcitores. Quia
siue secundum quorundam opinionem nichil aliuosit
uita contemplatiua quã rerũ lattentiũ futurarũq
ocia siue uticatio ab omnibus occupationibus mundi
siue diuinarum studium litterarũ. Non uidetur quid in¬
pedimenti sc̃is sacerdotibus possit afferri quominus ad
uirtutes nequeant ꝑuenire. Quorũ cura est occupationi¬
bus mundi aufugere. & diuinarũ studiis litterarum
in herere qui non torpent otio sed insistunt ꝑfectionis suene¬
gotio. Verbo dĩ infatigabilit̃ ueccant. sapientes ueracit᷑

Expanded text:
ontemplativa vita a contemplando, id est, a videndo, nomen accepit: in qua, Creatorem suum creatura intellectualis, ab omni peccato purgata, atque ex omni parte sanata, visura est. Sed etsi diligenter considerare velimus in hoc fragili tabernaculo, ubi quotidie ingemiscimus, contemplativae vitae quodammodo participes fieri possumus, nemo quis dubitet: quia Ecclesiarum principes vitae contemplativae posse, et debere fieri sectatores: quia sive secundum quorumdam opinionem, nihil aliud sit vita contemplativa, quam rerum latentium, futurarumque notitia; sive vacatio ab omnibus occupationibus mundi, sive divinarum studium litterarum, non videtur quid impedimenti sanctis sacerdotibus possit afferri, quominus ad virtutes nequeant pervenire: quorum cura est ab occupationibus mundi aufugere, et divinarum studiis litterarum inhaerere. Qui non torpent otio, sed insistunt perfectionis suae negotio: verbo Dei infatigabiliter vacant, sapientes veraciter
Abbreviated transcription (Latin):
non appaeit Habete simplicitatem columbȩ. Nec ciu¬
quam madiinetur dolos. Habetit & serpentis astutiã :
ne cliorum suplantetur in sidiis Quia non multum cõs¬
ttit inuitio. aut decipere uel decipi Sollicite hostis
in sidias intellegere pariter acuere dĩ seruos oportae :
Sicque in nocentiȩ uitȩ existere simplicem ut tranen o por¬
tetit cum simplitate eẽ prudentem: Sacciis & ieiunium:
ter & habitus luctuosus ambitiosius dñm dep̃catur. Quid¬

Expanded text:
Monachus habeat simplicitatem columbae, nec cuiquam machinetur dolos: habeat et serpentis astutiam, ne aliorum supplantetur insidiis, quia non multum distata vitio vel decipere posse vel decipi. Moinsidias intelligere pariter, et cavere Dei servum oportet; sicque in innocentia vitae existere simplicem, ut tamen oporteat cum simplicitate esse prudentem. Qui prudentiam ter, et habitus luctuosus ambitiosius Deum deprecantur.
Abbreviated transcription (Latin):
crescere potuissent Atista quȩ ui tam sine sensu
habent lapidibuꝰ p̃ponuntur & terrae: Tertius
graduꝰ est in liis quȩ non solum crescunt uł uiuunt.
sa aiam sentiunt. qualis ẽ in peccoribuꝰ. Qucrtũ
graduꝰ est in his quȩ crescunt uiuunt. sentiunt. uel
intellegunt : s& tamen morttles ut animadiaa sunt
quadisẽ in hominibus. Quintus ẽ in his quȩ sentiunt
& intellegunt. & in mortalia sunt quedis ẽ in ange¬
lis. Sextus gradus ẽ. id quod incomuttibile & in fini¬
tum . .&. simplex est. quo om̃is hȩc natura in spira¬
tur. gubernatur & regitur quod ẽ ds̃: S& hȩc qui¬
dem omnia sicut gradibuꝰ crescunt: ita sibi qualita¬
te naturae p̃cellunt: Nã arbor p̃fertur lapidi. etpe¬
cus arbori. & homo peccori. & cangelus homini a ds
p̃ponitur angłis¬
FXIIII INTER ANGELOS¬
ET HOMINES ET DEMONES:

Expanded text:
crescere potuissent; at ista quae uitam sine sensu crescere potuissent; at ista quae uitam sine sensu habent lapidibus praeponuntur et terrae. Tertius gradus est in his quae non solum crescunt uel uiuunt sed etiam sentiunt, qualis est in pecoribus. Quartus gradus est in his quae crescunt, uiuunt, sentiunt, uel intellegunt, sed tamen mortales, ut animalia, sunt, qualis est in hominibus. Quintus est in his quae sentiunt, et intellegunt et inmortalia sunt, qualis est in angelis. Sextus id quod incommutabile et infinitum et simplex est, quo omnis haec natura inspiratur, gubernatur et regitur, quod est Deus. Sed haec quidem omnia, sicut gradibus crescunt, ita sibi qualitate naturae praecellunt. Nam arbor praefertur lapidi, et pecus arbori, et homo pecori, et angelus homini, et Deus praeponitur angelis. Inter angelos, homines et daemones
Abbreviated transcription (Latin):
cati sui p̃ugricationẽ transmisit: Nontantũ
inhis qui ꝓprio delincunt arbitrio: s& aeciã
millis qui nondũ inplicare uoluit. actudi pec¬
cato: Inde ẽ quod paruuliꝰ laaiaeri grãe concedi¬
tur. quia aesi non est illiꝰ peccatum ꝓprii ope¬
ris. mẽ tamen ouiginaliter noxia pat̃na p̃ua¬
ricationis: Vnde & ꝓphaea dauid exemaeipso
humanum genuꝰ deplorans conqueritur dicenꝰ
Ininiquitatibuꝰ conceptiiꝰ sum : & in peccatis
peperit me mater mett¬
XIII. GRADUS UELDIEFRENTE RERŨ
SEX EUNIT
dẽ non iiuentia uiuentia.
in racionebilia mortadia in mortadia. Nouis¬
simus quiẽ suꝑ omnia ds . Primus gradus eorum
quae non crescunt uita motuq carent: qualis est
in lapidibus Secundus est in his quȩ crescunt ui¬
tamque motũ que sine sensu habent qualis est in
erbis. uel arboribus quibꝰ siminimȩ uita insensi¬
bilis motusque in eẽ. nec germinare utique. nec

Expanded text:
cati sui praeuaricationem transmisit, non tantum cati sui praeuaricationem transmisit, non tantum in his qui proprio delinquunt arbitrio, sed etiam in illis qui nondum inplicari ualent actuali peccato. Inde est quod paruulis lauacri gratia conceditur. Quia etsi non est illis peccatum proprii operis, inest tamen originaliter noxa paternae praeuaricationis. Vnde et propheta Dauid ex semetipso humanum genus deplorans conqueritur dicens; in iniquitatibus conceptus sum, et in peccatis peperit me mater mea. Gradus uel differentiae rerum sex sunt, id est, non uiuentia, uiuentia, inrationabilia, mortalia, inmortalia; nouissimus qui est super omnia Deus. Primus gradus est eorum quae non crescunt, uitaque motuque carent, qualis est in lapidibus. Secundus est in his quae crescunt, uitamque motumque sine sensu habent, qualis est in herbis uel arboribus, quibus si minime uita insensibilis motusque inesset, nec germinare utique nec
Abbreviated transcription (Latin):
& eoccli quo lominem &c&era mundi creaturã:
UNUS ESTT
primũ hominum corporediter uita extitit
alter cęlestis: ubi animȩ̨ beaitorum statim ut
a corpore exeunt transferuntur: atque digna
felicitate laantes easpectant. receptionem cor¬
porum suorum: Delioc paradiso dñs ad lathronẽ
dicit. Hodie mecum eris in paradiso: Origina¬
liter ct᷑ primi hominis culpa nos deparadiso
ex pulit: & in hac exilii peregrinatione deiecit :
Inde ẽ quod p̃uaricationis suȩ reatu adstringi¬
mur. Vnde & merito sentenciȩ debitę poenam
paternȩ p̃uaricationis exoluimus: Nam itt
primus ẽ homo conditus ut ꝑ cugmentũ actũ
sine merito morte debita corporalis paradisus
comutaretur : aduitam cȩlestem: S& quia hoc
bonum contentus eẽ noluit: ꝓtinus suȩ conditio¬
nis merito caruit: mortemque geminam am
mȩ &carnis inuenit: Ignoranti ã uiri & uetus¬
tatem abstinuit: atque in omnẽ ꝓieniem pec¬

Expanded text:
; ex aliquo hominem et caeteras mundi creaturas. ; ex aliquo hominem et caeteras mundi creaturas. Unus est primorum hominum corporaliter vita exstitit, alter coelestis, ubi animae beatorum, statim ut a corpfelicitate laetantes, expectant receptionem corporum suorum. De hoc paradiso Dominus ad latronem dicit: Hodie mecum eris in paradiso. Originaliter autem primi hominis culpa nos de paradiso expulit et in hac exsilii peregrinatione deiecit. Inde est quod praeuaricationis suae reatu adstringimur. Vnde et merito sententiae debitae poenam paternae praeuaricationis exsoluimus. Nam ita primus est homo conditus, ut per augmentum aetatum sine media morte de uita corporalis paradisi commutaretur ad uitam caelestem. Sed quia hoc bono contentus esse noluit, protinus suae conditionis merito caruit, mortemque geminam animae et carnis inuenit. Ignorantiam ueri et uetustatem obtinuit, atque in omnem progeniem pec
Abbreviated transcription (Latin):
Haec est. distantia : quod originaliter secun¬
dum materiȩ substantiam : simul cuncta creatar
sunt: Secundum distinctionem uero specie rerũ.
ꝑsea dierum d ternationem formata sunt:
Totius enim creaturae: origo simul extitit Species
tamen & formam ꝑtemporũ incrementi pro¬
cessit: Nam primũ materir faacta est. Caeli
&e terrae confusca. atque informis. Dequa post¬
modum omnia singillatim ꝑspecies uarias
formasque ꝓprias ꝓdiderunt: Dequa scriptu¬
ra loquitur dicens Qui fecisti mundũ demate¬
ria. in formae Sae materia factit est denichilo:
Mundi autͣ species dein formȩ materiae: Pro¬
inde ducs resante omnẽ diem &ante omne tem¬
pus condidit ds̃. Angelicam uidelica crecitu¬
ram: & in formem materiam: Quae quidem ex
nichilo facta ꝓcessit: taanen res eare factȩ noͣ
ẽnitaite sac excola origine. sicut sonuꝰ cantum:
Num quid uiuit in aeternuꝰ crecut omnia
simul: Itaque non omnia exnichilo condidit

Expanded text:
haec est distantia, quod originaliter secunhaec est distantia, quod originaliter secundum materiae substantiam simul cuncta creata sunt. Secundum distinctionem uero specierum per sex dierum alternationem formata sunt. Totius enim creaturae origo simul extitit, species tamen et forma per temporum incrementa processit. Nam primum materia facta est caeli et terrae confusa atque informis, de qua postmodum omnia singillatim per species uarias formasque proprias prodierunt. De qua Scriptura loquitur dicens: Qui fecisti mundum de materia informi. Sed materia facta est de nihilo. Mundi autem species de informi materia. Proinde duas res ante omnem diem et ante omne tempus condidit Deus: angelicam uidelicet creaturam et informem materiam; quae quidem ex nihilo facta, praecessit tamen res ex se factas non aeternitate, sed sola origine, sicut sonus cantum. Nam qui uiuit in aeternum, creauit omnia simul. Itaque non omnia ex nihil
Abbreviated transcription (Latin):
tionem: Natuꝰ enĩ diuina generatione : factuꝰ
humana: Primum fuit sine tempore : secun¬
dum inplenitudine temporum: Item nos ea
ducibus subsistimus substanciis. corporis uide¬
lic&. atque ammae: Ille extribus uerbi. cor¬
poris. atque animae: Inde eͣ quod ꝑfectus homo
ꝑfectus predicatur & ds. habens inse geminco
substantim. & diuinitatis suao. aelum anitatis
nrãe: IUIIII. ITEM HOC DISTAT LLTER
MORTEM DHI ETNOSTRAM.
IOSENIM MORTIM PRO Merito p̃uctricationiꝰ
incurrimus. ille aut᷑ mortem sponte ꝓnr̃a salu¬
te suscepit Secundũ qd̾ & ipse testatur dicens: Po¬
testatem abeo ponendi anima̾ mett᷑. & ne moea᷑
ame tolla. s& ego pono etm.
NEDIS CREPAT
IUOD NOBIS RESURREXIONIIS tempus usque
inscłi fine differtur: illius uero die tercia cę̧le¬
bratur: Ille uero nulli eguit ut resurgera& : nos illo
miserante resurgimus: IXI. INTER CREA¬
TIONEM MUNDI ETFORMATIONE FIO

Expanded text:
tionem. Natus enim diuina generatione, factus tionem. Natus enim diuina generatione, factus humana. Primum fuit sine tempore, secundum in plenitudine temporum. Item nos ex duabus subsistimus substantiis: corporis uidelicet atque animae; ille ex tribus: uerbi, corporis atque animae. Inde est quod perfectus homo perfectus praedicatur et Deus, habens in se geminam substantiam, et diuinitatis suae et humanitatis nostrae. Item hoc distat inter mortem Domini et nostram: nos enim mortem pro merito praeuaricationis incurrimus, ille autem mortem sponte pro nostra salute suscepit secundum et quod ipse testatur dicens: Potestatem habeo ponendi animam meam, et Nemo eam a me tollit, sed ego pono eam.ne sic discrepat: quod nobis resurrectionis tempus usque in finem saeculi differtur, illius uero die tertio celebratur; ille nullo eguit ut resurgeret, nos illo miserante resurgimus. Inter cronem mundi et formationem eius
Abbreviated transcription (Latin):
credulorum Lapis angularis: quia nouũ & uaeus
testamentum ueluti duos pariaes exaduerso uemi¬
entes. tam quam angulos sibi mae copulauit. ac fi.¬
dei unitate coniunait: Homo quia secundũ car¬
nem exuirgine natus est: passibilis atque morta¬
lis: Leo ꝓpter regnũ & potentim ꝓco quod inmor.¬
te dicibolũ uincit Uitulu : quia ꝓpt᷑ sedutẽ gen¬
tium imolatuꝰ est Aquila ꝓeo quod resurgens
ad astra cęli reuolatuit: & ad sedem paterna᷑ unde ue
IUIII INTERTIATIUITATEM
RPI ETNOSTRAM HOCINTER EST. Quod
omnis homo exdelicti lege conceptus est: Ille autͣ
non ea concupiscenciam carnis: uł exiuri coitu:
s& despũ scõ natus est Naturae quippe traxit
originem : non culpam p̃ucricationis: Corpꝰ eauir¬
gine sumpsit: uirginitatem maternȩ carnis nõ
abstulit: Item nos exuna generatione subsisti¬
mus: ille exducibuꝰ : diuinitatis ae humanitatiꝰ:
Sed ex prima natiuitatẽ sũpsit: exaltera crea¬

Expanded text:
credulorum. Lapis angularis quia Nouum et Vetus credulorum. Lapis angularis quia Nouum et Vetus Testamentum, ueluti duos parietes ex aduerso uenientes, tanquam angulus sibimet copulauit ac fidei unitate coniunxit. Homo quia secundum carnem ex Virgine natus est passibilis atque mortalis. Leo propter regnum et potentiam, pro qua in morte diabolum uicit. Vitulus quia propter salutem gentium immolatus est. Aquila pro eo quod resurgens ad astra caeli reuolauit, et ad sedem paternam unde uenerat rediit. Inter natiuitatem uel nostram hoc interest, quod omnis homo ex delicti lege conceptus est, ille autem non ex concupiscentia carnis, uel ex uirili coitu, sed de Spiritu sancto natus est. Naturam quippe traxit originem, non culpam praeuaricationis. Corpus ex Virgine sumpsit, uirginitatem maternae carnis non abstulit. Item nos ex una generazione subsistimus; ille ex duabus, diuinitatis et humanitatis. Sed ex prima natiuitatem sumpsit, ex altera crea
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ ipsum formata ẽ. Brtahiũ est: quia abipso
omnia continentur: Uirtus ꝓeo quod omnem
potestatem patris insemaeipso abecit. & omnem
cęli terreq creatur ã gubernae. cõtineat. atque
regat: Sapientia ẽ : ꝓeo quod ipsa reuela scien¬
ciȩ misteria & archana sapientiae Imago est.
ꝓpter similitudinis ueritatem: Species enim
patris in differens ẽ. ab ens indiscraam inse nacu¬
ram siue essensiam: Splendor appellatur. quia
dum sit pater lux : it filius abeo inseparabilit̃
quasi splendor exluce ꝓcedit: Figura ẽ quia suscipi¬
ens formam serui: Operum uitutumque similicu¬
dinem. paitris insẽ imaginem atque in mensct mag¬
nitudinem designauit Mediactor est. quia int̾homi¬
tatis excellenciam: Porro agnuꝰ ꝓpt᷑ in nocentiã.
&passionẽ carnis appellatur: Scerdos: quia se¬
maeipsum ꝓnobis patri hostiã obtulit Pera peo
quod firmitas sit credentium: offensio aruma in¬

Expanded text:
per ipsum formata est. Brachium quia ab ipso per ipsum formata est. Brachium quia ab ipso omnia continentur. Virtus pro eo quod omnem potestatem Patris in semetipso habeat et omnem caeli terraeque creaturam gubernet, contineat atque regat. Sapientia est pro eo quod ipse reuelet scientiae misteria et arcana sapientiae. Imago est propter similitudinis ueritatem. Species enim Patris indifferens est, habens indiscretam in se naturam siue essentiam. Splendor appellatur quia dum sit Pater lux, ita Filius ab eo inseparabiliter quasi splendor ex luce procedit. Figura est quia, suscipiens formam serui, operum uirtutumque similitudinem Patris in se imaginem atque inmensam magnitudinem designauit. Mediator est quia inter homitatis excellentiam. Porro Agnus propter innocentiam et passionem carnis appellatur. Sacerdos quia semetipsum pro nobis Patri hostiam obtulit. Petra pro eo quod firmitas sit credentium, offensio et ruina in
Abbreviated transcription (Latin):
dum fracernam sociacatem primo genituꝰe᷑.
ui uersae creaturae: Iuxta id quod apłs
ait: Ut sit ipse primogenitus insubstaantia
nitatis Primo genitus ingr̃a : um genituꝰ inna¬
tura: Primogenitus ergo iuatit apłm in mul¬
cis fr̃ibuꝰ: unigenituꝰ natũ ex dõ soluꝰ. Inde ẽ
quod fr̃ nuncupatur & dñs: Er̃ quia primo¬
splendor siue figura: Accidentia sunt ista agnuꝰ.
sacerdos. para. siue lapis. homo leo uituluꝰ aqui¬
la & his similia ds̃ dicitur. quia exdõ genituꝰ est
Ommpotens. ab omni pocente: Perfectuꝰ: a ꝑfecto
filius dĩ : quia dũ hoc ipsud sit quod pater nõ ẽ. tam̃
ipse qui pater uerbũ est. quia ꝓprio diuino hore
processit Uel quia nichil insubstantia naturae
suae uisibile uł corporeu̾ẽ: uł ꝓeo quod pater
ꝑeum omniaa condidit. siue uissit: Principium
exeo quod rerũ omniũ origo. &caus sit. Dexte¬
ra ꝓpt᷑ effectum operis totiuꝰ creaturae. quae

Expanded text:
dum fraternam societatem primogenitus est dum fraternam societatem primogenitus est uniuersae creaturae, iuxta id quod Apostolus ait: ut sit ipse primogenitus in multis fratnitatis; primogenitus in gratia, unigenitus in natura; primogenitus ergo iuxta Apostolum in multis fratribus; unigenitus tantum ex Deo solus. Inde est quod Frater nuncupatur et Dominus: Splendor siue Figura, Mediator. Accidentia sunt ista: Agnus, Sacerdos, Petra siue Lapis, Homo, Leo, Vitulus, Aquila et his similia. Deus dicitur quia ex Deo genitus est. Omnipotens ab Omnipotente. Perfectus a Perfecto. Filius Dei quia dum hoc ipsud sit quod Pater, non est tamen ipse qui Pater. Verbum est quia proprie diuino ore processit, uel quia nihil in substantia naturae suae uisibile uel corporeum est, uel pro eo quod Pater per eum omnia condidit sine iussit. Principium ex eo quod rerum omnium origo et causa sit. Dextera propter effectum operis totius creaturae, quae