comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sse mostretur Tmcito eu̾sa. q̃ pͥus nocuerat tam̾ diu adu̾sa cartago
Hec toto tpe usq ad cesarem angustũ. qui uidetur nõ ad huc. uł ip̃oru
oppinione głosam. s ꝯtemptosa ⁊ exitiosam.⁊ plane iam eneruem ⁊¬
ac languidam lib̾tatem om̃imͦ extorsisse romanis ⁊ ad regale ãbi¬
triu cuncta renocasse. Et quasi morbida uetustate cõlapiam. uelu¬
ti instaurasse ac renouasse rem. ꝑ. Toto ergo isto tp̃e omicto. ex aliis
atq aliis cansis etiam bellicas clades ⁊ numãtinu fedus. hõrenda igͦ¬
minia maculosum. Uolauerũt eĩm pulli de cauea. ⁊ mancino cõsuliꝰ
ut auint angurium malu fecerant. qͣsi ꝑ tot annos. quib illa exi¬
gua ciuitas. romanu circũsessa exercitu afflixerat ip̃iq romane
rei .p. t̾rori ẽẽ iam ceperat. alii cõtra eam malo.iugurio ꝓcessert. s ĩhec¬

Expanded text:
sse monstretur tam cito euersa, quam prius nocuerat tam diu aduersa Carthago. sse monstretur tam cito euersa, quam prius nocuerat tam diu aduersa Carthago. Hoc toto tempore usque ad Caesarem Augustum, qui uidetur non adhuc uel ipsorum opinione gloriosam, sed contentiosam et exitiosam et plane iam eneruem ac languidam libertatem omni modo extorsisse Romanis et ad regale arbitrium cuncta reuocasse et quasi morbida uetustate conlapsam ueluti instaurasse ac renouasse rem publicam; toto ergo isto tempore omitto ex aliis adque aliis causis etiam adque etiam bellicas clades et Numantinum foedus horrenda ignominia maculosum; uolauerant enim pulli de cauea et Mancino consuli, ut aiunt, augurium malum fecerant; quasi per tot annos, quibus illa exigua ciuitas Romanum circumsessa exercitum adflixerat ipsique Romanae rei publicae terrori esse iam coeperat, alii contra eam alio augurio processerunt. C
Abbreviated transcription (Latin):
dictum. quib tp̃orib peiores utiq ĩgrauissimis discordiis mores f¬
erunt. Nam tuc̃ idest int̾ scd̾um ⁊ postremũ bellu cartaginense. lita
ẽ etiam lex illa necoĩca ł ueconia. nequis hedem femina faceret. nec
unica filiam. Qua lege quid iiquiꝰ dici aut cogitari possit igͦro
Uerũtũ. toto illo interuallo duoꝵ belloꝵ pinicoꝵ tolleribilior in fe¬
licitas fuit. bellis tm̃mͦ foris cõterebat᷑ exẽcitꝰ. s uctoruis cõsolabat᷑
Domi aũt nulle. sic̃ alias discordie seniebant. s ultimo bello pũco
uno impe alteriꝰ scipionis. qui obhoc etia ip̃e africani cognomen
iuenit. emula imperii romani. astirpe deleta ẽ. Ac de inde tanti
maloꝵ aggerib opp̃ssa romana res.p. ut prosperitate ac seueritate re¬
ru. ũ nimiu corruptis morib. mala illa congesta sunt. plus nocui¬

Expanded text:
dictum, quibus temporibus peiores utique in grauissimis discordiis mores fudictum, quibus temporibus peiores utique in grauissimis discordiis mores fuerunt. Nam tunc, id est inter secundum et postremum bellum Carthaginiense, lata est etiam lex illa Voconia, ne quis heredem feminam faceret, nec unicam filiam. Qua lege quid iniquius dici aut cogitari possit, ignoro. Verum tamen toto illo interuallo duorum bellorum Punicorum tolerabilior infelicitas fuit. Bellis tantummodo foris conterebatur exercitus, sed uictoriis consolabatur; domi autem nullae, sicut alias, discordiae saeuiebant. Sed ultimo bello Punico uno impetu alterius Scipionis, qui ob hoc etiam ipse Africani cognomen inuenit, aemula imperii Romani ab stirpe deleta est, ac deinde tantis malorum aggeribus obpressa Romana res publica, ut prosperitate ac securitate rerum, unde nimium corruptis moribus mala illa congesta sunt, plus nocui
Abbreviated transcription (Latin):
ita ut uississe ꝑhibeatur. ne saltẽ mõtuo. in ingrata patria fimus fie¬
ret. Deinde tunc pͥmu pingeneũ. malliu ꝓ cõsulem. de gallogrecis
triũphantẽ asiatica luxuriã. romã om̃i hoste peior in rep̾sit. Tunc ẽ
pͥmu lectistrati: ⁊ p̾tiosa stragula. uisa phibentur. Tunc inducta ĩ cõ¬
inuia saltire. ⁊ alia licentiosa nequitia. S nũc de his malis. q̃ intolle¬
rabłr homines patiunt᷑. nõ de his que libent̾ faciunt: dicere institui
Uñ illud magis qd̾ descipione cõmemoraui. ꝙ cedens mimicis extra pa¬
triam quã liberauit mortuus ẽ. ad p̃sentem ꝑtinet disputatione
ꝙ ei numina romana a quoꝵ templis au̾tit anibale. nõ rẽdiderĩt
ibi dixit mores optimos fuisse ꝓp hoc deasiana luxi̾a. cõmemorãd
putauit. Ut intelligat᷑ etiã illud a salustio ĩcõperatione alioꝵ tp̃oru

Expanded text:
ita ut iussisse perhibeatur, ne saltem mortuo in ingrata patria funus fieita ut iussisse perhibeatur, ne saltem mortuo in ingrata patria funus fieret. Deinde tunc primum per Gn. Manlium proconsulem de Gallograecis triumphantem Asiatica luxuria Romam omni hoste peior inrepsit. Tunc enim primum lecti aerati et pretiosa stragula uisa perhibentur; tunc inductae in conuiuia psaltriae et alia licentiosa nequitia. Sed nunc de his malis, quae intolerabiliter homines patiuntur, lion de his, quae libenter faciunt, dicere institui. Unde illud magis, quod de Scipione commemoraui, quod cedens inimicis extra patriam, quam liberauit, mortuus est, ad praesentem pertinet disputationem, quod ei Romana numina, a quorum templis auertit Hannibalem, non reddiderunt ibi dixit mores optimos fuisse, propterea hoc de Asiana luxuria commemorandum putaui, ut intellegatur etiam illud a Sallustio in conparationem aliorum temporum
Abbreviated transcription (Latin):
ueꝵ fauẽtib. nõ sic̃ modo d̾ miseĩa murmurar. s sic̃ tunc regulus et
saguntini. excruciati horribiliter. etiam penitꝰ interire. Capłm.xxi
Orro int̾ scd̾m et postremu bellu cartaginẽse qñ salustiꝰ optimis
morib ⁊ maxima cõcordia dixit egissẽ romanos. adulta eĩm p̾t̾eo
suscepti opis modu cogitans. Fodem ip̃o xͦ tp̃e moꝵ optimorum
maximeq concordie.scipio ille rome italĩeq lib̾ator. eiusdemq be¬
lli punici scdi. tam horrendi. tam exitiosi. tam ꝑiculosi. pleclarus
mirabłisq ꝯfector uictor anihalis domitorq cartaginis. cuius
ab adolescentia uita describit diis declita tẽplisq nũtrita. inimici¬
ru accusationib cessit. carensq patria qua sua uirtute salua et
libera reddidit. In oppido lint̾nensi egit reliquã. finiuitq uitamt
post insigne suu triumphum. nullo illius urb̾ captus desiderio.t

Expanded text:
 fauentibus non sicut modo de miseria murmurare, sed sicut tunc Regulus et  fauentibus non sicut modo de miseria murmurare, sed sicut tunc Regulus et Saguntini excruciati horribiliter etiam penitus interire. CAPUT XXIorro inter secundum et postremum bellum Carthaginiense, quando Sallustius optimis moribus et maxima concordia dixit egisse Romanos multa enim praetereo suscepti operis modum cogitans, eodem ipso ergo tempore morum optimorum maximaeque concordiae Scipio ille Romae Italiaeque liberator eiusdemque belli Punici secundi tam horrendi, tam exitiosi, tam periculosi praeclarus mirabilisque confector, uictor Hannibalis domitor que Carthaginis, cuius ab adulescentia uita describitur dis dedita templisque nutrita, inimicorum accusationibus cessit carensque patria, quam sua uirtute saluam et liberam reddidit, in oppido Linternensi egit reliquam conpleuitque uitam, post insignem suum triumphum nullo illius urbis captus desiderio,
Abbreviated transcription (Latin):
labẽtiu atq trãseñtiu. reru felicitas tuta sit. Quid nob̾ defenso¬
res excusatores eoꝵ de sagñtinis peuntib. respõdebũt. nͥ ꝙ de illo
regulo extincto. Noc ꝗꝓpe int̾est. ꝙ ille unus hõ. hec tota ciuitas. Ut¬
uiq tam̃ int̾itus cã coẜuatio fidei fuit. ꝓpt̾ hãc eĩ adhostes ⁊ re¬
dire ille uoluit ⁊ noluit ista trãsire. Cõseruata Ergo ꝓuocat doꝵ ira
fides: An nõ possunt ⁊ dus ꝓpituis perire. nõ solu quicq hoĩes. uerꝰ
etiam integre ciuitates: Utrũ uolunt eligant. Sieĩm fĩdei ẜuate iras
cuntur illi dii. querãt ꝑfĩdos a quib colan̾t᷑. Si aũt etia ilł ꝓpitus. mł¬
tis grauibq cruciatib afflicti.interir̃ hoĩes auitatesq possũt. nullo
fructu felicitatis huiꝰ colũtur. Desmãt ig̾ succẽ ser̃ qui sacris dõꝵ suorũ
ꝑditis se infelices ẽẽ fc̃õs putant. Possent eĩm ilł no solu manentib

Expanded text:
labentium adque transeuntium rerum felicitas tuta sit, quid nobis defensores et excusatores eorum de Saguntinis pereuntibus respondebunt, nisi quod de illo Regulo extincto? Hoc quippe interest, quod ille unus homo, haec tota ciuitas; utriusque tamen interitus causa conseruatio fidei fuit. Propter hanc enim ad hostes et redire ille uoluit, et noluit ista transire. Conseruata ergo prouocat deorum iram fides? an possunt et dis propitiis perire non solum quique homines, uerum etiam intcuntur illi dii, quaerant perfidos a quibus colantur: si autem etiam illis propitiis multis gravibusque cruciatibus afflicti, interire homines civitatesque possunt, nullo fructu felicitatis hujus coluntur. Desinant igitur succensere, qui sacris deorum suorum perditis se infelices esse factos putant. Possent enim illis non solum manentib
Abbreviated transcription (Latin):
quos deos haberi gandent. qui humanis errorib gaudent. P quib
seetia: colendos mille nocẽdi f̾allendiq artib intẽponũt. Siue ⁊̃
nõ nullor hõium illa cͥmina uera sint. que tam̃ de numinib fingi.
libent̾ accipuĩt fallacisimi sp̾c ut ad scelesta ac turpia ꝑpetrandã ue¬
lut ab ip̃o celo traduci int̾ras. satis idonea uideatur auctoritas. Cũ igͥ
greci talium numinu ẜuos se ẽe sentirent. Int̾ tot et tanta eorum̃
theatrica obꝓbria. parcẽdu sibi apoctis nullomõ putauerũt. ułdi
is suis etiam sic consimilari. appetentes uł metuẽtes ne honesticͣe
famam ip̃i requirẽdo ⁊ eis se haor modo pferẽdo. illos ad irracũdiam

Expanded text:
quos deos haberi gaudent, qui humanis erroribus gaudent, pro quibus quos deos haberi gaudent, qui humanis erroribus gaudent, pro quibus se etiam colendos mille nocendi fallendique artibus interponunt; siue etiam non ullorum hominum illa crimina uera sint, quae tamen de numinibus fingi libenter accipiunt fallacissimi spiritus, ut ad scelesta ac turpia perpetranda uelut ab ipso caelo traduci in terras satis idonea uideatur auctoritas. Cum igitur Graeci talium numinum seruos se esse sentirent, inter tot et tanta eorum theatrica obprobria parcendum sibi a poetis nullo modo putauerunt, uel dis suis etiam sic consimilari adpetentes, uel metuentes, ne honestiorem famam ipsi requirendo et eis se hoc modo praeferendo illos ad iracundiam
Abbreviated transcription (Latin):
coru uera cõmemorarent᷑ ⁊ agerentur in theatris atq ab eorũ
cultorib. Utinam solo risu. ac nõ etiã imit. itre digͥ uiderẽt᷑. Nimiꝰ
cĩm suꝑbu fuit fame parce̾ pͥncipũ ciuitatis ⁊ ciiuũ ubi sue fa
me parci numina uoluerunt. Nam qd̾ affereret᷑ ꝓdefẽsiõe ñ illa
uera in deos dici. s falsa atq conficta idip̃m ẽ scelesti: si pietatem cõsu¬
Lis religionis. zi aũt malitia demonu cogites. quid astitius ad de¬
cipieclũm. atq calidius: Cum ẽim ꝓbrum̃ iacitur ĩ pͥncipem patrie
bonum atq utilem Nõne tanto ẽ indignius quãto aueritate remo¬
cius. ⁊a uita illius alienus: Que igitur supplicia sufficuit. Sum deo fit
deos putant etiam flagitia q̃ nõ admiserunt de se dici uõlunt. dũ
tam̃ humanas m̃tes his oppinionib. uelut retib inchiant. ⁊ ad pre¬
destinatu suppliciu secum trahant siue homines ista cõmiserint

Expanded text:
eorum vera commemorarentur et agerentur in theatris, atque ab eorum eorum vera commemorarentur et agerentur in theatris, atque ab eorum cultoribus utinam solo risu, ac non etiam imitatione digna viderentur. Nimis enim superbum fuit, famae parcere principum civitatis et civiue crimina uel uera narrari. Nam quod adfertur pro defensione, non illa uera in deos dici, sed falsa adque conficta, id ipsum est scelestius, si pietatem consulas religionis; si autem malitiam daemonum cogites, quid astutius ad decipiendum adque callidius? Cum enim probrum iacitur in principem patriae bonum adque utilem, nonne tanto est indignius, quanto a ueritate remotius et a uita illius alienius? Quae igitur supplicia sufficiunt, cum deo fits putant, etiam flagitia, quae non admiserunt, de se dici uolunt, dum tamen humanas mentes his opinionibus uelut retibus induant et ad praedestinatum supplicium secum trahant, siue homines ista commiserint,
Abbreviated transcription (Latin):
santiẽdam putuuerũt. Siquis occentauiss. siue cnñ condidiss. qd
infamia faceret. flagitium ne alteri pclare. Iudiciis eĩm magr̃a¬
tuum disceptatioĩb legittimis. ꝓpositam uitam nõ poetarum ĩ¬
geniis habere debemus nec ꝓbrum aucdire nͥ ea lege ut respondẽ
liceat ⁊ iudicia defender̃. Hẽc exciceronis quarto .de re .pu. libro.t
ad u̾bum excerpenda arbitratus sum. nõ nulł ꝑꝑ faciliorem intel¬
lectum. uł p̃tͥmissis uł paululu ꝯmutatis. Nultum eĩm ad re
ꝑtinet. quam molior explicare si potero. Dicit deinde alia. ⁊ sic cõ¬
cludit hunc locum. ut ostendat uecerib displicuisse romaĩs. uł
laudari quẽquã ĩscena uinũ hominu uł uictuꝑari. S ut dixi hec
greci qͣꝙͣ inuerecũdius. tam̃ cõueniẽtiꝰ licere uoluer̾t. cũ iudrẽt
dõꝵ. inscenicis fabu̾lꝰ siue a poetis. eẽnt illa cõficta. siue flagitia

Expanded text:
sanciendam putaverunt, si quis occentavisset, sive carmen condidisset, quod sanciendam putaverunt, si quis occentavisset, sive carmen condidisset, quod infamiam faceret flagitiumve alteri. Praeclare. Judiciis enim magistratuum, disceptationibus legitimis propositam vitam, non poetarum ingeniis habere debemus; nec probrum audire, nisi ea lege ut respondere liceat, et judicio defendere. » Haec ex Ciceronis quarto de Republica libro ad verbum excerpenda arbitratus sum, nonnullis, propter faciliorem intellectum, vel praetermissis, vel paululum commutatis. Multum enim ad rem pertinent, quam molior explicare, si potero. Dicit deinde alia, et sic concludit hunc locum, ut ostendat veteribus displicuisse Romanis, vel laudari quemquam in scena vivum hominem, vel vituperari. Sed, ut dixi, hoc Graeci quanquam inverecundius, tamen convenientdeorum in scenicis fabulis; sive a poetis essent illa conficta, sive flagitia
Abbreviated transcription (Latin):
quos de republica scripsit. uͥ scipio disputãs ait. Mũqͣ comedie
nisi cõsuctudo uite pateretur ꝓbare sua theatris flagitia potuissent.
Et greci quide antiquiores iutiose sue oppinioĩs quãdam cõueni¬
entiam ẜuarunt apud quos fuit etiam lege cõcessu. ut qd̾ uellet
comedia d̾quo uellet. nominatim diceretꝰ. Itaq sic̃ in eisde libri
lcqͥtur.a fricanus quem illa nõ actingit. uł pocius nõ uexauit. Cui pe¬
pcit. Esto populares homines ĩpbos in re publica. seditiosos. deo¬
ne cleofontẽ. hyꝑbolum lesit. patiamur ĩquit. Et si eiusmodi c¬
ues acensore melius ẽ qͣ a poeta notari. S periclen cum iam sue
ciuitati maxima auctoritate plurimos annos domi ⁊ belli pre¬
fuiss. uolari u̾sib ⁊ eos agi in scena nõ plus decuit qͣ si plautus
ĩquit nr̃ uoluiss. aut neuiꝰ publio. ⁊gneus scipioni. Aut cecilius

Expanded text:
quos de re publica scripsit, ubi Scipio disputans ait: \'Numquam comoediae, quos de re publica scripsit, ubi Scipio disputans ait: \'Numquam comoediae, nisi consuetudo uitae pateretur, probare sua theatris flagitia potuissent\'. Et Graeci quidem antiquiores uitiosae suae opinionis quandam conuenientiam seruarunt, aput quos fuit etiam lege concessum, ut quod uellet comoedia, de quo uellet, nominatim diceret. Itaque, sicut in eisdem libris loquitur Africanus, quem illa non adtigit, uel potius quem non uexauit? cui pepercit? Esto, populares homines inprobos, in re publica seditiosos, Cleonem, Cleophontem, Hyperbolum laesit. Patiamur, inquit, etsi eius modi ciues a censore melius est quam a poeta notari. Sed Periclen, cum iam suae ciuitati maxima auctoritate plurimos annos domi et belli praefuisset, uiolari uersibus et eos agi in scaena non plus decuit, inquit, noster voluisset, aut Naevius Publio et Cneo Scipioni aut Caecilius
Abbreviated transcription (Latin):
fecisse. qued in pͥmo libro breui cõmemoratiõe ꝑstrinxi. Nam ingraue¬
ĩcente pestilentia. ludi scenici auctoritate pontificum. rome primit᷑
instituti sunt Quis igitur inagenda uita. nõ ea sibi potius sectãda
arbitretur. que actitant ludis auctoritate diuina institutis qͣ ea
que scriptitant᷑ legib humano consilio ꝓmulgatis. Adulterum
iouem si pocte fallaciter prodiderunt. dui utiq c̾asti. quia tantum
nephas ꝑhumanos ludos confictur ẽ nõ quia neglectum irasci
acuendicare debuerunt. Et hec sunt scenicoꝵ tolerabiliora ludorum
comedite scilicet ⁊ tragedie hoc ẽ fabule poetaꝵ agende inspectaculis
multa rerum turpitudine. s nulla saltem sic̃ alia mlt̾a u̾boꝵ obsceni¬
tate cõposite quasetiam int̾ studia. q̃ honesta ac liberalia uecantur.
pueri legere et discere coguntur a senibus: Capitulum.uiuiiꝰ

Expanded text:
fecisse; quod in primo libro breui commemoratione perstrinxi. Nam ingrauefecisse; quod in primo libro breui commemoratione perstrinxi. Nam ingrauescente pestilentia ludi scaenici auctoritate pontificum Romae primitus instituti sunt. Quis igitur in agenda uita non ea sibi potius sectanda arbitretur, quae actitantur ludis auctoritate diuina institutis, quam ea, quae scriptitantur legibus humano consilio promulgatis? Adulterum Iouem si poetae fallaciter prodiderunt, di utique casti, quia tantum nefas per humanos ludos confictum est, non quia neglectum, irasci uindicare debuerunt. Et haec sunt scaenicorum tolerabiliora ludorum, comoediae scilicet et tragoediae, hoc est fabulae poetarum agendae in spectaculis multa rerum turpitudine, sed nulla saltem, sicut alia multa, uerborum obscenitate conpositae; quas etiam inter studia, quae honesta ac liberalia uocantur, pueri legere et discere coguntur a senibus. CAPUT VIIII.
Abbreviated transcription (Latin):
psius tincta ueneno mag̾ ĩtuentur quid iuppit̾ fecerit ꝙͣ quidi
docu̾it plato uł censuerit cato. Iinc apud terrẽtiu flagitiosus a¬
dolescens spectat tabulam quãdam picta in pariete. uͥ ĩnerat pic¬
tura hec iouem quo pacto diae misisse. nunt cõdam ingremium
imbre aureũ atq ab hac tanta auctoritate adhibet patrocimum
turpitudim sue cum ĩ ea se iactat imitari deum. at que deu inquit.
qui templa celi sũmo sonitu cõcutit ego homũtio id nõ facẽm. ẽgo¬
sacrisdoꝵ. s fabuł poctaru Nolo dicere ista mistica qͣ ista thatͥca
eẽ turpiora. Hoc dico qd̾ negantes cõuincit istoria. eosdem illos ludo
ĩquib regnant figm̃ta poetarum nõ ꝑ ĩperitu obsequiu sacris de¬
or suoꝵ intulisse romanos. s ip̃os deos ut sibi sollempnit̾ rederentur
Et honori suo cõ secrarent᷑ acerbe imperãdo ⁊ quod ammͦ ex torquendo

Expanded text:
Persius, tincta ueneno, magis intuentur quid Iuppiter fecerit, quam quid Persius, tincta ueneno, magis intuentur quid Iuppiter fecerit, quam quid docuerit Plato uel censuerit Cato. Hinc aput Terentium flagitiosus adulescens spectat tabulam quandam pictam in pariete, ubi inerat pictura haec, Iouem Quo pacto Danaae misisse aiunt quondam in gremium imbrem aureum, adque ab hac tanta auctoritate adhibet patrocinium turpitudini suae, cum in ea se iactat imitari deum. At quem deum! inquit; qui templa caeli summo sonitu cosacris deorum, sed fabulis poetarum. Nolo dicere illa mystica quam ista theatrica esse turpiora; hoc dico, quod negantes conuincit historia, eosdem illos ludos, in quibus regnant figmenta poetarum, non per inperitum obsequium sacris deorum suorum intulisse Romanos, sed ipsos deos, ut sibi sollemniter ederentur et honori suo consecrarentur, acerbe imperando et quodam modo extorquendo
Abbreviated transcription (Latin):
quunitus adiut̾i sunt inuenerunt. Quantu aũt humanitus ĩ¬
pediti sunt. errauerũt maxime. cu eorũ supbie iuste ꝓuidentia di¬
uina resistẽt. ut uiam pietatis ab humilitate in suꝑna surgente:
etiam istoꝵ cõpatione mõstraret. Uñ postea nob̾ erit indci ueri dͥo
uoluntate. disquirendi . ac disserendi locus. Werum tam̃ si philo¬
sophi aliquid inuenerũt qd̾ agende bone uite beateq adipiscen¬
de satis ẽẽ possit Quanto iustiũs talib diuni honores dec̾nerent᷑
Quanto melus et honestius ĩplatonis templo libri eius lege¬
rentur. Quam in tẽplis demonu galli abscĩderent. molles cõ¬
secrarentur insani secarent᷑. Et quicqd aliud uł crudele uł tur¬
pesuł turpiter crudele uł crudelit̾ turpe in sacris taliu dõꝵ celebra¬
ri solet quanto satius erat ad erucliendã iustiti.a iuuẽtutẽ. publi¬

Expanded text:
diuinitus adiuti sunt, inuenerunt; quantum autem humanitus indiuinitus adiuti sunt, inuenerunt; quantum autem humanitus inpediti sunt, errauerunt, maxime cum eorum superbiae iuste prouidentia diuina resisteret, ut uiam pietatis ab humilitate in superna surgentem etiam istorum conparatione monstraret; unde postea nobis erit in Dei ueri Domini uoluntate disquirendi ac disserendi locus. Verum tamen si philosophi aliquid inuenerunt, quod agendae bonae uitae beataeque adipiscendae satis esse possit: quanto iustius talibus diuini honores decernerentur! Quanto melius et honestius in Platonis templo libri eius legerentur, quam in templis daemonum Galli absciderentur, molles consecrarentur, insani secarentur, et quidquid aliud uel crudele uel turpe, uel turpiter crudele uel crudeliter turpe in sacris talium deorum celebrari solet! Quanto satius erat ad erudiendam iustitia iuuentutem publi
Abbreviated transcription (Latin):
tum largiri deceat que: te deus ẽẽ. Iussit ⁊ humana qua parte loca¬
tus es inre. Dicatur in quib locis ħ docenti d̾oꝵ solebant p̃cepta
recitari. ⁊ acultorib eoꝵ popuł freq̃nt̾. audiri. sic̃ nos ostendimus
ad hoc eccłias institutas. quaqͣ u̾sum religio xp̃iana diffũditur:¬
¶I forte nob̾ philosophoꝵ scolas. disputationesq Capitubã.uii.
memorabũt. Pmo ħ nõ romana s grecasunt. Aut sippea iã ro¬
mana. quia ⁊ grecia feã ẽ romana ꝓiuncia. Nond̾oꝵ p̃cepta sunt.
s hominu m̃uenta. Qui ut cũq conati sunt ingeniis. acutissi¬
inis p̃diti. ratiocinando uestigare. quid in reru nã latitaret.quid ĩ
moribi appetendu ẽẽt.atq fugiendu. quid in ip̃is ratiocinandi
regulis. certa cõnexione trale̾retur.aut quid non ẽet ꝯsequens
nẽi etiam repugnaret. Et quida eorum quedam magna. qͣr tu

Expanded text:
tum largiri deceat, quem te Deus esse Iussit et humana qua parte locatum largiri deceat, quem te Deus esse Iussit et humana qua parte locatus es in re. Dicatur in quibus locis haec docentium deorum solebant praecepta recitari et a cultoribus eorum populis frequenter audiri, sicut nos ostendimus ad hoc ecclesias institutas, quaqua uersum religio Christiana diffunditurAn forte nobis philosophorum scholas disputationesque memorabunt? Primo haec non Romana, sed Graeca sunt; aut si propterea iam Romana, quia et Graecia facta est Romana prouincia, non deorum praecepta sunt, sed hominum inuenta, qui utcumque conati sunt ingeniis acutissimis praediti ratiocinando uestigare, quid in rerum natura latitaret, quid in moribus adpetendum esset adque fugiendum, quid in ipsis ratiocinandi regulis certa conexione traheretur, aut quid non esset consequens uel etiam repugnaret. Et quidam eorum quaedam magna, quantum
Abbreviated transcription (Latin):
hibebant. hoc ostendatur potius. hoc ꝓbetur nec nob̾ nescio quos su¬
surros paucissimoꝵ aurib anelatos ⁊ archana uelut religione tra¬
ditos ĩactitent quib uite probitas castitasq discatur. S demostrẽt.
uł ꝯmemorẽtur loca talib aliqñ cõuenticuł consecrata. nõ ubi ludi
agerent᷑: obscenis uccib. ⁊ motib instrionu. nec ubi fugalia celebra¬
rentur effusa om̃ia licentia turpitudinu. Et uere fugalia s pudo¬
ris et honestatis. s ubi pp audirent quid di p̃ciperent de cohibenda
anaritia. ambitiõe frangẽda. luxuria refrenanda. ubi discerent mi¬
seri quo cdiscendu ꝑsius increpat. dicens. Discite o misei̾ ⁊ cãs cog̾¬
scite rerum. Quid sumꝰ et quid nam uicturi gignimur ordo. Et qui
datus aut metae. q̃ mott flexus et unde. Quis modus argenti. qͥd
fas optare quid asper. Otile nũmꝰ het patrie carisq ppinquis. Quã¬

Expanded text:
hibebant, hoc ostendatur potius, hoc probetur. Nec nobis nescio quos suhibebant, hoc ostendatur potius, hoc probetur. Nec nobis nescio quos susurros paucissimorum auribus anhelatos et arcana uelut religione traditos iactent, quibus uitae probitas castitasque discatur; sed demonstrentur uel commemorentur loca talibus aliquando conuenticulis consecrata, non ubi ludi agerentur obscenis uocibus et motibus histrionum, nec ubi Fugalia celebrantur effusa omni licentia turpitudinum et uere Fugalia, sed pudoris et honestatis; sed ubi populi audirent quid di praeciperent de cohibenda auaritia, ambitione frangenda, luxuria refrenanda, ubi discerent miseri, quod discendum Persius increpat dicens: Discite, o miseri, et causas cognoscite rerum, Quid sumus et quidnam uicturi gignimur, ordo Quis datus aut metae qua mollis flexus et unde, Quis modus argenti, quid fas optare, quid asper Utile nummus habet, patriae carisque propinquis Quan
Abbreviated transcription (Latin):
dequa scͥptu ẽ. Nułr aũt uiroꝵ p̃tiosas. nas captat. Ut ille magne
indoł aĩus. hoc uelut diuino testimonio sublimatus ⁊ uere se opti ͤ
eeistimans. ueram pietatẽ religionẽq nõ q̃reret. sine qua omne qͣ¬
uis laudabile ingeniu supbia uanescit ⁊ decidit. Quomͦ igitur nõ
insidiose q̃reret dea illa optimũ uiru. cum talia q̃rat insius sacris.
qualia uiri optimi ab horrent sius adhibere cõuiuiis. Capitulu .ui.
Inc ẽ ꝙ deuita ⁊ morib ciuitatu atq ppłoꝵ a quib colebant᷑ illa
numina nõ curarũt. ut tam horrẽdis eos et detestabilib malis
non inagro et uitib nõ ĩdomo atq pecunia. nõ deniq ĩ ip̃o cõpor
qd̾ m̃ti sũblitur s in ip̃a m̃te in ip̃o rectore cãnis aĩo eos impleri ac
pessimos fieri sine ulla su t̾ribłi prohibitione ꝑmitterẽt. Aut si pro¬

Expanded text:
de qua scriptum est: Mulier autem uirorum pretiosas animas captat, ut ille magnae de qua scriptum est: Mulier autem uirorum pretiosas animas captat, ut ille magnae indolis animus hoc uelut diuino testimonio sublimatus et uere se optimum existimans ueram pietatem religionemque non quaereret, sine qua omne quamuis laudabile ingenium superbia uanescit et decidit. Quo modo igitur nisi insidiose quaereret dea illa optimum uirum, cum talia quaerat in suis sacris, qualia uiri optimi abhorrent suis adhibere conuiuiis? CAPUT VI.inc est quod de uita et moribus ciuitatum adque populorum a quibus colebantur illa numina non curarunt, ut tam horrendis eos et detestabilibus malis non in agro et uitibus, non in domo adque pecunia, non denique in ipso corpore, quod menti subditur, sed in ipsa mente, in ipso rectore carnis animo, eos inpleri ac pessimos fieri sine ulla sua terribili prohibitione permitterent. Aut si pro
Abbreviated transcription (Latin):
ielies ilia turpia celebrari. Nõne se malle clamaret ut sua mat̾ sine
neld sensu mortua iaceret q̃ ad ħ dea uiueret ut illa libent̾. andiret
ibsit en senafor pͣ roman cam̃te p̃litus. qua theatrũ hedificri Inũ¬
de fortiumutror phibuit sc uellet coli matrem suam ut talibdea sa¬
dus propitiaretur qualibe̾t matrona u̾bis offenderet᷑ nec ullo modio
rscerep uere cunchiam laut abir femine ita ĩcõtuĩum cluinitate mu¬
tari: ut honorib eam talib aduocarẽt cultores sui. qualib cõuitiis in
quãpiam iaculatis cum inter homines uiueret nisi aures clanderet
seseq subtraberet. Frubeseẽnt ꝓ illa et ꝓpinqui et maritus ⁊liberi. pro¬
inde talis mater. dm̃. quale haber matre puderet quelib etiam
peximu uiru romanas occupatura m̃tes q̃siuit optimu uirum. ñ
quer monẽdo ⁊ adiuuando faceret s quẽ fallendo deciperet ei similis

Expanded text:
uellet illa turpia celebrari: nonne se malle clamaret, ut sua mater sine uellet illa turpia celebrari: nonne se malle clamaret, ut sua mater sine ullo sensu mortua iaceret, quam ad hoc dea uiueret, ut illa libenter audiret? Absit, ut senator populi Romani ea mente praeditus, qua theatrum aedificari in urbe fortium uirorum prohibuit, sic uellet coli matrem suam, ut talibus dea sacris propitiaretur, qualibus matrona uerbis offenderetur. Nec ullo modo crederet uerecundiam laudabilis feminae ita in contrarium diuinitate mutari, ut honoribus eam talibus aduocarent cultores sui, qualibus conuiciis in quempiam iaculatis, cum inter homines uiueret, nisi aures clauderet seseque subtraheret, erubescerent pro illa et propinqui et maritus et liberi. Proinde talis mater deum, qualem habere matrem puderet quemlibet etiam pessimum uirum, Romanas occupatura mentes quaesiuit optimum uirum, non quem monendo et adiuuando faceret, sed quem fallendo deciperet, ei similis
Abbreviated transcription (Latin):
titib delectent᷑. Nisi uł nesciens utrũ om̃ino sint ulli ĩmũdi spẽ dõꝵ
noĩe decipientes. uł talem agens uitã inqua istos potiusqͣ dm ue¬
flagitiosissime cõsuetudinis uictus oblectari mag̃qͣ obluctr
tũdent.S illum ip̃m nasicam scipionem qui uir optimꝰ a senatu
electus ẽ. Guius manib eiusdem demonis simulacru susceptu est
ĩ urbemq puectu habere de hac re iudicẽ uellem dicẽt nob̾ utrum
matrem suam tam optime de re publica uellet merer. ut ei diuini
hono: es decreuerentur Sic̃ et grecos et romanos aliasq gentes
costur quiblam decreuisse mortalib. Quoꝵ erga se bñficiã mag¬
rondernt eosq imortales fcõs. atq ind̾o̾r nũm recectos eẽ credi¬
perant fecto ille tantam felicitate sue matri si fieri posset optaret
sorre siabillo demde qreremus utrum inter eiꝰ diuinos honores

Expanded text:
itatibus delectentur, nisi vel nesciens utrum omnino sint ulli immundi spiritus deorum itatibus delectentur, nisi vel nesciens utrum omnino sint ulli immundi spiritus deorum nomine decipientes, vel talem agens vitam, in qua istos potius quam Deflagitiosissimae consuetudinis uitiis oblectari magis quam obluctari student, sed illum ipsum Nasicam Scipionem, qui uir optimus a senatu electus est, cuius manibus eiusdem daemonis simulacrum susceptum est in Urbemque peruectum, habere de hac re iudicem uellem. Diceret nobis, utrum matrem suam tam optime de re publica uellet mereri, ut ei diuini honores decernerentur; sicut et Graecos et Romanos aliasque gentes constat quibusdam decreuisse mortalibus, quorum erga se beneficia magnipenderant, eosque inmortales factos adque in deorum numerum receptos esse crediderant. Profecto ille tantam felicitatem suae matri. si fieri posset, optaret. Porro si ab illo deinde quaereremus. utrum inter eius diuinos honores
Abbreviated transcription (Latin):
quissimis scenics qualia nõ dico matre deoꝵ s matrẽ qualiũq se¬
natoꝵ uł quorlibet honestoꝵ uiror. ĩmo uo qualia nec matrẽ ⁊ p̃o
scenicoꝵ deceret audire. Het eñ quidam erga parentes hũana
nerecundia qd̾ nec ip̃a nequitia possit possit anferre Illam ꝓinde tũ¬
pitudine obscenicoꝵ dictoꝵ atq fcõꝵ scenicos ipos domi sue pro¬
ludẽdi cã coram matrib sus agere puderet.qͣ ꝑpublicu agebãt
coram d̾oꝵ matre. spectante atq auchẽte utriusq sexus freq̃nͣtissĩa
multitudine. q̃ si illecta curiositate ad ẽe potuit circũfusa saltem os¬
fensa castitate debuit abire cõfusa. Que sunt sacrilegia si illa sunt
sacra aut q̃ inquinatio si illa lanatio. Et hec fercula appellabantu
quasi celebraretur ꝯuiuiu quo uelut sus epulis ĩmunda demo¬
nia pascerent. Quis eĩm nõ sentiat ꝙ huiꝰ mõi sp̃s talib obseen¬

Expanded text:
quissimis scenicis, qualia, non dico matrem deorum, sed matrem qualiumcumque sequissimis scenicis, qualia, non dico matrem deorum, sed matrem qualiumcumque senatorum vel quorumlibet honestorum virorum, imo vero qualia nec matrem ipsorum scenicorum deceret audire. Habet enim quiddam erga parentes humana verecundia, quod nec ipsa nequitia possit auferre. Illam proinde turpitudinem obscenorum dictorum atque factorum, scenicos ipsos domi suae proludendi causa coram matribus suis agere puderet, quam per publicum agebant, coram deûm matre, spectante et audiente utriusque sexus frequentissima multitudine. Quae si illecta curiositate adesse potuit circumfusa, saltem offensa castitate debuit abire confusa. Quae sunt sacrilegia, si illa sunt sacra? aut quae inquinatio, si illa lavatio? Et haec Fercula appellabantur, quasi celebraretur convivium, quo velut suis epulis immunda daemonia pascerentur. Quis enim non sentiat cujusmodi spiritus talibus obscen
Abbreviated transcription (Latin):
essimꝰ eimueris eosaquib nõ celebratur merito negleeit. Dii
aut ilm quor cultu se ꝓhiber homines ingratissimeꝯ q̃runt
custõrtes suos do bñ uuẽdum. quar̃ nullis legib. romirer titios di¬
gntn erat ut quomͦ isti illoꝵ sacra. ita illi istoꝵ fẽa curarent. Ded
gentonotur ꝙ uobemtute ꝓpria quisq malus ẽ. Quis hoc negaui.¬
tire ppsis qutorib sins. s clara pdicatione p̃bereꝵ uates etiam ẽo
uiuentib polliceri. Quid unqͣ tale indeoru illor templis. ꝓmpta ⁊
rminenti uoce cõcrepuit. Weniebamꝰ etiam nos aliqn adolescentes
eosreeticula ludibriaq sacrilegior S̾pectabamus arreptitios. an¬
ddehimus syphoniacos ludis turpissimis qui diis deabq exhibebã¬
tur oblectabamur celesti u̾gini ⁊ berechintie matri oĩum añ cuiꝰ lecti¬
tim die sollempni libationis eius talia ꝑ publicu cantitabant᷑ a ne

Expanded text:
enim uerus eos, a quibus non colebatur, merito neglexit; di enim uerus eos, a quibus non colebatur, merito neglexit; di autem illi, a quorum cultu se prohiberi homines ingratissimi conqueruntur, cultores suos ad bene uiuendum quare nullis legibus adiuuerunt? Utique dignum erat, ut, quo modo isti illorum sacra, ita illi istorum facta curarent. Sed respondetur, quod uoluntate propria quisque malus est. Quis hoc negautare populis cultoribus suis, sed clara praedicatione praebere, per uates etiam conuuiuentibus polliceri. Quid umquam tale in deorum illorum templis prompta et eminenti uoce concrepuit? Veniebamus etiam nos aliquando adulescentes ad spectacula ludibriaque sacrilegiorum, spectabamus arrepticios, audiebamus synphoniacos, ludis turpissimis, qui dis deabusque exhibebantur, oblectabamur, Caelesti uirgini et Berecynthiae matri omnium, ante cuius lecticam die sollemni lauationis eius talia per publicum
Abbreviated transcription (Latin):
rioine sia.siue apud se ip̃am siue ĩ punciis sibiiam subditis. Que
uaiui ep̃iane religioni tribuerẽt. si iam tunc euangłica dectrina
oou̾sus falios et fallaces deos eoꝵ testificatiõe lib̾rima personaret.
iã deficit causa ep̃imi sunt. Iam qui eoꝵ studiis liberalib ĩstitu¬
tuamant historiam. facillime ista nouerunt. S ut nob in erudi¬
torum turbas infestissimas reddant. se nosse dissimuilant. atq
beuapuo uulgus confirmare nituntur. Clades quib ꝑcepta ĩ¬
teruaula licor et tẽpor genus humanu oportet affligi. causa ac¬
motescẽs quib calamitatib res romane multipłr narieq cõ¬
trie sint. Et inhis defendãt si possunt deos suos. Si ꝑpea colũ¬
tur neuta mala patiantur cultores eorum quoꝵ si quid nunc
pasii tuerint nob imputanda ẽẽ ꝯ tempnut. Cur ẽmi ea q dictur
pam penserimt aecidere cultorib suis anqͣ eos declaratu ep̃i

Expanded text:
rigine sua siue aput se ipsam siue in prouinciis sibi iam subditis, quae rigine sua siue aput se ipsam siue in prouinciis sibi iam subditis, quae omnia Christianae religioni tribuerent, si iam tunc euangelica doctrina aduersus falsos et fallaces eorum deos testificatione liberrima personaret. via defit, causa Christiani. Sunt namque qui eorum studiis liberalibus instituti amant historiam, qua facillime ista noverunt: sed ut nobis ineruditorum turbas infestissimas reddant, se nosse dissimulant; atque hoc apud vulgus confirmare nituntur, clades quibus per certa intervalla locorum et temporum genus humanum oportet affligi, causa acinnotesceret, quibus calamitatibus res Romanae multipliciter uarieque contritae sint, et in his defendant, si possunt, deos suos, si propterea coluntur, ne ista mala patiantur cultores eorum; quorum si quid nunc passi fuerint, nobis inputanda esse contendunt. Quur enim ea, quae dicturus sum, permiserunt accidere cultoribus suis, antequam eos declaratum Christi
Abbreviated transcription (Latin):
lit pudicitie firmitate: ne peniteat eas uite quas nõ ẽ un̾ possit peni¬
tere nequitie Deind̾ paucadixi in eos qui xp̃ianos adusis his rebus
affectos. ⁊ p̾cipue pudo:em humiliatarum feminarum ꝙͣuis cistaꝵ¬
atqr sc̃arum prot̾uitate ĩpudentissima exagitant cum sint neqͥssimi
⁊in reueredisimi. longeabeis ip̃is romanis degeneres. quoꝵ p̃¬
Aara multa iaudantur. ⁊ litterar memoria celebant: umo illeru
osie uehemter adu̾si Roma quippe partam uet̾um auctaq labori¬
Sifediorem stante fecerant q̃ ruente. Qñ quidẽ in ruina eius. lapi¬
des ⁊ligna. in istor aũt uita. om̃ia nõ muroꝵ s moꝵ munim̃ta atq
or nam̃ta cecilerunt. Cum funestiorib eorum corcla cupiditatib. qͣ
ignib tecta illius urbis arderent. Quib dictis pͥmu terminaui li¬
hombinceps itaq dicere institui q̃ mala cuntas illa ppessa sit ab o¬

Expanded text:
lit pudicitiae firmitatem; ne poeniteat eas vitae, quas non est unde possit poenilit pudicitiae firmitatem; ne poeniteat eas vitae, quas non est unde possit poenitere nequitiae. Deinde pauca dixi in eos qui Christianos adversis illis rebus affectos, et praecipue pudorem humiliatarum feminarum, quamvis castaatque sanctarum, protervitate impudentissima exagitant, cum sint nequissimi et irreverentissimi, longe ab eis ipsis Romanis degeneres, quorum prara multa laudantur et litterarum memoria celebrantur, immo illorum gloriae uehementer aduersi. Romam quippe partam ueterum auctamque laboribus foediorem stantem fecerant quam ruentem, quando quidem in ruina eius lapides et ligna, in istorum autem uita omnia non murorum, sed morum munimenta adque ornamenta ceciderunt, cum funestioribus eorum corda cupiditatibus quam ignibus tecta illius urbis arderent. Quibus dictis primum terminaui librum. Deinceps itaque dicere institui, quae mala ciuitas illa perpessa sit ab o
Abbreviated transcription (Latin):
fugerẽt religiosa et amplissima loca barbari libera p̃buerunt. atq
ĩmultis f.amulatu debitu deditũxp̃o. nõ solum ueru s etiã timore
ꝯfrictu Sic honorauer̾t. ut qd̾ ĩcos belli iure fieri licuiss. illicitũ sibi
ẽẽ iudicarent. Inde incidit q̃stio. cur hec diuma bñficia. ⁊ ad ĩpios ĩ¬
gratosq pueneñt. Et cur illa itidem dura q̃ hostilit̾ fcãsunt. pioscu
impus parit̾ afflreerint. Quam q̃stionẽ ꝑmulta diffusa. ĩ om̃ib eͥ
cotidianis uł dei mun̾ib uł hoĩum cladib quoꝵ utraq bene ac ma¬
le uiuentib. ꝑmixte atq indiscrete sepe accidunt solent multos mo¬
uere. ut ꝑ suscepti opis necc̃itate dissoluerẽ aliquãtu ĩ moratus sum
maxime ad cõsolandas scãs feminas ⁊ piecastas in quib ab hoste
aliquid ppetratum ẽ qd̾ intulit ueretundie dolorem. Et si nõ abstu¬

Expanded text:
fugerent, religiosa et amplissima loca barbari libera praebuerunt, adque fugerent, religiosa et amplissima loca barbari libera praebuerunt, adque in multis famulatum deditum Christo non solum uerum, sed etiam timore confictum sic honorauerunt, ut, quod in eos belli iesse judicarent. Inde incidit quaestio, cur haec divina beneficia etiam ad impios ingratosque pervenerint; et cur illa itidem dura, quae hostiliter facta sunt, pios cum impiis pariter afflixerint. Quam quaestionem per multa diffusam in omnibus enim quotidianis vel Dei muneribus vel hominum cladibus, quorum utraque bene ac male viventibus permixte atque indiscrete saepe accidunt, solet multos movere ut pro suscepti operis necessitate dissolverem, aliquantum immoratus sum; maxime ad consolandas sanctas feminas et pie castas, in quibus ab hoste aliquid perpetratum est, quod intulit verecundiae dolorem, etsi non abstu
Abbreviated transcription (Latin):
a fronte statuerint nõ cogitare quiddicant. dũ quoc̾q nĩo nr̃is dispu¬
tacionib cõtradicant qͣ sit infinitur. ⁊ erũpnosum et infructuosũ uide
qui respõsionẽ semꝑ desiderent. Tum hisque legunt audierint aliqͥd
cõtradici. ne fiant similes earum mulierculaꝵ quas cõmemorat apł
semp discentes. ⁊ nũqͣ adueritatis sciam ꝑueniẽtes. Capitulu.iiͦ
Uperiore itaq libro cu d̾ ciuitate dei dicer instituisse uñ hoc uniuẽ¬
su: opus: illo adiuuante ĩmanus sũptum ẽ Occurit mͥ resistendum
ẽẽ pͥmitus eis qui ħ bella quib mũdus iste cõteritur. maximeq rõa¬
ne urb̾ recentẽ abarbaris uastationẽ xͥane religioni tribuunt.qua
phibentur nefandis sacrificiis ẜ̃uire demonib cũm potius hoc deberet
tribuer̃ ep̃o. ꝙ ꝑꝑ eius nom̃. contra institutu morẽq belloꝵ eis quo cõ¬

Expanded text:
a fronte statuerint non cogitare quid dicant, dum quocumque modo nostris dispua fronte statuerint non cogitare quid dicant, dum quocumque modo nostris disputationibus contradicant, quam sit infinitum et aerumnosum et infructuosum uides. qui responsionem semper desiderent. cum his quae leguntur audierint aliquid contradici, ne fiant similes earum muliercularum, quas commemorat apostolus semper discentes et numquam ad ueritatis scientiam peruenientes. , CAPUT II. uperiore itaque libro, cum de civitate Dei dicere instituissem, unde hoc universum opus, illo adjuvante, in manus sumptum est; occurrit mihi respondendum esse primitus eis qui haec bella, quibus mundus iste conteritur, maximeque Romanae urbis recentem a Barbaris vastationem christianae religioni tribuunt, qua prohibentur nefandis sacrificiis servire daemonibus: cum potius hoc deberent uod propter eius nomen contra institutum moremque bellorum eis, quo con
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ maior et tetrior insipientiũ morb animoꝵ quo in rationabiles
motus suos. etiam post ratione: plene redditam. quãta homini ab lomĩe
debetur. Siue ni mira cecitate: qua nec apta cernunt᷑. siunc hostinatissima
puicitia. qua et ea qͥcernunt. nõ feruntur. tanq̃ ip̃am rationẽ ueritatẽq
Befendunt. fit necc̃itas copiosius dicendi plerumq res claras. uelut
esis nõ spectantib intuendas .s quedar m̃o tangendas palpantib. ⁊eo
ciluentib offeramus. Et tam̃ quis disceptãdi t̾inis ei̾t. ⁊ loqͣndi modus.
sirespodẽdum ẽẽ respõdentib semꝑ existimemꝰ nam quiuł nõ pñt ĩtel
sigere qd di ułtamduri sunt adu̾sitate m̃tis. ut etia si intellexerint. ñ
ꝯbediant. Nespõdent ut scͥptum ẽ: ⁊ locunt iniquitate. atq inf̾atigabli
uani sunt. Quorũ dẽã cõtraria. si totiens uelimus refellȩr̃. quotiens obni¬

Expanded text:
est major et tetrior insipientium morbus animorum, quo irratio nabiles est major et tetrior insipientium morbus animorum, quo irratio nabiles motus suos, etiam post rationem plene redditam, quanta homini ab homine debetur, sive nimia caecitate, qua nec aperta cernuntur, sive obstinatissima peruicacia, qua et ea quae cernuntur non feruntur, tamquam ipsam rationem ueritatemque defendunt, fit necessitas copiosius dicendi plerumque res claras, uelut eas non spectantibus intuendas, sed quodam modo tangendas palpantibus et coniuentibus offeramus. Et tamen quis disceptandi finis erit et loquendi modus, si respondendum esse respondentibus semper existi- 25 memus? Nam qui uelitur, uel tam duri sunt aduersitate mentis, ut, etiamsi intellexerint, non oboediant, respondent, ut scriptum est, et loquuntur iniquitatem adque infatigabiliter uani sunt. Quorum dicta contraria si totiens uelimus refellere, quotiens obnix
Abbreviated transcription (Latin):
Que nͥ fallor q̃stio młto eĩt oposior. et subtihore disputatione dignior
ut et contra phrlosophos mea disseratur. Nõ quoslibet s qui apũt illos
excellentissima głia clari sunt ⁊ nob̾cum multa sentiunt ⁊d̾ aĩe ĩmõta
uniu̾su qd̾ condidit regit. S qm̃ ⁊ ip̃i mn ilł. q̃ contra nos sentiumt. re¬
fellencli sunt. deesse huĩc officio nõ debemꝰ ut refutatis impiis cõtͣꝰ¬
dictionib. ꝓuirib quas deus impatiet. asseramus ciuitate: dei. uẽa¬
q pictatem et dei cultu in quo uno ueracit᷑ sempit̾na btĩtudo pro
mictit᷑. Hic itaq modus sit huiꝰ uolum̃is ut deinceps disposita ab
sensus nõ auderet obsistere. s doctrine salubri langorem
suu tanqͣ medicine subderet. donec diumo adi̾torio
fide pietatis ĩpetrãte sanarent: nõ multo ẜmone eẽt opꝰ
ad cõuicendu quẽlibet uane opationis errore his qui
recte sentiunt ⁊ sensa uͥbis sufficientib explicant. Nunc uõ qm̃ ille

Expanded text:
Quae, nisi fallor, quaestio multo erit operosior, et sublimiore disputatione dignior; ut et contra philosophos in ea disseratur, non quoslibet, sed qui apud illos excellentissima gloria clari sunt, et nobiscum multa sentiunt, scilicet de animuniversum, quod condidit, regit. Sed quoniam et ipsi in illis quae contra nos sentiunt, refellendi sunt; deesse huic officio non debemus: ut refutatis impiis contradictionibus pro viribus, quas Deus impertiet, asseramus civitatem Dei, veramque pietatem, et Dei cultum, mittitur. Hic itaque modus sit huius uoluminis, ut deinceps disposita ab sensus non auderet obsistere, sed doctrine salubri languorem suum tamquam medicine subderet, donec divino adiutorio fide pietatis inpetrante sanaretur, non multo sermone opus esset ad convincendum quemlibet vane opinacionis errorem recte sentiunt, et sensa verbis sufficientibus explicant. Nunc vero quoniam ille
Abbreviated transcription (Latin):
p̾mixte .donec ultimo iudicio dirimant. Dequarũ exortu ⁊ ꝓcursu. ⁊ de¬
bitũ finib. qd dicendũ arbitror. quãtu diuinitus adunabor expediã. pꝑ
gloriam ciuitatis dei. que alienis a cõtra̾io ꝯpatis clarius eminebit Cap̃.s̃
clades in religionẽ nr̃am referunt qua diissius sacrificare ꝓhibent᷑.
Cõmemorada sunt em̃i q̃ et quanta occurrer potuerint. uł fatiusẽe
uidebunt᷑. mala q̃ illa cinitas ꝑtulit. uł ad eis impiu ꝓiuncie ꝑtine¬
tes. añqͣr eoru sacrificia ꝓhibita fuissent. Que omnia ꝓculdubio no

Expanded text:
permixtae, donec ultimo iudicio dirimantur; de quarum exortu et procursu et depermixtae, donec ultimo iudicio dirimantur; de quarum exortu et procursu et debitis finibus quod dicendum arbitror, quantum diuinitus adiuuabor, expediam propter gloriam ciuitatis Dei, quae alienis a contrario comparatis clarius eminebit. CAPUT XXclades in religionem nostram referunt, qua dis suis sacrificare prohibentur. Commemoranda sunt enim quae et quanta occurrere potuerint uel satis esse uidebuntur mala, quae illa ciuitas pertulit uel ad eius imperium prouinciae pertinente
Abbreviated transcription (Latin):
runt illi ut ciuiu suoꝵ numerꝰ suppleretur.Qd̾ fecerũt isti ut suoꝵ
potue̾it. respõdeat inimicis suis redẽpta failia dx ⁊ peregͥna citas
cuies futuros. ne infructuosu uel apud ip̃os putet. ꝙ donee ꝑueni¬
at ad cõfexos portant infensos. Sic̃ exillor numero. ĩ deiciuitas ht
secu.qͣ diũ ꝑegͥnat in mũdo cõnexos ꝯmunione sacram̃toꝵ. nec
secu futuros. met̾na sorte scõrum qui pãtim ĩ occulto. partĩ ĩ apto
sunt. qui etiam cu ip̃is inimicis. adu̾sus deum cuius sacram̃tũ gerunt mũ¬
murare non lubitant modo cum illis theatra. modo eccłias nõbiscu re¬
plentes. De correptione aũt quorũdam etiã taliu multo minus ẽ despe¬
randu si apud aptissimos adu̾sarios p̃destinati amici latitant. adhuc
ignoti etim sibi. Pplexe quippe sunt iste due ciuitates in hoc seculo. ĩuicẽ

Expanded text:
runt illi, ut ciuium suorum numerus subpleretur, quod fecerunt isti, ut suorum runt illi, ut ciuium suorum numerus subpleretur, quod fecerunt isti, ut suorum potuerit, respondeat inimicis suis redemta familia domini Christi et pees futuros, ne infructuosum uel aput ipsos putet, quod, donec perueniat ad confessos, portat infensos; sicut ex illorum numero etiam Dei ciuitas habet secum, quamdiu peregrinatur in mundo, conexos communione sacramentorum, nec secum futuros in aeterna sorte sanctorum, qui partim in occulto, partim in aperto sunt, qui etiam cum ipsis inimicis aduersus Deum, cuius sacramentum gerunt, murmurare non dubitant, modo cum illis theatra, modo ecclesias nobiscum replentes. De correctione autem quorundam etiam talium multo minus est desperandum, si aput apertissimos aduersarios praedestinati amici latitant, adhuc ignoti etiam sibi. Perplexae quippe sunt istae duae ciuitates in hoc saeculo inuicemque