comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
bonum & malum: hoc est inter iustum
& inustum. quanta agit ꝑcorpus. At.¬
tendite uniuersum orbem terraꝵ or¬
dinatum in ipsa humana re publica:
quil amministrationibꝰ. quib ordinibꝰ
potestatum. conditionib ciuitatum.
moribus. legibus. artibꝰ. Hoc totum per
animã geritur: & hȩc uis animȩ nõ ui¬
detur. Cum subtrahitur corpori: cada¬
uer iac&. Cum aut ad est corpori. pri-¬
me condit quodam modo putores. Cor¬
ruptibilis est enim omnis caro: in pu.¬
tredires defluit. nisi quodam condi-¬
mento arime teneatur. Seo hoc com¬
inune illi est. cum pecoris anima. Illa¬
sũt magis mirtinda quȩ dixi. quȩ ad
mentem & intellectum pertinent.
ubi etiam ad imaginem creatoris sui
renouatur. ad cuius imaginem factus
est homo &uid erit hȩc uis animȩ. eũ
& corpus hoc induerit incorruptionẽ.
& mortale hoc induerit immortalita.¬
tem: Si tanta potest per carnem cor¬
ruptibilem. quid nõ poterit ꝑcorpus

Expanded text:
bonum et malum, hoc est inter justum bonum et malum, hoc est inter justum et injustum: quanta agit per corpus! Attendite universum orbem terrarum ordinatum in ipsa humana republica: quibus administrationibus, quibus ordinibus potestatum, conditionibus civitatum, legibus, moribus, artibus! Hoc totum per animam geritur, et haec vis animae non videtur. Cum subtrahitur corpori, cadaver jacet: cum autem adest corpori, primo condit quodammodo putores. Corruptibilis est enim omnis caro, in putredines defluit, nisi quodam condimento animae teneatur. Sed hoc commune illi est cum pecoris anima: illa magis miranda quae dixi, quae ad mentem et intellectum pertinent; ubi etiam ad imaginem Creatoris sui renovatur, ad cujus imaginem factus est homo . Quid erit haec vis animae, cum et corpus hoc induerit incorruptionem, et mortale hoc induerit immortalitatem ? Si tanta potest per carnem corruptibilem, quid poterit per corpus
Abbreviated transcription (Latin):
siẽ sũt angłi. uirtutes. potestates. dña¬
tiones. omnisq habitator fabricȩ huiꝰ
super cȩlestis non adiacens oculis nris.
quam quã sepe & angłi quando opor.¬
tuit demonstrauerunt se hominibus.
nonne ds̃ fecit. & ꝑuerbum suum idest
quȩ exhib&r in carne magnam prebet
ammirationem bene considerantibus.
a quo facta est nisi adõ: Et per quem.
facta est nisi ꝑfilium dĩ: Nondum dico
de anima hominis. Cuius us pecoris
anima quomodo regit molem suam.
sensus omnes exerit. ocłos ad iudendũ.
aures ad audiendum. nares ad ꝑcipien.¬
dum odorem. oris uiditium ad sapores
discernendos. membra deniq ipsa ad
peragenda officia sua: Numquid hȩc
corpus & nõ anima. idest habitatrix
orporis agit : Nee tamen uidetur
oculis: & ex his quȩ agit ammirationẽ
mouet. Accedat iam consideratio tua
etiam ad animam humanã: eui tribu.¬
it d̾s intellectum cognoseendi creatorẽ
suum. dinoscendi & distinguendi inter

Expanded text:
sicut sunt Angeli, Virtutes, Potestates, Dominasicut sunt Angeli, Virtutes, Potestates, Dominationes, omnisque habitator fabricae hujus supercoelestis, non adjacens oculis nostris? Quanquam saepe et Angeli, quando oportuit, demonstraverunt se hominibus. Nonne Deus et per Verbum suum, id est,quae exhibet in carne, magnam praebet admirationem bene considerantibus, a quo facta est, nisi a Deo? et per quem facta est, nisi per Filium Dei? Nondum dico de anima hominis. Cujusvis pecoris anima quomodo regit molem suam! sensus omnes exserit, oculos ad videndum, aures ad audiendum, nares ad percipiendum odorem, oris judicium ad sapores discernendos, membra denique ipsa ad peragenda officia sua. Numquid haec corpus, et non anima, id est, habitatrix corporis agit? Nec tamen videtur oculis, et ex his quae agit, admirationem movet. Accedat jam consideratio tua etiam ad animam humanam, cui tribuit Deus intellectum cognoscendi Creatorem suum, dignoscendi et distinguendi inter
Abbreviated transcription (Latin):
lendum mirabilib excitar&. Mortuus
resurrexit: mirati sũt homines. ⁊ ot
cotidie nascuntur: nemo miratur. Si
consideremis prudentius. maioris muti¬
euli est esse qui nõ erat: quã reuiurscere
& regit quȩ creauit. ꝑ nora miracula fȩ¬
eit. ꝑuerbum suum dm̃ apud se Posteri.¬
ora muneula. per ipsum uerbum suum
in earnatum: & ꝓpter nos hominẽ factũ.
S ieut miramur quȩ facta sũt per hominẽ¬
iħ̾m: miremur quȩ facta sut per dñm iħm
facta sũt cęlum. terra. mare. & omniᷤᷤ
ornatus cȩli: opulentia terrȩ. fecunditas
maris. omnia hec quȩ oculis adiacent.
per th̾m dm̃ facta sũt. & uidemus hȩc.
Et si est in nob̾ sp̃e illiꝰ. sic nob̾ placen
ut artifex laudetur: nõ ut adopera con¬
uersi abartifice auertamur. & faciem
quodã modo ponentes ad ca
quȩ fecit: dorsum ponamus ad eũ qui
fecit. Et hȩc quidem uidemus: & adia.¬
cent oculis. Quid illa quȩ nõ uidemus.

Expanded text:
lendum mirabilius excitaret. Mortuus lendum mirabilius excitaret. Mortuus resurrexit, mirati sunt homines: tot quotidie nascuntur, et nemo miratur. Si consideremus prudentius, majoris miraculi est esse qui non erat, quam reviviscere et regit qui creavit. Priora miracula fecit per Verbum suum Deum apud se: posteriora miracula fecit per ipsum Verbum suum, incarnatum, et propter nos hominem factum. Sicut miramur que facta sunt per Deum Jesum. facta sunt coelum et terra, mare, et omnis ornatus coeli, opulentia terrae, fecunditas maris; omnia haec quae oculis adjacent, per Jesum Deum facta sunt. Et videmus haec, et si est in nobis Spiritus ipsius, sic nobis placent ut artifex laudetur: non ut ad opera conversi ab artifice avertamur, et faciem quodammodo ponentes ad ea quae fecit, dorsum ponamus ad eum qui fecit. 2. Et haec quidem videmus, et adjacent oculis: quid illa quae non videmus,
Abbreviated transcription (Latin):
maculum quidem dñi nr̃i ep̃i
uinum fecit: nõ est mirum eis qui noue¬
runt quia dñs fecit. Ipse enim fecit uno
illo die in nuptiis. in sex illis ydriis qͣs
impleri aqua precepit: qui omui amt.
facit hoc in uitib. Sicut eni quod mise¬
runt ministri in ydrias. in uinum con¬
uersum est opere dñi: sic & quod modo¬
nubes fundunt. in uinum conuertitur
euisdem opere dñi. Illud aũt nõ miram̃.
quia onini anno fit. Assidutate enim.¬
amisit ammirationem. Nam cõsideri.¬
ta ratione. maiorem in uenit rem in hoc¬
enim qui consident oꝑa dĩ. quib regit᷑
& ad ministratur totus hic mundus. &
nõ obstupeseit obruiturq miraculis. si
consideret ium unus grani ciuiislib&
seminis: Magna quȩdam res est: horror
est consideranti. Sed quia homines in
aluid intenti. perdiderunt consideratio¬
nem operum dñi: in qua darent laudẽ
cotidie creatori. tanquã seruauit tibi
d̾s inusitata quȩdam quȩ facene: ut
tanquam dormientes homines ad se co¬

Expanded text:
aculum quidem Domini nostri vinum fecit, non est mirum eis qui noverunt quia Deus fecit. Ipse enim fecit vinum illo die in nuptiis in sex illis hydriis, quas impleri aqua praecepit , qui omni anno facit hoc in vitibus. Sicut enim quod miserunt ministri in hydrias, in vinum conversum est opere Domini; sic et quod nubes fundunt, in vinum convertitur ejusdem opere Domini. Illud autem non miramur, quia omni anno fit: assiduitate amisit admirationem. Nam et considerationem majorem invenit, quam id enim qui considerat opera Dei, quibus regitur et administratur totus hic mundus, et non obstupescit obruiturque miraculis? Si consideret vim unius grani, cujuslibet seminis, magna quaedam res est, horror est consideranti. Sed quia homines in aliud intenti perdiderunt considerationem operum Dei, in qua darent laudem quotidie Creatori; tanquam servavit sibi Deus inusitata quaedam quae faceret, ut tanquam dormientes homines, ad se co
Abbreviated transcription (Latin):
interrogare & respondere sapienter.
Et eiusdem scientie est. scire quid in terro¬
ges: quidue. respondens: Oportuit᷑ primũ
saluatorem erudita interpogatiõne magiᷤ¬
trum fieri: ut postea interrogantibus.
respondetet᷑: iuxta rationẽ dei atq ser.¬
moneni. Cui est gła & imꝑiũ in seła scłoꝵ¬

Expanded text:
interrogare et respondere sapienter: interrogare et respondere sapienter: et ejusdem scientiae est, scire quid interroges, quidve respondeas. Oportuit primum Salvatorem eruditae interrogationis magistrum fieri, ut postea interrogationibus responderet juxta rationem Dei, atque sermonem. Cui est gloria et imperium in sa
Abbreviated transcription (Latin):
quos magis puto ne reuerass& ad cȩlos: ite¬
rum cum illi placuissor descensurus. Dolen¬
tes ergo: querebant filium dĩ. Et dum que.¬
rerent: nõ inuenerunt inter cognatos. Neq
enim poterat humana cognitio: dĩ filiũ
continere. Non inuenerunt inter notos. qͥa¬
maior erat noticia. conscientiaq mortali.
Ubi igitur inuenerunt eum. In templo. lbi
enim inuenitur filius dĩ. Si quando & tu
quesieris filium dĩ. quere primum in templo
Illuc ꝓ̃pera. ibi xp̃m sermonem atq sapien¬
tiam: idest filium dĩ reperies. Qm̃ uero par¬
uulus erat. inuenitur inmedio nõ eos do.
cens sed interro gans. Et hoc ꝓ ętatis offirio.
ut nos docer& quid pueris quamius sapi¬
entes & eruditi sint conuenim&: ut auddiãt
potius magistros quã docere desiderent.
& se uana ostentatione non iactent. Inter.¬
rogabat in quam magistros. nõ ut aliquid
disceret:: sedut interrogani eru diret.
Ede uno quippe doctrinȩ fonte manat. &

Expanded text:
quod magis puto, ne revertisset ad coelos, quod magis puto, ne revertisset ad coelos, cum illi placuisset, iterum descensurus. Dolentes ergo quaerebant Filium Dei. Et cum quaererent, non invenerunt inter cognatos. Neque enim poterat humana cognatio Dei Filium continere. Non invenerunt inter cognatos, qmajora erant notitia scientiaque mortali. Ubi igitur inveniunt eum? In templo. Ibi enim invenitur Filius Dei. Si quando et tu quaesieris Filium Dei, quaere primum in templo, illuc propera, ibi Christum, sermonem atque sapientiam, id est, Filium Dei, reperies. Quoniam vero parvulus erat, invenitcens, sed interrogans, et hoc pro aetatis officio, ut nos doceret quid pueris, quamvis sapientes et eruditi sint, conveniret, ut audiant potius magistros, quam docere desiderent, et se vana ostentatione non jactent. Interrogabat, inquam, magistros, non ut aliquid disceret, sed ut interrogans erudiret. Ex uno quippe doctrinae fonte manat et
Abbreviated transcription (Latin):
N ee potent accidere. ut maria que sceielut
se de sp̃u scõ concepisse. quę & angłm lo.¬
quentem. & currentes pastores. & symonẽ
aulierat ꝓphetantem: timeroe ne puerum
ꝑderet oberiantem. Ad hanc opinionem
maxime de ioseph: cui ab angło preceptũ
fuerat ut tolleret puerum & egiptum per¬
ger&. qui audierat ne timeas tollere mariã
scõ est: numquam fieri poterat. ut perditũ
formidaret in fantem: quem dinum esse cog.¬
nouerat. Aliua quiddar dolor & questio
parentum: quam simplex lector intelligit
sonat. Q uomods enim tũ si quando seriptu.¬
ras legis. queris in eis sensum cum dolore
quodã atq tormento: non quod scripiuras
errasse. aut perperam quid habere arbitre¬
ris: sed quod ille in trinsecus habeant ueri¬
tatem. sermonem atq rationem. & tu ne¬
queas imuienire quod uerum est: ita & illi
querebant iħm ne forte recessisso ab ers. ne
derelinquens eos ad alia tiainsmigrasso. &

Expanded text:
nec poterat accidere, ut Maria, quae sciebat nec poterat accidere, ut Maria, quae sciebat se de Spiritu sancto concepisse, quae et angelum loquentem, et currentes pastores, et Simeonem audierat prophetantem, timeret, ne puerum perderet oberrantem. Amove hanc opinionem maxime de Joseph, cui ab angelo praeceptum fuerat, ut tolleret puerum, et in Aegyptum pergeret, qui audierat: Ne timeas tollere Mariam de Spiritu sancto est . Numquam fieri poterat, ut perditum formidaret infantem, quem divinum esse cognoverat. Aliud quidquam dolor et quaestio parentum, quam simplex lector intelligit, sonat. Quomodo enim tu, si quando Scripturas legis, quaeris in eis sensum cum dolore quodam ac tormento, non quo Scripturas errasse, aut perperam quid habere arbitreris; sed quod illae intrinsecus habeant veritatis sermonem atque rationem, et tu nequeas invenire quod verum est: ita et illi quaerebant ne forte recessisset ab eis, ne relinquens eos, ad alia transmigrasset, et
Abbreviated transcription (Latin):
parentes eius uixta consuetudinẽ iihe¬
rusalem: ad solemnitatem dieꝵ paschȩ.
Et cum factus essae annoꝵ duodecin: ai¬
ligenter ob serua. quia pniusquã duode.¬
cin ess&e annoꝵ: sapientia dĩ. oe ceteris
que seripta sũt de eo complebatur. C u
Cgo ut diximus duo decim eẽt annoꝵ.
&e ueta morem dies solemnitatis exple.¬
ti essent. & reuerterentur parentes eiuis¬
cum in fantulo thu: remansit puer in
hoc sublimius quidam. quã humana
natura patitur intellige. Nõ eñ simplici¬
ter rememsit. & parentes euis ubi esset
ignoribant: seo quomodo in ioħis euan.¬
gelio scriptum est. quando in sidiabant᷑
ei uidei. & elapsus est de medio eoꝵ
& nõ apparuit: sic & nunc puto remansis.¬
se puerum in tħrłm. & parentes eius ubi
remanserit ignortisse. ee miremur pa¬
rente s uocatos. quoꝵ alter ob partum:
alter ob obsequium matris patris merue¬
bamus te. Non puto eos idcireo doluisse:
quia putairent puerum eriasse uel perisse.

Expanded text:
parentes ejus, juxta consuetudinem, in Jeparentes ejus, juxta consuetudinem, in Jerusalem ad solemnem diem Paschae. Et cum factus fuisset annorum duodecim. Diligenter observa, quia priusquam duodecim esset annorum, sapientia Dei et caeteris, quae de eo scripta sunt, complebatur. Cum ergo, ut diximus, duodecim esset annorum, et juxta morem dies solemnitatis expleti essent, et reverterentur parentes cum infantulo Jesu, remansit puer in hic sublimius quiddam quam humana natura patitur, intellige. Non enim simpliciter remansit, et parentes ejus ubi esset ignorabant; sed quomodo in Joannis Evangelio scriptum est, quoniam insidiabantur ei Judaei, et elapsus est de medio eorum, et non apparuit: sic et nunc 307-308 puto remansisse puerum in Jerusalem, et parentes ejus ubi remanserit ignorasse. Nec miremur parentes vocatos, quorum alter ob partum, alter ob obsequium, patris et matris merueuit, quaerebamus te. Non puto eos idcirco doluisse, quia putarent errasse puerum, vel periisse:
Abbreviated transcription (Latin):
Si quioem antequã ad duodeciniu ȩxatis
peruenerit annum: de eius spũ in luce¬
seribit᷑ euamgłio. łuer aũt crescebat
⁊ confortabatur: & ieplebatur sp̃u i
oc hominum natum nõ itcipit: ut ante duo¬
decim annos sapiennia compleatur: Ali.¬
ud est partem habere sapientiȩ: alius
sapientia esse completum. Non ambiga¬
mus ergo diuinũ aliquid in iħu carne
paruisse: & nõ solum super hominem.
sed fuꝑ. hominem qũoq intionabilem
se formam serui accipiens: & eaddem uir¬
tute qua se humiliauent crescit. Appa¬
ruerat in firmus. quia in firmum corpꝰ
assumpseiat. & obid iterum confortat᷑.
Euacuauerait filius di. & ꝓpt̾ea rursum
completur sapientia. & gr̃ dĩ erat suꝑ
eum. Non quando uenit ad adolecen¬
tiam: nõ quando manifeste docebat.
sed adhuc cum ess&e paruulus: habebat
grĩm dĩ. Et quomodo omia in illo mira¬
bilia fuerunt: ita pueritia mutbilis fuit.
ut eui sapientia compleretur. Ibant itaq

Expanded text:
Siquidem antequam ad duodecimum aetatis Siquidem antequam ad duodecimum aetatis pervenerit annum, Spiritus sancscribit Evangelio: Puer autem crescebat et confortabatur, et replebatur sapientia. Hoc hominum natura non recipit, ut ante duodecim annos sapientia compleatur. Aliud est partem habere sapientiae, aliud sapientia esse completum. Non ambigimus ergo divinum aliquid in carne Jesu apparuisse: et non solum super hominem, sed super omnem qse, formam servi accipiens, et eadem virtute qua se humiliaverat, crescit. Apparuerat infirmus: quia infirmum corpus assumpserat, et ob id iterum confortatur. Evacuaverat se Filius Dei : et propterea rursum completur sapientia: et gratia Dei erat super eum. Non quando venit ad adolescentiam, non quando manifeste docebat; sed cum adhuc esset parvulus habebat gratiam Dei: et quomodo omnia in illo mirabilia fuerant, ita et pueritia mirabilis fuit, ut Dei sapientia compleretur. Ibant itaque
Abbreviated transcription (Latin):
dium: partus periculum. Matri ion.¬
ga fastidica. matri longa discrimina:
cui misere in ipsis uotoꝵ fructib ma¬
ius periculum est. Et cum ediderit
quod optauit. partu ab soluitur: non
lactaq agrieolȩ semina posteroꝵ ȩta¬
tibus. ꝓ futimi. nonne ꝓ his obsequia
saltem oplte rependi: Cur imnperio
patris uita plixior. & cõmunitas patri¬
monii uidetur angustior. eum apͥe nõ
refugiat coheredes: homelia onige
uia nonnulli qui sc̃ȩ seriptuie ui.¬
dentur credere quasi ine głam
omnipotentis dĩ diunitatem saluato¬
ris negant. ustum michi uidet᷑. ut
ipsaꝵ scripturaꝵ auctoritate doceant᷑.
in humanum corpus qͥddã tentse duimnuꝰ¬
quo amimum. Nam si diligenter. sen¬
sumintendimus seriptiumꝵ. plus aliqo
anima illa habuit: quam cȩterȩ homi¬
num animȩ. Omnis quippe anima ho¬
minis. antequam ad uirtutes ueniat
sordidatur uitiis. P orro anima iħi:
numquã peccati sorde maculata est.

Expanded text:
dium, partus periculum, matri londium, partus periculum, matri longa fastidia, matri longa discrimina, cui miserae in ipsis uotorum fructibus maius periculum est, et cum ediderit quod optauit, partu absoluitur, non iactaque agricolae semina posterorum aetatibus profutura? nonne pro his obsequia saltim oportet rependi? cur inpio patris uita prolixior et conmunitas patri-monii uideatur angustior, cum Christus non refugiat coheredes? Factum eQuia nonnulli qui sanctae Scripturae videntur credere, quasi in gloriam omnipotentis Dei divinitatem Salvatoris negant, justum mihi videtur, ut ipsarum Scripturarum auctoritate doceantur in humanum corpus quiddam venisse divinuQuamquam si diligenter sensum intendimus Scripturarum, plus aliquid anima illa habuit, quam caeterae hominum animae. Omnis quippe anima hominis, antequam ad virtutes veniat, vitiis sordidatur. Porro anima Jesu numquam peccati sorde maculata est.
Abbreviated transcription (Latin):
perpende: & quid putris amoris debeat᷑
agnosce. Pater hori ficat filium. nõ uis
ut filius hononficet patrem: Pater uo¬
ce celesti in filio se placere ꝓfitetur.
nõ uis ut filius humanȩ amictu caruis
in dutus. cum humana uoce humano
loquatur affectu. patrem dicens esse
maiorem: Uam si magnus dñs & lauda¬
bilis nimis. & magnitudinis eius nõ est
finis: utiq magnitudo quȩ fuem nõ
hab&. nec augmentum haba&. Sed
cur nõ accipiam religiosis auribꝰ filium
patri in susceptione corporis obȩdientẽ.
cum religiose accipiam patrem filio
de ferenrem: disce potius tuȩ utilutitis
precepta: exempla pietatis agnosee.
Disce quid parentib tuis debeas: cum legi
aparre filium nõ uoluntate. nõ opere.
non tempore discreptire. Et si per soni̾
duo: potestate unum sũt. Et utiq
illum pater ille cȩlestis. laborem gene¬
utionis expertus est. T u matri debes
pudoris iiuriam. uirginitatis dispen¬

Expanded text:
perpende et quid patri amoris debeatur perpende et quid patri amoris debeatur agnosce. pater honorificat filium: non uis ut filius honorificet patrem? pater uoce caelesti in filio se placere profitetur: non uis ut filius humanae amictum carnis indutus, cum humana uoce, humano loquatur adfectu, patrem dicat esse maiorem? nam si magnus dominus et laudabilis nimis et magnitudinis eius non est finis, utique magnitudo quae finem non habet nec augmentum habet. sed cur non accipiam religiosis auribus filium patri in susceptione corporis oboedientem, cum religiose accipiam patrem filio deferentem? disce potius tuae utilitatis praecepta et exempla pietatis agnosce. disce quid parentibus tuis debeas, cum legis a patre filium non uoluntate, non opere, non tempore discrepare. etsi personis duo potestate unum sunt et utique nullum pater ille caelestis laborem generationis expertus est, tu matri debes pudoris iniuriam, uirginitatis dispen
Abbreviated transcription (Latin):
scribatur annoꝵ. illie discipłos hab̾e
dicatur: uides matrem didicisse de filio.
ut excigene a ualidiore mysterium:
qiuę stupebat in runiore munculum.
U enit narareth. & erat subditus illis.
Quid enim magister uirtutis. nisi offi.¬
tium pietatis implere: Et mirimur si
patri honorem deferat. qui subditur
matri : Nonutiq in firmitatis: sed pie¬
tatis est ista subiectio. Attollat lic&
seuis emissus latebris coluber perfidiȩ
caput. & serpentinis euomat uenena
pectorib̾. Cum dicit se filiꝰ missum: ma.¬
iorem hereticus apellat patrem. ut un¬
ꝑ fectum filium dicat qui potest hab̾e
muiorem. ut alienis auxiliis asserat
eum qui mittitur indigere. Numquid
& humano egebat auxilio. ut mater.¬
no seruir& imperio: Deferebat homi¬
ni. deferebat ancillȩ. Ipsa enĩ dieit:
ecce ancilla dñi. Deferebat simulato
patri. Et miraris si dõ detulit: An ho.¬
mini defferre pietas est. dõ deferre in¬
firmitas est: uel ex humanis diuina

Expanded text:
scribatur annorum, illic discipulos habere scribatur annorum, illic discipulos habere doceatur; vides matrem didicisse de Filio, ut exigeret a validiore mysterium, quae stupebat in juniore miraculum. Et venit Nazareth, et erat subditus illis. . 65. Quid enim magister virtutis, nisi officium pietatis inpleret? et miramur si patri defert, qui subditur matri? non utique infirmitatis, sed pietatis ista est subiectio, adtollat licet scaeuis emissus latebris coluber perfidiae caput et serpentinis euomat uenena pectoribus. cum dicit se filius missum, maiorem haereticus appellat patrem, ut inperfectum filium dicat, qui potest habere maiorem, ut alienis auxiliis adserat eum qui mittitur indigere. numquid et humano egebat auxilio, ut materno seruiret inperio? deferebat homini, deferebat ancillae -ipsa enim dicit: ecce ancilla domini — deferebat simulato patri: et miraris, si deo detulit? an homini deferre pietas est, deo deferre infirmitas est? uel ei humanis diuina
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ cum facti essent illi anni duodeci.
A duo decimꝰ anno ut legimus. do¬
minicȩ sumitur disputationis exor-¬
dium. hic enim predicandȩ fidei. euam.¬
gelizantium numerus debeatur. Nec
otiose immemor suoꝵ sedm carnem
purentum. qui scđm carnem utiq sa.¬
pientia dĩ implebatur & gr̃a: post
triduũ reperitur in templo. ut essor in¬
ditio quia post triduum triumphaliᷤᷤ
illuis passionis: in sede cȩlesti & honore
diuino. fidei nr̃ȩ se resurrecturus offer.¬
r&: quimortiuis credebatur. Quid est
quod me querebatis: Nescitis quia in
Duȩ sũt in xp̃o generationes: una est
paterna. materna altera. Paterna
illa diuinior: materna uero quę in
nr̃m laborem usumq descendit. Et ideo
quȩ supmi naturam. suꝑ ȩtatem. supraa
con suetudinem fuint: nõ humanis as-¬
signanda uirtutib. sed diunis referen¬
da sũt potestatibus. A libi eum ad-
mi. sterium mater impellit. Hic ma.¬
ter arguitur: quia ad huc quȩ humana
sũt exigit. Sed cum hic duodecim de¬

Expanded text:
 cum facti essent illi anni duodecim. . 63. A duodecimo anno, ut legimus, Dominicae sumitur disputationis exordium; hic enim 1302 praedicandae fidei evangelizantium numerus debebatur. Nec otiose immemor suorum secundum carnem parentum, qui secundum carnem utique sapientia Dei implebatur et gratia, post triduum reperitur in templo; ut esset indicio quia post triduum triumphalis illius passionis in sede coelesti, et honore divino fidei nostrae se resurrecturus offerret, qui mortuus credebatur. Quid est quod me quaerebatis? Nesciebatis quia in Duae sunt in Christo generationes: una est paterna, materna altera: paterna illa divinior, materna vero quae in nostrum laborem usumque descendit. Et ideo quae supra naturam, supra aetatem, supra consuetudinem fiunt, non humanis assignanda virtutibus, sed divinis referenda sunt potestatibus. Alibi eum ad mysterium mater impellit: hic mater arguitur ; quia adhuc quae humana sunt, exigat. Sed cum hic duodecim de
Abbreviated transcription (Latin):
narrate ⁊ dem ipse iohes euãglista. O
euãgelista fidelissime et licratissime tu
michi narras dixisse ihesum: quid mͥ
et tibi est mulier. Cur ei apposiusti ia¬
trẽ. quã nõ agnoscit:Nam tu dixisti
quia ibi crat mater ihũ: et quia dixit ci
mater eius. Cur nõ potius dixisti erat
ibi maria et dixit ei maria. Utrũq tu

Expanded text:
narrat? Idem ipse Joannes evangelista. O narrat? Idem ipse Joannes evangelista. O Evangelista fidelissime et veracissime, tu mihi narras dixisse Jesum, Quid mihi et tibi est, mulier? cur ei apposuisti matrem quam non agnoscit? Nam tu dixisti quia ibi erat mater Jesu, et quia dixit ei mater ejus: cur non potius dixisti, Erat ibi Maria; et, Dixit ei M
Abbreviated transcription (Latin):
Quiddicit semꝑ ueternosus. uenenoꝵ
ĩsibilator. et inspirator antiquus: Qͥd
dicit: Non habuit matrẽ femiã ihesus.
Unde probas:Auia dixit ĩ quit: quid
michi et tibi est mulier. Quis hoc euar¬
rant ut credanus quia hoc dixit. quis
hoc narrauit: Nempe ioħes euangli sta.
At ipse ioh̾es euangłista dixit: et erat ibi
mater ihũ. Nam ita uarrauit. Altera
tias. Tenemus duas sentẽtias. ab euã¬
gelista prolatas. Erat ibi mater ihũ:
euãgelista dixit. Quid dixerit matri
sue ihesus: ipse euãgelista dixit. Et quo¬
modo dixit respondisse matri sue ihm̃:
Et primo diceret ait illi mater eius.
Uidete fratres. ut aduersus linguam
serpentis: munitã uirgintatẽ cordis
habeatis. Illic in ipso euangelio. eo
ipso euangłista narrante dicitur. erat
ibi mater ihesu: et dixit uli mater eiꝰ
Quis hoc narrat: Iohãnes euãgeli¬
sta. Et quid respondt matri ihesur ͨͤ
Quid michi et tibi est mulier: Quis hoc

Expanded text:
Quid dicit serpens veternosus, venenorum Quid dicit serpens veternosus, venenorum insibilator et inspirator antiquus? quid dicit? Non habuit matrem feminam Jesus. Unde probas? Quia dixit, inquit, Quid mihi et tibi est, mulier? Quis hoc narravit, ut credamus quia hoc dixit? quis hoc narravit? Nempe Joannes evangelista. At ipse Joannes evangelista dixit, Et erat ibi mater Jesu. Nam ita narravit: Altera  suis. Tenemus duas sententias ab Evangelista prolatas. Erat ibi mater Jesu, Evangelista dixit: quid dixerit matri suae Jesus, ipse Evangelista dixit. Et quomodo dixit respondisse matri suae Jesum, ut primo diceret, Ait illi mater ejus, videte, fratres, ut adversus linguam serpentis munitam virginitatem cordis habeatis. Illic in ipso Evangelio eo ipso evangelista narrante dicitur, Erat ibi mater Jesu; et, Dixit illi mater ejus. Quis hoc narravit? Joannes evangelista. Et quid respondit matri Jesus? Quid mihi et tibi est, mulier? Quis hoc
Abbreviated transcription (Latin):
ergo mendatium ȩdificant in hominibus.
quid ab eis expellunt nisi ueritatẽ: Im¬
serpentis. Ad hoc enim loquunt᷑. ut ser¬
pens possideat: xp̃c excludat᷑. Quomodo
possidet serpens: Quando possidet men¬
datium. quando possidet falsitas: ser¬
pens possidet. Quando possidet ueritas:
xxp̃c possidet. Ipse enim dixit: ego sum ue.¬
ritas. De illo aũt dixit. & inueritate non
stetit: quia ueritas nõ est in eo. Sic est
aũt ueritas xp̃e: ut totum uerum accipiã
in ap̃o. Uerum uerbum ds̃ equalis prtri:
uera aiuma. uera caro. uerus homo.
uera resurrectio. Si aliquid hoꝵ dixe¬
ris falsum. intrat putredo de ueneno
serpentis: nascuntur uermes mẽdatioꝵ
et nichil integrũ remanebit. Quid est
ergo inquit quod ait dñs. quid michi et
tibi est mulier: fforte ĩ eo qd̃ sequitur.
ostendit nobis dñs quare hoc dixerit: nõ
hora mea. Et hoc cur dixerit. requirẽdũ
est. Prius ergo resistanius hereticis huns.

Expanded text:
ergo mendacium aedificant in hominibus, ergo mendacium aedificant in hominibus, quid ab eis expellunt, nisi veritatem? Imserpentis. Ad hoc enim loquuntur ut serpens possideat, Christus excludatur. Quomodo possidet serpens? Quando possidet mendacium. Quando possidet falsitas, serpens possidet: quando possidet veritas, Christus possidet. Ipse enim dixit, Ego sum veritas : de illo autem dixit, Et in veritate non stetit, quia veritas non est in eo . Sic est autem veritas Christus, ut totum verum accipias in Christo. Verum Verbum, Deus aequalis Patri, vera anima, vera resurrectio. Si aliquid horum dixeris falsum, intrat putredo, de veneno serpentis nascuntur vermes mendaciorum, et nihil integrum remanebit. 6. Quid est ergo, inquit, quod ait Dominus, Quid mihi et tibi est, mulier? Forte in eo quod sequitur ostendit nobis Dominus quare hoc dixerit: Nondt hora mea. Et hoc cur dictum sit, requirendum est. Prius ergo hinc resistamus haereticis.
Abbreviated transcription (Latin):
parentib imperat ds̃ ipsȩ nuptiȩ celebrã¬
tur. & ducantur uxores : Procul dubio
fãs: latet ibi aliquid. Nam tanta res est.
ut quidam quos cauendos premonuit
apłs. sic̃ supra comiemorauimꝰ dicens.
timeo ne sic̃ serpens ȩuam seduxit astu¬
tia sua: sic & uĩx̧ mentes corrumpantur
a simplicitate & castitate quȩ ẽ in xp̃o.
derogantes euangłio & dicentes. quod iħe
nõ sit natus de maria uirgine: hinc argu¬
mentum sumere conarentur erroris suiut
dicerent. Q uomodo erat mater euis cui
dixit. quid michi & tibi ẽ mulier: Respon¬
dixerit hoc dñs: ne sibi aliquid aduersus
sanam fidem insaniantes. inuenisse uidean.¬
tur unde sponsȩ uirginis castitas corrũ¬
patur: idest unde fides ȩccłȩ uoletur.
R e uera enim fãs corrumpitur fides eoꝵ:
qui reponunt mendatium ueritati. Nam
isti qui uidentur sie honorare xp̃m. ut
negent eum carnem habuisse: nichil ali¬
ud eum quam mendacem predicant. Q

Expanded text:
parentibus imperat Deus, ipsae nuptiae celebrenparentibus imperat Deus, ipsae nuptiae celebrentur, et ducantur uxores? Procul dubio, fratres, latet ibi aliquid. Nam tanta res est, ut quidam, quos cavendos praemonuit Apostolus, sicut supra commemoravimus, dicens, Timeo ne sicut serpens Evam seduxit astutia sua, sic et vestrae mentes corrumpantur a simplicitate et castitate quae est in Christo, derogantes Evangelio, et dicentes quod Jesus non sit natus de Maria Virgine, hinc argumentum sumere conarentur erroris sui, ut dicerent, Quomodo erat mater ejus, cui dixit, Quid mihi et tibi est, mulier? Respondixerit Dominus; ne sibi aliquid adversus sanam fidem insanientes invenisse videantur, unde sponsae virginis castitas corrumpatur, id est, unde fides Ecclesiae violetur. Revera enim, fratres, corrumpitur fides eorum qui praeponunt mendacium veritati. Nam isti qui videntur sic honorare Christum, ut negent eum carnem habuisse, nihil aliud eum quam mendacem praedicant. Qui
Abbreviated transcription (Latin):
sibi iam conuinxerat inutero uirginis.
U erbum enĩ sponsus. & sponsa caro hu¬
mana: & utrumq unus filus dei. & idẽ
filius hominis: ubi factus est caput eccłȩ.
Ille uterus uirginis mariȩ. thalamus eiuis.
I nde ꝓcessit tanquam sponsus de thalamo
suo: sic̃ seriptura predixit. Et ipse tanꝗͣ
sronus ꝓcedens de thalamo suo: eeul¬
tauit ut gigas ad currendam uiam. De
thalamo ꝓcessit uelut sponsus: & in ui.¬
tatus uenit ad nuptias. Certi sacramen¬
ti gr̃a uidet᷑. matrem de qua sponsus ꝓ¬
cessit nõ agnoscere: & discere illi quid
michi & tibi est mulier: Nondum uenit
hor men. Quid est hoc: Ideone uenit ad
nuptias. ut doceret matres contempni:
Utiq ad cuius nuptias uenerat: ideo duce¬
bat uxorem. ut filios ꝓerear& & ab eis
quos ut pcrearet oprabat: utq honora.¬
ri cupiebat. Ille ergo uenerat ad nup¬
tias ut ex honorar& matrem. cum ꝓpt̾
filios habendos quib reddere honorẽ

Expanded text:
sibi jam conjunxerat in utero Virginis. sibi jam conjunxerat in utero Virginis. Verbum enim sponsus, et sponsa caro humana; et utrumque unus Filius Dei, et idem filius hominis: ubi factus est caput Ecclesiae, ille uterus virginis Mariae thalamus ejus, inde processit tanquam sponsus de thalamo suo, sicut Scriptura praedixit, Et ipse tanquam sponsus procedens de thalamo suo, exsultavit ut gigas ad currendam viam ; de thalamo processit velut sponsus, et invitatus venit ad nuptias. 5. Certi sacramenti gratia, videtur matrem de qua sponsus processit, non agnoscere, et dicere illi, Quid mihi et tibi est, mulier? nondum venit hora mea. Quid est hoc? ideone venit ad nuptias, ut doceret matres contemni? Utique ad cujus nuptias venerat, ideo ducebat uxorem, ut filios procrearet; et ab eis quos ut procrearet optabat, utique honorari cupiebat: ille ergo venerat ad nuptias, ut exhonoraret matrem, cum propter filios habendos, quibus reddere honorem
Abbreviated transcription (Latin):
mirum si in illam domum ad nuptias
uenit : In hune mundum ad nuptias
uenit. Si enim nõ uenit adnuptias:
ergo hic nõ hab& sponsam. Et quid
estꝰ quod ait apłs. aptaui uos um ui¬
ro uirginem castam exhibere xp̃o: Qͥd
est quod tuna uirginitas sponse xp̃i.
perastutiam diaboli corrumpatur: ti¬
astutia sua: sic & uĩȩ mentes corrũpant᷑.
a simplicitate & caritate quȩ est in xp̃o.
Hab& ergo hic spc̃ sam. quam redemit san¬
gir ne suo: & cuius pignus dedit spm̃ scm̃.
e ruit eam demancipatu diaboli. Mortu¬
us est ꝓpter delicta cuis: resurrexit ꝓpt̾
iustificationem eiꝰ. Quis offert tanta spõ¬
se suȩ : Lic& offerant homines quȩ lib&
ornamenta terraꝵ. aurum. argentum. la¬
pides preciosos. equos. mancipia. fũdos.
predia. numquid aliquiᷤ offert sanguinẽ
suum. Si enim sanguinem suum sponsȩ
dederit: nõ erit qui ducat uxorem. Dũs
aũt securus moriens. dedit sanguinem
suum ꝓ ea: quã resurgens haber&. quã

Expanded text:
mirum si in illam domum ad nuptias mirum si in illam domum ad nuptias venit, qui in hunc mundum ad nuptias venit? Si enim non venit ad nuptias, non hic habet sponsam. Et quid est quod ait Apostolus, Aptavi vos uni viro, virginem castam exhibere Christo? Quid est quod tiper astutiam diaboli corrumpatur. Tisua, sic et vestrae mentes corrumpantur a simplicitate et castitate quae est in Christo . Habet ergo hic sponsam quam redemit sanguine suo, et cui pignus dedit Spiritum sanctum . Eruit eam de mancipatu diaboli: mortuus est propter delicta ejus, resurrexit propter justificationem ejus . Quis offeret tanta sponsae suae? Offerant homines quaelibet ornamenta terrarum; aurum, argentum, lapides pretiosos, equos, mancipia, fundos, praedia: numquid aliquis offeret sanguinem suum? Si enim sanguinem suum sponsae dederit, non erit qui ducat uxorem. Dominus autem securus moriens, dedit sanguinem suum pro ea quam resurgens haberet, quam
Abbreviated transcription (Latin):
iħm dm̃ facta est: quia ipse est uerbũ
dĩ. Omnia ꝑipsum facta sũt. & sine
ipso factum est nichil. Cum tanta erto
uideamus facta ꝑ dm̃ iħm. quid mira¬
mur a quam inuinum conuersam ꝑ
hominẽ iħm : Neq enim sic factus ẽ
homo: ut perderet quod ds erat. Acces¬
sit illi homo: nõ amissus est ds̃. Ipse ergo
fecit hoc: qui illa omnia. Non itaq
miremur quia ds fecit: sed amemus qͥa
inter nos fecit. & ꝓpter niãm redemp¬
tionem fecit. Aliquid enun & in ipsis
factis: innuit nob̾. Puto quia nõ sine
causa: uenit ad nuptias. E xcepto mira¬
culo: aliquid & in ipso facto my sterii
& sacramenti latet. Pulsemus ut aperi¬
atur. de uino inuisibili mebri& nos:
quia & nos a qua eramus. & uinum nos
prius in sipientes eramus. Et forte ad
ipsam sapientiam ꝑtinet: cum honore
dĩ & eum laude maiestatis eiꝰ. & cum ca¬
ritate potentissimȩ miscdiȩ euis: in tel¬
ligere quid sit gestum in hoc miraculo.
Dñs in uitatus: ad nuptias uenit. Q uid

Expanded text:
quia ipse est Verbum Dei. Omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil . 3. Cum ergo tanta videamus facta per Deum Jesum, quid miramur aquam in vinum conversam per hominem Jesum? Neque enim sic factus est homo, ut perderet quod Deus erat: accessit illi homo, non amissus est Deus. Ipse ergo fecit hoc, qui illa omnia. Non itaque miremur quia Deus fecit; sed amemus quia inter nos fecit, et propter nostram reparationem fecit. Aliquid enim et in ipsis factis innuit nobis. Puto quia non sine causa venit ad nuptias. Excepto miraculo, aliquid in ipso facto mysterii et sacramenti latet. Pulsemus ut aperiat, et de vino invisibili inebriet nos: quia et nos aqua eramus, et vinum nos prius insipientes eramus. Et forte ad ipsam sapientiam pertinet, cum honore Dei, et cum laude majestatis ejus, et cum charitate potentissimae misericordiae ejus, intelligere quid sit gestum in hoc miraculo. 4. Dominus invitatus ad nuptias venit. Quid
Abbreviated transcription (Latin):
nori subicitur. & qui maior ẽ io seph: qui ui¬
debait ȩtatem. ꝓpterea eum parentis hono¬
re coluir: omnibusq filiis exemplur tribu.¬
ens. ut subiciantur patrib Quod si patres
nõ fuerint: subiciantur his qui patrum eta¬
tem habent. Quid loquor de parentib & fi.¬
liis: Si iħc filuus dĩ fubicitur ioseph & mariȩ.
ego nõ subiciar episcopo. qui michi adeo cõ¬
stitutus est pater: Non subitiar presbitero.
qui michi dñi dignatione prepositus est: Pu¬
to quia in telligebat ioseph: quia maior se
erat iħe qui subiciebatur sibi. & sciens maiorẽ
esse subiectum sibi: trepidus moderabatur im¬
perio. Uideat ergo unusquisq. quod sepe me¬
liorib prepositus sit in ferior: & quod nõnũ¬
quam accidat. ut ille qui subiectus est me¬
lior sit eo: qui sibi uidetur esse prepositus.
Quod cum intellexerit dignitate sublimior. nõ
eleuaibitur suꝑbia ex eo quod miuor est: sed

Expanded text:
nori subjicitur. Nam quia majorem Joseph vinori subjicitur. Nam quia majorem Joseph videbat aetate, propterea eum parentis honore coluit, omnibus filiis exemplum tribuens, ut subjiciantur parentibus. Quod si patres iis non fuerint, subjiciantur his qui patrum aetatem habent. Quid loquor de parentibus et filiis? Si Jesus filius Dei subjicitur Joseph et Mariae, ego non subjiciar episcopo, qui mihi a Deo ordinatus est pater? Non subjiciar presbytero, qui mihi Domini dignatione praepositus est? Puto quod intelligebat Joseph, quia major se erat Jesus, quod subjiciebatur sibi, et sciens majorem esse subjectum, trepidus moderabatur imperium. Videat ergo unusquisque, quod saepe melioribus praepositus sit inferior, et nonnumquam accidat, ut ille qui subjectus est, melior sit eo qui sibi videtur esse praepositus. Quod cum intellexerit dignitate sublimior, non elevabitur superbia ex eo quod major est, sed
Abbreviated transcription (Latin):
tris est: hab& inmedio sui iħm. Credamus
uerum templum dñi hoc esse suspicor: quã
illud qd̾ typice terreno oꝑe in structum est.
Unde in illo templo ut tipice fuit: ita recessit
tipice. Egressus est enim de templo ter¬
reno dicens. Ecce relinquetur uobis. domꝰ
um̃n deserta. E. t relinquens illam. uenit ad.
possessionem dĩ patris: ad ȩccłas in toto or
dite. quãdu inpossessione patris sui fuit:
sum cum eo ꝑmanere nõ poterant: sed dicit᷑
descendisse cum eis. Crebro iħe descendit cũ
discipłis suis: nec semꝑ uersatur in monte.
nec absq fine sublimia tenet. In mõtẽ emi¬
cum petio: cum ia cobo. cum ioħe. & rursum
in alio loco. cum cȩteris discipłis aseendit.
P orro quia nõ ualebent hiĩ qui uariis egiota¬
tionib laboiunt in montem conccendere: id¬
cireo descendit. & uenit ad eos qui deorsum
erant. Nunc quoq scribit᷑. Descendit eũ eis.
& uenit natareth: & subiciebatur eis. Discamꝰ
filii subiecti esse parentib nr̃is. Maior mi¬

Expanded text:
tris est, et habet in medio sui Jesum. Credamus verum templum Dei hoc esse suspicor, quam illud quod typice terreno opere constructum est. Unde illo in templo, ut typice fuit, ita recessit et typice. Egressus est enim de templo terreno dicens: Ecce relinquetur vobis domus vestra deserta , et relinquens domum illam venit ad possessionem Dei Patris, ad Ecclesias in toto odite, quod quamdiu in possessione Patris sui fuit sum cum eo manere non poterant: sed dicitur descendisse cum eis. Crebro Jesus descendit cum discipulis suis, nec semper versatur in monte, nec absque fine sublimia tenet. In monte cum Petro est, cum Jacobo, cum Joanne, et rursum in alio loco cum caeteris discipulis . Porro quia non valebant hi qui variis aegrotationibus laborabant, in montem conscendere, idcirco descendit, et venit ad eos qui deorsum erant. Nunc quoque scribitur, Descendit cum eis, et venit Nazareth, et subjiciebatur eis. Discamus, filii, subjecti esse parentibus nostris: major mi
Abbreviated transcription (Latin):
nõ sufficit testimonium: etiam de pau-
lo aliud sumamus exemplum. Donec ꝑ¬
ueniamus in quit omnes in turum per¬
fectum: in mensuram ȩtatis. plenitudiniᷤᷤ
corporis xp̃i. In nob̾ ergo est: ut admen.¬
suram perueniamus etatis & corporis
xp̃i tħu. Et siin nob̾ est: omni labore
nntamur de pone.e paruulum. & destru.¬
ere illum: & ad ȩtates reliquas ꝑuenire.
ut nos quoq audire possimus. Tu cuit
ibis ad patres tuos cum pace. nutritus

Expanded text:
non sufficit testimonium, etiam illud non sufficit testimonium, etiam illud de Paulo sumamus exemplum: Donec perveniamus, inquit, omnes in virum perfectum, in mensuram aetatis plenitudinis corporis Christi . In nobis ergo est, ut ad mensuram perveniamus aetatis corporis Christi, et si in nobis est, omni labore nitamur deponere parvulum, et destruere illum, et ad aetates reliquas pervenire, ut nos quoque audire possimus: Tu autem ibis ad patres tuos cum pace, nutritus
Abbreviated transcription (Latin):
erat. quem uide. u sapientia. & gr̃a apud
dm̃ & homines. Ihe ꝓficiebat sapientia:¬
& sapientior ꝑ singulas uidebatur ȩtates.
N umquid sapiens nõ erat. ut sapientior fiene :
An qm̃ euacuauerat se formam serui accipi enꝰ.
id quod amiserat resumebat & replebatur.
uirtutib. quas paulo ante assumpto corpore
uisus fuerat relinquere: ꝓ ficiebat ergo nõ
solum sapientia. sed ȩtate. Est & ȩtatis pro.¬
fectus. Duȩ ia scripturis referuntur ȩtates.
Altera corporis quȩ nõ est in potestate nin.
sed inlege nature: altera animȩ. quȩ ꝓprie
innobis sita est. luxta quã siuolumus cori¬
die crescimus. & ad sumitatem eiꝰ uenimus:
ut nõ siꝰ ultra pariuili & fluctuantes & qui
circumferamur omni uento doctrinȩ. sed eẽ
paruuli desinentes. incipiamus esse uiri atq
dicamus. Quaudo factus sum uir. destruc¬
dei ea quȩ erant paruuli. huius ut dixi
ȩtatis ꝓfectus qui in crementum hab&
anime: in nr̃a est potestate. Si aũt hoc

Expanded text:
sapientia et gratia apud Deum et homines. Jesus proficiebat sapientia, sapientior per singulas videbatur aetates. Numquid sapiens non erat, ut sapientior fieret? An quoniam evacuaverat se formam servi accipiens, id quod amiserat resumebat, et replebatur virtutibus, quas, paulo ante assumpto corpore, visus fuerat relinquere? Proficiebat ergo non solum sapientia, sed aetate. Est aetatis profectus. Duae in Scripturis feruntur aetates, altera corporis quae non est in potestate nostra, sed in lege naturae: altera animae, quae proprie in nobis sita est, juxta quam, si volumus, quotidie crescimus, et ad summitatem venimus, ut non simus ultra parvuli fluctuantes, et qui circumferamur omni vento doctrinae, sed esse parvuli desinentes, 311-312 incipiamus esse viri, atque dicamus: Quando factus sum vir, destruxi ea quae erant parvuli . Hujus, ut dixi, aetatis profectus, qui incrementum habet animae, in nostra est potestate. Si autem
Abbreviated transcription (Latin):
quia ille ioħis baptisius dictus est. Pro¬
babo ipsa ueritate dicente. quado in ter¬
rogauit iudeos. Baptismus ioħis unde ẽ:
Decęlo. an ex hominibus: Engo ne tot bap¬
tismi dicerentur. quot essent serui qui bap¬
tizant accepta potestate a dño. sibi tenuit
dñs baptirandi potestatem. seruis minis.¬
terium dedit. Dicit se seruus baptizare.
recte dicit sic̃ & apłs dicit: baptizauit
aũt & stephanȩ domum. sed tanquam mi.¬
nister. Ideo si sit & malus. & contingat
ei habere ministerium: & si eum hommne
nõ nouerunt. & ds eum nouit: permit.¬
tit ds̃ baptirari pereum. quia sibi tenuit
potestatẽ. Hoc aũt. ioħes non nouent
in dño.Quia dñs eint nouerait. & quia de
fessus est quia ueritas eit ille. & ille
uerax missus aueritate. Nouerat hoc.
Sed quid in eo nõ nouenit: Quiꝰ sibi reten¬
turus eiat baptismi sui potestatẽ: & nõ
eam trmsinissurus & translaturus i
aliquẽ seruum. Sed suie baptisaret in

Expanded text:
quod ille baptismus Joannis dictus est. Proquod ille baptismus Joannis dictus est. Probabo, ipsa Veritate dicente, quando interrogavit Judaeos, Baptisma Joannis unde est? de coelo, an ex hominibus ? Ergo ne tot baptismata dicerentur, quot essent servi qui baptizarent accepta potestate a Domino; sibi tenuit Dominus baptizandi potestatem, servis ministerium dedit. Dicit se servus baptizare; recte dicit, sicut Apostolus dicit, Baptizavi autem et Stephanae domum : sed tanquam minister. Ideo si sit et malus, et contingat illi habere ministerium, et si eum homines non norunt, et Deus cum novit: permittit Deus baptizari per eum, qui sibi tenuit potestatem. 8. Hoc autem Joannes non noverat in Domino. Quia Dominus erat, noverat; quia ab fessus est quia veritas erat ille, et ille verax missus a veritate; hoc noverat. Sed quid in eo non noverat? Quia sibi retenturus erat baptismatis sui potestatem, et non eam transmissurus et translaturus in aliquem servum: sed sive baptizaret in
Abbreviated transcription (Latin):
uice sua. T̃ rans ferret a se baptitandi po.¬
testatẽ: & constituer& in aliquo seruo suo.
& tan tam ium daret baptismo trmslato
in seruum: quantam uim habene baptismꝰ
deus a dño. Hoc noluit ideo. ut in illo spes
essa baptiratoꝵ: a quo se baptiratos ag.¬
noscerent. Noluit engo seruum. ponere
spem in seruo. Ideoq clamat apł. cũ iuidere
homines uolentes ponere spem in se ipso. lli.¬
quid paulus ꝓuobis crucifixus est: aut
in nomine pauli baptirati estis: Baptita¬
uut eͥgo paulus tanquam minister: nõ tanq̃
ipsa potestas. Bapticauit aut dñs:. tanquã
potestas. Intendite. Et potuit hanc potes¬
tatem seruo dare. sed noluit. Si eñ daret
hanc potestatem seruis. id est ut ipsoꝵ esset
quod dñi erat: tot essent baptisini quot es¬
sent serui. Ut quomodo dictus est baprismꝰ
iosis. sie diceretur baptismꝰ petri: baptisimꝰ
mathei. Ille enim baptismus: ioħis dictus ẽ.
S forte aliquis exist&: & dicet. Proba nob̾.

Expanded text:
e a se baptizandi potestatem, et constituere in aliquo servo suo, et tantam vim dare baptismo translato in servum, quantam vim haberet baptismus datus a Domino. Hoc noluit ideo, ut in illo spes esset baptizatorum, a quo se baptizatos agnoscerent. Noluit ergo servum ponere spem in servo. Ideoque clamabat Apostolus, cum videret homines volentes ponere spem in seipso: Numquid Paulus pro vobis crucifixus est? aut in nomine Pauli baptizati estis ? Baptizavit ergo Paulus tanquam minister, non tanquam ipsa potestas: baptizavit autem Dominus tanquam potestas. Intendite. Et potuit hanc potestatem servis dare, et noluit. Si enim daret hanc potestatem servis, id est, ut ipsorum esset quod Domini erat, tot essent baptismi quot essent servi; ut quomodo dictum est baptisma Joannis, sic diceretur baptisma modi. Ille enim baptismus, Joannis dictus est. Sed forte aliquis dicet: Proba nobis
Abbreviated transcription (Latin):
Si ergo solus dñs baptiratus ess& baptismo
ioħis. nõ deessent qui sic eum haberent: ur
putarent baptisimum ioħis maiorẽ esse. qui
est baptismus xp̃i. Dicerent enu. Usq
adeo ille baptisinus maior est: ut solus xp̃e
eo baptizari meriussor. Ergo ut daretur nob̾
dam salutem baptismi. xp̃c suscepit quod ei
nõ opuserat. set ꝓpter nos opus eiat. Et rurs
ne hoc ipsum quod accepit a ioħe xp̃c. pre
sũt enin baptismo: quia nõ baptismus xp̃i
erat baptismus ioħis. Qui accipiunt baptis.¬
mum xp̃i. baptisiũ ioħis nõ querunt. Q ui
accepunt baptisimum ioħis: baptisinũ xp̃i
quesierunt. Eugo xp̃o suffecit baptismus iohi
Quomodo non suifficeree. quando nee ipse ert
necessarius: Illi enim. nullus baptismuˢ
erit necessarius. Sed ad hortandos nos
ad beiptisinum suum: suscepit baptismũ
serui. Et ne preponeretur baptismus ser¬
ui baptismo dñi: baptizati sũt alii baptis.¬

Expanded text:
si ergo solus Dominus baptizatus esset baptismo si ergo solus Dominus baptizatus esset baptismo Joannis, non deessent qui sic eum haberent, ut putarent baptismum Joannis majorem esse, quam est baptismus Christi. Dicerent enim: Usque adeo illud baptisma majus est, ut solus Christus eo baptizari meruisset. Ergo ut daretur nobisndam salutem baptismatis, Christus suscepit quod ei opus non erat, sed propter nos opus erat. Et rursus, ne hoc ipsum quod accepit a Joanne Christussunt enim baptismo Christi; quia non baptismus Christi erat baptismus Joannis. Qui accipiunt baptismum Christi, baptismum Joannis non quaerunt: qui acceperunt baptismum Joannis, baptismum Christi quaesierunt. Ergo Christo suffecit baptismus Joannis. Quomodo non sufficeret, quando nec ipse erat necessarius? Illi enim nullus baptismus erat necessarius; sed ad hortandos nos ad baptismum suum, suscepit baptismum servi. Et ne praeponeretur baptismus servi baptismo Domini, baptizati sunt alii baptism