comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
utiq in differenter sed multi iustificantur : hancitaq: iustificationem ꝑ
oboedientiũ mortis xp̃i &effusionem praetiosi sanguinis eius : &iũ illi ad ipis¬
cuntur cum ad lauacrum regenerationis ueniunt. quieam postea suo
uitio in seirritã faciunt ⁊ Testunte apło acdicente : Quanto m ugis putatis
deteriora mereri supplicia qui filium dĩ conculcauerit . & sanguinem
testumenti in quo sẽi ficatus ẽ pollutum diexerit. & spũi gratiȩ contumeliũ
fecerit ⁊ &iterum : Impossibile ẽ enĩ eosquisemel sunt in luminati. gusta¬
uerunt &ium donum cȩleste & pasticipes sunt facti sp̃s sc̃i gustiuer̃ m hil
hominus bonumdĩ uerbum uistutesq scłiuenturi. & ꝓlapsisunt renouuri
namq tota series scripturae scãe ueteris ac nouitestumenti sidiligenter
inspiciatur & fideliter consider&ur. manifeste atq: indubitanter at¬
testatur : Quod &iam magnifice & nimis graditer. uniuersalis & celeber¬

Expanded text:
utique indifferenter, sed « multi justificantur. Hanc itaque justificationem per obedientiam mortis Christi et effusionem pretiosi sanguinis ejus etiam illi adipiscuntur, cum ad lavacrum regenerationis veniunt, quia eam postea suo vitio « in se irritam faciunt, » testante Apostolo ac dicente: « Quanto magis putatis deteriora mereri supplicia, qui Filium Dei conculcaverit, et sanguinem testamenti, in quo sanctificatus est, pollutum duxerit, et Spiritui gratiae contumeliam fecerit? » Et iterum. « Impossibile est enim eos, qui semel sunt illuminati, gustaverunt etiam donum coeleste, et participes sunt faominus bonum Dei verbum, virtutesque saeculi venturi, et prolapsi sunt, renovari namque tota series Scripturae sanctae Veteris ac Novi Testamenti, si diligenter inspiciatur, et fideliter consideretur, manifeste atque indubitanter attestatur. Quod etiam magnifice et nimis granditer universalis et celeber
Abbreviated transcription (Latin):
maẽ itu sehabens : Xp̃sihs ib̃s nr̃ sicutnullus homo ẽ fuit ulerit cuius na¬
tura in illo assumpta ñ fuerit it unullusẽ fuit uelerit homo ꝓquo passus
Qđ aũ nom̃s passionis ẽimysterio redimunt᷑¬
ñ fuerit lic& no n omnis passionistius mysterioredimantur : Non respi¬
cit ad magnitudinem & pretii copiositatẽ sed ad infidelium etud nonere¬
dentium eafide quȩ ꝑ dilectionem operatur : respicit padtem : quia
poculum humanȩ s alutis. qđ confectũ est infirmitate nr̃a &iustute diuina
hab& quidem in se ut omnib: ꝓsit sed si nonbibitur non medetur ⁊& in hac¬

Expanded text:
tus Jesus Dominus noster, sicut nullus homo est, fuit vel erit, cujus natura in illo assumpta non fuerit, ita nullus est, fuit vel erit homo, pro quo passus non omnes passionis ejus mysterio redimantur. Quia vero omnes passionis ejus mysterio non redimuntur, non respicit ad magnitudinem et pretii copiositatem, sed ad infidelium, et ad non credentium ea fide quae per dilectionem operatur, respicit partem: quia poculum humanae salutis, quod confectum est infirmitate nostra et virtute divina, habet quidem in se ut omnibus prosit, sed si non bibitur, non medetur.
Abbreviated transcription (Latin):
& carne gestemus : Itemalibi : Nihilenim redemptornr noa ad nr̃am
salutem aut egit autꝑtulit .: Vt uistus quaeinerat cupiti in ess & etcor¬
pori : Nam primum ipsailla substantiȩ nrae inditate susceptio : qu a
uerbum caro factumẽ & habitauit in nob̵ : quem hominum miscđiȩ suae
nisi infidelem reliquit ex sostem : &cui non communis natura cunx p̃oe
si as sumentem recipit. & eo spuẽ regeneratus quoillȩ ꝓgenitus. :Au¬
diamus h& uerba fidelissimorum &beatissimorum patrum & diu¬
uanted ño diligenter intellegamus atq teneamus : A gnoscentes uera¬
citer quodillae humanȩ naturȩ in xp̃o susceptio in fideles huius miscdis
reliquit exsostes. Et eissoli prȩstitit uthabeant cõmunem naturam
cumxp̃o: quiassumentem recipiunt . & eospũ sunt regenerati quoẽ ille
ꝓgenitus : Cess&q ista suꝑ uacuitas quadicitur & definitur. quod

Expanded text:
et carne gestemus. Item alibi: Nihil enim Redemptor noster non ad nostram et carne gestemus. Item alibi: Nihil enim Redemptor noster non ad nostram salutem, aut egit aut pertulit; ut virtus, quae inerat capiti, inesset et corpori. Nam primum ipsa illa substantiae nostrae in deitate susceptio, qua « Verbum caro factum est, et habitavit in nobis , » quem hominum misericordiae suae, nisi infidelem reliquit exsortem? Et qui non communis natura cum Christo est, si assumentem recipit, et eo spiritu est regeneratus, quo ille primogenitus. Audiamus haec verba fidelissimorum et beatissimorum Patrum, et adjuvante Domino diligenter intelligamus atque teneamus; agnoscentes veraciter, quod illa humanae naturae in Christo susceptio infideles hujus misericordiae reliquit exsortes. Et eis solis praestitit, ut habeant communem naturam cum Christo, qui assumentem recipiunt, et eo spiritu sunt regenerati, quo est ille progenitus. Cessetque ista supervacuitas, qua dicitur et definitur, « quod
Abbreviated transcription (Latin):
torum ordinem suum. & om̃s ecdȩ filiitemporum succession edis¬
tincti : Vniuersa tamen summa fidelium fonte os tabaptismatis. sicut cum
xp̃o in passione crucifixi in resurrectione suscitati in ascensione ad patris
dexterã collocati. itaciupsosum us in hacnatiuitate congeniti.: Quicquid
enim hominum in quacumq mundi pastecredentium regeneratur in
xp̃o : interciso originalis tramite uecustatis. transit in nouum hominẽ
renascendo : Neciam in propagineh abetur carnadis patris. sed inger¬
mine saluatoris : quiid eo filius hominis ẽ factus. ut nos filiidĩ eẽ possi
antebaptisinum fuit : Sed corpus regenerati caroficet erucifixi: h&
commutatiodexterȩ ẽ excelsi : & celioloco: Noneñ aliud ugit pastici¬
patio corporis & sanguinis xp̃i quã ut in id quod sumimus transeamus
&in quo cõmostui & consepulti & conresuscitatisumus : ipsum ꝑ om̃ia & spũ

Expanded text:
torum ordinem suum: et omnes Ecclesiae filii, temporum successione distorum ordinem suum: et omnes Ecclesiae filii, temporum successione distincti, universa tamen summa fidelium, fonte orta baptismatis, sicut cum Christo in passione crucifixi, in resurrectione suscitati, ascensione ad Patris dexteram collocati; nam cum ipso sumus in hac nativitate congeniti. Quidquid enim hominum in quacunque mundi parte credentium regeneratur in Christo, interciso originalis tramite vetustatis transit in novum hominem renascendo. Nec jam in propagine habetur carnalis patris, sed in germine Salvatoris. Qui ideo filius hominis est factus, ut nos filii Dei esse possante baptismum fuit, sed corpus regenerati, corpus fiat crucifixi. « Haec commutatio dexterae est Excelsi . »  Et alio loco: Non enim aliud agit participatio corporis et sanguinis Christi, quam, ut in quod sumimus, transeamus: et in quo commortui et consepulti et conresuscitati sumus, ipsum per omnia, et spiritu,
Abbreviated transcription (Latin):
principium ⁊ &ita se nob̵ nosq inseruit sibi : utdĩ adhumana descensio
fier& hominis ad diuina ꝓuectio : Et clibi : Terra enim carnis humanȩ
qua e inprimo fuerat praeuari catore maledicta : in hoc solo beatȩ uir¬
ginis pastu germen edidit benedictum. &auitio suae stirpis alienum⁊
Cuius pc̃lem originem : in regeneratione consequimur : Et omni homini
renuscenti : a quubaptis matis instur ẽ uteriuirginalis : Fodem scospũ
replente fontem quirepleuit & uirginem: Vt peccatum quod ibi ua¬
cuauit saera conceptio. hic mystica tollat ablutio : Item alio loco : Reno¬
uat nobis hodierna festiuitis Natiiħu ex muria uirgine sacra pri¬
mordia : & dum s aluatoris nr̃i adoramus ostum inuenimus nos nr̃m
cdebrare principium: Generatio enim xp̃i origo ẽ populixp̃iuni :
& natalis capitis. natalis ẽ corporis: habeent lic& singuli quiq uoca¬

Expanded text:
principium; et ita se nobis, nosque inseruit sibi, ut Dei ad humana descensio, principium; et ita se nobis, nosque inseruit sibi, ut Dei ad humana descensio, fieret hominis ad divina provectio. Et alibi: Terra enim carnis humanae, quae in primo fuerat praevaricatore maledicta, in hoc solo B. Virginis partu germen edidit benedictum, et a vitio suae stirpis alienum, cujus specialem originem in regeneratione consequimur. « Et omni » homini renascenti « aqua baptismatis instar est uteri virginalis, » eodem sancto Spiritu replente fontem, qui replevit et virginem, ut peccatum, quod ibi vacuavit sacra conceptio, hic mystica tollat ablutio. Item alio loco: Renovat nobis hodierna festivitas nati Jesu ex Maria virgine sacra primordia, et dum Salvatoris nostri adoramus ortum, invenimus nos nostrum celebrare principium. Generatio enim Christi origo est populi Christiani; et natalis capitis, natalis est corporis, habeant licet singuli quique voca
Abbreviated transcription (Latin):
nrãe. annua expectitione letificas : Itemq ipsodominicȩ natiuitatis
dñe sacramenti seꝑ nouitus natalis instaur&. Cuius natiuitas singulu¬
ris humanam depulit uetustatem: hanc gratiã dominicȩ incarnatio¬
nis quod estuere mysterium nr̃aeredẽptionis : beatus gregorius pie
cõmenduns. ait quodam loco in expositione libribeati iob: Interpellat
aut̃ ꝓ nobh̃s. nonuoce sed miseratione ⁊ Ouia quod damnari inelectis no¬
luit . suscipiendo seruauit: Similiter &beatus hilurius : exponens illa
uerbadñi quibusait quimanducat carnem meũ &bibit sanguinem
meum in meman&ꝰ etegoineo : idipsum diligenter cõmendat dicens ::
Non enim qui sineoerit . nisi inquo ipse fuerit : Eius tantum inse assump¬
tam habens carnem : quisuam sumpserit : Sed & beatus leo : mirabiliter
in sefecit ex ordium : &inostus suiforma. dedithum ano generi sp̃ale

Expanded text:
nostrae annua exspectatione laetificas. » Itemque ipso Dominicae Nativitatis nostrae annua exspectatione laetificas. » Itemque ipso Dominicae Nativitatis Domine, sacramenti semper novitas natalis instauret, cujus nativitas singularis humanam depulit vetustatem. » Hanc gratiam Dominicae incarnationis, quod est vere mysterium nostrae redemptionis, beatus Gregorius pie commendans ait quodam loco in expositione libri Job: Interpellat autem pro nobis Dominus, non voce sed miseratione, quia quod damnari in electis noluit, suscipiendo servavit. Similiter et B. Hilarius exponens illa verba Domini quibus ait: « Qui manducat meam carnem et bibit sanguinem meum, in me manet, et ego in eo , » idipsum diligenter commendat, dicens: Non enim quis in eo erit, nisi in quo ipse fuerit; ejus tantum in se assumptam habens carnem qui suam sumpserit. Sed et B. Leo mirabiliter in se fecit exordium: et in ortus sui forma dedit humano generi speciale
Abbreviated transcription (Latin):
cessit Scđm hoc ergo utcumq dici potest qui lib& homonas cens . omni¬
um hominum suscepisse naturã . quia ex illo originem trihit. exquo
omnium natura principium sumpsit : Dequoprimo homine adam:
apło scđs adamdicitur : & seipsum : filium adam hocẽ filiũ hominis
assidue cõmendat : Etlucas euangelisti : ꝑ septuugintic et septẽ genera¬
tiones ab ipsoxp̃o usq ad adam ascendens: ueram exillo in carnationẽ
tionis fuitilla in xp̃onaturȩ humanȩ susceptio. idcirco in illo sacratis si¬
modienatalis eius exuirgine interipsa sacreoblationis mosteria. orat
ecđadicens : Vt tua gratia lurgiente. ꝑ hȩc sacroscã commestic in illius
inuenia murforma inquotecumẽ nr̃a substantia. : & praecedenti die
cums acrȩ uigiliae celebrantur. Ita incipitoratio : Ds qui nos redẽptionis

Expanded text:
cessit. Secundum hoc ergo utcunque dici potest, quilibet homo nascens omnicessit. Secundum hoc ergo utcunque dici potest, quilibet homo nascens omnium hominum suscepisse naturam, quia ex illo originem trahit, ex quo omnium natura principium sumpsit. De quo primo homine Adam eApostolo « secundus Adam » dicitur. Et seipsum « filium Adam, » hoc est « filium hominis » assidue commendat . Et Lucas evangelista per Septuaginta et septem generationes ab ipso Christo usque Adam ascendens, veram ex illo incarnationem t pietatis fuit illa in Christo naturae humanae susceptio, idcirco in illo sacratissimo die natalis ejus ex Virgine inter ipsa sacrae oblationis mysteria orat Ecclesia, dicens: « Ut tua gratia largiente per haec sacrosancta commercia in illius inveniamur forma, in quo tecum est nostra substantia. » Et praecedenti die, cum sacrae vigiliae celebrantur, ita incipit oratio: « Deus qui nos redemptionis
Abbreviated transcription (Latin):
Sicut palmes non potest ferre a sefructum nisi munserit in uite. sic nec
uos nisiinme manseritis : Egosumuitis uospalmites : Quiman&
in me &ego ineo hie fest fructum multum Item desolis fidelibus
& qui sc̃i ficantur & deuerȩ incarnationis eius mysterio quã ex adam
ueraciter traxit & ꝑ quam credentib naturaliter uniri dignatus
est: dicit : Qquieñ sc̃i ficat & qui sc̃ĩficantur exuno om̃s. P ropt̃ quã
causam non confunditur fr̃s eos uocaredicens.: Nuntiabo nom̃ tuũ
suos fecit ut sit ipse primo genitus inmultis fratribus : Namsi diligetes
consider&ur : nescimussi &iam de quo lib& homine conuenienter
dicipossit ⁊ quod omnium hominum paturam nascendo assumpserit :
Cumenimnatus ẽ : assumpsitutiq naturam parentum dequibus ẽ geni¬
tus iAssumpsit naturã ꝓgenitorum dequorum stirpeẽ ꝓpagatus :
Assumpsit naturã primihominis unde totius humanigeneris origo pro¬

Expanded text:
Sicut palmes non potest ferre a se fructum, nisi manserit in vite, sic nec Sicut palmes non potest ferre a se fructum, nisi manserit in vite, sic nec vos, nisi in me manseritis. Ego sum vitis, vos palmites. Qui manet in meet qui sanctificantur, et de verae Incarnationis ejus mysterio, quam ex Adam veraciter traxit, et per quam credentibus naturaliter uniri dignatus est, dicit: « Qui enim sanctificat et qui sanctificantur, ex uno omnes . » Propter quam causam non confunditur fratres eos vocare, dicens: « Narrabo nomen tuum  et « fratres » suos fecit, « ut sit ipse primogenitus in multis fratribus . » Nam si diligenter consideretur, nescimus si etiam de quolibet homine convenienter dici possit, quod omnium hominum naturam nascendo assumpserit. Cum enim natus est, assumpsit utique naturam parentum, de quibus est genitus. Assumpsit naturam progenitorum, de quorum stirpe est propagatus. Assumpsit naturam primi hominis, unde totius humani generis origo pro
Abbreviated transcription (Latin):
&abraham & dauid ponuntur. &uhz & manasses pariter annume¬
rantur ⁊ & tamen specia digratia : semen abrahȩdicitur: Dño eipmit¬
tente : quucin seminetuo benedicentur om̃s gentes terrȩ. ⁊ Similiter
& semendauid: dicente apło. qui factus ẽ ex eminedauid scđm aornem
Dicitur &iã filius đđ & filius abrabam testunte euangelisti Liberge¬
nerationis iħuxp̃i filiidauid. filii a brabam : Aliquorum aũt̃ impioꝵ
& in sua impi&ate ꝑditoꝵ. filius naquaquam legitur : Lic& caero eis
non solum exiustis sed&iã expeccatoribus ueraciter fuerit assũpta :
facere : Manifeste ergo constict . quia susceptioilla. redemptio fuit :
Vt qui suscepti sunt. sint &redempti ⁊ & qui redempti. ipsi suscepti .i
eis xp̃s. : Solis fidelib dicit : quossibi ꝓsaeramentum uerȩ in carna¬
tionis & gratiam redẽptionis uniuit o maneteinme. &ego inuobis.:

Expanded text:
et Abraham et David ponuntur; et Achaz et Manasses pariter annumeet Abraham et David ponuntur; et Achaz et Manasses pariter annumerantur: et tamen speciali gratia « semen Abrahae » dicitur, Domino ei promittente: « Quia in semine tuo benedicentur omnes gentes terrae . » Similiter et « semen David, » dicente Apostolo: « Qui factus est ex semine David secundum carnem . » Dicitur etiam « filius David et filius Abraham, » testante Evangelista: « Liber generationis Jesu Christi filii David, filii Abraham. » Aliquorum autem impiorum, et in sua impietate perditorum filius nequaquam legitur; licet caro ejus non solum ex justis, sed etiam ex peccatoribus veraciter fuerit assumpta. Dfacere . » Manifeste ergo constat, quia susceptio illa redemptio fuit, ut qui suscepti sunt, sint et redempti, et qui redempti ipsi suscepti. Uneis Christus. Solis fidelibus dicit, quos sibi per sacramentum verae Incarnationis, et gratiam redemptionis univit: « Manete in me, et ego in vobis.
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ : Quiuergo istictam diuina & tam singularis generatio hominis xp̃i.
non aliqua naturali necessitate. sed sola eius potestie & gratuc & miscđia
facta ẽ : sic ꝑ om̃s illas generationes ueraciter caro eius descendit. sicexeis
ueraciter natus. uerus homo factus ẽ : ut quod ei placuit . miserando
& sanando a credimendo inde as sumer&. quod a ũt non placiut repro¬
bar&⁊ Sicut admirabili potentia. & ueritatẽ naturȩ humanȩ as sump¬
sit & eius demnaturȩ uitium non as sumpsit : Vt illã suscipiendo saluar&
illud non suscipiendo damnar& : Itamillo in effabili in carnationis suae
mysterio. electos suos ꝓpt̃ quos redimendos &iusti ficandos aesal¬
uandos aduenerat : miseri corditer suscepit.: Quos aũt indignos illa
miscđia & redemptione iudicauit : alienos ab illa mirabili susceptio¬
ne dereliquit : Deniq in illis generationib: undecaro eius exostaẽ :

Expanded text:
Deus . » Quia ergo ista tam divina, et tam singularis generatio hominis Christi Deus . » Quia ergo ista tam divina, et tam singularis generatio hominis Christi non aliqua naturali necessitate, sed sola ejus potestate, et gratia, et misericordia facta est, sic per omnes illas generationes veraciter caro ejus descendit, sic ex eis veraciter natus verus homo factus est, ut quod ei placuit, miserando et sanando, ac redimendo inde assumeret; quod autem non placuit, reprobaret. Sicut admirabili potentia et veritatem naturae humanae assumpsit, et ejusdem naturae, vitium non assumpsit, ut illam suscipiendo salvaret, et illud non suscipiendo damnaret: ita in illo ineffabili incarnationis suae mysterio electos suos, propter quos redimendos et justificandos ac salvandos advenerat, misericorditer suscepit: quos autem indignos illa misericordia et redemptione judicavit, alienos ab illa mirabili susceptione dereliquit. Denique in illis generationibus, unde caro ejus exorta est,
Abbreviated transcription (Latin):
babyloniȩ & atrans migr̃ationeb abyloniȩ usq adipsius natiuita¬
tem describer& : c&eras omnes generationes. naturalicursu
et conditionehum anȩ ꝓcreationis acꝓpagationis digessit di¬
singularem natiuit atem xp̃i. discreuit eam mirabiliter acȩteris
generationes naturalicursu et conditione currentes acsibi in ui¬
cem succedentes. sed singulari potestate &iuistute & gratia ex¬
cellens : Etstatim eiusdem generationis specudem modum
qualiter sit facta sulbiunxit dicens : Cume& desponsata mater eius maria
io seph. antequa in conuenirent inuentuẽ inutero habens despus c̃õ. ⁊
Quod &angelus posteac adiosephloquens. commendat et dicit : quodeñi
cuius potestatis &uistutis ess& quin ascebatur : uidelic&. quod uerus
emmanuhel ds̃ in homine aduenir& : ait : hoc aũt̃ factumẽ utadimple¬
& filium. & uocabunt̃ nomeneius emanuhe. quodẽ interpr&tũ nobiscũ

Expanded text:
Babyloniae, et a transmigratione Babyloniae usque ad ipsius nativitaBabyloniae, et a transmigratione Babyloniae usque ad ipsius nativitatem » describeret , caeteras omnes generationes naturali cursu et conditione humanae procurationis ac propagationis digessit, disingularem nativitatem Christi, discrevit eam mirabiliter a caeterisgenerationes naturali cursu, et conditione currentes, ac sibi invicem succedentes, sed singulari potestate, et virtute, et gratia excellens. Et statim ejusdem generationis specialem modum qualiter sit facta subjunxit, dicens: « Cum esset desponsata mater ejus Maria Joseph, antequam convenirent, inventa est in utero habens de Spiritu sancto. » Quod et angelus postea ad Joseph loquens commendat, et dicit: « Quod encujus potestatis et virtutis esset, qui nascebatur, videlicet quod verus Emmanuel Deus in homine adveniret, ait: « Hoc autem factum est, ut adimple vocabunt nomen ejus Emmanuel, quod est interpretatum nobiscum
Abbreviated transcription (Latin):
homo ꝓquoxp̃s passus non fuerit . lic& no nomnes passionis eius mꝗsterio
rio ñredimantur : non solum infideles sed neq: ipsi fideles. nisiilli soli
qui eamfidem habent quae ꝑ dilectionẽ operatur . : De primaergo quȩs¬
tione : hoc nob̵ eredendum & tenendum uidetur: quia susceptio illa
naturȩ humanȩ in xp̃o non fuit ex necessitate originis. sed ex potesta¬
te & gratia et miscđia &dignatione suscipientis : C&erinc̃q homines
non ex suac uoluntate & potestate . sed ex dĩ iudicio & dispositione. ori¬
ginal: necessitate & conditione nascuntur : Dñs aut̃ iħs xp̃s : qui ꝓpt̃¬
nos homines & ꝓpt̃ nram salutem descendit decelis : et incarnatus est
despũ sc̃o & maria uirgine : non necessitate & conditione humanȩ
originis sed potestate & miscđia suce uoluntatis homo factus est :
Vnde etbeatus euangelista matheus : cum seriem geneidogiȩ eius
ab abraham usq ad lauid &adauid usq ad trans migrationem

Expanded text:
homo, pro quo passus non fuerit, licet non omnes passionis ejus mysterio rio non rediqui eam fidem habent, quae per dilectionem operatur. » De prima ergo quaestione hoc nobis credendum et tenendum videtur, quia susceptio illa naturae humanae in Christo non fuit ex necessitate originis, sed ex potestate, et gratia, et misericordia, et dignatione suscipientis. Caeteri namque homines, non ex sua voluntate et potestate, sed ex Dei judicio et dispositione, originali necessitate et conditione nascuntur; « Dominus autem Jesus Christnos homines, et propter nostram salutem descendit de coelis, et incarnatus est de Spiritu sancto ex Maria virgine, » non necessitate et conditione humanae originis, sed potestate et misericordia suae voluntatis « Homo factus est. » Unde et B. evangelista Matthaeus, cum seriem genealogiae ejus « ab Abraham usque ad David, et a David usque ad transmigrationem
Abbreviated transcription (Latin):
& mediator dĩ& hominum homox p̃s iħs. quidedit sem&ipsum redemptio¬
nem ꝓomnibus : & hos om̃s iterumdicit multos Nuibiait : Equẽ ad modũ
statutumẽ hominib: semelmori posthoc aũt iudicium: sic & xp̃s semel
oblatus ẽ admultorum exhaurienda peccata. et e& i Iuxtaquem
locutionis modum : &iam inepła ad romanosdicit.: Igitur sicut ꝑ uni¬
us hominis delictum in om̃s homines incondempnationẽ . sic & ꝑunus
iustitiã in omnes homines iniustificationẽ uitȩ ⁊ Sicut eñĩ ꝑinoboe
dientiã unius hominis pec catores constituti sunt multi. itic& ꝑoboedi¬
entiã unius hominis iusti constituentur multi: manifeste enim
quosin priori sententia dixit om̃s & omnes. hosinsequenti multos
& multos ⁊ Sed in condemnatione quaꝑ unũ hom in ẽ ingressaẽ in
omne genus humanum : ita recte intelleguntur multi . utuere accipi¬
antur omnes : Quinemohominum ab illa alienus ẽ. nisi ꝑxp̃igra

Expanded text:
et mediator Dei et hominum homo Christus Jesus, qui dedit semetipsum redemptionem pro omnibus . Et hstatutum est hominibus semel mori, post hoc autem judicium, sic et Christus semel oblatus est ad multorum exhaurienda peccata , » etc. Juxta quem locutionis modum etiam in Epistola ad Romanos dicit: « Igitur sicut per unius hominis delictum in omnes homines in condemnationem, sic per unius justitiam in unius hominis peccatores constituti sunt multi, ita et per obedientiam unius hominis, justi constituentur multi . » Manifeste enim quos in priori sententia dixit « omnes, » et « omnes, » hos in sequenti « multos, » et « multos. » Sed in condemnatione, quae per unum hominem ingressa est in omne genus humanum, ita recte intelliguntur « multi, » ut vere accipiantur « omnes; » quia nemo hominum ab illa alienus est, nisi per Chri
Abbreviated transcription (Latin):
liter loqui Indigemus numq gratiađi non salum ad opusbonũ
sicut in hoc capitulo definitur : sed &ium ad ipsum in itiũ fidei.
sinequa non possumus accedere ad regenerationis sacram̃tum
iħ im. iindigemus gratiadĩ in ipso regenerationis lauaero: quia
sineilla nic indulgentiã peccatoꝵ consequi. nec filudĩ fieriuale m
Dicente eodem apło : Non ex operib iustitiȩ quȩ fecimus nos. sed scđ m
suã miscđiam saluosnos fecit ꝑ lauacrum regenerationis etreno
uationis sp̃s sc̃i IIndigemus digratu : ad omĩa et singulaboni ꝑsingu¬
losdies, Dicente psalmisti : inquucũq die in uoca uerote. ex audi
me : &iterum : Inquacumq die triburor inclina ad me auremtuã :
quamgratiã quotidianam & assiduam dñs nr̃ ecđȩ suae ꝓmittere

Expanded text:
liter loqui. Indigemus namque gratia Dei, non solum ad opus bonum, liter loqui. Indigemus namque gratia Dei, non solum ad opus bonum, sicut in hoc capitulo definitur, sed etiam ad ipsum initium fidei, sine qua non possumus accedere ad regenerationis sacramentum; Jesum, indigemus gratia Dei in ipso regenerationis lavacro : » quia sine illa nec indulgentiam peccatorum consequi, nec filii Dei fieri valemus; dicente eodem Apostolo: « Non ex operibus justitiae, quae fecimus nos, sed secundum suam misericordiam, salvos nos fecit per lavacrum regenerationisancti . » Indigemus gratia Dei ad omnia et singula bona per singulos dies, dicente Psalmista: « In quacunque die invocavero te, exaudi me . » Et iterum: « In quacunque die tribulor, inclina ad me aurem tuam . » Quam gratiam quotidianam et assiduam Dominus noste
Abbreviated transcription (Latin):
tismo : tunclibestatẽ arbitrii in adam ꝑditam. inxp̃o recepimus :
num quid tunctantum praeuenit etudiuuitnos dĩgratiã. aut eudẽ
dĩ gratia. sicut semelnos adiuuit ut efficeremur liberiuabonum :
ita semel nosdeserit ut efficiamur liberiadmalum : quae ẽ istitã
obscura &umbigiua acpȩne nulla gratiȩ praedicatio iNonne melius
erat ut prȩfatorum patrum sententiae quaed ehacre plenissime
et clarissime definiunt assumerentur . uel eorum uerbis istadefini¬
tio contexeretur &uꝑte ibiess& positum : qualit̃ nos praeueniat
& adiuu& hȩ dĩgratia : Id est utrum semel nob̵ inbaptis inatetanta
tribuatur quae ad totum tempus uitae nrae sufficiat. An quotidie
imploranda & accipienda sit : &utrum ea ad aliquabona an ad
omĩ aindigecmus : ceste ni hilhorum in hac definitione appar&:
&ideo melius fuerat tacere . quamdere tanta taminepte & inuti¬

Expanded text:
tismo, tunc libertatem arbitrii in Adam perditam, in Christo recepimus, tismo, tunc libertatem arbitrii in Adam perditam, in Christo recepimus, nunquid tunc tantum praevenit, et adjuvit nos Dei gratia: aut eadem Dei gratia, sicut semel nos adjuvit ut efficeremur liberi ad bonum, ita semel nos deserit, ut efficiamur liberi ad malum? Quae est ita, tam obscura et ambigua, ac pene nulla gratiae praedicatio? Nonne melius erat, ut praefatorum Patrum sententiae quae de hac re plenissime et clarissime definiunt, assumerentur, vel eorum verbis ista definitio contexeretur; et aperte ibi esset positum, qualiter nos praeveniat et adjuvet haec Dei gratia, id est utrum semel nobis in baptismate tanta tribuatur, quae ad totum tempus vitae nostrae sufficiat, an quotidie imploranda et accipienda sit; et utrum ea ad aliqua bona, an ad omnia indigeamus? Certe nihil horum in hac definitione apparet; et ideo melius fuerat tacere, quam de re tanta tam inepte et inuti
Abbreviated transcription (Latin):
Ethabemus liberum arbitrium adbonum praeuentũ et adiutum gra¬
tio : &habemus liberum arbitrium ad malum. desestum gratia :
quasi postquam ꝑ gratiam xp̃idñi regeneratisumus : tunccȩperimus
habere sicutliberum arbitrium adbonum. ita& liberum arbi¬
trium admalum Quasi exilla regeneratione : cum gratia prae¬
uenimur &adiuuamur hubeamus liberum arbitrium adbonũ
& cũ eccdem deserimur gratuo habeamus liberum arbitrium ad
malum ⁊ Quuehicratio et consequentia sensus inueniri potest:
Numquid ante illã regenerationẽ pullũ omnino liberũ habeu mus ar¬
bitrium nec udbonum nec ad malum : Num quid illius regeneratio¬
nis gratia hocegit in nobis. ut ex inde acciperemus sicut adbonum itic
&iam admalum liberum arbitrium : Iamillud quod in eadem
definitione ponitur. liberum arbitrium adbonum prȩuentum &
adiutum gratia. & liberum arbitrium admalũ desestum gratia:
quomodo intelligi potest : Si enĩ quando regenerati sumus inbap¬

Expanded text:
habemus liberum arbitrium ad bonum praeventum et adjutum gratia, et habemus liberum arbitrium ad malum desertum grQuasi postquam per gratiam Christi Domini regenerati sumus, tunc coeperimus habere, sicut liberum arbitrium ad bonum, ita et liberum arbitrium ad malum: quasi ex illa regeneratione cum gratia praevenimur et adjuvamur, habeamus liberum arbitrium ad bonum, et cum eadem deserimur gratia, habeamus liberum arbitrium ad malum. Quae hic ratio et consequentia sensus inveniri potest? Nunquid ante illam regenerationem nullum omnino liberum habebamus arbitrium, nec ad bonum, nec ad malum? Nunquid illius regenerationis gratia hoc egit in nobis, ut exinde acciperemus sicut ad bonum, ita etiam ad malum liberum arbitrium? Jam illud quod in eadem definitione ponitur: « Liberum arbitrium ad bonum, praeventum et adjutum gratia, et liberum arbitrium ad malum, desertum gratia, » quomodo intelligi potest? Si enim quando regenerati sumus in bap
Abbreviated transcription (Latin):
essemiserine damnatis Sed fides ecłae ueraciter nouit nulliun esserationulis
creature maioremdam nationem : quam adõ separtiri & nulla eius inlumina¬
tione in lustrari pullaeius gratia uisitari nulla liberatiane saluari nulla

Expanded text:
esse miseri nec damnati. Sed fides Ecclesiae veraciter novit, nullam esse rationalis creaturae majorem damnationem, quam a Deo separari; et nulla ejus illuminatione illustrari, nulla ejus gratia visitari, nulla liberatione salvari, nulla
Abbreviated transcription (Latin):
sario conuertimur quodiite : ut aliquid &iam ex grecȩlinguȩ peritia docere
uideatur : ad dit &dicit, essegrecum uerbum õpuo quod uideo & defimo &des¬
tino inter prȩetur: Simłt compositum ñ poopu: prȩuideo prȩdefimo prȩ
destino : Ac perhoc : prȩdistinationem & prȩdifinitionem nihil aliud eẽ quam
prȩuisionem : In quibus uerbis bene quidemait: quod õpuo possit dicilatin euideo
Sed quomodo stud uideo intelligidebeat. utrum simpliciter tantũ modo. sicut
mulatcuidemus uelut transeunt᷑ & ultro senr̃is aspectibus ingerentia : Ancerto

Expanded text:
sario convertimur, quod iste ut aliquid etiam ex Graecae linguae peritia docere videatur, addit et dicit: Ecce Graecum verbum ὁρῶ, quod video, et definio, et destino interpretatur, similiter compositumo. Ac per hoc praedestinationem et praedefinitionem nihil aliud esse quam praevisionem. In quibus verbis bene quidem ait quod ὁρῶ possit Latine dici video, sed quomodo istud video intelligi debeat, utrum simpliciter tantummodo, sicut multa videmus velut transeunter et ultro se nostris aspectibus ingerentia; an certo
Abbreviated transcription (Latin):
aliquo e defixointuitu: quorem aliquam autcertissime essecognoscamus. aut tunta
illuc intentione nr̃ dirigatur aspectus : ut quasi signum ad sagittam eundem urm
aspectum actio consequatur : Sicut &scriptura dicit defabro ferrtario. ułcuius lib&
alterius m& ulli : quia ad similitudinem uasis quod fabricatur : est oculusillius :
cumtunta illu dintention e oculi attendit ut uelut ad regulam uel ad lineam
sui optatu s: nibil in eo aliter quamipsedisposuit essepatiatur. Itaergo mugis
ille sermo õpub. id est uideo : intellegendus est : Vt tidisibi uisio designetur
quȩ itu ad certum dirigitur inturtum. ut ad ipsum : uł cursus intuentis uel ia¬
culatio uł fabricatio uel aliud eius modi. rectissime & indecdlin abilit̃ dirigatur:
ex hocnumq uerbo quod dicitur õpũ : deriuatur õpib Ma qđ est latine

Expanded text:
aliquo et defixo intuiti, quo rem aliquam aut certissime esse cognoscamus, aut tanta illuc intentione noster dirigatur aspectus, ut quasi signum ad sagittam eumdem nostrum aspectum actio consequatur. Sicut et Scriptura dicit de fabro ferrario vel cujuslibet alterius metalli, quia ad similitudinem vasis quod fabricatur, est oculus illius, cum tanta illud intentione oculi attendit, ut velut ad regulam vel ad lineam sui obtutus nihil in eo aliter quam ipse disposuit esse patiatur. Ita ergo magis ille sermo ὁρῶ, id est video, intelligendus est, ut talis ibi visio designetur, quae ita ad certum dirigitur intuitum, ut ad ipsum vel incursus intuentis, vel jaculatio, vel fabricatio, vel aliud ejusmodi rectissime et indeclinabiliter dirigatur. Ex hoc namque verbo quod dicitur ὁρῶ derivatur ὁρώμα, quod es
Abbreviated transcription (Latin):
& ernaliter diumo iudicio, Quiautiq quod a pud dm̃ erat &ernalit̃ prȩfirxum:
h& ꝑ proph&am temporaliter est predictum atq prȩcriptumo Si quȩrimus
utrumeis &ernodiudicio poena & suppliciumsit prȩparatũ : audiamus quod
deipsidicitur quibus procellatenebrarum in elernum seruatuest : Atq: itu

Expanded text:
aeternaliter divino judicio: quia utique, quod erat apud Deum aeternaliter praefixum, aeternaliter divino judicio: quia utique, quod erat apud Deum aeternaliter praefixum, hoc per prophetam temporaliter est praedictum atque praescriptum. Si quaerimus utrum eis aeterno Dei judicio poena et supplicium sit praeparatum, audiamus quod de ipsis dicitur: Quibus procella teneb
Abbreviated transcription (Latin):
ab adam generatione proph&iaut putemus quad tum eds omp̃s aliquid statu¬
erit acpredetinauerit quo din eius ceer noiudiuo atq conslio ante nonsuert
cumomii no inillius in commutabili a& ernitate. nulla possitese noua uoluntas
pulla recens dispositio: Sed quad apudillum erat prȩfinitum &̧ernalit̃ hoc con¬
gruentissi moordine & proph&ari &impleriuoluit temporaliter. Adillorum qui¬
demiudicium edum nationem : quitalia erant ausur atq facturi: Ad ꝓbatio¬
nationes : & diligentius erudiri. & excellentius disposuit durificarii Sicut &l apł̃s
dicit: Namoportel ethereses eẽ ut & qui probati sunt manifesti fiant in uobis .:
Siergo quȩrimus iustam & ȩternam dĩ prȩdestinationem in malis adiudicium
damnationis : audiamus quia homines quidam prȩscriptisunt in hoc iudicium
impiiꝰ& prȩscripti: non tantũ temporaliter sermone propheico: qua momnino

Expanded text:
ab Adam generatione prophetavit, putemus quod tunc Deus omnipotens aliquid statuab Adam generatione prophetavit, putemus quod tunc Deus omnipotens aliquid statuerit ac praedestinaverit quod in ejus aeterno judicio atque consilio ante non fuerit: cum omnino in illius incommutabili aeternitate nulla possit esse nova voluntas, nulla recens dispositio; sed quod apud illum erat praefinitum aeternaliter, hoc congruentissimo ordine et prophetari et impleri voluit temporaliter; ad illorum quidem judicium et damnationem, qui talia erant ausuri atque facturi, ad probatioet impugnationes et diligentius erudiri et excellentius disposuit clarificari: sicut et Apostolus dicit: Nam oportet et haereses esse, ut et qui probati sunt, manifesti fiant in vobis . Si ergo quaerimus justam et aeternam Dei praedestinationem in malis ad judicium damnationis, audiamus quia homines quidam prescripti sunt in hoc judicium impii: et praescripti non tam temporaliter sermone prophetico, quam omnino
Abbreviated transcription (Latin):
iudicio &erna ꝑditionedam nandos itadicit : Sub intronrerunt enim quidum ho¬
Vbi&ium : qua molim e quam multis ante seculis. hoc deeis fuerit prȩnuntiatũ
e ꝓph&atũ ostendens postmulta subiungit. Propheauit autem & dehis septimis
ab adamenochdicens: Ecceuenit dñs in scis milibussuis facere iudicium contra om̃s
locuti sunt contraeum peccatore simpii de quoꝵ &iũ aderna dumnatione
epoenahorribilieis prȩparita & reseruata : manifestissime a diungit dicens
Sideraerrantia quibus procella tenebrarũ in ueernum seruatu est: Q uid
enimeuidentius de prȩdestinationeimpioꝵ ad ae erniuidiciidamnationem:
quam quodhi homine s impii: tanto olim & tntis anter c satulis & diuimno iudicio
e ꝓphei couaticinio prȩseriptisunt in hociudicium Nettuntȩ abiurdituatis eẽ
debemus ut quia hocbeatissimus patriarcha & prophela enoch. septima

Expanded text:
judicio aeterna perditione damnandos, ita dicit: Subintroierunt enim quidam hojudicio aeterna perditione damnandos, ita dicit: Subintroierunt enim quidam hom negantes ; ubi etiam quam olim et quam multis antea saeculis hoc de eis fuerat praenuntiatum et prophetatum ostendens, post multa subjungit: Prophetavit autem et de his septimus ab Adam Enoc dicens ecce venit Dominus in sanctis milibus suis facere iudicium contra omnes locuti sunt contra eum peccatet poena horribili eis praeparata et reservata manifestissime adjungit dicens: Sidera errantia, quibus procella tenebrarum in aeternum servata est . Quid enim evidentius de praedestinatione impiorum ad aeterni judicii damnationem quam quod hi homines impii tanto olim et tantis antea saeculis, et divino judicio et prophetico vaticinio praecripti sint in hoc judicium? Nec tantae absurditatis esse debemus, ut quia hoc beatissimus patriarcha et propheta Enoch septima
Abbreviated transcription (Latin):
diuinȩ prȩdistinationis humanu merro remeffugere : & quid scđ m ueritatem
teneredebeat inuenire. legatutiain diximusdiligenter & fidelit̃ propheicas
& euungelicas & apłicus litteras: Nec contra ea ssuum sensũ defendere audeat
sede rum sea uctoritati&e ueritati humiliter summittat . Neim perniciem suam:
contrastimulum calcitru reconetur. Ex quibus diuinis litteris quia multa ium
dehacre supra posuimus nel egentibus tȩdium faciamus uinuntuntum modo hoc
locobreuiter memorimus ex epła beatiiud ȩ apłi Vbicumd eim puissimis herelicis qui
eccła mndm̃ ab ipsis płi cistemporibus usq uad finem scłi . &impugnauerunt &impug¬
naturisunt loquereur ut ostendere eos iusto eueter no dđ iudicio inreprobumsensũ
traditos ut tanti actalia contraadm̃ loqui auderent : &adultimum eodem diuino

Expanded text:
divinae praedestinationis humanum errorem effugere, et quid secundum veritatem divinae praedestinationis humanum errorem effugere, et quid secundum veritatem tenere debeat, invenire, legat, ut jam diximus, diligenter et fideliter propheticas, et evangelicas, et apostolicas litteras, nec contra eas suum sensum defendere audeat, sed earum se auctoritati et veritati humiliter submittat, ne in perniciem suam contra stimulum calcitrare conetur. Ex quibus divinis litteris, quia multum jam de hac re supra posuimus, ne legentibus taedium faciamus, unum tantummodo hoc loco breviter memoramus, ex epistola beati Judae apostoli, ubi cum de impiissimis haereticis, qui Ecclesiam Domini ab ipsis apostolicis temporibus usque ad finem saeculi et impugnaverunt et impugnaturi sunt, loqueretur, ut ostenderet eos aeterno et justo Dei judicio in reprobum sensum traditos, ut tanta ac talia contra Deum loqui auderent, et ad ultimum eodem divino
Abbreviated transcription (Latin):
quamueraciter intellegantur : aut ipsa fides xp̃i mneis fideliter quȩ ratur : & dõ
inluminanteinueniatur. Indeest : quod fidelem & dilectum discipulum a płscom¬
monens & informans : dicit: Etquiu abin fantia sacras lit teras nosti: quȩ te
possunt in struere adsa lutem : perfidem quȩ est in xp̃oiłu : Quod quid estadiud
dicere : quam ꝑfidem quȩ est inxp̃o iħu. Ipsassacrus lit terus instruere posse
hominem ud salutem : quiu absq: eius fide. nulla ibi in ueniri possit instructio
saluturis pProptere ergo &isteintanti serrauit : tantu falsa & fallacia sensit
& scripsit : quia scripturasscũ signorauit : Quia ueritatem fidei : non in eis humi¬
liter el fideliter in quisiuit: Sed superbe &luunissime. humanis & in eptis argu¬
mentationibus eamin uenire posse secredidit : & ideo non illuminuenit :
sedeam potius infiddliter & infeliciter impugnauit quier gocupit : deueritate

Expanded text:
quem veraciter intelligantur, aut ipsa fides Christi in eis fideliter quaeratur, et Deo quem veraciter intelligantur, aut ipsa fides Christi in eis fideliter quaeratur, et Deo illuminante inveniatur. Inde est quod fidelem et dilectum discipulum Apostolus commonens et informans dicit: Et quia ab infantia sacras litteras nosti, quae te possunt instruere ad salutem, per fidem, quae est in Christo Jesu . Quod quid est aliud dicere, quam per fidem, quae est in Christo Jesu ipsas sacras litteras instruere posse hominem ad salutem, quia absque ejus fide nulla ibi inveniri possit instructio salutaris. Propterea ergo et iste in tantis erravit, tanta falsa et fallacia sensit et scripsit, quia Scripturas sanctas ignoravit, quia veritatem fidei non eis humiliter et fideliter inquisivit, sed superbe et vanissime humanis et ineptis argumentationibus eam invenire posse se credidit: et ideo non illam invenit, sed eam potius infideliter et infeliciter impugnavit. Qui ergo cupit de veritate
Abbreviated transcription (Latin):
rrumdĩ. Vt si quid postea decisdem humanis litteris legere aut scire
necesse fuerit totum exilla diuina cuctoritate & fideiueritute diudicetus
Vtsi quid ibi abeius regula non discordat : absq periculo recipiatur : quic quid
autem aberdissem areinuenitur : quusi mortiferum respuatur. QQuisquis
autem putat se: absq: uerȩ fidei cognitione absqiscripturȩ sc̃ȩ fidelissima
auctoritate absq paternȩ doctrinȩ studiosissima institutione solis illis
humanis litteris & disciplims indugare posseueritatem dĩ & fidei integri¬
tatem : proculdubio seipsm inludit & decipit : Eidum uult uideri quasi inuentor
uerititis : mugistereryoris efficitur quior do pietutis tantu est attentione ser¬
uandus ut nec ipsȩ sacrȩlit terȩ in libris legis & proph&urum ullatenus possint
esseutiles & salubres legentibus. nisi aut fides ⁊p̃iprȩcedat incordelegentis : per

Expanded text:
rarum Dei: ut si quid postea de eisdem humanis litteris legere aut scire rarum Dei: ut si quid postea de eisdem humanis litteris legere aut scire necesse fuerit, totum ex illa divina auctoritate et fidei veritate dijudicetur; ut si quid ibi ab ejus regula non discordat, absque periculo recipiatur, quidquid autem ab ea dissonare invenitur, quasi mortiferum respuatur. Quisquis autem putat se absque verae fidei cognitione, absque Scripturae sanctae fidelissima auctoritate, absque paternae doctrinae studiosissima institutione solis humanis litteris et disciplinis indagare posse veritatem Dei, et fidei integritatem, procul dubio seipsum illudit et decipit: et dum vult videri quasi inventor veritatis, magister erroris efficitur. Qui ordo pietatis tanta est attentione servandus, ut nec ipsae sacrae litterae in libris legis et prophetarum ullatenus possint esse utiles et salubres legentibus, nisi aut fides Christi praecedat in corde legentis, per
Abbreviated transcription (Latin):
sensu atq: sententia firmati: unanimes : unoore honorificantdm̃ el patrem
audiamus & teneamus fideliter quod dispensator panisc&erni id est uerbi
diuini : nobis insinuat dicens. Si quis uidetur interuos supiens esse. in hoc scło
stultus ficet : ut sit sapiens : Sapientia enimhuiusmundi : stultitiest apud¬
dm̃: Scriptum estenim. Comprehendum sapientes in astutiueorum
Et dñs cognouit cogitationes sapientium : qm̃uunȩ sunt : Audiu mus
& illum sapientissimumuirum quidicit Stultissimussurorum e sapi¬
entia hominum non est mecum. Nondidici sapientiam . & noui s cõrum
scientium. quod nonid eo dicimus : qua simhilin illis &iam humanis lit¬
teris inueniatur ueritatis : Autillȩ disciplinȩ non habeant aliquum
utilitatem ad indagandamueritatem. Sed qui a omnifidoli homini:
primum uigilantissi me discenda estueritasfidei: exauctoritute scriptu¬

Expanded text:
sensu atque sententia firmati, unanimes uno ore honorificant Deum et Patremsensu atque sententia firmati, unanimes uno ore honorificant Deum et Patremaudiamus et teneamus fideliter quod dispensator panis aeterni, id est verbi divini, nobis insinuat, dicens: Si quis videtur inter vos sapiens esse in hoc saeculo, stultus fiat ut sit sapiensDeum. Scriptum est enim: Comprehendam sapientes in astutia eorumEt: Dominus cognovit cogitationes sapientium, quoniam vanae sunt . Audiamus et illum sapientissimum virum, qui dicit: Stultissimus sum virorum, et sapientia hominum non est mecum; non didici sapientiam, non novi sanctorum scientiam . Quod non ideo dicimus quasi nihil in illis etiam litteris humanis inveniatur veritatis, aut illae disciplinae non habeant aliquam utilitatem ad indagandam veritatem; sed quia omni fideli homini primum vigilantissime discenda est veritas fidei ex auctoritate Scriptu
Abbreviated transcription (Latin):
nisi superfluus lubor uanitatis &implicatio in finitierroris &uꝑtissima
mpugnatioueritatis : dumscriptura sueritatis contemnens. & ipsas quoque
historias diumnorumeloquiorum in cognitas habens. non in eis meditatur
die ac nocte nec ad earum regulam fidem suam corrigere dirigere atq infor¬
marestudet sed diese noctes in hima narumuani tatum lectione consumit . Etporcoꝵ
siliquis uentrem suum implere cupit : nec inde aliquam refectionem capit : sed
miserrima same contabescit & perit. Nequissimo principe sibidominante :
quimisit eum inuillam suam ut pascerelporcos. Reuertitur itaq inseipsum:
Surgat eueniat ad patrem : ut intuspanes inueniat . qui foris fu meperiebat.
Ibi pascatur epulis uituli saginati : & pro mundis cdute immolati: Ibraudiut
symphoniam &chorum: Id est : ad mirandum consonantiam cuel estium scrip¬
turarum &dulcem concordium fidelium . Qui om̃ sidem scpientes : el in eodem

Expanded text:
nisi superfluus labor vanitatis, et implicatio infiniti erroris, et apertissima nisi superfluus labor vanitatis, et implicatio infiniti erroris, et apertissima impugnatio veritatis, dum Scripturas veritatis contemnens, et ipsas quoque historias divinorum eloquiorum incognitas habens, non in eis meditatur die ac nocte, nec ad earum regulam fidem suam corrigere, dirigere atque informare studet: sed dies et noctes in humanarum vanitatum lectione consumit, et porcorum siliquis ventrem suum implere cupit , nec inde aliquam refectionem capit: sed miserrima fame contabescit et perit nequissimo principe sibi dominante, qui misit eum in villam suam ut pasceret porcos . Revertatur itaque in seipsum, surgat et veniat ad patrem, ut intus panes inveniat qui foris fame peribat; ibi pascatur epulis vituli saginati, et pro mundi salute immolati; ibi audiat symphoniam et chorum , id est admirandam consonantiam coelestium Scripturarum et dulcem concordiam fidelium, qui omnes idem sapientes, in eodem
Abbreviated transcription (Latin):
cumdicit errorem prȩdistinationis exdisciplinarumignorantia quasipsa
sapientia suas comites inuestigatricesq fieriu oluit & grȩcarum litterarũ
inscitia ortum auditoressuos utiq commonet ut abeo tamquam uiroeru¬
ditissimo & philophico : liberalium disciplinarum discantscientiam : For¬
tas sis &ium ut ab eosimłt discant grȩcarum litterarum peritiam Affirmat
namqi quad ipsa sapientia : quasi comites & sodides sibi comunctus habeat:
easdem liberadium artium doctrinas .: Itaut quiad eius cognitionem uolue¬
rit peruenire : necessaria somninohabeat ipsas liberdes disciplinas : ut
pereus quod uerumest possit in uestigure : Siergo a pud cu&eros deueri¬
tate diuinȩ prȩdistinationis : errorem fecit ignorantia sȩcularium litte¬
rarum : quidistequier crum seiactatperitum : dehacrepereus inuestigauit:
quiduerititis inuenit : Quid firmissim aratione fultum & omniacceptione
dignum : intam prolixosuosermonedis putauit: Vb inihilinuenitur adiud

Expanded text:
gnorantia, quas ipsa sapientia suas comites investigatricesque fieri voluit, et Graecarum litterarum inscitia ortum; auditores suos utique commonet ut ab eo, tanquam viro eruditissimo et philosophico, liberalium disciplinarum discant scientiam, fortassis etiam ut ab eo similiter discant Graecarum litterarum peritiam: affirmat namque quod ipsa sapientia quasi comites et sodales sibi conjunctas habeat easdem liberalium artium doctrinas, ita ut qui ad ejus cognitionem voluerit pervenire, necessarias omnino habeat ipsas liberales disciplinas, ut per eas, quod verum est, possit investigare. Si ergo apud caeteros de veritate divinae praedestinationis errorem fecit ignorantia saecularium litterarum, quid iste, qui earum se jactat peritum, de hac re per eas investigavit, quid veritatis invenit? quid firmissima ratione fultum, et omni acceptione dignum, in tam prolixo suo sermone disputavit? Ubi nihil invenitur aliud