comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ Ututes autẽ animi aliqũ
in oꝑe manifestant᷑. aliqñ
in habitu latent: sic̃ martirii
uirtꝰ eminuit apparuitq to¬
lerando passioẽs. S quã multi
st᷑ in eadẽ urtute animi qͥb
temptatio deest. qͣ id qd̾ utꝰ
ẽ in conspectu dĩ &̾e in hoĩũ
ꝓcedat: nec te̾ incipiat s tẽ
innotescat. Iam enĩ erat in
iob patientia ꝙͣ nou̾at łs. &
cui testimoniũ ꝑhibebat. s
hoĩb in notuit temptationis
examine: &e qd̾ latebat uitͥnsecꝰ
ꝑea que forinsecus illata st̃
ñ natũ s manifestũ ẽ. habebat
utiq & timotheus uirtutẽ con¬
tinendi a uino: quã ñ ei abstu¬
lit paulus. monendo ut uino
modico ut̾et᷑ ꝓpt̾ stomacum
& frequentes suas infirmitateᷤᷤ
Auoqͥn ꝑnitiose docebat: ut ꝓp̃
salutẽ corꝑis fac̾et in aĩo dãp¬
nũ uirtutis. S qr poterat ea
uirtute salua fieri qd̃ mone¬
bat: ita relaxata est corꝑi uti¬
litas bibendi. ut man̾et in aĩo

Expanded text:
est. uirtutes autem animi aliquando est. uirtutes autem animi aliquando in opere manifestantur, aliquando in habitu latent, sicut martyrii uirtus eminuit apparuitque tolerando passiones. sed quam multi sunt in eadem uirtute animi, quibus temptatio deest, qua id, quod intus est in conspectu dei, etiam in hominum procedat nec tunc esse incipiat, sed tunc innotescat! iam enim erat in Iob patientia, quam nouerat deus et cui testimonium perhibebat, sed hominibus innotuit temptationexamine; et quod latebat intrinsecus, per ea quae forinsecus illata sunt, n natum, sed manifestatum est. habebat utique et Timotheus uirtutem continendi a uino, quam non ei abstulit Paulus monendo, ut uino modico uteretur propter stomachum et frequentes suas infirmitates — alioquin perniciose docebat, ut propter salutem corporis fieret in animo damnum uirtutis — sed quia poterat ea uirtute salua fieri quod monebat, ita relaxata est corpori utilitas bibendi, ut maneret in animo
Abbreviated transcription (Latin):
solita menstruum pecc̾a st̃ fe¬
minaꝵ. a qͥb tñ eas eadẽ legis
uetustas p̃cipit expiari. ñ nͥ¬
mitatẽ. q̃ facto concepta tnͣꝙͣ
in edificationẽ corꝑis additur ⁊
mũ sine discipline forma inde¬
cent̾ fluidũ ac desolutũ. Quẽ
forniari oport̾e significat: cũ
talẽ flurũ corꝑis iubet puri¬
ficari. Postremo nũqͥd & mori
qr & mortuũ corpꝰ uita deseren¬
te ñ peccatũ ẽ: s peccatũ sig¬
nificat aĩe deserte a iusticia.
patrũ ñ qͥs nuptias. s quam
continentiã cõꝑarẽ quero: in
mo ñ nuptias nuptiis. nã in
utunt᷑. illis õĩb qͥ longe alit̾
nuptus usi st̃ qͦs conferã qm̃
ñ inuenio qͥ nã continentes
illis conuigatis conferendi st̃
reqͥrendũ ẽ: nͥ forte abrahã con¬
tin̾e se ñ posset nuptiis ꝓpt̾
regnũ celoꝵ. qͥ unicũ ꝓlis
potuit intrepidus ĩmolare
ꝓpt̾ regnũ celoꝵ. Continentia
qͥppe ñ corꝑis s animi uirt᷑

Expanded text:
solita mensuum peccata sunt fesolita mensuum peccata sunt feminarum ? a quibus tamen eadem legis uetustas praecipit expiari non nimitatem, quae facto conceptu tamquam in aedificationem corporis additur. amum sine disciplinae forma indecenter fluidum ac dissolutum, quem formari oportere significat, cum talem fluxum corporis iubet purificari. postremo numquid et mori quia et mortuum corpus uita deserente non peccatum est, sed peccatum significat animae desertae a iustitia.patrum, non quas nuptias, sed quam continentiam comparem quaero: imo non nuptias nuptiis; nam parutuntur, aliis hominibus qui longe aliter nuptiis usi sunt quos conferam quoniam non invenio, quinam continentes illis conjugatis conferendi sint requirendum est. Nisi forte Abraham continere se non posset a nuptiis propter regnum coelorum, qui unicum prolis t intrepidus immolare propter regnum caelorum. Continentia quippe non corporis, sed animi uirtus
Abbreviated transcription (Latin):
uissit. ut de urore q̃ filio e̾ẽt du¬
cenda uiraret. Ponens enĩ manũ
sub femore hoĩs & uirãs ꝑ dm̃i
celi. qͥd aliud significabat nͥ ea
carne q̃ ex illo femore originẽ
duc̾et dm̃ celi ẽẽ uenturũ: Bo¬
nũ gͦ st̃ nuptie in qͥb tanto me¬
liores st̃ coniugati qnͣto castio¬
res ac fideliores dm̃ timent.
maxime si filios qͦs carnalit̾ desi¬
derant: cẽ spualit̾ iuttͥant. Nec
qd̾ purificari lex hõie & post con¬
iugalẽ concubitũ iubet pecc̾m
ẽẽ declarat. si ñ ẽ ille qͥ dc̃d̃m ne¬
niam concedit᷑: qͥ &̾ numiꝰ ĩpedit
oratioẽs. S sic̃ multa lex ponit
in sacͣm̃tis & umbris fut᷑oꝵ. q̃dã
in semine qͣsi materiał informi¬
in huiꝰ rei signũ illa purifica¬
tio p̃cepta est post seminis
emissionẽ. Neq enĩ & in sõpnis
purificatio. Auit si & hoc pece̾m
qͥsꝙͣ putet ñ arbitraris accid̾e
nͥ ex aliqͦ huꝰmodi desiderio.

Expanded text:
jussit, ut de uxore quae a filio esset dujussit, ut de uxore quae a filio esset ducenda juraret . Ponens enim manum sub femore hominis, et jurans per Deum coeli, quid aliud significabat, nisi in ea carne, quae ex illo femore originem duceret, deum caeli esse uenturum? bonum ergo sunt nuptiae, in quibus tanto meliores sunt coniugati, quanto castiores ac fideliores deum timent, maxime si filios, quos carnaliter desiderant, etiam spiritaliter nutriant. Nec quod purificari lex hominem et post coniugalem concubitum iubet, peccatum esse declarat, si non est ille, qui secundum ueniam concorationes. Sed sicut multa Lex ponit in sacramentis et umbris futurorum; quaedam in semine quasi materialis informiin hujus rei signum illa purificatio praecepta est post seminis emissionem. Neque enim et in somnis io. aut si et hoc peccatum quisquam putat, non arbitrans accidere nisi ex aliquo huius modi desiderio,
Abbreviated transcription (Latin):
talis. successionẽ decessioĩs re¬
quirentes. Qd̾ quisqͥs bonum
negat. ignoꝵ dm̃ omiũ bonoꝵ
a celestib usq ad t̾rena: ab ĩ¬
mortalib usq ad mortalia cre¬
atorẽ. hoc aut sensu generan¬
di nec bestie penitꝰ carent: &¬
maxime alites quaꝵ in ꝓiitu
est cura nidificandi. & q̃dam
coniugioꝵ similitudo ad simul
ꝓcreandũ atq nutriendũ. Sed
illi hoĩes istũ nat᷑e mortalis af¬
fectũ. cuiꝰ in suo gen̾e castitas¬
dĩ accedente cultu sic̃ qͥdam in¬
tellexert̃. in tͥcenario fruetu po¬
nit᷑: ionge sanctiore m̃te suꝑa¬
bant. qͥ de suis nuptiis filios
ꝓpt̾. rp̃m querebant. Ad genꝰ
eiꝰ scdm carnẽ distinguendũ
ab oĩb gentib. sic̃ d̾o dispon̾e
placuit. ut hoc p̃cet̾is ad eũ
abat᷑. ex quo eẽ gen̾e ex qua
gente eẽt in carne uenturꝰ.
Ualde gͦ nr̃m fideliũ castis
nuptiis ampliꝰ bonũ erat. qd̃
pater abrahã in suo femore no¬
uerat cũ manũ subd̾e famulũ

Expanded text:
talis successionem decessioni requirentis. Quod quisquis bonum negat, ignorat Deum omnium bonorum a coelestibus usque ad terrena, ab immortalibus usque ad mortalia creatorem. Hoc autem sensu generandi nec bestiae penitus carent, et maxime alites, quarum in promptu est cura nidificandi, et quaedam conjugiorum similitudo ad simul procreandum atque nutriendum. Sed illi homines istum naturae mortalis affectum, cujus in suo genere castitas accedente Dei cultu, sicut quidam intellexerunt, in tricenario fructu ponitur, longe sanctiore mente superabant, qui de suis nuptiis filios propter Christum quaerebant, ad genus ejus secundum carnem distinguendum ab omnibus gentibus: sicut Deo disponere placuit, ut hoc prae caeteris ad eum abatur ex quo etiam genere et ex qua gente esset in carne venturus. Valde ergo nostrorum fidelium castis nuptiis amplius bonum erat, quod pater Abraham in suo femore noverat, cui manum subdere famulum
Abbreviated transcription (Latin):
S de utilitate ac salubrita¬
te penitentię ut qd̃ institui¬
mus aliqñ ꝑagamꝰ: si iã de
sanitate desꝑans addis pecca¬
ta peccatis. sic̃ scriptũ est. pec¬
cator cum uenerit in ꝓfun¬
dum maloꝵ contempnet: noli
contempnere noli desꝑare.
Clama ẽ de ꝓfundis ad dñm

Expanded text:
 de utilitate ac salubritate poenitentiae, ut quod instituimus aliquando peragamus: si jam de sanitate desperans addis peccata peccatis, sicut scriptum est, Peccator, cum venerit in profundum malorum, contemnit : noli contemnere, noli desperare; clama etiam de profundo ad Dom
Abbreviated transcription (Latin):
delectat. & eoꝵ uitam sequi
tat: Ibi uidebis ñ solum
uiros s &e̾ feminas. postre¬
mo pueros. & puellas nec
impudentia decipi. nec ini¬
quitate ꝑuerti: nec ꝑiculi
timore frangi. nec scłi amore
corrumpi. Ita te ñ inueni¬
entem quod excuses: ñ solũ
p̃ceptoꝵ in euitabilis rectitu¬

Expanded text:
delectat, et eorum vitam sequi delectat, et eorum vitam sequi tat? Ibi videbis non solum viros, sed etiam feminas, postremo pueros et puellas, nec imprudentia decipi, nec iniquitate perverti, nec periculi timore frangi, nec saeculi amore corrumpi. Ita te non invenientem quid excuses, non solum praeceptorum inevitabilis rectitu
Abbreviated transcription (Latin):
nem. quomͦ querunt in ini¬
quitate suspitiosa quod mͦ¬
murent ad deceptionem:
partim non inueniendo bo¬
nos dum ipsi mali sunt.
partim timendo inuenire.
dum mali ẽẽ semꝑ uolunt.
S tam̃ concedamus non ap¬
parere. nunc hoiẽs dignos
imitatione: quisquis hoc pu¬
tas mente dñm intuere. qͥ
homo factus ẽ. ut homi¬
nem uiuere doceret. si ha
recordarisq illd̃ quod iho¬
annes ni ait. qui se dicit
in xp̃o manere. debet quẽ¬
admodum ipse ambulauit
& ille ambulare: & ita nec
tibi deerit quem sequaris.
& cum te alius uidet de
bonoꝵ inopia conqueri de¬
sinet. Si enim non nosti qͥd
sit recte uiuere: diuina pre¬
cepta cognosce. Fortassis enim
recte uiuere ignoras. Si aũ
nosti. age quod nosti: ut ce
tu quod queris habeas. & aluis
quod imitentur ostendas.
X p̃m animo attende: atten
ille qui dicit. Imitatores mei
estote. sicut & ego xp̃i. Atten¬
de animo tot martirũ milia.
Cur enĩ te natalitia eoꝵ
coniuiuiis turpib celebrare

Expanded text:
nem, quomodo quaerunt iniquitate suspiciosa quod murmurent ad deceptionem, partim non inveniendo bonos, dum ipsi mali sunt; partim timendo invenire, dum mali esse semper volunt. Sed tamen concedamus non apparere nunc homines dignos imitatione. Quisquis hoc putas, mente Dominum intuere, qui homo factus est, ut hominem vivere doceret. Si habrecordarisque illud quod Joannes ait, Qui dicit se in Christo manere, debet quemadmodum ille ambulavit, et ipse ambulare : ita nec tibi deerit quem sequaris, et cum te alius viderit, de bonorum inopia conqueri desinet. Si enim non nosti quid sit recte vivere, divina praecepta cognosce. Fortassis enim recte vivere ignoras. Si autem nosti, age quod nosti; ut et tu quod quaeris habeas, et aliis quod imitentur ostendas. Christum animo attende, attendus est ille qui dicit, Imitatores mei estote, sicut et ego Christi . Attende animo tot martyrum millia. Cur enim te Natalitia eorum conviviis turpibus celebrare
Abbreviated transcription (Latin):
nari nollet auferret. Cur gͦ
ignoras. quia patientia di
ad penitentiam te adducitꝰ
Qͥ enĩ clamando non tͥ ꝑsua¬
sit ut non recederes. parcen¬
do clamat ut redeas. Intue¬
re dd regem. Iam utiq oe
ipse illius temꝑis sacram̃ta
ꝑceꝑat. Iam utiq circũcisus
erat: quod patres nr̃i habe
habraham signaculum ui
erat unctione uenerabili: qr
cidii reus: non frustra tñ
de tam immani &e abrup¬
to ꝓfundo sceleris penitẽs.
clamauit ad dnm dicens.
Auerte faciem tuam a pec

Expanded text:
nare nollet, auferret. Cur ergo nare nollet, auferret. Cur ergo ignoras quia patientia Dei ad poenitentiam te adducit ? Qui enim clamando non tibi persuasit ut non recederes, parcendo clamat ut redeas. Intuere David regem: jam utique et ipse illius temporis sacramenta perceperat, jam utique circumcisus erat, quod patres nostri pro Abraham signaculum juserat unctione venerabili, quahomicidii reus, non frustra tamen de tam immani et abrupto profundo sceleris poenitens clamavit ad Dominum, dicens: Averte faciem tuam a pec
Abbreviated transcription (Latin):
ueris dñe. dñe quis sustine¬
bit  Qm̃ apud te ꝓpitiatio
est. Et tali ꝓfundo niniuite
elamauerunt: & hanc ꝓpitia¬
tionem inuenerunt. faciliꝰq
euacuata est comminatio
ꝓphetie: quam humiliatio
penitentie. Hic fortasse dicis.
S ego iam baptizatus in
peccata dimissa stͦ. uilis fac¬
ta sum nimis iterans uias
meas & canis horribilis ocłis
dĩ reuersus ad uomitũ suũ.
Quo ibo a spũ eiꝰ. & a facie
eius quo fugiam: Quo fr̃ nͥ
cuiꝰ potestatem peccando con¬
tempseras: Nlemo enĩ recte¬
fugit ab illo. nisi ad illum.
Ab eius seueritate. ad eiꝰ bo¬
nitatem. Quis enim locus te
excipiet fugientem: uͥ eiꝰ p̃¬
sentia te non inueniat: Si
ascenderis in celum ibi est.
Si descenderis in infernum
ad est. Recipe gͦ pennas tuas
indirectum: & habita in spe
in extrema scłi huiꝰ. Et enim
illuc manus sua deducet te:
& ꝑducet te dextera sua. Qle¬
quid enim feceris quecũq
peccaueris. ad hunc in hac ui¬
ta es: unde te omnino si sa¬

Expanded text:
stinebit? Quoniam apud te propitiatio est . De tali profundo Ninivitae clamaverunt, et hanc propitiationem invenerunt: faciliusque est evacuata comminatio Prophetae, quam humiliatio poenitentiae . Hic fortasse dicis: Sed ego jam baptizatus sum in praeterita dimissa sunt; vilis factus sum nimis iterans vias meas, et canis horribilis oculis Dei, conversus ad vomitum suum. Quo abibo a spiritu ejus? et a facie ejus quo fugiam? Quo, fratercujus potestatem peccando contempseras? Nemo enim rectefugit ab illo, nisi ad illum, ab ejus severitate ad ejus bonitatem. Quis enim locus te excipiet fugientem, ubi ejus praesentia te non inveniat? Si ascenderis in coelum, ibi est: si descenderis ad infernum, adest. Recipe ergo pennas tuas in directum, et habita in spe in extrema hujus saeculi: etenim illuc manus sua deducet te, et perducet te dextera sua . Quidquid enim feceris, quaecumque peccaveris; adhuc in hac vita es, unde te Deus omnino, si sa
Abbreviated transcription (Latin):
nulla causa ꝓcreandi: que
nuptie non fieri cogunt.
s ignosci ĩpetrant. si tñ
non ita sit nimiꝰ ut impe¬
diat que se post posito ẽẽ
debent tempora orandi
nec immutetur in eum usũ
qͥ ẽ contra naturam. de qͦ
apłs tacere non potuit.
cum de corruptelis nimiis

Expanded text:
nulla causa procreandi; quem nuptiae non fieri cogunt, sed ignosci impetrant: si tamen non ita sit nimius, ut impediat quae seposita esse debent tempora orandi, nec immutetur in eum usum qui est contra naturam, de quo Apostolus tacere non potuit, cum de corruptelis nimiis
Abbreviated transcription (Latin):
tem gerant: scientes sibi atq
om̃ib fidelib dilectis & ce¬
lestis. xp̃i m̃bris multis ab
oriente & occidente uenientib
& si inter se distante ꝓ meri¬
tis głe luce fulgentib: hoc
tñ magnum in commune
prestari. ut cum abraham &
ysaac et iacob recumbant
in regno dei: qui non ꝓpt̾

Expanded text:
tem gerant, scientes sane sibi atque tem gerant, scientes sane sibi atque omnibus fidelibus dilectis et electis Christi membris multis ab oriente et occidente uenientibus, etsi inter se distante pro meritis gloriae luce fulgentibus, hoc tamen magnum in commune praestari, ut cum Abraham et Isaac et Iacob recumbant in regno dei, qui non propt
Abbreviated transcription (Latin):
uerum &̃ suo ꝓposito sine du¬
bitatione preponunt. Pueros
quoq ac uirgines integrita¬
tem ipsam deo dicantes. mul¬
to maxime comionemꝰ. ut
tanta norint humilitate tu¬
endum esse quod in terra in¬
terim uiuunt: quauto magis
celi est quod uouerunt. Nem¬
pe scriptum est. Quauto mag¬
nus es: tanto humilia te in
omuib. Nrm̃ gͦ est de
magnitudine eoꝵ aliqͥd
dicere: illoꝵ de magna hu¬
militate cogitare. Exceptis
gͥ illis quibdam coniugatis
ideo isti meliores non sunt.
quãuis coniugati ñ sint. qr
si coniugati non essent pa¬
tres nou essent: ceteros om¬
nino huius temꝑis coniuga¬
tos. uel post exꝑtũ cõcubitũ
continentes a se suꝑari non
dubitent. non quantum ab
anna. susanna. s quantum
ad ipsam ꝑtinet scãm car¬
nis integritatem loquor. Nã
que alia sint marie merita
quis ignorat: Mores itaq
congruos huic tanto ꝓposi¬
to adiungant. ut de p̃pol¬
lenti p̃mio certam securita¬

Expanded text:
uerum etiam suo proposito sine duuerum etiam suo proposito sine dubitatione praeponant. Pueros quoque ac uirgines integritatem ipsam deo dicantes multo maxime commonemus, ut tanta norint humilitate tuendum esse, quod in terra interim uiuunt, quanto magis caeli est quod uouerunt. nempe scriptum est: quanto magnus es, tanto humila to in omnibus. nostrum ergo est de magnitudine eorum aliquid dicere, illorum de magna humilitate cogitare. exceptis igitur quibusdam illis coniugatis ideo isti meliores non sunt, quamuis coniugati non sint, quia si coniugati essent, pares non essent, ceteros omnino huius temporis coniugatos, uel post expertum concubitum continentes, a se superari non dubitent, non quantum ab Anna Susanna, sed quantum ad ipsam pertinet sanctam carnis integritatem, loquor; nam quae alia sint Mariae menta, quis ignorat? mores itaque congruos huic tanto proposito adiungant, ut de praepollenti praemio certam securita
Abbreviated transcription (Latin):
apłs semetipsos sibimet
ipsis. & ideo non intelligen¬
tes quantas uires habeat
animus iusticie contͣ libi¬
dines seruiens. in carnalibꝰ
huiuscemodi motib ad qͥes¬
cat. eosq in concubitum
ultra generandi necessita¬
tem ꝓlabi aut ꝓgredi si¬
nat: quantũ ordo naturȩ.
quantum moꝵ consuetu¬
do. quantũ legum scita.
ꝑscribunt. hoc quippe
ideo de illis patrib hoiẽs
suspicantur: quia ipsi
ꝑ incontinentiam uel
nuptias elegerunt. uel con¬
iugibus intemperant̃ utun¬
tur. At uero continentes uel
mares qui defunctis uxoribꝰ
uel femine que defunctis ui¬
ris uel utriq qui pari con¬
sensu continentiam do uoue¬
runt: sciant sibi quidem mer¬
cedes amplius deberi quam
coniugalis castitas poscit.
Sed scõꝵ patrum nuptias qͥ
ꝓphetice coniungebantur :
qui neq in concubitu nisi ꝓ¬
lem. neq in ipsa ꝓle nisi qd
in carne uenturo . xp̃o ꝓfic̾et
requirebant. Non solum ꝓ
suo ꝓposito non contempnũt:

Expanded text:
apostolus, semet ipsos sibimet apostolus, semet ipsos sibimet ipsis et ideo non intellegentes, quantas uires habeat animus iustitiae contra libidines seruiens, ne carnalibus huiusce modi motibus adquiescat eosque in concubitum ultra generandi necessitatem prolabi aut progredi sinat, quantum ordo naturae, quantum morum consuetudo, quantum legum scita praescribunt. hoc quippe ideo de illis patribus suspicantur, quia ipsi per incontinentiam uel nuptias elegerunt uel coniugibus intemperanter utuntur. at uero continentes uel mares, qui defunctis uxoribus, uel feminae, quae defunctis uiris, uel utrique, qui pari consensu continentiam deo uouerunt, sciant sibi quidem mercedis amplius deberi, quam coniugalis castitas poscit; sed sanctorum patrum nuptias, qui prophetice coniungebantur, qui neque in concubitu nisi prolem neque in ipsa prole nisi quod in carne uenturo Christo proficeret requirebant, non solum prae suo proposito non contemnant,
Abbreviated transcription (Latin):
ortatione dei non concum¬
bere. qui ꝓlem eui uni ꝓpa¬
gande concumbendo serui¬
ebant. obediendo poterant
immolare: Que cum ita
sint hereticis quidem siue
manicheis. siue quicumq
alii patribus ueteris testa¬
menti de pluribus calũp¬
niantur uxorib. hoc esse ar¬
gumentum deputantes qͦ
eoꝵ conuincant incontinen¬
tiam. satis suꝑq responsũ
est : si tamen capiunt non
esse peccatum quod neq
contra naturam cõmitut᷑
quia non lasciuiendi sed
guinendi causa illis femi¬
nis utebantur. neq contra
morem. quia illis temporib
ea factitabantur. neq contͣ
preceptum. quia nulla lege
ꝓhibebantur. Illos uͦ qui il¬
licite feminis usi sunt uel
arguit in scripturis illa di¬
uina sententia: uel nobis li¬
cet iudicandos atq uitandoᷤ
non approbandos imitan-¬
dosue ꝓponit. Nrõs autẽ
qui conuiges habent qnͣ¬
tum possumus admonemꝰ.
ne scdm suam infirmitatẽ
de illis scĩs patrib audeãt
iudicare: comꝑantes ut ait

Expanded text:
hortatione dei non concumhortatione dei non concumbere, qui prolem, cui uni propagandae concumbendo seruiebant, oboediendo poterant inmolare! Quae cum ita sint, haereticis quidem, siue Manichaeis siue quicumque alii patribus ueteris testamenti de pluribus calumniantur uxoribus, hoc esse argumentum deputantes, quo eorum conuincant incontinentiam, satis superque responsum est: si tamen capiunt non esse peccatum, quod neque contra naturam committitur, quia non lasciuiendi, sed gignendi causa illis feminis utebantur; neque contra morem, quia illis temporibus ea factitabantur; neque contra praeceptum, quia nulla lege prohibebantur. illos uero, qui inlicite feminis usi sunt, uel arguit in scripturis illis diuina sententia uel nobis lectio iudicandos atque uitandos, non adprobandos imitandosue proponit. Nostros autem qui coniuges habent, quantum possumus, admonemus, ne secundum suam infirmitatem de illis sanctis patribus audeant iudicare, conparantes, ut ait
Abbreviated transcription (Latin):
illud. Urorem a uiro non dis¬
cedere. Quod si discesserit
manere innuptam aut ui¬
ro suo reconciliari. Et uir
uxorem non dimittat. Hec
omĩa bona sunt ꝓpter que
nuptie bonum sunt. ꝓles.
fides. sacramentum. Nec pro¬
lem autem carnalem iam
hoc tempore querere. ac ꝑ
hoc ab omni tali oꝑe ĩmu¬
nitatem quandam ꝑpetuã
retinere. atq uni uiro. xp̃o
sp̃ualiter subdi: melius utiq
& sanctius. si tam̃ ea uocati¬
one sicut ante homines qͦ¬
modo scriptum est ut co¬
gident que sunt dñi. quo¬
modo placeant dño: id est
ꝑpetuum cogitet continen¬
tia. ne quid minus habeat
obedientia. quam uirtu¬
tam tanquam radicalem
atq ut dici solet matricem
& plane generalem: scĩ an¬
tiqui patres in oꝑe exercu¬
erunt. Illam uero continen¬
tiam in animi habitu tenu¬
erunt. qui ꝓfecto ꝑ obedien¬
tiam qua iusti & scĩ erant
Ad omne opus bonum parati
etiam si ab omni concubitu
abstinere iuberentur. effi¬
cerent. Quanto enim faciliꝰ
possent uel iussione uel ex¬

Expanded text:
iro non discedere; quodsi discesserit, manere innuptam aut uiro suo reconciliari, et uir uxorem non dimittat. haec omnia bona sunt,propter quae nuptiae bonum sunt: proles, fides, sacramentum. nec prolem autem carnalem iam hoc tempore quaerere ac per hoc ab omni tali opere inmunitatem quandam perpetuam retinere atque uni uiro Christo spiritaliter subdi melius est utique et sanctius; si tamen ea uacatione sic utantur homines, quomodo scriptum est, ut cogitent quae sunt domini, quomodo placeant deo, id est, ut perpetuo cogitet continentia, ne quid minus habeat oboedientia: quam uirtutem tamquam radicalem atque, ut dici solet, matricem et plane generalem sancti antiqui patres in opere exercuerunt, illam uero continentiam in animi habitu tenuerunt, qui profecto per oboedientiam, quia iusti et sancti erant et ad omne opus bonum semper parati, etiamsi ab omni concubitu abstinere iuberentur, efficerent. quanto enim facilius possent uel iussione uel ex
Abbreviated transcription (Latin):
bitur de edificio
in monte consti¬
tuto facit mentionem de
salomone dicens. Quãuis
peccasset tñ egit peniten¬
tiã. scribens ꝓuerbia ubi
dicit. Nouissime egi peni¬
tentiã. & resperi ut elige¬
rem disciplinã. Item iero¬
nimꝰ suꝑ eccłiasten. Auunt
inquid hebrei hunc libr̃
ẽẽ salomonis penitentiam
agentis. Ambrosiꝰ in apo¬
et quid de scõ salomone:
estimabat eũ uenisse ꝓ
uino corruit. Et dl̃ ñ dr̃
ut nobis de penitentia eiꝰ
dubietatem tollat sic̃ dd̾ in
psalmo. Irritauer̃t moysen
in castris a aron scm̃ dñi. Itẽ
ambrosius de satiro fr̃e suo
inquit. hoc ait sc̃s salomon.
Item ambrosuis. aiunt in¬
qͥt libri hebrei. salomonẽ
uenisse in templum. quod
ipse edificauerat. cum qͥnq
uirgis. de quib dedit. uͬ.
legis ꝑitis. ut uerberaret᷑
ab illis ꝓ penitentia. Qui
cõmuni dixerunt consilio
qd̾ inunctum dñi ñ manũ
mitterent. testante dd̃. noli¬
A se ipso gͦ depositus ẽ. &
retinuit tantũm tͥbũ effra¬

Expanded text:
it de ędificio in monte constituto, facit mentionem de Salemone dicens: Quamvis peccasset, tamen egit penitenciam scribens proverbia, ubi dicit: Novissime egi penitenciam et respexi, ut eligerem disciplinam. Item Ieronimus super Ęcclesiasten: Aiunt, inquit, Hebrei hunc librum esse Salemonis penitenciagentis. Ambrosius in apoEt quid de sancto Salomone? estimabat eum venisse pro vino corruit. Et David non dut nobis de penitentia eius dubietatem tollat, sicut David in psalmo: Irritaverunt Moysen in castris, Aaron sanctum Domini. Item Ambrosius de Satyro, fratre suo, inquit: Hoc ait sanctus Salemon. Item Ambrosius: Aiunt, inquit, libri Hebrei Salemonem venisse in templum, quod ipse dedicaverat cum quinque virgis, de quibus dedit quatuor peritis legis, ut verberaretur ab illis pro penitentia. Qui communi dixerunt consilio, quod in unctum Domini manum non mitterent, testante David: NoliA se ipso ergo depositus est et retinuit tantummodo tribum Ephra
Abbreviated transcription (Latin):
repudium copulati. uł illa
uiro siue ille millieri nec
tam̃ nisi in ciuitate cłi nr̃i
in monte scõ eiꝰ talis est cau¬
sa cum uxore. Ceterum alit
se habere iura gentilium
quis ignorat ubi int̾posi¬
to repudio sine reatu ali¬
quo ultionis humane. et
illa eui uoluerit nubit. &
ille quã uoluerit ducit:
Cui consuetudini simile
aliquid ꝓpt̾ isrłitarum du¬
riciam uidetur ꝑ misisse
moyses de libello repudii.
quo ire exꝓbratio. quam
approbatio diuortii magis
apparet. Honorabiles gͦ nup¬
tie in omib &e thorus un

Expanded text:
repudium copulati, uel illa repudium copulati, uel illa uiro uel ille mulieri. nec tamen nisi in ciuitate dei nostri, in monte sancto eius talis est causa cum uxore. Ceterum aliter se habere iura gentilium quia ignorat? ubi interposito repudio sine reatu. aliquo ultionis humanae et illa, cui uoluerit, nubit et ille, quam uoluerit, ducit. cui consuetudini simile aliquid propter Israhelitarum duritiam uidetur permisisse Moyses de libello repudii. qua in re exprobratio quam approbatio diuortii magis apparet. Honorabiles ergo nuptiae in omnibus et torus in
Abbreviated transcription (Latin):
uinculum coniugũ ut cũ
causa ꝓcreandi colligetur.
nec ipsa causa ꝓcreandi
soluatur. Posset enim di
inittere homo sterilem ux¬
orem & ducere de qua fili
rib. ac more romano. nec
suꝑducere ut amplius ha¬
beat quam unam uiuam.
Et utiq relict̾a adultera
uł relicto adultero possent
plures nasci homines. si uł
illa alteri nuberet. uł ille
alteram duceret. Quod tñ
si non licet sicut diuina
regła p̃scribere uidetur.
quem non faciet intentũ.
quid sibi uelit tanta fir¬
mitas iunculi coniugalis
quod nequaquã puto tm
ualere potiusse. nisi alicuiꝰ¬
rei maioris ex hac infirma
mortalitate hominũ qd̾dã
sacramentũ adhiberetur
quod deserentib hominib
atq id soluere cupientib
inconcussum illis mau̾et
ad penam: Siquidem inter¬
ueniente diuortio non abo¬
ietur illa confederatio nup¬
tialis. ita ut sibi coniuges
sint etiã seꝑati cum illis
autem adulteriũ cõmutat.
quib fuerint &ẽ post suũ

Expanded text:
uinculum coniugum, ut, cum uinculum coniugum, ut, cum causa procreandi conligetur, nec ipsa causa procreandi soluatur. possit enim homo dimittere sterilem uxorem et ducere, de qua filioribus ac more Romano nec superducere, ut amplius habeat quam unam uiuam; et utique relicta adultera uel relicto adultero possent plures nasci homines, si uel illa alteri nuberet uel ille alteram duceret. quod tamen si non licet, sicut diuina regula praescribere uidetur, quem non faciat intentum, quid sibi uelit tanta firmitas uinculi coniugalis? quod nequaquam puto tantum ualere potuisse, nisi alicuirei maioris ex hac infirma mortalitate hominum quoddam sacramentum adhiberetur, quod deserentibus hominibus atque id dissoluere cupientibus inconcussum illis maneret ad poenam, siquidem interueniente diuortio non aboletur illa confoederatio nuptialis, ita ut sibi coniuges sint etiam separati, cum illis autem adulterium committant, quibus fuerint etiam post suum
Abbreviated transcription (Latin):
dimittit uxorem suã excep¬
ta causa fornicatioĩs. facit
eam mechari.Usq ad eo
fedus illud inicium nurp¬
tiale cuiꝰdam sacram̃ti
res est. ut nec ipsa seꝑa¬
tione irritum fiat. qñqͥ¬
dem uiuente uiro. uł a
quo relicta ẽ. mechatur
si alteri nupserit. & huiꝰ
mali causa est qͥ reliqͥt.
Miror aũt si quẽ admodum
licet dimittere adulteram
uxorem. ita licet ea dimis¬
sa alteram ducere. Facit
enim de hac re sc̃a scͥpt᷑a
difficilem modum dicente
apło ex p̃cepto dñi muli¬
erem a uiro ñ deb̾e disce¬
dere. Quod si dicesserit ma¬
nere innupta aut uiro suo recon¬
ciliari. Cum reced̾e itaq &
manere innupta nͥ ab ad¬
ultero uiro non debeat.
non recedendo ab eo qui
abulter non ẽ. faciat eũ
mechari. reconciliari aũt
uiro uł tolerando si se ip¬
centia ducende alteriꝰ si ad¬
ulteram reliquerit. cũ mu¬
lieri ñ sit nubendi alt̾i
si adulterum reliquerit
ñ uideo. Que si ita sunt
tantũ ualet illud sociale

Expanded text:
dimittit uxorem suam excepdimittit uxorem suam excepta causa fornicationis facit eam moechari. usque adeo foedus illud initum nuptiale cuiusdam sacramenti res est, ut nec ipsa separatione inritum fiat, quandoquidem uiuente uiro et a quo relicta est moechatur, si alteri nupserit, et ille huius mali causa est qui reliquit. Miror autem, si, quemadmodum licet dimittere adulteram uxorem, ita licet ea dimissa alteram ducere. facit enim de hac re sancta scriptura difficilem nodum dicente apostolo ex praecepto domini mulierem a uiro non debere discedere; quodsi discesserit, manere innuptam aut uiro suo reconciliari: cum recedere utique et manere innupta nultero uiro non debeat, ne recedendo ab eo, qui adulter non est, faciat eum moechari. reconciliari autem uiro uel tolerando, si se ipcentia ducendae alterius, si adulteram reliquerit, cum mulieri non sit nubendi alteri, si adulterum reliquerit, non uideo. quae si ita sunt, tantum ualet illud sociale
Abbreviated transcription (Latin):
mulier. ut &e quod ñ filioꝵ
ꝓcreandoꝵ s infirmitatis
& incontinentie causa ex¬
petit. uł ille de matrimo¬
nio. uł illa de marito. ñ
sibi alterutrum negent. ne
ꝑ hoc incidant indampna¬
biles corruptelas temptan¬
te sathana ꝓpt̾ incontinen¬
tiam uł amboꝵ uł cuiusꝙͣ
eoꝵ. Comugalis enĩ concu¬
bitus generandi grã: ñ
habet culpam. Concupis¬
coniuge ꝓpter thori fidem
uenialem habet culpam.
Adulteriũ uͦ ł forncatio
letalem habet culpam. Ac
ꝑ hoc melior est quidem
ab omni concubitu conti¬
nentia quam uł ipse ma¬
trimonialis concubitus qͥ
fit causa gignendi. S qr
illa continentia meriti ẽ¬
amplioris. redclẽ uͦ debitũ
coniugale. nulliꝰ est crimi¬
nis exigere aut̃ ultra ge¬
nerandi necessitatem. cul¬
pe uenialis. Fornicari por¬
ro uł mechari puniendi
criminis cauere debet ca¬
stitas coniugalis. ne dũ
sibi querit unde amplius
honoret᷑ coniuigi faciat.
uñ dampnet᷑. Qui enim

Expanded text:
mulier, ut et quod non filiorum mulier, ut et quod non filiorum procreandorum, sed infirmitatis et incontinentiae causa expetit uel ille de matrimonio uel illa de marito, non sibi alterutrum negent, ne per hoc incidant in damnabiles corruptelas temptante satana propter incontinentiam uel amborum uel cuiusquam eorum. coniugalis enim concubitus generandi gratia non habet culpam; concupisconiuge, propter tori fidem uenialem habet culpam; adulterium uero siue fornicatio letalem habet culpam. ac per hoc melior est quidem ab omni concubitu continentia quam uel ipse matrimonialis concubitus, qui fit causa gignendi. Sed quia illa continentia meriti amplioris est, reddere uero debitum coniugale nullius est criminis, exigere autem ultra generandi necessitatem culpae uenialis, fornicari porro uel moechari puniendi criminis, cauere debet caritas coniugalis, ne, dum sibi quaerit, unde amplius honoretur, coniugi faciat, unde damnetur. qui enim
Abbreviated transcription (Latin):
cundum sordidum gerunt.
uicium est hominum. non
culꝑa nuptiarũ. Iam in ip¬
sa quoq ĩmoderatione ex¬
actione debiti carnalis qm
eis ñ scłm imperium p̃ce¬
pit. s sccłm ueniam conce¬
dit apłs. ut etiam p̃t̾ causã
ꝓereandi sibi misceantur. &¬
si eos praui mores ad talem
coneubitum inpellunt.
nuptie tũ ab adulterio seu
fornicatione defendunt.
Neq enĩ illud ꝓpt̾ nupti¬
as amittit᷑. s ꝓpt̾ nuptias
ignoscitur. Bebent gͦ sibi
coniugati. non solũ ipsiꝰ
serus sui cõmiscendi fide
liberoꝵ ꝓcreandoꝵ causa
que prima est humani
geueris in ista mortalita¬
te societas. uerũ &e̾ infirmi¬
tatis inuicẽ excipiende ad
illicitos concubitus eurtan¬
dos mutuam quodammͦ
seruitutem. ut si alteri
eoꝵ ꝑpetua continentia pla¬
ceat: nisi ex alterius con¬
sensu non possit. Et ad hoc
enĩ uxor ñ habet potesta¬
tem corporis sui s uir.
Similiter & uir ñ habet
potestatem corꝑis sui. s

Expanded text:
cundum, sordidum gerunt, cundum, sordidum gerunt, uitium est hominum, non culpa nuptiarum. Iam in ipsa quoque inmoderatiore exactione debiti carnalis, quam eis non secundum imperium praecepit, sed secundum ueniam concedit apostolus, ut etiam praeter causam ocreandi sibi misceantur, etsi eos praui mores ad talem concubitum inpellunt, nuptiae tamen ab adulterio seu fornicatione defendunt. neque enim illud propter nuptias admittitur, sed propter nuptias ignoscitur. debent ergo sibi coniugati non solum ipsius sexus sui conmiscendi fidem liberorum procreandorum causa, quae prima eat humani generis in ista mortalitate societas, uerum etiam infirmitatis inuicem excipiendae ad inlicitos concubitus euitandos mutuam quodam modo seruitutem, ut, etsi alteri eorum perpetua continentia placeat, nisi ex alterius consensu non possit; et ad hoc enim uxor non habet potestatem corporis sui, sed uir; similiter et uir non habet potestatem corporis sui, sed
Abbreviated transcription (Latin):
quantũ ad ipsam attinet.
ñ nͥ filios uelit. & quicqͥd
ultra causam ꝓcreandi pa¬
titur. in uita patiat᷑. mul¬
tis quidem matronis ista¬
ante ponenda est. que
tam & si non sunt adult̾ȩ
uiros tñ suos plerũq iam
continere cupientes ad red¬
dendum carnale debitum
cogunt. non desidio. sed
ardore concupiscentie ipso
suo ure imtemptant̾ uten¬
tes. In quarũ tñ nuptus
bonum est hoc ipsum quod
nuptie sunt. Ad hoc enim
nuptie sunt: ut illa concu¬
piscentia redacta ad legitti¬
mum uincłm non defor¬
mis & dissoluta fluitaret.
habens de se ipsa in refrena¬
bilem carnis infirmitatẽ.
de nuptiis autem indisso¬
lubilem fidei societatem.
de ipsa ꝓgressum in mode¬
rate coeundi. de nuptiis mo¬
dum caste ꝓcreandi. & si
enim turpe est. libidinose
uti uelle marito. houestũ
est tam̃ nolle misceri nisi
marito. & non parere nͥ de
marito. Sunt item uiri us¬
q adeo incontinentes. ut
coniugib nec grauidis
gati in modestum. inuere¬

Expanded text:
quantum ad ipsam attinet, quantum ad ipsam attinet, nonnisi filios uelit et, quidquid ultra causam procreandi patitur, inuita patiatur, multis quidem ista matronis anteponenda est, quae tametsi non sunt adulterae, uiros tamen suos plerumque etiam continere cupientes ad reddendum carnale debitum cogunt non desiderio prolis, sed ardore concupiscentiae ipso suo iure intemperanter utentes, in quarum ...tamen nuptiis bonum est hoc ipsum, quod nuptae sunt. ad hoc enim nuptae sunt, ut illa concupiscentia redacta ad legitimum uinculum non deformis et dissoluta fluitaret, habens de se ipsa inrefrenabilem carnis infirmitatem, de nuptiis autem indissolubilem fidei societatem, de se ipsa progressum inmoderate coeundi, de nuptiis modum caste procreandi. etsi enim turpe est libidinose uti uel marito, honestum est tamen nolle misceri nisi marito et non parere nisi de marito. Sunt item uiri usque adeo incontinentes, ut coniugibus nec grauidis r se coniugati inmodestum, inuere
Abbreviated transcription (Latin):
tera nec illa cum altero
hoc faciat utrum nuptie
si usq ad mortem alicuius
eoꝵ id inter eos placuerit¬
& prolis generationẽ quã¬
uis non ea causa conun¬
cti sint non tam̃ uitaue¬
rint ut uł nolint sibi
cantur. Ceterũ siuel utrũq
uł unũ hoꝵ desit. non in¬
uenio quẽadmodũ has
nuptias appellare possimꝰ.
Et enĩ si aliquã sibi uir
ad tempus adhibuerit do¬
nec aliquã dignã uł ho¬
norib uł facultatib suis
inueniat quã cõparem
ducat. ipso animo adult
est nec cum illa quã cu¬
pit inuenire. s eũ ista
cum qua sic cubat. ut cũ ea
ñ habeat maritale consorti¬
um. Unle & ipsa hoc sciens
ac uolensipudice utiq mis¬
cetur ei cũ quo non habet
fedus uxoriũ. Ueruntam̃
eum ille uxorem duxerit
nub̾e ipsa non cogitet. atq
a tali prorsus oꝑe contin̾e
se p̾paret adulterã quidem
fortassis facile appellare ñ
audeam. nec peccare tñ qͥs
dixerit cũ eam uiro cuiꝰ
uror non est misceri sciat:
Iam uͦ si ex illo concubitu

Expanded text:
tera nec illa cum altero id faciat, utrum nuptiaesi usque ad mortem alicuius eorum id inter eos placuerit et prolis generationem, quamuis non ea causa coniuncti sint, non tamen uitauerint, ut uel nolint sibi cantur. ceterum si uel utrumque uel unum horum desit, non inuenio, quemadmodum has nuptias appellare possimus. etenim si aliquam sibi uir ad tempus adhibuerit, donec aliam dignam uel honoribus uel facultatibus suis inueniat, quam conparem ducat, ipso animo adulter est, nec cum illa, quam cupit inuenire, sed cum ista, cum qua sic cubat, ut cum ea non habeat maritale consortium. unde et ipsa hoc sciens ac uolens inpudice utique miscetur ei, cum quo non habet foedus uxorium. uerumtamen cum ille uxorem duxerit, nubere ipsa non cogitet atque a tali prorsus opere continere se praeparet, adulteram quidem fortassis facile appellare non audeam; non peccare tamen quis dixerit, cum eam uiro, cuius uxor non est, misceri sciat? iam uero si ex illo concubitu,
Abbreviated transcription (Latin):
in quo societas amicalis
magnũ bonum est. His itaq
bonis que ꝓpt̾ aliud necessa¬
ria sunt. qui non ad hoc
utitur ꝓpt̾ quod institu¬
ta sunt peccat: alias ue¬
nialiter. alias dampnabilit̾.
Quisquis uͦ eis ꝓpter hoc
utitur. ꝓpter quod data st̃:
bene facit. Cui gͦ non sunt
necessaria: si non eis utit᷑
melius facit. Proinde ista
bona cum opus habemus:
bene uolumꝰ. S meliꝰ ea no¬
lumꝰ. quam uolumꝰ: quia
tẽ melius non habemꝰ. cũ
ea necessaria ũ habemus.
Ac ꝑ hoc bonum est nub̾e.

Expanded text:
in quo societas amicalis in quo societas amicalis magnum bonum est. his itaque bonis, quae propter aliud necessaria sunt, qui non ad hoc utitur, propter quod instituta sunt, peccat alias uenialiter, alias damnabiliter. quisquis uero eis propter hoc utitur. propter quod data sunt, bene facit. cui ergo non sunt necessaria, si non eis utitur, melius facit. proinde ista bona cum opus habemus, bene uolumus; sed melius ea nolumus quam uolumus, quia tunc melius nos habemus, cum ea necessaria non habemus. ac
Abbreviated transcription (Latin):
dnm̃ sequerentur. In his
aũt binis bonis. siue que
isti. siue que martha ce ma¬
ria faciebant. fieri non pos¬
set quod melius est: nisi
altero p̃termisso aut relie¬
to. Uñ intelligendum ẽ ñ
ideo malum putandũ esse
nuptias quia nisi ab eis ab¬
stineatur. ñ potest haberi
uidualis castitas aut uirgi¬
nalis integritas. Neq iło
malum erat quod martha
faciebat. quia nisi inde ab¬
stineret soror eiꝰ non fac̾et
quod melius erat. Aut ido
malum est susciꝑe aut ꝓ
nec domum hab̾e debet:
ut quod melius ẽ faciat
qui uult ad ꝑfectionem aͫ.
sequi. Sane uidendũ alia
bona nob̾ dm̃ dare. que
ꝓpter se ipsa expetenda st̃.
sicut sapientia. salus. ami
trina. cybus. potus. somnꝰ.
coniugium. concubitus.
Horum enĩ quedam neces¬
saria sunt. ꝓpt̾ sapientiam
sicut doctrina: quedam
ꝓpt̾ salutem. sic̃ cybus. po¬
tus. somnꝰ : quedam ꝓpter
amicitiam. sic̃ nuptiȩ con¬
cubitus. Hinc subsistit ꝓ¬
pagatio generis humani:

Expanded text:
dominum sequerentur. in his dominum sequerentur. in his autem binis bonis, siue quae isti siue quae Martha et Maria faciebant, fieri non posset, quod melius est, nisi altero praetermisso aut relicto. unde intellegendum est non ideo malum putandum esse nuptias, quia, nisi ab eis abstineatur, non potest haberi uidualis castitas aut uirginalis integritas. neque enim ideo malum erat, quod Martha faciebat, quia, nisi inde abstineret soror eius, non faceret, quod melius erat; aut ideo malum est suscipere iustnec domum habere debet, ut quod melius est faciat qui uult ad perfectionem Christum sequi. Sane uidendum est alia bona nobis deum dare, quae propter se ipsa expetenda sunt, sicut est sapientia, salus, amictrina, cibus, potus, somnus, coniugium, concubitus. horum enim quaedam necessaria sunt propter sapientiam, sicut doctrina, quaedam propter salutem, sicut cibus et potus et somnus, quaedam propter amicitiam, sicut nuptiae uel concubitus; hinc enim subsistit propagatio generis humani,
Abbreviated transcription (Latin):
munitas. & hic angłica me¬
ditatio est & ꝑmanet in et̾ñ.
Sicut aũt ieuinus sacrile¬
goꝵ meliora sunt prandia
iciumo. s iusticia sacrilegio.
Neq hic nuptie uirginitati:
s fides impietati p̾fertur.
Ad hoc enim iusti cũ opus
est prandent. ut tanquã
boni dñi quod iustum ce
equum est seruis corporib
p̃beant. Ad hoc aut sacrile¬
gi ieiunant. ut demonibus
seruiant. Si ad hoc nubuns
fideles. ut maritis pudice
copulentur. Ad hoc autem
sunt uirgines impie: ut
a uero do fornicentur. Si
gͦ bonum erat quod mar¬
tha faciebat. occupata
circa ministeriũ scõꝵ. sed
melius quod maria soror
sedens ad pecles dñi & au¬
ita bonum susanne in con¬
iugali castitate laudamus.
s tñ ei bonum uidue. ac
multomagis marie uͥginiᷤ
ante ponimus. Bonum erat
quod faciebant qui de sub¬
stia sua . xp̃o ac discipłis
eius necessaria ministͣbañ.
s meluis qui omnem sub¬
stantiam suam dimiserun.
ut expeditiores eundem

Expanded text:
munitas et hic angelica memunitas et hic angelica meditatio est et permanet in aeternum. sicut autem ieiuniis sacrilegorum meliora sunt prandia ieiunio, sed iustitia sacrilegio neque hic nuptiae uirginitati, sed fides inpietati praefertur. ad hoc enim iusti, cum opus est, prandent, ut tamquam boni domini quod iustum et aequum est seruis corporibus praebeant; ad hoc autem sacrilegi ieiunant, ut daemonibus seruiant. sic ad hoc nubunt fideles, ut maritis pudice copulentur; ad hoc autem sunt uirgines inpiae, ut a uero deo fornicentur. sicut ergo bonum erat, quod Martha faciebat occupata circa ministerium sanctorum, sed melius, quod Maria soror eius sedens ad pedes domini et auita bonum Susannae in coniugali castitate laudamus, sed tamen ei bonum uiduae Annae ac multo magis Mariae uirginis anteponimus. bonuquod faciebant, qui de substancia sua Cristo et discipulis suis neccessaria ministrabant; sed melius, qui omnem substantiam dimiserunt, ut expeditiores eundem
Abbreviated transcription (Latin):
qua est peiꝰ adulterium.
Peiꝰ est enim alienũ matͥ¬
moniũ uiolare: quã me¬
retrici adherere. & bonũ
adulteriũ : qr est peior in¬
cestus. Peius est enĩ cum
matre : quam cũ aliena
uxore concumbere. Et do¬
nec ad ea ꝑueniatur que
sicut ait apłs. turpe est
etiã dicere omĩa bona er̃t
in cõꝑatione peioꝵ. hoc
aũt̃ falsum esse quis du¬
bitet: Non gͦ duo mala
sunt adulterium & forni¬
catio. quoꝵ alterũ peius
s duo bona sunt conobium
ce continentia: quoꝵ alt̾m
est melius. Sicut ista tẽpo¬
ralis sanitas & imbecillitas
ñ sunt duo mala: quoꝵ al¬
terum peiꝰ. s ista sanitas c
inmortalitas duo bona sunt
quoꝵ alterum melius. Item
scientia & uanitas non duo
mala sunt quoꝵ uanitas
peiꝰ. s scientia & caritas duo
bona sunt quoꝵ caritas me¬
lius. Namq scientia destru
pori necessaria est. Caritas
aũt numquã cadet. Sic &e
mortalis ista generatio. ꝓp̃
quã fiunt nuptie destruet᷑.
Ab om̃i aũt concubitu in¬

Expanded text:
quia est peius adulterium — peius est enim alienum matrimonium uiolare quam meretrici adhaerere - et bonum adulterium, quia est peior incestus — peius est enim cum matre quam cum aliena uxore concumbere — et donec ad ea perueniatur, quae, sicut ait apostolus, turpe est etiam dicere, omnia bona erunt in conparatione peiorum. hoc autem falsum esse quis dubitet? non ergo duo mala sunt conubium et fornicatio, quorum alterum peius, sed duo bona sunt conubium et continentia, quorum alterum est melius, sicut ista temporalis sanitas et inbecillitas non sunt duo mala, quorum alterum peius, sed ista sanitas et inmortalitas duo bona sunt, quorum alterum melius. item scientia et uanitas non duo mala sunt, quorum uanitas peius, sed scientia et caritas duo bona sunt, quorum caritas melius. namque scientia destruepori necessaria est; caritas autem numquam cadet. sic et mortalis ista generatio, propter quam fiunt nuptiae, destruetur; ab omni autem concubitu in
Abbreviated transcription (Latin):
maculatus. Quod ñ sic dici¬
mus bonum ut in fornica¬
tionis cõꝑatione sit bonũ.
alioquin duo mala erufs.
Quoꝵ alterũ peiꝰ. aut bo¬
num erit & fornicatio:

Expanded text:
maculatus. quod non sic dicimus bonum, ut in fornicationis conparatione sit bonum; alioquin duo mala erunt, quorum alterum peius; aut bonum erit et fornicatio
Abbreviated transcription (Latin):
eis cybũ seipsũ. Qͥs audeat
manducare dñm suum: Et
nec occiditur ut manducet᷑:
s mortuos uiuificat qñ man-¬
ducatur: reficit. sed non defi-¬
cit. Non gͦ timeamus fr̃s man-¬
ducare illum panem. ne forte
finiamus illum: & postea qd̾
manducemus non inueniamꝰ.
ducatꝰ : qr resurrexit occisus:
nec qñ manducamus partes
de illo facimus. Et̃qd in sacͣ
carnem xp̃i. Unusquisq ac¬
cipit partem suam: unde &e
ipsa grã partes uocantur. ꝑ
partes manducat᷑: & manet in-¬
teger totus. Per partes man-¬
ducatur in sacramento: et ma-
net integer totus in cęlo. ma¬
net integer totus in corde
tuo. Totus enim erat apud
patrem. qñ uenit in uir¬
ginem: inpleuit illam.
nec recessit ab illo. Uenit in
carnem ut homines illum man-¬
diicarent: & mͣsit apud patre
ut angłos pasceret. Qͥd enĩ
sciatis frẽs. & qui scitis & qui
nescitis. scire debetis: qñ. xp̃c
factus ẽ homo. panem angłoꝵ
manducauit homo. Unde. qͦmͦ.
qua uia. quib meritis. qua

Expanded text:
eis cibum seipsum. Quis audeat manducare Dominum suum? et nec occiditur ut manducetur, sed mortuos vivificat quando manducatur. Reficit, sed non deficit. Non ergo timeamus, fratres, manducare panem istum, ne forte finiamus illum, et postea quem manducemus non inveniamus. ducatus, quia resurrexit occisus; nec quando manducamus, partes de carnem Christi; unusquisque accipit partem suam: unde et ipsa gratia partes vocantur. Per partes manducatur, et manet integer totus; per partes manducatur in sacnet integer totus in caelo, manet integer totus in cotuo. Totus erat apud Patrem, quando venit in Virginem; implevit illam, nec recessit ab illo. Venit in carne, ut homines illum manducarent; et mansit apud Patrem, ut angelos pasceret. Quid enim sciatis, fratres, et quod scitis et quod nescitis scire debetis, quando Christus factus est homo, panem angelorum manducavit homo. Unde, quomodo, qua via, quibus meritis, qua
Abbreviated transcription (Latin):
liberat: & non patitur hoĩem
natur in die iudicii: dicente
ricordia uidicium. Iudicium
sine misericordia. illi qui non
fec̾it misericordiam. S talis de

Expanded text:
liberat, et non patitur hominem natur in die judicii homini, uricordia judicium; et Judicium sine misericordia illi qui non fecit misericordiam . Sed talis de
Abbreviated transcription (Latin):
LERA uero pe¬
nitentia est. cuiꝰ¬
actio ꝑ totam ui¬
tam istam qua
in carnẽ mortali degimꝰ
ꝑpetua supplicationis hu¬
militate subeunda est. Pri

Expanded text:
era vero poenitentia est, cujuactio per totam istam vitam, qua in carne mortali degimus, perpetua supplicationis humilitate subeunda est. Pri
Abbreviated transcription (Latin):
scͥpt᷑is. dixit dñs dño meo. &
alibi. dixit ds fiat lux. & si qͣ
his similia: digne de do acci
filio qͥ sapientia & ueritas ẽ. pa¬
ter suã nuntiat uoluntatem:
cũ om̃e qd̾ loqͥt᷑ sapiens uer̃q
subsistẽs. in sapĩa habeat. & in
& audire filiũ. uel econt᷑rio filiũ
loquentẽ audire patrẽ. eiꝰdẽ nat᷑e
in patre ⁊ filio. consensq significa¬
sapĩe. ñ pot̾ audire filio loq̃nte

Expanded text:
Scripturis: Dixit Dominus Domino meo . Et alibi. Dixit Deus, fiat lux , et si qua his similia, digne  Al. dignaFilio qui sapientia et veritas est Pater suam nuntiat voluntatem, cum omne quod loquitur, sapiens verusque subsiet audire Filium, vel e contrario Filio loquente audire Patrem, ejusdem naturae in Patre et Filio, consensusque significas