comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
est angeloꝵ. Ergo paradisus est
fructifera. ligna plena succiatq
uirtutis: de quib dictũ ẽ. exul¬
tabunt om̃ia ligna siluarum
Ligna semꝑflorentia uiriditate
meritoꝵ. sicut illud lignũ qͦd
plantatũ ẽ secus decursus aqua¬
rũ. cuiꝰ foliũ ñ defluet: quia
cocus in eo fructus exuberat
Hic ergo paradisus est. Locus
autẽ in quo ẽ plantatꝰ: uolup¬
tas dicitur. Unde & sc̃s dauid
ait. Ex torrente uoluptatis tue
potabis eos. Legisti enĩ quia
fons ꝓcedit ex eden: qͥ rigat
paradisum. Hȩe gͥ sc̃oꝵ ligna
que plantata st̃ an ꝑadrso. qͣsi
ꝓfiuuio quodã correntis sp̃s ir¬
rigant᷑: de quo etiã alibi ait. Flu¬
minis impetus letificat ciuitatẽ
dei. Est autẽ ciuitas illa que sur¬
sum ẽ iherusalẽ libera : in qua
diuersa scõꝵ merita pullulart.
In hoc gͦ paradiso. hominẽ deus
posuit. quẽ plasmauit. Intelige
iam quia ñ eũ hominẽ qͥ scd̾m
imaginẽ dei est posuit: s eũ se.

Expanded text:
est angelorum. Ergo paiadisus est est angelorum. Ergo paiadisus est fructifera, ligna plena suci atque uirtutis, de quibus dictum est: exultabunt omnia ligna siluarum, ligna semper florentia uiriditate meritorum, sicut illud lignum, quod plantatum est secus decursus aquarum, cuius folium non defluet, quia totus in eo fructus exuberat. hic ergo paradisus est. locus autem eius, in quo est plantatus, uoluptas dicitur. unde et sanctus Dauid ait: ei torrente uoluptatis tuae potabis eos. legisti enim quia fons procedit ex Edem, qui rigat paradisum. haec igitur ligna, quae plantata sunt in paradiso, quasi profluuio quodam torrentis spiritus inrigantur. de quo etiam alibi ait: fluminis impetus laetificat ciuitatem dei. est autem ciuitas ilia quae sursum est Hierusalem libera, in qua diuersa sanctorum merita pullularunt. in hoc ergo paradiso hominem deus posuit, quem plasmauit. intellege iam quia non eum hominem qui secundum imaginem dei est posuit, sed eum qui
Abbreviated transcription (Latin):
tiumus: Et si potuissemꝰ uidẽ:
tam̃ ꝓhiberem᷑ aliis intimare
Simul cũ paulus extollere se
reuelationũ sublimitate sit ue¬
ritus: quantomagis nobis stu¬
dendũ est. id sollicitius indica¬
recuiꝰ etiã reuelatio obnoxia
sit ꝑiculo: Non iulẽ gͥ hunc
paradisũ estimare debemꝰ: et
ideo relinquamus pauli esse
secretũ. Iam̃ qm̃ legimus in
genesi a dõ paradisum esse plan¬
tatũ. scdm orientem. & ibi po¬
sitũ e̾e̾ hominẽ quẽ plasmauit
ds: istuis ꝑadisi auctorẽ. iã pos¬
sumꝰ inuenire. Quis ẽ enĩ qui
potuit fingere paradisũ ⁊ nisi
om̃ipotens ds̃. qui dixit & fac¬
ta sunt. nũquã inoigens eoꝵ q̃
generari uellet: Ip̃se ergo plan¬
tauit ꝑ adisum: de quo dicit sa¬
pientia. Om̃is plantatio quã non
plantauit pater meus celestis :¬
eradicabitur. Bona angeloꝵ plan¬
tatio: bona scoꝵ. Scĩ eni. sub ficu
& uite dicuntur in illo pacis
futuri tempore: in quib typus

Expanded text:
tuimus et, si potuissemus uidere, tuimus et, si potuissemus uidere, tamen prohiberemur aliis intimare? simul cum Paulus extollere se reuelationum sublimitate sit ueritus, quanto magis nobis studendum est id non> sollicitius indicare, cuius etiam reuelatio obnoxia sit periculo! non uilem igitur hunc paradisum aestimare debemus, et ideo relinquamus Pauli esse secretum. tamen quoniam legimus in Genesi a deo paradisum esse plantatum secundum orientem et ibi esse positum hominem, quem plasmauit deus, istius paradisi auctorem iam possumus inuenire. quis est enim qui potuit fingere paradisum nisi omnipotens deus, qui dixit et facta sunt, numquam indi-. gens eorum quae generari uellet? ipse ergo plantauit paradisum, de quo dicit sapientia: omnis plantatio, quam non plantauit pater meus, eradicabitur. bona angelorum plantatio, bona sanctorum; sancti enim sub ficu et uite dicuntur in illo pacis futuri tempore, in quibus typus
Abbreviated transcription (Latin):
e paradiso adoriundus
sermo. non mediocrẽ
metũ nobis uidetur
incutere qͥd nã sit ꝑa¬
disus. & ubi sit. qualis ue sit. in¬
uestigare & explicare cupien¬
tib: maxime cũ apłs suie in
corpore. siue extra corpus nes¬
ciat. raptũ. se tam̃ dicat usq
ad terciũ celũ: & rursus. scio
inquit eiusmodi hom inẽ. siue
in corpore siue extra corpus.
nescio ds̃ scit: qm̃ raptus est
in paradisũ. & audiuit u̾ba in¬
effabilia q̃ ñ licet homini loqͥ.
Pro huiꝰmodi głabor: ꝓ me autẽ
ñ głabor. nisi in infirmitatibus
meis. Si enĩ uoluero gloriari.
non ero stultus: nã ueritatem
dico. Ergo si huiꝰmodi paradi¬
sus est. ut eũ solus paulus. aut
uix aliquis paulo similis. cũ
in uita degeret udere potue¬
rit. idem tam̃ siue in corpore
siue extra corpus uiderit. me¬
minisse non possit. audierit
tam̃ uerba quib ꝓhibitus sit
uulgare qͦd audierat: qͦ tandem
modo nos ꝑadisi sitũ poterimꝰ
absoluere. quẽ nec uidere po¬

Expanded text:
e paradiso adoriendus sermo non mediocrem aestum nobis uidetur incutere quidnam sit paradisus et ubi sit qualisue sit inuestigare et explicare cupientibus, maxime cum apostolus siue in corpore siue extra corpus nesciat, raptum se tamen dicat usque ad tertium caelum. et rursus scio inquit eiusmodi hominem, siue in corpore siue extra corpus nescio, deus scit, quoniam raptus est in paradisum et audiuit uerba ineffabilia, quae non licet homini loqui. pro huiusmodi gloriabor, pro - me autem non gloriabor nisi in infirmitatibus meis. si enim uoluero gloriari, non ero stultus; nam ueritatem dico. ergo si huiusmodi paradisus est, ut eum solus Paulus aut uix aliquis Pauli similis, cum in uita degeret, uidere potuerit, idem tamen, siue in corpore siue extra corpus uiderit, meminisse non possit, audierit tamen uerba, quibus prohibitus sit uulgare quod audierat, quo tandem modo nos paradisi situm poterimus absoluere, quem nec uidere po
Abbreviated transcription (Latin):
nichil distet a paruulo. Ergo ñ
asscribitur sequit᷑ pena peccatũ:
qͥa dignꝰ inuenit᷑ pena. qͥ peccatũ
uitare ñ potuit. Potest etiã fieri.
ut etiã qui scientiam scientiam¬
ñ habet boni & mali. paruuluᷤᷤ
non sit: qm̃ qͥ priusquã sciuit
puer bonũ & malum. ñ credioit
malicie. Ꝙ iterũ habes qͥa prius

Expanded text:
nihil distet a paruulo, ergo nonadscribitur, sequitur poena peccatum, quia dignus inuenitur poena qui peccatum uitare non potuit. potest etiam fieri ut etiam qui scientiam non habet boni et mali paruulus non sit, quoniam priusquam sciuit puer bonum et malum, non credidit malitiae. et iterum habes: quia pr
Abbreviated transcription (Latin):
to recederent. & succinti lũbose¬
derent agnũ. qͦd insigne ẽ tẽꝑan¬
tie. Casto ᷤᷤ enĩ & scĩficatos opor¬
tet dñi pasca celebrare: & ideo
uixta istũ fiuiiũ legitimũ primo
obseruantia constituta ẽ: quia sig¬
nificat nom̃ hoc. quendã terrehi
hiatus absorbet: ita castitas om̃s
corporis passiones cabolere con¬
sueuit. Merito q ibi primũ ob¬
seruantie constituti: quia ꝑ legẽ
absorbet᷑ carnale peccatũ. Bene
ergo gron in qͦ figura ẽ castita¬
tis. circiure terram ethyopicam
dicitur : ut abluat corpus abies¬
tũ: & carnis uilissime restingu¬
at incendium. Ethyopia enim.¬
abiecta & uilis. latina int̾preta¬
tionẽ signatur. Quid autem abie¬
tuis nr̃o corpore: qͥd tã ethyope
simile. qͦd etiã nigrũ ẽ qͥb dam
tiuus ductus ẽ. Hic ftuuiꝰ. dicitꝰ
uelocior ẽẽ om̃ib. quẽ incoluns
assirii: hoc ẽ dirigentes. Hoc ens

Expanded text:
to recederent et succincti lumbos eto recederent et succincti lumbos ederent agnum, quod insigne est temperantiae; castos enim et sanctificatos oportet domini pascha celebrare. et ideo iuxta istum fluuium legitima primo obseruantia constituta est, quia significat nomen hoc quendam terrae hihiatus absorbet, ita castitas omnes corporis passiones abolere consueuit meritoque ibi primum obseruantiae constitutio, quia per legem absorbetur carnale peccatum. bene ergo Geon, in quo figura est castitatis, circumire terram Aethiopiam dicitur, ut abluat corpus abiectum et carnis uilissimae restinguat incendium; Aethabjecta et vilis Latina interpretatione signatur. Quid autem abjectius nostro corpore? Quid tam Aethiopiae simile, quod etiam nigrum est quibusdam ptivus est ductus. Hic fluvius dicitur velocior esse omnibus, quem incolunt Assyrii, hoc est dirige
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓrũpunt. Ꝙ bene primo loco
hic fluuiꝰ positus ẽ fison. qͥ scđm
hebreos feo son dicit᷑. hoc ẽ oris
it: sed etiam ꝑ lidiam fluit. Non
enĩ angusta quedã. s diues uti¬
litatũ prudentia est. que pluri¬
bus ꝓsit: ideo prima. ut si quis
de paradyso fuerit egressus. ue¬
lut quoddã eũ prudentie flum
excipiat. nec ita possit arescere:
s ꝑ hanc ad paradysũ facile re¬
uertatur. Hic fluuiꝰ multis ho-¬
minib frequentat᷑. pulcritudinẽ¬
q & fertilitatẽ maximã habere
ꝑhibetur : & idõ prudentia in spe¬
tie huiꝰ accipitur. que plurimoᷤ
fructus attulit. in dñi salutaris
aduentu: atq in extrema terra¬
rũ fluit quia ꝑ sapientiam om̃s
homines sunt redẽpti: unde et
dictũ ẽ. In omnẽ terrã exiuit
sonꝰ eoꝵ: & in fines orbis terre uer¬
ba eoꝵ. Scđs ẽ fiuuiꝰ gyon. upta
quẽ lex lata ẽ israhelitis. cũ ee̾nt
in egypto constituti: ut ex egyp¬

Expanded text:
prorumpunt. et bene primo loco prorumpunt. et bene primo loco hic fluuius positus est Phison, qui secundum Hebraeos Pheoyson dicitur, hoc est coris it, sed etiam per Lydiam fluit. non enim angusta quaedam, sed diues utilitatum prudentia est, quae pluribus prosit. ideo prima, ut si quis de paradiso fuerit egressus, uelut quoddam eum prudentiae flumen excipiat, ne cito possit arescere, sed per hanc ad paradisum facile reuertatur. hic fluuius multis hominibus frequentatur pulchritudinemque et fertilitatem maximam habere perhibetur. et ideo prudentia in specie huius accipitur, quae plurimos fructus adtulit in domini salutaris aduentu. atque in extrema terrarum fluit, quia per sapientiam omnes homines sunt redempti. unde et dictum est: in omnem terram exiuit sonus eorum et in fines orbis terrae uerba eorum. secundus est fluuius Geon, iuxta quem lex lata est Istrahelitis, cum essent in Aegypto constituti, ut ex Aegyp
Abbreviated transcription (Latin):
ta. in suorũ scripta libroꝵ trans¬
tulert̃: Itaq sic̃ fons sapientie:
ita etiã flumina ista quatuor.
quedã ex illo fonte manantia st̃
fluenta uirtutũ. Fison gͥ pruden¬
tia ẽ: & ideo habet bonũ aurum.
splendidũ carbunculũ. & prasi¬
nũ lapidẽ. Aurũ enĩ. ꝓ inuentiᷤᷤ
prudentib frequent̃ accipimuᷤ.
Unde & dñs ꝑ ꝓphetã ait. Dedi uliᷤ
aurũ & argentũ. Et dauid de
prudentib dicit. Si dormiatis
int̾ medios cleros penne colũbe
deargentate. & posteriora eiꝰ in
spetie auri: Eoquod ueteri & no¬
uo qui inheserit testam̃to. in ip¬
sa secreta sapientie dĩ disputati¬
onis possit ub̃tate ꝓcedere. Hoc
ergo bonũ aurũ diceret mone
nr̃e uiuit igniculus. Habet et
prasinũ lapidẽ: qͥ uiride quiddã
atq uitale. coloris sui spetie osten¬
tare uideat᷑. Uirent enĩ arbusta
que uiuunt: arescunt contra.
quecũq moriunt᷑. Hiret terra
dũ floret: iurent & semina dũ

Expanded text:
ta in suorum scripta librorum transta in suorum scripta librorum transtulerunt. itaque sicut fons sapientia est, ita etiam flumina ista quattuor quaedam ex illo fonte manantia sunt fluenta uirtutum. Phison igitur prudentia est et ideo habet bonum aurum, splendidum carbunculum et prasinum lapidem. aurum enim pro inuentis prudentibus frequenter accipimus, undaurum et argentum et Dauid de prudentibus dicit: si dormiatis inter medios cleros, pinnae columbae deargentatae et posteriora eius in specie auri, eo quod ueteri et nouo qui inhaeserit testamento in ipsa secreta sapientiae dei disputationis possit ubertate procedere. hoc ergo bonum aurum dicere <licetmae nostrae uiuit igniculus. habet et prasinum lapidem, qui uiride quiddam atque uitale coloris sui specie ostentare uideatur. uirent enim arbusta quae uiuunt, arescunt contra quaecumque moriuntur; uiret terra, dum floret, uirent et semina, dum
Abbreviated transcription (Latin):
sopotamia autẽ dicit᷑. quo tigriᷤ
& eufrates incluserint eã. eo qͦd
int̾ duo hec flumina constituta
sit: qͦd etiã longe positis. nom̃
psũ & opinio cõmunis exp̃ssit
ded quẽ admodũ fons dicitur:
Sapientia enĩ dĩ fons est scđdm
eiuuangelicũ dictũ. Si qͥs sicit
ueniat ad me & bibat. Fons est.
& scđm pphetã qͥ ait. Uenite & edi¬
te de meis panib: & bibite uinũ
qͦo miscui uobis. Sic̃ ergo fonsui¬
te ẽ sapientia. fons gratie spũalis:
ita fons uirtutũ est ceterarũ. q̃
nos ad et̾ne cursũ dirigunt uite.
Ex hac gͥ anima que culta ẽ. non
ex ea que inculta. fons iste ꝓcedit
ut irriget ꝑ adisũ: hoc ẽ que iã
diuersarũ frutecta uirtutũ qͣrũ
st᷑ qͣtuor initia. in que sapientia
ista diuiditur. Que sunt quatuor
initia uirtutũ nͥ unũ prudentie.
aliud temꝑantie. tercium fortitu¬
dinis: quartũ iusticie. que ꝙ̃ sapi¬
entes istius mundi ex nr̃is assũp¬

Expanded text:
sopotamia autem dicitur, quod Tigris sopotamia autem dicitur, quod Tigris et Euphrates incluserint eam, eo quod inter duo haec flumina constituta sit, quod etiam longe positis nomen ipsum et opinio communis expressit. sed quemadmodum fons dicitur sapientia dei? fons enim est secundum euangelium dicens: si quis sitit, ueniat ad me et bibat, fons est et secundum prophetam, qui ait: uenite et edite de meis panibus et bibite uinum, quod miscui uobis. sicut ergo fons uitae est sapientia, fons gratiae spiritalis, ita fons uirtutum est ceterarum, quae nos ad aeternae cursum dirigunt uitae. ex hac igitur anima, quae culta est, non ex ea quae inculta fons iste procedit, ut inriget paradisum, hoc est quaedam diuersarum frutecta uirtutum, quarum sunt quattuor initia, in quae sapientia ista diuiditur. quae sunt quattuor initia uirtutum nisi unum prudentiae, aliud temperantiae, tertium fortitudinis, quartum iustitiae ? quae etiam sapientes istius mundi ex nostris adsump
Abbreviated transcription (Latin):
disi lignũ fructuosũ. qͦd ferat
fructũ in uitam eternã. Hic ergo
fons sicut legisti. fons enĩ ꝓcedit
inqͥt ex eden: id ẽ in aĩa tua fons
est. Unde & salomon ait. Bibe a¬
quã de tuis uasis: & de puteoꝵ
tuorũ fontibus. Hic ẽ fons. qͥ ꝓce¬
dit ex illa exercitata. & plena uo¬
luptatis anima. Hic fons qͥ rigat
paradisũ: hoc ẽ uirtutes anime
eminentissimo merito pullulan¬
tis. & diuidit᷑ inqͥt fons in qͣtuor
initia. Nom̃ ẽ uni fyson. hic ẽ qͥ
circuit omnẽ terram eiulat: ũ
est aurũ. Terre autẽ illiꝰ bonũ ẽ:¬
aurũ. ubi est carbunculus. & la¬
pis prasinus. Et nom̃ scđi gyon:
hic est qͥ circuit omnẽ ethyopiã
Et fiumen terciũ tygris: hic est
qͥ uadit contra assirios. & flum̃
quartũ ẽ eufrates. Hec gͥ qͣtuor
sunt flumina: hoc ẽ fison. Sc̃d̾m
hebreos fison dicit᷑. ganges autẽ
scđm grecos: qͥ fluit contͣ indiã.
Gion autẽ qui circuit nilus¬
terrã egypti: uel etiopiam. Me¬

Expanded text:
disi lignum fructuosum, quod ferat fructum in uitam aeternam. hic ergo fons, sicut legisti — fons enim procedit inquit ex Edem, id est: in anima tua fons est, unde et Solomon ait: bibe aquam de tuis uasis et de puteorum tuorum fontibus-hie est fons, qui procedit ex illa exercitata et plena uoluptatis anima, hic fons, qui inrigat paradisum, hoc est uirtutes animae eminentissimo merito pullulantes. et diuiditur mquit fons in quattuor initia. nomen est uni Phison; hic est qui circuit omnem terram Euilat, ubi est aurum. terrae autem illius aurum bonum est, ubi est carbunculus et lapis prasinus. et nomen secundo Geon; hic est qui circuit omnem Aethiopiam. et flumen tertium Tigris; hic est qui uadit contra Assyrios. et flumen quartum est Euphrates. haec igitur quattuor sunt flumina, hoc est Phison — secundum Hebraeos Phison dicitur, Ganges autem secundum Graecos —, qui fluit contra Indiam. Geon autem Nilus, qui circuit terram Aegypti uel Aethiopiam. Me
Abbreviated transcription (Latin):
Salomon quoq sapientiã po¬
poscit. & meruit. Dictũ ẽ ergo
de quatuor uirtutũ fluminibuͤ.
quoꝵ portus ẽ utilis. & qͥa fison
aurũ bonũ terre. & carbuncłi
& lapidẽ prasinũ habere dictus
est: hoc quoq quale sit consi¬
deremꝰ. Uidetur enĩ nobis tãꝗͣ.
aurũ bonũ enos: qͥ prudenter
dĩ nom̃ scire desiderauit. Enoeh
autẽ qͥ transiatus ẽ & mortem ñ
uidit. carbunculus qͥdam ẽ lapis
boni odoris. quẽ oꝑib suis sc̃s enoeh
deo detulit: grãm quãdã factis a
morib spirans. Noe uͦ tanquã pͦ¬
sinus lapis: uitalẽ colorẽ p̾tulit¬
Siquidẽ diluuii temporẽ. solus ue¬
lut future constitutionis uitale
semen. in illa archa est reserua¬
tus. Ergo bene ꝑadisus qͥ plurib
fluminib irrigat᷑. scđ̾m orientẽ
ñ contra orientem. hoc ẽ scđm
illũ orientẽ cui nom̃ ẽ oriens. id
lucis effudit: est in eden. hoc ẽ

Expanded text:
Salomon quoque sapientiam poSalomon quoque sapientiam poposcit, et meruit. Dictum est ergo de quatuor virtutum fluminibus, quorum potus est utilis. Et quia Phison aurum bonum terrae et carbunculum et lapidem prasinum habere dictus est, hoc quoque quale sit consideremus. uidetur enim nobis tamquam aurum bonum Enos, qui prudenter dei nomen scire desiderauit. Enoch autem, qui translatus est et mortem non uidit, carbunculus quidam est lapis boni odoris, quem operibus suis sanctus Enoch deo detulit gratiam quandam factis et moribus spirans. Noe uero tamquam prasinus lapis uitalem colorem pSiquidem diluvii tempore solus velut ad futurae constitutionis vitale semen in illa arca est reservatus. Ergo bene paradisus qui pluribus fluminibus irrigatur, secundum Orientem est, non contra Orientem, hoc est, secumdum illum Orientem cui nomen est Oriens, id lucis effudit, et est in Eden, hoc est,
Abbreviated transcription (Latin):
infra habes: tẽp̾tati: in mactati¬
one gladii mortui. Circiuer̃t
in caprinis pellib: egentes. an¬
gustiati. & doloribus afflcti:
quorũ meritis. ñ erat dignus
orbis. In solitudinib errantes.
in montibus. & in speluncis t̾re :¬
& in foueis. Recte igit᷑ in his.
speciem fortitudinis collocamꝰ
Scđ̾m euuangeliũ autẽ digna
ẽ figura iusticie: qͥa uirtus est
in salutẽ om̃i credenti. Deniq
ipse dñs ait. Sine nos implere
omnẽ iusticiã. que qͥdẽ parens
ceterarũ ẽ fecunda uirtutum.
Quãui in qͦ aliqͣ hoꝵ que diximꝰ prin¬
cipalis est uirtus. in eo etiam
cetere presto sint: qͥa ipse si¬
bi sunt conexe. concreteq uirtu¬
tes. Nam utiq ab el iustus. & fortẽ¬
simꝰ ac patientissimꝰ abraham. et
prudentissimi ꝓphete: & moyses
eruditꝰ in om̃i sapientia egypti¬
oꝵ. maiorẽ honestatẽ estimauit
egrpti thesauris. obꝓbriũ xp̃i.¬
Et quis sapientior quã danibee

Expanded text:
infra habes, temptati, in mactatiinfra habes, temptati, in mactatione gladii mortui. circumierunt in caprinis pellibus, egentes, angustati et doloribus adflicti, quorum meritis non erat dignus orbis, in solitudinibus errantes, in montibus et in speluncis et in foueis terrae. recte igitur in his speciem fortitudinis conlocamus. Secundum euangelium autem digna est figura iustitiae, quia uirtus est in salutem omni credenti. denique ipse dominus ait: sine nos implere omnem iustitiam, quae quidem parens ceterarum est fecunda uirtutum, quamuis in quo aliqua harum quas diximus principalis est uirtus, in eo etiam ceterae praesto sint, quia ipsae sibi sunt conexae concretaeque uirtutes. nam utique Abel iustus et fortissimus ac patientissimus Abraham et prudentissimi prophetae et Moyses eruditus in omni sapientia Aegyptiorum maiorem honestatem aestimauit AegEt quis sapientior quam Daniel?
Abbreviated transcription (Latin):
casta & pura quedã temꝑantia
religionis effulsit. Immaculatus
enĩ ysaac. ꝑ reꝓmissionẽ abrahe
datꝰ filiꝰ. ñ tã corporalis partus
quã diuine munus p̾fert indul¬
gentie. in quo uere immacłati
figura p̾cessit : ut apłs docet di¬
cens. qͥa abrahe dicte st̃ repmiᷤᷤ¬
siones & semini eius. Non dicit
seminib tanquã in multis sed
sic̃ in uno. & semini tuo qͥ est
xp̃s. Terciũ tempus ẽ in mor¬
si lege: & ceteris ꝓphetis. Defici¬
et enĩ me tempis enarrando
de gedeon. barac. samson. salo¬
mone. dauid. & samuhel. & cet̾is
ꝓphetis: anania. ataria. misahel.
danihel. helia. heliseo. qͥ ꝑ fidẽ
deuicert᷑ regna. oꝑati sunt uis¬
ticiã. ꝑfecerunt repmissiones:
obstruxert᷑ ora leonũ. extinxe¬
runt uirtutẽ ignis. effugart̃
aciem gladii: conualuert᷑ de
infirmitate. fortes fuert in bel¬
lo: castra uerterunt exterorũ.
Non inmerito gͥ in his species
fortitudinis ẽ. Secti enĩ st̃ sic̃

Expanded text:
casta et pura quaedam temperantia casta et pura quaedam temperantia religionis effulsit. inmaculatus enim Isaac per repromissionem Abrahae datus filius, non tam corporalis partus quam diuinae munus praeferens indulgentiae, in quo uere inmaculati figura praecessit, ut apostolus docet dicens quia Abrahae dictae sunt repromissiones et semini eius. non dicit: et seminibus tamquam in multis, sed sicut in uno: et semini tuo, qui est Christus. tertium tempus est in Moysi lege et ceteris prophetis. deficiet enim me tempus enarrando de Gedeon Barac Sampso, Salomone Dauid et Samuel et ceteris prophetis, Anania Azaria Misael Daniel Helia Helisaeo, qui per fidem deuicerunt regna, operati sunt iustitiam, perfecerunt repromissiones, obstruxerunt ora leonum, extinxerunt uirtutem ignis, effugerunt acies gladii, eualuerunt de infirmitate, fortes fuerunt in bello, castra ceperunt exterorum. non inmerito igitur in his species fortitudinis est. secti enim sunt, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
mus: quia aqua eiꝰ uitalis asserit᷑.
& que foueat. atq augeat. un¬
de axen eũ hebreoꝵ & assirioꝵ
prudentes dixerunt: contͣ aut̃
fert᷑ ẽẽ aqua alioꝵ fluminum.
Deinde quia ubi prudentia
ibi & malitia. ubi fortitudo ibi i̾ra¬
cundia. ubi temperantiaibi intẽ¬
autẽ iusticia ibi concordiã uir¬
tutũ esse ceterarũ. Ideo non ex
locis qͣ fiuit : hoc ẽ ñ ex parte
cognoscit᷑. Non enĩ ꝑ sese iusti¬
cia : s quasi mat̾ ẽ omniũ. In
his gͦ fluminib qͣtuor. uirtutes
principales quatuor exprimũ¬
tur: que ueluti mundi istiꝰ inclu¬
sert̃ tempora. Primũ gͥ tẽpus
ex mundi principio usq ad di¬
luuiũ prudentie fuit: quo in
tepore iusti numerant᷑. abel a dõ
nomen dñi dĩ: & enoch qͥ dicit᷑
latine dĩ grã raptꝰ ad celũ: & noe
qͥ & ipse uistus. & quedã reqͥetis
directio. Scđm tempus ẽ abra¬
hã. & ysaac. et iacob. reliquoꝵq
numerus patriarcharũ:. in quib

Expanded text:
mus, quia aqua eius uitalis adseritur mus, quia aqua eius uitalis adseritur et quae foueat atque augeat. unde Auxen eum Hebraeorum et Assyriorum prudentes dixerunt, contra autem fertur esse aqua aliorum fluminum, deinde quia ubi prudentia ibi et malitia, ubi fortitudo ibi iracundia, ubi temperantia ibi intemautem iustitia ibi concordia uirtutum est ceterarum. ideo non ex locis qua fluit, hoc est non ex parte cognoscitur; non enim pars est iustitia, sed quasi mater est omnium. in his ergo fluminibus quattuor uirtutes principales quattuor exprimuntur, quae ueluti mundi istius incluserunt tempora. ! Primum igitur tempus ex mundi principio usque ad diluuium prudentiae fuit, quo in tempore iusti numerantur Abel a domini dei, et Enoch, qui dicitur latine \'dei gratia\', raptus ad caelum, et Noe, qui et ipse Iustus et quaedam requietis directio. secundum tempus est Abraham et Isaac et Iacob reliquorumque numerus patriarcharum, in quibus
Abbreviated transcription (Latin):
preta¬
qͥcũq fortitudine animi. p̾uari¬
cantia corporis uitia captiua¬
uerit. dirigens ad suꝑna: iste
fluuiꝰ huiꝰ fiuminis similis esti¬
matur. Ꝙ idõ etiã fortitudo de
illo qͥ ẽ in ꝑadiso fonte ema¬
nat. Fortitudo autẽ quodã cur¬
su rapido obstantia queq tranᷤ¬
uerberat: nec aliquib cursus eiꝰ
impedim̃toꝵ heret obstaculis.
Quartꝰ est fluuiꝰ eufrates. qui
latine fecunditas atq abundan¬
tia fructuũ nuncupatur: prefe¬
rens qͦddam insigne iusticie. qͤ
omnẽ pascit animã. Nulla enĩ
abundantiores uidet᷑ fructus ha¬
bere uirtꝰ. quã equitas atq uis¬
tia: que magis aliis quã sibi
ꝓdest: utilitates suas negligit: cõ¬
munia emolum̃ta preponens
hẽc eaĩ. dici putant. hoc ẽ a letan¬
do: eoqͦd hominũ genꝰ. nullo ma¬
gis quã iusticia & equitate le¬
tetur. Causã autẽ cur ceteri qͣ
cõmeant fluuii describant᷑ re-¬
giones locoꝵ. qua eufrates com¬
meat ñ describant᷑. illã accipi¬

Expanded text:
pretaquicumque fortitudine animi praeuaricantia corporis uitia captiuauerit dirigens ad superna, iste huius fluminis similis aestimatur. et ideo etiam fortitudo de illo qui est in paradiso fonte emanat. fortitudo autem quodam cursu rapido obstantia quaeque transuerberat nec aliquibus cursus eius impedimentorum haeret obstaculis. quartus est fluuius Euphrates, qui latine fecunditas atque abundantia fructuum nuncupatur praeferens quoddam insigne iustitiae, quae omnem pascit animam. nulla enim abundantiores uidetur fructus habere uirtus quam aequitas atque iustitia, quae magis aliis quam sibi prodest et utilitates suas neglegit communia emolumenta praeponens. veoOat dictum putant, hoc est a laetando, eo quod hominum genus nullo magis quam iustitia et aequitate laetetur. causam autem cur ceteri qua commeant fluuii describantur, regiones locorum qua Euphrates commeat non de- . scribantur, illam accipi
Abbreviated transcription (Latin):
ponunt. Sed si intelligant qͥd
sit se cognoscere: quã uĩ habe¬
at hoc uerbũ. si sic intelligant
quẽ admodũ oportet. Cognouit
enĩ dñs qͥ sunt ipsuis. Cognouit
utiq eos qui unũ ex plurib
facti st̃ : in quibꝰ inhabitat. & in
quib ambulat. Cognoscere u¬
tiq ñ in sola & ꝑfunctoria sci¬
entia sit: s in eoꝵ oꝑationẽ qͣ
oporteat fieri. Oportuit autẽ
hominẽ obedire mandato: non
obediendo autẽ preuaricatus ẽ.
Igitur qui ñ obediuit errauit:
quia preuaricatio peccatũ ẽ.
uerũ etiã siextenuare uelint
iũ cognitionis. ut ꝑfunctoriã
scientiã boni & mali int̾dictã
putent: in eo quoq p̾uaricati¬
onis est culpa. non obeditũ ẽẽ
mandato: qui etiã tumultuari¬
am scientiam boni & mali dñs
ds putauit inhibendã. Alia
questio. Qui ñ cognoscit bonũ
& malũ : nchil a paruulo dis¬
tat. Paruili autẽ apud iudicẽ
iustũ: nulla culpa. Iustus autẽ
oꝑator mundi. nũquã paruu¬
lum uocasset in culpam. ꝓpt̾

Expanded text:
ponunt. sed si intellegant quid sit cognoscere, quam uim habeat hoc uerbum, si sic intellegant quemadmodum oportet: cognouit enim dominus qui sunt ipsius - cognouit utique eos qui unum ex pluribus facti sunt, in quibus inhabitat et in quibus ambulat —, cognoscere utique non in sola et perfunctiora scientia sit, sed in eorum operatione quae oporteat fieri. oportuit autem hominem oboedire mandato, non oboediendo autem praeuaricatus est. igitur qui non oboediuit errauit, quia praeuaricatio peccatum est. uerum etiamsi extenuari uelint uim cognitionis, ut perfunctoriam scientiam boni et mali interdictam putent, in eo quoque praeuaricationis est culpa non oboeditum esse mandato, quia etiam tumultuariam scientiam boni et mali dominus deus putauit inhibendam. Alia quaestio: qui non cognoscit bonum et malum nihil a paruulo distat, paruuli autem apud iudicem iustum nulla culpa. iustus autem operator mundi numquam paruulum uocasset in culpam, propter
Abbreviated transcription (Latin):
runt qͥ edificant eam. Nisi oñs¬
custodierit ciuitatẽ: in uanum
laborauert̃ qͥ custodiunt eam.
Vides illos laborare. qͥ in operis
st᷑ edificationisq ꝓcessu. istosuͦ
receperunt. Unde & dñs apłis
quasi iã ꝑfectiorib. Uigilate
inqͥt & orate. ne intretis in tẽp¬
tationẽ: docens ꝑ recte nature
munꝰ. & plene uirtutis gr̾ãm ẽẽ
seruandam. nec quẽquã &̃ ꝑfec¬
tiorem nisi uigilauerit. sui debe¬
ade dicens. Ex om̃i ligno qͦd est
in ꝑadiso ad escã edes: de ligno
autẽ qͦd ẽ scientie boni & mali
ñ edetis. Qua die autẽ manduca¬
ueritis ex eo: morte moriemini.
Qua ratione ubi p̾cepit ex om¬
ni ligno edendũ. singłarit᷑ dixit
edes: ubi autẽ de ligno scientie
boni & mali pluralit̾ edetis dpx
rit. non otiosa questio. Uerũli
diligenter intendas: script᷑ariꝰ
auctoritate absolui potest. Quod
enĩ bonũ: hoc a faciendũ. Qd aut̃
bonũ & faciendũ: consonans. et

Expanded text:
runt qui aedificant eam; nisi runt qui aedificant eam; nisi custodierit civitatem, in vanum vigilant qui custodiunt eam. Vides illos laborare qui in operis sunt aedificationisque processu; istos vereceperunt. Unde et Dominus Apostolis quasi jam perfectioribus: Vigilate, inquit, et orate, ne intretis in tentationem, docens perfectae naturae munus et plenae uirtutis gratiam esse seruandam nec quemquam etiam perfectiorem nisi uigilauerit sui debeinus deus Adae dicens: ex omni ligno quod est in paradiso ad escam edes, de ligno autem quod est scientiae boni et mali non edetis. qua die autem manducaueritis ex eo morte moriemini. qua ratione, ubi praecepit ex omni ligno edendum, singulariter dixerit: edes, ubi autem de ligno scientiae boni et mali, pluraliter non edetis dixrit, non otiosa quaestio. Verum si diligenter intendas, Scripturarum auctoritate absolvi potest. Quod enim bonum, hoc est faciendum: quod autem bonum et faciendum, consonans et
Abbreviated transcription (Latin):
posuit eũ in paradiso: oꝑari et
custodire. Non idem ẽ. operari
& custodire. In oꝑe enĩ quidã uir¬
tutieᷤ processus ẽ: in custodia q̃ dã
consũmatio oꝑis dep̾henditur. eo
qͦd quasi consũmata custodiat
hec duo ab homine requirunt᷑. ut
& operib noua querat. & parta
custodiat. qͦd est gẽnerale. Filon
autẽ qm̃ spũalia uidaico ñ capi.¬
ebat affectu. infra moralia se te¬
nuit: ut diceret. hec duo queri
roꝑa in agro. custodiam domus.
Et quãuis ꝑ adrsus oꝑib inquit
ruralib non egeret: tam̃ quia
primꝰ homo lex posteritatis fu¬
turus erat. idõ legitimi etiã in
paradiso speciem suscepit labo¬
ris : ut nos ad oꝑationẽ & custo¬
diam debiti officii. & heredica¬
rie successionis munus astringe¬
ret. Hec duo gͦ a te exiguntur:
siue moralit̾ siue sp̃ualit̾. Quod
etiã psalmꝰ te ꝓpheticus docet:
qͥa scriptũ est. Nisi dñs edifica¬
uerit domũ: in uanũ laboraue¬

Expanded text:
posuit eum in paradiso operari et posuit eum in paradiso operari et custodire. non idem est operari et custodire; in opere enim quidam uirtutis processus est, in custodia quaedam consummatio operis deprehenditur, eo quod quasi consummata custodiat. haec duo ab homine requiruntur, ut et operibus noua quaerat et parta custodiat, quod est generale. Philon autem, quoniam spiritalia Iudaico non capiebat affectu, intra moralia se tenuit, ut diceret haec duo quaeri, opera in agro, custodiam domus. et quamuis paradisus operibus, inquit, ruralibus non egeret, tamen quia primus homo lex posteritatis futurus erat, ideo legitimi etiam in paradiso speciem suscepit laboris, ut nos ad operationem et custodiam debiti officii et hereditariae successionis munus adstringeret. haec duo ergo a te exiguntur siue moraliter siue spiritaliter. quod etiam psalmus te propheticus docet, quia scriptum est: nisi dominus aedificauerit domum, in uanum laboraue
Abbreviated transcription (Latin):
qͥa nemo debet sibi facile p̾su¬
mere. Nã ecce illa q̃ in aduim̃¬
cũ facta ẽ uiro. presidio uirili
indiget: quia uir capud ẽ mu¬
biturũ se e̾e̾ oredebat. lapsũs ẽ
ꝑiuxorẽ. Vnde nemo debet fa¬
cile alteri se credere. nͥ ciuiꝰ uir¬
tutẽ ꝓbarit: Nec arrogare sibi qͥ
se ꝓ auxilio putarit ascitũ. s ma¬
gis si inuenerit fortiorẽ cui se
putabat esse p̾sidio. ab ipso grãm
mutuet᷑. sic̃ & uiros mulieribus
honorẽ imꝑtire. apłs precepit
petrus dicens. Uiri similiter co¬
habitãtes scđm scientiã. tanquã
infirmiori uasi muliebri imꝑti¬
entes honorẽ: tanquã coheredi
gr̃e. uite. uti ne impediant᷑ ora¬
tiones ur̃e. Ergo positus ẽ in
paradiso uir: facta est in ꝑadiso
mulier. Sed etiã tunc prius quã
a serpente mulier deciperetur
habuit uiri gratiã: qm̃ de uiro
sũpta est. licet hoc sacram̃tum
causã uite ex eo traxit. Ideoq de
iuro tantũ scriptura dixit. quia

Expanded text:
quia nemo debet sibi facile praesuquia nemo debet sibi facile praesumere. nam ecce illa quae in adiumentum facta est uiro praesidio uirili indiget, quia uir caput est mubiturum se esse credebat lapsus est per uxorem. unde nemo debet facile alteri se credere nisi cuius uirtutem probarit nec adrogare sibi qui se pro auxilio putarit adscitum, sed magis si inuenerit fortiorem, cui se putabat esse praesidio, ab ipso gratiam mutuetur, sicut et uiros mulieribus honorem inpertire apostolus praecipit Petrus dicens: uiri similiter cohabitantes secundum scientiam tamquam infirmiori uaso muliebri inpertientes honorem tamquam coheredi gratiae uitae, uti ne inpediantur orationes uestrae. ergo positus est in paradiso uir, facta est in paradiso mulier, sed etiam tunc priusquam a serpente mulier deciperetur, habuit uiri gratiam, quoniam de uiro sumpta est, licet hoc sacramentumcausam uitae ex eo traxit. ideoque de uiro tantum scriptura dixit quia
Abbreviated transcription (Latin):
hominẽ quẽ fecit: & posuit eum
in paradyso. oꝑari & custudire
lides qm̃ qui erat apprehendit᷑:
Erat autẽ in terra plasmatio¬
nis sue. Apprehendit gͦ eũ uirtꝰ
dĩ: inspirans ꝓcessus & increm̃¬
ta uirtutis. Deniq in ꝑ adyso
eũ collocauit: ut scias app̾hen¬
sũ quasi afflatũ diuina ẽẽ uir¬
tute. Quo loco illud aduerte.
qͥa extra paradisũ uir factus ẽ.
& mulier. intra ꝑadisũ: ut adu̾¬
tas. qͦd ñ loci. non generis nobi¬
litate. s uirtute unusquiq gr̃am
sibi comparat. Deniq extra pa¬
radisũ factus. hoc ẽ in inferiore
loco iuir melior inuenit᷑: & illa
que in meliori loco. hoc ẽ in pa¬
radyso facta ẽ. inferior reꝑitur.
Mulier enũ prima idecepta est:
& iurũ ipsa decepit. Unde apłs
petrꝰ subiectas fortiori uasĩmu¬
lieres scãs uiris suis uelut dñĩs
obedire. memorauiti & paulus
ait. quia adam ñ est seductus :
mulier autẽ seducta. in p̃uari¬
catione fuit. Deinde contuendũ:

Expanded text:
hominem quem fecit, et posuit eum in paradiso operari, et custodire. Vides quoniam qui erat, apprehenditur. Erat autem in terra plasmationis suae. Apprehendit ergo eum virtus Dei inspirans processus et incrementa virtutis: denique in paradiso eum collocavit; ut scias apprehensum quasi afflatum divina esse tute. quo loci illud aduerte quia extra paradisum uir factus est et mulier intra paradisum, ut aduertas quod non loci, non generis nobilitate, sed uirtute unusquisque gratiam sibi conparat. denique extra paradisum factus, hoc est in inferiore loco uir melior inuenitur et illa quae in meliore loco hoc est in paradiso facta est inferior repperitur; mulier enim prior decepta est et uirum ipsa decepit. unde apostolus Petrus subiectas fortiori uaso mulieres sanctas uiris suis uelut dominis oboedire memorauit. et Paulus ait quia Adam non est seductus, mulier autem seducta in praeuaricatione fuit. deinde contuendum
Abbreviated transcription (Latin):
esse monstraret. S & nos unũ
e̾ẽ̾ precep̃it: & sue nat᷑e. unita¬
tisq similitudinẽ in nos gr̃e ad¬
optione transfudit dicens. Pat̾
sic̃ ego &tũ unũ sumus: ita &
isti in nobis unũ sint. Ergo uͥ
bonũ precepit. tanquã ad unũ
p̃cipit. dicens: edes. Unitas
enim. preuaricari ñ potest.
Ubi uero de ligno scientie bo¬
ni & mali dicit ñ esse gustan¬
dũ: quasi ad plures dicit. non
edetis. Quod enĩ ꝓhibitoriũ ꝰ¬

Expanded text:
esse monstraret. sed et nos unum esse praecepit et suae naturae unitatisque similitudinem in nos gratiae adoptione transfudit dicens: pater, sicut ego et tu unum sumus, ita et isti in nobis unum sint. ergo ubi bonum praecipit, tamquam ad unum praecipit dicens: edes; unitas enim praeuaricari non potest. ubi uero de ligno scientiae boni et mali dicit non esse gustandum, quasi ad plures dicit: non edetis; quod enim prohibitorium
Abbreviated transcription (Latin):
illic parturiuit te que peꝑit te.
Ibi enim nascim᷑: ubi renascim᷑
Parturiuntur autẽ: in quib xp̃i
imago formatur Unde & illeait
Filioli mei quos ego parturio. do¬
nec formetur xꝑs in uobis. Par¬
turit enĩ qui in utero accipit
sp̃m salutis: & aliis infundit. Un
de qm̃ iam formatus in hac erat
xp̃s: ait. Pone me ut signaculũ
in cor tuũ: ut sigillũ in brachiũ
tuum. Signaculum xp̃s in fron¬
te. ẽ signaculũ in corde. In fronte
ut semꝑ confiteam᷑⁊ in corde ut
semꝑ diligamus: signaculũ in
brachio ut semꝑ operem᷑. Lu¬
ceat ergo imago euis in confessiõe
nostra: luceat in dilectione: luce¬
at in oꝑib & factis: ut si fieri po¬
test. tota eiꝰ speties ex primatur
in nobis. Ipse sit caput nostrum:
quia caput uiri xp̃s. Ipse oculꝰ
noster: ut ꝑ illũ uideamus pa-¬
trẽ. Ipse uor nr̃a: ꝑ quẽ loqua¬
mur ad patrem. Ipse dextera: ꝑ
deferamus. Ipse quoq est signa¬

Expanded text:
illic parturivit te quae peperit te; illic parturivit te quae peperit te; ibi enim nascimur, ubi renascimur. Parturiuntur autem in quibus Christi imago formatur. Unde et ille ait: Filioli mei quos ego parturio, donec formetur Christus in vobis . Parturit enim qui in utero accipit spiritum salutis, et aliis infundit. 75. Unde quoniam jam formatus in hac erat Christus, ait: Pone me ut signaculum in cor tuum, ut sigillum in brachium tuum . Signaculum Christus in fronte est, signaculum in corde. In fronte, ut semper confiteamur: in corde, ut semper diligamus; signaculum in brachio, ut semper operemur. Luceat ergo imago ejus in confessione nostra, luceat in dilectione, luceat in operibus et factis; ut si fieri potest, tota ejus species exprimatur in nobis. Ipse sit caput nostrum, quia caput viri Christus: ipse oculus noster, ut per illum videamus Patrem: ipse vox nostra, per quem loquamur ad Patrem: ipse dextera, pedeferamus: 381 ipse quoque est signa
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i in thalamũ ducebat᷑ spon¬
soͥ. Et quia iã copula caritatis
est: blanditur ei sponsus & di¬
cit. Sub arbore mali eleuauite.
illic parturiuit te mater tua:
illic parturiuit te. que peꝑit
te. Bona anima que requiescit
sub arbore fructuosa: & maxi¬
me boni odoris. Nã si nathana¬
el bonꝰ in qͦ dolus ullus ñ erat.
sub arbore ficus uisus est: utiq
bona que sub arbore mali eleuata
est sponso suo. Plus ẽ eleuari quã
uideri. plus ẽ etiã asponso ele¬
uari. Nam & si nathanael uide¬
batur sub arbore. tam̃ anima eiꝰ
sponsa ñ erat: qui oculte uenie¬
bat ad xp̃m. quia uerebatur
iudeos Hon erat speciosa sicut
luna electa ut sol. que erat in
ũbra: quia sponsa ꝑ diem nubit:
publice conficetur. Ideo ista sub
arbore mali. illa sub ficui. quia
confessionis sue odorẽ diffunde¬
bat longuis: illa habebat puri¬
tatis & ignorantie suauitatem: fra¬
glantiam sp̃s non habebat. Illic
inquit parturiuit te mater tua

Expanded text:
in thalamum ducebatur sponin thalamum ducebatur sponso. 73. Et quia jam copula charitatis est, blanditur ei sponsus, et dicit: Sub arbore mali elevavi te, illic parturivit te mater tua, illic parturivit te quae peperit te . Bona anima quae requiescit sub arbore fructuosa, et maxime boni odoris. Nam si Nathanael bonus in quo dolus nullus erat, sub arbore fici visus est, utique bona quae sub arbore mali elevata est a sponso suo. Plus est enim elevari, quam videri, plus etiam a sponso elevari. Nam etsi Nathanael videbatur sub arbore, tamen anima ejus sponsa non erat, qui occulte veniebat ad Christum, quia verebatur Judaeos. Non erat speciosa sicut luna, electa ut sol, quae erat in umbra, quia sponsa per diem nubit, publice confitetur. Ideo ista sub arbore mali, illa sub ficu; quia haec confessionis suae odorem diffundebat longius: illa habebat puritatis et innocentiae suavitatem, flagrantiam spiritus non habebat. 74. Illic, inquit, parturivit te mater tua,
Abbreviated transcription (Latin):
Inueniens te foris osculabor te
Bona anima que foris ẽ: ut uer¬
bum intus sit. Illa extra corpus:
ut uerbum habitet in nobis.
Assumã inquit te & inducã te
Recte assumitur & inducitur
uerbũ oci qua pullat auimã¬
ut aperiat᷑ sibi ostium . & nisi
aꝑtũ sͥ ostium inuenerit ñ in¬
trat. Si quis autẽ aperuerit ia¬
nuã: intrat & cenat. Sic spon¬
sa uerbũ assumit: ut assumen¬
do doceatur. Unde non imme¬
rito ascenoit adhuc ad superio¬
res mansiones: & semꝑ proces-¬
sum accipit quod significat
uirtutes que dicuntur anime
Que est hec que ascendit candi¬
da. innitens suꝑ fratrẽ suumͦ
Superiꝰ dixerant. que nã est hec
ꝓspiciens cãquã diluculũ speci¬
osa sic̃ luna electa ut sol: hic plꝰ
quod addiceretur inuentũ est.
eoquod uerbo dei innixa ascen¬
deret. Perfectiores enĩ supra
hec uel incumbebat in xp̃o. uel
supͣ ipsum sese reclinat. aut
certe qm̃ de nuptiis loquimur
iã quasi traditam in dexteram

Expanded text:
Inveniens te foris, osInveniens te foris, os. Bona anima, quae foris est, ut Verbum intus sit: illa extra corpus, ut Verbum habitet in nobis. 16. Assumam te, inquit, et inducam te . Recte assumitur, et inducitur Verbum Dei; quia pulsat animaut aperiatur sibi ostium. Et nisi apertum sibi ostium invenerit, non intrat. Si quis autem aperuerit januam, intrat et coenat. Sic sponsa Verbum assumit, ut assumendo doceatur; unde non immerito ascendit adhuc ad superiores mansiones, et semper processum accipit. 72. Quod significant virtutes quae dicunt vel animae: Quae est haec quae ascendit candida innitens super fratrem suum ? Superius dixerant: Quaenam est haec prospiciens tamquam diluculum, speciosa sicut luna, electa sicut sol ? Hic plus quod adjiceretur inventum est, eo quod Verbo Dei innixa ascenderet. Perfectiores enim supra haec vel incumbebat in Christo, vel supra ipsum se reclinabat, aut certe quoniam de nuptiis loquimur, jam quasi tradita in Christi dextera,
Abbreviated transcription (Latin):
firmamenta uirtutum: ut fruc¬
tus eiꝰ aspiciat. Requiescamus in¬
quit in castellis. Ad que adam
cum de paradiso eiectus esset
fuerat religatus. in his requies¬
cebat: s terram oꝑabatur. Qua
autẽ ratione exire eum in agrũ
uelit. intellectus manifestus ẽst.
ut quasi bonus pastor pascat
gregem suũ. Lassos ableuet: reuo¬
cet errantes. Nam & si ista anima
noua & uetera seruauit ei. tam̃
sunt adhuc uelut agni qui lactᷤᷤ
succo nutriendi sunt. Ergo qua¬
si ꝑfecta. non ꝓ se s pro aliis
interuenit. ut de sinu patris
exeat. ut procedat foras tãquã
sponsus de thalamo egrediens
suo. currat uiam ut infirmos
lucretur. Non illo secreto patris
solio. & in illa luce immoretur
quo inualidi sequi non queant.
s ut sumatur et inducatur sm
domũ spons x atq secretũ. Sit
foris sibi ut nos intus. Sit mediꝰ
nostrũ: & si non uideatur a nob̾
Unde ait. Quis dabit te fratrem¬
fr̃ lactentẽ ubera matris meeͦ

Expanded text:
firmamenta virtutum, ut frucfirmamenta virtutum, ut fructus ejus aspiciat. Requiescamus, inquit in castellis, ad quae Adam cum de paradiso ejectus esset, fuerat relegatus: in his requiescebat, sed terram operabatur. Qua autem ratione exire eum in agrum velit, intellectus manifestus est; ut quasi bonus pastor pascat gregem suum, lassos ablevet, revocet errantes. Nam etsi ista anima nova et vetera servavit ei; tamen sunt adhuc velut agni, qui lactis succo nutriendi sunt. Ergo quasi perfecta, non pro se, sed pro aliis intervenit, ut de sinu Patris exeat, ut procedat foras tamquam sponsus de thalamo egrediens suo, currat viam ut infirmos lucretur, non in illo secreto Patris solio, et in illa luce immoretur, quo invalidi sequi non queant: sed ut assumatur et inducatur in domum sponsae atque secretum. Sit foris sibi, ut nobis intus: sit medius nostrum, etsi non videatur a nobis. 70. Unde ait: Quis dabit te, frater, lactantem ubera matris meae?
Abbreviated transcription (Latin):
meus mͥ & ego ei qui pascit in li¬
liis: usq dum aspiret dies. ꝙ amo¬
ueantur umbre. Deinde ait. Ego
anime: ideo & premisit. fr̃ meus
michi. Illo enim se demonstrante.
etiam anima adherendi dõ sũp¬
sit affectũ: quod sequit᷑ scđm ꝓ
fectũ. tercium scđ̾m ꝑfectionem
In primo. quasi in institutionem
adhuc umbras uidet anima. nec¬
dũ u̾bi apppinquantis reuelati¬
one cõmota : s ideo adhuc ei dies
euuangelii non refulgebat. In
scđo: sine umbrarum confusiõe
odores pios carpit. In tercio iã
ꝑfecta in requiẽ. inse uerbo mi¬
nistrat: ut conuertatur suꝑ eam.
& caput suũ reclinet. atq reqͥes¬
cat. Meritumq iam tenens:
que ante quesitum inuenire ñ
poterat. inuitat ad agrũ suũ
dicens. Ueni frater meus. exe¬
amꝰ in agrum: requiescamꝰ in
castellis. Supra ad ortũ inuita¬
bat᷑: hic ad agrum. habentem ñ
solum gratiam. floꝵ. s etiã tri¬
ticũ & ordeum. hoc ẽ solidarũ

Expanded text:
meus mihi, et ego ei, qui pascit in limeus mihi, et ego ei, qui pascit in liliis, usque dum aspiret dies, et amoveantur umbrae . Deinde ait: Ego animae, ideo et praemisit: Frater meus mihi; illo enim demonstrante se, etiam anima adhaerendi Deo sumpsit affectum: quod sequitur, secundum profectum: tertium, secundum perfectionem. In primo quasi in institutione adhuc umbras videt anima, necdum Verbi appropinquantis revelatione commota, sed ideo adhuc ei dies Evangelii non refulgebat: in secundo sine umbrarum confusione odores pios carpit: in tertio jam perfecta requiem in se Verbo ministrat; ut convertatur super eam, et caput suum reclinet, atque requiescat, meritumque jam tenens quae antea quaesitum invenire non poterat, invitat ad agrum suum dicens: 69. Veni, frater meus, exeamus in agrum, requiescamus in castellis . Supra ad hortum invitabat, hic ad agrum habentem non solum florum gratiam, sed etiam triticum et hordeum, hoc est, solidiorum
Abbreviated transcription (Latin):
ad locum palme: quando & oi¬
cit ad eam. Quid pulcra & sua¬
uis facta es caritaᷤmn deliciis tuis :
Statura tua similis facta est
palme. & ipsa ait. Dixi ascendã
in palmã. S etiã ipsa caritas
palma est. Ipsa ẽ enĩ plenitu
do uictorie. ꝑ lenitudo enĩ legis
caritas ẽ. Curramus ergo. ut
comprehendamus: curramus
ut uincamus. Qui uincit ascen¬
dit in palmã: & manducat fruc¬
tus eius. Qui uicit iam ñ currit:
s seoet sic̃ scriptũ est. Quicerit
dabo ei sedere mecũ in sede me¬
a: sic̃ et ego uici. & sedeo cũ pa¬
tre meo in sede ipsiuis. Hinc phi¬
losophi currilia illa animarũ
in sius libris expressere certa¬
mina. nec tamen ad palmã ꝑue¬
nire potuerunt: qm̃ sũmitatẽ
uerbi & altitudinem. illoꝵ aĩe
nescierunt. quã cognouit hec
sio. Sic enĩ ait. Ego fratri meo: &
suꝑ me conu̾sio euis. Hunc sensũ
tercio repetiuit. diuerse: in canti-¬
cis canticoꝵ. In principio ait. F rat̾

Expanded text:
ad locum palmae, quando et diad locum palmae, quando et dicit ad eam: Quid pulchra et suavis facta es. charitas, in deliciis tuis? Statura tua similis facta est palmae . Et ipsa ait: Dixi, ascendam in palmam. Sed etiam ipsa charitas palma est; ipsa est enim plenitudo 379 victoriae. Plenitudo enim legis charitas est. Curramus ergo, ut comprehendamus: curramus, ut vincamus. Qui vicit, ascendit in palmam, et manducat fructus ejus. Qui vicit, jam non currit, sed sedet sicut scriptum est: Qui vicerit, dabo ei sedere mecum in sede mea, sicut et ego vici, et sedeo cum Patre meo in sede ipsius . Hinc philosophi curulia illa animarum in suis libris expressere certamina, nec tamen ad palmam pervenire potuerunt; quoniam summitatem Verbi et altitudinem illorum animae nescierunt, quam cognovit haec68. Sic enim ait: Ego fratri meo, et super me conversio ejus . Hunc sensum tertio repetivit diverse in Canticis canticorum. In principio ait: Frater
Abbreviated transcription (Latin):
astricti uinculo caritatis: iusti¬
cie frenis: retinaculis sobrieta¬
tis. Pulcre ergo ait. Posuit me
currus aminadab hoc ẽ pater
ƿopuli. Ipse autẽ qui pater po¬
puli.idem pater naason: hoc ẽ
serpentini. Iam tu recole. quis
sicut serpens in cruce pepende¬
rit: pro salute uniuersoꝵ: et
intellige illam animã esse pa-¬
cificam. cui pater deus presu
lit. xp̃s agitator: quia scriptũ
est. & hoc est nomen in nostriᷤᷤ.
Pater pat̾agitator isrł. Hic er¬
go agitator dicit. Conuerte
solamites: conu̾tere. Bene et
quasi agitator. ad currũ dic̃
pacifica. Que enĩ pacifica est
anima. cito se conuertit & cor¬
rigit. etiam si ante peccauit: et
magis eam xp̃s accendit. ꝙ re¬
gere dignatur. Cui dicitur.
Ascende in equos tuos: & equita¬
tus tiuis sanitas. Q alibi. Misi
equos tuos. tharsis. Hu sunt eqͥ
xp̃i. Ascendit ergo. rp̃s equos
suos: ascendit uerbum dei aĩas
pias. Unde cognosce. quia et
istam ascendit. & ꝑduxit eam

Expanded text:
astricti vinculo charitatis, justiastricti vinculo charitatis, justitiae frenis, retinaculis sobrietatis. Pulchre ergo ait: Posuit me currus Aminadab, hoc est, pater populi: ipse autem qui pater populi, idem pater Naason, id est, serpentum. Jam tu recole quis sicut serpens in cruce pependerit pro salute universorum, et intelligis illam animam esse pacificam, cui Pater Deus praesul sit, Christus agitator; quia scriptum est et hoc nomen in nostris: Pater, pater, agitator Israel . 66. Hic ergo agitator dicit: Convertere, Sunamitis, convertere . Bene et quasi agitator, et quasi ad curpacifica. Quae enim pacifica est anima, cito se convertit et corrigit, etiamsi ante peccavit, et magis eam Christus ascendit, et regere dignatur, cui dicitur: Ascende in equos tuos, et equitatus tuus sanitas . Et alibi: Misi equos tuos Tharsis . Hi sunt equi Christi. Ascendit ergo equos suos Christus, ascendit Verbum Dei animas pias. 67. Unde cognosce quia et istam ascendit, et perduxit eam