comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nantib consonare. cũ ea quȩ leuiorib
st̃ amica. gͣuiorib contͣria udicent᷑.
Nam cũ ad suꝑna & cȩlestia ꝓperamꝰ.¬
pond̾e t̾reno depͥmim᷑. Cũ autẽ ad una
dem̃gim᷑. uim facimꝰ igni. cont᷑ naturã
suã eũ ꝑtͣħentes inferiꝰ. Clem̃toꝵ autẽ
distͣctio inpartes ducta diu̾sas. ruiȩ
causas ⁊ solutionis importat. Qtod
enĩ uiolenter nat᷑a recusante tẽptat᷑.
celerit̾ dissipat᷑. utpote singłis parti¬
b ꝑ qͣs moles c̃structa subsistit. adsu¬
um principtũ redeuntib. Propter
qͥ harũ opinionũ necessitates secta pͥoꝵ
Mlosophoꝵ hiqͥ postea successere rescissa
ꝓss afsertiones subic̃e festiarunt: qͥn¬
tã qͣndã naturã corporis ut dixinꝰ in
eli syderũq sub̾am subeẽ firmantes.
auꝰ autẽ qͥdã de acriorib hec qͥdẽ quȩ nar¬
muimꝰ cuncta destruxit. ꝓpriũ uͦ dog¬
ma uisus est cõmendare. Seqͥb sirefer¬

Expanded text:
nantibus consonare: cum ea quae levioribus nantibus consonare: cum ea quae levioribus sunt amica, gravioribus contraria judicentur. Nam cum ad superna et coelestia properamtem ad ima demergimur, vim facimus igni, contra naturam suam eum pertrahentes inferius. Elementorum autem distractio in partes ducta diversas ruinae causas et solutionis importat. Quod enim violenter natura recusante tentatur, celeriter dissipatur: ut pote singulis partibus per quas moles constructa subsistit, ad suum principium redeuntibus. Propter harum igitur opinionum necessitates, secta priorum philosophorum, hi qui postea successere rescissa, proprias assertiones subjicere festinarunt: quintam quamdam naturam corporis, ut diximus, in coeli siderumque substantiam subesse firmantes. Alius autem quidam de acrioribus, haec quidem quae narravimus cuncta destruxit, proprium vero dogma visus est commendare. De quibus si refer
Abbreviated transcription (Latin):
plex ẽẽ credat᷑. obhoc scilicet qͦd simplicibꝰ
familiare ẽ motũ semꝑ hab̾e directum
quoꝵ leuiora sursũ semꝑ intendunt.
grauiora uero deorsũ labunt᷑. S nec
suꝑiora ut inferior pars telluris. uesti¬
buli motu idem omĩo. uel directũ erga
circuli rotunditatẽ continet interual¬
lũ. Quoꝵ autẽ naturales motus muta¬
ri solent. eoꝵ etiã qͣlitates ipsas muta¬
biles eẽ neceẽ est. Licet nec de illis pͥnci¬
palib corporib quȩ uocant᷑ elementa
possibile nobis est cred̾e celũ fuisse cõ¬
positũ. qm̃ ea que ex diu̾sa materia
c̃struunt᷑ minime sibi c̃uentunt. Nec
posst̃ sine ui aliqͣ motũ ten̾e concordẽ
ut pote singłis partib aliũ atq aliũ
impetũ habentib ex nat᷑a. nimioq la¬
bore qͦ cõposita st̃. in motu c̃tinent᷑
assiduo. Neq enĩ potest una atq eadẽ
ratio. reb int̾se dissimilib ac repug¬

Expanded text:
plex esse credatur, ob hoc videlicet, quod simplicibus plex esse credatur, ob hoc videlicet, quod simplicibus familiare est, motum semper habere directum, quorum leviora sursum semper intendunt, graviora vero deorsum labuntur. Sed nec superior aut inferior pars telluris, vertibili motu, idem omnino vel directum, erga circuli rotunditatem continet intervallum. Quorum autem naturales motus mutari solent, eorum etiam qualitates ipsas mutabiles esse necesse est. Licet nec de illis principalibus corporibus, quae vocantur elementa, possibile nobis est credere coelum fuisse compositum: quoniam ea quae ex diversa materia construuntur, minime sibi conveniunt, nec possunt sine vi aliqua motum tenere concordem, ut pote singulis paimpetum habentibus ex natura, nimioque labore quae composita sunt, in motu continentur assiduo. Neque enim potest una atque eadem ratio, rebus inter se dissimilibus ac repug
Abbreviated transcription (Latin):
stare. nullatenꝰq contͣ naturã de pro¬
huiꝰmodi tͣnsferre miracła. Neq enĩ
minuet᷑ rerũ dignitas maximarũ. si
quȩ sit eqꝵ ratio detegamꝰ. aut si secuᷤ
euenerit. simplicitatẽ fidei potiorem
cet̾is fieri suadeo docum̃tis. De celo qͦ
si eadẽ dixeris ñ peccabis. Licet philo¬
sophoꝵ multiloqͣx disputatio. pluri¬
ma suꝑ cęli nat᷑a disseru̾it. quoꝵ alii
cõpositũ ex .iiiiͬ. asserunt elem̃tis. ip¬
sũq ẽẽ inuisibile partẽq hab̾e testu¬
ris ꝓpt̾ insitã sibi duriciẽ. Hab̾e. etiã
ignis societatẽ. ex qͦ qͣsi ꝑspicuũ putat᷑
eẽ. Nichilominꝰ etiã reliquarũ portio¬
nũ ꝑmixtiones amplectit᷑. Nonnulli
autẽ hui modi opinone contẽpta qͥn¬
tam qͣndã naturã inceli cõpositione
ꝓprio cõmenti arbitrio subiunxerunt.
quib uidet᷑ corpꝰ ethercũ. non aer ẽẽ ñ
t̾ra. ñ aqͣ. ñ ignis. nec altud penitꝰ qͦdsim¬

Expanded text:
stare, nullatenusque contra naturam, de prostare, nullatenusque contra naturam, de prohujusmodi transferre miracula. Neque enim minuetur rerum dignitas. maximarum, si quae sit earum ratio detegamus, aut si secus evenerit, simplicitatem fidei potiorem caeteris fieri suadeo documentis. 11. De coelo quoque si eadem dixeris non peccabis, licet philosophorum multiloquax disputatio plurimum super coeli natura disseruerit. Quorum alii compositum ex quatuor asserunt elementis, ipsumque esse invisibilem, partemque habere telluris, propter insitam sibi duritiem, habere etiam ignis societatem, ex quo quasi perspicuum putatur esse, nihilominus etiam reliquarum portionum permixtiones amplectitur. Nonnulli autem, hujusmodi opinione contempta, quintam quamdam naturam, in coeli compositione proprio commenti arbitrio, subjunxerunt: quibus videtur corpus aethereum, non aer esse, non terra, non aqua, non ignis nec aliud penitus quod sim
Abbreviated transcription (Latin):
ta ullũ inuenire mom̃tũ maliũ flec¬
tendi se locũ. Mediam autẽ regionẽ ñ
fortuito uel sponte nec aliqͣ sorte que¬
sitã tenere tellurẽ s nat᷑aliter neces¬
sarieq situi eiꝰ ẽẽ decretã. Celesti enĩ
corpore ult̾iorẽ infuꝑiorib nacto sedẽ.
quecũq inqͥunt arbitram᷑ pondã de
locis sũmiorib ad nnia descendẽ. in
mediũ congregant᷑ locũ. & in eas sta¬
tiones totũ deduci necẽe ẽ corpꝰ. inqͣs
singule partes coierint. Qđ si lapides
& ligna cunctaq t̾rena sẽꝑ ad inferio¬
ra pellunt᷑. ibi erit sine dubio ꝓpͥa con¬
ueniensq terrȩ positio. Siuero aliqͥd
de leuiorib ex media regione motiebit᷑.
id ad suꝑna ferri c̾tissinrũ est. qm
familiare est reb gͣuissimis una sẽꝑ
appetere. Ima autẽ dicimꝰ. medrũ totiꝰ
mundi locũ. Nongͦ mireris sinusꝙͣ
tellus inclinat᷑ ut pote mediã omniũ
sortita sedem. Inqͣ eam necẽe ẽ semꝑ

Expanded text:
ta, ullum invenire momentum, in alium flecta, ullum invenire momentum, in alium flectendi se locum. Mediam autem regionem, non fortuito vel sponte: nec aliqua sorte quaesitam tenere tellurem: sed naturaliter necessarieque situi ejus esse decretam. Coelesti enim corpore, ulteriorem in superioribus nacto sedem; quaecunque, inquiunt, arbitramur pondera de locis summioribus ad ima descendere, in medium congregantur locum; et in eas stationes totum deduci necesse est corpus in quas singulae partes coierint. Quod si lapides et ligna, cunctaque terrena, semper ad inferiora pelluntur: ibi erit sine dubio propria conveniensque terrae positio. Si vero aliquid de levioribus ex media regione movebitur, id ad superna ferri certissimum est: quoniam familiare est rebus gravissimis ima semper appetere. Ima autem dicimus, medium totius mundi locum. Non ergo mireris, si nusquam se tellus inclinat, ut pote mediam omnium sortita sedem, in qua eam necesse est semper
Abbreviated transcription (Latin):
aquarũ nat᷑a circufusa cõplectit᷑: Qmͦ
gͦ cũ sit aqͣ fluida semꝑq ad decltuiora
contende soleat: pendula ẽ: & in neu¬
trã diffundit᷑ partẽ: Illud non repu¬
tas. qr ñ minorẽ sed etiã maiorẽ dif¬
ficultatẽ nobis ipsa tellus importat.
cũ tanto sui pond̾e librata teneat᷑ in
aere: sed necẽẽ est siue suꝑ se i psam
locatã ẽẽ concesseris: siue suꝑ aqͣs eam
scitantib ubi sit ampla & insusten¬
tabilis t̾re gͣuitudo firmata. respond̾e.
dicentes qr t̾re fines in manu st̃ dei.
Hoc naichilominꝰ uel nob̾ ad credendũ
cõmodiꝰ uel auscultantib utiliꝰ pot̾it
inueniri. Licet qͥdã dephificis philo¬
sophis talia qͣdã dispositione cõmen¬
tent᷑. Terrã inmobilẽ ꝑman̾e ferunt
qͦͣd in medio sita sit & parib undiq
collecta spaciis ad sũmitatẽ usq non
hab̾e qͦ magis ualeat inclinari. & ob
hoc semꝑ in semetipsa confistit. impos¬
sibileq eẽ ut eã paciat᷑ eqͣlitas cicu̾da¬

Expanded text:
aquarum natura circumfusa complectitur? Quomodo ergo cum sit aqua fluida, semperque ac decliviora contendere soleat, pendula est, et in neutram diffunditur partem? Illud quoque non reputas, quia non minorem, sed etiam majorem difficultatem nobis ipsa tellus importat, cum tanto sui pondere librata teneatur in aere. Sed necesse est, sive super se ipsam locatam esse concesseris, sive super aquas eam scitantibus ubi sit ampla, et insustentabilis terrae gravitudo firmata, respondere, dicentes: Quia terrae fines in manu sunt Dei . Hoc nihilominus, vel nobis ad credendum commodius, vel auscultantibus utilius poterit inveniri. 10. Licet quidam de physicis philosophis tali quadam dispositione commententur terram immobilem permanere. Ferunt enim quod in mundo sita sit, et paribus undique collecta spatiis, ad summitatem usque non habere, quo magis valeat inclinari, et ob hoc semper in semetipsa consistit, impossibileque esse, ut eam patiatur aequalitas circumda
Abbreviated transcription (Latin):
timũ dixeris. ex eod̾e tͣhit᷑ intellectu.
singłariter & ñ multiplicit̾ declaratꝰ.
Itaq ut ad futurã uitã nr̃a cogitata
dirig̾et. diẽ pͥncipalẽ qͥ est imago scłoꝵ.
unũ ñ inm̾ito uocitauit ut pote lumi¬
ni eque unũ. Dico autẽ sc̃m dñicũ qͥ
resurrectione głificatus est saluatoris.
& hoc est qͦd dixit. facta ẽ uesꝑa &e factũ
est mane dies unus. S uesꝑe qͥd̾e illtus
narratio. occupata p̾senti uesꝑa modũ
cursui nr̃e disputationis imponit. Pat̾
autẽ uerȩ lucis qͥdiẽ celesti lumine deco¬
rauit ⁊ noctẽ ignis radiis clarefecit.
corda ur̃a ꝑlustret agnitione u̾itatis.
⁊ intem̾atã custodiat uitã itr̃am pr̃anᷤ
uobi̾ honeste ambulare. qͣtinꝰ fulgeatis

Expanded text:
is, ex eodem trahitur intellectu, singulariter et non multipliciter declaratur. Itaque ut ad futuram vitam nostra cogitata dirigeret, diem principalem, qui est imago saeculorum, unum non immerito vocitavit, ut pote lumini aequaevum. Dico autem sanctum Dominicum qui resurrectione glorificatus est Salvatoris. Et hoc est quod dixit: Facta est vespera, et factum est mane dies unus. Sed vesperae quidem illius narratio occupata, praesenti vespera modum cursui nostrae disputationis imponit. Pater autem verae lucis, qui diem coelesti lumine decoravit, et noctem ignis radiis clarefecit, corda vestra perlustret agnitione veritatis, et intemeratam custodiat vitam vestram, praestans vobis honeste ambulare, quatenus fulgeatis
Abbreviated transcription (Latin):
ratio ẽ uolubiltũ schematũ. ut ase inci¬
pientia sẽꝑ insemetipsa ferant᷑. qd̾ etiã
uestigia reuoluendo. t̾minũ nulla ra¬
tione ꝑciprunt. Propt̾ea u̾ticẽ temporis
ñ pͥmũ s unũ nuncupauit diẽ. ut ex
ipsa nuncupatione cũ scło sibi seruaret᷑
affinitas. Rerũ enĩ simpliciũ nichilq
cõmune cũ aliis habentiũ specim̃ indi¬
cans. c̃grue penitus ⁊ decenter noĩatꝰ
est unus. & qͣmius multa scła nobis scͥp¬
cessiones ac fines dat᷑ intelligi. Dies enĩ
inqͥt dñi magnꝰ & lucidꝰ. & alibi. Quid
uobis querere diẽ dnĩ: qͥ tam̃ tenebras
habet ñ lucẽ. S tenebras eas dixit quȩ
deputate st̃ sibi dignis: nã in occiduũ
⁊ sẽpit̾nũ diẽ illũ sermo testat᷑. quẽ etiã
octauũ psalmꝰ appellat qͥppe qͥ extra¬

Expanded text:
ratio est volubilium schematum, ut a se inciratio est volubilium schematum, ut a se incipientia semper in semetipsa ferantur. Quod etiavestigia revolvendo, terminum nulla ratione percipiunt. Propterea verticem temporis non primum, sed unum nuncupavit diem: ut ex ipsa nuncupatione cum saeculo sibi servaretur affinitas. Rerum enim simplicium, nihilque commune cum aliis habentium, specimen indicans, congrue penitus et decenter nominatus est unus. Et quamvis multa saecula nobis Scripitus et successiones ac fines datur intelligi. Dies enim, inquit, Domini magnus et lucidus . Et alibi: Quid vobis quaerere diem Domini? Qui tamen tenebras habet, non lucem . Sed tenebras eas dixit quae deputatae sunt sibi dignis. Nam inocciduum et sempiternum diem illum sermo testatur, quem etiam octavum psalmus appellat: quippe q
Abbreviated transcription (Latin):
rȩ. uniꝰ spaciũ diei uiderent᷑ effic̾e. sub¬
audientib uidelicet nobis qr nuncupa¬
tione diei nox qͦq debet intelligi. Unde
etiã siunũ exhis fieri longiorẽ solsticia¬
li mutatione c̃tig̾it p̾finitũ tam̃ tempꝰ
horarũ utriꝰq c̃plectit᷑ int̾ualla. tãꝗͣ¬
diei ꝑtin̾e. Uelunũ forsitan dixit ob
hoc: qr incęlo de certis signis in ead̾e
it̾m sub uno die ꝓcessio solis ⁊ reu̾sio
celebrat᷑. Ita qͦtiens uesꝑa uel mane
scđm solis cucuitũ t̾rarũ orbẽ cõples¬
titur. non ampliore tempore ꝙͣ. unius
diei spacio ꝓpͥa solet curricła definire.
Uel sic̃ secretior tradit ratio. d̃s cum
naturã temporis ꝓcrearet. m̃surã ei sig¬
naq certa ex dierũ constituit int̾ual¬
lis ⁊ ꝑ septimanã num̾are uoluit. eãq
semꝑ insemetipsã conu̾ti p̾cepit. mo¬
tũ tẽporis metientẽ. Rursꝰq septima¬
nã. supplere iussit uniꝰ diei spacia. Que
septies insemetipsa reflectunt᷑. Hȩc enĩ

Expanded text:
e unius spatium diei viderentur efficere, subaudientibus videlicet nobis, quia nuncupatione diei, nox quoque debet intelligi. Unde, etiamsi unum ex his fieri longiorem, solstitiali immutatione contigerit, praefinitum tamen tempus horarum utriusque complectitur intervalladiei pertineri: vel unum forsitan dixit, ob hoc, quia in coelo de certis signis in eadem iterum sub uno die processio solis et reversio celebratur. Ita quoties vespera vel mane, secundum solis circuitum, terrarum orbem complectitur, non ampliore tempore quam unius diei spatio, propria solet curricula definire. Vel sicut secretior tradit ratio, Deus cum naturam temporis procrearet, et mensuram ei signaque certa ex dierum constituit intervallis: et per septimanam numerari voluit, eamque semper in semetipsam converti praecepit, motum temporis metientem, rursusque septimanam suppleri jussit unius diei spatio, quae septies in semetipsa reflectitur. Haec enim
Abbreviated transcription (Latin):
& frigida. aqͣ humida & frigida.
aer calidus & humidꝰ. ignis calidus
& aridꝰ. Atq ita ꝑhȩc naturȩ poten¬
tia ꝓuocata facit ut tẽꝑam̃tis ꝑmix¬
tionis alternȩ sibimet omĩa copu¬
lent᷑ uicinoq elem̃to ꝑ sociã qͣlitatẽ
quq cohereat. & ꝓpter insitam
singłis cõmunitatẽ contͣriis misce¬
ant᷑ sic̃ terra quȩ arida ẽ & frigida
tonnectit᷑ aqͥs ꝑ cognationẽ frigidi¬
tatis. aeri autẽ ꝑ aqͣm copulat᷑. Eenĩ
media hoꝵ aqͣ posita tanꝗͣ. duarũ
porrectione manitũ gemina illis qͣ¬
litate coniungit᷑. id est ꝑ frigidita¬
tẽ terre ꝑhumiditatẽ aeri. Rursꝰq
aer int̾cessione sua conciliator. nat᷑ȩ

Expanded text:
et frigida, aqua humida et frigida, et frigida, aqua humida et frigida, aer calidus et humidus, ignis calidus et aridus; atque ita per haec naturae potentia provocata facit, ut temperamentis permixtionis alternae sibimet omnia copulentur, vicinoque elemento per sociam qualitatem unumquodque cohaereat, et propter insitam singulis communitatem, contrariis misceantur, sicut terra quae arida est et frigida, connectitur aquis per cognationem frigiditatis; aeri autem per aquam sociatur. Etenim media horum aqua posita, tanquam duarum porrectione manuum, gemina illis qualitate conjungitur, id est, per frigiditatem terrae, per humiditatem aeri. Rursusque aer intercessione sua
Abbreviated transcription (Latin):
uox ẽ significatoria illiꝰ animalis cuiꝰ
est ꝓpͥetas: ita t̾re ꝓpria p̃cipuaq ari¬
ditas habet᷑. Ergo elem̃tũ quod ꝓpͥe
sortitũ est siccitatẽ. terra ñ inmeri¬
to nominat᷑. sic̃ animal ciuiꝰ ꝓprius
est hinnitꝰ equus appellat᷑. Non solũ
autẽ hoc de tellure notandũ est: s
etiã inaliis elem̃tis ꝓpͥa cuiq qͣlitas
est decreta perꝗͣ aceteris singula dis¬
cernunt᷑. & qͣle sit ipsũ manifeste
moscit᷑ id est aqͣ suã retinens qͣli¬
tatẽ ꝑꝗͣ frigida demonstrat᷑. aerht̃
humiditatẽ. ignis ardorẽ. S ea qͥd̾e
utpote pͥncipalia cõpositarũ rerũ
elem̃ta. s rationẽ quȩ dicta ẽ mente
sola possumꝰ contẽplari. ea uͦ quȩ in
corporib illapsa sunt & uisui subici¬
unt᷑. coniunctas sibimet possident
qͣlitates nullũq eoꝵ absolutũ potest
eẽ uel simplex. qͥppe quȩ oculis cõpre¬
hendunt᷑ & sensu. Nlam tellus ẽ arida

Expanded text:
vox est significatoria illius animalis, cujus vox est significatoria illius animalis, cujus est proprietas, ita terrae propria praecipuaque ariditas habetur. Ergo elementum quod proprie sortitum est siccitatem, terra non immerito nominatur; sicut animal cui proprius est hinnitus equus appellatur. Non solum autem hoc de tellure notandum est, sed etiam in aliis elementis propria cuique qualitas est decreta, per quam a caeteris singula discernuntur, et quale sit ipsum manifeste dignoscitur, id est, aqua suam retinens qualitatem, per quam frigida demonstratur, aer habet humiditatem, ignis ardorem. Sed ea quidem ut pote principalia compositarum rerum elementa, secundum rationem quae dicta est, mente sola possumus contemplari. Ea vero quae in corporibus illapsa sunt, et visui subjiciuntur, conjunctas sibimet possident qualitates, nullumque eorum absolutum potest esse vel simplex, quippe quae oculis comprehenduntur, et sensu. Nam tellus est arida
Abbreviated transcription (Latin):
ni dñantis effluxit. & factũ est sic.
Sufficit gͥ adiectio ista. declarans uo¬
cem conditoris effectui mancipatã.
licet relatũ sit in multis cosmogͣfie
codicib qr collecta est aqͣ quȩ fuerat
subter celo incongregationes suas &
apparuit arida: qͦd certe nec reliquoꝵ
cõmentarioꝵ ita ẽẽ manifestat edicio
nec usus expͥmit hebreoꝵ. Nam reue¬
ra suꝑflua uideret᷑ post testimontũ
qͦ asserit᷑ qr factũ est sic̾ rursꝰ de eis¬
de repetita narratio. & uocauit łs
aridam terrã. & stationes aqͣrũ uo¬
cauit maria. Curae in p̃cedentib
dictũ est. congregent᷑ aquȩ in
gationẽ unã & appareat arida. cum¬
magis dici debuisset appareat terra.
& iterũ apparuit arida. & uocauit
dłs aridã terrã: Qm arida uidebcet
ꝓpͥetatis est species designans illud
quod nat᷑e subiectũ est: t̾ra uͦ nuda
cause nuncupatio ẽ. Sic̃ enĩ rationa¬
bilitas ꝓpͥa est homini. hõ autẽ ipse

Expanded text:
dominantis effluxit. Et factum est sic. dominantis effluxit. Et factum est sic. Sufficit igitur adjectio ista, declarans vocem Conditoris effectui mancipatam; licet relatum sit in multis cosmographiae codicibus: quia collecta est aqua, quae fuerat subter coelo in congregationes suas, et apparuit arida; quod certe nec reliquorum commentariorum ita esse manifestat editio, nec usus exprimit Hebraeorum. Nam revera superflua videretur post testimonium quo asseritur, quia factum est sic, rursus de iisdem repetita narratio. Et vocavit Deus aridam terram, et stationes aquarum vocavit maria. Cur et in praecedentibus dictum est, congregentur aquae in congregationem unam, et appareat arida, cummagis dici debuisset, appareat terra; et iterum: apparuit arida, et vocavit Deus aridam terram? Quoniam arida videlicet proprietatis est species, designans illud quod naturae subjectum est; terra vero nuda causae nuncupatio est. Sicut enim rationabilitas propria est homini, homo autem ipse,
Abbreviated transcription (Latin):
eoum. mare occiduũ. & iterũ cuiusq
pelagi ꝓpria nomina st̃ euxinũ. el¬
lesponticũ. egeũ. ioniũ. siculũ. tirre¬
nũ. & alia plurima quoꝵ omniũ sin¬
gillatim uocabula ꝑcurrere logũ ni¬
mis & oꝑosũ est. Propt̾ea congrega¬
tiones aquarũ ds maria nominauit:
S nos qͥde nc̃ adhoc p̃t̾euntis ordo ser¬
monis adduxit. ad illud uͦ qͦd dudũ
cepimꝰ reu̾tam᷑. & dix̃ d̾s. Congregent᷑
aquȩ incongregationẽ unã & appa¬
reat arida. Non dix̃ appareat terra.
ne iterũ eã incompositã demonstra¬
ret. utpote limosã & adhuc exaqͣrũ
inundatione deformẽ atq inualidã.
simulq nesoli qͥspiã causã t̾renȩ sic¬
cationis adscrib̾et. merito natiuita¬
te solis anteriorẽ telluris ariditatẽ
creator instituit. Adu̾te nãq sensũ
diligentiꝰ. qr non solũ aqͣ quȩ suꝑflixe¬
rat t̾rȩ. s etiã illa quȩ inꝑfundiorib
partib latitabat famulata p̾ceptio

Expanded text:
Eoum, mare Occiduum, et iterum uniuscujusque Eoum, mare Occiduum, et iterum uniuscujusque pelagi propria nomina sunt, Euxinum, Hellespontum, Aegaeum, Ionium, Siculum, Tyrromnium singillatim vocabula percurrere longum nimis et operosum est: propterea congregationes aquarum Deus maria nominavit. Sed nos quidem nunc ad hoc praetereuntis ordo sermonis adduxit: ad illud vero quod dudum coepimus revertamur. 5. Et dixit Deus: Congregentur aquae in congregationem unam, et appareat arida. Non dixit appareat terra, ne iterum eam incompositam demonstraret, ut pote limosam et adhuc ex aquarum inundatione deformem, atque invalidam; simulque ne soli quispiam causam terrenae siccationis ascriberet, merito nativitate solis anteriorem telluris ariditatem Creator instituit. Adverte namque sensu diligentius, quia non solum aqua, quae superfuerat terrae, sed etiam illa quae in profundioribus partibus latitabat, famulata praecepto
Abbreviated transcription (Latin):
tat᷑ asfaltitis in partib uideȩ uel ser¬
bonitis. quȩ inter egyptũ palesti¬
naziacens deserta contingit arabiȩ.
Om̃s hȩ qͥd̾e paludes st̃: unũ tam̃
habet᷑ mare. sic̃ asserunt qͥ ꝑagran¬
do terras om̃s obierunt. S hircaniũ
caspiũq lacũ quidã insemetipsos cir¬
cũscriptos eẽ ꝓnuntiant. & sane
qm oportet nos hystoricoꝵ cosmogͣ¬
fiam diligentiꝰ intueri. qͥd dehis
relatũ sit audiamꝰ. ferunt itaq
memoratos lacus occultis qͥbdam
ꝑforatos cau̾inis in mare maximũ
suos meatꝰ euolu̾e: unde etiã rubrũ
pelagꝰ affirmat᷑ in mare qͦd ultͣ ga¬
diros habet᷑ effluere. Quomͦ gͦ inqͥ¬
unt si ds̃ diu̾sas aqͣrũ stationes ma¬
ria uocitauit. qm̃ inunũ concepta¬
culũ conuenert᷑. & rursꝰ congrega¬
tiones om̃s id ẽ sinus. qͦs ꝓscemate
suo t̾rȩ circũdatio cõprehendit.
maria nichilominꝰ appellant᷑. id ẽ
mare arctoũ. mare australe. mare

Expanded text:
tatur Asfaltitis in partibus Judaeae, vel Sertatur Asfaltitis in partibus Judaeae, vel Serbonitis, quae inter Aegyptum Palaestinamque jacens, deserta contingit Arabiae. Omnes hae quidem paludes sunt, unum tamen habetur mare, sicut asserunt qui peragrando terras omnes obierunt. Sed Hyrcanium, Caspiumque lacum quidam in semetipsos circumscriptos esse pronuntiant. Et sane quoniam oportet nos historicorum cosmographiam diligentius intueri, quid de his relatum sit audiamus. Ferunt itaque memoratos lacus occultis quibusdam perforatos cavernis, in mare maximum suos meatus evolvere; unde etiam Rubrum pelagus affirmatur in mare quod ultra Gaddiros habetur effluere. Quomodo ergo, inquiunt, si Deus diversas aquarum stationes, maria vocavit, quoniam in unum conceptaculum convenerunt, et rursus congregationes omnes, id est sinus, quos pro schemate suo terrae circumdatio comprehendit, maria nihilominus appellantur, id est, mare Arctoum, mare Australe, mare
Abbreviated transcription (Latin):
congregationis illiꝰ uocabulũ mani¬
festant. s illa maxima. excellensq
susceptio. inqͣ totũ elementũ repen¬
te collatũ est. Nam sic̃ ignis in par¬
uulis ac diu̾sis qͥbq materiis est
disꝑsus. p̃bens om̃ib usũ necessari¬
um. totus tam̃ in ethere continet᷑.
similiterq aer licet singłis corꝑib
sit illapsꝰ uniu̾sũ tam̃ orbẽ terrȩ
complectit᷑. sic & aquarũ natura
ꝗͣuis uariis cõmissa stationibus
teneat᷑. una tam̃ ẽ maxima con¬
gregatio. quȩ om̃e illud elementũ
discernit acet̾is. Lacus enĩ qͥ circa re¬
giones habent᷑ arctoas. uel inhelles¬
ponto. seu in macedonia uel bithuna
congregationes sine dubio noninan¬
tur. s nc̃ qͥđe nobis m̃tio ẽ de illa quȩ
reliqͥs om̃ib ita ꝓlixior ẽ ut terrarũ
ñ tam̃ illas qͥs rite maria nuncupa¬
bit. qͣmuis certe paludes salsugine
maris infecte sint. sic̃ illa quȩ uoci¬

Expanded text:
congregationis illius vocabulum manicongregationis illius vocabulum manifestant, sed illa maxima excellensque susceptio; in quem totum elementum repente collatum est. Nam sicut ignis in parvulis ac diversis quibusque materiis est dispersus, perhibens omnibus usum necessarium, totus tamen in aethere continetur, similiterque aer, licet singulis corporibus sit illapsus, universum tamen orbem terrae complectitur; sic et aquarum natura quamvis variis commissa stationibus teneatur, una tamen est maxima congregatio, quae omne illud elementum discernit a caeteris. Lacus enim qui circa regiones habentur arctoas, vel in Hellesponto, seu in Macedonia, vel in Bithynia congregationes sine dubio nominantur; sed modo nobis mentio est de illa, quae reliquis omnibus ita prolixior est, ut terrarum non tamen illas quis rite maria nuncupabit: quamvis certae paludes salsugine maris infectae sint, sicut illa quae voci
Abbreviated transcription (Latin):
aqͣ colligi qͦ om̃s terrarũ partes in¬
uaserat: Ad hoc respondemꝰ. quia
qͣndo p̃ceptio data est ut inunam
congregationẽ cotrent. tẽ &e suscey¬
tarũ causa ꝓcessit. Neq enĩ erat
illo tp̃r mare qͦd extͣ gadiros ẽ. nec
maximũ illud & solis audacib na¬
uigabile pelagꝰ qd̾ britannicã insu¬
lam & hiberos occiduos alluit habe¬
bat᷑. s postmodũ uissu dei capacitas
sufficiens p̃ꝑata est: ut aquarũ ibidẽ
multitudo conflueret. Deqͣqͣm re
nime inunã congregationẽ sicut
exꝑti sumꝰ aqͣ collecta ẽ: dicere qͥdẽ
multa & om̃ib nota possemꝰ. s ne
& stagna. necñ eas aqͣs que colligũ¬
tur ex imbrib. ut ꝑhec assertionẽ
nr̃i sermonis infring̾ent. sciant
tam̃ qr maximã ꝑfectãq aquarũ
omniũ concursionẽ ds uocauit
congregationẽ. Nam & puteus aqͦ
collectione manufacta in ꝓfundi
cauationẽ liquore delapsõ. Non er¬
go quȩlibet aquarũ conceptacła

Expanded text:
aqua colligi, quae omnes terrarum partes inaqua colligi, quae omnes terrarum partes invaserat? Ad hoc respondemus, quia quando praeceptio data est ut in unam congregationem coirent, tunc et suscearum causa processit. Neque enim erat illo tempore mare quod extra Gaddiros est, nec maximum illud, et solis audacibus navigabile pelagus, quod Britannicam insulam, et Hiberos occiduos alluit, habebatur, sed postmodum jussu Dei capacitas sufficiens praeparata est, ut aquarum ibidem multitudo conflueret. De qua re qnime in unam congregationem, sicut experti sumus, aqua collecta est, dicere quidem multa et omnibus nota possemus: sed net stagna, nec non eas aquas quae colliguntur ex imbribus, ut per haec assertionem nostri sermonis infringerent, sciant tamen quia maximam, perfectamque aquarum omnium concursionem, Deus vocavit congregationem. Nam et puteus aquae collectio est manufacta, in profundam cavationem liquore delapso. Non ergo quaelibet aquarum conceptacula
Abbreviated transcription (Latin):
rubro mari. certissime docem᷑ abhis
qͥ egyptiũ & indicũ mare coniung̾e
uoluerunt. quoꝵ pͥmꝰ est sesostres ẽ¬
gyptius. scd̾s dariꝰ medus. Hȩc eodi¬
xi. ut diuinȩ sanctionis potentiã
nosceremꝰ. Congregent᷑ aque in con¬
gregationẽ unã. id ẽ alt̾a non ꝓcedat
ex illa. s in pͥmo conceptacło quȩ col¬
lecta est teneat᷑. Deinde cũ diceret
congregent᷑ inunã congregationẽ.
docuit qr multȩ erant aquȩ uariis
diuise modis. Loca enĩ conuallia ꝓ¬
fundiorib nat᷑alit̾ cauata spaciisha¬
bebant aqͣ. collectã. nec ñ etiã campi
pleni erant similitudinẽ pelagi re¬
ferentes. alieq huiꝰmodi regiones. de
qͥb om̃ib inunã congregationẽ
confluere st̃ p̃ceptȩ & nullus dicat
qr si totã t̾rã tc̃ aquarũ texerat mul¬
titudo. nichilominꝰ ea quoq loca
inquȩ postea iuissȩ st̃ aque concur¬
rere. repleta tẽ erant. Ubi gͦ deb̾et

Expanded text:
Rubro mari, certissime docemur ab his Rubro mari, certissime docemur ab his qui Aegyptium et Indicum mare conjungere voluerunt, quorum primus est Sesostres Aegyptius, secundus Darius Medus. Haec eo dixi, ut divinae sanctionis potentiam nosceremus. Congregentur aquae in congregationem unam, id est, altera non procedat ex illa, sed in primo conceptaculo, quae collecta est teneatur. 4. Deinde cum diceret: Congregentur in unam congregationem, docuit quia multae erant aquae variis divisae modis. Loca enim convallia, profundioribus naturaliter cavata spatiis, habebant aquam collectam, nec non etiam campi pleni erant, similitudinem pelagi referentes, aliaeque ejusmodi regiones, de quibus omnibus in unam congregationem confluere sunt praeceptae. Et nullus dicat, quia si totam terram, tunc aquarum texerat multitudo, nihilominus ea quoque loca, in quae postea jussae sunt aquae concurrere, repleta tunc erant. Ubi ergo deberet
Abbreviated transcription (Latin):
rũ cursꝰ urget᷑. & qͦd mare certis cir¬
cũscriptũ finib retinet᷑. pͥmȩ p̃cep¬
tionis uirtꝰ est. Congregent᷑ aquȩ in
unã congregationẽ. ut non scilicet illa
quȩ influit expletis conceptacłis suꝑ¬
fusa. cunctos simul t̾rarũ t̾minos in¬
undaret. iccirco fuit iussa inunã con¬
gregationẽ se redigere. P ropt̾ea pelagͣ
uentis sepe turbatũ ac fluctib estu¬
ans maltũq consurgens. ubi littora
uicina tetigerit. feruoris impetũ
spitmando resoluens. mox frangitur
atq subducit᷑. Aut ñ metimedit
dñs. qͥ arenã terminũ pono mari: &
enĩ mirũ est quomͦ res omniũ quȩ in
t̾ris habent᷑ infirmior arena iussu d̾i
iiolentiã maris frenat. Qd̾ si secus eẽt.
qͣ ratio uetare pot̾at. rubrũ maie ut
non egyptũ totã quȩ utiq deuexior
habetur inuad̾et. ꝓximoq pelago
misceret᷑ nͥ p̃ceptoꝰ conditoris ẽẽt in¬
hibitũ: slam qr humilior ẽ egyptus

Expanded text:
arum cursus urgetur, et quod mare certis cirarum cursus urgetur, et quod mare certis circumscriptum finibus retinetur, primae praeceptionis virtus est: Congregentur aquae in unam congregationem: ut non scilicet illa quae influit, expletis conceptaculis superfusa, cunctos similiter terrarum terminos inundaret; idcirco jussa fuit in unam se congregationem redigere. Propterea pelagus ventis saepe turbatum, ac fluctibus aestuans, in altumque consurgens, ubi littora vicina tetigerit, fervoris impetum spumando resolvens, mox frangitur atque subducicitur. Aut me non timebitnus, qui arenam terminum pono mari ? Etenim mirum est quomodo res omnium quae in terris habentur infirmior arena, jussu Dei violentiam maris frenat. Quod si secus esset, quae ratio vetare poterat Rubrum mare, ut non Aegyptum totam, quae utique devexior habetur, invaderet, proximoque pelago misceretur, nisi praecepto Conditoris esset inhibitum? Nam quia humilior est Aegyptus
Abbreviated transcription (Latin):
manant ut fontes& fluuii. alie con¬
gregate sunt & sistentes. S mͥ nc̃ de
stuentib sermo est. Congregent᷑ aqͦ
in congregationẽ unã. Siqͣndo testan¬
te tuxta rtuũ. subit cogitatio reputan¬
tem. cuiꝰ impulsu de tellurib aqua
ꝓgredit᷑ uel quȩ sint horrea deqͥb tã
largit᷑ effundit᷑. Aut qͥ locꝰ adquẽ co¬
gitur ꝑuenire. uel qͦmͦ nec illa defi¬
cit que seqͥt᷑. nec ea quȩ p̃cessit exub̾at.
ꝓfecto reperies oĩa hȩc exuoce pͥma te¬
neri. unde etiã meatus illi suppetit sẽ¬
pit̾nus. Quãobrẽ in omĩ semꝑ histo¬
ria mem̃to pͥme p̃ceptionis. quȩ dic̃.
congregent᷑ aquȩ. Eenĩ oportebat
eas ddecurrere ꝓꝑant̾. ut deuenirẽt
ad ꝓpriã regionẽ & postꝗͣ uentũ eẽt.
stare in conceptacłis deputatis. atq
ult᷑ non tend̾e. Propt̾ea ẽ ab ecclaste
dictũ. in mare fluiiũ delabunt᷑. sed
mare non suꝑimplet᷑. Quia & qͦdaqͣ¬

Expanded text:
manant ut fontes et fluvii, aliae conmanant ut fontes et fluvii, aliae congregatae sunt et sistentes. Sed mihi nunc de fluentibus sermo est. Congregentur aquae in congregationem unam. Si quando te stantem juxta rivum subit cogitatio, reputans cujus impulsu de telluribus aqua progreditur, vel quae sunt horrea de quibus tam largiter effunditur, aut qui locus ad quem cogitur pervenire, vel quomodo nec illa deficit quae sequitur, nec ea quae praecessit exuberat; profecto reperies omnia haec ex voce prima teneri, unde etiam meatus illi suppetit sempiternus. Quamobrem in omni semper historia memento primae praeceptionis, quae dicit: Congregentur aquae. Etenim oportebat eas decurrere properanter, ut devenirent ad propriam regionem: et postquam ventum esset, stare in conceptaculis deputatis, atque ultra non tendere. Propterea est ab Ecclesiaste dictum: In mare fluvii delabuntur, sed mare non superimpletur . Quia et quod aqu
Abbreviated transcription (Latin):
unt qͦmͦ in unã congregationẽ iussa
est conuenire. cũ maria ẽẽ diu̾sa scia¬
mus. quȩ certe multũ a se distare
noscunt᷑. Ad illud gͥ qͦd pͥmũ quesitũ
est hoc respondebimꝰ. qr tu qͥdem post
edicionẽ p̃cepti diuini. humoris motũ
cognouisti. & qr circũflitus habetur
semꝑq decurrens. Nam priꝰꝗͣ meatũ
caꝑet exauctoritate celesti. nec tu eũ
iuidisti nec abalio qͥ uiderit didicisti.
Uñ debebis adũtere qr uox deinat᷑e
formatͥr est. & p̃ceptio quȩ tẽ data est
creature. dispositionẽ cunctis quȩ fo¬
rent gignenda p̃bebat. llam & dies
& nox semel facte sunt. & exillo usq
nc̃ sibimet uicib succedendo. curri¬
culoꝵ suoꝵ tempora certis porcionibꝰ
diuisa custodiunt. Congregentur
aquȩ. Iustũ est aquarũ natiuã dif¬
fuere. & numꝗͣ. deficit obseqͣndo man¬
datis. Hoc autẽ dico respiciens ad li¬
qͥdam aquarũ sortẽ. quarũ aliȩ sẽꝑ

Expanded text:
iunt, quomodo in unam congregationem jussa iunt, quomodo in unam congregationem jussa est convenire, cum maria esse diversa sciamus, quae certe multum a se distare noscuntur? Ad illud igitur quod primum quaesitum est, hoc respondebimus: quia tu quidem post editionem praecepti divini humoris motum cognovisti, et quia circumfluus habetur semperque decurrens. Nam priusquam meatum caperet ex auctoritate coelesti, nec tu eum vidisti, nec ab alio qui viderat didicisti: unde debebis advertere quia vox Dei, naturae formatrix est, et praeceptio quae tunc data est creaturae, dispositionem cunctis quae forent gignenda praebebat. Nam et dies et nox semel factae sunt, et ex illo usque nunc, sibimet vicibus succedendo, curriculorum suorum tempora certis portionibus divisa custodiunt. 3. Congregentur aquae. Jussum est aquarum naturam diffluere, et nunquam deficit obsequendo mandatis. Hoc autem dico respiciens ad liquidam aquarum sortem, quarum aliae semper
Abbreviated transcription (Latin):
tũ subducit᷑. ut conspicua fieret quȩ
int̾im non uidebat᷑. Illud etiã forsitan
qͥs reqͥrit. cur id qͦd ꝑ naturã sub est
aqͥs id est ut semꝑ ad ꝓcliuiora con¬
tendant. hoc ad p̃ceptionẽ creatoris ser¬
mo conu̾tit. Donec enĩ in planicie fue¬
rit aqͣ recondita. stabilis est ñ inuem¬
ens qͦ declinet. ubi uͦ descensus occurre¬
rit. irrũpente ꝓtinus parte pͥore reliqͣ
multitudo consequit᷑ ꝓꝑanter effu¬
giens quȩ precedit urgente uenienteˢ
impulsu. Tantoq leuior meatꝰ aspicit᷑.
qͣnto maioris pond̾is fuerit aqͣ quȩ
confluit. locusq deuexior. Sigͦ talis
nat᷑a liquoris est. differret utiq pre¬
ceptionẽ qͣ iusserat aqͣs inunũ concep¬
taculũ congregari. Pot̾at enĩ sine du¬
bio ꝓpter nat᷑alẽ impetũ in regiones
c̃uacuas sponte decurrere. priꝰꝗͣ terga
cõpleret. Nullus enĩ t̾rarũ locus sic eqͣ¬
lis est ut aquarũ situs. Deinde inqͥ¬

Expanded text:
ntum subducitur, ut conspicua fieret, quae ntum subducitur, ut conspicua fieret, quae interim non videbatur. Illud etiam forsitan quis requiret, cur id quod per naturam subest: aquis, id est, ut semper ad procliviora contendant, hoc ad praeceptionem Creatoris sermo convertit. Donec enim in planitie fuerit aqua recondita, stabilis est, non inveniens quo declinet, ubi vero descensus occurrerit, irrumpente protinus parte priore, reliqua multitudo consequitur properanter effugiens, quae praecedit urgente venientis impulsu: tantoque velocior meatus aspicitur, quanto majoris ponderis fuerit aqua quae confluit, locusque devexior. Si ergo talis natura liquoris est, differret utique praeceptionem qua jusserat aquas in unum conceptaculum congregari. Poterat enim sine dubio, propter naturalem impetum in regiones concavas sponte decurrere, priusquam terga compleret: nullus enim terrarum locus sic aequalis est, ut aquarum situs. Deinde, inqu
Abbreviated transcription (Latin):
ministͣntẽ. scindentẽq se mouentib
omĩb lenit̾q cedentẽ mollitudinis
int̾cessu. aqͣm uͦ altrcẽ corpoꝵ & hu¬
mano gen̾i nimis utilẽ constitutã.
ac mod̾ate indeputatis sibi concep¬
taculis ꝑmanentẽ. Quas res ita se ha¬
bere: dehis qͦ recens lecta st̃. approba¬
bis. E dix̃ ds. Congregent᷑ aquȩ quȩ
subt̾ cȩlo st̃ incongregationib suis.
& appareat arida. Ee uocauit d̾s aridã
terrã. & congregationes aquarũ uo¬
cauit maria. Quantas mͥ calũpnias
inhis qͦ sequunt᷑ obieceris. exigens
quẽ admodũ terra possit inuisibilis
haberi. colore p̃sente. siqͥde color om̃is
sensu cõprehendit᷑ uisionis. & fortasse
tͥ non uidet᷑ eẽ sufficiens qͦd dicimus.
qr non ad naturã sed ad nos inuisibiliᷤ
fuisse terra relata ẽ ꝓpteraquarũ ui¬
delicet iniectionẽ quȩ tt̃ om̃s terras
oꝑuissent. Nc̃ uͦ ausculta scripturã:
quomͦ se ipsa declarat. Congregentur
inqͥt aquȩ. & appareat arida. Uelam̃¬

Expanded text:
se moventibus omnibus, leniterque cedentem mollitudinis intercessu; aquam vero altricem corporum, et humano generi nimis utilem constitutam, ac moderate in deputatis sibi conceptaculis permanentem. Quas res, ita se habere, de his quae recenter lecta sunt approbabis. 2. Et dixit Deus: Congregentur aquae quae sub coelo sunt in congregationibus suis, et appareat arida. Et vocavit Deus aridam terram, et congregationes aquarum vocavit maria. Quantas mihi calumnias in his quae sequuntur objeceris, exigens quemadmodum terra possit invisibilis haberi, colore praesente, siquidem color omnis sensu comprehenditur visionis, et fortasse tibi non videtur esse sufficiens quod diximus; quia non ad naturam, sed ad nos invisibilis fuisse terra relata est, propter aquarum videlicet injectionem, quae tunc omnes terras operuissent. Nunc vero ausculta Scripturam, quomodo seipsam declarat: Congregentur, inquit, aquae, et appareat arida. Velame
Abbreviated transcription (Latin):
nam. nc̃ ad signa solsticialia ꝓtempoꝵ
mutatione tͣucit atq inde iarctoã
regionẽ conu̾tit. ut paulatim ꝑ diu̾sa
cõmigrans. t̾renis fructib temꝑam̃ta
custodiat. Uideant tam̃ si non ipsi s
ꝓbant᷑ obsist̾e̾. cũ mare ideo confirmãt
increm̃tis fluiuialib non augeri qr ca¬
lore solis absorbet᷑. Unde etiã salsa &
amara eiꝰ aqͣ ꝑficit᷑. ut pote qͦ saporẽ
ꝓpͥe dulcedinis raptu feruoris amit¬
tit. & ubi leuiorẽ qͥde partẽ secũ aufert.
gͣuiorẽ uͦ & limosã uelut fecẽ aliqͣm
hic reliqͥt. S qͥ de mari mͦ talia disse¬
rebant. rursũ mutati nullã defectio¬
nẽ fieri liquoris a sole ꝓnunciant. Ee
uocauit ds firmam̃tũ celũ. Propͥe qͥde
aliud illi conueniens fuerat nom̃: sci¬
mus tam̃ sepissime cȩlũ dici locum
spissũ densatũq aeris ipsiꝰ palã nr̃is
obtutib occurrentẽ. Cȩlũ autẽ acer¬
nendo uocari: qͦd ex grecoꝵ mesiꝰ ethi

Expanded text:
nam, nunc ad signa solstitialia pro temporum nam, nunc ad signa solstitialia pro temporum mutatione traducit, atque inde in arctoam regionem convertit, ut paulatim per diversa commigrans terrenis fructibus temperamenta custodiat. Videant tamen si non ipsi sibi probantur obsistere, cum mare ideo confirmant incrementis fluvialibus non augeri, quia calore solis absorbetur, unde etiam salsa et amara ejus aqua perficitur, ut pote quae saporem propriae dulcedinis, raptu fervoris amittit et ubi leviorem quidem partem secum aufert, graviorem vero et limosam, velut faecem aliquam hic relinquit. Sed qui de mari modo talia disserebant, rursum mutati nullam defectionem fieri liquoris a sole pronuntiant. 8. Et vocavit Deus firmamentum coetum. Proprie quidem aliud illi conveniens fuerat nomen. Scimus tamen saepissime coelum dici locum spissum densatumque aeris istius palam nostris obtutibus occurrentem. Coelum autem a cernendo vocari, quod ex G
Abbreviated transcription (Latin):
igneũ solẽ non ẽẽ contendunt. Calorẽ
autẽ ferunt exasꝑiori eiꝰ cicũuersio¬
ne ꝓced̾e. hoc uidelicet argum̃tantes
ut asserant solẽ nichil expend̾e dehu¬
more. S ego etiãsiuerũ sit qd̾ obicit᷑.
ñ refutabo sermonẽ. ut pote mͥ asti¬
pulantẽ. Dicebat᷑ enĩ ꝓpter ignis eda¬
citatẽ. aqͣrũ necessariã ẽẽ multitudi¬
nẽ. Nichil tam̃ interest. utrũ nat᷑alis
sit an quesitꝰ ardor. dũ mͦ cura eandẽ
materiã simileᷤ casus exerceat. id est
siue cũ inter seligna fricant᷑ flãma
consurgit. siue sponte succensus igniᷤᷤ
quȩ fuerit iniecta consũpserit. unus
uidelicet atq idemexitus abutroq ꝓ¬
cedit. &e certe uidemꝰ moderatͥtẽ sapien¬
tiã dei. solẽ in alias partes exaliis tͣnspo¬
nentẽ. ut ñ semꝑ in eiscłe cõmoratus lo¬
cis feruoris auiditate mundanũ depo¬
pulet᷑ ornatũ. S nc̃ eũ ad australẽ ⁊o¬

Expanded text:
non igneum solem esse contendunt. Calorem non igneum solem esse contendunt. Calorem autem ferunt ex asperiore ejus circumversione procedere, hoc videlicet argumentantes, ut asserant solem nihil expendere de humore. Sed ego, etiamsi non verum sit quod objicitur, non refutabo sermonem, utpote mihi astipulantem. Dicebatur enim propter ignis edacitatem aquarum necessariam esse multitudinem: nihil tamen interest utrum naturalis sit an quaesitus ardor, dummodo circa eamdem materiam similes casus exerceat, id est, sive cum inter se ligna fricantur, flamma consurgit, sive sponte succensus ignis, quae fuerint injecta consumpserit, unus scilicet atque idem exitus ab utroque procedit. Et certe videmus moderatricem sapientiam Dei, solem in alias partes ex aliis transponentem, ut non semper in eisdem commoratus locis, fervoris aviditate mundanum depopuletur ornatum. Sed nunc eum ad Australem zo
Abbreviated transcription (Latin):
appositã stuppã lambens oleũ mox ꝑ¬
edit. Etherautẽ qͥs dubitet flãmeũ ẽẽ
atq torridũ: Qd̃ nͥ statutis sibi aciratore
finib frenaret᷑. facile cuncta consume¬
ret. qͦ res ꝓhibet ut non totꝰ humor qͥ
reb diuersis insertꝰ ẽ. calore solis uoratꝰ
arescat: obhoc cȩlestis facta ẽ aqͣ locosu¬
ꝑiore collecta. qͣm paludes ⁊ fluuii pela¬
gusq surgentib de se uaporib exalãt.
ut ñ ardor echereꝰ omĩa qͦ subiecta st̃
conflagͣret. Si qͥd̾e solẽ quoq uidemus
estate stagna leuiora breuissimo tem¬
poris spacio repente siccare. Ubi gͦ est
aqͣ illa: Demonstrent nobis callidi.
Dubiũ necitipiã potest eẽ qͥnferuore
solis expensa defecerit: Licet nec cali¬
dũ solẽ dicant ẽẽ. Tanta illis suppedi¬
tat in loqͦndo facultas. & consid̾ate qͦ
freti docum̃to reb euidentissimis ad¬
ẽ ñ rubeus aut puniceꝰ habet᷑. obhoc

Expanded text:
appositam stuppam lambens oleum mox pappositam stuppam lambens oleum mox peredit. Aether autem quis dubitet flammeum esse atque torridum? Quod nisi statutis sibi a Creatore finibus frenaretur, facile cuncta consumeret: quae res prohibet ut non totus humor qui rebus diversis insertus est calore solis voratus aresceret. Ob hoc coelestis facta est aqua loco superiore collecta, quam paludes, et fluvii, pelagusque surgentibus de se vaporibus exhalant, ut non ardor aethereus omnia quae subjecta sunt conflagraret. Siquidem solem quoque videmus, aestate stagna leviora brevissimo temporis spatio repente siccare. Ubi ergo est aqua illa? Demonstrent nobis callidi, dubium ne cuipiam potest esse quin fervore solis expensa defecerit? Licet nec calidum solem dicant esse, tanta illis suppeditat in loquendo facultas. Et considerate quo freti documento, rebus evidentissimis adet non rubeus, aut puniceus habetur, ob hoc
Abbreviated transcription (Latin):
naturã. quȩ fulcimine aliqͦ sustentat᷑
& pond̾e. Nam multo ꝓpriꝰ eius modi
uocabulũ t̾ra merusset. s ꝓpter sub¬
stantiã suꝑioꝵ quȩ subnlis & rara ẽ.
nulloq sensu cõp̃hensibilis habetur.
firmam̃tũ nuncupauit. Cõparatio¬
ne scilicet corpoꝵ leuioꝵ quȩ nec uisu
nec tactu ualemꝰ atting̾e. Esimul co¬
gita locũ quend̾a qͥ discernit humorẽ.
cuiꝰ partẽ tenuiorẽ suꝑnis stationib
deputauit. crassiorẽ uero limosãq in¬
feriorib destinauit. ut illa quȩ ex in¬
icio facta ẽ tẽꝑatio ꝑman̾et. aquarũ
paulatim minuatione confecta.S
tu qͥd̾e liquoris amplitudini ñ discrediᷤ
ad ignis autẽ uim ñ respectas. qͥlicet
exiguus habeat᷑ in uisu. multitudinẽ
tam̃ aqͣrũ ualet expend̾e. Sẽꝑ enĩ thit
ad se subiectas undas inmodũ medi¬
catorie cucurbitȩ. facileq consumit
eas exemplo luminis luc̾nalis. qd̃ ꝑ

Expanded text:
naturam, quae fulcimine aliquo sustentatur naturam, quae fulcimine aliquo sustentatur et pondere. Nam multo proprius ejusmodi vocabulum terra meruisset, sed propter substantiam superiorum, quae subtilis et rara est, nulloque sensu comprehensibilis habetur, firmamentum nuncupavit, comparatione scilicet corporum leviorum, quae nec visu, nec tactu valemus attingere. Et simul cogita locum quemdam, qui discernit humorem, cujus partem tenuiorem supernis stationibus deputavit, crassiorem vero limosamque inferioribus destinavit, ut illa quae ex initio facta est temperatio permaneret, aquarum paulatim minutione confecta. Sed tu quidem liquoris amplitudini non discredis, ad ignis autem vim non respectas, qui licet exiguus habeatur in visu, multitudinem tamen aquarum valet expendere. Semper enim trahit ad se subjectas undas, in modum medicatoriae cucurbitae; facileque consumit eas exemplo luminis lucernalis, quod per
Abbreviated transcription (Latin):
alii in nr̃m mare inflitunt. alii in
citeriorẽ deuolitunt᷑ occeanũ. Licet
nilus non sit fiuminib cõparandꝰ.
aͥppe qͥ more pelagi tempore disffusus
uito tra stagnare consueuit egyptiã.
Ita mundi pars habitabilis. aquis tota
repleta ẽ: ñ minꝰ fluctib equoreis cir¬
cũ septa ꝙͣ. amnib irrigata ꝓpt̾ ineffa¬
bilẽ sapientiã conditoris. qͥ repugnatͥcẽ
calori naturã ut ẽẽt sufficiens ordina¬
uit. Erit autẽ tempꝰ qͦ ignis cuncta tor¬
rebit ut testat᷑ ysaias. loqͦns ad omniũ
dm̃n dm. Qui dicit abysso dissipab̾is.
& omĩa flumina tua siccabo. Despreta
gͦ sapientia scłari. recipe una nobis¬
cũ magisteriũ ueritatis: nullisqͥdẽ
facundiȩ faleris exornatũ. scientiȩ uͦ
ratione potissimũ. Propt̾ea fiat firma¬
mentũ in medio aquȩ: ⁊ sit diuidens
int̾ aꝗͣ & aqͣm. Diximꝰ qͥd significet
appellatio firmam̃ti. id ẽ ñ ditrã fortẽq̃

Expanded text:
alii in nostrum mare influunt, alii in alii in nostrum mare influunt, alii in citeriorem devolvuntur Oceanum; licet Nilus non sit fluminibus comparandus, quippe qui more pelagi, tempore diffusus aestivo, terram stagnare consuevit Aegyptiam. Ita mundi pars habitabilis aquis tota repleta est, non minus fluctibus aequoreis circumsepta, quam amnibus irrigata, propter ineffabilem sapientiam Conditoris, qui repugnatricem calori naturam, ut esset sufficiens ordinavit. Erit autem tempus quo ignis cuncta torrebit, ut testatur Isaias, loquens ad omnium Dominum Deum: Qui dicit abysso: Dissipaberis, et omnia flumina tua siccabo . Despecta ergo sapientia saeculari, recipe una nobiscum magisterium veritatis, nullis quidem facundiae phaleris exornatum, scientiae vero ratione potissimum. 7. Propterea: Fiat firmamentum in medio aquae, et sit dividens inter aquam et aquam. Diximus quid significat appellatio firmamenti: id est, non duram fortemque
Abbreviated transcription (Latin):
partib hybernis ꝓgredit᷑ indus flu¬
uius. omniũ uolentior fluentoꝵ
sic̃ specłati st̃ hi qͥ sitũ orbis descͥpsere
terrarũ. De meridianis autẽ locis bac¬
trus effluit & cohaspis & araxes. exqͦ
tanais abruptꝰ inmeoticã tͣnsit pa¬
ludem. Phasis autẽ de caucasiis mon¬
tib exit. & innim̾abiles alii de regio¬
nib arctois. ad euxinũ ferunt᷑ pon¬
tũ. Ab occidentis uͦ climatib estruis
sub pyreneo u̾tice tartesꝰ atq hister:
quoꝵ unꝰ inext̾iora maria decurrit.
alt̾ ueniens ꝑ europã digerit᷑ in
pontũ. Cosautẽ qͥd necesse ẽ enum̾are
qͥ de ripheis scithiȩ int̾ioris montib
oriunt᷑: Quoꝵ ẽ rhodanꝰ. qͥcũ pluri¬
mis aliis nauigabilib fluuiis. gala¬
thas & hesꝑios. celtoꝵq gentẽ. multaꝙ
finitimas p̾t̾iens nationes pelago
miscet᷑ occiduo. slam eoꝵ qͥ ex suꝑiore
meridie ꝑ ethiopiã descendunt. idẽ
thages & nisus & cremeas & nilus.

Expanded text:
partibus hibernis progreditur Indus flupartibus hibernis progreditur Indus fluvius, omnium violentior fluentorum, sicut speculati sunt ii qui situm orbis descripsere terrarum. De meridianis autem locis Bactrus effluit et Choaspis, et Araxes, ex quo Tanais, abruptus in Maeoticam transit paludem. Phasis autem de Caucasiis exit montibus, et innumerabiles alii, de regionibus arctois ad Euxinum feruntur Pontum. Ab Occidentis vero climatibus aestivis, sub Pyrenaeo vertice Tartesus, atque Ister, quorum unus in exteriora maria decurrit, alter veniens per Europam, digeritur in Pontum. Eos autem quid necesse est enumerare, qui de Riphaeis Scythiae inRhodanus, qui cum pluribus aliis navigalibus fluviis, Galatas et Hesperios, Celtorumque gentem, multasque finitimas praeteriens nationes, pelago miscetur Occiduo. Nam corum qui ex superiore meridie per Aethiopiam descendunt, id est, Tages, et Nisus, et Cremeas, et Nilus;