comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ritate inflat. & ex nobis ẽẽ caritatem quȩ facit ut scientia in flare non
possit  Item cũ dicat apls supereminentẽ scientie caritatem xp̃i. quid ẽ.
in saniꝰ quã putare exdõ esse scientiã quȩ subdenda ẽ. caritati. & ex homi
nib caritatem quȩ suꝑeminet scientie  Fides autẽ uera o. doctrina sana
anibas dicit esse ex deo: quia scritũ est. Nfacie eiꝰ scientia & intellectus
C. Scriptum ẽ. Caritas exdo est. Ꝙ legimꝰ spm̃ scientie &. pier¬
tis. Legimus sꝑm uirtutis & caritatis & continentie. S maus ẽ. donũ cari¬
tas quã scientia. Nam scientia quando ẽ in homine: caritas necessaria ẽ:
tis me disputasse arbitror. ad uersus eos qui gr̃am dĩ uehement̾ obpug¬
nant: quia uoluntas humana nͨ collit᷑. s ex mala mutat᷑ in bonã: &cũ
bona fuerit adiuuatur: & sic disputasse. ut non magis ego quã diuina

Expanded text:
ritate inflat, et ex nobis esse charitatem, quae facit ut scientia inflare non ritate inflat, et ex nobis esse charitatem, quae facit ut scientia inflare non possit? Item cum dicat Apostolus, supereminentem scientiae charitatem Christi ; quid est insanius, quam putare ex Deo esse scinibus charitatem, quae supereminet scientiae? Fides autem vera et doctrina sana ambas esse dicit ex Deo, quia scriptum est: « A facie ejus scientia et intellectusntiae et pietatis : legimus, Spiritum virtutis et charitatis et continentiae . Sed majus est donum charitas quam scientia: nam scientia quando est in homine, charitas est necessaria, tis me disputasse arbitror adversus eos qui gratiam Dei vehementer oppugnant, qua voluntas humana non tollitur, sed ex mala mutatur in bonam, et cum bona fuerit adjuvatur; et sic disputasse, ut non magis ego, quam divina
Abbreviated transcription (Latin):
est nobis. ipsa caritate fit quã donũ e̾e̾ manifestat᷑. ut tͥbulatio ñ auferat. s
potius opetur patientiã. Ad ephesios etiã pax inqͥt fr̾ib & caritas cumfide.
& tenebre eam ñ cõprehendunt. In iohe lux dicit. E ece qualẽ dilectionẽ
cdedit nobis pat̾ ut filii dei uocem᷑ &. simus. & in pelagianis tenebre dicunt.
Bilectio nobis ex nobif. ex nobis ÷. Quia si uerã id est xꝑ ianã dilect̾ionem habe¬
rent. scirent & unde haberent. sicut sciebat apłs quidicebat. Nos autẽ non
spm̃ huius mundi accepimꝰ. s sp̃m qui exdõ est. ut sciamus quȩ adõ donatast̃
nobis. Iohẽs dicit ds dilectio ẽ : & pelagiani etiam ipsum d̾m etiam ipsũ cm
non exdõ sed ex semet ipsis habere secticũt. Ee cũ scientiã legis exdõ nobif¬
ex dõ nobis ẽẽ faceatur: caritatem ex nobis ipsis uolunt. nec audiunt apłor
icentẽ. scientia inflat. caritas edificat. Quid est in eptius. inimo iͥ

Expanded text:
anctum qui datus est nobis, ipsa charitate fit, quam Dei donum esse manifestat, ut tribulatio non auferat, sed potius operetur patientiam. Ad Ephesios etiam, pax, inquit, fratribus et charitas cum fide. et tenebrae eam non comprehendunt . In Joanne lux dicit, Ecce qualem dilectionem dedit nobis Pater, ut filii Dei vocemur et simus . Et in Pelagianis tenebrae dicunt, Dilectio nobis ex nobis est. Quam si veram, id est, christianam dilectionem haberent, scirent et unde haberent; sicut sciebat Apostolus, qui dicebat, Nos autem non spiritum hujus mundi accepimus, sed spiritum qui ex Deo est, ut sciamus quae a Deo donata sunt nobis . Joannes dicit, Deus dilectio est . Et Pelagiani etiam ipsum Deum non ex Deo, sed ex semetipsis habere se dicunt: et cum scientiam legis ex Deo nobis esse fateantur, charitatem ex nobis ipsis volunt. Nec audiunt Apostolum dicentem, Scientia inflat, charitas autem aedificat . Quid est ineptius, imo vero q
Abbreviated transcription (Latin):
qͦ uult debitũ poscit. Quod qͥ diceret. ꝑseuerans in iniusto ab apło audiat.
Ohomo. tuqͥs es qui respondeas d̾o : Congrue siquid̾e huiꝰ modi impietatẽ
apłica retundit auctͥoritas: tantũ de exaggeratione nominũ pondus in cu¬
tiens. cũ dic̃. o homo tuqͥs es qui respondeas dõ. O homo. do: lutũ figulo.
Subiunx̃ enim ite apłs. Nũqͥd dic̃ figmentũ ei qui se finxit. quare sic me

Expanded text:
38 quo vult debitum poscit. Quod qui dicere perseverat injustum, ab Apostolo audiat, 38 quo vult debitum poscit. Quod qui dicere perseverat injustum, ab Apostolo audiat, O homo, tu quis es, qui respondeas Deo? Congrue siquidem hujusmodi impietatem apostolica retundit auctoritas, tantum de exaggeratione nominum pondus incutiens, cum dicit, O homo, tu quis es, qui respondeas Deo? o homo Deo, lutum figulo? Subjungit enim idem Apostolu
Abbreviated transcription (Latin):
uel si quo alio mͦ dicipotest. si tam̃ potest apud dm ẽ: & p̾scire. ⁊ facere. ⁊ elige¬
re: ut & p̾scientia sua in cõmutabilit̾ ꝑmanente eligeret faciendos. qͦs facturꝰ
fuerat eligendos. Hec quidẽ quantũ ad fidei regułã dño illuminante pie
quit᷑ enĩ ut si eos qͦs p̃destinauit illos ⁊ uocauit. ⁊ si eos quos uocauit illos &.
ẽẽ debeant in nocentes: in iusteq ab eis ꝓ uite prauitate transacte. in illo ag¬
nitionis die sint poscenda supplicia. Dicat istis apłs paulus. Numqͥd inqͥtas
apud dm̃ ᷤ Statĩ ipse respondeat. Absit. Cumq hoc fuerit in hominis m̃ce sa¬
napietate fundatũ. qđ nulla sit iniqͥtas apud dmͣ. ita intelligat. cui uult
miseret᷑. & quẽ uult indurat. quasi diceret᷑. cui uult miseret᷑: cui ñ uult non
miseret᷑. Itẽq hoc ipsũ rursus intelligat: quasi diceret᷑. cui uult donat. & a

Expanded text:
vel si quo alio modo dici potest, si tamen potest, apud Deum est et praescire, et facere, et eligevel si quo alio modo dici potest, si tamen potest, apud Deum est et praescire, et facere, et eligere, et praescientia sua incommutabiliter permanente eligere faciendos, quos facturus fuerat eligendos. Haec quidem quantum ad fidei regulam, Deo illuminante praequitur enim, ut si eos quos praedestinavit, illos et vocavit; et si eos quos vocavit, illos et debeant esse innocentes, injusteque ab eis pro vitae pravitate transactae in illo agnitionis die sint poscenda supplicia. Dicat istis apostolus Paulus, Nunquid iniquitas apud Deum? statim ipse respondeat, absit. Cumque hoc fuerit in hominis mente sana pietate fundatum, quod nulla sit iniquitas apud Deum, ita intelligat, Cui vult miseretur et quem vult indurat, quasi diceretur: Cui vult miseretur, cui non vult non miseretur. Itemque hoc ipsum ita rursus intelligat, quasi diceretur: Cui vult donat, et a
Abbreviated transcription (Latin):
tẽpoꝵ motib agitant᷑: ab eo pͥncipio st̃ inqͦ erat uerb̾i. & uerbũ erat¬
apud dm. & ds̃ erat uerbũ. usq infin̾e̾ omĩum scłoꝵ De quo fine cum
sperant᷑ futura. nec p̃terita transiert̃. s in p̃sentia diuinitatis. p̃senti
semꝑ luce cernunt᷑ ab illo. Ergo quia et̾nus & p̾scius. qui & iustꝰ .&. pius ẽ: qui¬
& exerit debitã seueritatẽ. & ex hib& indebitã pietatẽ.&. habet increandis
atq eligendis hominib sic̾ in luto figulus potestatẽ: a qͦ sic̾ scriptũ est. fac¬
ta st̃ alia quictẽ uasa in honorẽ. alia uͦ in contumeliã: anteqͣ. faceret p̾sciuit
nos & in ipsa nos p̃scientia cũ nondũ fecisset elegit. S a quo hoc fieri potuit
git nos ante mundi constitutionẽ. Intra mundu facti sumꝰ. & ante mund̾u
electi sumꝰ: atq ita uno eode̾q nec transeunte nec futuro s continuo tꝑte.

Expanded text:
temporum motibus agitantur, ab eo principio in quo erat Verbtemporum motibus agitantur, ab eo principio in quo erat Verbapud Deum, et Deus erat Verbum , usque in finem omnium saeculorum. De quo fine cum sperantur futura, nec praeterita transierunt, sed in praesentia divinitatis praesenti semper luce cernuntur. Ab illo ergo quia aeternus et praescius, quia et justus et pius est, qui exercet debitam severitatem, et exhibet indebitam pietatem, et habet in creandis atque eligendis hominibus, sicut in luto figulus, potestatem, facta sunt alia quidem vasa in honorem, alia vero in contumeliam. Antequam faceret nos, praescivit nos, et in ipsa nos praescientia, cum nondum fecisset, elegit. Sed a quo hoc fieri potuit,git nos ante mundi constitutionem . Intra mundum facti sumus, et ante mundum electi sumus: atque ita uno eodemque, nec transeunte, nec futuro, sed continuo tempore,
Abbreviated transcription (Latin):
eũ quẽ illuminare noluerit: sic etiam repellere. que uocare noluerit.
Quos enĩ p̃ctestinauit: illos & uocauit: & qͦs uocauit. illos & iusti¬
ficauit. Ipse enĩ cdedit ut simꝰ ipse ut boni ẽẽ possimus. Prescunt
Mundus enĩ quanuis pro tꝑrȩ ex quo factus ẽ ceperit. in illa diuine
p̾scientie luce faciendus. nullũ potuit habere pͥncipiũ. Et quantic̃q
uł ex ad̾ã usq in hodier nũ homines nati st̃: uł post etatẽ nr̃am gene¬
rationis st̃ propagine nascituri: apud dm̃ & iã uati st̾. & decurso toti
uite tꝑre transiert̾: in illo nichilomuiꝰ diuini optutꝰ lummine ꝑmanen¬
tes d̾s enĩ quinec loco claudit᷑. nec tẽꝑe p̃uenit᷑. onirũ rerum tam
p̃teritarũ memoria. quã imiͥnentiũ scientia plenꝰ ẽ: nec reminiscens uol¬
uit᷑ in p̃teritũ : nec sperans tendit uifuturũ. E quęc̾q omĩno st̃ que

Expanded text:
eum quem illuminare noluerit: sic etiam repellere eum quem vocare noluerit. eum quem illuminare noluerit: sic etiam repellere eum quem vocare noluerit. Quos enim praedestinavit, illos et vocavit: et quos vocavit, illos et justificavit . Ipse dedit ut simus, ipse ut boni esse possimus. CAPUT V. Mundus enim quamvis pro tempore ex quo factus est coeperit, in illa divinae praescientiae luce faciendus nullum potuit habere principium: et quanticumque vel ex Adam usque in hodiernum diem homines nati sunt, vel post nostram aetatem generationis sunt propagine nascituri, apud Deum et jam nati sunt, et decurso totius vitae tempore transierunt, in illo nihilominus divini obtutus lumine permanentes. Deus enim qui nec loco clauditur, nec tempore praevenitur, omnium rerum tam praeteritarum memoria, quam imminentium scientia plenus est, nec reminiscens volvitur in praeteritum, nec sperans tenditur in futurum. Et quaecumque omnino sunt, quae
Abbreviated transcription (Latin):
ab eocłẽ qͦd debebat creditore donat ũ: qͥs intantã in saniã ꝓfane uocis erũ¬
pat. ut in iustitie d̾m arguat. si uni indebitã do nauerit gr̃am. alt̾i reddi¬
re. Quod uͦ sequit᷑. quẽ uult indurat. ibi paulułu̾ humane mentis in¬
tentio. uerbi nouitate c̾fundit᷑. S non ita intelligendu est: quasi ds̃ in ho¬
mine ipsamque non e̾ẽt duritiã cordis oꝑetur. Quid ẽ enĩ aliud duritia.
qũa deiobiuare mandatis : Unde illud beatꝰ stephanꝰ dicebat ad popłm.
Quã qͥ a do fieri putat ꝓpt̃ea quod dict̾um est. quẽ uult indurat. ipsũ
p̃uaricationis intueat᷑ exordiũ: & id̾o dante mandatũ. qui trangressionis
culpã in coide ͤ fuerit operatus attendat. quauuis ne ab ipso qͥdẽ si nega-¬
ret assensũ. potuit tẽptatore cõpelli. gͦ quicqͥd post ilłã p̾uaricattonem
natus sueplicii homo patitur. iuste reddi meritoq fateatur. Indurare
enĩ dicit᷑ ds̃. eum quẽ mollire noluerit. Sic etiam excecare dicendus ẽ

Expanded text:
ab eodem quod debebat creditore donatum; quis in tantam insaniam profanae vocis erumpat, ut injustitiae Deum arguat, si uni indebitam donaverit gratiam, alteri reddire. Quod vero sequitur: Quem vult indurat, ibi paululum humanae mentis intentio verbi novitate confunditur. Sed non ita intelligendum est, quasi Deus in homine ipsam, quae non esset, duritiam cordis operetur. Quid enim aliud est duritia, quam Dei obviare mandatis? Unde illud beatus Stephanus dicebat ad populumQuam qui a Deo fieri putat, propterea quod dictum est, Quem vult indurat; ipsum praevaricationis intueatur exordium, et Deo dante mandatum, qui transgressionis culpam in corde fuerit operatus attendat: quamvis ne ab ipso quidem, si negaret assensum, potuit tentatore compelli. Ergo quidquid post illam praevaricationem natus supplicii homo patitur, juste reddi meritoque fateatur. Indurare enim Deus dicitur eum quem mollire noluerit: sic etiam excaecare dicendus est
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ uoluit argumentũ: & alioꝵ ꝑditione ad salutẽ usus ẽ aliorũ: qͥa
potestatẽ habet figulus luti ex eadẽ massa facere aliud qͥdẽ uas in
nũ electione uidiciũ. paulo ante cõmemorans beatus apłs. robustissi¬
mis monstrauit exẽplis: cũ de rebecce partu ad huc intra uterum
constituto. totũ ad di̾ grãm referens loqueret᷑. Sic enĩ ait. S et
rebecca ex uno concubituhabens ysaac patris nr̃i. cum nond̾u na¬

Expanded text:
esse voluit argumentum, et aliorum perditione ad salutem usus est aliorum: quia esse voluit argumentum, et aliorum perditione ad salutem usus est aliorum: quia potestatem habet figulus luti ex eadem massanum electione judicium paulo ante commemorans beatus Apostolus, robustissimis monstravit exemplis, cum de Rebeccae partu adhuc intra uterum constituto, totum ad Dei gratiam referens, loqueretur. Sic enim ait: Sed et Rebecca ex uno concubitu habens Isaac patris nostri, cum nondum na
Abbreviated transcription (Latin):
git᷑ pͥmã iterasse sententiã. Quiꝰ ẽ enĩ incdurabo. nͥ ñ molliã  Apparet
enĩ in aliis manente iustitia. in aliis gra profluente. scripture illius¬
te ut ostendã inte uirtutẽ meam: & ut annuntiet᷑ nomen meum
in uniu̾sa t̾ra. Utente enĩ dõ bene etiã malis incturatione pharaonis.
flagellis egipti . &. tot ac tantis in illa gente miraculis pariter acer¬
uatimq ꝑfect̾is. qͥd aliud gestũ est. quã ut dei uirtꝰ. apudse magna.
in se plena. ad humani generis notitiã perueniret. ñ dõ s ipsis re¬
legentib &s credentib ꝓfutura:Pharaonẽ non e̾e̾ mutand̾u. ⁊ illam
omnẽ gente̾ que post tot uerb̾a cũ uidiss sibi erutũ di popłm. armiꝰ
etiã in sectari conabat᷑ &. bello: alta illa ds̃ prouidentie suę luce prȩ¬
sciit : s perituroꝵ. interitũ p̃destinatis a se uasis miscdĩę. salutis

Expanded text:
gitur primam iterasse sententiam. Quid est enim, indurabo, nisi, Non molliam? Apparet gitur primam iterasse sententiam. Quid est enim, indurabo, nisi, Non molliam? Apparet enim in alios manante justitia, in alios grate, ut ostendam in te virtutem meam, et ut annuntietur nomen meum in universa terra . Utente enim Deo bene etiam malis, induratione Pharaonis, flagellis Aegypti, et tot ac tantis in illa gente miraculis pariter acervatimque peractis, quid aliud gestum est, quam ut Dei virtus apud se magna, in se plena, ad humani generis notitiam perveniret, non Deo, sed ipsis relegentibus et credentibus profutura? Pharaonem non esse mutandum, et illam omnem gentem, quae post tot verbera vix sibi erutum populum Dei armis etiam insectari conabatur et bello, alta illa Deus providentiae suae luce praescivit. Sed periturorum interitum praedestinatis a se vasis misericordiae salutis
Abbreviated transcription (Latin):
poncteas łõ: Qyi aũ pie querens. aliqͥd desiderat inuenire. ilłi locũ
eiꝰctẽ scripture relegat. ubi pͥmo morsi in rubo ignis apparuit. atq ita
cori eius ardore diuine caritatis igniuit. ut in conspectͥu regũ sicut dauid
dicit. testimonia eiꝰ sine confusione loqueret᷑: x. ibi inuenia totũ hoc
quod incdurare se d̾s pharaonis cor ꝓmittit: non ad oꝑationẽ di̾ s ad p̃sci¬
entiã ꝑtinere. Loquens enĩ dñs te rubo. sic dic̃. Ego aũ scio. quod ñ dunit¬
tet uos pharao rex egipti. nͥ ꝑ manũ manũ magnã: s extendens manũ
meã ꝑcutiã egiptios in om̃ib mirabilib quȩ faciã: & postea dimittet
uos. Hec pͥma uox dĩ est: qua futurã uoluntatẽ pharaonis sic̾ p̃uiderat
indicabat᷑. Postea iam int̾ ipsos miraculoꝵ imbres. dixisse legit᷑. Ego
autẽ indurabo cor pharaonis. ne dimittat popłm. Ubi iã aꝑte intelli¬

Expanded text:
pondeas Deo? Qui autem pie quaerens aliquid desiderat invenire, illum locum pondeas Deo? Qui autem pie quaerens aliquid desiderat invenire, illum locum ejusdem Scripturae relegat, ubi primo Moysi in rubo ignis apparuit, atque ita cor ejus ardore divinae charitatis ignivit, ut in conspectu regum, sicut David dicit, testimonia ejus sine confusione loqueretur ; et ibi inveniet totum hoc, quod indurasse Deus cor Pharaonis praemittit, non ad operationem Dei, sed ad praescientiam pertinere. Loquens enim Dominus de rubo, sic dicit: Ego autem scio quod non dimittet vos Pharao rex Aegypti, nisi per manum magnam. Sed extendens manum meam, percutiam Aegyptios in omnibus mirabilibus quae faciam, et postea dimittet vos . Haec prima vox Dei est, qua futuram voluntatem Pharaonis, sicut praeviderat, indicabat. Postea jam inter ipsos miraculorum imbres dixisse legitur, Ego autem indurabo cor Pharaonis, ne dimittat populum. Ubi jam aperte intelli
Abbreviated transcription (Latin):
incontumeliã. o homo tuqͥs es qui respondeas do. quia cui uult miseret᷑
& quẽ uult indurat: S priusqͣ. ad huiꝰmodi conclusionẽ beatꝰ apłs dispu¬
tationis ordine ꝑueniret. hoc potissimũ de uet̾ib lit teris sũpsit exempłũ:
in quo incturationẽ quȩ a dõ fieri dicit᷑ edoceret. Dicit inqͥt scriptura pha-¬
raoni. quia in hoc ipsum excitaui te. ut ostendã inte uircutẽ meã: & ut
annuntiet᷑ nom̃ meu̾ in uniuersa t̾ra. Indurasse aũ cor eiꝰ d̾s in eadẽ scrip¬
tura aꝑtissime dicit᷑. cum morsi de signis quȩ in egiptios ꝑ eum facien-¬
da fuerant loqueret᷑. Sic enĩ dicit. Ego aũ indurabo cor pharaonis. ne
dimittat popłm. Hinc iam ꝑ aperta setactans całupniator astutꝰ. iusti¬
tiam dei ad suun libret arbitriũ: & quanta potest uociferatione responde¬
at. Sicui uult miseret᷑ & quẽ uult indurat: qͥd ad huc querit᷑s Uolunta¬
ti enĩ eiꝰ quis resistit: Huiꝰ elationi apłs dicat. O homo. tuqͥs esquires

Expanded text:
 O homo, tu quis es qui respondeas Deo, quia cujus vult miseretur, et quem vult indurat? 7. Sed priusquam ad hujusmodi conclusionem beatus Apostolus disputationis ordine perveniret, hoc potissimum de veteribus Litteris sumpsit exemplum, in quo indurationem quae a Deo fieri dicitur, edoceret. Dicit, inquit, Scriptura Pharaoni: Quia in hoc ipsum excitavi te, ut ostendam in te virtutem meam, et ut annuntietur nomen meum in universa terra . Indurasse autem cor ejus Deus in eadem Scriptura apertissime dicitur, cum Moysi de signis quae in Aegyptios per eum facienda fuerant loqueretur. Sic enim dicit: Ego autem indurabo cor Pharaonis ne dimittat populum . Hinc jam per aperta se jactans calumniator astutus, justitiam Dei ad suum libret arbitrium, et quanta potest vociferatione respondeat, Si cujus vult miseretur, et quem vult indurat, Quid adhuc quaeritur? voluntati enim ejus quis resistit ?
Abbreviated transcription (Latin):
in xp̃m on creclebant. Suam uͦ iustitiã dicit eos uolentes constituere.
que iustitia eit ex lege non quia lex ẽ. ab ipsis constituta: s in lege que
ex dõ est. suam iustitiã constituebant. quando eam legem suis uirib se
implere posse crecdebant : ignorantes dĩ iustitiam. ñ qua iustitia cs̃ iustꝰ¬
est. sedque iustitia ẽ homim exleo. Et ut sciatis hanc illum eoꝵ dixis¬
se iustitiã que ẽ. ex lege. hanc aũ dĩ que hominis ẽ. ex d̾o: auditȩ quid

Expanded text:
non credebant. Suam vero justitiam dicit eos volentes constituere, quae justitia est ex lege non quia lex ab ipsis est constituta, sed in lege quae ex Deo est suam justitiam constituerant quando eamdem legem suis viribus se implere posse creest, sed quae justitia est homini ex Deo. Et ut sciatis hanc illum eorum dixisse justitiam, quae est ex lege; hanc autem Dei, quae homini est ex Deo: audite quid
Abbreviated transcription (Latin):
tum enĩ uobis non dñabitur. Non enĩ estis sub lege s sub gra. nonqͥa
lex mala est. secłquia sub illa sutit quos reos facit iubendo non adiuiuan¬
đo. Gra quippe ad iuiuat. ut sit legis quisq factͥor: sine qua grã sublege
ositꝰ: tantunimꝰ erit legis audito Talib itaq dicit. Qui in lege iustifi
sipiat inimo insaniat. nesciens quid loquat᷑. ut acteat dicere legẽ ẽẽ grãm.
cum clamet qui sciebat quid loqueret᷑. qui in lege iustificamini a grã exci¬

Expanded text:
tum enim vobis non dominabitur; non enim estis sub lege, sed sub gratia : non quia tum enim vobis non dominabitur; non enim estis sub lege, sed sub gratia : non quia lex mala est; sed quia sub illa sunt quos reos facit jubendo, non adjuvando. Gratia quippe adjuvat ut legis quisque sit factor, sine qua gratia sub lege positus tantummodo erit legis auditor. Talibus itaque dicit, Qui in lege justificsipiat, imo insaniat nesciens quid loquatur, ut audeat dicere, legem esse gratiam, cum clamet qui sciebat quid loqueretur, Qui in lege justificamini, a gratia exci
Abbreviated transcription (Latin):
& inueniar in illo ñ habens meã iusticiã que ex lege ẽ: s eam que est per
ficde xp̃i que est ex do̾. Q uid est non habens mea iustitiã que ex lege est.
eũ sua non e̾e̾t lex ipsa s di : nͥ quia suam dixit iustitiam quãuis ex lege
c̾et. quia sua uoluntate legem se posse putabat implere. sine ad iutorio
gr̃e. que ẽ ꝑ fictem xp̃i. Ideo cum dixisset non habens meã iustitiam que
per legem est: secutꝰ ad iunxit. S eam que per fidẽ xꝑi ẽ: que est ex deo
Hanc ignorabant. dequib ait. Ignorantes dĩ uistitiã: Idẽ. quȩ ẽ excleo
hanc enindat non littera occidens.s uiuificans sp̃e. & suã uolentes
consticuere. quã cdixit ipse ex lege iustitiã. cum diceret ñ habens meam¬
iustitiam quȩ ex lege est. Iustitie dei non sc̃ subiecti: hoc ẽ. gr̃e ein
sut sunt subiecti. Sublege enim erant non sub gr̃a: & idõ eis dũabat᷑
peccatum a quo ñ fit homo liber lege s gra. Proptꝰ qͦd alibi dicit. Recca¬

Expanded text:
st per fidem Christi, quae est ex Deo . Quid est autem, non habens meam justitiam quae ex lege est; cum sua non esset lex ipsa, sed Dei: nisi, quia suam dixit justitiam, quamvis ex lege esset, quia sua voluntate legem se posse putabat implere sine adjutorio gratiae quae est per fidem Christi? Ideo cum dixisset, non habens meam justitiam quae ex lege est; secutus adjunxit, sed eam quae est per fidem Christi, quae est ex Deo. Hanc ignorabant, de quibus ait, ignorantes Dei justitiam, id est, quae est ex Deo hanc enim dat non littera occidens, sed vivificans spiritus; et suam volentes constituere, quam dixit ipse ex lege justitiam, cum diceret, njustitiam quae ex lege est: justitiae Dei non sunt subjecti, hoc est, gratiae Dei non sunt subjecti. Sub lege enim erant, non sub gratia; et ideo eis dominabatur peccatum, a quo non fit homo liber lege, sed gratia. Propter quod alibi dicit, Pecca
Abbreviated transcription (Latin):
quia neq scientia diune legis. neq natura. neq remissio sola pͥeccators
est illa grã. que ꝑ ihm xꝑm dñm nr̃m datur s ipsa facit ut lex impleat᷑
ut natura liberetur. peccatũ non dñetur: cũ in his conuuicti fuerint. adhoc
se conuertunt. ut quocũq mͦ conent᷑ ostendere grãm dĩ scđm merita nr̃a
dari. Dicunt eni. Et si nondatur scłm merita bonoꝵ operum. quia ꝑ ip¬
sam bene oꝑantur: tamen scd̾m merita bone uoluntatis datur. quia bona
uoluntas inquiunt p̃cedit orantis qũa precessit uoluntas credentis: ⁊it scdm
hec merita.grã sequatur exaudientis dei. Iam quidẽ de fide hoc ẽ uoluntate
credentis superius dispirtaui usq adeo eam demontrans ad gr̃am pertinere.¬

Expanded text:
quia neque scientia divinae legis, neque natura, neque sola requia neque scientia divinae legis, neque natura, neque sola reesum Christum Dominum nostrum datur, sed ipsa facit ut lex impleatur, ut natura liberetur, ne peccatum dominetur: cum ergo in his convicti fuerint, ad hoc se convertunt, ut quocumque modo conentur ostendere gratiam Dei secundum merita nostra dari. Dicunt enim: « Etsi non datur secundum merita bonorum operum, quia per ipsam bene operamur; tamen secundum merita bonae voluntatis datur: quia bona voluntas, » inquiunt, « praecedit orantis, quam praecessit voluntas credentis, ut secundum haec merita gratia sequatur exaudientis Dei. » 28. Jam quidem de fide, hoc est, de voluntate credentis superius disputavi , usque adeo eam demonstrans ad gratiam pertinere
Abbreviated transcription (Latin):
S si hoc uerum eẽt: utiq in oratione dñtca cũ dixisemꝰ ctimitte nobis
ebita ur̃a sicut & nos dimittimꝰ debitorib nr̃is: non ad deremus & ne nos
inferas inte̾ytationẽ. Illud enĩ dicimus ut peccata dimittantur. hoc aut̾
ut caueantur siue uincant᷑. Quod a patre qui in celis est nulla ratione
ꝑeteremus: si uirtute uoluntatis humanȩ hoc possemꝰ efficere.
om moneo aut̃ caritatẽ urãm & multum exhortor. ut beati
cipriam librum. quẽ scripsit de oratione dñica diligent᷑ lega¬
tis: & quantũ uos dñs ad iuuerit intelligatis memorieq mandetis :
ibi uidebitis que mn admodu sic alloquat᷑ liberum arbitrium. eorũ qͥs
conscriptione sui sermonis edificat. ut ostendat tam̃ ea que implenda
iudentur in lege. in oratione e̾ẽ poscenda. Quod utiq uanisime fier&:
si ad illa agenda sine cdiuino actiuitoris uoluntas humana sufficera.S cuĩ

Expanded text:
Sed si hoc verum esset, utique in oratione dominica, cum dixissemus, Dimitte nobis Sed si hoc verum esset, utique in oratione dominica, cum dixissemus, Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris; non adderemus, et ne nos in ferasin tentationem . Illud enim dicimus ut peccata dimittantur; hoc autem ut caveantur, sive vincantur: quod a Patre qui in coelis est, nulla ratione peteremus, si virtute voluntatis humanae hoc possemus efficere. Commoneo autem Charitatem vestram, et multum exhortor, ut beati Cypriani librum quem scripsit de Oratione Dominica, diligenter legatis; et quantum vos Dominus adjuverit, intelligatis, memoriaeque mandetis. Ibi videbitis quemadmodum sic alloquatur liberum arbitrium eorum, quos conscriptione sui sermonis aedificat, ut ostendat tamen ea quae implenda jubentur in lege, in oratione esse poscenda. Quod utique vanissime fieret, si ad illa agenda sine divino adjutorio voluntas humana sufficeret. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
ereati sunꝰ ut habeanus mentẽ rationalem qua intelligere ualeamꝰ facti ad
imagine at. ut dominem᷑ piscib maris & uolucrib celi. & om̃ib pecordbus
que repunt sup t̾ram. S non ẽ hec grã quã cõmędat apłs ꝑ ficlem ihiunibi¬
aui uolentes inlege uistificari a grã excidert̃. uerissime dicit. si ex lege u¬
orp̃e grcatis mortuus ẽ. Iam enim hic erat lex &e non iustificabat: ianhic
erat natura &. non iustificabat. ides xpͣc non gratis mortuus ẽ ut & lei
per illum impleret᷑ qui dixit. non ueni legem soluere s ad implere:.a
Natura padam perdita per illum repararet᷑ qui dixit uenisse se querere
& saluare qđ perierat: inquẽ uenturum antiqui etia patres credide¬
rant. quidiligebant d̾m. Dicunt etiã gram deiquȩ data ẽ ꝑfidem iħu¬
xpi. que neq lerest neq natura: ad hoc tantũ ualere. ut peccata pre¬
terita ctimittant᷑: non ut futura uitentur: uel repugnantia suꝑent᷑.

Expanded text:
reati sumus, ut habeamus mentem rationalem, qua intelligere valeamus, facti ad imaginem Dei, ut dominemur piscibus maris, et volucribus coeli, et omnibus pecoribus quae repunt super terram. Sed non haec est gratia, quam commendat Apostolus per fiqui volentes in lege justificari, a gratia exciderunt, verissime dicit, Si ex lege ju gratis mortuus est. Jam hic enim erat lex, et non justificabat; jam hic erat et natura, et non justificabat: ideo Christus non gratis mortuus est, ut et lex per illum impleretur, qui dixit, Non veni solvere legem, sed implere : et natura per Adam perdita, per illum repararetur, qui dixit venisse se quaerere et salvare quod perierat ; in quem venturum antiqui etiam patres crediderant, qui diligebant Deum. 26. Dicunt etiam gratiam Dei, quae data est per fidem i, quae neque lex est neque natura, ad hoc tantum valere, ut peccata praeterita dimittantur, non ut futura vitentur, vel repugnantia superentur.
Abbreviated transcription (Latin):
mini ꝙ eo. Ucrumq gͦ ad dĩ gram perginet & fides eredentiũ extole¬
rantiã patientiã. quia utrũq dixit eẽ donatũ. Et ilud maxime ubi
dicit. habentes aũ eundem sp̃m fider. Hon enim ait scientiã fidei: sed
sum fidei. Quod ꝓpt̾ea dixit. ut incelligamꝰ quia fides & non pecita con¬
imnpetremꝰ orando. ut possimus facere quȩ iubemur. Idõ ipse apls assi¬
due legi p̃ponit fidem: qmͣ qͦd lex iub& facere ñ ualemus nͥ ꝑfidem
rogando impetremꝰ ut farere ualeamus. Nam si fides liberi est tantũ¬
niodo arbitri nec datur a d̾o: ꝓpter qͥd pro eis qui nolunt credere ora¬
mus ut credant: Quod prorsus faceremus in aniter. nisi rectissime
crederemꝰ etiã peruersas & fidei congrarias uoluntates omĩpotende̾
cłm ad credendum posse conuertere. Liberum quid̾e hominis arbitum
pulsatur. ubi dicitur. Hodie si uocem eiꝰ audieritis. nolite obdurare cor

Expanded text:
iam pertinet, et fides credentium, et tolerantia patientium, quia utrumque dixit esse donatum. Et illud maxime, ubi dicit: Habentes autem eumdem spiritum fidei . Non enim ait, Scientiam fidei; sed, spiritum fidei: quod propterea dixit, ut intelligeremus, quia fides et non petita conimpetremus orando, ut possimus facere quae jubemur. Ideo ipse Apostolus assidue legi praeponit fidem: quoniam quod lex jubet, facere non valemus, nisi per fidem rogando impetremus, ut facere valeamus. 29. Nam si fides liberi est tantummodo arbitrii, nec datur a Deo, propter quid pro eis qui nolunt credere, oramus ut credant? Quod prorsus faceremus inaniter, nisi rectissime crederemus, etiam perversas et fidei contrarias voluntates omnipotentem Deum ad credendum posse convertere. Liberum quidem hominis arbitrium pulsatur, ubi dicitur: Hodie si vocem ejus audieritis, nolite obdurare cor
Abbreviated transcription (Latin):
& eum ꝑ mandatũ quauis sc̃m & iustũ & bonũ. tamen occidere & ꝑbonum
oꝑari mortẽ. dequa non liberaret᷑ nisi uiuificar& sp̃c eum quẽ littera
occiderat. sicut alio loco dicit. lit tera occidit spͣc autẽ uiuificat: & istim
dociles contra legem dĩ ceci & contra uocem dĩ surcdi. occidente̾ litt̾am
uiuficare dicunt. & uiuificanti spũi contradicut. Ergo fr̃s mei. ut ipsiꝰ¬

Expanded text:
et eum per mandatum, quamvis sanctum et justum et bonum, tamen occidere, et per bonum et eum per mandatum, quamvis sanctum et justum et bonum, tamen occidere, et per bonum operari ei mortem, de qua non liberaretur, nisi vivificaret spiritus eum, quem littera occiderat sicut alio loco dicit, Littera occidit, spiritus autem vivificat : et isti indociles contra lucem Dei caeci, et contra vocem Dei surdi, occidentem litteram vivificare dicunt, et vivificanti sp
Abbreviated transcription (Latin):
accepta. peccatũ ꝑ mandatũ operatũ est in me omnem concupiscenti¬
am. Sine lege enĩ. peccatũ mortuum ẽ. Gaut̃ uiueliã aliquando sine
lege. Adueniente autẽ mandato peccatũ reuirit. ego autẽ mortu¬
us sum & inuentũ est michi mandatũ quod erat inuita hoc e̾e̾ in mor¬
tem. Peccatum enĩ occasione accepta ꝑ mandatũ fefellit me: & per illud
occidit. Itaq lex quidem sc̃a: & mancdatũ sc̃m & iustũ et bonum. Quod
gͦ bonum ẽ. michi fact̾um est mors: Absit. S peccatũ ut appareret
peccatũ. ꝑ bonũ michi oꝑatũ est mortem. ut fiat super mod̾i peccator:
aut peccatum per mandatum. E ad galathas dicit. Scientes autẽ qm ñ
iustificatur homo ex oꝑib legis. nisi ꝑ legem ihuxꝑi: & nos in xp̃o iħu
sissimi pelagiani. legem dicunt e̾e̾ grãm. qua iuuamur ad non peccan¬
dũ: Quid est miseri qͦd dicunt. quisine ulla dubitatione tanto apło con-¬
tradicunt: Ille dicit. peccatũ uires aduersus hominẽ accepisse ꝑ legem:

Expanded text:
um est in me omnem concupiscentiam; sine lege enim peccatum mortuum est. ego autem uiuebam aliquando sine lege; adueniente autem mandato peccatum reuixit, ego autem mortuus sum. et inuentum est mihi mandat u m, quod erat in uitam, hoc esse i n mortem. peccatum enim occasione accepta per mandatum fefellit me per illud occidit. itaque lex quidem sancta et mandatum sanctum et iustum et bonum. quod ergo bonum est, mihi facpeccatum, per bonum mihi operatum est mortem, ut fiat supra modum peccator aut peccatum per mandatum . Et ad Galatas dicit: Scientes autem quoniam non justificatur homo ex operibus legis nisi per fidem Jesu Christi, et nos in sissimi Pelagiani legem dicunt esse Dei gratiam, qua juvamur ad non peccandum? Quid est miseri quod dicunt, qui sine ulla dubitatione tanto Apostolo contradicunt? Ille dicit peccatum vires adversus hominem accepisse per legem,
Abbreviated transcription (Latin):
nem uluamꝰ. Si enĩ carnẽ scd̃m uixeritis: moriemini. Si autẽ spu act̾io¬
nes carnes mortificaueritis. iuiuetis. hec dixi. ut apłicis uerbis liberum ar
in homine hoc est in uobis ipsis s in dño głari: quando ñ scd̃m carnem
uruitis. sed spũ actiones carnis mortificatis. Ut eiũ non se extollerent
quib ista dicebat. existimantes suo sp̃u se tanta hec bona oꝑa facere pos

Expanded text:
 carnem vixeritis, moriemini: si autem spiritu actiones carnis mortificaveritis, vivetis. Haec dixi, ut apostolicis verbis liberum arbin homine, hoc est, in vobis ipsis, non in Domino gloriari, quando non secundum carnem vivitis, sed spiritu actiones carnis mortificatis. Ut enim non se extollerent quibus i
Abbreviated transcription (Latin):
cactentib aliis ꝑ liberũ arbitriũ. per idẽ liberũ arbitriũ stecert̃ ipsi.¬
Q huiꝰ ꝑ mansionis debitã mercedem reciꝑe meruert̃: tantã scilicet be¬
atitudinis plenitudinẽ. qua eis certissimũ sit. semꝑ se in illa ẽẽ man-¬
suros. Si autẽ hoc adiutoriũ uel angło. uł homini. cũ pͥmũ fact̾i st̃. de¬
fuiss  qm nontalis nat᷑a fact̾a i erat. ut sine diuino acdutorio posset
manere si uellet: ñ utiq sua culpa cecidissent. Actuitoriũ defuisser.

Expanded text:
cadentibus aliis per liberum arbitrium, per idem liberum arbitrium steterunt ipsi, hujus mansionis debitam mercedem recipere meruerunt. Tantam scilicet beatitudinis plenitudinem, qua eis certissimum sit semper se in illa esse mansuros. Si autem hoc adjutorium vel angelo vel homini cum primum facti sunt defuisset, quoniam non talis natura facta erat, ut sine divino adjutorio posset manere si vellet, non utique sua culpa cecidissent. Adjutorium quippe defuisset,
Abbreviated transcription (Latin):
eum fecerat qui fecerat rectũ: decderat & ad uitoriũ. sine qͦ inea ñ poss per¬
manere si uellet. Et aũ uellet. in eiꝰ libero reliqͥt arbit̾o. Posset gͦ perma

Expanded text:
eum fecerat qui fecerat rectum; dederat adjutorium, sine quo in ea non posset pereum fecerat qui fecerat rectum; dederat adjutorium, sine quo in ea non posset permanere si vellet, ut autem vellet in ejus libero reliquit arbitrio. Sed quia
Abbreviated transcription (Latin):
permaner& si uellet: ñ quo fieret ut uellet. Hec ẽ pͥma gra que data ẽ
primo adã: s est potentior in scdo̾ adam. Prima ẽ enĩ qua fit ut habeat.
homo iusticiam si uelit. Scã gͦ plus potest. qua eciã fit ut uelit. &tan¬
cum uelit tantoq ardore diligat. ut carnis uoluptatẽ contraria concu-
piscentẽ uoluntate sp̃c iuncat. Nec illa quidẽ parua erat. qua demon¬
strata ẽ. etiã potentia liberi arbitris. qm̃ sic acdiuuabat᷑. ut sine hoc adiut o¬
riom bono ñ manera. s hoc adiutoriũ si uellet deserͣet. Hȩc aũ tanto ma¬
ior est: ut parũ sit homini ꝑ illã reparare ꝑditam libertatẽ. parũ sit deniq
ñ posse sine illa uł app̃hendẽ bonũ uel ꝑmanere in bono si uelit: nͥ etiam effi¬
ciatur ut uelit. Ec̃ ergo ctederat ds homini liberã uoluntatẽ. in illa qͥppe

Expanded text:
permaneret si vellet, non quo fieret ut vellet. Haec est prima gratia, quae data est permaneret si vellet, non quo fieret ut vellet. Haec est prima gratia, quae data est primo Adam: sed haec potentior est in secundo Adam. Prima est, qua fit ut habeat homo justitiam si velit: secunda ergo plus potest, qua etiam fit ut velit, et tantum velit tantoque arpiscentem voluntate spiritus vincat. Nec illa quidem parva erat, quae demonstrata est etiam potentia liberi arbitrii, quoniam sic adjuvabatur, ut sine hoc adjutorio in bono non maneret, sed hoc adjutorium si vellet, desereret. Haec autem tanto major est, ut parum sit homini per illam reparare perditam libertatem, parum sit denique non posse sine illa vel apprehendere bonum, vel permanere in bono, si velit, nisi etiam efficiatur ut velit. Tunc ergo dederat Deus homini bonam voluntatem, in illa quippe
Abbreviated transcription (Latin):
dm carnẽ uerbo. Ixtam natiuitatẽ bonaoꝑa secuta st̃: ñ bona oꝑa meru¬
ert̃. Neq enĩ metuendũ erat. ne isto in esfabili mͦ. inunitatẽ ꝑsone. ⁊
uerbo dõ natura humana suscepta. ꝑ liberũ uoluntatis ꝑeccaret arbitͥun
cũ ipsa susceptio talis e̾e̾t. ut natura hominis a dõ ita suscepta. nulłu
inse motũ male uoluntatis adinitt̾&. ꝑhunc mediatorẽ ds oftendit eos
qͦs eiꝰ sanguine redemit. facere se ex inalis deuiceps in ęt̾nũ bonos. quẽ
inqua si ꝑmanere uellet nũquã malus e̾et & sine qua etiã cũ suo¬
libero arbito bonꝰ e̾ẽ ñ posset: s eam tam̃ ꝑliberũ arbitriũ desere¬
re poss. Nec ipsũ gͦ ds ẽe uoluit sine sua grã. quͣa reliqͥt in eius
libero arbitris: qĩ liberũ arbitrium ad mału sufficit. ad bonũ aut̃ parũ
est ̃ n adtiuuet᷑ ab omĩpotente bono Quios actiutoriũ si homo ille per
desertꝰ est. Cale qͥppe erat actiutoriũ qđ deserer&. cum uellet. & inquo

Expanded text:
 carnem Verbo. Istam nativitatem bona opera secuta sunt, non bona opera meruerunt. Neque enim metuendum erat, ne isto ineffabili modo in unitatem personae a Verbo Deo natura humana suscepta, per liberum voluntatis peccaret arbitrium, cum ipsa susceptio talis esset, ut natura hominis a Deo ita suscepta, nullum in se motum malae voluntatis admitteret. Per hunc Mediatorem Deus ostendit eos, quos ejus sanguine redemit, facere se ex malis deinceps in aeternum bonos, quem in qua si permanere vellet, nunquam malus esset, et sine qua etiam cum libero arbitrio bonus esse non posset, sed eam tamen per liberum arbitrium deserere posset. Nec ilibero arbitrio, quoniam liberum arbitrium ad malum sufficit, ad bonum autem parum est, nisi adjuvetur ab omnipotenti bono. Quod adjutorium si homo ille per desertus est. Tale quippe erat adjutorium quod desereret cum vellet, et in quo
Abbreviated transcription (Latin):
dei sic eẽt ab initio quo e̾e̾ homo cepiss ut ipse ⁊ uerbu qd̃ sine initio :
una ꝑsoua ee̾t. Neq enĩ qͥsquã canta huiꝰ rei .& fidei cecus ẽ ignorantia:
ut auideat dicere: qũaus de spũ scõ & uirgine maria filium homins
natũ ꝑ liberũ tam̃ arbitͥum bene uiuendo & sine peccato. bona opafa
ciento. meruisse ut e̾et di filius: resistente eũgłio atq dicente. uer¬

Expanded text:
Dei sic esset ab initio quo esse homo coepisset, ut ipse et Verbum, quod sine initio est, Dei sic esset ab initio quo esse homo coepisset, ut ipse et Verbum, quod sine initio est, una persona esset. Neque enim quisquam tanta rei hujus et fidei caecus est ignorantia, ut audeat dicere, quamvis de Spiritu sancto et virgine Maria Filium hominis natum, per liberum tamen arbitrium bene vivendo et sine peccato bona opera faciendo meruisse ut esset Dei Filius, resistente Evangelio atque dicente: « Ver
Abbreviated transcription (Latin):
cali nulla rira a se ipso ad uersũ se ipsum te̾ptatꝰ atq turbat. in illo
beatitutinis loco sua secũ pace fruebat᷑. Proucte ⁊ siñ interim leciore
nẽ: uerũptam̃ potentiori gra indigent isti. & quȩ potentior. qũadi
unigenitꝰ filius equalis patͥ & coȩt̾nus. ꝓ eis homo factus. & sine ullo suo
uł origiali uel ꝓpͥo peccato ab hominib peccatorib crucifixiis: Qui
quãuis die t̾tio resurrerit. nũquã moriturꝰ ulterius: ꝑtulit tamen
pro mortalib mortẽ qui mortuis prestat uitã. ut redẽpti eiꝰ sangui¬
ne tanto ac tali pignore accepto dicerent. Si ds̃ pro nobisqͥs contea
nos Qui propͥo filio ñ pͤpercit: s ꝓ nobis om̃ib tractidit eum. Q uom
ñ ã cũ illo onĩa nobis cdonauit: Ds̃ gͦ naturã nrãm. idẽ animã rati¬
onale carnẽq hominis xp̃c suscepit. susceptione singłarit mirabili
uł mirabilit̾ singłari: ut nullius iustitiȩ suȩ p̃cedentib meritis. filꝰ

Expanded text:
nulla tali rixa de se ipso adversus se ipsum tentatus atque turbatus, in illo beatitudinis loco sua secum pace fruebatur. 30. Proinde etsi non interim laetiore nunc; verumtamen potentiore gratia indigent isti: et quae potentior quam Dei unigenitus Filius, aequalis Patri et coaeternus, pro eis homo factus, et sine suo ullo vel originali vel proprio peccato ab hominibus peccatoribus crucifixus? Qui quamvis die tertio resurrexit, nunquam moriturus ulterius; pertulit tamen pro mortalibus mortem, qui mortuis praestitit vitam, ut redempti ejus sanguine, tanto ac tali pignore accepto dicerent: Si Deus pro nobis, quis contra nos? Qui Filio suo proprio non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit eum, quoma nobis donavit? » XIV. Deus naturam nostram, id est, animam rationalem, carnemque hominis Christus suscepit, susceptione singulariter mirabili, vel mirabiliter singulari, ut nullis justitiae suae praecedentibus meritis, Filius
Abbreviated transcription (Latin):
cor nr̃ͣm. ut bonũ qͦd ñ tenemꝰ. nͥ ꝓpͥa uoluntate. ñ tam̃ teneamꝰ. nͥ ipse
in nob̾ oꝑet᷑ ⁊ uelle. Nã sihec ab ipso qͥde poscit eccłã. s a se ipsa tͥ dari
putat: ñ ueras sed ꝑfunctorias orationes habet. qͦd absit a nob̾. Quis
enĩ ueracit̾ gemat᷑ desid̾ans acciꝑe qͦd orat a dño. si hoc ase ipso se
sumere existimet ñ ab illo : p̾sertĩ qm qͥd oremꝰ sic̃ oportet nescimꝰ. s

Expanded text:
tamen teneamus nisi ipse in nobis operetur et velle. Nam si haec ab ipso quidem poscit Ecclesia, sed a seipsa sibi dari putat, non veras, sed perfunctorias orationes habet, quod absit a nobis. Quis enim veraciter gemat desiderans accipere quod orat a Domino, si hoc a seipso se sumere existimet, non ab illo? XVIII. « Quid oremus sicut oportet nescimus,
Abbreviated transcription (Latin):
hec ita d̾m nouerant dare. ut ñ ignorarent eũ daturũ se e̾eꝰ prescisse. &
quib daturꝰ esset ñ potuisse nescire. ꝓculdubio nouerant. p̃destina

Expanded text:
haec ita Deum noverant dare, ut non ignorarent eum daturum se esse praescisse, et haec ita Deum noverant dare, ut non ignorarent eum daturum se esse praescisse, et quibus daturus esset non potuisse nescire; procul dubio noverant praedestin
Abbreviated transcription (Latin):
ri uobis a scõ sp̃u dep̾cabitur. id ẽ rogabit᷑ d̾s ut ꝑmittat uob̾ dari uo¬
cem qua qđ creditis confiteri possitis. Dabit enĩ certus sum. Qui d̃-¬
dit qͦd pͥmũ est: dabit & qͦd scd̃m est. Qui dedit crede: dabit & confite
ri. Isti tales tantiq doctores dicentes. non e̾e aliqͥd de quo tanquã
de nr̃o qͦd nobis ds non dederit głemur. nec ipsũ cor nr̃m & cogitati¬
ones nr̃as in potestate nra esse &. totũ dantes dõ: atq ab ipso nos acciꝑe
confitentes. ut ꝑ in ansuri conuertam ad eum: ut id qͦd bonũ est nob quoq
munera agnoscunt. ab ipso nob̾ non a nob̾ ẽe̾ testant᷑. Numqͥd au̾t
qͥsquã eos dicturꝰ est ita confessos istã di gr̃am. ut auderent eiꝰ nega-
re p̾scientiã. quã non sołu docti. s in docti etiã confitent᷑: Porro si

Expanded text:
ri vobis a sancto Spiritu deprecabitur: » id est, rogabitur Deus, ut permittat vobis dari vori vobis a sancto Spiritu deprecabitur: » id est, rogabitur Deus, ut permittat vobis dari vocem, qua quod creditis, confiteri possitis. « Dabit enim, certus sum; qui dedit quod primum est, dabit et quod secundum est » ; qui dedit credere, dabit et confiteri. 50. Isti tales tantique doctores dicentes non esse aliquid, de quo tanquam de nostro, quod nobis Deus non dederit, gloriemur; nec ipsum cor nostrum et cogitationes nostras in potestate nostra esse; et totum dantes Deo, atque ab ipso nos accipere confitentes, ut permansuri convertamur ad eum; ut id quod bonum est, nobis quoque munera agnoscunt, ab ipso nobis, non a nobis esse testantur. Numquid autem quisquam eos dicturus est, ita confessos istam Dei gratiam, ut auderent negare ejus praescientiam, quam non solum docti, sed indocti etiam confitentur? Porro si
Abbreviated transcription (Latin):
luntas hominũ. Ut enĩ cłs honorificet᷑ a sco: dĩ gr̃a est. Itẽq in eodemoꝑe
hoc est in expositione eiusdẽ eugłii. cũ ad ilłu uenisset locum. ubi dñm
recipi noluit. ñ fimplici m̃te conu̾sos. Namsi uoluiss : ex indeuotis deuo¬
tos fecisset. Cur aũ non receꝑtͥt eum. eugłista ipse cõmemorauit dicens: qͥa
sed ds̃ qͦs dignat᷑ uocat: & quẽ uult religiosũ facit. Quid euidentiꝰ quid
illistrius a uerbi dĩ tractatorib quęrimꝰ: si & ab ipsis quod in scripti¬
ris clarũ est audire delectat : Sed his duob qͥ sufficere debuert̃.
scõ sregoriuoi addamus ad damus & t̾tium: qui & credere indm. & qͦd credi¬
mus confiteri. di donũ esse testat᷑ dicens. Unius deitatis queso uos confite¬
mini tͥnitatẽ. Si uero ĩultis alit̾. dicite unius e̾e̾ naturȩ: & d̾s. uocẽ da¬

Expanded text:
luntas hominum. ut enim deus honorificetur a sancto, dei gratia est. denique luntas hominum. ut enim deus honorificetur a sancto, dei gratia est. denique hoc est, in Expositione ejusdem Evangelii, cum ad illum venisset locum, ubi Dominrecipi noluit a non simplici mente conversis. Nam si voluisset, ex indevotis devotos fecisset. Cur autem non receperint eum, Evangelista ipse commemoravit dicens: QuiaSed Deus quos dignatur vocat, et quem vult religiosum facit » . Quid evidentius, quid illustrius a verbi Dei tractatoribus quaerimus, si et ab ipsis quod in Scripturis clarum est, audire delectat? Sed his duobus, qui sufficere debuerunt, sanctum Gregorium addamus et tertium, qui et credere in Deum, et quod credimus confiteri, Dei donum esse testatur, dicens: « Unius deitatis, quaeso vos, confitemini Trinitatem: si vero aliter vultis, dicite unius esse naturae; et Deus vocem da
Abbreviated transcription (Latin):
& nr̃e cogitationes: nec ipsa factã preteriit. Non eni ulłu factũ dic¬
tumue hominis: qͦd non ex corde & cogitatione ꝓcedat. Quid aũ ãpliꝰ
agere de hac re ciprianꝰ martir głosissimꝰ & doctor lucidissimꝰ potuit.
quã ubi nos in oratione dñica etiã ꝓ inimicis fidei xꝑiane orare oporte¬
re cõmonuit. ubi de initio fid̃i. qͦd etiã hoc donũ dĩ sit. qͥd sentiret
ostendit: & ꝓ perseuerantia usq infine̾. quia ⁊ ipsã non nͥ ds̾ eis qui
perseuerauerint donat: eccłam xp̃i cotidie orare monstrauit . Heat̾¬
quoq ambrosius cũ exponeret qͦs ait li cas eugłista. uisum ẽ ⁊ mͥ. potest
inqͥt ñ soli uisũ e̾ẽ : qđ sibi uisũ esse declarat. Non enĩ uoluntate tantũ
& id̾o qui xp̃m seqͥt᷑. potest int̾rogatꝰ. cur ẽẽ uoluerit xp̃iamis respond̾e:
uisum ẽ & mͥ. Quod cum dicit. non negat do uisum. & dõ enĩ preparat᷑ uo¬

Expanded text:
rae cogitationes, » nec ipsa facta et dicta praeteriit: non enim est ullum factum dictumvi hominis, quod non ex corde et cogitatione procedat. Quid autem amplius de hac re agere Cyprianus martyr gloriosissimus et doctor lucidissimus potuit, quam ubi nos in oratione dominica etiam pro inimicis fidei christianae orare oportere commonuit? ubi de initio fidei, quod etiam hoc donum Dei sit, quid sentiret ostendit: et pro perseverantia usque in finem, quia et ipsam nonnisi Deus eis qui perseveraverint donat, Ecclesiam Christi quotidie orare monstravit. Beatquoque Ambrosius cum exponeret quod ait Lucas evangelista, Visum est et non soli uisum esse quod uisum sibi esse declarat. non enim uoluntate tantum et ideo qui Christum sequitur potest interrogatus cur esse uoluerit Christianus respondere: uisum est mihi. quod cum dicit, non negat deo uisum; a deo enim praeparatur uo
Abbreviated transcription (Latin):
tiam a patre luminũ. a qͦ descendit omẽ datũ optimũ. ⁊ om̃e donũ per-¬
fectũ. sꝑare debetis. & cotidianis oratioĩb poscere: atq hoc faciendo con
fidere non uos e̾ẽ a p̾destinatione popłi eiꝰ alienos: qͥ etiã hoc ut facia¬
ipso habere iubemini ñ in uob̾. Maledictꝰ enĩ omĩs qͥ sꝑem habet in homi-¬
ne. & bonũ est confidere in dn̾o ꝙͣ. confictẽ in homine.qͥa beati om̃s qui¬
confidunt in eũ. Hanc sp̃e tenentes seruite dno intimore. & exultate ei cũtre¬
more: q̃m de uita et̾na quã filiss ꝓmissionis ꝓmisit. nͥ mendax ds antetẽpa

Expanded text:
tiam a Patre luminum, a quo descendit omne datum optimum et omne donum pertiam a Patre luminum, a quo descendit omne datum optimum et omne donum perfectum , sperare debetis, et quotidianis orfidere, non vos esse a praedestinatione populi ejus alienos; quia etiam hoc, ut faciaipso habere jubemini, non in vobis. Maledictus enim omnis qui spem habet in homine : et bonum est confidere in Dexsultate ei in tremore . Quoniam de vita aeterna, quam filiis promissionis promisit non mendax Deus ante tempora