comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
manam in eo naturam indĩtatis
substantiam. mutari atꝙ conũti.
& ita dictum tunc & ipse filius
hominis. & a uerbo dĩ suscepta natu
ra humana cõmutabitur incis na¬
turam qui ei subic̾it omnia Tunc
futurum putant. cum post iudi
cii diem tradiderit regnum dõ
& patri: ac ꝑ hoc &iam scđm istã
opituonem. adhuc pater maior est
accepta est. Quod si aliqui & hoc
illud certe negare non possunt
quod adhuc natura hominis mane¬
bat. quando ante passionem dice¬
bat. qm̃ pat̾ maior me est Unde
nulla cunctatio est scdm hoc esse¬
dictum quod forma serui maior
est paterꝰ cui forma dĩ. equalis est
filius. Nec quis quã cum audierit
quod dixit apostolus cum aũt
dixerit quia omnia subiecta sunt
manifestum est quia p̃ter
eum qui illi subiecit om̃a
ita existimet depatre in¬
telli gendum quod subie¬
ceritꝰ omĩa filio ut ipsũ
filium sibi omĩa subiecis
se non putet: In separabilis
enim: est operatio patris

Expanded text:
manam in eo naturam in deitatis manam in eo naturam in deitatis substantiam mutari atque converti, et ita dictum, Tunc et ipse Filiushominis, et a Verbo Dei suscepta humana natura, commutabitur in ejus naturam qui illi subjecit omnia: tunc futurum putant, cum post diem judicii tradiderit regnum Deo et Patri. Ac per hoc etiam secundum istam opinionem, adhuc Pater major est,accepta est. Quod si et aliqui hoc af Jesus, illud certe negare non possquod adhuc natura hominis manebat, quando ante passionem dicebat, Quoniam Pater major me est: unde nulla cunctatio est secundum hoc dictum esse, quod forma servi major est Pater, cui in forma Dei aequalis est Filius. Nec quisquam cum audierit quod ait Apostolus, Cum autem dixerit, quia omnia subjecta sunt ei, manifestum quia praeter eum qui illi subjecit omnia , ita existimet de Patre intelligendum, quod subjecerit omnia Filio, ut ipsum Filium sibi omnia suse non putet; inseparabilis enim est operatio patris
Abbreviated transcription (Latin):
dicit apostolus Cum aũt ei om¬
nia subiecta fuerint tunc & ip¬
se filius subiectuserit ei. qui illi
subicit om̃a: aut ideo dicttiẽ
nequis quam putaret habitum
xp̃i qui exhumana creatura
susceptus est con ũsuri post ea
in ipsam di uinitatẽ. uelud cer¬
cius ex presserun dĩ tatẽ quȩ ñ
est creatura sed est unitas trim
lis. & sibimet consubstantialis &
quo acerna natura: Aut quis¬
quam contendit ut aliqui sense¬
runt. ita dictũ & ipse filiꝰ sub¬
iectus erit ei. qui illi subiecit
om̃a Ut ipsam subiectionem
cõmutationem & conuersionem
credant. futuram creaturȩ in ip¬
sam substantiam uel essentiam
creatoris. id est ut quȩ fuerat
substantia creature: fiat substa¬
ntia crtatoris. Certe uelhoc conce¬
dit quod ñhabeat ullam dubita¬
tionem: ñdum hoc fuisse factũ
cum dñs diceret. pater maior me
est. Dixit enim hoc nonsolum ante¬
quam ascendisset incęlum: uerum
&am antequam passus. resurrexiss&
amortuis Iii aut̃ qui putant hu¬

Expanded text:
idem apostolus: cum autem ei omnia subiecta fuerint, tunc et ipse filius subiectus erit ei qui illi subiecit omnia aut ideo dictum est, ne quisquam putaret habitum Christi, qui ex humana creatura susceptus est, conuersum iri postea in ipsam diuinitatem uel, ut certius expresserim, deitatem, quae non est creatura, sed est unitas incors et sibimet consubstantialis et coaeterna natura, aut, si quisquam contendit, ut aliqui senserunt, ita dictum: et ipse filius subiectus erit qui illi subiecit omnia, ut ipsam subiectionem commutationem et conuersionem credat futuram creaturae in ipsam substantiam uel essentiam creatoris, id est ut quae fuerat substantia creaturae fiat substantia crdit, quod non habet ullam dubitationem, nondum hoc fuisse factum cum Dominus diceret, Pater major me est. Dixit enim hoc non solum antequam ascendisset in coelum, verum etiam antequam passus resurrexisset a mortuis. Illi autem qui putant hu
Abbreviated transcription (Latin):
ma aut dĩ: in quo erat &iam ante¬
quam hanc accepisset equalis est pa¬
tri In forma dĩ uerbum ꝑ quod
facta sunt omĩa. Informa aũt serui:
factus ex muliere factus sublege:
ut eos qui sublege erant redimeret:
Pro in de forma dĩ: fecit hominem
Informa serui. factus est homo: Nã
si pat̾ tantum sine filio fecisset ho¬
minem. nonscriptum esset: faciam᷑
hominẽ ad imaginem & similttudi¬
nem nr̃am. Ergo quia forma dĩ ac¬
cepit formam serui : utrumq ds̃:¬
& utrumq homo. S utrũq ds̃. ꝓpt̃
accipientem dm̃ Utrumq aũt ho¬
mo: propt̾ acceptũ hominẽ. Neq
enim illa susceptione. alt̾m eoꝵ
in alt̾m conũsum atq mutatũ est.
nec diuinitas quippe increatura
mutata est. ut de sisteret esse diui
nitas: Nec creatura indiuinitate
mutataest. ut de sisteret esse creatu

Expanded text:
ma autem Dei in qua erat etiam antema autem Dei in qua erat etiam antequam hanc accepisset, aequalis est Patri. In forma Dei, Verbum per quod facta sunt omnia : in forma autem servi, factus ex muliere, factus sub Lege, ut eos qui sub Lege erant, redimeret . Proinde in forma Dei fecit hominem; in forma servi factus est homo. Nam si Pater tantum sine Filio fecisset hominem, non scrihominem ad imaginem et similitudinem nostram. quia forma dei accepit formam serui, utrumque deus, utrumque homo; sed utrumque deus propter accipientem deum, utrumque autem homo propter acceptum hominem. neque enim illa susceptione alterum eorum in alterum conuersum atque mutatum est; nec diuinitas quippe in creaturam mutata est, ut desisteret esse diuinitas, nec creatura in divinitatem mutata est, ut desisteret esse creatu
Abbreviated transcription (Latin):
forma dĩ. idem ipse sit filius unige¬
nitus dĩ patris Informa dĩ equalis
patri informa serui mediator dĩ &
hominum. homo xp̾c ihc: quis non
intellegat quod informa dĩ &iam
ipse se ipso maior est. Informa aũt
serui & iam se ipso minor est. Non
itaq in merito scriptura utrumq
dicit. & equalem patri filium & pa¬
trem maiorem filio. Illud enm ꝓp¬
ter formam dĩ hoc aũt ꝓpt̾ forinã
serui. sine ulla confusione intelligi¬
tur Et hȩc nobis regula pia per
om̃s scãs scripturas dissoluende hu¬
ius questionis ex imo capitulo ȩpisto¬
lȩ pauli apostoli ex primitur ubi
manifestius ista distinctio cõm̃dat᷑:
Ait enuim. Quicũ informa dĩ esset non
rapinam arbitratus est esse se &qualis
serui accipiens. insimilitudine hominũ
factus. & habtiu inuentus ut homo.
Est gͦ dĩ filiꝰ. dõ patri natura equalis
habitu minor Informaenm serui
quã accepit minor est patre. Infor¬

Expanded text:
forma dei idem ipse sit filius unigeforma dei idem ipse sit filius unigenitus dei patris, in forma dei aequalis patri, in forma serui mediator dei et hominum, homo Christus Iesus: quis non intellegat, quod in forma dei etiam ipse se ipso maior est, in forma autem serui etiam se ipso minor est? non itaque immerito scriptura utrumque dicit, et aequalem patri filium et patrem maiorem filio; illud enim propter formam dei, hoc autem propter formam serui sine ulla confusione intellegitur. et haec nobis regula per omnes sanctas scripturas dissoluendae huius quaestionis ex uno capite epistulae Pauli apostoli promitur, ubi manifestius ista distinctio commendatur. ait enim: qui cum in forma dei esset, non rapinam arbitratus est esse aequalis servi accipiens, in similitudinem hominum factus, et habitu inventus ut homo . Est ergo Dei Filius Deo Patri natura aequalis, habitu minor. In forma enim servi quam accepit, minor est Patre: in for
Abbreviated transcription (Latin):
is & talibus diuinarum scriptu¬
rarum testimonus quibus ut dixi :
priores copiosiꝰ usi expugnauert
res. insinuat᷑ fi dĩ nr̃ȩ. unitas uele¬
qualitas trinitatis: S quia multa
in sc̃is libris ꝓpt̾ incarnationem
uerbi dĩ quę ꝓsulute nr̃a reparan¬
da facta est. ut mediator dĩ & homi¬
tur. ut maiorẽ filio patrem signifi¬
cent. uel &iam aꝑtissimȩ ostendant
errauer̃ homines minus diligent̃
scrutantes uel intuentes uni uersã
seriem. scripturarum: & ea quȩ de
xp̃o iħu secundum hominem dic¬
ta sunt adei substantiam quȩ̃ ante incar¬
nationem sempit̾na erat: & sempit̃̾nae̾
tranfferre conatisunt: Et illi qͥdem diẽt¬
minorem filium esse quam pat̾ est. quia
scriptum est. ipso filio dicente pat̾ maior.
me est. Ueritas aũt ostendit scđm istũ
modum. &iam se ipso minorem filiũ.
Quo mͦ enim nͣ&iam se ipso minoe. fac̾¬
tus est qui se metipsum ex in aniuit
for mam serui accipiens. neq enimsic
accepit formã serui ut amitteret for¬

Expanded text:
is et talibus diuinarum scripturarum testimoniis, quibus, ut dixi, priores copiosius usi expugnauerunt res, insinuatur fidei nostrae unitas et aequalitas trinitatis. sed quia multa in sanctis libris propter incarnationem uerbi dei, quae pro salute nostra reparanda facta est, ut mediator dei et homitur, ut maiorem filio patrem significent uel etiam apertissime ostendant: errauerunt homines minus diligentes, scrutantes uel intuentes uniuersam seriem scripturarum, et ea quae de Christo Iesu secundum hominem dicta sunt ad eius substantiam, quae ante incarnationem sempiterna erat et sempiterna est, transferre conatiminorem esse filium, quam pater est, quia scriptum est ipso domino dicente: pater maior me est. ueritas autem ostendit secundum istum modum etiam se ipso minorem filium; quomodo enim non etiam se ipso minor factus est qui semet ipsum exinaniuit formam serui accipiens? neque enim sic accepit formam serui, ut amitteret for
Abbreviated transcription (Latin):
os: Dicit. aut̃ idem filius. sic̃ pat̃
suscitat mortuos & uiuificat: sic &
filiꝰ quos uult uuuficat. Quo mͦ
gͦ solus pat̾ facit mirabilia cũ hec
uerba nec patrẽ tantum. nec filiũ
tantũ permittant intelligi s utiq
dm̃ uniũ sum solum. id est patrẽ
lus. Nobis unus ds̃ pat̾ ex quo om¬
xpꝰc perquẽ om̃ã. & nos ꝑ ipsũ.
Quis dubitet eũ omã quȩ creata st̃
dicere sicut iohanues om̃a ꝑ ipsum fac
lsunt. Quero itaq dequo dicat. alio lo¬
co. qm̃ ex ipso & ꝑ ipsum & in ipso sunt
omĩa lpsi gła insecula sȩculoꝵ amen.
Si enim depatre & filio & spũ sc̃o ut fin¬
głis ꝑsonis singła tribuantur exip¬
so expatre. ꝑipsum ꝑfilium. in ip¬
so inspũ scõ Manifestum quod pat̾
sensum : non ait. Oaltitudo diuiti¬
arum sapientię & scientię patris
scientiȩ dĩ quã inscrutabilia sunt

Expanded text:
os? dicit autem idem filius: sicut pater os? dicit autem idem filius: sicut pater suscitat mortuos et uiuificat, sic et filius quos uult uiuificat. quomodo ergo solus pater facit mirabilia, cum haec uerba nec patrem tantum nec filium tantum permittant intellegi, sed utique deum unum, uerum, solum, id est patrem lus: nobis unus deus pater, ex quo om per quem omnia, et nos per ipsum ; quis dubitet eum omnia quae creata sunt dicere, sicut Joannes, Omnia per ipsum facta sunt? Quaero itaque de quo dicat alio loco, Quoniam ex ipso, et per ipsum, et in ipso sunt omnia: ipsi gloria in saecula saeculorum. Amen. Si enim de Patre et Filio et Spiritu sancto, ut singulis personis singula tribuantur; Ex ipso, ex Patre; per ipsum, per Filium; in ipso, in Spiritu sancto: manifestum quod Patersensum, non ait, O altitudo diviliarum sapientiae et scientiae Patris, sapientiae
Abbreviated transcription (Latin):
ntium : qui solus habet in morta¬
litatem & lucẽ habitat macces¬
sibilẽ quẽ nemo hominũ uidit
& solus potens. rex regũ & dñs do¬
minantiũ quod est unus & solus
uerus ds̃ ipsa trinitas. Nisi forte
quȩ sequunt᷑ perturbabunt hunc
intellectũ quia dixit quẽ nemo
hominũ uidit. nec uidere potest
Cũ hoc &iam ad ap̃m pertinere
scdm eiꝰ diuinitatẽ accipiatur.
quam nonuider̃ iudei qui tam̃ car¬
nem uider̃ & crucifixer̃. Uideri aũt
di uinitas humano iusu nullo mͦ
potest S eo uisu uidetur qm̃ qui
uident non homines s ultra homi¬
nes sunt. Rec te gͦ ds̃ ipsa trinitas
intelligitur. Beatꝰ & solus potens.
Solus habet in mortalitatẽ qͦmͦ dicꝰ¬
tum est. qui fac̃ mirabilia solus. quod
uelim scire de quo dictũ accipiant:
Si de patre tantũ qͦmͦ gͦ uerũ est qͦd
ipse filiꝰ dic̃. quȩcũq enim pat̾ fac̃
hȩc & eadem filiꝰ facit similit̾: An
qc quam est int̾ mirabilia mirabiliꝰ.
quã resuscitare & uiuificare mortu¬

Expanded text:
qui solus habet immortalitatem, et lucem habitat inaccessibilem; quem nemo hominum vidit, et solus potens, rex regum et dominus dominantium, quod est unus et solus et uerus deus, ipsa trinitas. Nisi forte quae secuntur conturbabunt hunc intellectum, quia dixit: quem nemo hominum uidit nec uidere potest, cum hoc etiam ad Christum pertinere secundum eius diuinitatem accipiatur, quam non uiderunt Iudaei, qui tamen carnem uiderunt et crucifixerunt. uideri autem diuinitas humano uisu nullo modo potest, sed eo uisu uidetur, quo iam qui uident, non homines, sed ultra homines sunt. recte ergo ipse deus trinitas intellegitur beatus et solus potens, solus habet immortalitatem, quomodo dictum est: qui facit mirabilia solus. quod uelim scire, de quo dictum accipiunt; si de patre tantum, quomodo ergo uerum est quod ipse filius dicit: quaecumque enim pater facit, haec eadem et filius facit similiter? an quicquam est inter mirabilia mirabilius quam resuscitare et uiuificare mortu
Abbreviated transcription (Latin):
Ab hoc aut̃ nec ego recte laudor a qͦ
existimor. id sensisse quod uituꝑat
ueritas. nec ipsa sententia quã uiui¬
ꝑat ũitas. Ergo in nomine diii sus¬
ceptũ opus ad grediar .III. QUees¬
mnes quos legere IRES¬
potui quiante me scripser̃ detrini
tatores. hoc intendere̾nt scđ̾m
scripturas docere quod pat̾ & fi¬
sunuant ungatem. Idõꝙ non sunt
tres diĩ s unus ds̃. quamuis pater
filiuni genuerit. C idõ filiꝰ nonsit qui
pater est. filius que odatre sit genitus.
& idõ pater nonsit quialius est: Spi¬
ritus ꝙ sc̃s nec pat̾ sit nec filiꝰ s tantũ
patris & filii & sp̾c patri & filio &iam
ipse coequalis: & ad trinitatis ꝑtinens

Expanded text:
ab hoc autem nec ego recte laudor a quo ab hoc autem nec ego recte laudor a quo existimor id sensisse quod vituperat veritas, nec ipsa sententia quam vituperat veritas. Ergo in nomine Domini susceptum opus aggrediamur. mnes quos legere potui, qui ante me scripserunt de Tritatores hoc intenderunt secundum Scripturas docere, quod Pater, et Finuent unitatem, ideoque non sint tres dii, sed unus Deus, quamvis Pater Filium genuerit, et ideo Filius non sit qui Pater est, Filiusque a Patre sit genitus, et ideo Pater non sit qui Filius est, Spiritus sanctus nec Pater sit nec Filius, sed tantum Patris et Filii Spiritus, Patri et Filio etiam ipse coaequ
Abbreviated transcription (Latin):
ñ nullos tardiores in quibꝰ dã locis libro¬
rum meoꝵ opinaturos mesensisse. ꝗͣ
ñ sensi aut ñsensisse qd sensi. quoꝵ er¬
rorem mͥ tribui ñ debere quis nesciat.
si uelut me sequentes neq app̃henden¬
tes deuiauerint inaliquã falsitatẽ dũ
perquȩ dam densa & opaca cogoe uiam
corpere. quando quidẽ me in ipsis sc̃is
diuinoꝵ libroꝵ auctoritatibꝰ ullo mͦ
quis quam recte tribuerit tãmultos
& uarios errores hereticoꝵ. cũ om̃s ex
eisdem scripturis falsas atq fallaces
opiniones suas conentur defendere:
Ammon& me plane acmͥ iubet sua¬
uissimo imꝑio lex xp̃i hoc est cari¬
tas ut cũ aliquid falsi in libris meis
me sensisse homines putant quod
ego ñsensi atq idipsũ falsum alt̾i
displicet. alt̾̃i placet malim mere¬
p̃hendi arep̃hensort falsitatis quã
ab eiꝰ laudatore laudari: Ab illo eñi
quãuis ego ñ recte qͥ hoc ñsenserim.
erroe tam̃ ipse. recte uituperatur.

Expanded text:
nonnullos tardiores in quibusdam locis librononnullos tardiores in quibusdam locis librorum meorum opinaturos me sensisse quod non sensi, aut non sensisse quod sensi. Quorum errorem mihi tribui non debere quis nesciat, si velut me sequentes, neque apprehendentes, deviaverint in aliquam falsitatem, dum cogor per quaedam densa et opaca viam carpere: quandoquidem nec ipsis sanctis divinorum librorum auctoritatibus ullomodo quisquam recte tribuerit tam multos et varios errores haereticorum, cum omnes ex eisdem scripturis falsas atque fallaces opinionAdmonet me plane, ac mihi jubet suavissimo imperio lex Christi, hoc est charitas, ut cum aliquid falsi in libris meis me sensisse homiego non sensi, atque idipsum falsum alteri displicet, alteri placet, malim me reprehendi a reprehensore falsitatis, quam ab ejus laudatore laudari. Ab illo enim quamvis ego non recte, qui hoc non senserim, error tamen ipse recte vituperatur:
Abbreviated transcription (Latin):
intelleto quidem. quid dictu sit. s
Non bene dictum adserat ut plac&
sententiam suam & re darguat meam si
potest: Quodsi cum caritate & ueritate
fecerit mihiq &iam̃ si in hac utta maneo
oognoscendum facere curauerit: uberri¬
mum fructũ laboris huiꝰ mei capio Qđ
si mͥ ñ potuerit quibus id potuerit me
uolente ac libente p̃stiterit ego tam̃
in lege dñi meditab&: Sinon die nocte
ꝙ sattim quibꝰ tempoꝵ particulis possũ.
& meditationes meas ne in obliuone
fugiant stilo alligo. Sperans demiseri¬
cordia dĩ. quod in om̃ibꝰ ueris quȩcer
ta sunt: mͥ ꝑseuerantẽ me faciet. Si
qͥd aut̃ alit̾ sapio id ꝙ quod mͥ ipse re¬
uelabit. siue ꝑ occultas inspirationes at¬
q ãmoniciones. siue ꝑmanifestata elo¬
quia sua. siue ꝑfrat̃nas sermocinationes
hoc oto & hoc de positum desideriũq
meum penes ipsũ habeo qui mͥ satis
idoneus est. & custodire quȩ deilit &
reddere quȩ ꝓmisit: Arbi itror. sane

Expanded text:
Intelligo quidem quid dictum sit, sed Intelligo quidem quid dictum sit, sed non vere dictum est; asserat, si placet, sententiam suam, et redarguat meam, si potest. Quod si cum charitate et veritate fecerit, mihique etiam si in hac vita maneo cognoscendum facere curaverit, uberrimum fructum laboris hujus mei cepero. Quod si mihi non potuerit, quibus id potuerit, me volente ac libente praestiterit: ego tamen in lege Domini meditor, si non die ac nocte , saltem quibus temporum particulis possum; et meditationes meas, ne oblivione fugiant, stilo alligo: sperans de misericordia Dei, quod in omnibus veris quae certa mihi sunt, perseverantem me faciet; si quid autem aliter sapio, id quoque mihi ipse revelabit , sive per occultas inspirationes atque admonitiones, sive per manifesta eloquia sua, sive per fraternas sermocinationes. Hoc oro, et hoc depositum desideriumque meum penes ipsum habeo, qui mihi satis idoneus est custodire quae dedit, et reddere quae promisit. 6. Arbitror sane
Abbreviated transcription (Latin):
talibus tebus questionibus ꝙ uersatos¬
cum intellegat me non intelligit me.
Etsi ita est: ponat librum meum uel
&iam si hoc uidetur abiciat. & eis po¬
tius quos intelligit operam & tempꝰ
impendat. Non tam̃ ꝓpt̾ea putet
me tacere debuisse. quia nontã ex¬
pedite ac dilucide quam illi quosui¬
telligĩ potui eloqui. Ncq enun om̃a
quȩ ab omibꝰ conscribunt᷑ inomniũ
manibus ueniunt: Et fieri potest:
ut non nulli qui &iam hȩç nr̃a intel¬
ligere ualent. & illos planiores non
inueniant libros. & in istos sattm in¬
cidant. Idõꝙ utile est plures auri¬
bus fieri di uerso stilo non diũsa
fide. Etiam dequestionibꝰ eis dem
& ad plurimos res ipsa ꝑueniat. ad
alios sic̃ adalios aũt sic At si ille
qui se ista non intellexisse conqueri¬
tur nulla unquã detalibꝰ rebus dili¬
gent̃ & acute disputata intelligere
potuit. secũ agat uotis & studi is
relis ut tactam: Qui uͦ hec legens dic̃

Expanded text:
talibus rebus quaestionibusque versatostalibus rebus quaestionibusque versatos intelligat, cum me non intelligit: et si ita est, ponat librum meum, vel etiam, si hoc videtur, abjiciat; et eis potius quos intelligit, operam et tempus impendat. Non tamen propterea putet me tacere debuisse, quia non tam expedite ac dilucide quam illi quos intelligit, eloqui potui. Neque enim omnia quae ab omnibus conscribuntur, in omnium manus veniunt: et fieri potest ut nonnulli qui etiam haec nostra intelligere valent, illos planiores non inveniant libros, et in istos saltem incidant. Ideoque utile est, plures a pluribus fieri diverso stilo, non diversa fide, etiam de quaestionibus eisdem, ut ad plurimos res ipsa perveniat; ad alios sic, ad alios autem sic. At si ille qui se ista non intellexisse conqueritur, nulla unquam de talibus rebus diligenter et acute disputata intelligere potuit; secum agat votis et studiis iciis ut taceam. Qui vero haec legens dicit,
Abbreviated transcription (Latin):
adꝑ ceptionẽ in cõmutabilis uerita¬
tis in becillom m̃t obseruata picias
sanet. nec iopinionem noxiȩ falsita¬
tis temernas in ordinaia precipitet.
nec pigebit. aut me sic ubi hesito quę¬
rere. nec pudebit sicubi erro. discere
mecum: Ubi errorem suũ cognoscit.
tedeat adme Ui meuma euocet me
Ita ingrediam᷑ simul caritatis uiam.
tendentes adeum. dequo dictũ est.
que rite faciem eiꝰ semꝑ & obhoc pla¬
citum pium atq tũum quoram dñe
bo leguito. & in om̃ibꝰ scriptis meis max¬
periculosius alicubi errat᷑. neq labo¬
riosius aliquid querit᷑. neq fruc tuo¬
sius aliquid inuenitur: Quis qͥs gͦ
cũ me legit dicit hoc ñ bene diccatũ
est. qm̃ ñ intelligo. Locutionẽ meam
rep̃hendit. ñfidem. & forte uere
potuit. dici planiꝰ. Ueruntam̃ nullꝰ
hominũ ita locut̾ est. ut in om̃ibꝰ ab
om̃ibꝰ intelligeretur. Uideat gͦ eui hoc
insermone meo duplicet utrũ alios ui

Expanded text:
ad perceptionem incommutabilis veritaad perceptionem incommutabilis veritatis imbecillem mentem observata pietas sanct, ne in opinionem noxiae falsitatis temeritas inordinata praecipitet. Nec pigebit autem me, sicubi haesito, quaerere; nec pudebit, sicubi erro, discere. mecum: ubi errorem suum cognoscit, redeat ad me; ubi meum, revocet me. Ita ingrediamur simul charitatis viam, tendentes ad eum de quo dictum est, Quaerite faciem ejus semper . Et hoc placitum pium atque tutum coram Domino bo legunt, et in omnibus scriptis meis, max; quia nec periculosius alicubi erratur, nec laboriosius aliquid quaeritur, nec fructuosius aliquid invenitur. Quisquis ergo cum legit dicit, Hoc non bene dictum est, quoniam non intelligo; locutionem meam reprehendit, non fidem: et forte vere potuit dici planius; verumtamen nullus hominum ita locutus est, ut in omnibus ab omnibus intelligeretur. Videat ergo cui hplicet, utrum alios in
Abbreviated transcription (Latin):
tur: & esse illud sũmũ bonũ quod
purgatissimis mentibꝰ cernitur: & ase
ꝓpterea cerni cõp̃hendiq non posse.
quia m̃tis humanȩ acies. inualida in
tam excellenti luce nonfigitur: nisi ꝑ
iusticiã fidĩ nutrita uegetet᷑ S. pͥ¬
mũ scđim auctoritatẽ scriptutarũ.
scãrũ. uerum ut sefides habeat. de¬
monstrandũ est: De inde si uolue¬
rit & aduiuerit ds̃: istis garrulis ra¬
tionatoribꝰ. elatioribus quã capa¬
cioribus. atq idõ morbo periculosi¬
ori laborantibꝰ. sic fortasse seruiem᷑.
ut in ueniant aliquid. unde dubita¬
re non possuit: Et obhoc in eo quod in¬
uentre nequiuerint. desus m̃tibꝰ po¬
tius quã deipsa ueritate uel de nr̃is
disputationibꝰ conquerant᷑. atq ita si
quid eis erga dm̃. uel amoris est. uel
timoris. ad in itium fidĩ & ordinẽ rede¬
ant.
lam sentienres quan salubrit̃ inscã ȩcle¬
sia medicina sdeliũ constituta sit: ut

Expanded text:
tur, et esse illud summum bonum quod tur, et esse illud summum bonum quod purgatissimis mentibus cernitur, et a se propterea cerni comprehendique non posse, quia humanae mentis acies invalida in tam excellenti luce non figitur, nisi per justitiam fidei nutrita vegetetur. Sed primum secundum auctoritatem Scripturarum sanctarum, utrum ita se fides habeat, demonstrandum est. Deinde si voluerit et adjuverit Deus, istis garrulis ratiocinatoribus, elatioribus quam capacioribus, atque ideo morbo periculosiore laborantibus, sic fortasse serviemus, ut inveniant aliquid unde dubitare non possint, et ob hoc in eo quod invenire nequiverint, de suis mentibus potius quam de ipsa veritate, vel de nostris disputationibus conquerantur: atque ita si quid eis erga Deum vel amoris est vel timoris, ad initium fidei et ordinem redeant, jam sentientes quam salubriter in sancta Ecclesia medicina fidelium constituta sit, ut
Abbreviated transcription (Latin):
dem potestis hoc cũ dicitur quibus¬
dam: irascuntur. & sibi contumeliose
dici putant. Et plerũq malunt cre¬
dere eos pociꝰ a quibus hȩc audiunt:
non habere quod dicant. quam se cape¬
re nonposse quod dixeri nt. & aliqͣn¬
do afferimus eis rationẽ. non quam
petunt cũ de dõ querunt. quia nec
ipsi eam ualent sumere. nec nos for¬
tasse uel adp̾hendere. uel proferre:
sed qua demonstretur eis quam sint
in habiles. minimeq idonei ꝑcipien¬
do quod exigunt. s quia non audiuntt
quod uolunt. aut callide nos agere
putant. ut niãm occultemus imperi¬
ciam. aut maliciose quod eis inuide¬
amus periciam. atq ita indignan¬
tes perturbati discedunt:
Qua propt̃ adiuuante dño dõ nr̃o.
suscip̃iemus & eam ipsam quã flagi¬
tant quantũ possumꝰ reddere ratio¬
nem. quod trinitas sit unus. & solus
uerus ds̃. & quam recte pater & filiꝰ
legatur: Ut non quasi nr̃is excusatio¬
subus inludant᷑. s re ipsa experian¬

Expanded text:
quidem potestis . Hoc cum dicitur quibusdam, irascuntur, et sibi contumeliose dici putant; et plerumque malunt credere eos potius, a quibus hoc audiunt, non habere quod dicant, quam se capere non posse quod dixerint. Et aliquando afferimus eis rationem, non quam petunt cum de Deo quaerunt; quia nec ipsi eam valent sumere, nec nos fortasse vel apprehendere vel proferre: sed qua demonstretur eis quam sint inhabiles minimeque idonei percipiendo quod exigunt. Sed quia non audiunt quod volunt, aut callide nos agere putant ut nostram occultemus imperitiam, aut malitiose quod eis invideamus peritiam; atque ita indignantes perturbatique discedunt. Quapropter adjuvante Domino Deo nostro suscipiemus et eam ipsam quam flagitant, quantum possumus, reddere rationem, quod Trinitas sit unus et solus et verus Deus, et quam recte Pater et Filiuligatur; ut non quasi nostris excusationibus illudantur, sed reipsa experian
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃. aut ũesse uerum dm̃ aut ñ cũ pa¬
tre unum & solum dm̃i. aut ñ uere
in mortalem quia niutobilen manifes¬
stima diuinoꝵ testimonioꝵ & conso¬
na uoce conuictisunt unde sunt illa
Inprincipio erat uerbum. & uerbũ erat
apud dm̃i. & ds erat uerbumn: Mant¬
festatum enim quod uerbũ dĩ filium

Expanded text:
deum aut non esse uerum deum aut non cum patre unum et solum deum aut non uere immortalem, quia mutabilem, manifestissima diuinorum testimoniorum et consona uoce conuicti sunt. unde sunt illa: in principio erat uerbum, et uerbum erat apud deum, et deus erat uerbum. manifeste enim uerbum dei f
Abbreviated transcription (Latin):
clarat ñ tantũ dm̃ esse. s &iã eiꝰ dem cũ
patre substantiȩ. quia cũ dicxiss& & dis
erat u̾bum hoc erat inquit in princi¬
pio apud dm̃ omã ꝑ ipsũ factasunt. &
sine ipso factum est nihil: Neq enmm di¬
cit om̃a uͥ quę facta suit om̃a Et si
factus non est: ereatura non est. Siaũt
creatura uon est: eiꝰ dem cũ patre sub¬
stantiȩ est. Om̃is enim substantia quȩ
ds non est: creatina est. Et quȩ ercatu¬
ra non est: ds̃ est. Et si non est filies eiꝰ¬
dem substanciȩ cuiꝰ pat̾ gͦ facta substori¬
tia est. Si facta substantia est: non om̃a ꝑ
ipsimi fac tasunt: at si om̃a ꝑ ipsũ factas.¬

Expanded text:
larat, non tantum Deum esse, sed etiam ejusdem cum Patre substantiae, quia cum dixisset, Et Deus erat Verbum: Hoc erat, inquit, in principio apud Deum; omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil . Neque enim di per quem facta sunt omnia; et si factus non est, creatura non est; si autem creatura non est, eiusdem cum patre substantiae est. omnis enim substantia, quae deus non est, creatura est, et quae creatura non est, deus est. et si non est filius eiusdem substantiae, cuius pater, ergo facta substantia est; si facta substantia est, non omnia per ipsum facta sunt; at si omnia per ipsum facta
Abbreviated transcription (Latin):
hic est uerꝰ ds̃ & uita & terna Hinc &iã
consequent̃ intelligit᷑. non tantũ mͦ de
patre dixisse apostolum paulũ qui soł
habet in m̃ortalitatẽ : s de uno & solo dõ
quod est ipsa trinitas neq enim ipsa uita
aderna mortalis est. scđ̾m aliquã mu¬
tabilem hac ꝑhoc filius dĩ quie uita
ȩterna est cũ patre: &iam. ipse intel¬
ligitur ubi dictũ est solus habet im¬
mor talitatẽ. Eiꝰ enim uitȩ &terne & nos
participes facti ꝓmodo nr̃o in mortales
efficun s aliud est ipsa ciuꝰ partiopes
efficim᷑ uita & terna aliud nos. qui esꝰ
participatione uiuemꝰ in ȩternũ: Sie¬
num duisset: quẽ tẽporibꝰ proprus os¬
tendet pat̾ beatꝰ. & solꝰ potens. rex re¬
gum. & dñs dñantium. Qui solus habet
in mortalititẽ : nec sic inde separatũ
filium oportet intelligi: neque
enim quia ipse filiꝰ alibi loquens
uoe sopientiȩ. Ipse est enim sapien¬
tia dĩ ait. Girum cęli circui u so¬
la. Separa uit ase patrẽ: quanto

Expanded text:
Hic est verus Deus, et vita aeterna . 10. Hinc etiam consequenter intelligitur non tantummodo de Patre dixisse apostolum Paulum, Qui solus habet immortalitatem; sed de uno et solo Deo quod est ipsa Trinitas. Neque enim ipsa vita aeterna mortalis est secundum aliquam mutabilitatem: ac per hoc Filius Dei, quia vita aeterna est, cum Patre etiam ipse intelligitur, ubi dictum est, Qui solus habet immortalitatem. Ejus enim vitae aeternae et nos participes facti, pro modulo nostro immortales efficimur. Sed aliud est ipsa cujus participes efficimur, vita aeterna; aliud nos qui ejus participatione vivemus in aeternum. Si enim dixisset, Quem temporibus propriis ostendet Pater beatus et solus potens, Rex regum et Dominus dominantium, qui solus habet immortalitatem, nec sic inde separatum filium oporteret intellegi. neque enim, quia ipse filius alibi loquens uoce sapientiae — ipse est enim sapientia dei — ait: gyrum caeli circuiui sola, separauit a se patrem, quanto
Abbreviated transcription (Latin):
tem natom de uirgine maria & sup
pontio pilato crucifiram & sepultã
tercio die resurrexisse: & incȩlum
ascendisse: ẜ tantũ modo filium: nec
eandem trinitatem descendisse inspe¬
ciem columbę suꝑ iħm baptiz atum
aut die pentecosten post ascensionẽ
dñi sonitu facto declo quasi ferrtt
flatus uehemens. & diuisis linguis
eãdem trinitatẽ dixisse de cęlo. tues
filius meus si ue cũbaptiz atꝰ est aio¬
hanne. siue in monte quando cũ illo
eranti tres discpuli aut quando sonu¬
it uox dicens. & clatificaur & iterũ
clatificabo. s tantũ mͦ patris uocem
fuyse adfilium factam quan ius pat̃

Expanded text:
sub Pontio Pilato crucifixam, et sepultam, et tertia die resurrexisse, et in coelum ascendisse, sed tantummodo Filium; nec eamdem Trinitatem descendisse in specie columbae super Jesum baptizatum, aut die Pentecostes post ascensionem Domini sonitu facto de coelo quasi ferretur flatus vehemens, et linguis divisus eamdem Trinitatem dixisse de coelo, Tu es Filius meus , sive cum baptizatus est a Joanne, sive in monte quando cum illo erant tres discipuli ; aut quando sonuit vox, dicens, Et clarificavi, et iterum clarificabo : sed tantummodo Patris vocem fuisse ad Filium factam; quamvis Pater
Abbreviated transcription (Latin):
sit: que nec pat̾ nec filius. nec anibo
genuerint: cumsit sp̃c patris & filii:
Quia gͥ querunt ista homines & te¬
dio nobis sint: ut siquid hinc exdo¬
no dĩ sapit infirmitas nr̃a edisscramꝰ
eis ut possumꝰ neq cum in uidia ta¬
bescente iter habeamꝰ. si dicimꝰ nos ni¬
cogitare solere: m̃timͦ. Siaut fateiñ
gitant iure caritatis ut eis in dicem̃.
quid hinc ex cogitare potuerim̃: ñqͥa
iam acceperim aut ꝑsectus sim Nui
si puul apostoł sic ꝗit quanto magis ego
longe infra illis pedes iacens dicam¬
Nonme arbritor apphendisse: s ꝑ ino¬
dulo meo. siea quȩ retrosunt obliuis¬
cor & in ateriora me extendo. &
scđm intentionem sequor ad palmã
supernȩ uocationis: quantũ eiꝰ dem
de. mͥ infinem reliquus cursus est:
ut aperiam quod desiderat᷑ amie illis
desiderentibꝰ. quibꝰ me seruire cogit
libera caritas Sportet aũt & donabit
ut eis inmistiando quȩ legantrĩpse
quoꝙ proficiam Et eis cupiens its¬

Expanded text:
sit, quem nec Pater, nec Filius, nec ambo genuerint, cum sit Spiritus et Patris et Filii. Quia ergo quaerunt ista homines, et taedio nobis sunt; si quid hinc ex dono Dei sapit infirmitas nostra, edisseramus eis ut possumus, neque cum invidia tabescente iter habeamus . Si dicimus nicogitare solere, mentimur: si autem fatemur gitant jure charitatis ut eis indicemus quid hinc excogitare potuerimus: non quia jam acceperim, aut perfectus sim; nam si Paulus apostolus, quanto magis ego longe infra illius pedes jacens non me arbitror apprehendisse? sed pro modulo meo, si ea quae retro sunt obliviscor, et in anteriora me extendo, et secundum intentionem sequor ad palmam supernae vocationis , quantum ejusdem de mihi in finem reliquus cursus est, ut aperiam desideratur a me, illis desiderantibus quibus me servire cogit libera charitas. Oportet autem, et donabit Deus, ut eis ministrando quae legant, ipse quoque proficiam; et eis cupiens res
Abbreviated transcription (Latin):
exierant plurimũ discreparent. ueneratio¬
ni tuȩ ꝑfilium nr̃m condiaconũ carissimũ
misi. Inquibus si seruari dispositio mea potu
isset. essent ꝓfecto. Etsi easdem sententias
habentes. multo tam̃ enodatiores atq plani¬
ores. quantũ rerũ tantarũ explicandarũ
dificultas & facultas nr̃a pateretur: St
aut̃ quipͥmos quatuor. uel poti quinq &i¬
am sine p̃miis abent. & duodecimũ sine
extrema parte non parua. Ssieis hȩc edic¬
cio potuerit ignotescere. omĩa si uolue¬
rint & ualuerint emendabunt: feto sa¬
ne uthanc epłam seorsũ quidem. sed tam̃
ad capud eoꝵ dẽ libroꝵ iubeas ante poni

Expanded text:
exierant, plurimum discreparent, Veneratioexierant, plurimum discreparent, Venerationi tuae per filium nostrum condiaconum charissimum misi: in quibus si servari mea dispositio potuisset, essent profecto etsi easdem sententias habentes multo tamen enodatiores atque planiores, quantum rerum tantarum explicandarum difficultas et facultas nostra pateretur. sunt autem, qui primos quattuor uel potius quinque etiam sine prooemiis habent et duodecimum sine extrema parte non parua. sed si eis haec editio potuerit innotescere, omnia, si uoluerint et ualuerint, emendabunt. peto sane, ut hanc epistulam seorsum quidem sed tamen ad caput eorundem librorum iubeas anteponi.
Abbreviated transcription (Latin):
etrinitate. quȩ ds̃ summꝰ & uerus est: libros
iuuenis in coaui. senex edidi: Ommiseram quip¬
pe hoc opus. Post quam cõperi p̃reptos mͥ essei siue
subreptos antequam eos absoluerẽ. & retra¬
tatos. ut mea disposiuo fuerat ex polirem.
non enim singillatim. s om̃s simul edere
ea ratione decreueram. Qm p̃cedentibus
consequentes inquisicione ꝓficiente nec¬
tuntur. Cũ gͦ ꝑ eos homines quipͥus qͣua
uellem. ad quosdam illoꝵ ꝑuenire potuer̃.
dispostti one mea nequi uisset impleri: int̾¬
ruptam dictationem reliqueram: cogitans
hoc ipsum in aliquibus scriptis meis conqueri.
utscirent qui possent ame fuisse cosdem li¬
bros editos. sedsublatos prius quam michi
edicione mea digni uiderent᷑. Uerum mul¬
toꝵ. fratrũ uehem̃tissima postulatione. &
maximȩ tua iussione conpulsus: opus tam
laboriosum ad iuuante dũo terminare
curaui. cosq em̃datos non ut uolui. sed ut potui.
ne abillis qui subrepti iam in manus hominũ

Expanded text:
Trinitate, quae Deus summus et verus est, libros juvenis inchoavi, senex edidi. Omiseram quippe hoc opus, posteaquam comperi praereptos mihi esse sive subreptos antequam eos absolverem, et retractatos, ut mea dispositio fuerat, expolirem. Non enim singillatim, sed omnes simul edere ea ratione decre veram, quoniam praecedentibus consequentes inquisitione proficiente nectuntur. Cum ergo per eos homines quia priusquam vellem, ad quosdam illorum pervenire potuerunt dispositio mea nequivisset impleri, interruptam dictationem reliqueram, cogitans hoc ipsum in aliquibus meis scriptis conqueri, ut scirent, qui possent, non a me fuisse eosdem libros editos, sed ablatos priusquam mihi editione mea digni viderentur. Verum multorum fratrum vehementissima postulatione, et maxime tua jussione compulsus, opus tam laboriosum, adjuvante Domino terminare curavi; eosque emendatos non ut volui, sed ut potui, ne ab illis qui subrepti jam in manus hominum
Abbreviated transcription (Latin):
luminum. apud qu̾e. non est comuta¬
tio. nec mom̃ti obumbratio. Hoc &
dd. mutabis ea & mutabunt᷑: tu aũt
idem ipse es. fro inde substantiã dĩ sine
ulla sui cõmutatione mutabilia fa¬
cientem. & sine ullo suo temporali
motu temporalia creantẽ. intueri &
plene nosse difficile est. & idõ est ne¬
cessaria purgatio m̃tis nr̃ȩ. qua il¬
lud in effabile. in esfabilit̃ uideri pos¬
sit. quia nondũ p̃diti fide nutrimͦ.
& ꝑ quȩdam tolerabilia. ut ad il-¬
lud capiendũ apti & abiles efficiam᷑.
itinera ducimͦ Unde & apostolus.
in xp̃o quidẽ dicit esse om̃s thesau¬
ros sapientię & scientię absconditos.
Fum tam̃. quã uis iã gr̃a eiꝰ renatis:
s adhuc carnalibus & animalibus.
tamquã paruulis in xp̃o. non exdi¬
uina uirtute inqua equalis est pa¬
tri. s ex humana infirmitate. ex qua
crucisixus est cõm̃dauit. Ait namꝙ

Expanded text:
luminum, apud quem non est commutaluminum, apud quem non est commutatio, nec momenti obumbratio . Hoc et David: Mutabis ea, et mutabuntur; tu vero idem ipse es . 3. Proinde substantiam Dei sine ulla sui commutatione mutabilia facientem, et sine ullo suo temporali motu temporalia creantem, intueri et plene nosse difficile est: et ideo est necessaria purgatio mentis nostrae, qua illud ineffabile ineffabiliter videri possit; qua nondum praediti, fide nutrimur, et per quaedam tolerabiliora, ut ad illud capiendum apti et habiles efficiamur, itinera ducimur. Unde Apostolus in Christo quidem dicit esse omnes thesauros sapientiae et scientiae absconditos : eum tamen quamvis jam gratia ejus renatis, sed adhuc carnalibus et animalibus, tanquam parvulis in Christo, non ex divina virtute in qua aequalis est Patri, sed ex humana infirmitate ex qua crucifixus est, commendavit. Ait namque:
Abbreviated transcription (Latin):
tur. hoc suspicando de dõ quod neq
in ipso. neq in ulla creatura in ueni¬
ri potest: Rebus enĩ quȩ inereatura
repperiunt᷑. solet enim scriptura di¬
uina uelut infantilia oblectam̃ta
formare. quibꝰ infirmoꝵ. adquerenda
suꝑiora & inferiora dissertnda. pros
suo modulo tanquã passibusimoue¬
retur aspectus Quȩ uero ꝓpriȩ de
dõ dicunt᷑. quȩ in illa crtatura rep¬
periuntur. raro ponit. soriptura di¬
uina. sicut illud quod dictũ est ad
moi sen E gosum quisum. & qui est
misit me aduos Cũ enim eẽ aliquo
modo dicatur. & corpꝰ & animus.
nisi ꝓpͥo quodam mͦ uellet intelligi
non id utiq diceret. & illud quod
ait apostolus. Quisolus habet. im¬
mor talitatẽ: Cũ & anima quodam
modo in mortalis dicatur & sit: non
diceret solus habet: nisi quia uera
in mor talitas. incõmutabilitas est. qũa
nulla potest habere creatura. qm̃ so¬
ꝑfectũ desursũ est. descendens a patre

Expanded text:
tur, hoc suspicando de Deo, quod neque tur, hoc suspicando de Deo, quod neque in ipso, neque in ulla creatura inveniri potest. Rebus enim quae in creatura inveniuntur, solet Scriptura divina velut infantilia oblectamenta formare, quibus infirmorum ad quaerenda superiora et inferiora deserenda, pro suo modulo tanquam passibus moveretur affectus. Quae vero proprie de Deo dicuntur, quaeque in nulla creatura inveniuntur, raro ponit Scriptura divina; sicut illud quod dictum est ad Moysen, Ego sum qui sum; et, Qui est, misit me ad vos . Cum enim esse aliquo modo dicatur et corpus et animus, nisi proprio quodam modo vellet intelligi, non id utique diceret. Et illud quod ait Apostolus, Qui solus habet immortalitatem : cum et anima modo quodam immortalis esse dicatur et sit, non diceret, solus habet, nisi quia vera immortalitas incommutabilitas est, quam nulla potest habere creatura; qperfectum desursum est, descendens a Patre
Abbreviated transcription (Latin):
genuerit: eo plus er̃at. quod ñ solum
ita ds non est. sed nec spiritalis neccor¬
poralis creatura Nulla enim om̃i no
res est: quȩ se ipsam gignat. ut sit. ut
ergo abhuiꝰ modi falsitatibus. huma¬
nus animus purgaretur. sc̃a seriptina
pariuilis congruens. nulliꝰ generis re¬
rum u̾ba uitauit. ex quibus quasi
gra datim ad diuina atq sublimia.
nr̃ intellectus uelut nutritus adsur¬
gerit: Nam & uerbis ex rebus corpo¬
ralit̾ summptis usa est. cũ de dõ loque¬
retur. uelut cũ att Sub umbra alarũ
tuarum ꝓtegene. & despiritali creatura.
multa transtulit. quibus significaret il¬
lud quod ita nonesset. s ita dici pos
set. sicuti est Egosũ ds̃ zelans. & peni¬
tet me hominẽ fecisse: Derebus aũt quę
om̃ino nonst̃: nontraxit aliqua uoca¬
bula. quibus uel figuraret. locutiones.
uel spitaret enigniata Unde ꝑnitio¬
sius & in anius euanescunt. qui tercio
illo genere erroris aueritate secludun¬

Expanded text:
genuerit, eo plus errat, quod non solum genuerit, eo plus errat, quod non solum Deus ita non est, sed nec spiritualis nec corporalis creatura: nulla enim omnino res est quae se ipsam gignat ut sit. 2. Ut ergo ab hujusmodi falsitatibus humanus animus purgaretur, sancta Scriptura parvulis congruens, nullius generis rerum verba vitavit, ex quibus quasi gradatim ad divina atque sublimia noster intellectus velut nutritus assurgeret. Nam et verbis ex rebus corporalibus sumptis usa est, cum de Deo loqueretur; velut cum ait, In tegmine alarum tuarum protege me . Et de spirituali creatura multa transtulit, quibus significaret illud quod ita non esset, sed ita dici opus esset; sicuti est, Ego sum Deus zelans ; et, Poenitet me hominem fecisse . De rebus autem quae omnino non sunt, non traxit aliqua vocabula, quibus vel figuraret locutiones, vel spissaret aenigmata. Unde perniciosius et inanius evanescunt, qui tertio illo genere erroris a veritate secludun
Abbreviated transcription (Latin):
scire ñ posst̃: pre sumptiones opi¬
nionũ suarũ audatiꝰ affirmando.
intercludunt sibimet intelligen¬
tiȩ uias: Magis eligentes sententiam
suam non corrigere peru̾sam. quã
mutare defensam: Ethic quidem
om̃i ũ mor bus est trium generũ
quȩ proposui: Eorum scilicet qui scđm
corpus de dõ sapiunt: & eorum qͥ scđ̾m
spiritalem creaturam. sicut est anima &
eoꝵ qui neq scdm corpꝰ. neq scđm spiri¬
talem creaturam. & tam̃ de dõ falsa
existimant. Eo remociores auero: quo id
quod sapiunt. nec incorpore repperi¬
tur: nec infacto. & condito spũ. nec in
ipso creatore: Qui enim opinatur dm̃.
uerbi gr̃a candidũ. uelrutilum: fal¬
litur. s tam̃ hȩc inueniunt᷑ incorꝑe
Rurs qui opinat᷑ dm̃. nc̃ obliuiscentẽ.
nc̃ recordantẽ. uelsi qͥd huiꝰ modi est:
nihil ominus inerrore est. s tam̃ hȩc in¬
ueniuntur in animo. qui aũt putat
eiꝰ esse potentiȩ dm̃. ut se ipsũ ipse

Expanded text:
scire non possunt; praesumptiones opiscire non possunt; praesumptiones opinionum suarum audacius affirmando, intercludunt sibimet intelligentiae vias, magis eligentes sententiam suam non corrigere perversam, quam mutare defensam. Et hic quidem omnium morbus est trium generum quae proposui: et eorum scilicet qui secundum corpus de Deo sapiunt; et eorum qui secundum spiritualem creaturam, sicuti est anima; et eorum qui neque secundum corpus, neque secundum spiritualem creaturam, et tamen de Deo falsa existimant, eo remotiores a vero, quo id quod sapiunt, nec in corpore reperitur, nec in facto et condito spiritu, nec in ipso Creatore. Qui enim opinatur Deum, verbi gratia, candidum vel rutilum, fallitur; sed tamen haec inveniuntur in corpore. Rursus qui opinatur Deum nunc obliviscentem, nunc recordantem, vel si quid hujusmodi est, nihilominus in errore est; sed tamen haec inveniuntur in animo. Qui autem putat ejus esse potentiae Deum, ut seipsum ipse
Abbreviated transcription (Latin):
ecturꝰ hȩc que detrinitate dis¬
serimus. prius oportet ut noue¬
rit stilum nr̃m adũsum eoꝵ
uigilare calũpnias quifi dĩ con¬
temnentes inicium. immaturo
atq per uerso rationis amore fal¬
luntur: Quoꝵ non nulli ea quȩ
decor poralibꝰ rebus. siue ꝑsensus cor¬
poreos experta notauer᷑. siue quȩ
natura humani ingenii & diligen¬
tiȩ uiuacitate. uel artis ad iutorio
ꝑceper̃: Adres incorporeas & spiri¬
tales tranfferre conant᷑. ut & his
illa metiri. ato opinari uelint: St̃
item alii qui scđm animi humani
naturam. uel affectum. dedõ senti¬
unt. si quid sentiunt: Et ex hoc er¬
rore cũ dedõ disputant. sermoni
suo distortas & fallaces regulas fin¬
gunt Est item aliud hominũgenꝰ.
iloꝵ qui uniũsam quidem creatu¬
ram quȩ ꝓfecto mutabilis est: ni¬
tunt᷑ transcendere. ut ad in cõmu¬
tabilem substantiam quȩ ds̃ est.
erigant intentionẽ: S mortali
honere p̃grauati. cũ & uideri uolt̃
scire quod nesciunt. & quod uolt᷑.

Expanded text:
ecturus haec quae de Trinitate disserimus, prius oportet ut noverit, stilum nostrum adversus eorum vigilare calumnias, qui fidei contemnentes initium, immaturo et perverso rationis amore falluntur. Quorum nonnulli ea quae de corporalibus rebus, sive per sensus corporeos experta noverunt, sive quae natura humani ingenii et diligentiae vivacitate vel artis adjutorio perceperunt, ad res incorporeas et spirituales transferre conantur, ut ex his illas metiri atque opinari velint. Sunt item alii qui secundum humani animi naturam vel affectum de Deo sentiunt, si quid sentiunt; et ex hoc errore, cum de Deo disputant, sermoni suo distortas et fallaces regulas figunt. Est item aliud hominum genus, eorum qui universam quidem creaturam, quae profecto mutabilis est, nituntur transcendere, ut ad incommutabilem substantiam quae Deus est, erigant intentionem: sed mortalitatis onere praegravati, cum et videri volunt scire quod nesciunt, et quod volunt
Abbreviated transcription (Latin):
hanc trinitatẽ ñ tres dõs: s. unum dm̃:
Et quem admodũ id intellegant quę¬
runt. p̃sertim cũ dicit᷑ insepatabi¬
lit̃ operari trinitatẽ: in om̃i re qũa
ds̃ operatur: Et tam̃ quandam uo¬
cem patris sonuisse. quę uox filii
cerit : & illam carnem in qua ñ nͥ
filiꝰ deuirgine natis est. eadem tri¬
nitas creauent : & illam columbe
it: illa ipsa trinitas operatasit: Ali¬
oquai ñ inseparabit᷑ trinitassope¬
ratur. s alia pat̾ facit. alia ulius:
alia sc̃s spꝰs: at si quȩ dam sinul¬

Expanded text:
es deos, sed unum Deum; et quemadmodum id intelligant quaerunt: praesertim cum dicitur, inseparabiliter operari Trinitatem in omni re quam Deus operatur, et tamen quamdam vocem Patris sonuisse, quae vox Filii cerit; et illam carnem, in qua nonnisi Filius de Virgine natus est, eadem Trinitas creaverit; et illam columbae it, illa ipsa Trinitas operata sit. Alioquin non inseparabiliter Trinitas operatur, sed alia Pater facit, alia Filius, alia Spiritus sanctus: aut si qu
Abbreviated transcription (Latin):
scendentibꝰ. itaq intror¬
sus quib dam gradibꝰ.
considerationis. ꝑ animȩ pꝰtes.
unde incipit aliquid occure¬
re. qđ non sit nobis cum mune
cum bestus. inde incipit ratio uiui
ubi iam homo interior possit
agnosci. qui etiã ipse siꝑ illam
rationẽ cui temporaliũ rerum
administratio delegata est in
moderato ꝓgressu nimis in ex¬
teriora prolabitur consentiente
sibi capite suo idest non eam
cohibente atq refrenante illa
que inspecula consilu p̃sidet
quasi uirili portione inuetera¬
tur inter inimicos suo uirtutiꝰ
inuidios demones cũ suo prin¬
Acipe diabolo eternorũq illa
uisio ab ipso &iã capite cum
con iuge uetitum manducan¬
tes subtraitur ut lum̃ oculoꝵ
eius non sit cũ illo ac sic ab
illa in lustratione ueritatis
ambo nudatis atq apertis ocu¬
lis conscientie ad uidendum
qua in honesti atq inde cori
remamserint tam quã folia
dulcium fructuũ sed sicunt¬
sine in ipsis fructibus ita sine
fuctus boni oꝑis bona uerba

Expanded text:
scendentibus itaque introrsus quibusdam gradibus considerationis per animae partes, unde incipit aliquid occurrere, quod non sit nobis commune cum bestiis, inde incipit ratio, ubi iam homo interior possit agnosci. qui etiam si per illam rationem, cui temporalium rerum administratio delegata est, iam moderato progressu nimis in exteriora prolabitur consentiente sibi capite suo, id est non eam cohibente atque refrenante illa quae in specula consilii praesidet quasi uirili portione, inueteratur inter inimicos suos, uirtutis inuidos daemones cum suo principe diabolo, aeternorumque illa uisio ab ipso capite cum coniuge uetitum manducante subtrahitur, ut lumen oculorum eius non sit cum illo; ac sic ab illa inlustratione ueritatis ambo nudati atque apertis oculis conscientiae ad uidendum, quam inhonesti atque indecori remanserint, tamquam folia dulcium fructuum, sed sine ipsis fructibus, ita sine fructu boni operis uana uerba
Abbreviated transcription (Latin):
uod aut̃ ꝓpͥe singula in
eadem trinitate di¬
cunt᷑ : nullo modo ad se ipsa
S ad inuicem aut ad creat᷑am
dicunt᷑. & idõ relatiuȩ non
substantia lit̃ ea dici manifestũ
est. Sicut enim trinitas. unus
ds̃ dicitur magnus bonus.
ȩternus. omĩ potens idemq ip¬
sa sua si dici potest dĩtas: ipse
sua magnituđo. ipse sua bo¬
nitas. ipse sua ȩternitas. ipse
sua om̃ĩpotentia: nonsic dici
potest trinitas patest : nisi

Expanded text:
Quod autem proprie singula in eadem Trinitate dicuntur, nullo modo ad se ipsa, sed ad invicem, aut ad creaturam dicuntur; et ideo relative, non substantialiter ea dici manifestum est. Sicut enim Trinitas unus Deus dicitur, magnus, bonus, aeternus, omnipotens, idemque ipse sua sic dici potest deitas, ipse sua magnitunitas, ipse sua aeternitas, ipse sua omnipotentia: non sic dici potest Trinitas Pater. Dici