comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
que in hominib factͥa sunt. In his que ꝓpte
homines fact̾a st̃: uanitas ẽ: mutabilitatis.
In hiis que ab bominib fact̾a st̃. uanitas est
curiositatis. In hiis que ab hominib fact̾a st̃. ua¬
nitas mortalitatis. & omĩa uanitas. Et de his qͥ¬
dem latius post modũ disseremꝰ. si prius que
dicenda st̃ tractaueuerimꝰ de ipso contenplatio¬
nis genere: in quo mens speculantis subleuata
tam ñ noua. ⁊ tã miranda cte humanistatꝰ con¬
ditione. uł uidere potuit. uł enarrare. Uide¬
amꝰ enim quod ait. Uanitas uanitatũ. uani¬
mens erat huiꝰ hominis. cũ hec diceret:Hõ
erat. s supra hominẽ erat: quia nͥ hominẽ exce¬
deret: omnẽ hominẽ mendacẽ ẽẽ non uideret.
ꝓrapt̾ea de consicłãtione hurꝰ consideratio: pͥus
nobis habenda ẽ: ⁊ distinguenda st̃ generaspe¬
eulationũ spũaliũ. Tres sunt anime rationalis
uisiones. cogitatio. meditatio. contẽplatio.
Cogitatio ÷ cum mens nutione rerũ transito¬

Expanded text:
n his, quae propter homines facta sunt, vanitas est mutabilitatis. In his quae ab hominibus facta sunt, vanitas est curiositatis. In his, quae in hominibus facta sunt, vanitas mortalitatis et omnia vanitas. Et de his quidem latius postmodum disseremus, si prius quae dicenda sunt, tractaverimus, de ipso contemplationis genere. In quo mens speculantis sublevata, tam nova, et tam miranda de humani status conditione, vel videre potuit, vel enarrare. Videamus enim quid ait: Vanitas vanitatum, diximens erat hujus hominis cum haec diceret? Homo erat, sed supra hominem erat. Quia nisi hominem excederet, omnem hominem mendacem esse non videret. Propterea de consideratione hujus consideratio prius nobis habenda est, et distinguenda sunt genera speculationum spiritualium. Tres sunt animae rationalis visiones, cogitatio, meditatio, contemplatio. Cogitatio est, cum mens notione rerum transito
Abbreviated transcription (Latin):
tiuncula iter ad intelligentiã p̃bente irmͦ
non solũ uobis scripta s a uobis intellectͥa
gaudeatis.

Expanded text:
tiuncula, iter ad intelligentiam praebente amodo non solum vobis scripta, sed a vobis intellecta gaudeatis.
Abbreviated transcription (Latin):
uerba scilicet eiꝰ sub ipsius nomine pruspi¬
nens ꝓ articulatĩ. & sub meo ꝑfingula respois¬
onẽ meã S prius qđ scripserã. anteq totd
repperiremꝰ. ꝑuenit ad petilianũ. & iratis
respondere conatꝰ est: in me potiꝰ dicensq¬
qͥd eũ libuit. in causã uͦ omĩno deficiense
eũ possit collatis utriusq nr̃m scriptis fia¬
lime aduerti: tam̃ ꝓpt̃ tardiores boc si¬
ipse respondendo demonsttare eurau.es
additꝰ eidẽ nr̃o oꝑi lib̾ tertius hoc ꝙꝰ us
mo libro sio in cipit Nostis nos sepe uol¬
coniuoi grãmaticuo partisdonati. libri
¶ LII. rãmaticus etiã quidã donatista.iiͭuͦ.

Expanded text:
uerba scilicet eius sub eius nomine prius pouerba scilicet eius sub eius nomine prius ponens particulatim et sub meo per singula responsionereperiremus, pervenit ad Petilianum: et iratus respondere conatus est, in me potius dicens quidquid eum libuit, in causa vero omnino deficiens: quod cum posset collatis utriusque nostrum scriptis facillime adverti, tamen propter tardiores hoc ipse respondendo demonstrare curavi; sic est additus eidem nostro operi liber tertius. Hoc opus in primo libro sic incipit: Nosti nos saepe volconium grammaticum partis Donati, libri quatuor. Grammaticus etiam quidam donatista
Abbreviated transcription (Latin):
In sexcolibro qd̾ diri adã. imaginẽ dĩ sed̾m
quã fact᷑ ẽ. ꝑdidisse peocato. ñ sic accipien
dũ ẽ. tanꝗͣ. in eo nulla remanserit. s qd̾ ti
deformis. ut reformatione opꝰ haberet li
duodecimo de inferis magis mͥ uideor doceri
cdebuisse qd̾ sub t̾rissint: quã rationẽ redoe¬
re cur sub c̾ris eẽ credidant᷑ siue dicantur:
quasi ñ ita sit hoc opus sic incipit Omĩs du¬
di litteris petiliam cdonaciste. quas adu̾sus
catholicã scripsit. quã differre ñ potui : e sa¬
si in hancirẽ tria uolumina Quoꝵ. pͥmo pͥte
parti epłe ipsius quã scripsit ad su os. qui
non tota in manꝰ urãs uenerat s prior paruan
eiꝰ. quanta potuiceleritate. & ueritate ra¬
ponet et iã ipsa epła. ẽ. ad nros Sel ideo itꝰ
libros habetur. quia ceteri euo in eadt caus
ubri sc̃ Postea qͥpe inuenimꝰ totã. eiq tari
diligentia respondi quanta fausto mauda

Expanded text:
in sexto libro quod dixi: Adam imaginem dei, secundum in sexto libro quod dixi: Adam imaginem dei, secundum quam factus est, perdidit peccato, non sic accipiedum est, tanquam in eo nulla remanserit, sed quod tam deformis, ut reformatione opus haberet. In duodecimo de inferis , magis mihi videor docere debuisse, quod sub terris sint, quam rationem reddere cur sub terris esse credantur, sive dicantur, quasi non ita sit. Hoc opus sic incipit: Omnis dindi Litteris Petiliani donatistae, quas adversus Catholicam scripsit, quam differre non potui. Et scripsi in hanc rem tria uolumina, quorum primo primae parti epistulae ipsius, quam scripsit ad suos, quia non tota in nostras manus uenerat, sed prior parua pars eius, quanta potui celeritate et ueritate respondi. etiam ipsa epistula est ad nostros, sed ideo inter libros habetur, quia ceteri duo in eadem causa libri sunt. postea quippe inuenimus totam eique tanta diligentia respondi, quanta Fausto Manicheo,
Abbreviated transcription (Latin):
codire uiã ligni uite Cũ aut̃ aqͥ hoc usq un-¬
cdecĩ libri ꝑ acti essent: duodecimũ adlidicin
quo diligentiꝰ ce paradiso disputatũ ẽ. Ci¬
culus hoꝵ libroꝵ inscribit᷑ de genesi ad
litterã. idẽ. non scd̃m allegoricas ds ꝓsigni
ficationes: s scdm̃ rerũ gestarũ ꝓprietatẽ
Inqͦ oꝑe plura quesita. quã inuenta sc̃: & eo¬
rũ quȩ inuenta st̃. p auciora firmata. cetera
uero ita posita. uelut adhuc reqͥrenda sint
Hos sane libros posteriꝰ cepi prius t̾minaui
quã de tͥnitate. ideo eos nc̃ ordine quo cepi.
recolui. Inqͥnto libro & ubicũq in eis
libris posui de semine cui reꝓmissũ ẽ: qd̃ dis¬
positũ sit ꝑ angłos in manu mediatoris. ñ sic
habetur a plurimis sic̃ ueriores codices post
insperi. marime grecos De lege enĩ dictũ ẽ:
qd̾ tanquã desemie de semine dectũ inulti
lati codices habent ꝑ int̾pretantis errorẽ

Expanded text:
todire uiam ligni uitae. cum autem ad hoc usque untodire uiam ligni uitae. cum autem ad hoc usque undecim libri peracti essent, duodecimum addidi, in quo diligentius de paradiso disputatum est. titulus horum librorum inscribitur: de Genesi ad litteram, id est non secundum allegoricas signisecundum rerum gestarum proprietatem. in quo opere multa quaesita quam inuenta sunt et eorum, quae inuenta sunt, pauciora firmata, cetera uero ita posita, uelut adhuc requirenda sint. hos sane libros posterius coepi, sed prius terminaui quam de trinitate; ideo eos nunc ordine, quo coepi, recolui. In quinto libro et ubicumque in eis libris posui de semine, cui repromissum est, quod dispositum sit per angelos in manu mediatoris, non sic habet apostolus, sicut ueriores codices post inspexi, maxime graecos. de lege enim dictum est, quod tamquam de semine dictum multi latini codices habent per interpretantis errorem.
Abbreviated transcription (Latin):
uante. in usũ naturałe redactͥa. libido eẽ non
potest Qd id̾o̾ dictũ est: qm̃ libido ñ est. bonꝰ
& rectꝰ usus libidinis naturalis. Sicut enim
malu ẽ male utibonis: ita bonũ. bene uti maliᷤ
De qua re marime alias contra nouos hereti¬
cos pelagianos diligenciꝰ disputaui De hͣbrahã
ꝗđ diri . ex hac obedientia pat̾ ille abrahã qui
sine uxore ñ fuit. eẽ sine unico filio & a se oc¬
ciso paratꝰ fuit. ñ satis apꝓbo Magis enĩ filiũ
si eẽt occisuruᷤ. resuscitatione sibi mox fuisse
reddendu credidisse credendꝰ est: sicut in epła
legit᷑. quȩ ẽ. ad hebreos Hic lib̾ sic incipit
Qm̃ unꝰ qͥsq homo humani generis pars est.
li. expect̾abat᷑ ut scriberẽ de scã
uirginitate. nec distuli. atq id di
munꝰ & quã magnũ ꝙ quã magna humili¬
tate custodiendũ e̾ẽt. uno sicut potui uolu¬
dio donec de paradiso dimissus .ẽ.
adã. & fłamea rumphea posita ẽ. cus¬

Expanded text:
usum naturalem redacta libido esse non potest. quod ideo dictum est, quoniam libido non est bonus et rectus usus libidinis. sicut enim malum est male uti bonis, ita bonum bene uti malis, de qua re alias, maxime contra nouos hereticos Pelagianos diligentius disputaui. de Abraham quod dixi: ex hac oboedientia pater ille Abraham, qui sine uxore non fuit, esse sine unico filio et a se occiso paratus fuit, non satis approbo. magis enim filius si esset occisus, resuscitatione sibi mox fuisse reddendum credidisse credendus est, sicut in epistula legitur, quae est ad Hebreos. Hic liber sic incipit: Quoniam unusquisque homo humani generis pars est. li, expectabatur, ut scriberem de sancta uirginitate, nec distuli atque id dei munus et quam magnum et quanta humilitate custodiendum esset uno, sicut potui, uoludio, donec de paradiso dimissus est Adam et flammea rumphea posita est cus
Abbreviated transcription (Latin):
ouiniam heresis. sacrarũ uirginũ meritũ. ȩquan¬
do puchcitie conuigali. tantũ ualuit imirbe
roma: ut nonuullas etiã scĩmoniales. de qua¬
rũ pudicitia suspitio nulla ꝓcesserat. deiecisse
in nuptias cliceret᷑: hoc maxime argum̃to. cũ
eas argueret dicens Cu gͦ melior es quã sara
testimonio sc̃e scripture. cõmendatissimas femi¬
nas. quib se ille melioꝵs uel etiã pares cogi¬
tare ñ possent. hoc mͣ etiã uiroꝵ. scõrũ scm̃¬
celibatũ: cõmoratione patrũ coniugatoꝵ. ꝙ cõ¬
Huic monstro scã ȩccła que ibi ẽ. fidelissime
ac fortissime restitit Nemanserant aut̃ iste
disputationes inquoꝵd̾a sermunculi ac susurriis.
quas pała suadere nullus audebat: s etiã uene¬
nis occulte repentib facultate quã donabat
añs occurrend̾u fuit. marime qm̃ iactabatur¬

Expanded text:
Joviniani haeresis sacrarum virginum meritum aequanJoviniani haeresis sacrarum virginum meritum aequando pudicitiae conjugali tantum valuit in urbe Roma, ut nonnullas etiam sanctimoniales de quarum pudicitia suspicio nulla praecesserat, dejecisse in nuptias diceretur, hoc maxime argumento cum eas urgeret dicens: Tu ergo melior quam Sara,testimonio sanctae Scripturae commendatissimas feminas, quibus se illae meliores, vel etiam pares cogitare non possent. Hoc modo etiam virorum saelibatum, commemoratione patrum conjugatorum Huic monstro sancta Ecclesia quae ibi est, fidelissime ac fortissime restitit. Remanserant autem istae disputationes ejus in quorumdam sermunculis ac susurris, quas palam suadere nullus audebat. Sed etiam occulte venenis repentibus, facultate quam donabat Dominus, occurrendum fuit: maxime quonia
Abbreviated transcription (Latin):
ubrũ scribere. illa necessitas cõpu¬
lit Cũ apud carthaginẽ monaste¬
ria eẽ cepissent. alii se suis mani¬
b transsigebant obcẽperantes apło. alii uero
ita exoblationib religiosoꝵ uiuere uolebant.
ut nichil operantes unde necessaria uel habe¬
rent. ł supplerent: se potiꝰ implere p̾ceptũ
euangłii existimarent atq iactarent. ubi.
ans ait. respicite uolacilia agrra& lilia e elt
i noe etiã int̾ aliqͦs inferioris ꝓpositi s canĩ
stadio. feruentes. existere ceꝑant tumultu¬
ssa certamina. qͥb eccłia turbaret᷑: aliis hoc.
alis aliud defendentib. Huc accedeliat. qdꝰ
criniti erant qͥd̾a eoꝵ: qͥ oꝑaudu nĩ ẽẽ dice¬
lant Unde concentiones: hinc rep̃henden¬
ciũ. inde quasi purgantiũ. ꝓ partiũ studiis
augebant᷑ ꝓ pt̃ hec uenerabilis senex aureliꝰ
relie ipsiꝰ cuucatis ep̃s. ut hinc aligͥd seribe¬
rẽ iussi: & fecihic lib̾sic incipit Iussioni tue sc̃ȩ

Expanded text:
ibrum scriberem, illa necessitas conpuibrum scriberem, illa necessitas conpulit, quod cum apud Carthaginem monasteria esse coepissent, alii se suis manibus transigebant optemperantes apostolo, alii uero ita ex oblationibus religiosorum uiuere uolebant, ut nihil operantes, unde necessaria uel haberent uel supplerent, se potius implere praeceptum apostolicum existimarent atque iactarent, ubi dominus ait: respicite uolatilia caeli et lilia agri. unde etiam iam inter laicos inferioris propositi, sed tamen studio feruentes existere coeperant tumultuosa certamina, quibus ecclesia turbaretur, aliis hoc, aliis aliud defendentibus. huc accedebat, quod criniti erant quidam eorum, qui operandum non esse dicebant. unde contentiones hinc rixantium, inde quasi pugnantium pro partium studiis augebantur. propter haec uenerabilis senex Aurelius, ecclesiae ipsius ciuitatis episcopus, ut hinc aliquid scriberem iussit, et feci. Hic liber sic incipit: lussioni tuae, sancte
Abbreviated transcription (Latin):
actulit ad eccłam quida laiis
tẽ i eormĩ nuilla contra nos det
centurius a donatistis. & incipit sic Dici scr
qd seriptu. in salomone. ab aqua aliena abste
nes ianuarii. multa de saeram̃tis continent dispuca¬
ca siue que uniu̾salit̃ siuie que parcilit̃. id .ẽ. non
ꝑeque in om̃ib locis obseruat e ccłi. nec cam̃
cõmemorari omĩa potuert̃ : satis ad inquisita res¬
ponsũ est Quoꝵ libroꝵ. prior: epła .ẽ. Habet qͥp¬
ꝑe in capite. quis. ad qu ẽ scribat S ideo int̾ libros
annumerat᷑ hoc opus. qm̃ sẽquens qui nomina
nr̃ã ñ habet. multo ẽ. ꝓlirior. & in eo multa plu¬
ra tractantur. I n pͥmo gͦ qd̾ de magͥna dixi.
quia unicuiq scd̃m ꝓpͥam uoluntatẽ m ore sapi¬
ebat. ñ mͥ occurrit unde possit ꝓbari. nͥ ex libro
sapientie quẽ uidei ñ recipiunt in auetorita
as escas ñ desiclerarent. si hoc saperet eis man¬
na qd uellent hoc opus sic incipit Ad ea que

Expanded text:
attulit ad Ecclesiam quidam laicus attulit ad Ecclesiam quidam laicus tunc eorum nonnulla contra nos dictCenturius a Donatistis. Et incipit sic: Dicis eo quod scriptum est a Salomone: « Ab aqua aliena abstiniones Januarii, multa de Sacramentis continent disputata, sive quae universaliter, sive quae partiliter, id est non peraeque in omnibus locis observat Ecclesia: nec tamen commemorari omnia potuerunt; sed satis ad inquisita responsum est. Quorum librorum prior, epistola est; habet quippe in capite, quis, ad quem scribat: sed ideo inter libros annumeratur hoc opus, quoniam sequens qui nomina nostra non habet, multo est prolixior, et in eo multo plura tractantur. In primo igitur quod de manna dixi, Quia unicuique secundum propriam voluntatem in ore sapiebat , non mihi occurrit unde possit probari, nisi ex libro Sapientiae , quem Judaei non recipiunt in auctoritatas escas non desiderarent, si hoc eis saperet manna quod vellent. Hoc opus sic incipit: Ad ea quae
Abbreviated transcription (Latin):
xpm̃ uel honorant. ł honorare se fingt̃: ꝙid̾o
nolunt euangłio crełe. quia ñ ab illo illacon¬
scripta st̃. s ab eiꝰ discipłis quos existimant eidi¬
uinitatẽ qua crecdetur ds: errore tribuisse.
In qͦ libro qͦ dixi. ex abraham cepisse gentẽ he¬
breoꝵ ẽi quid̾e & hoc credibile. ut hebrer. ue¬
lut abrahei dicti et̃ uideant᷑. s ex illo ueriꝰ intel¬
liguntur appellati qui uocabat᷑ heber. tanquã
eberari dequare inlibro sertodecimo de eiutatu
di satis aisserur. In scd̃o cũ agerẽ de duobia¬
trib iosepbr: ab altero dixi genttũ ab altero ad¬
optatũ is  dicend̃ũ fuit alteri ad optatũ dem¬
functo enĩ qd magis eredendũ s̃ scdłm legam
fuerat ad optat᷑. qm̃ qui cũ genut eiꝰ matrẽ.
frĩs aefuncti coniugẽ duperat. Ltẽ ubi
diri. lucas uero ad ipsũ od̾ ꝑnathan ascendie¬

Expanded text:
Christum uel honorant uel honorare se fingunt et ideo Christum uel honorant uel honorare se fingunt et ideo nolunt euangelio credere, quia non ab illo illa conscripta sunt, sed ab eius discipulis, quos existimant ei diuinitatem, qua crederetur deus, errore tribuisse. In quo libro ex Abraham coepisse gentem Hebreorum est quidem et hoc credibile, ut Hebrei uelut Abrahei dicti esse uideantur, sed ex illo uerius intelleguntur appellati, qui uocabatur Heber, tamquam Heberei, de qua re in libro sexto decimo de ciuitate dei satis disserui. in secundo, cum agerem de duobus patribus Ioseph, ab altero dixi genitum, ab altero adoptatum; sed dicendum fuit: alteri adoptatum. defuncto enim, quod magis credendum est, secundum legem fuerat adoptatus, quoniam qui eum genuit eius matrem, fratris defuncti coniugem, duxerat. item ubi dixi: Lucas uero ad ipsum Dauid per Nathan ascendi
Abbreviated transcription (Latin):
satis facit: nec sic puto intelligendu qd̃ dic¬
tũ est. qui aut̃ fornicatur in corpus ꝓprium
peccat : tanꝙ̃ ille hoc faciat qui ꝓpt̃ adipiscen¬
da ea quȩ ꝑ corpꝰ sentiunt᷑. ut in his finẽ boni
suiponat: aliqͥd agit hõo enĩ longe plura pecca¬
ta cõplectit᷑: quã illa fornicatio que concubitu
ꝑpetratur illicito De qua locutũ cũ hoc dicer&r:
apłm apparet Hoc opus excepta epła que post¬
mod̾u adcapud eiꝰ adiuncta ẽ. sic incipit Lec¬
turꝰ hec que de trinitate disserimꝰ. libri .iiii.
De consensu euangelistaruor.¬
er eode annos quibus paulatĩ libros. xlii.¬
de trinitate tractab̾a. scripsi &e
alios labore continuo. int̾ponens eos illoꝵ tẽ¬
porib in quib st̃ libri quatuor de consensu
euangłistarũ ꝓpt̾ eos qui tanquã dissentien¬
tib calũpniantur Quoꝵ pͥmꝰ liber ad uersus
illos conscriptus ẽ: qͥ canquã marime sapientẽ

Expanded text:
satisfacit, nec sic puto intellegendum, quod dicsatisfacit, nec sic puto intellegendum, quod dictum est: qui autem fornicatur, in corpus proprium peccat, tamquam ille hoc faciat, qui propter adipiscenda ea, quae per corpus sentiuntur, ut in his finem boni sui ponat, aliquid agit. hoc enim longe plura peccata conplectitur quam illa fornicatio, quae concubitu perpetratur inlicito, de qua locutum, cum hoc diceret, apostolum apparet. Hoc opus excepta epistula, quae postmodum ad eius caput 15 adiuncta est, sic incipit: Lecturus haec, quae de trinitate disserimus. CAPVT XLII. DE CONSENSV EVANGELISTARer eosdem annos, quibus paulatim libros de trinitate 20 dictabam, scripsi et alios labore continuo interponens eos illorum temporibus, in quibus sunt libri quattuor de consensu euangelistarum propter eos, qui tamquam dissentientibus calumniantur. quorum primus liber aduersus illos conscriptus est, qui tamquam maxime sapientem
Abbreviated transcription (Latin):
gtatione uoluisem. sꝵ qͥd fratrũ caritate cõpel¬
lente fecissem Inquoꝵ libro undecimo. cũ
de corpore iusibili agerẽ dixi Quo cirea id ama¬
ts. alienari ẽ. Q. d̾ scdm eũ morẽ dictũ est: qͦ ali¬
bosic amat᷑. ut eo fruend̾o existimet beatũ se
ũ qͥ hoc amat Nã non ẽ alienari in laude cre¬
atoris. amare speciem corporałe: ut ipso crea¬
li cui formȩ uolatili quałe uidi. ad iungo
alios duos peddes quales itidẽ uicdi. hec dicens. ñ potui
recolere uolatilia quadrupedia que lex cõme¬
morat Neque enĩ computat inpedib duo poste¬
riora crura quib locuste saluint quas dicit
mundas. & idõ discernit ab inmundis talib
uolatilib que ñ saluit illis crurib sicuti st̃
scarabei Omĩa qͥppe huiꝰmodi uolatilia. qua¬
drupedia uocant᷑ inlege. Induodecimo uelut
expositio uerboꝵ. apłi. ubi alt. omẽ peccatũ
quodcũq fecerit homo extra corpus ẽ: ñ michi

Expanded text:
gitatione uoluissem et quid fratrum conpellente cargitatione uoluissem et quid fratrum conpellente caritate fecissem. In quorum libro undecimo, cum de corpore uisibili agerem, dixi: quocirca id amare alienari est. quod secundum eum amorem dictum est, quo aliquid sic amatur, ut eo fruendo existimet beatum se esse, qui hoc amat; nam non est alienari in laudem creatoris amare speciem corporalem, ut ipso creaalicui formae uolatili, qualem uidi, adiungo alios duos pedes, quales itidem uidi, haec dicens non potui recolere uolatilia quadrupedia, quae lex commemorat. neque enim conputat in pedibus duo posteriora crura, quibus locustae saliunt, quas dicit mundas, et ideo discernit ab inmundis talibus uolatilibus, quae non saliunt illis cruribus, sicut sunt scarabei. omnia quippe huius modi uolatilia quadrupedia uocantur in lege. In duodecimo uelut expositio uerborum apostoli, ubi ait: omne peccatum, quodcumque fecerit homo, extra corpus est, non mihi
Abbreviated transcription (Latin):
hoc ipsocitulo p̃notat᷑. In quolibro
ubi dixi. nec angłs qͥ cũ spiritib aliis
satellitib suis. superbiendo deseruit obedientiã
a. &x diabolus factus. ẽ. aliquid nocuit do sed
sibi. nouit enĩ ds ordinare deserentes se animas:
conuenientius diceretur. deserentes se spẽ. qm̃
amũ nondu ꝑfecisẽ. & eos diuitiꝰ cenerem quã
possent sustraere qui uehem̃ter illos habere
cupiebant. substracti st̃ michi. minꝰ em̃ datigͣ.
deberent ac possent. quando eos edere uoluissem
Qdͣ postea quã cõperi: quia ꝙx alia eoꝵ. apuo nos
cremplaria remanserant. statuerã eos iã ipse non
edete .s fic habere ut in alio aliquo opusculo
meo qͥd mͥ de his euenerit dicerẽ Urgentib tam̃
fr̾ib quib resistere ñ ualui: em̃daui eos. quantũ
eñdandos putam. & cõpleui & edidi. ad iungens
es acapite epłam quã scripsi ad uenerabiłe au¬
reliũ epm̃ cartaginensis eccłȩ. quia tanquã ꝓlo¬
s erposui. & qͥd accidisset. & qͥd facere mea co¬

Expanded text:
hoc ipso titulo praenotatus. in quo libro, ubi dixi: nec angelus, qui cum spiritibus aliis satellitibus suis superbiendo deseruit oboedientiam dei et diabolus factus est, aliquid nocuit deo, sed sibi; nouit enim deus ordinare deserentes se animas, conuenientius diceretur: deserentes se spiritus, cim non perfecissem et eos diutius tenerem, quam possent sustinere, qui uehementer eos habere cupiebant, subtracti sunt mihi minus emendati, quam deberent ac possent, quando eos edere uoluissem. quod posteaquam conperi, quia et alia eorum apud nos exemplaria remanserant, statueram eos iam ipse non edere, sed sic habere, ut alio aliquo opusculo meo, quid mihi de his euenerit, dicerem. urguentibus tamen fratribus — quia resistere non eis ualui — emendaui eos, quantum emendandos putaui, et conpleui et edidi adiungens eis a capite epistulam, quam scripsi ad uenerabilem Aurelium, episcopum Carthaginiensis ecclesiae, quo tamquam prologo exposui et quid accidisset et quid facere mea co
Abbreviated transcription (Latin):
satis quantũ existimo diligent̃ ad ipsos donatis¬
tas post collationẽ quã cum epis eoꝵ. habuimus.
ne abeis seancerent᷑ ulteriꝰ. ubi respondi etiã qͥb¬
da uanitatib eoꝵ. quȩ ad nos ꝑuenire potuert̃.
quas uict̾i ubi poterant & quomͦ pocerant iac¬
citabant. p̃cer illa quȩ cdiri de gestis collatiois.
unde qͥd actũ sit breuit̾ nosceretur M ulto
s quia in concilio numidie om̃ib qͥ ibi ad eramꝰ
hoc fieri placuit: non. ẽ. in epłis meis Sic qͥppe¬
incipit siluanꝰ senex. ualentinꝰ. in nocentiꝰ. ma¬
ximꝰ. optatꝰ. augustinꝰ. donatꝰ. & ceteri eꝑi. de
concilio certensi ad donatistas Nic lib̾ sic incip̃.
Quid ad huc donaciste seduci mini: s
de spiritali corpo re. qd̾ erit

Expanded text:
atis, quantum existimo, diligenter ad ipsos Donatistas, post Collationem quam cum episcopis eorum habuimus, ne ab eis seducerentur ulterius. Ubi respondi etiam quibusdam vanitatibus eorum, quae ad nos pervenire potuerunt, quas victi, ubi poterant et quomodo poterant, jactitabant; praeter illa quae dixi de gestis Collationis, unde quid actum sit, breviter nosceretur. Multo tola. Sed quia in concilio Numidiae, omnibus qui ibi eramus hoc fieri placuit, non est in epistolis meis. Sic qincipit: Siluanus senex, Ualentinus, Innocentius, Maximinus, Optatus, Augustinus, Donatus et ceteri episcopi e concilio Zertensi ad Donatistas. Hic liber sic incipit: Qde spirituali corpore quod erit
Abbreviated transcription (Latin):
facilitate describendi. in manꝰ pluriũ ꝑuenire.
& ipsa sui breuitate faciliꝰ cõmendari memorie
cui taitulũ imposui. ãmonitio donatistarũ
de maximianistis hic lib̾sic in cipit Qͥ cũq
calũpniis hominũ & criminationib mouemi
i. UDe diuinatione demonũ. lib. i. ⁊ p¬
er ide tẽpus accidit mͥ exquadã dis¬
putatione necessicas. ut de diuinati¬
one demonũ. libellũ scriberẽ: euuis
titulus iste ipse ẽ. In eiꝰ aut̃ qͥda loco ubi
diri demones. aliquando & hominũ dispositi¬
ones. ñ solũ uoce platas. uerũ etiã cogitatioe
conceptas. cũ signa quedã ex ammo ex pͥmuntur
in corpore. tota facilitate ꝑdiscere. rẽ diri occul¬
tisimã audatiore asseueratione quã debui
Nlã ꝑuenire ista ad notitiã demonũ. ꝑ ñ nulla
etia exꝑim̃ta cõꝑtũ est: s utrũ signa quedã
dent᷑ ex corpore cogitatitiũ. illis sensibilia. nos

Expanded text:
facilitate describendi in manus plurium peruenire facilitate describendi in manus plurium peruenire et ipsa sui breuitate facilius commendari memoriae, cui titulum inposui: admonitio Donatistarum de Maximianistis. Hic liber sic incipit: Quicumque calumniis hominum et criminationibus mouemiI. DE DIVINATIONE DAEMONVM LIBER VNVS. Per idem tempus accidit mihi in quadam disputatione necessitas, ut de diuinatione daemonum libellum scriberem, cuius titulus iste ipse est. In eius autem quodam loco, ubi dixi: daemones aliquando et hominum dispositiones non solum uoce prolatas uerum etiam cogitatione conceptas, cum signa quaedam ex animo exprimuntur in corpore, tota facilitate perdiscere, rem dixi occultissimam audaciore asseueratione, quam debui; nam peruenire ista ad notitiam daemonum per nonnulla etiam experimenta conpertum est. sed utrum signa quaedam dentur ex corpore cogit
Abbreviated transcription (Latin):
scd̃m tres dies quib cũ eis contulimꝰ Idq opis
utile existimaui. qͦ quisq cõmonitꝰ uel sciat
sine labore qͥd actũ sit: uel consultis nunt¬
ris qͥs reb singulis an notaui. legat in eisdem
gestis ad locũ quẽcũq uoluerit: qm̃ fatigai
isla sua nimia ꝓliritate lectͥorẽ huiꝰ aut̃ oꝑis
titulus. ẽ. breuiculus collationis: hoc opus sic¬

Expanded text:
secundum tres dies, quibus cum eis contulimus, idque opus secundum tres dies, quibus cum eis contulimus, idque opus utile existimaui, quo quisque commonitus uel sciat sine labore, quid actum sit, uel consultis numeris, quos rebus singulis annotaui, legat in eisdem gestis ad locum, quodcumque uoluerit, quoniam fatigant illa nimia prolixitate lectorem. huius autem operis titulus e
Abbreviated transcription (Latin):
ria teneba. eo qd̾ obseruantes tenebã care ant
his reb a qͥb se abstinent Q d̾ si ẽ. origo alia hi¬
iusque abhorret abhorrera uera religione.
scd̃m hanc ego ñ sũ locutꝰ: s sedm istã quã
siupͣ cõmemoraui hic lib̾ sic incipit. Lectis opis¬
culis quȩ ad te nuꝑ elaboraui fili carisime
laicis qͥdẽ s diumoꝵ eloqͥorũ stuchosis scripai
ñnulla. que ita cdistinguerent a bonis oꝑib
xꝑianã fidẽ. ut sine hac ñ posse. sine illis aucĩ
posse ꝑueniri suaderet᷑ ad et̃nam intã Quib
respandens: librũ scripsi. cuiꝰ nom̃ ẽ. de fide
& opib In qͦ disputaui ñ sołu quẽ ad modu uu¬
re debeant grãxꝑi regenerati. uerũ etiam
quales ad lanacrũ regenerationis ad mita
Hic lib̾ sic incipit Quib d̾a uidet᷑. Breui¬
dstea quã fact̾a ẽ. contra donatib
nra collatio. breuit̃ cõmemoraui
que gesta sc̃ litterisq cõphendi.

Expanded text:
ria tenebam eo, quod obseruantes careant ria tenebam eo, quod obseruantes careant his rebus, a quibus se abstinent. quod si est origo huius nominis, quae abhorret a uera religione, secundum hanc ego non sum locutus, sed secundum istam, quam supra memoraui. Hic liber sic incipit: Lectis opusculis, quae ad te nuper elaboraui, fili carissime laicis quidem, sed diuinorum eloquiorum studiosis scripta nonnulla, quae ita distinguerent a bonis operibus Christianam fidem, ut sine hac non posse, sine illis autem posse perueniri suaderetur ad aeternam uitam. quibus respondens librum scripsi, cuius nomen est: de fide et operibus. in quo disputaui. non solum quemadmodum uiuere debeant gratia Christi regenerati uerum etiam quales ad lauacrum regenerationis admitti. Hic liber sic incipit: Quibusdam uidetuPosteaquam facta est cum Donatistis nostra conlatio, breuiter commemoraui, quae gesta sint, litterisque conprehendi
Abbreviated transcription (Latin):
meritis & remissione. ubi diligent̃¬
t disputat᷑ etiã de baptismo paruuloꝵ. rescrip¬
sit mͥ se fuisse ꝑ motũ. qd̾ dixerĩ fieri posse. ut
sit homo sine peccato si uoluntas eiꝰ ñ desit.
ope aduuante diuina: quai̾is nemo tã ꝑfec¬
te uisticie in hac uita uel fuerit uel sit. ł fu¬
turꝰ sit Quesiuit enĩ quomͦ dixerĩ posse fieri
cuiꝰ rei desit exẽplũs ropt̾ hanc eiꝰ in quisicio¬
nẽ scripsi librũ cuiꝰ ẽ ticulus de spũ & lictera:
ꝑ tractans aplicã sententiã ubi ait lit tera
occidit. spc̃ aut̃ uiuificat In qͦ libro quantũ
d̾s ad uiuit. acrit̾ disputaui contra inimicos
gre di. qua iustifieat᷑ impius. Cuͣ autem
agerẽ de obseruationib uideoꝵ. a qͥb d̃a ȩscis
scd̾m legẽ abstinentiũ. dixi quarũd̾a escarũ
cerimonie. qd̾ nom̃ ñ . ẽ. in usu litterarũ sca̾rum
Iddeo tam̃ mͥ congruens uisũ. est. qł a carendo
appellatas cerimorias. quasi carenonias memo¬

Expanded text:
ligenter disputatur etiam de baptismo paruulorum, rescripsit mihi se fuisse permotum, quod dixerim fieri posse, ut sit homo sine peccato, si uoluntas eius non desit ope adiuuante diuina. quamuis nemo tam perfectae iustitiae in hac uita uel fuerit uel sit uel futurus sit. quaesiuit enim, quomodo dixerim posse fieri, cuius rei desit exemplum. propter hanc eius inquisitionem scripsi librum, cuius est titulus: de spiritu et littera, pertractans apostolicam sententiam, ubi ait: littera occidit, spiritus autem ui-uificat. In quo libro, quantum deus adiuuit, atrociter disputaui contra inimicos gratiae dei, qua iustificatur inpius. cum autem agerem de obseruationibus Iudaeorum a quibusdam escm legem abstinentium, dixi: Quarumdam escarum cerimoniae , quod nomen non est in usu Litterarum sanctarum: ideo tamen mihi congruens visum est, quod a carendo appellatas cerimonias, quasi car
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ dicit inxp̃o: qͥs nondu escas ualentes caꝑt.
lacte nutrit tamen Illi aut̃ ñ in filiis paruulis.
s in mortuis & ꝑditis cõputandi st̃: ut siqͥs eoꝵ
correptꝰ eccłe fuerit copulatꝰ. recte dicipossit
de illo Mortuus erat ꝙ reuixit. p erierat ꝙ in¬
uentꝰ. ẽ. Nic lib̾ sic incipit Qͥ timnetis cousenti

Expanded text:
e in Christo, quos nondum escam ualentes capere lacte nutrit tamen, illi autem non in filiis paruulis, sed in mortuis et perditis conputandi sunt, ut, si quis eorum correctus ecclesiae fuerit copulatus, recte de illo dici possit: mortuus erat et reuixit, perierat et inuentus est. Hic liber sic inc
Abbreviated transcription (Latin):
cebam̃ ꝙx contra pelagianos ererceri
iã ceperamꝰ. amicꝰ quidã misit mͥ quinq a car-¬
thagine questiones. & rogauit ut eas illi scri¬
bendo exponerẽ Q. ue st: qͥd sibi uelit uox
illa cdni. ds̾ ms̃ as mĩ ut qͥd me dereliquisti.
& qͥd sit qd̾ ait apłs ut in caritate radicati ꝙ
fundiati. p̃ualeatis cõprehendere cũ om̃ib sc̃is.

Expanded text:
contra Pelagianos exerceri iam coeperamus, amicus quidam misit mihi quinque a Carthagine quaestiones et rogauit, ut eas illi scribendo exponerem. quae sunt: quid sibi uelit uox illa: deus, deus meus, ut quid me dereliquisti? et quid sit, quod ait apostolus: ut in caritate radicati et fun
Abbreviated transcription (Latin):
nos erposite. E arũ aut̃ pͥma ẽ de resur¬
religionis. t̾tia de sacrificioꝵ destinctione:
quarta de eo qd̾ scriptũ ẽ. inqua m̃sura
m̃si fueritis remetiet᷑ uob̾: quinta de filio
unquã defuit qͥ dignꝰ fuit. & cui defuiu di ql̃
nfuit ñ ita diri canqua exmerttis suis q̃ls

Expanded text:
positae. Earum autem prima est de resurreligionis; tertia, de sacrificiorum distinctione; quarta, de eo quod scriptum est, In qua mensura mensi fueritis, remetietur vobis ; quinta, de Filiounquam defuit, qui dignus fuit; et cui defuit, dignus non fuit; non ita dixi tanquam ex meritis suis quis
Abbreviated transcription (Latin):
ue sapientes: & quȩ sint tenebre exteriores. &
quomͦ intelligendu sit. yerbũ caro factũ ẽ. E go
autẽ incuens supradictã heresĩ nouã. inimicã
grẽ dĩ. sextã mͥ ꝓpositi questionẽ de grã cesta¬
m̃ti noui: de qua disputans int̾posita expositi¬
one psalmi uicesimi pͥmi. in cuiꝰ capite scriptũ
.ẽ. qd dñs ex clamauit in cruce. qd̾ ille amicꝰ
in pͥmis mͥ ꝓposuit exponendũ. omĩa illa qͥnq
ie sallui: ñ hoc ordine qͦ erant ꝓposita. s michi
ctisserenti de grã noui testam̃ti tanq. suis locis

Expanded text:
tes; et quae sint tenebrae exteriores; et quomodo intellegendum sit: uerbum caro factum est. ego autem intuens supra dictam heresem, nouam inimicam gratiae dei, sextam mihi proposui quaestionem de gratia testamenti noui, de qua disputans interposita expositione Psalmi uicensimi primi, in cuius capite scriptum est, quod dominus exclamauit in cruce, quod ille amicus in primis mihi proposuit exponendum, omnia illa quinque dissolui non hoc ordine, quo erant proposita, sed sicut mihi disserenti de gratia noui
Abbreviated transcription (Latin):
sue de publicis gestis. siue de scripturis ca¬
nonicis: & pͥmo ad illos eadẽ ꝓmissa direri.¬
ut ipsi ea si fieri posset erposterent Que cũ
uenirent in eoꝵ quoꝵdã manꝰ. nescio qͥserti¬
tit. qͥ suo nomine tacito. contra hȩc scribe¬
rit. ita se confitens donatistã. tanꝙ hoc uoca-¬
ret᷑ Cui ego respondens: aliũ librũ scripsi
lla uͦ do cum̃ta que ꝓmiserã. eide̾ libello qͦ
eaꝓmiserã ad iunxi. & exutroq unũ ẽẽ uolm:

Expanded text:
siue de publicis gestis siue de scripturis casiue de publicis gestis siue de scripturis canonicis et primo ad illos eadem promissa direut ipsi ea, si fieri posset, exposcerent. Quae cum venissent in eorum quorumdam manus, nescio quis exstitit qui suo nomine tacito contra haec scriberet, ita se confitens donatistam, tanquam hoc vocaretur. Cui ego respondens, alium librum scripsi. Illa vero documenta quae promiseram, eidem libello quo eadem promiseram junxi, et ex utroqu
Abbreviated transcription (Latin):
cresconius. cũ inuenisset epłam me¬
am qua primas partes que in manꝰ
nr̃as tẽ uenerant epłȩ petiliani redarg̾ui. pu-¬
cauit mͥ eẽ respondendũ: ꝙ hoc ipsũ scripsit
adme. Cui oꝑi eiꝰ libris quatuor respondi. ita
sane ut trib ꝑ agerẽ quod uniu̾sa responsio
flagitabat d eũ uiderẽ de sola maximianen¬
siũ causa. qͦs suos scismaticos cdapnauert̃. &
coꝵ aliquos rursuꝰ in suis honorib receꝑunt.
baptismũq abeis extra suã cõmunionẽ datũ
ñ repetiuert᷑. responderi posse ad cunct̾a que
scripsit. etiã quartũ librũ addidi: in qͦ id¬
ipsũ quantũ potui diligent̾ atq euidenter
ostendi Ios aut̃ quatuor libros quando scrpsi.
ũ contra cdonatistas leges dederat honorius
imꝑator Hoc opꝰ sic incipit Quando adce cres¬
coni mea scripta ꝑuenire possent ignorans.
peruenirent contra eoꝵ errorẽ &
ꝓ catholica ueritate necessaria do¬
cum̃ta curaui. siue de eccłasticis

Expanded text:
Cresconius, cum invenisset epistolam meam, qua primas partes, quae in manus nostras tunc venerant Epistolae Petiliani redargui, putavit mihi esse respondendum, et hoc ipsum scripsit ad me. Cui operi ejus libris quatuor respondi, ita sane ut tribus peragerem quod universa responsio flagitabat. Sed cum viderem de sola Maximianensium causa, quos suos schismaticos damnaverunt, et eorum aliquos rursus in suis honoribus receperunt, Baptismumque ab eis extra suam communionem datum non repetiverunt, responderi posse ad cuncta quae scripsit; etiam quartum librum addidi, in quo idipsum, quantum potui, diligenter atque evidenter ostendi. hos autem quattuor libros quando scripsi, iam contra Donatistas dederat leges Honorius imperator. Hoc opus sic incipit: Quando ad te, Cresconi, mea scripta peruenire possent, ignorans.peruenirent, contra eorum errorem et pro catholica ueritate necessaria documenta curaui siue de ecclesiasticis
Abbreviated transcription (Latin):
iatistarũ fuerat. pͥus ꝓpositꝰ legeret᷑ Cuius
citulus .ẽ. Probationũ & testimomorũ contrado¬
natistas In quo libro absolutionẽs felicis abtug¬
nensis ordinatoris ceciliani. ñ hoc ordine posu¬
imꝰ qͦ postea nobis claruit. consulib diligent̃
inspectis: s postea tanq. post cecilianũ fuerit
absolutꝰ : cũ ante sit fact̾ũ Illud etiã quod
cõmemorato uide apłi testimonio ubi ait. hi
st̃ qui segregant semet ipsos. animales. spm
ñ habentes. ad iunxi etiã dicens. de qͥb ꝙ apłs

Expanded text:
atistarum fuerat, prius propositus legeretur. cuius titulus est: probationum et testimoniorum contra Donatistas. In quo libro absolutionem Felicis Abtugnensis, ordinatoris Caeciliani, non ordine posuimus, quo postea nobis claruit consulibus diligenter inspectis, sed tamquam post Caecilianum fuerit absolutus, cum ante sit factum. illud etiam, quod commemorato Iudae apostoli testimonio, ubi ait: hi sunt, qui segregant semet ipsos, animales, spiritum non habentes, adiunxi etiam dicens: de quibus
Abbreviated transcription (Latin):
sit confectꝰ ex his que a me in aliis ante conscrip¬
ta st̃: nͥ & disputationis aliqͥd a nobis int̾positũ
reperiretur in ed: & uni earũ questionũ nonex
opusculo aliquo alio meo responsionẽ. s tẽ que
potuit occurrere reddidissem Hic lib̾ sic inci¬
pit Quantũ mͥ uidetur dilectisime filidulciti.

Expanded text:
sit confectus ex iis quae a me in aliis antea conscripta sunt; nisi et disputationis aliquid a nobis interpositum reperiretur in eo, et uni earum quaestionum non ex opusculo aliquo alio meo responsionem, sed tunc quae potuit occurrere, reddidissem. Hic liber sic incipit: Quantum mihi videtur, dilectissime fili Dulciti.
Abbreviated transcription (Latin):
satis diligent̃ michi uideor eẽ cõplexus. quomͦ sit
colendꝰ ds. quã sapientiã ẽẽ hominis utiq uerãdi¬
uina scriptura definit hic lib̾ sic incipit Dici
ñ potest dilectissime fili laurenti. quantũ tua
eruditione delecter. De cura ꝓ mortuis.

Expanded text:
satis diligenter mihi videor esse complexus quomodo sit colendus Deus, quam sapientiam esse hominis utique veram divina Scriptura definit. Hic liber sic incipit: Dici non potest, dilectissime fili Laurenti, quantum tua eruditione delecter. CAPUT LXIV.
Abbreviated transcription (Latin):
um. sic ipsi defend̾t̾ liberũ arbitriũ lib̾ .iͦ.
grã & libero arbitͥo Ad eos aut̃ scripsi mo¬
snachos adrumetinos. inquoꝵ. monasterio
de hac re ceꝑat eẽ contentio: ita ut me
consulere eoꝵ aliqͥ cogerentur Hic lib̾ sic inci¬
pit P rept̾ eos qͥ hominis liberũ arbitriũ. Ad

Expanded text:
um, sic ipsi defendunt liberum arbitrium ut negent Gratia et Libero Arbitrio. Ad eos autem scripsi monachos Adrumetinos, in quorum monasterio de hac re coeperat esse contentio, ita ut me consulere eorum aliqui cogerentur. Hic liber sic incipit: Propter eos qui hominis liberum arbitrium.
Abbreviated transcription (Latin):
hereses non uidentur Quascũq aut̃ sine no¬
minib posin: nec ipse earũ nomina memora
feriano caralitano eꝑo exortosa cele¬
brit̾ nominatas nec epiphaniꝰ nec philaster
inter hereticos posuit. credo cantũmodo
scisma. ñ heresim eos condidisse credentesApud
quencła tam̃. cuius nomen in eocłe eiꝰ opnscu¬
lo non in ueni. inbereticis luciferianos posi¬
tos legi. ꝑ hec uerba Guciferiani inquit cũ
teneant in omĩb catholicã ueritatẽ. in hoc
errore stultissimo ꝓlabunt᷑. ut animã dicant
de carne & carins eẽ substantiã Utrũ ergo
propt̾ hoc quod de anima ita sentiunt. si ta¬
men uere ita sentiunt eos int̾ hereticos po¬
nendos esse crediderit. recteq crediderit.
an etiam si id non sentirent siue non senti¬
unt. ideo tam̃ sunt heretici quia dissentio¬
nẽ suam ꝑtinaci animositate firmauerunt:

Expanded text:
haereses non videntur. Quascumque autem sine nohaereses non videntur. Quascumque autem sine nominibus posui, nec ipse earum nomina memoravfero Caralitano episcopo exortos, et celebriter nominatos, nec Epiphanius, nec Philaster inter haereticos posuit: credo tantummodo schisma, non haeresim eos condidisse, credentes. Apud quemdam tamen, cujus nomen in eodem ejus opusculo non inveni, in haereticis Luciferianos positos legi per haec verba: Luciferiani, inquit, cum teneant in omnibus catholicam veritatem, in hunc errorem stultissimum prolabuntur, ut animam dicant de carne et de carnis esse substantia. Utrum ergo iste propter hoc quod de anima ita sentiunt si tamen vere ita sentiunt, eos inter haereticos ponendos esse crediderit, recteque crediderit; an etiam si id non sentirent, sive non sentiunt, ideo tamen sint haeretici, quia dissensionem suam pertinaci animositate firmarunt
Abbreviated transcription (Latin):
sint que istã faciunt trinitatẽ. uelut exhis
partib trib cõpleat᷑ deus: nec sit ꝑfectꝰ inse
ued̾a heresis ẽ. quȩ dicit aquã ñ a deo
creatĩ. s ei semꝑ fuisse coet̾nam.. lxxuii.
nis ñ animã ẽẽ imaginẽ dei.. lxxuiui
les mundos sicut opinati sunt quid̾ã
philos ophi gentuuio .I.lxcxuiiii.
lia sceleratoꝵ. animas conuertii de¬
mones dicit. & inqueq animalia suis
meritis congrua.xc¬
ad inferos xp̃o credidisse in credulos
& om̃s erinde fuisse liberatos.. xci.
ñ intelligens filium. putat ilła nati¬
Quitatẽ sũpsisse a tẽpore initiũ. & ta¬
m̃ uolens coet̾num patri filiũ confiteri. a¬
pud illũ fuisse antequã de illo nasceret᷑ eris¬
cimat. hoc ẽ. semꝑ eũ fuisse. uerũptam̾ sẽꝑ
eũ filiũ non fuisse: s ex quo do illo nat̾ est
filiũ esse cepisse has hereses putaui in hoc
opꝰ nr̃m defilastri oꝑȩ transferendas Et ali¬
as quat ipse cõmemotat. s m̃ apellarde

Expanded text:
sint, quae istam faciunt Trinitatem: velut ex his tribus partibus compleatur Deus, nec sit perfectus in se LXXV. Alia est, quae dicit aquam non a Deo creatam, sed ei semper fuisse coaeternam. LXXVI. nis, non animam, esse imaginem Dei. LXXVII. les mundos, sicut opinati sunt quidam philosophi Gentium. LXXVIII. lia, sceleratorum animas converti in daemones dicit, et in quaeque animalia suis meritis congrua. Lad inferos Christo credidisse incredulos, et omnes exinde existimat liberatos. LXXX. non intelligens Filium, putat illam nativitatem sumpsisse a tempore initium: et tamen volens coaeternum Patri Filium confiteri, apud illum fuisse antequam de illo nasceretur existimat; hoc est, semper eum fuisse, verumtamen semper eum Filium non fuisse, sed ex quo de illo natus est Filium esse coepisse. Has haereses putavi in hoc opus meum de Philastri opere transferendas. Et alias quidem ipse commemorat, sed mihi appellandae
Abbreviated transcription (Latin):
Deamore di. de euangłica lectiõe ubi dño
iubente. petrus suꝑ mare ambulauit.
De ordinatioẽ diͣi d̾positioẽ eꝑi florentii.
De epo eligendo ⁊ ordinando in locũ memorati.
De usu psi septimni. iustũ auxiliũ meũ adno.
qͥ saluos facit rectos corde. De u̾su psi septua¬
gesimi t̃tii. Exurge d̾ uidici causã meã me¬
morare opprobrioꝵ tuoꝵ.

Expanded text:
ermo 75.---De evangelica lectione, ubi Domino jubente Petrus super mare ambulavit. De ordinatione diei, et depositione episcopi Florentii. De episcopo eligendo et ordinando in locum memorati. De versu Psalmi septimi, Justum auxilium meum a Domino, qui salvos facit rectos corde. De versu Psalmi septuagesimi tertii, Exsurge Domine, judica causam tuam, commemorare opprobriorum tuorum.
Abbreviated transcription (Latin):
D e natale eꝑi. tractatꝰ ynus.
De uersu psałmi centesimi tricesim .yiii.
Imꝑfectũ meũ uidert̃ oculi tui.
De elemosinis rerũ spiritualiũ.
De ministerio rerũ carnaliũ. qd̃ fit inscõs.
De elemosinis. que fiunt in om̃s¬

Expanded text:
De natali episcopi, tractatus unus. De versu Psalmi centesimi trigesimi octavi, Imperfectum meum viderunt oculi tui. De eleemosynis rerum spiritualium. De ministerio rerum carnalium, quod fit in sanctos. De eleemosynis quae fiunt in om
Abbreviated transcription (Latin):
uiuentio p̃sbo delfino.
amachio. A gripino. P lebi cataquensi.
Presbiteris ꝓpriis. Itẽ machario. T eodolo.
Itẽ emilio prb̃o. Theodoro ⁊ felicissimo duas.
ratori. Itẽ aurelio eꝑo duas. irmo muneri.

Expanded text:
entio presbytero. Delfino. machio. Agrippino. Plebi Cataquensi. Presbyteris propriis. Item Macario. Theodolo. Item Aemilio presbytero. Theodoro et Felicissimo, duae. Oratori. Item Aurelio episcopo, duae. Firmo. Muneri.
Abbreviated transcription (Latin):
simi quarti. Letit᷑ cor querentiũ dnmͣ
Itẽ de u̾su ꝓ ieiunio qͥnqͣgesime psi centesimi
Ex eugło ybi iłsc ñ se ascensurũ ad diem festũ
dixerat a tam̃ astendit. Ex epła ad gala¬
thas. Ybi paulus petrũ rephendit.
głi etur. & de uersu psalmi septuagesimi in
tua iustitia erue me & exime me.

Expanded text:
simi quarti, Laetetur cor quaerentium Dominum. Item de versu per jejunium quinquagesimae Psalmi centesimi  ubi Jesus non se ascensurum ad diem festum dixerat, et tamen ascendit. Ex Epistola ad Galatas, ubi Paulus Petrum reprehenditglorietur: et de versu Psalmi septuagesimi, In tua justitia erue me et exime me.
Abbreviated transcription (Latin):
Ab eo qd̾ scriptũ est inꝓuerbiis salomonis. Sunt qͥdi¬
uites eẽ affectant. nichil habentes. ꝙ sunt qͥ se
humiliant cũ suit diuites: & redẽptio animȩ
uiri idiuitiis npsiꝰ. panꝑ aut̃ ñ suffert᷑ minas
fueris. tͥ sapiens eris. & ꝓximis tuis: Sin autẽ
nalus euaseris: solus hauries mala. D e eo¬

Expanded text:
Ab eo quod scriptum est in Proverbiis Salomonis, Sunt qui divites se affectant, nihil habentes; et sunt qui se humiliant, cum sint divites: et, Redemptio animae viri divitiae ejus, pauper autem non suffert minasfueris, tibi sapiens eris et proximis tuis; si autem malus evaseris, solus hauries mala .
Abbreviated transcription (Latin):
cauert᷑: ut famã haberent in posteros głosan
Laborauerunt enim labore graui in oꝑibus
suis. ut starent post ipsos monim̃ta iactante
illorum: & inualerunt usq ad aliquid. mar¬
na inctustriȩ suȩ signa posteris relinquentes
non uidemꝰ quia talia potuert̃. ⁊ magis inge¬
miscimis super eos: qͥa cum e̾e̾nt ipsi homines
ad et̾nitat̾e conditi. uana dilexerunt. ⁊eua¬
nuerunt. quia uani facti sunt in ipsis. Perie¬
runt enim ipsi ⁊ post ipsos opera ipsorum
cetiderunt. & successert̃ aliĩ. & fecerun ĩpsi
quoq opera magna. & abiert̃ post hȩc iunicd¬
lum: ⁊ destructa sunt omĩa quȩ fecerant pa¬
rit᷑ cum ipsis. Et icerũ alii surrexerunt e es¬
fieauerunt: ⁊ non incellerert᷑ ubi e̾et ͥe
generatio ⁊ opera enus. ut uidderent uante¬
tem que ẽ subsole E ꝑ misit eos ds̃ frustra

Expanded text:
caverunt, ut famam haberent apud posteros gloriosam. Laboraverunt enim labore gravi in operibus suis, ut starent post ipsos monumenta jactantiae illorum: et invaluerunt usque ad aliquid magna industriae suae signa posteris relinquentes; non videmus, quod talia potuerunt, et magis ingemiscimus super eos: quia cum essent ipsi homines ad aeternitatem conditi, vana dilexerunt: et evanuerunt, quia vani facti sunt in ipsis. Perierunt enim ipsi: et post ipsos opera eorum ceciderunt, et successerunt alii: et fecerunt ipsi quoque opera magna, et abierunt post haec in nihilum: et destructa sunt omnia, quae fecerant, pariter cum ipsis. Et iterum alii surrexerunt, et aedificaverunt, et non intellexerunt ubi esset prior generatio, et opera ejus: ut viderent vanitatem
Abbreviated transcription (Latin):
sub sole. S quia ad ꝑfectum non sufficit mala
reprobare. nisi etiã bona eligere nouerit. sub¬
iunxit ⁊ ait. Transiui ad contẽplanda sapiea¬
scd̾m carnẽ. s hebreus ñ fuit scd̾m ueritate.
donec transire cȩꝑit ad contempland̾a sapien¬
tiam. Quẽ admodũ uicteus sođ̾m carnẽ dictt᷑.

Expanded text:
sub sole. Sed quia ad perfectum non sufficit mala reprobare, nisi etiam bona eligere, quis noverit; subjunxit, et ait: Transivi ad contemplandam sapiensecundum carnem, sed hebraeus non fuit secundum veritatem, donec transire coepit ad contemplandam sapientiam. Quemadmodum Judaeus secundum carnem dicitur,
Abbreviated transcription (Latin):
ur sententiam sequeretur auctoris male¬
dicda sentiens in necem suam. Curramus
animo tempora p̃cerita: i uideamꝰ belia
⁊ int sectiones abinitio factas usq ad mnes
unium populorũ. & sustinuit as buma¬
num genus seuire in uiscera sua. & in his om̃ib
operatus ẽ iudicia sua: furores hominũ intor¬
quens ad uinȩdicta iustitiȩ suȩ. ut alii iuste
paterentur qd̾ alii in iuste uoluert̃: ⁊ surrere¬
terficiebantur ⁊ damnabant᷑: ⁊ multi int̾fi¬
ciebantur ⁊ saluabant᷑. ⁊ alii a morte inter¬
fectionis liberabant᷑. ⁊ ad danationẽ serua¬
bantur. & alii liberabantur ne damnarent᷑
si ie ficerentur. In om̃ib his iustum uidiciũ
cõpleuit super eos. ut castigaret o parceret
scdm moderamen equitatis: qua d̾s uniuersa
disponit. Propterea tempus est occidendi &e

Expanded text:
ut sententiam sequeretur auctoris: Maleut sententiam sequeretur auctoris: Maledicta saeviens in necem suam. Percurramus animo tempora praeterita, et videamus bella et interfectiones ab initio facta, usque adhuc, bilium populorum. Et sustinuit Deus humanum genus saevire in viscera sua: et in his omnibus operatus est judicia sua, furores hominum intorquens ad vindictam justitiae suae, ut alii juste paterentur, quod alii injuste voluerunt. Et surrexeerficiebantur et damnabantur; et multi interficiebantur et salvabantur; et alii a morte interfectionis liberabantur, et ad damnationem servabantur, et alii liberabantur, ne damnarentur si interficerentur. In omnibus his justum judicium complevit super eos: ut castigaret et parceret secundum moderamen aequitatis qua disponit universa Deus. Propterea tempus est occide