comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ ut fiant amici de mammona iniqͥtatis: ut
et ipsi in quit recipiant uos in ęterna taberna-¬
cula: Scĩ sedebunt cum domino attendere qͥ
fecerunt misericordiam: et assument illos
separatos in cdexteram in regnum cęloꝵ: et
ipsa ẽ pax iherłm: Quȩ ẽ pax iherłm: Ut ope-¬
ra misericordiȩ corporalia ungant᷑ operibus
p̃dicationis spiritalibꝰ: et fiat pax dando et ac¬
cipiendo: Ait enim apłs: quirationẽ dati et ac-¬
cepti dicit eẽ istas elemosinas: Ait ergo Si nos
uobis spiritalia seminauimus: magnũ ẽ siur̃a
carnalia metamus: et de ipsa re ait alio loco
Qui multum non abundauit: et qui modicũ
non defuit illi Quare qui multũ non abun-¬
dauit: Quia qd̾ plus habebat: dedit indigen.¬
ti & quid ẽ. qui modicũ non defuit illi: Quia
accepit abillo qui abundauit: Ut fiat inquit
equalitas Iꝑsa ẽ pax de qua dicitur: fiat pax
in uirtute tua Grãs autem dõ qui dedit ean
dem sollicitudinẽ ꝓ uobis incorde titi: quoniã

Expanded text:
 ut fiant amici de mammona iniquitatis; «ut et ipsi,» inquit, «recipiant vos in aeterna tabernacula» . Sancti sedebunt cum Domino attendere qui fecerunt misericordiam, et assument illos separatos in dexteram in regnum coelorum: et ipsa est pax Jerusalem. Quae est pax Jerusalem? Ut opera misericordiae corporalia jungantur operibus praedicationis spiritualibus, et fiat pax dando et accipiendo. Ait enim Apostolus, qui rationem dati et accepti dixit esse istas eleemosynas ; ait ergo, «Si nos vobis spiritualia seminavimus, magnum est si vestra carnalia metamus» ? Et de ipsa re ait alio loco, «Qui multum, non abundavit; et qui modicum, non defuit illi.» Quare. «Qui multum, non abundavit?» Quia quod plus habebat, dedit indigenti. Et quid est, «Qui modicum, non defuit illi?» Quia accepit ab illo qui abundavit, «ut fiat,» inquit, «aequalitas» . Ipsa est pax de qua dicitur, «Fiat pax in videm sollicitudinem pro vobis in corde Titi: quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
appareat: quorum in uno ẽ turba impiorũ
terreni hominis imaginem abinitio seculi
usq ad finem gerentium÷ in altero series
populi uni deo dediti Sed ab adam usq ad
iohannem baptistam terreni hominis uitam
gerens seruili quadam iusticia cunus hysto¬
riam uetus testamentũ uocant. quasi terre¬
num pollicens regnum: quȩ tota nichil est¬
aliud quam imago noui populi et noui
testamenti pollicentis regnum eęlorum:
cuius populi uita interim tẽporalis incipit
ad omini aduentu in humilitate usq ad diẽ
iudicii. quando in claritate uenturus ẽ: pꝰ
quod iudiciũ uetere homine extincto erit
illa mutatio quȩ angelicam uitam pollice¬
um et leue tribulationis nr̃ȩ: supra modum
in sublimitate ȩternum gloriȩ pondus ope¬

Expanded text:
appareat. Quorum in uno est turba impiorum, appareat. Quorum in uno est turba impiorum, terreni hominis imaginem ab initio saeculi usque ad finem gerentium. In altero, series populi uni Deo dediti, sed ab Adam usque ad Joannem Baptistam terreni hominis vitam gerentis servili quadam justitia: cujus historia Vetus Testamentum vocatur, quasi terrenum pollicens regnum; quae tota nihil aliud est quam imago novi populi, et Novi Testamenti pollicentis regnum coelorum. Cujus populi vita interim temporalis incipit a Domini adventu in humilitate, usque ad diem judicii, quando in claritate venturus est. Post quod judicium, vetere homine exstincto, erit illa mutatio quae angelicam vitam polliceum et leve tribulationis nostre, supra modum in sublimitatem eternum glorie pondus ope
Abbreviated transcription (Latin):
tem in opibus. et abundantia in commutabi
lis regni. summȩ atq in effabiliᷤ sapientiȩ: Sex¬
tam omnimodo mutationis in ȩternam uitã ÷
et usq ad totam obliuionem uitę temporał
transeuntem ꝑfecta forma: quȩ facta ẽ adima-¬
ginem et similitudinẽ dei Septima enim¬
iam quies ȩterna ẽ: et nullis etatibꝰ distinguen¬
da beatitudo ꝑpetua Ut enim finis ueteris hõiᷤ
mors ẽ: sic finis noui hominis uita ȩterna Li¬
enim isti ambo. nullo dubitante ita sunt ut
unum edrum id ẽ ueterem atq terrenum poᷤ¬
sit in hac tota uita unus homo agere: nouũ
uero et celestẽ nemo in hac uita possit nisi cũ
uetere: nam et abipso incipiat neccesse ẽ et
usq ad uisibilem mortem cum illo quamuiᷤ
eo deficiente se ꝓficiente ꝑduret: sic ꝓportio¬
ne uniuersum genꝰ humanũ cuius tanquã
unius hominis uita ẽ ab adam usq ad finem
administratur. ut in duo genera distributũ

Expanded text:
tem in opibus et abundantia incommuttem in opibus et abundantia incommutlis regni summae et ineffabilis sapientiae. Sextam omni modo mutationis in aeternam vitam, et usque ad totam oblivionem vitae temporalis transeunte perfectam formam, quae facta est ad imaginem et similitudinem Dei. Septima enim quies aeterna et nullis aetatibus distinguenda beatitudo perpetua. Ut enim finis veteris hominis mors est, sic finis novi hominis vita aeterna. Ilem isti ambo nullo dubitante ita sunt, ut unum eorum, id est veterem atque terrenum, possit in hac tota vita unus homo agere, novum vero et coelestem nemo in hac vita possit nisi cum vetere; nam et ab ipso incipiat necesse est, et usque ad visibilem mortem cum illo, quamvis eo deficiente, se proficiente, perduret: sic proportione universum genus humanum, cujus tanquam unius hominis vita est ab Adam usque ad finem administratur, ut in duo genera distributum
Abbreviated transcription (Latin):
ouUs homo et int̾ior et celestis. habet et ip¬
se ꝓ portione non annis sed ꝓuectibus distine¬
tas quasdam spiritales ȩtates suas: primam
inuberibus utilis hystoriȩ quȩ nutrit exem¬
plis: secundã iam obliuiscentem humana et
ad diuina tendentem: in qua non auctorita-¬
tis humanȩ continetur sinu: s ad summam
et in commutabilem legem passibus rationis
innititur Terciam iam fidentiorem. et car-¬
nalem appetitum rationis robore irritantẽ:
gaudentemq intrinsecus. in quadam dulce¬
dine conuigali. cum anima menti copulat᷑.
et uelamento pudoris obnubitur: ut iam
recte uiuere non cogatur: sed etiam si om̃s
concedant peccare non libeat Quartam iã
i dipsum multo firmius ordinatiꝰq facien¬
tem. et emicantem in uirum ꝑfectum: atq
aptam et idoneam omnibus. et ꝑ secutiõibꝰ
et mundi huius tempestatibus et fluctibus
sustinendis atq frangendis: Quintam. paca-¬
tam atq omni exparte tranquillã: uiuen-¬

Expanded text:
ovus homo, et interior, et coelestis, habens et ipse proportione, non annis, sed provectibus distinctas quasdam spirituales aetates suas. Primam in uberibus utilis historiae, quae nutrit exemplis. Secundam jam obliviscentem humana, et ad divina tendentem, in qua non auctoritatis humanae sinu continetur, sed ad summam et incommutabilem legem passibus rationis innititur. Tertiam jam fidentiorem, et carnalem appetitum rationis robore maritantem, gaudentemque intrinsecus in quadam dulcedine conjugali, cum anima menti copulatur, et velamento pudoris obnubitur, ut jam recte vivere non cogatur, sed etiamsi omnes concedant, peccare non libeat. Quartam jam idipsum multo firmius ordinatiusque facientem et emicantem in virum perfectum, atque aptam et idoneam omnibus et persecutionibus, et mundi hujus tempestatibus ac fluctibus sustinendis atque frangendis. Quintam pacatam atque ex omni parte tranquillam, viven
Abbreviated transcription (Latin):
faciat mͥ homo S nunquid homines so¬
los habet inimicos ȩccłia: Quid ẽ car-
ni et sanguini deditus. nisi caro et san-¬
gius: S ait apłs: Non ẽ nobis conluc¬
tatio aduersus carne̾ et sanguinẽ sed
aduersus pͥncipes et rectores mundi
tenebrarum harũ. id ẽ rectores iniqͦrũ
mundũ istũ diligentiũ. et ꝓpterea te.¬
nebrarũ. quia et nos fuimꝰ aliquando te.¬
nebrȩ nunc autẽ lux indño. aduersus
spiritalia inquit nequitiȩ incȩlestibus.
id ẽ diabolum et angłos eius Quẽ diabo.¬
lũ alio loco dicit pͥncipẽ potestatis aeris
huius: Audi gͦ quod sequit᷑ Dñs mͥ adiu¬
tor et ego despiciã inimicos meos: Ex qͦ¬
libet genere inimici ex urgant. siue ex
numero malorũ hominũ. siue ex nume¬
ro malorũ angłorũ in dñi ad uitorio des¬

Expanded text:
faciat mihi homo.» Sed numquid solos homines habet inimicos Ecclesia? Quid est homo carni et sanguini deditus, nisi caro et sanguis? Sed ait Apostolus, «Non est nobis colluctatio adversus carnem et sanguinem, sed adversus principes et rectores mundi tenebrarum harum:» id est, rectores iniquorum, mundum istum diligentium, et propterea tenebrarum; quia et nos fuimus aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino . «Adversus spiritualia,» inquit, «nequitiae in coelestibus» : id est, diabolum et angelos ejus; quem diabolum alio loco dicit principem potestatis aeris hujus . Audi ergo quod sequitur: «Dominus mihi adjutor, et ego despiciam inimicos meos.» Ex quolibet genere inimici exsurgant, sive ex numero malorum hominum, sive ex numero malorum angelorum; in Domini adjutorio des
Abbreviated transcription (Latin):
scłi cdeliciis p̃ponenda sit Scriptum ẽ.
delectare in dño & ne pitares iam te
habere quod ꝓmittit subiecit statim. et
dabit tibi peticiones cordis tui Si gͦ nũ¬
dũ habes peticiones cordis: unde delec¬
taris in dño: nisi quia certam eiꝰ tenes
promissionẽ. qui se efficit ꝓmittendo
debitorẽ: huius gͥ dep̃cationis. ut ma.¬
neat nobiscũ spes nr̃a. et introducamur
rint transeant᷑. ut ꝑueniat᷑ in finẽ:. Ex¬
ultent suꝑbi dep̃senti felicitate: Tume¬
ant honoribꝰ fulgeant auro. redundent
familiis. obsequus clientiũ constipent᷑.
p̃tereunt ista. transeunt tanquã ũbra:
Cum ille finis uenerit. ubi om̃s qui mͦ
in dño sperant gaudent. tunc illis ueni¬
et sine fine tristicia: Quando acceperint
humiles qđ irrident suꝑbi: tunc suꝑborũ
typus conuertet᷑ inluctũ: Deinde patres¬

Expanded text:
iciis praeponenda sit, sicut scriptum est, Delectare in Domino. Et ne putares te jam habere quod promittit, subjecit statim, Et dabit tibi petitiones cordis tui . Si ergo nondum habes petitiones cordis tui, unde delectaris in Domino, nisi quia tenes certum promissorem, qui se effecit promittendo debitorem? Hujus igitur deprecationis ut permaneat nobiscum spes nostra, et introducamur rint, transeantur, ut perveniatur in finem. Exsultent superbi de praesenti felicitate; tumeant honoribus, fulgeant auro, redundent familiis, obsequiis clientium constipentur: praetereunt ista; transeunt tanquam umbra. Cum ille finis venerit, ubi omnes qui modo in Domino sperant gaudeant, tunc illis veniet sine fine tristitia. Quando acceperint humiles quod irrident superbi, tunc superborum typhus convertetur in luctum. Tunc e
Abbreviated transcription (Latin):
de se p̾sumat. neq quisquã humilis de
dño desꝑet Est enĩ ꝓmissio dei rata. cer¬
ta. fixa. et inconcussa: fidelis et omni
dubitatione carens. quȩ consolat᷑ afflic¬
tos. Tota enĩ uita suꝑ t̾ram sicut scriptũ
ẽ temptatio ẽ. nec quasi ꝓsꝑa eligenda ẽ
et sola aduersa deuitanda S utraq ca¬
uenda ẽ. illa ne corrumpat. illa ne. fran.¬
gat. ut unicuiq hominũ quocunq statu
rerum in hac uita egerit. ñ sit refugiũ
nisi ds. nec ullũ gaudiũ nisi in promissis
eius Uita enĩ hȩc qualibet redundans
felicitate multos fallit. ds neminẽ: Qa
gͦ omni homini conuerso ad dm muta.¬
tur delectatio mutant᷑ deliciȩ: Non
enĩ subtrahunt᷑ s mutant᷑ Omnes aut̃
deliciȩ nr̃ȩ inhac uita nundũ sunt inre:¬

Expanded text:
de se praesumat, ne quisquam humilis de Domino desperet. Est enim promissio Dei rata, certa, fixa et inconcussa, fidelis et omni dubitatione carens, quae consolatur afflictos. Tota enim vita humana super terram, sicut scriptum est, tentatio est . Nec quasi prospera eligenda est, et sola adversa devitanda: sed utraque cavenda est; illa ne corrumpat, ista ne frangat; ut unicuique hominum, in quocumque statu rerum in hac vita egerit, non sit refugium nisi Deus, nec ullum gaudium nisi in promissis ejus. Vita enim haec qualibet redundans felicitate multos fallit; Deus neminem. Quia ergo omni homini converso ad Deum mutatur delectatio, mutantur deliciae non enim subtrahuntur, sed mutantur: omnes autem deliciae nostrae in hac vita, nondum sunt in re
Abbreviated transcription (Latin):
suarũ conferant ꝓ quibꝰ sanguis fusus ẽ xꝑi
Cuius amor in eo qui pascit oues eius. intã
magnũ debet spiritalẽ crescere ardorẽ. ut
uincat etiã mortis naturalẽ timorem. quo
mori nolumꝰ. & quando cũ rꝑo uiuere uolumꝰ:¬

Expanded text:
suarum conferant, pro quibus sanguis fusus est Christi. suarum conferant, pro quibus sanguis fusus est Christi. Cujus amor in eo qui pascit oves ejus, in tam magnum debet spiritualem crescere ardorem, ut vincat etiam mortis naturalem timorem, quo mori nolumus, et quando cum Christo vivere volum
Abbreviated transcription (Latin):
dissipent sicut irreligiosi. non conpatian¬
tur infirmis sicut sine affectione. famã
scõrum maculare conent᷑. sicut de tracto¬
res. cupiditates pessimas ñ refrenent si¬
cut in continentes. exerc eant lites sicut
inmites. nesciant sub uenire sicut sine
benignitate. indicent inimicis piorum
quȩ occultanda cognouerint sicut ꝓcli¬
tores. humanã uerecundiam in uerecun¬
da exagttione ꝑturbent Osicut ꝓca¬
ces. non intelligant neq quȩ loquuntur
neq de quibus affirmant sicut cȩcati.
leticias carnales spiritalibus gaudiis
ante ponant. sicut uoluptatũ amatores
magis quã dei: hȩc enĩ atq huius modi
uitia. siue uni homini accidant omnia. siue
his alia. illis alia dominent᷑. ex illa radice
quodamm᷑ pullulant cum sunt homines se¬
ipsos amantes. quod uiciũ maxime cauen¬
dum ẽ eis qui pascunt oues xꝑi. ne sua que¬
rãt non quȩ iħu xꝑi. et in usu cupiditatum

Expanded text:
dissipent, sicut irreligiosi; non compatiandissipent, sicut irreligiosi; non compatiantur infirmis, sicut sine affectione; famam sanctorum maculare conentres; cupiditates pessimas non refrenent, sicut incontinentes; exerceant lites, sicut immites; nesciant subvenire, sicut sine benignitate; indicent inimicis piorum quae occultanda cognoverint, sicut proditores; humanam verecundiam inverecunda exagitatione perturbent, sicut procaces; non intelligant neque quae loquuntur, neque de quibus affirmant , sicut caecati; laetitias carnales spiritualibus gaudiis anteponant, sic ut voluptatum amatores magis quam Dei. Haec enim atque hujusmodi vitia, sive uni homini accidant omnia, sive his alia, illis alia dominentur, ex illa radice quodammodo pullulant, cum sunt homines seipsos amantes. Quod vitium maxime cavendum est eis qui pascunt oves Christi, ne sua quaerant, non quae Jesu Christi; et in usus cupiditatum
Abbreviated transcription (Latin):
queramꝰ: Nescio quo enĩ in ex plicabili mͦ.
quis quis se ipsum ñ dm amat ñ se amat:
& quis quis łm non se ipsum amat: ipse
se amat Qui enĩ non pot̃ iuiuere de se. mo¬
ritur utiq amando se: Non gͦ se amat. qui
ne uiuat se amat Cum uͦ ille diligitur de
quo uiuit᷑. non se diligendo magis diligit.
qui ꝓpterea se ñ diligit. ut eum diligat
de quo uiuit: Non sint gͦ se ipsos amantes
qui pascunt oues xꝑi. ne tanquã suas non
tanquã ipsius pascant eas. et uelint ex illis
sua lugra conquirere sicut amatores pe¬
cuniȩ. uel eis dominari sicut elati. uel glo¬
riari de honoribus quos ab eis sumunt
sicut suꝑbi. uel intantũ ꝓ gredi ut etiam
hereses faciant sicut blasphemi nec cedant
scĩs patribus sicut parentibus ñ obedien¬
tes. et eis qui illos corrigere uolunt. qͥa
perire nolunt mala ꝓbonis reddant sicut
ingrati interficiant animas et suas et ali-¬
enas sicut scelesti. mat̾na ȩccłiȩ uiscera

Expanded text:
quaeramus. Nescio quo enim inexplicabili modo, quaeramus. Nescio quo enim inexplicabili modo, quisquis seipsum, non Deum amat, non se amat; et quisquis Deum, non seipsum amat, ipse se amat. Qui enim non potest vivere de se, moritur utique amando se: non ergo se amat, qui ne vivat se amat. Cum vero ille diligitur de quo vivitur, non se diligendo magis diligit, qui propterea non se diligit, ut eum diligat de quo vivit. Non sint ergo seipsos amantes qui pascunt oves Christi, ne tanquam suas, sed tanquam ipsius eas pascant; et velint ex illis sua lucra conquirere, sicut amatores pecuniae; vel eis dominari, sicut elati; vel gloriari de honoribus quos ab eis sumunt, sicut superbi; vel in tantum progredi ut etiam haereses faciant, sicut blasphemi: nec cedant sanctis patribus, sicut parentibus non obedientes; et eis qui illos corrigere volunt quia perire nolunt, mala pro bonis reddant, sicut ingrati: interficiant animas et suas et alienas, sicut scelesti; materna Ecclesiae viscera
Abbreviated transcription (Latin):
ouẽs xꝑi. ut suas uelint eẽ non .xꝑi. se con¬
uincuntur amare ñ xꝑm. uel gloriandi.
uel dominandi. aut adquirendi cupidita¬
te. non obediendi et subueniendi et do pla¬
cendi caritate Contra hos gͦ uigilat. toci¬
gita oues meas. et sicut meas pasce. ñ sic̃
tuas. głam meã in eis quęre non tuã. dñiũ
meũ. ñ tuũ. lucra mea non tua. ne sis ine¬
orum societate qui ꝑtinent ad tempora
ꝑiculosa. se ipsos amantes. et cȩtera quȩ
huic malo.rũ initio conectuntur.¬
hȩc enĩ omnia mala abeo uelut fonte
manant. qđ primũ posuit. se ipsos amã¬
tes: Merito ergo dicitur petro diligis
me. et respondit amo te. eiq refertur.
pasce agnos meos. et hoc iterũ. hoc ter¬
cio: Ibi etiam demonstratur unũ atq idẽ
eẽ amorẽ et dilectionẽ: Nam etiã dñs no¬
uissime ñ ait diligis me. s amas me: Non
gͦ nos s ipsum amemꝰ et in pascendis ouibꝰ
eius. ea quȩ sunt eiꝰ. non ea quȩ sunt nr̃a

Expanded text:
sti, ut suas velint esse, non Christi, se convincuntur amare, non Christum, vel gloriandi, vel dominandi, vel acquirendi cupiditate, non obediendi et subveniendi et Deo placendi charitate. Contra hoc ergo vigilat totigita oves meas; et sicut meas pasce, non sicut tuas; gloriam meam in eis quaere, non tuam; Dominum meum, non tuum; lucra mea, non tua; ne sis in eorum societate qui pertinent ad tempora periculosa, seipsos amantes, et caetera quae huic malorum initio connectunturec omnia mala ab eo velut fonte manant, quod primum posuit, seipsos amantes. Merito dicitur Petro, Diligis me? et respondet, Amo te; eique refertur, Pasce agnos meos: et hoc iterum, hoc tertio. Ubi etiam demonstratur unum atque idem esse amorem et dilectionem: nam etiam Dominus novissime non ait, Diligis me; sed, Amas me? Non ergo nos, sed ipsum amemus; et in pascendis ovibus ejus ea quae sunt ejus, non ea quae sunt nostra
Abbreviated transcription (Latin):
mortis consumptio. uita ȩterna cum angłis.
hoc om̃s simul accepturi sumus: Nlam re.¬
quiẽ quȩ continuo post mortẽ datur. si
ea dignus ẽ. tunc accipit quisq cum mori¬
tur: Priores acceperunt patriarchȩ. uide¬
te ex quo requiescunt. posteriores propħȩ.
em iam du sunt. alii non tam dui. alii an¬
nis paucioribus alii in recenti tempore
Cum uero dehoc somno euigilabunt. si¬
mul om̃s quod promissum ẽ. accepturi
sunt

Expanded text:
mortis consumptio, vita aeterna cum angelis: mortis consumptio, vita aeterna cum angelis: hoc omnes simul accepturi sumus. Nam requiem, quae continuo post mortem datur, si ea dignus est, tunc accipit quisque cum moritur. Priores acceperunt patriarchae, videte ex quo requiescunt: posteriores prophetae, e tam diu sunt, alii non tam diu, alii annis paucioribus, alii nec recenti tempore. Cum vero ab hoc somno evigilabunt simul omnes, quod promissum est accepturi sunt
Abbreviated transcription (Latin):
tera: Ideo et ipse dormientes appellauit. qͥa
resurrecturos p̃nuntiauit: Bormit gͦ omĩs
mortuus. et bonus et malus: S quomodo
inter ẽ. in ipsis qui cotidie dormiunt et ex¬
urgunt. quid quisq uideat in somnis. alii
sentiunt leta somnia. alii torquentia. ita ut
euigilans dormire timeat. ne ad ipsa iterũ re¬
deat. sic unꝰ qͥsq hõinũ cũ causa sua dormit. cũ causa
sua surgit. et inter ẽ quali custodia. quisq
recipiatur ad uidicem postea ꝓducendus:¬
habent gͦ om̃s animȩ ut ex hac occasione
instruam caritatẽ ur̃ãm. habent om̃s animȩ
cum de scło exierint diuersas receptiones¬
suas: Habent gaudium bone. male tormenta
S cum facta fuerit resurrectio. et bonorum
gaudiũ amplius erit. et malorũ tormenta
grauiora. quando cum corpore torquebunt᷑
Recepti sunt in pace scĩ patriarchȩ. propħȩ.
apłi. martyres. boni fideles. omnes tamen ad¬
huc in fine accepturi sunt qđ ꝓmisit ds:
Promissa ẽ. enim resurrectio etiam carnis.

Expanded text:
. Ideo et ipse dormientes appellavit, quia resurrecturos praenuntiavit. Dormit ergo omnis mortuus, et bonus et malus. Sed quomodo interest in ipsis qui quotidie dormiunt et exsurgunt, quid quisque videat in somnis: alii sentiunt laeta somnia, alii torquentia, ita ut evigilans dormire timeat, ne ad ipsa iterum redeat: sic unusquisque hominum cum causa sua dormit, cum causa sua surgit. Et interest quali custodia quisque recipiatur, ad judicem postea producendusHabent ergo omnes animae, ut ex hac occasione instruam charitatem vestram, habent omnes animae, cum de saeculo exierint, disuas; habent gaudium bonae, et malae tormenta. Sed cum facta fuerit resurrectio, et bonorum gaudium amplius erit, et malorum tormenta graviora, quando cum corpore torquebuntur. Recepti sunt in pace sancti patriarchae, prophetae, apostoli, martyres, boni fideles, omnes tamen adhuc in fine accepturi sunt quod promisit Deus. Promissa est enim resurrectio etiam carnis,
Abbreviated transcription (Latin):
nomen plurimũ habere in nr̃a fide sacramĩ¬
tum. apłica doctrina testatur Vnde apłs
paulus cum de iudeorum meritiᷤ loquere¬
tur. quorũ ẽ inquit adoptio et gła. et testa¬
menta. et legis latio. quorũ patres. et ex qͥ¬
bus x ꝑc sccłm carnem qui ẽ suꝑ omnia bs̃
benedictus in scła Item dicit Et ipsi in
Item alio loco Cum autẽ uenit plenitudo
temporis. misit ds filium suum factũ ex
muliere. factum sublege. ut eos qui suble¬
ge erant redimeret. ut ad optionem filio¬
rum reciperemꝰ: Hȩc ergo adoptio quanti
sacramenti sit. his atq hui modi testimoniis
satis apparet Unicum enĩ filium ds habet
quẽ genuit de substantia sua de quo dicitur
Cum informa dei eẽt. non rapinam arbitra¬
tus ẽ. eẽ. ȩqualis deo: Nos autẽ non de sub¬
stantia sua genuit Creatura enim sumus
quã non genuit s fecit: et ideo ut fr̃s xꝑi
itaq modus quo nos ds cum iam essemus
abipso non nati s conditi et instituti uerbo

Expanded text:
nomen plurimum ualere in nostrae fidei sacramento apostolica doctrina testatur. unde apostolus Paulus cum de Iudaeorum meritis loqueretur, quorum est, inquit, adoptio et gloria et testamenta et legislatio; quorum patres, et ex qus secundum carnem, qui est super omnia Deus benedictus in saecula . Item dicit: Et ipsi in Item alio loco: Cum autem venit plenitudo temporis, misit Deus Filium suum factum ex muliere, factum sub Lege, ut eos qui sub Lege erant redimeret, ut adoptionem filiorum reciperemus . Haec igitur adoptio quanti sacramenti sit, his atque hujusmodi testimoniis satis apparet. Unicum enim Filium Deus habet, quem genuit de substantia sua, de quo dicitur: Cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse aequalis Deo . Nos autem non de substantia sua genuit; creaquam non genuit, sed fecit; et ideo, ut fratres itaque modus, quo nos deus, cum iam essemus ab ipso non nati, sed conditi et instituti, uerbo
Abbreviated transcription (Latin):
tessigi potest. aut etiam si irascimini nolite
peccare. id ẽ etiam si surgit iam motus ani.¬
mi qui iam ꝓpter penam peccati non ẽ. in
potestate saltem non ei consentiat ratio
et mens quȩ intus regenerata ẽ. scđm łm.
ut mente seruiamus legi cłi si adhuc car¬
ne seruimus legi peccati. aut agite peniten¬
tiam. id ẽ irascimini uobis ipsis de preteritis
peccatis. et ulterius peccare desinite: Ea¬
egebam. irascimini.
ẽt nolite peccare Et quomodo mouebar
d̾s m̃s. qui iam didicerã irasci mͥ de preteri

Expanded text:
telligi potest: aut, Etiam si irascimini, nolite peccare; id est, Etiam si surgit motus animi, qui jam propter poenam peccati non est in potestate, saltem ei non consentiat ratio et mens, quae intus regenerata est secundum Deum, ut mente serviamus legi Dei, si adhuc carne servimus legi peccati : aut, Agite poenitentiam; id est, irascimini vobis ipsis de praeteritis peccatis, et ulterius peccare desinite. egebam: irascimini et nolite peccare, et quomodo mouebar, deus meus, qui iam didiceram irasci mihi de praeteri
Abbreviated transcription (Latin):
s non ideo reus Quid ẽ. quod dixi sabba¬
tum soluebat: Lux ipse uenerat. umbras
remouebat: Sabbatum enĩ adño deõ pr̃e¬
ceptum ẽ: Ab ipso xꝑo p̃ceptum. qui cum
patre erat. quando lex illa dabatur Abip.¬
so xꝑo p̃ceptum ẽ. s inumbra futuri: Nemo

Expanded text:
 non ideo reus. Quid est quod dixi, Sabbatum solvebat? Lux ipse venerat, umbras removebat. Sabbatum enim a Domino Deo praeceptum est, ab ipso Christo praeceptum, qui cum Patre erat, quando Lex illa dabatur: ab ipso praeceptum est, sed in umbra futuri. Nemo
Abbreviated transcription (Latin):
non uetꝰ testam entum s uelamen eius utꝑ
sine. xp̃o obscurum atq ad opertum ẽ Sta-¬
tim quippe idem apłs subicit Cũ autem
transieris ad.xp̃m: auferetur uelamen Ns
ait lex aut testamentũ uetus: Non igitur
ꝑ dñi gr̃am tanquam inutilia ibi tegeren-¬
tur ablata st̃: s tegnen potius quoutilia
tegebantur:¬

Expanded text:
non uetus testamentum, sed uelamen eius, ut sine Christo obscurum atque adopertum est. statim quippe idem apostolus subicit: cum autem transieris ad Christum, auferetur uelamen; non enim ait: auferetur lex aut testamentum uetus. non igitur per domini gratiam, tamquam inutilia ibi tegerentur, ablata sunt, sed tegmen potius, quo utilia tegebantur
Abbreviated transcription (Latin):
Alia sunt onera inquibus unus quisq apłi.
proprium portat. nec portat cum eo alt̃.
nec ꝓicit in alterum. et alia sunt onera inqͥ¬
bus recte dicis fr̃i. porto tecum. aut porto
prote: Si ergo distinctione opus ẽ. non est.
facilis intellectus: Contra eos gͦ qui putabãt
posse hominẽ contaminari peccatis alienis.
tabit: Item contra eos quibus ꝑhoc posset ne.¬
gligentia sub intrare. ut quasi securi facti
quod non contaminarentur peccatis alie.¬
nis. neminẽ curarent corrigere inuicem o.¬
nera ur̃a portate Breuiter dictum. breuit̃.¬
sarcinas portantibus hominibus et sub ei
frustra sudantibus dñs dicit: Uenite ad.
me omnes qui laboratis et onerati estis. &
ego reficiam uos: Quomodo reficit peccatiᷤ
oneratos. nisi indulgentia peccatorum:¬

Expanded text:
 sunt onera, in quibus unusquisque proprium portat, nec portat cum alio alter, nec projicit in alterum; et alia sunt onera, in quibus recte dicis fratri, Porto tecum, aut Porto pro te. Si ergo distinctione opus est, non est facilis intellectus. Contra eos ergo qui putabant posse hominem contaminari peccatis alienis, tabit. Item, contra eos quibus per hoc possit negligentia subintrare, ut quasi securi facti quod non contaminarentur peccatis alienis, neminem curarent corrigere, Invicem onera vestra portate. Breviter dictum, brevitersarcinas portantibus hominibus, et sub eis frustra sudantibus, Dominus dicit: Venite ad me, omnes qui laboratis et onerati estis, et ego reficiam vos. Quomodo reficit peccatis oneratos, nisi indulgentia peccatorum
Abbreviated transcription (Latin):
scripta ẽ solum inter cȩtera in umbra fi¬
gurate positum ẽ in quo uidei sabbatũ
obseruant. ut hoc ipso significaretur tẽ¬
pus tunc fuisse occultandȩ grẽ quȩ no¬
uo testamento fuerat per. xp̃i passionem
tanquam scissione ueli reuelanda Cum
enim in quit transierit ad xp̃m aufere¬

Expanded text:
scripta est, solum inter cetera in umbra fiscripta est, solum inter cetera in umbra figurae positum est, in qua ludaei sabbatum obseruant, ut hoc ipso significaretur tempus tunc fuisse occultandae gratiae, quae nouo testamento fuerat per Christi passionem tamquam scissione ueli reuenim, inquit, transierit ad Christum, e
Abbreviated transcription (Latin):
autem si adsit fides quȩ ꝑ dilectionẽ
operatur incipit condelectari legi dei
scd̃m interiorem hominem: Quȩ delec.¬
tatio non litterȩ s sp̃c donum est etiã¬
si alia lex in membris ad huc reꝑugnat
legi mentis. donec in nouitatẽ quȩ de
die in diem in interiore homine auget᷑
tota uetustas mutata pertranseat libe¬
rante nos de corpore mortis huiꝰ. grã dei
xp̃i euangelio reuelata ẽ. dispensatione
temporum ordinatissima. sicut deus no¬
uit cuncta disponere Et fortasse ad illud
ipsum eius latibulum ꝑtinet. quod in eo
decalogo qui datus ẽ in monte syna hoc
solum precepto figurato occultatum ẽ
quod ad sabbatum ꝑtinet Sabbatum
autem scĩficationis ẽ: Hec uacat quod
illo die populus ab omni opere seruili
abstinere preceptus ẽ qd significatur pec¬
catum. nisi quia non peccare scĩficatiõĩs
ẽ. hoc ẽ muneris dei per sp̃m scm̃. quod
in lege quȩ duabꝰ lapideis tabulis con-¬

Expanded text:
autem si adsit fides, quae per dilectionem autem si adsit fides, quae per dilectionem operatur, incipit condelectari legi dei secundum interiorem hominem, quae delectatio non litterae, sed spiritus donum est, etiamsi alia lex in membris adhuc repugnat legi mentis, donec in nouitatem, quae de die in diem in interiore homine augetur. tota uetustas mutata pertranseat liberante nos de corpore mortis huius gratia deChristi euangelio reuelata est dispensatione temporum ordinatissima, sicut deus nouit cuncta disponere. et fortasse ad illud ipsum eius latibulum pertinet, quod in eo Decalogo, qui datus est in monte Sina, hoc solum praecepto figurato occultatum est. quod ad sabbatum pertinet. sabbatum autem dies sanctificationis est. nec uacat. quod illo die populus ab omni opere seruili abstinere praeceptus est, quo significatur peccatum, nisi quia non peccatum sanctificationis est, hoc est muneris dei per spiritum sanctum, quod in lege, quae duabus lapideis tabulis con
Abbreviated transcription (Latin):
salubria. ut nisi quis ea fecerit. uitam
habere non possit: Attende et uide utrũ¬
quicquam ꝓꝑter circum cisionẽ uel sab.¬
batum uel quid aliud umbratilis sacͣ¬
menti. ac non totum ꝓꝑter hoc dicat
quod littera ꝓhibens peccatum non uiui-¬
ficat hominem. s pocius occidit augen¬
do concupis centiam. et iniquitatem p̃¬
uaricatione cumulando. nisi liberet grã
per legem fidei quȩ ẽ in xp̃o iħu. cum
diffunditur caritas in cordibꝰ nr̃is per
litterȩ uetustatem si desit nouitas sp̃us
reos facere potius cognitione peccati. ꝗͣ
liberare apeccato Unde et alibi scͥꝑtum
est Qui apponit scientiam apponit do¬
lorem. non quia ipsa lex malum ẽ. s qͥa
mandatũ bonum habet in littera demon¬
strante. non in adiuuante sp̃u Quod
mandatum si fit timore pęnȩ non amo¬
re iusticiȩ seruiliter fit non liberaliter
et ideo nec fit: Non enim fructꝰ ẽ bonꝰ.
qui de caritatis radice non surgit: Porro

Expanded text:
salubria, ut nisi quis ea fecerit uitam salubria, ut nisi quis ea fecerit uitam habere non possit. aquicquam propter circumcisionem uel sabbatum uel quid aliud umbratilis sacramenti, ac non totum propter hoc dicat, quod littera prohibens peccatum non uiuificat hominem, sed potius occidit augendo concupiscentiam et iniquitatem praeuaricatione cumulando, nisi liberet gratia per legem fidei quae est in Christo Jesu, cum diffunditur caritas in cordibus nostris per litterae uetustatem, si desit nouitas spiritus, reos facere potius cognitione peccati quam liberare a peccato. unde et alibi scriptum est: qui apponit scientiam, apponit dolor e m, non quia ipsa lex malum est, sed quia mandatum bonum habet in littera demonstrante, non in adiuuante spiritu. quod mandatum si fit timore poenae, non amore iustitiae, seruiliter fit, non liberaliter et ideo nec fit. non enim fructus est bonus, qui de caritatis radice non surgit. porro
Abbreviated transcription (Latin):
signa que temporaliter imposita erant
seruientibꝰ ad uniꝰ dei cultum. qui fec̃ cę¬
lum et terram. opinionẽ. obseruationemq
religarent:¬
si ait apłs. littera occidit. spc̃ autem.
iliuificat. non aliam uult intelligi litte
ram. quã ipsum decalogũ in illis duabus
tabulis scriptum Sic enim dic̃ Tittera
in lapidibus fuit in gloriam. ita ut non
possent intendere filii isrł in faciem mo-¬
ysi propter głiam uultus eius quȩ eua-¬
cuatur. quare non magis ministratio
sp̃c erit in gloriae Si enim ministratio
dampnationis głia ẽ multomagis abun-¬
dabit ministerium iusticiȩ in głia Adu̾-
te quam dicat litteram quȩ occidit. cui
uelut ȩcontrario uiuificantem ingerit
sp̃m Ea certe ẽ ministratio mortis in lit¬
teris figurata lapideis. et ministratio dãꝑ¬
dampnationis quia lex subintrauit
ut abundaret delictum: Porro autem p̃¬
cepta ipsa tam sunt utilia facienti atq

Expanded text:
signa quae temporaliter imposita erant signa quae temporaliter imposita erant servientibus, ad unius Dei cultum, qui fecit coelum et terram, opinionem observantium religarentstolus: Littera occidit, spiritus autem vivificat: non aliam vult inram, quam ipsum Decalogum in illis duabus tabulis scriptum. Sic enim dicit: in lapidibus fuit in gloria, ita ut non possent intendere filii Israel in faciem Moysi, propter gloriam vultus ejus quae evacuatur; quare non magis ministratio spiritus erit in gloria? Si enim ministratio damnationis gloria est, multo magis abundabit ministerium justitiae in gloria te quam dicat litteram quae occidit, cui uelut e contrario uiuificantem ingerit spiritum. ea certe est ministratio mortis in litteris figurata lapideis et ministratio damnationis, quia lex subintrauit, ut abundaret delictum. porro autem praecepta ipsa tam sunt utilia facienti atque
Abbreviated transcription (Latin):
longe a cȩ̨terarũ gentium more distabat
quandoquidem rebꝰ temporalibus ita sub.¬
iugati erant ut unus in eis omnibus
commendaret᷑ deus. et quam quam sig-¬
na rerum sꝑiritalium ꝓ ipsis rebꝰ obserua¬
rent. nescientes quo referrentur. id tam̃
insitum habebant. qd tali seruitute uni
omĩum quem non uidebant placerent
deo. quam custodiam tanquam sub pe-¬
dagogo paruuloꝵ fuisse scripsit apłs: &
ideo qui talibus signis ꝑtinaciter in heser̃.
contempnentem ista dñm cum iam tẽpꝰ
reuelationis eorum uenisset ferre non
potuerunt atq inde calumꝑnias quod
sabbato curaret moliti st̃ principes eorũ
et populus. quia signis illis tanquam re-¬
bus astricti non credebant deum ẽẽ uel
aduenisse qui ea sicut a iuideis obserua-¬
bantur nollet attendere S qui credider̃.
ex quibus facta ẽ prima ęccła hierosolimi-¬
tana. satis ostender̃ quanta utilitas fue-¬
rit eo modo sub pedagogo custodiri. ut

Expanded text:
longe a ceterarum gentium more distabat, longe a ceterarum gentium more distabat, quando quidem rebus temporalibus ita subiugati erant. ut unus in eis omnibus commendaretur deus. et quamquam signa rerum spiritalium pro ipsis rebus obseruarent, nescientes quo referrentur, id tamen insitum habebant, quod tali seruitute uni omDeo. Quam custodiam tanquam sub paedagogo parvulorum fuisse scribit Apostolus . Et ideo qui talibus signis pertinaciter inhaeserunt, contemnentem ista Dominum, cum jam tempus revelationis eorum venisset, ferre non potuerunt ; atque inde calumnias, quod sabbato curaret, moliti sunt principes eorum ; populusque signis illis tanquam rebus adstrictus, non credebat Deum esse, vel a Deo venisse, qui ea sicut a Judaeis observabantur, nollet attendere. Sed qui crediderunt, ex quibus facta est prima Ecclesia Jerosolymitana, satis ostenderunt quanta utilitas fuerit eo modo sub paedagogo custodiri, ut
Abbreviated transcription (Latin):
locutionẽ ad litteram accipias: Et ad
hoc enim ꝑtinet: quod ait apłs: Littera
occidit: sp̃c autem uiuificat. Cum enĩ
figurate dictũ sic accipitur tanquam ꝓ.¬
prie dictũ sit. carnaliter sapitur neq ul¬
la mors animȩ congruentius appelletur
quam cum id etiam quod in ea bestiis
antecellit. hoc ẽ intelligentia carni subi¬
citur sequendo litterã: Qui enim sequit᷑
litteram. translata uerba sic̃ ꝓpria tenet.
neq illud qd̾ ꝓprio uerbo significat᷑ refert
ad aliam significationẽ. s cum sabbatũ
audierit. uerbi gr̃a non intelligit. nisi
unum diem de septem. qui continuo
uolumine repetuntur Et cum audierit
sacrificium non excedit cogitatione illud
qd̾ fieri de uictimis pecoꝵ uel terrenis
fructibꝰ solet ea demum ẽ miserabilis ani¬
mȩ seruitus signa ꝓrebus accipere: et supͣ
creaturam corpoream oculum mentis ad hau-¬
riendum ȩternum lumen leuare non pos¬
se: Quȩ tamen seruit᷑ in uideorum popło

Expanded text:
locutionem ad litteram accipias. Et ad hoc enim pertinet quod ait Apostolus: Littera occidit, spiritus autem vivificat . Cum enim figurate dictum sic accipitur, tanquam proprie dictum sit, carnaliter sapitur. Neque ulla mors animae congruentius appellatur, quam cum id etiam quod in ea bestiis antecellit, hoc est, intelligentia carni subjicitur sequendo litteram. Qui enim sequitur litteram, translata uerba. sicut propria tenet neque illud quod proprio uerbo significatur refert ad aliam significationem, sed si sabbatum audierit uerbi gratia, non intellegit nisi unum diem de septem, qui Continuo uolumine repetuntur, et cum audierit sacrificium, non excedit cogitatione illud quod fleri de uictimis pecorum terrenisque fructibus solet. ea demum est miserabilis animae seruitus, Signa pro rebus accipere et supra creaturam corpoream oculum mentis ad hauriendum aeternum lumen leuare non posse. Quae tamen seruitus in ludaeo populo
Abbreviated transcription (Latin):
mundo ad patrem non erant iam uisuri: et ip¬
sa ẽ iusticia fidei de qua dicit apłs: Et si noue-¬
Erit itaq inquit uestra iusticia qua munduᷤ ar-¬
guitur. quia uado ad patrem et iam non uide-¬
bitis me: qm̃ in eum quem non uidebitis crede¬
tis in me: et quando me uidebitis quod tune
ero: non uidebitis me quod sum uobiscum modo:
Non uidebitis humilem s excelsum: non uidebi-¬
tis mortalem s sempiternum. non uidebitis
iudicandum s udicaturum: et de hac fide ur̃a
id ẽ iusticia ur̃a arguet sp̃c sc̃s incredulum
uetera transierunt: ecce facta sunt noua Oĩa
autem ex deo: qui reconciliauit nos sibi ꝑ ap̃m:
Mnis ergo noua creatura

Expanded text:
mundo ad Patrem, non erant jam visuri; et ipmundo ad Patrem, non erant jam visuri; et ipsa est justitia fidei, de qua dicit Apostolus: Et si noveErit itaque, inquit, vestra justitia, qua mundus arguetur, quia vado ad Patrem, et jam non videbitis me: quoniam in eum quem non videbitis credetis in me: et quando me videbitis, quod tunc ero, non videbitis me quod sum vobiscum modo; non videbitis humilem, sed excelsum; non videbitis mortalem, sed sempiternum; non videbitis judicandum, sed judicaturum: et de hac fide vestra, id est justitia vestra, arguet Spiritus sanctus incredulum uetera transierunt, ecce facta sunt omnia noua; omnia autem ex deo, qui reconciliauit nos sibi per Christum. omnis ergo noua creatura
Abbreviated transcription (Latin):
me : Non enim ait ad patrem uado ioħ .xc. uͦ.¬
et non uidebitis me. ut temporis interuallum
quo non uidebitur. significasse intelligeretur.
siue breue. siue longum. tamen utiq termina¬
tum: sed dicendo iam non uidebitis me. uelut
numquam eos de cȩtero uisuros xp̃m. ueritas
prenuntiauit: heccine iusticia ẽ. numquam¬
Postremo scdm hanc iusticiam numquid dicturi
sumus paulum apłm non fuisse uistum confi¬
tentem se uidisse. xp̃m post ascensionem eius
in cȩlum: de quo utiq iam tempore dixerat. iã
non uidebitis me: Nũquid scđm iusticiam
hanc iustus non erat gloriosissimus stephanꝰ
qui cum lapidaret᷑ ait: ecce uideo cęlos aper¬
tos. et filium hominis stantem ad dexteram d̾i:
Quid ergo ẽ ad patrem uado et iam non uide¬
bitis me. nisi quod modo sum. cum uobiscum
sum: Tunc enim erat adhuc mortalis in simili¬
tudine carnis peccati: qui esurire poterat ac si¬
tire: fatigari poterat ac dormire: Hunc ergo
xp̃m. id est talem xp̃m cum transisset de hoc

Expanded text:
me? Non enim ait, Ad Patrem vado, et non videbitis me; ut temporis intervallum quo non videbitur, significasse intelligeretur, sive breve, sive longum, tamen utique terminatum: sed dicendo, Jam non videbitis me, velut nunquam eos de caetero visuros Christum, veritas praenuntiavit. HPostremo secundum justitiam, nunquid dicturi sumus Paulum apostolum non fuisse justum, confitentem se vidisse Christum post ascensionem ejus in coelum , de quo utique jam tempore dixerat: Jam non videbitis me? Nunquid secundum justitiam hanc justus non erat gloriosissimus Stephanus, qui cum lapidaretur, ait: Ecce video coelos apertos, et Filium hominis stantem ad dexteram Dei ? Quid ergo est: ad Pbitis me, nisi quomodo sum, cum vobiscum sum? Tunc enim adhuc tudine carnis peccati , qui esurire poterat, ac sitire, fatigari poterat atque dormire. Hunc ergo Christum, id est, talem Christum, cum transisset de hoc
Abbreviated transcription (Latin):
reatoris omnipotentis omnipotentia
causa ẽ subsistendi omni creature Quȩ
uirtus si ab eis quȩ condidit regendis a¬
liquando cessaret. simul omniũ rerum
species et natura concideret:. Pinde qđ̃
dñs ait: Pater m̃s usq nunc oꝑatur con¬
tinuationẽ quandã oꝑis eius qui simul
omĩa continet. atq ad ministrat ostendit:
Inquo oꝑe etiã sapientia ipsius ꝑseueret
de qua dicitur. ꝑtingit a fine usq ad fi¬
nẽ fortit̾ et disponit omnia suauit̃: Idq
etiam apłs sentit. cum atheniensibus do¬
minũ predicans ait: In quo uiuimꝰ & mo¬
uemur et sumus. quia si opꝰ suũ rebꝰ cre.¬
atis subtraheret. nec uidere. nec moueri.
nec eẽ possemus. Q ideo sic cłs intelligen¬
dus ẽ. requieuisse ab omnibꝰ oꝑibus suis ut
iam nullã nouã creaturã conderet. non ut
conclitas continere aut gub̾nare cessaret:¬

Expanded text:
reatoris omnitenentis omnipotentia causa est subsistendi omni creaturae: quae virtus si ab eis, quae condidit, regendis aliquando cessaret, simul omnium rerum species et natura concideret. Proinde quod Dominus ait, Pater meus usque nunc operatur ; continuationem quamdam operis ejuomnia continet atque administrat, ostendens in quo opere etiam sapientia ipsius perseveret. De qua dicitur: Pertingit a fine usque ad finem fortiter, et disponit omnia suaviter. Idem etiam Apostolus sentit, cum Atheniensibus Deum praedicans, ait, In quo vivimus, et movemur, et sumus. Qui si opus suum rebus creatis subtraheret, nec vivere, nec moveri, nec esse possemus. Et ideo sic Deus intelligendus est requievisse ab omnibus operibus suis, ut jam nullam naturam conderet, non ut conditas continere, et gubernare cessaret
Abbreviated transcription (Latin):
Satis ẽ. gͥ scire
corporale aliquid uel ꝓprie dici. cum
de corporib agitur. uel etiã translato
uocabulo sicut dictum ẽ. quia in ipso
in habitat omnis plenitudo diuinitatis
corporaliter:. Neq enĩ diuinitas corpus ẽ.
s quia sacramenta ueteris testamenti
appellat umbras futuri ꝓpt̃ umbrarũ
comparationẽ corporalit̃ dixit habitare
in xꝑo plenitudinẽ diuinitatis. quo in illo
impleant᷑ omnia quȩ illis umbris figura¬
ta sunt. ac sic quodammͦ umbrarũ illarũ
ipse sit corpus. hoc ẽ. figurarũ et signifi¬
cationũ illarũ ipse sit ueritas: Sicut gͦ ip¬
se figurȩ significatiuȩ translato utiq uo¬
cabulo non ꝓpriȩ dicte sunt umbrȩ. ita et
quod ait plenitudinẽ diuinitatis corpora¬
lit̾ habitare. translato uerbo usus ẽ¬

Expanded text:
satis est ergo scire corporale aliquid uel proprie dici, cum de corporibus agitur, uel etiam translato uocabulo, sicut dictum est: quia in ipso inhabitat omnis plenitudo diuinitatis corporaliter. neque enim diuinitas corpus est, sed quia sacramenta ueteris testamenti appellat umbras futuri, propter umbrarum conparationem corporaliter dixit habitare in Christo plenitudinem diuinitatis, quod in illo inpleantur omnia, quae illis umbris figurata sunt, ac sic quodammodo umbrarum illarum ipse sit corpus, hoc est figurarum et significationum illarum ipse sit ueritas. sicut ergo ipsae figurae significatiue translato utique uocabulo non proprie dictae sunt umbrae, ita et quod ait plenitudinem diuinitatis corporaliter habitare translato uerbo usus e
Abbreviated transcription (Latin):
psa ẽ illa ira tua dñe inadam. ira cum
qua om̃s nati sumus. cui nacendo cohesi¬
mus. ira de ꝓpagine iniquitatis. ira demas¬
sa peccati sccłm quod dicit apłs. fiumus et
nos aliquando natura filii irȩ sicut et cȩ¬
teri. et unde dicit dñs. ira dei manet suꝑ
eum qui non credit inunigenitũ filium
quia non tollitur in qua natus ẽ¬

Expanded text:
psa est illa ira tua, Domine, in Adam; ira cum qua omnes nati sumus, cui nascendo cohaesimus; ira de propagine iniquitatis, ira de massa peccati: secundum quam dicit Apostolus, «Fuimus et nos aliquando natura filii irae, sicut et caeteri;» et unde dicit Dominus, «Ira Dei manet super eum, quia non credidit in unigenitum Filium quia non tollitur in qua natus e
Abbreviated transcription (Latin):
re. interius autẽ id ẽ in sc̃ã scõrum. ultra
uelũ quatuor columpnarũ. archa erat testi¬
monii de aurata. in qua erant tabulȩ lapi-¬
deȩ legis et uirga aaron et urna aurea cũ
manna et ꝓpitiatoriũ desuꝑ aureũ ubi sta¬
bant duo cherubin alis obumbrantes ꝓpici¬
atoriũ. et intuentes inuicẽ et ipsum. ante
archã uͦ id ẽ int̾ archã et uelũ positũ erat
altare incensi Quod aureũ aliquando dic̃
scriptura. aliquando de auratum. aureum.
utiq appellans qd erat in auratũ: Ad hȩc
sum. semel autẽ in anno cũ sanguine ad
purificandũ altare E si forte quando exi¬
gebat necessitas ꝓpeccato sacerdotis. aut
uniu̾se synagoge sicut in leuitico scͥptũ est:

Expanded text:
re. Interius autem, id est in sancto sanctorum ultra re. Interius autem, id est in sancto sanctorum ultra uelum quattuor columnarum, arca erat testimonii deaurata, in qua erant tabulae lapideae legis et uirga Aaron et urna aurea cum manna et propitiatorium desuper aureum, ubi stabant duo cherubin alis obumbrantes propitiatorium et intuentes inuicem et ipsum. ante arcam uero, id est inter arcam et uelum, positum erat altare incensi, quod aliquando aureum dicit scriptura, aliquando deauratum, aureum utique appellans quod erat inauratum. ad haec sum, semel autem in anno cum sanguine ad purificandum altare et, si quando forte exigebat necessitas pro peccato sacerdotis aut uniuersae synagogae, sicut in Leuitico scriptum est.
Abbreviated transcription (Latin):
in gressuri: Tentoria porro huius atrii in la¬
teribꝰ ternarũ columpnarũ byssina erant
ex tenta cubitis qͥndenis. erecta cubitis qͥ.¬
nis Ad hoc gͦ atrio intrabatur hostiũ taber¬
naculi. cum transisses altare et labrũ eneũ:
Quo ostio ingresso occurrebat uelũ quod
ad hostiũ fuerat compositũ: Inqͥnq colump̃¬
nis extentũ. uariatum illis quatuor colo.¬
ribꝰ. T̃ ransito isto uelo excipiebat pars tab̾¬
naculi media. int̾ hoc uelũ et illud alterũ
interius qđ columpnis qͣtuor fuerat umn¬
positũ ex illis qͥtuor coloribꝰ factũ: Eł se.¬
parabat int̾ scã quȩ forinsecus erant et
sc̃ã scõrũ interius posita In hoc itaq me¬
dio spacio. int̾ ista duo uela. mensa erat
aurea. quȩ habebat panes ꝓpositionis in
parte aquilonis et contra eam candela¬
brũ aureũ seꝑtẽ lucernarũ in parte aust :
huc usq secundis sacerdotibꝰ licebat int᷑.¬

Expanded text:
ingressuri. tentoria porro huius atrii in laingressuri. tentoria porro huius atrii in lateribus ternarum columnarum byssina erant extenta cubitis quindenis, erecta cubitis quinis. Ab hoc ergo atrio intrabatur ostium tabernaculi, cum transisses Quo ostio ingresso, occurrebat velum, quod ad ostium fuerat compositum, in quinque columnis ex centum, variatum illis quatuor coloribus. Transito illo velo excipiebat pars tabnaculi media inter hoc uelum et illud alterum interius, quod columnis quattuor fuerat inpositum, ex illis quattuor coloribus factum. et separabat inter sancta quae forinsecus erant et sancta sanctorum interius posita. in hoc itaque medio spatio inter ista duo uela mensa erat aurea, quae habebat panes propositionis in parte aquilonis et contra eam candelabrum aureum septem lucernarum in parte austri. huc usque secundis sacerdotibus licebat intra