comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ri ⁊ affugi passus ẽ deus. ut rege pariter et
uicirus potentili fere cunctis coniuranti
desꝑaretur. ut publice quoq iam ĩ sulta¬
retur religioni pietati detrahetur. elemo¬
sinis derogaretur. Monachi ⁊ ꝯu̾si: in¬
utiles eius milites ⁊ balistarii dicebantur.
Nec modo apd̃ extraneos. s in ip̃is qͦ eiꝯ
ciuitatibii ⁊ castellis: eiusmodi blasphemie
ꝑsonabant. Deniq ꝯgregatis aliquãdo e¬
piscopis płibꝰ: aliisq ꝑsonis p̾sente etiã
iuro dei. dum suꝑ his agerent ⁊ colloq̃rẽ¬
tur. ep̃s quidã eo tp̃r auctoritate.⁊ opini¬
one prudencie celeberrimꝰ: aiebã. In ma¬
nu regis ẽ comes tħ̾obald nõ ẽ qui possit
eruerẽ. Responde̾te alio quodã antistite.
ẽ qui possit lib̾are eum: multũ ille murat᷑.
qui suã crederetur posse q̃rebat. Demũ au¬
ciat: s actenꝯ ista nõ fec̃. In tanta gͥ disꝑ¬
tittẽ. cũ p̾dc̃m pͥncipẽ uehem̃t̾ urgerẽt ex¬

Expanded text:
ri et affligi passus est Deus, ut Rege pariter et ri et affligi passus est Deus, ut Rege pariter et vicinis potentibus fere cunctis adversus eue desperaretur, ut publice quoque jam insultaretur religioni, pietati detraheretur, eleemosynis derogaretur. Monachi et Conversi, inutiles ejus milites et balistarii dicebantur. Nec modo apud extraneos, sed in ipsis quoque ejus civitatibus et castellis ejusmodi jam blasphemiae personabant. Denique congregatis aliquando episcopis pluribus, aliisque personis, praesente etiam Viro Dei, dum super his agerent et colloquerentur, episcopus quidam eo tempore, auctoritate et opinione prudentiae celeberrimus aiebat: « In manu Regis est comes Theobaldus, non est qui possit eum eruere. » Respondente alio quodam antistite, « Est qui possit liberare eum: » multum ille miratus quisnam crederetur posse, quaerebat. Demum autiat; sed hactenus ista non fecit. » In tanta itione, cum praedictum principem vehementer urgerent ex
Abbreviated transcription (Latin):
Pparuerunt aliquo iuro dei intrecẽcui
urbe posito. uenerabiles eiꝰ filii iam qͥ¬
dem carne soluti galdricꝰ.⁊ gerarmꝰ: quoꝵ
eniam scd̾m carnem alt̾ gͥm̃anꝰ: alt̾ auũ¬
culꝯ eius extit̾at. Cũq uelud accełantes
cciꝰ ꝑtͣnsirent: reuocanti ⁊ retinere uołnti.
Respondebãt euntum sibr. ꝓfecit gaufri¬
do monacho. qui eoꝵ dẽ apriuia ꝯuertõe
sociꝰ. strenue satis. in multis cenobiis ex¬
truendis militau̾at d̾o. Continuo pater
sc̃s excitatis fr̾ib accełari uib: ⁊ admo¬
nasteriũ ueniens ip̃e sic̃ eis p̾dix̃at eurtẽ
gaufridum iã positũ ĩ excremis reꝑit.¬
dum in magna tribulatõe ꝓbatũ nõ
minꝰ miẜabłr quã miẜicorditer dñs lib̾a¬
uit. Bis nuirum potentissimꝰ in regno.
⁊ scd̾s arege. totꝰ tñ elemosinis deditꝰ. et
studio pietatis intentus. siumq ẜ uoꝵ d̾i.
s speciałr b̾nardi clareuallensis. amator
deuotissimꝰ erat. Quẽ eatenꝰ inpugna¬

Expanded text:
pparuerunt aliquando Viro Dei in Trecensium urbe posito venerabiles ejus filii, jam quidem carne soluti, Galdricus et Gerardus: quorum etiam secundum carnem alter germanus, alter avunculus ejus exstiterat. Cumque velut accelerantes ocius pertransirent, revocanti 1134 et retinere volenti respondebant, eundum sibi pro fratre Gaufrido monacho, qui eorumdem a prima conversione socius, strenue satis in multis coenobiis exstruendis militaverat Deo. Continuo Pater sanctus excitatis fratribus accelerari jubet, et ad monasterium veniens, ipso die, sicut eis praedixerat, eumdem Gaufridum jam positum tem, in magna tribulatione probatum, non minus mirabiliter quam misericorditer Dominus liberavit. Is nimirum potentissimus in regno, et secundus a rege, totus tamen eleemosynis deditus, et studio pietatis intentus, omniumque servorum Dei, sed specialiter Bernardi Clarae-Vallensis amator devotissimus erat. Quem eatenus impugna
Abbreviated transcription (Latin):
rum. Ubi uir sc̃s cum aliq̃n ꝑ nocta¬
simas. ꝑeuindẽ locũ redcleunti in colu¬
mis ⁊ deuotus staret.
& eisdem ꝑtibꝰ uico cui nom̃ ẽ algoricũ.
mulierẽ freneticã ppłs obtulit transeũti.
Cui manꝯ ĩponens ⁊ orans: sanã duni¬
sit ⁊ habiit. Hanc in eod̾e uico pea iudi¬
lmꝰ: iuro dei cũ gr̃arũ acc̃onibꝰ occurrentẽ.
N remotis etiam regionibꝰ quocũq
secuta signoꝵ. Apd̾ uirid̾ foliũ. sic eĩ dicit᷑
castrũ: tentorii tholosani: ꝙ ut suꝑiore
chus ⁊ daudꝰ ex ut̃o matͥs sue ad cuius¬
dam memoriã matͥs. utͥusq pedis ⁊ alt̾iꝯ¬
in anꝯ receꝑat sospitatẽ. Huiꝯ alt̾am ma¬
nũ adhuc inualidã tanꝙͣ diuinitꝰ ẜnatã

Expanded text:
rum, ubi Vir sanctus cum aliquando pernoctasimos per eumdem locum redeunti incolumis et devotus astaret. In eisdem partibus, vico cui nomen Algorrium, mulierem phreneticam populus obtulit transeunti: cui manus imponens et orans, sanam dimisit, et abiit. Hanc in eodem vico postea vidimus, Viro Dei cum gratiarum actionibus occurrentem. 29. In remotis etiam regionibus, quocunqprosecuta signorum. Apud Viride-Folium sic enim dicitur castrum territorii Tolosani, quod, ut superiore cus et claudus ex utero matris suae, ad cujusdam memoriam martyris, utriusque pedis et alterius manus receperat sospitatem. Hujus alteram manum adhuc invalidam, tan
Abbreviated transcription (Latin):
dispatee iucta cessauit. Cum aut die se¬
qͣuti it aget. Arguentes bnardĩo socha qe¬
nam teaiens ea nocte latrones sopmaue¬
batur aufere irreꝑabilẽq tħsaurũ.
Fat᷑ hec tn cogitans.⁊ ꝑpendens ꝙ ulcco
dr. non ee tutum dĩ dm cohabitare ser¬
pentĩ fugã meditare ceꝑit. Uidebã enim
nundũ ⁊ pͥncipem eiꝰ: ext̾iꝰ multa sibi
offerientẽ : magnas res. spes marores. s
fallaces om̃s.⁊ uanitate uanitatũ. ⁊ ua¬
nitate oĩa. neritatẽ uero ip̃am int̾iꝯ ug¬
ter audiebam clamantẽ ac dicerite. uenii

Expanded text:
desperatione victa cessavit. Cum autem die sedesperatione victa cessavit. Cum autem die sequenti iter agerent, arguentes Bernadum socii, quosnam toties ea nocte latrones somniavebatur auferre, incomparabilemque thesaurum. 8. Inter haec tamen cogitans et perpendens, quor, non esse tutum diu cohabitare serpenti; fugam meditari coepit. Videbat enim mundum et principem ejus exterius sibi multa offerentem, magnas res, spes majores, sed fallaces omnes, et vanitates vanitatum, et vanitatem omnia. Veritatem vero ipsam interius jugiter audiebat clamantem ac
Abbreviated transcription (Latin):
licet inꝑudentissima ẽet erubuit. ⁊ orro¬
re ingenti atq ãmiratõe ꝑfusa relicto
eo suigens aufugit.
ontigit ite ut cũ sociis aliqͣntis. ap̃
matr̃onã aliꝙͣ b̾nardꝯ hospitaretur.
Consid̾ans aut̃ inułr adolescent̾e̾ decoꝵ
aspectu. capta ẽ laq̃o occłoꝵ suoꝵ: ⁊ ĩcõ¬
cupiscencia eiꝯ ex arsit. Cũq tanꝙͣ hono¬
rationi oĩum seorsum ei feciss lectulum
p̾parari: surgens ip̃a de nocte. ĩ pudent᷑
accessit adeum. Quam b̾nardꝯ senciens.
nec cõsili mops: clamare cepit. latrones.
latrones. Ad quã uec̾e fugit muli: ta¬
nilia oĩs exsurg̃. luc̾na accendr̃. latͦ qͣ¬
s nunime ĩ uenit᷑. Adlectulos singłi re¬
sic silentiũ. fiuͣt tenebre sic̃ pͥus. pausat
sic cetu s nõ illa misera reꝯiuescit. E xurg̾.
desuio. ⁊ b̾uardi lectulũ petit. S de nito illẽ
palani at. latrones latrones. Queriturite¬
ruinlatto. lat it̾mi. necabeo qui solus

Expanded text:
licet impudentissima esset, erubuit; et horrolicet impudentissima esset, erubuit; et horrore ingenti atque admiratione perfusa, relicto eo surgens aufugit. Contigit item ut cum sociis aliquantis apud matronam aliquam Bernardus hospitaretur. Considerans autem mulier adolescentem decorum aspectu, capta est laqueo oculorum suorum, et in concupiscentiam ejus exarsit. Cumque tanquam honoratiori omnium, seorsum ei fecisset lectulum praeparari, surgens ipsa de nocte impudenter accessit ad eum. Quam Bernardus sentiens, nec consilii inops, clamare coepit: Latrones! latrones! Ad quam vocem fugit mulier, familia omnis exsurgit, lucerna accenditur, latro q minime invenitur. Ad lectulos singuli refit silentium, fiunt tenebrae sicut prius, pausant caeteri, sed non illa misera requiescit. Exsurgit denuo, et Bernardi lectulum petit; sed denuo ille proclamat: Latrones! latrones! Quaeritur iterum latro, latet iterum, nec ab eo qui solus
Abbreviated transcription (Latin):
undiq arridere. Obsidebam aut̃ benignũ
iuuenis animũ sodaliũ dissimiles mores.
⁊ amncicie ꝓcellose: similem sibi efficere ges¬
tientes que si ei dulcescere ꝑstitissent: ñe¬
gebam laqueos tẽptonũ ac uariis cõcursi¬
lii calcanco eiꝰ ĩ sidiabatur. Cum ẽi curi
culos aliqͣnduu tenuss: cõtinuo ad se reu̾sꝰ.
⁊ de semetip̃o erubescens ap̃semetip̃m ultio
aquaꝵ qd̃ in ꝓximo erat. colloteñꝰ insili¬
ens tam diũ inibi ꝑ mansit donec pene
etiam a calore carnalis ꝯcupiscencie totꝰ
refriguit induens illũ castitatis affectium
quem̃ indñant qui diceuat pepigi fedus
cum occłis meis. ut nõ cogitarem quidẽ
de uͥgine. Circa idem tp̃x. instinctu demo¬
ns in lectũ dormientis. in iecta ẽ puella
nuda. Quã ille senciens. cũ õi pace et
silencio partẽ ei lectuli ꝙͣ occupauerat ces¬
sit. ⁊ ĩlatus alt̾m se cõu̾tit. atq dormiũ.
Miẜa uero illa aliꝙͣ dui iacuit sustinẽs

Expanded text:
undique arridere. Obsidebant autem benignum juvenis animum sodalium dissimiles mores, et amicitiae procellosae, similem sibi efficere gestientes. Quae si ei dulcescere perstitissent, negebat laqueos tentationum, ac variis occursibus calcaneo ejus insidiabatur. Cum enim aliqoculos aliquandiu tenuisset; continuo ad se reversus, et de semetipso erubescens apud semetipsum, inaquarum, quod in proximo erat, collo tenus insiliens, tandiu inibi permansit, donec pene etiam a calore carnalis concupiscentiae totus refriguit, induens illum castitatis affectum, quem induerat qui dicebat: Pepigi foedus cum oculis meis, ut ne cogitarem quidem de virgine . 7. Circa idem tempus instinctu daemonis in lectum dormientis injecta est puella nuda. Quam ille sentiens, cum omni pace et silentio partem ei lectuli quam occupaverat, cessit, et in latus alterum se convertit, atque dormivit. Misera vero illa aliquandiu jacuit sustinens
Abbreviated transcription (Latin):
tõi insist̾e̾.⁊ quoscumq pot̾at agregare:
copit in duere hominẽ. ⁊ cũ quili delicr̾is
scli seu descło ip̃o ag̾e solebat. deserens et
ꝯu̾sione tͣcͣtare: ostendẽs gaudia mundi
fugitiua. iute nuẜias celere mort̾e uitã pr
morte. seu ĩ bonis seu ĩ mał ꝓpetuã fore. Qͥ d
multa: Et qͦt ad hoc p̾hordinati erãt oꝑ
⁊ instanciã ẜ ui eiꝯ. ꝓͥmo cũctati de inde c̃õ¬
pũcti alt pꝯ alt̾m c̃debant. ⁊ ꝯsenciebãt In
conẽsis qui hodie raptꝰ apontinlacẽsi ce¬
pͥest merito. ⁊ honore pontificis. Iic au
u̾bi aut pmo data ẽ. utiq facuitas mu¬
cuu colloquii. post dissimules lac̾mas. et
gemitꝰ dissimiliũ doloꝵ. u̾ba u̾bis ceperut
conferri: ⁊ res rebi ꝯꝑari. Cũq int̾ u̾ba na
familiaris amcicie. Hougoni in funderetur
spe iuitatis: aliam iam fac̾iẽ hre ceperũt: uer¬
ba mutue collocutõis. Datis itaq dextris ĩ
fuissẽt. Dost paucos aut dies: nũciat᷑ b̾nar¬

Expanded text:
tioni insistere, et quoscunque poterat aggregare. Coepit novum induere hominem, et cum quibus de litteris saeculi, seu de saeculo ipso agere solebat, de seriis et conversione tractare; ostendens gaudia mundi fugitiva, vitae miserias, celerem mortem, vitam post mortem, seu in bonis, seu in malis, perpetuam fore. Quid multa? Quotquot ad hoc praeordinati et instantia servi ejus, primo cunctati, deinde compuncti, alter post alterum credebant et consentiebant. Inter conensis, qui postea raptus a Pontiniaco coepraeest, merito et honore Pontificis. Hic audUbi autem primo data est utrique facultas mutui colloquii, post dissimiles lacrymas, et gemitus dissimilium dolorum, verba verbis coeperunt conferri, et res rebus comparari. Cumque inter ipsa verba familiaris amicitiae Hugoni infunderetur spiritus veritatis, aliam jam faciem habere coeperunt verba mutuae collocutionis. Datis itaque dextris in fuissent. 14. Post paucos autem dies nuntiatur Bernar
Abbreviated transcription (Latin):
iens: cito iñ hoc desideriũ matͥc impleuit.
Nam litt̾aꝵ quidẽ studio supͣ etatem ⁊ ṗco
etaneis siis ꝓficiebat: s in reb sdaribus
iam mortificatõem fut᷑e ꝑfectoĩs uelud na¬
publicum fugitans mire cogitatoĩs: Parẽ¬
tili obediens ⁊ subditꝰ oĩbiꝰ benignꝰ ⁊ gratꝰ.
domi sunplex ⁊ qͥetꝰ. foris ramꝯ.⁊̃ ultrã quã

Expanded text:
lens, cito in hoc desiderium matris implevit. lens, cito in hoc desiderium matris implevit. Nam in litterarum quidem studio supra aetatem et prae coaetaneis suis proficiebat: sed in rebus saecularibus jam mortificationem futurae perfectionis velut napublicum fugitans, mire cogitativus, parentibus obediens et subditus; omnibus benignus et gratus, domi simplex et quietus, foris raru
Abbreviated transcription (Latin):
as: bñ res agitur. Optimi catelli mater
eris. qui dom̃ꝰ dei custos futu. magno:
pea contͣ municos fidei editum ẽ latratus.
Erit eñi egregiꝰ p̾dicator. ⁊ tanꝙͣ bonꝰ canis.
gr̾a lingue medicinał in młtis mltos morbos
re nõdum nati tota tͣnffundit᷑. cogitans
sacs eñ lict̾is erudiendũ tradere: ẜm̃ modũ
uisionis ⁊ ĩtpretatoĩs. qͣ ei de illo tam sblimia
ꝓmittebantur. Q ⁊ fc̾m ẽ. Mox eĩ ut felici ꝑ¬
tu edidit. nõ modo optulit eũ deo. sic̃ dealiis
ag̾e ꝯsueu̾at: s sicut legit᷑ de sc̃a anna matre
samuelis. que petitũ adno. ⁊ acceptũ filium.
ĩtab̾naculo iustoꝵ eiꝯ destinauit ꝑpetuo ẜui¬
turum: sic ⁊ ip̃a eũ mecca deo obtulit accep
tellionionis. q̃ pꝯmodũ ipiꝰ b̾nardi opera.
asclari cõu̾satõe mordine regłariũ canonicor
ꝓmotu ꝯgnoscitur. magris litt̾aꝵ tradens
erudiendũm: egit qͥcqͥd p̾otuit. ut ĩ eis ꝓfic̾e̾t
Puer aut̃ ⁊ gr̃a plenꝯ.⁊ ingenio naturali pol¬

Expanded text:
as, bene res agitur, optimi catuli mater eris, qui domus Dei custos futurus, magnos ea contra inimicos fidei editurus est latratus. Erit enim egregius praedicator, et tanquam bonus canis, gratia linguae medicinalis in multis multos morbos rem nondum nati tota transfunditur, cogitans sacris eum litteris erudiendum tradere secundum modum visionis et interpretationis, qua ei de illo tam sublimia promittebantur: quod et factum est. Mox enim ut felici partu edidit, non modo obtulit eum Deo, sicut de aliis agere consueverat; sed, sicut legitur de sancta Anna matre Samuelis, quae petitum a Domino et acceptum filium in tabernaculo ejus destinavit perpetuo serviturum : sic et itellionis quae postmodum ipsius Bernardi opera a saeculari conversatione in Ordinem regularium canonicorum promota cogoscitur magistris litterarum tradens erudiendum, egit quidquid potuit, ut in eis proficeret. Puer autem et gratia plenus, et ingenio naturali pol
Abbreviated transcription (Latin):
dũ xͥane religionis pietat̾e. ꝑat̾ eiꝯ te celi¬
nus. iur antiq ⁊ legittune milicie fuit:
neminẽ ꝯeuciebat: nemini faciebat calũp
ter a aleth. ex castro cui nom̃ moni barrꝰ.
⁊ ip̃a in ordine suo apłicam regulãns tenẽs¬
⁊ subdita iuro. sub eo scdm timorẽ dñi d̾i¬
domũ suã regebat: oꝑilꝰ miscd̾ie ĩsistens.¬
filios enutͥens ĩ õi disciplina. Sept̾e quippe
liłos genuit. nõ tam uiro suo ꝙͣ deo. sex ma¬
res: ⁊ feminã unã mares om̃s monachos
futuros. feminã sc̃imonialẽ. Deo nãq u
dcm ẽ. nõ scło gen̾ans. singłos mox ut
tu ediderat. ip̃a manibꝰ ꝓpriis dño offerebat.
ꝓpt̃ qd̾ etiã alienis uberib nutendos. com¬
mictere illustͥs feĩa refugiebat. qiͣ cũ lacte
mat̾no. mat̾ni quodãmͦ bomi ĩ fundens eis
naturã. Cũ aut̃ crenissent qͣndiu sub ma¬
nu eius erãt heremo magis curie nutri¬
ebat: nõ paciens delicatiores assuescere

Expanded text:
christianae religionis pietatem. Pater ejus Tescelinus, vir antiquae et legitimae militiae fuit, neminem concutiebat, nemini faciebat calumniter ejus Alaidis ex castro cui 1236 nomen Mons-Barrus, et ipsa in ordine suo apostolicam regulam tenens, subdita viro , sub eo secundum timorem Dei domum suam regebat, operibus misfilios enutriens in omni disciplina. Septem quippe liberos genuit non tam viro suo quam Deo, sex mares, feminam unam: mares omnes monachos futuros, feminam sanctimonialem. Deo namque, ut dictum est, non saeculo generans, singulos mox ut partu ediderat, ipsa manibus propriis Domino offerebat. Propter quod etiam alienis uberibus nutriendos committere illustris femina refugiebat, quasi cum lacte materno materni quodammodo boni infundens eis naturam. Cum autem crevissent, quandiu sub manu ejus erant, eremo magis quam curiae nutriebat, non patiens delicatioribus assuescere
Abbreviated transcription (Latin):
hesitans. s continuo rẽ ipendens ⁊ recogitãs
cõu̾sioni cõsensit. si tr̃ con uix ãnueret. Ueĩ
ididẽ de uiuẽcła nobłi. ⁊ ꝑuulas filias nutͥ¬
enti pene ĩpꝯsibile iudebatur. at b̾nardꝯ de
ei spopondit. aut cosensurã femina. aut ce¬
lerit᷑ moriturã. Dem̃ cũ illa oĩmodis renuet.
uir eius magnanimꝰ. ĩmo ea iã p̾uentus

Expanded text:
dens et recogitans, conversioni consensit, si tamen conjux annueret. Verum id quidem de juvencula nobili, et parvulas filias nutriente, pene impossibile videbatur. At Bernardus dincunctanter ei spopondit aut consensuram feminam, aut celeriter morituram. Demum cum omnimodis illa renueret, vir ejus magnanimus, imo
Abbreviated transcription (Latin):
tanꝙͣ sponsus dethał⁊ mo suo qui mortalili
occulis possit iuuderi. Quanta fuit hec dignat᷑o
ut crearetur exte ꝙͣ crauit iortaretur marii
qͣs formauit sugeret. tu a ubera que ip̃e ĩple¬
uit: Quasitaq lai: dee caritati dei dicairs
quas gr̾as eiagamꝰ. qui nos ita dilexit. ut
ꝓpt̾ nos homo fieree. ut matrẽ nr̃i gen s
eligeret. ut urerũ nr̃e conditõis intraret ut
cotumelias nati ĩ fantis subiret ut que cũc¬
ta hũanitatis nec̾caria sustineret. Agentes

Expanded text:
tamquam sponsus de thalamo suo, quo mortalibus tamquam sponsus de thalamo suo, quo mortalibus oculis posset videri. Quanta fuit haec dignatio, ut crearetur ex te, quam creavit: portaretur manibus, quas formavit: sugeret tua ubera, quae ipse implevit! Quas itaque laudes charitati Dei dicemus, quas gratias ei agemus? qui nos ita dilexit, ut propter nos homo fieret, ut matrem hominis eligeret, ut uterum nostrae conditionis intraret, ut contumelias nati infantis subiret, atque cuncta humanitatis necessaria sustineret. Agentes
Abbreviated transcription (Latin):
prexit. Tu uͥgineos choros ⁊ abmcentis
carnis ĩcelebris alienos: ꝑ albencia lilia. ro¬
sasq uernantes. ad fonte ꝑhernis iute hortã¬
do inuitas. Tu m illa beatoꝵ felicissima regio¬
re pͥmi or dinis dignitat̾e in depta plantis ros¬
cidis oberrans. int̾ paradisi amenitatis gra¬
mineos choros teneri polute poplyte ꝑgeñs.
feliciq palma uiolas in marcescibiles carpis
archangelisq sociata indeseissa uoce elamita¬
re sc̃s nõn desinis. S qͥd dicã panꝑ ĩ genio cũ
dete quicqͥd dixo minꝰ ꝓfecta ẽ. ꝙͣ dignitas tua
mereret᷑. Si matrẽ gen̾cis uoce precesuis si for¬
mã dei appellem. digna exestas. si nutͥcem ce¬
lestis panis uecite. lactis dulcedinẽ reples. Lac
qui talẽ fecit te ut ip̃e fieret int̾e qui tͥ muras
fecunditatis actulis cõceptus ⁊ decus uͥginita¬
tis nõ abstulit eo ceptꝰ ⁊ decis uginitatis nõ ab¬
stulit natꝰ. qui pͥusꝙͣ nasceretur te matrem
creauit ex qua  sceretur ut illinc ꝓ cederet

Expanded text:
ris . Tu virgineos choros et ab incentivae carnis illecebris alienos per albentia lilia rosasque vernantes ad fontes perennis vitae potandos invitas. Tu in illa beatorum felicissima regia, primi ordinis dignitate incidis oberrans, inter paradisi amoenitates, et gramineos choros tenero poplite pergens, felicique palma violas immarcescibiles carpis.archangelisque sociata indesinenter voce is, non desinis. Sed quid dicam pauper ingenio? cum de te quidquid dixero, minus profecto est, quam dignitas tua meretur. Si matrem gentium vocem, praecellis; si formam Dei appellem, digna existis; si nutricem coelestis panis vocem, lactis dulcedine reples. Lactqui talem fecit te, ut ipse fieret in te. Qui tibi munus fecunditatis attulit conceptus, et decus virginitatis attulit conceptus, et decus virginitatis non abstulit natus: qui priusquam nasceretur, te matrem creavit, ex qua nasceretur, ut illinc procederet
Abbreviated transcription (Latin):
dam dñici. ⁊ in gressꝰ orauit cũ mlto u̾mbre
lacmaꝵ expandens manꝰi celũ.⁊ effundẽs
die firmatũ ẽ ppositum cordis eiꝰ. Ne uerõ
surde aure ꝑcepit uece dicentis. Quu audit.
dicat uenit. Si quidem abu illa hora sic̃ ignis
qui cõburit siluã. ⁊ sic̃ flãma ꝯburẽs mon¬
ces. Hunc inde pͥꝯ icimora q̃q corripiens
nuẜat incor ẜui sui uolens ut arderet. pri
ad huc minꝰ habłi. semiori pr̃i ad solacium
derelicto: de inde cognatos.⁊ notos.secios et
amicos. ⁊ dequilii cũq pot̾am ẽẽ spes ꝯu̾sio¬
nis. Primꝰ õiim Galdricꝰ auũclus eius
absq dilatõe aut hesitõe pedibꝰ ut aiunt

Expanded text:
mbre lacrymarum, expandens manus in coelum, et effundens die firmatum est propositum cordis ejus. 10. Nec vero surda aure percepit vocem dicentis: Qui audit, dicat, Veni . Siquidem ab illa hora, sicut ignis qui comburit silvam, et sicut flamma comburens montes, hinc inde prius viciniora quaeque corripiensnus in cor servi sui volens ut arderet, primadhuc minus habili, seniori patri ad solatium derelicto, deinde cognatos, et socios, et amicos, de quibuscunque poterat esse spes conversionis. Primus omnium Galdricus avunculus ejus, absque dilatione aut haes
Abbreviated transcription (Latin):
titudꝰ. Surrexit tñ ⁊ nõ tã spẽ euadendi
ꝙͣ tedio iacendi. sen ciositate tẽptandi acce¬
denis atq hostiũ seu sb̾ tranee demꝰ inq̃
iunctꝰ.⁊ clausꝯ erat mox ut pe fudũ tetig¬
sera tora int̾ manꝯ collapsae ⁊ ostium
domꝰ aptu. Eriensq pedetẽpti sic̃ hõ ꝯ¬

Expanded text:
ltitudo. Surrexit tamen, et non tam spe evadendi quam taedio jacendi, seu curiositate tentandi, accedens ad ostium subterraneae domus, in qua vinctus et clausus erat, mox ut pessulum tetigter manus ejus collapsa est, et ostium domus apertum. Exiensq
Abbreviated transcription (Latin):
hoĩem humilunũ. ⁊ misabilis cofessiõis.
s nume pusillanimitatis. Qui tn ĩ ultimi
clarauallẽ rediit. infirmitate corporis.⁊ ĩ¬
opia cogente. cum homꝰ bene natꝰ: ab õi¬
bus cognatis.⁊ amicis Aphio̾etur: ibiq¬
renuncians. s nõ oĩo ꝓpͥe uoluntati. obiit
nõ quid̾e into sic̃ fr̃ ⁊ domesticꝰ s foris mi¬
cõplendi desidii. egressꝯ ẽ de domo pat̾na b¬
dum suũ ꝑuer minimũ cũ puis aliis in
nõ ex quo diisio fc̃a est hec. Quo dc̃o ab eun¬
tili illis: tũc quid̾e domi cũ patre masit. s
modico pꝯ euoluto tpr fr̃s secutꝰ. nͨ apatre
nec appinqͥs sen amicis potuit detim. Suꝑ¬
erat dedeo dicata doms illa pat̾ semor cu
filia: de quilꝰ etiã suo loco dicemꝰ. eo t̃pr
nouellꝰ. ⁊ pusillꝰ grex cist̾ciencis sb̾ albate

Expanded text:
hominem humillimum, et miserabilis confusionis, sed nimiae pusillanimitatis. Qui tamen in ultimis Claram-Vallem rediit infirmitate corporis et inopia cogente, cum homo bene natus ab omnibus cognatis et amicis projiceretur: ibiqrenuntians, sed non omnino propriae voluntati, obiit, non quidem intus, sicut frater et domesticus, sed foris micomplendi desiderii, egressus est de domo paterna Bmum, puerum cum pueris aliis in dicto abeuntibus illis, tunc quidem domi cum patre remansit, sed modico post evoluto tempore fratres secutus, nec a patre, nec a propinquis seu amicis potuit retineri. Supererat de Deo dicata domo illa pater senior cum filia, de quibus etiam suo loco dicemus. 18. Eo tempore novellus et pusillus grex Cisterciensis sub abbate
Abbreviated transcription (Latin):
dimitt̾e nõ licebat. Int̾m suꝑuenit b̾nard.
qͥundiq alio. atq allios colligens discurrebat
sec mora flagellat᷑ p̾dc̃a guindonis uxor ĩ fir¬
nitate gͣui. Et cognoscens qͥa durũ sibi e̾ẽt ꝯͣ
stinam calcitrare: ace̾suo bnardo ueniã depcat᷑¬

Expanded text:
dimittere non licebat. Interim supervenit Bernardus, qui undique alios atque alios colligens discurrebat. Nec mora, flagellabatur praedicta Guidonis uxor infirmitate gravi. Et cognoscens quia durum sibi esset contra stimulum calcitrare, accersito Bernardo veniam deprecat
Abbreviated transcription (Latin):
di ei adimũt facultatẽ. oe̾m aditũ int̾cludt.
Atille cũ ei loqui. nõ poss: clamabat ꝓeo ar
dñm. Quo orante cum lacͥmis: sb̾ita ⁊ ue¬
hemens in undatio plume moxeruꝑit.
Consed̾ant aut̃ ĩ cãpo ꝙ aer serenꝯ ẽet: iul
tale sparent. Dis ꝑsi gͥ om̃s ad repentinum¬
u̾mbrem: uicũ ꝓximũ petunt. At b̾narda
ugonẽ tenes: mecũ ait sustineb̾ huius plu¬
ui guitas. Cũq soli remansissent nõ fuer̃
soli. s dñs fuit cum eis: redlens ei ꝯtimi
⁊ aeris ⁊ añn seremitatẽ. Ibi renouatũ fed

Expanded text:
di adimunt facultatem, omnem aditum intercludunt. At ille, cum ei loqui non posset, clamabat pro eo ad Dominum: quo orante cum lacrymis, subita et vehemens inundatio pluviae mox erupit. Consederant autem in campo, quod aer serenus esset, et nil tale sperarent. Dispersi igitur brem, vicum proximum petunt. At Bernardus Hugonem tenens: « Mecum, » ait, « sustinebis hujus pluviae guttas. » Cumque soli remansissent, non fuerunt soli, sed Dominus fuit cum eis, reddens eis continuo et aeris et animi serenitatem. Ibi renovatum est
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ ueniet inte ⁊ uͥtus altissimi obũbrabit
tͥ. Id̾oq ⁊ ꝙ nascetur ex te sc̾m uocabit᷑ filiꝰ
dei. Credidit admonira. qd̃ audiuit moruit
sc̾ificata ꝙ credidit. Deniq heata .iͥ. tĩn se ad
celi fastigia sub leuauauit ut u̾bũ ĩ pͥncipio
apd̾ eũ id ẽ dei filiũ desu̾ma celi arce susciꝑet.

Expanded text:
eniet in te, et virtus Altissimi obumbrabit eniet in te, et virtus Altissimi obumbrabit tibi. Ideoque et quod nascetur ex te sanctum vocabitur Filius Dei . Credidit admonita quae audivit, meruit sanctificata quod credidit. Denique tantum se ad coeli fastigia sublevavit, ut Verbum in principio apud Deum, id est Filiu
Abbreviated transcription (Latin):
ficatumꝰ intrauit sedulitate debitaueneram᷑.
ꝓsit nob̾ adremediũ ꝙ ꝑeã se nob̾ dedit ĩ p̾cũ.
Merito itaq beata maria singularia nobis
p̃conio ad tollitur que sugła re cõmercium
mũdo p̾buit. Merico int̾ feminas tunc etiã
letabatur eũ singłarẽ medicinã pudico aluo
gestabat. Senciebat quide pondera uentris.
que pudorẽ nõ ꝑdiderat castitatis. adirabat
ꝑtus ĩ signia. que nulla nõ nouerat uiri cõ¬
tagia. O bene fecunda uͥginitas que nouo
ĩ auditoq genere ⁊ miat̾ dici possit ⁊ uͥgo. ꝑx¬
perit eũ a quo cõcepit portauit aquo creatã
extitit. Si quide ip̃e ẽ auctor marie. qui ẽ or¬
edidit integritatis dispendiũ nõ incurrit. Ap̾
quã ita celesti ꝓ iuidencia negocii ip̃iꝰ cõditõnẽ
disposuit. ut magis obediẽciam ex hiberet ĩ mã¬
dato. cũ honorificenciã suã agnosceret exan¬
gło. Meq eĩ fid̾e̾ derogat nũcĩ que dignitatẽ
intlligit nũciati sibi angło dicente. Sp̃s sc̃s

Expanded text:
ue sedulitate debita veneramur, prosit nobis ad remedium, quod per eam se nobis dedit in pretium. Merito beata Maria singulari a nobis praeconio attollitur, quae singulare commercium mundo praebuit. Merito inter feminas tunc etiam laetabatur, cum singularem medicinam pudico alvo gestabat. Sentiebat quidem pondera ventris, quae pudorem non perdiderat castitatis. Mirabatur partus insignia, quae nulla noverat viri contagia. O bene fecunda virginitas, quae novo inauditoque genere et mater dici posset et virgo. Peperit enim a quo concepit, portavit a quo creata exstitit. Siquidem ipse est auctor Mariae qui est orextulit, integritatis dispendium non incurrit: apud quam ita coelestis providentia negotii ipsius conditionem disposuit, ut magis obedientiam exhiberet in mandato, cum honorificentiam suam cognosceret ex angelo. Neque enim fidem derogat nuntii, quae dignitatem intelligit nuntiantis, angelo ei dicente: Spiritus
Abbreviated transcription (Latin):
cogriũ ꝓ fugatis. Qui pꝯ młtas assũpte car¬
nis ĩ urias ⁊ ad ultimũ uerberatꝰ flagraris¬
potatꝰ felle patibło adfixus ut te ueram maiĩ
ostenderet ueꝵ se hoĩem paclendo torm̾ta mõs¬
trauit. Cũ n beata głosaꝙ maria intͥ ista:¬

Expanded text:
congruum profligatis: qui post multas assumptae carcongruum profligatis: qui post multas assumptae carnis ipotatus felle, patibulo affixus, ut veram matrem ostenderet, verum se hominem patiendo tormenta monstravit. Tu vero beata
Abbreviated transcription (Latin):
ruet. Et sub uelam̃to assũpte carnis absco¬
ditꝰ p̾ciosus redemt ꝑditos. Quã si defensꝰ¬
sit abiminente hoste. captiuus. O ĩ mẽsa
pietas ⁊ supͣ ꝙͣ fari possut p̾dicanda maiestas.
bant᷑ inꝙͣ. archana iuscerũ sacri sp̃s fecundita¬
te repleta. Et erat spes ĩ ꝑtu ꝙ nõ fuerat
luntas ĩ cortu. Stupebat p̾ciosissima genit
ap̾se tacita reꝵ nouitate mirabat᷑. Uereb at
estu cogitatois ambiguo⁊ ꝑculsa rer norsa
oꝑstupescebat nurabilit̾. Sciens eiũ suã inte¬
gritatẽ murabat᷑ uentͥs ub̃tatẽ. O felix maria.
Ogemtͥx głosa. opuerpera sublimis cuiꝰ uisce¬
rilii auctor celi ⁊ t̾req comutitur. Felicia oscur¬
la labris inpssa lactantis cũ int̾ crebra indicia.
uerꝯ ex ꝑte dñs impetraret. Nam auctorẽ cuũ
ip̃a cõcipiens edidisti int̃pr puberẽ ꝙ̃ habue¬
ras ante tp̃ra cõditorẽ. Selix puerperiũ leta¬
bile angłis expectabłe sc̃s nec̾carium ꝑdicis

Expanded text:
Al. dum sub velamento assumptae carnis absconditus, pretiosius redemit perditos, quam si defensaret ab imminente hoste captivos. Immensa pietas, et supra quam fari possit praedicanda majestas, bantur, inquam, arcana viscerum sacri Spiritus fecunditate repleta, et erat spes in partu, quia non erat voluptas in coitu. Stupebat pretiosissima genitrix, et apud se tacita rerum novitate mirabatur. Urebatur aestu cogitationis ab igne, et perculsaobstupescebat mirabiliter. Sciens enim suam integritatem, mirabatur ventris ubertatem felix Maria. O genitrix gloriosa, o puerpera sublimis, cujus visceribus auctor coeli terraeque committitur: felicia oscula labris impressa lactentibus, cum inter crebra indicia rverus ex Patre Dominus imperaret. Nam auctorem tuum ipsa concipiens, edidisti in tempore puberem, quem habueras ante tempora conditorem. Felix puerperium, laetabile angelis, exspectabile sanctis, necessarium perditis,
Abbreviated transcription (Latin):
rientes fr̃s dilctissimi auctori nr̃o
multũ nos debere cõditos plus redep¬
tos. Redõptõĩs nr̃e cõmercũ ueneremur
⁊ illũ sacratissimũ. uterũ ex quo hõi deus
unitꝰ apparuit. ⁊ si nequimꝰ meritis salcẽ¬

Expanded text:
Scientes, fratres carissimi, auctori nostro multa nos debere conditos, plus redemptos, redemptionis nostrae commercium veneremur, et illum sacratissimum uterum ex quo homini Deus unit
Abbreviated transcription (Latin):
tat. Filiũ ꝓferãs s post partũ ĩ corrupta ꝑ¬
manes. Obeata maria scłm oem captiuum
tuũ dep̾catur assensum. Te d̾o mundꝰ sue
fidei obsidem fecit. Noli morari u̾go nũciũ.
Festinanter responde u̾bum ⁊ suscipe filĩ
Dafidem.⁊ senti uͥtutẽ. Ecce in qͥd ancillã
dñi fiat mͥ scd̃m u̾bum tnũ. Nec mora reu̾¬
titur nundꝰ ⁊ u̾ginalẽ thalamũ ĩ greditur
xp̃s. E fficitur sũbtyppo pregnans beata dei
genitrix ⁊ cuncta ꝑsecla prẽdicatur i elix.
Concepit mox ad crudelitatẽ u̾bi iurilis ig¬
nara consorcii unpletur uterꝰ muilło hũ a¬
no pollutus amplexu. Et stat ita uirgo cũ
c̃ocipit. Uirgo grauida uirgo comparit. et
uͥgo pꝯ partũ. Preclara ergo uͥginntas illa.
⁊ gloriosa fecunditas. Exultat maria. et
matrẽ selet amiratur.⁊ de sp̃u sc̃o se ꝓtu¬
lisse gaudet. Nec quia pepetit ĩ nupta ter¬
retur. s quia genuerit. cũ exultatõe mi¬
ratur. Gaudeamꝯ ergo ⁊ nos fr̃s. indie tan¬

Expanded text:
as; filium proferas, et post partum incorrupta permaneas. O beata Maria, saeculum omne captivum tuum deprecatur assensum: te, Domina, mundus suae fidei obsidem fecit. Noli morari, Virgo: nuntio festinanter responde verbum, et suscipe filium; da fidem, et senti virtutem. Ecce, inbum tuum. Nec mora, revertitur nuntius, et virginalem thalamum ingreditur Christus. Efficitur subito praegnans beata Dei genitrix, et cuncta per saecula praedicatur hinc felix. Concepit mox ad credulitatem verbi, virilis ignara consortii: impletur uterus nullo humano pollutus amplexu. Exstat itaque virgo cum concipit, virgo gravida, virgo cum parit, et virgo post partum. Praeclara ergo illa virginitas, et gloriosa fecunditas. Exsultat Maria, et matrem se laeta miratur, et de Spiritu sancto se peperisse gaudet: nec quia peperit innupta, terretur; sed quia genuerit, cum exsultatione miratur. Gaudeamus ergo et nos, fratres, in die tan
Abbreviated transcription (Latin):
orle maria ĩ libro y̾saye ꝓphe uirginẽ quã
pariturã legesti ⁊ gaudeꝰ atq exulta qr tu ẽẽ
me uisti. Cu ibi prefigurata es u̾go tu ecce
filiũ ⁊ uͥgmitatis nõ pacieris detrim̃tũ fit¬
ficeris grauida. Et eris semꝑ ĩtacta. Sen

Expanded text:
 virginem quam parituram legisti ; et gaude atque exsulta, quia tu esse meruisti. Tu ibi praefigurata es Virgo, tu eccefilium, et virginitatis non patieris detrimentum. Efficieris gravida, et eris mater semper intacta. Sen
Abbreviated transcription (Latin):
cans Intunescent ubera tua ⁊ intacta ma¬
rebunt gentilia tua. Etait illi . Ecce ancil
Iadñi. fiat mͥ scom u̾bũ tuñ. Ofelix obedien
cem uise opificem corporaiut. Impleuit ĩeã
dñs qd̾ dudum p̾dixerat obedienciã malo
ꝙͣ sacrificiũ. ⁊ scienciã dei plusꝙͣ holocausta.
Hec fuit uera obediencia oĩ sacrificior gra¬
cior ⁊ uolintas cunctis hostiis acceptior.
sit. Ecce ait. Ex hoc beatam medicent om̃s

Expanded text:
bera tua, et intacta manent genitalia tua. At illa dixit: Ecce ancilla Domini: fiat mihi secundum verbum tuum. O felix obedientdit, coeli in se opificem corporavit! Implevit in ea Dominus, quod dudum praedixerat: Obedientiam malo quam sacrificium, et scientiam Dei plus quam holocausta . Haec fuit vera obedientia omni sacrificio gratior, haec voluntas cunctis hostiis acceptior; sit: Ecce, ait, ex hoc beatam me dicent omnes
Abbreviated transcription (Latin):
Loqͣ ip̃e de increpatõĩb minꝰ utilit̾. minus
pacient̾ acceptis inẜmone suꝑ cantica can¬
ticoꝵ: qͣdra gesimo sedo int̃ cet̾a dicens. Utinã
neminẽ obuirgare nec̃ce sit. hoc eĩ melius.
S qͣni in młtis offeridimꝰ om̃s: mͥ tacere
nõ lic. cũ ex officio ĩcũbit peccantes argnͣe.
magis aut̃ urget caritas. Q uod si arguero
reu̾tatur ad me uacua. tanꝙͣ iad̾m feriẽs
⁊ resiliens: quid me animi tũc h̾re putatiꝰ
meo. qr qd̃ uolui nõ recipi. Et infra. Bi¬
cas forsan mͥ. ꝙ bonũ meũ ad me reu̾tat᷑.¬

Expanded text:
Loquitur ipse de increpationibus minus utiliter, minus Loquitur ipse de increpationibus minus utiliter, minus patienter acceptis, in sermone super Canticum canticorum quadragesimo secundo, inte sit! hoc enim melius. Sed quoniam in multis offendimus omnes; mihi tacere non licet, cui ex officio incumbit peccantes arguere, magis autem urget charitas. Quod si arguero revertatur ad me vacua tanquam jaculum feriens et resiliens, quid me animi tunc habere putatis, meo, quia quod volui, non recepi. » Et infra: « Dicas forsitan mihi, quod bonum meum ad me revertat
Abbreviated transcription (Latin):
mirabat᷑ hoĩnũ ĩ pbitatẽ quos aliqn fortẽ
ad mitt̾e grauat: quod ip̃e sue turbationis
passio miẜos sic dełctet. ut hod̾int oe reme¬
diũ ut cõtineant aures claudant occłos. obi¬
ciant manꝰ: ⁊oĩmodis satagant. ne semes
orta cõmocio cedari ualeat et sanari. Eiis
tñ obuirgatõm. nõ minꝰ facile aliq̃n ꝯpes¬
cebat graius ⁊ turbulenta responsio quam
humilis ⁊ modesta. ut ab aliquib ꝓinde di¬
centur cedenti ĩ sist̾e cedere resistenti. Nice¬
bat eĩ ubi resonat ut̾mq modestia dulce eẽ
colloquiũ: ubi uł ex ꝑte alt̾a utile. uͥ ex neu¬
tra ꝑnitiosum. uͥ enũ hinc in de duricia so¬
nat. uirgiũ ẽ non correctio. nec disciplina
s rixa: ut deceat int̾im magis discimulare
prelatũ. ⁊ ꝯmotõe sanata utiliꝰ gastigare sub¬
iectos aut c̾ta si ita res exigit. obẜuare con¬
siliũ sapientis. qr stultus nõ corrigitur u̾b̾.

Expanded text:
mirabatur hominum improbitatem, quos aliquando forte mirabatur hominum improbitatem, quos aliquando forte admittere gravat, quod ipsa suae turbationis passio miseros sic delectet, ut oderint omne remedium; ut contineant aures, claudant oculos, objiciant manus, et omnimodis satagant, ne semel orta commotio sedari valeat et sanari. Ejus tamen objurgationem non minus facile aliquando compescebat gravis et turbulenta responsio, quam humilis et modesta; ut ab aliquibus proinde diceretur cedenti insistere, cedere resistenti. Dicebat enim, ubi resonat utrimque modestia, dulce esse colloquium: ubi vel ex parte altera, utile: ubi ex neutra, perniciosum. Ubi enim hinc inde duritia sonat, jurgium est, non correctio; nec disciplina, sed rixa; ut deceat magis interim dissimulare praelatum, et commotione sanata, utilius castigare subjectos; aut certe, si ita res exigit, observare consilium Sapientis, quia stultus non corrigitur verbis .
Abbreviated transcription (Latin):
bros. Cui uir dñi: puto ait in nlło eoꝵ legisti.
nõ posse te intuo claustro ẽẽ ꝑfectũ. Norũ
correctõẽm. nõ locoꝵ mutatc̃em. si bene nemi¬
xillam eiꝰ: idq tam grauit᷑. ut succed̾em stari
rubor ictiu timor rubori iam qui ad erãt in
sacrilegũ inuolabant. s preuenit eos ẜuꝰ
ab aliquo ei. uł in aliquo noc̃ẽtur. Quod tam
distͥcte p̾ceꝑit: ut nuser ille timens ⁊ tremẽs
absq onim iniuria eductꝰ sit ⁊ de duetus.
⁊ quidem inlib̾tate sp̃c. dei famłs
excellent̃ enituit cũ humilitate ⁊ mãsue¬
tdĩe tñ ut quodã modo uid̾etur ⁊ uereri ne¬
minẽ ⁊ oe̾m hominẽ reuereri. Increpatoẽ rariꝰ
utebatur: monitis poriꝰ ⁊ obsecraciꝯ agens.
Quã nero inuitꝰ.⁊ nõ ex cordis amaritudĩe
u̾bũ ꝓferet amaꝵ: ex ed maxĩe aĩadu̾tebat᷑.
ꝙ ꝑt̾acile eiꝯ modi umnpetũ cohiberet. Si quidẽ¬

Expanded text:
bros. » Cui Vir Domini: « Puto, » ait, « in nullo eorum legisti, bros. » Cui Vir Domini: « Puto, » ait, « in nullo eorum legisti, non possete in tuo claustro esse perfectum. Morum correctionem, non locorum mutationem, si bene memixillam eius tam grauiter ut succederet rubor ictui et tumor rubori. Iam qui aderant in sacrilegium inuolabant, sed preuenit eos uir ab aliquo ei vel in aliquo noceretur. Quod tam districte praecepit, ut miser ille timens et tremens absque omni injuria eductus sit et deductus. 26. Et quidem in libertate spiritus Dei Famulus excellenter enituit, cum humilitate et mansuetudine tamen, ut quodam modo videretur et vereri neminem, et omnem hominem revereri. Increpatione rarius utebatur, monitis potius et obsecrationibus agens. Quam vero invitus, et non ex cordis amaritudine verbum proferret amarum, ex eo maxime animadvertebatur, quod perfacile hujusmodi impetum cohiberet. Siquide
Abbreviated transcription (Latin):
eos in leco alto ordinauit. uñ płimũ dolens
p̾dictꝰ ille uir magnꝰ.⁊ magne deuocionis.
collectam peccuniam sexcentarũ fere marca¬
rum argenti deposiit sub cyrographo qͣs ad
dei hoĩem ueniens obtulit ei : rogans ut qd̃
nõ meruerat in ꝑtibꝰ sius ułcitra alpes no¬
nũ ex inde cenobiũ conderet᷑. Missum est
ꝓ argento: ⁊ totũ ꝓrsꝰ amissũ. Nec Rendit
aliud homo dei cum nũciaretur. ꝙͣ bñdictꝰ
deus qui nos lib̾auit ab honͣe. Nani et illis
emens fuit ip̃a tẽptatio. Gratulari etiam
ꝯsueu̾at decem cͥciter monast̾ia uł hedificã¬
quam alios uincere delectaret.
eniens aut̃ aliqn clarauallẽ cłicus qͥdã
ex his quos regłares uocant. in portune
satis instabat. ut in mõachũ recipetur. Sua¬
dente patre sc̃o. ut ad suã reu̾terẽtur ec̃cam. nͦ
acquiescente reciꝑe eũ: ut quid ergo ait ille ĩ
libris tiuis tantoꝑe ꝑfectoẽm cõmendasti. si ẽã
ruit. iam inquid si illos tenerẽ. discerꝑem li¬

Expanded text:
s in loco altero ordinavit. Unde plurimum dolens praedictus ille vir magnus, et magnae devotionis, collectam pecuniam sexcentarum fere marcarum argenti deposuit sub chirographo, quam ad Dei Hominem veniens obtulit ei, rogans ut quod non meruerat in partibus suis, vel citra Alpes novum exinde coenobium conderetur. Missum est pro argento, et totum prorsus amissum. Nec respondit aliud Homo Dei, cum ei nuntiaretur, quam, « Benedictus Deus qui nobis pepercit ab onere. Nam et illis,emens fuit ista tentatio. » Gratulari etiam consueverat, decem circiter monasteria, vel aedificanquam alios vincere delectaret. 25. Veniens aliquando Claram-Vallem clericus quidam, ex his quos Regulares vocant, importune satis instabat ut in monachum reciperetur. Suadente Patre sancto ut ad suam reverteretur ecclesiam, nec acquiescente recipere eum: « Utquid ergo, ait ille, in libris tuis tantopere perfectionem commendasti, si eam druit: « Jam, » inquit, « si illos tenerem, discerperem li
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ tp̃r. iuribi eiꝰ. ut reꝑaretur. Qũis mali¬
ciam qͣmq disponens. eiꝯ zelũ ⁊ auctori¬
tatẽ non timuit: quid ꝓporens quodcũq
bonũ eiꝰ si potuit non consuliit sc̃itatẽ
nõ desi derauit fauore opem no siagua¬
Quis ad sacrũ in eiꝯ pectore habitantis
tẽplum diuinitatis. deqͣcũq tribulatõe
fidelit̾ clamatumꝰ accessit. ⁊ in efficicaciter
laborauit: Metꝯ ab eo solaciũ: affuctꝰ au¬
xiliũ. consiliũ anxiꝰ: eger remediũ: pau¬
ꝑ subsidiũ reportabat. Ita sese õium fec̾at
intis fructuosa: palma florida: cedrus
multiplicata. platanꝯ exaltata. das ełcõis
uas honoris indomo dei : nas auri solidũ.
ornatũ oĩ lapide p̾cioso. Ride ⁊ sc̾itate solid̾.¬
s ⁊ nariis carismatibi. tanꝙͣ g̾mis p̾ciosis

Expanded text:
et tempore viribus egit ut repararetur? Quis maliet tempore viribus egit ut repararetur? Quis malitiam quamcumque disponens ejus zelum et auctoritatem non timuit? Quis proponens quodcumque bonum, ejus, si potuit, non consuluit sanctitatem, non desideravit favorem, opem non flagitQuis ad sacrum in ejus pectore habitantis templum divinitatis, de quacumque tribulatione fideliter clamaturus accessit, et inefficaciter laboravit? Moestus ab eo solatium, afflictus auxilium, consilium anxius, aeger remedium, pauper subsidium reportabat. Ita sese omnium feceravitis abundans, palma florida, cedrus multiplicata, platanus exaltata. Vas electionis, et vas honoris in domo Dei; vas auri solidum, ornatum omni lapide pretioso, fide et sanctitate solidum, et variis charismati
Abbreviated transcription (Latin):
papãm engeniũ de cõsideratõe scripsit. di¬
ligens cõsid̾a̾tor agnoscet. Quã deuotiss¬
mꝰ p̾dicator aliene̾ sc̾itatis: tã diligent̃
ep̃i sci malachie ritã ꝓsecutꝰ. ostend̾it. Nã
inẜmorib suꝑ cantica canticoꝵ. ⁊ inda¬
gator mist̾ioꝵ. ⁊ moꝵ hedificator mag¬
nificꝰ innotescit. In epłis quas ad diuer¬
sas ꝑsonas obnegocia diũisa dictauit.
prudens lector aduertet quo feruore sp̃c
suũ: qͥcqͥd tñ erat xp̃i sic curabat ut suũ.
Quemt enĩ sceła nõ arguit. que hodia nõ¬
u̾ extincxit: que scandala non pescuit que
scismata nõ resarcunt. quas ħeses con
futauit: Q̾ uid uero sc̃m. quid honestũ
quid pudicũ. qͥd amabile. qͥd bone fame.
quid iurtutis aut laudabił discipline
sius ortũ etiã qualib regione diebus.
non roboramt eius auctoritas. nõ fouit
caritas. ⁊ diligencia nõ ꝓmouit. Q ud
ãt ꝓmotũ. dilatari ampliꝯ nõ obtanit.
quid forte collapsum: non totis ꝓloco.

Expanded text:
papam Eugenium de Consideratione scripsit, diligens considerator agnoscet. Quam devotissimus praedicator alienae sanctitatis, tam diligenter episcopi sancti Malachiae vitam prosecutus ostendit. Nam in Sermonibus super Cantica canticorum, et indagator mysteriorum, et morum aedificator magnificus innotescit. In Epistolis, quas ad diversas personas ob negotia diversa dictavit, prudens lector advertet, quo fervore spiritus suum: quidquid tamen erat Christi, sic curabat ut suum. Quae enim scelera non arguit? quae odia non exstinxit? quae scandala non compescuit? quae schismata non resarcivit? quas haereses non confutavit? Quid vero sanctum, quid honestum, quid pudicum, quid amabile, quid bonae famae, quid virtutis, aut laudabilis disciplinae, suis ortum in qualibet regione diebus non roboravit ejus auctoritas, non fovit charitas, diligentia non promovit? Quid ante promotum dilatari amplius non optavit? quid forte collapsum non totis pro loco
Abbreviated transcription (Latin):
singła ꝓponamꝰ exempla: ꝙ int᷑im nob̾ ecĩ¬
runt.
tripẜat auqͣndo deiI
famulꝰ ad ep̃m aliꝙͣ decuria ⁊ cõsilio re¬
gis: monens eũ suꝑ quiliidã uͥł. regi suad̾e̾.
⁊ cosulẽ meliora. Atille uehem̃t̾ excebatꝰ a
marissimã ei redidit epłam dicẽs in ip̃a sa¬
lutatõe pͥma. salute ⁊ nõ sp̃m blasphenue.¬

Expanded text:
ponamus exempla, quae interim nobis occurrunt. Scripserat aliquando Dei Famulus ad episcopum aliquem de curia et concilio Regis, monens eum super quibusdam verbis regi suadere, et consulere meliora. At ille vehementer exacerbatus, amarissimam ei reddidit epistolam, dicens in ipsa salutatione prima, « Salutem, et non sp
Abbreviated transcription (Latin):
meã illa rep̾hensione lib̾atoem q̃sierim :¬
⁊ nõ magis illiꝰ. Que eĩ mat̾ etiã si o̾m
ꝙͣ potuit curã ⁊ diligenciã egrotani filio
ad hibuisse se sciat. si demũ se sefrustratã
iuderit.⁊ oms labores suos ẽe penitꝰ ĩ effi¬
caces illo nicħominꝰ moriente. ꝓpt̾ea un¬
ꝙͣ afletibi tẽꝑabat: Et hec actenꝰ. Ne¬
cet̾o tantꝰ emulator erat mã suetudins.
⁊ pacis ut si forte imꝑb qͥsꝙͣ petitor duriꝰ
exto siss a negante responsum aut facile
de inceps cũ eandẽ repulsa dimittetur in¬
aius. Siquidem uelud naturałr. ut fa¬
tebatur hoderat de̾ scandalum. ⁊ grauam̃
ciuꝯlib hoĩs: sustinere ei a modũ graue
non sentire impossibile erat. ad deo nemi¬
nẽ spreuit. nlłiꝯ hoĩs scandalũ pariupendit.
⁊ si uĩtatẽ dei iusticiamq p̾tułit. Nam et
quociens oport̾et. noxios aliquoꝵ uł rep̾¬
hendere actus uł impedire conatꝰ.tam cõ¬
siderate fiebat. ut habundant̾ ip̃i quoq qͥ

Expanded text:
ationem quaesierim, et non magis illius! Quae enim mater, etiamsi omnem quam potuit curam et diligentiam aegrotanti filio adhibuisse se sciat, si demum se frustratam viderit, et omnes labores suos esse penitus inefficaces, illo nihilominus moriente, propterea unquam a fletibus temperabit? » Et haec hactenus. ero tantus aemulator erat mansuetudinis et pacis; ut si forte improbus quisque petitor durius extorsisset a negante responsum, haud facile deinceps cum eadem repulsa demitterets. Siquidem velut naturaliter, ut fatebatur, oderat omne scandalum; et gravamen cujuslibet hominis sustinere, ei admodum grave; non sentire impossibile erat. Adeo neminem sprevit, nullius hominis scandalum parvipendit, etsi veritatem Dei, justitiamque praetulerit. Nam et quoties oporteret noxios aliquorum vel reprehendere actus, vel impedire conatus, tam considerate fiebat, ut abundanter ipsi quoque qui
Abbreviated transcription (Latin):
Tumi ille reuelante sibi sp̃m ut intelli geret.
diabolũ ẽẽ nõ dm̃ nõ se inquid iħs dñs pur¬
puratum ⁊ diademate renitentẽ uenturũ essẽ
p̾dixit. Ego xp̃m nisi meo habitu formaq qͣ
passꝰ ẽ nĩsi crucis stigmata ꝓferente uenisse ñ
credam. Ad hanc uoce ille statĩ ut fumꝯ eua¬
nuit. ⁊ cellulã tanto fetore c̃o pleuit. ut indu¬
bia indicia relinq̾net diabolũ se fuisse. Ha ita
gestũ ut supra retulimꝰ ex ip̃is martin hore
cognomi nequis forte exestimet fabolosum.

Expanded text:
tum ille, reuelante sibi spiritu, ut intellegeret tum ille, reuelante sibi spiritu, ut intellegeret diabolum esse, non Dominum, non se' inquit cIesus Dominus purpuratum nec diademate renidentem uenturum esse praedixit: ego Christum nisi in eo habitu formaque, qua passus est, nisi crucis stigmata praeferentem uenisse non credam . ad hanc ille uocem statim ut fumus euanuit et cellulam tanto foetore conpleuit, ut indubia indicia relinqueret diabolum se fuisse. hoc itaque gestum, ut supra rettuli, ex ipsius Martini ore cognoui, ne quis fort
Abbreviated transcription (Latin):
sumꝰ istius modi psendo ꝓphetis existertih
antixp̃i aduentũ inminere. qui iam ĩ istis
misteriũ iniquitatis oꝑatur. Nec enĩ p̾tereũ
dum uidetur qͣnta martinũ subis dẽ diebus
dialolus arte temptauerit. Quodã eñĩ tp̃ die
p̾missa p̾se. ⁊ curum iectꝰ ip̃a luce purpurea
quo faciliꝯ cdaritate assumpti fulgoris inlu¬
deret ueste etiam regia indutꝰ diademate
exgemus auroq redimitꝰ calceis auro inlitis
sereno hore leta facie ut nicħ minus ꝙͣ. dia¬
bolus putaretur oranti incelula. ad stetit
Cũq martinꝰ pͥmo aspectu eiꝯ fuiss hebitat
dui multũq ambo silenciũ tenuerunt. Cum
prior dialplus. Agnosce inquid martine ꝙͣ
cernis. Up̾s e. go sum descensum ad t̾ras pri
me manifestare tibi uolui. Ad hec cũ martinꝰ
taceret. nec quicꝙͣ responsi referret iterare
ausus ẽ diabolꝰ ꝓfessionis audaciã. Martine
quid dubitas credere cũ uideas xp̃s ego sum.

Expanded text:
sumus, istius modi pseudoprofetis existentibus, sumus, istius modi pseudoprofetis existentibus, Antichristi aduentum imminere, qui iam in istis mysterium iniquitatis operatur. Non praetereundum autem uidetur, quanta Martinum sub isdem diebus diabolus arte temptauerit. quodam enim die praemissa prece et circumiectus ipse luce purpurea, quo facilius claritate adsumpti fulgoris inluderet, ueste etiam regia indutus, diademate ex gemmis auroque redimitus, calceis auro inlitis, sereno ore, laeta facie, ut nihil minus quam diabolus putaretur, oranti in cellula adstitit. cumque Martinus primo aspectu eius fuisset hebetatus, diu multum silentium ambo tenuerunt. tum prior diabolus: \'agnosce\' inquit, Martine, quem cernis: Christus ego sum: descensurus ad terram prius me manifestare tibi uolui\\ ad haec cum Martinus taceret nec quidquam responsi referret, iterare ausus est diabolus professionis audaciam: \'Martine, quid dubitas credere, cum uideas? Christus ego sum\\