comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tes inuenias. Exigui et turbulenti
riuuli aquam pota: usq quo afflu¬
entioris haurias puriorem. nͨ tibi
interim panis nr ꝙ̃uis rusticus ui¬
deatur ẽẽ displiceat. Rusticus etemim pa-¬
nis incultior uĩdetur ẽẽ sed fortior. et ce¬
lerius esurientem stomachum fatiat
fessitmq corroborat: ꝙͣ qui filigineus
iũdetur et mtidus. Nunc igitur dicam
sermone prorit ualeo: et ꝯuid xp̃ianũ
ageri conueniat ut potero explicabo.Cu¬
ctum interpretari: sapientium et fi¬
desium missus ignorat. Unctos uero ñ
nsi sanctos iuros et satis deõ dignos sẽ¬
pet fiusse mamfestum est: nec alios
ꝙͣ prophetas et sacerdotes et reges. Et
tum magnum ip̃ius unctionis miste¬
rum: ut in iũdaico popuso nõ omnes
illũd sed satis pauci de plurimis me¬
rerentur accipere. Et hoc usq ãd aduẽ
oleo leticie. id est spũ sancto pre ceteris
consortibus sius unxit. Ex quo tp̃re
ardentes illi et baptismatis rõus sani¬

Expanded text:
tes invenias: exigui et turbulenti tes invenias: exigui et turbulenti rivuli aquam pota, usquequo affluentioris haurias puriorem. Nec tibi interim panis noster, quamvis rusticus videatur esse, displiceat. Rusticus enim panis incultior videtur esse, sed fortior et celerius esurientem stomachum satiat, fessumque corroborat, quam qui siligineus videtur et nitidus. Nunc ergo dicam sermonem prout valeo, et quid christianum agere conveniat, ut potero, explicabo. Cuctum interpretari, sapientium et fidelium nullus ignorat. Unctos vero non nisi sanctos viros et satis Deo dignos semper fuisse manifestum est, nec alios quam Prophetas aut sacerdotes aut reges. Et tam magnum fuit ipsius unctionis mysterium, ut in Judaico poillud, sed satis pauci de plurimis mererentur accipere: et hoc usque ad adventoleo laetitiae, id est, Spiritu sancto, prae caeteris consortibus suis unxit . Ex quo tempore credentes illi et baptismatis illius sanc
Abbreviated transcription (Latin):
hoc etiam quõd habemus nõ fiducia¬
liter proferre conscientia prohibente
possimus. Tu tamen dum peritior
tibi apparere possis et melior: rũdib
admonitionibus nr̃is interim esto
contenca et caritati da ueniam. cuiꝰ
est non considerare quid offerat. nͨ
quod habet querit: sed totum quõd
habet libenter impertit. Ad cuius
tam muneris speciem ꝙͣ animi respi¬
ce uoluntatem: et disigenter aduerte
quid tibi issa negare poterit q̃ totũ
dare potuit quod habebat. Obtulisset
etiam quõd non habebat si posset:
que totum potuit quod hẽbat offer¬
re. Sitit ierqz ille sed parum qui
decurrentis interim riui aqua non
potest ẽẽ contentus: donec ad fontem
uberiorem purioremq perueniat.
Nec illum esurire satis crẽdo qui cũ
parres çibarios habeat: nitidos ex¬
pectat et candĩdos. Ita et tu dilectissi¬
ma soror quam ego certus sum esu¬
rire et sicire celestia: cibarios interĩ
mande panes donec siligine canden¬

Expanded text:
hoc etiam quod habemus, non fiduciahoc etiam quod habemus, non fiducialiter proferre conscientia prohibente possimus. Tu tamen dum peritior tibi apparere possit et melior, rudibus admonitionibus nostris interim esto contenta, et charitati da veniam; cujus est non considerare quid offerat, nec quod non habet, quaerit; sed totum quod habet, libenter impertit: ad cujus non tam muneris speciem, quam animi respice voluntatem, et diligenter adverte quid tibi illa negare poterit, quae totum dare potuit quod habebat. Obtulisset etiam quod non habebat si posset, quae totum potuit quod habebat offerre. Sitit itaque ille, sed parum, qui decurrentis interim rivi aqua non potest esse contentus, donec ad fontem uberiorem purioremque perveniat. Nec illum satis esurire credo, qui cum panes cibarios habeat, nitidos exspectat et candidos. Ita et tu, dilectissima soror, quam ego certus sum esurire nimium et sitire coelestia, cibarios interim mande panes, donec siligine canden
Abbreviated transcription (Latin):
ł ego peccator et ultimus. in si¬
spientior ceteris. et imperitior
umuerfis. ut sanctitatis ⁊ iu¬
sticie uiam pergas crebrioribus aũde¬
am literis admoriere: non mee ꝓprie
iusticie fiducia. non sapientie peritia.
non sc̃ientie gloria. sed sola quam se¬
cundum deum ammo ac mente concepi
caricatie tue causa compellit: que me
peccritorem et ignarum ad dicendum
ita hortatur et prouocat. ut cũ loqui
nesciam tacere non possim. Uellem
ituq ac libenter optarem te eoꝵ hẽre
noticiam quoꝵ et sapientia affluen¬
tior est. et facundia maior: et sciẽtia
uberibr. et conscientia ab om̃i pcc̃orũ
contagio liberior: qui sus te uerbis
instruerent et eremplis. Nos enĩ preter
quõd mentem nr̃am ita insipientie et
ignorantie caligo cecauit ut diuinum
aliquĩd nequeat sentire uel dicere. ad¬
huc nisuper et ommum redarguit cõ¬
sciencia peccatoꝵ: ut etiam si quĩd lu¬
minis habere possit abscondat. Et ita
fit ut pretet ꝙͣ q̃d̾ diccre nõ habemus:

Expanded text:
 ego peccator et ultimus, insipientior caeteris, et imperitior universis, te ut sanctitatis et justitiae viam pergas, crebrioribus audeam litteris admonere, non me propriae justitiae fiducia, non sapientiae peritia, non scientiae gloria, sed sola quam secundum Deum animo ac mente concepi, charitatis tuae causa compellit: quae me peccatorem et ignarum, ad dicendum ita hortatur et provocat, ut cum loqui nesciam, tacere non possim. Vellem itaque et libenter optarem, te eorum habere notitiam quorum et sapientia affluentior est, et facundia major, et scientia uberior, et conscientia ab omni peccatorum contagione liberior, qui te verbis juste instruerent et exemplis. Nos enim praeterquam quod mentem nostram ita insipientiae et ignorantiae caligo caecavit, ut divinum aliquid nequeat sentire vel dicere; adhuc insuper et omnium redarguit conscientia peccatorum, ut etiam si quid luminis possit habere, abscondat: et ita fit ut praeterquam quod dicere non habemus,
Abbreviated transcription (Latin):
quod ait aplũs. Certus sum qm̃ qui ope
ratur in uobis opus bomim ꝑficiet us
in diem xp̃i ihũ. ut ergo uelimus sine
nobis operatur: cũ autẽ uolumꝰ et sic
uolumus ut faciarus. nobiscũ oꝑat᷑.
tamen sine illo uel operante ut ueli¬
mus. uel cooperante cũ uolumus ad
bona pietatis opera nichil uale¬
mus. De operante ilso ut uelimꝰ dc̃m
ẽ. Deus ẽ enim qui opetritur in nobis
et uesse. De cooperante isso cũ iam uo¬
lumus et uolendo facimus. scimus ĩ¬
quit quoniam diligentib deũ omnia
ccoperantur in bomm. Quid ẽ omĩa.
nisi et ip̃as terribiles seuasqz passio¬
nes: Sarcina quippe illa que infir-¬
mitati grauis est. leuis efficitur eari¬
tati. Talibus enim dñs dixit ẽẽ suam
sarcinam leuem. qualis petrus fuit
quando passus est pro xp̃o: non qua¬
lis fuit quando negauit xp̃m. Istam
caritatem idest diuino amore arden¬
tissimam uoluntatem commendans
aplũs ait. Quis nos separabit a ca¬

Expanded text:
quod ait Apquod ait Apratur in uobis opus bonum, perficiet usque in diem Christi Iesu. ut ergo uelimus, sine nobis operatur; cum autem uolumus et sic uolumus, ut faciamus, nobiscum cooperatur. tamen sine illo uel operante, ut uelimus, uel. cooperante, cum uolumus, ad bona pietatis opera nihil ualemus. de operante illo, ut uelimus, dictum est: deus est enim, qui operatur in nobis et uelle; de cooperante illo, cum iam uolumus et uolendo facimus: scimus, inquit, quoniam diligentibus deum omnia cooperatur in bonum. quid est omnia, nisi et ipsas terribiles saeuasque passiones? sarcina quippe illa, quae infirmitati grauis est, leuis efficitur caritati. talibus enim dominus dixit esse suam sarcinam leuem, qualis Petrus fuit, quando passus est pro Christo, non qualis fuit, quando negauit Christum. istam caritatem, id est dinino amore ardentissimam uoluntatem, commendans apostolus dicit: quis nos separabit a ca
Abbreviated transcription (Latin):
is. Unde et aplũs dicit. Qui emĩ diligit
proximum legem impleuit. Nã non
adulterabis. non honniadium facies.
non furaberis. non concupisces. et si
quod ẽ asiud mandatum in hoc sermo¬
ne iecupitusatur diliges proximum
tuũ tanquam te ip̃m. dilectio ꝓrimi
malũ non operat᷑. plenitudo ergo legis¬
ẽ dilectio. Ip̃am caritatem apostolus
petrus nondum habuit. qnͣdo timore
dñm ter negauit. timor emiͣ non ẽ in
caritate sicut ait iohannes euangełi¬
sta in epłã sua: s perfecta caritas fo-¬
ras mictit timorem. Et tamẽ quãuis
parua et imperfecta non deerat qnͣdo
diceb̾at domino. animam meã ꝓ te
ponam. putabat enĩ se posse quod se
uelle sciebat. Et quis istam et si ꝑuam
dare ceperat caritatem nisi isse qui pre¬
parat uoluntatem. et cooperando per¬
ficit quod operando incipit. qm̃ ip̃e ut
uesimus operatur incipiens. qui uo¬
lentib cooperatur perficiens. Propter

Expanded text:
is . Unde et Apostolus dicit, Qui enim diligit is . Unde et Apostolus dicit, Qui enim diligit proximum, legem implevit: nam, Non adulterabis, Non homicidium facies, Non furaberis, Non concupisces, et si quod est aliud mandatum, in hoc sermone recapitulatur, Diliges proximte ipsum. Dilectio proximi malum non operatur: plenitudo ergo legis, dilectio . Ipsam charitatem apostolus Petrus nondum habuit, quando timore Dominum ter negavit . Timor enim non est in charitate, sicut ait Joannes evangelista in Epistola sua; sed perfecta charitas foras mittit timorem . Et tamen quamvis parva et imperfecta, non deerat, quando dicebat Domino, Animam meam pro te ponam : putabat enim se posse, quod se velle sentiebat. Et quis istam etsi parvam dare coeperat charitatem, nisi ille qui praeparat voluntatem, et cooperando perficit, quod operando incipit? Quoniam ipse ut velimus operatur incipiens, qui volentibus cooperatur perficiens. Propter
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ nos facere cum facimus: sed ille facit
ut faciamus prebendo uires efficacis¬
simas uoluntati qui dixit. faciam ut
in iustificationib meis ambuletis: et
iudicia mea obseruetis et faciatis. cũ
dicit faciam. quid aliud dicit insi aufe¬
ram a uobrs cor lapideum unde nõ fa¬
ciebatis. et dabo cor carneum unde fa¬
ciatis. Et hoc quid ẽ insi auferã auobis¬
cordurum unde nõ faciebatis: ⁊ dabõ
cor obediens unde faciatis. Ille facit ut
faciamus. cui dicit homo. Pone dñe cu¬
stõdram ori meo: hoc ẽ enim dicere. fac
ut ponam custodiam ori meo. quod be¬
neficium dei iam fuerat consecutus
potest.iam quidem hẽt uoluntatẽ bo¬
nam: sed adhuc paruam et inualidã.
poterit aũt cum magnam hu̾it et ro¬
bustam. Quando enim martires ma¬
gna illa mandata fecerunt.magna
utiq uoluntate hoc ẽ magna caritate
fecerunt. De qua caritate ip̃e dñs ait.
Maiorem hac caritatem nemo habet ꝙͣ
ut animam suam ponat pro amicis su¬

Expanded text:
est nos facere, cum facimus: sed ille facit est nos facere, cum facimus: sed ille facit ut faciamus, praebendo vires efficacissimas voluntati, qui dixit, Faciam ut in justificationibus meis ambuletis, et judicia mea observetis et faciatis. Cum dicitram a vobis cor lapideum, unde non faciebatis, et dabo cor carneum, unde faciatis? et hoc quid est, nisi, Auferam cor durum, unde non faciebatis, et dabo cor obediens, unde faciatis? Ille facit ut faciamus, cui dicit homo: Pone, Domine, custodiam ori meo: hoc est enim dicere, Fac ut ponam custodiam ori meo, quod beneficium Dei jam fuerat consecutus, potest, jam quidem habet voluntatem bonam, sed adhuc parvam et invalidam: poterit autem, cum magnam habuerit et robustam. Quando enim martyres magna illa mandata fecerunt, magna utique voluntate, hoc est, magna charitate fecerunt: de qua charitate ipse Dominus ait, Majorem hac charitatem nemo habet, quam ut animam suam ponat pro amicis su
Abbreviated transcription (Latin):
nem ocusor ne dederis michi: iã dir̾at
et ler. non concupisces. uelit ergo et faci
ait quod iubetur. qm̃ si uoluerit conserua¬
bit maridata. quare sequitur et dicit.
concupiscentiam auerte a mescontͤ lu¬
ruriam deus quanta mandauit.faci¬
at ea quia si uoluerit conseruabit mã¬
data / ꝯuid ẽ quodclamat ad deũ uen¬
tris appetitio et concubitus ne appte¬
hendat me. fihec ei in presenti diceremꝰ
rettissime nobis responderet et diceret.
Er ista oratione mea qua hec adomimo
peto intelligite quomodo dixerim. si ue¬
Rueris conseruabis mandata. Certũrẽ
enim nos mandatũ seruare si uolumie
si quia pt epanitur uosuntas a domino
abꝰ ilło petendum ẽ. ut cantum uesmiꝰ
qnͣtum sufficit ut nolendo faciamus.
Sertum ẽ nos uesse cum uolumus. sed
ille facit ut uelimꝰ bomu de quodẽim¬
e adño gressus hominis dirigentur et¬
uiam eius uolet. de quo dc̃m ẽ. Deus
ẽ qui operatur in uobis et uelle. sertũ

Expanded text:
nem oculorum ne dederis mihi? iam dixerat nem oculorum ne dederis mihi? iam dixerat ei lex: non concupisces; uat quod jubetur; quoniam si voluerit, conservabit mandata. Quare sequitur et dicit, Concupiscentiam averte a me? Contra luxuriam Deus quam multa mandavit: faciat ea; quia si voluerit, conservabit mandata. Quid est quod clamat ad Deum, Ventris appetitio et concubitus ne apprehendat me ? Si haec ei praesenti diceremus, rectissime nobis responderet et diceret: Ex ista oratione mea, qua haec a Deo peto, intelligite quomodo dixerim, Si volueris, conservabis mandata. Certum est enim nos mandata servare, si volumus: sed quia praeparatur voluntas a Domino, ab illo petendum est ut tantum velimus, quantum sufficit ut volendo faciamus. Certum est nos velle, cum volumus: sed ille facit ut velimus bonum, de quo dino gressus hominis dirigentur,viam ejus volet ; de quo dictum est, Deus est qui operatur in vobis et velle . Certum
Abbreviated transcription (Latin):
ficri. Quis hoc nesciat. sed ideo iubet asiq̃
que non possumus. ut nouerimus quĩd
ab illo petere debeamus: ip̃a ẽ enim fides
que orando impetrant quod lex imperat
Demq ip̃e qui dixit. si uolueris ꝯseruabis
mandata. in eodem libro eccͣastico aliꝙͣ̃to
post dicit. Quis dabit in ore meo custodiã
et super labia mea signaculum astutũ:
ne forte cãdam ab eo et lingua mea per¬
dat me: Iam certe mandata acceperat.
cohibe singuam tuam a malo: et labia
tua. ne soquantur dolum. Cum ergo ue¬
rum sit quod dirit. si uolueris ꝯseruabis
mandata. quare querit ori suo dari cu¬
stodiam. simiłis ei qui dicit in psalmo.
Pone domme custodram ori meo. Nõ em̃
sufficit mandatum dei. et uolũtas fira.
quando quidem si uosuerit conseruabit
mandata ꝙͣ musta dei mandata contͣ
superbiam iam nouit ca si uoluerit cõ¬
soriabit ea. Quare ergo paulo post dicit
Domine pater et deus iute mee esatio¬

Expanded text:
fieri: quis hoc nesciat? sed fieri: quis hoc nesciat? sed quae non possumus, ut nouerimus quid ab illo petere debeamus. ipsa est enim fides, quae orando impetrat quod lex imperat. denique ipse qui dixit: si uolueris, conseruabis mandata, in eodem libro Ecclesiastico aliquanto post dicit: quis dabit in ore meo custodiam, et super labia mea signaculum astutum, ne forte cadam ab eo, et lingua mea perdat me? iam certe mandata acceperat: cohibe linguam tuam a malo, et labia tua ne loquantur dolum. cum ergo uerum sit quod dixit: si uolueris, conseruabis mandata, quare quaerit in ore suo dari custodiam, similis ei qui dicit in psalmo: pone, domine, custodiam ori meo? non ei sufficit mandatum dei et uoluntas sua, quando quidem, si uoluerit, conseruabit mandata? quam multa dei mandata sunt contra superbiam. iam nouit ea: si uoluerit, conseruabit ea. quare ergo paulo post dicit: domine pater et deus uitae meae, elatio
Abbreviated transcription (Latin):
quando seruit pẽco: et timc ẽ mala Ant
apeccato libera ẽ quando seruit iusticie
et tunt ẽ hona. gratia uero dei semper ẽ
bona: et per hanc fit ut sit homo uolun¬
tatis bone. qui prius fuit uolũtatis ma¬
le. per hanc etiam fit. ut ip̃a bona uolũ¬
tas que iam ẽẽ cepit augeatur: et tam
magna fiat ut possit implere diuina
mandata que uoluerit cum ualde per¬
fecteq uoluerit. ãd hoc enim ualet qͦd
scrptum ẽ. Si uolueris conseruabis
mandata. ut homo qui uoluerit et nõ
potuerit nondum se plene uelle cogno¬
scrit: et oret ut habeat tantã uolunta¬
tem quarita sufficit ad implenda mã¬
data. sic quippe adiuuatur ut faciat
quod iubetur timc enm utiłe ẽ uesse
cum possumꝰ et tunc utile ẽ posse cũ
uosumus. łlam quid prodest.ẜi quodn
possumus uosinus. aut quod possum
nolumus. ĩnagnum aliquid se scire pe¬
lagiam putant quando dicunt. ñ iuberet
deus quod sciret non posse ab homie

Expanded text:
quando seruit peccato, et tunc est mala; aut quando seruit peccato, et tunc est mala; aut a peccato libera est, quando seruit iustitiae, et tunc est bona. gratia uero dei semper est bona et per hanc fit, ut sit homo uoluntatis bonae, qui prius fuit uoluntatis malae. per hanc etiam fit, ut ipsa bona uoluntas, quae iam esse coepit, augeatur et tam magna fiat, ut possit implere diuina mandata, cum uoluerit, cum ualde perfecteque uoluerit. ad hoc enim ualet quod scriptum est: si uolueris, conseruabis mandata, ut homo, qui uoluerit et non potuerit, nondum se plene uelle cognoscat et oret, ut habeat tantam uoluntatem, quanta sufficit ad implenda mandata. sic quippe adiuuatuquod jubetur: tunc enim utile est velle cum possumus, et tunc utile est posse cum volumus; nam quid prodest si quod non possumus, volumus, aut quod possumus, nolumus? Magnum aliquid se scire Pelagiani putant, quando dicunt, Non juberet Deus quod sciret non posse ab homine
Abbreviated transcription (Latin):
um per quod nomen domini prophetaue
sos homines per liberũ arbitrium. ideo¬
dictur in psalmo. Niolite obdurare corda
uea. Et per ip̃m ezechielem. proicite a uo¬
bis ommes impretates ur̃as quas impie
egistis in me: et facite uobis cor nouum
et sp̃m nouum ͤ. facite omnia mandata
mea. Ut quid moriemin domus ifrael
dicit dñs. quia nolo mortem morientis
dicit ãdonay dñs et comiertimini et uiue¬
mꝰ deum dicere. Proicite a uobis omnes
iniquitates uras. cum ip̃e iustificet in¬
pium. Meminerimus ip̃m dicere facite
uobis cor nouũ et sp̃m nouũ qui dicit.
dabo uobis cor nouum: et sp̃m nouum
dabo uobis. Quomodo ergo quod dicit fa¬
aite uobis. hoc dicit dabo uobis. Quare iu¬
bet si ip̃e daturus ẽ. Quare dat si homo
facturus ẽ: nͥ quia dat quod iubet cum
ãdiuuat ut faciat cui iubet. semper est
autẽ in nobis uoluritas libera: sed non
semper ẽboria. Aut emĩ a iusticia libenẽ.

Expanded text:
um, per quod nomen Domini profanaveruum, per quod nomen Domini profanaverusos homines per liberum arbitrium, ideo in psalmo dicitur, Nolite obdurare corda vestra. Et per ipsum Ezechielem, Projicite a vobis omnes impietates vestras, quas impie egistis in me, et facite vobis cor novum et spiritum novum, et facite omnia mandata mea. Utquid moriemini, domus Israel, dicit Dominus? quia nolo mortem morientis, dicit Adonai Dominus, et convertimini et viverimus deum dicere: proicite a uobis omnes impietates uestras, cum ipse iustificet impium. meminerimus ipsum dicere: facite uobis cor nouum et spiritum nouum, qui dicit: dabo uobis cor nouum, et spiritum nouum dabo uobis. quomodo ergo quod dicit: facite uobis, hoc dicit: dabo uobis? quare iubet, si ipse daturus est? quare dat, si homo facturas:; est, nisi quia dat quod iubet, cum adiuuat, ut faciat cui iubet? semper est autem in nobis uoluntas libera, sed non semper est bona. aut enim a iustitia libera est,
Abbreviated transcription (Latin):
quod non erubescunt dicere pelagiani:
Non solum autem bona merita eor nlla.
uerum etiam mala merita precessisse de¬
monstrat dicendo. sed propter nome meu
sanctum quod prophanastis in gentibus.
Quis non udeat horrendum malum ẽe
nomen sanctum dñi prophanare. et cñ
proter ip̃m nomen neum inquit quod
prophanastis uos. ego facio uos bonos
non propter uos: et sanctificabo inquit
nomen meum magnum quod propha¬
natum ẽ in gentib quod prophanastis
in medio eoro.Sanctificare se dicit no¬
men suũ quod superius dixerat sanctũ.
Hoc ẽ ergo quod oramꝰ in oratione domi¬
nica dicentes. sanctificet᷑ nomen tuum.
ut sanctificetur hominib. quod per se¬
ip̃m sine dubio semper ẽ sanctum . De¬
niq sequitur. Et sci ent omnes gentes
quoniam ego sum dñs. dicit adonay
dñs cum sanctificatus fuero in uobis.
Cum ergo semper ip̃e sic sanctus. sãcti¬
ficatur tamen in eis quibris largitur
gratiam suam auferendo abeis cor lapide¬

Expanded text:
quod non erubescunt dicere Pelagiani? quod non erubescunt dicere Pelagiani? non solum autem bona merita eorum nulla, verum etiam mala merita praecessisse demonstrat, dicendo, sed propter nomen meum sanctum, quod profanastis in gentibus. Quis non videat horrendum malum esse, nomen sanctum Domini profanare? Et tamen propter ipsum nomen meum, inquit, quod profanastis vos, ego faciam vos bonos, non propter vos: et sanctificabo, inquit, nomen meum magnum, quod profanatum est in gentibus, quod profanastis in medio eorum. Sanctificare se dicit nomen suum, quod superius dixerat sanctum. Hoc est ergo quod oramus in oratione dominica, dicentes, Sanctificetur nomen tuum : ut sanctificetur in hominibus, quod per seipsum sine dubio semper est sanctum. Denique sequitur: Et scient omnes gentes quia ego sum Dominus, dicit Adonai Dominus, cum sanctificatus fuero in vobis. Cum ergo ipse semper sit sanctus, sanctificatur tamen in eis quibus largitur gratiam tuam, auferendo ab eis cor lapide
Abbreviated transcription (Latin):
medio eoꝵ: et scient gentes quia ego sũ
dominus. Dicit adon ay dominus. cum
sanctificatus fuero in uobis ante oculos
eors. et accipiam uos de gentib. et ꝯgre¬
gabo uos ex omnib terris. et inducã uos
in terram ur̃am. et aspergam uos aqua
munda. et mundabimini ab omnib m¬
mundiciis ur̃is. et ab om̃ib ydolis urĩs.
et mundabo uos: et dabo uobis cor nouũ.
et sp̃m nouũ dabo in uobis. et auferetur
cor lapideum de carne ura: et dabo uobis
cor carneum. et sp̃m meum dabo in uobis.
et faciam ut in iustificationib meis am¬
buletis: et iudicia mea obseruetis et facia¬
tis. Quis ita sit cecus ut non uideat. quis
ita lapideus ut non sentiat istam grãm
non secundum merita bone uoluntatis
dari. deo dicente atq testante. ego facio
domus ifrael sed propter nomen meum
sanctum. Quare enim dixit ego facio sed
propter nomen meum sc̃m: insi ne illi
putarent proꝑter bona merita sua fieri.

Expanded text:
medio eorum, et scient gentes quia ego sum medio eorum, et scient gentes quia ego sum dominus, dicit Adonai dominus, cum sanctificatus fuero in uobis ante oculos eorum. et accipiam uos de gentibus et congregabo uos ex omnibus terris et inducam uos in terram umunda, et mundabimini ab omnibus immunditiis vestris, et ab omnibus idolis vestris, et mundabo vos: et dabo vobis cor novum, et spiritum novum dabo in vobis; et auferetur cor lapideum de carne vestra, et dabo vobis cor carneum, et spiritum meum dabo in vobis: et faciam ut in justificationibus meis ambuletis, et judicia mea observetis et faciatis . Quis ita sit caecus, ut non videat; quis ita lapideus, ut non sentiat, istam gratiam, non secundum merita bonae voluntatis dari, Domino dicente atque testante, Ego facio, domus Israel, sed propter nomen meum sanctum? Quare enim dixit, Ego facio, sed propter nomen meum sanctum; nisi ne illi putarent propter bona merita sua fieri,
Abbreviated transcription (Latin):
dabo eis. et euellam cor lapideum de car¬
ne eoꝵ: et dabo eis cor carneum. ut in p̾¬
ceptis meis ambulent. et iustificatiões
meas obseruent: et faciant cas. et erunt
michi in populum: et ego ero eis in deũ
dicit dñs. Numquid ergo possumus nͥ
absurdissime dicere. bonum meritũ bo¬
ne uoluntatis in homine precessisse ut
euesseretur ab eo cor lapideum: quãdo¬
quidem ip̃m cor lapideum nõ significat
nisi durissimam uoluntatem ⁊ adu̾sus
deum omnino inflexibilem. ubi enĩ pre¬
cedit bona uolunt᷑as. iam non ẽutiq cor
sapideum. Nam et alio loco ꝑ eundẽ pro¬
phetam deus manifestissime ostendit.
non propter eoꝵ aliqua merita bona:
sed propter nomen suum ista facere. ubi
ait. ego facio domus ifrael: sed propt̾ no¬
men meum sanctum quod prophanastis
in gentibus quo intrastis illuc. et stĩfica¬
bonomen meum magnum quod prophana¬
tum ẽ in gentibris. quod prophanastis in

Expanded text:
dabo eis; et evellam cor lapideum de cardabo eis; et evellam cor lapideum de carne eorum, et dabo eis cor carneum, ut in praeceptis meis ambulent, et justificationes meas observent, et faciant eas: et erunt mihi in populum, et ego ero eis in Deum, dicit Dominus . Numquid ergo possumus nisi absurdissime dicere, bonum meritum bonae voluntatis in homine praecessisse, ut evelleretur ab eo cor lapideum: quandoquidem ipsum cor lapideum non significat nisi durissimam voluntatem et adversus Deum omnino inflexibilem? Ubi enim praecedit bona voluntas, jam non est utique cor lapideum. 30. Nam et alio loco per eumdem prophetam Deus manifestissime ostendit, non propter eorum aliqua bona merita, sed propter nomen suum ista facere, ubi ait: Ego facio, domus Israel: sed propter nomen meum sanctum quod profanastis in gentibus, quo intrastis illuc: et sanctificabo nomen meum magnum quod profanatum est ingentibus et profanastisin
Abbreviated transcription (Latin):
quod prorsus faceremus maniter. nisi
rectissime crederemus etiam peruer sas
et fidei contiurias uoluntates omnipo¬
tentem deum ad credendum posse cõuer¬
tere: Liberum quidem arbitrium hoĩs¬
pulsatur ubi dicitur. Hodie si uocem eiꝰ
audieritis. nolite obdurare corda uestra.
Sed insi posset deus etiam duritiam cor¬
dis auferre. non diceret per prophetam.
au feram ab eis cor lapideum: et dabo
eis cor carneum. quod de nouo testam̃to
fuisse predc̃m satis aplũs ostendit uͥ ait.
ẽpła irr̃a uos estis scripta non atrrimẽto
sed spu dei uiui: non in tabrilis lapideis.
s in tabulis cordis carnalib. Quod non
ĩdeo putemꝰ dictum ut carnaliter uiuãt
qui debent spiritaliter uiuere: s quia
lapis sine sensu est cui companitum ẽ
cor durum. cui nisi carni sentienti cor ĩ¬
telligens debuit comparari. sic enĩ hoc
dicitur per ezechielem prophetam. Et da¬
bo eis inquit cor aliuid: et spm̃ nouum

Expanded text:
Quod prorsus faceremus inaniter, nisi Quod prorsus faceremus inaniter, nisi rectissime crederemus, etiam perversas et fidei contrarias voluntates omnipotentem Deum ad credendum posse convertere. Liberum quidem hominis arbitrium pulsatur, ubi dicitur: Hodie si vocem ejus audieritis, nolite obdurare corda vestra . Sed nisi posset Deus etiam duritiam cordis auferre, non diceret per prophetam: Auferam ab eis cor lapideum, et dabo eis cor carneum. Quod de novo Testamento fuisse praedictum, satis Apostolus ostendit, ubi ait: Epistola nostra vos estis, scripta nbulis lapideis, sed in tabulis cordis carnalibus . Quod non ideo dictum putemus, ut carnaliter vivant qui debent spiritualiter vivere: sed, quia lapis sine sensu est, cui comparatum est cor durum, cui nisi carni sentienti cor intelligens debuit comparari? Sic enim hoc dicitur per Ezechielem prophetam: Et dabo eis, inquit, cor aliud, et spiritum novum
Abbreviated transcription (Latin):
nui. gratia salui facti estis per fidem
et hoc non ex uobis. sed dei domim ẽ. Et il¬
lud quod scripsit ad ephesios. pax fr̃ĩb
et caritas cum fide a deo patre et domino
ihũ xp̃o. Et issud ubi ait. Quia uobis do¬
natum ẽ pro xp̃o non solum ut crẽdatis ĩ
eum. uerum etiam ut ꝑatiamini pro eo.
Utrumq ergo ãd dei gr̃am pertinet: et
fides credentium. et toserantia patien¬
tiũ. quia utrumq dixit ẽẽ donatũ. Et
issud maxime ubi dicit. he̾̃ntes aũt cun¬
mus quia fides et non petita concedit᷑.
ut ei petenti alia concẽdantur. Qͦmodo
diderunt. Eigo spũs gr̃e facit ut hẽamus
fidem: ut per fidem impetremus orando
ut possimus facere que iuben. Ideo ip̃s
aplũs assidue legi preponit fidem. qm̃
quodsex iubet facers non ualentus nisi
per fid̾em rogando impetremus ut fac̾e¬
ualeamus. lam si fides liberi ẽ tantũm
arbitrii nec datur adeo. propter quid pro
eis qui uolunt credere oramus ut credãt:

Expanded text:
ravi: Gratia salvi facti estis per fidem, ravi: Gratia salvi facti estis per fidem, et hoc non ex vobis, sed Dei donum est . Et illud quod scripsit ad Ephesios: Pax fratribus et charitas cum fide a Deo Patre et Domino Jesu Christo . Et illud, ubi ait: Quia vobis donatum est pro Christo, non solum ut credatis in eum, verum etiam ut patiamini pro eo . Utrumque ergo ad Dei gratiam pertinet, et fides credentium, et tolerantia patientium, quia utrumque dixit esse donatum. Et illud maxime, ubi dicit: Habentes autem eummus, quia fides et non petita conceditur, ut ei petenti alia concedantur. Quomodo diderunt ? Ergo spiritus gratiae facit ut habeamus fidem, ut per fidem impetremus orando, ut possimus facere quae jubemur. Ideo ipse Apostolus assidue legi praeponit fidem: quoniam quod lex jubet, facere non valemus, nisi per fidem rogando impetremus, ut facvaleamus. 29. Nam si fides liberi est tantummodo arbitrii, nec datur a Deo, propter quid pro eis qui nolunt credere, oramus ut credant?
Abbreviated transcription (Latin):
mium nr̃m datur. sed ip̃a facit ut lex ini¬
pseatur. ut natura siberet᷑. ne pecditum
dommetur. Cum ergo in his comucti fuerĩt.
ad hoc se conuertunt. ut quocunq medo
conentur ostendere gram dei scd̃m merita
nĩa dati. dicunt enim et si non dat᷑ scdm
merita bonoꝵ operũ quia per ip̃am bene
operamur. eamen secundum merita bone
uosuntatis datur: quia bona uoluntas ĩ
quiunt precedit orantis. quiã precessit uo¬
luntas crẽdentis. ut secundum hec mita
gm sequatur exudientis dei. Iam quidẽ
de fide. hoc ẽ de uolutate credentis suꝑius
disputaui: usq ãdeo eam demonstrans
ad gr̃m pertinere. ut apsũs nõ diceret.
misericordiam consecutus sum quia fi¬
delis eram. sed diceret. mĩam consccutus
sum ut fidelis c̃em. Sint et alia testimo¬
ma in quib ẽ quod ait. sapite ad tempe¬
mntiam ficut unicuiq deus partitus ẽ.
mensuram fidei. et quod iam commeno¬

Expanded text:
minum nostrum datur, sed ipsa facit ut lex imminum nostrum datur, sed ipsa facit ut lex impleatur, ut natura liberetur, ne peccatum dominetur: cum ergo in his convicti fuerint, ad hoc se convertunt, ut quocumque modo conentur ostendere gratiam Dei secundum merita nostra dari. Dicunt enim: « Etsi non datur secundum merita bonorum operum, quia per ipsam bene operamur; tamen secundum merita bonae voluntatis datur: quia bona voluntas, » inquiunt, « praecedit orantis, quam praecessit voluntas credentis, ut secundum haec merita gratia sequatur exaudientis Dei. » 28. Jam quidem de fide, hoc est, de voluntate credentis superius disputavi , usque adeo eam demonstrans ad gratiam pertinere, ut Apostolus non diceret, Misericordiam consecutus sum, quia fidelis eram; sed diceret, Misericordiam consecutus sum, ut fidelis essem . Sunt et alia testimonia, in quibus est quod ait, Sapite ad temperantiam, sicut unicuique Deus partitus est mensuram fidei . Et quod jam commemo
Abbreviated transcription (Latin):
inferas in temptationem. Issud enĩ di¬
rimus ut peccata dimittantur. hoc au¬
tem ut caueant᷑ siue uincant᷑. quod a
patrx qui in cesis ẽ missa rõne peteremꝰ
si uirtute uoluntatis humane hoc pos¬
semus efficere. Commoneo autẽ carica¬
tem ur̃am et multum exhortor. ut bc̃i
cypriam librum quem scripsit de oroe
dominica disigenter legatis: et quãtũ
uos dñs ãdiuuerit intessigatis. memo¬
rieq mandetis. Ibi iuidebitis quemad¬
modum sic alloquatur liberum arbi¬
trium eoꝵ quos conscriptione sui ser¬
monis edificat. ut ostendat tamen ea
que impsenda uidentur in sege in om¬
t̾ione ẽẽ poscenda: quod utiq uanissiẽ
fieret. si ad issa agenda sine diuino ad¬
iutorio uosuntas humana sufficeret.
Sed cum fuerint comucti non defen¬
sorco sy iflatores et precipitator es li¬
beri arbitrii. quia neq scientia diuinele¬
gis. neq natura. neq sola remissio pec¬
catoro ẽ ĩssa gratia que per ihm̃ xp̃m do

Expanded text:
in ferasin tentationem . Illud enim diin ferasin tentationem . Illud enim dicimus ut peccata dimittantur; hoc autem ut caveantur, sive vincantur: quod a Patre qui in coelis est, nulla ratione peteremus, si virtute voluntatis humanae hoc possemus efficere. Commoneo autem Charitatem vestram, et multum exhortor, ut beati Cypriani librum quem scripsit de Oratione Dominica, diligenter legatis; et quantum vos Dominus adjuverit, intelligatis, memoriaeque mandetis. Ibi videbitis quemadmodum sic alloquatur liberum arbitrium eorum, quos conscriptione sui sermonis aedificat, ut ostendat tamen ea quae implenda jubentur in lege, in oratione esse poscenda. Quod utique vanissime fieret, si ad illa agenda sine divino adjutorio voluntas humana sufficeret. CAPUT XIV. 27. Sed cum fuerint convicti, non defensores, sed inflatores et praecipitatores liberi arbitrii, quia neque scientia divinae legis, neque natura, neque sola remissio peccatorum est illa gratia, quae per
Abbreviated transcription (Latin):
gnitis: sic et his quigrãm quiam cõmen¬
dat et preciꝑit fides xp̃i putant ẽẽ natu¬
ram. uerissime dicitur. si exnatura iu¬
sticia. ergo xp̃us gratis mortius ẽ. Iã
hic erat eim lex. et non iustificribat. Iã
hic enat natum. et non iustificabat. Ids
rp̃us non gratis mortuus erut et lex ꝑ
ilsum impseretur qui dicit. Non uemi sol¬
uere legem sed implere: et natum per
adam perdrta per issum repanaretur qͥ
dixit uenisse se querere et saluare qͦd
perient. in quem uenturum antiquie¬
tiam paeres crediderant qui diligebant
deum. Dicunt etiam grãm dei que data
ẽ per fidem ihũ rp̃i que neq lex ẽ. neq
natura. ad hoc tantum uasere ut pcc̃a
preterita dimictantur: non ut futum
uitentur. ues repugnantia fuperent᷑.
Sedsi hoc uerum e̾e̾t. utiq moratione
dommica cum dixissemus dimicte nobis
debita ñn sicut et nos dimictimus de¬
bitorib mĩs: non adderemus. et ne nos

Expanded text:
mortuus est : sic et his qui gratiam quam commenmortuus est : sic et his qui gratiam quam commendat et percipit fides Christi, putant esse naturam, verissime dicitur, Si ex natura justitia, ergo Christus gratis mortuus est. Jam hic enim erat lex, et non justificabat; jam hic erat et natura, et non justificabat: ideo Christus non gratis mortuus est, ut et lex per illum impleretur, qui dixit, Non veni solvere legem, sed implere : et natura per Adam perdita, per illum repararetur, qui dixit venisse se quaerere et salvare quod perierat ; in quem venturum antiqui etiam patres crediderant, qui diligebant Deum. 26. Dicunt etiam gratiam Dei, quae data est per fidem Jesu Christi, quae neque lex est neque natura, ad hoc tantum valere, ut peccata praeterita dimittantur, non ut futura vitentur, vel repugnantia superentur. Sed si hoc verum esset, utique in oratione dominica, cum dixissemus, Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris; non adderemus, et ne nos
Abbreviated transcription (Latin):
ita desipiat. inmo insaniat nescieus
quĩd loquatur. ut audeat dicere legẽ
ẽẽ gratiam: cum clamet qui sciebat
quid loqueretur. qui in lege iustifica¬
mini a gr̃a excidistis: Si autẽlex nõ
ẽgratia. quia ut ip̃a lex fiat non põt
sex adiuuare sedgratia. Nũquid nat᷑a
crit gratia. nam et hoc pelagiani au¬
si sunt drcere gratiam ẽẽ naturam ĩ
qua sic cirati sumus ut hẽamꝰ mentẽ
rationasem qua intelligere ualeam
facti ãd ymaginem dei.ut dominem
piscib maris. et uolucrib celi. et oĩb
pecorib que repunt super terram. s
non hec ẽ gritia quam commendat
aplus: per fidem ihũ rp̃i. hanc enim
naturam etiam cum impiis et infi¬
desib certum ẽ nobis ẽẽ communem.
Gratia uero per fidem ihũ xp̃i eorũ
tantummodo ẽ. quoꝵ est ip̃a fides.
non enim ominimi ẽ fides. Demq si¬
ciat eis qui uolentes in lege iustificari
agratia exciderunt uerissime dicit. si

Expanded text:
ita desipiat, imo insaniat nesciens ita desipiat, imo insaniat nesciens quid loquatur, ut audeat dicere, legem esse gratiam, cum clamet qui sciebat quid loqueretur, Qui in lege justificamini, a gratia excidistis? Si autem lex non est gratia, quia ut ipsa lex fiat, non potest lex adjuvare, sed gratia; numquid natura erit gratia? Nam et hoc Pelagiani ausi sunt dicere, gratiam esse naturam, in qua sic creati sumus, ut habeamus mentem rationalem, qua intelligere valeamus, facti ad imaginem Dei, ut dominemur piscibus maris, et volucribus coeli, et omnibus pecoribus quae repunt super terram. Sed non haec est gratia, quam commendat Apostolus per fidem Jesu Christi. Hanc enim naturam etiam cum impiis et infidelibus certum est nobis esse communem: gratia vero per fidem Jesu Christi eorum tantummodo est, quorum est ipsa fides. Non enim omnium est fides . Denique sicut eis qui volentes in lege justificari, a gratia exciderunt, verissime dicit, Si
Abbreviated transcription (Latin):
meam iusticiam que ex lege ẽ. secutus
adiunxit. sed eam que ẽ per fidem xp̃i
que est er deo. Hanc ignorabant de qͥ¬
bus ait. Ignorantes dei iusticiam. id
ẽ que est er des. hanc enim dat non lr̃a
occĩdens sediuuificans spũs: et suam
uolentes constituere. quam dixit ip̃e
ex lege iusticiam.. cum diceret. Non
hẽns meã iusticiam que ex lege ẽ. Iu¬
stitie dei non sunt subrecti. hoc ẽ grẽ
dei non sunt subiecti. sub lege eni erãt
non sub gratia: et ideo eu̾dominabat᷑
peccatum. a quo non homo siber lege
sed gnitia. Propter quod alibi dicit. pͥ¬
catum enim uobis non dominabitur:
non enim estis sub lege. s sub gr̃a. nõ
qruia lex mala est. sz quia sub illa fũt
quos reos facit iubendo non adruuã¬
do. Gratia quippe adiuuat ut legis qͥs¬
qz sit factor: sine qua gratia sub lege
positus tantummodo erit segis audi¬
tortalib itaqr dicit. qui in lege iustifi
surdrs aduersus apłicas uoces. Quis

Expanded text:
meam justitiam quae ex lege est; secutus meam justitiam quae ex lege est; secutus adjunxit, sed eam quae est per fidem Christi, quae est ex Deo. Hanc ignorabant, de quibus ait, ignorantes Dei justitiam, id est, quae est ex Deo hanc enim dat non littera occidens, sed vivificans spiritus; et suam volentes constituere, quam dixit ipse ex lege justitiam, cum diceret, non habens meam justitiam quae ex lege est: justitiae Dei non sunt subjecti, hoc est, gratiae Dei non sunt subjecti. Sub lege enim erant, non sub gratia; et ideo eis dominabatur peccatum, a quo non fit homo liber lege, sed gratia. Propter quod alibi dicit, Peccatum enim vobis non dominabitur; non enim estis sub lege, sed sub gratia : non quia lex mala est; sed quia sub illa sunt quos reos facit jubendo, non adjuvando. Gratia quippe adjuvat ut legis quisque sit factor, sine qua gratia sub lege positus tantummodo erit legis auditor. Talibus itaque dicit, Qui in lege justificsurdus adversus apostolicas voces, quis
Abbreviated transcription (Latin):
lentes constituere. que iusticia ẽ ex lege:
non quia lex ab ip̃is ẽ constituta. s ĩ lege
que exdeo ẽ suam iusticiam ꝯstituerant.
quando eandem legem siuis uirib se mm¬
plere posse crẽdebant. Ignorantes dei iu¬
sticiam. non qua iusticia deus iustus ẽ
sẽd que iusticia ẽ homini ex deo. Et ut
sciatis hanc illum eoꝵ dixisse iusticiam
que ẽ ex lege. hanc autem dei que homini
ex deo ẽ. Audrte quĩd alio soco dicat: cum
de xp̃o loqueretur. propter quem omnia
in quit non solum detrimenta ẽẽ credidi.
uerum et stercora existimaui eẽ. ut xp̃m
lucrifaciam: et inueniar in illo nõ hens
meam iustĩciam que ex lege ẽ. s eam que
non habens meã iusticiam que ex lege
est. cum sua non ẽẽt lex ip̃a s dei: nͥ quia
suam dixit iusticiam ꝙͣuis ex lege ẽẽt.
quia sua uoluntate legem se posse prita¬
bat implere sine adiutorio gr̃e que est
per fidem xp̃i. Ideo cum dirisset. ñ hẽns

Expanded text:
lentes constituere, quae justitia est ex lege; lentes constituere, quae justitia est ex lege; non quia lex ab ipsis est constituta, sed in lege quae ex Deo est, suam justitiam constituerant, quando eamdem legem suis viribus se implere posse credebant: ignorantes Dei justitiam, non qua justitia Deus justus est, sed quae justitia est homini ex Deo. Et ut sciatis hanc illum eorum dixisse justitiam, quae est ex lege; hanc autem Dei, quae homini est ex Deo: audite quid alio loco dicat, cum de Christo loqueretur. Propter quem omnia, inquit, non solum detrimenta esse uerum etiam stercora existimaui esse, ut Christum lucrifaciam et inueniar in illo non habens meam iustitiam quae cx legeest, sed camquae non habens meam justitiam quae ex lege est; cum sua non esset lex ipsa, sed Dei: nisi, quia suam dixit justitiam, quamvis ex lege esset, quia sua voluntate legem se posse putabat implere sine adjutorio gratiae quae est per fidem Christi? Ideo cum dixisset, non habens
Abbreviated transcription (Latin):
gloriari: quando non sẽcundum carnem
uiuitis. s spũ acciones carnis mortifica¬
tis. ut enim non se excollerent quib ista
dicebat. existimantes se suo spu tanta
hec bona operi facere posse non dei. pro¬
pterea cum dixisset.si autem spũ actio¬
nes carnis mortificaueritis iuuetis..
contimio subiecit. Quotqriot enim spũ
dei aguntut. hi filii sunt dei. Quando¬
enim spũ acciones carnis mortificatis
ut uiuatis: issum glorificate. issũ lau¬
date. issi grãs agite. cuius spũ agimi¬
ni ut ista ualeatis: ut uos filios dei esse
adiuncto solo adiutorio legis. sme adiu¬
torio grẽ confidentes in urtute sua spũ su
aguntur. non sunt filii deitales sunt de
quib ĩdem dicit apsũs. qd ignorites dei
iusticiam et suam uolentes constituere.
iusticie dei non funt subrecti. De iudeis
hoc dixit. qui de se presumentes gratiam
repessebant. et in rp̃m propterea nõ cre¬
debant. suam uero iusticiam dicit eos uo-¬

Expanded text:
gloriari, quando non secundum carnem gloriari, quando non secundum carnem vivitis, sed spiritu actiones carnis mortificatis. Ut enim non se extollerent quibus ista dicebat, existimantes se suo spiritu tanta haec bona opera facere posse, non Dei; propterea cum dixisset, Si autem spiritu actiones carnis mortificaveritis, vivetis, continuo subjecit, Quotquot enim spiritu Dei aguntuiones carnis mortificatis ut vivatis, illum glorificate, illum laudate, illi gratias agite, cujus spiritu agimini ut ista valeatis, ut vos filios Dei esse adjuncto solo adjutorio legis, sine adjutorio gratiae, confidentes in virtute sua, suo spiritu aguntur, non sunt filii Dei. Tales sunt de quibus idem dicit apostolus, quod ignorantes Dei justitiam, et suam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti . De Judaeis hoc dixit, qui de se praesumentes gratiam repellebant, et in Christum propterea non credebant. Suam vero justitiam dicit eos vo
Abbreviated transcription (Latin):
ergo quod uanssimi homines et peruersis¬
sum pelagiam segem dicunt ẽẽ dei gr̃am
qua uiuani᷑ ad non peccandum. Quid est
miseri quod dicunt qui sine ulla dubitati¬
one tanto apło contradicunt: Ille dicit pͦ¬
aitum uires aduersus homiem accepisse
per segem. et cum per mandatum quãuis
sanctum. et iustum. et bonum tamen octo¬
dere et per Bonum operari e⁊ mortẽde quo
non liberretur insi uiuificaret sprĩs eũ
quem lictera occĩderrt. sicut alio loco dicit
lictera occidit. spũs aũt uiuificat. En isti
indocis es contra sucem dei cecl. et contus
uocem dei surdi. occidentem fr̃am uiuifi¬
ciare dicunt: et uuificanti spĩũ contradi¬
cunt. Ergo frẽs ut ip̃ius potius apostoli
carnem uireritie. moriemim. Sieuitem
sp̃u actiones carnis mortisicaueritio. ui¬
uetis. Hec dixi ut apsicis uerbis siberim ꝯ¬
aibitrium iũm amalo deterrerem et ex¬
hortare: ad bonum. Nec tamen ĩdeo debe¬
tis in homine hoc ẽin nobis ip̃is nõ ĩ dño

Expanded text:
ergo quod vanissimi homines et perversissimi Pelagiani legem dicunt esse Dei gratiam, qua juvamur ad non peccandum? Quid est miseri quod dicunt, qui sine ulla dubitatione tanto Apostolo contradicunt? Ille dicit peccatum vires adversus hominem accepisse per legem, et eum per mandatum, quamvis sanctum et justum et bonum, tamen occidere, et per bonum operari ei mortem, de qua non liberaretur, nisi vivificaret spiritus eum, quem littera occiderat sicut alio loco dicit, Littera occidit, spiritus autem vivificat : et isti indociles contra lucem Dei caeci, et contra vocem Dei surdi, occidentem litteram vivificare dicunt, et vivificanti spiritui contradicunt. Ergo, fratres, ut ipsius potius Apostoli carnem vixeritis, moriemini: si autem spiritu actiones carnis mortificaveritis, vivetis. Haec dixi, ut apostolicis verbis liberum arbitrium vestrum a malo deterrerem, et exhortarer ab bonum: nec tamen ideo debetis in homine, hoc est, in vobis ipsis, non in Domino
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃a ẽ infirmitate crucificus. Que cũ
ita sint. nec grã prohibet correptiõero.
nec correptio negat gram. Et ĩdeosicẽ.
precipiẽnda iusticia.ut a deo gr̃a qua
d quod preciprtur fiat fideli oratiore
poscatur. et hoc utrumq ita faciendũ
ẽ. ut neq iusta correptio negligatur.
Ommã uero hec cum caritate fiant:
qͣm caritas nec facit pcc̾m. et oꝑit mul¬

Expanded text:
ipsa est infirmitate crucifixus? quae cum ipsa est infirmitate crucifixus? quae cum ita sint, nec grnec correptio negat gratiam: et ideo sic est praecipienda justitia, ut a Deo gratia, qua id quod praecipitur fiat, fideli oratione poscatur; et hoc utrumque ita faciendum est, ut neque justa correptio negligatur. Omnia vero haec cum charitate fiant: quoniam charitas nec facit peccatum, et cooperit mul
Abbreviated transcription (Latin):
asiquis nĩde pereat.cur non etiam te¬
more non corripimius ne aliquis inde
płus pereat: Nleq disectionis iuscera
maiora gescamus. ꝙͣ beatus aplũs
qui dicit. corrpite inquietos. consolan¬
in pufillammes. suscipite inficrose
patientes estote ad omnes. uidete ne
quis masum pro malo alicui reddat
ubi intessigeridum ẽ tunc potius ma¬
lum pro malo reddi. si corripiendus
non corripiatiu. sed praua dissimni¬
latione negligatur. Dicit enim. pes¬
anites coram omnibue corript. ut
ccteri timorem hẽant. quod de his pec¬
citis accipiendum ẽ que nõ latẽt. ne
contra domini sentenciam putetue
locutus. Ille enim dicit. si peccauerit
inte frater tuus. corripe eum inter te
et ip̃m. Uerumptamen et ip̃e seuerita¬
tem cocreptionis eo usq perducit. ut̃ dr¬
cat. si nec ecc̃am aũdierit sit tibi tãꝙͣ
ethiitus et pub̾sicunus. Et quis ma¬
gis dilexit infirmos ꝙͣ ille qui pro õĩ
bus factus infirmus. et pro om̃ib ex

Expanded text:
aliquis inde pereat, cur non etiam tialiquis inde pereat, cur non etiam timore corripimus, ne aliquis inde plus . pereat? neque enim dilectionis uiscera maiora gestamus quam beatus apostolus, qui dicit: corripite inquietos, consolamini pusillanimes, suscipite infirmos, patientes estote ad omnes. uidete, ne quis pro malo malum alicui reddat. ubi intellegendum est tunc potius malum pro malo reddi, si corripiendus non corripitur, sed praua dissimulatione neglegatur. dicit enim: peccantes coram omnibus argue, ut ceteri timorem habeant. quod de his peccatis accipiendum est, quae non latent, ne contra domini sententiam putetur locutus. ille enim dicit: si peccauerit in te frater tuus, corripe eum inter te et ipsum. uerum tamen et ipse seueritatem correptionis eo usque perducit, ut dicat: si nec ecclesiam audierit, sit tibi tamquam ethnicus et publicanus. et quis magis dilexit infirmos quam ille qui pro omnibus est factus infirmus et pro omnibus ex
Abbreviated transcription (Latin):
ripiendis qui cortipiendi sunt. Neq
enim srustra dictum ẽ. corrumpunt
mores bonos colloquia mala ⁊ perit
infirinus in tua scientia frater propt̾
quem xp̃us mortuus ẽ. Non argu¬
mentemur contra ista precepta sa¬
lubremq terrorem dicentes. corrum¬
purt bonos mores colloquia mala.
et pereat infirmus. quid ad nos ꝑtĩet.¬
firmum fundamentum dei stat ⁊ ne
ut ista garrientes securos nos in hac
negsigentia eẽ debere credamus. derũ
eenim quia nemo perit nisi filiue per-¬
ditionis. sedait deus per ezechielem
prophetam. Ille ꝯuidem in suo p̾dato
morietur. sanguinem uero eius de ma¬
mi speculatoris inquiram. Prom̃de ꝙͣ
a non predestinatis discernere nõ ua¬
lentus. et ob hoc omnes saluos fieri
uelle debemus. omnibus ne pereant
ues ne alios perdant adhibenda ẽ a
nobis mẽdicinaliter seuera corrept̃o.
Dei ẽ autem illis eam facere utilem
ꝯuos ip̃e presciuit et predestinauit. s¬
formes ymaginis filii sui. Si emĩ ali¬
quando timore non corripimus ne

Expanded text:
t. Neque enim frustra dictum est, Corrumpunt mores bonos colloquia mala ; et, Peribit infirmus in tua scientia, frater, propter quem Christus mortuus est . Non argumentemur contra ista praecepta salubremque terrorem dicentes, Et corrumpant mores bonos colloquia mala; Et, pereat infirmus, quid ad nosFirmum fundamentum Dei stat, et nemo ut ista garrientes, securos nos in hac negligentia esse debere credamus. Verum est enim quia nemo perit, nisi filius perditionis: sed ait Deus per Ezechielem prophetam, Ille quidem in peccato suo morietur, sanguinem vero ejus de manu speculatoris requiram . 49. Proinde, a non praedestinatis discernere non valemus, et ob hoc omnes salvos fieri velle debemus; omnibus, ne pereant, vel ne alios perdant, adhibenda est a nobis medicinaliter severa correptio: Dei est autem illis eam facere utilem, quos ipse praescivit et praedestinavit conformes imaginis Filii sui. Si enim aliquando timore non corripimus, ne
Abbreviated transcription (Latin):
fidue librum istum. et si intelligitis. deo
gũs agite. hb̾i aũt non intessigitis orite
ut mtessigatis. Dabit em̃ uobis dormiᷤ
iteltestum mementote striptũ eẽ si qͥe
ur̃m indiget sapientia. postulet adeo. q

Expanded text:
sidue librum istum, et si intelligitis, Deo sidue librum istum, et si intelligitis, Deo gratias agite: ubi autem non intelligitis, orate ut intelligatis: dabit enim vobis Dominus intellectum. Mementote scriptum esse: Si quis vestrum indiget sapientia, postulet a Deo,