comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
li itigatores quidem instruunt argum extir aduoca¬
tos artis patronorum ẽ ut haec disponant Figureni or¬
dinent: auge ant iut his ad fectus ba terimisceant tuprimis ui¬
deco quae exhis sunt ualentia uieł quae in firmiora sint argus¬
mecita Nam quaeieraato ualentia lengiore oratione non pro¬
se quimur: Ne aut dube are dehis uide amur dut plura dicen¬
do ponam̃us aliqu id aouer sum quaddisputari possit. Nanque
in ar gũmeretis in firmi oribus uersaturdora torius labor
qualia sant occidistilominem cruentam eñim uestem habuis¬
t ħ aec ueri simiba sunt. Nox ut que uera quae uamis sunt
ad collenda rationibus quaei trabtatu ftunt potentia. Praete¬
rea in potestate sua h abere deb& orator. Vt di causammaxi¬
mam breuiter peroret & parbalam diuextendgo : ubarri¬
Sedcondbr euiter dicendumerti: argumenta tantum ponit
sine cllis ornametis: Cumautem diudicerq uolet : Omneo
argumpntum or̃natius ex sequitur Cumplura erunt
argumenta : aualidis id cipies. Ica idicra desines : mediũ

Expanded text:
Litigatores quidem instruunt argumentis advocatos, artis patronorum est, ut haec disponant, figurent, ordinent, augeant, ut his adfectus intermisceant. In primis videto quae ex iis sint valentia, vel quae infirmiora sint argumenta. Nam quae erunt valentia, longiore oratione non prosequemur, ne aut dubitare de his videamur, aut plura dicendo ponamus aliquid, adversum quod disputari possit. Namque in argumentis infirmioribus versatur oratorius labor, qualia sunt: 'Occidisti hominem; cruentam enim vestem habuisti'. Haec veri similia sunt, non utique vera; quae variis sunt adtollenda rationibus quo tractatu fiant potentia. Praeterea in potestate sua habere debet orator, ut et causam maximam breviter peroret et parvulam diu extendat: sed cum breviter dicendum erit, argumenta tantum ponet sine ullis ornamentis; cum autem diu dicere volet, omne argumentum ornatius exequetur. Cum plura erunt argumenta, a validis incipies, in validiora desines, medium
Abbreviated transcription (Latin):
equoꝵ uelocitate contendunt. mͦ cur¬
rus notantes. mͦ aurigas in partem
aliã tͣnsferentes. omnẽq prorsꝰ dui¬
turnã cogitationẽ tempore soporis
reuolu̾e non desistunt. Nos autem
qͦs dñs qͥ opifex rerũ maximꝰ & ualde
mirificꝰ habet᷑ ad demonstͣcionẽ suoꝵ
oꝑũ contiocauit. defic̾e non debemꝰ
erga eoꝵ spectacła. nec desides fieri

Expanded text:
equorum velocitate contendunt, modo curequorum velocitate contendunt, modo currus rotantes, modo aurigas in partem aliam transferentes, omnemque prorsus diurnam cogitationem tempore soporis revolvere non desistunt. Nos autem quos Dominus, qui opifex rerum maximus et valde mirificus habetur, ad demonstrationem suorum operum convocavit, deficere non debemus erga eorum spectacula, nec desides fieri in
Abbreviated transcription (Latin):
nt urbes qued̾a. quarũ popłi
spectacłis mirabilib a mattu¬
tino tempore usq ad uesꝑũ.
propͥos ocłos pascendo refici¬
unt. cantus etiã blandos modulatio¬
nesq lasciuas luxũ nimiũ generan¬
tes sensib suis iniciunt. quoꝵ auscul¬
tatione diutiꝰ oblectati nullatenꝰ saci¬
ant᷑. & tam̃ eos. homines multi bea¬
tos appellare c̃sueuert̾. q necessaria
negocia deserentes & artes qͥb uiuen¬
di subsidia cõparant᷑. ꝑ desidiã & uo¬
luptatẽ. statutũ sibi tempꝰ uitȩ ꝑagen¬
tes inanib actib occupant᷑. ignoran¬
tes qr saltatio spectationib approba¬
ta turpissimis. publicũ ⁊ cõmune
ꝑficit magist̾iũ uicioꝵ. Lirica etiam
carmina cantusq tibicinũ. & mere¬
triciȩ cantiones. cordib audientiũ sub¬
lapsȩ. qͥd aliud qͣm infamiã spectato¬
rib molescunt emulantib hystͥones:
Nonnulli autẽ circensiũ furiali ar¬
dore detenti. noctib somniantes pro

Expanded text:
t urbes quaedam quarum populi spectaculis mirabilibus a matutino tempore usque ad vesperum, proprios oculos pascendo reficiunt: cantus etiam blandos, modulationesque lascivas, luxum nimium generantes, sensibus suis injiciunt, quorum auscultatione diutius oblectati, nullatenus satiantur. Et tamen eos homines multi beatos appellare consueverunt, quia necessaria negotia deserentes, et artes quibus vivendi subsidia comparantur, per desidiam et voluptatem statutum sibi tempus vitae peragentes, inanibus actibus occupantur, ignorantes quia saltatio spectationibus approbata turpissimis, publicum et commune perficit magisterium vitiorum. Lyrica etiam carmina, cantusque tibicinum, et meretriciae cantiones, cordibus audientium lapsae, quid aliud quam infamiam spectatoribus inolescunt aemulantibus histriones? Nonnulli autem circensium furiali ardore detenti, noctibus somniantes pro
Abbreviated transcription (Latin):
modũ saporis mutatione demonstrat᷑.
alia est enĩ dulcedinis qͣlitas inuua.
alia in malo. alia inficu. alia indacti¬
lo. Uolo itaq adhuc enucleatiꝰ hoc ex¬
aminare negociũ. quomͦ labioꝵ sen¬
sui gustuiq placidissimꝰ uidet᷑ humor.
cũ inqͥbrdã pomis allata mat᷑itate
dulcescit. in aliis acerb habet᷑ & anxiꝰ
cũ acescit. Contͥstat autẽ sensũ ꝑ ama¬
ritudinẽ nimiã cũ se in absinthio
uel in scamonia diffuderit. Inquer¬
nis uͦ uel corneis pomis stipticꝰ & durꝰ
efficit᷑. Intherebinto autẽ uel nuce.
ficu. mͦ amarissimꝰ sit humor insuco
mͦ dulcissimꝰ infructu. In uite autẽ fit
acerb cũ germinat. fuauis muua
mat᷑a. Coloꝵ quoq qͣntas dicas eẽ dis¬
cretiones: Deniq si qͣndo florea rura
respexeris. uidebis eunde liquorẽ qͦmͦ
puniceus qͥdẽ habet᷑ in hoc fiore: pur¬
putreꝰ autẽ uel candidꝰ uel aurosꝰ malio.¬

Expanded text:
modum saporis mutatione demonstratur. modum saporis mutatione demonstratur. Alia est enim dulcedinis qualitas in uva, alia in malo, alia in ficu, alia in dactylo. Volo itaque te adhuc hoc enucleatius examinare negotium; quomodo labiorum sensui, gustuique placidissimus videtur humor, cum in quibusdam pomis allata maturitate dulcescit, in aliis acerbus habetur et anxius cum acescit. Contristat autem sensum per amaritudinem nimiam: cum se in absynthio vel in scamonia diffuderit. In quernis vero, vel in corneis pomis, stipticus et durus efficitur; in terebintho autem vel nuce, ficu, modo amarissimus sit humor in succo, modo dulcissimus in fructu, in vite autem sit acerbus cum germinat, suavis in uva matura? Colorum quoque quantas dicas esse discretiones? Denique si quando florea rura respexeris, videbis eumdem iquorem, quomodo puniceus quidem habetur in hoc flore, purpureus autem vel candidu
Abbreviated transcription (Latin):
tractus in officia numerosa disꝑgit᷑
aliter ipsã radicẽ nutriens. aliter cor¬
ticẽ. aliter truncũ. & aliter medullam
format᷑. & fructib p̃bet alim̃ta crescen¬
di. Lacrimas etiã qͣsdã ꝑ ramos eadẽ
fundit mat̾ia. quarũ qͣnta sit inter se
differentia qͥspot̾it explicare: Alia ẽ
enĩ lacrima cini. aliꝰ balsami sucꝰ. aliꝰ
etiã de egyptiis libicisq ferulis sudor
emanat. Fama ẽ quoq qͦd electrũ la¬
crima sit cuiꝰda ligni more lapidis
obdurata: cui rei testimonio st̃ sur¬
culi uel musculȩ paruȩ. quȩ consi¬
dentes in electri manantis suco cũ
gelaret᷑ hesert̾. E omĩo de eaꝵ qͣlita¬
tib nisi qͥ exꝑiendo doctꝰ fuerit ple¬
nã rationẽ ꝓferre ñ pot̾it. qͦmͦ iterũ
ex ipso humore uitis qͥde uinũ gen̾at.
olea oleũ. & ñ solũ hoc mirabile est
qr dulcis hic & ibi pinguis efficitur.
s qͦd in ipsis fructib multiplex ad¬

Expanded text:
tractus, in officia numerosa dispergitur, tractus, in officia numerosa dispergitur, aliter ipsam radicem nutriens, aliter corticem, aliter truncum, et aliter medullam?formatur, et fructibus praebet alimenta crescendi? Lacrymas etiam quasdam per ramos eadem fundit materia, quarum quanta sit inter se differentia quis poterit explicare? Alia est enim lacryma schini, alius balsami succus, alius etiam de Aegyptiis Libycisque ferulis sudor emanat. Fama est quoque quod electrum lacryma sit cujusdam ligni, more lapidis obdurata. Cujus rei testimonio sunt surculi, vel musculae parvae, quae considentes in electri manantis succo, cum gelaretur haeserunt. Et omnino de eorum qualitatibus, nisi qui experiendo doctus fuerit, plenam rationem proferre non poterit: quomodo iterum ex ipso humore, vitis quidem vinum generat, olea oleum. Et non solum hoc mirabile est, quia dulcis hic, et ibi pinguis efficitur: sed quod in ipsis fructibus multiplex ad
Abbreviated transcription (Latin):
p̃sidio defensa plenesc̃t: E qͦmodo eoꝵ
quȩ mollẽ fructũ fert̾ folia fortiora st̃
sic̃ fici. qudꝵ autẽ fructꝰ durior habet᷑.
menbranarũtectitra tenerior. ẽ: sic̃
nuces: qr ficꝰ uidelicet ꝓpter inbecil¬
litatẽ merito flagitat opem maioriᷤ
auxilii. nucib autẽ lesionẽ facere
potuisset densior. opacitas folioꝵ lam¬
pinus etiã qͣm rationabilit̾ multifi¬
da formatione ꝑfectus est: ut uua
ꝑ eam partẽ quȩ tegit᷑ aeris repellat
iniuriã. ꝑ eam uero quȩ patet fom̃ta
solani caloris excipiat. Nichil itaq
fortuitũ nichil irrationabile factũ
uidemꝰ. est inom̃ib in effabilis quȩd̃a
mirandaq sapientia. Quȩ autẽ mens
aut cuiꝰ facundia sufficiet cõprehen¬
dere cuncta subtiliter ut & comtem¬
plari ꝓpͥetates ualeat. & disc̾nere dif¬
ferentias singłoꝵ uellatentiũ penitꝰ
causarũ secreta rimari. quomͦ unus
idemq humor ꝑ arbustoꝵ radices at¬

Expanded text:
praesidio defensae plenescunt? Et quomodo eorum praesidio defensae plenescunt? Et quomodo eorum quae mollem fructum ferunt folia fortiora sunt, sicut fici; quorum autem fructus durior habetur membranarum textura tenerior est, sicut nuces: quia ficus videlicet propter imbecillitatem merito flagitat opem majoris auxilii, nucibus au tem laesionem facere potuisset densior opacitas foliorum. Pampinus etiam quam rationabiliter multifida formatione perfectus est, ut uva per eam partem quae tegitur, aeris repellat injuriam, per eam vero quae patet, fomenta solani caloris excipiat. Nihil itaque fortuitum, nihil irrationabile factum videmus. Est in omnibus ineffabilis quaedam mirandaque sapientia. Quae autem mens aut cujus facundia sufficiet comprehendere cuncta subtiliter, ut et contemplari proprietates valeat, et discernere differentias singulorum, vel latentium penitus causarum secreta rimari? Quomodo unus idemque humor per arbustorum radices at
Abbreviated transcription (Latin):
apponere. nonnulli etiã fructũ ca¬
pris . fici domesticis alligant confe¬
rende ualitudinis causa qͦ possint
germina sua retinere cadentia Cuiꝰ
rei uidelicet figura monere nos cre¬
dit᷑ uit agnoscamꝰ qr oportet plerũq
etiã ab alienigenis caꝑe nos fidei do¬
cumentũ. ad ꝓfessionẽ bonoꝵ oꝑũ
declarandã. Si eñ uideris guẽpiã.
degentilib aut hereticis ab ecclesia
diũ tuũ magis ac magis atigere. quo
possis accedere ꝓpe illam fructiferam
ficũ. quȩ de societate siluestriũ uigo¬
rẽ mutuata scdm. uicia qͥd̾ẽ molesti
fluxꝰ inhibuit. subctia uͦ uitinȩ ferti¬
litatis arripuit. Igit᷑ si tanta ratio ge¬
nerationis illarũ est. ut uix pauca ꝓ
multis potuerimꝰ exponere. qͥs om¬
niũ fructuũ uarietates qͣlitates. sce¬
mataue ꝑcurrat. & qͣnta in singłis
habeat᷑ utilitas. cũ sint aliȩ quȩ sole
decoctae maturesct̃. alie quȩ tegum̃toꝵ

Expanded text:
apponere: nonnulli etiam fructum caapponere: nonnulli etiam fructum caprifici domesticis alligant, conferendae valitudinis causa, quo possint germina sua retinere cadentia. Cujus rei videlicet figura monere nos creditur ut agnoscamus quia oportet plerumque etiam ab alienigenis capere nos fidei documentum, ad professionem bonorum operum declarandam. Si enim videris quempiam de gentilibus aut haereticis ab Ecclesia dium tuum magis ac magis augere quo possis accedere prope illam fructiferam ficum, quae de societate silvestrium vigorem mutuata fecundum, vitia quidem molesti fluxus inhibuit, subsidia vero vicinae fertilitatis arripuit. 8. Igitur si tanta ratio generationis illarum est, ut vix pauca pro multis potuerimus exponere, quis omnium fructuum varietates, qualitates schematave percurrat, et quanta in singulis habeatur utilitas, cum sint aliae quae sole decoctae maturescunt, aliae quae tegumentorum
Abbreviated transcription (Latin):
qͣlitates reducit in meliꝰ. Labor autẽ
sp̃italis potens est omniũ morboꝵ su¬
ꝑare neqͥtiã. & sane tantã in arboꝵ
fecunditatib uidemꝰ ẽẽ dustantiã. qͣn¬
tam ne u̾bo qͥłe possumꝰ explicare.
sieq enĩ solũ malt̾no genere discre¬
tio fetuũ continet᷑. s in singłis etiã
plurima atu̾sitas inuenitur. Si qͥd̾ẽ
aliuã specimen masculini fructus.
aliud femininĩ fert᷑ tradidisse sollex¬
tia. Qti etiã palmas gemim eẽ sexꝰ
affirmant. Nam uidet᷑ quomͦ apudl
eos quȩ femina nominat᷑. ramos ꝓprioᷤᷤ
incuruat ad marẽ. uełut concubitũ
petens. ut possit ex eiꝰ admixtione con¬
ciꝑe. Unde ingeniosi agricole subla¬
tos de mascło certos ocłos femine Ai¬
cunt᷑ inserere. Q ita qͣsi coitu deside.¬
rato repleta. confestim subductis bra¬
chis pͥstinũ recurrit adstatũ. hȩc
autẽ deficis qͦq narrant᷑. slam qͥdã
plantas a grestes hortensib narrant᷑

Expanded text:
qualitates reducit in melius, labor autem qualitates reducit in melius, labor autem spiritalis potens est omnium morborum superare nequitiam. Et sane tantam in arborum fecunditatibus videmus esse distantiam, quantam nec verbo quidem possumus explicare. Neque enim solum in alterno genere discretio fetuum continetur; sed in singulis etiam plurima diversitas invenitur. Siquidem aliud specimen masculini fructus, aliud feminini, cultorum fertur tradidisse solertia: qui etiam palmas gemini esse sexus affirmant. Nam videtur quomodo apud eos quae femina nominatur, ramos proprios incurvat ad marem velut concubitum petens, ut possit ex ejus admixtione concipere. Unde ingeniosi agricolae, sublatos de masculo certos oculos, feminae dicuntur inserere; et ita quasi coitu desiderato repleta confestim subductis brachiis pristinum recurrit ad statum. Haec autem de ficis quoque narrantur. Nam quidam plantas agrestes hortensibus narratur
Abbreviated transcription (Latin):
etiã multis consertȩ caudicib. & qͦd
magis miraberis. senectutis & iuuen¬
tutis humanȩ similitudo reꝑit᷑ in
eis. Nlam nouelloꝵ & pollentiũ itir¬
gultoꝵ deductus & tensus est cortex.
senescentiũ uͦ rugosꝰ & scaber. Ex his
quȩdã cũ fuerint amputata reger¬
minant. alia mox cũ truncant᷑ are¬
scunt tanꝙͣ mortẽ qͣndła ex incisioniᷤᷤ
iniuria ꝑferendo. Multis sane ꝓbatũ
ferũ se tͣnsformant. Notũ est etiã qͣs¬
da diligentia cultoꝵ curatas. nat᷑ali
penitꝰ malicia caruisse. Nam mala
punica quȩ st̃ acidiora. uel amaras
amigdalas hoc mͦ ferunt posse mol¬
liri. si uixta radicẽ truncis earũ tere¬
bratis. tede cimeus ꝑ mediũ cardiniᷤ
transfigat᷑. omnẽ molestiã saporis
incongrui mutatione dulcetli ean¬
titrꝰ Icctico nullꝰ hominũ caligine ma¬
lignitatis offusꝰ. de pͥa salute desꝑet.
sciens quod agricultura qͥdẽ pomoꝵ

Expanded text:
etiam multis conserti caudicibus? Et quod etiam multis conserti caudicibus? Et quod magis miraberis, senectutis et juventutis humanae similitudo reperitur in eis. Nam novellorum et pollentium virgultorum deductus et tensus est cortex; senescentium vero rugosus et scaber. Ex his quaedam cum fuerint amputata regerminant, alia mox cum truncantur arescunt, tanquam mortem quamdam ex incisionis injuria perferendo. Multis sane probatuferum se transformant. Notum est etiam quasdam diligentia cultorum curatas, naturali penitus malitia caruisse. Nam mala punica quae sunt acidiora, vel amaras amygdalas, hoc modo ferunt posse molliri, si juxta radicem, truncis earum terebratis taedae cuneus per medium cardinis transfigatur, omnem molestiam saporis incongrui, mutatione dulcedinis exempturus. Idcirco nullus hominum caligine malignitatis offusus de propria salute desperet, sciens quod agricultura quidem pomorum
Abbreviated transcription (Latin):
imuitari. si uberrime misccłiã omni
tempore largiaris. S iam redeamꝰ
ad scrutationẽ dispositionis artifi¬
cis. Quanta tc̃ genera extitere lig¬
noꝵ. quoꝵ quȩdã fecunda st̃: alia
mectibilia. nonnulla nauib fabrican¬
dis accõmoda. quȩdã focis necessaria.
Rursꝰ inhis uarus expectat᷑ ornatus.
quoꝵ & ꝓprietatis inuestigatio diffici¬
lis habetur & differentia singłoꝵ. Nã
alia ꝓfundiorib alia sũmis & lenib st̃
adnexa radicib. alia in altũ porrecta
singłisq defixa stipitib. alia humi¬
liora. & de stirpib suis ocłos plures
fundentia. & quoꝵ u̾tices st̃ excelsi:
eoꝵ radices multiplices & ꝓfunddiores
habent᷑ incircoq diffusȩ. qͣs uelut fun¬
damina quȩd̃a nat᷑a subiecit. qͥbus
moles suꝑposita ualeat sustentari.
Quanta etiã diu̾sitas incorticib est
quoꝵ aliȩ lenes st̃ & nitidȩ. ñ nullȩ
nodose & asꝑe. alie simplices. certe

Expanded text:
imitari: si uberrime misericordiam omni imitari: si uberrime misericordiam omni tempore largiaris. 7. Sed jam redeamus ad scrutationem dispositionis artificis. Quanta tunc genera exstitere lignorum, quorum quaedam fecunda sunt, alia projectibilia, nonnulla navibus fabricandis accommoda, quaedam focis necessaria? Rursus in his varius spectatur ornatus, quorum et proprietatis investigatio difficilis habetur et differentia singulorum. Nam alia profundioribus, alia summis et levibus sunt annexa radicibus: alia in altum porrecta, singulisque defixa stipitibus, alia humiliora; et de stirpibus suis oculos plures fundentia. Et quorum vertices sunt excelsi, eorum radices multiplices et profundiores habentur, in circoque diffusae: quas velut fundamina quaedam natura subjecit, quibus moles superposita valeat sustentari. Quanta etiam diversitas in corticibus est, quorum alii lenes sunt et nitidi, nonnulli nodosi et asperi, alii simplices, certi
Abbreviated transcription (Latin):
mi semꝑ ad suꝑiora contendẽ similes
effectos sarm̃tis quȩ solent paulatĩ
crescendo ad sũmos arboꝵ u̾tices ꝑue¬
nire. Exigit nos etiã fossionẽ pati.
fodit᷑ autẽ mens scłariũ depositione
curarũ. quȩ cordib nr̃is onus graue
configunt. Ergo qͥ illecebras corporee
uoluptatis abiecerit. & execͣbilis am¬
bitũ głȩ. diuitiarũq contẽpserit. tan¬
qͣm fossionis cult᷑a nitescens. asptra¬
re libere incrpit. om̃ĩ labe t̾renȩ con¬
uersationis abstersa. Conuenit etiã
nos scdm ꝓuerbii rationẽ minime
luxuriantes effluere. id est non o¬
stentatorie. nec captare decꝰ laudis
ext̾ne. sed fertiles nos uͦ demonstrare
cultori. bonoꝵ oꝑũ preferentes indu¬
striã. Tu autẽ sic̃ oliua fructifera
nulla te spe nudau̾is. sed semꝑ ha¬
beto fidei uiridẽ ualidãq constan¬
tiam. Ita enĩ uiuacitatẽ illiꝰ arboris
& opulentiã fructuosam uideberis

Expanded text:
imi semper ad superiora contendere: similes imi semper ad superiora contendere: similes effectos sarmentis quae solent paulatim crescendo, ad summos arborum vertices pervenire. Exigit nos etiam fossionem pati. Foditur autem mens, saecularium depositione curarum; quae cordibus nostris onus grave conficiunt. Ergo qui illecebras corporeae voluptatis abjecerit, et exsecrabilis ambitum gloriae divitiarumque contempserit, tanquam fossionis cultura nitescens, aspirare libere incipit, omni labe terrenae conversationis abstersa. Convenit etiam nos secundum proverbii rationem, minime luxuriantes effluere, id est, non ostentatorie vivere, nec captare decus laudis externae; sed fertiles nos vero demonstratore cultori bonorum operum praeferentes industriam. Tu autem sicut oliva fructifera nulla te spe nudaveris, sed semper habeto fidei viridem validamque constantiam. Ita enim vivacitatem illius arboris, et opulentiam fructuosam videberis
Abbreviated transcription (Latin):
patrẽ uͦ cultorẽ. singłos autẽ nr̃m
qͥ ꝑ fidem inserti sumꝰ eccłȩ sarm̃ta
nuncupauit. ꝓuocans nos adfructi¬
ferationẽ copiosã. ne desidiȩ accusa¬
ti. flãmis contradam᷑ ȩternis. Deniq
non cessat ubiq animas hominũ
uitib cõparando. Sic enĩ dicit. Ui¬
nea facta ẽ dilecto. incornu pingui.
& iterũ. Uineã plantaui & sepe cir¬
cũdedi. Animas uidelicet indicans
hominũ. qͣs oelestiũ mandatoꝵ mu¬
nitione consepsit. apposita nichilo¬
minꝰ angłoꝵ custodia. sic̃ scriptũ est.
Inmittet angłm dni incircuitu ti¬
mentiũ eũ. & eripiet eos. Deinde ue¬
lut uallos qͦsdã qͥb fulciremͣ erexit.
terũ scõꝵ suscitans insublime ꝓuexit.
nec omino passus est m̃tẽ nr̃am humi
iacentẽ fieri dignã calcationib alioꝵ.
ult etiã nos uelut qͥbda uiteis cla¬
uicłis id est amplexib caritatis astͥctoᷤ
& ꝓxinũ quẽq diligentes. impetu am¬

Expanded text:
Patrem vero cultorem. Singulos autem nostrum, Patrem vero cultorem. Singulos autem nostrum, qui per fidem inserti sumus Ecclesiae, sarmenta nuncupavit: provocans nos ad fructificationem copiosam, ne desidiae accusati, flammis contradamur aeternis. Denique non cessat; ubique animas hominum vitibus comparando. Sic enim dicit: Vinea facta est dilecto in cornu pingui . Et iterum: Vineam plantavi, et sepe circumdedi , animas videlicet indicans hominum, quas coelestium mandatorum munitione consepsit: apposita nihilominus angelorum custodia, sicut scriptum est: Immittit angelum Dominus in circuitu timentium eum, et eripiet eos . Deinde velut vallos quosdam quibus fulciremur erexit: terum sanctorum suscitans in sublime provexit: nec omnino passus est mentem nostram humi jacentem, fieri dignam calcationibus aliorum. Vult etiam nos velut quibusdam viteis claviculis, id est, amplexibus caritatis astrictos, et proximum quemque diligentes, impetu an
Abbreviated transcription (Latin):
nis optinet. Iam ea guȩ deramor
plantatione nascunt᷑. ex semetipsis
timũ radices fundunt. Forsi¬
tan & genimȩ ille quȩ de stirpe tra¬
dunt᷑ rationẽ qͣndã seminis habent.
qͣs agͥcultores auulsas reparandi cau¬
sa gen̾is pastinare consuerunt. Pri¬
mo tam̃ ut supͣdiximꝰ arbores ille
digne memoratu habent᷑. quȩ nr̃am
uitã suis fructib sustentantes. atq
hominẽ nutͥentes inuidiosã ei fact᷑e
erant fruendi libertatẽ. sicut uitisꝗͣ
uinũ generat letificans cor hoĩs. &
olea fructũ ferens quȩ uultũ exhila¬
rat in misccłia. Quanta alia tc̃ simul
em̃gebant. urgenter hȩc ꝓducente
natura. Itaq radix uinee habet in
ctrco sarm̃ta uirentia diffusa ꝑ t̾rã.
ex qͥb pͥmo germ̃ orit᷑ qͦd fit labrusca.
post hoc uua. Sufficit gͥ uinea qͦ
prudenter inspecta. recordationẽ tibi
nat᷑ȩ subicere. Meministi enĩ dñici
sermonis exemplũ. qͦ se dicit ẽẽ uitẽ.

Expanded text:
nis obtinet. Nam ea quae de ramorum nis obtinet. Nam ea quae de ramorum plantatione nascuntur, ex semetipsis, quamplurimum radices fundunt. Forsitan et illae gemmae quae de stirpe truduntur, rationem quamdam seminis habent, quas agricultores avulsas reparandi causa generis, pastinare consueverunt. Primo tamen, ut supra diximus, arbores illae dignae memoratu habentur, quae nostram vitam suis fructibus sustentantes, atque hominem nutrientes invidiosam ei facturae erant fruendi libertatem: sicut vitis quae vinum generat laetificans cor hominis, et olea fructum ferens, qui vultum exhilarat, in misericordia. Quanta alia tunc simul emergebant urgenter, haec producente natura. Itaque radix vineae habet in circo sarmenta virentia, diffusa per terram: ex quibus primo germen oritur, quod fit labrusca, post hoc uva. Sufficit igitur vinea quoque prudenter inspecta, recordationem tibi naturae subjicere. Meministi enim dominici sermonis exemplum, quo se dicit esse vitem,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓbatione ddiscretũ. & certa designatio¬
ne ꝓuctũ. Uerũptam̃ illo tp̃r rosa
fine spina fuit. nam postea pulchre¬
tudimi eiꝰ acdiuncta est: ut eẽt uide.¬
licet uoluptati sollicitudo contigua
reminiscentib nobis peccatũ cutus
gra ddumos & uepres gen̾are terra
damnata est. Quȩ qͥde ibet᷑ ⁊ lignã
faciens fructũ ꝓdduce. S multa ligna
uidemꝰ neq semen neq fructũ ferentia.
Aahoc dicemꝰ. qͥa. quȩ st̃ utiliora man¬
dari memoriȩ pͥncipaliter meruert.
demde subtilit᷑ inqͥrentib patefiet
aut seminarias ẽẽ om̃s arbores. aut
similẽ semini hab̾e uͥtutẽ. Populus
em̃ ues ulmꝰ & salix &ȩ aliȩ tales fruc¬
tũ qͥdẽ nullũ uident᷑ afferre. mani¬
festũ tam̃ semen in eis siqͥs attentius
serutet᷑ inueniet. Subiectũ est enĩ
earũ foliis granũ qͦd mischũ nuncu¬
pare solent᷑ hi qͥ uocabuloꝵ cõpositio¬
nib oꝑam dederunt. hoc ium semi¬

Expanded text:
probatione discretum, et certa designatioprobatione discretum, et certa designatione productum. Verumtamen illo tempore rosa sine spina fuit. Nam postea pulchritudini ejus adjuncta est, ut esset videlicet voluptati sollicitudo contigua, reminiscentibus nobis peccatum, cujus gratia dumos et vepres generare terra damnata est. Quae quidem jubetur et lignum faciens fructum producere; sed multa ligna videmus, neque semen, neque fructum ferentia. Ad hoc dicemus, quia quae sunt utiliora, mandari memoriae principaliter meruerunt, deinde subtiliter inquirentibus patefiet aut seminarias esse omnes arbores, aut similem semini habere virtutem. Populus enim vel ulmus, et salix et aliae tales, fructum quidem nullum videntur afferre manifestum; semen tamen in eis, si quis attentius scrutetur inveniet. Subjectum est enim earum foliis granum quod mischum nuncupare solent hi qui vocabulorum compositionibus operam dederunt, hoc vim semi
Abbreviated transcription (Latin):
motib emulari. Om̃e tc̃ fenũ & om̃e
genꝰ olitoriũ. & si qͥd arbustuiũ uelse.¬
minariũ ẽ. copiosis suꝑ terrã fructib
eminebat. nulla tc̃ erat desꝑatio me¬
tuenda seminib non ignauie culpa
cultoꝵ. ñ aerũ untẽꝑantia. ñ ulliꝰ cau¬
se querela corruptelã fructib appor¬
tantis. ñ condẽpnatio quȩ fertilitatẽ
posset impedire terrarũ. P ostea enĩ
delictũ extitit ꝓ quo sumꝰ addicti
ut in sudore nr̃i uultꝰ panẽ mandu¬
caremꝰ Inter hȩc p̃cepit qͥꝙ lignũ nas
festim nemora densabant᷑. arbores etiã
qͥb mos est inaltũ surgere ulest olea
ues cedrus & cypressus & ꝑmꝰ. Necnon
fructices foluis uestiebant᷑. & frondib
uirgulta. Qumetiã quȩ coronaria uo¬
citant᷑ roseta dico & myrteta & lau¬
reta subuno temꝑis mom̃to cũ ante
non eẽnt. singła cũ sui ꝓprietate sitr¬
gebant. alt̾m ab alt̾o manifestissima

Expanded text:
motibus aemulari. Omne tunc fenum et omne motibus aemulari. Omne tunc fenum et omne genus olitorium; et si quid arbustivum vel seminarium est, copiosis super terram fructibus eminebat. Nulla tunc erat desperatio metuenda seminibus: non ignavia culpanda cultorum, non aerum intemperantia, non ullius causae querela corruptelam frugibus apportantis, non condemnatio, quae fertilitatem posset impedire terrarum. Postea enim delictum exstitit; proquo sumus addicti, ut in sudore nostri vultus panem manducaremus. 6. Inter haec praecepit quoque lignum nascfestim nemora densabantur, arbores etiam quibus mos est in altum surgere, id est, olea, vel cedrus, et cypressus, et pinus, nec non frutices foliis vestiebantur, et frondibus virgulta. Quin etiam quae coronaria vocitantur, roseta dico, et myrteta, et laureta sub uno temporis momento, cum ante non essent, singula cum sui proprietate surgebant: alterum ab altero, manifestissima
Abbreviated transcription (Latin):
origine. hoꝵ consid̾atio illis conferen¬
da est. qͥ dnĩ mandata subuertunt.
& non sincere u̾bũ monitionis accipi¬
unt. s maligno magist̾io depͣuati au¬
dent se m̃bris eccłȩ salubrib admi¬
seere. ⁊it morbi sui clandestinã ꝑniciẽ
latenter m̃tib integͥs molescãt. licet
dñs ꝑfectionẽ credentiũ merito semi¬
nis cõparst increm̃tis. ita dicens.t
hõ mittat sem̃tẽ suꝑ terrã & ille dor¬
miat & surgat nocte ac die. messis
autẽ leuat᷑ & crescit ipso nesciente.
Sponte enĩ t̾ra fructificat. pͥmo fenũ
postea spicã. Germinet t̾ra herbã. G
ibreuissimo tẽporis mom̃to ag̾mi¬
natione tellus incipiens. ut legem
creatoris impleret. ꝑ om̃s crescendi ꝓ¬
fecta gradus. mox ad mat᷑itatẽ qͥ nasce¬
bant᷑ euexit. Cerñes eo tẽpore saltus om̃s
herbarũ uiriditate splendesc̾e: cãpos
etiã turgidis messib exornatos. uma¬
giẽ qͦdam᷑ pelagi fluctuantis spicaꝵ

Expanded text:
origine. Horum consideratio illis conferenorigine. Horum consideratio illis conferenda est, qui Domini mandata subvertunt, et non sincere verbum monitionis accipiunt; sed maligno magisterio depravati, audent se membris Ecclesiae salubribus admiscere, ut morbi sui clandestinam perniciem latenter mentibus integris inolescant; licet Dominus perfectionem credentium in eum merito seminis comparat incrementis, ita dicens: Ut homo mittut sementem super terram, et ille dormiat, et surgat nocte ac die, messis autem levatur et crescit, ipso nesciente. Sponte enim terra fructiferat: primo fenum, postea spicam. Germinet terra herbam . Igitur in brevissimo temporis momento, a germinatione tellus incipiens, ut legem Creatoris impleret, per omnes crescendi profecta gradus, mox ad maturitatem quae nascebantur evexit. Cerneres eo tempore, saltus omnes herbarum viriditate splendescere: campos etiam turgidis messibus exornatos, imaginem quodammodo pelagi fluctuantis spicarum
Abbreviated transcription (Latin):
niri uel qͣntũ excultu & diligentia con¬
ferri: Quãꝙͣ ñ continuo p̃cepit fructũ
semenq ꝓduci. s g̾minare priꝰ statuit
& uirere tellurẽ. & tc̃ maturare sem̃.
ut pͥma illa p̃ceptio. docum̃tũ nat᷑e fie¬
triticũ serentes. atrũ plerũq colligimꝰ
Qd̾ ñ ꝑtinet ad mutationẽ gen̾is. s
infirmitatẽ qͣndã & languorẽ semi¬
nis fuisse dicemꝰ. Neq enĩ desiit ẽẽ fru¬
m̃tũ qͦd adustione nigͣcũ est: sic̃ ex
ipsa possumꝰ appellatione cognoscere
qr nimietate frigoris excocta species.
in aliũ sem̃ & colorẽ transtulit & sapo¬
rẽ. Sic̃ econtͣ siager fecundus extite¬
rit. & cȩli clem̃tia potiat᷑. mox ad pͥ¬
stinũ schema reuertit᷑. Loliũ uero &
cet̾a adult̾ina gen̾a quȩ ⁊izania solet
nuncupare scriptura. uictualibus
admixta segetib. ñ ex tritici corruptio¬
ne gignunt᷑. s ex sua ꝓpͥa nascunt᷑

Expanded text:
niri, vel quantum ex cultu et diligentia conniri, vel quantum ex cultu et diligentia conferri, quanquam non continuo praecepit fructum semenque produci, sed germinare prius statuit, et virere tellurem. et tunc maturare semen, ut prima illa praeceptio documentum naturae fietriticum serentes, atrum plerumque colligimus? Quod non pertinet ad mutationem generis, sed infirmitatem quamdam et languorem seminis fuisse dicemus. Neque enim desiit esse frumentum quod adustione nigratum est, sicut ex ipsa possumus appellatione cognoscere, quia nimietate frigoris excoctas species, in alium semen et colorem transtulit et saporem. Sicut econtra, si ager fecundus exstiterit, et coeli clementia potiatur, mox ad pristinum schema revertitur. Lolium vero et caetera adulterina genera, quae zizania solet nuncupare Scriptura, victualibus admixta segetibus, non ex tritici corruptione gignuntur, sed ex sua propria nascuntur
Abbreviated transcription (Latin):
tia confert̾ ad salutẽ. Nam cicutam
sturni solent edere. cuiꝰ uenenũ ꝓ qͣli¬
tate sui corporis dicunt᷑ effug̾e. Cenu¬
issima enĩ st̃ adiacentia eoꝵ cordi spi¬
ramina. priꝰq illis euenit ut digerãt
quȩ sũpserunt. qͣm frigiditas ad inti¬
ma eoꝵ intestina ꝑueniat. Cot᷑nicib
etiã inusu esce habet᷑ elleborꝰ. cuiꝰ uirꝰ
pestiferũ. nat᷑ȩ suȩ qͣdã temꝑatione
deuitant. Hȩc tam̃ omĩa nos ipsosqͦq
iuuare credunt᷑. Ex mandragora enĩ
sõnifera medicam ina cõponunt᷑. gra¬
uissimis menbroꝵ dolorib ꝓfutura.
Quidã autẽ ꝑcicutã molestissimã ues¬
cendi rabiẽ mitigarunt. Nonnulli ꝑ
elleborũ diut᷑na uicia corporis extinxe¬
runt. Ergo unde putabas conditori cri¬
men obicere. inde potiꝰ referende sibi lau¬
dis augm̃ta sortiris. Germinet terra.
Quantã gͥ dicis alimoniã sponte in fo¬
liis herbarũ radicib & seminib inue¬

Expanded text:
tia conferunt ad salutem. Nam cicutam tia conferunt ad salutem. Nam cicutam sturni solent edere: cujus venenum pro qualitate sui corporis dicuntur effugere. Tenuissima enim sunt adjacentia eorum cordi spiramina, priusque illis evenit ut digerant quae sumpserunt, quam frigiditas ad intima eorum intestina perveniat. Coturnicibus etiam in usu escae habetur helleborus, hujus virus pestiferum naturae suae quadam temperatione devitant; haec autem omnia nos ipsos quoque juvare creduntur. Ex mandragora enim somnifera medicamina componuntur gravissimis membrorum doloribus profutura. Quidam autem per cicutam molestissimam vescendi rabiem mitigarunt; nonnulli per helleborum diuturna vitia corporis exstinxerunt. Ergo unde putabas Conditori crimen objicere, inde potius referendae sibi laudis augmenta sortiris. 5. Germinet terra. Quantam igitur dicit alimoniam sponte in foliis herbarum, et radicibus et seminibus inve
Abbreviated transcription (Latin):
illud. qr non omĩa ꝓpter nr̃m facta st̃
tã ꝓmpte qͣm note st̃. Unũ qͦdq uero
eoꝵ qͦ gen̾ata st̃. habent ꝓpriã rationẽ.
Neq enĩ qr. taurini sanguinis hau¬
stꝰ letifer habet᷑ icctrco animal ipsũ
fieri ñ oportuit aut penitꝰ ñ uideri.
cuiꝰ utiq labor ad uarios uitȩ nĩȩ usꝰ
ualde necessariꝰ estimat᷑. S tͥ qͥde suf¬
ficiet rationabilitas familiaris hoĩb
ad declinanda quȩ noxia st̃. &enĩ si
ouib & capris sensꝰ suppetit nat᷑alis.
cauendi contͣria. solo intellectu discer¬
nentib lesionẽ. tu cui & sermonis fa¬
cultas p̾sto ẽ. & artis medicinȩ soller¬
cia suppetit. remedia sanitatis explo¬
rans & rerũ frequens exꝑientia. maloꝵ
nobis effugia demonstͣndo. difficile
dic mͥ poteris ꝑicłosa uitare: Quoꝵ ni¬
chil ÷ ociose uel inutilit̾ constitutũ.
Aut enĩ pastũ ministrãt certis qͥbq
pecudib. aut nobis egrotantib sola¬

Expanded text:
illud, quia non omnia propter nostrum facta sillud, quia non omnia propter nostrum facta stam promptae quam notae sunt. Unumquodque vero eorum quae generata sunt, habent propriam rationem. Neque enim quia taurini sanguinis haustus lethifer habetur, idcirco animal ipsum fieri non oportuit, aut penitus non videri, cujus utique labor, ad varios vitae nostrae usus valde necessarius aestimatur. Sed tibi quidem sufficiet rationabilitas familiaris hominibus, ad declinanda quae noxia sunt. Etenim si ovibus et capris sensus suppetit naturalis cavendi contraria, solo intellectu discernentibus laesionem: tu cui et sermonis facultas praesto est, et artis medicinae solertia suppetit, remedia sanitatis explorans, et rerum frequens experientia, malorum nobis effugia demonstrando, difficile, dic mihi, poteris periculosa vitare, quorum nihil est otiose vel inutiliter constitutum? Aut enim pastum ministrant certis quibusque pecudibus, aut nobis aegrotantibus sola
Abbreviated transcription (Latin):
tare spicarũ. cũ grauitudine matu¬
ritatis inflexȩ. deorsũ ceꝑint inclina¬
ri. Propt̾ea calamꝰ auenȩ totus uacu¬
us habet᷑ qr nullũ scilicet gerit pon¬
dus incapite. Triticũ autẽ longe alit̾
nat᷑a umitit. cuiꝰ gͣna ꝓuidenter ad¬
modũ locauit intecis ut ñ diripiant᷑
ab auib. Ee iccirco ei rationabilit̾ ari.¬
stas causa custodiȩ uelut hastas appo¬
suit. qͣrũ aculeis minores bestiȩ. repel¬
sant᷑. Quid loqͣr qͥdue reticeã tam co¬
piosos respiciens thesauros cieate:
est qͥde difficilis assecutio melioꝵ
ctura non tolerabilis omissoꝵ.
Germinet t̾ra herbã pabuli. Mox cũ
uictualib & ꝑniciosa ꝓcedunt. id est
cũ tritico cicuta. cũ reliqͥs seminib
elleborꝰ & aconitũ. & mandragora &
papaueris sucꝰ. Quid gͦ: Postposita
gr̾aꝵ actione suꝑ munificientia con-¬
ditoris. accusemꝰ eũ de noxiarũ ꝓduc̃¬
tione causarũ. minume consid̾antes

Expanded text:
tare spicarum, cum gravitudine matutare spicarum, cum gravitudine maturitatis inflexae deorsum coeperint inclinari. Et propterea calamus avenae totus vacuus habetur: quia nullum scilicet gerit pondus in capite. Triticum autem longae aliter natura munivit, cujus grana providenter admodum locavit in thecis, ut non diripiantur ab avibus. Et idcirco ei rationabiliter aristas causa custodiae, velut hastas apposuit, quarum aculeis minores bestiae repellantur. 4. Quid loquar, quidve reticeam, tam copiosos respiciens thesauros creaturae? est quidem difficilis assecutio meliorum, jactura non tolerabilis omissorum. Germinet terra herbam pabuli. Mox cum victualibus et perniciosa procedunt, id est cum tritico cicuta, cum reliquis seminibus helleborus, et aconitum, et mandragora, et papaveris succus. Quid ergo? postposita gratiarum actione super munificentia Conditoris, accusemus eum de noxiarum productione causarum? Minime: considerantes
Abbreviated transcription (Latin):
genitiua fomenta suscipiens & muenaᷤᷤ
eiꝰ sensim labendo dem̾git᷑. sparsisq mi¬
nutissimis fibris tumorẽ suꝑiecte tellu¬
ris nascendo ꝑrũpit. fundatũq iã fir¬
miter facile consurgit. Tot nuniero
sursũ calamos explicans qͦt deorsũ ra¬
dices extenderit. Atq ita teneritudo
g̾minis. tepefacta subiecto uapore qͥ
tͣctu caloris illapsꝰ ẽ ꝑ radices & t̾re mui¬
trmm̃tis adhibet᷑ partẽ sui diffundit
inculmũ. partẽ ducit incorticẽ. partẽ
ministrat ingͣna. partẽ porrigit in
aristas. & hoc mͦ congregatione ꝑfeẽ¬
ta paulatĩ ad sui mensurã singula q̾q
ꝑueniunt. Ergo siue tͥticũ fuerit. siue
legumen siue holꝰ siue arbustũ suffi¬
cienter instruere pot̾it titũ sensũ. qͦ
possif intueri sapientiã conditoris ar¬
tificis. quomͦ tanꝗͣ genib qͥbdã. stipu¬
la frum̃ti succingitur. ut crebr̾cõpa¬
gib alligata. faciliꝰ ualeat onꝰ subuec¬

Expanded text:
genitiva fomenta suscipiens et in venas genitiva fomenta suscipiens et in venas ejus sensim labendo demergitur, sparsisque minutissimis fibris tumorem superjectae telluris nascendo perrumpit, fundatumque jam firmiter, facile consurgit tot numero sursum calamos explicans, quot deorsum radices extenderit. Atque ita teneritudo germinis tepefacta, subjecto vapore, qui tractu caloris illapsus est per radices, et terrae nutrimentis adhibetur: partem sui diffundit in culmum, partem ducit in corticem, partem ministrat in grana, partem porrigit in aristas. Et hoc modo concretione perfecta, paulatini ad sui mensuram singula quaeque perveniunt. Ergo sive triticum fuerit, sive legumen, sive olus, sive arbustum, sufficienter instruere poterit tuum sensum, quo possis intueri sapientiam conditoris artificis: quomodo tanquam genibus quibusdam stipula frumenti succingitur, ut crebris compagibus alligata, facilius valeat onus subvec
Abbreviated transcription (Latin):
cula. carceres. ex qͥb intolerabilis glo¬
merat᷑ formido subiectis. Quid postea:
Nox una. & febris accessio. lat̾is dolor.
pulmonisq suspiriũ. diuulsũ ex ho¬
minib ducit hominẽ. totaq eiꝰ scena
repente decegit᷑. illa tanta potentia
uelut tͣnsactũ somniũ ñ uidet᷑. Qua¬
ꝓpter tempestiue ꝓpħa fioꝵ imbecil¬
litati. similitudinẽ głe cõparauit hu¬
manȩ. Germinet t̾ra herbã pabuli se¬
minans sem̃ scdłm genus. Usq nc̃ gͥ¬
pͥme cdispositioni testis est ordo nas¬
centiũ. Germinatio enĩ omĩa qͥ ge¬
nerant᷑ anteuenit. & siqͥd deradice
ꝓrũpit ut crocꝰ & gram̃ priꝰ id g̾mi¬
nare necesse ẽ. & post hoc fenũ uiride
fieri. atq ita in frugẽ maturã sti¬
pula iam flauescente ꝑducit. Ger¬
minet t̾ra herbã pabubi. Semengͥ
cum ceciderit insolũ &e medioerit᷑
humore fuerit & calore mollu dubunde
gremio terrȩ connectit᷑. Quedł̃ã subinde

Expanded text:
ncula, carceres, ex quibus intolerabilis gloncula, carceres, ex quibus intolerabilis glomeratur formido subjectis. Quid postea? nox una, et febris accessio, lateris dolor, pulmonisque suspirium, divulsum ex hominibus ducit hominem, totaque ejus scena repente detegitur, et illa tanta potentia velut transactum somnium non videtur. Quapropter tempestive propheta florum imbecillitati, similitudinem gloriae comparavit humanae. 3. Germinet terra herbam pabuli, seminans semen secundum genus. Usqe dispositioni testis est ordo nascentium. Germinatio enim omnia quae generantur antevenit, et si quid de radice prorumpit, ut crocus et gramen, prius id germinare necesse est, et post hoc fenum viride videri, atque ita in frugem maturam, stipula jam flavescente perduci. Germinet terra herbam pabuli. Semen igitur cum ceciderit in solum, et mediocriter humore fuerit et calore mollitum, mox gremio terrae connectitur, quaedam subinde
Abbreviated transcription (Latin):
fenũ. & om̃is gła hoĩs tanꝗͣ. flos feni.
&enĩ uitȩ hutꝰ breuitas & minimũ
do mortaliũ. congrue ꝓrsꝰ a ꝓpħa cõ¬
parata est. Uidetꝰ eniꝰ hodie quispiã
m̃bris refectus. facie robustus. ȩtate
pͥmeuus. fremens uirib atq impetu
non ferendꝰ. Hic sequenti mox die mi¬
serabilis inuenit᷑. dũ aut senecturte
frangit᷑ aut languore tabescit. Alter
itid̾e spectabilis habet᷑. & maximarũ
refertꝰ opib facultatũ. fultus obsegiuᷤ
susceptoꝵ amicoꝵ etiã simulatoꝵ sti¬
patꝰ examine. necñ parasitoꝵ uel affi¬
niũ adulatoꝵ cucũseptus excubiis. a
de diuitiis ciuilẽ qͦq potentiã & hono¬
res delatos a pͥncipib gentiũ regim̃ta.
militũ magist̾i̾a. p̾cones honorifica
uoce ꝑsonantes ante seipsũ. fasciũq
uectatores hinc & inde ꝓsequentes. gra¬
uissimũ terrorẽ supplicib ferentes. ad¬
dde u̾bera ꝓscriptiones. auctiones. um¬

Expanded text:
fenum, et omnis gloria hominis tanquam flos feni . fenum, et omnis gloria hominis tanquam flos feni . Etenim vitae hujus brevitas, et mido mortalium, congrue prorsus a propheta comparata est. Videtur enim hodie quispiam membris refectus, facie robustus, aetate primaevus, fremens viribus, atque impetu non ferendus. Hic sequenti mox die miserabilis invenitur; dum aut senectute frangitur, aut languore tabescit. Alter itidem spectabilis habetur, et maximarum refertus opibus facultatum, fultus obsequiis, susceptorum amicorum etiam simulatorum stipatus examine, nec non parasitorum, vel affinium adulatorum circumseptus excubiis, a de divitiis civilem quoque potentiam, et honores delatos a principibus, gentium regimenta, militum magisteria, praecones horrifica voce personantes ante seipsum, fasciumque vectores hinc et inde prosequentes, gravissimumque terrorem supplicibus ferentes: adde verbera, proscriptiones, auctiones, vi
Abbreviated transcription (Latin):
nascentiũ aut sem̃ suppetit renouan¬
di gen̾is. aut uis qued̾a seminaria sit
adiuncta. & hoc ẽ qͦd dicit. scd̃m genꝰ.
sleq enĩ calami ꝓgenies potest holeaꝵ
haberi creatͥx. s ex calamo calamꝰ alt̾
ꝑ similitudinẽ cognationis exorit᷑. &
ita qͦd de pͥma gen̾atione t̾ra ꝓduxit.
usq nc̃ post̾itatis successione seruat᷑.
Germinet t̾ra. Respice qͦmͦ ex parua
uoce & preceptione breuissima tellus
arida sterilisq repente parturiens
& ad fetũ fructiferatioĩs impulsa. ue¬
lut qͦdã luctuoso amictu deposito.
sũptisq letiorib indum̃tis & cultu
ꝓprii decoris exultans. omĩa quȩ ius¬
su cȩlesti conceꝑat effundebat. Citpio
nascentiũ gen̾is spectator astiteris.
magnificã ꝑcipias memoriã condito¬
ris: & ante omĩa cũ uid̾is herbã feni
uel florẽ: mox te adhumanȩ naturȩ
conu̾tas imaginẽ. recordatꝰ ysaie sa¬
pientis exemplar. qr. omis caro tanꝗͣ

Expanded text:
nascentium, aut semen suppetit renovannascentium, aut semen suppetit renovandi generis, aut vis quaedam seminaria sit adjuncta. Et hoc est quod dicit secundum genus. Neque enim calami progenies potest olearum haberi creatrix; sed ex calamo calamus alter, per similitudinem cognationis exoritur, et ita quod de prima generatione terra produxit, usque nunc posteritatis successione servatur. Germinet terra. Respice quomodo ex parva voce, et praeceptione brevissima tellus arida, sterilisque repente parturiens, et ad fetum fructificationis impulsa, velut quodam luctuoso amictu deposito, sumptisque laetioribus indumentis, et cultu proprii decoris exsultans, omnia quae jussu coelesti conceperat, effundebat. Cupio nascentium generi spectator astiteris, magnificam percipias memoriam Conditoris, et ante omnia cum videris herbam feni, vel florem, mox te ad humanae naturae convertas imaginem: recordatus Isaiae sapientis exemplar: Quia omnis caro tanquam
Abbreviated transcription (Latin):
Germinet terra herbã pabuli &e sem̃
semenans scm genꝰ. Recte inqͥt. Sic
enĩ & narrationis consequent̾ ordo
constabit qͥ nc̃ sibi qͦdamͦ creditur re¬
pugnare. & necessitas nat᷑alis dispen¬
sationis implebit᷑. Primo ẽ enĩ g̾mi¬
natio. deinceps herba. post hoc pabu¬
li successio. qͣm mox semtnis ꝑfectio
comitat᷑. Quomͦ gͦ cuncta quȩ nascun¬
tur e terra. seminaria ẽẽ sermo decla¬
rat. cũ nec calamꝰ. nec gram̃. nec men¬
ta. nec crocꝰ. nec alia plurima nascen¬
di pͥncipium sorciunt᷑ ex semine:
Ad hoc respondemꝰ qr quȩdã eoꝵ quȩ
t̾ra ꝓducit. inradicib & infundo
credunt᷑ uͥtutẽ seminis obtinere. sic̃
calamꝰ post increm̃ta recentia rursꝰ
aliã sobolẽ de radice submittit. repa¬
rationẽ stirpis inposterũ porrecturã.
Hoc autẽ facit non solũ calamꝰ sed
etiã alia mille. quȩ sub tellure nascen¬
tia rediuiuã ꝓlẽ in radice custodiunt.
Unde uerũ eẽ ꝓbatũ est qr. unicuq

Expanded text:
inet terra herbam pabuli et semen seminans secundum genus. Recte inquit; sic enim et narrationis consequenter ordo constabit, qui nunc sibi quodammodo creditur repugnare; et necessitas naturalis dispensationis implebitur. Primo est enim germinatio, deinceps herba, post hoc pabuli successio; quam mox seminis perfectio comitatur. Quomodo ergo cuncta quae nascuntur e terra, seminaria esse sermo declarat, cum nec calamus, nec gramen, nec menta, nec crocus, nec alia plurima nascendi principium sortiuntur ex semine? Ad haec respondemus, quod quaedam eorum quae terra producit, in radicibus et in fundo creduntur virtutem seminis obtinere, sicut calamus post incrementa recentia, rursus aliam sobolem de radice submittit reparationem stirpis in posterum porrecturam. Hoc autem facit non solum calamus, sed etiam alia mille, quae sub tellure nascentia, redivivam prolem in radice custodiunt. Unde verum esse probatum est quia unicuique
Abbreviated transcription (Latin):
desꝑare. Si enĩ scõꝵ talis introitus est:
& uestibulũ templi sic decoꝵ ⁊ splendi¬
dñ ut elgantia sue pulchritudinis
ocłos nr̃e mentis irradiet. qͣlia censenda.
contrectare. aut qͥs intuebit᷑ ineffabilia.
quoꝵ & uisus est inaccessibilis. & ratio
intellectꝰ inesfabilis: Tamen q̃m apud
tustũ tudicẽ. ⁊ ꝓ solo studio melioꝵ non
contẽptibilis merces est deputata. mi¬
nime nospigeat explorare. slam qͣmuis
multũ dignitate huiꝰcemodi abeẽ cre¬
dam. tamen si uoluntatẽ scͥpture seqͣm᷑
suffragante scõ spũ necnos imꝓbabileᷤᷤ

Expanded text:
desperare: si enim sanctorum talis introitus est, desperare: si enim sanctorum talis introitus est, et vestibulum templi sic decorum et splendidum, ut elegantia suae pulchritudinis oculos nostrae mentis irradiet, qualia censenda scontrectare; aut quis intuebitur ineffabilia, quorum et visus est inaccessibilis, et ratio intellectus ineffabilis? Tamen quoniam apud justum judicem, et pro solo studio meliorum, nos contemptibilis merces est deputata: minime nos pigeat explorare. Nam quamvis multum dignitate hujusmodi abesse credamur, tamen si voluntatem Scripturae sequamur, suff
Abbreviated transcription (Latin):
re singła maluerimꝰ. similẽ illis paciem᷑
eriorẽ. S eos asemetipsis uicissim deici
relunqͣm. & om̃i illoꝵ c̃tentione post¬
posita. seqͣm᷑ moysen dicentẽ. Inpͥnci¬
pio fecit ds cȩlũ ae t̾rã. Conditorẽq op¬
timũ ierũ sapientissime formatarũ
glorificemꝰ. & exuisibiliũ pulchritudi¬
ne islũ qͥ nimis optimꝰ ẽ contẽplem᷑. &
ex magnitudine corpoꝵ circũscͥptoꝵ.
metiam᷑ illũ infinitũ & maximũ. om¬
tutis amplitudine tͣnsgredientẽ. Nã
licet naturã creat᷑e minime cõp̾henda¬
mꝰ. tam̃ ic̃ ipsũ qͦd tenuit̾ nr̃o subicit᷑ in¬
tellectui tantũ ht̃ admirationis. ut etiã
uelocissima mensinferior uideat᷑ his reb qͣ
in hoc mundo habent᷑ exigue: debitãq
siꝑ om̃ib laudẽ conditori referamꝰ im¬
odicis mane decursis sermo¬
nib usq adeo abditã altitu¬
dinẽ intellectus inuenimus.
ut liberet omĩo de seqͣntib

Expanded text:
re singula maluerimus, similem illis patiemur re singula maluerimus, similem illis patiemur errorem. Sed eos a semetipsis vicissim dejici relinquamus, et omni illorum contentione postposita, sequamur Moysen dicentem: In principio fecit Deus coelum et terram, Conditoremque optimum rerum sapientissime formatarum glorificemus, et ex visibilium pulchritudine, illum qui nimis optimus est contemplemur. Et ex magnitudine corporum circumscriptorum metiamur illum infinitum, et maximum, omntem. Nam licet creaturae naturam minime comprehendamus, tamen idipsum quod tenuiter nostro subjicitur intellectui, tantum habet admirationis, ut etiam velocissima mens inferior videatur his rebus quae in hoc mundo habentur exiguae, debitamque super omnibus laudem Conditori referamus im 1. Modicis mane decursis sermonibus, usque adeo abditam altitudinem intellectus invenimus, ut liberet omnino de sequentibus