comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ud. quid putamꝰ fr̃s mei : Num quid nam solum eius
deista dilectione mandatũ est. qua diligimꝰ inuicẽ:
Nonne ẽ & aliud mauis. ut diligamꝰ dm̃ : dut uero de
sola nobis ds̃ dilectione mandauit. ut alia ñ inqͥramꝰ
Tria certe cõmendat apłs dicens. Manent autẽ fides.
spes caritas. tria hec maior autẽ hoꝵ caritas. Et sim
caritate hoc ẽ in dilectione concludunt᷑ duo illa p̃cep¬
ta: maior autem dicta ẽ ẽẽ non sola. De fide gͥ nobis
quã multa mandata sunt quã multa de spe: Quis po¬
test cuncta colligere. qͥs enumerando sufficere:S in¬
tueamur qđ ait idem apłs. Plenitudo legis Raritas Uͥ
ergo caritas ẽ qͥd ẽ qđ possit de esse : Uͥautẽ ñ est. qͥd ẽ
qđ possit ꝓdesse : Demon credit nec diligit. nemo cre¬
dit qui ñ diligit. fr̃ustra quidem s tam̃ potest sꝑare
ueniam qͥ ñ diligit. nemo autem potest desꝑare qͥdili¬

Expanded text:
ud, quid putamus, fratres mei? Numquidnam solum ejus ud, quid putamus, fratres mei? Numquidnam solum ejus de ista dilectione mandatum est, qua diligimus invicem? Nonne est et aliud majus, ut diligamus Deum? Aut vero sola nobis Deus dilectione mandavit, ut alia non inquiramus? Tria certe commendat Apostolus dicens: Manent autem fides, spes, charitas, tria haec, major autem his est charitas . Etsi in charitate, hoc est in dilectione, concluduntur duo illa praecepta, major tamen dicta est esse, non sola. De fide igitur nobis quam multa mandata sunt, quam multa de spe, quis potest cuncta colligere? quis enumerando sufficere? Sed intueamur quod ait idem Apostolus: Plenitudo legis charitas . Ubi ergo charitas est, quid est quod possit deesse? Ubi autem non est, quid est quod possit prodesse? Daemon credit, nec diligit . Nemo diligit qui non credit. Frustra quidem, sed tamen potest sperare veniam qui non diligit. Nemo autem potest desperare qui dili
Abbreviated transcription (Latin):
autem ur̃m. quia beatieritis qđ nondũ estis. sic̃ crea¬
tiestis qui ñ fiuistis. Hoc ẽ inquit p̃ceptũ meum ut di¬
ligatis inuicẽ. sicut dilexi uos. Siue dicatur p̃ceptũ
siue mandatum. ex uno uerbo greco utrũq int̾pretat᷑
qđ est entole. Iam uero istam sententiã & antea dixerat.
de qua me uobis ut potui disputasse memiisse debe¬
tis. Ibi enĩ sic ait. Mandatum nouum do uobis. ut diliga¬
tis inuicem. sicut dilexi uos. ut & uos diligatis inui¬
cem. Huiꝰitaq mandati repeticio cõmendatio ẽ. nͥ qđ ibi
mandatũ nouũ inquit do uobis. hic autẽ. hoc ẽ inquit
mandatũ meum. Ibi tam quã ñ fuerit antea tale man¬
datum. hic tanquã non sit aliud eius mandatũ. Sed
ibi dictum ẽ nouum ne in uetustate nr̃a ꝑseueremꝰ.
hic dictum ẽ meũ: ne contempnendũ putemꝰ. Qd̾ au¬
tem hic ita dixit hoc ẽ mandatũ meũ uelud ñ sit ali¬

Expanded text:
autem vestrum: quia beati eritis, quod nondum estis; sicut creaautem vestrum: quia beati eritis, quod nondum estis; sicut creati estis qui non fuistis. 2. Hoc est, inquit, praeceptum meum, ut diligatis invicem, sicut dilexi vos. Sive dicatur praeceptum, sive mandatum, ex uno verbo graeco utrumque interpretatur, quod est ἐντολή. Jamvero istam sententiam et antea dixerat, de qua me vobis, ut potui, disputasse meminisse debetis . Ibi enim sic ait, Mandatum novum do vobis, ut diligatis invicem, sicut dilexi vos, ut et vos diligatis invicem . Hujus itaqmandatum novum, inquit, do vobis; hic autem, hoc est, inquit, mandatum meum. Ibi tanquam non fuerit antea tale mandatum, hic tanquam non sit aliud ejus mandatum. Sed ibi dictum est novum, ne in vetustate nostra perseveremus; hic dictum est meum, ne contemnendum putemus. 3. Quod autem hic ita dixit, Hoc est mandatum meum, velut non sit ali
Abbreviated transcription (Latin):
id facere cepit qđ se facturũ esse p̃sciuit. gaudiũ eiꝰ
qͦb eatꝰ est creuit. Alioqͥn beatior factus ẽ: qͥa nos fecit.
Absit hoc fr̃s. qͥa dei beatitudo nec minor fuerat sineno¬
bis. nec fit maior ex nobis. Gaudiũ gͥ eius de salute no¬
stra qđ in illo semꝑ fuit. cum p̃seuit & p̃destinauit
nos. cepit ẽẽ in nobis quando uocauit nos. Et hoc gau¬
diũ merito nr̃m dicimꝰ. qͦq nos beati futuri erinꝰ. S
hoc gaudiũ nr̃m crescit & ꝓficit. & ad suam ꝑ fec̾tionẽ
ꝑ seuerando ꝑtendit. Ergo inchoatur infide renascen¬
tium. implebit᷑ in p̃mio resurgentiũ. Ecce unde dic¬
tum existimo hec locutꝰ sum uobis. ut gaudiũ meũ inuo¬
bissit. & gaudiũ ur̃m impleat᷑. Inuobis sit meũ imple¬
atur ur̃m. Semꝑ enim erat meũ plenũ. & antequam
uocaremini. cũ uocandi a me p̃sciremini. S fit & inuo¬
bis. cũ hoc efficimini qđ presciui de uobis. Impleatur

Expanded text:
id facere coepit, quod se facturum esse praescivit, gaudium ejus, id facere coepit, quod se facturum esse praescivit, gaudium ejus, quo beatus est, crevit; alioqui beatior factus est, quia nos fecit. Absit hoc, fratres: Dei beatitudo quia nec minor fuerat sine nobis, non fit major ex nobis. Gaudium igitur ejus de salute nostra, quod in illo semper fuit cum praescivit et praedestinavit nos, coepit esse in nobis quando vocavit nos; et hoc gaudium merito nostrum dicimus, quo et nos beati futuri sumus: sed hoc gaudium nostrum crescit et proficit, et ad suam perfectionem perseverando pertendit. Ergo inchoatur in fide renascentium, implebitur in praemio resurgentium. Ecce unde dictum existimo, Haec locutus sum vobis, ut gaudium meum in vobis sit, et gaudium vestrum impleatur: in vobis sit meum; impleatur vestrum. Semper enim erat meum plenum, et antequam vocaremini, cum vocandi a me praesciremini; sed fit et in vobis, cum hoc efficimini quod praescivi de vobis. Impleatur
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i in nobis. nisi quo dignat᷑ gaudẽ de nobis: & qd̃
ẽ gaudium nr̃m qđ dicit implendũ. nisi eiꝰ hab̾e cõsor¬
tium : ꝓpt̃ qđ beato petro dixerat. Si ñ lauero te: non
habebis partem mecum. Gaudiũ gͦ eius in nobis gr̃aẽ
quam p̾stitit nobis. ipsa ẽ & gaudiũ nr̃m. S de hac
ille etiam exeternitate gaudebat. quando nos elegit
ante mundi cõstitutionem. Nec recte possumꝰ dicere.
qđ gaudium eius plenũ non erat. Non enim d̾s imꝑ¬
fecte aliquando gaudebat. S illud eius gaudiũ in nob̾
ñ erat. quia nec nos in quib esse posset iã eramꝰ. nec
quando esse cepimꝰ cũ illo esse cepimꝰ. In ipso autẽ semꝑ
erat qͥ nos suos futuros certissima sue p̃scientie uerita¬
te gaudebat Pinde gaudiũ iamipse ꝑfectũ de nobis ha¬
bebat. quando nos p̃sciendo & p̃destinando gaudebat.
Neq enim ullus in illo eius gaudio metus esse poterat.
ne forte ñ fieret qđ se facturũ esse p̃sciebat. S neq cũ

Expanded text:
gaudere de nobis? Et quid est gaudium nostrum quod dicit implendum, nisi ejus habere consortium? Propter quod beato Petro dixerat, Si non lavero te, non habebis partem mecum . Gaudium ergo ejus in nobis, gratia est quam praestitit nobis: ipsa est et gaudium nostrum. Sed de hac ille etiam ex aeternitate gaudebat, quando nos elegit ante constitutionem mundi . Nec recte possumus dicere quod gaudium ejus plenum non erat: non enim Deus imperfecte aliquando gaudebat. Sed illud ejus gaudium in nobis non erat: quia nec nos in quibus esse posset jam eramus; nec quando esse coepimus, cum illo esse coepimus. In ipso autem semper erat, qui nos suos futuros certissima suae praescientiae veritate gaudebat. Poinde gaudium jam ipse perfectum de nobis habebat, quando nos praesciendo et praedestinando gaudebat: neque enim ullus in illo ejus gaudio metus esse poterat, ne forte non fieret quod se facturum esse praesciebat. Sed neque cum
Abbreviated transcription (Latin):
teriꝰ cõmutati. neq id qđ fuimꝰ manere potuimꝰ.
Cũ autem ꝑ ipsum uenimꝰ ad patrẽ. sic̃ ait nemo ue¬
nit ad patrẽ nisi ꝑ me: manentes in illo. nec apatre
nos qͥsquã poterit separare nec ab illo. Conec̃tens
itaq consequentia p̃cedentib: si cogno uissetis me¬
inqͥt. & patrẽ meũ utiq cogno uissetis. Hoc ẽ qđ
ait. Nlemo uenit ad patrẽ. nͥ ꝑ me. Deinde subiungit.
Et amodo cognoscetis eũ: & uidistis eũ. S philippus
unꝰ ex apłis qͥo audierit non intelligens. dñe inqͥt
ostende nobis patrẽ & sufficit nobis. Cui dñs. Tanto
inquit tempore uobiscũ sum. & ñ cognouistis me. Phi-¬
lippe: Qui uidit me: uidit & patrẽ. Ecce increpat.
qđ tanto tempore cũ ipsis erat. & ñ cognoscebatꝰ Non-¬
ne ipse dixerat.ꝙ qͦego uado scitis. & uam scitis:
Et se nescire dicentes. eos hoc scire conuicerat: addendo
atq dicendo. ego sum uia & ueritas & uita. Quomͦ¬

Expanded text:
terius commutati, neque id quod fuimus, manere potuimus. terius commutati, neque id quod fuimus, manere potuimus. Cum autem per ipsum venimus ad Patrem, sicut ait, Nemo venit ad Patrem nisi per me; manentes in illo, nec a Patre nos quis quam poterit separare, nec ab illo. 2. Connectens itaque consequentia praecedentibus: Si cognoinquit, et Patrem meum utique cognovissetis. Hoc est, quod ait, Nemo venit ad Patrem, nisi per me. Deinde subjungit Et amodo cognoscitis eum, et vidistis eum. Sed Philippus, unus ex apostolis quid audierit non intelligens; Domine, inquit, ostende nobis Patrem, et sufficit nobis. Cui Dominus: Tanto, inquit, tempore vobiscum sum, et non cognovistis me, Philippe? qui videt me, videt et Pquod tanto tempore cum ipsis erat, et non cognoscebatur. Nonne ipse dixerat, Et quo ego vado scitis, et viam scitis; et se nescire dicentes, eos haec scire convicerat, addendo atque dicendo, Ego sum via, veritas et vita? Quom
Abbreviated transcription (Latin):
in ipso ẽ. ut ubi ẽ ipse & nos simꝰ hoc ẽ in ipso. Sic̃ enim
pat̾ habet uitam insemet ipso & utiq ñ aliud ẽ uita
quã habet nͥ qđ est ipse qͥ hanc habet: sic dedit filio
habere uitam in semetipso. cũ ipse sit eadẽ uita qͣm
habet in semecipso. Nũquid autẽ nos uita qđ est ipse hoc
erimꝰ: eũ in illa uita hoc ẽ inseipso esse ceꝑunꝰ: Nlon u¬
tiq qͥa ipse existendo uita habet uitã. & ipse ẽ quod
habet: & qđ uita ẽ in ipso. ipse ẽ in seipso. llos autem
ñ ipsa uita. s ipfius uite participessumꝰ. atq ita ibi
erimꝰ. ut in nobis ipsis ñ qđ ipse ẽ esse possimꝰ s nos
ipsi ñ uita ipsum habemꝰ uitã. qͥseipsum habet uitã
eo qđ ipse sit uita. Deniq ipse & in seipso ẽ immutabi¬
liter: & in patre inseparabilit̾. Nos uͦ cũ in nobis ip¬
sis esse uoluissemꝰ. ad nos ipsos turbati sumꝰ. unde illa
uox ẽ. ad meipsũ turbata ẽ anima mea: atq inde:¬

Expanded text:
ipso. Sicut enim habet Pater vitam in semetipso, et utique non aliud est vita quam habet, nisi quod est ipse qui hanc habet: sic dedit Filio habere vitam in semetipso , cum ipse sit eadem vita quam habet in semetipso. Numquid autem nos vita quod est ipse, hoc erimus, cum in illa vita, hoc est in ipso esse coeperimus? Non utique, quia ipse existendo vita habet vitam,  vita est in ipso, ipse est in seipso: nos autem non ipsa vita, sed ipsius vitae participes sumus, atque ita ibi erimus, ut in nobis ipsis non quod ipse est esse possimus, sed nos ipsi non vita, ipsum habeamus vitam, qui seipsum habet vitam, eo quod ipse sit vita. Denique ipse et in seipso est immutabiliter, et in Patre inseparabiliter: nos vero cum in nobis ipsis esse voluissemus, ad nos ipsos turbati sumus; unde illa vox est, Ad meipsum turbata est anima mea : atque in de
Abbreviated transcription (Latin):
erba scĩ euangłii fr̃s ita recte intelligunt᷑.
si cũ suꝑiorib reꝑitint᷑ hab̾e concordiã. Con¬
uenire enim debent p̾cedentia consequen¬
tib: quando ueritas loquitur. Suꝑiꝰ dixerat dñs. Et
si abiero & p̃parauero uobis locum. iterũ uenio & ac¬
cipiã uos ad meipsũ: ut ubi ego sum & uossitis. Dein¬
de addidat: & quo ego uado scitis. & uiã scitis. Nichilq
aliud ostendit esse qđ dixit: nisi qͥa ipsũ esse sciebant.
Quid gͦ esset ire ad seipsũ ꝑ seipsũ. qđ etiã discipłis p̾stat
ut eant adipsum ꝑ ipsum: ut potuimꝰ pristino sermo¬
ne iã diximꝰ. Quid itaq ait. uͥ ego sũ & uossitis: Ubi erãt
futuri. nͥ in ipso: Ae ꝑ hoc ẽ etiã ipse in seipso: & ideo illi
uͥ & ipse hoc ẽ in ipso. Ipse ẽ gͥ uita eterna. inqua futu

Expanded text:
erba sancti Evangelii, fratres, ita recte intelliguntur, si cum superioribus reperiuntur habere concordiam: convenire enim debent praecedentia consequentibus, quando veritas loquitur. Superius dixerat Dominus, « Et si abiero, et praeparavero vobis locum; iterum venio, et accipiam vos ad meipsum, ut ubi ego sum, et vos sitis: » deinde addiderat, « Et quo ego vado scitis, et viam scitis; » nihilque aliud ostendit esse quod dixit, nisi quia ipsum sciebant. Quid ergo esset ire ad seipsum per seipsum, quod etiam discipulis praestat ut eant ad ipsum per ipsum, ut potuimus pristino sermone jam diximus. Quod itaque ait, Ut ubi ego sum, et vos sitis, ubi erant futuri nisi in ipso? Ac per hoc est etiam ipse in seipso, et ideo ibi illi ubi et ipse, id est, in ipso.
Abbreviated transcription (Latin):
Similẽ quidẽ noui: s adhuc alterũ sine altero noui. Nlon
mͥ sufficit: nisi & illũ cui est iste similis nouerun. Ostende
itaq nobis patrẽ: & sufficit nobis. S ideo magist̃ disci-¬
płm arguebat. qm̃ corpostulantis uidebat. Tamquã enĩ
melior pat̾ esset quam filius. itaphilippꝰ patrẽ nosse cu¬
piebat: & ideo nec filiũ sciebat. qͦ meliꝰ aliquid esse crede¬
bat. Ad hunc sensũ corrigendũ dictũ ẽ. quidit me uidit &
patrem. Quomͦ tu dicis. ostende nobis patrẽ: Uideo qͦmͦ
tu dicas. non alterũ queris uidere simlem. s illũ putas
esse meliorẽ. Non credis qͥa ego inpatre. & pat̾ in me est :
Cur insimilib. distantiã cupiscernere: Cur in separabiles
separatim desidas nosse: Peinde ñ solum philippũ. sed
ad eos pluraliter loquit᷑ que non sunt in angustias coar¬
tanda: ut adiuuante ipso diligentiꝰ exponant᷑.
e aurib¶ meo hoc faciam.

Expanded text:
Similem quidem novi, sed adhuc alterum sine altero novi. Non Similem quidem novi, sed adhuc alterum sine altero novi. Non mihi sufficit, nisi et illum cui iste est similis, noverim. Ostende itaque nobis Patrem, et sufficit nobis. Sed ideo magister discipulum arguebat, quoniam cor postulantis videbat; tanquam enim melior Pater esset quam Filius, ita Philippus Patrem nosse cupiebat, et ideo nec Filium sciebat, quo melius aliquid esse credebat. Ad hunc sensum corrigendum dictum est, Qui videt me, videt et Patrem. Quomodo tu dicis, Ostende nobis Patrem? Video quomodo tu dicas: non alterum quaeris videre similem, sed illum putas esse meliorem. Non credis quia ego in Patre, et Pater in me est? Cur in similibus distantiam cupis cernere? cur inseparabiles separatim desideras nosse? Deinde non ad solum Philippum, sed ad eos pluraliter loquitur, quae non sunt in angustias coarctanda, ut adjuvante ipso diligentius exponantur nomine meo, hoc faciam.
Abbreviated transcription (Latin):
& patrẽ meũ cognouissetis: qm̃ ego ꝑ quẽ uenit᷑ ad pa-¬
trẽ ꝑducam uos ad eum. ut ipsum etiam cognoscatiᷤ
S qm̃ illi sum omĩno simillimꝰ: amͦ cognoscetis eũ. cũ
cognoscetis me. Et uidistis eũ: si oculis cordis iudistis
ine. Quid gͦ ẽ qđ dicis philippe. ostende nobis patrem.
o susicit nobis: Tanto inquit tẽpore uobȩui sumes
non cognoustisme Philippe. Qui me uidit uidit &. patrem.
Quod si ad te multum ẽ hoc uidere: saltem qđ non uidescrede.
Quomodo enĩdicis inquit: ostende nobis patrẽ : Si me uidis¬
tis qͥ om̃uimodis similissũ: uidisti illũ cuiꝰsunilis sum. Quod
si uidere ñ potes. ñsaltem credis quia ego in patre & pat̾
inme est. Poterat hic dicere philippꝰ. Uideo qͥdẽte. & cre¬
do te esse simillimũ patri s numqͥd arguendꝰ & obiurgan¬
dꝰ est. qͥ eũ similẽ uidet. eniã illũ cuiꝰ est similis uult uide.

Expanded text:
et Patrem meum cognovissetis: quoniam ego, per quem venitur ad Paet Patrem meum cognovissetis: quoniam ego, per quem venitur ad Patrem, perducam vos ad eum, ut ipsum etiam cognoscatis. Sed quoniam illi sum omnino simillimus, amodo cognoscitis eum, cum cognoscitis me: et vidistis eum, si oculis cordis vidistis me. Quid ergo est quod dicis, Philippe, Ostende nobis Patrem, et sufficit nobis? Tanto, inquit, tempore vobiscum sum, et non cognovistis me, Philippe? Qui me videt, videt et Patrem. Quod si a te multum est hoc videre, saltem quod non vides, crede. Quomodo enim dicis, inquit, Ostende nobis Patrem? Si me vidisti, qui illi omnimodo similis sum, vidisti illum cui similis sum. Quod si videre non potes, non saltem credis quia ego in Patre, et Pater in me est? Poterat hic dicere Philippus, Video quidem te, et credo te esse simillimum Patri: sed nunquid arguendus et objurgandus est, cui cum similem videt, etiam illum cujus est similis, vult videre?
Abbreviated transcription (Latin):
nisse in carnẽ: passũ esse. resurrexisse. in celũ ascen¬
disse. Totũ hoc sicut uerba auditis p̃teriti tẽporis im¬
pletũ esse iã credimꝰ. In eius sunt fidei societate no¬
biscũ & illi patres. qͥ credider̃t de uͥgine nasciturũ
passurũ. resurrecturũ. in celũ ascensurũ. Illos enim
ostendit apłs. ubi ait. Habentes autẽ eundẽ sp̃m fi¬
dei: sicut scriptũ ẽ. Credidi ꝓpt̃ qđ locutꝰ sum. Et noᷤ
qđ locutus sũ. apłs dicit. Et nos credimꝰ: ꝓpt̃ quod
& loquim᷑. Ut scias autẽ quod una sit fides: audi di¬
centẽ. Habentes autẽ eundẽ sp̃m fidei: & nos credimꝰ.
Sic & alio loco dicit. Nolo enĩ inqͥt uos ignorare fr̃s.¬

Expanded text:
nisse in carne, passum esse, resurrexisse, in coelum ascendisse: totum hoc, sicut verba auditis praeteriti temporis, impletum esse jam credimus. In ejus sunt fidei societate nobiscum et illi patres, qui crediderunt de Virgine nasciturum, passurum, resurrecturum, in coelum ascensurum: illos enim ostendit Apostolus ubi ait, Habentes autem eumdem spiritum fidei, sicut scriptum est, Credidi, propter quod locutus sum; et nos quod locutus sum : Apostolus dicit, Et nos credimus, propter quod et loquimur. Ut scias autem quod una sit fides, audi dicentem, Habentes eumdem spiritum fidei, et nos credimus. Sic et alio loco, Nolo enim
Abbreviated transcription (Latin):
am ꝑ hostiũ. xp̃m. ualde bonũ ẽ. exire aut̃ de eccłia
sicut ait ipse ioħs euanglista. in epła sua. ex nobis
exiert̃ sed ñ erant ex nobis: ñ ẽ utiq bonũ. Talis gͦ
egressus. ñ posset ab ono pastore laudari: ut diceret.
Et ingrediet᷑ & egrediet᷑ꝰ. & pascua inueniet Est gͦ a¬
liquis ñ solũ ingressus. uerũ etiã egressus bonꝰ ꝑ hos¬
tiũ bonũ qđ est xp̃s. Sed qͥs est iste laudabilis & be¬
atus egressus: Possem qͥdẽ dicere ingredi nos: qͣn¬
do inceriꝰ aliquid cogitamꝰ. Egredi autẽ: qndo exte¬
etiã foris. id est corã hominib oꝑ ari. Unde & inpsal¬
mo dicit᷑. Eariet homo ad opꝰ suũ. Et ipse dñs dicit.
Luceant oꝑa ur̃a. corã hominibꝰ. Sed plus me delec̾tat.
quod ipsa ueritas tamquã pastor bonus. & ido doc¬

Expanded text:
m Christum, valde bonum est: exire autem de Ecclesia, sicut ait iste ipse Joannes evangelista in Epistola sua, Ex nobis exierunt, sed non erant ex nobis ; non est utique bonum. Talis ergo egressus non posset a bono pastore laudari; ut diceret, et ingredietur, et egredietur, et pascua inveniet. Est ergo aliquis non solum ingressus, verum etiam egressus bonus per ostium bonum, quod est Christus. Sed quis est iste laudabilis et beatus egressus! Possem quidem dicere ingredi nos, quando interius aliquid cogitamus; egredi autem, quando exteidem etiam foris, id est, coram hominibus operari. Unde et in Psalmo dicitur: Exiet homo ad opus suum . Et ipse Dominus dicit: Luceant opera vestra coram hominibus . Sed plus me delectat quod ipsa Veritas tanquam pastor bonus, et ideo doc
Abbreviated transcription (Latin):
saluus erit. hanc uocẽ ñ negligit ꝓpͥus: ñ audit
alienus. Nã & ille hoc ei p̃dicat: ut ꝑ seueret apud
ipsũ usq in finẽ. Sed ñ apud eũ ꝑseuerando: ñ au¬
dit hanc uocẽ. N enit ad xp̃m. audiuit alia & alia
uerba. illa & illa: omĩa uera. sana om̾a. Int̾que:
ẽ illa uox. Qui ꝑseuerauerit usq in fine̾: hic sal¬
uus erit. Istam qui audierit: ouis ẽ. Sed audiebat
illã nescio quis: & desipuit. refriguit audiuit a¬
lienã. Si p̃destinatꝰ ẽ: ad tempꝰ errauit. in et̾num
ñ ꝑiit. Redit: audit qđ neglexit. facit qđ audiũ.
Si enĩ de his est qͥ p̃destinati sunt. & errorẽ ipsius
deus p̾sciuit. & cõuersionẽ futurã. si aberrauerit
redit. ut audiat uocẽ illã pastoris: & sequat᷑ dicñ¬
tẽ. qͥ ꝑseuerauerit usq infine̾. hic saluuserit. Bo¬
na uox fr̃s. uere pastoralis: ipsa ẽ uox salutis in
tab̾nacłis iustoꝵ. Nã facile ẽ audire. xp̃m. facile

Expanded text:
salvus erit . Hanc vocem non negligit proprius, non audit salvus erit . Hanc vocem non negligit proprius, non audit alienus: nam et ille hoc ei praedicat, ut perseveret apud ipsum usque in finem, sed non apud eum perseverando non audit hanc vocem. Venit ad Christum, audivit alia et alia verba, illa et illa, omnia vera, sana omnia: inter et illa vox: « Qui perseveraverit usque in finem, hic salvus erit. » Istam qui audierit ovis est. Sed audiebat illam nescio quis et desipuit, refriguit, audivit alienam: si praedestinatus est, ad tempus erravit, in aeternum non periit; redit ut audiat quod neglexit, faciat quod audivit. Si enim de his est qui praedestinati sunt, et errorem ipsius Deus praescivit, et conversionem futuram; si aberravit, redit ut audiat illam vocem pastoris, et sequatur dicentem, Qui perseveraverit usque in finem, hic salvus erit. Bona vox, fratres, vera, pastoralis, ipsa est vox salutis in tabernaculis justorum . Nam facile est audire Christum, facile
Abbreviated transcription (Latin):
multe oues foris. quã multi lupi intus: & quã
multe oues intus. & multi lupi foris. Quid est
qđ dixi. quã multe oues foris: Quã multi modo
luyuriant᷑ casti futuri. quã multi blasphemant
sobrii: quã multi rapiunt res alienas. donaturi
suas. Nerũtam̃ mͦ uocẽ alienã audiunt: alienos
secunt᷑. Itẽ quã multi intus laudant blasphematu¬
ri. casti sunt fornicaturi. sobrii sunt. sed postea¬
uino sepeliendi. stant casuri ñ sunt oues.De pre¬
destinatis enim loquimur: de his loquimꝰͦ quos
nouit dñs qͥ sunt eius. Et tam̃ ipsi quãdiu rec¬
te sapiunt: xp̃i uocem audiunt. Ecce audiunt
isti ñ audiunt illi. Et tam̃ scd̾m p̃destinationẽ:
ñ oues isti. oues illi. Adhuc manec questio: quȩ
mͥ interĩ nc̃ uidet᷑ ita posse dissolui. Est aliqua uox.
est inquã uox aliqua pastoris: in qua oues ñ au¬
diunt alienos. in qua ñ oues ñ audiunt. xp̃m.
Que ẽ ista uox: qui ꝑ seuerauerit usq infine̾ hic

Expanded text:
multae oves foris et quam multi lupi intus, et quam multae oves intus et multi lupi foris! Quid est quod dixi, quam multae oves foris? Quam multi modo luxuriantur, casti futuri; quam multi blasphemant futuri; quam multi rapiunt res alienas, donaturi suas. Verumtamen modo alienam vocem audiunt, alienos sequuntur. Item quam multi intus laudant, blasphematuri; casti sunt, fornicaturi; sobrii sunt, se vino postea sepulturi; stant casuri, non sunt oves. De praedestinatis enim loquimur; de his loquimur, quos « novit Dominus qui sunt ejus ; » et tamen ipsi quandiu recte sapiunt, Christi vocem audiunt. Ecce audiunt ipsi, non audiunt illi, et tamen secundum praedestinationem non oves isti, et oves illi. Adhuc manet quaestio, quae mihi interim nunc videtur ita posse dissolvi. Est aliqua vox, est, inquam, vox aliqua pastoris, in qua oves non audiunt alienos, in qua non oves non audiunt Christum. Quae est ista vox! Qui perseveraverit usque in finem, hic
Abbreviated transcription (Latin):
c̃to. & tam̃ adhuc loquit᷑ dnĩs iħs: ñdum intelli¬
gitur. Nominat hostiũ. nominat ouile: nominat
oues. Comiñdat hec om̃ia: sed nondũ exponit. Le¬
gamꝰ ergo: quia uenturꝰ ẽ ad ea uerba. in quib nob̃
aliqua uerba que dix̃ dignet᷑ exponere. Eaqͦrũ ex¬
positione: dabit nobis fortassẽ etiã illa que ñ expo¬
suit intelligere. Pascit eñ manifestis: exercet obscu¬
ris. Qui ñ intrat ꝑ hostiũ in ouile ouiu̾ sed ascen¬
dit aliunde. Ue misero: quia casurꝰ est. Sit gͦhumilis.
ꝑ hostiũ intret plano pede ueniat. & ñ offendit. Ille
inquit. fur est & latro. Oues suas uult dicere oues
alienas: ad hoc suas. id est furco ablatas. ñ ut sal¬
uet. sed ut occidat. Ergo fur ẽ: quia qđ alienũ ẽ.
suũ dicit. Latro: quia & quod est furatꝰ occidit. Q
autẽ intrat ꝑ hostiũ: pastor ẽ ouiũ. Huic hostiariꝰ
aꝑit. De hostiario isto tunc queramꝰ quando ab

Expanded text:
cte tamen adhuc loquitur Dominus Jesus, nondum intellicte tamen adhuc loquitur Dominus Jesus, nondum intelligitur: nominat ostium, nominat ovile, nominat oves; commendat haec omnia, sed nondum exponit. Legamus ergo, quia venturus est ad ea verba in quibus nobis aliqua quae dixit dignetur exponere: ex quorum expositione dabit nobis fortasse etiam illa quae non exposuit, intelligere. Pascit enim manifestis, exercet obscuris. Qui non intrat per ostium in ovile ovium, sed ascendit aliunde. Vae misero, quia casurus est! Sit ergo humilis, per ostium intret: plano pede veniat, et non offendet. Ille, inquit, fur est et latro. Oves suas vult dicere oves alienas: ad hoc suas, id est, furto ablatas, non ut salvet, sed ut occidat. Ergo fur est, quia quod alienum est, suum dicit: latro, quia et quod est furatus, occidit. Qui autem intrat per ostium, pastor est ovium: huic ostiarius aperit. De ostiario isto tunc quaeramus, quando ab
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ dñs dicat. ñ audierunt eos oues: Audistis fr̃s.
altitudinẽ questionis. Dico ergo. Nouit dñs qͥst̃
eius: nouit p̾scitos. nouit p̃destinatos. De illo qͥp¬
pe dicit᷑. Quos autẽ p̾seuit & p̃destinauit con¬
formes fieri imaginis filii sui: ut sit ipse pͥmoge

Expanded text:
cum Dominus dicat, non audierunt eos oves? 12. Audistis, fratres, cum Dominus dicat, non audierunt eos oves? 12. Audistis, fratres, altitudinem quaestionis. Dico ergo: Novit Dominus qui sunt ejus . Novit praescitos, novit praedestinatos: de illo quippe dicitur, « Quos autem praescivit, et praedestinavit conformes fieri imaginis Filii sui, ut sit ipse
Abbreviated transcription (Latin):
non intelligunt iugulantẽ. Nerũ ptam̃ etiã cuin
renitentes uenerint. que oues sunt agnoscunt uo¬
cẽ pastoris: & se uenisse letant᷑ ꝙ errasse erubescunt.
Quando gͦ in illo errore tãquã inueritate głiabant᷑.
& utiq ñ audiebant uocẽ pastoris. & alienũ ideo
sequebant᷑ oueserant anñ erant: Si oues erant:
qͦmodo alienos oues ñ audiunt : Si oues ñ erant.
quare obiurgant᷑ illi quibꝰ dicit᷑ errantẽ ouẽ ñ
reuocastis: In ipsis etiã iã factis catholicis xp̃ianiꝰ
bone spei fidelib. aliquando mala contingunt. se¬
ducunt᷑ in errorẽ. & post errorẽ ñ reuocantur. Qn¬
do seducti sunt in errorẽ. & rebabtirati ft̃. aut
post ouilis dñici societatẽ rursus in errorẽ pristi¬
nũ reuoluti sunt: oues erant anñ erant: Ntiq ca¬
tholici erant. Si catholici fideles erant: oueserant.
Si oues erant: quomͦ uocẽ alieni audire potuerunt.

Expanded text:
non intelligunt jugulantem; verumtamen etiam cum non intelligunt jugulantem; verumtamen etiam cum renitentes venerint quae oves sunt, agnoscunt vocem pastoris, et se venisse laetantur, et errasse erubescunt. Quando ergo in illo errore tanquam in veritate gloriabantur, et utique non audiebant vocem pastoris, et alienum ideo sequebantur, oves erant an non erant? Si oves erant, quomodo alienos oves non audiunt? si oves non erant, quare objurgantur illi quibus dicitur, Errantem ovem non revocastis? In ipsis etiam jam factis catholicis Christianis, bonae spei fidelibus, aliquando mala contingunt; seducuntur in errorem, et post errorem revocantur: quando seducti sunt in errorem, et rebaptizati sunt, aut post ovilis dominici societatem rursus in errorem pristinum revoluti sunt, oves erant an non erant? Utique catholici erant. Si catholici fideles erant, oves erant. Si oves erant, quomodo vocem alieni audire potuerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
cuiꝰ uocem ut erraret audiebat : ꝓculdubio enĩ ñ er¬
raret: si uocem pastoris audiret. Sed ideo errauit. qͥa
uocem audiuit alieni: uocẽ furis & latronis audiuit.
Certe latronũ uoce̾: ñ audiunt oues. Qui uener̃t inqͥt
& intelligimꝰ pret̾ me. Id est qui uenert̃ p̃ter me.
fures sunt & latrones: & ñ audiert eos oues. Dñe.
si ñ audiunt eos oues. quomͦ errant oues. si oues
ñ audiunt nͥ te : Tu autẽ ueritas es. Quisqͥs uerita¬
tẽ audit: ñ utiq errat. Illi autẽ errant: & oues ap¬
pellantur. Nã si in errore ipso oues ñ appellarent᷑.
ñ diceret᷑ ꝑ ihe echielẽ ꝓpħam errantẽ ouẽ ñ re¬
uocastis. Quomͦ & errat.& ouis ẽ: Uocẽ alieni au¬
diuit. Certe ñ audier̃t eos oues. Deinde multi col¬
liguntur ad ouilexp̃i. & ex herecicis fuint catho¬
lici: a furib tollunt᷑. & pastori reddunt᷑. & aliqͣn¬
do murmurant. Tediũ patiunt᷑ ad reuocantẽ. ꝙ

Expanded text:
cujus vocem ut erraret audiebat? Procul dubio enim non ercujus vocem ut erraret audiebat? Procul dubio enim non erraret, si vocem pastoris audiret: sed ideo erravit, quia vocem audivit alieni; vocem furis et latronis audivit. Certe latronum vocem non audiunt oves: Qui venerunt, inquit, et intelligimus, Praeter me; id est, Qui venerunt praeter me, fusi non audierunt eos oves, quomodo errant oves? Si oves non audiunt nisi te; tu autem veritas es: quisquis veritatem audit, non utique errat. Illi autem errant, et oves appellantur. Nam si in errore ipso oves non appellarentur, non diceretur per Ezechielem, Errantem ovem non revocastis. Quomodo et errat, et ovis est? Vocem alieni audivit? Certe non audierunt eos oves. Deinde modo multi colliguntur ad ovile Christi, et ex haereticis fiunt catholici; a furibus tolluntur, pastori redduntur: et aliquando murmurant, taedium patiuntur ad revocantem, et
Abbreviated transcription (Latin):
noscetis quia ego sũ. Quomͦ gͦ ista soluit᷑ questio:
Audiunt ñ oues. & ñ audiunt oues. secunt᷑ uocem
pastoris quidã lupi. & ei quedã contradicunt oues:
postremo pastorẽ occidunt oues. Soluit᷑ questio.
Respondet enim aliqͥs & dicit. S quando ñ audie¬
bant. oues nondũ erant: tc̃ lupi erant. Uoxaudita
eos mutauit: & ex lupis ouesfecit. Quando gͦfa¬
c̃te sunt oues audier̾t: & pastorẽ inuenert᷑. pasto
rẽq secute sunt. & pastoris ꝓmissa sꝑauert᷑. qͥa
uissa fecer̃t. Soluta ẽ utcũq ista questio: & cuiꝗͣ
forte sufficiat. Me autem adhuc mouet. Et qd
me moueat cõmunico uobiscũ: ut quodãmodo.
querens uobiscũ. reuelante illo uobiscũ merear
inuenire. Quid gͦ me moueat accipite. Pihezechi¬
elem ꝓpħam dñs obuirgat pastores: & dicit int̾
cetera de qͥbꝰda Errantẽ ñ reuocastis. Et errantẽ
dicit: & ouem appellat Si quando errabat ouis erat.

Expanded text:
noscetis quia ego sum . Quomodo enim ista solvitur quaestio? noscetis quia ego sum . Quomodo enim ista solvitur quaestio? Audiunt non oves, et non audiunt oves; sequuntur vocem pastoris quidam lupi, et ei quaedam contradicunt oves; postremo pastorem occidunt oves. Solvitur quaestio: respondet enim aliquis, et dicit, Sed quando non audiebant, oves nondum erant, tunc lupi erant; vox audita eos mutavit, et ex lupis oves fecit: quando ergo factae sunt oves, audierunt, et pastorem inunt; pastoris promissa speraverunt, quia jussa fecerunt. 11. Soluta est utcumque ista quaestio, et cuiquam forte sufficiat. Me autem adhuc movet, et quid me moveat communico vobiscum, ut quodammodo quaerens vobiscum, revelante illo vobiscum merear invenire. Quid ergo me moveat, accipite. Per Ezechielem prophetam Dominus objurgat pastores, et dicit inter caetera de ovibus, Errantem ovem non revocastis . Et errantem dicit, et ovem appellat. Si quando errabat ovis erat,
Abbreviated transcription (Latin):
bibert̃ : Bibebant enĩ desꝑitali: sequenti petra.
Petra autẽ erat xp̃s. Uidete gͦ fidẽ manentem:
xp̃i biberunt aquã. ꝓfluentẽ de petra: nos quid biba¬
mꝰ norunt fideles. Si speciẽ uisibilẽ attendas: aliud
audierunt Iudex fuerat in p̃cone: quia & quando
iudex loquit᷑ ꝑ̃ p̃conẽ. exceptor ñ facit p̾co dixit.
sed iudex dix̃. Alii st̃ gͦ quos non audiert᷑ oues in
quib ñerat uox.xp̃i. errantes. falsa dicentes in ania
garrientes. uana fingentes. miseros seducentes. Quid
ẽ gͦ qđ dix̃ : Maior hec questio est. Quid habet obscurũ &
toris erat exp̃ssa: ipso ore pastoris. Si enĩ ꝑ ꝓpħas uox
pastoris erat: quantomagis uocẽ pastoris ꝓferebat
lingua ipsa pastoris: Non om̃s audiert. Sed qͥd pu-¬
tamꝰ. qͥ audier̃t̃ oues erant: Ecce audiuit iudas: &
lupꝰ erat. Sequebat᷑ sed pelle ouina tectꝰ pastori insidi
do dicebat. Cũ exaltaueritis filiũ hominis: tc̃ ag¬

Expanded text:
Bibebant enim de spirituali sequente petra: petra autem erat Christus . Videte ergo, fide manente, ramento ejusdem Christi biberunt aquam profluentem de petra; nos quid bibamus norunt fideles. Si speciem visibilem intendas, aliud audierunt. Judex fuerat in praecone. Quia et quando judex loquitur per praeconem, exceptor non facit, Praeco dixit; sed, Judex dixit. Alii sunt ergo quos non audierunt oves, in quibus non erat vox Christi, errantes, falsa dicentes, inania garrientes, vana fingentes, miseros seducentes. 10. Quid est ergo quod dixi, Major haec est quaestio? Quid habet obscurum et magis vox pastoris erat, expressa ipso ore pastoris. Si enim per Prophetas vox pastoris erat, quanto magis vocem pastoris proferebat lingua ipsa pastoris? Non omnes audierunt. Sed quid putamus? qui audierunt, oves erant? Ecce audivit Judas, et lupus erat: sequebatur, sed pelle ovina tectus pastori insidiado dicebat, Cum exaltaveritis Filium hominis, tunc cog
Abbreviated transcription (Latin):
quia iustꝰ ex fide uiuit. & habundantiꝰ habeant. qͥ
ꝑseuerando usq in finẽ ꝑ illud hostiũ. id est ꝑfidẽ
xp̃i egrediunt᷑ qm̃ ueri fideles moriunt᷑ & habun¬
dantiꝰ habebunt uitã ueniendo. qͦ pastor ille p̃cessit:
ubi nũquã deinde moriant᷑. Quãuis gͦ & hic in ipso
ouili ñ desint pascua. qm̃ ad utrũq possumꝰ intel¬
ligere quod dictũ ẽ & pascua inueniet. id est & ad in¬
gressũ. & ad egressũ: tam̃ tunc uere pascua inueni¬
ent. ubi saturent᷑ qͥ esuriunt & situint iusticiã. qua¬
lia pascua inuenit cui dictũ est. hodie mecũ eris
in paradiso. Quomͦ autẽ ipse ẽ hostiũ ipse pastor. ut
ꝑ seipsũ quodamͦ etiã ipse ingredi & egredi intelliga¬
tur. & quisnã sit hostiariꝰ longũ est hodie querere
& disserendo sicut ipse donauerit explicare

Expanded text:
undantius habeant, » quia perseverando usque in finem per illud ostium, id est per fidem Christi egrediuntur, quoniam viri fideles moriuntur et abundantius habebunt vitam veniendo quo pastor ille praecessit, ubi nunquam deinde moriantur. Quamvis ergo et hic in ipso ovili non desint pascua, quoniam ad utrumque possumus intelligere quod dictum est: « Et pascua inveniet, » id est, ad ingressum et ad egressum: tamen tunc vera pascua invenient, ubi saturentur qui esuriunt et sitiunt justitiam ; qualia pascua invenit cui dictum est, Hodie mecum eris in paradiso . Quomodo autem ipse sit ostium, ipse pastor, ut per seipsum quodammodo etiam ipse ingredi et egredi intelligatur, et quisnam sit ostiarius, longum est hodie quaerere, et disserendo sicut ipse donaverit explica
Abbreviated transcription (Latin):
quia ego sum hostiũ ouiũ. Ecce ipsũ hostiuĩ. qđ clau¬
sum posuerat: aꝑuit. Ipse ẽ hostiũ: agnouimꝰ In¬
tre¬
mꝰ: ut nos intrasse gaudeamꝰ. Om̃s qͦt qͦt
uenert̃: fures sunt. & latrones. Qͥd est
Tu ñ uenisti: S intellige. Om̃s qͦtqͦt ue¬

Expanded text:
quia ego sum ostium ovium. » Ecce ipsum ostium, quod clausum posuerat, aperuit. Ipse est ostium. Agnovimus, intremus, ut nos intrasse gaudeamus. « Omnes quotquot venerunt, fures sunt et latrones. » Quid est tu venisti. Sed intellige: Omnes quotquot ve
Abbreviated transcription (Latin):
in finẽ. In quẽ finẽ ꝑseuerabis: quousq finiasuiã.
Quãdiu enĩ ñ audis xp̃m: adũsariꝰ tuus ẽ in ista
uia hoc ẽ in ista mortali uita. S qͥd dicit: Concorda
c̃ adũsario tuo cito: cũ es cũ eo in uia audisti. cre¬
didisti: concordasti. Si aduersabaris concorda: si tͥ p̃sti¬
tũ ẽ concordare. noli ulteriꝰ litigare. Quando enĩ fuu¬
at᷑ uia nescis. sed tam̃ scit ille si ouises: & si ꝑseuera¬
ueris usq in finẽ. saluus eris. dcꝑ hoc istã uocem
ñ contẽpnunt sui: ñ audiunt alien. Ut potui. ut
ipse donauit: ꝓfundã multũ questionẽ. aut ex¬
posui uobis. aut tractaui uobiscũ. Si qͥ minꝰ intel¬
lexert̃: maneat pietas: & reuelabit᷑ ueritas. Q
autẽ intellexert̃. ñ se extollant quasi celeriores
suꝑ tardiores: ne extollendo se exorbitent. & faciliꝰ
qͥsnã sit. quãuis ñ dixerit in ista lectione. que hodie
recitata ẽ : tam̃ in ea que sequit᷑. aꝑtissime dicit. Ego

Expanded text:
as viam. Quandiu enim non audis Christum, adversarius tuus est in ista via, hoc est in ista mortali vita. Sed quid dicit? « Concorda cum adversario tuo cito, dum es cum eo in via . » Audisti, credidisti, concordasti. Si adversabaris concorda. Si tibi praestitum est concordare, noli ulterius litigare. Quando enim finiatur via nescis, sed tamen scit ille. Si ovis es, et si perseveraveris usque in finem, salvus eris: ac per hoc istam vocem non contemnunt sui, non audiunt alieni. Ut potui, ut ipse donavit, profundam multum quaestionem aut exposui vobis, aut tractavi vobiscum. Si qui minus intellexerunt, maneat pietas, et revelabitur veritas: qui autem intellexerunt, non se extollant quasi celeriores super tardiores, ne extollendo se exorbitent, et facilius quisnam sit, quamvis non dixerit in ista lectione quae hodie recitata est, tamen in ea quae sequitur apertissime dicit: Ego
Abbreviated transcription (Latin):
sum aduersũ quẽꝙͣ testimoniũ ꝑhibentes. & cetera
que in lege mandata sunt uelut obseruantes.
& xp̃iani non st̃: & plerumq se iactant. quo¬
modo isti. Numqͥd & nos ceci sumus: Quia uͦ is¬
ta omĩa qui faciunt & nesciunt adquẽ finẽ re¬
ferant. in anit̃ faciunt: dñs de grege suo. & de
hostio qͦ intratur ad ouile. similitđem ꝓposuit in
hodierna lec̾tione. Dicant gͦ pagani bene uuum
Si ꝑ hostiũ ñ intrant: qͥd eis ꝓdest. unde głiantur:
Ad hoc enĩ debet cuiq ꝓdesse bene uiuere: ut det᷑
illi semꝑ uiuere. Nam cui ñ dat᷑ semꝑ iuiuere. qͥd
ei ꝑ destbene uiuere: Quia nec bene iuueredi¬
cendi sunt : qui finem beneuiuendi uł cecitate
nesciunt. uel inflatione contẽpnunt. Non est
autẽ cuiquã spes uera & certa semꝑ uiuendi nͥ
agnoscat uitã qđ est. rp̃s: & ꝑ ianuã intret¬

Expanded text:
hibentes, et caetera quae lege mandata sunt velut observantes, christiani non sunt: et plerumque se jactant quomodo isti, Numquid et nos caeci sumus? Quia vero ista omnia quae faciunt, et nesciunt ad quem finem referant, inaniter faciunt, Dominus de grege suo, et de ostio quo intratur ad ovile, similitudinem proposuit in hodierna lectione. Dicant ergo Pagani: Bene vivimus. Si per ostium non intrant, quid prodest eis unde gloriantur? Ad hoc enim debet unicuique prodesse bene vivere, ut detur illi semper vivere: nam cui non datur semper vivere, quid prodest bene vivere? Quia nec bene vivere dicendi sunt, qui finem bene vivendi vel caecitate nesciunt, vel inflatione contemnunt. Non est autem cuiquam spes vera et certa semper vivendi, nisi agnoscat vitam, quod est
Abbreviated transcription (Latin):
suadere hominib ut bene uiuant: & xp̃iani
ñ sint. Paliã partẽ uolunt ascendẽ. raꝑe. & occi¬
dẽ: ñ ut pastor conseruare. atq saluare. fuert̃
gͦ quidã philosophi de uirtutib & uitiis subtilia
multa trac̾tantes. diuidentes. definientes. ra¬
tiotinationes acutissimas concludentes. libros
implentes. suam sapientiã buccis crepantibꝰ uenti¬
lantes: qͥ etiã dicere auderent hominibꝰ. Nosseqͥ¬
mini: sectam nr̃am tenete. si uultis beate uiuere.
S ñ intrant ꝑhostiũ: ꝑde uolunt. mac̾tare & occi¬
dẽ. Quid de istis dicã. Ecce ipsi pharisei legebant.
& in eo qđ legebant. xp̃m sonabant: uenturũ
sꝑabant. & p̃sentẽ ñ agnoscebant Iactabant se
etiã ipsi. uiter uidentes. hoc est inter sapientes:
& negabant. xp̃m. & ñ intrabant ꝑ hostiũ. Er¬
go & ipsi si quos forte seducerent: mac̾tandos &
occidendos. ñ lib̃andos seducerent. Et hosdimit¬
tamꝰ uideamꝰ illos si forte intrant ꝑ hostiũ. qͥ ipsi

Expanded text:
uadere hominibus ut bene vivant, et christiani non sint. Per aliam partem volunt ascendere, rapere et occidere; non ut pastor, conservare atque salvare. Fuerunt ergo quidam philosophi, de virtutibus et vitiis subtilia multa tractantes, dividentes, definientes, ratiocinationes acutissimas concludentes, libros implentes, suam sapientiam buccis crepantibus ventilantes; qui etiam dicere auderent hominibus, Nos sequimini, sectam nostram tenete, si vultis beate vivere. Sed non intrarant per ostium: perdere volebant, mactare et occidere. 4. Quid de istis dicam? Ecce ipsi Pharisaei legebant, et in eo quod legebant, Christum sonabant, venturum sperabant, et praesentem non agnoscebant: jactabant se etiam ipsi inter videntes, hoc est inter sapientes, et negabant Christum, et non intrabant per ostium. Ergo et ipsi, si quos forte seducerent, mactandos et occidendos, non liberandos seducerent. Et hos dimittamus: videamus illos si forte ipsi intrant per ostium, qui ipsi
Abbreviated transcription (Latin):
& educit eas. & c̃ꝓpͥas oues enuserit. ante easuadit
ꝙ oues illũ secunt᷑ qͥa sciunt uocem eiꝰ : Quis enim
alius ꝓpͥas oues uocat nominatĩ & educit eas hinc
ad uitã et̾nam: nͥ qͥ nouit nomina p̃destinatorũ: i n¬
de dicit discipłis suis. Gaudete: quia nomina ur̃a sẽpͥ¬
ta sunit incelo. Hinc enĩ eas uocat nominati. & qͥs aliꝰ
eas emittit. nͥ qͥ earũ peccata dimittit: ut eũ seqͥ du¬
ris lib̾ate uinculis possint: & qͥs easp̃cessit. qͦ eũ seqͣn¬
tur: nͥ qͥ surgens amortius iã ñ morit᷑. ꝙ mors ei ultra

Expanded text:
e eas vadit: et oves eum sequuntur, quia sciunt vocem ejus? » Quis enim alius oves proprias vocat nominatim, et educit eas hinc ad vitam aeternam, nisi qui novit nomina praedestinatorum? Unde ait discipulis suis, Gaudete quia nomina vestra scripta sunt in coelo : hinc enim vocat eas nominatim. Et quis alius eas emittit, nisi qui earum peccata dimittit, ut eum sequi duris liberatae vinculis possint! Et quis eas praecessit quo eum sequantur, nisi qui surgens a mortuis jam non moritur, et mors ei ultra
Abbreviated transcription (Latin):
in mari: & om̃s eandẽ escam sꝑitalẽ manducaue¬
r̃t. & om̃s eundẽ potũ sꝑitałe bibert᷑. Mare rubrũ
significat babtismũ. moyses ductor ꝑ mare rubrum
significat. xp̃m: popłs transiens significat fideles.
mors egiptioꝵ significat abolitionẽ peccatoꝵ. In sig¬
nis diuersis: eadẽ fides. Sic in signis diũsis: quomodo
in u̾bis diu̾sis. Quia uerba sonos mutant ꝑ tẽpora:
& utiq nicħ sunt aliud uerba quã signa. Signifi¬
cando enĩ ũba st̃. Tolle significationẽ ũbo: strepi¬
tꝰ ẽ in anis. Significata st̃ gͦ om̃ia. Numqͥd ñ eadẽ
credebant. ꝑ quos ħ signa ministrabant᷑ ꝑ quos¬

Expanded text:
scam spiritualem manducaverunt, et omnes eumdem potum spiritualem biberunt. Mare Rubrum significat Baptismum; Moyses ductor per mare Rubrum significat Christum; populus transiens significat fideles; mors Aegyptiorum significat abolitionem peccatorum. In signis diversis eadem fides: sic in signis diversis, quomodo in verbis diversis; quia verba sonos mutant per tempora, et utique nihil aliud sunt verba quam signa. Significando enim verba sunt: tolle significationem verbo, strepitus inanis est. Significata ergo sunt omnia. Numquid non eadem credebant, per quos
Abbreviated transcription (Latin):
diat. Nisi crediditis. ñ intelligetis. Quare ista cõm̃do:
Qͥa etiã c̃ uerba hec obseura sicut possũ exposuero. aut
quia ualde sunt abdita. uł ego eoꝵ ñ apphendo in¬
telligñtiã. uł explicandi qđ intelligo ñ habuero facul¬
tatẽ. uel tã fuerit qͥsq tardꝰ ut etiã exponentẽ non
sequat᷑: ñ de se desꝑet maneat in fide. ambulet in uia.
audiat apłm dicentẽ. Q si quid alit̾ sapitis: hoc qͦq uo¬
bis d̾s reuelauit. Herũtam̃ in quod ꝑuenimꝰ: in eo ã¬

Expanded text:
dit, Nisi credideritis, non intelligetis . Quare ista commendo? dit, Nisi credideritis, non intelligetis . Quare ista commendo? Quia etiam cum verba haec obscura, sicut possum, exposuero, aut quia valde sunt abdita, vel ego eorum non apprehendero intelligentiam, vel explicandi quod intelligo non habuero facultatem, vel tam fuerit quisque tardus, ut etiam exponentem non sequatur; non de se desperet: maneat in fide, ambulet in via, audiat Apostolum dicentem, Et si quid aliter sapitis, hoc quoque vobis Deus revelabit: verumtamen in quod pervenim
Abbreviated transcription (Latin):
giuint ab eo: quia ñ nouert̃ uocẽ alienoꝵ. Tecta st̃
hec: plena questionib grauida sacram̃tis. Sequa¬
mͦ gͦ & audiamꝰ magistrũ ex his obscuris aliqͥd a¬
ꝑientẽ: & ꝑ iad quod aꝑit. nosforte intrare facientẽ.
Hoc ꝓ uerbiũ dix̃ illis ihs: ili autẽ ñ cognouert᷑ qͥd loqͦ¬
ret᷑ eis. forte nec nos. Quid gͦ int̾est int̃ illos & nos: an¬
tequã uerba ista cognoscamꝰ & nos: Quia nos pulsam
ut aꝑiatur nobis: illi autẽ xp̃m negando. nolebant in¬
trare seruandi sed foris remanere ꝑdendi. Quod gͦ nos
audimꝰ hec pie. qđ antequã illa intelligamꝰ. credimꝰ ue¬
ra esse atq diuina: magna ab istis diu̾sitate distamꝰ.
Cũ gͦ duo audiunt u̾ba euangłii. unꝰ impiꝰ alterpius.
& talia st̃. ut forte ambo ñ intelligant. unus dicit
nichil dixit. alius dicit uerũ dix̃: & bonũ ẽ quod dix̃.
s nos ñ intelligimꝰ. Iste qͥa credit iam pulsat: & dignꝰ
ẽ cui aꝑiatur si pulsare ꝑsistat. Ille uero adhuc au¬

Expanded text:
ocem alienorum. Tecta sunt haec, plena quaestionibus, gravida sacramentis. Sequamur ergo et audiamus magistrum ex his obscuris aliquid aperientem; et per id quod aperit, nos forte intrare facientem. 7. Hoc proverbium dixit illis Jesus; illi autem non cognoverunt quid loqueretur eis. Forte nec nos. Quid ergo interest inter illos et nos, antequam ista verba agnoscamus et nos? Quia nos pulsamus ut aperiatur nobis; illi autem Christum negando nolebant intrare servandi, sed foris remanere perdendi. Quod ergo nos audimus haec pie, quod antequam illa intelligamus, credimus vera esse atque divina, magna ab istis diversitate distamus. Cum enim duo audiunt verba Evangelii, unus impius, alter pius, et alia sunt ut forte ambo non intelligant, unus dicit, Nihil dixit; alius dicit, Verum dixit, et bonum est quod dixit, sed nos non intelligimus: iste quia credit jam pulsat, et dignus est cui aperiatur, si pulsare persistat; ille vero adhuc au
Abbreviated transcription (Latin):
dico uobis. qͥ ñ intrat ꝑ hostiũ in ouile ouium.
sed ascendit aliunde: ille furẽ & latro. Dixerãt
enĩ se cecos ñ esse. Hidere autem tunc possent:
si oues xp̃i essent. Unde sibi usurpabant lum̃. qͥ
furebant contra diẽ : cꝓpt̃ illoꝵ gͦ uanã & suꝑ¬
bã & insanabiłe arrogantiã dñs iħs ista con-¬
texuit: in qͥb nos salubrit᷑ si aduertamꝰ ãmonu-¬
sit.
Multi enim sunt qui scłm quandã uite huiꝰ consuetudi
nem dicuntur boni homines. boni uiri. bone femine.
innocentes. & quasi obseruantes ea que in lege p̃cep¬
ta sunt. deferentes honorẽ parentib suis. ñ mechan

Expanded text:
ostium in ovile ovium, sed ascendit aliunde, ille fur est et latro. Dixerunt enim se caecos non esse: videre autem tunc possent, si oves Christi essent. Unde sibi usurpabant lumen qui furebant contra diem? Propter illorum ergo vanam et superbam et insanabilem arrogantiam Dominus Jesus ista contexuit: in quibus salubriter nos, si advertamus, admonuit. Multi ennem dicuntur boni homines, boni viri, bonae feminae, innocentes, et quasi observantes ea quae in lege praecepta sunt; deferentes h
Abbreviated transcription (Latin):
ra es: agnosce creatorẽ. Seruiis es: ne cõcẽp¬
nas dnm̃. Ad optatus es: s ñ meritis tuis.
Quere głam eiꝰ aquo habes hanc gr̃ãm homo
adoptatus: cuiꝰ głam quesiuit qͥ est abillo u¬
nicus natus. Qͥ aut̃ẽ querit głam eiꝰ qͥ misit il¬
lũ: hic uerax ẽ. et in iusticia inillo ñ est. In an¬
suã quesiturus ẽ. ñ eiꝰ aquo missus ẽ. Nlon eñ
est missus: s uenire ꝑ missus. Om̃s gͦ ꝑtinen¬
tes ad corpus xp̃i. ñ inducam᷑ inlaqueos antixͥ:
ñ queramus głam nr̃am. S sulle quesiuit
glam eiꝰ qui eũ misit. quantomagis nos eiꝰ qͥ
nos fecit :¬

Expanded text:
ra es, agnosce Creatorem: servus es, ne contemra es, agnosce Creatorem: servus es, ne contemnas Dominum: adoptatus es, sed non meritis tuis; quaere ejus gloriam, a quo habes hanc gratiam, homo adoptatus, cujus gloriam quaesivit qui est ab illo unicus natus. Qui autem quaerit gloriam ejus qui misit illum, hic verax est, et injustitia in illo non est. In Ansuam quaesiturus est, non ejus a quo missus est: nest missus, sed venire permissus. Omnes ergo pertinentes ad corpus Christi, ne inducamur in laqueos Antichristi, non quaeramus gloriam nostram. Sed si ille quaesivit gloriam ejus qui eum misit, quanto magis nos ejus qui nos fecit