comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nati Recta linea supͣ infraq prioris nominib non
appellant s extͣns uersa linea: ꝯtinencia frĩs sororis
adnepos adneptis ꝯsobrini filii fileeq successionis.
dcͥco gradꝰ septimo ꝯstituti sũt qr ult̾iꝰ spes rerum
naturam nec nomina inuentri nec uita suoceden¬
tibus ꝓpagari potest. Inhis.uii. gradib om̃ia ꝓ¬
pinquitatũ nomina ꝯtinent᷑. ultͣ quas affinitas in
ueniri nec successio pot̾ ampliꝰ ꝓpagari. quare usq.
ad .ui. gradum cõ sanguinitatis eustoditur.
onsanguinitas dũse pau̾latim ꝓpaginũ ordi¬
nib dirimens usq adultimũ gradũ subtraxe¬
rit. et ꝓpinquitas ẽẽ desierit. eam rursꝰ lex matri

Expanded text:
nati recta linea supra infraque, propriis nominibus non appellantur: sed ex transuersa linea continentur fratris sororiissue adnepotes adneptes, consobrini filii filiaeque. Successionis idcirco gradus septem constituti sunt, quia ulterius per rerum naturam, nec nomina inueniri nec uita succedentibus ropinquitatum nomina continentur, ultra quas affinitas inveniri, nec successio potest amplius propagari. Quare usque ad sextum gradum consanguinitas custoditur. Consanguinitas dum se paulatim propaginum ordinibus dirimens usque ad ultimum gradum subtraxerit, et propinquitas esse de
Abbreviated transcription (Latin):
gr̃a intͣueniente. ⁊uet̾a om̃ia delente nicħ in¬
pedit qͥnbñ in xp̃o simul ꝑmaneãt qui extra ꝓpͥ
fioem male sociati fuerunt. Dehis etiã ĩquir
p̃. qui infidelitate cõstituti cognatas suas duct̃ au
alias qͣsc̃q quib lege xͥaua sociari nonpot̾at̃ si for¬
te simul ambo adfidẽ ꝑueniant. utt̾ eclia hꝰ modi
copula tołare possit. S alia rõ hͥ ẽ. ꝙr baptisii gr̃a¬

Expanded text:
interveniente et vetera omnia diluente, nihil impedit quin bene in Christo simul permaneant, qui extra fidem Christi male sociati fuerunt. De iis etiam quaeri est qui in infidelitate constituti cognatas suas ducunt, aut alias quascunque quibus lege Christiana sociari non poterant, si forte simul ambo ad fidem veniant, utrum Ecclesia ejusmodi copulam tolerare possit. Sed alia ratio hic est, quia baptismi gra
Abbreviated transcription (Latin):
deadult̾inis cõiugiis discessionẽ fidelis ab infideli
dñs nonphib quia nõ ẽ. ĩt̾ta ita corã eo. S apł¬
ꝯsilio caritatis. nonsolũ nedimissi scandali rẽtͣ.
s etiã cũ inaliena coniugia cecidint adult̾ini
nerib colligati difficilleme abinfidelitate re¬
soluant᷑. Itaq adultiũ comitet infideł si alt̾s
se sociat. qr adebito pͥoris pacti solutꝰ non ẽ. S
sequi nonuult fidĩ libtate derelinquit. aliam
fidelẽ duc̃ pͥor sep̾tã uidñs alt̾i nub̃ adult̾ino
neru se alligans cõtĩg̃ pꝰea u̾cõpuncta infideli¬
tateni suam horrere incipiat ad fidẽ ueniat¬
iana efficiat᷑. Qd dehiac nub̃e uolenti faciendũ
est.: Contin̾e nonpͣ. Expostulat abeclia uͥ auu
rũ suũ recipiat. au̾alt̾i nube concedat᷑. Quio
illi dicet ecłia: Siuirũ suũ illi reddit soluit

Expanded text:
De adulterinis conjugiis. Discessionem fidelis ab infideli Dominus non prohibet, quia non est injusta coram eo. Sed Apsilio charitatis non solum ne dimissi scandalizentur, sed etiam quod cum in aliena conjugia ceciderint adulterinis nexibus colligati; difficillime ab infidelitate resolvantur. Itaque adulterium committit infidelis si alteri se sociat, quia a debito prioris pacti solutus non est. Sed sequi non vult fidei libertate derelinquit; aliam fidelem ducit, prior se spretam videns alteri nubit, adulterino nexu se alligans. Contingit postea ut compuncta, infidelitatem suam horrere incipiat, ad fidem veniat, Christiana efficiatur, quid de hac muliere faciendum est? Continere non potest. Expostulat ab Ecclesia ut aut virum suum recipiat, aut alteri nubere concedatur. Quid illi dicet Ecclesia? Si virum suum illi red
Abbreviated transcription (Latin):
me. Honme inc̾a p̾cedẽ deb. qui ingr̃a et bñfi¬
cio anire nõpotuit. Nongͥ illũ audias cͣcͤ me.
non illũ sequaris in eo in eo qͥ mͥ displic. nicħ
illi debes nͥ p̃pme. a quo nicħ acciꝑe potuisses
nͥ datũ fuisset ame. Hdico ħͥ accendite. Si qñ
bes illam audire. nͨ adillam intende. neq seꝗ
desidia eius. Eũgłium nob̃ clamat. quinon
dimiserit patremꝰ. aũ matrẽ.is .mn. ic̃. adhuc¬

Expanded text:
aecedere debet, qui in gratia et beneficio anteire non potuit. Non igitur illum audias contra me, non illum sequaris in eo quod mihi displicet. Nihil illi debes nisi propter me, a quo nihil accipere potuisses nisi datum fuisset a me. Hoc dico: hic intendite. Si quando bemus illam audire nec illam attendere, neque sequi desideria illius. Evangelium nobis clamat: Qui non dimiserit patrem aut matrem, fratres au
Abbreviated transcription (Latin):
aborrens. ad infidelitatẽ reu̾tatur. Alie quos
mulieres siue uiri ininfidelitate constitut.q
mariti ⁊iquoꝵ. uxores iam adfidẽ transier̃. et
in ipsis qelectis cũ aliis fidelib coniugia miert.
et sub sequat᷑ ꝑdicio multoꝵ dii fidem fugui
quia continentes ẽẽ. ł nolt̃ ł nõ post. Postre¬
mo simulier ista pꝰ ꝑceptã gr̃am baptismi di
priori pecc̃o abiudicatirr. ui dr̃ inꝑfec ta fu¬
isse gr̃a. inon totũ qdͥ p̃cedelt inculpa lauac̾
regeneritonis ablitta. nͥ uerũ iã ẽẽ. qr. uet̾a

Expanded text:
abhorrens ad infidelitatem revertatur; aliae quoque mulieres sive viri in infidelitate constituti, quarum mariti et quorum uxores jam ad fidem transierunt, et ipsis derelictis cum aliis fideet subsequatur perditio multorum dum fidem fugium, quia continentes esse vel nolunt vel non possunt. Postremo si mulier ista post perceptam gratiam baptismi de priori peccato abjudicatur, videtur imperfecta fuisse gratia; et non totum quod praecedebat in culpa lavacro regenerationi
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ sieriget᷑ siñ in iuria negare nonposset. culpa
quoq infideł fidelem adebito soluit. si c̃ ecõtia¬
rio iꝰsticia fideł infidelẽ debito astͥng̃. Itaq nõ
peccat fideł siatt̾i se cõiungit. qm̃ aurẽ matͥies¬
adu̾s infidelem solutꝰ ẽ. s infideł ĩ derelictus
sñ culpa alienã societatẽ nõapp& it. ꝗͣ ad huc iꝰ
matrimonii et debitum coniugał fedis gͣ fioe

Expanded text:
 fideli sine injuria negari non posset. Culpa quippe infidelis fidelem a debito solvit, sicut econtrario justitia fidelis infidelem debito astringit. Itaque non peccat fidelis si alteri se conjungit, quoniam a jure matrimoadversus infidelem solutus est; sed infidelis etiam derelictus sine culpa alienam societatem non appetit, quem adhuc jus matrimonii et
Abbreviated transcription (Latin):
non sñ pec̾co negaret᷑ sĩ maiori c̾a suꝑ ueniene
soluetur. Siu. pͥ nullũ ĩ ibi fuit qd necc̃e era
tantope excusare eos quise abillo iuire ꝑsoluẽdo
le qͥsñ c̾a dimitteret non uire accusaret᷑: Nienc
autem quia debitũ sacram̃ti ꝯiugał u̾um fuit
sm̃ causa oĩo negari non potuit. Deb i. uir
uxori uixor uiro u alt̃ ab alt̾o nondiscedat. et
si forte dis cesserit alt̾. ille qui deserit᷑. cõiugi
tñ iꝰ et debitũ iniuolatũ cꝰstodiat. S ẽ. c̾a dĩ
maior adu̾s qͣnulla deb stare c̾a. Hc̃ ledr̃ ÷ cam
nulli aliquio debetur. In om̃i c̾ã iꝰ suum prodit
qui hũc cause adilsatur. Su billa et f illam
.p̃ianus factus es. ego te non seqgr̃. quia ibi
noneo. nõ te cognosco maritũ nͥ xp̃m neges

Expanded text:
negaretur, si non majori causa superveniente solveretur. Si enim prius nullum jus ibi fuit, quid necesse erat tantopere excusare eos qui se ab illo jure persolvendo lle qui sine causa dimitteret non jure accusaretur? Nunc autem quia debitum sacramenti conjugalis verum fuit, sine causa omnino negari non potuit. Debet enim vir uxori et uxor viro, ut alter ab altero non discedat; et si forte discesserit alter, ille qui deseritur, conjugii tamen jus et debitum inviolatum custodiat. Sed est causa Dei mnulli aliquid debetur. In omni causa jus suum perdit qui huic causae adversatur; sub illa et secundumChristianus factus es, ego te non sequar; quia idolnon eo, non te cognosco maritum nisi Christum neges.
Abbreviated transcription (Latin):
rint sicõtiñe noliu̾nt inidipsũ redire debe. ac
denuo xͥana deuotione conuenire aopͥoris ma¬
monu que quo nonsine c̾atoris insticutione
delttate remansit cũ ipso cui se nęxu adutt̾ino
umix̾at adfidẽ parit̾ subsequat᷑. utrũ ȩcłia tolari
debeat uͥ pꝰ fidem susceptã simul maneat qui

Expanded text:
re debere, ac denuo Christiana devotione convenire ad prioris matrimonii quod non sine Creatoris institutione infidelitate remansit cum illo cui se nexu adulterino junxerat ad fidem pariter subsequatur, utrum Ecclesia tolerare debeat ut, post fidem susceptam, simul
Abbreviated transcription (Latin):
defiliis. decognatis. ħ deniq deanima tua facͥ
te oportet. Om̃ib enĩ his aliquid debes s ꝓdõ
idic̃ unus aliquis tͥ. Ego ħ anio. ħ appa .o. ab¬
ciam. Ueni pꝰme. assentire mͥ. cooꝑare uolu¬
tatimee. desidio meo faue. Stat os tuus
cende. pocuis michi adquiesoe. pꝰme ueni. sec¬
tare qͥ suadõ. sequere quo p̾cedo. Clamat e ꝯ
ego inhanc uitam ꝑduxi. ego alu .inucriui.
morib et disciplina institui. dic̃ e ds tiuis tͥ.¬

Expanded text:
de filiis et cognatis, hoc denique de anima tua facere te oportet. Omnibus enim iis aliquid debes; sed prodicit unus aliquis tibi: Ego hoc amo, hoc aciam. Veni post me, assentire mihi, cooperare voluntati meae, desiderio meo fave. Stat Deus tuus intende, mihi acquiesce, post me veni, sectare quod suadeo, sequere quo praecedo; clamat econego te in hanc vitam perduxi, ego te alui et nutrivi, moribus et disciplina institui. Dicit econtrario
Abbreviated transcription (Latin):
unttatis. ĩ ipso utiq scismaticꝰ sͥ unttatẽ ñ cõficit.
quise abipsa imitate diuisit. Simili mͦ quiputãt
illius necc̃iam ẽẽ. ad ħ u̾ illi fiat .& ad utilitatẽ
illiꝰ fiat qͥ ꝑillũ fit sacram̃tũ dĩ qui ħ .s. putant
erant. qr sacram̃ti dĩ ⁊catnes agni ĩpeccato per¬
manences nõscĩficãt. qͣuis ꝑilloꝵ minift̾iũ ad a¬
liorũ scĩficationẽ sacramenta fiant. Sic gͦ om̃s
recte u̾um siue ratũ. siue scm̃ non eẽ dr̃ ꝗͥ solũ¬

Expanded text:
unitatis, in ipso utique schismaticus sibi unitatem non conficit qui se ab ipsa unitate dividit. Simili modo qui putant illius necessariam esse ad hoc ut illi fiat, et ad utilitatem illius fiat quod per illum sit sacramentum Dei. Qui hoc rant; quia sacramenta Dei et carnes Agni in peccato permanentes non sanctificant, quamvis per illorum ministerium ad aliorum sanctificationem sacramenta fiant. Sic ergo dicrecte verum sive ratum sive sanctum non esse dicitu
Abbreviated transcription (Latin):
adofficium coniugii fides. ispes ꝓlis ꝑtin̾e uidet̃¬
ceatur. Sic̃ ipsũ officiũ carnał com̾cii a coniugio
ẽẽ pͭͥ. ita etiam ipsũ cõiuguĩ sine his ꝗ̃ adofficium
carnał conicii ꝑtinent ẽẽ .pͭ. quamuis ut dictũ ẽ.
castitate pudicicie cõuigał. spes ꝓł. fructũ ht̃ inu¬
su fecũdicatis. coniuguĩ aũ inipsa societate mari¬
cali sacramentũ ẽ. nõ sic̃ ipsa societas utroq ui¬
uente non diuidr. ita ⁊ sacramentũ societatis
conuigał ꝗͣdiu cõiugiũ costat. abipso non seꝑa t᷑
Inquo enim cõiugio sacram̃tũ foris ẽ. indiuisa so¬
cietas. res sacramĩti intꝰ adinuicẽ flagrans ꝑseu̾ãt᷑
animoꝵ caritas. Sacͣmentũ foris ad rp̃m ȩcłiam

Expanded text:
ad officium conjugii, fides et spes prolis pertinere videturceatur; sicut ipsum officium carnalis commercii a conjugio abesse potest, ita etiam ipsum conjugium sine iis quae ad officium carnalis commercii pertinent esse potest, quamvis, ut dictum est, castitate pudicitiae conjugalis. Spes prolis fructum habet in usu fecunditatis. Conjugium autem in ipsa societate maritali sacramentum est; et ideo sicut ipsa societas utroque vivente non dividitur, ita et sacramentum societatis conjugalis quandiu conjugium constat, ab ipso non separatur. In quo videlicet conjugio sacramentum foris est indivisa societas; res sacramenti intus adinvicem flagrans perseveranter animorum charitas. Sacramentum foris ad Christum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑmicut. isi forte p̃sumserĩt ea ꝯͣ ꝓposita ac pro¬
fessionis sue purttatẽ inire. qͣi inlegtama eta
sc̾itate coniugi aliena debita districtione dissoluit.
Sic eclia tenet sic nos ten̾e debemius qui eclie
insticuta sequimua. ⁊ salubre eẽ cdimus quicqͥd
spis dĩ dictante abilla fu̾it institutũ. ⁊dignũ
reuencia iudicatũ etiam sialiis tp̃rib aliqñ non
ita fuisse. et nc̃ alr̾ ẽẽ. quam fu̾it demonstret᷑.
non tñ cogitare debemus quasi leuitate aliqua
factũ sit u nc̃ alt̾ teneatur ⁊ alt̾ institutũ sit
ꝗͣ fuit.s quia tc opartebat et ita salubrẽ fuit.¬

Expanded text:
te praesumpserint ea contra propositi ac professionis suae puritatem inire, quasi illegitima et a sanctitate conjugii aliena debita districtione dissolvit. Sic Ecclesia tenet. Sic nos tenere debemus, et qui Ecclesiae instituta sequimur, et salubre esse credimus quidquid Spiritu Dei dictante ab illa fuerit institutum et dignum reverentia judicatum; et etiam si aliis temporibus aliquando non ita fuisse et nunc aliter esse quam fuit, demonstretur: non tamen cogitare debemus quasi levitate aliqua factum sit, ut nunc aliter teneatur, et aliter institutum sit quam fuit, sed quod tunc oportebat et ita salubre fuit,
Abbreviated transcription (Latin):
s nube uolũt abentes inquit dampnationẽ. qm̃
primã fidẽ irritã fec̾unt. isi non nubȩndo tñ uo¬
lendo. Hon ꝙ ipse nupcie uł taluim dampnabls
iudicant᷑. s dampnat̾ propositi fraus. dampnat᷑
fracta uoti fioes. dampnat᷑ non susceptio abonoĩ¬
feriore. sruina ex bono suꝑiore. Pstremo dãpnãi
tales. nonqr conuigalẽ fidem p̾t̾i inier̾. s qui a cõ¬
tinencie primã fidẽ irritam fecer. &. pꝰ pauca

Expanded text:
 nubere uolunt habentes. inquit, damnationem, quoniam primam fidem inritam fecerunt etsi non nubendo, tantum uolendo: non quia ipsae nuptiae uel talium damnandae indicantur, sed damnatur propositi fraus, damnatur fracta uoti fides, damnatur non susceptio a bono inferiore, sed ruina ex bono superiore; postremo damnantur tales, non quia coniugalem fidem posterius inierunt, sed quia continentiae primam
Abbreviated transcription (Latin):
lit̃ nupser̃. nompossũt deinceps illo uiuente hõi
hre maritos. recte suͣ dicta rõne eiꝰ assercio
rȩꝓbat᷑. Ad hũc modu dehis que manifeste fal
p̾cipue tanti uiri dequo bñ senttre oebemus.
etiam t̃t qñ io qͥ sensit ipse : sentire nonpossum.

Expanded text:
to nupserunt, non possunt deinceps illo vivente homines habere maritos, recte supradicta ratione ejus assertio reprobatur. Ad hunc modum de iis quae manifeste falson improbat, praecipue tanti viri de quo bene sentire debemus, etiam tunc quando id quod sensit ipse, nos sentire non possumus.
Abbreviated transcription (Latin):
rios. et spuał castimonie uiolatores adpͥstinã ꝓpo¬
incestu fornucationis nefande contaminatos. iꝰte
seu̾itatis sentencia abecłie cõmunione p̃cidendoᷤ.
neq ullatenꝰ ad penitenciã recipiendos. nͥ se abhꝰ
infamis societatis ꝯu̾satione retraxerĩt. ⁊ hoc
ambiguttate iam nota. Innoceneius enĩ p̃ꝑ cuiꝰ
spualr̃ nubt̃. &. a sac̾dote uelant᷑. sipublice nupse¬
rint ł claucło corrupte fu̾int. non adeas admit¬
tendas adagendã penitentiam. nͥ is cui se iunçre
transierit adulta hãtͣ. nec ei agẽde penitencie
ioc concedat᷑ nͥ alt̃ defu̾ctꝰ fu̾it. quanto magis
dea q̃ se inmartali sponso iũxerat : Non est. gͦ
dubium ꝗ deilł ħ agitur que in proposito con¬
tinencie submani festa etiam poͬfessione ad casti¬
moniã cõseruandã consecrate s̃. De his gͦ dñt
ꝙ si pꝰ tale ꝓpositũ aonupcias carnaleᷤ tͣnsierĩt

Expanded text:
rios et spiritualis castimoniae violatores, ad pristinam propoincestu fornicationis nefandae contaminatos, justae severitatis sententia ab Ecclesiae communione praecidendos, neque ullatenus ad poenitentiam recipiendos, nisi se ab hujus infamis societatis conversatione retraxerint. Et hocambiguitate jam nota. Innocentius enim papa, cujus r nubunt, et a sacerdote velantur, si publice nupserint, vel clanculo corruptae fuerint, non eas admittendas ad agendam poenitentiam, nisi is cui se junxertransiverit, adultera habeatur nec ei agendae poenitentiae locus concedatur, nisi alter defunctus fuerit, quanto magis etiam ea quae se immortali sponso junxerat! Non est ergo dubium quin de illis hic agatur, quae in proposito continentiae sub manifesta etiam professione ad castimoniam conservandam consecratae sunt. De his ergo dicunt quod si post tale propositum ad nuptias carnales transier
Abbreviated transcription (Latin):
euade possim ⁊ mortẽ istã inqua uiuens teneor de¬
cohortet᷑ cũ affligi ceꝑit uuri stimuł carnis sue
s tea uiu̾e concedit. ⁊ legitia censet ẽẽ. conui¬
gia illoꝵ: Quis non malit cũ intemptatiõe gͣui
fuerit multis annis penit̾e. ⁊ ꝗͣlib satis sactionẽ
exsolu̾e. tm̃ ut frui possit uoto et obitione sua
et desidia sua licite adimplere: Quid gͦ dicemꝰ:
Plane attestari audemꝰ quia ⁊ sinegari forte nõ p̾¬

Expanded text:
evadere possim; et mortem istam in qua vivens teneor, deevadere possim; et mortem istam in qua vivens teneor, decohortetur cum affligi coeperit et uri stimulis carnis suae,sed ita vivere concedit et legitima censet esse conjugia illorum. Quis non malit, cum in tentatione gravi fuerit, multis annis poenitere, et quamlibet satisfactionem exsolvere, tantum ut frui possit voto et optione sua, et desideria sua licite adimplere? Quid ergo dicemus? Plane attestari audemus quod, etsi negari forte non po
Abbreviated transcription (Latin):
hãnt q ilł licet. ulli non han̾t quia illi nõ licet.
s unus qͥsq inquit hãt qr ꝗ cõtinere non pͭ meliꝰ
est. ut nubat ꝗͣuratur. Meluis ẽ. ut licite ex¬
cipiat infirmitatẽ. ꝗͣ uicio semꝑ uratꝰ adpassio¬
nem. Nam ipse d dicit. Qui potest caꝑe capiat
ipse scit quia caꝑe nonposstͥ u̾bũ ħ ut contiue̾s
ꝑmaneam. Quando pittaui pꝰse libñt̾ ꝓposui.
et ead ad huc uoluntate libent̾ ꝑ seuerarẽ si pati
potuissem. S nonualeo tołare estũ bullientis
nature. ardorem concupi scencie feruentis susti¬
nere nõpossũ. Idõ facio ꝗͥ possum. Uado iduco
uxrorem. excipio infirmitatẽ mea̾. dolet quidẽ
quia asr̾iori bono descendẽ cogor. s tñ non oĩo
desꝑans qr ad cõcessa descendo. Mag̾ uolo ininfe¬
riori bono saluari ꝗͣ insũo ꝑiclitari. ⁊ si forte cul
pa ẽ. aliqua quia descendo. ꝙ ꝓpositũ meũ nõteneo
ego penitenciam agam. ⁊satis factione placa bo

Expanded text:
 et illi non habeant, quia illis non licet; sed unusquisque habeat: qui continere non potest, melius est ut nubat quam uratur. Melius est ut licite excipiat infirmitatem, quam vitio semper uratur ad passionem. Nam ipse Dominus dicit: Qui potest capere capiat . Ipse scit quod capere non possum verbum hoc ut continens permaneam. Quando putavi posse, libenter proposui; et in eadem adhuc voluntate libenter perseverarem, si pati possem. Sed non valeo tolerare aestum bullientis naturae, ardorem concupiscentiae ferventis sustinere non possum. Ideo facio quod possum. Vado et duco uxorem, excipio infirmitatem meam dolens quidem qui a superiori bono descendere cogor; sed tamen non omnino desperans, quia ad concessa descendo. Magis volo in inferiori bono salvari, quam in summo periclitari. Et si forte est culpa aliqua, descendo quia propositum meum non teneo; ego poenitentiam agam, et satisfactione placabo D
Abbreviated transcription (Latin):
Fit x ꝑhauc minus considatam opinionẽ qͥ putant
lapsar as cõproposito feminar̃ sinupserĩt noneẽ con¬
uigia. non paruũ malũ uͥ amaritis seꝑaent᷑ uxores.
qͣi adult̾e sint non uxores. & cũ uolt eas seꝑatas
redđe contiuenue. faciunt maritos earũ adultos
u̾os. cũ suis uxorib uiuis adult̾as duxerint. Q sp nu
nas adult̾ia eẽ non coniugia. s plane nõ dubitauer
dr̃e lapsꝰ ⁊ ruinas a castitate scĩore quemouet᷑ dõ ad

Expanded text:
 hanc minus consideratam opinionem, qua putant lapsarum a sancto proposito feminarum, si nupserint, non esse coniugia, non paruum malum, ut a maritis separentur uxores, quasi adulterae sint, non uxores; et cum uolunt eas separatas reddere continentiae, faciunt maritos earum adulteros ueros, cum suis uxoribus uiuis alteras duxerint. Quaproptnas adulteria esse, non coniugia, sed plane non dubitauerim dicere lapsus et ruinas a castitate sanctiore, quae uouetur d
Abbreviated transcription (Latin):
celibatꝰ ustiꝰ conubiũ. ꝑtpr̃m distributionẽ.xͦ nlita¬
uerunt. S continentiã iohis inoꝑe. abraam insolo
habitu. habebat. Melior ẽ. & castitas celibũ ꝗͣ casti.¬
cas nupciar̾. qͣrũ habraham unã hebat inuisu. am¬
nõcupiditate uiuendi s officio consulendi. ut ma
ciar officiosũ fuit scĩs utris non libidinosũ. Qu.¬
cib ẽ. adsalutẽ hominis: ħ ẽ. concubitꝰ adsalutẽ
gen̾is. et utr̾q non ẽ. sine delecone carnali. q̃ tñ
modificata ⁊ refrenante tẽꝑancia inusũ natura¬
tu illicitꝰ ẽ cib ħ ẽ. inqͣrenda ꝓle fornicarius uł
adult̾inus concubitꝰ. ⁊qd ẽ. incibo licito ĩmodato
appetitꝰ ħ ẽ. inconuigib ueniał ille concubitus.

Expanded text:
et istius connubium, pro temporum distributione Christo militaverunt. Sed continentiam Joannes in opere: Abraham in solo habitu habebat. Melior autem est castitas caelibum quam castitas nuptiarum quarum Abraham unam habebat in usu, amnon cupiditate vivendi, sed officio consulendi, ut mantiarum, officiosum fuit sanctis viris non libidinosum. Quis, hoc est concubitus ad salutem generis, et utrumque non est sine delectatione carnali, quae tamen modificata et refrenante temperantia in usum naturatu illicitus cibus, hoc est in quaerenda prole fornicarius vel adulterinus concubitus; et quod est in cibo licito immoderatior appetitus, hoc est in conjugibus venialis ille concubitus.
Abbreviated transcription (Latin):
sitũ necessitatẽ suam demonstrat. seꝑatũ eẽ testatur
adutr̾ lib qdcũq tussus fu̾it. Egominus deme ꝯfido
dico illi ut ꝑgat addm̃. Dñe tulegem dedisti ꝑser¬
instecusti qn̾ uoluisti. ⁊ ꝗͣ diu uoluisti. potes cum
uolu̾is⁊ qͥb uolu̾is si nõ preuaricationis reatum
indulg̾e. Heq it. iam culpa erit q indulgentil
tuam ut ubi uiuente uxore sua alt̾i non adħr̾es
Ego uxorem hũi uilla uiuente alti adhesi. Ecce egi
Ecoe ego miser pp̾ pecc̾a mea in contradictionem
ueni. laqueũ incidi nec̾c̾itatis ut exire sine pec̃
nonpossim. Simaneo accusat me consc̾ĩa mea ad¬
u̾sum te. deoccults meis. quib ꝯͣ tuam dispositu¬
nem facio. Sirecedo inhobediens ero celie ⁊scar¬

Expanded text:
suum, necessitatem suam demonstrat, se paratum esse testatur, ad utrumlibet quodcunque jussus fuerit. Ego minus de me confido, dico illi ut pergat ad Deum. Domine, tu legem dedisti per serinstituisti quando voluisti, et quandiu voluisti, potes cum volueris et quibus volueris sine praevaricationis reatu indulgere. Neque enim jam culpa erit quod indulgentis tuam, ut vir, vivente uxore sua, alteri non adhaereret. Ego uxorem habui, et illa vivente alteri adhaesi, eccediens non esset. Ecce ego miser propter peccata mea in contradictionem veni, laqueum incidi necessitatis, ut exire sine peccato non possim. Si maneo, accusat me conscientia mea adversum te de occultis meis, quibus contra tuam dispositionem facio. Si recedo, inobediens ero Ecclesia
Abbreviated transcription (Latin):
dampnacio nontinet᷑. S inuirginali ⁊ inuiduali
continencia excellencia munis amplioris expectu
qͣ expeiita etelecla. ⁊ uoti ⁊ debito oblata. iã
non solũ capesc̃e nupcias. s etiam sinon nubat᷑
nube uelle dampnabile ẽ. Nam ut ħ demonst¬

Expanded text:
damnatio non timetur. Sed in virginali et viduali continentia excellentia muneris amplioris expetitur, qua expetita et electa, et voti debito oblata, jam non solum capessere nuptias, sed, etiamsi non nubant, nubere velle damnabile est. Nam ut
Abbreviated transcription (Latin):
Nontͥ fortassis .s. estimationẽ tuam respondeo de
meo nondetuo ẽ. q loquor. Non alid̾ possũ. Ꝙ mͥ sugge
mationẽ dr̃em quisq ꝓse uidic. Ego decor demĩo
loq̾i cͥ. Ueñ pecc̃or adme ⁊ exponit mͥ consc̾iam suã
consiliũ salutis querens. qͥd illi dicam: Sioir̃o illi
recede: facio illum in hobedientẽ eclie matͥ sue. et exemplo eiꝰ
alio sc̃o firmo ut dimictant uxores suas legitimas. & cum
eas odio habuerint fingant qdc̃q s placuerit. et menci¬
antur ęcłie u̾lib̾tatem habeant recedendi abeis qui
cas nonamant. ⁊si ħ eccłia receꝑit ⁊ passa fu̾it : ueniet
magnum malũ ⁊dimtttent oñis ꝓlibito. aut uiri uxo¬
res suas aut mulieres maricos suos et ꝓimo homine
multi dampnabũt᷑ qd ita fieri nonoportet. Quidam
acute se considasse putau̾unt s nongirimo cõsulente
dicentes quociens eiꝰ mͦi forte aliqͥd continget ecłiã
utr̃q fac̾e deb̾e. unocculto .s. penicenti consułe. ut¬

Expanded text:
ionem aut existimationem tuam respondeo. De meo est non de tuo quod loquor. Non aliud possum. Quod mihi m de corde meo loquor. Venit peccator ad me et exponit mihi conscientiam suam consilium salutis quaerens. Quid illi dicam? Si dixero illi recede, facio illum inobedientem Ecclesiae matri suae, et exemplo ejus alios confirmo, ut dimittant uxores ejus legitimas; et cum eas odio habuerint, fingant quodcunque sibi placuerit, et mentiantur Ecclesiae ut libertatem habeant recedendi ab eis, quia eas non amant. Et si hoc Ecclesia receperit et passa fuerit, veniet magnum malum, et dimittent omnes pro libito, aut viri uxores suas, aut mulieres maritos suos, et pro uno homine multi damnabuntur, quod ita fieri non oportet. Quidam acute se considerasse putaverunt, sibi non proximo consulentes, dicentes, quoties ejusmodi forte aliquid contingeret, Ecclesiam utr
Abbreviated transcription (Latin):
iam. nõ roi s libidini obseq̃r. ihumc nõ exig̾e s reodẽ
niugi ne fornicet᷑ : ad cõiugẽ ꝑtin&. Siuͦ ambo tali
concupiscencie subigũt᷑. rem facuit q̃ non ẽ. nupciar
cꝰ delicti non siit nupcie exortatͥces s dep̃catces. decꝰ
qͥ cõiugale ẽ. castias ꝓc̾andi. ⁊ reddendi carnał de¬
biti fides. ħẽ. opus nupciar. ꝗ ab oñui cͥmine defend
apłs dicens. Siacceꝑis non peccasti. & si nupserit

Expanded text:
am non rationi sed libidini obsequitur, et hunc non exigere, sed reddere conjugi ne fornicetur, ad conjugem pertinet. Si vero ambo tali concupiscentiae subiguntur, rem faciunt quae non est nuptiarum, cujus delicti non sunt nuptiae exhortatrices, sed deprecatrices. Decus quidem conjugale est castitas procreandi et reddendi carnalis debiti fides. Hoc est opus nuptiarum quod ab omni crimine defendit Apostolus, dicens: Si acceperis non peccasti, et si nupserit
Abbreviated transcription (Latin):
non possint quãuis aculpa defendi nonpossint. Ecce
ergo dicamus qr ita ẽ. uta sentire et ten̾e oportet
non hm̃s rõnẽ aliquã ꝗͣ infringere possimꝰ aut in
net ecłia qͥ lapsi aꝓpostto ⁊ꝓfesfiõe continencie
siconiugia imierint seꝑari nouposs̃. neq cog̾e eos
nicħ deincẽps stabile au̾ratũ eẽ pot̾it. Hon
ordo uł abintꝰ nõdeniq uotũ aũ ꝓfessio ulla te¬
nere pot̾unt hoĩes qͥn frena inpudicicie laxẽt
iruant indesidia sua. ł cũ fastidire cepint bo¬
nũ inquo sunt lib̾tatẽ querentes. ł cũ tẽptati
fuerint forte demalo inquo non dñs aduolũtatẽ
suam explendam festinantes. Ita dissipabit᷑ oĩs ordo
puleritudo religionis xͥme adnichilũ rediget᷑
et ⁊cor petudo magna succedet. Scđ̾m infirmttati
ne reuporis loquor ꝗs deinceps inhabitał ꝓfessio¬
ne religionis constitutus stabit sung̃i ceꝑit si¬
dbndi caruts sue sicut natura mortał. ⁊ corrupton

Expanded text:
is a culpa defendi non possint? Ecce ergo dicamus quod ita est, et ita sentire et tenere oportet. Non habemus rationem aliquam qua infringere possimus, aut inet Ecclesia quod lapsi a proposito et professione continentiae, si conjugia inierint, separari non possunt, nec cogere eos nihil deinceps stabile aut ratum esse poterit. Non ordo vel habitus, non denique votum aut professio ulla tenere poterunt homines, quin frena impudicitiae laxent et ruant in desideria sua, vel cum fastidire coeperint bonum in quo sunt libertatem quaerentes, vel cum tentati fuerint forte de malo, in quo nondum sunt ad voluptatem suam explendam festinantes. Ita dissipabitur omnis ordo, et pulchritudo religionis Christianae ad nihilum redigetur, et turpitudo magna succedet. Secundum infirmitatem nostri temporis loquor. Quis deinceps in habitu vel professione religionis constitutus stabit, si urgeri coeperit stimulis carnis suae, sicut natura mortalis et corruptioni
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ̃r ħ fiebat neq contra p̾ceptũ ꝙ nulla lege erat ꝓhi¬
bicũ. Uer̃tñ sic̃ idẽ alibi testatur mag̾ ꝑti adbo¬
num nuptiarũ unũ cũ una quã cũ mutus copulari
ꝗͥ indicat pͥmi cõiugii copula diuinitꝰ facta. ũ iñ
conubia sum̾ent iniciũ uͥ honestius attenderetur¬

Expanded text:
 fiebant, neque contra praeceptum quia nulla lege erat prohibitum. Verumtamen sicut idem alibi testatur, magis pertinet ad bonum nuptiarum unum cum una, quam cum multis copulari, quod indicat primi conjugis copula divinitus facta, ut inde con
Abbreviated transcription (Latin):
oĩo cõiugiũ dici nõ pꝰ se qͥ aliqñ dissolui p̃. de
his qͥ putant etiam int̾ illegitinas ꝑ̃s q̃s cũq
Cassensũ adinuicẽ habitũ cõuigiũ fac̾e.
lii nonminus p̾cipiti estimatione inꝯͣriã
pari cõsensu adinuicẽ facto cõiuges eẽ. Hõsac̃¬
dote̾¬
continentiã ꝓfessos. nõ sũios sac̾ dotes. nõmonachos aũ

Expanded text:
De his qui putant etiam inter illegitimas personas quascunque consensum adinvicem habitum conjugium facere. Alii non minus praecipiti existimatione in contrariam pari consensu adinvicem facto conjuges esse. Non sacerdotecontinentiam professos, non summos sacerdotes
Abbreviated transcription (Latin):
scandalũ uitandũ seꝑationẽ fi suadem sic tñ uͥut̾q
non peccauit cogi possit ad continenciã inutta. u¬
deat iħ deẽe miseria carnis ac uoliptate qui se
inꝓspicate nõ cohib. dignũ est. ut in adũsitate
quoq dolores illius potest. Ista mulier quomodo
nondeserat mͦ deiniquitate pentcñtẽ. uł si fui¬
te cõditionẽ carnis sustin̾e nonuult legi carnis
se non subiciat. neq suscipiat ad delec̾onem qͦspat
nonuul ad astlictionẽ. Et ħ ꝗͥ deocculto consẽsu
coniugii siue decet̾is qͣineo occultas uł occultãda
iu̾enda eẽ possiuit nob dicenda fuer. Pateĩ g̃ sicut
dictũ ẽ. in consensu maritali coniugiu̾ scĩri iquia
pͥipsum legicinie factũ. quic quid alid fet coiutu
ipsum staro nõp̾. si ħͥ solus legicune destuuonuo
pbari potest. Post quam ergo demonstricendis
quio sit cõiugiũ. ⁊ ex quo conuigiũ sie dicendũ
ut ratũ ẽẽ debeat. nunc consequent᷑ de bonis

Expanded text:
scandalum vitandum, separationem fieri suaderem, sic tamen ut uterque non peccavit cogi possit ad continentiam invita, videat et hoc esse de miseria carnis a cujus voluptate qui se in prosperitate non cohibet, dignus est ut in adversitate quoque dolores illius portet. Ista mulier quae modnon deserat modo de iniquitate poenitentem. Vel si forte conditionem carnis sustinere non vult, legi carnis se non subjiciat, neque suscipiat ad delectationem quod pati non vult ad afflictionem. Et haec quidem de occulto consensu conjugii, sive de caeteris quae in eo occulta sunt, vel occultanda et verenda esse possunt nobis dicenda fuerunt. Fatemur ergo, sicut dictum est, in consensu maritagitime factum quidquid aliud fit contra ipsum stare non potest, si hic solus legitimo testimonio probari potest. Postquam ergo demonstravimus, quid sit conjugium, et ex quo conjugium sit dicendum ut ratum esse debeat, nunc consequenter de bonis
Abbreviated transcription (Latin):
fac tã cõiugiũ non ẽẽ. nͥ forte simiłr dic̾e uelĩt
baptismi sacram̃tũ non eẽ. qd heticꝰ dat uł acci¬
pit quia fideł nõ ẽ. neq ille quidat neq ile qͥ
iccipit. et hac rõne contendant sacramenti dĩ
nõ p̾se adinfideliũ participationẽ uentre. si sac̃¬
mentũ coniugii infideles hr̾e nonpꝰ sũt aut
solium cõiugii sacͣment̾ excellenciꝰ om̃ib eẽ di

Expanded text:
 conjugium non esse, nisi forte similiter dicere velint baptismi sacramentum non esse; quod haereticus dat vel accipit, quia fidelis non est neque ille qui dat neque ille qui accipit. Et hac ratione contendant sacramenta Dei non posse ad infidelium participationem venire, si sacramentum conjugii habere infideles non possunt; aut solum conjugii
Abbreviated transcription (Latin):
alt̾o cõ cũbatur Inspe ꝓł ut deuote expec tet᷑.
aniat suscipiat᷑. religiose nutͥatur. In sacram̃to
actendicur ne coniugiũ separet᷑. idimissus
aut dimissa necausa ꝓł alt̾ copuletur. Bosunt
bona que opponit coniuigiũ contra eam que in
carne pec̃ci adhuc manet concupiscenciã carnis
sine qua carnis conuxtio fieri non p̃. Bonũ quoq:
limitat quodã mͦ imodificat. ut concupiscencia
carnis fiat saltẽ pudicicia coniugał. Duob & mͦi¬

Expanded text:
exspectetur, amanter suscipiatur, religiose nutriatur. In sacramento, attenditur ne conjugium separetur; et dimissus, aut dimissa, nec causa prolis alteri copuletur. Haec sunt bona quae opponit conjugium contra eam quae in carne peccati adhuc manet concupiscentiam carnis, sine qua carnis commistio fieri non potest. Bonum quippe limitat quodammodo et modificat, ut concupiscentia carnalis fiat saltem pudicitia conjugalis. Duobus
Abbreviated transcription (Latin):
iubes sulld̾ scire dedis. Sidix̾is discede non maneo.
sidixeris mane non discedo. Scio enim qd̃ te iubente
fit malũ ẽẽ non pꝰse qdc̃q illud fu̾it. Tua ẽ. enĩ potes¬
gistroꝵ meoꝵ quos mͥ dedisti ⁊ quib me obeotre
p̃cepisti. Ego te mag̾ te audio ꝗͣ hominẽ quem
audire ñ debeo nͥ ꝓpt̾ te nec uolo ꝯ te. Sig tu

Expanded text:
jubes, si illud scire dederis. Si dixeris discede, non maneo. Si dixeris mane, non discedo. Scio enim quod, te jubente, fit, malum esse non posse quodcunque illud fuerit. Tua est enim potesgistrorum meorum quos mihi dedisti, et quibus me obedire praecepisti: ego magis te audio quam hominem quem audire nec debeo, nisi propter te, nec volo contra te. Si ergo tu
Abbreviated transcription (Latin):
c̃datur. q. si admissum fuit mag̾ ꝓfusio adueniet
neq deinceps inecłia aliquid firmũ stabit. Si uͦ p̃
auc toritatẽ ecłie conseruandam .nugiũ qdͥ pͥmũ
ꝯfirmat᷑. aud̾ magnũ malũ est. qn̾ non solũ lib̾ti
dat᷑ s etiam nccessitas indr̃ hõi ut maneat in
peccato suo. Hic gͦ consiliũ q̃ris. Ego fortassis poti
t dicturꝰ nonsũt tñ oportet ut intantis mał prs
tanda talem cõsensũ ꝗ nullo testimonio ꝓbatur
neq facienciũ mutua cõfessione firmatu. irri¬
tum eẽ deħe. neq ineo ullatenꝰ cõuigium stare
posse faciliꝰ inconueniens declinat. Pocest etiam
id qd supͣ dictũ ẽ. furtiuos consens non ꝯuigia ẽẽ
s adult̾a incontubnia ł stiepͣ nͥ uoluntas ꝓͥa suffra¬

Expanded text:
credatur. Quod si admissum fuerit, magna confusio proveniet neque deinceps in Ecclesia aliquid firmum stabit. Si vero propter auctoritatem Ecclesiae conservandum conjugium, quod primum firmatur, aliud magnum est; quando non solum libertas datur, sed etiam necessitas inducitur homini ut maneat in peccato suo. Hic ergo consilium quaeris. Ego fortassis tibi potiora dicturus non sum, tamen oportet ut in tantis malis prorsus tanda talem consensum qui nullo testimonio probatur, neque facientium mutua confessione firmatur, irritum esse debere, neque in eo ullatenus conjugium stare posse, facilius inconveniens declinat. Potest enim etiam id quod supradictum est, furtivos consensus non conjugia esse, sed adulterina contubernia vel stup
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ inmñia tua ooculta nec̾citatis mee tͥ ꝯmtito. nõ
p̾sumens pp̃ timorẽ tuũ ęclie scandalũ fac̾e. quia
sꝑo qd offensam tuam mͥ pie ignosc̾e debeas. cũ iccͥo
non pͣsumo offende ꝓximũ. ne in ꝓrimo et ꝓximũ
offendam ⁊ dm̃ meu̾. Dic mͥ uidr̃ quociens occul¬
ta aliqͣ innec̾citatẽ ꝯsc̾ĩam remordent. maxime
sitalia fu̾it᷑ ingiub dispensat̾o insticutionis in¬

Expanded text:
occulta necessitatis meae tibi committo, non praesumens propter timorem tuum Ecclesiae scandalum facere; quia spero quod offensam tui mihi pie ignoscere sustineas. Cum idcirco non praesumo offendere proximum, ne in proximo offendam et Deum meum. Sic mihi videtur quoties occulta aliqua in necessitate conscientiam remordent, et maxime si talia fuerint in quibus dispensatio institutionis in
Abbreviated transcription (Latin):
urores suas. fingẽt ⁊ mẽcientur sepͥus alias duxisse
u abhis qͣsoder̃ seꝑarent᷑. ⁊ tta lex matͥmonii nich
inse stabilitatis habeb. s passim uq prouoluntate
matrimonio qd eiꝰ actestatione firmatũ ẽ. fidem
seruet. S dicis. ca ills ẽ. panima sua. consilium
saluitis querit. Namutrobiq piclii uidet et qͥ pocua
suenti pecẽm et querenti consiliũ. Sidixerit us

Expanded text:
xores suas fingent et mentientur se prius alias duxisse, ut ab iis quas odiunt separentur; et ita lex matrimonii nihil in se stabilitatis habebit, sed passim ubique pro voluntate matrimonio quod ejus attestatione firmatum est, fidem servet. Sed dicis: Causa illi est pro anima sua, consilium salutis quaerit; nam utrobique periculum videt, et utrum potius fitenti peccatum et quaerenti consilium? Si dixerit illi
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ conferunt sci̾ficationem. Cuiꝰ mͦi sunt om̃ia q̃
ad ornamentum ecłiar̾ ꝑtinent. siue quos inpos
scã sunt. quod inministeriũ scoꝵ tradita sunt
.i assignata. Iste gͦ qͣi simplicit̾ scã sunt. illiuͦ
quib ista consecrantur: sc̃ã scoꝵ. Qui gͦ sc̃m¬

Expanded text:
et conferunt sanctificationem. Ejusmodi sunt omnia quae ad ornatumncta sunt, quod in ministerium sanctorum tradita sunt et assignata. Ista ergo quasi simpliciter sancta sunt; illa vero quibus ista consecrantur, Sancta sanctorum. Qui ergo s
Abbreviated transcription (Latin):
dic̾e p̾sumit : ut alt̾i nubat. Gͦ oicis adcontinen¬
tiam cogenda ẽ. mulier ista. ita sane q̃ negligen¬
ciam cau̾e noluit iustũ ẽ. ut penã sustineat. qͣre
inmanifesto non nitpsit: Siprius innubendo testi¬
moniũ ecłie hre contempsit. qͣrõne nũc iudici¬
neidem presiumãt. correctionis ⁊ cautele exem¬
plum fiat. Contin̾e pecc̾m non ẽ. nec inpossibile
est. ĩ si difficile ẽ. Sigͦ mulieres nolu̾it cõtinere
caucant inocculto nube ibi nubant uͥ testes hre possiut̃
simaritos consencientes ħre nonpossunt. Ꝙ si culpã
hre uolũt. sustineam penã. Q gͦ cõugiuĩ suscipe
uult cogitare pͥmũ quia cũ illd suscepit lege̾ euis
portare ddeb. quia cupit qͥ delectat portat necoe
est ei si mneo ł ꝓco euen̾it etiam id qd grauat. Nõ gͦ
pmtitit eclia illi mulieri q̃ se ałt̾ utro nupsesse con¬
ficet̾ illo uiuente ad alias transire nupcias ⁊̃ si pꝰ mos
contingat ut idem ipse ur pꝰcelebrationẽ secũ das

Expanded text:
esumit ut alteri nubat. Ergo dicis, ad continentiam cogenda est mulier ista. Ita sane quia negligentiam cavere noluit, justum est ut poenam sustineat. Quare in manifesto non nupsit? Si prius in nubendo testimonium Ecclesiae habere contempsit, qua ratione nunc judicine idem praesumant, correctionis et cautelae exemplum fiat. Continere peccatum non est, nec impossibile est. etiamsi difficile est. Si ergo mulieres nolunt continere, caveant in occulto nubere. Ibi nubant ubi testes habere possunt, si maritos consentientes habere non possunt. Quod si culpam vitare nolunt, sustineant poenam. Qui ergo conjugium suscipere vult, cogitet primum quod, cum illud susceperit legem ejus portare debet. Qui appetit quod delectat, portet necesse est, si in eo vel pro eo evenerit, etiam id quod gravat. Non ergo permittit Ecclesia illi mulieri quae se alteri viro nupsisse confitetur, illo vivente ad alias transire nuptias; etiam si postmodum contingat, ut idem ipse vir post celebrationem secundarum
Abbreviated transcription (Latin):
ratũ ẽs dehe censa&. neoccutta manifestis p̃iudicem
Itaq illam hõi mulierẽ ꝓlegitima uxore adiudicat
Sisic gͦ iudiciũ ęcliȩ stare deb qm̃ occulta mani¬
festis p̃iuadicare nonposs. ꝗdill hõi ꝓanima sua faci¬
end ẽ. qui uente uxore att̾ adher̾e cogitur. qͣ nec
diuinã iusticiã ⁊institutionẽ illicitam s sociasse cog¬
noscr: Sig̃ iste tał adecliam cõfugiat. q̃rens con¬
silium salutis. quio illi dic̾e ęclia: Audi untellige

Expanded text:
ratum esse debere censet, ne occulta manifestis praejudicent. Itaque illam homini mulierem pro legitima uxore adjudicat,Si sic ergo judici Ecclesiae stare debet, quoniam occulta manifestis praejudicare non possunt, quid illi homini ur, nec divinam justitiam et institutionem illicite sibi sociasse cognoscit? Si ergo iste talis ad Ecclesiam confugiat quaerens consilium salutis, quid illi dicet Ecclesia? Audi et
Abbreviated transcription (Latin):
eo dicis. Quid gͦ facie̾nd̾ ẽ. de hꝰ mͦ qͥ clancło
conuener̾ si pꝰea aũ alt̃ au̾ut̾q sactũ negã¬
do adalienam societatẽ transierit: Quidã urorẽ
dux̃ clancło sine p̃sencia testiũ. solo adinuicem
marteali ꝯsensu firmato deuitans ut non nũ qͣm
fieri solet aliqͣ decã ꝯsiuenienciã alienam Postea
ꝓbasset defacto penttuit. eã ꝗͣ in h̾c modũ uxorẽ dusa
dimisit. Aliam dux̃ celebͥ apparatu manifeste coram
eclie. fortassis cũparentũ traditione cũ sac̾ dotis hñ¬
dictione. nuptias fec̃. filios genuit. Weñ prior
illa adeccłiam. udiciũ postulat. iusticiam inter¬
pellat. inurriam sillatam palam exponens. negat
ille. nec s̃ testes quipossint ꝓbare q occultũ est
ħͥ queris quid fac̾e debeat eclia. quia utͥmq in¬
conueniens aliqͥ ieͬrere uidr̃. Sienim illi mulieri¬

Expanded text:
 dicis: Quid ergo faciendum est de hujusmodi qui clanculo convenerunt, si postea aut alter aut uterque factum negando ad alienam societatem transierit? Quidam uxorem duxit clanculo sine praesentia testium solo adinvicem maritali consensu firmato, devitans ut nonnunquam fieri solet aliqua de causa conscientiam alienam, postea manifesto probasset de facto poenituit, eam quam in hunc modum uxorem duxerat dimisit: aliam duxit celebri apparatu manifeste coram Ecclesia fortassis cum parentum traditione, cum sacerdotis benedictione nuptias fecit, filios genuit. Venit prior illa ad Ecclesiam, judicium interpellat, justitiam postulat. Injuriam sibi illatam palam exponens. Negat ille, nec sunt testes qui possunt probare quod occultum est. Hic quaeris quid facere debet Ecclesia, quia utrinque inconveniens aliqui
Abbreviated transcription (Latin):
nsticittio coniugii dupplex ẽ. Dna ⁊itutione cõ¬
atremedium. Prima ut natura multĩplicaret is
fecunda ut natura exciꝑet᷑ iuiciũ cohiberet .S
ma inftitutio cõuigiũ ꝓposuit infede dilec tioni
ut in eo sacramentum eẽt sacietatis que uncarne
futura erat int̾ .xͫ. iecłiam. Secunda institutio
conuigiũ infede dilectionis sancciuit ut ꝑeras
bona io qͥ incarnis comirtione infirmitagu enco¬
et delicti: excusaret᷑. Officiũ aũ coniugii nũ¬
mixtione carnis concessit. ut ineo p̃t̃ gen̾is mul¬
tiplicationẽ gen̾anciũ infirmitas excipet. n& uasi¬

Expanded text:
nstitutio conjugii duplex est. Una ante peccremedium. Prima, ut natura multiplicaretur; secunda, ut natura exciperetur, et vitium cohiberetur. Prima institutio conjugium proposuit in foedere dilectioniut in eo sacramentum esset societatis quod in carne futura erat inter Christum et Ecclesiam. Secunda institutio conjugium in foedere dilectionis sancivit, ut per ejus bona id quod in carnis commistione infirmitatis eet delicti, excusaretur. Officium autem conjugii in commistione carnis, concessit ut in eo praeter generis multiplicationem generantium infirmitas exciperetu
Abbreviated transcription (Latin):
his u̾bis dicens. Utriusq sȩxus infirmitas ꝑpendẽs
in ruuam turpitudinis. recte honestate nupcia¬
rũ honestace exibit᷑. ut dd sanis ẽet officiũ sit egro¬
cis remẽdium. Item inconuigio aliud eẽ. ialt̾ius
rei sacram̃tũ eẽ. ipsum coniugiũ ialiud ẽẽ ⁊ alt̾iuis
rei sacram̃tũ esse ipsum conuigii officiũ. Item in

Expanded text:
his verbis, dicens: Utriusque sexus infirmitas propendens in ruinam turpitudinis recte honestate nuptiarum excipitur, ut quod sanis esset officium, sit aegrotis remedium. Item in conjugio aliud esse et alterius rei sacramentum esse ipsum conjugium, et aliud esse et alterius rei sa
Abbreviated transcription (Latin):
ias illa ꝗͣ di c̾ator apͥncipio int̾ mascłm ifeminam
insluuit. qñ nulierẽ delat̾e uiri formatã eidẽ insti¬
uiit. sociauit. Quia enĩ socia data ẽ. non ancilla auto
diĩa. iccͥco ñ de summo nͦ deimo s demedio: fuat pro¬
ducenda. Sienim decapite fieret de sumino fieret. et
uidetur ad dñationem cata. Si& depedib fieret
demo sieret. iuidet᷑ ad serutaatẽ subicienda. ppea
demedio sacla ẽ. uade qualuatẽ socieiatis facta pro
derpso ũ adipsũ semꝑ qi aopͥncipiũ suum respice
et cum aliuidue adherẽdo. ab ea se q̃ adinuicẽ  sta¬
re debebi sociciatẽ neseꝑaret. ħ g̃ societas conuigũ¬
e q̃ fedẽ sposionis mutue consecͥt᷑ qñ uĩq uolunta¬
ria aimissionẽ debitorẽ se sac̃ alt̾s. ut deinceps neq
alalienã alc̾o uiuẽte societatẽ transeat. neq se abil¬
la qͥadinuicẽ cõstat societatẽ disiugat. Adcꝰ ꝗͥ¬

Expanded text:
masculum et feminam instituit quando mulierem de latere viri formatam eidem sociavit? » Quia enim socia data est, non ancilla, aut domina; idcirco nec de imo, sed de medio fuerat producenda. Si enim de capite fieret, de summo fieret, et videretur ad dominationem creata. Si autem de pedibus fieret, de imo fieret; et videretur ad servitutem subjicienda. Propterea de medio facta est, ut ad aequalitatem societatis facta probde ipso, ut ad ipsum semper quasi ad principium suum respiceret, et ei individue adhaerendo, ab ea se quae adinvicem constare debebat societate non separaret. Haec eluntaria promissione debitorem se facit alteri, ut deinceps neque ad alienam altero vivente societatem transeat, neque se ab illa quae adinvicem constat societate disjungat. Ad
Abbreviated transcription (Latin):
uus eẽ. Multa s̃ que adhunc modũ conting̾e potu¬
issent. P olliꝰ dicit secũ sorore aucũmatre uxori sue
rem habuisse aliꝰ uxorem se pͥus alia duxisse fatetur
ab hom̾ib desidiis suis mał excecatis. u faciant q̃ nõ
oportet. et s tanta ħmala ut uix consiliũ admittãi.¬
non iustificabit᷑ in conspectu eiꝰ oĩs caro. Dic̃ enĩ male¬
dic ttĩ inlege õs ꝗsublege erant p̾mebat. nec erat qui
euade poss maledictionẽ. qr nonerat quicau̾e poss
p̃uaricationẽ. donec ipse legis lator ueniens maledic
stiatẽ peccandi uen̾. non pͥ. legem portare nͥ maledicto¬
nem p̾uaricationis incrat mutat ill dĩ ꝑm̾iam legẽ.¬

Expanded text:
e. Multa sunt quae ad hunc modum contingere potuissent. Alius dicit se cum sorore, aut cum matre uxoris suae rem habuisse. Alius uxorem se prius aliam duxisse fatetur, ab hominibus in desideriis suis malis, sic excaecatis ut faciant quae non oportet, et sunt tanta haec mala ut vix consiliumnon justificabitur in conspectu ejus omnis caro. Sicut olim maledictum legis omnes qui sub lege erant premebat; nec erat qui evadere potuisset maledictionem, quia non erat qui cavere posset praevaricationem, donec ipse legislator veniens, maledicsitatem peccandi venit, nec potest legem portare nisi maledictionem praevaricationis incurrat: commutat illi Deus pe
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ ⁊ si copła carnis seqr̾ nicħ tñ coniugio ampliꝰ
adututẽ sacrainenti cõfert᷑. Uñ constat quia si
un. łmulier p̾talem cõsensum adalienã societatẽ
transierit. ⁊̃ si comixcio carnis illic sequatutr ad
debebit. S dicis michi. Aliꝗs ꝓmisit si forte iuraũ.
alicui se usq ad tp̃s cõplacitũ illam duc turã. et
nubit. Quid gͦ faciend̾ ẽ. Numqͥd pp̃ pͥorem sponsio¬
nem secłe fedauonis pactũ scĩ dẽde.: B consida. qr
longe aliud ẽ. ꝓmitt̾e atq aliud sac̾e. Qui ꝓmitcit
nondum fac̃. Qui & fac̃ iam fac̾ qͥ facit. Ineo & đ pro¬
dum cñi uxorem ditx̃. et q̃ spospodit se nuptam
nũdũ nupsit nec cõiugiũ ad hoc fuit s futurũ

Expanded text:
tamen conjugio amplius ad virtutem sacramenti confertur. Unde constat quod si vir vel mulier post talem consensum, ad alienam societatem transierit, etiamsi commistio carnis illic sequatur ad debebit. Sed dicis mihi: Aliquis promisit sive forte juravit alicui se, usque ad tompus complacitum illam ducturum; et inubit. Quid ergo faciendum est? Nunquid propter priorem sponsionem secundae foederationis pactum scindendum est? Sed considera quod longe aliud est promittere atque aliud facere. Qui promittit nondum facit; qui autem facit jam facit quod facit. In eo qui produm tamen uxorem duxit; et quae spopondit se nupturam nondum nupsit, nec conjugium adhuc fuit, sed futurum
Abbreviated transcription (Latin):
facta eiꝰ mͦi ronis: in quib isugnorancia fu̾tt.
u̾etundia tñ ⁊pudiciera confusionẽ noneuadit.
Aliud ẽ. deilł loqui dequib dicit apłs. Tẽptat̾o uos
nõ app̾̃hendat nͥ humana. Inquib enun humanũ e̾.
errare. in ill pͥ ignorancia erroris culpã excusare.

Expanded text:
facta non rationis, in quibus et si ignorantia fuerit, verecundia tamen et pudicitia confusionem non evadit. Aliud est de illis loqui de quibus dicit Apostolus: Tentatio vos non apprehendat nisi humana . In quibus enim humanum est errare in illis potest ignorantia erroris culpam excusare;
Abbreviated transcription (Latin):
s ⁊̃ pp̃ natulem indiu̾so sexu societatem. Alioqͥn
iam non dr̾et᷑ ꝯuigiũ insenib. siuł anusissent filios
uł nongenuissent. inꝗͥb ⁊ si marcuruerit ardor
carnis. iuget tñ ardor caritatis. Itẽ. Innuptus
plꝰ ualet sc̃itas sacramenti: ꝗͣ fecuditas uentͥs. Uni

Expanded text:
 propter naturalem in diverso sexu societatem. Alioquin jam non diceretur conjugium in senibus, si vel amisissent filios vel non genuissent; in quibus, etsi emarcuerit ardor carnis, viget tamen ordo charitatis. Item: In nuptiis plus valet sanctitas