comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sigificantia ecce in quid puermeus suscipianeũ : dilectus m̃s
conplacuit sibi in illo animamea. dedi sp̃m meũ suꝑeũ pat̃ filiũ
dilectũ puerũ uocat : suꝑquẽ dedit spm suũ dequodñs ihr̃ xp̃r¬
T otã trinitatẽ in digitorũ numero conp̃hendens sic p̃dicat dicens
quis mensus ẽ pugillo aquas : & celos palmo quis ponderauit  quip
appendit trib: digitis molem terrȩ÷ In trib: quippe digitis ꝓph&ca
trinã diuinȩ ommipotentie &e qualitatẽ subqua idã misterii lan-¬
cae librauit & parilitate uirtutis quo operationẽ potenti & uni¬
tatẽ substantiȩ quae una eademq: intrinitatẽ ẽ intrib: digitis
declarauit Cuius trinitatis misteriũ alias secomouisse testatur
Idemꝑph&a dicondo. Vididñm sedentẽ suꝑ soliũ excelsũ quẽ ut cri

Expanded text:
significantia. Ecce, inquit, puer meus, suscipiam eum, dilectus meus, complacuit sibi in illo anima mea, dedi spiritum meum super eum . Pater Filium dilectutotam Trinitatem in digitorum numero comprehendens, sic praedicat, dicens: Quis mensus est pugillo aquas, et coelos palmo quis ponderavit? quis appendit tribus digitis molem terrae ? In tribus quippe digitis propheta trinam divinae omnipotentiae aequalitatem sub quadam mysterii lance libravit, et ex parilitate virtutis cooperationem potentiae, et unitatem substantiae, quae una eademque in Trinitate est, in tribus digitis declaravit. 10. Cujus Trinitatis mysterium alias se cognovisse testatur idem propheta, dicendo: Vidi Dominum sedentem su
Abbreviated transcription (Latin):
& despestum. Vnde necreputauimus eum. Quibus uerbis in¬
oredulitatẽ iud a orum significat a quib: uisus estxp̃p non ha¬
ꝓbat dicens. Audite celi &aurib: ꝑcipẽ terra quia dñs locu¬
tus est Pilios enutriui &&altaui ipsiaũt spreuer̃me Cogno¬
uitbor possessoremsuũ &asinur p̃sepe dñi sui. Isrł aũt me

Expanded text:
 despectus. Unde nec reputavimus eum . Quibus verbis incredulitatem Judaeorum significat, quibus visus est Christus non haprobat, dicens: Audite, coeli, et auribus percipe, terra, quia Dominus locutus est: Filios enutrivi, et exaltavi, ipsi autem spreverunt me. Cognovit bos possessorem s
Abbreviated transcription (Latin):
tae ꝑquosa gr̃ adueniens ꝓph&abatur. Terra mania quae fide ata
non corruptione genuit saluator ẽ. quia solusdñs eũ creauit¬
enur non uirilis conmexte seminis. Vnde esaias ait Generationẽ
eĩ quis ennarrabitꝵ Nullus enĩ hominũ natiuitatis xp̃i in con¬
centũ conscius fuit. Solo enĩ uerbodĩ uirgo pregnans apparuit¬
dinbel qđ &iã ad danihel ꝓphaca figuraliter p̃dixeratdicenr ⁊ lidila¬
pidem demonte abscisum sine manib: p̃cidentium & cũ ꝑue¬
nisp& intra repleuit orbemtrae. Hapis iste xp̃r ẽ sine manib:¬

Expanded text:
tus adveniens prophetabatur; terra Maria, 26 quae, fide aperta, non corruptione, genuit Salvatorem, quia solus Dominus eum creavit, non virilis commistio seminis. 8. Unde et Isaias ait: Generationem ejus quis enarrabit ? Nullus enim hominum nativitatis Christi in conceptu conscius fuit: solo enim verbo Dei virgo praegnans apparuit. Quod etiam Daniel propheta figuraliter praedixerat, dicens: Vidi lapidem de monte abscissum sine manibus praecidentium, et cum venisset in terram, replevit orbem terrae : lapis iste Christus est sine manib
Abbreviated transcription (Latin):
dicens p&etibi signum ad nõ dõtuo in profundũ in ferni si¬
ue in & colsum supra & subiecit. Audite itaq domus dauid
id estgenus dauid. Nambene ad domum dauid loquebatur
id est ad stirpem regiam dequa descendit mariar & ud¬
iecit ꝓpter hoc dabit dñs ipse uobis signum Ecce uingo
inutero concipi& & pari& filium &uocabitur nomen eĩ em¬
manuhel qđ est interp̃tatũ nobiscũ dr̃ quia ergo ille que
in utero uirgo concepit & peperit nobi scum dr̃ uocatur. dr̃
itaq: in utero uirginis conceptur natusq: cognoscitur. Eru
Ecce enim que miurgopeperit. nobiscum dr̃ appellatur. quo
loco argumentantur iudaei qđ in hebreo non uirginem:
sed iuuenculam ostendit sermo ꝓph&icus pariturã aduer¬
sus quos respond&ur non eẽ signum Siuuencula pariat
qđ est a&atis. Sed hoc esse sigum ad rei nouitatem Siuirgo
pariat. qđ est integritatis : Dum enim dicit. dñs dabit

Expanded text:
dicens: Pete tibi signum a Domino Deo tuo in profundum inferni, sidicens: Pete tibi signum a Domino Deo tuo in profundum inferni, sive in excelsum supra . Et subjecit: Audite itaque, domus David, id est, genus David. 2. Nam bene ad domum David loquebatur, id est, ad stirpem regiam, de qua stirpe descendit Maria, et adjecit: Propter hoc dabit Dominus ipse vobis signum: Ecce virgo in utero concipimanuel, quod est interpretatum Nobiscum Deus. Quia ergo ille, quem in utero Virgo concepit, et peperit, Nobiscum Deus vocatur, Deus itaque in utero virginis conceptus natusque cognoscitur. Erub3. Ecce enim quem Virgo peperit nobiscum Deus appellatur. Quo loco argumentantur Judaei quod in Hebraeo non virginem, sed juvenculam ostendat sermo propheticus parituram. Adversus quos respondetur non esse signum, si juvencula pariat, quod est aetatis. Sed hoc esse signum ad rei novitatem, si Virgo pariat, quod est integritatis. Dum enim dicit: Dominus dabit
Abbreviated transcription (Latin):
pulchrum autem eius intantum gloriosum enĩ ut &cepto qđ
redempti ꝑ mortem eius głam ei ehibemus &iam locus ipse
corus cans miraculis gloriesuae. causa adse omnẽ contra ad
pralmi sententiã qui a non derelictaẽ anima eĩ in inferno.
N ec dabis scmtuũ uidere corruptionem. Tamuero quia hore
ꝓph&ico demoab nascente xp̃o. ꝑhibetur testimoniũ. Idem
eraiar testatur. Ponã enĩ suꝑhis qui fugierint demo ableonẽ
& reliquis t̃rȩ Emitte agnũ dominatorẽ terre de p&ra
deserti ad montem filiaesion. De hac enim gente moabitarum
natur in arbem terrarum. P&ra autem deserta : ruth
signifitat quae destituta mortem mariti. debo os genuit
pexp̃or Montẽ aut̃ filiaȩ fion austorialite ipsamorbem
hiero solimã dicit. aut iuxta throphologiã eccłam inspe¬
cula : id est inuirtutum sublimitate ducatam:¬
generationem eius secundum carnem exuirgine ostendamus
ciat sacramentum. Sic enim dicit & adiecit loqui adacag¬

Expanded text:
pulcrum autem ejus in tantum est gloriosum, ut excepto quod redempti per mortem ejus gloriam ei exhibemus, etiam locus ipse coruscans miraculis, gloriae suae causa ad se omnem contrahat Psalmi sententiam: Quia non derelinques animam meam in inferno, nec dabis sanctum tuum videre corruptionem . Jam vero quia ore prophetico de Moab nascenti Christo perhibetur testimonium, idem Isaias testatur: Ponam enim super his qui fugerint de Moab leonem, et reliquias terrae. Emitte agnum, Domine, dominatorem terrae de petra deserti ad montem filiae Sion . De hac enim gente Moabitarum natur in orbem terrarum. Petra autem deserti Ruth significat, quae destituta morte mariti de Booz genuit istus. Montem autem filiae Sion aut historialiter ipsam urbem Hierosolymam dicit, aut juxta tropologiam Ecclesiam in specula, id est in virtutum sublimitate collocatamgenerationes ejus secundum carnem de Virgine ostendamus.tiat sacramentum, sic enim dicit: Et adjecit loqui ad A
Abbreviated transcription (Latin):
conplexer se. Veritas deterra orta est : iustitia deccelo ꝓspex̃
N on erum dar&ur acaelo iustificatio inisigp̃r in carnenas cer&cur
Etut ostender& qđ ipsa ueritas d&̃ra honta homo e&̃ sequenter
adiunexit. Iustitia ante eum p̃hibit & pon& inuia gressus su¬
terramaria dedit spuctũ suũ xpm. Sed quis ẽ iste frustus : bene¬

Expanded text:
tus, justitia de coelo prospexit. Non enim daretur e coelo justificatio, nisi Christus in carne nasceretur, et ut ostenderet quod ipsa veritas de terra orta homo esset, sequenter adjunxit: Justitia ante eum praeibit, et ponet in via gressus suTerra, Maria, dedit fructum suu
Abbreviated transcription (Latin):
qua solebant uenena aliquando p̃dicare conuensi &iam
paruolixp̃i fidem delestantur audire . Cauerna enĩ regola
corda runt in sidelium . In quib ille serpens tortuosus requi¬
escebat quẽ ablastatus conp̃hensũ &inde captiuũ traxit
ut in monte sco eius qđ est ecđa non nocer&. Ad hucidem
esaias dexp̃o quia & semine dauid natus ẽ scđm carnem

Expanded text:
quae solebant venena aliquando praedicare, conversi etiam quae solebant venena aliquando praedicare, conversi etiam parvuli Christi fidem delectantur audire. Caverna autem reguli corda sunt infidelium, in quibus ille serpens tortuosus requiescebat, quem ablactatus comprehensum exinde captivum traxit, ut in monte sancto ejus, quod est Ecclesia, non noceret. 11. Adhuc idem Isaias de Christo, quia ex semine David nascitur
Abbreviated transcription (Latin):
tudinis. Sp̃rscientie & pi&atis Repleuit eum spr̃ timoris dñi
Adeo aut̃ tantadona spr suꝑ eum p̃dicantur : quia in eam non ad
mensurã spr̃ in habitat ser̃. sicut in nobis Sed tota in ẽ plenitu¬
do diuinitatis & gratiarũ. Iste est quin on scđm iusionẽ oculoꝵ
&auditu aurium iudicat. Sed est iustitia cingulũ lumborum
eius : & fides cinctoriũ renum est Incuius ecłam habitat
lupus cũ agno . Illeutiq qui solebat abec raperep̃dam .dũ
ad eam conuertitur cum in nocentib: conmoratur. Incuius
ouile pardur cum edo ad cubat. ꝑmixte scilic& subdoli
cũ peccatorib: Ibi&iã uitulio decincum cisione. Heo de scłi
potestate. Ouis depopulari ordinis simulmorantur quia
infide cõmunis ẽ conditio omnium. Puer aut̃ paruulur
minans eos ille estutiq: quisehumili auit ꝓnobis ut par¬
uolus bos aũt &leo ibi cõmedent palear qui a principes
cũ subiectis plebib: cõmunẽ habent doctrinã. delectatur
quoq: in fans ab ubere suꝑ foramina aspidis dumgentes

Expanded text:
tus scientiae et pietatis, et replevit eum Spiritus timoris Domini . Ideo autem tanta dona Spiritus super eum praedicantur, quia in eum non ad mensuram Spiritus habitat sanctus, sicut in nobis, sed tota in eo est plenitudo Divinitatis et gratiarum. Iste est qui non secundum visionem oculorum et auditum aurium judicat, sed est justitia cingulum lumbrorum ejus, et fides cinctorium lumborum ejus . In cujus Ecclesia habitat lupus cum agno, ille utique, qui solebat ab ea rapere praedam, dum ad eam convertitur, cum innocentibus commoratur, in cujus ovile pardus cum haedo accubat. Permixti scilicet subdoli cum peccatoribus ipotestate, ovis de populari ordine, simul morantur, quia in fide communis est conditio omnium. Puer autem parvulus minans eos ille est utique, qui se humiliavit pro nobis, ut parvulus. Bos autem et leo ibi comedent paleas, quia principes cum subjectis plebibus communem habent doctrinam. 10. Delectatur quoque infans ab ubere super foramina aspidis, dum gentes,
Abbreviated transcription (Latin):
ante tefuit & statuã eũ in domomea & in regnomeo usq
in sẽpit̃nũ. & thronus eĩ erit firmissimus in ꝑp&uũ haec
om̃a siquisq: insalomone putut fuiss& impl&a multũ erra¬
reuidetur nã qualiter insalomone intellegendum ẽ
qđ dictumẽ. Postquã dormieris cũpatribtuis suscitauit
sem̃tuũ poste qđ erit defilistuis & stabiliam regnã illiur
Nunquid deillo salomone creditur ꝓpheatum÷ oinime
Ille enĩ patresuo uiuente caepit regare. Nãhicdicitur quia
cũ repl&a fuerint diestui & dormienis cum patribus tuis

Expanded text:
mea, et in regno meo usque in sempiternum, et thronum meum firmissimum in perpetuum. Haec omnia qui in Salomone putat fuisse impleta, multum errare videtur; nam qualiter in Salomone intelligendum est quod dictum est: Postquam dormieris cum patribus tuis, suscitabo semen tuum post te, quod erit de filiis tuis, et stabiliam regnum ejus? Nunquid de illo Salomone creditur prophetatum? Minime; ille enim vivente patre suo coepit regnare; nam hic dicitur: quia cum impleti fuerint dies tui et dormieris cum pa
Abbreviated transcription (Latin):
terredẽptionẽ mundi illũ dicit nasci: ita & pati opoatuit
Cuius passionem & mortem in suo loco scripturarum testimo¬
niis ad ꝓbauimus Nunc uero sequamus debitũ ordinẽ & cu¬
iur demonstrata ẽ postgłam dĩ tatis humana natiuitas de¬

Expanded text:
propter redemptionem mundi illum decuit nasci, ita et pati oportuit, propter redemptionem mundi illum decuit nasci, ita et pati oportuit, cujus passionem et mortem in suo loco Scripturarum testimoniis approbabimus. Nunc vero sequamur debitum ordinem, et cujus demonstrata est post
Abbreviated transcription (Latin):
credulur quur in carne uenit : audiergo causam
Dr̃ cum hominem feciss& summabeatitudine p̃ditum
& diune imaginis decore honoratum. Posuiteum in
paradiso ut essac dõ subiestus & caeris creaturis p̃ latur
lleautem rebells effectur contempta diunitato inter¬
dictum uiolauit p̃ceptũ qua ꝓnestum obsuꝑbiamn ds̃ non occi¬
dit. sed &xsulem para diso fecit. & pestans ut ꝑpenitentia repa¬
rari poss&r adueniam & cumille nan reuocar& aduiam
uirtutis dedit legem ꝑmorsen ut uel ꝑ ipsam reuer ter&ur
adamorem dĩ &operationẽ iustitiȩ sed cum & hanc qui¬
dem contumax & in credulus custodire uenit tandem fili¬
usdĩ & corpus humanum ad sumpsit. Vt dum uider&ur
creder&ur Omissisq mundus demonum simula chris re¬
concilar&ur gratiaȩ conditoris. haec est causa natiui¬
tatis xpi quem iudei & sipacientur natum scandalizant᷑
tam̃ crucifixum & mortuum non intellegentes quia ꝓp

Expanded text:
credulus cur in carne venit? Audi ergo causam. Deus cum hominem fecisset, summa beatitudine praeditum, et divinae imaginis decore ornatum, posuit eum in paradiso, ut esset Deo subjectus, et caeteris creaturis praelatus. 10. Ille autem rebellis effectus, contempta divinitate, interdictum violavit praeceptum: quem projectum ob superbiam Deus non occidit, sed exsulem paradiso fecit, exspectans ut per poenitentiam reparari posset ad veniam; et cum ille non revocaretur ad viam virtutis, dedit legem per Moysen, ut vel per ipsam reverteretur ad amorem Dei, et operationem justitiae. Sed cum ne hanc quidem contumax et incredulus custodiret, venit tandem 17 Filius Dei, et corpus humanum assumpsit, ut dum videretur, crederetur; omissisque mundus daemonum simulacris reconciliaretur gratiae Conditoris. 11. Haec est causa nativitatis Christi, quem Judaei, etsi patiantur natum, scandalizantur tamen crucifixum et mortuum: non intelligentes quia sicut
Abbreviated transcription (Latin):
des adbreuiate sunt suꝑ ppłmtuũ & suꝑ urbẽ scamtuã ut
consum&ur p̃uaricatio & sinẽ accipiat peccatũ & deleatur
ebdomade. Si a tẽpore danihelis enumerentur ꝓculdubio scr̃
in sacris eloquiis septẽ annis terminatur. dicente dño ad moy¬
sen numerabis septẽ ebdomadar annorũ id ẽ sepcies septeni
quaesimul faciunt annos quadragintanouẽ a tẽ pore itaque
danihelir ꝓph&e usq ad p̃sens tẽpur iplusquã centũ qua draginta
ebdomade adnumerantur . Ideoq iã aduenit᷑ xpr quẽ ad nun¬
ciabat sermo ꝓph&icus. post septuaginta enĩ ebdomadar & na¬
tus & passus ostenditur xp̃r. &ciuitatẽ hierus alẽ in & termina¬
tionẽ fuisse & sacrificium unctionẽ q fessare. Sicenĩ subiecit

Expanded text:
des adbreuiatæ sunt super populum tuum, & super vrbem sanctam tuam: vt des adbreuiatæ sunt super populum tuum, & super vrbem sanctam tuam: vt consummetur præuaricatio, & finem accipiat peccatum, & delhebdomades, si a tempore Danielis enumerentur, procul dubio Sin sacris eloquiis septem annis terminatur, dicente Domino ad Moysen: Numerabis septem hebdomadas annorum, id est septies septem, quae simul faciunt annos quadraginta novem . A Danielis prophetae usque ad praesens tempus plus quam centum quadraginta hebdomadae enumerantur. Ideoque jam advenit Christus, quem annuntiabat sermo propheticus. 8. Post septuaginta enim hebdomadas et natus et passus ostenditur Christus, et civitatem Jerusalem in exterminationem fuisse, et sacrificium, unctionemque cessasse. S
Abbreviated transcription (Latin):
nunciauit dicens ad sion aũt dicituruir & uirnatus ẽ in
ea &ipsefundauit eã & celsus. Eccequinas cit᷑ insion & qui in ipsa
ciuitate factus ẽ humillimus Ipse ẽ qui sundauit eã & celsus & quia
idemẽ dño sequitur . dñs numerabit scribens populos istenatus est
est &xcelsus quia eũ supra secaeli & angeli suscipiunt. dñp
quia cuncte celi terrȩ que creature illi deseruiunt . Verũ
quotiens in imicixp̃i omnem hanc ꝓph&iam natiuitatis eius
audiunt conclusidum ñ habeant qđ ꝓponant. argum̃ tant᷑
dicentes nec dum uenisse xp̃m. de quohaec omnia hora ꝓphe¬
tarum p̃saga ceciner̃. Ouaeramus ergo tẽpus natiuitatis ꝓp̃i
utrũ iã aduenerit anuenturus ad huc & pect&ur. Inda¬
nihelo igitur. tempus aduentus eius certissime ostenditur
& anni enumerantur & manifesta signa eius ꝓnunciantur
& past aduentum eĩ & mortẽ futura iudaeoꝵ & cidia abi
aduerte sermonẽ &intellege uisionẽ. Septuaginta eb doma¬

Expanded text:
raenuntiavit, dicens: Ad Sion autem dicetur, vir et vir natus est in ea, et ipse fundavit eam Excelsus. Ecce qui nascitur in Sion, et qui in ipsa civitate factus est humillimus, ipse est qui fundavit eam Excelsus; et quia idem est Dominus, sequitur: Dominus numeravit, scribens populis, iste natus est est. Excelsus, quia eum supra se coeli et angeli suscipiunt. Dominus, quia cunctae coeli terraeque creaturae illi deserviunt. 5. Verum quoties inimici Christi omnem hanc prophetiam nativitatis ejus audiunt, conclusi, dum non habeant quod proponant, argumentantur, dicentes necdum venisse Christum, de quo haec omnia ora prophetarum praesaga cecinerunt. Quaeramus ergo tempus nativitatis Christi, utrum jam advenerit, an venturus adhuc exspectetur? In Daniele igitur tempus adventus ejus certissime ostenditur, et anni numerantur, et manifesta signa ejus pronuntiantur, et post adventum ejus et mortem futura Judaeorum excidia ibi aduerte sermonem, & intellige visionem. Septuaginta hebdoma
Abbreviated transcription (Latin):
time iustus eris. Quic quidbonum cumdiser&ione feceris
obtin& locũ Multa sunt consu&udne uitiata Multa prauo usu
p̃supta multa contrapudicosmores inlicite usurpat. adime
consu&udinẽ serua logem Vsus austoritati cedat prauũ usum
Quodiur ut faciat aliistibi hoc ectu facito illi Talisesto alis qua
lis optas ẽẽ circa alios Testimoniotuo nullinocear. ad nulli¬
us periculum uocem testisicationistue adhibeas gormotuus
nec anime cuius quam ne crobus impedat quod non ius
pati nefacias. quod non uissieritibi alteri numqua inseras
N on inferts alio mala nepaticeris similia inte serua modestia
in aluis conserua iustitiam Tene uiris equitatom Sequere
ueritatem iudiciorum Nullum contra ueritatem desendas dũ
iudicas Nullius ꝑsone asfectu deflesaris auero pauper an
diuessit causam ꝑspice non personam In omnib: ueritatem
custodi Nulla ambitione uel precio mouearis. munera semꝑ

Expanded text:
time justus eris. Quidquid boni cum discretione feceris, time justus eris. Quidquid boni cum discretione feceris, obtinet locum; multa sunt consuetudine vitiata, multa pravo usu praesumpta, multa contra pudicos mores illicite usurpata; adime consuetudinem, serva legem; usus auctoritati cedat, pravum usumquod vis ut faciat alius tibi, hoc et tu facito illi: talis esto aliis quales esse optas circa te alios. Testimonio tuo nulli noceas, ad nullius periculum vocem testificationis adhibeas. Sermo tuus nec animae cujusquam, nec rebus noceat. Quod non vis pati, non facias; quod non vis fieri tibi, alteri nunquam facias; non inferas alii mala, ne patiaris similia. In te serva modestiam, in aliis serva justitiam, tene juris aequitatem, sequere veritatem judiciorum. 82. Nullum contra veritatem defendas; dum judicas, nullius personae affectu deflectaris a vero. Pauper an dives sit, causam perspice, non personam. In omnibus veritatem custodi, nulla ambitione vel pretio movearis. Sperne
Abbreviated transcription (Latin):
ciplina & in modestia modumn serua. Nec minimum Nec parũ
indulgear nec modicum nec satis ignoscas. Tenemodum
in omni o per&uo in omnire tene tẽperam̃tũ Nihilintẽperantiur
agas Nenimis nenimium aliquid Neultra quam oport& Nec
in fra &iã inbonis in moderatum ẽe nondec&. Omnia medio¬
cra utilia Omnia in suo modo perfocta quaecum tẽperantia
fiunt salubria sunt. bona autem inmoderato usu. Noxia
efficiuntur. Nimi&as enim omner inuitio deputatur
prespice guogue quid cui aptuorsit tempori. Quidubi
quando qualitr quam diufacere debeas. Causas rerum &
temporum regulas inspice Singulorum operum discreconẽ
amosce diligenter distingue om̃aqueagis qualiterbonũ in cipias
Qualiterperugar scito in omni actione tene discr&ionenꝰ
I nnullare indiscr&us appareas Serui unicuiq uirtuti
cungruȩ intempore suo. Cumbene distinexeris opustuum op¬

Expanded text:
ciplina, et in modestia modum serva; nec nimium nec parum ciplina, et in modestia modum serva; nec nimium nec parum indulgeas, nec modicum nec satis ignoscas. Tene modum in omni opere, in omni re tene temperamentum, nihil intemperantius agas, nec minus nec nimium aliquid, nec ultra quam oportet, nec infra; etiam in bonis immoderatum esse non decet. 78. Omnia mediocria utilia, omnia in suo modo perfecta; quae cum temperantia fiunt, salubria sunt. Bona autem immoderato usu noxia efficiuntur. Nimietas enim omnis in vitio deputatur; perspice quoque quid cui aptum sit tempori, quid ubi, quando, qualiter, quandiu facere debeas. 79. Causas rerum et temporum regulas inspice, singulorum operum discretionem agnosce; diligenter distingue omnia quae agis; qualiter bonum incipias, qualiter peragas, scito. In omni actione tene discretionem, in nulla re indiscretus appareas. Servi unicuique virtuti congrue in tempore suo; cum bene distinxeris opus tuum, op
Abbreviated transcription (Latin):
lis ẽ mertempati quã ꝑnitiosa iussa cõplere. Meliurẽ ab homine
iugulare quã dã pnari a& no iudicio Nonsolum fastores sed & cons¬
cias peccati teneri obnoxios neq enĩ ẽ imimunis abscelere qui ut
sier& obȩdiuit. Similis est qui obtemperat in malum eiqui agit
malum s acientem & obsequentẽ parpȩna constringit. Asuudi¬
tis uenerari macis quaortimer stude. Subiecti
pluste reuereantur quam m&uant. plustibi officio dilectionis
quã conditionis necessitate desoruant. Talemteredde sub¬
ditis ut magis ameris quam timearis. Exreuerentia enĩ a mor
ꝓcedit . Odiumtimor affert Nidem mecuis tollit. affectus res¬
titu& Tin orñ seruat diuturnam fidem tibi timorẽ audatia
sequitur Vbim&ur ẽ desperatio occurrit qua propter tempe¬
radñi austeritatẽ Sũ mabonitate subditos rege Non sisterribilis
in subiectir. Sic eis dominare ut tibidelestentur seruire. Mandis¬

Expanded text:
lius est mortem pati quam perniciosa jussa complere, melius est ab homine lius est mortem pati quam perniciosa jussa complere, melius est ab homine jugulari quam damnari aeterno judicio; non solum factores, sed etiam conscii peccati tenentur obnoxii, nec enim est immunis a scelere, qui ut fieret obedivit. Similis est qui obtemperat in malo ei qui agit malum, facientem et obsequentem par poena constringit. 76. A subditis venerari magis quam timeri stude, subjecti plus te revereantur quam metuant, plus tibi officio dilectionis quam conditionis necessitate adhaereant; talem te redde subditis, ut magis ameris quam timearis. Ex reverentia enim amor procedit, 517 odium timor affert; fidem metus tollit, affectus restituit; timor non servat diuturnam fidem. Ubi timor est, audacia sequitur; ubi metus est, desperatio occurrit. 77. Quapropter tempera dominii austeritatem, summa bonitate subditos rege, non sis terribilis in subjectis. Sic eis dominare, ut tibi delectentur servire; et in dis
Abbreviated transcription (Latin):
contradicas iustitiȩ Non contendas euacuare qđ rectumẽ dis
patcere stude ñ superare: plus dlige audire quã dicre plus aus¬
cultare quam loqui. In principio audi loquere nouissimus ꝑi¬
nisplus hab & honorems in omnire finis intenditur. &x trema
queruntur Meliorẽ finis quã principium. Melior nouissimus ser¬
mo quam primus Venenare auteo oones ecientie mehioris
acuite. Uenerare unumquemq ꝓpsuo merito scitatis. potiori
gradui cõp&entẽ ituerentiã tribuȩ . Scđm dignitatẽ redde uniciu¬
que hononem Suporiori aqualem teñ & hibcar Seniorib prosta obȩ¬
uoluntiti deser obsequia iusta maioribus. Opedicuetis npo¬
itis praecerus Ita autem obtẽpera homini ut uoluntatẽ di non
offondas onalum facere iussus non ad quiescar oalum iussur facere
non consentias. Noliinmalũ potestati cuiquã consentire. &iã sipe¬
na cõpellat. Si suplicia immineant Sitormenta eccurrant: me¬

Expanded text:
contradicas justitiae, non contendas evacuare quod rectum escontradicas justitiae, non contendas evacuare quod rectum esputare stude, non superare; plus dilige audire quam dicere, plus auscultare quam loqui. 73. In principio audi, loquere novissimus; finis plus habet honoris; in omni re finis intenditur, extrema quaeruntur. Melior est finis quam principium, melior novissimus sermo quam primus: venerare omnes scientia meliores ac vita, venerare unumquemque pro suo merito sanctitatis. Potiori gradui competentem reverentiam tribue. Juxta dignitatem redde unicuique honorem. 74. Superiori aequalem te non exhibeas. Senioribus praesta obevoluntati. Defer obsequia justa majoribus, obedi cunctis in bonis praeceptis. Ita autem obtempera homini, ut voluntatem Dei non offendas. 75. Malum facere jussus, non acquiescas; malum facere jussus, non consentias. Noli in malum potestati cuidam consentire, etiam si poena compellat, si supplicia immineant, si tormenta occurrant; me
Abbreviated transcription (Latin):
I nomni tempore paratus esto ad instructionem Nullũ tẽpus
situacuum quonon adifices Nulla hora p̃tereat quad osbrinȩ
studium non conferus . Uerbabona aperta & constanter prae¬
dica Nec erubes carloqui qđ nosti defendere qđ de cẽ tibi
scientiȩ sentis quare abalus: Conihatione enum obtecta
clarescunt: Conferendo difficilia aperiuntur Nulla
autem tibisit curiositar sciendi latentia. Caue inda gare
qua sunt a sensib: humanis remota. Pr&ermitte quasi se¬
cr&um qđ seripture austoritate non didicisti. Nihilultra
quã scriptum est quercos paihilamplius ꝑquiras quã diuinȩ lit¬
tore p̃dicant Scire non cupias qđ scire non lic& Curiositas peri¬
culosa p̃suntio ẽ Curiositas dãpnosa peritia ẽ Inheresem ꝓuocut
Iifibulas sacrilegas mentem p̃cipitat . in causis obscuris redd&
Tolleꝑtinacem uincendi defensionem. Caedecito ueritati. Non

Expanded text:
70. In omni tempore paratus esto ad instructionem; nullum tempus 70. In omni tempore paratus esto ad instructionem; nullum tempus sit vacuum, quo non aedifices, nulla hora praetereat, qua doctrinae studium non conferas, verba bona aperte et constanter praedica, nec erubescas loqui quod nosti defendere; quod deesse tibi scientiae sentis, quaere ab aliis, collatione enim obtecta clarescunt, conferendo difficilia aperiuntur. 71. Nulla autem sit tibi curiositas sciendi latentia. Cave indagare quae sunt a sensibus humanis remota. Praetermitte, quasi secretum, quod Scripturae auctoritate non didicisti. Nihil ultra quam scriptum est quaeras, nihil amplius perquiras quam divinae litterae praedicant. Scire non cupias quod scire non licet: curiositas periculosa praesumptio est, curiositas damnosa peritia est; in haeresim provocat, in fabulas sacrilegas mentem praecipitat, in causis obscuris reddittolle pertinacem vincendi defensionem, cede cito veritati, non
Abbreviated transcription (Latin):
uirtutis. Sidocos & facistunc gloriosus haberis Non
enim satis est laudare quod dicis nisidictis facta con¬
iunoxeris. Iti doctrina ipea a humana haude
te teorpena Sic instrue alios ut tecustodias. Sic
doce ut humilitatis gratiam non amiittas. Caue nedum
alios docendo erigir ipse laudis appeatu de mergaris:
Cum autem doces noli uerborum obscuritate uti. Itadic
ut intelle gccris Ne simplicibur loquendo displiceas. Nec
prudenter offendas Iuxta sensum audientis erit sermo
dostorir Secundum morer est impercienda doctrina
Iuxta uulnus adhibenda remedia uanie uoluntates
diuersam disciplinam desiderant Vnusquisq: scđm ꝓ
fessionem suam docendus est. Inspicienda est uari&as per¬
sonarum & quem quomodo erudiastracta. Cõmunia am̃a¬
omnib: gecr&a ꝑ sestiorib loquere a ꝑtacunctis oꝑta paucis ad¬
nuntia quaedam enĩ plurimis quaedã paucis sunt disserenda

Expanded text:
virtutis. Si doces, et facis, tunc gloriosus haberis. Non virtutis. Si doces, et facis, tunc gloriosus haberis. Non enim satis est laudare quod dicis, nisi dictis facta conjunxeris. In doctrina ipsa ab humana laude te tempera. Sic instrue alios, ut te custodias. Sic doce, ut humilitatis gratiam non amittas. Cave ne, dum alios docendo erigis, ipse laudis appetitu demergaris. Cum autem doces, noli verborum obscuritate uti, ita dic, ut intelligaris, nec simplicibus loquendo displiceas, nec prudentes offendas. 69. Juxta sensum audientis erit sermo doctoris, secundum mores est impertienda doctrina. Juxta vulnus adhibenda remedia; variae voluntates variam disciplinam desiderant, unusquisque secundum professionem suam docendus est. Inspicienda est varietas personarum; unumquemque quomodo erudias tracta; communia omnibus, secreta perfectioribus loquere; aperta cunctis, operta paucis denuntia; quaedam enim plurimis, quaedam paucis sunt disserenda.
Abbreviated transcription (Latin):
& malum sapienis intollegendo diudicat. Sum mumbonum est
scire quod caueas. Summa miseria est nescire quod quo
tendas: Dilige icitur sapieniiao et manipesta¬
pitutiri: Accede adillam & ad prorinquabit adte : assidu¬
us esto illi & instru&te. Disce quod nescis nedoctor inutilis in¬
ueniaris antea esto auditor postea doctor perdisciplinã
nomen magistri accipe. Honum quod audieris dic: bonũ
quod didiceris doce. discendi & docendi non contempnas
studium. Scientiam quamaure concipis ore effunde. Sapi¬
entiam cum c&eris in ꝑtis tibimagis hanc auges doctrina
quanto cmpliur data fuerit. Tanto magis habundat¬
g apientia dando largior sit retinendo minoratur. Iar¬
giendo redundatior est scientia & dumplus confer¬
tur plus habundat. Verbo tamen praecedant opera
Quaeore promis opere adimple. Quae uerbis doces &¬
emplis ostende Esto non solum magister sed &imitator

Expanded text:
et malum sapiens intelligendo dijudicat. Summum bonum est et malum sapiens intelligendo dijudicat. Summum bonum est scire quid caveas, summa miseria nescire quo tendas. Dilige ergo sapientiam, et manifestabitur tibi, accede ad illam, et appropinquabit ad te, assiduus esto illi, et instruet te. 67. Disce quod nescis ne doctor inutilis inveniaris; antea esto auditor, postea doctor: per disciplinam nomen magistri accipe; bonum quod audieris dic, bonum quod didiceris doce; discendi et docendi non contemnas studium. Scientiam quam aure concipis ore effunde. Sapientiam cum caeteris impertiris, tibi magis hanc auges; doctrina quanto amplius data fuerit, tanto magis abundat. Sapientia dando largior fit, retinendo minoratur; largiendo redundantior est scientia, et dum plus confertur, plus abundat. 68. Verbum tamen praecedant opera, quae ore promis, opere 515 adimple; quae verbis doces, exemplis ostende; esto non solum magister, sed et imitator
Abbreviated transcription (Latin):
genium. Subiuntto studio Turdior aenim ingenia studiis acuuntur
Torporem nature in dustria excitat. Sensus tarditatem assidũitas
acuit &xercitatione ꝓficit sensus &xperientia pluscitur. Sepe &x
tur assiduitas enim mores facit : Iugis usus innaturam seuertit
oonnia ueui cedunt. Vsui om̃a pccrent. Resita seagit uti
teris qđ cũ difficultate caeperis ꝑusum cũ uoluntate ꝑficies. Nihil
sapientia melius Nihil prudentia dulcius Nihilscientia suauius
Nihil stubatia peius. Nihil insipientia decerius Nihiligauia tur¬
pius: Ienorantia mater ernoruor eet. Igiorantia uitioꝵ
nutrix. pec catum magis ꝑ ignorantiam p̃ual&. Ignorantia enim
quid sit culpa dignum non sontio . Ignorantia nec quando de¬
linquit agnoscit. ꝑ imperitiam numq: multi peccant . Insi¬
piens assidue peccat. Indoctus enim facile decipitur stultus
inutia cito delabitur Prudons autem cito dop̃hendit insidi

Expanded text:
genium subjuncto studio. Tardiora enim ingenia studiis acuuntur, genium subjuncto studio. Tardiora enim ingenia studiis acuuntur, torporem naturae industria excitat. Sensus tarditatem assiduitas acuit. Exercitatione proficit sensus, experientia plus scitur. Saepe tur, assiduitas enim mores facit. Jugis usus in naturam vertitur. Omnia usui cedunt, usui omnia parent, res ita se agit, ut uteris. Quod cum difficultate coeperis, per usum cum voluptate perficies. 65. Nihil sapientia melius, nihil prudentia dulcius, nihil scientia suavius, nihil stultitia pejus, nihil insipientia deterius, nihil ignorantia turpius; ignorantia mater errorum est, ignorantia vitiorum nutrix. Peccatum magis per ignorantiam praevalet; ignorantia enim quid sit dignum culpa non sentit, ignorantia nec quando delinquit agnoscit. Per imperitiam namque multi peccant, insipiens assidue peccat. indoctus enim facile decipitur. Stultus in vitia cito dilabitur. Prudens autem cito deprehendit insidia
Abbreviated transcription (Latin):
t& fsiteemin imomagnũ. Si togitur magis creditur eẽ malum: Malũ
autem cauere potius quã emendare opoat& Melius ẽ ut uites
Ante faltum cogitadiu. ante opur p̃meditore diu. Matura consiliũ
ut ꝑ ficere possis qđuis qđ uis cgere diu equire diuꝓba & sic age
Cumdiu cogitaueris. tunc fac qđ probaueris. Nihil &x pracipiti
magnum. Consiliimora melior est. Inregus auteo certis
ꝑoue agendi tanditas Remoueatiu ate. Tollemors
in crastinum nihil differas. Inbonis dilatu noc& In id quod ex pe¬
dit differre impedit. Ab sit in bonis romissa segnities absit
inertos. pertorporem enim uires &ingenium defluent Negle¬
Desidia frigoscit ingenium. Torpor enĩ & superat sensum Ebitudo
scientiȩ lumen ex̧tinguit Sollertia autem meliorẽ reddit. pe¬
iorẽ facit neglogentiam. Sensum desidia obtundit. Segnitiem in¬
dustria acuit. Excellentior sit natura dostrina. ardentius fit in¬

Expanded text:
tet, fit ex minimo magnum; si tegitur, magis creditur esse malum; malum tet, fit ex minimo magnum; si tegitur, magis creditur esse malum; malum autem cavere potius quam emendare oportet; melius est ut vites ante factum cogita diu, ante opus praemeditare diu: matura consilium, ut perficere possis; quod vis agere diu exquire, diu proba, et sic age: cum diu cogitaveris, tunc fac quod probaveris; nihil ex praecipiti magnum, consilii mora melior est. In rebus autem certis bene agendi tarditas removeatur a te, tolle moras, in crastinum nihil differas: in bonis dilatio nocet, in his quod expedit differre impedit; absit in bonis remissa segnities, absit inertes. Per torporem enim vires et ingenium defluunt. Neglidesidia frigescit ingenium. 64. Torpor enim exsuperat sensum, hebetudo scientiae lumen exstinguit; solertia autem sensum meliorem reddit, pejorem facit 514 negligentia, sensum desidia obtundit, segnitiem industria acuit, excellentior fit natura doctrina, ardentius fit in
Abbreviated transcription (Latin):
V is ccutem nũquã eẽ tristis bene uiue. Secura conscientia tristitiã leuit᷑
sustin&. Bonco uita gaudiũ semꝑ hab&. Conscientia aũt rei semꝑ in pȩna
ẽ Reus animus nũ quaõ secururẽ. Mens enĩ male conscia ꝓpriiragitatur
stimulis gient̃ in bono ꝑmanseris trifatia e longabitur ate siiniustitia
ꝑsoueraueris Tristitia non oc curr& tibi. Nec plaga nec mars teter
gratiȩ diuino dano ad scribe. Nihil meritistuis ad tribuas. In uirtu¬
tetua nhil p̃sumas In audatia nihilponas. Vis autem uirtictestuas
augere ꝓdere noli occulta uirtuter ꝓȩlatione abscondebona
falta. ꝓarrogantia fuge uideri qđ ee meruisti qđ manifistando
potes amittere. tacendo custodi Vitia uero cordistui reue¬
la prauas cogitationes illico manifesta. Pec catum enim
proditum cito curatur. Crimen autem tacendo ampliatur
Silentio culpa crescit. Si pat& uitium sit em ugno pusillũ. sila¬

Expanded text:
vis autem nunquam esse tristvis autem nunquam esse tristsustinet, bona vita gaudium semper habet, 513 conscientia autem rei semper in poena est. Reus animus nunquam securus est, mens enim mala conscientiae propriis agitatur stimulis. Si enim in bono permanseris, tristitia elongabitur a te; si in justitia perseveraveris, tristitia non occurret tibi; nec plaga, nec mors te tegratiae, divino dono ascribe; nihil meritis tuis attribuas, in virtute tua nihil praesumas, in audacia nihil ponas; vis autem virtutes tuas augeri? prodere noli; occulta virtutes pro elatione, absconde bona facta pro arrogantia, fuge videri quod esse meruisti; quod manifestando potes amittere, tacendo custodi; vitia vero cordis tui revela; pravas cogitationes illico manifesta; peccatum enim proditum cito curatur, crimen autem tacendo ampliatur, silentio culpa crescit: si patet vitium, fit ex magno pusillum; si la
Abbreviated transcription (Latin):
nontacebunt. Si hominer taceant iumenta locuntur. Ita ergo pec¬
catum declina quasi caelare non possis. Ibi pecca ubidm̃ ẽẽ nescis
Nihilcaelatur ante dm̃ uid& occulta qui fecit abs condita: diui¬
nis enĩ iudicur eris reus quã uissis humanis absconditus: Ts̃upi¬
que pregenseat. Qpr eius totũ impl& maiestas eius omnia
penetrat. Elementa cunete suȩ potentuȩ adangit p̃sentiȩ
Extraeũ locus tulnus est Cognitioni eius in hil occultum ẽ Omnia
secr&: a uis iurtidir eius in rũpit. Nulla occulta sibi latere patitur
N ullis obicib: ut penetr& impeditur. Ipse cocitationes nouit:
Ipse cor inspicit. qđ intus agnur autlat& ipseuid&. qđ intus disponi¬
tur ipse cophendit. Qiã qđ homo in seignorat illo nouit. Nemo
potost &iã sem& ipsũ effugere & sitẽ non dã pnat publica fama
Condẽpnat tam̃ ꝓpria concientia pulla pana grauior conscientiȩ

Expanded text:
non tacebunt. Si homines tacent, jumenta loquentur. Ita ergo pecnon tacebunt. Si homines tacent, jumenta loquentur. Ita ergo peccata declina, quasi celare non possis. Ibi pecca, ubi Deum esse nescis: nihil celatur ante Deum, videt occulta qui fecit abscondita. 60. Divinis enim judiciis eris reus, quamvis sis oculis humanis absconditus. Deus ubique praesens est, spiritus ejus totum implet: majestas ejus omnia penetrat elementa, cuncta suae potentiae attingit praesentia, extra eum locus nullus est. Cognitioni ejus nihil occultum est, omnia secreta vis virtutis ejus irrumpit, nulla occulta sibi latere patitur, nullis obicibus, ut penetret impeditur. Ipse cogitationes novit, ipse cor inspicit; quod intus agitur aut latet ipse videt, quod intus disponitur ipse comprehendit, etiam quod homo in se ignorat ille novit. 61. Nemo potest etiam semetipsum effugere, et si te non damnat publica fama, condemnat propria conscientia: nulla poena gravior conscientia;
Abbreviated transcription (Latin):
p: idelis sermo sa c ram̃ti r&an & locũ. Firma duã sit sacram̃titui fides
ꝑ aobonũ qđ spondisti Nonsis in uerbis facilis & in opere difficilis
Corã dõ facile aliquid non ꝓmittas. Sine consideratione uiriũ nihil p̃su¬
mas qđ non poterfacore non pollicearis. Multũ dõ reuseris sinon red¬
dideris qđ uoueris. Displicent dõ qui uota sua non &plent. Inter in¬
fideles computant̃ qui qđ uouerunt non impleuerunt. Melius onim
ẽ non ꝑmittere quã fidem ꝓmissionis non soluere. Melius ẽ ñ uouere
quã postuotũ ꝓmissa non reddere : Inmahis auteo promissis
res cinde pideon Inturpi uoto muta decr&um. quod in caute
uorbũ absconsũ ñ celabitur. panditur enĩ inmanisesto qđ in occul¬
to depmitur qđ intur agis uł dicis palã positũ puta. Hapides enim
quibus conscus loquimur noncaelabunt & ipsi pari&es qđ audierint

Expanded text:
t; fidelis sermo sacramenti retinet locum, firma etiam sit sacramenti tui fides. t; fidelis sermo sacramenti retinet locum, firma etiam sit sacramenti tui fides. 57. Fac bonum quod spopondisti. Non sis in verbis facilis, et in opere difficilis. Coram Deo aliquid facile non promittas; sine consideratione virium nihil voveas; quod non potes facere, non pollicearis. Multum Deo reus eris, si non reddideris quod voveris; displicent Deo qui vota sua non explent. 58. Inter infideles computantur, qui quod voverunt, non impleverunt; melius est enim non promittere quam fidem promissi 512 non exsolvere; melius est enim non vovere quam post votum promissa non reddere . In malis promissis rescinde fidem, in turpi voto muta decretum; quod incaute vverbum absconditum non celabitur; panditur enim in manifesto, quod in occulto deponitur; quod intus agis, vel dicis, palam positum puta. Lapides enim quibus consciis loquimur non celabunt, et ipsi parietes quod audierint
Abbreviated transcription (Latin):
lum iustũ enenadatium. Omnemenditiũ peccatũ ẽ. Omne qđ aue¬
ritate discordat iniquitas ẽ. heges scłi falsarior dampnant Mendacer
puniunt p allacer ꝑhimunt. Sim̃ datiũ aput homin ey lege dãpnatur. Si
fallatia humano iudicio ploctitur Sifalsi tas capitali pȩma conscribitur
Quantomagir antedm̃ testem uerborũ &operũ antequẽ &deocioso uerbo
luebit. Or̃ eni qđ mentitur occidit animã. & ꝑdes om̃s quilocuntur men¬
datium. & testir falsus nonerit in punitus: repuce engo pallatiã¬
in uerbo uerax neminẽ mentiendo fallas neminẽ mentiendo iner¬
tione. Sine fuco & hibebonitatẽ: pro hibe etiao tii iuuam̃tũ
Tolle iurandiusũ. iusiurandũ interdic tibi Periculosũ ẽ enĩ iurare
Assiduitas iurandi ꝑiurii consu&udinem facit Iurandiusus ad ꝑiuriam
ducit. Sit in or&uo ẽ. Sit in or&uo nonẽ Veritas iuram̃ tũ ñ indig&¬

Expanded text:
lum justum mendacium, omne mendacium peccatum est. Omne quod a velum justum mendacium, omne mendacium peccatum est. Omne quod a veritate discordat iniquitas est. 54. Leges saeculi falsarios damnant, mendaces puniunt, fallaces perimunt. Si mendacia apud homines lege damnantur, si fallacia humano judicio plectitur, si falsitas capitali poena conscribitur, quanto magis ante Deum testem verborum? ante quem et de otioso verbo luet, os enim quod mentitur occidit animam; et: Perdes eos qui loquuntur mendacium ; euam mentiaris, esto verax, neminem mentiendo fallas, neminem mentiendo in ertione, sine fuco exhibe bonitatem. 56. Prohibe etiam tibi juramentum, tolle jurandi usum; jusjurandum interdic tibi; periculosum est enim jurare, assiduitas jurandi perjurii consuetudinem facit. Jurandi usus ad perjurium ducit; sit in ore tuo, est; sit in ore tuo, non est ; veritas juramento non indige
Abbreviated transcription (Latin):
eherere. Canũ dente pestistro mordere. Solicanes obtrestare noue¬
runt quando aliũ d&rabis tedis cucte quando aliũ deralis mordes
tua peccata redargue. Si quis aliũ darahere adcua cepeccata r&cor¬
Nũquã darahes sitebene ꝓspecoris daua igitur correstione estosollicitus
D&ua salute &x emendatione esta ad tontus. D&rahentes non audias
Susurrantib auditũ ñ p̃beas. Pecri reatu degrahentor &audienter
tenentur Vtrisq simile discrimen inpenditur. & quide rahentem
tuũ capiat Nullate concupiscentia d& ostande curiositatis subripiat
N eoblitus tuorum mecꝵ alienos ꝑquras. Tanta cura coarige uitiatua quan¬
tostudio ꝑspuicis aliena Omneguogue çxnus mecidatii sumonope¬
ne puge. Nec casu nec siudio loquaris falsũ Nec u prestes m̃turx stu¬
deas pec qua lib& fallatia uitã alicuius desendas . Cauemendatiũ inom¬
nib: Mendatio enĩ fidestollitur. Error inducitur uieritas ab alitur. Nul¬

Expanded text:
exerere, canum dente pestifero mordere, soli canes obtrectare noveexerere, canum dente pestifero mordere, soli canes obtrectare noverunt; quando aliis detrahis, te discute; quando alium mordes, tua peccata redargue; si vis detrahere, ad tua te peccata retorius. Nunquam detrahes, si te bene perspexeris; de tua igitur correctione esto sollicitus; de tua salute et emendatione esto attentus, detrahentes non audias. Susurrantibus auditum non praebeas. 52. Pari reatu detrahentes et audientes tenentur, utrisque simile discrimen impenditur. Qui detrahentem tuum capiat, nulla te concupiscentia detestandae curiositatis subripiat, nec, oblitus tuorum morum, alienos perquiras; tanta cura corrige vitia tua, quanto studio perspicis aliena. 53. Omne quoque genus mendacii summopere fuge; nec casu, nec studio loquaris falsum; nec ut praestes mentiri studeas; nec qualibet fallacia vitam alicujus defendas. Cave mendacium in omnibus, mendacio enim fides tollitur, error inducitur, veritas aboletur; 511 nul
Abbreviated transcription (Latin):
ne lingue in curras periculũ Multilo guia non eppuciuut
cub pam. Multi loquiũ ñ declinat peccatũ p luuiurgundans
cito colligitlutũ uloramodũ flatus maris periculũ parit. Imbriũ
nimi&as periculũ suscitat. Iiniguo sushomo impenitus ẽ
Sapiens paucis utitur uerbis. Breuem sermonẽ scientia facit. ho qui
multũ stultitiaẽ . Voxenĩ in sipientis inmultiplicatione sermonis¬
sint moderata modũ loquendi ñ transtas: ab gesde. etiã al in qua¬
tua uitiũ de trahendi. Alionã uitã ñ laceres. demalo alieno
ortuũ ñ cainquiner ñd& rahar pec cantis sed condole qđ in aliodeera¬
his. inte potius ꝑtimerce detaaetio enaue uitiũ ẽ. Deractio
g auepec catũ ẽ. d&cractio graue crimenẽ d&rastio grauis dã pna¬
tio ẽ. hoc oõs repreheriduat. Hoc om̃s utuperant hoc fedi¬
us nihilẽ hoc sũ me tirpitudins ẽ. Canũ mos ẽ lacerare. Canũ linguas

Expanded text:
ne linguae incurras periculum, multiloquia non effugiunt ne linguae incurras periculum, multiloquia non effugiunt culpam, multiloquium non declinat peccatum, fluvius exundans cito colligit lutum, ultra modum flatus maris periculum parit, imbrium nimietas periculum suscitat, linguosus homo imperitus est; sapiens paucis utitur verbis; brevem sermonem scientia facit; loqui multum stultitia est, vox enim insipientis in multiplicatione sermonis moderare, modum loquendi non transeas. 50. Abscinde etiam a lingua vitium detrahendi. Alienam vitam non laceres, de malo alieno os tuum non coinquines. Non detrahas peccanti, sed condole; quod in alio detrahis, in te potius pertimesce. Detractio grave vitium est, detractio grave peccatum est, detractio grave crimen est, detractio gravis damnatio est. Hoc omnes reprehendunt, hoc omnes vituperant, hoc foedius nihil est, hoc summae turpitudinis est. 51. Canum mos est latrare, canum linguas
Abbreviated transcription (Latin):
incides & quȩ loqueris grauitate adq doctrina digna eistant. git
sermotuus utilis in rep̃hensibilis. git&pectatione audientiũ utilis
Et in laquendo & intacendoperitus esto. M ultũ ante delibera quid
dicas Neseuocart ñ possis qđ dicis puge casus linquae:
lir ostiũ pã loquaris qđ & cipiat aduersarius. amicũ semꝑ hab&o silen¬
tiũ. Pone custodiã crituo. Iabiistais signaculũ p̃be. olpone lingu&ue
claustra silentii. Cocũ clude linguã munitione custodiae
Intende opoatuui tateo Togueadi. Tempus ꝓferendi ser¬
maner inquire. Scito quatẽpore loquaris. Considera quando dicas
T ẽpore congruo loquere Tẽpore congruotace. Tace usquequo inter¬
rogeris ñ loquaris nisi urterro gatus fueris. Nidicas prius quã audias
nterro gatio ortuũ aperiat Sant uerbatua pauca Tolle uerbosi tatẽ
sermonis suꝑflui hoquendi modũ non&cedas nein moderatio¬

Expanded text:
incides. 47. Ea quae loqueris gravitate atque doctrina digna existant; sit incides. 47. Ea quae loqueris gravitate atque doctrina digna existant; sit sermo tuus irreprehensibilis, sit exspectationi audientium utilis:et in loquendo, et in tacendo peritus esto. Multum ante delibera, quid dicas, ne revocare non possis. Fuge casus linguae, lis os tuum, non loquaris quod excipiat adversarius. Amicum semper habtium, pone custodiam ori tuo, labiis tuis signaculum praebe, oppone linguae tuae claustra silentii, circumclude linguam munitione custodiae. Intende opportunitatem loquendi, tempus proferendi sermones inquire, scito quo tempore loquaris, considera quando dicas, tempore congruo loquere, tempore congruo tace. 49. Tace usquequo interrogeris; non loquaris, nisi interrogatus; non dicas, priusquam audias, interrogatio os tuum aperiat, sint verba tua pauca. Tolle verbositatem sermonis superflui, loquendi modum non excedas, ne immoderatio