comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
diffunđe. qđ aliqͥ antenos c̃firmantes.
potuerit ñ pret̃ mitto : qͥd ferit qđ aꝑte
scripturcirũ auctorietite ñdidici. qua si seere¬
tum p̃teo: ne forte etiã inc alias sibi questi¬
ones reqͥrant: Assero tam̃ scđm script᷑as. qͥa
potuit locoꝵ humilia. & cãpoꝵ aꝑtti dif¬
funde : sic̃ ipse ait Ego ante te ambulcibo.
& montes planos faiciam: Potuit etiã ipsa
aquarũ uis ꝓfundiora ea facere. quȩ insede¬
rte tanto fluctuũ motu. tuintoq. estu con¬
citatioris elem̃ti. qͥ qͦtidie ima pelagi torque¬
re. & arentis uerrere soleait deꝓfundo Quis
deinde sciat in quantũ se illud magnũ et
iausũ nauigantibꝰ. atq intẽpititũ nau¬
tis fundat mare. qđ britanincis frem̃ti inclu¬
dit ȩqͦre. atq. mnulteriora et ipsis fabulis in¬
accessa secreta se porrigit: Quis deinde nõ
colligit. quantũ lucrino &e auerno mittailia.
dyberidi quoq inpalestinȩ ceila. cui qͥ int᷑

Expanded text:
diffundere, quod aliqui ante nos confirmantes diffundere, quod aliqui ante nos confirmantes potuerit, non praetermitto: quid fecerit quod aperte Scripturarum auctoritate non didici, quasi secretum praetereo, ne forte etiam hinc alias sibi quaestiones requirant. Assero tamen secundum Scripturas, quia potuit locorum humilia, et camporum aperta diffundere, sicut ipse ait: Ego ante te ambulabo, et montes planos faciam . Potuit etiam ipsa aquarum vis profundiora ea facere, quae insederat: tanto fluctuum motu, tantoque aestu concitatioris elementi, qui quotidie ima pelagi torquere, et arenas, vertere soleat de profundo. Quis deinde sciat, in quantum se illud magnum et inausum navigantibus atque intentatum nautis fundat mare, quod Britannias frementi includit aequore, atque in ulteriora et ipsis fabulis inaccessa secreta se porrigit? Quis deinde non colligat quantum Lucrino et Averno in Italia, Tiberiadi quoque in Palaestina et ei lacui, qui inter
Abbreviated transcription (Latin):
et mare tu fecisti. & ad iob ipse dñs ait Con¬
cdusi aut̃ mare portis: Nunc qr deuna col¬
lectione diximꝰ. illud occurrit : utrum
eũ ꝑ omnẽ fere t̃rã & suꝑ t̃rã. fuerint
diffusȩ aquȩ ꝑuallestria agroꝵ. c̃caua
montiũ. planiciemq camp̃oꝵ. modo
aequoris fusi c̃gregatio una. potuerit om̃e
illas a qͥs recipere. atq. exinanire tras quȩ
ante fuso ꝑ unuersỹ flumine stagnabant᷑:
monstrare Si diliuui et noe tẽpore abs¬
c̃dit &e montes qndo aqͦrũ ĩa & suꝑ cęlo
&e. infra firmam̃tũ fuerat facta discretio
quantomagis dubitari ñ potest. & ic̃ mon¬
tiũ uertices illa suꝑ fusione latuisse: Quo
gͥ illa om̃is aquarũ redundantia deriua¬
tti ẽ: Quȩ receptacula eã tã continua atq
conexa ab sorbere potuer̃. Deqͦ multꝰ no¬
bpotest sermo suppetere: Primũ qr potu¬
it crecitor om̃iũ et ipsarũ t̾rarũ spaitia

Expanded text:
et mare tu creasti. et ad Iob ipse dominus ait: conet mare tu creasti. et ad Iob ipse dominus ait: conclusi autem mare portis. Nunc quia de una collectione diximus, illud occurrit, utrum, cum per omnem fere terram et super terram fuerint aquae diffusae per uallestria agrorum, concaua montium planitiemque camporum, modo aequoris fusa congregatio una potuerit omnes illas aquas recipere atque exinanire terras, quae ante fuso per uniuersum flumine stagnabantur.monstrare —, si diluuium Noe tempore abscondit et montes, quando aquarum iam et super caelos et infra firmamentum fuerat facta discretio: quanto magis dubitaiidubitari non potest etiam montium uertices illa superfusione latuisse ? quo igitur illa omnis aquarum redundantia deriuata est? quae receptacula eam tam continua atque conexa absorbere potuerunt? de quo multus nobis potest sermo subpetere. primum quia potuit creator omnium et ipsarum terrarum spatia
Abbreviated transcription (Latin):
qͥs ex regionũ uocabulis adeser̃ Una aut̃ con¬
gregatiõ aquarũ. eo qđ iugis unda atq c̃toui¬
a. ab indico mari usq adgaiditani or̃a lit̾to¬
ris. &iinde inmare rubrũ. extrema circũ fu¬
so orbe terrtrũ indudit oceano: Int̾ius qͦq
terreno hadricis. hadriȩ. cȩtera maria miscen¬
t᷑ nominib distincta ñ fluentis Unde pul¬
cre habes. qr ds̃ c̃gregationes aquarũ uo¬
cũ maria. Ita & una÷ generalis collec
tio quȩ dr̃ mare : & multȩ̨ collectiones.
quȩ maria ꝓ regionibꝰ nuncupant᷑ Sicut
eñi multȩ t̾rȩ ut africa. hispania. thraicia.
macedonia. syria. aegyptꝰ gallia atq itci¬
lici. ꝓregionum appellant᷑ uocaibulis & u¬
na ÷ terra: ita multti dicunt᷑ ꝓlocoꝵ appe¬
lationibꝰ maria. & unũ ẽ mare  sic̃ ait pro¬
pħa dicens Iuist̾ cęli et tua ÷ t̾ra orbẽ ter
rarũ & plenitudinẽ eiꝰ tu fundcfti. aqͥlonẽ

Expanded text:
quis ex regionum uocabulis adhaeserunt, una autem conquis ex regionum uocabulis adhaeserunt, una autem congregatio aquarum, eo quod iugis unda atque continua ab indico mari usque ad Gaditani oram litoris et inde in mare rubrum extremum circumfuso orbem terrarum includit oceano; interius quoque Tyrreno Hadrias, Hadriae cetera maria miscentur nominibus distincta, non fluctibus. unde pulchre habes quia deus congregationes aquarum uocauit maria.tur mare, et multae collectiones quae maria pro regionibus nuncupantur. Sicut enim multae terrae, ut Africa, Hispania, Thracia, Macedonia, Syria, Aegyptus, Gallia, atque Italia pro regionum appellantur vocabulis, et una est terra: ita multa dicuntur pro locorum appellationibus maria, et unum est mare, sicut ait propheta, dicens: Tui sunt coeli, et rarum et plenitudinem eius tu fundasti. aquilonem
Abbreviated transcription (Latin):
colligat᷑ aqͦ incollectionẽ unã. qͦmͦ dif¬
fuscis ꝑlacꝰ. paludes. stagna. aquas. &
suꝑ fuscis uallib ⁊ cãpis. amnibusq pla¬
niorib locis currentes. fontib atq flu¬
minibꝰ. una potuerit reciꝑe collectio:
Aut quomͦ una collectio. cũ hodieq diuer¬
sa sint maria. Nã & oceanũ mare dici¬
mꝰ oe tyrrenũ. & hadriciticũ. o indicũ.
ce axgyptiũ. et pontũ. et ꝓpontidẽ. et cles¬
pontũ. eteuxinũ. et egeum. ionicum.
athlanticũ. Pleriq etiam creticũ & sep¬
tentrionale caspiũ appellant mare. On¬
de c̃sidemꝰ script̾e uerba. quȩ libitito st̃tru¬
tinita examine Colligat᷑ in ꝗt aqͣ incol¬
lectionẽ unã: Una aquarũ ugisq et c̃ti¬
nua c̃gregatio ẽ. s diuersi smnꝰ maris. ut
qͥdã de scriptoribꝰforensib ait. Nãq pontus
maris nr̃i sinus amplissimꝰ. meritoq indiuer¬
sis locis diuersa st̃ nomina. quȩ uocabula a¬

Expanded text:
Colligatur aqua in collectionem unam; quomodo difColligatur aqua in collectionem unam; quomodo diffusas per lacus, paludes, stagna, aquas, et superfusas vallibus et campis omnibusque planioribus locis, currentes fontibus atque fluminibus, una potuerit recipere collectio: aut quomodo una collectio, cum hodieque diversa sint maria? Nam et Oceanum mare dicimus, et Tyrrhenum, et Adriaticum, et Indicum, et Aegyptium, et Ponticum, et Propontum et Euxinum Aegaeum Ionicum Atlanticum; plerique etiam Creticum et septentrionale Caspium adpellant mare. unde consideremus scripturae uerba, quae librato sunt trutinata examine. colligatur inquit aqua in collectionem unam. una aquarum iugisque et continua congregatio est, sed diuersi sinus maris, ut quidam de scriptoribus forensibus ait. namque Pontus maris nostri sinus amplissimus meritoque in diuersis locis diuersa sunt nomina, quia uocabula a
Abbreviated transcription (Latin):
spumas resoluit: repagulis quibus dã hare¬
nȩ humilis reꝑcussum. scđm qͦd scriptũ ẽ
sciblonis puluere. uis maris intẽpesta cohibet᷑
& uelut habenis qͥbusdã cȩlestis imꝑii. p̃ scrip¬
to sibi fine reuocat᷑. uiolentiq ȩquoris mot
insese frangit᷑. atq. in reductos smꝰ suos scindit᷑
Sȩterũ nisi uis statuti cęlestis inhiberet. qͥd ob¬
staret qͥn ꝑplana agypti. qͥ maxime umi¬
liorib iacens uallibꝰ cãpestris asserit̾. mare
rubrũ agẏptio pelago misceret᷑. Deniq. docent
hoc qͥuoluerunt ec duo sibi maria conectere.
atq inse trans funde. sesostris aegrptius qͥ an¬
tiqͥor fuit. & darius medꝰ. qͥ maioris c̃tuitu
potentię. in effectũ uoluit adducere. qđ a¬
bindigena fuercit ante tẽptutũ. Quȩ res
indicio ẽ. qͦd suꝑius ÷ mare indicũ in quo
tius se mare effunderet. de suꝑiorib ad
inferiora p̃cipittins : idõ molimina sua

Expanded text:
spumas resolvi, repagulis quibusdam arespumas resolvi, repagulis quibusdam arenae humilis repercussum, secundum quod scriptum est: sabulonis pulvere vis maris intempesta cohibetur, et velut habenis quibusdam coelestis impeiri praescripto sibi fine revocatur, violentique aequoris motus in sese frangitur, atque in reductos sinus suos scinditur. Caeterum nisi vis statuti coelestis inhiberet, quid obstaret quin per plana Aegypti, quae maxime humilioribus jacens vallibus campestris asseritur, mare Rubrum Aegyptio pelago misceretur? Denique docent hoc qui voluerunt haec duo sibi maria connectere, atque in se transfundere. Sesostris Aegyptius, qui antiquior fuit, et Darius Medus, qui majoris contuitu potentiae in effectum voluit adducere, quod ab indigena fuerat ante tentatum. Quae res indicio est, quod superius est mare Indicum, in quo latius se mare effunderet, de superioribus ad inferiora praecipitans, ideo molimina sua
Abbreviated transcription (Latin):
&. c̃greguta ẽ : Dicendo aut̃ c̃greget᷑. ñ solũ
mouit et̃ deloco. s etiã statuit in loco: ut
nõ pret̾ flueret sed maneret: Hoc itaq ma¬
ioris miraculi ẽ : qͦmͦ om̃s c̃gregationes in
unã c̃gregationẽ defluxerint. & una cͥgre
gatio ñ ad impleta sit Nã et script᷑a hoc int̃
mirtibilia constituit dic̃do. om̃s torrentes
eunt inmare. & mare ñ adimplet᷑: Utrũq¬
÷ exp̃cepto dĩ. ut & flucit aqua: & nõ su¬
ꝑflucit: Circũ scriptti gͥ imposito fine ma¬
ria claudunt᷑: ne suꝑ fusa t̾ris mundent om̃a.
& destituto aruoꝵ cultu. munus t̾rȩ¬
nȩ fecunditttis impediant. Cog¬
it enĩ dñs ꝑ nubẽ adiob int̾ alici etiã dema¬
ris clautro Posui ei fines. apponens uustra ⁊
portts. Dixi aut̃. Usq huc uenies. nec tranᷤ
ut inaltũ fluctꝰ eiꝰ tãꝗ mons aquȩ p̃ruptꝰ
insurgat. ubi impetũ suũ adlitꝰ illiserit in

Expanded text:
et congregata est. Dicendo autem congregetur, non solum et congregata est. Dicendo autem congregetur, non solum movit eam de loco: sed etiam statuit in loco, ut non praeterflueret, sed maneret. Hoc itaque majoris miraculi est, quomodo omnes congregationes in unam congregationem defluxerint, et una congregatio non adimpleta sit. nam et scriptura hoc inter mirabilia constituit dicendo: omnes torrentes eunt in mare, et mare non adimpletur. utrumqecepto Dei, ut fluat aqua, et non superfluat. Circumscripta igitur imposito fine maria clauduntur, ne superfusa terris inundent omnia, et destituto arvorum cultu, munus terrenae fecunditatis impediant; cogAit enim Dominus per nubem ad Job inter alia etiam de maris claustro: Posui ei fines, apponens claustra et portas. Dixi autem ei: Usque huc venies, nec transgut in altum fluctus ejus tamquam mons aquae praeruptus insurgat, ubi impetum suum ad littus illiserit, in
Abbreviated transcription (Latin):
pestas sit. refulsa trainquillictis Qui potuit
imꝑio mare totũ sedcire . ñ potuit aqͣs imꝑio
mouere: At qͥ indiluuio sic accepimꝰ qͦd
eruꝑint abyssi fontes .&. qđ induxerit posteti
sp̃m &e sicciuerit aquã. sinolunt obȩdire
c̃cedunt potuisse immisso uento aqs curre¬
re. qđ quotidie uidemꝰ in mari ut inde a¬
quȩ currtnt. unde flauerit uentꝰ: Si tẽ¬
pore moysi excitato austro ualido sicca¬
tũ ÷ mare. eodẽ mͦ siccari ñ potuit c̃grega¬
tio aquarũ. & in mare ꝓfluere aqua.
quȩ postea diuisciẽ aꝓfundo S discaant
nacturã posse c̃uerti. quando petra aquas
flux̃ ⁊ ferrũ aquȩ suꝑ nataiit. qͦd utiq
eliseus orando facere meruit ñ imꝑando
aqͥs mouere ñ potuit : S mouit qͥ potu¬
it dicere. lazare ueni foras: a mort¬
ũ suscittiũ: Ds enĩ qđ iubet facit Ittiq
pari exemplo dictũ accipe. c̃greget᷑ aqua.

Expanded text:
tempestas, refusa tranquillitas. Qui potuit tempestas, refusa tranquillitas. Qui potuit imperio mare totum sedare, non potuit aquas imperio movere? Atqui in diluvio sic accepimus, quod eruperint abyssi fontes , et quod induxerit postea spiritum, et siccaverit aquam : si nolunt obedisse concedant potuisse immisso vento aquas currere, quod quotidie videmus in mari, ut inde aquae currant, unde flaverit ventus. Si tempore Moysi excitato Austro valido siccatum est mare, eodem modo siccari non potuit congregatio aquarum, et 37 in mare profluere aqua, quae postea divisa est a profundo ? Sed discant naturam posse converti, quando petra aquas fluxit, et ferrum aquae supernatavit, quod utique Elisaeus orando facere meruit, non imperando. aquas movere non potuit? Sed movit, qui potuit dicere: Lazare, veni foras , et mortuum sucitavit; Deus enim quod jubet, facit. Itaque pari exemplo dictum accipe: Congregetur aqua,
Abbreviated transcription (Latin):
rib scatturire : depauim̃to aquã surgere.
Qͥs et̃ cogit. unde ꝓrũpit. quẽ ad modum
nõ deficit. qͦmͦ ficit ut ima soli ora undã
uomant. Hec scđm occultȩ secrett natͬȩ:
ȩterũ qͥsignorat qđ rapido plerũq impe¬
tu inima descendens. insuꝑiora se subrigat.
atq. insuꝑciliũ montis at̾tollat: Plerũq
etiam canalib manu artificis deriuitti
qͣntũ descendit tuntũ rursꝰ ascendit.:
ttiq si uł impetu suo fert̾. ł artificis in¬
miramini si diuini oꝑatione p̃cepti. a¬
liqͥd cidusũ nat᷑ȩ eiꝰ accessit. qͦd inusu ante
quom eduxerit depoeiti aqmͣ Qui po¬
tuit depetra educert aqũã quȩ non
ertit: nõ potuit aquã educere quȩ ercit:
ꝑcussit petrũ & fluxer̃ aquȩ̨. clamat dauid
& torrentes mnundauer̾ & libi Suꝑ mon¬
tes stabunt aqͦ: Habes in eugłio. qđ cũ gra¬
uis eẽt ꝓcella. & magnꝰ inmari motꝰ. tttit

Expanded text:
ribus scaturire, de pavimento aquam surgere. ribus scaturire, de pavimento aquam surgere. Quis eam cogit? Unde prorumpit? Quemadmodum non deficit? Quomodo fit ut ima soli ora undam vomant? Haec secundum occultae secreta naturae. Caeterum quis ignorat quod rapido plerumqtu in ima descendens, in superiora se subrigat, atque in supercilium montis attollat: plerumque etiam canalibus manu artificis derivata, quantum descenderit, tantum rursus ascendat? Itaque si vel impetu suo fertur, vel artificis inmiramini si divini operatione praecepti aliquid ad usum naturae ejus accessit, quod in usu ante quomodo eduxerit de petra aquam? Qui potuit de petra educere aquam quae non erat, non potuit aquam educere quae erat? Percussit petram, et fluxerunt aquae , clamSuper montes stabunt aquae . Habes in Evangelio , quod cum gravis esset procella, et magnus in mari motus, ita ut
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ dĩ: effiens nact̃ti ẽ Ecĩ uocẽ. effectus
oꝑcitionis impleuit Cepit labi aqua.
& inunã c̃fluere c̃gregationẽ: quȩ ante
ercit diffusc ꝑt̾ras: et plurimis recepta¬
culis merebat Cursũ eiꝰ ante ñlegi : motũ
eiꝰ ante ñdidici Nec oculꝰ m̃suidit: nec
auris audiuit Sttibat aqͣ diuersis locis:
aduocẽ dĩ motti ẽ Nõne uidet᷑ qr nat̾tĩ
ei. huiꝰ modi uox dĩ fecit. Sequuta ÷ crea¬
nĩ constitutionis lex: forma in posterum
dereliqͥt Deniq semel diẽ fecit & nõetẽ:
Ex illo manet utriusq diuturna suc cessio
& diutͥna reparatio Iussa ÷ etiã aqua curre¬
re inc̃gregationẽ Ex illo currit: fontes
labunt᷑ in fluuios. infreta currunt flumi¬
na: lacꝰ deriuant᷑ in maria. ipsci se a qu&
p̃cedit : urgos et seq̃r. Gnꝰ ẽ ductꝰ: unũ
corpꝰ. & cũ sit altitudo diuersci: indiscreiti
tum̃ dorsi eiꝰ deqͣlittis: Unde & ęquor appel¬
latũ arbitror. qđ suꝑ ficies ciꝰ aeqͣlis sit:

Expanded text:
autem dei efficiens naturae est. eam uocem effectus operationis impleuit. coepit labi aqua et in unam confluere congregationem, quae ante erat diffusa per terras et plurimis receptaculis inhaerebat. cursum eius ante non legi, motum eius ante non didici, nec oculus meus uidit nec auris audiuit. stabat aqua diuersis locis: ad uocem dei mota est. nonne uidetur quia naturam ei huiusmodi uox dei fecit? secuta est creanim constitutionis lex formam in posterum dereliquit. Denique semel diem fecit et noctem: ex illo manet utriusque diuturna successio, et diuturna reparatio. Jussa est etiam aqua currere in congregationem: ex illo currit, fontes labuntur in fluvios, in freta currunt flumina, lacus derivantur in maria, ipsa se aqua praecedit, urget, et sequitur. Unus est ductus, unum corpus. Et cum sit altitudo diversa; indiscreta tamen dorsi ejus aequalitas. Unde et aequor appellatum arbitror, quod superficies ejus aequalis sit.
Abbreviated transcription (Latin):
c̃ sistẽ. ce neqͥciȩ spĩttilis grauiora quã ferre
possumꝰ tẽpetim̃ta nescire. fide ignorare nou¬
nfragici. hab̾e pacẽ ꝓfundã. &e siqͣndo ali¬
Idsit quod graues nob̾ scłi hinꝰ excitet fluctꝰ

Expanded text:
consistere, nequitiae spiritalis grauiora quam ferre consistere, nequitiae spiritalis grauiora quam ferre possumus temptamenta nescire, fidei ignorare naufragia, habere pacem profundam et, si quando aliquid sit, quod graues nobis saeculi
Abbreviated transcription (Latin):
mundũ lett̃ẽ. ⁊ uttȩ huiꝰ declinare dubi os an¬
fractꝰ: Mare ÷ gͦ secretũ tẽꝑantiȩ. exercitiũ
c̃tinentiȩ. grauitatis suc cessus. portꝰ securita¬
tis. tranquillittis scłi. mundi huiꝰ sobrietts.
tũ fidelib uiris atq deuotis incentiuũ deuotio¬
is ut cũ undarũ lenit̃ alluentiũ sono ce¬
tent cantꝰ psallentiũ. plaudant insulȩ tran¬
Unde mͥ ut om̃em pelagi pulcritudinẽ cõp̃¬
hendã quc̃ uidit oꝑcitor: Et qͥs plurti: quis
aliud ille c̃centꝰ undarũ. nͥ qͥdã c̃centꝰ ÷ plebis:
Unde bene mari plerũq cõpat᷑ eccła. quȩ pͥmo
ingredientis popłi agmine totis uestibulis un¬
dcis uomit deinde inoraitione totius plebis tã¬
⁊ undis refluentib ftridet tũ responsoriis pscil¬
morũ. cantes uiroꝵ mulierũ uirginũ par¬
uulors. c̃ sonꝰ undarũ fragor resulttit: nam
illud qͥd dicã : qđ unda peccatũ abluit. & sc̃ĩ sp̃s

Expanded text:
mundo latere et uitae huius declinare dubios anmundo latere et uitae huius declinare dubios anfractus? mare est ergo secretum temperantiae, exercitium continentiae, grauitatis secessus, portus securitatis, tranquillitas saeculi, huius mundi sobrietas, tum fidelibus uiris atque deuotis incentiuum deuotionis, ut cum undarum leniter adluentium sono certent cantus psallentium, plaudant insulae tranunde mihi ut omnem pelagi pulchritudinem conprehendam, quam uidit operator? et quid plura? quid aliud ille concentus undarum nisi quidam concentus est plebis? unde bene mari plerumque comparatur ecclesia, quae primo ingredientis populi agmine totis uestibulis undas uomit, deinde in oratione totius plebis tamquam undis refluentibus stridit, cum responsoriis psalmorum cantus uirorum mulierum uirginum paruulorum consonus undarum fragor resultat. nam illud quid dicam, quod unda peccatum abluit et sancti spiritus
Abbreviated transcription (Latin):
instrat: Bonũ mare. tt̃ꝗ hospitiũ fluuioꝵ.
fons ymbriũ. derracitio alluuionũ. inuectio
cõmecituũ. Quo sibi distantes popłi copu¬
lant᷑. qͦ proelioꝵ remouent᷑ ꝑicula. qͦ bar¬
aricꝰ furor claudit᷑. Subsidium in necessi¬
tatibꝰ. refugiũ inꝑͥculis. gr̃a in uoluptatibꝰ.
sclubritas ualitudinis. seꝑctoꝵ c̃ unetio.
itineris cõpͣdiũ. ttͣms fugiũ laborantium
sub sidiũ uectigaliũ. sterilittitis alim̃tũ.
ex hoc pluuiã int̾rus fundit᷑ Siquidẽ
demari aqua radiis solis haurit᷑ . & qͦd
subtile ciꝰ est rapit᷑. Deinde quanto al¬
tius eleucit᷑. tantomagis ctiã nubium
obumbratione frigescit . & fit rmb̾. qͥ nõ solũ t̃re¬
nã tẽꝑat siccitatutẽ. s etiã ieiuni arua fecun¬
dat Qd enumerẽ insulas. qͦs uelut monilici
plerũq. p̃tex̃. inqͥb. hi qͥse abdicant intẽꝑantiȩ
scłaris illec̾bris. fido c̃tinentiȩ ꝓposito eliguntꝰ

Expanded text:
nistrat, bonum mare, tamquam hospitium ffuuÎQrum, nistrat, bonum mare, tamquam hospitium ffuuÎQrum, fons imbrium, repperiri adluuionum, inuectio conmeatum, quo sibi distantes populi copulantur, quo proeliorum remouentur pericula, quo barbaricus furor clauditur, subsidium in necessitatibus, refugium in periculis, gratia in uoluptatibus, salubritas ualetudinis, separatorum coniunctio, itineris conpendium, transfugium laborantum, subsidium uectigalium, sterilitatis alimentum. ex hoc pluuia in terras transfunditur, siquidem de mari aqua radiis solis hauritur et quod subtile eius est rapitur: deinde. quanto altius eleuatur tanto magis etiam nubium obumbratione frigescit et fit imber, qui non solum terrenam temperat siccitatem, sed etiam ieiuna arua fecundat. ; Quid enumerem insulas, quas uelut monilia plerumque praetexit, in quibus ii qui se abdicant intemperantiae saecularis resoluuntur fido continentiae proposito eligunt
Abbreviated transcription (Latin):
indiciũ ł effectũ. idõ nos ñ putamꝰ ab surdũ
id qͦd ꝑhibet᷑ additũ. etiã sicet̾is int̃ p̃tib.
ł uerit̾as doceat᷑ suppetere uł auc toritas:
Multa enĩ ñ otiose a septuaginta uiris hebrucȩ
elem̃ti. uł cũ furgentib albescit cumulis acuer¬
ticib undarũ. & cautes niuea rorant asꝑgi¬
ne. Ecũ aequore erispanti clem̃tiorib auris
& blando serenȩ tranquillitatis purpuras¬
centẽ p̃fert colorẽ. Qui dũ eminꝰ spectãtib
frequent̾ offundit᷑. quando ñiolenentis
fluctib uicina tundit litora. S uelut paci¬
ficis ambit & saluttit amplexibꝰ. Quã dulciᷤ
sonꝰ qmͣ iocundꝰ fraigor. quã grata ⁊ c̃soni re¬
sultatio Ego tam̃ ñ oculis estimatũ crea¬
t̾e decorẽ arbitror: s scđ̾m rationẽ oꝑaitioniꝰ.
iudicio oꝑcitoris c̃uenire ⁊ c̃gruere defini¬
ũ: Bonum gͥ mare P rimũ. qr t̾ras nec¬
scrio suffulcit humore: qͥb. ꝑuenas quas¬
dã occulte succũ quendã aud mutilẽ sũmi¬

Expanded text:
 effectum, ideo nos non putamus absurdum id quod perhibetur additum, etiamsi caeteris Interpretibus vel veritas doceatur suppetere, vel auctoritas. Multa enim non otiose a Septuaginta viris Hebraicae elementi, vel cum surgentibus albescit cumulis ac verticibus undarum, et cautes nivea rorant aspergine, vel cum aequore crispanti, clementioribus auris, et blando serenae tranquillitatis purpurascentem praefert colorem, qui eminus spectantibus frequenter offunditur, quando non violentis fluctibus vicina tundit littora, sed velut pacificis ambit et salutat amplexibus, quam dulcis sonus, quam jucundus fragor, quam grata et consona resultatio, ego tamen non oculis aestimatum creaturae decorem arbitror; sed secundum rationem operationis iudicio operatoris conuenire et congruere definitum. bonum E igitur mare, primum quia terras necessario suffulcit umore, quibus per uenas quasdam occulte sucum quendam haut inutilem summi
Abbreviated transcription (Latin):
mott eñi aqua. incipit eẽ arida : sicut
habes scriptũ. Posuit flumina indeserto. &
exitꝰ aquarũ insitim. hoc ÷ det̃ra a qͦsi. a¬
ridã fecit Habet gͦ t̾ra ꝓpͥã qualitattem
suã: sic̃ et singulci elem̃ta habent Nã et
aer umidã qualitatẽ & aqͥ frigidã. et ig¬
nis calidã : & hoc ÷ pͥncipale ꝓpͥũ elem̃tis
singulis qđ ntti one colligimꝰ Cõp̃hende aut̃
sensibilit̾ ⁊ corporalit̾ si uelimꝰ. uelut co¬
nexa& cõposita repꝑimꝰ. ut sit t̾ra a¬
rida et frigida. aqͣ frida & humida: aer
sibi ꝑhas iugales qualitutes. singulo
miscent᷑ clem̃ta Nã t̾ra cũsit aride eẽ frigi¬
de qͣlictitis : conectit᷑ aquȩ ꝑ cogntonẽ qua¬
litatis frigidȩ : & ꝑ aqũã aeri. qr humidus
÷ aer: Ergo aqͥ tũꝗ brachiis quibus dc̃i duob.

Expanded text:
mota enim aqua incipit esse arida, sicut mota enim aqua incipit esse arida, sicut habeahabes scriptum: posuit flumina in deserto et exitus aquarum in sitim, hoc est: de terra aquosa aridam fecit. habet ergo terra propriam qualitatem suam, sicut et singula elementa habent; nam et aer umidam qualitatem et aqua frigidam et ignis calidam. et hoc est principale proprium elementis singulis, quod ratione colligimus. conprehendere autem sensibilitnexa et composita repperimus, ut sit terra arida et frigida, aqua frigida et umida, aer et sic sibi per has iugales qualitates singula miscentur elementa. nam terra cum sit aridae et frigidae qualitatis, conectitur aquae per cognationem qualitatis frigidae et per aquam aeri, quia umidus est aer. ergo aqua tamquam brach
Abbreviated transcription (Latin):
Srrume dicit᷑. cũ sene plurime. Neqͣ enumo
audumerdnt ÷ que nõ conferuntur: Sedut
iuidetir. qm̃ denion loquebar. aliquantum
mixtti aqͥs madida: cuiꝰ species suꝑ fusis
aqͥs nõ appciretit Arida aut̃ nõ solũ ad genꝰ
sed etiã adspeciem t̾rarũ refert᷑ ut sit
utilis. sicc. habilis. & apta culturis: simul ꝓ¬
spectũ ẽ ne uidecit᷑ sole magis quã dĩ p̃¬
cepto ẽẽ sicccita qͥa arida factti ÷ antẽꝗ
sol crearet᷑ Unde & đđ discernens mare
et t̾rã : ait de dño dõ Qm̃ ipsius ẽ mare
& ipse fec̃ illud : & aridã manꝰ eiꝰ fun¬
dauer̃. Arida enĩ ex p̃ssio nat᷑ȩ ẽ t̾ra : appel
at ꝓpretatẽ: Sic̃ enĩ animal generis sig¬
nificatio ẽ. cii in ÷ ꝓpͥũ aliqͥd &. excellens.
rationabile aut̃ ꝓpͥũ : ͥominis: itti et t̾ra
potest cõmunit̃ dici. ł scatens aqͥs. ł deser¬
ta et iuia & sine aqua Ergo &e illi quȩ
scaitet aqͥs. in ÷ ut habetit andixtitẽ Re¬

Expanded text:
egatio dicitur, cum sint plurimae; neque enim adnumerantur quae non conferuntur. \'Sed, ut uidetur, quoniam de mari loquebar, aliquantum mixta, aquis madida, cuius species superfusis aquis non appareat. arida autem non solum ad genus, sed etiam ad speciem terrarum refertur, ut sit utilis sicca habilis et apta culturis. simul prospectum est, ne uideatur sole magis quam dei praecepto esse siccata, quia arida facta est, antequam sol crearetur. unde et Dauid discernens mare et terram ait de domino deo: quoniam ipsius est mare, et ipse fecit illud, et aridam manus eius fundauerunt. aridat proprietatem. sicut enim animal generis significatio est, cui inest proprium aliquid et excellens, rationabile autem proprium est hominis, ita et terra potest communiter dici uel scatens aquis uel deserta et inuia et sine aqua. ergo et illi quae scatet aquis inest ut habeat ariditatem; re
Abbreviated transcription (Latin):
t᷑ ampecti. Frigido t̾rc̃ĩ : aerẽ humido Aer
quoq medius int̾ duo cõpugnantia ꝑ na¬
turã hoc ÷ int̾ a quã & igñem utrumq.
illud elem̃tũ conciliaat sibi. qr & aquis hu¬
more et igni calore c̃iungit᷑: Ignis quoq
cũ sit calidꝰ ⁊ siccꝰ nat᷑ti. calore aeri annec¬
tit᷑ : siccitute aut̃ in cõmunionẽ t̾re ac so¬
crccitẽ refundit᷑. atq itti sibi ꝑ unc circuitũ
oe. choꝵ quendã c̃cordiȩ societatisq c̃ueni¬
latine elem̃ta dicimꝰ. qͦd sibi c̃ueniant et
c̃cinant : Huc aut̃ ꝓgressi sumꝰ. qr script᷑ti

Expanded text:
igido terram, aerem humido. Aer quoque medius inter duo compugnantia per naturam, hoc est, inter aquam et ignem, utrumque illud elementum conciliat sibi; quia et aquis humore, et igni calore conjungitur. Ignis quoque cum sit calidus et siccus natura, calore aeri annectitur, siccitate autem in communionem terrae ac societatem refunditur; atque ita sibi per hunc circuitum et chorum quemdam concordiae societatisque convenilatine elementa dicimus, quod sibi conveniant et concinant. Huc autem progressi sumus, quia Scriptura
Abbreviated transcription (Latin):
Hat᷑ulis enĩ ꝓpͥetas. siceitas ÷ terris : Hȩc eiꝰ
p̃rogcitiua serutitu ẽ: Principalis gͦ siccitaᷤᷤ
sub ẽ etiã ut sit frigida s nõ p̃ferunt᷑ scđa
pͥmiᷤ: Ut aut̃ humida sit: aquarũ affinita¬
tẽ sortit᷑: Ergo illud suũ : istud alienũ: Suũ qđ
anda : alienũ qđ umida: Auctor itaq nature
qđ primo donaiuit hoc tenuit : qr istud ex nciꝰ¬
turi. illud excausa Expͥncipalibꝰ gͥ ñ ex acce¬
dentibꝰ t̾rȩ debuit ꝓpͥetas definiri : ot scđm p̃¬
rogeetiic̃ qualitatis eiꝰ. informaret᷑ nr̃a cogni¬
tio & uidit ds̃ qͥabonũ Nõ p̃t̃imꝰ qͥa aliqui
nec inhebrȩo putunt eẽ nec incet̾is int̃pre¬
tationibꝰ. qr c̃gregutt: aqͦ inc̃gregationes
suas: et apparuit arida: & uocaũ ds̃ ari¬
dã trũ: et collectiones suas uocaũ maria.
ũ enĩ dixerit ds̃ qr factũ ẽ. Sic scccis ẽẽ pu¬

Expanded text:
etas siccitas est terrae: haec ei praerogativa servata est. Principalis ergo siccitas. Subest etiam ut sit frigida: sed non praeferuntur secunda primis. Ut autem humida sit, aquarum id affinitate sortitur. Ergo illud suum, istud alienum: suum, quod arida; alienum, quod humida. Auctor itaque naturae quod primo donavit, hoc tenuit; quia istud ex natura, illud ex causa. Ex principalibus igitur, non ex accidentibus terrae debuit proprietas definiri; ut secundum prrogatiuam qualitatis eius informaretur nostra cognitio. Et uidit deus quia bonum. non praeterimus quia aliqui nec in Hebraeo putant esse nec in ceteris interpretationibus quia congregata est aqua in collectiones suas et apparuit arida. et uocauit deus aridam terram et collectiones aquarum uocauit maria. cum enim dixerit deus
Abbreviated transcription (Latin):
infidelibuꝰ. ⁊ ꝑ gradꝰ qͦsdã credulitas nasceret᷑¬
ecit gͦ pͥmũ ds̃ celũ etterrã. &e eti tam̃ nõ quasi ꝑpe¬
tua s̃ quasi corruptibilis crecitͬe consũmationi uoluit
subicicere Unde et mysaiȩ libro ait Tollite in celũ ocu¬
los ur̃os & aspicite t̾rã deorsũ. quii cęlũ ut fumꝰ solida¬
tũ ÷. t̾ra aut̃ ut uestim̃tũ uet̾ascet Hȩc terra ẽ.: que
ante erait in cõposita Nõdũ erant enĩ maria suo
fine distinçta. et idõ uago fluctu. et ꝓfundogur¬
gite t̾ra mundabat᷑ Considera qͥa & iã nunc pa¬
lustri uligine t̾ra in orrere c̃sueuit. nec patiens: uo

Expanded text:
infidelibus et per gradus quosdam credulitas nascereturinfidelibus et per gradus quosdam credulitas nascereturFecit ergo primum deus caelum et terram, ea tamen non quasi perpetua, sed quasi corruptibilis creaturae consummationi uoluit subiacere. unde in Esaiae libro ait: tollite in caelum oculos uestros et aspicite in terram deorsum, quia caelum ut fumus solidatum est, terra autem ut uestimentum ueterescet. haec terra est, quae ante erat inconposita. nondum erant enim maria suo fine distincta, et ideo uago fluctu et profundo gurgite terra inundabatur. considera quia etiam nunc palustri uligine terra inhorrere consueuit nec patiens
Abbreviated transcription (Latin):
tauit : ut eundẽ credaimꝰ ornasse qͥ fecit. & fecisse
qui ornauit. Ne alterũ putemꝰ ornasse. alterum
cretuisse: s eundẽ utrũq eẽ oꝑcitũ. ut pͥmo face¬
ret posteti cõponeret. ut alt̾um alto crederetur
Habes in eũgłio. huiꝰ rei euidens testimniũ Nã resusci
pidẽ desepulcro. ut mortuũ uidentes posteti re¬
suscittitũ crederent: Demnde uocaũ lazarũ¬
surrex̃. ligatꝰ manib et pedib exiuit forcis Non
pot̾at remouere lapidẽ. qͥ poterait mortuũ suscitt¬
re. Q qui potuit defuncto uittĩ redđe. nõ potu¬
it nexꝰ soluere uinculoꝵ: Cui uinctis pedibus
gressũ dedit. huic nõ potuit ruptis uinculis in¬
cessũ reddere. S utiq aduertimꝰ qđ uoluit pͥmo
demͦnstrare mortuũ ut oculissuis credent: de¬
inde resuscittre. tertio iubere. ut ipsi uincula
funeris soluerent. ut int̾ ista fides infundet᷑

Expanded text:
tauit, ut eundem credamus ornasse qui fecit et fecisse tauit, ut eundem credamus ornasse qui fecit et fecisse qui ornauerit, ne alterum putemus ornasse, alterum creauisse, sed eundem utrumque esse operatum, ut primum faceret, postea conponeret, ut alterum altero crederetur. habes in euangelio huius rei euidens testimonium. consueuerinpidem de sepulchro, ut mortuum uidentes postea resuscitatum crederent. deinde uocauit Lazarusurrexit et ligatis manibus et pedibus exiuit foras. nonne poterat remouere lapidem qui poterat mortuum contendunt? et qui potuit defuncto uitam reddere non potuit nexus soluere uinculorum? cui uinctis pedibus gressum dedit, huic non potuit ruptis uinculis incessum reddere ? sed utique aduertimus quod uoluit primum demonstrare mortuum, ut oculis suis crederent, deinde resuscitaresuscitare, tertio iubere, ut ipsi uincula funeris soluerent, ut inter ista fides infunderetur
Abbreviated transcription (Latin):
tib donciuit elem̃tis. Quasi nõ potuit cęlum
insignitũ stellis subito ut crecitũ ÷ refulgere: & florib
ac fructib t̾ra uestiri. Potuit utiq sed idõ pͥma
facto. postea cõposita declarant᷑. ne uere incre¬
atti & sine pͥncipio crederent᷑. si species rerũ ue¬
lut ingenerate ab iitio. ñ postea addite uide¬
rent᷑. In cõpositti t̾ra legit᷑ & idẽ aphylosophysȩter¬
nitatis qͥb. ds̃ pͥuilegiis honorat᷑. qͥd dicerent. si
abinitio eiꝰ pulcͬritudo uernasset. De mersai a¬
qͥs de scribit᷑ uelut cuidã pͥncipioꝵ suor addic¬
ta nciufragio. et aduc anõnullis facta nͥ credit̾.
qd si decorẽ pͥmogenitũ uendicaret. Accedit
illud qđ imittitores nos sui ds̃ eẽ uoluit. ut pͥmo
facicimꝰ aliqͣ. posfet uenustemꝰ. ne dũ simul utrũ
adorim̃. neutrũ possimꝰ implere: Fides aut̃ nr̃a quo¬
dã gradu crescit. Idõ pͥmo fecit ds̃. posteti uenus¬

Expanded text:
tibus donauit elementis, quasi non potuit caelum tibus donauit elementis, quasi non potuit caelum insignitum stellis subito ut creatum est refulgere et floribus ac fructibus terra uestiri? potuit utique, sed ideo primo facta, postea conposita declarantur, ne uere increata et sine principio crederentur, si species rerum uelut ingeneratae ab initio, non postea additae uiderentur. inconposita terra legitur et isdem a philosophis, aeternitatis quibus deus priuilegiis honoratur: quid dicerent si ab initio eius conseruatione uemasset? demersa aquis describitur uelut cuidam principiorum suorum addicta naufragio et adhuc a nonnullis facta non creditur: quid si decorem primogenitum uindicaret? accedit illud quod imitatores nos sui deus esse uoluit, ut primo faciamus aliqua, postea uenustemus, ne dum simul utrumque adorimur, neutrum possimus inplere. fides autem nostra quodam gradu crescit. ideo primum fecit deus, postea uenus
Abbreviated transcription (Latin):
rat. quẽ admodũ plertiq inꝓfundo aqͣrũ sitti. uisũ
oculor aciemq p̃tereunt: Nõ enĩ dõ aliꝗd iuisibi¬
e. s crecitura mundi. creaturȩ utiq estima
censct᷑ Inuisibilis terra. qͥa nõdũ lux quȩ illuma¬
naret mundũ. Nõ dũ sol. postea enĩ luminaria
dit. qͥs dubitet dõ eti quȩ inꝓfimdost̃ inuisibilici eẽ
nõ posse: Nisi forte sic accipicimꝰ inuisibilẽ t̾rã. qͦd
nõdũ uerbo dĩ & ꝓtectione uisittibat᷑. q̃ hominẽ nõ
habet᷑. ꝓpt̾ quẽ dñs respiceret int̾rã sic̃ scriptũ ẽ. Dñs
respex̃ suꝑ filios hominũ. siẽ intelligens aut reqͥrens dm̃
Q alibi ait. Decȩlo iaculatꝰ ÷ iuditiũ. t̾ra tremuit &
qͥeuit: Ꝙmerito inuisibilis q in cõposita: quȩ figu¬
rc̃i et speciẽ congruentẽ aduc nõ acceꝑat aꝓprio
c̃ditore Q forttisse dicant. cur enĩ ds̃ sic̃ dixit
& fticitist̃. nõ simul ornatꝰ congrũ os reb: surgen¬

Expanded text:
e in profundo aquarum sita uisum oculorum aciemque praetereunt. non enim deo aliquid inuisibile, sed creatura mundi creaturae utique extimatione censetur. inuisibilis etiam. terra, quia nondum lux quae inluminaret mundum, nondum sol; postea enim luminaria dit, quis dubitet deo ea quae in profundo sunt inuisibilia esse non posse? nisi forte sic accipiamus inuisibilem terram, quod nondum uerbo dei et protectione uisitabatur quae hominem non habebat, propter quem dominus respiceret in terram, sicut scriptum est: dominus respexit super filios hominum, si est intellegens aut requirens deum. et alibi ait: de caelo iaculatus est iudicium: terra tremuit et quieuit. et merito inuisibilis, quia inconposita, quae figuram et speciem congruentem adhuc non acceperat a proprio conditore. et fortasse dicant: cur enim deus - sicut dixit et facta sunt non simul ornatus congruos surgen
Abbreviated transcription (Latin):
poterat. qr nõ ertit sine rerũ mat̾ia. elem̃tori
Ubi gͦ erat mat̾ia istt. alarũ suffulta remigiis. In aere
nõ erat : quici aercorpꝰ ÷ͥ mundi. Corpꝰ aut̃ eẽ aerem
docet lectio. qr missa sagitta in locũ quẽ iaculator
intendit. in cisus aer statim inseipsũ rẽsolutus est.
Ubi gͦ erit yle. nisi forte diccit᷑ quadã dement
intentione qͥa indõ erat: Ergo ds̃ id÷ inuisibilis
ncicurȩ atq inuolabilis. qui lucẽ abitat macces¬
ilẽ. in comp̃hensibilis & purissimꝰ sp̃s. locꝰ ert
mat̾iȩ munsialis.: Qercit in dõ mundi portio
cũ de oc mundo ñ sit nemens seruuloꝵ eiꝰ Sic̃ha¬
bemꝰ scriptũ. de hoc mundo ñsunt: sic̃ et ego ñ sum
demundo Quẽ admdũ gͦ muisibilia insibilibus
& ei qͥ ordipiẽ ac decorẽ donciuit om̃ib: incõpo¬
sita copulcibant᷑ : nisi forte q dix̃ t̾ra aut̃ erat in¬
uisibilis. muisibilẽ ec̃i ꝑ substantiã credant. & non¬

Expanded text:
poterat, quia non erat sine rerum materia elementorum poterat, quia non erat sine rerum materia elementorum Ubi ergo erat materia ista alarum suffulta remigiis? In aere non erat, quia aer corpus est mundi: corpus autem esse aerem docet lectio , quia emissa sagitta in locum, quem jaculator intendit, incisus aer statim in seipsum resolutus est. Ubi ergo erat hyle, nisi forte dicatur quadam dementi intentione, quia in Deo erat? Ergo Deus, qui est invisibilis naturae atque inviolabilis, qui lucem habitat inaccessibilem, incomprehensibilis et purissimus spiritus, locus erat materiae mundialis, et erat in de hoc mundo non sit mens seruolorum eius, sicut habemus scriptum: de hoc mundo non sunt, sicut et ego non sum de mundo. Quemadmodum ergo inuisibilia uisibilibus et ei qui ordinem ac decorem donauit omnibus inconposita copulabantur ? nisi forte, quia dixit: terra autem erat inuisibilis, inuisibilem eam per substantiam credant
Abbreviated transcription (Latin):
scriptũ ẽ Erait̾ cam oꝑarius terre: & de eo qͥ iubal
dictꝰ est: abet scriptura: Hic erait pat̾ qui desnonstra¬
uit psalt̾iũ et cytharã. & omo erat incusitidi re¬
gione. cui nom̃ iob Desinant gͦ deuerbo questi¬
onẽ mouere. cũ p̃sertĩ p̃miserit morses qͥa fecit
ds̃ terrã: Ertit gͦ exqͦ faciti ẽ Nam si sine prin¬
cipio eã dicunt ẽẽ. iã nõsolũ dm̃ s etiã ylen fine
principio dicentes. definiaant ubi nã erat Siir
loco gͦ. oe iã locꝰ sine pͥncipio fuisse astruit᷑. in quo
ercit materia rerũ quȩ pͥncipiũ nõ abebeit Quod
si absurdũ uidet᷑ deloco credere. uidete neforte uo¬
fundam̃tũ : alarũ remigiis suspende
nde gͦ ei alcs sumemꝰ. Nisi forte huc deriuemiꝰ pro¬
phetici sermonis in t̃pretactionẽ. A pennis terrȩ
ꝓdigia audiuimꝰ: & illud. Wae t̾rȩ nauiũ pennȩ.
S ut sic accipiamꝰ. in qͦ aere uolabat t̾ra: Sine
aere enĩ uolare nõ potercit. Sed aer ẽẽ aduc nõ

Expanded text:
st: Erat autem Cain operarius terrae . Et 14 de eo qui Jubal dictus est, habet Scriptura: Hic erat pater qui demonstravit psalterium et citharam . Et, Homo erat in Ausitide regione, cui nomen Job . Desinant ergo de verbo quaestionem mouere, cum praesertim praemiserit Moyses quia fecit deus terram. erat ergo ex quo facta est. nam si sine principio eam dicunt esse, iam non solum dominum, sed etiam ὕλην sine principio dicentes definiant ubinam erat. si in loco, ergo etiam locus sine principio fuisse astruitur, in quo erat materia rerum, quae principium non habebat. quod si absurdum uidetur de loco credere, uidete ne forte uofundamentum alarum remigiis suspendebatur. unde ergo ei alas sumemus, nisi forte huc deriuemus prophetici sermonis interpretationem a pinnis terrae prodigia audiuimus et illud uae terrae nauium pinnae? sed ut sic accipiamus, in quo aere uolabat terra? sine aere enim uolare non poterat, sed aer esse adhuc non
Abbreviated transcription (Latin):
fundam̃tũ ponit. postea fundam̃to posito. ae¬
dificaitionis mẽbra diftinguit. aduingit orna¬
tum : Posito gͥ fundam̃to terrȩ et confirmatai
cȩli substantia. duo enĩ ista sunt uelut cardines rerũ:
sub texit. Terrti aut̃ erat inuisibilis et in cõpositai Qd
est erat. Ne forte in infinitũ et sine pͥncipio extendanł

Expanded text:
fundamentum ponit, postea fundamento posito aefundamentum ponit, postea fundamento posito aedificationis membra distinguit et adiungit ornatum. posito igitur fundamento terrae et confirmata caeli substantia — duo enim ista sunt quasi uelut cardines rerum — subtexuit: terra autem erat inuisibilis et inconposita. quid est erat? ne forte in infinitum et sine principio extendant
Abbreviated transcription (Latin):
tim̃itũ ueterascent. & tãꝗ amictũ muttibis e et mu¬
tabunt᷑. Tu uͦ ipse es& anni tui ñdeficient Qđ ad¬
eo ꝓbauit in euangłio dñs ut diceret. Cȩlum et
t̾ra p̃teribunt. mea aut̃ uerba nõ p̃teribt̃ Nichil
gͥ agunt qͥ propt̃ cęli asserendã ꝑpetiutattẽ. quintũ
corpus aetheriũ introducendũ puttr̃. cũ ęque uide¬
ant dissimilẽ cȩteris adunet membri uniꝰ portio¬
nẽ : labem corpori magis afferre consuisse: Simul il¬
Qucindo enĩ dix̃ et factast᷑. nichil int̾ ẽ qͥd prius
exprimas. cũ simul utrũq sit factũ. simulne eo
saltẽ p̃ro gatiua cęli diuinę uideit᷑ adiudiccita
substantiȩ. ut primogenitȩ creature pͥuilegio po
scitis ÷ ad salutẽ nõ disputattionũ c̃trouersia. s pre¬
ceptoꝵ uericas. nec argum̃tacionis astutici.
s fides m̃tis. ut seruiamꝰ creatori potius quam
crecieurȩ qͥ ÷ ds̃ benedictꝰ in scła Terra autem
ertit inuisibilis & in cõposita Bonꝰ arcifex pͥus

Expanded text:
eterescent, et tanquam amictum mutabis ea et mutabuntur, tu uero ipse es, et anni tui non deficient. quod adeo probauit in euangelio dominus ut diceret: caelum et terra praeteribunt, mea autem uerba non praeteribunt, nihil igitur agunt qui propter caeli adserendam perpetuitatem quintum corpus aetherium introducendum putarunt, cum aeque uideant dissimilem ceteris adiunctam membri unius portionem labem corpori magis adferre consuesse. simul ilquando enim dixit et facta sunt, nihil interest quid prius exprimas, cum simul utrumque sit factum, simul ne eo saltem praerogatiua caelo diuinae uideatur adiudicata substantiae, ut primogenitae creaturae priuilegio potsatis est ad salutem non disputationum controuersia, sed praeceptorum ueritas nec argumentationis astutia, sed fides mentis, ut seruiamus creatori potius quam creaturae, qui est deus benedictus in saecula. Terra autem erat inuisibilis et inconposita. bonus artifex prius
Abbreviated transcription (Latin):
seruitutẽ: Nunc uͦ quis ñ despicicit destitutas patre: Iuo
c̃fugietis : Unde auxiliũ postul aibitis ad uersus iurorũ
in iuricis : Quanta in ipsis c̃iugus in cõmoda sunt. quĩ
graues plerũq c̃tumeliae. quanta uincula. Primum
ipsũ c̃ugiũ uinculũ est. quo alligat᷑ uiro nupta. & ei
insubiectionẽ astringit᷑: Bonũ quidẽ karitatis iuncu¬
Clum
ẽ: Sed tam̃ umculum.
dequo se cũ uelit exuere
nuptti ñ possit. nec liberũ sui
habere arbitriũ: deniq apłs dicit: Mulier sui cor¬
is potestatẽ ñ hab&& sed uir: Et quid mirũ dei¬
re. quandoquidẽ & uir sui corporis potestaitẽ ñ habet
sed mulier: Siqui fortior est potestatẽ sui non habet
quanto infirmior. Non gͦ ab soluit mulierem
cõminis seruitꝰ. s grauius astringit Uidete itaq
quid scrip̾t᷑a diccit. quid apłs sucidecit Quis uobis¬

Expanded text:
servitutem. Nunc vero quis non despiciet destitutas patre? quo confugietis? unde auxilium postulabitis adversus virorum injurias? quanta in ipsis conjugiis incommoda sunt! quam graves plerumque contumeliae! quanta vincula! 21. Primo ipsum conjugium vinculum est, quo alligatur viro nupta, et ei in subjectionem astringitur. Bonum quidem charitatis vinculum st, sed tamen vinculum, de quo cum velit se exuere nupta, non possit, nec liberum sui habere arbitrium. Denique Apostolus dicit: Mulier sui corporis potestatem non habet, sed vir . Et quid mirum de muliere; quandoquidem et vir sui corporis potestatem non habet, sed mulier? Si qui fortior est, potestatem sui non habet, quanto minus infirmior! Non ergo absolvit mulierem communis servitus, sed gravius astringit. 22. Videte itaque quid scriptura dicat
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s hões esse. sic̃ me ipsũ & iterũ dicit de non
nuptis. et uidius Bonũ est illis sisic ꝑ maneant
sic̃ & ego Uolo uos imitatrices esse tanti apłi
ut uittũ eiꝰ sequamini. qui c̃ uigii unculũ refugit:
ut iunctus. ẽẽt xp̃i iħu: Non potuiss& ad tantam

Expanded text:
s sic esse sicut et me ipsum . Et iterum dicit de non nuptis et viduis: Bonum est illis, si sic permanserint, sicut et ego . Volo vos imitatrices esse tanti Apostoli, ut vitam ejus sequamini, qui conjugii vinculum refugit, ut vinctus esset Christi Jesu. Non potuiss
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ principio m̃siũ. cęlũ et terrã fecit: qđ in de
mundi capi oportebat exordiũ: ubi ercit oportu¬
na om̃ib uerna tẽꝑies Onde et annꝰ mundi ima¬
ginẽ nascentis exp̃ssit : ut post y̾bernas glacies
atq remalis caligines. serenior solito uerni tẽpo¬
ris spendore lucetit: Dedit gͦ formã futuris annoꝵ
curriculis mundi primꝰ exortus: ut ealege annori
uices surgerent. atq mitio ciuiusq anni. ꝓduce¬
ret terra noua seminũ germina: quo primum
dñs ds̃ dixerat: Germinet terra herbã feni semi

Expanded text:
ergo principio mensuum caelum et terram fecit, quod inde ergo principio mensuum caelum et terram fecit, quod inde mundi capi oportebat exordium. ubi erat oportuna omnibus uerna temperies. unde et annus mundi imaginem nascentis expressit, ut post hibernas glacies atque hiemales caligines serenior solito uerni temporis splendor eluceat. dedit ergo formam futuris annorum curriculis mundi primus exortus, ut ea lege annorum uices surgerent atque initio cuiusque anni produceret terra noua seminum germina, quo primum dominus deus dixerat: germinet terra herbam faeni semi
Abbreviated transcription (Latin):
lis dicere. in qͦ tẽpore ds̃ fecit cęlũ et terrã. id ÷ in
exordio mundi. quando fieri coepit. sicut ait
scipientia. cumpararet celũ. cũ illo erã: Aonume¬
rũ aut̃ sireferas. itti conuenit ut accipias. In primiꝰ
fecit cęlũ & t̾rã. deinde colles. regiones. fines
ihabitabiles Uelsic. ante reliqͦs uisibiles crecctͥtis.
diem. noc tẽ ligna fructifera. animantiũ ge¬
nera diuersa. cęlũ et terrã fecit: Si uͦ ad fimda
m̃tũ ẽẽ legisti. dicente sapientia. Quandofor¬
tia faciebat fundam̃ta t̾rę: erã penes illũ dis¬
ponens Est eticĩ bone principiũ disciplinȩ. sic̃
as sucis dirigit: Nisi enĩ qͥs timuerit dm̃: nõ potest
renuntiare peccato Qđ aque &iã deillo pos¬
sumꝰ acciꝑe: m̃sis hic mitiũ mensiũ erit uobis:
quãuis ⁊ detẽpore iftud accipicit᷑: quia depcis¬
chci dni loquebat᷑. qͦd ueris mitio cęlebrat᷑: In hoc

Expanded text:
lis dicere in quo tempore deus fecit caelum et terram, id est in lis dicere in quo tempore deus fecit caelum et terram, id est in exordio mundi, quando fieri coepit, sicut ait sapientia: cum pararet caelos, cum illo eram. ad numerum autem si referamus, ita conuenit, ut accipias: inprimis fecit caelum et terram, deinde colles regiones fines inhabitabiles uel sic: ante reliquas uisibiles creaturas, diem noctem ligna fructifera animantium genera diuersa, caelum et terram fecit. si uero ad fundentum esse legisti dicente sapientia: quando fortia faciebat fundamenta terrae, eram penes illum disponens. est etiam bonae principium disciplinae, sicutas suas dirigit. nisi enim quis timuerit deum, non potest renuntiare peccato. quod aeque etiam de illo possumus accipere: mensis hic initium mensuum erit uobis, quamuis et de tempore istud accipiatur, quia de pasc
Abbreviated transcription (Latin):
p̾sertĩ scđm suã sententiã nõ possunt negare.
qm̃ cuiꝰ pcrtes corruptioni et muttibilititti sub¬
iacent. huiꝰ necesse ÷ uniũsitattẽ hisdẽ passionib
quib ꝓprie porciones eiꝰ sunt obnoxie subiacere.
Principium gͥ eẽ docet quidicit. in principio fecit
ds̃ cę̧lũ et t̾ram: Principiũ aut̃ ad tẽpus refertur.
aut adnumerũ. aut ad fundam̃tũ. quomͦ mȩdi
ficanda domo initiũ fundam̃tũ est Principium
quoq et conuersionis et de prauationis diciposse:
scripturarũ cognoscimꝰ auctoritate: Est ⁊ princi¬
pium artis ars ipsai. ex qua artificũ diuersorẜ de¬
inceps coepit oꝑcitis Est etiã prinenĩ bonoꝵ oꝑũ
finis optimꝰ. ut miscđiȩ pͥncipium : dõ placere qđ
facias: & enĩ adconferendũ hominib subsidium.
maxime ꝓuocam᷑ Est ceicĩ uirtꝰ diuinci. quȩ
hac exprimit᷑ appellatione. et adtẽpꝰ refert᷑ : siue¬

Expanded text:
praesertim secundum suam sententiam non possint negare praesertim secundum suam sententiam non possint negare quoniam cuius partes corruptioni et mutabilitati subiacent, huius necesse est uniuersitatem isdem passionibus quibus propriae portiones eius sunt obnoxiae subiacere? ! Principium igitur esse docet qui dicit: in principio fecit deus caelum et terram. principium aut ad tempus refertur aut ad numerum aut ad fundamentum, quomodo in adcurrit domo initium fundamentum est. principium quoque et conuersionis et deprauationis dici posse scripturarum cognoscimus auctoritate. est et principium artis ars ipsa, ex qua artificum diuersorum deinceps coepit operatio. est etiam principium bonorum operum finis optimus, ut misericordiae principium est deo placere quod facias; etenim ad conferendum hominibus subsidium maxime prouocamur. est etiam uirtus diuina, quae hac exprimitur adpellatione. ad tempus refertur, si ue