comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
egentis signasint Animus hominis di¬
ues non at̾cha appellari solet. Quamuis
illa sit plena dum te manem uidebodi¬
uitem non putabo. et enim ex eo. quãtu
cuiq satis est metiuntur homines di¬
uitiarum modum. filiam quis habet
ut aiunt danaum quinquaginta sit
filie tot dotes magnam pecuniam que¬
ad id accõmodatur ut ante dixi diui¬
tiarum modus qui igitur non filias pl¬
ures sed ĩnumerabises cupiditates ht̃
que breui tempore magnas copias ex¬
haurire possinit. hunc ego quando ap¬
pellabo diuitem quom ipse se egere
sentiat multi exte audierunt quom
diceres neminem esse duutema insiqui
exercitum alere posset suis fructibus.
Quod populus romanus tantis uectiga¬
libus iam pridem iux potest Ergo hocꝰ
proposito nunꝙ̃ eris diues anted tibi
extus possessionbus tantum reficiat᷑
ut eo tueri sex legiones et magna equi¬
tum ac peditum auxilia possis. Iam fa¬
teris igitur non esse te diuitem quom

Expanded text:
egentis signa sunt? animus hominis diegentis signa sunt? animus hominis dives, non arca appellari solet. quamvis ilia sit plena, dum te inanem videbo, divitem non putabo; etenim ex eo, quantum cuique satis est, metiuntur homines divitiarum modum. filiam quis habet, ut aiunt Danao, quinquaginta sint filiae, tot dotes magnam quaerunt pead id accommodatur, ut ante dixi, divitiarum modus. qui igitur non filias pluris, sed innumerabilis cupiditates habet, quae brevi tempore maximas copias exhaurire possint, hunc quo modo ego appellabo divitem, cum ipse egere se sentiat? multi ex te audierunt cum diceres, neminem esse divitem, nisi qui exercitum alere posset suis fructibus, quod populus Romanus tantis vectigalibus iam pridem vix potest: ergo hoc proposito numquam eris dives ante, quam tibi ex tuis possessionibus tantum reficietur, ut eo tueri sex legiones et magna equitum ac peditum auxilia possis. iam fateris igitur non esse te divitem, cui
Abbreviated transcription (Latin):
imperator esse possit. quom ne liberu
quidem esse ratio et ueritas ipsa cõuĩcat
cõmemoranda pecunia tua tam ĩ solens
ostentatio. Solus ne diues proh dii ĩmo¬
it ales. Ego ne me audisse aliquid et
didicisse non gaudeam.Solus ne diues
Quid si ne diues quidem quid si pauꝑ
etiam. Quem enim intelligimus diuitẽ
aut hoc uerbum in quo ꝑdnimus opinoi
in eo in quo tanta possessio est ut aa libe¬
raliter uiuendum facile contemptus
sit. qui nihil querat mhil appetat nhil
optet amplius animus oportet tuus se
iudicet duutem non hominu sermo
neq possessiones tue et qui ihil sibide¬
esse pute t inhil curet amplus. Satiatꝰ
est aut contemptus etiam pecunia con¬
cedo diues est. Si autem propter aui¬
ditatem pecunie nullum tur pem que¬
stum putas. cum isti ordini ne honest
quidem possit esse ullus. Si quotidie fr¬
audas decipis poscis pacisceris aufers
eripis. Si sotios spolias exariu expilas
supponis hec utrum habundãtis siue

Expanded text:
imperator esse possit, cum eum ne liberum imperator esse possit, cum eum ne liberum quidem esse ratio et veritas ipsa convincat.commemoranda pecunia tua tam insolens ostentatio? solusne tu dives? pro di inmortales! egone me audisse aliquid et didicisse non gaudeam? solusne dives? quid, si ne dives quidem? quid, si pauper etiam? quem enim intellegimus divitem aut hoc verbum in quo homine ponimus? opinor in eo, cui tanta possessio sit, ut ad liberaliter vivendum facile contentus sit, qui nihil quaerat, nihil adpetat, nihil optet amplius. animus oportet tuus se iudicet divitem, non hominum sermo, neque possessiones tuae. nihil sibi deesse putat, nihil curat amplius, satiatus est aut contentus etiam pecunia: concedo, dives est. sin autem propter aviditatem pecuniae nullum quaestum turpem putas, cum isti ordini ne honestus quidem possit esse ullus; si cotidie fraudas, decipis, poscis, pacisceris, aufers, eripis, si socios spolias, aerarium expilas, supponis, haec utrum abundantis an
Abbreviated transcription (Latin):
catorum timor cp̃ est illa misera ꝙͣ du¬
ra seruitus. ad olescentibus paulo loꝗ¬
uatioribus est seruiendum. Omnes ꝗ
aliquid scire uidentur tanꝙͣ domini
timentur Iudex uero quantum habet
dominatum. quo timore noçentes affi¬
cit an non est omnis metus seruitus ꝗd
ualet igitur illa eloquentissimi uiri. I
Crassi copiosa magis ꝙͣ sapiens ꝯratio
Eripite nos a seruitute. que est ista sex¬
uitus tam claro homini tamq nobil
Omnis enim debilitas et humilis et
fracta timiditas. seruitus est Nolite nos¬
sinere cuiqͣ seruire. In libertatem uen¬
dicari uult. minime. Quid enim adui¬
git. insi uobis uniuersis. dominum mu¬
tare. non liber esse uult. quibus et pos¬
sumus et debemus. Nos quidem uero
animo excelso et uirtutibis ex aggera¬
ti sumus.nec debemus nec possumus
Tu ꝑosse te dicito. quoniam quidem po¬
tes Debere ne dixeris. quoniam inhil
dere. Sed hec hactenus ille uideat quõ

Expanded text:
catorum, timor, quam est illa misera, quam ducatorum, timor, quam est illa misera, quam dura servitus? adulescentibus paulo loquacioribus est serviendum; omnes, qui aliquid scire videntur, tamquam domini timentur; iudex vero quantum habet dominatum, quo timore nocentis adficiti an non est omnis metus servitus? quid valet igitur illa eloquentissimi viri, L. Crassi, copiosa magis quam sapiens oratio eripite nos ex servitute? quae est ista servitus tam claro homini tamque nobili? omnis animi debilitati et humilis et fracti timiditas servitus est. nolite sinere nos cuiquam servire. in libertatem vindicari volt? minime; quid enim adiungit? nisi vobis universis. dominum mutare, non liber esse volt. quibus et possumus et debemus. nos vero, si quidem animo excelso et alto et virtutibus exaggerato sumus, nec debemus nec possumus: tu posse te dicito, quoniam quidem potes, debere ne dixeris, quoniam nihil dere. sed haec hactenus. ille videat, quo modo
Abbreviated transcription (Latin):
sũmis populi benefitiis usum barbatu¬
losmullos ex extantem depiscina et
hunc hominem ita seruum indicet
Ut ne infamiliam quidem dignum
maiore aliquo negotio ani ne dorum
seruitus dubia est. qui cupidit ate pe¬
culiĩ nullam conditionem recusant. du¬
rissime seruitutis. hereditatis spes qđd
iniquitatis inseruiendo non suscipit
Quem nutu locupletis orbi senuis nõ
obseruat. loquitur ad uoluntatem ꝗc¬
quid mntiatuta sit facit. assent atur as¬
quid demq serui non mertis. Quid ia
illa cupiditas que uidetur esse libera¬
lior honoris imperii prouinciarum quã
clura est domina est ꝙͣ imperiosa ꝙͣ ue¬
hemens Cetego homini non i⁊ proba¬
tissimo seruite cogit eos qui sibi ampli¬
ssimi uidebantur munera mittere no¬
ctu uenire domum ad eum precari De¬
niq supplicare. que seruitus est si hec
libertas extimari potest. Quid quom
cupiditatis dominatus accessit et alis
est dominus exortus ex conscientia pec¬

Expanded text:
summis populi beneficiis usum barbatusummis populi beneficiis usum barbatulos mullos exceptantem de piscina ethunc hominem ita servum iudicet, ut ne in familia quidem dignum maiore aliquo negotio putet? an eorum servitus dubia est, qui cupiditate peculii nullam condicionem recusant durissimae servitutis? herediiniquitatis in serviendo non suscipit, quem nutum locupletis orbi se vis non observat? Loquitur ad ejus voluntatem, quidquid denuntiatum sit, facit, assentatur, asquid denique servi non inertis? quid? iam illa cupiditas, quae videtur esse liberalior, honoris, imperii, provinciarum, quam dura est domina, quam imperiosa, quam vehemens! Cethego, homini non probatissimo, servire coegit eos, qui sibi esse amplissimi videbantur, munera mittere, noctu venire domum ad eum, precari, denique supplicare. quae servitus est, si haec libertas existimari potest? quid? cum cupiditatis dominatus excessit et alius est dominus exortus ex conscientia pec
Abbreviated transcription (Latin):
ta qui tergunt qui ungunt. qui uerrũt
qui spargunt non honestissimũ locũ ser¬
uitutis tenent. sic inciuitate qui seista¬
rum rerum cupiditatibus dederunt
ipsi ciuitatis locum infimum tenent. Ma¬
gna inquis bella gessi magnis imperiis
et prouintiis prefui. Gere mihi aninũ
Iaude dignum Actionis tabula te stupi¬
dum detinet aut signum aliquod poli
res tollentem quom iudeo. seruũ esse om¬
nium ineptiagum iudico Non neigit᷑
sunt illa festiua. Nam nos quoq oculos
eruditos habemus. Sed obsecro te ita
uenusta habe̾nt᷑ ista nõ ut uincula uiro¬
rum sint. oblectamenta pueroru. Sud
enim censes si. L mẽmius aliquem istoꝵ
iuderet Macellionem corinthium cupi¬
dissime tractantem quom ipse totam
corinthum contempsisset. utrum illum¬
cui est ciuem excellentem an atriensem
diligentem putaret.reuiuiscat. MCu¬
rius aut eorum aliquis quoꝵ in uilla
aut domo mhil splendidum ihil orna
tum preter ipsos fuit. et uideat alique

Expanded text:
ta, qui tergent, qui ungunt, qui verrunt, ta, qui tergent, qui ungunt, qui verrunt, qui spargunt, non honestissimum locum servitutis tenent, sic in civitate, qui se istarum rerum cupiditatibus dediderunt, ipsius servitutis locum paene infimum obtinent. magna inquit bella gessi, magnis imperiis et provinciis praefui. gere igitur animum laude dignum: Aetionis tabula te stupidum detinet aut signum aliquod Polycres tollentem cum video, servum esse ineptiarum omnium iudico. nonne igitur sunt illa festiva? sunt; nam nos quoque oculos eruditos habemus. sed, obsecro te, ita venusta habeantur ista, non ut vincla virorum sint, sed ut oblectamenta puerorum. quid enim censes? si L. Mummius aliquem istorum videret matellionem Corinthium cupidissime tractantem, cum ipse totam Corinthum contempsisset, utrum illum civem excellentem an atriensem diligentem putaret? revivescat M'. Curius aut eorum aliquis, quorum in villa ac domo nihil splendidum, nihil ornatum fuit praeter ipsos, et videat aliquem
Abbreviated transcription (Latin):
ita dicunt eos seruos esse ut in ancipia
que sunt dommnor facta neau aut ali¬
quo uire cuuli. Sed siseruitus sit sicutẽ
obedientia fracti animi atq abiecti et
arbitrio carentis suo quis neget omẽs
leues omes cupidos omẽs demq impro¬
hos seruosesse An ille mihi liber esse ui
detux cui mulier imperat cui leges im¬
ponit prescribit iubet Uetat quod ui¬
detur qui nihil imperanti negare au¬
debit nihil recusare potest poscit clau¬
dum est uocat uenietidum est. eicit ab¬
eundum. minatur extimescendum Ego
istum non modo seruum sed nequissi¬
mum seruum et sii amplissima familia
natus sit appellandum puto atq ut m
magna familia stultorum sunt alii. lau¬
tiores ut sibi uidentur seru sed tamen
serui atrienses. actu pari stultitie sue. qͦs
signa quos tabule quos celatum argẽtũ
quos chorinthia opera quos edifitia ma¬
gnifica nimio opere delectant. ex sũmis¬
cipes estis. sed in familia. qui tractant is

Expanded text:
ita dicunt eos esse servos, ut mancipia, ita dicunt eos esse servos, ut mancipia, quae sunt dominorum facta nexo aut aliquo iure civili, sed, si servitus sit, sicut est, oboedientia fracti animi et abiecti et arbitrio carentis suo, quis neget omnis levis, omnis cupidos, omnis denique inprobos esse servos? an ille mihi liber, cuideatur, cuimulier imperat? cuileges imponit, praescribit, iubet, vetat, quod videtur? qui nih limperanti negare potest, nihil recusare audet? poscit, dandum est: vocat, veniendum: ei cit, abeundum; minatur, extimescendum. Ego lstum non modo servem, sed nequissimum servum, etiamsi ampl ssima famiha natus sit, appellandumputo, 4. Atque ut in magna familia, sunt alii leutiores, ut sibi videntur, servi, sed tamen servi atrienses. Sic paristultitia sunt, quos signa, quostabulae, quos caelatum argentum, quos Corinthia opera quos aedificia magnisican mio opere delectant, Ex summiscipes estis, Sedut infamilia, quit
Abbreviated transcription (Latin):
posuerim perdidisse. Dictum est igitur ab
eruditis iuxis nisi sapientem liberum eẽ
neminem Quid est enm libertas potestas
uiuendi ut uelis. quis igitur muit ut uult
nĩsi qui recta sequitur qui gaudet offino
cui uiuendi considerata ila atꝙ prouisa
est. qui legibus quidem non propter metũ
paret. sed eas sequitur atq colit. id quidẽ
Calutare. maxime iudicat qui tuhił dicit
inhil facit. Nihil cogitat. demq insi liben¬
ter ac libere. Cuius omnia consilia resq
om̃es quas gerit ab ipso proficiscuntur
eodeniq feruntur nec est ulla res que
Diens poeta dicit. suis eaq que quiꝙ fun¬
gitur moribus. Soli igitur sapienti hoc cõ¬
figit. ut nhil faciat Inuitus. nihil dolens
ihil coactus Quod suta esse pluribusue¬
rbis disserendum est. Illud tamen et bre
ue confiterdu est nsi qui ita affectus sit
liberum esse neminem. Seriu igitur om̃el
improbi nec hoctam n in re est. ꝙͣ dic¬
tu lnopinatu atq mirabile. Nonemm

Expanded text:
posuerim, perdidisse? — dictum est igitur ab posuerim, perdidisse? — dictum est igitur ab eruditissimis viris nisi sapientem liberum esse neminem. quid est enim libertas? potestas vivendi, ut velis. quis igitur vivit, ut volt, nisi qui recte vivit, qui gaudet officio, cui vivendi via considerata atque provisa est? qui ne legibus quidem propter metum paret, sed eas sequitur et colit, quod id salutare esse maxime iudicat; qui nihil dicit, nihil facit, nihil cogitat denique nisi lubenter ac libere; cuius omnia consilia resque omnes, quas gerit, ab ipso proficiscuntur eodemque referuntur, nec est ulla res, quae piens poeta dixit, suis ea cuique fingitur moribus. soli igitur hoc contingit sapienti, ut nihil faciat invitus, nihil dolens, nihil coactus. quod etsi ita esse pluribus verbis disserendum est, illud tamen et breve et confitendum est, nisi qui ita sit adfectus, esse liberum neminem. servi igitur omnes inprobi; nec hoc tam re est quam dictu inopinatum atque mirabile: non enim
Abbreviated transcription (Latin):
opertum bone dee accessisses erulares At
id te fecisse gloriari soles. Quomõ igitur
erit eius loci ius tenebit. si ibi eũ legibus
esse nõ opportebit
Mnes sapientes liberos esse et omnes stul¬
tos seruos laudetur uerohic imperator a¬
ut etiam appelletur. aut etiam hoc noiẽ
dignus putetur Quomodo aut cui tandẽ
hicꝰ libero imperabit qui nec potest cupi¬
ditatibus suis imperare teftenet pͥmu
libi dines spernat uoluptates tracundiã
teneat coherceat auaritiam ceterasq aĩ
labes expellat. tunc incipiet aliis impare
quom ipse improbissimis dommis de decori
ac turpitudini parere desierit. Dum ꝗde
hiis obediet non modo impator sed liber
habendus omnino non erit. ꝑreclare enim
est hoc isurpatum a doctissimis quoꝵ ego
autoritate non uterex si mihi apud ali¬
quos agrestes esset habenda oratio hec¬
Suom uero apud prudentissimos loquar
quibus hec inaudita non sunt. Cur ergo
simulem me si quid in hiis studiis opere

Expanded text:
opertum Bonae Deae accessisses, exsulares: at opertum Bonae Deae accessisses, exsulares: at te id fecisse etiam gloriari soles. quo modo igitur erit, eius loci ius tenebit, si ibi eum legibus esse non oportebitmnis sapientis liberos esse et stultos omnis servos. laudetur vero hic imperator aut etiam appelletur aut hoc nomine dignus putetur. quo modo aut cui tandem hic libero imperabit, qui non potest cupiditatibus suis imperare? refrenet primum libidines, spernat voluptates, iracundiam teneat, coerceat avaritiam, ceteras animi labis repellat; tum incipiat aliis imperare, cum ipse inprobissimis dominis, dedecori ac turpitudini, parere desierit: dum quidem iis oboediet, non modo imperator, sed liber habendus omnino non erit. praeclare enim est hoc usurpatum a doctissimis - quorum ego auctoritate non uterer, si mihi apud aliquos agrestis haec habenda esset oratio; cum vero apud prudentissimos loquar, quibus haec inaudita non sint, cur ego simulem me, si quid in his studiis operae
Abbreviated transcription (Latin):
fecisti armatu latronibis templa teniusti
priuatoꝵ domos edes sacras incendisti
turhostis spartacus situ ciuis potes aut¬
tuessȩ ciuis ꝓropter quem aliquandoc¬
uitas non fuit. et me exulem tuo noĩe
tisfime te cicũspicies. Nunꝙͣ nequid
fatias considerabis. uel quid loquaris.
nestis exilium scelerum esse penã meũ¬
qu illud inter preclarissimas resa me
gestas esse susceptum Omẽs scelerati atq¬
impii quorum tu te ducem esse profite¬
ris quos leges exilio affici uolunt exules
sunt. etiam sisolum non mutarũt An
quom omes leges te esse uibeant nõ eris
tu exul. Numꝰ appelletur inimicus qui
cum telo fuerit ante senatum tua sicca
deprehensa est. qui homine occiderit. plu¬
rimos occidisti qui incendium fecerit edes
nimpharum manu tua deflagrarunt
qui templa occupauerit inforo etiam cas¬
tra posusti. Sed quid ego comunes leges
profero quibus omnibus es exul famillari¬
ssimus tuus dete priuillegiu tulit. ut sim

Expanded text:
fecisti, armatis latronibus templa tenuisti, fecisti, armatis latronibus templa tenuisti, privatorum domos, aedis sacras incendisti: cur hostis Spartacus, si tu civis? potes autem esse tu civis, propter quem aliquando civitas non fuit? et tissime, te circumspicies? numquam nec quid facias considerabis nec quid loquare? nescis exsilium scelerum esse poenam, meum illud iter ob praeclarissimas res a me gestas esse susceptum? omnes scelerati atqinpii, quorum tu te ducem esse profiteris, quos leges exsilio adfici volunt, exsules sunt, etiam si solum non mutarunt. an cum omnes te leges exsulem esse iubeant, non eris tu exsul? exsul non appelletur is, qui cum telo fuerit? ante senatum tua sica deprehensa est. qui hominem occiderit? plurimos occidisti. qui incendium fecerit? aedes Nympharum manu tua deflagravit. qui templa occupaverit? in foro castra posuisti. sed quid ego communis leges profero, quibus omnibus es exsul? familiarissimus tuus de te privilegium tulit, ut, si in
Abbreviated transcription (Latin):
ista tui latrocinii tela contempseri iac¬
tatam et inmissam ate nefariam ĩ me
inuitiam semper duxi peruenisse ad me
nunꝙͣ putaui. insi forte quom parictes
disturbabas. aut cum tectis sccleratas fa¬
ces inferebas meoru tunc aliquid aut rue¬
re aut deflagrare arbitrabare Nihil eni
meum est. neꝙ cuiusꝙ quod auferri. quod
eripi. quod amitti potest.Si mihi cripuis¬
ses diuinam animi mei constantiam me
isses. Nulto etiam magis si illam mentẽ
Unde hec consilia manauerunt er ipius¬
ses tunc ego accepisse me iniuria confite¬
rer Sed sihec non fecisti neq facere po¬
tiusti reditum mihi gloriosum tua dedit
iniuria. non exiliu cala mitosum. Egd e¬
go semper ciuis et tunc maxime quom me¬
am salutem senatus eateris nationibusut
ciuis optimi conmendabat. Tu ne nunc
quidem insi forte idem hostis esse et ciuui p̃t
Antuciuem ab hoste natura an loco nõ
animis factisq distinguis Cedem in foro

Expanded text:
ista tui latrocinii tela contempserim: iacista tui latrocinii tela contempserim: iactam et inmissam a te nefariam in me iniuriam semper duxi; pervenisse ad me numquam putavi, nisi forte, cum parietes disturbabas aut cum tectis sceleratas faces inferebas, meorum aliquid ruere aut deflagrare arbitrabare: nihil neque meum est neque cuiusquam, quod auferri, quod eripi, quod amitti potest. si mihi eripuisses divinam animi mei conscientiam, misses, multo etiam magis, si illam mentem, unde haec consilia manarunt, mihi eripuisses, tum ego accepisse me confiterer iniuriam; sed si haec nec fecisti nec facere potuisti, reditum mihi gloriosum iniuria tua dedit, non exitum calamitosum. ergo ego semper civis, et tum maxime, cum meam salutem senatus exteris nationibus, ut civis optumi, commendabat, tu ne nunc quidem, nisi forte idem hostis esse et civis potest. an tu civem ab hoste natura ac loco, non animo factisque distinguis? caedem in foro
Abbreviated transcription (Latin):
stultum ut sepe non improbum ut semp
contemiptu fortune. uirtutibus demq
omnibus ut menibus septus uincetur et
expugnabitur. qui nec ciuitate quide
pelli potest.Que est enim ciuitas. omnis¬
ne conuentus etiam furum et inmaniũ
omnis etiam fugitiuorum ac latronum
congregata unum in locum multitudo
certe negabis. Non igitur erat illa tum
ciuitas quom leges iti ea nihil ualebant
quom idicia iscebant quom mos patriꝰ
occiderat. cum ferro pulsis magistratibꝰ
senatus nomen in re.p. non eratͦ. predo¬
num ille concursus et te duce latrociniũ
inforo constitutum. et relique coniura¬
tionis a Catiline furiis ad tuũ scelus furo¬
remq conuerse: non ciuitas erat Itaq pul¬
sus ego ciuitate non sum. que nulla erat
Accersitus in ciuitatẽ sum ut esset in ie. p
consulqui tum nullus fuerat et esset sena¬
tus qui tum occiderat. esset consensus ꝓpli
liber.esset uitis et pietatis. que uincula st̃
ciuitatis repetita memoria At iude ꝙ̃ͣtũ

Expanded text:
stultum, ut saepe, non inprobum, ut semper, contemptione fortunae, virtutibus denique omnibus ut moenibus saeptus vincetur et expugnabitur, qui ne civitate quidem pelli potest? quae est enim civitas? omnisne conventus etiam ferorum et inmanium? omnisne etiam fugitivorum ac latronum congregata unum in locum multitude? certe negabis. non igitur erat illa tum civitas, cum leges in ea nihil valebant, cum iudicia iacebant, cum mos patrius occiderat, cum ferro pulsis magistratibus senatus nomen in re publica non erat; praedonum ille concursus et te duce latrocinium in foro constitutum et reliquiae coniurationis a Catilinae furiis ad tuum scelus furoremque conversae non civitas erat. itaque pulsus ego civitate non sum, quae nulla erat: accersitus in civitatem sum, cum esset in re publica consul, qui tum nullus fuerat, esset senatus, qui tum occiderat, esset consensus populi liber, esset iuris et aequitatis, quae vincla sunt civitatis, repetita memoria. ac vide quam
Abbreviated transcription (Latin):
potest. Que enim domus tam stabilis tã
firma ciuitas que non odiis et dissidiis
funditus possit euerti ex quo quantum
boni sit in amicitia iudicari potest A¬
grigentinum quemidam doctum uirũ¬

Expanded text:
am stabilis, quae tam firma civitas est, quae non odiis atque dissidiis funditus possit everti? ex quo, quantum bonum sit in amicitia, iudicari potest. Agrigentinum quidam, doctum qu
Abbreviated transcription (Latin):
tineat tum nimirum prestat omĩbus
quod bonam spem prelucet inposterum
nec debilitari animos aut cadere patit᷑
Uerum etiam amicum qui intuetur tãꝙͣ
exemplum aliquod intuetur sui Quocirca
et absentes as sunt et egentes abundant
et imbecilles ualent et quod difficilius
dictu est mortui niuunt tantus eos ho

Expanded text:
tineat, tum illa nimirum praestat omnibus, quod bona spe praeluceat imposterum nec debilitari animas, aut cadere patitur. verum enim amicum qui intuetur; tamquam exemplum aliquod intuetur sui. Quocirca et absentes adsunt, et egentes abundant, et imbecilles valent, et quod difficilius dictu est, mortui
Abbreviated transcription (Latin):
autem intelligamus natura gigni sẽ¬
sum diligendtꝰ et beniuolentie caritate
facta sig̾mficatione probitatis. Qua
qui appetiuere applicant se et propius
admouent ut et usu eius queri diligẽ
ceperunt fruantur et moribus. Suntq
Pares in amore et equales propensiorel¬
q ad benemerendum ꝙͣ ad reposcendũ
atq hec inter eos sit honesta concertatio
Sic et utilitates ex amicitia maxime capi¬
entur et erit eius ortus a natura ꝙp̃ ab im¬
becillitate grauior et uerior. Nam si uti¬
mutata dissolueret. Sed quia natura
sunt. Ortum quidem amicitie uidetis
nsi quid ad hoc forte uultis
Tuuero perge leli prohoc sceuola enim

Expanded text:
autem intellegamus natura gigni senautem intellegamus natura gigni sensum diligendi et benevolentiae caritatem facta significatione probitatis, quam qui appetiverunt, applicant sese et propius admovent, ut et usu eius, quem diligere coeperunt, fruantur et moribus, sintque pares in amore et aequales propensioresque ad bene merendum quam ad reposcendum, atque haec inter eos sit honesta certatio. Sic et utilitates ex amicitia maximae capientur, et erit eius ortus a natura quam ab imbecillitate gravior et verior. nam si uti eadem commutata dissolveret; sed quia natura sunt. ortum quidem amicitiae videtis, nisi quid ad haec forte vultis. Tu vero perge, Laeli! pro hoc enim
Abbreviated transcription (Latin):
dicet. ita in amicis colendis expetendisq
indigens mei Uimme hercule at neego
quidem illius. Sed ego admitatioe qua¬
clam uirtutis eis et ille icissim opinioẽ
fortasse non nulla quã de meis morioͤ
habebat me dilexit Auxit bemuolẽtia
consuetudo. Sed quã ꝙͣ utilitates maꝙ¬
ne et multe consecute sint. non suntꝰ
temen ab earum spe cause diligendiꝓ
fete t enim benefici liberalesꝙ sumlis
tonut erigamus gratiam neq enum bene¬
fitui feneramur sed natues propeesie
adliberalitatem sumus sic a ppiopenti
non sꝑe mercedis adduti sed quod oi
eras fructus i ipõ amore mesti expett¬
dam putamus ab iis qui pecudis epet
ad uoluptatem omĩa referunt longte
dissentientes nec mirum. Nihilemm uu¬
tere mbil magnificum ac duinu suspi¬
cpre possunt qui suas om̃es cogitatiosse
abiecerunt m rem tam humillem tamꝙ¬
contemptam. Quam obrem hoc quidẽ
ab hoc sermone nrõ remoueamus. Ipĩ

Expanded text:
dicet, ita in amicitiis expetendis codicet, ita in amicitiis expetendis coindigens mei? minime hercule! ac ne ego quidem illius, sed ego admiratione quadam virtutis eius, ille vicissim opinione fortasse non nulla quam de meis moribus habebat, me dilexit; auxit benevolentiam consuetudo. sed quamquam utilitates multae et magnae consecutae sunt, non sunt tamen ab earum spe causae diligendi profectae. ut enim benefici liberalesque sumus, non ut exigamus gratiam—neque enim beneficium faeneramur, sed natura propensi ad liberalitatem sumus—sic amicitiam non spe mercedis adducti, sed quod omnis eius fructus in ipso amore inest, expetendam putamus. ab his, qui pecudum ritu ad voluptatem omnia referunt, longe dissentiunt; nec mirum; nihil enim altum, nihil magnificum ac divinum suspicere possunt, qui suas omnis cogitationes abiecerunt in rem tam humilem tamcontemptam. quam ob rem hos quidem ab hoc sermone removeamus, ipsi
Abbreviated transcription (Latin):
Quod sitanta uis probitatis est ut eam
uel ieis quos nunꝙͣ indimus uel quod
maius est inhoste etiam diligamis. quid
mirum est si animi hominum moueant᷑
cum eorum quibus cum usu coniunti
esse possunt uirtutẽ et bomtatẽ perspicẽ
uideantur. Quamꝙͣ confirmatur amor
et benefitio accepto et studio persecto et
consuetudine aduincta. Quibtie rebus
ad illum primum motura ammi et amoris
adhibitis admirabilis quedam exardescit
beniuolentie magnitudo. quam siqui pu¬
tant ab imbecillitate proficisci. ut sit ꝑ
quam assequatur quod quisq desideret
Humilem sane relinquũt et minime gene¬
rosum ut ita dicam ortum amicitie quã
ex inopia atq indigentia natam uolũt
Quod suta eẽt ut qdusq minime essẽm se
Arbitraretur ita ad amicitiam esset aptu¬
simus. quod longe secus est ut enim quisꝙ
sibi plurimu confidit. et ut quisq mariẽ¬
a uirtute et sapientia sic munitus e ut
nullo egeat. suaq omia in seipõ posita iu¬

Expanded text:
quod si tanta vis probitatis est, ut eam quod si tanta vis probitatis est, ut eam vel in eis, quos numquam vidimus, et, quod maius est, in hoste etiam diligamus, quid mirum est, si animi hominum moveantur, cum eorum, quibuscum usu coniuncti esse possunt, virtutem et bonitatem perspicere videantur? quamquam confirmatur amor et beneficio accepto et studio perspecto et consuetudine adiuncta, quibus rebus ad illum primum motum animi et amoris adhibitis admirabilis quaedam exardescit benevolentiae magnitudo. quam si qui putant ab imbecillitate proficisci, ut sit per quem adsequatur quod quisque desideret, humilem sane relinquunt et minime generosum, ut ita dicam, ortum amicitiae, quam ex inopia atque indigentia natam volunt. quod si ita esset, ut quisque minimum esse in se arbitraretur, ita ad amicitiam esset aptissimus; quod longe secus est. ut enim quisque sibi plurimum confidit et ut quisque maxime virtute et sapientia sic munitus est, ut nullo egeat suaque omnia in se ipso posita iu
Abbreviated transcription (Latin):
magis animi cum quodam sensu aman¬
di. ꝙ cogitatione quantum illa res uti¬
litatis Aset habitura. Quod quidem
tempus et ab eis ita amantur ut facile
ecrum sensus appareat Quod in homĩe
multo est enidentius Erimum ex ea ca¬
ritate que est inter natos et parentes
que dirimi insi detestabili scelere non
potest. Dem de quom similis sensus exti¬
tit amoris si aliquem nacti sumus cuiꝰ
cum moribus et natura congruamus. qđ
in eo quasi lumen aliquod probitatis et
uirtutis perspicere iudeamur. Nihil est
enm uirtute amabilius inhil quod ma¬
gis allicat ad diligendum. quippeꝰ pͣpͣ
uurtutem et probitatem etiam eos quos
nunꝙͣ uidimus quodam modo diligamꝰ
quis est qui .C. fabritii et .M. Curii noncũ
caritate aliqua et beniuolentia meõria
usurpet quos nunꝙͣ uiderit. Quis aute
quĩ Tarquinium superbum qui .p. Cassiũ¬
p.spurium meliũ non oderit Cum duo¬
bus ducibus de imperio in italia ẽ decer¬
tatum pirrho. et hanibale.ab altero pp

Expanded text:
mi cum quodam sensu amandi, quam cogitatione quantum illa res utilitatis esset habitura. quod quidem  quoddam tempus et ab eis ita amantur, ut facile earum sensus appareat. quod in homine multo est evidentius, primum ex ea caritate quae est inter natos et parentis, quae dirimi nisi detestabili scelere non potest, deinde cum similis sensus exstitit amoris, si aliquem nacti sumus, cuius cum moribus et natura congruamus, quod in eo quasi lumen aliquod probitatis et virtutis perspicere videamur. nihil est enim virtute amabilius, nihil quod magis alliciat ad diligendum, quippe cum propter virtutem et probitatem etiam eos, quos numquam vidimus, quodam modo diligamus. quis est qui C. Fabrici, M’. Curi non cum caritate aliqua benevola memoriam usurpet, quos numquam viderit? quis autem est qui Tarquinium Superbum, qui Sp. Cassium, Sp. Maelium non oderit? cum duobus ducibus de imperio in Italia est decertatum, Pyrrho et Hannibale; ab altero propter
Abbreviated transcription (Latin):
ditur. nũꝙͣ intempestiua. nunꝙͣ molesta
est Itaq non aqua non igni ut aiunt locis
pluribuis utimur ꝙ̃ amcitia Neq ego nũc¬
de nulgan aut de mediocri que tamen et
ip̃a. desectat et prodest. Sed de uera et ꝑ

Expanded text:
ditur: nunquam intempestiva, nunquam molesta est. Itaque non aqua, non igne ut aiunt locis pluribus magis utimur quam amicitia. Neque ego de vulgari aut de mediocri, quae tamen et ipsa delectat et p
Abbreviated transcription (Latin):
Cum his amicitiam natura ipsa peperit
Sed ea non satis habet firmitatis Nãq¬
inhoc prestat amicitia propm quitati
quod ex propinquitate beniuolentia tol¬
li potest. ex amicitia non porest s ublata
enim beniuolentia amicttie nomen tolli¬
tur propinquitatis manet. Quanta autẽ
nis amicitię sit ex hoc maxime intelligi
potest. quod ex infinita societate generis
humari. quam conciliauit ipsa fiatuta¬
ita contractata res est et adducta in ang¬
ustum ut omnis caritas aut inter duos au̾t

Expanded text:
cum his enim amicitiam natura ipsa peperit, cum his enim amicitiam natura ipsa peperit, sed ea non satis habet firmitatis. namque hoc praestat amicitia propinquitati, quod ex propinquitate benevolentia tolli potest, ex amicitia non potest; sublata enim benevolentia amicitiae nomen tollitur, propinquitatis manet. quanta autem vis amicitiae sit ex hoc intellegi maxime potest, quod ex infinita societate generis humani, quam conciliavit ipsa naturaita contracta res est et adducta in angustum, ut omnis caritas aut
Abbreviated transcription (Latin):
Finguntur aut optantur. spectare debem
Nunꝙ̃ ego dicam c fabritium. MCuriũ
T.corundanium quos sapientes maiores
nostri iudicabant ad istorum normam
fuisse sapientes. Quare sibi habeant sapi¬
entie nomen. muidiosum et obscurum
concedant. ut hi uiri boni fuerunt. Neq
id quidem facient. negabunt insi sapiẽti
posse concedi Agamus igitur pingni ut
aiunt minerua Qui ita segerunt. ita inuũt
ut eorum probetur. fides integritas equa¬
litas liberalitas. nec sit meis ulla cupiditas¬
uel libido uel audatia. sitq magna cõstan¬
tia ut iĩ fuerunt quos modo nominam
hos uiros bonos ut habiti sunt. sic etiam
appellandos putemus. qui e assequant
quantum homines possunt natura op¬
timam beneuiuendi ducem Sic enim m
perspicere uideor.ita natos esse nos ut ĩt
om̃es esset sotietas quedam. Maior aute
ut quisq proxime accederet Itaq ciues
potiores ꝙ peregrini propinqui ꝙ alien

Expanded text:
finguntur aut optantur, spectare debemus. finguntur aut optantur, spectare debemus. numquam ego dicam C. Fabricium, M’. Curium, Ti. Coruncanium, quos sapientis nostri maiores iudicabant, ad istorum normam fuisse sapientis. qua re sibi habeant sapientiae nomen et invidiosum et obscurum, concedant ut viri boni fuerint. ne id quidem facient; negabunt id nisi sapienti posse concedi. agamus igitur pingui, ut aiunt, Minerva. qui ita se gerunt, ita vivunt, ut eorum probetur fides integritas aequitas liberalitas, nec sit in eis ulla cupiditas libido audacia, sintque magna constantia, ut ei fuerunt, modo quos nominavi, hos viros bonos, ut habiti sunt, sic etiam appellandos putemus, quia sequantur, quantum homines possunt, naturam optimam bene vivendi ducem. Sic enim mihi perspicere videor, ita natos esse nos, ut inter omnis esset societas quaedam, maior autem, ut quisque proxime accederet. itaque cives potiores quam peregrini, propinqui quam alieni;
Abbreviated transcription (Latin):
uarer si mihi ipse confiderem Nam et pre¬
clara res est et sumus ut dicit fannius otio¬
si Sed quis ego sum aut que est in me fac¬
ultas. Doctorum est ista consuetudo eaq
grecoꝵ ut hisproponatur dequo dispute¬
Iit quauis subito magnum opus est egetq
exexcitatione non parua Quamobrem q̃
disputari de amicitia possunt ab eis cen¬
seo petatis qui ista profitentur Ego uos
hortari tantum possum ut amicitiam
omnibus rebus humanis anteponatis.
Nihil est enumtam nature aptum tam
conueniens ad res uel secundas uel aduer¬
sas. Sed hoc primũ sentio nsi inbonis ami¬
citiam esse non posse neq id aduuum
reseco ut illi qui hec subtilius disserunt
fortasse uere sed ad comunem utilitatẽ
parum Negant enim quem ꝙͣ esse bonu
uirum nisi sapientem. sit ita sane: sed eam
sapientiam interpetrant᷑. quam adhuc
mortalis nemo. est consecutus Nos autem
ea que sunt inusu uitaq cõmuni. nõ ea q̃

Expanded text:
varer, si mihi ipse confiderem, nam et praevarer, si mihi ipse confiderem, nam et praeclara res est et sumus, ut dixit Fannius, otiosi. sed quis ego sum aut quae est in me facultas? doctorum est ista consuetudo eaque. Graecorum, ut eis ponatur de quo disputent quamvis subito. magnum opus est egetque exercitatione non parva. quam ob rem quae disputari de amicitia possunt, ab eis censeo petatis, qui ista profitentur; ego vos hortari tantum possum, ut amicitiam omnibus rebus humanis anteponatis; nihil est enim tam naturae aptum, tam conveniens ad res vel secundas vel adversas. sed hoc primum sentio, nisi in bonis amicitiam esse non posse; neque id ad vivum reseco, ut illi, qui haec subtilius disserunt, fortasse vere, sed ad communem utilitatem parum; negant enim quemquam esse virum bonum nisi sapientem. sit ita sane: sed eam sapientiam interpretantur, quam adhuc mortalis nemo est consecutus. nos autem ea quae sunt in usu vitaque communi, non ea quae
Abbreviated transcription (Latin):
uixerim Quocum mihi coniuncta cura
domiss fuit et militia comimis et id ĩ quo¬
est omnis ius amcitic. uoluntatum studi¬
grum et sententiatum sũ ma consensio.
taq nontam ista me sapientie quã mõ
Fuuius cõmemorauit fama delectat.
falsa presertim ꝙ quodl amicitie nostre¬
memoriam spero sempiternam fore. Idq eo
magis est cordi Quod ex omnibus seculis
uix tria aut quatuor nominantur paria
amicorum Quo ingenere sperare uidear
scipionis et lelii amicitiam nota
steritati
Istud quidem leli ita ne¬
cesse est. Sed quoniam amicitie mẽtione
fecisti et sumus ociosi pergratum mihi fe¬
ceris spero item Scenole. siquẽadmodum
soles de ceteris rebus quom exte querũtꝰ
sic de amicitia disputaris. quid sentias.
qualem existimes que precepta des
Mihi uero erit gratura atq id ipsu
cum agere conarer fannius anteuortit
Quaniobrem utriq nostrum gratum ad¬
modum fecerisI Ego uero nẽ¬

Expanded text:
vixerim, quocum mihi coniuncta cura vixerim, quocum mihi coniuncta cura domus fuit et militia communis et, id in quo omnis vis est amicitiae, voluntatum studiorum sententiarum summa consensio. itaque non tam ista me sapientiae, quam modo Fannius commemoravit, fama delectat, falsa praesertim, quam quod amicitiae nostrmemoriam spero sempiternam fore, idque eo mihi magis est cordi, quod ex omnibus saeculis vix tria aut quattuor nominantur paria amicorum, quo in genere sperare videor Scipionis et Laeli amicitiam notam posteritati fore. Istuc quidem, Laeli, ita necesse est. sed quoniam amicitiae mentionem fecisti et sumus otiosi, pergratum mihi feceris—spero item Scaevolae —si, quem ad modum soles de ceteris rebus, cum ex te quaeruntur, sic de amicitia disputaris quid sentias, qualem existimes, quae praecepta des. Mihi vero erit gratum, atque id ipsum cum tecum agere conarer, Fannius antevertit. quam ob rem utrique nostrum gratum admodum feceris. Ego vero n
Abbreviated transcription (Latin):
quiq quasi idem presagiret per paucis
ante mortem diebus quom et phiłꝰ et
manilius adessent et alii plures tuq etiã
sceuola mecum uenisses triduũ disseriut
Ie siita est. ut optimi cuiusq animus in
morte facillime euolet tanꝙ̃ e custodia
uinclisq corporis cui censemus cursum
ad deos faciliorem fuisse ꝙͣ scipiom Que¬
circa hoc merere eius euentli uereor ne
inuidi magis ꝙͣ annci sit. Sm autẽ illa
uerior ut idem sit interitus animor et cor¬
porum nec ullius sensus maneat ut mhil
bom est in morte sic certe nihil mali sẽ¬
suenim amisso fit enim quasi natus nõ
esset omnino Quem tamen esse natum
et nos gaudemus et hec citas dum eĩt
letabitut. Quamobrem Illo quidem ut su¬
pra doci optime actum est mecũ autem
in cõmoduis qͣ fuerat equius ut prius m¬
troieram sic prius exite de uita Sed tñ
recordatione nostre amicitie. sic fruor
ut beate uixisse iudear quia cũ scipioẽ

Expanded text:
qui quidem, quasi praesagiret, perpaucis qui quidem, quasi praesagiret, perpaucis ante mortem diebus, cum et Philus et Manilius adesset et alii plures, tuque etiam Scaevola, mecum venisses, triduum disseruit cebat. id si ita est, ut optimi cuiusque animus in morte facillime evolet tanquam e custodia vinclisque corporis, cui censemus cursum ad deos faciliorem fuisse quam Scipioni? quocirca maerere hoc eius eventu vereor ne invidi magis quam amici sit. sin autem illa veriora, ut idem interitus sit animorum et corporum nec ullus sensus maneat, ut nihil boni est in morte, sic certe nihil mali. sensu enim amisso fit idem, quasi natus non esset omnino, quem tamen osse natum et nos gaudemus et haec civitas, dum erit, laetabitur. quam ob rem cum illo quidem, ut supra dixi, actum optime est, mecum incommodius, quem fuerat aequius, ut prius introieram, sic prius exire de vita. sed tamen recordatione nostrae amicitiae sic fruor, ut beate vixisse videar, quia cum Scipione
Abbreviated transcription (Latin):
p. scipioni ex multis diebus quos inuita ce¬
leberrimos letissimosq uiderit. Illum di¬
em clarissimu fuisse cũ senatu dimisso
cessit e uita ut ex tam alto dignitatis gr¬
adu ad superos iudeaturpotius ꝙ ad in¬
feros peruenisse Neq enm assentior iis
qui hoc nuper disserere ceperunt cũ cor¬
poribus simul animos interire.atq oiã
morte deleri.plus apud me antiquoꝵ au¬
nostroꝵ.qui mortius tat religiosa iuira
tribuerunt Quod non fecissent profecto.
si nihil ad eosꝑtinere arbitratentur U
corum qui in hac terra fuerunt magnã¬
ꝙ gretiam. que nũc quidem deleta ẽ. ⁊ũc
Norebat institutis et preceptis erudierũt
uel eiis qui appollinis oraculo sapientis¬
simus est iudicatus qui non tum hoc tũ
illud ut in plerisq sed idem semper. aiõs
hoiu esse dumos hisq quom e corpoẽ
excessissent reditum in celum patere.op¬
timoq et iustissimocuiq expeditissim¬
uni. Quod et scipioni idem uidebatur

Expanded text:
P. Scipioni ex multis diebus, quos in vita ceP. Scipioni ex multis diebus, quos in vita celeberrimos laetissimosque viderit, illum diem clarissimum fuisse, cum senatu dimisso cessit e vita, ut ex tam alto dignitatis gradu ad superos videatur deos potius quam ad inferos pervenisse. neque enim adsentior eis, qui nuper haec disserere coeperunt, cum corporibus simul animos interire atque omnia morte deleri. plus apud me antiquorum auorum, qui mortuis tam religiosa iura tribuerunt, quod non fecissent, profecto, si nihil ad eos pertinere arbitrarentur, vel eorum qui in hac terra fuerunt magnamque Graeciam, quae nunc quidem deleta est, tum florebat, institutis et praeceptis suis erudierunt, vel eius, qui Apollinis oraculo sapientissimus est iudicatus, qui non tum hoc tum illud, ut in plerisque, sed idem semper, animos hominum esse divinos eisque, cum ex corpore excessissent, reditum in caelum patere optimoque et iustissimo cuique expeditissimum. quod idem Scipioni videbatur,
Abbreviated transcription (Latin):
sũmam spem ciuium quam de eo iam
puero habuerant continuo adolescens
incredibili uittute superauit Qui consu¬
est. primu ante tempus iterum sibi
urbibus euersis ⁊nimicissimis. Huic im¬
perio non modo presentia uerum etia
futura bella deleuit. Quid de moribus
facillimis de pietate ⁊a matrem libera¬
litate in sorores bonitate in suos iustitia
m om̃es. nota sunt uobis. ꝙͣ autem cun¬
tati carus fuerit merore funeris ĩdica¬
tum est. Quid igitur hunc paucorũ an¬
norum accessio iuuare potuisset. Se nec¬
tus emm ꝙͣius non sit grauis ut memini
catonem uno anno at̾ite ꝙͣ esset mortuꝰ
mecum et cum scipione dissere̾ tamẽ au¬
fert eam uiriditatem in qua etiam nũc
erat scipio. Quamobrem iuta quidẽ talis
fuit uel fortunia uł gloria ut nihil possit
accedere. Moriencdi autem sensum cele¬
ritas ab stulit quo de genere mortis diffi¬
cile est dictu. quid homines suspicentur¬
uos uidetis hoc tantum licet dicere uere.

Expanded text:
summam spem civium, quam de eo iam summam spem civium, quam de eo iam puero habuerant, continuo adulescens incredibili virtute superavit; qui consuest bis, primum ante tempus, iterum sibi urbibus eversis inimicissimis huic imperio non modo praesentia, verum etiam futura bella delevit? quid dicam de moribus facillimis, de pietate in matrem, liberalitate in sorores, bonitate in suos, iustitia in omnis? nota sunt vobis. quam autem civitati carus fuerit, maerore funeris indicatum est. quid igitur hunc paucorum annorum accessio iuvare potuisset? senectus enim quamvis non sit gravis, ut memini Catonem anno ante quam est mortuus, mecum et cum Scipione disserere, tamen aufert eam viriditatem, in qua etiam nunc erat Scipio. quam ob rem vita quidem talis fuit vel fortuna vel gloria, ut nihil posset accedere; moriendi autem sensum celeritas abstulit. quo de genere mortis difficile dictu est; quid homines suspicentur videtis: hoc vere tamen licet dicere,
Abbreviated transcription (Latin):
mortem filiitulit. Memineram paulum
catoni perfecto et spectato uiro. Q
obrem caue Catoni anteponas nec istum
quidem quem appollo ut ais sapientissimu
iudicauit. Huius enim facta illius laudãt dc̃a
De me autem ut iam cum utroq loquar
sic habetote Ego siscipionis desiderio me
moueri negem ꝙͣ id recte faciam uiderĩt
sapientes Sed certe mentiar Moueor eiz
tali amico orbatus qualis ut arbitror ne¬
mo unꝙͣ erit et ut confirmare possum ne¬
mo certe fuit. Sed non egeo medicina me
ipse consolor et maxime eo solatio quod¬
ego eo errore careo quo amicorũ decessu
pleriq angi solent. Nihil enim mali ac¬
cidisse scipioni puto mihi accidit si quid
accidit. Sius autem ĩcõmodis grauiter
angi non amicum sed seipum amantis ẽ
Cum illo ueroquis neget actum esse p̃claẽ
Nisi enim quod ille fuinime putabat mi¬
mortalitatem optare uellet quid nõ ad¬
eptus est quod homini fas esset optare qͥ

Expanded text:
mortem fili tulit! memineram Paulum, mortem fili tulit! memineram Paulum, Cato in perfecto et spectato viro. quam ob rem cave Catoni anteponas ne istum quidem ipsum, quem Apollo, ut ais, sapientissimum iudicavit; huius enim facta, illius dicta laudantur. De me autem, ut iam cum utroque vestrum loquar, sic habetote: ego si Scipionis desiderio me moveri negem, quam id recte faciam viderint sapientes, sed certe mentiar. moveor enim tali amico orbatus, qualis, ut arbitror, nemo umquam erit, ut confirmare possum, nemo certe fuit. sed non egeo medicina: me ipse consolor et maxime illo solacio, quod eo errore careo, quo amicorum decessu plerique angi solent. nihil mali accidisse Scipioni puto; mihi accidit, si quid accidit; suis autem incommodis graviter angi non amicum, sed se ipsum amantis est. cum illo vero quis neget actum esse praeclare? nisi enim, quod ille minime putabat, immortalitatem optare vellet, quid non adeptus est, quod homini fas esset optare, qui
Abbreviated transcription (Latin):
cani feras. Eoq magis quod proximis no¬
nis quom mortos cdecii bruti auguris cõ¬
mentandi cansa ut assolet uenissemus tu
querunt quidem .C. leli multiut ẽ a fan¬
mo dictum Sed ego id respondeo quod
anmaduerti te dolorem quem acceperis
cum sũmi uiri tum amicissum morte fe¬
rre moderate nec potuisse nõ cõmoneri
nec fuisse id humanitatis tue. Quod aut¬
his non in collegio nostro nõ affiusses ta
ualitudinem respondeo causa fuisse no
Rectetu quidem sce
uola et uere putas Nec enm ab isto offi¬
cio quod semper usurpaui quom ualerẽ
abduci in cõmodo meo debui Nec ulloca¬
su arbitror hoc constanti homini posse cõ¬
tingere ut ulla intermissio fiat honesti of¬
fitis. Tu autem fanni qui mihi tantumtͥ¬
bui dicis quãtum ego nec agnosco nec
postulo facis amice. Sed rit ituhi ruderis
non recte iudicas de catone. Aut eti neo
quod quidem magis credo aut si quisꝙͣ ẽ
ille fuit sapiens Quomodo ut alia õmita

Expanded text:
cani feras, eoque magis quod proximis Nocani feras, eoque magis quod proximis Nonis, cum in hortos D. Bruti auguris commentandi causa, ut assolet, venissemus, tu Quaerunt quidem, C. Laeli, multum, ut est a Fannio dictum, sed ego id respondeo, quod animum adverti, te dolorem quem acceperis cum summi viri tum amicissimi morte ferre moderate; nec potuisse non commoveri, nec fuisse id humanitatis tuae: quod autem Nonis in collegio nostro non affuisses, valetudinem respondeo causam, noRecte tu quidem, vola, et vere; nec enim ab isto officio, quod semper usurpavi cum valerem, abduci incommodo meo debui, nec ullo casu arbitror hoc constanti homini posse contingere, ut ulla intermissio fiat offici. tu autem, Fanni, quod mihi tantum tribui dicis, quantum ego nec agnosco nec postulo, facis amice, sed, ut mihi videris, non recte iudicas de Catone. aut enim nemo, quod quidem magis credo, aut, si quisquam, ille sapiens fuit. quo modo, ut alia omittam,
Abbreviated transcription (Latin):
los inte esse comiectos. Unum te sapientẽ
et appellant et existimant Tribuebant
hoc. modo M. Catoni scimus. L accilium
apud patres nostros appellatum esse sa¬
pientem. Sed uterq alio quodam modo
Accilius quia prudens esse iniure ciui¬
li putabatur. Cato quia multarũ usunirẽ
habebat. Multa eius et insenatu et ĩ foro
uel prouisa prudenter uel acta constan¬
ter uel responsa acute ferebantur pro¬
ꝑterea quasi cognomen iam h abebat in
senectute sapietitis. Te autem alio quoda
modo non solum natura et moribꝰ uer
etiam studio et doctrina dicunt esse sa
minem accepimus. Nam qui septem ap¬
pellantur eos qui subtilius ista disputant
in numero sapientum non habent Athe¬
nis unum accepimus et eum quidem ap
pollinis oraculo sapientissimum iudicatũ
timant ut omnia tua inte posita esse due¬
as humanosq casus uirtute inferiores pu¬
tes Itaq ex me querunt Credoitem ex
hoc sçeuola quonam pacto morte affri¬

Expanded text:
los in te esse coniectos unum; te sapientem los in te esse coniectos unum; te sapientem et appellant et existimant Tribuebatur hoc modo M. Catoni, scimus L. Acilium apud patres nostros appellatum esse sapientem, sed uterque alio quodam modo: Acilius quia prudens esse in iure civili putabatur, Cato quia multarum rerum usum habebat et multa eius et in senatu et in foro vel provisa prudenter vel acta constanter vel responsa acute ferebantur; propterea quasi cognomen iam habebat in senectute sapientis. Te autem alio quodam modo non solum natura et moribus, verum etiam studio et doctrina esse sapientem,minem—nam qui septem appellantur, eos qui ista subtilius quaerunt in numero sapientium non habent—Athenis unum accepimus et eum quidem etiam Apollinis oraculo sapientissimum iudicatum. timant, ut omnia tua in te posita esse ducas humanosque casus virtute inferiores putes. itaque ex me quaerunt, credo ex hoc item Scaevola, quonam pacto mortem Afri