comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
titudo. Int̾e guntraunꝰ de sircaꝙ est opi¬
dum eidem ꝓximum monast̾io. clau¬
dam feminam fecit afferri. Hex mul¬
to iam tempore repens humi erigis¬
ualebat penitꝰ ñ ualebat s scabellula
tenens mauib renes emortuos pꝰ set᷑¬
here ꝯsueu̾at. Cum aũt p̃mulcicudĩe
ppłi ad dei hoĩem introduci femina ñ
ualeret : in basilica meclia repente cõ¬
ualuit. et exiliensambulabat: ñ siue
lacͥmis agens gr̃as d̾o. Guiꝰ scabellula
ppłs iuibilans tulit ꝓtinꝰ ad altare: ut
sistent ea dño et b̾nardo seruo eiꝰ. De
cꝰ nob̾curatione ꝯfessiis est pat̾ sc̃s. qd̾ pͥ¬
cedenti nocte sͥ p̾ostensa fuisset. Uideba¬
t᷑ enim ÷ͥ in eadem basilica in medio
ppli circonstantis. clandestinꝰ et igno¬
tꝰ eiusmodi feminam tange et tͣnͣsire
ac ꝓtinꝰ eam uid̾e sanatam: płimũ sͥ
ip̃e ꝯgratulans et exultans qd̃ agnitꝰ
ñ fuisset. sadem. ⁊̃ die rutilauit ruti¬
ne. in b̾i uiri p̾sentia lux celestis: cꝰ be¬

Expanded text:
titudo. Interea Guntranus de Sura, quod est oppidum eidem proximum monasterio, claudam feminam fecit afferri. Haec ex multo jam tempore repens humi, erigi penitus non valebat; sed scabellula tenens manibus, renes emortuos post se trahere consueverat. Cum autem prae multitudine populi ad Dei Hominem introduci femina non valeret, in basilica media repente convaluit; et exsiliens ambulabat, non sine lacrymis agens gratias Deo: cujus scabellula populus jubilans tulit protinus ad altare, ut sisterent ea Domino, et Bernardo servo ejus. De cujus nobis curatione confessus est Pater sanctus, quod praecedenti nocte sibi praeostensa fuisset. Videbatur enim sibi in eadem basilica, in medio populi circumstantis, clandestinus et ignotus ejusmodi feminam tangere et transire, ac protinus eamdem videre sanatam, plurimum sibi ipse congratulans et exsultans, quod agnitus non fuisset. Eadem etiam die rutilavit Rutinae in beati Viri praesentia lux coelestis, cujus be
Abbreviated transcription (Latin):
lum ppło et cornua cresc̾ent adu̾sa¬
rio. demũ. assist̾e acquienit. tͥstis qͥ¬
dem ne sine lacͥmis annuens sic̃ in
epła ad papam innocentium ip̃e te¬
ꝓsequit᷑. a ffuit clies: et ectͣa copiosa
ꝯuenit. Uibi a dei famulo pecri illiꝰ in
medium scͥpta ꝓlata sunt: et erroris
capitula designata. Demum illi op¬
tio data est: aut sua ẽe negancli: aut
errorem humilit̾ corrigendi: aut
at ille nec uolens respicͥe resipisc̾e. uͨ¬
ualens resistere sap̃ie et sp̃niqui loque¬
bat᷑: ut tempꝰ redimeret sedẽ apłicam
appellauit. S et pꝰea abegͣgio illo ca¬
tholice fidei aduocato monitꝰ ut uł
iam sciens inꝑͣm suam nichil agen¬
dum: respondet tam lib̾e qmͣ secure.
dis recusauit. Nanet confessus est pꝰ¬
ea sius ut aiunt: qd̃ ea hora maxima
quidem ex parte memoria eiꝰ turbata
fu̾it: rõ caligau̾it: et int̾ior fugerit
dimisit hominemt᷑ multauit ab ho¬
minationem: a ꝑsona abstinens. s

Expanded text:
lum populo, et cornua crescerent adversalum populo, et cornua crescerent adversario, demum pergere acquievit, tristis quidem, nec sine lacrymis annuens, sicut in epistola ad papam Innocentium ipse teprosequitur. 14. Adfuit dies, et ecclesia copiosa convenit: ubi a Dei Famulo Petri illius in medium scripta prolata sunt, et erroris capitula designata. Demum illi optio data est, aut sua esse negandi; aut errorem humiliter corrigendi; aut At ille nec volens resipiscere, nec valens resistere sapientiae et spiritui qui loquebatur; ut tempus redimeret, Sedem apostolicam appellavit Sed et postea ab egregio illo catholicae fidei advocato monitus, ut vel jam sciens in personam suam nihil agendum, responderet tam libere, quam secure, dis recusavit. Nam et confessus est postea suis, ut aiunt, quod ea hora, maxima quidem ex parte memoria ejus turbata fuerit, ratio caligaverit, et interior fugerit dimisit hominem, mulctavit abominationem, a persona abstinens, sed
Abbreviated transcription (Latin):
nouitates uocum et sensuum. auui¬
rieruditi atq fideles ad dei hominẽ
reculer̃t. Qnimirum solita bonitate
et benignitate desid̾ans errorem cor¬
rigi. hoĩem ñ ꝯfundi: secreta illum
admonitione ꝯuenit. Gum qͦ ⁊̃ tam
modeste tamq rõnabilit̾ egit: ut
ille qͦ ꝯpunctꝰ ad ip̃iꝰ arbitrium cor¬
repturum se ꝓmitt̾et uiuu̾sa. Cet̾m
cum recessisset abeo petrꝰ idem̃ ꝯsili¬
is stimulatꝰ iniquis et ingenii sui
iurib płimoq ex̾cicio disputandi
infelicit̾ fidens: resiliit a ꝓposito sani¬
ori. Expetens deniq senomonensem
lensem causat᷑ alb̾em. suis in oculto
detrahere libris: Addit qͦ paratrim se
ẽe inpublico sua defend̾e scͥpta. rͦgãs
ut p̾clictꝰ albas clicturꝰ si quid hr̃et
ĩꝯtilium uocaret ᷑. ftm est ut postu¬
. lauit ⁊ s uocatꝰ albas uenire penitꝰ
recusauit. suum hoc ñ ẽẽ renuntiãs.
Dostea tñ magnoꝵ uiroꝵ monitis
flexꝰ. ne uidełex ip̃iꝰ absentia scanda¬

Expanded text:
novitates vocum et sensuum viri eruditi atque fideles ad Dei Hominem retulerunt. Qui nimirum solita bonitate et benignitate desiderans errorem corrigi, non hominem confundi, secreta illum admonitione convenit. Cum quo etiam tam modeste, tamque rationabiliter egit, ut ille quoque compunctus ad ipsius arbitrium correcturum se promitteret universa. Caeterum cum recessisset ab eo, Petrus idem consiliis stimulatus iniquis, et ingenii sui viribus, plurimoque exercitio disputandi infeliciter fidens, resiliit a proposito saniori. Expetens denique Senonensem lensem causatur Abbatem suis in occulto detrahere libris. Addit quoque paratum se esse in publico sua defendere scripta, rogans ut praedictus Abbas dicturus, si quid haberet, ad Concilium vocaretur. Factum est ut postulavit. Sed vocatus Abbas venire penitus recusavit, suum hoc non esse renuntians. Postea tamen magnorum virorum monitis flexus, ne videlicet ex ipsius absentia et scanda
Abbreviated transcription (Latin):
tugurium illud ꝙ eminus conspexe¬
tam ꝑtenli: inuenio senem inueste
pellicea molam manu uertentẽ: con¬
sauitatus. accepit nos benigne: eiectõ
nos ĩ illd̾ littꝰ exponimꝰ ⁊ ne statĩ repete
crrsũ possemꝰ maris mollicia attineri. Egͣs¬
sos ĩ terrã. ut ẽ mos humani ĩgenii na¬
turam locoꝵ. cultum q habitancium
uoluisse cognoscere:xp̃ianos nos ẽẽͥ
id precipue quer̾e. an essent aliquim
ter illas sollituclines xͥani. Tum uero
uolutar. Iterum nos ac sepius ex oscu¬
latos: inuitat ad oracionem. Deincle
positis intera ueruetum pellib: facit
nos discumbere. Apponit prandium
sane. Iocupletissimum: dimidium pa¬
nem ordeaceum. Eramus autem nos
quatuor: ipe erat quintus. fascitulĩs
etiam herbe intulit: cuiꝰ nomen exci¬
dit. Que mente similis exuberans
poluis loperm mialis pretabat hui
p̾dulei ad modum suauitate delecta¬
ti atq ex saciati sumus.
d hec ego subridens ad gallũ

Expanded text:
tugurium illud quod eminus conspexetugurium illud quod eminus conspexeram, pertendi, invenio senem in veste pellicea molam manu vertentem; consalutatus accepit nos benigne. Ejectos nos in illud littus exponimus; et ne statim repetere cursum possimus, maris mollitie detineri: egressos in terram ut est mos humani ingenii naturam locorum cultumque habitantium voluisse cognoscere: Christianos nos esse: id praecipue quaerere, an essent aliqui inter illas solitudines Christiani. Tum vero provolvitur: iterum nos ac saepius exosculatus invitat ad orationem; deinde impositis in terram vervecum pellibus facit nos discumbere. Apponit prandium sane locupletissimum, dimidium panem hordeaceum. Eramus autem nos quatuor, ipse erat quintus. Fasciculum etiam herbae intulit, cujus nomen excidit; quae menthae similis exuberans foliis, saporem mellis praestabat: hujus praedulci admodum suavitate delectati atque exsatiati sumus. Ad haec subridens ego ad Gallu
Abbreviated transcription (Latin):
mencior ecelo aliquantulus spirare
flatus ceperit ⁊ maius in illis terris ꝙͣ
inullo mari. naufragium sit. Nulla
ibi germina. sata nulla ꝓueniunt:
quippe instabili loco arentib are¬
nis. ad omẽm motum uentoꝵ cedẽ¬
tib. Neruim ubi auersa quedam a
mari ꝓmunctoria uentis resistunt:
terra aliquantulum sollidior herbã
raram atq hispidam gignit. Eao¬
ub est pabulum satis utile. Inco¬
le lacte uiuunt. Qui sollorciores
sunt uł ut ita dixerim diciores:
ordeaceo pane utunt᷑: Ea ibi sola mes¬
sis est: que celeritate ꝓuentus. ꝑna¬
turam solis siue aeris. uentoꝵ casus
euadere solet. Quippe ut fertur a io
ueti seminis: tricesimo die matures¬
cere. Consistere audem ibi homines ñ
aliaratio facit: quam ꝙ om̃es tribu¬
to liberi sunt. Extrema siquidem cy¬
renoꝵ hora est deserta illi contigua :¬
ꝙ inter egyptum et affricam inter¬
iacet: ꝑ quod olim cato cesarem fu¬
giens. cluxit excercitum. Ergo ubi ad

Expanded text:
mentiore caelo aliquantulus spirare mentiore caelo aliquantulus spirare flatus coeperit, maius in illis terris quam in ullo mari naufragium sit. nulla ibi germina, sata nulla proueniunt, quippe instabili loco arentibus harenis ad omnem motum uentorum cedentibus. uerum ubi auersa quaedam a mari promuntoria uentis resistunt, terra aliquantulum solraram atque hispidam gignit. Ea ovibus est pabulum satis utile. Incolae lacte vivunt; qui solertiores sunt, vel, ut ita dixerim, ditiores, hordeaceo pane utuntur. Ea ibi sola messis est, quae celeritate proventus per naturam soli sive aeris, ventorum casus evadere solet: quippe fertur a die jacti seminis tricesimo die maturescere. Consistere autem ibi homines non alia ratio facit, quam quod omnes tributo liberi sunt: extrema siquidem Cyrenorum ora est, deserto illi contigua, quod inter Aegyptum et Africam interjacet, per quod olim Cato Caesarem fugiens duxit exercitum. IV. Ergo ut ad
Abbreviated transcription (Latin):
nte hoc triennium. quo tpre
tibi suꝑplici hinc abiens uale¬
cdixio: ubi narbone nauem soluimus
quinto die portum affrice intrauimꝰ:
Adeo nutu dei ꝓspera nauigacio fuit:
libuit animo adire. kartaginem:. lo¬
cauisitare scoꝵ: et precipue ad sepul¬
crum cypriani mr̃is ad orare. Quin¬
to decimo igit᷑ die ad portum regres¬
si. ꝓuecti q inaltum. alexandriam pe¬
teantes. tludant austos. pene insir¬
tes illati sumus. E prouili naute
cauentes. iactis nauem anchoris sistĩit.
sub ocuł autẽ. terra continens erat In
quã schaphis egressi. cum uacua ab¬
humano cultu om̃ia cerneremus ÷ ego
studiosius explorandoꝵ locoꝵ gr̃a
longuis processi: trib fere alittore
milib. paruum tugurium inter are¬
nas conspicio ⁊ cuiꝰ tectum sicut salu¬
stius ait. quasi carina nauis erat con¬
tiguum terre: satis firmis tabulis con¬
stitutum÷ non ꝙ ibi uis imbrium ul¬
la timeatur. fuisse autem illic pluui¬
am. nec quando quidem auditum est:

Expanded text:
nte hoc triennium, quo tempore tibi, Sulpici, hinc abiens valedixi, ubi Narbone navim solvimus, quinto die portum Africae intravimus: adeo prospera Dei nutu navigatio fuit. Libuit animo adire Carthaginem, loca visitare sanctorum, et praecipue ad sepulcrum Cypriani martyris adorare. Quinto decimo die ad portum regressi prouectique in altum, Alexandriam petentes, reluctante austro paene in Syrten inlati sumus: quod prouidi nautae cauentes iactis nauem anchoris sistunt. sub oculis autem terra continens erat, in quam scaphis egressi cum uacua humano cultu omnia cerneremus, ego studiosius explorandorum locorum gratia longius processi. tribus fere a litore milibus paruum tugurium inter harenas conspicio, cuius tectum, sicut Salustius ait, quasi carina nauis erat, contiguum terrae, satis firmis tabulatis constratum, non quod ibi uis imbrium ulla timeatur — fuisse autem illic pluuiam, ne quando quidem auditum est —
Abbreviated transcription (Latin):
lorica repellens. magis ac magis sc̃iui
ri presidium flagitabat: simulq co¬
hortans. ut om̃es orarent: Cum hec
agerentur ⁊ subito suꝑuenit odorsua¬
uissimus. quasi balsamum innauim:
et tanquam si cum churibulo aliqͥs
circumiret. odor thimiamatis effragla¬
uit. Quo odore adueniente. cessit uio¬
lencia seua uentoꝵ: elisis q astanciũ
aquaꝵ molib. redditur mare tranqͥl¬
lum. Mirant᷑ om̃es morti iam dediti:
fluctuum pacem Et ꝓtinus data sere¬
nitate: retddunt᷑ inlictore. Ꝙ nullus
ambigat. beati uiri aduentu hanc
dempestatem fuisse seclatam. Tunc õs
in cõmune domino gracias referunt:
ꝙ eos ꝑ inuocacionem antistitis sui.

Expanded text:
lorica repellens, magis ac magis sancti lorica repellens, magis ac magis sancti viri praesidium flagitabat, simulque cohortabatur, ut omnes orarent. Cumque haec agerentur, subito supervenit odor suavissimus quasi balsamum in navi, et tanquam si cum thuribulo aliquis circuiret, odor thimiamatis effragravit. Quo odore 1012 advenientes cessit violentia saeva ventorum, elisisque aquarum astantium molibus, redditur mare tranquillum. Mirantur omnes morti jam dediti fluctuum pacem, et protinus data serenitate redduntur in littore. Quod nullus ambigat, beati viri adventu hanc tempestatem fuisse sedatam. Tunc omnes in commune Domino gratias referunt, quod eos per invocationem Antistitis sui
Abbreviated transcription (Latin):
am presens inuocacio nominis
eius mare ꝓcellosum compes¬
cuerit: ñ omittam. Cum beatus baude¬
nus ep̃c turonice ciuitatis. inuillam
nauigio subuehente transiret : subito
adueniente cum iuolencia uenti nym¬
bo teterrimo. mare placidum commoue¬
tur impulsu fluminis: nauis undaꝵ
mole turbat᷑ Collitur capud primum
influctus: scc̃m declinabat᷑ inter unda¬
rum hiatus. Hii uicena montis aquo¬
si cdependent: hui aꝑtis unclis inima
deiscunt. Sed nec antempna residet:
que beate crucis signaculum prefere¬
bat. Tunc resolutistimore menbris.
et om̃ib sine sꝑe uite iam mori para¬
tis: ꝓsternitur semiormoracionem c̃
laccunis. Et geminas tenclens palmas
ad astra. beati martini auxilium pre¬
cabatur: et ut sibi cdignaret᷑ ad ẽẽ ue¬
lociter proclamabat. Nnus autem ex
ꝑfidis. dicit. Illartinus ille quem in¬
uocas. iam te dereliquit: nec tibi inlxͣ
necessitate succurret. Here crecdo hanc
ut heatum sacetlotem aboratone¬
turbaret. S ille hoc iaculum fidei

Expanded text:
am praesens invocatio nominis eius mare procellosum conpescuerit, non omittam. Cum beatus Baudenus episcopus Turonicae civitatis in villa navigio subvehente transiret, subito adveniente cum violentia venti nimbo teterrimo, mare placidum commovetur inpulsu flaminis, navis undarum mole turbatur. Tollitur caput primum in fluctus, secundum declinatur inter undarum hiatus. Hi in scena montis aquosi dependent', hi apertis undis in ima dehiscunt; sed nec antemna resedet, quae beatae crucis signaculum praeferebat. Tunc resolutis timore membris, et omnibus sine spe vitae iam mori paratis, prosternitur senior in oratione cum lacrimis, et geminas tendens palmas ad astra, beati Martini auxilium precabatur et, ut sibi dignaretur adesse, velociter proclamabat. Unus autem ex perfidis dicit: 'Martinus ille quem invocas iam te dereliquit nec tibi in hac necessitate succurrit'. Vere credo, hanc ut beatum saceturbaret. Sed ille hoc jaculum fidei
Abbreviated transcription (Latin):
ministrarez õĩum ministrorũ
sr̃ se minist̾ia suscipe. ueri amiei
morem in oib gerere. Ip̃e corpꝰ ip̃e
aiãm eiꝰ studiosissime refouebat.
Appropinqͣnti aũt ad exitum: fã¬
miliari p̾cepit alloqͥo. qͣtinꝰ pꝰ obi¬
tum suum si possibile foret. sͥ su
umeẽ reuelaret. Spoponclit et tn¬
sit. Corpꝰ defunctiex more lotũ.¬
uestitum uestitum inferetro cõ¬
positum: in eccłiam delatum est.
Cirꝯ sed̾unt fr̃es: psalmos ꝑ eiꝰ aĩa
decantantes Anselmꝰ uͦ qͦ lib̾uis ꝓ
eo p̾ces fund̾et: in secretiorẽ eccłie
locũ secessit. Qcum int̾ ip̃as lacͥ¬

Expanded text:
istrorum super se ministeria suscipere, veri amici morem in omnibus gerere; ipse corpus, ipse animam ejus studiosissime refovebat. Appropinquanti autem ad exitum familiari praecepit alloquio, quatenus post obitum suum si possibile foret, suum esse sibi revelaret. Spopondit, et transiit. Corpus defuncti ex more lotum, vestitum, in feretro compositum, in ecclesiam delatum est. Circumsederunt fratres psalmos pro ejus anima decantantes; Anselmus vero quo liberius pro eo preces funderet, in secretiorem ecclesiae locum secessit. Qui cum inter ipsas lacr
Abbreviated transcription (Latin):
git filiũ sc̃o caritatis igne plusꝙͣ
crecli possit. S cum ip̃e ut flens
referebat eum ad magnum ecc̃e
fructum ꝓfic̾e sꝑaret: ecce gͣui cor¬
ꝑis infirmitate p̾ripit᷑. lectoq reci¬

Expanded text:
git filium sancto charitatis igne, plusquam credi possit. 14. Sed cum ipse ut flens referebat eum ad magnum Ecclesiae fructum proficere speraret, ecce gravi corporis infirmitate praeripitur, lectoque reci
Abbreviated transcription (Latin):
mͥ Pax tecum fr̾ noli timere: nõ
morieris donec ad seclem tuam pro¬
spere reuertaris. Surge sanus et hoc

Expanded text:
 Pax tecum, frater, noli timere, non morieris, donec ad sedem tuam prospere revertaris. Surge sanus, et hoc
Abbreviated transcription (Latin):
tate ꝯpescuit. Rediensaũt leodio: cla
gelus occurrentib. s pannosis agmi¬
nib scopulosam baiulantib crucem:
ñ tumultuantium clasicoꝵ tonitru¬
o. ñ clamosa iubilatione. s supp̾ssa
modulatione affectuossime suscep¬
tꝰ est. Flebant ep̃i flebat ip̃e sũmꝰ pon
gabunda curiositate cͥꝯferrẽt᷑: s com¬
plosis palpebris ip̃i neminem uident
et ab omunib uid̾ent᷑. Nichil in eccł̃ia
ala uidit romanꝰ qd̾ cuꝑet. uulla ibi
supeslex eoꝵ sollicitauit aspectum: ni¬
chil uoratorio nͥ nudos uidert̃ parie¬
tes. Soł morib pot̾at inhiare ambito
minui ñ posset absporta religio. Gau¬
debant õs indño: et sollempnitas nõ
cibis s uͥtutib agebat᷑. Panis ibiopi¬
ponebant᷑. si forte piscis inuentꝰ est
dño ⁊p appositꝰ est: et aspetu ñ usu in
ꝯmiine ꝓfecit. Inuidit diabol. seruoꝵ
cabat pͥsentia ferce ñ ualens: dum in
chors a lacrit̾ psallent et deuote. pͥsen¬

Expanded text:
tate compescuit. 6. Rediens autem Leodio, Clartate compescuit. 6. Rediens autem Leodio, Clargeliis occurrentibus, sed pannosis agminibus scopulosam bajulantibus crucem, non tumultuantium classicorum tonitruo, non clamosa jubilatione, sed suppressa modulatione affectuosissime susceptus est. Flebant episcopi, flebat ipse summus Pongabunda curiositate circumferrentur; sed complosis palpebris ipsi neminem viderent, et ab omnibus viderentur. Nihil in ecclesia illa vidit Romanus quod cuperet, nulla ibi supellex eorum sollicitavit aspectum; nihil in oratorio nisi nudos viderunt parietes. Solis moribus poterat inhiare ambitio,minui non posset asportata religio. Gaudebant omnes in Domino, et solemnitas non cibis, sed virtutibus agebatur. Panis ibiponebantur. Si forte piscis inventus est, domino Papae appositus est, et aspectu, non usu in commune profecit. 7. Invidit diabolus, tabat praesentia, ferre non valens, dum in choro alacriter psallerent et devote, praesen
Abbreviated transcription (Latin):
pr̃e ꝑ philippo fr̃e coronauit ui regẽ.
In oĩb his clñs ppͣ abc̾em a se seꝑari nõ
paciebat᷑. s cum carclinalib reb pu¬
blicis assidebat. S et pͥuatim qͦtqͦt ha¬
bebant negocia. uirum dei secͥtus con¬
sulebant. Ip̃e uͦ audita referebat ad curi¬
am: et opp̾ssis patͦcinia exhibebat. G so¬
luto concilio: leodium dñs pͣp roma¬
noꝵ regi occurrit. Et honorifice qͥdem
susceptꝰ est: s uelocit̾ o bnubilata est
illa ierenitas. Si quidem inportune
idem rex institit tp̃s hr̃e se reputans
ras: qͣs abeiꝰ p̾decessore imꝑatore henri¬
co ꝑ maximos quidem labores. et ml̾ta
ꝑicula romana ecͣca uendicarat. Ad ꝙ
u̾bum expau̾e et expalluere romani:
grauiꝰ seseapd̃ leodium arbitrati ꝑi¬
culum offendisse: qmͣ declinau̾int
rome. Nec ꝯsilium suppetebat: donec
murum se opposuit abbas sẽs. Audacit̾
enim resistens regi. u̾bum malignũ
mira lib̾tate redarguit: mira auctori¬

Expanded text:
patre, pro Philippo fratre coronavit in regem. patre, pro Philippo fratre coronavit in regem. In omnibus nis dominus Papa Abbatem a se separari non patiebatur, sed cum cardinalibus rebus publicis assidebat. Sed et privatim quotquot habebant negotia, Virum Dei secretius consulebant. Ipse vero audita referebat ad curiam, et oppressis patrocinia exhibebat. Igitur soluto concilio, Leodium dominus Papa Romanorum regi occurrit. Et honorifice quidem susceptus est, sed velociter obnubilata est illa serenitas. Siquidem importune idem rex institit, tempus habere se reputans ras, quas ab ejus praedecessore imperatore Henrico per maximos quidem labores et multa pericula Romana Ecclesia vindicarat. Ad quod verbum expavere et expalluere Romani, gravius sese apud Leodium arbitrati periculum offendisse, quam declinaverint Romae. Nec consilium suppetebat, donec murum se opposuit Abbas sanctus. Audacter enim resistens Regi, verbum malignum mira libertate redarguit, mira auctori
Abbreviated transcription (Latin):
ei cum maximo ep̃õꝵ et. poere comita¬
tu occurrit. Hunc qͦ regem uen̾abił
abbas ad eum p̾missꝰ adduxit. Quẽ
uix ꝑsuasit innocentium reciꝑe: ab
ep̃is anglie penitꝰ dissuasum. Cũ enĩ
oĩmodis recalcitraret et decretaret. qͥd
times ait ⁊ times pec̃cm incͦrere. si obe¬
clias innocentio: Togita inquit qͦmͦ
de alus peceis tiuis respondeas deo⁊ istd̃
mͥ relinque: in me sit ħ pecc̃m. Ad qd̃
u̾bum ꝑsuasus rex ille tampotens:
exͣ t̾ram suam dño ppͦ occͤrit usq car¬
et litt̾as deculert̃: et dep̾cationem pu¬
blicam. ut ad eos tnsiens suam eis de¬
sid̾atam exhib̾et p̾sentiam. Facile enĩ
ꝑsuasi st̃ reciꝑe eum: quem iam ceteri
recepissent. S detinuit eum dilectio
et deuotio ecc̃e gallicane. et singli et
õs usitationem apłicam expetebãt.
Plustrata gͥ francia. remis ꝯuocauit
ꝯcilium: in qͦ multis adhonorem dei
dispositis regem ludouicum uiuẽte

Expanded text:
ei cum maximo episcoporum et procerum comitatu occurrit. Hunc quoque regem venerabilis Abbas ad eum praemissus adduxit: quem vix persuasit Innocentium recipere, ab episcopis Angliae penitus dissuasum. Cum enim omnimodis recalcitraret et detrectaret: « Quid times, » ait? « Times peccatum incurrere, si obedias Innocentio? Cogita, » inquit, « quomodo de aliis peccatis tuis respondeas Deo; istud mihi relinque, in me sit hoc peccatum. » Ad quod verbum persuasus rex ille tam potens, extra terram suam domino Papae occurrit usque Caret litteras detulerunt, et deprecationem publicam, ut ad eos transiens, suam eis desideratam exhiberet praesentiam. Facile enim persuasi sunt recipere eum, quem jam caeteri recepissent. Sed detinuit eum dilectio et devotio Ecclesiae gallicanae; et singuli et omnes visitationem apostolicam expetebant. Perlustrata igitur Francia, Remis convocavit concilium , in quo multis ad honorem Dei dispositis, regem Ludovicum, vivente
Abbreviated transcription (Latin):
rem reddit iucolumen et sanam. Le¬
tant᷑ qui aderant: et leuantes manus
ad sid̾a deo qui de excelso eoᷤᷤ usitauit
gr̃s agunt. Auditum est ħ u̾bum
ei imposibile eẽ qd̾ adño postulet :
et ad p̾ces eiꝰ aꝑtas dei aures dñt et
crecliut: et p̾dicant et affirmant.
Nec possunt aspectu elꝰ uel auditu
ullo mͦ saciariz irruunt alii in p̾sen¬
tiam eꝰ: alisdonec exeat ꝓ forib p̾¬
stolant᷑. Cessatum est ab officus et
artib : tota ciuitas in h spectaculũ
suspensa manet: concurrunt. postu¬
lant bñclici et tetigisse eum sin¬
gulis salutare uidet᷑. Cercia die
ad eccłiam sc̃i ambrosi. diuinacele¬
bratuꝰ mist̾ia: serius deiꝑcedit.S¬

Expanded text:
remque reddit incolumem et quietam. Laeremque reddit incolumem et quietam. Laetantur qui aderant, et levantes manus ad sidera, Deo qui de excelso eos visitavit, gratias agunt. Auditum est hoc verbei impossibile esse quod a Domino postulet, et ad preces ejus apertas Dei aures dicunt et credunt, praedicant et affirmant. Nec possunt aspectu ejus, vel auditu ullo modo satiari. Irruunt alii in praesentiam ejus: alii, donec exeat, pro foribus praestolantur. Cessatum est ab officiis et artibus, tota civitas in hoc spectaculum suspensa manet: concurrunt, postulant benedici; et tetigisse eum singulis salutare videtur. 11. Tertia die ad ecclesiam sancti Ambrosii divina celebraturus mysteria Servus Dei procedit
Abbreviated transcription (Latin):
głam aboas credulitati eoꝵ illi uͦ sc̃ĩta¬
tiabb̃is ascͥb̾ent ÷ et hoc de eo inlubitã¬
ter sentirent: ut quicqͥda dño pet̾et
impetiaret. Addueunt gͥ ad eum
nichil hesitantes. mulierem oĩb no¬
sp̃eꝰ et postulant simplices ut in nõie
añi demoni unꝑet fugani: et mu¬
lieri restituat sospitatem. Que ppl̾i
fides ñ miniiam u̾eꝯdiam uiro d̾i
ing̾ebat ⁊ ec humilitate magistra ĩ¬
consueta exꝑiti ñ p̾sumebat: et istãte¬
petitione ppłi erubescebat. si caritati pꝰ¬
tulantium obstinatiꝰ resist̾et ⁊ et uide¬
bat᷑ ei qd̾ offend̾et cłm. et oĩpotentiã
eiꝰ diffidentia obnuibilare uid̾et᷑:. si a fi¬
de ppłi fides ꝓpͥa dissentiret. Estuabat
gͥ setum: et licet signa ñ fidelib s in¬
fidelib fĩ oport̾e assereret. ausus suos
sp̃iu scõ ꝯmictit: et or̃oni incombens.
celitꝰ clapsa uͥtute sathanam in sp̃u
fortituclinis icͤpat et fugat ÷ mulie¬

Expanded text:
gloriam Abbas credulitati eorum, illi vero sanctitagloriam Abbas credulitati eorum, illi vero sanctitati Abbatis ascriberent, et hoc de eo indubitanter sentirent, ut quidquid a Domino peteret, impetraret. Adducunt igitur ad eum nihil haesitantes mulierem omnibus nospiritus: et postulant supplices, ut in nomine Domini daemoni imperet fugam, et mulieri restituat sospitatem. Quae populi fides non minimam verecundiam Viro Dei ingerebat, et humilitate magistra, inconsueta experiri non praesumebat, et instantepetitione populi erubescebat, si charitati postulantium obstinatius resisteret: et videbatur ei quod offenderet Deum, et omnipotentiam ejus diffidentia obnubilare videretur, si fide populi fides propria dissentiret. Aestuabat igitur secum, et licet signa non fidelibus, sed infidelibus, fieri oportere assereret; ausus suos Spiritui sancto committit, et orationi incumbens, coelitus elapsa virtute Satanam in spiritu fortitudinis increpat et fugat, mulie
Abbreviated transcription (Latin):
tractatum eẽt inpublico de negotio.
ꝓpt̾ qd̾ tam uir dei qm carclinales adue¬
nerant: oblita fortitudinuis sue ciritas.
omni ferocitate deposita. se ita alb̾i sub¬
strauit: ut obelientie eoꝵ ñ icongrue
ille posset aptari poete u̾siculus. Iussa
secqui tain uelle mͥ qm posse nec̃ce est.
Dacatis oĩb reconciliata eccłia. ꝯfirma¬
tis int̾ plebes concordie pactionib. alia
ceꝑunt nasci negocia ⁊ insanienti clia¬
bolo. et in quibdam obsessis corꝑib de¬
bacanti. oppositum est xͥ uexillum: et
inc̾pante uiro dei. de possessis acriis sr̃¬
ueniente eminentiori uͥtute. t̾rita et
tremebunda cliffug̾e demonia. Eece no¬
ua legatio ñ romanum pragia cͥꝯ fe¬
uens. s cliuinis legib fide pragma alle
auctoritate sua t̾restͥa et inferna sͥ sb̾¬
dit et curuat. Inaudita est nr̃is tꝑib
tantꝰ ppłi fides tauta i hõie uirtꝰ: inter
qͦs religiosaerat contentio cum signoꝵ

Expanded text:
tractatum esset in publico de negotio, tractatum esset in publico de negotio, propter quod tam Vir Dei, quam cardinales advenerant, oblita fortitudinis suae civitas, omni ferocitate deposita, se ita Abbati substravit, ut obedientiae eorum non incongrue ille posset aptari poetae versiculus: Jussa sequi, tam velle mihi, quam posse necesse est. 10. Pacatis omnibus, reconciliata Ecclesia, firmatis inter plebes concordiae pactionibus, alia coeperunt nasci negotia, et insanienti diabolo, et in quibusdam obsessis corporibus debacchanti, oppositum est Christi vexillum, et increpante Viro Dei, de possessis atriis superveniente eminentiori virtute, territa et tremebunda diffugere daemonia. Ecce nova legatio, non Romanum pragma circumferens, sed divinis legibus fidei pragma allegauctoritate sua terrestria et inferna sibi subdit et curvat. Inaudita est nostris temporibus tanta populi fides, tanta in homine virtus: inter quos religiosa erat contentio, cum signorum
Abbreviated transcription (Latin):
lib bonumꝰ uitanto ad uitore nego ciũ
tanti pond̾is fulciret᷑. Transcenso ita¬
q a pennino uͥaudiert̃ mediolanẽses
abbem desid̾atum suis finib ꝓpinqͣre
longea citate miliarib septemoĩs
ei ppłs obuiat ⁊ nobiles. ignobiles. eqͥ¬
tes. peclites. mecliocres. paures. qͣi de ci¬
uitate migrarent. ꝓpͥos lares deserunt:
et distinctis agminib incredibili re¬
u̾entia iuirum dei suscipiunt. Os ꝑit̾
delectant᷑ aspectu: felices se iudicant qͥ
possunt frui auditu. Deosculant᷑ pe¬
deseiꝰ uniu̾siz et licet hoc ille moleste
acciꝑet: nulla potuit ꝓnos et deuotos
rõue ꝯpesc̾e: nulla int̾clictione repelłe.
Uellificant ⁊̃ pilos qͦs pot̾ant de indu¬
m̃tis eiꝰ ÷ et ad morboꝵ remeclia de pan¬
noꝵ laciniis aliquid detrahebant: oĩa
tionib applaudebant abb̃i.: et diuint̾
agminum spissam̃ta detentum. tan¬
dem sollem ni reddid̾ hospitio. Et cum

Expanded text:
libus bonum, ut tanto adjutore negotium libus bonum, ut tanto adjutore negotium tanti ponderis fulciretur. Transcenso itaque Apennino, ubi audierunt Mediolanenses Abbatem desideratum suis finibus propinquare, longe a civitate milliaribus septem omnis ei populus obviat: nobiles, ignobiles, equites, pedites, mediocres, pauperes, quasi de civitate migrarent, proprios lares deserunt, et distinctis agminibus incredibili reverentia Virum Dei suscipiunt. Omnes pariter delectantur aspectu, felices se judicant qui possunt frui auditu. Deosculantur pedes ejus universi: et licet hoc ille moleste acciperet, nulla potuit pronos et devotos ratione compescere, nulla interdictione repellere. Vellicabant etiam pilos quos poterant de indumentis ejus, et ad morborum remedia de pannorum laciniis aliquid detrahebant, omnia tionibus applaudebant Abbati, et diu intra agminum spissamenta detentum, tandem solemni reddidere hospitio. Et cum
Abbreviated transcription (Latin):
debat᷑q ei reu̾entia ab oĩb: excubabãt
tudo ꝯmunem ꝓib̾et accessum÷ et a¬
liis egͤdientib alii introibant: ita ut
uid̾e̾t᷑ uir humilis et nicħ sͥ de his
honorib arrogans ñ ẽẽ in parte solli¬
citudinis. s in plenitudine potesta¬
tis. Actiones concilii longumest ꝓse¬
qui: sũia tñ in excõicatione petri. et ir¬
regͤssibili fc̃oꝵ eiꝰ deiectione ostitit ⁊ et
usq hodie hec sententia ꝑseu̾at. So
luto concilio ad reconciliandos mecli¬
olauenses dñs ppͣ alt̾em clareuallꝰ qͦͤm
multis supplicationib expecierant et
guidonem pisanum et math̾m alba¬
nensem ep̃m. a lat̾e suo direxit. qͥscis¬
ma ꝑainselmum in endem urbe fc̃m
abluerent.⁊ adunitatem ecc̃e deuios
reuocarent. abbasgͥ cum p̾diccis iuris
qͦs a clño ppͣ collegas acceꝑati addiclit cõ¬
sortio et ꝯmuni ꝯsilio uirum uen̾abi
cꝰ innocentiam et sinceritatem in mł¬
tis ꝓbau̾at. Etenim uisum carcdina¬

Expanded text:
i reverentia ab omnibus, et excubabant tudo communem prohiberet accessum: et aliis egredientibus, alii introibant, ita ut videretur Vir humilis, et nihil sibi de his honoribus arrogans, non esse in parte sollicitudinis, sed in plenitudine potestatis. Actiones concilii longum est prosequi: summa tamen in excommunicatione Petri et irregressibili fautorum ejus dejectione constitit, et usque hodie haec sententia perseverat. 9. Soluto concilio, ad reconciliandos Mediolanenses dominus Papa Abbatem Clarae-Vallis, quem multis supplicationibus expetierant, et Guidonem Pisanum, et Matthaeum Albanensem episcopum a latere suo direxit, qui schisma per Anselmum in eadem urbe factum abluerent, et ad unitatem Ecclesiae devios revocarent. Abbas igitur cum praedictis viris, quos a domino Papa collegas acceperat, addidit consortio et communi consilio virum 1096 venerabilum, cujus innocentiam et sinceritatem in multis probaverat. Etenim visum est cardina
Abbreviated transcription (Latin):
ppͣ ũ potuit. s sic̃ cum lothario
rege ꝯdix̾at romam ei occurrit: ⁊ ui
excitꝰ inlat̾anense palatium declustꝰ
est multi ⁊̃ ex nobilib romanis. fi¬
deles eccłie eum honorifice susceꝑunt.
uerum petrus leonis ñ ponens dmad¬
iutorem suum: s ꝯfederatoꝵ stipatꝰ
malicia. in ecliciorib et tuciorib tͦ¬
rib manens. locharii ludificauit
uirtutem: et int̾dicens suis ꝯgͤssus
publicos. nͨ sͥ securitatis sue fecit ꝑi¬
culum. nec cãm conflictꝰ hostib de¬
dit ⁊ s cm̃ lib̾um eoꝵ discurs machi¬
nis suꝑiorib et obstaculis uarii ĩ
pediuit. Nitauit. ⁊̃ obstinatissime
imꝑatoris collo quium ñ minis ñ¬
blancluñtis flexꝰ est: nec de statu suo cõ
me innocentio: alias imꝑator digredi¬
t᷑. Petrus uͦ pꝰ eiꝰ discessum. crebro mouẽs
ꝑ urbem excursus: fidelium cedib in¬
hiabat. Intelligens gͦ innocentius ro¬
me sͥ in fructuosam eo temꝑe morã.

Expanded text:
Papa non potuit; sed, sicut cum Lothario Papa non potuit; sed, sicut cum Lothario rege condixerat, Romam ei occurrit, et vi exercitus in Lateranense palatium deductus est. Multi etiam ex nobilibus Romanis, fideles Ecclesiae, eum honorifice susceperunt. Verum Petrus Leonis non ponens Deum adjutorem suum, sed confoederatorum stipatus malitia, in editioribus et tutioribus turribus manens, Lotharii ludificavit virtutem, et interdicens suis congressus publicos, nec sibi securitatis suae fecit periculum, nec causam conflictus hostibus dedit: sed tamen liberum eorum discursum machinis superioribus et obstaculis variis ipedivit. Vitavit etiam obstinatissime imperatoris colloquium, nec minis, neblandimentis flexus est, nec de statu suo consmae Innocentio, alias imperator digreditur: Petrus vero post ejus discessum crebros movens per Urbem excursus, fidelium caedibus inhiabat. Intelligens ergo Innocentius Romae sibi infructuosam eo tempore moram,
Abbreviated transcription (Latin):
et alispłes t̾riti. et tͤmebundi ad dei pa¬
tͥs uestigia ꝯfugert. at ille ꝯu̾sus ad
cetos: orate inquit ÷ ac deinceps sub
silentio eos qui turbati uidebantur
ecluxit. atte opescuit: ut nequissimꝰ
ille qui ꝯuentum pietatis tranffeire
conabat᷑ intheatrum. et scolam ĩno¬
tentie inderisum. ñ ut putabat esti¬
mationem religiosoꝵ hominum cor
celeritate oĩa sunt sedata. ut ꝑsonas
illas que ꝓpe astabant. oĩo latuerit
qd̾ accid̾ati et malignꝰ hostis uelo¬
cit̾ incͥpatꝰ. ñ mͦ scandalum eis qd̃
ꝑabat inferre nequiu̾it: s ad illoꝵᷤ
noticiam rem ꝑferre. Ft̃mq est ex eo
ut ampli ori custodiasese fr̃s mu¬
nirent⁊ et m̾ito et nu̾o et possessio¬
nib deuiceps cresc̾et clara ualł: et
multiplicatis ꝯuentib fere ꝑ oẽm
latitudinem loci illiꝰ dilataret᷑ re li¬
gio : ip̃e ⁊ ałbas sc̃s. exfcamplꝰ solito
muaculis clareret et signis. Capꝰ¬
ongas ingallus facͥe moras dñs

Expanded text:
et alii plures territi et tremebundi, ad beati Patris vestigia confugerunt. At ille conversus ad caeteros, « Orate, » inquit: ac deinceps sub silentio eos qui turbati videbantur eduxit, atque compescuit; ut nequissimus ille, qui conventum pietatis transferre conabatur in theatrum, et scholam innocentiae in derisum, non, ut putabat, existimationem religiosorum hominum corrceleritate omnia sunt sedata, ut personas illas, quae prope astabant, omnino latuerit quod acciderat; et malignus hostis velociter increpatus, non modo scandalum eis quod parabat, inferre nequiverit, sed nec ad illorum notitiam rem perferre. Factumque est ex eo, ut ampliori sese custodia fratres munirent: et merito, et numero, et possessionibus deinceps cresceret Clara-Vallis, et multiplicatis conventibus, fere per omnem latitudinem loci illius dilataretur religio; ipse etiam Abbas sanctus extunc amplius solito miraculis clareret et signis CAPongas in Galliis facere moras dominus
Abbreviated transcription (Latin):
bescunt: et quieciores facit eos ꝯtẽptꝰ
et abiectio. qm q̃ lib oblatio cligni¬
tatis: in qͣ s ꝓfessio humilitatis ꝑi¬
tlitari uidet᷑. Obhiꝰ causas. sese intͣ
silentis carclines retinentes. magis
riam q̃rt̃. In hoc gͦ sic̃ et incet̾is eiꝰ modi.
negotior suoꝵ sarcinas alisis libent
imponunt.st ñc sublato uen̾abilis
memorie domno Guilłõ qͥ eiꝰdẽ iuri
sc̃iglosa pͥmordia fidelit̾ et deuote ꝯ¬
scͥpsit ad meam exiguitate hoꝑis deue

Expanded text:
bescunt; et quietiores facit eos contemptus bescunt; et quietiores facit eos contemptus et abjectio, quam quaelibet oblatio dignitatis, in qua sibi professio humilitatis periclitari videtur. Ob hujusmodi causas sese intra silentii cardines retinentes, magis riam quaerunt. In hoc ergo, sicut et in caeteris ejusmodi, negotiorum suorum sarcinas aliis libenter imponunt. Et nunc sublato venerabilis memoriae domno Guillelmo, qui ejusdem Viri sancti gloriosa primordia fideliter et devote conscripsit, ad meam exiguitatem hujus operis
Abbreviated transcription (Latin):
enimego sum qͥ ad scbenda gesta sc̃issi¬
ni uiri. b̾narcliclareuallis abbis aspirẽ.
qui nr̃is temꝑib singulari religione
floruit et doctͥna. cuiꝰ odor exinanitꝰ u
inmonast̾ium eiꝰ litt̾atos uiros. qͦt
tetores qͦt philosophos scli hꝰ scole mi¬
serunt ad ꝯu̾sationem theoricam:et
mores diuinos. Que ñ ibi floruit dis¬
ciplina. uͥerant examina magr̃oꝵ ⁊
egregi iuri ex̾citato intellectu in sig¬
nes. qͥ diuinis studiis inh̾entes multis
gr̃aꝵ auccoram̃tis inuicem serpõs edo¬
cent et accenclunt. Bebuerant utic¬
uiri illi. quib nicħ in aliqͣ grã de est.
hunc laborem assum̾e :et uen̾abili
dio delectabił pagina qm qͣi uiuentẽ
trad̾ent legendam cliscipłis. et ꝑpes fie¬
ret ꝯsolatio secꝰ positis reliquiis sacri
corꝑiset ẜmonis. s exfͤma emulari.
et q̃ hõies laceant clareualł ꝯ sueuit
humilitas: et ꝓferre in publicum a¬
liq̃ sui uidicia. uri illi nobiles eru¬

Expanded text:
enim ego sum, qui ad scribenda gesta sanctissienim ego sum, qui ad scribenda gesta sanctissimi viri Bernardi Clarae-Vallis abbatis aspirem, qui nostris temporibus singulari religione floruit et doctrina: cujus odor exinanitus uin monasterium ejus litteratos viros, quot rhetores, quot philosophos saeculi hujus scholae miserunt adconversationem theoricam, et mores divinos? Quae non ibi floruit disciplina, ubi erant examina magistrorum, et egregii viri exercitato intellectu insignes, qui divinis studiis inhaerentes, multis gratiarum auctoramentis invicem se ipsos edocent et accendunt? viri illi, quibus nihil in aliqua gratia deest, hunc laborem assumere, et venerabilis dio delectabilis pagina quam quasi viventem traderent legendam discipulis, et perpes fieret consolatio secus positis reliquiis sacri corporis et sermonis. Sed extrema aemulari, et quae homines lateant, Clarae-Vallis consuevit humilitas: et proferre in publicum aliqua sui indicia viri illi nobiles eru
Abbreviated transcription (Latin):
gesta ñ nulli scͥptoꝵ laudi¬
b attollentes u̾b ea sollẽp¬
nib celebrart̃. qnͣtum excellentis inge¬
nĩi et diserte lingue potuere conamina.
Cumq tinctator et opꝰ iunctis ꝯplexib
parist̃ fed̾e ꝯiugati: et ad ꝓpositum teg¬
ma ordinandum. ingenium et elo
et ad quietum tnͣquillumq portum
clirecto cͤsu mat̾ia digne ordinateq dis¬
posita appulit. Utͥgͦ sublimitas nego¬
cii sub imꝑito artifice naufraga elidi¬
t᷑ scopulis et succumbente sensus he¬
bitudine tractoris lassat᷑ p̾sumptio:
sero de correctione init᷑ consiliumz qr
q̃ in multos effusa st̃ nec reuocari pꝰst̾
nec corrigi: et dissonantiam sc̃pti opm
uenustiꝰ esset abradiqm em̃dari. Hec
ego mecum reputans et reuoluens.
oĩotimeo ne sic̃ ip̃e multoꝵ imprudẽ¬
tie soleo indignari. qui cum sc̃ĩa et fa¬
cundia careant. ad scͥlencdum p̾cipites
cum se uehem̃t̾ emunxint eliciunt
sangͥnem:. ita et ego si qd̾̃ supͣ me est agb¬
diar me ip̃m derisioni exponam. Qs

Expanded text:
gesta nonnulli scriptorum laudibus attollentes, verbis ea solemnibus celebrarunt, quantum excellentis ingenii et disertae linguae potuere conamina. Cumque tractator et opus junctis complexibus pari sunt foedere conjugati, et ad propositum thema ordinandum ingenium et eloqm est, et ad quietum tranquillumque portum directo gressu materia digne ordinateque disposita appulit. Ubi vero sublimitas negotii sub imperito artifice naufraga illiditur scopulis, et succumbente sensus hebetudine, tractatoris lassatur praesumptio, sero de correctione initur consilium: quia quae in multos effusa sunt, nec revocari possunt, nec corrigi; et dissonantiam scripti et operum venustius esset abradi, quam emendari. Haec ergo mecum reputans et revolvens, omnino timeo, ne sicut ipse multorum imprudentiae soleo indignari, qui cum scientia et facundia careant, ad scribendum praecipites, cum se vehementer emunxerint, eliciunt sanguinem: ita et ego si quod supra me est aggrediar, me ipsum derisioni exponam. Quis
Abbreviated transcription (Latin):
cum abscondit᷑ uas plenum thesau¬
ro desid̾abili. ip̃e qͦ thesaurꝰ parit̾ ab¬
scondat᷑. Uñ ñ in m̾ito conq̃rit᷑. qui
exponi desid̾at clicens. Thesaurꝰ inui¬
sus. et sapĩa abscondita. q̃ utilitas
inutͥs: Exponit iste cliuitias salu¬
tis. chesaurum desid̾abilem ne late¬
at cum gleba qd̃ gleba ñ est. s p̾cio¬
morte ñ expleuit qͣnͣtum aĩo ꝯceꝑit
stilo mandandum. Itaq qͥ acceditad
lectionem oꝑis hꝰ facile sacis intelli¬
get aqnta ꝑfectione piuspuier.et re¬
ligiosus b̾nard̃ uelut alt̾ bñcdictꝰ pͥ¬
morclia ꝯu̾sionis fu̾it aggressus qͥ
et in ut̾o matͥs scĩficationem uisus¬

Expanded text:
cum absconditur vas plenum thesaucum absconditur vas plenum thesauro desiderabili, ipse quoque thesaurus pariter abscondatur. Unde non immerito conqueritur, qui exponi desiderat dicens: Thesaurus invisus, et sapientia abscondita: quae utilitas in utrisque? Exponit iste divitias salutis, thesaurum desiderabilem ne lateat cum gleba quod gleba non est, sed pretiomorte non explevit, quantum animo conceperat stylo mandandum. Itaque qui accedit ad lectionem operis hujus, facile satis intelliget, a quanta perfectione pius puer et religiosus Bernardus, velut alter Benedictus, primordia conversionis fuerit aggressus, qui et in ut
Abbreviated transcription (Latin):
neusis. apposuit.
silm uiri b̾nardi clareual¬
lis abb̾is ꝯsc̾ptum est a ue¬
n̾abili suilło pͥdem sc̃ĩ theodori ci
abb̾e. s tunc iam monacho signiacẽ¬
sis cenobis. ad qd̃ desid̾io solitudinis
et quietis sese ꝯtułat. usc ad tempꝰ
scismatis adu̾sus innocentium papã.
apecro leonis conflati cdigestum et̃
cognoscit᷑ fuit aũt pͥfato fideli uiro
specialis cã seͥbencdi amicicra et fami¬
liaritas: quib uiro dei multo tp̃e
ꝯuinctꝰ erat. Uñ et tantã apd̃̾ illum
iuenat grãm: ut uix alt̾ magis
intimꝰ inueniret᷑ ad secreta mutue
famikaritatis grã ex eo p̾cipire us¬
ꝙ mͦ ꝓdit ad manifestationem.
quia płes epłas idem sc̃s scͥpsit ad
illum. in quib quid de eo sentiat.
manifeste liquet legentib illas. dcͥ¬
psit. ⁊ ad ip̃m librum apologeticum
et alt̾m de gr̃a et lib̾oarbitrio. Eiut tñ
eidem Giilło sp̃ali ualentior gn̾ał cã sc̃¬
bendi. uideł utilitatis totiꝰ ecce dei. ne

Expanded text:
NENSIS APPOSUIT. NENSIS APPOSUIT. simi viri Bernardi Clarae-Vallis abbatis conscriptum est a venerabili Guillelmo pridem Sancti-Theoderici abbate, sed tunc jam monacho Signiacensis coenobii ad quod desiderio solitudinis et quietis sese contulerat, usque ad tempus schismatis adversus Innocentium papam a Petro Leonis conflati, digestum esse cognoscitur. Fuit autem praefato fideli viro specialis causa scribendi, amicitia et familiaritas, quibus viro Dei multo tempore conjunctus erat. Unde et tantam apud illum invenerat, gratiam, ut vix alter magis intimus inveniretur ad secreta mutuaefamiliaritatis gratia ex eo praecipue usque modo prodit ad manifestationem, quia plures epistolas idem sanctus scripsit ad illum, in quibus quid de eo sentiat, manifeste liquet legentibus illas. Scripsit etiam ad ipsum librum Apologeticum, et alterum de Gratia et Libero Arbitrio. Fuit tamen eidem Guillelmo, speciali valentior, generalis causa scribendi, videlicet utilitas totius Ecclesiae Dei; ne
Abbreviated transcription (Latin):
insignia uirtut̃: testimoria cͥcon¬
uallant sc̃itatis: carismata sc̃i sp̃c illu¬
strant: qd̾ cp maiꝰ his õib ⁊ diffiscilli¬
mum est in rebhumanis. hei oĩa
sñ inuidia a dẽẽ uident᷑. Compescit
aũt ab eo inuicdiam ꝙ oĩ inuidia
maior est in quantum nequitia cor¬
dis humani. ħ sepe cessat hõi inuide
litatis: aut mutat in meliꝰ ꝓ uocatio¬
ne caritatis: aut si nequior uelclurior
est obruit pond̾e auctoritatis. Qsenĩ
tam efficacis et effectuose prudentie ho¬
cdie inuienit᷑ ad fouendam caritatem
ad inimicos: Si tñ illũ aliciñ hr̃e
potuit inimicum: qui nulli alicim̃
uoluit inimicari. Sic̾ enum amici¬
cia ñ nͥduoꝵ est: nec nͥ int̾ luos a¬
micos hr̃e pot̃. sic n inimicicia nͥ
duoꝵ forsitan iniiicoꝵ. Q enĩ odit
uł ñ diligit diligentem see ñtã ini¬
micꝰ qminiquus estis qiui omẽm
quitate aliena. Caritas aũt q̃ totũ
enni possidet paciens est. benigna ẽ
sapientia uincens maliciam⁊ paci¬

Expanded text:
estimonla circumvallant sanctitatis, charismata sancti Spiritus illustrant: quodque majus his omnibus et difficillimum est in rebus humanis, haec ei omnia sine invidia adesse videntur. Compescit autem ab eo invidiam, quod omni invidia major est, in quantum nequitia cordis humani hoc saepe cessat homini invidlitatis, aut mutat in melius provocatione charitatis, aut, si nequior aut durior est, obruit pondere auctoritatis. Quis enim tam efficacis et affectuosae prudentiae hodie invenitur ad fovendam charitatem ad inimicos? si tamen ullum aliquando potuit habere inimicum, qui nulli aliquando voluit inimicari. Sicut enim amicitia nonnisi duorum est, nec nisi inter duos amicos haberi potest; sic nec inimicitia nisi duorum forsitan inimicorum. Qui enim odit, vel non diligit diligentem se, non tam inimicus, quam iniquus est. Sed qui omnem quitate aliena. Charitas autem quae totum eum possidet, patiens est, benigna est, sapientia vincens malitiam, pati
Abbreviated transcription (Latin):
ineis impletum qdineungłio legit᷑
clũs dixisse cdiscipłis suis. Ecce inqͥe dedi
uob̾ potestatem calcaudi sĩ serpẽ hõ
ceset scorpiones. et sr̃ omẽm u̾cutem
iimici: et nich uob̾ nocebit. Poro int̾
sp̃uales et uͥ sp̃ualia sp̃ualit̾ exami¬
nant᷑ longe ei alia auccoritas est. Sic̃¬
fieret uox supͣ firmam̃tum ed̾ ĩmuine¬
bat capitieoꝵ. stabant et submittebant
loquente eo seu tractaute stant cedẽ¬
do pͥcedenti: et sensib eiꝰ uelintelligen¬
eis. submittunt sensus et intelligen¬

Expanded text:
in eis impletum, quod in Evangelio legitur in eis impletum, quod in Evangelio legitur Dominus dixisse discipulis suis: Ecce, inquit, dedi vobis votestatem calcandi super serpentes et scorpiones, et super omnem virtutem inimici, et nihil vobis nocebit. Porro inter spirituales, et ubi spiritualia spiritualiter examinantur, longe ei alia auctoritas est. Sicfieret vox supra firmamentum quod imminebat capiti eorum, stabant, et submittebant tuales quique loquente eo seu tractante stant, osdendo praecedenti; et sensibus ejus vel intelligentiis submittunt sensus et intelligen
Abbreviated transcription (Latin):
Tot sunt et tante qͣs in hunc modũ
de eo aucluumꝰ et uidimꝰ u̾tutes. et cͥca
diu̾sas hominum neccessitates. diti̾se
opitulationes : ut si quis or̃a uelit uł
u̾bo ꝓnutiare uł scͥpto: fastidiosis
incredulitatem uł incͤtlulis possit
denuntiat corp lucide eiꝰoꝑitionis Sũ¬
mos quippe honores ecfasticos qͣi clignũ¬
eum iugit̾ ꝑ sequentes. ñ iactante̾ res¬
puendo s religiose et rõnabiłr declinã¬
do÷ quid in õĩ oꝑatione sua semꝑ q̃si¬
erit. quo ambierit manifeste decla¬
qͦ iuditio deiꝰ singłaris reu̾entia sc̃i¬
tatis. ian olim apd̃ õs obtinuit: ne
aliqñ ad aliquid ꝯͣ uoluntatem suam
liquid loquit᷑ uel agit ꝓ iustitia o¬
becliat᷑. iꝰ mͦi fultꝰ auctoritate in
eccłia dei cum obelĩe uł caritatis ur¬
get necc̃itas nullam refugit inꝯ¬
moditatem laboris sui. Cuiꝰ enim uo¬
luntati sie detulit: cuiꝰꝯsilio sic se hu
cipes et tyranni. milites et raptores.
siceum timent et reilent᷑: ut iudeat

Expanded text:
hunc modum de eo audivimus et vidimus virtutes, et circa diversas hominum necessitates diversae opitulationes, ut si quis omnia velit vel verbo pronuntiare vel scripto, fastidiosis incredulitatem, vel incredulis possit dedenuntiat corpus lucidae operationismos quippe honores ecclesiasticos et saecueum jugiter persequentes, non jactanter respuendo, sed religiose et rationabiliter declinando, quid in omni operatione sua semper quaesierit, quid ambierit, manifeste declaquo judicio Dei, et singularis reverentia sanctitatis jam olim apud omnes obtinuit, ne aliquando ad aliquid contra voluntatem suam aliquid loquitur vel agit pro justitia, obediatur. 70. Ejusmodi fultus auctoritate in Ecclesia Dei, cum obedientiae vel charitatis urget necessitas, nullam refugit incommoditatem laboris sui. Cujus enim voluntati sic detulit, cujus consilio sic se humcipes et tyranni, milites et raptores sic eum timent et reverentur, ut videatur
Abbreviated transcription (Latin):
ucissa lothorigie. femina no¬
bił. s ñ tam nobilit̾ uctitãs
cum uidisset aliqñ i somnis hoĩem
illum dei. serpentes .Xii. horribiles de
mod ad religiose iuuendum eiꝰadmo¬
nitionem conu̾sa: usq hoclie se eẽ de
cłicum quendam uicholaum noĩe. scło
pene despabilit̾ deditum: s ꝑ eum de scło
lib̾atum. Qcum inclara ualle mo¬
nastice ꝯu̾sationis habitumet ordi
sui dampna ꝯtinuis redim̾e lacͥmis:
i demq ip̃e fac̾e uolens. nec ualenspre
duritia cordis suiz rogabat enm cũ
magno cordis dolore: ut impetͣret
sͥ a dõgrãm lacͥmaꝵ. Orauite tantam¬
q ei et tam ꝯtinuam impecrauit cõ¬
punctionem cordis cum gr̃a lacri¬
mar. ut uix aliqñ ult᷑ inuenirent᷑¬

Expanded text:
ucissa Lotharingiae, femina nobilis, sed non tam nobiliter victitans, cum vidisset aliquando in somnis hominem illum Dei serpentes septem horribiles de modum ad religiose vivendum ejus admonitione conversa, usque hodie se esse de um quemdam, Nicolaum nomine, saeculo pene desperabiliter deditum, sed per eum de saeculo liberatum: qui cum in Clara-Valle monasticae conversationis habitum et ordisui damna continuis redimere lacrymis, idem ipse facere volens, nec valens prae duritia cordis sui, rogabat eum cum magno cordis dolore, ut impetraret sibi a Deo gratiam lacrymarum. Oravit, tantamque ei et tam continuam impetravit compunctionem cordis cum gratia lacrymarum, ut vix aliquando ultra invenirent