comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ic nr̃is tẽꝑib ita multa mala. & si non talia
in aꝑtã consuetudinẽ iamuener̾. ut ꝓ his non solũ
ex cõmunicare aliquẽ laicũ ñ aud eamꝰ. sed nec
clericũ degradare. Unde cũ ex ponerem ante aliqͦt
annos epistolã ad galathas in eo ipsoloco ubi ait
ex clamare cõpulsus sũ: ue peccatis hominũ qui̧
sola inusitata ex horrescimus. usicata uͦ ꝓquib:
abluendis filu dĩ sauguis esfusus ẽ. quã uis tã magna
sint ut omĩno claudi contra se regnũdĩ faciani.
sepe uidendo omnia tolerare. sepe colerando
non nulla & iã facere cogim᷑ : atq utinã odnẽ
non omĩa quȩ non potuerimꝰ ꝓhibere faciamꝰ. Sed
uidero utrũ me in moderatꝰ dolor incaute aliquid
compulerit dicere. hoc nuncdicã. quod quidẽ
& inaliis opusculorũ meoꝵ locis sepe iã dixi.
Duab ex causis pecauimꝰ aut nondũ uidendo quio
facere debeamꝰ: aut non faciendo quo d deb̾e fieri

Expanded text:
s ita multa mala, etsi non talia, s ita multa mala, etsi non talia, in apertam consuetudinem jam venerunt, ut pro his non solum excommunicare aliquem laicum non audeamus, sed nec clericum degradare. Unde cum exponerem ante aliquot annos Epistolam ad Galatas, in eo ipso loco ubi ait exclamare compulsus sum: Vae peccatis hominum, quae sola inusitata exhorrescimus: usitata vero, pro quibus abluendis Filii Dei sanguis effusus est, quamvis tam magna sint, ut omnino claudi contra sese regnum Dei faciant, saepe videndo omnia tolerare, saepe tolerando nonnulla etiam facere cogimur! Atque utinam, o Domine, non omnia quae non potuerimus prohibere, faciamus. Sed videro utrum me immoderatus dolor incaute aliquid compulerit dicere. Hoc nunc dicam, quod quidem et in aliis opusculorum meorum locis saepe jam dixi: Duabus ex causis peccamus, aut nondum videndo quid facere debeamus, aut non faciendo quod debere fieri
Abbreviated transcription (Latin):
qui certis dieb suie mensib siuie annis uolunt
uel noliuis aliquid inchoare. eoqđ scd̃m uanas
doctrinas hominũ fausta ł in fausta &istiten
tẽpa. nisihuiꝰ mali magnitudinẽ extimore apti pen¬
saremus quitalibus ait.timeo neforte sine causa
ue accedit quod peccata quãuis magna & horren¬
da cũ in consuetudinẽ uenerint. aut parua aut
nulla eẽ credanttr. usq ad eo ut non solũ ñ occul:¬
canda uerũ & iã p̃dicanda & diffamanda uideanͦ.
quando sicut scriptũ ẽ. Laudatꝰ peccator indesideris
animȩ suȩ. & qͥ iniqua gerit benedictur. Talis
indiuinis libris iniquitas datior uocatur. sicut
habes apud isaiã ꝓpħam de uinea mala. expectaui
inquit ut faceret uidituĩ. fecit aut̃ iniquitatẽ. & ñ
iusticiã sed clamorẽ. Unde ẽ. & illuo ingenesi. Cla¬
mor sodomoꝵꝰ & gomorreoꝵ mulaplicatꝰ est quia
ñ solũ iã apõ eos puniebant᷑ ulla flagitia. uerũ etiã
publice uelud lege frequentabant᷑.¬

Expanded text:
qui certis diebus, sive mensibus, sive annis volunt et nolunt aliquid inchoare, eo quod secundum vanas doctrinas hominum fausta vel infausta existiment tempora, nisi hujus mali magnitudinem ex timore Apostoli pensaremus, qui talibus ait: Timeo, ne forte sine causa uc accedit quod peccata, quamvis magna et horrenda, cum in consuetudinem venerint, aut parva aut nulla esse creduntur; usque adeo ut non solum non occultanda, verum etiam praedicanda ac diffamanda videantur, quando, sicut scriptum est, Laudatur peccator in desideriis animae suae, et qui iniqua gerit benedicitur . Talis in divinis Libris iniquitas clamor vocatur. Sicut habes apud Isaiam prophetam de vinea mala: Exspectavi, inquit, ut faceret judicium, fecit autem iniquitatem, et non justitiam, sed clamorem . Unde est et illud in Genesi: Clamor Sodomorum et Gomorrhaeorum multiplicatus est . Quia non solum jam apud eos non puniebantur illa flagitia, verum etiam publice veluti lege frequentabantu
Abbreviated transcription (Latin):
que lͥeuissima putarent᷑. nis iin scripturis dem onsra¬
rent᷑. opuuone grauiora. Quis enĩ fratri suo fatures di¬
centẽ reũ gehenne putaret. nis ueritas dicerete
Cui tam̃ uulneri subieat continuo medicinã. p̃ cepaũ
fratnȩ reconciliatonis adiungens. Mor qiuip pe at.
Sisͦ osfers munꝰ ciũ ad altare. & ibi recordatꝰ fueris

Expanded text:
quae levissima putarentur, nisi in Scripturis demonstraquae levissima putarentur, nisi in Scripturis demonstrarentur opinione graviora. Quis enim dicentem fratri suo, Fatue, reum gehennae putaret, nisi Veritas diceret? Cui tamen vulneri subjecit continuo medicinam, praeceptum fraternae reconciliationis adjungens: mox quippe ait, Si ergo offers munus tuum ad altare,
Abbreviated transcription (Latin):
ita h oc excus aret. & diceret uistũ se habere negotiũ:
sed in iquitatẽ sepati. quã uellet ase uidicũ senten¬
tia remouerȩ: continuo talib cogitacionib uel exͤusa¬
tionib occurrit atq ait. Quare non magis iniquita-¬
tẽ patimini: quare non potuis fraudamini. ut adilluo
redeatur quod dns ait. siquis uoluerit tunicã tuã
tollere. & iudicio tecũ contendere. dimute illi &
palliuĩ. & alio loco. qui abstulerit inquit tua noli
repetere:  ibuit itaq suos de scłarib reb cũ aliis
hominib habere uidicuĩ. e qua doctrina apłs
dicit eẽ delictũ. Tanĩ cũ sinit in ȩccła talia uidicia
finiri. int̾fratres. fratrib iudicantib. extra eccła
uero terribilit̾ uetat: manifestũ ẽ &.iã quid sc̃dm
ueniã concedat᷑ infirm is. ꝓ pt̃ hec atq huiꝰ moĩ¬
peccã & alia licet his minora que fuint ũboꝵ
& cogitationũ offensionib. apło iacobo consicen¬
te acdicente. in multis enĩ offendimꝰ om̃s: oportet

Expanded text:
ustum se habere negotium, sed iniquitatem se pati, quam vellet a se judicum sententia removeri; continuo talibus cogitationibus vel excusationibus occurrit, atque ait: Quare non magis iniquitatem patimini? quare non potius fraudamini? Ut ad illud redeatur, quod Dominus ait, Si quis voluerit tunicam tuam tollere, et judicio tecum contendere, dimitte illi et pallium ; et alio loco, Qui abstulerit, inquit, tua, noli repetere . Prohibuit itaque suos de saecularibus rebus cum aliis hominibus habere judicium: ex qua doctrina Apostolus dicit esse delictum. Tamen cum sinit in Ecclesia talia judicia finiri inter fratres fratribus judicantibus, extra Ecclesiam vero terribiliter vetat; manifestum est etiam hic quid secundum veniam concedatpeccata et alia licet his minora, quae fiunt, verborum et cogitationum offensionibus. Apostolo Jacobo confitente et dicente: In multis enim offendimus omnes , oportet
Abbreviated transcription (Latin):
ta ẽ. Dic inquit tẽptator lapidib istis. ut panes
fiant At ille unꝰ & solus magist᷑. ñ inpane solo
uiuit homo. sed in omi u̾bo dĩ. Lta enĩ domitam
docuit e̾e oportere cupiditatẽ uoluptatis. ut nec
fami cedendũ sit sed forte dominationis tẽpora¬
lis fastu decipi poterat. qui carnis uolup tate
ñ potuit. Omĩa gͦ mundi regna montrata suNł.
& dictũ ẽ. Omĩa tibi dabo. si prostratꝰ ad oraueris
me. Cui responsum ẽ. Dnm̃ dm̃ tuũ ad orabis. & illi
soli seruies. Ita calcata ÷ suꝑbia. Subiecta ẽ aut̃ & iã
extrema curiositatis illecebra. Non enĩ ut se de
fastigio cẽpli p̃cipitaret urgebat. nisi causa tantũ
aliquio exꝑiendi. S edneq hic uictꝰ ÷. & idõ sic res-¬
pondit. ut in telligeremꝰ ñ opꝰ ee̾ ad cognoscendum
dm̃ tẽptacionib usibilit̾ duuina e plorare mo-

Expanded text:
ta est. dic, inquit temtator, lapidibus istis ut panes fiant. at ille unus et solus magister: non in pane solo uiuit homo, sed in omni uerbo dei. ita enim domitam docuit esse oportere cupiditatem uoluptatis, ut nec fami cedendum sit. sed forte dominationis temporalis fastu decipi poterat qui carnis uoluptate non potuit; omnia ergo mundi regna monstrata sunt ot dictum est: omnia tibi dabo, si prostratus adoraueris me. cui responsum est: dominum deum tuum adorabis et illi soli seruies. ita calcata superbia est. subiecta est autem extrema etiam curiositatis inlecebra; non enim ut se de fastigio templi praecipitaret urgebat nisi causa tantum aliquid experiendi. sed neque hic uictus est. et ideo sic respondit, ut intellegeremus non opus esse ad cognoscendum deum temtatio
Abbreviated transcription (Latin):
oculoꝵ. & ãbitio setuli. Hoc mͦ tria illa notata¬
st̃. Nã c̃cupiscentia carnis. uoluptatis infi¬
me amatores significat c̃cupiscentia oculoꝵ
curiosos. ã bicio scłi suꝑbos. Triplex & iã tẽptacio in
nomine quẽ ueritas ipsa suscepiticauenda monstra

Expanded text:
oculorum et ambitio saeculi. hoc modo tria illa sunt notaoculorum et ambitio saeculi. hoc modo tria illa sunt notata; nam concupiscentia carnis uoluptatis infimae amatores significat, concupiscentia oculorum curiosos, ambitio saeculi superbos. triplex etiam temtatio in homine, quem ueritas ipsa suscepit, cauenda monstra
Abbreviated transcription (Latin):
ta nes ciatytes diligunt tẽporalia. ut inde beati¬
tudinẽ erpectent. His aut̃ reb quib quisque beatꝰ
uulc esfici. seruiat necesse ẽ. uelit nolit. Nã quoc̃q
duxerint sequitur. & quisquis ea uisus fuerit aufer.
re posse: metuitur: Possunt aut̃ auferre ista. &
scincilla ignis & aliqua parua bestiola. Postremo
ut omictã innumerabiles adusitates: tẽpꝰ ipsũ
auferat necesse ẽ omĩa transeuntia. Itaq cũ onũa
tẽporalia mundus iste can cludat. om̃ib mundi
partib seruint. qui ꝓpterea putant nichil
eo len dum ee ne seruiant. Uerũtam̃ quã:¬
quã in hac rerũ etremitate miseri iaceant.
ut uitia sua dominari sibi patiantur ł suꝑ
ne. licet eis congredi & uincere. si pͥꝰ credant
qđ intelligere nondũ ualent. & ñ diligant
mundũ. qmͣ omẽ qđ in mundo ẽ. sic̃ diuinitꝰ
dutũ ÷. cancupis centia carnis ẽ. & c̃piscentia

Expanded text:
Ita nescientes diligunt temporalia, ut inde beatiIta nescientes diligunt temporalia, ut inde beatitudinem exspectent. His autem rebus quibus quisque beatus vult effici, serviat necesse est, velit nolit. Nam quocumque duxerint, sequitur; et quisquis ea visus fuerit aufee posse metuitur. possunt autem auferri ista et scintilla ignis et aliqua parua bestiola; postremo, ut omittam innumerabiles aduersitates, tempus ipsum auferat necesse est omnia transeuntia. itaque cum omnia temporalia mundus iste concludit, omnibus mundi partibus seruiunt qu?: propterea putant nihil colendum esse ne seruiant. uerum tamen quamquam in hac rerum extremitate miseri iaceant ut uitia sua sibi dominari patiantur uel liae, licet eis congredi et uincere, si prius credant quod intellegere nondum ualent et non diligant mundum; quoniam omne quod in mundo est, sicut diuinitus dictum est, concupiscentia carnis est et concupiscentia
Abbreviated transcription (Latin):
tur. quã quidã corpoream. qͥdã in corpoream
e̾e credider̃ Hoc gͦ tocũ simul unũ dm̃ magnũ
e̾e̾ arbitrantur. cuiꝰ partes sunt cetera. Non enĩ
uniũse creature auctorẽ conditorẽq nouerunt
oꝑa sua demerguntur. quetam̃ adhur uisibilia
lacroꝵ. quo fantas mata sua colunt. & quicquid
animo errante cũ suꝑbia & tumore cogitando
imaginati fuerintꝰ. religionłs nomine obseruaNł.
donec fiat in anim o nich il omĩno colendum
ẽẽ. & errare homines. qui suꝑ sticione se in uol-¬
uunt. & misera implicant seruitute sed frustra
hoc sentunt. Nonenĩ efficiunt. ut nonser-¬
uiant. Remanent quippe ipsa uitia: quibus
ut illa colenda opinarentur attracti sunt.
Seruuint enĩ cupiditati criplici ł uoluptatiᷤᷤ
ł excellentiȩ. ł spectaculi Nego ee̾ quẽquã istoꝵ
quinichil colendũ e istimant. qui non aut carnali¬
bus gaudus subditus sit. aut potentiã uanam
foueat. aut aliquo spectaculo delectatꝰ insaniat.

Expanded text:
quam quidam corpoream, quidam incorpoream esse crediderunt: hoc ergo totum simul unum Deum magnum esse arbitrantur, cujus partes sint caeterae. Non enim universae creaturae auctorem conditoremque noverunt. ei usque in opera sua demerguntur, quae tamen adhuc visibilia lacrorum, quo phantasmata sua colunt, et quidquid animo errante cum superbia vel tumore cogitando imaginati fuerint, religionis nomine observant, donec fiat in anima nihil omnino colendum esse, et errare homines qui superstitioni se involvunt, et misera se implicant servitute. Sed frustra hoc sentiunt: non enim efficiunt ut non serviant; remanent quippe ipsa vitia, quibus ut ipsa colenda opinarentur attracti sunt. Serviunt enim cupiditati triplici, vel voluptatis, vel excellentiae, vel spectaculi. Nego esse quemquam istorum qui nihil colendum existimant, qui non aut carnalibus gaudiis subditus sit, aut potentiam vanam foveat, aut aliquo spectaculo delectatus insaniat.
Abbreviated transcription (Latin):
uerũ udicamꝰ ad heremꝰ. Error aut̃ nr̃ parti
adherens eiꝰ. ipse ꝑse fedus ẽ. Sed sicut niger
color inpictura cũ totaᷤ fit pulcher: sic istũ
totũ agonẽ decenter edit in cõmutabilis di-¬
iuna prouidentia. aliud uictis. aliud certan¬
tib. aliud uctorib. aliud spectatorib. aliud
qui etis & solũ dm̃ contẽplantib tribuers.
cũ in his om̃ibus ñ sit malũ nͥ peccatũ & pec
cati p̾ena: hoc ẽ defectus uoluntarius asũ¬
ma ee̾ntia. & labor inultima ñ uoluntariꝰ.
qđ alio modo sic dici potest libertas aiusticia.
erterior. aut ꝓfectu interioris. aut defectu
suo. Sed ꝓfectu in terioris ita corrũpitur:
ut totus in meliꝰ reformetur. & restituat᷑
in integrũ in nouissima tuba. ut non iam
corrũpat᷑ neq corrũpat. Defectu aut̃ suo.
inpulchritudines corruptibiliores. id ẽ penaꝵ
ordinẽ p̃cipitat᷑. Hec miremur. qđ ad huc

Expanded text:
verum judicamus, adhaeremus. Error autem noster parti verum judicamus, adhaeremus. Error autem noster parti adhaerens ejus, ipse per se foedus est. Sed sicut niger color in pictura cum toto fit pulcher; sic totum istum agonem decenter edit incommutabilis divina providentia, aliud victis, aliud certantibus, aliud victoribus, aliud spectatoribus, aliud quietis et solum Deum contemplantibus tribuens: eum in his omnibus non sit malum nisi peccatum, et poena peccati, hoc est defectus voluntarius a summa essentia, et labor in ultima non voluntarius; quod alio modo sic dici potest, libertas a justitia, exterior aut profectu interioris, aut defectu suo. Sed profectu interioris ita corrumpitur, ut totus in melius reformetur, et restituatur in integrum in novissima tuba, ut jam non corrumpatur neque corrumpat. Defectu autem suo in pulchritudines corruptibiliores, id est poenarum ordinem praecipitatur. Nec miremur quod adhuc
Abbreviated transcription (Latin):
maliuolentia bonoꝵ liberatione torquent᷑.
Ita ordinantur om̃s officiis & finib suis
inpulchritudinẽ uniũsitatis: ut qđ hor¬
remꝰ inparte . sicñ toto consideremꝰ pluri¬
mũ placeat: quia nec inedificio uidi cau¬
dounũ tantũ angulũ considerare debemꝰ.
nec in homine pulchro solos capillos. nec in
bene ꝓnunciante solũ digitoꝵ motũ. necin
lune cursu aliquas tridui tantũ figuras.
Ista enĩ que ꝓpterea sunt infima quia pꝰar¬
tib in ꝑfectis tota ꝑfecta sunt: seu instacũ
seu imo cu pulchra senciantur: tota conside¬
iracundie. diuinȩ seripturȩ nominant: quã uis
ipsi nesciant. quio de se agatur boni Hissimi¬
les sunt homines qui gaudent miserus alieni
randa sunt. si recte uolumus uidicare: Uerũ
enĩ nrm̃ uidiciũ. seu de toto. seu de parte ui¬
di Ema cet: pulchrũ ÷. Uniuĩso quippe mun-¬
do suꝑ fert᷑. nec alicui parti eiꝰ in quantũ

Expanded text:
malevolentia bonorum liberatione torquentur. 76. malevolentia bonorum liberatione torquentur. 76. Ita ordinantur omnes officiis et finibus suis in pulchritudinem universitatis, ut quod horremus in parte, si cum toto consideremus, plurimum placeat: quia nec in aedificio judicando unum tantum angulum considerare debemus, nec in homine pulchro solos capillos, nec in bene pronuntiante solum digitorum motum, nec in lunae cursu aliquas tridui tantum figuras. Ista enim, quae propterea sunt infima, quia partibus imperfectis tota perfecta sunt, sive in statu, sive in motu pulchra sentiantur, tota consideiracundiae, divinae Scripturae nominant, quamvis ipsi nesciant quid de se agatur boni. His similes sunt homines qui gaudent miseriis alieniranda sunt, si recte volumus judicare. Verum enim nostrum judicium, sive de toto, sive de parte judicet, pulchrum est: universo quippe mundo superfertur, nec alicui parti ejus, in quantum
Abbreviated transcription (Latin):
re non possumus. etiã si formã ipsã p̃beat
fruenti. Hoc totũ ẽ uoluptatis regnũ. & ina
pulchritudo. Sub iacet enĩ corruptioni. Qđ
si non eẽt: sũma putaretur. Sẽ ad est duu¬
na ꝓuidentia. que hanc ostendat. & ñ malã
propt̾ tã manifesta uestigia pͥmoꝵ nume.¬
roꝵ inqͥb sapientiȩ dĩ ñ est numerus. & ex¬
tremã tam̃. miscens ei dolores & morbos.
& distorciones m̃broꝵ. & tenebras coloris. &
animoꝵ simultates ac dissensiones: ut e his
uoluptatis ẽ: quos extͣmi natores & angelos¬
cula exibent
uł ꝙ hiberiuolunt euer sionibrit¬
errorib alioꝵ. Atq ita in his om̃ib boni
admonentur: & exercentur. & uncunt & tri¬
umphant & regnant. Mali uero decipiant᷑.
erueiantur. uncuntur. dãpnant᷑.
& seruiunt. ñ uni omniũ deo
sũmo. sed ultimis seruis: illis
uid elicet angelis. qui dolo¬
rib o& miseria dãpnatorũ pascuntur. & pista

Expanded text:
re non possumus, etiamsi formam ipsam praebeat re non possumus, etiamsi formam ipsam praebeat fruenti. Hoc totum est voluptatis regnum, et ima pulchritudo; subjacet enim corruptioni: quod si non esset, summa putaretur. 75. Sed adest divina providentia, quae hanc ostendat et non malam, propter tam manifesta vestigia primorum numerorum, in quibus sapientiae Dei non est numerus; et extremam tamen esse, miscens ei dolores et morbos et distortiones membrorum, et tenebras coloris, et animorum simultates ac dissensiones, ut ex his voluptatis est; quos exterminatores et angeloscula exhibent, vel exhiberi volunt eversionibuerroribus aliorum. Atque ita in his omnibus boni admonentur, et exercentur, et vincunt, et triumphant, et regnant. Mali vero decipiuntur, cruciantur, vincuntur, damnantur, et serviunt; non uni omnium summo Domino, sed ultimis servis, illis videlicet angelis, qui doloribus et miseria damnatorum pascuntur, et pro ista
Abbreviated transcription (Latin):
rans euntia.⁊ ꝑ uitalẽ motũ diuidicant᷑
quodã modo ut ex eis instructurã huius
uisibilis pulchri que apta sunt assuman.¬
tur. ñ apta uero ꝑ congruos meatꝰ acant᷑
Q uor aluo feculentissimũ reditur trc̃ao
alas formas assumdas. aliud ꝑtotũ corpꝰ
en alat̾. aliud tociꝰ animalis latences nu¬
neuos accipit. & inchoat᷑ in ꝓlẽ . & seu con¬
uenientia duoꝵ corporũ. seutali aliquo
fantasmate cõmotum. ꝑgenitales uias ab ipso uer¬
tice defluit infima uolup tate. Iã uero in ma-¬
tre ꝑ certos numeros tẽpoꝵ in locoꝵ numerum
coaptatur.
ut suas regiones queque m̃-¬
serua uerint. luce coloris ad iuncta nascitur
corpꝰ quod formos u uocatur. & a suis dilectori.¬
bus amatur acerrime. Non tam̃ in eo plus pla.¬
cet forma que mouetur. quã uita
que mouet. Nã illud animal si.
nos amet. allicit uolentius si
oderit aut̃. suec en semꝰ & fer.¬

Expanded text:
transeuntia; et per vitalem motum dijudicantur transeuntia; et per vitalem motum dijudicantur quodammodo, ut ex eis in structuram hujus visibilis pulchri quae apta sunt assumantur, non apta vero per congruos meatus ejiciantur. Quorum aliud faeculentissimum redditur terrae ad alias formas assumendas, aliud per totum corpus exhalat, aliud totius animalis latentes numeros accipit, et inchoatur in prolem, et sive convenientia duorum corporum, sive tali aliquo phantasmate commotum, per genitales vias ab ipso vertice defluit in infima voluptate. Jamvero in matre per certos numeros temporum in locorum numerum coaptatur, ut suas regiones quaeque memservaverint, luce coloris adjuncta, nascitur corpus quod formosum vocatur, et a suis dilectoribus amatur acerrime: non tamen in eo plus placet forma quae movetur, quam vita quae movet. Nam illud animal si nos amet, allicit violentius: si oderit autem, succensemus, et fer
Abbreviated transcription (Latin):
intelligit: uerũ intelligit. & de hac re quam
intelligit certꝰ ÷ de uero igitur cercꝰ est. Omĩs
gͦ qui utrũ sit ueritas dubitaf. inse ipso habet
uerũ unde non dubitet. nec ullũ uerum
nisi ueritate uerũ ẽ. Non itaq oporcetꝰ de¬
ueritate dubitare ei: qui potuit undec̃q
culscore obi uisentur hec. ibi ẽ lum̃ sinc spa¬
cotoeorum &s tẽpum & simne ullo spatior filu
fanrasmate. Nunquid ista ex aliqua portaum¬
pi possunt. &iã siomĩs ratiocinator incereat. aut
apud carnales inferos ueterascat: Non ent̃ rati¬
uuu aeao tallia facit. sed inuenut. Ergo antequa
onnouant. Ita renasct᷑ in terior homo & &ten¬
ot sot r̃pitur de die in dic̃. Sed interior ete¬
monrtõ pespicit . &e insua cõꝑ atione fedũ udt
un propriotam̃ genere pulchrũ & corpũ
coni ientia lecantẽ & corrũpentẽ qd̵ in
bonũ suiũ conũtit. Alimenta scilicet carnis.
nie tam̃ corrupta id̾ amittentia formalui.¬
ta aeficiunt inaliã formã ꝑ conuenientiam

Expanded text:
intelligit, verum intelligit, et de hac re quam intelligit certus est: de vero igitur certus est. Omnis igitur qui utrum sit veritas dubitat, in seipso habet verum unde non dubitet; nec ullum verum nisi veritate verum est. Non itaque oportet everitate dubitare, qui potuit undecumque dubitare. Ubi videntur haec, ibi est lumen sine spatio locorum et temporum, et sine ullo spatiorum talium phantasmate. Numquid ista ex aliqua parte corrumpi possunt, etiamsi omnis ratiocinator intereat, aut apud carnales inferos veterascat? Non enim ratiocinatio talia facit, sed invenit. Ergo antequam oena. 74. Ita renascitur interior homo, et exterior corrumpitur de die in diem . Sed interior exteriorem respicit, et in sua comparatione foedum videt; in proprio tamen genere pulchrum et corporum convenientia laetantem, et corrumpentem quod in bonum suum convertit, alimenta scilicet carnis: quae tamen corrupta, id est amittentia formam sta reficiunt, in aliam formam per convenientiam
Abbreviated transcription (Latin):
multis uidus & uirginib dĩ. in multis & iã
maritatis. sed iã fr̃nx conuigalia uira ser.¬
uantib ix pĩani popłi dispen satione mani-¬
festũ ẽ. Qđ si ab ea parte eui domin ari nos
ds̃ iubet. atq ut in nr̃am possessionẽ restituam᷑
& hortat᷑ & opitulatur. sigͦ abhac parte ꝑnegli.¬
gentiã & impietatẽ uir sub dicus fuerit. id mex
& ratio : erit quidẽ homo curpis& miser: sed
destinatur in hac uita. & post hanc uitã ordi.¬
natur. quo eũ destinari. & ubi ordinari sũ mus
ille rector & ons udicat. Piulla itaq feditate. un¬

Expanded text:
multis viduis et virginibus Dei, in multis etiam multis viduis et virginibus Dei, in multis etiam maritatis, sed jam fraterne conjugalia jura servantibus, christiani populi dispensatione manifestum est. Quod si ab ea parte cui dominari Deus nos jubet, atque ut in nostram possessionem restituamur, et hortatur et opitulatur: si ergo ab hac parte per negligentiam et impietatem vir subditus fuerit, id est mens et ratio, erit quidem homo turpis et miser; sed destinatur in hac vita, et post hanc vitam ordinatur, quo eum destinari et ubi ordinari summus ille rector et Dominus judicat. Nulla itaque foeditate un
Abbreviated transcription (Latin):
tione respu itur. Omĩs aut̃ natura: quãius
extrema. quãus infima in cõparatione nichili
uire laudatur & tũ cuiq ñ ẽ bene: si meliꝰ
eẽ potest. Quare sinobis potest bene ẽẽ cũ
ipsa ueritate : male sumus cũ quolibet ues-¬
tigio ueritatis. Multoᷤᷤ enĩ decerius eũ ex-¬
tremitate uestigii. quando carnis uolun-¬
tatib ad heremus. U incanꝰ gͦ huiꝰ cupi¬
ditatis. uł blanditias uł molestias subui.¬
gemꝰ nob̾ hanc feminã. suuri sumꝰ nob̾ ducib
& ipsa erit melior nec iã cupiditas sed tẽꝑan-¬
tia nominabitur. Nã cũ ipsa ducit. nos
aut̃ seqͥ mur: cupiditas illa & libido. nos uͦ
temeritas & stulticia nuncupam. Sequam
Hoc  feminis p̃cipi potest. non maritali sed
fr̃no uire: quo uire. in xpo nec masculus nec
femina sumꝰ. Habent enĩ & illȩ uirile qͥđdã
unde femineas sub uigent uolun tates. unde
xpõ seruiant & imperent cupiditati qđ in.

Expanded text:
tione respuitur. Omnis autem natura quamvis tione respuitur. Omnis autem natura quamvis extrema, quamvis infima, in comparatione nihili jure laudatur. Et tunc cuique non est bene, si melius esse potest. Quare si nobis potest bene esse cum ipsa veritate, male sumus cum quolibet vestigio veritatis: multo ergo deterius cum extremitate vestigii, quando carnis voluptatibus adhaeremus. Vincamus ergo hujus cupiditatis vel blanditias vel molestias; subjugemus nobis hanc feminam, si viri sumus. Nobis ducibus et ipsa erit melior, nec jam cupiditas, sed temperantia nominabitur. Nam cum ipsa ducit, nos autem sequimur, cupiditas illa et libido, nos vero temeritas et stultitia nuncupamur. SequaHoc et feminis praecipi potest, non maritali, sed jure; quo jure in Christo nec masculus nec femina sumus. Habent enim et illae virile quiddam unde femineas subjugent voluptates, unde Christo serviant, et imperent cupiditati. Quod in
Abbreviated transcription (Latin):
media cũ posteriorib congruentia. & unita¬
tis appetenciã ꝓsuȩ naturȩ hum ilitate
seruantia: nichil ex una p arce formatũ.
qđ n e altera parili dimensione responoe.¬
ac. Quid iã de anima ipsa dicã uegetante
modulũ corporis sui. qͦ mͦ numerose¬
eu᷑ moueat. quo mͦ appetat conuenientia.
quo modo iuncat au caueat obsistenti a
quantũ potest. & ad unũ sensũ in columi¬
tatis referens omĩa. unitatẽ illã conditri.¬
cẽ naturaꝵ om̃iũ m ulto euidentius quam
corpore in sinuoe. Loquor de ũmiculo ani¬
mante quali ẽq cineris & stercoris laudẽ.
uerissime atq ubeirimȩ pleriq dixerunt.¬
Quid gͦ mirũ ẽ. si hominis animã que ubic̃q
sit & qualis c̃q sit. omĩ corpore ẽ melior.
dicã pulchre ordinari. & de penis ciꝰ alias
pulchritudines fieri. cũ ibi ñ sit quando
misera ẽ. ubi ẽẽ. b eatos decet. sed ibi sit ubi
ẽẽ miseros decet: Prorsus nemo uos fallat.
Quic quid recte uicuperatur. in melioris cõpara¬

Expanded text:
media cum posterioribus congruentia, et unitatis appetentiam pro suae naturae humilitate servantia; nihil ex una parte formatum, quod non ex altera parili dimensione respondeat. Quid jam de anima ipsa dicam vegetante modulum corporis sui, quomodo eum numerose moveat, quomodo appetat convenientia, quomodo vincat aut caveat obsistentia quantum potest, et ad unum sensum incolumitatis referens omnia, unitatem illam conditricem naturarum omnium, multo evidentius quam corpus insinuet? loquor de vermiculo animante qualicumque. Cineris et stercoris laudem verissime atque uberrime plerique dixeruntQuid ergo mirum est, si hominis anima, quae, ubicunque sit, et qualiscunque sit, omni corpore est melior, dicam pulchre ordinari, et de poenis ejus alias pulchrimisera est, ubi beatos esse decet, sed ibi sit ubi esse miseros decet? 78. Prorsus nemo nos fallat. Quidquid recte vituperatur, in melioris compara
Abbreviated transcription (Latin):
partes: Itaq omẽ granũ milii suę parti tantę
quantũ in hoc mundo nostrũ corpꝰ tenet. tã
magnũ c̃ẽ. quã mundus ẽ nob̃. totũq istũ
mundũ figuraꝵ ratione pulchrũ eẽ. ñ mo.¬
le: magnũ aut̃ uideri. ñ ꝓsua quantitate s
probreuitate nr̃a idẽ animaluĩ qͥb plenus¬
ẽ: que rursus cũ habeant infinitatẽ diui.¬
sionis: ñ ipsa ꝑse. sed in alioꝵ & maxime ipsiꝰ

Expanded text:
partes: itaque omne granum milii suae parti tantae, partes: itaque omne granum milii suae parti tantae, quantam in hoc mundo nostrum corpus tenet, tam magnum esse quam mundus est nobis, totumque istum mundum figurarum ratione pulchrum esse, non mole; magnum autem videri, non pro sua quantitate, sed pro brevitate nostra, id est animalium quibus est plenus; quae rursus cum habeant infinitatem divisionis, non ipsa per se, sed in aliorum, et maxime ipsi
Abbreviated transcription (Latin):
numerosas. quã suaues sonoꝵ pulchritudi.¬
nes u̾beratus aer traiciat cantante lucina
retur : nisi uitali motu incorporalit̾ habe¬
ret imp̃ssas. Hoc & inceteris animantib
quȩ ratione carentia sensutam̃ ñ carent.
animaduti potest. Nullũ enĩ horũ ẽ. qđ ñ
ł insono uocis ł incetero motu atq oꝑati¬
one m̃broꝵ numerosũ aliquid & ingenere¬
suo moderatũ gerat. non aliqua scientia sed
tam intimis naturȩ t̾minis ab illa in cõmu¬
tabili numerorũ lege modulatis. Redeamꝰ¬
ad nos. & omittamus ea que cũ arbustis &
bestiis habemus cõmunia. U no modo nãq
hẏrundo nidificat. & unũ quodq auium
genus uno aliqͦ suo modo. Quid ẽ gͦ in nob̾
quo & de illis om̃ib iudieamꝰ. quas figu¬
ras appetant & quatenꝰ impleant.Et
mͦ. Quid in nob ẽ. qđ intꝰ in telligit has ipsasui.¬
paruas. & corpꝰ omẽ habere dimidiũ quan¬
culũ cũq sit. Et sidimidur̃. innumerabiles

Expanded text:
numerosas, quam suaves sonorum pulchritudinumerosas, quam suaves sonorum pulchritudines verberatus aer trajiciat cantante lusciniaretur, nisi vitali motu incorporaliter haberet impressas. Hoc et in caeteris animantibus, quae ratione carentia, sensu tamen non carent, animadverti potest. Nullum enim horum est, quod non vel in sono vocis, vel in caetero motu atque operatione membrorum, numerosum aliquid et in suo genere moderatum gerat, non aliqua scientia, sed tamen intimis naturae terminis, ab illa incommutabili numerorum lege modulatis. CAad nos, et omittamus ea quae cum arbustis et bestiis habemus communia. Uno namque modo hirundo nidificat, et unumquodque avium genus uno aliquo suo modo. Quid est ergo in nobis, quo et de illis omnibus judicamus, quas figuras appetant, et quatenus impleant, et ur? Quid est in nobis, quod intus intelligit has ipsas viparvas; et omne corpus habere dimidium, quantulumcumque sit; et si dimidium, innumerabiles
Abbreviated transcription (Latin):
ri meream. ne nos tenebre cõphendant. Dies
est enĩ p̃sentia illiꝰ luminis. qđ illuminat om̃e
hominẽ ueni ence᷑: in hunc mundũ. Flomi nẽ dix̃
qui ratione uti potest. & ubi cecidit ibi incũ.¬
bere debet ut resurgat. Sigͦ uoluptas carnis
diligitur: ea ipsa diligentius consideret᷑. & cũ
ibi recognita fuerint quorũdã uestigia nume.¬
roꝵ : querendum ẽ. ubi sine cumore sint. Ibi
eluĩ magis unũ ẽ. qđ est & si cales sunt in ipsa
mocione uitali quȩ insemi nib oꝑat᷑: magis
ibi mirandi sunt quã in corpore. Sienĩ nume¬
ri seminũ sicut ipsa semina tumerent: de
dimidio grano fici arbor dimidul nascerecus.
neq de animaliũ seminib eciã ñ tocis anima¬
lia tota & incegra gignerent᷑. neq tantillũ
& unũ sem̃ ium hab eret sui cuiꝰq generis in nu.¬
lum foliũ sit uł nullus pilus ꝑtã numerosã
successionẽ. cuiꝰ ñratio in illo pͥmo & uno se-¬
mine fuerit. Deinde illuo cogitandũ ẽ. quã

Expanded text:
ri, mereamur, ne nos tenebrae comprehendant . Dies est enim praesentia illius luminis quod illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum . Hominem dixit, quia ratione uti potest, et ubi cecidit, ibi incumbere ut surgat. Si ergo voluptas carnis diligitur, ea ipsa diligentius consideretur; et cum ibi recognita fuerint quorumdam vestigia numerorum, quaerendum est ubi sine tumore sint. Ibi enim magis unum est quod est. Et si tales sunt in ipsa motione vitali, quae in seminibus operatur, magis ibi mirandi sunt quam in corpore. Si enim numeri seminum sicut ipsa semina tumerent, de dimidio grano fici, arbor dimidia nasceretur, neque de animalium seminibus etiam non totis, animalia tota et integra gignerentur, neque tantillum et unum semen vim haberet sui cujusque generis innulum folium sit, vel nullus pilus per tam numerosam successionem, cujus non ratio in illo primo et uno semine fuerit. Deinde illud cogitandum est, quam
Abbreviated transcription (Latin):
& scđmeã gradientis elefanti. quis eã dubitet
locoꝵ interuallis ac tẽꝑum nec maiorẽ ẽẽ nec
minorẽ. cũ potentia suꝑet omĩa. Hec autem
les omĩũ artiũ cũ sit omĩ no in cõmutabilis. mes
uͦ humana cui talẽ legẽ uidere concessũ est.
mutabilitatẽ pati possit erroris. satis aparet
supͣ m̃tẽ nr̃am eẽ legẽ que ueritas dr̃. Nec
iã illud abigend ũ est. in cõmutabilẽ naturã

Expanded text:
et secundum eam gradientis elephanti: quis eam dubitet et secundum eam gradientis elephanti: quis eam dubitet locorum intervallis ac temporum, nec majorem esse, nec minorem, cum potentia superet omnia? Haec autem lex omniuvero humana, cui talem legem videre concessum est, mutabilitatem pati possit erroris; satis apparet supra mentem nostram esse legem, quae veritas dicitur. Nec jam illud ambigendum est, incommutabi
Abbreviated transcription (Latin):
rib rectȩ uidicamꝰ : sic de nobis quando eidẽ
co heretmus sola ipsa ueritas udicat. De ipsa
uͦ nec pat᷑. Non enĩ minꝰ ẽ. quã ipse: & idõque
pat̾ uidicat. ꝑ ipsã uidicat. Omĩa enĩ que

Expanded text:
ribus recte judicamus; sic de nobis, quando eidem ribus recte judicamus; sic de nobis, quando eidem cohaeremus, sola ipsa Veritas judicat. De ipsa vero nec Pater, non enim minor est quam ipse, et ideo quae Pater judicat, per ipsam judicat. Omnia enim qu
Abbreviated transcription (Latin):
pientia. Nã hec ẽ. illa in cõmutabilis ueritas.
que lex omiũ artiũ recte dr̃. & ars omĩpoten.¬
tis arcificis. Itaq cũ se anima sentiat nec spe
simu loporcet agnoscat prestare suã nat᷑am.
ei nature dequa uidicat. Prestare aut̃ sibi
ea naturã scđm quã udicat. & dequa uidi¬
care nullo modo potest. Possũ enĩ dicere qͣre
similia sibi ex utraq parte res ponde m̃bra
euiꝰ ꝙ corꝑis debeant. quia sũma equalita¬
te delector. quã ñ oculis corporeis s m̃tis
contueor. Quappt̾ tanto meliora eẽ uidi¬
co que oculis cerno: quanto ꝓsua natura
uiciniora sunt his quȩ animo intelligo.
Quare aut̃ ita illa sint nullus potest dicere:
nec ita ceͤ. debere quisꝙͣ sobrie dixerit. quasi
possint ẽẽ ñ ita. Quare aut̃ nobis placeãnt.
&cur ea quando melius sapimus uehem̃tis.¬
sime diligamꝰ: ne id quidẽ quisquã si ea rite
in telligit dicere audebit. Ut eni nos & om̃s
anime rationales scđm ueritatẽ de in ferio.¬

Expanded text:
. Nam haec est illa incommutabilis veritas, quae lex omnium artium recte dicitur, et ars omnipotentis artificis. Itaque cum se anima sentiat nec corpsimul oportet agnoscat praestare suam naturam ei naturae de qua judicat; praestare autem sibi eam naturam, secundum quam judicat, et de qua judicare nullo modo potest. Possum enim dicere quare similia sibi ex utraque parte respondere membra cujusque corporis debeant; quia summa aequalitate delector, quam non oculis corporis, sed mentis contueor: quapropter tanto meliora esse judico quae oculis cerno, quanto pro sua natura viciniora sunt iis quae animo intelligo. Quare autem illa ita sint, nullus potest dicere: nec ita debere esse quisquam sobrie dixerit, quasi possint esse non ita. 58. Quare autem nobis placeant, et cur ea, quando melius sapimus, vehementissime diligamus, ne id quidem quisquam, si ea rite intelligit, dicere audebit. Ut enim nos et omnes animae rationales, secundum veritatem de inferio
Abbreviated transcription (Latin):
sulendi: quomodo ille qui nocendi uoluntate mentitur. aut¬
uͦ tantũ nocet qui uiatorẽ mentiendo in diuersũ iter mitit.
quantũ iisqui uã uitȩ mendacio fallente dep̾uat. Nemosa¬
ne mentiens uidicandus ẽ. qui dicit falsũ qđ putat uerũ. ꝗm̃
quantũ inipso ẽ. ñ fallit ipse sed fallitur. Non itaq mendatu sed
aliquan do temeritatis arguendus ẽ: qui falsa in cautius credita
ꝓueris habet. potiusq econtrario quantũ inipso ẽ ille mentit᷑
qui dicit uerũ qđ putat falsũ. Quantũ enĩ ad animũ eius
adtinet. quia ñ quo d sentit hod dicit. non uerũ dicit:
quã uis uerũ inueniat᷑ eẽ qd dicit. Nec ullo mͦ liber ẽ
amendatio: qui ore nesciens uerũ loquit᷑. sciens aut̃ uolun.¬
tate m̃titur. Non consideratis itaq reb ipsis de quib ali¬
quid dicitur. sed sola intentione dicentis melior est qui
nesciens falsũ dicit qm̃ id uerũ purat. quã qui m̃tiendi

Expanded text:
sulendi, quomodo ille qui nocendi voluntate mentitur: autsulendi, quomodo ille qui nocendi voluntate mentitur: aut tantum vero nocet qui viatorem mentiendo in diversum iter mittit, quantum is qui viam vitae mendacio fallente depravat. Nemo sane mentiens judicandus est qui dicit falsum quod putat verum, quoniam quantum in ipso est non fallit ipse, sed fallitur. Non itaque mendacii, sed aliquantae temeritatis arguendus est, quia falsa incautius credit ac pro veris habet, potiusque e contrario quantum in ipso est, ille mentitur, qui dicit verum quod putat falsum. Quantum enim ad animum ejus attinet, quia non quod sentit hoc dicit, non verum dicit, quamvis verum inveniatur esse quod dicit: nec ullo modo liber est a mendacio, qui ore nesciens verum loquitur, sciens autem voluntate mentitur. Non consideratis itaque rebus ipsis de quibus aliquid dicitur, sed sola intentione dicentis, melior est qui nesciens falsum dicit, quoniam id verum putat, quam qui mentiendi
Abbreviated transcription (Latin):
falsitatẽ. & quantũ potest deuitat errorẽ: ut falli nolint & iã
qui c̃q amant fallere. Non enĩ sibi qui mentitur uidetur errare.
sed aliũ inerrorẽ mittere eredentẽ sibi. Et in ca re quidẽ non ef̾at
quã mentiendo contegit si nouit ipse quid uerũ sit.: sed in hoc falli¬
tur qđ putat sibi suũ non obesse mendatiũ. cũ magis facienti quã
patienti obsit omne peccatũ. Uerũ hic difficillima & latebrosissima
gignitur questio. de qua iã grandẽ librũ cũ respondendi neces¬
sitas nos urgueret ab soluimꝰ uttũ ad osficiũ hominis uisti ꝑtine:¬
culcũ ꝑtinentib. ac de ipsa dĩ natura falsũ aliquis sicere ñ nũ quã
bonũ piũq opus ee contendant. Michi aut̃ uidetur pecca.¬
tũ quidẽ esse omne mendatiũ. seo multũ int̾ esse quo animo
& de quib reb quisq mentiatur. Non enĩ sic peccat qui con.¬

Expanded text:
falsitatem, et quantum potest devitat errorem, ut falli nolint etiam falsitatem, et quantum potest devitat errorem, ut falli nolint etiam quicumque amant fallere. Non enim sibi qui mentitur videtur errare, sed alium in errorem mittere credentem sibi. Et in ea quidem re non errat quam mendacio contegit, si novit ipse quid verum sit: sed in hoc fallitur, quod putat sibi suum non obesse mendacium; cum magis facienti quam patienti obsit omne peccatum. CAPUT gignitur quaestio, de qua jam grandem librum, cum respondendi necessitas nos urgeret, absolvimus: utrum ad officium hominis justi pertinecultum pertinentibus, ac de ipsa Dei natura falsum aliquid dicere, nonnunquam bonum piumque opus esse contendant. Mihi autem videtur peccatum quidem esse omne mendacium: sed multum interesse quo animo, et de quibus rebus quisque mentiatur. Non enim sic peccat qui con
Abbreviated transcription (Latin):
inquiit ut perii. ut me malus abstulit error. Im ẽ errorꝰbonus
quinon solũ nichil obsit. uerũ etiã ꝓsit aliquid. De fablente & falso. Uiiii.¬
quã uerũ putare qđ falsũ ÷. falsũq quod uerũ est. uelcertũ
habere. ꝓ incerto. incertũ ue ꝓcerto. siue falsũ siue uerũ sit.
idq tãsit in animo deforme atq indecens. quã pulchrũ
atq decorũ eẽ sentimꝰ. ł in loquendo uel in adsentiendo
est. est. non. non. Profecto ⁊ inso & obhoc ipsũ ẽ uita misera ista
qua uiuimꝰ. qd ei ñ nũ quã ut ñ tamutat᷑ ẽrror ẽ necessariꝰ.
Absit ut talis sit illa uita. ubi ẽ animȩ nr̃e ipsa ueritas uita. ubi
nemo falit. fallitur nemo. Hio aut̃ homines fallunt atq fallun¬
tur. miserioresq sunt cũ mentiendo fallunt. quã cũ mentienti¬
b credendo fallunt᷑. Usq ad ed tamen rationabilis natura refugit

Expanded text:
inquit, ut perii, ut me malus abstulit error! quoniam est et error bonus, inquit, ut perii, ut me malus abstulit error! quoniam est et error bonus, qui non solum nihil obsit, verum etiam prosit aliquid. Sed diligentius consiquam verum putare quod falsum est, falsumque quod verum est; vel certum habere pro incerto, incertumve pro certo, sive falsum, sive sit verum; idque tam sit in animo deforme atque indecens, quam pulchrum et decorum esse sentimus, vel in loquendo, vel in assentiendo, Est, est, Non, non : profecto et ob hoc ipsum est vita misera ista qua vivimus, quod ei nonnunquam, ut non amittatur, error est necessarius. Absit ut talis sit illa vita, ubi est animae nostrae ipsa veritas vita: ubi nemo fallit, fallitur nemo. Hic autem homines fallunt atque falluntur; miserioresque sunt cum mentiendo fallunt, quam cum mentientibus credendo falluntur. Usque adeo tamen rationalis natura refugit
Abbreviated transcription (Latin):
una edẽq re & nescienti sciens. & erranti ñ errans. recta ra¬
tione prepronit᷑. Indiusis aut reb. idẽ cũ iste scit alia ille
alia. & isse utiliora ille minꝰ utilia uel &ia noxia. Qus osst̾¬
ñ in eis quȩ ille sat ei p̃ferat nescientẽ. Sunt enĩ quessy¬
dã. que nescire qua scire sit meliꝰ. de errore bono.uiI¬
tẽ ñ nullis errare ꝓfuit aliquando. sed inuia pedũ ñ inuia m&
Mam nobis ipsis accidit ut in quodã biuio falleremur. & ñ ire¬
mus ꝑ eũ locũ ubi operiens transitũ nr̃m donatistaꝵ manus
armata subsederat. atq ita factũ ÷. ut eo quo tende ł bamus
ꝑ deuiũ circuitũ ꝑueniremꝰ. cognitisq insidus eoꝵ nos gatulatꝰ
errasse. atq uide gr̃as ageremus dõ. Quis gͦ uiatorẽ sic erantẽ
sic non erranti latroni p̃ponere dubitauerit. Et fortasse idõ¬
ap̃d illũ sũmũ poetã loquens quidã miser amator. ut iudi

Expanded text:
una eademque re et nescienti sciens, et erranti non errans, recta rauna eademque re et nescienti sciens, et erranti non errans, recta ratione praeponitur. In diversis autem rebus, id est, cum iste sciat alia, ille alia; et iste utiliora, ille minus utilia, vel etiam noxia: quis non in eis quae ille scit, ei praeferat nescientem? Sunt enim quaedam quae nescire quam scire sit melius. Itemque nonnullis errare profuit aliquando, sed in via pedum, non in via morum. Nam nobis ipsis accidit ut in quodam bivio falleremur, et non iremus per eum locum ubi opperiens transitum nostrum Donatistarum manus armata subsederat: atque ita factum est ut eo quo tendebamus, per devium circuitum veniremus; cognitisque insidiis illorum, nos gratularemur errasse, atque inde gratias ageremus Deo. Quis ergo viatorem sic errantem sic non erranti latroni praeponere dubitaverit? Et fortasse idapud illum summum poetam loquens quidam miser amator, Ut vidi
Abbreviated transcription (Latin):
bonaꝵ & malaꝵ rerũ causas nosse debemꝰ Et id hactenus.
que thiꝰ eas homini in hac uita errorib erunisq plenissi¬
ma. ad eosdẽ errores & erũnas euadendas nosse concerdi¬
tur. Ad illã felicitatẽ qͥppe tendendũ est: ubi nulla
quatimur erũna. nullo errore fallamͦ. Nã si causȩ corpo.¬
raliũ motionũ noscendȩ nobis ee̾nt. nullas magis nosse
quã nr̃ȩ ualitudinis deberemꝰ. Cũ uͦ eis ignoratis medicos querimꝰ.
quis ñuideat qđ desetretis cęli & t̾rȩ nos latet quanta sit patien¬
dus sit ñ solũ in maiorib uerũ & iã in minorib reb. Hec nisi rerũ
ignorantia possit errari: ñ ẽ.tam consequens ut continuo er.¬
ret quisquis aliquid nesscit. sed quisquis se existimat scire qđ
nescit: Puero quippe approbat falsũ: qđ erroris est ꝓpͥũ.
Uerũ tam inqua re quisq erret. int̾e plurimũ. Hã in

Expanded text:
bonarum et malarum rerum causas nosse debemus, et id hactenus, bonarum et malarum rerum causas nosse debemus, et id hactenus, quatenus eas homini in hac vita erroribus aerumnisque plenissima, ad eosdem errores et aerumnas evadendas nosse conceditur. Ad illam quippe felicitatem tendendum est, ubi nulla quatiamur aerumna, nullo errore fallamur. Nam si causae corporalium motionum noscendae nobis essent, nullas magis nosse quam nostrae valetudinis deberemus. Cum vero eis ignoratis, medicos quaerimus, quis non videat quod de secretis coeli et terrae nos latet, quanta sit patiendus sit, non solum in majoribus, verum etiam in minoribus rebus, nec nisi rerum ignorantia possit errari; non est tamen consequens ut continuo erret quisquis aliquid nescit, sed quisquis se existimat scire quod nescit: pro vero quippe approbat falsum, quod est erroris proprium. Verumtamen in qua re quisque erret, interest plurimum. Nam in
Abbreviated transcription (Latin):
luntas mala. sed ex bona hominis natura oriri uoluntas
&e bona potest & mala. Nec fuit ꝓrsus unde pͥmitꝰ oriret᷑
uoluntai tala. nisi ex angli: & hominis natura bona. Quõ de
ipse dñs eodẽ loco ubi de arbore && fructib: loquebat᷑ ap
qua tissime ossendit Ait enĩ. Aut facite arborẽ bonam¬
C &e fructũ eiꝰ bonũ: aut facite arborẽ malã & fructũ etꝰ
malũ. satis animotiens ex arbore qͥdẽ bona malos: aut ex
mala bonos nasci fructꝰ non posse: ex ipsa tam̃ t̾ra s eui
loquebat᷑ utrãq arborẽ posse. Quȩ cũ ita sint quandono¬
bismo ronis ille uersus placet. felix qͥ potuit rerũ cognos :¬
cere Sa eausas. non nobis uideatur adfelicitatẽ conse¬
quenda m pertinere. sisciamus causas magna inmundo
corporaliũ motionũ. que abditissimis nature sinib: occu¬
lunt᷑. unde tremor t̾ris. qua ui maria alta tumescant obi¬
cib ruptis. rursusq in se ipsa residant. & ceta huiꝰ modi: sed

Expanded text:
luntas mala: sed ex bona hominis natura oriri voluntas luntas mala: sed ex bona hominis natura oriri voluntas et bona potest et mala; nec fuit prorsus unde primitus oriretur voluntas mala, nisi ex angeli et hominis natura bona. Quod et ipse Dominus eodem loco, ubi de arbore et fructibus loquebatur, apertissime ostendit: ait enim, Aut facite arborem bonam et fructum ejus bonum, aut facite arborem malam et fructum ejus malum : satis admonens ex arbore quidem bona malos, aut ex mala bonos nasci fructus non posse; ex ipsa tamen terra cui loquebatur, utramque arborem posse. CAPUT bis Maronis ille versus placet, Felix qui potuit rerum cognoscere causas. non nobis videatur ad felicitatem consequendam pertinere, si sciamus causas magnarum in mundo corporalium motionum, quae abditissimis naturae sinibus occuluntur; Unde tremor terris, qua vi maria alta tumescant, Objicibus ruptis, rursusque in se ipsa residant. et caetera hujusmodi: sed
Abbreviated transcription (Latin):
ra ẽ. bona est. Inquantũ uitiosa ẽ. mala ẽ. Qua ꝓpt̃
in his cont̾rus que mala & bona uocant᷑. illa
dialecticos̾ regula deficit. qui dicun nulli rei duo
sim ul in eẽ contͣria. Nullus enĩ simul est & tene¬
brosus & lucidus. nullus cib aut potus simul dul¬
cis & a marus. nullũ corpus simul ubi albũ ibi &ni.¬
grũ. nullũ simul ibi deforme ubi formosũ. & hoc
in multis ac pęne omnib contͣriis repperit᷑. ut in
una re simul etͤ non possint. Cũ aut̃ bona &e mala
nullus ãbigat ee contraria. non solũ simul eẽ post̃:
sed mala omnino sine bonis. & nisi in bonis e̾e ñ posst̃.
quãuis bona sine malis possint. Potest enĩ homo
ł angłs ñ et iniustus. in iustus autẽ non potest esse
nisi homo uel angłs. Et bonũ qđ homobonũ quod
angłs. malũ qđ inuistus. Et hȩc duo contͣria ira
simul sunt ut sibonũ non esset inquo eẽt. ꝓrsus

Expanded text:
ra est, bona est; in quantum vitiosa est, mala est. CAPUT ra est, bona est; in quantum vitiosa est, mala est. CAPUT in iis contrariis quae mala et bona vocantur, illa dialecticorum regula deficit, qua dicunt nulli rei duo simul inesse contraria. Nullus enim aer simul est et tenebrosus et lucidus: nullus cibus aut potus simul dulcis et amarus: nullum corpus simul ubi album, ibi et nigrum; nullum simul ubi deforme, ibi et formosum. Et hoc in multis ac pene in omnibus contrariis reperitur, ut in una re simul esse non possint. Cum autem bona et mala nullus ambigat esse contraria, non solum simul esse possunt, sed mala omnino sine bonis et nisi in bonis esse non possunt: quamvis bona sine malis possint. Potest enim homo vel angelus non esse injustus; injustus autem non potest esse nisi homo vel angelus: et bonum quod homo, bonum quod angelus; malum quod injustus. Et haec duo contraria ita simul sunt, ut si bonum non esset in quo malum esset, prorsus
Abbreviated transcription (Latin):
dicere. Q cauendũ ÷ ne incidamꝰ in illã sententiã¬
ꝓphegcã ubi legit᷑ ue his qui dicunt quod bonũ
÷ malũ & quod malũ ÷ bonũ. qͥ dicunt tenebras
lucẽ & lucẽ tenebras. qui dicunt dulce amaꝵ.
& amaꝵ dulce & tam̃ dñs ait. malꝰ hõ de malo
thesauro cordis sui ꝓfert malum. de malo homise. ui.¬
uid ẽ aut̃ malus homo nisi mala nat᷑a: Quia
homo nat᷑ ẽ. Porro siho aliquod bonũ e⁊
quia natura : quidẽ malus homo nisi malũ
bonuma: Iamen cũ duo ista discernimꝰ inueninꝰ
nec ideo qula homo est . nec iđo bonũ quia ini¬
quiis est sed bonũ quia homo malũ quia iniquus
Aiusquis gͦ dicit malũ ẽ hominẽ ee. aut bonũ
ẽ in iquũ ee. ĩpse. incidit in ꝓpheticã illã sen¬
tenciã. Ue his qui dicunt qđ honũ est maluĩ. &̃
quod malũ ẽ bonũ. Opus eni eulpat qđ ẽ ho¬
mo. & uitiũ hominis laudat. quod ẽ. in iquitas.
Omnis itaq natura & iã si uitiosa est. inquantũ natu¬

Expanded text:
icam sententiam, ubi legitur: Vae iis qui dicunt quod bonum est malum, et quod malum est bonum; qui dicunt tenebras lucem, et lucem tenebras; qui dicunt dulce amarum, et amarum dulce . Et tamen Dominus ait: Malus homo de malo thesauro cordis sui profert mala . Quid est autem malus homo, nisi mala natura; quia homo natura est? Porro si homo aliquod bonum est, quia natura est, quid est malus homo, nisi malum bonum? Tamen cum duo ista discernimus, invenimus nec ideo malum quia homo est, nec ideo bonum quia iniquus est; sed bonum quia homo, malum quia iniquus. Quisquis ergo dicit, Malum est hominem esse; aut, Bonum est iniquum esse: ipse incidit in propheticam illam sententiam, Vae iis qui dicunt quod bonum est malum, et quod malum est bonum. Opus enim Dei culpat, quod est homo: et vitium hominis laudat, quod est iniquitas. Omnis itaque natura, etiamsi vitiosa est, in quantum natu