comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
legimus: unde iegregius predicator
dic̃ iudeis credentibus. quorũ bona diripuer̃
infideles: Rapinam inquiens bonorum
cum gaudio suscepistis Et uidͥit dñs¬
⁊ malũ apparuit inoculis eius: quia nõẽ.
iuqͥitium: Hactenus exꝑsona illorum
loq̾rtus est ꝓpħa. qui penitentiam post¬
dñi ascensionem uisisunt agere: nunc
uero dieit non placuisse dño penitentiam
eorum. quia non erant simphei corde:
Et uidit inquid d̾s penitentiã udeorũ.
id est cognouit quod non puro excorde
hoc agerent. s uerbotenus. malũ apparuit
in ocłis eius. quia non erant expura inten¬
tione : ⁊ putabant se inuoce appinquare
dõ. ⁊ dͥecipere omnipotentem: uerbis.
qui non desiderat labia s corda: quia nõ
est iuditiũ discretionis boni ⁊ mali. uł
non est iudicium in udeis inter puritatẽ
⁊ simulationem. uł in eorum penitentia: non

Expanded text:
legimus. Unde et egregius praedicator legimus. Unde et egregius praedicator dicit Judaeis credentibus, quorum bona diripuerunt infideles: « Rapinam, inquiens, bonorum cum gaudio suscepistis . » « Et vidit et malum apparuit in oculis ejus, quia non est judicium. » Hactenus ex persona illorum locutus est Propheta, qui poenitentiam post ascensionem Domini visi sunt agere: nunc vero dicit non placuisse Domino poenitentiam eorum, quia non erant simplici corde. Et vidit, inquit, Dominus poenitentiam Judaeorum, id est, cognovit quod non puro ex corde hoc agerent, sed verbo tenus. Et malum apparuit in oculis ejus, quia non erat ex pura intentione, et putabant se voce appropinquare Deo, et decipere omnipotentem verbis, qui non desiderat labia, sed corda. Quia non est judicium discretionis boni et mali: vel non est judicium in Judaeis inter puritatem et simulatio
Abbreviated transcription (Latin):
conuersum est recrorsum iuditium. hoc est
xp̃cS recessit anobis. ⁊ transit̾ adgentes
nixta quod̾ ipse p̃dixit dicens: auferet᷑
auobis regnum dei: & ecce relinquetur
uobis. domus ur̃a deserta Et iusticia
ipse uidelicet xp̃s longe stetit: quia re¬
ceqͥens anobis. ingentibꝰ mansit que longe
ado erant: Et quare hoc accumfit.: in sub¬
quentibus manifesta it cum sub iungit:
Qiia corrint in platea ueritas ⁊ equitas
non potuit ingredi: Corruit idest non
stecit. nec mansit xp̾c ueritas inplatea.
hoc est in illis qui desic̾a sua sequebant᷑.
⁊ aequitas non potuit ingredi ad corda
iuqͥeorum. ꝓpter infidelitatẽ: quia ꝑfidẽ
habitat in cordibus electorum. iux tit
quod paul uscheit. habitare xp̃m ꝑfidẽ¬
In illif qui ꝑlatitudinem huiꝰ uite am¬
bulabant iqd est inseribis ⁊ phariseis quasi
occidit ueritas. qui dixit Ego sũ uia¬
eorum fuit: quiꝰ ab illis depredatus est¬
sic̃ in reuelatione seĩ stephani denichodemo

Expanded text:
t retrorsum judicium, » hoc est, Christus recessit a nobis,, et transiit ad gentes. Juxta quod ipse praedixit dicens: « Auferetur a vobis regnum Dei . » Ecce relinquetur vobis domus vestra deserta. « Et justitia, » ipse videlicet Christus, « longe stetit, » quia recedens a nobis in gentibus mansit, quae longe erant a Deo. Et quare hoc actum sit, in subsequentibus manifestant, cum subjungunt: « Quia corruit in platea veritas,, et aequitas non potuit ingredi. » Corruit, id est non stetit nec mansit veritas Christus in platea, hoc est, in illis qui desideria sua sequebantur: et aequitas non potuit ingredi ad corda Judaeorum propter infidelitatem, quia per fidem habitat in cordibus electorum, juxta quod PaulusIn illis qui per latitudinem hujus vitae ambulabant, id est, in scribis et Pharisaeis, quasi cecidit veritas queorum fuit, quia ab illis est depraedatus sicut in revelationem sancti Stephani de Nicodemo
Abbreviated transcription (Latin):
desiderant inueritate: & foedus ꝑpe¬
cis. cui non succedet alia lex. sicut
legi moisi: dequo in eũgłio dic̃ dñs:
Cclum & terram transibunt: uerba
autem mea nontransient: E scieturin¬
apłorum: ⁊ germen corum in medio
popłorum : Sicut apłi fuerunt sem̃
bonum ⁊ uenun xep̃o seminati au¬
dientes. ab illo  Ite docett om̃s gen¬
tes: ita semen ⁊ germer apłorum st̃
sideles : qui ab illis scinen uetbi dei
ninitatores cogupeent illosi quia
isti sunt. semal cu hatdixĩt dñsr
quo modo sciant. ⁊ quomodo cognoscent.
quod adño sunt seminati : indoctrina.
incastitate. in contemptu mundi: ⁊ in
uirtute miracłorum Raudens gau¬
debo indno: et exultabit animamea
innobilitate generis ut udei qui gła¬
bantur qđ cẽnt degenere patriarcha¬
rum: neq inhonoribus scłi gaudebo.
s in dño: iuxta quod apłs p̾cipit di¬
cens. Gaudete in dño semꝑ. & non solũ
gaudebo: s exultabit animamea nõ

Expanded text:
sideant in veritate. « Et foedus perpem dabo eis, cui non succedet alia lex, sicut legi Moysi. De quo Evangelio dicit Dominus: « Coelum et terra transibunt, verba autem mea non transibunt . » « Etapostolorum, « et germen eorum in medio populorum. » Sicut apostoli fuerunt semen bonum et verum a Christo seminati, audientes ab illo: « Ite, docete omnes gentes : » ita semen et germen apostolorum sunt fideles, qui ab illis semen verbi Dei et imitatores, « cognoscent illos, quia isti sunt semen cui benedixit Dominus. » Quomodo scient et quomodo cognoscent, quod a Domino sunt seminati? In doctrina, in castitate, in contemptu mundi et in virtute miraculorum. « Gaudens gaudebo in Domino, et exsultabit anima mea in nobilitate generis ut Judaei, qui gloriabantur quod essent de genere patriarcharum, neque in honoribus hujus saeculi gaudebo, sed in Domino, juxta quod Apostolus praecipit, dicens: « Gaudete in Domino semper. » Et non solum gaudebo, sed exsultabit anima mea, non
Abbreviated transcription (Latin):
mine tempus acceptabile: ecce dies salutis:
Q non solum p̃dicari annum placabilem dnõ pat̾
exins quicrediderunt: s etiam diem ultionis siuie
Sampnationis. iudeorum. gacuenit ꝑ romanos
post ascensionem eius p̃dica dicens: Uenient
dies intt: s arcum dabunte inuimici tui uallo:
& cum uideritis ab exereitu circumdari iherłm

Expanded text:
tabile, ecce dies salutis . » Et non solum praedicavit annum placabilem Domino Patri ex his qui crediderunt, sed etiam diem ultionis sive damnationis Judaeorum, quae venit per Romanos post ascensionem ejus, praedicavit dicens: « Venient dies in te, et circumdabunt te inimici tui vallo. » Et cum videritis
Abbreviated transcription (Latin):
reais. Annum placabilem dnõ. specialiten adebe¬
nti accipe tempus ꝑdicationis xp̃i. quod pla¬
cabile sut dco patri.: quia multos saluaũ.
Qeneralt̃ autem omine tempus anaciuitate
dñ usq addiem cudicii. qđ simliter acceptũ ÷

Expanded text:
roris. » Annum placabilem Domino specialiter debemus accipere tempus praedicationis Christi, quod placabile fuit Deo Patri, quia multos salvavit. Generaliter autem omne tempus a Domini nativitate usque ad di
Abbreviated transcription (Latin):
ambulauimus Palpauimus sic̃ ecci pa¬
rietẽ : id÷ sacram seripturã. ⁊ quasi
absque oculis atteetauimus Iudei
cotidie palpant quasi ceei parietem.
quia l sgentes saeram seripturam.
xp̃m non cernunt mente. ibi latere:
quia folia ⁊ crustas tantum modo can¬
gunt. Impegimꝰ meridie hoc est im¬
messimus nos legendo inscripturam
dinnorum eloquiorum quasi intene¬
id est inobseuris misteriis inpegimus.
quasi mortin: Quam diu enĩ legitur.
moyses uelamen est positũ fuꝑ cor eorũ:
Rugiemus quasi ursi om̃s: ⁊ quasi
columbe meditantes gememus Medi¬
tatio iudeorũ quã habent. inscriptura.
rugitui leonis. ⁊ gemitui coparatur
columbe. quia sic̃ ursus niohil uti¬
litaitis in suo rugitu habet. ⁊ colũba
in suo gemituzta illorũ meditatio
idoetrina nichil utilitatis habet dũ
sub iectos rugunt seuientes nursi Circa
maiores uero ⁊ sibi acquales: gemunt ut
colibe. Colũba aliquando inbonam
pastem ponitur. ut in eũgłio dicitur

Expanded text:
ambulavimus. » « Palpavimus sicut caeci parietem, » id est, sacram Scripturam, « et quasi absque oculis attrectavimus. » Judaei quotidie palpant quasi caeci parietem, quia legentes sacram Scripturam, Christum non credunt mente ibi latere, quia folia et crustas tantummodo tangunt. « Impegimus meridie, » hoc est, immersimus nos legendo in Scriptura divinorum eloquiorum « quasi in tene» id est, in obscuris mysteriis impegimus « quasi mortui. » Quandiu enim legitur Moyses, velamen est positum super cor eorum. « Rugiemus quasi ursi omnes, et quasi columbae meditantes gememus. » Meditatio Judaeorum quam habent in Scriptura, rugitu. leonis et gemitui columbae comparatur: quia sicut ursus nihil utilitatis in suo rugitu habet, et columba in suo gemitu, ita illorum meditatio et doctrina nihil utilitatis habet, dumsubjectos rugiunt saevientes ut ursi, circa majores vero et sibi aequales gemunt ut columbae. Columba aliquando in bonam partem ponitur, ut in Evangelio dicitur
Abbreviated transcription (Latin):
& dignitatem. intantum ut ipsi qui
antea uocabantur soli. popłs dñi
mͦ sint serui aliarum gentium: & qͥ
quondam fuerunt cap̃t: modo sint
cauda Detramit siue deiecit uirtutẽ
demonum ad nichilum: qui erecti
crant insuꝑbia: quorum princeps dix̃:
Suꝑ siła celi ponam sedem meã:
ł uam uirtutem iudeorum deduxẽ
adnichilum. qui seputabant existere
fartes. quasi soli auxilio dei eẽnt ual¬
lati: habentes soli regem exomnib
gentibus m̾ enim non sunt fortes iudei.
quia non habent dm̃ fortitudinis inse.
qui.ẽ. fortitudo nuctoria electorum
Non sunt auxilio dei uallati. quia ꝓpt̾
impiecatem ⁊ infidelitatem illorum re¬
cesser̃ ab ills custodie angłorum:
audientes intemplo adueniente exci¬
dio desolationis dicentes: Transeamus
abis sedibus: non habent legẽ: quia
non recipiunt eũ głium Neq ꝓpħas.
in quibus omia illa continentur im¬

Expanded text:
et dignitatem, in tantum ut ipsi qui et dignitatem, in tantum ut ipsi qui antea vocabantur soli populus Domini, modo sint servi aliarum gentium, et qui quondam fuerunt caput, modo sint cauda. Detraxit sive dejecit virtutem daemonum ad nihilum, qui erecti erant in superbia, quorum princeps dixit: « Super sidera coeli ponam sedem meam . » Vel etiam virtutem Judaeorum deduxit ad nihilum, qui se solos putabant existere fortes, quasi soli auxilio Dei essent vallati, habentes soli regem ex omnibus gentibus. Modo enim non fortes Judaei, quia non habent Deum fortitudinis in se, qui est fortitudo et victoria electorum. Non sunt auxilio Dei vallati, quia propter impietatem et infidelitatem eorum recesserunt ab illis custodiae angelorum:unt in templo adveniente excidio desolationis dicentes: Transeamus ab his sedibus. Non habent legem, quia non recipiunt Evangelium, neque prophetas, in quibus illa omnia continentur im
Abbreviated transcription (Latin):
& sauatis michi brachium meum: ⁊ indig¬
nato meti ipsa auxiliata ẽ. michi: hoc
duppliciter potest intelligi. ut exꝑsona
lãmanitatis loqͤtur: ł exꝑsona dei tatis:
Saluauit ⁊ inquit michi brachium ineum
hoe ÷ uerbum aquo assuptussum. resur¬
rtetionem michi ꝓcurauit. ł fortitudo mea
siuebrachium meum saluatut michi om̃s
p̃destinatos aduitam. ⁊ indignatio mea
id÷ ulcio ⁊uindicta mea: ipsa auxiliata ẽ.
michi: quando uindicauit me deostibus meis
iudcis ł malign is sp̃ibus: More humano
furore meo & inhebriaui eos hoc: reple¬
ui eos miseria ⁊ afflictione inira mea. siue
corum. hoc ÷ adnichilum deduxi urtutẽ
demonum iiudeorum: Conculcaũ ⁊ suꝑ¬
auit iudeos infurore suo imhebriã¬
uit ł repleuit eos miseria. quando
quadragesimo scđo anno ascensionis
sue. adueniente milita romano. fame.
gladio. pestilentia. interfecit eas: disꝑ¬
gensq illos inom̃s partes mundi ⁊
om̃s gentes. abstulit eis omẽm gła

Expanded text:
salvavit mihi brachium meum, et indignatio mea ipsa auxiliata est mihi. » Hoc dupliciter potest intelligi, ut ex persona humanitatis loquatur, vel ex persona deitatis. Salvavit, inquit, mihi brachium meum, hoc est, verbum a quo assumptus sum resurrectionem mihi procuravit: vel fortitudo mea sive brachium meum salvavit mihi omnes praedestinatos ad vitam, et indignatio mea, id est ultio et vindicta mea, ipsa auxiliata est mihi, quando vindicavit me de hostibus meis Judaeis vel malignis spiritibus. More humano furore meo, et inebriavi eos, » hoc est, replevi eos miseria et afflictione in ira mea, siveeorum, » hoc est, ad nihilum deduxi virtutem daemonum et Judaeorum. Conculcavit et superavit Judaeos in furore suo, et inebriavit vel replevit eos miseria, quando quadragesimo secundo anno ascensionis suae, adveniente milite romano, fame, gladio, pestilentia, interfecit eos, dispergensque illos in omnes partes mundi et in omnes gentes, abstulit eis omnem gloriam
Abbreviated transcription (Latin):
ba confessionẽ uenerine: ł abietẽ quȩmirȩ
altitudinis ac proceritatis arbor c̃. intelliguntꝰ
diuites uł phuilosophi qui altierant insapientia
mundana: ut fuit ciprianus. hlarius. ambro¬
snis. augustinuis Ex celse arbores quondom
in scło existentes. sed adeccłam uenientes:
cam sius doctrinis uirtucbus ornauerunt:¬
ꝑpuium u̾ ⁊buxum queuiriditatẽ gaudenc:
intelliguntꝰ illi. qui post qͣm eccłię sunt sociati:
uirides inside extiterunt Diuersitus et enĩ
arborum. diuersos ordines signisicat: ex

Expanded text:
fidei confessionem venerunt. Per abietem, quae mirae fidei confessionem venerunt. Per abietem, quae mirae magnitudinis ac proceritatis arbor est, intelliguntur divites vel philosophi, qui alti erant in sapientia mundana, ut fuit Cyprianus, Hilarius, Ambrosius, Augustinus, excelsae arbores quondam in saeculo existentes, sed ad Ecclesiam venientes, eam suis doctrinis et virtutibus ornaverunt et buxum, qui viriditate gaudent, intelliguntur illi qui postquam Ecclesiae sunt sociati, virides in fide exstiterint. Diversitas enim arborum diversos ordines significat, ex
Abbreviated transcription (Latin):
quare hoc: Yt auferatur adȩccłiam forti¬
tudo gentium. pͥncipes uidelicet ac poten¬
tes uł martires. fortes insidem: Et reges
carum ut costantinus fuit. uł scĩ quisemet¬
ipsos bene regebant adducantur ad fidẽ
hoc ẽ. regi a potestas que non seruierit
infidelitate ꝑmanentes. deserentur adõ:
muastabuntꝰ adiabolo. traditi cruciatui ge¬
hienne Qła libani ad te ueniet: abies &
buxus ⁊pinꝰ simul. adorandum locum
sc̃i ficationis ieie: ⁊ locum pedum meor
glorificabo Libanus mons ẽ. phenicis e
palestine incõsinio t̾rę repromissionis.
ex quo ministrauit iram quondam dauit
id palatium suum. ⁊ salomon ad templũ
diũ construendum li gcia pulera ⁊ in¬
pucribilia. Cuiꝰ gła ẽ. altitudo arboꝵ
idiuersitas: ac multitudo bestiarum:
Perlibanum gͦ intelligitur isto in loco mund:
tas istius mundi. que maxime in regibus
& principibus consistit: qui ad eccłiam ꝑ

Expanded text:
quare hoc? Ut afferatur ad Ecclesiam fortiquare hoc? Ut afferatur ad Ecclesiam fortitudo gentium, principes videlicet ac potentes, vel martyres fortes in fide, et reges earum, ut Constantinus fuit, vel sancti qui semetipsos bene regunt, adducantur ad fidem hoc est, regia potestas « quae non servierit infidelitate permanentes deserentur a Deo, et vastabuntur a diabolo traditi cruciatibus gehennae. « Gloria Libani ad te veniet, abies et buxus et pinus simul ad ornandum locum sanctificationis meae, et locum pedum meorum glorificabo. » Libanus mons est Phoenicis et Palaestinae, in confinio terrae repromissionis, ex quo ministravit Hiram quondam David ad palatium suum, et Salomoni ad templum Domini construendum, ligna pulchra et imputribilia. Cujus gloria est altitudo arborum, et diversitas ac multitudo bestiarum. Per Libanum ergo intelligitur isto in loco mundustas istius mundi: quae maxime in regibus et principibus consistit, qui ad Ecclesiam per
Abbreviated transcription (Latin):
bunt tibiꝰ hoc istorialiter ⁊spiritalit̃
accipi potest. filios ꝑegrmnorum
quantum adlitteram ꝑtinet.
apellat filios gentium: reges uide¬
lic& ac principes ⁊ potentes qui
aeccłas xp̃i aedificauerunt ꝑuni¬
uersum orbem : ut constantinus
uiiͣ. acccłas rome fabricauit. in
honore duodecĩ apłorũ. aliiq multi
plurimas fundauerunt. eis queq
necessaria erant ministrauerunt
Spiritaliter uͦ. filios ꝑ egrinorum
i reges eorum appellat martyres
ut coirgat eos ꝑ cussit iudeos quando
daret. s post ea misertus est eiꝰ ꝓreconci¬
hatione que factu est sanguine filii sui:
Et aꝑientur idest patebunt porte tue
iugiter die ⁊ nocte non claudentim.
ut aifferatur ate forcitudo gentium. et
ep̃i ⁊ sacerdotes. quorum ministerio intro¬
ducinnur intra scãm aeccłitm: Qui idõ
dicunt᷑ semꝑ patẽ. quia paratisunt ad
suscipiendos credentes in eccłia. diȩ acnoc

Expanded text:
bunt tibi. » Hoc et historialiter et spiritualiter bunt tibi. » Hoc et historialiter et spiritualiter accipi potest. Filios peregrinorum, quantum ad litteram pertinet, appellat filios gentium, et reges videlicet et principes ac potentes, qui ecclesias Christi aedificaverunt per universum orbem, ut Constantinus duodecim ecclesias Romae fabricavit in honore duodecim apostolorum, aliique multi plurimas fundaverunt, eisque quae necessaria erant ministraverunt. Spiritualiter vero filios peregrinorum et reges eorum appellat martyres ut corrigat eos. Percussit Judaeos quando daret. Sed postea misertus est ejus, per reconciliationem quae facta est sanguine Filii sui. « Et aperientur, » id est, patebunt « portae tuae jugiter, die et nocte non claudentur, ut afferatur ad te fortitudo gentium, et Episcopi et sacerdotes, quorum ministerio introducimur intra sanctam Ecclesiam. Qui ideo dicuntur semper patere, quia parati sunt ad suscipiendos credentes in Ecclesia. Die ac noc
Abbreviated transcription (Latin):
unam domũ om̃s aecołas debemius in¬
telligere. Quisut isti qui ut nubes
uolant. ⁊ quasi colũbe ad fenestras suas
Nox ꝓph&e admirantqs degentilibus
credentibus. ad fidẽ dĩ uelociter curren¬
tibus Quisunt isti gentiles qui ut nu¬
bes uolant pluendo uerbis. choruscando
miraculis.  adeelestia ꝑ c̃otem placionẽ
mentis se subleuando  Sequitur
Et quasi colabe adfenestyas suas:
Sicut colũbe ad fenestras suas stant
ut insua eubilia intrent. ita isti ꝑfidem
quia gaudentes simplicitute quinque
corporis sensus sibi muniunt. ut ad
cos intare mors non possit. adtenden¬
tes illud E stote prudentes sic̃ serpentes.
⁊ simplices ut columbe Me enim in¬
tant. ut adducã filios tuos genales
delonge io aeccła primiaua. hoe est
deidolatria. argentũ corũ id÷ cõfessionẽ
fidei uł sapientiã uł intelligentiã.
Etaedificabunt filii ꝑegrinorim
muros tuos. ⁊ reges eorm ninistra¬

Expanded text:
unam domum omnes ecclesias debemus inunam domum omnes ecclesias debemus intelligere. « Qui sunt isti, qui ut nubes volant, et quasi columbae ad fenestras suas? » Vox prophetae admirantis de gentilibus credentibus, et ad fidem Dei velociter currentibus. Qui sunt isti gentiles qui ut nubes volant, pluendo verbis, coruscando miraculis, et ad coelestia per contemplationem mentis se sublevando? Sequitur: Et quasi columbae ad fenestras suas? Sicut columbae ad fenestras suas stant, ut in sua cubicula intrent: ita isti per fidquia gaudentes simplicitate, quinque corporis sensus sibi muniunt, ut ad eos mors intrare non possit, attendentes illud: « Estote prudentes sicut serpentes, et simplices sicut columbae . » « Me enim intant, ut adducam filios tuos » gentiles « de longe, » o Ecclesia primitiva, hoc est de idolatria. « Argentum eorum, » id est confessio fidei, vel sapientia, sive intelligentia, « « Et aedificabunt filii peregrinorum, muros tuos, et reges eorum ministra
Abbreviated transcription (Latin):
aeccłe ⁊doctores. qui uł tunc ãministra¬
uerunt dño. quando corpus ⁊ sanguinẽ
illius fidelibus tradiderunt. uł quando
nerbum. doctrine eis impenterunt:
Offerentur ipsi arietes suꝑ placabile
altare meum. ⁊ domũ maiestatis meę
glorificabo Altare inhoc loco dupliciter
possumus accipere uł fidem inqua offe¬
altare omĩa astaria mnuniuerso orbe
inquibus. offer e̾ corpus ⁊ sanguis
illius: Sic̃ enĩ una fides in scã acccła.
paegyptiim ⁊ que inter p̃datur tene¬
bre uł meror offerentur. inquit ariȩtes.
iqͥ est doctores uł filii ꝓphocarum ꝑin
mutationem suꝑ placabile altare meũ.
iqͥ est infide recta que plac& dõ. uł ut
altario deseruiant. sic̃ illi qui epĩ fuerunt.
ut apaulo oblitus est. titus. ⁊ timotheus.
apaero marchus aliiq marcẏres et
doctores successores eorum Et domum
inquid maiestatis meȩ glorificabo: iq÷
aecclam meã honorificabo intilibus:
Sic̃ punũ altare omia altaria. ita ꝑ

Expanded text:
Ecclesiae et doctores, qui vel tunc administraverunt Domino quando corpus et sanguinem illius fidelibus tradiderunt, vel quando verbum doctrinae ejus impenderunt. « Offerentur » ipsi arietes « super placabile altare meum, et domum majestatis meae glorificabo. » Altare in hoc loco dupliciter possumus accipere, vel fidem in quo offealtare, omnia altaria in universo orbe, in quibus offertur corpus et sanguis illius. Sicut enim una fides in sancta Ecclesper Aegyptum, qui interpretatur tenebrae vel moeror. Offerentur, inquit, arietes, id est doctores, et filii prophetarum per Imitationem, super placabile altare meum, Id est in fide recta quae placet Deo, vel ut altario deserviant, sicut illi qui episcopi fuerunt, ut a Paulo oblatus est Titus et Timotheus, et a Petro Marcus, aliique martyres et doctores successores eorum. Et domum, inquit, majestatis meae glorificabo, id est, Ecclesiam meam honorificabo in talibus. Sicut per unum altare omnia altaria, ita per
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtinet peccus apellat. oues ⁊ capras
ꝑ quas debemus intelligere simplices
quosqi: Cedir filius fuit ismaelis.
⁊ ab illo regio illius nomen sumpsit
ut cedar uocaretur. ibi modo sarraceni
habitant. descendentes deillius ꝓsapia.
A rictes inquid nabaioth ministrabunt
tibi. ꝑ arictes qui ducatũ p̃stant gregibꝰ.
intelliguntur principes ⁊duces gentiũ.
Nabaioht unus fuit filiorũ ismahelis:
interp̃tatur aut̃ cedar tenebre uł me¬
ror: nabaioth ꝓphaeia. Ipsi qui suꝑius
apellatisunt cameli ⁊ dromedarii. ipsi
erunt peccus cedar. ĩ : filii tenebrarũ
⁊ meroris quibus apłs dicit fuistis
aliquando tenebre. nuno autem

Expanded text:
pertinet, pecus appellat oves et capras, pertinet, pecus appellat oves et capras, per quas debemus intelligere simplices quosque. Cedar filius fuit Ismaelis, et ab illo regio illius nomen sumpsit, ut Cedar vocaretur, ubi modo Saraceni habitant, descendentes de illius prosapia. Arietes, inquit, Nabaioth ministrabunt tibi. Per arietes qui ducatum, praestant gregibus intelliguntur principes et duces gentium. Nabaioth unus fuit filiorum Ismaelis. Interpretatur autem Cedar tenebrae vel moeror; Nabaioth prophetia. Ipsi qui superius appellati sunt cameli et dromedarii, ipsi erant pecus Cedar, id est, filii tenebrarum et moeroris, quibus Apostolus dicit: « Fuistis aliquando tenebrae, nunc autem
Abbreviated transcription (Latin):
quod̾ om̃s gentes ⁊regiones adnĩ
sidem erant uenture Nec udcat
amisterio quod aurũ ⁊thus dicunt᷑
offerre ꝑ aurum si quidem intelli¬
gicur sensus fidĩ. ꝑchus orationes
munde sic psalmista declarat: diriga¬
cur oracio mea sicut incensum inconspes¬
tu tuo: Madian iniquitas inter p̾tatur.
offã resolutus uł effunqdͥens sibba capti¬
uitas uł conuersio Greges igitur came¬
lorum ⁊ dromedariorum id est diuites
hunis scłi ⁊ potentes om̃sq gentiles
qui uelociter adfidem xp̃i uenerunt.
resolias uinculis iniquitatis. animas
puram que ꝑaurum designatur. ⁊ ora¬
tiones mundas que intelliguntur
ptus uenerunt ad aeccłe primitiue
sociecttem ⁊ exornauerunt eam suis
orationibus isis uirtutibus Nec
sua solũmodo salute sunt contenti.
ipsius.⁊ maiestatem xp̃i idest mira¬
pate fecerunt Ome peccus cedar con¬
gregabitur tibi arietes nabaioht
ministribunt tibi Quantum adlit̾am

Expanded text:
quod omnes gentes et regiones ad Domini quod omnes gentes et regiones ad Domini fidem erant venturae. Nec vacat a mysterio, quod aurum et thus dicuntur offerre. Per aurum siquidem intelligitur sensus fidei, per thus orationes mundae, sicut Psalmista declarat: « Dirigatur oratio mea, sicut incensum in conspectu tuo. » Madian iniquitas interpretatur; Epha resolutus vel effundens; Saba, captivitas vel conversio. Greges igitur camelorum et dromedariorum, id est divites hujus saeculi et potentes, omnesque gentiles qui velociter ad Christi fidem venerunt, resolutis vinculis iniquitatis animas puram quae per aurum designatur, et orationes mundas quae intelliguntur per thus, venerunt ad Ecclesiae primitivae societatem, et exornaverunt eam suis orationibus et suis virtutibus. Nec sua solummodo salute sunt contenti, ipsius, et majestatem Christi, id est mirapatefecerunt. « Omne pecus Cedar congregabitur tibi, arietes Nabaioth ministrabunt tibi. » Quantum ad litteram
Abbreviated transcription (Latin):
darii mahan ⁊ effa. Om̃s desabba
uenient. aurum ⁊ thus deferentes.
ilaudem d̃o annungrantes Camelꝰ
animnal gilbosum bnera assuetum
ferre. Idõq ꝑ camelos nou incon¬
grue intelligunt᷑ duntes huiꝰ scłi
qui bnera qiuiciarum ⁊ peccatorum
portant. ⁊ possunt dicere cum psalmis¬
ta. Qm ĩniquitates nne ͤ suꝑ gresse
sunt capudͥ meu sicut onusi graue
grauatesunt suꝑme Deistis camolis
fuit matheus quidetheloneario fac¬
tus est euuangłii predicator ⁊̃ scriptor:
n ioseph abarimatda. nilli doquibus
añs dic̃. facilius est camelũ ꝑforam̃
acus transire. quã diuitẽ intrare
inpegnũ dĩ.: Dromedarius uł dro¬
mas droma dis quodͥ utrumq facit.
animal est minus camelo. s uelocius.
Idoq ꝑ dromedarios debemnus intel¬
ligere gentiles qui uelociter adfidem
dñi concurrerunt. Madian ⁊ effa
regiones sunt tans arabiã. abundan¬
tes camelis ac dromedariis. om̃isq.

Expanded text:
darii Madian et Epha. Omnes de Saba darii Madian et Epha. Omnes de Saba venient, aurum et thus deferentes, et laudem Domino annuntiantes. » Camelus animal est gibbosum, onera assuetum ferre. Ideoque per camelos non incongrue intelliguntur divites hujus saeculi, qui onera divitiarum et peccatorum portant, ut possint dicere cum Psalmista: « Quoniam iniquitates meae supergressae sunt caput meum, sicut onus grave gravatae sunt super me . » De istis camelis fuit Matthaeus qui de teloneario factus est Evangelii praedicator et scriptor, et Joseph ab Arimathia, et illi de quibus Dominus dixit: « Facilius est camelum per foramen acus transire, quam divitem intrare in regnum Dei . » Dromedarius, vel dromas dromadis, quod utrumque facit, animal est minus camelo, sed velocius. Ideoque per dromedarios debemus intelligere gentiles, qui velociter ad fidem Domini concurrerunt. Madian et Epha regiones sunt trans Arabiam, abundantes camelis ac dromedariis, omnisque
Abbreviated transcription (Latin):
mundi uenire tibi filios. ⁊ afflues
sidelibus sicuti fluius aquis Et mi¬
rabitur cor tuum premultitudine
popłorũ hmino dilatabitur siue am¬
plificabitur cor tuũ. in lati tudine
laeicie: premagnitudine gaudii Siout
enim qui intristicia est positus quasi
quodã modo coangustatur: ita qui
in lecieia consistit. quasi dilatatur.
Dehac dilatatione laeieie. die apłs:¬
Que est corona ⁊ gaudium nr̃m.
non ne uos estis indño. & illud: os
nr̃m pacte aduos. ocorintis cor nr̃m
dilatatum est in uob in acternum.¬
quia dilacti minihiuos Quo temporer
aucẽ ista uentura essent. a eccłe pri¬
mitiue manifestat cum subdit. Tunc
in quiens mirabitur ⁊ dilatabitiru
cor cuũ tquando conuersa fuerit
adte ꝑficdem. multicudo maris. id est
am̃s nat̾ionẽs istiłis mundi que m¬
celligunuar ꝑmares fortitudo gentiũ
uenerit tibi Regos indelieat prin¬
cipes ac potentes hinus soĩ. In im¬
datio idest habuntia camelorum
opiet te. siue exoinabit te. qͥromo¬

Expanded text:
enire tibi filios, et afflues fidelibus sicuti fluvius aquis. Et mirabitur cor tuum prae multitudine populorum, imo dilatabitur sive amplificabitur cor tuum in latitudine laetitiae, prae magnitudine gaudii. Sicut enim qui in tristitia est positus, quasi quodammodo coangustatur, ita qui in laetitia consistit, quasi dilatatur. De hac dilatatione et laetitia dicit Aposcorona et gaudium nostrum, nonne vos estis in Domino? » Et illud: « Os meum patet ad vos, o Corinthii, cor meum dilatatum est in vobis, iterumque dilatimini et vos . » Quo tempore autem ista ventura essent Ecclesiae primitivae, manifestat cum dicit: « Tunc inquies mirabitur et dilatabitur cor tuum, quando conversa fuerit ad te per fidem multitudo maris, » id est, omnes nationes istius mundi qui intelligitur per mare, fortitudo gentium venerit tibi, reges videlicet, principes ac potestates hujus saeculi. « Inundatio, » id est abundantia « camelorum operiet te » sive exornabit, « drome
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑcipient dies luctus tui: Scã ec¬
cłia que inpresenti lug&. ⁊ deplorat¬
sua ⁊ aliorum peccata. uł quia
differtur a regno: indie nudicuĩ ac¬
cipiet consolationem sic̃ dñs ipse
dixit: Beati lugentes: qm ipłi cõ¬
ecełia om̃s iusti inꝑpecuum hert¬
Non genetaliter de om̃ibus homi¬
nibus hoc ẽ. accipiendum. s deelec¬
tis angłis. ⁊ hominibus iustis qui
conpleto die iudicii simul regnabuN
cum dõ. ad possidendum et̃ naliteꝵ it¬
gnum celeste: traditis impus insuppli¬
cium ęc̃ne dampnationis. cumpatre
corum diabolo. E uidentes scĩ iugiter
creatorem suum: iam amplnis pecc̾are
non poterunt: Germen plantationis incę
opꝰ manus meae ad glorisicandum subꝰ
ipsi electi erunt. angłi boni. ⁊̃ apłi. cete¬
riq credentes. qui sidem ꝗhabent oꝑibꝰ
bonis adornant. ĩpsi sunt germ̃ plan¬
tationis dñi ⁊opus manuum eius quia
creaui ingłam ⁊ laudem nominis meiꝰ
celestis: iradicabitur Minimus erit in

Expanded text:
ctus tui. Sancta Ecclesia, quae in praesenti luget et deplorasua et aliorum peccata, vel quia differtur a regno, in die judicii accipiet consolationem. Sicut ipse Dominus dixit: « Beati lugentes, quoniam ipsi conEcclesia, « omnes justi in perpetuum haere» Non generaliter de omnibus hominibus hoc accipiendum est, sed de electis angelis et hominibus justis: qui completo die judicii simul remanebunt cum Deo ad possidendum aeternaliter regnum coeleste, traditis impiis in supplicium aeternae damnationis cum patre eorum diabolo: et videntes sancti jugiter Creatorem suum, jam amplius peccare non poterunt. « Germem plantationis meae, opus manus meae ad glorificandum, » subaudis ipsi electi erunt. Angeli boni et apostoli caeterique credentes, qui fidem quam habent operibus bonis adornant, ipsi sunt germen plantationis Domini et opus manuum ejus: quia creavi in gloriam et laudem nominis mei . » coelestis, eradicabitur . » « Minimus erit in
Abbreviated transcription (Latin):
incantico canticorum: pulera ut
luna. electa ut sol Eccłia aut̃ id¬
circo lune comparatur. quia sic̃
lua mutuatũ lumen asole accipii.
& abillo omnem splendorem habec:
ita eccłia axp̃o uero sole illuminat᷑.
& quicquid boni habet abillo ꝑcipit:
Ideoq dic̃: buna tua nonminuetur. qr
in presenti scło aliꝗdo minuitur. et eccła
aliꝗdo augeturr Minuitur cum ali¬
quis inheretieam prauitatem cadit.
uł post baptismum in peccatis mori¬
tur. Augetur autem cum cotidie
numerus dectorum completur. uide¬
licet cum quilibet paganus ad sidẽ
et dampnatis reprobis. soli iusti
remanebunt: ex quibus ꝓꝰmodũ
nulł iinuetur. neq etiam augebit᷑.
quantum autem adlateram p̾tinet
dic̃ beatus isidorus inlabro crtatu¬
iarum: qđ transacto die uidicu
sol mercedem laboris sui ꝑcipi&
urxca illud propħe. Luecbit in¬
quid sol septẽpliciter ⁊ nonueni¬
et adoccasum : Post modum neq
sol neq luna s mordine suo quo

Expanded text:
in Cantico canticorum: « Pulchra ut luna, electa ut sol. » Ecclesia autem idcirco lunae comparatur, quia sicut luna mutuatum lumen a sole accipit, et ab illo omnem splendorem habet: ita Ecclesia a Christo vero sole illuminatur: et quidquid boni habet, ab illo percipit. Ideoque dicit luna tua non minuetur, quia in praesenti saeculo aliquando minuitur Ecclesia, aliquando augetur. Minuitur, cum aliquis in haereticam pravitatem cadit, vel post baptismum in peccatis moritur. Augetur autem, cum quotidie numerus electorum completur, videlicet dum quilibet paganus convertitet damnatis reprobis, soli justi tunc remanebunt: ex quibus nullus postmodum minuetur, neque etiam augebitur. Quantum autem ad litteram pertinet, dicit beatus Isidorus in libro creaturarum, quod transacto die judicii sol mercedem laboris sui percipiet, juxta illud prophetae: « Lucebit inquit sol septempliciter . » Et non veniet ad occasum postmodum neque sol, neque luna; sed in ordine suo quo
Abbreviated transcription (Latin):
tiens cnubus suis. ulli dequibus scripsit
lucas: qđ multa turba sacerdotum obedi¬
ebat fidei: Similit̾̃ gentiles ualde humi¬
liauerunt eccłiã. qͣndo succiđunt petrũ
excelsum cedrũ.s p̾ea humiliati glorifica

Expanded text:
tiens civibus suis, et illi de quibus scripsit tiens civibus suis, et illi de quibus scripsit Lucas, quod multa turba sacerdotum obediebat fidei. Similiter gentiles valde humiliaverunt Ecclesiam, quando succiderunt Petrum excelsam cedrum, sed postea humilia
Abbreviated transcription (Latin):
sequaces corum: quorum locus cecliat̃. que
abisis ẽ fundata: Ideo autem apłi et p̃di¬
catores pedes dñi dicunt᷑. quia ab eis por
bulabo Unde eciam alius ꝓpħa dicit:
quia sicuti totum corpus pedes portunt:
ita illi eccłiam suis doctrinis miraculisq
exemplis sustinent. Locum inquid pedũ
meorum glorificabo: idẽ eccłiam quam fun¬
dauerunt apłi corumq successores. multi¬
tudine credentium exornabo Quenient
muliauerunt te interficiendo scõs suos p̃¬
dicatores. & adorabunt uestigia pedum tuoꝵ
om̃s quidetrahebant tͥ. idẽ. uencrabuntut
signa ⁊opatua et apłorum tuorum qui sic̃ suꝑiꝰ
diximus pedes ęccłiȩ fuerunt: Ualde hu¬
miliauerunt iudei ȩccłiam quando decolla¬
uerunt iacobum frẽm dñi. qui erat eis ab
stephanũ: s postea ꝑdñi grãm uenientes
adsidem eius. humiliatisunt: ⁊uenerabant᷑
signa ⁊ miracła apłorum. ut beatus paulꝰ
fec̃: qui fortiter humiliauit eam consen¬

Expanded text:
sequaces eorum, quorum locus est Ecclesia, quae ab ipsis est fundata. Ideo autem apostoli et praedicatores pedes Domini dicuntur, quia ab eis portbulabo . » Unde etiam alius propheta dicit:  praedicatores, quia sicuti totum corpus pedes portant, ita illi Ecclesiam suis doctrinis miraculisque et exemplis sustinent. Locum inquit pedum meorum glorificabo, id est Ecclesiam quam fundaverunt apostoli eorumque successores, multitudine credentium exornabo. « Et venient miliaverunt te » interficiendo sanctos tuos praedicatores, « et adorabunt vestigia pedum tuorum omnes qui detrahebant tibi, » id est, venerabuntur signa et opera apostolorum tuorum, qui, sicut superius diximus, pedes Ecclesiae fuerunt. Valde humiliaverunt Judaei Ecclesiam, quando decollaverunt Jacobum fratrem Domini, qui erat eis ab Stephanum. Sed postea per Domini gratiam venientes ad fidem ejus humiliati sunt, et venerabantur signa et miracula apostolorum, ut beatus Paulus fecit, qui fortiter humiliavit eam consen
Abbreviated transcription (Latin):
gentiles: qui longe adõ recesserant ꝑidola¬
tiam. non loco s merito. dequibus dicit
apłs. Uos qui eratis longe. facti estis ꝓpe:
Quantomagis enim quisque peccat. tanto
longius ado recehit Filn ergo primitiue
aeccłe sunt ons eredentes robustiores in
fide ⁊ intellectu.: qui ꝑse delonge ueniunt.
⁊ adͥfidem dñi congregantur. dequibus
carnem. tamen ꝑ cuuangłium ego uos
genui: Filie uero lac suegentes: anime
sunt fidelium utriusq sexus lactaentes
id est simplicem cibum querentes. idest¬

Expanded text:
gentiles qui longe a Deo recesserant per idololagentiles qui longe a Deo recesserant per idololatriam, non loco sed merito. De quibus dicit Apostolus: « Vos qui eratis longe, facti estis prope. » Quantum enim quisquis peccat, tanto longius a Deo recedit. Filii ergo primitivae Ecclesiae sunt omnes credentes robustiores in fide et intellectu, qui per se de longe veniunt, et ad fidem congregantur: de quibuscarnem, tamen per Evangelium ego vos genui . » Filiae vero lac sugentes animae sunt fidelium utriusque sexus, lactentes, id est, simplicem cibum quaerentes,
Abbreviated transcription (Latin):
dicitur. O acccla primitiua leua ocłos
mentis ineireintu tuo. ⁊ ude. hocest consi¬
dera: Om̃s isti congregati sunt̃ uenerunt
tibi: id est adhoc uenerunt ut tibi socient᷑
inunitate sidei. uł ut tin fili sint Deillis
loquitur dequibus seripsit lucas inactibus
requieint: Uł aliter. Leua inquid o aeccła
primitiua oculos tuos ⁊ considera aborien¬
te noccidente omĩbusqae partibus mundi
om̃s isti gentiles in circintu tuo cõmorantes.
congregabuntur adfidem tuam. ⁊ ueniunt
tibi. ut tuisint filii: Dehac tilio in loco dieitur:
Gaude filia sion. quia ecce uenio ⁊ habitabo
inineho tui. ⁊ uenient gentes multe adte:
Filii tui delonge uement: ⁊ filię tuȩ lac
suggent: Quidam codices habent filiȩ tuȩ
delatere furgent: quod nec in aebraica
ueritate. neque inseptuaginta interp̃tibus
inuenitur : neque sensus expositionis
beati ierommi. adea inolinatur Filii ⁊ filie
pͥmitiue aeccłȩ delonge uenientes sunt

Expanded text:
dicitur: O Ecclesia primitiva, leva oculos mentis in circuitu tuo: et vide, hoc est, considera. Omnes isti congregati sunt, venerunt tibi, id est, ad hoc venerunt ut tibi socientur in unitate fidei, vel ut tui filii sint. De illis loquitur de quibus scripsit Lucas in Actibusrequievit. Vel aliter: Leva, inquit, o Ecclesia primitiva, oculos tuos, et considera ab oriente et occidente omnibusque mundi partibus: omnes isti gentiles in circuitu tuo commorantes congregabuntur ad fidem tuam, et venient tibi, ut tui sint filii. De hoc alio in loco dicitur: « Gaude, filia Sion, quia ecce venio et habitabo in medio tui, et venient gentes multae ad te . » « Filii tui de longe venient, et filiae tuae lac sugent. » Quidam codices habent, filiae tuae de latere surgent, quod nec in hebraica veritate neque in Septuaginta interpretibus invenitur, neque sensus expositionis beati Hieronymi ad ea inclinatur. Filii et filiae primitivae Ecclesiae de longe venientes, sunt
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑseqͥtorum proxp̃i nomine sustinuer̃:
dequorum uictora itriumpho epulati.
id÷ ualde lecatisunt uidentes eos transi¬
re ad suam societutem : unquorum gła
ipsi suꝑbierunt: id÷ exultauerunt. ł gła¬
tisunt: Suꝑbia siquidem isto in loco ꝓ gła
ponitun : sicut ⁊paulo suꝑius. ubi dictũ ÷
ponamte insuꝑbiam siue ingłam scoꝵ¬

Expanded text:
persecutorum pro Christi nomine sustinuerunt: persecutorum pro Christi nomine sustinuerunt: de quorum victoria et triumpho epulati, id est valde laetati sunt videntes eos transire ad suam societatem, et in quorum gloria ipsi superbierunt, id est exsultaverunt vel gloriati sunt. Superbia siquidem isto in loco pro gloria ponitur, sicut et paulo superius ubi dictum est: Ponam te in superbiam sive in glo
Abbreviated transcription (Latin):
sp̾nli pauerunt: Ipsimartires ip̃dicatoris
fili peregrinorum id÷ fili gentium fucr.
agricole et cultores eccłie. ⁊ cem̃taru.
etamitores. ⁊ custodes. quia ipsi edificauer̃
eccłiam. & ipsi excoluerunt corda cre
et maliuinitores. ⁊cultores. fuerunt scribe
ipharisei: dequibus dñs illis audientib:
insine parabole dic̃. Malos male ꝑdec.
et dabitur genti facienti fructus eius
Uos autem sacerdotes dm̃ uocabimini
ministri dni nr̃i dicetur uobis: hoc dup¬
pliciter intelligi potest: ut beatus hiero¬
nimus. dic̃. uidelicet uit adpredicatores
exgentibus referatur. qui fuerunt filii ꝑe
sacerdotes dñi quimaioris dignitatis
norum fuerint unitores. cem̃tarii. ⁊agri¬
cultores. uocabimin uos apłi sacerdotes.
imagistri eorum: qui magistri dñi eritis:
fortitudinem gentium comedecis õ apłi. ⁊in
głai eorum suꝑbietis: Fortitudo gentium
suerunt martires. qui fortiter tormenta

Expanded text:
spirituali paverunt. Ipsi martyres et praedicatores spirituali paverunt. Ipsi martyres et praedicatores filii peregrinorum, id est filii gentium, fuerunt agricolae et cultores Ecclesiae et caementarii et vinitores et custodes: quia ipsi aedificaverunt Ecclesiam, et ipsi excoluerunt corda credet mali vinitores et cultores fuerunt scribae et Pharisaei, de quibus Dominus illis audientibus in fine parabolae dicit: « Malos male perdet. dabitur genti facienti fructus ejus . » « Vos autem sacerdotes Domini vocabimini, ministri Dei nostri dicetur vobis. » Hoc dupliciter intelligi potest, ut beatus Hieronymus dicit, videlicet ut ad praedicatores ex gentibus referatur, qui fuerunt filii persacerdotes Domini qui majoris dignitatis norum fuerint vinitores, caementarii et agricultores, vocabimini vos apostoli, sacerdotes et magistri eorum, quia ministri Domini eritis. « Fortitudinem gentium comedetis, et in gloria eorum superbietis. » Fortitudo gentium fuerunt martyres, qui fortiter tormenta
Abbreviated transcription (Latin):
runt exiudes. ⁊ quod eetidit ab exordio mundi
ingentibus ꝑidolatriam. restaurabunt et eriged
ipsi ꝑculturam om̃pis dei: iinstaurabunt ciui¬
tates descrtas adõ. id ÷ eccłias diuersarum
gentium: uł quinq corporis sensus qui intl¬
liguntur perciuitates quę dissipate fuerant.
ingeneratione iudeorum ⁊ generationem gen¬
tium insidelitate uidolatria: & sabunt alieni
⁊ pascent peccora urã: & fili peregrinorum.
agricole iumitores ur̃i erunt: Alieni appel¬
lantur gentiles ⁊peregrini: quia acognitio¬
ne dei alieni erant. longe recedentes ab illo
Peccora quoq apłorum sunt simplices ec
masueti. dequib dñs dic̃ petro: iin illo
om̃ibus apłis: pasce oues meas: pasce agnos
meos Quos predicatores gentium. ⁊ mar¬
tres ut fuit gregorius: ambrosius. hilariꝰ
augustinus. hieronimus ciprianus. aliiq.e
quam plurimi. uerbo simplici. ⁊ doctrina

Expanded text:
runt ex Judaeis. Et quod cecidit ab exordio mundi runt ex Judaeis. Et quod cecidit ab exordio mundi in gentibus per idololatriam, restaurabunt et erigent ipsi per culturam omnipotentis Dei. Et instaurabunt civitates desertas a Deo, id est ecclesias diversarum gentium, vel quinque corporis sensus qui intelliguntur per civitates quae dissipatae fuerant, in generatione Judaeorum, et generationem gentium, infidelitate et idololatria. « Et stabunt alieni, et pascent pecora vestra. Et filii peregrinorum agricolae et vinitores vestri erunt. » Alieni appellantur gentiles et peregrini, quia cognitione Dei alieni erant, longe recedentes ab illo Pecora quoque apostolorum sunt simplices et mansueti, de quibus Dominus dicit Petro et in illo omnibus apostolis: « Pasce oves meas , » sive agnos meos. Quos praedicatores gentium et martyres ut fuit Gregorius, Ambrosius, Hilarius, Augustinus, Cyprianus, aliique quamplurimi verbo simplici et doctrina
Abbreviated transcription (Latin):
quando uiderunt multitudinem iudcorũ:
et multitudinem gentium. uenire adsidem:
p̾cincti gaudio et exultatione & uocabuntur
inte. fortes iusticię: id ÷ fortes adiusticiam.
plantatio dñĩ adgłificandum: Eccłiam allo¬
quitur sermo ꝓpħicus: Postquam inquiens
acceꝑis gaudium protristicia: uocabuntur
inte apłi ⁊mortires. aliiq ꝑfecti infide. fortes
adiusticiam oꝑandam. & uocabuntur etiam
plantatio dñi. quia abipso sunt fundati
infide ineccłia. ad glorisicandum creatorem
suum: & edificabunt deserta ascło. &eruinas
intiquas erigent. e instaurabunt ciuitates de¬
scitas. dissipatas ingeneratione : igenerationẽ:
e glorisicauerint cum insius operibus: edifica¬
bunt sca p̃dicatione ibaptismo deserta adõ
corda gentium. a scło id ÷ abmitio et ruinas
antiquias erigent: hoc :÷ qđ cetidit insinagogis
promsidelitate. restacirabunt inillis quicredide¬

Expanded text:
quando viderunt multitudinem Judaeorum quando viderunt multitudinem Judaeorum et multitudinem gentium venire ad fidem, praecincti gaudio et exsultatione. « Et vocabuntur in te fortes justitiae, » id est, fortes ad justitiam: « plantatio Domini ad glorificandum. » Ecclesiam alloquitur sermo propheticus. Postquam inquiens acceperis gaudium pro tristitia, vocabuntur in te apostoli et martyres aliique perfecti in fide, fortes ad justitiam faciendam, et vocabuntur etiam plantatio Domini: qui ab ipso sunt fundati in fide, in Ecclesia, ad glorificandum Creatorem suum. « Et aedificabunt deserta a saeculo, et ruinas antiquas erigent, et instaurabunt civitates desertas, dissipatas, in generatione et generationem. et glorificaverint eum in suis opibus, aedificabunt sua praedicatione et baptismo deserta a Deo corda gentium a saeculo, id est ab initio. Et ruinas antiquas erigent, hoc est quod cecidit in synagogis per infidelitatem, restaurabunt in illis qui credide
Abbreviated transcription (Latin):
Placabilis autem suit deo patri dies ultionis
udeorum: Hon qđ gaudet malicie eorum sine
desolationi: s mort nr̃o loquit᷑. quigaudemus
ꝗdo nos uilciscinar dcinimicis nr̃is Ahoc etiam
senti. uł uam infuturo om̃s lugentes sua ⁊ aliorũ
sion. sub coronam incapite : uł gaudaim et̾ne
fdlicitatis. in fundem meorum cordibus: Lugentes sion
utbeatus apłs quidicebat: Tristicia michi÷ ingens
⁊ continus dolor prosr̃ibus meis: ⁊ obtabam
ego anathema eẽ. profribus meis: & hadhoc
etiam mssit me ut darem eis sub̃ quilugebant
iudess. coronam prociere. id÷ remunerationẽ
celestem: ꝓ penitentia ⁊ labore. quem assũpser̃
ꝓfr̃ibus suis E darem oleum gaudii proluctu
For. protristicia ⁊me sidre gauidiuim ileticiam
E ut darem pallium laudis pro spũ meroris.
id÷ uestimentum iocunditatis prolugubri
uestimento: tunc apłi coronam acceꝑunt ꝙ
cinere: pallum laudis ꝓlugubri uesumto:

Expanded text:
eo Patri dies ultionis Judaeorum, non quod gauderet malitia eorum sive desolatione: sed more nostro loquitur, qui gaudemus quando nos ulciscimur de inimicis nostris. Ad hoc etiam senti vel etiam in futuro, omnes lugentes sua et aliorum Sion, subaudis coronam in capite, vel gaudium aeternae felicitatis infunderem in eorum cordibus. Lugentes Sion ut beatus Paulus qui dicebat: « Tristitia mihi est ingens et continuus dolor pro fratribus meis . » Et: « Optabam ego anathema esse pro fratribus meis. » Et ad hoc etiam misit me, ut darem eis, subaudis qui lugebant Judaeis, coronam pro cinere, id est, remunerationem coelestem pro poenitentia et labore, quem assumpserunt pro fratribus suis. Et darem oleum gaudii pro luctu, id est, pro tristitia et moerore gaudium et laetitiam. Et ut darem pallium laudis pro spiritu moeroris, id est, vestimentum jucunditatis pro lugubri vestimento. Tunc apostoli coronam acceperunt pro cinere, et pallium laudis pro lugubri vestimento,
Abbreviated transcription (Latin):
inte uidebitur. oclis corporis ⁊ oculis mentis.
dequa gła dicitur. uidimus gloriam eius:¬
gloriam quasi unigeniti apatre In apłis
siquidem usa est gloria. quia illis uden¬
tibus miracula fecit & ambulabunt
illuminaberis. que antea ambulabant
intenebris peccatorum Et reges insplen¬
renatus fuerit eraqua ⁊ spu scõ ⁊ cetera
Et qui quod erediderunt ineũ. dedit
eis potestatem filios di fieri Reges he
dupliciter intelligumtur. uł reges huius
scłi. ut constantinus : ericlus. teodosius.
aliiꝗa quam plurimi qui fidem xp̃i
habuerunt: Uł &eiam reges sunt sĩ qui
filii regis existentes semet ipsos bene rexer
dequibus dr̃. Cor regis inmanu dei.¬
id est ad quecumque uoluerit uercet illud
Nosi om̃s nreges ⁊ gentes. illumine apłoꝵ¬

Expanded text:
« in te videbitur » oculis corporis et oculis mentis. « in te videbitur » oculis corporis et oculis mentis. De qua gloria dicitur: « Vidimus gloriam ejus quasi unigeniti a Patre . » In apostolis siquidem visa est gloria, quia illis videntibus miracula fecit. « Et ambulabunt illuminaris: quae antea ambulabant in tenebris peccatorum. « Et reges in splenrenatus fuerit ex aqua et Spiritu sancto , etc. » Et « quotquot receperunt eum, dedit eis potestatem filios Dei fieri . » Reges hic dupliciter intelliguntur, vel reges saeculi hujus, ut Constantinus, Heraclius, Theodosius, aliique quamplurimi qui fidem Christi habuerunt. Vel etiam reges sunt sancti qui filii regis existentes, semetipsos bene rexerunt, de quibus dicitur: « Cor regis in manu Dei, ad quodcunque voluerit vertet illud . » Nos omnes et reges et gentes in lumine apo