comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mauis picłi̾s. Intus ẽ adu̾sarius intͦ
auctor erroris. intꝰ inqu̾a clausus ĩ
uob̾met ip̃is. ꝓpositũ speculare. habi¬
tum tuementis explom excubias
obtente adu̾sus ments tuo cogitatoes
ot anumi cupiditates. tu ip̃e tͥ causa
os imꝓbitatis. tu ip̃e dux flaginorũ
cuoꝵ atqi incentor cͥminũ. Quid ali¬
enan naturam accersis ad ercusatõ¬
nem tuoꝵ lapsuũ. utinam te ip̃e non¬
impelleres. utinam nõ p̾cipitares. uti¬
nam uõ ĩuolueres aut studus inmo¬
deitionibꝰ. aut indignanonibꝰ aut cu¬
piditatibꝰ que nos uinexos uelut qui¬
bdam recibus tenent. Et certe in
nob̾ ẽ moderari studium. colubere na¬
condiam colierc̾e cupiditates. In nob̾
etiam indulg̾e̾ luxurie. adolere libidi¬
nẽ. infla̾mare iracundiam. uł niflam¬
manti aurẽ accomodare. elenari ma¬
gis in supbiam. effundi in seuiciã. ꝙͣ
repͥmi hililitatem et dilige̾ mansue¬
tudinem. Quid naturam accusas o

Expanded text:
maius periculum. intus est aduersarius, intus maius periculum. intus est aduersarius, intus auctor erroris, intus inquam clausus in nobismet ipsis. propositum tuum speculare, habitum tuae mentis explora, excubias optende aduersus mentis tuae cogitationes et animi cupiditates. tu ipse tibi causa es inprobitatis, tu ipse dux flagitiorum tuorum atque incentor criminum. quid alienam naturam accersis ad excusationem tuorum lapsuum? utinam te ipimpelleres, utinam non praecipitares, utinam non involveres aut studiis immoderatioribus, aut indignatione, aut cupiditatibus, quae nos innexos velut quibusdam retibus tenent. Et certe in nobis est moderari studia, cohibere iracundiam, coercere cupiditates: in nobis est etiam indulgere luxuriae, adolere libidines, inflammare iracundiam, vel inflammanti aurem accommodare, elevari magis superbia, effundi in saevitiam, quam reprimi humilitate, diligere mansuetudinem. Quid naturam accusas, o
Abbreviated transcription (Latin):
declaure. Quid ergo dicũt ꝙ deus
creaui̾t malum cum excõcrariis et
adu̾sariis nequaqũa sibi adu̾sa ge¬
nerent᷑. Nec enĩ uita mort̾e genenit
nec lux tenebias. Non enĩ sic̃ muta¬
bilitates affectuũ.ita etiã genationũ
ꝓgressiones sunt. Illi excontrariis
in contraria ꝓpositi deflexione uer¬
tunt᷑. Isti nõ ex contrariis in adu̾sa
deflectunt. sed ex eiusdem generis
uł auctorib uł causis create in si¬
militudinẽ sui referũt᷑ auctoris.
Niud ig̾ dicimus: Si enĩ neq sine
pͥnopio ẽ quasi increata noqr a deo
fc̃a. unde ht̃ natura malicia. Nam
mala eẽ in hoc mũdo nlłs sapiens
denegabit cum sit tam frequens
in hoc scło lapsus ad mortẽ. Sed ex
his que iam dreinius possimnus col¬
ligere qma nõ est uiua substançia
ses mentis acqr animi depiauatio
a tramite uirtutis deuia que incu¬
riosoꝵ animis freꝙͥter obrepit. Nõ
igitur ab extumeis est nob̾ ꝙͣ a nob̾ ipͥis

Expanded text:
declarare. quid ergo dicunt quod deus declarare. quid ergo dicunt quod deus creauerit malum, cum ex contrariis et aduersis nequaquam sibi aduersa generentur? nec enim uita mortem generat nec lux tenebras. non enim sicut mutabilitates adfectuum ita etiam generationum progressiones sunt. illae ex contrariis in contraria propositi deflexione uertuntur, istae non ex contrariis in aduersa cariorem, sed ex eiusdem generis uel auctoribus uel causis creatae in similitudinem sui referuntur auctoris. Quid igitur dicemus ? si enim neque sine principio est quasi increata neque a deo facta, unde habet natura malitiam ? nam mala esse in hoc mundo nullus sapiens denegauit, cum sit tam frequens in hoc saeculo lapsus ad mortem. sed ex declinauit quae iam diximus possumus colligere quia non est uiua substantia, sed mentis atque animi deprauatio a tramite uiitutis deuia, quae incuriosorum animis frequenter obrepit. non igitur ab extraneis est nobis quam a nobis ipsis
Abbreviated transcription (Latin):
rorem ꝓlapsionis. Eradioari cũ hanc
deus nult de animis singłoꝵ. quomado
cam ip̃e geneniret. Clamat ꝓpħa. De¬
sinite amalicus ur̃is. Et p̃cipue scus
dauid. Desine a malo et fac bonum.
Quomͦ ei inicium a dño damus: Sed
liex opimo ferali eoꝵ qui ꝑturbandã
ect᷑ putauerũt. hinic marcionis. Huic
ualentini. huic pestis illa manicheoꝵ
fimesta scoꝵ mentib temptauerũt
inferre contagia. Quid nob̾ ip̃i in lu¬
mine uite tenebra mortis inquiri¬
mus: Scͥptura diuina. salutem sug¬
gerit uite. odorem flagint ut suauita¬
incurras. Simplicit̾ lege ohonio. Cõ
tibi ip̃i foueami prauus int̾ptes esfodi¬
as. Simplex sermo ẽ. quia fecit deus
celum et t̾ram. fecit quod nõ erat: nõ
quod enit. Et tr̾a erat ĩnisibilis. Ex
quo fc̾a est erat. Et eut inuisibilis
quia exinidabat aqua et opiebat eã
et erant sup eam tenebre su ꝑfuse. qr
nondu erat lumen diei. nondũ solis
radius. qui solet et sub aq̃s larẽcia

Expanded text:
rorem prolapsionis. eradicari hanc rorem prolapsionis. eradicari hanc deus uult de animis singulorum: quomodo eam ipse generaret? clamat propheta: desinite a malitiis uestris et praecipue sanctus Dauid: desine a malo et fac bonum: quomodo ei initium a domino damus? sed haec opinio feralis eorum qui perturbandam ecclesiam putauerunt. hinc Marciones, hinc Ualentini, hinc pestis illa Manicheorum funesta sanctorum mentibus temptauerunt inferre contagia. quid nobis ipsi in lumine uitae tenebras mortis inquirimus ? scriptura diuina salutem suggerit, uitae odorem fraglat, ut suauitaincurras. simpliciter legeslege o homo, non tibi ipse foueam prauus interpres effodias. simplex sermo est quia fecit deus caelum et terram: fecit quod non erat, non quod erat, et terra erat inuisibilis: ex quo facta est, erat, et erat inuisibilis, quia exundabat aqua et operiebat eam, et erant super eam tenebrae superfusae, quia nondum erat lumen diei, nondum solis radius, qui solet et sub aquis latentia
Abbreviated transcription (Latin):
consonat in plerisq et coͣgruit. sic habr.
Et spus dei fouebat aquas idẽ uunfica¬
bat ut in nouas cogeret creaturas et
fotu suo aĩaret ad initam. Nam etiam
trariarũ uirtutũ suꝑ eas eẽ nõ potem̃t.
ubi loc̾ tanta grͣa undicabat. siue ut
quidam uolunt aerem accipiant. res¬
pondeant qua rõne spin dei dixerit.
Cum satis fu̾it sp̃m nũcupire. hii ergo
uolunt a dño deo nr̃o quatuor pͥmo
elementa generta celũ. t̾iñ. mare ac¬
rem. eo ꝙ cause reꝑ. ignis et aer. t̾ra.
et aqua sint. ex quib mũdi species cõ¬
stat et forma. Ubi ergo tenebre noqui¬
tiarũ spũalium locũ hẽre potuerunt
cum augͦte huiꝰ decorem fignre mũd̾
induceret᷑. Nnquid maliciã simł deus
creauit. sed ea ex nob̾ orta nõ acrea¬
tore deo condita morũ leuitate gene¬
rant᷑ nõ ullam creature habens pͥro¬
gatiuam. nec auc̾tem substancie na¬
turilis sed mutabilitatis iiciũ ⁊ or¬

Expanded text:
consonat in plerisque et congruit, sic habet: consonat in plerisque et congruit, sic habet: et spiritus dei fouebat aquas, id est uiuificabat, ut in nouas cogeret creaturas et fotu suo animaret ad uitam. nam etiam trariarum uirtutum super eas esse non poterant, ubi locum sibi tanta gratia uindicabat, siue ut quidam uolunt aerem accipiant, respondeant qua ratione spiritum dei dixerit, cum satis fuerit spiritum nuncupare. hi ergo uolunt a domino deo nostro quattuor primum elementa generata, caelum terram mare aerem, eo quod causae rerum ignis et aer, terra et aqua sint, ex quibus mundi species constat et forma. ubi igitur tenebrae nequitiarum spiritalium locum habere potuerunt, cum augustae huius decorem figurae mundus indueret? numquid malitiam simul deus creauit ? sed ea ex nobis orta, non a creatore deo condita morum leuitate generatur non ullam creaturae habens praerogatiuam nec auctoritatem substantiae naturalis, sed mutabilitatis uitium
Abbreviated transcription (Latin):
uideam. Maxime cũ sequat᷑ et sp̃s dei
ferebat᷑ suꝑ aquas. Nũe et si aliqui ꝓ
aere accipiunt. aliqui pro spñ qũe spi¬
ramus et carpimus aure. huiꝰ uitalis
spm. nos tamen cum scõꝵ et fidelũ
eluceat. p̃termisso enĩ quia in pͥnap᷑
focit deus celum et t̾rum. idẽ in xp̾o fe¬
cit deus ul̾ filius dei. deus fecit. uł per
filium deus fec̾ quia om̾ia per ip̃m fc̃a
sut. et sine ip̃o fcm̃ est nichil. suꝑenit
plenitudo oꝑationis in sp̃n. sic̾ scͥptum
est. uerbo dñi celi firmati su̾t. et spũ onis
euis om̃is uirtus ooꝵ Itaq quead¬
modum in ꝑsalmo docemur opatõnẽ
uerbis quos ẽ uerbum dei et nrtutẽ
quam dedit spũs sc̃s: ita hic ꝓpheticũ
resultauit oraculum quia deus dixit
et deus fecit. spũs quoq dei suꝑfereba¬
tur sup aquas Ornando eñi polo celi
germinaturis t̾ris. pulchre spũs suꝑ¬
ferebat᷑ quia per ip̾m habebant nouo
rus qui uicius hebrro est et inẜ̃mone

Expanded text:
uideamur, maxime cum sequatur: et spiuideamur, maxime cum sequatur: et spiferebatur super aquas . Quem etsi aliqui pro aere accipiant, aliqui pro spiritu quem spiramus et carpimus aurae hujus vitalis spiritum; nos tamen cum sanctorum et fidelium eluceat. Praemisso enim quia in principio fecit Deus coelum et terram, id est in Christo fecit Deus, vel Filius Dei Deus fecit, vel per Filium Deus fecit; quia omnia per ipsum facta sunt et sine ipso factum est nihil, supererat plenitudo operationis in spiritu, sicut scriptum est: uerbo domini caeli firmati sunt et spiritu oris eius omnis uirtus eorum. itaque quemadmodum in psalmo docemur operationem uerbi, quod est uerbum dei, et uirtutem, quam dedit spiritus sanctus, ita hic propheticum resultauit oraculum quia deus dixit et deus fecit. spiritus quoque dei superferebatur super aquas. ornando enim polo caeli germinaturis terris pulchre spiritus superferebatur, quia per ipsum habebant nouorrus, qui uicinus Hebraeo est et sermone
Abbreviated transcription (Latin):
rem ocłis mesticiam amnus excitare cõ¬
sueuit. Terra ymbribꝰ madefacta fastidi¬
um est. Maria ꝓcellis turbata. quos non
ĩcuciũt metuo: pulcherrima est rerum
species. Sed quid oẽt sine lumine quid
sine temperie. quid sine aquaꝵ cõgre¬
gatione. quib aũt dim̾a poli huiꝰ habe¬
bantur exordia: Tolle solem t̾ris. tollece¬
lo stellar globos om̃ia tenebris ĩhorre¬
scunt. Sic euit anteꝙͣ lumen huic mũdo
dñs infunde̾t. Et ideo scͥpturo ait. Quia
quia aer ip̃e tenebrosus est. aqua ip̃a su
nube tenebrosa ẽ. quia tenebrosa aqua
in nubibꝰ aens. Erant ergo tenebre suꝑ
bitror potestates. qd̾ dñs earum malici¬
am creaui̾nt. Cum utiq nõ substanti a¬
lis sed accidens sit maliçia que a natu¬
re bonitate deflexit. Itaq in constitutõe
mũdi opinio malicie interim seq̃strer᷑
ne diuine oꝑationi et pulcherrue cre¬
ature ea que decoloni sũt admiscere

Expanded text:
rem oculis, moestitiam animis excitare conrem oculis, moestitiam animis excitare consuevit. Terra imbribus madefacta, fastidio est. Maria procellis turbata, quos non incutiunt metus? Pulcherrima est rerum species, sed quid esset sine lumine? quid sine temperie? quid sine aquarum congregatione, quibus ante demersa poli hujus habebantur exordia? Tolle solem terris, tolle coelis stellarum globos, omnia tenebris inhorescunt. Sic erant antequam lumen huic mundo Dominus infunderet. Et ideo Scriptura ait: quia quia aer ipse tenebrosus est. aqua ipsa sub nube tenebrosa est, quia tenebrosa aqua m nubibus aeris. erant ergo tenebrae supbitror potestates, quod dominus earum malitiam creauerit, cum utique non substantialis, sed accidens sit malitia, quae a naturae bonitate deflexerit. itaque in constitutione mundi opinio malitiae interim sequestretur, ne diuinae operationi et pulcherrimae creaturae ea quae decolora sunt admiscere
Abbreviated transcription (Latin):
bro ait. Tollite in celum ocłos ur̃os
et aspicite in t̾ram deorsum quia celũ
ut fumus soliditum est. t̾ra aũt ut uesti¬
mencũ uecerascet hec t̾ri est que erãt ĩcõ¬
posita. Nondum enĩ erant maria suo fine
distincta et ideo nago fictu et ꝓfundo gͦ¬
gite t̾ra ĩundabatur. sonsidã quia etiã
nũc plaustri uligine t̾ra ĩhorrere con¬
sueuit nec paciens est nomeris ubim
fusus t̾ris humor exundat. Erat ergo
incõposita utpote sollertis agricole ĩa¬
rata cultoris quia adhuc deorat cultor
fut incomposira quia nuda giguen¬
tium uecthoris herbosa ripanum nec
opaca nemoribꝰ nec leta segetibꝰ. nec um¬
bra sup cilus montium. nec odorata flo¬
ribus nec grata uinetis.merito ĩcõposi¬
ta q̃ ornatib indigebat. Cui deerant ui¬
tium serta gemontium. Ostende̾ eĩ uo¬
liit deus. quia nec mũdꝰ ip̃e haberet gn¬
amiuisi eum uario cultu opator ornas
set. Celum ipm̃ intextum nubibꝰ horro¬

Expanded text:
bro ait: tollite in caelum oculos uestros bro ait: tollite in caelum oculos uestros et aspicite in terram deorsum, quia caelum ut fumus solidatum est, terra autem ut uestimentum ueterescet. haec terra est, quae ante erat inconposita. nondum erant enim maria suo fine distincta, et ideo uago fluctu et profundo gurgite terra inundabatur. considera quia etiam nunc palustri uligine terra inhorrere consueuit nec patiens est uomeris, ubi infusus terris umor exundat. erat ergo inconposita, utpote sollertis agricolae inarata culturis, quia adhuc deerat cultor. erat inconposita, quia nuda gignentium nec toris herbosa riparum nec opaca nemoribus nec laeta segetibus nec umbrosa superciliis montium nec odorata floribus nec grata uinetis. merito inconposita, quae ornatibus indigebat, cui deerant uitium serta gemmantium. ostendere enim uoluit deus quia nec mundus ipse haberet . gratiam, nisi eum uario cultu opset. Coelum ipsum intextum nubibus, horro
Abbreviated transcription (Latin):
utrũq ẽẽ oꝑatum ut pͥmo face̾t post¬
ea componeret ut alterũ altero crede
dũs iussit ut iudei remouerent lapidẽ
de sepulchro ut mortuũ uidentes post¬
ea resuscitatũ crederent. Deinde uoca¬
uit lazarum et resurrexit. et ligans
manibꝰ et pedibꝰ exiuit foras. Nõne pote¬
rnt remouere lapidem qui potuit mor¬
tuũ suscitare: Et qui potuit defuncto
uitam redd̾e̾ non potuit nexus solue
uinculoꝵ. Quu iunctis pedibꝰ gressum
dedit huic nõ potuit ruptis uincłis in¬
cessum redd̾e̾: Sed utiq adu̾timus quod
uoluit pͥmo demõstrare mortuũ ut o¬
culis sins crederent deinde resuscitare.
t̾cio iubere ut ip̃i uincła fimeris solue¬
rent ut int̾ ista fides infunderef᷑ ĩ fide¬
libus et per gradus quosdam creduli¬
tas nasceretur. fecit erpo pͥmũ deus ce¬
lum et t̾ram ea tam̃ non qͣi ppetua. s
quasi corruptibilis creature cõsũmati¬
oui uoluit subicere. Unde in ꝑsaie li¬

Expanded text:
utrumque esse operatum, ut primum faceret, postutrumque esse operatum, ut primum faceret, postea conponeret, ut alterum altero crederrus Lazarum dominus iussit, ut Iudaei remouerent lapidem de sepulchro, ut mortuum uidentes postea resuscitatum crederent. deinde uocauit Lazarum, et resurrexit et ligatis manibus et pedibus exiuit foras. nonne poterat remouere lapidem qui poterat mortuum contendunt? et qui potuit defuncto uitam reddere non potuit nexus soluere uinculorum? cui uinctis pedibus gressum dedit, huic non potuit ruptis uinculis incessum reddere ? sed utique aduertimus quod uoluit primum demonstrare mortuum, ut oculis suis crederent, deinde resuscitaresuscitare, tertio iubere, ut ipsi uincula funeris soluerent, ut inter ista fides infunderetur infidelibus et per gradus quosdam credulitas nasceretur. Fecit ergo primum deus caelum et terram, ea tamen non quasi perpetua, sed quasi corruptibilis creaturae consummationi uoluit subiacere. unde in Esaiae li
Abbreviated transcription (Latin):
ac fructibꝰ t̾ram uestire. potuit utiq. Sed
ideo pͥmo fc̾a postea composira decłantur
ne uere incroita et sine pͥncpio crederẽ¬
tur. si species rerũ uelut ĩgenerate ab in¬
icio non postea addite uiderent᷑. Imcõpo¬
sita t̾ra legit᷑ et hisdem a plulosopnis et¬
nitatis quib deus pͥuileguis hononitur.
quid dicerent si ab itio ens pulchritu¬
do uernasset: Demersa aquis destribit᷑
uelut cuidam pͥncipioꝵ suoꝵ ad dicta
naufragio et adhuc a nõnlłis fc̃a non
creditur. Quid si docorem pͥmogenitũ
uindicaret accedit illud quod mmuitatores
nos sui deus ẽẽ uoluit. ut pͥmo faciamꝰ
aliqua postea uenustemꝰ ne dum siml
utrũq adorimur neutrũ possumꝰ imple¬
re. fides aũt nr̃a auodam gradu crescit.
Ideo fecit deus pͥmũ postea uenustauit¬
i it eundem credamus ornasse qui fecit
et focisse qui ornauerit ne alter pute¬
mus ornasse alter croauisse sed cundẽ

Expanded text:
ac fructibus terra uestiri? potuit utique, sed ac fructibus terra uestiri? potuit utique, sed ideo primo facta, postea conposita declarantur, ne uere increata et sine principio crederentur, si species rerum uelut ingeneratae ab initio, non postea additae uiderentur. inconposita terra legitur et isdem a philosophis, aeternitatis quibus deus priuilegiis honoratur: quid dicerent si ab initio eius conseruatione uemasset? demersa aquis describitur uelut cuidam principiorum suorum addicta naufragio et adhuc a nonnullis facta non creditur: quid si decorem primogenitum uindicaret? accedit illud quod imitatores nos sui deus esse uoluit, ut primo faciamus aliqua, postea uenustemus, ne dum simul utrumque adorimur, neutrum possimus inplere. fides autem nostra quodam gradu crescit. ideo primum fecit deus, postea uenustauit, ut eundem credamus ornasse qui fecit et fecisse qui ornauerit, ne alterum putemus ornasse, alterum creauisse, sed eundem
Abbreviated transcription (Latin):
dum lux que illuminaret mu̾dũ nõ¬
dum sol. post ea eñi luminaria facta
sũt celi. Quod si solis indius plerũqr
etiam aquis opta illuminat et ꝓfundo
mersa splendore lumnis sui ꝓdit quis
dubitet dõ ea que in ꝓfundo sunt ĩusibi¬
lia ẽẽ non posse: Nisi forte sic accipiamꝰ
nusibilem t̾ram quod nondũ uerbo
dei et ꝓtectõne iusitabat᷑ qͥ hominem
non hẽbat ꝓpt̾ quem dñs respiceret
in t̾ram sicut scͥptũ ẽ. Dñs respexit suꝑ
filios homiiũ si ẽ intelligens aut roqui¬
rens doum. Et alibi ait. De celo iacula¬
tus ẽ iudicium t̾ra tremuit ⁊ qͥeuit.
Et mi̾to ĩuisibilis qr ĩcomposita que
figuram et speciem ꝯgruentem ad huc
non acceꝑat aꝓpͥo conditore. Et fortas¬
se dicant. Cur emͣ dens sicut dix̃ ⁊ fcã
sunt non simul ornatus cõgruos as¬
surgentibꝰ donauit elementis: Quasi
non potuit celum insignitũ stellis
subito ut ornatũ est refulgere et floribꝰ

Expanded text:
dum lux quae inluminaret mundum, nondum lux quae inluminaret mundum, nondum sol; postea enim luminaria facta sunt cetiam aquis operta illuminat, et profundo mersa splendore luminis sui prodit; quis dubitet Deo ea, quae in profundo sunt, invisibilia esse non posse; nisi forte sic accipiamus invisibilem terram, quod nondum verbo dei et protectione uisitabatur quae hominem non habebat, propter quem dominus respiceret in terram, sicut scriptum est: dominus respexit super filios hominum, si est intellegens aut requirens deum. et alibi ait: de caelo iaculatus est iudicium: terra tremuit et quieuit. et merito inuisibilis, quia inconposita, quae figuram et speciem congruentem adhuc non acceperat a proprio conditore. et fortasse dicant: cur enim deus - sicut dixit et facta sunt non simul ornatus congruos surgentibus donauit elementis, quasi non potuit caelum insignitum stellis subito ut creatum est refulgere et floribus
Abbreviated transcription (Latin):
est uł solutꝰ ẽ. Ubi ergo erit ple nisi forte
dicat᷑ quadam clementi intentõne qr udeo
erut. Ergo deus ĩnisibilis nature atqi
ĩ molabilis qui lucem hĩtat in accessibile̾
ĩ comp̾hensibilis et purissimus sp̃s locus
erat materie mundialis et erat indeo
mundi porno. cum de hoc mundo non sit
mens sermlorũ ens. sicut hobemus
scͥptum. de hoc mundo non sunt. sicut
et ego non sun de mundo. Qũeadmodũ
ergo ĩisibilia insibłibꝰ et ei qui ordiuẽ
ac decorem donauit om̃ib ĩ composita
copulabant᷑ nisi forte qr dixit t̾ra au̾̃t
enit ĩuisibilis. Ini᷑bilem eam ꝑ substã¬
ciam credant et non ideo quia aquis op¬
ta nisibilis corporeis oculis ẽẽ non potenat
qu̾eadinodum plemiq in ꝓfundo a quarũ
sita uisum ocłoꝵ aciemq p̃tereunt. Non
en̾i deo aliquid inuisibile sed creatum
mundi. Creature utiq estimatione cen¬
sent᷑. Iuisibilis etiam t̾ra. quia non¬

Expanded text:
lutus est. ubi ergo erat ὕλη, nisi forte lutus est. ubi ergo erat ὕλη, nisi forte dicatur quadam dementi intentione quia in deo erat? ergo deus inuisibilis naturae atque inuiolabilis, qui lucem habitat inaccessibilem, inconprehensibilis et purissimus spiritus, locus eruterat materiae mundialis, et erat in deo mundi portio, cum de hoc mundo non sit mens seruolorum eius, sicut habemus scriptum: de hoc mundo non sunt, sicut et ego non sum de mundo. Quemadmodum ergo inuisibilia uisibilibus et ei qui ordinem ac decorem donauit omnibus inconposita copulabantur ? nisi forte, quia dixit: terra autem erat inuisibilis, inuisibilem eam per substantiam credant et non ideo, quia aquis operta uisibilis corporeis oculis esse non poterat, quemadmodum pleraque in profundo aquarum sita uisum oculorum aciemque praetereunt. non enim deo aliquid inuisibile, sed creatura mundi creaturae utique extimatione censetur. inuisibilis etiam. terra, quia non
Abbreviated transcription (Latin):
plen siue pͥncipio dicentes. difiniant
ubi nam erat. Si in loco ergo etiam
locus sine pͥncipo finsse astruit᷑ in qͦ
orat mat̾ia retũ que pͥncipium non
hẽat. Quod si absindum uideat᷑ de
loco credere/ nidete ne foite uolatilem
t̾ram debeamus estimare. que nõ ha¬
bens furraentũ alap remigus sinspẽ¬
debat᷑. Unde ergo ei alas sumemus m¬
si forte huc deridemus ui diriuemues¬
ꝓphetici ẜmonis int̾p̃tationem: apẽnis
t̾re ꝓdigia audiuimus. Et illud u̾tere
nauium pennate: Sed ut sic accipi¬
amus in quo aere uolabat t̾re. Sine
aere euĩ uolare non potat. Sed ẽẽ ad¬
huc non pot᷑at qi non erat siueren
materia elem̃toꝵ fcã distinctio cũ ip̃a
adhuc elementa fc̃a non oe̾nt. Ubi eigo crit
mat̾i̾a ista a larum suffulta remigiis: In ac¬
pus aũt eẽ aerem docet lectio. quia emu¬
ssa sagita in locum que iaculator inten¬
dit incisus aer statim in se ip̃m reclusꝰ¬

Expanded text:
ὕλην sine principio dicentes definiant ὕλην sine principio dicentes definiant ubinam erat. si in loco, ergo etiam locus sine principio fuisse astruitur, in quo erat materia rerum, quae principium non habebat. quod si absurdum uidetur de loco credere, uidete ne forte uolatilem terram debeamus aestimare, quae non habens fundamentum alarum remigiis suspendebatur. unde ergo ei alas sumemus, nisi forte huc deriuemus prophetici sermonis interpretationem a pinnis terrae prodigia audiuimus et illud uae terrae nauium pinnae? sed ut sic accipiamus, in quo aere uolabat terra? sine aere enim uolare non poterat, sed aer esse adhuc non poterat, quia non erat sine rerum materia elementorum facta distinctio, cum adhuc ipsa elementa facta non essent. ubi erat ergo materia ista alarum subfulta remigiis ? in aecorpus autem esse aerem docet lectio, quia emissa sagitta in locum, quem iaculator intendit, incisus aer statim in se ipsum reso
Abbreviated transcription (Latin):
sreatori pocius ꝙͣ creature qui ẽ deus
bñdoĩs in scła. Berra aũt erat ĩuisibilis
et ĩ cõposima. Donus artifexpͥus fundam̃¬
tum ponit. postea fundam̃to posito a edi¬
ficanonis mẽbra distingint et adiuĩgit
ornatũ. posito igit̾ fundam̾to t̾re et
cõfirmata celi substançia. Duo eĩ ista
sunt uelut cardiues rerũ subtexuit. F̾¬
nii aũt erat ĩuisibilis et ĩcomposita. Ad
est erat: Ne forte ut infiritũ et siue pͥn¬
Ecce quia mati̾a. idẽ olen sicut phulo¬
soplu dicũt etiami scd̾m scͥpturã diui¬
nam nõ hũit miciũ. Uerũ hoc dicenti¬
bus respondebis. Quia scͥptũ est. Erat
au̾t caym operarius t̾re. Et de eo qui
tubal deu̾s est hoc ht scͥptur. Hic ert
pater qui demostrauit psalteriũ et co¬
tharam et homo erat in auxitidi regi¬
one cui nomen iob desinant ergo de
ergo ex quo fcã ẽ. Nam sine pͥnçipioeã
dicũt eẽ iam non solũ deuin sed etia

Expanded text:
creatori potius quam creaturae, qui est Deus creatori potius quam creaturae, qui est Deus benedictus in saecula. Terra autem erat inuisibilis et inconposita. bonus artifex prius fundamentum ponit, postea fundamento posito aedificationis membra distinguit et adiungit ornatum. posito igitur fundamento terrae et confirmata caeli substantia — duo enim ista sunt quasi uelut cardines rerum — subtexuit: terra autem erat inuisibilis et inconposita. quid est erat? ne forte in infinitum et sine prinecce quia materia, id est 5Xtj, sicut philosophi dicunt, etiam secundum scripturam diuinam non habuit initium. uerum hoc dicentibus respondebis quia scriptum est: erat autem Cain operarius terrae et de eo qui Iubal dictus est habet scriptura: hic erat pater, qui demonstrauit psalterium et citharam et homo erat in Ausitide regione, cui nomen Iob. desinant ergo de ergo ex quo facta est. nam si sine principio eam dicunt esse, iam non solum dominum, sed etiam
Abbreviated transcription (Latin):
mansuram ẽe substanciam. Sed nõ ista
opinio ꝓpliete potint obuuare sententie
qu̾a diuina quoq dñi nri iu xp̃i maie¬
stas dei nri in euangłio comꝓbanit. Dix̃
eñ dauid. Pͥncipio t̾ram fuudasti dñe.
tu et opera manuũ tuaꝵ sunt celi Ip̾i
pibunt tu aũt ꝑmanes et om̃ia sic̃ uesti¬
mentũ ueterascent. Et tamꝙͣ amictũ
bauit in euangłio dñs ut uideret. selũ
rendam ppetutate̾. quintũ corpꝰ ethe¬
reum introducendũ putarũt. eum eq
uideant dissimilem cetis ad iũetam mẽ¬
bri uuiꝰ portionem labem corpis mag̾
afferre cõsuenisset. Simul illud adu̾te
quia ꝓph̾a dauid t̾ram pͥori loco nõiauͭ.¬
utrũq sic fcm̃ simul neeo saltem p̃ro¬
gatiua celo dimne indeatur adiuidica¬
nib se refellunt. Nob̾ añt satis ẽ ad
salutem nõ disputac̃onũ cotrou̾sia sed
p̃ceptoꝵ ueritas nec argumontatõnis
astucia s fides mentis ut seruiamus

Expanded text:
mansuram esse substantiam. sed non ista mansuram esse substantiam. sed non ista opinio propheticae potuit obuiare sententiae, quam diuina quoque domini Tesu Christi maiestas dei nostri in euangelio conprobauit. dixit enim Dauid: principio terram tu fundasti et opera manuum tuarum sunt coeli. Ipsi peribunt, tu autem permanes, et omnia sicut vestimentum veterascent, et tamquam amictum bavit in Evangelio Dominus, ut diceret: Coelum rendam perpetuitatem, quintum corpus aethereum introducendum putarunt; cum aeque videant dissimilem caeteris adjunctam membri unius portionem, labem corpori magis afferre consuevisse. Simul illud adverte, quia propheta David cum terram priori loco nominavutrumque sit factum, simul ne eo saltem praerogatiua caelo diuinae uideatur adiudicanibus se refellunt. Nobis autem satis est ad salutem, non disputationum controversia, sed praeceptorum veritas; nec argumentationis astutia, sed fides mentis, ut serviamus
Abbreviated transcription (Latin):
elementis ẽ ncͣce ẽ resoluat᷑. Nam ħ ip̃m
quos diuerse eadem sint elementa nate
simplicem et ĩmiolabilem motũ here nõ
possunt cũ se diu̾sus elementoꝵ motus
impugnet. unus enimotus om̃ibꝰ aptus
ẽe nõ potest et elementis distantibꝰ cõue¬
nire. Namqui leuibꝰ accomodus ẽ fit in¬
comodus grauoribꝰ elementis. Itaqi au
ad supiora motus celi est nccͣio t̾renis gra¬
uatur qn̾ ad inferiora decursus expetitur
igneus uigor ille molent̾ adtuhit᷑. Et eĩ
contra nature sue usum deor sumcogitur.
Om̃e aũt quod in contiiriũ cogit᷑̾ nõ na¬
ture seruiens sed ncͣcitan cito soluit᷑ et ĩ
ea scindit᷑ ex quibꝰ uidet᷑ ẽẽ cõpositũ ĩ suã
qu̾aq regionem singłis recurrentibꝰ. hoc
igit᷑ alii considerntes stabilia eẽ nõ posse
ethereũ corpus celi stellarũq ẽẽ arbitti
sunt quiut᷑a qu̾adam natum corporis in¬
troducentes quo diuturnã celi putarent

Expanded text:
elementis est necesse est resoluatur. nam hoc ipso elementis est necesse est resoluatur. nam hoc ipso quod diuersae eadem sint elementa naturae simplicem et inuiolabilem motum habere non possunt, cum se diuersus elementorum motus inpugnet. canentur enim motus omnibus aptus esse non potest et elementis distantibus conuenire; nam qui leuibuslenibus adcommodus est fit incommodus grauioribus elementis. itaque quando ad superiora motus caeli est necessarius, terrenis grauatur, quando ad inferiora decursus expetitur, igneus uigor ille uiolenter adtrahitur; etenim contra naturae suae usum deorsum cogitur. omne autem quod in contrarium cogitur non naturae conlisis. sed necessitati cito soluitur et in ea scinditur ex quibus uidetur esse conpositum in suam quamque regionem singulis recurrentibus. haec igitur alii considerantes stabilia esse non posse aetherium corpus caeli stellarumque esse arbitrati sunt quintam quandam naturam corporis introducentes, quo diuturnam caeli putarent
Abbreviated transcription (Latin):
iecit in spe. liberabit᷑ aũt et ip̾a creata᷑
a sernicute corruptõis cum grͣa diuine
remunertõis effulserit. De natura
au̾t et qualitate substancia celi quid
enunerem ea que disputatõib philoro¬
phi texuerint: eum alii compositũ celũ
ex quatuor elementis asserant. Aln qũi¬
tam qu̾adam naturam noui corporis
ad cõstitutõnem eius inducant atqraf¬
fingant ethereum esse corpus cui noqi
he̾ant cursum atq usum et motũ natu¬
re ut grauiore demergant et imꝓnũ
ferant᷑ nacua et lema nn supiom se sub¬
rigant. Est eñ ꝓpͥus eiusq motus In
sphere aũt circuitu ista confundi et im
sui cursus amitt̾e. Qñi sphera in orbem
suũ uoluit᷑ er suꝑiora infi̾orib: supiori¬
ferunt mutari solere qr alitotos substan¬
narũ suaꝵ. Quid ig̾ defi adimus ethereũ
corpꝰ ẽẽ ne uideat᷑ corruptõni obuoriũ:
Quod eñi compositũ excorruptibilibus

Expanded text:
iecit in spe. liberabitur autem et ipsa creatura iecit in spe. liberabitur autem et ipsa creatura a seruitute corruptionis, cum gratia diuinae ratia affulserit. De natura autem et qualitate substantiae coeli quid enumerem ea quae disputationibus suis philosophi texuerunt? cum alii compositum coelum ex quatuor elementis asserant: alii quintam quamdam ad constitutionem eius inducant atque adfingant aetherium esse corpus, cui nequhabeant cursum atque usum et motum naturae, ut grauiora demergant et in pronum ferantur, uacua et leuia in superiora se subrigant — est enim proprius cuique motus —, in sphaerae autem circuitu ista confundi et uim sui cursus amittere, quoniam sphaera in orbem suum uoluitur et superiora inferioribus, superiorissario ferantferunt mutari solere qualitates substantiarum suarum. quid igitur defendimus aetherium corpus esse, ne uideatur corruptioni obnoxium? quod enim conpositum ex corruptibilibus
Abbreviated transcription (Latin):
statuit oam et firmam̃tũ uoliuitatis sue
continet qr in manu cius oñs fineo i̾re.
Et hec fidei limplicitas: argim̃tis õĩb
Ancecellit. loudent alii quos ideo nusqͣͣ
decidat t̾ra qr scd̾m natura niiuedio ibgi¬
onem possidoit suam: eoꝙ noc cessit eam
mane̾ in regione nec in ptem inclinari
alteram. qñ contͣ natrami non mouet᷑
sed scd̾m naturam p̾dicent artisios di¬
uini et opatoris et̾m excellenciam. Qͥs
enĩ artificũ nõ ab illo accepit: Aut quis
dedit mulieribi texture sapientiã aut
uarietatis disciplinam. Egotam̃ qui pro¬
fundum maiestatis eius ot artis excel¬
lenciam/ non queo compliende̾ nõ dispu¬
tatoriis me libram̃tis co mitto atqr mẽ¬
potestate. quod nolinitas ens fundam̃¬
tum sit unulsoꝵ et ꝓpt̾ eum adhuc mũ¬
dus hic maneat quod apłice quoꝙ liceat
astruere auctoritatis exemplo. Scͥptũ est
eium quia uauitati creatura subiecta
est non spoute sed ꝓpter eum qui sub¬

Expanded text:
statuit eam et firmamento uoluntatis suae continet, quia in manu eius omnes fines terrae. et haec fidei simplicitas argumentis omnibus antecellit. laudent alii quod ideo nusquam decidat terra, quia secundum naturam in medio regionem possideat suam, eo quod necesse sit eam manere in regione nec in partem inclinari alteram, quando contra naturam non mouetur, sed secundum naturam, praedicent artificis diuini et operatoris aeterni excellentiam — quis enim artificum non ab illo accepit aut quis dedit mulieribus texturae sapientiam aut uarietatis disciplinam? — ego tamen, qui profundum maiestatis eius et artis excellentiam non queo conprehendere, non articulis me libramentis committo atque menuoluntate, quod uoluntas eius fundamentum sit uniuersorum et propter eum adhuc mundus hic maneat. quod apostolicae quoque liceat astruere auctoritatis exemplo. scriptum est enim quia uauitatiuanitati creatura subiecta est non sponte, sed propter eum qui sub
Abbreviated transcription (Latin):
maria et unũ ẽ mare. Sic̾ ait ꝓpħa di¬
cens. Nu sũt celi et tua ẽ t̾r orbem
trarum et plenitudi̾em eius tu funda¬
sti aquilonem et mare tu cipisti. Et ad
iob ip̃e dñs air. Conclusi aũt mare por¬
tis. Nũc qr de una collectõne dixinius
potuerit om̃es illas aquas recipe atq
exhinanire t̾ras que aute fuso ꝑ uii¬
uersum flumine stagnabãt᷑ Nam si
demonstinrer. Si diluun noe tempe
abscondit et montos añ aquariam
et suꝑ celos et nnfm firmam̃tũ fu̾at
discretio. Quanto magis dubitan ũ
põt etiam montium uertices illa su¬
ꝑfusione latiusset. quo igͣ illa om̃is
aquarũ redundancia diriuata ẽ que
receptacula eani tam continua atq
conera.absorbere potuerũt. De quo mł¬
tus nob̾ põt sormo subpetere. pͥmũ
quia potuit creator oĩum et ip̃ꝵ ti̾m

Expanded text:
maria, et unum est mare, sicut ait propheta, dimaria, et unum est mare, sicut ait propheta, dicens: tui sunt caeli et tua est terra; orbem terrarum et plenitudinem eius tu fundasti. aquilonem et mare tu creasti. et ad Iob ipse dominus ait: conclusi autem mare portis. Nunc quia de una collectione diximus, potuerit omnes illas aquas recipere atque exinanire terras, quae ante fuso per uniuersum flumine stagnabantur. praecdemonstrare —, si diluuium Noe tempore abscondit et montes, quando aquarum iam et super caelos et infra firmamentum fuerat facta discretio: quanto magis dubitaiidubitari non potest etiam montium uertices illa superfusione latuisse ? quo igitur illa omnis aquarum redundantia deriuata est? quae receptacula eam tam continua atque conexa absorbere potuerunt? de quo multus nobis potest sermo subpetere. primum quia potuit creator omnium et ipsarum
Abbreviated transcription (Latin):
cõtuuia cõgregntio ẽ. sed diu̾sis sinus
maris ut quidom de scͥptoribꝰ forensis
ait. Namq pontus maris nr̃i siaus
amplissimus. Mericoq in dulsis locs
diu̾sa sunt nõia qr uocabula aquis ex
regionum uocabulis asserũt. Unaau¬
tem ogrogntio aquaꝵ eo qd̾ ugis im¬
da acq cõtina ab indico mari usqi
ad guditauorũ littoris et inde in mare
rubrum excrema c̾cũfuso eo orbem
t̾rꝵ excludit oceano. int̾ius quoq tor¬
reno. adrias adrie cet̾a maria misdẽt᷑
nõibꝰ distineta nõ fluctibꝰ. Unde pulchre
habes. quia deus congregatões aqͣrũ
uocauit maria. Ita ⁊ una est gu̾alis
colloctio que dicit᷑ mare et multecol¬
lectiones que maria ꝑro regionibͦ
nũcupant᷑. Sic eĩ multe t̾re ut affri¬
ca hispama trachia maçedoma syrie e¬
grptus gullia atq italia pro rogione
applłantur uocabulis et una ẽ terra.
Ita multa dicunt᷑ pro locoꝵ appllacõibꝰ

Expanded text:
continua congregatio est, sed diversi sinus continua congregatio est, sed diversi sinus maris, ut quidam de Scriptoribus forensibus ait . Namque pontus maris nostri sinus amplissimus, meritoque in diversis locis diversa sunt nomina, quia vocabula aquis, ex regionum vocabulis adhaeserunt. Una autem congregatio aquarum, eo quod jugis unda atque continua ab Indico mari usque ad Gaditani oram littoris, et inde in mare Rubrum extremo circumfusa orbem terrarum includit Oceano: interius quoque Tyrrheno Adrias, Adriae caetera maria miscentur, nominibus distincta non fluctibus. Unde pulchre habes, quia Deus congregationes aquarum vocavit maria . Ita et una est generalis collectio, quae dicitur mare, et multae collectiones quae maria pro regionibus nuncupantur. Sicut enim multae terrae, ut Africa, Hispania, Thracia, Macedonia, Syria, Aegyptus, Gallia, atque Italia pro regionum appellantur vocabulis, et una est terra: ita multa dicuntur pro locorum appellationibus
Abbreviated transcription (Latin):
quod supius ẽ mare indicũ in quo idem¬
mare rubrũ qũa equor egypnum
qd̾ inferius affunit et fortasse ne la¬
tius se mare effunderet de supionbꝰ¬
se ad inferiom p̾cipitans. ideo moluni¬
na sua rerũ uterq reuocauit. Qnero
nũc cum dixi̾t colligat᷑ aqua in collec¬
tione una quo diffusa ꝑ lacus. paluder¬
stagna aquas ⁊ supfusas uallibꝰ ⁊ com¬
pis om̃ibꝰq planioribꝰ locis currentes
fontib atq flumi ubꝰ uria potuerit
recipere collectio aut quomͦ uua coslec¬
tio cum hodieq dulsa sint maria Nã
et occeanũ mare dicimus. et tyrrenũ et ha¬
driaticum ⁊ indicum et egyptũ ⁊ pontũ
et propontidem et liellespontũ et eusiũ
acgeum. iouicum athlanticũ pleriqietiã
creticum et septentͥonale. Cospiũ appel¬
lant mare. Unde consid̾e̾mus stͥpture
uerba que libruto sunt trucinata exattu
ne. Colligatur inquit aqua incollecti¬
onem unam. Una aquar igisquet

Expanded text:
quod superius est mare Indicum, in quo quod superius est mare Indicum, in quo mare rubrum, quam aequor Aegyptium, quod inferius alluit. et fortasse ne latius se mare effunderet de superioribus ad inferiora praecipitans, ideo molimina sua rex uterque reuocauit. Quaero nunc cum dixerit: colligatur aqua in congregationem unam, quostagna, aquas, et superfusas vallibus et campis omnibusque planioribus locis, currentes fontibus atque fluminibus, una potuerit recipere collectio: aut quomodo una collectio, cum hodieque diversa sint maria? Nam et Oceanum mare dicimus, et Tyrrhenum, et Adriaticum, et Indicum, et Aegyptium, et Ponticum, et Propontidem, et Hellespontum, et Euxinum, Aegaeum Ionium, Atlanticum. Plerique etiam Creticum, et Septentrionale Caspium appellant mare. Unde consideremus Scripturae verba, quae librato sunt trutinata examine. 13. Colligatur, inquit, aqua in collectionem unam. Una aquarum, jugisque et
Abbreviated transcription (Latin):
mare frequent̾ undosum ita ut in al¬
tum fluctus eius tamqͥ mons aque
pruptus insurgat. ubi impetõ sim
ad licus niliserit in spumas resolm re¬
pagulis quibꝰdam horene hunulis
timebitis me dicit dñs qui posm are¬
nam fiues maris. In firmissimo itaq
oĩum uilis sabulonis puluere uis ma¬
rio intempesta cohbet᷑ et uelut abenis
quibꝰdam celestis impii p̃scͥpto sibi fine
reuocat᷑ iuolentiq equoris motus inse¬
se frangit᷑. atq in reductos sinus su¬
os scinditur/. Cetoꝵ nisi ius statuti
cestis inhiberet quid obstaret: Quin
Per plana egypti que maxime humi¬
liorib iacens uallib campestris as¬
seritur. mare rubrum egyptio pelago
nust̾e̾t᷑. Demq docent hoc qui uoluert᷑
hec duo sibi maria conectere/ atq in
se transfunde̾. sesostris egrptius qui on¬
tiquior fuit ⁊ darius medus qui ma¬
ior fuit contu itu potentie in effc̃m no¬
luit adduce̾. quod ab idigena fuernt
aute temptatũ. Queres iuditio est

Expanded text:
mare frequenter undosum, ita ut in almare frequenter undosum, ita ut in altum fluctus eius tamquam mons aquae praeruptus insurgat, ubi impetum suum ad litus inliserit, in spumas resolui repagulis quibusdam harenae humilis timebitis me, dicit dominus, qui posui harenam fines mari? infirmissimo itaque omnium uilis sablonis puluere uis maris intempesta cohibetur et uelut habenis quibusdam caelestis imperii praescripto sibi fine reuocatur uiolentique aequoris motus in sese frangitur atque in reductos sinus suos scinditur. ceterum nisi uis statuti caelestis inhiberet, quid obstaret quin per plana Aegypti, quae maxime humilioribus iacens uallibus campestris adseritur, mare rubrum Aegyptio pelago misceretur ? denique docent hoc qui uoluerunt haec duo sibi maria conectere atque in se transfundere, Sesostris Aegyptius, qui antiquior fuit, et Darius Medus, qui maioris contuitu potentiae in effectum uoluit adducere quod ab indigena fuerat ante temptatum. quae res indicio est
Abbreviated transcription (Latin):
ueni foras et mortuũ suscitanit.
Deusem̃ qui iubet facit Iraq pari
exemplo. dcm̃ accipe congreget᷑ aqua
et congregata est. Dicendo aũt cõ¬
gregetur non solum mouit canide
loco sed etiam statuit in loco ut nõ
preter flueret. sed maneret. Hoc
itaq maioris miraculi est. quo oẽs
cõgregatõnes in unam ꝯgregatõnẽ
defluxerĩt et una cõgregatõ nõ ad¬
impleta sit. Nam et scͥptura hoc
intor mutibilia ꝯstituit didicenido
om̃s torrentes emic in mare ⁊ ma¬
re nõ adimpletur. utrũq igit᷑ exp̃¬
cepto dei. ut et fluat aqua et non
ne maria claudunt᷑ ne suꝑ effusa
t̾ris inundãt om̃ia Et destituto arbo¬
rum cultu mnnus c̾rene fecunditatis
impediant. Cognoscũt igͥ diuimi esse
nubem ad Iobint̾ alia etiam de mario
claustro. posuui ei finos. ⁊ponens claust.
et portos. Dixi an̾t ei usqi huc ueni¬
es noc tuisgredioris. sed in te ũo cõte¬
rentur fluctus tui. Nõne ip̃i indeniꝰ

Expanded text:
ueni foras et mortuum suscitauit; ueni foras et mortuum suscitauit; deus enim quod iubet fecit. itaque pari exemplo dictum accipe: congregetur aqua, et congregata est. dicendo autem congregetur non solamsolum mouit eam de loco, sed etiam statuit in loco, ut non praeterflueret, sed maneret. I Hoc itaque maioris miraculi est, quomodo omnes congregationes in unam congregationem defluxerint et una congregatio non adimpleta sit. nam et scriptura hoc inter mirabilia constituit dicendo: omnes torrentes eunt in mare, et mare non adimpletur. utrumque igitur ex praecepto dei, ut et fluat aqua et non ne manamaria clauduntur, ne superfusa terris mundent omnia et destituto aruorum cultu munus terrenae fecunditatis inpediant. cognoscant igitur diuini esse nubem ad Iob inter alia etiam de maris claustro: posui ei fines adponens claustra et portas; dixi autem ei: usque huc uenies nec transgredieris, sed in te ipso conterentur fluctus tui. nonne ipsi uidemus
Abbreviated transcription (Latin):
magnus in mari motus ita ut tre¬
pidarent apli naufragn piculũ excita¬
ueruit dorimentem in pupi dñm
Iħ̾m et surgens impenauit uento ⁊
mari. sedata tempestas sit refusatin¬
quillitas. Qui potuit impio mare to
tum sedare. nõ potuit impio moud.
At qui in dilumo sic accepinus ad̾
xit postea spm et siccauit aqũa. si
nolunt obedire natinm. usũq elenũ¬
ti impio dei ẽẽ co̾u̾sum. uł hoc cõcedũt
potuisse ĩmisso uento aquas ciurere
quod cotidie uidemus in mari ut ĩde
aque currant uude flault uentus. Si
tempe Moysi excitato austro ualido sic¬
catum ẽ mare.eodem modo siccari non
potuit congregatio aquarũ et ĩ ma¬
re ꝓfluere aqua. que postea diuisa
est a ꝓfundo. Qoo discant naturam pos¬
se cõuerti qñͣ petra aquas fluxit et
ferrũ aqua supnatauit quod utiq eli¬
sous oindo face meruit non ii petra¬
do. Si igit᷑ heliseus ferrũ leuauit cõt᷑
tuit. S mouit qui potuit dic̾e̾. La zare

Expanded text:
magnus in mari motus, ita ut tremagnus in mari motus, ita ut trepidarent apostoli naufragii periculum, excitauerint dormientem in puppe dominum Iesum, et surgens imperauerit uento et mari, sedata tempestas sit, refusa tranquillitas. qui potuit imptum sedare, non potuit aquas imperio movere? Atqui in diluvio sic accepimus, quod xerit postea spiritum, et siccaverit aquam : si nolunt obedisse naturam, usumque elementi imperio Dei esse conversum; vel hoc concedant potuisse immisso vento aquas cuquod cottidie uidemus in mari, ut inde aquae currant, unde flauerit uentus. si tempore Moysi excitato austro ualido siccatum est mare, eodem modo siccari non potuit congregatio aquarum et in mare profluere aqua, quae postea diuisa est a profundo? sed discant naturam posse conuerti, quando petra aquas ornasset et ferrum aquis supernatauit, quod utique peruius orando facere meruit, non imperando. si igitur Helisaeus ferrum leuauit contra tuit ? sed mouit qui potuit dicere: Lazare
Abbreviated transcription (Latin):
prũpit queadmodũ nõ deficit: Q ͦ¬
modo fiat ut una solidiota unda
uomant᷑. Hoc scd̾m occulte secreta
nature. Ceteꝵ quis ignoint. qd̾ in¬
pido pleꝵq impetu in una desten¬
dens insupiora se subrigat. atq
in supcilium montis actollat:
plerum etiam canalibꝰ manuar¬
tificis diriuata.ꝙͣ tũ descenderit tñ¬
tum rursus astendat. Itaq siuel
impetu suo fertur uł artificis ĩge¬
nio contra naturam suã ducit᷑ et
elenatur. Miromini si dinim ope¬
ratione p̾cepti aliquid ad usũ na¬
ture eius accessit qd̾ in usu eius
aut̃ nõ fuerit: Dicat nũc mn qͦmͦ
tamꝙͣ in utre ꝯgregau̾it aqͣs ma¬
ris ut scͥptũ est. qu̾o eduxerit de¬
petia aquas. Qui potuit de petra odncẽ
aquanq̃ non enat. non potuit aqũa
educe̾ que euit. percussit petium et
fluxu̾nt aqͥ clamat douid. ⁊ torrẽ
tes ĩundauerũt. Et alibi. Suꝑ mõ¬
tes stabunt aque. habes in euan¬
gelio qd̾ cum giinus eẽt ꝑcella et

Expanded text:
prorumpit? Quemadmodum non deficit? Quoprorumpit? Quemadmodum non deficit? Quomodo fit ut ima soli ora undam vomant? Haec secundum occultae naturae. ceterum quis ignorat quod rapido plerumque impetu in ima descendens in superiora se subrigat atque in supercilium montis adtollat, plerumque etiam canalibus manu artificis deriuata, quantum descenderit, tantum rursus ascendat? itaque si uel impetu suo fertur uel artificis ingenio contra naturam suam ducitur et eleuatur, miramini si diuini operatione praecepti aliquid ad usum naturae eius accessit, quod in usnusu eius ante non fuerit? dicant nunc mihi quomodo tamquam in utrem congregauerit aquas maris, ut scriptum est, quomodo eduxerit petra aquas? qui potuit de petra educere aquam quae non erat non potuit ducere aquam quae erat? percussit petram, et fluxerunt aquae clamatinundauerunt et alibi super montes stabunt aquae. habes in euangelio, quod cum grauis esset procella et
Abbreviated transcription (Latin):
receptatulis inherebat. Cursũ eius
ante nõ legi motũ eius ante non
didici. nec oculus mens indit. nec
auris oudiuit. Stabat aqͣ duu̾sis lo¬
cis. ad uocem dei mota ẽ. Nõ ne ui¬
fecit. secuta est creatum p̃ceptum ⁊
nsum fecit ex loge. Pme ei cõsticun¬
oms lex formã ĩposteꝵ deliquit. Se¬
uiqr semel diem fecit et noctẽ ex il¬
lo manec ntusq diuturna successio
et diurna sepatio Iussa ẽ etiã aqua
currere in congregatõnem. Ex illo
Currit. fontes labunt᷑ in flumos
in freta currũt fluuia lacus deri¬
uancur in maria Ipa se aqua p̾ce¬
dit urget et sequit᷑. ⁊nus ẽ ductus
unũ corpus. Ec cũ sit altitudo diu̾sa
indiscreta tamͦ dorsi equalitas. Uñ
et equor applłatum arbitror quod
supficies eius equalis sit. Respon¬
di scd̾m illoꝵ ꝓpositũ. illi nũc respõ¬
deant michi si nũꝙͣ uiderũt fontes
ex infrrioribꝰ scaturire de pauimi̾to
aqu̾o sinrg̾e̾. Quis eam cogit: Un̾

Expanded text:
receptaculis inhaerebat. Cursum ejus receptaculis inhaerebat. Cursum ejus ante non legi, motum ejus ante non didici, nec oculus meus vidit, nec auris audivit. Stabat aqua diversis locis, ad vocem Dei mota est. Nonne vifecit? Secuta est creatura praeceptum, et usum fecit ex lege. Primae enim constitutionis lex formam in posterum dereliquit. Denique semel diem fecit et noctem: ex illo manet utriusque diuturna successio, et diuturna reparatio. Jussa est etiam aqua currere in congregationem: ex illo currit, fontes labuntur in fluvios, in freta currunt flumina, lacus derivantur in maria, ipsa se aqua praecedit, urget, et sequitur. Unus est ductus, unum corpus. Et cum sit altitudo diversa; indiscreta tamen dorsi ejus aequalitas. Unde et aequor appellatum arbitror, quod superficies ejus aequalis sit. Respondi secundum illorum propositum; illi nunc respondeant mihi, si numquam viderint fontes ex inferioribus scaturire, de pavimento aquam surgere. Quis eam cogit? Unde
Abbreviated transcription (Latin):
aridam q̃ ant̾ nõ iudebat᷑. Iteꝵ qͥstio¬
nes alias serrt dicentes. Si magre¬
gationib diu̾sis aqua eint quomodo
si ille ꝯgregationes insupiorib crãt
non deffluebat aqua ad eum locũ ad q
post dñi impium diriuatũ ẽ. ilatura
eñi aquar sponte in inf̾i̾ora plabit᷑.
Sinuõ in infioribꝰ erant ille ꝯgrogati¬
ones quomͦ contͣ naturam sua aqua
ad suꝑiora conscendit. Itaq aut na¬
turalis cursus impio nõ eguit aut
contͣ natuumi impio ꝑfice̾ nõ potuit
Cui q̃stioni facile respondebo. si mͥ p̃i
flueret. Non eĩ ex usu hoc ht ceceroꝵ
elem̃toꝵ. sed sp̾ale et ꝓpͥum nõ exqͦdã
ordine. sed magis ex uoluntate ⁊ ope¬
ratione dei sũmi. Quid iusserit ds
audiunt. Uox au̾t dei esficiens nata᷑
est. Eam uocem effcus opationis
impleuit copit labi aqua et ĩnum
era confluere coͥgregatõnem. que
aute eunt diffusa ꝑt̾ras et plurimis

Expanded text:
aridam, quae ante non uidebatur. iterum quaestioaridam, quae ante non uidebatur. iterum quaestiones alias serunt dicentes: si in congregationibus diuersis aqua erat, quomodo si illae congregationes in superioribus erant, non defluebat aqua ad eum locum, ad quem post domini imperium deriuata est? — natura enim aquarum sponte in inferiora prolabitur — sin uero in inferioribus erant illae congregationes, quomodo contra naturam suam aqua ad superiora conscendit? itaque aut naturalis cursus imperio non eguit aut contra naturam imperio proficere non potuit. cui quaestioni facile respondebo, si mihi ipsi aberetur, ut flueret. non enim ex usu hoc habet ceterorum elementorum, sed speciale et proprium, non ex quodam ordine, sed magis ex uoluntate et operatione dei summi. quid iusserit deus audiunt. uox autem dei efficiens naturae est. eam uocem effectus operationis implevit. Coepit labi aqua, et in unam confluere congregationem, quae ante erat diffusa per terras, et plurimis