comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
menta cerebri defluant. quae ip̃ac deus
ꝗͣ mirabili ꝗ diuina ratione molitus est
uit tam̃ hiatus ipse nasi oris spetiem non
deformaret: quod erat plane futurũ. su
simplex foramen pateret. at idl uelut pa¬
piete ꝑ medium ducto intersepsit atq diui
una & simplici compãge. solidatus ad reꝵ.
ualeat ꝑfectionem. Nam cũ sit corpue
unum: tam̃ totũ ex simplicibus meribriaa
constare non poterat: nisi ut essent partes
uł dextrȩ uł sinistrȩ. Itaq ut pedes duo
& item manus nõ tantum ad utilitatem
atque usum uł gradiendi uł faciendi uale.¬
ant s e habitum decorẽq admirabilem
conferunt Sic in capite quod totius diuini
operis quasi culmen est. E auditus in duas
aures. E uisus i duas acies. E odoratio i
duas nares a sum̃o artifice diuisa est. Quia
terebrum in quo senciendi ratio est qͣuis sit
unum : cum in duac partes membra iterue¬
niente discretum est. Sed & cor qđ sapĩȩ

Expanded text:
menta cerebri defluant. quas ipsas deus menta cerebri defluant. quas ipsas deus quam mirabili, quam diuina. ratione molitus est, ut tamen hiatus ipse nasi oris speciem non deformaret! quod erat plane futurum, si unum ac simplex foramen pateret: at id uelut pariete per medium ducto intersaepsit atque diuisuna et simplici conpage solidatus ad rerum ualeat perfectionem. nam cum sit corpus unum, tamen totum ex simplicibus membris constare non poterat, nisi ut essent partes uel dexterae uel sinistrae. itaque ut pedes duo et item manus non tantum ad utilitatem aliquam usumque uel gradiendi uel faciendi ualent, sed et habitum decoremque admirabilem conferunt, sic in\' capite. quod totius diuini operis quasi culmen est, et auditus in duas aures et uisus in duas acies et odoratio in duas nares a summo artifice diuisa est, quia cerebrum, in quo sentiendi ratio est. quamuis sit unum, tamen in duas partes membrana interueniente discretum est. sed et cor, quod sapientiae
Abbreviated transcription (Latin):
membrana ꝑlucens illa: quam seccari et
obarescere nõ oportet nisi humore assiduo
tersa pure niteat. obsolesct. quid ip̃a super¬
aliorum fastigia pilis breuibus adornata :¬
Non ne quasi aggeribus & munimentũ oculis
ne quid suꝑne incidat. E spetiem simul prȩstãt
Ex quoꝵ confinio nasus exoriens E ueluti
ȩquali porrectus iugo utramq aciem simul
discernit & munit. Inferius quoq genaꝵ
non indecens tumor in similitudinem
collium leuitt exurgens ab om̃i parte aailos
efficit tutiores. prouisumq est ab artifice
summo: ut si quis forte uehementer ictue
extiterit ominentibus repellatur. Hlasi
uo quis superior usq ad medium solida
formata est: inferior aũt chartilagine
adherente mollita: ut ad usum digitorum
possit esse tractabilis. In hoc aũt qͣuia
simplici membro tria sunt officia constitu¬
ta Unum ducendi spiritue alterũ capiendi
odorie tercium ut ꝑ eiuȩ cauernac nurga¬

Expanded text:
membrana illa perlucens, quam siccari et membrana illa perlucens, quam siccari et obarescere non oportet, nisi umore adsiduo tersa praeniteat. obsolescit. quid ? ipsa superciliorum fastigia pilis breuibus adornata nonne quasi aggeribus et munimentum oculis. ne quid superne incidat, et speciem simul praestant? ex quorum confinio nasus exoriens et ueluti aequali porrectus iugo utramque aciem simul et discernit et munit. inferius quoque genarum non indecens tumor in similitudinem collium leuiter exsurgens ab omni parte oculos efficit tutiores prouisumque est ab artifice summo, ut si qui forte uehementior ictus extiterit. eminentibus repellatur. 1 nasi uero pars superior usque ad medium solida formata est. inferior autem cartilagine adhaerente mollita, ut ad usum digitorum possit esse tractabilis. in hoc autem quamuis simplici membro tria sunt officia constituta, unum ducendi spiritus, alterum capiendi odoris, tertium ut per eius cauernas purga
Abbreviated transcription (Latin):
mirum. si mens ueneno ac potentia ium disso¬
luta di rigere se nõ põt ad uidendum sicut
ne pedes quidem ad ambulandũ. neruit stu-¬
pescentibus debiles aut si ius furoris in ce
uerum est ut luscis hominibus: si aut insani
aut ebrii fiant. nullo mo possit accidere.
ut aliquid duplex uideant. quare si ratio adpa¬
ret. cur oculi fallunt᷑: manifestum est non
esse sensus falsos: qui aut nõ fallunt᷑: si sũt
puri & integri: aut si fallunt᷑: mens tam̃ nõ
fallitur: quȩ̃ illoꝵ nouit errorem.
SED N OS ad dei opera reuertamur: Ut
igitur oculi munitiores essent ab iiuria
eos alioꝵ tegminibue oculit. unde oculos
dictos esse uaroni placet. Nam & ip̃e pal¬
pebrȩ: quibus mobilitas mest palpitatio uo¬
cabulum tribuit. pilis i ordine st antibue
uallatas septum oculis decentessimũ prebent.
quaꝵ motus adsiduus & incomp̃hensibili ce¬
Leritate concurreng & uidendi tenorẽ non
impedit. & refiat obtutum. Acies.ti. idest

Expanded text:
mirum si mens ueneno ac potentia uini dissomirum si mens ueneno ac potentia uini dissoluta dirigere ae non potest ad uidendum, sicut ne pedes quidem ad ambulandum neruis stupescentibus debiles aut si uis furoris in ceruerum est, ut luscis hominibus, si aut insani aut ebrii fiant, nullo modo possit accidere ut aliquid duplex uideant. quare si ratio apparet cur oculi fallantur, manifestum est non esse falsos sensus: qui aut non falluntur, si sunt puri et integri, aut si falluntur, mens tamen non fallitur, quae illorum nouit errorem. Sed nos ad dei opera reuertamur. ut igitur oculi munitiores essent ab iniuria, eos ciliorum tegminibus occuluit, unde oculos esse dictos Varroni placet. nam ipsae palpebrae, quibus mobilitas id est palpitatio uocabulum tribuit, pilis in ordinem stantibus uallatae saeptum oculis decentissimum praebent: quarum motus adsiduus inconprehensibili celeritate concurrens et uidendi tenorem non inpedit et reficit obtutum. acies enim id est
Abbreviated transcription (Latin):
tione in unũ miscetur: E coniungit᷑ amboꝵ
Luminũ uisus. L BE T hoc loco illorum
reprehendere uanitatem: qui dum uolunt
ostendere sensus falsos esse multa conligunt:
in quibue oculi fallantur. Int̾ quȩ illud etia
ꝙ furiosie & ebriis omnia duplicia uideant
Quasi uõ eius erroris obscura sit causa
deo .ti. fit. quia duo sunt oculi. S quomodo
id fiat. accipe. Uisus oculor intentione
animi constat. Itaq q̃m mene ut supͣ datũ
est: oculis tanꝗͣ foenestris utitur: nõ tantũ
hoc ebriis aut insanis accidit: s ẽt sanis
ac sobriis. Nam si aliquid minuę propiue
admoueas duplex uidebitur. Certum est
.ti. interuallum ac spacium quo acies oculoꝵ
coit. Item si retrorsum auoces animũ qͣi
ad cogitandum: & intentionẽ mentig relaxes.
tum acies oculi utriueq diducitur : tum
singuli uidere maipiunt seꝑatim. Si animũ
rursum icenderig aciemq dixexeris. coit
m unũ quicꝗd duplex uidebatur. Qiud ergo

Expanded text:
tione in unum miscetur et coniungitur amborum tione in unum miscetur et coniungitur amborum luminum uisus. Libet hoc loco illorum reprehendere uanitatem qui dum uolunt ostendere sensus falsos esse, multa colligunt in quibus oculi fallantur, inter quae illud etiam, quod furiosis et ebriis omnia duplicia uideantur: quasi uero eius erroris obscura sit causa. ideo enim fit, quia duo sunt oculi. sed quomodo id fiat accipe. uisus oculorum intentione animi constat. itaque quoniam mens, ut supra dictum est, oculis tamquam fenestris utitur, non tantum hoc ebriis aut insanis accidit, sed et sanis et sobriis. nam si aliquid nimis propius admoueas, duplex uidebitur: certum est enim interuallum ac spatium quo acies oculorum coit. item si retrorsum auoces animum quasi ad cogitandum et intentionem mentis relaxes, tum acies oculi utriusque diducitur et singuli uidere incipiunt separatim. si animum rursus intenderis aciemque direxeris, coit in unum quidquid duplex uidebatur. quid ergo
Abbreviated transcription (Latin):
cerneremus Quo nihil ad specem foedius
ad usum mutilius fieri põt. Extulum .ti. ui:¬
dere possemus: si mens ab intimiş penetrali¬
bus capitis ꝑ exiguas rimulas cauernarum
adtenderet. Ut si quis uelit tnͣspicere per
acutam: nõ plus profecto cernat ꝗͣ cicutae
ipsuis capacitas comprehendat. staq ad
uidendum membris potiuȩ in orbe conglo¬
batis opue fuit: ut uisus in latum sparge
retur: et quȩ in primori facie adhererent.
ut libere possint omnia contueri. Ergo
ieffabilis diuinȩ prouidentiȩ uirtus fecit
duos simillimos orbes: eosq ita deuinxit
Ut non in totum couerti s moueri tam̃ ac
flecti cum modo possent. Orbes aũt ip̃os hu¬
moris puri ac liquidi plenos esse uoluit. In
quoꝵ media parte scintillȩ luminũ conclusȩ
tenerentur: quas pupillas nũ cupamus. In
quibus puris ac subtilibus cernendi sensus
ac ratio continetur. Per eos ig orbes se
ipsam mens intendit: ut uideat: miraq ra¬

Expanded text:
cerneremus: quo nihil ad speccerneremus: quo nihil ad specad usum inutilius fieri potest. Quantulum enim videre possemus, si mens ab intimis penetralibus capitis per exiguas cavernarum rimulas attenderet; ut si quis velit transpicere per cicutam, non plus profecto cernat, quam cicutae ipsius capacitas comprehendat. Itaque ad videndum membris potius in orbem conglobatis opus retur, et quae in primori facie adhaererent, ut libere possent omnia contueri. ergo ineffabilis diuinae prouidentiae uirtus fecit duos simillimos orbes eosque ita deuinxit, ut non in totum conuerti, sed moueri tamen ac flecti cum modo possent. orbes autem ipsos umoris puri ac liquidi plenos esse uoluit, in quorum media parte scintillae luminum conclusae tenerentur, quas pupillas nuncupamus, in quibus puris atque subtilibus cernendi sensus ac ratio continetur. per eos igitur orbes se ipsam mens intendit ut uideat miraque ra
Abbreviated transcription (Latin):
mus eodem momento tp̃ris plerunq uoͣ
aliud agentes: nihil omirius tam̃ uniuer sa
quȩ contra sunt posita intueamur. Uerius
ac manifestius est: mentem esse quę ꝑ oculos
ea quȩ sunt opposita transpiciat quasi per
foenestras ꝑlucente uitro aut speculari la¬
pide obductas. Et id cirto mens ac uoluntas
ex oculig sepe dinoscit᷑. Quod quide ut re-¬
felleret lucretius meptissimo usue est argu¬
mento. Si .ti. mens inquit ꝑ oculos uidet
erutie & effossis oculis mãgis uideret : qm̃
euulse cum postibus fores plus inferunt
Luminis: ꝗ̃ si fuerint obductȩ. tlimirũ ipsi
uł potius epicuro : qui eum docuit. effossi oculi
erant ne uiderent effossos orbes E ruptas
oculoꝵ fibrae E flentem ꝑ uenas sanguinẽ
& crescentem ex uulneribułs carnem  ob¬
ductac ad ultimũ cicatrices nihil posse lucis
admittere: Nisi forte oculos auribus similes
nasci uolebat: ut nõ tam oculis ꝗͣ foraminibus

Expanded text:
mus eodem momento temporis, plerumque uero mus eodem momento temporis, plerumque uero aliud agentes nihilominus tamen uniuersa quae contra sunt posita tueamur, uerius et manifestius est mentem esse quae per oculos ea quae sunt opposita transpiciat quasi per fenestras perlucente uitro aut speculari lapide obductas. et idcirco mens ac uoluntas ex oculis saepe dinoscitur. quod quidem ut refelleret Lucretius, ineptissimo usus est argumento. si enim mens inquit per oculos uidet, erutis et effossis oculis magis uideret, quoniam euulsae cum postibus fores plus inferunt luminis quam si fuerint obductae. nimirum ipsi uel potius Epicuro qui eum docuit effossi oculi erant, ne uideret effossos orbes et ruptas oculorum fibras et fluentem per uenas sanguinem et crescent- tes ex uulneribus carnes et obductas ad ultimum cicatrices nihil posse lucis admittere, nisi forte oculos auribus similes nasci uolebat, ut non tam oculis quam foraminibus
Abbreviated transcription (Latin):
El accentes neq duris aut solidis ossibus.
ne ad usum essent inhabiles ĩ mobiles ac ri¬
gentes. Sed qđ esset hoꝵ medium excogita¬
uit: ut eas chartillago mollior adligarẽt
& haberent aptam simul & flexibilem fir¬
mitatem. In his audiendi tantũ officium
constitutũ est: sicut in oculis uidendi quoꝵ
prȩ apue mexplicabilis est ac mira subtilitas
quia eoꝵ orbes gemmaꝵ similitudiuen
preferentes: ab ẽa parte qua uidendũ fuit
membranis pręluentibus texit : ut imagi¬
nes yeꝵ contra positaꝵ tariꝗͣ in speculõ
refulgentes ad sensum intimum penetrarẽt
por eas ig membranas. sensus ule: qui
dicitur mens: ea quȩ sunt foris tñspicit
ne forte existimes: aut imaginũ concur siões
intensione aeris cũ acie aut effusione radi-¬
orum : qͣm̃ si ita esset tardius ꝗͣ oculis ad¬
uertimug: uideremus. donec m̃tentus aer
cum atie. aut effusi radii ad id qđ uiden¬
dum esset: ꝑuenirent. Cum aũt uidea¬

Expanded text:
flaccentes, neque duris ac solidis ossibus, flaccentes, neque duris ac solidis ossibus, ne ad usum inhabiles essent inmobiles ac rigentes, sed quod esset horum medium excogitauit, ut eas cartilago mollior adligaret et haberent aptam simul ac flexibilem firmitatem. in his audiendi tantum officium constitutum est sicut in oculis uidendi. quorum praecipue inexplicabilis est ac mira subtilitas, quia eorum orbes gemmarum similitudinem praeferentes ab ea parte qua uidendum fuit membranis perlucentibus texit, ut imagines rerum contra positarum tamquam in speculo refulgentes ad sensum intimum penetrarent. per eas igitur membranas sensus ille qui dicitur mens, ea quae sunt foris transpicit, ne forte existimes aut imaginum incursione. intentione aeris cum acie aut effusione radiorum, quoniam si ita esset, tardius quam oculos aduertimus uideremus, donec intentus aer cum acie aut effusi radii ad id quod uidendum esset peruenirent. cum autem uidea
Abbreviated transcription (Latin):
esse uoluit: ꝙ ad spetiem nullus est ꝑfoctior
numerus ꝗͣ duoꝵ. Sicut & aures duag: quar
duplicitae incredibile est: ꝗͣtam pulchritudi¬
nem prȩferat: ꝙ tum parg utraq similitudine
ornata est. tum ut uenientes altrinsecue
uoces facillius colligantur: nam forma ipsa
mirandum in modum ficta: ꝙ eaꝵ foramina
uoluit esse nuda & mobsepta: ꝙ & minue
decorum & minus utile fuisset. Quoniam
simpliciu cauernaꝵ angustias preteruolare
uox posset & spargi: nisi mexceptam ꝑ cauos
sinuę E repcussu retentam foramina ipa com¬
biberent: Alis similia uasculis: quibus impositis
solent angustiora uasa compleri. Eag ig au-¬
res quibus est inditũ nõm a uocib auriendis
Unde uirgilius uocemq his auribus hausi
aut quia uocem ipsam graeciS lutn
uocant: ab auditu ꝑ immutationẽ littere
aures uelut audes sunt nominatȩ. uoluit
deue artifeꝵ mollibus pelliculis informare
ne pulchritudinem demerent pendulȩ atq

Expanded text:
esse voluit quod ad speciem nullus est perfectior esse voluit quod ad speciem nullus est perfectior numerus quam duorum, sicut et aures duas, quarum duplicitas incredibile est quantam pulchritudinem preferat, et tamen pars utraque similitudine ornata est ut advenientes extrinsecus voces facilius colligantur. Nam et forma ipsa mirandum in modum ficta quod earum foramina voluit esse nuda et inobsepta, quod minus decorum et minus utile fuisset, qsimplicium cauernarum angustias praeteruolare uox posset nisi exceptam per cauos sinus et repercussu retentam foramina ipsa cohiberent illis similia uasculis quibus inpositis solent angusti oris uasa conpleri. eas igitur aures — quibus est inditum nomen a uocibus hauriendis, unde Vergilius uocemque his auribus hausi; aut quia uocem ipsam Graeci d>sirv uocant ab auditu, per inmutationem litterae aures uelut audes sunt nominatae — noluit deus artifex mollibus pelliculis informare, quae pulchritudinem demerent pendulae atque
Abbreviated transcription (Latin):
cglestem dt cętera uniuersa terrena: hunc
ad cęli contemplationem regidum erexit.
hipedemq constituit: scilicet ut eode specta¬
ret unde illi origo est. Illa uõ depressit
ad terram: ut quia nulla his ĩ mortalitatis
expectatio est: toto corpore in humũ ꝓ iecta
uentri pabuloq seruirent. homĩs itaq soliug
recta ratio & sublimis status E uultus deo
patri cõmunis ac ꝓximue originẽ suam ficto¬
remq testatur eius prope diuina mens: quia
non tantum animancius quȩ sunt in terra
sed etiam sui corporis est sortita dominatũ
in summo capite con locata tanꝗͣ in arce sublimi
speculatur omnia E contuetur. Hanc ciug
aulam deus nõ obductam porrectamq formauit:
dicitur facies necessariis membroꝵ ministeriis
E instruxit parit̾ & ornauit. Ac primum
oculoꝵ orbes concauis foraminibus conclusit.
A quo foratu frontem nominatã uarro existi¬
mauit. Et eos neq minus neq amplius ꝗͣ duos

Expanded text:
caelestem, cetera uniuersa terrena, hunc caelestem, cetera uniuersa terrena, hunc ad caeli contemplationem rigidum erexit bipedemque constituit, scilicet ut eodem spectaret unde illi origo est, illa uero depressit ad terram, ut quia nulla his inmortalitatis expectatio est, toto corpore in humum proiecta uentri pabuloque seruirent. hominis itaque solius recta ratio et sublimis status et uultus deo patri communis ac proximus originem suam fictoremque testatur. eius prope diuina mens quia non tantum animantium quae sunt in terra, sed etiam sui corporis est sortita dominatum, in summo capite conlocata tamquam in arce sublimi speculatur omnia et contuetur. hanc eius aulam deus non obductam porrectamque formauit dicitur facies, necessariis membrorum ministeriis et instruxit pariter et ornavit. Ac primum oculorum orbes concavis foraminibus conclusit, a quo foratu frontem nominatam Varro existimavit. Et eos neque minus neque amplius quam duos
Abbreviated transcription (Latin):
deformitae in eo futura esset ex caluitio adpa-¬
ret. Texit ergo illud pilo & quia in summo
futurũ erat : qiͣ sũmu ȩdificii culmen ornauit.
qui ornatus nõ est in orbem coactus. aut in fi¬
guram pilȩ teres factus. ne quibus partibus
nudus esset informis: s alibi infusus alibi re¬
tractus pro cuiuelibet loci decentia. frons ergo
uallata ꝑ circuitum & a temporibus effusi ante
aures cãpilli setaꝵ summę partes in coronae
modum inctȩ & occipicium omne contectum
speciem miri decoris ostentat. Iam barbȩ ra-¬
tio: incredibile est qͣtum conferat ad digno¬
scendam corporum maturitatem: uel differen¬
ciam sexus uł ad decorem uirilitatis ac robo.¬
rig. ut uideatur omnino nõ constatura fuisse
tocius corporis ratio: si quicꝗͣ alit̾ esset effectũ.
N U NCrationẽ totius corporis ostenda sin¬
guloꝵq membroꝵ quȩ in corpore aperta
ex omnibus animalibus solum hoiẽm facere

Expanded text:
enim in eo futura deformitas esset, ex calvitio appaenim in eo futura deformitas esset, ex calvitio apparet. Texit ergo illud pilo; et quia in summo futurum erat; quasi summum aedificii culmen ornavit: qui ornatus non est in orbem coactus, aut in figuram pilei teres factus, ne quibusdam partibus nudis esset informis, sed alicubi effusus, alicubi retractus pro cujuslibet loci decentia. Frons ergo vallata per circuitum, et a temporibus effusi ante aures capilli, et earum summae partes in coronae modum cinctae, et occipitium omne contectum, speciem miri decoris ostentant. Jam barbae ratio incredibile est quantum conferat, vel ad dignoscendam corporum maturitatem, vel ad differentiam sexus, vel ad decorem virilitatis ac roboris, ut uideatur omnino non constatura fuisse totius operis ratio, si quicquam aliter esset effectum. Nunc rationem totius hominis ostendam singulorumque membrorum quae in corpore aperta ex omnibus animalibus solum hominem facere
Abbreviated transcription (Latin):
addag. in quibus perrecti ȩqualitꝰ corporis
Longitudo nihil aliud exigebat: nisi ut ma¬
culis terga distincti E squamaꝵ leuitate
suffulti in lubricos tractue sinnoxie flexibus
laberentur. In quadrupedibus aũt idem opi.¬
fex contentum spine a summo capite deductũ
Longiue extra corpus eduxit. E acuminauit
in caudam: ut obscenȩ corporis partes uel
ꝑꝑ foeditatem tegerent: uł ꝑꝑ teneritudinẽ
munirent᷑. Ut animalia quedam minuta
E nocentia motu eius arcerent᷑ e a corpo¬
ye. Quod membrũ si detrahas imꝑfectu
sit animal ac debile. Ubi aũt ratio d
manus est: tam nõ est id necessariũ ꝗͣ in¬
dumentũ piloꝵ. Adeo in suo quoq gẽnere
aptissime congruunt. Ut neq nudo quadrui-¬
pede neq homine tecto excogitari quicqͣ¬
turpius possit. Sed tam̃ cu ip̃a nuditãs
hominie mire ad pulchritudine ualeat
nõ tam̃ ẽt capiti congruebat: quanta .ti.¬

Expanded text:
addas, in quibus porrecti aequaliter corporis addas, in quibus porrecti aequaliter corporis longitudo nihil aliud exigebat nisi ut maculis terga distincti et squamarum leuitate suffulti in lubricos tractus sinuosis flexibus laberentur. in quadrupedibus autem idem opifex contextum spinae a summo capite deductum longius extra corpus eduxit et acuminauit in caudam, aut ut obscenae corporis partes uel propter foeditatem tegerentur uel propter teneritudinem munirentur aut ut animalia quaedam minuta et nocentia motu eius arcerentur a corpore: quod membrum si detrahas, inperfectum fit animal ac debile. ubi autem ratio et manus est, tam non est id necessarium quam indumentum pilorum: adeo in suo quaeque genere aptissime congruunt, ut neque nudo quadrupede neque homine tecto excogitari quicqturpius possit. Sed tamen cum ipsa nuditas hominis mire ad pulchritudinem valeat, non tamen etiam capiti congruebat; quanta
Abbreviated transcription (Latin):
item collo pectus adiunctum & ex eo ꝓminen¬
tes armi. Adherens pectori uenter. Item
uentri subnixa genitalia. ultimo loco femo¬
ra pedesq. Nec solum membra sium tenorẽ
ac situm in om̃ibus seruant: s ẽt partes
membroꝵ. tlam in uno capite ipso certam
sedem possident aures certam oculi: nares
item : os quoq in ore dentes & lingua. quȩ
omnia cum sint eadem in om̃ibue aĩantibus
tam̃ infinita E multiplex diuersitas figu¬¬
ratoꝵ est: ꝙ ea quȩ dixi aut ꝓductiora
aut contractiora lineamentie uarie diffe-¬
rentibus compraehensa sunt. quid illud:
nõ ne diuinum: ꝙ in tanta uiuentiũ multi.¬
tudine. unũ quodq animal in sui genere¬
E specis pulcherrimũ est : Ut siquid ui¬
cissim de altero in alterum tnsferat᷑: nihil
impeditiug ad utilitatem: nihil deformiug
ad aspectum uideri necesse est. Ut si ele.¬
phanto ceruicem ꝓlixam tribuas: aut tame¬
Lo breuem. uł si serpentibus pedes aut pilos

Expanded text:
item collo pectus adiunctum et ex eo prominenitem collo pectus adiunctum et ex eo prominentes anni, adhaerens pectori uenter, item uentri subnexa genitalia, ultimo loco femina pedesque. nec solum membra suum tenorem ac situm in omnibus seruant, sed etiam partes membrorum. nam in uno capite ipso certam sedem possident aures, certam oculi, nares item, os quoque et in eo dentes et lingua. quae omnia cum sint eadem in cunctis animantibus, tamen infinita et multiplex diuersitas figurarum est, quod ea quae dixi aut productiora aut contractiora liniamentis uarie differentibus conprehensa sunt. quid ? illud nonne diuinum, quod in tanta uiuentium multitudine unum quodque animal in sui generis specie pulcherrimum est, ut si quid uicissim de altero in alterum transferatur, nihil inpeditius ad utilitatem, nihil deformius ad aspectum uideri necesse sit? ut si elephanto ceruicem prolixam tribuas aut camelo breuem uel si serpentibus pedes aut pilos
Abbreviated transcription (Latin):
adligauit atq constrinxit: quibus mens si
ex currere aut resisteͣ uelit tanꝗͣ retinaculis
uteretur & quidem nullo labore nulloq
conatu: s uł minimo motu totiue molẽ corpo.¬
rig temparet: aut flecteret. Hęc autem
uisteribus operuit: ut quẽq locũ decebat.
ut quȩ solida essent conclusa tegerentur.
Item uisceribus ipĩs uenas admiscuit : quasi
riuos ꝑ corpus omne diuisos: ꝑ quas discur¬
yens humor de sanguis uniuersa membra
succis uitalibus irrigaret: E ea uiscera
formata in eum mõdũ: qui unicuiq generi
ac loco aptus fuit. suꝑiecta pelle contexit.
Quam uł sola pulchritudine decorauit.
uł setis adoperuit: uł squãmis muniuit
uel plumie insignibus adornauit. Illud uo
cõmentũ dei mirabile. ꝙ una dispositio d
unus habitue innumerabiles imagines prȩ¬
ferat uarietates. Nam in omnibus fere
quȩ spirant cadem series & ordo membroꝵ
est primũ n. caput & huic adnexa ceruiꝵ:

Expanded text:
adligauit atque constrinxit, quibus mens, si aut adligauit atque constrinxit, quibus mens, si aut excurrere aut resistere uellet, tamquam retinaculis uteretur et quidem nullo labore nulloque conatu, sed uel minimo motu totius corporis molem temperaret ac flecteret. haec autem uisceribus operuit ut quemque locum decebat, ut quae solida essent, conclusa tegerentur. item uisceribus ipsis uenas admiscuit quasi riuos per corpus omne diuisos, per quas discurrens umor et sanguis uniuersa membra sucis uitalibus inrigaret, et ea uiscera formata in eum modum qui uni cuique generi ac loco aptus fuit, superiecta pelle contexit: quam uel sola pulchritudine decorauit uel setis adoperuit uel squamis muniuit uel plumis insignibus adornauit. illud uero commentum dei mirabile, quod una dispositio et unus habitus innumerabiles imaginum praeferat uarietates. nam in omnibus fere quae spirant eadem series et ordo membrorum est: primum enim caput et huic adnexa ceruix,
Abbreviated transcription (Latin):
naturȩ offitioq seruire animantes: ad quod
est quęq gnata. Sed uidelicet qui summam
ueritatis amisit semꝑ erret necesse est. Si
.ti. nõ ꝓuidentia : sed fortuitis athomoꝵ con¬
cursionibue nascuntur omĩa : cur nunꝗͣ for¬
tuito accidit sic coire illa principia: ut effi-¬
cerent animal eiugmodi: quod naribug po¬
ciug audiret: aut otloraret oculis: aut au-¬
ribug cerneret : Si .N. primordia nullum
genus positionis mexptum relinquunt: opor.¬
quibus memoroꝵ ordo prȩposterus et usus
Longe diuersus existiret. cum uõ uniuersa
genera & uniuersa quoq membra leges su-¬
as & usus & ordines sibi adtributos tueantur
manifestum est: nihil fortiuto esse factum :
qm̃ diuinȩ rationis dispositio perpetua ser¬
uatur. Uerum alias refellemus epicurum
Nunc de ꝓuidentia: ut coepimus disseramus.
DE US ig solidamenta corporis: quȩ ossa.
dicunt᷑: nodata & adiuncta muicem neruig

Expanded text:
naturae officioque seruire animantes ad quod naturae officioque seruire animantes ad quod est quaeque generata? seduidelicet qui summam ipsam ueritatis amisit, semper erret necesse est. si enim non prouidentia, sed fortuitis atomorum concursionibus nascuntur omnia, cur numquam fortuito accidit sic coire illa principia, ut efficerent animal eiusmodi quod naribus potius audiret, odoraretur oculis, auribus cerneret? si enim primordia nullum genus positionis inexpertum relinquunt, oporquibus et membrorum ordo praeposterus et usus longe diuersus existeret. cum uero uniuersa genera et uniuersa in quoque membra leges suas et ordines et usus sibi attributos tueantur, manifestum est nihil fortuito esse factum, quoniam diuinae rationis dispositio perpetua seruatur. uerum alias refellemus Epicurum: nunc de prouidentia ut coepimus disseramus. Deus igitur solidamenta corporis quae ossa dicuntur nodata et adiuncta inuicem neruis
Abbreviated transcription (Latin):
gruens. Dixit .ti. nec oculos ad uidendum
esse natos: nec aures ad audiendũ: nec pedes
ad ambulandũ: qm̃ membra hȩc priug nata
sunt: ꝗͣ esset usus uidendi & audiendi & am.¬
bulandi. Sed hoꝵ oĩum officia ex natis exti¬
tisse. Uereor ne huiug mõi portenta & ridi-¬
cula refutare nõ minug meptum esse uidea¬
tur. Sed libet meptire: qm̃ cũ mepto agi-¬
mus: ne se ille nimig argutũ putet. Quid
aig epicure: Non sunt ad uidendũ oculi¬
nati : cur ig̃ uident: postea inquit usus eoꝵ
adparuit: uidendi ergo causa nati sũt: siquid
nihil aliud possunt ꝗͣ uidere. Item membra
cȩtera cuius rei causa nata sunt: ipse usus osten¬
dit : qui utiq nullo modo posset existere nisi
essent membra omĩa tam ordinata tã ꝓuiden¬
ter effecta: ut usum possent habere. Quid .ti.
si dicas aues nõ ad uolandũ esse natas: neque
feras ad sęuiendum. neq pistes ad natandum¬
neq hoĩes ad sapiendum: cum adpareat ei

Expanded text:
gruens. dixit enim neque oculos ad uidendum gruens. dixit enim neque oculos ad uidendum esse natos neque aures ad audiendum neque pedes ad ambulandum, quoniam haec membra prius nata sint, quam esset usus uidendi et audiendi et ambulandi, sed horum omnium officia ex natis extitisse. uereor ne huiusmodi portenta et deridicula refutare non minus ineptum esse uideatur, sed libet ineptire, quoniam cum inepto agimus, ne se ille nimis argutum putet. quid ais, Epicure? non sunt oculi ad uidendum nati? cur igitur uident? postea inquit eorum usus apparuit. uidendi ergo causa nati sunt, siquidem nihil possunt aliud quam uidere. item membra cetera cuius rei causa nata sint, ipse usus ostendit: qui utique nullo modo posset existere, nisi essent membra omnia tam ordinate, tam prouidenter effecta, ut usum possent habere. quid enim si dicas aues non ad uolandum esse natas neque feras ad saeuiendum neque pisces ad natan- . dumneque homines ad sapiendum, cum appareat ei
Abbreviated transcription (Latin):
rentur E quatenug adiugatis corporibue
elata soboles uniuersas generatiz cõseruaret
animantes. Hlam si peritus archi tectus cũ
magnũ aliquod ȩdificium facere constituit
primo oĩum cogitat : quȩ summa perfecti
ȩ dificii futura sit: & ante metitur quẽ locũ
leue pondus expectet: ubi magni oꝑis statu.¬
ra sit molis quȩ columnaꝵ interualla:
qui aut ubi aquaꝵe cadentiu decursus R exi¬
tug & receptatula. hȩc inꝗͣ prius prouidet.
Ut quȩcunq sint ꝑfecto oꝑi iam necessaria :
cum ipsis fundamentis paritꝰ ordiant᷑. Cur
deum quis ꝗͣ putet in machinandis animalibus
non ante prouidisse: quȩ ad uiuendũ necessa:¬
ria essent. ꝙͣ uitam ipsam daret : Quȩ utiq
constare non posset: nisi prius effecta essent
quibus constat. Uidebat ig epicurus in corpo¬
ribug animalium diuinȩ rationis solertiam:
ut effice̾t᷑. quod ante imprudent᷑ adsum.¬
serat: adiecit aliud deliramentũ suꝑiori con-¬

Expanded text:
rentur et quatenus adiugatis corporibus rentur et quatenus adiugatis corporibus elata suboles uniuersas generatim conseruaret animantes. nam si peritus architectus cum magnum aliquod aedificium facere constituit, primo omnium cogitat quae summa perfecti aedificii futura sit, et ante emetitur quem locum leue pondus expectet, ubi magni oneris statura sit moles, quae columnarum interualla, qui aut ubi aquarum cadentium decursus et exitus et recepta- cula, haec, inquam, prius prouidet, ut quaecumque sunt ? perfecto iam operi necessaria, cum ipsis fundamentis pariter ordiatur, cur deum quisquam putet in machinandis animalibus non ante prouidisse quae ad uiuendum necessaria essent quam uitam ipsam daret? quae utique constare non posset, nisi prius effecta essent quibus constat. uidebat igitur Epicurus in corporibus animalium diuinae rationis sollertiam, sed ut efficeret quod ante inprudenter adsumpserat, adiecit aliud deliramentum superiori con
Abbreviated transcription (Latin):
cium prominens magnitudo uł teruicie
hreuitae impediret.NONI POSSUM
hoc loco teneri quo minue epicuri stultitiã
rursum coarguam. Illius .ti. sunt omnia
quȩ delirat Eucretius: qui ut ostenderet
animalia nõ artifitio aliquo di uinȩ men¬
tis. Sed ut solet fortuito esse nata dixit.
in principio mundi alias quasda ĩnumera¬
biles animantee miranda spetie. ac magni¬
tudine fuisse natag. Sed eas ꝑmanere nõ
potuisse: ꝙ illas aut sumendi cibi facultas
aut coeundi generandiq ratio defecisset
U ut atomis suis locũ face̾t ꝑ infinitum
E inane uolitantibus diuinam ꝓuidentiam
uoluit excludere. Sed cũ uiderẽt in om̃ibus
ꝓdigiosa: in quibue nascendi ratio cessasser :
Quoniam ig̾ omĩa quȩ uidemus cũ ratione
nata sunt: id .i. ipsum nasci effice̾ nisi ra-
potuisse generari. ante.ti. prouisu est in
singulis quibusq fingendis. quatenus E mi¬
nisterio membroꝵ ad necessaria uite ute-¬

Expanded text:
tium prominens magnitudo uel ceruicis tium prominens magnitudo uel ceruicis breuitas inpediret. Non possum hoc loco teneri quominus rursum coarguam; illius enim sunt omnia quae delirat Lucretius: qui, ut ostenderet animalia non artificio aliquo divinae mentis, sed, ut solet, fortuito esse nata; dixit, in principio mundi alias quasdam innumerabiles animantes miranda specie et magnitudine fuisse natas, sed eas permanere non potuisse, quod illas aut sumendi cibi facultas, aut coeundi generandique ratio defecisset. Videlicet ut et atomis suis locum faceret per infinitum et inane volitantibus, divinam providentiam voluit excludere. Sed cum videret in omnibus prodigiosa, in quibus nascendi ratio cessaret? Quoniam igitur omnia quae videmus cum ratione nata sunt, id enim ipsum nasci, efficere npotuisse generari. ante enim prouisum est in singulis quibusque tingendis quatenus et ministerio membrorum ad necessaria uitae ute
Abbreviated transcription (Latin):
curuari membra oportebat: ut in genibug¬
& in cubitis de manibus ipsis. Nam sicut.
manue ex eo loco unde oriunt a corpore
ubiq uersug moueri spetiosum simul E utile
fuit: sic ꝓfecto si hoc idem cubitis accideret
Ut suꝑuacuus esset eiusmodi motus & turpis
Iam .E. manus amissa dignitate: quam nũt
habet mobilitate nimia ꝓboscidis similis
uideatur. esstq homo plane anguimanus.
Quod genus in illa ĩmanissima bellua mira¬
biliter effectum est. Deus.ti. qui ꝓuidẽtia
& potestatem suam multaꝵ reꝵ mirabili
uarietate uoluit ostendere: qͣm caput euis
animalis nõ tam lange porrexerat: ut
terram posset. ore contingeͬ: quodd erat
futurũ horribile atq tetrum : E quia os
ipsum ꝓfusis dentibus sic ormauerat: ut
etiam si continget pascendi tam facultatẽ
dentes adimerent produxit mnt eog
a sũma fronte molle e flexibile mem¬
brum: quo prendere quo tene quod libet
posset: ne rationẽ uictus capiendi iił den¬

Expanded text:
curuari membra oportebat, ut in genibucuruari membra oportebat, ut in genibus et cubitis et manibus ipsis. nam sicut manus ex eo loco unde oriuntur ubique uersus moueri speciosum simul et utile fuit, sic profecto, si hoc idem etiam cubitis accideret, et superuacuus esset eiusmodi motus et turpis. iam enim manus amissa dignitate quam nunc habet mobilitate nimia proboscidi similis uideretur essetque homo plane anguimanus, quod genus in illa inmanissima belua mirabiliter effectum est. deus enim qui prouidentiam et potestatem suam multarum rerum mirabili uarietate uoluit ostendere, quoniam caput eius animalis non tam longe porrexerat, ut terram posset ore contingere, quod erat futurum horribile atque tetrum, et quia os ipsum profusis dentibus sic armauerat, ut etiamsi contingeret, pascendi tamen facultatem dentes adimerent, produxit inter eos a summa fronte molle ac flexibile membrum quo prendere, quo tenere quodlibet posset, ne rationem uictus capiendi uel den
Abbreviated transcription (Latin):
firmitatem: S E paucis E magnis ossibus consta.¬
re uoluit. Aut .ti. bina sunt in homine aut
trina ut in quadrupede: quȩ tam̃ nõ fecit so-¬
lida: ne ingradiendo pigritia & grauitas re¬
tardaret: sed cauata E ad uigorez corpor ig
conseruandum medullis mtrinsecus plena :
eaq rur sus nõ ȩqualiter porrecta finiunt
S sũmas eoꝵ partes crassiaribus nodis con¬
globauit : ut e substringi neruis facilius &
uerti tutius possent. unde sũt uertibula
nominata. Eos nodos firmit̾ solidatos Leni
quodam oꝑculo texit. quod diat᷑ chartilago:
scilicet: ut sine atritu &e sine sensu dolorig
aliquo flecterent. Fogdem tam̃ nõ in uno
modo informauit. Alios .ti. fecit simpliceg
& morbem rotundos miis duntaxat arti¬
culig: in quibus moueri membra in omneg
partes oportebat. Ut in scapulis: quonia
manus utrolibet agitari & conqueri neces.¬
rotundos. Et i his utiq locis. ubi tantum̃o

Expanded text:
firmitatem, sed et paucis et magnis ossibus constafirmitatem, sed et paucis et magnis ossibus constare uoluit. aut enim bina sunt ut in homine aut <qua>terna ut in quadrupede: quae tamen non fecit solida, ne in gradiendo pigritia et grauitas retardaret, sed cauata et ad uigorem corporis conseruandum medullis intrinsecus plena. eaque rursus non aequaliter porrecta finiuit, sed summas eorum partes nodis crassioribus conglobauit, ut et substringi neruis facilius. et uerti tutius possent, unde sunt uertibula nominata. eos nodos firmiter solidatos leni quodam operculo texit, quod dicitur cartilago, scilicet ut sine attritu et sine sensu doloris aliquo flecterentur. eosdem tamen non in unum modum informauit. alios enim fecit simplices et in orbem rotundos, in iis dumtaxat articulis in quibus moueri membra in omnes partes oportebat, ut in scapulis, quoniam manus utrolibet agitari et contorqueri neceset in unam partem rotundos et in iis utique locis ubi tantummodo
Abbreviated transcription (Latin):
Atque ut ipsam corporis crassitudinẽ firmit
comprehendere: maioribus E breuibus ossibus
muicem colligatis: quasi carinam compegit
quam nos spĩnam dicimus. Eamq uoluit ex
uno perpetuoq osse formare: ne gradiendi
parte quasi media costas idest transuersa et
plana ossa porrexit in diuersu. Quibus de¬
menter curuatis. E in se uelut i arculum
pene conductis interna uiscera contegantur:
Ut ea quȩ moliora & minus ualida fieri opus
erat: illius solidȩ cratis amplexu possent esse
munita. In summa uoͦ constructionis eius quã
similem nauali carine diximus: caput conlo¬
cauit: in quo ẽt regimen totius animantie.
Datumq illi hoc nomen est: Ut quidẽ uarro.U
ad ciceronem scribit: ꝙ hinc capiant inici.¬
um sensus ac nerui. Ea uõ quȩ diximug de
corpore uł ambulandi uł faciendi uł uolandi
causa esse producta: nec nimiu longis propt
celerem mobilitatem: neq nimiui breuibus ꝑꝑ

Expanded text:
atque ut ipsam corpons crassitudinem firmiter atque ut ipsam corpons crassitudinem firmiter conprehenderet, maioribus et breuibus ossibus inuicem conligatis quasi carinam conpegit quam nos dicimus spinam eamque noluit ex uno perpetuoque osse formare, ne gradiendi parte quasi media costas id est transuersa et plana ossa porrexit in diuersum, quibus clementer curuatis et in se uelut in circulum paene conductis interna uiscera contegantur, ut ea quae molliora et minus ualida fieri opus erat, illius solidae cratis amplexu possent esse munita. in summo uero constructionis eius quam similem nauali carinae diximus. caput conlocauit, in quo esset regimen totius animantis, datumque illi hoc nomen est, ut quidem Varro ad Ciceronem scribit, quod hinc capiant initium sensus ac nerui. ea uero quae diximus a corpore uel ambulandi uel faciendi uel uolandi causa esse producta, neque nimium longis propter celerem mobilitatem neque nimium breuibus propter
Abbreviated transcription (Latin):
IN PRINCIPIO cum deus finget᷑ animalia
noluit ea in rotundam formę spetiẽ cõglo¬
bare atq conligere. Ut & moueri ad am¬
bulandum E flectere se in quã libet ꝑtem
facie possent: sed ex ipsa corporis summa
produxit caput. Item produxit membra
quȩdam longius: quȩ uocant᷑ pedes: ut alte¬
rius motibus solo fixa ꝓducerent animal
quo mens tulisset: aut quo petendi cibi necessi.¬
tas ꝓuocasset. Ex ip̃o aũt uasculo corporie
quattuor fecit extantia: bina posterius: quȩ
sunt in omĩbus pedes: item bina capiti E col¬
lo ꝓxima: quȩ uarios animantibus usus p̃bent
In pecudibus .i. ac feris sunt posterioribus pe¬
des similes. In hoĩe aũt manus. quȩ non ad
ambulandũ. s ad faciendũ tenendũq sunt
natȩ. Est & tercium genus: in quo priora illa
neq pedes neq manus sunt: s alȩ: in quibus
penne ꝑ ordinẽ fixȩ uolandi exhibent usum
ta una fictio diuersas speties & usus habet

Expanded text:
In principio cum deus fingeret animalia, In principio cum deus fingeret animalia, noluit ea in rotundam formae speciem conglobare atque colligere, ut et moueri ad ambulandum et flectere se in quamlibet partem facile possent, sed ex ipsa corporis summa produxit caput. item produxit quaedam membra longius, quae uocantur pedes, ut alternis motibus solo fixa perducerent animal quo mens tulisset aut quo petendi cibi necessitas prouocasset. ex ipso autem uasculo corporis quattuor fecit extantia, bina posterius, quae sunt in omnibus pedes, item bina capiti et collo proxima, quae uarios usus animantibus praebent. in pecudibus enim ac feris pedes sunt posterioribus similes, in homine autem manus, quae non ad ambulandum, sed ad faciendum tenendumque sunt natae. est et tertium genus, in quo priora illa neque pedes neque manus sunt, sed alae, in quibus pinnae per ordinem fixae uolandi exhibent usum. ita una fictio diuersas species et usus habet.
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ humanitar: Aut quid esset tetriue
homine : quid efferatius: quid ĩmanius:
Sed q̃m mioecillitas est. nec põt ꝑ se sine
homine uiue: societatẽ adpetit uita cõmu¬
nis & ornatior fiat E tutior. uides igit
omẽm hõis ratione in eo maxime uł stare
ꝙ nudus fragilieq nascit᷑ ꝙ morbis adficit᷑
ꝙ ĩmatura morte multatur : que si hom̃i
detrahant ratienẽ q ac sapiam detrahi
recesse est. Sed niipis diu de rebue
apertissimie distacto eu sit liquidum
nihil sine ꝓuidenti factu esse unꝗͣ nec
fieri potuisse. De quibus operibus uniuersig si
nunt liceat disputare ꝑ ordinem infinita ma¬
teria est. Sed ego de uno corpore tantũ hoĩg
institiu dicere: ut in eo diuinae prouidentiȩ
potestatem: quanta fuerit ostendam : his dũ¬
taxat in rebus:quȩ sunt comphensibiles
& aperte. Nam illa quȩ sunt animi: nec
subiici oculis nec comprehendi qugunt. Nũc
de ipso uase hoĩc loquimur quod uidemus

Expanded text:
quae humanitas? aut quid esset tetrius quae humanitas? aut quid esset tetrius homine, quid efferatius, quid inmanius? sed quoniam inbecillus est nec per se potest sine homine uiuere, societatem adpetit, ut uita communis et ornatior fiat et tutior. uides igitur omnem hominis rationem in eo uel maxime stare, quod nudus fragilisque nascitur, quod morbis adficitur, quod inmatura morte multatur. quae si homini detrahantur, rationem quoque ac sapientiam detrahi necesse est. sed nimis diu de rebus apertissimis disputo, cum sit liquidum nihil sine prouidentia nec factum esse umquam nec fieri potuisse. de cuius operibus uniuersis si nunc libeat disputare per ordinem, infinita materia est. sed ego de uno corpore hominis tantum institui dicere, ut in eo diuinae prouidentiae potestatem quanta fuerit ostendam, his dumtaxat in rebus, quae sunt conprehensibiles et apertae: nam illa quae sunt animi, nec subici oculis nec conprehendi queunt. nunc de ipso uase hominis loquimur quod uidemus.
Abbreviated transcription (Latin):
nocentia fralitatem suam muniat. Sequi¬
tur necesse est: ut q̃m retinende rationis
causa morbos capit. ẽt mortẽ semꝑ accpiat
quia is ad quem morbus nõ uenit: firmus
sit. necesse est. Infirmitatis habet in se
mortis conditionẽ: firmitas uoͣ ubi fuerit
nec senectus locũ habe̾ põt: nec mors quȩ
se quitur senectutem. prȩterea si mors certe
constituta esset etati: fieret homo insolen¬
tissimus d humanitate om̃i careret. t lam
fere iura oĩa humanitatis. quibug int̾ nos
choeremus ex metu E conscientia fragili¬
tatig oriunt. Deniq ibealliora E timi¬
diora quȩq animalia cõgregant᷑ Ut ꝗͣler
uir ibus tuers se nequeunt. multitudine
tueant. fortiora uõ solitudines adpetũt
qm̃ robore uiribusq confidunt. Hlomo q
si eodem mõ haberet ad ꝓpulsanda picula
siltetene robur nec ullius alterius auxi.¬
Lio indigeͬt. quȩ societas esset: quȩ reue¬
rentia m̃t̾ se : quie ordo ÷ quȩ ueratio :

Expanded text:
nocentia fragilitatem suam muniat. Sequanocentia fragilitatem suam muniat. Sequatur necesse est, ut quoniam retinendae rationis causa morbos capit, etiam mortem semper accipiat; quia is ad quem mors non venit, firmus sit necesse est: infirmitas autem habet in se mortis conditionem; firmitas vero ubi fuerit, nec senectus locum potest habere, nec mors, quae sequitur senectutem. Praeterea, si mors certae constituta esset aetati, fieret homo insolentissimus, et humanitate omni careret. Nam fere jura omnia humanitatis, quibus inter nos cohaeremus, ex metu, et conscientia fragilitatis oriuntur. denique inbecilliora et timidiora quaeque animalia congregantur, ut quoniam uiribus tueri se nequeunt, multitudine tueantur, fortiora uero solitudines adpetunt, quoniam robore uiribusque confidunt. homo quoque si eodem modo haberet ad propulsanda pericula suppetens robur nec ullius alterius auxilio indigeret, quae societas esset, quae reuerentia inter se, quis ordo, quae ratio,
Abbreviated transcription (Latin):
sario sequȩbatur: ut omnia sua sponte sĩt
nata. Hint muenerũt illas minutoꝵ. semi¬
num plagas de contur siones fortuitag quia
reꝵ originem nõ uidebant. In qua se an¬
gustias cum cõiecissent. iam cu cogebat
eos necessitas estimare animas cu corpo:¬
ribus nasci E item cũ corporibus extingui
Ad sumpserant .ti. nihil fieri mente diuina
Quod ip̃m ꝓbare aliter nõ poterãt ꝗͣ si
ostenderent esse aliqua in ꝗbug uideretur
ꝓuidentiȩ ratio claudicarẽ. Rẽp̃henderut
igitur ea in quibus uł maxime diuinitas
suam ꝓuidentiam mirabiliter ex pressit
Ut illa quȩ retuli de morbis & ĩmatura
morte cum debuerit cogitare hig adsum¬
tis quid necessario sequeret᷑. Sequuntur
aũt. illa quȩ dixi si morbũ nõ reciperent
neq tectie neq uestibus indigerẽt. Quis. ti.
uentos aut imbres aut frigora intuer i
quoꝵ uie in eo est ut morbo acherant
Idcirco .n accepit sapiam ut aduersue

Expanded text:
sario sequebatur, ut omnia sua sponte sint sario sequebatur, ut omnia sua sponte sint nata. Hinc invenerunt illas minutorum seminum plagas, et concursiones fortuitas, quia rerum originem non videbant. In quas se angustias cum conjecissent, jam cogebat eos necessitas existimare, animas cum corporibus nasci, et item cum corporibus extingui. Assumpserant enim nihil fieri mente divina. Quod ipsum non aliter probare poterant, quam si ostenderent esse aliqua, in quibus videretur providentiae ratio claudicare. Reprehenderunt igitur ea, in quibus vel maxime divinitatem suam providentia mirabiliter expressit, ut illa, quae retuli de morbis et immatura morte, cum debuerint cogitare, his assumptis, quid necessario sequeretur sequuntur autem illa, quae dixi si morbum non reciperet, neque tectis, neque vestibus indigeret. Quid enim ventos, aut imbres, aut frigora metueret, quorum vis in eo est, ut morbos afferant? Idcirco enim accepit sapientiam, ut adversus
Abbreviated transcription (Latin):
certum diem mori non potest. ciboꝵ alimen¬
erit. iam nõ homo ille. sed deug fiet. Ergo
ut. suꝑius dixi: qui de fragilitate hominie
quȩ runtur : id potissime querunt: ꝙ nõ ĩ mor¬
tales sempiteruiq sint nati. nemo ti. nisi se¬
nex mori debet. Nembe ideo mori de¬
bet quia deus nõ est. At qui mortalitag
nõ potest cũ ĩmortalitate coniungi. Si .n.
mortalis est senectute ĩmortalis esse
adulescentia nõ potest. tlec est ab eo con¬
ditio mortis aliena : qui ꝗͣdoq moritur ug
est: nec ulla ĩ mortalitas est. cui sit ter¬
minus constitutue. Ita fit ut ĩmortalitas
exclusa in perpetuum E ad tp̃us recepta
mor talitas hominẽ constituat in ea condi¬
tione: ut sit in qualibet ȩtate mortali¬
tas. Quadrat igit᷑ necessitas undiq nec
debuisse aliter. nec fas fuisse. Sed isti
rationem sequentiu non uident. quia semel
errauerunt in ipsa summa. Exclusa .ii. de¬
de rebus humanig diuina ꝓuidentia: neces¬

Expanded text:
certum diem mori non potest, ciborum alimencertum diem mori non potest, ciborum alimenerit, jam non homo ille, sed Deus fiet. Ergo ut superius dixi qui de fragilitate hominis queruntur, id potissimum queruntur, quod non immortales et sempiterni sint nati. Nemo, nisi senex, mori debet. Nempe ideo mori debet, quia Deus non est. Atqui mortalitas non potest cum immortalitate conjungi. Si enim mortalis est in senectute, immortalis esse in adolescentia non potest; nec est ab eo conditio mortis aliena, qui quandoque moriturus est; nec ulla immortalitas est, cui sit terminus constitutus. Ita fit, ut et immortalitas exclusa in perpetuum, et ad tempus recepta mortalitas, hominem constituat in ea conditione, ut sit in qualibet aetate mortalis. Quadrat igitur necessitas undique, nec debuisse aliter fieri, nec fas fuisse. Sed isti rationem sequentium non vident, quia semel erraverunt in ipsa summa. Exclusa enim de rebus humanis divina providentia, neces