comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
paschin dicitur. ideo pascha passio
putata est: uelut hoc nom̃ a passione
sit appellatũ. In sua uero lingua hoc
est in hebrea. pascha transitꝰ dicitur.
Propterea tunc primũ pascha celebra¬
uit popłs dĩ. quando ex egipto fugi¬
entes rubrũ mare transierunt. Nc̃
ergo figura illa ꝓphetica in ueritate
completa est. cũ sicut ouis ad immo¬
iandum ducitur xp̃c. cuiꝰ sanguine il¬
litis postib nr̃is id est cuiꝰ signo crucis
signatis frontib nr̃ is. a perditione hu¬
ius scłi tamꝗ a captiuitate uel inter¬
emptione aegiptia liberamur. Et
agimus saluberrimũ transitũ. cũ a di¬
abolo transimus ad xp̃m. & ab isto instabili
scło ad eiꝰ fundatissimũ regnũ. Ideo quippe
ad dm̃ ꝑmanentẽ transimus. ne cum hoc¬
mundo transeunte transeamꝰ. De hac nob̾
collata gr̃a dm̃ laudans apłs dicit. Qui
eruit nos de potestate tenebrarũ. & tran-¬
stulit in regnũ filii caritatis suae. Noc
itaq nom̃ id est pascha qͦđ latine ut dixi

Expanded text:
 dicitur, ideo Pascha passio putata est, velut hoc nomen a passione sit appellatum: in sua vero lingua, hoc est in hebraea, Pascha transitus dicitur: propterea tunc primum Pascha celebravit populus Dei, quando ex Aegypto fugientes, Rubrum mare transierunt . Nunc ergo figura illa prophetica in veritate completa est, cum sicut ovis ad immolandum ducitur Christus , cujus sanguine illitis postibus nostris, id est, cujus signo crucis signatis frontibus nostris, a perditione hujus saeculi tanquam a captivitate vel interemptione Aegyptia liberamur ; et agimus saluberrimum transitum, cum a diabolo transimus ad Christum, et ab isto instabili saeculo ad ejus fundatissimum regnum. Ideo quippe ad Deum permanentem transimus, ne cum mundo transeunte transeamus. De hac nobis collata gratia Deum laudans Apostolus dicit: Qui eruit nos de potestate tenebrarum, et transtulit in regnum Filii charitatis suae . Hoc itaque nomen, id
Abbreviated transcription (Latin):
cũ accepiss& linteũ. precinxit se. De in¬
de misit aquã inpeluem. & cępit laua¬
re pedes discipłorũ. & tergere linteo qͦ
erat precinctus. Non ita debemus in¬
telligere cęnã factam. ueluti iam con¬
sũptam atꝙ transactam. Ad huc enĩ
cȩnabatur cũ dñs surrexit. & pedes lauit
discipłis suis. Nam postea recubuit. et
bucellam suo traditori postea dedit.
utiq cena nundũ finita. hoc ẽ. dũ ad¬
huc panis esset in mensa. Cena ergo
facta dictum ẽ. iam parata. & ad con¬
uiuantiũ mensam usumꝙ perducta.
Quod autẽ ait cũ diabolus iam misiss&
in cor ut traderet eũ iudas symonis
schariothis. si queris qͥđ missũ sit incor¬
iudȩ. hoc utiq ut trader& eũ. Missi o
ista. spiritualis suggestio est. Nonfit¬

Expanded text:
t se. Deinde mittit aquam in pelvim, et coepit lavare pedes discipulorum, et extergere linteo quo erat praecinctus. » Non ita debemus intelligere coenam factam veluti jam consummatam atque transactam: adhuc enim coenabatur, cum Dominus surrexit et pedes lavit discipulis suis. Nam postea recubuit, et buccellam suo traditori postea dedit, utique coena nondum finita, hoc est, dum adhuc panis esset in mensa. Caena ergo facta, dictum est, jam parata, et ad convivantium mensam usumque perducta. 4. Quod autem ait, Cum diabolus jam misisset in cor, ut traderet eum Judas Simonis IscJudae, hoc utique ut traderet eum. Missio ista, spiritalis suggestio est: non i
Abbreviated transcription (Latin):
idem ipse dĩ filius. ego & pat̾ unũ
sumus : Unũ st̃ enĩ scđm id qđ dĩ erat
uerbũ. maior est pat̾ scđm id qđ uer¬
bũ caro factũ est. Dicã etiã qđ arria¬
ni & eunomiani negare non possunt.
do paruus maiorib sicut scriptũ est
subditus erat. Quid gͥ heretice cũ xp̃c
sit ds̃ & homo loqͥtur ut homo. &
caliimaris dõ: Ille in se naturã cõm̃dat
humanã. tu in illo audes deformare
cdiuinã : Infidelis. ingrate. ideo ne tu
minuis eũ qͥ fecit te: qͥa dicit ille qͥd
factus sit ꝓpt̾ te. Equalis enĩ patͥ
filius ꝑ quẽ factus ẽ homo: ut minor¬
eẽt patre factus ẽ homo. Quod nͥ fie¬
ret quid ẽẽt homo: Dicat plane dñs
& magister nr̃. Si diligeretis me gau¬
deretis utiq qͥa uado ad patrẽ. qͥa
pater maior me est. Cũ discipłis au¬
diamus uerba cloctoris. ñ cũ alienis ꝓ¬
sequam̃ astutiã deceptoris. Agnoscamꝰ
geminã substantiã xp̃i. diuinã scilicet

Expanded text:
idem ipse Dei Filius, Ego et Pater unidem ipse Dei Filius, Ego et Pater unid quod Deus erat Verbum: major est Pater, secundum id quod Verbum caro fatum est . Dicam etiam quod Ariani et Eunomiani negare non possunt: do parvus majoribus, sicut scriptum est, subditus erat . Quid igitur, haeretice, cum Csit et homo, loquitur ut homo, et calumniaris Deo? Ille in se naturam commendat humanam; tu in illo audes deformare divinam? Infidelis, ingrate, ideone tu minuis eum qui fecit te, quia dicit ille quid factus sit propter te? Aequalis enim Patri, Filius per quem factus eesset Patre, factus est homo. Quod nisi fieret, quid est homo? Dicat plane Dominus et magister noster: Si diligeretis me, gauderetis utique, quia vado ad Patrem, quia Pater major me est. Cum discipulis audiamus verba doctoris, non cum alienis sequamur astutiam deceptoris. Agnoscamus geminam substantiam Christi; divinam scilicet
Abbreviated transcription (Latin):
sit uanus. aut quod est peius insanus.
Hec  enĩ foema serui in qua dĩ filius
minoe est non patre solo sed etiã sp̃ũ
scõ. neq id tantũ sed etiã se ipso. qͥa
idem ipse in forma dĩ maior est se ip
pulchro meruit appellari. Nã quid
aliud confitemͣ cũ dicimꝰ credere nos
in unigenitũ filiũ dĩ. qͥ sub pontio
pilato crucifixus est & sepultus:
Et quid eius nͥ caro sepulta est si¬
ne anima: Ac ꝑ hoc cũ credimus
in dĩ filiũ qͥ sepultus ẽ : ꝓfecto filiũ
di dicimꝰ & carnẽ quȩ sola sepul¬
ta est. Ipse est gͦ xp̃c filius dĩ
ȩqualis patri in forma dĩ. qͥa semet¬
ipsũ exinamuit non formã cłi amit¬
tens. sed formã serui accipiens. Maioe
est & sine ipso. quia maior ẽ foema
cłi quȩ amissa non ẽ : quã serui quȩ
accepta est. Qd itaq mirũ uel qͥd
indignũ. si scđm hanc formã serui
loquens ait cłi filius pat̾ maior me
est : & scdm dĩ formã loquens ait

Expanded text:
sit vanus, aut, quod est pejus, insanus. sit vanus, aut, quod est pejus, insanus. Haec est enim forma servi, in qua Dei Filius minor est, non Patre solo, sed etiam Spiritu sancto: neque id tantum, sed etiam seipso; quia idem ipse in forma Dei major est seipsos in sepulcro meruit appellari. Nam quid aliud confitemur, cum dicimus credere nos in unigenitum Dei Filium, qui sub Pontio Pilato crucifixus est et sepultus? Et quid ejus nisi caro sepulta est sine anima? Ac per hoc cum credimus in Dei Filium qui sepultus est, profecto Filium Dei dicimus et carnem quae sola sepulta est. Ipse ergo Christus Filius Dei, aequalis Patri in forma Dei, quia semetipsum exinanivit, non formam Dei amittens, sed formam servi accipiens, major est et seipso; quia major est forma Dei quae amissa non est, quam servi quae accepta est. Quid itaque mirum, vel quid indignum, si secundum hanc formam servi loquens, ait Dei Filius, Pater major me est; et secundum Dei formam loquens, ait
Abbreviated transcription (Latin):
adiecit atq ait. Si diligeretis me
gauderetis utiq quia ego uado ad
patrẽ : qͥa pater maior me est. Fer qđ
gͦ filius non est ȩqualis patri.
hoc erat iturus ad patrẽ. ã qͦ uentu¬
rus est iuos iudicaturus & mortuos.
ti unigenitꝰ nũquã recedit a patre.
sed cũ illo est ubiq totus pari diui¬
nitate : quã nullus continet locus.
Cũ enĩ in forma dĩ ẽẽt. sicut apłs
loquit᷑ non rapinã arbitratus est
ẽẽ ȩqualis dõ. Quomͦ enĩ rapina pos¬
set ẽẽ natura. quȩ non erat usurpa¬
ta sed nata: Semet ipsũ autẽ exina¬
niuit. formã serui accipiens. Non
gͦ amittens illã sed accipiens istã.
eo modo se exinaniens quo hic minor
apparebat. quã apud patrẽ manebat.
dĩ recessit. Hȩc est assũpta. non illa
consũpta. Propter hanc dicit pater
maior me ẽ. Propter illã uͦ ego & pat̾
unũ sumus. Hoc attendat arrianꝰ &
adtentione sit sanus. ne contentione

Expanded text:
adjecit, atque ait, Si diligeretis me, adjecit, atque ait, Si diligeretis me, gauderetis utique, quia ego vado Patrem vado, quia Pater major me est. Per quod igitur Filius non est aequalis Patri, per hoc erat iturus ad Patrem, in quo venturus est vivos judicaturus et mortuos. tri, nunquam recessit a Patre, sed cum illo est ubiqnitate, quam nullus continet locus. Cum enim in forma Dei esset, sicut Apostolus loquitur, non rapinam arbitratus est esse aequalis Deo. Quomodo enim rapina posset esse natura quae non erat usurpata, sed nata? Semetipsum autem exinanivit, formam servi accipiens : non ergo amittens illam, sed accipiens istam. Eo modo se exinaniens, quo hic minor apparebat quam apud Patrem manebat. Dei recessit, haec est assumpta, non illa consumpta. Promajor me est: propter illam vero, Ego et Pater unum sumus . 2. Hoc attendat arianus, et attentione sit sanus: ne contentione
Abbreviated transcription (Latin):
ccepimus fr̃s uerba dñi
dicentis ad discipłos suos.
non turbetur cor ur̃m.
neq formidet. Audistis q
ego dixi uobis. uado &
Quemio ad uos. Si dilige¬
retis me gauderetis utiq. quia ad
patrẽ ego uado: qͥa pater maior me
est. Hinc gͦ turbare̾ & formidare po¬
terat cor illoꝵ qđ ibat ab eis quãuis
uenturus ad eos: ne focsitan gregẽ lu¬
pus hoc intͣuallo inuaderet pastoris
absentia. Sed a quib homo abscedebat.
ds non derelinquebat. Et idem ipse
qđ homo erat. & manebat ꝑ id qđ
ds erat. Ibat ꝑ id quod uno loco erat.
manebat per id qđ ubiq erat. Cur
itaq turbaret᷑ & foemidaret cor:
quando ita deserebat oculos. ut non
desereret cor: Quãuis ds̃ etiã qͥ nul¬
lo continet᷑ loco discedat ab eoꝵ coe¬
dib qͥ eũ relinquunt morib non pe¬
dib. & ueniat ad illos qͥ conuertun¬
t᷑ ad eũ non facie sed fide : & acce¬
dunt ad eũ mente non carne. Ut
autẽ intelligerent scđm id quod homo
erat eũ dixisse uado & uenio aduos.:

Expanded text:
ccepimus, fratres, verba Domini dicentis ad discipulos suos: Non turbetur cor vestrum, neque formidet. Audistis quia ego dixi vobis, Vado, et venio ad vos: si diligeretis mead Patrem, quia Pater major me est. Hinc ergo turbari et formidare poterat cor illorum, quod ibat ab eis, quamvis venturus ad eos, ne forsitan gregem lupus hoc intervallo invaderet pastoris absentia. Sed a quibus homo abscedebat, Deus non relinquebat: idem ipse quod homo erat, et manebat per id quod Deus erat: ibat per id quod uno loco erat, manebat per id quod ubique erat. Cur itaque turbaretur et formidaret cor, quando ita deserebat oculos, ut non desereret cor? Quamvis Deus etiam qui nullo continetur loco, discedat ab eorum cordibus, qui eum relinquunt moribus, non pedibus; et veniat ad eos qui convertuntur ad eum non facie, sed fide, et accedunt ad eum mente, non carne. Ut autem intelligerent secundum id quod homo erat eum dixisse, Vado et venio ad vos;
Abbreviated transcription (Latin):
ma serui. Itẽ de singulis qͥb homo
constat. Es non est derelictus in infer
resurrecturus. triduo iacuit in sepul

Expanded text:
ma servi. Item de singulis quibus homo constat. Quis non est derelictus in infernresurrecturus triduo jacuit in sepul
Abbreviated transcription (Latin):
Aperit os suũ. & docet eos dicens.
Ista circũlocutio qua scribit᷑. & aperiens
ossuũ. fortasse ipsa mora cõmendat
aliquanto longiorẽ futurũ esse sermo.¬
nẽ. nͥ forte non uacet qđ nunc eũ dictũ
est aperuisse os suũ. quod ipse in lege uete¬
ri apire soleret ora ꝓpħarũ. Quid ergo
one rerũ tẽporaliũ. O m̃a uanitas & p᷑¬
sumptio sp̃s. P resumptio autẽ sp̃sauda¬
ciã & suꝑbiã significat. Wlgo etiam
magnos sp̃s suꝑbi hab̾e dicunt᷑. Et recte.
quando qͥđẽ sp̃s etiã uentꝰ uocat᷑. Unde
scriptũ est. Ignis. grando .nix. glacies.
sp̃s tẽpestatis. Quis uero nesciat suꝑbos
INFlatos dici tãq uento distento s:
UNde est etiã illud apłi. Scientia inflat.
Raritas edificat. Quappt᷑ recte hi intel¬
ligunt᷑ pauꝑes sp̃u humiles & tim̃te s
Nec aliunde om̃iNo inciꝑe ͦ. poͬtuit beati.¬
tudinẽ: Siqͥdẽ ꝑuertura est ad sũmã
sapientiã: INitium autẽ sapientiȩ ti-

Expanded text:
aperiens os suum, docebat eos, dicens. Ista circumlocutio qua scribitur, Et aperiens os suum, fortassis ipsa mora commendat aliquanto longiorem futurum esse sermonem: nisi forte non vacet quod nunc eum dictum est aperuisse os suum, quod ipse in Lege veteri aperire soleret ora Prophetarum. 3. Quid ergo one rerum temporalium, Omnia vanitas et praesumptio spiritus ; praesumptio autem spiritus, audaciam et superbiam significat: vulgo etiam magnos spiritus superbi habere dicuntur; et recte, quandoquidem spiritus etiam ventus vocatur. Unde scriptum est, Ignis, grando, nix, glacies, spiritus tempestatis . Quis vero nesciat superbos inflatos dici, tanquam vento distentos? Unde est etiam illud Apostoli: Scientia inflat, charitas vero aedificat . Quapropter recte hic intelliguntur pauperes spirituNec aliunde incipere oportuit beatitudinem, siquidem perventura est ad summam sapientiae. Initium autem sapientiae timo
Abbreviated transcription (Latin):
debent: Pacifici autẽ in semet ipsis surt:
qͥ om̃es animi sui motꝰ cõponentes & subi¬
cientes rationi idest m̃ti & spũi. carnales¬
q concupiscentias habentes edomitas.
fiunt regnũ dĩ. IN qͦ ita ordinata st̃¬
om̃a. ut id qđ est in homine p̾cipuũ &
excellens. hoc ĩperet. ceteris non reluctan¬
tibꝰ quȩ sunt nob̾ bestiisq cõmunia: atꝙ
idipsũ qđ excellit in homine. idest mers
& ratio subiciat᷑ potiori. qđ est ipsa ueri-¬
tas unigenitꝰ dĩ filiꝰ. Neq enĩ impare
inferioribꝰ potest. nisi suꝑiori se ipse subi.¬
ciat. Et hec est pax quȩ dat᷑ in t̾ra ho¬
minibꝰ bonȩ uoluntatis. hȩc uita consũma.¬
ti ꝑfectiq sapientis De huiꝰmodi reg¬
no pacatissimo atͦqͦ ordinatissimo missus
dinatisq dominat᷑ Hac pace intͥnsecꝰ
constituta atq firmata quascũq ꝑsecu¬
tiones ille qͥ forasmissus est forinsecus
concitauerit auget głam quȩ scđm dm

Expanded text:
debent. Pacifici autem in semetipsis sunt, debent. Pacifici autem in semetipsis sunt, qui omnes animi sui motus componentes et subjicientes rationi, id est menti et spiritui, carnalesque concupiscentias habentes edomitas, fiunt regnum Dei: in quo ita sunt ordinata omnia, ut id quod est in homine praecipuum et excellens, hoc imperet caeteris non reluctantibus, quae sunt nobis bestiisque communia; atque idipsum quod excellit in homine, id est mens et ratio, subjiciatur potiori, quod est ipsa veritas unigenitus Filius Dei. Neque enim imperare inferioribus potest, nisi superiori se ipse subjiciat. Et haec est pax quae datur in terra hominibus bonae voluntatis ; haec vita consummati perfectique sapientis. De hujusmodi regno pacatissimo et ordinatissimo missus dinatisque dominatur. Hac pace intrinsecus constituta atque firmata, quascumque persecutiones ille qui foras missus est, forinsecus concitaverit, auget gloriam quae secundum Deum
Abbreviated transcription (Latin):
Iulo enĩ cibo saturabunt᷑. de quo ipse dñs dicit
me cib est ut faciam uoluntatẽ patͥs mei
qđ est iustitia : & illa aqua de qua qͥsqͥs
biberit. ut idẽ dicit. fiet in eo fons aquȩ
salientis iNuitã ęternã.  eati misericor¬
des. qr ipsors miserebit᷑ B eatos e̾ẽ dicit
qui subueniunt miseris. qm̃ eis ita repeN¬
det᷑ ut de miseria liberent᷑ D eati mundi
cordes: qm̃ ipsi dm̃ uidebt̃ Quã gͦ stulti
sunt qͥ dm istis exteriorib oculis quert̃:
cũ corde uideat᷑. sicut alibi scriptũ est.
Et in simplicitate cordis querite illum.
Hoc est enĩ munđu cor: qđ est simplex
cor. Et quẽ admođũ lum̃ hoc uideri
noN potest nͥ oculis mundis : ita nec ds
uidet᷑. nisi mundu sit illud qͦ uideri
Spotest B eati pacifici: qm̃ ipsi filii dĩ
uocabunt᷑. In pace ꝑfectio est. ubi
nichil repugniat: Et ideo filii dĩ
pacifici: qm̃ nichil resistit ĩ eiꝰ doẜt
utiq filii similitudinẽ patͥs habere

Expanded text:
saturabuntur, de quo ipse Dominus dicit: Meus cibus est ut faciam voluntatem Patris mei , quod est justitia, et illa aqua de qua quisquis biberit, ut idem dicit, fiet in eo fons aquae salientis in vitam aeternam . 7. Beati misericordes; quoniam ipsorum miserebitur. Beatos esse dicit qui subveniunt misseris, quoniam eis ita rependitur, ut de miseria liberentur. 8. Beati mundi corde; quoniam ipsi Deum videbunt. Quam ergo stulti sunt qui Deum istis exterioribus oculis quaerunt, cum corde videatur, sicut alibi scriptum est, Et in simplicitate cordis quaerite illum . Hoc est enim mundum cor, quod est simplex cor: et quemadmodum lumen hoc videri non potest, nisi oculis mundis; ita nec Deus videtur, nisi mundum sit illud quo videri potest. 9. Beati pacifici; quoniam ipsi filii Dei vocabuntur. In pace perfectio est, ubi nihil repugnat; et ideo filii Dei pacifici, quoniam nihil resistit Deo, et utique filii similitudinem patris habere
Abbreviated transcription (Latin):
tiũ. Significat eNĩ quandã solidi¬
tatẽ & stabilitatẽ hereditatis ꝑpetuȩ:
ubi anima ꝑ bonũ affectũ tamꝗ. loco
suo reqͥescit. sicut corpus iN terra:
& INIde cibo suo alit᷑ sicut corpus ex
terra. Ipsa est requies & uita scõrs.
Mites autẽ sunt. qui cedunt imꝓbitatibꝰ
& Non resistunt malo: sed uincunt
in bono mału. Rixant᷑ gͦ inmites &
dimicatt ꝓt̾renis & tẽporalibꝰ rebꝰ. Beati
autẽ mites. qm̃ ipsi hereditate possidebt¬
S terram de qua pelli Non possitt. ħ eati
lugentes. qm̃ ipsi consolabunt᷑. Luctus est.
tristitia de amissioNe caroꝵs Conu̾si au-¬
tẽ ad dm. ea quȩ in hoc mundo cara ãplec¬
tebant᷑ amittunt. Non enĩ gaudeNt
his rebꝰ qͥbꝰ ante gaudebant: & donec fiat
iNI illis amor ȩt᷑ Noꝵs. nonnulla mestitia
sauciant᷑ Consolabunt᷑ ergo sp̃u scõ qui
maxime ꝓpterea paraclitꝰ nominat᷑. idest
consolator: ut tẽporałe amittentes
Sȩt᷑nia letitia ꝑfruant᷑ Heati qͥ esuriunt

Expanded text:
icat enim quamdam soliditatem et stabilitatem haereditatis perpetuae, ubi anima per bonum affectum, tanquam loco suo requiescit, sicut corpus in terra; et inde cibo suo alitur, sicut corpus ex terra: ipsa est requies et vita sanctorum. Mites autem sunt qui cedunt improbitatibus, et non resistunt malo, sed vincunt in bono malum . Rixentur ergo immites, et dimicent pro terrenis et temporalibus rebus: Beati autem mites; quoniam ipsi haereditate possidebunt terram, de qua pelli non possint. 5. Beati lugentes; quoniam ipsi consolabuntur. Luctus est tristitia de amissione charorum: conversi autem ad Deum, ea quae in hoc mundo chara amplectebantur, amittunt: non enim gaudent his rebus, quibus ante gaudebant; et donec fiat in illis amor aeternorum, nonnulla moestitia sauciantur: consolabuntur ergo Spiritu sancto, qui maxime propterea paracletus nominatur, id est consolator, ut temporalem amittentes aeterna laetitia perfruantur. 6. Beati qui esuriunt
Abbreviated transcription (Latin):
reb quas animo gerimꝰ ⁊ intentione cogi¬
tationis cum dilectione pura & simplici
affectu. sed res ipsas uerbis nos docusse
pus orandi recordaremur. Sed russus
queri potest siue reb siue uerbis oranđũ
sit quid opus sit ipsa oratione. si cds iam
capaciusq efficit ad excipienda diuiNa
munera quȩ spũalit᷑ nob̃ infundunt᷑. NoN
enĩ ambitione p̃cum nos ex audit ds. qui
semꝑ paratus est dare suam lucẽ nob̃ not
uisibilẽ sed intelligibilẽ ⁊ spũ alẽ. Sed
nos non semꝑ parati sumus acciꝑe. cũ
inclinam̃ in alia. ⁊ rerũ tẽporaliũ cupi¬
ditate tenebram᷑. Fit gͦ in oratione conũ¬
sio cordis ad eum qͥ semꝑ dare haratus est
si nos capiamꝰ qđ dedit ⁊ IN ipsa conu̾si¬
one purgatio int̾ioris oculi. cũ exclucdin¬
t᷑ ea quȩ temposalit̃ cupiebant᷑ ut acies
simplicis cordis ferre possit simplicẽ lucẽ.
diumitus sine ullo occasu aut inmutatio¬

Expanded text:
rebus quas animo gerimus, et intentione cogirebus quas animo gerimus, et intentione cogitationis, cum dilectione pura et simplici affectu: sed res ipsas verbis nos docuisses ad tempus orandi recordemur. 14. Sed rursus quaeri potest, sive rebus, sive verbis orandum sit, quid opus sit ipsa oratione, si Deus jamcapaciusque efficit ad excipienda divina munera, quae spiritualiter nobis infunduntur. Non enim ambitione precum nos exaudit Deus, qui semper paratus est dare suam lucem nobis, non visibilem, sed intelligibilem et spiritualem: sed nos non semper parati sumus accipere, eum inclinamur in alia, et rerum temporalium cupiditate tenebramur. Fit ergo in oratione conversio cordis ad eum, qui semper dare paratus est, si nos capiamus quod dederit; et in ipsa conversione purgatio inttur ea quae temporaliter cupiebantur, ut acies simplicis cordis ferre possit simplicem lucem diuinitus sine ullo occasu aut immutatio
Abbreviated transcription (Latin):
rii studii genus etiam ad dm̃ p̃ce flecteN¬
dũ transferre conant᷑. arbitrantes sicut
hominẽ uidicẽ uerbis ad duci ad sententiã.
Nolite itaq similes esse illis. Dicit unꝰ n uerꝰ:
magister. Scit enim pat̾ ur̃ quid uob̃ ne¬
cessarium sit : anteꝗͣ petatis ab eo. Si et sĩ
uerba multa ad ud ꝓferunt᷑ ut ilstruat᷑
n doceat᷑ ignarus : quid eis opus est ad
rerũ om̃ium cognitorẽ. cui omã quȩ st̃
eo ipso quoᷤ. surt loquunt᷑ seseq indicant
facta. & ea quȩ futura st̃ eius artẽ sapieN¬
tiamq non latent. in qua sunt quȩ transi¬
ert̃ ⁊ quȩ transitura sunt om̃a p̾sentia &
non transeuntia. Sed tam̃ quamuis pau¬
ceat orare. queri potest curhis uel pau
cis uerbis opus sit ad eum qͥ scit om̃a anteꝗͣ
fiant. ⁊ nouit ut dictum est quid nob̃
sit necessariũ anteq petamꝰ ab eo. Hic
pͥmo respondet᷑ non uerbis nos agere debe
apud dm̃ ut impetremus qđ uolumꝰ. sed

Expanded text:
rii studii genus etiam ad Deum prece flectenrii studii genus etiam ad Deum prece flectendum transferre conantur, arbitrantes sicut hominem judicem verbis adduci in sententiam. Nolite itaque similes illis esse, dicit unus et verus magister. Scit enim Pater vester quid vobis necessarium sit, antequam petati, ab eo. Si enim verba multa ad id proferuntur, ut instruatur et doceatur ignarus, quid eis opus est ad rerum omnium cognitorem, cui omnia quae sunt, eo ipso quo sunt, loquuntur, seseque indicant facta; et ea quae futura sunt ejus artem sapientiamque non latent, in qua sunt et quae transierunt, et quae transitura sunt, omnia praesentia, et non transeuntia? 13. Sed quoniam, quamvis pauceat orare; quaeri potest cur vel his verbis paucis opus sit ad eum qui scit omnia antequam fiant, et novit, ut dictum est, quid nobis sit necessarium, antequam petamus ab eo? Hic primo respondetur, non verbis nos agere debere apud Deum, ut impetremus quod volumus, sed
Abbreviated transcription (Latin):
dũ est gͦ ostiũ idest carnali sensui resisten¬
dũ est ut oratio spũalis dirigat᷑ ad pa¬
trem. quȩ fit in intimis cordis ubi orat᷑
pat̾ in abscondito. Et pat̾ inqͥt ur̃ qui
uidet in abscondito reddet uob̃. Et hoc
tali clausula t̃minandũ fuit. Non enĩ
hoc monet nc̃ ut oremꝰ. sed qͦmodo oremꝰ:
neq suꝑius ut faciamꝰ elemosinam. sed
quo animo faciamus : qm̃ de corde mun¬
dando p̃cipit qđ non mundat nͥ una &
simplex intentio in et̾nam uitam solo n
puro amore sapientiȩ. O rantes autem.a.¬
ait nolite multilo qui esse sicut ethnici.
Arbitrant᷑ enim qđ in multiloquio suo
exaudiant᷑. Sicut hypoeritarũ est
prebere se spectandos in oratione. quoꝵ fructꝰ
est placere hominib : ita ehnicoꝵ idest genti¬
lium iN multiloquio se putare exaudiri. Et
reuera. om̃e multiloqͥum a gentilib uenit.
qui exercendȩ linguȩ potius quam muni¬
dancdo animo lant oꝑam. ⁊ Hoc nugato¬

Expanded text:
dum est ergo ostium, id est, carnali sensui resistendum est ergo ostium, id est, carnali sensui resistendum est, ut oratio spiritualis dirigatur ad Patrem, quae fit in intimis cordis, ubi oratur Pater in abscondito. Et Pater, inquit, vester qui videt in abscondito, reddet vobis. Et hoc tali clausula terminandum fuit: non enim hoc monet nunc ut oremus, sed quomodo oremus; neque superius, ut faciamus eleemosynam, sed quo animo faciamus: quoniam de corde mundando, praecipit, quod non mundat, nisi una et simplex intentio in aeternam vitam solo et puro amore sapientiae. 12. Orantes autem nolite, ait, multum loqui, sicut Ethnici: arbitrantur enim quod in multiloquio suo exaudiantur. Sicut hypocritarum est praebere se spectandos in oratione, quorum fructus est placere hominibus; ita Ethnicorum, id est Gentilium, in multiloquio se putare exaudiri. Et revera omne multiloquium a Gentilibus venit, qui exercendae linguae potius quam mundando animo dant operam. Et hoc nugato
Abbreviated transcription (Latin):
uimꝰ hinc esse aliquid disserendũ.
hỹpocritȩ. qui amant stare in sinago¬
gis. n in angulis platearũ stantes ora¬
re. ut uideant᷑ ab hominib. Neqꝙ¬
totiens eadẽ dicunt᷑ : cũ sit iam una
regula custodienda. qua cognitũ
est non si hȩc sciant homines. forzii¬
dandũ esse aut fugiendũ. sed si hoc animo
fiant. ut fructꝰ in eis expetat᷑ placendi ho¬
miniib. Seruat etiam ipse dñs eadem
uerba cũ adiungit similit᷑. amĩ dico uob̃
ꝑcepunt. mercedẽ suam : hinc ostenders
id sẽ ꝓhib̾ẽ. ut ea merces appetat᷑. qua
Uos autẽ cum oratis inqͥt. intͦite in cubicula¬
urã. Quȩ st̃ ista cubicula nͥ ipsa corda:
Quȩ in psalmo etiam signif icant᷑. ubi dici
to. Parũ est intrare in cubicula si ostiũ
pateat inportunis. ꝑ qđ ostiũ ea quȩ
foris st̃ inꝓbe se in mergt̃ & interiora
nes nr̃as penitrant. ⁊ turba uanoꝵ fati¬
thasmatũ orantib obstrepunt. E lauden¬

Expanded text:
vimus hinc esse aliquid disserendum. vimus hinc esse aliquid disserendum. hypocritae, qui amant in synagogis et in angulis platea rum stantes orare, ut toties eadem dicuntur, cum sit una jam regula custodienda, qua cognitum est, non sibi ut haec sciant homines formidandum, aut fugiendum esse, sed si hoc animo fiant, ut fructus in eis exspectetur placendi hominibus. Servat etiam ipse Dominus eadem verba, cum adjungit similiter: Amen dico vobis receperunt mercedem suam. Hinc ostendens ipse prohibere, ut ea merces appetatur, qua Tu autem cum orabis intra investra . Quae sunt ista cubicula? nisi ipsa corda, quae in Psalmo etiam significantur, ubi dicitto. Parvum est intrare in cubicula, si ostium pateat importunis, per quod ostium ea quae foris sunt improbe se immergunt, et interiora nes nostras penetrant, et turba vanorum phantasmatum orantibus obstrepunt. Clauden
Abbreviated transcription (Latin):
etiam misceri eam uetat. oꝑib dexterȩ :¬
ut scilicet non modo sola temporalium
rerũ cupiditate caueamꝰ elemosinã face¬
re. sed nec ita iN hoc oꝑe adteNclamꝰ dm̃
ut sese misceat uel adiungat exterors
appetitio cõmodoꝵ. Agit᷑ enĩ de cor¬
de mundando. qđ nͥ fuerit simplex:
muncłũ non erit. S implex auteo qͦ¬
mͦ erit si duob dominis seruit. nec una
intentione resũ ȩt̾naruoi purificat
aciẽ suam. sed eamꝰ mortaliũ fragiliũq
rerũ amore obnubilat Sit gͦ elemo¬
sina tua in abscondito. & pat᷑ tuus qͥ
uidet in absconclito reddet tͥ. Rec¬
tissime omĩNo & uerissime. Si eNĩ
p̃miũ ab eo expectas qui conscientiȩ
solus inspector est : sufficiat tͥ ad ꝓ¬
merendũ p̃miũ ipsa conscientia.
Multa latina exẽplaria sic habent. Et
pat̾ tuus qͥ uidet in abscondito redd&
tibi palam. S ed qr in grecis quȩ pͥo¬
ra st̃ non inuenimꝰ palam: non puta¬

Expanded text:
etiam misceri eam vetat operibus dextrae, etiam misceri eam vetat operibus dextrae, ut scilicet non modo sola temporalium rerum cupiditate caveamus eleemosynam facere, sed nec ita in hoc opere attendamus Deum, ut sese misceat vel adjungat exteriorum appetitio commodorum. Agitur enim de corde mundando, quod nisi fuerit simplex, mundum non erit: simplex autem quomodo erit, si duobus dominis servit, nec una intentione rerum aeternarum purifi cat aciem suam sed e am mortalium quoque fragiliumque rerum amo re obn ubilat? Sit ergo eleemosyna tua in abscondito; et Pater tuus qui videt in abscondito reddet tibi. Rectissime omnino et verissime. Si enim praemium ab eo exspectas qui conscientiae solus inspector est, sufficiat tibi ad promerendum praemium ipsa conscientia. Multa latina exemplaria sic habent, Et Pater tuus qui videt in abscondito, reddet tibi palam: sed quia in graecis, quae priora sunt, non invenimus, palam, non puta
Abbreviated transcription (Latin):
in abscondito. nisi in ipsa bona conscien
tia quȩ humanis oculis demonstrari
non potest nec u̾bis apiri. ꝗͣdoquidem
multi multa mentiunt᷑ : Quappt᷑ si dex¬
tra intͥnsecus agit iN abscondito. ad si-¬
nistram ꝑtinent exteriora omã quȩ st̃
usibilia & temporalia. Sit gͦ elemosina
tua in ipsa conscientia tua. ubi multi
elemosinas faciunt bona uoluntate.
etiamsi pecunias uel si quid est aliud
qđ inopi largiendũ est non habent.
ISulti autẽ foris faciunt intꝰ non faciunt.
qui uel ambitione uel alicuiꝰ tẽporalis
rei gr̃a uołt misericordes uideri. in qͥb¬
sola sinistra opari existimanda est. Itẽ
alii quasi mediũ int̾ utͦsq locũ tenert.
ut & intentione quȩ in dm̃ est elemosinã
faciant. & tam̃ inserat se huic obtimȩ
uoluntati nunNulla etiam laudis uel
alicuius rei fragilis & tẽporalis cupi¬
ditas. Sed dñs nr̃ multo uehem̃tius
ꝓhibet solam sinistram oͣpari. quando

Expanded text:
in abscoin abscotia, quae humanis oculis demonstrari non potest nec uerbis aperiri, quando quidem multi multa mentiantur? quapropter si dextra intrinsecus agit in abscondito, ad sinistram pertinent exteriora omnia, quae sunt uisibilia et temporalia. sit ergo elemosyna tua in ipsa conscientia tua, ubi multi elemosynam faciunt bona uoluntate, etiam si pecuniam uel si quid est aliud, quod inopi largiendum est, non habent. multi autem foris faciunt et intus non faciunt, qui uel ambitione uel alicuius temporalis rei gratia uolunt misericordes uideri: in qsola sinistra operari existimanda est. Item alii quasi medium inter utrosque locum tenent, ut et intentione quae in Deum est eleemosynam faciant, et tamen inserat se huic optimae voluntati nonnulla etiam laudis vel cujusque rei fragilis et temporalis cupiditas: sed Dominus noster multo vehementius hibet solam sinistram in nobis operari, quando
Abbreviated transcription (Latin):
deamini ab eis. Qđ autẽ seqͥt᷑ am̃ dico
uob̃ ꝑceꝑunt mercedẽ suam : ad illud
respicit qđ supra posuit. alioquin mer¬
cedẽ non habebitis apud patrẽ urm̃ qͥ
in celis est. Deinde sequitur. Te autẽ
faciente elemosiNam. Cum dicit te
autẽ: quid aliud dicit. quam Non qͦ¬
modo illi: Quid gͦ mͥ iubet: Te autẽ
sic faciunt. ut sciat sinistra eoꝵ quid fa¬
ciat dextera eoꝵ. Qđ igit᷑ in illiscul¬
patũ est. hoc tu facere uetaris. In illis
autem hoc culpatũ est. qđ ita faciurt.
ut laudes hominum querant. Quappt̃
nichil consequentius sinistra uidetur
significare. ꝗͣ ipsam delectationeor
Laudis. Dextra autẽ significat inteti¬
tionem impleNdi p̃cepta diuina. Cum
itaq conscientiȩ facientis elemosinã mis-¬
cet se appetitio laudis humanȩ: fit sinistra
conscia operis dextrȩ. Nesciat gͦ sinist ra
tua quid faciat dextera tua. id est. non
num p̃ceptum contendis implere. Ut sit
elemosina tua in abscondito. Quid est.

Expanded text:
deamini ab eis. Quod autem sequitur, Amen dico vobis, perceperunt mercedem suam, ad illud respicit quod supra posuit, Alioquin mercedem non habebitis apud Patrem vestrum qui in coelis est. Deinde sequitur, Te autem faciente eleemosynam. Cum dicit, Te autem, quid aliud dicit, quam, Non quomodo illi? Quid ergo mihi jubet? Te autem sic faciunt, ut sciat sinistra eorum quid faciat dextera eorum. Quod igitur in illis culpatum est, hoc tu facere vetaris. In illis autem hoc culpatum est, quod ita faciunt ut laudes hominum quaerant. Quapropter nihil consequentius sinistra videtur significare, quam ipsam delectationem laudis. Dextera autem significat intentionem implendi praecepta divina. Cum itaque conscientiae facientis eleemosynam miscet se appetitio laudis humanae, fit sinistra conscia operis dexterae: Nesciat ergo sinistra tua quid faciat dextera tua, id est, non num praeceptum contendis implere. 9. Ut sit eleemosyna tua in abscondito. Quid est,
Abbreviated transcription (Latin):
occultare bona oꝑa sua quib inuitandi st̃
ab inuicem. ut alt̾ alterũ possit ad xp̃ia.¬
nȩ fidei cõmunionẽ inuitare: nec furta
facienda sunt ut ꝓmereat᷑ ds̃. Qđ si occul¬
tandũ est aliquid quamdui alterius infir¬
mitas equo animo id ñ potest sustinere. qđ
tam̃ Non iniuste atq inlicite fit: non tamen
ipsam nc̃ sinistram significari totiꝰ capituli
consicłatione facile apparet. in qua simul
inueniet᷑ quam sinistram uocet. Cauete
inquit facere iustitiã uram̃ coram homi¬
nib ut uideam iNi ab eis. alioquin mer ce¬
dem non habebitis apud patrẽ urũm qui
in celis est. G eneralit̾ hic iustitiam nomi¬
nauit. deinde partibilit᷑ exsequit᷑. Est
enim pars aliqua iustitiȩ opus qđ ꝑ ele¬
mosinam fit: & ideo conectit dicendo
Cum gͦ facis elemosinam : noli tuba canere
ante te sicut hypoctȩ faciunt in sinagogis
& in uicis ut glorificent᷑ ab hominibus.

Expanded text:
occultare bona opera sua, quibus invitandi sunt occultare bona opera sua, quibus invitandi sunt ad invicem, ut alter alterum possit ad christianae fidei communionem invitare. Nec furta facienda sunt, ut promereatur Deus. Quod si occultandum est aliquid, quamdiu alterius infirmitas aequo animo id non potest sustinere, quod tamen non injuste atque illicite fit; non tamen ipsam nunc sinistram significari totius capituli consideratione facile apparet, in qua simul invenietur quam sinistram vocet. 8. Cavete, inquit, facere justitiam vestram coram hominibus ut videamini ab eis: alioquin mercedem non habebitis apud Patrem vestrum qui in coelis est. Generaliter hic justitiam nominavit, deinde particulariter exsequitur. Est enim pars aliqua justitiae opus quod per eleemosynam fit, et ideo connectit dicendo, Cum ergo facis eleemosynam, noli tuba canere ante te, sicut hypocritae faciunt in synagogis et in vicis
Abbreviated transcription (Latin):
surda & ridenda. ut nor eam cõmemora¬
rem nisi exptus essem non paucos. errore
detineri qui dict᷑ sinistrȩ nomine uxo.¬
rem significari. ut qm̃ in re familiari te¬
natiores pecuniarũ solent esse feminȩ. Late.
quasi uͦ soli uiri xpĩani sint & non hoc
p̃ceptũ etiam feminis datũ sit. Cui ergo
sinistrȩ iubet᷑ femiNa occultare opus
misericordiȩ suȩ. An etiam uir sinistra
erit feminȩ Qđ absurdissime dr̃.
Aut si qͥspiam putat inuicẽ sibi sinistros
esse si ab altero ita eroget᷑ aliquid de re
familiari ut sit contra alteriꝰ uolunta¬
tẽ. non erit xp̃ianũ tale coniugiũ. sed
necesse est ut quisqͥs eors elemosinã facere
uoluerit ex p̃cepto dĩ. quẽ cumq aduer¬
sũ habuerit inimicꝰ sit p̃cepto dĩ. & ideo
int̾ infideles deputet᷑. Preceptũ est autẽ de
talib ut bona sua conuersatione ac moribꝰ
lucͥ faciat uxorẽ maritꝰ fidelis. uel maritũ
mulier fidelis. Quappt̾ non sibi debent

Expanded text:
surda et ridenda, ut non eam commemorasurda et ridenda, ut non eam commemorarem, nisi expertus essem non paucos eo errore detineri, qui dicunt sinistrae nomine uxorem significari: ut quoniam in re familiari tenaciores pecuniarum solent esse feminae, lateatQuasi vero soli viri christiani sint, et non hoc praeceptum etiam feminis datum sit. Cui ergo sinistrae jubetur femina occultare opus misericordiae suae? An etiam vir sinistra erit feminae? quod absurdissime dicitur. Aut si quispiam putat invicem sibi sinistras esse; si ab altero ita erogetur aliquid de re familiari, ut sit contra alterius voluntatem, non erit christianum tale conjugium: sed necesse est ut quisquis eorum eleemosynam facere voluerit ex praecepto Dei, quemcumque adversum habuerit, inimicus sit praecepto Dei, et ideo inter infideles deputetur: praeceptum est autem de talibus, ut bona sua conversatione ac moribus lucrifaciat uxorem maritus fidelis, vel maritum mulier fidelis; quapropter non sibi debent
Abbreviated transcription (Latin):
placere fidelib : cũ ꝓrsus nichilominꝰ
in quoꝵ libet homiNũ laude. fructũ &
finem boni oꝑis constituere ꝓhibeamur.
Q đ autem ad id ꝑtinet ut te imitent᷑ qͥb
recte facta tua placuer int. ñ tantũ fide¬
lib sed etiam infidelib exibencłũ est: ut
laucdandis bonis oꝑib nrĩs dm̃ honoreNT
& ueniant ad salutẽ. Si autẽ sinistram¬
i siste inimicum putaueris. ut nesciat inimicꝰ
tuus cũ elemosinam facis : cur ipse dñs
inimicis iudeis circũstantib mise ricordit᷑
sanauit homines: Cur apłs petrꝰ sanato
eo quem ad porteloi speciosam debiłẽ mise¬
ratus est: etiam iras inimicoꝵ in se atq iN
alios xp̃i discipulos ꝑtulit.: Deinde si
non oportet scire inimicũ cum elemosinã
facimus : cum ipso inimico faciemꝰ ut illud
impleamꝰ p̃ceptũ. si esurierit inimicꝰ tuus
ciba illũ. si sitierit. potũ da illi: Ter¬
tia solet esse carnalium opiNio tam ab¬

Expanded text:
placere fidelibus velle: cum prorsus nihilominus placere fidelibus velle: cum prorsus nihilominus in quorumlibet hominum laude fructum et finem boni operis constituere prohibeamur. Quod autem ad id pertinet ut te imitentur, quibus recte facta tua placuerint, non tantum fidelibus, sed etiam infidelibus exhibendum est, ut laudandis bonis operibus nostris Deum honorent, et veniant ad salutem. Si autem sinistram inimicum putaveris, ut nesciat inimicus tuus cum eleemosynam facis; cur ipse Dominus inimicis Judaeis circumstantibus misericorditer sanavit homines? cur apostolus Petrus, sanato eo quem ad portam Speciosam, debilem miseratus est, etiam iras inimicorum in se atque in alios Christi discipulos pertulit ? Deinde si non oportet scire inimicum, cum eleemosynam facimus, quomodo cum ipso inimico faciemus, ut illud impleamus praeceptum, Si esurierit inimicus tuus, ciba illum, si sitierit, potum da illi ? 7. Tertia solet esse carnalium opinio, tam ab
Abbreviated transcription (Latin):
fructum iN laude hominium ponit.
quam possunt etiam simulantes ꝑcipere.
dũ fallunt eos quib uident᷑ boni ab eisq
laudant᷑. Sed tales ab inspectore cor¬
dis do mescede non accipiunt. nͥ falla¬
ciȩ supplicium. Ab hominib aute m
simeq̃ his dicet᷑. recedite a me oꝑarii do¬
losi. Nom̃ enim meum habuistis. sed oꝑa
non fecistis mea. Illi gͦ ꝑceꝑunt mer¬
cedem suam. qͥ noN ob aliud elemosinã
faciunt nͥ ut glorificent᷑ ab hominib.
Non si glorificent᷑ ab hominib : sed si ideo
faciunt ut glorificent᷑. sicut superiꝰ
tractatũ est. Laus enĩ humaNia non
appeti a recte faciente sed subsequide
bet recte facientẽ. ut illi ꝓficiant qui
etiam imitari possunt qđ laudant. ñ
ut hic putet aliqͥd eos sibi ꝓdesse quẽ
laudant. Te autẽ faciente elemosinNã:
nesciat sinistra tua quid faciat dextera
tua. Si intellexeris sinistram infide¬
les dici. uidet᷑ nulla esse culpa uelle

Expanded text:
fructum in laude hominum ponit, fructum in laude hominum ponit, quam possunt etiam simulantes percipere, dum fallunt eos quibus videntur boni, ab eisque laudantur. Sed tales ab inspectore cordis Deo mercedem non accipiunt, nisi fallaciae supplicium: ab hominibus autem,simeque his dicetur, Recedite a me, operarii dolosi: nomen meum habuistis, sed opera mea non fecistis. Illi ergo perceperunt mercedem suam, qui non ob aliud eleemosynam faciunt, nisi ut glorificentur ab hominibus: non si glorificentur ab hominibus, sed si ideo faciant ut glorificentur, sicut superius tractatum est. Laus enim humana non appeti a recte fabet recte facientem, ut illi proficiant qui etiam imitari possunt quod laudant, non ut hic putet aliquid eos sibi prodesse quem laudant. te autem faciente elemosynam non sciat sinistra tua, quid faciat dextua. Si intellexeris sinistram infideles dici, videbitur nulla esse culpa,
Abbreviated transcription (Latin):
bat᷑. quamq. & cum addit & dicit.
alioqͥri mercecłẽ non habebitis apud
patrẽ urm̃ qui in celis est. nichil ali.¬
ud demonstrat nͥ id nos cauere oporte¬
re. ne humanã laudẽ ꝓ nrõis operũ
mercede queramꝰ. id est ea beatos nos
sicut ipoctȩ faciunt in sinagogis & iN
uicis. ut glorificent᷑ ab hominsibus.
Noli inquit sic uelle innotescere ut ipo¬
critȩ. ad anifestũ est enioꝰ ipocritas ñ
qł oculis p̃tendt̃ homiNib id etiam
corde gestare. Sunt enĩ ipocritȩ simu¬
latores. tamq pronuntiatores ꝑsona¬
rũ alienarũ : sicut in theatͥcis fabulis.
Non enĩ qui agit partes agam̃nonis iN
tragedia. uerbi grã siue alicuius al¬
terius ad historiam uel fabułã que
agit᷑ ꝑtinentis. uere ipse est. sed simulat
eum: & ipocrita dicit᷑. Sic in om̃i eccle¬
sia uel in omĩ uita humana quisquis se
uult uideri qđ non est: ipocrita est. Si¬
mulat enim iustũ non exibet. qr totum

Expanded text:
batur. 4. Quanquam et cum addit, et dicit, batur. 4. Quanquam et cum addit, et dicit, Alioquin mercedem non habebitis apud Patrem vestrum qui in coelis est, nihil aliud demonstrat nisi id nos cavere oportere, ne humanam laudem pro nostrorum operum mercede quaeramus, id est, ea nos beatos sicut hypocritae faciunt in synagogis et in vicis, ut glorificentur ab hominibus. Noli, inquit, sic velle innotescere, ut hypocritae. Manifestum est autem hypocritas non od oculis praetendunt hominum, id etiam corde gestare. Sunt enim hypocritae simulatores, tanquam pronuntiatores personarum alienarum, sicut in theatricis fabulis. Non enim qui agit partes Agamemnonis in tragoedia, verbi gratia, sive alicujus alterius ad historiam vel fabulam quae agitur pertinentis, vere ipse est; sed simulat eum, et hypocrita dicitur. Sic in Ecclesia, vel in omni vita humana, quisquis se vult videri quod non est, hypocrita est. Simulat enim justum, non exhibet; quia totum
Abbreviated transcription (Latin):
re hominib recte dicebat qr in eo ipso
ut dõ placeret intuebat᷑ : & placen du
esse om̃inib recte p̃cipiebat non ut hoc
appeteret᷑ tamq merces recte factors.
sed qr cđo placere non potest qui ñ se his
quos saluos fieri uellet p̃beret imitats¬
dũ. Imitari autẽ ilłũ qui sibi non pla¬
gͦ non absurde loqueret᷑ qͥ diceret in hac
opera qua nauẽ quero non nauẽ quero
se patriam : sic apłs conuenient᷑ dice¬
ret in hac oꝑa qua hominib placeo not
hominib seci dõ placeo. qr ñ hoc appeto
sed ad id refero ut me imitent᷑ quos sal¬
uos fieri uolo: sicut dicit de obblatione
que fit in scõs. Non qr quero sdatum.
sed in qͥro fructũ. idest qđ quero datũ
urm̃. ñ hoc quero sed fructũ urm̃. Hoc
enim indicio apparere poterat. quantũ
ꝓfecissent in dm. cum ul libent̃ facerert
qđ non ꝓpt᷑ gaudiũ de munerib sedd
ꝓpt̃ cõmunionẽ caritatis ab eis que re

Expanded text:
re hominibus recte dicebat, quia in eo ipso re hominibus recte dicebat, quia in eo ipso ut Deo placeret intuebatur: et placendum esse hominibus recte praecipiebat: non ut hoc appeteretur tanquam merces recte factorum, sed quia Deo placere non posset qui non se his quos salvos fieri vellet praeberet imitandum: imitari autem illum qui sibi non plaotest. Sicut ergo non absurde loqueretur qui diceret: In hac opera qua navem quaero, non navem quaero, sed patriam; sic Apostolus convenienter diceret: n in hac opera, qua hominibus placeo, non hominibus, sed deo placeo, quia non hoc appeto, sed ad id refero, ut me imitentur quos saluos fieri uolo." sicut dicit de oblatione, quae fit in sanctos: non quia quaero datum, sed inquiro fructum, id est: quod quaero datum uestrum, non hoc quaero, sed fructum uestrum. hoc enim indicio apparere poterat, quantum profecissent in deum, cum id libenter facerent, quod non propter gaudium de muneribus, sed propter communionem caritatis ab eis
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ cancdelabrũ ut luceat omĩb qui i
domo st̃. sic luceat lum̃ urm̃ coram homiNIi¬
D ut uideant bona facta ur̃a. Sed non
ibi finẽ constituit. Addidit enim. Et glo¬
rificent patrẽ urm̃ qui in celis est. Hic autẽ
qͥ hoc rep̃hendit si ibi sit finis recte factoꝵ
idest si ꝓpt̃ea recte faciamꝰ ut tantũ uide¬
amur ab hominiib : postea ꝙͣ dixit caue
te iustitiam uram facere corã hominibus.
ut uide amini ab eis. Nichil addidit. In qͦ
apparet non hoc eum ꝓhibiusse ut recte fiat
coram hominib. sed ne ideo recte fiat co¬
ram hominib ut uideam ab eis: id est
ut hoc intueam᷑ & ibi finẽ nr̃i ꝓpositi col¬
locemꝰ. Nam & apłs dicit. si adhuc ho¬
miNib placer ẽ xpĩ seruus non essem. cuo
ille se clixerit non placere hominIibus.
qr non ideo recte faciebat ut placeret
hominib secl ut dõ. ad cuiꝰ amorẽ corda
hominum uolebat conuertere. eo ipso quo
placebat hominib. Itaq & non se place¬

Expanded text:
abrum, ut luceat omnibus, qui in domo sunt. sic luceat lumen uestrum coram hominibus, ut uideant bona facta uestra? sed non ibi finem constituit. addidit etiam: et glorificent patrem uestrum, qui in caelis est. hic autem, quia hoc reprehendit, si ibi sit finis recte factorum, id est si propterea recte facimus, ut tantum uideamur ab hominibus, posteaquam dixit: cauete facere iustitiam uestram coram hominibus, ut uideamini ab eis, nihil addidit. in quo apparet non hoc eum prohibuisse, ut recte fiat coram hominibus, sed ne ideo recte fiat coram hominibus, ut uideamur ab eis, id est ut hoc intueamur et ibi finem nostri propositi collocemus. Nam et apostolus dicit: si adhuc hominibus placerem, Christi seruus non essem, cum ille se dixerit non placere hominibus, quia non ideo recte faciebat ut placeret hominibus, sed ut Deo, ad cujus amorem corda hominum volebat convertere, eo ipso quo placebat hominibus: itaque et non se place
Abbreviated transcription (Latin):
entie puritate quicqͥd ꝓcedit. tanto est lau¬
dabilius quanto humanas laudes minsꝰ de
idest cauete hoc animo iuste uiuere &
ibi constituere bonũ urm̃ ut uos iudeatt
homines. Alioquin: mercedẽ non habe¬
bitis apud patrẽ urm̃ qui in celis est. Non:
si ab hominibꝰ uideamiti. sed si ꝓptea
iuste uiuatis ut ab homitsib uicdeamitIl.
Nam ubi erit quod in pͥncipio sermonis hurꝰ
dictũ est uos estis lux mundi. non potest
ciuitas abscondi suꝑ mont ẽ c̃stitutaneq ac

Expanded text:
entiae puritate quidquid procedit, tanto est lauentiae puritate quidquid procedit, tanto est laudabilius, quanto humanas laudes minus desid est, cavete hoc animo juste vivere, et ibi constituere bonum vestrum, ut vos videant homines; alioquin mercedem non habebitis apud Patrem vestrum qui in coelis est: non si ab hominibus videamini, sed si propterea juste vivatis ut ab hominibus videamini. Nam ubi erit quod in principio sermonis hujus dictum est: Vos estis lumen lux mundi? Non potest civitas abscondi super monte
Abbreviated transcription (Latin):
qͥb id qđ bonũ est pͥacet ꝗͣ tͥ. nisi qr rec¬
te uius etiam si Nemo lauclaret: ipsãꝙ
laudẽ tuam tẽ intelligas utiłẽ esse lau¬
dantib si ñ teipsum in tua bona uita sed
dm honorent. cuius scĩssimũ tẽpłũ est qͥs¬
quis bene uiuit. ut illud impleat᷑ qđ
ait dł. In dño laucdabit᷑ anima mea. audi
ant mansueti & iocundent᷑. Ptinet gͦ ad
ocułũ muncłũ non intueri in recte faciendo
laudes homiNũ & ad eas referre quod
recte facis. idest ꝓpterea recte facere ali¬
qͥd ut hominib placeas. Sic enĩ etiam bo¬
homo laudet : qͥ qm̃ uidẽ cor non potest.
potest etiam falsa laudare. Qđ qui faci¬
unt idest qͥ bonitatẽ simulant : duppli¬
ci corde st̃. Non gͦ habet simplex cor
idest muncdũ cor nͥ qui transcendit hu¬
manas laudes. & illu sołũ intuet᷑ cum
recte uiuit ut ei placere nitit᷑ qͥ consci¬
entiȩ solus inspector est. De cuiꝰ consci¬

Expanded text:
quibus id quod bonum est placet, quam tibi, nisi quia recquibus id quod bonum est placet, quam tibi, nisi quia recte uiuis, etiam si nemo laudaret, ipsamque laudem tuam tunc intellegas utilem esse laudantibus, si non te ipsum in tua bona uita, sed in te deum honorent, cuius sanctissimum templum est quisquis uiuit bene, ut illud impleatur quod ait Dauid: in domino laudabitur anima mansueti et laetentur. Pertinet ergo ad oculum mundum non intueri in recte faciendo laudes hominum, et ad eas referre quod recte facis, id est propterea recte facere aliquid ut hominibus placeas; sic enim etiam homo laudet, qui quoniam videre cor non potest, potest etiam falsa laudare: quod qui faciunt, id est qui bonitatem simulant, duplici corde sunt. Non ergo habet simplex cor, id est mundum cor, nisi qui transcendit humanas laudes, et illum solum intuetur cum recte vivit, et ei placere nititur qui conscientiae solus inspector est; de cujus consci