comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mus. facile ex nr̃a modestia clareat.
quã humilia de nobis. & quã sublimia
de illis sentiamꝰ. Negligentes uͦ et
maxime eos quoꝵ oꝑa uel studia rep̃¬
hensione digna apparent. tali nos cau¬
tela declinare oportet. ut & fugiamus
quȩ faciunt. & tam̃ iudicare ñ p̃suma¬
inuis quod sunt. Cogitemꝰ in eiꝰnodiuo¬
bis neq dari exemplũ neq ꝑmitti iudi¬
cium. qͥa hoc ineis fortassis ignorantia
seu infirmitas exeusat. quod si a nobis
fieret. excusationẽ ñ hab̾et. Itaq neces.¬
se ẽ ut sicut ꝑfectorum societatẽ ꝓpter
reu̾entiam appetere ñ presumimus.
ita quoq istorũ consortium ꝓpt̃ cautelã
fuigumꝰ. illos honorando quia talibus
sociari digni ñ sumus. istos cauendo.
quuia talib soc iati. facile corrumpi ps¬
sumꝰ. Preterea sic̃ is qui suꝑiorib sẽꝑ
sociari appetit. se elatum eẽ indicat. so
qui cũ peioribus assidue conu̾sari conci¬
piscit. deprauatũ se eẽ demonstrat E.

Expanded text:
mus, facile ex nostra modestia clareat, mus, facile ex nostra modestia clareat, quam humilia de nobis, et quam sublimia de illis sentiamus. Negligentes vero et maxime eos quorum opera vel studia reprehensione digna apparent, tali nos cautela declinare oportet, ut et fugiamus quod faciunt, et tamen judicare non praesumamus quod sunt. Cogitemus in ejusmodi, nobis neque dari exemplum neque permitti judicium, quia hoc in eis fortassis ignorantia aut infirmitas excusat, quod si a nobis fieret, excusationem non haberet. Itaque necesse est ut sicut perfectorum societatem propter reverentiam appetere non praesumimus, ita quoque istorum consortium propter cautelam fugiamus, illos honorando, quia talibus sociari digni non sumus, istos cavendo, quia talibus sociati facile corrumpi possumus. Praeterea sicut is qui superioribus semper sociari appetit, se elatum esse indicat, ita qui cum pejoribus assidue conversari concupiscit, depravatum se esse demonstrat. Et
Abbreviated transcription (Latin):
tum ꝓfecert̃. ut uirtutẽ illoꝵ nr̃a infir-¬
mitas quãuis ineipiat ꝑamorẽ appete.
ꝑ imitationẽ tam̃ ñ ualeat coȩguare. Illo¬
rum conu̾satio quasi par nobis ẽ. quoꝵ
oꝑaita nr̃is uiribis contẽꝑant᷑. ut in eis
nichil sit quod possibilitatẽ niam excedat.
&  tam̃ deuotio nr̃a satis in eis qͦd imi¬
tari possit inueniat. Illorũ conu̾sa¬
tio quasi inferior nobis ẽ. qui uł tan-¬
ta nequeunt quanta nos facere pos¬
iunuis. uł talia faciunt. qualia nos
imitari ñ debemꝰ. Pinde inhis talis
habenda ẽ discretio. ut suꝑioribus
quidẽ in om̃i loco & in om̃i oꝑe uel
sermone ex hib̾e studeamꝰ reu̾entiã.
& quicquid egerint. aut ubicũq fue¬
rint. ñ p̃sumamꝰ impudent̃ eis nos
quasi coequando ingerere. Sic nãq
debemꝰ in eiusmodi uirtutis exẽplũ
quod imnitem᷑ quodã modo taciti & qͣ
si delonge considerare. ut tam̃ con¬
sortium cooꝑandi nunquã p̃sum amꝰ
expetere. quatinꝰ dum eis ubiq cedi¬

Expanded text:
irtutem illorum nostra infirmitas quamvis incipiat per amorem appetere, per imitationem tamen non valet coaequare. Illorum conversatio quasi par nobis est, quorum opera ita nostris viribus contemperantur, ut in eis nihil sit quod possibilitatem nostram excedat, et tamen devotio nostra satis in eis quod imitari possit inveniat. Illorum conversatio quasi inferior nobis est, qui vel tanta nequeunt, quanta nos facere possumus, vel talia faciunt qualia nos imitari non debemus. Proinde in his, talis habenda est discretio, ut superioribus quidem in omni loco et in omni opere vel sermone exhibere studeamus reverentiam, et quidquid egerint aut ubicunque fuerint, non praesumamus impudenter eis nos quasi coaequando ingerere. Sic namque debemus in ejusmodi virtutis exemplum quod imitemur, quodammodo taciti et a longe considerare, ut tamen consortium cooperandi nunquam praesumamus expetere, quatenus dum eis ubique cedi
Abbreviated transcription (Latin):
nam ñ habeo. nͥ ordinẽ meȩ descensio¬
nis. Inquo tam̃ sidiligenter iuspicit᷑:
uia forsitan ascensionis repꝑit᷑. Siem̃
tibi romã tendenti. homoinde ueni-¬
ens obuiaret. quesitus uiã. quid meliꝰ
quã illam quauenit ostenderet: Dũ
castella. uillas. & urbes. fluuios ac mon¬
tes ꝑquos transierit nominat. suũde¬
nuncians iter. tuũ tͥ p̃nuntiat. ita ut
eadẽ loca recognoscas eimdo. qͦ ille ꝑtrã¬
siit ueniendo. In hac similit̾ nr̃a descen¬
sione. gradꝰ ascensorios fortasse reppies:
qͦs ascendendos meliꝰ tu intuo corde qm
in nr̃o codice leGeS
Expositio hugonis li ꝑ can
ticum marte.ao.

Expanded text:
nam non habeo, nisi ordinem meae descensionam non habeo, nisi ordinem meae descensionis. In quo tamen, si diligenter inspicitur, via forsitan ascensionis reperitur. Si enim tibi Romam tendenti homo inde veniens obviaret, quaesitus viam, quid melius quam illam, qua venit, ostenderet? Dum castella, villas, urbes, fluvios, ac montes, per quos transierit, nominat, suum denuntians iter, tuum tibi praenuntiat: ita ut eadem loca recognoscas eundo, quae ille pertransiit veniendo. In hac similiter nostra descensione gradus ascensorios fortasse reperies, quos ascendendo melius tu in tuo corde, quam in nostro codice legespraesumo pro vita petere quatriduani? 54. Duo etiam in Evangelio caeci visum, alter acce
Abbreviated transcription (Latin):
iam recte quatriduanus dicitur. dũm
quintũ decidens ꝑ consuetudinẽ sepelit̃.
Absit aut̃ a nobis ut etiam ꝓtalib & siꝑa¬
lam ñ p̃sumimus. uł incordib nr̃is mare
cessemus: cum paulus eos quoq lugeret.
qͥ sine penitentia mortuos scrret. & si
emmacõmunibus orationib ipsi se ex¬
cludunt: sed ab affectibus om̃mo non
possunt. Uiderint tam̃ in quanto ꝑicło
ꝓgentilibus orat. Cum enim in para-¬
scheue nominatim oretur ꝓquib libet
malis: nulla tam̃ mentio fit de excom¬
municatis. Dicis forsitan fr̃ gode fride
me aliud quã triquefisti. quã ipse pro¬
mnisi. tandem exhibuisse: cum ꝓ gradi¬
bus humilitatis. suꝑbie gradus uide¬
ar descripsisse. Ad quod ego. Non po¬
tuidocere: nisi quod didici. Non pu-¬
taui congrium me describere ascen¬
siones: qui plus descendere qm ascen¬
dere noui. Proponat tͥ beatus bene¬
dictus gradus humilitatis. quos ipse
pͥus incorde suo disposuit: ego qͥd ꝓpo¬

Expanded text:
jam recte quatriduanus dicitur, dum in jam recte quatriduanus dicitur, dum in quintum decidens per consuetudinem sepelitur. 56. Absit autem a nobis, ut etiam pro talibus, etsi palam non praesumimus, vel in cordibus nostris orare cessemus: cum Paulus eos quoque lugeret, quos sine poenitentia mortuos sciret . Etsi enim a communibus orationibus ipsi se excludunt, sed ab affectibus omnino non possunt. Viderint tamen in quanto periculo ereticis, pro Gentilibus orat. Cum enim in Parasceve nominatim oretur pro quibuslibet malis, nulla tamen mentio fit de excommunicatis. 57. Dicis forte, frater Godefride, me aliud quam tu quaesisti, et quam ipse promisi, tandem exhibuisse, cum pro gradibus humilitatis, superbiae gradus videar descripsisse. Ad quod ego: Non potui docere nisi quod didici. Non putavi congruum me describere ascensiones, qui plus descendere, quam ascendere novi. Proponat tibi beatus Benedictus gradus humilitatis, quos ipse prius in corde suo disposuit: ego quid propo
Abbreviated transcription (Latin):
gemo s iam ñita fiducialit oro. Non a¬
ꝑte andeo dicere. uenidne suscita mor¬
tuum nr̃m: corde tam̃ suspenso. tremulꝰ
intus clamare ñcesso. Si forte. si forte.
si forte defiderium pauꝑum exaudiet
dñs ̃parationẽ cordis eorum audiet au¬
riseius. & illud. Numquid mortuis fa¬
cies mirabilia. aut medici suscitabunt
& confitebuntur tibi : & de quatridua¬
no. Numquid narrabit aliquis insepul¬
chio miscđiamtuã: & ueritatẽ tuã in ꝑ¬
ditione :. Potest interim saluator si
lacͥmisq portantium motus ñ p̃cibus
mortui uitam reddere. uiiiiis. aut certe
iam sepultũ reuocare amortuis. Mor¬
tuum aut̃ dixerim illum. qui sua pecca¬
ta defendens. inoctauũ iam corruit gra¬
dum. Amortuo enim tainqͣm qͥ ñ ẽ: ꝑit
confesfio. Post decimũ uero qui terenis ẽ
aboctauo. iam effertur in lib̾tatẽ peccan¬
di. quando expellitur a consortio mona-¬
sterii. At post quã quartum transierit.

Expanded text:
gemo, sed jam non ita fiducialiter oro. Non agemo, sed jam non ita fiducialiter oro. Non aperte audeo dicere, Veni, Domine, suscita mortuum nostrum: corde tamen suspenso, tremulus intus clamare non cesso, Si forte, si forte, si forte desiderium pauperum exaudiet Dominus, praeparationem cordis eorum audiet auris ejus; et illud, Nunquid mortuis facies mirabilia, 581 aut medici suscitabunt, et confitebuntur tibi? et de quatriduano: Nunquid narrabit aliquis in sepulcro misericordiam tuam, et veritatem tuam in perditione? Potest interim Salvator, silacrymisque portantium motus, non precibus, mortui vitam reddere vivis, aut certe jam sepultum revocare a mortuis. Mortuum autem dixerim illum, qui sua peccata defendens, in octavum jam corruit gradum. A mortuo enim, tanquam qui non est, perit confessio . Post decimum vero, qui tertius est ab octavo, jam effertur in libertatem peccandi, quando expellitur a consortio monasterii. At postquam quartum transierit,
Abbreviated transcription (Latin):
simul acmatris ẽẽ uernaculum. qͣ frone
p̃sumo ꝓuita petere quatriduani: Du
etiam in euangłio ceci uisum. alter acce¬
pisse. alter recepisse leginit᷑. alt̃ quẽ am¬
serat. alt̃ quẽ nũquã habuerat. Unus
scilicet excecatus: alter uero cecus nit
S qui excecatus miserabilibus mrise
clamorib mirã miscđiam meruit: qr
nero cecris natus. tanto misericordius
quanto mirabilius. nullis suis p̃cibus
p̃uentũ sui illuminatoris beneficum
nichilominꝰ sentit. Illi deniq dictumĩ
fides tua te saluum fecit. Hinc aut̃ nor
Duos quoq recens mortuos. t̾erum um
quatriduanũ lego resuscitatos. solã tir
aut̃ ex insꝑata magnitudine pietatĩ
Simili etiam forma si contigerit qͦd d̾
nos erit. pulsabo & ego in eis qualisc um
peccator. pulsabo & fr̃m p̃cib saluato
niuos. uł tolerari auiuis ñ poterit.s
incipiet efferri: semꝑ quidem fidelit

Expanded text:
simul ac Matris esse vernaculum, qua fronte simul ac Matris esse vernaculum, qua fronte praesumo pro vita petere quatriduani? 54. Duo etiam in Evangelio caeci visum, alter accepisse, alter recepisse leguntur: alter quem amiserat, alter quem nunquam habuerat; unus scilicet excaecatus, alter caecus natus. Sed qui excaecatus, miserabilibus mirisque clamoribus miram misericordiam meruit: qui vero caecus natus, tanto misericordius, quanto mirabilius nullis suis precibus praeventum sui illuminatoris beneficium nihilominus sensit. Illi denique dictum est, Fides tua te salvum fecit: huic autemnon dico ut quis oret . Sed nunquid dicis, Duos quoque recenter mortuos, tertium jam quatriduanum, lego resuscitatos: solam tameautem ex insperata magnitudine pietatis . 55. Simili etiam forma si contigerit quod Deus nos erit, pulsabo et ego meis qualiscunque peccator, pulsabo et fratrum precibus Salvatorem. vivos, vel tolerari a vivis non poterit, sed incipiet efferri, semper quidem fideliter
Abbreviated transcription (Latin):
magna fide uerecundiam recinere.
Disce uerecundia decorare fidem: re¬
pͥmere p̃sũptionẽ. Uinuminquit
ñ habent. Osuã breuiter. quã reu̾en¬
ter suggessit. uude pie sollicita fuit.¬
& ut discas in huiꝰ modi magis pie ge¬
mere. quã petere p̃sumptuose: pieta¬
tis estum. pudoris temꝑans umbra. ẽ¬
ceptam p̃cis fiduciã uerecunde sup¬
pressit. Nonfrontose accessit. ñ palã
locuta ẽ. ut audacter coram om̃ibus
diceret. Ob secrofili. defecit uinum.
contristantur conuiue. confundit᷑
sponsus. ostende quid possis. S licet
hȩc aut multo plura pectus estuans
feruens loqueretur affectus: pͥuatin
tam̃ potentẽ pia filium mat̾ adiuit:
ñ potenciã temptans. s uoluntatem
explorans. Uinum inquit ñ habeit.
Quid modestius: Quid fidelius: ha
defuit pietati fides. uoci grauitas. estia¬
tia uoto. Si gͦ illa cum mat̾ sit. matre se
oblita. ñ audet pecere miraculũ uinr
ego ule mancipiũ. cui ꝑmagniun ẽ fil

Expanded text:
magna fide verecundiam retinere. magna fide verecundiam retinere. Disce verecundia decorare fidem, reprimere praesumptionem. Vinum, inquit, non habent . Quam breviter, quam reverenter suggessit, unde pie fuit sollicita! Et ut discas in hujusmodi magis pie gemere, quam petere praesumptuose; pietatis aestum pudoris temperans umbra, conceptam precis fiduciam verecunde suppressit. Non frontose accessit, non palam locuta est, ut audacter coram omnibus diceret: Obsecro, fili, deficit vinum, contristantur convivae, confunditur sponsus; ostende quid possis. Sed licet haec aut multo plura pectus aestuans, fervens loqueretur affectus; privatim tamen potentem pia Filium mater adiit, non potentiam tentans, sed voluntatem explorans. Vinum, inquit, non habent. Quid modestius? quid fidelius? Non defuit pietati fides, voci gravitas, efficacia voto. Si ergo illa, cum mater sit, sese matrem oblita non audet petere miraculum vini; ego vile mancipium, cui permagnum est Filii
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i familiares. si frẽm ur̃m amatis.
cur eius miscđiam ñ flagitatis. de
cuiꝰ potentia dubitare. pietate diffi-¬
dere ñ potestis : Respondent. Sic
melius tãquã ñ orantes oramuis: sic
efficatius quasi diffidentes confidimꝰ.
Ehibemus fidem. ꝑhibemꝰ affectum.
scit ipse cui non ẽ opus ut aliquid dica¬
tur. quid desidereinus. Scimus qͥdẽ
qͦd om̃ia pocest. s hoc tam grande mi¬
raculum. cam nouũ. tam mauditũ.
& si eius subẽ potentie. multũ tam̃
excedit uniuersa merita humilitatis
nre. Sufficit nobis potentie locum.
pietati dedisse occasionẽ. in alentes
patienter expectare quid uelit. qmͣ
impudent̃ querere. quod forsitan no¬
lit. Deniq qͦd nr̃is meritis deẽ: uerec̃¬
dia fortasse simplebit. Pecriquoq post
giauẽ lapsum. lacrimã quidẽ uideo
s p̃cem ñ audio. nec tam̃ de indulgẽ¬
tia dubito. Disce & inmatre dm̃ mag¬
nis inmirabilib fidem habere: in

Expanded text:
Christi familiares, si fratrem vestrum amatis, Christi familiares, si fratrem vestrum amatis, cur ejus misericordiam non flagitatis, de cujus potentia dubitare, pietate diffidere non potetis? Respondent: Sic melius tanquam non orantes oramus, sic efficacius tanquam diffidentes confidimus. Exhibemus fidem, perhibemus affectum: scit ipse, cui non est opus ut aliquid dicatur, quid desideremus. Scimus quidem quod omnia potest: sed hoc tam grande miraculum, tam novum, tam inauditum, etsi ejus subest potentiae, multum tamen excedit universa merita humilitatis nostrae. Sufficit nobis potentiae locum, pietati dedisse occasionem; malentes patienter exspectare quid velit quam impudenter quaerere quod forsitan nolit. Denique quod nostris meritis deest, verecundia fortasse supplebit. Petri quoque post gravem lapsum lacrymam quidem video, sed precem non audio: nec tamen de indulgentia dubito. 53. Disce et in Matre Domini magnam in mirabilibus fidem habere, in
Abbreviated transcription (Latin):
si fuisses hic : fr̃ ñs ñ fuisset mortuus.
Magnafides qua credidit. sua p̃sentia
đnm̃ mortẽ ꝓhibere potuisse. si affuis¬
set. Modo aut̃ quid: Absit. ut quẽ credi¬
Ait uiuum potuisse seruare: mortuũ
dubitet posse resuscitare. S & nuncin¬
quit scio: quia quecũq poposceris a deo
dabit tibi ds̃. Deinde querenti ubi posu¬
issent eum: respondet. Ueni & uide.
Quamobrem: O martha magna nob̾
fidei tuȩ insignia tribuis. S quomͦ cũ
tanta fide diffidis : Uem inquis & iu¬
de. Cur si non desꝑas ñ sequeris & dicis
& resuscita : Si aut̃ desꝑas: cur magistrũ sine
causa fatigas: Anforte fides aliqͣndo
recipit. quod oratio ñ p̃sunit: Deniq
apprꝯquantẽ cadaueri. ꝓhibes & dicis.
dñe iamfetet: quatridiianus enimẽ.
Desꝑando dicis hoc andissimulando:
Sic quippe ipse dñs post resurrectio¬
nẽ finxit se longuis ire: cũ mallet cũ
discipłis remanere. O sc̃ẽ mulieres

Expanded text:
si fuisses hic, frater meus non fuisset mortuus. si fuisses hic, frater meus non fuisset mortuus. Magna fides, qua credidit sua praesentia Dominum nortem prohibere potuisse si adfuisset. Modo autem quid? Absit ut quem credidit vivum potuisse servare, mortuum dubitet posse resuscitare. Sed nunc, inquit, scio quia quaecunque poposceris a Deo, dabit tibi Deus. Deinde quaerenti ubi posuissent 580 eum, respondet: Veni, et vide. Quamobrem? O Martha, magna nobis tuae fidei insignia tribuis: sed quomodo cum tanta fide diffidis? Veni, inquis, et vide. Cur et, si non desperas, non sequeris, et dicis, Et resuscita? si autem desperas, cur Magistrum sine causa fatigas? An forte fides aliquando recipit, quod oratio non praesumit? Denique appropinquantem cadaveri prohibes, et dicis: Domine, jam fetet; quatriduanus enim est . Desperando dicis hoc, an dissimulando? Sic quippe ipse Dominus post resurrectionem finxit se longius ire , cum mallet cum discipulis remanere. O sanctae mulieres
Abbreviated transcription (Latin):
angustiantur. qui nunc meti cruciati
gehenne. nunc pͥstina retardati consuetu¬
dine. descendendo uel ascendendo labo¬
iant. Sup̃mus tantum & infimus eur¬
runt absq impediiento & absq labore.
ad mortẽ hic. aduitã illȩ festinat. alter
alacrior. alter ꝓcliuior. Illum alacrẽ ca¬
ritas. hunc ꝓcliuem cupiditas facit: in
altero amor. in alteio stupor laborem non
sentit. In illo deniq ꝑfecta caritas. inisto
consummata iniquitas foras mittit ti¬
morem. Illi ueritas: huic cecitas dat
securitatem. Potest gͦ duodecimus gra¬
dus appellari consuetudo peccandi: qua
deimetus amittitur. contẽptus ineurri¬
non dico ut quis oret. S nũquid dici
oapłẽ: ut quis desꝑet: Immogemat qͥ
lum amat. Non p̃sumat orare. ñ desis¬
tat plorare. Quid ẽ quod dico: Anfore
ullum remanet spei refugium. ubiora¬
tio ñ inuenit locum : Audi credentem.
sꝑantẽ: nec tam̃ orantẽ. Dñe inquit

Expanded text:
angustiantur: qui nunc metu cruciantur angustiantur: qui nunc metu cruciantur gehennae, nunc pristina retardati consuetudine, descendendo vel ascendendo laborant. Supremus tantum et infimus currunt absque impedimento, et absque labore. Ad mortem hic, ad vitam ille festinat; alter alacrior, alter proclivior. Illum alacrem charitas, hunc proclivem cupiditas facit. In altero amor, in altero stupor laborem non sentit. In illo denique perfecta charitas, in isto consummata iniquitas foras mittit timorem. Illi veritas, huic caecitas dat securitatem. Potest ergo duodecimus gradus appellari consuetudo peccandi, qua Dei metus amittitur, contemptus incurrinon dico ut quis oret . Sed nunquid dicis, o Apostole, ut quis desperet? Imo gemat qui illum amat. Non praesumat orare, nec desistat plorare. Quid est quod dico? An forte ullum remanet spei refugium, ubi oratio non invenit locum? Audi credentem, audi sperantem, nec tamen orantem. Domine, inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
t̃ribili dei iudicio pͥma flagitua m¬
pumitas sequitur. exꝑta uoluptas libs.¬
ter repetitur. repetita blanditur. Co¬
cupiscentia reuiuiscente sopitur rad
ligat consuetudo. Trahitur miser inꝑ
fundum malorum. traditur captiuus
trrannidi uiciorum: ita ut carnali
uoragine desideriorũ absortiis suȩ ratis¬
nis diuimq timoris oblitus. dicat in ls¬
ens incorde suo nonẽ ds̃ Iam indifferent᷑
libitis ꝓlicitis utitur. iam ab illicitis co¬
gitandis. patrandis. inuestigandis. animꝰ.
manus. uł pedes. ñ ꝓhibentur. s quicquid
incor. inbuccam. ad manũ uenerit. ma¬
chinatur. garrit & oꝑatur. maliuolus. ua¬
niloquis. facinorosus. Quemadmodum
deniq ascensis his om̃ib gradib corde iã
alacri & absq labore. ꝓbona consuetudine
iustus currit ad uitam. sic descensis impiꝰ
eisdem ꝓmalo usu ñseratione gubernans.
ñtimoris freno retentans. intrepidiis festi¬
nat ad mortẽ. Medii sunt qui fatigantur.

Expanded text:
ribili Dei judicio prima flagitia imribili Dei judicio prima flagitia impunitas sequitur, experta voluptas libenter repetitur, repetita blanditur. Concupiscentia reviviscente sopitur ratio, ligat consuetudo. Trahitur miser in profundum malorum, traditur captivus tyrannidi vitiorum, ita ut carnalium voragine desideriorum absorptus, suae rationis divinique timoris oblitus, dicat insipiens in corde suo: Non est Deus . Jam indifferenter libitis pro licitis utitur, jam ab illicitis cogitandis, patrandis, investigandis animus, manus, vel pedes non prohibentur: sed quidquid in cor, in buccam, ad manum venerit, machinatur, garrit et operatur, malevolus, vaniloquus, facinorosus. Quemadmodum denique ascensis his omnibus gradibus, corde jam alacri et absque labore pro bona consuetudine justus currit ad vitam: sic descensis impius eisdem, pro malo usu non ratione se gubernans, non timoris freno retentans, intrepidus festinat ad mortem. Medii sunt qui fatigantur,
Abbreviated transcription (Latin):
re om̃i obedientia se subdat maiori.
Sigͦ int̾cio gradii subiectio collocatur.
quȩ ꝓculdubiofit. quando pͥmũ noui
cius conuentui sociat᷑. consequens ẽ
qͦd duo iã anteriores transcensi intelli¬
gantur. Deniq ubi fr̃m concordiam.
ac magistrisententiam monachus.
terio statim exerpitur ab undecimo. E
cunc ingreditur uias quȩ uidentur
hominib bonȩ. quarũ finis nͥ forte ds
eas sibi sepserit. demerget eũ in ꝓfuna
inferni. id÷ in contemptũ dei. Impius
monachiis cũ iam nec magistrum iude
quẽ timeat. nec fr̃s quos reuereat᷑ tant
securius quanto liberius sua desideri
impleredelectatur. aquib inmonaste
tam pudore qͣm timore ꝓhibebat᷑. Se
tam̃ dĩ penitus formidine caret. Hane
ratio tenuit̃ adhuc sub murmurans
uoluntatiꝓponit. nec sine aliqͣ dubitai
quȩq primũ illicita ꝑficit. s sicut pͥ
uadũ temptat. pedetentim non cursu
inciorum gurgitẽ intrat. XII. gradis¬

Expanded text:
re omni obedientia se subdat majori. re omni obedientia se subdat majori. » Si ergo in tertio gradu subjectio collocatur, quae procul dubio fit, quando novitius primum conventui sociatur; consequens est, quod duo jam anteriores transcensi intelligantur. Denique ubi fratrum concordiam, et magistri sententiam monachus terio statim excipitur ab undecimo. Et tunc ingreditur vias, quae videntur hominibus bonae, quarum finis nisi forte Deus eas illi sepierit demerget eum in profundum inferni, id est in contemptum Dei. Impius monachus, cum jam nec magistrum videt quem timeat, nec fratres quos revereatur, tanto securius, quanto liberius sua desideria implere delectatur, a quibus in monasterio tam pudore, quam timore prohibebatur. Sed tamen Dei penitus formidine caret. Hanc ratio, tenuiter adhuc submurmurans, voluntati proponit, nec sine aliqua dubitatione quaeque primum illicita perficit; sed, sicut is qui vadum tentat, pedetentim, non cursim vitiorum gurgitem intrat. CAPU
Abbreviated transcription (Latin):
Quanta putas tunc confusio sit incorde
tur. nec culpa diluitur : Candem nota¬
tur ab om̃ibus. iudicatur ab om̃ibus.
eoq uehementiꝰ om̃s indignantur. qͦd
falsum conspiciunt. quicquid de eo priꝰ
opinabantur. Tunc opus ẽ p̃lato. ut eo
minus illi parcendum putet. quo ma¬
gis om̃s offenderet si uni parceret.
quiescat. frontosus mox& impudens
factuis. tanto deterius quanto desꝑatiꝰ
indecimũ gradum ꝑ rebellionẽ corruit.
quiq prius latenter arrogans fratres
contempserat. iam patenter in obedi¬
ens etiam magistrum contempnit.
tũmͦ colligipossunt: ut insex suꝑiorib
contemptus fr̃m. inquatuor sequentib
contẽptus magistri. induob qͥ restant¬
ueniunt᷑. sic̃ extra congregationẽ as¬
cendendi sunt. ita in congregatione
descendi ñ possunt. Quod aut̃ ante
a scendi debeant. ex hoc aꝑte intelligi¬
datur. quod de t̾cio gradu inregula legit᷑.
Tereiꝰ inquit gradus ẽ. ut quis ꝓdei amo¬

Expanded text:
Quanta putas tunc confusio sit in corde Quanta putas tunc confusio sit in corde tur, nec culpa diluitur? Tandem notatur ab omnibus, judicatur ab omnibus: eoque vehementius omnes indignantur, quo falsum conspiciunt quidquid de eo prius opinabantur. Tunc opus est praelato, ut eo minus illi parcendum putet, quo magis omnes offenderet, si uni parcere. Cquiescat; frontosus mox et impudens factus, tanto deterius, quanto desperatius in decimum gradum per rebellionem corruit: quippe prius latenter arrogans fratres contempserat, jam patenter inobediens etiam magistrum contemnit. 4tummodo colligi possunt: ut in sex superioribus contemptus fratrum; in quatuor sequentibus contemptus magistri; in duobus qui restainveniuntur; sicut extra congregationem ascendendi sunt, ita in congregatione descendi non possunt. Quod autem ante ascendi debeant, ex hoc aperte datur intelligi, quod de tertio gradu in Regula legitur: « Tertius, » inquit, « gradus est, ut quis pro Dei amo
Abbreviated transcription (Latin):
fessionis. Gloriosa res humilitas qua
ipsa quoq suꝑbia palliare seappetit ne
uislescat. S hȩccito t̃giuersatio aplato
de prehenditur. siad hane suꝑbã hu¬
milicatẽ ñ leiter flectitur. quoma¬
gis dissimulet culpam. uel differat
penam. Uasa figuli ꝓbat fornax. et
tribulatio uere penitentes discerint.
Qui enim ueraciter penitet. laborẽ
penitentiȩ ñ abhorret. s quicquid sͥ
ꝓeulpa quam odit inningiti: tacita
conscientia pacienter am plectitur.
In ipsa quoq obedientia duris &e con¬
trariis rebus obortis. quibuslibet ir¬
rogatis iniuriis. sustinens ñ lassescit.
ut inquarto gradu stare se indicet
humilitatis. Cuius uero simulata
confessio ẽ. una uel leui contumelia.
aut exigna pena interrogatus. iam
humilitatẽ simulare. iã simulationẽ
dissimulare ñ potest. Murmurat.
frendet. irascitur. nec inquarto stare
ẽ recte simulata confessio appellari pot̃.

Expanded text:
fessionis. 47. Gloriosa res humilitas, qua fessionis. 47. Gloriosa res humilitas, qua ipsa quoque superbia palliare se appetit, ne vilescat! Sed haec cito tergiversatio a praelato deprehenditur, si ad hanc superbam humilitatem non leviter flectitur, quo magis dissimulat culpam, vel differat poenam. Vasa figuli probat fornax, et tribulatio vere poenitentes discernit. Qui enim veraciter poenitet, laborem poenitentiae non abhorret: sed quidquid sibi pro culpa quam odit injungitur, tacita conscientia patienter amplectitur. In ipsa quoque obedientia duris ac contrariis rebus obortis, quibuslibet irrogatis injuriis sustinens non lassescit, ut in quarto gradu se stare indicet humilitatis. Cujus vero simulata confessio est, una vel levi contumelia, aut exigua poena interrogatus, jam humilitatem simulare, jam simulationem dissimulare non potest. Murmurat, frendet, irascitur; nec in quarto stare m quod descriptus est, recte simulata confessio appellari potest.
Abbreviated transcription (Latin):
rat ut dũ impossibile aliquid alit incre¬
dibile culpe suȩ ore ipsius additũ audis.
etiam illud quod raptum putalu discre¬
dere possis: & ex eo qđ falsum ẽẽ ñ dubi¬
tas. dum confitetur indubium ueniat.
quod quasi certum tenebatur. Dumq
affirmant quod credi nolunt. confitendo
culpam defendunt: & aꝑiendo tegiuit:
quando & confessio laudabilit̃ sonat in
ore. & ad huc iniquitas occultatur incor¬
de. quatmnꝰ magis ex humilitate qm ex
ueritate confiteri putet qui audit. aptais
eis illud scͥpture. Iustus in pͥncipio sermo¬
nis. accusator est sui. Malunt enĩ apud
homines ueritate ꝑiclitari quã humili¬
tate. cuma pud dm̃ ꝑiclitentur utrunq
Aut si adeo culpa manifesta sit. quod nus¬
la penitus tegi uersutia possit: nichilo¬
minus tam̃ uocẽ ñ corpenitentis assu¬
munt. qua notam ñ culpam deleant.
duin ignorantiam manifeste transgres.¬
sionis clecore reconpensant publice con¬

Expanded text:
rat: ut dum impossibile aliquid aut increrat: ut dum impossibile aliquid aut incredibile culpae suae ore ipsius additum audis, etiam illud, quod ratum putabas, discredere possis; et ex eo quod falsum esse non dubitas dum confitetur, in dubium veniat quod quasi certum tenebatur. Dumque affirmant quod credi nolunt, confitendo culpam defendunt, et aperiendo tegunt; quando et confessio laudabiliter sonat in ore, et adhuc iniquitas occultatur in corde: quatenus magis ex humilitate quam ex veritate confiteri putet qui audit, aptans eis illud Scripturae: Justus in principio sermonis accusator est sui . Malunt enim apud homines veritate periclitari, quam humilitate, cum apud Deum periclitentur utrinque. Aut si adeo culpa manifesta sit quod nulla penitus versutia tegi possit; nihilominus tamen vocem, non cor poenitentis assumunt, qua notam, non culpam deleant, dum ignorantiam manifestae transgressionis, decore recompensant publicae con
Abbreviated transcription (Latin):
Mltis ueromodis frunt excusationo
inpeccatis. Aut enundicit quise
excusat. non feci. aut feciquidem s bene
feci: aut simale. ñ multum male. autłi
multum male. ñ mala intentione. Si ue
&e de illa sient a dam uł ena conuineitur.
aliena suasione excusare se nititur.S qu
ꝓcaciter etiam aꝑta defendit. quando de¬
cultas & malas cogitationes cordi suo al¬
uemientes humiliter reuelaret abbat
tenus inala indicentur. quatinus ore ꝓi¬
tico uerba malicie appellentur. multoto
eum deaꝑtioribus arguuntur. scienell
se defenderent qd sibi ñ crederetur: ili¬
lius inueniunt argumentum defensat
uerba respondentes dolosȩ confessions.
Est quippe ut scriptum ẽ qui nequit᷑ hu¬
iniliat se. & interiora eius plena st̃ dolo.
Uultus dimittitur. ꝓsternitur corpus.
aliquas sibi lacrimas extorquent si posst̃.
uocẽ suspiriis. uerba gemitibus int̾rum¬
punt. Nec solum qui eius modiẽ. obiecta
ñ excusat. s ipse quoq culpam exagge¬

Expanded text:
ltis vero modis fiunt excusationes in peccatis. Aut enim dicit qui se excusat, Non feci; aut, Feci quidem, sed bene feci; aut, Si male, non multum male; aut, Si multum male, non mala intentione. Si autem et de illa, sicut Adam vel Eva, convincitur, aliena suasione excusare se nititur. Sed qui procaciter etiam aperta defendit, quando occultas et malas cogitationes, cordi suo advenientes, humiliter revelaret abbatieatenus mala judicentur, quatenus ore prophetico verba malitiae appellantur ; multo tamen cum de apertioribus arguuntur, scientes quod si se defenderent, sibi non crederetur, subtilius inveniunt argumentum defensionis, verba respondentes dolosae confessionis. Est quippe, ut scriptum est, qui nequiter humiliat se, et interiora ejus plena sunt dolo . Vultus demittitur, prosternitur corpus: aliquas sibi lacrymulas extorquent, si possunt; vocem 578 suspiriis, verba gemitibus interrumpunt. Nec solum qui ejusmodi est, objecta non excusat, sed ipse quoque culpam exagge
Abbreviated transcription (Latin):
suũ abbatem aut iniuidum iudicat
aut deceptum. Quob si mediocris ei
Aliqua obedientia inuneta fuerit.
indignatur: asꝑnatur. arbitransse
non eẽ minorib occupandũ. quise ad
maiora sentit idoneum. S qui ste ꝓmp¬
tulus ad om̃ia magis teniere quam libe¬
se consuenit ingerere: ipossibile est
eum aliquando ñ errare. Ad p̃latũ ar
ꝑtinet errantẽ arguere. S quomodi
culpam suam confitebitur. qui nec i
putat. nec putari culpabilis patitur
ꝓpter ea eũ ei culpa imputatur: creser
non ampucatur. Sigͦ cum argutus fue¬
rit. declinare cor eius uideris in uerbam¬
liciȩ: in octauum gradum quidicitur
defensio peccatorum noueris corruisse

Expanded text:
suum abbatem aut invidum judicat, suum abbatem aut invidum judicat, aut deceptum. Quod si mediocris ei aliqua obedientia injuncta fuerit, indignatur, aspernatur, arbitrans se non esse minoribus occupandum, qui se ad majora sentit idoneum. Sed qui sic promptulus ad omnia se magis temere, quam libere consuevit ingerere, impossibile est eum aliquando non errare. Ad praelatum autem pertinet errantem arguere. Sed quomodo culpam suam confitebitur, qui nec esse putat, nec putari culpabilis patitur? Propterea cum ei culpa imputatur, crescit, non amputatur. Si ergo cum argutus fuerit, declinare cor ejus videris in verba malitiae, in octavum gradum, qui dicitur defensio peccatorum, noveris corruisse
Abbreviated transcription (Latin):
redit quod audit. laudat qđ agit:
&x quid intendat non attendit¬
Obliuiscitur intentionẽ dũ amplec¬
titur opinonẽ. Quiq de om̃i alia re
plus sibi credit quam aliis. de se solo plꝰ
aliis credit quamsibi. utiam ñ uerbo
tenus aut solaoꝑum sustentatione suã
p̃ferat religionẽ. s intimo cordis credat
affectu se om̃ib sanctiorem. & quicqͥd
de se laudatum agnouerit. ñ ignoran¬
tie aut beniuolentie laudatoris: sed
suis meritis arroganter asscribit. Un¬
de post singularitatẽ: sextum sibi gra¬
dum ure arrogantia uendicauit.
Post hanc p̃sumptio inuenitur: in
quomõdo plus de se quamde iliis ũ¬
p̃sumat: Primus inconuentibus
residet. iiconsiliis pͥmꝰ respondet. ñ
uocatus accedit. ñ iussusse intromit¬
tit: reordinat ordinata. reficit facta:
Quiequid ipse ñ fecerit. aut ordina¬
uerit. nec recte factum. nec pulchre
estimat ordinatum. Indicat udicui¬
tes: p̃nidicat indicaturis. Sicũ tempꝰ
aduenerit. ñ ꝓmoneatur ad pͥoratum:

Expanded text:
redit quod audit, laudat quod agit, et quod intendat non attenditObliviscitur intentionem dum amplectitur opinionem. Quique de omni alia re plus sibi credit, quam aliis, de se solo plus aliis credit, quam sibi: ut non jam verbo tenus, aut sola operum ostentatione suam praeferat religionem, sed intimo cordis credat affectu omnibus se sanctiorem: et quidquid de se laudatum agnoverit, non ignorantiae aut benevolentiae laudatoris, sed suis meritis arroganter ascribit. Unde post singularitatem, sextum sibi gradum jure arrogantia vindicat. Post hanc praesumptio invenitur, in quomodo non plus de se, quam de aliis praesumat? Primus in conventibus residet, in consiliis primus respondet: non vocatus accedit, non jussus se intromittit: reordinat ordinata, reficit facta. Quidquid ipse non fecerit aut ordinaverit, nec recte factum, nec pulchre existimat ordinatum, Judicat judicantes, praejudicat judicaturis. Si, cum tempus advenerit, non promoveatur ad Prioratum;
Abbreviated transcription (Latin):
& brachia spectans. palpat costas. hui¬
meros attrectat & lumbas. ut sedđ̾m
quod corporis sui membra uł minus
uł satis exilia ꝓbat. pallorem accolo
rẽ oris discernat. Ad om̃ia deniq sua
strenuus. ad cominunia piger: iugi¬
lat in lecco. dorinit inchoro. Cuinq
tibis. solus inoratorio remanet. Ex¬
creat & tussit: gemitibus ac suspiriis
aures foris sedentium de anguloim¬
plet. Cum aut̃ ex his que singularit̃
s mnaniteragit. apud simpliciores
eius opinio excreuerit. qui ꝓfecto
oꝑa ꝓbant quȩ cernunt. s unde ꝓ-¬
deant ñdiscernunt: dum miserũ
beatificant. inerrorem inducunt.¬

Expanded text:
 brachia spectans, palpat costas, hu brachia spectans, palpat costas, humeros attrectat et lumbos: ut secundum quod corporis sui membra, vel minus, vel satis exilia probat, pallorem oris ac colorem discernat. Ad omnia denique sua strenuus, ad communia piger. Vigilat in lecto, dormit in choro: cumque tibus solus in oratorio remanet: exscreat, et tussit, gemitibus ac suspiriis aures foris sedentium 577 de angulo implet. Cum autem ex his quae singulariter, sed inaniter agit, apud simpliciores ejus opinio excreverit, qui profecto opera probant quae cernunt, sed unde prodeant non discernunt; dum miserum beatificant, in errorem inducunt
Abbreviated transcription (Latin):
ultra ceteros appareat. Pro inde ñ sufficit
ei quod cõmunis monasterii regula. uel
maiorũ cohortantur exempla. Nec tam̃
melior eẽ studet: s uideri. Non melius
inuere.s uideri uncere gestit: quatinꝰ
dicere possit. Nonsum sicut ceteri homi¬
num. Plus sibi blanditur de uno ieiuimo
quod ceteris prandentib facit: quam si
cum ceteris septem dies ieiunauerit.
Commodior sibi indetur una oratiuncu¬
la peculiaris: quã tota psalmocdia unius
noctis. Inter prandendum crebro solet
oculos iactare ꝑmensas. ut siquẽ minꝰ
comedere uiderit. uictũ se doleat. et
incipiat id ipsum sibi crudeliter sub¬
trahere quod necessarium uictui indul¬
gendum p̃uiderat. plusglȩ mettiens
detrimentum quã famis cruciatum.
Siquẽ macriorem. si quem pallidiorẽ
ꝑspexerit. uilem se estimat: nũquã
requiescit. & qm̃ uultum ipse suum
uidere ñ potest. qualem scilicet se in¬
tuentibus offert. manus quas potest¬

Expanded text:
ultra caeteros appareat. Proinde non sufficit ultra caeteros appareat. Proinde non sufficit ei quod communis monasterii regula, vel majorum cohortantur exempla. Nec tamen melior esse studet, sed videri. Non melius vivere, sed videri vivere gestit, quatenus dicere possit: Non sum sicut caeteri hominum . Plus sibi blanditur de uno jejunio, quod caeteris prandentibus facit, quam si cum caeteris septem dies jejunaverit. Commodior sibi videtur una oratiuncula peculiaris, quam tota psalmodia unius noctis. Inter prandendum crebro solet oculos jactare per mensas, ut si quem minus comedere viderit, victum se doleat, et incipiat idipsum sibi crudeliter subtrahere, quod necessarium victui indulgendum praeviderat, plus gloriae metuens detrimentum, quam famis cruciatum. Si quem macriorem, si quem pallidiorem perspexerit, vilem se aestimat, nunquam requiescit. Et quoniam vultum ipse suum videre non potest, qualem scilicet se intuentibus offert, manus quas potest et
Abbreviated transcription (Latin):
fabulas reu̾tatur post horam. ñ ut que pi
edificet: s ut scientiam iactet. E dificri
potest. s ñ edificare intendit. Noncurat il
ilocere. uł a te doceri ipse quod nescit. s ut
scire sciatur quod scit. Q uod fide religom
de humilitate. aut de singulis uirtutib
plenissime s uanissime disputat. ut tu
scilicet si audieris dicas. quod ex habun-¬
dantia cordis os loquitur. & quia bonus
homo de bono thesauro suo ꝓfert bona.
Si adlubrica sermo conu̾titur. in hisqn¬
to assuetior. tanto loquatior inuenit᷑.
Dicas siaudias riuum uanitatis. fluuri¬
um eẽ sceurrilitatis os eius: ita ut seue¬
ios quoq & graues animos inleuitatẽ
concitet risus. & ut totum inbreui col¬
ligam: inmultiloquio nota iactantiam.
In hoc habes quartum gradum. & descͥp¬
tum & nominatum. fuge rem. & tene
nomen hac eadem cautela iam accede
ad quintum: quem nomino singulari
siñ plus ceteris aliquid agat. ꝑ quod

Expanded text:
fabulas revertatur post horam, non ut quempiam fabulas revertatur post horam, non ut quempiam aedificet, sed ut scientiam jactet. Aedificare potest, sed non aedificare intendit. Non curat te docere, vel a te doceri ipse quod nescit; sed ut scire sciatur quod scit. Quod si de religione de humilitate, et de singulis virtutibus plenissime, sed vanissime disputat: ut tu scilicet, si audieris, dicas, quod ex abundantia cordis os loquitur, et quia bonus homo de bono thesauro suo profert bona . Si ad ludicra sermo convertitur, in his quanto assuetior, tanto loquacior invenitur. Dicas, si audias rivum vanitatis, fluvium esse scurrilitatis os ejus, ita ut severos quoque et graves animos in levitatem concitet risus. Et ut totum in brevi colligam, in multiloquio nota jactantiam. In hoc habes quartum gradum et descriptum, et nominatum. Fuge rem, et tene nomen. Hac eadem cautela jam accede ad quintum, quem nomino singularitsi non plus caeteris aliquid agat, per quod
Abbreviated transcription (Latin):
uanitas erescere. & uesica grossescer
ceꝑit: necesse ẽ utam pliori foramine lax¬
tosinu uentositas eructuetur. alioquin
runpetur. Si monachus inepta redia¬
dante letitia. dum risli uł signis eã aꝑie
ñ sufficit. inheliũ uerba ꝓrumpit. En
uent̃ ñs quasi mustum absq spiracule
qđ lagunculas nouas dirumpit. Aut lo¬
quetur gͦ aut rumpetur. Plenus ẽ eni
sermonib: & coartat eũ sp̃c uteri sur
Esurit & sitit auditores. quib suas ian¬
tet uanitates. quib om̃e quod sentit efte¬
dat. quib qualis & quantus sit imiotese
Inuenta aut̃ occasione loquendi. sidele¬
teris sermo exoritur. uetera ꝓferuntue
& noua. uolant sententiȩ. uerba resenis
ampullosa. Preuenit int̾rogantẽ. ñ que¬
renti respondet. Ipse querit ipse solui.
& uerba colloquutoris imꝑfecta p̃cidit.
Cumaut̃ pulsato signo. necesse ẽ int̾nm¬
picolloquium. horam longam. breue qae¬
ritur int̾uallum. querit licentiam ut as

Expanded text:
vanitas crescere, et vesica grossescere coeperit, necesse est ut ampliori foramine, laxato sinu, ventositas eructetur, alioquin rumpetur. Sic monachus inepta redundante laetitia dum risu, vel signis eam aperire non sufficit, in Heliu verba prorumpit: En venter meus, quasi mustum absque spiraculo, quod novas lagunculas dirumpit . Aut loquetur ergo, aut rumpetur. Plenus est enim sermonibus, et coarctat eum spiritus uteri sui. Esurit et sitit auditores, quibus suas jactitet vanitates, quibus omne quod sentit, effundat: quibus, qualis, et quantus sit, innotescat. Inventa autem occasione loquendi, si de litteris sermo exoritur, vetera proferuntur, et nova; volant sententiae, verba resonant ampullosa. Praevenit interrogantem, non quaerenti respondet. Ipse quaerit, ipse solvit, et verba collocutoris imperfecta praescindit. Cum autem pulsato signo necesse est interrumpi colloquium, horam longam, breve queritur intervallum; quaerit licentiam, ut ad
Abbreviated transcription (Latin):
Quod ex singłorum diffimtionib
st enim inquolibet corpore ui¬
ta. in t̾uus acnaturał motus
ingens tantũ intrinsecus. Biffii¬
incorpore motus. uigłans & extrin¬
Ippetitus aut̃ naturał uis in ani¬
Imaute. inouendis auide sensi¬
Perum consensus nutus ẽ nolum¬
tatis spontaneus. Uel certo qd
suꝑius dixisse me memini. habitus
animi lib̃ sui. Diffinitio uoluntatis:

Expanded text:
Quod ex singulorum definitionibus Quod ex singulorum definitionibus st enim in quolibet corpore vita, internus ac naturalis motus, vigens tantum intrinsecus. corpore motus, vigens et extrins autem naturalis, vis in animante, movendis avide sensiVerum consensus, nutus est voluntatis spontaneus, vel certe quod superius dixisse me memini habitus animi, liber sui. Porro voluntas
Abbreviated transcription (Latin):
nim uͦ aliud ẽ uolim tarius con¬
senfus. aliud naturalis appetitꝰ.
Posterior quippe nob̾ cõmunis ẽ. cũ
nrrationalib. nec ualet consentire sp̃m.
carnis irretitus il lecebris. Et fortasse
ille ẽ qͥ alio nomine ab apło sapientia
carnis appellatur ubi ait. Sapientia
carnis inimica ẽ dõ. Legiemĩ dĩ non ẽ
subiecta. nec enim potest. Hunc gͦ ut
dixi cõmunẽ habentes cñ bestiis. con¬
sensus uoluntarius nos discernit.¬
st enũ habitus animi liber sui.
Siquidẽ ñ cogit᷑. ñ extorquetur.
Est quippe uoluntatis ñ necessita¬
tis. nec negat se nec p̃bet euiquam
nͥ ex noluntate. Alioqum si cõpelli
ualet innitus. iolentus ẽ. ñ uolun¬
tarius. Ubi aut̃ uoluntas ñ. ẽ. nec
consensus. Non enĩ ẽ. consensus. nͥ
uoluntarius. Ubi gͦ consensus: ibi
uoluntas. Porro ribi uoluntas. ibi
libertas. Et hoc ẽ qđ diciputo libe¬
qđ dicit᷑. & cõpetentiꝰ ad id qđ uolu¬
mus ueniamꝰ. paulo altius estimo
repetendum. In rebus materialib

Expanded text:
nim vero aliud est voluntarius consensus, aliud naturalis appetitus. Posterior quippe nobis communis est cum irrationalibus: nec valet consentire spiritui, carnis irretitus illecebris. Et fortassis ipse est, qui alio nomine ab Apostolo sapientia carnis appellatur, ubi ait: Sapientia carnis inimica est Deo: legi enim Dei non est subjecta, nec enim potest . Hunc ergo, ut dixi, communem habentes cum bestiis, consensus voluntarius nos discernit.t enim habitus animi, liber sui. Siquidem non cogitur, non extorquetur. Est quippe voluntatis, non necessitatis; nec negat se, nec praebet cuiquam, nisi ex voluntate. Alioquin si compelli valet invitus, violentus est, non voluntarius. Ubi autem voluntas non est, nec consensus. Non enim est consensus, nisi voluntarius. Ubi ergo consensus, ibi voluntas. Porro ubi voluntas, ibi libertas. Et hoc est quod dici puto libequod dicitur, et competentius ad id quod volumus veniamus, paulo altius aestimo repetendum. In rebus naturalibus
Abbreviated transcription (Latin):
lib̃um arbitͥum itauͥq seqͥt᷑ uoluntatẽ.¬
ut nͥ illa penitus eẽ desiat. isto ñ careat.
uolũtas nͦ sic̃ inbono ita etiã in malo ȩqͣ
ꝑdiirat. e qͦ ꝓfecto & lib̾um arbitũ tam
in malo ꝗͣ inbono integrũ ꝑsenerat. Et
destruere. siue qͣntũ inse ẽ aliqͣtenus im¬
minuere pot̾it qͦcũq adu̾sitas uł neces¬
tiõe ꝑduret. ñ tũ parit̃ sic̃ de bono po¬
tuit ꝑse inmalũ corruere. ita qͦ ꝑse de
malo in bonũ pot̾it respirare. Et quid
mirũ si iacens ñ ualet ꝑse resurg̾e. qđ
stans maliqđ meliꝰ nullo suo conatu ua¬
lebat ꝓficere: Deniq dũ ad huc duas
alias libtates ex aliqua parte secũ hab̾et.
ñ potuit de inferiorib illarũ gradibus
ad suꝑiores ascendẽ. hoc ẽ de posse ñ pec¬
care. & de posse ñ turbari. ad ñ posse pecca¬
re. & iĩ posse turbari. Qđ silib̾tatib illis
etiã ut cũq ad intũ ñ p̃ualuit tũde bono¬

Expanded text:
liberum arbitrium italiberum arbitrium itaut, nisi illa penitus esse desinat, ipso non careat. Voluntas vero sicut in bono ita et in malo aeque perdurat: aeque profecto liberum arbitrium tam in malo quam in bono integrum perseverat. Et destruere, sive quantum in se est aliquatenus imminuere poterit quaecunque adversitas vel necestione perduret; non tamen pariter sicut de bono potuit per se in malum corruere, ita quoque per se de malo in bonum poterit respirare. Et quid mirum si jacens non valet per se resurgere, quod stans in aliquod melius nullo suo conatu valebat proficere? Denique, dum adhuc duas alias libertates ex aliqua parte secum haberet, non potuit de inferioribus illarum gradibus ad superiora ascendere, hoc est de posse non peccare, et de posse non turbari, ad non posse peccare, et non posse turbari. Quod si libertatibus illis etiam utcunque adjutum, non praevaluit tamen de bono
Abbreviated transcription (Latin):
poccatum lib̃um arbitriũ & si mi¬
serum tam̃ integrũ. & qđ̃ se ꝑse hõ non
suffic̃ exeutere a pecc̃o siue miseria. non
lib̾i arbitrii signat destructionẽ. s duar̃
reliqͣrũ lib̾tatũ pͥuationẽ. Neq enĩ ad
lib̾um arbitriũ qͣntũ inse ẽ ꝑtinet. ant¬
aliqͣndo ꝑtinuit posse. uł saꝑe. s tantũ
uelle. nec potentẽ facit creaturã nec sapi¬
entẽ. s tantũ uolentẽ. Non gͦ si potens
aut sapiens. s tantũ si uolens ẽẽ desierit.
lib̾um arbitriũ amisisse putanda erit.
Ubi enĩ ñ ẽ uolũtas. nec lib̾tas. Hondico
siuelle bonũ. s si uelle om̃ino creat᷑a desi¬
erit. fatendũ sine contradictione. uͥ ñ iã
ex uoluntate bonitas. s ipsa ex toto uolũ¬
tasꝑit. etiã lib̾um depire arbitriũ. Qd̃
Si aut̃ ñ quidẽ uelle. s ad id qđ iã uult boñ
ei posse defuerit. nou̾it sibi de eẽ lib̾um
cõplacitũ. ñ lib̾imm ꝑisse arbitum. Si gͦ

Expanded text:
peccatum liberum arbitrium, et si miserum, tamen integrum, et quod se per se homo non sufficit excutere a peccato, sive miseria, non liberi arbitrii signat destructionem, sed duarum reliquarum libertatum privationem. Neque enim ad liberum arbitrium, quantum in se estaliquando pertinuit posse, vel sapere, sed tantum velle: nec potentem facit creaturam, nec sapientem, sed tantum volentem. Non ergo si potens, aut sapiens, sed tantum si volens esse desierit, liberum arbitrium amisisse putanda erit. Ubi enim non est voluntas, nec libertas. Non dico si velle bonum, sed si velle omnino creatura desierit; fatendum sine contradictione, ubi non jam ex voluntate bonitas, sed ipsa ex toto voluntas periit, etiam liberum deperire arbitrium. QuodSi autem non quidem velle, sed ad id quod jam vult bonum, ei posse defuerit; noverit sibi deesse liberum complacitum, non liberum periisse arbitrium. Si ergo
Abbreviated transcription (Latin):
& cautũ apeccato. & tutũ amiseria. pro¬
bantib tandẽ tͥplicis lib̃tatis feliciex¬
ꝑientia q̃ sit bona uoluntas dĩ. ac bene¬
placens ⁊ ꝑfecta. Qđ qͥa nec dum ẽ. sola
interim plena integraq̃ manet in ho¬
minib lib̃tas arbitri. Nam lib̾tas con¬
silii exparte tantum &e hoc in paueis sp̃i¬
talib. qui carnẽ suã crncifixerunt cũ
uitiis & cũ eupiscentiis. qͣtinus iam ñ
regnet peccatũ in eorũ mortali corpore.
Porro ut ñ regnẽt.libtas facit confilii.
Ut tam̃ ñdesit ex integro. captiuitas ẽ
lib̾i arbitrii. Canniaut᷑ uenerit qđ ꝑfec¬
tum ẽ. tunc ȩuaeuabitur. qđ ex parte ẽ.
hocẽ cũ plena fuerit sib̾tas confilii. mil¬
la iã erit captiuitas arbitrii. Et hoc ẽ.
qđ cotidie petimis moratione. cũ di¬
cimus dõ adueniat regnũ tuũ. Reg¬
nim hoc necdum ex totoꝑuemt in nos.
cotidie tñ paulatĩ aduentat. sensimq
indies mag̃ ac mag̃ dilatat t̾minos

Expanded text:
et cautum a peccato, et tutum a miseria, proet cautum a peccato, et tutum a miseria, probantibus tandem triplicis libertatis felici experientia, quae sit bona voluntas Dei, ac beneplacens, et perfecta. Quod quia necdum est, sola interim plena integraque manet in hominibus libertas arbitrii. Nam libertas consilii ex parte tantum, et hoc in paucis spiritualibus, qui carnem suam crucifixerunt cum vitiis et concupiscentiis, quatenus jam non regnet peccatum in eorum mortali corpore. Porro ut non regnet, libertas facit consilii, ut tamen non desit ex integro, captivitas est liberi arbitrii. Cum autem venerit quod perfectum est, tunc evacuabitur quod ex parte est, hocla jam erit captivitas arbitrii. Et hoc est quod quotidie petimus in oratione, cum dicimus Deo: Adveniat regnum tuum . Regnum hoc necdum ex toto pervenit in nos. Quotidie tamen paulatim adventat, sensimque in dies magis ac magis dilatat terminos