comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
exptia ne ea quesit diuma ulla rem
pst̾are nature omniu ueru rationem
messe confitendum est.Ut utiles eẽ aut̃
has oppimones quis neget cu ĩtelligat
ꝙͣ multa firmentur iur̃ iurando Qilãte
salutis sint federa religionis Qmltos
diuini supplitii metus a scelere reuoca
diis ĩmortalibus intexpoĩtis tu indi¬
cibus testibus hiis hẽs legis prohemiu
sic eni hoc appellat plato. Q hẽs uero
rebus aliisq sniis rersaris. Atq ille mh
uelle fortasse.T. Quis enm id põt aut
unꝙͣ poterit imitari. Nam sm̃as ĩ ter¬
petrari perfacile est. Quid quide ego
facerem nisi plane ẽẽ uellem meus. Td
emm negotii est eadem prope uerbis iis¬
dem conuersa dicere. O. Prorsus ab¬
sentior. Ueru ut mõ tute dixisti tecẽ
malo tuu. S iam exp̾me siplacet istas
leges de religione .I. ex ꝓma equide
gum. Onte neç ita prisea ut ĩ ueteribꝰ¬
ex hiis socratisq legibus et tñ quo pł
auctoritatis habeant. paulo antiquio

Expanded text:
 ullam rem praestare naturae omnium rerum, rationem inesse in ea confitendum est. Utilis esse autem has opiniones quis neget, quom intellegat quam multa firmentur iure iurando, quantae saluti sint foederum religiones, quam multos divini supplicii metus a scelere revocardiis inmortalibus interpositis tum iudicibus ‹tum› testibus? Habes legis prooemium; sic enim haec appellat Plato. 17 Quintusrebus aliisque sententiis versaris atque ille. Ni. Marcus: Velle fortasse: quis enim id potest aut umquam poterit imitari? Nam sententias interpretari perfacile est, quod quidem ego facerem, nisi plane esse vellem meus. Quid enim negotii est eadem prope verbis isdem conversa dicere? Quintus: Prorsus adsentior. Verum ut modo tute dixisti, te esse malo tuum. Sed iam exprome si placet istas leges de religione. 18 Marcus: rba Quinte, neque ita prisca ut in veteribus XII sacratisque legibus, et tamen, quo plus auctoritatis habeant, paulo antiquior
Abbreviated transcription (Latin):
Q p̾clare intelligo nec uero iam aliã
tuscas et apuleias leges nullas p̾utas
te que p̾sertim uno uersiculo senatus
pũcto temporis sublate sũt lex autẽ illa
cuiꝰ uim explicani nec tolli nec abrogaĩ
conscripsit. Idemq seꝑatim delegib
q ipsam legeni recitem de euis legis
lulde dicam. Qđ idem de caleurtu
et Caromdam fecisse uideo. Cu quidẽ
illi nõ studiiet delectationis set rei. pur ͭ ͤ
causa leges cuntatibꝰ sus conscripsert̃
Quos imitant plato uidelicet hoc legis
quoq put. iuut esse persuadere aliquid
terior mea quide sm̃a meliore młti
nominant cõmemorãt uero ip̃iꝰ cuies
nostri clientes lucri. S siune fuit siue
nõ fuit. ihil adrem loquimur quod
traditũ est. Si prm ͦ igitur hoc iam ꝑ
geri dictioẽ ac munẽ. eostlẽq optime
ele genere hoiu mereri. Et qualis qͥs¬
ꝙ sit quid agat quid inse admittat
qua mẽte quia pietate colat religioes
nitueri pioꝵq et impior hrẽ rattonẽ¬

Expanded text:
clare intellego, nec vero iam aliam us: Igitur tu Titias et Apuleias leges nullas putas? te, quae praesertim uno versiculo senatus puncto temporis sublatae sint. Lex autem illa, cuius vim explicavi, neque tolli neque abrogari conscripsit idemque separatim de legibuquam ipsam legem recitem, de eius legis laude dicam. Quod idem et Zaleucum et Charondam fecisse video, quom quidem illi non studii et delectationis sed rei publicae causa leges civitatibus suis scripserint. Quos imitatus Plato videlicet hoc quoque legis putavit esse, persuadere aliquid, terior mea quidem sententia — meliorem multi nominant —, commemorant vero ipsius cives, nostri clientes, Locri. Sed sive fuit sive non fuit, nihil ad rem: loquimur quod traditum est. Sit igitur hoc iam a geri iudicio ac numine, eosdemque optime de genere hominum mereri, et qualis quisque sit, quid agat, quid in se admittat, qua mente, qua pietate colat religiones, intueri, piorumque et impiorum habere ratione
Abbreviated transcription (Latin):
tur nõ multum discrepat ista cõstitu¬
tio religionu a legibus Numme no¬
strisq moribus .P An censes cũ ĩilis
de repu ͨ ͣ libris persuadere uidea¬
tur Africanus. omniu reru publi¬
caru nostram ueterem illa fuisse
optima nec necesse esse optiẽ rei p
leges dare consentaneas.O.Im̃o ꝑt

Expanded text:
ista constitutio religionum a legibus Numae nostrisque moribus. Marcus: An censes, quom in illis de re publica libris persuadere videatur Africanus, omnium rerum publicarum nostram veterem illam fuisse optumam, non necesse esse optumae rei publicae leges dare consentaneas? At
Abbreviated transcription (Latin):
obscurationibꝰ que propter eniguitate
uix aut ne uix quide: appareant. Quici
dequo multa dissentio e. Nemo ei est
qui aliter disserit quin oiũ naturaru
Amile esset id ad quod omia reteriuit
quod est ultimu reru ippetendaru
Onũs emm est natura diligens sui. Sue
est enm que seunꝙͣ deserat aut partẽ
aliqua sui aut eius partis hitum aAnt
nim aut earum reru que secũdu ua¬
turam s̾mt aut motu dut stati. Que
atite natura suc prime ĩstitutionis ob¬
lita est etia nulla profecto quia lu m
Que boiẽm relique̾t que obliuis ceret᷑
cor poris quo sumin bonu nõitoto lie

Expanded text:
obscurationibus, quae propter exiguitatem obscurationibus, quae propter exiguitatem vix aut ne vix quidem appareant. quid, de quo nulla dissensio est? nemo enim est, qui aliter dixerit quin omnium naturarum simile esset id, ad quod omnia referrentur, quod est ultimum rerum appetendarum. omnis enim est natura diligens sui. quae est enim, quae se umquam deserat aut partem aliquam sui aut eius partis habitum aut vim aut ullius earum rerum, quae secundum naturam sunt, aut motum aut statum? quae autem natura suae primae institutionis oblita est? nulla profecto est, quin suam quae hominem relinqueret, quae oblivisceretur corporis, quae summum bonum non in toto homine,
Abbreviated transcription (Latin):
sicnec nesit quis nõ ure optime irride¬
atur sil abores aut uero grauitate mẽ¬
broꝵ ut crutiatum dolor siquis quele¬
ue magnam meat gratiam. Nec siille
Capiens ad tortoris eculeu a trranolre
cogntur senile habeat uultum et siam¬
pullam perdidisset. Set ut magnũ et
clisficile certamen miens cum bi cum
capitali aduersario dolore lepugna¬
Fortitudinis acpatientie quaru psidio
miet illud difficile ut dr magnũq
preli demde nõ quererens qusc ob¬
scuretur aut intereat quia sit Ad modũ
pnum set quid tale sit lit expłeat suma
uira uoluptas emultis obscuret᷑ in illa
est tr diuitiaru Quare obscurent᷑ am
ec quę secundu natura esse dicintua
inita beat a sint modo partes berte ute
At qui suit conuemre debet inter nos
elt quedam appetitio naturalis ea que
tuc licebit otiose ista querere de mag¬
intudine reru de excellentia quanta
ĩquoꝙ sit ad beate uuendu Deistis ipi

Expanded text:
sit necne sit, quis non iure optimo irridesit necne sit, quis non iure optimo irrideatur, si laboret? at vero pravitate membrorum et cruciatu dolorum si quis quem levet, magnam ineat gratiam, nec si ille sapiens ad tortoris eculeum a tyranno ire cogatur, similem habeat vultum et si ampullam perdidisset, sed ut magnum et difficile certamen iniens, cum sibi cum capitali adversario, dolore, depugnafortitudinis ac patientiae, quarum praesidio iniret illud difficile, ut dixi, magnumque proelium. deinde non quaerimus, quid obscuretur aut intereat, quia sit admodum parvum, sed quid tale sit, ut expleat summam. una voluptas e multis obscuratur in illa est tamen divitiarum. quare obscurentur etiam haec, quae secundum naturam esse dicimus, in vita beata; sint modo partes vitae beatae. Atqui si, ut convenire debet inter nos, est quaedam appetitio naturalis ea, quae tum licebit otiose ista quaerere, de magnitudine rerum, de excellentia, quanta in quoque sit ad beate vivendum, de istis ipsis
Abbreviated transcription (Latin):
proptei enru criglutatet obscu ã qui
consequit Sepe scciclit ut inhil ĩttereẽ¬
nrã fateamur sint illa nec nesint ut in
sole quod ate diçebatur lucerna adhi¬
bere ihil interest t̾tũtiu adice̾ Cresipe¬
cume quibꝰ aute in rebus obscuratio tã¬
ta nõ sit fieri tũpotest ut ipũ quod int̾ ẽ
nõ sit magnu ut ei qui iocunde iuxcerit
annos dedem Sieque uita iocunda me¬
strua addatur quia momẽtu aliquod
habeat ad iocundu accessione bonu
sit. Si aute id nõ concedatur nõ cõtinuo
uita beata tollit bona aute corporis
Hinc sunt quod posterius posiu simelio¬
rHabent ein accessione digna ĩ qua
elaboretur ut mihi mhoc stoyci iocari
iundeuitur interdu cum ita dicant. Si
ad illam iutam quecu uirtute degat᷑
ampulla aut st̃gulis accedat supturu
lagiente eam uitam potius quo hec ad¬
recta suit nec beatiore tñ obeam causa
fore hoc simile tandem est nõ risu poniꝰ
ꝙ oratione eitiendum Ampulla enim

Expanded text:
propter eorum exiguitatem obscuratio consequitur, saepe accidit, ut nihil interesra fateamur, sint illa necne sint, ut in sole, quod a te dicebatur, lucernam adhibere nihil interest aut teruncium adicere Croesi pecuniae. quibus autem in rebus tanta obscuratio non fit, fieri tamen potest, ut id ipsum, quod interest, non sit magnum. ut ei, qui iucunde vixerit annos decem, si aeque vita iucunda menstrua addatur, quia momentum aliquod habeat ad iucundum accessio, bonum sit; si autem id non concedatur, non continuo vita beata tollitur. bona autem corporis huic sunt, quod posterius posui, similiora. habent enim accessionem dignam, in qua elaboretur, ut mihi in hoc Stoici iocari videantur interdum, cum ita dicant, si ad illam vitam, quae cum virtute degatur, ampulla aut strigilis accedat, sumpturum sapientem eam vitam potius, quo haec adiecta sint, nec beatiorem tamen ob eam causam fore. hoc simile tandem est? non risu potius quam oratione eiciendum? ampulla enim
Abbreviated transcription (Latin):
totirs exmente constaret i dipur l. que
sicut en mens mhil hret inse quot eẽt
lccudu naturam ut ualituldoꝰ uo ꝗͥ ẽe
uł nec cogitari potest quidem qͦuale sit
ut nõ repuguet ipsur ibidem. quale sit
quari quelam nec apparere quia ual¬
qe parda sent nos quoa corequia ual

Expanded text:
totum ex mente constaret, id ipsum tamen totum ex mente constaret, id ipsum tamen sic, ut ea mens nihil haberet in se, quod esset secundum naturam, ut valitudo est. sed id ne cogitari quidem potest quale sit, ut non repugnet ipsum sibi. Sin dicit obscurari quaedam nec apparere, quia valde parva sint, nos quoque concedimus;
Abbreviated transcription (Latin):
nõ eẽt hic nosterfims Desideraret eiar
ualitudine uacuitate doloris appetere
eł conieruatioe sui carũq reru custodiã
finẽq sibi constitueret sęcundu natuta
uiuere Quod est ut dixi hre eaque secum¬
lum naturam sit uł omĩa uł plut iuiaet
nterna. Cuicunq em modi inimalco¬
stitueril necelle est etiam sn id sine cnoe
sit ut finginus tũ esse maiõ queda sinũ¬
lia corũq sint incorpore ut nullo modo
isi ut caposi constituipossit fi bono¬
rurꝰ Cmisppui aute exponens differe¬
tias aimaiitiu ait alias caru orpore
Decellere alias utẽ aio no utas ualexe u¬
tradoite Demde disputat quod custu
generis animãns statu deccat extrenui
Etimuter hoiẽm meo genere posiulet
t eitribuere animi execellentia sumũ
hon id constituit nõ excelle Aniiii
set ret mhil esse preter aiũ uldderet xno
aute modo ⁊ uirtute solal iuinurbonuo
roctoponeretur siquod elset aminalq

Expanded text:
non esset hic vester finis. desideraret enim valitudinem, vacuitatem doloris, appeteret etiam conservationem sui earumque rerum custodiam finemque sibi constitueret secundum naturam vivere, quod est, ut dixi, habere ea, quae secundum naturam sint, vel omnia vel plurima et maxima. cuiuscumque enim modi animal constitueris, necesse est, etiamsi id sine corpore sit, ut fingimus, tamen esse in animo quaedam similia eorum, quae sunt in corpore, ut nullo modo, nisi ut exposui, constitui possit finis bonorum. Chrysippus autem exponens differentias animantium ait alias earum corpore excellere, alias autem animo, non nullas valere utraque re; deinde disputat, quod cuiusque generis animantium statui deceat extremum. cum autem hominem in eo genere posuisset, ut ei tribueret animi excellentiam, summum bonum id constituit, non ut excellere animus, sed ut nihil esse praeter animum videretur. uno autem modo in virtute sola summum bonum recte poneretur, si quod esset animal, quod
Abbreviated transcription (Latin):
ratio. iusigitur clatu est omĩbus. Recteq
socrates exeerari solebat qui primus uti¬
litate nature se iuixisset. Idenim quere¬
batur capud esse exitior ouũ. Unde em
illa pyctagorea uox de amiçitia locus
tam late longeq diffusam uir sapiens ĩ
aliquẽ pari uirtute preditu cõtulerit
tum illud effici quod quibusda ĩcre¬
enim est quod differat cũ cuncta sint
aliquid alterius maluerit nulla sit qua
premũtur omĩa relinquo sermoni dis¬
putationiq nrẽ quo fatiluis uis ĩ nat᷑e
per pauca clixero tuz acs ius cuule ueia

Expanded text:
ratio. Ius igitur datum est omnibus, recteque ratio. Ius igitur datum est omnibus, recteque Socrates exsecrari eum solebat qui primus utilitatem a ‹iure› seiunxisset; id enim querebatur caput esse exitiorum omnium. Vnde enim illa Pythagorea uox, de amicitia locus:tam late longeque diffusam uir sapiens in aliquem pari uirtute praeditum contulerit, tum illud effici quod quibusdam increenim est quod differat, quom sint cuncta aliquid ‹esse› alter maluerit, nulla sit. Quae praemuniuntur omnia reliquo sermoni disputationique nostrae, quo facilius ius in natura perpauca dixero, tum ad i
Abbreviated transcription (Latin):
supstitioẽ qua cetere gentes cõflictãt᷑
Que aute natio nõ comitate uõbeng¬
itate nõ generatu aũ et benificentie
memore ciligit Que suꝑbos que malefi¬
cos que crudeles que ĩgratos nõ asꝑnat
nõ odit Quibꝰ ex rebus cuzomẽ genus
hoiũ sotiatu inter seesse intelligat᷑. Icl
liores efficit que si approbaueritis pergã
ad reliqua Ut quod requiritis id expli¬
cemus prius . A. nos uero mhil ut pro u¬
inter omes ius hoc natura hos essefactos
Atq hoc momini disputatioẽ hac sic inte¬
lligi uolo quod dicam ueru esse. Tantar
aut ẽẽ corruptelam male cõsuetudinis
ut ab ea tanꝙͣ igniculi extinguãtur a
natura dati exorianturq et confirmẽ¬
tur uitia contraria. Quod si quomõ est
natura sic iuditio hoiẽs hũam utait po¬
eta nihil ase alienu putarent coleretur
ius quoq ab omĩbus. Quibus enim rõ
natura clata est iisdem etiam racta rõ

Expanded text:
superstitione qua ceterae gentes conflictantur. superstitione qua ceterae gentes conflictantur. Quae autem natio non comitatem, non benignitatem, non gratum animum et beneficii memorem diligit? Quae superbos, quae maleficos, quae crudeles, quae ingratos non aspernatur, non odit? Quibus ex rebus cum omne genus hominum sociatum inter se esse intellegatur, illud liores efficit. Quae si adprobatis, pergam‹us› ad reliqua; sin quid requiritis, id explicemus prius. Atticvs: Nos uero nihil, ut pro uctos. Atque hoc in omni hac disputatione sic intellegi uolo, quo‹m› dicam naturam esse; tantam autem esse corruptelam malae consuetudinis, ut ab ea tamquam igniculi exstinguantur a natura dati, exorianturque et confirmentur uitia contraria. Quodsi, quo modo s‹un›t natura, sic iudicio homines 'humani, ut ait poeta, nihil a se alienum putarent', coleretur ius aeque ab omnibus. Quibus enim ratio ‹a› natura data est, isdem etiam recta ratio
Abbreviated transcription (Latin):
quibꝰ ante lixi Inchoate ĩtelligẽtie si
militer ĩ omĩbꝰ ĩprimũt᷑. Inter presq¬
ẽ mẽtibꝰ rõ nerbis discrepans smĩs con¬
gruens nec est quisꝙ gentis ullius q
dlucem natura nacttis acd uirtute.
peruenite nõ possit Nec solum ĩ rectis
set etiam in prauitatib insignis est
Humani generis similitudoᷤ. Nam et
uoluptate captantur omẽs. que et si
est illecebra turpitudinis tñ habet qd¬
dam simile nature a libro lentatis est¬
delectans sic ab exrore mẽtes tamq
salut are aliquid asciscit᷑ similiq m¬
scitia mors fugit qͣ dissolutio nature
uta expetitut quia nos in quo nati
sumꝰ continet. Dolor m maximis ma¬
lis ducitur tu sua asperitate tu ꝙ
tudine btĩ quihonorati sũt uidẽtur
Niser aute qui sunt sme gloria mo¬
lesti letitie Cupiditates tudre simise
diu mẽtes peruagantur ne siopimo¬
nes alie sunt apua alios Idcirco qui
canẽ et felẽ ut deos colũt nõ eadem

Expanded text:
quibus anquibus anmiliter in omnibus imprimuntur, interpresque mentis oratio uerbis discrepat, sententiis congruens. Nec est quisquam gentis ullius, qui ducem naturam nactus ad uirtutem peruenire non possit. 31 Nec solum in rectis, sed etiam in prauitatibus insignis est humani generis similitudo. Nam et uoluptate capiuntur omnes, quae etsi est inlecebra turpitudinis, tamen habet quiddam simile naturalis boni; le‹n›itatis edelectans, sic ab errore mentis tamquam salutare aliquid adsciscitur, similique inscitia mors fugitur quasi dissolutio naturae, uita expetitur, quia nos in quo nati sumus continet, dolor in maximis malis ducitur, cum sua asperitate, tum qtudinem beati, qui honorati sunt, uidentur, miseri autem, qui sunt inglorii. Molestiae, laetitiae, cupiditates, timores similiter omnium mentes peruagantur, nec si opiniones aliae sunt apud alios, idcirco qui canem et felem ut deos colunt, non eadem
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙͣ plane intelligi nos ad iustitia eẽ na¬
tos. Nec oppintone set natura esse cõ¬
stitutu uis. Id iam patebit sihoiũ int
ipsos sotietate cõuictionẽq perspexẽis
Nihil est em unu unitam simile ta
par.ꝙͣ omẽs inter nos met ipõs sumus
Quod si deprauatio consuetudinu sĩ
op̾pinionu uanitas nõ ĩbecillitate aiõ¬
num torqueret ac flecteret q̃cũq cepi¬
sset siu nemo ipẽ tam similis est ꝙͣ oes
sũt om̃. Itaq quecũq ẽ hoĩs diffinitõ
una momes ualet. Quod argumẽti ẽ¬
nulla dissimilitudine esse ĩ genere q̃
sieẽt nõ una omẽs diffimtio cõtineret
Est em ratio qua una p̾stantius belius
per qua coniecturam ualemꝰ argumẽ¬
fferens ducendi quide facultate par¬
et natura et sensibus eade momĩa cõ¬
pñdũtur et ea que mouẽt sensi itide
mouent omiã queq ĩ aĩs ĩprimũt de

Expanded text:
quam plane intellegi, nos ad iustitiam esse naquam plane intellegi, nos ad iustitiam esse natos, neque opinione sed natura constitutum esse ius. Id iam patebit, si hominum inter ipsos societatem coniunctionemque perspexeris. 29 Nihil est enim unum uni tam simile, tam par, quam omnes inter nosmet ipsos sumus. Quodsi deprauatio consuetudinum, si opinionum ua‹r›i‹e›tas non inbecillitatem animorum torqueret et flecteret, quocumque c‹u›pisset, sui nemo ipse tam similis esset quam omnes sunt omnium. Itaque quaecumque est hominis definitio, una in omnis ualet. 30 Quod argumenti nullam dissimilitudinem esse in genere. Quae si esset, non una omnis definitio contineret. Etenim ratio, qua una praestamus beluis, per quam coniectura ualemus, argumenfferens, discendi quidem facultate par. Nam et sensibus eadem omni‹um› conprehenduntur, et ea quae mouent sensus, itidem mouent omnium, quaeque in animis imprimuntur, de
Abbreviated transcription (Latin):
cognitos mores effingẽt. Nam et ocul
minis arguti quẽ admodu aio affec¬
tisumu Loquũtur et is qui appelia¬
tur uultus qui nullo ĩ aianti ẽẽ pretꝰ
horẽ potest indicat mores cue prot
greci norũt nomẽ oiõ nõ hñt. Omit¬
no opportumtates humilitateꝙre
liqui forporis moderatione usocire
oronis uim que conciliatrix ẽ hũane
maxiẽ sotietatis. Neq em omĩa sunt
Huiꝰ disputationis ac temporis Et hunc
locum satisut mihi indetur in iis libris
quos legistis exp̃ssit scipio Nuc quem
Per se natura longuis progredi que ẽt
ullo ex docente profecta Ab hiis quor¬
cognouit cõfirmat ipse Per se rationẽ
modo ad illa nõ properem que Expecta¬
bam ate de uir̾ ciili S facile patiar te
Hũc diem ułtotu misto sermone cõsumẽ
Sũt enim hec maiora que alioꝵ causa
fortasse cõplecteris ꝙͣ ipsa illa quor hec
Que in houi doctoꝵ disputatioẽ uer¬
santur. in hil est profecto prestabilus

Expanded text:
conditos mores effingeret. 27 Nam et oculi conditos mores effingeret. 27 Nam et oculi nimis argute quem ad modum animo affecti simus, loquuntur et is qui appellatur uultus, qui nullo in animante esse praeter hominem potest, indicat mores, quoius uim Graeci norunt, nomen omnino non habent. Omitto opportunitates habilitatesque reliqui corporis, moderationem uocis, orationis uim, quae conciliatrix est humanae maxime societatis. Neque enim omnia sunt us disputationis ac temporis, et hunc locum satis, ut mihi uidetur, in iis libris quos legistis, expressit Scipio. Nunc quoper se naturam longius progredi, quae etiam nullo docente, profecta ab iis quorcognouit, confirmat ipsa per se rationem modo ad illa non properem, quae exspectabam a te de iure ciuili, sed facile patiar te hunc diem uel totum in isto sermone consumere. Sunt enim haec maiora, quae aliorum causa fortasse conplecteris, quam ipsa illa, quorum hquae in hominum doctorum disputatione uersantur, nihil est profecto praestabilius,
Abbreviated transcription (Latin):
hoĩ cũ deo similitudo que cũ ita sit. Q
tande põt esse proprior certior ue cog¬
natio Itaq ad houui comoditates et us
t autam reru ubertate natura largi¬
ta est ut ea que gignũtur donata con¬
sulto nobis nõ fdrtuito nata undeant
Nec solu ea que frugibꝰ atq bacis terre
fetu profundũtur. Set etiam pecudes
quod perspicuu sit partim ẽẽ ad usu
horũ parti ad fructu parti ad uesce¬
dum procreatas Artes uero ĩ nũabiles
reperte sũt docente natura qiͣ imitata
ratio res ad uita necessaias solertius
consecuta ẽ. Ipu aute hoiẽ ea natura
nõ solu celeritate mentis ornauit set
etiam sensus tanꝙͣ satellites attribuit
mano dedit. Nam cu ceteras aiãntes
adiecisset ad pastu solu hoiẽ erexit
ad celiq ꝗiͣ cognitiomis domicihiq pt¬
tinu conspectu excitauit. su spetle
ita formauit oris ut mea pemtus re¬

Expanded text:
homini cum deo similitudo. Quod cum ita sit, quae homini cum deo similitudo. Quod cum ita sit, quae tandem esse potest proprior certiorue cognatio? Itaque ad hominum commoditates et usus tantam rerum ubertatem natura largita est, ut ea, quae gignuntur, donata consulto nobis, non fortuito nata uideantur, nec solum ea quae frugibus atque bacis terrae fetu profunduntur, sed etiam pecudes, qu‹om› perspicuum sit ‹plerasque› esse ad usum hominum, partim ad fructum, partim ad uescendum, procreatas. 26 Artes uero innumerabiles repertae sunt, docente natura, quam imitata ratio res ad uitam necessarias sollerter consecuta est. Ipsum autem hominem eadem natura non solum celeritate mentis ornauit sed ‹ei› et sensus tamquam satellites attribuit mano dedit. Nam cum ceteras animantes abiecisset ad pastum, solum hominem erexit et ad caeli quasi cognationis domiciliique pristini conspectum excitauit, tum speciem ita formauit oris, ut in ea penitus re
Abbreviated transcription (Latin):
centius tantoq preclarius. Ut homies̃
deoꝵ agnatione et gente teneant. Nã
ri solent Ni miru ista sunt ut disputã¬
tur pexpetins cursibus cq̃uersiombus
celestibus extitisse quãdam maturita¬
tem serendi generis humani. Quod s̃¬
que fragilia eẽnt et caduca aui ẽẽ m
generatum aleo ex quo uẽ uł agnatio
nobis cu celestibus uel genꝰ uł st̾rps ap¬
pellari potest Itaq ex tot generib nus¬
lu est aiãl p̃ter hoiẽ quod hãt notitiã
aliꝙͣ dei de ip̃is quide hom̃ĩbꝰ nullage¬
ns est neq tam ĩ mansueta neq tam fe¬
ra que non etiam signoret qualẽ hrẽ
deu deceat tñ hñdu sciat. Ex quo effici¬
tur illud ut is agnoscat deu qui unde
ortus sit quasi recordetur cognoscat
Iam uero urtus eade ĩ hoiẽ atq deo ẽ
neq alio ullo igenio. Preterea ẽ autẽ
uirtus mhil aluiel est ꝙͣ inse perfecta
et ad summu perducta natura. Et igi

Expanded text:
centius tantoque praeclarius, ut homines centius tantoque praeclarius, ut homines deorum agnatione et gente teneantur. 2ri sole‹n›t—‹et› nimirum ita est, ut disputatur—perpetuis cursibus conuersionibus‹que› caelestibus exstitisse quandam maturitatem serendi generis humani, quod squae fragilia essent et caduca, animum esse ingeneratum a deo. Ex quo uere uel agnatio nobis cum caelestibus uel genus uel stirps appellari potest. Itaque ex tot generibus nullum est animal praeter hominem quod habeat notitiam aliquam dei, ipsisque in hominibus nulla gens est neque tam mansueta neque tam fera, quae non, etiamsi ignoret qualem haberi deum deceat, tamen habendum sciat. 25 Ex quo efficitur illud, ut is agnoscat deum, qui, unde ortus sit, quasi recordetur ‹ac› cognoscat. Iam uero uirtus eadem in homine ac deo est, neque alio ullo in gen‹ere› praeterea. Est autem uirtus nihil aliud, nisi perfecta et ad summum perducta natura: est igitur
Abbreviated transcription (Latin):
hoiẽm. preclara quicde condictione
grauatli esse a sũmo deo. Solũ ẽ ex tot
Aãntiu generibꝰ atq natiuis parti¬
ceps rationis et cognitioms cu cetera
diuinius Que cuz acdoleuit atq per¬
fecta est noiãtur rite sapiẽtia. Est igit
et indeo prima. hoĩ cu deo rationis
sotietas. Inter quos aute rõ int̾ eosch̾
etiaz recta ratio et coĩs est que cuz
sit lex Lege quoq conciliati hoiẽs
cu diis puitandi sut. Inter quos por¬
ro ẽ comumio legis Inter eos coĩo uir̃
ẽ. Quibꝰ aute hec sunt inter eos coĩa
dem imperiis et potestatibꝰ parent ei
multo etiam magis parent aut et hu¬
ic celesti descriptioni menti ratiomq di¬
uine et p̃potenti deo Iam uniuersus hic
mũdus una ciuitas coĩs deoꝵ atq hoũ
extimãda. Et dum inciuitatibus roẽ
quadam de qua dicet᷑ ydoneo loco ag¬
nationibus familiaru distingũtur sta¬
tus. Id in reru natura tanto ẽ magnifi¬

Expanded text:
hominem, praeclara quadam condicione hominem, praeclara quadam condicione generatum esse a supremo deo. Solum est enim ex tot animantium generibus atque naturis particeps rationis et cogitationis, quom cetera diuinius? Quae quom adoleuit atque perfecta est, nominatur rite sapientia. 23 Est et in deo, prima homini cum deo rationis societas. Inter quos autem ratio, inter eosdem etiam recta ratio et communis est: quae cum sit lex, lege quoque consociati homines cum dis putandi sumus. Inter quos porro est communio legis, inter eos communio iuris est. Quibus autem haec sunt inter eos commundem imperiis et potestatibus parent, multo iam magis parent autem huic caelesti discriptioni mentique diuinae et praepotenti deo, ut iam uniuersus ‹sit› hic mundus una ciuitas communis deorum atque hominum existimanda. Et quod in ciuitatibus ratione quadam, de qua dicetur idoneo loco, agnationibus familiarum distinguuntur status, id in rerum natura tanto est magnifi
Abbreviated transcription (Latin):
sex libris. Scipio tenendus est nobis
et seruandus status omẽsq leges ac¬
comodande ad illud ciuit atisꝰ gemc
serendi et mores.nec scriptis oĩa san¬
tiencda. Repetam stirpem iur a nat᷑a
explicanda. S. Rectissime equide Ista
ne igitur hoc nobis preponi. Nam ꝗnti
ratioẽ potãte mente muẽ siue quocl
est aliud uerbum quo planius signifi¬
çem quod uolo natura oĩz reginam
sihec nõ probas adeo nobis causa or¬
dienda est potissima. E dosane sipos¬
tulas. Et enim propter hunc cõtentu
auiũ strepitũq fluminu nõ uereor cõ¬
discipuloꝵ ne quis ex audiat .I. At ꝗ
cauẽdu ẽ. Solent eni iqd quod uiror
bonoꝵ est admodu irasci nec uero fe¬
prodidisse in quo scripsit mhilcurare
nam id quod tibi concessi quorsum
ꝑtineat expecto .T. Nonfatio longis
huc enim ꝑtinet aĩal hoc prouidum
sagax multiplex acutum memor ple¬
num rationis et consilii quẽ uocamus

Expanded text:
sex libris Scipio, tenendus est nobis sex libris Scipio, tenendus est nobis et seruandus status, omnesque leges adcommodandae ad illud ciuitatis genus, serendi etiam mores nec scriptis omnia sancienda, repetam stirpem iuris a natura, explicanda. Atticvs: Rectissime, et quidem ista ne igitur hoc nobis, Pomponi, nam Quiratione, potestate, mente, numine siue quod est aliud uerbum quo planius significem quod uolo naturam omnem regi? Nam, si hoc ‹c›o‹m›probas, ab eo nobis causa ordienda est potissimum. Atticvs: Do sane, si postulas; etenim propter hunc concentum auium strepitumque fluminum non uereor condiscipulorum ne quis exaudiat. Marcvs: Atqui cauendum est; solent enim id quod uirorum bonorum est admodum irasci, nec uero feprodidisse, in quo scripsit nihil curare Nam id quod tibi concessi, quorsus pertineat, exspecto. Marcvs: Non faciam longius. Huc enim pertinet: animal hoc prouidum, sagax, multiplex, acutum, memor, plenum rationis et consilii, quem uocamus
Abbreviated transcription (Latin):
litigiosa est ꝙͣ scĩa set hoc posterius
nũc iur̃ principia uideamꝰ. Igitur
doctissimis iuris proficisci placuit
a lege haud scio an recte sic modo
ut Idem diffiniunt Lex est ratiosũ¬
ma in insita natura que iubet ea
que fatienda sunt prohibetq con¬
uetetq delinquere eamq rem illi gr¬
ab eligendo. Nam ut illi equitatis sic
nos dilectus iire in lege ponimus. Est
propriu tñ utrimq legis est. Quod
siita recte dlicitur ut inihi quidem
plerũq nderi solet a lege ducendu
est iuric exordiu Ca etfi ẽ nature iui
ea mens ratioq pñdentis. Ea uir̃ atq
ĩiurie regula Set qm̃ inppłari ratione
omis nr̃aꝰ uersatuxr orõ pcpula riter ĩ¬
terdu loqui necesse erit et appellare
eam esse legem que scripto sanat quod
instituti sermonis sapiẽtius Uides ne ex¬
go ip̃ius uix̃ ortum a fonte repetamus
Quo ĩuento nõ erit dubiu quin sit re
pu ͨ ͤ qua optima esse docuit in illis

Expanded text:
litigiosa est quam scientia. Sed hoc posterius: litigiosa est quam scientia. Sed hoc posterius: nunc iuris principia uideamus. Igitur doctissimis uiris proficisci placuit a lege, haud scio an recte, si modo, ut idem definiunt, lex est ratio summa, insita in natura, quae iubet ea quae facienda sunt, prohibetque conuetet delinquere, eamque rem illi Graa legendo. Nam ut illi aequitatis, sic nos delectus uim in lege ponimus, et proprium tamen utrumque legis est. Quod si ita recte dicitur, ut mihi quidem plerumque uideri solet, a lege ducendum est iuris exordium. Ea est enim naturae uis, ea mens ratioque prudentis, ea iuris atque iniuriae regula. Sed quoniam in populari ratione omnis nostra uersatur oratio, populariter interdum loqui necesse erit, et appellare eam legem, quae scripta sancit quod instituti sermonis sapientius. Marcvs: Visne ergo ipsius iuris ortum a fonte repetamus? Quo inuento non erit dubium, quo sint haec publicae, quam optumam esse docuit in illis
Abbreviated transcription (Latin):
ipsos. Hiis em explicatis fons legum
.xII. tabulis ut superiores set penitꝰ
ex ĩtima phyã haurienda iur̾ disci¬
plina puto .I. Nõ eni id queris hoc
sermone prepomi quẽ admodu caue¬
amus in ur̾ aut quid dequaq con¬
sultatione responde amus. Sit ista
res magna sicut est que quondam
a multis claris uiris mĩc ab uno su¬
ma aucto ͤ iuro et scĩa substinet᷑. S
noris ista complectanda inhac dis¬
putatione tota Causa est uniuersi
iur̾ aut legum ut hoc ciuile quod
dicimꝰ in Paruu quemdam et an¬
gustu locu concludatur nature. Ha¬
tura eni uire explicanda est nobis
ea que ab hoĩs repetenda natura
Considerande leges quib cuutate
regi debeant tum hec tractanda ꝙ
composita sunt et descripta iura
Q. Alte uero et ut oportet a capite
fr̾ repetis quod querimꝰ et qui alit
ius ciuile tradunt nõ tam iustitie
ꝙͣ litigandi tradunt uias.I. Nõ est

Expanded text:
ipsos. His enim explicatis, fons legum ipsos. His enim explicatis, fons legum ue a duodecim tabulis, ut superiores, sed penitus ex intima philosophia hauriendam iuris disciplinam putas? Marcvs: Non enim id quaerimus hoc sermone, Pomponi, quem ad modum caueamus in iure, aut quid de quaque consultatione respondeamus. Sit ista res magna, sicut est, quae quondam a multis claris uiris, nunc ab uno summa auctoritate et scientia sustinetur, sed nobis ita complectenda in hac disputatione tota causa est uniuersi iuris ac legum, ut, hoc ciuile quod dicimus, in paruum quendam et angustum locum concludatur. Natura enim iuris explicanda nobis est, eaque ab hominis repetenda natura, considerandae leges quibus ciuitates regi debeant; tum haec tractanda, quae conposita sunt et descripta iura a. 18 Qvintvs: Alte uero et, ut oportet, a capite, frater, repetis quod quaerimus, et qui aliter ius ciuile tradunt, non tam iustitiae quam litigandi tradunt uias. Marcvs: No
Abbreviated transcription (Latin):
minꝰ ꝙ ĩuisum necessarin. Quãobrẽ
quo me uocas aut quid me hortari
msi libellos cõfitia destillicidor accde
portantiu nr̃ an ut stipulationu et
luditioꝵ formulam componam que seͥ
pta sunt a multis diligenter et sunt hu¬
miliora ꝙ̃ illaque a nobis expectaripu
tem qm̃ scriptum est ate de optimo
rei.p᷑ statu constans esse uidetur ut
scribas tu idem de legibus sic eni fe¬
cisse iuideo platonemꝰ illu tuu quem
crete Clinua cu lacedemone gallo
extiuo que ille describit die mcu¬
p̃ssetis a nõsiis ispatiis sil uestribꝰ cre¬
bro insistens. Inter du acquiesçens de
institutis reru publicaru ac de opti¬
mis legibus disputans. Sic nos inter
procerissimas polos ĩ iuridi opacaq
ripa mambulantes tum aute residẽ¬
tes queramus iisdem de rebus aliquid
uberius ꝙͣ forensis usus desiderat . A.
lo ingenere disputandi magis hones
colendi effitiendiq causa nati et ĩ
honi. que naturalis sotietas inter

Expanded text:
in usu necessarium. Quam ob rem quo me uocas, aut quid hortaris? ut libellos conficiam de stillicidiorum ac de parietum iure? An ut stipulationum et iudiciorum formulas conponam? Quae et conscripta a multis sunt diligenter, et sunt humiliora quam illa quae a nobis exspectari puctem, quoniam scriptum est a te de optimo rei publicae statu, consequens esse uidetur ut scribas tu idem de legibus: sic enim fecisse uideo Platonem illum tuum, quem cum Crete Clinia et cum Lacedaemonio Megillo aestiuo, quem ad modum describit, die in cupressetis Gnosiorum et spatiis siluestribus, crebro insistens, interdum adquiescens, de institutis rerum publicarum ac de optimis legibus disputa‹ba›t, sic nos inter has procerissimas populos in uiridi opacaque ripa inambulantes, tum autem residentes, quaeramus isdem de rebus aliquid uberius quam forensis usus desiderat? 16llo in genere disputandi ‹p›o‹t›est s muneris colendi efficiendique causa nati et in hominum, quae naturalis societas inter
Abbreviated transcription (Latin):
tur. quod satis sit modice palestre loci
Quo effecto tanꝙͣ id hu̾it operis ac mu¬
neris ut hanc nobis effecerit sedem ad
disputandum statim p̃cipitat in lirem &
quasi int̾amilia patriam uenerit amit¬
tit nomẽ obscurius lixẽq młto gelidi¬
orem fatit. Nec em ullum hoc frigidiꝰ
Flumen attigi cu ad multa accesserim
ut ux pedeꝰ temptare id possim quod
inphedro płonis facit socrates. Alticꝰ
ille ihil opinor concesserit. O. est ita
ut dicis. Caue ein puto Atticc noster
Cmachio platonisq illis quicqͣ ẽẽ pre¬
clarius. S si uidetur consedeamꝰ Hic
ĩ umbra. atq adeam parte sermonis
ex quo egressi sumꝰ reuertamur .I. pre¬
U ordine igitur Nam tibi totu huc̃¬

Expanded text:
tur quod satis sit modicae palaestrae loci. tur quod satis sit modicae palaestrae loci. Quo effecto, tamquam id habuerit operis ac muneris, ut hanc nobis efficeret sedem ad disputandum, statim praecipitat in Lirem, et quasi in familiam patriciam venerit, amittit nomen obscurius, Liremque multo gelidiorem facit. Nec enim ullum hoc frigidius flumen attigi, cum ad multa accesserim, ut vix pede temptare id possim, quod in Phaedro Platonis facit Socrates. 7 Marille nihil opinor concesserit. Quintus: Est ita ut dicis. Cave enim putes Attici nostri Amalthio platanisque illis quicquam esse praeclarius. Sed si videtur considamus hic in umbra, atque ad eam partem sermonis ex qua egressi sumus revertamur. Marcus: Praentus: Ordire igitur, nam hunc tibi totum
Abbreviated transcription (Latin):
phantide ex acticis. Sic nos et ea patriã
diximꝰ insi nati et illam qua excepti suꝰ
Sed necesse est caritate eam prestare.q
mori et cui nos totos dedere et inqua oiã
nr̃a ponere et quasi cõcreare debenius
Dulcis aute nõ multo secus est ea q̃ genut
ꝙͣ illa que exccpit.P. Ita ego hanc meam
patriam prorsus nũꝙͣ negabo dum illa
sit maior hec mea contineatur. ht̃ ciui
T Recte igitur magnꝰ ille noster me audi¬
ente postt in iuditio cu pro ambio te¬
cum simuldiceret rem .pi. nostram ius¬
tissimas se hinc municipio gratias agẽ
posse. QꝘexeo duosu conseruatores exti¬
tissent. P. Utina uideam adduci hanc
quoq quete procreauit esse patria tuã
Set uentum in insulam est. Hac uero nł
est amenius ut enim hoc quasi rostro fin¬
ditur fibrenus et diuisus equaliter ĩduas
partes latera ħ̾ aluit rapideq dilapsus
cito in unum cõfluit et tantu complecti¬

Expanded text:
erant idem et Attici, sic nos et eam patriam erant idem et Attici, sic nos et eam patriam dicimus ubi nati, et illam ‹a› qua excepti sumus. Sed necesse est caritate eam praestare ‹etati est, pro qua mori et cui nos totos dedere et in qua nostra omnia ponere et quasi consecrare debemus. Dulcis autem non multo secus est ea quae genuit quam illa quae excepit. Itaque ego hanc meam esse patriam prorsus numquam negabo, dum illa sit maior, haec in ea contineatur.  duas haat. 6 Atticus: Recte igitur Magnus ille noster me audiente posuit in iudicio, quom pro Ampio tecum simul diceret, rem publicam nostram iustissimas huic municipio gratias agere posse, quod ex eo duo sui conservatores exstitissent, ut iam videar adduci, hanc quoque quae te procrearit esse patriam tuam. Sed ventum in insulam est. Hac vero nihil est amoenius. Etenim hoc quasi rostro finditur Fibrenus, et divisus aequaliter in duas partes latera haec adluit, rapideque dilapsus cito in unum confluit, et tantum conplecti
Abbreviated transcription (Latin):
tuortus et procteatus es. monemur
enim nescio quo pacto lot ꝓpsr
antiquoꝵ artibus delectant. qͣ itor¬
datione sũmor iuroꝵ ubi quisq ha¬
bitare ubi sedere ubi disputare sit solit
studioseq eoru etiam sepulera cõtẽpla¬
T. Quare istu ubi tues natus plus ama¬
bo. post hac locum. P. Gaudeo igitur me
incunabła mea pene mea tibi ostendisse
S illud tamen qͥuale est quod paulo añ
dixisti. Hũc locu idem ego te accipio di¬
cere Arpinum germanam patriam esse
nrãm. Nũquid duas habetis patriat
an est unia illa patria coĩs nisi forte illi¬
catoni sapienti f̾iuit patria nõ Roma s
tusculu .T Ego me Hercule ut illi et oĩbꝰ
mumcipibus duas esse censeo patrial
Unam ilatura altera ciuitatis. Ut ille
ciuitate roman huĩt altera locipatria
altera uir̾ ut urĩ actici priusꝙͣ thestus
coscdem migrare ex agris et ĩ arctu qđ
appellatur om̃is se conferre iussit et Sim

Expanded text:
tu ortus et procreatus es. Movemur tu ortus et procreatus es. Movemur enim nescio quo pacto locis ipsantiquorum artibus delectant, quam recordatione summorum virorum, ubi quisque habitare, ubi sedere, ubi disputare sit solitus, studioseque eorum etiam sepulcra contemplor. Quare istum ubi tu es natus plus amabo posthac locum. Marcus: Gaudeo igitur me incunabula paene mea tibi ostendisse.Sed illud tamen quale est quod paulo ante dixisti, hunc locum — id enim ego te accipio dicere Arpinum — germanam patriam esse vestram? Numquid duas habetis patrias, an est una illa patria communis? Nisi forte sapienti illi Catoni fuit patria non Roma sed Tusculum. Marcus: Ego mehercule et illi et omnibus municipibus duas esse censeo patrias, unam naturae, alteram civitatis: ut ille civitate Romanus, habuit alteram loci patriam, alteram iuris; ut vestri Attici, priusquam Theseus eos demigrare ex agris et in astu quod appellatur omnis conferre se iussit, et sui
Abbreviated transcription (Latin):
dies ab esse presertim hoc tempore ãni
et amenitate et salubritate hauc se¬
quor. Raro autem licet set miru alia¬
me quoq causa delectat que te non
attingit ita .I. Que tandem ista causa
tm̃ ortistirpe antiquissima sumꝰ Hoc
sacra ħ genus ħ maioꝵ multarũ ues¬
tigia. Qud plura. hanc uides ullam
ut nũc quide est lautius edificata
patris mei studio. qui cum esset ĩfirꝰ¬
ma ualitudine hoc fere etate egit
milrĩs. Set hoc ipso m loco cũ aua
uiueret et antiquo more parua esset
uilla ut illa curlana insabims mesci¬
tt esse natum. Qrͣ idest nescio quia
et latet maiõ ac sensu meo quo me
plus ħlocus fortasse delectet. Siqͥdẽ
etiam illes apiẽtissimꝰ uir Ita camut
iuderet ĩmortalitate scrĩbitur re
causam puto cur huc libentins ule¬
mas atq hinc locum diligas. Suin
ipse uere dicam. Sũ illi uille amitior
modo factus atq huic omi sosiqs

Expanded text:
 licet pluris dies abesse, praesertim hoc tempore anni,  licet pluris dies abesse, praesertim hoc tempore anni, et amoenitatem et salubritatem hanc sequor; raro autem licet. Sed nimirum me alia quoque causa delectat, quae te non attingit Tite. Atticus: Quae tandem ista causa enim orti stirpe antiquissima sumus, hic sacra, hic genus, hic maiorum multa vestigia. Quid plura? Hanc vides villam, ut nunc quidem est, lautius aedificatam patris nostri studio, qui cum esset infirma valetudine, hic fere aetatem egit in litteris. Sed hoc ipso in loco, cum avos viveret et antiquo more parva esset villa, ut illa Curiana in Sabinis, me scito esse natum. Qua re inest nescio quid et latet in animo ac sensu meo, quo me plus hic locus fortasse delectet, si quidem etiam ille sapientissimus vir Ithacam ut videret inmortalitatem scribitur repucausam puto, cur huc libentius venias atque hunc locum diligas. Quin ipse, vere dicam, sum illi villae amicior modo factus atque huic omni solo, in quo
Abbreviated transcription (Latin):
nm adea pomponii dequib actursiã
srmꝰ que tanta esse uolum. Non emii
erunt ea isi fuerint uncle illa manãt
amplissima deinde fatio et libenter
merito et ipse fuit id ut dicis in hoc
sermone facundum.
Et tibi aluid dandi initiu
sumendu est locu mutem
Et in insula que ẽ fibririo
flumini nomen esse sermoni reliquo
demus operam sedentes . T. Sane qui¬
dem. nam illo loco libentissime soleo uti
siuequid mecu ipse cogito siue aut ꝗd
magnificasq uillas et pauimẽta mar¬
morea et laqueata tecta contẽno Ouc¬
tus uero aquarum quos isti mlos et eu¬
ripos uocant quis nõ cũ hec uideat
irriserit. Itaq ut tu paulo ante delege
disserens ad naturam rescribas om̃ia
sic m ipsis rebus que ad quietem aĩ
delectationemq querũtur. natura
dominatur. Quare anea mirabar ul
em hiis in locis isi saxa et mõtes cogi¬
tabam Itaq ut facerem et orõmbus
inducebat tus et uersibus. S mira¬

Expanded text:
m ad ea, Pomponi, de quibus acturi iam sumus, quae tanta esse uolumus. Non enim erunt, nisi ea fuerint, unde illa manant, amplissima. Deinde facio et lubenter et, merito et pie, fuitque id, ut dicis, in hoc sermone faciundum.et tibi aliud dicendi initium sumendum est, locum mutemus et in insula quae est in Fibreno flumini nomen est — sermoni reliquo demus operam sedentes? Marcus: Sane quidem. Nam illo loco libentissime soleo uti, sive quid mecum ipse cogito, sive aliquid magnificasque villas et pavimenta marmorea et laqueata tecta contemno. Ductus vero aquarum, quos isti Nilos et Euripos vocant, quis non cum haec videat inriserit? Itaque ut tu paulo ante de lege et de iure disserens ad naturam referebas omnia, sic in his ipsis rebus, quae ad requietem animi delectationemque quaeruntur, natura dominatur. Quare antea mirabar — nihil enim his in locis nisi saxa et montis cogitabam, itaque ut facerem et narrationibus inducebar tuis et versibus —, sed mira
Abbreviated transcription (Latin):
Itemuu inhoiẽ est perfecta ẽ ĩ mente
sapientis. Que sũt aute uarie et ad tps
scripte ppłi fauore magis ꝙͣ re legum
nomen tenent. Omne enim leges que
quide recte lex appellar possitꝰ ẽẽ lau¬
dabile quibusclam talibus argumẽtio
docent. Constat profecto ad safute ci¬
uium cuntatũq ĩ columitate. Uitãq
horũ et quiete beatam conditas esse
leges. eosq qui primu huiꝰmoĩ scita sã¬
serunt pplis ostendisse ea sescripturos
atq laturos. quibꝰ illi ascriptis suscepti¬
sq honeste beateq iuerẽt. ꝙ̃q ita cõ¬
posita sanctaq essent eas leges iudelic
noiãrent. Ex quo intelligi par est coq
ꝑ incõsa et ĩ iusta ppłie iussa descͥpserĩt
cum contra fecerint ꝙͣ polliciti professi¬
ꝙ sint. quid uis potius tulisse ꝙͣ leges ut
illi solent. Q si ciutas careat obeam ipa
causam ꝙ eo careat pronihilo habenda

Expanded text:
item quom in homine est perfecta in mente item quom in homine est perfecta in mente sapientis. Quae sunt autem varie et ad tempus descriptae populis, favore magis quam re legum nomen tenent. Omnem enim legem, quae quidem recte lex appellari possit, esse laudabilem qui‹bus›dam talibus argumentis docent. Constare profecto ad salutem civium civitatumque incolumitatem vitamque hominum quietam et beatam inventas esse leges, eosque qui primum eiusmodi scita sanxerint, populis ostendisse ea se scripturos atque laturos, quibus illi adscitis susceptisque honeste beateque viverent, quaeque ita conposita sanctaque essent, eas leges videlicet nominarent. Ex quo intellegi par est, eos qui perniciosa et iniusta populis iussa descripserint, quom contra fecerint quam polliciti professique sint, quidvis potius tulisse quam leges, illi solent: quo si civitas careat ob eam ipsam causam quod eo careat pro nihilo habenda
Abbreviated transcription (Latin):
beat et ad sermonis more usitati trahat
re. Set uero in telligi sic oportet. Et hec
et regentis dei. Neq ei esse mens diui¬
na siue roẽ potest. Nlec rõ diuina nõ haẽ
ium ĩ rectis prauisq sautiendis habere
nec quia nũꝙͣ erat scriptu. Ut contra
omĩs hostiu copias inponte unus assistẽt
atergoq pontem niter scĩdi iubẽt. Idcirto
minus illu codicem regem gessisset tan¬
tam fortitudins lege atq imperio pu¬
tabimꝰ. Nec nõ regnante tarquino nul¬
la erat xome scripta lex descrupris. Id¬
circo nõ contra illa legem sempiterna
Sex Tarquimis iim lifcretie tricipitim
filie attulit. Crat enim ratio profecta arer
natura et ad recte fatiendu impelles et
incipit lexesse cu stripta est. set tuc̃ cu
orta est orta aute est simł cu mẽte diuĩ¬
na Quamobremlex uera atq prniceps ap¬
ta aed iubendu et uetanda. Ratio est
.I. Ergo ut illa diumna mens sũma lex ẽ

Expanded text:
beat et ad sermonis morem usitati trahat.beat et ad sermonis morem usitati trahat.re. Sed vero intellegi sic oportet, et hoc et regentis dei. 10 Neque enim esse mens divina sine ratione potest, nec ratio divina non hanc vim in rectis pravisque sanciendis habere, nec quia nusquam erat scriptum, ut contra omnis hostium copias in ponte unus adsisteret, a tergoque pontem interscindi iuberet, idcirco minus Coclitem illum rem gessisse tantam fortitudinis lege atque imperio putabimus, nec si regnante ‹L.› Tarquinio nulla erat Romae scripta lex de stupris, idcirco non contra illam legem sempiternam Sex. Tarquinius vim Lucretiae Tricipitini filiae attulit. Erat enim ratio, profecta a rerum natura, et ad recte faciendum inpellens et incipit lex esse quom scripta est, sed tum quom orta est. Orta autem est simul cum mente divina. Quam ob rem lex vera atque princeps, apta ad iubendum et ad vetandum, ratio est Marcus: Ergo ut illa divina mens summa lex est,
Abbreviated transcription (Latin):
quorsu .Q. istud .Q. quia nũc duçitur
ab eodem et a ceteris cliis ĩ mortalibus
sunt nobis agendi capiẽdi p̃mordia
deamus igitur rursus prius ꝙͣ agredia¬
mur adleges singłas. Umi natfiramq
legis nec cum referenda sint adeam no¬
bic omĩa labamur interdum errore ser¬
monis ignoremusq ium sermonis eins
quo iura nobis diffimenda sũt .O. Sane
quide hercule et est ista recta clocendi
uia .I. Hanc enim igitur uideo sapiẽtissi¬
moꝵ fuisse sinam legem ne honi ĩgeniis
mũclum regeret imꝑandi prohibendiq
sapĩa. It aq principem legem illam et ul¬
trina mente esse clicebant omĩa ratioe
aut cogentis aut uetantis dei ex qua illa
lex qua diĩ huano generi dederut Recte
est laudata. Est eni ratio mensq sapien¬
tis adiubendu et ad deterrendu ycdonea
aliquotiens. Q. Ita aliquotiens iste locus
tactus est. set anteꝙͣ ał populares leges
uenias ium istius celestis legis explania si
placet ne extus nos consuetudirus absor¬

Expanded text:
Quorsum istuc? Marcus: Quia nunc item ab eodem et a ceteris diis immortalibus sunt nobis agendi capienda primordiaVideamus igitur rursus, priusquam adgrediamur ad leges singulas, vim naturamque legis, ne quom referenda sint ad eam nobis omnia, labamur interdum errore sermonis, ignoremusque vim rationis eius qua iura nobis definienda sint. Quintus: Sane quidem hercle, et est ista recta docendi via. Marcus: Hanc igitur video sapientissimorum fuisse sententiam, legem neque hominum ingeniis ersum mundum regeret imperandi prohibendique sapientia. Ita principem legem illam et ultimam mentem esse dicebant omnia ratione aut cogentis aut vetantis dei. Ex quo illa lex, quam di humano generi dederunt, recte est laudata: est enim ratio mensque sapientis ad iubendum et ad deterrendum idonea. 9 Quintus: Aliquotiens iam iste iocus a te tactus est. Sed antequam ad populares leges venias, vim istius caelestis legis explana si placet, ne aestus nos consuetudinis absor