comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
partem australis plage. E cetera: Con¬
suetudo ẽ scripture quatuor a deo par-¬
tes orbis terrȩ quas agrum uel plagas
nominant appellare: et indistributione
finium tribus iude duȩ tantummͦ no-¬
minantur: &e duȩ reticentur: Hinc enĩ
scͥptum ẽ: Et facti sunt fines tribus
filiorum uida. scđ̃m plebes eorum: afi¬
nibus idumeȩ a deserto sina ad occidẽ¬
tem: Et cum descripti eeñt fines ad
occidentem: tum deinde &e aboriente:
omne inquit mare salsum: ce alias du-¬
as partes reticuit: id ẽ septemtrionis
uel meridiani Uide gͦ si non repletast̃¬
ista misteriis: licet singula uel senti¬
re. uł explicare nequeamus: Tamen
ꝓut dñs prebere dignatur: ce nos ca-¬
pere ualemus: discutere singła quȩq
temptabimꝰ: facti sunt inquit fines u-¬
da scđm plebes eorum: afinib idumeȩ
a deserto sina ad occidentẽ: Igitur fines
tudȩ ꝓximi sunt finib idumeȩ. Idumea

Expanded text:
partem australis plagae, » etc. Conpartem australis plagae, » etc. Consuetudo est Scripturae quatuor adeo partes orbis terrae, quas agrum et plagas nominant, appellare; et in distributione finium tribus Judae duae tantummodo nominantur, et duae reticentur. Hinc enim scriptum est: Et facti sunt fines tribus filiorum Juda secundum plebes eorum, a finibus Idumaeae, a deserto Sina ad occidentem; et cum descripti essent fines ad occidentem, tum deinde et ab oriente; omne, inquit, mare salsum. Et alias duas partes reticuit, id est, septentrionis vel meridiani. Vide ergo, si non repleta sunt mysteriis, licet singula vel sentire vel explicare nequeamus. Tamen prout Dominus praebere dignatur, et nos capere valemus, discutere singula quaeque tentabimus. Facti sunt, inquit, fines Juda secundum plebes eorum, a finibus Idumaeae, a deserto Sina, ad occidentem. Igitur fines Judae proximi sunt finibus Idumaeae. Idumaea
Abbreviated transcription (Latin):
tamen in ebreis legitur arbȩ id ẽ quatuor:
ex eo quod ibi tres patriarchȩ abraam.
isaac & iacob sepulti sunt: & adam
magnus: Sicut in hoc libro hoc ẽ in
ib̃u naue scͥptum ẽ: licet eum quidã
conditum in loco caluariȩ suspicent᷑:
Hec autem eadem chebron. olun me-¬
tropolis philistinorum. et habitaculum
gigantum. regnumq postea dauid in
tribu iuda ciuitas sacerdotalis &e fugi-¬
cus abraham quȩ & mambre usq ad
constantii regis imꝑium monstrabat᷑:
&e mausol eum eius inp̃sentiarũ cernit᷑
Cumq anrĩs ibidem ȩccła iam extru-¬
cta sit. in cirtuitu a cunctis gentibus
terebinti locus suꝑsticiosiecolitur: eo
quod sub ea abraham angelos quõ¬
dam hospicio susceperit: Hȩc gͦ pͥmũ
arbȩ: postea a chebron uno filiorum
caleb sortita uocabulum ẽ. Legȩ uerba¬
filiorum iude ꝑ cognationes suas ista
fuit: Atermino edom desertum sin
contra meridiem & usq ad extremam

Expanded text:
tamen in Hebraeis legigitur Arbe, id est quatuor: tamen in Hebraeis legigitur Arbe, id est quatuor: ex eo quod ibi tres patriarchae, Abraham, Isaac et Jacob, sepulti sunt, et Adam magnus, sicut in hoc libro, hoc est, in Jesu Nave scriptum est; licet eum quidam conditum in loco Calvariae suspicentur. Haec autem eadem Chebron olim metropolis Philisthinorum, et habitaculum gigantum, regnumque postea David in tribu Juda civitas sacerdotalis et fugicus Abraham, quae et Mambre, usque ad Constantii regis imperium monstrabatur, et mausoleum ejus in praesentiarum cernitur. Cumque a nostris ibidem ecclesia jam exstructa sit in circuitu, a cunctis gentibus Terebinthi locus superstitiose colitur, eo quod sub ea Abraham angelos quondam hospitio susceperit. Haec ergo primum Arbe, postea a Chebron, uno filiorum Caleb, sortita vocabulum est. Lege Verbafiliorum Judae per cognationes suas ista fuit: a termino Edom desertum Sin contra meridiem, et usque ad extremam
Abbreviated transcription (Latin):
cum sara: isaac cum rebecca: iacob cũ
lia: Merint gͦ caleb patrum reliquias
in herecditatem suscipere: sine dubio
quia ꝑsapientiam quȩ in eo erat qui
uuigebat᷑. sub moyseo & sub ih̃u. intellexe¬
rat coniunctionis ipsius racionem: ce ꝑ¬
spexerat quid eẽt cause quod cum abra-¬
ham sola sacra iaceret. ubi neq agar.
neq cethura ei meruisset ad iungi: uel.
quid eẽt causȩ quod cum iacob sola lia
iacere uideretur: & neq rachel quȩ am¬
plius fuerat dilecta. neq aliqua ex con-¬
cubinis insepulero ei fuerat copulata:
Iste gͦ in memoriis patrum hereditatẽ
capit prudens & sapiens caleb: ipsi iħs
enachitarum gentium metropolim
tribuit ebron: et efficitur ei sors usq
in hodiernum diem: Nomen ẽbron
antea uocabatur cariatharbȩ: adã ma-¬
ximus ibi inter enachim situs ẽ et
terra cessauit aprȩliis: Cariatharbegͦ
ciuitas. quatuor int̾ptatur: Et licet cor¬
rupte in grecis codicib arboc scribatur:

Expanded text:
cum Sara, Isaac cum Rebecca, Jacob cum cum Sara, Isaac cum Rebecca, Jacob cum Lia. Meruit ergo Caleb patrum reliquias in haereditatem suscipere, sine dubio quia per sapientiam quae in eo erat qui vigebat, et sub Moyse et sub Jesu intellexerat conjunctionis ipsius rationem, et prospexerat quid esset causae quod cum Abraham sola Sara jaceret, ubi neque Agar, neque Cethura ei meruisset adjungi: vel quid esset causae quod cum Jacob sola Lia jacere videretur, et neque Rachel quae amplius fuerat dilecta, neque aliqua ex concubinis, in sepulcro ei fuerat copulata. Ipse ergo in memoriis patrum haereditatem capit prudens et sapiens Caleb, ipsi Jesus Enachitarum gentium metropolim tribuit Hebron, et efficitur ei sors usque in hodiernum diem. Nomen Hebron antea vocabatur Cariatharbe: Adam maximus ibi in terra Enachim situs est, et terra cessavit a praeliis. Cariatharbe ergo civitas quatuor interpretatur: et licet corrupte in Graecis codicibus Arboe scribatur,
Abbreviated transcription (Latin):
adũsum scienciam dĩ: ita etiam nune
sapientissimus hic caleb adsistit ante
ib̃m: ce ꝓmittit se ualere ad bellum epintũ
ẽẽ ad prelium: Et ideo de poscit ꝑmitti
sͥ uelut dispensari facultatem: ut con¬
grediatur cum dialecticis seculi cum
his qui ꝓueris falsa confirmãt: ut eos
confutet et suꝑet: ce subuertat omnia q̃
illi falsis assercionib construxerunt:
Ideo demq uidens alacritatem eius
iħs: benedixit inquit eum: scilicet. qͦd
talia deposcat: ce audeat: S &e tu si uis
dare oꝑam studiis. & legem prudent̃
meditari & effici cor in lege d̃i: potes
istas magnificas temunitas urbes id ẽ.
asserciones subũtere falsitatis: ut &e tu
merearis benedici ab ih̃u: & accipere he-¬
bron: Int̃pretatur autem hebron con-¬
iunctio uł coniugium: ꝑquod potest
fortasse illud ostendi: quod spelunca
dupplex comparata ab abraam patriar-¬
cha inea ẽ. in qua coniugia patrum &
reliquiȩ eorum iacent: id ẽ abraham

Expanded text:
adversum scientiam Dei , » ita etiam nunc adversum scientiam Dei , » ita etiam nunc sapientissimus hic Caleb assistit ante Jesum, et promittit se valere ad bellum, et promptum esse ad praelium. Et ideo deposcit permitti sibi vel dispensari facultatem, ut congrediatur cum dialecticis saeculi, cum his qui pro veris falsa confirmant; ut eos confutet, et superet, et subvertat omnia quae illi falsis assertionibus construxerunt. Ideo denique videns alacritatem ejus Jesus, benedixit, inquit, eum, scilicet quod talia deposcat et audiat. Sed et tu si vis dare operam studiis, et legem prudenter meditari, et effici cor in lege Dei, potes istas magnificas et munitas urbes, id est, assertiones subvertere falsitatis, ut et tu merearis benedici ab Jesu et accipere Hebron. Interpretatur autem Hebron conjunctio vel conjugium: per quod potest fortasse illud ostendi quod spelunca duplex comparata ab Abraham patriarcha ea est in qua conjugia patrum et reliquiae eorum jacent, id est, Abraham
Abbreviated transcription (Latin):
excelsum: a montem in quo ciuitates
magnȩ cemunitez Et ex hoc hec posce¬
bat: quia nouerat belli gerare: sicut
scͥptum ẽ Ciuitates munitas occupa¬
bit sapiens: et destruet munitionem
in qua confidebant impii: Putas cui
hec diceret salomon hoc nos uolebat do-¬
cere: quia sapiens caperet ciuitates et
munitiones destrueret ex lapidib con¬
structis: an illud potius indicat. quod
ciuitates ce muri sunt impiorum dog¬
mata. & sillogisin philosophorũ. quib
ad struunt impia quȩq &e diuinȩ legi
contraria: quȩ apud paganos uł bar¬
baros obseruantur: S illa his depu¬
tanda sunt. et ciuitates munitas ẽẽ atq
inmontib collocatas: quȩ heretici asser-¬
tionib uelut in altis montib collocant:
Istas gͦ cuutates sapiens quisq uerbum
ueritatis predicans destruit: &e urbes m̃-¬
daces ueritatis ariete subuertit: Sicut
cepaulus dicebat cogitationes destruẽ-¬
tes et omnem altitudinẽ. quȩ ex dollit se

Expanded text:
excelsum, et montem in quo civitates excelsum, et montem in quo civitates magnae et munitae. Et ex hoc haec poscebat, quia noverat belligerare, sicut scriptum est: « Civitates munitas occupabit sapiens, et destruet munitionem in qua confidebant impii . » Putas cum haec diceret Salomon hoc nos volebat docere quia sapiens caperet civitates et munitiones destrueret ex lapidibus constructis? An illud potius indicat quod civitates et muri sunt impiorum dogmata, et syllogismi philosophorum, quibus astruunt impia quaeque et divinae legis contraria quae apud paganos vel barbaros observantur? Sed illa his deputanda sunt, et civitates munitas esse atque in montibus collocatas, quae haeretici assertionibus velut in altis montibus collocant. Istas ergo civitates sapiens quisque verbum veritatis praedicans destruit, et urbes mendaces veritatis ariete subvertit; sicut et Paulus dicebat, « cogitationes destruentes, et omnem altitudinem quae extollit se
Abbreviated transcription (Latin):
uit pes tuus: erit possessio tua et fili¬
orum tuorum inꝑpetum: E reliqua
De me inquit &e de te locutus ẽ moy¬
ses: De te qͥdẽhocẽ qd dix̃ dñs qͥa si crede¬
retis moysi credẽtis utiq ce m: de me
enim ille scͥpsit: De me uͦ quod dixit:
hoc ẽ de caleb qui corẽ Certum ẽ qͥa
de corde scͥpsit moyses: qui omma
prudenter sapienterq conscͥpsit: Ait gͦ
Hodie ualeo sicut ualebam tuns. Sẽs
quippe similit̃ ualet in presentib ce in
preteritis. &e innouissimis ce inuct̾ibus:
ce i eugłiis ce in lege: Hoc ẽgͦ quod di¬
cit ualere se hodie sub iħu sicut tunc
sub moysen: quia inutriusq testam̃ti
misteriis coruigilans ualet: S uidea-¬
mus etiam peticionem eius: qmͣ poscit
ab iħu caleb filius ieffone Petote in qͥt
montem hunc: Sicut dicit dominus:
In die illa nichil humile uł deiectum
sc̃s requirit: inchil quod indemersis
conuallibus iacet: s montem querit

Expanded text:
vit pes tuus, erit possessio tua, et filivit pes tuus, erit possessio tua, et filiorum tuorum in perpetuum, » et reliqua. De me, inquit, et de te locutus est Moyses: de te quidem, hoc est quod dixit Dominus quia « si crederetis Moysi, crederetis utique et mihi, de me enim ille scripsit ; » de me vero quid dixit, hoc est de Caleb, qui cor est? Certum est quia de corde scripsit Moyses, qui omnia prudenter sapienterque conscripsit. Ait ergo: Hodie valeo sicut valebam. Tunc sanctus quippe similiter valet in praesentibus, et in praeteritis, et in novissimis, et in veteribus, et in Evangeliis, et in lege. Hoc est ergo quod dicit valere se hodie sub Jesu sicut tunc sub Moyse, quia in utriusque Testamenti mysteriis cor vigilans valet. Sed videamus etiam petitionem ejus quam poscit ab Jesu Caleb filius Jeffone: « Peto te, » inquit, « montem hunc, » sicut dicit Dominus: In die illa. Nihil humile vel dejectum sanctus requirit, nihil quod in demersis convallibus jacet, sed montem quaerit
Abbreviated transcription (Latin):
Est gͦ omnis qui diuinis sensibus uacat:
et prudenter cuncta ac racionabilitera-¬
git: caleb Hic primo quidem eruditus
amoyse: scdõ uͦ abiħ̃u. cui adsistebat
dicens: Tu nosti uerbum quod locutꝰ
ẽ dominus ad moysẽ hominem d̃r tu
scis uerbum quod locutus ẽ: Quis enĩ
alius potest nosse uerbum quod locu-¬
tus ẽ dñs ad moysen. insi solus ihesus:
Nemo sic intellexit legem sicut docuit
ib̾s: Ipse enim omina docuit & aperu-¬
it: ipse reuelauit paulo. quia lex sp̃alis¬
ẽ: Locutusq ẽ ad eum caleb filius
ieffone cenezeus: Nosti quod lo cutus
sit dñs ad moys en hominem dĩ de
me &e te in cades barne: Quadragin¬
ta annorũ eram quando me misit mo¬
yses famulus dñi de cades barne ut
considerem terram: nunciauiq ei qͦd
uerum uidebatur mͥ: fr̃s autem mei
qui ascenderant mecum dissoluerunt
cor ppłi: ce nichilominꝰ ego secutus sum
dñm d̃m meũ: Iurauitq moyses in
die illo dicens: Terram quam calca¬

Expanded text:
Est ergo omnis qui divinis sensibus vacat, Est ergo omnis qui divinis sensibus vacat, et prudenter cuncta ac rationabiliter agit, Caleb. Hic primo quidem eruditus a Moyse, secundo vero a Jesu cui assistebat, dicens: « Tu nosti verbum quod locutus est Dominus ad Moysen hominem Dei; » tu scis verbum quod locutus est. Quis enim alius potest nosse verbum quod locutus est Dominus ad Moysen, nisi solus Jesus? Nemo sic intellexit legem sicut docuit Jesus: ipse enim omnia docuit et aperuit, ipse revelavit Paulo, « quia lex spi« Locutusque est ad eum Caleb filius Jeffone, Cenezaeus: Nosti quod locutus sit Dominus ad Moysen hominem Dei, de me et te in Cadesbarne. Quadraginta annorum eram quando me misit Moyses famulus Domini de Cadesbarne, ut considerarem terram, nuntiavique ei quod verum videbatur mihi. Fratres autem mei qui ascenderant mecum, dissolverunt cor populi: et nihilominus ego secutus sum Dominum Deum meum. Juravitque Moyses in die illo, dicens: Terram quam calca
Abbreviated transcription (Latin):
men ad diuisionem etiam sacerdos:
qui ẽ archanus et misticus sermo di
Sic enim dicit. quia cum uenerit
iħs &e eleazar simul ad diuidendam
terram: Et uideainus quis ẽ qui pri-¬
mus accepit hereditatẽ ab iħ̃u Caleb
inquit filius ieffone: Hic enim pecit
et accepit primus ceteris. quibdam
rationib & uerbis quȩ descͥpta sunt:
quȩ uerba etiam nos possunt in struere
ad salutem: Et primus omniũ caleb
interp̃tari dr̃ quasi cor: Quis gͦ ẽ quasi
cor nisi is qui in omnib intellectui oꝑã
tribuit: Quia ñ aliud aliquod mem¬
brum corporis eccłȩ ẽẽ dicitur: nͥ illud
quod ẽ in nobis preclarius cor: idẽ
qui omnia cum ratione ce prudentia
gerit: et ita cuncta dispensat: quasi
ñ sit aliud nͥ cor Interp̃tatur autem
et ieffone pater eius: conũsio: Hic gͦ
caleb: filius ẽ conu̾sionis. Qui nisi is
qui ad dñm conu̾sus talem ex se fru¬
ctum. ꝓfret. et cor filium generarit:

Expanded text:
men ad divisionem etiam sacerdos, men ad divisionem etiam sacerdos, qui est arcanus et mysticus sermo Dei: sic enim dicit, quia « cum venerit Jesus, et Eleazar simul ad dividendam terram. » Et videamus quis est qui primus accepit haereditatem ab Jesu. « Caleb, » inquit, « filius Jeffone. » Hic enim petiit et accepit primus caeteris, quibusdam rationibus et verbis quae descripta sunt: quae verba etiam nos possunt instruere ad salutem. Et primus omnium Caleb interpretari dicitur, quasi cor. Quis ergo quasi cor, nisi is qui in omnibus intellectui operam tribuit? Quia non aliud aliquod membrum corporis Ecclesiae esse dicitur, nisi illud quod est nobis praeclarius cor, id est, qui omnia cum ratione et providentia gerit, et ita cuncta dispensat, quasi non sit aliud nisi cor. Interpretatur autem et Jeffone pater ejus conversio. Hic ergo Caleb filius est conversionis. Qui nisi is qui ad Dominum conversus talem ex se fructum proferet, et cor filium generarit.
Abbreviated transcription (Latin):
oc ẽ quod possederunt filii isrł
in terra chanaan qm dederunt
eis eleatar sacerdos & iosue filius nun:
et principes familiarum ꝑtrib isrł.
sorte omnia diuidentes sicut precepat
dñs in manu moysi: nouem tribub¬
S et dimidie tribui: Duabus enim tri¬
bubus et dimidiȩ dederat moyses tranᷤ¬
I sioidanen possessionem absq leuitis qͥ
nichil acceperunt inter fr̃s suos: s in
eorum successerant locum: Ce relioͣ
Discamus ex lege qmͣ necessariȩ scͥpta
sit terrȩ diuisio: quȩ primo per moy
seruemus: s ut rationem utriusq
dicentes: illam solam teneamus quȩ
abiħu nobis dño nr̃o traditur: Igit᷑
illam terram que ẽ transiordanen mo-¬
yses distribuit: hanchisquȩ ẽ interra
scã et terra bona distribuit ihs princeps
tribuum isrł: Uides gͦ quia cum abeo
cȩperit uera illa hereditas terrȩ sc̃ȩ id
ẽ a saluatore distribui: assumentur
debitis ce uos suꝑ .xii. thronos iudi¬
cantes .xii. tribus isrł: As sumitur ta¬

Expanded text:
oc est quod possederunt filii Israel in terra Chanaan, quam dederunt eis Eleazar sacerdos, et Josue filius Nun, et principes familiarum, per tribus Israel sorte omnia dividentes, sicut praeceperat Dominus in manu Moysi novem tribubus, et dimidiae tribui. Duabus enim tribubus et dimidiae dederat Moyses trans Jordanem possessionem: absque Levitis, qui nihil acceperunt inter fratres suos, sed in eorum successerant locum, » etc. Discamus ex lege quam necessarie scripta sit terrae divisio, quae primo tempore servemus, sed ut rationem utriusque dicentes, illam solam teneamus quae ab Jesu nobis Domino nostro traditur. Igitur illam terram quae trans Jordanem Moyses distribuit, hanc his quae est in terra sancta et terra bona distribuit Jesus princeps tribuum Israel. Vides ergo quia cum ab eo coeperit vera illa haereditas terrae sanctae, id est, a Salvatore distribui, assumentur debitis et vos super duodecim thronos, judicantes duodecim tribus Israel . » Assumitur ta
Abbreviated transcription (Latin):
si forte susceptis a te quȩ necessaria sũt.
& sic ñ quasi auaritiam. s quasi bene-¬
dictionẽ: illi neglexerint eruditioni
oꝑam dare: & uerbo di uacare: et in
lege dĩ meditari die ac nocte: ipsi ui-¬
debunt quomͦ ꝓ animab ur̃is reddãt
dño rationem:¬

Expanded text:
si forte susceptis a te quae necessaria sunt, si forte susceptis a te quae necessaria sunt, et sic non quasi non avaritiam, sed quasi benedictionem illi neglexerint eruditioni operam dare, et verbo Dei vacare, et in lege Dei meditari die ac nocte, ipsi videbunt quomodo pro animabus vestris reddant Domino rationem
Abbreviated transcription (Latin):
tamen aliquam differentiam. in bis
quȩ moyses ddistribuit: & in bis que
ih̃s: Moyses namq duab et semis
tribubus terram distribuens. ultra ior-¬
danen non dedit leuitis habitaculi
portiornem quȩ eos contingebat:
ihs autem non dedit solũ his tri¬
bubus quas ipse dispensat: uerum
et illis in que amoyse transiordanen
fuerant collocate: Habitacula & enĩ
leuitis insingulis tribubus decernun-¬
tur: ut ꝑhoc multo magnificentius
misterium nosceremus: Iste enim
ordo leuiticus uł sacerdotalis qui dĩ
sapientiȩ &e scientiȩ oꝑam inpendit: ñ
potuit a moyse sortem habitationis
acciꝑe: quia non erat moyses ueritatis.
s umbre ⁊ exemplaris munister: Ihs uͦ
dñs nr̃ qui erat sapientia di: ipse ha-¬
bitacula sapientib prebet: Non enim
potuit dicere moyses: uade uende om¬
ma quȩ habes & da pauꝑib ce habe-¬
bis thesaurũ incelis et uen sequere
me: Hoc ẽ enim partem dare leuitis:
Nec potuit dicere moyses: quia qui

Expanded text:
tamen aliquam differentiam in his tamen aliquam differentiam in his quae Moyses distribuit, et in his quae Jesus. Moyses namque duabus et semis tribubus terram distribuens ultra Jordanem , non dedit Levitis habitaculi portionem quae eis contingebat. Jesus autem dedit non solum his tribubus quas ipse dispensat, verum et in illis quae a Moyse trans Jordanem fuerant collocatae. Habitacula etenim Levitis in singulis tribubus decernuntur, ut et per multo magnificentius mysterium nosceremus. Iste enim ordo Leviticus vel sacerdotalis qui Dei sapientiae et scientiae operam impendit, non potuit a Moyse sortem habitationis accipere, quia non erat Moyses veritatis, sed umbrae exemplaris minister. Jesus vero Dominus noster, qui erat sapientia Dei, ipse habitacula sapientibus praebet. Non enim potuit dicere Moyses: « Vade, vende omnia quae habes, et da pauperibus, et habebis thesaurum in coelis; et veni, sequere me . » Hoc est enim partem dare Levitis. Nec potuit dicere Moyses: quia « qui
Abbreviated transcription (Latin):
neq moyses dedit hereditatem: neq
iħs: Qua re. quid aliud sentiendũ
ẽ insi quod sunt in ȩecła dm̃ quidam.
qui uirtute anini et meritorũ gr̃a ce-¬
teros homines precedunt: quibus ipse
dñs ẽẽ hereditas dicitur : Ꝙ si fas ẽ au¬
dere intalibus & archani reconditi ali-¬
quid aꝑire: uideamus ne forte illud
sit quod sacerdotum uł leuitarum fi-¬
guram latenter ostendit: quia inom-¬
ni popło. eorum dico qui saluantur:
maior sine dubio pars ẽ & longe nume-¬
res. et actus ꝓbabiles dño placent: pau-¬
ci uͦ sunt & ualde rari qui sapientiȩ
oꝑam dantes. ce mentem suam purã
mundamq seruantes: atq in omnib
preclaris uirtutib suas animas exco-¬
lentes: ceteris simpliciorib ꝑdoctrinȩ
gr̃am illuminant iter: quo gradiun-¬
tur et ueniunt ad salutem: Hii fortas-¬
sis subleuitarum &e sacerdotum nomi-¬
ne designantur: quorum herehitasipse
dñsẽ qui ẽ sapientia: quam preceteris
omnib dilexisse ꝑhibentur : Inuenio

Expanded text:
neque Moyses dedit haereditatem, neque Jesus. Qua re, quid aliud sentiendum est, nisi quod sunt in Ecclesia Domini quidam qui virtute animi et meritorum gratia caeteros homines praecedunt: quibus ipse Dominus esse haereditas dicitur. Etsi fas est audire in talibus, et arcani reconditi aliquid aperire, videamus ne forte illud sit quod sacerdotum vel Levitarum figuram latenter ostendit. Quia in omni populo, eorum dico qui salvantur, major sine dubio pars est, et longe numeres, et actus probabiles Domino placent. Pauci vero sunt et valde rari qui sapientiae operam dantes, et mentem suam puram mundamque servantes, atque in omnibus praeclaris virtutibus suas animas excolentes, caeteris simplicioribus per doctrinae gratiam illuminant iter quo gradiuntur, et veniunt ad salutem. Hi fortassis sub Levitarum et sacerdotum nomine designantur, quorum haereditas ipse Dominus est, qui est sapientia, quam prae caeteris omnibus dixisse perhibentur. Invenio
Abbreviated transcription (Latin):
rutum ẽ templum ex lapidib fabricatũ
Aderat pontifex futurorum bonorũ:
cessauerunt pontifices taurorum. c hyr-¬
corum: Uenit agnus d̃i qui tollit pec-¬
cata mundi: destitit agnus ex pecudi-¬
scda hereditatis facta diuisio Prima
ses transiordanen tribui ruben. et tribui
gad. et dimidiȩ tribui manasse. possessio¬
nem decernit: ceteri uͦ omnes ꝑiħ̃m
suscipiunt hereditatem: Diximus iã
prius quomͦ ꝑlegem placuerunt deo
precedentes tempore eos qui ꝑfidem
ihũ ad ꝓmissa ꝑueniunt: nondum
ea quȩ ꝑfecta sunt consecuntur: ex pecͥ-¬
tantes eos qui posteriores. diuerso qui-¬
dem tempore siuna fide placebunt:
sicut apłs dixit: Utine sine nobis
ꝑfectionem consequerentur: ¶ribui
autem leui ñ dedit possessionem: s sa-

Expanded text:
rutum est templum ex lapidibus fabricatum: rutum est templum ex lapidibus fabricatum: aderat pontifex futurorum bonorum, cessaverunt pontifices taurorum et hircorum; venit Agnus Dei qui tollit peccata mundi, destitit agnus ex pecudibsecunda haereditatis facta divisio: prima ses trans Jordanem tribui Ruben, et tribui Gad, et dimidiae tribui Manasse, possessionem decernit; caeteri vero omnes per Jesum suscipiunt haereditatem. Diximus jam prius quomodo per legem placuerunt Deo, praecedentes tempore eos qui per fidem Jesu ad promissa perveniunt, nondum ea quae perfecta sunt consequuntur: exspectantes eos qui posteriores, diverso quidem tempore, sed una fide placebunt, sicut Apostolus dixit: Utinam sine nobis perfectionem consequerentur . « Tribui autem Levi non dedit possessi
Abbreviated transcription (Latin):
requiescet unusquisq subuite sua
et subficu sua:
sessionem nouem tribubus ce
dimidie tribui manasse. quia ruben
ce gad possederunt terram qmͣ tradi-¬
dit eis moyses famulus dm̃ transior-¬
danen ad orientalem plagam. Ꝙ cetera

Expanded text:
requiescet unusquisque sub vite sua requiescet unusquisque sub vite sua et sub ficu sua. sessionem novem tribubus, et dimidiae tribui Manasse, quia Ruben et Gad possederunt terram quam tradidit eis Moyses famulus Domini, trans Jordanem ad orientalem pl
Abbreviated transcription (Latin):
usq ad aquas miserephod: uniũsiq si¬
donii: Egosum qui delebo eos afaciȩ
filiorum isrt: Uemat gͦ in partem he¬
reditatis isrł sicut precepi tͥ. Cum enu¬
merauerit plurimas gentes. de si dom-¬
is solis dixit: & omnes sidomos ego
exterminabo a facie filiorum ifrł No¬
minati sunt & chananei. nominati sũt
& hii qui sunt exfinib accaron. & asi¬
nistris partib fluminũ: & aliȩ qm plu-¬
rimȩ gentes: & de solis sidoniis dixit
dñs quod eoᷤ euersurus sit Sidonii
autem dicuntur sicut iam diximus
uenatores: Qui intelligunt᷑ isti mali
uenatores. quos dñs ext̃minat: nisi il-¬
lȩ uirtutes contrariȩ de quib dicit ꝓ-¬
pħa. quia parauert laquȩos sub pedi-¬
bus meis: quib scilicet uenent᷑ ce de-¬
cipiant animas peccantium: Istos
gͦ exterminat dñs: Cum isti tales in-¬
teriernt uenatores: cum iam nemo
fuerit qui laqueos tendat & recia.
ut decipiat animas in peccato: tunc

Expanded text:
usque ad aquas Miserephod, universique Siusque ad aquas Miserephod, universique Sidonii. Ego sum qui delebo eos a facie filiorum Israel. Veniat ergo in partem haereditatis Israel, sicut praecepi tibi. » Cum enumeraverit plurimas gentes, de Sidoniis solis dixit: « Et omnes Sidonios ego exterminabo a facie filiorum Israel. » Nominati sunt et Chananaei, nominati sunt et hi qui sunt ex finibus Accaron et a sinistris partibus fluminum, et aliae quamplurimae gentes; et de solis Sidoniis dixit Dominus quod eos eversurus sit. Sidonii autem dicuntur, sicut jam diximus, venatores. Qui intelliguntur isti mali venatores quos Dominus exterminat, nisi illae virtutes contrariae de quibus dicit propheta, quia « paraverunt laqueos sub pedibus meis , » quibus scilicet venentur et decipiant animas peccantium? Istos ergo exterminat Dominus. Cum isti tales interierint venatores, cum jam nemo fuerit qui laqueos tendat et retia ut decipiat animas in peccato, tunc
Abbreviated transcription (Latin):
cta subiecta: Sic enim et ꝓpħa dicit:
Quia omnes gentes seruient ei afim-¬
b fluminum: usq ad fines orbis terrȩ
In conspectu eius ꝓcident ȩhiopes:
de transripas fluminũ ehiopes offe-¬
rent sacrificia Tnde constat quod
in scdo aduentu hanc terram multã
quȩ suꝑẽ obtinebit iħs: s beati sunt
illi qui primo eiꝰ aduentu obtenti
sunt: Ipsi enim uere in gr̃a erunt:
qui multis adu̾sariis resistentib &
multis hostib inpugnantib bello ce
armis hereditatem terrȩ reꝓmissionis
accipiunt: Cum uͦ ex necessitate quis
fuerit subiectus: tunc quando etiam no-¬
uissimũ inimicum destrui necesse ẽ mor¬
tem: non erit iam in gr̃a his qui subi¬
ciuntur: Ad meridiem uͦ sunt ȩuei.
omnis terrã chanaan ce maara sydo-¬
miorum usq afeca &e tͣminos amorrei:
eiusq confinia: Libani quoq regio con¬
tra orientem abaalgad sub monte her¬
mon donec ingrediaris emath: om̃i¬
um qui habitant in monte alibano

Expanded text:
cta subjecta. Sic enim et propheta dicit , cta subjecta. Sic enim et propheta dicit , quia omnes gentes servientes a finibus fluminum usque ad fines orbis terrae in conspectu ejus. Procedunt Aethiopes de trans ripas fluminum: Aethiopes offerent sacrificia; unde constat quod in secundo adventu hanc terram multam, quae superest, obtinebit Jesus. Sed beati sunt illi qui primo ejus adventu obtenti sunt; ipsi enim vere in gratia erunt, qui multis adversariis resistentibus, et multis hostibus impugnantibus, bello et armis haereditatem terrae repromissionis accipiunt. Cum vero ex necessitate quis fuerit subjectus, tunc quando etiam novissimum inimicum destrui necesse est mortem, non erit jam in gratia his qui subjiciuntur. « Ad meridiem vero sunt Hevaei, omnis terra Chanaan, et Maara Sidoniorum, usque Afeca et terminos Amorrhaei, ejusque confinia. Libani quoque regio contra orientem a Baalgath sub monte Hermon, donec ingrediaris Emath. Omnium qui habitant in monte, a Libano
Abbreviated transcription (Latin):
adu̾sarias potestates ex ea et angelos
refugas qui gentilium mentes obsede-¬
rant effugauit: & interim seminauit
uerbum atq ęccl̃as ꝓpagauit Hȩc ẽ pri-¬
ma eius totius terrȩ possessio: Seque-¬
re autem o auditor ꝑsubtiles lineas
uerbi: et ostendam tibi quomͦ etiam
scdo cȩpit terram hanc. quȩ nunc dr
ab ihu multa ẽẽ derlicta terra Audi
de ea dicentem paulum. Oportet eum
regnare donec ponat omnes inuncos
suos scabellum pedum suorum: Hȩc
gͦ ẽ terra quȩ nunc multa dr ẽẽ dere¬
licta: donec omnes subdantur pedib
eius: ce ꝑhec in hereditate capiat uni-¬
ũsos. Et hȩc ẽ in qͥt terra q̃ derelicta ẽ. Om̃s
fines philistiĩ: ⁊ alia ꝙͣ. plurima q̃ seqũtur.
Multa ad huc suꝑsunt qͣntũ ad tẽpora nr̃a
expectat quȩ uidemus nondum pe-¬
dib ih̃u subiecta eẽ : que necesse ẽ utiq
omina obtinere: Neq enim finis ẽẽ
poteritrerum: nisi prius fuerint cun¬

Expanded text:
adversarias potestates ex ea et angelos adversarias potestates ex ea et angelos refugas qui gentilium mentes obsederant effugavit, et interim seminavit verbum atque Ecclesias propagavit: haec est prima ejus totius terrae possessio. Sequere autem, o auditor, per subtiles lineas verbi, et ostendam tibi quomodo etiam secundo cepit terram hanc, quae nunc dicitur ab Jesu multa esse derelicta terra. Audi de ea dicentem Paulum: « Oportet eum regnare donec ponat omnes inimicos suos scabellum pedum suorum . » Haec ergo est terra quae nunc multa dicitur esse derelicta, donec omnes subdantur pedibus ejus, et per haec in haereditate capiat universos. Et haec est, inquit, terra quae derelicta est, « Omnes fines Philisthiim, » et alia quamplurima quae sequuntur. Multa adhuc supersunt, quantum ad nostra tempora spectat, quae videmus nondum pedibus Jesu subjecta esse, quae necesse est utique omnia obtinere. Neque enim finis esse poterit rerum, nisi prius fuerint cun
Abbreviated transcription (Latin):
inpontificibus pontificum pͥnceps:
Et sicut inpastorib princeps pastorũ
ẽ: ita ce in pb̃ris uł semorib: pnceps
pb̃rorum putandus ẽ: et in ep̃is pͥnceps
episcoporum: ce omne quod cumq
honorabile nomen ẽ primum in hoc
ce pͥncipem eẽ credendum ẽ saluatorẽ:
quia ipse ẽ omnium caput. Audi autẽ
ad hȩc responsum diuinum quod dicit:
Tu ꝓuectus es indieb: et terra relicta ẽ
multa ualde: Insuꝑiorib dicebatur
sicut obseruauimꝰ: qua cessauit terra
abellis: & quia omnem terram ih̃s cȩ¬
pit: ce bic mͦ scriptum ẽ quia terra relic̃¬
ta ẽ multa ualde Putasne contraria
s contineant: Hoc ne leuiter suspi¬
candum ẽ: Sic redeamus ad intelli-¬
gentiam sp̃alem: et in ea nichil inue-¬
nis eẽ contrarium: Intuere dñi et sal-¬
uatoris nr̃i primum quidem aduen-¬
tum. cum uenit seminare semensuũ¬
in orbem terrȩ: quomͦ cȩpit omnem
terram solosemims iactu: et quomͦ

Expanded text:
in pontificibus pontificum princeps; in pontificibus pontificum princeps; et sicut in pastoribus princeps pastorum est, ita et in presbyteris vel senioribus princeps presbyterorum putandus est, et in episcopis princeps episcoporum. Et omne quodcunque honorabile nomen est, primum in hoc et principem esse credentium et Salvatorem, quia ipse est omnium caput. Audi autem ad haec responsum divinum quod dicit: « Tu provectus es in diebus, et terra relicta est multa valde. » In superioribus dicebantur, sicut observavimus, quia cessavit terra ab illis, et quia omnem terram Jesus cepit; et hic modo scriptum est quia terra relicta est multa valde? Putasne contraria sibi contineant? hocne leviter suspicandum est? Sed redeamus ad intelligentiam spiritalem, et in ea nihil invenis esse contrarium. Intuere Domini et Salvatoris nostri primum quidem adventum, cum venit seminare semen suuin orbem terrae, quomodo cepit omnem terram solo seminis jactu, et quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
arbitror quod sicut sol iste diem facit
mundo huic: ita et sol iusticiȩ facit a¬
liquos dies sp̃ales: qui fulgore uerita¬
tis et lampade sapientiȩ illustrẽt᷑: Si
quis gͦ in preceptis di uitam hane
presentem. quȩ sicut iacob dicebat
paucorum & malorum dierum est
transegerit. i immacłatum se ab hoc
mundo custo dierit. atq omnes ad¬
ũsarios e hostes suos sub egerit: spi¬
ritalis abistis paucis &e malis dieb
ꝓuehitur: ce ꝓmouetur ad illos dies
ȩternos et bonos ȩt̃ni solis luce signa¬
tos: Tali gͦ quodam ordine intelligen-
dus ẽ ceiħs. ex diuinis responsis ꝓue¬
ctus dierum ꝓnunciari: Tlerum qm̃
instituimꝰ quȩ de ihu dicuntur etiam
ligitur: sicut ipse qui ẽ pͥncipium. pri-¬
mogenitꝰ omnis creaturȩ: Et ido for-¬
tasse ipse solus uere et integer pb̃r di-¬
citur. ante quem nemo ẽ. Igitur et si
sunt qui dicunt᷑ inscͥpturis pb̃ri uel
seniores ut pontifices:tamen dñs ib̃s

Expanded text:
arbitror quod sicut sol iste diem facit arbitror quod sicut sol iste diem facit mundo huic, ita et Sol justitiae facit aliquos dies spiritales, qui fulgore veritatis et lampade sapientiae illustrentur. Si quis ergo in praeceptis Dei vitam hanc praesentem, quae sicut Jacob dicebat, « paucorum et malorum dierum est , » transegerit, et immaculatum se ab hoc mundo custodierit, atque omnes adversarios et hostes suos subegerit, spiritalis ab istis paucis et malis diebus provehitur, et promovetur ad illos dies aeternos et bonos aeterni solis luce signatos. Talis ergo quodam ordine intelligendus est et Jesus ex divinis responsis provectus dierum pronuntiari. Verum quoniam instituimus quae de Jesu dicuntur, etiamligitur, sicut ipse qui est principium, primogenitus omnis creaturae? Et ideo fortasse ipse solus vere et integer presbyter dicitur, ante quem nemo est. Igitur etsi sunt qui dicuntur in Scripturis presbyteri, vel seniores, vel pontifices, tamen Dominus Jesus
Abbreviated transcription (Latin):
peccatore dici ñ poterat: quia peccator
non ẽꝓuectus dierum: Non enim se
extendit in ea quȩ in ante sunt. obliuis-¬
cens ea quȩ retro sunt: s semꝑ retro
conuertitur: & ad uomitum suum redit:
ceideo ñ ẽ aptus regno cȩlorum: Qui
autem semꝑ ad priora extenditur: iste
ꝓuectꝰ ẽ in dieb suis: Et dixit dñs
ad eum: Senuisti &e longeuus es: terraq
latissima derelicta ẽ quȩ nec dum ẽ
sorte diuisa. & cetera. Nescio gͦ si in
hoc loco illud potest uideri: quia hoc
dicebat dñs ad ib̃i ꝓ ętate eius senili.
omnes uidebant. omnes nouerant:
Et quȩ sunt tam magna ista diuina
responsa quȩ hominib deferuntur:
ut dicant seni homini quia senex es.
quod omnes uidebant & omnes noue¬
rant: S mͥ uidetur magnum aliqͣd
testimoniũ adño ꝑ hoc dari naue filio:
cum ei dicitur quia ꝓuectus dierum
es: Et quantum quidem ꝓloqui nob̃
ułapire dediuinis misterus fas ẽ: ego

Expanded text:
peccatore dici non poterat, quia peccator peccatore dici non poterat, quia peccator non est provectus dierum. Non enim se extendit in ea quae inante sunt, obliviscens ea quae retro sunt, sed semper retro convertitur, et ad vomitum suum reddit, et ideo non est aptus regno coelorum. Qui autem semper ad priora extenditur, iste provectus est in diebus suis. « Et dixit Dominus ad eum: Senuisti et longaevus es, et terra latissima derelicta est, quae necdum est sorte divisa, » et caetera. Nescio ergo si in hoc loco illud potest videri; quia hoc dicebat Dominus ad Jesum pro aetate ejus senili, omnes videbant, omnes noverant. Et quae sunt tam magna ista divina responsa, quae homines disserunt, ut dicant homini seni, quia senex es, quod omnes videbant et omnes noverant. Sed mihi videtur magnum aliquod testimonium a Domino per hoc dari Nave filio, cum ei dicitur, « quia provectus dierum es. » Et quantum quidem proloqui nobis vel aperire divinis mysteriis fas est ego
Abbreviated transcription (Latin):
senex ꝓuecteq eta-¬
tis erat: Presbiteri uł semores non eo
appellantur quod longeuam duxerint
uitam: sꝓmaturitate sensus et graui-¬
tatte uitȩ uenerande hac appellatioe
decorant᷑:: maxime cum ad ditur ad
pb̃rm sermo iste qui sequitur. Plenus
dierum: Si enim ȩui ꝓxilitate appel-¬
landus qui pb̃r uł senior uidetur: quẽ
magis alium oportebat hoc nomine
censeri: qm primum adam uł certe
matusalam. aut noe qui utiq pluribꝰ
qm ceteri annis in hoc mundo uixisse
declarantur: S nunc uidemus quod
quidem exillis nullus refertur ascͥptã
ge breuioris temporis uitam duxit:
Primus inscͥpturis scĩs abraham pb̃r.
uł semior appellatur: Dictum ẽ eti am
ad moysen adño Elige tͥ ab omin po¬
pulo pb̃ros: quos tu nosti qui pb̃ri st̃.
S obserua etiam tii o auditor in om̃i
scriptura: sicubi inuenire potes ap-¬
pellationem hanc semor &e plenus die-¬
rum. positam suꝑ aliquem peccatorẽ:

Expanded text:
senex provectaeque aetatis erat. » Presbyteri vel seniores non eo nomine appellantur quod longaevam duxerint vitam; sed pro maturitate sensus et gravitate venerandae vitae hac appellatione decorantur, maxime cum additur ad presbyterum sermo iste qui sequitur: « Plenus dierum. » Si enim aevi prolixitate appellandus qui presbyter vel senior videtur, quem magis alium oportebat hoc nomine censeri, quam primum Adam, vel certe Mathusalem, aut Noe, qui utique pluribus quam caeteri annis in hoc mundo vixisse declarantur. Sed nunc videmus quod quidem ex illis nullus refertur a Scriptuge brevioris temporis vitam duxit, primus in Scripturis sanctis Abraham presbyter vel senior appellatur . Dictum est etiam ad Moysen a Domino: Elige tibi ab omni populo presbyteros, quos tu ipse nosti, qui probi sunt . Sed observa etiam tu, o auditor, in omni Scriptura, sicubi invenire potes appellationem hanc, « senior et plenus dierum, » positam super aliquem peccatorem.
Abbreviated transcription (Latin):
nebat cogitationes dedeo alienas adõ:
ceipsas ammonebat auferriz Quisqͥs
enim talem cogitat d̃m qualis non
ẽ ds: alienum deum utiq ce falsum
in cogitatione portat: Quis ẽ autem
qui sic cogitat dm. quemadmodũ ille
c̃ͦ Ac ꝑ hoc relinquit᷑ fidelibus quã-¬
diu ꝑegrinant᷑ adño auferre acorde
suo inruentia uana fantasmata quȩ
se cogitãtib ingeruint: uelut talis aut
talis sit ds qual utiq ñ ẽ: ce dirigere
cor ad illum fideliter: ut quẽadmodũ
ce quantum nobis expedire nouit ip̃e
se insinuet ꝑspm̃ suũ: donec absuma¬
tur omne m̃datium: Unde dictum ẽ
omnis homo m̃dax: Et transacta non
solum impia falsitate. uerum etiam
ipsospeculo & enignate. facie ad faciẽ
cognoscamꝰ sicut &e cogniti sumus: Iuẽ¬
admodum apls dicit: iudemus nunc

Expanded text:
nebat cogitatnebat cogitatet ipsas admonebat auferri. quisquis enim talem cogitat deum, qualis non est deus, alienum deum utique et falsum in cogitatione portat. quis est autem qui sic cogitet deum quemadmodum ille est? ac per hoc relinquitur fidelibus, quamdiu peregrinantur a domino auferre a corde suo inruentia uana phantasmata, quae se cogitantibus ingerunt, uelut talis aut talis sit deus, qualis utique non est et dirigere cor ad illum fideliter, ut, quemadmodum et quantum nobis expedire nouit, ipse se insinuet per spiritum suum, donec absumatur omne mendacium — unde dictum est: omnis homo mendax — et transacta non solum inpia falsitate uerum etiam ipso speculo et aenigmate facie ad faciem cognoscamus, sicut et cogniti sumus, quemadmodum apostolus dicit: uidemus nunc
Abbreviated transcription (Latin):
te corda ur̃a ad dñm dm̃ isrł: sł reliqͣ:
Quid ẽ quod ait.idẽ iħs loquens ad po-¬
pulum. & nunc circum auferte deos ali-¬
enos qui sunt in uobis: & dirigite cor¬
credendi sunt adhuc habuisse apud
se aliqua gentium simulacra: cum suꝑiꝰ
eorum obȩdientiam p̾dicauerit: Aut
uͦ si haberent post tantas legis cõmina¬
tiones. illa eos ꝓsꝑa sequerent᷑: cum
sic in eos uindicatum sit quod unus
eorum de anathemate furtum fecerat:
Deniq iacob dixit hoc eis qui cum illo
exierant de mesopotamia: ubi sic idola
colebantur: ut et rachel paterna furare¬
tur: S post illam ãmonitionẽ iacob de¬
derunt quȩ habebant: Unde apparet
hoc eis ita dictum ẽe: quia sciebat
eos habere ille qui dixerat: Nunc uͦ
pꝰhanc ãmonitionem iłiu naue nullꝰ
tale aliquid ꝓtulit: nec tamen putan¬
dum ẽ hoc illum in aiter p̃cepisse :
Non enim ait ce nunc auferte dõs alie¬
nos si quisunt inuobis: s omninotã¬

Expanded text:
te corda vestra ad Dte corda vestra ad DQuid est quod ait idem Jesus loquens ad populum, Et nunc circum auferte deos alienos qui sunt in vobis, et dirigite corcredendi sunt adhuc habuisse apud se aliqua gentium simulacra, cum superius eorum obedientiam praedicaverit: aut vero si haberent, post tantas legis comminationes, illa eos prospera sequerentur, cum sic in eos vindicatum sit, quod unus eorum de anathemate furtum fecerat. Denique Jacob dixit hoc eis qui cum illo exierant de Mesopotamia, ubi sic idola colebantur, ut et Rachel paterna furaretur . Sed post illam admonitionem Jacob, dederunt quae habebant: unde apparuit hoc eis ita dictum esse, quia sciebat eos habere ille qui dixerat. Nunc vero post hanc admonitionem Jesu Nave nullus tale aliquid protulit. Nec tamen putandum est hoc illum inaniter praecepisse; non enim ait: Et nunc auferte deos alienos si qui sunt in vobis; sed omnino tan
Abbreviated transcription (Latin):
quod dixit ilis ad popłm. ñ poteris ser¬
uire dño quia deus sc̃s ẽ. an quia il¬
lius sc̃itati ꝑfecta seruitute quodãmͦ
contempari. humanȩ fragilitati im¬
possibile ẽ: Quo audito isti non solũ
eius eligere seruitutem. s etiam de
adiutono eius ce miscdia p̾sumere de¬
buerunt: quam ille intellexit qui
dicit in psalmo: ne intres in uidiciũ
cum seruo tuo. qm̃ ñ iustificabit᷑ in con¬
spectu tuo omins uiuens. Isti autem
de se potius p̾sumere deleger̃. quod dõ
possent sine ulla offensione seruire: ut
iam tunc inciperent quod deillis exp̃s-¬
sit apłs: ignorantes enim d̃i iusticiam
⁊suã uolentes constituere. iustitiȩ dei
ñ sunt subiecti: Ita eisiam lex subint᷑
bat ut habundaret delictum: cepostea
finis ẽ legis ad iustitiam omni credenti¬
estes inquit uos estis: quia ipsi ele-¬
geritis uobis dnm ut seruiatis ei: Res¬
ponderuntq testes: Nunc gͦ ait aufer-¬
te deos alienos de medio ur̃i: &einclina¬

Expanded text:
quod dixit Iesus. ad populum: non poteritis seruire domino, quia deus sanctus est? an quia illius sanctitati perfecta seruitute quodam modo contemperari humanae fragilitati inpassibile est? quo audito isti non solum eius eligere seruitutem sed etiam de adiutorio eius et misericordia praesumere debuerunt: quam ille intellexit, qui dicit in psalmo: ne intres in iudicium cum seruo tuo, quoniam non iustificabitur in conspectu tuo omnis uiuens. isti autem de se potius praesumere delegerunt, quod deo possent sine ulla offensione seruire, ut iam tunc inciperent. quod de illis expressit apostolus: ignorantes enim dei iustitiam et suam uolentes constituere iustitiae dei non sunt subiecti; ita eis iam lex subintrabat, ut abundaret delictum et postea finis est legis ad iustitiam omni credentiestes inquit vos estis quia ipsi elegeritis vobis Dominum ut serviatis ei responderuntque testes nunc ergo ait auferte deos alienos de medio vestrum et inclina
Abbreviated transcription (Latin):
ante uos uespas: & eiecit illos afacie ur̃a.
quod etiam in libro sapientiȩ legitur:
nec tam̃ uspiam factum ẽẽ in his quȩ
gesta sunt inuenitur: An forte tranᷤ¬
lato uerbo uespas intelligi uoluit a¬
cerrimos timoris aculeos. quibꝰ quo¬
dammͦ uolantibꝰ rumoribꝰ pungebant᷑
ut fugerent: aut aerios occultos sp̃s.¬
quod in psalmo dicit ꝑ angłos mali-¬
gnos: Nisi forte quis dicat ñ omnia
quȩ facta sunt eẽ conscripta: ce boc
quoq uisibiliter factum. ut ueras ueᷤ¬
pas uelit intelligi Eligite hodie qͦd
placet. cui seruire potissimũ debeatis.
utrum diis quibus seruierunt patres
ur̃i in mesopotamia: an diis amorreo-¬
rum in quorum terra habitatis: Ego
autem ce domus mea. seruiemꝰ dño:
Responditq popłs. et ait ad iosuez. Ab-¬
sit a nobis ut relinquamꝰ dñm: ceserui-¬
amus diis alienis: Dñs ds nr̃ ipse edux̃
nos &e patres nrõs de t̾ra egypti. dedo¬

Expanded text:
ante uos uespas et eiecit illos a facie uestra? ante uos uespas et eiecit illos a facie uestra? quod etiam in libro Sapientiae legitur nec tamen uspiam factum esse in his quae gesta sunt inuenitur. an forte translato uerbo "uespas" intellegi uoluit acerrimos timoris aculeos, quibus quodam modo uolantibus rumoribus pungebantur, ut fugerent, aut aerios occultos spquod in psalmo dicit, « per angelos malignos . » Nisi forte quis dicat, non omnia quae facta sunt esse conscripta; et hoc quoque visibiliter factum, ut veras vespas velit intelligi. « Eligite hodie quod placet cui servire potissimum debeatis; utrum diis quibus servierunt patres vestri in Mesopotamia, an diis Amorrhaeorum, in quorum terra habitatis. Ego autem et domus mea serviemus Domino Responditque populus, et ait ad Josue: Absit a nobis ut relinquamus Dominum, et serviamus diis alienis. Dominus Deus noster ipse eduxit nos, et patres nostros de terra Aegypti
Abbreviated transcription (Latin):
abrahie. non infiliis carnis. s infiliis
ꝓmissionis: Gransistisq iordanen
& uemistis ad ihericho: pugnaueruntq
contra uos uiri ciuitatis eius: Ereliqͣ
Et bellauerunt aduersus uos qui ha¬
bitant ihericho: quȩri potest quomͦ id
uerum sit: cum clausis portis se mu-¬
rorum ambitu tantũm tuerentur:
S recte dictum ẽ: quia &e claudere ad¬
uersum hostem portas ad bellum ꝑti¬
net: Non enim miserunt legatos qui
poscerent pacem: Unde si dictum eẽt
pugnauerunt aduersum uos: falsum
eẽt: Neq enim bellum continuas pu-
gnas habet: s aliquando crebras:
aliquando raras: aliquandonullas:
Bellum ẽ. tñ: quando ẽ quodãmͦ ar-¬
mata dissensio:Uisiꝙante uos cra¬
brones. & eieci eos de locis suis. duoq
reges amorreorum non in gladio ce
arcu tuo: dediq uobis terram inqua
ñ laborastis: ce urbes quas ñ edifica¬
stis. ut habitaretis in eis: uuieas & oli-¬
.at̃. ueta quȩ ñ plantastis: Ereliqͣ. Quid

Expanded text:
Abrahae, non in filiis carnis, sed in filiis Abrahae, non in filiis carnis, sed in filiis promissionis « Transistisque Jordanem, et venistis ad Jericho, pugnaveruntque contra vos viEt bellauerunt aduersus uos qui habitabant Iericho. quaeri potest quomodo id uerum sit, cum clausis portis se murorum ambitu tantummodo tuerentur. sed recte dictum est, quia et claudere aduersum hostem portas ad bellum pertinet. non enim miserunt legatos, qui poscerent pacem. unde, si dictum esset: pugnauerunt aduersum uos, falsum esset. neque enim bellum cgnas habet, sed aliquando crebras, aliquando raras, aliquando nullas. Bellum est tamen quando est quodammodo armata dissensio. « Misique ante vos crabrones, et ejeci eos de locis suis, duosque reges Amorrhaeorum, non in gladio et arcu tuo: dedique vobis terram in qua non laborastis, et urbes quas non aedificastis, ut habitaretis in eis, vineas et oliveta quae non plantastis, » et reliqua. Quid
Abbreviated transcription (Latin):
aliud de illo crederemus: quã quod
eum dignum ẽẽ legimus: Cum uero
ad ditum ẽ sicut d omnes qui sunt
suꝑ terram: mirum si hoc quod latinꝰ
interpres recurro posuit: non magis
ꝑcurro. uł excurro dicendum ẽ Si
hoc potest dici quod grecus habet. ãt-¬
tõpexõ Omnes enim ꝑcurrunt uel
excurrunt huius uitȩ uiam: cum ad
eius finem ꝑuenerint: S quia hoc
uerbum positum ẽ ubi parentes rebec-¬
cȩ dicunt ad seruum abrahȩ. ecce rebec
iitio. thare pater abraham & nachor.
seruieruntq diis alienis: Tuli gͦ patrẽ
ur̃m abraham de mesopotamiȩ finibꝰ:
si patrem ur̃m abraham de transflu-¬
mine. &e deduxi eum in omnẽ terram:
int̾pretatio quȩ ẽ ex hebreo habet. oe
induxi eum interrã chanaan Mirũ
terram ponere uoluerunt: nisi intu¬
entes ꝓphetiam. ut magis exꝓmissiõe
dei tanqm factum accipiatur. quod
certissime futurum in xp̃o & in ȩccl̃a p̃-¬
nuntiabatur: quod ẽ uerum semen

Expanded text:
aliud de illo crederemus, quam quod aliud de illo crederemus, quam quod eum dignum esse legimus. cum uero additum est: sicut et omnes qui sunt super terram, mirum si hoc, quod latinus interpres "recurro. posuit, non magis percurro" uel "excurro" dicendum est, si hoc potest dici quod graecus habet azoTir/a>. omnes enim percurrunt uel excurrunt huius uitae uiam, cum ad eius finem peruenerint. sed quia hoc uerbum positum est, ubi parentes Rebeccae dicunt ad seruum Abrahae: ecce RebeccAbraham et Nachor; servieruntque diis alienis. Tuli ergo patrem vestrum Abraham de Mesopotamiae finibus, si patrem vestrum Abraham de trans flumen, et deduxi eum in omnem terram. » « Interpretatio quae est ex Hebraeo, habet: Et induxi eum in terram Chanaan. » Miruterram ponere voluerunt; nisi intuentes prophetiam, ut magis ex promissione Dei tanquam factum accipiatur, quod certissime futurum in Christo et in Ecclesia praenuntiabatur: quod est verum semen