comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ma. & dea ꝑtunda. & uenus. & priapus.
Quid ẽ. hoc : Si om̃mo laborantẽ in illo ope
iurũ abdiis ad uiuari oportebat. ñ sufficeret
aliqͥs unꝰ. aut aliqua una : Numqͥd uenus
sola parũ eẽt. quȩ abhoc &iã dr̃ nuncupata.
qđ sinc iuro femina uirgo eẽ ñ desinat: Si ẽ.¬
ulla frons in hominib quae ñ ẽ. innuminibus.
nonne cũ eredunt coniugati tot deos utruisq
sexus eẽ p̃sentes & huic oꝑi instantes. ita pudore
afficiunt᷑. ut & ille minus moueat᷑. & illa plus
reluetet᷑: & certe si ad ẽ. uirginiensis dea. ut
uirgini tona soluat᷑. si ad ẽ. dĩ subigus ut iuro
subigat᷑. si ad ẽ. dea praema ut subacta ne se cõ¬
moueat cõpͥmat᷑: dea ꝑtunda. ibi quid facit:
Grubescat: eat foras. Agat aliquid & maritus.
dr̃ eẽ non ds̃. Nam si masculus credet᷑ & ꝑtun¬
dus uocaret᷑: manis contra eũ ꝓ uxoris pudicitia
posceret maritꝰ auxiliũ. quã foeta contra siluanũ.

Expanded text:
Prema et dea Pertunda, ePrema et dea Pertunda, ehoc? Si omnino laborantem in illo opere uirum ab dis adiuuari oportebat, non sufficeret aliquis unus aut aliqua una? Numquid Venus sola parum esset, quae ad hoc etiam dicitur nuncupata, quod sine ui femina uirgo esse non desinat? Si esulla frons in hominibus, quae non est in numinibus, nonne, cum credunt coniugati tot deos utriusque sexus esse praesentes et huic operi instantes, ita pudore adficiuntur, ut et ille minus moueatur et illa plus reluctetur? Et certe si adest Virginiensis dea, ut uirgini zona soluatur; si adest deus Subigus, ut uiro subigatur; si adest dea Prema, ut subacta, ne se commoueat, conprimatur: dea Pertunda ibi quid facit? Erubescat, eat foras; agat aliquid et maritus. dicitur esse, non deus. Nam si masculus crederetur et Pertundus uocaretur, maius contra eum pro uxoris pudicitia posceret maritus auxilium quam feta contra Siluanum.
Abbreviated transcription (Latin):
horrendo in culto. ut pote silurĩ signis culture
tanquã contrarus repugnarent. ltane ista est
innocentia deoꝵ. ista concordia: Haxeino
s̃ numina sãbria urbiũ. magis ridenda quam
lublibria theatroꝵ: Cũ mas && femina c̃um¬
gunt᷑ : adhibet᷑ ds̃ iugatinus. Sit ħ ferendum.
S ed domũ ẽ. ducenda qu& nubit. Adhibet᷑ &
dĩ domiducus. Ut indomo sit. Adhibetur ds̃
domiaus. Ut maneat cũ uiro: additur dea
manturna. Quid ultra querit᷑: Parca hrima¬
nȩ uerecundiȩ. P agat cȩtera concupiscentia car¬
nis & sanguinis: ꝓ curato secreto pudoris.
Quid implet̾ cubiculũ tribu numinũ. quando
& paranim phr inde discedunt. ⁊ & ad hoc
implet᷑ ñ ut eoꝵ p̃sentia cogitata maior sit
cura pudicitiȩ. s ut feminȩ. sexu in firinȩ. no¬
uitate pauidȩ. illis cooꝑantib sine ulla dif¬
ficultate uirgintas auferat᷑: Ad ẽ. enĩ dea
uirginiensis & dĩ pat̾ subigus. & dea mat̾

Expanded text:
horrendo in cultu, utpore sylvestri, signis culture horrendo in cultu, utpore sylvestri, signis culture tanquam contrariis repugnarent. Itane est innocentia deorum, ista concordia? Heccine sunt numina salubria urbium magis deridenda quam ludibria theatrorum? Cum mas et femina coniunguntur, adhibetur deus Iugatinus; sit hoc ferendum. Sed domum est ducenda quae nubit; adhibetur et deus Domiducus; ut in domo sit, adhibetur deus Domitius; ut maneat cum uiro, additur dea Manturna. Quid ultra quaeritur? Parcatur humanae uerecundiae; peragat cetera concupiscentia carnis et sanguinis procurato secreto pudoris. Quid inpletur cubiculum turba numinum, quando et paranymphi inde discedunt? Et ad hoc inpletur, non ut eorum praesentia cogitata maior sit cura pudicitiae, sed ut feminae sexu infirmae, nouitate pauidae illis cooperantibus sine ulla difficultate uirginitas auferatur. Adest enim dea Virginiensis et deus pater Subigus, et dea mater
Abbreviated transcription (Latin):
tione discernat. ut asuꝑ sticiosõ dicat timeri
deos. arechigioso aũ tantũ uereri ut parentes
ñ ut hostes tumeri. atq om̃s ita bonos dicat
ut facilius sit eos nocentib parcere quã led̾e
quẽꝗͣ inocentẽ ⁊ tam̃ mulieri foecȩ pꝰ partũ
tres deos eustodes cõmemorat ad hibi. ue silua¬
nus dĩ ꝑ noctẽ ingrediat᷑ & uex&. eorũq custo.¬
dum signisicandoꝵ causa. tres hoẽs noctu etrrũre
limina domꝰ. & pͥmo lim̃ securt ferire. p̾stea
pilo. tercio de uerrere scopis. ut his datis cult̾ȩ
signis ds̃ siluanꝰ ꝓhibeat᷑ intrare: qđ neq ar¬
bores cedunt᷑ at putant᷑ sine ferro. neq far
conficit᷑ sine pilo. neq fruges co aceruantur
sine scopis. Abhis aũ trib reb. tres nuncũpa¬
tos deos. int̾cidonam a securis int̾cisione. pi¬
lumnũ. apilo. de uerrã. ab scopis: quib dus
custodib contͣ ium dĩ siluani focta õseruarẽt.

Expanded text:
tione discernat, ut- a superstitioso dicat timeri tione discernat, ut- a superstitioso dicat timeri deos, a religioso autem tantum uereri ut parentes, non ut hostes timeri, adque omnes ita bonos dicat, ut facilius sit eos nocentibus parcere quam laedere quemquam innocentem, tamen mulieri fetae post partum tres deos custodes commemorat adhiberi, ne Siluanus deus per noctem ingrediatur et uexet, eorumque custodum significandorum causa tres homines noctu : circuire limina domus et primo limen securi ferire, postea pilo, tertio deuerrere scopis, ut his datis culturae signis deus Siluanus prohibeatur intrare, quod neque arbores caeduntur ac putantur sine ferro, neque far conficitur sine pilo, neque fruges coaceruantur sine scopis; ab his autem tribus rebus tres nuncupatos deos, Intlumnum a pilo, Divertam a scopis, quibus diis custodibus contra vim dei Sylvani feta conservaretur.
Abbreviated transcription (Latin):
ibum alib̾am̃to appellatũ uolunt. qđ mares
incoeundo ꝑ eiꝰ beneficiũ emissis seminib
libent᷑. Hoc idẽ infeminis agere libuam. quã
o&iã uenerẽ putant: qđ & ipsas ꝑ hibeant
sem̃ emutere. & oblec libo eandẽ uirilẽ
corporis partẽ in templo pomi femineã libȩ.¬
dhac addunt mulieres attributas libo. &e
unũ ꝓpt̃ libidinẽ concitandã. Sic buchana¬
la sũma celebrabant᷑ in sania. ubi uarro
ipse confitet᷑ ab achantib talia fieri ñ potius.
s nͥ m̃te cõmota. Hac tam̃ postea displieuer
senatu seniori. & ea uissit auferri. Saltẽ hic
tandẽ forsitan senser̃ qđ immundi sp̃s dum
ꝓdus babent᷑ in hominũ m̃tib possint. Har
cerce ñ fierent intheatris. Ludunt quippe
bi ñ furut: quãuis deos habe qͥ & iã ludis
calib delectent᷑ simile sit furoris. Quale aũ
llud ẽ. qđ cũ religiosũ a suꝑstitioso ea distinc¬

Expanded text:
Liberum a liberamento appellatum uolunt, quod mares Liberum a liberamento appellatum uolunt, quod mares in coeundo per eius beneficium emissis seminibus liberentur; hoc idem in feminis agere Liberam, quam etiam Venerem putant, quod et ipsam perhibeant semina emittere; et ob haec Libero eandem uirilem corporis partem in templo poni, femineam LibeAd haec addunt mulieres attributas Libero, et vinum propter libidinem concitandam. Sic Bacchanalia summa celebrabantur insania. Ubi Varro ipse confitetur a Bacchantibus talia fieri non potuisse, nisi mente commota. Haec tamen postea displicuerunt senatui saniori, et ea iussit auferri. Saltem hic tandem forsitan senserunt quid inmundi spiritus, dum pro dis habentur, in hominum mentibus possint. Haec certe non fierent in theatris; ludunt quippe ibi, non fuiiunt; quamuis deos habere, qui etiam ludis talibus delectentur, simile sit furoris. Quale autem illud est, quod, cum religiosum a superstitioso ea distinc
Abbreviated transcription (Latin):
tates & obscenitates ambarũ prudentes
inspexerit: ambas euules qͥ ad scenicos l¬
dos ꝑtinentes. fabulosam in deoꝵ euilas
festuutatib & murbis diuinis reb ad uercerit.
istoꝵ tribuit᷑. qͦs sua simulachra & saera c̃uin¬
cunt dus fibulosis aꝑtissime reꝓbatis ẽẽ similli¬
mos formis aetatib. sexu. habitu. conuigus.
generationib. ritib. uiqͥb om̃ib aut homines
sinuantib firmantibq demoniis. aut certe ex
qualibet occasione immundistĩmi sp̃s fallendis
officia tã uilit̾ minutatĩq c̃cisa ꝓpt̃ qđ eis
oportere unde ñ qͥdẽ om̃a s multa iã diximiꝰ. ⁊¬
N onne scurrilitati mimicȩ quã diuinȩ c̃sonant
dignitati. Si duas quisquã nutrices ad hiberae
in fanti. quarũ una nichil nͥ ȩscam. alt̾a nichil
nͥ potũ daret. siẽ isti ad hoc duas adhibuer
deas. educã & potinam: nẽpe desiꝑe & ali¬
quid mimo simile in sua domo agere uidẽtur.

Expanded text:
itates et obscenitates ambarum prudenter itates et obscenitates ambarum prudenter inspexerit; ambas ciuiles, qui scaenicos ludos pertinentes ad fabulosam in deorum ciuilium festiuitatibus et in urbium diuinis rebus aduerterit. istorum tribuitur, quos sua simulacra et sacra convincunt, diis fabulosis apertissime reprobatis esse simillimos formis, aetatibus, sexu, habitu, conjugiis, generationibus, ritibus, in quibus omnibus aut homines sinuantibus firmantibusque daemonibus, aut certe ex qualibet occasione immundissimi spiritus fallendis officia tam viliter minutatimque concisa, propter quod eis oportere, unde non quidem omnia, sed multa iam diximus, nonne scurrilitati mimicae quam diuinae consonant dignitati? Si duas quisquam nutrices adhiberet infanti, quarum una nihil nisi escam, altera nihil nisi potum daret, sicut isti ad hoc duas adhibuerunt deas, Educam et Potinam, nempe desipere et aliquid mimo simile in sua domo agere uideretur.
Abbreviated transcription (Latin):
qui fiant p̃positi : ñ utiq cȩt̃i reꝓbant᷑. cum
om̃s boni fideles electi merito nuncupent᷑.
Eligunt᷑ in adificio lapides angulares : ñ re¬
ꝓbatis cȩteris qͥ strueturȩ partib aliis de¬
putantur. Eligunt᷑ uuae aduescendũ. nec
reꝓbant᷑ aliȩ quas relinquimꝰ adbibendũ.
Non opus ẽ. multa ꝑ currere: cũ res in aꝑto
sit. Quã obrem ñ ex hoc qđ dii ex multis
quidã selecti s. uł is qui seripsit. uł eoꝵ cultoreᷤ.
uł dii ipsi uituꝑandi s̃: s aduertendũ pͦtius
qui nã isti sunt. & ad quã rem selecti uideant᷑.
one cõmendat: ianũ. iouẽ. saturnũ. Genium.
mercuriũ. apollinẽ. martẽ. uuleanũ. neptunũ.
solem. orcũ. lib̾um patrẽ. tellurẽ. cererẽ. luno¬
nem. lunã. dianã. mineruã. uenerẽ. uestam.

Expanded text:
qui fiant praepositi, non utique ceteri reprobantur, cum qui fiant praepositi, non utique ceteri reprobantur, cum omnes boni fideles electi merito nuncupentur. Eliguntur in aedificio lapides angulares, non reprobatis ceteris, qui structurae partibus aliis deputantur. Eliguntur uuae ad uescendum, nec reprobantur aliae, quas relinquimus ad bibendum. Non opus est multa percurrere, cum res in aperto sit. Quam ob rem non ex hoc, quod psit uel eorum cultores uel di ipsi uituperandi sunt, sed aduertendum potius quinam isti sint et ad quam rem selecti uideantur.ione commendat: Ianum, Iouem, Saturnum, Genium, Mercurium, Apollinem, Martem, Vulcanum, Neptunum, Solem, Orcum, Liberum patrem, Tellurem, Cererem, Iunon
Abbreviated transcription (Latin):
hano gͦ diunitatẽ siue dĩtatẽ ñ eẽ in ea
cheologia quã cuulẽ uocant. quȩ a marco
uarrone sedecim uoluminib explicata est.
id ẽ. ñ ꝑueniri ad ȩt̾nę uitę felicitatẽ taliũ
deoꝵ cultu quales aciuitatib qualiterq
colendi instituti s̃. cui ñ dũ ꝑ suasit sextus
lib quẽ ꝑxime absoluimꝰ: cũ istũ forsitan
legerit. quid de hac qͣstione expedienda ult̾iꝰ
desidet. ñ habebit. Eieri onĩ potest: ut sal¬
tem deoꝰ selectos atq p̃cipuos quas uarro
uolumine complęxus ẽ. ultimo. de quib pa¬
rum diximus. qͥsquã colendos ꝓpt̃ uitam
beatã quȩ ñ nisi ȩt̃na ẽ. opinat᷑. Qua inre
ñ dico: qđ facetus ait tertullianus fortasse
&iã ex selectis eligi aliquos ad aliqͥd maius
atq p̃stantus : sic̃ inmilitia cũ tẏrones
electi fuerint. ex his quoq eligunt᷑ ad opꝰ
aliqđ mauis armori. Et cũ eligunt᷑ in eccła

Expanded text:
hanc ergo diuinitatem siue deitatem non esse in ea hanc ergo diuinitatem siue deitatem non esse in ea theologia, quam ciuilem uocant, quae a Marco Varrone sedecim uoluminibus explicata est, id est non perueniri ad aeternae uitae felicitatem talium deorum cultu, quales a ciuitatibus qualiterque colendi instituti sunt, cui nondum persuasit sextus liber, quem proxime absoluimus, cum istum forsitan legerit, quid de hac quaestione expedienda ulterius desideret, non habebit. Fieri enim potest, ut saltem deos selectos adque praecipuos, quos Varro uolumine conplexus est ultimo, de quibus parum diximus, quisquam colendos propter uitam beatam, quae non nisi aeterna est, opinetur. Qua in re non dico quod facetius ait Tertullianus fortasse etiam ex selectis selegi aliquos ad aliquid maius adque praestantius, sicut in militia, cum tirones electi fuerint, ex his quoque eliguntur ad opus aliquod maius armorum; et cum eliguntur in ecclesia,
Abbreviated transcription (Latin):
sicui de ista cuuli theologia respuenda atq
intanda parũ uideor disputasse : in aliud
uolum̃ qđ huic opitulante dõ coniungendũ
ILSENTIUS
me prauas & uẽtes
opinones ueritati
pietatis inimicas.
quas tenebrosis am¬
mis altius & tena.¬
tius diut᷑nus hu-¬
mani generis error infix̃. euellere atq
extirpare conantẽ. illius grã qui hoc ut
uerus ds̃ potest ꝓ meo modulo in eiꝰ adu¬
touo coopante ingenia celsiora atq meli¬
ora quib ad hane rem suꝑrores libri satis
suꝑq sufficuint patient̃ & & quanimiter
ferre debebunt: & ꝓpt̃̾ alios ñ putare
suꝑfluum. qđ iã s sentiunt nͣ ressarium.
Multum magna res agit᷑: cũ ueni & uere
sc̃a diunitas. quãuis ab ea nob̾ &iã hiuc
quã nuno gerimꝰ fragilitati necessaria sub¬
sidia prebeant᷑. ñ tam̃ ꝓpt̃ mortalis uitȩ
transitoriũ uaporẽ. s ꝓpt̃ uitã beatã quȩ
uerbo utinã nr̃os ñ piget. ut de greco exp̃s¬

Expanded text:
si cui de ista ciuili theologia respuenda adque si cui de ista ciuili theologia respuenda adque uitanda parum uideor disputasse, in aliud uolumen, quod huic opitulante Deo coniungendum igentius me prauas et ueteres opiniones ueritati pietatis inimicas, quas tenebrosis animis altius et tenacius diuturnus humani generis error infixit, euellere adque exstirpare conantem et illius gratiae, qui hoc ut uerus Deus potest, pro meo modulo in eius adiutorio cooperantem ingenia celeriora adque meliora, quibus ad hanc rem superiores libri satis superque sufficiunt, patienter et aequanimiter ferre debebunt et propter alios non putare superfluum, quod iam sibi sentiunt non necessarium. Multum magna res agitur, cum uera et uere sancta diuinitas, quamuis ab ea nobis etiam huic, quam nunc gerimus, fragilitati necessaria subsidia praebeantur, non tamen propter mortalis uitae transitorium uaporem, sed propter uitam beatam, quae uerbo uti iam nostros non piget, ut de Graeco expre
Abbreviated transcription (Latin):
uitã ȩm̃nã dicimꝰ : ubi ẽ. sine sine felicitas.
Uam si atuma in poenis uiuit at̾nis qͥb & ip¬
s̃ sp̃s cruciabunt᷑ in mundi: mors ẽ. potius
ila ec̃na. quã inta. Nulla quippe maior &
peior ẽ: mors quã ubi ñ morit᷑ mors. S qđ
animȩ nat̾a ꝑ id qđ in mortalis ereata est.
sine quali eũq uita eẽ ñ potest : sũma mors
eꝰ ẽ. alienatio a uita dĩ inȩt̾nitate supplicũ.
Uitã gͥ ecñam id ẽ. sine ullo fine felicẽ. solus
ille dat: quidat uerã felicitatẽ. Quã qm̃ illi
quos colit theologia ista ciuilis. dare ñ pͦsse
coniueti s̃: ñ solum ꝓpt̾ ista tẽporalia atq¬
t̃ma qđ suꝑiorib quinq libris ostendimꝰ.
si multo magis ꝓpt̃ uitã ȩc̃ñam quȩ pꝰ mortẽ
futura ẽ. qđ isto uno &iam illis co oꝑantib
ogimꝰ colendi ñ sunt. S qm̃ ueternosae
c̃suetudinis uis nimis in alto radices habet:

Expanded text:
uitam aeternam dicimus, ubi est sine fine felicitas. uitam aeternam dicimus, ubi est sine fine felicitas. Nam si anima in poenis uiuit aeternis, quibus et ipsi spiritus cruciabuntur inmundi. mors est illa potius aeterna quam uita. Nulla quippe maior et peior est mors, quam ubi non moritur mors. Sed quod animae natura, per id quod inmortalis creata est, sine qualicumque uita esse non potest, summa mors eius est alienatio a uita Dei in aeternitate supplicii. Vitam igitur aeternam, id est sine ullo fine felicem, solus ille dat, qui dat ueram felicitatem. Quam quoniam illi, quos colit theologia ista ciuilis, dare non posse conuicti sunt: non solum propter ista temporalia adqquinque libris ostendimus, sed multo magis propter uitam aeternam, quae post mortem futura est, quod isto uno etiam illis cooperantibus egimus, colendi non sunt. Sed quoniam ueternosae consuetudinis uis nimis in alto radices habet,
Abbreviated transcription (Latin):
rie reprehender̃. neq deciuili cuius
illa pars eẽ conuincit᷑. eiꝰq & ista simil¬
lima uł &iam deterior inuenit᷑. sꝑanda s̃
ȩt̃na uita: si eui satis ñ sunt qua in hos
uolumine dicta sunt: ad uingat & iam
illa quae insuꝑiorib libris. & maxime
quarto de felicitatis datore dõ plurima
disputata sunt. Nam eui nia unaͥ felio¬
tati ꝓpt̃ ȩc̃nam uitã consecrandi hominꝰ
eẽnt si dea felicitas ẽẽt: Quia uͦ ñ dea
s mius ẽ. dĩ. eiu dõ nͥ datori felicitaus
consecrandi sumꝰ qui eañã uitã ubi ueri
ẽ. & plena felicitas pra bearitate diligmꝰ
N on aũ ẽẽ datorẽ felicitatis quẽ quã illor
deoꝵ qͥ tanta turpitudine eoluntur &
nisi ita colant᷑ multo turpius miscuntur.
atq ob hoc se sp̃s immundissimos c̃fitent᷑:
puto ex his quȩ dicta sunt neminẽ dubitare
oportere. Porro qui ñdat felicitatẽ. uitam
quom dare possit ȩt̃nam: Eam quippe

Expanded text:
rime reprehenderunt, neque de ciuili, cuius rime reprehenderunt, neque de ciuili, cuius illa pars esse conuincitur eiusque et ista simillima uel etiam deterior inuenitur, speranda est aeterna uita, si cui satis non sunt quae in hoc uolumine dicta sunt, adiungat etiam illa, quae in superioribus libris et maxime quarto de felicitatis datore Deo plurima disputata sunt. Nam cui nisi uni felicitati propter aeternam uitam consecrandi homines essent, si dea felicitas esset? Quia uero non dea, sed munus est dei: cui deo nisi datori felicitatis consecrandi sumus, qui aeternam uitam, ubi uera est et plena felicitas, pia caritate diligimus? Non autem esse datorem felicitatis quemquam istorum deorum, qui tanta turpitudine coluntur et. nisi ita colantur, multo turpius irascuntur adque ob hoc se spiritus inmundissimos confitentur, puto ex his, quae dicta sunt, neminem dubitare oportere. Porro qui non dat felicitatem, uitam quo modo dare posset aeternam? Eam quippe
Abbreviated transcription (Latin):
daeis inimnicissimos inneutrã partẽ com¬
memorare ausus ẽ: ne uł laudaret
contra suȩ patriȩ ueterẽ eonsuetudinẽ.
uł rep̃henderet eont᷑ ꝓpͥam forsitan uo¬
luntatẽ. de illis sane uidȩis cũ loquerit᷑:
ait. Cũ int̾im usq eo sceleratissimȩ gentis
consuetudo conualuit: ut ꝑ om̃s iã t̾ras
recepta. sic uicti uictorib leges dederͭ
Mirabat᷑ hare dicens: & qͥd dunitꝰ ageret᷑
ignorans. Subiecit plane sententiã: qua
signi ficaret quid de illoꝵi sacram̃tor ra-¬
tione sentiret. Ait enĩ. Illi tam̃ eausas ru̾
sui nouer̃. maior pars popłi facit qđ cur
eadẽ augoritate sublata sint: & alias dix¬
imus eũ ad uersus manicheos ageremus.
& in hoc oꝑe loco oportuniore dicendũ ẽ.¬
Nune ꝓpter tres theologias quas greci
dicunt myhicen. physicen. politicen.
latine aũ dici possunt fabulosa. naturał.
cuulis. qđ neq de fabulosa quã & ipsl
deoꝵ multoꝵ falsorumq cultores liber.¬

Expanded text:
daeis inimicissimos in neutram partem commemorare ausus est, ne uel laudaret contra suae patriae ueterem consuetudinem, uel reprehenderet contra propriam forsitan uoluntatem. De illis sane Iudaeis cum loqueretur, ait: \'Cum interim usque eo sceleratissimae gentis consuetudo conualuit, ut per omnes iam terras recepta sit: uicti uictoribus leges dederunt. Mirabatur haec dicens et quid diuinitus ageretur ignorans subiecit plane sententiam, qua significaret quid de illorum sacramentorum ratione sentiret. Ait enim: <Illi tamen causas ritus sui nouerunt; maior pars populi facit, quod quur eadem auctoritate sublata sint, et alias diximus, maxime cum aduersus Manichaeos ageremus, et in hoc opere loco opportuniore dicendum eNunc propter tres theologias, quas Graeci dicunt mythicen physicen politicen, Latine autem dici possunt fabulosa naturalis ciuilis, quod neque de fabulosa, quam et ipsi deorum multorum falsorumque cultores liber
Abbreviated transcription (Latin):
horas ioui nunciat. alius lictor ẽ. alius unctor.
qͥ uano motu brachioꝵ imitat᷑ unguentẽ.
Sunt qua uinomi ac mineruę capillos dispo¬
nant. longe atẽplo ñ tantũ asimulacro stan-¬
tes digitos mouent ornantiũ. Alodo sunt
qua speculũ teneant. sunt quae̾ ad uadimo¬
nia sua deos aduocent. sunt qui libellos offer̃.
& illos causã suã doceant. Doctꝰ archimimꝰ
senex iam decrepitꝰ cotidie in capitolio mi¬
mũ agebat : quasi di libent̃ expectarent
quẽ illi homines desierant. Om̃e illic artifi¬
cum genus oꝑantiũ diis immortalib desid&.¬
& paulo post: hictam̃ inquit &iã si suꝑ uacuũ
usũ ñ turpem nec infamẽ dõ ꝓmittunt: se¬
dent quadã incapitolio qurse aioue amari
putant. ne uinonis quidẽ si cređe poetis
uelis iracundissimȩ respectu t̾rent᷑. Hanc
libtatem uarro ñ habuit. Iantũ mͦ pͦȩticã
theologiam rep̃hende ausus ẽ : ciuilẽ Ñ

Expanded text:
horas Iovi nuntiat, alius lutor <est>, alius unctor, horas Iovi nuntiat, alius lutor <est>, alius unctor, qui vano motu brachiorum imitatur unguentem. Sunt qui Iunoni et Minerve capillos disponant longe a templo, non tantum a simulacro stantes digitos movent ornantium modo. Sunt qui speculum teneant; sunt qui ad vadimonia sua deos advocent; sunt qui libellos offerant ut illos causam suam doceant. Doctus archimimus, senex iam decrepitus, <cotidie> in Capitolio mimum agebat, quasi di libenter spectarent, quem illi homines desierant. Omne illic artificum genus operatum dis inmortalibus desidetEt paulo post: Hi tamen, inquit, etiamsi superuacuum usum, non turpem nec infamem deo promittunt. Sedent quaedam in Capitolio, quae se a Ioue amari putant: ne Iunonis quidem, si credere poetis uelis, iracundissimae respectu terrentur.\' Hanc libertatem Varro non habuit; tantum modo poeticam theologian reprehendere ausus est, ciuilem non
Abbreviated transcription (Latin):
Quam deam int̃ illos minuscularios inueni¬
mus: & in quarto libro cõmemorauimꝰ. d
cũ & mares & feminȩ habeant pecuniam.
cur ñ & pecunia & pecunius appellatꝰ sit.
sic̃ rumina & ruminꝰ: ipsi uiderint. Quã¬
uͦ elegant̃ rationẽ huiꝰ nominis reddideũ.
Et pecunia in quiunt uocat᷑: qđ eiꝰ s̃ om̃a. O
magnã rationẽ diumi nominis. Limmo uͦ ille
cuꝰ sunt om̃a. uilissime & contumeliosissi.¬
me pecunia nuncupat᷑. Ad om̃a enĩ quȩ
celo & t̾ra continent᷑. quid ẽ. pecunia iti
om̃ib om̃mno reb quȩ ab hominib nomi¬
te pecuniȩ possident᷑ S ninirũ hoc
auaricia ioui nom̃ imposuit: ut quisqͥs
amat pecumã. ñ quẽ libet dm̃ s ipsum
regẽ om̃iũ sibi amare uideat᷑. Longe aũ
aliud eẽt: si diuitiȩ uocarent᷑. Aliud nãq
sunt diuitiȩ: aliud pecunia. Nã dicimꝰ
diuutes sapientes. iustos. bonos: quibus
pecuma uł nulla uł parua ẽ. Magis enĩ

Expanded text:
quam deam inter illos minuscularios inueniquam deam inter illos minuscularios inuenimus et in quarto libro commemorauimus. Sed cum et mares et feminae habeant pecuniam, quur non et Pecunia et Pecunius appellatus sit, sicut Rumina et Ruminus, ipsi uiderint._ CAuero eleganter rationem huius nominis reddiderunt! uocatur Pecunia, inquiunt, uocatur, quod eius sunt omnia>.s o magnam rationem diuini nominis! Immo uero ille, cuius sunt omnia, uilissime et contumeliosissime Pecunia nuncupatur. Ad omnia enim, quae caelo et terra continentur, quid est pecunia in omnibus omnino rebus, quae ab hominibus nomine pecuniae possidentur? Sed nimirum hoc auaritia Ioui nomen inposuit, ut, quisquis amat pecuniam, non quemlibet deum, sed ipsum regem omnium sibi amare uideatur. Longe autem aliud esset, si diuitiae uocaretur. Aliud namque sunt diuitiae, aliud pecunia. Nam dicimus diuites sapientes, iustos, bonos, quibus pecunia uel nulla uel parua est; magis enim
Abbreviated transcription (Latin):
latum ue preber&. Cogito enĩ possẽ respon¬
deri & ipsam uinonẽ nchil aluid eẽ qͣ iouẽ:
sed̾m illos ualerii sorani uersus. ubi dic¬
tum ẽ. lupit̾ omip̃s regũ rerũq deumq.
Pgeiutor genitrixq dm̃. Quare gͦ dietus ẽ.
& rumuiꝰ. cũ diligentius fortasse queren¬
tib ipse inueniatur ẽẽ &iã illa diua ru¬
mina  Si enĩ maistate deoꝵ recte uide¬
bat᷑ in dignũ. ut in una spica alt̾ ad eurã
genieuli alt̾ ad folliculi ꝑtineret. quando
e indignius. unã rem infimã id ẽ. ininãmis
alant᷑ animalia duoꝵ deoꝵ potestate cu¬
rari. quoꝵ sit inꝰ iupit̾ rex ipse cunctoꝵ.
& hoc agat ñ saltẽ eũ conuige sua s eũ
ignobili nescio qua rumina: nͥ qr ipse ẽ.
&iam ipsa rumina ⁊ Ruminꝰ fortasse ꝓ
sugentib marib. rumina ꝓfeminis. Dice¬
rem qui ppe noluisse illos ioui femininũ
nomina legerẽ qđ & iam pecunia uocaret᷑.

Expanded text:
latumue praeberet. Cogito enim posse responlatumue praeberet. Cogito enim posse responderi, et ipsam Iunonem nihil aliud esse quam Iouem, undum illos  Iuppiter omnipotens regum rerumque deumque Progenitor genetrixque deam. Quare ergo dictus est et Ruminus, cum diligentius fortasse quaerentibus ipse inueniatur esse etiam illa diua Rumina? Si enim maiestate deorum recte uidebatur indignum, ut in una spica alter ad curam geniculi, altera ad folliculi pertineret: quanto est indignius unam rem infimam, id est ut mammis alantur animalia, duorum deorum potestate curari, quorum sit unus Iuppiter, rex ipse cunctorum, et hoc agat non saltem cum coniuge sua, sed cum ignobili nescio qua Rumina, nisi quia ipse est etiam ipsa Rumina; Ruminus fortasse pro sugentibus maribus, Rumina pro feminis. Dicerem quippe noluisse illos Ioui femininum nomina legerem, quod etiam Pecunia uocaretur,
Abbreviated transcription (Latin):
retur. qđ opem indigentib ferret qđ hab̾et
impellendi. statuendi. stabiliendi. resupina¬
ndi potestatẽ. qđ tã quã tigillus mundũ con¬
tineret ac sustineret. qđ aleret om̃a. qđ ru¬
ma id ẽ. mãma aleret animalia. In his ut
aduertimus quędã magna s̃. quȩdã exigna:
& tam̃ unus utraq facere ꝑhibetur. Puto
int̃ se ꝓpinquiores ẽẽ causas rerũ atq pͥmor¬
dia. ꝓpt̃ quas res unũ mundũ duos duos
uoluer̃ iouẽ atq ianũ: quã continere mun¬
dum. & mãmã dare animalib. Nec tamen
ꝓpt̾ hacc oꝑa duo tã longe int̃ sẽ ui & digni¬
tate diuersa. duo dii ẽẽ compulsi sunt: ses
unus iupit̃ ꝓpt̃ illud tigillus. ꝓpt̾ h ruminꝰ
appellatus ẽ. Nolo dicere qđ animalib mã¬
mam p̃bere sugentib magis uinonẽ potuit
decere quã iouẽ: p̃sertim cũ eẽt & iam diua
rumina. quae in hoc opꝰ ad uitoriũ illi famu¬

Expanded text:
retur, quod opem indigentibus ferret, quod haberet retur, quod opem indigentibus ferret, quod haberet inpellendi, statuendi, stabiliendi. liendi, resupinandi potestatem, quod tamquam tigillus mundum contineret ac sustineret, quod aleret omnia, quod ruma, id est mamma, aleret animalia. In his, ut aduertimus, quaedam magna sunt, quaedam exigua; et tamen unus utraque facere perhibetur. Puto inter se propinquiora esse causas rerum adque primordia, propter quas res unum mundum duos deos esse uoluerunt, Iouem adque Ianum, quam continere mundum et mammam dare animalibus; nec tamen propter haec opera duo tam longe inter se ui et dignitate diuersa duo di esse conpulsi sunt; sed unus Iuppiter propter illud Tigillus, propter illud Ruminus appellatus est. Nolo dicere, quod animalibus mammam praebere sugentibus magis Iunonem potuit decere quam Iouem, praesertim cum esset etiam diua Rumina, quae in hoc opus adiutorium illi famu
Abbreviated transcription (Latin):
st & iipit̾ mundus sit. unq sit mundus.
quare duo du sunt ianꝰ & ipit̃: Quare¬
terea qđ alia uis ẽ. pͥmordioꝵ alia causarum.
& illa iam. illa iouis nom̃ accepit: num qͥd
si unus homo indiuersis reb duas habeat
pocestates aut duas ardes. quia singularũ diũ¬
sauis ẽ. ideo duo iudices aut duo dnr̃ artifices:
Sic gͦ & unus ds̃ cũ ipse habeat potestatẽ pͥmor¬
dioꝵ ipse causarũ. num ꝓpt̾ea illũ duos
deos eẽ necesse ẽ. putari. quia pͥmordia cau¬
s&q res dua sunt. Qđ s̃ hoc iustũ putant:
&iam ipsũ iouẽ cot deos ẽẽ dicant quot ei
cognomina ꝓpt̃ multas potestates dederunt.
qm̃ res om̃s ex quib illa cognomina sunt ad¬
hibita. multte atq diuersa sunt. Ex quib
nalem. tigillũ. almũ. ruminũ. & alia quae
ꝑ sequi longũ ẽ. Haec aũ cognomina imposuer̃
uni dõ ꝓpt̾ causas potestatesq diuersas. non
tam̃ ꝓpter tot res & iam tot deos eũ eẽ coe
gerunt: qđ om̃a uinceret. qđ anemine uince¬

Expanded text:
sit et Iuppiter mundus sit unusque sit mundus, quare duo di sunt Ianus et Iuterea, quod alia uis est primordiorum, alia causarum, et illa Iani, illa Iouis nomen accepit: numquid si unus homo in diuersis rebus duas habeat potestates aut duas artes, quia singularum diuersa uis est, ideo duo iudices aut duo dicuntur artifices? Sic ergo et unus Deus cum ipse habeat potestatem primordiorum, ipse causarum, num propterea illum duos deos esse necesse est putari, quia primordia causaeque res duae sunt? Quod si hoc iustum putant, etiam ipsum Iouem tot deos esse dicant, quotquot ei cognomina propter multas potestates dederunt, quoniam res omnes, ex quibus illa cognomina sunt adhibita, multae adque diuersae sunt, ex quibus nalem, Tigillum, Almum,, Ruminum, et alia quae persequi longum est. Haec autem cognomina imposuerunt uni deo propter causas potestatesque diversas, non tamen propter tot res gerunt.: quod omnia uinceret, quod a nemine uince
Abbreviated transcription (Latin):
nma tam̃ ab anmo dici sapientem. ita
nundũ dm̃ dici ab animo eũ sit exammo
acrpore. Hic uidet᷑ quo quomꝰ unũ ẽfiaei
hñ. S & plures & iam introducat: ad¬
ngit mundũ duudi induas partes clum¬

Expanded text:
animo, tamen ab animo dici sapientem, ita mundum deum dici ab animo, cum sit ex animo et corpore. Hic uidetur quoquo modo unum confiteri Deum; sed ut plures etiam introducat, adiungit mundum diuidi in duas partes
Abbreviated transcription (Latin):
Reuocat᷑ gͥ ad h eologiam crtulẽ. theologia si¬
bulosa. theatrica. scȩnica. in dignitatis & cur¬
pituduns plena: & hac tota quae merito
culpanda & respuenda uidicat᷑. pars huus
ẽ que colenda & obseruanda censet᷑. Nol
sane pars in congrua sicut ostendere mlies
& que ab uniuerso copore aliena importune
illi connexa atq sufpensa sit: s om̃ino ẽsona.

Expanded text:
gian ciuilem theologia fabulosa theatrica scaenica, indignitatis et turpitudinis plena, et haec tota, quae merito culpanda et respuenda iudicatur, pars huius est, quae colenda et obseruanda censetur; non sane pars incongrua, sicut ostendere institui, et quae ab uniuerso corpore aliena inportune illi conexa adque suspensa sit,
Abbreviated transcription (Latin):
Sequestrata gͥ paululũ theologia quã nat᷑alẽ
uocant. de qua postea disserendũ ẽ: Placet¬
ue tandẽ uitã xt̃nã peti aut sꝑare abdus
poeticis. theatricis. ludicris. scȩnicis : Ab sit.
mnio auertat dĩ uerus tã immanẽ sacrile.¬
gamq dem̃tiã. Quid ab eis diis quib hac
placent. & qͦs hȩc placant. cũ eoꝵ illic cri.¬
mina frequentent᷑ uita at̾na poscenda est:
Nemo ut arbitror usq ad tantũ p̃cipitium
furiosissimȩ impietatis insanit. Nec fabu

Expanded text:
uam naturalem vocant, de qua postea disserendum est, placetne tandem vitam aeternam peti aut sperari a diis poeticis, theatricis, ludicris, scenicis? Absit: imo avertat Deus verus tam immanem sacrilegamque dementiam. Quid, ab eis diis, quibus haec placent, et quos haec placant, cum eorum illic crimina frequententur, vita aeterna poscenda est? Nemo, ut arbitror, usque ad tantum praecipitium furiosissimae imp
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ ab animo dici sapientẽ. ita mundũ dm̃
ab animo. cũ sit ex anmo & corpore. Solum
itaq mundi corpꝰ ñ ẽ.dĩ: s aut sola anima
eiꝰ. Aut sumul corpꝰ & animꝰ. ita tam̃ ut ñ sit
acorpore s ab animo dis̃. Si gͦ ianus ẽ. mundꝰ
& ds̃ ẽ. ianus ⁊ Nũ quid iouẽ ut ds eẽ possit.
aliquã partẽ iani ẽẽ dicturi sunt : Mlagis enĩ
ioni uniuersũ solent tribuere. Unde ẽ. louis
m̃ia plena. Ergo & iouẽ ut ds̃ sit & maxime
rerdeoꝵ. ñ alium possunt existimare qͥuam
mindũ: qui diis cȩt̾is. scđ̾m istos sius partib
ngiet. In hanc sententiã & iã quosdã uersus
uleri sorani exponit idẽ uarro: in eo libro
quẽ seorsũ abistis de cultu deoꝵ scripsit. Qui
uersus hi s̃. lupit̾ omp̃s regũ rerũq deumq¬

Expanded text:
, tantum ab animo dici sapientem; ita mundum deum dici ab animo, cum sit ex animo et corpore. Solum itaque mundi corpus non est deus, sed aut sola anima eius aut simul corpus et animus, ita tamen ut non sit a corpore, sed ab animo deus. Si ergo Ianus est mundus et deus est Ianus, numquid Iouem, ut deus esse possit, aliquam partem Iani esse dicturi sunt? Magis enim Ioui uniuersum solent tribuere; unde est: Iouis omnia plena. Ergo et Iouem, ut deus sit et maxime rex deorum, non alium possunt existimare quam mundum, ut dis ceteris secundum istos suis partibus regnet. In hanc sententiam etiam quosdam uersus Valerii Sorani exponit idem Varro in eo libro, quem seorsum ab istis de cultu deorum scripsit; qui uersus hi sunt: Iuppiter omnipotens regum rerumq
Abbreviated transcription (Latin):
herculẽ. in alt̾a seipsũ. sub ea ẽditione. ut si
ipse uicisset. de stipe tẽpli sibi cęnã pararet.
amicãq ẽduceret.. Si aũ uictoria herculis
fieret: h idẽ de pecunia sua uoluptati hercłis
ex hib̾et. Deinde cũ a seipso tãquã ab hercule
uictꝰ eẽt: debitã cȩnã & nobilissimã meretri.¬
cem larentinã dõ herculi dedit. At illa cum
dormisset intẽplo: uidit in somnis herculẽ s

Expanded text:
a se ipsum, sub ea condicione, ut, si ipse uicisset, de stipe templi sibi cenam pararet amicamque conduceret; si autem uictoria Herculis fieret, hoc idem de pecunia sua uoluptati Herculis exhiberet; deinde cum a se ipso tamquam ab Hercule uictus esset, debitam cenam et nobilissimam meretricem Larentinam deo Herculi dedit. At illa cum dormis
Abbreviated transcription (Latin):
oc dix̃. diuinarũ ñ humanarũ rerũ libri hoc
eũ seripsisse testantur: nec ubr ludos sçenicos
exponebat. s ubi capitolina uira pandebat. De.¬
niq atalib uncit᷑. & fatetur: sicut forma hu¬
mana deos fecerunt. ita eos delectari humanis
uoluptatib credidisse. Non enĩ o maligni
sp̃s suo negotio de fuer̃: ut has noxias opini

Expanded text:
rum libri hoc eum scripsisse testantur, nec ubi ludos scaenicos exponebat, sed ubi Capitolina iura pandebat. Denique talibus uincitur et fatetur, sicut forma humana deos fecerunt, ita eos delectari humanis uoluptatibus credidisse. Non enim et maligni spiritus suo negotio defu
Abbreviated transcription (Latin):
Reuocit᷑ gͥ ad heologiam euulẽ. cheologia s¬
bulo sa. theatrica. scȩnica. in dignitatis & uu¬
pitudinis plena: & haec tota quae merto
culpanda & respuenda uidicat᷑. pars huis
ẽ. que colenda & obseruanda censet᷑. Non
sane pars un congrua sicut ostendere mbte
& quȩ ab untuerso corpore aliena importune
illi connexa atq suspensa sit : s om̃ino c̃sona.

Expanded text:
d theologian ciuilem theologia fabulosa theatrica scaenica, indignitatis et turpitudinis plena, et haec tota, quae merito culpanda et respuenda iudicatur, pars huius est, quae colenda et obseruanda censetur; non sane pars incongrua, sicut ostendere institui, et quae ab uniuerso corpore aliena inportune illi conexa adque sus
Abbreviated transcription (Latin):
erroris obstinatione intellecta & c̃ siderata
ꝑpendunt. facilius nos isto Numero terimi.¬
natoꝵ qͥnq uoluminũ plusquã questionis
ipsus recessitas postulabat sitis fecisse qͥ
muiꝰ disseruisse uidicabunt: totãq inuidiam
quã xp̃ianȩ religioni de huiꝰ uitȩ cladib
trenarũq contritione ac mutatione rerũ
imꝑiti facere conant᷑. ñ solũ dissimulatteili
s contra suã conscientiã etiã fauentib docas
quos impietas uȩsana possidet. om̃mno eẽ in¬
anẽ rectȩ cogitationis atq rationis plenamq
lȩ uissimȩ temeritatis & ꝑniciosissimȩ animo¬
sitatis dubitare ñ poterunt. Nunc gͦ qm̃ de¬

Expanded text:
erroris obstinatione, intellecta et considerata erroris obstinatione, intellecta et considerata perpendunt, facilius nos isto numero terminatorum quinque voluminum plus, quam quaestionis ipsius necessitas postulabat, satisfecisse, quam minus disseruisse judicabunt; totamque invidiam, quam christianae religioni de hujus vitae cladibus terrenarumque contritione ac mutatione rerum imperiti facere conantur, non solum dissimulantibus, sed contra suam conscientiam faventibus etiam doctis, quos impietas vesana possedit, omnino esse inanem rectae cogitationis atque rationis, plenamque levissimae temeritatis et perniciosissimae animositatis, dubitare non poterunt. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
dicere. & quantũ possit ab eis quos consulit
amica disputatione honeste. grauit̃. libere.
DINQUESO¬
PERIORIBUS
libris satis mͥ
aduersus eos
udeor disputas¬
se qui multos
deos & falsos
quos ẽẽ uiutilia simulacra. uł immundos sp̃s
& ꝑ niciosa demonia. uł certe ereaturas non
creatorẽ. ueritas xp̃iana c̃ uincit. ꝓpt̃ uitae
huiꝰ mortalis rerũq t̾renarũ utilitatẽ eo ri-¬
dõ debetur uenerandos & colendos putant.
&̾ nimae quidẽ stulticiȩ uł ꝑtinatiȩ nec istos
quinq nec̃ ullos alios quanticũq numeri li¬
bros satis ẽẽ posse quis nescrat.⁊ quando ea
putat᷑ gła uanitatis. nullis cede uirib ueriatiꝰ.
iꝑniciem utiq eiꝰ cui uitium tã in mane
dominat᷑.  Nam & contra om̃em curantis
industriã. n̾on malo medici s egroti. insana.¬
bilis morb iniuctꝰ ẽ. Hi. uͦ qui ea quȩ legant
uł sine ulla uł ñ cũ magna ac nimia uet̾is

Expanded text:
dicere et, quantum possunt, ab eis quos consulit dicere et, quantum possunt, ab eis quos consulit amica disputatione honeste grauiter libere uinque superioribus libris satis mihi aduersus eos uideor disputasse, qui multos deos et falsos, quos esse inutilia. simulacra uel inmundos spiritus et perniciosa daemonia uel certe creaturas, non creatorem ueritas Christiana conuincit, propter uitae huius mortalis rerumque terrenarum utilitatem eo riet uni uero Deo debetur, uenerandos et colendos putant. Et nimiae quidem stultitiae uel pertinaciae nec istos quinqbros satis esse posse, quis nesciat? quando ea putatur gloria vanitatis, nullis cedere viribus veritatis; in perniciem utique ejus, cui vitium tam immane dominatur. Nam et contra omnem curantis industriam, non malo medici, sed aegroti insanabilis, morbus invictus est. Hi vero qui ea quae legunt, vel sine ulla, vel non cum magna ac nimia veteris
Abbreviated transcription (Latin):
cui quã uidĩ respondisse: qui tacere noluerit.
Aut quid ẽ. loquatuis uanitate : Qu& ñ ideo
potest qđ ueritas: quia si uoluerit &iã plus
potest clamare quã ueritas. S consident om̃a
diligent̃: & si forte sine studio partiũ uidican¬
tes. talia eẽ ꝑspexerunt quae potuis ex agitari
quã conuelli possint garrulitate impudentis¬
sima & quasi satyrica uł miica leuitate. co-¬
hibeant suas nugas: & potiꝰ aprudentib emxen¬
dari quã laudari ab imprudentib eligant.
N am si ñ adlibtatẽ uera dicendi. s adlicentiam
maledicendi tẽpꝰ expectant: absit ut eis eue¬
nit qđ ait tullius de quodã qͥ peccandi licen¬
tia felix appellabat᷑. Omiserũ: eui peccare
licebat. Unde quisquis ẽ. qui maledicendi
licentia felicẽ se putant. multo erit felicior
si hoc illi om̃io ñ liceat: cũ possit deposita
inanitate iactantia &iã isto tẽpore tãquam
studio consulendi quiequid uoluerit contra¬

Expanded text:
cuiquam uideri respondisse, qui tacere noluerit. cuiquam uideri respondisse, qui tacere noluerit. Aut quid est loquacius uanitate? quae non ideo potest quod ueritas, quia, si uoluerit, etiam plus potest clamare quam ueritas. Sed considerent omnia diligenter, et si forte sine studio partium iudicantes talia esse perspexerint, quae potius exagitari quam conuelli possint garrulitate inpudentissima et quasi satyrica uel mimica leuitate, cohibeant suas nugas et potius a prudentibus emendari quam laudari ab inpudentibus eligant. Nam si non ad libertatem uera dicendi, sed ad licentiam maledicendi tempus expectant, absit ut eis eueniat quod ait Tullius de quodam, qui peccandi licentia felix appellabatur:s o miserum, cui peccare licebat! Unde quisquis est, qui maledicendi licentia felicem se putat, multo erit felicior, si hoc illi omnino non liceat, cum possit deposita inanitate iactantiae etiam isto tempore tamquam studio consulendi quidquid uoluerit contra
Abbreviated transcription (Latin):
magnitudo: quã ꝓ tẽporũ gubnatione dispen¬
sat. P inde iam etiã illis respondendũ ẽẽ iudeo.
qui manifestissimis docum̃tis quib ostenditur
qđ ad ista temporalia qua sola stulti habere
concupiscunt nichil deoꝵ falsorũ numerositas
ꝓsit confutati atq c̃uicti conant᷑ asserere non
ꝓpt̃ uite p̃sentis utilitatẽ s ꝓpt̃ eã quȩ post
mortẽ futura ẽ. colendos deos. Nam istis qui
ꝓpt̃ amicitias mundi huiꝰ uolunt uana colere.
& ñse ꝑmutti puerilib sensib c̃queruntur:
hiis quinq libris satis arbitror eẽ responsum.
Quorũ ui pͥores cũ edidissẽ & ininultoꝵ manib
ẽẽ coepissent: audiui qͦ sclã nescio quã aduers:
eos responsionẽ scribendo p̃parare. Deinde
ad me ꝑlatũ ẽ. qđ iam seripserint: S tẽpus
quęrant quo sine ꝑiculo possint ede. Quos ad¬
moneo ñ optent qđ eis ñ expedit. Facile ẽ. enĩ

Expanded text:
magnitudo, quam pro temporum gubernatione dispenmagnitudo, quam pro temporum gubernatione dispensat. Proinde iam etiam illis respondendum esse uideo, qui manifestissimis documentis, quibus ostenditur, quod ad ista temporalia, quae sola stulti habere concupiscunt, nihil deorum falsorum numerositas prosit, confutati adque conuicti conantur adserere non propter uitae praesentis utilitatem, sed propter eam, quae post mortem futura est, colendos deos. Nam istis, qui propter amicitias mundi huius uolunt uana colere et non se permitti puerilibus sensibus conqueruntur, his quinque libris satis arbitror esse responsum. Quorum tres priores cum edidissem et in multorum manibus esse coepissent, audiui quosdam nescio quam aduersus eos responsionem scribendo praeparare. Deinde ad me perlatum est, quod iam scripserint, sed tempus quaerant, quo sine periculo possint edere. Quos admoneo, non optent quod eis non expedit. Facile est enim
Abbreviated transcription (Latin):
demonioꝵ. s indĩ ueri ẽẽ posita potestateQd̾
aũ fuit eiꝰ religiosa humilitate mirabilius. qđo
inthesalonicensiũ grauissimũ scelus. cuui iam
ep̃is incedentib ꝓ miserat indulgentiã. tu¬
multu quorundã qui ei coherebant iundicare
cõpulsus ẽ. & ecclastica coercitꝰ disciplina sic egit
paenitentiã. ut imꝑatoriã celsitudinẽ ꝓ illo pꝰpłs
orans magis fleret uidendo ꝓstritã. quã peccando
timeret iratã : Hac ille secũ. & si qua simila
qu& cõmeinorare longũ ẽ. bona oꝑa tulit: ex
isto temporali uapore euiꝰ libet culminis &
sublimitatis humanę. Quoꝵ oꝑũ merces est
et̃na felicitas: cuiꝰ dator ẽ. ds̃ solis ueracit̃ pus.
Caetera uͦ uitę huiꝰ uł fastigia uł subsidia. sicut
ipsũ mundũ. lucẽ. auras. t̾ras. aquas. fruetꝰ. ipsiqͦ
hominis animã. corpꝰ. sensus. m̃tẽ. uitã: bonis
malisq largit᷑. In quib ẽ. &iã qua libet imꝑi

Expanded text:
daemoniorum, sed in Dei ueri esse posita potestate. Quid daemoniorum, sed in Dei ueri esse posita potestate. Quid autem fuit eius religiosa humilitate mirabilius, quando in Thessalonicensium grauissimum scelus, cui iam episcopis intercedentibus promiserat indulgentiam, tumultu quorundam, qui ei cohaerebant, uindicare conpulsus est et ecclesiastica cohercitus disciplina sic egit paenitentiam, ut \'imperatoriam celsitudinem pro illo populus orans magis fleret uidendo prostratam, quam peccando timeret iratam? Haec ille secum et si qua similia, quae commemorare longum est, bona opera tulit ex isto temporali uapore cuiuslibet culminis et sublimitatis humanae; quorum operum merces est aeterna felicitas, cuius dator est Deus solis ueraciter piis. Cetera uero uitae huius uel fastigia uel subsidia, sicut ipsum mundum lucem auras, terras aquas fructus ipsiusque hominis animam corpus, sensus mentem uitam, bonis malisque largitur; in quibus est etiam quaelibet imperii
Abbreviated transcription (Latin):
bat cursorib. & se ab eis fulminari uelle dicen¬
tib hilarit̃ benigneq donauit. In imicorũ suor
filios quos ñ ipsuis uissus s belli abstulerat
impetꝰ. &iã nondũ xp̃ianos ad eccłam cͥfugien-¬
tes xp̃ianos hac occasione fieri uoluit: & xͥa¬
na caritate dilex̃. Hec pͥuauit reb: s auxit
honorib. In neminẽ pꝰ uictoriã pͥuatas inimi¬
citias ualere ꝑ misit. Della eiuilia ñ sic̃. Cin¬
na & marius. & sylla. & alii tales nec finita
finire uoluerunt: s magis doluit exorta ꝗͣ
euꝗ̃ nocere uoluit t̾minata. Int̾ hȩc om̃a. ex ipso
micio imꝑii sui: ñ quieuit iustissimis & mise.¬
ricordissimis legib aduersus impios laboran.¬
a eccłȩ subuenire : quã ualens hereticus fauers
arrianis uehement̃ afflixerat. Cuiꝰ eccłe se
mebrũ eẽ. magis quã int̾ris regnare gaude¬
bat. Simulaera gentiliũ ubiq euertenda pͥ¬
cepit: satis intelligens nec t̾rena munera in

Expanded text:
bat cursoribus et se ab eis fulminari uelle dicenbat cursoribus et se ab eis fulminari uelle dicentibus hilariter benigneque donauit. Inimicorum suorum filios, quos, non ipsius iussu, belli abstulerat impetus, etiam nondum Christianos ad ecclesiam confugientes, Christianos hac occasione fieri uoluit et Christiana caritate dilexit, nec priuauit rebus et auxit honoribus. In neminem post uictoriam priuatas inimicitias ualere permisit. Bella ciuilia non sicut Cinna et Marius et Sylla et alii tales nec finita finire uoluerunt, sed magis doluit exorta quam cuiquam nocere uoluit terminata. Inter haec omnia ex ipso initio imperii sui non quieuit iustissimis et misericordissimis legibus aduersus inpios laboranti ecclesiae subuenire, quam Valens haereticus fauens Arianis uehementer adflixerat; cuius ecclesiae se membrum esse magis quam in terris regnare gaudebat. Simulacra gentilium ubique euertenda praecepit, satis intellegens nec terrena munera in
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpxenne ęxtincto: aliũ tyrannũ eugeniũ. qui
millius imꝑatoris locũ ñ legtame fuerat sub¬
rogatus. accepto rursus ꝓpħico responso fide
certus opp̃ssit. Contra cuiꝰ robutissimũ exerci¬
tum. magis orando quã feriendo pugnauit.
M ilites nob qui ad erant retuler̃ extorta s eẽ de
manib quȩ cũq iaculabant᷑: cũ atheodosii par¬
tib in aduersarios uehemens uentꝰ tret. & non
solũ quȩcũq in eos iaciebant᷑ concitatissime ra-¬
pet. uerũ &iã ipsorũ tela in eoꝵ corpora retor-¬
queret. Unde & pocta claudianus quã uis a xͥ
nõe alienꝰ: in eiꝰ tam̃ laudib dixꝰ. O nimũ dile¬
ete dõ: cui militat aher. & c̃urati ueniunt
ad classica uenti. Uictor aũ sic̃ crediderat &
& p̃dixerat iouis simulachra qua ad uersus eũ
fuerant neseio quib ritib uelut consecrata in
alpib constituta de posuit: eoꝵq fulmina qđ
aurea fuissent. iocantib qđ illa latitia ꝑ mite¬

Expanded text:
xime extincto alium tyrannum Eugenium, qui in illius imperatoris locum non legitime fuerat subrogatus, accepto rursus prophetico responso fide certus obpressit, contra cuius robustissimum exercitum magis orando quam feriendo pugnauit. Milites nobis qui aderant rettulerunt extorta sibi esse de manibus quaecumque iaculabantur, cum a Theodosii partibus in aduersarios uehemens uentus iret et non solum quaecumque in eos iaciebantur concitatissime raperet, uerum etiam ipsorum tela in eorum corpora retorqueret. Unde et poeta Claudianus, quamuis a Christi nomine alienus, in eius tamen laudibus dixit: O nimium dilecte Deo, cui — militat aether, Et coniurati ueniunt ad classica uenti! Victor autem, sicut crediderat et praedixerat, Iouis simulacra, quae aduersus eum fuerant nescio quibus ritibus uelut consecrata et in Alpibus constituta, deposuit, eorumque fulmina, quod aurea fuissent, iocantibus quod illa laetitia permitte
Abbreviated transcription (Latin):
qua cardinẽ seruat: Nonne ista in rerũ diui.¬
narũ libris reperiunt᷑. quae graues poetȩ suis
urminib indigna duxer̃: Nũqͥd diana thea¬
irica portat arma. & urbana simplicit̃ uirgo
u: Nũ qͥd scȩnnicus apollo cycharista ẽ. & ab
bac arte delficus uacat. S hac honestiora
sunt in comparatione turpior. Quid de ipso
ioue senserunt qͥ eiꝰ nutricẽ incapitolio posu¬
erunt: Nonne attestati sunt euemero. qui
oñs tales deos non fabulosa garrulitate sed
hystorica diligentia homines fuissẽ mortale¬
sq conscripsit: Epulones &iam deos. para¬
sitos iouis. ad eiꝰ mensam qui constituer̃.⁊ Qd
alud quã mimica sacra ẽẽ uoluer̃.: Nã para¬
sitos iouis ad conunuũ eiꝰ adhibitos simimus

Expanded text:
diuinarum libris reperiuntur, quae graues poetae suis carminibus indigna duxerunt? Numquid Diana theatrica portat arma et urbana simpliciter uirgo est? Numquid scaenicus Apollo citharista est et ab hac arte Delphicus uacat? Sed haec honestiora sunt in conparatione turpiorum. Quid de ipso Ioue senserunt, qui eius nutricem in Capitolio posuerunt? Nonne adtestati sunt Euemero, qui omnes tales deos non fabulosa garrulitate, sed historica diligentia homines fuisse mortalesque conscripsit? Epulones etiam deos, parasitos Iouis, ad eius mensam qui constituerunt, quid aliud quam mimica sacra esse uoluerunt? Nam parasitos I