comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sem̃ e̾ causa deerit. dũ homines ꝑditi hastã illã cruen¬
a & meminerint & sperabunt: quã i. siua cũ uibras¬
segt distatore ꝓpinquo suo idẽ serto tricesimo anno
post a sceleratiore hasta non recessit. ait eut quimo
illa dic tatura scriba fuerat: in hac fuit questor urba¬
mus s au qͦ debet intelligi calib prȩmiis ꝓpositis nuqͣ
defutura bella ciuilia Itaq parietes mͦ urbustant ar
manent. hiq ipsi extrema scelera metuentes. rẽ uꝰ publi¬
cã penitus amisinus. atq in has clades incidimus.Rede
putare singuliꝰ Quod cũ perspicuũ sit beniuolentiȩ im
esse magnã metus imbecillẽ. sequit᷑ ut disseramus. quib
reb facillime possimus eã quã uolumus adipisci cũ hono¬
re &x fide caritatẽ. S ea non parit̾ om̃s egenius Nã ad eu¬
iuscũq uitã institutã ac cõmodandũ ẽ. a multisne opus

Expanded text:
semen et causa deerit, dum homines perditi hastam illam cruensemen et causa deerit, dum homines perditi hastam illam cruentam et meminerint et sperabunt; quam P. Sulla cum vibrasset dictatore propinquo suo, idem sexto tricesimo anno post a sceleratiore hasta non recessit; alter autem, qui in illa dictatura scriba fuerat, in hac fuit quaestor urbanus. Ex quo debet intellegi talibus praemiis propositis numquam defutura bella civilia. Itaque parietes modo urbis stant et manent, iique ipsi iam extrema scelera metuentes, rem vero publicam penitus amisimus. Atque in has clades incidimus redeputare singuli? Quod cum perspicuum sit, benivolentiae vim esse magnam, metus imbecillam, sequitur, ut disseramus, quibus rebus facillime possimus eam, quam volumus, adipisci cum honore et fide caritatem. Sed ea non pariter omnes egemus; nam ad cuiusque vitam institutam accommodandum est, a multisne opus
Abbreviated transcription (Latin):
in illo sequuta ẽ honestã causã. non honesta uictoria:
Est enĩ ausus dicere. hasta posita cũ bona in foro uende¬
ret. & bonoꝵ uirorũ & locupletiũ. & certe ciuiũ. predã
se suã uendere. Sequiitus ẽ qͥ in causa impia. uictoria
etiã fediore ñ singuloꝵ ciuiũ bona publicaret. s uniu¬
sas ꝓuintias regionesq uno calamitatis iure cõprehen¬
deret. Itaq ueaatis ac ꝑditis p̃dictis nationib ad exẽplũ
amissi imꝑii portari in triumpho massiliã uidimus.
alpinis bellis nũꝙͣ triumpharunt. Multa p̃terea cõme¬
mor arẽ nefanda in socios. si hoc uno qͥcꝗͣ. sol uidisset in¬
dignius Iure gͥ plectimur. Nisi enĩ multoꝵ impuni¬
ta scelera tulissemus. numqͣ ad unũ tanta ꝑuenisset li¬
centia. i qͦ qͥdẽ familiaris rei ad paucos cupiditatũ. ad mul¬
tos imꝓbos uenit hereditas. Nec uͦ umqͣ belioꝵ ciuiliũ

Expanded text:
in illo secuta est honestam causam non honesta victoria; in illo secuta est honestam causam non honesta victoria; est enim ausus dicere, hasta posita cum bona in foro venderet et bonorum virorum et locupletium et certe civium, praedam se suam vendere. Secutus est, qui in causa impia, victoria etiam foediore non singulorum civium bona publicaret, sed universas provincias regionesque uno calamitatis iure comprehenderet. Itaque vexatis ac perditis exteris nationibus ad exemplum amissi imperii portari in triumpho Massiliam vidimus alpinis bellis triumpharunt. Multa praeterea commemorarem nefaria in socios, si hoc uno quicquam sol vidisset indignius, lure igitur plectimur. Nisi enim multorum impunita scelera tulissemus, numquam ad unum tanta pervenisset licentia; a quo quidem rei familiaris ad paucos, cupiditatum ad multos improbos venit hereditas. Nec vero umquam bellorum civilium
Abbreviated transcription (Latin):
iniuste imperantes: Nonne repente om̃s fere socii dese¬
ruerunt. spectatoresq se otiosos prebuerunt ĩcutric ea¬
lamitatis: Erterna libentius intalire ꝙͣ domestica reror¬
dor. Uerũ tamen ꝙͣ diu imꝑiũ publicę rei beneficiis dene¬
bat᷑: non iniuriis beua s. etiã ꝓ sociis aut de imꝑiogere an¬
tur. Eritus aut̃ belloꝵ erant. aut mices aut nece ssarii.
Regũ. populoꝵ. nationũ. porius erat & refugiũ senatus:
Nrĩ aut in agistratus imperatoresq ex hac una re. maxri¬
mã laudẽ caꝑe studebant. si ꝓuintias. si socios. eqͥtate & fide
defendissent. Itaq illud patrociniũ orbis terrȩ ueriꝰ ꝗͣ
imperium poterat nominari. Sensim hanc consuetudinẽ
& disciplinã iã antea minuebamus. post uͦ syuę uictori¬
am penitus amisimus. Desitũ ẽ enĩ uideri qͥcꝙͣ in sociis
iniquum. cũ extitisset in ciues tanta crudelitas. Ergo

Expanded text:
iniuste imperantes nonne repente omnes fere socii deseiniuste imperantes nonne repente omnes fere socii deseruerunt spectatoresque se otiosos praebuerunt Leuctricae calamitatis? Externa libentius in tali re quam domestica recordor. Verum tamen, quam diu imperium populi Romani beneficiis tenebatur, non iniuriis, bella aut pro sociis aut de imperio gerebantur, exitus erant bellorum aut mites aut necessarii, regum, populorum, nationum portus erat et refugium senatus, nostri autem magistratus imperatoresque ex hac una re maximam laudem capere studebant, si provincias, si socios aequitate et fide defendissent; itaque illud patrocinium orbis terrae verius quam imperium poterat nominari. Sensim hanc consuetudinem et disciplinam iam antea minuebamus, post vero Sullae victoriam penitus amisimus; desitum est enim videri quicquam in socios iniquum, cum exstitisset in cives tanta crudelitas. Ergo
Abbreviated transcription (Latin):
mus cũ uxorẽ thebem ad modũ diligeret. tam̃ adeã ex
epulis in cubiculũ ueniens barbarũ & eũ qͥdẽ ut scriptũ :
compunctũ noculis threciis destricto gladio iubebat
anteire. p̃mictebatq de stipatorib sius qui scrucarent᷑
arculas muliebres. & ne qđ inuestimentis telũ occultaret᷑
exquirerent Omiserũ qͥ fideliorẽ & barbarũ & stimati¬
ũ putaret qͦ coniugẽ. Nec eũ fefellit ab ea ẽ enĩ ipse ꝓpt̾
pelicatus suspicione᷑ interfectus. Nec uͦ ulla uis imperis
tanta ẽ: quę p̃mente metu possit esse diuturna. Testis est
phalaris. cuiꝰ p̃t̃ cȩteros ẽ nobuitata crudelitas. qͥ ñ ex in¬
sidiis interiit ut is quẽ modo dicri alexander. non a paucis
ut hc nr̃ s in quẽ uniuersa agrigentinoꝵ multitudo im¬
petũ fecit. Quid macedones: Nonne de metriũ reliquert.
uniuersiq: ad pyrrũ contulerunt : Quio lacedemonios

Expanded text:
mus, cum uxorem Theben admodum diligeret, tamen ad ear ex mus, cum uxorem Theben admodum diligeret, tamen ad ear ex epulis in cubiculum veniens barbarum, et eum quidem, ut scriptum est, compunctum notis Thraeciis, destricto gladio iubebat anteire praemittebatque de stipatoribus suis, qui scrutarentur arculas muliebres et, ne quod in vestimentis telum occultaretur, exquirerent. O miserum, qui fideliorem et barbarum et stigmatiam putaret quam coniugem! Nec eum fefellit; ab ea est enim ipsa propter pelicatus suspicionem interfectus. Nec vero ulla vis imperii tanta est, quae premente metu possit esse diuturna. Testis est Phalaris, cuius est praeter ceteros nobilitata crudelitas, qui non ex insidiis interiit, ut is, quem modo dixi, Alexander, non a paucis, ut hic noster, sed in quem universa Agrigentinorum multitudo impetum fecit. Quid? Macedones nonne Demetrium reliquerunt universique se ad Pyrrhum contulerunt? Quid? Lacedaemonios
Abbreviated transcription (Latin):
eieustos diiturnitatis metus. contraq bene uolentia
contosent sit plane admbenda scuitia. ut heris in fa¬
nidos si aliter teneri non posiunt. Quiuͭ in tibera fi¬
utadenco se instruunt ut ⁊ atuant᷑: his nichil potest
esse dementius. Quãuis era sint dimersȩ leges alicus
aliquando auꝰ iudiciis tacitis aut ocouitis de ponore
suffragiis. Acriores aut̃ morsus sunt intermisse libergtati
ꝙͣ retente. Qđ̾ gͦ latissime patet neq ad incolumitatẽ solũ.
s etiã ad opes & potentiã plurimũ ualet. Id amplectanur.
ut metus absit. haritas retineatur. Ita facillime quȩ uolemꝰ.
& in priuatis reb & in re publica qͣuem᷑. &enĩ qͥse metui
uolunt. a quib metuentur eosdẽ metuant ipsi. necesse ẽ.¬
timoris angi solitũ. qui cultros metuens tonsorios. can¬
dente carbone sibi adurebat capillũ: Quid alexandrũ
phereum qͦ animo uixisse arbitramur. qͥa ut scriptũ legi¬

Expanded text:
custos diuturnitatis metus: contraque benevolentia custos diuturnitatis metus: contraque benevolentia coercent, sit sane adhibenda saevitia, ut heris in famulos, si aliter teneri non possunt. Qui vero in libera civitate ita se instruunt, ut metuantur; his nihil potest esse dementius. Quamvis enim demersae sint leges alicuiualiquando aut iudiciis tacitis, aut occultis de honore suffragiis, acrioresautem morsus sunt intermissae libertatis, quam retentae. Quodigitur latissime patet, neque ad incolumitatem solum; sed etiam ad opes, et potentiam valer plurimum, id amplectamur, ut metus absit, s et privatis in rebus et in republica consequimur. Etenim qui se metui volunt, a quibtimoris angi solitum, qui cultros metuens tonsorios candente carbone sibi adurebat capillum? quid Alexandrum Pheraeum quo animo vixisse arbitramur? qui, ut scriptum legi
Abbreviated transcription (Latin):
testati. de causis plurib. Ducunt᷑ enĩ aut beniuolentia. aut
beneficioꝵ magnitudine. aut dignitatis prestantia. aut
spe sibi id utile futurũ. aut metu. ne ui parere cogant᷑.
iut spe largitionis ꝓmissionisq capti. aut postremo ut
sepe in nrã re publica uidemꝰ mercede conducti Omĩ¬
ũ aut̃ rerũ nec aptiꝰ ẽ qͥcꝗͣ id opes tuendas ac tenendas
qͦ diligi nec alienius ꝙͣ timeri. Preclare eiũ ennius. quẽ
me cuunt oderunt. quẽ qͥsq odit perisse ex petit. Multoꝵ
aut̃ odiis nullas opes posse subsistere certũ ẽ si antea fu¬
it ignotũ nuꝑ ẽ cognitũ. Nec uͦ huiꝰ tẏranni solũ quẽ
armis oppressa ꝑtulit ciuras apparet. cuiꝰ maxime
mortui oportune intexitus decarat qͥntũ odia homi¬
nũ ualeant ad pestẽ s reliquoꝵ sinules exitus tyramo
ru qrã haud fere qͥsꝙ̃ tale interitũ effugit. Maluserã

Expanded text:
testati de causis pluribus. Ducuntur enim aut benivolentia aut testati de causis pluribus. Ducuntur enim aut benivolentia aut beneficiorum magnitudine aut dignitatis praestantia aut spe sibi id utile futurum aut metu ne vi parere cogantur, aut spe largitionis promissisque capti aut postremo, ut saepe in nostra re publica videmus, mercede conducti. Omnium autem rerum nec aptius est quicquam ad opes tuendas ac tenendas quam diligi nec alienius quam timeri. Praeclare enim Ennius: Quém metuunt, odérunt; quem quisque ódit, periisse éxpetit. Multorum autem odiis nullas opes posse obsistere, si antea fuit ignotum, nuper est cognitum. Nec vero huius tyranni solum, quem armis oppressa pertulit civitas ac paret cum maxime mortuo, interitus declarat, quantum odium hominum valeat ad pestem, sed reliquorurum; quorum haud fere quisquam interitum similem effugit, malus enim
Abbreviated transcription (Latin):
ã uidebit᷑.¶ Quȩcunq gͥ homines homini tribu¬
unt ad eũ augendũ atq honestandũ. aut beniuolentie
grã faciunt cũ aliqua de causa quẽpiã diligunt. aut
honoris si cuiꝰ uirtutẽ suspiciunt. quẽq dignũ fortuna
amplissima putant. aut cui fidẽ habent. &̾ bene de re¬
b suis consulere arbitrant᷑. aut cuiꝰ opes metuunt aut
contra a qͥb aliqͥd expectant. ut cũ reges populare sue
hamiues largitiones aliqͣs ꝓponunt. ac postremo p̃cio
aut mercede ducunt᷑. Quȩ sordidissima ẽ ilia qͥdem
ratio & inquinatissima. & nis qui ea tenent᷑. & his qui
ad eã confugere conant᷑. Male enĩ se res habet. qđ cũ uir¬
ture effici debet: id tẽptat᷑ pecunia S qm̃ nonnũꝙͣ sub¬
sidiũ hoc necessariũ ẽ. quẽadmodũ sit utendũ eo dice¬
mus. si priꝰ his de reb quȩ uirtuti ꝓpiores sunt dixeri¬
mus. adq etiã subiciunt se homines imꝑio alteriꝰ. & po¬

Expanded text:
or videbitur. Quaecumque igitur homines homini tribuor videbitur. Quaecumque igitur homines homini tribuunt ad eum augendum atque honestandum, aut benivolentiae gratia faciunt, cum aliqua de causa quempiam diligunt, aut honoris, si cuius virtutem suspiciunt, quemque dignum fortuna quam amplissima putant, aut cui fidem habent et bene rebus suis consulere arbitrantur, aut cuius opes metuunt, aut contra, a quibus aliquid exspectant, ut cum reges popularesve homines largitiones aliquas proponunt, aut postremo pretio ac mercede ducuntur, quae sordidissima, est illa quidem ratio et inquinatissima et iis, qui ea tenentur, et illis, qui ad eam confugere conantur; male enim se res habet, cum, quod virtute effici debet, id temptatur pecunia. Sed quoniam non nusidium necessarium est, quem ad modum sit utendum eo, dicemus, si prius iis de rebus, quae virtuti propiores sunt, dixerimus. Atque etiam subiciunt se homines imperio alterius et po
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓspero eiꝰ fiatu utimꝰ: ad exitus ꝓuehimꝰ optatos. & cũ re¬
flauit affugim̃. Hec gͥ ipsa fortuna cȩteros casus rariores
habet. Primũ ab inanimis ꝓcelias tẽpestates. naufragia
ruinas incendia. Deinde a bestiis. ictus. morsus. impetus
Hec gͦ ut dixi rariora. At uͦꝰ interitus exercituũ ut ꝑiri¬
me trium. sepe multoꝵ clades imperatoꝵ. ut nuꝑ sũmi
&e singularis uiri. Inuidiȩ preterea multitudinis atq
ob eas bene meritoꝵ sepe ciuiũ expulsiones. calamitates
fugȩ. rursusq secundȩ res honores. imperia. uictorię.
ꝗͣ qͣ fortuita sunt. tamen sine hominũ oꝑib & studiisne¬
utrã in partẽ effici possunt. Hoc gͥ cognito. dicendũ ẽ qͦnã
modo hominũ studia ad utilitatẽ nram allicere. atq er¬
citare possimus. Quȩ si longior fuerit oratio. cũ mag¬
nitudine utilitatis cõparetur. ita fortasse breuior eti¬

Expanded text:
spero flatu eius utimur, ad exitus pervehimur optatos et, cum respero flatu eius utimur, ad exitus pervehimur optatos et, cum reflavit, affligimur. Haec igitur ipsa fortuna ceteros casus rariores habet, primum ab inanimis procellas, tempestates, naufragia, ruinas, incendia, deinde a bestiis ictus, morsus, impetus; haec ergo, ut dixi, rariora. At vero interitus exercituum, ut proxime trium, saepe multorum, clades imperatorum, ut nuper summi et singularis viri, invidiae praeterea multitudinis atque ob eas bene meritorum saepe civium expulsiones, calamitates, fugae, rursusque secundae res, honores, imperia, victoriae, quamquam fortuita sunt, tamen sine hominum opibus et studiis neutram in partem effici possunt. Hoc igitur cognito dicendum est, quonam modo hominum studia ad utilitates nostras allicere atque excitare possimus. Quae si longior fuerit oratio, cum magnitudine utilitatis comparetur; ita fortasse etiam brevi
Abbreviated transcription (Latin):
rata uiroꝵ prestantiũ sapientia & uirtute excitant᷑:
¶Cenĩ tuirtus omĩs trib in reb fere uertit᷑. Quarũ una
ẽ in ꝑspiciendo qͥd in quaq uerũ sincerũq sit. qͥd consen¬
tosi quos greti pathinor nominant appetitionesq qͣs ui.
ormas obedientes efficere rationi. Terciui his quib cũ cong̃¬
uti moderare & scienter quoꝵ studiis ea quę̧ natura de¬
siderat ex pleta eumulataq nabeainus. ꝑ cosdẽq si qͥd im¬
portet᷑ nobis in commiuni ꝓpulsemus. uiciscam᷑q eos qͣ
nocere nobis conati sunt. tantaq pęna afficiamus: qͥntã¬
equitas humanitasq patit᷑. Quib aut̃ rationib hanc fa¬
cultatẽ assequi possimus. ut hominũ studia cõplectam
eaq teneamus. dicenus. neq ista multo post. s pauca an¬
te dicenda sunt .I. Magnã uĩ infortuna esse in utrãꝙ
partẽ uł ad secundas res ut aduersas qͥs ignoret : Nã ca

Expanded text:
rata virorum praestantium sapientia et virtute excitantur. rata virorum praestantium sapientia et virtute excitantur. Etenim virtus omnis tribus in rebus fere vertitur, quarum una est in perspiciendo, quid in quaque re verum sincerumque sit, quid consentos, quos Graeci pa/qh nominant, appetitionesque, quas illi orma/s, oboedientes efficere rationi, tertium iis, quibuscum congruti moderate et scienter, quorum studiis ea, quae natura desiderat, exportetur nobis incommodi, propulsemus ulciscamurque eos, qui nocere nobis conati sint, tantaque poena afficiamus, quantam aequitas humanitasque patitur. Quibus autem rationibus hanc facultatem assequi possimus, ut hominum studia complectamur eaque teneamus, dicemus, neque ita multo post, sed pauca ante dicenda sunt. Magnam vim esse in fortuna in utramque partem, vel secundas ad res vel adversas, quis ignorat?
Abbreviated transcription (Latin):
tuisse. Utitur in re non dubia testib non necessariis. atq
cũ magnas utilitates ad ipiscimur conspiratione hominũ
homine nascatur. Est diachearchi liber de in teritu homi¬
nũ. peripathetici magni & copiosi. qui collectis cȩteris cau¬
sis eluuionis. pestilentiȩ̨. uastitatis beluarũ etiã repentinȩ
multitudinis. quoꝵ impetu docet quędã hominũ genera
esse consumpta. Deinde cõparat quanto plures deleti sunt
homines hominũ impetu id ẽ bellis aut seditionib qͣ
omĩ reliqua calamitate. Cũ gͥ hic locus nichil habeat
dubitationis. qͥn homines plurimũ hominib & ꝓsint
& obsint. ꝓpriũ hoc statuo esse uirtutis conciliare ani¬
mos hominũ. & ad usus suos adiungere. Itaq quȩ in re¬
b inanimis. quęq: in tractatione beluarũ fiunt. utiliter
ad hominũ uitã artib ea tribuuntur operosis hominũ
aut̃ studia ad amplificationẽ nrarũ rerũ ꝓmpta ac pa¬

Expanded text:
tuisse. Utitur in re non dubia testibus non necessariis. Atque tuisse. Utitur in re non dubia testibus non necessariis. Atque ut magnas utilitates adipiscimur conspiratione hominum homine nascatur. Est Dicaearchi liber de interitu hominum, Peripatetici magni et copiosi, qui collectis ceteris causis eluvionis, pestilentiae, vastitatis, beluarum etiam repentinae multitudinis, quarum impetu docet quaedam hominum genera esse consumpta, deinde comparat, quanto plures deleti sint homines hominum impetu, id est bellis aut seditionibus, quam omni reliqua calamitate. Cum igitur hie locus nihil habeat dubitationis, quin homines plurimum hominibus et prosint et obsint, proprium hoc statuo esse virtutis, conciliare animos hominum et ad usus suos adiungere. Itaque, quae in rebus inanimis quaeque in usu et tractatione beluarum fiunt utiliter ad hominum vitam, artibus ea tribuuntur operosis, hominum autem studia ad amplificationem nostrarum rerum prompta ac pa
Abbreviated transcription (Latin):
qui uictus aut cultus. nͥ tã multȩ artes nobis ministras¬
seng. Quib reb exculta uita hominũ. tandẽ destitit a
uictu bestiarũ. Urbes uͦ sine hominũ cetu nec potuissent
nec ȩdificari nec frequentari. Ex qͦ leges moresq consticu¬
ti. tũ iuris ęqua descriptio. certaq uiuendi disciplina:
Quas res.& mansuetudo animoꝵ consequuta. & uerecundia
ẽ. effec tũq ut esset uita munitior. atq in dando & accipien¬
do mutandisq facultatib atq cominodis nulla re egeremus:
Longiores hoc loco sumus ꝗͣ necesse ẽ. Quis enĩ ẽ eui non ꝑspi¬
cua sint illa quę plurib uerbis a panetio memorant᷑. nem¬
nẽ neq ducẽ bello neq principẽ domi magnas res & salu¬
taressine hominũ studiis gerere potuisse: Cõmemorat᷑
ab eo themistocles. pericles. eẏrus. agesilau. alexander.
qͦs negat sine adiumentis hominũ tantas res efficere po¬

Expanded text:
qui victus aut cultus, nisi tam multae nobis artes ministraqui victus aut cultus, nisi tam multae nobis artes ministrarent? quibus rebus exculta hominum vita tantum distat a vicnec aedificari nec frequentari; ex quo leges moresque constituti, tum iuris aequa discriptio certaque vivendi disciplina; quas res et mansuetudo animorum consecuta et verecundia est effectumque, ut esset vita munitior, atque ut dando et accipiendo mutuandisque facultatibus et commodandis nulla re egeremus. Longiores hoc loco sumus, quam necesse est. Quis est enim, cui non perspicua sint illa, quae pluribus verbis a Panaetio commemorantur, neminem neque ducem bello nec principem domi magnas res et salutares sine hominum studiis gerere potuisse? Commemoratur ab eo Themistocles, Pericles, Cyrus, Agesilaus, Alexander, quos negat sine adiumentis hominum tantas res efficere po
Abbreviated transcription (Latin):
deriuationes fluminũ agroꝵ irrigationes molesop¬
positas fluctib. portus manufactosꝰ. quȩ unde sine ho¬
minũ opera habere possemus: Ex quib multisq alis
ꝑspicuum ẽ qui fructus quęq utilitates ex reb his quȩ st̃
in anima ꝑcipiunt᷑. ea nos nul lo modo sine hominum ma¬
nu atq opera capere potuisse. Qui deniq ex bestiis fructus
aut quȩ commodicas nͥ homines adiuuarent ꝑcipi posset:
Nã a qui principes inueniendi fuerunt. que exquaq belu
usum habere possemus: Homines certe fuerunt. Nec hoc
tempore sine opera hominũ. aut pascere cas aut domare.
aut tueri. aut tempestiuos fructus ex his capere possemꝰ
ab eisdemq & hȩc quȩ nocent interficiunt᷑. & que usui
possunt esse capiuntur. Quid enumerem artiũ mul¬
titudinem. sine quib uita nulla esse potuisset Quide¬
nĩ  egris subuenisset. quȩ esset oblectatio ualentium.

Expanded text:
derivationes fluminum, agrorum irrigationes, moles opderivationes fluminum, agrorum irrigationes, moles oppositas fluctibus, portus manu factos, quae unde sine hominum opere habere possemus? Ex quibus multisque aliis perspicuum est, qui fructus quaeque utilitates ex rebus iis,quae sint inanimae,percipiantur,eas nosnullo modo sine hominum manu atque opera capere potuisse. Qui denique ex bestiis fructus aut quae commoditas, nisi homines adiuvarent, percipi posset? Nam et qui principes inveniendi fuerunt, quem ex quaque belua usum habere possemus, homines certe fuerunt, nec hoc tempore sine hominum opera aut pascere eas aut domare aut tueri aut tempestivos fructus ex iis capere possemus; ab eisdemque et, quae nocent, interficiuntur et, quae usui possunt esse, capiuntur. Quid enumerem artium multitudinem, sine quibus vita omnino nulla esse potuisset? Qui enim aegris subveniretur, quae esset oblectatio valentium,
Abbreviated transcription (Latin):
nisi manũs &e ars accessisset. nec hissine hominũ admi¬
nistratione uteremur. Neq enĩ ualitudinis curatio.
neq nauigatio. neq agricultura. neq frugũ fructu¬
umq reliquoꝵ ꝑceptio & conseruatio. sine hominum
opera ulla esse potuissent. Iã uͦ crearũ rerũ qͥb habun¬
daremus exportateo. & earũ quib egeremus inuectio.
certe nulla esset. nͥ his munerib homines fungerent.¬
eademq ratione nec lapides ex terra exciderent᷑ adusũ
nrm̃ necessarii. nec ferrũ es aurũ. argentũ effoderetur
penitus abditũ. sine hominũ labore & manu tecta uͦ qͥb
& frigorũ uis pelleret᷑ & caloꝵ molestiȩ sedarent᷑. Unde
aut initio generi humano dari potuissent. aut postea
subuenire. si aut ui tempestatis. aut terremotu. aut
uetustate cecidissent. nͥ cõmunis uita ab hominib ha¬
rũ rerũ auacilia petere didicisset: At deductus aqͥrũ

Expanded text:
nisi manus et ars accessisset, nec iis sine hominum adminisi manus et ars accessisset, nec iis sine hominum administratione uteremur. Neque enim valetudinis curatio neque navigatio neque agri cultura neque frugum fructuumque reliquorum perceptio et conservatio sine hominum opera ulla esse potuisset. Iam vero et earum rerum, quibus abundaremus, exportatio et earum, quibus egeremus, invectio certe nulla esset, nisi his muneribus homines fungerentEademque ratione nec lapides ex terra exciderentur ad usum nostrum necessarii, nec ferrum, aes, aurum, argentum effoderetur penitus abditum sine hominum labore et manu. Tecta vero, quibus et frigorum vis pelleretur et calorum molestiae sedarentur, unde aut initio generi humano dari potuissent aut postea subveniri, si aut vi tempestatis aut terrae motu aut vetustate cecidissent, nisi communis vita ab hominibus harum rerum auxilia petere didicisset? Adde ductus aquarum,
Abbreviated transcription (Latin):
is iustisq factis non fraude & malitia se intelligant ea
quȩ uelint consequi posse. Quȩ gͦ ad uitã hominum
tuendã ꝑtinent. partim sunt inanimata: ut aurũ &
argentũ. ut ea quȩ gignuntur e terra. & alia generis
eiusdẽ. partĩ animalia quȩ habent suos impetus & rerũ
appetitus. Eoꝵ aut̃ alia. rationis exꝑtia st̃. alia ratione
utentia Exꝑtes ratione sunt equi. boues reliquęq pe¬
cudes. apes. quarũ opere efficit᷑ aliqͥd ad usũ hominum
atq uitã. Ratione aut̃ utentiũ. duo genera ponunt:
dõꝵ unũ alterũ hominũ: Deos placatos efficiet pie
maxime utiles esse possunt. Earũq itẽ rerũ quȩ no¬
ceant &e obsint. eadẽ diuisio ẽ. S quia deos nocere ñ
putant. his exceptis homines hominib obesse plurimũ
arbitrantur. Ea enĩ ipsa quȩ in anima dixrimus ple¬
raq sunt hominũ operis effecta: que nec habera. einꝰ

Expanded text:
is iustisque factis, non fraude et malitia se intellegant ea, is iustisque factis, non fraude et malitia se intellegant ea, quae velint, consequi posse. Quae ergo ad vitam hominum tuendam pertinent, partim sunt inanima, ut aurum, argentum, ut ea, quae gignuntur e terra, ut alia generis eiusdem, partim animalia, quae habent suos impetus et rerum appetitus. Eorum autem alia rationis expertia sunt, alia ratione utentia; expertes rationis equi, boves, reliquae pecudes, apes, quarum opere efficitur aliquid ad usum hominum atque vitam; ratione autem utentium duo genera ponunt, deorum unum, alterum hominum. Deos placatos pietas efficimines hominibus maxime utiles esse possunt. Earumque item rerum, quae noceant et obsint, eadem divisio est. Sed quia deos nocere non putant, iis exceptis homines hominibus obesse plurimum arbitrantur. Ea enim ipsa, quae inanima diximus, pleraque sunt hominum operis effecta; quae nec haberemus,
Abbreviated transcription (Latin):
honestatis pars confecta ẽ. qͣm qͥdẽ cupio tͥ esse tiotissi¬
mã. Hoc aut̃ de qͦ nunc agimus id ipsũ ẽ qđ utile appel¬
latur. in quo uerbo lapsa consuetudo de fluxit de uia
sensimq eo deducta ẽ. ut honestatẽ ab utilitate secer¬
nens. constitueret honestũ aliquid qđ utile non esser.
&̾ utile qđ non honestũ. quia nulla ꝑnities maior ho¬
minũ uitȩ potuit afferri. Sũma qͥdẽ ac toritate ꝑby
seuere. sane atq honeste heo tria genera confusa cogita¬
tione distingunt. Quicqͥd enĩ iustũ fit. id etiã utile esse
censent. Itẽ quicqͥd honestũ. idem iustũ. Ea qͦ efficit᷑ ut qͥc¬
quid honestũ sit idẽ sit utile. Qđ qui parũ ꝑspiciunt. hi
sepe uersutos homines & callidos ad mirantes: malitiam
sapientiã iudicant. Quoꝵ error eripiendus ẽ. opinioq
omĩs ad eã speciem traducenda: quiq aut. houestis consili¬

Expanded text:
honestatis pars confecta est, quam quidem tibi cupio esse notissihonestatis pars confecta est, quam quidem tibi cupio esse notissimam. Hoc autem, de quo nune agimus, id ipsum est, quod utile appellatur. In quo verbo lapsa consuetudo deflexit de via sensimque eo deducta est, ut honestatem ab utilitate secernens constitueret esse honestum aliquid, quod utile non esset, et utile, quod non honestum, qua nulla pernicies maior hominum vitae potuit afferri. Summa quidem auctoritate philosophi severe sane atque honeste haec tria genera confusa cogitatione distinguunt. Quicquid enim iustum sit, id etiam utile esse censent, itemque quod honestum, idem iustum; ex quo efficitur, ut, quicquid honestum sit, idem sit utile. Quod qui parum perspiciunt, ii saepe versutos homines et callidos admirantes malitiam sapientiam iudicant. Quorum error eripiendus est opinioque omnis ad eam spem traducenda, ut honestis consili
Abbreviated transcription (Latin):
uł quȩ uita potiꝰ nonmͦ disputandi s etiã uiuendi ratione
sullata Nos aut̃ ut cęteri alia certa alia incerta esse di¬
cunt. sic ab his dissentientes alia ꝓbabilia contͣ alia esse¬
mũ: Contra aut̃ omĩa disputant᷑ a nr̃is qͦd noc ipsũ ꝓba¬
bile elucere non possit. nisi ex utraq parte causarum
facta esset contentio. S hȩc explanata sunt in achade¬
micis nr̃is satis ut arbitror diligent̃. Tibi aut̃ mi cicero
ꝙͣ ꝗͣ in antiquissima nobilissimaq phylosophia cratippo
actore uersaris. hissimillimo qͥ ista p̃clara peperert᷑
tamen hȩc nrã finitima uris ignota esse nolui.S iam
id instituta pergamus::
Uinq gͥ rationib ꝓpositis officii ꝑsequendi. quarũ
due ad decus honestatẽq ꝑtinent. duȩ ad cõmoda
uite copias. opes. facultates. quinta ad deligendi tudici¬
um si quando ea que diaci pugnare inter se uidentur:

Expanded text:
vel quae vita potius non modo disputandi, sed etiam vivendi ratione vel quae vita potius non modo disputandi, sed etiam vivendi ratione sublata? Nos autem, ut ceteri alia certa, alia incerta esse dicunt, sic ab his dissentientes alia probabilia, contra alia mum? Contra autem omnia disputatur a nostris, quod hoc ipsum probabile elucere non posset, nisi ex utraque parte causarum esset facta contentio. Sed haec explanata sunt in Academicis nostris satis, ut arbitror, diligenter. Tibi autem, mi Cicero, quamquam in antiquissima nobilissimaque philosophia Cratippo auctore versaris iis simillimo, qui ista praeclara pepererunt, tamen haec nostra finitima vestris ignota esse nolui. Sed iam ad instituta pergamus. Quinque igitur rationibus propositis officii persequendi, quarum duae ad decus honestatemque pertinerent, duae ad commoda vitae, copias, opes, facultates, quinta ad eligendi iudicium, si quando ea, quae dixi, pugnare inter se viderentur,
Abbreviated transcription (Latin):
dicere maximarũ rerũ artẽ esse. cũ mininarũ sine
arte nulla sit. hominũ ẽ parũ considerate loquentiũ.
atq in marimis reb errantiũ. Si aut̃ ẽ aliqͣ disciplina
uirtutis. ubi ea quęret᷑ cũ ab hoc genere discernendi
discesseris: S hec cũ ad phylosophiã cohortam᷑ accuratiꝰ
disputari soleut. qđ alio qͦdã libro fecimus. Hoc aut̃
tempore tantũ nobis declarandũ fuit. cur orbiti rei pu¬
blicȩ munerib ad hoc nos studiũ potissimũ contulisse¬
mus Occurrit᷑ aut nobis & qͥd ẽ a doctis & eruditis qu¬
rentib
satis ne constant̃ facere uideam᷑ qui cũ p̃cipi nichil posse
dicamus. tam̃ & aliis de reb disserere soleamus. & hoc ipso
tempore p̃cepta officii ꝑsequam᷑. qͥb uellẽ satis cognita es¬
set nra sententia. Non enĩ sumus hi qͦꝵ uaget᷑ animus er¬
rore. nec habeat umꝗͣ qđ sequat᷑. Quȩ enĩ esset ista mens

Expanded text:
dicere maximarum rerum artem esse, cum minimarum sine dicere maximarum rerum artem esse, cum minimarum sine arte nulla sit, hominum est parum considerate loquentium, atque in maximis rebus errantium. Si autem est aliqua disciplina virtutis, ubi ea quaeretur, cum ab hoc discendi genere discesseris? Sed haec, cum ad philosophiam cohortamur, accuratius disputari solent, quod alio quodam libro fecimus; hoc autem tempore tantum nobis declarandum fuit, cur orbati rei publicae muneribus ad hoc nos studium potissimum contulissemus. Occurritur autem nobis, et quidem a doctis et eruditis quaerentibus, satisne constanter facere videamur, qui, cum percipi nihil posse dicamus, tamen et aliis de rebus disserere soleamus et hoc ipso tempore praecepta officii persequamur. Quibus vellem satis cognita esset nostra sententia. Non enim sumus ii, quorum vagetur animus errore nec habeat umquam, quid sequatur. Quae enim esset ista mens
Abbreviated transcription (Latin):
& rei publicȩ temporis. Id aut̃ omẽ consumebat᷑ in le¬
gendo. scribendi otiũ non erat. Maximis gͥ in malis hoc
tam̃ boni assequuti uidem᷑. ut ea litteris mandaremus.
quȩ non erant satis nrĩs & erant cognitione dignissima:
Quid enĩ ꝑ dõs optabiliꝰ sapientia. quid prestantiꝰ: Qͥ d
homitu meliꝰ. qͥd homine digniꝰ: Hanc gͥ qͥ expetunt:
phylosophi nominant᷑. Nec qͥcꝗͣ aliud ẽ phylosophia si
interp̃tari uelis: p̃ter studiũ sapientie. Sapientia aut̃
tia. Cũiꝰ studiũ qui uituperat. haud sane intelligo qͥd nã
sit qđ laudandũ putet. Nã siue oblectatio querit᷑ animi
requiesq curarũ quȩ conferri cũ eoꝵ studiis pocest qͥ
semꝑ aliqͥd acquirunt qđ spectet & ualeat ad bene bea¬
teq uiuendũ. siue ratio constantiȩ uirtutisq ducitur.
aut hȩc ars ẽ. aut nulla omino ꝑ qͣm eas assequam᷑. Nullã

Expanded text:
et rei publicae temporibus; id autem omne consumebatur in leet rei publicae temporibus; id autem omne consumebatur in legendo, scribendi otium non erat. Maximis igitur in malis hoc tamen boni assecuti videmur, ut ea litteris mandaremus, quae nec erant satis nota nostris et erant cognitione dignissima. Quid enim est, per deos, optabilius sapientia, quid praestantius, quid homini melius, quid homine dignius? Hanc igitur qui expetunt, philosophi nominantur, nec quicquam aliud est philosophia, si interpretari velis, praeter studium sapientiae. Sapientia autem Cujus studium qui vituperat, haud sane intelligo quidnam sit, quod laudandum putet. Nam si oblectatio quaeritur animi, requiesque curarum, quae conferri cum eorum studiis potest, qui semper aliquid inquirunt, quod spectet, et valeat ad bene beateque vivendum? Sive ratio constantiae virtutisque ducitur, aut haec ars est, aut nulla omnino, per quam eas assequamur. Nullam
Abbreviated transcription (Latin):
se. nec ine angorib dedidi. quib essẽ confectus nͥ hisres¬
titissem. nec rursus indignis homine docto uolupta¬
tib Atq utinã res publica stetisset quo cȩꝑat statu.
nec in homines non tã cõmutandarũ ꝗ euertenda¬
rũ rerũ cupidos incidisset. Primũ enĩ ut stante re
pubica facere solebamus. in agendo plus ꝙͣ in scri¬
bendo opere ponerenus. deinde ipsis scriptis non
ea quȩ nunc s actiones nrãs mandaremus. ut sepe
recimus Cũ aut̃ res publica. in qua omĩs mea cura.
cogitatio. oꝑa poni solebat. nulla esset omino. illȩ sci¬
lisat litterȩ conticuerunt. forenses & senatoriȩ
Lichil aut̃ agere cũ animus non posset. in his studiis
deponi. si me ad phylosophiã retulissẽ. Cui cũ multũ
adolescens discendi causa temporis tribuissẽ. postea ꝗͣ
honorib inseruire cepi. meq totũ rei publicę tradidi
tantũ erat phylosophiȩ loci quantũ suꝑ fuerat amicoꝵ

Expanded text:
sem, nec me angoribus dedidi, quibus essem confectus, nisi iis restitissem, nec rursum indignis homine docto voluptatibus. Atque utinam res publica stetisset, quo coeperat, statu nec in homines non tam commutandarum quam evertendarum rerum cupidos incidisset! Primum enim, ut stante re publica facere solebamus, in agendo plus quam in scribendo operae poneremus, deinde ipsis scriptis non ea, quae nunc, sed actiones nostras mandaremus, ut saepe fecimus. Cum autem res publica, in qua omnis mea cura, cogitatio, opera poni solebat, nulla esset omnino, illae scilicet litterae conticuerunt forenses et senatoriae. Nihil agere autem cum animus non posset, in his studiis deponi, si me ad philosophiam rettulissem. Cui cum multum adulescens discendi causa temporis tribuissem, posteaquam honoribus inservire coepi meque totum rei publicae tradidi, tantum erat philosophiae loci, quantum superfuerat amicorum
Abbreviated transcription (Latin):
utere tuo iudicio. nichil enĩ impe dio. Orationi
Nec uͦ hoc arrogant᷑ dictũ existimari uelĩ. Nã phy¬
losophandi scientiã concedens multis. qͦd ẽ oratoris
ꝓpriũ. apte distincte. ornate dicere qm̃ in eostu¬
no etatẽ consũpsi si idili assumo: uideor id inco
rre quodã modo uendicare. Quã obrẽ magnoꝵ:
te horcor mͦi cicero. ut ñ solũ orationes meas s. hõ
itiã de phylosophia libros qͥ iã illis fere equarunt

Expanded text:
utere tuo iudicio nihil enim impedio, orationemutere tuo iudicio nihil enim impedio, orationemNec vero hoc arroganter dictum existimari velim. Nam philosophandi scientiam concedens multis, quod est oratoris proprium, apte, distincte, ornate dicere, quoniam in eo studio aetatem consumpsi, si id mihi assumo, videor id meo iure quodam modo vindicare. Quam ob rem magnopere te hortor, mi Cicero, ut non solum orationes meas, sed hos etiam de philosophia libros, qui iam illis fere se aequarunt
Abbreviated transcription (Latin):
Uame uam te marce fili anum iã audien¬
tẽ eratippũ idq athenis: habundare opor¬
tetͥ p̃ceptis institutisq phylosophie. ꝓpter
sũmã
& doctoris auc loritatẽ & urbis. qͦ alt̾
te scientia augere potest. altera erẽplis: tam̃ ut ipse
ad meã utilitatẽ sẽꝑ cũ grecis latina coniunxi: neq
id in phylosophia solũ s etiã in dicendi exercitatio¬
ne feci: idẽ ribi censeo faciendũ. ut parͣsis in utrius
orationis facultate. Quã qͥdem aꝗ rẽ nos ut uidemn᷑
magnũ attulimus adiumentũ hominib nr̃ĩs. ut ñ
modo grecarũ luterarũ rudes s etiã docti aliqͣntũ
se arbit̾rent᷑ adeptos. & ad discendũ & ad iudicandũ.
Quã obrẽ disces tu qͥdẽ a principe huiꝰ etatis phylo¬
sophorẜ. & disces ꝙͣdi uoles. tãdiu aut̃ uelle debe¬
bis. qͦad ce qͣntũ ꝓficias non penitebit.S tam̃ nrã
legens non multũ a peripatheticis dissidentia. qm̃
litiq socritici & platonici esse uolumus. de reb ipsiss

Expanded text:
uamquam te, Marce fili, annum iam audientem Cratippum, idque Athenis, abundare oportet praeceptis institutisque philosophiae propter summam et doctoris auctoritatem et urbis, quorum alter te scientia augere potest, altera exemplis, tamen, ut ipse ad meam utilitatem semper cum Graecis Latina coniunxi neque id in philosophia solum, sed etiam in dicendi exercitatione feci, idem tibi censeo faciendum, ut par sis in utriusque orationis facultate. Quam quidem ad rem nos, ut videmur, magnum attulimus adiumentum hominibus nostris, ut non modo Graecarum litterarum rudes, sed etiam docti aliquantum se arbitrentur adQuam ob rem disces tu quidem a principe huius aetatis philosophorum, et disces, quam diu voles; tam diu autem velle debebis, quoad te, quantum proficias, non paenitebit; sed tamen nostra legens non multum a Peripateticis dissidentia, quoniam utrique Socratici et Platonici volumus esse, de rebus ipsis
Abbreviated transcription (Latin):
st̃ parentes cari liberi ꝓpinq familiares. S om̃s om̃iũ carita¬
tes patria una cõplexa ẽ. ꝓ qͥs qͥs bonus ñ dubitet mortẽ oppete¬
rersieisit ꝓ fucieru : Quo e detestabilior istoꝵ immanitas qͥ la¬
cerart̃ oñi scelere pacriã & in ca funditꝰ delenda occupati &
S si contentio quȩdã & seꝑatio fiat. qͥb plu¬
rnnũ tribuendũ sit officii pͥncipessint
patria. & parentes. qͦrũ beneficiis maxi¬
mis obligati sumꝰ ꝓrximi liberi. totaq
domus quȩ spec tat in nos solos. neq au¬
ud ullũ potest habere refugiũ. Deinceps
ã fortuna plerũq ẽ. Quã obrẽ necessaria
p̃sidia uitȩ debent᷑ his maxie qͦs p̃diri
Uita aut̃ uic tusq cõmiinis. consilia sermones cohorta¬
nes. ad monitiones int̾dũ etiã obiurgationes in amiciciis
uigent maxime. ł stq ea iocundissima amicicia. qͣm siru¬

Expanded text:
sunt parentes, cari liberi, propinqui, familiars, sed omnes omnium caritasunt parentes, cari liberi, propinqui, familiars, sed omnes omnium caritates patria una complexa est, pro qua quis bonus dubitet mortem oppetere, si ei sit profuturus? Quo est detestabilior istorum immanitas, qui lacerarunt omni scelere patriam et in ea funditus delenda occupati et Sed si contentio quaedam et comparatio fiat, quibus plurimum tribuendum sit officii, principes sint patria et parentes, quorum beneficiis maximis obligati sumus,proximi liberi totaque domus, quae spectat in nos solos neque aliud ullum potest habere perfugium, deinceps unis etiam fortuna plerumque est. Quam ob rem necessaria praesidia vitae debentur iis maxime, quos ante dixi, vita autem victusque communis, consilia, sermones, cohortationes, consolationes, interdum etiam obiurgationes in amicitiis vigent maxime, estque ea iucundissima amicitia, quam simi
Abbreviated transcription (Latin):
sepe dicimꝰ etiã si in alio cernimꝰ. tañ nos mouet. atq ulu
in qͦ id inesse uidet᷑ amicos facit. Q ꝗͦꝙͣ om̃is uirtꝰ nos ad
se alliciat. faciatq ut eos diligamꝰ in qͦb ipsa inesse uideat᷑.
tam̃ iusticia & liberalitas id maxime efficit Nichil aut̃
ẽ amabilꝰ nec copulatius. ꝙͣ morꝰ similitudo bonoꝵ. Inqͥb
enĩ eadc̃ studia st̃ cedẽ uoluntates in hisfit ut eq qͥsq alte¬
ro delectet᷑ ac se ipso. efficit᷑q᷑ id qͦd pythagoras uult in
amicitia. ut unus fiat ex plurib. Magna etiã illa cõmu¬
nitas ẽ. quȩ conficit᷑ ex beneficiis ultro & citro datis accep¬
& mutua & grata. dũ st̃ int̃ qͥs ea st̃. firma de uincunt᷑ societatẽ:
S cũ omĩ racione animoq lustraris. omiũ societatũ nulla ẽ gra¬
tior tulla carior ꝙr ea que cũ re publica ẽ unicuiq nrm̃ Cari

Expanded text:
saepe dicimus, etiam si in alio cernimus, tamen nos movet atque illi, saepe dicimus, etiam si in alio cernimus, tamen nos movet atque illi, in quo id inesse videtur, amicos facit. Et quamquam omnis virtus nos ad se allicit facitque, ut eos diligamus, in quibus ipsa inesse videatur, tamen iustitia et liberalitas id maxime efficit. Nihil autem est amabilius nec copulatius quam morum similitudo bonorum; in quibus enim eadem studia sunt, eaedem voluntates, in iis fit ut aeque quisque altero delectetur ac se ipso, efficiturque id, quod Pythagoras vult in amicitia, ut unus fiat ex pluribus. Magna etiam illa communitas est, quae conficitur ex beneficiis ultro et citro datis accepet mutua et grata dum sunt, inter quos ea sunt, firma devinciuntur societate. Sed cum omnia ratione animoque lustraris, omnium societatum nulla est gravior, nulla carior quam ea, quae cum re publica est uni cuique nostrum. Cari
Abbreviated transcription (Latin):
cietate humani generis. in eriguũ angustũq conciudit᷑.
Nã cũ sit hoc natura cõmune animaliũ ut haibeant iudi¬
nẽ ꝓcreandi prima societas in ipso coniugio ẽ ꝓrima in
liberis. deinde una domus. cõmunia onuĩa. Id aut̃ ẽ pͥncipi¬
ũ urbis & qͣsĩ seminariũ rei publicȩ. Sequunt᷑ frm̃ coniunc¬
tiones post consobrinoꝵ sobrinoꝵq qͥcũ una domo ũ capi
ñ possint. in alias domos tanꝗͣ in colonias exeurit. Seqͥun
conubia & affinitates. ex qͥb: etiã plures ꝓpinqͥ Quȩ ꝓ¬
pagatio & soboles: origo ẽ rerũ publicarũ. Sanguinis au¬
tẽ coniunctio & beniuolentia deuincit homines carita¬
te. Magnũ ẽ eñ eadẽ habere monum̃ta maioꝵ. eisdẽ
uti sacris. sepulchrta habere cõmunia. S: om̃iũ societatũ
nulla prestantior ẽ. nulla firmior. ꝗͣ cũ uiri boni morib
similes. st̃. familiaritate conuncti. Iuud enĩ honestũ qͥd

Expanded text:
cietate humani generis in exiguum angustumque concluditur. cietate humani generis in exiguum angustumque concluditur. Nam cum sit hoc natura commune animantium, ut habeant libidinem procreandi, prima societas in ipso coniugio est, proxima in liberis, deinde una domus, communia omnia; id autem est principium urbis et quasi seminarium rei publicae. Sequuntur fratrum coniunctiones, post consobrinorum sobrinorumque, qui cum una domo iam capi non possint, in alias domos tamquam in colonias exeunt. Sequuntur conubia et affinitates, ex quibus etiam plures propinqui; quae propagatio et suboles origo est rerum publicarum. Sanguinis autem coniunctio et benivolentia devincit homines et caritate; magnum est enim eadem habere monumenta maiorum, eisdem uti sacris, sepulcra habere communia. Sed omnium societatum nulla praestantior est, nulla firmior, quam cum viri boni moribus similes sunt familiaritate coniuncti; illud enim honestum quod
Abbreviated transcription (Latin):
te. pati ab igne ignẽ caꝑe. Si qͥs uelit consiliũ deliberan¬
tidare qͣuę st̃ his utilia qͥ accipiunt. danti ñ molesta:
Quare & his utendũ ẽ. & sẽꝑ aliqͥd ad cõmunẽ utilitatẽ
his egeant insimita ẽ multitudo. uulgaris liberalita:
referenda ẽ ad illũ heniii finẽ. nichilominꝰ ipsi lu¬
cet ut facultas sit ꝗͣ in nrõs simus liberales. Gradus
uit̃ plures st̃ societatis hominũ. Ut enĩ ab illa infinita dis¬
cedat᷑ ꝓpior ẽ ciꝰdẽ gentis nationis linguȩ qͥ maxime ho¬
mines coniungunt᷑. Interiꝰ etiã ẽ eiꝰdẽ esse ciuitatis. Mui¬
ta enĩ st̃ ciuib int̾ se cõmunia. forũ fana porticus uiȩ le¬
gez uia iudicia suffragia consuetudines p̃terea & famili¬
aritates multisq cũ multis res rationesq contracte. Artio
nͦ colligatio ẽ societatis ꝓpinquoꝵ. Ab illa erũ inmensa so¬

Expanded text:
te, pati ab igne ignem capere, si qui velit, consilium fidele deliberante, pati ab igne ignem capere, si qui velit, consilium fidele deliberanti dare, quae sunt iis utilia, qui accipiunt, danti non molesta. Quare et his utendum est et semper aliquid ad communem utilitatem his egeant, infinita est multitudo, vulgaris liberalitas referenda est ad illum Ennii finem: Nihilo minus ipsi lucet, ut facultas sit, qua in nostros simus liberales. Gradus autem plures sunt societatis hominum. Ut enim ab illa infinita discedatur, propior est eiusdem gentis, nationis, linguae, qua maxime homines coniunguntur; interius etiam est eiusdem esse civitatis; multa enim sunt civibus inter se communia, forum, fana, porticus, viae, leges, iura: iudicia, suffragia, consuetudines praeterea et familiaritates multisque cum multis res rationesque contractae. Artior vero colligatio est societatis propinquorum; ab illa enim immensa so
Abbreviated transcription (Latin):
qͥb in eẽ fortitudinẽ sepe dicimꝰ. ut in eqͥs & in leonib iusti¬
ciã eqͥtatẽ bonitatẽ ñ dicimꝰ. St̃ aut̃ rationis & orationis
hec. In ꝗͥ omĩũ rerũ qͥs ad cõmunẽ hominũ usũ natura ge¬
nuit est seruanda cõmunitas. ut quę descripta st̃ legib
& iure cruili hȩc ita teneant᷑. ut sit constitutũ. E qͥb ipsis
cȩtera sic obseruent᷑. ut in grecorꝵ ꝓuerbio ẽ. amicoꝵ esse
cõmunia omĩa. Omia aut̃ cõmunia hominũ uident᷑. ea
quȩ st̃ generis eiꝰ. Qͦa ab hennio positũ in una re. tͣnsfer¬
ri in multas potest. Homo qͥ erranti comiti monstrat
uiã. qͣsi lum̃ de suo lumine accendat. facit nichilominꝰ
ipsi luceat. eũ illi accenderit. Una ex re satis p̾cipit. ut
qͥcqͥd sine detrimento cõmodari possit id tribuat᷑. uł
ignoto. ex qͦ st̃ illa cõmunia. non ꝓhibere aqua ꝓfluen¬

Expanded text:
quibus inesse fortitudinem saepe dicimus, ut in equis, in leonibus, iustiquibus inesse fortitudinem saepe dicimus, ut in equis, in leonibus, iustitiam, aequitatem, bonitatem non dicimus; sunt enim rationis et orationis haec est; in qua omnium rerum, quas ad communem hominum usum natura genuit, est servanda communitas, ut, quae discripta sunt legibus et iure civili, haec ita teneantur, ut sit constitutum legibus ipsis, cetera sic observentur, ut in Graecorum proverbio est, amicorum esse communia omnia. Omnium autem communia hominum videntur ea, quae sunt generis eius, quod ab Ennio positum in una re transferri in permultas potest: Homó, qui erranti cómiter monstrát viam, Quasi lúmen de suo lúmine accendát, facit. Nihiló minus ipsi lúcet, cum illi accénderit. Una ex re satis praecipit, ut, quicquid sine detrimento commodari possit, id tribuatur vel ignoto; ex quo sunt illa communia: non prohibere aqua profluen
Abbreviated transcription (Latin):
suis cõmodis ñ honestace metit᷑. mc si sibi ipse consentiat
Q ñ int̾au nature bonitate uincat᷑. neq amicitias colere
possit. nec iusticiã nec liberalitatẽ. Fortis u̾dolorẽ sumũ ma¬
ui iudicans ant teꝑans uoluptatt̃ sumũ bonũ statuens e se
sperant. etiã si ille his ñ eget. tam̃ ei potissimũ inseruiunt:
Optime aut̃ societas hominũ coniunctioq seruabit᷑. si ut qͥsq
erit coniunctissunus: ita in eũ benignitatis plurimũ confe
ret᷑.S quȩ naturę pͥncipia sint cõmunitatis & societatis hu¬
inanȩ. repetendũ uidet᷑ altiꝰ. Est enĩ pͥmũ qͦd cernit᷑. in
uniu̾si generis numani societate Eius aut̃ uinculũ ẽ ratio
& oratio. quę docendo discendo. cõmunicando. disceptando. iu¬
dicando conciliat int̾ se homines. coniungitq naturali qͥdã
societate. Neq ulla re longiꝰ absumus a natura ferarũ. in

Expanded text:
suis commodis, non honestate metitur, hic, si sibi ipse consentiat suis commodis, non honestate metitur, hic, si sibi ipse consentiat et non interdum naturae bonitate vincatur neque amicitiam colere possit nec iustitiam nec liberalitatem; fortis vero dolorem summum malum iudicans aut temperans voluptatem summum bonum sperant, etiamsi ille iis non eget, tamen ei potissimum inserviunt. Optime autem societas hominum coniunctioque servabitur, si, ut quisque erit coniunctissimus, ita in eum benigniis et societatis humanae, repetendum videtur altius; est enim primum, quod cernitur in universi generis humani societate. Eius autem vinculum est ratio et oratio, quae docendo, discendo, communicando, disceptando, iudicando conciliat inter se homines coniungitque naturali quadam societate; neque ulla re longius absumus a natura ferarum, in