comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
longe ante aduentũ xp̃i pessima
ac flagiciosissima facta fuerat. im
mo uͦ nulla erat. atq om̃ino ꝑierat:
ꝑditissimis morib. Ut gͦ ñ ꝑiret
dii custodes eiꝰ popło cultori suo da¬
re p̃cipue uite ac moꝵ p̃cepta debu¬
erunt: a quo tot templis. tot sac̾do¬
tib et sacrificioꝵ generib tã mul¬
tiplicib uariisq sacris. tot festis
sollempnitatib. tot tantorsq ludoꝵ
celebritatib colebant᷑ : uͥ nichil de¬
mones nͥ negocium suũ egerunt. ñ
curantes quẽ admodũ illi uiuerent.
ĩmo curantes ut etiam ꝑdite iuue¬
rent: dũ tam̃ honori suo illa om̃ia
metu subditi ministrarent: aut si
dederunt: ꝓferat᷑. ostendat᷑. et legat᷑
quas deoꝵ leges illi cuutati datas
contenserunt g̾ci ut sedicionib
cũcta turbarent: quas et cynna.
et marius. et carbo. ut in bella eti¬
am ꝓg̾derent᷑ ciuilia causis iniqͥs¬
simis suscepta. atq crudelit̾̃ gesta.
crudelius q finita: quas deniq sil¬

Expanded text:
longe ante Christi adventum pessima ac flagitiosissima facta erat: imo vero nulla erat, atque omnino perierat perditissimis moribus. Ut ergo non periret, dii custodes ejus populo cultori suo dare praecipuae vitae ac morum praecepta debuerunt, a quo tot templis, tot sacerdotibus et sacrificiorum generibus, tam multiplicibus variisque sacris, tot festis solemnitatibus, tot tantorumque ludorum celebritatibus colebantur; ubi nihil daemones nisi negotium suum egerunt, non curantes quem ad modum illi uiuerent, immo curantes ut etiam perdite uiuerent, dum tamen honori suo illa omnia metu subditi ministrarent. Aut si dederunt, proferatur ostendatur legatur, quas deorum leges illi ciuitati datas contemserint Gracchi, ut seditionibus cuncta turbarent, quas Marius et Cinna et Carbo, ut in bella etiam progrederentur ciuilia causis iniquissimis suscepta et crudeliter gesta crudeliusque finita, quas denique Syl
Abbreviated transcription (Latin):
habendasq curauit: anni repperut᷑
fere sexaguita. Qua ꝓpt̃ in illa ꝑeg¬
natiõe sua plato nec ihereiniã iudẽ
potuit. tanto ante cdefunctũ. nec easdẽ
scͥpturas lege que ñdũ fuerant in g̾cã
linguã translate qua ille pollebat: nͥ
forte qͥa fint acerrimi studii sic̃ egip¬
tias ita et istas ꝑ int̾pretẽ didic̃ ñ ut
scͥbendo tnͣsferret: qͦd ptholomeꝰ ꝑ ui
genti beneficio qͥ regia potestate &̃
timeri poterat meruisse ꝑhibet᷑ s
ut colloquendo qͥd continerent qͣntũ
caꝑe possit addiscẽt. Hoc ut ex istime¬
t᷑ illa suade uudent᷑ indicia: qͦd liber
geneseos sic incipit. IN pͥncipio c̾aũ
ds̃ cȩlum et t̾ram: t̾ra autẽ erat iniui¬
sibilis et incõposita: et tenebrȩ erãt

Expanded text:
habendasque curauit, anni reperiuntur habendasque curauit, anni reperiuntur ferme sexaginta. Quapropter in illa peregrinatione sua Plato nec Hieremiam uidere potuit tanto ante defunctum, nec easdem scripturas legere, quae nondum fuerant in Graecam linguam translatae, qua ille pollebat; nisi forte, quia fuit acerrimi studii, sicut Aegyptias, ita et istas per interpretem didicit, non ut scribendo transferret quod Ptolomaeus pro ingenti beneficio, qui a regia potesttimeri poterat, meruisse perhibetur, sed ut colloquendo, quid continerent, quantum capere posset, addisceret. Hoc ut existimetur, illa suadere videntur indicia, quod liber Geneseos sic incipit: In principio fecit Deus coelum et terram. Terra autem erat invisibilis et incomposita, et tenebr
Abbreviated transcription (Latin):
mag̃ ag̾e placuit hãc causam. qͥa eoꝵ
st̃ litte̾ notiores. Nam et g̾ci quoꝵ
liugua in gentib p̃minet eas mag¬
na p̃dicatioẽ celebrart̃. et latim ꝑ mo¬
ti earũ uł excellentia uł gła ipsas
libentiꝰ didicert: atq in nrm eloqͥũ
tnsferendo nobiliores clarioresq fe¬
grã sociati. c̃ audiunt et legunt pla¬
touẽ de deo ista sensisse. quȩ multũ
ꝯgruere ueritati nr̃ȩ religionis ag¬
noscunt: unde ñ nulli putauert eñ
dem ꝑegrinatione legisse. Quoꝵ qͥd
opinionẽ in quib dam libris meis po¬
sui s diligent̃ supputata tẽꝑm ratio
quȩ chronica historia continet᷑ plato¬
nem uidicat. a tẽꝑe quo ꝓpħa ihere¬
mias ferme centũ post annos natu
suusse.: qͥ c̃ octoginta et unũ uixisset.
ab anno mortis eiꝰ usq ad id tẽpꝰ quo
tholomeꝰ rex egipti scͥpturas ꝓpħicas
gentis hebreoꝵ de iudea poposcit:
et ꝑ septuaguta uiros hebreos l im

Expanded text:
magis agere placuit hanc causam, quia eorum magis agere placuit hanc causam, quia eorum sunt litterae notiores. Nam et Graeci, quorum lingua in gentibus praeminet, eas magna praedicatione celebrarunt, et Latini permoti earum uel excellentia uel gloria, ipsas libentius didicerunt adque in nostrum eloquium transferendo nobiliores clarioresque fegratia sociati cum audiunt uel legunt Platonem, eum de Deo ista sensisse quae multum congruere ueritati nostrae religionis agnoscunt. Unde nonnulli putauerunt eudem peregrinatione legisse: quorum quidem opinionem in quibusdam libris meis posui. Sed diligenter supputata temporum ratio, quae chronica historia continetur, Platonem indicat a tempore quo prophetam ferme annos postea natum fuisse; qui cum octoginta et unum uixisset, ab anno mortis eius usque ad id tempus, quo Ptolomaeus rex Aegypti scripturas propheticas gentis Hebraeorum de Iudaea poposcit et per septuaginta uiros Hebraeos, qui
Abbreviated transcription (Latin):
eoꝵ xͥ anꝰ ignorans. ub quȩ ñ didicit
in disputatioe̾ ñ utit᷑. ñ uelut nat᷑alem
latine uł phisicam g̾ce appellet eam
partẽ. in qͦ de natȩ inqͥsitioc̃ tͦctat᷑. e
rationalem siue logicam in qͦ querit᷑
qͦnãmͦ u̾itas ꝑcipi possit: et moralem
uł ethicam in qua de morib agit᷑ bo¬
norsq finib appetendis malisq ntã¬
dis. ideo nescit ab uno uero deo atq
optimo eo natam nob̃ esse. qua facti
ad eiꝰ imaginẽ sumꝰ. et doctrinã qͣ eũ
nosq nouerimꝰ et grãm qua illi cohe¬
rendo beati simꝰ. Hec itaq causa. est
phi ingenia sua studiaq cont̾uerĩt
in requirendis rerũ causis. et qͥnã et̃t
modꝰ discendi atq uiuendi: isti deo co¬
gnito repꝑerũt uͭ ẽt et causa ꝯstitutȩ
uniu̾sitatis: et lux ꝑcipienbȩ u̾itatis
et fons bibendȩ felicitatis. Siue gͦ is¬
ti platonici siue qͥc̃q alii quarũlib&e
gentiũ philosophi de deo ista sentiũt.
nob̾cũ sentiunt: s ideo c̃ platonicis

Expanded text:
anus ignorans uerbis, quae non didicit, in disputatione non utitur, ut uel naturalem Latine uel physicam Graece appellet eam partem, in qua de naturae inquisitione tractatur. et rationalem siue logicam, in qua quaeritur quonam modo ueritas percipi possit, et moralem uel ethicam, in qua de moribus agitur bonorumque finibus adpetendis malorumque uitandis, ideo nescit ab uno uero Deo adque optimo et naturam nobis esse, qua facti ad eius imaginem sumus, et doctrinam, qua eum nosque nouerimus, et gratiam, qua illi cohaerendo beati simus. Haec itaque causa est phi ingenia sua studiaque contriuerint in requirendis rerum causis, et quinam esset modus discendi adque uiuendi, isti Deo cognito reppererunt ubi esset et causa constitutae uersitatis et lux percipiendae ueritatis et fons bibendae felicitatis. Siue ergo isti Platonici siue quicumque alii quarumlibet gentium philosophi de Deo ista sentiunt, nobiscum sentiunt. Sed ideo cum Platonicis
Abbreviated transcription (Latin):
tabile. ẽ. ñ. eẽ. sũmũ dm̃. et ioeo aĩam
omẽm mutabilesq om̃s sp̃s tnscende¬
rt̃: querentes sũmũ dm̃. Deinde ui¬
derunt omẽm spẽm in re quac̃q mu¬
tabili qua ẽ. qͥcqͥd illud.ẽ. qͦqͣmͦ et qͣt¬
qͥa ĩcõmutabilit̾. ẽ: ac ꝑ hoc siue uni¬
uersi mundi corpꝰ. siguras. qualitates.
ordinatũq motũ et elemta disposita
acȩlo usq ad t̾ram. et quec̃q corꝑa ĩ
eis st̃: siue om̃em uitam uł quȩ nu¬
trit et continet quał. ẽ in arborib
uł q̃ et hoc habet et sentit. qualis. ẽ
in peccorib uł que et hec habet et
intellig̃ qualis. ẽ. in hominib uł que
nuitͥtorio subsidio ñ indigeo: s ti̾
ꝯtinet. sentit. et intelligit. qualis ẽ.
in angłis nͥ ab illo eẽ ñ posse qͥ sĩpli¬
cit᷑. ẽ: qͥa ñ aliud illi ẽ. cẽ. aliud ui¬
uere. quasi possit eẽ. ñ uiuens: nec
aluid illi. ẽ. uuie. aliud intellige̾. qͣsi
possit uiu̾e ñ intelligens: nec aliud

Expanded text:
eat. non esse summum Deum, et ideo animam omnem mutabilesque omnes spiritus transcenderunt quaerentes summum Deum. Deinde uiderunt omnem speciem in re quacumque mutabili, qua est, quidquid illud est, quoquo modo et qquia immutabiliter est; ac per hoc, sive universi mundi corpus, figuras, qualitates, ordinatumque motum et elementa disposita, a celo usque ad terram et quecumque corpora in eis sunt, sive omnem vitam, vel que nutrit et continet, qualis est in arboribus; vel que et hoc habet et sentit, qualis est in pecoribus; vel que et hoc habet et intelligit, qualis est in hominibus: vel que nutritorio subsidio non indiget, sed tamen continet, sentit, intelligit, qualis est in angelis, nisi ab illo esse non posse, qui simpliciter est; quia non aliud illi est esse, aliud uiuere, quasi possit esse non uiuens; nec aliud illi est uiuere, aliud intellegere, quasi possit uiuere non intellegens; nec aliud illi
Abbreviated transcription (Latin):
et filii et sp̃c scĩ. uͥ ipsa tͥnitas excellen¬
crarũ lit̾aꝵ locis. In his qͥppe omĩb¬
testimoniis scͥpturaꝵ qͣntũ ad grecos
attinet ñ pnoeii uidemꝰ scͥptum esse
s pnerma: qͣntũ autẽ ad latinos ñ fla¬
tum s sp̃m. Qua ꝓpt̃ in eo qͦd scͥptũ
.ẽ. inspirauit. uł si mag̃ ꝓprie dicendũ
.ẽ. insusflauit in faciem eiꝰ sp̃m ute¬

Expanded text:
et Spiritus sancti, ubi ipsa trinitas excellencrarum littestimoniis Scripturarum, quantum ad Graecos attinet, non πνοήν videmus scriptum esse, sed πνεῦμα: quantum autem ad Latinos, non flatum, sed spiritum. Quapropter in eo quod scriptum est, Inspiravit, vel, si magis proprie dicendum est, Insufflavit in faciem ejus spirit
Abbreviated transcription (Latin):
s ex eiꝰ ore ꝓdisse. Sic̃ autẽ nos pos¬
sumꝰ ũ de nr̃ã natura. qͣ hoĩes sumꝰ
s de isto aere circufuso quẽ spirãdo
ac respirando ducimꝰ ac reddimꝰ fla¬
tũ face̾ c̃ sufflamꝰ. ita ompc ds̃ ñde¬
sua nat᷑a neq subiacente creatura.
s &ẽ de nichilo potuit fac̾e flatũ: quẽ
corꝑi hominis inserendo inspirasse
uł insusflasse conuementissime dietꝰ
ẽ: incorꝑeus incorꝑeũ. s ĩmutabilis
mutabilem: qͥa non c̾atus c̾atum.
Uerũtam̃ ut sciant isti qͥ de scͥpt̾is
loqui uolunt. et scͥpturaꝵ locutiones
ñ aduertunt. ñ hoc solũ dici exisse
de ore di qͦd. ẽ equalis eiusdemq na¬
ture: audiant uł legant qͦd deo di¬
cente scͥptũ. ẽ. Qm̃ tepidꝰ es et neq
calidus neq frigidꝰ: incipiam te rei¬
cere ex ore meõ. Nulla itaq causa. ẽ.
cur aꝑtissime loquenti resistamꝰ apło:
cernens. id. ẽ. ab illo in quo futi sumꝰ

Expanded text:
sed ex ejus ore prodisse. Sicut autem nos possed ex ejus ore prodisse. Sicut autem nos possumus, non de nostra natura qua homines sumus, sed de isto aere circumfuso, quem spirando ac respirando ducimus ac reducimus, flatum facere cum sufflamus: ita omnipotens Desua natura neque subiacenti creatura, sed etiam de nihilo potuit facere flatum, quem corpori hominis inserendo inspirasse uel insufflasse conuenientissime dictus est, incorporeus incorporeum, sed inmutabilis mutabilem, quia non creatus creatum. Verum tamen ut sciant isti, qui de scripturis loqui uolunt et scripturarum locutiones non aduertunt, non hoc solum dici exire ex ore Dei, quod est aequalis eiusdemque naturae, audiant uel legant quod Deo dicente scriptum est: Quoniam tepidus es et neque calidus neque frigidus, incipiam te reicere ex ore meo. Nulla itaque causa est, quur apertissime loquenti resistamus apostcernens, id est ab illo in quo futuri sumus
Abbreviated transcription (Latin):
c̃aĩa nͥ uiuat esse ñ possit: Aut qͥd
animalia id. ẽ. aĩata corꝑa uellet in¬
telligi. qͥb mness ꝑ aiam ꝑspicuꝰ iste
cẽ corporis sensꝰ : in hominis autẽ
conclitioe̾ obliniscim᷑ quẽ admodũ lo¬
qͥ scͥptura consueu̾it: c̃ suo ꝓrsꝰ mo¬
re locuta sit quo insinuaret hoiẽm
oe̾ racionali aia accepta. qmͣ ñ sic̃ ali¬
arũ carniũ aqͥs e tra ꝓducentib:
s deo flante c̾atam uoluit intelligi
sic tam̃ factũ: ut in corꝑe animali qͦ
fit aia in eo uiuente : sic̃ illa aĩalia
unient de quib dix̃. ꝓducat t̾ra ani¬
mam uiuentẽ: et que itidem dixit.
habuisse in se sp̃m uitẽ. Ubi aẽ in
expͥmens nomine. S enĩ di flatꝰ in¬
quiunt: di ore ex isse intelligit᷑. Quẽ
si animã c̾didimꝰ consequens erit
ut eiꝰbem fateam᷑ eẽ substantiȩ: pa¬
remq illiꝰ sapientie que dic̃: ego ex
ore altissimi ꝓdii. Non quidẽ dix̃
sapientia ore d̃ĩ efflatam se fuisse:¬

Expanded text:
sit? aut quidanimalia, id eat animata corpora, uellet intellegi, quibus inesset per animam perspicuus iste etiam corporis sensus. In hominis autem conditione obliuiscimur, quem ad modum loqui scriptura consueuerit, cum suo prorsus more locuta sit, quo insinuaret hominem etiam rationali anima accepta, quam non sicut aliarum carnium aquis et terra producentibus, sed Deo flante creatam uoluit intellegi, sic tamen factum, ut in corpore animali, quod fit anima in eo uiuente, sicut illa animalia uiueret, de quibus dixit: Producat terra animam uiuentem, et quae itidem dixit habuisse in se spiritum uitae; ubi etiam in exprimens nomine. Sed enim Dei flatus, inquiunt, Dei ore exisse intellegitur, quem si animam crediderimus, consequens erit, ut eiusdem fateamur esse substantiae paremque illius sapientiae, quae dicit: Ego ex ore Altissimi prodii. Non quidem dixit sapientia ore D
Abbreviated transcription (Latin):
hoc dici: et illo aut illo loco homo ib¬
le sepultus. ẽ. cũ hoc nͥ de solo corꝑe ñ
possit intelligi: An dicturi st̃ sic loqͥ
scͥpturam ñ solere diuinã: Inmo uͦ
illa ita nob̃ in hoc attestat᷑. ut cẽ c̃ duo
ista ꝯuincta sint et inuat homo: tamĩ
cẽ singla homiinis uocabulo appellet:
animã scilicet int̾iorem hominẽ. corpꝰ¬
autẽ ert̾i̾orem hominẽ uocans: tãqͣm
duo sint homines: cũ simul utrũq
sit homo unꝰ. S intelligendũ. ẽ. scd̾m
qͦd dicat᷑ hõ ad imaginem di: et homo
t̾ra atq iturus in t̾ram. Illud enĩ se¬
cundũ aiam. rationalẽ dicit᷑. qualem
d̃s in sufflando. uł sic̃ cõmodiꝰ dr̃ ins¬
pirando: indidit homini id est hoĩs
corꝑi: hoc autẽ scd̃m corpꝰ qualẽ hõiẽ
ds̃ funx̃ ex pulu̾e: cui data ẽ. aĩa ut fie¬
ret corpꝰ aĩale: id ẽ. homo in aĩa. iuuẽ

Expanded text:
hoc dici: et, Illo aut illo loco homo ilhoc dici: et, Illo aut illo loco homo ille sepultus est; cum hoc nisi de solo corpore non possit intelligi? An dicturi sunt, sic loqui Scripturam non solere divinam? Imo vero illa ita nobis in hoc attestatur, ut etiam cum duo ista conjuncta sunt et vivit homo, tamen etiam singula hominis vocabulo appellet; animam scilicet interiorem hominem, corpus vero exteriorem hominem vocans , tanquam duo sint homines, cum simul utrumque sit homo unus. Sed intelligendum est, secundum quid dicatur homo ad imaginem Dei et homo terra adque iturus in terram. Illud enim secundum animam rationalem dicitur, qualem Deus insufflando uel, si commodius dicitur, inspirando indidit homini, id est hominis corpori; hoc autem secundum corpus, qualem hominem Deus finxit ex puluere, cui data est anima, ut fieret
Abbreviated transcription (Latin):
do: ut hi dicant᷑ finge qui aliqͥd m̃da¬
cio simulante cõponiuit.
iuiic gͥ formatũ hominẽ de tͥ¬
re pulu̾e siue limo. erat enĩ
pulius humectꝰ. hc̃ inqͣm ut exp̃ssiꝰ
dicã sic̃ scͥptura locuta. ẽ. pulu̾em de
tra aninale corpꝰ factum. eẽ docet apl̃c
c̃ aiãm accep̃. Et factus ẽ iste homo
in animã uiuentẽ : id ẽ. formatꝰ iste
puluis: factꝰ. ẽ. in aĩa uiuentẽ. Iã in¬
quiunt habebat aiãm. alioqͥn ñ appel¬
laret᷑ homo: qm̃ homo ñ. ẽ corpꝰ solũ
uł aĩa sola: s qͥ et aĩa constat et corꝑe.
Hoc quidem uerũ ẽ. qͦd ñ totꝰ homo.
s pars melior hominis aĩa. ẽ: nec totꝰ
homo corpꝰ. s inferior hoĩs pars. ẽ. S
c̃ ẽ. utrũq ꝯiunctũ: simul ht̃ noĩs
nom̃. Qͦo tam̃ et singła ñ amittunt:
cẽ de singłis loquim᷑. Qs enĩ dice ꝓhi¬
bet᷑ cotidiani quadã lege sermonis
homo ille defunctꝰ. ẽ. et nc̃ in requie
.ẽ. uł in penis: cũ de aia sola possit

Expanded text:
do, ut hi dicantur fingere, qui aliquid mendacio simulante conponunt. Hunc igitur formatum hominem de terrae puluere siue limo erat enim puluis umectus — hunc, inquam, ut expressius dicam, sicut scriptura locuta est, puluerem de terra animale corpus factum esse docet apostolus, cum animam accepit: Et factus est iste homo in animam uiuentem\', id est, formatus iste puluis factus est in animam uiuentem. Iam, inquiunt, habebat animam, alioquin non appellaretur homo, quoniam homo non est corpus solum uel anima sola, sed qui et anima constat et corpore. Hoc quidem uerum est, quod non totus homo, sed pars melior hominis anima est; nec totus homo corpus, sed inferior hominis pars est; sed cum est utrumque coniunctum simul, nomen; quod tamen et singula non amittunt, etiam cum de singulis loquimur. Quis enim dicere prohibetur quotidiani quadam lege sermonis, Homo ille defunctus est, et nunc in requie est vel in poenis; cum de anima sola possit
Abbreviated transcription (Latin):
nͥ illum sc̃m̃ sp̃m uellet intelligi. Et
cũ dixiss factus. ẽ homotu aiam ñ
adderet iuuentem: nͥ anime uitam
significaret: que illi diuinitꝰ imꝑti¬
t᷑ dono sp̃c dĩ. Cũ enĩ uiuat anima
inqͥunt ꝓpͥo sue uite mͦ. qͥd opꝰ erat
addere uiuentẽ : nͥ ut ea uita intel
picione contende: et scͥpturas scãs ne¬
gligent̃ attende: Qd enĩ magnũ
erat ñ ire longiꝰ s in eodem ipso li¬
c̾ata st̃.: Deinde aliqͣntis int̾positis
in eodem tandem ipso libro qͥd mag¬
nũ erat adu̾tere qͦd scͥptũ. ẽ. et om̃a
que hñt sp̃m uite: et om̃is qͥ erat suꝑ
aridam mortuꝰ. ẽ. c̃ insinuaret omĩa
que uiuebant in tra ꝑisse diluiuo:
Sigͦ & animã iuuentẽ et sp̃m uitȩ
cẽ in peccorib muenimꝰ. sic̃ loqͥ dmi

Expanded text:
um Spiritum uellet intellegi; et cum dixisset: Factus est homo in animam, non adderet uiuentem, . nisi animae uitam significaret, quae illi diuinitus inpertitur dono Spiritus Dei. Cum enim uiuat anima, inquiunt, proprio suae uitae modo, quid opus erat addere uiuentem, nisi ut ea uita intellpicione contendere et scripturas sanctas neglegenter adtendere? Quid enim magnum erat non ire longius, sed in eodem ipso licreata sunt? Deinde aliquantis interpositis, in eodem tamen ipso libro quid magnum erat aduertere quod scriptum est: Et omnia, quae habent spiritum uitae, et omnis, qui erat super aridam, mortuus est, cum insinuaret omnia quae uiuebant in terra perisse diluuio? Si ergo et animam uiuentem et spiritum tiam in pecoribus inuenimus, sicut loq
Abbreviated transcription (Latin):
ñ tantum sit patris. uerũ cẽ ipsiꝰ uni
gemꝰ ut dixi sp̃m sc̃m patri eẽ. filioq
ꝯmunẽ: qͥa ñ st̾ eis singłis singłi. s unꝰ
scĩs greco nocabulo prerma dicit᷑.
sic̃ eũ et hoc loco iħs appellauit. qͣn
eũ corꝑalis sui oris flatui significans dis¬
cipłis dedit: et locis om̃ib diuinoꝵ elo¬
qͥoꝵ. ñ mͥ alit̾ unqͣm nũcupatꝰ occ᷑rit.
Hic uͦ uͥ legit᷑ et fuix̃ ds hominẽ pulu̾ẽ
de tra. et insusflauit siue inspirauit in
Vnde ñ nulli cẽ latini ꝓpt̃ differentiã
hoc uocabulũ ñ sp̃m s flatũ appellare
maluert. Hoc enĩ. ẽ. in g̾co cẽ illo loco
apud ysaiam uͥ ds̃ dic̃: omem flatum
ego feci. om̃em aiam sine dubitatioe
significans. Qdͦ itaq g̾ce pnoen dr̃¬

Expanded text:
n tantum sit Patris, verum etiam Unigenitgeremus, ut dixi, Spiritum sanctum Patri esse Filioque communem: quia non sunt eis singulis singuli, sed unus sanctis graeco vocabulo πνεῦμα dicitur, sicut eum et hoc loco Dominus appellavit, quando eum corporalis sui oris flatu significans, discipulis suis dedit: et locis omnibus divinorum eloquiorum non mihi aliter unquam nuncupatus occurrit. Hic uero, ubi legitur: Et finxit Deus hominem puluerem de terra et insufflauit siue inspirauit in unde nonnulli etiam Latini propter differentiam hoc uocabulum non spiritum, sed flatum appemaluerunt. Hoc enim est in graeco etiam illo loco apud Isaiam, ubi Deus dicit, Omnem flatum ego feci , omnem animam sine dubitatione significans. Quod itaque graece
Abbreviated transcription (Latin):
deant qͥcũq philosophi. respondeant
theurgi. uł potiꝰ ꝑuirgi: hoc enĩ sunt
ille om̃s artes uocabulo digniores. pos¬
tremo om̃s respondeant hoĩes: si ultꝰ
nate suȩ sens. qͦd rationales c̾atis̃. ex
aliqua parte inuit in eis: respondeãt
inqm eis ne sacͥficandũ sit diis uł an¬
głis qͥ sͥ sacͥficari iuibent: an illi uni
cui iubent hi qͥ et sͥ et istis ꝓhibent :
Si nec isti nec illi ulla miracła fac̾ent.
s tantũ p̃ciꝑent alii quidẽ ut sͥ sacͥfi¬
caret᷑ : alii uͦ id uetarent. s uni iub̾ent
tantũ deo: satis deb̃et pietas ipsa dis¬
c̾ne.⁊ qͥd hoꝵ de fastu suꝑbiȩ. qͥd de ua
religione descendẽt. ꝑlus aẽ dicã. Si
tantũ hi mirabilib factis humanas aias
ꝑmou̾ent. qͥ sacͥficia sͥ expetunt. illi aũ
qui hoc ꝓhibent. et uni tantũ deo sacͥ¬
ficari uibent. nequaꝗͣ ista inisibilia mi¬
racła face̾ dignarent᷑: ꝓfecto ñ sensu

Expanded text:
deant quicumque philosophi, respondeant deant quicumque philosophi, respondeant theurgi uel potius periurgi; hoc enim sunt omnes illae artes uocabulo digniores; postremo respondeant homines, si ullus naturae suae sensus, quod rationales creati sunt, ex aliqua parte uiuit in eis; respondeant, inquam, eisne sacrificandum sit dis uel angelis, qui sibi sacrificari iubent, an illi uni, cui iubent hi qui et sibi et istis prohibent? Si nec isti nec illi ulla miracula facerent, sed tantum praeciperent, alii quidem ut sibi sacrificaretur, alii uero id uetarent, sed uni tantum iuberent Deo: satis deberet pietas ipsa discernere, quid horum de fastu superbiae, quid de uera religione descenderet. Plus etiam dicam: si tantum hi mirabilibus factis humanas animas permouerent, qui sacrificia sibi expetunt, illi autem, qui hoc prohibent et uni tantum Deo sacrificari iubent, nequaquam ista uisibilia miracula facere dignarentur: profecto non sensu
Abbreviated transcription (Latin):
ent panci. Uniꝰ tñ di cultꝰ aꝑtissima
illic et uocũ et rerũ om̃iũ contestati
st̾: atq ut sunt et bene se habeant. eiꝰ
indigent a quo facta st̃.¬
uib gͥ angłis de beata uita et
utrum eis qͥ se religionis ritib coliuo¬
lunt. sͥ sacra et sacͥficia flagitantes a
mortalib exhibi: an eis qui hc̃ omẽm
cultũ uni deo c̾atori om̃iũ deb̾i. dict̃.
eiq reddendũ uera pietate p̃cipuuis.
cuiꝰ et ipsi cõtẽplatione beati sunt. &
nos futo᷑s. ce̾. ꝓmittũt: Illa nãq usio
d̾i tantȩ pulchritudinis uisio. ẽ. et tã¬
to amore dignissima: ut sine hac qͥb¬
libet aliis bonis p̃ditũ atq habundã¬
tem. ñ dubitet plotin infelicissimũ
dice̾. Cum gͦ ad hũc inũ qͥdam angłi
qͥdam uͦ ad se ipsos latria colendos sig¬
nis mirabilib excitent. et hoc ita illi¬
ut istos coli ꝓhibeant: isti autẽ illum
ꝓhib̾e ñ audeant: quib potiꝰ sit cdeu¬
dum respondeant platonici. respon¬

Expanded text:
rent pauci. Unius tamen Dei cultus apertissima illic et uocum et rerum omnium contestatiosunt, adque ut sint et bene se habeant, eius indigent, a quo facta sur angelis de beata et Utrum eis, qui se religionis ritibus coli uolunt sibi sacra et sacrificia flagitantes a mortalibus exhiberi, an eis, qui hunc omnem cultum uni Deo creatori omnium deberi dicunt eique reddendum uera pietate praecipiunt. cuinos futuros esse promittunt? Illa namque uisio Dei tantae pulchritudinis uisio est et tanto amore dignissima, ut sine hac quibuslibet aliis bonis praeditum adque abundantem non dubitet Plotinus infelicissimum dicere. Cum ergo ad hunc unum quidam angeli. quidam uero ad se ipsos latria colendos signis mirabilibus excitent, et hoc ita, ut illi istos coli prohibeant, isti autem illum prohibere non audeant: quibus potius sit credendum, respondeant Platonici, respon
Abbreviated transcription (Latin):
mat. Sic itaq diuinȩ ꝓuidentiȩ pla¬
cuit ordinare tẽꝑm cursum. ut quẽ
admodũ dixi. et in actib apłoꝵ legit᷑.
lex medictis angłoꝵ daret᷑ de uniꝰ
ueri di cultu. in quib et ꝑsona ipsi

Expanded text:
t. Sic itaque diuinae prouidentiae placuit ordinare temporum cursum, ut, quem ad modum dixi et in actibus apostolorum legitur, lex in edictis angelorum daretur de unius ueri Dei. cultu, in quibus et persona ipsius
Abbreviated transcription (Latin):
qnto mag̃ uos modicȩ fidei:
ptime gͥ aĩa humana. ad huc
sa que tẽꝑalit̾ exoptat bona. infirma
atq t̾rena uitȩ huic tͣnsitoriȩ neces¬
saria. et p̃ illiꝰ iutȩ sempit̾nis benefi¬
ciis contẽpnenda. ñ tñ nͥ ab uno deo

Expanded text:
nto magis vos, modicae fidei ? Optime igitur anima humana adhuc sa quae temporaliter exoptat bona infima atque terrena vitae huic transitoriae necessaria, et prae illius vitae sempiternis beneficiis con
Abbreviated transcription (Latin):
in locũ migrasse referunt᷑: qͦd cõtẽpti
tarqͥniꝰ nouacła secuit: qͦd epibauris
serpens escdlapio naiuganti romam
comes ad hesit: qͦd nauẽ qua simula¬
chrũ matͥs frigiȩ uehebat᷑. tantis ho¬
minũ boũq conatib ĩmobilem redõli¬
tã una muliercła ⁊ona alligatã. adsis
pudiciciȩ testimoniũ mouit et traxi.
qͦd uirgo uestalis de cuiꝰ corruptione
questio u̾tebat᷑. aqͣ impletũ cribrut

Expanded text:
in locum migrasse referuntur; quod cotem in locum migrasse referuntur; quod cotem Tarquinius nouacula secuit: quod Epidaurius serpens Aesculapio nauiganti Romam comes adhaesit; quod nauem, qua simulacrum matris Phrygiae uehebatur, tantis hominum boumque conatibus inmobilem redditam una muliercula zona adligatam ad suae pudicitiae testimonium mouit et traxit; quod uirgo Vestalis, de cuius corruptione quaestio uertebatur, aqua inpleto cribr
Abbreviated transcription (Latin):
mortales nũcios ñ sui fastũ s maiesta¬
tẽ illiꝰ p̃dicantes. facet maiora. c̾tiora.
clariora miracła: ne infirmis piis. illi
qͥ sacͥficia sͥ expetunt. falsam religio em
faciliꝰ ꝑ suaderent. eo qͦd sensib eoꝵ qͣdã¬
stupenda monstrarent: quẽ tandem ita
desiꝑe. libeat. ut ñ uera eligat q̃ sectet᷑:
uͥ et ampliora iniuenit quȩ miret᷑: I
la qͥppe miracła łoꝵ gentiliũ quȩ cõm̃¬
dat historia. ñ ea dico que int̾uallis tẽ¬
poꝵ occultis ipsiꝰ mundi causis. uerũtĩ
sub diuina ꝓuidentia constitutis et or¬
dinatis monstruosa ꝯtingunt: qͣles st̃
musitati partꝰ animaliũ et cȩlo t̾raq
rerum insolita facies. siue tãtũ t̾rens
sine cẽ nocens. quȩ ꝓcurari atq mitig¬
ri demonicis ritib fallacissima eoꝵ
astutia ꝑhibent᷑: s ea dico que ui ac po¬
testate eoꝵ fieri satis euident᷑ apparit.
ut ẽ. illud qͦd esfigies deoꝵ penatiũ qͥs
de troia eneas fugiens aduex̃. de loco

Expanded text:
mortales nuntios, non sui fastum, sed majestatem illius praedicantes, faceret majora, certiora, clariora miracula, ne infirmis piis illi qui sacrificia sibi expetunt, falsam religionem facilius persuaderent, eo quod sensibus eorum quaestupenda monstrarent; quem tandem ita desipere libeat, ut non vera eligat quae sectetur, ubi et ampliora invenit quae miretur? 2. lla quippe miracula deorum gentilium, quae commendat historia non ea dico, quae interuallis temporum occultis ipsius mundi causis, uerum tamen sub diuina prouidentia constitutis et ordinatis monstrosa contingunt; quales sunt inusitati partus animalium et caelo terraque rerum insolita facies, siue tantum terrens siue etiam nocens, quae procurari adque mitigari daemonicis ritibus fallacissima eorum astutia perhibentur; sed ea dico, quae ui ac potestate eorum fieri satis euidenter apparet, ut est quod effigies deorum Penatium, quas de Troia Aeneas fugiens aduexit, de loco
Abbreviated transcription (Latin):
na ussa fecert: inferna cessert̃. mortui
reuixert̃. exceptis ipsiꝰ saluatoris ꝓpriis
singłaribq miracłis maxime natuu¬
tatis et resurrectiois: quoꝵ in uno ma¬
t̾ne uirguntatis. tantũ mͦ sacͣmentũ. ĩ

Expanded text:
na iussa fecerunt, inferna cesserunt, mortui na iussa fecerunt, inferna cesserunt, mortui reuixerunt; exceptis ipsius Saluatoris propriis singularibusque miraculis, maxime natiuitatis et resurrectionis, quorum in uno maternae uirginitatis tantummodo sacramentum, in
Abbreviated transcription (Latin):
priꝰ in paucis hominib uͥ potuer̃t di
gram repꝑientib et maxime in hebrea
gente cuiꝰ erat ipsa qͦdã mͦ sacrata res¬
yublica. in ꝓpħationẽ et p̃nunciatio¬
nẽ cuitatis cłi ex om̃ib gentib cong̾¬
gande. et tab̃nacło et tẽplo et sacdo¬
lio et sacficis significauert: et eloqͥis
carne ipse mediator et beati
eiꝰ discipłi. iã testam̃ti noui grãm re¬
uelantes. aꝑtiꝰ indicar̃t: q̃ aliqͣnto ocul¬
tiꝰ suꝑiorib sunt significata tẽꝑib ꝓe
tatũ gen̾is humani distributiõe. sic̃ eã
deo sapienti placuit ordinare. mirabili
posui contestantib signis: ñ enĩ appa¬
ruert̃ tantũmͦ uisiones angłicȩ et cele¬
stiũ ministroꝵ sola uerba sonuert:
uerũ &e̾ hõib dĩ uerbũ simplicis pieta¬
tis agentib sp̃s ĩmundi de hominum
corꝑib ac sensib pulsi s̃: uicia corꝑis iã¬
goresq sanati. fera aĩalia t̾raꝵs et aqͣrs.
uolatilia celi. ligna. elem̃ta. fidera. diui¬

Expanded text:
prius in paucis hominibus ubi potuerunt Dei gratiam reperientibus, et maxime in Hebraea gente, cujus erat ipsa quodammodo sacrata respublica, in prophetationem et praenuntiationem civitatis Dei ex omnibus gentibus congregandae, et tabernaculo et templo et sacerdotio et sacrificiis significauerunt et eloquiis m in carne ipse Mediator et beati eius apostoli iam testamenti noui gratiam reuelantes apertius indicarunt, quae aliquanto occultius superioribus sunt significata temporibus, pro aetatum generis humani distributione, sicut eam Deo sapienti placuit ordinare, mirabiliuposui, contestantibus signis. Non enim apparuerunt tantummodo uisiones angelicae et caelestium ministrorum sola uerba sonuerunt, uerum etiam hominibus Dei uerbo simplicis pietatis agentibus spiritus inmundi de hominum corporibus ac sensibus pulsi sunt, uitia corporis languoresque sanati, fera animalia terrarum et aquarum, uolatilia caeli, ligna, elementa, sidera diui
Abbreviated transcription (Latin):
qͥdem eqͣlit̾ s tam̃ simul qͣm boni
contẽpuere deberent: ut illi correp¬
ti atq correcti consequerent᷑ uitã¬
ȩcernam: ad quã consequendã si
nollent esse socii. ferrent᷑ et diligge¬
rent᷑ inunici: qͥa donec uiuunt sẽ¬
ꝑ incertũ. ẽ utrũ uoluntatem sint
in meliꝰ mutaturi. Qua in re ñ utiq
parem. s longe gͣuiorem habent
causam: quib ꝑ ꝓpħam dicit᷑. Ille
qͥdem in peccato suo moriet᷑: san¬
guinẽ uero eiꝰ de manu speculato¬
ris reqͥram. Ad hoc enĩ speculatores
hoc. ẽ. ppłoꝵ p̃positi constituti suii
in eccłiis: ut non parcant obuirgã¬
do peccata. Nec ideo tanĩ ab huimo¬
di culpa penitꝰ alienꝰ ẽ: qͥlicet p̃posit
ñ sit. in eis tam̃ quib uitȩ huiꝰ ne¬
cessitate conuingit᷑. multa monen¬
da uel arguenda nouit et neglig̃
deuitans eoꝵ offensiones ꝓpt̾ illa qͥ¬
b in hac uita ñ uidebitis utit᷑. sed
plcqm debut ueletat᷑. ¶ Demde

Expanded text:
quidem aequaliter, sed tamen simul, quam boni quidem aequaliter, sed tamen simul, quam boni contemnere deberent, ut illi correpti adque correcti consequerentur aeternam, ad quam consequendam si nollent esse socii, ferrentur et diligerentur inimici, quia donec uiuunt semper incertum est utrum uoluntatem sint in melius mutaturi. Qua in re non utique parem, sed longe grauiorem habent causam, quibus per prophetam dicitur: Ille e quidem in suo peccato morietur, sanguinem autem eius de manu speculatoris requiram. Ad hoc enim speculatores, hoc est populorum praepositi, constituti sunt in ecclesiis, ut non parcant obiurgando peccata. Nec ideo tamen ab huius modi culpa penitus alienus est, qui, licet praepositus non sit, in eis tamen, quibus uitae huius necessitate coniungitur, multa monenda uel arguenda nouit et neglegit, deuitans eorum offensiones propter illa quibus in hac uita non indebitis utitur, sed plus quam debuit delectatur. Deinde
Abbreviated transcription (Latin):
in tantum eos metuant. ut ad si¬
milia ꝑpetranda qͥblibet eoꝵ ter¬
rorib atq imꝓbitatib cedant: ea
ipsa. tam̃ quȩ cũ ipsis ñ ꝑpetrant
nolunt plerũq corriꝑe: cũ fortasse
possent aliqͦs corripiendo corrigere:
ne si ñ potuerĩt sua salus ac fama
in ꝑicłm exitumq ꝑueniat: nec ea
consideratione qua suam famã ac
salutem uidentes esse necessariã i¬
tilitati erudiendoꝵ hominũ: s ea
potiꝰ infirmitate qua delectat lin¬
gua blandiens et humanꝰ dies. et
reformidat᷑ uulgi iudicium et car¬
nis excruciatio uł ꝑemptio: hoc ẽ.
ꝓpter quedam cupiditatis iuncła.
non ꝓpt̾ osficia caritatis. Non mͥ i
taq uidet᷑ parua. hec esse causa. :¬
quare cũ malis flagellent᷑ et boni
qͣndo deo placet ꝑditos mores etiã
temꝑaliũ penarũ asflictione pu¬
nire. Flagellant᷑ enim simul ñ qͥa
simul agunt malam uitam. s qͥa
simul amant temꝑalem uitam: ñ

Expanded text:
in tantum eos metuant, ut ad siin tantum eos metuant, ut ad similia perpetranda quibuslibet eorum terroribus adque inprobitatibus cedant, ea ipsa tamen, quae cum eis non perpetrant, nolunt plerumque corripere, cum fortasse possint aliquos corripiendo corrigere, ne, si non potuerint, sua salus ac fama in periculum exitiumque perueniat, nec ea consideratione, qua suam famam ac salutem uident esse necessariam utilitati erudiendorum hominum, sed ea potius infirmitate, qua delectat lingua blandiens et humanus dies et reformidatur uulgi iudicium et carnis excruciatio uel pereratio, hoc est propter quaedam cupiditatis uincula, non propter officia caritatis. Non mihi itaque uidetur haec parua esse causa, quare cum malis flagellentur et boni, quando Deo placet perditos mores etiam temporalium poenarum adflictione punire. Flagellantur -enim simul, non quia simul agunt malam uitam, sed quia simul amant temporalem uitam, non
Abbreviated transcription (Latin):
s cupidiꝰ qm oportebat eos qͥ in hoc
mundo ꝑegrinãt᷑. et spem suꝑnȩ pa¬
trie p̃ se gerunt: ñ solum qͥppe in¬
firmiores uitam ducentes comuga¬
lem. filios habentes. uł hab̾e queren¬
tes domos ac familias possidentes:
qͦs apłc in eccłiis alloquit᷑ dicens. et
monens quẽadmodum uiu̾e debe¬
ant. et uxores cũ maritis. et mariti
cũ uxorib. et filii cũ parentib. et pa¬
rentes cum filiis. et serui cũ dnĩs.
et diũ cũ serus. multa temꝑalia.
multa terrena libent᷑ adipiscunt᷑.
et moleste amittunt: ꝓpt̃ q ñ audeis¬
hoĩes offende homines. quoꝵs sͥ uita
contaminatissima et sceleratissima
displicet: uerũ etiam hii qͥ suꝑiorẽ
uite gradum tenent. nec conuiga¬
lib iuncłis irretiti st̾. et uictu par¬
uo ac tegĩm̃to utunt᷑: plerũq sue
fame ac saluti dũ insidias atq un¬
petꝰ maloꝵ timent. ab eoꝵ se se re¬
p̃hensione abstinent: et qͣmius nõ

Expanded text:
sed cupidius, quam oportebat eos, qui in hoc sed cupidius, quam oportebat eos, qui in hoc mundo peregrinantur et spem supernatriae prae se gerunt. Non solum quippe infirmiores, uitam ducentes coniugalem, filios habentes uel habere quaerentes, domos ac familias possidentes, quos apostolus in ecclesiis adloquitur docens et monens quem ad modum uiuere debeant et uxores cum maritis et mariti cum uxoribus, et filii cum parentibus et parentes cum filiis, et serui cum dominis et domini cum seruis multa temporalia, multa terrena libenter adipiscuntur et moleste amittunt, propter quae non audent offendere homines, quorum sibi uita contaminatissima et consceleratissima displicet; uerum etiam hi, qui superiorem uitae gradum tenent nec coniugalibus uinculis inretiti sunt et uictu . paruo ac tegimento utuntur, plerumque, suae famae ac saluti dum insidias adque impetus malorum timent, ab eorum reprehensione sese abstinent, et quamuis non
Abbreviated transcription (Latin):
lib parcunt. dũ eos in suis licet leui¬
b et uenialib pecci̾s metuunt: uire
cũ eis temꝑalit̾ flagellant᷑: qͣmius ĩ
ȩtnum minime puniant᷑. Iure istã
uitam qͣndo diinitꝰ asfligunt᷑. c̃ eis
amaram sentiunt: cuiꝰ amando dul¬
cedinẽ peccantib eis amari. eẽ. no¬
luert̃. Nam si ꝓpt̾ea qͥsq obuirgan¬
dis et corripiendis male agentib
parcit. qͥa oportuniꝰ tempꝰ inqͥrit.⁊
qͦd eisdem ipsis metuit. ne deteriorẽ
ex hoc efficiant᷑: uł ad bonam uitã
et piam erudiendos impediant alios
iufirmos. et p̃mant atq auertant a
fide: ñ uidet᷑ esse cupiditas occasio. s
consiliũ caritatis. Illud. ẽ. culpabiles
qͦd hii qui dissimilit̾ uiuunt. et a ma¬
loꝵ actis abhorrent. parcunt tam̃
peccatis alienis. que dedocere. et ob¬
uirgare deberent: dũ eoꝵ offensio¬
nes cauent ne sͥ noceant in his reb
qͥb licite boni atq innocentes utunt᷑.

Expanded text:
libus parcunt, dum eos in suis licet leuilibus parcunt, dum eos in suis licet leuibus et ueniabilibus, metuunt, iure cum eis temporaliter flagellantur, quamuis in aeternum minime puniantur, iure istam uitam, quando diuinitus adfliguntur cum eis, amaram sentiunt, cuius amando dulcedinem peccantibus eis amari esse noluerunt. Nam si propterea quisque obiurgandis et corripiendis male agentibus parcit, quia opportunius tempus inquirit uel eisdem ipsis metuit, ne deteriores ex hoc efficiantur, uel ad bonam uitam et piam erudiendos inpediant alios infirmos et premant adque auertant a fide: non uidetur esse cupiditatis occasio, sed consilium caritatis. Illud est culpabile, quod hi, qui dissimiliter uiuunt et a malorum factis abhorrent, parcunt tamen peccatis alienis, quae dedocere aut obiurgare deberent, dum eorum offensiones cauent, ne sibi noceant in his rebus, quibus licite boni adque innocenter utuntur,
Abbreviated transcription (Latin):
hominationẽ. ad aliqua tam̃ peccata
uł rara uel tanto crebriora qͣnto mi¬
nora: hoc gͦ excepto qͥs tandem facile
reꝑit᷑. qͥ eosdem ipsos ꝓpter quors hor¬
rendam suꝑbiam. luxuriamq et aua¬
riciam. atq ex secrabiles iniquitates
et impietates. ds̃ sic̃ minando p̃dixit
conterit terras. sic habeant ut haben¬
di sunt. sic cũ eis uiuant ut c̃ talib
uiuendum. ẽ: ꝑlerũq enĩ ab eis do¬
cendis ac monendis. aliqͣndo etiam
obuirgandis et corripiendis male dis¬
simulat᷑: uł cũ laboris piget. uł cũ
os eoꝵ uerecũdam᷑ offendere. uł cũ
inimicicias deuitamꝰ. ne impedians
et noceant in istis temꝑalib reb.
siue qua adipisci adhuo appetit nr̃a
cupiditas. siue qͣs amitte̾ formi¬
dat infirmitas: ita ut qͣmus bo¬
nis maloꝵ uita displiceat. et ideo
cũ eis ñ inccdant in illam dãpnatio¬
nem que pꝰ hanc uitam talib p̃parat᷑:
tam̃ qͥa ꝓpt̾ea peccatis eoꝵ dãpnabi¬

Expanded text:
ominationem, ad aliqua tamen peccata ominationem, ad aliqua tamen peccata uel rara uel tanto crebriora, quanto minora — hoc ergo excepto quis tandem facile reperitur, qui eosdem ipsos, propter quorum horrendam superbiam luxuriamque et auaritiam adque execrabiles iniquitates et inpietates Deus, sicut minando praedixit, conterit terras, sic habeat, ut habendi sunt? sic cum eis uiuat, ut cum talibus est uiuendum? Plerumque enim ab eis docendis ac monendis, aliquando etiam obiurgandis et corripiendis male dissimulatur, uel cum laboris piget, uel cum os eorum uerecundamur offendere, uel cum inimicitias deuitamus, ne inpediant et noceant in istis temporalibus rebus, siue quas adipisci adhuc adpetit nostra cupiditas, siue quas amittere formidat infirmitas, ita ut, quamuis bonis malorum uita displiceat et ideo cum eis non incidant in illam damnationem, quae post hanc uitam talibus praeparatur, tamen, quia propterea peccatis eorum damnabi
Abbreviated transcription (Latin):
cat. eliquat. malos dampnat. uastat.
exterminat. Unde in eãdem asflic¬
tione mali dm detestant᷑. atq blas¬
phemant: boni autẽ p̃cant᷑ et laudãt.
Tantum int̾est: ñ qualia s qualis qͥs¬
q patiat᷑. Nam pari motu exagitatũ¬
putorem suũ et exalat horribiliter
cenũ: et suauit̃ flagrat unguentum.
Q̾o̾ gͥ in illa rerum uastitate. xp̃iam
passi sunt. qͦd non eis magis fidelit᷑
ista considerantib ad ꝓfectum uale¬
ret: ꝑrimũ quod ipsa peccata qͥb
ds indignatꝰ impleuit tantis calami¬
tatib mundũ humilit̾ cogitantes.
qͣmuis longe absint a facinorosis. fla¬
gitiosis. atq impiis: tam̃ ñ usq ad eo
se a delictis deputant alienos: ut nec
temꝑalia ꝓ eis mala ꝑpeti se iudicẽt
dignos. Excepto enĩ quodunꝰquisq
quãlibet laudabilit̾ uiuens cedit in
quibdam carnali concupiscentie. et¬
si non ad facinor ĩmanitatẽ. et gur¬
gitem flagitioꝵ. atq impietatis ab¬

Expanded text:
cat eliquat, malos damnat uastat cat eliquat, malos damnat uastat exterminat. Unde in eadem adflictione mali Deum detestantur adque blasphemant, boni autem precantur et laudant. Tantum interest, non qualia, sed qualis quisque patiatur. Nam pari motu exagitatum et exhalat horribiliter caenum et suauiter fragrat unguentum.r in illa rerum vastitate Christiani passi sunt, quod non eis magis fideliter ista considerantibus ad profectum valeret? Primo, quod ipsa peccata, quibus Deus indignatus implevit tantis calamitatibus mundum, humiliter cogitantes, quamvis longe absint a facinorosis, flagitiosis atque impiis, tamen non usque adeo se a delictis deputant alienos, ut nec temporalia pro eis mala perpeti se judicent dignos. Excepto enim quod unusquisque, quamlibet laudabiliter vivens, cedit in quibusdam carnali concupiscentiae, etsi non ad facinorum immanitatem et gurgitem flagitiorum adque inpietatis ab
Abbreviated transcription (Latin):
nitas nulla esse diuina ꝓuidentia cre¬
deret᷑. Similit̾ in reb scdđis. si ñ eas
ds̃ quibdam petentib euidentissi¬
ma largitate concecłet: ñ ad eũ ista
ꝑtinere diceremꝰ: iteniq: om̃ib eas
pecentib daret. ñ nisi ꝓpter talia p̃¬
mia seruiendũ illi esse arbitrarem᷑.
nec pios nos facet talis seruitꝰ. sed
potiꝰ cupidos et auaros. Hec cũ ita
sint: quicq boni et mali parit̾ affli¬
cti st̾. ñ ideo ipsi distincti ñ sunt:
qͥa distinctũ non.ẽ. quod utriq ꝑpes¬
si sunt. Manet enĩ dissimilitudo
passoꝵ etiã in similitudine passio¬
nũ: et licet sub eorem torm̃to. ñ est
idem̃ uirtꝰ et uiciũ. Nam sic̃ sub u¬
no igne aurũ rutilat. palea fumat:
et sub eadem tribula stipulȩ cõmi¬
nuunt᷑. frum̃ta purgant᷑. nec ideo
cũ oleo amurca confundit᷑. qͥa eodẽ
p̃li ponde exprimit᷑: ita una eadẽ¬
q uis irruens bonos ꝓbat. purifi¬

Expanded text:
nitas, nulla esse diuina prouidentia crenitas, nulla esse diuina prouidentia crederetur. Similiter in rebus secundis, si non eas Deus quibusdam petentibus euidentissima largitate concederet, non ad eum ista pertinere diceremus; itemque si omnibus eas petentibus daret, non nisi propter talia praemia seruiendum illi esse arbitraremur, nec pios nos faceret talis seruitus, sed potius cupidos et auaros. Haec cum ita sint, quicumque boni et mali pariter adflicti sunt, non ideo ipsi distincti non sunt, quia distinctum non est quod utrique perpessi sunt. Manet enim dissimilitudo passorum etiam in similitudine passionum, et licet sub eodem tormento non est idem uirtus et uitium. Nam sicut sub uno igne aurum rutilat palea fumat, et sub eadem tribula stipulae comminuuntur frumenta purgantur, nec ideo cum oleo amurca confunditur, quia eodem praeli pondere exprimitur: ita una eademque uis inruens bonos probat purifi
Abbreviated transcription (Latin):
tientia dĩ ad penitentiã inuitat
malos. sic̃ flagellum dei ad patien¬
tiam erudit bonos. Itemq miscdia
dei fouendos amplectit᷑ bonos: sicut
seueritas di puniendos corripit ma¬
bona iustis. quib ñ fruerent᷑ iniuisti:
et mala impiis qͥb non excrucia¬
bunt᷑ boni: ista uero temꝑalia bo¬
na & mala utrisq uoluit esse cõmu¬
nia: ut nec bona cupidiꝰ appetant᷑.
que mali qͦ habere cernunt᷑: nec
mala turpit euitent᷑. quib et boni
plerũq afficiunt᷑. Interest autẽ plu¬
rimũ qualis sit usus uł earũ. rerũ
adiise. Nam bonꝰ nec temꝑalib bo
nis excollit᷑: nec malis frangitur:
malus autẽ ideo huicemodi infelici.¬
tate punit᷑. qͥa felicitate corrũpit᷑.
Ostendit tam̃ ds̃ sepe etiã in his dis¬
tribuendis: euidentiꝰ oꝑationẽ suam
Nam si nc̃ om̃e peccatum manifesta
plecteret pęna. nichil ultimo iudi¬
cio seruare putaret᷑: rursũ si nul¬
lum nc̃ peccatũ puniret aꝑte diui¬

Expanded text:
tientia Dei ad paenitentiam inuitat malos, sicut flagellum Dei ad patientiam erudit bonos; itemque misericordia Dei fouendos amplectitur bonos, sicut seueritas Dei puniendos corripit mabona iustis, quibus non fruentur iniusti, et mala inpiis, quibus non excruciabuntur boni; ista uero temporalia bona et mala utrisque uoluit esse communia, ut nec bona cupidius adpetantur, quae mali quoque habere cernuntur; nec mala turpiter euitentur, quibus et boni plerumque adficiuntur. Interest autem plurimum, qualis sit usus uel earum rerum, aduersae. Nam bonus temporalibus nec bonis extollitur nec malis frangitur; malus autem ideo huiusce modi infelicitate punitur, quia felicitate corrumpitur. Ostendit tamen Deus saepe etiam in his distribuendis euidentius operationem suam. Nam si nunc omne peccatum manifesta plecteret poena, nihil ultimo iudicio seruari; putaretur; rursus si nullum nunc peccatum puniret aperta diui
Abbreviated transcription (Latin):
homimi accitunt colendos esse dos.
qͣndo quidem ille carere his om̃ib
maluit ꝗͣ deos ꝑ quos uirau̾at offẽ¬
dere.S quid faciamꝰ hõib qͥ glori¬
ant᷑ talem se habuisse cuiem: qua¬
lem timent hab̾e cuutatem: Qͦo si
ñ timent: tale gͦ aliqͥd quale accidit
regło etiã ciuitati tã diligent᷑ ꝗͣ ille
deos colenti accide potiusse fatean¬
t᷑: et xpĩanis temꝑib ñ calũpnient᷑.
Alerum qͥa de illis xp̃ianis orta q̃stio
est qͥ etiã captiuati st̾ hoc intueant᷑
et taceant. qͥ salubrime religioni
huic inprudent̃ atq impudent̃ illu¬
dunt: qͥa si diis eoꝵs probro ñ fuit
qͦd attentissimꝰ cultor eoꝵ dũ eis ui¬
ris uirandi fidem seruaret patria
caruit. cũ aliam ñ hab̾et: captiiuis¬
q apud hostes ꝑ longam mortẽ sup¬
plicio nouȩ crudelitatis occisus est.
auũ in captiuitate sanctoꝵ suoꝵ¬

Expanded text:
homini accidunt, colendos deos; homini accidunt, colendos deos; quandoquidem ille carere his omnibus maluit, quam deos per quos juravit offendere. Sed quid faciamus hominibus qui gloriantur talem se habuisse civem, qualem timent habere civitatem? Quod si non timent, tale ergo aliquid, quale accidit Regulo, etiam civitati tam diligenter, quam ille, deos colenti accidere potuisse fateantur, et christianis temporibus non calumnientur. Verum quia de illis Christianis orta quaestio est, qui etiam captivi ducti sunt; hoc intueantur et taceant, qui saluberrimae religioni hinc impudenter atque imprudenter illudunt: quia si diis eorum probro non fuit, quod attentissimus cultor illorum, dum eis jurisjurandi fidem servaret, patria carnit, cum aliam non haberet, captivusque apud hostes per longam mortem supplicio novae crudelitatis occisus est: anum in captivitate sacratorum suo
Abbreviated transcription (Latin):
diligentissime colens tam infelix
fieri ꝗͣm ille regulus fuit: nisi for¬
te contra clarissimã u̾itatẽ tanta
qͥsq dem̃ĩtia mire cecitatis obui¬
titur: ut contende audeat uniu̾sã
cuitatẽ dõs colentẽ infelicẽ ẽẽ. ñ posse: i im̃u¬
uͦ hominẽ posse qd̵ uidelicet potẽnia deoꝵ
suoꝵ multos potiꝰ esset idonea cõ¬
seruare ꝗͣ singłos: cũ multitudo
constet ex singłis: Si autẽ dicũt
marcũ regulũ in illa captiuitate.
illisq cruciatib corꝑis animi uͥtu¬
te beatũ eẽ. potiuse: uirtꝰ potiꝰ ue¬
ra querat᷑ qua beata possit. eẽ. et ci¬
uitas: neq enĩ aliunde beata ciui¬
tas. aliunde homo: cũ aliud ciui¬
tas ñ sit ꝗͣm concoͥs hominũ mul¬
titudo Quãobrem ñdũ interĩ dis¬
puto: qualis in regulo uirtꝰ fuerit.
Sufficit nc̃ qͦd isto nobilissimo exẽ¬
plo cogunt᷑ fateri. ñ ꝓpt̾ corꝑis bo¬
na uel earũ rerũ que extrinsecus

Expanded text:
diligentissime colens tam infelix diligentissime colens tam infelix fieri, quam ille Regulus fuit? Nisi forte contra clarissimam ueritatem tanta quisquam dementia mirae caecitatis obnititur, ut contendere audeat uniuersam ciuitatem deos colentem infelicem esse non posse, unum uero hominem posse, quod uidelicet potentisuorum multos potius sit idonea conservare, quam singulos; cum multitudo constet ex singulis. 2. Si autem dicunt M. Regulum etiam in illa captivitate illisque cruciatibus corporis, animi virtute beatum esse potuisse; virtus potius vera quaeratur, qua beata possit esse et civitas. Neque enim aliunde beata civitas, aliunde homo: cum aliud civitas non sit, quam concors hominum multitudo. Quamobrem nondum interim disputo, qualis in Regulo virtus fuerit: sufficit nunc, quod isto nobilissimo exemplo coguntur fateri, non propter corporis bona, vel earum rerum quae extrinsecus