comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
n et tame quia dura. qiusa molesfa¬
a. quia contͣ sensũ nre infun iirolesgt¬
sũt. uiu̾sali huana uoluntate ut a no¬
bis ħ auferant᷑ oramꝰ. S ħ deuocõnis
debemꝰ dño deo nr̃o. ut si ea nõ abstu¬
lerit. nõ ideo nos ab eo negligi existi¬
mꝰ. s pocius pia pacĩa maloꝵ. bona
sꝑnemꝰ ampliora. sic enĩ uircus in
infirmicate ꝑficit᷑. Nõ nullis quippe
ipacientib dñs deus qd̾ petebant
cõcessit iratus. sicut ecõtra apło ne¬
gauit ꝓpicius. Na legimiꝰ isrłite quid
et quõ rogauint et acceꝑnit. S ex¬
pleta cõcupiscẽcia. impaciẽcia est̾ gͣ¬
uit̾ castigata / Dedit et reg̾e peten¬
tib scdm̃ cor eoꝵ sicut scriptũ est.
nõ scdm̃ corsuũ. Medit eciã qd̾ dẏa¬
bolꝰ postulauit. ut ꝓbandus eius fa¬
mulus tep̃taret᷑. Exaudiuit rogan¬
tes et ĩmiu̾dos spc. ut in mltos sues.
legio demonũ mitretur. Hec scripta
sũt ne forte se quisꝙͣ manipendat. si
fui̾t exauditus. cũ aliquid impacient̾

Expanded text:
quia molesta, quia contra sensum nostrae infirmitsunt, uniuersali humana uoluntate, ut a nobis haec auferantur, oramus. sed hoc deuotionis debemus domino deo nostro, ut, si ea non abstulerit, non ideo nos ab eo neglegi existimemus, sed potius pia patientia malorum bona speremus ampliora. sic enim uirtus in infirmitate perficitur. nonnullis quippe inpatientibus dominus deus, quod petebant, concessit iratus, sicut contra apostolo negauit propitius. nam legimus, Israhelitae quid et quo modo rogauerint et acceperint, sed expleta concupiscentia inpatientia est grauiter castigata. dedit et regem petentibus secundum cor eorum, sicut scriptum est, non secundum cor suum. dedit etiam, quod diabolus postulauit, ut probandus eius famulus temptaretur. exaudiuit rogantes et inmundos spiritus, ut in multos sues legio daemonum mitteretur. haec scripta sunt, ne forte se quisquam magni pendat, si fuerit exauditus, cum aliquid inpatienter
Abbreviated transcription (Latin):
epła ad galathas queutiq sict cetã
ad doctrina religioĩs pietatis q cõsob¬
ta est. illo loco dicũt eẽ mẽtitũ. ubi
ait de petro et barnaba cũ udissem
qr nõ it̃e ingrediunt᷑ ad uitate eũm¬
głii. Cũ enĩ uolũt petiũ ab errore at᷑¬
ꝙ ab illa i quã incidebat ine pͣuicate
defend̾e pam religioĩs iãm qua salꝰ
est onũib fracta et cõminuta scriptã
Que aut scribo uob ecce corã deo q
nõ mencior. S iã sit huiꝰ disputacõis
modus in cuiꝰ tocius cõsidacõe et ꝑ¬
tractacõe nichil p̃cetĩs cogitandu¬

Expanded text:
Epistola ad Galatas, quae utique sicut caeterae ad doctrinam religionis pietatisque conscripta est, illo loco dicunt eum esse mentitum, ubi ait de Petro et Barnaba, Cum vidissem quia non recte ingrediuntur ad veritatem Evangelii. Cum enim volunt Petrum ab errore, atq ab illa, in quam inciderat, uiae prauitate defendere, ipsam religionis uiam, in qua salus est omnibus, confracta et comminuta scripturaquae autem scribo uobis, ecce coram deo quia non mentior. sed iam sit huius disputationis modus, in cuius totius consideratione et pertractatione nihil prae ceteris cogitandu
Abbreviated transcription (Latin):
pet. cũ sis scdm hoc sclm nobilis diue̾
tanteq familie mat̾. et id eo lices uiduẽ
r ansi quia prudent intlligis qd̾ in ħ
mudo et in hac uita. nulla aĩa possit ẽẽ
secura. Puide qui tibi eã cogitacõnem
dedit ꝓfcõ facit. qd̾ disciplis siis. nõ
ꝓ seipĩs s ꝓ hũano gen̾e cõtristatis
et despantib qũẽꝙͣ posse saluari. po¬
stea qͣm ab illo audierũt faciliꝰ ẽe ca¬
uite i regnũ celoꝵ. minificaꝰ et mi¬
sericordissiia pollicitacõe lndit d̾o
ẽẽ facile qd̾ homĩb impossibłe est. Cui
gͤ facile est ut ecã diues intret i reg¬
nũ celoꝵ. ĩspirauit tibi piã sollicitu¬
dĩer de quame cõsulendũ ꝓutasti qͣ¬
nam mode tibi eẽt orandũ Ile namq
cũ eciã hic adhuc eẽt i carne mreg¬
nũ celoꝵ zacheũ diutez misit. et re¬
surrexione atq ascesione glorificat᷑
młtos postea diuites impt̾ito spusco
uiciaꝵ cupiditate dicõres. Qũo enĩ
tu sic studẽs orare dñm nsi spares in

Expanded text:
potest, cum sis secundum hoc saeculum nobilis, diues tantaeque familiae mater et ideo licet uidua ra, nisi quia prudenter intellegis, quod in hoc mundo et in hac uita nulla anima possit esse secura. Proinde qui tibi eam cogitationem dedit, profecto facit, quod discipulis suis non pro se ipsis sed pro humano genere contristatis et desperantibus quemquam posse saluari, posteaquam ab illo audierunt facilius esse cafica et misericordissima pollicitatione respondit deo esse facile, quod hominibus inpossibile est. cui ergo facile est, ut etiam diues intret in regnum caelorum, inspirauit tibi piam sollicitudinem, de qua me consulendum putasti, quonam modo tibi esset orandum. ille namque cum etiam hic adhuc esset in carne, in regnum caelorum Zacchaeum diuitem misit et resurrectione atque ascensione glorificatus multos postea diuites impertito sanctouitiarum cupiditate ditiores. quo modo enim tu sic studeres orare dominum, nisi sperares in
Abbreviated transcription (Latin):
misisse me recolens. ut de grando deo
ad te aliquid scribe̾m ubi tnbiente ĩpo
que oramꝰ tempus facultasq cõcest
est. oportuit ut debitũ men ia iamq
psoluem et ꝓ studio cuo in xp̃i caria¬
ce senure/ Qm̃ me autẽ leceficauirip

Expanded text:
misisse me recolens, ut de orando deo ad te aliquid scriberem, ubi tribuente ipso, quem oramus, tempus facultasque concessa est, oportuit, ut debitum meum iam iamque persoluerem et pio studio tuo in Christi caritate seruirem. quam me autem laetificauerit
Abbreviated transcription (Latin):
dã mõ iaculatas. ne illa uigilant̾ erecta
cõres moras euanescat atq ebet᷑ intẽ¬
cõ. ac ꝑ hoc eciã ipĩ ostendũt hanc in¬
tencõnez. sicut nõ est obtũdenda si ꝑ¬
durare nõ põt. ita si ꝑdurauit. nõ cico
ẽẽ rũpendã. absit enĩ ab orone multa
locucõ. s nõ desit multa p̃cacio. si fer¬
uẽs ꝑseuerat intẽcio. Nã multũ loqui
est in orando rẽnccͣiam suꝑflius age̾
u̾bis. Multũ aũt p̃cari est. ad eũ quẽ
p̃cam᷑ diuturna et pia cordis excita cõ¬
ne pulsare. Na plerũq hoc negocium
plus gemitib ꝙͣ sermoĩb agitur plꝰ
fletu quã affacui. Ponit aũt lacrimas
nras in cõspectu suo. et gemitus nr̃nõ
est absconditus ab eo qui omiã ꝑu̾bũ
cõdidit. et hũana u̾ba nõ querit nobis
gͦ u̾ba nccͣia sũt quib cõmoneam᷑ et
inspiciamꝰ quid petamꝰ nõ quib dum̃

Expanded text:
 quodam modo iaculatas, ne illa uigilanter erecta,  quodam modo iaculatas, ne illa uigilanter erecta, r productiores moras euanescat atque hebetetur intentio. ac per hoc etiam ipsi satis ostendunt hanc intentionem, sicut non est obtundenda, si erdurare non potest, ita si perduraverit, non cito est rumpenda. Absit enim ab oratione multa locutio; sed non desit multa precatio, si fervens perseveret intentio. Nam multum loqui est in orando rem necessariam superfluis agere verbis. Multum autem precari est ad eum quem precamur diuturna et pia cordis excitatione pulsare. Nam plerumque hoc negotium plus gemitibus quam sermonibus agitur, plus fletu quam effectu. Ponit autem lacrymas nostras in conspectu suo , et gemitus noster non est absconditus ab eo , qui omnia per Verbum condidit, et humana verba non quaerit. Nobis ergo verba necessaria sunt, quibus commoneamur, et ins
Abbreviated transcription (Latin):
horis ad negociũ orandi mẽtẽ reuo¬
camꝰ u̾bis or̃onis nos ãmonẽtes ĩ
id qd̾ desid̾a̾mꝰ intend̾e̾ ne qd̾ tepes¬
ce cepat omĩo frigescat. et penitus
extinguatur insi crebrius infłamet᷑.
ues nr̃e mnotescat apud dm̃ ꝑ tolãn
apud.ut quodãmõ eas offerãt deo ⁊¬
et de hiis cõsulant. et qd̾ deo iubente
implendũ eẽ cognouerint ħ nob̾ uł
euident̾ uł latent̾ apportẽt. Dixit
enĩ angłs honuĩ. et nũc quãdo orabas
derio illo semp orandũ sit nõ est imꝓ¬
bũ nec mutile. Meq enĩ ut nõnulli pu¬
tant. ħ est orare in młtiboquio si duiciꝰ
oretur. aliud est sermo multus. aliud
duturnus affcũs. na et de ip̃õ dñot
scpͥtũ est. qd̾ ꝑuoctaui̾t in orando. et
qd ꝓlixius orauit. uͥ quid aluid ꝙͣ no¬
bis p̃bebat exemplũ in tẽꝑe p̃cator o¬
portiuiꝰ cũ pre exauditor et̾ms. Dicũ¬
tur frẽs megypto crebras quid̾ or̃oneᷤ

Expanded text:
horis ad negotium orandi mentem reuohoris ad negotium orandi mentem reuocamus uerbis orationis nos admonentes in id, quod desideramus, intendere, ne, quod tepescere coeperat, omnino frigescat et penitus extinguatur, nisi crebrius inflammeturuestrae innotescant apud deum, non re, ut quodammodo eas offerant deo et de hiis consulant et, quod deo iubente implendum esse cognoverint, hoc nobis vel euidenter uel latenter adportent; dixit enim angelus homini: Et nunc, quando orabas derio illo semper orandum sit, non est inprobum nec inutile. neque enim, ut nonnulli . putant, hoc est orare in multiloquio, si diutius oretur. aliud est sermo multus aliud diuturnus affectus. nam et de ipso domino scriptum est, quod pernoctauerit in orando et quod prolixius orauerit. ubi quid aliud quam nobis praebebat exemplum in tempore precator opportunus, cum patre exauditor aeternus? Dicuntur fratres in Aegypto crebras quidem habere
Abbreviated transcription (Latin):
est. S nos ad accipiendũ parui et an¬
gusti sumꝰ. Ideo nob̾ dicit᷑. di lacamim
ne sitis uigũ ducentes cũ infidelib.
est. qd̾ nec oculus uidit qr nõ est color
nec auris audiuit. qr nõ est sonus̃. nec
in cor homĩs ascendit. quia cor homĩs
illuc deb ascend̾e̾. Sumemiꝰ capaciꝰ
quãto id et fidelius credimꝰ et sꝑamꝰ
firmiꝰ et desidamꝰ ardencius In ip̃a gͦ
fide et spe et caritate cõtinuato desi¬
derio semꝑ oremꝰ. S ideo ꝑceta̾ ni t̾¬
ualla horaꝵ et tẽpoꝵ et uerbis roga¬
mꝰ deũ ut illis reꝵ signis nos ip̃os a¬
fecermiꝰ nobis ipĩs innotescamiꝰ. et
ad ħaugend̾ nos ipõs acrius excite¬
mꝰ. dignior enĩ sequet̃ effcũs quẽ fer¬
qm beatã uitã que nulla usi etna ẽ
ab illo qui eã solus dare põt. sine int᷑¬
missione desid̾are. Semꝑ gͦ hãc a dño
deo desitamꝰ et semp oramꝰ. S i deo
ab illis curis atq negotiis quib ip¬
sũ desideriũ quodamõ tepescit c̾tis

Expanded text:
est, sed nos ad accipiendum parui et angusti sumus. ideo nobis dicitur: Dilatamini, ne sitis iugum ducentes cum infidelibus. est, quod nec oculus uidit, quia non est color, nec auris audiuit, quia non est sonus, nec in cor hominis ascendit, quia cor hominis illuc debet ascendere, sumemus capacius, quanto id et fidelius credimus et speramus firmius et desideramus ardentius. In ipsa ergo fide et spe et caritate continuato desiderio semper oramus. sed ideo per certa interualla horarum et temporum etiam uerbis rogamus deum, ut illis rerum signis nos ipsos arofecerimus, nobis ipsis innotescamus et ad hoc augendum nos ipsos acrius excitemus. dignior enim sequitur effectus, quem ferquam, Beatam vitam, quae nulla nisi aeterna est, ab eo qui eam solus dare potest, sine intermissione desiderate\'? semper ergo hanc a domino deo desideremus et semper oremus. sed ideo ab aliis curis atque negotiis, quibus ipsum desiderium quodam modo tepescit, certis
Abbreviated transcription (Latin):
omẽs lucrifacem nõ mẽciendo. Sed
cõpaciendo fecisse rc̃e nitlłigit᷑. ut
tanta caritate cũ eis liberandis age̾t
acsi pe meo malo eẽt a quo illos sa¬
nare cupiebat. Nõ est igit̾ mẽciendũ
iñ doctrina pietacis. magnũ enĩ sce¬
lus est. et pͥmũ genus detesta bilis
mẽdacii. Nõ est mẽciendũ. scd̾o gen̾e̾.
quia nulli est facienda ĩiuria. Nõ est t¬
menciendũ t̾cio gen̾e. quia nulli cũ
alterius ĩuiria cõsulendũ est. Nõ est

Expanded text:
omnes lucrifacerem : non eum mentiendo, sed compatiendo fecisse recte intelligitur; ut tanta charitate cum eis liberandis ageret, ac si ipse in eo malo esset, a quo illos sanare cupiebat. Non est igitur mentiendum in doctrina pietatis: magnum enim scelus est, et primum mendacii. Non mentiendum secundo genere, quia nulli est facienda injuria. Non est mentiendum tertio genere, quia nulli cum alterius injuria consulendum est. Non est
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsone honũs quo hĩcu nõ sit incõueĩ¬
es eis cũ quib honeste offĩcõseq uiuẽ¬
dũ est. In hiis itaq omibus incolumi¬
tas homĩs et amcicia ꝓpt̾ se ip̃a appe¬
ꝑꝑ seipam̃. S ꝓptͥ duo suꝑiora queri so¬
let cũ decent querit᷑. In columicas por¬
ro in ip̃ã uita ac salute atq integritati
aĩe et corpis cõsticuta est. Itẽq amicio¬
a nõ augustis finib t̾mianda est. Oẽs
enĩ quib amoe et dilc̾io debetur ampl¬
ectit᷑ ꝙͣuis in alios ꝑꝑensius in alios⁊
suspẽsus̃ inclinet᷑. pueĩt aũt usq ad
ĩnicos ꝓ quib et orare p̃cipimꝰ Ita ne¬
mo est ingene hũano cui nõ dilc̾io. et¬
si nõ ꝓ mucua caritate. ꝓ ip̃a tamiẽ soĩs¬
coniĩs nature societate debeatur. S
hic nos. multũ iusteq delcant. a quib
uicissim scẽ casteq diligini᷑ Ista cũ hẽn¬
tur ut teneant̃ cũ aũt nõ hẽnt᷑ ut ha¬

Expanded text:
personae hominis, quo habitu non sit inconuenipersonae hominis, quo habitu non sit inconueniens eis, cum quibus honeste officioseque uiuendum est. In his itaque omnibus incolumitas hominis et amicitia propter se ipsa appe se ipsam sed propter duo superiora quaeri solet, cum decenter quaeritur. incolumitas porro in ipsa uita ac salute atque integritate animi et corporis constituta est. itemque amicitia non angustis finibus terminanda est; omnes enim, quibus amor et dilectio debetur, amplectitur, quamuis in alios propensius in alios suspensius inclinetur; peruenit autem usque ad inimicos, pro quibus etiam orare praecipimur. ita nemo est in genere humano, cui non dilectio etsi non pro mutua caritate pro ipsa tamen communis naturae societate debeatur. sed hi nos multum iusteque delectant, a quibus uicissim sancte casteque diligimur. ista cum habentur, ut teneantur, cum autem non habentur, ut ha
Abbreviated transcription (Latin):
ciã reꝵ nc̃ciaꝵ. de qua sic apłs loquitur.
Est aũt questus magnus pietas cum
sufficiẽcia nichil em nitulimꝰ in hũc
mũdũ. S nec auferre hinc aliquid po¬
ssumꝰ uictũ et tegumencũ heñtes. hiis
cõtenci simꝰ. Nam qui uolũt diuites
fieri ncidũt in tẽp̃tacõne et laqueũ.
et desidenia multa et noxia. que m̾gũt
homiẽs ĩ inceri cũ et ꝑdicõne. radix
em̃ om̃i uialoꝵ auaricia. qm̃ quidam
appetentes a fide errauerũt et inserue¬
rũt se dolorib multis. hanc sufficien¬
ciã nõ indecent̾ uult quisqs uult. nec
amplius uult. alioquĩ nõ ipãm uult.
et ideo nec decent̾ uult. hanc optabat
et ꝓhac orabat qui dicebat. Piuicias
et pauꝑtates ne dedens michi. Consti
ut ne saciatus mendax efficiar. et dicã
quis me uidet. aut pauꝑ factus furer.
et ꝑuirẽ nomẽ dei mei. uides certe et
istam suffiam nõ appeti ꝓpt̾ seipãm. sed
ꝓpt̾ salutẽ corpis et cõgruente hĩtum

Expanded text:
iarum, de qua sic apostolus loquitur: Est autem quaestus magnus pietas cum sufficientia; nihil enim intulimus in hunc mundum sed nec auferre hinc aliquid possumus; uictum et tegumentum habentes his contenti sumus. nam qui uolunt diuites fieri, incidunt in noxia, quae mergunt homines in interitum et perditionem; radix enim omnium malorum auaritia, quam quidam appetentes a fide errauerunt et inseruerunt se doloribus multis, - hanc ergo sufficientiam non indecenter uult, quisquis uult nec amplius uult; alioquin non ipsam uult et ideo nec decenter uult. hanc optabat et pro hac orabat, qui dicebat: Diuitias et paupertatem ne dederis mihi; constitut ne satiatus mendax efficiar et dicam: \'Quis me uidet?\' aut pauper factus furer et iurem nomen dei mei. uides certe et istam sufficientiam non appeti propter se ipsam sed propter salutem corporis et congruentem habitum
Abbreviated transcription (Latin):
litate. S quia omĩs in hac uita pie¬
Tas exataco est quamilla tendit cui
elcitacõi ducitũ p̃bec ista doctianaq̃
h̃anid u̾bis et corporeoꝵ sacramẽto¬
⁊ signacłis ipãm insinuat atq inti¬
mat ueritate ꝓptẽa et ħ que ꝑmen¬

Expanded text:
ac uita pietas exercitatio est, qua in illam tenditur, cui exercitationi ducatum praebet ista doctrina, quae humanis uerbis et corporeorum sacramentorum signaculis ipsam insinuat atque intimat ueritatem, propterea et haec, q
Abbreviated transcription (Latin):
tit. tamĩe ad illam uitã que sempit̾na
est implicatos omĩb modis impedi¬
unt. Hoꝵ aũt talia sũt que solos fao¬
entes npediũt. alia que hos eciã in
quib fiunt. Nam illa que utilicatis
ad hancuitã ꝑtinẽtis gr̃a seruancur.
cũ auferunt᷑ ab iniuriosis. illi soli pec¬
cant. et a uita et̾na inpediunt᷑ qui ea
faciũt nõ hii quib faciũt. Ita eciã si
ea sibi auferri quisq cõsenciat. uł ne
faciat aliquid mali uł ne m hiis ipĩs
maius aliquid incõmodi paciatur nõ
solũ nõ pccãt. S illud fertit̾ et lauda

Expanded text:
tit; tamen ad illam vitam, quae sempiterna tit; tamen ad illam vitam, quae sempiterna est, implicatos omnibus modis impediunt. Horum autem alia sunt quae solos facientes impediunt, alia quae eos etiam in quibus fiunt. Nam illa quae utilitatis ad hanc vitam pertinentis gratia servantur, cum auferuntur ab injuriosis; illi soli peccant, et a vita aeterna impediuntur, qui ea faciunt, non ii quibus faciunt. Itaque etiamsi ea sibi auferri quisque consentiat, vel ne faciat aliquid mali, vel ne in his ipsis majus aliquid incommodi patiatur; non solum non peccat, sed illud fort
Abbreviated transcription (Latin):
ei cõmoditatis aliquid nuque et illici¬
te auferũt. aut eã penitus illaca mor¬
te adimũt. Itaq fures et raptoies et
cõ tumeliosos et cortores atq int̾fcõreᷤᷤ
magis oderũt. quã lasciuos̃ ebriosos
luxuriosos si nulli molesti sũt. Nõ enĩ
inclłigũt aut onño curant ꝙ isti deo
facuĩt inuriã. nõ quid̾ illius aliquo in¬
cõmodo. S in suam magnã pniciẽ. cũ
quia tẽplũ dei estis. et spc dei hĩcat in
uobis. Quisꝗs tẽplũ dei corruperit. cor¬
rũpet illũ deus. Templũ emĩ dei scm̃
est ad estis uos. Et onnã quidẽ ista
pcca sine quib iiuria fit homĩb. in
ip̃is uite huiꝰ incõmodis sine quib
seipi homiẽs corrũpũt et nulli in u¬
to nocent. Onĩa gͦ ista pcc̃a eciã si hiuio
tẽꝑali uite ad aliquã delectacoẽm uł
utilitatẽ uident̾ cõsule̾. nã nulłs ali¬
quid hoꝵ alio ꝓposito ac fine cõmit¬

Expanded text:
ei commoditatis aliquid inique et inliciei commoditatis aliquid inique et inlicite auferunt aut eam penitus inlata morte adimunt. itaque fures et raptores et contumeliosos et tortores atque interfectores magis oderunt quam lasciuos, ebriosos, luxuriosos, si nulli molesti sunt. non enim intellegunt aut omnino curant, quod isti deo faciant iniuriam non quidem in illius aliquod incommodum, sed in suam magnam perniciem, cum quia templum dei estis et spiritus dei habitat in uobis? quisquis templum dei corruperit, corrumpet illum deus; templum enim dei sanctum est, quod estis uos. Et omnia quidem ista peccata, siue quibus iniuria fit hominibus in ipsis uitae huius commodis siue quibus se ipsi homines corrumpunt et nulli inuito nocent, omnia ergo ista peccata, etiamsi huic temporali uitae ad aliquam delectationem uel utilitatequid horum alio proposito ac fine commit
Abbreviated transcription (Latin):
ni u̾bo scripturaꝵ ĩuenire. ut diligend̾
uł nõ odio hẽndũ ullũ mendaciũ hẽat̃.
S int̾tũ menciendo faciendũ ẽẽ qd̾ o¬
deris. ut qd̾ amplius detestandũ deui¬
tetur. S in hanc errant homiẽs qd̾
subdũt p̃ciosa uiliorib. Cũ enĩ cõcesse¬
ris admittendũ ẽẽ aliqd̾ malũ. neali¬
ud grauis admictat᷑. nõ ex regla iu̾ ca¬
tis. s ex sua quisq cupiditatẽ atq tõ¬
suetudĩe metit̾ malũ. et id putat gra¬
uiꝰ qd̾ ip̃e amplius exhorrescit. nõ qd̾ ã¬
plius reuera fugiendũ est . ħ totũ ab a¬
moris pu̾sitate gignit᷑ uiciũ. Cũ enir
due sint uite nr̃e una sempit̾na. que
diuinitus ꝓmitit᷑. alta tẽpalis in qua
nũc sunt. cũ quisq istam tẽꝑalem a¬
plius dilig̃e cepit ꝙͣ illam sempitna
ꝓpter hanc quã diligit pucat ẽẽ omĩa
faciẽda.nec ulla estimat gͣuuora pct̃a.
ꝙͣ que hiuic uite faciũt in iuriã. et uel

Expanded text:
in uerbo scripturarum inuenire, ut diligendum in uerbo scripturarum inuenire, ut diligendum uel non odio habendum ullum mendacium uideatur, sed interdum mentiendo faciendum esse quod oderis, ut quod amplius detestandum est deuitetur. sed in hoc errant homines, quod subdunt pretiosa uilioribus. cum enim concesseris admittendum esse aliquod malum, ne aliud grauius admittatur, non ex regula ueritatis, sed ex sua quisque cupiditate atque consuetudine metitur malum et id putat grauius, quod ipse amplius exhorrescit, non quod amplius reuera fugiendum est. hoc totum ab amoris peruersitate gignitur uitium. cum enim duae sint uitae nostrae: una sempiterna, quae diuinitus promittitur, altera temporalis, in qua nunc sumus, cum quisque istam temporalem amplius diligere coeperit quam illam sempiternam, propter hanc, quam diligit. putat esse omnia facienda nec ulla aestimat grauiora peccata, quam quae huic uitae faciunt iniuriam et uel
Abbreviated transcription (Latin):
coẽ longe aberit. de ipã dcm̃ est uita¬
te. ꝑ que fc̃a sũt omĩa. que in cõmuta¬
bilis semp manet. qm̃ doctrina religi¬
onis ad eam cõcẽplanda ꝑduce̾ intit᷑̃.
põt uideri ad hoc ẽẽ ocm̃ eciã inchilt
falsi de ore ip̃ius ꝓcedit. ut nichil fal¬
si qd̃ ad doctrina ptinet dicat. Quod
mẽdacii genus uulla omĩo cõpensacõ¬
ne sb̃eundũ. penitusq ac p̃cipue diui¬
tandũ est. ut sicut dcm̃ est nichil fal¬
si. ab surde accipit᷑. si nõ ad ome mẽda¬
ciũ referatur. qd̾ dcm̃ est de ore ipiũs
scdm̃ suꝑiore disputacoem̃ os cordis
accipiendũ ẽẽ cõtendit qui aliquãdo
putat ẽẽ menciendũ. Hec certe omĩs
disputacõ quãuis alt̾net aliis asseren¬
tib nũcꝙͣ ẽẽ menciendũ. et ad ħ dĩna
testĩomia recitantib aliis contͣdicenti¬
b et int̾ ip̃a uerba diumnoꝵ testĩomo¬
⁊ mendacõ locũ querentib. nemo ta¬
mẽ põt dic̾e̾ ħ se aut in exemplo aut

Expanded text:
de ipsa dictum est Veritate per quam facta sunt omnia, quae incommutabilis semper manet; quoniam doctrina religionis ad eam contemplandam perducere nititur, potest videri ad hoc esse dictum, Et nihil falsi de ore ipsius procedit, ut nihil falsi quod ad doctrinam pertinet dicat. Quod mendacii genus nulla omnino compensatione subeundum, penitusque ac praecipue devitandum est. Aut si quod dictum est, nihil falsi, absurde accipitur, si non ad omne mendacium referatur; quod dictum est, de ore ipsius, secundum superiorem disputationem os cordis accipiendum esse contendit, qui aliquando putat esse mentiendum. 38. Haec certe omnis disputatio quamvis alternet, aliis asserentibus nunquam esse mentiendum, et ad hoc divina testimonia recitantibus; aliis contradicentibus et inter ipsa uerba diuinorum testimoniorum mendacio locum quaerentibus, nemo tamen potest dicere hoc se aut in exemplo aut
Abbreviated transcription (Latin):
rõ cõsenciendi aũt nulla. Tũt em
cõsentimꝰ cũ applamꝰ et uolumꝰ. p¬
mittimꝰ aut̃ eciã nõ uolentes. euta¬
dealicurꝰ maioris turpinidĩs g̃r̃a. Cõ¬
fensio sane ad mipudiciciã corpalem
eoã castitatẽ aĩ uiolat. diini quippe
castitas est in bona uoluntate et sin¬
cera dilcione que nõ corrũpit᷑ insi cũ
amamꝰ atq appetimꝰ qd̾ amandũ at
appetenda nõ eẽ ueritas docet. Gusto
nibac enĩ castitas̾ aum scificatur et
gendũ quib possumꝰ uirib et pia
extremꝰ qui carne mplicatus est aliã
deleatõe tangatur. Si aũt hño potest
uł metis ui no cõsenciendo castitas
oseruetur. Custodienda est aut ĩ aĩm
castitate ꝯd ad dilcione ꝓrxini ꝑtin
etus inuocencia est qua nulli nocena
sunꝰ pietas qua colimꝰ deũ. ueritas
a doctrine religionis atq pretatis
no ubimendacõ iuolatur. cũ ip̃a sum¬
wa atq intima ueritas curꝰ est ista
doctrina nullo mo possit uiolati. ao

Expanded text:
nulla. tunc enim consentimus, cum adprobamus et uolumus; permittimus autem etiam non uolentes euitandae alicuius maioris turpitudinis gratia. consensio sane ad inpudicitiam corporalem etiam castitatem animi uiolat. animi quippe castitas est in bona uoluntate et sincera dilectione, quae non corrumpitur, nisi cum amamus atque adpetimus, quod amandum atque adpetendum non esse ueritas in hac enim castitas animi sanctificatur — et agendum quibus possumus uiribus et pia extremus, qui carne inplicatus est, aliqua delectatione tangatur; si autem hoc non potest, uel mentis in non consentiendo castitas conseruetur. custodienda est autem in animi castitate, quod ad dilectionem proximi etas. Innocentia est, qua nulli nocemus; sumus; pietas, qua colimus Deum. Veritas autem doctrinae, religionis atque pietatis nonnisi mendacio uiolatur, cum ipsa summa atque intima ueritas, cuius est ista doctrina, nullo modo possit uiolari: ad
Abbreviated transcription (Latin):
nũ cqͣm uoluntatis aꝓpbacone fiet¬
S ncͣcitate infirmitis alteruis .a. a ma¬
at. aut ab illo malo nr̃o quo huiꝰ mor¬
talitatis ad huc pellib ĩuoluti cort
nrm̃ nõ ualeamꝰ ostende̾. Quod uti¬
q siualeremꝰ iuracõe opus nõ eẽt.

Expanded text:
m voluntatis approbatione fiessitate infirmitatis alterius, id est, a maat; aut ab illo malo nostro, quod hujus mortalitatis adhuc pellibus involuti, cor nostrum non valemus ostendere: quod utique si valeremus, juratione opus non esset.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓcedit. qr eciã cũ placet hom̃b nie¬
daciũ. nõ mentitur ille qui ułtate
nõ qua illis. S qua deo placet exci¬
pit sibi. Itaq nõ est cur ħ dicat᷑. oẽo
quid̾ ꝑdet qui loquũtur mendacus
s nõ om̃e mẽdaciũ. quãdo umusali
omĩa que mẽdacia circuasa suntũ
eo qd̾ dcm̃ est. et nichil filsi de oie tͥ¬
ip̃ius ꝓcedit. S dicit alius ita eise
accipiend̾. sicut accepit piulus apłs
qd aic dñs. ego aũt dico uobis non
uirare omĩo. Nam et hic onns uira

Expanded text:
am cum placet hominibus mendacium, non mentitur ille qui veritatem, non de qua illis, sed de qua Deo placeret, excepit sibi. Itaque non est cur hic dicatur, Omnes quidem perdet qui loquuntur mendacium, sed non omne mendacium: quando universaliter omnia mendacia circumcisa sunt in eo quod dictum est, Et nihil falsi de ore ipsius procedit. Sed dicit alius ita esse accipiendum, sicut accepit apostolus Paulus quod ait Dominus, Ego autem dico vobis, non jurare omnino . Nam
Abbreviated transcription (Latin):
cur. Quãꝙͣ et eo ip̃o loco ubi scriptu
est. os aut qd̾ mentit̃ occidit aqm si
circũ stancia lectoĩs cõsid̾e̾tur. nõ acci¬
pit fortasse aliud qr os cordis. Obscu¬
uu enĩ respõsũ ibi est uͥ homiẽs latert
quios cordis nͥ os corpis cõsonet. au¬
dire nõ possũt. Illud aũt dicit os. ĩ eo
loco scriptura puerre ad auditũ. Epc̃
labia et uoc̾e et linguã cõmenioret ĩ eo
loco nec tamẽ omĩa sinat nitlłtus nnsi
corde accipi. qr dm̃ dicit nõ late ꝯtꝰ ci¬
cit᷑. Quod aũt sono isto ad aures urãs
ꝑtinẽte dicit᷑. nec homĩes latet. Ita quip¬
pe scriptũ est. hũanus est enĩ spc̃ sapĩe
qm̃ renũ ipĩus testis est deus et cor¬
dis illiꝰ scrutator est uerus. et lingue
euis audicor. qm̃ sp̃c onĩ repleuit orbẽ¬

Expanded text:
tur. quamquam et eo ipso loco, ubi scriptum tur. quamquam et eo ipso loco, ubi scriptum est: os autem. quod mentitur, occidit animam, si circumstantia lectionis consideretur, non accipitur fortasse aliud quam os cordis. obscurum enim responsum ibi est, ubi homines latet, qui os cordis, nisi os corporis consonet, audire non possunt. illud autem os dicit in eo loco scriptura peruenire ad auditum spirita ut etiam labia et uocem et linguam commemoret in eo loco nec tamen omnia sinat intellectus nisi de corde accipi, quia dominum dicit non latere quod dicitur; quod autem bono isto ad aures nostras pertinente dicitur, nec homines latet. ita quippe scriptum est: humanus est enim spiritus sapquoniam renum illius testis est deus, et cordis illius scrutator est uerus et linguae illius auditor. q
Abbreviated transcription (Latin):
aut qd̾ mentit᷑ occidit aiãm. de quo ore
dixit querit᷑. Plerũq scriptura cũ os
dicit cõceptacłm ipm̃ cordis significat
ubi placet et discerint᷑. quitꝙͣ eciã puo
cem cũ ueꝵ loquimꝰ enũciatur ut corde
menciat᷑ cui placet mẽdaciũ. Possit
auit nõ corde mẽtiri qui puocẽ aluid
ꝙͣ est in aĩo ita ꝓfert. ut maioris mali
euicandi causa malũ se admitt̾e noui̾t
cui tamie utrũq displiceat. Et qui hoc
asserũt ita dicũt eciã illud intlłigend̾
qd̾ scriptũ est. qui loquit᷑ iu̾tate ĩ cor¬
de suo. quia semꝑ in corde ueritas lo¬
quẽda est. nõ aut̃ semꝑ more corpis.
S aliqua cã cauẽdi maioris mali ali¬
ud ꝙͣ ni aĩo est uoce ꝓfem exigat. Et
ẽẽ quit̾ os cordis. ex ħiam intlłigi põt
qd̾ ubi locucõ est ibi os̃ nõ absurde i¬
tlligit᷑. Nec rt̃e dic̾etur qui loquit᷑ int
corde suo.uͥ et os in corde rc̃e niclłig̾e¬

Expanded text:
autem, quod mentitur, occidit animam, de quo ore autem, quod mentitur, occidit animam, de quo ore dixerit, quaeritur. plerumque enim scriptura cum os dicit, conceptaculum ipsum cordis significat, ubi placet et decernitur quidquid etiam per uocem, cum uerum loquimur, enuntiatur, ut corde mentiatur. cui placet mendacium, possit autem non corde mentiri, qui per uocem aliud quam est in animo ita profert, ut maioris mali euitandi causa malum se admittere nouerit, cui tamen utrumque displiceat. et qui hoc asserunt, ita dicunt etiam illud intellegendum, quod scriptum est: qui loquitur ueritatem in corde suo, quia semper in corde ueritas loquenda est; non autem semper in ore corporis, si aliqua causa cauendi maioris mali aliud, quam in animo est, uoce proferri exigat. et esse quidem os cordis ex hoc iam intellegi potest, quod ubi locutio est, ibi os non absurde intellegitur. non recte diceretur: qui loquitur in corde suo, nisi et os in corde recte intellegere
Abbreviated transcription (Latin):
quodã loco eciã ip̃e dñs significauit
curħ dixit. cũ addidit. dig̾nus est enĩ
oparius mercede sua. Ubi satis osten¬
dit. ꝑmissũ ħ eẽ nõ uissũ ne forte qui
ħ facet ut in oꝑe p̃dicacoĩs uerbi aliqͥ
ab eis quib p̃dicaret in usus uite hui
sumẽt illicitil aliquid se face̾ arbitrare¬
tur. Posse tamẽ laudabibi nõ fieri m
apło̾ paulo satis demõstratũ est. Qui
cũ dre̾t cõmuicet aũt qui cathecizitur
u̾bo ei qui se catherixit in omĩb boms.
et multis locis id salubrit̾ fieriab eis
quib u̾bũ p̃dicaretur ostende̾t. S tñ
ego inquit ud sũ usus hac põtate. Po¬
cestate gͦ dedit dñs cũ ista dicẽt nõ
impio ꝯstrinxit. Ita pleraq in u̾bis m¬
tllige̾ nõ ualentes in fcĩs scõꝵ colligi¬
mꝰ quẽadinod̾ oporteat accipi. qd̾ faci¬
le i aliam ꝑtez duce̾tur nisi exemplo
reuocaretur. Sic gͦ qd̾ scriptũ est. os

Expanded text:
quodam loco etiam ipse dominus significauit, quodam loco etiam ipse dominus significauit, cur hoc dixerit, cum addidit: dignus est enim operarius mercede sua. ubi satis ostendit permissum hoc esse, non iussum, ne forte qui hoc faceret, ut in opere praedicationis uerbi aliquid ab eis, quibus praedicaret, in usus uitae huius sumeret, inlicitum aliquid se facere arbitraretur. posse tamen laudabilius non fieri in apostolo Paulo satis demonstratum est. qui cum diceret: communicet autem qui catechizatur uerbum ei, qui se catechizat in omnibus bonis, et multis locis id salubriter fieri ab eis, quibus uerbum praedicatur, ostenderet, sed tamen ego, inquit, non sum usus hac potestate. potestatem ergo dedit dominus, cum ista diceret, non imperio constrinxit. ita pleraque in uerbis intellegere non ualentes in factis sanctorum colligimus quemadmodum oporteat accipi, quod facile in aliam partem duceretur, nisi exemplo reuocaretur. Sic ergo quod scriptum eat: os
Abbreviated transcription (Latin):
ditis ad spiritalem uitã salutẽq ppłoꝵ
nephas est dic̾e̾ intlłigend̃ est illõ qd̾
positũ est omĩo. ad hoc põitũ ut quãtũ
ute est nõ affectes nõ ames. nõ qͣiy
bono cũ aliqua delcãcõe appetas uis¬
uirandũ. sicut illd̾. nolite cogitare de
crastino. et nolite itaq cogitare quid
manducetis. et quid bibatis et quid
induanĩ. Cũ aũt uidemꝰ et ipm̃ dmñ
hũisse loculos quo ea que dabantur ⁊¬
mitrebant̃ ut seruari possent adusus
ꝓ cẽpore nccͣios. et ip̃os apłos ꝓcurasse
młta fratrũ indigẽcie. nõ solũ in crastinũ
S eoã in ꝓlixius tp̃c in p̃ẽdentis famis
sicut in actib apłor legimiꝰ. sacis elucet
illa p̃cepta sic melłigenda. ut nichil o¬
ꝑis m̃i tẽpaliũ adipisc̾e doꝵꝵ amore uł
timore egestatis tamꝙͣ ex ncͣcitate faci¬
amꝰ. Ite dcm̃ est aplis ut nichil secum
portances in uia ex euͣngłio uiuent. et

Expanded text:
ditis ad spiritalem uitam salutemque populorum ditis ad spiritalem uitam salutemque populorum nefas est dicere, intellegendum est illud, quod positum est \'omnino\', ad hoc positum, ut, quantum in te est, non affectes, non ames, non quasi pro bono cum aliqua delectatione adpetas iusiurandum. Sicut illud: nolite cogitare de crastino, et: nolite itaque cogitare quid manducetis et quid bibatis et quid induamini. cum autem uidemus et ipsum dominum habuisse loculos, quo ea quae dabantur mittebantur, ut seruari possent ad usus pro tempore necessarios, et ipsos apostolos procurasse multa fratrum indulgentiae non solum in crastinum, sed etiam in prolixius tempus inpendentis famis, sicut in Actibus apostolorum legimus: satis elucet illa praecepta sic intellegenda, ut nihil operis nostri temporalium adipiscendorum amore uel timore egestatis tamquam ex necessitate faciamus. Item dictum est apostolis, ut nihil secum portantes in uia ex euangelio uiuerent. et
Abbreviated transcription (Latin):
quelz tormẽta ꝓ ueritate pacienda cum
eoꝵ dilc̾ione a quib illa pate̾tur. Scrip¬
cũ est eciã. Ego aũt dico nob̾ nõ uuare
is et sic ostendit quõ accipiendũ eẽt qd̾
dcm̃ est. dico uobis nõ uirare omĩo. ne
scil uirando ad facilitatẽ iurandi ueni¬
atur. ex facilitate ad cõsuetudinẽ at
ita ex cõsuetudĩe in ꝑuiriũ decidatur.
et ideonõ ĩuemit̾ uitasse nisi scribẽs. uͥ
cõsidac̃o caucõr nõ h linguam p̃cipitẽ
et hoc utiq a malo sicut dcm̃ est. qd ãt
amplius est a malo est. nõ camẽ suo. s
eoꝵ infirmitatis quib eciã sic fidem
face̾ conabat̃. Na qd̾ loquẽs uirasset dũ
nõ senbe̾t nescio utrũ aliqua de illo scpͥ¬
tura narraui̾t. Et tamẽ omĩo dñs ait
nõ iurare. Nõ emĩ cõcessit ut id liceret
scribentib. S quia p̃cepti iuolati reũ
paulũ p̃sertĩ in eplis cõscriptis atq e¬

Expanded text:
quaelibet tormenta pro veritate patienda, cum quaelibet tormenta pro veritate patienda, cum eorum dilectione a quibus illa pateretur. 28. Scriptum est etiam, Ego autem dico vobis, non jurare is et sic ostendit, quomodo accipiendum esset quod dictum est: dico uobis, non iurare omnino: ne scilicet iurando ad facilitatem iurandi ueniatur, ex facilitate ad consuetudinem atque ita ex consuetudine in periurium decidatur. et ideo non inuenitur iurasse nisi scribens, ubi consideratio cautior non habet linguam praecipitem. et hoc utique a malo, sicut dictum est: quod autem amplius est, a malo est, non tamen suo, sed eorum infirmitatis, quibus etiam sic fidem facere conabatur. nam quod loquens iurasset, dum non scriberet, nescio utrum aliqua de illo scriptura narrauerit. et tamen dominus, omnino, ait. non iurare; non enim concessit, ut id liceret scribentibus. sed quia praecepti uiolati reum Paulum, praesertim in epistulis conscriptis atque e
Abbreviated transcription (Latin):
leant ad exempla intlłigendaꝵ sc̃ptu¬
raꝵ. que ĩ p̃ceptis digesta sunt. uł ut
cũ legimꝰ in euͣngłio accepisti ala pani
cius mueniemꝰ. at ip̃e cũ alapa ꝑcussus
eẽt. nõ ait ecce altã maxilla S ait sima¬
le diei exꝓbra de malo. si aũt bene quid
me cedis. ubi ostendit illa p̃ꝑacõne
altius maxille in corde facienda. qd̾ eci¬
ã apłs paulus utiq noua̾t. Na et ip̃e
cũ eẽt alapa ꝑcussus ante pontificem.
nõ ait ꝑcute maxilla alterã. S ꝑcuci¬
et te dñs inquit paries dealbate et tu
cedes uidicare me scom̃ legez. et contͣ
lege iubes me ꝑcuti altissie intues
sacerdociũ iulideoꝵ ia tale fc̃m̃ fuisse.
ut nomĩe formsecus inte̾t intrinsetus
luteis cõcupiscenciis sordẽt. Quod tͣn¬
si turũ ẽẽ uindcã om̃ indebat m spũ cũ
illus dicet. S tamẽ cor patũ hẽbat uon
solũ ad alias alapas accipiendas. S ecrã

Expanded text:
leant ad exempla intellegendarum scriptuleant ad exempla intellegendarum scripturarum, quae in praeceptis digesta sunt. Velut cum legimus in euangelio: accepisti alapam, tius inuenimus. at ipse, cum alapa percussus esset, non ait: ecce altera maxilla, sed ait: si male dixi, exprobra de malo; si autem bene, quid me caedis? ubi ostendit illam praeparationem alterius maxillae in corde faciendam. quod etiam apostolus Paulus utique nouerat; nam et ipse, cum esset alapa percussus, ante pontificem non ait: percute maxillam alteram, sed, percutiet te dominus, inquit, paries dealbate; et tu sedes iudicare me secundum legem, et contra legem iubes me percuti? altissime intuens sacerdotium iudaeorum iam tale factum fuisse, ut nomine forinsecus niteret, intrinsecus autem luteis concupiscentiis sorderet: quod transiturum esse uindicta domillud diceret: sed tamen cor paratum habebat, non solum ad alias alapas accipiendas, sed etiam
Abbreviated transcription (Latin):
ria significacoẽ referre ꝙͣuis gesta
ẽẽ nemo ambigat sicut sũt fere omĩa
in libris uetĩsq testamẽti. quis enim
aliꝙͥ ibi audeat affirmare nõ ꝑtin̾e̾ ad
fignratã p̾nũciacoem. quippe cũ apłs
eciã filios habrahã. quos utiq natura¬
li ordĩe ꝓpagandi populi editos eẽ at
uississe facilime dicit᷑. nõ em̃ mõstra
et ꝓdigia nata sũt ut ad significacoẽ
aliꝙͣ dicãt am̃i duo tamĩe testamẽta sig¬
nificare asserat. et bñficiũ illd̾ mirabi¬
le qd̾ deus ppło isrł p̾sticit ad eruẽdos
eos deseruitute quam egiptũ p̃mebã¬
tur. penãq iũdc̃e cũ in itnĩe pcc̃assent.
in figura cõtigisse dicat. que fcã ĩueni¬
es quib istam regłam deroges et affir¬
mare p̃sumas ad figurã aliquã nõ esse
redigenda. Hiis gͦ exceptis.ea que ĩ no¬
uo testaniẽto a scĩs fc̃a sũt uͥmoꝵ imi¬
tandoꝵ eudentissiã cõmẽdaco est. ua¬

Expanded text:
ricam significationem referre, quamuis gesta ricam significationem referre, quamuis gesta esse nemo ambigat — sicuti sunt fere omnia in libris ueteris testamenti; quis enim ibi aliquid audeat adfirmare non pertinere ad figuratam praenuntiationem ? quippe cum apostolus etiam filios Abrahae, quos utique naturali ordine propagandi populi editos esse atque uixisse facillime dicitur non enim monstra et prodigia nata sunt, ut ad significationem aliquam ducant animum duo tamen testamenta significare asserat et beneficium illud mirabile, quod deus populo Israhel praestitit ad eruendos eos de seruitute, qua in Aegypto premebantur, poenamque uindictae, cum in itinere peccassent, in figura contigisse dicat, quae facta inuenies, quibus istam regulam deroges et adfirmare praesumas ad figuram aliquam non esse redigenda? — his ergo exceptis ea, quae in nouo testamento a sanctis facta sunt, ubi morum imitandorum euidentissima commendatio est, ua
Abbreviated transcription (Latin):
est. Nũc illud qd̾ institumꝰ pagamꝰ
utrũ mẽciend̾ sit si eciã in euitabilis
cõdicõ ꝓponatur. ut aut hoc faciamꝰ
aut stuprũ paciam᷑. uł aliquã excra¬
bile inquinacoem̃ eciã simẽciendot
nulli faciamꝰ iuria. De quare pate¬
bit aliquis cõsida̾cõe locus. si prius
diuinas aucͣtes que mendaciũ ꝓhi¬
bent diligent̾ discuciamꝰ. Si enim
ip̃ẽ nullũ dant locũ frustra querimꝰ
qua exeamꝰ. Tenend̾ est enĩ omimo
p̃ceptũ dei. et uoluncas dei in hiis
que tenẽdo p̃ceptũ eius passi fuerimꝰ
equo aĩo sequẽda. Si aut relaxatur
aiquis exitus nõ est in tali cã recusan¬
dũ mendaciũ. ꝓpte̾a diuine scpͥture ⁊
nõ solũ p̃cepta dei cõtinẽt. Seo eciam
uitã mores q iustoꝵ. ut si forte occul¬
tũ est quẽatmod̾ accipient̾ sit qd̾ pre¬
cipit̾ in fcĩs ustor nitłłigat᷑. Exceptis
itaq hiis fcĩs que põt quisq ad allego¬

Expanded text:
est. Nunc illud, quod instituimus, peragamus: est. Nunc illud, quod instituimus, peragamus: utrum mentiendum sit, si etiam ineuitabilis condicio proponatur, ut aut hoc faciamus aut stuprum patiamur uel aliquam execrabilem inquinationem, etiamsi mentiendo nulli faciamus iniuriam. De qua re patebit aliquis considerationi locus, si prius diuinas auctoritates, quae mendacium prohibent, diligenter discutiamus. si enim ipsae nullum dant locum, frustra quaerimus qua exeamus; tenendum est enim omni modo praeceptum dei et uoluntas dei in his, quae tenendo praeceptum eius passi fuerimus, aequo animo sequenda; si autem relaxatur iquis exitus, non est in tali causa recusandum mendacium. propterea diuinae scripturae non solum praecepta dei continent, sed etiam uitam moresque iustorum, ut, si forte occultum est, quemadmodum accipiendum sit quod praecipitur, in factis iustorum intellegatur. exceptis itaque his factis, quae potest quisque ad allego
Abbreviated transcription (Latin):
qũe tueatur. dũtaxat ea que supius
cõmemorauimꝰ. Nan eciã nõ lotist
manib manducare ĩmũdiciã puta¬
bũt uidei. aut si et hanc quisqͣm in¬
mũdiciã uocat. nõ tale taniẽ ꝓ qua
euitanda menciendũ sit. Si aũt mẽ¬
daciũ tale est. qd̾ alicui faciat ĩ uiriã.
eciã si ab hac ĩnũdicia quã omẽs ho¬
muiẽs abhorrẽt ac detestant̾. munnat
hom̃em. utrũ et hoc gen̾e̾ mencien¬
dũ sit. si talis fiat ĩiuria ꝑmẽdacium
que nõ sit in eod̾ gene̾ ĩmiũdicie de qͦ
nũc agimiꝰ. alia questio est. Nõ em̃ iã
de mẽdacõ quert᷑. s querit̃ utrũ ali¬
cui facienda sit miuria eciã nõ ꝑ men¬
daciũ ut illa ab altro ĩũdicia depł¬
latur. qd̾ nullo mõ putaueñ. quãꝙͣ
de uno modio amisso supͣ cõmemo¬
raui. et multũ ꝓturbẽt utrũ nõ de¬
beamꝰ face̾ cuiꝙͣ uł calẽ iiuriã si eat
põt alius ne stuprũ paciat᷑ defendit
aut muniri. S ut dixi alia questio

Expanded text:
umtaxat ea, quam superius commemorauimus. nam etiam non lotis manibus manducare inmunditiam putabant iudaei. aut si et hanc quisquam inmunditiam uocat, non tamen talem, pro qua euitanda mentiendum sit. si autem mendacium tale est, quod alicui faciat iniuriam, etiamsi ab hac inmunditia, quam omnes homines abhorrent ac detestantur, muniat hominem, utrum et hoc genere mentiendum sit, si talis fiat iniuria per mendacium, quae non sit in eo genere inmunditiae, de quo nunc agimus, alia quaestio est; non ede mendacio quaeritur; sed quaeritur utrum alicui facienda sit injuria etiam non per mendacium, ut illa ab altero immunditia depellatur. Quod nullo modo putaverim: quanquam de uno modio amisso supra commemoraui — et multum perturbent, utrum non debeamus facere cuiquam uel talem iniuriam, si ea potest alius, ne stuprum patiatur, defendi aut muniri. sed, ut dixi, alia quaestio
Abbreviated transcription (Latin):
dãn est ꝑdes om̃es qui loquũtur ꝑ¬
mẽdaciũ. Quod uo sequit. excapiens
aut̃ excepit. illd̾ sibi. quid alu insi¬
nuat insi qd̾ apłs dicit. opus aut̃ sũ
ũ ꝓbet unusquisꝙ. et cũt in semet
ip̃o hẽbit gloria et nõ in altero. Ci
enĩ excipit uerbũ idest iitate nõ sib
S ut homĩb placeat. nõ eã custodie
cũ eis iudet place posse medacto.

Expanded text:
dictum est: perdes omnes, qui loquuntur mendacium. quod uero sequitur: excipiens autem excipit illud sibi, quid aliud insinuat, nisi quod apostolus dicit: opus autem suum probet unusquisque, et tunc in semet ipso habebit gloriam et non in altero? qui enim excipit uerbum, id est ueritatem non sibi sed ut homnibus placeat, non eam custodit, cum eis uidet placeri posse mendacio.
Abbreviated transcription (Latin):
nõ ꝓficiet ad bonũ. nesco utrũ poss
pͥme haꝵ triũ sencẽcie suffragari insi
forte ita ut ꝑfcoꝵ p̃ceptũ sit̾ omĩo t¬
nũcꝙͣ nõ solũ mentiri. Sec nec uelle
mẽciri. assiduicas uo mẽçiendi nec ꝓ¬
ficientib ꝑmittat᷑ tamꝙͣ si cũ ẜapet᷑¬

Expanded text:
non proficiet ad bonum, nescio utrum possit non proficiet ad bonum, nescio utrum possit primae harum trium sententiae suffragari: nisi forte ita ut perfectorum praeceptum sit, omnino nunquam non solum mentiri, sed vel velle mentiri; assiduitas vero mentiendi nec proficientibus permittatur. Tanquam si cum p
Abbreviated transcription (Latin):
omẽdacõ idest a cõsuetudiẽ. atq amo¬
remẽciendi ꝓhibe̾ uideatur. quo ꝓfcõ
delabit᷑ quisqs uł omi mendacõ pu¬
tauit abutendũ. ita enĩ nec illud ca¬
uebit qd̾ fit in ooctrina pietatis et
religionis. quo sceleracius quid fa¬
cile inuẽias nõ int̾ omĩa mẽdaçia.
S int̾ omĩa pcc̃a. uł alicui mẽdacio
ꝙͣuis facili quãius innoxio nu tũ uo¬
lũtatis accomodauit. ut nõmtuit᷑
euadendi maioris mali causasset uo¬
lens libẽsq menciatur. Ita cũ triat
sint que in hac sentẽcia possũt inclłi¬
gi. aut om̃emendacĩ nõ solũ mẽti¬
ri noli. S nec uelle mentiri aut no¬
li uelle. s uł iuitus menciri. cõfug¬
endũ est aliquid gramiꝰ. aut noli õe.
ut exceptis aliquib mẽdaciis cetera
ꝑmittant᷑. uns̃ hic ꝓ hiis quib men¬
tiri nũꝙͣ placet. duo ꝓ illis qui aliꝙͣ¬
do putãt ẽẽ menciendũ ĩueniuntur.
S camẽ qd̾ sequit᷑̃. assiduitas enĩ eius

Expanded text:
consuetudine atque amore mentiendi prohibere uideatur. quo profecto delabatur, quisquis uel omni mendacio putauerit abutendum — ita enim nec illud cauebit, quod fit in doctrina pietatis et religionis: quo sceleratius quid facile inuenias non inter omnia mendacia, sed inter omnia peccata? — uel alicui mendacio, quamuis facili, quamuis innoxio, nutum uoluntatis adcommodauerit, ut non inuitus euadendi maioris mali causa, sed uolens libensque mentiatur. ita cum tria sint, quae in hac sententia possint intellegi, aut: omne mendacium non solum mentiri noli, sed nec uelle mentiri, aut: noli uelle, sed uel inuitus mentire, cum fugiendum est aliquid grauius, aut: noli omne, ut exceptis aliquibus mendaciis cetera permittantur, unum hic pro his, quibus mentiri numquam placet, duo pro illis, qui aliquando putant esse mentiAssiduitas enim ejus
Abbreviated transcription (Latin):
est uerbũ custodiẽs filius apdrtoe
longe aberit. excipiẽs alit excepitĩ¬
luc sibi. et nchil falsi de oreipins pce¬
dit. Dicit aliquis nõ aluid hłc acapi¬
endũ ẽẽ qd̾ positũ est. excipiẽs ũbum
filius. insi uerbũ dei qd̃ est ueritas.¬

Expanded text:
est, Verbum excipiens filius a perditione longe aberit: excipiens autem excipit illud sibi, et nihil falsi de ore ipsius procedit ; dicit aliquis, non aliud hic accipiendum esse quod positum est, Excipiens verbum filius, nisi verbum Dei, q
Abbreviated transcription (Latin):
erret in fide. aut mpa doctoris aut¬
toritate dubius fluctuec. Ci asi tei
nde te int̾rogat aut me exite atos
uosse qui ea ren auerie auenoao
eũ ꝑtineat. aut ꝙͣ ei nosse nõ expedit
nõ testẽ. S ꝓditorem requirit. Itãq
si ei mẽciars. a falso fortashs testĩomo
alienus ens. s aniedacio ꝓfcõnon
eris. Saluo igit eo qd falsũ testĩoni¬
ũ dice̾ nũꝙͣ licet. querit utrũ liceat
aliqũ mẽtir. Aut si falsũ testĩonaĩ
est om̃e mẽdaciũ. uidendũ est utrũ
admittat cõpesacoem̃ ut dicit uitã¬
di maioris pcã gr̃a. sicut illo qͣs c̃õ¬

Expanded text:
erret in fide, aut ipsa doctoris auctoritate dubius fluctuet. Cum autem ille te interrogat, aut vult ex te aliquid nosse, qui eam rem quaerit, quae non ad eum pertineat, aut quam ei nosse non expedit, non testem, sed proditorem requirit. itaque si ei mentiaris, a falso fortasse testimonio alienus eris, sed a mendacio profecto non eris. Saluo igitur eo, quod falsum testimonium dicere numquam licet, quaeritur, utrum liceat aliquando mentiri. aut si falsum testimonium est omne mendacium, uidendum est, utrum admittat conpensationem, ut dicatur uitandi maioris peccati gratia. sicut illud, quo
Abbreviated transcription (Latin):
tabat. Rndit querẽtib nec mentiri
se posse nec homẽm ꝓd̾e. Passusq tor
xp̃iani ꝑmasit in sentẽcia. Benide ad
impatore ductus usq a deo mirabłis
appuit ut ip̃e honũ quẽ seruabat indł¬
genciã sine ulla difficultate impetra¬
ret. Quid ħ fieri pocuis forcius atq ꝯ¬

Expanded text:
tabat, respondit quaerentibus nec mentiri tabat, respondit quaerentibus nec mentiri se posse, nec hominem perdere; passusque tam ansit in sententia. deinde ad imperatorem ductus usque adeo mirabilis apparuit, ut ipse homini, quem seruabat, indulgentiam sine ulla difficultate impetraret. quid hoc fieri potest fortius atq