comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Ella potius explicetur meredibilis ẜ. abͥca
nature. Nanq per ipsam in pulmoes
anima ducitut ea calescit primu ipo
aspũ. deinde coagitatione pulmonum
ex eaq pars reditur respirando parsq
concipitur cordis parte quadam qua
uentriculu cordit appellant ciuĩ simul
alter adiunctus est in quem sanguis
a iecore per uena illam cauam mfluit
eoq modo ex his partibus et sangius
per uenas messe corpus diffunditur
et spiritus per arterias. Utreq aute
crebre multeq totocorpore intexte
uim quandam meredibilem artifi¬
tiosi operis dinimq testantur. Quid
dicam deossibus que subiecta cõrꝑi
mirabiles cõmissuras hñt. et ad stͥa
datas et ad omnem corporis actionẽ
huc adde insiuos aquibus artus con¬
tinetur eorumq ĩplicationem corpe
toto ꝑtiuente. qui sicut uene et ar¬
terie acorde tracte et profecte ĩ ome¬
corpus ducuntur. Ad hanc prouidẽ¬
tiam nature tam diligentem tamq

Expanded text:
Illa potius explicetur incredibilis fabrica Illa potius explicetur incredibilis fabrica naturae: nam quae spiritu in pulmones anima ducitur, ea calescit primum ipso ab spiritu, deinde contagione pulmonum, ex eaque pars redditur respirando, pars concipitur cordis parte quadam quam ventriculum cordis appellant, cui similis alter adiunctus ad iecorem per venam illam cavam influit, eoque modo ex his partibus et sanguis per venas in omne corpus diffunditur et spiritus per arterias. Utreque autem crebre multeque toto corpore intexte vim quandam incredibilem artificiosi operis divinique testantur. “Quid dicam de ossibus, que subiecta corpori mirabiles commissuras habent et ad stabidatas et ad motum et ad omnem corporis actionem? Huc adde nervos, a quibus artus continentur, eorumque implicationem corpore toto pertinentem, qui sicut vene et arterie a corde tracte et profecte in corpus omne ducuntur. Ad hanc providentiam nature tam diligentem tamque
Abbreviated transcription (Latin):
sima qui tum se contrahunt aspirates
tum sespiritu dilatant. Ut frequenter du¬
catur cibus animalis quo maxime alũtꝰ
animantes. Ex intestinis aut aluo secre¬
tus a reliquo cibo succus is quo alimen
permanat ad iecur per quosdam a me¬
dio intestino usq ad portam iecoris sic
enim appellantur ductas et directas mal
lapsiis ab cocibo qui est semimalis eiq hu¬
mores qui crenibis profunduntux. Reli¬
qua se insanguinem uertunt ad casde
portas iecoris confluunt. ad quas omẽi
eius ꝑtinent per quas cibus lapsus ĩ hoc
ipso loco in eam uenam que caua appel¬
latur confunditur per que ea adcor con¬
fectus coactusq labitur a corde autem
ĩtotum corpus distributur per uenai
adinodum multas momes partes corpo¬
ris partinentes. Qadmodum aute reli¬
que cibi depellantur tum astringentib
se intestinas tu relaxantibus haud sa¬
ne difficile est. set tamen pretercundũ
est nequid habeat ĩ iocuncditatis oratio

Expanded text:
sima, qui tum se contrahunt adspirantes sima, qui tum se contrahunt adspirantes tum †inre spiritu dilatantur, ut frequenter ducatur cibus animalis, quo maxime aluntur animantes. Ex intestinis autem †alvo secretus a reliquo cibo sucus is quo alimur permanat ad iecur per quasdam a medio intestino usque ad portas iecoris sic enim appellantur ductas et directas viaslapsus. ab eo cibo cum est secreta bilis eique umores qui e renibus profunduntur, reliqua se in sanguinem vertunt ad easdemque portas iecoris confluunt ad quas omnes eius viae pertinent; per quas lapsus cibus in hoc ipso loco in eam venam quae cava appellatur confunditur perque eam ad cor confectus iam coctusque perlabitur; a corde autem in totum corpus distribuitur per venas admodum multas in omnes partes corporis pertinentes. Quem ad modum autem reliquiae cibi depellantur tum astringentibus se intestinis tum relaxantibus, haud sane difficile dictu est, sed tamen praetereundum est, ne quid habeat iniucunditatis oratio.
Abbreviated transcription (Latin):
dicibus paulo supra qua adlinguam sto¬
macus an nectitur eaq ad pulmones us
ꝑtinet accipiatq anima nleam quedca
sit spiritus. cademq ad pulmones respi¬
ret et redelat. tegitur quodam quasios¬
culo quod obeanicansam datum est. ne
siquod incam cibi forte incidisset spirita
impediretur. set cum alui natura subiec¬
ta stomaco cibi et potationis sit recept¬
culum. Pulmones antem et aer extrinse¬
cus spiritum adducant. In aluo multa
sunt mixabiliter effecta. que constat fere
eneruis. Est enim multiplex et tortuosa
midum quod recipit ꝙ ad mutari et ço¬
coqui possit eaq tum astringinir tu rͣlax¬
atur atq omne quod acçepit cogit et cõ¬
stringit et confunidit ne facile całore q̃
multum habet et tendo çibo et spiritu po
stea onniã cocta atq confecta in reliquu
corpus diuidantur. Inpulmonibus aut
est taritas quedam et issimilis spongiis
mollitudo adhauriendum spiritu aptil¬

Expanded text:
dicibus paulo supra quam ad linguam stodicibus paulo supra quam ad linguam stomacus annectitur, ea que ad pulmones usque pertineat excipiatque animam, ea qua eductus sit spiritus eademque a pulmonibus respiret et redeat, tegitur quasi quodam operculo, quod ob eam causam datum est ne, siquid in eam cibi forte incidisset, spiritus impediretur. “Sed cum alvi natura subiecta stomaco cibi et potionis sit receptaculum, pulmones autem et cor extrinsecus spiritum adducant, in alvo multa sunt mirabiliter effecta, que constat fere e nervis. Est autem multiplex et tortuosa midum quod recipit, ut immutari et concoqui possit, eaque tum astringitur tum relaxatur, atqgit et confundit, ut facile et calore, quem multum habet, et terendo cibo et praeterea spiritu omnia cocta atque confecta in reliquum corpus dividantur. in pulmonibus autem inest raritas quaedam et adsimilis spongiis mollitudo ad hauriendum spiritum aptis
Abbreviated transcription (Latin):
queq in eo mũdo sunt oria faciliusos ĩ¬
telligitur adiis ĩmortalibus homibus eẽ
Eecta omnisq humane nature figuta
atq perfectio. Nam cum tribus rebus
mimantiu uita teneatur cibo potatio¬
ne et spũ. Ad hec omĩa percipienda os
est aptissimu quod adiũctis naribus
Tpititu augetur dentibus aute in ore
constitutis mãditur atq his extenuat᷑
et molitur cibus eoru aduersi acuti mor¬
sus diuidũt escas intimĩ aute confituit
qui gami uocanitur que confectio etiã
alingua adiunari nidetur. Lingua ant
ad radices eius herens excepit łtomac
quoprimo illabintur ea que acceptast
oris litraq exparte cosillas actingens
palato extremo atq intimo termimnat᷑
Aiq his agitatiomibus et motibus lingue
eum deptilsum et quasi detrusumm adce¬
pit depellit Ipsius autem partes eque st
autem supra contrahuntut setciaspa
arteria sic enim a medicis appellatur
hostium habeat ad uinculum linguera¬

Expanded text:
quaeque in eo mundo sint omnia. Faciliusque inquaeque in eo mundo sint omnia. Faciliusque intellegetur a dis inmortalibuecta omnisque humanae naturae figura atque perfectio. Nam animantium vita teneatur, cibo, potione, spiritu, ad hec omnia percipienda os est aptissimum, quod adiunctis naribus spiritu augetur. Dentibus in ore constructis manditur atque ab his extenuatur et demollitur cibus. Eorum adversi acuti morsu dividunt escas. Intimi autem conficiunt, qui genuini vocantur, que confectio etiam a lingua adiuvari videtur. Linguam autem ad radices eius herens excipit stomacus, quo primum illabuntur ea que accepta sunt. Hic oris utraque ex parte tosillas attingens palato extremo atque intimo terminatur, atque is agitationibus et motibus lingue cum depulsum et quasi detrusum cibum accipiat, depellit. Ipsius autem partes he que sautem supra contrahuntur. Sed cum aspera arteria sic enim a medicis appellatur ostium habeat adiunctum lingue ra
Abbreviated transcription (Latin):
ta pretereunda sunt et tamenꝰ multa di¬
cuntur. Enumerari enim non possunt
fluminu oportumtates extus maritim
multu accędentes et recedentes. Mõtes
uestiti atq silue. Saline abora maritima
remotissime. Medicamentoꝵ salut. aii
plenissime terre. Artes demq ĩnumne¬
rabiles aduictum et ad uitamti necessaĩc
lam diei noctisq uicissitudo conseruat
animantes tribuens aluid agendi temp
aluid quiescendi. Sic undiqꝰ omni roe
concluditur mente consilioq diuinoo¬
mnia in hoc mũdo adhoni salutem cõ
scruationemq admirabiliter ministraĩ
Sin queret quispiam cinis na causa tã¬
tarm rerm molitiofausitusibonini et
anbestiarum. ihilo probabilius deos mu¬
tarum et inhil intelligentium cansa
tantum laborasse. Qud̾ꝵ igitur causaꝗu
dixerit effectum mundum. eorum .s. qͥ
profecto nhil est melius. Ratio est enim
que prestet homibus ita sit credibile de¬
orum et hom causa factum esse mũdu

Expanded text:
ta praetereunda sunt et tamen multa dita praetereunda sunt et tamen multa dicuntur. enumerari enim non possunt fluminum oportunitates, aestus maritimi †multum accedentes et recedentes, montes vestiti atque silvestres, salinae ab ora maritima remotissimae, medicamentorum salutarium plenissumae terrae, artes denique innumerabiles ad victum et ad vitam necessariae. Iam diei noctisque vicissitudo conservat animantes tribuens aliud agendi tempus aliud quiescendi. Sic undique omni ratione concluditur mente consilioque divino omnia in hoc mundo ad salutem omnium conservationemque admirabiliter administrari. Sin quaeret quispiam cuiusnam causa tantarum rerum molitio facta sit—arborumne et an bestiarum: nihilo probabilius deos mutarum et nihil intellegentium causa tantum laborasse. quorum igitur causa quis dixerit effectum esse mundum? eorum sciliceprofecto nihil est melius, ratio est enim quae praestet omnibus ita fit credibile deorum et hominum causa factum esse mundum
Abbreviated transcription (Latin):
otinti Nilus irrigat et cum tota estateo¬
brutam terram oppletamq tenuit cump
recedit mollitosq et oblimatos agros ⁊đ
seretidum relinquit. Mesopotatma fer¬
tilem efficit Fuftates in que quot annis
quasi nouos agros inuchit. Iudus uero
qui est di Eliuiu marimus nonaqria
solum agros letificat et irrigat setetiar eos
conseruit. Magnam enim uim seminu
sccum frumenti et similium dicitur de¬
portire. Multaq alia m aliis locis cõme¬
morabilia conferrepossum. Multos fer¬
tiles agros. alios aliorum fructuum. Set
illa quanta benignitas nature ꝙ tam mł¬
ta aduescendum tam uaria tam iocun¬
da gignit. Nec ea uno tempore anni. Ut
semper et nouitate delectemur etcopia.&
tempestiuos antededit ꝙͣ salutares non
modo hon set etiam pecudum gratia
his deniq omĩbus que oriunturꝰ de t̾ra
Uentos ethsias. quor flatu minii tempe¬
rantur calores. abiisdemetiam mariti¬
mi cursus celeres et ccrti diriguntu. Ml¬

Expanded text:
yptum Nilus inrigat, et cum tota aestate oyptum Nilus inrigat, et cum tota aestate obrutam oppletamque tenuit tum recedit mollitosque et oblimatos agros ad serendum relinquit. Mesopotamiam fertilem efficit Euphrates, in quam quotannis quasi novos agros invehit. Indus vero, qui est omnium fluminum maximus, non aqua solum agros laetificat et mitigat, sed eos etiam conserit; magnam enim vim seminum secum frumenti similium dicitur deportare. multaque alia in aliis locis commemorabilia proferre possum, multos fertiles agros alios aliorum fructuum. Sed illa quanta benignitas naturae, quod tam multa ad vescendum tam varie tam iucunda gignit, neque ea uno tempore anni, ut semper et novitate delectemur et copia. Quam tempestivos autem dedit quam salutares non modo hominum sed etiam pecudum generi, is denique omnibus quae oriuntur e terra, ventos etesias; quorum flatu nimii temperantur calores, ab isdem etiam maritimi cursus celeres et certi diriguntur. Mul
Abbreviated transcription (Latin):
Testudines aute et crocodillos dicunt
cu interra partus ediderunt obruere
oua demde discedere ita et nascuntur
et educantur ipsa persese. Iam gallrac
auesq reliq et quictum requirfint ad
parietidum locum et cubilia sibi nĩdos¬
ꝙ construut. eosq quã possunt mollis¬
siem substernunt. Ut qua tacillime o¬
ua seruentur equibus pullos cu excu¬
derint ita tuentur ut. et pennis foueat
ne frigore ledantur et si est calor a sole
se oppd̾nant. Cum aute pulli pennicłis
uti possũt cum uolatu cor matres pro¬
secuntur reliqua cura liberantur. Actẽ¬
dit etiam ad non nulloru animantiu
et earum rerum quasterra gignit conser¬
uationem et salutem honi Etiam solertia
et diligentia. Nam multe et pecudes et str¬
pes sut que sine procuratione horrsalue
esse non posuut. Mlagne etiam oportuni¬
tattrad cultum hoium atq etlnabun¬
daritiam alic aliis in locis reperiũtur Eg¬

Expanded text:
testudines autem et crocodilos dicunt, testudines autem et crocodilos dicunt, cum in terra partum ediderint, obruere ova, deinde discedere: ita et nascuntur et educantur ipsa per sese. iam gallinae avesque reliquae et quietum requirunt ad pariendum locum et cubilia sibi nidosque construunt eosque quam possunt mollissume substernunt, ut quam facillume ova serventur; e quibus pullos cum excuderunt ita tuentur ut et pinnis foveant ne frigore laedantur et si est calor a sole se opponant; cum autem pulli pinnulis uti possunt, tum volatus eorum matres prosequuntur, reliqua cura liberantur. Accedit etiam ad non nullorum animantium et earum rerum quas terra gignit conservationem et salutem hominum etiam sollertia et diligentia. nam multae et pecudes et stirpes sunt quae sine procuratione hominum salvae esse non possunt. Magnae etiam oportunitates ad cultum hominum atque abundantiam aliae aliis in locis reperiuntur. Aeg
Abbreviated transcription (Latin):
Est ꝙ perpetuitatis causa machinata nã
est. Demde partes corporis ad procreau¬
dum et ad concipiendu aptissime ei
in mari et infemina cõmiscendor corpo¬
rum miẽ libidines cum autem ĩ locis
semen in sedit rapitominem fere cibu:
ad sese coq septuen fingit animal Quod
cum ex urero elapsimi excidit. in hĩs a¬
nimalibus que lacte aluntur. omnis fire
cibus matrum lactesçere incipit. ea qͦ
que paulo atenuata sunt sine magro du¬
ce natura mãmas appetunt earumq
ubertate saturantur. Atq ut intelligamꝰ
nihil horum esse fortuitu et hec onłiã
esse opera prouide solertisq naturę que
multiplices fetus procreat ut sues ut ca¬
nes his mãmaꝵ clata est multitudo qͣl
Quid dicam. quantus amor besti fru
sit meducandis custodiendisq his que
procreauerũt usq adeum fine dum po¬
ssint se ipsa defendere Et sipisces ut aiũt
qua et sustinentur et fetum f̾iuidunt

Expanded text:
sunt, quod perpetuitatis causa machinata natura sunt, quod perpetuitatis causa machinata natura est, deinde partes corporis et ad procreandum et ad concipiendum aptissimae, et in mari et in femina commiscendorum corporum mirae libidines, cum autem in locis semen insedit rapit omnem fere cibum ad sese eoque saeptum fingit animal; quod cum ex utero elapsum excidit, in is animantibus quae lacte aluntur omnis fere cibus matrum lactescere incipit, eaque quae paulo ante nata sunt sine magistro duce natura mammas adpetunt earumque ubertate saturantur. atque ut intellegamus nihil horum esse fortuitum et haec omnia esse opera providae sollertisque naturae, quae multiplices fetus procreant, ut sues ut canes, is mammarum data est multitudo, quas Quid dicam quantus amor bestiarum sit in educandis custodiendisque is quae procreaverunt, usque ad eum finem dum possint se ipsa defendere. etsi pisces, ut aiuntqua et sustinentur et fetum fundunt;
Abbreviated transcription (Latin):
diptamus uo̾catur quam cum gustaus¬
sent sagittas excidere dicunt acorpore
Herba que seselus diciturꝰ. Iam illa cerni¬
mus que contra uim et metu siis se ar¬
misq defendant. Cormbustauri apri
dentibus morsulcones alie fuga. se alie
occultatione tutantur. agramenti effusi¬
onȩ sepie corpore turpidines. Multectia
inseptantes odoris intollerabili feditate
depellunt. Ut uere perpetuus mũdi esset
ornatus magna adhabitacura est apro¬
uidentia deorum. Ut semper esset et besti¬
arum genera et arborum omniũq rerũ
que aterre stirpibus continerent. Que
quidem omĩa ea uim seminis habeñt
se. Ut exeo una plura generentur. Edq se¬
men inclusum est in intima parte caru
minibus et homĩcs affatim uescuntur
et terra eiusdem generis stixpium reno¬
uatione complettir. Quid loquar quan¬
ta natura in bestiis al perpetuam con¬
seruationem generis carum appareat
Nam primu alie mares alic femine

Expanded text:
dictamnus vocaretur, quam cum gustavisdictamnus vocaretur, quam cum gustavissent sagittas excidere dicunt e corporeherbula quae seselis dicitur. Iam illa cernimus, ut contra vim et metum suis se armis quaeque defendat: cornibus tauri, apri dentibus, cursu leones, aliae fuga se aliae occultatione tutantur, atramenti effusione saepiae torpore torpedines, multae etiam insectantes odoris intolerabili foeditate depellunt. Ut vero perpetuus mundi esset ornatus, magna adhibita cura est a providentia deorum, ut semper essent et bestiarum genera et arborum omniumque rerum quae a terra stirpibus continerentur; quae quidem omnia eam vim seminis habent in se ut ex uno plura generentur. Idque semen inclusum est in intuma parte earumminibus et homines adfatim vescuntur et terrae eiusdem generis stirpium renovatione conplentur. Quid loquar quanta ratio in bestiis ad perpetuam conservationem earum generis appareat? nam primum aliae mares aliae feminae
Abbreviated transcription (Latin):
pennis rursus auium leniter. Basis aũt
trianguli quam efficiunt grues. ea tãꝙͣ
apup̾e uentis adiuuantur. Eeq ĩter¬
go ꝑteuolantum colla et capita repont
quod quia ipse dux facere non potest
quia non habet cui ĩnitatur xeuolat.
Ut ipse quoq quiescat meius locum si¬
ccedit ex hisque acquierit eaq iuicissi¬
tudo inomni conseruatur. Multa eio
modi proferre possumus. Set genus
ipsunt uideris. Iam uero illa Etia no¬
tiora quanto se opere custodiunt bestie
ut inpascua cirelinspectent ut ĩ cubi¬
culis delitescant. Atq illa mirabilia ꝙͣ
ea que nuper idest pancis ante secũdis
medicoꝵ ingeniis reperta sunt uocita¬
tione Canes purgate aluos. ibices egip¬
tie curant. Auditum est pantheras que
inbarbaria uenatacarne carperentur
remedium quoddam habere quocu
essent use non memorentur carpeas
autem increta fexas cum esset confixe
ueneratis sagittis herbam querere que

Expanded text:
pinnis cursus avium levatur; basis autem pinnis cursus avium levatur; basis autem trianguli, quam efficiunt grues, ea tamquam a puppi ventis adiuvatur; eaeque in tergo praevolantium colla et capita reponunt; quod quia ipse dux facere non potest, quia non habet ubi nitatur, revolat ut ipse quoque quiescat, in eius locum succedit ex his quae adquierunt, eaque vicissitudo in omni cursu conservatur. Multa eius modi proferre possum, sed genus ipsum videtis. Iam vero illa etiam notiora, quanto se opere custodiant bestiae, ut in pastu circumspectent, ut in cubilibus delitiscant. Atque illa mirabilia, quod —ea quae nuper id est paucis ante saeclis medicorum ingeniis reperta sunt—vomitione canes, purgando autem alvo se ibes Aegyptiae curant. auditum est pantheras, quae in barbaria venenata carne caperentur, remedium quoddam habere, quo cum essent usae non morerentur, capras autem in Creta feras, cum essent confixae venenatis sagittis, herbam quaerere quae
Abbreviated transcription (Latin):
sepe supponimus aquibus pulli drti pri¬
mum aluntur abhis ut amatrib. a qͥb
exclusi sortitiq sunt. demde eas ũlinqu¬
unt et effugiunt sequentes cu primu
aquam quasi naturalem domum nidẽ
poterunt.Tantam ingenuit animãtib
conseruandi senatura custodiam. Legi
etiam scriptum esse auem quandami
que plateola nomiatur ean sibi cibu
querere ad uolantem ad eas aues que le
in mare mergerent. Quecum emersissẽt
piscemq cepissent.usq eo premere eor
uis scribitur conchis se solere complere
easq cum stomachi calore concererit
cuomere atq ita eligere ex his que sint
eschulenta. Ranc au̾tem marine drir
obruere sese arena solere et moueri pro¬
pe aquam Ad quas quasi adescam pii¬
ces cum accesserint confici aranis atq
consumi. Miluo est quoddam bellum
petentes maria transmittut trianguli
efficere forma eius aute sunio angło
aer ab his aduersus pellitur. demde sen¬
sum ab utroq latere tanꝙͣ remis ita

Expanded text:
saepe supponimus; e quibus pulli orti prisaepe supponimus; e quibus pulli orti primo aluntur ab his ut a matribus, a quibus exclusi fotique sunt, deinde eas relinquunt et effugiunt sequentes, cum primum aquam quasi naturalem domum videre potuerunt: tantam ingenuit animantibus conservandi sui natura custodiam. Legi etiam scriptum, esse avem quandam quae platalea nominaretur; eam sibi cibum quaerere advolantem ad eas avis quae se in mari mergerent, quae cum emersissent piscemque cepissent usque eo premere earum ue haec avis scribitur conchis se solere complere, eas cum stomachi calore concoxerit evomere, atque ita eligere ex his quae sunt esculenta. Ranae autem marinae dicuntur obruere sese harena solere et moveri prope aquam, ad quas quasi ad escam pisces cum accesserint confici a ranis atque consumi. Miluo est quoddam bellum petentes maria transmittant trianguli efficere formam; eius autem summo angulo aer ab is adversus pellitur, deinde sensim ab utroque latere tamquam remis ita
Abbreviated transcription (Latin):
manus etiam data elephantis quia pp
magintudinem corporis difficiles adito
habeant ad pastum. At quibus erat
is cibus ut alius generis bestiis uescerent᷑
aut uires naturꝰa dedit aut celeritatem
Data est etiam quibusdam machinato
quedam atq solertia ut in araneolis.
alie quasi retexunt ut siquid meserit
confitiant. alie autem ut in exopinato
obseruant et siquid icidit axripiunt
Idq consumũt. Prima uero sic enimg̾¬
cȩdicitur duabus grandibus patula con¬
chis cum pua squilla quasi sotietatem
coit comparandi cibi. Itaq cum piscicu¬
li parui inconcam hiantem ĩnatauint
tum ad monita squilla prima morsu cõ¬
primit concas. sic dissimilis bestiolis coĩ¬
ter cibus queritur. In quo admirandu
est congressu ne aliquo interse an iam
ueluti crocodilli fluuiafilesq testudiẽs
quedam serpentes orti extra aquam si¬
mulac primu ruti possũt. aquam per¬
secuntur. quin et anatum oua gallinis

Expanded text:
manus etiam data elephantost, quia propter manus etiam data elephantost, quia propter magnitudinem corporis difficiles aditus habebat ad pastum. at quibus bestiis erat is cibus ut †aliis generis escis vescerentur, aut vires natura dedit aut celeritatem. data est quibusdam etiam machinatio quaedam atque sollertia, ut in araneolis aliae quasi rete texunt, ut si quid inhaeserit conficiant, aliae autem ut   ex inopinato observant et si quid incidit arripiunt idque consumunt. pina vero sic enim Graece dicitur duabus grandibus patula conchis cum parva squilla quasi societatem coit comparandi cibi; itaque cum pisciculi parvi in concham hiantem innataverunt, tum admonita a squilla pina morsu comprimit conchas: sic dissimillimis bestiolis communiter cibus quaeritur; in quo admirandum est, congressune aliquo inter se an iam veluti crocodili fluviatilesque testudines quaedamque serpentes ortae extra aquam simul ac primum niti possunt aquam persequuntur. quin etiam anitum ova gallinis
Abbreviated transcription (Latin):
tutiores. Iam uero uites sic alta uincuł
ut a caulibus brasice suportetur sati
sunt ut a pestiferis et nocentibus r̾fuge̾
dicuntur. nec eos ulla exꝑte contingere
Animãtiu uero quanta uarietas ẽ. ꝙpti
lias esse cornibus armatas. alias hrẽ et¬
fugias pennaru. Pastum autez anima¬
tibus large et copiose natura eum qui
cunq aptus erat comparuit. Enume¬
rare possum ad eum pastum capessen¬
dum confitiendumq que sit infiguris
sa sunt ita nata atq locata sunt. Ut
mhil eorum supuacaneu sit Nihil ad
uitam retinendam non necessariu
Dedit autem eadem natura belius et
sensum et appetitum ut altero conatu
haberent ad naturales pastus altera
uero alia animalia gracliendo alia ser¬
pendo ad pastum accedunt alia uola
tibus ipsis capessũt partim unguium
tenacitate arripiunt aducitate ros
rostris contingant que autez altioxa
sunt ut anseres ut cigni ut grues ac
cameli adiuuantur proceritꝰate collor

Expanded text:
tutiores. iam vero vites sic claviculis atutiores. iam vero vites sic claviculis am a caulibus brassicae, si propter sati sint, ut a pestiferis et nocentibus refugere dicuntur nec eos ulla ex parte contingere. Animantium vero quanta varietas est, quanta lias esse cornibus armatas, alias habere effugia pinnarum. Pastum autem animantibus large et copiose natura eum qui cuique aptus erat comparavit. Enumerare possum ad eum pastum capessendum conficiendumque quae sit in figuris sa sunt, ita nata atque ita locata sunt, ut nihil eorum supervacuaneum sit, nihil ad vitam retinendam non necessarium. Dedit autem eadem natura beluis et sensum et appetitum, ut altero conatum haberent ad naturales pastus capessevero alia animalia gradiendo alia serpendo ad pastum accedunt, alia volatibus ipsis capessunt, partim unguium tenacitate arripiunt partim aduncitate rosts facile contingant, quae autem altiora sunt, ut anseres ut cygni ut grues ut camelli, adiuvantur proceritate collorum;
Abbreviated transcription (Latin):
posset neq remearet aex. cuius ortu
aqua omnis exausta esse non possit
Ita relinqui mhil preterignem aquo ru¬
rsus animante ac deo reuocatio mũdi
fieret Atq idem ornatus oriretur Nolo
instellaru ratione uobis multus uideri
maximeq earum qua errare dicuntur
quarum tantus est concentus ex dissi¬
milibus motibus. Ut cum suma satur¬
ni refrigeret media. Martis incẽdat
his interiecta louis illustret et tempet
mundum sualuce compleat.ab eoq lu¬
na illuminata grauitates et ꝑtus affe¬
rat maturitaterq gignendi Que copu¬
latio rerum et quasiꝰ consentiens ad mũ¬
rebus ad terrestres ueniamus. quid est
inhis in quo non nature ratio intelli¬
gentis apparcat. Principio eoxu quegig¬
nutur eterra. stirpes et st abilitate da¬
nt his que sustinentur et a terra succũ
trahunt quo aluntur eaque radicibrs
continentur obducunturq libro aut
cortice quo sint a frigoribus et calorib

Expanded text:
posset nec remearet aer, cuius ortus posset nec remearet aer, cuius ortus aqua omni exhausta esse non posset: ita relinqui nihil praeter ignem, a quo rursum animante ac deo renovatio mundi fieret atque idem ornatus oreretur. Nolo in stellarum ratione multus vobis videri, maximeque earum quae errare dicuntur; quarum tantus est concentus ex dissimillimis motibus, ut, cum summa Saturni refrigeret, media Martis incendat, is interiecta Iovis inlustret et temperet, omnem sua luce compleat, ab eoque luna inluminata graviditates et partus adferat maturitatesque gignendi. Quae copulatio rerum et quasi consentiens ad munrebus ad terrestres veniamus, quid est in his in quo non naturae ratio intellegentis appareat. Principio eorum quae gignuntur e terra stirpes et stabilitatem dant is quae sustinentur, et e terra sucum trahunt quo alantur ea quae radicibus continentur; obducunturque libro aut cortice trunci, quo sint a frigoribus et caloribus
Abbreviated transcription (Latin):
leuitate sublimi set tamen momines
partes seipse fundit aque et mari con¬
tinuatus et comũctus est et natura fe̾¬
tur adcelum cinis temutate et calore
temꝑatus uitale et salutare spiritu
animantibus prebet quem complexa
sũma pars celi que ethera dicitur et
suum retinet arcdorem tenne et mil¬
la admixtione concretu et cuzaeris ex¬
terminate coniungitur. In ethere at
astra uoluũtur que et uisu suo globata
continentur et forma ipsa figuiraq sua
momẽta sustentant. Sunt ensm rotim¬
da quibus formis ut ante dixisse iñdor
minime noceri potest. Sũt aute stelle
ex agris tepefactis et exaquis excitat᷑
quib alite renouateq stelle atq omĩs
ether refundat eadem et rursu tunc¬
trahat in cliem mhilut fere intereat
etheris flanima consumat Exͦ qͦ euen¬
turum nostriputant id de quo fane¬
tium addubitare dicebant. Ut adex¬
tremum omnis mundus ignosceret
cum humore consũpto neq terra ali

Expanded text:
levitate sublimi, sed tamen in omnes levitate sublimi, sed tamen in omnes partes se ipse fundit; itaque et mari continuatus et iunctus est et natura fertur ad caelum, cuius tenuitate et calore temperatus vitalem et salutarem spiritum praebet animantibus. Quem complexa summa pars caeli, quae aetheria dicitur, et suum retinet ardorem tenuem et nulla admixtione concretum et cum aeris extremitate coniungitur. In aethere autem astra volvuntur, quae se et nisu suo conglobata continent et forma ipsa figuraque sua momenta sustentant; sunt enim rutunda, quibus formis, ut ante dixisse videor, minime noceri potest. Sunt autem stellae ex agris tepefactis et ex aquis excitantur; quibus altae renovataeque stellae atque omnis aether effundunt eadem et rursum trahunt indidem, nihil ut fere intereat ignis et aetheris flamma consumat. ex quo eventurum nostri putant id de quo Panaetium addubitare dicebant, ut ad extremum omnis mundus ignesceret, cum umore consumpto neque terra ali
Abbreviated transcription (Latin):
At qui inl Haberet ad permanendu
quo nihil cogitari quide potest aptio
Om̃es enim partescius undiq mediũ
locum capescentes nituntur equalit
Maxime enim corpora inter se iũcta
permanent Cum quasi quodam uin¬
culo circundato colligantur. Quodfa¬
cit ea natura que perꝰ omne mũdu
onña mente et ratione confitiens fũ¬
ditur et ad mediu rapit et conuertit
atrema. Quo circa si mundus globo¬
sus est ob eamq causam omes eius pa¬
tes undiq equabiles ipse perse atq ĩ¬
terse continentur contingere idem
terre necesse est. Ut omĩbus eñus ꝑti¬
bus in mediu urgentibus id autem
mediu et infimu inspexa est mhil
inter rumpat quo labefactari possit
tanta grauitatis et ponderum. Eadẽ¬
q ratidne mare est super terra sic
mediu tamenterre locum expetens
conglobatur undiq equabiliter neq
redtindat inꝙ̃ neq effunditur. Huic
autem continens aex fertur ille quid

Expanded text:
atque ita cohaeret, ad permanendum atque ita cohaeret, ad permanendum ut nihil ne excogitari quidem possit aptius. omnes enim partes eius undique medium locum capessentes nituntur aequaliter. maxime autem corpora inter se iuncta permanent cum quasi quodam vinculo circumdato colligantur; quod facit ea natura quae per omnem mundum omnia mente et ratione conficiens funditur et ad medium rapit et convertit extrema. Quocirca si mundus globosus est ob eamque causam omnes eius partes undique aequabiles ipsae per se atque inter se continentur, contingere idem terrae necesse est, ut omnibus eius partibus in medium vergentibus id autem medium infimum in sphaera est nihil interrumpat quo labefactari possit tanta contentio gravitatis et ponderum. Eademque ratione mare, cum supra terram sit, medium tamen terrae locum expetens conglobatur undique aequabiliter, neque redundat umquam neque effunditur. Huic autem continens aer fertur ille quidem
Abbreviated transcription (Latin):
aspitiens p̾roceraq uincla indebit
Quem retinent pisce caridaꝵ apte
locata. Ende nempe cernens propter
fugientis acumen. Aram quam fla¬
tu permulcet spiritus. Austri prop¬
ter que Centaurus. Cedit equi ꝑter
properans se rngere Cetis . hic dex¬
tram porgena quia dripes quo iusta
tenetur Tendit et illustrem truculẽ¬
tus cedit ad aram. hic sese inferriis
partibus erigit ydra. cunis longe
corpus effussim. In medioq sinͦu f¬
ulgens clatera reluçet. Can est pro¬
chlon g̾io qui nomiẽ fertur. hec oĩs
descriptio siderum atq hic tantus
celiorhatus ex corporibus casu illuc
et huc et temere cursitantibus potiuis¬
se effici cuĩ quam sano uideri potest
aut uero alia ꝙ natura mentis et ra¬
tionis expers hec efficere potuit Que
non modo ut fierent ratione egne¬
runt set intelligi qualia sunt sinesũ¬
ma ratione non possunt. Nec uero
hec solum ad numerabilia set inhil
maius ꝙͣ ꝙ ita stabilis est mundus.

Expanded text:
aspicies proceraque Vincla videbis, aspicies proceraque Vincla videbis, quae retinent Pisces caudarum a parte locata Inde Nepae cernes propter fulgentis acumen Aram, quam flatu permulcet spiritus austri. Propter quae Centaurus cedit Equi partis properans subiungere Chelis. hic dextram porgens, quadrupes qua vasta tenetur, tendit et inlustrem truculentus cedit ad Aram. Hic sese infernis e partibus erigit Hydra, cuius longe corpus est fusum, in medioque sinu fulgens Cretera relucet. extrcyon Graio qui nomine fertur. Haec omnis descriptio siderum atque hic tantus caeli ornatus ex corporibus huc et illuc casu et temere cursantibus potuisse effici cuiquam sano videri potest, aut vero alia quae natura mentis et rationis expers haec efficere potuit quae non modo ut fierent ratione eguerunt sed intellegi qualia sint sine summa ratione non possunt? Nec vero haec solum admirabilia, sed nihil maius quam quod ita stabilis est mundus
Abbreviated transcription (Latin):
sent Fiud per planum genu uirgilia¬
tenet. tenui tamen luc̾e iudebisꝰ. In
fide posita leuiter connexa iudetur
Hic destales. auis lato subtegiminȩ
celi Capiti autem equi progifia aq
in dextra. totusq deinceps Aquaritis
Tum gelidum nalido de pectore friga
hanelans Corpore semifero magnoᷤ
Capricornus in orbe. quem cu per¬
petuo nesciuit lumine titan. bruni¬
ali flectens contorquet tempore cla¬
ro. hicaut aspicitur sese ostendens
emergit. Scorpius ater. posteriore
trahens complexu corporis arcum
Qua propter nitens pĩms conuoluit
ales. Ac propter aquila se ardenti cõ
pore portat. Demde delphin etin
orion obliquo corpore itens. Quer
subsequens feruidus ille canis stel¬
larum luce refulget. Post lȩpus seq¬
tur curriculum nunꝙͣ defexo cor¬
pore segnis. At canis ad caudam ser¬
pens ptolabitur Argo hanc aries
tegit et squamoso pcctore piscis fluis
illustri tangentem corpore ripas
Quem longe serpentem et manẽtez

Expanded text:
sant. cuius propter laeum genum Vergiliasant. cuius propter laeum genum Vergilias tenui cum luce videbis. inde Fides leviter posita et convexa videtur. inde est ales Avis lato sub tegmine caeli. Capiti autem Equi proxima est Aquari dextra totusque deinceps Aquarius. Tum gelidum valido de pectore frigus anhelans corpore semifero magno Capricornus in orbe; quem cum perpetuo vestivit lumine Titan, brumali flectens contorquet tempore currum. Hic autem aspicitur sese ostendens emergit Scorpios alte posteriore trahens flexum vi corporis Arcum. quem propter nitens pinnis convolvitur Ales. at propter se Aquila ardenti cum corpore portat. Deinde Delphinus. exinde Orion obliquo corpore nitens. quem subsequens fervidus ille Canis stellarum luce refulget. post Lepus subsequitur curriculum numquam defesso corpore sedans at Canis ad caudam serpens prolabitur Argo. hanc Aries tegit et squamoso corpore Pisces Fluminis inlustri tangentem corpore ripas. quem longe "serpentem" et manantem
Abbreviated transcription (Latin):
dita signo. Contraꝰ edi exigun iati¬
unt mortalibus ignem Cifiusq sub
pedibus Cormger est ualido connex
corpore taurils. Eius caput stelle cõ¬
Hyadas uocitare feruntur. Dictas
apluendo. hya enim est pluere nri
imperite surculas quasi asiibo ess&
non ab imbribus nomiãte. Minore
autem septemtrione Cepheus ꝑai¬
sis palmis atergo subsequitur. Nãꝙ
ipsum ad tergism cinosura uertit᷑
arti hũc ⁊ũcedit obscura spẽ stellar
corpore propter Andromeda haud¬
fugiens aspectum mesta parentis hic
eqtia ille iubam quatiens fulgore
micanti. Sũmu contingit caput al¬
uo stellaq iungens. Una tenet dupli¬
ces etiam in lume formas. Eternu
ex astris cupiens cõnectere nodu. Ex¬
in concortis axies cum cornib heret
Q propter pisces quoꝵ alter palum
prelabitur ante. Et magis horri sois
aquilonis tangitur auris Ad pedes
Andromade presens describitur. que
sũma regione aquilonis flamina pul¬

Expanded text:
dita signo, contra Haedi exiguum iacidita signo, contra Haedi exiguum iaciunt mortalibus ignem. Cuius sub pedibus corniger est valido conixus corpore Taurus. eius caput stellis conHyadas vocitare suerunt a pluendo u/ein enim est pluere, nostri imperite Suculas, quasi a subus essent non ab imbribus nominatae. Minorem autem Septentrionem Cepheus passis palmis post terga subsequitur; namque ipsum ad tergum Cynosurae vertitur Arcti. Hunc antecedit obscura specie stellarum corpore propter Andromeda aufugiens aspectu maesta parentis. Huic Equos ille iubam quatiens fulgore micanti summum contingit caput alvo, stellaque iungens una tenet duplices communi lumine formas aeternum ex astris cupiens conectere nodum. exin contortis Aries cum cornibus haeret. quem propter Pisces, quorum alter paulum praelabitur ante et magis horriferis aquilonis tangitur auris. Ad pedes Andromedae Perseus describitur, quem summa a regione aquilonis flamina pul
Abbreviated transcription (Latin):
hic pressu duplici palmarum cortinet
anguem. atq cius ipse manet religa¬
tus corpore toto Namq uirum medi¬
um serpens sub pectore cingit. Ille
tamen nitens grauiter uestigia poit
Atq oculos urget pedibus ꝑectus qͦ
nẽpe. SeptemtRiones aute sequitut
Artophilax uulgo quidicitur c̾e boc¬
tes. Quod quasi temone adiũctum po
sequatur arctum deniq sequit᷑. huic
enlm boeti suptus precordia fixa uid¬
tur. Stella micans zadiis arturo noie
stre tenens splendenti corpore uirgo
Atq ita demetata signa sunt. Ut if
tantis descriptoribus diuina soler¬
tia appareat. Et natos geminos mi¬
scens sub caput areti. Subiectus
medio cancer pedibusq tenetur
Magnus leo tremulam quatiense
corpore flãmam. Auirga subleua
geminorum abditus parte tenetur
Aduersus caput hiuc Elice trucu¬
lenta tuetur. At capita leuum hume¬
rum claro obtinet. Tumq sequitur
Uerum est hec magno atq illustri p̃¬

Expanded text:
hic pressu duplici palmarum continet hic pressu duplici palmarum continet Anguem, atque eius ipse manet religatus corpore torto; namque virum medium Serpens sub pectora cingit. ille tamen nitens graviter vestigia ponit atque oculos urget pedibus pectusque Nepai. Septentriones autem sequitur Arctophylax, vulgo qui dicitur esse Bootes, quod quasi temone adiunctam prae se quatit Arctum. Dein quae sequuntur: "huic" enim Booti subter praecordia fixa videtur stella micans radiis, Arcturus nostre tenens splendenti corpore Virgo. Atque ita demetata signa sunt, ut in tantis descriptionibus divina sollertia appareat: et Natos Geminos invisses sub caput Arcti; subiectus mediaest Cancer, pedibusque tenetur magnus Leo tremulam quatiens e corpore flammam. Auriga sub laeva Geminorum obductus parte feretur. adversum caput huic Helicae truculenta tuetur. at Capra laeum umerum clara obtinet. Tum quae secuntur: verum haec est magno atque inlustri prae
Abbreviated transcription (Latin):
in hac est. Nancursu interiore breui
conuertitur orbe. Et qua earum stellaꝵ
ad mixabilior aspectus has inter tapi¬
do ueluti cum gurgite flumen. Tiritꝰ
draco serperit supterq superq Euol¬
uens sese confitiensq siriꝰ Et corpore
flexos eiuscum totius est preclara spes
inprimis aspitienda figura capitis at¬
q ardor oculoꝵ huic ndn una modo
capud ornans stellas relucet. Ueru
tempora sunt duplici frigore notata
Et rutilisq oculis duo feruida lumĩ
da maioris figure dicas et reliquu
diem corpus dtaconis totis noctibus
cernimus. Et caput hoc paulu sese
subitoq recondit Ortus ubi atq obi¬
tus parte ad miscetur in una. Id aũt
capud actingens defessa uelud men¬
tis ymago uertitur. quãq greçi eu¬
gonisiam nominant.gentibus que
uisa feratur. hic illa etimia posita ẽ
fulgore corona. Atq ħ quide atergo
prop̾ter caput autem angui tenens qͦ
clato perhibent ophicutn nõĩe greci

Expanded text:
in hac est; nam cursu interiore brevi in hac est; nam cursu interiore brevi convertitur orbe. Et quo sit earum stellarum admirabilior aspectus, has inter veluti rapido cum gurgite flumen torvus Draco serpit supter supraque revolvens sese conficiensque sinus e corpore flexos. eius cum totius est praeclara species tum in primis aspicienda est figura capitis atque ardor oculorum: huic non una modo caput ornans stella relucet, verum tempora sunt duplici fulgore notata e trucibusque oculis duo fervida luminada maioris figere dicas. et relicum quidem corpus Draconis totis noctibus cernimus, hoc caput hic paulum sese subitoque recondit, ortus ubi atque obitus parti admiscetur in una. Id autem caput attingens defessa velut maerentis imago vertitur, quam quidem Graeci Engonasin vocitant, genibus quia nixa feratur. hic illa eximio posita est fulgore Corona. Atque haec quidem a tergo, propter caput autem Anguitenens, quem claro perhibent Ophiuchum nomine Graii.
Abbreviated transcription (Latin):
tio est. Ut ex notarum signaru simi¬
litudine nonniã inuetiet̾int. Atq
hoc loco intuens utar inquit carmi¬
bus araneisq ait admodum ab ado¬
lescentulo conuersa ita me delectãt
quia latina sunt ut multa ex his me¬
moria teneam Ergo ut oculis uidem
assidue sine ulla mutatione aut uari¬
etate Quorucetera labuntur celi cele¬
expleri potest auis nature constaritia
uidere cupientis. Extremusq adeo du¬
plici de causa diem uerter dicitur ẽẽ
polus. hunc cͥcum arturi due ferũtꝰ
nunꝙͣ occidentes ex his altera apud
gaios cinosura uocatur altera dicit᷑
elice. cuius quidem clarissimas stel¬
las totis noctibus cernimus quas nri
septem soliti uocitare triones pariboq
stellis inquibus distinctis ennele celi
uerticem lustrat parua cinosura. hac
fide duce nocturna fenices in alto.S
prior illa magis stellis distincta reful¬
get. Et late ptima confestim anocte
Qudetur. ħ uero parua est nautis uso

Expanded text:
tio est, ut ex notarum figurarum simitio est, ut ex notarum figurarum similitudine nomina invenerint.” Atque hoc loco me intuens Utar inquit “carminibus Arateis, quae a te admodum adulescentulo conversa ita me delectant quia Latina sunt, ut multa ex is memoria teneam. Ergo, ut oculis adsidue videmus, sine ulla mutatione aut varietate cetera labuntur celeri caeleexpleri potest animus naturae constantiam videre cupientis. extremusque adeo duplici de cardine vertex dicitur esse polus." Hunc circum Arctoe duae feruntur numquam occidentes. ex is altera apud Graios Cynosura vocatur, altera dicitur esse Helice, cuius quidem clarissimas stellas totis noctibus cernimus, quas nostri Septem soliti vocitare Triones; paribusque stellis similiter distinctis eundem caeli verticem lustrat parva Cynosura. hac fidunt duce nocturna Phoenices in alto. sed prior illa magis stellis distincta refulget et late prima confestim a nocte videtur. haec vero parva est, sed nautis usus
Abbreviated transcription (Latin):
tum aute recedens binas in singłas
anis reuersiones ab extremo ꝯͣrias
facit Quarum inter uallo tu qĩ tris¬
titia quadam contrahit terram tu
uicissim letificat in celo hilatata ui¬
deatur. Luna autem que est ut ostẽ¬
dunt inathatio maior ꝙͣ dimidia
pars terra iisdem spatiis uagatur
quibus sol set tamen congrecdieni
tum sole disgrediens et eam lucçi
Op asole accep̾it spargit interras et
uarias ipsa lucis inistationis habet
atq etiam tum subiecta et opposita
soli radios eius et lumen obscurat
tum ipsa mcidens in umbra terre
cum est egregione solis intexposita
interiectad terra repente deficit
Idemq spatiis cetere stelle quas ua¬
gas dicimus circum terrã feruntur
codem modo oriuntur et occidunt
quarum motus tum incitantur tu
retardantur tumetiam insistunt Qo
modo spectaculo nihil potest admira¬
bilius esse mhil pulcrius. Sequitur
stellarum irietrantium maxima mł¬
titudo Quarum ista descripta distic̃¬

Expanded text:
tum autem recedens binas in singulis tum autem recedens binas in singulis annis reversiones ab extremo contrarias facit, quarum in intervallo tum quasi tristitia quadam contrahit terram tum vicissim laetificat ut cum caelo hilarata videatur. Luna autem, quae est, ut ostendunt mathematici, maior quam dimidia pars terrae, isdem spatiis vagatur quibus sol, sed tum congrediens cum sole tum degrediens et eam lucem quam a sole accepit mittit in terras et varias ipsa lucis mutationes habet, atque etiam tum subiecta atque opposita soli radios eius et lumen obscurat, tum ipsa incidens in umbram terrae, cum est e regione solis, interpositu interiectuque terrae repente deficit. Isdemque spatiis eae stellae quas vagas dicimus circum terram feruntur eodemque modo oriuntur et occidunt, quarum motus tum incitantur tum retardantur, saepe etiam insistunt, quo spectaculo nihil potest admirabilius esse nihil pulchrius. Sequitur stellarum inerrantium maxima multitudo, quarum ita descripta distinc
Abbreviated transcription (Latin):
natinis testis inherentiu. Ipsu aute
mare sic terram appeteni Littorib
cludit. Ut una ex duabus naturis
conflata uideatur exinde man fi¬
intimus aer die et nocte distinguit᷑
łsq tum quidem cursus et extenuat.
sublime tertur tum aute ĩnubes cõ
tretus cogitur. humõremq colliges
terram ĩłigat imbribus tamen eft̃¬
luens huc et illuc uentos efficit. łdẽ
ãnuas frigoru et calorum facit ua¬
rietas. Idemq et uolatus alitum su¬
tinet et spiritus ductus alit et sustẽ¬
tat animantes. Restat ultimus et a
domiciliis nr̃is altissimus omia cin¬
gens et cohexcens celi compleaxiis. qui
quidem ether uocatur extrema ora
et determiatio mundi in quo cu ad¬
mirabilitate maxime ignee forme
cursus determinatos diffimũt. eꝗb
sol cuius magnitudine multis ꝑtib
terra superatur circu eam ipsam uol¬
uitur isqui oriens et occidens diem
noctemo conficit et modo accedeni

Expanded text:
nativis testis inhaerentium. ipsum autem nativis testis inhaerentium. ipsum autem mare sic terram appetens litoribus eludit, ut una ex duabus naturis conflata videatur. Exin mari finitumus aer die et nocte distinguitur, isque tum fusus et extenuatus sublime fertur, tum autem concretus in nubes cogitur umoremque colligens terram auget imbribus, tum effluens huc et illuc ventos efficit. idem annuas frigorum et calorum facit varietates, idemque et volatus alitum sustinet et spiritu ductus alit et sustentat animantes. Restat ultimus et a domiciliis nostris altissimus omnia cingens et coercens caeli complexus, qui idem aether vocatur, extrema ora et determinatio mundi, in quo cum admirabilitate maxima igneae formae cursus ordinatos definiunt. E quibus sol, cuius magnitudine multis partibus terra superatur, circum eam ipsam volvitur, isque oriens et occidens diem noctemque conficit et modo accedens
Abbreviated transcription (Latin):
tus uridissimos speluntaru cõcaual
altitudines saxorum asperitates im¬
pendentiu montium altitudines ĩ¬
mensitates camporum. Adde etiam
reconditas auri argentiq uenas in¬
finitamq marmotis. Que uero et ꝙͣ
uaria gesiera bestiarimi uł cicuaru
uł feraru. Suolucru lapsus atq cã¬
tus qui pecudum pastus que uita sil¬
uestrium. Ꝙiam de hoiu genere di¬
cam qui quasi cultores terre st atuti
non patiuntur eam nec ĩmanitate
beluarum effeãri nec stripium aspe¬
ritate uastari quoꝵq operibus agri
insule litoraq collucẽt. Distincta fec¬
tis et urbibus. Que siut animis itao¬
culis uidere possemus. Nemo cũcta
conçernens ferram de diuina ratio¬
ne dubitaret. At quanta maris est
pulcritudo que speties uniuersi. S
multitudo et uarietas insularu.
amenitates oraxum et bato. Quot
genera ꝙͣꝙͣ disparia partim Cũrni¬
Tarum partim fluitantiu et natã¬
tium beluarum partim ad saxa sa¬

Expanded text:
tus viridissimos, speluncarum concavas tus viridissimos, speluncarum concavas altitudines, saxorum asperitates, inpendentium montium altitudines inmensitatesque camporum; adde etiam reconditas auri argentique venas infinitamque vim marmoris. quae vero et quam varia genera bestiarum vel cicurum vel ferarum, qui volucrium lapsus atque cantus, qui pecudum pastus, quae vita silvestrium. quid iam de hominum genere dicam, qui quasi cultores terrae constituti non patiuntur eam nec inmanitate beluarum efferari nec stirpium asperitate vastari, quorumque operibus agri insulae litoraque collucent distincta tectis et urbibus. quae si ut animis sic oculis videre possemus, nemo cunctam intuens terram de divina ratione dubitaret. At vero quanta maris est pulchritudo, quae species universi, quae multitudo et varietas insularum, quae amoenitates orarum ac litorum, quot genera quamque disparia partim submersarum partim fluitantium et innantium beluarum partim ad saxa