comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
blasphemant in comꝑabiliter ma-¬
ior & melior sit filius sp̃u scõ .&. quod
insanissunum ẽ credere. templum
minoris sint membra maioris.
filio suo: quia in est in eo forma ser¬
uilis: quȩ ꝓpħabatur cum diceret᷑.
Dñs dixit ad me. filius m̃s estu. Cui etiã
in eadem ꝓpħia dicit idem filius.
De uentre matris meȩ. ds̃ m̃s estu.
De uentre quippe matris eius ubi
hominẽ assumpsit ds eiꝰ est. qui ꝓpt̃
quod eum non solum ante uentrẽ
matris. sed om̃ia scła coȩternum
genuit. pater eius est.

Expanded text:
blasphemant, incomparabiliter major et melior sit Filius Spiritu sancto: et quod insanissimum est credere, templum minoris sint membra majoris.  et Dominus est Filio suo: quia inest in eo forma servilis, quae prophetabatur, cum diceretur, Dominus dixit ad me, Filius meus es tu . Cui etiam in eadem prophetia dicit idem Filius, De ventre matris meae Deus meus es tu . De ventre quippe matris ejus, ubi hominem assumpsit, Deus ejus est. Qui propter quod eum non solum ante ventrem matris, sed ante omnia saecula coaeternum genuit, Pater ejus est.
Abbreviated transcription (Latin):
scientia mala esse numqũa potest.
Nullo modo arbitror: nisi cum
translato uerbo scientiam ꝓ exꝑientia
dicimus. Experiri enim non semper
bonũ est. sicut experiri supplicia. Illa uͦ
quȩ ꝓprie ac pure scientia nominatur:
quia ratione atq intelligentia paratur.
mala esse qui potest: D Teneo & istam¬
differentiam. ꝑ sequere cȩtera.

Expanded text:
scientia mala esse nunquam potest. A. scientia mala esse nunquam potest. A. Nullo modo arbitror, nisi cum translato verbo scientiam pro experientia dicimus: experiri enim non semper bonum est; sicut experiri supplicia: illa vero quae proprie ac pure scientia nominatur, quia ratione atque intelligentia paratur, mala esse qui potest? E. Teneo differentiam: persequere caetera.
Abbreviated transcription (Latin):
A Qui ergo scit se uiuere ratione non
caret. DConsequens est. AUiuunt aũt
bestiȩ: & sicut iam eminuit. rationis exꝑ¬
tes sunt. D Manifestum est. A Ecce gͥ
iam nosti quod te ignorare responde¬
ras. non omne quod uiuit scire se ui¬
uere. quamqũa omne quod se uiuere
sciat. uiuat necessario. D Non michi ẽ
iam dubium. Perge quo intenderas.
Aliud enim esse uiuere. aliud scire se
uiuere: satis didici. A Quid ergo tibi
hoꝵ duoꝵ uidetur ẽẽ prestantius: Dłd
putas nisi scientiam uitȩ: A Melior
tibi uidetur uitȩ scientia quã ipsa uita:
Anforte intelligis suꝑiorem quandam
ꝙ sinceriorem uitam esse scientiam. qm̃
scire nemo potest nisi qui intelligir:
intelligere autẽ quid est. nisi ipsa luce
mentis illustrius ꝑfectiusq uiuere. Qua¬
re tumichi ni fallor non uitȩ aliud
aliquid: sed cuidam uitȩ meliorẽ uitã
p̃posiusti. D Optime om̃ino & cogno¬
iusti & explicasti sententiã meam si tñ

Expanded text:
A. Qui ergo scit se vivere, ratione non A. Qui ergo scit se vivere, ratione non caret. E. Consequens est. A. Vivunt autem bestiae, et sicut jam emicuit, rationis expertes sunt. E. Manifestum est. A. Ecce igitur jam nosti, quod te ignorare responderas, non omne quod vivit scire se vivere, quanquam omne quod se vivere sciat, vivat necessario 17. E. Non mihi est jam dubium; perge quo intenderas: aliud enim esse vivere, aliud scire se vivere, satis didici. A. Quid ergo tibi horum duorum videtur esse praestantius? E. Quid putas, nisi scientiam vitae? A. Meliorne tibi videtur vitae scientia quam ipsa vita? an forte intelligis superiorem quamdam et sinceriorem vitam esse scientiam, quam scire nemo potest, nisi qui intelligit? Intelligere autem quid est, nisi ipsa luce mentis illustrius perfectiusque vivere? Quare tu mihi, nisi fallor, non vitae aliud aliquid, sed cuidam vitae meliorem vitam praeposuisti. E. Optime omnino et cognovisti et explicasti sententiam meam: si tamen
Abbreviated transcription (Latin):
ut ei nulla bestiarum. ipse autẽ multis
imperare possit. An forte ipsa est quȩ ra-¬
tio uł intelligentia dici solet: D Non
inuenio aliud. quandoquid̾e in animo
est id quod beluis antecellimꝰ. Quȩ si exa-¬
nimes essent:dicerem nos eo prȩstare qd̃
animum habemus. Nunc uero cum
& illa sint animalia: id quod eoꝵ ani¬
mis non in est ut subdant᷑ nobis. in est
autẽ nr̃is ut eis meliores simus: qm̃ neq
nichil neq paruum aliquid esse cui¬
uis apparet. qͥd aliud rectius qͣm ratio¬
nem uocauerim: A Uide qũã faci¬
le fiat dõ adiuuante: quod homines
difficillimum putant. Nam ego fateor
tibi. quȩstionem istam quȩ ut intelligo
terminata est. tam diu nos retenturam
put̾aueram. qũa fortasse om̃ia quȩ dicta
sunt abipso nr̃ȩ disputationis exordio.
Uare accipe iam ut deinde ratio cone-¬
ctatur. Nam credo te non ignorare.
id quod scire dicimus: nichil esse aliud
quam ratione habere ꝑceptum. dIta est.

Expanded text:
ut nulla ei bestiarum, ipse autem multis ut nulla ei bestiarum, ipse autem multis imperare possit? an forte ipsa est quae ratio vel intelligentia dici solet? E. Non invenio aliud, quandoquidem in animo est id quo belluis antecellimus: quae si exanimes essent, dicerem nos eo praestare, quod animum habemus. Nunc vero cum et illa sint animalia, id quod eorum animis non inest ut subdantur nobis, inest autem nostris ut eis meliores simus, quoniam neque nihil, neque parvum aliquid esse cuivis apparet; quid aliud rectius, quam rationem vocaverim? A. Vide quam facile fiat Deo adjuvante, quod homines difficillimum putant. Nam ego, fateor tibi, quaestionem istam, quae, ut intelligo, terminata est, tamdiu nos retenturam putaveram, quam fortasse omnia quae dicta sunt ab ipso nostrae disputationis exordio. Quare accipe jam, ut deinde ratio connectatur: nam credo non te ignorare, id quod scire dicimus, nihil esse aliud quam ratione habere perceptum. E. Ita est.
Abbreviated transcription (Latin):
uiuere: ignoro.
uam uellem ut credis. ita etiã scires:
pecora carere ratione. Cito nr̃a dispu-¬
tatio ab ista questione transiretS ed
qm̃ nescire te dicis. longam sermo¬
cinationem moues. Neq enĩ talis
res est: qua p̃termissa. ꝑgere in ea q̃
intendimus tanta conexione ratio¬
nis quanta opus ẽẽ sentio. sinamur.
Dic itaq michi cum sepe uiderimꝰ
bestias abhominib domitas. id est ñ
corpus bestiȩ tantum sed & animam
ita homini subiugatam. ut uolun-¬
tati eius sensu quodam & consuetu¬
dine seruiat: utrum tibi nullo modo
fieri posse uideatur. ut bestia queliber
immanis uł feritate uł corpore. uł
etiam sensu quolibet acerrima. pari
uice sibi hominem subiugare conet᷑.
cum corpus eius seu ui. seu clam. mul¬
dȩ interimere ualeant: d Nullo modo
istuc fieri posse consentio. A Benesa¬
ne. Sed item dic michi cum manifestũ
sit uiribus. cęteris que officiis corporis
a plurimis bestiis hominẽ facile su¬
ꝑari. quȩ nam res sit qua homo excellit.

Expanded text:
ivere, ignoro. A. Quam vellem ut credis, ita etiam scires pecora carere ratione; cito nostra disputatio ab ista quaestione transiret: sed quoniam nescire te dicis, longam sermocinationem moves. Neque enim talis res est, qua praetermissa pergere in ea quae intendimus, tanta connexione rationis, quanta opus esse sentio, sinamur. Dic itaque mihi, cum saepe viderimus bestias ab hominibus domitas, id est, non corpus bestiae tantum, sed et animam ita homini subjugatam, ut voluntati ejus sensu quodam et consuetudine serviat; utrum tibi ullo modo fieri posse videatur. ut bestia quaelibet immanis vel feritate vel corpore, vel etiam sensu quolibet acerrima, pari vice sibi hominem subjugare conetur, cum corpus ejus seu vi seu clam multae interimere valeant. E. Nullo modo istuc fieri posse consentio. A. Bene sane: sed item dic mihi, cum manifestum sit, viribus caeterisque officiis corporis a plurimis bestiis hominem facile superari, quaenam res sit qua homo excellit,
Abbreviated transcription (Latin):
sui animi faciat. quod fit amando. ne
cum resecari cȩperint. eum cruciatuac
tabe fedent. sed eis totus suꝑferatur
& habere illa atq regere cum opus est
paratus. amittere & non habere para¬
tior. cum ergo hȩc ita sint: num aut
argentum & aurum ꝓpter auaros actu¬
sandum putas. aut cibos ꝓpter uoraces.
aut uinum ꝓpter ebriosos. aut mulie¬
bres formas ꝓpter scortatores & adul¬
teros. atq hoc modo cȩtera cum p̾sertĩ
uideas. & igne bene uti medicum & pa-¬
ne scelerate ueneficum : d uerissimum
est. non res ipsas: s homines qui eis ma-¬
le utuntur esse culpandos.

Expanded text:
sui animi faciat, quod fit amando, ne sui animi faciat, quod fit amando, ne cum resecari coeperint, eum cruciatu ac tabe foedent; sed eis totus superferatur, et habere illa atque regere, cum opus est, paratus, et amittere ac non habere paratior: cum ergo haec ita sint, num aut argentum et aurum propter avaros accusandum putas, aut cibos propter voraces, aut vinum propter ebriosos, aut muliebres formas propter scortatores et adulteros, atque hoc modo caetera, cum praesertim videas et igne bene uti medicum, et pane scelerate veneficum? E. Verissimum est, non res ipsas, sed homines qui eis male utuntur esse culpandos.
Abbreviated transcription (Latin):
ciscitur peccatum. cum amant᷑ ista: sed
cum aliis ꝑ imꝓbitatẽ auferunt᷑. Quã¬
obrem uide. utrum iam ꝑuentum sit.
ad id quod infinitum putabas. Institue-¬
ramus enim quȩrere: quatenus habe-¬
ar ius ulciscendi ea lex. qua popłi ter¬
reni ciuitatesq gubernantur. Ulli-¬
deo ꝑuentum. AUides ergo etiã illud
quod pęna non esset. siue quȩ ꝑ in iuriã.
siue quȩ ꝑtalẽ uindictam infertur ho¬
minib. si eas res quȩ in uito auferri¬
alius bene utatur. & is quidẽ qui
male. amore his inhȩreat atq impli-¬
cetur. scilicer subditꝰ eis reb quas ei sub¬
ditas esse oportebat. & ea bona sibi con-¬
stituens. quib ordinandis beneq tra-¬
ctandis ipse utiq eẽ deberet bonum.
ille autẽ qui recte his utitur. ostendat
quidem bona esse. sed non sibi. non enĩ
eum bonum melioremue faciunt. sed
ab eo potius fiunt. & ideo non eis amo¬
re adglutinetur. neq uelut membrã

Expanded text:
ciscitur peccatum cum amantur ista, sed ciscitur peccatum cum amantur ista, sed cum aliis per improbitatem auferuntur. Quamobrem vide utrum jam perventum sit ad id quod infinitum putabas. Institueramus enim quaerere, quatenus habeat jus ulciscendi ea lex qua populi terreni civitatesque gubernantur. E. Video perventum. 33. A. Vides ergo etiam illud, quod poena non esset, sive quae per injuriam, sive quae per talem vindictam infertur hominibus, si eas res quae invito auferrialius bene utatur; et is quidem qui male, amore his inhaereat atque implicetur, scilicet subditus eis rebus quas ei subditas esse oportebat, et ea bona sibi constituens, quibus ordinandis beneque tractandis ipse esse utique deberet bonum: ille autem qui recte his utitur, ostendat quidem bona esse, sed non sibi; non enim eum bonum melioremve faciunt, sed ab eo potius fiunt: et ideo non eis amore agglutinetur, neque velut membra
Abbreviated transcription (Latin):
mitti uolunt. Deinde parentes. fr̃es.
coniunx. liberi. ꝓpinqui. affines. fami¬
liares. & quicumq nobis aliqua ne¬
cessitudine ad iuncti sunt. Ipsa deniq
ciuitas: quȩ parentis loco haberi solet.
gła popularis. Ad extremum pecu¬
nia: quo uno nomine continent᷑
om̃ia. quoꝵs iure domini sumꝰ. ꝙ quorũ
uendendoꝵ. aut donandoꝵ
habere potestatem uidemur. Hoꝵ
omium qu̾eadmodum illa lex sua
cuiq distribuat: difficile & longum
ẽ explicare. ꝙ plane ad id quod ꝓpo¬
siuimus. non necessarium. Satis est enĩ
iudere non ultra porrigi huiꝰ legis
potestatem inuindicando: qũa ut
hȩc uel. aliquid hoꝵ adimat atq
auferat. ei quem punit: metu cohercet.
Ergo & ad id quod uult torquet ac
retorquet miseroꝵ animos: quibus
regendis accõmodata est. Dum enim
amittere timent: tenent in his utendis
quendam modum aptum uinculo
ciuitatis. qualis ex huiuscemodi ho¬
minib constitui potest. Non autẽ ul¬

Expanded text:
mitti volunt. Deinde parentes, fratres, mitti volunt. Deinde parentes, fratres, conjux, liberi, propinqui, affines, familiares, et quicumque nobis aliqua necessitudine adjuncti sunt. Ipsa denique civitas, quae parentis loco haberi solet; dicitur gloria popularis. Ad extremum pecunia, quo uno nomine continentur omnia quorum jure domini sumus, et quorum vendendorum aut donandorum habere potestatem videmur. Horum omnium quemadmodum lex illa sua cuique distribuat, difficile et longum est explicare, et plane ad id quod proposuimus non necessarium. Satis est enim videre non ultra porrigi hujus legis potestatem in vindicando, quam ut haec vel aliquid horum adimat atque auferat ei quem punit. Metu coercet ergo, et ad id quod vult, torquet ac retorquet miserorum animos, quibus regendis accommodata est. Dum enim haec amittere timent, tenent in his utendis quemdam modum aptum vinculo civitatis, qualis ex hujuscemodi hominibus constitui potest. Non autem ul
Abbreviated transcription (Latin):
iusta sunt. iusteq uariantur. exprimi
diximus. Eos uero qui legi eternȩ ꝑbo
nam uoluntatẽ hȩrent. temporalis
legis non indigere: satis ut apparet¬
S intelligis. d Teneo quod dicis. Au¬
bet igitur ȩterna lex auertere amorem
a temporalib : ꝙ eum mundatum ad¬
uid deinde censes temporalem uibere.
nisi ut hȩc quȩ ad tempus nr̃a dici
possunt. quando eis homines cupidi¬
tate inhexent. eo iure possideant quo
pax & societas humana seruet᷑. quanta
inhis rebus seruari potest: Ea sunt au¬
tẽ primo. hoc corpus. & eius quȩ uocan¬
tur bona. ut integra ualitudo. acum̃
sensuum: uires. pulchritudo. & siqua¬
sunt. & si qua sunt cȩtera partim ne-¬
cessaria bonis arcibus. & ideo pluris
pensanda: partim uiliora. Deinde
libertas. quȩ quidem nulla uera est
nisi beatoꝵ & legi ȩternȩ adhȩxentiũ.
Sed eam nunc libertatem commemo¬
ro. qua se liberos putant. qͥ dominos
homines non habent: & qua deside¬
rant hiqͥ a dominis hominib manu Qd eaqͥ¬

Expanded text:
usta sunt, justeque variantur, exprimi diximus: eos vero qui legi aeternae per bonam voluntatem haerent, temporalis legis non indigere, satis, ut apparet, intelligis. E. Teneo quod dicis. 32. A. Jubet igitur aeterna lex avertere amorem a temporalibus, et eum mundatum uid deinde censes temporalem jubere, nisi ut haec quae ad tempus nostra dici possunt, quando eis homines cupiditate inhaerent, eo jure possideant, quo pax et societas humana servetur, quanta in his rebus servari potest? Ea sunt autem: primo, hoc corpus, et ejus quae vocantur bona, ut integra valetudo, acumen sensuum, vires, pulchritudo, et si qua sunt caetera, partim necessaria bonis artibus, et ideo pluris pensanda, partim viliora. Deinde libertas, quae quidem nulla vera est, nisi beatorum, et legi aeternae adhaerentium: sed eam nunc libertatem commemoro, qua se liberos putant qui dominos homines non habent, et quam desiderant ii qui a dominis hominibus manu
Abbreviated transcription (Latin):
tas ipsa delirat pater p̃scius erat.
se unigeniti di patrẽ futurum:. quia
nũquam non pater erat habens
filium coȩternum. & generans sine
tempore. ꝑ quem condidit tempora.
Et sicut dm̃ se non p̃sciuit futurum
quod semꝑ erat: sic nec patrẽ. quia cũ
filio semꝑ erat. Nec magno filio maior.
nec bono melior: quia non patri tantũ.
sed uniuersȩ trinitati dictum ẽ. Lu es
ds̃ solus magnus. Nec de patre tantum:
sed de uniuersa trinitate recte intelli¬
gitur dixisse idem filius. nemo bonus
nisi unus ds̃. quando eum appellauit
magistrum bonum. qui eum nondũ
intelligebat dm̃. Tanquã diceret. Si
uocas bonum: intellige dm̃. Nemo
enim bonus: nisi unus d̃s. Trinitas
& soli sicut p̃cepit lex eius. illa quȩ
latria dicitur seruitute seruimus.

Expanded text:
tas ista delirat, Pater praescius erat se unigeniti Dei Patrem futurum: quia nunquam non Pater erat, habens Filium coaeternum, et generans sine tempore per quem condidit tempora. Et sicut Deum se non praescivit futurum quod semper erat; sic nec Patrem, quia cum Filio semper erat: nec magno Filio major, nec bono melior; quia non Patri tantum, sed universae Trinitati dictum est, Tu es Deus solus magnus . Nec de Patre tantum, sed de universa Trinitate recte intelligitur dixisse idem Filius, Nemo bonus, nisi unus Deus ; quando eum appellavit magistrum bonum, qui eum nondum intelligebat Deum: tanquam diceret, Si vocas bonum, intellige Deum; nemo enim bonus, nisi unus Deus. Trinitas et soli, sicut praecipit lex ejus, illa quae latria dicitur servitute servimus.
Abbreviated transcription (Latin):
Nter hȩc uenit in manus meas quidã
sermo arrianorum. sine nomine aucto-¬
ris sui. huic petente atq instante qui
eum michi miserar. quanta potui etiã
breuitate q. celeritate respondi. adiun-¬
cto eodem sermone a capite responsio¬
nis meȩ s adhibitis ad singula nume¬
ris. quibus inspectis. quid cuiq loco
responderim facile posset aduerti. Hic
liber post eorum sermonem qui aca-¬
pite ad iunctus est sic incipit. Prȩceden¬
ti disputationi hac disputatione re-¬
spondeo.
ubi numeri sunt ꝓpterea locis singu¬
lis annotati. ut cum Responsio legi
ceperit qui uoluerit attendat utrũ
cuiq Loco diligenter responsum sit.
quia eosdem numeros habet etiã Re
sponsio. ꝑ qͦs cui loco respondeat᷑ appareat.

Expanded text:
nter haec uenit in manus meas quidam sermo Arrianorum sine nomine auctoris sui. huic petente atque instante, qui eum mihi miserat, quanta potui etiam breuitate et celeritate respondi adiuncto eodem sermone a capite responsionis meae et adhibitis ad singula numeris, quibus inspectis quid cui loco responderimus facile possit aduerti. Hic liber post eorum sermonem, qui a capite adiunctus est, sic incipit: Eorum praecedenti disputationi hac disputatione respondeo.Ubi numeri propterea sunt locis singulis annotati, ut cum responsio legi coeperit, qui voluerit attendat, utrum cuique loco apte diligenterque responsum sit; quia eosdem numeros habet etiam ipsa responsio, per quos cui loco respondeatur appareat.
Abbreviated transcription (Latin):
es ergo uniuersas quarum ds̃ est
prescius non uoluntate sed neces¬
sitate fieri putas: d Om̃ino ita pu¬
to. A Exꝑgiscere tandem. teq ipsum
paululum intuere. ꝙ dic michi si po¬
des qualem sis habiturus cras uolunta¬
tẽ. utrũ peccandi. an recte faciendi. O
Nescio. A Quid. dm̃ itidem nescire hoc
putas: d Nullomodo id putauerim.
A Si gͦ uoluntatẽ tuam crastinam no¬
uit. & om̃ium hominum siue qui
funt. siue qui futuri sunt. & futuras
p̃uidet uoluntates. multomagis pre¬
uider quid de uistis impiis ue factu¬
rus sit. D Frorsus si meoꝵ operum
prescium dm̃ dico. multo fidentius
eũ dixerim p̾scire oꝑa sua. & quid sit
facturus certissime p̃uidere. A Non¬
ne igitur caues. ne tibi dicatur etiã
ipsum quȩcumq facturus est non
uoluntate sed necessitate facturum.
dicerem necessitate uniuersa fieri quȩ
d̾s futura p̾scuit. ea sola intuebar q̃
in creatura eius fiunt. non autẽ quȩ
in ipso. Non ea fiunt. s sunt sempit̾na.
ichil ergo in sua creatura

Expanded text:
es ergo universas quarum Deus est praescius, non voluntate sed necessitate fieri putas. E. Omnino ita puto. A. Expergiscere tandem, teque ipsum paululum intuere, et dic mihi, si potes, qualem sis habiturus cras voluntatem, utrum peccandi, an recte faciendi. E. Nescio. A. Quid? Deum itidem nescire hoc putas? E. Nullo modo id putaverim. A. Si ergo voluntatem tuam crastinam novit, et omnium hominum, sive qui sunt, sive qui futuri sunt, futuras praevidet voluntates, multo magis praevidet quid de justis impiisque facturus sit. E. Prorsus si meorum operum praescium Deum dico, multo fidentius eum dixerim praescire opera sua, et quid sit facturus certissime praevidere. A. Nonne igitur caves ne tibi dicatur, etiam ipsum quaecumque facturus est, non voluntate sed necessitate facturum, dicerem necessitate universa fieri quae Deus futura praescivit, ea sola intuebar quae in creatura ejus fiunt, non autem quae in ipso: non enim ea fiunt, sed sunt sempiterna. A. Nihil ergo in sua creatura
Abbreviated transcription (Latin):
de amor laudis & głȩ. & affectio dñandi.
Quȩ tamen si bestiarum non sunt:
non tamen earum rerum libidine be¬
stiis meliores nos esse arbitrandum est.
Nam & iste appetitus cum rationi subdi¬
tus non est: miseros facit. Nemo autem
cuiquam miseria se p̃ponendum putauit.
ordinatus homo dicendus ẽ. Non enĩ
ordo rectus. aut ordo appellandus om̃i
no est. ubi deteriorib meliora subiciun¬
tur. An tibi non uidetur: D Manifestũ
est. ARatio ista ergo uł mens uł sp̃s.
cum irrationales animi motus regir.:
id scilicet dñatur in homine: cui domi¬
natio lege debetur ea qũa ȩternã esse
comperimus. Ulntelligo ac sequor.
ordinatus est. nonne tibi sapiens ui-¬
detur: D Nescio alius quis michi
sapiens homo uideri possit. si hic ñ
uidetur. ACredo etiam te illud scire.
plerosq homines stultos esse. D Hoc
quoq satis constat. AAt si stultus
sapienti est contrarius: qm̃ sapientẽ
comꝑimus: quis etiã stultus sit. ꝓfecto
iam intelligis. D Cui non apparear

Expanded text:
de amor laudis et gloriae, et affectatio dominandi, quae tametsi bestiarum non sunt, non tamen earum rerum libidine bestiis meliores nos esse arbitrandum est. Nam et iste appetitus cum rationi subditus non est, miseros facit. Nemo autem cuiquam miseria se praeponendum putavit. ordinatus homo dicendus est. Non enim ordo rectus, aut ordo appellandus est omnino, ubi deterioribus meliora subjiciuntur: an tibi non videtur? E. Manifestum est. A. Ratio ista ergo, vel mens, vel spiritus cum irrationales animi motus regit, id scilicet dominatur in homine, cui dominatio lege debetur ea quam aeternam esse comperimus. E. Intelligo ac sequor. ordinatus est, nonne tibi sapiens videtur? E. Nescio alius quis mihi sapiens homo videri possit, si hic non videtur. A. Credo etiam te illud scire, plerosque homines stultos esse. E. Hoc quoque satis constat. A. At si stultus sapienti est contrarius, quoniam sapientem comperimus, quis etiam stultus sit, profecto jam intelligis. E. Cui non appareat
Abbreviated transcription (Latin):
conditione peccati. Ipsa enim ueritas.
etiam homo cum hominib loquens:
ait credentib sibi. Si manserits in
uerbo meo. uere discipłi mei estis. & co-¬
gnoscetis ueritatẽ. & ueritas libera-¬
bit uos. Nulla enim re fruitur ani-¬
ma cum libertate: nisi qua fruitur
in his bonis quȩ potest inuitus amit.¬
tere. Ueritatem autẽ atq sapientiam
nemo amittit. inuitus. Non enĩ locis
seꝑari ab ea quisqu̾ã potest: sed ea quȩ
dicit᷑ a ueritate atq sapientia seꝑatio.
ꝑuersa uoluntas est. qua inferiora
diligunt᷑. Nemo autẽ uult aliqͥd no
om̃s ȩqualiter atq communiter.
Nullȩ sunt angustiȩ. nullus in ea de : tate. ꝙͣ hii¬
fectus. om̃s amatores suos nullo mode
sibi inuidos recipit. ꝙ om̃ibus cõmu¬
nis est. ꝙ singulis caͬst᷑a est. Nemo

Expanded text:
conditione peccati. Ipsa enim Veritas conditione peccati. Ipsa enim Veritas etiam homo cum hominibus loquens, ait credentibus sibi: Si manseritis in verbo meo, vere discipuli mei estis, et cognoscetis veritatem, et veritas liberabit vos . Nulla enim re fruitur anima cum libertate, nisi qua fruitur in iis bonis quae potest invitus amittere. Veritatem autem atque sapientiam nemo amittit invitus: non enim locis separari ab ea quisquam potest; sed ea quae dicitur a veritate atque sapientia separatio, perversa voluntas est, qua inferiora diliguntur. Nemo autem vult aliquid nolens. mnes aequaliter atque communiter: nullae sunt angustiae, nullus in ea defectus. Omnes amatores suos nullo modo sibi invidos recipit, et omnibus communis est, et singulis casta est. Nemo
Abbreviated transcription (Latin):
Beatus est quippe qui fruit᷑ sũmo bono.
Hȩc enim ueritas ostendit omĩa bona
quȩ uera sunt. quȩ sibi ꝓ suo captu in¬
telligentes homines uel singula uł plu¬
ra eligunt quibus fruantur. Sed quead¬
modum illi qui in luce solis eligunt
quod libent̃ aspiciant. & eo aspectu lȩti¬
fiant. in quibus siqui forte fuerint ue¬
getioribus sanisq & fortissimis oculis
prȩditi. nichil libentius quã ipsum
solem contuentur. qui etiam cȩtera qͥb
infirmiores oculi delectant᷑ illustrat. sic
fortis acies mentis & uegeta cum multa
uera & incõmutabilia certa ratione con¬
spexerit diriget se in ipsam ueritatẽ
qua cuncta monstrant᷑. eiq inherens:
taniqũa obliuiscit᷑ cętera. & in illa simul
om̃ib fruitur. Quic quid enim iocun¬
dum est in cȩteris ueris: ipsa utiq ueri¬
tate iocundum est. Hȩc est libertas nr̃a.
cum isti subdimur ueritati. & ipse est
ds̃ nr̃. qui nos liberat amorte. id est a

Expanded text:
Beatus est quippe qui fruitur summo bono. Beatus est quippe qui fruitur summo bono. Haec enim veritas ostendit omnia bona, quae vera sunt, quae sibi pro suo captu intelligentes homines, vel singula, vel plura eligunt, quibus fruantur. Sed quemadmodum illi qui in luce solis eligunt quod libenter aspiciant, et eo aspectu laetificantur; in quibus si qui forte fuerint vegetioribus sanisque et fortissimis oculis praediti, nihil libentius quam ipsum solem contuentur, qui etiam caetera quibus infirmiores oculi delectantur, illustrat: sic fortis acies mentis et vegeta cum multa vera et incommutabilia certa ratione conspexerit, dirigit se in ipsam veritatem, qua cuncta monstrantur, eique inhaerens tanquam obliviscitur caetera, et in illa simul omnibus fruitur. Quidquid enim jucundum est in caeteris veris, ipsa utique veritate jucundum est. 37. Haec est libertas nostra, cum isti subdimur veritati: et ipse est Deus noster qui nos liberat a morte, id est a
Abbreviated transcription (Latin):
Multi beatã uitam in cantu uocum &
neruoꝵ & tibiarum sibi constituunt.
Et cum ea sibi desunt. se miseros iudicant.
Cum autẽ assunt: efferuntur lȩtitia. Et
nos cum mentibus nr̃is sine ullo stre¬
pitu ut ita dicam canorum & facundũ
quoddã silentium ueritatis illabitur:
aliam beatam uitam quęximus. & tã
certa q p̃sente non fruimur: Luce auri
&̃ argenti. luce gemmarum. & alioꝵ
colorum siue ipsiꝰ lucis quȩ ad hos ocu¬
los ꝑtinet. siue in ignib terrenis. siue
in stellis uł luna. uel sole. claritate &
iocunditate delectati homines. cum ab
ista lȩtitia nullis molestiis. nulla in-¬
digentia reuocantur: beati sibi uident᷑.
ꝙ̃ ꝓpter hȩc semꝑ uolunt uiuere. Et nos
in luce ueritatis beatam uitã collocare
metiumus: Immo uero qm̃ in ueritate
cognos citur & tenet᷑ sumum bonũ. eaq
ueritas sapientia ẽ. cernamꝰ in ea tenea-¬
musq sũmum bonum. eoq ꝑfruamur.

Expanded text:
Multi beatam vitam in cantu vocum et Multi beatam vitam in cantu vocum et nervorum et tibiarum sibi constituunt, et cum ea sibi desunt, se miseros judicant; cum autem adsunt, efferuntur laetitia: et nos cum mentibus nostris sine ullo strepitu, ut ita dicam, canorum et facundum quoddam silentium veritatis illabitur, aliam beatam vitam quaerimus, et tam certa et praesente non fruimur? Luce auri et argenti, luce gemmarum et aliorum colorum, sive ipsius lucis quae ad hos oculos pertinet, sive in ignibus terrenis, sive in stellis vel luna vel sole, claritate et jucunditate delectati homines, cum ab ista laetitia nullis molestiis, nulla indigentia revocantur, beati sibi videntur, et propter haec semper volunt vivere: et nos in luce veritatis beatam vitam collocare metuimus? 36. Imo vero quoniam in veritate cognoscitur et tenetur summum bonum, eaque veritas sapientia est, cernamus in ea, teneamusque summum bonum, eoque perfruamur.
Abbreviated transcription (Latin):
cce tibi est ipsa ueritas. Amplectere
illã si potes. & fruere illa. & delectare
in dño. & dabit tibi petitiones cordis
tui. Quid enim petis ampliꝰ quam ur
beatus sis. & quid beatius eo qui frui¬
tur in concussa. & incomiutabili. &
excellentissima ueritate. An uero cla-¬
mant homines beatos se esse cum pul¬
chra corpora magno desiderio concu¬
pita. siue coniugum siue etiam meretri¬
cum amplexantur: & nos in amplexu
ueritatis beatos esse dubitabimꝰ: Cla-¬
mant homines se beatos esse cum ȩstu
aridis faucibus ad fontẽ abundantẽ
salubremq ꝑueniunt. aut esurientes
prandium. cęnãue ornatam copiosaq
repperiunt. O nos negabimꝰ beatos ẽẽ
cum irrigamur pascimurq ueritate :
Solemus audire uoces clamantium se
beatos siiaceant in rosa. & aliis florib
uł etiam unguentis odoratissimis ꝑfru¬
antur. Quid fraglantius. quid iocundiꝰ
inspiratione ueritatis: Et dubitamꝰ nos
cum ab illa inspiramur beatos dicere:

Expanded text:
Ecce tibi est ipsa veritas: amplectere Ecce tibi est ipsa veritas: amplectere illam si potes, et fruere illa, et delectare in Domino, et dabit tibi petitiones cordis tui . Quid enim petis amplius quam ut beatus sis? Et quid beatius eo qui fruitur inconcussa et incommutabili et excellentissima veritate? An vero clamant homines beatos se esse, cum pulchra corpora magno desiderio concupita, sive conjugum, sive etiam meretricum amplexantur; et nos in amplexu veritatis beatos esse dubitamus? Clamant homines se beatos esse, cum aestu aridis faucibus ad fontem abundantem salubremque perveniunt, aut esurientes prandium coenamve ornatam copiosamque reperiunt; et nos negabimus beatos esse, cum irrigamur pascimurque veritate? Solemus audire voces clamantium se beatos, si jaceant in rosis et aliis floribus, vel etiam unguentis odoratissimis perfruantur: quid fragrantius, quid jucundius inspiratione veritatis? et dubitamus nos cum ab illa inspiramur, dicere beatos?
Abbreviated transcription (Latin):
ita esse debuisse. sed tantum ita esse co-¬
gnoscens. non examinator corrigit. sed
tantum lȩtatur inuentor. Si autẽ esset
ȩqualis mentib nr̃is hȩc ueritas: mu¬
tabilis etiam ipsa esset. Mentes enim nr̃e
aliquando eam minus. aliquando eam¬
plus uident. ꝙ ex hoc fatentur se esse
mutabiles. cum illa in se manens. nec
ꝓficiat cum plus a nobis uidetur.
nec deficiat cum minus. sed integra
ꝙ incorrupta & conuersos lȩtificer lu-¬
mine. & auersos puniat cęcitate. Quid
quod etiam de ipsis mentibus nr̃is
scđm illam iudicamus. cum de illa
nullo modo iudicare possimus: Dicimꝰ
enim. minus intelligit quam debet.
aut tantum quantum debet intelligit.
Tantum autẽ mens debet intelligere.
quantum propius ad moueri atq
in herere potuerit in commutabili ue¬
ritati. Quare si nec inferior. nec ȩqualis
est. restat ut sit suꝑioratq excellentior.
demonstraturum esse aliquid quod
sit nr̃a mente atq ratione sublimius.

Expanded text:
ita esse debuisse, sed tantum ita esse coita esse debuisse, sed tantum ita esse cognoscens, non examinator corrigit, sed tantum laetatur inventor. Si autem esset aequalis mentibus nostris haec veritas, mutabilis etiam ipsa esset. Mentes enim nostrae aliquando eam plus vident, aliquando minus, et ex hoc fatentur se esse mutabiles: cum illa in se manens nec proficiat cum plus a nobis videtur, nec deficiat cum minus, sed integra et incorrupta, et conversos laetificet lumine, et aversos puniat caecitate. Quid, quod etiam de ipsis mentibus nostris secundum illam judicamus, cum de illa nullo modo judicare possimus? Dicimus enim, Minus intelligit quam debet, aut tantum quantum debet intelligit. Tantum autem mens debet intelligere, quantum propius admoveri atque inhaerere potuerit incommutabili veritati. Quare si nec inferior, nec aequalis est, restat ut sit superior atque excellentior. demonstraturum esse aliquid quod sit mente nostra atque ratione sublimius.
Abbreviated transcription (Latin):
anc ergo ueritatẽ de qua iam diu
loquimur. & in qua una tam mul¬
ta conspicimus. excellentiorem pu¬
tas esse quam mens nr̃a ẽ. an ȩqua-¬
lem mentib nr̃is. an etiam inferiorẽ:
Sed si esser inferior. non scđ̃m illam
sed de illa iudicaremus. sicut iudi¬
camus de corporibus quia infra st̃.
ꝙ dicimus ea plerumq non tantũ
ita es se uł non ita. sed ita uł non ita
esse debere. Sic & de animis nrĩs non
solum ita esse animum nouimus.
sed plerumq etiã ita es se debere. Et
de corporibus quid̃e sic iudicamus.
cum dicimus minꝰ candidum est
quam debuit aut minꝰ quadrũ. et¬
multa & multa similiter. De animis
uero.minus aptus est quam deber.
aut minus lenis. aut minꝰ uehemens.
sicut nr̃oꝵ moꝵ se ratio tulerit. Et ui¬
dicamus hȩc scđm illas interiores re¬
gulas ueritatis quas communiter
cernimus. de ipsis uero nullomodo
quis iudicat. Cum enim quis dixe¬
rit ȩterna temporalibus esse potiora.
aut septem ꝙ tria decem esse: nemo dicit

Expanded text:
anc ergo veritatem, de qua jam diu loquimur, et in qua una tam multa conspicimus, excellentiorem putas esse quam mens nostra est, an aequalem mentibus nostris, an etiam inferiorem? Sed si esset inferior, non secundum illam, sed de illa judicaremus, sicut judicamus de corporibus, quia infra sunt, et dicimus ea plerumque non tantum ita esse vel non ita, sed ita vel non ita esse debere: sic et de animis nostris non solum ita esse animum novimus, sed plerumque etiam ita esse debere. Et de corporibus quidem sic judicamus, cum dicimus, Minus candidum est quam debuit; aut, minus quadrum, et multa similiter: de animis vero, Minus aptus est quam debet; aut, minus lenis; aut minus vehemens, sicut nostrorum morum se ratio tulerit. Et judicamus haec secundum illas interiores regulas veritatis, quas communiter cernimus: de ipsis vero nullo modo quis judicat. Cum enim quis dixerit aeterna temporalibus esse potiora, aut septem et tria decem esse, nemo dicit
Abbreviated transcription (Latin):
imꝓuidum. aut illicit indigum. aut
captum excruciat: cum ea ꝓmerito ꝓa¬
tiatur auersionis suȩ. & quicqͥd iustum
est malum esse non possit.
i ergo quicquid mutabile aspexeris.
uł sensu corporis. uel animi consi-¬
deratione capere non potes. nisi aliꝗͣ
numeroꝵ forma teneatur. qua detracta
in nichil recidat: noli dubitare ut ista
mutabilia non intercipiant᷑. sed dim̃sis
motib ꝙͣ distincta uarietate formarũ
quasi quosdam uersus tempoꝵ ꝑagant.

Expanded text:
improvidum, aut illicit indigum, aut improvidum, aut illicit indigum, aut captum excruciat, cum ea pro merito patiatur aversionis suae, et quidquid justum est, malum esse non possit. 44. Si ergo quidquid mutabile aspexeris, vel sensu corporis, vel animi consideratione capere non potes, nisi aliqua numerorum forma teneatur, qua detracta in nihil recidat; noli dubitare, ut ista mutabilia non intercipiantur, sed dimensis motibus, et distincta varietate formarum, quasi quosdam versus temporum peragant
Abbreviated transcription (Latin):
spectatori oꝑis sui. de ipsa operis pul¬
chritudine ne ibi totus hereat. sed spe-¬
ciem corporis fabricati sic ꝑcurrat
oculis. ut in eum qui fabricauerit
recurrat affectu. Similes autẽ sunt.
qui cum audiunt aliquem facundũ.
sapientem. dum nimis suauitatẽ uocis
eius & structuras syllabarum apte lo¬
catarum auide audiunt. amittunt
sententiarum principatum. cuius illa
uerba tamqu̾a signa sonuerunt. Uę
qui se auertunt a lumine tuo. & obscu¬
ritati suȩ dulciter inherent. Tamqũa
enim dorsum ad teponentes. in carnali
oꝑe uelut in umbra sua defiguntur:
& tamen eniam ibi quod eos delectat
adhuc habet de circumfulgentia lu¬
cis tuȩ. Sed umbra dum amatur. lan¬
guidiorem facit oculum animi. ꝙ in¬
ualidiorem ad ꝑferendum conspectum
tuum. Propt̾ea magis magisq homo
tenebratur: dum sectat᷑ libentius qͥcqͥd
infirmiorem colerabilius excipit. Ex qͦ
incipit non posse uidere quod sũme
ẽ. & malum putare quicquid fallit

Expanded text:
spectatori operis sui de ipsa operis pulspectatori operis sui de ipsa operis pulchritudine, ne ibi totus haereat, sed speciem corporis fabricati sic percurrat oculis, ut in eum qui fabricaverit recurrat affectu. Similes autem sunt hnt, qui cum audiunt aliquem facundum sapientem, dum nimis suavitatem vocis ejus, et structuras syllabarum apte locatarum avide audiunt, amittunt sententiarum principatum, cujus illa verba tanquam signa sonuerunt. Vae qui se avertunt a lumine tuo, et obscuritati suae dulciter inhaerent! Tanquam enim dorsum ad te ponentes, in carnali opere velut in umbra sua defiguntur, et tamen etiam ibi quod eos delectat, adhuc habent de circumfulgentia lucis tuae. Sed umbra dum amatur, languidiorem facit oculum animi, et invalidiorem ad perferendum conspectum tuum. Propterea magis magisque homo tenebratur, dum sectatur libentius quidquid infirmiorem tolerabilius excipit. Ex quo incipit non posse videre quod summe est, et malum putare quidquid fallit
Abbreviated transcription (Latin):
merus. nec eius regio spacioꝵ est: nec
ȩtas dierum. S discendȩ arti tamen
cum se accomodant qui se artifices
fieri uolunt: corpus suum ꝑ locos ꝙ
tempora mouent: animum uero ꝑ
tempora. Accessu quippe temporis. pe¬
ritiores fiunt. Transcende gͦ ꝙ animum
artificis. ut numerũ sempiternũ uideas.
Iam tͥ sapientia de ipsa interiore sede ful¬
gebit. & de ipso secretario ueritatis. Quȩ si
adhuc languidiorẽ aspectũ tuũ reuerberat:
refer ocłm mentis in illã uiã uͥ se ostẽdebat hila-¬
riter. Memento sane distulisse te ui-¬
sionem: quam fortior saniorq repe fayod
tas. Uȩ qui derelinquunt te ducem. omĩ¬
& oberrant in uestigiis tuis. qui nutꝰ
tuos ꝓ te amant. ꝙ obliuiscunt᷑ quid
innuas. O suauissima lux purgatȩ
mentis sapientia. Non enim cessas in¬
nuere nobis quȩ & quanta sis: & nu-¬
tus tui sunt omne creaturarum decꝰ.
Et artifex enim quod̾amodo innuit

Expanded text:
merus: nec ejus regio spatiorum est, nec merus: nec ejus regio spatiorum est, nec aetas dierum; et discendae arti tamen cum se accommodant, qui se artifices fieri volunt, corpus suum per loca et tempora movent, animum vero per tempora: accessu quippe temporis peritiores fiunt. Transcende ergo et animum artificis, ut numerum sempiternum videas; jam tibi sapientia de ipsa interiore sede fulgebit, et de ipso secretario veritatis: quae si adhuc languidiorem aspectum tuum reverberat, refer oculum mentis in illam viam, ubi se ostendebat hilariter. Memento sane distulisse te visionem quam fortior saniorque repetas. 43. Vae qui derelinquunt te duceoberrant in vestigiis tuis, qui nutus tuos pro te amant, et obliviscuntur quid innuas, o suavissima lux purgatae mentis sapientia! non enim cessas innuere nobis quae et quanta sis; et nutus tui sunt omne creaturarum decus. Et artifex enim quodammodo innuit
Abbreviated transcription (Latin):
rearum artifices homines in arte
habent numeros. quibus coaptant
opera sua. & tamdiu manꝰ atq in-¬
strumenta in fabricando mouent:
donec illud quod format᷑ foris. ad
eam quȩ intus ẽ lucem numeroꝵ
relatum quantum potest impetret
absolutionem. placearq ꝑ interp̃-¬
tem sensum interno iudici suꝑnos
numeros intuenti. Quȩre deinde
artificis ipsius membra quiᷤᷤ moueat:
numerus erte. Nam mouentur etiã
illa numerose. Et si detrahas de ma-¬
nibus opus. & de animo intentionẽ
fabricandi. motusq ille membroꝵ ad de-¬
lectationem referatur: saltatio uocabit᷑.
Quere ergo quid insaltatione delecter:
respondebit tibi numerus. Ecce sum.
Inspice iam pulchritudinẽ formati cor¬
poris. numeri tenentur in loco. Inspice
pulchritudinem mobilitatis in corpo¬
re: numeri uersantur in tempore. Intra
ad artem. unde isti ꝓcedunt:. quęrȩ in
ea tempus & locum. Nunqu̾a erit:
nusquam erit. Uiuit in ea tamen nu¬

Expanded text:
rearum artifices homines in arte rearum artifices homines in arte habent numeros, quibus coaptant opera sua: et tamdiu manus atque instrumenta in fabricando movent, donec illud quod formatur foris, ad eam quae intus est lucem numerorum relatum, quantum potest impetret absolutionem, placeatque per interpretem sensum interno judici supernos numeros intuenti. Quaere deinde artificis ipsius membra quis moveat; numerus erit: nam moventur etiam illa numerose. Et si detrahas de manibus opus, et de animo intentionem fabricandi, motusque ille membrorum ad delectationem referatur, saltatio vocabitur. Quaere ergo quid in saltatione delectet; respondebit tibi numerus: Ecce sum. Inspice jam pulchritudinem formati corporis; numeri tenentur in loco. Inspice pulchritudinem mobilitatis in corpore; numeri versantur in tempore. Intra ad artem unde isti procedunt, quaere in ea tempus et locum; nunquam erit, nusquam erit; vivit in ea tamen nu
Abbreviated transcription (Latin):
ueniunt. & eam quęrunt. Dictum ẽ
enim. in uiis ostendet se illis hilarit̃.
ꝙ om̃i ꝓuidentia occurret illis. Quoqͦ
enim te uerteris. uestigiis quibusdã
quȩ oꝑib suis impressit loquitur tͥ.
ꝙ̃ te in exteriora relabentemipsis exte¬
rioꝵ formis intro reuocat. ut quicqͥd
te delectat incorpore. & ꝑ corporeos
illicit sensus: uid eas esse numerosũ.
& quęras unde sit. & in te ipsum re-¬
deas. atq intelligas te id quod attn¬
gis sensibus corꝑis ꝓbare aut imꝓ¬
bare non posse. nisi apud te habeas
quasdam pulchritudinis leges ad
quas referas quȩq pulchra sentis¬
& exterius. Intuere cęlum & terram et
mare. & quȩcumq in eis uł desuꝑ ful-¬
genruł deorsum repunt. uł uolant.
uł natant: formas habent. quia nu-¬
meros habent. Adime illis hȩc. nicħ
erunt. Aquo ergo sunt. nisi a quonu¬
merus. quandoquidem intantum illis
est esse: in quantum numerosa esse:
Et om̃ium quidem formarum corpo¬

Expanded text:
veniunt, et eam quaerunt: dictum est veniunt, et eam quaerunt: dictum est enim, In viis ostendet se illis hilariter, et omni providentia occurret illis . Quoquo enim te verteris, vestigiis quibusdam, quae operibus suis impressit, loquitur tibi, et te in exteriora relabentem, ipsis exteriorum formis intro revocat; ut quidquid te delectat in corpore, et per corporeos illicit sensus, videas esse numerosum, et quaeras unde sit, et in teipsum redeas, atque intelligas te id quod attingis sensibus corporis, probare aut improbare non posse, nisi apud te habeas quasdam pulchritudinis leges, ad quas referas quaeque pulchra sentis exterius. 42. Intuere coelum et terram et mare, et quaecumque in eis vel desuper fulgent, vel deorsum repunt vel volant vel natant; formas habent, quia numeros habent: adime illis haec, nihil erunt. A quo ergo sunt, nisi a quo numerus; quandoquidem in tantum illis est esse, in quantum numerosa esse? Et omnium quidem formarum corpo
Abbreviated transcription (Latin):
sed uelle se esse sapientẽ. idꝙ oportere.
nisi notio sapientiȩ menti eius inhere-¬
ret. sicut earum rerum. de quibus sin-¬
gillatim interrogatus respondisti quȩ
ad ipsam sapientiam ꝑtinent. quoꝵ co¬
gnitione lȩtatus es. D Ita est ut dicis: A¬
uid igitur aliud agimus. cum stude¬
mus esse sapientes. nisi ut quanta
possumus alacritate ad id quod m̃te
contingimus totam animam nr̃am
quodammͦ colligamus. & ponamus
ibi atq stabiliter infigamus. ut non
iam priuato suo gaudeat quod im-¬
plicauit rebus transeuntib. sed exuta
om̃ib temporũ q locoꝵ affectionib.
apprehendar id quod unũ atq idem
semꝑ est: Sicut enim tota uita corporis
anima est: sic beata uita animȩ d̃s̃ est.
Quod dum agimus: donec ꝑagamꝰ
in uia sumus. Et quod istis ueris et
certis bonis. quaius adhuc in hoc
tenebroso itinere coruscantib gaude¬
re concessum est: uide utrum hoc sit
quod scriptũ ẽ de sapientia. quid agar
cum amatoribus suis. cum ad eam

Expanded text:
set velle se esse sapientem, idque oportere, nisi notio sapientiae menti ejus inhaereret, sicut earum rerum de quibus singillatim interrogatus respondisti, quae ad ipsam sapientiam pertinent, quarum cognitione laetatus es. E. Ita est ut dicis. uid igitur aliud agimus cum studemus esse sapientes, nisi ut quanta possumus alacritate, ad id quod mente contingimus, totam animam nostram quodammodo colligamus, et ponamus ibi, atque stabiliter infigamus; ut non jam privato suo gaudeat quod implicavit rebus transeuntibus, sed exuta omnibus temporum et locorum affectionibus apprehendat id quod unum atque idem semper est? Sicut enim tota vita corporis est anima, sic beata vita animae Deus est. Quod dum agimus, donec peragamus, in via sumus. Et quod istis veris et certis bonis, quamvis adhuc in hoc tenebroso itinere coruscantibus, gaudere concessum est, vide utrum hoc sit quod scriptum est de sapientia, quid agat cum amatoribus suis cum ad eam
Abbreviated transcription (Latin):
esse non possunt. Recta autẽ ratio¬
magna bona sunt. Sed meminisse
te oportet non solum magna sed
etiam minima bona non esse posse.
nisi ab illo a quo sunt om̃ia bona.
hoc est dõ. Id enim suꝑior disputa¬
tio ꝑsuasit. cui totiens tamq letus
Nassensus es. Uirtutes igitur quib
recte uiuitur. magna bona sunt.
Species autẽ quoꝵlibet corpoꝵ
sine quibus recte uiui potest: mi¬
nima bona sunt. Potentiȩ uero
animi sine quibus recte uiui non
potest. media bona sunt. Uirtuti-¬
b nemo male utit᷑. Cȩteris autẽ bonis
id est mediis & minimis. non solũ
bene sed etiam male quisq uti pot̃.
Et ideo uirtute nemo male utitur.
quia opus uirtutis est bonus usus
istoꝵ quib etiam non bene uti
possumus. Nemo autẽ bene uten-¬
do male utit᷑. Quare abundantia &
magnitudo bonitatis di. non solum
magna. sed etiam media & minima
bona esse prestitit. Magis laudanda ẽ
bonitas eius in magnis qͣm in mediis. &

Expanded text:
esse non possunt. Recta autem ratioesse non possunt. Recta autem ratiomagna bona sunt: sed meminisse te oportet, non solum magna, sed etiam minima bona non esse posse, nisi ab illo a quo sunt omnia bona, hoc est Deo. Id enim superior disputatio persuasit, cui toties tamque laetus assensus es. Virtutes igitur quibus recte vivitur, magna bona sunt: species autem quorumlibet corporum, sine quibus recte vivi potest, minima bona sunt: potentiae vero animi sine quibus recte vivi non potest, media bona sunt. Virtutibus nemo male utitur: caeteris autem bonis, id est, mediis et minimis, non solum bene, sed etiam male quisque uti potest. Et ideo virtute nemo male utitur, quia opus virtutis est bonus usus istorum, quibus etiam non bene uti possumus. Nemo autem bene utendo male utitur. Quare abundantia et magnitudo bonitatis Dei non solum magna, sed etiam media et minima bona esse praestitit. Magis laudanda est bonitas ejus in magnis quam in mediis, et
Abbreviated transcription (Latin):
posse concedunt etiam qui pessime
uiuunt: Et certe responde nunc que¬
so. quid tibi esse melius uideatur in
nobis. sine quo recte iuiui potest.an
sine quo recte uiuii non potest: d
Iam iam parce quȩso.pudet cȩcitatis.
Quis enim ambigat id longe ẽẽ pre-¬
stantius. sine quo recta urta nulla est:
AIamgͦ tu negabis luscum hominẽ
recte posse uiuere: dAbsit tam im¬
manis amentia. A Cum ergo oculũ¬
in corpore concedas esse aliquod bonũ.
quo amisso tam̃ ad recte uiuendũ
non impedimur: uoluntas libera tibi
uidebit᷑ nullũ bonũ. sine qua recte
nemo uiuit : Intueris enim iustitiam
qua nemo male utitur. Hȩc int̾ sũma
bona quȩ in ipso sunt homine nume¬
ratur: om̃sq uirtutes animi quibus
ipsa recta uita & honesta constat.
Nam neq prudentia. neq fortitu¬
dine. neq temperantia male qͥs utit᷑.¬
Etiam in his enim om̃ib sicut in ip
sa quam tu commemorasti iustitia
recta racio iuger. sine qua uirtutes

Expanded text:
posse concedunt, etiam qui pessime posse concedunt, etiam qui pessime vivunt? Et certe nunc responde, quaeso, quid tibi melius esse videatur in nobis, sine quo recte vivi potest, an sine quo recte vivi non potest. E. Jamjam parce, quaeso; pudet caecitatis. Quis enim ambigat id longe esse praestantius, sine quo recta vita nulla est? A. Jam ergo tu negabis luscum hominem recte posse vivere? E. Absit tam immanis amentia. A. Cum ergo in corpore oculum concedas esse aliquod bonum, quo amisso tamen ad recte vivendum non impeditur; voluntas libera tibi videbitur nullum bonum, sine qua recte nemo vivit? 50. Intueris enim justitiam, qua nemo male utitur. Haec inter summa bona quae in ipso sunt homine numeratur, omnesque virtutes animi quibus ipsa recta vita et honesta constat. Nam neque prudentia, neque fortitudine, neque temperantia male quis utitur: in his enim omnibus, sicut in ipsa etiam quam tu commemorasti justitia, recta ratio viget, sine qua virtutes
Abbreviated transcription (Latin):
bono male utuntur. qũa eum qui de¬
derit dare non debuisse. fatearis. O
Prius ergo uellem ut michi ꝓbares
aliquod bonum esse liberam uolunta-¬
tem. & ego concederem dm̃ dedisse illã¬
nobis. quia fateor ex cło esse om̃ĩa bona.
Altane tandem non ꝓbaui tanto mo¬
limine suꝑioris disputationis. cum
omnem speciem formamq corporis
a summa om̃ium rerum forma id est
a ueritate subsistere fatereris. & bonũ
esse concederes: Nam & capillos nr̃os
numeratos esse ipsa in euangło ueritas
loquitur. De numeri autẽ summitate.
atq a fine usq ad finem ꝓtendente
potentia. quȩ locuti fuerimus exci-¬
dit tibi: Quȩ igitur ista est tanta ꝑ¬
uersitas. capillos nr̃os quãuis inter
exigua & om̃ino abiectissima tam̃
inter bona numerare. nec inuenire
cui auctori tribuantur. nisi bonoꝵ
om̃ium conditori do. quia & maxi-¬
ma & minima ab illo sunt. a quo est
omne bonum. & dubitare de libera
uoluntate. sine qua recte uiui non

Expanded text:
bono male utuntur, quam eum qui debono male utuntur, quam eum qui dederit dare non debuisse fatearis. 49. E. Prius ergo vellem ut mihi probares aliquod bonum esse liberam voluntatem, et ego concederem Deum illam dedisse nobis, quia fateor ex Deo omnia bona esse. A. Itane tandem non probavi tibi tanto molimine superioris disputationis, cum omnem speciem formamque corporis a summa omnium rerum forma, id est a veritate, subsistere fatereris, et bonum esse concederes? Nam et capillos nostros numeratos esse, ipsa in Evangelio loquitur Veritas . De numeri autem summitate, et a fine usque ad finem pertendente potentia, quae locuti fuerimus, excidit tibi? Quae igitur ista est tanta perversitas, capillos nostros quamvis inter exigua et omnino abjectissima, tamen inter bona numerare, nec invenire cui auctori tribuantur nisi bonorum omnium conditori Deo, quia et maxima et minima bona ab illo sunt, a quo est omne bonum; et dubitare de libera voluntate, sine qua recte vivi non