comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tꝰ iudex sustinet et adhuc manũ
ñ exerit : in ꝑsecutione dũ aretri¬
butione ultionis intime eẽ quedam
te p̃ris securicas uidetur : debemus
pensare malũ qđ sequitur. pensan¬
tes gemere. gementes uitare. ea
quae comisimꝰ peccata indesinent
aspicere. aspicientes flere flentes
tis nraẽ oculos etquae sunt transi¬
toria obseruant: ne cecos adignem
ducant. Si enĩ districte penset cuiꝰ
sit ponderis improperium ex ore
ueritatis agnoscic᷑. cũ neglegenti
et futura ñ prospicienti dicitur
bis eric terribilis hora nraẽ resoluti¬
onis. quipauor mentis. quanta runc
omniũ malorũ memoria. quae ob¬
liuio trans acte felicitatis. quae formi¬
do et consideratio iudicis Q uid
asgo or sobis de p̃ sentibus e dens¬
lestiona debet: quando ceaniet¬
tas sinul transe untib ñ ualet
trassirt qł inminet qundo
et hoc fundicꝰ finitur qđ diligi¬
tus et iullud incipitur ubi do¬
lornumquã finitur. Iunicma¬
ligni sp̃s inegrediente anima sua

Expanded text:
tus iudex sustinet, et adhuc manum non exerit in percussione. Dum a retributione ultionis intimae esse quaedam temporis securitas vipensare malum quod sequitur, pensantes gemere, gementes vitare, et quae commisimus peccata indesinenter aspicere, aspicientes flere, et flentes c mentis nostrae oculos ea quae sunt transitoria obstruant, nec caecos ad ignem ducant. Si enim districte pensetur, cujus sit ponderis improperium, ex ore veritatis agnoscitur, cum negligenti et futura non prospicienti dicitur:bis erit terribilis hora nostrae resolutionis, qui pavor mentis, quanta tunc omnium malorum memoria, quae oblivio transactae felicitatis, quae formido et consideratio judicis. Quid ergo esse nobis de praesentibus ad delectationem debet, quando, cunctis simul transeuntibus, non valet transire quod imminet? quando et hoc funditus finitur quod diligitur, et illud incipitur ubi dolor nunquam finitur? Tunc maligni spiritus in egrediente anima sua
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ puttibatur. decollo eius exiliens.
et in eti spetie apparens qua re cog¬
nosci ab hominib solet. Redẽptor
humani generis deus et homo
ih s̃ xp̃s. ad caelũ martirio aspiclen¬
te rediic. eique ascendens dixit.
Martyri. tume non crubuisti super
terrã : ego te mon erubescã super
caelos. Qui sc̃s̃ uir mox ut est mo¬
nas terium iNgressus: ei pat̾ monas¬
terii dixit. Frater martyri. ubi
est quem portabas : Cui illeres pon¬
dit dicens. Ego siscissem quis cẽc.
pedes illius tenuissem. Turic isdẽ
martẏrius narrabat. quia cũ eũ
portassec. pondus eiꝰ minime sensisset.
Nec mirum. Quomodo enĩ pondus
sentire poterat. qui portantẽ porte¬

Expanded text:
esse putabatur de collo ejus exsiliens esse putabatur de collo ejus exsiliens et in ea specie apparens, qua recognosci ab hominibus solet Redemptor humani generis. Deus et homo Christus Jesus, ad coelum Martyrio aspiciente rediit, eique ascendens dixit: Martyri, tu me non erubuisti super terram, ego te non erubescam super coelos. Qui sanctus vir mox ut est monasterium ingressus, ei Pater monasterii dixit: Frater Martyri, ubi est quem portabas? Cui ille respondit dicens: Ego si scissem quis esset, pedes ejus tenuissem. Tunc idem Martyrius narrabat quia, cum eum portasset, pondus ejus minime sensisset. Nec mirum; quomodo enim pondus ejus sentire poterat qui portantem porta
Abbreviated transcription (Latin):
chus fuit : qui ex suo monas terio uisita¬
tionis gra ad aliũ monasteriũ tende¬
bat: cuius spirittilis pcit̾ p̃erat. Pergens
ittique. leprosum quenda quẽ densis
uulnerib elefantinus morbus ꝑ mem¬
bra foedauerat inuenit in uia: uolentẽ
ad suũ ospitium redire. et p̃lassitu¬
dine ñ ualentẽ: ipso uero iti nere se
habere ꝑ ibebat hospitiũ: qua isdem
martirius monachus ire festinabat.
U in dei eiusdẽ leꝓsi lassitudinẽ mi¬
sertus. palliũ quo uestiebat᷑ in ter¬
rã ꝓtinus ꝓiecit et expandit: ac
de suꝑ leꝓ sũ posuit. eumq in suo
pallio undiq c̃strictũ suꝑ humerũ
leuauit. secumq re uerters detulit.
Cumque iã monasterii foribus ꝓpin
quaret. spiritalis pat̾ eius dem mo¬
coepit. Currite currite. ianuas
monas terii citius aꝑite : quia frat̃
martirius uenit dnm̃ portans.
Sttitim uero ut martirius ad mo¬
nasterii aditũ ꝑuenit : is quileꝓsus

Expanded text:
chus fuit, qui ex suo monasterio visitachus fuit, qui ex suo monasterio visitationis gratia ad aliud monasterium tendebat, cui spiritualis pater praeerat. Pergens itaque, leprosum quemdam, quem densis vulneribus elephantinus morbus per membra foedaverat, invenit in via, volentem ad suum hospitium redire, sed prae lassitudine non valentem. In ipso vero itinere se habere perhibebat hospitium quo idem Martyrius monachus ire festinabat. Vir autem Dei ejusdem leprosi lassitudinem misertus, pallium quo vestiebatur in terram protinus projecit et expandit, ac desuper leprosum posuit, eumque suo pallio undique constrictum 1651 super humerum levavit, secumque revertens detulit. Cumque jam monasterii foribus pquaret, spiritualis Pater ejusdem mocoepit. Currite, currite, januas monasterii citius aperite, quia frater Martyrius venit Dominum portans. Statim vero ut Martyrius ad monasterii aditum pervenit, is qui leprosus
Abbreviated transcription (Latin):
huius mundih abec in nob̾ multa. sed
tam̃ mortis nrae tẽprẽ. iã nos rapere
ñ ualet. quia eiꝰ mẽbra effecti sumꝰ.
in quo ñ habet quiquã. Sed quid ꝓ¬
dest qđ eidẽ redẽptori ꝑfidẽ iungimꝰ.
in trabit in regnũ caelorũ. Rectaergo
oꝑa fidei: rectue iungenda sunt. Mala
quae fecimꝰ ꝑ cottidianalam̃ta diluamꝰ.
Iransactas nrc̃s nequitias. surgentia ab
a more dĩ et ꝑ ximi oꝑa recta superent.
N ulla quae possum. frĩb impendere bona
recusemꝰ. Neque enĩ alit̾ Redep̃toris nr̃i
membra efficimus: nisi inherendo deo et
cõpatiendo proximis. Sedquia ad amo¬
remdei et proximi plerũq corda audi¬
entiũ plus exempla quã uerba excitant.
carictti urãe indicarestudeo. qđ is qui
presto est filius m̃s epiphanius diaconus
isaurice prouincice exortꝰ inuicina stic¬
tũ terra licaoniae solet narrare miracu¬
lum. Ait enim qđ in eti quidã martiriuꝰ
Nomine uitae ualde uenerabilis mona¬

Expanded text:
hujus mundi habet in nobis multa; sed hujus mundi habet in nobis multa; sed tamen mortis nostrae tempore jam nos rapere non valet, quia ejus membra effecti sumus, in quo non habet quidquam. Sed quid prodest quod eidem Redemptorintrabit in regnum coelorum . Recta ergo opera rectae fidei jungenda sunt. Mala quae fecimus per quotidiana lamenta diluamus, transactas nostras nequitias surgentia ab amore Dei et proximi recta opera superent, nulla quae possumus fratribus impendere bona recusemus. Neque enim aliter Redemptoris nostri membra efficimur, nisi inhaerendo Deo, et compatiendo proximo. 10. Sed quia ad amorem Dei et proximi plerumque corda audientium plus exempla quam verba excitant, charitati vestrae indicare studeo quod is qui praesto est filius meus Epiphanius diaconus, Isauria provincia exortus, in vicina factum terra Lycaoniae solet narrare miraculum. Ait enim quod in ea quidam, Martyrius nomine, vitae valde venerabilis mona
Abbreviated transcription (Latin):
iħs gratuitu reddidit qđ ñ debebat.
Qui enĩ ꝓ nob̾ morite̾ carnis in debitã
reddi dit: nos ad ebito animae morte
mundi huius. et in me ñ habet quiquã
Unde curcindũ nob̵ est: et cũ magnis
cotidie fletib cogitandũ. quã ferus.
quã terribilis sua in nos oꝑa requi¬
rens. in die nrĩ exicꝰ princeps huius
mundi ueniat. Si enĩ ad dnm̃ carne
moriente uenit. et in illo aliquid
que siuit. in quo inuenire nichil potu¬
it. quid ittiq nos miseri dicturi. qud
acturi sumꝰ. quu innumere mala cõ¬
misimus Quid requirenti aduer¬
scrio et multa sua in nos in uenienti
dicemus. nisi solũ qđ nob est certũ resu¬
gium. solida spes. quia unũ cũ illo ftc¬
ti sumus. in quo princeps huiꝰ mundi et
suũ aliquid requisiuit. et inuenire mi¬
nime potuit : qm̃ solꝰ est int̾ mortuos
liber et apeccati iã seruicio ueraciliber¬
aate soluimur. quia ei qui uere liberesc
unimur. Constae enĩ nec negare possu¬
mus. sed ueracit̾ fatem. quia princeps

Expanded text:
s gratuito reddidit quod non debebat. Qui enim pro nobis mortem carnis indebitam reddidit, nos a debita animae morte mundi hujus, et in me non habet quidquam . Unde curandum nobis est, et cum magnis quotidie fletibus cogitandum, quam rabidus, quam terribilis sua in nobis opera requirens in die nostri exitus princeps hujus mundi veniat, si etiam ad Deum carne morientem venit, et in illo aliquid quaesivit in quo invenire nihil potuit. 9. Quid itaque nos miseri dicturi, quid acturi sumus, qui innumera mala commisimus? Quid requirenti adversario et multa sua in nobis invenienti dicemus, nisi solum quod nobis est certum refugium, et solida spes, quia unum cum illo facti sumus in quo princeps hujus mundi et suum aliquid requisivit, et invenire minime potuit? quoniam solus est inter mortuos liber . Et a peccati jam servitio veraci libertate solvimur, quia ei qui vere liber est unimur. Constat enim, nec negare possumus, sed veraciter fatemur, quia princeps
Abbreviated transcription (Latin):
huc ꝑuersiorẽ  dicit.
quid aliud quã lapidẽ suꝑ lapi¬
de ponit sed indestructt ciui¬
tate suꝑlapidẽ lapis ñ relinqui¬
tur : quia cũ adultionẽ suã anima
adducitur. om̃is ab illa cogietitio¬
nũ suarũ constructio dissipatur.
Qudetur hoc patict᷑ : ad iungitur.
Eoqđ ñ cogno ueris tẽpꝰ uisitationis tuȩ
modis: uisitare consueuit. Nam
assiducie hanc uisittit p̃cepto : aliquan¬
do autẽ flagello. aliquando uero mira¬
culo : ut et uera quae nesciebat audi¬
at. et tam̃ adhuc suꝑbiens atque con¬
tẽpnens: aut dolore conpuncta re¬
deat. aut beneficus deuicta malũ
qđ fecit erubescat. Sed quia uisitti¬
tionis suae tẽpꝰ minime cognoscit:
illis in ex tremo uitae inimicis tradit᷑.
cũ quib in aet̾no iudicio dap̃nationis
ꝑpetucie societate colligatur: sicut¬

Expanded text:
huc perversiorem adjicit, huc perversiorem adjicit, quid aliud quam lapidem super lapidem ponit? Sed in destructa civitate super lapidem lapis non relinquitur, quia cum ad ultionem suam anima ducitur, omnis ab illa cogitationum suarum constructio dissipatur. 5. Quae cur hoc patiatur adjungitur: Eo quod non cognoverismultis visitare consuevit. Nam assidue hanc visitat praecepto, aliquando autem flagello, aliquando vero miraculo, ut et vera, quae nesciebat, audiat et tamen adhuc superbiens atque contempnens, aut dolore conpuncta redeat, aut beneficiis devicta malum, quod fecit, erubescat. Sed quia visitationis suae tempus minime cognovit, illis in extremo vitae inimicis tradetur, / cum quibus in aeterno iudicio damnationis perpetuae societate conligatur. Qu
Abbreviated transcription (Latin):
ualet. Et circũ dabuntte et
co angustabunt te undiquae.
Maligni quippe sp̃s anim̃a undi¬
quae coangustant: quando
ei ñ solũ oꝑis uerũ aetiã locuti¬
onis atq in suꝑ cogitationis ini¬
quitates repplicant. utque pri¬
us seꝑ multa dilatauit inscele¬
re ad ex tremũ deom̃ib angus¬
tetur. in retributione.
Sequitur. Et ad terrã c̃sterner̃
te : et filios tuos qui inte sunt.
Tunic anima ꝑ cognitionẽ recitus
sui ad t̾rã consternitur: cũ caro
quae uitã suã credidit. redire
ad puluerẽ urget᷑. Tunc in mor¬
te filii illuiꝰ cadunt. cũ cogitati¬
ones illicite quomodo ex illa ꝓde¬
unt in ex treme uittae ultione dis¬
sipantur. Sicut scriptũ est. In illa
die ꝑhibunt om̃s cogitationes eoꝵ.
Quce scilicet durae cogitationes
intelligi aetiã ꝑ lapidũ significa¬
tionẽ ualent: Nam sequitur.
łquon relinquent intelapidem
suꝑlapidẽ. Peruersa et enim
mens cũ ꝑuerse cogitationi ad¬

Expanded text:
valet: Circumdabunt te, et valet: Circumdabunt te, et coangustabunt te undique. Maligni quippe spiritus undique animam angustant, quando ei non solum operis, verum etiam locutionis atque insuper cogitationis iniquitates replicant, ut quae prius se per multa dilatavit in scelere, ad extremum de omnibus angustetur in retributione. Sequitur: Et ad terram prosternent te, et filios tuos qui in te sunt. Tunc anima per cognitionem reatus sui ad terram consternitur, cum caro quam vitam suam credidit redire ad pulverem urgetur. Tunc in mortem filii illius cadunt, cum cogitationes illicitae quae modo ex illa prodeunt, in extrema vitae ultione dissipantur, sicut scriptum est: In illa die peribunt omnes cogitationes eorum . Quae scilicet durae cogitationes intelligi etiam per lapidum significationem valent. Nam sequitur: Et non relinquent in te lapidem super lapidem. Perversa etenim mens cum perversae cogitationi ad
Abbreviated transcription (Latin):
uidicii retedat amemoria. quatenꝰ
dũ mens pauida ex tremi ultionis ti¬
more trans figitur: quanto nunc p̃¬
sens laeticia: ttinto pꝰ ira sub sequens
tẽperetur. Hinc nã scriꝑtum est
Becitꝰ homo qui semꝑ est pauidus: qui
uero mentis est dure corruet in malũ.
Sequentis enĩ ira iuden tanco tunc
districtior portabitus: quanto nunc
et inc̃culpas nsinime timetur. Sequi¬
tur. Quia uenierit dies inte: ei cir¬
cum dabunt te inimici tui uallo.
Qui umquẽ sunt humanae animae
dent. quã in carnis amore posict.
deceptoriis delectation.b fouent
Quc̃ uaillo circũ dant: quia ante
mentis eius oculos reductis ini¬
quicatib quas ꝑ petrtiuit hanc
ad sacieta tem sucie dãpnationis
trahentes choartant: ut in ip¬
sa iã ex tremitate uitaȩ dep̃¬
hensa et a quibus hostib cir¬
cũ clusa sit uideat : ec ttim eua¬
dendi adicũ inuenire ñ possit
licuic agere c̃tep̃sit. De quib
adhuc apte qđ sequit᷑ intelligi

Expanded text:
judicii recedat a memoria, quatenus judicii recedat a memoria, quatenus dum mens pavida extremae ultionis timore transfigitur, quantum nunc praesens laetitia, tantum post ira subsequens temperetur. Hinc namque scriptum est: « Beatus homo qui semper est pavidus; qui vero mentis est durae, corruet in malum . » Sequentis enim ira judicii tanto tunc districtior portabitur, quanto nunc et inter culpas minime timetur. Sequitur: « Quia venient dies in te et circumdabunt te inimici tui vallo. » Qui unquam sunt humanae animae dent, quam in carnis amore positam deceptoriis delectationibus foveant: quam vallo circumdant, quia ante mentis ejus oculos reductis iniquitatibus quas perpetravit, hanc ad satietatem suae damnationis trahentes coarctant, ut in ipsa jam extremitate vitae deprehensa, a quibus hostibus circumclusa sit videat, et tamen evadendi aditum invenire non possit, licuit agere, contempsit. De quibus adhuc apte quod sequitur intelligi
Abbreviated transcription (Latin):
norib Icrlitutur dũ in cornis uolup¬
tate resoluitur : dũ nullae uenturȩ
pene formidine terrotur. pacẽ habet
indie sua.: quae graue dc̃ pnationis
suce scandalũ indic habebit alienae.
bi enĩ affligonda est ubi iusti lactabun¬
tur: et cuncta que modo oi ad paicem
sunt. tunc ine maritudinẽ rixeuer
ex pauit. cũ a pros iciendis ma¬
lis sequentib oculos mentis elau¬
sic. Unde nunc ei dicitur. Nunc
autẽ : abscondita sunt ab oculis
tuis. Peruersa quippe anima reb
p̃sentib dedita. terrenis uolupta¬
tib resolutti. abscondit sibi inala
sequentia quia p̃uidere futura
refugit. quae p̾sentẽ laeticiã ꝑ¬
turbent. Dumq. in p̃sentis uictie ob¬
lectationẽ se deserit. quid aliud quã
clausis oculis ad ignẽ uadit: unde
bene scriptũ est. Indiebonorũ ne in¬
memor sis malorũ. Etunde ꝑ paulũ
dicitur. Quigtudent : tumquã
ñ guidentes sinc. Quia et siqua est
p̃sentis tẽp̃rĩs. ita est agenda leticia
ut numquã amaritudo sequentis

Expanded text:
litur dum in carnis voluptate resolvitur, dum nulla venturae poenae formidine terretur, pacem habet in die sua, quae grave damnationis suae scandalum in die habebit aliena. Ibi enim affligenda est, ubi justi laetabuntur; et cuncta quae modo ei ad pacem sunt, tunc in amaritudinem rixae veexpavit, cur a prospiciendis malis sequentibus oculos mentis clausit. Unde ei dicitur: Nunc autem abscondita sunt ab oculis tuis. Ppraesentibus dedita, in terrenis voluptatibus resoluta, abscondit sibi mala sequentia, quia videre futura refugit, quae praesentem laetitiam perturbant; dumque in praesentis vitae oblectatione se deserit, quid aliud quam clausis oculis ad ignem vadit? Unde bene scriptum est: « In die bonorum ne immemor sis malorum . » Et unde per Paulum dicitur: « Qui gaudent tanquam non gaudentes sint , » quia et si qua est praesentis temporis, ita est agenda laetitia, ut nunquam amaritudo sequentis
Abbreviated transcription (Latin):
ricordiae uiscera coniutigarit
Inde enĩ ei quiest suꝑ omĩa cirppin¬
quamꝰ unde nos ꝑ cõpassionen
pximi aetiam subnos met ipsos
deponimus In rebus cor poralib
Nemo alta tangit : nisi qui tendit᷑
INrebus uero spiritalib certũ est:
quia quanto plus ꝑ cõpassionẽ atthra¬
imur: tanto altis uerius ꝓpinqua¬
mus. Ecce autẽ redẽptori huma¬
minime sufficit qđ in extremo iu¬
dicio dicturũ se eẽ ꝑhibuit: quã
chi fecistis. nisi et ante iudicium
hoc inse ostenderet qđ dixisset.
ut uidelicet demons traret quia
quisquis Nunic bona oꝑa indigen¬
tib exibet. ei haec speti aliter
impendit. cuius haec amore exhi¬
buerit. Et tanto seplus quisq ma¬
iorẽ mercedẽ recipit: quanto nec eũ
despicit qui ampliuꝰ despiciendus
uidetur. Quid enĩ in humane car¬
ne sublimius carne xp̃i. quae est suꝑ
angłos ex altatti : et quid in huma¬
nacarne ab iectius carne leꝓsi. quȩ
tumescentib uulnerib scinditur:
excilantib foetorib impletur:

Expanded text:
iae viscera conjungant. Inde enim ei qui est super omnia propinquamus, unde nos per compassionem proximi etiam sub nosmetipsos deponimus. In rebus corporalibus nemo alta tangit, nisi qui tenditur; in rebus vero spiritalibus certum est quia quanto plus per compassionem attrahimur, tanto altis verius appropinquamus. Ecce autem Redemptori geneminime sufficit quod in extremo judicio dicturuhi fecistis , nisi et ante judicium hoc in se ostenderet quod dixisset; ut videlicet demonstraret quia quisquis nunc bona opera indigentibus exhibet, ei haec specialiter impendit cujus haec amore exhibuerit. Et tanto plus quisque majorem mercedem recipit, quanto nec eum despicit qui amplius despiciendus videtur. Quid enim in humana carne sublimius carne Christi, quae est super angelos exaltata? Et quid in humana carne abjectius carne leprosi, quae tumescentibus vulneribus scinditur, et exhalantibus fetoribus impletur?
Abbreviated transcription (Latin):
ui in cuelis est festinat ex istere
amiliari in t̾ra et cõpati aetiam
aoctis et dispicabilib fr̃ib ñrecu
de tineri ñ potest. quẽ disponit ipse
de quo lo quitur. qui uiuit. et regnat
cũ patre inuni tate spũ scĩ deus. ꝑ
omiã scła seculorum. ameN.

Expanded text:
in coelo est festinat assistere, humiliari in terra et compati etiam abjectis et despicabilibus fratribus non recusretineri non potest, quem disponit ipse de quo loquimur, qui vivit et regnat cum Patre in unitate Spiritus sancti Deus, per omnia saecula saeculorum. Amen.
Abbreviated transcription (Latin):
ualet : quia non nũ quã in uir tu¬
tibus ꝓficere conamur. Et quedã
donci ꝑ cipimꝰ: aquibusdã uero
repulsi : in imis iacemus. Nemo enim
est qui tantũ uir tutes app̃hendat:
quantũ desiderat. Quia omni potens
deus interiora discernens. ipsis spiri¬
talib ꝓuectib modũ ponit. ut ex
hoc homo qđ app̃hendere conatur.
et ñ ualet in illis se ñ eleuet que ua¬
let. Unde ille quoque aegregius p̃¬
dicator qui raptꝰ usque ad tercium
caelũ fuerat paradisi archana pe¬
tempttitꝰ uolebat : sed quia omĩ potens
ds̃ termi nos constituit homini. qui
ad cognoscenda sublimia. et reduxit
iterũ ad infirma toleranda. Vt modi
sui mensurtis accipiens : dũ securita¬
tẽ cõprehendere conaret᷑ et ñ posset.
ne ꝑ elctionẽ extra se iret: ꝑ humi¬
litatẽ cogeretur intrasuos semꝑteꝑ¬

Expanded text:
valet; quia nonnunquam in virtuvalet; quia nonnunquam in virtutibus proficere conamur, et quaedam dona percipimus, a quibusdam vero repulsi in imis jacemus. Nemo enim est qui tantum virtutis apprehendat quantum desiderat, quia omnipotens Deus, interiora discernens, ipsis spiritalibus profectibus modum ponit, ut ex hoc homo quod apprehendere conatur, et non valet, in illis se non elevet, quae valet. Unde ille quoque egregius praedicator, qui raptus usque ad tertium coelum fuerat, paradisi arcana petentatus volebat. Sed quia omnipotens Deus terminos constituit homini qui ad cognoscenda sublimia, et reduxit iterum ad infirma toleranda, ut modi sui mensuras aspiciens, dum securitatem comprehendere conaretur et non posset, ne per elationem extra se iret, per humilitatem cogeretur intra suos semper ter
Abbreviated transcription (Latin):
feri et : eleuet. aut nimia ad uersitts
grauet. Statutũ quoque est quantũ
in ipsa uitai: mortali tẽporalit̾ uiuat.
Nam et si annos quindecĩ erechiae regi
aduitã addidit omnipotens ds̃ cum
eũ mori ꝑ misitNunc eũ presciuit eẽ
moriturum. Qua in re questio orit᷑.
quomodo et ꝑ ꝓpħam dicitur. Dis po¬
ne domui diare. quia morieris tu et
ñ uiues. Qui cũ mortis sententi a
dictti est: ꝓtinꝰ ad eiꝰ lacrimas et¬
uita ad ditai est. Sed ꝑ prophetã dñs
dixit quo tẽprẽ mori ipse mirebat᷑.
ꝑlargitatẽ uero miscđae illo eũ tẽpre
Amorte distulit. qđ ante scła ipse pre¬
sciuit. Nec propħa igit faillax qui tẽp
mortis in notuit. quouir ille morunere¬
batur. nec dominica staitutti ẽ uulsa
sunt: quia ut largitate dei anniuitȩ
crescerent. hoc quoq ante scła p̃fixũ
fuit: atque spatiũ uitae qđ in opina¬
teforis est additũ sine augm̃to pre¬
scientiae fuit intus stututũ. Qđ¬
tam̃ intellegi aetiã iuxta spm̃

Expanded text:
eritas elevet, aut nimia adversitas gravet. Statutum quoque est, quantum in ipsa vita mortali temporaliter vivatur. Nam etsi annos quindecim Ezechiae regi ad vitam addidit omnipotens Deus, cum eum mori permisit, tunc praescivit esse moriturum. Qua in re quaestio oritur: quomodo ei a propheta dicitur: « Dispone domui tuae, quia morieris tu, et non vives. » Cui cum mortis sententia dicta est, sed protinus ad ejus lacrymas est addita vita. Sed per prophetam Dominus dixit quo tempore mori ipse debebat, per largitatem vero misericordiae illo eum tempore a morte distulit, quo ante saecula ipse praescivit. Nec propheta igitur fallax, quia tempus mortis innotuit, quo vir ille mori merebatur, nec Dominica instituta convulsa sunt, quia ut largitate Dei anni vitae crescerent, hoc quoque ante saecula praefixum fuit, atque spatium vitae quod inopinate foris est additum, sine augmento praescientiae fuit intus statutum. tamen intelligi etiam juxta spiritum
Abbreviated transcription (Latin):
IXIT AUTEM ETAO
quos dcĩ qui in se con¬
fidebant ttĩquã iusti.
et asꝑnabant caete¬
ros parabolã istam.
Quã paraibolã dñs quia semꝑ orare et
ñ deficere dicebat: ita conclusit utdi¬
ceret. ueniente iudice. difficile fidem

Expanded text:
Dixit autem et ad quosdam qui in se confidebant tanquam justi, et aspernabantur caeteros, parabolam istam. Quia parabolam Dominus, qua semper orare et non deficere docebat, ita conclusit, ut dicere
Abbreviated transcription (Latin):
ne ꝑximi ꝑuersas cogitationes ꝓfert:
quasi in spelunca latrones resident. et sim¬
plicit̃ gradientes int̃ficiuNt : quando in
eos qui in nullo rei sunt lesionis gladios
defigunt. Mens enĩ fideliu non iam
domꝰ orationis sed spelunca latronis
est : quando relicta in nocentia et sim¬
plicitate scĩ tatis illud conatur ageres
unde ualeat ꝓximis nocere. Sed quia
contruꝑuersa haec omĩci uerbis redẽp¬
toris nrĩ ꝑ scãs paginas indesinent̃ in¬
struimur. Nurc usque hoc agit᷑ quod
ftictũ fuisse ꝑhibet᷑ cũ dicit᷑. Eterat
docens cotidie intẽplo. Cũ enĩ mentẽ
fideliũ ad cauenda mala subalicer
Sed sciendũ nob est. quia ueritatis
uerbis ueracit̃ erudimꝰ : siex trema
nrã formidolosce et indesinenter
aspicimus. Iuxta hoc qđ ꝑ quendã
scipientẽ dicitur. In omnib: oꝑib
tuis memorare nouissimatuti.
et inacterNum Non pecca

Expanded text:
ne proximi perversas cogitationes profert, ne proximi perversas cogitationes profert, quasi in spelunca latrones resident, et simpliciter gradientes interficiunt, quando in eos qui in nullo rei sunt laesionis gladios defigunt. Mens enim fidelium jam non domus orationis, sed spelunca latronum est, quando, relicta innocentia et simplicitate sanctitatis, illud conatur agere unde valeat proximis nocere. Sed quia contra perversa haec omnia verbis Redemptoris nostri per sacras paginas indesinenter instruimur, nunc usque hoc agitur, quod factum fuisse perhibetur, cum dicitur: Et erat docens quotidie in templo. Cum enim mentem fidelium ad cavenda mala subtiliter Sed sciendum nobis est quia veritatis verbis veraciter erudimur, si extrema mala nostra formidolose et indesinenter aspicimus, juxta hoc quod per quemdam sapientem dicitur: In omnibus operibus tuis memorare novissima tua, et in aet
Abbreviated transcription (Latin):
ita in plebe fideli. uita religiosorũ.
Et sepe ñ nulli religionis habitũ sumunt:
et dũ sacrorũ ordinũ locũ ꝑcipiunt scaẽ
religionis officiũ in cõmertiĩ terrere
negotiationis thrauNt. Uendentes quip¬
pe intemplo sunt : qui hoc qđ quib: dã
iurae cõpetit cd p̃miũ largiuntur
Iusticic̃ enĩ uendere est: hanc ꝓp̃miu
acceptione seruare. Ementes uero in
templo sunt : qui dũ hoc ꝑsoluere ꝓxi¬
mo qđ iuistũ est nolunt. dumq rem
iurae debittĩ sticere c̃tempnunt. dato
patronis p̃mio emunt peccatũ. Quib:
benedicitur. Domꝰ mea domꝰ orationis ẽ.
uos autẽ fecistis etĩ speluncã latronum.
Quia dũ non nũquã ꝑuersi homines locũ
regiminis tenent: ibi maliciae suae gla¬
diis occidunt. ubi uiui ficare ꝓximos
orationis suce int̾cessione debuercint.
Iemplũ quoq et domꝰ dĩ est ipsa mens atq
c̃scientia fideliũ. que siquando in laesio¬

Expanded text:
ita et in plebe fideli vita religiosorum. ita et in plebe fideli vita religiosorum. Et saepe nonnulli religionis habitum sumunt, et dum sacrorum ordinum locum percipiunt, sanctae religionis officium in commercium terrenae negotiationis trahunt. Vendentes quippe in templo sunt , qui hoc quod quibusdam jure competit ad praemium largiuntur. Justitiam enim vendere est hanc pro praemii acceptione servare. Ementes vero in templo sunt qui dum hoc persolvere proximo quod justum est nolunt, dumque rem jure debitam facere contemnunt, dato patronis praemio emunt peccatum. Quibus bene dicitur: Domus mea, domus orationis est; vos autem fecistis illam speluncam latronum, quia dum nonnunquam perversi homines locum religionis tenent, ibi malitiae suae gladiis occidunt, ubi vivificare proximos orationis suae intercessione debuerunt. 7. Templum quoque et domus Dei est ipsa mens atque conscientia fidelium. Quae si quando in laesio
Abbreviated transcription (Latin):
dicẽ. et uidex tradat te ex actori. et
exactor mittate in carcerẽ. Aduer¬
scirius quippe nr̃ inuia: est sermo dĩ
c̃trtiruiꝰ nr̃is carnalib desideriis in p̃¬
sent uitt. a quo ipse lib̾atur qui p̃cep¬
tis eiꝰ humilit̃ subditur. Alio quiN
ad uersarius iudici et uidex tradet
exactori : quia ex sermone dÑi
contemptor eiꝰ peccator tenebitur:
in examine ui dicis quẽ iudex exac¬
tori tradet : quia hunc malig̾no spi¬
ritui adultionẽ trahere ꝑmittit
ut cõpulsc̃ animã ipse adpoenã de
corpore exigat. quae ei ad culpã
sponte consentit. Exactor mittit
in carcerẽ: quia ꝑ malignũ spm̃
in inferno recruditur : quo usq
dies udici ueniat. ex quo iam
in inferni ignibus simul et ipse cruciet᷑.
xpleca igitur ꝑditione ciuitatis quã nos
ad ꝑeuntis animae similitudinc̃ traxi¬
mus : ꝓtinꝰ subdit᷑. Et in gress intẽplũ
cõepit eicere uendentes. et ementes de
illo. Sicut tẽplũ dĩ inciui tate est:

Expanded text:
dicem, et judex tradat te exactori, et exactor mittat te in carcerem . Adversarius quippe noster in via est sermo Dei, contrarius nostris carnalibus desideriis in praesenti vita. A quo ipse liberatur qui praeceptis ejus humiliter subditur. Alioquin adversarius judici, et judex tradet exactori, quia ex sermone Domini contempto reus peccator tenebitur in examine judicis. Quem judex exactori tradit, quia hunc maligno spiritui ad ultionem trahere permittit, ut compulsam animam ipse ad poenam de corpore exigat, quae ei ad culpam sponte consensit. Exactor mittit in carcerem, quia per malignum spiritum in inferno retruditur, quousque dies judicii veniat, ex quo jam in inferni ignibus simul et ipse crucietur. 6. Expleta ergo perditione civitatis, quam nos ad pereuntis animae similitudinem traximus, protinus subditur: Et ingressus templum coepit ejicere vendentes et ementes de illo. Sicut templum Dei in civitate est,
Abbreviated transcription (Latin):
lentiori gradu caecideriNt: grauuiꝰ
aelidantur. Sed et qui cumque nos¬
deliquimus. Nullo modo absperan¬
da clemeritia deficicimus: quia
iuiuens ecpost obitum mortuos
suscittiuit. Confracta resttiura¬
uit : desperata curauit. Et quam¬
uis NoN fecerimus euis uolunta¬
tem: dnm̃ tameN iNuocemus.
et siNt oculi firĩ iN manibus eiꝰ
INtendentes. donec ipse suos at¬
tollat suꝑ nos & misereatur nr̃i.
S it nobis semꝑ benedictus incorde.
benedictuð in ore: benedictus
iNactu : quatenus siqua uirtus.
siqua laus disciplinae. ut illud
ut Nobis cum sit deud pacis per
ipsum. ameN

Expanded text:
lentiori gradu ceciderint, gravius lentiori gradu ceciderint, gravius elidantur. Sed et nos quicunque deliquimus, nullo modo ab speranda clementia deficiamus; quia vivens et post obitum mortuos suscitavit, confracta restuit, desperata curauit. Et quamuis non fecerimus eius volūtatem, Dominum tamē inuocemus et sint oculi nostri in manibus ejus intendentes, donec ipse suos attollat super nos, et misereatur nostri. Sit nobis semper Benedictus in corde, Benedictus in ore, Benedictus actu, quatenus si qua virtus, si qua laus disciplinae, ut illud ut nobiscum sit. Deus pacis per ipsum, in
Abbreviated transcription (Latin):
uexillũ institutionis sequentes: diabo¬
licas aeies uirilit̃ in fringunt. Quibus
illud ꝓpheticũ. coaptat᷑ Erunc oculi
tui. uidentes p̃ceptorẽ tuũ Deniq fide¬
lis opinio est: qđ unꝰ quisq scõrũ cũ illis
surget in regeneratione. quos dñõ a dqui¬
siuit.
Cũ igitur uni uersi huiꝰ cemodi insticu¬
tionis eiꝰ sequaces inunũ coccti fuerint.
quale signuĩ cpłatus BENEDIC TITUnC
ille copiosus exercitꝰ se ipsũ ex hibebit:
O qualigtu dio tunc ille tripudiabit
qui se se illis cohortibus inmisceripotu¬
erit : Nunc om̃s uelloco uel affectu
uicini in eũ cordis intuitũ dirigant.
Omnici enĩ : omnib fuctus est Nabert̃
enĩ pueri for mã inpuero: quã se¬
quantur. Ut qm̃ exẽplũ isciac dõ
oblcti sunt : primordia sua caueant
fermentare. Ac de inceps quique
ꝑ aetcitũ successiones sint ꝑfecti
sensu : ut apat̾na sui nutrici picieta
te degenerent: Neforte si abexcel¬

Expanded text:
vexillum institutionis sequentes, diabovexillum institutionis sequentes, diabolicas acies viriliter infringunt. Quibus illud propheticum coaptatur, erunt oculi tui, videntes praeceptorem tuum . Denique fidelis opinio est, quod unusquisque sanctorum cum illis surget in regeneratione, quos Domino acquisivit. Cum igitur universi hujusce institutionis ejus sequaces, in unum coacti fuerint; quale signum apostolatus Benedicto tunc ille copiosus exercitus seipsum exhibebit? O quali gaudio tunc ille tripudiabit, qui sese illis cohortibus immiscere potuerit! Nunc omnes, vel loco vel affectu vicini, in eum cordis intuitum dirigant. Omnia enim omnibus factus est. Habet enim pueri formam in puero quam sequantur; ut quoniam ad exemplum Isaac Deo oblati sunt, primordia sua caveant fermentare. Ac deinceps quique per aetatum successiones sint perfecti sensu; ut a paterna sui nutritii pietate non degenerent. Ne forte si ab excel
Abbreviated transcription (Latin):
co dimissa sunt maricie peccata multa:
qͥa dilex̃ multũ. Caeterũ ad laudes
eiꝰdẽ principis dei. semꝑ iuxta psalmis¬
tã adicere cuiquã desiderandũ est :
sed nos affectũ quidẽ ex hib̾e possumꝰ. ef¬
fectu uero tanttie rei nequaquã ex¬
plere sufficimꝰ. Qua ꝓpt̃ cosdẽ illiuꝰ lau¬
des ñ una uox: ñ una c̃ gregatio neq
una urbs uel ꝓuincia ꝓclamec. sed
ubicũq scã aeccła diffundit᷑ ꝑtribus
ꝑ nationes ꝑ linguas. laus bene dictifre¬
quentetur. Si enĩ in multi tudine popłi
dignitas regis est. ut cuc salomon. quan¬
tã puctimꝰ eẽ dignitatẽ istiuꝰ regis quãe
ttĩ numeros ꝓ sequit᷑ exercitꝰ monachorũ.
Quis umquã rex cuit ĩmꝑator in tantis mun¬
di partib imꝑauic. cuc ex tã diuersis
nationib sibitantas legiones c̃ duxit
Quanti uidelicec istecul libet sexꝰ etae¬
tatis in xp̃i milicia uoluntariae iura
disponit: qͥ quasi p̃sentẽ incuentes. et

Expanded text:
co dimissa sunt Mariae peccata multa, co dimissa sunt Mariae peccata multa, quia dilexit multum . Caeterum ad laudes ejusdem principis Dei semper, juxta Psalmistam, adjicere, cuiquam desiderandum est. Sed nos affectum quidem exhibere possumus, perfectionem vero tantae rei nequaquam explere sufficimus. Quapropter easdem illius laudes, non una vox, non una congregatio, neque una urbs vel provincia proclamat; sed ubicunque sancta Ecclesia diffunditur, per tribus, per nationes, per linguas, laus Benedicti frequentatur. Si enim in multitudine populi dignitas regis est , ut ait Salomon, quantam putamus esse dignitatem istius regis, quem tam numerosus prosequitur exercitus monachorum? Quis unquam rex aut imperator in tantis mundi partibus imperavit, aut ex tam diversis nationibus sibi tantas legiones conduxit, quantas videlicet iste, cujuslibet sexus et aetatis in Christi militia, voluntarie juratas disponit? Quem quasi praesentem intuentes, et
Abbreviated transcription (Latin):
lecenꝰ inuacuũ recipiamꝰ. Tantꝰ fulgor:¬
caecitatẽ m̃tis nrãe illuminet. Tanca pie¬
tos: duritiã nrtim̃ emolliat. Ic̃ potens
medicina: uulnerai nr̃ã sanet. Sienĩ cid¬
huc puerulꝰ ita capisteriũ reparauit.
ut nec scissura quidẽ appareret: nod qui
uase adhonorẽ in domodĩ ꝑ grãm uocati
sumꝰ. quia multas peccatorũ scissuras
incurrimꝰ ꝑ eundẽ medicũ qui iã suo
regi socictꝰ est: reparari poterimꝰ. Si ni¬
gredo scelerũ nod de colorcuut. ñ simus
ut aeth y opes qui ñ mutant pelles
Suas: sed a deiꝰ manũ recurrentes.
annona miscđae sic̃ ille coruuꝰ. abeo
requiramꝰ. Sietid̃ int̾ in iuriosos me¬
rito cõparandisumꝰ: illũ tam̃ affec¬
tũ quo ꝓse odiente fleuit. ab ipso re¬
poscamus. Neque enĩ supplices quam
in malicia lugebat. Gaudetimꝰ ergo :
et erga dnm̃ nrm̃ qua ualea̾mꝰ adnisu.
dilectionis affectũ ex̾ibeamꝰ. Hã id cir¬

Expanded text:
latenus in vacuum recipiamus. Tantlatenus in vacuum recipiamus. Tantcaecitatem mentis nostrae illuminet. Tanta pietas, duritiam emolliat. Tam potens medicina, vulnera nostra sanet. Si enim adhuc puerulus ita capisterium reparavit, ut nec scissura quidem appareret; nos, qui vasa ad honorem in domo Dei per gratiam vocati sumus, quia multas peccatorum scissuras incurrimus, per eumdem medicum qui jam suo regi sociatus est, reparari poterimus. Si nigredo scelerum nos decoloravit, non simus ut Aethiopes, qui non mutant pellem suam; sed ad ejus manum recurrentes, annonam misericordiae, sicut ille corvus, ab eo requiramus. Si etiam inter injuriosos merito computandi sumus, illum tamen affectum, quo pro se odiente flevit, ab ipso reposcamus. Neque enim supplices, quamin malitia lugebat. Gaudeamus ergo, et erga Dominum nostrum, quo valemus adnisu dilectionis affectum exhibeamus. Nam idcir
Abbreviated transcription (Latin):
uoluerit. Forte enĩ cũ scã mens eiꝰ adeo di¬
latt̃ eet̃: ut omnẽ mundũ simul c̾spiceret
hunc locũ sibi quodã occulto c̃silio spetialic̃¬
T.ll delgituic Uiderit ergo quisquis est cuiloxꝰ
tũ multis usquequaq ttintũ desiderabilis
n negat᷑. quantꝰ habend sit : quanitiq reue¬
rentia ex colendud. Pondus quippe cui us¬
libet retitꝰ: ñ solũ ex intellectu gerentis uel
temprẽ: sed etiam ex loco solet pensari.
H inc enĩ uelut cmnciori ex ꝓbraitione: contra
impiũ uox diuina queritur dicens. Int̾ra
scorũ inique gessit: et ñ uidebit głam dñi
Etitẽ. Dilectudm̃s: indomo mea malce
oꝑacꝰ est. Alioquin quẽ p̃sentia tanti
patrid ad sui reuerentia ñ flectit spm̃¬
iuidae uidetur participare: Cuiꝰ durici¬
ce am nec uisio. nec locutio. nec c̃uiui um
lipsuiꝰ dnĩ emolliuit. Inspiciamꝰ ergo qđ
adeo donctũ est nob̾. ẽ toblatt̃ grcm nul¬

Expanded text:
voluerit. Forte enim, cū sancta mens eius adeo divoluerit. Forte enim, cū sancta mens eius adeo dilatata esset, vt omnem mundum simul conspiceret: hunc locum, sibi quodam occulto consilio specialiter delegit. Viderit ergo quisquis est, cui locus tam multis vsquequaque tantum desiderabilis non negatur: quanti habendus sit, quantaque reuerentia excolendus. Pondus quippe cuiuslibet reatus, non solum ex intellectu gerentis, vel tempore, sed etiam ex loco solet pensari. Hinc enim velut a maiori exprobratione, contra impium vox diuina queritur, dicens. In terra sanctorum inique gessit, & non videbit gloriam Domini. Et item. Dilectus meus in Domo mea male operatus est. Alioquin, quem præsentia tanti Patris ad sui reuerentiam non flectit, spiritum Iudæ videtur participare. Cuius duritiam, nec visio, nec locutio, nec conuiuium ipsius Domini emolliuit. Inspiciamus ergo, quid a Deo donatum est nobis: & oblatam gratiam nul
Abbreviated transcription (Latin):
H octam̃ ad ipsuiꝰ honorificentiã referamꝰ:
qđ ñ abus quilibet ex magistris ceccłae
uitã tanti patris digessic quã in signis
ille disertissimꝰ papa GREGORIUS: qui
totũ qđ scripsic quasi aurũ refulget
Diuinitꝰ enĩ dispositũ est : uecũ isdẽ ex¬
cellentissimꝰ legis lator in cacteris modis
sit cdõ decoratꝰ: etiẽ hi nc maiori auctori¬
tate: tã ipse quã legis lationes robore¬
pontifex or dinauie Quce scilicet uite
etic̃ ex occasione dialogieiꝰ ut pluribus
in notesceret : et ñ solũ apudlatinos. sed etiam
apud grecos. notissimci foret. Nec illuc p̃tere¬
as qd om̃i modis guidendĩ nob̾ est. h unc
cantũ splendorẽ in hanc nrãm occiducĩ regi¬
onẽ uenire : diuino nutu donatũsit. Neque
enĩ abre credimꝰ contigisse : qđ clientẽ uni¬
ce dilectũ uidelicet inaurũ. as in parces
adhuc uiuens direxic. etdemũ se trans ferre

Expanded text:
Hoc tamen ad ipsius honorificentiam referamus, Hoc tamen ad ipsius honorificentiam referamus, quod non alius quilibet ex magistris Ecclesiæ, vitam tanti Patris digessit, quam insignis ille disertissimus Papa Gregorius, qui totum quod scripsit, quasi aurum refulget. Diuinitus enim dispositum est, vt cum isdem excellentissimus Legislator in cæteris modis sit a Deo decoratus: etiam hinc maiori authoritate, tam ipse quam legislatio eius roborePontifex ordinauit. Quæ scilicet vita, etiam ex occasione Dialogi eius, pluribus innotesceret: & non solum apud Latinos, sed etiam apud Græcos notissima foret. Nec illud prætereat quod omnimodis gaudendum nobis est, hunc tantum splendorem in hanc nostram occiduam regionem venire, diuino nutu donatum esse. Nec abs re credimus cōtigisse, quod clientem vnice dilectum, beatum videlicet Maurum, has in partes adhuc viuēs direxerit, & demum se transferri
Abbreviated transcription (Latin):
sus est: qđ nec ipse martinꝰ toto orbe mura¬
bilis fecisse refertur : Etquia iugũ non
solũ ab adolescentia. sed etiã ab ipse in¬
fantia portaiuit : ut ibidẽ hierȩ mics pro¬
sequitur. in illo caelesti capitolio singu¬
larit̃ sedebit. Hec sine diuino moderami¬
ne gestũ fuisse constat: qđ aculeos tẽp¬
tationis insese tã ualidos ibidẽ ex ꝑtꝰ est
Sicut enĩ dux bonorũ petrꝰ primo sibi osten¬
susest. tũ dominico gregi p̃lacꝰ: siciste
princeps dĩ trintorũ milib: monachorum
p̃ferendus. oportuit ut ꝓprio discrimine
ꝓbaret: qualic̃ subditis misereri debu¬
isset. Quic tam̃ primo certaminis im¬
petũ fortic̃ deuicit: talequid deinceps
nũquã sensit. Quã oboedient̃ scine et
qũa diserte priuato bono quisq debe¬
at cõmune debeo p̃ferre : hic spiri¬
talis disciplinae magister in hoc suo
fticto demonstrat: qđ mox in expetiꝰ
est dilectã solitudinem se uincens dese
tuhabentur: Nos interĩ tacetimꝰ de illis.

Expanded text:
sus est. Quod nec ipse quidem Martinus, toto orbe mirabilis, fecisse refertur. Et quia jugum non solum ab adolescentia, sed etiam ab ipsa infantia portavit , ut ibidem Jeremias prosequitur, in illo coelesti capitolio singulariter sedebit. Nec sine divino moderamine gestum fuisse constat, quod aculeos tentationis in sese tam validos, ibidem expertus est. Sicut enim dux bonorum Petrus, primo sibi ostensus, est tunc Dominico gregi praelatus; sic iste princeps Dei tantorum millibus monachorum praeferendus, oportuit ut proprio discrimine probaret, qualiter subditis misereri debuisset. Quia tamen primo certaminis impetum fortiter devicit, tale quid deinceps nunquam sensit. Quam obedienter sane, et quam diserte privato bono quisque debeat commune bonum praeferre, hic spiritalis disciplinae magister in hoc suo facto demonstrat. Quod mox ut expetitus est, dilectam solitudinem se vincens desertu habentur, nos interim taceamus d
Abbreviated transcription (Latin):
uiuit: Ethabundantius habeti&.
qui ꝑse uenindo usq infinem
ꝑ illud oscium id est ꝑ fidem xp̃i
egre diuntur. q̃m̃ uerfideles mo¬
riuntur: Ethabundantius habe¬
antꝰ uitã ueniendo quo pastor ille
p̃cessĩt ubi numquã de inde moriant᷑
Quamuis ergo ethic in ipsõ ouili non
desint pascuci : quod adutrumq
possumus intelligere quod dictũ ẽ.
et pascua inueniet: id ẽ. ad ingressũ
et ad egressum: ta men tunc̾ uere
pascua inuenient ubi saturarent᷑
qui esurient et sĩtiunt iustitiam:
Qualia pascua inuenit. cui diccũ ẽ.
Hodie mecum eris in pansdyso Quomo¬
do autẽ ipse sit ostium. ipse pastor.i
aut ꝑsẽ ipsum quod ammodo et iam
ipsẽ ingredi et egredi intellegatur.
et quis namsĩt hostiarius : longũ est
hodie quęrere: et diserendo sicut
ipse donauerit explicare¬

Expanded text:
ius habeant, qui perseverando usque in finem, per illud ostium, id est, per fidem Christi egrediuntur, quoniam veri fideles moriuntur, et abundantius habebunt vitam, veniendo quo pastor ille praecessit, ubi nunquam deinde moriantur. Quamvis ergo et hic in ipso ovili non desint pascua quoniam ad utrumque possumus intelligere quod dictum est, et pascua inveniet, id est, et ad ingressum et ad egressum: tamen tunc vera pascua invenient, ubi saturentur qui esuriunt et sitiunt justitiam ; qualia pascua invenit cui dictum est, Hodie mecum eris in paradiso . Quomodo autem ipse sit ostium, ipse pastor, ut per seipsum quodammodo etiam ipse ingredi et egredi intelligatur, et quisnam sit ostiarius, longum est hodie quaerere, et disserendo sicut ipse donaverit explicare
Abbreviated transcription (Latin):
ingredietur et egredietur. et pas¬
cu̾a in ueniaᷤt Est ergo ciliquis non
solũ ingressus. uerũm etiã egressũs
est istt̃ laudabilis. et beacus egressus:
Possem quidem dicere ingredi nos: quan¬
do interius aliquid cogitimus ł gre¬
di cutẽ: quando exterius aliquid
openĩmur: Et qm̃ sic ut dicit apłs. per
fidem ẽtiam foris idẽ corã hominib:
openiri Unde et inpsalmo legitur
Exut homo adopussuum Et̃ ipse dñs
sed plus me delectat qđ ipsa ueri¬
tstam quã pciscor bonus. et ideo
doctor bonus quodam modo Nos
al monuit. queni ad modum Nos¬
intellegere debemus qđ aut ingr¬
dietur et egredict᷑: et pascua inueni&

Expanded text:
redietur, et egredietur, et pascua inveniet. Est ergo aliquis non solum ingressus, verum etiam egressus est iste laudabilis et beatus egressus! Possem quidem dicere ingredi nos, quando interius aliquid cogitamus; egredi autem, quando exterius aliquid operamur: et quoniam, sicut dicit Apostolus, per ndum ipsam fidem etiam foris, id est, coram hominibus operari. Unde et in Psalmo legitur, Exiet homo ad opminibus . » Sed plus me delectat quod ipsa veritanquam pastor bonus, et ideo doctor bonus quodammodo nos admonuit, quemadmodum intelligere debeamus quod ait: « Ingredietur et egredietur, et pascua inven
Abbreviated transcription (Latin):
tis actiã aliastudeatis ĩtellige¬
re quae ñ audistis. Quatenꝰ alic
Ex Alus colligentes. etiam illadis¬
catis ex uob̾ met ipsis agere : que
nec clũ exp̃dicatorto ore didi¬
cistis. Pigrũ uero seruũ quasen¬
tentiaferiat : audicamꝰ. Tollite
abeo ttlentũ. et date ei qͥhabet
decẽ talentti. Oportunũ ualde
uidebatur ut cũ malo seruo unũ
talentũ tollitur : ei potuꝰ qͥ duo
quã qͥ quinq talenta acceꝑat da¬
retur. Illi enĩ daqri debuit qͣ minꝰ.
quã qͥplus habuit. Sed sic̃ suꝑ iu̾di¬
ximus ꝑ quinq talento quinq
uidelicẽt sensus idest ex tĩorũ
scientia designatur: duob uero.¬
ex primitur. Plus ergo habuit
qui duo : quã qͥ quinq talentt
accepit. Quia qui ꝑtalentꝰ quinq
exteriorũ ad min Strationẽ me¬
ruit : ab ĩtellectu ĩ ternorũ ad¬
huc uaicuuꝰ fuit. Unũ ergota¬
lentũ qͦ ĩ tellectũ signisicari di¬
ximꝰ. illidari debuit. qͥ beneex

Expanded text:
tis etiam alia studeatis intelligere quae non auditis, quatenus alia ex aliis colligentes, etiam illa discatis ex vobismetipsis agere quae necdum ex praedicatoris ore didicistis. Pigrum vero servum qua sententia feriat audiamus: Tollite ab eo talentum, et date ei qui habet decem talenta. 5. Opportunum valde videbatur ut cum talentum tollitur, ei potius qui duo quam qui quinque talenta acceperat, daretur: illi enim dari debuit qui minus, quam qui plus habuit. Sed sicut superius diximus, per quinque talenta, quinque videlicet sensus, id est, exteriorum scientia designatur; per duo auexprimitur: plus ergo habuit qui duo quam qui quinque talenta percepit: quia qui per talenta quinque exteriorum administrationem meruit, ab intellectu internorum adhuc vacuus fuit. Unum ergo talentum, quod intellectum significari diximus, illi dari debuit qui bene ex
Abbreviated transcription (Latin):
Nottindũ qđ ĩucilisseruuꝰ. durũ dnm̃ uo
cat: cuitam̃ adlucrũ deseruire dissimu¬
lat. ⁊ tunuisse sedicit ĩlucro talentũ ex¬
pendere : qͥ hoc solũ timere debuerat.
ne hoc sine lucro ad dnm̃ reportarec¬

Expanded text:
inutilis servus durum dominum vocat, cui tamen ad lucrum deservire dissimulat, et timuisse se dicit in lucro talentum expendere, qui hoc solum timere debuerat, ne hoc sine lucro reportare
Abbreviated transcription (Latin):
Cũq sepeccatores c̃siderant : scĩ tocid
uias arriꝑe trepidant. ⁊ remanere in
siuis iniquitatib ñ formidant. Quorũ
bene petrꝰ adhuc in infir mitate positus.
speciẽ uenet: cũ uiso miraculo pisciũ
dix Exiame dnẽ : quia homo percator
sũ. Immo sice peccatorẽ c̃sideras: o¬
portet ut cite dnm ñ reppellas Sedqͥ
id circo melioris habitꝰ uias et rectioris
uitte app̃hendere arcẽ nolunt : qͥa infir¬
mos eẽ se c̃ spiciunt: quasi peccatore s
ĩ ꝑturbatione c̃siliũ ñ habent. dũ mori¬
unt᷑ et uitã timent. Unde ethuic ser¬
uo: protinꝰ respondet᷑. Serue male et
piger sciebas quia moeto ubiñ semino.
⁊ c̃grego ubi ñ spargo: oportuicergote
dare peccunic̃ mecĩnũ mularuis: et
ego ueniens recepissẽ utiq qđ meuẽ.
cũ usuro x uerbis suis seruuꝰ c̃strin¬
gitur. cum dñs dicit. meto ubi ñ se¬
mino: et colligo ubiñ spargo. Acsi
aꝑte diccit. Si iuxtatuã sententiã
⁊ illud ex quiro qđ ad erogandũ non

Expanded text:
se peccatores considerant, sanctitatis vias arripere trepidant, et remanere in suis iniquitatibus non formidant. Quorum bene Petrus adhuc in infirmitate positus speciem tenet, cum viso miraculo piscium, dixit: Exi a me, Domine, quia homo peccator sum . Imo si te peccatorem consideras, oportet ut a te Dominum non repellas. Sed qui idcirco melioris habitus vias, et rectioris vitae apprehendere arcem nolunt, quia infirmos se esse conspiciunt, quasi et peccatores sin perturbatione consilium non habent, dum moriuntur, et vitam timent. Unde et huic servo protinus respondetur: Serve male et piger, sciebas quia meto ubi non semino, et congrego ubi non spadare pecuniam meam nummulariis, et ego veniens recepissem utique quod meum est cum usura. Ex verbis suis servus constringitur cum dominus dicit: Meto ubi non semino, et congrego ubi non sparsi. Ac si aperte dicat: Si juxta tuam sententiam et illud exquiro quod non
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ pauca fusti fidelis: sup᷑ tnultate c̃¬
sticuã. ĩ tra ĩgaudiũ dnĩtui. s auca
qͥ ppe sunc bona omĩa p̃sentis
itur : quando deuicta omi corruptionis
molestia. de aet̾nis gaudiis ĩ illa caelesti
sede gloriat᷑. Tunc ad dnĩ sui gaudiũ ꝑ¬
fecte ĩtro miccit᷑: quando ĩ aec̃na illa
patria assup̃cꝰ atq angłorũ coetib ad¬
mixtꝰ : sic ĩ teriuꝰ gtuidet demunere: ut
ñ sit iã qđ exteriuꝰ doletit decorruptio
Seruuꝰ autẽ qͥ oꝑ are decalento no¬
luit: ad dnm̃ cũ uerbis excusationis

Expanded text:
ulta te constituam, intra in gaudium domini tui. Pauca quippe bona sunt omnia praesentis itur quando, devicta omni corruptionis molestia, de aeternis gaudiis in illa coelesti sede gloriatur. Tunc ad domini sui gaudium perfecte 1465 intromittitur, quando in aeterna illa patria assumptus, atque angelorum coetibus admistus, sic interius gaudet de munere, ut non sit jam quod exterius doleat de corruptione. 3. Servus autem qui operari de talento noluit, ad dominu