comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
te itaq oĩ tr̃pore: orantes ut digni habeamim fu-¬
ꝗere ista oĩa q̃ futura st̃. Hec intelligit᷑ fuga. ꝙͦ ma¬
theus cõmemorat. qͥ ñ debet fieri hieme uł sabbato.
A hiemẽ aut̃ ꝑtinent cure huiꝰ uite qͦs lucas aꝑte
posuit: ad sabbatũ uͦ crapula & ebieͥtas. Cure qͥppe
tristes st̃ uelut hiemps cͤapula uͦ & ebrietas carnali
leticia luxuriaq corsubmergit atꝙ obruit. Qd ma¬
lũ sabbati noĩe ꝓpt̾ea significatũ. ẽ: qi hȩc erat iam
sicuti & nc̃. ẽ. iudeoꝵ pei̾ama c̃suetudo. illo die de¬
liciis affluere: dũ spiritale sabbatũ ignorant. ec. l.i.¬

Expanded text:
gni habeamini fugere ista omnia quae futura sunt. haec intellegitur fuga, quam Mattheus commemorat, quae non debet fieri hieme uel sabbato. ad hiemem autem pertinent curae huius uitae, quas Lucas aperte posuit, ad sabbatum uero crapula et ebrietas. curae quippe tristes sunt uelut hiems, crapula uero et ebrietas carnali laetitia luxuriaque cor submergit adque obruit, quod malum sabbati nomine propterea significatum est, quia haec erat iam, sicuti et nunc est, Iudaeorum pessima consuetudo illo die deliciis afluere, dum spiritale sabbatum ignorant; aut si
Abbreviated transcription (Latin):
gͥnouerat adñs corda discipłorũ. de extidio ac ꝑditio¬
nc suȩ gentis. ec̃. contristanda: hoc. eos solatio al¬
luat: ut nossent sͥ etiã uideis abiestis socios ñ dẽ¬
soe gaudii regniq celestiszimmo plures multo qͣm
stiudta ꝑirent. ex oĩb toto orbe nationibꝰ. c̃ẽ. colli¬

Expanded text:
noverat Dominus corda discipulorum de excidio ac perditione suae gentis esse contristanda, hoc eos solatio allevat, ut nossent sibi etiam Judaeis abjectis, socios non defore gaudii regnique coelestis, imo plures multo quam de Judaea perirent ex omnibus toto orbe nationibus esse colli
Abbreviated transcription (Latin):
catis repletarũ ostendisse grauitatẽ: qͥ neq in tecto
posite. neq in agro manentes. repolite u tẽpestatẽ
intare possint. Dolor eñ p̃gnantis exnatura c̃ĩeqͥt᷑.
e partꝰ sie totiꝰ corporis uexatione ñ fundit᷑. Quix g
tles aĩe reꝑient᷑ in suo onere &e dolore c̃tinebunt᷑. illi

Expanded text:
catis repletarum ostendisse gravitatem, quae neque in tecto positae, neque in agro manentes repositae irae tempestatem vitare possint. Dolor enim praegnantes ex natura consequitur: et partus sine totius corporis vexatione non funditur. Quae ergo tales animae reperientur, in suo et
Abbreviated transcription (Latin):
suis filios ꝓtegens contͣ muluũ pugnat. Sic euã mat̾
nr̃a sapientia dĩ ꝑcarnis susteptionẽ infirmata qͦ¬
dãmͦ. unde apłs dicit. qͦd infirmũ. ẽ. dĩ. fortiꝰ. ẽ. ho¬
minib: ꝓtegit infirmitatẽ nr̃ãm. & resistit diabolo
ne nos rapiat. Inqͦ defensione. qͦd illa adu̾sus miluũ
conat᷑ affectu: hȩc adu̾sus diabolũ ꝑficit potestate.
Itẽ in cantico de uteronomii legimꝰ aliã similitudinẽ
sic̃ aquilã ꝓtegere nidũ suũ: & suꝑ pullos suos ex¬
pandens alas suas suscepit eos. & tulit suꝑ pennas suas.
Et pulchie qͥ herodẽ de sua nece tractantẽ uulpẽ uoca¬
uerat: seipsum aui comparat. fraudulenta eñi uulpes:
sẽ insidias auib tendere ñ cessat. Ecce relinqͥt᷑ uob̾: do¬

Expanded text:
suis filios protegens, contra milvum pugnat: sic etiam mater suis filios protegens, contra milvum pugnat: sic etiam mater nostra sapientia Dei per carnis susceptionem infirmata quodammodo unde apostolus dicit: Quod infirmum est Dei, fortius est hominibus , protegit infirmitatem nostram, et resistit diabolo, ne nos rapiat. In qua defensione, quod illa adversus milvum conatur affectu, haec adversus diabolum perficit potestate. Item in Cantico Deuteronomii legimus aliam similitudinem, sicut aquila protegere nidum suum, et super pullos suospandens alas suas, suscepit eos et tulit super pinnas suas . Et pulchre qui Herodem de sua nece tractantem vulpem vocarat , seipsum avi comparat. Fraudulenta enim vulpes, semper insidias avibus tendere non cessat. Ecce relinquetur vobis do
Abbreviated transcription (Latin):
sua specie hiemali ariditate deficit: uernali humo¬
ie uiri descit. Cȩlũ cotidie caligine noctis obducitur:
ce diurna claritate renouat᷑. hinc gͦ hinc fidelis qͥsq
colligat. & int̾i̾re hec & tam̃ ꝑinnouationẽ resici: qͦ
c̃stat nc̃ assidue uelut exdefestu reparari. ce lax.

Expanded text:
sua specie hiemali ariditate deficit, vernali humosua specie hiemali ariditate deficit, vernali humore viridescit. Coelum quotidie caligine noctis obducitur, et diurna claritate renovatur. Hinc ergo hinc fidelis quisque colligat et interire haec, et tamen per innovationem refici, quae constat nunc assidue velut ex defectu reparari Vet.
Abbreviated transcription (Latin):
qͥnc̃ tt̃ & tia: eodẽ uerbo repositi st̃. igni reseruati in cdĩẽ
uidicii & ꝑditionis hommũ impioꝵ. A ꝑtedocens. qͥa
uis. qͣ qͥndeci tantũ cubitis montiũ cacumina transcen¬
dit: ultra aeris echerisq confinia ꝑuenisse credenda
⁊̃ qͥcũq aut̃ ꝑuenire potuit: conimirũ iuxta p̃fatã
beati petri sententiã. ignis qͦ iudicũ ꝑueniet. Siautẽ
qũ e tica tnsibẽ: mouere porest qͣm̃ dicat ꝑceliastes.
imaginẽ transeunt: atam̃ ꝑ essentiã sine fine subsis¬
tunt. Preterit eñi: sigura huiꝰ mundi. Et ad ioħ̾em
alia c̃lenda st̃. s hȩc ipsa renouant᷑. Cclũ igit᷑ & t̾a¬
& tͣnsit & erit: qi & abca qͥm nc̃ habet speciȩ ꝑignẽ
t̾git᷑: & tam̃ in sua sẽꝑ natura seruat᷑. Unde & ꝑsalmis¬
tã dr̃. Mutabis ea: & mutabunt᷑. Quã qͥdẽ ultimã
cõmutationẽ suã. ipsis nob nc̃ uicissitudinib nun¬
uant: qͥb nr̃is uisib indesinent̾ alt̾nant. Nãt̾ra ã

Expanded text:
iti sunt igni reservati in die judicii, et perditionis hominum impiorum ; aperte docens quia vii, quae quindecim tantum cubitis montium cacumina transcendit , ultra aeris aetherisque confinia pervenisse credenda est. Quocunque autem pervenire potuit, eo nimirum, juxta praefatam beati Petri sententiam, et ignis judicii perveniet. Si autem coelum et terra transibunt, movere potest quomodo dicat Ecclesiastes: imaginem, transeunt, attamen per essentiam sine fine subsistunt. Praeterit enim figura hujus mundi . Et ad Joannem alia condenda sunt, sed haec ipsa renovantur. Coelum igitur et terra transit, et erit: quoniam ab ea quam nunc habet specie per ignem tergitur, et tamen in sua semper natura servatur. Unde per Psalmistam dicitur: Mutabis ea et mutabuntur . Quam quidem ultimam commutationem suam ipsis nobis nunc vicissitudinibus nuntiant, quibus nostris usibus indesinenter alternant. Nam terra a
Abbreviated transcription (Latin):
eñ angłos suos: & congregabit electos suos ã qͣtuor
uentis ad ẽ. ab uniu̾so orbe t̾rarũ: in qͥb gͦ gentib
ñ dũ.ẽ. eccłi̾a. oportet ut sit ñ ut õs qͥ ibi fuerint cre¬
dant. Dm̃s gentes ꝓmisse st̃ ñ om̃s hoĩes om̃iũ gen¬
tiũ. Ñ em̃ omniũ ÷ fides. Credit itaꝙ oĩs gens in õib¬
ĩ hõib qͥ electi st̃ ante constitutionẽ mundi: ingt̾is
ñ credit. & credentes odit. Q̃ mͦ em̃ & illua implebt̃.¬

Expanded text:
tos suos a quattuor uentis, id est ab uniuerso orbe terrarum. in quibus ergo gentibus nondum est ecclesia, oportet ut sit, non ut omnes, qui ibi fuerint, credant; omnes enim gentes promissae sunt, non omnes homines omnium gentium; non enim omnium est fides. credit itaque omnis gens in omnibus, qui electi sunt ante constitutionem mundi, in ceteris non credit et credentes odit. quo modo enim et illud implebitu
Abbreviated transcription (Latin):
de foris. ẽ. calicis. & parapsidis intꝰ aut̃ pleni estis rapina
& imunditia. Diu̾sis u̾bis codem qͦ supͣ sensu arguit
phariseos simulationis atq m̃datui: qͦd aliud osten¬
dant hõib foris. aliua domi agant: ñ qͦd in calice eors
& paraᷤͦside suꝑsticio moraret᷑. s qͦ foris hoĩb ostendeites
sc̃itatẽ: in habitu insermone. inphilacterus. in fimbriis.
morationũ longitudine. & incȩceris istrmodi: intrinse¬
cus aut et̃nt uitioꝵ sordib plem. Calicis nãꝙ usus: in¬
terior.ẽ. qͥ si obsorduerit: qͥd ꝓficit latꝰ exteri: Atq ido
int̾ioris c̃scientie nitor . t̃. obtinendꝰ: ut ea qͦ corporis

Expanded text:
is est calicis; et paropsidis, intus autem pleni estis rapina et immunditia? Diversis verbis eodem quo supra sensu arguit Pharisaeos simulationis atque mendacii, quod aliud ostendant hominibus foris, aliud domi agant. Non quod in calice eorum et paropside superstitio moraretur, sed quod hominibus ostenderent sanctitatem in habitu, in sermone, in phylacteriis, in fimbriis, in orationum longitudine, et in caeteris istiusmodi, intrinsecus autem essent vitiorum sordibus pleni. Calicis namque usus interior est, qui si obsorduerit, quid proficiet lotus exterius? Atque ideo interioris conscientiae nitor est obtinendus, ut ea quae corporis
Abbreviated transcription (Latin):
matio. Int̾rogantib enĩ discipłis. dñs ea respondit
qͦ iam ex illo tẽpore fuerant secutura: siue de extidi
ierłm unde orta. ẽ. ipsiꝰ int̾rogationis occasio: sie
de aduentu suo ꝑ eccłiam. in ꝙͣ usq ad finẽ uenireñ
cessat. In sus eñi ueniens agnoscit᷑: dũ eiꝰ cotidie m̃ bra
nascunt᷑. Deqͦ aduentu ait mͦ. uidebitis filiũ hoĩs
uementẽ innubib: deqͥb nubib dictũ. ẽ. ꝑ ꝓpħan¬

Expanded text:
t. interrogantibus enim dominus ea respondit, quae iam ex illo tempore fuerant secutura. siue de excidio Hierusalem. unde orta est ipsius interrogationis occasio, siue de aduentu suo per ecclesiam, in qua usque ad finem uenire non cessat — in suis enim ueniens agnoscitur, dum eius cotidie membra nascuntur, de quo aduentu ait: Amodo uidebitis filium hominis uenientem in nubibus, de quibus nubibus dictum est p
Abbreviated transcription (Latin):
P eo qͦd in matheo scͥptũ. ẽ. stantẽ inloco scõ: inmareo¬
significat: qi nimirũ in loco scõ ñ debet abominatio sta¬
re desolationis. Qndo ad intelligentiã ꝓuocam᷑: mys¬
ticũ monstrat᷑. cẽ. qͦd dictũ. ẽ. Legimꝰ aut̃ indaniele
hoc mͦ. Et in dimidia ebdomadis auferet᷑ sacͥficiũ &
libamina: & in tẽplo abominatio desolationũ erit.
usq adconsũmationẽ tẽporis: & c̃sũmatio dabit᷑ suꝑ
litudinẽ irdigat: qͥ se susceperit. Potest aut̃ simpli¬
cit̾ aut de antix p̃o accipi. aut de imagine cȩsaris. qͣm
pilatꝰ posuit in tẽplo: aut de adriani equestri statua. q̃
serto idolũ positũ sit. ec. xl¬
Tinc qͥ in iudea st̃ fugiant admontes: & qͥ intecto.

Expanded text:
 in Matthaeo scriptum est: Stantem in loco sasignificat, quoniam nimirum in sancto loco non debet abominatio stare desolationis. Quando autem ad intelligentiam provocamur, mysticum monstratur esse quod dictum est. Legimus autem in Daniele hoc modo: Et in dimidio hebdomadis auferetur sacrificium et libamina, et in templo abominatio desolationum erit usque ad consummationem temporis, et consummatio dabitur supsolitudinem redigat, qui se susceperint. Potest autem simpliciter aut de Antichristo accipi, aut de imagine Caesaris, quam Pilatus posuit in templo; aut de Hadriani equestri statua, quastructo idolum positum sit. Tunc qui in Judaea sunt, fugiant ad montes; et qui in tecto,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑpetua qͥ subseqͣnt᷑. Et ideo pꝰ bella & sclitiones ñ sta¬
tĩ finis: qi multa debent mala p̃currere: ut malũ
ualeant sine fine nuntiare. S cũ multa signa ptur¬
bationis dicta sint: oportet ut eoꝵ considerationt̃ breuit᷑
ꝑsingula ꝑstringamꝰ: qͥa ncesse.t̃. ut alia. ẽgło. alia. c̃
gentẽ. ecce ꝑtͣbatio hominũ. Ert̃ t̾ m̃otꝰ magñi ꝑloca.
ecce respectꝰ ire desuꝑ. Ext̃ pestilentie: eete meqͣlitates
cmpoꝵ. Erit fames: ecce sterilitas t̾re. Ietroresq de glo
& tẽpestates:. ecce ineqͣlitas aeris. Qͥa gͦ oĩa consũman

Expanded text:
. Et ideo post bella et seditiones non statim finis, quia multa debent mala praecurrere, ut malum valeant sine fine nuntiare. Sed cum tot signa perturbationis dicta sint, oportet ut eorum considerationem breviter per singula perstringamus, quia necesse est ut alia e coelo, alia e gentem, ecce perturbatio hominum; erunt terrae motus magni per loca, ecce respectus irae desuper; erunt pestilentiae, ecce inaequalitas corporum; erit fames, ecce sterilitas terrae; terroresque de coelo et tempestates, ecce inaequalitas aeris. Quia ergo omn
Abbreviated transcription (Latin):
rũ. de qͦ psalmista ait. Ds̃ canticũ nouũ cantabo tͥ:
inpsalterio decẽ cordarũ psallã tͥ. Tria nãꝙ p̃cepta in
una tabula ad dm̃ ꝑmentia posita fuerant: septẽ in
alt̾a tabula ad ꝑocimũ. Inpͥore gͦ tabula. scriptum
erat pͥmũ p̃ceptũ. Ego sũ dñs ds tuus. qͥ eduxi te de
terra egypti. de domo seruitutis ñ habeb̃ deos alie

Expanded text:
 Psalmista ait: Deus, canticum novum cantabo tibi, in psalterio decem chordarum psallam libi . Tria namque praecepta in una tabula ad Deum pertinentia posita fuerant, septem in altera tabula ad proximum. In priore ergo tabula scriptum erat primum praeceptum: Ego sum Dominus Deus tuus, qui eduxi te de terra Aegypti, de domo servitutis. Non habebis deo
Abbreviated transcription (Latin):
motꝰ ꝑ loca. Constat aut̃ hȩc ante ultimos acerbilsimosq
dolores. qͥb om̃is ẽ uastata immo erasa ꝓuincia. hoc
c̃ tẽpore uidaice seditionis: ad litterã contigisse. Pocest¬
uͭ mystice regnũ suꝑ regnũ. & pestilentia ecꝵ qͦrũ scrmo
scrpit ut cancir. & fames audiendi u̾bũ dĩ & cõmotio

Expanded text:
 . Constat autem haec ante ultimos acerbissimosque dolores, quibus omnis est vastata, imo erasa provincia, hoc est tempore Judaicae seditionis, ad litteram contigisse. Potest vero regnum super regnum, et pestilentia eorum quorum sermo serpit ut canc
Abbreviated transcription (Latin):
tib qͥbdã edificationes tẽpli. dñs palã ostenderat ha
eẽ. aia destruenda: discipłi secreto tẽpꝰ & signa p̃cist
destructionis int̾rogant. Sedet aut̃ dñs minonte oi¬
uarũ cont᷑ cẽplũ. cũ de ruma tẽpli & excidio gentis
mystice designans qͦd qͥetus manens insc̃is. supboꝵ atas¬
designet scẽ eccłiȩ celsitudinẽ. qͣm dñs sc̃ꝑ in habitat
delectat᷑: qi uidelicet mons ille ñ infructuosã hab̾r ar¬
bores & siluã sterilẽ. s oliucta gignere solebat: qͥbꝰ ad
repellendas noctium umbras lum̃ alit᷑. soluunt᷑ infitr.¬
tates. & irqͥes lassis tribuitur: Que cuncta specialit i
ccłia fieri ꝓbat ipsa: cũ dicit. Ego aut̃ sic̃ oliua frufi¬

Expanded text:
tibus quibusdam aedificationes templi, Dominus palam responderat haec esse omnia destruenda, discipuli secreto tempus et signa praedictae destructionis interrogant. Sedet autem Dominus in monte Olivarum contra templum, cum de ruina templi et excidio gentis mystice designans quia quietus manens in sanctis, superborum detesdesignet sanctae Ecclesiae celsitudinem, quam Dominus semper inhabitare delectatur? Quia videlicet mons ille non infructuosas habere arbores, et silvam sterilem, sed olivas gignere solebat, quibus ad repellendas noctium umbras lumen alitur, solvuntur infirmitates et requies lassis tribuitur. Quae cuncta specialiter in Ecclesia fieri probat ipsa cum dicit: Ego autem sicut oliva fructi
Abbreviated transcription (Latin):
ñ reu̾tat᷑ tollere tunicã suã. Hȩc iuxta litterã facta. eẽ.
constat: cũ appmpinqͦnte romano bello. & ext̾minio
ria. Et trans iordanẽ secedentes. manebant ad tẽpꝰ inci-¬
te iudeoꝵ: sẽꝑ romanor: imꝑio subditꝰ agebat. Iuxta
uͦ sensꝰ spiritales. cũ uiderimꝰ abominationẽ desola¬
tionis stare uͥ ñ debet. hoc. ẽ. hereses & flagitia regnare
int̾ eos qͥ glestib mysteriis uidebant᷑. eẽ. c̃setrati: cũ
opantel miqͥtatẽ loqͥntes m̃datiũ. uiros sanguinum

Expanded text:
 retro tollere vestimentum suum. Haec juxta litteram facta esse constat, cum appropinquante Romano bello et exterminio ria, et trans Jordanem sedentes, manebant ad tempus in cite Judaeorum, semper Romanorum imperio subditus agebat. Juxta vero sensus spiritales, cum viderimus abominationem desolationis stare ubi non debet, hoc est haereses et flagitia regnare inter eos qui coelestibus mysteriis videbantur esse consecrati, cum operantes iniquitatem, loquentes mendacium,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ nob̾mortuus. ẽ. Oportuit & illa ñ omictere: idẽ.
elemosinas fructuũ t̾renors. Ñgͦ se fallant. qͥ ꝑelemo¬
sinas qͦslibet largissimas fructuũ suoꝵ. uł cuiq
pecunie. impunitatẽ se emere existimant: in facinoꝵ
ĩmanitate. ac flagitioꝵ neqͥtia ꝑmanendo. cc.xxxu.¬
Ducescetr: excolantes culicẽ. camelũ aut̃ glucien¬
tes. Camelũ puto. eẽ. uixta sensũ p̃sentis loci. &¬
nagnitudĩe p̃ceptors: iudiciũ. & miscdlĩam &. fidem.¬

Expanded text:
Oportuit et illa non omittere, id est, eleemosynas fructuum terrenorum. Non ergo se fallant, qui per eleemosynas quaslibet largissimas fructuum suorum, cujusque pecuniae impunitatem se emere existimant in facinorum immanitate, ac flagitiorum nequitia permanendi. Duces caeci excolantes culicem, camelum autem glutientes. Camelum puto esse juxta sensum praesentis loci magnitudinem praeceptorum, judicium, et miseri
Abbreviated transcription (Latin):
ligentibꝰ se. Diligentes enĩ dm̃. & mandatis illiꝰ obedi¬
enteᷤ: de sursũ ꝑcipiunt uͭ sapientiȩ gustũ. Et ei sua¬
uitate iugit̾ delectantes. ñ se inde melationẽ excol¬
lunt: s bumilit̃ sentientes. t anꝙͣ paruuli in in no¬
cuac puritate ꝑsistunt. Pro qͥb ipsa ueritas inȩuangłio
alpattẽ loquens: ita ait. Confiteor tͥ par̃ dñe cȩli & t̾e
ti ca paruulis. Ita pat̃: qm̃ sic fuit placitũ dnte te. Pla¬
at eñ dõ patri. placec & filio. placet & spũi scõ. uni
ao om̃i potenti: ut qͥ in ocłis suis paruos se. et̃. conspͥci¬
unt. corã ocłis cłĩ inmagnis exaltent᷑: & ã reꝓborũ
consortio separati. qͥ propeccatorũ suoꝵ tenebris. et̾¬
no cart̾e infernoꝵ dãpnandi ft̃. ipsi uͦ lumine diui¬
ne sapientiȩ ꝑpecualit̃ illustrent᷑. Ido̾ dñs sprecis scͥbarũ

Expanded text:
 mandatis illius obedientes desursum percipiunt verae sapientiae gustum, et ejus suavitate jugiter delectantes, non se inde in elationem extollunt, sed humiliter sentientes tanquam parvuli in innocentiae puritate persistunt. Pro quibus ipsa Veritas in Evangelio ad Patrem loquens ita ait: Confiteor tibi, Pater, Domine coeli et teti ea parvulis. Ita, Pater, quoniam sic fuit placitum ante te . Placet enim Deo Patri, placet et Filio, placet et Spiritui sancto uni Deo omnipotenti, ut qui in oculis suis parvos se esse conspiciunt, coram oculis Dei in magnis exaltentur, et a reproborum consortio separati, qui pro peccatorum suorum tenebris aeterno carcere infernorum damnandi sunt; ipsi vero lumine divinae sapie
Abbreviated transcription (Latin):
mũ idd.ẽ. templũ illud. qͦd ante fulgebat augustiꝰ ocłis
ꝑe gestiens. occidit heredẽ. Ipsã cinitatẽ qͣ scdm alium¬
euangłistam nidũ suũ uocauerat: nc̃ domũ iudeoꝵ
appellat. Quȩ ñ in merito adñi auxilio nudata sue
cditioni relinqͥtur: qi ñ solũ auis illiꝰ om̃ipotentis. quam
matħs gallmã nuncupat alis ꝓtogi despexit: s candem
aut̃ se ꝓtegere uolentẽ uulpib deuorandã. id .c̃. herodi
& pilato crucifigendũ tracdidit xp̃m. Het mora: uulpi
ũ carũdẽ. hoc. ẽ. regũ t̾rȩ. & ipsa rapina deuorat᷑. Occiso
enĩ dño uenerunt romani: & qͣsi nidũ uacuũ diripien.¬
tes. tuleit̃ eoꝵ locũ. gentẽ. & irgnũ. Dico eñ uob̾. ñ me
uidebitis ã modo donec dicatis. Benedictꝰ qͥ uenit innoĩe¬
dñi. Hec qͥdẽ turbe dixert̃: dnõ ueniente ad ierłm. S qͥa
lucas ñ dicit qͦ hinc abscesserit dñs. ut ñ ueniret nͥ eotẽ¬
pore qͦ iã illud diceret᷑. ꝑseuerat qͥppe in itinere suo donec

Expanded text:
mum idem templum illud, quod ante fulgebat augustius oculis ere gestiens, occidit haeredem. Aliter: Ecce reliuam nidum suum vocaverat, nunc domum Judaeorum appellat, quae non immerito Domini auxilio nudata, suae ditioni relinquitur, quia non solum avis illius omnipotentis, quam Matthaeus gallinam nuncupat, alis protegi despexit, sed eamdem avem, se protegere volentem, vulpibus devorandam, idem Herodi et Pilato cruum earumdem, hoc est, regum terrae et ipsa rapina devoratur. Occiso enim Domino venerunt Romani et quasi nidum vacuum diripientes tulerunt eorum locum, gentem, et regnum. Dico enim vobis: Non me videbitis amodo donec dicatis: BenedictDomini. Haec quidem turbae dixerunt Domino veniente ad Hierusalem; sed quia Lucas non dicit quo hinc abscesserit Dominus, ut non veniret nisi eo tempore quo jam illud diceretur perseverat quippe in itinere suo donec
Abbreviated transcription (Latin):
adsue dãpuatiõis augm̃tũ scientes peccare acclarant. cc xxxix¬
Ei uos implete m̃surã patrũ ur̃oꝵ. Probatis supioribꝰ
it̃: ñc concludit qͦd uoluerat: & qͦsi extremã sillogismi
partẽ ponit. Et uos inqͥt implete m̃surã patrũ ur̃oꝵ: hoc
ẽ. qͦd illis defuit uos implete. Illi in t̾fecert̃ seruos: uos
dnm̃ crucifigite. Illi ꝓpħas: uos eũ qͥ ã ꝓphetis p̃dicatꝰ
c̃. Niubet tam̃ illis ut faciant. qͦd facturi ñ erant nͥ iis¬
sissit: s ostendit qͦd eẽnt facturi. Serpentes: ꝓgenies
iꝑarũ. hoc ipsũ: & iołis baptista dixerat. Sic̃ gͦ de ui¬
peris nascunt᷑ iuꝑe: sic de homicidis patribꝰ uos ĩ qͥt
nati estis homicide. Qmͦ fugietis ã iudicio gehenne:
Nũqͥd sepulchra scõꝵ edificantes. an patiꝰ amalitia cor-
da ur̃a mundantes: Nũqͥd sic iudicat ds ÷ qͦmͦ iudicat
hõe homo hoĩem iudicat in oꝑe: ds aut̃ mcorcde. Que. ẽ. a. t̾

Expanded text:
suae damnationis augmentum scientes peccare declarant. Et vos implete mensuram patrum vestrorum. Probatis superioribphetas occiderunt, nunc concludit quod voluerat, et quasi extremam syllogismi partem ponit. Et vos, inquit, implete mensuram patrum vestrorum, hoc est, quod illis defuit, nunc implete. Illi interfecerunt servos, vos Dominum crucifigite; illi prophetas, vos eum qui a prophetis praedictus est. Non jubet tamen illis ut faciant, quod facturi non erant nisi jussisset, sed ostendit quod essent facturi. Serpentes, progenies viperarum. Hoc ipsum et Joannes Baptista dixerat: Sicut ergo de viperis nascuntur viperae, sic de homicidis patribus vos, inquit, nati estis homicidae. Quomodo fugietis a judicio gehennae? Nunquid sepulcra sanctorum aedificantes, an potius a malitia corda vestra mundantes; nunquid sic judicat Deus, quomodo judicat homo? Homo hominem judicat in opere, Deus autem in corde. Quae est aut
Abbreviated transcription (Latin):
t̃. pietatis. scitatẽ diligere: deinde scõs: qͥa ñ scĩ ante scĩ¬
tatẽ fuert̃. s scĩtas ante scõs. Sine causa gͦ iustos hono¬
rat: qͥ iusticiã sꝑnit. Qͦmͦ fugietis: Nũqͥd libcrabunt
uos sc̃r̃. qͦrũ monum̃ta ornatis: N posst̃ sc̃ĩ amici. eẽ.
deo ecce ego mitto aduos ꝓpħas & sapientes &e scͥbas: &

Expanded text:
 diligere, deinde sanctos, quia non sancti ante sanctitatem fuerunt, sed sanctitas ante sanctos. Sine causa ergo justos honorat, qui justitiam spernit. Quomodo fugietis? Nunquid liberabunt vos sancti, quorum monumenta ornatis? Non possunt sancti amici esse Ideo ecce ego mitto ad vos prophetas, et sapientes
Abbreviated transcription (Latin):
naturã fecit: utãꝙ mundari desiderat. Hoc cont᷑ maniche¬
oi qͥ aĩam tantũ ã dõ carnc̃ uͦ putant ã diabolo ciratam.
Hac cont̃ illos qͥ coporalia petcata. fornicationẽ uideli¬
cec immunditiã. libidinẽ. fuitũ. rapmã. & get̾a talia
qͣsi granissima decestant᷑ s pirttalia uͦ qͦ ñ inꝰ dãpnat

Expanded text:
naturam fecit, utramque mundari desiderat. Hoc contra Manichaeos, qui animam tantum a Deo, carnem vero putant a diabolo creatam. Hoc contra illos, qui corporalia peccata, fornicationem videlicet, immunditiam, libidinem, furtum, rapinam, et caetera talia quasi gravissima detestant
Abbreviated transcription (Latin):
ne ꝓpħarũ. Itaq testimonio estis uob̾ me ipsisꝰ. qi filii
estis em qͥ ꝓpħas occidert̃. Frudentissimo sillogismo
argur eos filios.ee. homicidarũ: dũ ipsi opinione bo¬
nitatis & glȩ in popło sepulchra edisicant ꝓpharũ:
qͥs maiores eoꝵ int̾feceit̃. & dicunt. Si fuissemꝰ in illo tẽ¬
pore: ñ ficissemꝰ ea qͥ fecert̃ patres nr̃i. hoc etiã si sermo¬
ne ñ dicunt. oꝑe loquunt᷑: exeo qͦd ambinose & magni¬
fice gdificant inemorias occisoꝵ: qͦs ãpatrib suis iu¬
gulatos. et̃. ñ negant. N eñ ꝓpt̾ amor̃e ueritatis. &e pie¬
net̃. tatis hoc fecert̃: s ꝓpt̃ fauorẽ uanȩ laudis.Hypocrtre.
oĩa fallacit̾ faciebant. Ac ido ñ monum̃ta ꝓpħarũ or¬
nare. s intfectõs ꝓpħarũ imitari: sceleris. ẽ. Iudeigͦ
hos occidert᷑ arguebant: s pat̾na facinora emulando.
retorqͥbantẽadẽ iidelicet ipli q m partutibꝰ dãpnabã.
agents. Simulabant qͥdẽ se obfauorẽ uulgi captandũ pa¬

Expanded text:
arum. Itaque testimonio estis vobismetipsis quia filii estis eorum qui prophetas occiderunt. Prudentissimo syllogismo arguit eos filios esse homicidarum, dum ipsi opinione bonitatis et gloriae in populo sepulcra aedificant prophetarum, quos majores eorum interfecerunt et dicunt: Si fuissemus in illo tempore, non fecissemus ea quae fecerunt patres nostri. Hoc etiamsi sermone non dicunt, opere loquuntur, ex eo quod ambitiose et magnifice aedificant memorias occisorum, quos a patribus suis jugulatos esse non negant. Non enim propter amorem veritatis et pietatis hoc fecerunt: sed propter favorem vanae laudis hypocritae omnia fallaciter faciebant. Ac ideo non monumenta prophetarum ornare, sed interfectores prophetarum imitari, sceleris est. Judaei ehos occiderunt arguebant. Sed paterna facinora aemulando, retorquebant, eadem videlicet ipsi quae in parentibus damnabant agentes. Simulabant quidem se ob favorem vulgi captandum pa
Abbreviated transcription (Latin):
sit int̾ tẽplũ & altare. scͥptura ñ loqͥt᷑. maxime cum
t̃poribꝰ eiꝰ uixruine templi fuerint. Alii zachariã
patrẽ ioħis intelligi uolunt: exqͥb̾dã apocrifoꝵ li
bris appbantes: qͦd ꝓpt̾ea occisus sit. qͥa saluatoris
auctoritatẽ: eãdẽ facilitate contẽpnit᷑ qͦ ꝓbat᷑. Alii
istũ uolunt. cẽ. tachariã. qͥ occisus sit a ioas rege iu¬
dȩ int̾ tẽplũ & altare: sic̃ regũ narrat historia.S
obseruandũ: qͦd ille zacharias ñ sit filiꝰ barachie.
s filiꝰ ioiade sacerdotis. Unde & scͥptura refert. Non
fuit recordatꝰ ioas patris el ioiade: qͦ sͥ feciss bona.
sũ gͦ & rachariã teneamꝰ. & occisionis consentiat lotꝰ:

Expanded text:
sit inter templum et altare Scriptura non loquitur: maxime cum temporibus ejus vix ruinae templi fuerint. Alii Zachariam patrem Joannis intelligi volunt, ex quibusdam apocryphorum somniis approbantes, quod propterea occisus sit, quia Salvatoris auctoritatem, eadem facilitate contemnitur qua probatur. Alii istum volunt esse Zachariam, qui occisus sit a Joas rege Judaeae inter templum et altare, sicut Regum narrat historia. Sed observandum quod ille Zacharias non sit filius Barachiae, sed filius Joiadae sacerdotis: unde et Scriptura refert: Non fuit recordatus Joas patris ejus Joaidae, quae sibi fecisset bona . Cum ergo et Zachariam teneamus, et occisionis consentiat locus,
Abbreviated transcription (Latin):
bat: eo qͦd foris loti essent. & intrinsecꝰ sordidi. hoc nc̃
ꝑexemplũ sepulchim replicat. qͦd qͦmͦ scpulchra form¬
scc̾ lita st̃ calce. & ornata marmorib. & auro coloribꝰꝙ
distincta: intꝰ aut̃ plena st̃ assibꝰ mortuoꝵ: sic & ꝑt̾si ma¬
gistri qͥ alia docent. & alia faciunt. munditiã habitu
uestis & uerboꝵ humilitate demonstrant: intꝰ aũt ple¬
ni st̃ oĩ spurcitia. & auaritia & libidine. Deniq mani¬
festiꝰ hoc ipsũ expͥmit: inferens. Sic & uos ã foris qͥdem
parctis hõĩb nisti: intꝰ aut̃ plen estis hypocrisi & mi
quitate.

Expanded text:
rat, eo quod foris loti essent, et intrinsecus sordidi, hoc nunc per exemplum sepulcrorum replicat: quod quomodo sepulcra forinsecus lita sunt calce, et ornata marmoribus et auro coloribusque distincta, intus autem plena sunt ossibus mortuorum: sic et perversi magistri, qui alia docent, et alia faciunt, munditiam habitu vestis, et verborum humilitate demonstrant: intus autem pleni sunt omni spurcitia, et libidine. Denique manifestius hoc ipsum exprimit, inferens: Sic et vos a foris quidem paretis hominibus justi: intus autem pleni estis hypocrisi et quit
Abbreviated transcription (Latin):
nꝰ. att negligimꝰ: & opiione religionis in pariuis qͥ lu¬
crũ habent diligentiã demonstramꝰ. Post̃ tam̃ hec ꝑal
legoriã adiudeos referri: qi dimiseit̃ barraban. qͥñ sol¬
uciat sabbatũ. qͦd magna diligentia carnaliter obser¬
uabant: ocider̃t aut̃ adnm̃ spiritalit sabbatũ insinu¬
antẽ. ꝑiudiciũ & mĩam & fidẽ. qͥ illi maxime contẽp¬
nebant. Nã & culicis noĩe ñ absunde figurat᷑ seditiosus
homicida: qͥa hoc aĩal & strependo inqͥetat. & sangui¬
ne delestat᷑. & cameli noĩs ꝓpt̃ humilitatẽ se ad subeunda

Expanded text:
 atque negligimus, et opinionem religionis in parvis, quae lucrum habent, diligentiam demonstramus. Possunt autem haec per allegoriam ad Judaeos referri, qui dimiserunt Barabbam, qui non solverat Sabbatum, quod magna diligentia observabant: occiderunt autem Dominum, spiritaliter Sabbatum insinuam et judicium et fidem, quae illi maxime contemnebant. Nam et culicis nomine non absurde figuratur seditiosus homicida; quia hoc animal et strependo inquietat, et sanguine delectatur: et cameli nomine propter humiliantem se ad subeunda
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ ñ solũ ex dñi nc̃ sententia. s ex geneseos testi¬
monio cõpbat᷑: uͥ accepta eꝰ ã dño narrantur
minera. Quirimꝰ qͥ sit iste racharias fili barachie: qͥa
multos legimꝰ ⁊acharias: & ne lib̾a nob̃ tribuat᷑ errous
facultas: aditũ. ẽ. qͦm occidistis int̾ templũ & altare.¬

Expanded text:
autem non solum ex Domini nunc sententia, sed ex Geneseos testimonio comprobatur, ubi accepta ejus a Domino narrantur munera. Quaerimus quis sit iste Zacharias filius Barachiae, quia multos legimus Zacharias. Et ne libera nobis tribuatur erroris facultas, additum est: Quem occidistis inter templum
Abbreviated transcription (Latin):
mĩam & fidẽ: ut & nos ueracit̾ de nr̃a miseria ui¬
dicantes. & di caritatẽ ꝙͣ donauit ipse diligentes
piȩ recteq uiuam᷑iustũ iudiciũ eiꝰ confitentes. qͦ
miseri effecti sumꝰ. Deqͦdicit apls. Iudiciũ qͥdẽ: ex
uno incondẽpnationẽ & magne caritati eiꝰ grãs agn¬
tes: de qͦ idẽ ipse dic̃ grẽ p̃dicator: cõm̃dat aut̃ suã

Expanded text:
iam, et fidem, ut et nos veraciter de nostra miseria judicantes, et Dei charitatem quam donavit ipse diligentes, pie recteque vivamus justum judicium ejus confitentes quo miseri effecti sumus. De quo dicit Apostolus: Judicium quidem ex uno in condemnationem; et magnae charitati ejus gratias agentes
Abbreviated transcription (Latin):
tare. ad głam qͥdẽ dĩ ꝑtinent: & ipsa tam̃ aurũ uł do¬
nũ magis addelectationẽ hominũ. & adutilitatẽ sa-¬
cerdotũ. offert᷑ suꝑ altare. Iudei gͥ aurũ qͦ ipsi delec¬
tabant᷑. & dona qͥb ipsi pascebant᷑. sanctiora. eẽ. dice¬
bant. ꝙͣ ipsũ tẽplũ & altare: ut hoĩes ꝓmptiores fie¬
rent adofferendã dona. ꝙͣ ad p̃ces fundendas intẽplo.
aut iusticias faciendas. Potũ aut̃ faciebant ñ obdĩ
timorẽ: s ob diuitiarũ cupiditatẽ ut pauloante dictũ

Expanded text:
altare, ad gloriam quidem Dei pertinent, et ipsa tamen aurum vel donum magis ad delectationem hominum et ad utilitatem sacerdotum offertur super altare. Judaei ergo aurum quo ipsi delectabantur, et dona quibus ipsi pascebantur, sanctiora esse dicebant, quam ipsum templum et altare, ut homines promptiores fierent ad offerenda dona, quam ad preces fundendas in templo, aut justitias faciendas. Totum autem faciebant non ob Dei timorem,
Abbreviated transcription (Latin):
Eigo & illua qͦd dr̃ inpsalmo. incathedra pestilentie
ñ sedit. & cathedias uendentiũ colũbas euercit: doctri¬
nã debemꝰ acciꝑe. Et ideo dñs ad suos conu̾tit sermonẽ:
ut confusio scribarũ & phariscoꝵe. illoꝵ fiertt disci¬
plina. In frustuosũ nãq ẽ. uerbũ: in qͦ sic alt̾ c̃fun¬
nẽ suꝑt̾iã transmiitit: s ꝓpt̾ bonos. Scit eñi qͥa ma-¬
los flagella ñ corrigunt. S malos castigat ut corrigat
bonos: qͥa bonꝰ nͥ admonitꝰ fuerit. ꝑ negligentiã eua¬

Expanded text:
pestilentiae non stetit , et cathedras vendentium columbas evertit, doctrinam debemus accipere. Et ideo Dominus ad suos convertit sermonem, ut confusio scribarum et Pharisaeorum illorum fieret disciplina. Infructuosum namque est verbum, in quo sic alter confunnem super terram transmittit, sed propter bonos; scit enim quia malos flagella non corrigunt, sed malos castigat ut corrigat bonos, quia bonus nisi admonitus fuerit per negligentiam eua
Abbreviated transcription (Latin):
generatiõe reqͥrat᷑. cũ & multi scõꝵ siue ante incarna¬
tionẽ. seu pꝰ mortẽ resurrectionẽq saluatoris. ab alis
sint nationibꝰ int̾empti: & ipse dñs uideis licet accla¬
mantib. a romano tam̃ p̃side romanisq sit militibꝰ
crucifixꝰ. S moris. ẽ. scͥpturarũ. duas sepe generatioes
hõinum bonoꝵ scilicet malaꝵq cõputare: hoc.ẽ.
coꝵ qͥñ ex sanguinib. neq exuoluntate uiri. s cr

Expanded text:
eneratione requiratur, cum et multi sanctorum sive ante incarnationem, seu post mortem resurrectionemque Salvatoris, ab aliis sint nationibus interempti, et ipse Dominus Judaeis licet acclamantibus, a Romano tamen praeside, Romanisque sit militibus crucifixus. Sed moris est Scripturarum duas saepe generationes hominum, bonorum scilicet malorumque computare, hoc est eorum qui non ex sanguinibus, neque ex voluntate car
Abbreviated transcription (Latin):
natũ. cẽ. deuirgine: s dũ aduentũ eiꝰ corportũ ã ꝓ¬
phetis p̃dicatũ docerinc simulatione abscondunt:
& p̃dã de subiesta sͥ plebe appetunt. nȩc ipsi introe¬
& scandalizat malis oꝑib discipłos suos: claudit
ante eos regnũ cȩloꝵ.
Ce uob̾ scͥbe & pharisei hẏpocrite: qi circuitis ma¬
re & aridã. ut faciatis unũ ꝓselitũ. Et cũ fuerit factꝰ.¬

Expanded text:
dventum ejus corporeum a prophetis praedicatum doctrinae simulatione abscondunt, et praedam de subjecta sibi plebe appetunt, nec ipsi introeandalizat malis operibus discipulos suos, claudit ante eos regnum coelorum. Vae vobis, Scribae et Pharisaei hypocritae, quia circuitis mare et aridam, ut faciatis unum prosel
Abbreviated transcription (Latin):
uamꝰ quesita: qͦ qͥrimꝰ. Scribȩ & pharisei totũ lustian.¬
tes orbẽ. ꝓpt̾ negotiationes & diu̾sa lucra tã adiscipłis
captanda. ꝙͣ ꝑimaginẽ sc̃ĩtatis: i studi habebant. de
gentib facere ꝓselitũ i. ẽ. aduenã & incutũcisũ mis¬
cere popło di. S qͥ ante dũ. eẽt. echnicus simplicit̾
errabat. & erat semel filiꝰ gehenne: uidens magistroꝵ
uitia. & intelligens destruere eos oꝑibꝰ qͦd cib̾ docebars:
reu̾tit᷑ aduomitũ suũ. & gentilis factꝰ. qͣsi p̃uaricator¬
NL maiore pena dignꝰ erit. lypice aũt. maris & t̾re ꝑa¬
grationes significat intotiꝰ orb̾ finib. eos. et ȩuanglio
obtrectaturos. Pseliti eñĩ st̃ ex gentibꝰ in synagogam
tecepti: qͦrũ futuroꝵ raritas in uno indicat᷑. Neq em̃¬

Expanded text:
rimus. Scribae et Pharisaei totum lustrantes orbem propter negotiationes et diversa lucra, tam a discipulis captanda quam per imaginem sanctitatis, id est, studii habebant de gentibus facere proselytum, id est, advenam et incircumcisum miscere populo Dei. Sed qui ante dum esset ethnicus simpliciter errabat, et erat semel filius gehennae, videns magistrorum vitia, et intelligens destruere eos operibus quod verbis docebant, revertitur ad vomitum suum, et gentilis factus quasi praevaricator majori poena dignus erit. Typice autem maris et terrae peragratione significat in totius orbis finibus eos esse Evangelio obtrectaturos. Proselyti enim sunt ex gentibus in synagogam recepti, quorum futurorum raritas in uno indicatur. Neque
Abbreviated transcription (Latin):
ħeq eni mex oĩs qͥse corã hõibꝰ exaltat humiliabit᷑.
aut qͥ se in conspectu hominũ humiliat exaltabit᷑ ab
eis: s e contrario ñ nũꝙͣ qͥ se uł in apice dignitatis. uł
in alia qͣlibet adqͥrenda gła subleuat. usq infinẽ
exaltari ñ cessat. Similit̾ & humilis qͥlibet acue¬

Expanded text:
iabitur, aut qui se in conspectu hominum humiliat, exaltabitur ab eis. Sed e contrario nonnunquam, qui se vel in apice dignitatis, vel in alia qualibet acquirenda gloria sublevat, usque in finem exaltari non cessat. Similiter et humilis quilibet ac ve
Abbreviated transcription (Latin):
plus eqͥutas qͣm disciplina custodit᷑. Na eñ falsa pie-¬
tate suꝑatꝰ. ferire heli delinqͦntes filios noluit: ap̃d
districtũ iudicẽ. semetipsũ cũ filiis crudeli dãpna¬
tione ꝑcussit Unde necesse. ẽ: ut rectorẽ subditis &
matrẽ piecas: & patrẽ exhibeat disciplina. Atq int̾
hȩc sollicita cutũspectione ꝓuidendũ: ne aut dis

Expanded text:
plus aequalitas quam disciplina custodiatur. Quia enim falsa pietate superatus ferire Heli delinquentes filios noluit, apud districtum judicem semetipsum cum filiis crudeli damnatione percussit . Unde necesse est, ut rectorem subditis et matrem pietas et patrem exhibeat disciplina. Atque inter haec sollic
Abbreviated transcription (Latin):
aesta ratione describit. Inqͦ tam̃ forma optinenda
maiores & p̃cessores. id. ẽ. doctores. ȩccł̃iȩ. ñ minima
discretione opꝰ habent: ne uidelicet regũ gentiũ in¬
star dominari subiectis. seq abeis gaudeant suꝑua-¬
cuis laudibꝰ attolli: s ad exemplũ rrgis ȩt̾m. qͣsi iu¬
niores eis qͥb regendis p̃sunt. efficiant᷑ ac ministri.
ut illũ p̃ueniat obseqͦndo. sic̃ apłs ait. honore inui¬
cẽ p̃uenientes. Uincat eũ officiĩs: ut possit uincere
scĩtate. At tam̃ necesse.ẽ. ut sic bene agentib ꝑhumi¬
litatẽ sint socii: qͣtinꝰ contͣ delinqͦntiũ uitia ꝑ relum
usticie sint eincti &t & bonis innullo se p̃ferant: & cũ

Expanded text:
sta ratione describit . In qua tamen forma obtinenda majores et praecessores, id est, doctores Ecclesiae non minima discretione opus habent, ne videlicet regum gentilium instar dominari subjectis, seque ab eis gaudeant supervacuis laudibus attolli, sed ad exemplum regis aeterni, quasi juniores eis quibus regendis praesunt efficiantur ac ministri. ut illum praeveniat obsequendo, sicut Apostolus ait: Honore invicem praevenientes . Vincat eum officiis, ut possit vincere sanctitate. Attamen necesse est ut sic bene agentibus per humilitatem sint socii, quatenus contra delinquentium vitia per zelum justitiae sint erecti, ut et bonis in nullo se praeferant, et cum
Abbreviated transcription (Latin):
uitate in ciuitatẽ. expellentes de nidea. ut agemũ
papłm t̃nsingrarent. ad disseminandũ euangłiũ ⁊p̃i
tici xp̃o ex ungine pͥncipiũ dare: omittant aliũ lgĩ
&e ꝓpħarũ. aliũ noui testam̃ti diñ p̃dicare. Ut uniat
suꝑuosoĩs sanguis uistꝰ qͥ esfusus. ẽ. suꝑtrã. Hemat suꝑ

Expanded text:
vitate in civitatem, expellentes de Judaea, ut ad gentium populum transmigrarent ad disseminandum Evangelium Chritici Christo ex virgine principium dare, omittant alium legis et prophetarum, alium Novi Testamenti Deum praedicare. Ut veniat super vos omnis sanguis justus, qui effusus
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. totũ hõis &̃ uerũ bonũ: qͦd ñ ocłis s m̃te c̃spicit᷑.
Signatũ aut̃ dix̃ in nob̾: tanꝙͣ denariꝰ signat᷑ regis
imagine. Hõ enĩ factꝰ. ẽ. adimaginẽ & similitudinẽ
di: ꝙͣ peccando corrupit. Bonũ gͦ eiꝰ. ẽ. uerũ atq
qͥ credere dehuerant ad tantã sapientiã: mirat st̃ qͦd
calliditas eoꝵ insidiandi ñ inueniss locũ. Et sit̃ ma¬
theus scͥbit. Relicto eo abiert̃: infidelitatẽ parit̾ cũ mi¬
deis: una phariseors & alt̾a sadduceoꝵ. Pharisei tra¬
ditionũ & obseruationũ qͦs illi deuterosis uocant
iusticiã p̃ferebant: unde & diuisi uocabant᷑ ã
popło. Sadducei aũt qͥ int̾p̃tant᷑ iusti. & ipsi uen-

Expanded text:
verum bonum, quod non oculis sed mente conspicitur. Signatum autem dixit in nobis, tanquam denarius signatur regis imagine. Homo enim factus est ad imaginem et similitudinem Dei, quam peccando corrupit. Bonum ergo ejus est verum atque Qui credere debuerant ad tantam sapientiam, mirati sunt, quia calliditas eorum insidiandi non invenisset locum. Et, sicut Matthaeus scribit, relicto eo abierunt, infidelitatem pariter cum mieis, una Pharisaeorum, et altera Sadducaeorum. Pharisaei traditionum et observationum quas illi deuterosis vocant, justitiam praeferebant, unde et divisi vocabantur a populo. Sadducaei autem qui interpretantur just
Abbreviated transcription (Latin):
test: in illa districtione ultime increpationis. oẽ
argum̃tũ cessat excusationis. Qppe qi ille foris in¬
crepat: qͥ testis conscientie intꝰ animũ accusat. S¬
int̾ hȩc sciendũ. ẽ. qͥa qͥsqͥs hanc uestẽ uirtutis ha¬
bet. s tam̃ ad huc ꝑfecte ñ habet: adpii regis in¬
gressũ despcrare deuena ñ debet: qͥa ipse cͦ spem
nob̃ ꝑ psalmistã tribuens dicit. In ꝑfectũ meũ ui¬
dert̃ ocłi tur: & in libro tuo om̃s scͥbent᷑. Ic̃ dĩx rex¬

Expanded text:
test, in illa districtione ultimae increpationis omne argumentum cessat excusationis, quippe quia ille foris increpat, qui testes conscientiae intus animum accusat. inter haec sciendum est quia quisquis hanc vestem virtutis habet, sed tamen adhuc perfecte non habet, ad pii regis ingressum desperare veniam non debet, quia ipse quoque spem nobis per Psalmistam, tribuens, dicit: Imperfectum meum viderunt oculi tui, et in libro tuo omnes scribentur . Se
Abbreviated transcription (Latin):
psalmo sũptũ. ẽ. Dñs igit᷑ dd uocat᷑⁊ non scđm id qͦd
de eonatꝰ.ẽ. s iuxta id qͦd natꝰ ex patre semꝑ fuit: p̃ueni¬
ens ipsũ carnis suȩ patrẽ. Iudei ad deludendã int̾roga¬
tionis ueritatẽ friuola multa c̾fingunt⁊ ũnaculũ abra¬
he asserentes. cuiꝰ filiꝰ fuerit damascus elierer: & ex ip¬
siuis ꝑsona scͥptũ psalmit̃ qͦd pͦ cedẽ qͥnq regum dñs
d̾s dño suo dixerit abrahã sede ad dexterã meã donec

Expanded text:
nus igitur David vocatur non secundum id quod de eo natus est, sed juxta id quod natus ex Patre semper fuit praeveniens, ipsum carnis suae patrem, Judaei ad deludendam interrogationis veritatem frivola multa confingunt, vernaculum Abrahae asserentes, cujus filius fuerit Damascus Eliezer, et ex ipsius persona per scriptum psalmum, quod post caedem quinque regum dominus Deus Domino suo dixerit Ab
Abbreviated transcription (Latin):
ispondẽtem. ut magis dm̃ qͣm cesarẽ timeat. & di¬
cat ñ debere tributa solui: ut statim audientes
ant. Cognita aut̃ iħc neqͥtia eoꝵ: ait. Qd me tẽpta¬
lt̃ e asꝑam dix̃. qͥa ds plerũq ad aĩam loqͥt᷑. ñ ad
mnpꝰ: uoluntatib respondet. ñ uerb̃. ꝑma uirtꝰ. ẽ.
respondentis: int̾rogantiũ m̃tẽ cognoscere. & non
discipłos. s tẽptatores uocart. Hypochrita gͦ appel¬
lat᷑ qui aliud. ẽ. & aliud simulat: aliud oꝑe agit.
alud uoce p̃tendit. Ostendite mͥ: nũmisma census.
at illi obtulert̃ ei denariũ. Sapientia semꝑ sapient̾

Expanded text:
respondentem, ut magis Deum quam Caesarem timeat, et direspondentem, ut magis Deum quam Caesarem timeat, et dicat non debere tributa solvi, ut statim audientes ant. Cognita autem Jesus nequitia eorum, ait: Quid me tentan ad corpus, voluntatibus respondet, non verbis. Prima virtus est respondentis interrogantium mentem cognoscere, non discipulos, sed tentatores vocare. Hypocrita ergo appellatur, qui aliud est, et aliud simulat; aliud opere agit, aliud voce praetendit. Ostendite mihi numisma census. At illi obtulerunt ei denarium. Sapien
Abbreviated transcription (Latin):
pͥmos sedere uł discũbere uetat eos. qͥb hoc officis
ordine cõpetit: s eos nimirũ qͥ hȩc siue habita seu
dũ iusta districtione redarguens. Quãuis & hoc
culpa ñ careat: si idem inforo litibꝰ int̾. eẽ. qͥ ica¬
thedra moysi synagoge magistri cuprint appel
lari. Duplici sane ratione ã uane głȩ cupidis attendte
iubem᷑: ne scilicet eoꝵ uł simulatione sedu camͣ. esti¬
mantes bona. cẽ. quȩ faciunt: uł emulatione mflã¬
mem᷑: frustra gaudentes inbonis laudari. qͦ simu¬
lant. Deniq sequitur.
Cos aut̃: nolite uocari rabbi. Unꝰ. ẽ. eñi magist᷑
p̃sumatis: neq alios uocetis rabbi. ne diuinũ honere
hõibꝰ deferatiᷤ.¶nꝰ.ẽ. em̃ magister omniũ qͥ om̃s na¬
turalit̾ docet: sic̃ scriptũ. ẽ. Erat lux uera: qͦ illumi¬
nat omnẽ hominẽ uenientẽ in hunc mundũ. homs

Expanded text:
primos sedere vel discumbere vetat eos quibus hoc officii ordine competit, sed eos nimirum qui haec sive habita, seu , non gradum justa districtione redarguens: quamvis et hoc culpa non careat, si iidem in foro litibus intersint, qui in cathedra Moysi Synagogae magistri cupiunt aplari. Duplici sane ratione a vanae gloriae cupidis attendere jubemur, ne scilicet eorum vel simulatione seducamur, aestimantes bona esse quae faciunt, vel aemulatione inflammemur frustra gaudentes in bonis laudari, quae simulant. Denique sequitur: Vos autem nolite vocari, Rabbi: unus est enim magister praesumatis, neque alios vocetis Rabbi, ne divinum honorem hominibus deferatis: unus est enim magister omnium, qui omnes naturaliter docet, sicut scriptum est: Erat lux vera, quae illuminat omnem hominem ve
Abbreviated transcription (Latin):
cidũ illuminans ocłos: quȩ statĩ oꝑa desiderant
Uerbi gra. ñ adulterabis. ñ furtũ facies. ñ falsum
testimoniũ dices: & cetera. Pharisci aut̃ qͥa p̃cepe¬
rat dñs. interim ut intellectus mysticos dimitans
ꝓpt̾ alimoniã saceulotũ & leuitarũ. qͦrũ parsi
rat dñs. om̃i ierũ offerri in tẽplo decimas: hoc unuĩ
habebant studui. ut qͦ iussa fuerant cõportarent᷑. gt̾a
qͣ erant maiora utrũ qͥs faceret anñ. parui pende¬
bant. Et ex hoc itaq capitulo arguit eos auartiȩ.
qͦd studiose & iã uiliũ olerũ decimas exigant: &
iudiciũ indisceptatione negotioꝵ miscdiamq ĩpau-

Expanded text:
statim opera desiderant, verbi gratia: non adulterabis, non furtum facies, non falsum testimonium dices, et caetera, Pharisaei autem quia praeceperat Dominus, interim ut intellectus mysticos dimittamus, propter alimoniam sacerdotum et Levitarum, quorum pars erat Dominus, omnium rerum offerri in templo decimas, hoc unum habebant studii, ut quae jussa fuerant comportarentur, caetera quae erant majora utrum quis faceret an non parvi pendebant. Et ex hoc itaque capitulo arguit eos avaritiae, quod studiose etiam vilium olerum decimas exigant, et judicium in disceptatione negot
Abbreviated transcription (Latin):
&esadiluceis. qͥ uit̾ se contͣru st̃. s adtẽptandũ ĩm pari
m̃te consentiut. Qͥ gͦ iã supͣ mostensione denarii fueraes
ctutati. & adu̾se partis factionẽ uiderant subrutam:
debuerant exemplo moneri. ne ult᷑ molirent᷑ insidi¬
as. S maliuolentia & liuor: nutrit impudentiã. Int̾¬
iogat unꝰ ex legis doctoribꝰ. ñ scire desiderans s tẽ ptais.
an int̾rogatꝰ nosset ia qͦd int̾rogabat᷑. qͥd sit mai man
datũ. Pͥmũ ñ de mandatiͤ int̾rogat: s qͥd sit mandatũ
magnũ. Ut cũ oĩa q̃ ds mandauerit magna sint: qͥeqͥd
ille responderit occasionẽ habeat calũpnandi. aliud
asserens magnũ. ec̃. de pluribꝰ. Qcũꝙ igit᷑ nouit se in¬
t̾rogat ñ uoto discendi. s studio cognicendi: an noue¬

Expanded text:
Sadducaeis, qui inter se contrarii sunt, sed ad tentandum Jesum pari mente consentiunt. Qui ergo jam supra in ostensione denarii fuerant confutati, et adversae partis factionem viderant subrutam, debuerant exemplo moneri, ne ultra molirentur insidias: sed malevolentia et livor nutrit impudentiam. Interrogat unus ex legis doctoribus, non scire desiderans, sed tentans, an interrogatus nosset quod interrogabatur, quod sit majus mandatum. Primum non de mandatis interrogat, sed quod sit mandatum magnum, ut cum omnia quae Deus mandaverit magna sint, quidquid ille responderit occasionem habeat calumniandi, aliud asserens magnum esse de pluribus. Quicunque igitur novit et interrogat non voto discendi, sed studio cognoscendi, an no
Abbreviated transcription (Latin):
usũ nob̾. ẽ. exposuimꝰ. qͥd significaret tͣditio phariseoꝵ
dicentiũ. donũ qͦd cũq ẽ. ex me tͥ ꝓderit: nc̃ duplex &
adunã auaritiȩ occasionẽ trahens. pharisemꝵ traditio
condẽpnat᷑: ut arguant᷑ cuncta ꝓlucro facere. & ñ ꝓtimo¬
re dĩ. Sic̃ eni inphilacteriis & fimbriis dilatatis. opinio¬
ne sc̃ĩtatis captabant głam. & poccasionẽ głȩ qͣrebant
lucͣ: sic alie tͣdlitionis inuenta stropha. impietatis argu¬
it p̃ceppores. Siqͥs in c̃centione. seu in aliqͦ iurgio uł in cau¬
se ambiguo iurasset intẽplo. & pꝰca c̃uictꝰ. ec̃t m̃dacii: ñ
tenebat᷑ criminis reus. Si aũt̃ iurasset in auro. & pecu¬
nia qͥ intẽplo sacerdotib offerebat᷑. statĩ in qͦ iurauerat.
cogebat᷑ ex soluere. Rursũ siqͥs uirass in altarr: ꝑiurũ
reũ nemo tenebat. Sin aut̃ ꝑuirass: in dono. uł in
oblationib. hoc. ẽ. in hostia. inuictimis. in simil a
petebant. Arguit gͦ cos dñs & stulticiȩ & fraudulentie.

Expanded text:
Pharisaeorum dicentium, donum quodcunque est ex me tibi proderit, nunc duplex et ad unam avaritiae occasionem trahens Pharisaeorum traditio condemnatur, ut arguantur cuncta pro lucro facere et non pro timore Dei. Sicut enim in philacteriis et fimbriis dilatatis opinione sanctitatis captabant gloriam, et per occasionem gloriae quaerebant lucra, sic alia traditionis inventa stropha impietatis arguit praeceptores. Si quis in contentione seu in aliquo jurgio vel in causa ambigua jurasset in templo, et postea convictus esset mendacii, non tenebatur criminis reus. Si autem jurasset in auro et pecunia quae in templo sacerdotibus offerebantur, statim in quo juraverat cogebatur exsolvere. Rursum si quis jurasset in altari, perjurii reum nemo tenebat; si autem perjurasset in dono vel in oblationibus, hoc est, in hostia, in victimis, in simila, petebant. Arguit ergo eos Dominus et stultitiae et fraudulentiae,