comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sei traditionũ & obseruationũ quas illi
deutherosis uocant iusticiam p̾ferebant:
unde & diuisi uocabantur a popło. Sadu¬
cei aut̃ qui int̾p̾tantur iusti. & ipsi uen¬
dicabant sibi. qd ñ erant. Priorib & cor¬
poris & anime̾ resurrec̾tionẽ credentib
confitentib q ꝙ angłos & sp̃s : sequentes
iuxta acta apłoꝵ omĩa denegabant:

Expanded text:
ei traditionum et observationum quas illi deuterosis vocant, justitiam praeferebant, unde et divisi vocabantur a populo. Sadducaei autem qui interpretantur justi, et ipsi vendicabant sibi quod non erant. Prioribus et corporis et animae resurrectionem credentibus, confitentibusque et angelos et spiritus, sequentes, jux
Abbreviated transcription (Latin):
m̃tis ardore qͦ cetera fecerat. Sciebat enĩ quomͦ
finees puniendo sacrilegos mercedẽ iustitiȩ & sa¬
cerdotii ꝑhennis acceꝑit. Lucas aut̃ addit. q dñs
tangens auriculã serui sanau̾it eũ. Numꝗͣ ergo
pietatis sue dñs obluuscit᷑. qͥ etiã hostes suos ñ pa¬
tit᷑ uulnerari. Illi iusto mortẽ infert̃: ipse ꝑse¬
quutoꝵ uulnera sanat. Mystice docens etiã eos qͥ
in suȩ mortis consensione uulnꝰ aĩȩ contraxerãt:
si fructũ penitentię dignũ facerent. salutẽ posse
mereri. & respondens iħc: ait illis. Tamꝗͣ ad

Expanded text:
mentis ardore quo caetera fecerat. Sciebat enim quomodo mentis ardore quo caetera fecerat. Sciebat enim quomodo Phinees puniendo sacrilegos mercedem justitiae sacerdotii perennis acceperat. Lucas autem addit quod Dominus tangens auriculam servi, sanaverit eum. Nunquam ergo pietatis suae Dominus obliviscitur, qui etiam hostes suos non patitur vulnerari. Illi justo mortem inferunt, ipse persecutorum vulnera sanat. Mystice docens etiam eos qui in suae mortis consensione vulnus animae contraxerant, si fructum poenitentiae facerent dignum, salutem posse mereri. Et re
Abbreviated transcription (Latin):
eamꝰ ecce qͥ me tradet ꝓpe ẽ. Non uos in¬
ueniant quasi tĩtes. & retractantes. ultro ꝑga¬
mꝰ ad mortẽ: ut confidentiã &e gaudiũ passuri
uideant. Dederat aut̃ traditor eiꝰ signũ eiᷤᷤ diceis.s
Quẽcũq osculatꝰ fuero ipse ẽ. tenete eũ. & caute
ducite. Et cũ uenisset ad eũ: statĩ accedens ad eũ
lerata confidentia: magistrũ uocare. & osculũ ei
ingerere quẽ tradebat. lam̃ adhuc aliqͥd habet
de uerecundia discipłi. cũ ñ eũ palã tradidit ꝑse¬
cutorib. s ꝑ signũ osculi. Suscepit aut̃ dñs oscłm
traditoris. ñ quod simulare nos doceat: s neꝓdi¬
tionẽ fugere iudeat᷑. Simul & illud dauiticũ cõ¬
plets. cũ his qͥ odert̃ pacẽ erã pacificꝰ. Unus aut̃¬
de circũstantib educens gladiũ ꝑcussit seruũ sũ¬
mi sacerdotis: & amputauit illi auriculã. Petruᷤᷤ s
hoc fec̃ ut ioħes ȩuangłista declarat: eodẽ nimtrũ

Expanded text:
eamus, ecce qui me tradet prope est. Non nos ineamus, ecce qui me tradet prope est. Non nos inveniant quasi timentes et retractantes, ultro pergamus ad mortem, ut confidentiam et gaudium passuri videant. Dederat autem traditor ejus signum eis, dicens: Quemcunque osculatus fuero, ipse est, tenete eum, et ducitelerata confidentia, magistrum vocare, et osculum ei ingerere, quem tradebat. Tamen adhuc aliquid habet de verecundia discipuli, cum non eum palam tradidit persecutoribus, sed per signum osculi. Suscepit autem Dominus osculum traditoris, non quo simulare nos doceat, sed ne proditorem fugere videatur, simul et illud Davidicum complens: Cude circumstantibus educens gladium, percussit servum summi sacerdotis, et amputavit illi auriculam. Petrus hoc fecit, ut Joannes evangelista declarat, eodem nimirum
Abbreviated transcription (Latin):
caro uͦ infirma: duas quidẽ ostendit. humanã
Ubi humana quidẽ ꝓpt̾ infirmitatẽ carnis recusat
quidẽ in passiõe. humane fragilitatis ẽ: suscipe
aut̃ dispensationẽ passionis. diuine uoluntatis
atq uirtutis ẽ. Et iterũ abiens orauit. eundẽ
sermonẽ dicens. Q reu̾sus denuo: inuenit eos
dormientes. Solus orat ꝓ om̃ib sic̃ & solus pa¬
& ait illis. Dormite iã: & requiescite: Sufficit:
peccatoꝵ. Cũ dixisset dormite iã & requiescite:
& adiugeret sufficit. ac deinde inferret uenit
siluisse dnim aliquantulũ ut hoc fieret qd̾ ꝑ¬
miserat. & tc̃ intulisse. ecce apꝓpinquabit
silentii dñi ꝓpt̾ea cohartat intellectũ. ut in
illis uerb̾ alia ꝓnuntiatio requirat᷑. Surgite.
eamꝰ: ecce qͥ me tradet ꝓpe ẽ. Postꝗͣ t̾cio ora¬
uerat. & apłoꝵ timorẽ sequente penitentia
impetrauerat corrigendũ. securuᷤ de pallio¬
ne sua ꝑgit ad ꝑsequutores. & ultro se intẽ¬
ficiendũ prebet. dicitq discipłis. Surgie.

Expanded text:
caro vero infirma, duas voluntates ostendit: humanam, Ubi humana quidem propter infirmitatem carnis recusat quidem in passione, humanae fragilitatis est; suscipere autem dispensationem passionis, divinae voluntatis atque virtutis est. Et iterum abiens, oravit eumdem sermonem dicens; et reversus denuo, invenit eos dormientes. Solus orat pro omnibus, sicut et solus paet ait illis: Dormite jam, et requiescite; sufficit, etc. Cum dixisset: Dormite jam, et requiescite, et adjungeret: Sufficit, ac deinde inferret: Venitsiluisse Dominum aliquantum ut hoc fieret quod praemiserat, et tunc intulisse: Ecce appropinquat silentii Domini, propterea coarctat intellectum, ut in illis verbis alia pronuntiatio requiratur. Surgite, eamus. Ecce qui me tradet, prope est. Postquam tertio oraverat, et apostolorum timorem, sequente poenimpetraverat corrigendum, securus de passione sua pergit ad persecutores, et ultro se interficiendum praebet, dicitque discipulis: Surgite,
Abbreviated transcription (Latin):
Qui resurrectionẽ corpoꝵ ñ credebant. a¬
uimas uidicantes int̾ire cũ corporib. rec̾¬
te istiꝰmodi fingunt fabulam: quȩ delira¬
m̃ti arguat eos. qui resurrectionẽ asse-¬
rant corpoꝵ. Pocest aut̃ fieri:. ut uere n
gente eoꝵ aliqͣndo hoc accidit. In resurrec¬
uxorc Septem enĩ habuerunt eã uxorẽ.¬

Expanded text:
Qui resurrectionem corporum non credebant, animam judicantes interire cum corporibus, recte istiusmodi fingunt fabulam, quae deliramenti arguat eos qui resurrectionem asserant mortuorum. Potest autem fieri ut vere in gente eorum aliquando hoc acciderit. In resurrecuidem septem habuerunt eam uxore
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ qui misit me. Suã uoluntatẽ dix̃. ꝗ̃ tẽpora¬
lit sũpsit de uirgine. Uoluntatẽ uͦ eĩ qui eũ
ut ostendat uere qd̾ homo erat. Reminiscẽs aut̃¬
& ꝓpt̃ snissus ẽ. ꝑficit dispensationẽ ad ꝗͣ miss
est & clamat. S ñ qd̾ ego uolo: s qd̾ tu. Si morit̃
mors me ñ moriente. sd̾ncarnẽ uidelicet trã¬
seat ait calix. Uerũ qͥa ñ alit̃ hoc fiet: ait.Nom
qdͣ ego uolo.s qd̾tui. Qd̾ aut̃ patrẽ inuocan diu¬
plici nomine dicit abba pat: utriꝰq popłi illũ
& iudei scilicet & gentilis dm̃ e̾ẽ ac saluatorẽ
ostendit. Idem aut̃ abba qd̾ & pat̃ significat.

Expanded text:
Suam voluntatem dixit, quam temporaliter sumpsit ex virgine; voluntatem vero ejus qui eum ut ostendat vere, quod et homo erat. Reminiscens aut quod missus est, perficit dispensationem ad quam missus est, et clamat: Sed non quod ego volo, sed quod tu. Si moritur mors, me non moriente, secundum carnem videlicet, transeat, ait, calix iste. Verum quia non aliter hoc fiet, ait: Non quod ego volo, sed quod tu. Quod autem Patrem invocans duplici nomine dicit Abba Pater, utriusque populi illum, et Judaei, scilicet, et gentilis, Deum esse ac Salvatorem ostendit. Item namque abba
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ cȩlestẽ. quȩ ñc scd̃m t̾renã uetustatẽ moruaͣ
st̃. Si aũ uitẽ de cuiꝰ uetustate passiõis ñc cali¬
cẽ bibit ipsos uideos intellexeris: significatũ
ẽ etiã ipsã gentẽ ad corpꝰ xp̃i ꝑ nouitatẽ uite ac¬
cessurã: cũ ingressa plenitudine gentiũ oĩs isrł¬
tãꝗͣ colaphis eũ cedunt. qͥ ei honores suos p̾fer̃t.
palmas in faciẽ eiꝰ dant. qui ꝑfidia cecati eũ ñ
uenisse affirmãt: tãꝗͣ p̃sentiã eiꝰ ext̾minantes¬

Expanded text:
quae nunc secundum terrenam vetustatem moritura sunt. Si autem vitem de cujus vetustate hunc passionis calicem bibit, ipsos Judaeos intellexeris, significatum est etiam ipsam gentem ad corpus Christi per novitatem vitae accessuram, cum, ingressa plenitudine Gentium, omnis Isrtanquam colaphis eum caedunt qui ei honores suos praeferunt. Palmas in faciem ei dant, qui perfidia caecati eum non venisse affirmant, tanquam praesentiam e
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ qd emerint oleũ. & idõ intelligende st̃ nullo
iã remanente de alienis laudib gaudio. in an¬
gustiis & magnis afflictionib redire ad inplo¬
rationẽ dĩ. s magna ẽ eiꝰ seueritas pꝰ uiditiũ.
cuiꝰ ante uiditiũ in effabilis miscđia p̾rogata ÷¬
taq respondens ait. Am̃ dico uob̃: qͥ nesciouoᷤ
Ex illa scilicet regła. qr ñ ht̃ ars dĩ. hoc ÷ sapien¬
tia dĩ. ut intrent in gaudiũ eiꝰ qͥ ñ corã deo
s ut placerẽt hõib uisi st̃ aliqͥd scđm p̃cepta
eiꝰ oꝑari. atq ita concludit. higilate gͦ. qͥa¬

Expanded text:
est quod emerint oleum; et ideo intelligendae sunt, nullo jam remanente de alienis laudibus gaudio, in angustiis et magnis afflictionibus redire ad implorationem Dei. Sed magna est ejus severitas post judicium, cujus ante judicium intaque respondens ait, Amen dico vobis quod nescio vos: ex illa scilicet regula, qua non habet ars Dei, hoc est sapientia Dei, ut intrent in gaudium ejus, qui non coram Deo, sed ut placerent hominibus, visi sunt aliquid secundum praecepta ejus operari. Atque ita
Abbreviated transcription (Latin):
Q uibus camen quasi latenter quodamodo
Cui enim dubium nullum posse aliũ grãm
cum capatiores iam ad intelligendum eosdẽ
suos uideret auditores: etiam filium dei illũ
aꝑte p̃dicauit dicens. Sed qui misit me bapti¬
zare in aqua: ille michi dixit. Super quem
uideris spm̃ descendentẽ. & manentem super
eum: hic est qui batizat in spũ scõ. Et ego
uidi & testimonium ꝑhibui: quia hic est fi¬
lius dei B̾aptixamur autem adno in spũscõ.
non solum cum indie baptismatis fonte uitȩ
in remissionem peccatorũ abluimur: uerum
etiam cotidie cum ꝑ gratiam eiꝰdem sp̃s ada

Expanded text:
Quibus tamen quasi latenter quodam modo Quibus tamen quasi latenter quodam modo Cui enim dubium, nullum posse alium gratiacum capaciores jam ad intelligendum eosdem suos videret auditores, etiam Filium Dei illum aperte praedicavit, dicens: Sed qui misit me baptizare in aqua, ille mihi dixit: Super quem videris Spiritum descendentem et manentem super eum, hic est qui baptizat in Spiritu sancto. Et ego vidi et testimonium perhibui, quia hic est Filius Dei. Baptizamur autem a Domino in Spiritu sancto, non solum cum in die baptismatis fonte vitae in remissionem peccatorum abluimur, verum etiam quotidie cum per gratiam ejusdem S
Abbreviated transcription (Latin):
uero dñs ueniens. quasi calciatus apparuit: quia
indiuinitate sua morticina nr̃e corruptionis
assumpsit. Sed huius incarnationis misteri¬
um humanus ocłs penetiare non sufficit
Inuestigari enim nullatenus potest quomodo
Ecorporatur uerbum quomodo summus & ui¬
uificatoᷤ sp̃s intra uterum matris animatur.
quomodo is qui initium non habet & existit¬
& concipitur. Corrigia gͦ calciamenti: est.
ligatura misterii. Tohannes itaq soluere cor¬
rigiam calciamenti eiꝰ non ualet: quia incar¬
nationis eiꝰ misterium nec ipse inuestigare
spũ scõ. Non quidem ad huc ioħs dnm̃ mani¬
feste dm̃ aut dei filium esse sed tantum uirũ
se fortiorem predicat. Non enim rudes ad huc
auditores tanti capiebant archana sacramenti:
quod filius dei eternus homine assumpto ex
uirgine ddenuo nacus eẽt inmundum. Sed
paulatim ꝑagnitionẽ głificatȩ humanitatis:
intreducendi erant ad fidem diuine eternitatiᷤᷤ.

Expanded text:
vero Dominus veniens quasi calceatus apparuit, qui vero Dominus veniens quasi calceatus apparuit, qui in divinitate sua morticina nostrae corruptionis assumpsit. Sed hujus incarnationis mysterium humanus oculus penetrare non sufficit. Investigari enim nullatenus potest quomodo corporatur Verbum, quomodo summus et vivificator Spiritus intra uterum matris animatur, quomodo is qui initium non habet et existit conciligatura mysterii. Joannes itaque solvere corrigiam calceamenti ejus non valet, quia incarnationis ejus mysterium nec ipse investigare Spiritu sancto. Non quidem adhuc Joannes Dominum manifeste Deum aut Dei esse Filium, sed tantum virum se fortiorem praedicat. Non enim rudes adhuc auditores tanti capiebant arcana sacramenti, quod Filius Dei aeternus homine assumpto ex Virgine denuo natus esset in mundo, sed paulatim, per agnitionem glorificatae humanitatis, introducendi erant ad fidem divinae aeternitatis.
Abbreviated transcription (Latin):
edebat: quia dulce quidem sapiebat turbis p̃¬
dicatio eius: existimante popło & cogitantib
omnibus incordib suis de eo ne forte ipse e̾e̾t.
ligentibus eiꝰ auditoribus quia non ipse xp̃c:
dulcedo in locustis est alacer uolatus. sed cito
soluere corrigiam calciamentorum eiꝰ. Mos
apud ueteres fuit. ut si quis eam quȩ sibi com¬
peteret acciꝑe uxorem nollet. ille ei calciamentũ
solueret: qui ad hanc sponsus iure ꝓpinquitatis
ueniret. Quid igitur inter homines xp̃c. nisi
hannes dicit. Q ui ht sponsam sponsus est.S
quia ioħem homines xpõ esse putauerunt. quod
idem ioħs negat: recte se indignum ee̾. ad soluen¬
dam eius corrigiam calciamenti denuntiat. Aesi
aꝑte dicat. Ego redemptoris uestigia denudare
non ualeo: quia sponsi nomen michi in meritis
non usurpo. Quod tamen intelligi & aliter
potest. Quis enim nesciat. quod calciamenta
ex mortuis animalibus fiant: Incarnatus

Expanded text:
edebat, quia dulce quidem sapiebat turbis predebat, quia dulce quidem sapiebat turbis praedicatio ejus, existimante populo et cogitantibus omnibus in cordibus suis de eo, ne forte ipse esset ligentibus ejus auditoribus quia non ipse Christdulcedo, in locustis esset alacer volatus, sed cito solvere corrigiam calceamenti. Mos apud veteres fuit, ut si quis eam quae sibi competeret, accipere uxorem nollet, ille ei calceamentum solveret, qui ad hanc sponsus jure propinquitatis veniret. Quid igitur inter homines Christus, nannes dicit: Qui habet sponsam sponsus est . Sed quia Joannem homines Christum esse putaverunt, quod idem Joannes negat, recte se indignum esse ad solvendam corrigiam ejus calceamenti denuntiat. Ac si aperte dicat: Ego Redemptoris vestigia denudare non valeo, quia sponsi nomen mihi immeritus non usurpo. Quod tamen intelligi et aliter potest. Quis enim nesciat quod calceamenta ex mortuis animalibus fiant? Incarnatus
Abbreviated transcription (Latin):
mollioris. Tona autẽ pellicia qua accinctꝰ fuit
& helyas: mortificationis indicium est. Porro¬
s quod sequitur. Et locustas & mel siluestre edebat.
Habitatori solitudinis congruum est: ut non de¬
licias ciborum. sed necessitatem humane car¬
nis expleret. Potest habitus & uictus eiꝰ persigni-¬
ficationẽ etiam qualitatẽ inter nȩ conuersationis
eus non inconuenient̾ exprimere. Namq aus
terioribus induebatur indumentis: sicut etiam
dñs in laudibus eius ꝓtestatꝰ ẽ. dicens ad iudeos.
Quid existis uidere hominẽ mollibus uestitũ:
Eccȩ qui mollibus uestiuntur. in domibus
regum sunt: quia uitam peccantium non blan¬
dimentis fouit. sed uigore asꝑe inuectionis in¬
crepauit dicens. Genimina uꝑarum: quis uob̃s
demonstrauit fugere a futura ira :Tonam¬
pelliciã habȩt circa lumbos suos: q carnẽ suam
crucifixit cum uiciis & concupiscentiis. Q uod
testantȩ didicimus. Locustas & mel siluestre

Expanded text:
mollioris. Zona autem pellicea qua accinctus fuit mollioris. Zona autem pellicea qua accinctus fuit et Elias, mortificationis indicium est. Porro quod sequitur: Et locustas et mel silvestre edebat, habitatori solitudinis congruum est, ut non delicias ciborum, sed necessitatem humanae carnis expleret. Potest habitus et victus ejus per significationem, etiam qualitatem internae conversationis ejus non inconveterioribus utebatur indumentis, sic etiam Dominus in laudibus ejus protestatus est, dicens ad Judaeos: Quid existis videre? hominem mollibus vestitum? Ecce qui mollibus vestiuntur in domibus regum sunt ; quia vitam peccantium non blandimentis fovit, sed vigore asperae invectionis increpavit: dicens: Cenimina viperarum, quis vobis demonstravit fugere a futura ira? Zonam habebat circa lumbos suos, quia carnem suam crucifixit cum vitiis et concupiscentiis . Quod estante, didicimus. Locustas et mel sylvestre
Abbreviated transcription (Latin):
Ut sicut uerbum patris p̾currebat uerbo p̾dica¬
tionis: ita baptismum penitentiȩ quo peccata sol-¬
uultur p̃curreret suo baptismate. quo peccata
solui non ponssunt. Et baptizabantur ab illo
in iordane flumine. confitentes peccata sua. Ex-¬
emplum cõfitendi peccata. ac meliorem uitam
ꝓmittendi eis qui baptisma accipere desiderant.
sicut etiam p̃dicante paulo in epheso. multi cre-¬
dentium ueniebant confitentes & annuntiantes
actus suos. quatinus abdicata uita ueteri: reno¬
uari mererentur in xp̃o. Unde etiam beato
petro ostensis in linteo cęlesti diuersi generis ani-¬
mantibus. dictum est: surge petre. occide. &. man¬
duca. Q uod est aꝑte dicere. Occide infideles ab
eo quod fuerant prius abrenuntiatione celerum
& promissione pie religionis. ac sic fidei xpĩane
sacramentis imbutos. in scẽ ȩccłȩ membra cõmuta.¬
. Et erat ioħs uestitus pilis cameli: & zona pellicia
Aliud austerȩ uestis inditium est: aliud luxuriȩ

Expanded text:
tum Verbum Patris praecurrebat verbo praedicationis, ita baptismum poenitentiae quo peccata solvuntur praecurrerit suo baptismate, quo peccata solvi non possunt. Et baptizabantur ab illo in Jordane flumine, confitentes peccata sua. Exemplum confitendi peccata, ac meliorem vitam promittendi, datur eis qui baptisma accipere desiderant, sicut etiam praedicante Paulo in Epheso multi credentium veniebant confitentes et annuntiantes actus suos, quatenus, abdicata vita veteri, renovari mererentur in Christo. Unde etiam beato Petro ostensis in lineo coelesti diversis generis animantibus dictum est: Surge, Petre, occide et manduca . Quod est aperte dicere: Occide infideles ab eo quod fuerant prius, ab renuntiatione scelerum et promissione piae religionis, ac sic fidei Christianae sacramentis imbutos in sanctae Ecclesiae membra commuta. Et erat Joannes vestitus pilis cameli, etc. Alterum austerae vestis indicium est: alterum luxuriae
Abbreviated transcription (Latin):
saluatoris a solis crtu usq ad occasum. repen¬
pente negat filium dei. quẽ demones mor-¬
tali ad huc caynis habitu indutum. filiũ
ee̾. dei aꝑta uoce ꝓfitentur. Sic enĩ seqͥt᷑
Et clamabant dicentes. tues filius dei.
Q uehem̃ter cõminabat᷑ eis: ne manifes¬
tarent illum. Quare autẽ sp̃s inmundoᷤ

Expanded text:
salvatoris, a solis ortu usque ad occasum, resalvatoris, a solis ortu usque ad occasum, repente negant Filium Dei, quem daemones mortali adhuc sub habitu carnis indutum, Filium esse Dei aperta voce profitentur. Sic enim sequitur: Et clamabant dicentes: Tu es Filius Dei. Et vehementer comminabatur eis, ne manifestarent
Abbreviated transcription (Latin):
turbidas carnalium mentes fugiens. ad
eos potius qui fluxam scłi głam simul &
abiectionẽ spernere didicerunt. uenire &
mansionem apud eos facere gaudet. Quot¬
quot autẽ habebant plagas: & sp̃s immundi
cum illũ uidebant ꝓcidebant ei. Procidebãt
quidem utriq dño. id est & qui habebant
plagas infirmitatũ corporalium. & qui ab
spiritibus uerabantur immundis. Sed in¬
firmi simplici intentione obtinende salu-¬
tis. Demoniaci aut̃ uel potius habentes de
ad ꝓcidendum ei. uerum etiam ad confiten¬
dum eiꝰ maiestatẽ cõpussi. ꝑculsi enĩ p̾sen¬
tia uirtutis eiꝰ. ac nimirum ꝑterriti: neqͥ¬
quam celare audebant quẽ filium dĩ eẽ.
iam iamq cognouerant. U bi satis suꝑꝙ
arrianorum ẽ. miranda uel potius dolen¬
da cecitas. qui illũ pꝰ resurrectionis & ascen¬
sionis ipsius głam. pꝰ dilatatã toto orbe
fidem euangelii. post edificatas in omnib
gentibus ȩccłas. laudatũq in eis nom̃ dñ

Expanded text:
turbidas carnalium mentes fugiens, ad turbidas carnalium mentes fugiens, ad eos potius qui fluxam saeculi gloriam simul et abjectionem spernere didicerunt, venire et mansionem apud eos facere gaudet. Quotquot autem habebant plagas, spiritus immundi, cum illum videbant, procidebant ei. Procidebant quidem utrique Domino, id est, et qui habebant plagas infirmitatum corporalium, et qui ab spiritibus vexabantur immundis: sed infirmi simplici intentione obtinendae salutis, daemoniaci autem vel potius habitantes iad procidendum ei, verum etiam ad confitendum ejus majestatem compulsi. Perculsi enim praesentia virtutis ejus, ac nimium perterriti, nequaquam celare audebant, quem Filium Dei esse jamjamque cognoverant. Ubi satis superque arianorum est miranda vel potius dolenda caecitas, qui illum post resurrectionis et ascensionis ipsius gloriam, post dilatatam toto orbe fidem Evangelii, post aedificatas in omnibus gentibus ecclesias, laudatumque in eis nomen Domini
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpter turbam: ne cõpͥmerent eũ. Multoᷤᷤ¬
etiam sanabat ita ut irruerent in eum ut
illum tangerent. Nauicula & enĩ deseruiens
dño in mari. eccła est congregata de gentib:
& fluctus scłi labentis liberȩ mentis uirtute
transgressa. Quȩ quanto sinum cordis ampliꝰ
recipiendȩ grẽ sui conditoris dilatat: tanto
sublimius cunctis transeuntium rerum uolu¬
minibus quasi fluctibus pelagi estuantis na-¬
uicula uentis agitata scđis insultat. Distat
aut̃ inter comprimere dnm̃. & tangere dnm
Tangit nãq eum. qui fidem eiꝰ ac dilectio¬
nem uero corde suscipit. Comprimunt cũ:
qui carnalibus cogitationib aut etiam fadis
pacẽ eorum in quibus ueritatis manere con¬
sueuerat turbant. Unde apte qui eum ceci¬
gerunt : saluati esse perhibent᷑. Quia numi¬
rum uera fides & dilectio. salutem gignerȩ
solet eternam. Propter turbam uero ne se
comprimeret nauiculam dñs ascendit: qͥa

Expanded text:
propter turbam, ne comprimerent eum. Multopropter turbam, ne comprimerent eum. Multoetenim sanabat, ita ut irruerent in eum, ut illum tangerent. Navicula etenim deserviens Domino in mari, Ecclesia est, congregata de gentibus, et fluctus saeculi labentis liberae mentis virtute transgressa. Quae quanto sinum cordis amplius recipiendae gratiae sui conditoris dilatat, tanto sublimius cunctis transeuntium rerum voluminibus, quasi fluctibus pelagi aestuantis navicula ventis agitata secundis insultat. Distat autem inter comprimere Dominum, et tangere illum. Tangit namque eum, qui fidem ejus ac dilectionem vero corde suscipit. Comprimunt eum qui carnalibus cogitationibus, aut etiam factis pacem eorum, in quibus veritas manere consueverat, turbant. Unde apte qui eum tetigerunt salvati esse perhibentur, quia nimirum vera fides et dilectio salutem gignere solet aeternam. Propter turbam vero, ne se comprimeret, naviculam Dominus ascendit, quia
Abbreviated transcription (Latin):
innumeros alibi qui se ad pietatem sequę¬
rentur populos: inuenit. Iuxta uero le¬
ges allegoriȩ. dñs in eo quod egressus de
sinagoga secessit ad mare. ibiq uenientẽ
ad se plurimã populi multitudinẽ sanat᷑u
ac docturus excepit : manifeste nostram¬
saluationẽ p̾figurauit. Ad quos uenire ꝑ
fidem relicta ob ꝑfidiam iudea dignatus
est. Recte enĩ incredulȩ diu ac diuersis
errorum anfractibus iactare nationes: in¬
stabilitati. amaritudim. obscuritati fluctu¬
antis pelagi c̃parantur. S dñs uenit ad
mare cum discipulis: multaq turba a di¬
uersis prouinciis sequuta ẽ. eum : quia p̾¬
dicantib apłis corda gentium adiit. &
postquam in eis dilectam sibi domum ꝓ¬
pitius consecrauit: iam multos ad se ue¬
nientes benignȩ suscepit: ac desiderate sa¬
lutis donauit esse compotes: quibus apte
congruit quod sequitur. Et dixit disci¬
pulis suis. ut nauicula sibi deseruiret

Expanded text:
innumeros alibi, qui se ad pietatem sequeinnumeros alibi, qui se ad pietatem sequerentur, populos invenit. Juxta vero leges allegoriae, Dominus in eo quod egressus de synagoga secessit ad mare, ubique venientem ad se plurimam populi multitudinem sanaturus ac docturus excepit, nostram manifeste salvationem praefiguravit, ad quos venire per fidem relicta ob perfidiam Judaea dignatus est. Recte enim incredulae diu ac diversis errorum anfractibus jactatae nationes, instabilitati, amaritudini, obscuritati fluctuantis pelagi comparantur. Sed Dominus venit ad mare cum discipulis, multaque turba a diversis provinciis secuta est eum, quia praedicantibus Apostolis corda gentium adiit. Et postquam in eis dilectam sibi domum propitius consecravit; jam multos ad se venientes benigne suscepit, ac desideratae salutis donavit esse compotes. Quibus apte congruit quod sequitur: Et dixit discipulis suis, ut in navicula sibi deservirent
Abbreviated transcription (Latin):
idu mea. & transiordanẽ. & qui circa
tẏrum & sidonẽ multitudo magna au¬
dientes quȩ faciebat: uenenunt ad eum.
Ecce pharisei & herodiani magistri uideli¬
cet plebis & regis ministri: unanim o
dnm̃ consilio perdere querunt. At turba
indocta & uulgus undecũq collectũ: una¬
nima eum dilectione sequuntur. liui ui¬
dentes oꝑa uirtutum eius. & uerba doc¬
trinȩ audientes: nicħ amplius discere ꝙͣ.
ut eum ꝑsequerent᷑ uolebant. Isti opinione
tantum ducti uirtutũ eius: c̃gesta agmi¬
nȩ permaximo ueniunt ad audiendum
eum: opemq salutis flagitandam. Unde
mox suȩ uoluntatis ac desiderii consequi
merentur. affectum: plurimis adnõ sana¬
tis. ut in sequentibus legitur. Ubi exem¬
plum dedit suis. si in una ciuitate perse¬
quutionẽ paterent᷑ : in alteram fugiendi.
Oeniq paulus exemplo simul & precepto
dnĩ edoctꝰ furgit damasco: ubi insidiis
appetebatur prauorum. S inde digressus.

Expanded text:
Idumaea, et trans Jordanem, et qui circa Idumaea, et trans Jordanem, et qui circa Tyrum et Sidonem, multitudo magna, audientes quae faciebat, venerunt ad eum. Ecce Pharisaei et Herodiani, magistri videlicet plebis et regis ministri, unanimo Dominum consilio perdere quaerunt. At turba indocta et vulgus undecunque collectum unanimi illum dilectione sequuntur. Illi videntes opera virtutum ejus, et verba doctriut eum persequerentur valebant: isti, opinione tantum ducti virtutum ejus, congesto agmine permaximo, veniunt ad audiendum eum opemque salutis flagitandam. Unde mox suae voluntatis ac desmerentur effectum, plurimis a Domino sanatis, ut in sequentibus legitur. Ubi et exemplum dedit suis, si in una civitate persecutionem paterentur, in alteram fugiendi. Denique Paulus exemplo simul et praecepto Domini edoctus, fugit ex Damasco, ubi insidiis appetebatur pravorum. Sed inde digressus,
Abbreviated transcription (Latin):
excercebat. etiam saluatorẽ quem iohannes
predicabat insidiis insequebant᷑ & odiis.
Magna autẽ insipientia eorum qui salutȩ
plurimum indigebant & de nece salua¬
toris agebant consilium. qui quantum
nequitie studeant ostenditur: cum & hoc
in crimen reputant. quod aduerbum illiꝰ
saluam qui languerat extendit dexterã
Quo non ipsorum quisq maiora sabba¬
tis egerit: cibos portando: porrigendo
calicem: cȩtãq quȩ uictui necessaria sunt
ȩxequendo. Neq enĩ ille qui dixit & facta
sunt: sabbato laborasse poterat conuinci
& iħc cum discipulis suis secessit ad mare.
Secessit quasi homo fugiens ꝑsequentiũ
insidias: quia neq ad huc uenerat hora
passionis eiꝰ. neq extra hierłm fuit locus
passionis. Secessit fugiens sese odio ꝑseq̃n¬
tes : sed ibi accessit. ubi plures inuenit
sese per amorẽ sequentes. Nã subditur.
Et multa turba agalilea & iudea sequ¬
uta est eum. &ab iherosolymis. & ab

Expanded text:
exercebat, etiam Salvatorem quem Joannes exercebat, etiam Salvatorem quem Joannes praedicabat, insidiis insequebantur et odiis. Magna autem insipientia fuit eos qui salute plurimum indigebant, de nece Salvatoris agere consilium. Qui quantum nequitiae studeant, ostenditur, cum et hoc in crimen reputant, quod ad verbum illius salvam qui languebat extendit dexteram, quasi non ipsorum quisque majora Sabbatis egerit, cibos portando, porrigendo calicem, caeteraque quae victui necessaria sunt exsequendo. Neque enim ille, qui dixit, et facta sunt, Sabbato laborasse poterat convinci. Et Jesus cum discipulis suis secessit ad mare. Secessit quasi homo fugiens persequentium insidias, quia neque adhuc venerat hora passionis ejus, neque extra Jerusalem fuit locus passionis. Secessit fugiens sese odio persequentes; sed illuc accessit ubi plures invenit sese per amorem sequentes. Nam subditur: Et multa turba a Galilaea et Judaea secuta est eum, et ab Jerosolymis et ab
Abbreviated transcription (Latin):
Circumspitiensq eos cum ira: contristatus
supercecitate cordis eorum : dixit homini.
Extende manũ tuam. &extendit. Et res¬
tituta est manus illius. Sananda manus
arida iubetur extendr. quia infructuosȩ¬
debilitas animȩ nullo melius ordine. qͣn
elemosinanum largitate curatur. Unde
iohannes baptista turbis sciscitantib quid
facerent ͥ ut non uelut arbores aridȩ
mitterentur in ignem: hoc solum p̃cep̃t.
Qui habet duas tunicas : det non habenti.
&̾ qui habet escas: similiter faciat. Et
in eccłastico dr̃. Fili. non sit manus tua
ad accipiendum porrecta: & ad dandum
collecta. Frustra enĩ manus ad dm̃ pro
peccatis rogaturus expandit: qui non
has aduiduam rogantem beneficium
daturus extenderit. E reuntes autem
pharisei statim cum herodianis: consilũ
faciebant aduersus eum quomodo illum
perderent. Herodianos herodis tetrarchȩ
ministros dicit. qui propteꝵ inimicitias
quas dñs ipsorum aduersus iohannem

Expanded text:
Et circumspiciens eos cum ira, contristatus Et circumspiciens eos cum ira, contristatus super caecitate cordis eorum, dicit homini: Extende manum tuam. Et extendit; et restituta est manus illi. Sananda manus arida ructuosae animae nullo melius ordine quam eleemosynarum largitate curatur. UndeJoannes Baptista, turbis sciscitantibus quid facerent, ut non velut arbores aridae mitterentur in ignem, hoc solum praecipit: Qui habet duas tunicas, det non habenti. Et qui habet escas, similiter faciat . Et in Ecclesiastico dicitur: Fili, non sit manus tua ad accipiendum porrecta, et ad dandum correpta . Frustra enim manus ad Deum pro peccatis rogaturus expandit, qui non has ad viduam rogantem, beneficium collaturus, extenderit. Exeuntes autem Pharisaei, statim cum Herodianis, consilium faciebant adversus eum, quomodo eum perderent. Herodianos Herodis tetrarchae ministros dicit, qui propter inimicitias quas dominus ipsorum adversus Joannem
Abbreviated transcription (Latin):
mali nobis aut ꝑditionis esse possit. sed qͥ
eiꝰ non saluare scripturȩ consuetudine
ꝑdere dicatur. sicut dicitur indurasse cor
pharaonis. non quod molle indurauerit:
sed quod meritis p̾cedentibus obduratum
misericordit̾ emollire noluerit. &̾ nos cũ
rogamus ne nos inducat intẽptationem.
ꝓtinus addendo s liberanos amalo: mani¬
feste docemus eius inducere intẽptationẽ
non esse aliud quã non lib̾are amalo. eiꝰ
ꝑdere animam ẽẽ. a ꝑditione non salua
re. Si quẽ uero mouet quare dñs cum
corpus esset curaturus de animȩ saluati¬
one interrogauerit : intelligat uel animã
more scripturarũ ꝓ homine positam sic̃ dr̃:
hȩȩ sunt animȩ quȩ exierunt defemore
iabocob. uł quod illa miracula ꝓpter anime
salutẽ faciebat. uł quod ipsa manus sanatio
salutẽ animȩ significabat. quȩ a bonis ut
p̃dixi cessans oꝑibus : aridam quodã modo
dexteram habere uidebatur. At illi tacebat.

Expanded text:
mali nobis aut perditionis esse possit, sed quod mali nobis aut perditionis esse possit, sed quod ejus non salvare, Scripturae consuetudine perdere dicatur. Sicut dicitur indurasse cor Pharaonis, non quod molle obduraverit, sed quod meritis praecedentibus obduratum, misericorditer emollire noluerit. Et nos cum rogamus, ne nos inducas in tentationem , protinus addendo: Sed libera nos a malo , manifeste docemur ejus non inducere in tentationem, non esse aliud, quam liberare a malo; ejus perdere animam re. Si quem vero movet, quare Dominus cum corpus esset curaturus, de animae salvatione interrogaverit, intelligat vel animam more Scripturarum pro homine positam, sicut dicitur: Hae sunt animae quae exierunt de femore Jacob , vel quod illa miracula propter animae salutem faciebat, vel quod ipsa manus sanatio salutem animae significabat, quae a bonis ut praedixi cessans operibus, aridam quodammodo dexteram habere videbatur. At illi tacebant.
Abbreviated transcription (Latin):
curet crudelitatis aut imbecillitatis ar-¬
guant. Et ait hoĩ habenti manũ aridã.
Surge in medium. Et dicit eis. Licet
sabbatis bene facere an male: Preuenienᷤ
dñs calũpniã iudeorum quam sibi ꝑfida
mente parauerant : arguit eos quia legi
p̃cepta praua interp̃tatione uiolarint.
estimando in sabbato etiam abonis oꝑibus
feriandũ. cum lex a malis abstiner
iubeat dicens: omne opus seruile non faciatis
in eo: id est peccatum. Omnis enĩ qui facit
peccatum: seruus est peccati. Quo p̃cepto &iã
futuri scłi formam in p̾sentibus adumbrat:
ubi illi qui per sex huius scł̃i etates bona
fecerunt. in septima etate malorũ tantum¬
modo. Non autẽ & bonorum sunt ferias
habituri. Nam & si scłaria oꝑa ꝯquiescant.
non otiosus tamen boni operis actus est in
dei laude quiescere. Animam saluam facere
an ꝑdere: Hoc est hominẽ curare an nõ:
Idẽ est quod p̾miserat. bene facere an male:
Non quod ds summe bonitatis auctor

Expanded text:
curet, crudelitatis aut imbecillitatis arcuret, crudelitatis aut imbecillitatis arguant. Et ait homini habenti manum aridam: Surge in medium. Et dicit eis: Si licet Sabbatis bene facere, an male? Praeveniens Dominus calumniam Judaeorum quam sibi perfida mente paraverant, arguit eos quia legis praecepta prava interpretatione violarent, aestimando in Sabbato etiam a bonis operibus feriandum, cum lex a malis abstinere jubeat dicens: Omne opus servile non facietis in eo, id est peccatum. Omnis enim qui facit peccatum, servus est peccati. Quo praecepto etiam futuri saeculi formam in praesentibus adumbrat: ubi illi qui per sex hujus saeculi aetates bona fecerunt, in septima aetate malorum tantummodo, non autem et bonorum sunt ferias habituri. Nam etsi saecularia opera conquiescant, non otiosus tamen boni operis actus est in Dei laudibus quiescere. Animam salvam facere, an perdere? Hoc est, hominem curare, an non? Idem est quod praemiserat, Bene facNon quod Deus summe bonus, auctor
Abbreviated transcription (Latin):
ieunium corruꝑit. nulla ratione reus tenct᷑
dauid rex sacerdotali cibo pastus excusa
ministeriũ uiolantes crimine carent: quan¬
tomagis filius hominis qui uerus rex et
uerus sacerdos. & ideo dñs est sabbati. euul¬
sarum sabbato spicarum noxa non tene
Homo qui manum habebat aridã huma¬
num genꝰ indicat infecunditate bo
ni operis arefactũ. sed dĩ miseratione
curatum. Quius dextera quȩ inprimo
parente dum uetitȩ arboris poma decer¬
ꝑet aruerat: ꝑ redẽptoris gratiã dũ iN¬
sontes manus in crucis arbore tenderet.
bonorũ operum succis est restituta saluti.
Et bene insynagoga manus erat. arida.
quia ubi scientie donum maus: ibi grauiꝰ
est inexcusabilis noxe periculum. Et obser¬
uabant eum si sabbatis curaret: ut accusa¬
rent illum. Quia destructionem sabbati
quam indiscipłis arguebant ꝓbabili magis¬
seruando magistrum calũpniari uolunt:
ut si sabbato curet : transgressionis. si nõ

Expanded text:
jejunium corruperit, nulla ratione reus teneturjejunium corruperit, nulla ratione reus teneturDavid rex sacerdotali cibo pastus excusabli ministerium violantes crimine carent, quanto magis Filius hominis qui verus rex est et verus sacerdos, et ideo Dominus Sabbati, evulsarum sabbato spicarum noxa non tenetHomo qui manum habebat aridam humanum genus significat, infecunditni operis arefactum, sed Domini miseratione curatum. Cujus dextera quae in primo parente dum vetitae arboris poma decerperet aruerat, per Redemptoris gratiam dum insontes manus in crucis arbore tenderet, bonorum operum succis est restituta saluti. Et bene in synagoga manus erat arida, quia ubi scientiae donum majus, ibi gravius est inexcusabilis noxae periculum. Et ipsi observabant eum si Sabbatis curaret, ut accusarent illum. Quia destructionem Sabbati quam in discipulis arguebant, probabili magisservando magistrum calumniari volunt, ut si sabbato curet, transgressionis: si non
Abbreviated transcription (Latin):
summi sacerdotii & ipse gradum accepit. ac to
to tẽpore regni illus in pontificatu perseueranꝰ.
multo maioris excellentiȩ quã pater suus ef¬
fectus est. Ideoq dignus fuit. cuius memo¬
riam dñs etiam uiuente patre quasi sũmi
sacerdotis faceret. Et dicebat eis. Sabbatũ¬
ꝓpter hominẽ factum est. & non homo
ꝓpter sabbatũ. Maior ẽ. cura sanitatis et
uitȩ hominis: quã custodiȩ. sabbati adhi¬
benda. Sic enĩ & mandatũ est sabbatũ
custodiri. ut tamen si necessitas esset : qui
sabbatũ uiolasset. Ideo sabbato circũcidi
non est ꝓhibitum : quia necesse erat
fieri. Nam & iosue muros iericho septẽ
diebus cum excercitu circũiut. Q ma¬
chabei necessitate instante sabbato pugna¬
bant. Unde discipłis esurientib quod lici¬
tum non erat in lege: necesitate factũ est
fãmis licitum. Talis hȩc causa est qualis
hodie in ieiuniis legitimis: ubi siquis eger

Expanded text:
summi sacerdotii summi sacerdotii to tempore regni illius in pontificatu perseverans, multo majoris excellentiae quam pater suus effectus est. Ideoque dignus fuit cujus memoriam Dominus, etiam vivente patre, quasi summi sacerdotis faceret. Sed hoc quod aitpropter hominem factum est, et non homo propter Sabbatum. Major est cura sanitati et vitae hominis, quam custodiae Sabbati adhibenda. Sic enim et mandatum est sabbatum custodiri, ut tamen si necessitas esset, reus non esset qui sabbatum violasset. Ideo Sabbato circumcidi non est prohibitum, quia necesse erat fieri. Nam et Josue muros Hiericho septem diebus cum exercitu circuivit. Et Macchabaei necessitate instante Sabbato pugnabant. Unde discipulis esurientibus, quod licitum non erat in lege, necessitate famis factum est licitum. Talis haec causa est, qualis hodie in jejuniis legitimis: ubi si quis aeger
Abbreviated transcription (Latin):
accedebant neomeniarum dies. quib iN
conuiuio requisitus fuit exaula regia.
figurate autem quod dauid & pueri eius
panes accipere scanctificatos ostendit sacer¬
dotalem cibum ad usum transiturum c̾eᷤ.
populorum. siue quod om̃s uitam sacer¬
dotalem debemus imitari:. siue quia om̃s
filii eccłe sacerdotes sunt. Unguimur enĩ
in sacerdotium scm̃. offerentes nosmetipsos
deo hostias spiritales. De qua tota hysto¬
ria diximus ꝓ captu nostro plenius it
expositione libri regum. Diximus & de m̾sa
ac panibus ꝓpositionis in libro expositioniᷤ
tabernaculi. & uasorum eius. Quod uͦ dñs
abiathar principem sacerdotum ꝓ abime¬
lech appellat nichil habet dissonantie. Am¬
bo & enĩ fuerint illic. cum ueniens dauid
panes petiit. & accepit. abimelech uidelicet
princeps sacerdotum. & abiathar filius eiꝰ.
Occiso autem abimelech a sa ulȩ : cum ui¬
factus est totuis exilii eiꝰ. Postea regnante eo:

Expanded text:
accendebant neomeniarum dies, quibus in accendebant neomeniarum dies, quibus in convivis requisitus fugit ex aula regia. Figurate autem quod dicit, David et pueri ejus panes accepere sanctificatos, ostendit sacerdotalem cibum ad usum transiturum esse populorum, sive quod omnes vitam sacerdotalem debemus imitari, sive quia omnes filii Ecclesiae sacerdotes sunt. Ungimur enim in sacerdotium sanctum, offerentes nosmetipsos Deo hostias spirituales. De qua tota historia pro captu nostro plenius in expositione libri Regum diximus, et de mensa ac panibus propositionis, in libro expositionis tabernaculi et vasorum ejus. Quod vero Dominus Abiathar principem sacerdotum pro Abimelech appellat, nihil habet dissonantiae. Ambo etenim fuerunt illic, cum veniens David panes petiit et accepit, Abimelech videlicet princeps sacerdotum, et Abiathar, filius ejus. Occiso autem Abimelech a Saule, cum vifactus est totius exsilii ejus. Postea regnante eo
Abbreviated transcription (Latin):
ueteris recordatur hystoriȩ. quandođđ
fugiens saulem uenit in nobe. & ab a bi¬
melech sacerdote susceptus : postulauit
cibos. Qui cum panes laicos non haberet.
dedit ei consecratos. quibus non licebat
uesci nisi solis sacerdotibus & leuitis. Et
hoc tantum interrogauit. si mundi eͬent
pueri amulierib. Et ille respondit ab
heri & nudius tertius non dubitauerit
panes dare : melius arbitratus ꝓpheta
dicente miscđiam uolo & non sacrificiũ:
de famis periculo homines liberare. qͣm
deo offerre sacrificium. Hostia enĩ deo
placabibilis hominẽ salus est. Opponit
melech pontifex auobis non reprebendit᷑.
sed legis uterq mandatũ ꝓbabili excu¬
satione transgressi sunt. & fames in causa
est. cur aandem famen non ꝓbatis iN
apostolis quam ꝓbatis in ceteris: quãꝙͣ
&i hoc multa distantia sit Isti spicasd
in sabbato manu confricant: illi panes come¬
derunt leuiticos. & ad sabbati sollẽpnitatẽ

Expanded text:
veteris recordatur historiae: quando David veteris recordatur historiae: quando David fugiens Saulem venit in Nobe, et ab Achimelech sacerdote susceptus, postulavit cibos; qui cum panes laicos non haberet, dedit ei consecratos, quibus non licebat vesci nisi solis sacerdotibus et Levitis . Et hoc tantum interrogavit, si mundi essent pueri a mulieribus, et illo respondente ab heri et nudius tertius, non dubitaverit panes dare, melius arbitratus, propheta dicente: Misericordiam volo, et non sacrificium , de famis periculo homines liberare quam Deo offere sacrificium. Hostia enim Deo placabilis hominum salus est. Opponit melech pontifex a vobis non reprehenditur, sed legis uterque mandatum probabili excusatione transgressi sunt, et fames in causa est, cur eamdem famem non probatis in apostolis, quam probatis in caeteris? Quanquam et in hoc multa distin Sabbato manu confricant, illi panes comederunt Leviticos. Ibi et ad Sabbati solemnitatem
Abbreviated transcription (Latin):
uidebatur inuenientes extrahant. Sicut enĩ
asperitatȩ aristarum quȩ horrent uelantur¬
grana tritici quȩ reficiunt: ita sepe subea q̃
uidebatur uilitate litterȩ teguntur dona diui¬
ne dilectionis : quȩ mentes fudelium euri¬
entes sitientesq iusticiã suauitatis internȩ
dapibus pascunt. Uerum hec mentiũ refectio
stultis quidem sabbati defensoribus displi¬
cet. sel adnõ sabbati probanturͥ quia qͥ
solum litterȩ superficiem sequuntur: nec
ueram mentium refectionẽ nosse. nec ad int̾-¬
nam peruenire animarũ requiem norunt.
Ulnde temeritas eorum merito ueritatis
ore confunditur. dum subditur. Et ait¬
illis. Numquã legistis quid fecerit dauid
quando necessitatem habuit. & esuriit ipse.
& qui cum eo erant: quomodo introiit ins
domum dei sub abiachar principe sacer¬
dotum. & panes ꝓpositionis manducauit.
quos non licebat manducari nisi sacerdo
confutandum calumpniã phariseorum

Expanded text:
videbatur, invenientes extrahant. Sicut enim videbatur, invenientes extrahant. Sicut enim asperitate aristarum, quae horrent, velanturgrana tritici quae reficiunt, ita saepe sub ea quae videbatur vilitate litterae, teguntur dona divinae dilectionis, quae mentes fidelium esurientes sitientesque justitiam suavitatis internae dapibus pascant. Verum haec mentium refectio stultis quidem sabbati defensoribus displicet, sed a Domino sabbati probatur: quia qui solam litterae superficiem sequuntur, nec veram mentium refectionem nosse, nec ad internam pervenire animarum requiem norunt. Unde temeritas eorum merito Veritatis ore confunditur, dum subditur: At illis: Numquam legistis, quid fecerit David, quando necessitatem habuit, et esuriit ipse, et qui cum eo erant? quomodo introivit in domum Dei sub Abiathar principe sacerdotum, et panes propositionis manducavit, quos non licebat manducare, nisi sacerdofutandam calumniam Pharisaeorum,
Abbreviated transcription (Latin):
insudare laboribus. Item persata ambu¬
lant cum dño. qui diuinis obtẽperare stu¬
dentes imperiis: sollert̃ eloquia sacra me¬
ditari delectantur. Q̾suriunt in satis. cum
in eisdem sacris eloquiis que legendo per¬
transeunt : panẽ uitȩ inuenire desiderant:
hoc est. ad illa curant uerba ꝑuenire . quib
ampliorem in se sui conditoris amorẽ accen¬
dant. Et hoc in sabbatis. cum sopita mente
a turbulentis cogitationib uacare gaudent:
& uidere quã suauis est. dñs. quamq beatus
uir qui sperat in eo. assũptoq pietatis & hu¬
militatis habitu : ad requiẽ animarũ suarũ
ad tingere contendunt. Ulellunt spicas quȩ
forte occurrunt : & tam diu uersant manibꝰ
contritasq purgant. donec ad sancta ꝑueni¬
ant. Cum uero ad testimonia scripturarum
legentes perueniunt : meditando assumunt.
& tãdu scrutatione sedula ea discutiant: do¬
neo in eis medullam dilectionis quȩ laterȩ

Expanded text:
insudare laboribus. Item per sata ambuinsudare laboribus. Item per sata ambulant cum Domino qui, divinis obtemperare studentes imperiis, solerter eloquia sacra meditari delectantur. Esuriunt in satis, cum in eisdem sacris eloquiis, quae legendo pertranseunt, panem vitae invenire desiderant, hoc est ad illa curant verba pervenire quibus ampliorem in se sui Conditoris amorem incendant. Et hoc in sabbatis, cum, sopita mente a turbulentis cogitationibus, vacare gaudent et videre quam suavis est Dominus, quamque beatus vir qui sperat in eo , assumptoque pietatis et humilitatis habitu, ad requiem animarum suarum attingere contendunt: vellunt spicas quae forte occurrunt, et tandiu versant manibus contritasque purgant, donec ad escam perveniant: cum testimonia Scripturarum, ad quae legentes perveniunt, meditando assumunt, et tandiu scrutatione sedula discutiunt, donec in eis medullam dilectionis, quae latere
Abbreviated transcription (Latin):
uestra quȩ sunt super terrã ÷ & exuite uoᷤ
ueterem hominẽ cum actibus eus: quia
non aliter transit quisq incorpus xp̃i
Non aliter doctorẽ ꝓfectus sui fructibus
rit factus. Uelłe itaq spicas est. homines a
terrena in tentione quam solum mentes qͣsi
radicem fixerant eruere. Fricare autẽ mani¬
bus. exemplis uirtutum ab ipsa etiã carnis
concupiscentia quasi felliculis atq integum̾tiᷤ
aristarum puritatẽ mentis fͤexerͣeͤ. Grana uͦ
manducare est. emundatũ quẽq a sordibus
uiciorum per ora p̾dicantium ȩccłȩ menbriᷤ
in corporari. Et bene hȩc discipuli p̃gredien-¬
tes ante dnm̃ fecissȩ memorantur: quia doc¬
tris necesse est sermo p̾cedat: & sic cor audi¬
toris subsequens grã supernȩ uisitationis
illustret. Bene sabbatis. quia scĩ doctores
rant. & auditores ȩque suos ammonent.
non ꝓpter amorẽ scłi suꝑuacuis in sistere
negotiis. sed potius ꝓ eterna requiȩ bonis

Expanded text:
vestra quae sunt super terram, et exuite vos vestra quae sunt super terram, et exuite vos veterem hominem cum actibus ejus . Quia non non aliter doctorem profectus sui fructibus rit factus. Vellere itaque spicas est homines a terrena intentione, qua solum mentis quasi radicem fixerant, eruere. Fricare autem manibus, exemplis virtutum ab ipsa etiam carnis concupiscentia, quasi folliculis atque ex tegumentis aristarum puritatem mentis exuere. Grana vero manducare est emundatum quemque a sordibus vitiorum per ora praedicantium Ecclesiae membris incorporari. Et bene haec discipuli praegredientes ante Dominum fecisse commemorantur. Quia doctoris necesse est sermo praecedat, et sic cor auditoris subsequens gratia supernae visitationis illustret. Bene sabbatis, quia sancti doctorerant, et auditores aeque suos admonent non propter amorem saeculi supervacuis insistere negotiis, sed potius pro aeterna requie bonis
Abbreviated transcription (Latin):
transgressorem legis repudiant. Mistice aũ
discipuli ꝑsata transeunt. illa uidelicet de
quibus dñs ait. Leuate ocłos uestros & uidete
regiones quia albe sunt iam ad messem.
& qui metit. mercedem accipit. Cum doc¬
tores scĩ eos quos infide u̾itatis instituere
querunt. cura piȩ sollicitudinis inspiciunt:
& qualiter unum quẽq quo ordine ad sa¬
lutem adtrahere debeant sedula considerati¬
one perpendunt : atq ideo nichil me¬
lius esurire quam salutẽ intelliguntur
hominum. Quam ipse messorũ primus quõ¬
dam inter preces esuriens : mox oblatis sibi
eis quas desiderabat dapibus. audiuit.
Surge petre. occide & manduca. E mira
sacramenti concordia. quia ibi mactari
ac manducari iubentur animalia cęlitus
missa: & hic spicas dño lustrante consecra¬
tas uulsisse discipuli : atq uxta aliorum
narrationem euangelistarum confricantes
manibus manducasse perhibent᷑. Hoc est
enĩ quod ait apostolus. Mortificate m̃bra

Expanded text:
transgressorem legis repudiant. Mystice autem transgressorem legis repudiant. Mystice autem discipuli per sata transeunt, illa videlicet de quibus Dominus ait: Levate oculos vestros et videte regiones, quia albae sunt jam ad messem. Et qui metit, mercedem accipit , cum doctores sancti eos quos in fide veritatis instituere quaerunt cura piae sollicitudinis inspiciunt, et qualiter unumquemque quove ordine ad salutem attrahere debeant sedula consideratione perpendunt. Atque ideo nihil melius esurire quam salutem intelliguntur hominum, quam ipse messorum primus quondam inter preces esuriens, mox oblatis sibi eis quas desiderabat dapibus, audivit: Surge, Petre, occide et manduca . Et mira sacramenti concordia, quia et ibi mactari ac manducari jubentur animalia coelitus missa, et hic spicas Domino lustrante consecratas vulsisse discipuli, atque juxta aliorum narrationem evangelistarum confricantes manibus manducasse perhibentur. Hoc est enim quod ait Apostolus: Mortificate membra