comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
In alcero constat: quia ipsa mllo ẽ. In affec¬
tu enim substantia fidei inuenitur: incogni¬
tione materia. Aluid ẽ enim fides qua cre¬
ditur: aliud qđ fide credicur. In affectu in¬
uenitur fides: in cognitione id qđ creditur¬
fide. Ppterea fides que inaffectu habet
substantiani. quia affectus ipse fides ẽ. in
cognitione habet materiati. quia de illo
⁊ adillud qđ in cognitione ẽ. fides ẽ. Crede
gͥ inaffectu c̃: qđ uero creditur incognitiõe.
Cognitionem autem hic intelligimus. scien¬
tiam rerũ. non illam que expresentia ipsa¬
tum comprehenditur. s illam que auditũ
solo ꝑcipitur. ⁊ eruerboꝵ significatione ma¬
nifestatur. eum id qđ dicitur. ⁊ ab illo qui
audit intelligitur qđ dicitur. etiam sines¬
ciat utrum sit uel ñ sit ita ut dicitur. sei¬
entia cam̃ ẽ. in qͣntũ intelligit. ⁊ scio qͥd ẽ
qd dicitur. Hec autem seientia cognitio ẽ
que sicut sine illa scientia eẽ ñ potest. qua

Expanded text:
in altero constat quia ipsa in illo est. In affecin altero constat quia ipsa in illo est. In affectu enim substantia fidei invenitur; in cognitione, materia. Aliud enim est fides qua creditur; et aliud quod fide creditur. In affectu invenitur fides; in cognitione id quod fide creditur. Propterea fides in affectu habet substantiam, quia affectus ipse fides est; in cognitione habet materiam, quia de illo et ad illud quod in cognitione est, fides est. Credere igitur in affectu est, quod vero creditur in cognitione est. Cognitionem autem hic intelligimus scientiam rerum non illam quae ex praesentia ipsarum comprehenditur, sed illam quae auditu solo percipitur, et ex verborum significatione manifestatur. Cum illud quod dicitur et ab illo qui audit, intelligitur, quod dicitur, etiam si nesciat utrum sit an non sit ita ut dicitur; scientia tamen est inquantum intelligit et scit quid est quod dicitur. Haec autem scientia cognitio est, quae sicut sine illa scientia esse non potest qua
Abbreviated transcription (Latin):
ut ẽ insua ꝑresentia comprehendr̃. Hise
scientes. Primi gͣ sunt negantes. sede aubi¬
cantes: tertu estimantes. quarti eredentes
quinti scientes. Exhis gͦ conici potest. qua¬
re fiddem certitudinem appellarimus. qm
uiiẽ aahus dubitatio fides ñ. di. Pater ecio
quare ipsam ceratudinem quam ficdem ar¬
pelaumuis supra opinionem ueleldiato¬
nem. & infia scientiam. diximus ẽ constius¬
qu̾tum adi meritum. plus ẽẽt qͣm uerd. ul¬
dere: nequaqͣ uisio subtraheretur. ut fides
mereretiur. nec dictum fuiset. beati quei n
uderunt. ⁊ crediderunt. ꝓyterea api ere¬
aero aliqͥndo plus ẽẽ qͣm uidere. h qͣmum:
admeritum. ñ qͣntum adgaudium. Alioq̃
q̃ͣntum ad cumulum felicitatis & ꝑfectionẽ
ueritatis. plus ẽ. presentem uidere. qͣm a¬
sentem credero: sicut ⁊ plus ẽ. fide stare. qlf
fides appelletur. De illa autem qus ꝓprie
dendi. In altero constat: quia ipsa illud ẽ.

Expanded text:
ut est in sua praesentia comprehendunt, hi sunt ut est in sua praesentia comprehendunt, hi sunt scientes. Primi ergo sunt negantes, secundi dubitantes, tertii opinantes, quarti credentes, quinti scientes. Ex his ergo conjici potest quare fidem certitudinem appellamus, quoniam ubi adhuc dubitatio est fides non est. Patet etiam quare ipsam certitudinem quam fidem appellamus supra opinionem vel aestimationem, et infra scientiam dicimus esse constituquantum ad meritum plus esset quam vera videre, nequaquam visio subtraheretur ut fides mereretur. Nec dictum fuisset: Beati qui non viderunt et crediderunt . Propterea dixi credere aliquando plus esse quam videre, sed quantum ad meritum non quantum ad gaudium. Alioquin quantum ad cumulum felicitatis et perfectionem veritatis plus est praesentem videre quam absentem credere, sicut et plus est fide stare quam fides appelletur. De illa autem quae proprie dendi. In altero constat quia ipsa illud est;
Abbreviated transcription (Latin):
m. q̃m pcam que occulta sc̃. ꝓbantur ac
bis. u. quia i hac descriptione ñ quud
fides .s. quid faciat fides ostenditur. nec
que de preceritis uel de p̃sentib habecur
des diffinitur: siquis plenam ac generalẽ
ffintionem fidei signare uoluerit dicere
utest. fidem ẽẽ certitudinem qͣndam animii.
le reb absentib supra opinionem. et infra
erentiam constitutam. Sunt enim quiclam
qui audita statim animo repellunt. & cont̃¬
dicunt his que dicuntur: ethi st̾ negantes.
Nlii inhis que audiunt alteram qͣmeũq
partem eligunt ad estimationem: Ro i apx¬
bant ad affirmationẽ. Qmuis enim unẽ
e auob: magis ꝓbabile intelligunto: uteum
camen adhuc idipsum uerum sit. asserere
ñ presumunt. Hi sunt estimantes. Aui sis
alteram partem approbant:. uteus aper p e¬
bationem etiam massertionẽ assumaro. Mi
uunt credentes. Post ista tria genera cogni¬
aucstu solo. s. ꝑsuam presentiam notifĩ¬
cui. q fectius enim agnosc̃t qui ipsam ren

Expanded text:
m per ea quae occulta sunt approbantur a nobis. Sed quia in hac descriptione non quid sit fides, sed quid faciat fides ostenditur; nec ea quae de praeteritis vel de praesentibus habetur fides diffinitur, si quis plenam ac generalem diffinitionem fidei signare voluerit dicere potest: « Fidem esse certitudinem quamdam animi de rebus absentibus, supra opinionem et infra scientiam constitutam. » Sunt enim quidam qui audita statim animo repellunt et contradicunt his quae dicuntur: et hi sunt negantes. Alii in iis quae audiunt alteram quamcunque partem eligunt ad existimationem, sed non approbant ad affirmationem. Quamvis enim unum ex duobus magis probabile intelligunt, utrum tamen adhuc idipsum verum sit asserere non praesumunt: hi sunt opinantes. Alii sic alteram partem approbant, ut ejus approbationem etiam in assertionem assumant: hi sunt credentes. Post ista genera cogniauditu solo, sed per suam praesentiam notificatur. Perfectius enim agnoscunt qui ipsam rem
Abbreviated transcription (Latin):
hoc scire singulariter inmunere datum
erat. a ceteris etiã fidelib ñ cognoscebatur.
Sub lege autem ꝑsona redemptoris muten¬
da predicebatur: ⁊ uentura expectabatur.
Que autem ipsa ꝑsona eẽt. hoc ẽ. homo uel
angłs. uł ds: nondũ manifestabatur. Soli
hoc cognouert̃: qui ꝑ sp̃m singłariter ad
hoc illuminati fuer̃t. Sub gr̃a autem ma¬
nifeste ab omnib iam ⁊ p̃dicatur et credit᷑¬
⁊ modus redemptionis. & qualitas ꝑsone
redemptoris. Semꝑ tam̃ in ecołia d̃i abini¬
tio fidem ⁊ cognitionẽ fuisse credimꝰ incar¬
nationis ⁊ passionis. xp̃i: quia abmnitio
nunꝗͣ defuert̃. qui hoc cognouer̃t. Auii
saluabantur. quia hor ꝑfectioni fide sim¬
plici ungebantur: & eos bens oꝑando
nichil minꝰ unqͣm recta fides habere
potuit. Credere uidelicet unũ ẽẽ dm̃ crea¬
torem omniũ: dñm ⁊ rectorem uniuersoꝵ.
Ipsum quidem ñ ẽẽ mali auctorẽ: eoꝵ tam̃

Expanded text:
hoc scire singulariter in munere datum hoc scire singulariter in munere datum erat; a caeteris etiam fidelibus non cognoscebatur. Sub lege autem persona redemptoris mittenda praedicebatur, et ventura exspectabatur. Quae autem ipsa persona haec foret homo, an angelus, an Deus nondum manifestabatur. Soli hoc cognoverunt, qui per spiritum singulariter ad hoc illuminati fuerunt. Sub gratia autem manifeste omnibus jam et praedicatur et creditur, et modus redemptionis et qualitas personae redemptoris. Semper tamen in Ecclesia Dei ab initio fidem et cognitionem fuisse credimus incarnationis et passionis Christi; quia ab initio nunquam defuerunt, qui hoc cognoverunt. Alii salvabantur, quia horum perfectioni fide simplici jungebantur; et eos bene operando nihil minus unquam recta fides habere potuit. Credere videlicet unum esse Deum creatorem omnium, Dominum et rectorem universorum; ipsum quidem non esse mali auctorem, eorum tamen
Abbreviated transcription (Latin):
nos ꝗd ñ iudimus. auditu solo concipimul ꝑ
uerbum:. Qa si uerũ ẽ: quis ñ uideat qm
adiuentus xp̃i fidelib ñ solum illuminationẽ¬
ñ attulit. s certiorem ⁊ meliors̃ agnuitiosieiri
cominodiora saluti & ꝓpiquiora ueritati con¬
fiteamur: et cognitionõ eoꝵ que ad fidem ꝑti¬
nent. sicut inuno eodemq tempore scdm capa¬
citatem diuersoꝵ differentem agnoscimꝰ. ita
qͦq ꝑ successionem tempoꝵ abinitio increm̃tiᷤ
quib dã auctam. inipsis fidelib ñ dubitemꝰ.
Unam tamen et eandem fidem fuisse prece¬
dentium ⁊ subsequentiũ inquib tam̃ eadem
cognitio ñ fuit. sic indubitanter confitemur.
quẽ admodũ in his quos in nr̃is temporib fide¬
les cernimus. eandẽ fidem. ⁊ tam̃ ñ eandem
fidei cognitionem inuenimus. Creuit itaq
ꝑ tẽpora fides inomnib ut maior eẽt: s mu¬
tata ñ ẽ. ut alia ẽẽt. Ante legem d̾s creator
da ac ꝑficienda foret. exceptis paucis quib

Expanded text:
nos quod non vidimus, auditu solo percipimus per verbum. Quod si verum est, quis non videat quod adventus Christi non solum illuminationeattulit, sed certiorem et meliorem agnitionem commodiora saluti et propinquiora veritati confiteamur: et cognitionem eorum quae ad fidem pertinent, sicut in uno eodemque tempore secundum capacitatem diversorum differentem agnoscimus, ita quoque per successionem temporum ab initio incrementis quibusdam auctam in ipsis fidelibus non dubitemus. Unam tamen et eamdem fuisse fidem praecedentium et subsequentium: in quibus tamen eadem cognitio non fuit, sic indubitanter confitemur, quemadmodum in his quos in nostris temporibus fideles cernimus eamdem fidem, et tamen non eamdem fidei cognitionem invenimus. Crevit itaque per tempora fides in omnibus, ut major esset, sed mutata non est, ut alia esset. Ante legem, Deus creator da ac perficienda foret, exceptis paucis quibus
Abbreviated transcription (Latin):
fidem ⁊ cognitione ⁊ affectu magye
bent: alii et cognitione et affectũ po
Uerumtam̃ affectum magnũ in fidĩs
laudabilem ẽẽ qͣm cognitionem mag
dñs manifeste ostendit. ubi fidem ge
sinapis cõparaur: ꝗđ qͣntitate quiꝰ
paruũ ẽ.s ñ feruore. Hino mulitis
nee paruim.  aidẽ adhuoscienti. s e¬

Expanded text:
fidem et cognitione et affectu magnam habent. Alii et cognitione et affectu parvam. Verumtamen affectum magnum in fide magis laudabilem esse quam cognitionem magnam Dominus manifeste ostendit ubi fidem grano sinapis comparavit, quod quantitate quidem parvum est sed non fervore. Hinc mulieri Chananeae parum quide
Abbreviated transcription (Latin):
dinis fuit illi. qđ uisum ẽ inimagine. adid
qđ uidetur inre. Qd udetur inimagine sa¬
eram̃tũ ẽ: qđ uidetur uire. res sacͣm̃ti. Qđ¬
gͦ uidemsꝰ nc̃ ꝑspeculũ meniginate: sacram̃tũ
ẽ ad illud qd̃ uidebimꝰ facie ad faciẽ in mani¬
festa contẽplatione. SS qđ ẽ. enigina. & qd̃
ẽ speculũ in quo uidetur imago: donec ipsa
res uideri possit: Engna ẽ. seriptura sacͣ
Quare : Quia obscuram habet significatio¬
nẽ. Speculũ ẽ. cortuũ: sitamen mundũ fue¬
rit. iextͣsũ. et clarificatum. Imago inspecłõ:
fides incorde tuo. Ipsa enim fides imago ẽ:
& sacramentũ. Contẽplatio autẽ futura res:
et uirtus sacramenti. Qui fidẽ ñ habent
nichil uident: qui fidem habent iam aliqͥd
udere incipiunt. s imaginẽ solam Si enu
fidelis nichil uidet. exfide illuminatio ñ eẽt.
nec dicerentur illuminati fideles. Si autẽ iã
ipsã rẽ udent. iñ ampliꝰ uidendũ aliqͥd expec¬

Expanded text:
dinis fuit illi quod visum est in imagine, ad id dinis fuit illi quod visum est in imagine, ad id quod videtur in re. Quod videtur in imagine sacramentum est: quod videtur in re, res sacramenti go videmus nunc per speculum in aenigmate, sacramentum est ad illud quod videbimus facie ad faciem in manifesta contemplatione. Sed quod est aenigma, et quod est speculum in quo videtur imago donec ipsa res videri possit? Aenigma est Scriptura sacra. Quare? quia obscuram habet significationem. Speculum est cor tuum, si tamen mundum fuerit et extersum et clarificatum. Imago in speculo fides in corde tuo. Ipsa enim fides imago est, et sacramentum. Contemplatio autem futura, res et virtus sacramenti. Qui fidem non habent nihil vident; qui fidem habent jam aliquid videre incipiunt, sed imaginem solam. Si enim fidelis nihil videret, ex fide illuminatio non esset, nec dicerentur illuminati fideles. Si autem jam ipsam rem viderent, et non amplius videndum aliquid exspec
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑꝯtẽplationẽ uidebimꝰ facie adfaciẽ. Qͥas̃
ꝑspeculũ uidere: Imagͥnẽ uidere. Quidẽ
facie adifaciẽ uidere: Rem uidere. Puta
aliquẽ eẽ retro te: uel supͣte. Auersus es ab
illo nec uides facie ad faciẽ: facie tua adfa
ciem illiꝰ. Auebsa ẽ enĩ facies tua ab illo:⁊
cie adfaciem. Exhibe speculũ. ⁊pone antete:
statĩ uidebis in eo imaginem illiꝰ qui ẽ addor¬
sum tuũ. uel supͣ uerticem tuũ. idices uideo te
Quid uides: Iã aliquid uides: s imaginẽ so¬
lã. Uides illũ. s inimagine sua: ñdũ infacie
sua. Nondũ cognoscis sic̃ cognosceris. ñ dũ
iuides sic̃ uideris. Uideris uire: uides inima¬
gine. Ille ad te respicit qui te uidet: tu autẽ
auersus es ab illo. Conuertere adillũ. & pone
faciẽ ad faciem: ⁊ iudebis iam ñ imaginẽ. s
ipsã rem. Priꝰ uidisti illũ. s inimagine sua:
mͦ uides illũ. infacie sua. Tam̃ cũ ipsã rẽ ui¬
dere incipis: agnoscis quia aliquid similitu¬

Expanded text:
debimus facie ad faciem. Quid est per speculum videre? Imaginem videre. Quid est facie ad faciem videre? Rem videre. Puta aliquem esse post te, vel supra te, aversus es ab illo, nec vides facie ad faciem, facie tua ad ciem illius. Aversa est enim facies tua ab illo: et cie ad faciem. Exhibe speculum et pone ante te, statim videbis in eo imaginem illius, qui est ad dorsum tuum, vel supra verticem tuum, et dices: Video te. Quid vides? Jam aliquid vides, sed imaginem solam. Vides illum, sed in imagine sua, nondum in facie sua. Nondum cognoscis sicut cognosceris; nondum vides, sicut videris. Videris in te, vides in imagine. Ille ad te respicit qui te videt; tu autem aversus es ab illo. Converte te ad illum, et pone faciem ad faciem; et videbis jam non imaginem, sed ipsam rem. Prius vidisti illum, sed in imagine sua: modo vides illum in facie sua. Tamen cum ipsam rem videre incipis, agnoscis quia aliquid similitu
Abbreviated transcription (Latin):
pal s ostnhit. Hoc gͦs quando fronti
ainem cardis significat. Pectus ton
it cogitationes uane. et desiłia ua
u corde pellant᷑. Inclinatio capitis.
tim incuruatio siue ꝓstratio: humi
li item sunt sacramerita. in sola
bor platione expressa: que et ipsa
̃ significatione astendunt. Celestim¬

Expanded text:
 ostendit. Hoc ergo quando fronte punctionem cordis designat. Pectus tunditur, ut cogitationes vanae et desideria prava de corde pellantur. Inclinatio capitis, genuum curvatio, sive prostratio, humilbis constant. Alia item sunt sacramenta in sola verborum prolatione expressa, quae et ipsa variam significationem ostendunt. Coelesti
Abbreviated transcription (Latin):
est credo in dm̃. apłi duodecĩ dictaue¬
runt. totidem sertentiis comp̃hensũ.
qui numerꝰ apłice fidĩ sacramentum
constat. Quicũq uult. beatus athanasius
composuit. Et multi alii scĩ patres. alia
atq alia in celebratione diuini officii. ad
decorẽ ȩccłe & eruditionẽ fideliũ adeuo¬
tionẽ addiderunt. De sacͥs et ñ sacmtis.

Expanded text:
est Credo in Deum apostoli duodecim dictaveest Credo in Deum apostoli duodecim dictaverunt, totidem sententiis comprehensum, qui numerus apostolicae fidei sacramentum constat. Quicunque vult beatus Athanasius composuit. Et multi alii sancti Patres alia atque alia in celebratione divini officii, ad Ecclesiae decorem et eruditionem fidelium ac devotionem addiderunt. CAP.
Abbreviated transcription (Latin):
papa constituit in canone dicens. Quos
Sergius papa constituit: ut agnꝰ dĩ in
fractione dñici corꝑis cantaretur. Inno¬
centius papa ad decentium. Pacem as-¬
seris ante confecta mist̾ia. quibꝰda ppłis
imꝑtiri: uł sibi inter se sac̾dotes traclere.
cũ p̾ter om̃ia que aꝑire ñdebeo. pax sit
necessario indicenda. ꝑ qua constet po¬
płm ad om̃ĩa que inmist̾iis agunt᷑aq
in ȩccła celebrant᷑. prebuisse consensum.
ac finita ẽẽ pacis concludente signacło.
demonstrentur. Qła et honor patri et
posuert: contͣ heresim arrii. qui filiũ
patre. et spm scm̃ utroq minorem as¬
serebat. Hunc ymnum postea ihero¬
niitius damaso pape de greco in latinũ
transtulit: et addidit. sic̃ erat in pͥncipio
et nc̃ et semꝑ. Pater noster: ipse. xp̃c tͣ
didit discipłis suis. Unde et spetialit᷑
oratio dñica uocatur. in qua septem
discrete petitiones septiformis gr̃e sa¬
cramentum sunt.Symbolum fidĩ. so

Expanded text:
papa constituit in canone dici: Quorum papa constituit in canone dici: Quorum Sergius papa constituit, ut Agnus Dei in fractione Dominici corporis cantaretur. Innocentius papa ad Decentium: « Pacem asseris ante confecta mysteria quibusdam populus impertiri, vel sibi inter se sacerdotes tradere, cum praeter omnia quae aperire non debeo pax sit necessaria indicenda per quam constet populum ad omnia quae in mysteriis aguntur, atque in Ecclesia celebrantur, praebuisse consensum, ac finita esse, pacis concludentes signaculo demonstrentur. » Gloria et honor Patri et posuerunt, contra haeresim Arii, qui Filium Patre et Spiritum sanctum utroque minorem asserebat. Hunc hymnum postea Hieronymus Damaso papae de Graeco in Latinum transtulit, et addidit: Sicut erat in principio et nunc et semper. Pater noster ipse Christus tradidit discipulis suis. Unde specialiter oratio Dominica vocatur in qua septem discretae petitiones septiformis gratiae sacramentum sunt. Symbolum fidei, id
Abbreviated transcription (Latin):
tis est confessio. Secreca uocatur.quia
secreto dr̃ ne uilescat. Olim alta uoce
dicebatur. sed legitur qd̾ pastores dum
illam usi cotidiano audiendi cognitam
in agro decaritarent. diuinitus ꝑcussi st̃.
Unde et consuetudo mutata putatur.
Papa pelagiꝰ docet ab uniu̾si orb̾ c̃omu¬
nione seꝑatos ẽe. qui qualibet dissenssiõe
et consecrati onẽ. sc̃s pelagiꝰ papa. ex maio¬
ri parte composuit. Beatus gregoriꝰ addi¬
dit diesq nr̃os in tua pace disponas. et
orationem dñicam censuit suꝑ corpꝰ axp̃i
retitari: sicut in uita illiꝰ legitur. Qui
pͥdie quam pateret᷑. usq in memoriam¬
mei facietis. apłi in usu habuerunt: et
in his u̾bis corꝑis. xͥ sac ram̃tum celebra¬
uerunt. Alii alexandrũ papã hec abdi¬
disse ferunt. Leo papa constituit int̃ ac Pars ĩ¬
tionem dice. sci sacrificium immacłat᷑a
hostiam. felix papa constituit: sup memo¬
rias martirum missas celebiari. Gregoriꝰ

Expanded text:
tis est confessio. Secreta vocatur quia tis est confessio. Secreta vocatur quia secreto dicitur, ne vilescat. Olim alta voce dicebatur; sed legitur quod pastores dum illam usu quotidiano audiendi cognitam in agro decantarent, divinitus percussi sunt, unde et consuetudo mutata putatur. Papa Pelagius docet ab universi orbis communione separatos esse, qui qualibet dissensione iet consecrationem sanctus Gelasius papa ex majori parte composuit. Beatus Gregorius addidit, diesque nostros in tua pace disponas, et orationem Dominicam censuit super corpus Christi recitari, sicut in vita illius legitur. Qui pridie quam pateretur, usque in mei memoriam facietis, Apostoli in usu habuerunt, et in his verbis corporis Christi sacramentum celebraverunt. Alii Alexandrum papam haec addidisse ferunt. Leo papa constituit intra actionem dicere, sanctum sacrificium immaculatam hostiam. Felix papa constituit supra memorias martyrum missas celebrari. Gregorius
Abbreviated transcription (Latin):
uigilassus et gregoriꝰ. Dñs uobiscum:
atiquo usu assumptum est. Boor mes
ars px hymnus angłicꝰ qui lad officium musse
in sollempnibꝰ dieb recitat᷑. ab anglis pͥmũ
de cantatiis legitur: cui eaque adiecta sũt
a beato hylario picta uensi addita credun¬
tur. aquo auctus est & sicut nc̃ canit᷑ con¬
sumatus. Symac̾ aut̃ papa. in ordine
qͥnqͣgesim terci. instituit. ut hic ymmnꝰ diebꝰ
dñicis & in natalibus martirũ. in ȩccła
ad officium misse decantetur. Responso¬
rium itali tradiderunt: qͥd̾ oꝑationem
significat. Alt leticiam signat. ꝑ iubilũ
inquo finitur in esfabile gaudiũ infine
uenturum expͥmitur. T̃ iaet aliquotiẽs
tribulationẽ significat. ut deꝓfundis.
comouisti: aliquando leticiam. ut iubi¬
late. laudate. ¶ redo inunũ. centũ qͥn¬
quaginta patres in constantinopolitano
concilio contra heresim macedonii. eidẽ
cõposuerunt. Sixcus papa instituit. ut
sc̃s cantaretur. que trina repetitio tͥnita¬

Expanded text:
Gelasius et Gregorius. Dominus vobiscum , ab antiquo usu assumptum est; Booz messores nunc hymnus angelicus qui ad officium missae in solemnibus diebus recitatur, ab angelis primum decantatus legitur ; cui ea quae adjecta sunt, a beato Hilario Pictaviensi addita creduntur, a quo auctus est, et sicut nunc canitur consummatus. Symmachus autem papa in ordine quinquagesimus tertius, instituit, ut hic hymnus diebus Dominicis et in natalitiis martyrum in ecclesia ad officium missae decantetur. Responsorium Itali tradiderunt, quod operationemsignificant. Alleluia, laetitiam signat. Per jubilum in quo finitur, ineffabile gaudium in fine venturum exprimitur; Tractus aliquoties tribulationem significat, ut De profundis, Commovisti. Aliquando laetitiam, ut Jubilate, Laudate. Credo in unum Deum, centum quinquaginta Patres in Constantinopolitano concilio contra haeresim Macedonii ejusdemcomposuerunt. Sixtus papa instituit ut atus, sanctus cantaretur, quae trina repetitio Trinita
Abbreviated transcription (Latin):
ppłm et clerum pendet. uela
sittere significat: ꝑ qͦd bis qui sibs
erant. u̾itas adhuc eugłiĩ tegebaur¬
nificat uelamen mortalis natere. ꝑs
a nobis etiã sub grã positis. adhue stati
celestia absconduntur. Primum uss¬
men eᷤ. qd in morte xp̃i scissum legrl
dragesime que uitam pͥsentẽ sigi
unũ tantum uelamen int̾ nos ebl¬

Expanded text:
m et clerum pendet velamen litterae significat, per quod iis qui sub lege erant veritas adhuc Evangelii tegebatur. Corsignificat velamen mortalis naturae; per quod a nobis etiam sub gratia positis adhuc secreta coelestia absconduntur. Primum velamen est quod in morte Christi scissum legituuadragesimae quae vitam praesentem significat, unum tantum velamen inter nos e
Abbreviated transcription (Latin):
mundus factus ẽ. Et cum mundus cepit.
c̃ẽ primusn cepisse tempus. qm̃ mutabilitaᷤᷤ
cepit: et factum mundum inpͥncipio temꝑis.
Et nos interim magis approbamus qđ dic¬
tum ẽ. ꝓcaptu intelligentie nr̃e salua reueren¬
tia secretoꝵ: inquib nichil temere asserendũ
putamus. Et ad hc̃ modũ interim diffinimꝰ.
qm̃ simul facta sunt omnia unuisibilia et ui¬
sibilia: sicut scriptura dicit. Qui iuuit met̾¬
num: creauit omnia simul. Qđ ⁊ corꝑea et¬

Expanded text:
mundus factus est; et cum mundus coepit mundus factus est; et cum mundus coepit tunc primum coepisse tempus, quoniam mutabilitas coepit; et factum mundum in principio temporis. Sed nos interim magis approbamus quod dictum est pro captu intelligentiae nostrae salva reverentia secretorum in quibus nihil temere asserendum putamus. Et ad hunc modum interim definivimus, quod simul facta sunt omnia visibilia et invisibilia ; sicut Scriptura dicit: Qui vivit in aeternum creavit omnia simul . CAP.
Abbreviated transcription (Latin):
alerim cõmo dius & ueritati uicinius ꝓfite¬
mur. qm̃ simul intẽpore uno. impͥncipio tẽ¬
poris. qͣndo tempora ipsa ceꝑunt. facta ẽ. siuȩ
creata pariter rerũ omniũ uisibilium mate¬
ria: ⁊iuisibiliũ increatura angelica ⁊i sp̃ua¬
li natura. Nec fuisse intempore. nec cepisse
alteram sine altera. nec prius unam qͣm alterã.
s utramq simul intempore. et cum tẽpore: &
camen priorem fuisse ad quã fuisse facta ẽ. alt̾a.
et inqua fuerunt exemplaria sapientie. quoꝵ
effectus sunt et expressiones. que uisibilia con¬
duita sũt. Et hoc mͦ. primo omniũ creata sẽ
sapientia. Qui autem dicunt ante celum &
terram angłos creatos. & substitisse ante om¬
nia que mutabilia facta st̃. & computant spa¬
tia ⁊ annos. & scła. quib ante mundi constitu¬
tionem q̃o seruiert̃: assert̃ q̃m cũ mundo
tempus cepit. & ñ fuit tempus ante mundũ
qm̃ mutabilitas ñ fuit. & tamen fuisse angłos
immutabiliter. et intemporaliter. prius qͣm

Expanded text:
erim commodius et veritati vicinius profitemur, quod simul in tempore uno et in principio temporis quando tempora ipsa coeperunt, facta est sive creata pariter rerum omnium visibilium materia, et invisibilium in creatura angelica et spirituali natura. Nec fuisse in tempore nec coepisse alteram sine altera, nec prius unam quam alteram, sed utramque simul in tempore et cum tempore; et tamen priorem fuisse ad quam facta est altera in qua fuerunt exemplaria sapientiae quorum effectus sunt et expressiones quae visibilia condita sunt, ex hoc modo primo omnium creata est sapientia. Qui autem dicunt ante coelum et terram angelos creatos, et substitisse ante omnia quae mutabilia facta sunt, et computant spatia et annos et saecula quibus ante mundi constitutionem Deo servierunt, asserunt quod cum mundo tempus coepit, et non fuit tempus ante mundum, quoniam mutabilitas non fuit; et tamen fuisse angelos immutabiliter et intemporaliter priusquam
Abbreviated transcription (Latin):
simul condita st̃. qm̃ uno ⁊ eodem tem¬
pore pariter cepisse eredimus. & uisibilium õĩũ matiã ⁊ĩuisibiliũ
naturam: utramq infbrmem scđ̃m aliquid.
& utramq scd̾m aliquid formatam. Sicut
enĩ usibiliũ & corꝑalium omniũ materia
inexordio illo conditionis primarie. ⁊ formã
confusionis habuit. ⁊ ñ habuit formam dis¬
positionis. donec post ea formaretur. & ad
alis i anglica natura in sua conditione ꝑ¬
sapientiam et discretionẽ. sedm habitum
nature formata fit: & tam̃ illam qͣm pꝰea
ꝑ amorem & conuersionem ad creatorem
suum acceptura erat formam ñ habuit. sed
erat in foriis sine illa. formanila ab illa.
Quales fuert̃ angłi qͣndo pͥmũ faer¬

Expanded text:
am uno et eodem tempore pariter coepisse credimus et visibilium omnium materiam et invisibilium naturam utramque informem secundum aliquid et utramque secundum aliquid formatam. Sicut enim visibilium et corporalium omnium materia in exordio illo conditionis primariae et formam confusionis habuit et non habuit formam dispositialis et angelica natura in sua conditione sapientiam et discretionem secundum habitum naturae formata fuit; et tamen illam quam postea per amorem et conversionem ad creatorem suum acceptura erat formam non habuit, sed erat informis sine illa formanda ab illa. CAP. VI. Quales fuerunt angeli quando primo fa
Abbreviated transcription (Latin):
amultiplicitatẽ ꝓduperat. sicut scire ñ
possumus. ita etiam ꝑtinaciter negare non
debemus. Hoc tantum considerandum ẽ
quia aliud opus ẽ. cum simplex eẽntia mul¬
tiplicanir. aliud cum multiplex insimplici¬
tatem reducitur. Post ista tria oꝑa que soli
do possibilia st̃. sequitur quartũ ⁊ quintũ
opus. que etiam creature conueniunt: inqͥb

Expanded text:
ad multiplicitatem produxerat, sicut scire non ad multiplicitatem produxerat, sicut scire non possumus, ita etiam pertinaciter negare non debemus. Hoc tantum considerandum est quod aliud opus est cum simplex essentia multiplicatur; aliud cum multiplex in simplicitatem reducitur. Post ista tria opera quae soli Deo possibilia sunt, sequitur quartum et quintum opus etiam quae creaturae conveniunt; in
Abbreviated transcription (Latin):
costa quidem s de illo qd̾ preter costam ad¬
um ẽ. qdđ utiꝙ multo manis fuit corpues
lieris factum ẽẽ. conuenientiuis dici debicũ
¶Hoc siquidem imateria maiꝰ & pͥncupalis
isset: & pͥncipalis materia uocari debiusset.¬
 ipsa er semet ipsa diuna uirtute oꝑante
iltiplicata ẽ: quemadmodũ postea natu¬
i humanam a primis parentib insubseqͣu
enerationẽ seminatam. a modico iam in
tum multiplicatam cernimus. ut multa
haurũ milia ex ea iam exereusse udeamꝰ.
¶D hoc tocum adsedm opus ꝑtinet: qͣndo de
quo fiunt aliqua imaius. Cũ autẽ ꝑ collec¬
nem et unionem multa insimplicem eẽntiã
cadeunt. sicut prius crescendo ꝑmultiplicatio¬
em. a simplici eẽntia plurima exiuerunt. ter¬
tum opus ẽ: qđ utrum mocculto nature sinu
cirta aliquas eẽntias diuina potentia oꝑetur.
ut scilicet aliqua a multiplicitate ad sim¬
plicitatẽ reducat. que prius a simplicatete

Expanded text:
costa quidem, sed de illo quod praeter costam adcosta quidem, sed de illo quod praeter costam additum est quod utique multo majus fuit corpus mulieris factum esse convenientius dici debuisset. Hoc siquidem in materia majus et principalius fuissetsed ipsa ex semetipsa divina virtute cooperante multiplicata est, quemadmodum postea naturam humanam a primis parentibus in subsequentem generationem seminatam a modico jam in tantum multiplicatam cernimus, ut multa hominum millia ex ea jam excrevisse videamus. Et hoc totum ad secundum opus pertinet quando de aliquo fiunt aliqua in majus. Cum autem per collectionem et unionem multa in simplicem essentiam redeunt sicut prius crescendo per multiplicationem a simplici essentia plurima exiverunt tertium opus est, quod utrum in occulto naturae sinu circa aliquas essentias divina potentia operatur, ut scilicet aliqua a multiplicitate ad simplicitatem reducat quae prius a simplicitate
Abbreviated transcription (Latin):
conꝑa ũft̾. alia quidem unitatem sue
mul ermultis ñ colligunt. quia st̃ smfo
sitamen unitatem suam in multa esiu
quia multiplicantur. ⁊ funt materu ꝓ
lia sunt corꝑa simplitia. quos athomses
ta st̃. s tamen materia fuint. quia i len¬
ipsis multiplicantur. ⁊ inaugmentũ ateis¬
cunt. Quando ꝗͦ simplex materia sut
athomus simplex factus ẽ: de nichil  a¬
quid factum est. Quando uero idiplus
limpler corpus insemet ipss multipliles
et in plura excreseit: ft aliquid or alig
anis. Quod licet mirable uideatur: ma
tamen ẽ. de ichulo aliqͥa iacere. qͣm de aliqͦ
facere. Hoc mͦ oꝑandi de substantia. coste
duina iuircute abs̃q ertrinseeo additam̃to
tplicata: corpus mulieris factum s̃. Neq
⁊ conuenit ut costam illam extrinsecusad¬
ntumn aecepisse dicamis quatinus meam qͣ¬
tem eperesceret. que corpori mulieris forman
ufficere potuisset: qm̃ si hoc uerũ eẽt. non

Expanded text:
on sunt. Alia quidem unitatem suam simul ex multis non colligunt, quia sunt simplicia; sed tamen unitatem suam in multa effundunt, quia multiplicantur et fiunt materia. Qualia sunt corpora simplicia, quae atomos ia sunt; sed tamen materia fiunt, quia in semetipsis multiplicantur et in augmentum excrescunt. Quando ergo simplex materia sive atomus simplex factus est, de nihilo aliquid factum est. Quando vero idipsum simplex corpus in semetipso multiplicatur et multiplex excrescit, fit aliquid de aliquid in majus. Quod licet mirabile videatur, majus tamen est de nihilo aliquid facere quam de aliquo plus facere. Hoc modo operandi de substantia costae in se divina virtute absque extrinseco additamento multiplicata, corpus mulieris factum est. Neque enim convenit ut costam illam extrinsecus additamentum accepisse dicamus quatenus in eam quantitatem excresceret, quae corporis mulieris formando sufficere potuisset; quoniam si hoc verum esset, non de
Abbreviated transcription (Latin):
iginali gͥ pecato tria uitia sunt. inobe¬
tie duȩ. ⁊ peccatum unũ. Eria uitia sue¬
:suꝑbia. auaritia gula. Due mobedi¬
: una in precepto nature. altera in p̃cepto
nsuꝑbia & auaritia: inobedientia fuit
recepto nature. Ingula sola: inobedien
uitatis. uel scientiam boni & mali concu¬
rit. Quia. tamen mordinate hec concu
ens. contra rationem suam fecit: quodã
turalis precerti preuaricator extitit. De
igno scientie boni ⁊ mali legimus. qͥ a
it ds̃ homini ne illud contingeret.
co dum mulier illud appetendo teci¬

Expanded text:
iginali igitur peccato tria vitia fuerunt, inobedientiae duae, et peccatum unum. Tria vitia fuerunt: superbia, avaritia, gula; duae in obedientiae: una in praecepto naturae, altera in praeceptIn superbia et avaritia, inobedientia fuit de praecepto naturae; in gula sola, inobedientdivinitatis, vel scientiam boni et mali concupisceret. Quia tamen inordinate hoc concu contra suam rationem fecit, quodammodo naturalis praecepti praevaricator exstitit. De solo ligno scientiae boni et mali legimus quod prohibuit Deus homini ne illud contingeret; et idcirco dum mulier illud appetendo teti
Abbreviated transcription (Latin):
mulier. De fructu lignoꝵ que st̃ inpara
dio paradisi precepit nobis as ne come¬
deremꝰ ⁊ ne tangertmus illud. ne forte mo¬
riaimir. Dixit autem serpenis admulie¬
rem. Neqͥ̃qm̃ morte mouemini. Considate
mcreoneat a pditionis. Primum a¬

Expanded text:
mulier: De fructmulier: De fructdio paradisi praecepit nobis Deus ne comederemus et ne tangeremus illud, ne forte moriamur. Dixit autem serpens ad mulierem: Nequaquam morte moriemini . Considerate incrementa perditionis. Primum d
Abbreviated transcription (Latin):
tandam uir tutem hominis hostis malitia.
Quasi enim parum desuis uirib p̃sumens.
humanam naturam ineã ꝑartẽ ubi dlebi¬
lior uidebatur aggressus ẽ: ut si forte illie
aliquatenus preualere potiusset. pͥmodũ
cũ maiori fiducia ad alteram que ꝓobustior
fuit pulsandam aut potus suguertendam
accederet. Sciens gͦ quia uerum fet qnuis
adhuc dictum ñ eẽt. ue soli. quia cum ceci¬
derit non habet subleuantẽ.: ⁊isiquispiam
preualuerit aduersus unum duo resistunt
ei ꝓrimũ diligenter solitariam feminã
ptationis conatum experiri disposuit.
tas nequitie: in conspectu uirtitis.
tans coram.:⁊ coram femina hostis supb
ep sola malitia cogitata. non dum dicta.
confunditur: ⁊ quasi seiam priusꝗ̃ etiam
loqueretur deprehensum metuens. ñ audet
erire inuerba ꝑsuasionis. doneo animũ
temptande. interrogatione p̃sentiat. Cur
inquit precepit dđs uobis: ut ñ comedetis
de omni lignio paradisi: Cui respondit

Expanded text:
tandam virtutem hominis hujus hostis malitia. tandam virtutem hominis hujus hostis malitia. Quasi enim parum de suis viribus praesumens humanam naturam in eam partem ubi debilior videbatur aggressus est, ut si forte illic aliquatenus praevalere potuisset, postmodum cum majori fiducia ad alteram quae robustior fuit pulsandam aut posterius subvertendam accederet. Sciens ergo quod verum esset quamvis adhuc dictum non esset Vae soli, quia cum ceciderit non habet sublevantem . Et si quispiam praevaluerit adversus unum duo resistunt ei; primum diligenter solitariam feminam ntationis conatum experiri disposuit. tas nequitiae in conspectu virtutis. Stans coram et coram femina hostis superbus ex sola malitia cogitata nondum dicta confunditur; et quasi se jam prius quam etiam loqueretur deprehensum metuens, non audet exire in verba persuasionis, donec animum tentandae interrogatione praesentiat. Cur, inquit, praecepit Deus vobis ut non comederetis de omni ligno paradisi? Cui respondit
Abbreviated transcription (Latin):
non posset. Ne autem fraus illius omnino
nulla eẽt si nimis manifestaretur. in ꝓpria
forma uenire ñ debuit. ne manifeste cõgnosce¬
retur: inullatemis reciꝑetur. Iterum ne ni¬
mis uolenta eẽt fraus eius. si ꝓrsus occultare¬
tur. ⁊ homo simul si ds eum tali fraude que
caueri ñ posset decipi ꝑmitteret. inuiriam
pati uderetur: in aliena quidem forma ue¬
nire ꝑmissus ẽ. s tali nqua eius malitia ꝑrs̃
ñ celaretur. Ut gͥ in ꝓpͥa forma ñ ueniret:
sua uoluntate factum ẽ. Ut autem aliam
formam nͥ talem que malitie sue conueniret¬
habere ñ posset: diuna ordinatione dispo¬
situm ẽ. Uenit gͦ ad hominem inserpente
callid̾ꝰ hostis: qui fortassis si ꝑmissus fuisset.
informa columbe uenire maluisset. S hoc
uas sp̃c sc̃s sibi reseruauit: quia ꝓfecto dig¬
num non erat. ut sp̃c malignis illam formã
honuni odiosam faceret. inqua postmodium
qͣm timida fuerit in pͥncipio ad temp¬

Expanded text:
non posset. Ne autem fraus illius omnino non posset. Ne autem fraus illius omnino nulla esset, si nimis manifestaretur; in propria forma venire non debuit, ne manifeste cognosceretur, et nullatenus reciperetur. Iterum ne nimis violenta esset ejus fraus si prorsus occultaretur et homo simul si Deus eum tali fraude quae caveri non posset decipi permitteret injuriam pati videretur, in aliena quidem forma venire permissus est; sed tali in qua ejus malitia prorsus non celaretur. Ut igitur in propria forma non veniret sua voluntate factum est, ut autem aliam formam nisi talem quae malitiae suae convenirethabere non posset, divina ordinatione dispositum. Venit ergo ad hominem in serpente callidus hostis, qui fortassis si permissus fuisset in forma columbae venire maluisset. Sed hoc vas Spiritus sanctus sibi reservavit, quia profecto dignum non erat ut spiritus malignus illam formam homini odiosam faceret, in qua postmodum imenda fuerit in principio ad ten
Abbreviated transcription (Latin):
opus hoc ẽ. aliquid innichilũ redigere:¬
qd soli deo possibile ẽ. Qã siuie aliqͣndo faciat.
quia qui potuit de nichilo omnia ereare.
posset etiam siuellet creata innichilũ rediges.
Post senarium oꝑib deputatum septenarius
sequitur: cui ñ opis s quies debetur. Hec oꝑa
iccirco distrinximꝰ. ꝓpter eos qui mirari so¬
lent uel potus dubitare. quom̃ de costa uiri
mulier facta sit: ⁊ qͣm de modico paterno se
delitiarum qͣsi
in parte potiori
constituto. & ad
conseruanda bona
que habebat. ea¬
dem dei ꝓuidentia rationi humane adiunc¬
ta munito. atq ad illa bona que habiturus
erat querenda ⁊ obtinenda precepto obedien¬
tie cum gratia cooꝑante instructo: uidit dia¬
bolus & inuidit. qđ homo illuc ꝑ obedientiã
ascenderet. unde ipse ꝑ suꝑbiam corruisset.
Quare di abolus informa aliena ad hominẽ uenit
uia uͦ illi ꝑ iuolentiam nocere ñ po Iu¬
tuit. ad fraudem se conuertit: ut dolo
hominẽ supplantaret. quem uircute suꝑare

Expanded text:
ilum redigere. Soli Deo possibile est. Quod sive aliquando faciat quod qui potuit de nihilo omnia creare, posset etiam si vellet, creata in nihilum redigere. Post senarium operibus deputatum septenarius sequitur, cui non opus sed quies debetur. Haec opera idcirco distinximus propter eos qui mirari solent, imo potius dubitare quomodo de costa viri mulier fit, et quomodo de modico paterno semdeliciarum quasi in parte potiori constituto, et ad conservanda bona quae habebat eadem Dei providentia rationi humanae adjuncta munito, atque ad illa bona quae habiturus erat quaerenda et obtinenda praecepto obedientiae cum gratia operante instructo; vidit diabolus et invidit quod homo illuc per obediet, unde ipse per superbiam corruisset. CAP. II. Quare diabolus in forma aliena venit. Quia vero per violentiam nocere non potuit ad fraudem se convertit, ut dolo hominem supplantaret quem virtute superare
Abbreviated transcription (Latin):
da ꝑueniret. De modo temptation
oe autem diligenter consicłan
qͣm callide hostis primũ qd mi
timuit malum negando remouit: a
qđ ipse intendit malum libere ꝑsues
Nouissime autẽ adipsam ꝑsuasions
fulciendam ꝓmissionẽ adiunrit: di
duplicauit. Qui enĩ unam tantuma
stionem fuasit: ꝓ uno duo reponels
mio. similitudinem di. scientiamq le
rimali spopondit. In ꝑsuasione g d¬
Immoderata namq edenddi concuipt¬
tia. gula ẽ: desiderium autem me¬
tum excellendi uana gła: nimi la¬

Expanded text:
 VI. De modo tentationis. Hoc autem diligenter considerandum quam callide hostis primum quod mulier timuit malum negando removit, ac deinde quod ipse intendit malum libere persuasit. Novissime autem ad ipsam persuasionem fulciendam promissionem adjunxit, et duplicavit. Qui enim unam tantum comestionem suasit, per una duo reponens in praemio similitudinem Dei scientiamque boni et mali spopondit. In persuasione mmoderata namque edendi concupiscentia, gula est. Desiderium autem inordinatum excellendi, vana gloria. Nimi
Abbreviated transcription (Latin):
prius mens stulta flecteretur: uidit inquit
scͥptura mulier lignum qd̾ eẽt pulchrum
uisu ⁊ aduescendum suaue. ⁊ tulit de fruc¬
tu eius & comedit. Primũ ꝑsuꝑbiam &
auaritiam uidere consensit. postea iui¬
su spẽm agnouit. deinde inspetiȩ suauita¬
tem deprehendit: ꝑ suauitatem autem
inconcupiscentiam gule exarsit: nouissi¬
me ꝑ concupiscentiam deuicta. accepit
et comedit. Sic gͥ primũ ꝓ pretio ad ser¬
iuendum peccato se uendidit: pꝰea ꝓpria
delectatione euicta. libenter iam etiam¬
gratis seruire cepit. Ita ñ numqͣm mens¬

Expanded text:
prius mens stulta flecteretur: Vidit, inquit prius mens stulta flecteretur: Vidit, inquit Scriptura, mulier lignum quod esset pulchrum visu et ad vescendum suave, et tulit de fructu ejus et comedit . Primum per superbiam et avaritiam videre consensit, postea in visu speciem agnovit, deinde in specie suavitatem apprehendit. Per suavitatem autem in concupiscentiam gulae exarsit, novissime per concupiscentiam devicta accepit et comedit. Sic igitur primum pro pretio ad serviendum peccato se vendidit, postea propria delectatione evicta libenter jam gratis etiam c
Abbreviated transcription (Latin):
lasioni assensum dedit. uiii.
autem suꝑbiam & auaritiã
mali peccato prius qͣm gule uitiun
m hominis deceptam obtimusse dici
quia nͥ prius mulier id qđ ꝓmitteba
ꝑuerse delectata ẽ inꝑmissione: post¬
ũ stulte assensum p̃buit in ꝑsuasiõe.
nũ enim ꝓmissam excel Lentiam
pbiam appetiit: de inde ꝓmissam
ulantiã. ⁊ qualis talem excellentiam
bat. ꝑ auaritiam concupiuit. Postremo
es duo ꝓuoto obtinere mereretur: ei¬
i uetitum gulȩ uitio corrupta. gustare
ensit. Primũ quidẽ consensit. ꝓpter
que dilerit: postea respitiens: ⁊ concu¬
abile uidens. tantũ inconcupiscentiã
psit. ut iam etiam si p̃mium nullum
ẽet. ꝓpter se tamen placeret qd̃ udit.
sensum: postea ꝓpria delectatione atrracta.
descendit ad actum. Insuꝑbia ⁊ auaritia
precii cupiditate allecta se uendidit: ingu¬
la autẽ postea delectata. libenter iam gratis
seruire cepit. Nam cũ amore ꝓmissionis

Expanded text:
asioni assensum dedit. Idcirco autem superbiam et avaritiam originali peccato priusquam gulae vitium mentem hominis deceptam obtinuisse dicimus; quia nisi prius mulier id quod promittquia prius perverse delectata est in promissione, postmodum stultum assensum praebuit in persuasione. Primum enim promissam excellentiam per superbiam appetiit; deinde promissam abundantiam et qualis talem excellentiam decebat per avaritiam concupivit. Postremo ut haec duo pro voto obtinere mereretur cibum vetitum gulae vitio corrupta gustare consensit. Primum quidem consensit propter alia quae dilexit; postmodum respiciens et concupiscibile videns tantum in concupiscentiam exarsit, ut jam etiam si praemium nullum esset propter se tamen placeret quod vidit. sensum, postea propria delectatione attracta descendit ad actum. In superbia et avaritia pretii cupiditate allecta se vendidit; in gula autem postea delectata libenter jam gratis servire coepit. Nam cum amore promissionis
Abbreviated transcription (Latin):
modum suꝑuis iudetur. soliat
ceptum datum ẽ. Ipsa enim mulites
stater sibi qͥq mandatum: ut ligia
diante uiro accipere debuit: ut seri
primum quasi inmediate ad iurũ i
inde mediante uiro ad mulieremꝗt̃¬

Expanded text:
modum superius videtur soli viro praeceptum datum sit. Ipsa enim mulier hic testatur sibi quoque mandatum, ut lignum mediante viro accipere debuit, ut sermo Dei primum quasi immediate ad virum fieret, deinde mediante viro ad mulierem
Abbreviated transcription (Latin):
ipsum aliqudd ut sit. in eo fit. qđ nisi fieret:
id ipsum qd̾ ẽ aliquid non esset. Rursum
cũ de aliquo plus fit. aliquid fit: quia nͥ meo
qdiam aliqͥd ẽ. aliquid fieret. ipsum qd p̾ea
plus ibi ẽ. non ẽẽt. Rursum cũ de aliquib¬
aliquid sit. aliquid fit: quia nͥ allud quod
priis ibi plus fuit. aliquia factum ẽẽt. inco
qd minus m̃ ẽ. illud omnino ñ esset. De ui¬
ehilo aliquid factum ẽ: qnͣdo icł qł prius¬

Expanded text:
ipsum aliquid ut sit in eo fit, quod nisi fieret ipsum aliquid ut sit in eo fit, quod nisi fieret idipsum quod est, aliquid non esset. Rursum cum de aliquo plus fit aliquid fit, quia nisi in eo quod jam aliquid est aliquid fieret: ipsum quod postea plus ibi est, non esset. Rursum cum de aliquibus aliquid fit, quia nisi illud quod prius ibi plus fuit aliquid factum esset in eo quod minus modo est, illud omnino non esset. De nihilo aliquid factum est, q
Abbreviated transcription (Latin):
ane sex st̃ oꝑa: quib omnia randi.¬
que fiunt ad effectum ꝑducuntur.
Trimũ opus ẽ: denichilo aliquid facere.
Sed̾m opus ẽ: de aliqͦ aliqua facere. scd̾m
substantiam & qͣntitatẽ in mauis. Tertiũ
opus ẽ. de aliquib aliquid facere: scdm
substantiam ⁊ qͣntitatem inminus. Quar¬
tum opꝰ ẽ. de aliquo aliqua facere: ñ tam̃
scd̾m substantiam ⁊ qͣntitatem inmauis.
Quintum opus ẽ. de aliquib aliquid facẽ¬
ñ tamen scdm substantiam ⁊ qnͣtitatem in
minus. Sertum opus ẽ: de aliquo nichil
facere. Ex his sex oꝑib. quatuor soli deo po̾¬
sibilia sc̃: duo reliqua tantũ. creature pos¬
sibilitati conueniunt. De nichilo enim aliqd
ñ mmaiꝰ. sicut cũ totũ in parces diuiditur. ul
de aliquib aliquid ñ inminus. q̃ad modum
cũ partes intoto uniuntur. ereatura facere
gendo diusa. siuic indiuidendo coniuncta
nchil tollitur uel confertur. Ubi autem
Qe uichilo aliquid fit. aliquid fit: quia hoc

Expanded text:
Sane sex sunt opera quibus omnia quae fiunt ad effectum perducuntur. Primum opus est de nihilo aliquid facere. Secundum opus est de aliquo aliqua facere secundum substantiam et quantitatem in majus. Tertium opus est de aliquibus aliquid facere secundum substantiam et quantitatem in minus. Quartum opus est de aliquo aliqua facere, non tamen secundum substantiam et quantitatem in majus. Quintum opus est de aliquibus aliquid facen tamen secundum substantiam et quantitatem in minus. Sextum opus est de aliquo nihil facere. Ex his sex operibus quatuor soli Deo possibilia sunt; duo reliqua tantum creaturae possibilitati conveniunt. De nihilo enim aliquinon in majus, sicut cum totum in partes dividitur, vel de aliquibus aliquid non in minus quemadmodum cum partes in toto uniuntur, creatura facere gendo divisa, sive in dividendo conjuncta nihil tollitur vel confertur. Ubi autem de nihilo aliquid fit aliquid fit; quia hoc
Abbreviated transcription (Latin):
tem postea id̃ qđ pruis paruũ factum fuerat
manis factumẽ: de aliquo aliqͥd iimaiuis fae¬
tumẽ . Cum uͦ qd̃ magnũ factum ẽ. innus
Auqndo fit: de aliquo aliquid inminus fit
primum ẽ opus creationis. Sđm ẽ opus
multiplicationis. Tertium ẽ. opus unionis.
siue collectionis. In primo opere fit aliq
ce de niehilo. Inscdo ope fit aliquid :. ocaliq̃
Incertio opere fit aliquid quidem. R ñ de
nichnilo. quia qd̾ fit habet materiam neq
e aliqͦ. quia cũ fit iplum habet inmateria
formã s eũ duo suit. unum fit aliud. a tran¬
sit millud ut sit illud. ⁊ desinit quidemer
ad ẽ. ⁊ tam̃ non desiit ẽẽ quia icipit ẽẽ
qd ñ ẽ. Et cumist iluad qd̃ ẽ incipit aliqͥo¬

Expanded text:
erat majus factum est, de aliquo aliquid in majus factum est. Cum vero quod magnum factum est, minus aliquando fit, de aliquo aliquid in minus fit. Primum est opus creationis; secundum est opus multiplicationis; tertium est opus unionis sive collectionis. In primo opere fit aliquid et de nihilo. In secundo opere fit aliquid et de aliquo; in tertio opere fit aliquid quidem sed non de nihilo, quia quod fit habet materiam neque de aliquo; quia cum fit ipsum habet in materia formam, sed cum duo sint unum fit aliud et transit in illud ut sit illud, et desinit quidem esse quod est; et tamen non desinit esse, quia incipit esse quod non est. Et cum fit illud q
Abbreviated transcription (Latin):
ram ⁊ doctrinam. Ex his duo ad naturam
ꝑtinent: duo ad grãm. Ratio ⁊ creatura ad
naturam ꝑtinent: aspiratio et doctrina ad
grãm. ꝓpterea pꝰ hec indoctrina aspicienda
sunt que auctoritas ꝓbat: quia ratio huma¬
na nͥ uerbo di fuerit illuminata. uiam ue¬
ritatis uidere ñ potest. Erplicit pars t̾cia

Expanded text:
ram et doctrinam. Ex his duo ad naturam pertinent, duo ad gratiam: ratio et creatura ad naturam pertinent; aspiratio et doctrina ad gratiam. Propterea post haec in doctrina aspicienda sunt quae auctoritas probat, quia ratio humana nisi verbo Dei fuerit illuminata viam veritatis vider
Abbreviated transcription (Latin):
diũt & qͣntũ audiunt: qͥd ẽ. audire nͥ sci¬
re: Unũ ẽ lum̃. in qͦ ⁊ audiunt ad ꝑcipi¬
endum. & uident ad cognoscendũ: in qͦ
siquid forte foris agitur. qͦd mͦ interim non
audiunt aut uidẽt. misti̾um ẽ dispensa¬
tionis. ñ detͥmentũ felicitatis. Inueniunt᷑
tam̃ quidã scõꝵ patrũ quedã ita dixisse.
quasi nichil sit increaturis qͦd ñ uideant.
qui uidentem omĩa uident. Ego amplius
iudicare ñ p̃sumo: nisi hoc solũ qm̃ tantũ
uident. qͣntum illi placitũ ẽ. quẽ uident.

Expanded text:
diunt et quantum audiunt, quid est audire nisi scidiunt et quantum audiunt, quid est audire nisi scire? Unum enim est lumen in quo et audiunt ad percipiendum; et vident ad cognoscendum. In quo si quid forte foris agitur quod modo interim non audiunt, aut non vident mysterium est dispensationis non detrimentum felicitatis. Inveniuntur tamen quidam sanctorum Patrum quaedam ita dixisse quasi nihil sit in creaturis quod non videant qui vident omnia videntem. Ego amplius judicare non praesumo, nisi hoc solum quoniam tantum vident quantum illi placitum est quam vident