comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quam fides oꝑatur. nͥ unde illam fides ipsa impet̾uit :
neq enĩ cẽt in nob̾ qͣntacũq sit in nob̾. nͥ diffundẽtur
pe dĩ dicta ẽ diffundi in cordib nr̃is. ñ qua nos ipse
diligit. s qua nos fac̃ dilectores suos. sicut iusticia dĩ
qua iusti eiꝰ munere efficim᷑. et dñi salus. qua nos saluos
facit. et fides iħu xp̃i. qͣ nos fideles facit. Hȩc ẽ iusticia
dĩ. qͣm ñ solum docet ꝑlegis p̃ceptũ. uerũ etiã dat ꝑ
sp̃s donũ. Sicut enim duo sũt timores qͥ faciunt¬
duo genera tim̃tium. sic due sũt seruitutes quȩ faci¬
unt duo genera seruoꝵ. Est timor quẽ ꝑfecta caritas
foras mittit. et ẽ alius timor castus ꝑmanens in scłm scłi¬
lilũ timorẽ qͥ non ẽ in caritate attendebat apłs. cũ di¬
cebat. Non enĩ accepistis sp̃m seruitutis iterũ inti¬
more. Illũ aũt timort̃ castum attendebat cũ dicebat.

Expanded text:
quam fides operatur, nisi unde illam fides ipsa impetravit? quam fides operatur, nisi unde illam fides ipsa impetravit? Neque enim esset in nobis, quantacumque sit in nobis, nisi diffunderetur pe dei dicta est diffundi in cordibus nostris, non qua nos ipse diligit, sed qua nos facit dilectores suos, sicut iustitia dei, qua iusti eius munere efficimur, et domini salus, qua nos saluos facit, et fides Iesu Christi, qua nos fideles facit. haec est iustitia dei, quam non solum docet per legis praeceptum, uerum etiam dat per spiritus donum. Sduo genera timentium, sic duae sunt servitutes quae faciunt duo genera servorum. Est timor quem perfecta charitas foras mittit , et est alius timor castus permanens in saecrem qui non est in charitate, attendebat Apostolus cum dicebat: Non enim accepistis spiritum servitutis iterum in timore . Illum autem timorem castum attendebat, cum dicebat:
Abbreviated transcription (Latin):
liorum in quo clamamꝰ abba pat̃. Timor gͦ ille seruilis ẽ. et
ideo in illo quãuis dõ credat᷑ ñ tam̃ iusticia diligit᷑. s dam¬
natio timet᷑. Filii uͦ clamant abba pat̾. Quarũ duarũ uo¬
p̃putiũ ꝑ fidem. Cum aũt clamant aliquid petunt. &¬
quid petunt nͥ qđ esuriunt et sitiunt: et hoc qͥd c̃. nisi
qđ de illis dictum ẽ. beati qͥ esuriunt et sitiunt iusticiã.¬
qm̃ ipsi saturabunt᷑  huc gͦ transcant qui sub lege sũt.¬
ut ex seruis filiĩ. dño et patri lib̾aliter seruiant. qr et hoc
acceꝑunt. Dedit enim potestatẽ ille unicus filios dĩ fie¬
ri credentib in nomine eiꝰ. eosq ammonuit petere. que¬
rere. pulsare. ut accipiant et inueniant. et aꝑiat᷑ cis.
addens increpationẽ et dicens. Si uos cum fitis mali
nostis bona data dare filiis ur̃is. quantomagis pater
ũr qui ẽ in cȩł dabit bona petentib se : Hęc ẽ fides q̃
amando iusticiã. Unde ꝙͦ ista dilectio id ẽ caritas per

Expanded text:
liorum, in quo c 1 amamus: abba pater. timor ergo ille seruilis est et ideo in illo quamuis domino credatur. non tamen iustitia diligitur. sed damnatio timetur. filii uero clamant: abba pater. quarum duarum uopraeputium per fidem. cum autem clamant, aliquid petunt et quid petunt nisi quod esuriunt et sitiunt? et hoc quid est, nisi quod de illis dictum est: beati qui esuriunt iustitiam, quoniam ipsi saturabuntut tamquam filii domino et patri liberaliter seruiant, quia et hoc acceperunt; dedit enim potestatem ille unicus filios dei fieri credentibus in nom i ne eius eosque admonuit petere, quaerere, pulsare, ut accipiant et inueniant et aperiatur eis, addens increpationem et dicens: si u o s, cum sitis mali, nostis bona data dare filiis nostis, quanto magis pater uester, qui est in caelis, dabit bona amando justitiam. Unde ergo ista dilectio, id est, charitas per
Abbreviated transcription (Latin):
Etiam paulus apłs ñ p̃termittens hoc sacram̃tum. in quo
uator infirmiorib cõpatiens. in se ipsõ demonstraret
ñ debe suos mr̃es desꝑare. si q̃ forte cordib eoꝵ irreꝑet
sub tempꝰ passionis ex humana fragilitate tristicia.
cũ eam uincerent uoluntati suȩ p̃ponendo uoluntatẽ
dĩ. qr ille scit qͥd expediat qͥb consulit. Hoc ẽ cnĩ pa

Expanded text:
etiam Paulus apostolus non praetermittens hoc sacramentum: in quo etiam Paulus apostolus non praetermittens hoc sacramentum: in quo uator infirmioribus conpatiens in se ipso demonstraret non debere suos martyres desperare, si qua forte cordibus eorum inreperet sub tempus passionis ex humana fragilitate tristitia, cum eam uincerent uoluntati suae praeponendo uoluntatem dei, quia ille scit, quid expediat quibus consulit. de qua
Abbreviated transcription (Latin):
Mandatum dĩ si timore fit penȩ ñ amore iusticiȩ. ser¬
uiliter fit ñ lib aliter. et ideo nec fit. Non enĩ bonꝰ fruc¬
tus ẽ. qui ñ de caritatis radice ꝓcedit. Sed accepistis¬
sp̃m adoptionis filiorũ. in quo clamamꝰ abba pater.
Qualis res ẽ. si pignus tale ẽ : nec pignꝰ s arra dicenda
ẽ. Pignus enimꝰ qͣndo ponitur. cum fuerit res ipsa
reddita pignus aufert᷑. Arra aũt de ipsa redat᷑. quȩ
dando ꝓmittit᷑. ut res qͣndo redditur. impleat᷑ qđ da¬
tum ẽ ñ mutetur. Qđ aũt marcus ñ solũ pat̾ s ab¬
ba pat̾ dñm dixisse cõmemorat. hoc ẽ. abba ebraice
qđ ẽ latine pat̾. & fortasse dñs ꝓpt̾ aliqđ sacram̃tum
utrũq dixerit. uolens ostende illam se tristiciam inꝑso¬
na sui corporis idẽ ęcđiȩ suscepisse. cui factus ẽ angula¬
ris lapis. uenienti ad eũ partim ex ebreis ad qͦs ꝑtinet
qđ ait abba. partim exgentib ad qͦs ꝑtinet qđ ait pater.

Expanded text:
Mandatum Dei si timore fit poenae, non amore justitiae, serviliter fit, non liberaliter; et ideo nec fit. Non enim bonus fructus est qui non de charitatis radice spiritum adoptionis filiorum, in quo clamamus; Abba, Pater. Qualis res est si pignus tale est; nec pignus sed arrha dicenda est. Pignus enim quando ponitur, cum fuerit res ipsa reddita, pignus aufertur. Arrha autem de ipsa re datur quae danda promittitur, ut res quando redditur impleatur quod datum est non mutetur. Quod autem Marcus ne commemorat, hoc est abba Hebraeice, quod est Latine pater. et fortasse dominus propter aliquod sacramentum utrumque dixerit uolens ostendere illam se tristitiam in persona sui corporis, id est ecclesiae suscepisse, cui factus est angularis lapis, uenienti ad eum partim ex Hebraeis, ad quos pertinet quod ait abba, partim ex gentibus, ad quas pertinet quod ait pater.
Abbreviated transcription (Latin):
possimꝰ. serui scilicet timore casto ad quẽ ꝑtinet ser¬
uus intrans in dñi sui gaudiũ. ñ serui aũt timore
foras mittendo ad que ꝑtinet seruus ñ manens in do¬
mo inȩt̃num. Ut aũt tales serui ñ serui simꝰ. dñm fa¬
deceꝑit. qr sic głatur qͣsi ñ acceꝑit. Nemo inuitꝰ¬
bene fac̃ etiam si bonum ẽ qđ fac̃. qr nichil ꝓdest sp̃s
timoris. ubi ñ ẽ sp̃s caritatis. Plenitudo legis caritas¬

Expanded text:
possumus. Servi scilicet timore casto, ad quem pertinet servus intrans in domini sui gaudium; non servi autem, timorem foras mittendo, ad quem pertinet servus non manens in domo in aeternum. Ut autem tales servi non servi simus, dominum fadeceperit, quia sic gloriatur quasi non acceperit. Nos autbene facit, etiam si bonum est quod facit: quia nihil prodest spiritus timoris, ubi non est spiritus charitatis . » Obsecra
Abbreviated transcription (Latin):
uiuetis. Nec tam̃ ideo debetis in homine hoc ẽ. in uob̃
ipsis ñ in dño głari. qͣndo ñ scđ̾m carnẽ uiuitis s sp̃u ac¬
tiones carnis mortificatis. Ut enim ñ se extollerent qͥ¬
b ista dicebat existimantes se suo sp̃u tanta hȩc bona
oꝑa facere posse ñ dĩ. ꝓpt̃ea cum dixisset si aũt spu ac¬
tiones carnis mortificauerits uiuetis. continuo fubiecit
Quotqͦt enim sp̃u dĩ agunt᷑. hii filii sũt dĩ. Quando gͦ
sp̃u actiones carnis mortificatis e̾t uiuatis. illũ głificã¬
te. et laudate. illi gr̃as agite cuiꝰ sp̃u agimini ut ista
ualeatis. ut uos filios dĩ eẽ monstretis. Quotqͦt enim
adiutorio legis sine adiutorio gr̃ȩ confidentes in uir¬
tute sua suo sp̃u agunt᷑. ñ sũt filii dĩ. Si aũt sp̃u fac¬

Expanded text:
oc est, in vobis ipsis, non in Domino gloriari, quando non secundum carnem vivitis, sed spiritu actiones carnis mortificatis. Ut enim non se extollerent quibus ista dicebat, existimantes se suo spiritu tanta haec bona opera facere posse, non Dei; propterea cum dixisset, Si autem spiritu actiones carnis mortificaveritis, vivetis, continuo subjecit, Quotquot enim spiritu Dei aguntur, hi filii sunt Dei . Quando ergo spiritu actiones carnis mortificatis ut vivatis, illum glorificate, illum laudate, illi gratias agite, cujus spiritu agimini ut ista valeatis, ut vos filios Dei esse monstretis. Quotquot enimadjutorio legis, sine adjutorio gratiae, confidentes in virtute sua, suo spiritu aguntur, non sunt filii Dei. Tales su
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ ait apłs. Nunc aũt cognoscentes dm̃. immo cog¬
niti adõ. Si nũc eos cognouit ds̃. ñ eos nouerat. ñ dege
rat. ñ p̃destinauerat ante mundi constitutionẽ : s fic
dix̃. nc̃ aũt cognoscentes dm̃ immo cogniti adõ. ut intel¬
ligerent dm̃ fecisse in eis cognitionẽ suam. Cognoscentes
dm̃. Quid ẽ. cognoscentes dm̃: nolite uob̾ arrogare. no¬
lite suꝑbire. cogniti estis a dõ. Quid ẽ. cognita estis adõ:
cognitores suos ds̃ uos fec̃. ds̃ uob̃ ostendit ut cognoscatis.

Expanded text:
Tamen ait Apostolus, Nunc autem cognoscentes Deum, imo cogTamen ait Apostolus, Nunc autem cognoscentes Deum, imo cogniti a Deo . Si nunc eos cognovit Deus, non eos noverconstitutionem. Sed sic dixit, Nunc autem cognoscentes Deum, imo cogniti a Deo; ut intelligerent Deum fecisse in eis cognitionem suam. Cognoscentes Deum. Quid est, Cognoscentes Deum? Nolite vobis arrogare, nolite superbire: Cogniti estis a Deo. Quid est, cogniti estis a Deo? Cognitores suos Deus vos fecit: Deus vobis dedit ut cognoscatis.
Abbreviated transcription (Latin):
ut sciat si diligatis eũ. Non enĩ ut sciat ipse quẽ nichil
latet. s ut scire nos faciat qͣntũ in eiꝰ dilectione ꝓfecerimꝰ.
tẽptari nos ꝑmittit. Scd̾m ipsam locutionẽ dic̃ et dñs nr̃
nescure se diem et horã de fine scłi. Quid enim potest
bat. nescientẽ se ẽẽ. dix̃. qr illos nescientes occultando
faciebat. Scdm hanc figurã etiam patrẽ solum scire di¬
xit ipsum diẽ. qr eundem filiũ scire faceret. Sic enĩ¬
dictũ ẽ. gemitib int̾pellat. ut intelligeremꝰ gemitib in.¬
t̃pellare nos facit. Adest enĩ nob̾. et infundendo carita¬
tẽ nob̾. fac̃ nos int̃pellare gemitib. Deniq alio loco eũ
dic̃ apłs damantẽ abba pat̃. Alio loco dic̃. in quo cda¬
mamꝰ abba pat̾. Exposuit qͥd sit clamantẽ abba pat̃. di¬
cendo in quo damamꝰ. Ac ꝑ hoc quid ẽ. clamantẽ nͥcla¬
mare facientem : do exẽplum locutionis huiꝰ. Nonne
ds̃ om̃ium ẽ p̃scius futurorũ : qͥs hoc negabit insanus:

Expanded text:
ut sciat si diligitis eum . Non enim ut sciat ipse quem nihil latet, sed ut scire nos faciat, quantum in ejus dilectione profecerimus, tentari nos permittit. Secundum ipsam locutionem dicit et Dominus noster, nescire se diem et horam de fine saeculi . Quid enim potest lis, nescientem se esse dixit, quia illos nescientes occultando faciebat. Secundum hanc figuram etiam Patrem solum dixit scire diem ipsum, quia eumdem Filium scire faceret. Ex dictum est gemitibus interpellat, ut intelligeremus, gemitibus interpellare nos facit. Adest enim nobis a alio loco cum dicit Apostolus, Clamantem, Abba, Pater ; alio loco dicit, In quo clamamus, Abba, Pater : exposuit quid sit, Clamantem, Abba, Pater; dicendo, In quo clamamus. Ac per hoc quid est, Clamantem, nisi, clamare facientem? Do exemplum locutionis hujus. Nonne Deus est omnium praescius futurorum? Quis hoc negabit insanus?
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑlegẽ cognitio peccati. S regnauit inqͥt mors ab
adam usq ad moysen. Hoc ẽ. qđ supradixerat usq ad
tum. S qr nec lex ꝑmoẏsen data regnũ potuit mor¬
tis auferre. quȩ non regnat utiq nisi ꝑ peccatum.
regnum porro eiꝰ ẽ. ut hominem mortalem inscđam
ctiam quȩ sempit̾na ẽ. p̃cipitet mortẽ. Regnauit
aũt inquib: etiam in his inquit qui non peccaue¬
runt. insimilitudinẽ p̃uaricationis adȩ qui ẽ. for¬
ma futuri. Cuiꝰ futuri nͥ xp̃i : et qualis forma nisi
acontrario. qͦ alibi etiam dic̃. sicut inadam om̃s mo¬
riunt᷑. ita in xp̃o om̃s uiuificabunt᷑ : sic̃ in illo illud:
ita in isto istud. Ipsa ẽ. forma. s hȩc forma ñ omni
Sob unius delictũ multi mortui sunt. multoma¬
gis gr̃a dĩ et donum in gra unius hominis iħu xp̃i in
multos habundabit. Quid ẽ. multomagis habun¬
dabit: quia om̃s qui ꝑxp̃m lib̾antur. tẽporaliter ꝓpt̃

Expanded text:
Per legem cognitio peccati . Sed regnavit, inquit, mors ab Per legem cognitio peccati . Sed regnavit, inquit, mors ab Adam usque ad Moysen; hoc est quod supra dixerat, usque ad tum; sed quia nec lex per Moysen data regnum potuit mortis auferre, quae non regnat utique nisi per peccatum. Regnum porro ejus est, ut hominem metiam, quae sempiterna est, praecipitet mortem. Regnavit autem: in quibus? Et in his, inquit, qui non peccaverunt in similitudinem praevaricationis Adae, qui est forma futuri. Cujus futuri, nisi Christi? Et qualis forma, nisi a contrario? Qriuntur, ita in Christo omnes vivificabuntur » . « Sicut in illo illud, ita in isto istud: ipsa est forma. Sed haec forma ob unius delictum multi mortui sunt, multo magis gratia Dei et donum in gratia unius hominis Jesu Christi in multos abundavit. Quid est, multo magis, abundavit, nisi quia omnes qui p
Abbreviated transcription (Latin):
or enĩ uir seminat ut femina pariat. Ideo ꝑ unũ ho¬
minẽ peccatũ intͣuit in mundũ. qr ꝑ sem̃ generationis
intrauit. qđ a uiro excipiens concipit fęmina. Quo
more nasci uoluit. qui solus sine peccato ẽ. natꝰ ex fe¬
peccatũ ñ ꝑtͣnsisset. ñ om̃is homo cum lege peccati
q̃ in membris ẽ. nasceretur. Si mors ñ ꝑtransisset iñ
om̃s homines qͣntum ad istam conditionẽ mortaliũ
ꝑtinet: morerent᷑. Qđ aũt dicit apłs in quo om̃s pec¬
cauer̃t. in qͦ intelligitur nͥ madam. in quo eos dicit
et mori : qr ñ erat iustum sine crimine transire sup
plicium. Quid aũt aliud indicant etiam sequentia
uerba apłica : cum enim dixisset hoc. adiunxit. Usq
ad legem enĩ. peccatum inmundo fuit. idẽ. qr nec
lex potuit auftrre peccatũ. Peccatum aũt ñ deputa¬
batur. cum lex ñ ẽet. Erat gͦ s non deputabatur. qr
ñ ostendebatur qđ deputaretur. Sic̃ enim alibi dic̃.

Expanded text:
or enim vir seminat, ut femina pariat: ideo per unum hoor enim vir seminat, ut femina pariat: ideo per unum hominem peccatum intravit in mundum, quia per semen generationis intravit, quod a viro excipiens concepit femina: quo more nasci noluit, qui solus sine peccato est natus ex fepeccatum non pertransisset, non omnis homo cum lege peccati, quae in membris est, nasceretur: si mors non pertransisset, non omnes homines, quantum ad istam conditionem mortalium pertinet, morerentur. Quod autem dicit Apostolus, in quo omnes peccaverunt: in quo, non intelligitur nisi in Adam, in quo eos dicit et mori; quia non erat justum, sine crimine tplicium. Quid autem aliud indicant etiam sequeuerba apostolica? cum enim hoc dixisset, adiunxit: usque enim ad legem peccatum in mundo fuit, id est, quia nec lex potuit auferre peccatum. peccatum autem, inqubatur, cum lex non esset. Erat ergo, sed non deputabatur; quia non ostendebatur, quod deputaretur. Sicut enim alibi dicit,
Abbreviated transcription (Latin):
intelligat᷑ non in magis multos cũ iniqui magis multi
sint qui dãnabunt᷑. s magis habundabit. qr in his qui
ꝑ xp̃m redimuntur. temporalit̾ ualet forma mortis
Quãqͣm gͦ inquit adã futuri forma fit ccontrario. plꝰ
tam̃ prestat xp̃c regeneratis. quã eis nocuerat ille ge¬
inmundũ. Ubi sꝗ querat᷑ exemplum imitationisdia¬
bolus inuenit᷑. Si contagiũ generationis adã. Prom¬
de dicens apłs. ꝑ unũ hominem peccatũ intrauit in
mundũ. petcatũ generationis intelligi uoluit. Imi
cantes. aut peccatũ generis humani. ñ magis exipsa
sũpsit inicium : amuliere inicium factum ẽ. peccati.
et ꝑ illã sicut scriptũ ẽ. morimur om̃s. Cur ꝗͦ ñ uis at¬
tende ꝓptea potius apłm ꝑunum hominem dixisse¬
peccatũ intrauit inmundum. qr ñ imitationẽ s ge¬
nerationẽ uolebat intelligi : sic̃ enim a muliere initi¬
um peccati fuit. sic iicium generationis a uiro ẽ. Pri¬

Expanded text:
intelligatur, non in magis multos, cum iniqui magis multi intelligatur, non in magis multos, cum iniqui magis multi sint qui damnabuntur; sed magis abundabit, quod in iis qui per Christum redimuntur, temporaliter valet forma mortis Quamvis ergo, inquit, Adam futuri forma sit, e contrario plus tamen praestat Christus regeneratis, quam in eis nocuerat ille gein mundum: ubi si quaeratur exemplum imitationis, diabolus invenitur; si contagium generationis, Adam. Proinde, dicens Apostolus, Per unum hominem peccatum intravit in mundum, peccatum generationis intelligi voluit. Imicantes, aut peccatum generis humani non magis ex ipsa sumpsit initium? A muliere initium factum est peccati, et propter illam, sicut scriptum est, morimur omnes . Cur ergo non vis attendepeccatum intravit in mundum, quia non imitationem, sed generationem volebat intelligi? Sicut enim a muliere initium peccati fuit, sic initium generationis a viro est: pri
Abbreviated transcription (Latin):
nitꝰ ab sorbebitur mors inuictoria. cui mͦ gr̃a xp̃i
adimit regnũ. ne suoꝵ animas ad pęnas tartari
ꝑtrahat. Qđ uͦ adiunx̃ de adã qui ẽ. forma futuri.
neq hoc uno mͦ intelligitur. Aut enĩ forma. xp̃i
econtrario ẽ. ut quẽ ad modũ in illo om̃s moriunt᷑.
sic et in xp̃o om̃is uiuificentur. et qͦmͦ ꝑ ipsius mo
bȩdientiam peccatores constituti sũt multi. sic ꝑ
xp̃i obȩdientiã iusti constituant᷑ multi. aut for¬
mã futuri eũ dix̃. qđ ipse inflrcerit formã mortis
posteris suis. Ille tam̃ ẽ. melior intellectus. ut econ¬
trario forma eẽ. credatur. qͣm multum cõmendat
apłs. deniq ne om̃ino ex equo in hac forma eadẽ
contrario pensarent᷑. adiungit et dic̃. Sed non
sic̃ delictũ. ita et donatio. Si enĩ obumꝰ delictum
multi mortiu sũt. multomagis et gr̃a dĩ et donũ
in gr̃a unius hominis iħu xp̃i inmultos abundabit. ut

Expanded text:
nitus absorbebitur mors in victoriam, cui modo gratia Christi nitus absorbebitur mors in victoriam, cui modo gratia Christi adimit regnum, ne suorum animas ad poenas tartari pertrahat. Quod vero adjunxit de Adam, qui est forma futuri. Neque hoc uno modo intelligitur. Aut enim forma Christi e contrario est, ut quemadmodum in illo omnes moriuntur, sic et in Christo omnes vivifibedientiam peccatores constituti sunt multi, sic per Christi obedientiam justi constituantur multi. Aut formam futuri eum dixit, quod ipse inflixerit formam mortis posteris suis. Ille tamen est melior intellectus, ut e contrario forma esse credatur, quam multum commendat Apostolus. Denique ne omnino ex aequo in hac forma eadem contraria pensarentur, adjungit et dicit, Sed non sicut delictum, ita et donatio: si enim ob unius delictum multi mortui sunt, multo magis gratia Dei et donum in gratia unius hominis Jesu Christi in multos abundabit: ut
Abbreviated transcription (Latin):
sis cũ iam nati cẽnt. nec ratione adhuc uterentur
qͣ illa utebatur qͣndo peccauit. nec p̃ceptũ acce¬
pissent qđ ille transgressus ẽ. s solo originali ui¬
tio tenerent᷑ obstricti. ꝑ qđ eos regnũ mortis tra¬
heret ad condẽnationẽ. Quod regnũ mortis
in eis tantũ ñ ẽ. qui xp̃i gr̃a renati ad eiꝰ ꝑtinent
regnũ. qm̃ mors tẽporał quauis et ipsa de origi¬
nali delicto ꝓpagata sit. corpꝰ in eis interimit. añi¬
mã uͦ ad penas non trahit. ubi uoluit regnũ mor¬
tis intelligi ut anma renouata ꝑ grãm ĩam ñ mo¬
riatur ingehenna. idẽ.auita dĩ non alienct᷑ non
separet᷑. Temporał aũt mors etiam in his qui ẽp̃i
morte redimunt᷑. relinqͣtur interim ad exercita¬
tionẽ fidei et agonẽ p̃sentis luctaminis in quo et
mres certauerũt. absumat᷑ uͦ et ipsa in renouati¬
one corporis. qͣm resurrectio pollicet᷑. Ibi enĩ pe¬

Expanded text:
sis, cum jam nati essent, nec ratione adhuc uterentur, sis, cum jam nati essent, nec ratione adhuc uterentur, qua ille utebatur quando peccavit, nec praeceptum accepissent quod ille transgressus est, sed solo originali vitio tenerentur obstricti, per quod eos regnum mortis traheret ad condemnationem. Quod regnum mortis in eis tantum non est qui Christi gratia renati ad ejus pertinent regnum, quoniam mors temporalis, quamvis et ipsa de originali delicto propagata sit, corpus in eis interemit, animam vero ad poenas non trahit. Ubi voluit regnum mortis intelligi, ut anima renovata per gratiam jam non moriatur in gehenna, id est, a vita Dei non alienetur, non separetur; temporalis autem mors etiam in his qui Christi morte redimuntur, relinquatur interim ad exercitationem fidei, et agonem praesentis luctaminis, in quo et martyres certaverunt. Assumatur vero et ipsa in renovatione corporis, quam resurrectio pollicetur. Ibi enim pe
Abbreviated transcription (Latin):
tu ꝑ xp̃i baptismũ itsoluantur.Usq enĩ
ad legẽ. peccatũ in mundo fuit. Non qr dem
qđ solo poterat sp̃u gr̃e.Ne quisquã gͦ fidens de uirib
non dico uoluntatis. s potius uanitatis suę putaret li¬
bero arbitrio legem potuisse sufficere. et xp̃i grãm
deridet : ideo ait apłs.Usq enim ad legẽ peccatum
q̃ arguente demonstrarct᷑ siue lex rationis in paruuł.
siue lex litt̾e inpopło. S regnauit inquit mors ab
adã usq ad moẏsen. qr nec lex ꝑ moẏsen data potuit
regnũ mortis auferre. s sola xp̃i gr̃a abstulit. In quos
aũt regnauerit: uide. & in eos inqͥt qͥ ñ peccauerunt
in similitudinẽ p̃uaricationis adȩ.Iste enĩ melior
intellectꝰ hoꝵ uerboꝵ. ut cũ dixisset regnauit mors¬
et in eos qui ñ peccauer̃t. qͣsi nos moueret qͣre ineos
regnauert qui ñ peccauert̃ adder onsumibtu lineriois ad¬
p̃uaricationis ade. Potest et sic intelligi. Regnauit¬

Expanded text:
er Christi baptismum resoluantur. usque enim er Christi baptismum resoluantur. usque enim ad legem peccatum in mundo fuit. non quia dequod solo poterat spiritu gratiae. ne quisquam ergo fidens de uiribus non dico uoluntatis sed potius uanitatis suae putaret libero arbitrio legem potuisse sufficere et Christi gratiam derideret, ideo ait apostolus: Usque enim ad legem peccatum quia lex non erat, qua arguente demonstraretur, siue lex rationis in paruulo siue lex litterae in populo. Sed regnauit, inquit, mors ab Adam usque ad Moysen, quia nec lex per Moysen data potuit regnum mortis auferre, quod sola Christi abstulit gratia. in quos autem regnauerit, uide: Et in eos, inquit, qui non peccauerunt, in similitudinem praeuaricationis Adintellectus horum uerborum, ut. cum dixisset: Regnauit mors in eos, qui non peccauerunt, quasi nos moueret, quare in eos regnauerit, qui non peccauerunt, adderet: In similitudinem praeuaricationis Adae, id est quia in
Abbreviated transcription (Latin):
ti mors. Recte stipendium. qr debetur. qr digne re¬
tribuitur. qr merito redditur. deinde ne iusticia
de humano se extolleret bono merito. sic̃ humanũ
meritũ malũ ñ dubitat᷑ ẽẽ. peccatũ ñ a contͣrio re¬
qͥd te disponis extollere ohumana ñ iusticia s no¬
cia ẽ. Si aũt uera iusticia ẽ. ex teñ ẽ. De sursum ẽ.
descendens a patre luminũ. Ut hab̾es eam. si tam̃
habes eã. ꝓfecto accepisti. Quid enim boni habes
qđ ñ accepisti : qua ꝓpt̃ ohomo si accepturus es uitã
mus. s etiam gram ꝓ hac gr̃a ut in requie postea sine fine
uiuamus. Item lectiois eiusdẽ bius n continuata
expositio: ab eo loco ubi dictum ẽ. ꝓpt̾ea
sic̃ ꝑ unium hominem peccatũ in hunc mũdũ
in t̾uit usq ad id. gr̃a aut̃ uita aetña ĩ xͦ ihud̾
ICUT ab illo uno homine. sic ab eodẽ pecca¬
to infantes immunes ẽẽ. ñ possunt. nͥ ab eiꝰ rena

Expanded text:
ti mors: recte stipendium, quia debetur, quia digne reti mors: recte stipendium, quia debetur, quia digne retribuitur, quia merito redditur. deinde, ne iustitia de humano se extolleret bono merito. sicut humanum meritum malum non dubitatur esse peccatum, non a contrario requid te disponis extollere, o humana non iustitia sed notia est; si autem uera iustitia est. ex te non est, desursum est descendens a patre luminum. ut haberes eam, si tamen habes eam, profecto accepisti; quid enim boni habes, quod non accepisti? quapropter, o homo, si accepturus es uitam mus. sed etiam gratiam pro hac gratia. ut in requie postea sine fine uiuaexpositio, ab eo ubi dictum est: Propterea sicut per unum hominem peccatum in hunc mundum intravit, usque adicut ab illo uno homine sic ab eodem peccato infantes immunes esse non possunt, nisi ab eius reatu
Abbreviated transcription (Latin):
in qͣnta breuitate qͣm uigilanter uerba posuerit.
quib diligent̃ considatis questionis huiꝰ aliqͣntum
dilucescat obscuritas. Cum enim dixisset stipendi¬
um peccati mors. qͥs ñ eũ congruentissime et con¬
sequent̃ adde iudicaret si diceret. stipendiũ aũt
iusticiȩ uita ȩt̃na. et uerũ ẽ. qr sicut merito pec¬
cati. tanꝗͣ stipendium redditur mors. ita merito
iusticiȩ tanꝗͣ stipendiũ uita ȩt̃na. aut si nollet di¬
Unde etiã et merces appellatur plurimis scãrum
scripturarũ locis. Nũquã porro dicta merces ius¬
ticia uł fides. qr iusticiȩ uł fidei redditur merces.
Qd ẽ. aũt merces oꝑanti. hoc militanti stipendiũ.
S beatꝰ apłs aduersus elationẽ quȩ usq adeo ma¬
gpis tẽptat irreꝑe. ut et sibi ꝓpt̾ ipsã dicat datũ
angłm satane a quo colafiraretur. ne uerticẽ p̃sũp¬
tionis erigeret. Aduersus hanc gͦ elationis pestem.
uigilantis si me militans. stipendium in qͥt pecca¬

Expanded text:
in quanta breuitate quam uigilanter uerba posuerit. quibus diligenter consideratis quaestionis huius aliquantum dilucescat obscuritas. cum enim dixisset: Stipendium peccati mors, quis non eum congruentissime et consequenter addere iudicaret. si diceret: \'Stipendium autem iustitiae uita aeterna\'? et uerum est, quia sicut merito peccati tamquam stipendium redditur mors ita merito iustitiae tamquam stipendium uita aeterna. aut si nollet diunde etiam et merces appellatur plurimis sanctarum scripturarum locis: numquam porro dicta est merces iustitia uel fides, quia iustitiae uel fidei redditur merces. quod est autem merces operanti, hoc militanti stipendium. Sed beatus apostolus aduersus elationem, quae usque adeo magnis temptat inrepere, ut et sibi propter ipsam dicat datum angelum Satanae, a quo colaphizaretur, ne uerticem praesumptionis erigeret, aduersus hanc ergo elationis pestem uigilantissime militans: Stipendium, inquit, pecca
Abbreviated transcription (Latin):
mortua. s nec mortalia. cũ ammale resurget in sp̃uale.¬
et mortale hoc induet immortalitatẽ. et absorbebitur
mortale auita. Cum enĩ p̃sentis tẽporis gr̃am de t̾mi¬
nans diceret mortuũ quidẽ eẽ. corpꝰ ꝓpt̃ peccatũ qr in eo
ñdum ꝑresurrectionẽ renouatio peccati meritũ manet
hoc ẽ. necessitas mortis. sp̃m aũt uitam ẽẽ. ꝓpt̃ usticiã.
qr licet adhuc corpore mortis huius honeremur. iam se¬
cundũ int̃iorẽ hominẽ cepta renouatione in fidei iustici¬
am respiramꝰ. tam̃ ne humana ignorantia de resurrecti¬
one corporis nichil sꝑaret. etiam ipsum qđ ꝓpt̃ meritũ
peccati inp̃senti scło dixerat mortuũ. infuturo ꝓpter
ponendo potius obscuretur. apłicȩ tam̃ sententiȩ lum̃

Expanded text:
mortua, sed nec mortalia, cum animale resurget in spmortua, sed nec mortalia, cum animale resurget in spet mortale hoc induet immortalitatem, et absorbebitur mortale a vita. Cum enim praesentis temporis gratiam determinans, diceret mortuum esse quidem corpus propter peccatum, quia vero nondum per resurrectionem renouato peccati meritum manet, hoc est necessitas mortis, spiritum autem uitam. esse propter iustitiam, quia licet adhuc corpore mortis huius oneremur iam secundum interiorem hominem coepta renouatione in fidei iustitiam respiramus, tamen, ne humana ignorantia de resurrectione corporis nihil speraret, etiam ipsum, quod propter meritum peccati in praesenti saeculo dixerat mortuum, in futuro propter ponendo potius obscuretur, apostolicae tamen sententiae lumen
Abbreviated transcription (Latin):
Namq anteqͣm immutaret᷑ in illã incorruptionẽ quȩ in¬
scõꝵ resurrectione ꝓmittitur. poterat ẽẽ. mortale qͣm¬
uis ñ moriturũ. sicut hoc nr̃m potest ut ita dicã ẽẽ.¬
egrotabile qͣuis ñ egrotaturũ. Cuiꝰ enim caro ẽ. quȩ ñ
egrotart possit. etiam si aliquo casu pͥusquã egrotet oc¬
cumbat : sic et illud corpꝰ iam erat mortale. qͣm morta¬
litatẽ fuerat assũptura mutatio in ęt̃nam incorruptionẽ.
si in homine iusticia eẽt. idẽ. obedientia ꝑmaneret. S ip¬
sum mortale ñ ẽ. factũ mortuũ nͥ ꝓpt̃ peccatũ. Quia uͦ
illa resurrectione futura mutatio ñ solum nullam mor¬
tẽ quȩ facta ẽ. ꝓpt̾ peccatũ. s nec mortalitatẽ habitura
ẽ. quã corpꝰ animale habuit ante peccatũ. ñ ait. qͥ suscita¬
uit iħm xp̃m amortuis uiuificabit et mortua corpora
ur̃a. cũ supͣ dixisset corpꝰ mortuũ. s uiuificabit inqͥt
et mortalia corpora ur̃a. ut scilicet iã ñ solum ñ sint

Expanded text:
Namque anteqsanctorum resurrectione promittitur, poterat esse mortale, quamvis non moriturum: sicut hoc nostrum potest, ut ita dicam, esse aegrotabile, quamvis non aegrotaturum. Cujus enim caro est, quae non aegrotare possit, etiamsi aliquo casu priusquam aegrotet occumbat? Sic et illud corpus jam erat mortale; quam mortalitatem fuerat absumptura mutatio in aeternam incorruptionem, si in homine justitia, id est obedientia, permaneret: sed ipsum mortale non est factum mortuum nisi propter peccatum. Quia vero illa in resurrectione futura mutatio, non solum nullam mortem, quae facta est propter peccatum, sed nec mortalitatem habitura est, quam corpus animale habuit ante peccatum, non ait, Qui suscitavit Christum Jesum a mortuis, vivificabit et mortua corpora vestra; cum supra dixisset, corpus mortuum: sed, vivificabit, inquit, et mortalia corpora vestra: ut scilicet jam non solum non sint
Abbreviated transcription (Latin):
sentio. ñ facio : alioqͥn contͣrium ẽ his quȩ fuꝑius dix̃.
Per legẽ cognitio peccati. et peccatũ ñ cognoui nͥ ꝑ le¬
gẽ. et peccatũ ut appareat peccatũ ꝑ bonum mͥ oꝑatũ
ẽ mortẽ. Quomͦ cnim peccatũ ꝑlegem cognouit qđ
ignorat : quomͦ apparet peccatum qđ ignoratur.: sic
enim dictum ẽ. ignoro. ñ facio. qr nulla consensione id
ego ipse cõmitto. quomͦ dicturus ẽ. dñs impiis ñ noui¬
uos. quẽ ꝓcul dubio latere nichil potest. et sic̃ dictũ ẽ.
eum qui ñ nouerat peccatũ qđ ẽ. ñ fecerat. neq enim ñ
nouerat qđ arguebat. His atq hiuusmodi in istam scrip¬
turȩ apłicȩ circũstantiam diligenter considatis. recte
intelligit᷑ apłs ñ quidem se solum in sua ꝑsona uerum
sorbebitur mors inuictoria. de qua dic̃ apłs. Siaũt

Expanded text:
non facio\'? alioquin contrarium est his, quae superius dixit: perlegem cognitio peccati, et : peccatum non cognouinissper legem, et: peccatum, ut appareat peccatum, per bonum mihi operatum est mortem. quomodo enim peccatum per legem cognouit, quod ignorat? quomodo apparet peccatum, quod ignoratur? sic ergo dictum est \'ignoro\' \'non facio\', quia nulla consensione id ego ipse committo, quomodo dicturus est dominus impiis: nonouiuos, quem procul dubio latere nihil potest, et sicut dictum est: eum qui non nouerat peccatum, quod est \'uon fecerat\'; neque enim non nouerat quod arguebat. His atque huiusmodi in ista scripturae apostolicae circumstantia diligenter consideratis recte intellegitur apostolus non quidem se solum in sua persona, uerum sorbebitur mors in uictoriam. de qua post dicit: siaut
Abbreviated transcription (Latin):
tia carnis inimica ẽ. in dm̃. Legi enim dĩ ñ ẽ. subiecta.
nec enĩ potest. Qui aũt incarne sũt dõ placere ñ pos¬
sunt. Sapientiã qͥppe carnis dix̃. ñ sapientiã de sur¬
sum descendentẽ. et in carne eos ñ eẽ. qͥ ñdum de cor¬
pore exierunt. s eos qͥ scđm carnẽ uiuunt significatos¬

Expanded text:
m dei non est subiecta, nec enim potest. qui autem in carne s 11111, deo placere non possunt. sapientiam quippe carnis dixit, non sapientiam desursum descendentem et in carne esse non cos, qui nondum de corpore exierunt, sed cos, qui secundum carnem uiuunt. significatos
Abbreviated transcription (Latin):
pimortem. hic non addidit ꝑunum. aut ꝑadam. qr fu¬
pora dicerat etiam de peccato illo qđ sub intrante lege
abundauit. & hoc utiq non ẽ. originis. s etiã ꝓbͥe uo
sulntatis. Cum aũt dixisset. sic et gr̃a regnet ꝑiusticiam
gñale peccatũ. Regenerante aũt spu ñ solum ongmał¬
peccato et mora pͥmi hominis obncxii nascunt᷑ in carne. et
sinul iusticiȩ uiteq ec̃nȩ sedi hominis sociati renascuntur
in baptismno. Sic et in ȩcdastico scriptum ẽ. Amuliere ini¬
cũ factũ ẽ. peccati. et pillã om̃s morimur. Siue aũt a mu¬
liere sue ab adam dicat᷑. utrũq ad pͥmum hominẽ ꝑtinet.
Qm̃ sic̃ nouimꝰ mulier ex uiro ẽ. et utriusq una caro ẽ. Un

Expanded text:
mortem, hic non addidit, per unum, aut per Adam, quia supra dixerat etiam de peccato illo, quod subintrante lege abundavit, et hoc utique non est originis, sed jam propriae voluntatis. Cum autem dixisset sic, et gratia regnet per justitiam ginale peccatum, regenerante autem spiritu, non solum opeccato et morti primi hominis obnoxii nascuntur in carne et simul iustitiae uitaeque aeternae secundi hominis sociati renascuntur in baptismo; sic et in Ecclesiastico scriptum est: a muliere initium faetum est peccati et perillamomnesmorimur.siueautem a muliere siue ab Adam dicatur, utrumque ad primum hominem pertinet, quoniam, sicut nouimus, mulier ex uiro
Abbreviated transcription (Latin):
esurimꝰ aut sitimꝰ ꝑ abstinentiam. dum frenamꝰ delecta¬
tionẽ concupiscentię ꝑ caritatẽ. dũ imuriarũ laceratio.¬
nes. et contumeliarũ aculeos ꝑ patientiam sustinemus.
dum neglectis atq reiectis uoluptatib nr̃is. ꝓfructu
matris aeccłiȩ laboramus qͥcqͥd in nob inhac atq huiꝰ¬
modi attricione dolet : creatura ẽ. dolet enim corpꝰ.
et anima quȩ utiq creatura ẽ. et expettat reuelationẽ
filioꝵ dĩ. idẽ. expectat qͣndo appareat qđ uocatũ est
inea gła ad qͣm uocatũ ẽ. Qr enim filiꝰ dĩ unigenitꝰ ñ
potest appłllari creatura qͣndoqͥdẽ ꝑ ipsum facta sũt
om̃a quecumq ds̃ fecit: distincte etiam nos uocam᷑
creatura ante illam euidentiam głȩ. et distincte uoca¬
mur filĩi dĩ. quauis hoc adoptione mertam᷑. Nã ille
unigenitꝰ. natura filius ẽ. Ergo expectatio creaturȩ.

Expanded text:
esurimus aut sitimus per abstinentiam, dum frenamus delectaesurimus aut sitimus per abstinentiam, dum frenamus delectationem concubitus per castitatem, dum injuriarum lacerationes et contumeliarum aculeos per patientiam sustinemus, dum neglectis atque rejectis voluptatibus nostris pro fructu matris Ecclesiae laboramus; quidquid in nobis in hac atque hujusmodi attritione dolet, creatura est. Dolet enim corpus et anima, quae utique creatura est, et exspectat revelationem filiorum Dei; id est, exspectat quando appareat quod vocatum est, in ea gloria ad quam vocatum est. Quia enim Filius Dei unigenitus non potest appellari creatura, quandoquidem per ipsum facta sunt omnia quaecumque Deus fecit, distincte etiam nos vocamur creatura ante illam evidentiam gloriae, et distincte vocamur filii Dei, quamvis hoc adoptione mereamur: nam ille unigenitus natura Filius est. Ergo exspectatio creaturae,
Abbreviated transcription (Latin):
netur. sic aũt dictum ẽ. ipsa aũt creatura lib̾abitur a
sertutute intitus in lib̾tatẽ głȩ filiorũ dĩ. qͣsi nos ñ simus
creatura s filii dĩ in quoꝵ głȩ libtatẽ lib̾abitur aseruitu¬
te creatura. Item dic̃. Scimus enim qr om̃is creatura con¬
gemiscit et dolet usq adhuc. Non solum aũt illa. s et nos
ipsi. tãquam aliud simus nos. aliud om̃is creatura. To¬
tum gͦ capitulum particulatim considandum ẽ. Exii¬
timo enim inquit qđ indigne sint passiones huiꝰ tẽporis
ad futuram głam quȩ reuelabit᷑ in nob̾. Hoc manifes¬
tum ẽ. Dixerat enim suꝑius. Si aũt sp̃u facta carnis
mortificaueritis. uiuctis. Qđ fieri ñ potest. sine moles¬
tia. cui patientia necessaria ẽ. Quo ꝑtinet. et qđ paulo
ante ait. Si tam̃ cõpatim᷑. ut et congłificemͣ. Qđ itaq
ait . nam expectatio creaturȩ reuelationẽ filioꝵ dĩ
expectat. Hoc enim puto dicere. Nam et hoc ipsum
qđ in nob̾ dolet cum facta carnis mortificamꝰ. idẽ. cũ

Expanded text:
ctum est, Ipsa creatura liberabitur a servitute interitus, in libertatem gloriae filiorum Dei: quasi nos non simus creatura, sed filii Dei, in quorum gloriae libertatem liberabitur a servitute creatura. Item dicit, Scimus enim quia omnis creatura congemiscit et dolet usque adhuc; non solum autem illa, sed et nos ipsi: tanquam aliud simus nos, aliud omnis creatura. Totum ergo capitulum particulatim considerandum est. 2. Existimo enim, inquit, quod indignae sint passiones hujus temporis ad futuram gloriam, quae revelabitur in nobis: hoc manifestum est. Dixerat enim superius, Si autem spiritu facta carnis mortificaveritis, vivetis. Quod fieri non potest sine molestia, cui patientia necessaria est. Quo pertinet et quod paulo ante ait, Si tamen compatimur, ut et conglorificemur . Quod itaque ait, Nam exspectatio creaturae revelationem filiorum Dei exspectat; hoc eum puto dicere. Nam et hoc ipsum quod in nobis dolet, cum facta carnis mortificamus, id est, cum
Abbreviated transcription (Latin):
dñm nr̃m. De corpore mortis huius̃ ñ om̃is lib̾atur
qui finit hanc uitã. s qui in hac uita susceꝑit grãm. et ne
in uanum suscipiat bonis oꝑib egerit. Aluid ẽ. enim
exire de hoc corpore. qđ om̃s homines dies uite huiꝰ ulti
Post hanc uitam merces ꝑficiens redditur. s eis tantum
a quib in hac uita ciusdem mercedis meritum cõparat᷑.
Non enim ad saturitatẽ iusticiȩ cum hinc exierit qͥsq ꝑ¬
ueniet. nͥ ad eam cũ hic ẽ esuriendo et sitiendo concurre¬
rit. Beati quippe qͥ esuriunt et sitiunt iusticiam. qm̃ ipsi
saturabuntur. Fideles enim orantes dicunt. ne nos
inferas intẽptationẽ s lib̾a nos amalo. Si adẽ possibili¬
bilitas. ut qͥorant : aut a qͦ malo liłari orant. nͥ maxi¬
me de corpore mortis huiꝰ : unde ñ lib̾at nͥ gr̃a dĩ ꝑ iħm¬

Expanded text:
de quo corpore mortis huius non omnis liberatur qui finit hanc uitam, sed qui in hac uita susceperit gratiam et ne in uanum suscipiat bonis operibus egerit. aliud est enim exire de hoc corpore, quod omnes homines dies uitae huius ultipost hanc autem uitam merces perficiens redditur, sed eis tantum, a quibus in hac uita eiusdem mercedis meritum comparatur. non enim ad saturitatem iustitiae, cum hinc exierit, quisque perueniet, nisi ad eam cum hic est esuriendo et sitiendo cucurrerit; beati quippe qui esuriunt et sitiunt iustitiam, quoniam ipsi strum. fideles enim orantes dicunt: ns o nos inferas in temptationem, sed libera nos malo. si adest possibilitas ut quid orant? aut a quo malo se liberari orant nisi maxime de corpore mortis huius, unde non liberat nisi gratia dei
Abbreviated transcription (Latin):
illud. s qđ habitat in me peccatũ. Hoc enĩ peccatum
usq adeo ñ ẽ. inuoluntate. ut dicat qđ nolo hoc fa¬
cio. Quomͦ gͦ nusqͣm ẽ. nͥ inuoluntate peccatũ: sȩd
hoc peccatũ de qͦ sic ẽ. loquutꝰ apłs. ideo peccatũ uocat᷑.
qr peccato factũ ẽ. et pęna peccati ẽ. qͣndoquidẽ hoc de

Expanded text:
d in me habitat peccatum. hoc enim peccatum usque adeo non est in uoluntate, ut dicat: quod nolo, hoc facio. quomodo ergo nusquam est nisi in uoluntate peccatum? sed hoc peccatum, de quo sic est.locutus apostolus, ideo peccatum uocatur, quia peccato factum est et poena peccati est, quandoquidem hoc de
Abbreviated transcription (Latin):
dixerat. sinc lege peccatũ mortuũ ẽ. Ubi uos ammo
nuerã qr mortuũ dix̃. absconditũ ẽ. latet. ñ apparet.
Modo uidete ꝗͣ uere ita dictũ sit. Peccatũ inquit. ut
appareat peccatũ. Non dix̃ ut sit qr erat et qͣndo non
apparebat pectatũ. Quid ẽ. ut apparcat peccatũ : qr
concupiscentiã nesciebã. nͥ lex diceret. Non concupisce ᷤ
Non ait concupiscentiã ñ habebã. s concupiscentiam
nesciebã. Sic etiã hit. ñ ait ut sit peccatũ. s ut appare¬
at peccatũ. ꝑ bonũ mͥ oꝑatũ ẽ. mortẽ. Quam mortẽ:¬

Expanded text:
dixerat , « sine lege peccatum mortuum est, » ubi dixeramus, quia mortuum dixit, absconditum, est; latet, non apparet. Modo videte, quam vere ita dictum sit: « Peccatum, » inquit, « ut appareat peccatum. » Non dixit, ut sit, quia erat, et quando non apparebat peccatum. Quid est, ut appareat peccatum? Quia « concupiscentiam nesciebam nisi lex diceret, Non concupisces. Non ait, concupiscentiam non habebam, sed concupiscentiam nesciebam: sic etiam et hic non ait, ut sit peccatum, sed, ut appareat peccatum, per bonum mihi operatum est mortem. Alite
Abbreviated transcription (Latin):
pectione horrentis horrore erubescentis. erubescendo
corrigentis. Unde dic̃ apłs. Quam enim głam habu¬
istis in his in qͥb nc̃ erubescitis : ergo erubescere illos
dic̃. tam̃ fideles. ñ depresentib bonis s de preteritis pec¬
catis. Hanc confusionẽ ñ formidet xp̃ianus. immo¬
enĩ peccati mors. Gerito stipendiũ. qr milicię

Expanded text:
ctione horrentis, horrore erubescentis, erubescentia ctione horrentis, horrore erubescentis, erubescentia corrigentis; unde dicit et Apostolus: Quam enim gloriam habuistis tunc in his, in quibus nunc erubescitis ? Ergo erubescere illos dicit jam fideles, non de praesentibus donis, sed de praeteritis peccatis. Hanc confusionem non formidet enim peccati mors. Merito stipendium: quia militiae,
Abbreviated transcription (Latin):
Patientia aũt opꝰ ꝑfectum habet. Quid addi potest.
ut opus ꝑfectũ habeat: amat. ardet. feruet. calcat
om̃a quȩ delectant et transit. uenit ad asꝑa. horren¬
da. truculenta. minacia. calcat. frangit et transit.
Oamare. o̾ odire. õ sibi ꝑire. o ad dm̃ ꝑuenire. Qui a-¬
mat animã suã ꝑdet illã. et qͥ ꝑdidit animã suam
ꝓpt̃ me. inuitã et̾nam inueniet eam. sic amandus ẽ.
amator iusticiȩ. Sic armandus ẽ. amator inuisibilis
libi fuistis iusticiȩ. Qualis queso potest serui ad¬
dicti ẽẽ. lib̾tas. nͥ qͣndo ẽum peccare delectat : lib̾alit̃
enim seruit. qͥ sui dñi uoluntatẽ libent̃ facit. AC ꝑ hoc
ad peccandũ liber ẽ. qͥ peccati seruus ẽ. Unde adius¬
te faciendũ lib̃ ñ erit. nͥ apeccato libatꝰ. eẽ. iusticiȩ cȩ̨¬
uendito. nͥ redimat cuiꝰ illa uox ẽ. si uos filiꝰ lib̾auerit
porał utił ꝑturbatio animi respicientis peccata sua. res¬

Expanded text:
patientia autem opus perfectum habet. Quid addi potest, patientia autem opus perfectum habet. Quid addi potest, ut opus perfectum habeat? Amat, ardet, fervet; calcat omnia quae delectant, et transit: venit ad asda, truculenta, minantia; calca, frange et transi. O amare, o ire, o sibi perire, o ad Deum pervenire. « Qui amat animam suam perdet eam; et qui perdiderit animam suam propter me, in vitam aeternam inveniet eam . » Sic amandus est amator justitiae: sic amandus est amator invisibilis  sit, qualis, quaeso, potest servi addicti esse libertas, nisi quando eum peccare delectat. Liberaliter enim servit qui sui domini voluntatem libenter facit. Ac per hoc ad peccandum liber est, qui peccati servus est. Unde ad juste faciendum liber non erit, nisi a peccato libevendito, nisi redimat eum, cujus illa vox est: « Si vos Filius liberaverit, poralis utilis, perturbatio animi respicientis peccata sua, res
Abbreviated transcription (Latin):
illa appeticione suauitatis suę latebras querit. au¬
cupatur absentiã mariti. Ipsum aduitorẽ flagicii
sui timet inuenire. qr conscio se formidat implica
Procedat in mediũ. ostendat se ocdis cordis. inspiret
carnis ur̃ȩ. Parũ ẽ. ut contẽnas quicqͥd te delectabat
Contẽne qͥcqͥd te t̾rebat. Contẽne carceres. contẽne
uincła. contẽne equuleum. contẽne torm̃ta. con¬
tẽne mortẽ. Nȩc uicisti. me inuenisti. Inutroq gra¬
et delectatione corporis sui. Qui aũt ꝓilla penas. do¬
lores. mortẽq contemnat. putas ẽ. aliquis in nob̃:
saltim cogitemꝰ. qđ ꝓfiteri ñ audemus. Quid cogita¬
mus: ubi cogitamus : milia mrm adiacent ocłis nr̃is.
ipsi ueri amatores ꝑfectiq iusticiȩ. De iłł dictũ ẽ. Om¬
ne gaudiũ existimate fr̃s mei cũ intẽptationes uarias
inciditis. scientes qđ ꝓbatio fidei ur̃ȩ pacientiã oꝑat᷑.

Expanded text:
illa appetitione suavitas suae latebra quaerit: auilla appetitione suavitas suae latebra quaerit: aucupatur absentiam mariti, ipsum adjutorem flagitii sui timet invenire, quia conscio se formidat implicarprocedat in medium, ostendat se oculis cordis, inspiret carnis vestrae. Parum est ut contemnas quidquid te delectabat: contemne quidquid te terrebat; contemne carceres, contemne vincula, contemne equuleum, contemne tormenta, contemne mortem. Haec vicisti, me invenisti. In utroque graet delectationi corporis sui: qui autem pro illa poenas, delores, mortemque contemnat, putas est aliquis in vobis? Saltem cogitemus, quod profiteri non audemus. Quid cogitamus? Ubi cogitamus? Millia martyrum adjacent oculis nostris, ipsi veri amatores perfectique justitiae. De illis dictum est: Omne gaudiincideritis; scientes quod probatio fidei vestrae patientiam operatur;
Abbreviated transcription (Latin):
qđ caꝑe potestis. Eehibuistis m̃bra ur̃a delicũs illici¬
tis peccatoꝵ suauitate ducti estis. ut illa facerctis¬
ducat uos ad recta facta. suauitas et dulcedo iusticię.
bis iusticia. quȩ impetret ut exhibeatis illi qđ exhibu¬
istis iniquitati. hoc ẽ. humanũ dico. hoc ẽ. qđ infir
apłs. Quid distulit dicere : quid distulit : dicã si po¬
tero. Appende iusticiã et iniquitatẽ. Tantũ ne dig¬
na ẽ. iusticia. qͣntum digna fuit iniqͥtas: sic amandã
ẽ. ista. quomͦ amata ẽ. illa : absit ut sic. et utinã uł
sic. Ergo plus : plus om̃ino. Iniqͥtate secutus es uo¬
luptatem. ꝓ iusticia tolera dolorẽ. Noc ẽ. plus. Ecce¬
nescio quis etatis lubrice impudicus adolescens sua¬
uitate illiciente iniecit odos inconiugẽ alienam.
Amauit. cupit ꝑuenire. querit tam̃ late. Sic enĩ
amat uoluptatẽ. ut plus timcat dolorẽ. Quare que¬
rit late̾re : timet app̃hendi. ligari. adduci. indu¬
di. ꝓduci. torqueri. occidi. Hȩc om̃a timendo. in

Expanded text:
quod capere potestis: exhibuistis membra vestra deliciis illicitis, peccatorum suavitate ducti estis, ut illa faceretisducat vos ad recta facta suavitas et dulcedo justitiae: titia, quae a vobis impetret ut exhibeatis illi, quod exhibuistis iniquitati: hoc est Humanum dico, hoc est, quod infApostolus? quid distulit dicere? Quid distulit, dicam, si potero. Appende justitiam et iniquitatem: tantumne digna est justitia, quantum digna fuit iniquitas? Sic amanda est ista, quomodo amata est illa? Absit ut sic, sed et utinam vel sic. Ergo plus? Plus omnino. In iniquitate secutus est voluptatem, pro justitia tolera dolorem. In nescio quis aetatis lubricae impudicus adolescens, suavitate illiciente injecit oculos in conjugem alienam, amavit, cupit pervenire; quaerit tamen latere: sic enim amat voluptatem, ut plus timeat dolorem. Quare quaerit latere? Timet apprehendi, ligari, adduci, includi, produci, torqueri, occidi. Haec omnia timendo, in
Abbreviated transcription (Latin):
amor summus continentiȩ labor nullus. Nam uelle¬
itaq oꝑa nr̃a tunc ꝑficient᷑. qͣndo ita spu caro con¬
senserit. ut aduersus eũ etiam ipsa ñ concupiscat. Noc
enim uolumꝰ. cũ ꝑfectionẽ iusticiȩ concupiscimꝰ. hoc
intentione ñ inter missa uelle debemꝰ. S qr id ꝑficert in

Expanded text:
amor summus, continentiae labor nullus. non amor summus, continentiae labor nullus. non opera nostra tunc perficientur, quando ita spiritui caro consenserit, ut aduersus eum etiam ipsa non concupiscat. hoc enim uolumus, cum perfectionem iustitiae concupiscimus; hoc intentione non intermissa uelle debemus. sed quia id perficere in
Abbreviated transcription (Latin):
bulate et concupiscentias carnis ne ꝑfeceritis: neq
enĩ ibi dic̃ ñ sibi adiacere facere bonũ s ꝑficere. Neq
hic dic̃ concupiscentias carnis ne habueritis. s ne ꝑfe¬
ceritis. Fumt itaq in nob concupiscentię male. qͣndo
id qđ non licet libet. S ñ ꝑficiunt᷑. cũ legi dĩ m̃te serui¬
ente libidines continentur. & bonũ fit. cũ id qđ male
ñ impletur. qͣndiu legi peccati carne seruiente libido
illicit. & qͣmius contineat᷑ tam̃ mouet᷑. Non enĩ opꝰ
eẽt. ut contineret᷑ nͥ moueret᷑. Erit qͣndoq etiã ꝑfectio
boni. qͣndoq consũptio mali. Illud sũmum. hoc crit
nullum. Qđ si in ista mortalitate sꝑandũ putamꝰ. falli¬
mur. Tunc enĩ ñ erit qͣndo mors ñ erit. et ibi erit ubi
uita ęt̃na erit. In illo enĩ scło et inillo regno. erit bonũ
sũmũ et malũ nullũ. qͣndo erit et ubi erit sapientiȩ̨.

Expanded text:
bulate et concupiscentias carnisbulate et concupiscentias carnise ibi enim dicit non sibi adiacere facere bonum, sed perficere; neque hic dicit: "concupiscentias carnis ne habueritis", sed ne perfeceritis. fiunt itaque in nobis concupiscentiae malae, quando id quod non licet libet; sed non perficiuntur, cum legi dei mente seruiente libidines continentur; et bonum fit, cum id quod male n impletur, quandiu legi peccati carne serviente libido illicit, et, quamvis contineatur, tamen movetur. Non enim opus esset ut contineretur, si non moueretur. erit quandoque etiam perfectio boni, quando consumptio mali: illud summum, hoc erit nullum. quod si in ista mortalitate sperandum putamus, fallimur. tunc enim erit, quando mors non erit; et ibi erit, ubi uita aeterna erit. in illo enim saeculo et in illo regno erit bonum summum, malum nullum, quando erit et ubi erit sapientiae