comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
i qui altario dei seruiunt. si subito¬
in flenda carnis fragilitate corru.¬
erint. & dño respiciente digne pe.¬
nituerint. ita ut mortificato corꝑe
cordis contriti sacrificiũ dõ offerant.
maneat in potestate pontificis. uel
ueracit̾ afflictos non dui suspendẽ
uł desidiosos ꝓlixiore tẽpore ab ȩccłiȩ
corꝑe segregare. ita tam̃ ut sic officioꝵ
suoꝵ loca recipiant: ne possint ad al¬
tiora officia ulteriꝰ ꝓmoueri. Quod
si iterato uelut canes ad uomitũ reu̾si
careant. sed etiã scãm cõmunionẽ nisi
oi sacram̃to se obligauerit. ut litigans
cũ quolibet ad pacẽ nullomodo
redeat. ꝓ ꝑiurio uno anno a commu¬

Expanded text:
i qui altario Domini deserviunt, si subito flenda carnis fragilitate corruerint, et Domino respiciente digne poenituerint, ita ut mortificato corpore cordis contriti sacrificium Domino offerant; maneat in potestate pontificis vel veraciter afflictos non diu suspendere, vel desidiosos prolixione tempore ab Ecclesiae corpore segregare. Ita tamen ut sic officiorum suorum loca recipiant, nec possint ad altiora officia ulterius promoveri. Quod si iterato, velut canes ad vomitum reversicareant, sed etiam sanctam communionem nonnisi Qui sacramento se obligaverit, ut litigans cum quolibet ad pacem nullo modo redeat, pro perjurio uno anno a commu
Abbreviated transcription (Latin):
De monachis ut cłici ordinent᷑ cũ uoluntate
& ut quȩ monasterio offerunt᷑ non auferat
& de basilicis quas laici fecerint.
II De incestis ut quãdiu in scelere sunt inter
cathetuminos habeantur.
de his qui altario seruiunt. si subito in carna¬
fragilitatem inciderint. redea

Expanded text:
nachis, ut clerici ordinentur cum voluntate abbatis, et quum monasterio offeruntur non auferantur; et de basilicis quas laici fecerint. 4. De incestis, ut quandiu in scelere sunt inter catechumenos habeantur. 5. De his qui altario serviunt, si subito in fragilitatem
Abbreviated transcription (Latin):
aut ꝑsuasionis. nec quadragesimarũ
dieb ab ȩccłiis fideles desint. nec ha
& ad alienas uillas agendoꝵ conuen-¬
tuũ causa non conueniant. ab uniu̾sis
ep̃is dictũ est anathemas qui hoco

Expanded text:
uperstitionis, nec Quadragesimarum diebus ab ecclesiis fideles desint, nec hab ad alienas villas agendorum conventuum causa non conveniant. Ab universis episcopis dictum est: Anathema sit qui haec
Abbreviated transcription (Latin):
rescribunt. & int̾ diinos libros
piendũ consticuer̃. Et quia plurimi
qui eiꝰ auctoritatẽ non recipiunt
eamq in eccłia dei predicare contẽ¬
nunt: siquis eũ deinceps aut non
ceꝑit. aut apascha usq ad pentecost¬
in ȩccłia excommunicationis sentti
habebit. Quod ꝑnitiosa consuetudor¬

Expanded text:
escribunt, et inter divinos libros recipiendam constituerunt. Et quia plurimi sunt qui ejus auctoritatem non recipiunt, eamque in Ecclesia Dei praedicare contemnunt. Si quis eum deinceps aut non receperit, aut a Pascha usque ad Pentecost, excommunicationis sententiam habebit.
Abbreviated transcription (Latin):
iqua uidua fuerit mechata. & eundẽ
postea habuerit maritũ: post quin¬
quennii tempꝰ acta legitima peniten¬
tia placuit eã ad cõmunionẽ rec̃cili¬
ari. Si aliũ duxerit relicto illo: nec
in fine dandã ei. ẽẽ. cõmunionẽ. Uel si
fuerit ille fidelis quẽ accepit: cõmu.¬
nionẽ non accipiat nisi post decẽ annõ.
acta legitima penitentia nisi infirmitas
coegerit uelociꝰ dare communionem.
alsus testis ꝓut crim̃ est abstinebit᷑.
si tam̃ non fuerit mortis qͦd obiecit
& ꝓbauerit quod diu tacuit. biennii
tempore abstinebit᷑. Si autẽ non ꝓliu¬
rit: conuentu clericoꝵ placuit ꝑ qua¬
quenniũ abstineri. De his qui cabula¬

Expanded text:
qua vidua fuerit moechata, et eumdem postea habuerit maritum, post quinquennii tempus acta legitima poenitentia, placuit eam communione reconciliari. Si alium duxerit, relicto illo, nec in finem dandam esse communionem, vel si fuerit ille fidelis quem acceperit, communionem non accipiat, nisi post decem annos acta legitima poenitentia, nisi infirmitas coegerit velocius dare communionem.Falsus testis, prout crimen est, abstinebitur. Si tamen non fuerit mortis quod objecit, et probaverit quod diu tacuit, biennii tempore abstinebitur. Si autem non probaverit, in conventu clericorum placuit per quinquennium abstineri. De ea
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ lenocinium fecerint. cap̃ .iiii.¬
Iater uel parens uł quȩlibet fidelis¬
quȩ lenociniũ fecerit: eo quod ali
iasiues quȩ se deo dicauerunt. si
pactum ꝑdiderint uirginitatis
atq idẽ libidini seruierint. non
intelligentes qͦd amiserint : placuit
nec infine dandã eis. eẽ. cõmunionẽ
Quod si semet ꝑsuaserint. qͦd infirmitate
suȩ huiꝰmodi feminȩ egerint peni¬
tentiã & abstinuerint sẽ a coitu. eo
quod lapsȩ potius uideant᷑: placuit
eas in finẽ communionẽ accipere
debere. De sacerdotib & ministris si
mechauerint. capit̾. uI.
p̃i prb̃ri diacones si inministerio
positi deiecti fuerint. quod sint
mechati: placuit & ꝓpt̾ scandalũ &
ꝓpt̾ infandũ crim̃ nec infinẽ eos

Expanded text:
quae lenocinium fecerint. Mater vel parens vel quaelibet fidelis, si lenocinium exercuerit, eo quod alieirgines quae se Deo dicaverunt, si pactum perdiderint virginitatis, atque eidem libidini servierint non intelligentes quid admiserint, planec in fine eis dandam esse communionem. Quod si sibimet persuaserint, quod infirmitate suae hujusmodi feminae egerint poenitentiam, ut abstineant se a coitu, eo quod lapsae potius videantur, placuit eas in fine communionem accipere II. De sacerdotibus et ministris si moechaverint. Episcopi, presbyteres et diacones si in ministerio positi detecti fuerint quod sint moechati, placuit propter scandalum et propter profanum crimen nec in finem eos
Abbreviated transcription (Latin):
id÷ monachoꝵ forensis negotii susceptor
uł executor existat. nisi id qͦd monasterui
exposcit utilitas. abbate sibi nichilominꝰ
imꝑante canonũ ante om̃ia gallicanoꝵ
de his constitutione seruata. Ut si ep̃c in-¬

Expanded text:
id est monachorum, forensis negotii susceptor id est monachorum, forensis negotii susceptor vel exsecutor existat, nisi id quod monasterii exposcit utilitas, abbate sibi nihilominus imperante, canonum ante omnia Gallicanorum de his constitutione servata. XII. Si
Abbreviated transcription (Latin):
nltorũ causa exꝑientia magistrante
reppimꝰ nonnullas diocesianas esse¬
cłias destitutas. Obquã rem hac con¬
itutione decreuimus. ut antiq con.¬
uetudinis ordo seruet᷑. & annuis uicib
ibcp̃o dioceses uisitentur. Et si qua for-¬
ebaiilica reꝑta fuerit destituta: ordi¬
utioni ipsius reꝑare precipiat᷑. Quia
trcia ex omnib antiqua traditionie.
l̃ accipiat᷑ ab ep̃is nouimꝰ statutũ. Ut
bseruandum quoq decreuimꝰ. ne qͥs
lacerdotũ uel cłicoꝵ more scłarium
uaci audeat accipe. ꝓ impensis pa.¬
trociniis munera. nisi forte in ȩccłia
oblata gratuita. quȩ non fauore mu.¬
neris uideant᷑ accepta. sed collatione
deuotionis illata. Quod si quesita ꝓbat᷑
acciꝑe: ueluti exactor fenoris aut usura.¬
rũ possessor scđm statuta patrũ se no.¬
onachi amonasterio foras e gredientes
ne aliquod ministeriũ ȩccłiasticum
presumant agere ꝓhibemꝰ. nisi forte
cũ abbatis imꝑio. Similit̾ ut nullus eoꝵ

Expanded text:
ltorum causa experientia magistrante reperimus nonnullas dioecesanas ecclesias destitutas. Ob quam rem hac constitutione decrevimus, ut antiquae consuetudinis ordo servetur, et annuis vicibus ab episcopo dioeceses visitentur, et si qua forte basilica reperta fuerit destituta, ordinatione ipsius reparari praecipiatur, quia tertia ex omnibus antiqua traditione ut accipiatur ab epiObservandum quoque decrevimus, ne quis sacerdotum vel clericorum more saecularium judicum audeat accipere pro impensis patrociniis munera, nisi forte in ecclesiis oblata gratuita, quae non favore muneris videantur accepta, sed collatione devotionis illata. Quod si quaesita probatur accipere, veluti exactor fenoris, aut usurarum possessor, secundum statuta Patrum se noonachi a monasterio foras egredientes ne aliquod ministerium ecclesiasticum praesumant agere prohibemus, nisi forte cum abbatis imperio. Similiter ut nullus eorum,
Abbreviated transcription (Latin):
amiliaritatẽ extranearũ mulierum
licet ex toto scĩ patres antiquis mo.¬
nitionib p̃cepint clicis euitandũ: id
nunc tam̃ nob̃ uisũ est ut qui talis ꝑ.¬
babit᷑ post primã & scdam cõmunionẽ.
si em̃dare neglexerit. donec in uitio
ꝑseuerat. officii sui dignitate priuet᷑.
Quod si se deo uiuante correxerit: sco
ministerio restauretur. Si sacerdos mo¬

Expanded text:
amiliaritatem extranearum mulierum licet ex toto sancti Patres antiquis monitionibus praeceperint clericis evitandam, id nunc tamen nobis visum est, ut qui talis probabitur, post primam et secundam ammonitionem si emendare neglexerit, donec in vitio perseverat, officii sui dignitate privetur. Quod si se Deo juvante correxerit, sancto ministerio restauretur. 8. De
Abbreviated transcription (Latin):
anonũ statutis firmat̾ ut quicunq
in clero. eẽ. uoluerit. em̃di uilius uq
uendendi carius studio non utatur
si uoluerit exercere: cohibeatur aclero¬
iquis cłicus in necessitate solidũ scap
cipiat. quod mercandi causa tempore
statuto decretũ fuerit uenundare. sedd¬
rũ si spẽm non habuerit necessaria. ipsq
quod dedit sine ullo agm̃to recipiat. It¬

Expanded text:
anonum statutis firmatum est, quicunque in clero esse voluerit emendi vilius vel vendendi carius studio non utatur: certe si haec voluerit exercere, cohibeatur a cleroquis clericus in necessitate praestiterit ccipiat, quod mercandi causa tempore statuto decretum fuerit venundari. Caeterum si speciem non habuerit necessariam, ipsum quod dedit sine ullo augmento suscipiat.
Abbreviated transcription (Latin):
die dñico ꝓpositũ cuiꝰcunq causȩ nes¬
gotiũ audeant uendicare. nisi hoc tantis
ut dõ statuta sollennia pagant. Ceteris
uero dieb cohibentib ꝑsonis illa quȩ ui¬
sti sunt habeant licentiã iudicandi. exce.¬
honorẽ fuerit ep̃i adeptus. id optimũ. ẽẽ.
accrciumꝰ. ut postmodũ statuto tẽpore
u: impletis duob m̃sib se metropolita.¬
n sui presentet aspectib. ut ab illo mo.¬
nitis eccłiasticis instructꝰ. pleniꝰ quod
obseruare debeat recognoscat. Quod si
orte hec implere neglexerit: in synodo
increpatꝰ a frĩb corrigat᷑. Et si forte infir¬
mitate aliqua ne hoc impleat fuerit im.¬
pedit᷑. hoc suis litteris metropolitano

Expanded text:
die dominico propositum cujuscunque causae negotium audeat judicare, nisi hoc tantum, ut Deo statuta solemnia peragant: caeteris vero diebus conniventibus personis illa quae justa sunt habeant licentiam judicandi, excehonorem fuerit episcopi adeptus, id optimum esse decrevimus, ut postmodum statuto tempore, id est impletis duobus mensibus, se metropolitani sui repraesentet aspectibus, ut ab illo monitis ecclesiasticis instructus plenius quid observare debeat recognforte haec implere neglexerit, in synodo increpatus a fratribus corrigatur; quod si infirmitate aliqua ne hoc impleat fuerit praepeditus, hoc suis litteris metropolitano
Abbreviated transcription (Latin):
testatꝰ. post difinitionẽ eius a prb̃ris
& diaconib de reb ipsius breuis fidelit̾
conscribat᷑. aminimo usq ad maximũ
id÷ de utensilibꝰ uel om̃i suppellectili.
lta tam̃. ut siquis exinde uł presũpsisse
aliquid uel occulte fuerit culisse con¬
uictus: scđm furti tenorẽ restituat uni.¬

Expanded text:
ejus a presbyteris et diaconis de rebus ipsius inventarium fideliter conscribatur a minimo usque ad maximum, id est de utensilibus vel de omni supellectile, ita tamen, ut si quis exinde vel praesumsisse aliquid, vel occulte fuerit tulisse convictus secundum furti tenorem restituat uni
Abbreviated transcription (Latin):
t institutio missarũ sicut in metropo.¬
seruetur. Ut uniꝰ diei infans si in discrimine
sunt placuit constitui. ut si infir¬
mi ut assolent fuerint. & lac mat̾nũ
non appetunt. etiã eadẽ die qua
nati sunt si oblati fuerint baptuent᷑.
Ut coniuicti ab ep̃o usq ad subdianum
sine testimonio uiuant. cap̃.iii.¬

Expanded text:
Ut institutio missarum sicut in metropori. V. Ut unius diei infans, si in discrimine sunt placuit constitui, ut si infirmi ut assolet fuerint et lac maternum non appetunt, etiam eadem die qua nati sunt, si oblati fuerint, baptizentur. VI. Ut conjugati ab episcopo usque ad subdiaconum non sine testimonio vivant. D
Abbreviated transcription (Latin):
iqui parentes fidẽ fregerint sponsa¬
liorũ triennĩ tẽpore abstineant se
a cõmunione. Si tam̃ idẽ sponsus ul
sponsa in graui crimine fuerint de.¬
prehensi. excusati erunt parentes. Si uͦ
in eodẽ fuerint uitio. & polluerint se
consentiendo: suꝑior sententia seruet᷑.¬

Expanded text:
qui parentes fidem fregerint sponsaliorum, triennii tempore abstineant se a communione. Si tamen iidem sponsus vel sponsa illo gravi crimine non fuerint deprehensi, excusati erunt parentes. Si vero in eodem fuerint vitio, et polluerint se consentiendo, superior sententia servet
Abbreviated transcription (Latin):
iquis ep̃oꝵ cõmonitꝰ a metropolitano
adsynodũ nulla graui int̾cedente
necessitate corporali uenire contẽpserit:
cut statuta patrũ sanxerunt: usq ad
iturũ conciliũ cunctoꝵ ep̃orũ carita.¬
d cõmunione priuetur. Quã partem¬

Expanded text:
iscoporum commonitus a metropolitano ad synodum, nulla gravi intercedente necessitate corporali, venire contemserit, sicut statuta Patrum sanxerunt, usque ad futurum concilium cunctorum episcoporum caritatis communione privetur. C. XV. Pre
Abbreviated transcription (Latin):
lacuit ꝓhiberi ne feminȩ in cimit̾io
ꝑuigilent. eo quod sepe sub obtentu
orationis latenter scelera cõmittant.
De baptiandis ut nichil accipiant lici .ix.
mendari placuit ut hi qui baptuant᷑
ut fieri solebat nũmos in concã non
mittant ne sacerdos quod gratis acce¬
pit. p̃cio distrahere uideatur Neq
pedes eor lauandi sunt a sacerdotibus

Expanded text:
lacuit prohiberi ne feminae in coemeterio pervigilent, eo quod saepe sub obtentu orationis et religionis, latenter scelera committant.De baptizatis ut nihil accipiat clerus. Emendari placuit, ut hi qui baptizantur, ut fieri solebat, nummos in concha non mittant, ne sacerdos quod gratis accepit pretio distrahere videatur: neque pedes eorum lavandi sunt a sacerdotibus
Abbreviated transcription (Latin):
inuestigari utilit̾ non potest. Seguis p̃p̃.
missa: corpus xpĩ. quod iam resurrexit
monstrat. Pars comesta: ambalans ad huc
suꝑ t̾ram. Pars in altari usq ad finem
misse remanens: corpus in sepulchro.
qr usq in finem seculi corpora scõ rum
in sepulchris erut¬
t.

Expanded text:
t, uestigari utiliter non potest. Ber.t, uestigari utiliter non potest. Ber.missa, corpus Christi, quod jam resurrexit, monstrat: pars comesta ambulans adhuc super terram, pars in altari usque ad finem missae remanens, corpus jacens in sepulcro, quia usque ad finem saeculi corpora sanctorum in sepulcris erunt.
Abbreviated transcription (Latin):
mutũ ⁊ surdum sanauit tangens cũ sputo
linguã eiꝰ. ⁊ mittens digitos in auricłas eiꝰ.
dixit. Epheta qͦs ÷ adaꝑire. hoc enĩ sacra¬
m̃tum hic agit᷑. ut ꝑ saliuam typicam
sac̾dotis ⁊ ꝑ tactum sapientia. & uirtꝰ diui¬
na salutem eiꝰdem caticumini oꝑet᷑. ut aꝑi¬
ant᷑ illi nares ad accipiendum odorem
noticiȩ dĩ. ut aꝑiantur illi aures ad audi¬
endum mandata dĩ. sensusq in intimo
cordis respondendum. Ambrosius de¬

Expanded text:
mutum et surdum sanavit tangens cum sputo linguam ejus et mittens digitum in auriculam ejus dixit: Ephpheta, quod est adaperire . Hoc enim sacramentum hic agitur ut per salivam typicam sacerdotis et tactum, sapientia et virtus divina salutem ejusdem catechumeni operetur, ut aperiantur illi nares ad capiendum odorem notitiae Dei, ut aperiantur illi aures ad audiendum mandata Dei sensusque in intimo cordis respondendum. CAP. XLIX. Q
Abbreviated transcription (Latin):
pud quẽ scelus agnoscit᷑ & pars rapinȩ
fuerit inuenta: Statim socios suos nõare
cogat᷑. Qͦd si nominare noluerit: teneat᷑
ad uindictã. Qͦd si honestior ꝑsona ẽ: &¬
ꝓ scelere rationẽ reddat. & que ablata ł
eu̾sa fuerant. quadruplicem restraiat.¬
Qͦd si certe apud seruum rapinę pars reꝑiat᷑.
socios suos nomindre ñ differat. Ex .uii.¬

Expanded text:
pud quem scelus agnoscitur, et pars rapinae fuerit inventa, statim socios suos nominare cogatur. Quod si nominare noluerit, teneatur ad vindictam. Quod si honestior persona estpro scelere rationem reddat et quae ablata vel eversa fuerant, quadrupli conpositQuod si certe apud servum rapinae pars reperiatusocios suos nominare non differat. CAP.
Abbreviated transcription (Latin):
tantum eis ualet᷑ ad dimittenda peccata.
qͣntum si abluerent᷑ fonte baptismatis.
erus aut̃ baptismꝰ constat. ñ tam abluti¬
one corporis: quã fide cordis. quẽ ad modũ
apłica doctrina tradit dicens. fide mundanᷤ
corda eoꝵꝰ. Et alibi. Saluos facit baptisma.
ñ carnis depositio sordium: s conscientię

Expanded text:
tantum eis ualet ad dimittenda peccata, quantum si abluerentur sacro fonte baptismatis.Verus autem baptismus constat non tam ablutione corporis quam fide cordis: quemadmodum apostolica doctrina tradit dicens: Fide mundans corda eorum. Et alibi: Salvos facit baptisma, non carnis depositio sordium, sed conscientiae
Abbreviated transcription (Latin):
Quando ab ierosolimis ex utscleutianum.¬
morabat᷑ cum eis: baptizabat ñ ꝑ se ipsum
s ꝑ discipłos quos intelligimꝰ iam fuisse
baptizatos. siue baptismo iob̾is sic̃ ñnulli
arbitͣntur. siue qͦd magis credibile est
baptismo xp̃ĩ. ltem respondit dñs petro.
Qui lotꝰ ÷: non indiget nͥ ut pedes lauet.
si ẽ mundꝰ totꝰ. Unde intelligit᷑ quo iam
baptizati sine baptismo de hac uita reces
rint ignoramꝰ. S ipsos baptitatos eẽ ꝑ
hoc nobis innotescere potuit. quod beato
petro dñs ait. Qui lotus ẽ non indiget nͥ

Expanded text:
quando ab Hierosolymis exiit cummorabatur cum eis, baptizabat non per se ipsum, sed per discipulos suos, quos intellegimus iam fuisse baptizatos siue baptismo Iohannis, sicut nonnulli arbitrantur, siue, quod magis crebaptismo Christi. Item respondit Dominus Petro: Qui lotus est non indiget nisi ut pedes lavet, sed est mundus totus. Unde intelligitur, quod jam baptizati, sine baptismo de hac uita recessrint ignoramus. sed si ipsos baptizatos esse per hoc nobis innotescere potuit, quod beato Petro dominus ait: qui lotus est, non indiget,
Abbreviated transcription (Latin):
benignitatis receꝑit. aut m̃sȩ suę partici¬
pes effecerit: hos etiam sacerdotum &
popłoꝵ conuentꝰ susciꝑe in eccłastica com¬
munione debebit. ut quod principalispi¬
etas recipit. nec a sac̾dotib dĩ extraneum
ui sac̾dotum admonitionib nolunt obe¬
dire. uolentes in suis criminib ꝑdurare:
oportet eos ꝑ disciplinã scłaris potentię
atã praua cohib̾i consuetudine. XUI.

Expanded text:
benignitatis receperit, aut mensae suae participes effecerit, hos etiam sacerdotum et populorum conventus suscipere in ecclesiastica communione debebit, et quod principalis pietas recipit, nec a sacerdotibus Dei extraneum Qui sacerdotum admonitionibus nolunt obedire, volentes in suis criminibus perdurare, oportet eos per disciplinam saecularis potentiae a tam prava coerceri consuetudine. CAP.
Abbreviated transcription (Latin):
u arras dedit ꝓ quacunq re. p̾ciũ cogat᷑
inplere qͦd placuit emptori. Cap. ccclxiii.
quetar p̾sumat. eisq nocere audeat. q
sictes. M si aliquis p̾sumptuosus fuerit.
qͥ ⁊egrip nocuerit. ł eũ assallierit. aut dis¬
paiauent. leserit. plagauerit. ligaueri
uedidi. ł occidit: ipsi ꝑegrino singillatiꝰ
diplici sic̃ de alio homine solet componi.
ait sucseniori ł socio cũ sua lege cõponat.
Qͦdi nirtuus fuerit. ⁊ seruorem ibił sociũ
ipñ caositionẽ in duplo sic̃ de indigena
dtrugente iudice accipiant. & in suã ele¬
isingn illa tribuant. ⁊ insuꝑ .lx. solidos
filo cogat᷑ ꝑ soluere. Et si ꝑegrinũ uiuentẽ
relquent: omnẽ iniuriam ei factã. ⁊ qͥcqͥd
illt õpotiat. sic̃ solet deinfra ꝓuinciam
aliciẽ cõponere. Si autẽ eũ occiđit. ut lisbmn
horinem de ipsa ꝓuincia in duplo cõponit
& IpI pecunia a memoratis sac̾dotib in
sua deur elemosicia. Qm̃ dñs ait. Peregrinõ¬

Expanded text:
 arrhas dederit pro quacunque re, pretium cogatur implere, quod placuit emptori. CAP. 287. - Ut quietare praesumat, eisque nocere audeat, quisitates. Quod si aliquis praesumptuosus fuerit, qui peregrino nocuerit vel eum assilierit, aut dispoliaverit, laeserit, plagaverit, ligaverit, vendiderit, vel occiderit, ipsi peregrino sigillatim dupliciter, sicut de alio homine solet componi, aut suo seniori vel socio cum sua lege componat. Quod si mortuus fuerit, et seniorem ibi vel socium ipsam compositionem in duplo, sicut de indigena distringente judice accipiant, et in suam eleemosynam illa tribuant, et insuper 60 sol. fisco cogatur persolvere. Et si peregrinum viventem reliquerit, omnem injuriam ei factam, et quidquilli componat, sicut solet de infra provinciam aliquem componere. Si autem eum occiderit, ut liberum hominem de ipsa provincia, in duplo componat, et ipsa pecunia a memoratis sacerdotibus in sua detur eleemosyna. Quoniam Dominus ait: Peregrin
Abbreviated transcription (Latin):
cũ baptitant crismate baptitatos unge
liceat: s qͦd ab epõ fuerit c̃secratũ. non
tam̃ frontem ex eodem oleo signare qͦd
solis debet᷑ epis cum tradt̾ paraclitum.¬
frontib sacro crismate ñ p̾sumant. sed
prbi baptitatos tangant inpectore. ut
epĩ ptͦ modum confirment in fronte.

Expanded text:
cum baptizant, chrismate baptizatos ungere licet, sed quod ab episcopo fuerit consecratum: non tamen frontem ex eodem oleo signare, quod solis debetur episcopis, cum tradunt Spiritumfrontibus sacro chrismate non praesumant. Sed presbyteri baptizatos ungunt in pectore ut episcopi postmodum confirment in fronte.
Abbreviated transcription (Latin):
Seinde a sacerdote munit᷑. ut sacrũ ba¬
ptismum cũ fide accepta custodiat᷑. un¬
scẽ trinitatis mens eiꝰ confortet᷑. Ungit᷑
& int̾ scapulas de codem oleo. ut undiq
muniat᷑. & adbona oꝑa facienda ꝑ dei

Expanded text:
cerdote inungitur ut sacrum baptisma cum fide accepta custodiatur, unsanctae Trinitatis mens ejus confortetur; ungitur et inter scapulas de eodem oleo ut undique muniatur et ad bona opera facienda per Dei
Abbreviated transcription (Latin):
pͥncipum hic p̾sens homo nomine
Stephanꝰ orationis causa ueniens nr̃õ
p̾sulatui suggerendo innotuit. quod
filiũ suum in extremo uitȩ positum.
necdum baptismatis unda lotũ. absen¬
tia scilicet sacerdotum necessaria cogen¬
te baptitasset. eumq ipse ꝓpriis manib
retinendo suscepisset. atq pro huius
rei negotio noticiȩ tuȩ patefacto. re¬
uerentia tua quasi rectitadinis ⁊elo flagrans.
eẽ separandũ. Qͦd fieri nullatenus debet.
dicente script᷑a. ad nõ iunctã ẽẽ uiro uxo¬
rem. Et qͦd ds coniunxit homo ñ separet.
Vnde & dñs in euangłio ñ dimittere
posse uxorem suam nͥ causa fornicatio¬
mittendum eẽ & inculpabile iudicandũ.
quod necessitas intulit. Nam hoc bapti¬
tandi opꝰ laicis fidelib uxta canonicã
auctoritatem si necesse fuerit facere lib̾e
c̃cedit᷑. Unde supradictũ genitor filium
suum  morientem aspiciens. ne animam
morre ꝑpetua ꝑeuntem dimitteret: sa¬
cri unda baptismi lauit. ut de potestate

Expanded text:
ncipum hic praesens homo, nomine Stephanus, orationis causa veniens, nostro praesulatui suggerendo innotuit, quod filium suum in extremo vitae positum, necdum baptismatis unda lotum, absentia scilicet sacerdotum, necessitate cogente baptizasset, eumque ipse propriis manibus retinendo suscepisset, atque pro hujus rei negotio notitiae tuae patefacto reverentia tua, quasi rectitudinis zelo flagrans, erit separandum. Quod fieri nullatenus debet, dicente scriptura, a Domino junctam esse viro uxorem, et: Quod Deus conjunxit homo non separet. Unde et Dominus in evangelio non dimittere posse uxorem suam, nisi causa fornicatiomittendum esse, et inculpabile judicandum quod necessitas intulit. Nam hoc baptizandi opus laicis fidelibus juxta canonicam auctoritatem, si necesse fuerit facere, libere conceditur. Unde si supradictus genitor filium suum corpore morientem aspiciens, ne animam perpetua morte pereuntem dimitteret, sacri unda baptismatis lavit, ut eum de potestate
Abbreviated transcription (Latin):
Ante inscriptionẽ nemo efficiat᷑ crimitiosus.
Nã inscriptione ꝑ ordinẽ facta: tc̃ a iudice susci¬
piendꝰ ÷ reus. & custodie cũ accusatore traden¬
dꝰ.ẽ. ea tamꝰ ratione ut ta̾ accusati qͦm accusa¬
toris dignitas estimetꝰ. & unũquenq ante
discussionẽ ita iudex faciat custodię. ut
eoꝵ natał aut dignitas patiunt᷑. Sane hi
qͥ crimina sua in questione confessi sunt.
de aliis si dice uoluerint a iudice ñ credant᷑.
qͥa iure & legib c̃stitutũ ẽ ut spontanea ꝓ¬
fessione reus reũ ñ faciat. neq illi de altero
credat᷑. qui se criminosũ eẽ confessus est.

Expanded text:
Ante inscriptionem nemo efficitur criminosus: Ante inscriptionem nemo efficitur criminosus: nam inscriptione per ordinem facta tunc a iudice suscipiendus est reus et custodiae cum accusatore tradendus est, ea tamen ratione, ut tam accusati quam accusatoris dignitas aestimetur et unumquemque ante discussionem ita iudex faciat custodiri, ut eorum natales aut dignitas patiuntur. Sane hi, qui crimina sua in quaestione confessi sunt, de aliis si dicere voluerint, a iudice non credantur, quia iure et legibus constitutum est, ut spontanea professione reus reum non faciat neque illi de altero credatur, qui se criminosum esse confessus est.
Abbreviated transcription (Latin):
ad p̾sens uendit᷑. hoc tantũmͦ inqͥrendũ
ẽ si nichil fraudis ł uiolentiȩ egit ille qui
comparasse ꝓbat᷑. ⁊ uoluerit reuocare qui
Srior ordinatio legis fuerat. ut si unus
ex c̃sortib ꝓ quacunq necessitate rem
uendẽ uoluisset extraneus em̃di licentiã
ñ hab̾et. s hoc melitis ꝓbat᷑ indultum.
ut quicunq de suis reb lib̾o utat᷑ arbi¬
trio. ⁊ p̃termissis c̃sortib ł ꝓpinquis
cui uoluerit uendendi hat̾ liberã potestatẽ.
i c̃tigerit ut maritꝰ uxore suꝑstite redeat.
moriat᷑: quȩcunq amuliere marito in
dote data fuerant. ad suũ dnĩum feminę
reuocabt᷑. nec heredes de funct mariti
ꝑ̃icłosa ł capttali obiectione pucauerit:
non pͥus aiudicib audiat᷑. quã se similẽ
penam reo intendi c̾scripserit subit᷑m.
& si seruos alicnos accusandos eẽ credid̃it.
se simili inscriptione c̃stringat futurũ.
ut supplicia in nocentũ seruors aut pena capi
tis sui aut facultatũ amissione compenset.

Expanded text:
ad praesens venditur, hoc tantummodo requirendum est, si nihil fraudis vel violentiae egit ille qui comparasse probatur; et si voluerit revocare qui Prior ordinatio legis fuerat, ut si unus ex consortibus pro quacunque necessitate rem vendere voluisset, extraneus emendi licentiam non haberet, sed hoc melius probatur indultum, ut quicunque de suis rebus libero utatur arbitrio, et praetermissis consortibus vel propinquis, cui voluerit vendendi liberam habeat potestatem. i contigerit ut maritus uxore superstite moriatur, quaecunque a muliere marito in dote data fuerant, ad suum dominium feminae revocabunt, nec haeredes defuncti mariti l capitali obiectione pulsaverit, non prius a iudicibus audiatur, quam se similem poenam, quam reo intendit, conscripserit subiturum: et si servos alienos accusandos esse crediderit, se simili inscriptione constringat: futurum ut sutis sui, aut facultatum amissione compenset.
Abbreviated transcription (Latin):
Ynum gͥ nuptiarũ ꝑ om̃s g̃s atq om̃s
homines in causa generandi ÷ & in
fide ca siitatis. Qͦd autem ad popłm dei
dum uir eiꝰ uiuit nec saltem ipsa causa pari¬
endi. quȩ cũ sola sit qua nuptiȩ fiunt.
nec ea re subsequentur ꝓpt̾ quam funt.
soluit᷑ uincłm nuptiale nͥ coniugis morte.
quẽadmodũ si fiat ordinatio cleri ad ple¬
bem c̃gregandam etiã si pleb̾ c̃gregatio
ñ subsequat᷑: manet tam̃ in illis ordina¬
cis sacram̃tum ordinationis. Et si aliqua
culpa quisquã ab officio remoueatur.
sacram̃to domini semel imposito ñ care¬
bit. quanuis ad iudicium permanente.

Expanded text:
ur nuptiarum per omnes gentes atque omnes homines in causa generandi est, et in fide castitatis: quod autem ad populum Dedum vir ejus vivit, nec saltem ipsa causa pariendi, quae cum sola sit qua nuptiae fiunt, nec ea re non subsequente propter quam fiunt, solvitur vinculum nuptiale, nisi conjugis morte. Quemadmodum si fiat ordinatio cleri ad plebem congregandam, etiam si plebis congregagatio non subsequatur, manet tamen in illis ordinatis sacramentum ordinationis, et si aliqua culpa quisquam ab officio removeatur, sacramento Domini semel imposito non carebit, quamvis ad judicium permanente.
Abbreviated transcription (Latin):
dida. qͦd significat innocentiã & puritatẽ
xpĩanã. quã ꝑtͦ ablutas ueteres maculas
debet ad rep̾sentandũ ante tribunal xp̃i.
Cuncti uͦ renati. albis induunt᷑ uestib ad
nusteriũ resurgentis ȩccłȩ. Item. Utuntur
baptizati albis uestib ut quorum primȩ
natiuitatis faciem uetusti erroris pannꝰ
fuscauerat. habitꝰ scđȩ regenerationis
głe p̾ferat indum̃tum. Tegit᷑ enĩ ptꝰ sacrã
unctionẽ caput eiꝰ mistico uelamine:.¬
ut intelligat se diademate regni & sac̃dotali

Expanded text:
dida quae significat innocentiam et puritatem Christianam, quam post ablutas veteres maculas debet, ad repraesentandum ante tribunal Christi: Cuncti vero renati, albis induuntur vestibus ad mysterium resurgentis Ecclesiae. Item: Utuntur baptizati albis vestibus, ut quorum primae nativitatis faciem veteris erroris pannus fuscaverat, habitus secundae regenerationis gloriae praeferat indumentum. Tegitur enim post sanctam unctionem caput ejus mystico velaminut intelligat se diademate regni ei sacerdotali
Abbreviated transcription (Latin):
Siquis ꝑ aliꝗͣ inuidiã ł dolũ in nocte ł in
die ignẽ imposuerit. & incendit lib̾i uł
serui domũ: pͥmo omã edificare restituat.
& qͥcqͥd ibi arserit componat. ⁊ insuꝑ. lx.
solidis sit culpabił. & publica penitentia
scđm iudicium sac̾dotũ multet᷑. Et qͣnti
homines de ipso incendio euaserint. uni¬
cuiq scđ̾m legẽ componat. & om̃ã q̃ ibi
ꝑdidint restituat. Cap̃.ccclii. Vt siquis

Expanded text:
el in die ignem imposuerit, et incenderit liberi vel servi domum, primo omnia aedificia restituat. Et quidquid ibi arserit componat, et insuper 40 solidis sit culpabilis, et publica poenitentia secundum judicium sacerdotum multetur. Et quanti homines de ipso incendio evaserint, unicuique secundum legem componat, et omnia quae ibi perdiderint restituat. CAP. 283. - Ut si quis
Abbreviated transcription (Latin):
ic̃ nosti paruuli & exsufflantur. &
exorcitantur. ut pellat᷑ ab eis diaboli
potestas inimica. quȩ decipit dnm̃
ut possiłet homines. Non gͦ creatura
dĩ in infantib exorcitat᷑ aut exsufflat᷑.

Expanded text:
i, et parvuli exsufflantur et exorcizantur, ut pellatur ab eis diaboli potestas inimica, quae decepit hominem, ut possideret homines. Non ergo creatura Dei in infantibus exorcizatur aut exsufflatur,
Abbreviated transcription (Latin):
Sostquã ascendic baptizatꝰ de fonte. statĩ
signet᷑ in cerebro aprbo cum sacro chri¬
smate sequente simul & oratione. ut xp̃ĩ
Ds̃ inqͥt tͥ pat̾ omp̃s. qui te regn̾auit ex aqͣ
& spũ scõ c̃cessitq tͥ peccata tua. ipse te
unguat in uitam ę̧t̾nam. Uide ubi unct
es. & inuitam ęt̾nam inquit eterniam.
unguentũ suꝑ caput. Quare suꝑ caput:
Quia sensus sapientis in capite eiꝰ. Sequit᷑
spũale signacłm qͦd auditis hodie legi.
qͦd ꝑtͦ fontẽ suꝑ est qͦ ꝑfectio fiat qͣndo ad¬
inuocationem sacerdotis sp̃c sc̃s infundit᷑.¬

Expanded text:
ostquam ascenderit baptizatus de fonte, statim signatur in cerebro a presbytero cum sacro chrismate, sequente simul et oratione, ut Christi Deus, inquit, Pater omnipotens, qui te regeneravit ex aqua et Spiritu, concessitque tibi peccata tua, ipse te ungat in vitam aeternam. Vide ubi unctus es, in vitam, inquit, aeternam.unguentum super caput. Quare super caput? Quia Sensus sapientis in capite ejus , sequitur spirituale signaculum, quod audistis hodie legi, quod post fontem super est quo perfectio fiat, quando invocatione sacerdotis Spiritus sanctus infundit
Abbreviated transcription (Latin):
i egressus ignis inuenerit spicas. & comp̃¬
hendit aceruos frugũ. siuestantes segetes
fuerit reꝑtus: a conuentu honestoꝵ iudici¬
oꝵq cõmunione separet᷑. & uideant ne
iudicis & assertoris ꝑsonam accpiat.

Expanded text:
i egressus ignis invenerit spicas, et comprehenderit acervos frugum, sive stantes segetes fuerit repertus, a conventu honestorum, judiciorumque communione separetur, et videant ne judicis, et assertoris personam accipiat.
Abbreviated transcription (Latin):
Quecunq a singulis regib circa sacrãscas
eccłas st̃ constituta. ł singuli qͥq antistites
ꝓ causis ȩccłasticis impetrar᷑: sub pena sacri¬
legii uigi solidata ȩt̾nitate seruent᷑. Cerici
munstri tẽporali potestati subdantur.
pͥuilegia cuiꝰquã fuerint temeritate uio¬
lata ł dissimulatione neglecta: cõmissum¬
hoc in triplo uxta legum sanctionẽ eccłȩ
cui faccũ ÷ componatur.nob̾q bannus nr

Expanded text:
Quaecunque a singulis regibus circa sacrosanctas ecclesias sunt constituta, vel singuli quique antistites pro causis ecclesiasticis impetrarunt, sub poena sacrilegii jugi solidata aeternitate serventur. Clerici ministri temporali potestati subdantur. uilegia cuiusquam fuerint temeritate uiolata uel assimulatione neglecta, cohoc in triplo iuxta legum sanctionem ecclesiae, cui factum est conponatur; nobisque bannus noster
Abbreviated transcription (Latin):
Probat uera illa eẽ q̃ adu̾sũ se dicta st̃. qui
ad ea confutanda minime uult ad eẽ. Unde
in scłarib legib inuenit᷑ scriptũ. Iniuste
uictꝰ infra tres m̃ses reparet causam. Qͦd si
facere neglexerit: sententia quȩ ad u̾sus eũ
collata fuerit ꝑseueret. Et ne sit uob̾ c̾trari¬
ũ. ł etiã nemiremini qͦd de scłarib legib
loquutus sũ in nr̃o iudicio. q eccłasticae
leges & diuinȩ eas recipiunt. Qͦd sac̃dotũ¬

Expanded text:
Probat illa vera esse, quae adversum se dicta sunt, qui ad ea confutanda minime vult adesse. Unde in saecularibus legibus invenitur scriptum: Injuste victus infra tres menses reparet causam, quod si facere neglexerit, sententia quae adversus eum collata fuerit perseveret. Et ne sit vobis contrarium, vel etiam ne miremini quod de saecularibus legibus locutus sum in nostro judicio, quia ecclesiasticae leges et divinae eas recipiunt. C
Abbreviated transcription (Latin):
cis tã in fronte quã in corde. ut ipse aposta¬
ta diabolus in uase suo pͥstino sue intenti¬
onis cognoscens signũ: iam sibi deincepᷤᷤ
x hinc iam dicunt᷑ suꝑ eum orationes
unc dat᷑ baptitando sal benedictum
inos ut ꝑ sal tẏpicum sapientię sale c̃ditꝰ
fetore carcat iniquitatis. & nec auermib
peccatoꝵ ultra putrefiat. s magis illes
seruet᷑ ad maiorem grãm ꝑcipiendam.

Expanded text:
cis tam in fronte quam in corde, ut ipse apostata diabolus, in vase suo pristino suae interemptionis cognoscens signum, jam sibi deinceps jam dicuntur super eum orationes, unc datur ei sal benedictum in os, ut per sal typicum sapientiae sale conditus, fetore careat iniquitatis, et nec a vermibus peccatorum ultra putrefiat, sed magis illaesus servetur ad majorem gratiam percipiendam.
Abbreviated transcription (Latin):
Si ꝓpt̾ diñ cͥfessus fuerit homo fuerit:¬
ui fideliũ oblationes abȩcłis uel aiure
saddotũ aufer̃. ł ablatas accpiunt. ñsolũ
ilicna uota dirumpiit. sed & sacrilegiĩ
oꝑant᷑. necñ ȩccłẽ dĩ fraudatores existunt.
Quia eccłȩ aliquia fraudari ł auferri: sacri¬
legium eẽ a maicrib apꝓbatur. Cap̃ .ciiii.
illud. Qui uos tangit. quasi pupillã ocłi mei.
Et illud. Qͥuos audit me audit. & qͥuos sꝑnit
me sꝑnit. Et rursus. Qui scandalitauerit
unum ex pusilł istis: meliꝰ ÷ ut suspendat᷑¬

Expanded text:
Si propter Deum confessus fuerit homo ui fidelium oblationes ab ecclesiis vel a iure sacerdotum auferunt vel ablatas accipiunt, non solum aliena vota disrumpunt, sed et sacrilegium operantur, necnon et ecclesiae Dei fraudatores exiQuia ecclesiae aliquid fraudari, vel auferri, sacrilegium esse a majoribus approbatur. CAP. 296. - illud: Qui vos tangit, tangit pupillam oculi mei. Et illud: Qui vos audit, me audit; et qui vos spernit, me spernit. Et rursus: Qui scandalizaverit unum de pusillis istis, melius est
Abbreviated transcription (Latin):
e ñ cogendo ad pontẽ ire causa thelonei.
t nullus cogatur ad pontem ire ł ad
flum̃ transeundũ ꝓpt̾ thelonei causas.
qͣndo ille in alio loco compensius illud
flumꝰ transire potest. Similit̾ in plano
campo ubi pons nec truectꝰ ÷ omnibus

Expanded text:
e non cogendo ad pontem ire causa telonei. Ut nullus cogatur ad pontem ire ad fluvium transeundum propter telonei causas, quando ille in alio loco compendiosius illud flumen transire potest. Similiter in plano campo, ubi pons nec treiectus
Abbreviated transcription (Latin):
hoc uidit: iusiurandũ erit in meciũ. qͦd ñ
extendit manũ in rẽ ꝓximi sui. uscipiatq
dñs iuram̃tum.⁊ ille reddere non cogetur.
Si furto sullatũ fuerit: restituat dãrũ dnõ suo
Si comestũ abestia.: deferat ad eũ ꝗͦd orcisũ est.
& ñ restauret᷑. Qͥa ꝓximo suo quicꝙ horum
mutuo postulauerit. ⁊ debilitatũ ait mor¬
tuũ fuerit. dnõ p̾sente redde cõpellat᷑. Qđ si

Expanded text:
iurandum erit in medio, quod non extenderit manum in rem proximi sui; suscipiatque dominus iuramentum et ille reddere non cogetur. Si furto sublatum fuerit restituat dampnum domino suo. Si comestum a bestia, deferat ad eum, quod occisum est, et non restauretur. Qui a proximo suo quicquam horum mutuo postulaverit et debilitatum aut mortuum fuerit domino non praesente, reddere compellatur. Quod si
Abbreviated transcription (Latin):
q alicuiꝰ qͥcdri pedi unũ ocłm errusserit.
Hiqͥs alicuꝰ carillo ł boui. ł cuilibet dde
qua deuodib enũ ocłm excusserit. app̃¬
clet̃ illud ꝯecus quod ualet. & prrtepi
usli regis el ducis aliquem occisertt.
unssio dñca occidit eũ. & ipse rpotut etra¬
dicere. Princeps uͦ & successores e defendant
eũ & totã ꝑgeniem eiꝰ ne obhoc ꝑat . aitemalũ
patiatͦ. & asi ꝓpt̾ea ipse aut eiꝰ ꝓgnies alioa
mali passi fuerint. aut occisi: diplicit cõpo¬
nantur Capꝰ ccclxuiii. De eoqri script᷑am
lrotulerit ut ueritatẽ eius cestibus probet.
ꝓbare debet. Quia in omĩb causis c̃stitutũ ẽ
ut seript᷑am ꝓ lator affirmet. De quint o¬
iumito amico ad custodiendum tradito.¬

Expanded text:
drupedi unum oculum excusserit. Si quis alicuius caballi vel bovis vel cuiuslibet de quadrupedibus unum oculum excusserit, adpretietur illud pecus quod valet, et partem iussu regis vel ducis aliquem occiderit. jussio dominica occidit eum, et ipse non potuit contradicere. Princeps vero et successores ejus defendant eum, et totam progeniem ejus, ne ob hoc pereat, aut malum patiatur. Quod si propterea ipse aut ejus progenies aliquid mali passi fuerint, aut occisi, dupliciter componantur CAP. 290. - De eo qui scripturas protulerit, ut veritatem ejus testibus probet, ejus testibus probare debet. Quia in omnibus causis constitutum est ut scripturam prolator affirmet. CAP. jumento, amico ad custodiendum tradito
Abbreviated transcription (Latin):
ic̃ ÷ unum baptisma ita & una peniten¬
tia. quȩ tam̃ publice agit᷑. Nam cotidie
nos debet penitere peccati. S hȩc delictoꝵ
leuiorum. illa grauiorum. Facilius aut̃
inueni qui innocentiam seruauerint.
quã qui c̃grue egerunt penitentiã. An
quisquam illam putat penitentiam.
ubi adquirendę ambitio dignitatis. ubi
uini effusio. ubi ipsius copulę coniugalis
usus. Renunciandum ẽ scło. somno
ipsi minꝰ indulgendũ quã nat᷑a postulat.
int̾pellandum ÷ gemitib. int̾rũpendũ
suspiriis. sequestrandum ẽ orationibus.
uiuendum ẽ ita: ut uitali huic moria¬
m usui. se ipsum sibi homo ab neget.
& totus commutetur:¬

Expanded text:
icut unum baptisma, ita una poenitentia, quae tamen publice agitur; nam quotidiani nos debet poenitere peccati: sed haec delictorum leviorum, illa graviorum. 96. Facilius autem inveni qui innocentiam servaverint, quam qui congrue egerint poenitentiam. An quisquam illam poenubi acquirendae ambitio dignitatis, ubi vini effusio, ubi ipsius copulae conjugalis usus? Renunciandum saeculo est, somno ipsi minus indulgendum quam natura postulat, interpellandus est gemitibus, interrumpendus est suspiriis, sequestrandus orationibus, vivendum ita, ut in tali vita huic moriatur usui, se ipsum sibi homo abneget, et totus mutetur
Abbreviated transcription (Latin):
cõ. xiisimilib francis uiret. quod ipse
latroiẽ eũ fuisse ñ scisset. Si iurare non
Sirixati fuerint uiri. & ꝑcusserit alter
ꝓximũ suu̾ lapide ł pugno. ⁊ille mortuus
ñ fuerit. & iacuerit in lecto. si surrexerit

Expanded text:
cim similibus Francis juret quod ipse latronem eum fuisse non scisset. Si jurare non Si rixati fuerint viri et percusserit alter proximum suum lapide vel pugno et ille mortuus non fuerit et iacuerit in lectulo; si surrexerit
Abbreviated transcription (Latin):
iqͥs seruũ in iuste accusauerit alienum.
& innocenti torm̾ta ꝑtulerit: dño simile
mancipiũ ꝓ hoc facto reddat. Si uͦ in no¬
cens in torm̾to mortuus ẽ. duos seruos
eiꝰdẽ meriti sine dilatione dnõ restituat.
illesã reddat aut similẽ. Si uͦ foras aliqͦ
traxerit & absconderit. atq negauerit
int̾rogatꝰ. furtiuam componat. cap̃.
lacuit inuenditione hanc ł uiciosis.¬
formã seruari. ut seu resseu mancipia.
ł qͦdlibet genꝰ animaliũ uenundetur.
neno ꝓpt̾ea uenditionis firmitatem
irrũꝑat. qͦd dic̾ se uili p̾cio uendidisse
s ꝑtͦquã factum ÷ negociũ ñ si mutatũ
ił forte uiciũ sibi auenditore celatũ
inuenerit. Si aũ uenditor dixerit uici¬
ũ: fut emptio & ñ sit mutata. Si aut̃
nĩ dixerit: mutare potest in illa die.
& in alia siue in c̾cia die. Et si ampliꝰ
de trib notib illud habuerit. ptea ñ potest
uiciũ uerdidit. Et si ñ uoluerit reciꝑe. iuret

Expanded text:
s servum injuste accusaverit alienum, et innocens tormenta pertulerit, domino simile mancipium pro hoc facto reddat. Si vero innocens in tormentis mortuus est, duos servos ejusdem meriti sine dilatione domino restituatillaesam reddat aut similem. Si vero foras aliquam traxerit et absconderit, atque negaverit interrogatus, furtivam componat. CAP. lacuit in venditione hanc formam servari. Ut seu res, seu mancipia, vel quodlibet genus animalium venundetur, nemo propterea venditionis firmitatem irrumpat, quod dicit se vili pretio vendidisse, sed, postquam factum est negotium, non sit mutatum, nisi forte vitium sibi a venditore celatum invenerit. Si autem venditor dixerit vitium, stet emptio, et non sit mutata. Si autem non dixerit, mutare potest in illa die, et in alia, sive in tertia die. Et si amplius de tribus noctibus illud habuerit, postea non potevitium vendidit. Et si noluerit recipere, juret
Abbreviated transcription (Latin):
De furib & malefactorib decreuimꝰ ob¬
seruari. ut si quinq aut septẽ bonȩ fidei
homines absq inimicitia p̃posita crimi¬
nosũ cũ sacram̃ti int̾positione eẽ dixerint.
cccxxxiiii. De eo qui contempto fide¬
iquis c̾tempto fideiussore debitorẽ suũ
tenere maluerit: fide iussor aut heres
De consciis alienorum peccatoꝵꝰ. celxxix
Ieccatoꝵ alienoꝵ conscii nͥ em̃dationis &
salutis causa ꝓdidint. delinquunt. ccc
xluiii. Ut contra extraneos parentela aut
ꝓpinquitas testimonium minime dicat.
Rs̃. sorores. uterini. patrui. auunculi. ma¬
tͣtere. seu eoꝵ filii. item nepotes. neptes.
consobrim. ł amitini. seu etiam quidam
ex ꝓpͥa consanguinitate in iudicio adu̾sus
extraneos testimonium dicere ñ ꝑmittimꝰ.
nͥ forsitan parentes eiꝰdem cognationis non¬
int̾ se litem habuerint. aut in causa de qͣ
Agit᷑ aliam omnino ingenuitatẽ deesse con¬
ttcerit. cccxeiiii. Quocd ea quȩ dnõ conse¬

Expanded text:
De furibus et malefactoribus decrevimus observari, ut si quinque aut septem bonae fidei homines absque inimicitia proposita criminosum aliquem cum sacramenti interpositione esse dixerint,  contempto fidequis contempto fidejussore debitorem suum tenere maluerit, fidejussor ut haeres . - De consciis alienorum peccatorum. cap. 336. Peccatorum alienorum conscii nisi emendationis et salutis causa prodiderint, delinquunt. CAP. 361. - Ut contra extraneos parentela aut propinquitas testimonium minime dicat, cap. 348. Fratres, sorores, uterini, patrui, avunculi, materterae, seu eorum filii, item nepotes, neptes, consobrini, vel amitini, seu etiam quidam ex propria consanguinitate in judicio adversus extraneos testimonium dicere non permittimus, nisi forsitan parentes ejusdem cognationis inter se litem habuerint, aut in causa de qua agitur aliam omnino ingenuitatem deesse constiterit. CAP. 362. - Quod ea quae Domino conse
Abbreviated transcription (Latin):
comitẽ uiduę. pupilli. & pauꝑes uenẜint.
pͥmno eoꝵ̾ causa audiat᷑ & definut᷑. ł si
testes ꝑ se ad causas suas querendis hb̾e
ñ potuerint: leges nescierint. conesidos
ł illas adiuuet. dando eis talẽ hanuem
qui rationẽ eoꝵ teneat. & ꝓ eis lquatur:
Qui uidnã intra pͥmos .xxx. dies idutatiᷤ
ua inuitã ł uolente̾ sibi copulaurit. ban¬
nũ nrm̃ id .ẽ. lx. solidos intriplo õpoiat.¬
De homine publicã penitentiã agentanfecto.
Iui hominem publicã penitentiã geitẽ
int̾fecerit: bannũ nrm̃ in triplo cooiat.

Expanded text:
comitem viduae, pupilli et pauperes venerint, primo eorum causa audiatur et definiatur. Et, si testes per se ad causas suas quaerendas habere non potuerint legemque nescierint, comes illos vel illas adjuvet, dando eis talem hominem qui rationem eorum teneat, vel pro eis loquatur. Qui viduam intra primos XXX dies viduitatis, vel invitam vel volentem sibi copulaverit, bannum nostrum, id est LX solidos, in triplo componatDe homine publicam paenitentiam agente interfecto. Qui hominem publicam paenitentiam agentem interfecerit, bannum nostrum in triplo conponat,
Abbreviated transcription (Latin):
nullatenꝰ eam sccłm legẽ tenere potest. nͥ
ille uoluerit ad cuiꝰ potestatẽ ł illa eccła
ł illa uilla ꝑtinet. nͥ forte filius autꝰ nepos
eiꝰ sit qͥ eã tradidit: & ei eadẽ t̾ra ad tenen¬
dũ placitata sit. S in hac re csid̾andum ẽ
utrũ ille qͥ hanc tenet diues an pauꝑ sit.
& utrũ aliud beneficium habeat. ł etiam
ꝓpͥũ. Et qui hoꝵ neutrũ habet circa hẽ
miscdit̾ agendum ẽ ne ex toto dispoliatus
in egestatem incidat. aut talẽ ille censum
inde ꝑsoluat quał ei fuerat constitutꝰ. E
portionẽ aliquã inde in beneficiũ accipiat.
unde se sustentare ualeat. Capitulo lui.
De debito ad opus dnĩcumi Reuuadiato. ece
Ic de debito qđ ad opꝰ nrm fuerit reuuadia¬
cũ tał c̃sidatio fiat. ut is qͥ ignorant̾ peccaũ
ñ totũ scđ̾m legem soluere cogat᷑.s iuxta
qͦd possibile uisũ ẽ. Is uͦ qͥ tantũ mala uo

Expanded text:
nullatenus eam secundum legem tenere potest, nisi nullatenus eam secundum legem tenere potest, nisi ille voluerit ad cujus potestatem vel illa ecclesia, vel illa villa pertinet, nisi forte filius aut ejus nepos sit qui eam tradiderit, et ei eadem terra ad tenendum placitata sit. Sed in hac re considerandum est utrum ille qui hanc tenet dives an pauper sit, et utrum aliud beneficium habeat, vel etiam proprium. Et qui horum neutrum habet, circa hunc misericorditer agendum est, ne ex toto dispoliatus in egestatem incidat, aut talem ille censum inde persolvat, qualis ei fuerit constitutus, vel portionem aliquam inde in beneficium accipiat, unde se sustentare valeat. CAP. 281. - De debito ad opus Dominicum rewadiato, cap. 56. Ut debito, quod ad opus nostrum fuerit rewadiatum, talis consideratio fiat, ut is qui ignoranter peccavit, non totum secundum legem solvere cogatur, sed juxta quod possibile visum est. Is
Abbreviated transcription (Latin):
onẽ cum illo faciat. ad quẽ deftnctꝰ here¬
ditate᷑ suam uoluit ꝑuerure. Et si cuilibet
eccłȩ eã tradẽ rogauit: beres eiꝰ eã legẽ
cũ illa eccła de p̾dicta hereditate habeat.¬
ꝙͣ cuꝰ alio coherede suo hab̾e debeat. Et hoc
obseruet᷑ erga patrẽ ⁊ filiũ ⁊ nepotẽ usq
ad annos legitimos. ptea ipsȩ res ad im¬
munitatemꝰ ipsiꝰ eccłȩ redeant. Cap̃ .xxxi.
De adulteratorib monete. ccii.
aicunq falsa monetã ꝑ cussisse cõꝑbatꝰ
fuerit. manꝰ eiꝰ amputetur. Et qui hoc
c̾̃sensit. si lib̾ . .xl. soł componat. si seruus:
ad partem nrãm exire solebat. ł ad eccłam.¬
ł cuilib alt̾i tradidit. is qui eam susceꝑit.
tributũ qͦd inde soluebat᷑ omĩmͦ ad partẽ
nrãm ꝑsoluat. nͥ forte talẽ firmitatem
de parte dnica habeat. ꝑ quã ipsũ tributũ
sibi ꝑ donatum possit ostendere. Capit̃.
Siquis t̾ram censalẽ habuerit. ꝙͣ antecessores

Expanded text:
onem cum illo faciat, ad quem defunctus hereonem cum illo faciat, ad quem defunctus hereditatem suam voluit pervenire. Et si cuilibet ecclesiae eam tradere rogavit, coheres eius eam legem cum illa ecclesia de praedicta hereditate habeatquam cum alio cohaerede suo habere debuit. Et hoc observetur erga patrem et filium et nepotem usque ad annos legitimos, postea ipsae res ad immunitatem ipsius ecclesiae redeant. CAP. 278. - De adulteratoribus monetae, cap. 31. Quicunque falsam monetam percussisse probatus fuerit, manus ejus amputetur. Et qui hoc consensit: si liber est, 60 sol. componat: si servus, ad partem nostram exire solebat, vel ad ecclesiam, cuilibet alteri tradiderit, is qui eam susceperit, tributum quod inde solvebatur, omni modo ad partem nostram persolvat, nisi forte talem firmitatem de parte Dominica habeat, per quam ipsum tributum sibi per donatum possit ostendere. CAP. Si quis terram censualem habuerit, quam antecessores