comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
e obdomiuit comnsopitus a uino. Itaq ꝓuimũ
pacuit deformitati. qui ꝑ diliuiũ excreuit ao
glam:Sed dominus & in eo creature due gra¬
nam reseruauit. ut eius fructum nobis cop¬
uerceret ad salutem. ac ꝑ eum nobis peccatoꝵ
remissio ꝓueniret. Unde pie yfaac dixit. O dor
racob. odor agriplem est naturalis odor. Quso
enim plenorure suauius. quid uitisodore io¬
eundtus: Quid fabe flore gratuis: Unde quã¬
uis ingeniose quis ante nos dixerit. non uicẽ
aut sicum patriarcha olebat. aut frugem. s uir¬
tutum spirabat gr̃am: ego tamen & odore m
ipsum t̾rȩ simplicem atq sincerum ꝑ gr̃a
benedictionis accipio. quem fraus nulla com¬
posuit. sed ueritas indulgentiȩ celestis in fũdit
Demo int̃ bene dictiones sacratisimas compu¬
slet ar ut tribuat nobis dominus anrore celi uunu
olei ato frumenti. eui est honor laus aegla ꝑperui¬
itas a silis. & nunc&e semꝑ & in omnia secula se¬
ui uindemiam colligit uas a
prius quibus umũ infundit᷑

Expanded text:
 obdormiuit consopitus a uino. inquit per uinum patuit deformitati, qui per diluuium excreuit ad gloriam. sed dominus et in eo creaturae suae gratiam reseruauit, ut eius fructum nobis conuerteret ad salutem ac per eum nobis peccatorum remissio proueniret. unde pie Isaac dixit: odor lacob odor agri pleni, id est naturalis odor. quid enim pleno rure suauius, quid uitis odore iucundius, quid fabae flore gratius? unde quamuis ingeniose quis ante nos dixerit: \'non uitem aut ficum patriarcha olebat aut frugem, sed spatiosum spirabat gratiam\', ego tamen et odorem ipsum terrae simplicem atque sincerum pro gratia benedictionis accipio. quem fraus nulla conposuit, sed ueritas indulgentiae caelestis infudit. denique inter benedictiones sacratissimas computatur, ut tribuat nobis dominus a rore caeli uim uini, olei atque frumenti, cui est honor laus gloria perpetuitas a saeculis et nunc et semper et in omnia saecula saeQui uindemiam colligit uasa prius quibus uinum infunditur
Abbreviated transcription (Latin):
le uentis labentia. alia quȩ leui motu deeu¬
tanturaurarum: In explicabile est singu¬
larium rerum exquirere ꝓprietates. & ueldi¬
uersitates earum manifesta destificatione
distinguere. uel labentes. occucaltasq cãside¬
ficientibus aꝑire documentis. Una nempe
ata eadem est aqua & diuersas plerumq
sese mutat inspecies. aut int̾ arenas flaua
aut incer cautes spumea. aut int̃ nemora
uiridantior. aut int̾ florulenta discolor. aut
int̃ lila falgentior. aut ĩt rosas rucilantior. aut in
gramine liqͥdior. aut in palude tͣbidior. aut ĩ fon¬
te pspicatior. aut ĩmari obscurior assup̃to locorũ¬

Expanded text:
le uentis labentia, alia quae leui motu decule uentis labentia, alia quae leui motu decutiantur aurarum? Inexplicabile est singularum rerum exquirere proprietates et uel diuersitates earum manifesta testificatione distinguere uel latentes occultasque causas indeficientibus aperire documentis. una nempe atque eadem est aqua et diuersas plerumque sese mutat in species: aut inter harenas flaua aut inter cautes spumea aut inter nemora uiridantior aut inter florulenta discolor aut inter lilia fulgentior aut inter rosas rutilantior aut in gramine liquidior aut in palude turbidior aut in fonte perspicacior aut in mari obscurior assumpto locoru
Abbreviated transcription (Latin):
n cunuat ut plus pulchritudms quam tega¬
menti p̃ferat. Eenim brauii uideturopẽm et¬
fingere Pignificans quocl uua int̃ pendentes
seteras fiicus habeat principatũ. qoiidenitos
quodam sadicio naturȩ. sed euident maie¬
dio: imnascitur spẽs. & prerogatiua uictorie.
perumi s habet brauium sinũ. quo & ietorie¬
neen sibi pͣbetur aduers um iniuriaq uer
deris parit̾ imbriumꝙ uiolentiã. & impe¬
Aimentum non affertur ad recipie n umpe
solis calorem. quo cepefacta alitur. colorat
Qaugetur ficulnee quoꝙ folium eque ꝓpe
ut pampinus quadrisida intsem citar
diusione. quod eo clarius uidetur auxilia¬
uennfane nonita ut pampinis ul ora h̃a
uel summitate erispanti. Sienut eiinom si¬
puiln ee folis crassitudo ualidior. ata mnpam¬
pio spẽs elegantior. Crassitado g fopa
maturitate cito sentit. quia q satere eusd
admodum alia rotunda alia longiora. alia
Ferxibilia alia rigidiora sint. alia nullis faci¬

Expanded text:
te tenuatur, ut plus pulchritudinis quam tegute tenuatur, ut plus pulchritudinis quam tegumenti praeferat. Etenim bravii speciem videtur effingere significans quod uua inter pendentes ceteros fructus habeat principatum, cui tacito quodam iudicio naturae, sed euidenti indicio innascitur species et praerogatiua uictoriae. secum igitur habet brabium suum, quo et munimen sibi praebetur aduersum iniurias uel aeris pariter imbriumque uiolentiam et inpedimentum non adfertur ad recipiendum solis calorem, quo tepefacta alitur coloratur augetur. ficulneae quoque folium aeque prope ut pampinus quadrifida rescinditur diuisione, quod eo clarius uidetur quo maane non ita ut pampinus uel ora omni uel summitate crispanti. sicut enim in ficulneae folio crassitudo ualidior ita in pampino species elegantior. crassitudo igitur maturitatem cito sentit, quia et latere uideadmodum alia rutunda, alia longiora, alia flexibilia, alia rigidiora sint, alia nullis faci
Abbreviated transcription (Latin):
netener fructus maturius interirent. Deip
sisetiam in posteriorib dic̃. Belicati mei am¬
bulauerunt uias asꝑas. Quibus infra ait.
Constantes estote fili &e ꝓclamate ad añm
hoceniu solum aduersum om̃s ꝓcellasatq
inuirias inuiolabile degien in penetrabi¬
le tegumentum est.Ubig tener fructus.ibi
erassiora deg mina & munimenta folioꝵ Con¬
tra autem ubi fructus ualidiores. ibi teneno¬
ra folia. ut malus arbor docet. Pomum enim
ualidius. non multo indiget ꝓtectionis
auxilio. Nam ip̃a ꝓtectionis crassioris umbra
noceri plus solet. Nos deniq doceat pampi¬
nus paturȩ gr̃am. & diumȩ sapientiȩ int̃na
mysteria. Uidimus enm ita scissum atq di¬
uisum. ut trium folioꝵ spc̃m uideret ostendẽ
Ita pars media distincta est. ut nisi mferio
ribus herer&e separata spectantib uideret᷑
fu aũr ratio uide᷑ seruata nat̾e. ut et solem fac
media paroenus extenditur. & in ipsa suminita¬

Expanded text:
ne teneri fructus maturius interirent. denique de ne teneri fructus maturius interirent. denique de ipsis etiam in posterioribus dicit: delicati mei ambulauerunt uias asperas, quibus infra ait: constantes estote, filii, et proclamate ad dominum. hoc enim solum aduersum omnes procellas atque iniurias inuiolabile tegimen, inpenetrabile munimentum est. ubi ergo teneri fructus ibi crassiora tegmina et munimenta foliorum; contra autem ubi fructus ualidiores ibi teneriora folia, ut malus arbor docet. pomum enim ualidius non multo indiget protectionis auxilio; nam ipsa protectionis crassioris umbra pomo nocere plus posset. denique doceat nos pampinus naturae gratiam et diuinae sapientiae interna mysteria. uidemus enim ita scissum atque diuisum, ut trium foliorum speciem uideatur ostendere; ita pars media distribus haereret, separata spectantibus videretur. Ea autem ratio videtur servata naturae, ut et solem facilmedia pars ejus extenditur, et in ipsa summita
Abbreviated transcription (Latin):
opus. herbarum potestates noscere. Hinc enĩ
medendi usus in oleuit. Sed ut ad simplicia
poma reuocemus stilum. alia sunt quȩ coqͥn¬
cur sole. alia quȩ & testis & corticib clausa cõ¬
plentur. Mala & pira uuarũ quoq omnia
genera. nuda obiecta sunt soli. Nuces aũt
& cortice. Alitur tam̃ & ip̃e calore solis.
atq nutrit᷑. & quantũ pinee densitate nucle¬
us abscondit᷑. tantũ solis calore nutrit᷑. Quan¬
ta de uide domini prorudentia. ut ubi mol¬
lor hrutus ibi boli densitudo ualicdis tigum̃¬
tum tuendo deferat pomo. quod uidemus in frue¬
du ficulneȩ. Belicatiora itaq: ualidioribus muni¬
enda sunt. ut et ce ipse dominus ꝑ iheremiam
docet aicens. Sicut ficus istas bonas recognoseĩ
transsotos iuda quos emisi deloco isto in terram
chaldeoꝵ in bona. & confirmabo oculos suꝑ il¬
los in bona. Tanquam delicatos enim tielut
quodam miscdiȩ suȩ ualidior sepsit tegniine

Expanded text:
opus herbarum potestates noscere; hinc enim opus herbarum potestates noscere; hinc enim medendi usus inoleuit. poma revocemus stylum, alia sunt quae coquuntur sole, alia quae testis aut corticibus clausa complentur. Mala et pyra, uvarum quoque genera omnia nuda objecta sunt soli: nucis autemta opertus et cortice, alitur tamen et ipse calore solis atque nutritur; et quantum pineae densitate nucleus absconditur, tantum solis calore nutritur. 59. Quanta deinde Domini providentia, ut ubi mollior fructus, ibi folii crassitudo validius tegumentum tuendo deferat pomo, quod videmus in fructu ficulneae. Delicatiora itaque validioribus munienda sunt, ut et ipse quoque Dominus per Hieremiam docet, dicens: Sicut ficus istas bonas recognoscam translatos Juda, quos emisi de loco isto in terram Chaldaeorum in bona, et confirmabo oculos meos super illos in bona . Tamquam delicatos enim velut quodam misericordiae suae ualidiori saepsit tegmine,
Abbreviated transcription (Latin):
quaslibet egritudines passionũ: Nemogͥ po¬
situs uel in adolescentie uł intemꝑantie lubrico
de sui conuersione desperet.Ligna plerumq
in meliores conuertunt᷑ iisus. & non possunt
hominũ corda mutari. Docuimus non solũ
int̃ diuersi generis arbores esse fructuũ diuersita¬
tes. sed plerumq in eadem specie arborum cõpug¬
uare sibi fructus. Alia enim species masculorum
uarietatum spetiem. grãmq pomoꝵ singulo¬
rum quoq utilitatem fructuũ succoꝵq ꝓprie¬
tatem. quȩ cuiq rei apta uideant᷑. quemad¬
modum egris uisceribus hominũ amariora
poma medicent᷑ & inflationẽ asꝑitatẽq inte¬
riorem temꝑent. quemadmodum rursus hu
na antiquior quȩ herbis curare consueuit &¬
sucis. nec ulla firmior sanitas. quam quȩ salu¬
turam docemur. quia sola nobis esea medi¬
cina est. Herbiscerte ulcera aꝑta claudun¬
tur. herbis curant᷑ int̾na. idõq medicoꝵ est

Expanded text:
quaslibet aegritudines passionum ? nemo ergo poquaslibet aegritudines passionum ? nemo ergo positus uel in adulescentiae uel intemperantiae lubrico de sui conuersione desperet. ligna plerumque in meliores uertuntur usus: non possunt hominum corda mutari ? docuimus non solum inter diuersi generis arbores esse fructum diuersitates, sed plerumque in eadem specie arborum conpugnare sibi fructus. alia enim species masculorum,uarietatem, speciem gratiamque pomorum, singulorum quoque utilitatem fructuum sucorumque proprietatem, quae cuique rei apta uideantur, quemadmodum aegris uisceribus hominum amariora poma medicentur et inflationem asperitatemque interiorem temperent, quemadmodum rursus umona antiquior, quae herbis curare consueuit et sucis, nec ulla firmior sanitas quam quae lturam docemur quia sola nobis esca medicina est. herbis certe ulcera aperta clauduntur, herbis curantur interna ideoque medicorum est
Abbreviated transcription (Latin):
tructum afferre non postunt. mei congrins
ꝑitorum remediis excolant᷑. Plerumq euanes
cit succus int̾ior. & foris spes eius pulchra pre¬
denditur. Quȩ non immerito comꝑat᷑ eccłie.
ut habeas in canticis ad eccłiam dictum. Ut
cortex mali punici genȩtuȩ. & infra. Si floru¬
it uitis floruerunt malogranata. Eccł̃ia enĩ
bonum dĩ fulgorem confessionisq p̃tendit.
tot marcirum sanguine speciosa & quod ẽ ampliꝰ
xp̃i cruore docata. simulplurimos intrase fruc¬
tus usu istius pomi subuna munitione conser¬
uans. & uircutum multa negocia complec¬
tens. Sapiens enim spũ. celat negocia. Amig¬
dalis quoq hocgenere medicari feruntor
agricolȩ uͭ examaris dulces fiant fructus. ut
terebrent radicẽ arboriᷤᷤ.⁊ ĩ medio inserant sur¬
ci amaritudo deponit᷑. Ergo si agri cultura
conuertit stirpium qualitates. non nestudia
doctrinȩ & disciplinȩ atcentio. initigare posst̃

Expanded text:
fructum adferre non possunt, nisi congruis fructum adferre non possunt, nisi congruis peritorum remediis excolantur, plerumque sucus uanescit interior et fonsforis species eius pulchra praetenditur. quae non inmerito conparatur ecclesiae, ut habes in Canticis ad ecclesiam dictum: ut cortex mali Punici genae tuae et infra: si floruerit uitis, floruerint mala granata. ecclesia enim bonum fidei fulgorem confessionisque praetendit tot martyrum sanguine speciosa et quod est amplius Christi cruore dotata, simul plurimos intra se fructus usu istius pomi sub. una munitione conseruans et uirtutum multa negotia conplecteosconplectens; sapiens enim spiritu celat negotia. amygdalis quoque hoc genere medicari feruntur agricolae, ut ei amaris dulces fructus fiant, ut terebrent eius radicem arboris et in medium inserant surci amaritudo deponitur. ergo si agricultura conuertit stirpium qualitates, nonne studia doctrinae et disciplinae adtentio mitigare possunt
Abbreviated transcription (Latin):
grossis arboris aggrestis alligatis ad illam fera
deforent remedia lapsuros. Quo admonemur
uelut quodam enigiate naturȩ. non refu¬
gere eos qui a nr̃a fide & consortio separati st̃.
co quod & gentilis qui fuerit acquisitꝰ. quo gra¬
uior fuerit assertor erroris. eo uehementior pos¬
se cominuta opinione contulerit. maxime si
habeat ali quod directum naturȩ. ut uiuida
possit eius eẽ essentia. si adminiculet᷑ ei atten¬
tio sobrietatis. obseruantia castitatis. d fun¬
de gͦ circa studium tuum: ut similitudinem
fructifere illius ficus. de presentia & coniune¬
tione agrestis illius arboris tuam possis cor¬
roborare uirtutem. Ita enim tua nec dissol¬
uetur intentio: & diligentiȩ fructus et
gr̃e conseruabit᷑. Quam multa sunt au¬
dem que doceant naturalem duriciam
posse diligentiȩ studio temperari. quibus
affert cultus ruralis exemplũ. Nam
plerumq eico florent malogranata. et

Expanded text:
grossis arboris agrestis alligatis ad illam feracgrossis arboris agrestis alligatis ad illam feracdeforent remedia, lapsuros. quo admonemur uelut quodam aenigmate naturae non refugere eos qui a nostra fide et consortio separati sint, eo quod et gentilis, qui fuerit adquisitus, quo grauior fuerit adsertor erroris, eo uehementior posse commutata opinione contulerit, maxime si habeat aliquod directum naturae, ut uiuida eius possit esse sententia, si adminiculetur ei adtentio sobrietatis, obseruantia castitatis. profunde ergo circa eum studium tuum, ut similitudine fructiferae illius ficus de praesentia et coniunctione agrestis illius arboris tuam possis conroborare uirtutem. ita enim tua nec dissoluetur intentio et diligentiae fructus et gratiae reseruabitur. quam multa sunt autem quae doceant naturalem duritiam posse diligentiae studio temperari, quibus affert cultus ruralis exemplum. nam plerumque cito florent mala granata et
Abbreviated transcription (Latin):
in pomis est. discretio etiam sexus in arboribꝰ. Nam
uideas palmam quedactilos geuerat. plerumꝙ
reclinantẽ ramos suos & subiciente. & concupis¬
centiȩ atq amplexus spetiem p̃tendentẽ. ei arbo¬
ri quam marem palmam appellant puerirus¬
ticoꝵ. Illa gͦ palia feminea est. & sexum suum
subiectionis spetie conficetur. Unde cultores
locorum eius p̃iaciunt ramis eius. dactiloꝵ uł
palmitum semina masculoꝵ. quibus illi femi¬
nee arbori uelut quidam sensus ꝑfunctionis in¬
funditur. & expetiti concubitus gr̃a rep̃sentan¬
tur. quo munere donata rursus erigitur. et
eleuat ramos suos. & in ueterem statum comã
suam rursum attollit. De ficu quoq eadẽopinioẽ.
ideoq pleriq scdm domesticam & fructiferam
ficum agrestem ficulneam ferunt᷑ inserere. eo
quod cito fructus fecundȩ illius & domesticȩ fi¬
cus. uel aura temptati aliqua. uł estu defluere
ferant᷑ in t̾ram. Unde ignari huius remedii.

Expanded text:
in pomis, est discretio sexus in arboribus. nam in pomis, est discretio sexus in arboribus. nam uideas palmam, quae dactulos generat, plerumque inclinantem ramos suos et subicientem et concupiscentiae atque amplexus speciem praetendentem ei arbori, quam marem palmam adpellant pueri rusticorum. illa ergo palma feminea est et sexum suum subiectionis specie confitetur. unde cultores lucorum praeiaciunt ramis eius dactulorum uel palmitum semina masculorum, quibus illi femineae arbori uelut quidam sensus perfunctionis infunditur et expetiti concubitus gratia praesentatur. quo munere donata rursus erigitur et eleuat ramos suos et in ueterem statum comam suam rursus adtollit. de ficu quoque eadem est opinio ideoque plerique secundum domesticam et fructiferam ficum agrestem ficulneam feruntur inserere, eo quod cito fructus fecundae illius et domesticae ficus uel aura temptati aliqua uel aestu defluere ferantur in terram. unde gnari huius remedii
Abbreviated transcription (Latin):
exuitur suis. neum quã spei tuȩ dissimula¬
tione nuderis. sed semꝑ cib ꝑfidem ger¬
minet spes salutis. Quid ego enumerem
quanta uarietas arboꝵ. quam diuersus
in singulis & pulcher ornatus. quam patu¬
le fagi. quam ꝓcere abietes. quam comantes
pinus. quam umbrose ylices. quam ppłiui
ui coloris. quam numerosa & rediuia cas¬
tanea. quȩ simul ut excisa fuerit tanqm
modum in arboribus ipsis etas aut semilis aut
nouella dep̃henditur. iunoribus enim exiliores
raini. antiquioribus ualidiora & nodosa sunt
brachia: illis folia leuigata atq diffusa. istis
contra rariora & asꝑa sunt. Etiam arbores quȩ
semli & emortua radicesunt. successionẽ sui si
forte cedantur reparare non nouerunt. alie qͥb
aut iuuentas uiret. aut natura fecundior est.
quibus excisi o lucro potius quã detrimendo fit.
ut ꝑplures sui rediuiua successione renouent᷑
heredes. Est etiam quod mireris in ipsis.Sexus

Expanded text:
exuitur suis, ne umquam spei tuae dissimulaexuitur suis, ne umquam spei tuae dissimulatione nuderis, sed semper tibi per fidem germinet spes salutis. quid ego enumerem quanta uarietas arborum, quam diuersus in singulis et pulcher ornatus, quam patulae fagi, quam procerae abietes, quam comantes pinus, quam umbrosae ilices, quam populi bicolores, quam nemorosa et rediuiua castanea, quae simul ut excisa fuerit, tamquam modum in arboribus ipsis aetas aut senilis aut nouella deprehenditur; iunioribus enim exiliores rami, antiquioribus ualidiora et nodosa sunt brachia, illis folia leuigata atque diffusa, istis contractiora et aspera. sunt etiam arbores, quae senili atque emortua radice successionem sui, si forte caedantur, reparare non nouerint, aliae, quibus aut iuuentas uiret aut natura fecundior est, quibus excisio lucro potius quam ullo detrimento sit, ut per plures sui rediuiua successione renouentur heredes. I Est etiam, quod mireris, ipsis sexsus
Abbreviated transcription (Latin):
tenebo altitudines eius. quȩ eminent. iam
uidens ubi & sperans. quod ad eius altitudinẽ
possit ascendere. & scientiȩ summitatẽ dicit
ascendam in palmam. ut omnia relinquat
inferiora & ad suꝑiora conscendat. ad brauiũ
Suauis enim uirtutis fructus est. Populus quqq
coronis arbor umbros a uictricib. & salixlen¬
ta uitibus habilis uinciendis. quid aliu d
mistice declarant. nisi bona eẽ xp̃i uincula
quȩ nocere non soleant: Uincula gratiȩ
uicula caritatis. ut unusquisq sus uin¬
culis glorietur. sicuc gloriabat᷑ ⁊ paulus di¬
cens. Paulus uinctus ihu xp̃i. His ligatus
uingulis dicebat. Quis nos separabit a cari
caritatis. His ligatus uinculis etiam dausd
ait. In salicibus in medio eius suspendim
org ana nr̃a. B̾uxus quoq elementoꝵ apiei¬
bus utilis exprimendis. leui mat̾ia usum
manus pucrilis informat. Undeait sẽpta.
Scribe in buxo. Simulut ammoneat te ip̃a
matia quȩ semꝑ uiret: nec umquã foliis

Expanded text:
tenebo altitudines eius. quae eminentiam tenebo altitudines eius. quae eminentiam uidens uerbi et sperans quod ad eius altitudinem possit ascendere et scientiae summitatem dicit: ascendam in palmam, ut omnia relinquat inferiora et ad superiora contendat, ad brabium suauis enim uirtutis est fructus. populus quoque coronis arbor umbrosa uictricibus et salix lenta uitibus habilis uinciendis quid aliud mystice declarant nisi bona esse Christi uincula, quae nocere non soleant, uincula gratiae, uuarum caritatis, ut unusquisque suis uinculis glorietur, sicut gloriabatur et Paulus dicens : Paulus uinctus Iesu Christi? his ligatus uinculis dicebat: quis nos separabit a caritcaritatis. his ligatus uinculis etiam Dauid ait: in salicibus in medio eius suspendimus organa nostra. buxus quoque elementorum apicibus utilis exprimendis leui materia usum manus puerilis informat, unde ait scriptura: scribe in buxo, simul ut admoneat te ipsa materia, quae semper uiret nec umquam foliis
Abbreviated transcription (Latin):
dorem fidei confeslionis decorem. iusticie pul¬
ut dicatur tibi. Uxor tua sicut uitis habundan̾
in lateribus domustuȩ. eoquod reclundantiã
uitis fructiferȩ. copiose munere lib̾alitatis imi¬
teris. Sed quid ego insola uite immoror.cum
omnia arborum genera utilia sint. alra ad
fructum nata. alia ad usum data: Nam &qu¬
busnon est fructus ubior. tamen ufus p̃ciosior
est.Cedrus suspendendis dectorum apta culm¬
nibus. eo quod huiusmodi materies. & ꝓcera
sit spaciis. nec onerosa parietibus. Lacunars¬
bus quoq comendisq fastigus habilis est
eyprecsꝰ. Und eccłia dicit in canticis. Trabes
domorum m̃oꝵ cedri. lacunaria nr̃a chprecsi. in his
ẽẽ declarans decora sui ornamenta fastigii. quȩ
quasi crabes uerticem ȩccłiȩ sua uirtute sustine¬
ant & fastigium enis exornent. Laurus ⁊ palma
insigne uictoriȩ. Lauro uictorum capita coro¬
nantur. palma manus uictricis ornatus est.
Sinde & eccł̃ia ait. Dixi ascendam in palmam

Expanded text:
dore fidei, confessionis decore, iustitiae pulut dicatur tibi: uxor tua sicut uitis abundans in lateribus domus tuae, eo quod redundantiam uitis fructiferae copiosae munere liberalitatis imiteris. Sed quid ego in sola uite immoror, cum omnia genera arborum utilia sint ? alia ad fructum nata, alia ad usum data. nam et quibus non est fructus uberior tamen usus pretiosior est. caedrus suspendendis tectorum apta culminibus, eo quod huiusmodi materies et procera sit spatiis nec onerosa parietibus. lacunaribus quoque comendisque fastigiis habilis est cypressus. unde et ecclesia dicit in uocauerit: trabes domorum nostrarum caedri, lacunaria nostra cypressi, in uolantes esse declarans decora sui ornamenta fastigii, qui quasi trabes uerticem ecclesiae sua uirtute sustineant et fastigium eius exornent. laurus et palma insigne uictoriae: lauro uictorum capita coronantur, palma manus uictricis ornatus est. unde et ecclesia ait: dixi, ascendam in palmam,
Abbreviated transcription (Latin):
cium rerum inuisibiliũ. & quoddam argumentũ
eoꝵ quȩ non uident᷑. ut est illud ꝓpħicum. celi e¬
narrant głam d̃i. & oꝑa manuũ eius annurtiat
firmamentũ. quod secutus apl̃s aliis uerbis in e¬
andem conclusit sententiã dicens. quia inuisi¬
bilia eius ꝑ ea quȩ facta sunt intellegunt᷑. Aucto¬
rem enim angeloꝵ & dominationũ & potestatũ.
facile intelligimus eũ. qui momento imꝑiisui
aut causis donauit habere substantiã. Est enim
hic munqus diuinȩ specimen oꝑationis: qr dũ
opus uidetur p̃fertur oꝑator. Namq ut istarũ
arctium alie sunt actuose quȩ sunt in corpis motu.¬
sit spectantib ł audientib. Alie theon e q̃uigorẽ
m̃tis exereeant. aliȩ huiꝰmõi. ũ cessante qͦ oꝑatioĩs offi¬
cio oꝑi munꝰ apꝑeat. ui edificatio atq textara q̃ etiã
tacente artifice ꝑiciam eius ostendant. ut oꝑatori
oꝑis sui testimonium suffraget᷑. similiter etiam

Expanded text:
cium rerum invisibilium, et quoddam argumentum cium rerum invisibilium, et quoddam argumentum eorum quae non videntur, ut est istud propheticum: Coeli enarrant gloriam dei et opera manuum eius adnuntiat firmamentum. quod secutus apostolus aliis uerbis in eandem conclusit sententiam dicens: quia inuisibilia eius per ea quae facta sunt intelleguntur. auctorem enim angelorum et dominationum et potestatum facile intellegimus eum qui momento imperii saut causis donauit habere substantiam. est enim hic mundus diuinae specimen operationis, quia dum opus uidetur, praefertur operator. namque ut istarum artium aliae sunt actuosae, quae sunt in corporis motuuigorem mentis exerceant, aliae huiusmodi, ut cessante quoque operationis officio operis munus adpareat, ut aedificatio atque textura, quae etiam tacente artifice peritiam eius ostendant, ut operatori operis sui testimonium suffragetur: similiter etiam
Abbreviated transcription (Latin):
est. & finis. quia nemo ultra ipsum. & scd̾m eugłm
hominum genus uias dñisequi: & oꝑari oꝑa dñi.
In hoc gͦ principio id est in xp̃o fecit d̃s̃ celum & t̾ram.
& ipse est primogenitus creaturefuȩ. siue quia an¬
te omnem creaturam. siue quia sanctꝰ. quia pri¬
mogenit sẽi sunt ut primogenitus isrł. ñ quia
ante omnes. s quia sanctior cet̃is. Sanctus aũt do¬
minus supra omnem creaturã. & scd̃m corporis
susceptionẽ. quia solus sine pec̃o. solussine uanitate.
etiam intelligere. in pͥncipio fecit d̾s eȩlũ et terrã.
id est ante tempus. sicut inicrũ uiȩ nondũ uia. et
inicium domus ñdũ domꝰ. Deniq alii dixerure in
cephaleo quasi in capite. quo significat᷑ in breui.
& in exiguo momento summa oꝑationis imple
latine summam oꝑis. quia rerum uisibiliũ sum¬
ma cęlum & t̾ra est. quȩ non solum ad mundi
huius spectare uidentur ornatũ. s etiam ad indi¬

Expanded text:
et finis, quia nemo ultra ipsum: et secundum Saet finis, quia nemo ultra ipsum: et secundum Sahominum genus vias Domini sequi, et operari opera Dei. In hoc ergo principio id est, in Christo, fecit Deus coelum et terram; Et ipse est primogenitus totius creaturae, sive quia ante omnem creaturam; sive quia sanctus, quia primogeniti sancti sunt, ut primogenitus Israel, non quia ante omnes, sed quia sanctior caeteris. Sanctus autem Dominus supra omnem creaturam et secundum corporis susceptionem; quia solus sine peccato, solus sine vanitate. ssumus etiam intelligere: In principio fecit Deus coelum et terram; id est, ante tempus: sicut initium viae nondum via, et initium domus nondum domus. Denique alii dixerunt, ἐν κεφαλαίῳ quasi in capite, quo significatur in brevi et in exiguo momento summa operationis implLatine quasi summam operis; quia rerum visibilium summa coelum et terra est, quae non solum ad mundi hujus spectare videntur ornatum, sed etiam ad indi
Abbreviated transcription (Latin):
cens. Abrenuncio tibi diabole ⁊ angłistuis & oꝑi¬
bustuis. ⁊ imꝑustuis. nec iam seruiet ei uł t̾reniꝰ
huius corꝑis passionib uel deprauatȩ mentis
erroribus. qui demersa ommi malicia. uice plũ¬
bi bonis oꝑibus dextera leuaq munitꝰ in offenso
scłihuius freta studet uestigio transire. In libro
Inicium nationũ amalech. & semen eiꝰ ꝑibit.
& utiq non omniũ nationũ primus  amalech
sed quia ꝑ int̃pretati onẽ amalech rex accipitur
ini quorũ. iniqui aũt om̃s gentes sunt. uide ne prin
ꝑibit. Semen aũt eius impii & infideles sunt. quib
ait dominus. Uos ex patre diabolo estis. Est etiam
micium mysticum ut illudest. Ego sum primus
& nouissimus inicrum & finis. & illud in eugłio
p̃cipue. quod int̾rogat᷑ dñs quis esset respondie.
Inicium qui et loquor uob̃. Qui uere & scd̃m
diuinitatẽ est inicium omniũ. quia nemo ante ipsũ

Expanded text:
cens: abrenuntio tibi, diabole, et opericens: abrenuntio tibi, diabole, et operibus tuis et imperiis tuis. nec iam seruiet ei uel terrenis huius corporis passionibus uel deprauatae mentis erroribus qui demersa omni malitia uice plumbi bonis operibus dextra laeuaque munitus inoffenso saeculi huius freta studet uestigio transire. in libro initium nationum Amalech et semen eius peribit. et utique non omnium nationum primus est Amalech, sed quia per interpretationem Amalech admoneat accipitur iniquorum, iniqui autem gentes sunt, uide ne princperibit. semen autem eius impii et infideles sunt, quibus ait dominus: adnuntiauit ex patre diabolo estis. ► Est etiam initium mysticum, utillud est: ego sum primus et nouissimus, initium et finis et illud in euangelio praecipue, quod interrogatus dominus quis esset Initium, quod et loquor vobis . Qui vere et secundum divinitatem est initium omnium, quia nemo ante ipsum;
Abbreviated transcription (Latin):
ribus auris foueri. Neq enim possent tenera
rerum exordia. aut asꝑioris labor̃ẽ colerare fri¬
goris. aut torrentis estus in uiriam sustinere.
Simul illud aduertere licet quia iure concur¬
rit: ut eo tempore uideat᷑ in hanc generationẽ
atq in hos usus in gressus tributus. quo tp̃re
ex hac generatione in regenerationẽ legitimꝰ
ẽ transitꝰ. Siquidem uerno cp̃re filii isr ł
egyptum reliquerunt. & ꝑ mare transiert̃
baptitati in nube ⁊ mari. ut apłs dixit.  eo
tempore domini quot annis ihu xp̃i pascha
celebrattr. hoc est animarum transit᷑ a uicie
Ad uirtutem. a passionibus carnis ad gr̃am
sobretatẽq mentis. a maliciȩ nequitieꝙ
fermento ad ueritatẽ & sinceritate. Regeni¬
ratis eusp dicit᷑. Mensis hic uobis in icium
mensium. prumus est uobis i inensiꝰ anni.
Perelinquit enum & de serit qui abluit᷑ inceligi¬
bilem illum pharaonẽ. principem istiꝰmundi di¬

Expanded text:
ribus auris fouenfoueri. neque enim possent tenera ribus auris fouenfoueri. neque enim possent tenera rerum exordia aut asperioris laborem tolerare : frigoris aut torrentis aestus iniuriam sustinere. simul illud adhinnire licet, quia iure concurrit, ut eo tempore uideatur in hanc generationem atque in hos usus ingressus tributus, quo tempore ex hac generatione in regenerationem legitimus est transitus, siquidem uerno tempore filii Istrahel Aegyptum reliquerunt et per mare transierunt, baptizati in nube et in mari, ut apostolus dixit, et eo tempore dcelebratur, hoc est, animarum transitus a vitiis ad virtutem, a passionibusobrietatemque mentis, a malitiae nequitiaeque fermento ad ueritatem et sinceritatem. regeneratis itaque dicitur: mensis hic uobis initium mensuum, primus est uobis in mensibus anni. derelinquit enim et deserit qui abluitur intellegibilem illum Pharao, principem istius mundi, di
Abbreviated transcription (Latin):
uices surgerent. atq in inicio euiusq an ni.
ꝓduceret terra noua seminũ germina. quo pri¬
mo dominus d̾s dixerat. germinet t̾ra herrã
herbafeni & lignũ fructiferũ in qͦ nobis e mode¬
ratiõis ꝑꝑetuȩ diuna ꝓuidentia ⁊ celeritas t̾rȩ
germinantis. adestimationem uernȩ suf.¬
fragatus estatis. Nam et si qͦcũq tẽꝑe & deo
iubere promptum fuit. & terrenȩ obedire
naturȩ. ut int̃ hybernas glacies & hẏemales
prumas celestis imꝑii fotu germinans terra
fetum ꝓduceret. non erat tamen dispositiõis
ȩt̃nȩ rigidostricta gelu. in uirides subito fruc¬
tus laxare arua. atq horrentibus pruinis
florulenta miscere. Eigo ut ostenderet scͥptura
ueris tempora in constitutione munch. ait. m̃sis
hic uobis inicium mensium. primus ẽ in mensibꝰ
anni: primum mensem uernum tempus appel¬
lans. Decebat enim principiũ anni principrũ
ẽẽ generationis. & ipsam generationẽ mollio¬

Expanded text:
uices surgerent atque initio cuiusque anni uices surgerent atque initio cuiusque anni produceret terra noua seminum germina, quo primum dominus deus dixerat: germinet terra herbam herbam faeni et lignum fructiferum, in quo nobis et moderationis perpetuae diuina prouidentia et celeritas terrae germinantis ad aestimationem uernae suffragatur aetatis. nam etsi quocumque tempore et deo iubere promptum fuit et terrenae oboedire naturae, ut inter hibernas glacies et hiemales pruinas caelestis imperii fotu germinans terra fetum produceret, non erat tamen dispositionis aeternae rigido stricta gelu in uirides subito fructus laxare arua atque horrentibus pruinis florulenta miscere. ergo ut ostenderet scriptura ueris tempora in constitutione mundi, ait: mensis hic uobis initium mensuum, primus est uobis in mensibus anni, primum mensem uernum tempus adpellans. decebat enim principium anni principium esse generationis et ipsam generationem mollio
Abbreviated transcription (Latin):
& terram fecit. Si uͦ ad fundamentũ referas.
principium t̾re fundamentum ẽẽ legisti. dicen¬
te sapientia quando forcia faciebat fund amenta
cipium disciplinȩ sicut est illud imnicium̃ sapi¬
entiȩ timor dñi. q̃m qui timet dñm declinat erro¬
rem. & ad uirtutis semitam uias suas diriget.
Nisi enim quis timuerit dm: non potest renun¬
ciare peccato. Quod eque etiam deillo possumꝰ
acciꝑe. mensis hic inicium mensiũ uobis erit.
quamuis & de tempore istud accipiat᷑. quia de
pascba dñi loquebat᷑. quod ueris inicio celebrat᷑
In hoc gͦ principio mensiũ cȩlũ & terram fecit.
quod in de mundi capi oportebat exordium. ubi
erat oportuna omnibus uerna temꝑies. Unde
& annus mun di imaginẽ nascentis expressit.
ut post hybernas glacies atq byemales caligi¬
nes. serenior solito. uerni demporis splendor elu¬
ceat. Bedit gͦ formam futuris annoꝵ curricu¬
lis. mundi primus exortus. ut ea lege annoꝵ

Expanded text:
et terram fecit. si uero ad fundamentum referas, et terram fecit. si uero ad fundamentum referas, principium terrae fundamentum esse legisti dicente sapientia: quando fortia faciebat fundamenta tcipium disciplinae, sicut est illud: initium sapientiae timor domini, quoniam qui timet dominum declinat errorem et ad uirtutis semitam uias suas dirigit. nisi enim quis timuerit deum, non potest renuntiare peccato. quod aeque etiam de illo possumus accipere: mensis hic initium mensuum erit uobis, quamuis et de tempore istud accipiatur, quia de pascha domini loquebatur, quod ueris initio celebratur. in hoc ergo principio mensuum caelum et terram fecit, quod inde mundi capi oportebat exordium. ubi erat oportuna omnibus uerna temperies. unde et annus mundi imaginem nascentis expressit, ut post hibernas glacies atque hiemales caligines serenior solito uerni temporis splendor eluceat. dedit ergo formam futuris annorum curriculis mundi primus exortus, ut ea lege annorum
Abbreviated transcription (Latin):
fundamentum. quomͦ in edificanda domo ini¬
cium fundamentum ẽ. Principium quoq et
conuersationiᷤᷤ et depratiationis dici posse. scͥp¬
turarum cognoscimus auctoritate. Est & prin¬
cipium artis ars ipsa. ex qua artificum diuer¬
sorum deinceps cepit oꝑatio. Est etiam princi¬
piumbonoꝵ oꝑum finis optimus. ut miscdiȩ
principium ẽ. do placere quod facias. Et enim
ad conferendum hominibus subsidiũ maximi
ꝓuocamur. Est etiam uirtus diuina: que hac
exprimitur appellatione. Ad tempus refert᷑
si uelis dicere in quo tpr̃e fecit d̃s celum & terrã
id est in exordio munchi. quando fieri cepit. sic̃
ait sapientia. cum pararet cȩlos cum illo eram
ad numerum aũt si referas. ita conuenit ut ac¬
cipias. In primis fecit deus cȩlum & terrã. deinde
colles regiones fines in habitabiles. Uel sic. an¬
te reliquas uisibiles creaturas. diem. noctẽ. lig¬
na fructifera. animantiũ diuersa genera. cȩlũ

Expanded text:
fundamentum, quomodo in adcurrit domo inifundamentum, quomodo in adcurrit domo initium fundamentum est. principium quoque et conuersionis et deprauationis dici posse scripturarum cognoscimus auctoritate. est et principium artis ars ipsa, ex qua artificum diuersorum deinceps coepit operatio. est etiam principium bonorum operum finis optimus, ut misericordiae principium est deo placere quod facias; etenim ad conferendum hominibus subsidium maxime prouocamur. est etiam uirtus diuina, quae hac exprimitur adpellatione. ad tempus refertur, si uelis dicere in quo tempore deus fecit caelum et terram, id est in exordio mundi, quando fieri coepit, sicut ait sapientia: cum pararet caelos, cum illo eram. ad numerum autem si referamus, ita conuenit, ut accipias: inprimis fecit caelum et terram, deinde colles regiones fines inhabitabiles uel sic: ante reliquas uisibiles creaturas, diem noctem ligna fructifera animantium genera diuersa, caelum
Abbreviated transcription (Latin):
testises. Nã & si sensum subter fugit ueritat᷑e
non subruit. Quȩ autẽ iniciũ habent. ꝙfinẽ
habent. u qͣb finisdat᷑ miciũ datũ ꝯstat. finẽ aũ
mundi fucurũ ipse saluator docet in eugłio di
cens. Preterit enim figura huius mundi. & cȩlũ
& terra preteribunt. & infra. Ecce ego uob̾cũ
scłi. Quomͦ gͣ coet̾nũ dõ mundum asserunt. et
creatori omniũ sociant. atq equalem ẽẽ dispu¬
tant creaturã. corpusq mat̾iale mundi. inui¬
sibili illi atq maccessibili nature diuinȩ
coniungendũ putant. cum p̃sertim scdm su¬
am sententiam non possint negare. qͣm cuius
partes corruptioni & mutabilitati subiacent.
huius necesse ẽ unu̾sitatẽ hẏsdem passionibus
quibus ꝓpriȩ eius porciones sunt obnoxiȩ subia¬
cere: Principium gͥ ẽẽ docet. qui dicit. In pͥn¬
cipio fecit ds̃ celum et terram. Principium gͥ
ad tempus refertur aut ad numerum. aut ad

Expanded text:
testis es. nam etsi sensum subterfugit, ueritatem testis es. nam etsi sensum subterfugit, ueritatem non subruit. quae autem initium habent et finem habent et quibus finis datur initium datum constat. finem autem mundi futurum ipse saluator docet in euangelio suo dicens: praeterit enim figura huius mundi et caelum et terra praeteribunt etinfra: ecce ego uobiscum mundi. quomodo ergo coaeternum deo mundum adserunt et creatori omnium sociant atque aequalem esse disputant creaturam corpusque materiale mundi inuisibili illi atque inaccessibili naturae diuinae coniungendum putant, cum praesertim secundum suam sententiam non possint negare quoniam cuius partes corruptioni et mutabilitati subiacent, huius necesse est uniuersitatem isdem passionibus quibus propriae portiones eius sunt obnoxiae subiacere? ! Principium igitur esse docet qui dicit: in principio fecit deus caelum et terram. principium aut ad tempus refertur aut ad numerum aut ad
Abbreviated transcription (Latin):
tia extenait celum. & multitudinẽ aquȩ in cȩlo.
& alibi. Infatuatus est homo abscientia sua.
Qui enim corruptibilia mundi sequit᷑. & ex his
putat quod diuinȩ possit nature comp̃hendere
ueritatẽ. quomͦ non infatuat᷑ uersutȩ disputa¬
tionis astucia: Cum gͦ tot oracula audias qui¬
bus testificatur ds̃ quod fecerit mundũ. nol eũ
muñdũs ẽe dicat᷑ nt principiũ euus nullũ ui¬
deatur extare. E cum intonat quasi in circui¬
tu omnia commouent᷑. ut unde incipiat ubi
desinat non facile comp̃hendas: quia circuitꝰ
principium sensu colligere impossibile habe¬
tur. Neq enim spere potes iniciũ repperire.
uel unde ceꝑit globus lunȩ uel ubi desinat.
ñ cepitaut neqͣꝗͣdesinet. Sꝯ ip̃e circuitũ ł attͣm̃to
uł gͣphioducas: ł centro expͥmas. unde ceꝑis aut
uͥdesieris int̾uallo int̃pbsito. ñ facile uł ocłis allige.
⁊ m̃te repetes & tam̃cepisse & desiuisse te ip̃e tͥ

Expanded text:
tia extendit caelum et . multitudinem aquae in caelo. tia extendit caelum et . multitudinem aquae in caelo. et addidit: infatuatus est homo ab scientia sua. qui enim corruptibilia mundi sequitur et ex his putat quod diuinae possit naturae conprehendere ueritatem quomodo non infatuatur uersutae disputationis astutia? Cura ergo tot oracula audias, quibus testificatur deus quod fecerit mundum, noli eum mundus esse dicatur, ut principium eius nullum uideatur extare. et cum intonat, quasi in circuitu omnia commouentur, ut unde incipiat, ubi desinat non facile conprehendas, quia circuitus principium sensu colligere inpossibile habetur. neque enim sphaerae potes initium repperire uel unde coeperit globus lunae uel ubi desinat mnon coepit aut nequaquam desinet. si ipse circuitum uel atramento uel graphio ducas uel centro exprimas, unde coeperis aut ibi desieris interuallo interposito non facile uel oculis colliges uel mente repetes: et tamen et coepisse et desiuisse te ipse tibi
Abbreviated transcription (Latin):
ciũ õib dedit. ut q̃ñerant eẽ inciperent. Non mi¬
rum si ds̃ qui omnia uirtute sua continet. et
in comp̃hensibili ma iestate uniuersa complect¬
tur. fecit hȩc quȩ uidentur: eum illa fecerit que non
uident᷑. In uisibia aũt his quȩ uident᷑ pociora esse
quis neget. cum ea quȩ uidentur temporalia sint.
et̃na aũt quȩ non uident᷑: quis dubitet qd deys
hȩc fecerit. qui ꝑ ꝓpħam locutus ait. Quis men¬
sus est manu aquã. & cęlum palmo. & uniuer¬
sam terram clausa manu: quis statuit montes
in libra. & rupes in stadera. & nemora in uigo:
quis cognouitsensũ domini. aut quis consiliariꝰ
eius fuit. uł quis instruxit eũ: de quo etiã alibi legi¬
mus. Qui tenet circuitum derre. & terrã uelut nichi¬
lum facit. & ieremias ait. Bii qui nonfecerunt ce¬
lum & terram ꝑibunt a t̾ra. & de sub cȩlo isto.
Dominus qui fecit terram in uirtute sua. et
correxit orbem insapientia sua. & in sua pruden¬

Expanded text:
itium omnibus dedit, ut quae non erant esse inciperent. non minim si deus, qui omnia uirtute sua continet et inconprehensibili maiestate uniuersa conplectitur, fecit haec quae uidentur, cum etiam illa fecerit quae non uidentur. inuisibilia autem his quae uidentur potiora esse quis neget, cum ea quae uidentur temporalia sint, aeterna autem quae non uidentur? quis dubitet quod deus haec fecerit, qui per prophetam locutus ait: quis mensus est manu aquam et caelum palmo et uniuersam terram clausa manu? quis statuit montes in libra et rupes in statera et nemora in iugo? quis cognouit sensum domini aut quis consiliarius ei fuit uel quis instruxit eum? de quo etiam alibi legimus quia tenet circuitum terrae et terram uelut nihilum fecit. et Hieremias ait: dii qui non fecerunt caelum et terram peribunt a terra et desub caelo isto. dominus qui fecit terram inuirtute sua et correxit absoluit sapientia sua et in sua pruden
Abbreviated transcription (Latin):
ra enim potest & luto eẽ ꝑmixta. aquis madida.
cuius sp̃es suꝑfusis aquis non appareat. Arida
autem non solum ad genus. s etiam ad spetiẽ
t̃rarum refert᷑. ut sit utilis siccabilis. & apta
cultoribus. Simul ꝓspectum est ne uideatur
sole magis quam dei precepto siccataẽe. quia a

Expanded text:
ra enim potest et luto esse permixta, aquis madida, ra enim potest et luto esse permixta, aquis madida, cuius species superfusis aquis non appareat. arida autem non solum ad genus, sed etiam ad speciem terrarum refertur, ut sit utilis sicca habilis et apta culturis. simul prospectum est, ne uideatur sole magis quam dei praecepto esse siccata, quia a
Abbreviated transcription (Latin):
macesa seuta seporigt. Quis diemde ñ collge
quantum luerino & auerno in italia. tiberi¬
adi quoq in palestina. & ei lacui qui int̃ pales¬
tinam & egyptum. arabiȩ deserca p̃tendit. par¬
tibusq diuersis augusti atq traian cetĩsq ꝑ
uniũsum orbem infusum addiderit mare: Sed
sunt etiam non confusilacus & stagna quȩ nõ
miscentur fluctibus. ut darius uel uenacus.
albanus quoq. aliiq plures. Quomͦ una con¬
gregatio aquarum: Sed quemadmodum dici¬
tur quia fecit ds̃ duo luminaria. id est solem &
lunam. cum sintutiq & stellarum lumina.
ita et una congregatio dicitur cum sint pluRi¬
mȩ. Neq enim annumerantur quȩ non con¬
ferunt᷑s edut uidet᷑ q̃m de mari loquebamur.
aliquantum exundauimus. Ad ꝓpositum re¬
uertamur. & consideremus quid sit quod ait
dominus. congregetur aqua in unam congre¬
gationẽ & appareat arida. & non dixerit t̾ra.
quod preclare positum quis non aduertat: Ter¬

Expanded text:
inaccessa secreta se porrigit. quis deinde non colligat inaccessa secreta se porrigit. quis deinde non colligat quantum Lucrino et Auerno in Italia, Tiberiadi quoque in Palaestina et ei lacui, qui inter Palaestinam et Aegyptum Arabiae deserta praetendit, portibusque diuersis Augusti atque Traiani ceterisque per uniuersum orbem infusum addiderit mare? sed sunt etiam non confusi lacus et stagna, quae non miscentur fluctibus, ut Larius et Benacus, Albanus quoque aliique plures: quomodo una congregatio aquarum? sed quemadmodum dicitur quia fecit deus duo luminaria, id est solem et lunam, cum sint utique et stellarum lumina, ita et una congregatio dicitur, cum sint plurimae; neque enim adnumerantur quae non conferuntur. \'Sed, ut uidetur, quoniam de mari loquebar, aliquantum exundauimus: ad propositum reuertamur et consideremus quid sit quod ait dominus: congregetur aqua in unam congregationem et appareat arida et non dixit terra. quod praeclare positum quis non aduertat? ter
Abbreviated transcription (Latin):
est. quȩ recepta cula eam tam continua atq conexa
absorbere potuerunt: de quo multas nobis pot̃
sermo suppetere. primum quia potuit c̾atorom¬
niũ. & ipsarum terrarũ spacia diffundere. qđ
aliqui ante nos confirmantes ꝓpria posuerunt
sententia. Ego quid facere potuerit p̃termitto.
quid fecerit quod aꝑte scripturarũ auctoritate
non didici quasi secretum pret̃eo. ne force etiam
hincalias sibi questiones requirant: assero tam̃
scdm scripturas. quia poturelocoꝵ humilia ⁊
campoꝵ aꝑta diffundere. sicut ipse ait. ego autẽ¬
ante te ambulabo. & monces planos faciã. Potu¬
it etiam ipsa aquarum uisꝓfundiora ea facere.
quȩ insederarrt tanto fluctuũ motu. tantoq estu
concitatioris elementi. qui cottidie ia pelagi
torquere. & harenas uerrere soleat deꝓfundo.
Quis demdesciat in quantum se illud magnum
& in ausum nauigantibus. & intentatilm nau
in cluditequore. atq in ulteriora. & ipsis pabulis

Expanded text:
est? quae receptacula eam tam continua atque conexa est? quae receptacula eam tam continua atque conexa absorbere potuerunt? de quo multus nobis potest sermo subpetere. primum quia potuit creator omnium et ipsarum terrarum spatia diffundere, quod aliqui ante nos confirmantes propria posuerunt sententia. ego quid facere potuerit non praetermitto: quid fecerit, quod aperte scripturarum auctoritate non didici, quasi secretum praetereo, ne forte etiam hinc alias sibi quaestiones requirant. adsero tamen secundum scripturas quia potuit locorum humilia et camporum aperta diffundere, sicut ipse ait: ego ante te ambulabo et montes planos faciam. potuit etiam ipsa aquarum uis profundiora ea facere quae insederat tanto fluctuum motu tantoque aestu concitatioris elementi, qui cotidie ima pelagi torquere et harenas uertere soleat de profundo. quis deinde sciat in quantum se illud magnum et inausum nauigantibus atque intemptatum nau atque in ulteriora et ipsis fabulis
Abbreviated transcription (Latin):
tus. gallia atq italia. ꝓregionum appellant᷑ uoca¬
bulis. & una est t̾ra. ita & multa d̾icunt᷑ ꝓ locoꝵ ap¬
pellatiomibus maria. & unum est mare sieut
ait ꝓpħ̾a dicens. Tui sunt celi & tua est cerra. or¬
bem terrarum & plenitudinẽ eius tu fundasti
aquilonẽ & mare tu ereasti. & ad iob ip̃e dñs ait.
Conclusi autẽportas maxis. Nunc quia de una
collectione diximus. illud occurrit utrum ꝑ om¬
nem fere t̾ram. & suꝑt̾ram fuerint a que diffuse
ꝑ uallestria agroꝵ concaua montiũ planiciẽq
campoꝵ. modo equoris fusas. congregatio una
potuerit omnes illas aquas recipere.atq exina¬
rire t̾ras. quȩ antefuso ꝑ uniu̾sũ flumine stag¬
nabantur. Nam si ita oꝑta erant omnia. non
enim diceret iusa est terra. nisi retectã uellet
cretio. quantomagis dubitari non potest. etiam
montium uertices illa suꝑfusione latuisse::
Quogͥ illa omnis aquarũ redundantia diriuata

Expanded text:
tus, Gallia, atque Italia pro regionum appellantur vocatus, Gallia, atque Italia pro regionum appellantur vocabulis, et una est terra: ita multa dicuntur pro locorum appellationibus maria, et unum est mare, sicut ait propheta, dicens: Tui sunt coeli, et tua est terra, orbem terrarum et plenitudinem ejus tu fundasti, Aquilonem et mare tu creasticonclusi autem mare portis. Nunc quia de una collectione diximus, illud occurrit, utrum, cum per omnem fere terram et super terram fuerint aquae diffusae per uallestria agrorum, concaua montium planitiemque camporum, modo aequoris fusa congregatio una potuerit omnes illas aquas recipere atque exinanire terras, quae ante fuso per uniuersum flumine stagnabantur. praecanent si ita operta erant omnia — non enim diceret \'uisa est terra\\ nisi retectam uellet cretio: quanto magis dubitaiidubitari non potest etiam montium uertices illa superfusione latuisse ? quo igitur illa omnis aquarum redundantia deriuata