comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dñs ads tuus umnꝰ ẽ: et diliges dñm
dm̃ tuũ Hec mͥ p̃iudicat sĩmachi
in cp̃tatio: qͥ unitatẽ patris et filũ
uidẽ ñ potuit: et si aliqͦtiens in ser¬
mone. et aqͥla et ip̃e confessi sint.
Nec qͥsꝙͣ. de eo qͦd p̃naricat᷑um popłm
ẽ et ideo alterũ in sermone. alterũ
in p̾destinatione: diuino popłm d̃s
alloqͦbat᷑ oraculo. Deniq ait. Hon
coques ouem in lacte matris sue fa-¬
ciliꝰ ab hinc p̃ceptoꝵ celestiũ series
uideret᷑. nͥ qͦsti¬
onẽ plurimi
cõmou̾ent:
qͥb respon¬
deri opor¬
tet a nob̾.
ne sĩplices
iñtes. maliti¬
osa intptatione transoucant. Ple-¬
riq enĩ. quoꝵ auctor appelles. sic̃ ha¬
bes in .xiͫxͦ. et octauo thomo eiꝰ. has
qͥstiones ꝓponunt. qͦmͦ lignũ uite¬

Expanded text:
diliges dominum deum tuum. nec mihi praeiudicat Symmachi interpretatio, qui unitatem patris et fili uidere non potuit, etsi aliquotiens in sermone et Acylas et ipse confessi sint. nec quisquam de eo quod praeuaricaturum populum est, et ideo alterum in sermone, alterum in praedestinatione diuino populum deus adloquebatur oraculo. denique ait: non quoques ouem in lacte matris suae. Facilis abhinc praeceptorum caelestium series uideretur, nisi quaestionem plurimi commouerent, quibus responderi oportet a nobis, na simplices mentes malitiosa interpretatione transducant. plerique enim, quorum auctor Apelles, sicut habes; in tricesimo et octauo tomo eius, has quaestiones proponunt
Abbreviated transcription (Latin):
tationẽ: docens ꝑ recte nat᷑e munꝰ.
et plene uͥtutis gr̾am ẽẽ seruandã:
nec quẽqͣm etiã ꝑfectiorẽ nͥ uigila¬
u̾it. sui debere ẽẽ securũ. Et p̾cepit
ꝑadiso ad escã edes: de ligno autẽ qͦd
ẽ scĩe boni et mali ñ edetis. Qua die
autẽ manducau̾itis ex eo: morte mo¬
riemini. Qua ratione. uͥ p̃cepit ex õ¬
ni ligno edendũ. singłar it dix̃ edes:
uͥ autẽ de ligno scĩe boni et mali.
pluralit̾ edetis dix̾it. ñ ociosa qͤͣstio.
uerũ si diligent̃ intendas: scͥpt᷑aꝵ
auctoritate absolui potest. Qd̃ enĩ
bonũ: hoc et faciendũ. Qd autẽ bo¬
nũ et faciendũ: consonans. et adhe-¬
rens. Qͦd uͦ turpe: hoc dissonans
incõpositũ. atq discretũ est. Et id̾o
dñs unitatẽ semꝑ intendens: scd̾m
unitatẽ p̾cepit. Deniq unitatem¬

Expanded text:
ectae naturae munus et plenae uirtutis gratiam esse seruandam nec quemquam etiam perfectiorem nisi uigilauerit sui debere esse securum. Et praecepiparadiso ad escam edes, de ligno autem quod est scientiae boni et mali non edetis. qua die autem manducaueritis ex eo morte moriemini. qua ratione, ubi praecepit ex omni ligno edendum, singulariter dixerit: edes, ubi autem de ligno scientiae boni et mali, pluraliter non edetis dixerit, non otiosa quaestio. uerum si diligenter intendas, scripturarum auctoritate absolui potest. quod enim bonum hoc et faciendum, quod autem bonum et faciendum consonans et adhaerens, quod uero turpe hoc dissonans, inconpositum atque discretum est. et ideo dominus unitatem semper intendens secundum unitatem praecepit. deniq
Abbreviated transcription (Latin):
Non idem ẽ oꝑari et custodire. In oꝑe
enĩ. qͥdã uͥtutis ꝓcessus ẽ: in custodia
qͥdã consũmatio oꝑis dep̃hendit᷑.
eo qͦd qͣsi consũmata custodiat. Hec
duo ab hoĩe reqͥrunt᷑ ut et oꝑib
noua qͣrat: et parta custodiat: qͦd ẽ
geñale. Filon autẽ. qͣm sp̃ualia iuda¬
ico ñ capiebat affectuꝰ infra moralia
se tenuit: ut dic̾et. hec duo qͦri oꝑa
tam̃ qͥa pͥmꝰ homo lex post̾itatis fu-¬
t᷑us erat. id̾o legitimi etiã in ꝑadiso
sp̃em suscepit laboris: ut nos ad o¬
ꝑationẽ et custodiã debiti officĩ.
et hereditarie successionis munus
astring̾et. Hec duo gͦ a te exigunt᷑:
siue moralit̾. siue sp̃ualit̾. Quod
etiã psalmꝰ te ꝓphie docet: qͥa scͥpt̃ ẽ.
Nisi dñs edificau̾it domũ: in .ii. labo.
qͥ edificant eã. iͥs dñs custodierit .ci:
in uanũ laborauer̃t qͥ c̾todiunt eã.
Uides illos laborare. qͥ m oꝑis st̃ edi-¬
ficationis ꝙ ꝓcessu: istos uero uigi¬

Expanded text:
e enim quidam uirtutis processus est, in custodia quaedam consummatio operis deprehenditur, eo quod quasi consummata custodiat. haec duo ab homine requiruntur, ut et operibus noua quaerat et parta custodiat, quod est generale. Philon autem, quoniam spiritalia Iudaico non capiebat affectu, intra moralia se tenuit, ut diceret haec duo quaeri, opera tamen quia primus homo lex posteritatis futurus erat, ideo legitimi etiam in paradiso speciem suscepit laboris, ut nos ad operationem et custodiam debiti officii et hereditariae successionis munus adstringeret. haec duo ergo a te exiguntur siue moraliter siue spiritaliter. quod etiam psalmus te propheticus docet, quia scriptum est: nisi dominus aedificauerit domum, inedificant eam; nisi dominus custodierit ciuitatem, in uanum uigilauerunt qui custodiunt eam. uides illos laborare qui in operis sunt aedificationisque processu, istos uero uigi
Abbreviated transcription (Latin):
qͦddã insigne iticie. qͦ omnẽ pascit
aĩam. Nulla enĩ abundantiores i¬
detͣ fructꝰ hab̾e uirtꝰ. quã equitas
atꝙ: iticia: qͣ magis aliis ꝙͣ sibi ꝑdest᷑:
utilitates suas negligit: cõmunia emo¬
gis qͣ. iusticia et eqͥtate letet᷑. Causã
autẽ cur cet̾i qua cõmeant fluuii.
desc̾bant᷑ regiones locoꝵ. qͦ eufrates
cõmeat ñ descͥbant᷑. illã accipimꝰ:
qͥa aqua eiꝰ uitalis asserit᷑. et qͣ foueat
atꝙ augeat: unde axem eũ hebreoꝵ
et assyrioꝵ pͣdentes dixer̃t: contͣ autẽ
fert᷑ esse aqua alioꝵ fluminũ. Beinde:
qͥa ubi pͣdentia. ibi et malicia. uͥ for
titudo. ibi iracundia. uͥ tẽꝑantia. ibi
autẽ iusticia. ibi concordiã u̾tutũ eẽ
ceteraꝵ. Ideo ñ ex locis qͦ fluit: hoc ẽ
ñ ex parte cognoscit᷑. Hon enĩ ꝑ sese
iticia: s qͣsi mater ẽ oĩtum. In his gͦ flu

Expanded text:
quoddam insigne iustitiae, quae omnem pascit quoddam insigne iustitiae, quae omnem pascit animam. nulla enim abundantiores uidetur fructus habere uirtus quam aequitas atque iustitia, quae magis aliis quam sibi prodest et utilitates suas neglegit cogis quam justitia et aequitate laetetur. Causam autem cur caeteri qua commeant fluvii, describuntur regiones locorum, qua Euphrates commeat, non describantur, illam accepimus, quia aqua ejus vitalis asseritur, et quae foveat atque augeat. Unde eum Auxen Hebraeorum et Assyriorum prudentes dixerunt: contra autem fertur esse aqua aliorum fluminum. Deinde quia ubi prudentia, ibi et malitia: ubi fortitudo ibi iracundia, ubi temperantia ibi autem iustitia ibi concordia uirtutum est ceterarum. ideo non ex locis qua fluit, hoc est non ex parte cognoscitur; non enim pars est iustitia, sed quasi mater est omnium. in his
Abbreviated transcription (Latin):
qͦ figura ẽ castitatis. ẽciuire t̾ram
ethiopycã dicit᷑: ut abluat corpꝰ
abiectũ. et carnis uilissime restin¬
guat incendiũ. Ethyopia enĩ abie¬
ta et uilis. latina int̃p̃tatione sig¬
nat᷑. Qͥd autẽ abiectꝰ nr̃o corꝑe:. qͥd
tam ethyopie simile. qͦd ȩtiã ingrũ
fliꝰ tygris qͥuadit contͣ ass̾rioᷤ.
ad quẽ p̃uaricator isrł captiũ duc
nibe: quẽ incolunt assyrii. hoc est
dirigentes. hoc enĩ sig̃cat int̃p̃tato
Frgo qͥcũꝙ fortitudine annni p̃ua¬
ricantia corꝑis uicia captiaĩt du¬
rigens ad suꝑna: iste fluuiꝰ. huꝰ flu¬
minis similis estimat᷑. Et ido etiam
fortitudo : de illo qͥ ẽ in ꝑacliso son
te emanat. fortitudo autẽ qͦdã cur¬
su rapiclo. obstantia qͦq tͣnsuerb̾at:
nec aliqͥb cursus eiꝰ ĩpedimentoꝵ
heret obstacłis. Quartꝰ ẽ fluiꝰ eu¬
frates. qͥ latine fecunditas atꝙ abun¬
dantia fructuũ ñcupat᷑: prefe rens

Expanded text:
quo figura est castitatis, circumire terram quo figura est castitatis, circumire terram Aethiopiam dicitur, ut abluat corpus abiectum et carnis uilissimae restinguat incendium; Aethiopia enim abiecta et uilis Latina interpretatione signatur. quid autem abiectius nostro corpore, quid tam Aethiopiae simile, quod etiam nigrum  Tigris, qui vadit contra Assyrios, ad quem praevaricator Israel captivus est nibus, quem incolunt Assyrii, hoc est dirigentes hoc enim significat interpretatio. Ergo quicumque fortitudine animi praevaricantia corporis vitia captivaverit dirigens ad superna, iste hujus fluminis similis aestimatur. Et ideo etiam forte emanat. fortitudo autem quodam cursu rapido obstantia quaeque transuerberat nec aliquibus cursus eius impedimentorum haeret obstaculis. quartus est fluuius Euphrates, qui latine fecunditas atque abundantia fructuum nuncupatur praeferens
Abbreviated transcription (Latin):
ita possit arescere: s ꝑ hanc ad ꝑacly¬
sũ facile reu̾tat᷑. hic fluuiꝰ. multis
hõib freqͣntat᷑. pulc̾tudinẽq et ferti¬
litatẽ maximã hab̾e ꝑhibet: et ideo
pͣdentia in sp̃e huiꝰ accipit᷑. qͣ plurmoᷤ
fructꝰ attulit. in dm̃ salutaris aduen¬
tu: atq in ęxtͤma t̾raꝵꝵ fluit: qͥa ꝑ
sapĩam om̃s hoĩes st̃ redẽpti: unde et
dictũ est. In omnẽ terrã exiuit sonꝰ
eoꝵ: et in fines orb̾ t̾re ũba eoꝵ. Sed̃s
ẽ fluuꝰ gyon. auxta quẽ lex lata ẽ
israhelitis. cũ eẽnt in egypto consti¬
tuti: ut ex egypto reced̾ent: et succin¬
cti lũbos ederent agnũ: qͦd insigne ẽ¬
tẽꝑantie. Castos enĩ et sc̃ificatos opor¬
ta istũ fluuiũ legitimũ pͥmo ob¬
tas. om̃s corꝑis passiones ab olere con¬
suenit. Merito q ibi pͥmũ obser¬
uantie constituti: qͥa ꝑ legẽ absorbe¬
t carnale peccatũ. Bene gͦ gyon. in

Expanded text:
ito possit arescere, sed per hanc ad paradito possit arescere, sed per hanc ad paradisum facile reuertatur. hic fluuius multis hominibus frequentatur pulchritudinemque et fertilitatem maximam habere perhibetur. et ideo prudentia in specie huius accipitur, quae plurimos fructus adtulit in domini salutaris aduentu. atque in extrema terrarum fluit, quia per sapientiam omnes homines sunt redempti. unde et dictum est: in omnem terram exiuit sonus eorum et in fines orbis terrae uerba eorum. secundus est fluuius Geon, iuxta quem lex lata est Istrahelitis, cum essent in Aegypto constituti, ut ex Aegypto recederent et succincti lumbos ederent agnum, quod insigne etemperantiae; castos enim et sanctificatos oporta istum fluuium legitima primo obtas omnes corporis passiones abolere consueuit meritoque ibi primum obseruantiae constitutio, quia per legem absorbetur carnale peccatum. bene ergo Geon, in
Abbreviated transcription (Latin):
cie. qͣ etiã sapientes istiꝰ mundi ex nr̃is
assũpta. in suoꝵ scͥpta libroꝵ tͣustule¬
runt: Itaq sic̃ fons sapĩe: ita etiã flu¬
mina ista qͣtuor. quedã ex illo fonte
manantia st̃ fluenta uͥtutũ. fẏson
gͥ prudentia ẽ: et idõ habet bonũ au¬
rũ. splendidũ carbunculũ. et pͣsmũ
lapidẽ. Aurum enĩ: ꝓ inuentis pru
ꝑ ꝓpħam ait. Dedi illis aurũ et argent̃.
qͥ inheserit testam̃to. in ip̃a secreta sa¬
pĩe dei disputationis possit ub̃tate ꝓce
prasinũ lapidẽ: qͥ uiride qͥddã atq
uitale. coloris sui sp̃e ostentare uidea¬
t᷑. Hirent enĩ arbusta qͦ uiuunt: ares¬
cunt eont᷑ quecũq moriunt᷑. Uiret t̾ra
dũ floret: uirent et semina dũ ꝓrum¬
punt. Et bene pͥmo loco. hic fluuiꝰ po¬
sitꝰ est fyson: qͥ sccłm hebreos feoyson
dentia ẽ qͦ plurib ꝓsit: id̾o pͥma: ut
si qͥs de ꝑadiso fuit egressus. uelut qͦd¬
dã eũ prudentie flum̃ excipiat: nec¬

Expanded text:
tius mundi ex nostris adsumpta in suorum scripta librorum transtulerunt. itaque sicut fons sapientia est, ita etiam flumina ista quattuor quaedam ex illo fonte manantia sunt fluenta uirtutum. Phison igitur prudentia est et ideo habet bonum aurum, splendidum carbunculum et prasinum lapidem. aurum enim pro inuentis prudinus per prophetam ait: dedi illis aurum et argentum qui inhaeserit testamento in ipsa secreta sapientiae dei disputationis possit ubertate proprasinum lapidem, qui uiride quiddam atque uitale coloris sui specie ostentare uideatur. uirent enim arbusta quae uiuunt, arescunt contra quaecumque moriuntur; uiret terra, dum floret, uirent et semina, dum prorumpunt. et bene primo loco hic fluuius positus est Phison, qui secundum Hebraeos Pheoyson dentia est, quae pluribus prosit. ideo prima, ut si quis de paradiso fuerit egressus, uelut quoddam eum prudentiae flumen excipiat, ne c
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ in moysi lege: et cet̾is ꝓpħis. Defi¬
ciet enĩ me t̾empꝰ enarrando de ge¬
deon. barac. sanson. salomone. daiud.
et samuel. et cet̾is ꝓpħis: anania. ara¬
ria. misahel. daniel. helia. heliseo:
qͥ ꝑ sidẽ deuicer̃t regna. oꝑati st̃
iusticiã. ꝑfecerunt reꝓmissiones:
obstruxer̃t ora leonũ. extinxerunt
uͥtutẽ ignis. effugarunt aciẽ gladii:
conualuert de infirmitate. fortes
fuer̃t in bello: castra u̾terunt exte¬
roꝵ. Non ĩmerito gͥ in his sp̃es for¬
titudinis ẽ. Secti enĩ st̃. siẽ infra ha¬
bes: tẽptati: in mactatione gladii
mortui. Circiuer̃t in capͥnis pellib::
egentes. angͣtiati. et dolorib afflicti:
quoꝵ m̃itis. ñ erat dignꝰ orbis. In so¬
litudinib errantes. in montib et
in speluncis t̾re: et in foueis. Recte
g in his. sp̃em fortitudinis colloca
mꝰ. Sed̃m autẽ eungłnum digna
ẽ figa iusticie: qͥa uirtꝰ ẽ in salutẽ
om̃i credenti. Deniq ip̃e dñs ait.¬

Expanded text:
in Moysi lege et ceteris prophetis. deficiet enim me tempus enarrando de Gedeon Barac Sampso, Salomone Dauid et Samuel et ceteris prophetis, Anania Azaria Misael Daniel Helia Helisaeo, qui per fidem deuicerunt regna, operati sunt iustitiam, perfecerunt repromissiones, obstruxerunt ora leonum, extinxerunt uirtutem ignis, effugerunt acies gladii, eualuerunt de infirmitate, fortes fuerunt in bello, castra ceperunt exterorum. non inmerito igitur in his species fortitudinis est. secti enim sunt, sicut infra habes, temptati, in mactatione gladii mortui. circumierunt in caprinis pellibus, egentes, angustati et doloribus adflicti, quorum meritis non erat dignus orbis, in solitudinibus errantes, in montibus et in speluncis et in foueis teigitur in his speciem fortitudinis collocamus. 22. Secundum autem Evangelium digna est figura justitiae quia virtus est in salutem omni 153 credenti. Denique ipse D
Abbreviated transcription (Latin):
reticoꝵ conuentunt opiniones:
reqͥiauꝰ ne forte rationis fuerit.
q̃ causa des. siue geniti siue non
geniti illiꝰ oꝑatoris: si uelit mali¬
ciam introire in hunc muncdũ.
cũ possit inhibere. Itaq seruau¬
des unũ et eundẽ deum bonum.
atq oꝑatorẽ. id si possumꝰ astruamꝰ.
qͦd gr̾e utriq conueniat: nec accu¬
sationis eoꝵ declinemꝰ inuidiam.
qͣ ita dicunt. Quomͦ d̾s bonꝰ: qͥ n̾
solũ passus ẽ introire in hunc m̃

Expanded text:
reticorum conueniunt opiniones, reticorum conueniunt opiniones, requiramus ne forte rationis fuerit qua causa deus siue geniti siue non geniti illius operatoris siuerit malitiam introire in hunc mundum, cum posset inhibere. itaque seruantes unum et eundem deum bonum atque operatorem id si possumus adstruamus quod gratiae utrique conueniat nec accusationis eorum declinemus inuidiam qui ita dicunt: quomodo deus bonus, qui non solum passus est introire in
Abbreviated transcription (Latin):
genere: aliũ bonim dm̃. aliũ
oͦpatorẽ hominis con ant asserere.
Quib respondendũ ẽ ilico: sodm o¬
pinionẽ suã. Si enim hominẽ no¬
lunt a deo factũ. qͥa peccator ẽ hõ:
et hoc refugiunt. ne bonꝰ ds pecca¬
torẽ fecisse iuideat᷑. qͥa non putans
bonũ qͥ fecerit peccatorẽ: dicant
utrũ oꝑatorẽ hominis a deo facꝰ¬
tũ putent. Si enĩ a deo factꝰ ille
ut dicunt oꝑator ẽ hõis: qͦm bonꝰ
d̾s oꝑatorẽ mali fecit: utiq non
bonꝰ. Nam qͥ peccatorẽ facit: ñ bo¬
nꝰ. Cauendũ ne grauiꝰ sit: oꝑatorẽ
peccatores fecisse: Debuit enĩ bonꝰ
d̾s ꝓhibere natiuitatẽ eiꝰ: qͥ pecca¬
ti sub̃am habuit induc̾e. Qͦd si
dicunt. ñ esse genitũ oꝑatorẽ: re¬
quirendũ. utrum bonus ds po¬
tuit inhibere qͦ qͦ modo incipien¬
tẽ maliciã: an non potu̾it. Si Ni.
non potuit infirmꝰ: si potuit et
ñ fecit. non bonꝰ. Ergo si sibi ista
non congruunt. nec sue sibi he¬

Expanded text:
genere alium bonum Deum, alium genere alium bonum Deum, alium operatorem hominis conantur asserere. Quibus respondendum est illico secundum opinionem suam. Si enim hominem nolunt a Deo factum, quia peccator est homo, et hoc refugiunt, ne bonus Deus peccatorem fecisse videatur, quia non putant bonum qui fecerit peccatorem, dicant utrum operatorem hominis a deo factum putent. si enim a deo factus ille, ut dicunt, operator est hominis, quomodo bonus deus operatorem mali fecit? utique non bonus. nam si qui peccatorem fecit non bonus, cauendum ne grauius sit operatorem peccatoris fecisse; debuit enim bonus deus prohibere natiuitatem eius qui peccati substantiam haberet inducere. quodsi dicunt non esse genitum operatorem, requirendum utrum bonus deus potuerit inhibere quoquo modo incipientem malitiam an non potuerit. si enim non potuit, infirmus; si potuit et non fecit, non bonus. ergo si sibi ista non congruunt nec suae sibi hae
Abbreviated transcription (Latin):
hinc aliã faciunt qͣstionẽ: ut ad
uicẽ mandati eiꝰ qͦd diximꝰ. in
hominis opinione consifte: hare
ipsam opinionẽ imp̾ssam a deo
nob̾. tamqͣm p̾scriptũ diuine
legis accusent. Norat inqͥt homi¬
nẽ peccaturũ qͥ creauit eũ: et haˢ
opiniones et boni et mali ĩpreᷤ¬
sit an ñ nouerat: It si dix̾is qͥa¬
ñ nouerat: alienũ a maiestate
dei sentias. Si autẽ dix̾is qͥa sciens
d̾s peccaturũ hominẽ. cõmunes
tam̃ opiniones ei boni et mali ĩ¬
pressit: ut ꝓpt̃ admixtionẽ malo¬
rũ. uite ꝑpetuitatẽ seruare non
posset: sicut in illo ñ presagum
fut᷑i. ita in hoc ñ bonum deum
significare uidearis. atq hinc
argumentant᷑: qͥa non ẽ creat᷑a
hominis a dõ facta. Nã sicut su¬
pͣ ostendimꝰ eos dic̃e. qͥa non est
mandatũ der: sic et hic dicunt.
Non gͦ creat᷑a hominis a deo: qͥa
d̾s malũ non fecit. Homo autẽ
lis precipit abstinere. Hoc autẽ

Expanded text:
hinc aliam faciunt quaestionem, ut ad hinc aliam faciunt quaestionem, ut ad uicem mandati eius, quod diximus in hominis opinione consistere, hanc ipsam opinionem inpressam a deo nobis tamquam praescriptum diuinae legis accusent. norat, inquit, hominem peccaturum qui creauit eum et has opiniones ei boni et mali inpressit an non noueratnon noverat, alienum a majestate Dei sentias: si autem dixeris quia sciens Deus peccaturum hominem, communes tamen opiniones ei boni et mali impressit; ut propter admixtionem malorum vitae perpetuitatem servare non posset, sicut in illo non praesagum futuri, ita in hoc non bonum Deum significare videaris. Atque hinc argumentantur quia non est creatura hominis a Deo facta. Nam sicut supra ostendimus eos dicere quod non est mandatum Dei, sic et hic dicunt: Non ergo creatura hominis a Deo, quia Deus malum non fecit. Homo autem lis praecipitur abstinere. Hoc autem
Abbreviated transcription (Latin):
nͥ p̾uaricatio legis diuine: et ce¬
lestiũ inobedientia p̾ceptorumᷤ
Non enĩ aurib corꝑis. de man¬
datis celestib iudicamꝰ: s cum
eẽt dei u̾bum. opiniones qͣdam
nob̾ boni et mali pullulauer̃t:
dũ id qͦd malum ẽ naturalit̾
intelligimꝰ esse uitandũ: et id
qͦd bonum ẽ: naturalit̾ nob̃
intelligimꝰ esse p̾ceptum. In eo
gͥ. uocem dñi uidemͣ audire:
qd̃ alla int̾dicat. alia p̾cipiat.
Si qͥs ñ obedierit illis que se mel
a deo p̃cepta credimꝰ: pene ob¬
noxiꝰ estimat᷑. Dei autẽ p̃cep¬
tum. ñ quasi in tabulis lapide¬
is attram̃to legimꝰ inscriptũ:
s cordib nr̃is tenemꝰ imp̃ssum
sp̃u dei uiiii. Ergo opinio nr̃a:
sibi legẽ facit. Si enĩ gentes
que legẽ non habent. nat᷑alit̾
ea qͦ legis st̃ faciunt: eiꝰmodi
legẽ non habentes. ipsi sibi st̃
lex: qͥ ostendunt opꝰ legis scͥptũ
in cordib siuis. Opinio gͥ huma¬
na: sibi tamqͣm dei lex ẽ. Iterum

Expanded text:
nisi praeuaricatio legis diuinae et caenisi praeuaricatio legis diuinae et caelestium inoboedientia praeceptorum? non enim auribus corporis de mandatis caelestibus iudicamus, sed cum esset dei uerbum, opiniones quaedam nobis boni et mali pullulauerunt, dum id quod malum est naturaliter intellegimus esse uitandum et id quod bonum est naturaliter nobis intellegimus esse praeceptum. in eo igitur uocem domini uidemur audire, quod alia interdicat, alia praecipiat. si quis non oboedierit illis quae semel a deo praecepta credimus, poenae obnoxius aestimatur. dei autem praeceptum non quasi in tabulis lapideis atramento legimus inscriptum, sed cordibus nostris tenemus inpressum spiritu dei uiui. ergo opinio nostra sibi legem facit. si enim gentes quae legem non habent naturaliter ea quae legis sunt faciunt, eiusmodi legem non habentes ipsi sibi sunt lex, qui ostendunt opus legis scriptum in cordibus suis. opinio igitur humana sibi tamquam dei lex est. \' Iterum
Abbreviated transcription (Latin):
ceꝑat custodisset: a pecc̃o potuie
abstinere. deniq. nec iucleos om̃s
credit᷑os sciebat: et tam̃ ait. Non
ueni: nͥ ad oues ꝑditas domꝰ isrł.
Ergo. ñ in mandante culpa ẽ s
in p̾uaricante peccatum ẽ. Et qͦd
uoluit lib̾are: nec tam̃ dico qͥa
p̃uaricationẽ nesciebat futurã.
ĩmo qͥa sciebat assero: s ñ ideo
peuntis ꝓditoris inuidiã in se
debiit deriuare. ut ascͥberet᷑
d̃o. qͦd ut̃q sit lapsus. ⁊sc̃ autẽ
ut̃̾q redargiut᷑. atq reconum¬
cit᷑: qͥa et ille mandatũ ne labe¬
ret accepit. et hic etiã in apłatꝰ
munꝰ asscitus ẽ: ut uł beneficio
reuocaret᷑ a ꝓditionis affectu.
simul ut dũ alii reuineunt᷑ pro¬
desset omib. Non enĩ consist̾ẽt
pecc̃m: si int̾dictio non fuisset.
Non consistente pecẽo: autẽ non
solũ malicia. s etiã uirtꝰ fortasse
licie semina: uł subsist̾e. uł emi¬
nere ñ posset. Qͥd est enĩ pecẽm.

Expanded text:
ceperat custodisset, a peccato potuit ceperat custodisset, a peccato potuit abstinere. denique nec ludaeos omnes credituros sciebat et tamen ait: non ueni nisi ad oues perditas domus Istrahel. ergo non in mandante culpa est, sed in praeuaricante peccatum est, et quod uoluit liberare. nec tamen dico quia praeuaricationem nesciebat futuram, immo quia sciebat adsero, sed non ideo pereuntis proditoris inuidiam in se debuit deriuare, ut adscriberetur deo quod uterque sit lapsus. nunc autem uterque redarguitur atque reconuincitur, quia et ille mandatum ne laberetur accepit et hic etiam in apostolatus munus adscitus est, ut uel beneficio reuocaretur a proditionis affectu, simul ut dum alii reuincuntur, prodesset omnibus. non enim consisteret peccatum, si interdictio non fuisset; non consistente autem peccato non solum malitia, sed etiam uirtus fortasse eminere non posset. quid est enim peccatum
Abbreviated transcription (Latin):
rem sciebat. Quẽ. si ꝑ ĩpruden¬
tiã electum putant: diuine de-¬
rogant potestati. S hoc estima¬
re ñ possunt: cũ scͥptura dicat.
qͥa sciebat iħc qͥ eum ꝓdit᷑us eẽt.
Conticescant gͥ. repugnatores isti
uet̾is testam̃ti. S qm̃ etiã genti¬
lib. si forte istud obiecerint res¬
pondendũ uidet᷑: qͥ exemplum
ñ accipiunt. rationẽ erigunt:
accipiant etiã ipsi. qͣ ratione dĩ
filiꝰ. uł preuaricat᷑o mandau̾t.
elegerit ꝓ ditͣum. Uenerat dñs iħ̃c
om̃s saluos fac̾e peccatores: etiam
circa ĩpios ostendẽ debuit sũam
uoluntatẽ: et ideo nec ꝓditurũ
debuit p̾terire. ut aduerterent
om̃s. qͦd in electione etiã ꝓditoris
sui. seruandoꝵ õĩum insigne pre¬
tendit. Dec in eo lesꝰ ẽ uel aclam.
qͥa mandatũ accepit: uł iuda qͥa
electꝰ est. Non enĩ necessitatẽ deuͤ.
uł illi p̾uaricationis. uł huic ꝓ¬
ditionis ĩposuit: qͥa ut̃q. si qͦd ac¬

Expanded text:
rem sciebat. quem si per inpiudenrem sciebat. quem si per inpiudentiam electum putant, diuinae derogant potestati. sed hoc aestimare non possunt, cum scriptura dicat quia sciebat Iesus qui eum proditurus esset. conticescant igitur repugnatores isti ueteris testamenti. sed quoniam etiam gentilibus, si forte istud obiecerint, respondendum uidetur, qui exemplum non accipiunt, rationem exigunt, accipiant etiam ipsi qua ratione dei filius uel praeuaricaturo mandauerit uel elegerit proditurum. uenerat dominus Iesus omnes saluos facere peccatores; etiam circa impios ostendere suam debuit uoluntatem. et ideo nec proditurum debuit praeterire, ut aduerterent omnes quod in electione etiam proditoris sui seruandorum omnium insigne praetendit nec in eo laesus est uel Adam, quia mandatum accepit, uel Iuda, quia electus est. non enim necessitatem deus uel illi praeuaricationis uel huic proditionis inposuit, quia uterque, si quod ac
Abbreviated transcription (Latin):
icło utentẽ accisandũ potiꝰ quam
donantẽ. Iterũ qͣstio. Sciebat p̾ua¬
ricat᷑um d̃s adã mandata suaͥ an
nesciebat: S̾i autẽ sciebat. et nicħ¬
ominꝰ sciens negligenda mandaist.
ñ est cdĩ aliqͥd suꝑfluũ p̾ciꝑe. Suꝑ¬
fluo autẽ p̃cepit. pͥmo plasto illi
ade: qͦd eũ nou̾at minime serua¬
t᷑um. Nicħ̾ autẽ d̾s suꝑfluo facit.
Ergo ñ ẽ scͥptura ex deo. hoc enĩ obi¬
ciunt. qͥuetꝰ non recipiunt testam̃¬
tum: et has int̾serunt qͣstiones.
herũ mͥ sua sententia et opiniõe:
uincendi st̃. Eũ enim noui testa¬
m̃t non refiitant fidẽ. exemplo
st̃ arguendi. ut uetꝰ credant: qm̃
cũ sibi diuina p̾cepta et facta cõ¬
uemunt uuꝰ auctoris testam̃tũ.¬
testam̃tum utrũq liquet ẽẽ cre¬
dendũ. Biscat gͥ non suꝑfluũ. ñ
iniustũ: etiam p̾uaricaturo p̾s¬
criptũ esse mandatũ. Nam et ip̃e
dñs ih̾c elegit iudã: quem ꝓdito¬

Expanded text:
ideo utentem accusandum potius quam ideo utentem accusandum potius quam donantem. Iterum quaestio: sciebat praeuaricaturum deus Adam mandata sua an nesciebat? si nelominus sciens negligenda mandavit, non est Dei aliquid superfluum praecipere. Superfluum autem praecepit protoplasto illi Adae, quod cum noverat minime servaturum: nihil autem Deus superfluum facit; ergo non est Scriptura ex Deo. Hoc enim objiciunt, qui Vetus non recipiunt Testamtum, et has interserunt quaestiones. Verum hi sua sententia et opinione vincendi sunt. Cum enim novi Testamenti non refutant fidem, exemplo sunt arguendi, ut vetus credant: quoniam cum sibi divina praecepta et facta coueniunt, unius auctoris testamentum utrumque liquet esse credendum. discant igitur non superfluum, non iniustum etiam praeuaricaturo praescriptum esse mandatum. nam et ipse dominus Iesus elegit Iudam, quem prodito
Abbreviated transcription (Latin):
na. nͥ ea utaris ut oportet. Itẽ accipe.
hon frustra lignũ scĩe bom et mali
ꝓductũ ẽ in medio ꝑadiso: et si cui¬
cũq homini. ꝓductũ esset suꝑflua
int̾dictio. Sed neq frustra factum¬
datũ accepit ut ñ solo eo. s eo cũ
cet̾is uteret᷑. Nam si multa discuti¬
as. cõplura repperies. et plane in¬
numera. q̃ ei qui uti nesciat pos¬
sint noc̾e: nec ip̃as diuitias inue¬
nies fructuosas. si habens diues fib¬
sidia largitatis. neget alim̃ta pau¬
ꝑib : excludat inopẽ subsidio de¬
stitutũ: aliena extorqͤat. qr p̾ualet
potestate. Pulcͥtudo ip̃a et gratior
corꝑis forma: freqͣnt̾ in uiciũ quã
deformitas tͣhit. Nũqͥd gͥ qͥsquã de¬
formiores ꝗͣ pulcͥores filios hab̃e de¬
sid̾at: et mopes potiꝰ liberos suos
cupit ẽẽ ꝗͣ diuites: Plura st̃ hꝰ modi.
qͥ ñ ad ĩpudentiã largientis refe̾n¬
da st̃. s ad male utentis errorẽ: et

Expanded text:
na, nisi ea utaris ut oportet. item accipe: na, nisi ea utaris ut oportet. item accipe: non frustra lignum scientiae boni et mali productum est in medio paradiso, et si cuicumque homini productum esset, superflua interdictio. sed neque frustra factumaccepit, ut non solo eo, sed eo cum ceteris uteretur. nam si multa discutias, conplura repperies et plane innumera, quae ei qui uti nesciat possint nocere. nec ipsas diuitias inuenies fructuosas, si habens diues subsidia largitatis neget alimenta pauperibus, excludat inopem subsidio destitutum. aliena extorqueat, quia praeualet potestate. pulchritudo ipsa et gratior corporis forma frequenter in uitium quam deformitas trahit. numquid igitur quisquam deformiores quam pulchriores filios habere «lesiderat et inopes potius liberos suos cupit esse quam diuites? plura sunt huiusmodi quae non ad inprudentiam largientis referenda sunt, sed ad male utentis errorem. et
Abbreviated transcription (Latin):
Scire bonũ meliꝰ est ꝙͣ. nescire: et
ei qͥ bonũ sciat. pulchrũ ẽ scire qͦd
malũ est. ut sciat cauere qͦd malũ
ẽ: prudens subeat custodie cautionẽ.
Rursꝰ autẽ non satis ẽ. hoc solũ sci¬
re qͦd malũ ẽ: ne cũ malũ sciens.
chrꝰ est gͥ utrũq norimꝰ: ut et qr
scimꝰ bonũ. fugiamꝰ qͦd malum este
et ex eo qͦd cognoscimꝰ malũ. boni
gram p̃feramꝰ. Sed ita debes utrũꝙ
scire. ut ꝓfunde nou̾is. et qͦd nou̾is
exeqͣris: actꝰ ꝙ scĩe tue congruat. ali¬
oquin. tolerabiliorẽ scͥpt᷑a indicat
ei qͥ utrũq nesciat: qͣ qͥ ꝑfunctorie
utrũq cognouit. Grauat enĩ scire.
qͦd uł exequi. uł uitare ñ possis: gra¬
uat scire. sine nsu absq oꝑe cogniti¬
onis ꝓfunde obesse ad gxistimationẽ.
medico scire qͥd ꝓsit et quid noceat
egro. nͥ cognitione ea. quẽ admodũ
oportet utat᷑. et ideo ñ ẽ cognitio bo¬

Expanded text:
scire bonum melius est quam nescire et scire bonum melius est quam nescire et ei qui bonum sciat pulchrum est scire quod malum est, ut sciat cauere quod malum est et prudens subeat custodiae cautionem. rursus autem non satis est hoc solum scire quod malum est, ne cum malum scieris,  ut et, quia scimus bonum, fugiamus quod malum est et ex eo quod cognoscimus malum boni gratiam praeferamus. sed ita debes utrumque scire, ut profunde noueris et quod noueris exequaris actusque scientiae tuae congruat. alioquin tolerabiliorem scriptura indicat eum qui utrumque nesciat quam qui perfunctorie utrumque cognouit. grauat enim scire quod uel exequi uel uitare non possis, grauat scire sine usu atque opere cognitionis profundae. obest ad existimationem medico scire quid prosit et quid noceat aegro, nisi cognitione ea quemadmodum oportet utatur, et ideo non est cognitio bo
Abbreviated transcription (Latin):
p̃tendant. qͦd ẽẽ uolũit cũ marito.
Iterũ alia qͣstio subripit. uñ mors
accidit ade: utr ũ a nat᷑a ligni eiꝰ¬
modi. an uͦ a d̾o. Si natͣe hoc ligni
a scͥbimꝰ: uidet᷑ ligni huiꝰ fructꝰ ium¬
ficanti insufflationi dĩ p̃stare. Si qͥd̾e
ligni traxit ad mortẽ: ut si dm̃ oꝑa¬
torẽ mortis eẽ memoramꝰ. dicant qͦd
gemina opinione accusemꝰ: qͦd aut
ita ĩmitis. ut noluĩt ignosc̃e. cum
posset ignosc̾e: aut si ignosc̾e ñ po¬
tuit: udeat᷑ infirmꝰ. Hideamꝰ gͥ quo¬
mͦ diluendũ sit. Hi fallor qr mortis
tis ẽ causa: ñ habens dm̃ sue mortis
auctorẽ. ħeq enĩ si mediceꝰ p̃scͥpserit
egrotanti. cũ qͥb uideat᷑ cauendũ:
atq ille ab int̾dictis ñ putau̾it ab¬
stinendũ. causa ei mortis ẽ medicꝰ:
sutꝙ i p̃e sibi reus mortis e Pprie
itaq d̾s: qͣsi bonꝰ medicꝰ ꝓhibuit ne
adã nocit᷑a gustaret. Iterũ accipe

Expanded text:
praetendant, quod esse uoluerit cum marito. praetendant, quod esse uoluerit cum marito. Iterum alia quaestio subripit, unde mors accident Adae, utrum a natura ligni eiusmodi an uero a deo. si naturae hoc ligni adscribimus, uidetur ligni huius fructus uiuificanti insuligni traxit ad mortem. Aut si Deum operatorem mortis esse memoramus, dicunt quod gemina eum opinione accusemus: quod aut ita immitis, ut noluerit ignoscere, cum posset; aut si ignoscere non potuerit, videatur infirmus. Videamus igitur quomodo diluendum sit. Nisi fallor, mortistis est causa, non habens Deum suae mortis auctorem. Neque enim si medicus praescripsit aegrotanti quibus uideatur cauendum atque ille ab interdictis non putauerit abstinendum, causa ei mortis est medicus, sed utique ipse sibi reus mortis est propriae. itaque deus quasi bonus medicus prohibuit ne Adam nocitura gustaret. iterum accipe:
Abbreviated transcription (Latin):
stimulis incitata sit. Sed neq irasce¬
bat merito. neq cupiditate uicła ẽ
in scdõ dũtarat erat. ut edendũ ui¬
ro daret. qͦd iam ip̃a gustau̾at. Pri¬
mo fũit cupiditas auctor erroris. ut
ip̃a ederet: seqͤns utiq fuit causa pec¬
cati. Qͦd enĩ iam gustau̾at. desidare
ñ pot̾at: et gustando. mali fũat scĩa
consecuta. Malũ gͥ qͦd adu̾terat in
uirũ deriuare ñ debuit: neq con¬
iugẽ ꝓpͥum. p̃uaricatorẽ diuini fa¬
c̃e mandati. Sciens gͥ prudensꝙ pec¬
cauit.: sciens. uirũ in suũ trax it er¬
torẽ. alio quin: inuemet᷑ fals esse
de ligno scĩe boni et mali sermo:
si etiã postea ꝗͣ de ea arbore man¬
ducauit. scĩam boni et mali hab̾e
ñ potuit. Eͦd si uerꝰ est sermo: cu¬
piditatis utiꝙ causã hab̾e ñ potu¬
it. licet pleriq sic excusandũ putenł.
qͦd diligens uirũ ab eo timuerit
seꝑari: et hanc causã cupiditatis

Expanded text:
stimulis incitata sit. sed neque irascestimulis incitata sit. sed neque irascebatur marito neque cupiditate uicta est; in secundo dumtaxat errat, ut edendum uiro daret quod iam ipsa gustauerat. primo fuerat cupiditas auctor erroris, ut ipsa ederet, sequentisque fuit causa peccati. quod enim iam gustauerat desiderare non poterat et gustando mali fuerat scientiam consecuta. malum igitur quod aduerterat in uirum deriuare non debuit neque coniugem proprium praeuaricatorem diuini facere mandati. sciens igitur prudensque peccauit, sciens uirum in suum traxit errorem, alioquin inuenietur falsus esse de ligno scientiae boni et mali sermo, si etiam, posteaquam de ea arbore manducauit, scientiam mali habere non potuit. quodsi uerus est sermo, cupiditatis utique causam habere non potuit, licet plerique sic excusandum putent, quod diligens uirum ab eo timuerit separari et hanc causam cupiditatis
Abbreviated transcription (Latin):
so ẽẽ ñ posset. metuisse ne sola de ꝑa¬
diso eiceret᷑. Beniq absconderunt se
ambo pꝰt culpã excludendã gͥ se essẽ
cognoscens: consortio uiri quẽ dilige¬
bat noluit defraudari. Iterũ accipe
Non cognitio mali malũ ẽ. s cũ act
inplet maliciã. hon enĩ statã qͥ nouit
malũ qͦd malũ est facit: s qͥ qͦd ma
lũ eẽ nouit oꝑat᷑. Incentiuũ autem
ad oꝑandũ qͦd malũ est: aut iracun¬
dia. aut cupiditas eẽ consueuit. Nec
statĩ necesse ut habens scĩam mali
faciat qͦd ĩpbum nõuit: nͥ aut irac̃¬
dia. aut cupiditate uincat᷑. Unde qͦd
diximꝰ incentiuũ peccandi. uł ira. uł
cupiditas ẽ. uł plerũq forimido: licẽt
ex formidine oriał cupiditas: dũ imꝰ¬
qͥsꝙ uult uitare qͦd metuit. Et ideo
recte uacundiã et cupiditatẽ: duoꝵ
aliquoꝵ posumꝰ incentiua incioꝵ.
Consideremꝰ gͥ: utrũ eua hic ad uiciũ

Expanded text:
adiso esse non posset metuisse ne sola de paraadiso esse non posset metuisse ne sola de paradiso eiceretur. denique absconderunt se ambo post culpam. excludendam igitur se esse cognoscens consortio uiri quem diligebat noluit defraudari. iterum accipe: non cognitio mali malum est, sed cum actus inplet malitiam. non enim statim qui nouit malum quod malum est facit, sed qui quod malum esse novit, operatur. Incentivum autem ad operandum quod malum est, aut iracundia, aut cupiditas esse consuevit. Nec statim necesse, ut habens scientiam mali faciat quod improbum novit, nisi aut iracundia aut cupiditate vincatur. Unde quod diximus incentiuum peccandi uel ira uel cupiditas est uel plerumque formido, licet ex formidine oriatur cupiditas, dum unusquisque uult uitare quod metuit. et ideo recte iracundiam et cupiditatem duo reliquorum posuimus incentiua uitiorum. consideremus igitur utrum Eua his ad uitium
Abbreviated transcription (Latin):
uit utiq malũ eẽ p̾uaricari: et idõ
iuste p̃uaricata dãpnat᷑. accipe il¬
lud. Si assũptio de ligno scĩe bom
et mali. ita oꝑatoria erat: ut et bo¬
nũ et malũ agnosceret᷑: qͦd uidet᷑
scͥptura ostendere dũ dic̃. qr uͥ man¬
ducauer̾t ambo aꝑti st̃ oculi eorũ
et cognouer̃t qͦd nudi eẽnt: hoc est
aꝑti st̃ ocłi cordis. et cognouer̾t tͤpe
ẽẽ. nudos se degere: sinedubio uͥ gu¬
stauit mulier de ligno scĩe boni et
mali peccauit. et se peccasse cognout
Que gͥ se peccasse cognou̾at: uł uirũ
ad peccati cõmunionẽ iniuitare ñ de¬
buit. Illiciendo autẽ nirũ. et dando
ei qͦd ip̃a gustau̾at: ñ uitauit s ite¬
rauit pece̾m. Hon utiq si uere ratio¬
nẽ spectes. eũ quẽ diligebat tͣhere
ad consortiũ pene. s magis ab eo qͦd
cognou̾at ip̃a esse pecẽm. uł inscien¬
tẽ reuocare debuerat: qͣnuis uideat
hec mulier sciens qͦd pꝰt culpã in ꝑal¬

Expanded text:
uit utique malum esse praeuaricari et ideo uit utique malum esse praeuaricari et ideo iuste praeuaricata damnatur. Accipe aliud: si adsumptio de ligno scientiae boni et mali ita operatoria erat, ut et bonum et malum agnosceretur, quod uidetur scriptura ostendere, dum dicit quia ubi manducauerunt ambo, aperti sunt oculi eorum et cognouerunt quod nudi essent, hoc est aperti sunt oculi cordis et cognouerunt turpe esse nudos se degere, sine dubio ubi gustauit mulier de ligno scientiae boni et mali, peccauit et se peccasse cognouit. quae igitur se peccasse cognouerat uel uirum ad peccati communionem inuitare non debuit. inliciendo autem uirum et dando ei quod ipsa gustauerat non uitauit, sed iterauit peccatum. nam utique si uere rationem spectes, eum quem diligebat non trahere ad consortium poenae, sed magis ab eo quod cognouerat ipsa esse peccatum uel inscientem reuocare debuerat, quamuis uideatur haec mulier sciens quod post culpam in par
Abbreviated transcription (Latin):
dẽ qͣstio: de his absolutionẽ ht. qͦ ante
memoraimꝰ. Consicdare enĩ potuit
hõ. ex his qͣ ds̃ ante ei contułat. qͦd mn¬
sufflationẽ dĩ accepit: qͦd erat in ꝑa¬
diso noluptatis locatꝰ. sũmã auc̃tori
obedientiã deferendã. Et id̾o si lum
nesciebat boni et mali: tam̃ qr tantoꝵ
auctor dix̾at. de ligno scĩe boni et ma-¬
li ñ ẽẽ gustandũ: fidem p̾ceptori serua¬
re debuerat. Non enĩ ab eo ꝑitia: s fi¬
tare debuerat. Et si ñ intelligebat
uĩ qͣlitatemꝙ iussoꝵ: sciebat tam̃ p̾¬
ceptori deferendã ẽẽ reu̾entiã. Habe¬
bat in nat᷑am hanc opinionẽ: et si ñ
habebat iudiciũ boni et mali. Deniq
et mulier serpenti dicit. Ex om̃i ligno
ẽ in medio ꝑadisi. dix̾̃ ds̃. ñ manduca¬
bimꝰ ex eo. Ita gͦ sciebat obediendũ esse
mandato. ut dic̾et. ex om̃i fructu man¬
ẽẽ gustandũ. ne morte moriant᷑ Gͣ
sciuit deserendũ eẽ mandatũ: sci¬

Expanded text:
idem quaestio de his absolutionem habet quae ante idem quaestio de his absolutionem habet quae ante memorauimus. considerare enim potuit homo ex iis quae deus ante ei contulerat, quod insufflationem dei accepit, quod erat in paradiso uoluptatis locatus, summam auctori oboedientiam deferendam. et ideo si uim nesciebat boni et mali, tamen quia tantorum auctor dixerat de ligno scientiae boni et mali non esse gustandum, fidem praeceptori seruare debuerat; non enim ab eo peritia, sed fitare debuerat. etsi non intellegebat uim qualitatemque iussorum, sciebat tamen praeceptori deferendam esse reuerentiam. habebat in natura hanc opinionem, etsi non habebat iudicium boni et mali. denique et mulier serpenti dicit: ex omni lignoest in medio paradiso dixit Deus: Non manducabitis ex eo . Ita ergo sciebat obediendum esse mandato, ut diceret: Ex omni fructu manesse gustandum, ne morte morerentur. ergo sciuit deferendum esse mandato sci
Abbreviated transcription (Latin):
cupisces: malũ ẽẽ concupiscentiã
nesciebat. Deniq ip̃e ait̃. Pecc̾m ñ
cognoui: nͥ ꝑ legẽ. Nã concupiscen¬
tiã nesciebã: nͥ lex dic̾et. ñ concupiᷤᷤ¬
ces. ad qͣm partẽ. etiã puer potest
concupiscentiã crim̃ eẽ: uł concu¬
piscentie crim̃ admittat. Ergo scdm
ꝑfunctoriã scĩam. uoluit d̾s hoĩem
scire qͦd malũ ẽ: ne qͣsi inꝑfectus
uitare ñ posset. Hon obediendo au¬
tẽ mandato: incurrimꝰ in culpam.
Ergo culpã fatem. Rursus antem
si altã et ꝓfundã scĩam dicimꝰ boni
et mali. que qͥdẽ ꝓfunda scĩa ꝑfec¬
tũ facit: ñ statim autẽ paruuilus.
qͥ ad altã et ꝓfundã seĩam ꝑuenire
dẽpnat᷑. Iterũ qͣstiones serunt.
qͥ nescit inqͥt bonũ et malũ. ne
et ip̃m qͥdẽ nouit malũ esse. ñ
seruare mandatũ: nec ip̃m bonum
nouit. qͦd ẽ obedire mandato. Et id̾o
qr ñ nou̾at: uenia inqͥt dignꝰ fuit qͥ
ñ obediuit. ñ condẽpnatione. Que qͥ¬

Expanded text:
cupisces, malum esse concupiscentiam nesciebat? denique ipse ait: peccatum non cognoui nisi per legem; nam concupiscentiam nesciebam, nisi lex diceret: non concupisces. ad quam partem etiam puer potest concupiscentiam crimen esse uel concupiscentiae crimen admittat. ergo secundum perfunctoriam scientiam uoluit deus hominem scire quod malum est, ne quasi iuperfectus uitare non posset. non oboediendo autem mandato incurrimus in culpam; ergo culpam fatemur. rursus autem si altam et profundam scientiam dicimus boni et mali, quae quidem profunda scielus, qui ad altam et profundam scientiam peruenire demnatur. - Iterum quaestiones serunt. qui nescit, inquit, bonum et malum, ne et ipsum quidem nouit malum esse non seruare mandatum nec ipsum bonum nouit quod est oboedire mandato. et ideo quia non nouerat, uenia, inquit, dignus fuit qui non oboediuit, non condemnatione. quae qu
Abbreviated transcription (Latin):
uasi muliebri ĩꝑtientes honorẽ: tanꝗͣ.
coheredi gre uite. uti ne ĩpediant᷑ ora¬
tiones ur̃e. Ergo positꝰ est in ꝑadiso uir:
facta ẽ in ꝑadiso mulier. Sed etiã t̾e
pͥus ꝗͣ a serpertente mulier deciꝑet᷑
habuit uiri grãm: q̃m de uiro sũpta
ẽ: licet hoc sacram̃tũ magnũ sit. sic̃
apls dix̃. et ideo causã uite ex eo txit.
Id̾oq de uiro tm̃ scͥptura dix̃. qͥa po

Expanded text:
uaso muliebri inpertientes honorem tamquam coheredi gratiae uitae, uti ne inpediantur orationes uestrae. ergo positus est in paradiso uir, facta est in paradiso mulier, sed etiam tunc priusquam a serpente mulier deciperetur, habuit uiri gratiam, quoniam de uiro sumpta est, licet hoc sacramentum magnum sit, sicut apostolus dixit, et ideo causam uitae ex eo traxit. ideoque de uiro tantum scriptura dix
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ fluit cont᷑ indiã. Gyon autẽ nił.
qͥ ecuit t̾ram egỹpti: uel ethiopiã.
Mesopotamia autẽ dr̃. qͦ tygris et
eufrates incluserint eã. eo qͦd int̾
duo hec flumina constituta sit. qͦd ehã
longe positis. nom̃ ip̃m et opinio cõ¬
uenite. et edite de meis panib: et bi¬
bite iunũ qͦd miscui uob̾. Sic̃ gͦ fons
uite ẽ sapĩa. fons gr̃e sp̃ualis: ita fons
uͥtutũ ẽ ceteraꝵ. qͦ nos ad et̾ne cursũ
dir igunt uite. Ex hac gͥ aĩa qͤ culta
ẽ. non ex ea qͣ inculta. fons iste ꝓcedit
ut irriget ꝑadisũ: hoc ẽ qͤ iam diu̾saꝵ
frutecta uͥtitũ. quaꝵ st̃ qͣtuor untia

Expanded text:
qui fluit contra Indiam. Geon autem Nilus, qui fluit contra Indiam. Geon autem Nilus, qui circuit terram Aegypti uel Aethiopiam. Mesopotamia autem dicitur, quod Tigris et Euphrates incluserint eam, eo quod inter duo haec flumina constituta sit, quod etiam longe positis nomen ipsum et opinio comuenite et edite de meis panibus et bibite uinum, quod miscui uobis. sicut ergo fons uitae est sapientia, fons gratiae spiritalis, ita fons uirtutum est ceterarum, quae nos ad aeternae cursum dirigunt uitae. ex hac igitur anima, quae culta est, non ex ea quae inculta fons iste procedit, ut inriget paradisum, hoc est quaedam diuersarum frutecta uirtutum, quarum sunt quattuor initia,
Abbreviated transcription (Latin):
tre ei fluent aqͥ uiue. Et fons legił.
et fluuꝰ legit: qui irrigat ꝑadisi
lignũ fructuosũ. qͦd ferat fructum
in uitã et̾nam. Hic gͦ fons sic̃ legisti.
fons enĩ ꝓcedit inqͥt ex eden: id ẽ
in aĩa fons ẽ. Inde et salomon ait.
Bibe aqͣm de ttus uasis: et de pu¬
teoꝵ tuoꝵ fontib. Hic ẽ fons: qͥ ꝓcedit
ex illa exercitata. et plena uolup¬
tatis aĩa. hic fons q̃ rigat ꝑadisum:
hoc ẽ uͥtutes aĩe emunentissimo m̃i¬
to pullulantis. Et diuidit᷑ in qͥt fons:
in qͣtuor initia. Nom̃ ẽ uni fyson.
hic ẽ qͥ cͥcuit omnẽ terrã eulat: uͥ
ẽ aurũ. Terre autẽ illiꝰ aurũ bonũ
est: ubi ẽ carbunculꝰ. et lapis pͣsmꝰ.
Et nom̃ sodĩ gyon: hic ẽ qͥ cͥcuit om¬
nẽ ethyopiã. Et flum̃ tertiũ tẏgris:
hic ẽ qͥ uadit cont᷑ assyrios. Et flum̃
quartũ: ẽ eufrates. Hec gͥ qͣtuor st̃
flumina: hoc ẽ fẏson. Secdm hebreoᷤ
syson dr̃. ganges autẽ scłm grecos:

Expanded text:
tre eius fluent aquae uiuae. et fons legitur tre eius fluent aquae uiuae. et fons legitur et fluuius legitur, qui inrigat paradisi lignum fructuosum, quod ferat fructum in uitam aeternam. hic ergo fons, sicut legisti — fons enim procedit inquit ex Edem, id est: in anima tua fons est, unde et Solomon ait: bibe aquam de tuis uasis et de puteorum tuorum fontibus-hie est fons, qui procedit ex illa exercitata et plena uoluptatis anima, hic fons, qui inrigat paradisum, hoc est uirtutes animae eminentissimo merito pullulantes. et diuiditur mquit fons in quattuor initia. nomen est uni Phison; hic est qui circuit omnem terram Euilat, ubi est aurum. terrae autem illius aurum bonum esto Geon; hic est qui circuit omnem Aethiopiam. et flumen tertium Tigris; hic est qui uadit contra Assyrios. et flumen quartum est Euphrates. haec igitur quattuor sunt flumina, hoc est Phison — secundum Hebraeos Phison dicitur, Ganges autem secundum Graecos —,
Abbreviated transcription (Latin):
to autẽ sensu. p̃uaricatͥtẽ secłm hi¬
storiã mentẽ asseruit: qͣm greci no¬
yn uocant. Recte gͥ in gͣco noys .iii¬
ri figam accipit: estesis mulieris:.
accensis facib uł extinctis. expectan¬
tes sponsi aduentũ: ꝓ sensib uł in¬
tegris sapientiũ. uł corruptis in¬
si pientiũ posuit. Nã si eua. hoc ẽ
sensꝰ pͥme mulieris accensas ha¬
buisset faces: ñꝗͣ p̃uaricationis sue
nos criniculis ĩplicasset. neq ex il¬
la u̾ͥtutis ĩmortalitate cecidisset.
Est gͦ ꝑadis t̾ra qͣdã fertilis: hoc:
aĩa fecunda in eden plantata: hoc
ẽ in uoluptate qͦdam uł exercitata
t̾ra. in qͣ anime sit delectatio. est
etiã noys tanqͣ adã: et est sensus
tanꝗͣ. eua. ac ne haberes. qͦd ad in¬
firmũ retorqͤres nat᷑e. uelut inno¬
xiã in tołandis ꝑicłis conditionẽ.
consicdã qͤ habeat aĩa ista subsidia
sic̃ pat: qͥa scͥptum ẽ. qm apud te
fons uite: Demiq flumina de uenł.¬

Expanded text:
to autem sensu praeuaricatricem secundum hito autem sensu praeuaricatricem secundum historiam mentem adseruit, quam Graeci voov uocant. recte igitur in Graeco voos uiri figuram accepit, αἴσθησις mulieris. uaccensis facibus uel extinctis expectantes sponsi aduentum pro sensibus uel integris sapientium uel corruptis insipientium posuit. nam si Eua, hoc est sensus primae mulieris accensas habuisset faces, numquam praeuaricationis suae nos criniculis inplicasset neque ex illa uirtutis inmortali tate cecidisset. Est ergo paradisus terra quaedam fertilis, hoc est anima fecunda, in Edem plantata, hoc est in uoluptate quadam uel exercitata terra, in qua animae sit delectatio. est etiam vooc tamquam Adam, est et sensus tamquam Eua. ac ne haberes quod ad infirmum retorqueres naturae uel ad obnoxiam in tolerandis periculis condicionem, considera quae habeat anima istasicut pater? quia scriptum est: quoniam apud te fons uitae, denique: flumina de uen
Abbreviated transcription (Latin):
illud. Uidebã sathanã: sic̃ fulgur
de celo cadentẽ. Ergo ñ metuanuᷤᷤ
eũ: qͥ eousq infirmꝰ est. ut et ipse
in t̾ram casuiꝰ sit. Accepit qͥdẽ tẽp¬
tandi licentiã: s ñ accepit copiam
subruendi: nͥ sponte sua labat᷑ in¬
firmꝰ affectꝰ. qui sibi auxiliũ non
norit accersire. Et id̾o qua fraude
tẽptau̾it pͥmum hoĩem. qͥd ue in
hoĩe putaũit esse tẽptandũ: quo
cauere possimꝰ. Pleriq tam̃ qͥ uoluis
in ꝑadiso diabolũ ñ fuisse licet
in celo astantẽ cũ angłis legerimꝰ:
ne in isto sermone uideant᷑ offendi.
scdm suã accipiant uoluntatẽ. int̾¬
p̾tationẽ istius nominis. Nãq ante
nos fuit qͥ ꝑ uoluptatẽ et sensũ. p̃¬
uarieationẽ ab hoĩe memorau̾it ẽẽ
cõmissamꝰ in specie serpentis figͣam
accipiens delectationis. in fig᷑a mu¬
lieris. sensũ ammi m̃tisq constitu¬
ens: qͣm estesin uocant greci. Becep¬

Expanded text:
illud: uidebam Satanan sicut fulgur illud: uidebam Satanan sicut fulgur de caelo cadentem. ergo non metuamus eum, qui eo usque infirmus est, ut et ipse casurus in terram sit. accepit quidem temptandi licentiam, sed non accepit copiam subruendi, nisi sua sponte labatur infirmus affectus, qui sibi auxilium non norit accersire. et ideo qua fraude temptauerit primum hominem quidue in homine putauerit esse temptandum, quo cauere possimus. plerique tamen, qui uolunt in paradiso diabolum non fuisse, licet in caelo adstantem cum angelis legerimus, ne in isto sermone uideantur offendi, secundum suam accipiant uoluntatem interpretationem istius lectionis. namque ante nos fuit qui per uoluptatem et sensum praeuaricationem ab homine memorauerit esse commissam, in specie serpentis figuram accipiens delectationis, in figura mulieris sensum animi mentisque constituens, quam αἴσθησιν uocant Graeci, decep