comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tuum animum pulset cupiditas. ita ut
omnia uirilit̾ contempsisti. pueriliter
desidare incipias. Dulcescent animo qͦ
pͥus amara fucrunt sullimitas loci. domꝰ cura.
rerum dispensatio. obsequia famulorum. lib̾tas
tii. potestas in alios. uitm̃ ut ꝓpe reliquisse te
peniteat: qͥd pͫ tenere gͣilabat sui pessime tẽp¬
tationi si uł ad horam qd absit assensum p̃bue¬
ris ñ mediocre dampnũ incurres tuȩ conu̾sati¬
onis. En tota illiꝰ ele gantissimi et eloquentis¬
simi doctoris sap̃ia: a quo doceri de tam lon¬
ginqͦ postulasti. En illud expectatum ac de¬
sid̾atum eulogium: qͦd audire tantopere
studiusti. hec summa nĩȩ eruditionis. An
adhuc aliquid magnũ expectas: Totum au¬
disti. Quid ampliꝰ requiris: Ex haustꝰ ẽ fons.
et tu queris aqͣm in sicco: Exemplo illius
euangłicȩ iuiduȩ: de pauꝑtate mea totum
qđ hũii misi. Quid uerecõndaris: Quid uul¬
tum demittis: Tume coegisti. Sermonem

Expanded text:
tuum animum pulset cupiditas; ita ut tuum animum pulset cupiditas; ita ut omnia quae viriliter contempsisti, pueriliter desiderare incipias. Dulcescent animo quae prius amara fuerunt, sublimitas loci, domus cura, rerum dispensatio, obsequia famulorum, libertas tui, potestas in alios; in tantum ut prope reliquisse te poeniteat, quod prius tenere gravabat: cui pessimae tentationi si vel ad horam quod absit assensum praebueris, non mediocre damnum incurres tuae conversationis. 10. En tota illius elegantissimi et eloquentissimi 93 doctoris sapientia, a quo doceri de tam longinquo postulasti: en illud exspectatum ac desideratum eulogium, quod audire tantopere studuisti: haec summa nostrae eruditionis. An adhuc aliquid magnum exspectas? totum audisti. Quid amplius requiris? exhaustus est fons, et tu quaeris aquam in sicco? Exemplo illius evangelicae viduae, de paupertate mea totum quod habui, misi . Quid verecundaris? quid vultum dimittis? Tu me coegisti. Sermonem
Abbreviated transcription (Latin):
bitrio deinceps uiuere ꝓposiusti. Laudo etiã
qd ñ nouum uł magistrũ uł locum reqͥsisti.
s ad claustrum de qͦ exieras. et ad prẽm
sub qͦ profeceras: familiarit redisti. Acctiꝰ
quippe fuit. ut domꝰ que te nutͥerat. s ꝓ
fr̃na caritate dimiserat. exoccupatũ reciꝑet:
qͣm de eiꝰ desolatione aliena gaudet. Ed tñ
simplicit᷑ int̃ fr̃s. deuotꝰ do. magistro sub¬
dit᷑ seniorib obediens. iuniorib ꝯtemꝑans.¬
angłis placens. u̾bo utił. humił corde.
mansuetꝰ ad om̃s. Saue aut̃ ne qr olim
in honore positꝰ fuisti etiam nunc te pu¬
tes precet̾is honorandũ. s mag̃ humilẽ
omĩb exhibeas. tanꝙͣ de cet̾i̾s unum. Lec
enun dignum ẽ. ut iñ exigas honorem:
sumꝰ. ut plerumq qđ heri uolebamꝰ hodie
recusemꝰ. et qđ hodie nolumꝰ cras i desidere¬
mus: sic q̃nq diabolo sugg̾ẽnte pot̾it
contingẽ. ut ex memoria relicti honoris

Expanded text:
bitrio deinceps vivere proposuisti. 8. Laudo etiam, bitrio deinceps vivere proposuisti. 8. Laudo etiam, quod non novum vel magistrum, vel locum requisisti, sed ad claustrum de quo exieras, et ad patrem sub quo profeceras, familiariter rediisti. Rectius quippe fuit ut domus quae te nutrierat, sed pro fraterna charitate dimiserat, exoccupatum reciperet, quam de ejus desolatione aliena gauderet. Quod simpliciter inter fratres, devotus Deo, magistro subditus, senioribus obediens, junioribus contemperansAngelis placens, verbo utilis, humilis corde, mansuetus ad omnes. Cave autem, ne, quia olim in honore positus fuisti, etiam nunc te putes prae caeteris honorandum: sed magis humilem omnibus exhibeas, tanquam de caeteris unum. Nec enim dignum est ut inde exigas honorem, sumus, ut plerumque quod heri volebamus, hodie recusemus; et quod hodie nolumus, cras desideremus: sic quandoque diabolo suggerente poterit contingere, ut ex memoria relicti honoris
Abbreviated transcription (Latin):
humilitatẽ. uł ꝓp̃ litt̾arum breuitatem
De regͦ qͣm plene non noui. suspensam relin¬
quens sententiam. unum quod fecisti irete¬
tabiliter laudo. Quod uidelicet deposito iu¬
go regiminis. sine iugo cñ eẽ noliustis. s ami¬
cam repetens disciplinã de magistro fieri
denuo discipłs ñ erubiusti. Nam cum pasto¬
rali iunculo solut᷑ posses tui remanere uiri
siquidẽ ꝓmotio abb̃is emancipatio filii est.
tu tñ hac potestate uti ñ utens sicut aliis
dñari iennueras. sic tͥ qͦ preeẽ tumiusti:
Luiq ut magist̃ ẽẽs aliorum. minꝰ te iu¬
dicabas idoneum. nec te qͥdẽ tͥ c̾dens tuus
fieri discipłs contempsisti. Et mĩto. Quia qͥ
se magistrũ sͥ ꝯstituit: stulto se discipłin
subdit. Et quidẽ quid alii de se sentiant
faciliꝰ imꝑare et securiꝰ possum precẽ aliis
multis: qͣm soli michi. Prudens gͦ humilita.
humilisq prudentia fuit. qͦd nequaꝗͣ c̃dens
ad salutem te posse suffice tͥ: alieno potꝰ ar¬

Expanded text:
humilitatem, vel propter litterarum brevitatem. De re ergo quam plene non novi, suspensam relinquens sententiam, unum quod fecisti irretractabiliter laudo, quod videlicet deposito jugo regiminis, sine jugo tamen esse noluisti: sed amicam repetens disciplinam, de magistro fieri denuo discipulus non erubuisti. Nam cum pastorali vinculo solutus posses tui remanere juris: siquidem promotio abbatis, emancipatio filii est: tu tamen hac potestate tui non utens, sicut aliis dominari renueras, sic tibi quoque praeesse timuisti: quique ut magister esses aliorum, minus te judicabas idoneum; nec te quidem tibi credens, tuus fieri discipulus contempsisti. Et merito: quia qui se sibi magistrum constituit, stulto se discipulum subdit. Et quidem quid alii de se sentiant, facilius imperare, et securius possum praeesse aliis multis, quam soli mihi. Prudens ergo humilitas humilisque prudentia fuit, quod nequaquam credens ad salutem te posse sufficere tibi, alieno potius ar
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃as qͦ tenebras meas. ut uideam & giu¬
deam ordinatam in me caritatem sciens
it diligens que diligenda sunt: & qntũ¬
diligendus sum. Ue et enim mͥ si qͦd ualde
uereor. aut ego plus ab illo qͣm meriii. aut
ilea me minus qͣm minꝰ sit: diligatur:
Rerumptũ si meliores mag̃ diligendi sunt.
sunt autẽ meliores qui magis diligunt:
qͥd aluid dixĩm qͣm illum plus me diligẽ
qͣm meliorẽ eẽ ñ dubito. me uͦ minꝰ illum
te tͥ pater dico maior ẽ caritas. tanto minus
contempnenda ẽ. a te nr̃a possibilitas. quia &¬
si plus diligis. qm̃ plus uales: ñ tam̃ pluᷤ

Expanded text:
ipsas quoque tenebras meas, ut videam et gauipsas quoque tenebras meas, ut videam et gaudeam ordinatam in me charitatem, sciens et diligens quae diligenda sunt; et qudiligendus sum. Vae etenim mihi, si quod valde vereor aut ego plus ab illo quam merui, aut ille a me minus quam dignus sit, diligatur. Verumtamen si meliores magis diligendi sunt sunt autem meliores, qui magis diligunt: quid aliud dixerim, quam illum plus me diligere, quem meliorem esse non dubito; me vero minus illum tibi, pater, dico major est charitas, tanto minus contemnenda est a te nostra possibilitas, quia, etsi plus diligis, quoniam plus vales; non tamen plus
Abbreviated transcription (Latin):
nus autem diligam: tu scis ego neis
iuinqͣm dñe qui dedisti scis qͣntum dedisti:
uł illime. uł mͥ illum amare. Et quomͦ aliqͥs
nr̃m cuitu ñ dixisti. audet dic̃e plus amans
minꝰ diligor. nͥ forte qui iam in lumine tuo
uideat lumen suum. idẽ in lumine tuȩ uĩtatiꝰ
dũc ut̾ĩm content᷑ uidere in lumine tuo tenebͣs
meas. quo adusq uisites sedentem in tenebͥs
eo uinbra mortis. et ꝑ te reuelent᷑ cogitõnes
cordium. et manifesta frant abscondita te¬
nebrarum. fugatisq tenebris. iam ñ uidea¬
tur in lumine tuo nͥ lumen. sentio quidẽ de
munere tuo quod eum diligam: s necdum
uideo in lumine tuo si uł satis diligam.
leq enim scio si iam ꝑuenĩm ad illam qͣ
nemo maiorẽ ht̃ dilectionem. ut aĩam suã
ponat quis ꝓ amicis suis. Nam qͥs głabit᷑
castum se hr̃e cor necdum ꝑfoctum: O dñe qui
iluminas luc̾nani meã qua iam uideo. et
horreo tenobras meas. ds m̃s illum ina

Expanded text:
nus autem diligam, tu scis, ego nescnus autem diligam, tu scis, ego nescio. Tu, inquam, Domine, qui dedisti, scis quantum dedisti vel illi me, vel mihi illum amare. Et quomodo aliquis nostrum, cui tu non dixisti, audet dicere, « Plus amans, minus diligor: » nisi forte qui jam in lumine tuo videat lumen suum, id est, in lumine tuae veritatis utem, Domine, interim contentus videre in lumine tuo tenebras meas, quoadusque visites sedentem in tenebris et umbra mortis, et per te revelentur cogitationes cordium, et manifesta fiant abscondita tenebrarum, fugatisque tenebris jam non videatur in lumine tuo nisi lumen: sentio quidem de munere tuo quod eum diligam; sed necdum video in lumine tuo, si vel satis diligam. Neque enim scio si jam pervenerim ad illam, qua nemo majorem habet, dilectionem, ut animam suam ponat quis pro amicis suis. Nam quis gloriabitur castum se habere cor, nedum perfectum? O Domine, qui illuminas lucernam meam, qua jam video et horreo tenebras meas; Deus meus, illumina
Abbreviated transcription (Latin):
clamans. et ignorautias meas ne memine¬
ris. Eu uͦ nescio qua fiducia ñ solum de
tuo. s et de meo corde. tam aꝑte declama
ut plus amans inquiens minꝰ diligar:
hec quippe sunt u̾ba tua que nollẽ fiusse
tua: quia nescio si sunt uera. S et tusi
nos a te diligi. qͣm te a nob̾: An eyha
quod in tius lict̾is subumx isti. qr uidelit
qui uadunt & ueniunt ꝑ te de nr̃is.ia
lum tͥ a nob̾ deferunt monimentũ gẽ
scrupulum mouet tͥ qͦd ad plura iam
tua ad nos scͥpta. necdum uł semel rese¬
si: S qñ ego maturitatẽ sap̃iȩ tuȩ dde¬
tari posse putarem. scͥptitationib imꝑ¬
cie meȩ: Sciebam enim quis dix̃ filioli
ñ diligamus u̾bo neq lingua. s oꝑe it
et defuit: Dscrutans renes & corda de
qui unꝰ sol iusticie diu̾sa seruorum tise
corda diu̾sis gratiis uelut radiis iles¬
tras. qͦd diligam illum ex dono tuo cq̃
suo mĩto. tu scis: et ego sentio. Quast¬

Expanded text:
clamans: Et ignorantias meas ne memineclamans: Et ignorantias meas ne memineris Tu vero nescio qua fiducia, non solum de tuo, sed et de meo corde tam aperte declamas: « Ut plus amans, » inquiens, « minus diligar. » 2. Haec quippe sunt verba tua, quae nollem fuisse tua, quia nescio si sunt vera. Sed et tu, snos a te diligi, quam te a nobis? An ex hoc quod in tuis litteris subjunxisti, quia videlicet qui vadunt et veniunt per te de nostris, nullum tibi a nobis deferunt monimentum gratscrupulum movet tibi, quod ad plura jam tua ad nos scripta, necdum vel semel rescripsi? Sed quando ego maturitatem sapientiae tuae delectari posse putarem scriptitationibus imperitiae meae? Sciebam enim qui dixit: Filioli, non diligamus verbo neque lingua, sed opere et et defuit? O scrutans renes et corda Deus! qui unus sol justitiae diversa servorum tuorum corda diversis gratiis, velut radiis, illustras; quod diligam illum ex dono tuo, et suo merito, tu scis, et ego sentio: quate
Abbreviated transcription (Latin):
mititur: p̃sertim cum nec usus suppetat
dictandi. nec ocium. Ad cundem. lxxxui.
i nemo scit que sunt in homine nͥ¬
S
sp̃e hominis qui in ipso ẽ si sola in
facie uidet homo. quia solus ds intuetur
cor. miror nec satis mirari possum. quomͦ.
qͣ rõne sic tuam atq meam adinuicem
dilectionẽ pensare et distinguere potuisti:
quatenꝰ ñ solum de ꝓpͥo. s et de alieno sen¬
tentiam corde ꝓferres. Error ẽ quidem
humane mentis ñ mͦ bonum putare ma¬
lum. & malũ bonum. aut uerũ falsum.
et econu̾so: s etiam certa reciꝑe ꝓ. dubiis:
dubia ꝓcertis. Forte uerum ẽ qͦd. dicis.
minꝰ scilicet a me amarite ꝙͣ me diligis.
se fefellerat p̃sumptionem cum de suo
loqueretur dicens. & si oportuerit me mori te¬
cum: ñ te negabo. Discipłi de ꝑditione dñ
nec in suis fidentes conscientiis: singuli
respondebant. Numqͥd ego sum dñe: Da¬
uid suam de se ignorantiã fatet᷑ orans.

Expanded text:
rmittitur, praesertim cum nec usus suppetat rmittitur, praesertim cum nec usus suppetat dictandi, nec otium. 527 CAPUT I. i nemo scit quae sunt in homine, nisi spiritus hominis qui ipso est ; si sola in facie videt homo, quia solus Deus intuetur cor , miror, nec satis mirari possum, quomodo, quave ratione sic tuam atque meam ad invicem dilectionem pensare et distinguere potuisti, quatenus non solum de proprio, sed et de alieno sententiam corde proferres. Error siquidem est humanae mentis, non modo bonum putare malum, et malum bonum, aut verum falsum, et e converso: sed etiam certa recipere pro dubiis, dubia pro certis. Forte verum est quod dicis, minus scilicet a me amari 88 te, quam me diligis: se fefellerat praesumptionem, cum de suo loqueretur, dicens: Etsi oportuerit me mori tecum, non te negabo . Discipuli de proditione Domini, nec in suis fidentes conscientiis, singuli respondebant: Nunquid ego sum, Domine? David suam de se ignorantiam fatetur orans et
Abbreviated transcription (Latin):
dare iubes ꝑ quod tollendum sit
scandalum de regno di libent̃ accipio: s
quomͦ id uelis fieri necdum satis eliicet
mͥ. Nam illam tuã dulcissimã epłam le
intellexi quidẽ te uelle. ut illis qͥde nob̾
runtur. satisfaciam: quatenꝰ uidelicet
sciatur ñ ẽẽ uerum quod male hucusq
de nob̾ putarunt. uł putari uoluerunt.
At si pꝰ hãe satisfactionẽ rursus uictꝰ eoꝵ
ac uestitus suꝑfluitatem. et cetã que subuingiˢ
quemad inodum iniungis carꝑe uoluero.
et mͥ uidebor contͣdiẽ. et quomͦ sñ scandalo
facere queam ñ uidebo. ñ forte et ordinem
quidem laudabilẽ et ordinis rep̃hensibile
doccam. et nuichilominꝰ tñ ipsiꝰ suꝑflua rep̃¬
hendam. Si ħ mͦ uis. aut forte alit̃ magiᷤᷤ
ex pedire uides. manda aꝑtiꝰ. et ut ualeam
qͦd ius eomͦ quo uis: ora instantiꝰ. Scito
tñ ũ modico me in hꝰmodi scͥptitationib
feriri detͥmento: qr multũ hinc mͥ deuoti¬
onis subtrabit᷑. dum studium or̃onis int̾¬

Expanded text:
dare jubes, per quod tollendum sit scandalum de regno Dei, libenter accipio: sed quomodo id velis fieri, necdum satis elucet mihi. Nam illam tuam dulcissimam epistolamintellexi quidem te velle, ut illis qui de nobruntur, satisfaciam: quatenus videlicet sciatur non esse verum, quod male hucusque de nobis putarunt, vel putari voluerunt. At si post hanc satisfactionem rursus victus eorum ac vestitus superfluitatem, et caetera quae subjungis, quemadmodum injungis, carpere voluero; et mihi videbor contradicere, et quomodo sine scandalo facere queam, non video. Nisi forte, et Ordinem quidem laudabilem, et Ordinis reprehensoredoceam, et nihilominus tamen ipsius superflua reprenendam. Si hoc modo vis, aut forte aliter magis expedire vides, manda apertius; et ut valeam quod vis, eo modo quo vis, ora instantius. Scito tamen non modico me hujusmodi scriptitationibus feriri detrimento: quia multum hinc mihi devotionis subtrahitur, dum studium orationis inte
Abbreviated transcription (Latin):
et tͥ si ꝑsuadeam ñ incõmodum. Tene itaꝙ
meo consilio qͦd tenes. mane ini quo es. & stude
ꝓdẽe quib precẽs nec preeẽ refuge dum ꝓdẽẽ
potes. quia ue qͥdem si prees & ñ prodes: s

Expanded text:
et tibi si persuadeam, non incommodum. Tene itaque et tibi si persuadeam, non incommodum. Tene itaque meo consilio quod tenes, mane in quo es, et stude prodesse quibus praees; nec praeesse refuge, dum prodesse potes: quia vae quidem tibi si praees, et non prodes; sed
Abbreviated transcription (Latin):
unde fugerat. Quippe quẽ iuxta nr̃as con¬
suetudinis domi absq consensu abbatis sui
retinere ñ debui. Oportet aũ & a te eum
similit̾ asꝑe increpari. & ad humilem ꝓ¬
uocari satisfactionẽ: tuis dem̃ confortari
litteris ad abbatem ꝓ eo directis. Be in¬
firmitate nr̃a nicħ certiꝰ mͦ sciscitanti tibi
indicare possum. nisi qͦd infirmꝰ & furi
sum: nec minꝰ solito nec multũ plus. Qd
uͦ ñ misi qͤm missurꝰ eram causa ẽ. ph me
animarũ scandalum. qm uniꝰ corꝑis ꝑi¬
culum timuisse. Iam ne qͥd horum de
quib mandasti omĩo p̃t̾mitã: uenio
oẽ adte. Helle te audire scͥpsisti: quid te
ego tanqͣm qͥ omĩa tua norim. fac̃e uelĩ.
D hoc nisi fallor si mͦ dic̾em. nec tu pos¬
ses. nec ego consulerem. Uolo eñi & ip¬
se. quod te uelle de te. iam olim ñ latet
me. Cet̾̃m mea atq tua eque ũ equum
est uoluntate pꝰposita: magis qͦd uelle dm̃
de te puto. et mͥ ut cͥ suadeam tutum duco:

Expanded text:
exierat: quippe quem juxta nostras consuetudines domi absque consensu abbatis sui retinere non debui. Oportet autem et a te eum similiter aspere increpari, et ad humilem provocari satisfactionem; deinde tuis confortari litteris, ad abbatem pro eo directis. 2. De infirmitate nostra nihil certius modo sciscitanti tibi indicare possum, nisi quod infirmus et fui, et sum; nec minus solito, nec multum plus. Quod vero non misi quem missurus eram, causa est, plus me animarum scandalum, quam unius corporis periculum timuisse. Jam ne quid horum, de quibus mandasti, omnino praetermittam, venio etiam ad te. Velle te audire scripsisti, quid te ego tanquam qui omnia tua norim facere velim. Sed hoc, nisi fallor, si modo dicerem, nec tu posses, nec ego consulerem. Volo enim et ipse quod te velle de te jam olim non latet me. Caeterum mea atque tua aeque, ut aequum est, voluntate postposita, magis quod velle Deum de te puto, et mihi ut tibi suadeam, tutum duco;
Abbreviated transcription (Latin):
seruus sc̃ĩtatis eorum. fr̃ . B. abbas dictꝰ de clara¬
ualle: que recta sunt uidẽ. constituere. & tenẽ.
Irascor occupationib meis quib impedior int̃¬
nec spatia t̾rarum nec curba curar̃ absentare
tia pͥuat ꝓrsꝰ a consilio ĩtorum & ꝯg̾gatione.
Ilo presertim ꝯsilio in qͦ ñ hominũ tradici

Expanded text:
dictus de Clara-Valle, quae recta sunt videre, constituere, et tenere. 1. Irascor occupationibus meis, quibus impedior intenec spatia terrarum, nec turba curarum absentare tia privat prorsus a consilio justorum et congregatione: illo praesertim consilio, in quo non hominu
Abbreviated transcription (Latin):
nantis eẽ. neq currentis. s miserentis ã.
ip̃m rogat ate rogari ꝓ se. quatenꝰ qͥiam
donauit ei. et pugnare et curre: det es
mum. corde meo et ore tuo saluto: gͣtantissime
cum uisurꝰ illo et temꝑe et loco quo ꝓmisisti.
Iotifico etiam tͥ quod et nunc paulisꝑ aggͣua¬
ta manu dñi suꝑ me: unpulsꝰ euersꝰ sum ut ca¬
dem ita ut securi ad radicem infructuose arboris.
corꝑis mei apposita. iamiãq succidi metuerẽ.
cum ecce tuis ct̾orumq amicoꝵ nĩoꝵ orõnibꝰ¬

Expanded text:
nantis esse, neque currentis, sed miserentis Dei; ipsum rogat a te orari pro se, quatenus qui jam donavit ei et pugnare et currere, det emum, corde meo et ore tuo saluto, gratantissime eum visurus illo et tempore et loco quo promisisti. Notifico etiam tibi, quod et nunc paulisper aggravata manu Domini super me, impulsus eversus sum ut caderem, ita ut securi ad radicem infructuosae arboris corporis mei apposita, jamjamque succidi metuerem: cum ecce tuis caeterorumque amicorum nostro
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃e a nemine iudicat᷑. Quid nam uͦ maiꝰ aut
minꝰ suꝑiꝰ an inferiꝰ artiꝰ siue remissiꝰ sit. quod
uidelicet reliquerunt. an ad qͦd redierunt.
ego quidẽ haut temere diffinierim: ip̃i ui¬
tuta c̾citudine qͣm nuda uitate ego dixĩm:
omĩo ñ expedure sp̃m uelle extinguere. Noli
et ip̃e bñ fac. Głari aũ magis oportet in ꝓ¬

Expanded text:
e a nemine judicatur. Quidnam vero majus aut minus, superius aut inferius, arctius sive remissius sit, quod videlicet reliquerunt, an ad quod redierunt; ego quidem haud temere definierim, ipsi vituta certitudine, quam nuda veritate ego dixerim, omnino non expedire spiritum velle exstinguere. Noli, et ipse bene fac . Gloriari autem magis oportet in
Abbreviated transcription (Latin):
illustri angłorum regi .B. abbas de
re fideliter: et humilit obedire. In t̾ra ur̃a
tenet᷑ preda dñi mei atq ur̃i. & illa preda ꝑ
qua maluit mori qͣm carere illa. Ego eam
sequi disposui: et mitẽ de nr̃a milicia qui
in manu ualida si uob̾ ñ displicet: reqͥrant
recuꝑant reducant. Et nunc hꝰ rei gr̃a p̃misi
hos qͦs p̃sentes cernitis exploratores qui ẽẽ.
rei indagent sagaciter renuntieñq fidelit̃
Assistite eis tanꝗͣ. nuntiis dñi ur̃i: & in ip̃is
feodum ur̃m deseruite. Ip̃e uͦ ad honorem
suum. ad salutem ur̃am. ad pr̃ie sospitatem
et pacem. letum uos et inclitum ꝑducat in bo¬
num et placidum finem. Ad heuricũ uin¬

Expanded text:
illustri Anglorum regi, BERNARDUS abre fideliter, et humiliter obedire In terra vestra tenetur praeda Domini mei atque vestri, et illa praeda, pro qua maluit mori, quam carere illa. Ego eam sequi disposui, et mittere de nostra militia, qui in manu valida, si vobis non displicet, requirant, recuperent et reducant. Et nunc hujus rei gratia praemisi hos quos praesentes cernitis exploratores, qui esse rei indagent sagaciter, renuntientque fideliter. Assistite eis tanquam nuntiis Domini vestri, et in ipsis feudum vestrum deservite. Ipse vero ad honorem suum, ad salutem vestram, ad patriae sospitatem et pacem, laetum vos et inclytum perducat in bonum ac placidum finem. 99 EPI
Abbreviated transcription (Latin):
suasunt. Et quidem nob̾ in ħ bñfacitis.
s uob̾ melius. nͥ forte excidit uob̾ illa sen¬
tentia. beatiꝰ ẽ dare qͣm acciꝑe. hoc plane
decet ep̃m. hoc sac̾dotium ur̃m ꝯm̃dat.
omat coronam. nobilitat dignitatem. si
quẽ ministĩum ꝓhibet eẽ pauꝑem: am¬
ministratio ꝓbet pauꝑum amatorem.
Ion enim pauꝑtas uirtꝰ reputatur: s

Expanded text:
in hoc bene facitis, sed vobis melius: nisi forte excidit vobis illa sententia, Beatius est dare quam accipere . Hoc plane decet episcopum, hoc sacerdotium vestrum commendat, ornat coronam, nobilitat dignitatem, si quem ministerium prohibet esse pauperem, administratio probet pauperum amatorem. Non enim paupertas virtus reput
Abbreviated transcription (Latin):
abb̃is et frm̃ deseruisse solumq habitart
in nescio quo satis inconuenienti loco. Qus
rumore nob̾ ꝑmotis. anxieq querentib si
quomͦ tͥ a nob̾ poss ꝯsultum iri. nicħ parat
occurrere potuit. qm ut te uocato ad nos ꝑ
te de te cerceiores pꝰ effici curaremus: sicq

Expanded text:
abbatis et fratrum deseruisse, solumque habitare in nescio quo satis inconvenienti loco. Quo rumore nobis permotis, anxieque quaerentibus si quo modo tibi a nobis posset consultum iri; nihil paratius occurrere potuit, quam ut, te vocato ad nos, per te de te certiores prius effici curaremus: sicq
Abbreviated transcription (Latin):
fuĩt. ad locum ꝓpͥum reuocetur. Nam ad
nr̃m ordinem ut tnseat: iũs fortassis non
expedit. Et quidẽ qđ scͥpsisti illum sepe
dixisse nr̃a se ꝑmissione tenere. qr eum
ñ placet usqͣm eum illorum q̃ dixi lot
mittẽ ad habitandum aut te uolente
iste forsitan ñ ꝯsentit aut cum utriq
complaceat. forte ñ inueniat᷑ qui eũ ncix
uelit: tunc oportet ut aut urgente nass¬
sitatis causa. qͦcumq ad saluandã aĩ
suam ire uoluĩt cum litt̾is dimittatur
aut dispensante pietatis gra in locosui
retineat᷑. si tñ ꝑsentiri potuerit. quomis
ibidem omĩs ei occasio itãndi aut semi¬
nandi hanc turpitudinẽ penitꝰ subtus¬
hatur. Et de isto: ĩta sufficiunt. Est al¬
ud ap̃ uos de quo ea p̃sumptione qui
soleo: ñ cunctabor dicẽ qͦd sentio. De ma¬
lendino illo dico qͦd conu̾si custodientes
feminar᷑ pati cogunt᷑ freq̃ntiam. dimͥ
credit᷑: unum e tͥb fiet. aut uidelicet

Expanded text:
fuerit, ad locum proprium revocetur. Nam ad fuerit, ad locum proprium revocetur. Nam ad nostrum Ordinem ut transeat, vestro fortassis non expedit. Et quidem quod scripsisti illum saepe dixisse nostra se promissione tenere quia eum, non placet usquam eum illorum quae dixi locorum mittere ad habitandum, aut te volente iste forsitan non consentit, aut cum utrique complaceat, forte non inveniatur qui eum recipere velit; tunc oportet ut aut urgente necessitatis causa, quocunque ad salvandam animam suam ire voluerit, cum litteris dimittatur; aut dispensante pietatis gratia, in suo loco retineatur: si tamen persentiri potuerit, quomodo ibidem 84 omnis ei occasio iterandi aut seminandi hanc turpitudinem penitus subtrahatur. Et de isto ista sufficiant. 3. Est aliud apud vos de quo ea praesumptione, qua soleo, non cunctabor dicere quod sentio. De molendino illo dico, quod Conversi custodientes, feminarum pati coguntur frequentiam. Si mihi creditur, unum e tribus fiet: aut videlicet
Abbreviated transcription (Latin):
ros ẽẽ ꝯsilii: qui in reb dubiis enodandis.
et prudentes sint et fideles. Uerumptũ
quia sic tͥ placuit uid̾is tu cur ita placu¬
erit. ego labia mea ñ ꝓhibebo si fr̃ suum
casum qͣntumlibet gͣuem. qͣntumlibet
turpem pͥor ip̃e ꝯfessus fuisset: & curan¬
dus foret. et ñ effugiendus. Nunc aũ qm̃
tanti mali aliunde fetor emersit. nichilo¬
minꝰ quidẽ eiꝰ si fieri pot̾ curationi oꝑam
dari neceẽ ẽ: s aliter. fortassis enim ñ expedit
ut ult̾iꝰ ap̃ uos remorari sinat᷑ ne forte qͦd
te ñ innũto quidẽ timere scͥpsisti. pusilluᷤ
et nouellus grex hꝰmodi tabe contaminet᷑.
claudenda sunt uiscera. Arbitror autẽ
et patͥ pium. & filio tutum eẽ ꝯsilium.
si queras ei quoqͦmͦ in aliqͣ remotiorib
dñi nolb̾ti domib recipiat᷑ uͥ sub distric¬
tiori disciplina. mutato loco ñ ꝓposito
penitentiam agat donec qũq cum tͥ uisum

Expanded text:
ros esse consilii, qui in rebus dubiis enodandis ros esse consilii, qui in rebus dubiis enodandis et prudentes sint et fideles. 2. Verumtamen quia sic tibi placuit, videris tu cur ita placuerit, ego labia mea non prohibebo. Si frater casum suum, quantumlibet gravem, quantumlibet turpem, prior ipse confessus fuisset, et curandus foret, et non effugandus. Nunc autem, quoniam tanti mali aliunde fetor emersit, nihilominus quidem ejus, si fieri potest, curationi operam dare necesse est, sed aliter. Fortassis enim non expedit ut ulterius apud vos remorari sinatur ne forte, quod te non immerito quidem timere scripsisti, pusillus et novellus grex hujusmodi tabe contaminetur.claudenda sunt viscera. Arbitror autem et patri pium et filio tutum esse consilium, si quaeras ei quomodo in aliqua e remotioribus domini Norberti domibus recipiatur, ubi sub districtiori disciplina, mutato loco, non proposito, poenitentiam agat, donec quandoque, cum tibi visum
Abbreviated transcription (Latin):
egit mag̃. qͣm indignationẽ meruerit.
Tenentes itaq tue tante humilitatis
insigne: ampliori iam fiducia monemꝰ
qͦd & pͥus monuimꝰ. Obsecramꝰ ꝑ sangui¬
nẽ illum qͥ ꝓ animab fusus ẽ. ne tanti
emptarũ parupendat᷑ ꝑiculum. qͦd
maxime ex iurorum et feminar̃ cohabi¬
tõne ñ inmĩto timet᷑: abhis qͥ in scola
di diu iam contͣ diaboli temptamenta
luctati. ꝓp̾a exꝑientia edocti. dicẽ possus
cum apło. Non enim ignoramus astucias
eiꝰ. deniq qͣm ñ negligenter te oporteat ñ
onem. ipsiꝰ nunc tam turpit᷑ lapsi frĩs. suꝑ
quo & nr̃am dignat᷑ es consulere paruita¬
tem te doceat exꝑimentum. De qͦ quidẽ
miror quid tͥ uisum fui̾t. me tam remotũ
ex petẽ ꝯsultorẽ. cum ꝓpe hãs iuirum sapi¬
entẽ nr̃i ordiniis et tue p̃cipue domꝰ ama¬
torẽ. Ꝙ illelmum scilicet. abb̃em scĩ theo¬
dorici. S & ap̃ p̃monstratũ ñ ambigo ui¬

Expanded text:
egit magis, quam indignationem meruerit. egit magis, quam indignationem meruerit. Tenentes itaque tuae tantae humilitatis insigne, ampliori jam fiducia monemus quod et prius monuimus. Obsecramus per sanguinem illum qui pro animabus fusus est, ne tanti emptarum parvipendatur, periculum, quod maxime ex virorum et feminarum cohabitatione non immerito timetur ab his qui, in schola Dei diu jam contra diaboli tentamenta luctati, propria experientia edocti dicere possunt cum Apostolo: Non enim ignoramus astutias ejus . Denique quam non negligenter te oporteat audonem , ipsius nunc tam turpiter lapsi fratris super quo et nostram dignatus es consulere parvitatem te doceat experimentum. De quo quidem miror, quid tibi visum fuerit me tam remotum expetere consultorem, cum prope habeas virum sapientem nostri Ordinis, et tuae praecipue domus amatorem, Guillelmum scilicet abbatem Sancti-Theoderici. Sed et apud Praemonstratum non ambigo vi
Abbreviated transcription (Latin):
na cłicum pͥncipẽ ñ contẽpnit. At acriꝰ
ila et multipliciꝰ inculcare uolueram
ac fortassis debueram: nͥ epłaris breuitas
suꝑsedendum indiceret. Maxuneq qͥa te
offende ueritꝰ sum peꝑci homini quippe
qͣm tͥ aunt familiarib iamolim amiciis
eẽ deuinctum. S nollẽ te hr̃e contͣ uĩtatẽ
amicũ. Si tñ ꝑsistis. uerum te amicum
ꝓba et da oꝑam. qͦmͦ & ip̃e amicꝰ sit iu̾ta¬
tis. Tunc demũ uͭ erunt amicitiȩ si uĩtatiᷤ
fiu̾nt fed̾ate consortio. Quod si ille ñ aoqui¬
euĩt tͥ tene tu qͦd tenes. hostieq caudam
iunge capiti. ac tunicã di gr̃a iã polimitã.
cura facẽ & talarẽ. qm̃ cepisse nil ꝓderit.
de rarum ostendisti. dum minoris te
non solum ñ contempseris monita. s gr̃ãs
insuꝑ retułis monitori: prudent᷑ utiq
ñ a quo. s quid monereris attendens.
Giãs ago & ipse đo. qͦd mea p̃sũptio gr̃am

Expanded text:
ria clericum principem non contemnit. 13. Et acrius ria clericum principem non contemnit. 13. Et acrius ista et multiplicius inculcare volueram, ac fortassis debueram, nisi epistolaris brevitas supersedendum indiceret; maximeque quia te offendere veritus sum, peperci homini, quippe quem tibi aiunt familiaribus jam olim amicitiis esse devinctum. Sed nollem te habere contra veritatem amicum. Si tamen persistis, verum te amicum proba, et da operam quomodo et ipse amicus sit veritatis. Tunc demum verae erunt amicitiae, si veritatis fuerint foederatae consortio. Quod si ille non acquieverit tibi, tene quod tenes, hostiaeque caudam junge capiti, ac tunicam, Dei gratia jam polymitam, 83 cura facere et talarem; quoniam coepisse nil proderit, de rarum ostendisti, dum minoris te non solum non contempseris monita, sed gratias insuper retuleris monitori, prudenter utique non a quo, sed quid monereris attendens. Gratias ago et ipse Deo, quod mea praesumptio gratiam
Abbreviated transcription (Latin):
litȩ cuiꝰcumq ꝑsonȩ mancipari obsequis:
Ip̃m c̃te qͦd gestat in capite signum: plus
regꝰ decet fastꝰ qͣm famulatꝰ Itemq regale
fissigium mag̃ armis ꝗͣ psalmis innitit᷑.
bine si alti forte ut assolet accessiss quod
aitrahit᷑ altĩ. qͦ uel regis uideł humiliatio
cdicum ampliꝰ fullimasset aut cłici certe
deuctio regio ꝯtuliss honori. ut u̾bi gr̃a.
ginobił aliq̃ mulier iuro nubat plebeio.
illa quidẽ minuit᷑ ex illo s ex illa crescit
ile si ita imꝙͣ uł rex ex cłico uł cłicus ex
nge ꝓficẽt malũ qͦd ex parte fuisset:
utrumq forsitan. tołari debuerat. Nc̃
aut̃ cum utriꝰ libet diminutio neutrũ
puchat. s sue potiꝰ alt̾utrum płimum de¬
cuhant dignitatis. qñ nec cłicum decet
ngis ut dictũ ẽ ẽẽ uocari ue dapiferum.
it iuchilominꝰ regẽ ñ in manu utiq for¬
tum regni gub̾uacula posside: mirum
ualde qͣmͦ utͣq potestas ħ patit᷑ qđ uel¬

Expanded text:
laicae cujuscumque personae mancipari obsequiis? Ipsum certe quod gestat in capite signum, plus regius decet fastus, quam famulatus; itemque regale fastigium magis armis, quam psalmis innititur. Sane si alteri forte ut assolet accessisset quod detrahitur alteri, quo vel regis videlicet humiliatio clericum amplius sublimasset, aut clerici certe dejectio regio contulisset honori ut verbi gratia, si nobilis aliqua mulier viro nubat plebeio, illa quidem minuitur ex illo, sed ex illa crescit ille; si ita, inquam, vel rex ex clerico, vel clericus ex rege proficeret, malum, quod ex parte fuisset, utcumque forsitan tolerari debuerat. Nunc autem, cum utriuslibet diminutio neutrum provehat, sed suae potius alterutrum plurimum detrahant dignitatis, quando nec clericum decet regis, ut dictum est, esse vocarive dapiferum, et nihilominus regem, nisi in manu utique fortium, regni gubernacula possidere; mirum valde quomodo utraque potestas hoc patitur qu
Abbreviated transcription (Latin):
quib nr̃am curasti consulere par¬
uitatẽ pͥmum quidẽ ñ respondẽ statuerã.
ñ qͦd dubitauĩm quid responde deb̾em.
s qr uiro consilii ꝯsilium dare aut pre¬
sumptuosum uidicabã aut suꝑfluum.
Cetm̃ cogitans qđ plerisq im mocunctis
pene contingẽ sapientib solet in rebus
uidelicet dubiis. plus alieno se qͣm ꝓp̾o credẽ
iudicio. & qͥ aliorum fide ambigua queq
elucidant in sius ꝯsueuerunt scrupulosiuᷤ
hesitare. statutum ñ ut arbitior irrationa¬
biliter frango. et simplicit pando. quod
iusum ẽ mͥ: ñ p̃iudicans sanꝰ sapienti.
Significasti mͥ nͥ fallor ꝑ uirum religio¬
sum ursum abb̃em scĩ dionisii. suggerit᷑
a cogitationib tuis. deserere prĩam do¬
mũq cui deo auctore prees. & ꝑgere ieroso¬

Expanded text:
quibus nostram curasti consulere parvitatem, primum quidem non respondere statueram: non quod dubitaverim quid respondere deberem, sed quia viro consilii consilium dare aut praesumptuosum judicabam, aut superfluum. Caeterum cogitans quod plerisque, imo cunctis pene contingere sapientibus solet, in rebus videlicet dubiis plus alieno se, quam proprio credere judicio; et qui aliorum facile ambigua quaeque elucidant, in suis consueverunt scrupulosius haesitare: statutum non, ut arbitror, irrationabiliter frango, sed simpliciter pando quod visum est mihi, non praejudicans sanius sapienti. Significasti mihi, nisi fallor, per virum religiosum Ursum abbatem Sancti Dionysii, suggeri tibi a cogitationibus tuis, deserere patriam, domumque, cui Deo auctore praees
Abbreviated transcription (Latin):
abbas dict᷑ de claraualł: in dño sałm. M ulto¬
rum iam relatione letabundꝰ accepi. locum
gr̃e ñ infimum. humilitatẽ nr̃am ap̃ ur̃ãm
celsitudinẽ optinẽ. Non sum meritꝰ: s eo non
ingrat᷑. Itaq refero gr̃am ꝓ gr̃a. & si ñ condig¬
nam. c̃te qͣm possum. Nec uerror qͣnͣtula sit
oblatam uł potiꝰ relatã a uob̾ sꝑni. quã et
amant̃ ꝓmereri. & dignaut̃ p̃uenire curs¬
tis. Uerum mͦ plura scb̾e suꝑsedi. donec uñ

Expanded text:
abbas dictus de Clara-Valle, in Domino salutem. Multorum jam relatione laetabundus accepi, locum gratiae non infimum humilitatem nostram apud vestram Celsitudinem obtinere. Non sum meritus, sed eo non ingratus. Itaque refero gratiam pro gratia, etsi non condignam, certe quam possum. Nec vereor, quantula sit, oblatam, vel potius relatam a vobis sperni, quam et amanter promereri, et dignanter praevenire curastis. Verum modo plura
Abbreviated transcription (Latin):
suo. hanc mͥ tu salutationis formu¬
lam tradidisti: scͥbendo suus ille quod
suus. Accipe q̃d tuum ẽ & agnosce usur¬
pationem unanimitatis ẽẽ indicium. & cum ẽ mͥ
commune u̾bum. animum non distare. Iam ad
tuas litta̾s breuiter ꝓ temꝑe respondendum
ẽ. Quȩ cum mͥ ui manꝰ uenerunt Natalis
dñx ñẽ dies festꝰ illuxerat: cuiꝰ me totum
iure sͥ deuotio uendicans. nicħ aliud cogitare
sinebat. S & nuntiꝰ repedare festina us

Expanded text:
suo. 1. Hanc mihi tu salutationis formusuo. 1. Hanc mihi tu salutationis formulam tradidisti, scribendo, « Suus ille quod suus. » Accipe quod tuum est, et agnosce usurpationem unanimitatis esse indicium, et cum quo est mihi commune verbum, animum non distare. Jam ad tuas litteras breviter pro tempore respondendum est: quae cum mihi in manus venerunt, Natalis Dominae nostrae dies festus illuxerat, cujus me totum jure sibi devotio vindicans, nihil aliud cogitare sineba
Abbreviated transcription (Latin):
Tantum autẽ ualemus: qͣntum accepimꝰ.
Trahe nos pꝰ te ut te app̃hendamꝰ: & tecum
ampliꝰ accipiamꝰ unde largius diligamu.
Quid gͦ tu niteris nos app̃hendẽ et q̃reriᷤ
non posse quos app̃hendisti iam. si actẽ¬
disti. & adhuc facere potĩs cum uolueris.
quales quidem sumus. ñ quales sꝑabas:
Nescio quippe quid aliud intueris in nob̃
qͦd ñ habemus: & sequeris ꝓ nob̃ qđ non
sumus. Ideoq ñ consequeris qr ñ suffici¬
mus: et ut deniq in epła tua iuste cau¬
saris. ds tͥ in nob̾. ñ nos deficimꝰ. Aunc uͦ
sitalia placent qualia mͦ nugatꝰ sum:
mandato. & adiciam: ut cum obediero
p̃sumptionis ñ tuneam notã. Prefatiun¬
cłam qͣm tͥ initti iussisti: ñ hũi mͦ ad
manum. Aeq enuim adhuc dictaueram:
quia nec necessariam ẽẽ putabã. Quic¬
quid uel tͥ uł amicis tuis recte uis: qui
dedit uelle. det & ꝑficere ꝓ bona uolunta¬
te. omni mͥ amicitiȩ iure colende: pie ac re
uater . B. de clareualle. suo illi: qͦd

Expanded text:
tantum autem valemus, quantum accepimus. Trahe nos post te, ut te apprehendamus et tecum amplius accipiamus, unde largius diligamus. Quid ergo tu niteris nos apprehendere, et 89 quereris non posse? quos apprehendisti, si attendisti; et adhuc facere poteris, cum volueris, quales quidem sumus, non quales sperabas. Nescio quippe quid aliud intueris in nobis, quod non habemus; et sequeris pro nobis, quod non sumus. Ideoque non consequeris, quia non sufficimus: et ut denique in epistola tua juste causaris, Deus tibi in nobis, non nos deficimus. Nunc vero si talia placent, qualia modo nugatus sum, mandato, et adjiciam: ut cum obediero, praesumptionis non timeam notam. Praefatiunculam quam tibi mitti jussisti, non habui modo ad manum: neque enim adhuc dictaveram, quia nec necessariam esse putabam. Quidquid vel tibi, vel amicis tuis recte vis; qui dedit velle, det et perficere pro bona voluntate, omni mihi amicitiae jure colende, pie ac reBERNARDUS de Clara-Valle, suo illi quod
Abbreviated transcription (Latin):
t̾ra tua et de cognatione tua. s qua rõne
curam tͥ cieditã animar̃ ex ponere debeas:
oninino ñ iudeo. Quid enim: Dlanditur
deposite sairine lib̾tas: S caritaᷤ ñ q̃rit
que sua sunt. forte quietis ꝓuocat & ocii
gustꝰ suauior: S euacuat᷑ dispendio pacis
libent̃ carebo qͣntolibet etiam sp̃uali q̃stu:
qui ñ possit acquiri nͥ cum scandalo. Ubi.
enim scandalum: ibi ꝓculdubio caritatiꝰ
ẽ detͥmentum. u aũ diminutio caritatis.
miror qdđ uł quale possit sp̃ał̃ exercii sꝑa¬
ri lucrum. Deniq si ꝓpͥam quisq quietem
Ubi erit qł item dic̃ apłs. Nemo suiuiuit

Expanded text:
ra tua et de cognatione tua : sed qua ratione curam tibi creditam animarum exponere debeas, omnino non video. Quid enim? blanditur depositae sarcinae libertas? Sed charitas non quaerit quae sua sunt. Forte quietis provocat et otii gustus suavior? Sed evacuatur dispendio pacis. Libenter carebo quantolibet etiam spirituali quaestu, qui non possit acquiri nisi cum scandalo. Ubi enim scandalum, ibi procul dubio charitatis est detrimentum: ubi autem diminutio charitatis, miror quod vel quale possit spiritualis exercitii sperari lucrum. Denique si propriam quisque quietem , ubi erit quod item dicit Apostolus: Nemo sibi vivit,
Abbreviated transcription (Latin):
saluum facẽt. Satis ꝑfecto ex his qnͣtum¬
ieor apparet. quod dampnatio ñ bapti¬
Tator. & frustratio cͥcumcisorum. &
euacuatio sacͥficiorum. q̃ forte contͣ origi¬
nale pecc̃m ritꝰ obseruabat antiquus:
gen̾aliter iam tc̃ muume ceꝑit. qndo
nichodemo clam dictum ẽ nͥ qͥs renat᷑

Expanded text:
salvum faceret. CAPUT salvum faceret. CAPUT reor, apparet, quod damnatio non baptizatorum, et frustratio circumcisorum, et evacuatio sacrificiorum, quae forte contra originale peccatum ritus observabat antiquus, generaliter jam tunc minime coeperit, quando Nicodemo clam dictum est: Nisi quis renatus
Abbreviated transcription (Latin):
ti non sunt: fit gͦ inpiria antiqͦ̃ illi cłi eque
mandato. si nouo adhuc surtiue quodãmͦ
suꝑueniente ñ tñ subueniente. illud ita
subito euanuisse putet᷑ ut ꝓdẽẽ deinceps
stabit illud. qr a dieb iohis baptiste reg¬
num celorũ ium patit᷑. si p̃cipue tunc tẽꝑis
contigisse constiterit hꝰcemodi a regno. ui¬
olentã int̾clusionẽ quał quidẽ nec añ fuĩt
nec pꝰ futura sit: Sancito quippe noui
mistĩ decto. s ad huc secͤto. qͥs nam queso
morientib inti̾m ad regnum patet ac¬
cessus. dum & uetꝰ iam deficit. qm̃ a nouo
excluditur. & nouum tñ ñ subuenit. qm̃
dũ nescitur ñ ꝑcipitur: O infelicissima
illa temꝑa. que sola a scłis om̃i penitus
sałis remedio uacua tnͣsierunt. dum et
cͥcumcisio que illo usq uiguerat. ꝓdẽe
iam surripiente baptisinate ñ audẽt.
& baptismũ qm̃ adhuc lateret ñ suc¬
curreret. forsan dormiebat eo temꝑis
ds̃. nec fuit inti̾m qͥ redimẽt. neq qui

Expanded text:
ti non sunt? Fit ergo injuria antiquo illi Dei aeque mandato, si novo adhuc furtive quodammodo superveniente, non tamen subveniente, illud ita subito evanuisse putetur, ut prodesse deinceps stabit illud, quia a diebus Joannis Baptistae regnum coelorum vim patitur , si praecipue tunc temporis contigisse constiterit hujuscemodi a regno violentam interclusionem, qualis quidem nec ante fuerit, nec post futura sit? Sancito quippe novi mysterii decreto, sed adhuc secreto; quisnam, quaeso, morientibus interim ad regnum patet accessus, dum et vetus jam deficit, quoniam a novo excluditur: et novum tamen non subvenit, quoniam, dum nescitur, non percipitur? O infelicissima illa tempora! quae sola a saeculis omni penitas salutis remedio vacua transierunt, dum et circumcisio quae illo usque viguerat, prodesse jan subripiente Baptismate non auderet: et Baptisma, quoniam adhuc lateret, non succurreret Forsan dormiebat eo tempore Deus, nec fuit interim qui redimeret, neque qui
Abbreviated transcription (Latin):
tibi in hac qͣm auduii cua al̃¬
tasti affectu condoleam: nouit affectuum
d om̃um cognitor. bonorum immissor. S
rursum cum consido ñ ꝑ quẽ s a qͦ immissa
sit ħ tͥbulatio. qnͣtum tͥ de p̃senti molestia
compatior. tm̃ de ꝓsꝑitate mox futura
spo congͣculari. Si tñ &e tu ꝯsilium in ꝑtur¬
latione ñ admittendo id ip̃m metũ sapiaᷤ.
et de manu dm̃i mala sic̃ et bona cum scõ
iob eqͣnimit᷑ suscipias. unino ȩxemplo scĩ đ.
ñ tam his & si seruis tuis ꝓ tantis malis in¬
dignari. qͣm sub potenti d̃i manu qͥ ꝓcul
dubio illos misit. ad malefaciendum tͥ.
bumiliari te oportere scias. Uerum quia
corripiantur: acde reb eorũ dampnũ
monast̾ii aliqua ex parte recompenset᷑.
S ne tuam mag̃ in ħ ulcisci iniuriã qͣm
ilorum ferire culpam uidearis: rogo. ro¬
gansq ꝯsulo. ne tam qđ illi digni sunt
penses. ut qͦd tͥ dignum ẽ ñ consides. ut

Expanded text:
tibi in hac, quam audivi, tua adversitate affectu condoleam, novit affectuum Deus omnium cognitor, bonorum immissor. Sed rursum cum considero, non per quem, sed a quo immissa sit haec tribulatio; quantum tibi de praesenti molestia compatior, tantum de prosperitate mox futura spero congratulari: si tamen et tu consilium in perturbatione non amittendo, idipsum mecum sapias, et de manu Domini mala, sicut et bona, cum sancto Job aequanimiter suscipias ; imo exemplo sancti David, non tam his, etsi servis tuis, pro tantis malis indignari, quam sub potenti manu Dei qui procul dubio illos misit ad malefaciendum tibi humiliari te oportere scias . Verum quiacorripiantur, ac de rebus eorum damnum monasterii aliqua ex parte recompensetur. Sed ne tuam magis in hoc ulcisci injuriam, quam illorum ferire culpam videaris; rogo, rogansque consulo, ne tam quod illi digni sunt, penses, ut quod tibi dignum est non consideres: ut
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntate. Sic̃ enim impiors ẽ. piis bono¬
rim ꝓpositis assidue reluctari. sic contra
petatẽ ñ ẽ ꝓp̃ multitudinẽ adu̾santium
qͣmuis iusta & sc̃a desidia paucorum
plerũq ñ ꝑfici. Sic aaron sceleratis tumul¬
uantis ppłi contra uoluntatẽ suamcla-¬
morib cessit. sic samuel eidem ppło mor¬
dinate irgem petenti inuitꝰ saulem in uinp̃
sic dauid cum uellet construere templum.
Simili forma tͥ pat̾ uenerande consulimꝰ.
ut tũ sapientioꝵ consilio ñ p̃iudicemꝰ qͣtenꝰ
ad tempꝰ ꝓpositi tui tͥq ꝯsentientiũ rigorem
sic temꝑes: ut infirmoꝵ sałm ñ negligas.
Incitaudi quippe sunt ad arciorem uitam ñ
cogendi: quib utiq semel in ordine illo
cluniacensi precẽ consensisti. Illis aũ qͥ altius
iiuere desid̾ant. aut condescende imbecil¬
liorib ex caritate. qͣnto sine peccõ possunt
suadendum ẽ: aut ibidem tenere quod cu¬
piunt ꝑmittendũ: si absq utͣruniq par¬

Expanded text:
voluntate. Sicut enim impiorum est piis bonorum propositis assidue reluctari, sic contra pietatem non est, propter multitudinem adversantium, quamvis justa et sancta desideria paucorum plerumque non perfici. Sic Aaron sceleratis tumultuantis populi contra voluntatem suam clamoribus cessit . Sic Samuel eidem populo, inordinate regem petenti, invitus Saulem inunxit . Sic David cum vellet construere templum, . Simili forma tibi, pater venerande, consulimus, ut tamen sapientiorum consilio non praejudicemus, quatenus ad tempus propositi tui tibique consentientium rigorem sic temperes, ut infirmorum salutem non negligas. Invitandi quippe sunt ad arctiorem vitam, non cogendi, quibus utique semel in Ordine illo Cluniacensi praeesse consensisti. Illis autem qui arctius vivere desiderant, aut condescendere imbecillioribus ex charitate, quantum sine peccato possunt, suadendum est, aut ibidem tenere quod cupiunt permittendum, si absque utrarumque par
Abbreviated transcription (Latin):
sundi etiã nunc l euantis ocłos suos in mõ¬
tis. uñ ueniat auxilium sͥ. respiciat:
Nerumptũ nos ad quos ꝓ humilitate tua
ispicẽ. te dicis montes ñ sumꝰ. s & ip̃i de
cĩ ualle lacͥmaꝵ laboriõ conatib enitenteᷤ
adu̾sus renitentis inimici insidias ac mũ¬
diał maliciȩ. iuolenciã tecum clamamus.

Expanded text:
os suos in montes, unde veniat auxilium sibi, respiciat? Verumtamen nos, ad quos pro humilitate tua respicere te dicis, montes non sumus; sed et ipsi de convalle lacrymarum laboriosis conatibus enitentes adversus renitentis inimici insidias, ac mundialis malitiae violentiam, tecum clamamus:
Abbreviated transcription (Latin):
ĩħe baptista. Uide autẽ si ñ uͭ falsum
fati cogunur uitatis ħ. testimoniũ si
uendicare ualemus. Non utiq fit in¬
iuria ioħi. siquid ignorasse c̾ditur aut
dr. nimirum qd & ip̃e ñ diffitetur. s.
rus es an alium expectamꝰ et nos mi¬
lib hominũ c̃cicudinem de omnib
nr̃o mendacio ꝯfirmamꝰ: Nec ip̃os de
se ita uete̾s sensisse: paucis adũtere
possumꝰ. Moyses scͥbit dm̃ ad se loq̃n
tem dixisse sio Ego sum ds̃ abraham
adonay ñ indicaui eis: subaudis sic̃
tͥ Ostendit gͦ se de di noticia plus ali¬
quid precedentib patͥb accepisse. Da¬
uid qͦ suꝑ doctores suos & senioris
donum sͥ intelligentiȩ audacter p̃¬
sumit ita dicens. Suꝑ om̃s docentes

Expanded text:
vere falsum fateri cogimur Veritatis hoc testimonium, si vindicare valemus. Non utique fit injuria Joanni, si quid ignorasse creditur aut dicitur, nimirum quod et ipse non diffitetur: sed rus es, an alium exspectamus , et nos millibus hominum certitudinem de omnibus nostro mendacio confirmamus. 14. Nec ipsos de se ita veteres sensisse, paucis advertere possumus. Moyses sctem dixisse sic: Ego sum Deus Abraham, Adonai non indicavi eis ; subaudit, sicut tibi. Ostendit ergo se de Dei notitia 632 plus aliquid praecedentibus patribus accepisse. David quoque super doctores suos et seniores donum sibi intelligentiae audacter praesumit, ita dicens: Super omnes docentes
Abbreviated transcription (Latin):
int̾sunt cantantib assunt orantib. in¬
sunt meditantib. suꝑsunt qͥescentibꝰ:
ordinantib & ꝓcurantib p̃sunt. Agnos¬
cunt nimirũ. suꝑne potestates conciueᷤᷤ
suos. et ꝓ his qͥ hereditatẽ capiunt salutiˢ
sollicite congaudent. confortant instru¬
unt. ꝓtegunt ꝓuidentq omuibꝰ: om̃s
in omnib. felicẽ ego me dix̾ĩm qͥ adhuc
uiuam ista & si ñ uidẽ qm̃ absens sum:¬
certe uł audire. Cet̾m uos fr̃s longe feli¬
ciores: quib ea datum ẽ & actitare. Por¬
ro suꝑ om̃s bñdictꝰ. qͣm tanti pͥmatu
nr̃is: s ñ oportet. Nil quippe simile ht̃
qͦd loquimur illoꝵ blandiciis. qui
dicunt bonum malũ & malũ bonũ.
Atq ita q̃cumq beatificant: ineriorẽ
inducunt. Bͥ landa s ꝑieulosa laus: cum

Expanded text:
intersunt cantantibus, adsunt orantibus, insunt meditantibus, supersunt quiescentibus, ordinantibus et procurantibus praesunt. Agnoscunt nimirum supernae postestates concives suos, et pro his qui haereditatem capiunt salutis, sollicite congaudent, confortant, instruunt, protegunt, providentque omnibus omnes in omnibus. Felicem ego me dixerim qui adhuc vivam, ista etsi ncerte vel audire. Caeterum vos, fratres, longe feliciores, quibus ea datum est et actitare. Porro super omnes benedictus, quem tanti primatu nostris: sed non oportet. Nil quippe simile habet quod loquimur, illorum blanditiis qui dicunt bonum malum, et malum bonum , atque ita quemcumque beatificant, in errorem inducun
Abbreviated transcription (Latin):
Ueri isti sunt laudatores qui ita bona las¬
dare soleant ut lactare in mał ñ uoi¬
rint. Sunt enun fc̃i laudatores. ueria
deractores: quos scͥptura commemorat di¬
cens. uani filii hominũ mendaces. filii ho
plane sunt deuitandi uixta ꝯsilium sap̃iȩ
dicentis. fili si te lactaui̾nt peccõres. ne acqͥes¬
cas eis. hñt gͦ & lac & oleum peccõres suaue
qͥdem s uenenosum s mortiferũ. Molliti st̃

Expanded text:
Veri isti sunt laudatores, qui ita bona lauVeri isti sunt laudatores, qui ita bona laudare soleant, ut lactare in malis non noverint. Sunt enim ficti laudatores, veri autem detractores, quos Scriptura commemorat, dicens: Vani filii hominum, mendacplane sunt devitandi, juxta consilium Sapientis dicentis: Fili, si te lactaverint peccatores, ne acquiescas eis . Habent ergo et lac et oleum peccatores, suave quidem, sed venenosu