comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sa sui uenerabili. mirabiliq
p̃stancia ita ut aput nos ẽẽ
suo p̃senti lumine uideretur:
In qua tam̃ nobis adhuc nul¬
la trinitas apparebat. qui nõ
adeã querendã infulgore illo
firmãmentis aciem figebamꝰ
Tantũ quia non erat aliqua
moles ubi credi oporteret mag¬
nitudinẽ duorũ uel triũ plus
ẽẽ quã unius cernebamꝰ ut¬
cumque: Sed ubi uentũ est
ad caritatẽ que in sc̃a scriptu¬
ra. ds̃ dic ta ẽ : eluxit paulu¬
lum trinitas. idest amans &
qđ amatur & amor: Sed qͥa
lux illa in effabilis nr̃m reuer¬
berabat obtutũ & eiñdum pos¬
se cõtemperari nr̃ȩ mentis qđ¬
admodo cõ uincebatur infir¬
mitas ad ipsius nr̃e mentis. se¬
cundũ quã factus est homo
adimagẽ deir uel familiariorẽ
considerationẽ reficiende labo¬
rantis intentionis causa in ter
ceptum dispositũq refleximꝰ
& inde increatura quod nos su¬
mus ut inuisibilia dei. ꝑ eã quȩ
facta sunt. cõspicere intellecta

Expanded text:
sa sui venerabili mirabilique sa sui venerabili mirabilique praestantia, ita ut apud nos esse suo praesenti lumine videretur. In qua tamen nobis adhuc nulla Trinitas apparebat, quia non ad eam quaerendam in fulgore illo firmam mentis aciem tenebamus: tantum quia non erat aliqua moles, ubi credi oporteret magnitudinem duorum vel trium plus esse quam unius, cernebamus utcumque. Sed ubi ventum est ad charitatem, quae in sancta Scriptura Deus dicta est , eluxit paululum Trinitas, id est, amans, et quod amatur, et amor. Sed quia lux illa ineffabilis nostrum reverberabat obtutum, et ei nondum posse obtemperari nostrae mentis quodam modo convincebatur infirmitas, ad ipsius nostrae mentis, secundum quam factus est homo ad imaginem Dei , velut familiariorem considerationem, reficiendae laborantis intentionis causa, inter coeptum dispositumque refleximus: et inde in creatura, quod nos sumus, ut invisibilia Dei, per ea quae facta sunt, conspicere intellecta
Abbreviated transcription (Latin):
cipimus sapientiã ita ds̃ de
aliquo sed sua est ipse sapi¬
encia. Quia non est aliud
sapiencia eius aliud essentia
cui hoc est eẽ qđ sapientem
ẽẽ: Dicitur quidẽ inscriptu¬
sapientia. sed quẽ ad modũ
sit intellegendũ ne patrem
filius uideatur facere sapien¬
tem: in libro septimo disputa¬
tum est: & ad hoc ratio ꝑue¬
nit ut sic sit filius sapientia
desapientia quẽ ad modum
lum̃ delumine deus dedõ:
quomodo intelligimus ẽẽ
trinitatẽ. nõ dixi quomodo
credimꝰ: Nam hoc int̾ fidele̾
non debet habere questionẽ:
Sed si ali quomodo ꝑ intelle¬
gentiã possumus uidere qđ
credimus: Quis iste erit modꝰ:
Si enin recolamus ubi nr̃o
intelletui ceperit in his libris
trinitas appare: octauus oc¬
currit: Ibi quippe ut potiumꝰ
disputando erigere temptabi¬
mus mentis intencionẽ ad in¬
tellegendã illã p̃stantissimã
inmutabilẽq naturã. qđ nr̃a
mens non est: Quã tamen
sic intuebamur. ut nec longe

Expanded text:
cipimus sapientiam, ita Deus de cipimus sapientiam, ita Deus de aliquo: sed sua est ipse sapientia; quia non est aliud sapientia ejus, aliud essentia, cui hoc est esse quod sapientem esse. Dicitur quidem in Scriptusapientia : sed quemadmodum sit intelligendum, ne Patrem Filius videatur facere sapientem, in libro septimo disputatum est ; et ad hoc ratio pervenit, ut sic sit Filius sapientia de sapientia, quemadmodum lumen de lumine, Deus de Deo. quomodo intelligimus esse Trinitatem? Non dixi, Quomodo credimus? nam hoc inter fideles non debet habere quaestionem: sed si aliquo modo per intelligentiam possumus videre quod credimus, quis iste erit modus? 10. Si enim recolamus ubi nostro intellectui coeperit in his libris Trinitas apparere, octavus occurrit. Ibi quippe, ut potuimus, disputando erigere tentavimus mentis intentionem ad intelligendam illam praestantissimam immutabilemque naturam, quod nostra mens non est. Quam tamen sic intuebamur, ut nec longe
Abbreviated transcription (Latin):
um igitur cum dicimus
eternus sapiens beatus
hȩc tria sunt trinitas quȩ ap¬
pellatur d s̃ Redigimus qͥ¬
dem illa duodetim in stam
paucitatẽ triũ sed eo modo
fforsitan possumus & hec tria.
inunũ aliquid horũ: Nam
si una eademq res indĩ na¬
tura potest ẽẽ sapientia &
potentia. aut uita & sapiencia
quur non una eadem quereᷤ
ẽẽ possit indĩ natura ȩter¬
nitas & sapiencia aut beati¬
tudo & sapientia: Acꝑhoc
sic̃ sĩc nihil intereat utrũ
illa duodecim. anistatria
diceremꝰ quando illa mul¬
ta multa inistam re diaimꝰ
paucitatẽ: Ita nichil inter¬
est utrũ tria ista dicamus
an illud unũ incuius sin¬
gularitatẽ duo cȩtera simi¬
liter redigi posse monstraui¬
mus: Quis itaq disputandi
modus quaenamtandẽ uis
intellegendi atq potentia
quȩ uiuacitas rationis quȩ
acies cogitationiss: osten¬
dendet Ut alia iam taceã
hoc unũ qđ sapientia dicit᷑
ds quomodo sit trinitas.
Neq enim sic̃ nos deillo ꝑ¬

Expanded text:
um igitur cum dicimus, Aeternus, sapiens, beatus, haec tria sunt Trinitas, quae appellatur Deus? Redigimus quidem illa duodecim in istam paucitatem trium: sed eo modo forsitan possumus et haec tria in unum aliquod horum. Nam si una eademque res in Dei natura potest esse sapientia et potentia, aut vita et sapientia; cur non una eademque res esse possit in Dei natura aeternitas et sapientia, aut beatitudo et sapientia? Ac per hoc sicut nihil intererat utrum illa duodecim, an ista tria diceremus, quando illa multa in istam redegimus paucitatem; ita nihil interest utrum tria ista dicamus, an illud unum in cujus singularitatem duo caetera similiter redigi posse monstravimus. Quis itaque disputandi modus, quaenam tandem vis intelligendi atque potentia, quae vivacitas rationis, quae acies cogitationis ostendet, ut alia jam taceam, hoc unum quod sapientia dicitur Deus, quomodo sit Trinitas? Neque enim sicut nos de illo per
Abbreviated transcription (Latin):
scilicet in enigmate laborare
nos ut quomodo cũq uidea¬
mus: Nomen quippe hic nõ
sonaret enigmatis si ẽẽt facili¬
tas uissionis: Et hoc est gran¬
dius enigma ut uideamus
qđ non uidere ño possumus:
Quis enim non uideat cogita¬
cionẽ suã: & quis uideat cogi¬
tacionẽ suã : Non oculis carna¬
libus dico : sed ipso interiore
conspectu. quis non eã uidet :¬
& quis eam uidet quando qui¬
dem. cogitatio uisio ẽ animi
quȩ dam siue adsint ea quȩ
oculis corporalibus uideant᷑
uel cęteris senciantur sensibus
siue non adsint & eoꝵ similitu¬
dines cogitatione cernantur
siue nihil eoꝵ. sed cogitentur
quȩ nec corporalia sunt. nec
corporalium similitudines sic̃
uirtutes & uicia sic̃ ipsa deniq
cogitatio cogitantur siue illa
quȩ ꝑdiciplinas traduntur.
liberalesq doctrinas siue om¬
atq rationes innatura. in mu¬
tabili cogitentur siue &iã
mala & bona ac falsa cogi¬
temus. uel nõ consencientẽ¬

Expanded text:
scilicet in aenigmate, laborare scilicet in aenigmate, laborare nos ut quomodocumque videamus. Nomen quippe hic non sonaret aenigmatis, si esset facilitas visionis. Et hoc est grandius aenigma, ut non videamus quod non videre non possumus. Quis enim non videt cogitationem suam? et quis videt cogitationem suam, non oculis carnalibus dico, sed ipso interiore conspectu? Quis non eam videt, et quis eam videt? Quandoquidem cogitatio visio est animi quaedam, sive adsint ea quae oculis quoque corporalibus videantur, vel caeteris sentiantur sensibus, sive non adsint, et eorum similitudines cogitatione cernantur; sive nihil eorum, sed ea cogitentur quae nec corporalia sunt, nec corporalium similitudines, sicut virtutes et vitia, sicut ipsa denique cogitatio cogitatur; sive illa quae per disciplinas traduntur liberalesque doctrinas; sive isatque rationes in natura immutabili cogitentur; sive etiam mala et vana, ac falsa cogitemus, vel non consentiente
Abbreviated transcription (Latin):
qđ ẽ generale nomen. posset
speculariter enigma nominare
Sed quia nõ soli qui eas litte¬
ras nesciunt. quibus discunt᷑
tropi. quer̃ quid dixerit apłs.
nunc in enigmate nos uidere
Uerũ &iã qui sciunt : tamen.
qđ sit illut enigia ubi nunc
uidemus nos sede siderant: Ex
tencia. & exillo scilicet quod
ait uidemꝰ nunc ꝑspeculu. &
existo qđ addidit in enigma¬
te: Una ẽ enim cũ tota sit
dicitur. uidemus nunc ꝑspe¬
culum in enigmate: Pro inde¬
caruantũ michi uidetur sic̃
nomine speculi. imaginẽ uolu¬
it intelligi. ita nomine enig¬
matis. qua uis similitudinẽ.
tam̃ obscurã. & ad prespiciendũ
difficilẽ: Cum igitur speculi &
inigmatis nomine quecũq si¬
militudines ab apło significate
intelligi possint quȩ ado cõ¬
modate sunt. ad intellegendũ
dm̃ eo modo quo potest: Nihis
tamen ẽ ad comodatius quam
id qđ imago ẽ. eius nõ frustra
dicitur: Nemo itaq miretur
cessus est huic uite ꝑspeculum

Expanded text:
quod est generale nomen, posset quod est generale nomen, posset specialiter aenigma nominari. 16. Sed quia non soli qui eas litteras nesciunt, quibus discuntur tropi, quaerunt quid dixerit Apostolus, nunc in aenigmate nos videre; verum etiam qui sciunt, tamen quod sit illud aenigma ubi nunc videmus, nosse desiderant: ex tentia; et ex illo scilicet quod ait, Videmus nunc per speculum; et ex isto quod addit, in aenigmate. Una est enim cum tota sic dicitur, Videmus nunc per speculum in aenigmate. Proinde, quantum mihi videtur, sicut nomine speculi imaginem voluit intelligi; ita nomine aenigmatis quamvis similitudinem, tamen obscuram, et ad perspiciendum difficilem. Cum igitur speculi et aenigmatis nomine quaecumque similitudines ab Apostolo significatae intelligi possint, quae accommodatae sunt ad intelligendum Deum, eo modo quo potest; nihil tamen est accommodatius quam id quod imago ejus non frustra dicitur. Nemo itaque miretur concessus est huic vitae, per speculum
Abbreviated transcription (Latin):
ipsius nominis: generale. Om̃s
&iam species cõplectatur. ne¬
cesse ẽ Ac ꝑ hoc sic̃ om̃is equus
animalest nõ om̃e animal eq̃
est: ita omne enigna allego¬
ria est nõ om̃ĩs allegoriã. enig¬
ma est. Quid est ergo allego¬
ria nisi tropus ubi exalio
aliut intelligitur quale illut
est ad tẽsalonicenses: Itaq nõ
uigilemus & sobru simus: Nã
qui dormiunt nocte dormi¬
unt. & qui in ebriantur noc¬
te ebii sunt: Nos aut̃ qui diei
sumus sobrũ sumus Sed¬
Nam sini multũ tardis. iste
sensus inprontũ ẽ. enigma
ẽ aũt ut breuius explicem:
obscura allegoria sicuti est
sanguis suge tres erant filiȩ
& quȩ cũq similia: Sed ubi
allegoriã nominauit apł
non inuerbis eã reperit sed in
facto. cum exduobus filus abra¬
hȩ uno deancilla altero delibe¬
ra. quod non dictũ. sed &iam
factum fuit duo testamenta
intellegenda monstrauit. quod
ante quã exponeret. obsurum
fuit: Pro inde allegoria talis

Expanded text:
ipsius nominis generalis, omnes ipsius nominis generalis, omnes etiam species complectatur necesse est. Ac per hoc sicut omnis equus animal est, non omne animal equus est: ita omne aenigma allegoria est, non omnis allegoria aenigma est. Quid ergo est allegoria, nisi tropus ubi ex alio aliud intelligitur, quale illud est ad Thessalonicenses: Itaque non uigilemus et sobrii simus. nam qui dormiunt nocte dormiunt, et qui inebriantur nocte ebrii sunt. nos autem cum diei simus, sobrii simus, indNam nisi multum tardis iste sensus in promptu est. Aenigma est autem, ut breviter explicem, obscura allegoria, sicuti est, Sanguisugae erant tres filiae ; et quaecumque similia. Sed ubi allegoriam nominavit Apostolus, non in verbis eam reperit, sed in facto, cum e duobus filiis Abrahae, uno de ancilla, altero de libera, quod non dictum, sed etiam factum fuit, duo Testamenta intelligenda monstravit; quod antequam exponeret, obscurum fuit: proinde allegoria talis,
Abbreviated transcription (Latin):
ra laudabilis: & ꝓpt̾ hoc ad¬
fidei ingłam speciei: de gła
qua filu dĩ sumus ingłam
qua similes ei erimus qm ui
debimꝰ eum sicuti est: Quod
conferri tam quã obtabilis.
trans formationis bonum:
cionibus
ec dicta sunt ꝓpter quod
Hait apłs: Nunc perspecu¬
lũ nos uidere: Quia uero
addidit in enegmate: multis
hoc incognitũ est qui eas
lit teras nesciunt inquibus
ẽ doctrina quȩ dam delo¬
cucionũ modis. quos greci
rropos uocant: Eoque greco
uocabulo &iã nos utimur
ꝓlatino: Sicut enim schema¬
ta usitatius dicimꝰ quã figu¬
ras ita usitatius tropos quã
modos: Sigulorũ aut̃ mo¬
dorum siue troporũ nomi¬
na ut singulis singula re¬
ferantur difficillimũ ẽ & in¬
solentissimũ latine enuncia
cũ uorabulũ ponere: circũ¬
loquendo interpretati sunt
dicentes quę s̃ alut exalia sig¬
nificancia: huius aut̃ tropi
idest allegorie plures sunt
species. in quibus est &iam qd
dicitur enigma Definicio aut̃

Expanded text:
ra laudabilis. Et propter hoc adra laudabilis. Et propter hoc adfidei in gloriam speciei. De gloria in qua filii sumus, in gloriam qua similes ei erimus, quoniam videbimus eum sicuti est. Quod m nobis conferri tam optabilis transforcutionibus. Haec dicta sunt propter quod ait Apostolus, nunc per speculum nos videre. Quia vero addidit, in aenigmate; multis hoc incognitum est qui eas litteras nesciunt, in quibus est doctrina quaedam de locutionum modis, quos Graeci tropos vocant, eoque graeco vocabulo etiam nos utimur pro latino. Sicut enim schemata usitatius dicimus quam figuras, ita usitatius dicimus tropos quam modos. Singulorum autem modorum sive troporum nomina, ut singula singulis referantur, difficillimum est et insolentissimum latine enuntiarcum vocabulum ponere, circumloquendo interpretati sunt dicentes, Quae sunt aliud ex alio significantia. Hujus autem tropi, id est allegoriae, plures sunt species, in quibus est etiam quod dicitur aenigma. Definitio autem
Abbreviated transcription (Latin):
spculo. non abspecula dixisse
głam dñi speculantes: Quod
uero ait in eadem imaginem
trans formamur utiq in ma¬
ginẽ dĩ uult intelligi. eandẽ
dicens istam ipsam scilicet
idem quã speculamur: Quia
eadem imago est & głardñi
sicuti. alibi dicit: Uir quidẽ
non debet uelare caput suũ
cum sit imago & gła. dĩ deqͥ¬
bus uerbis. in libro duo deci¬
mo disseruimus: Trans forma¬
mur ergo dixit deforma in
formã: Mutamur atq tran¬
simus deforma obscura infor¬
mã lucidam: quia & ipsa ob¬
scura imago dĩ ẽ: & sum ago.
ꝓfecto &iam gła in qua omi¬
nes creati sumus. p̾̃stantes ce¬
teris animalibꝰ Deipsa quip¬
ẽ Uir quidẽ non debet uale¬
re caput. cum sit imago &
gła dĩ: Quȩ natura in rebꝰ.
creatis excellentissima cum
a suo creatore abimpietate ius¬
tificatur adeformi forma for¬
mosam & trans formatur infor¬
mã: Est quippe &ipsa impie¬
tate. quanto magis dam na¬
bile uiciũ. tanto certius natu¬

Expanded text:
speculo, non a specula dixisse, speculo, non a specula dixisse, gloriam Domini speculantes. Quod vero ait, In eamdem imaginem transformamur: utique imaginem Dei vult intelligi, eamdem dicens, istam ipsam scilicet, id est, quam speculamur; quia eadem imago est et gloria Dei, sicut alibi dicit, Vir quidem non debet velare caput suum, cum sit imago et gloria Dei : de quibus verbis jam in libro duodecimo disseruimus. Transformamur ergo dicit, de forma in formam mutamur, atque transimus de forma obscura in formam lucidam; quia et ipsa obscura, imago Dei est; et si imago, profecto etiam gloria, in qua homines creati sumus, praestantes caeteris animalibus. De ipsa quipest, Vir quidem non debet velare caput, cum sit imago et gloria Dei. Quae natura in rebus creatis excellentissima, cum a suo Creatore ab impietate justificatur, a deformi forma formosam transfertur in formam. Est quippe et in ipsa impietate, quanto magis damnabile vitium, tanto certius natu
Abbreviated transcription (Latin):
ncorporale substanciam scio ẽẽ
sapienciã. & lum̃ ẽẽ in quo uiden¬
tur. quȩ oculis carnalibus
non uidentur: Et tam̃ uir tan¬
tus tam quã sp̃alis: uidemus
nunc inquid ꝑspeculũ in enig¬
mate nunc autẽ facie ad fa-¬
ciem: Quale sit & quo sit hoc
speculũ si queramus ꝓfecto illut
occurrit. quod inspeculo nisi
imago non cernitur: Hoc ergo
facere conati sumus ut hanci
imaginẽ quod nos sumus. ui¬
deremus ut cumq aco facti su¬
mus. tã quã ꝑspeculũ. hoc sig¬
nificat &iã illud quod ait
idem apłs: Nos aut̃ reuela¬
ta facie glariã dñi speculan¬
tes in eadem imaginẽ trans¬
formamur agła ingła tã quã
sp̃u: Speculantes dixit ꝑspe¬
culum uidentes non despecu¬
la ꝓspicientes Quod in gre¬
ca lingaia non est abiguum:
Unde in latina lingua trans¬
Ibi quippe speculum ubi ap¬
parent imagines rerum: ab
specula decuius altitudine
longius aliquid intuemur:
&iã sono uerbi. distat omni¬
no: Satisq apparet apłm ab

Expanded text:
poralem substantiam scio esse sapientiam, et lumen esse in quo videntur quae oculis carnalibus non videntur: et tamen vir tantus tamque spiritualis, Videmus nunc, inquit, per speculum in aenigmate, tunc autem facie ad faciem . Quale sit et quod sit hoc speculum si quaeramus, profecto illud occurrit, quod in speculo nisi imago non cernitur. Hoc ergo facere conati sumus, ut per imaginem hanc quod nos sumus, videremus utcumque a quo facti sumus, tanquam per speculum. Hoc significat etiam illud quod ait idem apostolus: Nos autem revelata facie gloriam Domini speculantes, in eamdem imaginem transformamur de g. Speculantes dixit, per speculum videntes, non de specula prospicientes. Quod in graeca lingua non est ambiguum, unde in latinam transIbi quippe speculum ubi apparent imagines rerum, a specula de cujus altitudine longius aliquid intuemur, etiam sono verbi distat omnino; satisque apparet Apostolum a
Abbreviated transcription (Latin):
posuit enim quid sit dixer̃
aput se cum addidit. cogitan¬
tes: Est huic simile in euange¬
lio quod quidã scribȩ cũ
ralitico con fide filui remit¬
tuntur tibi peccata tua:
Dixer̃ intrase. hic blasphe¬
maiit: Quis enim dixer̃
intrase. nisi cogitando: de¬
niq sequitur: & cũ uidiss&
iħs cogitationes eorum
dixit: Ut quid cogitatis
mala incordibus urĩs: Sic¬

Expanded text:
posuit enim quid sit, Dixerunt posuit enim quid sit, Dixerunt apud se, cum addidit, cogitantes. Huic simile est in Evangelio, quod quidam Scribae cum ralytico, Confide, fili, remittuntur tibi peccata tua; dixerunt intra se, Hic blasphemat. Quid est enim, dixerunt intra se, nisi cogitando? Denique sequitur, Et cum vidisset Jesus cogitationes eorum, dixit: Utquid cogitatis mala in cordibus ves
Abbreviated transcription (Latin):
platiuã scienciã ꝑtineant
quã propriȩ sapienciã. siue
ad captiuã quã ꝓpriȩ scienciã
nuncupandã ẽẽ disserui Si¬
mul enim utrũq mentis est.
unius. & imago dĩ una: Cum
uero deinferiore distinctius
& se horsius agitur. tunc nõ
esti uacanda imago dei.
in ea repperiatur similitudo
illius trinitatis quod in ter¬
cio decimo uolumine osten¬
dimus: N unc ergo simul de
uniuersa sciencia hominis lo¬
quimur : inqua nobis sunt
nota quȩcũq sunt nota quȩ
utiq uera sunt: Alto quin.
nota non ẽẽt: Nemo enim
falsa nouit. nisi cum falsa
ẽẽ nouit Quod si nouit
uerũ nouit Uerũ est enĩ.
quod illa falsa sunt: dehis
eggo nunc disserimꝰ : quȩ no¬
ta cogitamꝰ & nota sunt nob.
&iã sinõ cogitentur anobis:
Sed certe siea dicere uelimꝰ:
nisi cogitata nõ possumus
Nam & si uerba nõ sonent
incorde suo dicit utiq qui
cogitat Unde illud est in
libro sapiencie Dixer̃ aput
se cogitantes non recte Ex¬

Expanded text:
cientiam pertineant, quam proprie sapientiam, sive ad activam, quam proprie scientiam nuncupandam esse disserui. Simul enim utrumque mentis est unius, et imago Dei una. Cum vero de inferiore distinctius et seorsum agitur, tunc non est vocanda imago Dei, nnulla reperiatur similitudo illius Trinitatis; quod in tertio decimo volumine ostendimus . Nunc ergo simul de universa scientia hominis loquimur, in qua nobis nota sunt quaecumque sunt nota: quae utique vera sunt, alioquin nota non essent. Nemo enim falsa novit, nisi cum falsa esse novit: quod si novit, verum novit; verum est enim quod illa falsa sint. De his ergo nunc disserimus quae nota cogitamus, et nota sunt nobis etiam si non cogitentur a nobis. Sed certe si ea dicere velimus, nisi cogitata non possumus. Nam etsi verba non sonent, in corde suo dicit utique qui cogitat. Unde illud est in libro Sapientiae: Dixerunt apud se cogitantes non recte . Ex
Abbreviated transcription (Latin):
cia scilicet atq potentia: ita
sunt interse inomine cõ pa¬
rata. ut scã scriptura dicer&.
Melior est sapiens qua for¬
tis: Speciosa porro &iã cor¬
porã dici solenti: Unũ exhis
quãtuor quod elegimus :
sapiens eligatur quã uis.
hec quatuor indõ non ine¬
qualia dicenda sint: Nomi¬
na enim quattuor res aut̃
una est: Detertus uero ul¬
timis quattuor qua uis in
dõ idem sit iustũ ẽẽ qđ bo¬
nũ qđ beatũ idem que sp̃m¬
ẽẽ tam̃ qua in hominib potes
ẽẽ sp̃s non beatus. potest &
iustus : & bonus. nondu beatus
Qui uero beatus ẽ. profecto
& iustus &bonus & sp̃s est
hoc pocius eligamus qđ nec
in hominibus eẽ sine illis tribꝰ
potesit qđ ẽ beatus:¬

Expanded text:
tia scilicet atque potentia, ita tia scilicet atque potentia, ita sunt inter se in homine comparata, ut sancta Scriptura diceret, Melior est sapiens quam fortis ; speciosa porro etiam corpora dici solent: unum ex his quatuor quod eligimus, sapiens eligatur: quamvis haec quatuor in Deo non inaequalia dicenda sint; nomina enim quatuor, res autem una est. De tertiis vero ultimis quatuor, quamvis in Deo idem sit justum esse quod bonum, quod beatum, idemque spesse: tamen quia in hominibus potest esse spiritus non beatus, potest et justus et bonus nondum beatus; qui vero beatus est, profecto et justus et bonus et spiritus est: hoc potius eligamus quod nec in hominibus esse sine illis tribus potest, quod est beatus
Abbreviated transcription (Latin):
um nouissimũ quod posui.
quasitantũ modo uidetur:
significare substantiã: Cetera
uero. huius substanciȩ quali¬
tates Sed ita est in illa in ef
fabili simpliciq natura: Quic¬
quid enim scđm qualitates
illic dici uidetur scđm substan¬
ciã uel essentiã est intellegen¬
substantiam dicatur ds̃ & bo¬
nus scđm qualitatẽ. sed utrũ¬
que scđm substantiã. sicomo¬
nia cȩtera quȩ cõmemoraui¬
mus. unde insuꝑioribus libris
muta iam diximꝰ: De quat¬
tuor igitur primis quȩ mo¬
do anobis enumerata atq
digesta sunt idest eternus
in mortalis incorruptibilis
inmutabilis : unũ aliquid
eligamus. quia unũ quatuor
ista significant sĩc iam disser¬
ui. ne ꝑmulta distendatur
intentio: & illud pocius quod
positum est prius. id est ęter¬
nus: hoc faciamus & de qua¬
tuor scđis que sunt uiuus
sapiens. potens speciosus &
qm̃ uita qualis cumq in est.
& peç̾cori cuius sapientia nõ
in est: Duo uero ista sapien¬

Expanded text:
um novissimum quod posui um novissimum quod posui quasi tantummodo videtur significare substantiam, caetera vero hujus substantiae qualitates: sed non ita est in illa inefabili simplicique natura. Quidquid enim secundum qualitates illic dici videtur, secundum substandam vel essentiam est intelligensubstantiam dicatur Deus et bonus secundum qualitatem: sed utrumque secundum substantiam. Sic omnia cetera quae commemoravimus, unde in superimulta jam diximus. De quatuor igitur primis quae modo a nobis enumerata atque digesta sunt, id est, aeternus, immortalis, incorruptibilis, immutabilis, unum aliquid eligamus; quia unum quatuor ista significant, sicut jam disserui; ne per multa distendatur intentio, et illud potius quod positum est prius, id est, aeternus. Hoc faciamus et de quatuor secundis, quae sunt, vivus, sapiens, potens, speciosus. Et quoniam vita qualiscumque inest et pecori, cui sapientia non inest; duo vero ista, sapien
Abbreviated transcription (Latin):
deillo dictũ est quod solus ha¬
bet in mortalitatẽ: Nam in¬
mortalitas eius uere inmor¬
talitas ẽ. in cuiꝰ natura. nulla
est cõmutatio: Ipsa est &iam
uer& ȩt̃ nitas. qua est cõmuta¬
bilis ẽ ds̃. sine inicio sine finẽ
consequent̃ & incorruptibilis
utiq sapiens: hoc idem dicit᷑:
Non ꝑcipit enim p̾cedit sapien¬
ciã qua esset sapiens. sed ipse
sapientia est Et hec uita ea¬
demq uirtus. siue potencia
eademq species qua potens.
atq speciosus dicitur: Quid
enim potentius & speciosius
sapientia que ad intingit afi¬
ne usque ad fine fortiter et
disponit omĩa suauiter: Boni¬
tas enim atq iusticia num¬
una bonitas alia iusticia: Nõ
utiq Sed que iusticia ipsa bo¬
nitas & quȩ bonitas ipsa beati¬
tudo: Incorporalis aut̃ uel in¬
corporeus ideo dicitur ut sp̃s
ȩternus inmortalis incorrup¬
tibilis inmutabilis: Uiuus sa¬
piens potens speciosus Iustus
bonus. beatus sp̃s. horũ omni¬

Expanded text:
de illo dictum est quod solus hade illo dictum est quod solus habeat immortalitatem : nam immortalitas ejus vere immortalitas est, in cujus natura nulla est commutatio. Ipsa est etiam vera aeternitas qua est immutabilis Deus, sine initio, sine fine; consequenter et incorruptibilis. utique sapiens, hoc idem dicitur. Non enim percepit sapientiam qua esset sapiens, sed ipse sapientia est. Et haec vita, eademque virtus sive potentia, eademque species, qua potens, atque speciosus dicitur. Quid enim potentius et speciosius sapientia, quae attingit a fine usque ad finem fortiter, et disponit omnia suaviter ? Bonitas etiam atque justi·, una, bonitas; alia, iustitia? Non utique: sed quae iustitia, ipsa bonitas; et quae bonitas, ipsa beatitudo. Incorporalis autem vel incorporeus ideo dicitur Deus, utaeternus, immortalis, incorruptibilis, immutabilis, vivus, sapiens, potens, speciosus, iubonus, beatus, spiritus; horum omni
Abbreviated transcription (Latin):
mũ: Sic ergo hȩȩ atq huius¬
modi omnia & ipsa trinitas
& in ea singuli dici possunt.
ubi aut quomodo trinitas
apparebit: Redigamus itaq
prius hȩc plurima ad aliquã
paucitatẽ: Que uita enim di¬
citur indeo ipsa est essentia
eus. atq natura: Non itaque
ds̃ uiuit nisi uita quod ipse
sibi est: hȩc aut̃ uita non ta¬
lis est qualis in ẽ arbori. ubi
nullus intellectus. nullus est
nullus: Nec talis qualis in est
pec̃coꝵ habet enim uitã cor¬
poris senscim: Quinq ꝑtitum.
sed intellec tũ habet nullũ:
Atilla uita quȩ ds̃ ẽ. sentit:
atq intelligit omnia: Et sen¬
tit mente non corpore. quia
sp̃s est ds̃: Non aut̃ sĩc anima¬
ua que habent corpora ꝑcor¬
pus sentit ds: Non enim ex ani¬
ma. constat & corpore: Ac ꝑhoc
simplex illa natura sic̃ intelli¬
git. sentit sic̃ sentit. intelligit:
Idemq sensus: qui intellectꝰ ẽ.
illi: Nec ita. ut aliquando
de ẽẽ desistat. ut ceperit In¬
mortalis est enim. nec frũtra

Expanded text:
mum? Si ergo haec atque hujusmodi omnia, et ipsa Trinitas, et in ea singuli dici possunt; ubi aut quomodo Trinitas apparebit? Redigamus itaque prius haec plurima ad aliquam paucitatem. Quae vita enim dicitur in Deo, ipsa est essentia ejus atque natura. Non itaque Deus vivit nisi vita quod ipse sibi est. Haec autem vita non talis est qualis inest arbori, ubi nullus est intellectus, nullus est sensus. Nec talis qualis inest pecori: habet enim vita pecoris sensum quinquepartitum, sed intellectum habet nullum: at illa vita quae Deus est, sentit atque intelligit omnia; et sentit mente, non corpore, quia spiritus est Deus . Non autem sicut animalia quae habent corpora, per corpus sentit Deus; non enim ex anima constat et corpore: ac per hoc simplex illa natura sicut intelligit sentit, sicut sentit intelligit; idemque sensus qui intellectus est illi. Nec ita ut aliquando esse desistat aut coeperit: immortalis est enim. Nec frustra
Abbreviated transcription (Latin):
Trinitas uero illa cuius ima¬
go est nihil aluit est tota quã
ds̃. nichil aliut ẽ tota quã
trinitas. Nec aliquid adna¬
turã dĩ ꝑtinet. qđ adillam
non ꝑtineat trinitatẽ: & tres
ꝑsonȩ s unius essentiȩ non si¬
cut singulus quisq homo.
huna ꝑ sona. Itemq inhoc
magna distañcia ẽ quod si¬
ue mentẽ dicamus in omine
eiusq noticiã & dileccionem
siue memoriã intellegencia
uoluntatẽ: nihil mentis me¬
minimus nisi ꝑ memoriã:
Nec intelligimus nisi ꝑ intel¬
legencia. nec amamus nisi ꝑ
uoluntatẽ: At uero illa trini¬
tate quis audeat dicere pa¬
trẽ nec seipsũ nec filiũ nec
sp̃m scm̃ intelligere nisi ꝑfili¬
um uel diligere nisi ꝑ sp̃m
um nec sui nec patris memi
nisi intelligere & patrẽ & se

Expanded text:
Trinitas vero illa, cujus imaTrinitas vero illa, cujus imago est, nihil aliud est tota quam Deus, nihil aliud est tota quam Trinitas. Nec aliquid ad naturam Dei pertinet, quod ad illam non pertineat trinitatem: et tres personae sunt unius essentiae, non sicut singulus quisque homo una persona. Itemque in hoc magna distantia est, quod sive mentem dicamus in homine, ejusque notitiam, et dilectionem, sive memoriam, intelligentiam, voluntatem, nihil mentis meminimus nisi per memoriam, nec intelligimus nisi per intelligentiam, nec amamus nisi per voluntatem. At vero in illa Trinitate quis audeat dicere Patrem, nec se ipsum, nec Filium, nec Spiritum sanctum intelligere nisi per Filium, vel diligere nisi per Spium nec sui nec Patris meminnisi intelligere et Patrem et se
Abbreviated transcription (Latin):
ed hȩc tria: ita sunt in
homine ut non ipsa sint
homo: Homo ẽ enim sic uete¬
res definier̃: anima rationale.
mortale Illa ergo excellunt
in homine. non ipsa sunt homo:
& una ꝑsona idest singulus
quisq homo habet illa tria
inmentẽ qđ si &iã sic definiamꝰ
hominẽ ut dicamus homo est
substantia rationalis cõstans
exanima & corpore : non est
dubiũ hominẽ haberet animã
que nõ est corpus. habere cor¬
pus qđ nõ anima: Ac ꝑhoc illa
tria nõ homo sunt sed hominis
sunt uel in homine sunt: de¬
tracto &iã corpore si sola ani¬
ma cogitetur. aliquid eius
uł oculus uł facies: Sed nõ
hec. ut corpora cogitanda s̃
Non igitur anima. sed quod
excellit in anima. mens uoca¬
tur: Num quid aut̃ possumꝰ.
dicere trinitatẽ sic ẽẽ indõ ut
aliquid dĩ sit nec ipsa sit ds̃
Qua ꝓpt̾ singulus quisq ho¬
mo quia nõ scđm omĩa quȩ
adnaturã ꝑtinent eius sed
dicitur. una ꝑsona est & ima¬
go est trinitatis inmente:

Expanded text:
ed haec tria ita sunt in homine, ut non ipsa sint homo. Homo est enim, sicut veteres definierunt, animal rationale mortale. Illa ergo excellunt in homine, non ipsa sunt homo. Et una persona, id est singulus quisque homo, habet illa tria in mente. Quod si etiam sic definiamus hominem, ut dicamus, Homo est substantia rationalis constans ex anima et corpore; non est dubium hominem habere animam quae non est corpus, habere corpus quod non est anima. Ac per hoc illa tria non homo sunt, sed hominis sunt, vel in homine sunt. Detracto etiam corpore, si sola anima cogitetur, aliquid ejus vel oculus, vel facies: sed non haec ut corpora cogitanda sunt. Non igitur anima, sed quod excellit in anima mens vocatur. Numquid autem possumus dicere Trinitatem sic esse in Deo, ut aliquid Dei sit, nec ipsa sit Deus? Quapropter singulus quisque homo, qui non secundum omnia quae ad naturam pertinent ejus, sed dicitur, una persona est, et imago est trinitatis in mente.
Abbreviated transcription (Latin):
onittere peccata. nisi solus
ds̃: Ut cognouit aut iħs
cogitationes eoꝵ respondens
dixit ad illoss Quid cogita¬
tis incordibus ur̃is: Quale
est &in libro sapienciȩ. dixe¬
runt cogitantes tale hic est.
cogitauer̃ dicentes. & illic
enim & hic ostenditur intra
se atq incorde suo dicere.
id ẽẽ cogitando dicere: di¬
xerunt quippe intrase. et
dictum est eis quid cogitatis
Et deillo diuite cuius ube¬
res fructus ager attulit. ait
ipse dñs: & cogitabat intrase
dicens: Quȩ dam ergo cogita¬
ciones locuciones s̃ cordis:
Ubi & os ẽẽ dñs ostendit.
cum ait: Non qđ intrat in
os coinquinat ominẽ: sed
procedet exhore. hoc coin¬
quinat ominẽ: Una senten¬
cia: duo quedã hominis ora
conplexus est: Unum corpo¬
ris. alterũ cordis: Nam utiq
unde illi hominẽ putauerant
inquinari inos intrat corpo¬
ris: Unde aut̃ dñs dixit in¬
quinari hominẽ decordis
ore procedit: Ita quippe.
exposuit ipse quod dixerat
Nam paulo post: dehac
re discipulis suis: adhuc &

Expanded text:
us Deus? Ut cognovit autem cogitationes eorum Jesus, respondens dixit ad illos: Quid cogitatis in cordibus vestris ? Quale est in libro Sapientiae, Dixerunt cogitantes; tale hic est, Cogitaverunt dicentes. Et illic enim et hic ostenditur, intra se atque in corde suo dicere, id est, cogitando dicere. Dixerunt quippe intra se, et dictum est eis, Quid cogitatis? Et de illo divite cujus uberes fructus ager attulit, ait ipse Dominus, Et cogitabat intra se, dicens . 18. Quaedam ergo cogitationes locutiones sunt cordis, ubi et os esse Dominus ostendit, cum ait: Non quod intrat in os coinquinat hominem; sed quod procedit ex ore, hoc coinquinat hominem. Una sententia duo quaedam hominis ora complexus est, unum corporis, alterum cordis. Nam utique unde illi hominem putaverant inquinari, in os intrat corporis: unde autem Dominus dixit inquinari hominem, de cordis ore procedit. Ita quippe exposuit ipse quod dixerat. Nam paulo post de hac re discipulis suis: Adhuc et
Abbreviated transcription (Latin):
nihil sentientẽ. uel non intelle¬
gentẽ : Aut in ea natura qua
inter se p̃dicantur ȩquales
quẽ quã eoꝵ ẽẽ mortalẽ si¬
ue corruptibilẽ. siue mutabi¬
lem. siue corporeũ : Aut quis

Expanded text:
nihil sentientem vel intelligentem, aut in ea natura qua inter se praedicantur aequales, quemquam esse eorum mortalem sive corruptibilem, sive mutabilem, sive corpore
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃sum dicitur dr̃. & de singu¬
ipsa triuitate non pluralit̾¬
dicitur. Qm̃ quippe non ali¬
ud est dõ esse & aliud mag¬
nũ esse s hoc illi idem est¬
& esse & magnum esse. Prop¬
terea sicut non dicimtis tres
essentias. sic non dicimus tres
magnitudines. sed inam es¬
sentiam. & unũ magnitudi¬
nem Essentiam dico q̃ usia
gͣcȩ dicit᷑ quam usitacius
substantiam uocamus Dicun
qui dẽ & illi ypotas yn s nes¬
cio quid uolunt int̾ esse int̾

Expanded text:
ipsum dicitur Deus; et de singuipsa Tridicitur. Quoniam quippe non aliud est Deo esse, et aliud magnum esse, sed hoc idem illi est esse quod magnum esse: propterea sicut non dicimus tres essentias, sic non dicimus tres magnitudines, sed unam essentiam et unam magnitudinem. Essentiam dico, quae οὐσία graece dicitur, quam usitatius substantiam vocamus. 10. Dicunt quidem et illi hypostasim; sed nescio q
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃s ds̃ est Quod scdm substan¬
ciam nemo dici dubitat Non
tam̃ tres deos s unum dm̃ dici¬
mus. eandem ipsam p̃stantissi¬
mani trinitatẽ. Ita magnus pat̃.
magnus. Non enim de patre.
tum est. tues ds̃ solus magnus.
bonus de quo dictum est ne¬
mo bonus. nisi unus dĩ Et enĩ
dñs ihc̃ ne ab illo qui dixerat
magis ter bone tanquam ho¬
minẽ cõpellans scđm hominẽ
tantũ modo intelleget᷑: idõ
nonait: nemo bonus nͥ solus
pat̾. sed nemo bonus nͥ unus
ds̃. In patris enim nomine: ip
quia trinitas imus ds̃ Sitꝰ
pora. non ꝓpri& s trans late
ac ꝑ si militudinẽ dicuntur
in dõ Nam & sedere suꝑ
cherubm dicit᷑ qͦd ad situm
tum amictus ipsius quod ad
habitum Et anni tui non de¬
ficient quod ad tempus. Et sias¬
cendero incelum tu ibies quod
adlocum. Quodaũt. ad facien¬
dum adtiu& fortassis de solo
uerissime dicitur. Solus enim
ds̃ facit. & ipse nonfit Neq
patitur quantum ad eius sub¬
santiam ꝑtin&̾ quod ds̃ est

Expanded text:
tus Deus est, quod secundum substantiam dici nemo dubitat; non tamen tres deos sed unum Deum dicimus eamdem ipsam praestantissimam Trinitatem. Ita magnus Pater,magnus. Non enim de Patre stum est: Tu es solus Deus magnus . bonus; de quo dictum est: Nemo bonus nisi unus Deus . Etenim Dominus Jesus ne ab illo qui dixerat, Magister bone , tanquam hominem compellans, secundum hominem tantummodo intelligeretur, ideo non ait, nemo bonus nisi solus Pater, sed: Nemo bonus nisi unus Deus. In Patris enim nomine, ipsquia Trinitas unus est ora, non proprie, sed translate ac per similitudines dicuntur in Deo. Nam et sedere super Cherubim dicitur ; quod ad situm ntum amictus ; quod ad habitum: et, Anni tui non deficient ; quod ad tempus: et, Si ascendero in coelum, tu ibi es ; quod ad locum. Quod autem ad faciendum attinet, fortassis de solo Deo verissime dicatur: solus enim Deus facit et ipse non fit, neque patitur quantum ad ejus substantiam pertinet qua Deus est.
Abbreviated transcription (Latin):
Iua propt̃ illud p̃cipuȩ te¬
neamus quic quid ad se dicit᷑
Quod aut̃ ad aliquid. non sub¬
stancialit̃ s relatiue. Tantaq
uim esse eiusdem substantiȩ
in patre & filio & spũ sco. ut qͥc¬

Expanded text:
uapropter illud praecipue teneamus, quidquid ad se diciturquod autem ad aliquid, non substantialiter, sed relative: tantamque vim esse ejusdem substantiae in Patre et Filio et Spiritu sancto, ut q
Abbreviated transcription (Latin):
ulti latini ista tractant¬
& digni auctoritate
dixerunt cum alium modiu
abtiorem non inuenirent:
quo enintiarent ũbis. quod
sine ubis intelle gebant: Re¬
uera enim quod pat̾ non si
filtus. & filius non sit pat̾
sit nec filius. tres utiq sunt: Idõ¬
q pluralit̾ dictum est: ego &
pat̾ unum sumus: non enim
dixit unum est. qđ sabelliani
dicunt. sed unũ sumus. Iamen
eũ querit᷑ quid tres. magna ꝓrsꝰ
mopia humanũ laborat eloqͥũ.
Dictũ ẽ tam̃ tres ꝑsonȩ. ñ ut illud
diceret᷑. sed ne taceret᷑.I x.

Expanded text:
ulti Latini ista tractantes et digni auctoritate dixerunt, cum alium modum aptiorem non invenirent, quo enuntiarent verbis quod sine verbis intelligebant. Revera enim cum Pater non sit Filius, et Filius non sit Patersit nec Filius, tres utique sunt. Ideoque pluraliter dictum est, Ego et Pater unum sumus . Non enim dixit, Unum est, quod Sabelliani dicunt; sed, unum sumus. Tamen cum quaeritur quid tres, magna prorsus inopia humanum laborat eloquium. Dictum est tamen, Tres personae, non ut illud diceretur, sed ne taceretur.
Abbreviated transcription (Latin):
riq nr̃i qui ex groco tractan
cloquio dicere con suerint
quod est latine unam essentiã
tres substantas S quia loqua
di nr̃a consuetudo iam obuine¬
It ut hoc intellegatur cudi¬
cimus essentia quod intelligiꝰ
cũ dicimus substantiam: non
audemnus dicere unam essen¬
tiam. tres substantias s una
essentiam uel substantiam
tres aũt ꝑ sonas Uuii¬

Expanded text:
rum, qui Graeco tractant eloquio, dicere consueverunt quod est Latine unam essentiam tres substantias. Sed quia nostra loquendi consuetudo jam obtinuit, ut hoc intelligatur cum dicimus essentiam quod intelligitur cum dicimus substaaudemus dicere unam essentiam tres substantias; sed unam essentiam vel substantiam, tres autem personas; qu
Abbreviated transcription (Latin):
uerbũ caro factũ. tempo¬
ralit̃ & localit̾ fecit. & ꝑtulit
scđm distincionẽ quã demor¬
trare suscepimus. ad scientiuã
ꝑtinent. non adsapientiã:
Quod aut̃ uerbũ est. sine
tempore & sine loco est pa¬
tri co et̾nũ. & ubiq totum.
de quo si quisquã potest.
quantũ potest ueracẽ ꝓfer¬
re sermonẽ. sermo erit ille
sapientie. ac ꝑ hoc uerbũ ca

Expanded text:
Verbum caro factum temporaliter et localiter fecit et pertulit, secundum distinctionem quam demonstrare suscepimus, ad scientiam pertinent, non ad sapientiam. Quod autem Verbum est sine tempore et sine loco, est Patri coaeternum et ubique totum; de quo si quisquam potest, quantum potest, veracem proferre sermonem, sermo ille erit sapientiae: ac per hoc Verbum ca
Abbreviated transcription (Latin):
firmis cõstituti nisi querere
aliqua media ꝑ que adillã
que intellexerunt sublimia
ꝑ uenirent: Atq ita indecep¬
tores demones incider̃. ꝑ qͦ
factum est ut inmutarent
gloriã incorruptibi lis dei
insimilitudinẽ imaginis cor¬
ruptibilis hominis & uolu¬
crũ & quadrupedũ & seri¬
pentiũ: Intalibus einim for¬
mis &iam idola instituer̃
suie uoluer̃ Scientia ergo
nr̃a xp̃i est: Sapientia quo¬
que nr̃a idem xp̃s est: Ipse
nobis fidem derebus tẽpora xx¬
bus inserit ipse desepiternis
exhibet ueritatẽ Per ipsũ
xp̃o non recedimus in quo sũt
om̃s tesauris sapientię & sci¬
entie absconditi: Sed nunc
descientia loquimur : pot st
desapientia quantũ ipse de¬
natierit. locuturi: Nec ista.
duo sic accipiamus quasi õ
liceat dicere uel istã sapien¬
tiã  que in rebus humanis
est uel illã scientiã que in
diuinis. loquendi enim latio¬
re consuetudine utrũque sa¬
pientia utraq scientia dici

Expanded text:
fimis constituti, nisi quaerere fimis constituti, nisi quaerere aliqua media per quae ad illa quae intellexerant sublimia pervenirent: atque ita in deceptores daemones inciderunt, per quos factum est ut immutarent gloriam incorruptibilis Dei, in similitudinem imaginis corruptibilis hominis et volucrum et quadrupedum et serpentium . In talibus enim formis etiam idola instituerunt, sive coluerunt. Scientia ergo nostra Christus est, sapientia quoque nostra idem Christus est. Ipse nobis fidem de rebus temporalibus inserit, ipse de sempiternis exhibet veritatem. Per ipsum Christo non recedimus, in quo sunt omnes thesauri sapientiae et scientiae absconditi. Sed nunc de scientia loquimur, post de sapientia, quantum ipse donaverit, locuturi. Nec ista duo sic accipiamus, quasi non liceat dicere, vel istam sapientiam quae in rebus humanis est, vel illam scientiam quae in divinis. Loquendi enim latiore consuetudine, utraque sapientia, utraque scientia dici
Abbreviated transcription (Latin):
unigeniti apatre. plenũ grã
& ueritate Si gr̃amreferamus
ad scientiã. ueritatẽ adsapien¬
ciã : puto nos ab illa du arũ
istarũ rerũ distinctione. quã
cõmendabimꝰ nõ aborrere:
In rebus enim ꝑ tempus or¬
tis. illã sũma gr̃a est. qđ ho¬
mo inunitate ꝑsonȩ coniunc¬
tus est dõ: In rebus uero eter¬
nis. sũma ueritas. recte tri¬
buitur dĩ uerbo: Quod uer¬
bum idem ipse est unigenitꝰ
apatre. plenũ gr̃ae &uerita¬
tis. Id actũ est ut idem ipse
sit ĩrebus ꝓ nobis temporalit᷑
gestis. cui ꝑ eandẽ fidem mun¬
damur ut eũ stabiliter con¬
templemur in rebus ȩternis
Illi aut̃ p̃cipui gentium
philosofi qui inuisibilia. dei
ꝑ ea que facta sunt intellecta
conspicere potuer̃ tam̃ quia
sine mediatore idest sine ho¬
mine xp̃o pholosost facti sũt.
quẽ nec uenturũ ꝓfecis nec
uenisse apłis crediderunt.
ueritatẽ detinuer̃ sicut deilliꝰ
dictum̃ ẽ. in iniquitate nõ
potuer̃ enim in his rebus in¬

Expanded text:
Unigeniti a Patre, plenum gratiae et veritatis . Si gratiam referamus ad scientiam, veritatem ad sapientiam, puto nos ab illa duarum istarum rerum distinctione, quam commendavimus, non abhorrere. In rebus enim per tempus ortis, illa summa gratia est, quod homo in unitate personae conjunctus est Deo: in rebus vero aeternis summa veritas recte tribuitur Dei Verbo. Quod vero idem ipse est Unigenitus a Patre plenus gratiae et veritatis, id actum est ut idem ipse sit in rebus pro nobis temporaliter gestis, cui per eamdem fidem mundamur, ut eum stabiliter contemplemur in rebus aeternis. Illi autem praecipui gentium philosophi, qui invisibilia Dei, per ea quae facta sunt, intellecta conspicere potuerunt, tamen quia sine Mediatore, id est, sine homine Christo philosophati sunt, quem nec venturum Prophetis, nec venisse Apostolis crediderunt, veritatem detinuerunt, sicut de illis dictum est, in iniquitate. Non potuerunt enim in his rerum in
Abbreviated transcription (Latin):
& sapientie thes auros haba
& scientiȩ: Nam scribens apl̃
ad colo senses. Uolo enim uos
scire inquit quantũ certam̃¬
odiciȩ sunt. & quicumq nõ
uider̃ faciem meã incarne.
copulati incaritate. &is oml¬
nibus diuicus plenitudinis
intellectus ad cognos eendum
misteriũ dĩ. quod est xp̃s
in quo sunt om̃s tesauri sa¬
pientiȩ & scientiȩ abscondi
i. quatenus nouerat apłs¬
dicens tesauros istos quantũ
corũ penetrauerat & in eis ad
quanta ꝑuenerat quis pote¬
test nosse: Ego aut̃ scđm id
qđ scriptũ est unicuique
aut̃ nr̃m datur manifesta¬
uo sp̃s adutilitatẽ: Alu qͥ¬
dem datur ꝑ sp̃m sermo sa¬
pientiȩ. alii sermo scientiȩ.
ter se distant hȩc duo. ut sa¬
pentia diuinis scientia hũ¬
nanis ad tributa sit rebus:
Ytrumq agnosco in xp̃o. &
mecum omnis eiũs fidelis. &
cũ lego uerbũ caro factum

Expanded text:
 sapientiae thesauros habet et scientiae. Nam scribens Apostolus ad Colossenses: Volo enim vos scire, inquit, quantum certameodiciae fuerant et quicumque non uiderant faciem eius in carne, copulati in caritate et in omnibus diuitiis plenitudinis intelectus ad cognoscendum mysterium dei, quodest Christus. in quo sunt omnes thesauri sapientiae et scientiae absconditi . Quatenus noverat Apostolus thesauros istos, quantum eorum penetraverat, et in eis ad quanta pervenerat, quis potest nosse? Ego tamen secundum id quod scriptum est, Unicuique autem nostrum datur manifestatio Spiritus ad utilitatem: alii quidem datur per Spiritum sermo sapientiae, alii sermo scientiae ter se distant haec duo, ut sapientia divinis, scientia humanis attributa sit rebus, utrumque agnosco in Christo, et mecum omnis ejus fidelis. Et cum lego, Verbum caro factum
Abbreviated transcription (Latin):
quandoͦ cipiebatur uirgini¬
tatis partus. in quo nihil mor¬
& eum taten occisurus au¬
tor mortis. auctor uitȩ. mor¬
te ÷ uincendus. Uictor primi
adam. & tenens genus huma¬
nũ. uictus a secundo ad am
&amittens genus xp̃ianũ. Li¬
beratũ exhumano genere. ab
humano crimine. ꝑ eum qui
non erat incrimine: quã uis
esset exgenere: Ut deceptor
ille abeo uinceretur genere.
quod uicerat. crimine: & hoc
ita gestum. ut homo nõ ex¬
tollatur sed qui gloriatur.
in dño glorietur: Qui enĩ
uictus est.ho. mo tantum
erat. &ideo uictus ẽ. quia
suꝑbeꝰ esse cupiebat: Qui
& ideo sic uicit natus exiur¬
gine. quia ds̃ humiliter ñ
quomodo alios scõs regebat
illũ hominẽ: sed gerebat:
Hec tanta dĩ dona. &siqua
alia sunt quȩ dehac re nobis
& querere nunc & disseren
longum est. nisi uerbũ caro
fieret. nulla ẽẽt:¬

Expanded text:
quando concipiebatur virginquando concipiebatur virginis partus, in quo nihil diget eum tamen occisurus auctor mortis, auctoris vitae morte vincendus: victor primi Adam et tenens genus humanum, victus a secundo Adam et amittens genus christianum, liberatum ex humano genere ab humano crimine, per eum qui non erat in crimine, quamvis esset ex genere; ut deceptor ille ab eo vinceretur genere, quod vicerat crimine. Et hoc ita gestum est, ut homo non extollatur; sed qui gloriatur, in Domino glorietur . Qui enim victus est, homo tantum erat; et ideo victus est, quia superbe deus esse cupiebat: qui et ideo sic vicit natus ex virgine, quia Deus humiliter, non quomodo alios sanctos, regebat illum hominem, sed gerebat. Haec tanta Dei dona, et si qua alia sunt, quae de hac re nobis et quaerere nunc et disserere longum est, nisi Verbum caro fieret, nulla essent
Abbreviated transcription (Latin):
sola medicina ħ ascebatur
inquã homo. nullũ habens.
nullũ habiturus omnino pec¬
catum. ꝑ quẽ renascerentur.
liberandi apeccato. qui nasci
non possunt sine peccato
Quã uis enĩ carnali concu¬
piscentia. quȩ in est genitali.¬
bus membris. bene utatur.
castitas coniugalis. habetii
tam̃ motus. non uolurgtariosse
quibus ostendit uel nulsam
inparadisũ ante peccatũ ẽẽ
potuisse. uł nõtalem fuisse. si
fuit. ut aliquando resisteret
uoluntati: Nunc aut̃ illam
talem eẽ sentimus. ut repug¬
nans legimentis. &iã sinulla
est causa generandi. stimulos
ingerat co eundi Ubi si erce¬
ditur. peccan. do satietur.
Si non ceditur. dissenciendo
frenetur Quȩ duo aliena
fusse aparadiso ante peccatũ:
dubitare. quis possit : nam
neque. illa honestas faciebat
aliquid indecorũ. neq illa
felicitas paciebatur aliquid
inpeccatũ.. Oporteba t itaq
ut ista camialis concupiscen¬
cia. nulla ibi esset omnino.

Expanded text:
sola medicina. Nascebatur sola medicina. Nascebatur homo, inquam, nullum habens, nullum habiturus omnino peccatum, per quem renascerentur liberandi a peccato, qui nasci non possent sine peccato. Quamvis enim carnali concupiscentia, quae inest genitalibus membris, bene utatur castitas conjugalis; habet tamen motus non voluntarios, bus ostendit vel nullam se in paradiso ante peccatum esse potuisse, vel non talem fuisse si fuit, ut aliquando resisteret voluntati. Nunc autem illam talem esse sentimus, ut repugnans legi mentis, etiam si nulla est causa generandi, stimulos ingerat coeundi: ubi si ei ceditur, peccando satietur; si non ceditur, dissentiendo frenetur: quae duo aliena fuisse a paradiso ante peccatum, dubitare quis possit? Nam neque illa honestas faciebat aliquid indecorum, nec illa felicitas patiebatur aliquid impacatum. Oportebat itaque ut ista carnalis concupiscentia nulla ibi esset omnino,