comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
enim peccatͥx sum: iccireo consiliũ
et colloquium bonoꝵ requiro. Et
si despicit fr̃ m̃s carnem meam:
ne despiciat seruus dei aĩam meã.
tenens: exiit ad eam cum fr̃ib su¬
is fr̃eiꝰ. Et qr eam separe a uiro nõ
pot̾at: pͦ u̾bo omnem ei mundi
głam in cultu uestium et in oĩb
scłi pompis et curiositatib int̾dix̾:¬
et formam uite matͥs sue. inqua
multo tp̃e uixit cum uiro ei indi¬
xit: et sic eama se climisit. Illa uͦ
obedientissime parensp̾cepto. re¬
cliit ad ꝓpͥa mutata repente sccłm
oĩpotentiam dext̾e excelsi. Stupe¬
bant om̃s adolescentulam nobilẽ.
delicatam. subita mutatione mu
tarione in habitu et uictu. in me¬
lłio sełi uitam duce hemititam:
instare ieumsis et uigiliis et con-¬
ltimus oronib et ab oĩscło ꝓrsus
se fac̾e alienam. Biennio pꝰea sic¬
uixit cum uiro suo: illo sane scd̾o
maxime annodante do honorem.
nec tem̾are ult̾ius p̾sum̃te tẽplũ¬

Expanded text:
enim peccatrix sum, idcirco consilium et colloquium bonorum requiro. Et si despicit frater meus carnem meam, ne despiciat servus Dei animam meam.tenens, exiit ad eam cum fratribus suis frater ejus. Et quia eam separare a viro non poterat, primo verbo omnem ei mundi gloriam in cultu vestium, et in omnibus saeculi pompis et curiositatibus interdixit; formam vitae matris suae, in qua multo tempore vixit cum viro, ei indixit, et sic eam a se dimisit. Illa vero obedientissime parens praecepto, rediit ad propria, mutata repente secundum omnipotentiam dexterae Excelsi. Stupebant omnes adolescentulam nobilem, delicatam, subita mutatione in tatione in habitu et victu, in medio saeculi vitam ducere eremiticam, instare jejuniis, et vigiliis, et continuis orationibus, et ab omni saeculo prorsus se facvixit cum viro suo, illo sane, secundo maxime anno, dante Deo honorem, nec temerare ulterius praesumente templu
Abbreviated transcription (Latin):
factas. et ꝑicula sedata narrauimus:
qualiter cuidam ꝑeunti imp̃o mortis
precipio. beatus pontifex inuocatus su¬
stentaculum prebuisset. euoluam Amo¬
niꝰ qͥdam agenꝰ negocia sc̃e basilice. dũ
de cena madefactus uno ueniret: de ex
celsa rupe que me conuingitur. mimi¬
co impingente precipitatur. Erat aũt
profundum loci illius: fr̾e ducentenoꝵ
pedium Cumq in profunditatem pre¬
cipn᷑ illius rotaretur et deorsum sine ala¬
rum remigio uolitaret: sancti martini¬
auxilium ꝑ singula descensionis sue mo¬
menta clamabat: Tunc quasi manib
alioꝵ de iumento suo excussus: suꝑ arbo¬
res que ualli merant deicitur. Et sic pau¬
latim ꝑsingulos ramos descendens:
sine mortis ꝑiculo. ad terram usq ꝑue¬
nit. Tam̃ ut opus insicliatoris ñ usq qͣ
uideret᷑ cassatum quod fuerat inchoa¬
tum: unum peclem eius leuit̾ lesit: s
ueniens ad gloriosi domni templũ: ora

Expanded text:
factas et pericula sedata narravimus, qpraecipitio beatus Pontifex invocatus sustentaculum praebuisset, evolvam. Ammonius quidam agens sanctae basilicae, dum de coena madefactus vino veniret, de rupe excelsa, quae viae conjungitur, inimico impingente, praecipitatur. Erat autem profundum loci illius fere ducentorum pedum. Cumque per profunditatem 1021 praecipitii illius rotaretur, et deorsum sine alarum remigio auxilium per singula discensionis suae momenta clamabat. Tunc quasi manibus aliorum de iumento suo excussus, super arbores, quae valli inerant, deicitur. Et sic paulatim per singulos ramos discendens, sine mortis periculo ad terram usque pervenit. Tamen, ut opus insidiatoris non usquequaque videretur cassatum, quod fuerat inchoatum, unum pedem eius leviter laesit. Sed veniens adgloriosi domni templum, ora
Abbreviated transcription (Latin):
habitu. uideret᷑. slulti qͥdem qͥb
erat sanior mens altius gemere. qͦd
nichil simile fecissent: cum utie
plus habentes. uestire pauꝑem sine
sua nuditate potuissent. BoIocte
igitur insecuta cum se sopori dedis¬
set: uidit xp̃m clamidis sue qua
pauꝑem texerat. parte uestitum:
intueri diligentissime dñm: uestẽq
quam dederat. iubet᷑ agnoscere. Mlox¬
q ad angłoꝵ circumstanciũ multi¬
tudinem: audit ih̾m uoce clara di
centem: slartinus ad huc caticumi¬
nus: hac me ueste concexit. Nere
memor dñs dictoꝵ suoꝵ que ante

Expanded text:
habitu uideretur: multi tamen, quibus habitu uideretur: multi tamen, quibus erat mens sanior, altius gemere, quod nihil simile fecissent, cum utique plus habentes uestire pauperem sine sua nuditate potuissent. nocte igitur insecuta, cum se sopori dedisset, uidit Christum chlamydis suae, qua pauperem texerat, parte uestitum. intueri diligentissime Dominum uestemque, quam dederat, iubetur agnoscere. mox ad angelorum circumstantium multitudinem audit Iesum clara uoce dicentem: Martinus adhuc catechumenus hac me ueste contexit. uere memor Dominus d
Abbreviated transcription (Latin):
tib : opem fecre miseris: alere egen¬
tes uestire nudos. Nichil sibi exmili¬
cie stipendiis: preter cotidianum
uictum reseruabat. Iam tunc euan¬
głii non surtlus auditor. de crastino
non cogitabat.
uodam itaq tp̃re cumiam
nuhil pret̾ arma et simpli¬
cem milicie uestem habe¬
ret: media hieme que solito asperior
in horruernt adeo ut plerosͤ uis algo¬
ris extingueret: obuium hũit in por¬
ta ambiaemsium ciuitatis. pauꝑem
nudum. Qui cum pret̾euntes ut sibi
miserentur oraret ⁊ om̃es q miserun
preterirent: intellexit uir deo plenus
sibi illum alliis miscłiam non prestã¬
tib reseruari q̃uid damen ageret:
Nichil p̾ter clamidem qͣr intlutus e¬
rat habebat. Iam enim reliqua inopꝰ
stmile consumpserat. Arcepto itaq
ferro quo accinctus erat. metdiam
diuidit clamidem: partem q eius
pauꝑi tribuit ⁊ reliqua rursum inclu¬
itur. Inter ea decircumstantib ridere
non mlli: qr deformis ẽe et ceuncatꝰ

Expanded text:
tibus, opem ferre miseris, alere egentibus, opem ferre miseris, alere egentes, uestire nudos, nihil sibi ex militiae stipendiis praeter cotidianum uictum reseruare: iam tum euangelii non surdus auditor de crastino non cogitabat. Quodam itaque tempore, cum iam nihil praeter arma et simplicem militiae uestem haberet, media hieme, quae solito asperior inhorruerat, adeo ut plerosque uis algoris extingueret, obuium habet in porta Ambianensium ciuitatis pauperem nudum: qui cum praetereuntes ut sui misererentur oraret omnesque miserum praeterirent, intellexit uir Deo plenus sibi illum, aliis misericordiam non praestantibus, reseruari. quid tamen ageret? nihil praeter chlamydem, qua indutus erat, habebat: iam enim reliqua in opus simile consumpserat. arrepto itaque ferro, quo accinctus erat, mediam diuidit partemque eius pauperi tribuit, reliqua rursus induitur. interea de circumstantibus ridere nonnulli, quia deformis esse truncatus
Abbreviated transcription (Latin):
ad miliciam scriberentur÷ ꝑdente
padre qui felicib eus actib inui¬
debat: cum eẽt annoꝵ quindecim:
raptus et catenatus. sacram̃tis mi¬
litarib implicatus est. Nno tantũ
seruo comite contentus. cui tamen
uersa uice dominus seruiebat: adeo
ut plerumq ei et calciamenta ip̃e
detraheret: et ip̃e det̾geret: cibum¬
q una caperent : hic tamen sepi¬
us ministraret. Triennium fere
ante baptismum. mnarmis fuit.
integer tamen ab his uiciis quibus
illud hominum genus implicari
solet. Multa illi cura cõmili tones
benignitas: mira karitas fuit. Pa¬
ciencia uero at q humilitas ultra
humanum modum. Nam frugali¬
tatem in eo laudari non est necesse:
qua ita usus est. ut iam illo. Cent¬
pore non miles s monachus puta¬
retur. Quib reb ita libi om̃es
commilitones suos deuinxerat: ut
eum miro affectu uenerasst Nec dũ
tamen regeneratus in xp̃o agebat ꝙ¬
dam bonis oꝑib baptismatis can¬
didatum : assistere scilicet laboran¬

Expanded text:
militiam scriberentur prodente patre, qui felicibus eius actibus inuidebat, cum esset annorum quindecim, captus et catenatus sacramentis militaribus inplicatus est, uno tantum seruo comite contentus, cui tamen uersa uice dominus seruiebat, adeo ut plerumque ei et calciamenta ipse detraheret et ipse detergeret, cibum una caperent, hic tamen saepius ministraret. triennium fere ante baptismum in armis fuit, integer tamen ab iis uitiis, quibus illud hominum genus inplicari solet. multa illius circa commilitones benignitas, mira caritas, patientia uero adque humilitas ultra humanum modum. nam frugalitatem in eo laudari non est necesse, qua ita usus est, ut iam illo tempore non miles, sed monachus putaretur. pro quibus rebus ita sibi omnes commilitones deuinxerat, ut eum miro adfectu uenerarentur. necdum tamen regeneratus in Christo agebat quendam bonis operibus baptismi candidatum: adsistere scilicet laboran
Abbreviated transcription (Latin):
minimiꝰ istiꝰ m fecistĩ. se ĩ pauꝑẽ ꝓfeccꝰ ẽ fu¬
sse uestitũ ⁊ ad efimãdũ tã boni oꝑi̾ testi¬
moniũm: in eodem se habitu quem
pauꝑ acceperat: est clignatus osten¬
derez Quo uiso uir beatissimus non
ingloriam est elatus⁊ humanam: s
bonitatem deimsuo opere cognoscẽs.
cum eẽt annoꝵ duo de uinginti ad
baptismum conuolauit. Nec tamen
statim milicie renunciauit. tribuni
suui precib euictus: cui contuberni¬
um familiare prestabat. Et eni trãs¬
acto tribunatris sui tempore renun¬
ciaturũ se se scło pollicebat᷑. Qua
martinus expectacione suspensus: ꝑ
biennium fere post ea qͣm est bap¬
tiłmum conlecutus: solo scilicet noĩe
militauit:

Expanded text:
minimis istis, mihi fecistis, se in paupere professus est fuisse uestitum: et ad confirmandum tam boni operis testimonium in eodem se habitu, quem pauper acceperat, est dignatus ostendere. 1 quo uiso uir beatissimus non in gloriam est elatus humanam, sed bonitatem Dei in suo opere cognoscens, cum esset annorum duodeuiginti, ad baptismum conuolauit. nec tamen statim militiae renuntiauit, tribuni sui precibus euictus, cui contubernium familiare praestabat: etenim transacto tribunatus sui tempore renuntiaturum se saeculo pollicebatur. qua Martinus expectatione suspensus per biennium fere posteaquam est baptismum consecutus, solo licet nomine, militauit
Abbreviated transcription (Latin):
secum. publicum fugitans: mire
cogitatiuus. Parentib obediens et
subditus: omnib benignus et gra¬
tus: domi simplex et quietus. fo¬
ris rarus. ⁊ ultra quam credi possit
ueretundus: nulqm multum loqͥ¬
amans deo deuotus. ut puram sͥ
pueritiam suam conseruaret: lit¬
terarum etiam stuclio deditiis. per

Expanded text:
secum, publicum fugitans, mire secum, publicum fugitans, mire cogitativus, parentibus obediens et subditus; omnibus benignus et gratus, domi simplex et quietus, foris rarus, et ultra quam credi posset verecundus; nusquam multum loquamans, Deo devotus, ut puram sibi pueritiam suam conservaret; litterarum etiam studio deditus, per
Abbreviated transcription (Latin):
limia promittebant᷑. Qd̃ et fc̃mẽ.
Mox enim ut felicẽ partũ eclidit.
non mͦ obtulit eum̃ deo.sicut de
aliis agere consueuerat.s sicut le¬
gitur de scã auma matre samuelis.
que petitum a domino et acceptũ
filium in tab̾naculo eius destina¬
uit ꝑpetuo seruiturum ⁊ sic et
ip̃a eum in eccłia dei acceptabile
obtulit munus. Unde et quam ci¬
cius poruit in eccłia castellionis
que post moclum ip̃ius bernarli
oꝑa a⁊ seculari conu̾satione inor¬
oinem regularium canonicorum
pomota cognoscituraagistris lit¬
terarum tradens erudiendum: egit
quicquid potuit ut ineis ꝓficeret.
Duer autem et gr̃a plenus. et inge¬
nio naturali pollens: cito in hoc desi¬
cerium matris impleuit. Nam in
litterarum quidẽ studio supͣ etatẽ
et pͥcoetaneis suis proficiebat: s in
reb scłarib iam mortificationem
future perfectionis. uelut naturałr
inchoabat. Erat quippe simplicissi¬
mus in scłarib ⁊ amans habitare

Expanded text:
limia promittebantur: quod et factum est. limia promittebantur: quod et factum est. Mox enim ut felici partu edidit, non modo obtulit eum Deo, sicut de aliis agere consueverat; sed, sicut legitur de sancta Anna matre Samuelis, quae petitum a Domino et acceptum filium in tabernaculo ejus destinavit perpetuo serviturum : sic et ipsa eum in Ecclesia Dei acceptabile obtulit munus. 3. Unde et quam citius potuit, in ecclesia Castellionis quae postmodum ipsius Bernardi opera a saeculari conversatione in Ordinem regularium canonicorum promota cogoscitur magistris litterarum tradens erudiendum, egit quidquid potuit, ut in eis proficeret. Puer autem et gratia plenus, et ingenio naturali pollens, cito in hoc desiderium matris implevit. Nam in litterarum quidem studio supra aetatem et prae coaetaneis suis proficiebat: sed in rebus saecularibus jam mortificationem futurae perfectionis velut naturaliter inchoabat. Erat namque simplicissimus in saecularibus, amans habitare
Abbreviated transcription (Latin):
orum tertium. bernardum ha¬
beret in utero: somium uidit p̾¬
sagium futurorum. catellum
scilicet canclidum in dorso sub¬
rufum: et latrantem in utero se
habere Super quo territa uehem̃¬
ter cum religiosum quemdam
uirum consuluisset: continuo
ille sp̃m ꝓphetie concipiens quo
oauid de scĩs p̃dicatorib domino
oicit. lingua canum tuorum ex
inimicis: trepidanti et anxie res¬
ponlit. Ne timeas: bene res agit᷑.
Optimi catuli mater eris ⁊ qui
comus dei custos futurus: mag¬
nos ꝓea contra mimicos fidei e¬
oiturus est latratus. Erit enim
egregius predicator: et tamqͣm
bonus canis. gr̃a lingue mecdicura¬
lis in multis multos morbos cu¬
raturus est animarum. Quo res¬
ponso mulier pia et fidelis quasi
a deo suscepto leta efficit᷑: et iam
tunc in amorem nundum nati
tota transfincditur: cogitans sacͥs
eum litteris erudiendum tradere.
sccłm modum uisionis et inter¬
pretationis qua ei de illo tam sub¬

Expanded text:
orum tertium Bernardum haorum tertium Bernardum haberet in utero, somnium vidit praesagium futurorum, catellum scilicet totum candidum, in dorso subrufum, et latrantem in utero se habere. Super quo territa vehementer, cum religiosum quemdam virum consuluisset, continuo ille spiritum prophetiae concipiens, quo David de sanctis praedicatoribus domino dicit, Lingua canum tuorum ex inimicis ; trepidanti et anxiae respondit: « Ne timeas, bene res agitur, optimi catuli mater eris, qui domus Dei custos futurus, magnos pro ea contra inimicos fidei editurus est latratus. Erit enim egregius praedicator, et tanquam bonus canis, gratia linguae medicinalis in multis multos morbos curaturus est animarum. » Quo responso mulier pia et fidelis quasi a Deo suscepto, laeta efficitur, et jam tunc in amorem nondum nati tota transfunditur, cogitans sacris eum litteris erudiendum tradere secundum modum visionis et interpretationis, qua ei de illo tam sub
Abbreviated transcription (Latin):
non negligeret reddere qd̵ debe¬
bat. Mat̾ a alech ex castro cui no¬
men mons barrus: et ip̃a in ordi¬
ne suo aplicam regulam tenens :
subdita uiro subeo scłmtimorẽ
cei donium suam regebat: oꝑib
nusccłie insistens. filios enutrsẽs
in omni disciplina. Septẽ qͥppe
lib̾os genuit. non tam uiro suo
qmͣ deo. sex mares. feminam u¬
nam: mares om̃s monachos fut᷑¬
os. feminam scĩmonialem. Deo
namq ut lictum est ñ scło ge¬
nerans: singulos mox ut partui
ediderat. ip̃amanib ꝓpͥis domino
offerebat. ꝓpter qd̃ etiam alienis
ub̾ib nutriendos connuttere. illu¬
stris femina refugiebat: quasi c̃
lacce mat̾no mat̾ni quodam¬
mͦ boni infundens eis naturam.
Cum autem creuissẽt quandui
sub manu eius erant heremo
magis quam curie nutriebat.
non paciens delicatiores assuesc̾e
cibos. s grossiorib communib
pacens: et sic eos p̾parans et insti¬
tuens. domino inspirante. quasi
continuo adheremum transmit¬
tendos. Hec cum in ordine fili¬

Expanded text:
non negligeret reddere quod debebat. Mater Aleth, ex castro cui nomen Mons-Barrus; et ipsa in ordine suo, apostolicam regulam tenens, subdita viro, sub eo secundum timorem Dei domum suam regebat , operibus misericordiae insistens, filios enutriens in omni disciplina. Septem quippe liberos genuit non tam viro suo quam Deo, sex mares, feminam unam: mares omnes monachos futuros, feminam sanctimonialem. Deo namque, ut dictum est, non saeculo generans, singulos mox ut partu ediderat, ipsa manibus propriis Domino offerebat. Propter quod etiam alienis uberibus nutriendos committere illustris femina refugiebat, quasi cum lacte materno materni quodammodo boni infundens eis naturam. Cum autem crevissent, quandiu sub manu ejus erant, eremo magis quam curiae nutriebat, non patiens delicatioribus assuescere cibis, sed grossioribus et communibus pascens; et sic eos praeparans et instituens, Domino inspirante, quasi continuo ad eremum transmittendos. 2. Haec cum in ordine fili
Abbreviated transcription (Latin):
lic et apd̾ siroialense oratorium.
Ituius altare. sci confessoris
manus alma sacrauit: dum pleriq
beneficia expetita mererentur ⁊ quidã
paraliticus adueniens eum cereum in
status sui altitudinem nocte tota ui-¬
gilans retinuisset: mane facto ut lux
radita est mundo. ip̃e absolutis gres

Expanded text:
ic et apud Siroialense oratorium, cujus altarium sancti Confessoris manus alma sacravit, dum plerique beneficia expetita mererentur, quidam paralyticus adveniens, et cereum 1020 in status sui altitudinem nocte tota vigilans retinuisset, mane facto, ut lux reddita est mundo, ipse absolutis gres
Abbreviated transcription (Latin):
habiusti. Modo uero amorem celestem
obtinens: ꝓuoto susciperis. Sciris eñĩ
go et gaudens uenio adte. ita et tu exul¬
tans suscipias me discipulum eiꝰ qui pe¬
pendit inte: quia amator tuus semper
fui: et desideraui te amplecti. Obona
crux que decorem et pulcritudinem de
menbris dñi suscepisti dui desiderata. sol¬
licite amata. sine int̾missione quesita. ⁊
aliquantlo iam concupiscenti animo pre¬
parata: accipe meab hominib et redde
ime magistro meo: ut ꝑte me recipiat. qͥ
ꝑ de me redemit. Et hec dicens expoliauit¬

Expanded text:
habuisti; modo vero amorem coelestem obtinens pro voto susciperis. Sciens et gaudens venio ad te, ita ut et tu exaltans suscipias me discipulum ejus qui pependit in te, quia amator tuus semper fui, et desideravi te amplecti. O bona crux, quae decorem et pulchritudinem de membris Domini suscepisti: diu desiderata, sollicite amata, sine intermissione quaesita, et aliquando concupiscenti animo praeparata! Accipe me ab hominibus, et redde me Magistro meo, ut per te me recipiat, qui per te me redemit. » Et
Abbreviated transcription (Latin):
altare in honore dei. et apłoꝵ eius
petri et pauli quosuides declica: mis¬
sas gr̃arum agens. Erat enim ibi

Expanded text:
altare in honorem Dei et apostolorum ejus Petri et Pauli, quos videas, dedica, missas gratiarum agens. Erat enim ibi
Abbreviated transcription (Latin):
lerit: cum beatum sepulchiũ
deuota mulier expetisset. Quedam de
turonico territorio femina bella nomine:
amuissa oculoꝵ lumine grauiter labo¬
rabat. Et cum die noctuq incessabilib
dolorib urgeretur: dicit suis. Si ad ba¬
silicant. domni martini ducta fuissem:
et enim ꝙ possit ocłis meis lumen infun¬
dere: qui potuit pauꝑis lepram osculo
libente sanare: De hinc adminiculo de¬
ducente. uenit ad sanctum locum: ibi¬
q ieiuniis et oracionib crebris insistens.
uisum quem amiserat recipere meruit.

Expanded text:
lerit, cum beati sepulcrum devota mulier expetisset. Quaedam de Turonico territorio femina, Bella nomine, amisso oculorum lumine graviter laborabat. Et cum die noctuque incessabilibus doloribus urgeretur, dicit suis: Si ad basilicam domni Martini ducta fuissem, etenim, quod possit oculis meis lumen infundere, qui potuit pauperis lepram osculo libante sanare. Deinde, adminiculo deducente, venit ad sanctum locum, ibique jejuniis et orationibus crebris insistens, visum quem amiserat recipere meruit.
Abbreviated transcription (Latin):
eterum postero die cum aliqͥ
ex incolis ad nos uisendos con¬
fluere cepissent: cognoscimus illum
hospitem nr̃m ẽe prb̾rm quod sum¬
ma nos dissimulatione celauerat. De¬
inde cum ip̃o ad eccłiam processimus:
que fere duob milib ad erat: acons¬
pectu nr̃o interiectu montis exclusa.
Erat autẽ uilib dexta uirgultis ⁊ non
multo ambiciosior quam nr̃i hospitis
tabernaculum: inquo nisi incurlius¬
quis non poterat consistere. Cum hõi¬
num mores quer̾emus ÷ illud precla¬
rum animadũtimus: nichil eos neq
emere neq uenclere. Quid sit fraus
aut fuitum nesciunt. Aurum atos
argentum que prima mortales p̾utãt:
neq hñt neq habere cupiunt. Nam
cum ego prb̃ro illi decem nummos au¬
reos obtulissem: refugit alciori con¬
silio ꝓtestatus eccł̃iam auro non strui.
s pocius destrui. Aliquantulum ei
uestimentoꝵ indulsimus: Q cum il¬
le benigne accepisset: reuocantibus
nos ad mare nautis cliscessimus.

Expanded text:
eterum postero die, cum aliqui ex incolis ad nos uisendos confluere coepissent, cognoscimus illum hospitem nostrum esse presbyterum, quod summa nos dissimulatione celauerat. deinde cum ipso ad ecclesiam processimus, quae fere duobus milibus aberat, a conspectu nostro interiectu montis exclusa. erat autem uilibus texta uirgultis, non multo ambitiosior quam nostri hospitis tabernaculum, in quo nisi incurquis non poterat consistere. Cum hominum mores quaereremus, illud praeclarum animadvertimus, nihil eos neque emere neque vendere. Quid sit fraus aut furtum, nesciunt; aurum atque argentum, quae prima mortales putant, neque habent, neque habere cupiunt: nam cum ego presbytero illi decem nummos aureos detulissem, refugit, altiore consilio protestatus, Ecclesiam auro non instrui, sed potius destrui. Aliquantulum ei vestimentorum indulsimus. VI. Quod cum ille benigne accepisset, revocantibus nos ad mare nautis, discessimus
Abbreviated transcription (Latin):
potiꝰ qm or̃oni occupatum. Ocior ita¬
q dormitorium ascenclit ⁊ ad lectũ
anselmi uadit: s eum ibi neqͣ qmͣ
menit. Reg̾ssus gͥ. hõiem incapitło
repperit: s globum ignisquẽ reliq̃¬
rat ñ inuenit. Alio qͦdam tp̃e eidem
anselmo mandatum ab uno de pͥn¬
cipib normannie est. qͣtinꝰ ad se in
angliam tnͣsire uolentem. tũꝑalus¬

Expanded text:
potius, quam orationi occupatum. Ocius itapotius, quam orationi occupatum. Ocius itaque dormitorium ascendit, ad lectum Anselmi vadit, sed eum ibi nequaquam invenit. Regressus igitur, hominem in capitulo reperit, sed globum ignis quem reliquerat, non invenit. 23. Alio quodam tempore eidem Anselmo mandatum ab uno de principibus Northmanniae est, quatenus ad se in Angliam transire volentem  al
Abbreviated transcription (Latin):
lancee ꝓcedentem: q̃ in lupos iacula¬
ta eos det̾ruit ⁊ et celeri fuga dilapsos
ꝓculabegit. Tunc anselmꝰ ad frẽmac¬
cedens. atq cum de salute aĩe sue secre¬
tius loquens: ad penitudinem et cõ¬
fessionem õium in qͥb se cłm offen¬
disse recordari ualebat. cor eiꝰ inclina¬
uit. Pat̾na de hinc auccoritate a cun¬
ctis absolutum: dixit eum hora qua
fr̃es ad nonam surg̾ent p̾senti uite
a lecto surgentib. ip̃e ad t̾ram deposit
est: et illis cͥca ip̃m subutio collectis
defunctꝰ est. Prefatꝰ riculfus: secreta¬
riz officio. in ip̃o cenobio fungebant᷑.
Hic qͣdam nocte dum tp̃s et horan
qͣ fr̃s ad uigilias excitaret. ꝑ claustrũ
iensobẜuaret: forte añ hostium ca¬
pituli ꝑtͣnsiuit. Introspiciens uͦ: iu¬
dit anselmum in or̃one stantẽ in¬
genti splendentis flãme globo cir¬
ꝯcuccum. Mirat᷑: et qd̃ uidebat qͥd
noui p̾tend̾et ignorabat. Estima¬

Expanded text:
lanceae procedentem, quae in lupo jaculalanceae procedentem, quae in lupo jaculata eos deterruit, et celeri fuga dilapsos procul abegit. Tunc Anselmus ad fratrem accedens atque cum eo de salute animae suae secretius loquens, ad poenitudinem et confessionem omnium, in quibus se Deum offendisse recordari valebat, cor ejus inclinavit, paterna dehinc auctoritate a cunctis absolutum, dixit eum hora qua fratres ad nonam surgerent, praesenti vitae a lecto surgentibus, ipse ad terram depositus est, et illis circa ipsum sub uno collectis defunctus est. 22. Praefatus Riculphus secretarii officio in ipso coenobio fungebatur. Hic quadam nocte dum tempus et horam qua fratres ad vigilias excitaret, per claustrum iens observaret, forte ante ostium capituli pertransivit; introspiciens vero, vidit Anselmum in oratione stantem, ingenti splendentis flammae globo circumcinctum. Miratur, et quod videbat quid novi praetenderet ignorabat; aestima
Abbreviated transcription (Latin):
t̾ent aip̃e indemo infirmor in qͣ iace¬
bat cepit miserandas uocesed̾ez et qͣi
gestiret: pallens et amxie tremens.
uultum suum delidescendo hine ĩ de
ꝯmutare. Territi fr̃ qͥ aderant. qͥd
hiẽt p̾cunctant᷑. Sat ille. Ee minos ĩ¬
manes lupos me int̾ brachia sua cõ¬
pͥssum ten̾e. et gutur meum in p̾ssis
dentib iam suffocare uidetis ÷ et qͥd mͥ
sit q̃ritise & auclito: unꝰ ex monachis
riciisus nõie ad anselmum qͥ te ĩ clau¬
stꝰ em̃dandis libris intendelut ꝯcitꝰ ꝑ
Iussusgͦ riculfus ad egrum reclut:⁊
anselmꝰ in sectiorem locum solus se¬
cessit. Post modicum domum in qͣ
ta manu signum sc̃e crucis edilit
dicens. In nõie pr̃iset filiiz et sp̃c scĩ.
Ad qd̾ ft̃m statim eger ꝯqͥeuit: ex hi¬
larato uultu. iitimo cordis affectu
d̃gr̃as ag̾e cepit. Dicebat enun ꝙ an¬
selmo hostium ingͤdiente. et extenfa
manu signum sc̃e crucis edente. iudit
ex ore illiꝰ flãmam ignis in mocdum

Expanded text:
cerent, ipse in domo infirmorum in qua jacecerent, ipse in domo infirmorum in qua jacebat, coepit miserandas voces edere, et qugestiret, pallens et anxie tremens vultum suum delitescendo hinc inde commutare. Territi fratres qui aderant, quid haberet percunctantur. At ille: Geminos immanes lupos me inter brachia sua compressum tenere, et guttur meum impressis dentibus jamjam suffocare videtis, et quid mihi fit quaeritis? Quo audito, unus ex monachis Riculphus nomine, ad Anselmum qui tunc in claustro emendandis libris intendebat, concituJussus ergo Riculphus ad aegrum rediit, et Anselmus in secretiorum locum solus secessit. Post modicum, domum in qua ta manu, signum sanctae crucis edidit dicens: In nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti. Ad quod factum statim aeger conquievit, et exhilarato vultu, intimo cordis affectu Deo gratias agere coepit. Dicebat enim quod Anselmo ostium ingrediente, et extensa manu signum sanctae crucis edente, viderit ex ore illius flammam ignis in modum
Abbreviated transcription (Latin):
inhabitu suo anxietatis magnitri¬
dinem dissimulare ñ posset: reqͥsitꝰ
abanselmo quid hr̃et. rem celare uõ
potuit. ad monitꝰ itaq ut moclum
egritudinis admota manu ꝓbaret:
uerecundatꝰ recusauit. timens ne ꝙ¬
positum iuolaret. Cunc auselmꝰ as¬
sũpto secum qͦ dam grandeuo fr̃e et
religioso: iuuenem languidum in
secreciorem locum ducit. ut pote mo¬
dum infirmitatis illiꝰ agniturꝰ ⁊ et
auxilium ꝓ possibilitate latuiꝰ. Qd
ampliꝰ. ẽaro sanissima repperit᷑: et ad¬
mod̾ mirati sunt. Euestigio quippe
oĩs illa diabolica uexatio cadit ÷ nͨ in
hiꝰ fatigat ult̾uis uiuenem quen
simplex anselmi aspectꝰ a tanta cla¬
de fecit ĩmunem. Pret̾ea qͥdam ex
antiquiorib ip̃iꝰ cenobii fr̃ib. qͥ uet̾i
odio płimum erat infestꝰ anselmo
nec ullatenꝰ pot̾at sĩ eum respicere
simplici ocło infirmitate p̾ssus ad
excrema ꝑductꝰ est. Cum itaq fr̃es
meridiana hora in leccis ex more qͥ es¬

Expanded text:
in habitu suo anxietatis magnitudinem dissimulare non posset, requisitus ab Anselmo quid haberet, rem celare non potuit. Admonitus itaque ut modum aegritudinis admota manu probaret, verecundatus recusavit, timens ne propositum violaret. Tunc Anselmus, assumpto secum quodam grandaevo fratre et religioso, juvenem languidum in secretiorem locum ducit, utpote modum infirmitatis illius agniturus, et auxilium pro possibilitate laturus. Quid amplius? Caro sanissima reperitur, et admodum mirati sunt. E vestigio quippe omnis illa diabolica vexatio cadit, nec in hujusmodi fatigat ulterius juvenem, quem simplex Anselmi aspectus a tanta clade fecit immunem. 21. Praeterea quidam ex antiquioribus ipsius coenobii fratribus, qui veteri odio plurimum erat infestus Anselmo, nec ullatenus poterat super eum respicere simplici oculo, infirmitate pressus ad extrema perductus est. Cum itaque fratres meridiana hora in lectis ex more quies
Abbreviated transcription (Latin):
et nunqͣm hiꝰ tructamin ea ꝑte reꝑire
posita: iuxta u̾bum eiꝰ sͥ et sius copio¬
uice uir qͥdam Walterꝰ nõie cogni¬
tione cirellus eumdem hoĩem ꝑt̾rã
suam tu seuntem detinuit: et no¬
lens eui asempransum dimittere.
uerum cum ip̃e de penũria pisciũ
conquerent᷑ et qd̃ tanto uiro ac mo¬
nachis eiꝰ. nisi uilia quedam ñ hr̃et

Expanded text:
et nunquam hujusmodi tructam in ea reperire et nunquam hujusmodi tructam in ea reperire posita, juxta verbum ejus sibi et suis copiovice, vir quidam Walterus nomine, cognomine Tirellus, eumdem hominem per terram suam transeuntem detinuit, nolens eum a se impransum dimittere. Verum cum ipse de penuria piscium conquereretur, et quod tanto viro ac monachis ejus, nisi vilia quaedam non habe
Abbreviated transcription (Latin):
abut. Ian dies mutui colloquii in
uesꝑam declinabat: et pͥncipem de
hospitando anselmo nulla cura deti¬
nebat. Qd̃ uͥ anselmo innotuit.: in
inc̾tum hñti. beccꝰ enim longe aberat.:
occurrit unꝰ de monachis becci. uolẽs
illuc ire. qͦ eum sciebat pͥncipis collo¬
qͥo detineri. Int̾rogat gͥ illum ansel¬
mꝰ qͦ tenẽdat. ac de inde quid consili
de suo hospicio ferat. Respondit. Et qͥ¬
demp̃r hospicium qualeq ñlonge
et caseum apponat᷑ nich habemꝰ. at
uicinum annem. statum inuenies
piscem. qui sufficiet õib nob̾. Ille
accepto mandato p̾uolat ÷ accitoq
piscatori. quid anselmꝰ usserit uiti¬
mat. at uelociꝰ ut rete in fluium
iaᷤtet. iuibet ÷ hortat᷑ et obsecrat. Ad mi¬
ratꝰ ille ꝑere pecenti morat᷑: ridendũ
pociꝰ ꝙͣ attemptandum qd̃ dicebat. fo
lite magnitulinis cum alio qͦdam
pisciculo cepit. Territꝰ piscator ad fem
et obstupe factꝰ. asseruit se iam ꝑ iuigͥ¬
ti annos recessus aque illiꝰ umasse:

Expanded text:
t, jam dies mutui colloquii in vesperam declinabat, et principem de hospitando Anselmo nulla cura detinebat. Quod ubi Anselmo innotuit, nihiincertum habenti Beccus enim longe aberat occurrit unus de monachis Becci, volens illuc ire, quo eum sciebat principis colloquio detineri. Interrogat ergo eum Anselmus quo tendat, ac deinde quid consilii de suo hospitio ferat. Respondit: Et quidem, Pater, hospitium qualecunque non longe et caseum apponetur, nihil habemus. At vicinum amnem, statim invenies piscem qui sufficiet omnibus nobis. Ille accepto mandato praevolat, accitoque piscatori, quid Anselmus jusserit, intimat, ac ut velocius rete in fluvium jactet, jubet, hortatur et obsecrat. Admiratus ille, parere petenti moratur, ridendum potius quam attentandum quod dicebat forelitae magnitudinis cum alio quodam pisciculo cepit. Tertius piscator ad factum et obstupefactus, asseruit se jam per viginti annos recessus aquae illius rimasse,
Abbreviated transcription (Latin):
latus: xp̃m q inse monstrabat ope¬
rantem qui sanctum suum usq qua¬
q glorificans. diuersarum munera
gr̃arum inunum hominem confere
estabatur arborius exprefecto
uidisse se martini manũ sacri
care purpuream: et ad motum dexc̾e.
collixarum inter se fragorem audisse
raculi: ꝙ facie ad faciem. cum eo ange

Expanded text:
lator, Christum in se monstrabat opelator, Christum in se monstrabat operantem, qui sanctum suum usquequaque glorificans diuersarum munera gratiarum in unum hominem conferebat. testatur Arborius ex praefectvidisse se Martini manum sacrifcare purpurea, et ad motum dextrae collisarum inter se fragorem audisse quod facie ad faciem cum eo e
Abbreviated transcription (Latin):
ep̃i poł̾m in eccam acersi ri. Cũq ip̃a die
maximꝰ ppłs ad ecc᷑am ꝯuenisset÷ int̾ mis¬
saꝵ sollempnia comitantib ep̃is. Gaufri¬
do carnotensi et brictio nannetensi. ip̃e
ad unbonem conscendit: et ut õs qͥ in
ecca erant accensas candelas in manib
teueant locuturꝰ eclidit. Qd̃ et ip̃e cum
ep̃is et clicis faciens. inauditos cliaboli
aususpublice aꝑit ⁊ et fornicatorẽ sp̃m
qui intam horrenda inquinam̃ta ẽt̃

Expanded text:
pi populum in ecclesiam accersiri. Cumque ipsa die maximus populus ad ecclesiam convenisset, inter Missarum solemnia comitantibus episcopis, Gaufredo Carnotensi, et Brictio Nannetensi, ipse ad ambonem conscendit, et ut omnes qui in ecclesia erant, accensas candelas in manibus teneant, locuturus edicit. Quod et ipse cum episcopis et clericis faciens, inauditos diaboli ausus publice aperit, et fornicatorem spiritum, qui in tam horrenda inquinamenta, et
Abbreviated transcription (Latin):
sore suo aduentum eiꝰ p̾dictum. et minaci¬
t̾ int̾dictum. ne aũ eiꝰ ueniret p̾sentiam
qr nicħ ei ꝑdesset: et ip̃e recedente abb̃e qui
fu̾at amator crudelissimꝰ fieret ꝑsecrtor.
Audiens ħ uir dei blancdis u̾b̃ ꝯsolat᷑ mu¬
lierem: et de celo ꝓmittens auxilium. p̾¬
cipit ut die alt̾a. iam enim nox instabit.
ꝯfidens indño teu̾tat᷑. Reu̾sa mane cũ
uiro dei blasphemiaset minas qͣs eadẽ
nocte ab inculo suo audierat retulisset:
ne curesinquit uir dei minaseiꝰ. s nade
tolle baculum hunc nr̃m. et pone in lec¬
tulo tuo et si quid pot̾ agat. Egit mulier
qd̾ iussum fu̾at: et recir: bans in letuilo
suo. signo crucis munita uixͣ se bacu¬
lum ponit. Ad est ille ꝯtinuo⁊ s nec ad
ꝯsuetum opꝰ nec ad ip̃m eubile p̾sumit
acced̾e minat᷑ tñ a cerrime ꝙ discedente

Expanded text:
sore suo adventum ejus praedictum, et minaciter interdictum ne ante ejus veniret praesentiam, quia nihil ei prodesset; et ipse, recedente Abbate, qui fuerat amator, crudelissimus fieret persecutor. Audiens haec Vir Dei, blandis verbis consolatur mulierem, et de coelo promittens auxilium, praecipit ut die altera, jam enim nox instabat, confidens in Domino revertatur. Reversa mane, cum Viro Dei blasphemias et minas, quas eadem nocte ab incubo suo audierat, retulisset: « Ne cures, inquit Vir Dei, minas ejus; sed vade, tolle baculum hunc nostrum, et pone in lectulo tuo, et si quid potest, agat. » Egit mulier quod jussum fuerat, et recubans in lectulo suo signo crucis munita, juxta se baculum ponit. Adest ille continuo: sed nec ad consuetum opus, nec ad ipsum cubile praesumit accedere; minatur tamen acerrime, quod discede
Abbreviated transcription (Latin):
ti itineris spacio ñ uidisset. Iuxta lacũ
⁊̃ lausennensem tociꝰ diei itiu̾e ꝑgens
penitꝰ eum ñ uidit: aut se uid̾e ñ uidit.
Cum enim uesꝑe fc̃o de eodem la cu socii
colloquerent᷑ int̾rogabat eos uͥ ille latꝰ
ẽẽt. et mirati st̃ uniu̾si.

Expanded text:
ti itineris spatio ti itineris spatio etiam Lausannensem totius diei itinere pergens, penitus eum non uidit, aut se uidere non uCum enim vespere facto de eodem lacu socii colloquerentur, interrogabat eos, ubi lacus ille esset, et mirati sunt universi.
Abbreviated transcription (Latin):
et̾um cum in reliquis oĩb edifi¬
carent᷑ unum fuit qd̾ p̾dc̃m
rens pauꝑtatem. Nec silentio p̾cessit e¬
mulator uirtutis qd m̃te ꝯceꝑat: s lo¬
cutꝰ unie fr̃ib. aliqͣtenꝰ sr̃ hoc moueri se¬
se confessus est et mirari. Cumq ille ad
pr̃em sc̃m qd̾ audierat retulisset ⁊ nõ
minꝰ ip̃e miratꝰ. qͣle illd̾ eẽt stram̃tum q̃¬
relat d̾ ita sciła claraualle curtusiã¬
sentiam
usq uenisset. ut nurqͣm illud ui¬
disset. nuniqmͣ ꝯsid̾asset ÷ ec usq ĩ horã
illã qͣle eẽt oĩo nesciret. Neq enunsuũ
erat aĩal illd̾. sz a qͦdam monacho clui¬
acensi auuncło suo. et in sua uicinia
demoranti fu̾at ꝯmodatum: et erat sic
sͥ st̾nere ille solebat. Qd̃ u̾bum sepe dictꝰ
prior audiens: in eopotissimũ miraba¬
t᷑. qd̃ sicille dei famulus foris ocłos cirꝯ¬
cidisset. intꝰ animum occupasset: ut
qd̾ ip̃e pͥmo offend̾at uisu. hoc ille tan¬

Expanded text:
Caeterum cum in reliquis omnibus aedifiCaeterum cum in reliquis omnibus aedificarentur, unum fuit, quod praedictum rens paupertatem. Nec silentio pressit aemulator virtutis quod mente conceperat: sed locutus uni e fratribus, aliquatenus super hoc moveri sese confessus est et mirari. Cumque ille ad Patrem sanctum quod audierat retulisset; non minus ipse miratus, quale illud esset stramentum quaerebat, quod ita scilicet a Clara-Valle Cartusiam usque venisset, ut nunquam illud vidisset, nunquam considerasset, et usque in horam illam quale esset, omnino nesciret. Neque enim suum erat animal illud, sed a quodam monacho Cluniacensi avunculo suo, et in sua vicinia demorante, fuerat commodatum; et erat sicut sibi sternere ille solebat. Quod verbum saepe dictus Prior audiens, in eo potissimum mirabatur, quod sic ille Dei famulus foris oculos circumcidisset, intus animum occupasset, ut quod ipse primo offenderat visu, hoc ille tan
Abbreviated transcription (Latin):
aliquot in claraualle ꝑegisset:
subiit animum eiꝰ ut scm̃
hugonem granopͦ litanum ep̃m. et
cartusienses fr̃es deuotionis gr̃a iusita¬
ret. Quem p̾dictꝰ ep̃c tam gratant̾. et
tam reu̾ent̾ suscepit. diuinam intelli¬
gens meidem hosprtis uisitationes
uum celebrem opinione. sc̃itate conspi¬
cnum coram se ꝓcidentem uehem̃t̃ ex¬
pauit. ip̃e quoꝙ parit̾ corruens añ eni:¬
et ita demum susceptꝰ in oscło pacis. hu¬
militatem suam tanti uiri uen̾atio¬
ne confirsam. ñ sñ graui gemitu cãbat᷑.
Iuc̃ pectore singularem optinuit ex eotẽ¬
ꝑe locum: ut fierent deinceps duo illi fi¬
li splendoris cor uraim et aũa una: et
gina sabade salomone testat᷑: ut̾q se¬
se inalt̾o. longe ampliꝰ qm fama uul¬
gasset inuenisse gratulabat᷑. Cartusie
qͦ a uiro reu̾entissimo guidone pͥore et
acet̾is fr̃ĩb eodem affectu et eadem uene¬
ratione susceptꝰ est seriuis&ͥ: exultanti¬

Expanded text:
aliquot in Clara-Valle peregisset, aliquot in Clara-Valle peregisset, subiit animum ejus, ut sanctum Hugonem Gratianopolitanum episcopum, et Cartusienses fratres devotionis gratia visitaret: quem praedictus episcopus tam gratanter et tam reverenter suscepit, divinam intelligens in ejusdem hospitis visitatione aetate grandaevum, celebrem opinione, sanctitate conspicuum, coram se procidentem, vehementer expavit: et ipse quoque pariter corruens ante eum, ita demum susceptus in osculo pacis, humilitatem suam tanti viri veneratione confusam non sine gravi gemitu causabatur. In cujus pectore singularem obtinuit ex eo tempore locum, ut fierent deinceps duo illi filii splendoris cor unum et anima una, et nim regina Saba de Salomone testatur , uterque sese in altero longe amplius, quam fama vulgasset, invenisse gratulabatur. 4. Cartusiae quoque a viro reverendissimo Guigone Priore, et a caeteris fratribus eodem affectu et eadem veneratione susceptus est Servus Christi, exsultanti
Abbreviated transcription (Latin):
reportari.¬
inus quidem stare pot̾at. sed
erat sedenspene iugiter et rarissime
mouebat᷑ ÷ quociens subtrahere se ne¬
gocus pot̾at. aut orans. aut legens.
aut scribens. aut insistens doctͥne. et
fr̃m eclificationiꝰ aut in sacra medita¬
tione ꝑsistens. In qͦ nimirum studio
sp̃uali obtinuerat grãm singularẽ:
ut ñ teclium in illo ñ difficultatem a¬
liqm sustin̾et: lib̾e secum habitans
et deambulans in latitucline cordis
surz et ibidem exhibens xͦ ut monere
alios ip̃e solebat. cenaculum grande st̃¬
tum. Ommis ei ad meclitanclum hora
breius: locꝰ omnis ꝯgriuis erat. freqͥnt
tñ licet sic affectuis. diuino urgente
metu. immo urgente sp̃u studium hoc
lucris ub̾iorib postponebat: doctꝰ q̃reren
qͦ libet cetu hominum uel tumultu nͥ
eiꝰ utentionem cã deposceret. tota facili¬
tate animum colligeus. int̾iori qͣdam
qmͣ uͥq ip̃e sͥ circonferebat solitudine
fruebat᷑. nil prsusattendens qd̃ sonaret
uł appareret exterius. Ca. Sextũ

Expanded text:
reportari.inus quidem stare poterat, sed erat sedens pene jugiter, et rarissime movebatur. Quoties subtrahere se negotiis poterat, aut orans, aut legens, aut scribens; aut insistens doctrinae, et fratrum aedificationi; aut in sacra meditatione persistens. In quo nimirum studio spirituali obtinuerat gratiam singularem, ut non taedium in illo, non difficultatem aliquam sustineret: libere secum habitans, et deambulans in latitudine cordis sui, et ibidem exhibens Christo ut monere alios ipse solebat coenaculum grande stratum. Omnis ei ad meditandum hora brevis, locus omnis congruus erat. Frequenter tamen, licet sic affectus, divino urgente metu, imo regente spiritu, studium hoc lucris uberioribus postponebat; doctus quaererquolibet coetu hominum vel tumultu, nisi ejus intentionem causa deposceret, tota facilitate 1118 animum colligens, interiori quadam, quam ubique ipse sibi circumferebat, solitudine fruebatur, nihil prorsus attendens quod sonaret vel appareret exterius. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
burgundie partib fon¬
tanis opido patris sui
oruindus fuit parentib cdaris sccdłm
oignitatem scłi. s digniorib ac no
pietatem. Pater eius tecelinus uir
cultor dei. iusticie cenax. Enuͣngłicã
namq sccłm instituta p̾cursoris dm̃¬
miliciam agens. neminem con¬
cutiebat. nemini faciebat calũp

Expanded text:
Burgundiae partibus, Fontanis oppido patris sui oriundus fuit, parentibus claris secundum dignitatem saeculi, sed dignioribus ac nobgionis pietatem. Pater ejus Tecelinus  alcultor Dei, justitiae tenax. Evangelicam namque secundum instituta Praecursoris Dommilitiam agens, neminem concutiebat, nemini faciebat calu
Abbreviated transcription (Latin):
meclia clie medie noctis silentiũ
a sĩuenientib inueniebat᷑. p̾ter
laboꝵ sonitꝰ. uł si frẽs inlaudib dei
occuparent᷑. Porro silencii ip̃iordo
et fama tantã ⁊̃ apd̃ sclares hõies
sĩuenientes sui faciebat reu̾entiã:
u̾erent᷑. Lociuͦ ipiꝰ solitudo int̾ opa¬
ca siluaꝵ et uicinoꝵ hinc inde mõ¬
tium angustias. in qͦ ẜui deͥ latebãt.
apastorib inuentꝰ est: ut cꝰ imilta¬
bant᷑ uitam. habitationis ⁊̃ eiꝰ ac
solitudinis formam aliqm hr̃e
uid̾ent᷑. Os qͥppe ⁊̃ in multitudĩe
solitarĩ ibi erant. Uallem namq
illam plenam hõib orcdĩs rõne.
taritas ordinata. singłis solitariã
faciebat: qr sic̾ unꝰ hõ in ordinatꝰ
⁊ cum solus est ip̃e sͥ turba est: sic
ibi unitate sp̃c et regularis lege si¬
lentii inmultitudiue hominũ
orclinata. solitudinem corclis sui

Expanded text:
media die mediae noctis silentium a supervenientibus inveniebatur, praeter laborum sonitus, vel si fratres in laudibus Dei occuparentur. Porro silentii ipsius ordo et fama tantam etiam apud saeculares homines supervenientes sui faciebat reverentiam,vererentur. Loci vero ipsius solitudo inter opaca silvarum, et vicinorum hinc inde montium angustias, in quo servi Dei latebant, a pastoribus inventus est; ut cujus imitabantur vitam, habitationis etiam ejus ac solitudinis formam aliquam habere viderentur. Omnes quippe etiam in multitudine solitarii ibi erant. Vallem namque illam plenam hominibus ordinis ratione charitas ordinata singulis solitariam faciebat, quia sicut unus homo inordinatus, etiam cum solus est, ipse sibi turba est; sic ibi unitate spiritus, et regularis lege silentii in multitudine hominum ordinata, solitudinem cordis sui
Abbreviated transcription (Latin):
litꝰ erat eos qũq aut ui se aut in lib̾is
suis de rebz ecce quibz tunc in sullime
raptabat᷑ ex hedandos ÷ et antiqri pauꝑ¬
tati in qͣ nati fu̾ant et nutͥti subiugã¬
dosiant certe aliqua graui et ꝯtumeli¬
osa undicta añ mortem uł in morte
qd̃ det̾uis eẽt pumendos. Q. d̃ diccũ eiꝰ¬
iam in quib dam ꝯpletum nidemꝰ: et
ex hoc quidaliis ⁊̃ tundum sit ꝯiecta¬
mꝰ. Ideo aũt eos corrig̾e neqͥbat: qm̃ ip̃i
more densaz spinaꝵ ꝑplexi. argutis u̾
ꝯtentioni seruire deuitans: climitte¬
bat eos sͥ timens ne m̃surai discretio¬
nis exced̾et siin rim andis actib illoꝵ
nimis studiosꝰ exist̾et. Nilenim ĩmũ¬
do qͣntum peccare timebat. Conscĩa
mea teste ñ m̃tior qr sepe illũ subu̾i¬
tatis testimonio ꝓfitentem auduumꝰ ÷
qm̃ si hinc pecci horrorem. hinc infer¬
ni dolorem corꝑalit̾ cerneret. et necces¬
sario unieoꝵ inm̾gi deb̾et. pꝰ inferuũ

Expanded text:
litus erat eos quandoque aut in se aut in liberis litus erat eos quandoque aut in se aut in liberis suis de rebus Ecclesiae, quibus tunc in sublime raptabantur exhaeredandos; et antiquae paupertati in qua nati fuerant et nutriti subjugandos; aut certe aliqua gravi et contumeliosa vindicta, ante mortem vel in morte, quod deterius esset, puniendos. Quod dictum ejus in quibusdam jam completum videmus, et ex hoc quid aliis etiam timendum sit, conjectamus. Ideo autem eos corrigere nequibat, quoniam ipsi more densarum spinarum perplexi, argutis vercontentioni servire devitans, dimittebat eos, sibi timens ne mensuram discretionis excederet, si in rimandis actibus illorum nimis studiosus existeret. Nihil enim in mundo, quantum peccare timebat. Conscientia mea teste non mentior, quia saepe illum sub veritatis testimonio profitentem audivimus, quoniam si hinc peccati horrorem, hinc inferni dolorem corporaliter cerneret, et necessario ubi eorum immergi deberet, prius infernum
Abbreviated transcription (Latin):
a fide int̾posita uera ẽẽ uirant: ut in¬
credulitati putet᷑ posse ascͥbi uolle cre¬
d̾e eos ip̃au̾itatis firmitudine niti.
Licebat ħ ille. estimans ip̃os sͥ nolle ꝙ
sciebat se nemini fac̾e uelle. Cuinq
respond̾et᷑ sui moris illos ñ eẽ. aiebat.
fateor malo decipi bona de ilł credendo
⁊̃ si me nesciente mali sunt: qmͣ deciꝑe
me ip̃m credendo mala de ip̃is qͦs ñdũ
cipio pontificatꝰ sui dicta memuinecĩ.
post mod̾ enim rei u̾itas uiro inno¬
solitam fidem ñ ex toto u̾b̾ eoꝵ deĩcepᷤ
u̾buerit: tñ sius reb inpost̾um ñ par
obfuit. ꝙ ip̃is in pͥncipio tam credulꝰ
fuiti Si quidem illi cͥto scientes eũ ꝓ¬
mał s illatis ad mala reddenda cor ñ
seꝰ magis illoꝵ qm subsequi p̾uidebat
ꝑlitioni qmͣ sue in doluit tnͣsitorie de¬
ceprioni. ꝓ qͣtũ deceptione et fidei ñ ser¬
uate corruptione: sepe anselmꝰ clr̃e so¬

Expanded text:
de sua interposita vera esse jurant, ut inde sua interposita vera esse jurant, ut incredulitati putetur posse ascribi nolle credere eos ipsa veritatis firmitudine niti. » Dicebat haec ille, aestimans ipsos sibi nolle quod sciebat se nemini facere velle. Cumque responderetur sui moris illos non esse, aiebat: « Fateor, malo decipi bona de illis credendo, etiamsi me nesciente mali sunt, quam decipere meipsum, credendo mala de ipsis quos nonducipio pontificatus sui dicta meminerim. Postmodum enim rei veritas viro innoam fidem non ex toto verbis eorum deinceps praebuerit, tamen suis rebus in posterum non parum obfuit, quod ipsis in principio tam credulus fuit. Siquidem illi certo scientes eum psibi illatis ad mala reddenda cor non se, magis illorum quam subsequi praevidebat, perditioni, quam suae indoluit transitoriae deceptioni. Pro qua tamen deceptione, et fidei non servatae corruptione, saepe Anselmus dicere so
Abbreviated transcription (Latin):
Tanta cripiditas ea tempestate dñabat᷑
in m̃tib quoꝵdam ut nec pacientia ip̃ꝰ
deluuti monitis eiꝰ acquiesc̾ent: nec t̾¬
rorib pulsati tecitatem sui cordis exi¬
rent. Uerum de extraneis ñ multũ
forte mirandum. Ip̃i sui ꝓpͥi ac donie¬
stici hõies: m̃titi st̃ er et infideles fc̃i.
Animadu̾tentes quippe mansuetũ
leue. simplexq cor eꝰ: in płib causis fra¬
dulenta calliditate ꝯpositisq ẜmoni¬
b eum multociens cͥouen̾e ⁊ et q̃ illiꝰ
iuris ẽẽ. debeant diminuentes. ac ex¬
ide sua ñ uire augentes:qr ei fu̾ant
alligati fidem ꝑclid̾e. Qua de re cum a
balduino aliisq fidelib sius nimie
simplicitatis minorisq prudentie fa¬
miliarit̾ rep̾bend̾et᷑: simplici admi¬
ratione respondebat dicens. Qd est
ꝯmodicã uellent qͣ fidem suam scien¬
t̾ m̃tiri: Nicħ est. Tanto nempe studio
mͥ loq̃ntes sua u̾ba ꝯponunt. et ea su¬

Expanded text:
Tanta cupiditas ea tempestate dominabatur Tanta cupiditas ea tempestate dominabatur in mentibus quorumdam, ut nec patientia ipsius deliniti monitis ejus acquiescerent, nec terroribus pulsati caecitatem sui cordis exuerent. Verum de extraneis non multum forte mirandum. Ipsi sui proprii ac domestici homines mentiti sunt ei, et infideles facti. Animadvertentes quippe mansuetum, lene, simplexque cor ejus, in pluribus causis fraudulenta calliditate, compositisque sermonibus eum multoties circumvenere, et quae illius juris esse debebant diminuentes, ac exinde sua non jure augentes, qua ei fuerant alligati, fidem perdidere. Qua de re cum a Balduino, aliisque fidelibus suis nimiae simplicitatis minorisque prudentiae familiariter reprehenderetur, simplici admiratione respondebat, dicens: « Quid est modi causa vellent contra fidem suam scienter mentiri? Nihil est. Tanto nempe studio mihi loquentes sua verba componunt, et ea fi