comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sumptus parata et ornamenta templi dini
ꝯsteuctoni et ornatu deputata. E nec illa
eius tempore alian usu ꝓfecerunt sed musus
diuinos post eis tempora teansierũt Mansorũt
itaq ista aliquanto tempore onosa sed initũbente ne¬
cessitate apparuerũt que diu uatauerũt feuctuosa
let tamen ut michi iudetur opus istud etiam
hoc tempore ociosum uocare debeo quĩ iuxta
entiam extollentem se aduersus altitudinẽ dei
om̃i studio uerbo et stripto impugnare destrue
concultare Ꝙ si huic errantes guerti nõ pñt
saltem infirmis eccłie qui scandalizari et octulte
moueri leuibus enam ex tansis solent consulẽ¬
et prouidere doctus uel doctior si zelumi habet
iusticie non debet negligere. ꝓpono inde uobis
prẽs omẽs et pc̃ipue prem Aug ͫ qui licet Iu¬
lianũ pelagiañ licet faustum manichou nerbis
et labore suo ad fidem rectam conuertẽ neqͣ¬

Expanded text:
sumptus, parata & ornamenta templi diuini sumptus, parata & ornamenta templi diuini constructioni & ornatui deputata. Sed nec illa eius tēpore alicui vsui profecerūt: sed in vsus diuinos post eius tēpora transierunt. Manserunt itaq. ista aliquanto tempore ociosa: sed incumbente necessitate, apparuerunt, quę diu vacauerunt, fructuosa. Nec tamē, vt mihi videtur, opus istud etiam hoc tempore ociosum vocare debeo. Quia, iuxtrorum, omnem scientiam extollentē se aduersus altitudinem Dei, omni studio, verbo, & scripto impugnare, destruere, conculcare. Quod si hinc errantes conuerti nō possunt, saltem infirmis Ecclesiæ, qui scandalizari, & occulte moueri leuibus etiam ex causis solent, consulere & prouidere doctus, vel doctior, si zelum habet iustitiæ, nō debet negligere. Propono inde vobis Patres omnes, & præcipue Patrem Augustinum. Qui licet Iulianum Pelagianū, licet Faustum Manichæum verbis & labore suo ad fidem rectam conuertere nequ
Abbreviated transcription (Latin):
dus detecta enis stultitia et turpitudine a nesti
agnoscatur Agnostetis ipse legendo et sicut ar¬
bibeor ut dignu ẽ de flebitis ꝑ tam nepharias et
abiectissimas sordes tantam humani generis par¬
tem deteptaniet aconditore suo ꝑ spurcissim
Honũr sectam nepharia etiam post redemp¬
toris gratia tam leniter auersam pãlitꝰ
autem nobis hec omĩa notificaui ut et tanto a¬
tam ꝑuiciosum errorem illam uram quã no¬
stris uobis deus singularit̾ contulit doctrine
magnnifitẽtia ammarẽ Ulam lic ħ ꝑditis ilł
ut extumo prodesse non possit rũsionez tamẽ
condignam sicut contra alias hereses ita et ꝯt̃
Hanc pestẽ xpĩanũ armariũ habere deceret
sut Nouerit in republica magni regis que¬
dam sieri ad tutelam quedam fieri ad decorem
quedam etiam ad utrumq Nam ad tutelam
facta sunt a Malomone patifitr arma licet
tempore suo minus uccĩa p̃ati sunt a dauid

Expanded text:
dus detecta eius stultitia & turpitudine a nescientibus dus detecta eius stultitia & turpitudine a nescientibus agnoscatur. Agnoscetis ipsi legendo, & sicut arbitror, vt dignum est, deflebitis, per tā nefarias & abiectissimas sordes tantam humani generis partē deceptam, & a conditore suo per spurcissimi hominis sectam nefariam, etiam post Redemptoris gratiam tam leuiter auersam. Specialiter autem vobis ista omnia notificaui, vt & tanto atā perniciosum errorem, illam vestrā, quam nostris diebus vobis Deus singulariter contulit, doctrinæ magnificentiam, animarem. Nam licet hoc perditis, vt existimo, prodesse non posset, responsionem tamen condignam, sicut cōtra alias hæreses, ita & contra hanc pestem Christianū armarium habere deceret.sunt: noscitur in Repub. magni Regis quædam fieri ad tutelam, quędam fieri ad decorē, quędam ad vtrumque. Nam ad tutelā facta sunt a Salomone pacifico arma, licet tempore suo minus necessaria. Pręparati sunt a Dauid
Abbreviated transcription (Latin):
Latinitatem ꝑduxi Interp̃tantibus ẜ. uiris utri¬
usq lingue ꝑitis Roberto Reteneñ de Anglia
qui mnit papiloneñ eccłie Archidyatonꝰ est
Sermano quoq dalmata acutissimi et brati
ingenii scolastita quos in yspania circa hyber
Astrologite arti studentes inuem eosq ad hec
fanendum multo precio conduxis fuit aũt in
hoc oꝑe intentio mea ut morẽ illũ patrum
sequerer quo nullam unqm suoꝵ tempoꝵ uel
sequsuã ut sic dicam heresim silendo p̃terierũt
qn ertotis fidei uiribus resisterent et striptis at
disputationibꝯ esse detestandam ac dampnabilẽ
demõstrarent/ Het ego de hoc p̃tipuo errore
derortimi de hat fete uinu̾saꝵ heresum in quã ouĩ
danbolitar sectaꝵ que ab ipso saluatoris aduẽ¬
tu orte sunt reliquie confluxerũt facere uolui
Ut situt eius letali peste duindius pene orbis ĩ¬
fectub agnostitur Ita ꝙͣ exetrandus et contultan¬

Expanded text:
Latinitatem perduxi, interpretantibus scilicet viris vtriLatinitatem perduxi, interpretantibus scilicet viris vtriusque linguæ peritis, Roberto Retenensi de Anglia, qui nunc Papilonensis Ecclesię Archidiaconus est: Hermano quoque Dalmata acutissimi, & literati ingenij scholastico. Quos in Hispania circa Hiberum Astrologicæ arti studentes inueni, eosque ad hæc faciendum multo precio conduxi. Fuit autem in hoc opere intentio mea, vt morem illum Patrum sequerer, quo nullam vnquā suorum temporum vel leuissimam, vt sic dicam, hæresim, silendo præterierunt, quin ei totis fidei viribus resisterent, & scriptis atque disputationibus esse detestandam ac damnabilem demonstrarent. Hæc ergo de hoc pręcipuo errore errorum, de hac fæce vniuersarū hæresum, in quam omnium diabolicarum sectarū, quæ ab ipso Saluatoris aduentu ortæ sunt, reliquiæ confluxerunt, facere volui: Vt sicut eius lethali peste dimidius pene orbis infectus agnoscitur, ita quam execrandus & cōculcan
Abbreviated transcription (Latin):
Ingulari ueneratione tolendis totis ta¬
ritatis brachiis amplectendo induudus
cordis nõi hospiti dño Bernhardo Clare¬
uallis Abbati frater petriis humilis
Clumateũ abbas salũt ad quam suspirat eterna
Auicto uobis carissime nouam teanslationẽ nrõm ꝯt
pessimam nequam mahumet heresmi disputãtem
que dum imper in yspaniis morarer nr̃o scudio
de Arabita nersa est in latina feti autẽ eam tñs.¬
ferri aperito utriusq ligue uiro ingr̃o petro Tho¬
letano s quia ligua latma non adeo et familiar
uel nota erat ut arabita de di ei coadiutorẽ doctũ
latine inpolite uel confuse plerũq ab eo plata po¬
liens et ordinans epłam ymo libellum multis ut
credo ꝓpter ignotaꝵ rerũ notitio ꝑutilem futu¬
rum prefecit. S et totam impiam sectam ui¬
tamq nepharii homis aclegem quã Alchoran
.i. collectaneũ p̃ceptorũ appellauit Dibiq ab
angelo Gabriele de celo allatam imẜrmug
homĩbus ꝑsuasit Nichilom̃ꝰ ex Arabito ad

Expanded text:
ingulari veneratione colendo, totis chritatis brachiis amplectendo, individuo cordis nostri hospiti, domino BERNARDO Claraevallis abbati, frater PETRUS humilis Cluniacensis abbas, salutem, ad quam suspirat, aeternam. ITTO vobis, charissime, nouam translationem nostram, contra pessimam nequā Machumet hæresim disputantē. Quę nuper dum in Hispaniis morarer, meo studio de Arabica versa est in Latinā. Feci autē eam transferri a perito vtriusque linguæ viro magistro Petro Toletano. Sed quia lingua Latina non ei adeo familiaris, vel nota erat, vt Arabica, dedi ei coadiutorē doctum Latina impolite vel cōfuse plerumque ab eo prolata poliens & ordinās, epistolam, imo libellum multis, vt credo, propter ignotarum rerum notitiam perutilem futurum perfecit. Sed & totam impiam sectam, vitamque nesarij hominis, ac legem, quam Alcoran, id est, Collectaneum præceptorum, appellauit, sibiq. ab Angelo Gabriele de cœlo collatā miserrimis hominibus persuasit: nihilominus ex Arabico ad
Abbreviated transcription (Latin):
tatis pautos electos esse dixit Unde ego magis eli¬
gerem tontremiscere qm̃ disputare/ Ista breniter
p̃notani ut qui legerit intelligat Et si talis ẽ
pnucontra totam heresim istam scribere et uelit
et possit cum quali hoste pugnaturꝰ sit aguoscat
xit fortasse adhuc cuius spiritu dñs suscitabit
ut eccłiam dei a magna quã mie patitur ignominia
aĩabus infinitam humani generis stragem dedͭ
non solum inchil respondit sed nec quid tanta pe¬
stis esset autinde protesserit inquiremus sabtem
oel temuter studuit Ilam et hec tota tausa fuit
demorarer magno studio et impensis totam mi¬
piami sectam cisq pessimi inuentoris exerrabilẽ
uitam de Arabito in latinũ transferri at demida¬
tam ad nr̃oꝵ noticia uenire feti ut quã suspecta
et femola heresis esset stiretur et aliquis dei ser¬
nus ad eam stripto refellandam sancto inflãmãte
uore non ẽ qui fatiat. Expectaui enĩ diu et nõ

Expanded text:
catis paucos electos esse dixit. Unde ego magis elicatis paucos electos esse dixit. Unde ego magis eligerem contremiscere quam disputare. Ista breviter praenotavi, ut qui legerit, intelligat. Et si talis est, qui contra totam haeresim istam scribere et velit et possit, cum quali hoste pugnaturus sit agnoscat. Erit fortasse adhuc, cujus spiritum Dominus suscitabit, ut Ecclesiam Dei a magna, quam inde patitur, ignominia animabus infinitam humani generis ruinam dedit, non solum nihil respondit, sed nec quid tanta pestis esset, aut unde processerit, inquirere saltem vel tenuiter studuit. Nam et haec tota causa fuit,demorarer, magno studio et impensis totam impiam sectam, ejusque pessimi inventoris exsecrabilem vitam de Arabico in Latinum transferri, ac denudatam ad nostrorum notitiam venire feci, ut quam suspecta et frivola haeresis esset, sciretur, et aliquis Dei servus ad eam scripto refellendam sancto inflammante vore, non est qui faciat exspectavi enim diu, et non
Abbreviated transcription (Latin):
non ꝑmissus Et quid tandem occulto iudicio ꝑ¬
mittente in hac sola miserrima gente feterit
relaxatus. Ulullo enĩ modo tales fabulas qua¬
les hic scripte secuntur aliquis mortaliũ in si
dyabolo pñtialiter cooꝑante fingere potuisset ꝑ
quas post multa ridicula et iisanssima delirs¬
menta hic p̃cipue omii modo sathanas intendit
ꝑficere ne xpũs dñs dei filius et uerus deus hu¬
mani generis couditor et redemptor esse credat
Et h̾ ẽ uere qd ꝑ porphiriũ tunt ꝑ suade̾ uoluit¬
sancti feruente primiciis ex sufflatus/ Tandez
imẜrimo honnẽ isto Mahumet et ut fertur
a multis arreptitio et tadente quasi instrumẽto
et orgauo sibi aptissimo usus ꝓchdolor gentez
maximaz et que iam pene dumdia ꝑs mũdi re¬
putari potest setimum eternam ꝑdicõm dimersit
Quod quare isti ꝑuussu sit ille solus nouit tui nẽo
potest ditere Cur ita facis et qui de multis etiã uo¬

Expanded text:
non permissus; et quid tandem, occulto judicio pnon permissus; et quid tandem, occulto judicio permittente, in hac sola miserrima gente fecerit relaxatus. Nullo enim modo tales fabulas, quales hic scriptae sequuntur, aliquis mortalium, nisi diabolo praesentialiter cooperante fingere potuisset. Per quas post multa ridicula, et insanissima deliramenta, hic praecipue omni modo Satanas intendit perficere, ne Christus Dominus Dei filius, et verus Deus humani generis esse Conditor et Redemptor credatur. Et hic est vere, quod per Porphyrium tunc persuadere voluitsancti fervente primitiis exsufflatus, tandem miserrimo homine isto Machumet, et, ut fertur, a multis, arreptitio et cadente, quasi instrumento et organo sibi aptissimo usus, proh dolor! gentem maximam, et quae jam pene dimidia pars mundi reputari potest, secum in aeternam perditionem dimersit. Quod quare isti permissum sit, ille solus novit, cui nemo potest dicere: Cur ita facis? et qui de multis vo
Abbreviated transcription (Latin):
que postea gentenristam infelitissimã sedutẽ
ꝑmissus ẽ eradicare temptauit Dicit enĩ btus
serabiliter apostatauit hoc in libris suis quos adũ¬
sur xp̃ianos edidit retulisse q̃d .s. oratula deorum cõ¬
suluerit et de xp̃o quid esset interrogauerit. Re¬
Uir fuerit sed distipulos eius grauiter pectasse qͥ
ei diumitatẽ a stribentes rem quã ipse de se non
dixerat confixissent Que smã pene ensdem uer¬
bis in istis fabulis muenitur sepissime. Quãta
antem hec dyaboli satietas subtilitas extiterit ut
de xp̃o aliquid bom diceret de quo si ex toto male
dixisset nullatenus iam sibi tredi sciebat non
maxime saluat homĩes in illo nõ crede̾tur/ Si
quis plemus uult intelligere legat xuiii ͫ librũ
eiusdemprĩs Augustimi et xix ͫ de ciuitate dei
Et primũ de consensu euangelistaꝵ Ibi enĩ si bo¬
in ac scudiosi ingenii ẽ cõuitiet procerto Et
quid dyabolus tunt machinatꝰ sit fatere ser

Expanded text:
quo postea gentem istam infelicissimam seducere quo postea gentem istam infelicissimam seducere permissus est, eradicare tentavit. Dicit etiam beatus tianitate miserabiliter apostatavit, hoc in libris suis quos adversus Christianos edidit retulisse, quod scilicet oracula Deorum consuluerit, et de Christo, quid esset, interrogaverit. Re bonus vir fuerit, sed discipulos ejus graviter peccasse, qui ei divinitatem ascribentes, rem, quam ipse de se non dixerat, confinxissent. Quae sententia pene iisdem verbis in istis fabulis invenitur saepissime. Quanta autem haec diaboli subtilitas exstitit, ut de Christo aliquid boni diceret? de quo si ex toto male dixisset, nullatenus jam sibi credi sciebat, non maxime salvat homines, in illo non crederetur. Si quis plenius vult intelligere, legat XVIII librum ejusdem Patris Augustini, et XIX De civitate Dei, et I De consensu evangelistarum. Ibi enim, si boni ac studiosi ingenii est, conjiciet pro certo et quid diabolus tunc machinatus sit facere, sed
Abbreviated transcription (Latin):
bolitamantentione complebit᷑ Cu eniã ditat
dtuis hlarius antixpi originem in Arrio ex
tandem millomodo illum deuinuel dei filinz
sed nec etiam bonũ hoicm fuisse asserendo cõ¬
sumaturus est merito impiissimꝰ mahumet
interutrumiq mediur adyabolo ꝓiusus at p̃¬
poratꝰ esse udetur qui et arrii qd amodo sup¬
plonientu et antixp̃i peyora dicturi apud
infideliũ mentes maximũ fieret mitrim̃tu
Nichil quippe itri tontrariũ humani gnis
nimico sicut fides incarnati dei ꝑ quẽ p̃cipiee
ad pietatem extitamur et facramentꝭ celesti¬
bus renonatĩ spũs sancti grã operante illut
des ad nrm̃ exilium destendente nosq ad se
meritum ronotante iteru redire speramus/
Hant pietatis et diuine dispositionis fidem ꝑi¬
ter et amorem simplitit᷑ ab mmitio incordibus
hom̃ molitur extingue̾. Hant ecia in pn̾ti ͦ
adhuc nastentis occłie si tunit ꝑmitte̾tur sub¬
tilitate uersutissima et pene hec eodem modo

Expanded text:
bolicam intentionem complebitur. Cum etiam dicat beatus Hilarius Antichristi originem in Ario exsttandem nullo modo illum Deum, vel Dei Filium, sed nec etiam bonum hominem fuisse asserendo consummaturus est. Merito impiissimus Machumet, inter utrumque medius, a diabolo provisus ac praeparatus esse videtur, qui et Arii quodammodo supplementum, et Antichristi pejora dicturi apud infidelium mentes maximum fieret nutrimentum. Nihil quippe ita contrarium humani generis inimico, sicut fides incarnati Dei, per quem praecipue ad pietatem excitamur ex sacramentis coelestibus renovati, Spiritus sancti gratia operante, illuc, Deo ad nostrum exsilium descendente, nosque ad se meritum revocante, iterum redire speramus. Hanc pietatis et divinae dispensationis finem pariter et amorem, simpliciter ab initio in cordibus hominum molitur exstinguere. Hanc etiam in principio adhuc nascentis Ecclesiae, si tunc permittetur, subtilitate versutissima, et pene hoc eodem modo
Abbreviated transcription (Latin):
panlatu octupans an subiectos sicut Impe¬
piumu sic et eryorem transfudit łxs lurt
hereticos nouunem quia aliqua nobistum
crediuit in pluribus auobis dissentiũ̃t for¬
tassis rectius paganos aut othuitos qmia
plus ẽ nommare quia ꝙͣuis de dño uera
aliqua ditant plura tũ falsa preditant net
neq deus neq dei filius esse credatur S licet
magnus deoq dilectus homo tamen purus et
Areiu sennãta deuide ꝑ istum udathan .s. Ma

Expanded text:
paulatim occupans, in subjectos sicut impepaulatim occupans, in subjectos sicut imperium, sic et errorem transfudit. Hos licet haereticos nominem, quia aliqua nobiscum credunt, in pluribus a nobis dissentiunt, fortassis rectius paganos aut ethnicos quod plus est nominarem, quia quamvis de Domino vera aliqua dicant, plura tamen falsa praedicant, nec neque Deus, neque Dei Filius esse credatur; sed licet magnus Deoque dilectus, homo tamen purus, et Arium seminata, deinde per istum Satana
Abbreviated transcription (Latin):
sus ut ille ait humano capiti ceriutom eqii¬
nam et plumas copulat. Qui quĩ suadente
iam dicto monacho ac prefatis indeis ydolatriã¬
ex toto et reliquit et relinquendã quib potint
ꝓsualitiatq unum deum deoru multipliatate re¬
licta colendum esse predicauit homĩb agrestibꝰ
et imperitꝭ maudita dicere uisus ẽ Et quia
rationi eoꝵp h p̾dicatio concordabat ꝓpheta dei
primo ab eis creditur de huit processr tempor
et erroris iuregem ab eis quod contupierat
sublimatus ẽ dit bona malis ꝑmistens uera
falsis confundens erroris somina seuit et suo
partum tempore ꝑtim et maxime post suum
tempus segetem nephariem igui etern rõ¬
tremandam produxit Nam statim Ronin
languestonte ymo pene defitente iniperio ꝑ¬
mittente eo ꝑ quem reges regnant Arabum
uel Sarratenoꝵ hac peste infectoru surrex
principatus atq ui armata maximas Asie
partes ciuu tota affrita at partem yspanis

Expanded text:
sus, ut ille ait, humano capiti equinam cervisus, ut ille ait, humano capiti equinam cervicem, et plumas avium copulat . Qui quoniam suadente jam dicto monacho, ac praefatis Judaeis, idololatriam et reliquit, et relinquendam quibus potuit persuasit, atque unum Deum, deorum multiplicitate relicta, colendum esse praedicavit, hominibus agrestibus et imperitis inaudita dicere visus est; et quia rationi eorum haec praedicatio concordat, propheta Dei primo ab eis creditur, dehinc processu temporis et erroris, in regem ab eis, quod concupierat, sublimatus est. Sic bona malis permiscens, vera falsis confundens, erroris semina saevit, et suo partim tempore, partim et maxime post suum tempus, segetem nefariam igne aeterno concremandam produxit. Nam statim Romano languescente, imo pene deficiente imperio permittente eo per quem reges regnant, Arabum vel Sarracenorum hac peste infectorum surrexit principatus, atque vi armata maximas Asiae partes cum tota Africa ac parte Hispaniae
Abbreviated transcription (Latin):
aquarũ splendentiũ ibi pulcherrimaꝵꝭ mulieꝵ
et uirgmũ amplexus et luxus in quibus tota
eius paradisus funtur sectatoribus suis ꝓmittit
Iuter ista omnes pene antiquaꝵ heresum feces
quas dyabolomibuente sorbuerat reuemens¬
timũ Sabellis bemitatem abuegat tũ suo Ne¬
storio xp̃i diumtatem abitit Cum maincheo
mortem diũ diffitetur licet regressũ eius non
neget ad celos Hiis et similibus non atquisi¬
nonis sed perdicionis populum mbuens a de o
plenissime auertit Et ne euangelitus sermo
uoltea m eis posset habere locum uelud omĩa
que sunt euangelii et xp̃i scientibus tordin
eorum adituu ferreo impietatis obite obtuira¬
uit/ Cretũtisione insuper uelud ab ysma¬
Hele gentis illius prĩe sumpta tenenda esse
donut /Et super hec omia quo magis sibi
allicere caruales mentes hõmui posset gule at
libidini frena laxauit et ipse sumul decẽ et
sibi uelud exemplo prophetico nuo ꝑditoro ad¬

Expanded text:
aquarum splendentium; ibi pulcherrimarum mulierum, aquarum splendentium; ibi pulcherrimarum mulierum, et virginum amplexus et luxus, in quibus tota ejus paradisus finitur, sectatoribus suis promittit. Inter ista, omnium pene antiquarum haeresum faeces, quas diabolo imbuente sorbuerat, revomens, cum Sabellio Trinitatem abnegat, cum suo Nestorio Christi deitatem abjicit, cum Manichaeo mortem Domini diffitetur, licet regressum ejus non neget ad coelos. His et similibus non acquisitionis, sed perditionis populum imbuens, a Deo plenissime avertit; et ne evangelicus sermo ultra in eis posset habere locum, velut omnia quae sunt Evangelii et Christi scientibus, cordium eorum aditum ferreo impietatis obice obturavit. Circumcisionem insuper velut ab Ismaele gentis illius patre sumptam, tenendam esse decrevit; et super haec omnia, quo magis sibi allicere carnales mentes hominum posset, gulae ac libidini frena laxavit, et ipse decem et sibi velut exemplo prophetico numerum perditorum ad
Abbreviated transcription (Latin):
de uirgine predicat nunciũ dei uerbum dei
spiui dei fatetur nec nũtiũ uerbum aut spi¬
Iut nos aut intelligit aut fatetur filiuũ dei di
ti aut credi prorsus deridet. Et de huãne gene¬
xacionis similitudine uactinꝰ hõ filii dei eter¬
nam natiuitatẽ metiens uel gigne̾ uel gene¬
pari deum potusse quanto potest uisu deuegat
et subsãnat᷑ Resurrectionẽ carms sepe replitãdo
estoiut aditium esse in fine setuili non a xp̃o sed
a deo exertendũ esst non negat Illi tamen iudi
formenta qualia sibi libuit et qualia admuenire
uragnũ pscudo ꝓphetam deruuit destribit paradi¬
sum non sonetatis augelice nec uisionis diine
uer sũ illius boni qd̾ nec oculus indit nec
auris audinit nec in tor homĩs astendit sed
uere talem qualem taro et sanguis ymo fex
tarius et languis concupiscebat qualemq uib
paran obtabat depixit Ibi carmu et oñgenor
penctuu esum ibi lactis et mellis riiulos et

Expanded text:
de Virgine prædicat, Nuncium Dei, Verbum Dei, de Virgine prædicat, Nuncium Dei, Verbum Dei, Spiritum Dei fatetur: nec Nuncium, Verbum, aut Spiritum, vt nos, aut inteci, aut credi, prorsus deridet. Et de humanae generationis similitudine vaccinus homo Filii Dei aeternam nativitatem metiens, vel gignere, vel generari Deum potuisse quanto potest nisu denegat et subsannat. Resurrectionem carnis saepe replicando astruit. Judicium esse in fine saeculi non a Christo, sed a Deo exercendum esse non negat. Illi tamen juditormenta, qualia sibi libuit, et qualia adinvenire magnum pseudoprophetam decuit, describit. Paradisum non societatis angelicae, nec visionis divinae, nec summi illius boni, quod nec oculus vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit ; sed vere talem, qualem caro et sanguis, imo faex carnis et sanguinis concupiscebat, qualemque sibi parari optabat depinxit. Ibi carnium et omnigenorum fructuum esum, ibi lactis et mellis ri
Abbreviated transcription (Latin):
conflueret i et nichil ei ad perdicionez sun uel
alioꝵ deesset adiunctĩ sunt Iudei heretito Et
ne uerus xp̃ĩanus fieret dolose p̃cauentes hoĩ
nonis rebus inhianti non stripturaꝵꝭ uerita¬
tem sed fabulas suas quibus nunt usq habũ¬
dat mahumet iudeĩ in sibłant Sic ab opti¬
nus doctoribus iudeis et heretiais mahumet ĩ¬
structus Alchoran suũ tondidit Et tam ex fa¬
bulis indaitis qm ex hereticoꝵ neniiis ꝯfectã
nephariam scripturam Barbaro illõ suo modo
contexuit Quod paulatim ꝑ chomos a ga¬
uriele cuus iam nomen ex sãtra striptura cos¬
nouerat sibi allatum mentitus gentẽ deumi
ignorantem letali haustuifecit᷑ et more ta¬
liuĩ horamtalitis melle liniens subsequente
mortifero ueneno aĩas et torpora gentis mise
ꝓchdolor interemit Sdit plane impis ille
fecit quando et xpiãnam et iudaitam legem
moylen optinũ ꝓphetam fuisse xp̃m dum
maiorem om̃ibus extitisse confirmat natu

Expanded text:
conflueret et nihil ei ad perditionem sui vel conflueret et nihil ei ad perditionem sui vel aliorum deesset, adjuncti sunt Judaei haeretico. Et ne verus Christianus fieret, dolose praecaventes homini novis rebus inhianti, non Scripturarum veritatem, sed fabulas suas, quibus nunc usque abundat Machumet, Judaei insibilant. Sic ab optimis doctoribus Judaeis et haereticis Machumet instructus, Alcoran suum condidit, et tam ex fabulis Judaicis quam ex haereticorum naeniis confectam nefariam Scripturam barbaro illo suo modo contexuit. Quod paulatim per tomos a Gabriele, cujus jam nomen ex sacra Scriptura cognoverat, sibi allatum mentitus, gentem Deum ignorantem lethali haustu infecit, et more talium, oram calicis melle liniens, subsemortifero veneno, animas & corpora gentis miseræ, proh dolor! interemit. Sic plane ille impius fecit, quando & Christianam & Iudaicam legem Moysem optimum Prophetam fuisse, Christum Deum maiorem omnibus extitisse confirmat, natum
Abbreviated transcription (Latin):
fatiles ad sedutendu esse nouerat toncepte ĩ¬
iquitati dare operam cepit/ Et qui ꝓphetas dei
magnos fuisse honnẽs audierat ꝓphetam eius᷑
se esse dicens ut aliquid boni simlaret exꝑte
ellos ab ydolatria non tamen ad deũ unũ sed
ad sue quã ꝑturire iam teperat/ heresis fallariã
braduceretonabatur Cum interim iudicio illiꝯ
qui torribilis intonsiliis dr̃ suꝑ filios homi et
qmi miseretur cui uult et quẽ uult indurat
dedit sachansuccessinu exroꝵ et Sergiũmo¬
nachum heretiti nestorii sectatorẽ ab eccłia
expulsum ad ꝑtes illas Arabie tnsiisit
¶Et monachum heretitũ psendo ꝓphete ton¬
iũxit Itaq Sergius cõuuictus mahum
sui Nestorii intellectum qui saluatorẽ nrm̃ deũ
esse negabat partim prout sibi uisum est ei ex¬
ponens simulq aporeifor fabulis eũ plenis.¬
sune mmibuens xpĩanum nestorianũ effecit
Et ut tota uiquitatis plenitudo in adahiumet

Expanded text:
faciles ad seducendum esse noverat, conceptae infaciles ad seducendum esse noverat, conceptae iniquitati dare operam coepit. Et quoniam prophetas Dei magnos fuisse homines audierat , prophetam ejus se esse dicens, ut aliquid boni simularet, ex parte illos ab idololatria, non tamen ad Deum unum, sed ad suae, quam parturire jam coeperat, haeresis fallaciam traducere conabatur. Cum interim, judicio illius qui terribilis in consiliis dicitur super filios hominum, et qui miseretur cui vult, et quem vult indurat, dedit Satan successum errori, et Sergium monachum, haeretici Nestorii sectatorem, ab Ecclesia expulsum, ad partes illas Arabiae transmisit, et monachum haereticum pseudoprophetae conjunxit. Itaque Sergius conjunctus Machumet sui Nestorii intellectum, qui Salvatorem nostrum Deum esse negabat, partim, prout sibi visum est, ei exponens, simulque apocryphorum fabulis eum plenissime imbuens, Christianum Nestorianum effecit. Et ut tota iniquitatis plenitudo in Machumet
Abbreviated transcription (Latin):
siutiquo puimũ ydolatrie tultor sicut et alii ara¬
pertut adit erant meruditus nullarũ pene
beolum stẽemnis in secularibus et calliditate mul¬
te de ignobili et egeno nidiuitem et famosũ ꝓuer¬
tus nt paulatim crestendo et contigiios quoso
ar maxim̃ sangiuius ꝓpinquos insidirs rapi¬
nis mtirrsionibus frequonter insistendolquos po¬
terat furtimiquos poterat publice ottidendo terro¬
rem siu auxit et sepe incongressionibꝰ factus
supior ad regnum sue gentis aspixare tepit Cũ
qronusis pari modo resistentibus enisq ignobi¬
litatem ꝯtempnẽtibus oideret se hac uia nõ posse
consegut quod sperabat quia ui gladinõ potuit
religioms uelamie et diui ꝓphete noĩe rex fieri
attemiptauit Et quia inter Sarbaros barbarus
niter ydolatrar et ipse ydolatra habitabat atꝙ
inter illos quos ut pote p̃cunctis gentibus tam
diuine qu humane legiꝰ exxpertes et ignaros

Expanded text:
antiquae primum idololatriae cultor, sicut et alii Araantiquae primum idololatriae cultor, sicut et alii Arabes tunc adhuc erant, ineruditus nullarum pene litterarum. Strenuus in singularibus, et calliditate multa, de ignobili et egeno in divitem et famosum provectus. Hic paulatim crescendo, et contiguos quosque ac maxime sanguinis propinquos insidiis, rapinis, incursionibus frequenter insistendo, quos poterat furtim, quos poterat publice occidendo, terrorem sui auxit. Et saepe in congressionibus factus superior ad regnum suae gentis aspirare coepit. Cumque, universis pari modo resistentibus, ejusque ignobilitatem contemnentibus, videret se hac via non posse consequi quod sperabat, quia vi gladii non potuit, religionis velamine et divini prophetae nomine rex fieri attentavit. Et quia inter barbaros barbarus, inter idololatras et ipse idololatra habitabat, atque inter illos quos, utpote prae cunctis gentibus, tam divinae quam humanae legis expertes et ignaros,
Abbreviated transcription (Latin):
manditis fabularũ diliramentis dyabolo et
morti eterne contͣdidit/ De quo quis fuerit
et quid docuit ꝓptor eos qui librum istu lectiũ
sunt ut s. quid legerunt melius intelligant
et qm detestabilis tam uita ꝙͣ doctrina ĩpuis
extiterint sciant dicendu udetur putant enĩ
quidã Nicolaum illum unũ ex uii dyatonibi
primis extitisse et Nicolaitaru ab eo dictorũset¬
tam que et in Apotalipsi Iohãnis arguitur
Aant modernoꝵ sarratenoꝵ legem ex istere
Sompmnãt et alii alios Et sicut lectionis in¬
arriosi et rerum gestaru ignari sicut et in a¬
liys tasibus falsa quelibet opmnãtur/ Fuit aũt
iste sicut etiam Cronica ab anastasio Roma¬
ne ectłie Ribliotetario de greto in latinũ tũsla¬
ta aꝑtislime nareat tempore Imperatoris. he¬
racłii Paulopost tempora magni et primi
Romani pantifias aute annos Qũgentor
fere et quĩquaguta arabs natione uilis gene

Expanded text:
inauditis fabularum deliramentis diabolo et inauditis fabularum deliramentis diabolo et morti aeternae contradidit. De quo, quis fuerit, et quid docuerit, propter eos qui librum istum lecturi sunt, ut scilicet quod legerint, melius intelligant, et quam detestabilis tam vita quam doctrina ipsius exstiterint, sciant, dicendum videtur. Putant etiam quidam hunc Nicolaum illum, unum ex septem diaconibus primis exstitisse, et Nicolaitarum ab eo dictorum sectam, quae et in Apocalypsi Joannis arguitur , hanc modernorum Saracenorum legem existere. Somniant et alii alios, et sicut lectionis incuriosi, et rerum gestarum ignari, sicut et in aliis casibus falsa quaelibet opinantur. Fuit autem iste, sicut etiam Chronica ab Anastasio Romanae Ecclesiae bibliothecario de Graeco in Latinum translata apertissime narrat, tempore imperatoris Heraclii, paulo post tempora magni et primi Gregorii Romani pontificis, ante annos quingentos fere et quinquaginta, Arabs natione, vilis genere,
Abbreviated transcription (Latin):
Iudei interficere uellent de manibus eorum
elapsum astendisse ad astra ibiq nũt in tarne
uiuere in pñtia treatoribusq ad aduentũ anti¬
xp̃i Quem dum uenerit xpubidem gladio
sue iirtutis interficiet et iudeos residuos ad le¬
gem suam conuertet xpiãno s autẽ qui iam a.
longo tempore legem eius atq euangeliũ ꝑdide¬
cebit In qua omẽs xp̃iani situt et illi primĩ sui¬
discipuli saluabrntur Cum quibꝰ simul et oĩb
creaturis. Seraiphĩ quẽ ip̃i ditũt. Archangelũ
onum sonante buctina morietur Et ip̃e ypñt
postea resurrectirus tumteteris et ad indiciũ lu¬
os ducturus eisq anxiliaturꝯ fed nequaꝙͣ iudica¬
turus Deus enĩ solus indicabit ꝓphete uero et
legati singuli cũ sius et pro sius intertessores ad¬
erunt et auxiliatores dic enĩ donuit eos mi¬
ferrmius atq impiissimus mahumet qui oĩa
honnẽs saluantur abnegans. Iam pene ternã
hũani generis partem nestimus quodei iudi ͤ

Expanded text:
Iudæi interficere vellent, de manibus eorum Iudæi interficere vellent, de manibus eorum elapsum, ascendisse ad astra: ibique nunc in carne viuere in præsentia Creatoris, vsq. ad aduentum Antichristi. Quem, dum venerit, Christus idem gladio suæ virtutis interficiet, & Iudæos residuos ad legem suam conuertet: Christianos autem, qui iam a longo tempore legem eius atque Euangelium perdidecebit. In qua omnes Christiani, sicut & illi primi discipuli, saluabuntur. Cum quibus simul & omnibus creaturis, Seraphim, quem ipsi dicunt Archangelum vnum, sonante buccina, morietur & ipse Christus: postea resurrecturus cū cæteris, & ad iudicium suos ducturus, eisque auxiliaturus, sed nequaquam iudicaturus. Deus enim solus iudicabit: Prophetæ vero & legati singuli cū suis, & pro suis, intercessores aderunt, & auxiliatores. Sic enim docuit eos miserrimus atque impiissimus Machumet, qui omnia homines salvantur, abnegans, jam pene tertiam humani generis partem, nescimus quo Dei judicio,
Abbreviated transcription (Latin):
tegere. remq uilem ⁊ abscindenda̾ deaurare. qd̾ ⁊ animi tui lux
amirabilis. mira facundia pollens. manu fortissima iugens:
mͥinde sepius ⁊ studiose deliberanti. sũmatunq dicere uolen¬
n. clarificauit. Lex tam̃ ista licet letifera: multis in locis maxi¬
mũtestimoniũ argum̾tumq firmissimũ sc̃itatis ⁊ excellentie
nr̃e legis uidentib ⁊ electis p̃bet. Istud quid̃ tuã iium lacuit¬
sapientiam que me compulit interim astrouomie geometrie¬
q studiũ meum pͥncipale p̃termttere. S ne ꝓhemium fastidiũ
generet: ipsi finem impono. Tibiq celesti celum omne penar¬
tranti. celeste munus uoueo. qd̾ integritatẽ scientie in se com¬
plectitur. que scdm numerũ ⁊ ꝓportionẽ atq mensurã cele¬
stes circulos om̃s ⁊ eoꝵ qnͣtitates acordines ⁊ habitudines. de¬
mũ stellaꝵ motus omĩmodos. ⁊ eorumdẽ effectꝰ atq naturas.

Expanded text:
tegere, remque vilem & abiiciendam deaurare. Quod & animi tui lux tegere, remque vilem & abiiciendam deaurare. Quod & animi tui lux admirabilis, mira facundia pollens, manu fortissima vigens, mihi inde sæpius & studiose deliberanti, summatimque dicere volenti clarificauit. Lex tamen ista, licet lethifera multis in locis, maximum testimonium, argumentumque firmissimum sanctitatis & excellentiæ nostræ legis, vidētibus & electis psapientiam, quae me compulit interim astronomiae geometriaeque studium meum principale praetermittere. Sed ne prooemium fastidium generet ipsi finem impono, tibique coelesti, coelum omne penetranti, coeleste munus voveo, quod integritatem in se scientiae complectitur. Quae secundum numerum, et proportionem atque mensuram coelestes circulos omnes et eorum quantitates et ordines et habitudines, demum stellarum motus omnimodos, et earumdem effectus atque naturas,
Abbreviated transcription (Latin):
aggressus sũ. ꝯ fisus nil estectu cassari quo tuũ uotũ igne diui¬
no plenũ aspirat. Lapides gͥ ⁊ ligna ut tuũ deind̾ pulcherrimũ
et cõmodissimũ ed ificiũ. cem̃tatũ ⁊ ĩdissolubile surgat. iul ey¬
cerpens. nil sensibilit̾ nisi aꝓt̃ in telligentiã tantũ alterans.
illiꝰ exhaustũ tuo uase. ignisq nr̃i tuo uentilabro fom̃tum
atq feruorẽ. nr̃iq fontis eductutuo discursum patefeci. Ius
gͥ eigit ut hostiũ castrũ. iimo caueã: delendo. puteũ ex sic can¬
m. cũcu sis dextre mundi pars optima. cos. religionis acutissima
caritatis manꝰ lantiflua. tͥoꝵ munim̃ corrobores. tela diligent̃
acuas. fontẽq suũ fortiꝰ emanare. slieq caritatis uallũ ꝓten¬
sius atq capaciꝰ efficias. si quis me ulitatis ⁊ in compositionis
uerum atq uerborũ arguat. licet uiste forsan: obsecro tam̃ut
cesset. sciens meũ nunqͣm hic fuisse ꝓpositum: florib uenenũ

Expanded text:
agressus sum: confisus nil effectu quassari, quo tuum votum igne diuino plenum adspirat. Lapides igitur & ligna, vt tuum deinde pulcherrimum & commodissimum ædificium coagmentatum, & indissolubile surgat, nil excerpens, nil sensibiliter, nisi propter intelligentiam tantum, alterans, illius exhaustum tuo vase, ignisq. vestri tuo ventilabro fomentum atque feruorem, nostriq. fontis eductu tuo discursum, patefeci. Ius igitur exigit, vt hostiū castrum, imo caueam delendo, puteum exsiccando, cum tu sis dextra mundi pars optima, cos religionis acutissima, charitatis manus largiflua, tuorum munimen corrobores, tela diligenter acuas, fontemque suum fortius emanare, suæque charitatis vallum protensius atque capacius efficias. Si quis me vilitatis & incompositionis rerum atque verborum arguat, licet iuste forsan; obsecro tamen, vt cesset, sciens meum nunquam hic fuisse propositum, floribus venenum
Abbreviated transcription (Latin):
alias reflexus. speraui me licet om̃ium tuoꝵ minimũ: tuam
grãm ꝓmereri pꝰse simundaui sompni militieq uoto pꝰpositi
tius studiose nurib mingilarẽ. unde q̃ ꝗͣ te uelut alumpnũ ⁊
heredem sapientie. cohors sapientiũ circum flua ꝯstipet. suas
manꝰ cuis nutib benigne ꝯferens. quorũ ꝯuentu me mingmne
dignũ ad huc sentio. nr̃m tñ munuscłm puteũ p̃signatũ pan¬
dẽs saltẽ semel ñ oblique tuus ꝑspicax in tuitus q̃so dignerur
aspicere. Quãꝗͣ eñi me fãgili fłcitũ ingemolo plura p̃sseriuit
ĩcõmoda. tũ hinc eloquii penuria. illinc scientie tenuitas. tũ id
qd̾ ad inlagendum ẽ efficatiꝰ. socordie uidelicet negligẽtieq mo̾

Expanded text:
alias reflexus, speravi me, licet omnium tuorum minimum, tuam alias reflexus, speravi me, licet omnium tuorum minimum, tuam gratiam promereri posse, si mundani somnii militiaeque voto postposito, tuis studiose nutibus invigilarem. Unde quanquam te velut alumnum, et haeredem sapientiae cohors sapientium circumflua constipet, suas manus tuis nutibus benigne conferens, quorum conventu me minime dignum adhuc sentio, vestrum tamen munusculum, puteum praesignatum pandens, saltem semel non oblique tuus perspicax intuitus, quaeso, dignetur aspicere. Quanquam enim in effragili fulcitum ingeniolo plura praecesserunt incommoda, tum hinc eloquii penuria, illinc scientiae tenuitas, tum id quod ad nil agendum est efficacius, socordiae videlicet negligentiaeque
Abbreviated transcription (Latin):
nõ suo petro diuino instinctu clumacensi abbati. potber¬
cus lretenensis. suoꝵ minimꝰ: in deo ꝑfecte gaudere. ubi
ni studiosus siciuit sterilem pꝰaudẽ sarracene secte nondũ
uise frefilem efficere. suũꝙ puceũ exhaurire. ꝓpugnaculaq
ꝓrsus diruere. egd peditis tantũ officio p̃uii functus. uias ⁊ ad¬
tus diligentissime patefeci. Quis enĩ gressum dilacabit. qͥc
ñcitistime curret ut hostis errorẽ ip̃mq uictum. semet ip̃m
aũt tenere sententiam ubiq firmã atq uictricẽ aguoscat
Latinitas tam̃ omnis huc usq ñdicam ꝑ niciosis in cõmodis
egnorantie negligentie ue p̃ssa : suoꝵ hostium cãm ⁊ ignori¬
de ⁊ ñ cepeslere passa ẽ. tua uͦ ꝑiugil ꝓuidencia scissimos et p̃at¬
tos eccełe doctores semꝑ aspiciens: hoc nullatenꝰ uoluit. Cum
illũ utiq pacrẽ atq doctorẽ cuiꝰ omis hereditas omĩ ꝓsua fa¬
cultate uenalis statuit᷑ : tu discipłs atq filiꝰ inuteris nusqͣt

Expanded text:
no suo PETRO divino instinctu Cluniacensi abbati, ROBERTUS Retenensis suorum minimus, in Deo perfecte gaudere. Ubi ni studiosus sitivit sterilem paludem Saracenae sectae nondum visae fertilem efficere, suumque puteum exhaurire, propugnaculaque prorsus diruere, ego peditis tantum officio praevii functus, vias et aditus diligentissime patefeci. Quis enim gressum dilatabit? Quis non citissime curret, ut hostis errorem, ipsumque victum, semetipsum autem tenere sententiam ubique firmam atque victricem agnoscat? Latinitas tamen omnis huc usque, non dicam perniciosis incommodis ignorantia negligentiave pressa, suorum hostium causam et ignorare et non depellere passa est. Tua vero pervigil providentia, sanctissimos et praeelectos Ecclesiae doctores semper aspiciens, hoc nullatenus noluit. Cum illum itaque Patrem atque doctorem, cujus omnis haereditas omni pro sua facultate venalis statuitur, ut discipulus atque filius imiteris, nusquam
Abbreviated transcription (Latin):
responsionẽ extorqueas. Utrũꝙ exponã. ⁊ illic eẽ licitũ: ⁊ hic
illicitũ. enĩt enĩ angłi oue hac̾ot ⁊ matotb. missi olim ã deo
de celis in tr̃ã gub̾nando ⁊ instruendo gr̾̃ humano. trib hũ
int̃dictis. ne occid̾ent. nec inuiste uidicarẽt. neq unũ bibẽt.
multo itaq tp̃t sic habito. cũ noti uidices ad ũsus maritum.¬
sequunt᷑. Illa satagens: cõ iuantib int̾ erulas ⁊ pocula ui
apponit. astat ministraus. offert crebro. instat ut sumãt. q
plura: Uicert̃ blandicie mulieris. In ebriati poculis: in ospi

Expanded text:
responsionem extorqueas; utrumque ergo exponam et illic esse licitum, et hic illicitum. Erant Angeli Dei duo Horoth et Maroth missi olim a Deo de caelis in terram, gubernando et gubernando generi humano tributi, his interdictis ne occiderent, neque iniuste iudicarent, neque uinum biberent; Multo itaque tempore sic habito, cum noti iudices esss quopponit, adstat administrans, affert crebro, instat ut sumant, quid plura? uicerunt blanditiae mulieris; inebriati poculis, in hospi
Abbreviated transcription (Latin):
respondit. s nec quid tanta pestis eet aut urde ꝓcetleris in¬
quirere saitem uł tenuter stũduit. Nam ⁊ btota cauia fuit:
quia ego petrus sc̃c elumasensis ecie humilis abbe cum mi

Expanded text:
respondit, sed nec quid tanta pestis esset, aut vnde processerit, inrespondit, sed nec quid tanta pestis esset, aut vnde processerit, inquirere saltem vel tenuiter studuit. Nam & hæc tota causa fuit, qua ego Petrus sanctæ Cluniacensis Ecclesiæ minimus Abbas, cum in
Abbreviated transcription (Latin):
fes andem miserrimo homine isto mahumet iut scctrt a mł¬
u arrapticio ⁊ cadente. quasi instrum̃to ⁊ organo sibi aptissimo
usus ÷ pcohdoior gentem maximam ⁊ que iem pere dimidia
pars ruuidi reputem potest: secum in etͥuam ꝑdiconẽ dexrasit.
Es qisue ĩu ꝑmissum sit: ille solue nouit cuĩ nemo põt dut̃e
cur ita faus. ⁊ qui de muitis etiam uocatis. paucos eeritos ee
ditis. Unde ego magis eligens contremite quama disputtar:
itta brent᷑ pͥnotam ut qui legͥu inteluigat. et si taus est quio
cotam hesim istam scribere ⁊ uent ĩ posst: cum quali hoste pu¬
gnaturis sit agnostat. Erit .i. fortatse ad huic caius sp̃m dn̾s
fuscitabis. ut ecc̾am dei a magna quam inde patitur igno¬
minia liberet. quia scilicet cum om̃s siue antitpias siune mu¬
dernas heses usas ad nr̃a cempora respondendo confutauisi
huic scoli que super om̃s anias tam in corporibus quam inaũ¬
bus infraitam humani gn̾is stragem dedit non solum ił

Expanded text:
tus, tandem miserrimo homine isto Machumet, & vt fertur a multis, arreptitio & cadente, quasi instrumēto & organo sibi aptissimo vsus, proh dolor! gentem maximam, & quæ iam pene dimidia pars mūdi reputari potest, secum in æternam perditionem demersit. Quod quare isti permissum sit, ille solus nouit, cui nemo potest dicere, Cur ita facis? & qui de multis vocatis paucos electos esse dixit. Vnde ego magis eligerem contremiscere, quam disputare. Ista breuiter prænotaui, vt qui legerit, intelligat. Et si talis est, qui cōtra totam hęresim istam scribere & velit & possit, cum quali hoste pugnaturus sit, agnoscat. Erit fortaue adhuc, cuius spiritum Dominus suscitabit, vt Ecclesiam Dei a magna, quam inde patitur, ignominia, liberet. Quia scilicet cum omnes siue antiquas, siue modernas hæreses vsque ad nostra tēpora respondendo cōfutauerit, huic soli, quæ super omnes alias tam in corporibus quam in animabus infinitam humani generis, ruinā dedit, non solum nihil
Abbreviated transcription (Latin):
et arrii queldm medo suplenitum. ⁊ antixpi penora ꝯttud apuo
litur extinguerẽ. hanc etiam in principio adhuc tatentis ere
si tias permiteret᷑ subtiutate uersutiscima. ⁊ pene hec ecdem m
quo postea ꝯtntem istam infelicissimam ce ducere permissns ẽ.
eraditare temptauit. Dicit .n. bentus augustinus porphitium
pbiłm postquam a xp̃ĩanitate miserabiliter apostacar. xcc
libuis suis quos aduersus xpianos edidit retuuiste quod .s. oraculla
deoꝵ consuluerit. ⁊ de xp̃o quid eẽt interrogauit. Responlum
uero subi a demonibus fusse qued xp̃c quidem bonus uir tu
s discipiuios eiuis grauiter peitaste qui ei diuinitatera alctene
ren qͥuom ipt ce se non dixerat confinxissent. Que sententia
pene eudem uerbis inistis fabuiis ruenitur sepicume qͣnti
qute m .ł. diał ułi sub cilitas excitent ut de xp̃o aliquid boru ai¬

Expanded text:
et Arii quodammodo supplementum, et Antichristi pejora dicturi apud litur exstinguere. Hanc etiam in principio adhuc nascentis Ecclesiae, si tunc permittetur, subtilitate versutissima, & pene hoc eodem modo quo postea gentem istam infelicissimam seducere permissus est, eradicare tentauit. Dicit etiam beatus Augustinus Porphyrium Philosophum postquam a Christianitate miserabiliter apostatauit, hoc in libris suis, quos aduersus Christianos edidit, retulisse, quod scilicet oracula Deorum consuluerit, & de Christo, quid esset, interrogauerit. Responsum vero a dæmonibus fuisse, quod Christus quidem bonus vir fuerit, sed discipulos eius grauiter peccasse, qui ei diuinitatem ascribentes, rem, quam ipse de se non dixerat, confinxissent. Quæ sententia pene iisdem verbis in istis fabulis inuenitur sæpissime. Quanta autem hæc diaboli subtilitas extitit, vt de Christo aliquid boni di
Abbreviated transcription (Latin):
cendum uidetur. putant .n. quidam nunc nycholaum.¬
ailios. ⁊ sicut lectõnie incuriosi ⁊ rerin gestarum ignati
sicut ⁊ in aliis casibus. falsa quelibet opinantur. fini
autem ute sicut etiam chronica ab anastasio romane
ette bibliothecario de greco in latinum crandiata aꝑtuu
narrat dempore imperatoris heraclii. paulo post tempora
magni ⁊ primi gregorii romani pontifias ance annos¬
fere quingentos et quinquaginta. arbs uatione. uine
genere. antique pͥmum iddiatrie cułtor. sicut ⁊ aui ara¬
bes tunc ad huc erant. meruditus nullatũ pene lraꝵ
sireniis in sccularibus ⁊ caliditate ⁊pulia deignabill ⁊ egeno

Expanded text:
cendum cendum alios, et sicut lectionis incuriosi, et rerum gestarum ignari, sicut et in aliis casibus falsa quaelibet opinantur. Fuit autem iste, sicut etiam Chronica ab Anastasio Romanae Ecclesiae bibliothecario de Graeco in Latinum translata apertissime narrat, tempore imperatoris Heraclii, paulo post tempora magni et primi Gregorii Romani pontificis, ante annos quingentos fere et quinquaginta, Arabs natione, vilis genere, antiquae primum idololatriae cultor, sicut et alii Arabes tunc adhuc erant, ineruditus nullarum pene litterarum. Strenuus in singularibus, et calliditate multa, de ignobili et egeno
Abbreviated transcription (Latin):
iurtutis int̾siciet᷑. ⁊ iudeos residuos ad legem suam con¬
cebit. in quatunc oũis xp̃iani sicut ⁊ uti pͥmi osscipsi¬
feraphin quẽ ip̃i diciuit arthangłm unum sonante bu¬
cinam morietur. et ip̃e xp̃c postea resurrettur᷑ cum ee¬
dis. ⁊ ad iudicum suos ductur̃. eisq auxiliaturꝰ  ł ꝑ ẽie¬
oratum. s neqͣquam iudicaturꝰ. reus .n. solus iudica¬
bit. ꝓpħe uero ⁊̃ legat singuli cum sins ⁊ ꝓ sus ter¬
ressores aderunt ⁊ auriliatores. Sic .n. docuit eos mut¬
re rimus atq impissimus mahumet qui omnia cacra¬
mem̾ta xp̃one pietatis quibꝰ maxime homines sal¬
nantur abnegans iam pene tertiam partem huma
i gi̾o nestimus quo dei iudicio in auditis fabulaꝵ
deuratitis diabulo d̾ ⁊ moꝵ̃ eterne contradidit. de quo
quis suit et quid dec̾uerit ꝓꝑ eos qui librim istum lecc
sunt ut silicet quod legerint meliuis intelligant. ⁊ qͣm
destestabilis tam uita quam doctͥna ẽxtiterit sc̃iant. di¬

Expanded text:
virtutis interficiet, et Judaeos residuos ad legem suam condocebit. In qua omnes Christiani, sicut et illi primi discipuSeraphim, quem ipsi dicunt Archangelum vnum, sonante buccina, morietur & ipse Christus: postea resurrecturus cū cæteris, & ad iudicium suos ducturus, eisque auxiliaturus, sed nequaquam iudicaturus. Deus enim solus iudicabit: Prophetæ vero & legati singuli cū suis, & pro suis, intercessores aderunt, & auxiliatores. Sic enim docuit eos miserrimus atque impiissimus Machumet, qui omnia Sacramēta Christianæ pietatis, quibus maxime homines saluātur, abnegans, iam pene tertiam humani generis partem, nescimus quo Dei iudicio, inauditis fabularum deliramentis diabolo & morti æternæ contradidit. De quo, quis fuerit, & quid docuerit, propter eos qui librum istum lecturi sunt, vt scilicet quod legerint, melius intelligant, & quam detestabilis tam vita quam doctrina ipsius extiterint, sciant, di
Abbreviated transcription (Latin):
creuit. ⁊ supet ħomnia quo magis sibi sillicere corrnaueᷤ
raens hominũ posiet gule atͣ libidini scena laeauait
orara ixores uł ex responso diuimo adulterans maorẽ
sib xtoto tubonertus ꝓderctur. sudium elimosinarum
ps uedam miscde mĩe opera com̃dat. oĩoner collaudat ⁊
n iudis monsiruosus ut ille cut. humano caprti e¬
nicenꝰ equinam. ⁊ plumas auiũ copulat. Qui qũa sua¬
iente iam dicto monacto ar pͥfati udeis ydolattiama
i rtito ure suit ⁊ relinquendam quibus pocuit ꝑsus¬
cere insus eir et quia roni eoꝵ ħ predĩtato concordabat
ꝓpħa tei pͥmo ab eis creditur. Beħimo ⁊ tessu demporis et
rroris ui regem ab eit nid concupiert selunatꝰ est. gs
rena malis ꝑmiscenr uera falsis confundens. exrort ae
tremaniom po fsciente imperio. ꝑmittente ce ꝑouẽ
treit ineuant: arobum uł sarracen̾oꝵ hoae reste infec
gancs aut ethnites qued plus est nomimotem qiia ẽr

Expanded text:
docuit. Et super hęc omnia, quo magis sibi allicere carnales mentes hominum posset, gulæ ac libidini fræna laxauit, iorum uxores, velut ex responso divino, adulterans, majorem deretur, studium eleemosynarum, et quaedam misericordiae opera commendat, orationes collaudat. Et sic undique monstruosus, ut ille ait , humano capiti cervicem equinam et plumas avium copulat. Qui, quoniam suadente jam dicto monacho ac praefatis Judaeis, idololatriam ex toto et reliquit, et relinquendam quibus potuit persuacere visus est. Et quia rationi eorum haec praedicatio concordabat, propheta Dei primo ab eis creditur. Dehinc processu temporis et erroris in regem ab eis, quod concupierat, sublimatus est. Sic bona malte, imo pene deficiente imperio permittente eo per quem reges regnant, Arabum vel Sarracenorum hac peste infectganos aut ethnicos quod p
Abbreviated transcription (Latin):
di scala celi thronus di ia¬
nua ꝑadisi: audi p̃ces pa¬
nr̃is exclicomitu meritis
ꝑte locum obtineant apͭ
aures dinũe pietatis. dele
pc̃ca. relaxa facmora . erige
lapsos. salue cõpeditos:
Pote succidantu rep̃s ⁊ ge¬
Aores ⁊ ornamita u̾tutu
plata dña p̃cib iuditẽ. ꝙ

Expanded text:
di, scala coeli, thronus Dei, janua paradisi, audi preces panostris excludimur meritis, per te locum obtineamus ad aures tuae pietatis. Dele peccata, relaxa facinora, erige lapsos, solve compeditos. Per te succidantur vepres et gelores et ornamenta virtutum. P