comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mittens lucẽ suã & ueritatẽ suam
incipiat lucẽ a tenebris diuidere: &
fiat uespere. & mane.Emissa namq:
& accepta ntelligentia ueritatis. in¬
cipit statim homo diuidere lucem
a tenebris: & discernere pͥmo quidẽ
bona a malis. & mala a bonis:post¬
ea autẽ bona a meliorib. & mala a
peiorib ÷ tandẽ uero meliora ab opti¬
mis. & peiora a pessimis. In hunc
sane modũ scd̃m sapientis senten¬
tiam. semita iustoꝵ quasi lumen ꝓ¬
cedit. & crescit usq ad ꝑfectũ diem:
impleturq quod d̃r. Et educet qua¬
si lumen uisticiã tuã: & iudiciũ tuum
tamꝗͣ meridiem. Lumen acceptũ pau¬
latim ꝓcedit. & usq ad ꝑfectum diẽ
excrescit. quando accepta ueritatis
intelligentia paulatim ꝓficit: & qͦn
Alius inquit apłs iudicat inter diẽ
& diem: & alius uidicat om̃em diẽ.
Quale putas dei donũ dare iudiciũ
facere ei qui filiꝰ hominis ẽ : Et pͥmũ
quidẽ est ut sciat homo iuidicare

Expanded text:
mittens lucem suam, et veritatem suam, mittens lucem suam, et veritatem suam, incipiat lucem a tenebris dividere, et fiat vespere, et mane. Emissa namque et accepta intelligentia veritatis, incipit statim homo videre lucem a tenebris, et discernere primo quidem bona a malis, et mala a bonis; postea autem bona a melioribus, et mala a pejoribus; tandem vero meliora ab optimis, et pejora a pessimis. In hunc sane modum, secundum Sapientis sententiam, semita justorum quasi lumen procedit, et crescit usque ad perfectum diem . Impleturque quod dicitur: Et educet quasi lumen justitiam tuam, et judicium tuum tanquam meridiem . Lumen acceptum paulatim procedit, usque ad perfectum diem excrescit, quando accepta veritatis intelligentia paulatim proficit, et qAlius, inquit Apostolus, judicat inter diem et diem, et alius judicat omnem diem . Quale putas Dei donum dare, judicium facere ei qui Filius hominis est? et primum quidem est, ut sciat homo judicare
Abbreviated transcription (Latin):
deciperet: si nemo ab alio deceptus
fuisset. Hinc ȩ̃. illud quod ꝑ sapien¬
tem dr. Statera dolosa. pondus. & pon¬
dus: utrumq abhominabile deo. Quo
contra. in lege precipitur. Sit iustus
modius: equusq sextariꝰ. Hinc ẽ. qđ
filii isrł cum ꝓmissã hereditatẽ acci¬
piunt. inter se illam in funiculo dis¬
tributionis diuidunt: ut unaqueq
uirtus in sua actione iuste equitatis
mensurã teneat ÷ ce recte discretionis
metas minime excedat. Quis mͥ inue¬
niat hominẽ qui numꝗͣ. erret in es¬
timatione qualitatis. & quantitatis.
quinumqͣ. circumueniat᷑ a negotio
ꝑambulante in tenebris: Optimꝰ nego¬
ciator qui in estimanda rerum qua¬
litate uel quantitate numqͣ. ualeat
falli. numꝗͣ. uelit fallere. Sed quan¬
do hoc poterit homo inuolutus te¬
nebris habitans in regione unbre
mortis: Inpossibile sane est hoc ho
mini. quamdui tenebre sunt suꝑ
faciem abyssi. donec ille qui dixit
de tenebris lumen splendescere e¬

Expanded text:
deciperet, si nemo ab alio deceptus deciperet, si nemo ab alio deceptus fuisset, hinc est illud quod per sapientem dicitur: Statera dolosa pondus, et pondus, utrumque abominabile Deo . Quo contra in lege praecipitur: Sit justus modius, aequusque sextarius . Hinc est quod filii Israel, cum promissam haereditatem accipiunt inter se, illam in funiculo distributionis dividunt, ut unaquaeque virtus in sua actione justae aequitatis mensuram teneat, et recte discretionis metas minime excedat. Quis mihi inveniat hominem, qui nunquam erret in aestimatione qualitatis aut quantitatis, qui nunquam circumveniatur a negotio perambulante in tenebris? Optimus negotiator, qui in aestimanda rerum qualitate vel quantitate nunquam valeat falli, nunquam velit fallere. Sed quando hoc poterit homo involutus tenebris, habitans in regione umbrae mortis? Impossibile sane est hoc omni homini, quandiu tenebrae sunt super faciem abyssi, donec ille, qui dixit de tenebris lumen splendescere, e
Abbreviated transcription (Latin):
uob autẽ modis in uidi¬
cii nr̃i examine peccamꝰ: dum
adhuc frequenter sub tante ambigl¬
itatis nubilo uiam carpimꝰ. Erranꝰ
enĩ mͦ in discernda qualitate: mͦ s
exammanda quantitate. Qui dicit bo¬
num. malũ. uel malum bonũ. in rerũ
qualitate errat: & qui dicit quod ma¬
ius ẽ. esse minus. & qͦd minus ẽ. esse
maius: in quantitate peccat. Qualitas
operũ ꝓfecto eos fefellerat: quos ꝓpħa
arguebat cum diceret. Ue qui dicitis
bonũ. malum. & malũ bonũ ⁊ ponen¬
tes tenebras lucẽ. & lucẽ tenebras: po¬
nentes amarsĩ in dulce. & dulce in a¬
marum. In quantitatis examinatiõe
error ille esse deprehendr: qui ꝑ ꝓphe¬
tam redarguitur. cum đdr. Mendaces
filii hominũ in stateris: ut decipiant
ipsi de uanitate in id ipsum. Ad hoc
sane aliquid in statera append̃r: ut
eius quantitas non ignoretur. Sic au¬
ri. sic argenti pondus querimꝰ: ut eoꝵ
preciũ recte estimemꝰ. Sed nemo in
statera mendax esset:sinemo alium

Expanded text:
uobus autem modis in judicii nostri examine peccamus, dum adhuc frequenter sub tantae ambiguitatis nubilo viam carpimus. Erramus enim modo in discernenda qualitate, modo in examinanda quantitate. Qui dicit bonum malum, vel malum bonum, in rerum qualitate errat; et qui dicit quod majus est esse minus, et quod minus est esse majus, in quantitate peccat. Qualitas operum profecto eos fefellerat, quos Propheta arguebat, cum diceret: Vae qui dicitis bonum malum, et malum bonum, ponentes tenebras lucem, et lucem tenebras, ponentes amarum in dulce, et dulce in amarum . In quantitatis examinatione error ille esse deprehenditur, qui per Prophetam redarguitur, cum dicitur; Mendaces filii hominum in stateris, ut decipiant ipsi de vanitate in idipsum . Ad hoc sane aliquid in statera appenditur, ut ejus quantitas non ignoretur. Sic auri, sic argenti pondus quaerimus, ut eorum pretium recte aestimemus. Sed nemo in statera mendax esset, si nemo alium
Abbreviated transcription (Latin):
gis sunt bona: ñ tamen magis exer¬
cere. cum sepe sint impossibilia. uel mi¬
nus utilia. Sed sicut ex hac scda pru¬
dentie regła docemur. illa magis
exercenda sunt quȩ magis expedi¬
unt: quamuis sepe meliora sint
quȩ exerceri non possunt. uel mini¬
me expediunt. Sic itaq studeamus
que meliora sunt.magis amare. ut
tamen sciamꝰ cum hoc expedit. me¬
liora minus exercere:ꝙ sic illa quȩ
magis expediunt. & minus bona
sunt. ampliꝰ exerceamꝰ ÷ ut illa quȩ
minꝰ exercent᷑ ꝙ meliora ꝓbantur.
magis diligamus. In hunc itaq
modum ab uno eodemq dño a¬
lii accipiunt quinq talenta in
discretione iudicii: aln autẽ duo in
deliberatione consilii. Eur ñ st̃ qͥna
liberatione consilii sicut su¬
perius in discretione iudicĩ. qͥnq
talenta assignata non sint. cum

Expanded text:
gis sunt bona, non tamen magis exergis sunt bona, non tamen magis exercere, cum saepe sint impossibilia, vel minus utilia. Sed, sicut ex hac secunda prudentiae regula docemur, illa magis exercenda sunt quae magis expediunt, quamvis saepe meliora sint quae exerceri non possunt, vel minime expediunt. Sic itaque studeamus quae meliora sunt magis amare, ut tamen sciamus, cum hoc expedit, meliora minus exercere, et sic illa quae magis expediunt, et minus bona sunt amplius exerceamus, ut illa quae minus exercentur, et meliora probantur magis diligamus. In hunc itaque modum ab uno eodemque Domino alii accipiunt quinque talenta in discretione judicii, alii autem duo in deliberatione consilii. CAPUT XXX. Cur noliberatione consilii, sicut superius in discretione judicii quinque talenta assignata non sint, cum
Abbreviated transcription (Latin):
am ex utilib utiliora secernere:
cum ñ possint ad om̃ia sufficere
& quid magis. quid minus. & qͥd
minime expediat. sagaciter depi¬
hendere: Scias itaq te gemina
ualde preciosa de dm̃i conmisi¬
ne ꝑcepisse talenta. cum cepers
recte distinguere inter utilia.
utilia: & itẽ inter utilia que sil
aliis utiliora. Cum gͥ hȩc gemill
deliberationis talenta de dñi las¬
gitate acceperis. stude operari in
eis. & lucrari ex eis. ut exterius e¬
primas in opere. quod interiꝰ in¬
sum ẽ. in cognitione. & duo ex ill¬
ob adquirens. possis gemina i
otandum itaq quod priora il¬
la quinq talenta. augenda¬
n & multiplicanda sunt in affectione:
ista in actione. Quod enĩ ibi ex discreti¬
one uidicii semel impressũ ẽ cognitio¬
ni:studiose postmodũ imprimi debet
& affectioni. Bic autẽ quod ex consilii
eandẽ prudentie regłam reformetur
in oꝑe. Ex priori itaq prudentie re¬
gula debemꝰ magis diligere quȩ ma¬

Expanded text:
am ex utilibus utiliora secernere, am ex utilibus utiliora secernere, cum non possint ad omnia sufficere, et quid magis, quod minus, et quid minime expediat, sagaciter deprehendere? Scias itaque te gemina valde pretiosa de Domini commissione percepisse talenta, cum coeperis recte distinguere inter utilia, et inutilia, et item inter utilia quae sint aliis utiliora. Cum igitur haec geminae deliberationis talenta de Domini largitate acceperis, stude operari in eis et lucrari ex eis, ut et exterius exprimas in opere quod interius impressum est in cognitione, et duo ex duobus acquirens possis geminata otandum itaque quod priora illa quinque talenta augenda, et multiplicanda sunt in affectione, ista in actione. Quod enim ibi ex discretione judicii semel impressum est cognitioni studiosae, postmodum imprimi debet et affectioni, hic autem quod ex consilii eamdem prudentiae regulam reformetur in opere. Ex priori itaque prudentiae regula debemus magis diligere quae ma
Abbreviated transcription (Latin):
unum aliquid ostendat. quod cu¬
iꝰquã mali causa fieri nequeat.
Quid queso tam bonũ quod non
possit fieri casus occasio ⁊ uel quid
queso tã malũ. quod fore nequeat
cautele conmonitio: Ecce qͦmodo
omẽ cor. ad om̃e consiliũ nutat:
ecce quomͦ ome consililiũ. ad omnẽ
ꝓuidentiã caligat:. ut recte dici dͥe¬
beat. quia om̃e cor meret: ut ex me¬
rore innuat caliginẽ quam sustine
Uides certe quia faciliꝰ ẽ. iudicare
quid liceat. quid ñ liceat ÷ quã elig̾
Istud c̃. discretionis. istud deliberatis¬
nis: illud iudicii. istud consilii. Ali¬
a itaq ẽ. illa scientia: & longe a ũ¬
lia. ista scd̃a. Alia itaq sunt talen¬
ta cognitionis prime: atq aliasi
talenta cognitionis scde. Utraq n¬
ra. utraq p̾ciosa: scd̃a tamen multo
rariora quã prima. S quamuis n¬
ra: ñ tamen nulla. Quis enĩ neget.
multos ex diuina inspiratione e¬
se non solũ utilia eligere. uerum di¬

Expanded text:
unum aliquid ostendat quod cuunum aliquid ostendat quod cujusquam mali causa fieri nequeat. Quid, quaeso, tam bonum quod non possit fieri casus occasio, vel quid, quaeso, tam malum quod fore nequeat cautelae commonitio? Ecce quomodo omne cor ad omne consilium nutat, ecce quomodo omne consilium ad omnem providentiam caligat, ut recte dici debeat, quia omne cor moeret, ut ex moerore innuat caliginem quam sustinet. Vides certe quia facilius est judicare quid liceat, quid non liceat, quam eligere st discretionis, istud deliberationis; illud judicii, istud consilii. Alia itaque est illa scientia, et longe alia ista secunda. Alia itaque sunt talenta cognitionis primae, atque alia sunt talenta cognitionis secundae; utraque rara, utraque preciosa. Secunda tamen multo rarior quam prima. Sed quamvis rara, non tamen nulla. Quis enim neget multos ex divina inspiratione nosce non solum utilia eligere, verum eti
Abbreviated transcription (Latin):
lio occasio salutis: & quod aliis ẽ.
augmentum corone. fit aliis cau¬
saruine. Quã multos sepe uidemꝰ
de sublimi grauiter corruisse. qui
i inferiori gradu solebant. uel pote¬
rant firmiter stare. Quãmultos ui¬
demus in uirtutum ascensu. reli¬
gionis ꝙ ꝓuectu firmos gresus fig̾e.
multum q ꝓperare: qui inscłaris con¬
uersationis planitie. segniter ibant
& sepe cadebant. Iccirco ignorat ħo
quid sibi dicat conducat in uita su¬
a numero dierũ ꝑegrinationis su¬
e: & tempore quod uelut umbra pre¬
terit. Hec sane est causa cur omne
cor meret: cur consilii ocłs caligat
etiã in eo qui om̃em diẽ iudicat.
Uultis tandẽ apertius nosse quã.
multa potest iudicium ÷ quȩ tamen
minime pocest consilium : Quã mul¬
ta queso inuenimus. de quib indu¬
bitanter affirmare audemꝰ quia
sunt bona: & item quã innume¬
ra reperimus de quib minime du¬
bitamus quod ueraciter sint ma¬
la. Inueni mͥ unũ aliquẽ qui in

Expanded text:
sit occasio salutis, et quod quibusdam est sit occasio salutis, et quod quibusdam est augmentum coronae, sit aliis causa ruinae. Quam multos videmus de sublimi graviter corruisse, qui in inferiori gradu solebant, vel poterant fortiter stare. Quam multos videmus in virtutum ascensu, religionisque provectu firmos gressus figere, multumque properare, qui in saecularis conversationis planitie segniter ibant, et saepe cadebant. Idcirco ignorat homo quid sibi conducat in vita sua, numero dierum peregrinationis suae, et tempore quod velut umbra praeterit. Haec sane est causa cur omne cor moeret, cur consilii oculus caligat etiam in eo qui omnem diem judicat. Vultis tandem apertius nosse quam multa potest judicium, quae tamen minime potest consilium? Quam multa, quaeso, invenimus de quibus indubitanter affirmare audemus quia sunt bona, et item quam innumera reperimus de quibus minime dubitamus, quod veraciter sint mala. Inveni mihi unum aliquem, qui mihi
Abbreviated transcription (Latin):
potest omnẽ diem iudicare: & quod ñ
possit semꝑ diem habere: De duobs
ed si adhuc diligentius conside¬
ramus quid sit iudicii. uel quid
sit consilii: inueniemus quia consili¬
um titubat. etiã ubi idicium stat:
& quia ubi tonsilium caligat ⁊ ibi sepe
iudicium clare considerat. Sicut au¬
tem suꝑiꝰ diximus: ꝑ cor consiliũ in¬
telligitur. Uide ergo utrum nã con¬
silium caligare possit. etiã ibi iudi
rudicium certum fuerit. ut recte di¬
catur omne cor meret ÷ quamuis
inueniatur qui omnem diẽ rudi¬
cet. Aliud ẽ. discutere quid sit bo¬
num. uel malũ inse: & aliud ẽ. deli¬
berare quid expediat. uel ñ expedi¬
at cuiq. Illud ẽ. iudicii: istud ẽ.
silii. Sicut enĩ ñ om̃s omnia possunt:
sic nec om̃ib omnia expeliunt.
Sepe enĩ quod in se ẽ maius bonũ.
quib dã expedit minꝰ: & quod in
se quidẽ est minus. magis tamen
expedit aliquib fit namq sepe qd̃
alio ẽ. cumulus dampnationis. a

Expanded text:
potest omnem diem judicare, eo quod non potest omnem diem judicare, eo quod non possit semper diem habere? CAPUT XXVed si adhuc diligentius consideremus quid sit judicii vel quid sit consilii, inveniemus quia saepe consilium titubat, etiam ubi judicium stat; et quia ubi consilium caligat, ibi saepe judicium clare considerat. Sicut autem superius diximus, per cor consilium intelligimus; vide ergo utrumnam consilium caligare possit etiam ibi, ubi judicium certum fuerit, ut recte dicatur omne cor moeret, quamvis inveniatur qui omnem diem judicet. Aliud est discutere quid sit bonum vel malum in se, et aliud est deliberare quid expediat vel non expediat cuique. Illud est judicii, istud est consilii. Sicut enim non omnes omnia possunt, sic nec omnibus omnia expediunt. Saepe enim quod in se est majus bonum, quibusdam expedit minus; et quod in se quidem est minus, magis tamen expedit aliquibus. Fit namque saepe ut quod alii est cumulus damnationis, alii
Abbreviated transcription (Latin):
tur. mͦ subtrabitur: & post subtͣc¬
tionẽ iterũ eadẽ qua priꝰ gr̃a re-¬
cuperatur. Quid ergo mirũ si om¬
ne cor meret. quamdiu necessari¬
as tenebras huuismodi alternan¬
tiũ uicissitu dinũ sustinet : Quan¬
diu in terra uiuimꝰ. quandiu in
terra sumus: has uicissitudines tẽ¬
poꝵ irecessario sustinemꝰ. In cȩlo
dies sine nocte: in inferno nox si¬
ne die: in terra. nec nox sine die. nec
dies sine nocte. Itaq in celo gau¬
dium sine ꝑturbatione. in infer¬
no dolor sine consolatione: in ter¬
ra nec dolor sine spe. nec gaudium
sine timore. In sũmo locus semꝑ ri¬
dendi. inimo locus semꝑ flendi: in
medio. tempus ridendi. & tempꝰ flen¬
di. Risus dolore miscebitur: & extre¬
ma gaudii luctus occupat. Necesse
ergo habet om̃e ut doleat. ut luge¬
at. donec tenebras suas plene euadat.
donec solium głe teneat: & fiat thro¬
nus eius sicut dies celi. Quid ergo mi¬
rum si ille etiam dicatur lugere. qui

Expanded text:
tur, modo subtrahitur, et post subtractur, modo subtrahitur, et post subtractionem iterum eadem, quae prius gratia recuperatur. Quid ergo mirum, si omne cor moeret, quandiu necessarias tenebras hujusmodi alternantium vicissitudinum sustinet? Quandiu in terra vivimus, quandiu in terra sumus, has temporum vicissitudines necessario sustinemus. In coelo, dies sine nocte; in inferno, nox sine die; in terra, nec nox sine die, nec dies sine nocte. Itaque in coelo gaudium sine perturbatione; in inferno dolor sine consolatione; in terra nec dolor sine spe, nec gaudium sine timore. In summo locus semper ridendi; in imo locus semper flendi; in medio tempus ridendi, et tempus flendi. Risus enim dolore miscebitur, et extrema gaudii luctus occupat. Necesse ergo habet omne cor ut doleat, ut lugeat, donec tenebras suas plene evadat, donec solium gloriae teneat, et fiat thronus ejus sicut dies coeli. Quid ergo mirum, si ille etiam dicatur lugere, qui
Abbreviated transcription (Latin):
sciamꝰ in omni malo. uel bono. sil
uel amoris congruã mensurã sa
iraris fortassis quomͦ concor
premissa illa ꝓpħica sentens¬
a: cum hac assertione apłica. Qu¬
mo enĩ ueraciter dr om̃e cor mess¬
re. & ex merore caligare᷑: si uere
uenitur. qui possit om̃e diẽ nud¬
care: An forte quia dictũ ẽ ñ om̃i
tempore meret. quamuis dictũ sit
om̃e cor meret ⁊ utrumq recte in¬
telligi ualet: Est enim tempꝰ flen¬
di: & est tempꝰ ridendi. Siquidẽ ad
uesperũ demorabitur fletuf: & ad
e. istud ẽ. tempꝰ ridendi. Tempꝰ cali¬
yginis. tempus ẽ meroris: tempꝰ lu¬
cis. tempꝰ exultationis. Nouit hoc qͥ
dixit. Quod michi gaudium esse
potest. qui in tenebris sedeo. & lum̃
celi ñ uideo: Quare ergo omne cor
meret: nisi quia nullũ cor ꝑpetu¬
um diem hic habet. quia lumen
cȩli semꝑ presens habere non ua¬
let: Oritur enĩ sol. & occidit. &
ad locum suũ reuertitur ÷ quia
ueritatis intelligentia. modo da¬

Expanded text:
sciamus in omni malo vel bono, odii sciamus in omni malo vel bono, odii vel amoris congruam mensuram serbtrahitur. Miraris fortassis quomodo concordet praemissa illa prophetica sententia cum hac assertione apostolica. Quomodo enim veraciter dicitur omne cor moerere, et ex moerore caligare, si vere invenitur qui possit omnem diem judicare? An forte quia dictum non est omni tempore moeret, quamvis dictum sit omne cor moeret, utrumque recte intelligi valet? Est enim tempus flendi, et est tempus ridendi. Siquidem ad vesperum demorabitur fletus, et ad istud est tempus ridendi. Tempus caliginis, tempus est moeroris; tempus lucis, tempus est exsultationis. Novit hoc, qui dixit: Quod mihi in gaudium esse potest, qui in tenebris sedeo, et lumen coeli non video? Quare ergo omne cor moeret, nisi quia nullum cor perpetuum diem hic habet, quia lumen coeli semper praesens habere non valet? Oritur enim sol, et occidit, et ad locum suum revertitur, quia veritatis intelligentia modo da
Abbreviated transcription (Latin):
uisse: qͣm cognitã sꝑnere. Ex accep¬
tis ergo talentis dignũ quidẽ lu¬
crum facimus. & quasi ex quinq
talentis alia quinq adquirimus
si iuxta regłam cognitionis discre¬
tionis studeamus informare quali¬
tatem nr̃e affectionis. Studeamis
ergo diligere quȩ diligenda cog¬
nouimus: & quȩ dilectione nr̃a dis¬
na sunt ñ. minime diligamus.s
nec hoc nobis sufficere debet ascau¬
disse uirtutis hunc gradũ pͥrimũ
nisi ascendamꝰ & scđm: & de scđ̃o
ad tercium. Quȩ igitur in malis
deteriora sunt. maiori odio ꝑseqͣmut
& quȩ in bbonis meliora sunt. arti
disse gratulemur. Sed possumꝰ absi
dubio quod minus ẽ minꝰ diligere.
& quod melius ẽ. magis amare: & ti¬
men in utriusq dilectione congri¬
um modũ minime seruare. Simi¬
liter & in contrarioꝵ reꝓbatione
contingit sepe simili ignorantia
peccare. Studeamꝰ ergo ꝑ quartũ
gradũ. ad quintũ ascendere: ui

Expanded text:
visse quam cognitam spernere. Ex accepvisse quam cognitam spernere. Ex acceptis ergo talentis dignum quidem lucrum facimus, et quasi ex quinque talentis alia quinque acquirimus, si juxta regulam cognitae discretionis studeamus informare qualitatem nostrae affectionis. Studeamus ergo diligere quae diligenda cognovimus, et quae dilectione nostra digna non sunt, minime diligamus. Sed nec hoc nobis sufficere debet ascendisse virtutis hunc gradum primum, nisi ascendamus et secundum, et de secundo ad tertium. Quae igitur in malis deteriora sunt, majori odio persequamur, et quae in bonis meliora sunt, arctiodisse gratulemur. Sed possumus absque dubio quod minus est minus diligere, et quod melius est magis amare, et tamen in utriusque dilectione congruum modum minime servare. Similiter et in contrariorum reprobatione contingit saepe simili ignorantia peccare. Studeamus ergo per quartum gradum ad quintum ascendere, ut
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ inter noctem & noctẽ: terciũ
uͦ. inter diem & diẽ ÷ quartũ ẽ. iudi¬
care om̃ẽ noctẽ: quintũ. iudicare om¬
nem diem. Inter diẽ & noctẽ iudica¬
mꝰ: quando bona a malis segregamꝰ.
Inter noctẽ & noctem iudicat: qui a
malis peiora ÷ apeiorib pessima dis¬
cernere non ignorat. Similiter inter
diẽ & diẽ iudicare ẽ: ex bonis melio¬
ra᷑ ex meliorib optima eligere. Om¬
nem noctẽ diuidicat: qui unum qͦd¬
q uiciũ digna examinatione pen¬
sat. Omnẽ itẽ diem iudicare est: u¬
nam qͣmq uirtutẽ iuxta ꝓpͥam dig¬
nitatẽ estimare. Quisqͥs autẽ hȩc
quinq uere discretionis. utilisq
cognitionis talenta meruit de dñi
largitate ꝑciꝑe. studeat operari in
eis. & lucrari alia qͥnq: ut uerita¬
tis ymago quȩ ex inspirante grã
impressa est cognitioni : ꝑ huma¬
nam industriã. & cooperantẽ gra¬
tiã. impͥmatur & affectioni. Alio qͥn
melius est regłam ueritatis ñ agno¬

Expanded text:
tem et noctem; tertium vero inter diem et diem; quartum, est, judicare omnem noctem; quintum, judicare omnem diem. Inter diem et noctem judicamus, quando bona a malis segregamus. Inter noctem et noctem judicat, qui a malis pejora, a pejoribus pessima discernere non ignorat. Similiter inter diem et diem judicare, est ex bonis meliora, ex melioribus optima eligere. Omnem noctem dijudicat, qui unum quodque vitium digna examinatione pensat. Omnem item diem judicare est, unamquamque virtutem juxta propriam dignitatem aestimare. Quisquis autem haec quinque verae discretionis, utilisque cognitionis talenta meruit de Domini largitate percipere, studeat operari in eis, et lucrari alia quinque, ut veritatis imago, quae ex inspirante gratia impressa est cognitioni, per humanam industriam et cooperantem gratiam imprimatur et affectioni. Alioquin melius est regulam veritatis non agno
Abbreviated transcription (Latin):
trescit iugum a facie olei: eo quod
diuine remissionis miseratione pe¬
reat usus peccandi. serintꝰ q pec¬
cati. S licet ista de singłis specia¬
liter assignauimꝰ. singłas tamen
spẽs ad doloris leuamen utiles
multum q efficaces usu cocidia¬
no ꝓbare possumꝰ. Quã enĩ queso
tantam doloris cuiusq acerbitatem po¬
terimus inuenire. quam tanta illa di¬
uinarum ꝓmissionum dulcedo ñ possit

Expanded text:
trescit jugum a facie olei, eo quod trescit jugum a facie olei, eo quod divinae remissionis miseratione pereat usus peccandi, servitusque peccati . Sed licet ista de singulis specialiter assignavimus, singulas tamen species ad doloris levamen utiles, multumque efficaces, usu quotidiano probare possumus. Quam enim, quaeso, tantam doloris cujusque acerbitatem poterimus invenire, quam tanta illa divinarum promissionum dulcedo non possit
Abbreviated transcription (Latin):
olei: singłas utiq non uilis. ñ
mediocris pretii. Om̃s sane p̃ciose.
q in diuersos usus necessarie. siue
ad cibaria condienda. siue ad lu¬
minaria concinnanda.siue ad
uulnera medenda. Primũ tamen
precipuum est. meliꝰq ꝓficit in usũ
unctionis: scdm. in usum luminis:
deicium in usum refectionis. Primũ
quidẽ sanat salubriꝰ. sodm ardet
dariꝰ: terciũ sapit dulciꝰ. Illud sane
olei genus uidet᷑ pre ceceris dulciꝰ saꝑe:
quod dici solet in scriptura. oleum
leticie: qͦd quid est aliud quã parci¬
cipatio głe: Sed illud pre ceteris
om̃ib uidet᷑ ardere dariꝰ. & illumi¬
nare efficacius. de quo quidẽ legimꝰ
quod unctio eiꝰ docet nos de omnib
quia sicut sine gr̃e illustratione non
possumꝰ uiam ueritatis uel ad modi¬
cum tenere: sic sane sub eius duca¬
tu non possumꝰ uite uiã ꝑdere uel
uspiam aberrare. Sic sane ꝑre ceteris
illud genꝰ olei uidet᷑ meliꝰ ꝓficere ad
curã medendi. de qͦ habes quod pu¬

Expanded text:
olei, singulas utique non vilis, vel mediocris pretii. Omnes sane pretiosae et in diversos usus necessariae, sive ad cibaria condienda, sive ad luminaria continuanda, sive ad vulnera medenda. Primum tamen praecipuum est, meliusque proficit in usum unctionis; secundum in usum luminis; tertium in usum refectionis. Primum siquidem fovet salubrius, secundum ardet clarius, tertium sapit dulcius. Illud sane olei genus videtur prae caeteris dulcius sapere, quod dici solet in Scriptura oleum laetitiae , quod quid aliud est quam participatio gloriae? Sed illud prae caeteris omnibus videtur ardere clarius, et illuminare efficacius, de quo quidem legimus, quod unctio ejus docet nos de omnibus; quia, sicut sine gratiae illustratione non possumus viam veritatis, vel ad modicum tenere, sic sine ejus ducatu, non possumus vitae viam perdere, vel uspiam aberrare. Sic sane prae caeteris illud genus olei videtur melius proficere ad curam medendi, de quo habes quod pu
Abbreviated transcription (Latin):
congruo adhibere. Uulmis itaq. &
liuior. & plaga tumens. quȩ ñ est cir¬
cumligata. nec curata huiusmodi
medicamine. quid iam miramur. qͥs¬
ue conquermisi ñ potest saitatem
recuperare: Iuste quidem in suis
tritionib deficit. & perit: cui cum
bundanter in hunsmodi sp̃eb si¬
peteret morbis suis congrua curadi¬
onum medicamenta adbibere.
luit. An nescitis qui contempnit̾
hunismodi curationũ medicamen¬
ta. quia scdm sapientis sententiã
curatio cefsare facit peccata man¬
ma: Sed forte predictarũ berbat᷑
suocũ itpote amarum. multũ ꝙ
mordacẽ horretis. unde ꝙ uulner¬
bꝰ ur̃is hunismodi adbibere fort
ꝑtimescitis. S si forte uidet᷑ nobis a¬
rum amaritudo amarissima: illa
quoq atcendite quia et medela tͥ
olei genus in diuinis utiq ꝓtu¬
sionib. ut habeatis in quo possils
cum oportunũ fuerit doloris ai¬
bitatẽ lenire. & menbra iam iãq
conualescentia fonere: seu etiã M

Expanded text:
congruo adhibere. Vulnus itaque, et congruo adhibere. Vulnus itaque, et livor, et plaga tumens quae non est circumligata, neque curata hujusmodi medicamine: quid jam miramur, quidve conquerimur si non potest sanitatem recuperare? Juste quidem in suis contritionibus deficit et perit: cui, cum abundanter in hujusmodi speciebus suppeteret, morbis suis congrua curationum medicamenta adhibere noluit. An nescitis qui contemnitis hujusmodi curationum medicamenta, quia secundum Sapientis sententiam: Curatio cessare facit peccata maxima? Sed forte praedictarum herbarum succum utpote amarum multumque mordacem horretis, unde et vulneribus vestris hujusmodi adhibere forte pertimescitis. Sed si forte videtur vobis earum amaritudo amarissima, illud quoque attendite, quia et medela effolei genus in divinis utique promissionibus, ut habeatis in quo possitis, cum opportunum fuerit, doloris acerbitatem lenire, et membra jam jamque convalescentia fovere, seu etiam jam
Abbreviated transcription (Latin):
ta in reprobum sensum dari.ꝙ in men
noluerit cum adhuc possit. iam ulteriꝰ
om̃ino ñ possit: Restat adhuc tercia
spẽs omniũ efficacissuna. atq potentis¬
sima. ꝙ in huiusmodi morboꝵ medelam
pre ceteris omnib prestantissima. Hex
est enim illa quȩ mueteratos uiciorũ
morbos efficacissime solet curare. &. pe¬
ne desꝑatos morbidos. ad plenã santa¬
tem reformare. Quis enim tam insensa¬
te.tam obstinate mentis homo uspiam
poteri imueniri: quiñ expauescat. &¬
omnino abhorreat transitoria carnis
blandimenta. tormentis eternis mer¬
cari: si diligenter inspiciat. indesmen¬
ter q atcendat quam sint modica. sen
etiam momentanca illa omia carnis
oblectamenta quȩ ꝑtranseunt. ꝙ quã
sint imania. quam ue atrocia torm̃¬
ta illa eterna. quȩ finem non habent
nec babere possunt: Uide ergo quia
magna ex parte in potestate nr̃a est
sanitatem nr̃am recuꝑare. si studeamꝰ
morbis nr̃is hunismodi medelam mͦ

Expanded text:
ta in reprobum sensum dari, et jumenta in reprobum sensum dari, et jumenvoluerint cum adhuc possint, jam ulterius omnino non possint? Restat adhuc tertia species omnium efficacissima atque potentissima, et in hujusmodi morborum medelam prae caeteris omnibus praestantissima. Haec est enim illa quae inveteratos vitiorum morbos efficassime solet curare, et pene desperatos morbidos ad plenam sanitatem reformare. Quis enim tam insensatae, tam obstinatae mentis homo uspiam poterit inveniri qui non expavescat et omnino abhorreat transitoria carnis blandimenta tormentis aeternis mercari, si diligenter inspiciat, indesinenterque attendat, quam sint modica seu etiam momentanea ista omnia carnis oblectamenta quae pertranseunt, et quam sint immania, quamve atrocia tormenta illa aeterna quae finem non habent nec habere possunt? Vide ergo quia magna ex parte in nostra potestate est sanitatem nostram recuperare, si studeamus morbis nostris hujusmodi medelam modo
Abbreviated transcription (Latin):
tercio est illud. Tunc dicet illis qui a
sinstris eius er̃t. Ite maledicti in ignẽ
ecernuim: qui p̃ꝑatus est diabolo. ꝙ
anglis ens. Cõminatio castigationis
est. Si ambulaueritis ex aduerso mͥ.
nec uolueritis audire me. addã plagas
ur̃ãs in septuplum ꝓpter peccata ur̃a.
ego indurabo cor pharaonis. Cõmina¬
tio dampnationis est. Uermis eorũ ñ
moriet᷑: ꝙ ignis eoꝵ ñ extinguet᷑. Ama¬
rus utiq est huiꝰmodi herbarũ succ᷑:
s ad nerios incioꝵ humores desiccan¬
dos efficatissimus. Quis enĩ tam effre¬
natus. qui non studeat concupiscenti¬
as suas temꝑare. si diligenter attendat.
memoriterq recineat. qd̃ soleat dñs
in quibdam electis suis malas delec̃.¬
tationes in hac uita etiam septuplũ
punire: Quis ñ ꝑtimescat ꝑuersis con¬
suetudinib ꝑtinaciter insistere. quis ue
ñ festinet prauũ usum citiꝰ corrigere:
cum audiat quosdam etiam in hac ui¬

Expanded text:
tertio est illud: Tunc dicet illis qui a tertio est illud: Tunc dicet illis qui a sinistris ejus erunt: Ite, maledicti, in ignem aeternum, qui praeparatus est diabolo, et angelis ejus . Comminatio castigationis est: Si ambulaveritis ex adverso mihi, nec volueritis audire me, addam plagas vestras in septuplum propter peccata vestra , ego indurabo cor Pharaonis . Comminatio damnationis est: Vermis eorum non morietur, et ignis eorum non exstinguetur . Amarus utique est hujusmodi herbarum succus, sed ad noxios vitiorum humores dessiccando efficacissimus. Quis enim tam effrenatus qui non studeat concupiscentias suas temperare, si diligenter attendat memoriterque retineat quod soleat Dominus in quibusdam electis suis malas delectationes in hac vita etiam septuplum punire? Quis non pertimescat perversis consuetudinibus pertinaciter insistere? quisve non festinet pravum usum citius corrigere, cum audiat quosdam etiam in hac vi
Abbreviated transcription (Latin):
de. uende omĩa quȩ habes. ꝙ da pau¬
peribꝰ. Et illud qđ a dño de uirgi¬
nitate ꝓponit᷑. cum dr. Qui potest ca¬
pere. capiat. Unde ꝙ apl̃s. De uir-¬
ginib autẽ preceptũ dm̃ ñ habeo.
consiliũ autẽ do. Bonũ est homini
sic esse. Et alibi. Bonum est homini
gimꝰ: & aforis munimꝰ. qͦtiens noria
desideria. ab auctu. seu etiã consem¬
malũ adbibitis mandatoꝵ uincłis.
restringere: insi satagamꝰ pari sollici¬
tudine norios affectuum carnalium
bumores. uoluptatum q putdinẽ. ad¬
hibitis curationum congruarũ me¬
delis. extirpare. Ecce tripler tͥ item cu¬
rationum genus ostendimꝰ. in diuinis
indelicet cõminationib: sicut supius
de uincłis docuimꝰ. Cõminatio correp-¬
tionis: cõminatio reꝓbationis: cõmina¬
tio dampnationis. De primo dictum
est.Quem enĩ diligit dñs. corripit: fla¬
gellat autẽ om̃em filiũ quem recipit.
De sod̾o autẽ scriptũ est. Ergo cinuult
miserecur: ꝙ quem uult indurat. De

Expanded text:
ia quae habes, et da pauperibus; et illud quod a Domino de virginitate proponitur, cum dicitur: Qui potest capere capiat , unde et Apostolus: De virginibus autem praeceptum Domini non habeo, sed consilium do. Bonum est homini sic esse ; et alibi: Bonum est homini gimus, et a foris munimus, quoties noxia desideria ab actu, seu etiam consenmalum, adhibitis mandatorum vinculis restringere, nisi satagamus pari sollicitudine noxios affectionum carnalium humores voluptatumque putredinem, adhibitis curationum congruarum medelis exstirpare. Ecce triplex tibi curationum genus ostendimus, in divinis videlicet comminationibus, sicut superius de vinculis docuimus. Comminatio correptionis, comminatio reprobationis, comminatio damnationis. De primo dictum est: Quem enim diligit Deus corripit, flagellat autem omnem filium quem recipit . De secundo autem scriptum est: Ergo cui vult miseretur, et quem vult indurat . De
Abbreviated transcription (Latin):
a nr̃is uoluntatib cohercem᷑. Urcͥ¬
gingim᷑. Hincla attrahentia. precepci¬
nes iuncła recinenentia. ꝓhibitiões.
unncl̃a constͥngentia. admonitiones.
Preceptio est eoꝵ quȩ fieri oportec. Pro¬
hbicio: eoꝵ quȩ fieri ñ licet. Admoni¬
cio est eoꝵ quȩ quidẽ expedit fierr. cũ
tamen sine culpa possint preceriri.
Preceptionib sane illuc urgemur sepe
quo boni oꝑis gressũ. sine difficultate
ñ dirigimꝰ. Prohibitionib autẽ. inde se¬
pe recrabim᷑. qͦ ꝑ desideriũ ꝓperamꝰ. Ad¬
monitionib uͦ. cordiũ nr̃oꝵ hẏantia.
seuetiam fluxa. arcius alligamꝰ: cum
uoluntates nr̃as a licitoꝵ eciã usu. sepe
restringimus. Uincła itaq attraben¬
cia sunt. Diliges dñm dm tuũ ex coto
corde tuo: ꝙ ꝓximũ tuũ. sicut te ip¬
sum. Honora patrẽ tuũ. ꝙ matrẽ tu¬
am. Uincła recinentia sc̃. Non occide ᷤᷤ.
ñ mechaberis: ñ furcũ facies. Uincła

Expanded text:
ostris voluntatibus coercemur. Vincustringimur. Vincula attrahentia, praeceptiones; vincula retinentia, prohibitiones; vincula constringentia, admonitiones. Praeceptio est eorum quae fieri oportet. Prohibitio eorum quae fieri non licet. Admonitio eorum est quae quidem expedit fieri, cum tamen sine culpa possint praeteriri. Praeceptionibus sane illuc saepe urgemur, quo boni operis gressum sine difficultatbitionibus autem inde saepe retrahimur, quo per desiderium properamus. Admonitionibus vero cordium nostrorum hiantia seu etiam fluxa arctius alligamus, cum voluntates nostras a licitorum etiam usu saepe restringimus. Vincula itaque attrahentia sunt: Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo, et proximum tuum sicut te ipsum. Honora patrem tuum, et matrem tuam. Vincula retinentia sunt: Non occides, non moechaberis, non furtum facies
Abbreviated transcription (Latin):
dabit dñs. Nonne ad illã pͥmal
olei spẽm quã nos diximꝰ ꝓml¬
i fuerint inquit peccata ur̃a ut coc¬
tnum. quasi nix dealbabunt᷑. & si
suerint rubra quasi uermiculis :
nelis lana alba erunt. Ad scdam

Expanded text:
dabit Dominus. Nonne ad illam primam olei speciem quam nos diximus promiSi fuerint, inquit, peccata vestra ut coccinum, quasi nix dealbabuntur, ei si fuerint rubra quasi vermiculus, sicut lana al
Abbreviated transcription (Latin):
rum. alii mter precatio sermonũ.
Hȩc autẽ om̃ia oꝑat᷑ ius atq
idẽ sp̃c diuidens singlis ꝓut uult.
Sed si terciam olei spẽm in ꝓmis¬
sione głe accipimꝰ. nonne ad hãc
ilud tibi ꝑtinere idecur. quod
alibi in eodẽ apło legimꝰ: Alia
quidẽ inquit cȩlestium gła. alia
autẽ terrestrium. Alia claritas
solis. alia claritas lime: & alia

Expanded text:
rum, alii interpretatio sermonum. Haec autem omnia operatur unus atque idem Spiritus, dividens singulis prout vult. . Sed si tertiam olei speciem in promissione gloriae accipimus, nonne ad hanc illud tibi pertinere videtur quod alibi in eodem Apostolo legimus? Alia quidem, inquit, coelestium gloria, alia autem terrestrium. Alia claritas solis, ali
Abbreviated transcription (Latin):
ne ꝓhibemur. Cum enĩ circumligata
ñ circumligatũ ponit᷑. ñ hoc ad uul¬
nus singłarit̃ debere referri ꝓbatur.
Similit̃ cum curata. ñ curatꝰ lego : qͣm
solũmodo ad liuorẽ referri debeat.
ñ uideo. Eum gͦ circumligata. curati
fota legamꝰ: cogimur ut singła be
ad plagã referamꝰ. Ut autẽ ad pr¬
missa. ꝙ duo singła referri queais
nil obstat: cum hoc nec littera ꝓli¬
beat. nec sententie ratio obsistas.
Intelligamꝰ autẽ ligamenta. in mã¬
datis :curamenta in minis: fomei¬

Expanded text:
ne prohibemur. Cum enim circumligata ne prohibemur. Cum enim circumligata non circumligatum ponitur, non hoc ad vulnus singulariter debere referri probatur. Similiter cum curata non curatus lego quomodo solummodo ad livorem referri debeat, non video. Cum ergo circumligata, curata, fota legamus, cogimur ut singula haec ad plagam referamus. Ut autem ad praemissa etiam duo singula referri queant, nil obstat, cum hoc nec littera prohibeat, nec sententiae ratio obsistat. Intelligimus autem ligamenta in mandatis, curamenta in minis, fomen
Abbreviated transcription (Latin):
dhuc ad agmentũ mali. ꝙ il¬
lud accedit: qđ hȩc quȩ morta¬
lia sunt. nulla pene arte. nulla saga¬
citate ad plenũ uitari possunt. Quis
queso se cũ tanta cautela. cum tanta
uigilantia custodiatͥ ut numꝗͣ. mor¬
sus tristicie. numꝗͣ. morsus inindie.
ul iracundie sentiat: Sad si bȩc tanta
mala plene uitare non possumꝰ: cur
salcem remedia contempnimꝰ: Reme¬
dioꝵ sane contemptꝰ ostendit᷑. in eo qͥ¬
đr̃. Uulms & liuor. & plaga tumens
est circumligata. nec curata medicam:¬
ne: neq foca oleo. Tria st̃ mala que
premictunt᷑: & tria remedia. quȩ sus¬
inferunt᷑. Uulnꝰ. & liuor. & plaga tuñs
Ecce triplex malũ. Cui subiungit᷑ tn¬
plex remedium: in ligamentis. curam̃¬
tis. & fomentis. & forte cui uidebitur
singła singłis debere aptari: & liga¬
menta ad uulnus :curationes ad liu¬
rem: fomenta ad plagã tumentẽ de¬
bere referri. Ss ne hanc uerboꝵ distin¬
ctionẽ sequamur: ipsius littere ratio¬

Expanded text:
dhuc ad augmentum mali et illud accedit quod haec quae mortalia sunt, nulla pene arte, nulla sagacitate ad plenum vitari possunt. Quis, quaeso, se cum tanta cautela, cum tanta vigilantia custodiat, ut nunquam morsus tristitiae, nunquam morsus invidiae vel iracundiae sentiat? Sed si haec tanta mala plene vitare non possumus, cur saltem remedia contemnimus? Remediorum sane contemptus ostenditur in eo qr: Vulnus, et livor, et plaga tumens non est circumligata, neque curata medicamine, neque fota oleo. Tria sunt mala quae praemittuntur, et tria remedia quae subinferuntur: vulnus, et livor, et plaga tumens. Ecce triplex malum, cui subjungitur triplex remedium, in ligamentis, curamentis et fomentis. Et forte cui videbitur singula singulis debere aptari, et ligamenta ad vulnus, curationes ad livorem, fomenta ad plagam tumentem debere referri. Sed ne hanc verborum distinctionem sequamur ipsius litterae ratio
Abbreviated transcription (Latin):
am. Expectemꝰ humida solsticia: & decline¬
mꝰ cancri & leonis nociuos fuccessus. Ralen¬
dis nouembrib tempꝰ refrigerabit᷑: & tunc
congregati unanunit̾ condictũ iter aggre¬
cdiasn. Alioqͥn: totũ ppłm intẽpestius ardouib
affligeremꝰ. Hoc autẽ consiliũ turbis flagi¬
tantib: enucleatiꝰ disserat᷑. Tempꝰ enĩ intu¬
ctabile necesse est diclinemꝰ: & hoc om̃ib u¬
tillimũ ꝑpendimꝰ. Id in toto exercitu annũ¬
tiatũ est: & tandẽ ab om̃ib collaudatũ est
Disꝑsi st̃ gͦ duces & familie ꝑ finitimas regi¬
ones estiuandi gr̃a: & egeni eos subsequebã¬
tͣ. uiuendi carisa. Dixerant enĩ duces. Si qͥs
egens est & corꝑe uegetꝰ. iungat᷑ nob: & nos
om̃ib datis unicuiq stipendiis subsidiabimͦ
Infirmi: publica stipe donec conualuerint.

Expanded text:
amur. Exspectemus humida solstitia; et declineamur. Exspectemus humida solstitia; et declinemus Cancri et Leonis nocivos successus. Calendis Novembribus, tempus refrigerabitur; et tunc congregati, unanimiter condictum iter aggrediamur. Alioquin totum populum intempestivis ardoribus affligeremus. Hoc autem consilium, turbis flagitantibus, enucleatius disseratur. Tempus intractabile necesse est declinemus, et hoc omnibus utillimum perpendimus. » Id in toto exercitu annuntiatum est, et tandem ab omnibus colladdatum est. Dispersi sunt ergo duces et familiae per finitimas regiones, aestivandi gratia; et egeni eos subsequebantur, vivendi causa. Dixerant enim duces: « Si quis egenus est et corpore vegetus, jungatur nobis, et nos omnibus, datis unicuique stipendiis, subsidiabimur; infirmi publica stipe donec convaluerint
Abbreviated transcription (Latin):
iuste possemꝰ: nec ipse qͥn ueniat & iuram̃¬
tum suũ teneat. ullã excusationẽ p̾ferat.
ꝑiurii. siqͥdẽ ipsa res est ñ simulacrum ꝑ¬
iurii: nisi ultͣ iures etiã om̃i dolositate
remota. obseruare iuram̃tum elabores.
Iuit hugo magnꝰ. huiꝰce legationis officio
qͥ in ipsa expeditione gnauiter multa ma¬
p̃dictus ad ĩꝑatorem recesserat. francoꝵ
gͦ. Ppłs iste qui multas passus ẽ calami¬
iud̃ e. iam multis fatigat᷑ infortuniis. de
accelerando itiñe palam conquerit᷑: et
nos itidẽ multo affecti tedio conquerim᷑.
ꝓuideamꝰ gͥ ipsis: qd magis utile sit. Mo¬
ras nequaquã ulteriꝰ quaslibet censemus
innectendas: p̃ter quas in eiutabił oppo¬
suerit necessitas. S tam̃ singła non um¬
petuose. s diligent̾ & modeste: st estimaii¬
da. Terra ꝑ quã ituri sumꝰ: inaquosa est.
Estas ult̃ modum torrida est. deris in
Sileamꝰ gͦ & qͥescamꝰ. & uulneratos & infirns

Expanded text:
certe possemus; nec ipse quin veniat et juramecerte possemus; nec ipse quin veniat et juramentum suum teneat, ullam excusationem praeferat. Perjurii siquidem ipsa res est, non simulacrum perjurii, nisi ultra vires, etiam omni dolositate remota, observare juramentum elabores. » Ivit Hugo Magnus hujusce legationis officio  in ipsa expeditione gnaviter multa mapraedictus ad imperatorem recesserat, Francorum nt ergo: « Populus iste qui multas passus est calamipromereatur, jam multis fatigatus infortuniis, de accelerando itinere palam conqueritur; et nos itidem multo affecti taedio conquerimur. Provideamus igitur ipsis quid magis utile sit. Moras nequaquam ulterius quaslibet censemus innectendas, praeter quas inevitabilis opposuerit necessitas. Sed tamen singula non impetuose, sed diligenter et modeste sunt aestimanda. Terra per quam ituri sumus, inaquosa est; aestas ultra modum torrida est; aeris adpSileamus ergo, et quiescamus; et vulneratos et infirmos
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃iane recalcitrauer̃t: Boamundi cõdue¬
tu in t̾ram suã remigrauer̃t. Xp̃iani¬
lulii: in uigilia apłoꝵ petri & pauli. Gen¬
tilib autẽ sic deiuctis. & aliis a ciuitate
so tͥumpho potitis. & condignis deo laudi¬
b exhibitis: duces illiꝰ speciose. xp̃ianita¬
tis in unũ conuener̃t. & cõmunicato cõ¬
silio. hugonẽ magnum uirũ non impi¬
tũ. ad alexium ĩꝑatorem constantinopolĩ
direxer̃t. qͣtiñ ad ciuitatẽ recipiendã. quam
calamitosis passionib ei adqͥsierant festina¬
ret: eisq sumlit̃ iuratas pactiones illibatas
conseruaret. Ipsi & enĩ asius declinare nul¬
latenꝰ uolebat. Ueniret gͥ. quatinꝰ neuter
a ꝓmissis & debitis fraudaret᷑. Ad nos inqͥlis̃
ueniat: & sicut nob̃ pactus est. & irremotũ
comitẽ a modo. se nob in ierłm imꝑtiat.
Nolumꝰ de sacram̃to qd ei fecimꝰ adhuc all¬
quas p̃tendendere occasiuncłas. qd̾ tamen

Expanded text:
Christianae recalcitraverunt, Boamundi conducChristianae recalcitraverunt, Boamundi conductu in terram suam remigraverunt. Julii, in vigilia apostolorum Petri et Pauli. Gentilibus autem sic devictis, et aliis a civitate rioso triumpho potitis, et condignis Deo laudibus exhibitis, duces illius speciosae Christianitatis in unum convenerunt; et communicato consilio, Hugonem Magnum, virum non imperitum, ad Alexium imperatorem, Constantinopolim direxerunt quatenus ad civitatem recipiendam, quam calamitosis passionibus ei acquisierant, festinaret; iisque similiter juratas pactiones illibatas conservaret: ipsi etenim a suis declinare nullatenus volebant: veniret ergo, quatenus neuter a promissis et debitis fraudaretur. « Ad nos, inquiunt, veniat, et sicut nobis pactus est, et irremotum comitem a modo se nobis in Jerusalem impertiat. Nolumus de sacramento quod ei fecimus adhuc aliquas praetendere occasiunculas, quod tamen
Abbreviated transcription (Latin):
siguũ: q̃m dum rogarẽt presentior aderat
comitis sc̃i egidũ. Oed longobardi uiden¬
tes uehement᷑ indignati st̃. qͣm non erat il
p̃libatis pactionib ciuitatẽ concesserant.
turre sullunauit: & tẽpore colloquii peti¬
to. de pace cõmilitonũ ꝙ suoꝵ salute locu¬
tis est. Pacti gͦ soamundꝰ siuit & admira¬
liꝰ adinuicẽ. qd̾ illi castellani qͥ xp̃iani fie¬
ri uellent: de uuita securi. lib̾alitate. xp̃iana
tractarent᷑. qͥ uͦ legem suã conseruare uo¬
liuissent. indẽnes ad tuta loca conduc̾ent᷑.
nec ibi ab eis que secũ detulissent dolosis
exactionib pͥuarent᷑. Pactum hoc ab om̃ib
firmatũ est: & municipiũ soamundo
confestĩ redditũ est. Admiraliꝰ autẽ ille.
nec multo p̾t baptizatꝰ est: & lib̾ali franco¬
rum munificentia donat᷑ est. Solebat au¬
tem dic̃e pꝰtea. qͥa sibi xp̃ianitatem peculi¬
ariter adoptasset: a diuit᷑no tẽpore. Qͥ fidei

Expanded text:
illud, quoniam dum rogaretur praesentior aderat, illud, quoniam dum rogaretur praesentior aderat, comitis Sancti Aegidii. Quod Longobardi videntes vehementer indignati sunt: quoniam non erat ill civitatem praelibatis pactionibus concesserant. turre sublimavit; et tempore colloquii petito, de pace commilitonumque suorum salute locutus est. Pacti sunt ergo Boamundus et admiralius ad invicem quod illi castellani, qui Christiani fieri vellent, de vita securi liberalitate Christiana tractarentur: qui vero legem suam servare voluissent, indemnes ad tuta loca conducerentur; nec ibi ab eis quae secum detulissent dolosis exactionibus privarentur. Pactum hoc ab omnibus firmatum est et municipium Boamundo confestim redditum est. Admiralius autem ille nec multo post baptizatus est, et liberali Francorum munificentia donatus est. Solebat autem dicere postea, quod sibi Christianitatem peculiariter adoptasset a diuturno tempore. Qui fidei
Abbreviated transcription (Latin):
mutant. His gͥ om̃ib in ciuitatẽ abundã¬
ter illatis. optatoq tͥumpho franci potiti:
condignis laudib dm̃ benedixer̃t: eum ꝙ
sui ꝓtectorẽ ac defensorẽ presentialit̾ cog¬
nouer̃t: hymnos ꝙ gratulabundos in celũ
extuler̃t. Suriani etiã & armenii. qͥ illas
incolebant regiones. uidentes tur cos irre¬
cuꝑabilit̾ in bello suꝑatos. notos montane.¬
arũ anfractus oppilabant: callesq ang̾tos
p̃occupabant. & eis ĩmensam deletionẽ stri¬
ctis gladiis partur iebant. Mactabant si¬
qͥdẽ eos uelut oues errantes: utpote ũ pa¬
uore nimio. totiꝰ defensionis ĩmemores.
Rerm anserat: cui curbaraimꝰ castellũ illd̃
cõmiserat. uidens suos longe lateq indecen¬
ter effusos: anteqͣm om̃s franci redissent
collocauit. Hoc autẽ ideo fecisse dinoscit᷑.
ut sic & suis & sibi par cer etͣ: nec de mum¬
cipio reddendo dubitaret᷑. Frat autẽ illd̃

Expanded text:
mittant. His igitur omnibus in civitate abundanmittant. His igitur omnibus in civitate abundanter illatis, optatoque triumpho potiti, condignis laudibus Deum benedixerunt; eumque sui protectorem ac defensosorem praesentialiter cognoverunt; hymnosque gratulabundos in coelum extulerunt. Suriani etiam et Armenii qui illas incolebant regiones, videntes Turcos irrecuperabiliter in bello-superatos, notos montaneorum anfractus oppilabant, callesque angustos praescupabant; et illis immensam deletionem, strictis gladiis, parturiebant. Mactabant siquidem eos velut oves errantes, utpote, prae pavore nimio, totius defensionis immemores. remanserat, cui Curbaramus castellum illud commiserat, videns suos longe lateque indecenter effusos, antequam omnes Franci rediissentcollocavit. Hoc autem ideo fecisse dignoscitur, ut sic et suis et sibi parceretur, nec de municipio reddendo dubitaretur. Erat autem signum