comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tam. non qualemcumq s et̾nam uitam.
Quid enim. ꝓd ẽ. homini si mundum u¬
niuersum lucretur auime uero sue de¬
trimentũ paciatur: Q uid enim ꝓd est
romanorum principibus mundum ad
tempus possedisse : ⁊ ꝓ amimarum salu¬
te nichil egisse. eum illorum cadauera
inpuluerem conuertantur. & anime in
in fernum torqueantur : Si enim diceret᷑
tibi sis toto hoc mense diues ⁊ potẽs. faci¬
as quicquid uelis. utere carnis uoluptati¬
bus sicut placet. ea tamen condicione ut
tibi ocłi eruantur. omne solatium tollat᷑.
& toto tp̃re uite tire infame ⁊ siti. in omi
erueiatu.⁊ oñ miseria uiuas numquid
illud tale bonum hoc tenore susciperes:
ꝓ quidem tota uita hec presens. nec m̾sis
est. nec uinus diei. uel hore spacium:
ad illius eterne infelicitatis comparatio¬
nem. cui miserie neq finis ẽ : neq pena
similis inuenitur. Aut quam dabit hõr
cõmutacionẽ ꝓ anima sua: Nulla enim

Expanded text:
tam, non qualemcunque sed aeternam vitam. tam, non qualemcunque sed aeternam vitam. Quid enim prodest homini si mundum universum lucretur, animae vero suae detrimentum patiatur? Quid enim prodest Romanorum principibus mundum ad tempus possedisse, et pro animarum salute nihil egisse, cum illorum cadavera in pulverem revertantur, et animae in inferno torqueantur? Si enim diceretur tibi: Sis toto hoc mense dives et potens, facias quidquid velis, utere carnis voluptatibus sicut placet, ea tamen conditione, ut tibi oculi eruantur, omne solatium tollatur, et toto tempore vitae tuae in fame et siti, in omni cruciatu et omni miseria vivas: nunquid illud tale bonum hoc tenore susciperes? Et quidem tota haec vita praesens, nec mensis est, nec unius diei, vel horae spatium, ad illius aeternae infelicitatis comparationem: cui miseriae neque finis est, neque poena similis invenitur. Aut quam dabit homo commutationem pro anima sua? Nulla enim
Abbreviated transcription (Latin):
his qui omĩa opera sua faciunt ut uideantur
ab hominibus. quamuis multum ieument.
⁊ carnem suam crucient ⁊ affligant: dic̃
tamen quia receꝑunt mercedem suam. Nõ
unitatur. uis sequi xp̃m : Esto humilis.
patiens. ⁊ misericors. esto sine hodio. ⁊ simu¬
latione: sis deo obediens :⁊ ꝓximum diligens.
hac enim uia rp̃s incedit. ꝑ hanc gͥ ambula
si ius eum sequi. Nisi enim ꝑ hane ambulau̾is:
eum non sequeris. etiã si sequi indearis.
Multi enim diabolum secuntur: qui xp̃m
sequi indentur. Qmi enim uluerit ammã
suam saluam facere : ꝑdet eam. Quis igit᷑
saluabit animam suam. si ille eam ꝑdit.
qͥ eam saluare contendit. Que ẽ. ista aĩa
quam ꝑdere debemus: Ista enim
hane solam p̃sentem uitam diligit: ⁊ hanc
quidẽ ꝑdet.⁊ aliam non habebit. Qui autẽ
ꝑdidit ammam suam ꝓpter me: inueniet
eam. Beati itaq martires. qui hanc utã
ꝑdidunt: i ammas suas. usq ad mortem¬
non dilererunt. Isti enun ⁊ inuement ui¬

Expanded text:
omnia opera sua faciunt, ut videantur ab hominibus, quamvis multum jejunent et carnem crucient et affligant, dicit tamen quia receperunt mercedem suam . Non imitatur. Vis sequi Christum? Esto humilis, patiens et misericors; esto sine odio et simulatione; sis Deo obediens et proximum diligens. Hac enim via Christus incedit per hanc igitur ambula, si vis eum sequi. Nisi enim per hanc ambulaveris, eum non sequeris, etiamsi sequi videaris. Multi enim diabolum sequuntur, qui Christum sequi videntur. Qui enim voluerit animam suam salvam facere, perdet eam. Quis igitur salvabit animam suam, si ille eam perdit, qui eam salvare contendit? Quae est ista anima quam perdere debemus? Ista enim hanc solam praesentem vitam diligit; et hanc quidem perdet, et aliam non habebit. Qui autem perdiderit animam suam propter me, inveniet eam. Beati itaque martyres qui hanc vitam perdiderunt, et animas suas usque ad mortenon dilexerunt, isti enim invenient vi
Abbreviated transcription (Latin):
occident eum: ⁊ tercia die resurget. Ꝙ cõ¬
tristati sunt uehementer. Hec autẽ ut a¬
lii euuãgłiste dicunt. discipłi non intelli¬
gebant : ⁊ quid significarent in terroga¬
re timebant. Unde gͦ contristati sunt ue¬
hementer : ꝑ qd̾ datur intelligi qui a pͥus
quidem non intellererunt sed postea intel¬
ligentes uehenrenter contristati sunt. ꝓ
cum uenissent capharnaum : accesserunt
qͥ didragina accipiebant ad petrum ⁊ di¬
rerunt ei. Magister ur̃ non soluit didrag

Expanded text:
occident eum, et tertia die resurget. Et contristati sunt vehementer. Hoc autem ut alii evangelistae dicunt, discipuli non intelligebant, et quid significaret interrogare timebant: inde ergo contristati sunt vehementer, per quod datur intelligi, quia prius quidem non intellexerunt, sed postea intelligentes vehementer contristati sunt. Et cum venissent Capharnaum accesserant qui didrachma accipiebant ud Petrum, et dixerunt
Abbreviated transcription (Latin):
sie agendo. sie ligando. sic soluendo. ⁊ a
pace.⁊ aconcordia non recedendo. Uerim¬
tamen siẽ plati si iniuste ligant. ligandi
potestate se ipsos priuant: ita ⁊ subiecti
etiã ⁊ si in uste ligati sint. si tamen liga¬
tos se ẽẽ parmpendant. ipsa sua suꝑbia
seipsos artius ligant. Desiderent etiam
solm qui sic ligantur spondeant satis fac¬
tionẽ. quam  p̃latus recipere noluerit.
tumnc sciant se ẽẽ solutos. Tunc p̃cepit dis
aduenerat : quo discipłorum p̾como ma¬
nifestandus erat. Exinde cepit iħs dic̾e
discipłis suis. quia oportet eum ire
iherolimã.⁊ multa pati a semoribus ⁊
seribis ⁊ principibus sacerdotum & occidi:
& tercia die resurgere. Quod enim dñs dis¬
cipłis futura p̾diẽ: ⁊ se sponte pati ostendit.
eorum fidem confirmat : scđm quod ipse
alibi dicit. E nunc dico uob̾ priusquã
fiat : ut eum factum fuerit credatis. ꝙ
assumens eum petrus : cepit merepare

Expanded text:
sic agendo, sic ligando, sic solvendo, et a sic agendo, sic ligando, sic solvendo, et a pace et concordia non recedendo. Verumtamen, sicut praelati si injuste ligant, ligandi potestate se ipsos privant, ita et subjecti etiam, si iniuste ligati sint, si tamen se ligatos esse parvipendant, ipsa sua superbia se ipsos arctius ligant. Desiderent igitur solvi etiam illi qui sic ligantur, spondeant satisfactionem, quam si praelatus recipere noluerit, tunc sciant se esse solutos. Tunc praecepit diadvenerat, quo discipulorum praeconio manifestandus erat. Exinde coepit Jesus dicere discipulis suis, quia oportet eum ire Jerosolymam; et multa pati a senioribus et scribis, et principibus sacerdotum, et occidi et tertia die resurgere. Quod enim Dominus discipulis futura praedicit, et se sponte pati ostendit, et eorum fidem confirmat: secundum quod ipse alibi ait: « Et nunc dico vobis prinsquam fiat, ut cum factum fuerit, credatis . » Et assumens eum Petrus,
Abbreviated transcription (Latin):
cipaliter petro dicitur: ceteris quoq apłis
dictum ẽẽ intelligi debet ⁊ non tantum apłis
uerum etiam ep̃is ⁊ sacerdotibus. Istis eiñ
&e claues ⁊ potestas a dño data ẽ. ut non solũ
eccłiam s celos aliis aꝑiant. E quodeumq
ligaueris suꝑ t̾ram erit ligatum ⁊ in celis:
& quodcumq solueris suꝑ t̾ram erit solutũ
⁊ in celis. Hoc ep̃i audiant. de munere gau¬
deant. de potestate non suꝑbiant. Si enim
sic ligauerĩt ut petrus. quic quid ligauerĩt
ligatum erit.⁊ quicquid soluerint solutũ
erit. Imitentur gͥ illum indi scretione ⁊ ius¬
ticia : quem innitari uolunt. in ligandi atq
soluendi potestate. Si enim aliter egerint:
non erit ratum quod egerint. Ido enim hec
soli petro dieta sunt. quia nemo fidelior.
nemo iustior. nemo diseretior. ⁊ nemo me¬
lior erat cui hec uerba diei potuissent.
Iao illi soli dieta sunt: ut om̃s alni se in
illo quasi inspeculo uideant. sic uiuendo.

Expanded text:
cipaliter Petro dicitur, caeteris quoque apostolis cipaliter Petro dicitur, caeteris quoque apostolis dictum esse intelligi debet: et non tantum apostolis, verum etiam episcopis et sacerdotibus. Istis enim et claves et potestas a Domino data est, ut non solum Ecclesiam, sed et coelos alligaveris super terram, erit ligatum et in coelis: et quodcunque solveris super terram, erit solutum et in coelis. Hoc episcopi audiant, de munere gaudeant, de potestate non superbiant. Si enim sic ligaverint ut Petrus, quidquid ligaverint ligatum erit; et quidquid solverint solutum erit. Imitentur igitur illum in discretione et justitia, quem imitari volunt in ligandi atque solvendi potestate. Si enim aliter egerint non erit ratum quod egerint Ideo enim haec soli Petro dicta sunt, quia nemo fidelior, nemo justior, nemo discretior, et nemo melior erat, cui haec verba dici potuissent. Ideo illi soli dicta sunt, ut omnes alii se in illo quasi in speculo videant, sic vivendo,
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. aliud fundamentũ : nisi illa petra. quã
petrus posunt infundamentũ. cum diceret
tu es xp̃s filius di unn. Suꝑ hanc aũ petrã
edi fieatur tota eccłia dĩ : ⁊ porte inferi nõ
p̃ualebunt ad uersus eam. Qui enim cecidit
suꝑ hunc lapidem confringetur : suꝑ quẽ
uero cecid̾it lapis iste conteret eum. Canto
enim impetu tantaq fortitudine hec petra
fertur ut muros conterat. portas comini¬
nuat : ⁊ nulla uirtus uł fortitudo ei resiste¬
re. ualeat. S si uis ⁊ aliter intellig̾e̾ portas
inferi: cognosce prius portas celi. Porte nãq
doctrina ⁊ eremplis palatium fidelium aĩe
in grediuntur. Sunt gͥ e contra porte in feri
nidi ⁊ heretici. om̃sq seductores : ⁊ ficłi ca¬
tolice corruptores. Ehos enim infidelium
amime in infernum intrant: ⁊ intenebras
demerguntur. E isti quidem contra hanc
petram ⁊ ad uersus eccłiam que suꝑ eam edi¬
ficata ẽ. p̃ualere non poterunt. Et tibi dabo
claues regni celorum. hoc enim quod prin¬

Expanded text:
est aliud fundamentum, nisi illa petra quam Petrus posuit in fundamentum, cum diceret: Tu es Christus, Filius Dei vivi: super hanc autem petram aedificatur tota Ecclesia Dei. Et portae inferi non praevalebunt 83 adversus eam. « Qui enim ceciderit super hunc lapidem confringetur; super quem vero ceciderit lapis iste, conteret eum. » Tanto enim impetu, tantaque fortitudine haec petra fertur, ut muros conterat, portas comminuat, et nulla virtus vel fortitudo ei resistere valeat. Sed si vis et aliter intelligere portas inferi, cognosce prius portas coeli. Portae namqdoctrina et exemplis coeli palatium fidelium animae ingrediuntur. Sunt igitur e contra portae inferi, Judaei, et haeretici, omnesque seductores, et fidei catholicae corruptores: per hos enim infidelium animae in infernum intrant, et in tenebras demerguntur. Et isti quidem contra hanc petram, et adversus Ecclesiam, quae super eam aedificata est, praevalere non poterunt. Et tibi dabo claves regni coelorum. Hoc enim quod prin
Abbreviated transcription (Latin):
arma concitare.⁊ impios ⁊ tirannos scan¬
dalizare. Considandum ẽ. autem quod
saluator nr̃ ⁊ secłm aliud tributa ab aliis
suscipit: ⁊ scđ̾m aliud ipse aliis tributa
ꝑsoluit. Regis enim filius tributa recipit:
hominis autem filius tributa ꝑsoluit.
sin enim isi regis filio pisces maris tri¬
buta ꝑsoluunt : Unus piscis uocatus ẽ :
statim cum tributa affuit. Si om̃s homi¬
nes uoearentur. simili modo om̃s accurre¬
rent. om̃sq sua tributa ꝑ soluerent. ꝙ
quidem multo plures sunt pisces quam
homines. Uide gͥ si soluiss quanta ł tribu rͣnuis
atbuta
ta dñs suscepisset¬

Expanded text:
arma concitare, et impios et tyrannos scanarma concitare, et impios et tyrannos scandalizare. Considerandum est autem quia Salvator noster, et secundum aliud, tributa ab aliis suscipit; et secundum aliud, ipse aliis tributa persolvit. Regis enim filius tributa recipit, hominis autem filius tributa persolvit. Cui enim nisi regis 88 filio pisces maris tributa persolvunt? Unus piscis vocatus est: statim cum tributo affuit. Si omnes vocarentur, simili modo omnes accurrerent, omnesque sua tributa persolverent: et quidem multo plures sunt pisces quam homines. Vide igitur si voluisset, quanta a tributariis suis tributa Dominus suscepisset
Abbreviated transcription (Latin):
Reges terre aquibus accipiunt tributum
&e censum. ab filiis suis. an ab alienis : ꝙ
ille diar̃. Ab alienis. Diã illi iħs. Ergo lib̾i
sunt filii. Si in quit reges terre non afiliis
suis s abalienis tributa accipiunt : mani¬
festum e. quod regum filii ab omĩ solutiõe
tributi liberi sunt. Quod si filii regum tri¬
buta non soluunt. quãtomagis tributa¬
ego soluere non debeo. qui illuis regis filiꝰ
sum qui ẽ. rer regum ⁊ dñs dñantium:
Ut autem non scandalizemus eos : uade
ad mare ⁊ mitte amum et eum piscem qͥ
primꝰ ascendit tolle : ⁊ aꝑto ore eius inue¬
mes staterem illum sumes : da eis ꝓme ⁊
uere non debebat. tamen ne scandalum
scandalum euitare potest. Non enim pec¬
cat qui sua tribuit : peccat autem qui alie¬
na rapit. Cun gͥ tributũ tributũ. cin uec¬
tigal uectigal. eui timorẽ timorẽ : eui ho¬
norem honorem. Apłi uerba sunt. Melus
est. uiris catholicis ⁊ eccłiasticis indebita
dare: quam inquorum contra eccłiam

Expanded text:
um et censum, a filiis suis, an ab alienis? Et ille dixit, ab alienis. Dixit illi Jesus: Ergo liberi sunt filii. Si, inquit, reges terrae non a filiis suis, sed ab alienis tributa accipiunt; manifestum est quod regum filii ab omni solutione tributi liberi sunt. Quod si filii regum tributa non solvunt, quanto magis ego tributa solvere non debeo, qui illius regis filius sum qui est Rex regum et Dominus dominantium? Ut aad mare et mitte hamum et eum piscem, qui primus ascendit, tolle et aperto ore eius invenies staterem, illum sumens da eis pro me vere non debebat, tamen ne candalum scandalum evitare potest. Non enim peccat qui sua tribuit: peccat autem qui aliena rapuit. « Cui igitur tributum, tributum; cui vectigal, vectigal; cui timorem, timorem; cui honorem, honorem . » Apostoli verba sunt. Melius est enim viris catholicis et ecclesiasticis indebita dare, quam iniquorum contra Ecclesiam
Abbreviated transcription (Latin):
delis fuisse intelligitur. Unde moises ei¬
dem ppło ait. Ad huc uiuente me et in¬
grediente uob̾eum. semꝑ contenciose e¬
gistis contra dnm quantomagis eum mor¬
tuus fuero: Tunc accesserut discipłi ad
iħm : ⁊ direrunt ei. Quare nos nõ po¬
tumus eicere eum : Dicit illis. Propt̾
incredulitatem ur̃am. Nondum enim a¬
płi ꝑfectam fidem habebant. Idoq alibi
enim fr̃s eus credebant meum. Unde ⁊
stulti et tardi corde ad credendum a dño¬

Expanded text:
delis fuisse intelligitur. Unde Moyses eidelis fuisse intelligitur. Unde Moyses eidem populo ait: « Adhuc vivente me et ingrediente vobiscum, semper contentiose egistis contra Dominum, quanto magis cum mortuus fuero? . » Tunc accesserunt discipul ad Jesum, et dixerunt ei: Quare nos non potuimus ejicere illum? Dicit illis: Propter incredulitatem vestram. Nondum enim apostoli perfectam fidem habebant; ideoque alibi enim fratres ejus credebant in eum : « Unde et Stulti et tardi cord
Abbreviated transcription (Latin):
homo iste udeorũ popłs intelligi. euiꝰ filiꝰ
sp̃s ẽ. qui ⁊ anima uocatur: sed̾m hoc qd̾
de ipso dño dicitur. quia in clinato capite
tradidit sp̃m id ẽ. animam. Rogat gͥ hõo
iste ꝓfilio suo: rogat ppłs iste ꝓ sp̃u ⁊ aĩma¬
uoͦ sua. Quare: Qina limatieus ẽ. S tultus eni
ait quidam ut luna mutatur. Nisi enim
uidi limatiei ẽẽnt: nequaquã eis dñs diris¬
sed. uos expatre diabolo estis. Uerati itaq
a diabolo: sepe in ignẽ iuidie ⁊ furoris
ce sepe in aquam praue doetrine ⁊ erroris
mergebantur. Hec autẽ generatio qui uult
intellig̾e quam ineredula semꝑ ⁊ ꝑuersa
ta sanare potuerũt: ideo hic dicit᷑. ⁊ ob¬
tuli eum discipłis tuis.⁊ non potuerunt
curare eum. Oportebat gͥ ut eũ sanaret
samaritanus. In terrogauit autẽ dñs pa¬
trem pueri ut marcus ait: quantum tẽ¬
poris eẽt ex quo illi hoc accidisset. Et
respondit ab in fantia : ꝑ quod ppłs iste
semꝑ a primeua etate incredulus ⁊ infi¬

Expanded text:
e Judaeorum populus intelligi, cujus filius spiritus est, qui et anima vocatur: secundum hoc, quod de ipso Domino dicitur, quia inclinato capite tradidit spiritum, id est animam. Rogat igitur homo iste pro filio suo, rogat populus iste pro spiritu et anima sua. Quare? Quia lunaticus est: Stultus enim, ait quidam, ut luna mutatur . Nisi enim Judaei lunatici essent, nequaquam eis Dominus dixisset: « Vos ex patre diabolo estis . » Vexati itaque a diabolo saepe in ignem invidiae et furoris, et saepe in aquam pravae doctrinae et erroris mergebantur. Haec autem generatio, qui vult intelligere, quam incredula semper et perversa ta sanare potuerunt, ideo hic dicitur, et obtuli eum discipulis tuis, et non potuerunt curare eum. Oportebat igitur ut eum sanaret Samaritanus. Interrogavit autem Dominus patrem pueri, ut Marcus ait, quantum temporis esset, ex quo illi hoc accidisset, et respondit, « ab infantia: » per quod populus iste semper a primaeva aetate incredulus et infi
Abbreviated transcription (Latin):
Sic ⁊ filius hominis passurus ẽ. ab eis.
Uenturus ẽ. inquit helias.⁊ iam uenit:
et ille quidem quia iam uenit. meam
intellerer̃ discipłi qr de ioħe baptista di¬
risset eis. Dictus ẽ enim ioħs helias : qr
p̾unt ante dñm in sp̃u ⁊ uirtute helie.
⁊ cum uenisset ad turbã:
accessit ad eum homo genibus ꝓuo
Tales enim lunatici dicuntur: quia seđm
lune innouationẽ magis uerantur. Nam
sepe inignem cadit ⁊ crebro in aquam:
ce obtuli eum discipłis tuis. ⁊ nõ potuerũt
curare eum. Respondens aħs ait. Oge¬
neratio in credula ⁊ ꝑuersa. quousq ero
uobiscũ. uis quequo patiar uos: Tedet ia
dominum cum in eredula udeorũ gente
habitare. Unde ⁊ alibi ait. Relinquet᷑
uob̾ domus ur̃a deserta. Afferte huc illũ
ad me. E in crepauit illum iħs. ⁊ exriit ab
eo demonium: ⁊ curatus ẽ. puer er illa ho¬
ra. Queret aũ fortasse aliquis quid ista sig

Expanded text:
sic et filius hominis passurus est ab eis. sic et filius hominis passurus est ab eis. Venturus, inquit, est Elias, et jam venit: et ille quidem qui jam venit, meam intellexerunt discipuli quia de Joanne Baptista dixisset eis; dictus est enim. Joannes Elias, quia praeivit ante Dominum in spiritu et virtute Eliae. t cum venisset ad turbam, accessit ad eum homo genibus anteTales enim lunatici dicuntur, quia secundum lunae innovationem magis vexantur. Nam saepe in ignem cadit et crebro in aquam; et obtuli eum discipulis tuis, et non potuerunt curare eum. Respondens Jesus ait: O generatio incredula et perversa, quousque ero vobiscum, usquequo patiar vos? Taedet jam Dominum cum incredula Judaeorum gente habitare. Unde et alibi ait: Relinquetur vobis domus vestra deserta. Afferte huc illam ad me. Et increpavit illum Jesus, et exiit ab eo daemonium, et curatus est puer ex illa hora
Abbreviated transcription (Latin):
x descendentibus illis de monte. p̃cepit
Conueniens enim erat. ut hec tanta eius
głia tunc primum predicaretur: quando
carnis mortalitate exutus. noue resurrȩc
discipłi de resurrectione filii hominis:
ultimam et generalem resurrectionem
intellexerunt. Quam quidem ꝓpter hec
uerba iam ꝓcrimam ẽẽ arbitrantur : s
ad hec scribarũ dicta repugnabant. qui
nisi prius ueniret helias eam fieri non pos¬
se p̃dicabant. At ille respondens ait illis.
helias quidem uenturus ẽ: ⁊ restituet oĩa.
Uerum ẽ. inquit. quod seribe dieunt.
quia prnis uenturus ẽ. helias. quam illa
de qua uos intelligitis resurrectio fiat.
Et ipse cum uenerit restituet om̃ia: qm̃
ad eis predicationẽ uideorum ppłs usq
ad illud tempus in sua infidelitate ꝑsistẽs.
ad eccłiam conuertetur. ⁊ fidi restituet᷑.
Tunc enim ⁊ plenitudo gentium intrabit:
& isrł salinis fiet. Dico autẽ uob̾ quia he¬
lias iam uenit. et non cognouerunt eũ:
s fecerunt suꝑ eum quecumq uoluerut.

Expanded text:
ndentibus illis de monte praecepitConveniens enim erat, ut haec tanta ejus gloria tunc primum praedicaretur, quando carnis mortalitate exutus, novae resurrectdiscipuli de resurrectione filii hominis, ultimam et generalem resurrectionem intellexerunt; quam quidem propter haec verba, jam proximam esse arbitrabantur: sed ad haec scribarum dicta repugnabant, qui nisi prius veniret Elias, eam fieri non posse praedicabant. At ille respondens ait eis: Elias quidem venturus est, et restituet omnia. Verum est, inquit, quod scribae dicunt, quia prius venturus est Elias, quam illa, de qua vos intelligitis, resurrectio fiat: et ipse cum venerit, restituet omnia; quoniam ad ejus praedicationem, Judaeorum populus usque ad illud tempus in sua infidelitate persistens, ad Ecclesiam convertetur et fidei restituetur. Tunc enim et plenitudo gentium intrabit et Israel salvus fiet. Dico autem vobis, quia Elias jam venit et non cognoverunt eum, sed fecerunt in eumquaecunque voluerunt:
Abbreviated transcription (Latin):
satis congrire mons uocatur. Hoc autem
genus non eicit᷑. nisi ꝑ orationem ⁊ ieuiniũ.
Quamuis inquit hic mons.⁊ hoc genus de¬
monum ꝑ fidem moueatur. ⁊ eiciatur: ad
hoc tamen agendum ⁊ oraciones ⁊ ieui¬
ma necessaria sunt. Est gͥ hoc magnũ
⁊ singulare p̃sidium cunctis fidelibus. u̾
in magnis temptacionibus ad oracionem
confugiant. siquidem illa malignorum
sp̃uum genera his uincuntur ⁊ eiciuntur:
que alio modo nec ab ipsis ap̃i diserpłis mo¬
ueri possunt. Hoc itaq ualde notemus.
hoc ualde memorie cominendemus : huiꝰq
clausule semꝑ in omibus temptaciombus
memores simus. Hoc aũ macrime illi audi¬
ant qui mignẽ ⁊ aquam a demonio p̃cipi¬
tantur : io ẽ qui sp̃u fornicationis concupis¬
centie flamina ⁊ uoluptate uerantur.

Expanded text:
satis congrue mons vocatur. Hoc autem satis congrue mons vocatur. Hoc autem genus non ejicitur, nisi per orationem et jejunium. Quamvis, inquit, hic mons et hoc genus daemonum per fidem moveatur et ejiciatur, ad hoc tamen agendum et orationes et jejunia necessaria sunt. Est igitur hoc magnum et singulare praesidium cunctis fidelibus, ut in magnis tentationibus ad orationem et jejunia confugiant; siquidem illa malignorum spirituum genera his vincuntur et ejiciuntur; quae alio modo nec ab ipsis Christi discipulis moveri possunt. Hoc itaque valde notemus, hoc valde memoriae commendemus, hujusque clausulae semper in omnibus tentationibus memores simus. Hoc autem maxime illi audiant, qui in ignem et aquam a diabolo praecipitantur, id est qui spiritu fornicationis, concupiscentiae fl
Abbreviated transcription (Latin):
seminibus cum autem creuerit mauis ẽ.
omnibus oleribus ⁊ fit arbor ita ut uoluerẽ
celi ueniant ⁊ habitent in ramis eus. h
autem granum non solum in arbore cres¬
eit : s semen quoq plusꝗͣ centesimum ⁊
millesimum reddit. Qui gͥ habuerit talẽ
fidem que ita creseat. ⁊ multiplicet. sem¬
perq fortis ⁊ indeficiens ꝑseueret: nichil
ei inpossibile erit. Unde apłs. sc̃i inquit
runt ora leonum. ertin xrerunt impetũ
ignis. conu aluerunt de infirmitate: for¬
tes facti sunt inbello. Si autem cognosc̾e¬
uel quid fides possit: lege ⁊ cetera que in
eadem epła continentur. S quid ẽ. qd̾ ait.
dicetis monti hinc transi hinc ⁊ transibit.:
Quid ẽ. monti huic. isi illi iiquo quẽ a¬
płi de supͣ dicto homine nec eicere nec mo¬
uere potuerunt: Quamuis enim ꝓpter
suꝑbie altitudiẽ mons diabolus dici possit
hoc tamen in loco ꝓpt̾ pondĩs grauitatẽ
qui hunc miserum hominẽ opprimebat.
&e a talibus tantis uiris moueri non poterat.

Expanded text:
erit, majus est omnibus oleribus, et fit arbor, ita ut volucres coeli veniant et habitent in ramis ejus . » Hoc autem granum non solum in arbore crescit, sed semen quoque plusquam centesimum et millesimum reddit. Qui igitur habuerit talem fidem, quae ita crescat et multiplicet, semperque fortis et indeficiens perseveret, nihil ei impossibile erit. Unde Apostolus: « Sancti, runt ora leonum, exstinxerunt impetum ignis, convaluerunt de infirmitate, fortes facti sunt in bello . » Si autem velis cognoscere quid fides possit, lege et caetera quae in eadem Epistola continentur. Sed quid est quod ait: Dicetis monti huic, Transi hinc, et transibit? Quid est monti huic, nisi illi miquo, quem apostoli de supradicto homine nec ejicere nec movere potuerunt? Quamvis enim propter superbiae altitudinem mons diabolus dici possit, hoc tamen in loco propter ponderis gravitatem qua hunc miserum hominem opprimebat, et a talibus tantisque viris moveri non poterat,
Abbreviated transcription (Latin):
heliam: alii uero iheremiam aut unum
erꝓpħis. Iam enim ioħs de fimetus erat:
qui cum ad huc uiueret om̃s estimabat ne
forte ipse eet xp̃s. herodes quoq audiens
famam tħu : diarit pueris suis. Hic ẽ. io¬
hannes baptista: ⁊ ipse surrex̃ amortuns.
Stultissimus ppłs qui nunc ioħm xp̃m:

Expanded text:
Eliam; alii vero Jeremiam, aut unum Eliam; alii vero Jeremiam, aut unum ex prophetis. Jam enim Joannes defunctus erat, qui cum adhuc viveret, omnes aestimabant, ne forte ipse esset Christus. Herodes quoque audiens famam Jesu dixit pueris suis: « Hic est Joannes Baptista, et ipse surrexit a mortuis . » Stul
Abbreviated transcription (Latin):
cogitatis inter uos modice fidi quia panes
non habetis : Non dum in telligitis neq
recordamim quinq panum inquinq mi¬
lia hominum.⁊ quod cophinos sumpsistis:
Neq septem panum. in quatuor milia ho¬
minum.⁊ quot sportas sũpsistis : Quare
non intelligitis quia non de pane dixri uob̃.¬
cauete afermento phariseorum ⁊ saduceorii:
Sic gͥ redarguisse: docere fuit. Unde ⁊ sub¬
ditur. Tunc intellerunt quia non dicrerit
cauendum afermento panum : s a doetri¬
na phariseorum ⁊ saduceorum. Fermentũ
enim doetrina uocatur. Sicut enu modi¬
cum fermentum totam massam corrumpit:
ita modicum heretice doctrine totam fidẽ
partes cesaree philippi: ⁊ in terroga¬
bat discipłos suos. dicens. Quem dieunt
homines ee filium hominis: In terrogat
dñs discipłos suos: quam opimonen de eo
homines habeant.⁊ quem eum ẽẽ putent.
non quoo diuersas uulgi sentencias ignoret:
s ut ueritatem instruat ⁊ doceat. At illi
dicerunt. Alii ioħm baptistam. alii autẽ

Expanded text:
gitatis intra vos, modicae fidei, quia panes non habetis? Nondum intelligitis, neque recordamini quinque panum in quinque millia hominum, et quot cophinos sumpsistis? neque septem panum in quatuor millia hominum, et quot sportas sumpsistis? Quare non intelligitis, quia non de pane dixi vobcavete a fermento Pharisaeorum et Sadducaeorum. Sic enim redarguisse, docere fuit; unde et subditur: Tunc intellexerunt quia non dixerit cavendum a fermento panum, sed a doctrina Pharisaeorum et Sadducaeorum; fermentum enim doctrina vocatur, quia sicut modicum fermentum totam massam corrumpit, ita modicum haereticae doctrinae totam fidem partes Caesareae Philippi, et interrogabat discipulos suos dicens: Quem dicunt homines 82 esse filium hominis? Interrogat Dominus discipulos suos, quam opinionem de eo homines habeant, et quem cum esse putent; non quod diversas vulgi sententias ignoret, sed ut eos veritatem instruat, et doceat. At illi dixerunt: Alii Jo
Abbreviated transcription (Latin):
filio suo sibi complacint: qui in hominis
ereatione sibi displicuit. Ande ipse ait.
Penitet me feeisse hominem. Hunc autẽ
audire : hue ⁊ credere ⁊ obedire nos ad mo¬
net. sui enim nisi sapientie ⁊ iusticie et
ueritati credere debemus : Ipse enim ẽ. di
uirtus ⁊ dĩ sapientia : ipse ẽ ina ueritas ⁊
uita. ꝓ audientes discipłi cecid̾unt in faciẽ
suam : ⁊ timuerunt ualde. Quid enim si
speciem euis indissent. qui eius uocem ferre
non potuerunt : re accessit iħs ⁊ tetigit eos:
dicritq eis surgite : nolite timere. Beati
illi quos tangit iħs: beati illi quos salus
tangit ⁊ uita. Illi enim surgunt: illi sine
timore sunt ⁊ securi fiunt. Rogemus gͥ
eum ut ⁊ nos tangat: ⁊ a somno stuporis ⁊
in sipientie ereitet. atq ad se udendum
occłos nob̾. aꝑiat. Leuantes autẽ occłos suos:
neminem uiderunt nisi solum iħm. Suf

Expanded text:
Filio suo sibi complacuit, qui in hominis Filio suo sibi complacuit, qui in hominis creatione sibi displicuit. Unde ipse ait: « Poenitet me fecisse hominem . » Hunc autem audire, huic et credere et obedire nos admonet. Cui enim nisi sapientiae, justitiae, et veritati credere debemus? Ipse enim est Dei virtus, et Dei sapientia: ipse est via, veritas, et vita. Et audientes discipuli ceciderunt in faciem suam, et timuerunt valde. Quid enim, si speciem ejus vidissent, qui ejus vocem ferre non potuerunt? Et accessit Jesus, et tetigit eos, dixitque eis: Surgite, nolite timere. Beati illi quos tangit Jesus: beati illi quos salus tangit et vita. Illi enim surgunt, illi sine timore et securi fiunt. Rogemus igitur eum, ut et nos tangat, et a somno stuporis et 86 insipientiae excitet, atque ad se videndum oculos nobis aperiat. Levantes autem oculos suos, nemi
Abbreviated transcription (Latin):
eece nubes lucida obumbra uit eos. se ecce uor
de nube dicens. Hic ẽ. filius nĩs dilectus in
quo michi complacuit : ipsum audite. In
nube enim ds̃ apparuit: quia in sua maies¬
tate ab hominibus indi non potest. sicut ip̃e
ait. Non indebit me homo ⁊ inuet. Possumꝰ
autẽ ꝑ hanc nubem diuinam seripturam
significare : que aqua sapientie plena. in¬
telligentibus lucida non intelligentibus ob¬
scura appareat. In hac autẽ nube omps ds̃
audiri quidem potest: uidĩ autem ⁊ intel¬
ligi sieuti est. omĩno non potest. ubiq em̃
enim ĩpropħis : ipse in apłis loquitur. Un
ipse dñs ait. Non enim uos estis qui loqui¬
mini. s sp̃s patris ur̃i qui loquitur in uob̾.
Nubem gͥ uidere possumus : ipsum autem
qui in nube loquitur uide non possumus.
Nam ⁊ modo in hac nube sacri euuangłn eũ
loquentem audimus: eum tamen non ui¬
demus. Cinus enisn nisi illius uoa ẽ. hoc qđ
iste littere sonant. Hic ẽ filius m̃s dilectus
in quo mͥ bene complacuit: Bene enim in

Expanded text:
umbravit eos; et ecce vox de nube dicens: Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi complacui, ipsum audite. In nube enim Deus apparuit, quia in sua majestate ab hominibus videri non potest; sicut ipse ait: « Non me videbit homo et vivet . » Possumus autem per hanc nubem divinam Scripturam significare, quae aqua sapientiae plena, intelligenti bus lucida, non intelligentibus obscura apparet. In hac autem nube omnipotens Deus audiri quidem potest, videri autem et intelligi sicuti est, omnino non potest. Ubique enim enim in prophetis, ipse in apostolis loquitur. Unde ipse Dominus ait: « Non enim vos estis qui loquimini, sed spiritus Patris vestri qui loquitur in vobis . » Nubem igitur videre possumus, ipsum autem qui in nube loquitur, videre non possumus. Nam et modo in hac nube sacri Evangelii eum loquentem audimus, eum tamen non videmus: cujus enim nisi illius vox est hoc quod istae litterae sonant: Hic est filius meus dilectus in quo mihi bene complacui? Bene enim in
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓbitate panem petisti : ꝓpter imꝓbitatem
tuam dabuntur tibi quotquot habes ne¬
cessarios. llade quia sana ẽ. filia tua. ꝙ
sanata ẽ. filia ens ex illa hora. Oremus
igitur ⁊ nos dnm. ut sanet filias nr̃as. ore¬
mus ut sanet ⁊ apeccatis liberet ammas
nr̃as. Illa enim anima ueratur. a demo¬
nio: que peceare non cessat. ⁊ mermmine
ꝑseuerat. Que si bene conuersa fuerit. &
ei apiissimo dño. fiat tibi siẽ uis: ⁊ sanabi¬
tur ex illa hora. quia peceator quaeuq hora
conuersus fuerit. et ingemuerit: uita ui¬
uet ⁊ non morietur.
⁊ cum transiss inde iħs: uenit seus

Expanded text:
probitate panem petisti, propter improbitatem probitate panem petisti, propter improbitatem tuam dabuntur tibi quotquot habes necessarios. Vade, quia sana est filia tua: et sanata est filia ejus ex illa hora. Oremus igitur et nos Dominum ut sanet filias nostras; oremus ut sanet, et a peccatis liberet animas nostras. Illa enim anima vexatur a daemonio, quae peccare non cessat, et in crimine perseverat. Quae si bene conversa fuerit, etei a piissimo Domino: Fiat tibi sicut vis, et sanabitur ex illa hora; quia peccator quacunque hora conversus fuerit et ingemuerit, vita vivet et non morietur. LXV. Et cum transisset i
Abbreviated transcription (Latin):
cambus. Misera miscd̾iam sequitur : re¬
pulsa non erubescit. domum ingreditur
in portune clamat. saluatorem ad horat:
et iam tandem responsum au dire mere¬
tur. Probat autem eam dñs an patientiam
habeat . an humilitatẽ teneat. canem eã
uoeat. canem se illa ẽẽ fatetur. Nlon ẽ.
in quid bonum sumere panem filiorum:
et mittere cambus. Bieit illa. ẜ tiam d̃.
sanis ego sum : de ppło gentili. de genere
chananeo. non sum digna pane filiorum
non sum digna beneficio sc̃orum. S quia
eanis sum. porrige mͥ mieas. Nam ⁊ ea¬
telli edunt de micis : que cadunt de men¬
sa dominorum suorũ. Bocet nos mulier
ista : qualiter horare debeamus. ẜuangłm
non legerat : ⁊ siẽ euuangłium precipit horat.
Seriptum ẽ. enim : petite ⁊ accipietis. que¬
rite ⁊ inuenietis. pulsate ⁊ aꝑietur uob̾.
Tunc respondẽs iħs ait illi. Omulier mag¬
na e. fides tua : fiat tibi sic̃ uis. sum in¬

Expanded text:
canibus. Misera misericordiam sequitur, recanibus. Misera misericordiam sequitur, repulsa non erubescit, domum ingreditur, importuna clamat, Salvatorem adorat, et jam tandem responsum audire meretur. Probat eam Dominus, an patientiam habeat, an humilitatem teneat, canem eam vocat, canem se illa esse fatetur. Non est, inquit, bonum sumere panem filiorum et mittere canibus. Dicit illa: Etiam, Domine: canis ego sum, de populo gentili, de genere Chananaeo, non sum digna pane filiorum, non sum digna beneficio sanctorum. Sed quia canis sum, porrige mihi micas: Nam et catelli edunt de micis quae cadunt de mensa dominorum suorum. Docet nos mulier ista qualiter orare debeamus. Evangelium non legerat, et sicut Evangelium praecipit, orat. Scriptum est 80 enim: Petite et accipietis, quaerite et invenietis, pulsate et aperietur vobis. Tunc respondens Jesus ait illi: O mulier, magna est fides tua: fiat tibi sicut vis. Cum im
Abbreviated transcription (Latin):
quasi latere uoluiss. ⁊ latere non potuis¬
set. Simplici enim sermone hoc in loco
utitur eunan głista. Quid ẽ. enim nemnnẽ
uoluit scire. nsi quia p̃cepit discipłis.
ut eum ibi ẽẽ. nemimi dicerent : Neq
enim hoc aliter discipłi intelligerent:
nisi ipse eis ne eum manifestarent p̾ciꝑet.
Sciri gͥ urluit : ce quia uoluit latere nõ
potiit. Similiter autẽ de eodem ipso ali¬
bi quoq dicitur : quia ipse se finarit lon¬
gius ire. cum utiq longnis ire noluiss.
Latere gͥ nolebat : domum tamen in gres¬
sus se latere uelle ostendebat. quia non¬
dum tempus ad uenerat quo gentili ppło
p̾dicandus erat. Mulier autem que post
eum inina clamauerat postꝗͣ eum inter
discipłos non inueint in terrogans ubi ẽẽt.
ut audinit de eo statim domum intrauit:
et ꝓcidit ad pedes enis. S quid dirit: Dn̾e
ad iuuame. Qui respondens ait. Non ẽ.
bonum sumere panem. filiorum et mitt̾e

Expanded text:
quasi latere voluisset, et latere non potuisquasi latere voluisset, et latere non potuisset; simplici enim sermone hoc in loco utitur evangelista. Quid est enim, neminem voluit scire, nisi quia praecepit discipulis, ut eum ibi esse nemini dicerent? Neque enim hoc aliter discipuli intelligerent, nisi ipse eis, ne eum manifestarent praeciperet. Sciri igitur voluit, et quia voluit, latere non potuit. Similiter autem de eodem ipso alibi quoque dicitur: quia ipse se finxit longius ire , cum utique ire longius noluisset. Latere igitur nolebat, domum tamen ingressus se latere velle ostendebat; quia nondum tempus advenerat quo gentili populo praedicandus erat. Mulier autem quae post eum in via clamaverat, postquam eum inter discipulos non invenit, interrogans ubi esset, ut audivit de eo, statim domum intravit, et procidit ad pedes ejus. Sed quid dixit? Domine, adjuva me. Qui respondens ait: Non est bonum sumere panem filiorum, et mittere
Abbreviated transcription (Latin):
autem uideamus. quid etiam domum ue¬
mens egerit. Marcus enim euuangłista
qui omia hec que untinere dieta sunt p̾¬
termittit : cetera que secuntur non mina
s indomo facta fuisse describit. Ait em.
& unide surgens : habiit infines tyri ce si do¬
nis.  ingressus domum. neminem uoluit
scire : ⁊ non potint latere. Mulier autẽ sta¬
tim ut audunit de eo einus habebat filia
sp̃m inmundum. intrauit et ꝓcidit ad pe¬
des eiꝰ. Erat enim mulier gentilis siro fenis¬
sa genere. Quia enim non erat missus nͥ
ad oues que ꝑierunt domus isrł: ideo ela¬
manti mulieri nichil inuia respondit.
insuꝑ ⁊ domum ingressus neminem seire
uoluit : ⁊ tamen latere non potuit. S qͣre
neminem seire uoluit: Quia omnes illi
gentiles erant. ẜentilibus autem non dũ
reuelari uolebat. Quare gͦ latere non po¬
tuit : In conueniens enim ẽẽ indetur : ut
ille qui omĩa potest. latere uelit. ⁊ non
latere possit. Non gͥ sic ẽ. accipiendum

Expanded text:
autem videamus quid etiam domum veautem videamus quid etiam domum veniens egerit. Marcus enim evangelista, qui omnia haec, quae in itinere dicta sunt, praetermittit, caetera quae sequuntur, non in via, sed in domo facta fuisse describit: ait enim: Et inde surgens abiit in fines Tyri et Sidonis: et ingressus domum, neminem voluit scire, et non potuit latere. Mulier autem statim, ut audivit de eo, cujus habebat filia spiritum immundum, intravit, et procidit ad pedes ejus: erat enim mulier gentilis Syrophaenissa genere. Quia enim non erat missus nisi ad oves quae perierunt domus Israel, ideo clamanti mulieri nihil in via respondit. Insuper et domum ingressus, neminem scire voluit, et tamen latere non potuit. Sed quare nominem scire voluit? Quia omnes illi Gentiles erant: Gentilibus autem nondum revelari volebat. Quare ergo latere non potuit? inconveniens enim esse videtur, ut ille qui omnia potest, latere velit, et latere non possit. Non igitur sic est accipiendum,
Abbreviated transcription (Latin):
rito quidem parum atqui ei equalis es ꝓ tã
uili p̃eio enis seruus sis. homo fias. seruilem
formam suscipias : si tantum tribus iacob
et feces isrł conuertere ⁊ uoeare uenisti.
Later dicit ecce dedi te in lurem gentium:
ut sis salus mea usq ad extremum terre.
et tu dicis non sum missus nisi ad oues que
ꝑierunt domus isrł: Contraria hec ẽe ui¬
dentur : contraria tamen non sunt. Mis¬
sus ẽ. enim dñs ad oues que ꝑierunt domꝰ
isrł ut eas uocaret : eas sanaret. ens p̾dicaret.
et ad fidem eas conuerteret. & hoc ꝑse. Mis¬
sus ẽ. etiam ⁊ ad gentes uocandas: sanandas.
oportuerat p̾dicari uerbum dĩ : s quia re¬
pulistis illud ⁊ indignos uos fecistis et̾ne
uite. ecce conuertimr ad gentes. Sie gͥ et
missus ⁊ non missus diis ẽ. Audunmnus
autem quid mulier chananea dicrerit.
audiuinus quid discipłis suis ꝓ ea interpel¬
lantibus initinere ap̃s responderit. nũc

Expanded text:
rito quidem parum, ut qui ei aequalis es, pro tam rito quidem parum, ut qui ei aequalis es, pro tam vili pretio ejus servus sis, homo fias, servilem formam suscipias, si tantum tribus Jacob, et feces Israel convertere et vocare venisti. Pater dicit: Ecce dedi te in lucem gentium, ut sis salus mea usque ad extremum terrae; et tu dicis, Non sum missus nisi ad oves quae perierunt domus Israel? Contraria haec esse videntur: contraria tamen non sunt. Missus est enim Dominus ad oves quae perierunt domus Israel, ut eas vocaret, eas sanaret, eas praedicaret, et ad fidem eas converteret; et hoc per se. Missus est etiam ad gentes vocandas, sanandas, oportuerat praedicari verbum Dei: quia repulistis illud, et indignos vos fecistis aeternae vitae, ecce convertimur ad gentes . » Sic igitur et missus, et non missus est Dominus. Audivimus autem quid mulier Chananaea dixerit: audivimus quid discipulis suis pro ea interpellantibus in itinere Christus responderit: nunc
Abbreviated transcription (Latin):
mat post nos. Ipse autem respondens ait.
Non sum missus nisi ad oues que ꝑierunt
domus isrł. Hec ẽ. gͥ causa cur clamantem
mulierem ads non eraudit. Hec ẽ. causa cur
misedia non miseretur. Hec ẽ causaeur ille
qui in principio erat uerbum. quãuis
multa uerba mulier multiplieat. non tam̾
respondet er uerbum. Non sum inquit
exurget rege gentes. ⁊ in eum gentes sꝑabut:
Si non es missus nisi ad oues que ꝑierunt do¬
mus isrł: quid ẽ qd̾ tibi apatre dr̃. postula a
me ⁊ dabo cibi gentes hereditatẽ tuam &e pos¬
sessionem tuam terminoꝰ terre: Itemq. Si
non es missus nisi ad oues que ꝑierunt domꝰ
isrł : quid ẽ. qd̾ in isaia tibi pater loquitur
dicens. Parum ẽ. ut sis mͥ seruus ad susertan¬
das tribus iacob.⁊ ad feces isrł conuertendas:
Ecce dedi te in lucem gentium: ut sis salus
mea usq ad extremũ terre. Hoc enuim testi¬
monio magis ad gentes quam ad isrł missus.
esse uid̾is. Parum enim uidetur patri : ⁊ me¬

Expanded text:
post nos. Ipse autem respondens ait: Non sum missus nisi ad oves quae perierunt domus Israel. Haec est igitur causa, cur clamantem mulierem 79 Deus non exaudit: haec est causa, cur misericordia non miseretur: haec est causa, cur ille qui in principio erat Verbum, quamvis multa verba mulier multiplicet, non tamen respondit ei verbum. Non sum, inquit,exsurget regere gentes, in eum gentes sperabunt? Si non es missus nisi ad oves quae perierunt domus Israel, quid est quod tibi a Patre dicitur: « Postula a me et dabo tibi gentes hereditatem tuam et possessionem tuam terminos terrae? » Itemque, si non es missus nisi ad oves quae perierunt domus Israel, quid est quod in Isaia tibi Pater loquitur dicens: « Parum est ut sis mihi servus ad suscitandas tribus Jacob, et ad feces Israel convertendas. Ecce dedi te in lucem gentium, ut sis salus mea usque ad extremum terrae? » Hoc enim testimonio magis ad gentes quam ad Israel missus esse videris. Parum enim videtur Patri, et me
Abbreviated transcription (Latin):
me sathanas: seandalum es michi. quia
non sapis ea que dei sunt. S que hominũ.
me: ut sieut ego morior ꝓte. ita ⁊ tu mo¬
riaris ꝓpter me. Holi ẽẽ michi contrarnis
noli mee uoluntati resistere : noli diumis
consiliis obiuare. Sic enim oportet. fieri
quia sic ẽ. ante tempora p̾destinatum ⁊¬

Expanded text:
andalum es mihi; quia non sapis ea quae Dei sunt, sed quae hominum. me; ut sicut ego morior pro te, ita et tu moriaris propter me. Noli mihi esse contrarius, noli meae voluntati resistere, noli divinis consiliis obviare. Sic enim oportet fieri, quia sic est ante tempora praedestinatum
Abbreviated transcription (Latin):
panes : sapientia ⁊ intellectus. consilium ⁊
fortitudo scientia.⁊ pietas.⁊ timor dm̃ .S
quis sine sapientia sapiat : Quis sine intel¬
ligentia intelligat : Quis sine consilio ꝓuidꝰ
Quis sine fertitudine fortis: Quis demq
sine sientia sciens. sine pietate puis.⁊ sine
dei timore fidelis : Non gͣ hii pisces sine
illis panibus comedi possunt. łmerito pis¬
ces libri isti dicuntur: qm̃ in uiuo fonte na¬
tant. de quo seriptum ẽ. Qm apud te ẽ. fons
uite : ⁊ in lumine tuo uidebimus lumen.
Et p̾cepit turbe ut discumb̾et suꝑ terram.
Suꝑ t̾ram em̃ discumbunt : quicumq t̾rã
et puluerẽ se eẽ cognoseunt. Unde ⁊ ̃r.

Expanded text:
panes, sapientia et intellectus, consilium et panes, sapientia et intellectus, consilium et fortitudo, scientia et pietas et timor Domini. Sed quis sine sapientia sapiat? quis sine intelligentia intelligat? quis sine consilio providus? quis sine fortitudine fortis? quis denique sine scientia sciens, sine pietate pius, et sine Dei timore fidelis? Non igitur hi pisces sine illis panibus comedi possunt. Et merito pisces, libri isti dicuntur, quoniam in vivo fonte natant; de quo scriptum est: « Quoniam apud te est fons vitae, et in lumine tuo videbimus lumen. Et praecepit turbae, ut discumberent super terram . » Super terram enim discumbunt, quicunque terram et pulverem se
Abbreviated transcription (Latin):
ienim. ꝑ hanc inam curere non possunt
qui xp̃i pane non sunt refecti : presertim
si de longe uenerunt. Longe enm ẽ. a pec¬
eatoribus salus. Sieut em̃ ħ uia breus.
et facilis ẽ. bonis: ita longa ⁊ difficilis ẽ. ma¬
lis. Et dieunt ei discipłi. Unde gͦ nob̾ in de¬
serto panes tantos. ut saturemus turbam
tantam: Fortasse in memores erant ap̃i
discipłi quod dĩis ex quinq panibus quinq
nilia hominum iam suꝑius saturauerat.
Etait ilł iħs. Quot panes habetis: At illi
direrunt.uii: ⁊ paucos piscicłos. Septem
enim panes : septem gr̃e sunt sp̃s scĩ. Pauei
uero piscicłi. pauei libri noui testamenti.
Ualde enim pauei sunt libri noui testamen¬
ti: ad uerteris testamenti comparationem.
Isti aũ pauci. si illis septem panibus conum¬
gantur : cunctis hominibus ad animarum
refectionẽ sufficiunt. Sine em̃ illis neq come¬
di possunt: neq saturitatem uł fortitudinẽ
comedentibus tribuunt. Sunt enim .uii. illi

Expanded text:
jejuni; per hanc viam currere non possunt, jejuni; per hanc viam currere non possunt, qui Christi pane non sunt refecti: praesertim si de longe venerunt; longe est enim a peccatoribus salus : sicut enim haec via brevis et facilis est bonis, ita longa et difficilis est malis. Et dicunt ei discipuli: Unde ergo nobis in deserto panes tantos, ut satuimmemores erant Christi discipuli, quod Dominus ex quinque panibus quinque millia hominum jam superius satiaverat. Et ait illis Jesus: Quot panes habetis? At illi dixerunt, Septem, et paucos pisciculos. Septem enim panes, septem gratiae sunt Spiritus sancti: pauci vero pisciculi pauci libri Novi Testamenti. Valde enim pauci sunt libri Novi Testamenti ad Veteris Testamenti comparationem: isti tamen pauci si illis septem panibus conjungantur, cunctis hominibus ad animarum refectionem sufficiunt: sine illis enim neque comedi possunt, neque saturitatem vel fortitudinem comedentibus tribuunt. Sunt enim septem illi
Abbreviated transcription (Latin):
conuoeatis discipłis suis: dixrit. Misereor t᷑be:
quia iam triduo ꝑseuerant mecum.⁊ nõ
habent quod manducent. Tres enĩ dies.
tria scłi tempora sunt. Ante legem scilicet.
sub lege ⁊ sub gr̃a. Tribus gͥ diebus turbe
cum dño ꝑseuerant: quia totis his tempo¬
ribus uiri sc̃ĩ sp̃u dĩ plem. in xp̃m credũt.
xp̃m erpectant. eiusq pamibus ⁊ doetrina
magno.desidio refici cupunt. E non habe¬
bant quod manducarent: quia panis unius
qui de celo descendit. non dum eis. appositꝰ
fuerat nondum leo de tribu uida librum
aꝑuerat : neq septem enis signacła solue¬
rat. Tercio gͥ die idem. hoc tercio sue in¬
carnationis tempore turbas reficit: neq
ulterius eas fame ꝑire patitur. Unde ⁊ dic.
Et dimitt̾e eos ieumos nolo : ne deficiant
inuia. Omnes enim in ia sumus: omnes
ad patriam tendimus. De hac ina psalmis¬
ta ait. Uiam mandatorum tuorũ eueurri.
Item. Beati in maculati inina: qui ambu¬
lant in lege din. In hat autem ia defienĩt

Expanded text:
catis discipulis suis, dixit: Misereor turbae, quia jam triduo perseverant mecum, et non habent quod manducent. Tres enim dies tria saeculi tempora sunt, ante legem scilicet, sub lege et sub gratia. Tribus igitur diebus turbae cum Domino perseverant; quia totis his tribus temporibus viri sancti Spiritu Dei pleni in Deum credunt, Christum exspectant, ejusque panibus et doctrina magno desiderio refici cupiunt. Et non habebant quod manducarent, quia panis vivus, qui de coelo descendit, nondum eis appositus fuerat, nondum leo de tribu Juda librum aperuerat, neque septem ejus signacula solverat. Tertio igitur die, id est hoc tertio suae Incarnationis tempore turbas reficit, neque ulterius eas fame perire patitur. Unde et dicit, et dimittere eos jejunos nolo, ne deficiant in via. Omnes enim in via sumus, omnes ad patriam tendimus. De hac via Psalmista ait: « Viam mandatorum tuorum cucurri ; » itemque: « Beati immaculati in via, qui ambulant in lege Domini . » In hac autem via deficiunt
Abbreviated transcription (Latin):
Generatio mala ⁊ ad ultera signũ querit: ⁊
signum non dabitur ei nisi signum ione ꝓ¬
pħe. De signo namq ione satis suꝑuis dietũ ẽ.
& relictis illis abiit. E cum uenissent dis¬
cipłi eius transfretum : obliti sunt panes¬

Expanded text:
Generatio mala et adultera signum quaerit, et Generatio mala et adultera signum quaerit, et signum non dabitur ei ni i signum Jonae. De signo namque Jonae satis superius dictum est. Et relictis illis abiit. Et cum venissent discipuli ejus trans fretum