comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sequiiti st̃ dicentis inenangłio. Nemo
mittens manũ ad aratrum & respiciers
retro: aptus ẽ regno dĩ. Prescribat pro¬
inde stabilitatis pactum omm̃ deinceps
remisso descensuni. contentioso discessin.
uago & curioso discursui. totiꝰdemq
inconstantie lenitatr ñtam̃ his quȩ
inꝓfessionis serie sequunt᷑. morũ nidl
conu̾sioni & obedientie quȩ scđm re¬
bitate nimirum atq irreligiositate
cohabitantiũ obtineri forte neqͥuerint
ter suadeo ad alium locum ubi ñ impe¬
diatur homo reddere dõ uotasua quȩ
distinxert̃ labia sua. Equidem eĩ scõ
sc̃s eris. & cũ ꝑuerso ꝑuerteris. Sane de
religiosis acbene ordinatis monast̾ris
nullus ꝓfessorũ meo consilio ne artio¬
ris quidem uice desidio sine licentia
sin senioris egredietur. E gressus tam̃
si melius inuenerit & elegerit. meoni¬
chilommꝰ iam consilio ñ regreditur
ad inferius bonũ quod reliquerat et
contempserat p̃meliori. p̃sertim si illd̃

Expanded text:
ti sunt, dicentis in Evangelio: Nemo mittens manum suam ad aratrum, et respiciens retro, aptus est regno Dei . Praescribat proinde stabilitatis pactum omni deinceps remisso descensui, contentioso discessui, vago et curioso discursui, totius denique inconstantiae levitati; non tamen his quae in professionis serie sequuntur, morum videlicet conversioni, et obedientiae quae secundum Rebitate nimirum atque irreligiositate cohabitantium obtineri forte nequiverintter suadeo ad locum alium, ubi non impediatur homo reddere Deo vota sua, quae distinxerunt labia sua. Et quidem cum sancto sanctus eris, et cum perverso perverteris. religiosis ac bene ordinatis monasteriis nullus professorum meo consilio, ne arctioris quidem vitae desiderio, sine licentia sui senioris egredietur. Egressus tamen, si melius inventerit et elegerit, meo nihilominus jam consilio non regrediatur ad inferius bonum, quod reliquerat et contempserat prae meliori: praesertim si illud
Abbreviated transcription (Latin):
ad quietius uiuendum alias migrare
Quod quidem haut secus accipio qmñsi
requirar. quanam morte ꝑue consulã
eum qui se ipsum forte ꝑimere uult.
incendio an p̃cipitio. Reuera namq
& uritur qui mnodium manet. & qui
frangit ꝓpositum in preceps ruit.S
uosine ii hac difficultate consilii facile
expechitis cumdeinde sequiminiae qua¬
tinis accipi hoc ipsum uelitis qđ appel¬
latis irregulare. aꝑiendo subiungitis.
Iresertim sielectionis irregularitas
adeo inuoluta sit & intorta. ut licet de
ea coramdeo nondubitet᷑. corã hõibus
tam̃ aut uix aut nullatenis comun¬
catur. Uenit nẽ qͦ inmentẽ sapientis
eulogium. occasionẽ querit. qui uult
recedere ab amico. Quonãmͦ uos irregri¬
larẽ dicitis electionẽ quȩ quassari regn¬
lariter ñ ualet aut reꝓbari: & quidẽ
legitur. Quod ꝓbari non potest. mͥ in¬
festum ẽ. S dicitis. & quis obediat sci¬
enter indigno. & si non manifesto:

Expanded text:
ad quietius vivendum alio migrare. ad quietius vivendum alio migrare. Quod quidem haud secus accipio, quam si requiratis, quanam morte perire consulam eum qui se ipsum forte perimere vult, incendio, an praecipitio. Revera namque et uritur qui in odio manet; et qui frangit propositum, in praeceps ruit. Sed vos me in hac difficultate consilii facile expeditis, cum deinde sequimini; et quatenus accipi hoc ipsum velitis quod appellatis irregulare, aperiendo subjungitis: praesertim si electionis irregularitas adeo involuta sit et intorta, ut licet de ea coram Deo non dubitetur, coram hominibus tamen, aut vix, aut nullatenus convincatur. Venit nunc quoque in mentem Sapientis elogium: Occasionem quaerit, qui 522 vult recedere ab amico . Quonam modo vos irregularem dicitis electionem, quae cassari regulariter non valet aut reprobari? Et quidem legitur: Quod probari non potest, mihi infectum est. Sed dicitis: Et quis obediat scienter indigno, etsi non manifesto?
Abbreviated transcription (Latin):
habens. qͥ a pͥmã fidem irritam facit.
S uos ꝑgitis amplius sciscitari: idicito
Quid si non potest nͥcum rancore ꝑpetu
animi ibidem manere. obininus uidł
regularẽ minus ue amabilẽ abbatis
electionẽ: Subit animonẽ illud de
euangłio qđ de coniugii lege docemi
discipłi dño responderunt. Si ita est
inquiunt non expedit nubere. Mag¬
ne reuera angustiȩ. Si tenuerit ex¬
osam: nichil onerosius. Si dimiserit
inuitam: nchil inxp̃ianius. Annon
simili necessitate constringitur. qui
nec deserere ualet locum ne frangat
uotũ. nec manere in loco ne cũ rancore
uiuat. & nitam ꝑdat: Quid consulã
hiic: Ut discedat: Non licet ꝓpt̃ pro¬
fessionem. Ut stet: ꝓpt̾ rancorem non
expedit. Duo mͥ eque inconuenientu
eque ꝑiculosa ꝓponitis. ut quicquid
respondero. uobis minime ꝓsit. Que¬
ritis nempe quid eduobus monacho
tutius sit. residere in ꝓprio monast̾io
sub irregularit electo cum rancore. an

Expanded text:
habens quia primam fidem irritam facit. 56. habens quia primam fidem irritam facit. 56. Sed vos pergitis amplius sciscitari, et dicitis: Quid si non potest nisi cum rancore perpetuo animi, ibidem manere, ob minus videlicet regularem, minusve amabilem abbatis electionem? Subit animo nunc illud de Evangelio, quod de conjugii lege docenti discipuli Domino responderunt: Si ita est inquiunt, non expedit nubere . Magnae revera angustiae. Si tenuerit exosam, nihil onerosius: si dimiserit invitam, nihil inchristianius. Annon simili necessitate constringitur qui nec deserere valet locum, ne frangat votum; nec manere in loco, ne cum rancore vivat, et vitam perdat? Quid consulam huic? Ut discedat? Non licet propter professionem. Ut stet? Propter rancorem non expedit. Duo mihi aeque inconvenientia, aeque periculosa proponitis, ut quidquid respondero, vobis minime prosit. Quaeritis nempe qui de duobus monacho tutius sit, residere in proprio monasterio sub irregulariter electo cum rancore, an
Abbreviated transcription (Latin):
p̃lati plus aliquid lib̾tatis subditis re¬
laxetur. quoutiq licentus possint
eo articulo temporis migrare quo
uoluerint. altero nec duim udelic&
substituto. Ad quod respondeo. neqͣ¬
qm̃. & enim sponsio ꝓfessionis qnͣdo
ex more fit moratorio. de abbatis ui¬
ta ñ sumit t̃minũ: s de p̃sentia tes¬
timoniũ. ꝓfitenti itaq sit modiis
sua uita ñ aliena. Attendat deniq
quid inde legis lator ipse ñ solũ sense¬
rit. s ae tradiderit. Ut si quando in¬
quit aliter fecerit uidelicet qͣ m pro¬
mittit. adõ sesciat dampnaudũ qͣm
uridet. Itemdicit. Quod nec sui iam
corporis nouitiꝰ habiturus sit potesta¬
tem. & item. ꝑ seuerantes ait in mo¬
nast̾i̾o usq ad mortẽ. Salius gͥ excep¬
tionib quas suꝑior disputatio pstrin¬
xit. decetero milla licet occasione mo¬
nacho lociun cui ꝓfessꝰ ẽ. citra mortem¬
suã deserere. suodum taxat arbitrio
Aloquin p̃uaricator ẽ. dampnation

Expanded text:
praelati plus aliquid libertatis subditis repraelati plus aliquid libertatis subditis relaxetur, quo utique licentius possint eo articulo temporis migrare quo voluerint, altero necdum videlicet substituto. Ad quod respondeo: Nequaquam. Etenim sponsio professionis quando ex more fit in oratorio, de abbatis vita non sumit terminum, sed de praesentia testimonium. Profitenti itaque modus sit sua vita, non aliena. Attendat denique quid inde Legislator ipse non solum senserit, sed et tradiderit, ut « si quando, » inquit, « aliter fecerit, » videlicet quam promittit, « a Deo se sciat damnandum quem irridet . » Item dicit, quod nec sui jam corporis Novitius habiturus sit potestatem; et item, « Perseverantes, » ait, « in monasterio usque ad mortem . » Salvis igitur exceptionibus, quas superior disputatio perstrinxit, de caetero nulla liceat occasione monacho locum, cui professus est, citra suam mortem deserere; suo duntaxat arbitrio. Alioquin praevaricator est, damnationem
Abbreviated transcription (Latin):
scđm baptisia nuncupet᷑. Arbitror
ob ꝑfectam mundi abrenuntiatio¬
nem acsingularem excellentiã tutȩ
sp̃alis qua p̃minens uniu̾sis uite
humane generibus huiꝰ cemodi con¬
uersatio ꝓfessores & amatores suos
angłis similes dissimiles hominibꝰ
facit immo diuinã in homine refor¬
mat imaginẽ configurans nos xp̃o
instar baptisimi. Q quasi demꝙ
tificamus menbra nra quȩ st̃ suꝑ
terram. rursum xp̃m indiumus con¬
plantati denuo similitudini mortis
eius. S & qͦmͦ eruimur inbaptismo
de potestate tenebrarũ & iuregnũ
transferimur claritatis ȩt̃ne: ita et
inscĩ huius sccła quadã regeneratio¬
ne ꝓpositi de tenebris eque ñ unuis
originalis. s multorũ actualium de¬
lictorũ in lumen uirtutũ euadimꝰ.
reaptantes nobis illud apłi. nox p̃ces¬
sit dies aut̃ appropinquauit.¬
abbatis mutatio monast̾iũ siũ muta¬
re uolentib monachis mnaliquopatro¬
cinet᷑. hoc ẽ. simmorte uł depositione

Expanded text:
secundum baptisma nuncupetur Arbitror secundum baptisma nuncupetur Arbitror ob perfectam mundi abrenuntiationem, ac singularem excellentiam vitae spiritualis, qua praeeminens 521 universis vitae humanae generibus hujuscemodi conversatio, professores et amatores suos Angelis similes, dissimiles hominibus facit; imo divinam in homine reformat imaginem, configurans nos Christo instar Baptismi. Et quasi denique tificamus membra nostra quae sunt super terram, rursum Christum induimus, complantati denuo similitudini mortis ejus. Sed et quomodo in Baptismo eruimur de potestate tenebrarum, et in regnum transferimur claritatis aeternae: ita et in sancti hujus secunda quadam regeneratione propositi, de tenebris aeque, non unius originalis, sed multorum actualium delictorum, in lumen virtutum evadimus, reaptantes nobis illud Apostoli: Nox praecessit, dies autem appropinquavitabbatis mutatio monasterium suum mutare volentibus monachis in aliquo patrocinetur; hoc est, si in morte vel depositione
Abbreviated transcription (Latin):
ego insensibus ł ac̾tibus illustrũ patrũ
cautus ꝓfecto sum non om̃ino estima¬
re. qm quod heato teste apło queritur
iam int̃ dispensatores. ut uidł fidelis
quis inueniatur. Certus sumenim
siue in suo habundauerint sensii.
siue indei sp̃u sicut inceteris. ita &
inhis ambos extitisse fideles. illum
indispensando quod p̃manib erat.
istum inscribendo quod senserat.
Quod deinde queritis de quibꝰ dam
ep̃is quos sc̃s idem papa gregorius
legitur reclusisse. utrũ iram in suo an
ĩ monastico interim habitu habitarut
eũ monachis. ego nescio nͥ quod credibi¬
lius uidetur nequaquã illos insignẽ
religionis habitum suscepisse quem
nonerant ꝑpetuo habituri. s tantũ
quesisse quietẽ insecretis monast̾ioꝵ
& oportumtatẽ penitentie. P Audire
& hoc uultis ame unde int̾ cetera pe¬
uitentiȩ instituta monast̾i̾alis disci¬
plina meruerit hanc p̃rogatiuã. ut

Expanded text:
ego in sensibus actibusque illustrium Patrum ego in sensibus actibusque illustrium Patrum cautus profecto sum omnino non aliud aestimare, quam quod beato Apostolo teste quaeritur jam inter dispensatores, ut videlicet fidelis quis inveniatur . Certus sum enim, sive in suo abundaverint sensu, sive in Dei spiritu; sicut et in caeteris, ita et in his ambos exstitisse fideles, illum in dispensando quod prae manibus erat, istum in scribendo quod senserat. 53. Quod denique quaeritis de quibusdam episcopis, quos sanctus idem papa Gregorius cessibus legitur reclusisse, utrumnam in suo, an in monastico interim habitu habitarint cum monachis: ego nescio, nisi quod credibilius videtur, nequaquam illos insignem religionis habitum suscepisse, quem non erant perpetuo habituri; sed tantum quaesisse quietem in secretis monasteriorum, et opportunitatem poenitentiae. 54. Audire et hoc vultis a me, unde inter caetera poenitentiae instituta monasterialis disciplina meruerit hanc praerogativam, ut
Abbreviated transcription (Latin):
ap ampellente conscientia suũ deserit
locum ne suũ qd̾ putat deserat uotũ.
ñdeserentẽ ñ sꝑnat. & qui secura con-¬
scentia fr̃num scandalum timens fr̃s
ñ deserit. deserentẽ ñ iudicet. Q de
his me accipite sane quod sentio respõ-¬
disse si ne p̃iudicio sanius sentientis.
uł beatus gregorins nescioquẽ uenan¬
tium habitum monachilẽ quem pie
susceꝑat impieq reiecerat. ñ solum
resumere ũ coegit. s etiam omnẽ legit᷑
indulsisse cõmunionẽ apostate ꝑdurã¬
ti. ut sc̃s augnstinuis conugii legiuotũ
quodãmͦ subiciat continentie. ita ut
in libro de uirginitate asserere uideat᷑
nec celibis quidem uite ꝓpositũ. copule
posse p̃seribere coniugali. quo minus
indissolubile maneat etiã qd̃ aconti¬
nentib fallente diabolo fracto sc̃itatis
uoto initum fuerit matrimoniũ. Q ad
hec nichil adp̃sens certiꝰ breuiꝰq respon¬
dendum occurrit. nͥ qd̾ ita scĩ antistites
sapuerunt. recte ne ipsiuiderint. Nã

Expanded text:
a impellente conscientia suum deserit locum, ne suum quod putat deserat votum; non deserentem non spernat: et qui secura conscientia fraternum scandalum timens, fratres non deserit; deserentem non judicet. Et de his me accipite sane quod sentio respondisse, sine praejudicio sanius sentientis. vel beatus Gregorius nescio quem Venantium, habitum monachalem, quem pie susceperat, impieque rejecerat, non solum resumere non coegit, sed etiam omnem legitur indulsisse communionem apostatae perduranti , vel sanctus Augustinus conjugii legi votum quodammodo subjiciat continentiae; ita ut in libro de Virginitate asserere videatur, nec caelibis quidem vitae propositum copulae posse praescribere conjugali, quominus indissolubile maneat, etiam quod a continentibus, fallente diabolo, fracto sanctitatis voto, initum fuerit matrimonium. Et ad haec nihil ad praesens certius breviusque respondendum occurrit, nisi quod ita sancti antistites sapuerunt: rectene? ipsi viderint. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
milia ñ pauca inscͥpturis adu̾titis. ꝓfec¬
to studebitis ad inquirendum regnum
dĩ. & rusticiam enis intrare potius ad
uos. qmͣ uel extra exire uł ascendere
supra. S suprasane uel extra dyxerim
loci positione. sicut celum a terra locum
tenet exteriorẽ. sob lina & sidera snꝑiorẽ.
Nam eadem ipsa quȩ intranos sunt sub¬
tiliori suę naturȩ innisibilitate etiam
su p̃nos st̃ sublumori excellentie digni¬
tate & extra quoq imm̃sitate maiesta¬
tis. S altissima sunt hȩc egentia utiq
& diligentiori disputatione. & doctio¬
ri disputatore. & oꝑe ꝓlixiori. Egoenĩ
puitaueram modũ in his tractandis
epistolarem nequaqm excessum iri.
s sermo ut uideo ꝓcessit in longius qͣm
sꝑaui. Proinde uossi placet librum.
si placet epłam nominate. nam ego
fiue in pancis. sine inmultis. ur̃e de¬
bui quod & studni satis facere uolun

Expanded text:
milia non pauca in Scripturis advertitis, profecmilia non pauca in Scripturis advertitis, profecto studebitis ad requirendum regnum Dei et justitiam ejus, intrare potius ad vos, quam vel extra exire, vel ascendere supra. Sed supra sane, vel extra dixerim loci positione, sicut coelum a terra locum tenet exteriorem; sol, luna, et sidera superiorem. Nam eadem ipsa, quae intra nos sunt subtiliori suae naturae invisibilitate, etiam supra nos sunt sublimiori excellentiae dignitate, et extra quoque immensitate majestatis. Sed altissima sunt haec, egentia utique et diligentiori disputatione, et doctiori disputatore, et opere prolixiori. Ego enim putaveram modum in his tractandis epistolarum nequaquam excessum iri: sed sermo, ut video, processit in longius quam speravi. Proinde vos, si placet, Librum: si placet, Epistolam nominate; nam ego sive in paucis, sive in multis, vestrae debui quod et studui satisfacere volun
Abbreviated transcription (Latin):
mirũ & intentio p̃peditur eruim nis.
& curis caritas fatigatur. Iufinem
arbitrer de co quod in euangłio nobis
ꝓmittitur. Ecceem̃ merces ur̃a multa
ẽ nicelis. mirantes maxime scin augu¬
stinũ dixisse suꝑ hoc. ñ celos istos uisi¬
biles et corporeos oportere intelligi. ne
merces nr̃a inrebus mobilibus uolubi¬
libusq uideatur collocari. ideoq sp̃iia¬
la quedam firmam̃ta ẽẽ intelligenda.
dequibus nescitis ut dicitis quidue fus¬
picari debeatis. S si adtenditis quod
ne passiones huius temporis ad futurã
głam quȩ reuelabitur in nobis. ĩ qͥdẽ
quȩ reuelabitur nobis. uelud aliquid
exterius. s in nobis quasi intus manens.
s nondum apparens. & item om̃is gła
enis filie regis abintus. & ascendet homo
ad cor altum. s & ascensiones incorde
suo dispofuit. rursumq anima iusti
sedes ẽ sapientie. cmꝰ sine dubio illa uox
ẽ. celtim mͥ sedes ẽ. si hec inquã hisq si¬

Expanded text:
imirum et intentio praepeditur aerumnis, imirum et intentio praepeditur aerumnis, et curis charitas fatigatur. 61. In farbitrer de eo, quod in Evangelio nobis promittitur, Ecce enim merces vestra multa est in coelis: mirantes maxime sanctum Augustinum dixisse super hoc, non coelos istos visibiles et corporeos oportere intelligi, ne merces nostra in rebus mobilibus volubilibusque videatur collocari; ideoque spiritualia quaedam firmamenta esse intelligenda, de quibus nescitis, ut dicitis, quid vel suspicari debeatis. Sed si attenditis quod ae passiones hujus temporis ad futuram gloriam quae revelabitur in nobis , non quidem quae revelabitur nobis, velut aliquid exterius; sed in nobis, quasi intus jam manens, sed nondum, apparens: et item, Omnis gloria ejus filiae regis ab intus ; et, Ascendet homo ad cor altum ; sed et ascensiones in corde suo disposuit ; rursumque, Anima justi sedes est sapientiae , cujus sine dubio illa vox est, Coelum mihi sedes est : si haec, inquam, hisque si
Abbreviated transcription (Latin):
re ipsa interris ꝑegrinem᷑ & in corpore
uelalit̃. Habennus & unde corpori. & urad
dño ihereamnuis. Illud unuificando. et
sensificando: illtim eredendo. & diligen
ubiimnitus & exnecessitate tenetur.qn
quosponte & alacri fertur tioluntate.
Demq ubi ẽ thesaurus tiis. ibiẽ & cor
tinm. Item. Sidmñ amans anima expe
nruit. uti corpus ex ipsa. quo pacto qua
p̃sentior ẽẽ contenditur ribidat. ꝗͣ unde
accipit uitam: fonssiquidem uite ci¬
tas ẽ. nec niuere animã dixerim quȩ de
illo ñ hauserit. Haurire porro quome¬
dopotest nͥ fuerit p̃sens ipsi fonti qͥ can¬
tas ẽ. quȩ ds̃ est: Presens gͥ dõ ẽ. qui dii
amat. inquantum amat. In quo enm
minuis amat: absens ꝓfecto ẽ. Ineo aut
mimis dm̃i amare conuineitur: quod
carnis ad huc necessitatibiis occupatus
Illa uͦ circa corpiis occupatio. qͥd ẽ nͥ addi
quedam absentatio. & absentatio quid
& nicorpore ꝑegrinamur. euius nr̃a n¬

Expanded text:
re ipsa in terris peregrinemur et in corpore. re ipsa in terris peregrinemur et in corpore. Vel aliter: Habemus et unde corpori, et unde Domino inhaereamus; illud vivificando et sensificando, illum credendo et diligendubi invitus et ex necessitate tenetur, quam quo sponte et alacri, fertur voluntate. Denique ubi est thesaurus tuus ibi est et cor tuum . Item si Deum amans anima ex ipso vivit, uti corpus ex ipsa; quo pacto, quaeso, praesentior esse contenditur ubi dat, quam unde accipit vitam? Fons siquidem vitae charitas est: nec vivere animam dixerim, quae de illo non hauserit. Haurire porro quomodo potest, nisi fuerit praesens ipsi fonti, qui charitas est, quae Deus est? Praesens igitur Deo est qui Deum amat, in quantum amat. In quo enim minus amat, absens profecto est. In eo autem minus Deum amare convincitur, quod carnis adhuc necessitatibus occupatur. Illa vero circa corpus occupatio quid est, nisi a Deo quaedam absentatio? et absentatio quid,  corpore peregrinamur: cujus nostra n
Abbreviated transcription (Latin):
plenitudo quę inresurrectione fu¬
tura ẽ. tunc euacuabitur quod expar¬
te ẽ. corporis uidelicet om̃is corrup¬
tio. ex qua sine dubio contingit hec
quę adhuc exparte manet nr̃a in
corpore ꝑegrinatio. Hoc ẽ quod inse
mi ͤ abilit̃ ingemiscens plangit et
ait. In fetix egohomo: quis me lib̾abit
de corpore mortis huiꝰ: Nonqueritur
de corpore tantum. s de corpore mortis
huiꝰ hoc ẽ entis que adhuc durat cor¬
ruptionis. monstrans non corpus s
corporis molestias causã eẽ ꝑegrinatio¬
nis. Corpus quippe qđ corrũpitur ag̃¬
grauat animã. Non corpus simplicit᷑.
s corpiis qđ corrũpitur. ut corruptio
corporis onerisit. ñ natura. Unde & qͥ
intra semet ipsos ingemiscunt redẽp¬
tionẽ expectant corporis sui ñ amissio¬
nẽ. Merito ꝓinde grauaticorporis ne¬
huc. exilium finiatur. & quȩ ex parte ũ
cepit. cȩlestis habitatio ꝑficiatur. Aut
cit apłs. Spe enim salui facti sumus. Sx
itaq iã incelestib habitamus. cũ ad hie

Expanded text:
tudo, quae in resurrectione futura est, tunc evacuabitur quod ex parte est , corporis videlicet omnis corruptio, ex qua sine dubio contingit haec, quae adhuc ex parte manet, nostra in corpore peregrinatio. Hoc est quod in se miserabiliter, ingemiscens plangit, et ait: Infelix ego homo, quis me liberabit de corpore mortis hujus? Non queritur de corpore tantum, sed corpore mortis hujus, hoc est ejus quae adhuc durat corruptionis: monstrans non corpus, sed corporis molestias esse causam peregrinationis. Corpus quippe quod corrumpitur, aggravat animam . Non corpus simpliciter, sed corpus quod corrumpitur; ut corruptio corporis oneri sit, non natura. Unde et qui intra semetipsos ingemiscunt, redemptionem exspectant corporis sui , non amissionem. Merito proinde gravati corporis nehuc, exsilium finiatur; et quae ex parte jam coepit, coelestis habitatio perficiatur. 60. Aut cit apostolus: spe enim salvi facti sumus . Spe itaque jam in coelestibus habitamus, cum adhuc
Abbreviated transcription (Latin):
quod discedens fr̃ib quos deseruit fe¬
cit. & quia oporteat em̃dari suo redim
qđ ex discessu deliquerit. prudenter
aduertat qui hoc cogitat scandalum
scandalo non bene em̃dari. Quał de¬
niq em̃datio erit. si ut aliis seandalũ
tollas. abios scandalitas: Quãqmͣ ꝓhe¬
to & tolerabiliꝰ scandalum illud sit &
uenialius quod factum ẽ intentione
ꝓficiendi in melius. qmͣ quod facere c¬
gitas ad deterius apostatando. S et
ante quoq licet non sine scandalo tu¬
tius tuã sine dubio ad id quod putalti
melius sequutus es conscientiã. qmͣ li
inpriori bono & lococontra conscienti
ꝑ maneres. qmqͣm secure id posses. sib
ne hinc eandem tuam ipsius conseientꝰ
reddere securam posses. Qua ppt quod
de mandncante & ĩ manduncante decei¬
nit apło usur pemus. & nos mnrẽ huiꝰ¬

Expanded text:
quod discedens fratribus, quos deseruit, fequod discedens fratribus, quos deseruit, fecit; et quia oporteat emendari suo reditu quod ex discessu deliquerit: prudenter advertat qui hoc cogitat, scandalum scandalo non bene emendari. Qualis denique emendatio erit, si ut aliis scandalum tollas, alios scandalizas? Quanquam profecto et tolerabilius scandalum illud sit, et venialius, quod factum est intentione proficiendi in melius, quam quod facere cogitas ad deterius apostatando. Sed et ante quoque, licet non sine scandalo, tutius tuam sine dubio ad id quod putasti melius, secutus es conscientiam, quam si in priori bono et loco contra conscientiam permaneres, quanquam secure id posses: si sane hinc eamdem tuam ipsius conscientiam reddere securam posses. 51. Quapropter quod de manducante, et non manducante decernit Apostolus , usurpemus et nos in
Abbreviated transcription (Latin):
gredit᷑. ita ñ consulo ut regrediat᷑.
pauli sententiã qua beatũ manifes¬
te ꝓnuntiat quise ip̃sum ñ uidicat.
meo qđ ꝓbat. tum ex nr̃i auctorita¬
te magistri quitalem & suscipi in-
bet & retineri. inuentũ quoq bonũ
&e utilem suasione allici ꝓfessione
ligari. Deniq suadeatur ei inquit
ut stet. Et ne forte prioris sui mona¬
sterii memor. remordente ut assol&
conscientia. incipiat denuo derup¬
ta stabilitate cansari: generalem
suꝑ huiꝰ modi scrupulo consolatorũ
ꝓfert sententiã dicens. Ubiq emĩ un
dõ seruitur: ii regimilitat᷑. Porm
deuicino ꝓhibet qđ iubet de ꝑegri¬
no. ne uicinitas int̾ monasteria fo¬
mes scandali rixe materia sit. si alte.¬
rutrũ reciꝑe monachos acquiei̾unt
absq mutuo dũ taxat assensii. Quol
tociens equidẽ experimͣ. quotiens tal
uspiam monachoꝵ susceptio plane
non nͥ contra decretum regulare p̾m
animũ pulsau̾t recordatio scandali

Expanded text:
greditur, ita ut regrediatur greditur, ita ut regrediatur Pauli sententiam, qua beatum manifeste pronuntiat, qui se ipsum non judicat in eo quod probat : tum ex nostri auctoritate magistri, qui talem et suscipi jubet, et retineri; inventum quoque bonum et utilem suasione allici, professione ligari. « Denique suadeatur, » inquit, « ut stet . » Et ne forte prioris sui monasterii memor, remordente, ut assolet, conscientia, incipiat denuo de rupta stabilitate causari; generalem super hujusmodi scrupulo consolatoriam profert sententiam, dicens: Ubique enim uni Deo servitur, uni Regi militatur. Porro de vicino prohibet, quod jubet de peregrino: ne vicinitas inter monasteria fomes scandali, rixae materia sit, si alterutrum recipere monachos acquieverint absque mutuo duntaxat assensu. Quod toties equidem experimur, quoties talis uspiam monachorum susceptio plane non nisi contra decretum regulare praeanimum pulsaverit recordatio scandali,
Abbreviated transcription (Latin):
ritu uel mutant uł p̃t̾ mittunt.
a regulari tam̃ om̃ino ꝓfessione ñ
discedunt. donec tam̃ sobrie & iuste
& pie ꝓsuoꝵ morib uiuere ñ desis¬
tunt. Deniq regula ipsa tradit
octarium humilitatis gradũ. ut
nichil agat monachiis nisi quod cõ¬
munis monasterii regula. uł ma¬
iorũ cohortantur exempla. Excep
tis ꝓinde cisterciensibꝰ & qui illorum
forte ritii non tam uiuere scđm regui¬
lam quã ipsam ex integro pure ad
litteram uti se sane ꝓfessos ẽẽ putart.
tenere curant decet̾o neminẽ obe¬
dient̃ degentem regularis moueat
sollemnisq ꝓfessio. inqua nͣ sit de
tota regula ꝓmissio. in his dũ taxat
monastiis inquib ordo & discipli¬
na seruatur cũ bonis consuetudi
cenobiis bene ordinatis ꝓfessio
tantumsisana fuerit & intentio.
Ceterũ qui inquietusẽ. & ita credẽ
ñ potest. s magis credens & cedens
stimulanti conscientiȩ exit ⁊ que¬
rit ubi soluat quod suo inloco suo

Expanded text:
ritu vel mutant, vel praetermittunt; ritu vel mutant, vel praetermittunt; a regulari tamen omnino professione non discedunt, donec tamen sobrie, et juste, et pie, pro suorum moribus vivere non desistunt. Denique Regula ipsa tradit octavum humilitatis gradum, « ut nihil agat monachus, nisi quod communis monasterii regula, vel majorum cohortantur exempla . » 49. eptis proinde Cisterciensibus, et qui illorum forte ritu non tam vivere secundum Regulam, quam ipsam ex integro pure ad litteram uti se sane professos esse putant tenere curant: de caetero neminem obedienter degentem regularis moveat solemnisque professio, in qua non fit de tota Regula promissio, in his duntaxat monasteriis, in quibus ordo et disciplina servatur cum bonis consuetudinet in coenobiis bene ordinatis professio, tantum si sana fuerit et intentio. Caeterum qui inquietus est, et ita credere non potest; sed magis credens et cedens stimulanti conscientiae exit, et quaerit ubi solvat quod suo in loco  a
Abbreviated transcription (Latin):
pia uita uidetur. eũ quib deinceps
inuere disponit & eligit. Quid en ĩ:
Numquid u̾bigra aut in maiori mo¬
nasterio usus clunacensiũ aut
isti forte illorũ ritus. aut nͦ utriq
cisterciensi um districtionẽ litte¬
ratoriam ꝓfitentur: Attam̃ oĩs
scđm regłam ꝓfitemur. Una qͥdem
oris ubiq ꝓmissio. s quia non una
ẽ om̃ib cordis intentio. potest indu¬
bitanter sine detrim̃to salutis et
sine dampno ꝓfessionis.oꝑis quoq
ñuna ubiq obseruatio celebrari.
Sicut eiũ ñ om̃s om̃ia tenent & iam
boni xp̃iani que in euangłio sunt.
om̃s tam̃ scđm enãgłium uinunt.
Nam qui concessis alligari conuigiis
contentisunt. nonideo tam̃ credt̃
se recessisse ab euangłio quia enan¬
gelici sublimitatẽ consilii de celibe
ducenda uita ñ elegerunt. ita sane
siingradu illo inferiori legitime
acfidelit̾ omu̾sentur. sic quoq qui
scdin regulam uiuere statiuint.
& si ñ ad unguem ut dicitur totam
custodiunt. & siqua ꝓsui claustri

Expanded text:
ita, cum quibus deinceps vivere disponit et eligit. 48. Quid enim? nunquid verbi gratia, aut in Majori-Monasterio usus Cluniacensium, aut isti forte illorum ritus, aut vero utrique Cisterciensium, districtionem litteratoriam profitentur? Attamen omnes ndum Regulam profitemur. Una quidem oris ubique promissio: sed quia non una est omnibus cordis intentio, potest indubitanter sine detrimento salutis, et sine damno professionis, operis quoque non una ubique observatio celebrari. Sicut enim non omnes omnia tenent, etiam boni Christiani, quae in Evangelio sunt, omnes tamen secundum Evangelium vivunt nam qui concessis alligari conjugiis contenti sunt, non ideo tamen credunt se recessisse ab Evangelio, quia evangelici sublimitatem consilii de caelibe ducenda vita non elegerunt, ita sane si in gradu illo inferiori legitime ac fideliter conversentur: sic quoque qui secundum Regulam vivere statuunt, etsi non ad unguem, ut dicitur, totam custodiunt, etsi qua pro sui claustri
Abbreviated transcription (Latin):
te pͥori. equealligat ⁊ pͥorem: Cõmumis
equidẽ pacti pori reor utrũq necessitate
teneri fieriq duos ꝑ iiniꝰ sponsionẽ alte¬
rutrũ debitores. fidelis curx unũ. alterũ
huił obedientie. Quid nã gͥ iã uolunta¬
ti relinquit᷑. ubi ⁊ p̃latus debiti necessita¬
te tenetur: S & de hoc itẽ ñ pariũ p̃lati
p̃sebitur uoliuitati. qđ isqui ꝓfitet᷑ spon¬
det quidẽ obedientiã. non tñ om̃i modã.
sc̃ĩ benedicti. ut oporteat eũ qui p̃ est ñ
frena sue laxare uoluntati suꝑsubditos.
s p̃fixam ex regła sibiscure iñsurã. ⁊ sic
sua demũ imꝑia mođari. eirca id solum
qđ rectũ eẽ constiterit. nec qđ libet rectũ.
s hoc tm̃ qđ p̃dictus pat̃ instituit. ant
certe qđ sit scłim qđ instituit. Sie se qͥppe

Expanded text:
te Priori, aeque alligat et Priorem? Communis te Priori, aeque alligat et Priorem? Communis equidem pacti pari reor utrumque necessitate teneri, fierique duos per unius sponsionem ad alterutrum debitores: fidelis curae unum, alterum humilis obedientiae. Quidnam igitur jam voluntati relinquitur, ubi et praelatus debiti necessitate tenetur? Sed et de hoc item non parum praelati praescribitur voluntati, quod is qui profitetur, spondet quidem obedientiam, non tamen omnimodam, sancti Benedicti: ut oporteat eum qui praeest, non frena suae laxare voluntati super subditos, sed praefixam ex Regula sibi scire mensuram; et sic sua demum imperia moderari circa id solum, quod rectum esse constiterit; nec quodlibet rectum, sed hoc tantum quod praedictus Pater instituit, aut certe quod sit secundum quod instituit. Sic s
Abbreviated transcription (Latin):
creditas. ñ subditas uoluntati. Hinc ẽ quo
isdẽ legis lator in hisquȩ abbati dispensn¬
da reliquit cante nusqͣm ut memimne
saut considerationẽ. aut dispositionẽ. aut
ꝓuidentiã. aut certe arbitriũ seualiqͥd
huiꝰ modi ponit. uolens nimirũ ꝓuidũ
fidũq dispensatorẽ. racionis uͥ forte dis¬
pensat sequi iudiciũ. ñ sue placitũ uolũ¬
tatis. Unde ⁊ intimat ei ñ semel. qđ̃ de
om̃ib iudicuᷤᷤ ten suis deo redditurus sit
rationẽ. Lego ꝓfecto in regła. hȩc considã¬
tio penes abbatẽ sit. ⁊ hoc uł illud eẽ inꝑ
uidentia uł arbitrio seudispositione ab¬
batis. Ut aut̃ ꝓsua uoluntate aliquidimu¬
tet. meibi legisse ñ recolo. Quinĩmo in
nec ab ea temere deinetur a quoqͣm. Eigo
luntatẽ. Ubi sane nec abbatẽ excipipnto.
Uidetis quantũ necessitati tribuit᷑. subtra¬
hitur noluntati: Qd etiam: Nonue re¬
glaris ipsa ꝓfessio qͣ se iunior subdit spon¬

Expanded text:
creditas, non subditas voluntati. Hinc est quod creditas, non subditas voluntati. Hinc est quod idem legislator in his quae abbati dispensanda reliquit, caute nusquam ut memini sed aut considerationem, aut dispositionem, aut providentiam, 504 aut certe arbitrium, seu aliquid hujusmodi ponit: volens nimirum providum fidumque dispensatorem, rationis, ubi forte dispensat, sequi judicium, non suae placitum voluntatis. Unde et intimat ei non semel, quod de omnibus judiciis suis Deo redditurus sit rationem. 10. Lego profecto in Regula: « Haec consideratio penes abbatem sit; » et hoc vel illud esse in providentia, vel arbitrio, seu dispositione abbatis . Ut autem pro sua voluntate aliquid mutet, me ibi legisse non recolo: quinimo, « Iur Regulam, nec ab ea temere devietur a quoquam. » Ergo suam voluntatem: ubi sane nec abbatem excipi puto. Videtis quantum necessitati tribuitur, subtrahitur voluntati? Quid etiam? Nonne regularis ipsa professio, qua se junior subdit spon
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntati certe discretioni. S dicitis. Que
gͦ relinquit᷑ necessitati : Audite qͣm płimĩ.
Primo quiđ quicqͥd de sp̃ualib in ipsa rig̃
traditũ ẽ in manu abbatis ut supra taxatũ
ẽ neq̃qmͣ relinquit᷑. De inde reliqua pars
quȩ in corporalib constat obseruantiis. ne
ipsa quid meins ita uoluntate posita ẽ. ut
eidẽ deseruiat uoluntati. s mag̃ caritati
Neq enĩ albas supra regłam ẽ. eui semel et
ipse spontanea se ꝓfessione submisit.⁊ siꝗͥ
negandũ nonẽ dĩ regła caritas regłe seĩ ben¬
dicti iuire p̃ponit᷑. Esto ꝓinde ut int̾dim
regłe litt̾a cedat ꝓtempore caritati. eũ ran
necessitatis exegerit. absit tam̃ ut hominis
eniuspiam subdat᷑ uoluntati. Su ꝑ fr̃msr
ne transgressiones non suꝑ patrũ traditiõt
constituit᷑ qui abhas eligitur. mandatoꝵ
cultor ⁊ ultor uicioꝵ. Arbitror namq scãs
illas obseruantias p̃latorũ prudentie. fias

Expanded text:
voluntati, certe discretioni. Sed dicitis: Quid voluntati, certe discretioni. Sed dicitis: Quid ergo relinquitur necessitati? Audite: quamplurimum. Primo quidem quidquid de spiritualibus in ipsa Regula traditum est, in manu abbatis ut supra taxatum est nequaquam relinquitur. Deinde reliqua pars, quae in corporalibus constat observantiis, ne ipsa quidem in ejus ita voluntate posita est, ut ejusdem deserviat voluntati, sed magis charitati. Neque enim abbas supra Regulam est, cui semel et ipse spontanea se professione submisit, etsi quod negandum non est Dei regula charitas Regulae sancti Benedicti jure praeponitur. Esto proinde ut interdum Regulae littera cedat pro tempore charitati, cum ratio necessitatis exegerit: absit tamen ut hominis cujuspiam subdatur voluntati. Super fratrum sane transgressiones, non super Patrum traditiones constituitur qui abbas eligitur, mandatorum cultor, et ultor vitiorum. Arbitror namque sanctas illas observantias praelatorum prudentiae et fidei
Abbreviated transcription (Latin):
Primã gͦ uecessitatẽ sua cuiq facit inꝑmit¬
tendo uoluntas. scdam p̃cipientis auctori¬
tas. t̃ciam p̃cepti dignitas. Differt̃ aut̃ ut
iã dictt̃ ẽ. qͥb dã ase inuicẽ gradibꝰ. tresiste
necessitates. nec una om̃s sequit᷑ ĩ mutabili¬
tatis firmitas. Nam ex pͥma quid̃ qđ effici
t᷑ & si non penitus ĩmutabile. tam̃ uix mu¬
tabile eẽ constat. dũ solis illud ticeat imita¬
re p̃latis.⁊ hoc ñ nisi fideli & ꝓiuda dispen¬
satione. Qđ uͦ fit ex sequenti. quȩ & maior
ista ẽ. pene iam incõmutabile. soli quippe
dõ eẽ mutabile suꝑiꝰ demonstratũ ẽ. Porro
qđ de uonissima fit tanqͣm oiniũ maximna õi¬
no ui cõmutabile ẽ. ut pote qđ ne ipsiquidẽ
fas ẽ nisi solis mutare p̃̾latis. diciuix mutah¬
le õgrue potest. qđ soli constat licere dõ. di¬
immutabile nominetur.
potissimũ querit᷑. patet qđ magna ex parte
regularis traditio subest eius qu p̃est ⁊ sii

Expanded text:
imam ergo necessitatem sua cuique facit in promittendo voluntas; secundam, praecipientis auctoritas; tertiam, praecepti dignitas. 8. Differunt autem, ut jam dictum est, quibusdam a se invicem gradibus tres istae necessitates, nec una omnes sequitur immutabilitatis firmitas. Nam ex prima quidem quod efficitur, etsi non penitus immutabile, tamen vix mutabile esse constat: dum solis illud liceat mutare praelatis, et hoc nonnisi fideli et provida dispensatione. Quod vero fit ex sequenti, quae et major ista, est pene jam incommutabile. Soli quippe Deo esse mutabile superius demonstratum est. Porro quod de novissima fit, tanquam omnium maxima, omnino incommutabile est, utpote quod ne ipsi quidem fas est, nisi solis mutare praelatis, dici vix mutabile congrue potest: quod soli constat licere Deo, dienitus immutabile nominetur. potissimum quaeritur patet quod magna ex parte regularis traditio subest ejus qui praeest, etsi non
Abbreviated transcription (Latin):
turbatum ad pacis accedẽ sacͥ ficium.
cũ ira & disceptatione contingere
sacram̃tum. in quods̃ indubitant᷑
ẽ mundũ reconcilians sibi. Certe
ñ recipitur inunus quodeũq meñ
quod defero ad altare. nͥ ante placato
fre quẽ me forte lesisse meminero. qͣn¬
tominus si ine ipsum ñ paccaueropriꝰ:¬

Expanded text:
turbatum ad pacis accedere sacrificium; turbatum ad pacis accedere sacrificium; cum ira et disceptatione contingere Sacramentum, in quo Deus indubitanter est mundum reconcilians sibi. Certe non recipitur munus quodcunque meum, quod defero ad altare, nisi ante placato fratre, quem me forte laesisse meminero: quanto minus si me ipsum non pacavero pri
Abbreviated transcription (Latin):
obnocturnã illusionem. accipite bre¬
ue consilium. Iuxtaritum sui loci qͣm¬
q facere consulo de huiꝰmodi. ꝗ̃diu̾sis
modis diu̾sis inmonasteriis certum ẽ
obseruari. ¶ De his qui in pluribus
monast̾iis ꝓfitentur quod pene oblit̾
fueram. puto satis eẽ responsũ suꝑiꝰ
cimi de loci stabilitate disputatru ẽ.
& nonẽ necesse ut repetam.¶ Preter¬
mitto & aliqua de canonib quȩ nos
requiritis. tumqm̃ talium nr̃a ñ refert
qui monachi sumus. tumquia in libris
eadem ipsi facile repperire potestis si
querere non grauemini.P Uenio
ad tria illa quȩ maltera ur̃a rursum
epła continent᷑. Ubi pͥmũ int̾rogatis
quid nã consulam homini qͥ ad u̾sus
quẽ piam cõmotus fuerit. s adeo ut
eiun ledere ipse uelit. ad eo tam̃ ut liben¬
ter accipiat siquomodo aliunde ledi
contigerit. sit ne uidelicet tutũ ita
cõmoto accedere ad altare. anse sub¬
trahere interim debeat donec cõpes¬
catur cõmotio. Numqmͣ mͥ contingat

Expanded text:
is ob nocturnam illusionem, accipite breve consilium. Juxta ritum sui loci quemque facere consulo de hujusmodi, quae diversis modis diversis in monasteriis certum est observari. De his qui in pluribus monasteriis profitentur quod pene oblitus fueram puto satis esse responsum superius, cum de loci stabilitate disputatum est, et non est necesse ut repetam. Praetermitto et aliqua de canonibus quae vos requiritis; tum quoniam talium nostra non refert qui monachi sumus; tum quia in libris eadem ipsi facile reperire potestis, si quaerere non gravemini. 58. Venio ad tria illa, quae in altera vestra rursum epistola continentur: ubi primum interrogatis, quidnam consulam homini, qui adversus quempiam commotus fuerit; sed non adeo ut eum laedere ipse velit, adeo tamen ut libenter accipiat, si quo modo aliunde laedi contigerit: sitne videlicet tutum ita commoto accedere ad altare, an se subtrahere interim debeat, donec compescatur commotio. Nunquam mihi contingat
Abbreviated transcription (Latin):
nis ꝓfessio ẽ. Q licet indiu̾sis monas¬
teriis ditĩsis & obsernantiis deo ser-¬
uiatur. qmͣdiutam̃ suiquisq loci
boni usus a regła non discordant.
Quisquis itaq tenet qđ teneri inue¬
nerit bonũ ubi ꝓfitetur. ꝓfecto uiuit
sicut ꝓmittit. quia ñ aliud ꝓculdubio

Expanded text:
io est. Et licet in diversis monasteriis, diversis et observantiis 519 Deo serviatur; quandiu tamen sui quisque loci at, quoniam quidem boni usus a Regula non discordant. Quisquis itaque tenet quod teneri invenerit bonum, ubi profitetur; profecto vivit sicut promittit: quia non aliud
Abbreviated transcription (Latin):
interim nunc securus responderim
abono quod semel quis uouerit. des¬
cendere non licere. & ad hoc inutare
locum quẽ sibi quisq delegerit. &
eui se sua uoluntate & uoce firmaue¬
rit. om̃ino ñ consulo. S nec sc̃s papa
gregorius. Ait enim. ꝑfectiquique
magnase discretionis subtilitate con¬
spiciunt. ne ad det̾iora umqm uel
inoꝑe uel incogitatione dilabantur.
S quod hinc sensit uir apłieus. hoc

Expanded text:
interim nunc securus responderim, interim nunc securus responderim, a bono quod semel quis voverit, descendere non licere: et ad hoc mutare locum, quem sibi quisque delegerit, et cui se sua voluntate et voce firmaverit, omnino non consulo, sed nec sanctus papa Gregorius. Ait enim: « Perfecti quique magna se discretionis subtilitate conspiciunt, ne ad deteriora unquam vel in opere, vel in cogitatione dilabantur. » Sed quod hinc sensit vir apostolicus, hoc
Abbreviated transcription (Latin):
ritis inquit om̃ia que mandata fuerĩt
uob̾. dicite quia inutiles seruisumus.
que facere debiumꝰ fecimus. Aesi di¬
cat. Si solis contenti estis p̃ceptis & tra¬
ditionib imposite legis. & non sponte
etiam ꝑfectionis uos consiliis & suasio¬
nib mancipatis. liberi quidẽ estis ade¬
bito. ñ tam̃ ꝓmerito głosi. Euasistis
penã: s non ac quisistis coronam. Que-¬
namgͥ necessitas cogit parem nos in sin¬
gulis quȩ iniuncta fueruit & forii¬
dare ultionẽ de transgressione. & de
obseruatione sꝑare remuerationem:
Ea ꝓpt̾ intalibus generalis hȩc regła
teneatur: ut indifficiliorib quidem
agendis obeditio gratior quã grauior
p̃uaricatio iidicetur. & infaciliorib¬
in inusq ouerosis contẽptus damꝑ¬
nabilior qm actus laudabilior estimet᷑.
etiam tenenda sit ipsa quȩ in ꝓfesfiõe
firmari solet loci stabilitas. & quib
siquib tam̃ ex causis rumꝑe illã uł
liceat euiquam uel expediat. & hinc
siquidẽ dubitare uosdicitis. Ad qđ

Expanded text:
is omnia quae mandata sunt vobis, dicite quia servi inutiles sumus, quae facere debuimus, fecimus. Ac si dicat: Si solis contenti estis praeceptis et traditionibus impositae legis, et non sponte etiam perfectionis vos consiliis et suasionibus mancipatis; liberi quidem estis a debito, non tamen pro merito gloriosi: evasistis poenam, sed non acquisistis coronam. Quaenam ergo nos necessitas cogit parem in singulis, quae injuncta fuerint, et formidare ultionem de transgressione, et de observatione parare remunerationem? Eapropter in talibus generalis haec regula teneatur, ut in difficilioribus quidem agendis obeditio gratior, quam gravior praevaricatio judicetur: et in facilioribus minusque onerosis contemptus damnabilior, quam actus laudabilior aestimeturetiam tenenda sit ipsa, quae in professione firmari solet, loci stabilitas, et quibus si quibus tamen ex causis rumpere illam vel liceat cuiquam, vel expediat. Et hinc siquidem dubitare vos dicitis. Ad quod
Abbreviated transcription (Latin):
lib̾tas inalienis. Necesse ẽ enĩ qͥ huus¬
modi ẽ. ex ꝓpͥa perire sententia quẽ ad¬
modũ in illius scientia clamat apłs in¬
firiũ ꝑire fr̃em . & qͦmͦ nichil ẽẽ com¬
mune item ipse ꝑhibet qđ cũ gr̃arum
cõmune: ita & regłaris ꝓfessio qͣntũ in

Expanded text:
libertas in alienis. Necesse est enim qui hujuslibertas in alienis. Necesse est enim qui hujusmodi est, ex propria perire sententia, quemadmodum in illius scientia clamat Apostolus infirmum perire fratrem . Et quomodo nihil esse commune item ipse perhibet, quod cum gratiarum commune : ita et regularis professio
Abbreviated transcription (Latin):
tecausam̃ qui regłam ꝓfitem̃. frust᷑ nob̃
de peccandi necessitate blandimͣ. ut icdõ
iusta imꝑia p̃latorũ dõ ñ imputanda. s
tanqͣm hominũ contẽpuenda putemus.
nerem uidł impossibilẽ continere nr̃a
ꝓfessio uideat᷑. si tantũ ex ea hominibus
qͣntũ dõ obedientie deberi asserimus:
Cui enĩ iã uł ita ꝓffesso impossibile immo
nẽ. ubi non inobedientia. s inpenitentia
facit p̃naricatorem: Hoc quippe ut iam
dixi ꝓfitentiũ nemo spondet ut iã non
peccet. & obhoc ñ continuo ut quispiam
aliquomodo non obedit p̃uaritorem se
constituit. nisi qui se forte sic ꝓfessũ fal¬
soeristimat. quales uos utiq asseritis eẽ
ñ paucos. Dequib etiã siqui tam̃ st̃ ut
dicitis. uerũ ẽ. & quod subditis. qđ nil uti-¬
q aliud illa talis eorũ credulitas. uł potiꝰ
crudelitas in suis ipsorũ oꝑat᷑ conscien¬
tiis qm noxia illa recũbentiũ in idolio

Expanded text:
te causamur qui Regulam profitemur: frustra nobis te causamur qui Regulam profitemur: frustra nobis de peccandi necessitate blandimur, ut ideo justa imperia praelatorum Deo non imputanda, sed tanquam hominum contemnenda putemus: ne rem videlicet impossibilem continere nostra professio videatur, si tantum ex ea hominibus, quantum Deo obedientiae deberi asserimus. Cui enim jam vel ita professo impossibile, imo nem, ubi non inobedientia, sed impoenitentia facit praevaricatorem? Hoc quippe, ut jam dixi, profitentium nemo spondet, ut jam non peccet: et ob hoc non continuo, ut quispiam aliquo modo non obedit, praevaricatorem se constituit nisi qui se forte sic professum falso existimat, quales vos utique asseritis esse non paucos. De quibus etiam si qui tamen sunt, ut dicitis verum est et quod subditis, quod nil utique aliud illa talis eorum credulitas, vel potius crudelitas in suis ipsorum operatur conscientiis, quam noxia illa recumbentium in idolio
Abbreviated transcription (Latin):
tio. s etiã em̃datio praue. Inueniuntur
in ea & p̃cepta obedientie. & inobediente
remedia. ut ne peccando quid̃ aregła re¬
cedatur. Fateor sane impossibile eui uis
mortaliũ uł uemialit̾ int̾dum ñ deliu¬
quere inp̃ceptis obedientie. s nulla ũ
de ĩpossibilitate querela. qͣndoqͥł ⁊ ex
regła licet id quoq qđ cͥminalit̃ delm¬
qui contig̾it emendare. Qđ gͦ dieits
a millis posse obsernari ad integrũ qͥcd
amagistris p̃cipit᷑: uerũ ẽ. S leuns cul¬
pa in obedientie ẽ. & facilis cura eius in¬
uenitur in regła. siquid̾ sit tͣnsgressio
absq contẽptu. Si aut̃ & ipsũ de esse
aliquando ñ posse contenditis: id qͥdẽ
falsum ẽ. s nec talẽ tam̃ inobedientiã
sine cura relinquit diligentia regłan
& licet fortiori egeat eurationis medie¬
into cnet tam̃ morbo p̃uiaricationis. nisi
cũ & ipsũ forte medicam̃tũ contẽpuit᷑.
Qnȩ cũ ita sint. frustra de unpossibilita¬

Expanded text:
tio, sed etiam emendatio pravae. Inveniuntur tio, sed etiam emendatio pravae. Inveniuntur 514 in ea et praecepta obedientiae, et inobedientiae remedia, ut ne peccando quidem a Regula recedatur. Fateor sane impossibile cuivis mortalium vel venialiter interdum non delinquere in praeceptis obedientiae: sed nulla jam de impossibilitate querela, quandoquidem et ex Regula licet id quoque, quod criminaliter delinqui contigerit, emendare. Quod ergo dicitis a nullis posse observari ad integrum quidquid a magistris praecipitur, verum est: sed levis culpa inobedientiae est, et facilis cura ejus invenitur in Regula, si quidem sit transgressio absque contemptu. Si autem et ipsum deesse aliquando non posse contenditis, id quidem falsum est: sed nec talem tamen inobedientiam sine cura relinquit diligentia regularis. Et licet fortiori egeat curationis medicamento, caret tamen morbo praevaricationis, nisi cum et ipsum forte medicamentum contemnitur. 34. Quae cum ita sint, frustra de impossibilita
Abbreviated transcription (Latin):
ri. Et Partienda ẽ ꝓinde nob̾ induo.
uniu̾sa hȩc obseruatio regłaris. in p̃¬
cepta uidelicet & remedia. Preceptis
instituit᷑ uita contrapeccatũ. reme¬
diis restituit᷑ pꝰpeccatũ innocentia.
Sic g utraq ista cõplectitur nr̃a ꝓfes¬
sio. ut ꝓfessus quisq cũ mualiquoforte
regłariũ mandatorũ deliquerit. si ad re¬
mediũ eque regłare confug̾it. & si coniu¬
citur transgressor mandati. ñ tñ pacti pr¬
uaricator. Solum itaq censuerĩ fregisse
uotũ. molasse ꝓpositum. pactũ p̃uaries¬
se: qui ⁊ p̃ceptũ contẽpserit ⁊ remediũ.
Nam illũ dicosecurũ. qui etiã si int̾dum
obedientie limitẽ pret̾it: consiliumũ
respuit penitentie. Regłares nãq t̃m¬
nos ⁊ si sepe deliquerit ñ enadit: quica¬
sure q̃ ex regła ẽ. disciplinã ñ subt̃fugit.
Parssiquid regłe ẽ regłaris correptio a
in ea reperit᷑ ñ solumbone uite instrue¬

Expanded text:
ri. 33. Partienda est proinde nobis in duo ri. 33. Partienda est proinde nobis in duo universa haec observatio regularis, in Precepta videlicet, et Remedia. Praeceptis instituitur vita contra peccatum; Remediis restituitur post peccatum innocentia. Sic ergo utraque ista complectitur nostra professio, ut professus quisque cum in aliquo forte regularium mandatorum deliquerit, si ad remedium aeque regulare confugerit, etsi convincitur transgressor mandati, non tamen pacti praevaricator. Solum itaque censuerim fregisse votum, violasse propositum, pactum praevaricasse, qui et praeceptum contempserit, et remedium. Nam illum sane dico securum, qui etiamsi interdum obedientiae limitem praeterit, consilium non respuit poenitentiae. Regulares namque terminos, etsi saepe deliquerit, non evadit, qui censurae, quae ex Regula est, disciplinam non subterfugit. Pars siquidem Regulae est regularis correctio, et in ea reperitur non solum bonae vitae instruc