comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
illudi illũ diaboli arte nõ posse. Tunc uero
reniti ac reclamare nuẜ ceꝑit. Int̾dictũq sibi
ẽe dicebat ne se martino ostenderet. Cumq
inuitũ ire cõpellerẽt int̾ trahencĩ manus
uestis euanuit. Unde quis dubitet. hane ⁊
martini fuisse uirtutẽ. ut fantasiã suã dia¬
bolus cum erat martini occulis ingerenda.
dissimulare duicius aut tegere nõ poss aĩad¬
u̾sum ẽ tñ eodem ferre tp̃r fuisse inhispanii
iuiuenẽ qui cũ sibi multis signis auctoritatẽ
parauiss eousq elatus ẽ. ut se heliam ꝓ¬
ficeretur. Quod cũ pleriq temere crebidisset¬
ad didit ut se xp̃m ẽẽ diceret. In quo etiã ad¬
eum inlusit. ut eũ quidã ep̃s rufus nõie.
ut dñm adoraret. ꝓpt̾ quod eum pꝯea ab ep̃atũ
deiectũ uidimꝰ. Bleriq etiã nob̾ efr̾ib retu
lerunt. Podem t̃p̃r moriente q̃ndã excitisse
qui se ioħem ẽẽ. iactaret ex quo conicere pos¬

Expanded text:
inludi illum diaboli arte non posse. tum uero inludi illum diaboli arte non posse. tum uero reniti ac reclamare miser coepit, interdictumque sibi esse dicebat, ne se Martino ostenderet. cumque inuitum ire conpellerent, inter trahentium manus uestis euanuit. unde quis dubitet hanc etiam Martini fuisse uirtutem, ut fantasiam suam diabolus, cum erat Martini oculis ingerenda, dissimulare diutius aut tegere non posset. Animaduersum est tamen, eodem fere tempore fuisse in Hispania iuuenem, qui cum sibi multis signis auctoritatem parauisset, eo usque elatus est, ut se Heliam profiteretur. quod cum plerique temere credidisseaddidit ut se Christum esse diceret: in quo etiam adeo inlusit, ut eum quidam episcopus Rufus nomine ut Deum adoraret: propter quod eum postea ab episcopatu deiectum uidimus. plerilerunt, eodem tempore in Oriente quendam extitisse, qui se Iohannen esse iactitauerit. ex quo conicere pos
Abbreviated transcription (Latin):
te qui dei ueste donatꝰ sim: Tum uero gran¬
dis omiiũ ad hanc ꝓfessionẽ expectio ita q̃
ad mediã fere noct̾e fremitus insultanciũ com¬
moueri omne monastium loco usum ẽ. Cel¬
lula aut̃ qua idem ad olescens contenebatur
crebris cerneres nuicare luminil fremitꝰq
ucc̾e audiebat᷑. De infacto silencio egressus u
indutus ostendit. Obstupefcͥs ille conuorat ce¬
teros. Ip̃e etiam clarus accurrit. Adhibito lu
nune uestẽ om̃s diligent̾ inspiciunt. Erat
aut̃ sũma mollicie candore exinuo micanti.
purpura nec tn cuiꝰ ẽet generis aut uellers
poterat agnoici. Curiosius tñ occuł aut digi¬
tis ad trectata. nõ aliud quã uestis iudebatur.
Int̾e̾a elarus fres amonet or̃oni instire ut
maiufestius eis dñs quid nã e̾e̾t ostenderet.
Itaq reliquũ noctis ẏmpnis ꝓsalmisq con¬
sumitur. At ubi in luxit dies ad p̾hensum
dext̾a trahere ad martinũ uolebat bene ꝯscuis

Expanded text:
tem, qui Dei ueste donatus sim. tum uero grantem, qui Dei ueste donatus sim. tum uero grandis omnium ad hanc professionem expectatio. itaque ad mediam fere noctem fremitu terram insultantium commoueri omne monasterium loco uisum est: cellulam autem, qua idem adulescens continebatur, crebris cerneres micare luminibus, fremitusque uocum audiebatur. dein facto silentio egressus unindutus, ostendit. obstupefactus ille conuocat ceteros, ipse etiam Clarus adcurrit, adhibitoque lumine uestem omnes diligenter inspiciunt. erat autem summa mollitie, candore eximio, micanti purpura, nec tamen, cuius esset generis aut uelleris, poterat agnosci: curiosis tamen oculis aut digitis adtrectata non aliud quam uestis uidebatur. interea Clarus fratres admonet orationi insistere, ut manifestius eis Dominus quidnam id esset ostenderet. itaque reliquum noctis hymnis psalmisque consumitur. ubi inluxit dies, adprehensum dextera ad Martinum trahere uolebat, bene conscius
Abbreviated transcription (Latin):
omniũ culmen enituit. Itaq cũ ad longe
sibi ab ep̃i monast̾io tab̾naculũ ꝯstitiusset.
multiq apud eũ fr̃es cõmorarẽt᷑ iuuenis
quidã adeum anatolius noĩe sub ꝓfessione
monachi omni humilitate atq in nocenciã
mentitꝰ accessit. Habicauitq aliꝙͣdiu incõe
cum ceteris. Dem̃ ꝓcedente tp̃r angłos apd̃
se loqui sol eredicebat. Cum fid̾e nullus ad¬
hiberet signis quilꝰdam plerosq ad credendũ
cohortabatur. Postremo eo usq ꝑcessit. ut
int̾ se ac dm̃. angłos discurre predicaret. Iã¬
q se unũ ex ꝓpħetis haberi uolebat. Clarus
tñ neqͣꝙͣ ad credendũ cogi poterat. ille ei iram
dñi. ⁊ p̃sentes plagas cur sc̃o non crederet co¬
minari. Postremo in hanc uoc̃e erupisse fer¬
tur. Ecce ac uoce uestẽ mͥ eandidã dns decelo¬
dedit dibit qua indutus in medio ur̃m deuer¬
sabor idq nob̾ signũ erit me indei ẽẽ irtu¬

Expanded text:
omnium culmen enituit. itaque cum haut longe omnium culmen enituit. itaque cum haut longe sibi ab episcopi monasterio tabernaculum constituisset multique apud eum fratres commorarentur, iuuenis quidam ad eum Anatolius nomine, sub professione monachi omnem humilitatem adque innocentiam mentitus, accessit habitauitque aliquamdiu in commune cum ceteris. dein procedente tempore angelos apud se loqui solere dicebat. cum fidem nullus adhiberet, signis quibusdam plerosque ad creden dum coartabat. postremo eo usque processit, ut inter se ac Deum nuntios discurrere praedicaret, iamque se unum ex profetis haberi uolebat. Clarus tamen nequaquam ad credendum cogi poterat. ille ei iram Domini et praesentes plagas, cur sancto non crederet, comminari. postremum in hanc uocem erupisse fertur: ecce hac nocte uestem mihi candidam Dominus de caelo dabit, qua indutus in medio uestrum diuersabor: idque uobis signum erit, in me Dei esse uirtu
Abbreviated transcription (Latin):
głoꝵ. Martinũ diabolo repugnantẽ Rridisse
ꝯ̾stant̃ antiqua delicta melioris iite cõu̾sa
ẽe peccatis qr peccare desinerent. Contra dicẽ¬
te diabolo nõ ꝑtinere adueniã criminos et
Tunc in hanc uoc̃e fertur ex clamasse mar¬
tinus si tu ip̃e. omiẜabilis ab hominũ ĩ sec¬
tatione desisteres ⁊ factoꝵ tuoꝵ uł hoc tp̃r cũ
dies iudicii. inꝓximo ẽ peniteret. ego tibi ne¬
tatẽ p̾stare nõ potuit ostendit affectũ. Et
qr dediabolo eiuscẽq artib ẜ mo exortꝰ est
nõ abre iudctur licet extrinsetꝰ refferre qd̾
gestũ ẽ. Quia ⁊ quedã in eo martimi uirtutũ
porcio ẽ ⁊ res digna nuraculo recte memorie
dãpnab̾r in exemplũ cauendi. si quid de ĩceps
uspiã tale ꝯtingerit. Clarus quidã noĩe ad¬
olescens nobilissimꝰ mox p̾sbr mĩ felici be¬
atus excessum cũ relictis om̃bꝰ sead mar¬
tinũ co tuliss breui tp̃r ad sumũ fider iurtu¬

Expanded text:
gulorum: Martinum diabolo repugnantem respondisse gulorum: Martinum diabolo repugnantem respondisse constanter, antiqua delicta melioris uitae conuersesse peccatis, qui peccare desierint. contra dicente diabolo, non pertinere ad ueniam criminosos, et clementiam, tunc in hanc uocem fertur exclamasse Martinus: si tu ipse, miserabilis , ab hominum insectatione desisteres et te factorum tuorum uel hoc tempore, cum dies iudicii in proximo etatem praestare non potuit, ostendit affectum! Et quia de diabolo eiusdemque artibus sermo exortus est, non ab re uidetur, licet extrinsecus, referre quod gestum est, quia et quaedam in eo Martini uirtutum portio est et res digna miraculo recte memoriae mandabitur, in exemplum cauendi, si quid deinceps uspiam tale contigerit. Clarus quidam, adulescens nobilissimus, mox presbyter, nunc felici beatus excessu, cum relictis omnibus se ad Martinum contulisset, breui tempore ad summum fidei uirtu
Abbreviated transcription (Latin):
martino illud mirabile erat quod nõ solũ
hoc quod supra retulimꝰ s multa istiꝯ modi.
si quociens accidissent longe ante p̾idebat
et sibi nunciata fr̃ibꝰ indicabat. Freq̃nt̃ aut̃
diabolus dum ille nocendi artibi sc̃m in¬
rũ conabatur illudere uisibilem se ei formis
diu̾sissimis ingerebat. Nam int̾dum ĩ iouis
ꝑsonã plerũq mercurii ꝑ sepe enĩ se ueneris
ac minerue tͣnsfiguratũ se uultili offerebat.
Adũsus namq quẽ semꝑ interritꝰ signo
se crucis ⁊ oronis auxilio ꝓtegebat. Audie¬
batur plerũq ꝯiucia quilii illũ turba demo¬
nũ ꝓterius uocib increpabat. S om̃ia falsa ⁊
uana cognoscens nõ mouebatur obiectis.
Testabantur etiam aliqui ex fr̾ili audissede
monẽ ꝓ t̾ius martinũ uecibꝰ increyantem.
cur intra monast̾ium aliquos exfr̃il qui
olu baptismũ du̾isis errorili ꝑdidissent.
ꝯu̾sos pꝯea recepiss ex ponente crimina fin¬

Expanded text:
Martino illud mirabile erat, quod non solum Martino illud mirabile erat, quod non solum hoc, quod supra rettulimus, sed multa istius modi, si quotiens accidissent, longe antea praeuidebat aut sibi nuntiata fratribus indicabat. Frequenter autem diabolus, dum mille nocendi artibus sanctum uirum conabatur inludere, uisibilem se ei formis diuersissimis ingerebat. nam interdum in Iouis personam, plerumque Mercuri, saepe etiam se Veneris ac Mineruae transfiguratum uultibus offerebat: aduersus quem semper interritus signo se crucis et orationis auxilio protegebat. audiebantur plerumque conuicia, quibus illum turba daemonum proteruis uocibus increpabat: sed omnia falsa et uana cognoscens non mouebatur obiectis. testabantur etiam aliqui ex fratribus, audisse se daemonem proteruis Martinum uocibus increpantem, cur intra monasterium aliquos ex fratribus, qui olim baptismum diuersis erroribus perdidissent, conuersos postea recepisset, exponentem crimina sin
Abbreviated transcription (Latin):
urgebat quia fallere nõ poss insidiis. Quo¬
dam aut̃ tp̃r cornui boiis cruentũ in manu
tenens cum ingenti fremitu cellulam eius
irripuit cruentamq ostentans dext̾am ⁊ ad
⁊admisso recens scelere ꝯgaudens ubi ẽ in¬
quid martine uirtus tua : unũ detius iͦn
int̃ feci. Tunc ille ꝯuocatis fr̃̾ib refert qͥd
dlabolꝰ indicass sollicitos ẽẽ precepit ꝑcellu¬
Nenimẽ quidẽ de eẽ demonachis s unum
rusticũ mercede ꝯductũ. ut uehiculo ligna
de ferret. isse ad siluã nuncianit. Iubet gͥ
aliquos ire ei oburã ita aut longe a mo¬
nasterio iam pene ex animes inuenitur. Ex¬
tremũ tñ sp̃m trahens indicat fr̾ili casum
mortis ⁊ uulneris. Iunctis scilic bubus dũ
dissoluta arciꝰ lora ꝯstringit. bouẽ sibi excus¬
so capite inter inguina cornu iniecisse nec
mulco pꝯ uitam reldiclit. Uideris quod iudi¬
cio dñi diabolo data fuerit hec potestas. In

Expanded text:
frequenter, quia fallere non posset insidiis. Quofrequenter, quia fallere non posset insidiis. Quodam autem tempore cornu bovis cruentum in manu tenens cum ingenti fremitu cellulam ejus irrupit, cruentamque ostentans dexteram, et admisso recens scelere quit, Martine, uirtus tua? unum de tuis modo interfeci. tunc ille conuocatis fratribus refert quid diabolus indicasset: sollicitos ire praecipit per celluneminem quidem deesse de monachis, sed unum rusticum mercede conductum, ut uehiculo ligna deferret, isse ad siluam nuntiant. iubet igitur aliquos ire ei obuiam: ita haut longe a monasterio iam paene exanimis inuenitur. extremum tamen spiritum trahens indicat fratribus causam mortis et uulneris: iunctis scilicet bubus dum dissoluta. artius lora constringit, bouem sibi excusso capite inter inguina cornu adegisse. nec multo post uitam reddidit. uideris, quo iudicio Domini diabolo data fuerit haec potestas. in
Abbreviated transcription (Latin):
aderant ita admirati sunt ut hoc ip̃m eis
in quo ꝯtẽpti fuerant placeret. Celeberrimũ¬
q ꝑ om̃e palaciũ fuit fecisse martinũ in re¬
ante p̾dixit futurũ ut si ytaliam ꝑgeret que
irecupiebat bellũ ualenntinano impr̃i in¬
ferens sciret se pͥmo quidẽ impetu futurum
ẽẽ uictorẽ s paruo pꝯ tp̃r ẽẽ periturũ quod
quide̾ ita ut uidimꝰ. Nam primo aduentu
eius ualentimanꝰ infugaũsus ẽ. Dem̃ post
annũ ferre resumptis uirib captũ intra aqͥ¬
liȩ muros maximum int̾ fecit. Cap̃ .xxiiii.
Constat aut̃ etiam angłos ab eo plerũq ui¬
sos ita ut cõẜto ĩuicẽ apd̾ eũ ẜ mone lõrent᷑.
Diabolũ uero ꝯspicabilem et Cap̃ .xxu.¬
subiectum occulis habebat. ut siue se iuꝓpͥa
substancia contineret siue diu̾sas figuras s¬
piritalesq nequicias tͣnstuliss qualib ab eo
sub ymagine uideretur. Quod cũ diabolus
sciret se effugere nõ posse couiciis eũ freq̃nt̃

Expanded text:
aderant, ita admirati sunt, ut hoc ipsum eis, aderant, ita admirati sunt, ut hoc ipsum eis, in quo contempti fuerant, placeret: celeberrimumque per omne palatium fuit; fecisse Martinum in reante praedixit futurum, ut si ad Italiam pergeret, quo ire cupiebat, bellum Valentiniano imperatori inferens, sciret se primo quidem impetu futurum esse victorem, sed parvo post tempore esse periturum. Quod quidem ita vidimus: nam primo adventu ejus Valentinianus in fugam versus est: deinde post annum fere resumptis viribus, captum intra Aquileiae muros Maximum interfecit. XXI. Constat autem etiam angelos ab eo plerumque visos, ita ut conserto invicem apud eum sermone loquerentur: diabolum vero tam conspicabilem et subjectum oculis habebat, ut sive se in propria substantia contineret, sive in diversas figuras spiritualis nequitiae transtulisset, qualibet ab eo sub imagine videretur, quod cum diabolus sciret se effugere non posse, conviciis eum urgebat
Abbreviated transcription (Latin):
se imperiũ affirimaret s impofita sibi ami¬
licilni diuino nutu regni necc̃itatẽ armis
defendisse ⁊ nõ alienam ab eo dei uoluntatẽ
inideri penes quẽ iam incredibili euentu uic¬
toria fuiss nullũq ex adu̾sariis nͥ inacie
obcubuisse. Tandem uictus uł ratõe uel p̾¬
cibi adꝯuiũ uenit mirũ in modũ gaudente
rege quod id impetrass. Con uiue aut̃ adhe¬
rant ueluci ad diem festũ euocati. summi
atq illustres iuri p̾fectus idemq consul euo¬
dius uir quo nicħ umiꝙͣ illo iustius fuit co¬
mites duo suma pot̾state p̾dici frat̾ regis ⁊
patruus medius int̾ hos martim p̾sbiter ac¬
cubuerat ip̃e aut̃ selula uxta regẽ positam
pͥulum sumeret s martirꝰ ubi ebibit pate¬
ram p̾sb̾ro suo tradidit. Nullũ scilic ex timãs
digniorẽ qui possit prior bibere nec integrũ
sibi fore. si aut regem ip̃m aut eos qui aut
rege erant ꝓxim p̾sb̾ro p̾tuliss. Quod ft̃m

Expanded text:
se imperium affirmaret, sed impositam sibi a mise imperium affirmaret, sed impositam sibi a militibus divino nutu regni necessitatem armis defendisse; et non alienam ab eo Dei voluntatem videri, penes quem tam incredibili eventu victoria fuisset, nullumque ex adversariis nisi in acic occubuisse; tandem victus vel ratione vel precibus, ad convivium venit; mirum in modum gaudente rege, quod id impetrasset. Convivae autem aderant, veluti ad diem festum evocati, summi atque illustres viri, praefectus idemque consul Evodius, vir quo nihil umquam justius fuit; Comites duo summa potestate praediti, frater regis et patruus: medius inter hos Martini presbyter accubuerat: ipse autem sellula juxta regem posita s dextera poculum sumeret; sed Martinus ubi ebibit, pateram presbytero suo tradidit, nullum scilicet existimans digniorem qui post se prior biberet, nec integrum sibi fore, si aut regem ipsum aut eos qui a rege erant proximi, presbytero praetulisset. Quod factum
Abbreviated transcription (Latin):
lucus ⁊ ꝑ cõfragosos scale gradꝰ decidens mł¬
cis uuluerilꝰ ẽet affectus cum ex animis
iaceret incellula ⁊ in modicis dolorilꝰ cru¬
ciaretur nocte ei angłs uisus ẽ eluere nul¬
ti ut nicħ uniꝙͣ ꝑtulisse ĩ cõmodi putaret᷑¬
s qr longũ ẽ ire ꝑsingła sufficiant. hec uł
panca depłimis satisq sit nos. ⁊ in excellen¬
tibꝰ nõ subtrahere ueritatẽ.⁊ inmultis i¬
tare fastidiũ. atq ut mmora tantis inseram
prauata oĩa atq corrupta sũt ut pene preci¬
puũ sit ad ulationi regie sac̾dotalẽ nõ cessi
adulatio notaret᷑. seq degeneri incostancia
regie chietele sacerdotalis dignitas subdidis¬
s in solo martino apłica auctoritas ꝑ ma¬
nebat. Nam et ip̃i ꝓ ali quib supplicandũ
se mense eius ꝑticipem ẽẽ nõ rose. Qui ĩ
ꝑatores unũ regno alt̾m uitã ex pulisset
postremo cũ maximꝰ se nõ sponte sumpsis¬

Expanded text:
lutus et per confragosos scalae gradus decidens mulutus et per confragosos scalae gradus decidens multis uulneribus esset adfectus, cum exanimis iaceret in cellula et inmodicis doloribus cruciaretur, nocte ei angelus uisus est eluere uulti, ut nihil umquam pertulisse incommodi putaretur. sed longum est ire per singula: sufficiant haec uel pauca de plurimis, satisque sit, nos et in excellentibus non subtrahere ueritatem et in multis uitare fastidium. Adque ut minora tantis inseram — prauata omnia adque corrupta sunt, paene praecipuum sit, adulationi regiae sacerdotalem non cessiadulatio notaretur, seque degeneri inconstantia regiae clientelae sacerdotalis dignitas subdidisset, in solo Martino apostolica auctoritas permanebat: nam et si pro aliquibus supplicandum se mensae ejus participem esse non posse, qui duos imperatores, unum regno, alterum vita expulisset. Postremo, cum Maximus se non sponte sumpsis
Abbreviated transcription (Latin):
Nam aut cũ digitis inligatẽ. aut colle in¬
dite sunt ꝑsepe ab egro tãntibi morbos effu
p̾fectorius scĩ admodũ ⁊ fidelis ingenii cu
filia eiꝰ grauissimis qͣrtane febrili ureret᷑
epła martini que cãu ad eũ delata fuerat
pectori puelle in ip̃o accensu ardoris inser¬
uit. statimq fugata febris ẽ. que res apud
arboriũ int̾m ualuit. ut statim puellã deo
nouerit. ⁊ ꝑpetue nirginitati dicaret. Pro¬
fectusq ad martinũ puellã ei presens obuir¬
cutũ ens cestimoniũ que ꝑ absent̾e licet
curata ee̾t obtulit. Neq ab alio eã quam
amartino habitu uirginitatis ĩposito passꝰẽ
magni post modũ futurꝰ exempli cũ occu¬
lum grauit᷑ dolore cepiss etiã pupillam
eius crassior nubes suꝑ ducta texiss occulũ¬
ei martinꝯ peniculo ꝯtigit pͥstinãqz ei sans¬
tatẽ sublato oĩ dolore restituit. Cap̃. xxii¬
ꝑse aut̃ cũ casu quodã ẽẽt decenaculo deuo¬

Expanded text:
nam aut digitis illigatae, aut collo innam aut digitis illigatae, aut collo inditae persaepe ab aegrotantibus morbos effugfectorius, sancti admodum et fidelis ingenii, cum filia ejus gravissimis quartanis febribus ureretur, epistolam Martini quae casu ad eum delata fuerat, pectori puellae in ipso accessu ardoris inseruit, statimque fugata febris est. Quae res apud Arborium in tantum valuit, ut statim puellam Deo voverit, et perpetuae virginitati dicarit; profectusque ad Martinum, puellam ei, praesens virtutum ejus testimonium, quae per absentem licet curata esset, obtulit, neque ab alio eam quam a Martino, habitu virginitatis imposito, passus magni postmodum futurus exempli, cum oculum graviter dolere coepisset, et jam pupillam ejus crassior nubes suei Martinus penicillo contigit pristinamque ei sanitatem sublato omni dolore restituit. ipse autem cum casu quodam esset de cenaculo deuo
Abbreviated transcription (Latin):
cibi digitos beati uiri iutabat attingere.
Et cum fugere de obsesso corpore penis et
cruciatibꝰ cogeretur noc tñ ex ire ei ꝑos li¬
ceret feda relinqns uestigia fluxu uentris¬
s demonia cũ ad se exhiberi iubet. Impe¬
rat ut an uerus e̾et hic nunciꝰ fateret᷑.
Tunc ꝯfessꝰ ẽ. se decun demonas fuisse qui
rumorẽ hunc ꝑ ppłm disseminassent. ut
hoc salcim metu ex illo martinꝰ oppido fu¬
garetur barbaros nicħlomimꝰ. quã in rup¬
inecc̃a faceretur metuetur batione p̾senti
Apud parisius uero dum portã ciuitatis
illius magnis secũ turbis emncibiꝰ intror¬
ret leꝓsum miẜabilis facie orrentib cũc¬
tis osculatꝰ ẽ. atq bñdixit. Statimq õi
ialo mundatꝰ ẽ. ꝑostero die ad ec̾cam ue¬
niens nitenti cute gr̃as ꝓsanitatẽ quã re¬
ceꝑat agebat. S nec hoc preter eundũ est
quod fimbrie uestimo eiꝰ cilicioq deccte.
crebras suꝑ infirmantilꝰ egere uirtutes.

Expanded text:
tibus digitos beati uiri uitabat attingere: tibus digitos beati uiri uitabat attingere: et cum fugere de obsesso corpore poenis et cruciatibus cogeretur nec tamen exire ei per os liceret, foeda relinquens uestigia fluxu uentrisset, daemoniacum ad se exhiberi jubet: imperat ut, an verus esset hic nuntius, fateretur. Tunc confessus est, se decem daemones fuisse, qui rumorem hunc per populum disseminassent, ut hoc saltem metu ex illo Martinus oppido fugaretur: Barbaros nihil minus quam irrupin ecclesia fateretur, metu et turbatione praesenti Apud Parisios vero, dum portam civitatis illius magnis secum turbis euntibus introiret, leprosum miserabili facie horrentibus cunctis osculatus est atque benedixit: statimque omni malo emundatus, postero die ad eccleniens nitenti cute, gratias pro sanitate quam receperat, agebat. Sed nec hoc praetereundum est, quod fimbriae vestimentis ejus cilicioque detractae, crebras super infirmantibus egere virtutes:
Abbreviated transcription (Latin):
actus xp̃ianũ fore ita martinꝰ ĩposita ma¬
nu puerd in nũdũ ab eo sp̃m eiecit. Quo iii¬
so tradius dñm nr̃m iħm credidit statimq
cacituminus factꝰ nec multũ pꝯea baptiza¬
tus ẽ semꝑq martinũ salutis sue auctorem
nuro coluit affectu. Cap̃ .xuii.
Oridem tp̃s in quodã oppido ingressꝰ patris
familias cuiusdam domũ in limine ip̃o resti¬
tit dicens orribile inatrio domꝰ demonium
se uidere. Cui cũ ut discederet imperaret q̾n
dam ex familia qui int̾iore ꝑte ediũ mora¬
batur arripunit se iire dentili miser cepit
⁊ obiuos oscũq laniare. Commoca domꝰ
familia turbata ppłs infugã u̾sus: marti¬
nus se furenti obiecit ad primũ stare ei im¬
perat. S cum dentilii fremeret hianti que
hore morsũ minabat᷑ digitos ei martinus
inhos inculit. Si habes inquid aliquid po¬
testatis. hos deuora. Tum uero ac si candẽs
ferrũ faucilii accepiss longe reductis den¬

Expanded text:
actus, christianum fore. Ita Martinus imposita maactus, christianum fore. Ita Martinus imposita manu puero, immundum ab eo spiritum ejecit: quo viso Tetradius Dominum Jesum credidit; statcatechumenus factus nec multo post baptizatus est, semperque Martinum salutis suae auctorem miro coluit affectu. Per idem tempus in eodem oppido ingressus patris familias cuiusdam domum, in limine ipso restitit dicens, horribile in atrio domus daemonium se uidere. cui cum ut discederet imperaret et patrem familias, qui in interiore parte aedium morabatur, arripuisset, saeuire dentibus miser coepit, et obuios quosque laniare. commota domus, familia turbata, populus in fugam uersus: Martinus se furenti obiecit, ac primum stare ei imperat. sed cum dentibus fremeret hiantique ore morsum minaretur, digitos ei Martinus in os intulit: si habes, inquit, aliquid potestatis, hos deuora. tum uero, ac si candens ferrum faucibus accepisset, longe reductis den
Abbreviated transcription (Latin):
arta mistiꝯ pedi modi reb arma solo ꝓstratꝰ
orauit. Heinde egr̃a intuens dari sibi oleũ
postulat. Quod cum bñdixiss in hos puelle
nm sc̃i liquoris infudit: statimq uox. red¬
dita ẽ sanitati. Tum paulatim singła cõtͣcͣta
euis ceperũt m̃bra uiueseere donec firmatis
gressib ppło teste surrexit. Cap̃ .xui.
Eꝯdem itaq tp̃r ce tradius cuiusdã ꝓcõsu¬
laris uiris ẜuus de monio correptus dolen
do cruciabatur. Rogatꝰ ergo m artinꝰ ut ei
manũ ĩponeret. de duci eum ad se. s nequã
tuit ita inaduenientes rabidis dentilii seui¬
ebat. Tum te tradius ad genua beati iuri
ad uoluitur. orans ut ad domũ inqua de¬
moniacꝰ habebatur ip̃e descenderet. Tum
uero martinꝰ negare se ꝓfani. ⁊ genti domũ
adire nõ posse. Nam te tardius eodẽ tp̃r ad¬
huc gentilitatis errore implicitꝰ tonebatur
spondit ergo se. si de puero demon fuisset ex¬

Expanded text:
aria in istiusmodi rebus arma, solo prostratus aria in istiusmodi rebus arma, solo prostratus oravit; deinde aegram intuens dari sibi oleum postulat; quod cum benedixisset, in os puellae vim sancti liquoris infudit, statimque vox reddita est. Tunc paulatim singula contactu ejus coeperunt membra viviscere, donec firmatis gressibus, populo teste, surrexit. XVII. Eodem tempore Tetradii cujusdam proconsularis viri servus daemonio correptus dolendo exitu cruciabatur. Rogatus ergo Martinus, ut ei manum imponeret, deduci eum ad se jubet; sed tuit: ita in advenientes rabidis dentibus saeviebat. Tum Tetradius ad genua beati viri advolvitur orans, ut ad domum, in qua daemoniacus habebatur, ipse descenderet. Tum vero Martinus negare, se profani et gentilis domum adire posse nam Tetradius eo tempore adhuc gentilitatis errore implicitus tenebatur. Spondet igitur se, si de puero daemon fuisset ex
Abbreviated transcription (Latin):
sanitatem. Qd̃ uł ex seq̃nti liquebit exemplo.
¶Reueris puella quedã dyra Cap̃. xu.¬
paralisis egritudine tenebat᷑. ita ut ꝑ multũ
tp̃s nullo adhumanos usus corporis offõ fun¬
geretur õĩ ex ꝑte p̾mortua uix tenui sp̃u palpi¬
t᷑abat. Tristes ad solam funeris expectationẽ
assistebant ꝓpinqui. Cum nunciatur subito¬
m̃ciatur adciuitatẽ illam uenisse martinũ
quod ubi pat̾ puelle ꝯperit cdirrit examnus
ꝓfilia rogutum. Et forte martinꝰ iam eccłiã
fuerat ingressꝰ sibi inspectante ppło multis
eius amplectitur dicens. filia mea moritur
puit ⁊ refugit dicens hoc sue nõ ẽẽ uirtutis
senem errare iudicio nõ ẽe se dignũ ꝑ quem
dñs signũ uirtutis ostenderet. ꝑer stare ue
taret. Hostremo a circũstantibꝰ ep̃is ire con¬
pulsuc descendit ad domũ ꝑuelle. Ingens tͥ¬
ba ꝓforil expectans quid nã dei ẜuus ẽet
factum. Hac primũ que erant illius famili¬

Expanded text:
sanitatem: quod vel ex consequenti liquebit exemplo. sanitatem: quod vel ex consequenti liquebit exemplo. Treveris puella quaedam dira paralysis aegritudine tenebatur, ita ut jam per multum tempus nullo ad humanos usus corporis officio fungeretur: omni ex parte praemortua, vix tenui spiritu palpitabat. Tristes ad solam funeris exspectationem assistebant propinqui, cum subito nuntiatur ad civitatem illam venisse Martinum. Quod ubi pater puellae comperit, cucurrit exanimis, pro filia rogaturus. Et forte Martinus jam Ecclesiam fuerat ingressus. Ibi inspectante populo multiejus amplectitur, dicens: Filia mea moritur puit, et refugit dicens: Hoc suae non esse visenem errare iudicio, non esse se dignum, per quem Dominus signum uirtutis ostenderet. perstare uehtaret: postremo a circumstantibus episcopis ire conpulsus descendit ad domum puellae. ingens turba pro foribus expectabat, ; quidnam Dfacturus. Ac primum, quae erant illius famili
Abbreviated transcription (Latin):
palam. ⁊ confitentes dĩn martimi colendum
ydola negligenda que sibi ad ẽẽ non possunt.
Quid etiam inpago e duoꝵ gestũ. Cap̃. xiii.¬
sit referam. ubi dum templum. ididem reuer¬
teret furens gentiliũ rusticoꝵ meũ irriut mł¬
titudo. Cuniq unꝯ audacior ceteris strictoꝵ
eum gladio peteret reiecto palleo nudã cerui¬
cem ꝑcussoro pͥbuit nec cunctatꝰ ferire genti¬
lis. s cum dext̾am altius extuliss resup̾mus
ruit ꝯst̾natꝰq diuuno metu ueniam p̾cabatur.
Nec dissimile hic fuit illud cũ. Cap̃.xiiii.
eum ydola destruente cultro quidã ferire uo¬
lusset in ip̃o hictu ferrũ ei de manibꝰ excussũ
cis ne eoꝵ fana destrueret. Ita p̾dicatione sc̃a
gentiliũ aĩos mittigabat ut luce eis iutatis
ostensa: ip̃i sua tẽplã subu̾terent. Curationũ
uero tam potens ineo gr̃a erat. ut nullꝯ fere
ad eũ egrotꝰ accesẜit. quiͣ cõtinuo receperit

Expanded text:
palam et confitentes, Deum Martini colendum, palam et confitentes, Deum Martini colendum, idola negligenda, quae sibi adesse non possent. XV. Quid etiam in pago Aeduorum gestum sit, referam. Ubi dum templum itidem everteret, furens gentilium rusticorum in eum irruit multitudo; cumque unus audacior caeteris stricto eum gladio peteret, rejecto pallio nudam cervicem percussori praebuit: nec cunctatus ferire gentilis; sed cum dexteram altius extulisset, resupinus ruit: consternatusque divino metu, veniam precabatur. Nec dissimile huic fuit illud: cum eum idola destruentem cultro quidam ferire voluisset, in ipso ictu ferrum ei de manibus excussum cis, ne fana eorum destrueret, ita praedicatione sancta gentilium animos mitigabat, ut luce eis veritatis ostensa, ipsi sua templa subverterent. XVI. Curationum vero tam potens in eo gratia erat, ut nullus fere ad eum aegrotus accesserit, qui non continuo receperit
Abbreviated transcription (Latin):
cum idem teplum opolentis simũ suꝑ stitõe
religiomis illuis uoluiss eu̾tere restitit ei.
multitudo gentiliũ. Adeo ut nõ absq ĩiuria
sit repulsꝰ itaq secessit ad ꝓxuna loca ibiq
ꝑtriduũ. cilicio tectus ⁊ ainere ieumans sẽꝑ
atq orans p̾cabat᷑ ad dñm ut qr tẽplũ illud
euertere humana manu nõ potuisset iurtꝰ¬
non potritss uirtus illud diuina dixueret.
T̃unc subito ei duo angłi astati atq scutati
instar milicie celestis se obtulerũt dixerites
missos se a dño ut rusticã multitudinẽ fuga¬
rent yͥsidiumq martino ferent. ne quis dum
templũ dirrueret᷑ obsisteret. rediret ergo ⁊ opꝯ
ceptum deuotꝰ unpleret ita regressꝰ aduicũ
inspectantil gentilium turbis ⁊ quiescentib
dĩ ꝓfanã hedem usq adfundam̃ta dirrueret
aras oñis acq simulacra redegit ĩ puluerẽ.
Quo niso rustia cũ se intelligeient diuino nutu
om̃s fere in dñm iħm crediderũt clamantes

Expanded text:
cum itidem templum opulentissimum superstitione religionis voluisset evertere, restitit ei multitudo gentilium, adeo ut non absque injuria sit repulsus. Itaque secessit ad proxima loca, ibique per triduum cilicio tectus et cinere, jejunans semper atque orans, precabatur a Domino, ut, quia templum illud evertere humana manus non potuisset, virtus illud divina dirueret. Tum subito ei duo angeli hastati atque scutati instar militiae coelestis se obtulerunt, dicentes: missos se a Domino, ut rusticam multitudinem fugarent, praesidiumque Martino ferrent, ne quis, dum templum dirueretur, obsisteret: rediret ergo, et opus coeptum devotus impleret. Ita regressus ad vicum inspectantibus gentilium turbis et quiescentibus, dum profanam aedem usque ad fundamentum dirueret aras omnes atque simulacra redegit in pulverem. Quo viso rustici, cum se intelligerent divino nutu omnes fere in Jesum Dominum crediderunt, clamantes
Abbreviated transcription (Latin):
plare speciem si bona ẽẽt. soluit illud in igne.
ratum. et retulit ei saccũ dicens. Bens ĩ dul
srede ꝓ stagno illud habeo. Si uero qui fecit
de aqua uinũ. ip̃e ꝑ orones patriarche fecit.
istagnum argentũ: nicħ minus. Et ut satis

Expanded text:
probare speciem si bona esset, solvit il lud in igne,probare speciem si bona esset, solvit il lud in igne,e tentatum, et retulit ei saccum dicens: Deus indulgeCrede, ego pro stanno illud habeo. Si vero ille qui fecit de aqua vinum, , ipse per orationes patriarchae fecit et stannum argentum, nihil mirum. Et
Abbreviated transcription (Latin):
guiti diebꝰ ex noctilꝰ uehem̃ti uento nauigã¬
iumꝰ: nõ ualentes oĩo scire quo issemꝯ neq
ꝑstellam. neq ꝑlocũ: excepto quod gubna¬
tor uidebat patriarcham illũ secũ tenente
temonẽ et dicentẽ sibi. Nle cuneas. bene na¬
uigas. Igitur post incesimũ diẽ: appariumꝰ
insulis britamne. Et descendentib nob̾ in
t̾ram inuenimꝯ illic famẽ magnã. Cum ergi
indicassemꝰ primo cuutatis frumtũ quod̾
in naui portaremꝰ: dixit. Pene deus ad duxit
glos modios eligice nũmisma unũ: aut eiꝰ¬
dem ponderis accipite stagnũ. Eligimꝰ itaꝙ
ꝑtis. muneꝵ incredibilẽ quide̾ ⁊ sinefide. his
uero qui ex ꝑienciã miracłi eiꝰ habent cred¬
bilẽ atq acceptã. slami p̾terea cũ gaudio ali
tauit nauclerꝯ de stagno illo ut uenun da¬
in negociis potente. Ex edem stagno dat ei in
sacco. qͣi quinqͣginta libras. At ille uolens

Expanded text:
ginti diebus ac noctibus vehementi vento navigavginti diebus ac noctibus vehementi vento navigavimus, non valentes omnino scire quo issemus, neque per stellas, neque per loca, excepto quod gubernator videbat illum patriarcham secum tenentem temonem, et dicentem sibi: Ne timeas, bene navigas. Igitur post vigesimam diem apparuimus in insulis Britanniae; et descendentibus nobis in terram, invenimus illic famem magnam. Cum ergo dixissemus primo civitatis, quod frumentum in navi portaremus, dixit: Bene Deus adduxit ngulos modios numisma unum, aut ejusdem ponderis accipite stannum. Elegimus itaque  Dei incredibilem quidem et sine fide, his vero qui experientiam miraculi ejus habent, credibilem atque acceptam. Navi praeterea Alexandriam cum tans nauclerus de stammo illo ut uendin negotiis petentem ex eodem stanno. Dat ei in sacco quasi quinquaginta libras. At ille volens
Abbreviated transcription (Latin):
cians ei ne comisceret eis alias pecunias.
Emens p̾terea entecam et nauigans uno
die uendito ualido flante. ꝓiectus ẽ intrã.
⁊ oĩa ꝑdidit et ip̃am naiim: ⁊ nõ sunt sal¬
uate nisi anime tm̃. uoluit ergo pꝯ cõfusi¬
one et angustia ⁊dem nauclerꝰ necare sẽ¬
ip̃m. s deus qui semꝑ saluti hominũ p̾uid.
reuelauit hoc bõ patriarche ioħi. Et cũ audis¬
s quod accid̾at ei. nũciat ei uenire adsẽ.
nichil oĩo dubitans. Tunc asꝑsit se pulu̾e.
dixit. aiẜeatur tui dñs. Benedietꝰ deus. He¬
do ei quod ab hodierno die naufragiũ neqͣ qͣm
incidas usq quo moriaris. Hoc gͥ cui contigu
eo quod ⁊ ip̃a nauis tua ex ĩiusticia ẽẽt possessa.
Mox ergo iuissit ei tradi unã magnã nauim
plenam frumento iuginti milia modioꝵ de
illis nauilii. que sc̃issime ec̃ce subiecte minis¬
trabant. Quam recipiens exiit alexanduã.
et affirmabat: ip̃e nauderꝯ asseuerans. Ui¬

Expanded text:
tians ei ne commisceret eis alias pecunias. tians ei ne commisceret eis alias pecunias. Emens praeterea enthecam, et navigans uno die, vento valido flante, projectus est in terram; et omnia perdidit, et ipsam navem, et non sunt salvatae nisi animae tantum. Voluit ergo prae confusione et angustia idem nauclerus necare seipsum; sed Deus qui semper saluti hominum providet, revetavit hoc beato patriarchae. Et cum audisset quod acciderat ei, nuntiat ei venire ad se nihil omnino dubitans. Tunc aspersit se pulverdixit: Misereatur tui Dominus benedictus Deus. Credo ei quod ab hodierna die nequaquam naufragium incidas, usquequo moriaris. Hoc vero tibi contingit, eo quod et ipsa navis tua ex injustitia esset possessa. Mox ergo jussit tradi ei unam magnam navim, plenam frumento viginti millium modiorum, de illis navibus quae sanctissimae ecclesiae subjectae ministrabant. Quam recipiens, exiit Alexandria; et affirmabat ipse nauclerus, asseverans: Vi
Abbreviated transcription (Latin):
bis enĩ ꝑ ebdomodã ułter: ibat illuc. Et
dicit ad eum. aiẜeri mei: qm captinus
sum. Dicit datori. Da ei sex nũmisinata.
Dem̾ cũ ħ accepiss: uadit enuitat habitũ.
⁊ obuiat ei aliunde: ⁊ ꝑcidit ei dicens: E¬
ẜere mei: qr coartor .Dic̃ denuo patriascha
datori. Da ei sex aureos nũmos. Cum ento
habuiss : dicit ille distributor. ad aurẽ ilłiꝯ
patriarche. Per or̃ones tuas dñe idẽ ipsẽ
accepit scib̾: fecit se ip̃m patriarcha : tanqͣ¬
si nesciret. Uenit itaq t̾cio it̾m accipe : ⁊ tẽ¬
tigit patriarchã qui aurũ ferebat. signifi¬
nũmismata: ne forte xp̃s m̃ns sit tempt¬
dam ꝑegrinus dãpna ꝑtulit.⁊ accedens hiuic
beato: rogabat eum cum multis lacrums ui
quinq libras auri. Cumq accepiss has.
habiens enut encecam. Et misit in nauĩ.
tate p̾sumens: ⁊ dixit. Eiẜere mei: ut de
ĩcepit dari denuo ei decem libras auri: dem̃i¬

Expanded text:
Bis enim per hebdomadam vel ter ibat illuc. Et Bis enim per hebdomadam vel ter ibat illuc. Et dicit ad eum: Miserere mei, quoniam captivus sum. Dicit datori: Da ei sex numismata. Deinde cum haec accepisset, vadit et mutat habitum, et obviat ei aliunde, et procidit ei, dicens: Miserere mei, quia coarctor. Dicit denuo patriarcha datori: Da ei sex nummos aureos. Cum ergo isset, dicit ille distributor ad aurem illius patriarchae: Per orationes tuas, domine, idem ipse accepit secundo. Fecit vero seipsum patriarcha tanquam nesciret. Venit itaque tertio iterum accipere, et tetigit dator patriarcham qui aurum ferebat, signifinumismata, ne forte Christus meus sit, etidam peregrinus damna pertulit; et accedens hunc beatum virum, rogabat eum multis lacrymis, ut quinque libras auri. Cumque accepisset has, abiens emit enthecam, et misit in navim. tate praesumens, et dixit: Miserere mei, ut Deucepit denuo dari ei decem libras auri, denun
Abbreviated transcription (Latin):
hec scĩam si utiq uera ẽuisio quã udi. an
demoniaca: et ueritate testante. nõ dum
ecc̃am cõp̾henderã: ⁊ subito obuiã inͥliga
turã centũ nomisinatũ dicens. Accipe hec
fr̾: et dispensa ut uis. Ego aut̃ p̾gandio:
stacim suscipiens. reu̾sus uolens reddere ei
ligaturã illam qͣi nicħ indigens: ⁊ amplius
non uidi aliꝙͣ. Tunc dixi. Ueracit̾ nõ erat
fantasia. Ex illa ergo hora sepe dabã cõfr̃i.
ut dixit: centupla. Et cum tẽptassem dm̃
malefaciens: et satisfis ẽem diu̾sis modic
ꝑeas res dixi. Cessa miẜa anima tẽptare ĩ¬
temptabilẽ. Tot gͥ certitudines. habente ex
deo. humili aĩa mea: in creduli hii fortasse
hodie uenerũt. et me indiffidenciã secum
dhuc existente eadem ppłi multitudine
inciitate quidã peregrinoꝵ uidens eiꝰ¬
tantã compassionẽ: uoluit tẽptare eñ. Et
mdutꝰ uestim̃ta net̾a: adiit eum euntem
adiusitandos qui mnosoconno iacebant.

Expanded text:
hoc sciam si utique vera est visio quam vidi, an hoc sciam si utique vera est visio quam vidi, an daemoniaca. Et veritate testante, nec dum ecclesiam comprehenderam, et subito ismatum, dicens: Accipe haec, frater, et dispensa ut vis. Ego autem prae gaudio statim haec suscipiens, reversus sum, volens reddere ei ligaturam illam, quasi nihil indigens, et amplius non vidi aliquem. Tunc dixi mihi: Veraciter non erat phantasia. Ex illa ergo hora saepe dabam aliquid ut dixit, centupla. Et cum tentassem Dominum, malefaciens, et satisfactus essem diversis modis per eas res, dixi: Cessa, misera anima, tentando intentabilem. Tot igitur certitudines habente ex Deo humili 183 anima mea, hi increduli fortasse hodie venerunt, et me in diffidentiam secum dhuc existente eadem populi multitudine in civitate, quidam peregrinorum videns tantam ejus compassionem, voluit tentare eum; et indutus vestimenta vetera, adiit eum, euntem ad visitandos qui in nosocomio jacebant.
Abbreviated transcription (Latin):
eã ẽẽ mulierẽ. Figura gͥ crucis signatus dix̃
ei. Que es tu ⁊ quomͦ ausa ẽ intrare suꝑ me
dum dormirẽ. Habebant ⁊ coronã de oliua¬
rum ramis: suꝑ caput suũ. Tunc illa yla¬
ri nultu.⁊ subridendo labiis: dixit mͥ. Ego
sum primia filiaꝵ regis. Cumq ista auoissẽ.
statim ad oraui eã. Tunc dixit in. Si me
possederis amicã: egote ducã incõspectu ĩ¬
ꝑatoris. Et enĩ nemo h̾t potestatẽ apiit
eum sic̃ ego. Ego quippe eũ feci int̾ris hõiẽ
fieri: ⁊ saluare homnes. Et discens dispa
mosinã ẽ. ⁊ ideo habebat incapite ex oliue
foliis coronã. Et enĩ ueracit᷑ compassio
⁊ benignitas erga homines: dnm carne
ue̾tiri fecit. Statim ergo uestiri me: ⁊ nul¬
lum domꝰ mes excitans inec̃cam habii.
Grat enĩ iam aurora. Et cũ irẽ: obuiam fr̾i
frigore uerato. Et ex poliam me. indum̃ to
caprino: ⁊ dedi ei. Dixitq intra me. Etce ĩ

Expanded text:
eam esse mulierem; figura igitur crucis signatus, dixi eam esse mulierem; figura igitur crucis signatus, dixi ei: Quae es tu? et quomodo ausa es intrare super me dum dormirem? Habebat et coronam de olivarum ramis super caput suum. Tunc illa hilari vultu et subridendo labiis dicit mihi: Ego sum prima filiarum regis. Cumque haec audissem, statim adoravi eam. Tunc dicit mihi: Si me possederis amicam, ego te ducam in conspectu imperatoris. Etenim nemo habet potestatem apud eum, sicut ego. Ego quippe feci eum in terris hominem fieri et salvare homines. Et haec dicens, disparemosyna est, et ideo habet in capite ex olivae foliis coronam. Etenim veraciter compassio et benignitas erga homines Deum carne vestiri fecit. Statim ergo vestivi me, et nullum domus meae excitans, in ecclesiam abii. Erat enim jam aurora. Et cum irem obviam fratri frigore vexanti, expoliavi me indumento caprino, et dedi ei, dixique intra me: Ecce in
Abbreviated transcription (Latin):
quedantur mea existerent: mecũ nata e̾e̾nt:
forsitan bene innieis tenax existerẽ. Si uero
que dantur dei sunt: utiq in suis p̾ceptum
suũ custodiriri uult. Si aut̃ incredulitate.
aut modica fide illud timetis ne forte mul¬
titudo eoꝵ que dantur suꝑ ⁊ introitũ pecunia¬
rum. Ego ut̃e pusille fidei cõicare nõ pacior.
Et enĩ sibene placito dei actũ ẽ. ut ẽem ego ĩ¬
dignus dispensator eius munerũ: si totꝰ m̃¬
dus cõgregetur alexandrie helemosine in¬
digens. inmensos tħ sauros dei nõ angusta¬
set uniũsam que circũ dederat illos de¬
fectoem. et modicã fidem scindens loquebat
his qui ei consedebant de adeo data ei cõ pas¬
cipro ad huc uiuenis q̃i annoꝵ quindecun.
iudeo una noctium in sompius ꝓuellã qͣndã
cuiꝰ sp̃es suꝑ solẽ splendebat. ornatũ supor
tum meũ: ⁊ pulsauit me latere. Exꝑge fc̃s
uero uideo eam in u̾itate stantẽ: ⁊ estimau

Expanded text:
quae dantur mea existerent, et mecum nata essent, quae dantur mea existerent, et mecum nata essent, fortasse bene in meis tenax existerem. Si vero quae dantur Dei sunt, utique in suis praeceptum suum custodiri vult. Si autem ex incredulitate aut modica fide illud timetis, ne forte multitudo eorum quibus dantur, superet introitum pecuniarum, ego vestrae pusillae fidei communicari non patior. Etenim si beneplacito Dei actum est ut essem ego indignus dispensator ejus munerum, si totus mundus congregaretur Alexandriae eleemosynae indigens, immensos thesauros Dei non angusta universam quae circumdederat illos defectionem et modicam fidem scindens, loquebatur his qui ei consedebant, et admirabantur de a Deo data ei compasCypro adhuc juvenis quasi annorum quindecim, video una noctium in somnis puellam quamdam, cujus species supra solem splendebat, ornatam supra tum meum, et pulsavit me in latere. Expergefactus vero, video eam in veritate stantem, et aestimavi
Abbreviated transcription (Latin):
cendentes ꝑse captiuauerunt ⁊ depͥcati sunt
urtam. Itaq pene om̃s qui effugiebant ma¬
nis ꝑ sarum. ad nom̃ hiuꝯ ter beati tanꝙͣ
ad portũ sine fluctu cõcurrebant: ab eoip̃i ⁊
suffragio ⁊ susceptione ꝑ frui postulantes.
tur nõ tamꝙͣ. captiuos s qͣi natura ueracit̃¬
filios uł fr̃es. Continuo ergo plagatos quidẽ
⁊ in firmos in xenodochiis ⁊ nosocomiis fec̃
recumbere: p̾cipiens curam eis et medicinã
gratis impendi ⁊ tũc recedere. qͣn quisq eoꝵ
sani ẽent et egem ueniebant ad rogam: mas¬
culis quidẽ singulas siliquas dabat. muli¬
tis aureis et detraliln et querẽtibꝰ elemosi¬
nam: referebant de eis patriarche hi quibus¬
toruo cocło ac seuera uoce usus ꝙͣqͣm mittis
ẽet et uisu hylaris: dixit. Si quidem hum¬
lis ioħis imnio xp̃i dispensatores uultis ẽẽ.
diuino p̾cepto sine callididitate obedite dicẽ¬
curiose inuestigauͣitis. deus curiosoꝵ minis¬
troꝵ nõ indigẽt: neq humilis ioħs. Si eñi

Expanded text:
cendentes Persae captivaverunt et depraedati sunt Syriam. Itaque pene omnes qui effugiebant manus Persarum, ad nomen hujus ter beati, tanquam ad portum sine fluctu accurrebant, ab eo et ipsi suffragio et susceptione perfrui postulantes. tur non tanquam captivos, sed quasi natura veraciter fratres. Continuo ergo plagatos quidem et infirmos in xenodochiis et nosocomiis fecit recumbere, praecipiens curam eis et medicinam gratis impendi; et tunc recedere, quando unusquissani essent et egeni, veniebant ad rogam, masculis quidem singulas siliquas dabat; mulientis aureis et dextralibus, et quaerentibus eleemosynam, referebant de eis patriarchae hi quibustorvo oculo ac severa voce usus, quanquam mitis esset et visus hilaris, dixit: Si quidem humilis Joannis, imo Christi dispensatores vultis esse, divino praecepto sine calliditate obedite, dicencuriose investigaveritis, Deus curiosorum ministrorum non indiget, neque humilis Joannes. Si enim
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ plus ualde iamilassus. Rndens aut̃ beata
ambrosius dixit. Nolite inquid turbari. mł¬
tum eĩ mͥ ualet sic obdormisse: cui tale mira¬
culũ dñs ostendisse dignatꝰ sit. Nam nou̾itis
frẽm meũ martinũ sacerdotẽ. egressũ de corpo¬
re fuisse. me aut̃ huiꝰ fumͣ obsequiũ p̾buis¬
se. Peractoq ex more ẜ uicio: capitelłũ tm̃ no¬
bis excitantib non ex pleui. Tunc illi stupe¬
facti. parit᷑ et ãmirantes. diẽ ⁊ ti̾x notauit sol¬
licite requirentes. Qui ip̃am diẽ tp̃s repperiũs.
quo beatꝰ c̃o fessor dix̾at se eius obsequisis &¬

Expanded text:
enim populus valde iam lassus'. Respondens autem beatus enim populus valde iam lassus'. Respondens autem beatus Ambrosius: 'Nolite', inquid, 'turbari. Multum enim mini valet obdormisse, cui tale miraculum Dominus ostendisse dignatus sit. Nam noveritis, fratrem meum Martinum sacerdotem egressum fuisse de corpore, me autem eius funere obsequium praebuisse, peractoque ex more servitio, capitellum tantum, vobis excitantibus, non explevi'. Tunc illi stupefacti pariter et admirantes, diem et tempus notant, sollicite requirentes. Qui ipsa die tempusque repperiunt, quod beatus confessor dix
Abbreviated transcription (Latin):
horaq. manifestissime cognouit. tnͣsisse
bratũ iurũ: quo sc̃ seuerinꝰ audunt psallẽ¬
ciũ choꝵ. S ⁊ si ad seueri recuramꝯ hystorians
ip̃a hora cũ sibi scͥpsit cũ libro uite sue fuiste
o namq tempore. b̃s ambrosius cuius
hodie flores eloquii ꝑ totã ecc̃am redolet:
medio lanensi cuuitati. pre erat ep̃s. cui ce¬
lebranti festa dĩuce diei ista erat cõsuetudo:¬
ut ueniens lector cũ libro. nõ antea legere pre¬
sumere: quã sc̃ nutu iussiss. Factũ est autꝰ
ut illa die dñica. ꝓphetica lectione iã lecta:
ante altare stante. qui lectionẽ beati pauli.
ꝓferet. b̾cissimꝰ antistes ambrosiꝰ suꝑ sc̃m al¬
tare obdormiret. Quod uidentes multi. cum
nullꝰ eũ penitꝰ excitare p̃sumeret. tͣnsactis
fere p̾sumeret duarũ aut triũ horarũ spa¬
ciis excitauerunt dicentes. Iam hora p̾terit.
iubeat dompnꝰ lectorẽ lectionẽ legere: expectat

Expanded text:
hora manifestissime cognovit transisse hora manifestissime cognovit transisse beatum Martinum, quo sanctus Severinus audivit psallentium chosibi scripsit cum libro vitae suae fuisse  tempore beatus Ambrosius, cuius hodie flores eloquii per totam eclesiam redolent, Mediolanensi civitati praeerat episcopus. Cui celebranti festa dominici diei ista erat consuetudo, veniens lector cum libro non antea legere praesumeret, quam sanctus nutu iussisset. Factum est autem, ut illa die dominica, prophetica lectione iam lecta, ante altare stante qui lectionem beati Pauli proferret, beatissimus antistis Ambrosius super sanctum altare obdormiret. Quod videntes multi, cum nullus eum penitus excitare praesumeret, transactis fere duarum aut trium horarum spatiis, excitaverunt, dicentes: 'Iam hora praeterit. Iubeat domnus lectori lectionem legere; spectat
Abbreviated transcription (Latin):
tatis ep̃s uir honeste uie et ꝑcuncta
laudabilis dũ die dñico loca sc̃a ex consue¬
ret. illa hora qua uir beatꝰ obiit: audiuit
choꝵ canencũi insublimi. uocatoq archi¬
diacono int̾rogat. si aures eius ꝑcuterent
uoces. quas ille attenciꝯ audiret ꝑ. Nequa
chidiachonꝰ aut̃ cepit. sursũ collũ extend̾e.
aures erigere et in sũmis arciculis baculo
aquo hec nõ merebat᷑ audiri. Tunc ꝓstrati
rectis aut̃ ecculis rursum int̾rogat senex.
Quis audis: qui ait uoces psallencuim
tanꝙͣ incelo audio s quid sit ꝓrsus ignoro.¬
Cui ille. Ego tibi quid sit narrabo. Dompno
meus inquid martinꝰ ep̃s migrauit ex hoc
mundo et nunc angłi cariendo eũ defferũt
in excelsum. Et ut parũ ꝑ mora eẽt. ut hec
audirent᷑. diabolꝯͣ cũ inquis angłis retinere
temptauit. nicħq suũ in eodẽ repperiens:
con fusus abcessit. Quid ergo de nob̾ poc̃oriln
chonus turonis musit uelecit᷑. qui hec dili¬
gent̾ inquireret. Qui illuc ueniens: eo die

Expanded text:
 cuncta laudabilis, dum die dominico loca sancta ex consueret, illa hora qua vir beatus obiit audivit chorum canentium in sublimi. Vocatoque archidiacono, interrogat, si aures eius percuterent voces, quas ille adtentus audiret. Respondichidiaconus autem coepit sursum collum extendere, aures erigere et super summis articulis, baculoa quo haec non merebantur audiri. Tunc prostrati rectis autem, rursum interrogat senes: 'Quid audis?' Qui ait: 'Voces psallentium tamquam in caelo audio, sed quid sit prorsus ignoro'Cui ille: 'Ego tibi quid sit narrabo. Domnus meus Martinus episcopus migravit ex hoc mundo, et nunc angeli canendo eum deferunt in excelsum. Et ut parumper mora esset, ut haec audirentur, diabolus eum cum iniquis angelis retenere temptavit, nihilque suum in econfusus abscessit. Quid ergo de nobis peccatoriaconus, et Turonos misit velociter, qui haec diligenter inquireret. Qui veniens, eo die et