comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯsentientes: pari pena puniunt᷑. Ibi
fures ⁊ socii furũ: similẽ st̃ excepturi sẽ¬
tentiã Ibi par subibunt uiditiũ:: ꝙ
lactant̃. ⁊ ꝗ lactant᷑ peccatores. Perge gͥ
iã dicere ꝗd ad me: ille uid̾it: Cange
picẽ: ⁊ dic ñsũ inꝗuatꝰ abea Absconde
igne in sinu tuor ⁊ te iactato ñ aduri:
Pone deniq portionẽ tuã cũ adult̾is: ni¬
cħ̾q tua int̾ẽẽ putato: Non ita ysayas:
quiens uir pollutꝰ labiis ego sũ: ⁊ in
medio ppłi ĩmunda labia habentis.
ego habito: Redarguit aũt se dixͥi:
eciã dauid. ñi ne alieni ꝯtagione pectati.
se senserat inꝗuari posse cũ diceret ⁊
nicabo c̃ electis eoꝵ: Deniq ÷ orat
dicens. Ab occultis m̃is munda me
dñe: ⁊ abalienis parte ẜuo tuo. Uñ
etiã maloꝵ qͦꝵ noluit participare
malũ: studuit declinare ꝯsortiũ: Ait
⁊ enĩ Non sedi cũ ꝯcilio uanitatiᷤ. ⁊ cũ

Expanded text:
et consentientes pari poena punientur. Ibi et consentientes pari poena punientur. Ibi fures et socii furum similem sunt excepturi sententiam. Ibi par subibunt judicium et qui lactant, et qui lactantur peccatores. Perge igitur jam dicere, Quid ad me? ille viderit. Tange picem, et dic: Non sum inquinatus ab ea. Absconde ignem in sinu tuo, et te jactato non aduri. Pone denique portionem tuam cum adulteris, nihilque tua interesse putato. Non ita Isaias: quiens, vir pollutus labiis ego sum, et in medio populi immunda labia habentis ego habietiam David? nonne alieni contagione peccati se senserat inquinari posse, cum diceret, nicabo cum electis eorum? denique et orat dicens, Ab occultis meis munda me, Domine, et ab alienis parce servo tuo . Unde etiam malorum, quorum noluit participare malum, studuit declinare consortium. Ait etenim: Non sedi cum concilio vanitatis, et cum
Abbreviated transcription (Latin):
maris: Qͥd gͦ : Tu ille obedientissimꝰ
discipłs. illũ patrẽ ⁊ p̃ceptorẽ nũ. quẽ
pedis. a te qͣmdiu uixit passus es elon¬
tatꝰ sis. tu ne inquã illũ tuo ita bean¬
dũ putasti obseꝗoͥ ut morte illi gͣui¬
orẽ ex hibueris obedientiã. Re uera
nc̃ exꝑior. qͣm uera sit illa sententia:
gemis: ⁊ si ñ desipis nemis: ꝯppe cuiꝰ
obedientia ñ mõ s u̾itatis iuditio. peior
inuenta ẽ homicidio: Sihec ñ ig̾ras:
qͦmͦ ñ trepidas: Qd̾ si trepidas: qͣmͦ e
m̃dare ñ festinas: Alioꝗa qualẽ hinc.
ad illud tribunal trificũ ꝯscientiã por¬
tas: uͥ iudex teste ñ indiget ÷ uͥ u̾itas
discutit intentioes: uͥ inꝗsitio culpa¬
rũ ꝑtingit ad abdita cordis: uͥ deniq
secretissimos recessus m̃tiũ. diuinꝰ ille
inuestigat intuitꝰ ͥ⁊ ad subitũ illum
solis iustitie fulgorẽ. aĩarũ ex pansi
sinꝰ cuncta siue mala. siue bona euo¬
munt q̃ celabant: Ibi fr̃ adã. fatientes

Expanded text:
obedientissimus discipulus, illum patrem et praeceptorem tuum, quem pedis, a te, quandiu vixit, passus es elontatus sis: tune, inquam, illum tuo ita beandum putasti obsequio, ut morte illi graviorem exhibueris obedientiam? Revera nunc experior, quam vera sit illa sententia: gemis; et si non desipis, tremis? Quippe cujus obedientia non 23 meo, sed Veritatis judicio, pejor inventa est homicidio. 13. Si haec non ignoras, quomodo non trepidas? quod si trepidas, quomodo non emendare festinas? Alioquin qualem hinc ad illud tribunal terrificum conscientiam portas, ubi judex teste non indiget, ubi veritas discutit intentiones, ubi inquisitio culparum pertingit ad abdita cordis, ubi denique secretissimos recessus mentium divinus ille investigat intuitus, et ad subitum illum Solis justitiae fulgorem, animarum expansi sinus, cuncta sive bona, sive mala evomunt quae celabant? Ibi, frater Adam, facientes
Abbreviated transcription (Latin):
gere possr uidet᷑. ⁊ sic ĩã nimis longã.
mi quã facio Queri ⁊ enĩ ame potest si
hos dãpno. ꝗ abbatis sui ñ solũ ꝯsen¬
si.s ⁊ iussu suũ monasteriũ deseruert̃:
qͥ pacto illos ⁊ recipiã ⁊ renneã. ꝗ de aliiᷤ
monasteriis fracto stabilitatis uoto. ⁊
ꝯtẽpto senioꝵ ĩꝑio. ad nr̃m orlinem
ueniunt: Ad ꝙ ꝗdẽ breuis responsio:
s ꝑiculosa: Uereor nãq displicere ꝗ

Expanded text:
 videtur, et sic jam nimis longam rei quam facio. Quaeri etenim a me potest, si hos damno, qui abbatis sui non solum consensu, sed et jussu suum monasterium deseruerunt, quo pacto illos et recipiam, et retineam, qui de aliis monateriis, fracto stabilitatis voto, et contempto seniorum imperio, ad nostrum Ordinem veniunt. Ad quod quidem brevis responsio, sed periculos
Abbreviated transcription (Latin):
fr̃ĩb de qͦꝵ salute: ur̃am nimirũ carita¬
tẽ sollicitã ẽẽ cognouimꝰ: ut securos uos
reddamꝰ: nou̾itis multoꝵ illustriũ ui¬
roꝵ.⁊ maxime clarissimi uiri glłmi.
cathalaunensis ep̃i hortatu ⁊ ꝯsilio ad
nos declinasse ⁊ seq a nob̾ suscipi mul¬
tis p̃cib ⁊ supplicatiõib ĩpetrasse: ea ui¬
delicet intentioẽ ut ob terorẽ artioris
uite ab institutiõib beati augustini.
ad obseruantias sci bñdicti dĩ adiutor
sic transeant ut tñ ab eiꝰ magist̾io ꝗ
unꝰ ẽ oĩb magister in celo ⁊ in t̾ra nõ
discedant: illãq pͥmã fidẽ quã ap̃ uoᷤ
ĩmo qͣm pͥmũ in baptismo ꝓmiser.
ñ irritã faciant ⁊ s saluã in tegr̃aq cu¬
stocliant Talib itaq talit̃ susceptis. ab¬
sit ut sinceritatẽ ur̃am. aut in su¬
scipiendo lesã. aut in retiuendo le¬
dendã eẽ credamꝰ: dũ m̃ illos si forte

Expanded text:
charitatem sollicitam esse cognovimus, ut securos vos reddamus; noveritis multorum illustrium virorum, et maxime clarissimi viri Willelmi Catalaunensis episcopi, hortatu et consilio ad nos declinasse, seque a nobis suscipi multis precibus ac supplicationibus impetrasse: ea videlicet intentione, ut ob tenorem arctioris vitae, ab institutionibus beati Augustini ad observantias sancti Benedicti Dei adjutorio sic transeant, ut tamen ab ejus magisterio qui unus est omnibus Magister in coelo et in terra , non discedant; illamque primam fidem, qin Baptismo promiserunt, non irritam faciant, sed salvam integramque custodiant. Talibus itaque taliter susceptis, absit ut sinceritatem vestram, aut in suscipiendo laesam, aut in retinendo laedendam esse credamus: dum tamen illos, si forte
Abbreviated transcription (Latin):
pit᷑ ut om̃s scilicet ꝑ om̃ia magistr̃a
sequant᷑ regulã. nec abea temere deui¬
etur a quoquã: ego sic ip̃m sequi decre¬
ui semꝑ ⁊ ubiq magistrũ⁊ ut neqͣꝗͣ
a regłe quã teste ip̃o iuraui. statu

Expanded text:
pitur, « Ut omnes » scilicet « per omnia magistram sequantur regulam; nec ab ea temere devietur a quoquam . » Ego sic ipsum sequi decrevi semper et ubique magistrum, ut nequaquam a Regulae, quam test
Abbreviated transcription (Latin):
infestare ꝗetẽ ⁊ iuge illud ur̃m sacũ¬
q silentiũ ascło. susurriũ cũ dõ. uład
modicũ int̾rũꝑe: nr̃aq ingerere au¬
rib secretis penitꝰ occupatis suꝑnisq
eulogiis. Timebã omĩo molestꝰ fien
uł moysi in monte ͥ uł helye inde¬
serto: aut cerre excubanti in tẽplo
samueli. si diuinis intentissimosꝯ
fabulatioĩb. aliqͣtenꝰ auocare tẽptas¬
sẽ. Clamat samuel. loq̃re dñe qi au¬
dit seruus tuus: ⁊ ego me audiri p̃¬
sumerẽ: Timebã inquã. ne si ⁊ da¬
uid eionganti se. ⁊ fugienti manen¬
tiq in solitune ĩportunꝰ insisterem.
indignans excusaret ⁊ dic̾e̾t: Sine
me: ñ audio te mͦ: Audiã pouꝰ. ꝗd
dultiꝰ ausculto: Audiã ꝗd loquar n¬

Expanded text:
etem, juge illud vestrum sacrumque silentium a saeculo, susurrium cum Deo, vel ad modicum interrumpere, nostraque ingerere auribus secretis penitus occupatis supernisque eulogiis. Timebam omnino molestus fieri vel Moysi in monte, vel Eliae in deserto, aut certe excubanti in templo Samueli, si divinis intentissimos confabulationibus aliquatenus avocare tentassem. Clamat Samuel, Loquere, Domine, quia audit servus tuus : et ego me audiri praesumerem? Timebam, inquam, ne si et David elonganti se et fugienti, manentique in solitudine, importunus insisterem, indignans excusaret et diceret: Sine me, non audio te modo; audiam potius quod dulcius ausculto. Audiam quid loqua
Abbreviated transcription (Latin):
xortatio illa in litteris ur̃is. tã
salubris. tã cõpendiosa. magna
scentier mira caritatis ur̃e inditia
mirantib nob̾ ⁊ ꝯgͣtulantib p̃fert: S. qd̾
stis. tã excellentia p̃misistis: ⁊ si ad humi¬
litatis qͦ formã qͣntũ ex uob̾ ẽ ñ medio¬
crit instruere nos potuit. ꝯscientias m̃
nr̃as multo inferiꝰ iacentes. qͣntũ in nob̾
ẽ uehem̃t̃ ex terruit Qͥs enĩ nr̃m suam
attendens ꝯu̾sationẽ : tanta de se ⁊ tã
indebita. sine magno uł metu uł ꝑicu¬
lo possit audire: De huiꝰ modi qͥppe alie¬

Expanded text:
ortatio illa in litteris vestris tam salubris, tam compendiosa, magna quidem scientiae mira charitatis vestrae indicia, mirantibus nobis et congratulantibus praefert. Sed quod stis, tam excellentia praemisistis; etsi ad humilitatis quoque formam quantum ex vobis est non mediocriter instruere nos potuit, conscientias tamen nostras multo inferius jacentes, quantum in nobis est, vehementer exterruit. Quis enim nostrum suam attendens conversationem, tanta 14 de se et tam indebita, sine magno vel metu, vel periculo possit audire? De hujusmodi quippe alie
Abbreviated transcription (Latin):
uitati insolite. ⁊ in solenti p̃sũptiõi.
ñ tantũ nm̃ ordinis uniu̾sitas. s etiã
om̃iũ monast̾ioꝵ ⁊ ꝯsuetudo ⁊ insti¬
ꝯfidentes: remorsas ac remordentes ꝯ¬
scientias. apłica conati estis delinire
licentia: O friuolũ satis remediũ: qd̃
ñẽ aliud nͥ more ꝓthoplastoꝵ. caute
ceret Unde tñ q̃rebatis licentiã. Ut
liceret ꝙ ñ licebat. Facere itaq uoleba¬
tis ꝙ ñ licebat: S ꝙ ñ licebat malũ e¬
rat: Mala gͥ erat intentio: q̃ in ma¬
lũ tendebat. Nisi forte tale hoc fuisse
cũ licentia fieret: Uerũ id iã suꝑius inũi¬
cibili excliisũ ẽ ratice: Nec enĩ ds̃ uͥ ait.
nolite ꝯtẽpnere unũ ex his pusillis ꝗ
in me credunt: addidit etiã nͥ cũ licen¬
tia: Aut dicens ꝗ scandaliçau̾it unũ
de pusillis mĩs ⁊ cet̾a: det̾minauit sub¬
nec licite scandalũ ꝙ libet. aqͦlibet pos¬
se cõmitrͥ nec iuste p̃cipi: nec in noxie
posse custodiri Huiꝰ tñ patrandi ma¬

Expanded text:
nsolenti praesumptioni, non tantum nostri Ordinis universitas, sed etiam omnium monasteriorum et consuetudo, et insticonfidentes, remorsas ac remordentes conscientias apostolica conati estis delinire licentia. O frivolum satis remedium! quod non est aliud, nisi more Protoplastorum cauterceret. Unde tamen quaerebatis licentiam? Ut liceret quod non licebat? Facere itaque volebatis quod non licebat. Sed quod non licebat malum erat. Mala igitur erat intentio, quae in malum tendebat. Nisi forte tale hoc fuisse cum licentia fieret. Verum idjam superius invincibili exclusum est ratione. Nec enim Deus ubi ait, Nolite contemnere unum ex iis pusillis qui in me credunt; addidit etiam, Nisi cum licentia, aut dicens: Qui scandalizaverit unum de pusillis meis , et caetera, determinavit subnec licite scandalum quodlibet posse a quolibet committi nec juste praecipi, nec innoxie consentiri. Hujus tamen patrandi ma
Abbreviated transcription (Latin):
huiꝰmodi st̃. id pura mala. ut nũ¬
qͣm iuste iuberi. sic nec licite posse
fieri: Uides qͣm manis excusatio
de humana obetlientia ⁊ uͥ in dm̃ ꝯuĩ¬
cit᷑ facta tͣnsgssio: Nec tim̃dũ mͥ ar¬
bitror. ꝙ ad illud dĩ responsũ de sibi
nuntiato scandalo phariseoꝵ refugi¬
as ÷ ut qͦm ille nichili pendebat di¬
cens. sinite illos. ceci sunt. duces ce¬
coꝵ: ita ⁊ nr̃a uob̾ scandala ñẽe ti¬
m̃da ex istimes. Uides nẽpe qͣm nil
simile habebat. in hac parte ꝓportio:
Nã si cõpares ꝑsonas: illic pharisei su¬
ꝑbi. hic pauꝑes xͥ scandaliçant᷑: Si cau¬
sas: hic u̾itas. ibi leuitas in causa ẽẽ

Expanded text:
modi sunt, id est pura mala, ut nunquam juste juberi, sic nec licite posset fieri? Vides quam inanis excusatio de humana obedientia, ubi in Deum convincitur facta transgressio? Nec timendum mihi arbitror, quod ad illud Domini responsum de sibi nuntiato scandalo Pharisaeorum refugias, ut quomodo ille nihili pendebat dicens, Sinite illos, caeci sunt, et duces caecorum ; ita et nostra vobis scandala non esse timenda existimes. Vides nempe quam nil simile habeat in hac parte proportio. Nam si compares personas, illic Pharisaei superbi, hic pauperes Christi scandalizantur: si causas, hic levitas ibi veritas in causa esse
Abbreviated transcription (Latin):
tuo: Igit᷑ fac̾e̾ malũ qͦlibet eciã iuben¬
te: ꝯstat ñ eẽ obeclientiã. s potiꝰ inobe¬
dientiã: Sane hoc adu̾tendũ. q. q̃dã
sunt pura bona: q̃dã pura mala⁊
nhis nullã deberi hõib obediennã.
entie.tãquã ĩligno scĩe boni ⁊ mali.
ꝙ erat in medio ꝑadisi: In his ꝓfec¬
magistroꝵ: In his omĩo p̃latoꝵ nec ius

Expanded text:
t etiam jubente, constat non esse obedientiam, sed potius inobedientiam. 4. Sane hoc advertendum, quod quaedam sunt pura bona: quaedam pura mala, et in his nullam deberi hominibus obedientiam: entiae, tanquam in ligno scientiae boni et mali, quod erat in medio paradisi. In his profecmagistr
Abbreviated transcription (Latin):
tans acciꝑe latitudinẽ. q̃ ut scͥptũ ẽ cooꝑit
multitudinẽ pectatoꝵ. Hoc ⁊ ille paraliti¬
cus in eugłio. duplex atq celerrimũ potẽ¬
tssime bonitatis ꝑsensit bñfitiũ: pͥus m̃¬
te qͣm carne curatꝰ. S aliud ẽ celerẽ adi¬
pisci ueniã pectatoꝵ: ⁊ aliud de ip̃is sceleri¬
b ad infulas mox ꝓuehi dignitatũ. Ui¬
dio tñ matheũ. de theloneo ad apłatus cul¬
men assũptũ: S hoc me rursũ ꝯturhit.
ꝙ ñ pͥus audierit cũ ceteris coapłis suis. i

Expanded text:
s accipere latitudinem, quae, ut scriptum est, cooperit multitudinem peccatorum . Hoc et ille paralyticus in Evangelio duplex atque celerrimum potentissimae bonitatis persensit beneficium, prius mente quam carne curatus. 3. Sed aliud et celerem adipisci veniam peccatorum, et aliud de ipsis sceleribus ad infulas mox provehi dignitatum. Video tamen Matthaeum de telonio ad apostolatus culmen assumptum ; sed hoc me rursum conturbat, quod non prius audierit cum caeteris coapostolis suis, I
Abbreviated transcription (Latin):
gratã cepimꝰ notitiã: ñputo uos nr̃e pe¬
nitꝰ fuisse paruitatis oblitũ Et ob hoc
ñ tumde tãquã ad extraneũ: s fidentissi¬
me scribo ad uos quetũq uolo. ut ad no¬
tũ ⁊ familiarẽ nr̃m Arnldus abb̃s mo¬
runundensis. in gue tonꝰ nr̃i ordins
scandalũ. suũ nuꝑ monasteriũ satis in¬
ordinate deseruit: qͥppe ꝗ nec coabbatũ
suoꝵ intã scrupuloso facto expectauit
ꝯsiliũ ⁊ nec ipsiꝰ cui p̃cipuã debebat sub¬
iectionẽ. abb̃is scilicet cist̾ciensis licentiã
uł assensũ S cũ eẽt hõ sub potestate ha¬
bens⁊ ip̃e sub se milites. potestatis ĩpa¬
tiens suꝑioris. alienũ ꝗdẽ iugũ aꝓpͥa cer¬
uice suꝑb abiecit: suũ aũt suꝑbior in
subiectos retinuit: Siꝗdẽ de magna
ac remissiorib relictis desolatis: meliore
qͦsq ⁊ ꝑfectiores. sui socios erroris assũp¬
one turbauit. ausus ẽ seduce etiã. ⁊ secũ¬

Expanded text:
uto vos nostrae penitus fuisse parvitatis oblitum. Et ob hoc non timide tanquam ad extraneum, sed fidentissime scribo ad vos quaecumque volo, ut ad notum et familiarem nostrum. Arnoldus abbas Morimundensis, in grave totius nostri Ordinis scandalum, suum nuper monasterium satis inordinate deseruit: quippe qui nec coabbatum suorum in tam scrupuloso facto exspectavit consilium; nec ipsius, cui praecipuam debebat subjectionem, abbatis 17 scilicet Cisterciensis, licentiam vel assensum: sed cum esset homo sub potestate, habens et ipse sub se milites, potestatis impatiens superioris, alienum quidem jugum a propria cervice superbus abjecit, suum autem superbior in subjectos retinuit. Siquidem de magna ac remissioribus relictis desolatis, meliores quosque et perfectiores sui socios erroris assumpone turbavit, ausus est etiam
Abbreviated transcription (Latin):
tã ẽẽ indignã. tã sacri digͥtate m̃ist̾i. S rur¬
sũ ñ imm̾ito e regioẽ times. nã ⁊ nos id ip̃m
metumꝰ. si ob malũ ꝯscientie. de cõmisso
scientie talento ñ facis lucrũ: nͥq. alio for¬
te negociandi gen̾e.⁊ si minꝰ copiose. mi¬
nus tĩ ꝑiculose fructificare ualeres. Hor

Expanded text:
i. Sed rursum non immerito e regione times nam et nos idipsum metuimus si ob malum conscientiae de commisso scientiae talento non facis lucrum: nisi quod alio forte negotiandi genere, etsi minus copiose, minus tamen periculose fructificare valeres. Hor
Abbreviated transcription (Latin):
ne dices illũ recedere. ꝙ sibi cõmissis la¬
crimabile scandalũ reliquit: nec cõmis¬
soris licentiã expectauit. S quorsũ inꝗes
tenclunt hec. q̃ sic retractare uoliusti. Ut
te manifestȩ leuitatis arguã⁊ ut. ẽ. ⁊ ñ. ẽe
ap̃ te euident᷑ ostendã: sic errorẽ tuũ iam
tandẽ agnoscens ⁊ erubescens. uł sero discaᷤᷤ

Expanded text:
ne, dices, illum recedere, qui et sibi commissis lane, dices, illum recedere, qui et sibi commissis lacrymabile scandalum reliquit, nec commissoris licentiam exspectavit? 2. Sed quorsum, inquies, tendunt haec, quae sic retractare voluisti? Ut te manifestae levitatis arguam, ut Est et Non esse apud te evidenter ostendam: sicque errorem tuum jam tandem agn
Abbreviated transcription (Latin):
Ualde enĩ incongruũ eẽt: ut alibi p̃sũptioẽ
ñuocatꝰ resumeres. ꝙ. alibi ꝓhibitꝰ incõ¬
sulte reunquis. S ĩa ne oĩa scienti mul¬
ta suꝑfiua ingerã: infine ⁊ infide tͥ pol¬
liceor: si oportunitatẽ loquendi recũ mͥ
cite ⁊ ob hoc seture ꝑagas. Ad adã mõachũ
fidutiã ꝯueniencli te acriꝰ: ⁊ arguendi li¬
beriꝰ O insensate ꝗs te fascinauit tã ci¬
to recedere ab illo saluberrimo ꝯsilio:
in qͦ duclũ tͥ parit᷑ ⁊ mͥ dõ solo teste con¬
uentũ ẽ: Cogita insipiens uias tuas:
ꝯu̾te pedes tuos in testimonia dñi Non
retordaris ꝙ pͥmo in maiori monastio.
tue ꝯu̾satiois initia dedicasti⁊ scd̾o ap̃
fusniacũ nr̃e te qͣlicũq ꝓuidentie cõ¬
m̃dasti⁊ tercio in morimundo tuã sta
consilio suggeste. tͥ ab abbe arnoldo ꝑe¬
grinatioĩ ĩmo uagatioĩ.ingenue abre
set abire: illicitũ iudicasti: Qͥdenĩ: Licite.¬

Expanded text:
Valde enim incongruum esset, ut alibi praesumptuose Valde enim incongruum esset, ut alibi praesumptuose non vocatus resumeres, quod alibi prohibitus inconsulte relinquis. Sed jam ne omnia scienti multa superfluo ingeram: in fine et in fide tibi polliceor, si opportunitatem loquendi tecum mihi cite et ob hoc secure peragas. Vale. EPISTOLA fiduciam conveniendi te acrius, et arguendi liberius. O insensate! quis te fascinavit tam cito recedere ab illo saluberrimo consilio, in quo dudum tibi pariter et mihi, Deo solo teste, conventum est? Cogita, insipiens, vias tuas, et converte pedes tuos in testimonia Domini. Non recordaris, quod primo in Majori-Monasterio tuae conversionis initia dedicasti; secundo apud Fusniacum, nostrae te qualicumque providentiae commendasti; tertio in Morimundo stabilitaconsilio, suggestae tibi ab abbate Arnoldo peregrinationi, imo vagationi, ingenue abrenset abire, illicitum judicasti? Quid enim? Licite
Abbreviated transcription (Latin):
modi spinis nete̾e̾ erit suffocari: Non¬
ne deniq si recte offers ⁊ ñ recte diui¬
dis. pectas. Qd enĩ: Recte ne forte di¬
uidere ẽẽ dices. soli aĩe tue ꝯsulere ⁊⁊
filios tuos qͦs orphanos relinquis ꝯsi¬
lio pat̾no destituere: O miseros ⁊ mise¬
rabiles : ⁊ eo miserabiliores qͦ uiuo ie
ꝯspitiunt orbari patre: Quãquã dubita¬
re te qͦ oportuerit. an uł tͥ recte ꝯsulas: in
eo uidelicet ꝙ absq ꝯsilio fr̃m ⁊ coabbatũ
tuoꝵr.absq patris ⁊ magistͥ tui licentia.
rẽ tã nouã p̃sumis. Illud etiã multos
ꝑmaxime mouet: ꝙ pueros ĩbetilles
delicatos niuenes tecũ ducis. Alioqn si
boni ⁊ robusti st̃: desolate domui fue¬
rant netessarii. Si delican ut dixi : ĩbe¬
cilles: dure ⁊ laboriose ꝑegrinatiõi ñ ert̃
idonei. S ⁊ regendis aĩab eoꝵ. neqͣquã
uimꝰ ẽẽ ꝓpositũ pastoralẽ abicere sartinã
dũ taxat tuoꝵ:: soli deinceps tͥ uiuere:

Expanded text:
modi spinis necesse erit suffocari? Nonmodi spinis necesse erit suffocari? Nonne denique si recte offers, et non recte dividis, peccas? Quid enim? Rectene forte dividere esse dices, soli animae tuae consulere; et filios tuos quos orphanos relinquis, consilio paterno destituere? O miseros et miserabiles, et eo miserabiliores, quo vivo se conspiciunt orbari patre! Quanquam dubitare te quoque oportuerit, an vel tibi recte consulas, in eo videlicet, quod absque consilio fratrum et coabbatum tuorum, absque patris et magistri tui licentia, rem tam novam praesumis. Illud etiam multos permaxime movet, quod pueros imbecilles et delicatos juvenes tecum ducis. Alioquin si boni et robusti sunt, desolatae domui fuerant necessarii: si delicati ut dixi et imbecilles, durae ac laboriosae peregrinationi non erunt idonei. Sed et regendis animabus eorum nequaquam ovimus esse propositum, pastoralem abjicere sarcinam duntaxat tuorum, et soli deinceps vivere tibi.
Abbreviated transcription (Latin):
ih̾u xͥ sunt querere debeas: Quomͦ in¬
quã seturꝰ abis ⁊ ꝗ gregi tͥ cõmisso. omnẽ
de se seturitatẽ in ꝑpeniũ aufers: Qͥs
occurret lupis incursantib⁊ ꝗs ꝯsolabi¬
tur intribulatioĩb ⁊ ꝗs ꝓuidebit in
tẽptatiõib⁊ ꝗs deniq leoni resistet ru¬
gienti ⁊ q̃renti quẽ deuoret: Natebunt
sine dubio morsib malignantiũ. ꝗde
uorant plebẽ xͥ sic̃ escam panis. Heu
ꝯfocdiet ⁊ ꝗs ĩpinguabit fimo⁊ ꝗs sepẽ
circũdabit ⁊ ꝗs succrescentes sollicitꝰ e¬
rit rescindere suitulos: Aut flante ꝓfec¬
to tẽptationũ uento. tenerrime ad huc
heu facile eraclicabunt᷑: aut int̃ fructe¬
ta certe simul exorientia. cũ ñ erit ꝗ pur¬
get. suffocate nullũ afferent fructũ:
Que cũ ita sint: iudica tu qͣle hoc tuũ bo¬
nũ erit ⁊ aut si uł ẽẽ pot̾it bonũ cũ tan¬
tis malis. Quantũliber dignos facturũ
te fructꝰ penitentie ꝯfidas: ñ ne huiꝰce¬

Expanded text:
beas? Quomodo, inquam, securus abis, qui gregi tibi commisso omnem de se securitatem in perpetuum aufers? Quis occurret lupis incursantibus? quis consolabitur in tribulationibus? quis providebit in tentationibus? quis denique leoni resistet rugienti, et quaerenti quem devoret? Patebunt sine dubio morsibus malignantium, qui devorant plebem Christi sicut escam panis. Heu! circumfodiet? quis impinguabit fimo? quis sepem circumdabit? quis succrescentes sollicitus erit rescindere surculos? Aut flante profecto tentationum vento, tenerrimae adhuc, heu facile eradicabuntur: aut inter fruteta certe simul exorientia, cum non erit qui purget, suffocatae nullum afferent fructum. 3. Quae cum ita sint, judica tu quale hoc tuum bonum erit, aut si vel esse poterit bonum cum tantis malis. Quantumlibet dignos facturum te fructus poenitentiae confidas, nonne hujusce
Abbreviated transcription (Latin):
bere ꝯsiliariũ de mille: liscas p̃cursoris
dñi exẽplo. ñ solũ mollib ñuestiri. s nec
ininodũ uento agitate arundinis. cir¬
cũferri om̃i uento doctͥne: Discas ex euã¬
gelio. domũ tuã supͣ petrã fundare: cli¬
scas cũ discipłis. serpentis ñ obliuisci pru¬
dentiã. cũ simplicitate colũbe ⁊ ⁊ tã exhiᷤᷤ
qͣm exaliis atq aliis scͥpturatũ testimo¬
niis hanc colligas sũmã. qͣntũ tͥ uideli¬
cet usq mͦ. milleformis ille seductor
elusit: ꝗ cũ inte boni initiũ ñ ualuit
p̃peclire: inuidit ꝑseu̾antie: hoc nimirũ
sue posse sufficere malitie uidicans.
si hanc posset auferre tͥ. qͣm solã uirtu¬
tũ nou̾at coronari Obsetro te ꝑ usce
ra m̃e xͥ. ut nullatenꝰ abeas⁊ aut uł
ñ pͥusꝗͣ ad nos loco ꝗd̾ẽ oportuno ueni¬
as loqui: siꝙ forte tantis malis q̃ iã nob̾
ex ur̃a clisce̾ssioẽ: aut uenisse sentimꝰ. aut
uentura metiumꝰ⁊ queat remediũ in¬
uenin.

Expanded text:
e mille ; discas Praecursoris Domini exemplo, non solum mollibus non vestiri, sed nec in modum vento agitatae arundinis circumferri omni vento doctrinae; discas ex Evangelio domum tuam supra petram fundare ; discas et cum discipulis serpentis non oblivisci prudentiam cum simplicitate columbae : et tam ex his, quam ex aliis atque aliis Scripturarum testimoniis hanc colligas summam, quantum tibi videlicet usque modo milleformis ille seductor illusit, qui cum in te boni initium non valuit praepedire, invidit perseverantiae: hoc nimirum suae posse sufficere malitiae judicans, si hanc posset auferre tibi, quam solam virtutum noverat coronari. Obsecro te peristi, ut nullatenus abeas, aut vel non priusquam ad nos loco quidem opportuno venias loqui, si quod forte tantis malis, quae jam nobis ex vestra discessione, aut venisse sentimus, aut ventura metuimus, queat remedium inveniri.
Abbreviated transcription (Latin):
litia paruulus. id ip̃m mͥ calũpnieriᷤᷤ
⁊ dicas. ĩmo ꝗd mͥ ⁊ ip̃i: Qͥd ad illũ de
pectato mõ: Nũꝗd ego sũ monachus:
ingenita mansuetudine: ñ de dĩ cari¬
tate qua ⁊ in pͥncipio epłe excusasse
me memini Cuiꝰ tũt çelo rantũ tui er¬
roris misertꝰ. tantũ tue miserie cõpͥas¬
re ñ mo me intromiserĩ: Grauis lapsꝰ
tuus ⁊ miserabilis casus. ꝓuocauit me
uħ p̃sũpserĩ: Quẽ enĩ coetaneoꝵ tuoꝵ
me uides arguereͥ cui uł breuissimas
aliq̃n litteras cdirexisse: Non ꝙ tñ cete¬

Expanded text:
 idipsum mihi calumnieris, et dicas: Imo quid mihi et ipsi? quid ad illum de peccato meo? Nunquid ego sum monachus? ingenita mansuetudine, tum de Dei charitate, qua et in principio epistolae excusasse me memini. Ejus zelo tantum tui erroris misertus, tantum tuae miseriae compasravis lapsus tuus ac miserabilis casus provocavit me ut hoc praesumpserim. Quem enim coaetaneorum tuorum me vidisti arguere? cui vel brevissimas aliquando litteras direxisse? Non tame
Abbreviated transcription (Latin):
miserat. ⁊ eũ ꝗ uenit ad me ñ eitiã foraᷤ.
cũ ꝓfitet᷑: Fama uolat. bonus odor xp̃o.
rei nouitas̃ cutũquaq diffusa ꝑuenit ad
aures auunculi: Qͥd gͦ fac̾et carna¬
lis nurr.nꝰ. ꝗ carnis quã nuiͥ sicerat.
s qͣm carnalit̾ amabat. solatiũ ꝑdebat.
Et si aliis fuit res illa uite odor ad uitã.
s ñ illi Quare: Qͥ a aĩalis hõ ñ ꝑcipit

Expanded text:
romiserat, Et eum qui venit ad me, non ejiciam foras , romiserat, Et eum qui venit ad me, non ejiciam foras , cum profitetur. Fama volat, bonus odor Christo; rei novitas circumquaque diffusa pervenit ad aures avunculi. 5. Quid ergo faceret carnalis nutritius, qui carnis, quam nutrierat, quam carnaliter amabat, solatium perdebat? Etsi aliis fuit res illa odor vitae ad vitam , sed non illi. Qnare? Quia animalis homo non percipit
Abbreviated transcription (Latin):
co fulconẽ p̃ferebant: At postquã uen¬
tum ẽ ad bellũ: exitꝰ indicat hõmũ
errasse iuditiũ: Ibi ꝓh pudor turpit
malitia ⁊ ꝗ axͥ militia retrahit nepo¬
tes suos. ut secũ trabat ad inferos. Ita¬
ne solet beare amicos. Qͦs xp̃c uocat secũ
in eternũ mansuros: auunculus reuocat
secũ in eternũ arsuros. O iror si ĩa xp̃c ei ñ
i rascatur ⁊ dicat: Qͦ tiens uolui ꝯg̾gare
nepotes tuos. quẽadiodũ gallina ꝯgre-¬
gat pullos suos sub alis. ⁊ noluisti: Ee¬
ce relinq̃r᷑ tͥ domꝰ tua deserta: Xp̃c di¬
cit: Sinite paruulos ad me uenire:
taliũ ẽ enĩ regnũ celoꝵ: Auunculuꝰ ait:
Sinite nepotes mõs: ut ardeant me¬
cũ: Xp̃c cdicit: Mei sunt. mͥ debent ser¬
uire: s oportet inquit auunculus eos
patre sp̃uũ ꝓ nepotib certat: qͦs dũ bo¬
nis cupit onerare terreniᷤ. celestib ex he
ad se uenientes collegerit iuxta q añ ꝓ¬

Expanded text:
co Fulconem praeferebant. At postquam venco Fulconem praeferebant. At postquam ventum est ad bellum, exitus indicavit hominum errasse judicium. Ibi, proh pudor! fugit malitia, qui a Christi militia retrahit nepotes suos, ut secum trahat ad inferos? Itane solet beare amicos? Quos Christus vocat secum in aeternum mansuros, avunculus revocat secum in aeternum arsuros. Miror si jam Christus ei non irascatur, et dicat: Quoties volui congregare nepotes tuos, quemadmodum gallina congregat pullos suos sub alas, et noluisti? Ecce relinquetur tibi domus tua deserta . Christus dicit, Sinite parvulos venire ad me; talium enim est regnum caelorum : avunculus ait. Sinite nepotes meos ut ardeant mecum. Christus dicit, Mei sunt, mihi debent servire: Sed oportet, inquit avunculus, eosPatrem spirituum pro nepotibus certat, quos dum bonis cupit onerare terrenis, coelestibus exhaad se venientes collegerit, juxta quod ante p
Abbreviated transcription (Latin):
uitulis ap̃ eũ pluris es. ademptũ si repe
ꝑfectionẽ: de qua dr̃ Siꝗs abstulerit
tua: ne repetas. Repetebat gͦ suũ. ꝗ sua
adbuc tenebat: At tu qͥ scłm spre
fugit ouis tremebunda ueniente lu¬
po: abscondit se columba tremens acci¬
pitre uiso: de cauernula sua mus exi
ne odiũ ⁊ nullũ fructũ ꝯseq̃rer ex ue¬
ritate: s ñ potui fateor in tactũ tͣnsire.
quẽ usq ad hanc diẽ cõꝑi sp̃m sc̃o ꝓ¬
a malo ꝙ potest: licet q̃nq frustret᷑
effectꝰ ͥ ñ minꝰ culpat᷑ affectꝰ. In me
certe feruorẽ nouinũ ex tinguere uo¬
restinit: S ꝗd nocuit: Inmo płimũ
p̃sfitit: Destitit inuitus tandẽ senex
nunculus a ꝑsecuncẽ: Ex titit inuictꝰ
puer nepos. gioriosior de tẽptatic̃e. S
lxu qͦm te uicit. ꝙ illũ uincere ñ potest.
Aut qͦmͦ ꝗ te uicit. ab illo suꝑatꝰ ẽ: Nũ¬
ꝗd te fortior ille: Nũꝗd prudennior:
Certe ꝗantea utrũq nou̾ant: guilri¬

Expanded text:
vitulis apud eum pluris es, ademptum si repetvitulis apud eum pluris es, ademptum si repetperfectionem, de qua dicitur: Si quis abstulerit tua, ne repetas . Repetebat ergo suum, qui sua adhuc tenebat. At tu qui jam saecuFugit ovis tremebunda, veniente 9 lupo; abscondit se columba tremens, accipitre viso; de cavernula sua mus esurne odium et nullum fructum consequerer ex veritate. Sed non potui, fateor, intactum transire, quem usque ad hanc diem comperi Spiritui . quod, potest, licet quandoque frustretur effectus, non minus culpatur affectus. In me certe fervorem novitium exstinguere vorestitit: sed quid nocuit? Imo plurimum praestitit. Destitit invitus tandem senex avunculus a perseeutione; exstitit invictus puer nepos, gloriosior de tentatione. Sed heu! quomodo te vicit, qui illum vincere non potuit? Aut quomodo qui te vicit, ab illo superatus est? Nunquid te fortior ille? nunquid prudentior? Certe qui antea utrumque noverant, Guirri
Abbreviated transcription (Latin):
susceꝑat. añ tp̃s ablactasti:q ex ꝑtã lac¬
tis dulcetlinẽ in qͦ posses crescere in sa¬
lutẽ. tã leuit̃. tã celerit᷑ ex suffiasti O pu¬
er insensate: o puer magis sensu qͣm
etate ⁊ qͥs te fascinauit abene incepto i¬
tinere tã cito cliscedere: Auiinculus in¬
quies. Sic adã ꝯdã uxorẽ. uxor ẜpen¬
tẽ: ad excusandas excusationes in pecca
tis p̃tendebãt: Uterq tñ sue culpe dignã
excepit sentennã: Nolo decanũ accuses:
nolo te ꝑ illũ excuses. In excusabili enĩ
es. Illiꝰ culpa tuã ñ excusat: Qͥd nã ille
fecit: Nũꝗd te rapuit. Nũꝗd uim intu¬
lit: Rogauit: ñ ligauit: Blandiendo
attraxit: ñ uiolent̃ abstraxit: Qͥs te
cogebat credere blandienti: assentire
attrahenti. Ille sua ñdũ rol q̃rat: Quid
inirũ si te ꝗsuus erat reꝗrebat: Si agnũ
de grege. uitulũ de arm̃to. cũ ꝑdit reqrit¬
⁊ nemo causat᷑ ÷ te qͦ ꝗ multis ouib uł

Expanded text:
susceperat, ante tempus ablactasti; quod expertam lacsusceperat, ante tempus ablactasti; quod expertam lactis dulcedinem, in quo posses crescere in salutem, tam leviter, tam celeriter exsufflasti. O puer insensate! o puer magis sensu quam aetate! quis te fascinavit a bene incoepto itinere tam cito discedere? Avunculus, inquies. Sic Adam quondam uxorem, uxor serpentem ad excusandas excusationes in peccatendebant, uterque tamen suae culpae dignam excepit sententiam . Nolo decanum accuses, nolo te per illum excuses: inexcusabilis enim es. Illius culpa tuam non excusat. Quidnam ille fecit? Nunquid te rapuit? nunquid vim intulit? Rogavit, non ligavit; blandiendo attraxit, non violenter traxit. Quis te cogebat credere blandienti, assentire attrahenti? Ille sua nondum reliquerat; quid mirum si te qui suus eras, requirebat? Si agnum de grege, vitulum de armento cum perdit, requirit, et nemo causatur; te quoque, qui multis ovibus vel
Abbreviated transcription (Latin):
tas q̃ siue foueat infirmos: siue exce-¬
at ꝓuectos : siue arguat inꝗetos: di¬
u̾sis diu̾sa exhibens. sic̃ filios diligit
uniu̾sos: Cũ te arguit mitis ẽ. cũ blan¬
dit᷑ simplex ẽ: Pie solet seuireͥ sine
dolo mulcere ⁊ patient̃ nouit irasci:
humilit̾ indignari: Ip̃a  q̃ hõĩnsim
q̃ in celis sunt pacificauit: Ip̃a ẽ q̃ dm̃
hõi placans: hominẽ dõ reconciliauit:
Ip̃a ẽ mi fulco q̃ fr̃s illos cũ ꝗb olim
dulces capiebas cibos: habitare facit
uniꝰ moris in domo Hec talis tãq
honorabilis mat᷑. ate se q̃rit᷑ offensã.
expostulat lesam Lesa tñ ñ ꝓuocat. s
spreta te reuocat: ostendens tͥ in te de se
ueracit᷑ scriptũ ẽẽ: Caritas patiens ẽ: be¬
nigna ẽ Licet lesa. licet offensa ẽ: si ꝯu̾¬
sus fu̾is ad illã. obuiabit tͥ quasi mat̾ hono¬
rificata: Contẽptus oblita sui. ruet ĩ ample¬
te quẽ sinu suo lacte nutriendũ mat̾no

Expanded text:
tas, quae sive foveat infirmos, sive exercetas, quae sive foveat infirmos, sive exerceat provectos, sive arguat inquietos; diversis diversa exhibens, sicut filios diligit universos! Cum te arguit, mitis est; cum blanditur simplex est. Pie solet saevire, sine dolo mulcere: patienter novit irasci, humiliter indignari. Ipsa est quae hominum quae in coelo sunt, pacificavit. Ipsa est quae Deum homini placans, hominem Deo reconciliavit. Ipsa est, mi Fulco, quae fratres illos, cum quibus olim dulces capiebas cibos, habitare facit unius moris in domo . Haec talis tamque honorabilis mater a te se queritur offensam, expostulat laesam. Laesa tamen non provocat: sed spreta te revocat, ostendens tibi in te de se veraciter scriptum esse, Charitas patiens est, benigna est . Licet laesa, licet offensa, si conversus fueris ad illam, obviabit tibi quasi mater honorificata. Comtemptus oblita sui, ruet in amplete quem sinu suo lacte nutriendum materno
Abbreviated transcription (Latin):
one indolis adolescenti fulcomi.
fr̃ b̾nardꝰ pectator. inde letari in
adolescentia: uñ in senecture ñ penite:
at: Non miror simueris. s miror si ñ
nureris. uñ mͥ ut ad te scribere uellẽ: ci¬
uẽ rusticus. scolasticũ monachus: cũ nul¬
la hinc octasio tͥ necessaria occurrat: nul¬
la se patens ratio ostendat: At si atten¬
deris ꝙ sciͥptũ legis. sapientib ⁊ insipi¬
entib debitor sũ: ⁊ illud. caritas ñ q̃rit
q̃ sua sunt: forsitan intelliges ꝗcꝗd il
la iusserit. ñẽẽ p̃sũptũ: ħaritas enĩ ad
te obuirgandũ me cõpulit: q̃ tͥ ꝯdolet
ñ miserabili Et inde magis dolet
ꝙ cũ sis dolendꝰ ñ doles: ⁊ inde magiᷤ
miseret᷑ ꝙ cũ miser sis miserabilis ñ
es. Non frustra forsitan tͥ cõpatit᷑: dũ¬
mͥ mͦ patient̃ tu audias. uñ cõpatiat᷑.
Uult te tuũ sentire dolorẽ. ut iã ñ habea
ñ de doĩere: uult te tuã scire miseriã. ut
incipias miser ñ ẽẽ: O bona mat̃ cari¬

Expanded text:
onae indolis adolescenti FULCONI, frater BERNARDUS peccator, inde laetari in adolescentia, unde in senectute non poeniteat. 1. Non miror si mireris, sed miror si non mireris, unde mihi ut ad te scribere vellem, civem rusticus, scholaticum monachus, cum nulla hinc tibi occasio necessaria occurrat, nulla se ratio patens ostendat. At si attenderis quod scriptum legis, Sapientibus et insipientibus debitor sum ; et illud, Charitas non quaerit quae sua sunt : forsitan intelliges quidquid illa jusserit, non esse praesumptum. Charitas enim ad te objurgandum me compulit, quae tibi condolet, non miserabili. Et inde magis dolet, quod cum sis dolendus, non doles: et inde magis miseretur, quod cum miser sis, miserabilis non es. Nec frustra forsitan tibi compatitur, dummodo patienter tu audias unde compatiatur. Vult te tuum sentire dolorem, ut jam non habeas unde dolere: vult te tuam scire miseriam, ut incipias miser non esse. O bona mater chari
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ꝓtectores ⁊ ad ẽ ip̃e dñs acliutor ⁊ su¬
sceptor. ꝗ docet manꝰ nias ad p̃liũ. ⁊
digitos tuos ad bellũ ꝓcedamꝰ in ad¬
iutoriũ fr̃mri ne si forte sine nob̾
pugnent. sine nob̾ uincant: sine
nob̾ ing̾diant᷑ ⁊ nouissime cũ clau¬
sa fu̾it ianua. sero pulsantib deintꝰ
nob̾ respondeat᷑: Am̃ dico uob̾: ne¬
scio nos. fac q̃so te pͥus scirri fac te
priꝰ uideri: ne tunc nesciaris ad głãt
sciaris nc̃ ad penã. Si te xp̃c agnoscit
in bello: retognoscit in celo Et sic̃
te exhibueris: ut cũ ficlutia dicere
possis. Tunc cognoscã: sic̃ ⁊ cognitꝰ
sũ his interĩ ãmonitiõib ueretũ¬
dũ adolescentis animũ pulsatũ eẽ¬

Expanded text:
et protectores: adest ipse Dominus adjutor et suet protectores: adest ipse Dominus adjutor et susceptor, qui doceat manus tuas ad praelium, et digitos tuos ad bellum . Procedamus in adjutorium fratrum, ne si forte sine nobis pugnent, sine nobis vincant, sine nobis ingrediantur; novissime cum clausa fuerit janua, sero pulsantibus, nobis de intus respondeatur: Amen dico vobis, nescio vos . Fac, quaeso, te prius sciri, fac te prius videri: ne tunc nesciaris ad gloriam, sciaris autem ad poenam. Si te Christus agnoscit in bello, recognoscet in coelo; et sicut te exhibueris, ut cum fiducia dicere possis: Tunc cognoscam, sicut et cognitus sum . His interim admonitionibus verecundum adolescentis animum pulsatum e
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ꝗb muliertulis uł similari. uł place¬
re studeamꝰ: S hoc fatiunt inqͥs cũ ꝗb
abito. Siñ fatio ꝙ. ceteri. de singłarita¬
te notabor: ꝓpterea inquã ex i de me¬
clio eoꝵ ͥ ne aut in urbe notabilit᷑ ui
urbe delicate miles: Cõmilitoneᷤᷤ tui
qͦs fugiens deseruisti. pugnant ⁊ uin¬
cunt i pulsant ⁊ in trant: celũ ÷ rapũt
⁊ regnant: ⁊ tu sedens suꝑ ãbulatorem
tuũ. indutꝰ purpura ⁊ bysso cirtuis
planteas: uicos ꝑam̃bulas. Hec st̃ pa¬
cis ornam̃ta: ñ belli munim̃ta: Andi¬
cis pax ⁊ ñ ẽ pax: Purpura ñ ꝓpulsat
libidinẽ ⁊ ñ suꝑbiã. ñ auaritiã repellit:
⁊ si qua st̃ alia ignea inimici iacula ñ
ex tinguit: Deniq ꝙ magis metuis:
febrẽ ñ ꝓhibet: mortẽ ñ artet Ubi st̃
ana bellica: Ubi scutũ fidei. uͥgalea
salutis ⁊ nͥ pacientie lorica: Qͥd trepi¬
das: plures sunt nob̾cũ qͣm cũ illis:
Sume armat resume uires dũ adhuc
p̃liũ durat. assunt angłi spectatores

Expanded text:
 mulierculis vel simulari, vel placere studeamus. Sed hoc faciunt, inquis, cum quibus habito; si non facio quod caeteri, de singularitate notabor. Propterea, inquam, exi de medio eorum. ne aut in urbe notabiliter viurbe, delicate miles? Commilitones tui quos fugiens deseruisti, pugnant et vincunt; pulsant et intrant; coelum rapiunt et regnant - et tu sedens super ambulatorem tuum, indutus purpura et bysso, circuis plateas, vicos perambulas? Haec sunt pacis ornamenta, non belli munimenta. An dicis, Pax et non est pax? . Purpura non propulsat libidinem, non superbiam, non avaritiam repellit; et si qua sunt alia ignea inimici jacula, non exstinguit. Denique, quod magis metuis, febrem non prohibet, mortem non arcet. Ubi sunt arma bellica? ubi scutum fidei? ubi galea salutis? ubi patientiae lorica? Quid trepidas? Plures sunt nobiscum, quam cum illis. Sume arma, resume vires, dum adhuc praelium durat. Adsunt Angeli spectatores
Abbreviated transcription (Latin):
bio ruinã secuturã. At ego inꝗes
ñ ruo: scio q. facio. bonã ꝯscientiam
habeo: Esto. Credimꝰ tͥ de te: S nũꝗd
de nob̾ ꝗ iã ⁊ gͣuia tuo exliscessu ge¬
m̃tes sustinemꝰ scandala. ⁊ graui¬
ora pauentes expectamꝰ picula. An⁊ tu qͦ
ñ ignoras ista  s dissimulas: Qua ratioẽ
gͦ. multoꝵ fatiendo ruinã te ruere ñ p̃su¬
mis: ꝗ in hoc uidelicet positꝰ eras. ut ñꝙ¬

Expanded text:
bio ruinam secuturam? At ego, inquies, non ruo: scio quod facio; bonam conscientiam habeo. Esto: credimus tibi de te. Sed nunquid de nobis, qui jam et gravia tuo ex discessu gementes sustinemus scandala et graviora paventes exspectamus pericula? An et tu quoque non ignoras ista, sed dissimulas? Qua ratione ergo multorum faciendo ruinam, te ruere non praesumis: qui in hoc videlicet positus eras, ut n
Abbreviated transcription (Latin):
pͥmo ꝗdẽ eiꝰ cruci. qua utiq redemit
qͦs tu qͣntũ inte ẽ ꝑ mus⁊ collegit qͦs
tu disꝑgis. Perimis inquã ⁊ disꝑgisa
siue qͦs tecũ ducis. siue qͦs huc deseris:
ꝗb utiq ⁊ si diu̾sũ. ñ dispar tñ utriꝰq
ꝑiculũ: Deinde. parteres eciã nob̾ ami¬
cis tuis ⁊ ꝗb licet imm̾itis ñ nͥ fletũ
lacrimas reliꝗsti. O si hoc mͥ licuisset.
Flexissẽ forsitan affectiõe. quẽ ratioẽ
ñ possũ: pectusq illud ferreũ ꝙ nec xͥ
acꝗescit: fr̃na forte pietas emollisset
S heu ⁊ hanc nob̾ copiã subtraxisti.
O magna nr̃i orclinis colũpna Paci¬
ent̃ queso aucli amicũ uł absentẽ⁊¬

Expanded text:
primo quidem ejus cruci, qua utique redemit quos tu quantum in te est, perimis; collegit quos tu dispergis. Perimis, inquam, et dispergis, sive quos tecum ducis, sive quos hic deseris: quibus utique etsi diversum, non dispar ticulum. Deinde etiam parceres et nobis amicis tuis: quibus licet immeritis, nonnisi fletum et lacrymas reliquisti. O si hoc mihi licuisset, flexissem forsitan affectione, quem ratione non possum: pectusque illud ferreum, quod necacquiescit, fraterna forte pietas emollisset. Sed heu! et hanc nobis copiam substraxisti. 2. O magna nostri Ordinis columna! Patienter quaeso, audi amicu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ oĩa obtẽꝑandũ: s salua ꝓfessiõe:
Uerũ tu ꝓfessus scd̃m regulã sc̃i bene¬
dicti. uͥ ꝓmisisti obedientiã: ꝓmisisti
⁊ stabilitatẽ Qd̃ si obedieris ꝗdẽ. sta¬
bilis aũt ñ fueris ⁊ dũ offenderis in
uno: factꝰ es omniũ reus. Si om̃iũ.
onẽ stabilitatis sufficit excusare: q̃ nec
sibi ꝗdẽ ualet patͦtinari: Itẽ notũ ẽ
sollẽpnit̃ ac regłarit᷑ ꝓfiteri qũeq in p̃¬
sentia abbatis: In p̃sentia gͦ tantũ. nõ
etiã ad nutũ ipsiꝰ. fit cuiꝰq ꝓfessio: Testi
ꝓinde adhibet᷑ abbas ñ dictator ꝓfessiõĩs
adiutor ñ fraudator adimplenoĩs: uin¬
dex ñ auctor p̃uaricatioĩs: Qͥd gͥ. Ponã
in manu ałb̃is. ꝙ absq ulla exceptiõe
audiens ex regła si aliq̃n alit̾̃ fetero: a
dõ me dãpnancdũ ẽẽ quẽ irrideo: Si ab¬
bas m̃s. aut etiã angłs de celo ꝯtraria
usserit: libere retusabo huiꝰmodi obȩ¬

Expanded text:
ia obtemperandum, sed salva professione. Verum tu professus secundum Regulam sancti Benedicti, ubi promisisti obedientiam, promisisti et stabilitatem. Quod si obedieris quidem, stabilis autem non fueris; dum offendis in uno, factus es omnium reus: si omnium,  nec sibi quidem valet patrocinari? Idem notum est solemniter ac regulariter profiteri quemque in praesentia abbatis. In praesentia ergo tantum, non etiam ad nutum ipsius fit cujusque professio. Testis proinde adhibetur abbas, non dictator professionis; adjutor, non fraudator adimpletionis; vindex, non auctor praevaricationis. Quid igitur? Ponam in manu abbatis quod absque ulla exceptione audiens ex Regula , si quando aliter fecero, a Deo me esse damnandum, quem irrideo? Si abbas meus, aut etiam angelus de coelo contraria jusserit, libere recusabo hujusmodi o
Abbreviated transcription (Latin):
ut sp̃m libertatis ꝗ in eis ẽ: auathema¬
te inconsulto frustra ĩpedire nitami¬
cõpunctioĩs ⁊ ꝯsilii Primo scire te uo¬
lo. domnũ cistertiensẽ necdũ q̃n tu¬
us nuntiꝰ ad nos uenit. de flandria
qͦ paulo an ꝑ nos ꝑtransierat reme¬
asse ⁊ obhoc nec litteras accepisse qͦs
ei iussisti p̃sentari:⁊ ad huc eẽ tante
a te p̃sũpte nouitatis ignarũ: felix
interĩ cui tã tristes rumores. uł ad
tp̃s liceat ignorare: Deinde ꝙ de tui
desꝑando nos reuocatiõe int̃licis. ne
ꝙ quasi inconcusse ap̃ te fixũ ẽ. fru¬
stra tͥ literas dirigendo dissuadere
conarer⁊ in hoc tͥ obedire fortasse ꝗdẽ
ꝓ ratioẽ ñ debur. reuera aũt p̃dolore
fateor ñ potui: cũ ⁊ siꝓ certo sçirẽ uͥ
te oportune inuenissẽ. ip̃e pociꝰ ue¬
nissẽ qͣm has misissẽ: effectururuᷤ¬

Expanded text:
ut spiritum libertatis qui in eis est, anathemate inconsulto frustra impedire nitamicompunctionis et consilii. 1. Primo scire te volo, domnum Cisterciensem, necdum quando tuus nuntius ad nos venit, de Flandria, quo paulo ante per nos transierat, remeasse; et ob hoc nec litteras accepisse, quas ei jussisti praesentari, et adhuc esse tantae a te praesumptae novitatis ignarum. Felix interim, cui tam tristes rumores, vel ad tempus liceat ignorare. Deinde quod de tui, desperando nos, revocatione interdicis, ne quod quasi inconcusse apud te fixum est, frustra tibi litteras dirigendo dissuadere conarer: in hoc tibi obedire fortasse quidem pro ratione non debui; revera autem prae dolore, fateor, non potui: cum etsi pro certo scirem, ubi te opportune invenissem, ipse potius venissem, quam has misisse
Abbreviated transcription (Latin):
ducatũ O molesta caritas. odura ne¬
cessitudo Cantũ tuã dilexere salutẽ:
ut in meã ĩpingͥent. Nisi me ꝑenito:
tu saluari ñ poteras. Et utinã ip̃i te ab¬
sq me saluent. Utiuã ⁊ si ego mori¬
incultu uestiũ ⁊ ciboꝵ ẽ opulentia:
qͣm in sobrio uictu. uestituq mode¬
rato. Sipellitie molles ⁊ calide: si
panni subtiles ⁊ p̃nosri si longe
manice. ⁊ amplũ caputiũ: si oꝑtori¬
um siluestre ⁊ molle stamineum
sc̃m̃ faciunt. ꝗd moror ⁊ ego ꝙ te
ñ sequor. S hec infirmantiũ st̃
fom̃ta: ñ arma pugnantiũ Etce
enĩ ꝗ mollib uestiunt᷑: in domib
regũ sunt Uinũ ⁊ simila. mulsũ
⁊ pinguia. corꝑi militant ñ sp̃ui:
frixuris ñ aĩa saginat᷑: s caro
Multi in egypto fis. multo ip̃r deo
sine piscib seruiert Piper gingi¬
ber ciminũ. saluia. ⁊ mille huiꝰ mo¬
di sp̃es salsam̃toꝵ. palatũ ꝗdẽ delec

Expanded text:
ducatum. O molesta charitas! o dura neducatum. O molesta charitas! o dura necessitudo! Tantum tuam dilexere salutem, ut in meam impingerent. Nisi me perempto, tu salvari non poteras? Et utinam ipsi te absque me salvent. Utinam et si ego moriin cultu vestium, et ciborum est opulentia, quam in sobrio victu vestituque moderato? Si pelliciae lenes et calidae, si panni subtiles et pretiosi, si longae manicae et amplum caputium, si opertorium silvestre et molle stamineum, sanctum faciunt; quid moror et ego quod te non sequor? Sed haec infirmantium sunt fomenta, non arma pugnantium. Ecce enim qui mollibus vestiuntur, in domibus regum sunt . Vinum et simila, mulsum et pinguia corpori militant, non spiritui. Frixuris non anima saginatur, sed caro. Multi in Aegypto fratres, multo tempore Deo sine piscibus servierunt. Piper, gingiber, cuminum, salvia, et mille hujusmodi species salsamentorum, palatum quidem dele
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ssũ extinx̾at furtĩ sublatꝰ ẽ: Tu qͦ de
sinu mͥ ⁊ utero abscisus es: Ablatũ ge¬
mo: repeto uiolent̃ euulsũ: Non pos¬
sũ obliuisci iuscera m̃a: qͦꝵ minirũ
parte detracta ñ modica: ñ potest nisi
torq̃ri pars reliqua: Uerũtñ qͦ tuo cõ
modo. qua tui necessitate ħ nob̾ moli¬
ti st̃ amici nr̃i. qͦꝵ manꝰ sanguine ple¬
qͦꝵ dentes arma ⁊ sagute: ⁊ lingua eoꝵ
gladiꝰ accutus: Nã utiq mͥ si in aliqͦ ũ¬
uͦ si ñ plus talione recepiͥ si uidelicet
tale aliꝗd in eos deliꝗsse potui: qͣle ab
eis nẽ ꝑtuli Nã ut uerũ fatear: ñ os
de ossib mis. uł carnẽ de carne mea:
s tulerunt mͥ gaudiũ cordis mĩ fru¬
ctũ sp̃c m̃i. coronã spei mee: ⁊ uelut
mͥ sentire uideor. aĩe mee dimidiũ:
Ut ꝗd hec forte miserti st̃ tuil : ceco
tit cecũ ducenti indignantes: ne pe¬
rires post me: in suũ ie transtulere

Expanded text:
pressum exstinxerat, furtim sublatus est . Tu quoque de pressum exstinxerat, furtim sublatus est . Tu quoque de sinu mihi, et utero abscissus es. Ablatum gemo, repeto violenter avulsum. Non possum oblivisci viscera mea; quorum nimirum parte detracta non modica, non potest nisi torqueri pars reliqua. 11. Verumtamen quo tuo commodo, qua tui necessitate hoc nobis moliti sunt amici nostri? quorum manus sanguine plequorum dentes arma et sagittae, et lingua eorum gladius acutus . Nam utique mihi, si in 6 aliquo unvero si non plus talione recepi; si videlicet tale aliquid in eos deliquisse potui, quale nunc ab eis pertuli. Nam, ut verum fatear, non os de ossibus meis, vel carnem de carne mea; sed tulerunt mihi gaudium cordis mei, fructum spiritus mei, coronam spei meae, et velut mihi sentire videor animae meae dimidium. Utquid hoc? forte miserti sunt tui: et caeco caecum ducenti indignantes, ne perires post me, in suum te transtulere
Abbreviated transcription (Latin):
de te: qr tu te meliꝰ nosti qͣm alius. At¬
tende cor tuũ⁊ discute intentionẽ cõ
sule u̾itatẽ: tua tͥ ꝯscientia respondeat
ut rectiꝰ. ut ꝑfectiꝰ uiu̾es. securus esto: qr
inu̾bis otiosis. in uagatiõe licentiosa
⁊ curiosa. qͣm uidelic ꝓmisisti. qͣm ap̃
nos tenuisti: hoc ꝓcullubio retro aspi¬
cere ẽ. p̃uaricari ẽ. apostatare ẽ: Et hec
dico fili ñ ut te ꝯfundã. s ut tãquã fi¬
liũ ñmũ moneãͥ qr ⁊ si multos habe¬
as inxp̃o pedagogos: s multos patres. Nã
si dignaris. ⁊ u̾bo ⁊ exẽplo mõ in religio¬
nẽ ego te genui: Nutriui deinde lacre.
ꝙ solũ adhuc paruulus caꝑe pot̾as: datu¬
rus ⁊ panẽ si expectares ut grandesceres:
roborau̾am exhorratioĩb oratiõib soli¬
dau̾am. iã iãq euanescat. defitiat. ⁊ ꝑeat:
⁊ lugeã misex ñ tã cassi laboris dãpnũ.
qͣm dãpnate sobolis miserabilẽ casũ:

Expanded text:
de te, quia tu te melius nosti quam alius. Atde te, quia tu te melius nosti quam alius. Attende cor tuum, sule veritatem, tua tibi conscientia respondeat, ut rectius, ut perfectius viveres; securus esto, quia superfluo, in verbis otiosis, in vagatione licentiosa et curiosa, quam videlicet promisisti, quam apud nos tenuisti; hoc procul dubio retro aspicere est, praevaricari est, apostatare est. 10. Et haec dico, fili, non ut te confundam, sed ut tanquam filium charissimum moneam: quia etsi multos habeas in Christo paedagogos, sed non multos patres . Nam si dignaris, et verbo, et exemplo meo in religionem ego te genui. Nutrivi deinde lacte, quod solum adhuc parvulus capere poteras; daturus et panem, si exspectares ut grandesceres. roboraveram adhortationibus, orationibus solidaveram; jamjamque evanescat, deficiat, pereat; et lugeam miser, non tam cassi laboris damnum, quam damnatae sobolis miserabilem casum.