comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
que ad illud ꝑtinẽt sacramentũ. et
sensus ei profundior et sermo copio¬
euuãgelicã. Missus est gabriel an.¬
q sibi laqueos tẽptationis opposuit
Cũ eñĩ aliquãdo in quandã feminã
continuo de seip̃o erubescens in semet

Expanded text:
que ad illud pertinerent sacramentum et sensus ei profundior et sermo copioeuangelicam ‘Missus est angelus Gabr ei laqueos temptationis opposuit. Cum enim aliquando quandam feminam continuo de se ipso erubescens in st
Abbreviated transcription (Latin):
dicat. Qui per uitã ucterẽ aliena cõ¬
cupiscitis: per noue cõuersationis stu¬
diũ et uestra largimini. Quid uero

Expanded text:
dicat: Qui per vitam veterem aliena concupiscitis, per novae conversationis studium et vestra largimini. Quid vero
Abbreviated transcription (Latin):
bonũ fuerit. qd̃ uel ꝑse nõ cũ alaccita.¬
te exercuerit uel cũ feruore spũs abere et
uoluerit et docuerit. Inter omĩa igitur
bona que generaliter ut fierent docebat
et mala que nulla omnino fieri pronũ¬
ciabat. precipue qd̃ benigna et sincera
quibus suspiriis. quo fletu pro pctõrib
supplicabat. ut iam uideres hominẽ dei
tanqmͣ in presenti conspicere. miserũ
pctõrem ad gehẽne supplicia destinari.
tpr̃c cũ uel ad cumulũ meritũ suoꝵ undi¬
q captiui arclato redimẽdi. nõ frustra
exhiberentur magna multitudo redẽp¬
torũ ingenuoꝵ et multoꝵ nobiliũ. are¬
lato ab ip̃o biro scõ cotidie pascebãtur.
tũc uenit ordinator ip̃ius et cepit ip̃m
contestari et dicere. Captim isti nadãt
dñe per plateas et petant ubi cõmedãt.
quia si hodie cõsuetudinarie ab eccl̃ia pa¬
sti fuerint. crastino ad mensã tuã unde
panes fiant nõ habebis. Tũc fiducialiter

Expanded text:
bonum fuerit, quod vel per se non cum alacritabonum fuerit, quod vel per se non cum alacritate exercuerit vel cum fervore spiritus alios habere et voluerit et docuerit. Inter omnia igitur bona, quae generaliter ut fierent, docebat, et mala, quae nulla omnino fieri pronuntiabat, praecipue, quod benigna et sincera quibus suspiriis, quo fletu pro peccatoribus supplicabat, ut iam videres hominem Dei tamquam in praesenti conspicere miserum peccatorem ad gehennae supplicia destinari! tempore cum velut ad cumulum meritorum suorum undique captivi Arelato redimendi non frustra exhiberentur, magna multitudo redemptorum ingenuorum et multorum nobilium Arelato ab ipso viro sancto cotidie pascebantur. Tunc venit ordinator ipsius et coepit ipsum contestare: 'Edice, ne captivi isti vadant, domne, per plateas et petant, unde comedant, quia, si hodie consuetudinarie ab ecclesia pasti fuerint, crastino ad mensam tuam, unde panes fiant, non habebis'. Tunc ille fiducialiter
Abbreviated transcription (Latin):
omĩbus rebus scũs uir modũ semꝑ uoluit
custodire. precipue ad nocturnos uigilãtis¬
sime obsernabat. ut absqz eo qui sibi pes¬
culiariter ĩherebat deo solo attestante
dicebat. nullus suoꝵ qui secũ manebat.
ante horã legitunã excitaretur. Tũc
per somnũ lenta uoce clamabat. Duo
sũt nichil est mediũ. duo sũt aut ĩ celũ
ascenditur aut ĩ infernũ descenditur.
De foris cella ego reuertens. ille euigi¬
ad nocturnos. Ego dixi. Non est hora
adhuc. Tpẽ est. Et ille uere hora est. Et
reuera sic erat. Tũt ĩpleuimus noctur a¬
nos. et dixit ad me. Cuidã ꝑ sõmũ co
cum. grandi intentione clamabã. Duo
sunt. duo sũt. Non est quicquã medi¬
ui. Aut ĩ infernũ aut in celũ itur. Ego
respondi. Consuetudinẽ tuã facis inces-¬
santer clamare. Tũt ego pectator arbi
batur. Hic cñi ut supra dictũ est sic om¬
nũ uirtutũ amator fuit. ut nullũ

Expanded text:
omnibus sanctus vir modum semper voluit omnibus sanctus vir modum semper voluit custodire, praecipue ad nocturnos , vigilantissime observabat, ut absque eo qui sibi peculiariter inhaerebat, – Deo solo sibi attestante, dicebat –, nullus suorum qui secum manebant ante horam legitimam excitaretur. Tunc per somnum lenta voce clamabat: 'Duo sunt, nihil est medium, duo sunt: aut in caelo ascenditur, aut in infernum descenditur'. Deforis cellam ego revertens, ille evigiad nocturnos?' Ego dixi: 'Non est hora, adhuc tempore est'. Et ille: 'Vere hora est'. Et re vera sic erat. Tunc implevimus nocturnos. Et dixit ad me: 'Cuinam per somnium cum grandi intentione clamabam: „Duo sunt, duo sunt, non est quicquam medium: aut in infernum aut in caelo itur?“ Ego respondi: 'Consuetudinem tuam facis incessanter clamare'. Tunc ego peccator arbitbatur. 7. Hic enim, ut supra dictum est, sic omnium virtutum amator fuit, ut nullum
Abbreviated transcription (Latin):
sens sibi presentari insumãte dño confi¬
debat net tũc temerario opere sed aute
subter fugere bolebat. Oerũ siue stẽtisset
siue fugisset nuĩqmͣ postulãti defuit deus.
Demq nosipĩ uel cõserui nr̃i qui ĩ cella
ip̃ĩus manserũt scunt que dicimus. illũ
inter pausas somno quas , am etas nõ
solũ exigebat. sed ctiã pro ĩfirmitate ali¬
quotiens premebãt. snũ semꝑbigilãte
diceret tamqͣ admonens qui psalmũ di¬
uerit propheticũ. ego dormio et cor meũ
uigilat. Frequẽter etiã in sopore positus.
de futuro iudicio et de eterno premio pre¬
dicabat. Interea nõ est meoꝵ meritoꝵ ut
indignus preclara de funculo dei referã
Cũ igitur incella ip̃ius diaconus ĩ seruitio
illius ad iudiciũ meũ delegatus essem turã
me iiter reliqua etiã de nocturius horis
iusserat habere. Itaq cũ de cella ĩferiori.
ubi manebã foras egressus fuissẽ quia in

Expanded text:
sens sibi praestari, insinuante Domino, confisens sibi praestari, insinuante Domino, confidebat, nec tunc temere arrepere, sed caute subterfugere volebat. Verum sive stetisset sive fugisset, numquam postulanti defuit Deus, Denique nos ipsi vel conservi nostri, qui in cella ipsius manserunt, sciunt quae dicimus, illum inter pausas somni, quas iam aetas non solum exigebat, sed etiam pro infirmitate aliquotiens premebat, spiritu semper vigilante, dicere, tamquam admonens, qui psalmum diverit propheticum: Ego dormio, et cor meum vigilat. Frequenter etiam in sopore positus, de futuro iudicio et de aeterno praemio praedicabat. Interea non est meorum meritorum, ut indignus praeclara de famulo Dei referam. 6. Cum igitur in cella ipsius diaconus in servitio illius ad iudicium meum delegatus essem, curam me inter reliqua etiam de nocturnis horis iusserat habere. Itaque cum de cella inferiore ubi manebam foris egressus fuissem, quia in
Abbreviated transcription (Latin):
cibus magis quã doctuis istud grã diui¬
na cõcessit. Otinã in his que nobis mi¬
scricors dñs dedit discrectionẽ. nob sibi
placitã cõcedat. Istud tamẽ a nobis ĩdig¬
nis minime est presumendũ. Discedẽte
ergo eo cepit iterũ atqs iterũ damare
pater post euntẽ. Nour quia si deũ tuũ pre¬
caris reddetur michi filia mea. Tũc ille
unũ de cubiculariis reliquit dicens. Ua¬
de obserua ibi et post paululũ ueni et dic
michi quid agit. Nec dũ hora cõpleta. et
ecte nũcius. Dñc ĩquit reuersa est ad se
ep̃s hic fuit cuius or̃onibus reddita sũ et
sana facta. Quã ob rem uenit pater grãs
agens. et sibi iam per orõnes epĩ sci reuoca¬
tam a morte filiã protestatur. Nam deniq
hodie dño annuẽte uiuens. huius rei ip̃a
prose testis existit. Sed licet ut mos seruoꝵ
dei est. semꝑ uirtutes faciendas. excusent.
Is precipue seruus xp̃i. et quãdo ad pre¬

Expanded text:
cibus magis quam doctis istud gratia divicibus magis quam doctis istud gratia divina concessit. Utinam in his quae nobis misericors Dominus dedit discretionem nobis sibi placitam concedat. Istud tamen a nobis indignis minime est praesumendum'. 4. Discedente ergo eo, coepit iterum atque iterum clamare pater post euntem: 'Novi, quia, si Dominum tuum precaris, reddetur mihi filia mea'. Tunc ille unum de cubiculariis suis reliquit, dicens: 'Vade, observa ibi et post paululum veni et dic mihi, quid agit'. Necdum hora completa, et eccel nuntius: 'Domne', inquit, 'reversa est ad se „Domnus episcopus hic fuit, cuius orationibus reddita sum et sana facta“. Pro qua re venit pater, gratias agens, et sibi iam per orationes episcopi sancti revocatam a morte filiam protestatur; nam denique hodie, Domino annuente, vivens huius rei ipsa per se testis existit. 5. Sed licet, ut mos servorum Dei est, semper virtutes faciendas excusent, is praecipue servus Christi, et quando ad prae
Abbreviated transcription (Latin):
quia cõfido tibi a dño nichil esse negan-¬
dũ. pone manũ suꝑ eã et salua erit. Tain
enim per triduũ. muta oculis clausis ia¬
cet. Horisq et momẽtis singulis exitũ
eius expecto. Quo audito motus et
compunctus lacrinus senis ad domũ eiꝰ
ꝑgit. Obi cũ ĩgressus fuisset et om̃s in
ipsa domo cũ patre fortiter fientes bide¬
ret. ad or̃onc̃ prosternitur. ubi uelut al¬
ter helpyseus ad caput eius. inter angu¬
stias arche et lecti se attraxit Post or̃onẽ
quã cũ lacrimis fudit statim reuerti ad
domũ eccł̃ie cepit. Erat eñĩ cõsuetudi¬
nis eius ut cũ spũ sibi ĩ sumãte preces su¬
as exaudiri pro ĩfirmus agnosceret. sta¬
tim cũ celeritate exinde discederet ne illo
qua arrogantie nasceretur occasio. Qr
et re uera frequẽter et dulciter quasi m
figura ut nemo ĩtelligeret dicebat. Cui
aĩarũ cura credita est fortiter debet timere.
et curã corpoꝵ excertere. Deniqs simpli¬

Expanded text:
quia confido tibi a Domino nihil esse neganquia confido tibi a Domino nihil esse negandum; pone manum super eam, et salva erit. Iam enim per triduum muta, oculis clausis, iacet, horisque et momentis singulis exitum eius expecto'. Quo audito, motus et conpunctus lacrimis senis, ad domum eius perrexit. Ubi cum ingressus fuisset et omnes in ipsa domo cum patre fortiter flentes videret, ad orationem prosternitur; ubi velut alter Heliseus ad caput eius inter angustias archae et lecti se adtraxit. Post orationem, quam cum lacrimis fudit, statim reverti ad domum ecclesiae coepit. 3. Erat enim consuetudinis eius, ut cum, spiritu sibi insinuante, preces suas exaudiri pro infirmis agnosceret, statim cum celeritate exinde discederet, ne si illo qua arrogantiae nasceretur occasio, quia et re vera frequenter et dulciter quasi in figura, ut nemo intellegere posset, dicebat: 'Cui animarum cura credita est, fortiter debet timere et curam corporum exercere. Denique simpli
Abbreviated transcription (Latin):
plicitasq sufficiet qua ip̃e quoq beatis¬
simus pater miracula que a nobis sũt
referenda ꝑfecit. Maxime cũ frequẽter
hoc et ip̃e dõnus cõmuni habuerit in
sermone. quia qd̃ erudite diceretur in¬
telligentiã doctis tantũmodo ministra¬
ret. Qd̃ uero sĩpliciter et docto simul
et simplices cõpetenter ĩstrueret. Ergo
ca que ueraciter abt̃o facta ditã ue cogno¬
iumus aggrediemur deo propicio uerbis
infugatis et ĩtegris pro parte qua possu¬
mus fidelibus auditoribus ĩtimare ut
ex ipĩs et infirmis cõpunctio et ꝑfectis
gaudiũ et ad ꝑfectionẽ tendentibus mi¬
instretur exemplũ. Incipiemus igitur
quẽadmodũ recordam᷑ breuit᷑ oꝑa eiꝰ scã deo
adumãte retexere. Petri diacom huiꝰ
ecclie filia in qua omĩs utilitas domus
ipins consistere uidebatur. langore graui
fatiscẽte triduo iam muta iacebat. Pro
qua re quodã die pedibus se beatissimi
uiri prostrauit dicens. Miserre serue
xpĩ sencituti mee ueni ora pro filia mea

Expanded text:
plicitasque sufficiet, qua ipse quoque beatissimus pater miracula quae a nobis sunt referenda perfecit, maxime cum frequenter hoc et ipse domnus communi habuerit in sermone, quia quod erudite diceretur, intellegentiam doctis tantummodo ininistraret, quod vero simpliciter, et doctos simul et simplices competenter instrueret. Ergo ea quae veraciter ab eo facta dictave cognovimus aggrediemur Deo propitio verbis infucatis et integris pro parte qua possumus fidelibus auditoribus intimare, ut ex ipsis et infirmis conpunctio et perfectis gaudium et ad perfectionem tendentibus ministretur exemplum. Incipiemus igitur, quemadmodum recordamur, breviter opera eius sancta, Deo adiuvante, retexere. 2. Petri diaconi huius ecclesiae filia, in qua omnis utilitas domus ipsius consistere videbatur, languore gravi faciente, triduo iam muta iacebat. Pro qua re quodam die pedibus se beatissimi viri prostravit, dicens: 'Miserere, serve Christi, senectuti meae, veni, ora pro filia mea,
Abbreviated transcription (Latin):
mortuus est. O muidia o infidelis con¬
nẽtio: de te adhuc posito in scł̃o. Taz arus
amicus tuus moritur. Si amicus mo¬
ritur. ĩ micus quid pacietur. Parũ
est: Si nõ tibi solr. suꝑi seruiũt. Ette
tuũ dilectũ inferi rapuerũt. lazarus i¬
quiũt. quẽ diligebas moritur. Exdusit
humanitatis consuetudinẽ: et uexilla
mortalitatis duxit. A micus dei plus
debuit uiucre. Sed moritur. Dñs nr̃
que iugibus suspiriis obtabart mori
cũ frẽ: ad mauseolũ laz ari una cur
discipulis suis. uel prolixis turbis acce

Expanded text:
mortuus est. O invidia! o infidelis conmortuus est. O invidia! o infidelis conventio! Te adhuc posito in saeculo, Lazarus amicus tuus moritur. Si amicus moritur, inimicus quid patiatur? Parum est si tibi non soli superi serviunt: ecce tuum dilectum inferi rapuerunt. Lazarus, inquiunt, quem diligebas, moritur. Exclusit humanitatis consuetudinem, et vox illa mortalitatis dicit: amicus Dei plus debuit vivere; sed moritur. 6. Dominuquae jugibus suspiriis optabant mori cum fratre, ad mausoleum Lazari una cum discipulis suis vel prolixis turbis acce
Abbreviated transcription (Latin):
medico. desiderata concessit. si te quoqz
lauguentẽ contingeret. aut uideret. nõ
te frigidi corporis sopore oppressũ. non
spoliatũ lumine uideremus. ĩmno illo
presente. nõ tibi febris accederet. nõ do¬
anta est enĩ illius omĩpa tẽtiai:
ut etiã iam mortuus resurges:
si ueniret. Brocedit in terra fumus.
longoqz ordine tristibus obsequiis de¬
sconditur cauato saxo. luctuosisqz uoci¬
bus conclamãt. Denit igitur bethamã¬
dñs. l austra mortis duna potẽtia
desteuctarus. Ocurrũt lacrimose sors¬
res: fumi s honuins contestãtes dei auxi¬
liũ requicebãt. Erat eñi insitus amor
lazari. crat sor orũ laz ari quedã delccta¬
tio apud dñm. et de seruiciis amoris sui
pignus intrisetus deponẽtes in uisceri¬
bus dnm̃ habere uidebãtur. Sed ĩter¬
rogat de lacrinus ds̃ Et licet sciret quid
contingerit. tamẽ ex illaꝵ uoce optat
audire. Laz arus ĩ quiũt quẽ diligebas.

Expanded text:
medico desiderata concessit, si te quoque medico desiderata concessit, si te quoque languentem contingeret aut videret: non te frigidi corporis sopore oppressum, non spoliatum lumine videremus: imo illo praesente non tibi febris accederet, non inanta est enim illius omnipotentia; ut etiam jam mortuus resurgeres, si veniret. Procedit interea funus, longoque ordine tristibus obsequiis desconditur cavato saxo, luctuosisque vocibus conclamatur. 5. Venit igitur ad Bethas, claustra mortis divina potentia destructurus. Occurrunt lacrymosae sorores, funus hominis contestantes, Dei auxilium requirebant erat enim ei insitus amor Lazari, erat sororum ejus quaedam dilectio apud Dominum, de servitiis amoris sui pignus intrinsecus deponentes, in visceribus habere Dominum videbantur. Sed interrogat de lacrymis Deus; et licet sciret quid contigerit, tamen ex illarum voce optat audire. Lazarus, inquiunt, quem diligebas,
Abbreviated transcription (Latin):
ris ĩnuitate camini cremẽta languoris:
augnẽta febriũ querite. et ut in extre¬
ma uite lununa tẽpestas morbi seuiẽtis.
citius ĩpinguat obtate. Frater eñĩ uester
laz arus. cuius ĩgenuscitis tanto affectu
languo: ẽ. nisi mortuũ fucrit nõ recipiet
sanitatẽ. Drebat igitur egrotũ febris as¬
sidua. et edax flãma penetrabili napore
siccabat. Incũbit questionaruis corpori
dolor. Totus homo seuientũ morbor
oncribus premitur: ut corporis un¬
tulis eũa resoluatur. Dicit tandẽ suctũ
corporis egritudo. et caminus febriũ
extremno diuortio. de sede corporis aĩam¬
corporis cõpulit enugrare. Scindebãt
maria et martha germanc uestes. lama¬
bant unguibus genas: spargebant
cuulsos crines. ululatibus astra pulsabãt.
et tamẽ incũbentes funcri. ãplexeq cor¬
pus ex aĩc mania figẽtes oscula sepus
hoc dicebãt. Poteras miser nec egrota¬
re nec mori. si nulla ratio fecisset xp̃m ab¬
sentẽ. Inter om̃s enĩ quibus sermone

Expanded text:
ris immutate, precamini crementa languoris, augmenta febrium quaerite, et ut in extrema vitae limina tempestas morbi saevientis citius impingat, optate. Frater enim vester Lazarus, cujus ingemiscitis tanto affectu languorem, nisi mortuus fuerit, non recipiet sanitatem. 4. Urebat igitur aegrotum febris assidua, edax flamma penetrabili vapore siccabat. Incumbit quaestionarius corpori dolor, totus homo saevientium morborum oneribus premitur; ut corporis vinculis anima resolvatur. Vicit tandem succum corporis aegritudo, et caminus febrium extremo divortio de sede corporis animam compulit emigrare. Scindebant Maria et Martha germanae vestes, laniabant iratis unguibus genas, spargebant evulsos crines, ululatibus astra pulsabant: et tamen incumbentes funeri, amplexaeque corpus exanime, inania figentes oscula, saepius hoc dicebant: Poteras, miser, nec aegrotare, nec mori, si nulla ratio fecisset Christum absentem. Inter omnes enim quibus sermone
Abbreviated transcription (Latin):
succensus est. et flãnus quas ip̃e per¬
tulit. omniũ xpĩanoꝵ. corda cale
tiatur incendur: Beati igitur lau¬
rencii exemplo. prouocamur ad
martirũ: et accendimur ad fidẽ.
incalescimus ad deuotionẽ. Et si
nobis ꝑsecutoris flãma de est: fidei
tamẽ flãma nõ deest. Non ardemꝰ
quidẽ corpore pro xp̃o: sed ardea¬
mus affectu. Non subicit michi
pet secutor ignẽ: sed sufficit michi
desideriũ saluatoris. Esse enĩ sal¬
uatoris ignẽ legimus in euãgelio.
dicente eodẽ dño. Nescitis quia ig¬
nẽ ueni nuttere in terrã: ¶Et quid
uolo. nisi ut accendatur: Quo igne
Nonne cor nr̃m ardens erat ĩ nob̾¬
de ihũ dũ loqueretur in uia et appe¬
riret nobis scripturas: Ioc igit᷑
igne beatus laurẽcius accensus:
flãmarũ nõ sensit incendia. Et
cũ dei arderet desiderio: ꝑsecutoris
pena nõ sentitur. In quantũ enĩ fidei
ardor feruet: in tantũ supplicii flam¬
ma frigescit. Corporali enĩ beatus

Expanded text:
succensus est; et flammis quas ipse pertulit, omnium Christianorum corda calefon patiatur incendium? Beati igitur Laurentii exemplo provocamur ad martyrium, accendimur ad fidem, incalescimus ad devotionem Etsi nobis persecutoris flamma deest; fidei tamen flamma non deest. Non ardemus quidem corpore pro Christo, sed ardemus affectu: non subjicit mihi persecutor ignem, sed suggerit mihi ignem desiderium Salvatoris. Esse autem Salvatoris ignem legimus in Evangelio, dicente eodem Domino, Nescitis quia veni ignem mittere in terram? et quid volo, nisi ut accendatur ? Quo igne Nonne cor nostrum ardens erat in nobis, dum loqueretur in via, et aperiret nobis Scripturas ? Hoc igitur igne etiam beatus Laurentius accensus, flammarum non sentit incendia: et dum Christi ardet desiderio, persecutoris poena non ardet. In quantum enim in illo fidei ardor fervet, in tantum supplicii flamma frigescit. Corporali enim beatus
Abbreviated transcription (Latin):
dictis ille disparuit: et cicius sedata tẽpe¬
concito flatu anglicis lictoribus aplicu¬
it. Et que uiderat et audierat. quibus

Expanded text:
dictis ille disparuit, et dicto citius sedata tempeconcito flatu applicuit littoribus Anglicanis, et quae viderat et audierat quibus
Abbreviated transcription (Latin):
dientia cõnutatur: fides pet fidia cõpen¬
sadur. Te ai. gitur macia gestauit infan¬
temr. exultans emplexatur filiũ: portat
aquo portatur Nec fortuitu ut fingũt
sablliami reꝓperit paruulũ: sed decursis
ganis marie: et inter ueloces articulos.
tympana puerpere cõcrepent. Concinãt
lecanies chori. et aleerrãtibus modulis
dulcisona carmina misceactur. Aude te
igitur quẽ ad modũ tympanistria nra
cantauerit. Ait enĩ. Magnificat aĩa
mea dum̃. Et exul tauit sp̃s meus. in deo¬
salutari meo. Quia respexit hu: mlitatẽ
ancille sue: ecce eñ ex hoc beatã me dic̃ẽt
om̃s generationer. Quia fecit nuchi
magna qui potens est. Causã igitur in¬
ualescentis errati miraculũ nouũ noui
partus euicit. et eue planctũ. marie san
esset ista salutatio nũcius ĩterim celestis:
exequitur. Ne tuneas maria ĩuenisti
grãm apud dnĩn. Ecte concipies in ute¬
ro. et paries filũ: et uocabis nomẽ eius
tusum obũbrabit tibi. Iueoq qũ nascet᷑

Expanded text:
dientia commutatur, fides pro perfidia compensatur. Laeta igitur Maria gestat infantem, exsultans amplexatur filium, portat a quo portabatur. Nec fortuitu, ut fingunt Sabelliani, reperit parvulum; sed decursis ganis Maria, et inter veloces articulos tympana puerperae concrepent. Concinant laetantes chori, et alternantibus modulis dulcisona carmina misceantur. Audite igitur quemadmodum tympanistria nostra cantaverit; ait enim: Magnificat anima mea Domtatem ancillae suae: ecce enim ex hoc beatam me dicent omnes generationes. Quia fecit mihi magna qui potens est. Causam igitur invalescentis errati miraculum novi partus evicit; et Evae planctum Mariae cantesset ista salutatio. Nuntius interim coelestis exsequitur: Ne timeas, Maria; invenisti enim gratiam apud Deum. Ecce concipies et paries filium, et vocabis nomtissimi ob ambrabit tibi; ideoque quod nascetur
Abbreviated transcription (Latin):
lo suo. adesi in utero ie. Ex sinu altissi¬
nui ꝑ ĩc: mut. rũ dignarar descendere
ribus. Mater generis nr̃i penã intulit
nũdo. ger. trix dm̃i nr̃i. salure actulit mũ¬
do. Auctrix peicati ena: auctrix me. iti mͦ.
Et a eccidendo obfuit u i uiuificado ꝓfuit:¬

Expanded text:
lo suo venit in uterum tuum, ex sinu Patris in uterum dignatur descendere s peperisti. Mater generis nostri poenam intulit mundo; Genitrix Domini nostri salutem attulit mundo. Auctrix peccati Eva; auctrix meriti Maria; Eva occidendo obfuit, Maria vivificando profuit
Abbreviated transcription (Latin):
fiat nuchi scdm uerbũ tuũ. Net mora
uertitur nũcius: et uirginalẽ thalamũ
ingred. tuir. xp̃s. E ficitur subito pregnãs
beata dei gentrix: et tũcta per scl̃a predi¬
catur inde felix. C oncepit mox ad cre¬
dulitatẽ uer̾oi: uirilis ignara couiorai:
Impletur utrus. nullo hurciano pollituᷤᷤ
complexi. Extat itaqz uirgo cũ concipit.
uirgo grauida. Uirgo cũ parit et uirgo

Expanded text:
hi secundum verbum tuum . Nec mora, revertitur nuntius, et virginalem thalamum ingreditur Christus. Efficitur subito praegnans beata Dei genitrix, et cuncta per saecula praedicatur hinc felix. Concepit mox ad credulitatem verbi, virilis ignara consortii: impletur uterus nullo humano pollutus amplexu. Exstat itaque virgo cum concipit, virgo gravida, virgo cum pa
Abbreviated transcription (Latin):
ac uenccabilis serꝑ uirginis marie ⁊ deo
cũ sũma exultatione goudeat terra : ã.
enini fles tampi: de qua ortũ est pretio¬
sum liliũ cõualliũ. Per cuius pastum
mutatur natura plastoꝵq de leur et cual¬

Expanded text:
o cum summa exsultatione gaudeat terra nostra, enim flos campi, de qua ortum est pretiosum lilium convallium, per cujus partum mutatur natura, protoplastorumque deletu
Abbreviated transcription (Latin):
filies quia isla in leticia pai turint. Eua
eñi luxit istr exultauit. Eua lacrimas.
uentee porte ait. Quia illa peccatorẽ:
ista edidit saluatorẽ. Girgo quippe genu¬
it: quis uirgo concepit. In urolata peperit:
quia in cõceptu libido nõ fuit. Dtrobiqs
nuraculũ. et sine corruptione grauida: et
ipartu uirgo puerpera. Aue inquit an¬

Expanded text:
a enim luxit, ista exsultavit; Eva lacrymas, ventre portavit: quia illa peccatorem, ista edidit innocentem. Virgo quippe genuit, quia virgo concepit; inviolata peperit, quia in conceptu libido non fuit. Utrobique miraculum, et sine corruptione gravida, et in partu virgo puerpera. Descendit an
Abbreviated transcription (Latin):
genesius de cisione ceruicis
consumauit. Est autẽ ibi arbor ubi
dicitur decollatus fuisse genere morus
ex qua ĩfirmis multa plerũq bene¬
ficia ĩperciente martire sũt cõcessa. Sed
de cursis tẽporibus cũ rami cortex q̃s
eius pro saluatione a multis detrale¬
rentur are facta est. Uerũ tamẽ ad¬
huc fideliter petẽtibus uiuit similia
prebens medicamina. qd̵ suꝑ est de co¬
lũpna. Sed post hec quondã suꝑ roda¬
nũ fluuiũ ubi scũs martir natasse fer¬
tur in die solẽntatis eius disruptis
cathenis pons qui super naues locatus¬
Tũt om̃s simul in discrimine posite

Expanded text:
Genesius decesionem cervicis consummavit. Est autem ibi arbor, ubi dicitur decollatus fuisse, genere morus, ex qua infirmis multa plerumque beneficia, inpertiente martyre, sunt concessa. Sed decursis temporibus, cum rami cortixque eius pro salvatione a multis detraherentur, arefacta est. Verum tamen adhuc fideliter petentibus vivit, similia praebens medicamina quod superest de colomna. 68. Sed et pons quondam super Rhodanum fluvium, ubi beatus martyr natasse fertur, in die solemnitatis eius, disruptis catenis, quia super naTunc omnes simul in discrimine posit
Abbreviated transcription (Latin):
ad huc tantis in terra predicat᷑
landibus. nõ ĩmerito creditur hodier
nouit ille qui eã elegit in sua sapien¬
tia: et disponit oĩa. Qd̃ si in domo
patris mãsiones multe sũt: credimus
splendidiorẽ matri hodie filiũ presti¬
tisse. Quã olun hedificauit domũ.
sub nixam colũpius septẽ: in qua
ninirũ domo parãtur nuptie eccł̃iaꝵ
dei. et federãtur terrenis celestia. In
li uirginitas cõsecratur: ut sit totum
celeste cõmertiũ. Et ideo dilectissiẽ
celebrate solẽniter uirgĩs festũ: que ce¬
lestẽ uobis bitã in terris ostẽdit. qm̃
qui nõ nubent neqz nubẽtur: seder̃t
sicut angeli in celo. Net mirũ si ange
ut angelis cõparetur: multo magis
beata et głosa uirginitas. que singu¬
lari cõmendatur priuilegio: et ĩmẽ¬
so ditatur mercimonio ydꝰ.kl̃. septẽ¬

Expanded text:
adhuc tantis in terra praedicatur laudibus, non immerito creditur hodiernnovit ille qui eam elegit in sua sapientia, qua disposuit omnia. Quod si in domo patris mansiones multae sunt, credimus splendidiorem matri hodie filium praestitisse, quam sibi olim aedificavit domum, subnixam columnis septem: in qua domo nimirum parantur nuptiae Ecclesiarum Dei, et foederantur terrenis coelestia. In li virginitas consecratur, ut sit totum coeleste commercium. XVI. Et ideo, charissimae, celebrate solemniter Virginis festum, quae coelestem vobis vitam in terris ostendit: quoniam qui non nubent, neque nubentur, erunt sicut angeli in coelo. Nec mirum si angelut angelis comparetur, multo magis beata et gloriosa virgo Maria, quae singulari commendatur privilegio, et immenso dicatur mercimonio. Idcirco, dile
Abbreviated transcription (Latin):
matrẽ. extra uxorẽ. extra filios. extra
cognatos. extra seictip̃m fieri debet:
ut co uerius cognoscat dcũ. quo in erꝰ
causa nemunẽ recognoscit. Nultum
nãqz est: quod carnales affc̃tus inten
tionẽ mẽtis diuerberant: euisq atien
obscurant. Quos tamẽ necił aꝙͣ noxi¬
os patimur: si cos premendo tencamꝰ
A mandi ergo sũt proximi: ĩpendẽda
caritas onũbus. et propinquis et extra¬
ueis: nec tamẽ pro cadem caritate a dei

Expanded text:
matrem, extra uxorem, extra filios, extra matrem, extra uxorem, extra filios, extra cognatos, extra semetipsum fieri debet, ut eo verius cognoscat Deum, quo in ejus causa neminem recognoscit. Multum nationem mentis diverberant, ejusque aciem obscurant. Quos tamen nequaquam noxios patimur, si eos premendo teneamus. Amandi ergo sunt proximi, impendenda charitas omnibus, et propinquis, et extraeis, nec tamen pro eadem charitate a Dei
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑclius ducitur quasi per odm̃
amatur. Sic sic nimirũ exhibere pro¬
xiuis nr̃is odii discectionẽ debenius.
ut in cis et diligamus quod sũt. et ha¬
beamus odio quod in dei nobis itinere
obsistunt. C crte dũ paulus iheroso¬
limã ꝑgeret. ꝓpheta agabus zouã illus
apprchendit: suisqz pedibus alligauit
dicens. Uirũ cuius hec zona est. sic
alligabũt in ihrłm. Sed his qui aĩam
suã ꝑfecte oderat. quid dicebat: Ego nõ
solũ alligari. sed et mori in ihrłm para¬
fucio aĩam mcã pretiosiorẽ quã me. Ic̃¬
cte quomẽo aĩam suã sexta.¬
amando oderat. ĩmo odiens
amabat: quã cupiebat pro ihũ morti
tradere. ut hanc ad uitã de pct̃ĩ morte
suscitaret. Ab hac ergo discrectione odii
nr̃i. trahamur formã ad odiũ ꝓximi.
Amctur quilibet in hoc mũdo aduer¬
sarius: scd in uia dei contrarius. nõ
aictur criã propinquus. Quisquis
cĩ iã eterna concupiscit. in ca quã ag¬
greditur causa dei: extra patrẽ. extra

Expanded text:
lius ducitur, quasi per odium amatur. Sic sic nimirum exhibere proximis nostris odii discretionem debemus, ut in eis et diligamus quod sunt, et habeamus odio quod in Dei nobis itinere obsistunt. 3. Certe cum Paulus Jerosolymam pergeret, propheta Agabus zonam illius apprehendit, suisque pedibus alligavit, dicens: Virum cujus haec zona est sic alligabunt in Jerusalem . Sed is qui animam suam perfecte oderat quid dicebat? Ego non solum alligari, sed et mori in Jerusalem parafacio animam meam pretiosiorem quam me . Ecce quomodo animam suam amando oderat, imo odiens amabat, quam cupiebat pro Jesu morti tradere, ut hanc ad vitam de peccati morte suscitaret. Ab hac ergo discretione odii nostri trahamus formam ad odium proximi. Ametur quilibet in hoc mundo etiam adversarius, sed in via Dei contrarius non ametur etiam propinquus. Quisquis enim jam aeterna concupiscit, in ea quam aggreditur, causa Dei, extra patrem, extra
Abbreviated transcription (Latin):
pulchro annis duol et dimidio
humatũ fuisse dicitur. His itaq dieb
sacerdos quidã qui huius oratorii funge¬
batur officiũ: lumẽ splendidũ absq
ministerio humano ni eodem cognouit¬
noctibus fulsisse locũ: unde rumor mag¬
nus emanauit incircuitu loci huius.
Qui ueniẽtes ad eius bcati mͣris uenerã¬
di orõnes. multa turba languentium
diuer sis ĩfirmitatibus detentos sanaiit

Expanded text:
pulchro annis duobus et dimidio pulchro annis duobus et dimidio humatum fuisse dicitur. 2l. His itaque diebus sacerdus quidam, qui huius oraturii fungebat offitium, lumen splendidum absque ministerio humano in eodem cognonoctibus fulsisse loco. Unde rumor magnus emanavit in circuitu loci hujus. Verum venientes ad hujus beati martyris venerandum oratorium, multam turbam languentium diversis infirmitatibus detentos sanavit
Abbreviated transcription (Latin):
ut ipse in me iubeas mĩam pietatis tue
largiri: et meritis scõꝵ tuoꝵ me dignũ
facias participẽ. uite eterne consortem.
Et tribue indulgentiã his qui me tribu¬
lant: qm̃ ego per eos inconspectu tuo cre¬
do clemẽtissime pater glificatus fieri
Et cũ hec diceret: percussor extendens
gladiũ amputauit capit eius: et erectũ
corpus huius substetisse quasi bnius
hore spatiũ dicitur: Sed dũ nõ statim eũ
cadere gladiator cerneret. ip̃m pede per¬
cussit ut uel sic cicius in terra deciderit.
Sed nõ post multũ ꝑcussor eius arreptus
demonbus: et mẽte captus ac dei ultio¬
ne ꝑcussuᷤ. in igne se proiecit ibiqz ui¬
tam finiut. Tunc iussu cõuigis huiꝰ
uiri dodoberti. in quandã uillã sarcin¬
go. cũ magno fletu plangentiũ a mini
stris deportatur in huius semine decre¬
tũ cũ uestibus in quibus trucidatus fue¬
rat. in paruulo oratorio beatus martir
est sepultus. Hac uero die sexto nonaꝵ
octobriũ actum esse creditire In quo se¬

Expanded text:
e, Domine, ut ipse in me iubeas misericordiam pietatis tuae largire et meritis sanctorum tuorum me dignum facias participem et vitae aeternae consortem, et tribue indulgentiam his, qui me tribulant, quoniam ego per eos in conspectu tuo credo, clementissime pater, glorificatus fieri'. 20. Cum haec diceret, percussor extendens gladium, amputavit caput eius, et erectum corpus huius substetisse quasi unius ore spatium dicadere gladiator cerneret, ipsum pede percussit, ut vel sic cicius in terra deciderit. Sed non multum pos percussor eius arreptus a demonibus et mente captus, a Dei ultione percussus, in ignem se proiecit ibique vitam finivit. Tunc iusso coniugis huius viri Chrodoberthi in quadam villa Sarcingo cum magno fleto plangentium latenter a suis deportatus, et huius femine decretus, cum vestibus, in qua trucidatus fuerat, in parvulo oraturio beatus martyr est sepultus. Haec vero diae sexto Nonarum Octobrium actum esse creditur; in quo se
Abbreviated transcription (Latin):
Tũc paganis insistentibus tam ĩuidi¬
osa relatio cucurrit ad ĩperatorẽ traia¬
nũ ut dicerẽt ibi per dementẽ ĩ numera¬
bilem xp̃ianoꝵ populũ ad creuisse.
multos xp̃ĩanoꝵ diuersis penis occidẽs:
accedere: cessit multitudimi solũ clementẽ¬

Expanded text:
tres, paganis insistentibus, tam ambitiosa relatio cucurrit ad imperatorem Trajanum, ut dicerent ibi per Clementem innumerabilem Christianorum populum accrevissmultos Christianorum diversis poenis occiderat.es ad passionem accedere, cessit multitudini, et solum Clemente
Abbreviated transcription (Latin):
sursũ genis ubertim fletuũ ĩbribus ma¬
defactis. cũ diuertit in partẽ alterã uul¬
tum. aspicit filiũ suũ in eo loco bbi eũ
dormientẽ reliquerat ip̃o adhuc sopore
teneri. Estunans ip̃m esse defiuictũ ac¬
cedit cominus quasi collectura sadauer
examine. Sed cũ eũ dormire cognouis¬
set. xcitauit uelociter. Expectantibus
oscula. ubi per ãm fuisset spacia. Nesci¬
re se fu. si annus ĩ teger preterisset tan¬
tum se dormisse suaui sopore ut unius
noctis spatio estimabat.: Hoc autẽ fcõ¬

Expanded text:
sursum, genis ubertim fletuum imbribus masursum, genis ubertim fletuum imbribus madefactis, dum divertit in parte altera vultum, aspicit filium in eo loco, ubi cum dormientem reliquerat, in ipso adhuc sopore teneri. Aestimans autem, eum esse defunctum, aceedit comminus, quasi collectura cadaver exanime; sed cum eum dormire cognovisset, excitatum velociter, expectantibus oscula, ubi per anni fuisset spatia, nescire se ait, si annus integer praeterisset; tantum dormisse se suavi sopore in unius noctis spatio aestimabat. 36. F
Abbreviated transcription (Latin):
dñs fieri usq in hodiernũ diẽ. Factũ est
lier quedã cũ suo paruulo filio accederet.
Epulante autẽ ea post acta solennã
ohxormiuit infans. Dũ autẽ agerẽtur¬
het. ecte sonus subito factus est accedẽtis
pclagi. De hinc oblita nuilier sobolis
sui. cepit uelociter cũ reliquo ppło petẽ
ripami. Igitur in sequẽti maris accessu.
postꝙͣ ad litus uenerat. menuiit filiũ
reliquisse. Tũc cũ fletu magno deiecta
terre miserã se clamãs lutora bocibus re¬
plebat atqz discurrebãt per cirtuitũ ri¬
parũ. si forte necatũ prolem ciectũ licto¬
ri aquis cõspiceret. Sẽd cũ nichil ĩueni
ret iudicii tandẽ consolata a propin¬
quis ad propria perducitur. totũ annũ
ni lratu et lamentatione deducens. Retur¬
rente autẽ anni circulo. uenit iterũ ad
spectandã martiris beatã solẽntatẽ. si¬
fortassis de infantulo aliqua ĩuenire pos¬
set inditia. Quid plura recedente ma¬
prostrata solo orõnen explesset. efe

Expanded text:
Factum est lier cum filio parvulo in loco accederet. Aepulante autem ca post acta solemnia, obdormivit infans. Dum autem haec agerentur, ecce sonus subito factus est accedentis pelagi. Dehinc oblita mulier subolis sui, coepit velociter cum reliquo populo petere ripam. Igitur insequenti maris accessu, postquam ad litus venerat, meminit se filium reliquisse. Tunc cum fletu magno deiecta terris, miseram se clamitans, litora vocibus replebat atque discurrebat per circuitum riparum, si forte enecatam prolem eiectamque litori quis conspicasset. Sed cum nihil inveret indicii, tandem consolata a propinquis, ad propria reducitur, totum annum in luctu ac lamentatione deducens. Recurrente autem anni circulo, venit iterum ad expectandam martyris solemnitatem, fortassis de infantulo aliqua invenire possit indicia. Quid plura? Recedente matrata solo orationem explesset, erecta
Abbreviated transcription (Latin):
hũc pro deo colere. Qd̃ cũ factũ fuisset
us et phemius discipuli eius. Frẽs unani
re in sinu suo. per tria fere miliaria. et ĩgres¬
si ppłi per siccũ. ĩuenerũt in modũ tẽpli
marmorei habitaculũ a deo paratũ. Et
ibi in archa saxca corpus sc̃i demẽtis petri
discipulis eius ut nõ eũ tollerent. Quib

Expanded text:
um factum fuisset,us et Phoebus discipuli ejus: Omnes unanimre in sinu suo, per tria fere millia. Et ingress per siccum inuenerunt in modum templi marmorei habitaculum a deo paratum; et ibi in archa saxea corpus sancti Clementis Petri discipulis
Abbreviated transcription (Latin):
completa hinc inde artũspaceret. Uidit ag¬
nũ stantẽ. Qui pede dextro crecto quasi
rexit ad locũ et dicit In noĩe patris et
filii et sp̃s̃ scĩ in isto loco ꝑcutite. sed cũ om̃s
sarculo scũs demens. leui ictu locũ sub pe¬
de agni ꝑcutiens. fons affluens uenis
ornatus apparuit. Qui subito ĩpctu uo¬
mens. fluiiũ patefecit. Tũc cũ uiuer¬
sis gentilibus scũs clemens responsoriũ
dixit. Numinis ĩpetus letificat ciuitatẽ
dei. Ad istam autẽ famã cõfluxit omĩs
prouincia: et uenientes uniuersi ad doctri¬
nam sc̃i demẽtis cõuertebãtur ad dñm.¬

Expanded text:
completa hinc inde circumspiceret, vidit agnum stantem, qui, pede dextro erecto, quasirexit ad locum, et dixit: In nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti, in isto loco percutite. Sed cum omnes surculo S. Clemens levi ictu locum sub pede agni percutiens, fontem affluentibus venis ornatum aperuit. Qui subito impetu evomens fluvium fecit. Tunc universis gaudentibus beatus Clemens responsorium dixit: Fluminis impetus laetificat civitatem Dei; ad istam autem famam confluxit omnis provincia; et venientes universi ad doctrinam sancti Clementis, convertebantur ad Dom
Abbreviated transcription (Latin):
tristis redditus: ut nõ cessarẽt flere
oculi eius Terciodecimo uero die
post passionẽ sc̃ĩ ypoliti. uenit quidã
miles porphirius noĩe ad yreneũ
cloacariũ. qui occulte xp̃ĩanus erat
et dicit eiz Si secretũ possis custodi¬
re. uulgabo arti tue mulcum adque¬

Expanded text:
tristis redditur ut non cessarent flere oculi ejus. Tertio decimo vero die post passionem sancti Hippolyti, venit quidam miles Porphyrius nomine, ad Irenaeum cloacarium, qui occulte Christianus erat, et dicit ei: Si secretum possis custodire, divulgabo arti tuae multum ad quae
Abbreviated transcription (Latin):
neq cleritr: iuuenes. et uirgines:
seniores cũ iumoribus. Multi con¬
iugati et cõiugate: multi patres
matresqz familias ministrãtes xp̃o:
etiã eũas suas in eius martirio posu¬
erũt. Et honorificãte patre. coronas
gloriosissimas receperũt. Sermo btĩ¬

Expanded text:
neque clerici, juvenes et virgines, neque clerici, juvenes et virgines, seniores cum junioribus, multi conjugati et conjugatae, multi patres matresque familias Christo ministrantes, etiam animas suas in ejus martyrio posuerunt, et honorificante Patre coronas gloriosissimas receperunt. TRACT
Abbreviated transcription (Latin):
minister xp̃i. Unde est mĩster et xp̃s
Sic ministrãtẽ xp̃o honorificabit
pater meus honore illo magno. ut sit
cũ filio cius: nec uniquã deficiat fe¬
licitas eius. Cũ ergo audistis frẽs
dñm dicentẽ. ubi ego sũ illic et mini¬
ster meus erit. nolite tantũmodo bo¬
nos episcopos et dericos cogitare. etiã
uos pro modo ur̃o ministrate xp̃o. be¬
ne uiuẽdo. elemosinas faciẽdo. nomẽ
doctrinãqz eius quibus potueritis pre¬
dicando: ut unusquisq etiã pater¬
familias hoc noĩe agnoscat pater¬
nũ affectũ sue familie se debere pro
xp̃o. Et pro uita eterna suos om̃s
moneat. doceat. hortetur. corripiat.
ĩpendat beniuolentiã: excerceat dis¬
ciplinã. Ita in domo sua eccl̃iasticũ.
et quodãmodo episcopale ĩplebit offi¬
ciũ ministrãs xp̃o: ut ineternũ sit
cũ ip̃o. Nam et illã maximã passi¬
onis ministrationẽ: multi ex nr̃o
numero ministrarũt: multi nõ epĩ

Expanded text:
minister Christi unde est minister et Christus. minister Christi unde est minister et Christus. Sic ministrantem Christo honorificabit Pater ejus honore illo magno, ut sit cum Filio ejus, nec unquam deficiat felicitas ejus. Cum ergo audistis, fratres, Dominum dicentem: Ubi ego sum, illic et minister meus erit, nolite tantummodo bonos episcopos et clericos cogitare. Etiam vos pro modulo vestro ministrate Christo, bene vivendo, eleemosynas faciendo, nomen doctrinamque ejus quibus potueritis praedicando; ut unusquisque etiam paterfamilias hoc nomine agnoscat paternum affectum suae familiae se debere. Pro Christo et pro vita aeterna, suos omnes admoneat, doceat, hortetur, corripiat; impendat benevolentiam, exerceat disciplinam: ita in domo sua ecclesiasticum et quodammodo episcopale implebit officium, ministrans Christo ut in aeternum sit cum ipso. Nam et illam maximam passionis ministrationem multi ex vestro numero ministrarunt: multi non episcopi
Abbreviated transcription (Latin):
muustrat me sequatur: hoc ĩtelligibo¬
luit. Ac si diceret. Si quis menõ
sequitur: nõ michi muustrat Mi¬
tur. Dias ambulet meas: et nõ suas
Sicut alibi scriptũ est. Qui se dixit
in xpo manere: debet sicut ille ãbula¬
uit. et ip̃e ãbulare. Debet etiã si por¬
quã opus bonũ. Nesciẽte simstra:
quid faciat dextera: id est ut aliene¬
tur ĩtencio cupiditatis. ab opere
caritatis. Qui sic mustrat: xp̃o
ministrat. Recteq illi dicetur. C ũ
Uni ex minimis meis fecisti: michi
qm̃ finis legis xpũs ad iusticiã om̃i
credenti. Ninister est xpĩ. usqz ad
illud opus magne caritatis: qd̾ est
aĩam suã pro fratrib aĩas ponere.
Hoc est enĩ et pro xpõ ponere. Qma
in hoc ꝓpter sua mẽbra dictirus est:
cũ pro istis fecisti:. pro me frcisti. De
taili quippe ogere etiã se minutrũ face
et appellare dignatus est ubi ait. Sic
filius hoĩs nõ uenit ministrari sed
ministrare: et aĩam suã ponere pro
multis Iunit ergo est unusquisq

Expanded text:
ministrat me sequatur, hoc intelligi voluit, ac si diceret, si quis me non sequitur, non mihi ministrat. Mitur, vias ambulet meas, non suas, sicut alibi scriptum est: Qui se dicit in Christo manere, debet sicut ille ambulavit, et ipse ambulare . Etiam si porquam opus bonum, nesciente sinistra quid faciat dextera, id est, ut alienetur intentio cupiditatis ab opere charitatis. Qui sic ministrat, Christo ministrat; recteque illi dicetur, Cum uni ex minimis meis fecisti, mihi quoniam finis Legis Christus, ad justitiam omni credenti , minister est Christi usque ad illud opus magnae charitatis, quod est animam suam pro fratribus ponere: hoc est enim et pro Christo ponere. Quia et hoc propter sua membra dicturus est: Cum pro istis fecisti, pro me fecisti. De tali quippe opere etiam se ministrum facere et appellare dignatus est, ubi ait: Sicut Filius hominis non venit ministrari, sed ministrare, et animam suam ponere pro multis .
Abbreviated transcription (Latin):
sus ex amme torpus ĩuenit. Ita subi¬
tes mors fuerat: ut absqz baptismate
humanis rebus excederet. Corpusq
in medio positũ. tristi merentiũ frattũ
frequẽtabatur officio. Tũc martinus
flens et euilans occurrit. Tunt uerosciũ
in qua corpus iacebat ceteros iubet. Ac
foribus obscratis: suꝑ examinata deffũcti
fratris mẽbra prosternitur. Et cũ aliquã¬
du or̃oui ĩcubuisset sensissetqz per spm̃
dñi ad esse uirtutẽ: crectus paululũ. et
Uieq duarũ fere. orarũ spatiũ ĩterces¬
serge. uidit deffunctũ paulatĩ mẽbris oĩ¬
bus cõmoueri. Et laxatis ii usũ bidẽ¬
di palpitare luminib. Tũc uero meg¬
na ad Dmn noce cõuersus: grãs agens.
cellulã ciamore cõpleuerat. Quo audito:

Expanded text:
sus exanime corpus inuenit: ita subisus exanime corpus inuenit: ita subita mors fuerat, ut absque baptismate humanis rebus excederet. corpus in medio positum tristi maerentium fratrum frequentabatur officio, cum Martinus flens et eiulans accurrit. tum uero tota sin qua corpus iacebat, ceteros iubet, ac foribus obseratis super exanimata defuncti fratris membra prosternitur. et cum aliquamdiu orationi incubuisset sen- . sissetque per spiritum Domini adesse uirtutem, erectus paululum et uixque duarum fere horarum spatium intercesserat, uidet defunctum paulatim membris omnibus commoueri et laxatis in usum uidendi palpitare luminibus. tum uero magna ad Dominum uoce conuersus gratias agens cellulam clamore conpleuerat: quo audito
Abbreviated transcription (Latin):
se cessit: comite quodã presbitero mag¬
narũ uirtutũ uiro. Hic aliquãdiu ra¬
dicibus uixit herbarũ. Quo tẽpore elle¬
boꝵ. uenenatũ ut ferũt gramẽ in cibũ
sumpsit. Scd cũ uim uenem ĩ se grassã¬
tis bicina iam morte sensisset: ĩminens
periculũ oratione repulit. Statinq⁊
omĩs dolor fugatũs est.¶ Net multo post
cũ scõ hylario cõperisset. regis indulgẽ¬
cia potestatẽ indultã fuisse redeũdi: ro¬
me ei temptauit occurre. Profectusq¬
est ad urbẽ Cũqz iam hylarius preterisset.
ita eũ est uestigiis prosecutus. Cũqz
ab eo gratissime fuisset susceptus: hanc
longe sibi ab opido monasteriũ collo¬
cauit. Quo tẽpore se ei quidã cathecumi¬
nus uinxit. cupiens scĩssimi uiri ĩstitu
discipluus. Paucis quippe ĩterpositis
diebus langore correptus: ui febrium
laborabat. Actñ martinus forte disces¬
serat. Et tũ per triduũ defuisset: regres¬

Expanded text:
secessit comite quodam presbytero, magsecessit comite quodam presbytero, magnarum uirtutum uiro. hic aliquamdiu radicibus uixit herbarum: quo tempore helleborum, uenenatum, ut ferunt, gramen, in cibum sumpsit. sed cum uim ueneni in se grassantis uicina iam morte sensisset, imminens periculum oratione repulit statimque omnis dolor fugatus est. nec multo post, cum sancto Hilario comperisset regis paenitentia potestatem indultam fuisse redeundi, Romae ei temptauit occurrere profectusque ad urbem est. Cum iam Hilarius praeterisset, ita eum est uestigiis prosecutus: cumque ab eo gratissime fuisset susceptus, haut longe sibi ab oppido monasterium conlocauit, quo tempore se ei quidam catechumenus iunxit, cupiens sanctissimi uiri institui disciplinis: paucisque interpositis diebus languore correptus ui febrium laborabat. ac tum Martinus forte discesserat: et cum per triduum defuisset, regres
Abbreviated transcription (Latin):
uel quecũq temptaueris: dyabolus tibi
aduersabitur. Iñc ei prophetica uoce
econspectu cus ĩiicus euanut. Itaq
ut amino ac mẽte conceperat: matrẽ gẽ¬
tilitatis absoluit crrore. patre ĩ malis
ꝑseuerãte. Plures tamẽ suo saluait
exemplo. Demde cũ heresis arriana per
totũ orbem. et maxime ĩtra illiricũ pul¬
hulasset: cũ aduersus ꝑfidiã sacerdotũ
solus pene aterrime pugnaret. multisqz
suppliciis esset affectus: nã et publice uir¬
gis est cesus. et ad extremũ de cuutate exi¬
re cõpulsus ytaliã repetens: tũ ĩtra galliaᷤ
quoq discessu sc̃i hylarii. quẽ ad exiliũ
hercticoꝵ ius cocgerat turbatã eccliã reperis¬
se mediolani sibimonasteriũ fhĩs.
Ibi quoq cũ auxentius. auctor io: ⁊in¬
ceps arrianoꝵ grauissime in sectatus est:
nultisq affectũ ĩuiriis de cuutate ex¬
turbauit. Ccdendũ itaq tempore arbitra¬
tus. ad insulã cui gallinaria nomẽ est

Expanded text:
uel quaecumque temptaueris, diabolus tibi uel quaecumque temptaueris, diabolus tibi aduersabitur. tunc ei prophetica uoce de conspectu eius inimicus euanuit. itaque ut animo ac mente conceperat, matrem a gentilitatis absoluit errore, patre in malis perseuerante: plures tamen suo saluauit exemplo. Dehinc cum haeresis Arriana per totum orbem et maxime intra Illyricum pullulasset, cum aduersus perfidiam sacerdotum solus paene acerrime repugnaret multisque suppliciis esset adfectus—nam et publice uirgis caesus est et ad extremum de ciuitate exire conpulsus — Italiam repetens, cum intra Gallias quoque discessu sancti Hilari, quem ad exilium haereticorum uis coegerat, turbatam ecclesiam comperisset, Mediolani sibi monasterium statuit. ibi quoque eumAuxentius, auctor et princeps Arrianorum, grauissime insectatus est, multisque adfectum iniuriis de ciuitate exturbauit. cedendum itaque tempori arbitratus ad insulam, cui Gallinaria nomen est,