comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tium qui hoc capit ulo cõmemorant᷑. om̃em
carnalem & libidinosam concupiscentiam
oportet intelligi. Cũ enim tam assidue
paulus auteͥ apłs auaritiã idolatͥȩ nomi-¬
ne apellet. qͥs dubitet omẽm malam con¬
cupiscentiam recte fornicationẽ uocari
quando anima neglecta suꝑiori lege
qua regit᷑. inferiors naturarum tͣ piuo¬
luptate quasi mercede ꝓstituta corrũ¬
pit᷑. Et ideo quisquis carnalẽ delecta¬
tionem aduersus rectam uoluntatẽ suã
rebellare sentit ꝑ consuetudinẽ peceatoꝵ.
cuiꝰ indomite uolentia trahit᷑ in capti¬
uitatẽ : recolat quantũ potest qualem
pacẽ peccando amiserit. & exclamet.
Infelix ego homo. quis me lib̾abit de cor
Ita enim cum se infelicẽ exclamat. lugeri¬
do implorat consolatoris auxiliũ. Nec
paruus est ad beatitudinẽ accessus. cog¬
nitio infelicitatis suȩ. Et ideo beati
etiam lugentes. qm̃ ipsi consolabunt᷑.¬

Expanded text:
tium, qui hoc capitulo commemorantur, omnem tium, qui hoc capitulo commemorantur, omnem carnalem libidinosam concupiscentiam oportet intellegi. cum enim tam assidue Paulus autem apostolus auaritiam idolatriae nomine appellat — quis dubitet omnem malam concupiscentiam recte fornicationem uocari, quando anima neglecta superiore lege, qua regitur, inferiorum naturarum turpi uoluptate quasi mercede prostituta corrumpitur? et ideo quisquis carnalem delectationem aduersus rectam . uoluntatem suam rebellare sentit per consuetudinem peccatorum, cuius indomitae uiolentia trahitur in captiuitatem, recolat, quantum potest, qualem pacem peccando amiserit, et exclamet: infelix ego homo; quis me liberabit de corChristum. ita enim, cum se infelicem exclamat, lugendo implorat consolatoris auxilium, nec paruulus est ad beatitudinem accessus cognitio infelicitatis suae, et ideo beati etiam lugentes, quoniam ipsi consolabunt
Abbreviated transcription (Latin):
non de serat & xp̃i anam militiã non refor¬
midet illo duce atq aditore suꝑabit.
ac sic in pͥstinã pacematꝙ ordinẽ & uir
xp̃o & mulier uiro subicit᷑. Sicut ergo
tͥb gradib ad peccatũ peruenit᷑ sugesti¬
one. delectatione. consensione : ita ipsius
peccati tres sunt differentie. incorde. in
facto. in consuetudine : tamq. tresmortes.¬
ii Una quasi in domo idest cum in corde consen¬
tit᷑ libitlini. alteraiam plata quasi extra
portam. cum in factum ꝓcedit assensio.
Tertia cum ui consuetudinis male tamꝗ. mo¬
le t̾rena p̃mit᷑ animꝰ. quasi in sepulcro
iam putens. Que tria genera mortuoꝵ
dñm resuscitasse quisquis euangeliũ legit.
agnoseit. Et fortasse considat quas dif¬
ferentias habeat etiam ipsa uox resusci¬
tantis. cumalibi dicit puella surge.
alibi iuuenis tͥ dico surge. alibi infremu¬
it spũ & fleuit. & rursus fremuit.
&e post ileinde uoce magna clamauit
Lazare. ueni foras. Quappt᷑ nomine mechan¬

Expanded text:
non deserat et christianam militiam non reformidet, illo duce atque adiutore superabit, ac sic in pristinam pacem atque ordinem et uir Christo et mulier uiro subicitur. Sicut ergo tribus gradibus ad peccandum peruenitur, suggestione, delectatione, consensione, ita ipsius peccati tres sunt differentiae, in corde, in facto, in consuetudine, tamquam tres mortes: una quasi in domo, id est cum in corde consentitur libidini, altera iam prolata quasi extra portam, cum in factum processit assensio, tertia, cum ui consuetudinis malae tamquam mole terrena premitur animus quasi in sepulchro iam putens. quae tria genera mortuorum dominum resuscitasse quisquis euangelium legit, agnoscit, et fortasse considerat, quas differentias habeat etiam ipsa uox resuscitantis, cum alibi dicit: puella, surge, alibi: iuuenis, tibi dico, surge, alibi: infremuit spiritu et fleuit, et rursus fremuit, et post deinde uoce magna clamauit: Lazare, ueni foras. Quapropter nomine moechan
Abbreviated transcription (Latin):
tum homo est. ut hoc ei uelit ꝓuenire
qđ sibi. idest ut ad regnũ celoꝵ cor¬
rectus renouatusq ꝑueniat. Hoc &
de patre & de matre & ceteris uincu.¬
lis sanguinis intelligendũ est : ut in
eis oderimꝰ qđ genus homiNũ nascen¬
do & moriendo sortitũ est : diligamꝰ
autem qđ nob̾cũ potest ad illa regna
ꝑduci ubi nemo dicit pat᷑ meus sed om̃es
uni dõ pat̾ nr̃. nec mat᷑ mea. sed omẽs
illi iherusalem mat̾ nr̃a: nec fr̃ meꝰ.¬
uͦ cum illo simul nob̃ in unũ redactis
quasi unius conuigis erit. qͥ nos de ꝓsti¬
tutione huius scłi sui sanguinis effu¬
sione lib̃auit. Necesse est gͦ ut odit
ea que transeunt discipulus xp̃i. in
his quos secũ ad ea uenire desiderat
que semꝑ ꝑmanebunt. & tantomagis
hec in eis oderit. quantomagis eo.
diligit. Potest igit᷑ xp̃ianꝰ cum coniuge
concordit᷑ uiuere. siue indigentiam cariia¬
lem cum ea supplens qđ scđm ueniã non

Expanded text:
tum homo est; ut hoc ei velit provenire tum homo est; ut hoc ei velit provenire quod sibi, id est, ut ad regnum coelorum correctus renovatusque perveniat. Hoc et de patre et de matre et caeteris vinculis sanguinis intelligendum est, ut in eis oderimus quod genus humanum nascendo et moriendo sortitum est, diligamus autem quod nobiscum potest ad illa regna perduci, ubi nemo dicit, Pater meus; sed omnes uni Deo, Pater noster: nec, Mater mea; sed omnes illi Jerusalem, Mater nostra: nec Fratevero cum illo simul nobis in unum redactis, quasi unius conjugis erit, qui nos de prostitutione hujus saeculi sui sanguinis effusione liberavit. Necesse est ergo ut oderit ea quae transeunt discipulus Christi, in iis quos secum ad ea venire desiderat, quae semper manebunt; et tanto magis haec in eis oderit, quanto magis eos diligit. 42. Potest igitur christianus cum conjuge concorditer vivere; sive indigentiam carnalem cum ea supplens, quod secundum veniam, non
Abbreviated transcription (Latin):
nulla erit conditio nascendi atq mo¬
riendi. que copulat t̾rena coniugia.
Itaq si aliquem bene xp̃iaNũ qui tam̃
filios generet int̾rogem utrũ in illo
regno habere uelit uxorẽ : menior
utiq promissors cłĩ & uite illius ubi
corruptiꝰle hoc induet incorruptiorẽ
& mortale hoc induet inmortalitatem.
iam magno uel certe aliqͦ amore suspen¬
sus cum execratione respondebit se ue¬
hem̃ter id nolle. Rursum si int̾ rogem
ut rum uxorem suam post resurrectionẽ
accepta angelica mutatione que scĩs ꝓ¬
mittit᷑ secum ibi uiuere uelit : tam uehe¬
m̃ter se id uelle quam illud nolle respon¬
debit. Sic inuenit᷑ uerus & bonus xp̃iꝰ¬
anus diligere in una femiNIa creaturã
cłi quam reformari & renouari desid̾at.
odisse autem coniunctionẽ copulationẽ¬
q corruptibilem atq mortalẽ. hoc est
diligere in ea qđ homo est. odisse qđ
uxor est. Ita etiam diligit inimicuo
non quantum inimicus est : secd in quan¬

Expanded text:
nulla erit conditio nascendi atque monulla erit conditio nascendi atque moriendi, quae copulat terrena conjugia. 41. Itaque si aliquem bene christianum, qui tamen filios generet, interrogem, utrum in illo regno habere velit uxorem; memor utique promissorum Dei et vitae illius, ubi corruptibile hoc induet incorruptionem, et mortale hoc induet immortalitatem ; jam magno vel certe aliquo amore suspensus, cum exsecratione respondebit, se vehementer id nolle. Rursus si interrogem, utrum uxorem suam post resurrectionem accepta angelica immutatione quae sanctis promittitur, secum ibi vivere velit; tam vehementer se id velle quam illud nolle respondebit. Sic invenitur bonus christianus diligere in una femina creaturam Dei, quam reformari et renovari desiderat; odisse autem conjunctionem copulationemque corruptibilem atque mortalem: hoc est, diligere in ea quod homo est, odisse quod uxor est. Ita etiam diligit inimicum, non in quantum inimicus est, sed in quan
Abbreviated transcription (Latin):
inimicos & oderit patrẽ & matrẽ & uxo¬
rem& filios & frẽs: utrũq enĩ iubet qͥ
ad regnũ celoꝵ uocat. Et quomͦ hec ñ
sint contraria int̾ se. ipso duce ostendẽ
facile est: sedea intellectũ implere dif¬
ficile ͤ ᷤ quamq & hoc eodem ipso adiuuatꝰ¬
te facillimum. Regnũ enĩ et̾nũ qͣuod
discipulos suos quos etiam fr̃es apellat
uocare dignatus est. non habet huuis-¬
modi necessitates tẽporales. non in est
iudeus neq grecus neq masculus. neq
femiNa nec seruus nec liber : sed om̃a
& in om̃ib xp̃s. Et ipse dñs dicit. In
resurrectione enĩ neq nubent. neq uxo¬
res ducent. sed erunt sicut angłi IN
celis. O portet gͦ ut quisqͥs illius reg.¬
ni uitam iam hic meditari uoluerit:
oderit non ipsos homines sed istas neces¬
situdines temporales. qͥb ista que
transitura est uita fulcit᷑. que nascers¬
do & moriendo ꝑagit᷑. Quod qui non
odit: non cłũ amat illam uitam ubi

Expanded text:
inimicos, et oderit patrem, et matrem, et uxoinimicos, et oderit patrem, et matrem, et uxorem, et filios, et fratres! Utrumque enim jubet, qui ad regnum coelorum vocat. Et quomodo haec non sint contraria inter se, ipso duce ostendere facile est; sed ea intellecta implere difficile: quanquam et hoc eodem ipso adjuvante facillimum. Regnum enim aeternum quo discipulos suos, quos etiam fratres appellat, vocare dignatus est, non habet hujusmodi necessitudines temporales. Non enim est Judaeus, neque Graecus, neque masculus, neque femina, neque servus, neque liber; sed omnia et in omnibus Christus . Et ipse Dominus dicit: In resurrectione enim neque nubent, neque uxores ducent; sed erunt sicut Angeli Dei in coelis . Oportet ergo ut quisquis illius regni vitam jam hic meditari voluerit, oderit non ipsos homines, sed istas necessitudines temporales, quibus ista quae transitura est vita fulcitur, quae nascendo et moriendo peragitur: quod qui non odit, nondum amat illam vitam ubi
Abbreviated transcription (Latin):
continentiam int̾ se pari consensu serua.¬
re potuerint. qr neq contra illud p̾cep¬
tum fit quo dñs dimitti coniuigem uetat.
non enim climittit qͥ cũ ea non carnalit᷑
sed sp̃ualit̃ uunt. & illud seruat᷑ quod
Illud magis solet sollicitare animũ par¬
uiuere gestiunt. qđ alio loco ipse dñs
cdicit. Q uisquis uenit ad me & Non odit
patrẽ suum aut matrem. aut uxoreo
aut filios. frẽs auͣt sorores. insuꝑ & aNi¬
mã suam : non potest meus esse discipulꝰ.
Uideri enim potest contrariũ miNius in¬
telligentib qđ hic uetat dimitti uxo¬
rẽ excepta causa fornicationis: alibi au¬
tem discipulũ suũ negat esse posse quẽꝙ.
qui non oderit uxorem. Qđ si ꝓpt᷑ con.¬
cubitũ diceret : non etiam patrem &
matrem & frẽs in eadẽ conditione ponerce.
S quam uerũ est qđ regnũ celors uim pa¬
tit᷑. & qui ium faciunt diripiunt illud.
Quanta enĩ ui opus est ut homo diligat

Expanded text:
continentiam inter se pari consensu servacontinentiam inter se pari consensu servare potuerint: quia neque contra illud praeceptum fit, quo Dominus dimitti conjugem vetat; non enim dimittit, qui cum ea non carnaliter, sed spiritualiter vivit: et illud servatur, quodIllud magis solet sollicitare animum parvivere gestiunt, quod alio loco ipse Dominus dicit, Quisquis venit ad me, et non odit patrem suum, et matrem, et uxorem, et filios, et fratres, et sorores, insuper et animam suam, non potest meus esse discipulus . Videri enim potest contrarium minus intelligentibus, quod hic vetat dimitti uxorem, excepta causa fornicationis, alibi vero discipulum suum negat esse posse quemquam qui non oderit uxorem. Quod si propter concubitum diceret, non etiam patrem, et matrem, et fratres in eadem conditione poneret. Sed quam verum est quod regnum coelorum vim patitur, et qui vim faciunt, diripiunt illud ! Quanta enim vi opus est, ut homo diligat
Abbreviated transcription (Latin):
paulus tminũ ostendit. qͥ tamdiu ob¬
seruandũ dicit ꝗ diu uir eius uiuit.
Illo autem mortuo: dat nubendi li.¬
centiam. Hanc enĩ etiam ipse regulã
tenuit. & in eam Non suũ consiliũ sicutꝰ in
ñ nullis monitis. sed p̃ceptũ dñi iubentis osters¬
dit cum ait. E is autem qui sunt in conui¬
gio p̃cipio noN ego sed dñs. mulierem a ui¬
ro non discedere. Qđ si discesserit : mane
re inNuptã. aut uiro suo reconciliara.
Et uir uxorem Ne dimittat. credo simili
forma ut si dimiserit. non ducat aliam
uel reconciliet᷑ uxori. Fieri enim potest
ut dimittat uxorem causa fornicationis.
quam dñs exemptam eẽ uoluit. Iam¬
uero si nec illi nubere concedit᷑ uiuo ui¬
ro a quo recessit. neq huic alteram duce¬
re uiua uxore quam dimisit : multo mi¬
nus fas est illicita cũ quib libet stupra
cõmit tere. H eatiora sane coniugia ui¬
dicanda sunt : que siue filiis ꝓcreatis
siue etiam ista t̾rena ꝓle contempta

Expanded text:
Paulus terminum ostendit, quia tamdiu obPaulus terminum ostendit, quia tamdiu observandum dicit, quamdiu vir ejus vivit: illo autem mortuo, dat nubendi licentiam . Hanc enim etiam ipse regulam tenuit, et in ea non suum consilium, sicut in nonnullis monitis, sed praeceptum Domini jubentis ostendit, cum ait: Eis autem qui sunt in conjugio praecipio, non ego, sed Dominus, mulierem a viro non discedere; quod si discesserire innuptam, aut viro suo reconciliari. Et vir uxorem ne dimittat. » Credo simili forma, ut si dimaut reconcilietur uxori. Fieri enim potest ut dimittat uxorem causa fornicationis, quam Dominus exceptam esse voluit. Jamvero si nec illi nubere conceditur vivo viro a quo recessit, neque huic alteram ducere viva uxore quam dimisit; multo minus fas est illicita cum quibuslibet stupra committere. Beatiora sane conjugia judicanda sunt, quae sive filiis procreatis, sive etiam ista terrena prole contempta,
Abbreviated transcription (Latin):
dñs dicit : Ego autẽ dico uob̃. Quicũq
dimiserit uxore᷑ suã excepta causa for¬
lutam a uiro duxerit: mechat᷑. Non
enĩ qui p̃cepit. dari libellũ repudu hoc
p̃cepit ut uxor dimittat᷑. sed qui dimi¬
serit inquit : det ei libellũ repudii ut
iracundiã temerariã ꝓicientis uxoreoi
ubelli cogitatio temparet. Qui gͦ dimit¬
tendi moram quesiuit : significauit quan¬
tum potuit cduris homiNibꝰ. se nolle
discidium. Et ideo ipse dñs alio loco
de hoc int̾rogatus ita respoNdit.
Hoc moises ꝓpt᷑ duritiã uram fecit.
Quantũ uis enim durus esset qui uxorem
dimittere uellet: cũ cogitaret libello
repudii dato iam sine ꝑiculo eam posse
ad illud confirmancłũ ut non facile uxor
dimittat᷑ solam causam fornicationis
excepit. ceteras uͦ uniuersas molestias
si quȩ forte extiterint iubet ꝓ fide con¬
iugali & ꝓ castitate fortit᷑ sustineri.
Et mechũ dicit etiam uirũ. qͥ eam duxe¬
rit quȩ soluta est a uiro. Cuiꝰ rei apłs

Expanded text:
 quicunque dimiserit uxorem suam, excepta causa forlutam a viro duxerit, maechatur . Non enim qui praecepit dari libellum repudii, hoc praecepit, ut uxor dimittatur; sed, qui dimiserit, inquit, det illi libellum repudii: ut iracundiam temerariam projicientis uxorem, libelli cogitatio temperaret. Qui ergo dimittendi moram quaesivit, significavit quantum potuit duris hominibus, se nolle discidium. Et ideo ipse Dominus alio loco de hoc interrogatus, ita respondit: Hoc Moyses propter duritiam vestram fecit . Quantumvis enim durus esset qui vellet dimittere uxorem, cum cogitaret libello repudii dato jam sine periculo eam posse ad illud confirmandum ut non facile uxor dimittatur, solam causam fornicationis excepit: caeteras vero universas molestias, si quae forte exstiterint, jubet pro fide conjugali et pro castitate fortiter sustineri; et moechum dicit etiam virum qui eam duxerit, quae soluta est a viro. Cujus rei apostolus
Abbreviated transcription (Latin):
tͥ ut ꝑeat unum m̾broꝵ tuoꝵ quam
totum corpus tuũ eat ingehenNIam:
cogit querere diligentius qͥd dixerit
oculũ. In qua questione nichil mͥ occ᷑¬
rit congruentius. quam dilectissimũ
amicũ. Nam hoc est utiq qđ m̃br ũ
recte possumꝰ apellare qđ uehem̃ter
diligimꝰ : & hc̃ consiliariũ qr oculus
est.tamq demonstrans it᷑: & in reb di¬
uinis qi dext̃ est : ut sinister sit dilectꝰ
qͥdem consiliariꝰ sed in reb t̾renis ad ne¬
cessitatẽ corporis ꝑtinentib. de quo
scandalit ante suꝑfluũ erat. dicere. ꝙ.¬
doqͥdẽ nec dextro parcendũ sit. In rebꝰ
autẽ diuinis consiliariꝰ scandalit ans est:
si in aliquã ꝑnitiosam heresim nomit Ie
religionis atq doctͥnȩ conat᷑ inducere.
Ergo & dextra manꝰ accipit᷑ dilectus
adiutor. & minist᷑ it diuinis oꝑibus.
Nam quẽ admođũ in oculo contẽplatio. sic
in maNu actio recte intelligit᷑. ut sinis¬
stra manus intelligat᷑ in oꝑib quȩ huic

Expanded text:
t pereat unum membrorum tuorum, quam totum corpus tuum eat in gehennam; cogit quaerere diligentius quid dixerit oculum. In qua quaestione nihil mihi occurrit congruentius, quam dilectissimum amicum; nam hoc est utique quod membrum recte possumus appellare, quod vehementer diligimus: et hunc consiliarium; quia oculus est, tanquam demonstrans iter; et in rebus divinis, quia dexter est: ut sinister sit dilectus quidem consiliarius, sed in rebus terrenis, ad necessitatem corporis pertinentibus; de quo scandalizante superfluum erat dicere, quandoquidem nec dextro parcendum sit. In rebus autem divinis consiliarius scandalizans est, si in aliquam perniciosam haeresim nomine religionis atque doctrinae conatur inducere. Ergo et dextera manus accipiatur dilectus adjutor et minister in divinis operibus: nam quemadmodum in oculo contemplatio, sic in manu recte actio intelligitur; ut sinistra manus intelligatur in operibus quae huic
Abbreviated transcription (Latin):
est fortitudine ad m̃bra p̾cidenda.
Quicquid enĩ est qđ significat oculus:
sine dubio tale est qđ uehem̃ter diligi¬
t᷑. Solet enĩ & ab eis qͥ uehemͣter uo¬
lunt expͥmere dilectionẽ suã ita dici.
diligo eũ tamq oculos meos: aut
etiam plusq oculos meos. Qd autem
additum est: dext̃: fortasse ad augend̾a
uim dilectionis ualet. Quamꝗ. enim ad
uidendũ isti oculicorporis commutut᷑
intendant᷑. & si ambo intendant᷑ equa¬
ut᷑ possint : amplius tam̃ homines
formidant dextrũ amittere. ut iste
sit sensus. Quicqͥd illud est qđ ita di¬
ligis ut ꝓ dextro oculo habeas : si
scandalizat te idest sitͥ impedim̃to
est ad ueram beatitudiNem. erue eũ
& ꝓice abste. E xpedit enim tͥ ut. pe¬
reat unũ eors quȩ ita diligis ut tamq
m̃bra tͥ hereant. quam totũ corpus
tuũ eat in gehennam. S ed qm̃ seqͥt᷑¬
dextera manus tua scandalizat te :¬

Expanded text:
est fortitudine ad membra praecidenda. Quidquid enim est quod significat oculus, sine dubio tale est quod vehementer diligitur. Solet enim et ab eis qui vehementer volunt exprimere dilectionem suam ita dici, Diligo eum ut ocuetiam plus quam oculos meos. Quod autem additum est, dexter, fortasse ad augendam vim dilectionis valet. Quanquam enim ad videndum isti oculi corporis communiter intendantur, et si ambo intendantur, aequaliter possint; amplius tamen formidant homines dextrum amittere. Ut iste sit sensus: Quidquid illud est quod ita diligis, ut pro dextro oculo habeas, si scandalizat te, id est, si tibi impedimento est ad veram beatitudinem, erue illud, et projice abs te. Expedit enim tibi ut pereat unum horum, quae ita diligis ut tanquam membra tibi haereant, quam totum corpus tuum eat in gehennam. 38. Sedextera
Abbreviated transcription (Latin):
esse cupiebat : mechat᷑ qͥdẽ qui eam duxe¬
rit sccdm dñi sententiam. sed utrũ & ipsa
tali ermmine teneat᷑ incertũ est. quamuis
multominus inueniri possit quomͦ cũ uir &
mulier pari consensu sibi misceant᷑ unꝰ eoꝵ

Expanded text:
esse cupiebat; moechatur quidem qui eam duxeesse cupiebat; moechatur quidem qui eam duxerit, secundum Domini sententiam, sed utrum et ipsa tali crimine teneatur, incertum est. Quamvis multo minus inveniri possit quomodo cum vir et mu
Abbreviated transcription (Latin):
Iuiꝰ. qr fornicat᷑. suȩ ne fornicet᷑. Nichil
autẽ iniquius quã fornicat ionis causa
dimittere uxorem. si & ipse conumeit᷑ for¬
meari. Occurrit enĩ illud. In qͦ enim alte¬
rũ iudicas. teipsum condempnas. Cadem
enimagis quȩ iudicas. Quappt᷑ quisqͥs for¬
nicationis causa uult abicere uxorẽ : pͥor
debet esse a fornicatione purgatus. Qđ
similit̾ etiam de femina dixerim. Qđ au
tem dicit qͥsquis solutã a uiro duxerit me¬
chat᷑. queri potest utrũ quomͦ ille mechat᷑
qui ducit. sic & illa quam ducit. Iubet᷑ enĩ
& illa manere innupta. aut uiro reconeili¬
ari. Sedsi disce serit inqͥt a uiro. maneat ĩ nupta. Mul¬
tũ autẽ interest utrũ dimit tat uxor ui¬
rum. an dimittat᷑ a uiro. Si enĩ ipsa uirũ
dimiserit & alteri nupserit : uidet᷑ cupi-¬
ditate mutandi coniugii uirũ pͥorem reli¬
quisse. quȩ sine dubio adulterina cogita.¬
tio est. Si autem climittit᷑ a uiro cum qͦ

Expanded text:
illius, quia fornicatur; suae, ne fornicetur. Nihil illius, quia fornicatur; suae, ne fornicetur. Nihil autem iniquius, quam fornicationis causa dimittere uxorem, si et ipse convincitur fornicari. Occurrit enim illud, In quo enim alterum judicas, temetipsum condemnas: eadem enim agis quae judicas . Quapropter, quisquis fornicationis causa vult abjicere uxorem, prior debet esse a fornicatione purgatus: quod similiter etiam de femina dixerim. 48. Quod autem dicit, Quisquis solutam a viro duxerit, moechatur; quaeri potest utrum quomodo moechatur ille qui ducit, sic et illa quam ducit. Jubetur enim et illa manere innupta, aut viro reconciliari: sed si discesserit, inquit, a viro. Multum autem interest utrum dimittat, an dimittatur. Si enim ipsa virum dimiserit, et alteri nupserit; videtur cupiditate mutandi conjugii virum priorem reliquisse, quae sine dubio adulterina cogitatio est. Si autem dimittatur a viro, cum quo
Abbreviated transcription (Latin):
Quis gͦ iam ꝙ. libet illicitam c̃cupiᷤcentiã po¬
test recte a fornicationis genere separa¬
re. si auaritia fornicatio est. Ex quo
aut feminis cõmittunt᷑. sed om̃ino quasu¬
bet quȩ animam corpore male utentem
a lege di aberrare faciunt & ꝑniciose
tͣpit᷑q corrũpunt. possit sine crimine
& uir uxorẽ dimittere & uxor uirũ:
qr exceptam fecit dñs causam fornicati¬
onis. Quam fornicationẽ sicut supra
consideratũ est. generalẽ & uniuersa¬
lẽ intelligere cogim᷑. Cũ autẽ ait ex¬
cepta causa fornicationis: ñ dixit cuiꝰ
ipsoꝵ uiri an feminȩ. Non enĩ tantũ
fornicantẽ uxorẽ dimittere concedit᷑.
sed qͥsquis eam qͦq uxorẽ dimittit : a qua
ipse cogit᷑ fornicari causa fornicatio.¬
nis utiq dimittit. uelut si aliquẽ co.¬
gat uxor sacͥficare idolis. Qui talem
dimittit causa fornicationis dimit.¬
tit. ñ tantum causa illius. sed & suȩ.

Expanded text:
Quis ergo jam quamlibet illicitam concupiscentiam poQuis ergo jam quamlibet illicitam concupiscentiam potest recte a fornicationis genere separare, si avaritia fornicatio est? Ex quo aut feminis committuntur, sed omnino quaslibet, quae animam corpore male utentem a lege Dei aberrare faciunt, et perniciose turpiterque corrumpi, possit sine crimine et vir uxorem dimittere, et uxor virum: quia exceptam facit Dominus causam fornicationis; quam fornicationem, sicut supra consideratum est, generalem et universalem intelligere cogimur. 47. Cum autem ait, excepta causa fornicationis; non dixit cujus ipsorum, viri, an feminae. Non enim tantum fornicantem uxorem dimittere conceditur, sed quisquis eam quoque uxorem dimittit, a qua ipse cogitur fornicari, causa fornicationis utique dimittit. Velut si aliquem cogat uxor sacrificare idolis, qui talem dimittit, causa fornicationis dimittit, non tantum illius, sed et suae:
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑstitio fornicatio est. Dñs autem ꝑmisit
causa fornicationis uxorẽ dimitti. Sed
qr ꝑmisit ñ iussit : dedit locũ apło mo¬
nendi. ut qͥ uoluerit ñ dimittat uxorẽ
infidelem. qͦ sic fortasse fidelis possit
nonnullȩ femine ꝑ uiros fideles. & uiri
ꝑ uxores fideles in fidem uenirent. Et
quamuis ñ dicens nomin a: exemplis tam̃
hortatꝰ est ad confirmandũ ronsilium
Iam enim erant paruuli xp̃iani. qͥ siue aue̾¬
tore uno ex parentib siue utͦq consentien¬
te scĩficati erant. Qđ ñ fieret: si uNo
credente dissociaret᷑ coniugiũ. & ñ tole¬
raret᷑ infidelitas conuigis usq ad importu¬
nitatẽ credendi. hoc est gͦ consiliũ eius.
cui credo dictum e̾eᷤᷤ. Si quid suꝑeroga¬
ueris: rediens reddam tͥ. Porro si infide¬
litas fornicatio est. & idolatria infideli¬
tas. & auaritia idolatria : non est dubi¬
tandum & auaritiam fornicationẽ esse.

Expanded text:
superstitio, fornicatio est. Dominus autem permisit superstitio, fornicatio est. Dominus autem permisit causa fornicationis uxorem dimitti: sed quia permisit, non jussit, dedit locum Apostolo monendi, ut qui voluerit non dimittat uxorem infidelem, quo sic fortasse possit nonnullae feminae per viros fideles, et viri per uxores fideles in fidem venirent; et quamvis non dicens nomina, exemplis tamen hortatus est, ad confirmandum consilium unt . Jam enim erant parvuli christiani, qui sive auctore uno ex parentibus, sive utroque consentiente sanctificati erant: quod non fieret, nisi uno credente dissociaretur conjugium, et non toleraretur infidelitas conjugis usque ad opportunitatem credendi. Hoc est ergo consilium ejus, cui credo dictum esse, Si quid supererogaveris, rediens reddam tibi . 46. Porro si infidelitas fornicatio est, et idololatria infidelitas, et avaritia idololatria, non est dubitandum et avaritiam fornicationem esse.
Abbreviated transcription (Latin):
ñ discedere. qđ si discesserit: Manere
innuptam. aut uiro suo reconciliari.
Alit̃ gͦ non licet facere. Iħ onet᷑ autem uir
fidelis si habet uxorem infidelẽ consen¬
tientẽ secum habitare non eam dumit¬
tere. Licet gͦ & dimittere. qr non est
p̃ceptũ dñi ne dimittat. sed consiliũ
apłi : sicut monet᷑ uirgo non nubere.
Sed si nupserit: consiliũ qͥdem ñ tenebit.
sed contra p̃ceptũ non faciet. Ignoscit᷑¬
tam cum clicit᷑. Hoc autem dico scđm
ueniam. ñ scđm̃ imperiũ. Quaꝓpter
silicet ut climittat᷑ coniunx infidelis
ꝗ uis melius sit ñ dimit tere. & tam̃
non licet scdm p̃ceptum dñi ut dimit¬
tat᷑ coniunx nͥ causa fornicationis: for¬
nicatio est etiam ipsa infidelitas. Qͥd
enim tu dicis apłe. Certe ut uir fide¬
lis consentientem secũ habitare mulie¬
rem infidelẽ ñ dimittat eam: Ita in qͥt.
nͥ causa fornicationis. quare hic dicis
ego dico ñ dñs.  Quia silicet idolatͥa
quam secunt᷑ infideles & quelibet noxia

Expanded text:
erit, manere innuptam aut viro suo reconciliari: aliter ergo non licet facere. Monetur autem vir fidelis, si habet uxorem infidelem consentientem secum habitare, non eam dimittere: licet ergo et dimittere; quia non est praeceptum Domini, ne dimittat, sed consilium Apostoli: sicut monetur virgo non nubere; sed si nupserit, consilium quidem non tenebit, sed contra praeceptum non faciet. Ignoscitur cum dicitur, Hoc autem dico secundum veniam, non secundum imperium. Quapropter, si licet ut dimittatur conjux infidelis, quamvis melius sit non dimittere, et tamen non licet secundum praeceptum Domini ut dimittatur conjux nisi causa fornicationis, fornicatio est etiam ipsa infidelitas. 45. Quid enim tu dicis, Apostole? Certe ut vir fidelis consentientem secum habitare mulierem infidelem non dimittat. Ita, inquit. nisi causa fornicationis, quare hic dicis, Ego dico, non Dominus? Quia scilicet idololatria quam sequuntur infideles, et quaelibet noxia
Abbreviated transcription (Latin):
sua ꝑsona ceteris dicit. E rgo fortasse
his qui non sunt in coniuigio. Sed non
hoc seqͥtur. Ita enim subiungit. Siqͥs
fr̃ habet uxorẽ infidelẽ. & hec consen¬
tit habitare cũ illo: non dimittat
illam. Ergo etiam his nc̃ dicit qͥ sunt
in coniugio. Quid sibi ergo uult qđ
ait ceteris. nͥ qr superius eis loquebat᷑
qui sic copulati erant. ut parit᷑ in fi.
de xp̃i essent.  Ceteris uero nẽ dicit.
idest eis qui sic copulati st̃ ut ñ ambo
fidelessint. Sed quid eis dicitͤ Si qͥs
fr̃ habet uxorem infidelẽ & hec corꝰ¬
sentit habitare cũ illo : non dimit tat.
illam. Et si qua mulier habet uirũ
infidelem & hic consentit habitare cũ
illa: non cdimittat uirũ. Si gͦ non p̃¬
cipit ex dñi ꝑsona sed ex sua monet:
ita estꝰ b onũ ut si quis alit̾ fecerit non
sit p̃cepti transgressor. sicut de uir¬
ginib paulopost dicit p̾ceptũ dñi se
non habere. consiliũ autẽ dare. Atꝙ

Expanded text:
sua persona caeteris dicit: ergo fortasse sua persona caeteris dicit: ergo fortasse iis qui non sunt in conjugio: sed non hoc sequitur. Ita enim subjungit: Si quis frater habet uxorem infidelem, et haec consentit habitare cum illo, non dimittat illam. Ergo etiam nunc iis dicit qui sunt in conjugio. Quid sibi ergo vult quod ait, caeteris: nisi quia superius eis loquebatur, qui sic copulati erant, ut pariter in fide Christi essent; caeteris vero nunc dicit, id est eis qui sic copulati sunt, ut non ambo fideles sint? Sed quid eis dicit? Si quis frater habet uxorem infidelem, et haec consentit habitare cum illo, non dimittat illam: et si infidelem, et hic consentit habitare cum illa, non dimittat virum. Si ergo non praecipit ex Domini persona, sed ex sua persona monet, ita est hoc bonum, ut si quis aliter fecerit, non sit praecepti transgressor: sicut de virginibus paulo post dicit, praeceptum Domini se non habere, consilium autem dare; atque
Abbreviated transcription (Latin):
rem nͥ causa fornicationis. cogit retinere
uxorẽ si causa fornicationis non fuerit. Si
autem fuerit: non cogit dimit tere sed
ꝑmittit. sicut. dicit᷑ mulieri non lice
at nubere alteri nͥ mortuo uiro. Si an¬
te uiri mortẽ nupserit: rea est. Si
post uiri mortem nupserit: non est
rea. Non enim iussa est nubere sed ꝑ¬
missa. Si gͦ par forma est in isto iure
coniugii inter uirum & mulierẽ. usq
adeo ut ñ tantũ de femina idẽ apłs di¬
xerit mulier non habet potestatẽ cor¬
poris sui sed uir. sed etiam de illo non
tacuerit dicens similit᷑ & uir sui cor¬
poris potestatem ñ habet sed mulier. si
gͦ similis forma est: ñ oportet intelligi
licere mulieri uirũ dimit tere nͥ causa
fornicationis. sicut & uiro. Consid andũ
est itaq quatenus fornicationẽ intelli¬
ego dico non dñs. Hic pͥmo uidendumẽ
quib ceteris. Hicebat enĩ suꝑius ex dñi
ꝑsona his qui st̃ in conuigio. Nẽ uͦ ex

Expanded text:
rem, nisi causa fornicationis; cogit retinere rem, nisi causa fornicationis; cogit retinere uxorem, si causa fornicationis non fuerit; si autem fuerit, non cogit dimittere, sed permittit: sicut dicitur, Non liceat mulieri nubere alteri, nisi mortuo viro; si ante viri mortem nupserit, rea est: si post viri mortem non nupserit, non est rea; non enim jussa est nubere, sed permissa. Si ergo par forma est in isto jure conjugii inter virum et mulierem, usque adeo ut non tantum de femina, idem Apostolus dixerit, Mulier non habet potestatem sui corporis, sed vir; sed etiam de illo non tacuerit dicens, Similiter et vir sui corporis potestatem non habet, sed mulier; si ergo similis forma est, non oportet intelligi licere mulieri virum dimittere, nisi causa fornicationis, sicut et viro. 44. Considerandum est itaque quatenus fornicationem intelliego dico, non Dominus. Hic primo videndum est quibus caeteris; dicebat enim superius ex Domini persona iis qui sunt in conjugio, nunc vero ex
Abbreviated transcription (Latin):
ut eam forNicationẽ credamꝰ dictam que
in stupris cõmittit᷑. aut quẽ ad modũ
scripturȩ solent fornicationẽ uocare
sicut supraclictũ est omẽm illicitam cor¬
ruptionem. sicut est idolatria uel aua¬
ritia. & ex eo iam om̃is transgressio le¬
gis ꝓpt̾ illicitam concupiscentiam.
Sed consulamꝰ apłm. ne aliqͥd temere dicamꝰ.
his qui sunt in coniugio inquit p̃cipio not⁊
ego sed dñs. uxorem a uiro non discedere.
Qđ si discesserit : manere innuptam. aut
uiro suo reconciliari. P otest enĩ fieri. ut
discedat ea causa qua dñs ꝑmisit. Aut si
feminȩ licet uirum dimittere etiã ꝓp¬
ter causam fornicationis & non licet
uiro. quid respondebimꝰ de hoc qđ dicit
posterus & uir uxorem ne dimittat:
ne uxore aut reconciliet᷑ uxori Non
enĩ male reconciliaret᷑ uir mulieri. quã
cum lapicdare nemo ausus esset dixit ei
domiNus uade uide deinceps ne pecces.
qr & qui dicit non licet dimittere uxo¬

Expanded text:
ut eam fornicationem credamus dictam quae ut eam fornicationem credamus dictam quae in stupris committitur; an quemadmodum Scripturae solent fornicationem vocare, sicut supra dictum est, omnem illicitam corruptionem, sicut est idololatria vel avaritia, et ex eo jam omnis transgressio legis propter illicitam concupiscentiam. Sed consulamus Apostolum, ne aliquid temere dicamus: His qui sunt in conjugio, inquit, praecipio, non ego, sed Dominus, uxorem a viro non discedere; quod si discesserit, manere innuptam, aut viro suo reconciliari. Potest enim fieri ut discedat ea causa qua Dominus permittit. Aut si feminae licet virum dimittere etiam praeter causam fornicationis, et non licet viro; quid respondebimus de hoc quod dixit posterius, Et vir uxorem ne dimittat? ne uxore, aut reconcilietur uxori? Non enim male reconciliaretur vir illi mulieri, quam cum lapidare nemo ausus esset, dixit ei Dominus: Vade, et vide deinceps ne pecces . Quia et qui dicit, Non licet dimittere uxo
Abbreviated transcription (Latin):
non habens. qđ est in conuigio xp̃ianoꝵ ex¬
cellentissimũ atq sublime. ut tam̃ oderit
iNI ea nom̃ temporalis necessitatis. & dili¬
gat spẽ sempit᷑ nȩ beatituclinis. Odimꝰ
enim sine dubio qđ certe ut aliquando¬
ñ sit optamꝰ. sicut istamipsam p̾sentis tem¬
poris uitam. quã temporalẽ si ñ odissemꝰ
non desideraremꝰ et̾nam que non est tempo¬
ri obnoxia. Pro hac enim uita posita est
anima. de qua ibi dictũ est. Qui ñ ode¬
rit insuꝑ & animam suã : non potest esse
meus discipulus. Huic namq uitȩ cib
est necessarius iste corruptibilis. de qͦ
ipse dñs dicit. Nonne anima plus est
ꝗͣ esca. idest hec uita cui necessaria est
esca. Et qđ dicit animã suam ponat
ꝓ ouib suis. hanc utiq uitam dicit: cũ
se ꝓ nob̾ moriturũ esse ꝓnuntiat. Exo. 7.¬
aritur hinc altera questio. cũ dñs causa
fornicationis ꝑmittat dimitti uxorẽ.
quatenus hoc loco intelligenda sit forni¬
catio. utrũ qͦusq intelligt̃ omẽs idest

Expanded text:
non habens, quod est in conjugio Christianorum excellentissimum atque sublime: ut tamen oderit in ea nomen temporalis necessitatis, et diligat spem sempiternae beatitudinis. Odimus enim sine dubio, quod certe ut aliquando non sit optamus, sicut istam ipsam praesentis saeculi vitam, quam temporalem si non odissemus, non desideraremus futuram, quae non est tempori obnoxia. Pro hac enim vita posita est anima, de qua ibi dictum est, Qui non oderit insuper et animam suam, non potest esse meus discipulus . Huic namque vitae cibus est necessarius iste corruptibilis, de quo ipse Dominus dicit, Nonne anima plus est quam esca ? id est, haec vita cui necessaria est esca. Et quod dicit, ut animam suam ponat pro ovibus suis ; hanc utique vitam dicit, cum se pro nobis moriturum esse pronuntiat. ritur hic altera quaestio, cum Dominus causa fornicationis permittat dimitti uxorem, quatenus hoc loco intelligenda sit fornicatio: utrum quousque intelligunt omnes, id est,
Abbreviated transcription (Latin):
magistratus huiꝰ scłi a dño dicit᷑. Aut gͦ
hc̃ hodio habebit homõ. ⁊ alterũ diliget
idest dm̃ : aut alt̾um patiet᷑ ⁊ alt̾um con¬
tẽpnet. Patit᷑ eniͣ durũ ⁊ ꝑnitiꝰsũ do¬
minũ. quisqͥs seruit mãmone. S uae

Expanded text:
magistratus hujus saeculi a Domino dicitur . Aut ergo magistratus hujus saeculi a Domino dicitur . Aut ergo hunc odio habebit homo, et alterum diliget, id est, Deum; aut alterum patietur, et alterum contemnet. Patitur enim durum et perniciosum dominum, quisquis ser
Abbreviated transcription (Latin):
si ipsa cordis intentio qua facis qđ facis.
quȩ tͥ nota est sordidatur appetitu re¬
rum t̃renarum & temporaliũ atq cȩcat᷑.
quantomagis ipsum factũ cuius incertꝰ
est exitꝰ sordicłũ & tenebrosũ est Quia
nsi bene alicui ꝓueniat qđ tu ñ recta ⁊
munida intentione facis. quomꝰ tu fȩceris
tͥ imputabit᷑ non quomͦ illi ꝓuenerit.
E Qđ autem seqͥtur & dicit nemo potest du.¬
ob dominis seruire : ad hanc ipsam inten¬
tionẽ referendũ est. Qđ conseqͣnt̃ expo¬
nit dicens. Aut enim unũ odio habebit
⁊ alterũ diliget. aut alterũ patiet᷑ n
alterũ contẽpnet. Quȩ uerba diligent̃
consicłanda st̃. Nam qui sunt duo do¬
miNi. deinceps ostendit cum dicit.
Non potestis dõ seruire n mammonȩ. Mã¬
mona aputd hebreos diuiriȩ apellari dicun¬
tur. Congruit ⁊ punicũ nom̃. Nam lu¬
crũ pecuniȩ mamimoN dicit᷑. Sed qui
seruit mãmone. illi utiq seruit qͥ rebus
istis t̾renis merito suȩ ꝑuersitatis p̃positꝰ.

Expanded text:
Si ipsa cordis intentio, qua facis quod facis, quae tibi nota est, sordidatur appetitu rerum terrenarum et temporalium, atque caecatur; quanto magis ipsum factum, cujus incertus est exitus, sordidum et tenebrosum est? quia etsi bene alicui proveniat, quod tu non recta et munda intentione facis; quomodo tu feceris, tibi imputatur, non quomodo illi provenerit. autem sequitur, et dicit, Nemo potest duobus dominis servire, ad hanc ipsam intentionem referendum est, quod consequenter exponit, dicens: Aut enim unum odio habebit, et alterum diliget; aut alterum patietur, et alterum contemnet. Quae verba diligenter consideranda sunt: nam qui sint duo domini, deinceps ostendit, cum dicit, Non potestis Deo servire et mammonae. Mammona apud Hebraeos divitiae appellari dicuntur. Congruit et punicum nomen: nam lucrum, punice mammon dicitur. Sed qui servit mammonae, illi utique servit, qui rebus istis terrenis merito suae perversitatis praepositus,
Abbreviated transcription (Latin):
cumꝙ signis promit᷑ qđ fuerat corde
conçeptum: Quid ergo dixit innuen¬
do: Quid nisi quod sequitur. quis est
de quo dicit. Hȩc uerba petrus in¬
nuit. quia ñ sono uocis sed motu cor¬
poris dixit. Itaq cum recubuisset ille
supra pectus ihu. hic ẽ utiq pectoris
sinus. sapientie secretũ: dicit ei. Dñe
quis ẽ : Respondit iħc. Ille . ẽ. cui
tinctũ panẽ porrexero. Et cũ tinxis
set panem: dedit iude simonis scari¬
othis. Et post panem. tunc introiuit
in illum satanas. E xp̃ssus ẽ traditor.
nudate sunt latebre tenebrarũ. Bonũ
ẽ. quod accepit. sed malo suo accepit:
quia male bonum malus accepit.
Uerũ de isto pane tincto qui porrectꝰ
ẽ ficto. & de his quȩ sequunt᷑ multa
dicenda sunt: qͥbus necessarium est
plus temporis quã nc̃ habemus iam in
istius fine sermonis.

Expanded text:
scumque signis promitur quod fuerat corde scumque signis promitur quod fuerat corde conceptum? Quid ergo dixit innuendo? Quid, nisi quod sequitur? Quis est de quo dicit? Haec verba Petrus innuit; quia non sono vocis, sed motu corporis dixit. Itaque cum recubuisset ille supra pectus Jesu. Hic est utique pectoris sinus, sapientiae secretum. Dicit ei: Domine, quis est? Respondit Jesus: Ille est cui ego tinctum panem porrexero. Et set panem, dedit Judae Simonis Iscariothis. Et post panem, tunc introivit in illum Satanas. » Expressus est traditor, nudatae sunt latebrae tenebrarum. Bonum est quod accepit, sed malo suo accepit: quia male bonum malus accepit.Verum de isto pane tincto qui porrectus est ficto, et de his quae sequuntur, multa dicenda sunt: quibus necessarium est plus temporis, quam nunc habemus jam in istius fine sermonis.
Abbreviated transcription (Latin):
bat iħc quasi alios non diligeret.
de quibus idẽ ipse ioħs suꝑus ait.
in finẽ dilexit eos. & ipse dñs
Maiorẽ hac caritatẽ nemo hab&
quam ut animam suam ponat ꝓ amicis
suis. Et quis enumeret omia diuinarũ
testimonia paginarũ. quibus dñs ñ
illius neque eorũ quȩ tunc erant
tantũ sed etiam post futurorũ mẽbro¬
rũ suorũ & totius eccłiȩ suȩ dilector
ostendit᷑ Sed profecto lat& hic ali¬
qͥd. & ꝑtinet ad sinũ in quo recũbe
qui ista dicebat. Per sinũ quippe qͥd¬
aliud significat᷑ quam secretũ: Sed
alius ẽ oportunior locꝰ ubi nob̃ dñs
aliqͥd donet de hoc secreto quantum
sufficit dicere. Innuit ergo simon
petrus. & dicit ei. Notanda locutio ẽ.
dici aliquid non sonando sed tantũmͦ
innuendo. Innuit inquit & dicit
Utiq innuendo dic̃. Si enim cogi¬
tando aliquid dr̃ sicut scriptura lo¬
quitur: dixert̃ apud semet ipsos. qͣnto
magis innuendo ubi iam foras qualibꝰ¬

Expanded text:
bat Jesus? quasi alios non diligeret, bat Jesus? quasi alios non diligeret, de quibus idem ipse Joannes superius ait: In finem dilexit eos , et ipse Dominus: Majorem hac charitatem nemo habet, quam ut animam suam ponat pro amicis suis . Et quis enumeret omnia divinarum testimonia paginarum, quibus Dominus Jesus, non illius neque eorum quae tunc erant tantum, sed etiam post futurorum membrorum suorum, et totius Ecclesiae suae dilector ostenditur? Sed profecto latet hic aliquid, et pertinet ad sinum in quo recumbebat qui ista dicebat. Per sinum quippe quid significatur aliud quam secretum? Sed alius est opportunior locus, ubi nobis Dominus aliquid donet de hoc secreto, quantum sufficiat, dicere. 6. Innuit ergo Simon Petrus, et dicit ei. Notanda locutio est, dici aliquid non sonando, sed tantummodo innuendo: Innuit, inquit, et dicit; utique innuendo dicit. Si enim cogitando aliquid dicitur, sicut Scriptura loquitur, Dixerunt apud semetipsos ; quanto magis innuendo, ubi jam foras qualibu
Abbreviated transcription (Latin):
Qui cũ in textu narrationis suȩ
dit in quit in theloneo sedentẽ
quendã publicanũ nomine matheũ.
& ait illi. Sequere me. Non ait
uidit me. & dixit michi. Hoc feẽ
et beatus moyses. ita de se tpso t̃a¬
qua de alio cuncta narrauit. &¬
ait. Dixit dñs ad moysen. In usita.¬
tius apłs paulus non in historia ubi
rerũ gestarũ suscipitꝰ explicandã
narratio. s in epła sua hoc fecit.
Nã utiq de se ipso ait. Scioho¬
siue in corpore siue extra corpus nes¬
cio ds̃ scit: raptũ huius modi usq in
terciũ cȩlũ. Quo cirea qđ etiã hic
beatus euangłista ñ ait Erã recũ.¬
bens in sinu iħu sed ait. Erat re.¬
cũbens unus ex discipulis: nr̃orum
auctorꝵ consuetudinẽ agnoscamus
potius quã miremur. uid enĩ de-¬
perit ueritati quando & resipsa
dicit᷑. & modo quodã dicendi iac.¬
tantia deuitatur: Hoc qutppe
narrabat qđ ad eius laudẽ maximã
ꝑtinebat. Quid est aũt qͦd dilige¬

Expanded text:
qui cum in textu narrationis suae qui cum in textu narrationis suae dit, inquit, in telonio sedentem quemdam publicanum, nomine Matthaeum, et ait illi, Sequere me : non ait, Vidit me, et dixit mihi. Hoc fecit et beatus Moyses, ita de seipso tanquam de alio cuncta narravit, et ait: Dixit Dominus ad Moysen . Inusitatius apostolus Paulus, non in historia, ubi rerum gestarum suscipitur explicanda narratio, sed in Epistola hoc fecit. Nam utique de seipso ait: Scio hosive in corpore, sive extra corpus, nescio; Deus scit, raptum aedicator. Quocirca quod etiam hic beatus evangelista non ait: Eram recumbens in sinu Jesu, sed ait: Erat recumbens unus ex discipulis, nostrorum auctorum consuetudinem agnoscamus potius quam miremur. Quid enim deperit veritati, quando et res ipsa dicitur, et modo quodam dicendi jactantia devitatur? Hoc quippe narrabat, quod ad ejus laudem maximam pertinebat. Quid est autem quem dilige
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ ad inuicẽ discipuli. hesitantes de
quo diceret. Sic quippe in eis
erat gͦ magistrũ suũ pia caritas.
ut tam̃ eos humana alterã de altero
stimularet infirmitas. Nota sibi qͥdẽ
erat cuniscũq conscientia. Uerũ¬
tam̃ quia ꝓximi erat ignota: ita
sibi unus quisq erat certus ut in¬
certi eẽnt & in ceteris singulis.¬
& in singulis ceteri. Erat gͦ recũ.¬
bens unus ex discipulis eius in sinu
iħu. quẽ diligebat iħe. Quiꝰ di-¬
xerit in sinu. paulopost ait ubi
dic̃ suꝑ pectus iħu. Ipse ẽ ioħs einus
est hoc euangłis̃ sicut smanifestat.
Erat enĩ hȩc eorũ confuetudo qui
sacras nobis litteras ministrant. ut
quando ab aliquo eor diuina nar.¬
rabat᷑ historia. eũ ad se ipsũ ue-¬
niret tanquã de alio loqueretur.
& sic se insereret ordini narratio.¬
nis sue tamquã rerũ gestarũ seri-¬
ptor. non tamquã su ipsius p̃dica.¬
tor. Nam hoc & ses matheus fecit.

Expanded text:
ergo ad invicem discipuli, haesitantes de ergo ad invicem discipuli, haesitantes de quo diceret. Sic quippe in eis erat erga magistrum suum pia charitas, ut tamen eos humana alterum de altero stimularet infirmitas. Nota quidem sibi erat cujusque conscientia; verumtamen quia proximi erat ignota, ita sibi singulis quisque erat certus, ut incerti essent et caeteris singuli, et singulis caeteri. Erat ergo recumbens unus ex discipulis ejus in sinu Jesu, quem diligebat Jesus. Quid dixerit, in sinu, paulo post ait, ubi dicit, supra pectus Jesu. Ipse est Joannes cujus est hoc Evangelium, sicut postea manifestat . Erat enim eorum haec consuetudo qui sacras Litteras nobis ministrarunt, ut quando ab aliquo eorum divina narrabatur historia, cum ad seipsum veniret, tanquam de alio loqueretur; et sic se insereret ordini narrationis suae, tanquam rerum gestarum scriptor, non tanquam sui ipsius praedicator. Nam et hoc sanctus Matthaeus fecit,
Abbreviated transcription (Latin):
dico uobis. quia unus ex uobis trader
me. Unus ex uobis numero non me.¬
rito. Specie ñ uirtute . Commixti.¬
one corporali ñ uinculo spiritali.
Carnis adiunctione non cordisso.¬
ciys unitate. Proinde non qui ex uob
ẽ .s qui ex uobis exiturus est. Nam
quomodo erit uerũ qđ ꝓtestatus ẽ
dñs & dixit. unus ex uobis. si uerũ
est qd̾ ait. ipse idẽ in epła sua. cinus¬
est hoc euangłium. ex nob̾ exerunt
s non erãt ex nobis. Nãsi fuissent
ex nobis : mansissent utiq nobiscum.
Non erat gͥ ex illis uidas. Mansisset
enĩ ȩx eũ illis. si eẽt ex illis. Quid
ẽ gͦ unus ex uobis tradet me: nisi
unus ex uob iturus est qui tradet me.
Quia & ille qui ait si fuissent ex nob̾
mansissent utiq nobiscũ. iã dixerat
ex nobis exierunt. ac ꝑ hoc utrũq
uerũ est. & ex nobis. et non ex nob̾.
Scđ̾m aliud ex nobis. scđm aliud ñ
ex nobis. Sedm cõmunionẽ saeram̃.¬
torũ ex nobis. seđm suort ꝓprietat̃e
eriminũ non ex nobis. Aspiciebant

Expanded text:
Domini.  Unus ex vobis tradet me , unus ex vobis numero non merito, specie non virtute, commixtione corporali, non vinculo spiritali, carnis adjunctione, non cordis socius unitate: proinde non qui ex vobis est, sed qui ex vobis exiturus est. Nam quomodo erit verum quod protestatus est Jesus et dixit, unus ex vobis? Si verum est quod ait idem ipse in Ephoc Evangelium: Ex nobis exierunt, sed non erant ex nobis; nam si fuissent ex nobis, mansissent utique nobiscum . Non erat igitur ex illis Judas; mansisset enim cum illis, si esset ex illis. Quid est ergo: Unus ex vobis tradet me? nisi: Unus ex vobis exiturus est, qui tradet me? quia et ille qui ait: Si fuissent ex nobis, mansissent utique nobiscum: jam dixerat, ex nobis exierunt, ac per hoc utrumque verum est, ex nobis, et non ex nobis. Secundum aliud ex nobis, secundum aliud non ex nobis. Secundum communionem sacramentorum ex nobis, secundum suorum proprietatem criminum non ex nobis. Aspiciebant
Abbreviated transcription (Latin):
satis euident̃ exp̃sso aliquid dicere de.¬
beamus & de illo quidẽ qđ eũ iam
de monstraturus iħs turbatus est spu.
preterito sermone disserui. Sedfor.¬
tassis qd̾ ibi ñ dixi etiã hoc nobis
dñs significare sua ꝑturbatione dig.¬
natus est . qđ scilicet falsos fr̃s et dñi.¬
ci agri illa airania ita necesse est usq
ad messis tempus int̾ frumenta to.¬
terari. ut quando ex ens aliqua sepa.¬
rari etiã ante messẽ urg ens causa
conpellit. fieri sine ȩccłȩ ꝑturbati.¬
one ñ possit. Hanc ꝑturbationẽ
scõrũ suorũ ꝑ scismaticos & hereti.¬
cos futurã quodã modo p̾nuntians
dñs p̃figurauit in se tpso. eũ ex ituro
iuda homine malo & cõmixtionẽ
frum̃ti in qua diu fuerat toleratus
separatione aꝑtissima relicturo tur.¬
batus est. non carne s sp̃u. Spiri.
tales enĩ enis in huiusmodi scandalis
non ꝑuersitate sed cartrate turban¬
tur. ne forte inseparatione aliquoꝵ
tixanioꝵ simul aliqđ eradicet᷑ &

Expanded text:
ere debeamus. Et de illo quidem, quod eum jam demonstraturus Jesus turbatus est spiritu, praeterito sermone disserui: sed fortassis quod ibi non dixi, etiam hoc nobis Dominus significare sua perturbatione dignatus est, quod scilicet falsos fratres, et dominici agri illa zizania ita necesse est usque ad messis tempus inter frumenta tolerari , ut quando ex eis aliqua separari etiam ante messem urgens causa compellit, fieri sine Ecclesiae perturbatione non possit. Hanc perturbationem sanctorum suorum per schismaticos et haereticos futuram, quodammodo praenuntians Dominus, praefiguravit in seipso, cum exituro Juda homine malo, et commixtionem frumenti, in qua diu fuerat toleratus, separatione apertissima relicturo, turbatuuales enim ejus in hujusmodi scandalis non perversitate, sed charitate turbantur, ne forte in separatione aliquorum zizaniorum simul aliquod eradicetur et