comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nat᷑a longe ñ absit. O sceuola. pontifex
maxime ludos tolle. si potes: precipe
popłis ne tales honores diis immorta¬
lib deferant. uͥ crimina deoꝵ libeat
murari: et que qͥa fieri possunt: pla¬
ceat imitari. Si autẽ tͥ respondit po¬
płs. uos nob̃ importastis ista pontifi¬
ces: deos ipsos roga quib instigan¬
tib ista iussistis. ne talia sͥ iubeant
exhiberi. Que si mala sunt. et ꝓpt̾ea
nullo mͦ de deoꝵ maiestate c̾denda:
maior. ẽ. deoꝵ imuria. de qͥb ĩpine
fingunt᷑. S ñ te audiunt. Demones
sunt. pͣua docent. turpib gaudent:
ñ solum ñ deputant iniuriam si de
illis ista fingant᷑: s etiã potiꝰ inutri¬
am ferre ñ possunt: si ꝑ eoꝵ sollẽpma
ñ agant᷑. Iam uͭ si adu̾sꝰ eos iouem
int̾pelles. maxime ob eam causam
qͥa eiꝰ plura cͥmina ludis scenicis acti¬
tant᷑: nonne cẽ si dĩ ionem ñcupatis.
a qͦ regit᷑ totꝰ atq ãministrat᷑ hic mũ¬
dus. eo illi fit a nob̃ maxima inuiria

Expanded text:
natura longe absit.s o Scaeuola pontifex maxime, ludos tolle, si potes; praecipe populis, ne tales honores dis inmortalibus deferant, ubi crimina deorum libeat mirari et quae fieri possunt placeat imitari. Si autem tibi responderit populus: Vos nobis inportastis ista pontifices: deos ipsos roga, quibus instigantibus ista iussistis, ne talia sibi iubeant exhiberi. Quae si mala sunt et propterea nullo modo de deorum maiestate credenda, maior est deorum iniuria, de quibus inpune finguntur. Sed non te audiunt, daemones sunt. praua docent, turpibus gaudent: non solum non deputant iniuriam, si de illis ista fingantur, sed eam potius iniuriam ferre non possunt, si per eorum sollemnia non agantur. Iam uero si aduersus eos Ionem iuterpelles, maxime ob eam causam, quia eius plura crimina ludis scaenicis actitantur: nonne etiamsi Deum Iouem nuncupatis, a quo regitur totus adque administratur hic mundus, eo illi fit a uobis maxima iniuria,
Abbreviated transcription (Latin):
statẽ tanti possit erroris: ꝓfecto et unũ
dm̃ a qͦ mundũ c̾deret gub̃nari. et si¬
ne simulachro colendũ. eẽ. censeret:
atq in primo inuentꝰ facile fortasse de
anume mutabilitate ꝯmon̾et᷑. ut nat᷑am
potiꝰ incõmutabilem. q̃ ipsam qͦ aiam
c̃didiss: uerũ dm̃ eẽ. sentiret. Hec c̃ ita
sint: q̃cũq tales uiri in suis litt̾is mul¬
tors deoꝵ ludibria posuer̃t: ꝯfiteri ea
potiꝰ occulta dĩ uoluntate ꝯpulsi st̃: ꝗͣ
ꝑsuadẽ conati. Si qua gͥ a nob̃ inde tes¬
timonia ꝓferunt᷑ ad eos redarguendos:
ꝓferunt᷑ qui nolunt adu̾tẽ. de qͣnta et
ꝗͣ maligna demonũ potestate nos lib̾&e
singłare sacͥficiũ tã scĩ sanguinis fusi.
nib deors mag̾̃ ad poetas ꝗ̃ ad phisicos
fuise pͥpłos inclinatos: et ideo et sexũ
et generationes deoꝵ maiores suos it.ẽ.
uetes credidisse romanos. et eoꝵ cons¬
tituisse conugia. Qt utiq ñ aliã ob

Expanded text:
statem tanti posset erroris, profecto et unum statem tanti posset erroris, profecto et unum Deum, a quo mundum crederet gubernari, et sine simulacro colendum esse censeret; adque in tam proximo inuentus facile fortasse de animae mutabilitate commoneretur, ut naturam potius incommutabilem, quae ipsam quoque animam condidisset, Deum uerum esse sentiret. Haec cum ita sint, quaecumque tales uiri in suis litteris multorum deorum ludibria posuerunt, confiteri ea potius occulta Dei uoluntate conpulsi sunt quam persuadere conati. Si qua igitur a nobis inde testimonia proferuntur, ad eos redarguendos proferuntur, qui nolunt aduertere de quanta et quam maligna daemonum potestate nos liberet singulare sacrificium tam sancti sanguinis fusi nibus deorum magis ad poetas quam ad physicos fuisse populos inclinatos,. et ideo et sexum et generationes deorum maiores suos, id est ueteres credidisse Romanos et eorum constituisse coniugia. Quod utique non aliam ob
Abbreviated transcription (Latin):
re q̃stio remanẽt. qͦt eũ dicẽt ñ esse a¬
nimã: s potiꝰ animȩ c̾atorem. Dicit
aẽ antiqͦs romanos plus annos centũ
et septuagunta deos sine simula chro
coluisse. Qoͦ si adhuc inqͥt mansisset:
castiꝰ dii obseruarent᷑. Cui sententie su¬
ȩ testem adhibet inter cet̾a etiã gentẽ
uideam: nec dubitat eũ locum. ita con¬
cludere ut dicat: qui pͥmi simulachra
deors pͦpłis posuer̃t. eos ciitatib suis
et metum dẽpsisse. et errorẽ addidisse:
prudentꝰ existimans deos facile posse
ui simulachroꝵ stoliditate contẽpni.
Q uͦ ñ ait errorem tradider̃t s addi¬
derunt: iã utiq fuisse cẽ sine sumulacͥs
uult intelligi errorem. Qua ꝓpt̾ c̃ dic̃
solos animadutisse qͥd ess ds̃. qͥ eũ c̾de¬
rent animã mundũ gub̃nantẽ: castiq
existimat sine simulachris obseruari
religionem: qͥs ñ uideat qͣntũ ꝓpinqͣ¬
uerit neritati. Si enĩ aliqͥd ultra uetu¬

Expanded text:
re quaestio remaneret, quod eum diceret esse are quaestio remaneret, quod eum diceret esse animam, non potius et animae creatorem. Dicit etiam antiquos Romanos plus annos centum et septuaginta deos sine simulacro coluisse. <Quod si adhuc, inquit, mansisset, castius di obseruarentur. Cui sententiae suae testem adhibet inter cetera etiam gentem Iudaeam; nec dubitat eum locum ita concludere, ut dicat, qui primi simulacra deorum populis posuerunt, eos ciuitatibus suis et metum demsisse et errorem addidisse, prudenter existimans deos facile posse in simulacrorum stoliditate contemni. Quod uero non ait \'errorem tradiderunt\', sed \'addiderunt\', iam utique fuisse etiam sine simulacris uult intellegi errorem. Quapropter cum solos dicit animaduertisse quid esset Deus, qui eum crederent animam mundum gubernantem, castiusque existimat sine simulacris obseruari religionem, quis non uideat quantum propinquauerit ueritati? Si enim aliquid contra uetu
Abbreviated transcription (Latin):
co ipse dicet de regionib loquens: mul¬
ta eẽ. uera. que ñ mͦ uulgo scire ñ sit
utile: s &̃ tam et si falsa surt. aliter
existimare. p̾płm expediat. & ideo gre¬
cos theletas ac misteria tacit᷑nitate
parietib q clausisse. Hic certe totum
consilium ꝓdidit uelut sapientiũ. ꝑ
qͦs cuutates et pͦpłi regerent᷑: hac tñ
fallacia inpris modis maligni demo¬
nes delectant᷑. qͥ et deceptores et decep¬
tos parit possident: a quoꝵ dñatioẽ
simꝰ et doctissimꝰ. qͦd hi soli ei uideban¬
t᷑ animadu̾tisse. qͥd. eet. ds̃. qͥ cdid̾unt
eũ eẽ. aĩam motu ac ratione mundũ
gub̃ nantem: ac ꝑ hoc si nũdum tene
bat qͦd ueritas habet. ds enĩ uerus ñ
anima. s amine qͦ ẽ. effector et condi¬
tor: tam̃ si contͣ preuidicia consuetu¬
dinis liber: eẽ. poss unũ dm̃ colendũ
fateret᷑ atq suader& motu ac ratioẽ
mundũ gubnantẽ: ut illa c̃ eo de hac

Expanded text:
co ipse diceret de religionibus loquens mulco ipse diceret de religionibus loquens multa esse uera, quae non modo uulgo scire non sit utile, sed etiam, tametsi falsa sunt, aliter existimare populum expediat, et ideo Graecos teletas ac mysteria taciturnitate parietibusque clausisse. Hic certe totum consilium prodidit uelut sapientium, per quos ciuitates et populi regerentur. Hac tamen fallacia miris modis maligni daemones delectantur,, qui et deceptores- et deceptos pariter possident, a quorum dominatisimus adque doctissimus, quod hi soli ei uideantur animum aduertisse quid esset Deus. qui crediderunt eum esse animam motu ac ratione mundum gubernantembat quod veritas habet Deus enim verus, non anima, sed animae quoque est effector, et conditor, tamen si contra praejudicia consuetudinis liber esse posset, unum Deum colendum fateretur, atque suaderet, motu ac ratione mundum gubernante
Abbreviated transcription (Latin):
entiũ ñ solũ in cordib religiosis: ue¬
rũ &̃ in edib suꝑsticiosis. lib̾a suors ser¬
lemꝰ in reb duinis ludos scenicos qͣm¬
uis ñ iudicio ꝓprio posuisse. c̃ ad deos
colendos multis locis uelut religiosꝰ
hortet᷑: Nonne ita ꝯfitet᷑. ñ se. illa iu¬
dicio suo seqͥ q̃ cuutatẽ romanã insti¬
tuisse ꝯmemorat: ut si eã ciuitatẽ no¬
uam constitueret: ex nat᷑e potiꝰ formu¬
la deos noĩaq eoꝵ se fuisse dedicat᷑um
ñ dubitet confiteri: S iam qm̃ in ue¬
tere pͥpło eẽt accepta: ab antiqͥs noitum
et cognominũ historiã tenere ut tͦli¬
ta. ẽ. deb̾e se dic̃: et ad eũ finem illa
seribere ac p̃scrutari: ut potiꝰ magis
colere qmͣ dici. qmͣ despicere uulgꝰ uel¬
let. Qͥb uerbis homo acutissimꝰ satis
indicat. ñ se aꝑire omĩa que ñ sͥ tantũ
contemptui. eent. s aẽ ipsi uulgo despi¬
cienda uicdent᷑ nͥ tacerent᷑. Ego ista co¬
nicere putari debui. nͥ euident̾ alio lo¬

Expanded text:
entium non solum in cordibus religiosis, uerum etiam in aedibus superstitiosis libera suorum serlemus in rebus diuinis ludos scaenicos, quamuis non indicio proprio, posuisse, cum ad deos colendos multis locis uelut religiosus hortetur, nonne ita confitetur non se illa iudicio suo sequi, quae ciuitatem Romanam instituisse commemorat, ut, si eam ciuitatem nouam constitueret, ex naturae potius formula deos nominaque eorum se fuisse dedicaturum non dubitet confiteri? Sed iam quoniam in uetere populo esset, acceptam ab antiquis nominum et cognominum historiam tenere, ut tradita est, debere se dicit, et ad eum finem illa scribere ac perscrutari, ut potius eos magis colere quam despicere uulgus uelit. Quibus uerbis homo acutissimus satis indicat non se aperire omnia, quae non sibi tantum contemtui essent, sed etiam ipsi uulgo despicienda uiderentur, nisi tacerentur. Ego ista conicere putari debui, x nisi euidenter alio lo
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ querentib tͥste displicuiss imꝑ¬
iũ: cũ gͦ ille qͥ somnio ꝯmonitꝰ erat
postero die uissa facẽ ñ ausꝰ. eet. scd̾a
nocte hoc idem rursus seueriꝰ imꝑa¬
tũ. ẽ: amisit filiũ qͥa ñ fec̃. Tertia no¬
cte dicte dictũ ẽ. hoi qͦd maior ei pe¬
na si ñ face̾t ĩmineret. Cũ &̃ sio ñ
auderet: in morbum incidit acrẽ et

Expanded text:
te displicuisset imperium. Cum ergo ille qui somnio commonitus erat postero die iussa facere non ausus esset, secunda nocte hoc idem rursus seuerius imperatum est: amisit filium, quia non fecit. Tertia nocte dictum est homini, quod maior ei poena, si non faceret, inmineret. Cum etiam sic non auderet, in morbum inci
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃m cõpulsos. eẽ. ut exhib̾ent talia di
is: que recto consilio poterant turpia
iudicari: In illis gͦ ludis poetica nu¬
minũ crimina frequentant᷑: qͥ ludi co¬
gentib numinib iussu senatꝰ instaura¬
bant᷑ In illis ludis corruptorem pudi¬
citiȩ iouem: tͣpissimi histriones canta¬
bant. agebant. placcabant. Si illud fĩ

Expanded text:
conpulsos esse exhibere talibus dis, quae recto consilio poterant turpia iudicari? In illis certe ludis poetica numinum crimina frequentantur, qui ludi cogentibus numinibus iussu senatus instaurabantur. In illis ludis corruptorem pudicitiae Iouem turpissimi histriones cantabant agebant placeba
Abbreviated transcription (Latin):
tant᷑. cantitant᷑. actitant᷑. deoꝵ hono¬
rib exhibent᷑: int̾ res diuinas ad octis¬
simis conscͥbunt᷑: Hinc exclamet ci¬
cero ñ contra figm̃ta poetarũ s con¬
tra instituta maloꝵ. An exclamarent
et illi.: Qͥo nos fecimꝰ Ipsi dii ista su¬
is honorib exhibenda flagitauer̃t a¬
trocit᷑ imꝑauert̃. cladem nͥ fieret p̃

Expanded text:
titantur, deorum honoribus exhibentur, inter res diuinas a doctissimis conscribuntur? Hic exclamet Cicero non contra figmenta poetarum, sed contra instituta maiorum; an exclamarent et illi: Quid nos fecimus! Ipsi di ista suis honoribus exhibenda flagitauerunt, atrociter imperarunt, cladem n
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa putata. ẽ: ita uirtꝰ que dat uircutẽ.
honor que dat honorem. concordia que¬
dat concordiam: uictoria que dat uic¬
toriam. Ita inqͥunt cũ felicitas dea
dicit᷑: non ipsa que dat᷑. s nom̃ illud
attendit᷑ a quo felicitas dat᷑. Ista nob̾¬

Expanded text:
ipsa putata est; ita Virtus. quae dat uirtutem, Honor, qui honorem, Concordia, quae concordiam, Victoria, quae dat uictoriam. Ita, inquiunt, cum Felicitas dea dicitur, non ipsa quae datur, sed numen illud adtenditur a quo felicitas datur.
Abbreviated transcription (Latin):
totã molestiã ñ ũqͣm unꝰ ictꝰ corꝑis
uł aĩe raptĩ int̾cipit: nec eã sentiri
p̃ueniente celeritate ꝑmittit. Qcqͥd
tñ illud. ẽ. in morientib qͦd c̃ graui
sensu adimit sensũ pie fidelit᷑q tole¬
rando auget meritũ patiencie. ñ au¬
fert uocabulũ pene. Ita cũ ex homi¬
nis pͥmi ꝑpetuata ꝓpagine ꝓculdubio
sit mors pena nascentis: tñ si ꝓ pieta¬
te iusticia que pendat᷑ sit gła renas¬
centis. Est cũ sit mors peccati recontio
aliqũ impetrat ut nichil retͥbuatur

Expanded text:
totam molestiam nonnumquam unus ictus corporis totam molestiam nonnumquam unus ictus corporis uel animae raptus intercipit nec eam sentiri praeueniente celeritate permittit. Quidquid tamen illud est in morientibus, quod cum graui sensu adimit sensum, pie fideliterque tolerando auget meritum patientiae, non aufert uocabulum poenae. Ita cum ex hominis primi perpetuata propagine procul dubio sit mors poena nascentis. tamen si pro pietate iustitiaque pendatur, fit gloria renascentis; et cum sit mors peccati retributio, aliquando inpetrat, ut nihil retribuatur
Abbreviated transcription (Latin):
addit᷑: cũ peccandi aucta libidine c̃
lex ipsa contẽpnit᷑. Cur hoc ꝯmemo¬
randũ putauimꝰ. Qͥa sic̃ scilicet lex
ni. ẽ malũ qñ auget peccantiũ c̃cupis¬
centiã. ita nec mors bonũ ẽ. qñ auget
patientiũ głam: c̃ uł illa ꝓ uqͥtate
deserit᷑. et esfic̃ p̃uaricatores: uł ista
ꝓ i̾itate suscipit᷑ et esfic̃ mr̃es. Ac ꝑ¬
peccati. Nors autẽ mala: qͥa stipen¬
diũ. ẽ. peccati. S quẽadmodũ in qus¬
ticia male utit᷑. ñ tantũ malis uerũ
aẽ bonis: ita usticia bene ñ tantũ bo¬
nis s cẽ malis. Hinc fit ut et mali
male lege utant᷑. qͣmuis sit lex bonũ
et boni bene moriant᷑. qͣmuis sit mors
c̃ eam patuuint᷑ qͥ morientes appellãt᷑:
nulli bona. ẽ. Habet enĩ asꝑum sensũ
et contra natam uis ipsa ẽ: qͣ utrũq
diuellit᷑ qͦd fuerat in uiuente ꝯunc¬
rat᷑. donec om̃is adimat᷑ sensꝰ qͥ ex ip¬
so uerat aĩẽ carnisq cõplexui. Quã

Expanded text:
additur, cum peccandi aucta libidine etiam lex ipsa contemnitur. Cur hoc commemorandum putavimus? Quia scilicet sicut lex non est malum, quando auget peccantium concupiscentiam; ita nec mors bonum est, quando auget patientium gloriam: cum vel illa pro iniquitate deseritur, et efficit praevaricatores; vel ista pro veritate suscipitur, et epeccati; mors autem mala, quia stipendium est peccati; sed quem ad modum iniustitia male utitur non tantum malis, uerum etiam bonis: ita iustitia bene non tantum bonis, sed etiam malis. Hinc fit, ut et mali male lege utantur, quamuis sit lex bonum, et boni bene moriantur, quamuis sit mors cum eam patiuntur, qui morientes appellantur, nulli bona est. Habet enim asperum sensum et contra naturam uis ipsa, qua utrumque diuellitur, quod fuerat in uiuente coniuncratur, donec omnis adimatur sensus, qui ex ipso inerat animae carnisque conplexu. Quam
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ si mandatũ tͣnsg̾ssi fueritis morte
moriemini: nc̃ dr̃ si mortẽ recusau̾i¬
tis mandatũ tͣnsgdiemim. Qͦd tc̃ ti¬
m̃dũ fuerat ut ñ peccaret᷑: nc̃ susci¬
piendũ. ẽ. ne peccet᷑. Sic ꝑ inesfabilẽ
d̃i miscdđiam et ipsa pena uicioꝵ tnͣ¬
sit in arma uͥtutis: et fit insti m̾itũ
ãt suppliciũ peccatoris. Tc̃ enĩ mors
ẽ. ad quifita peccando: nc̃ implet᷑ ius¬
ticia moriendõ. Uerum hoc in scĩs
fit mr̃ib quib alt̾utrũ a ꝑsecutore ꝓ¬
ponit᷑: ut aut deserant fidem. aut
sufferant mortẽ Iusti aut̾ malunt c̃¬
dendo ꝑpeti: qͦd st̃ pͥmi iniqͥ ñ c̾den¬
do ꝑpessi. Disi enĩ peccassent illi: ñ

Expanded text:
est: Si mandatum transgressi fueritis, morte est: Si mandatum transgressi fueritis, morte moriemini; nunc dicitur: Si mortem recusaueritis, mandatum transgrediemini. Quod tunc timendum fuerat, ut non peccaretur, nunc suscipiendum est, ne peccetur. Sic per ineffabilem Dei misericordiam et ipsa poena uitiorum transit in arma uirtutis, et fit iusti meritum etiam supplicium peccatoris. Tunc enim mors est adquisita peccando, nunc inpletur iustitia moriendo. Verum hoc in sanctis martyribus, quibus alterutrum a persecutore proponitur, ut aut deserant fidem aut sufferant mortem. Iusti enim malunt credendo perpeti, quod sunt primi iniqui non credendo perpessi. Nisi enim pec
Abbreviated transcription (Latin):
onis sacͣmentũ continuo sequeret᷑ im¬
mortalitas corꝑis. ipsa fides eneruaret᷑:
que tc̃. ẽ fides qñ expectat᷑ in spe. qͦd ĩ
re nondũ uidet᷑. Fidei autẽ robore. atq
certamine in maiorib dũ taxat ȩtati¬
b cẽ mortis fuerat suꝑandꝰ tunor: qͦd
in scĩs martirib maxime eminuit.
Cuiꝰ ꝓfecto certaminis. eẽt nulla uic¬
toria: nulla gła: qͥa nec ipsũ om̃ino pos¬
s eẽ certam̃: si pꝰ lauachrũ regen̾atio¬
nis iam scĩ ñ possent mortẽ ꝑpeti cor¬
ꝑalem. Cũ paruulis autẽ baptizandis
ne a corꝑe soluent᷑: atq ita ñ inuisibi¬
li p̃mio ꝓbaret᷑ fides: s iam nec fides
eet confestim sui oꝑis querendo et su¬
m̃do m̃cedem: Nc̃ uͦ maiore et mira¬
biliore grã saluatoris: in usꝰ uisticie
peccati pena conu̾sa. ẽ. Tc̃ enĩ dictũ ẽ
homini morieris si peccau̾is: nc̃ uͦ dr̃
martiri. morere ne pecces: Tc̃ dictũ

Expanded text:
onis sacramentum continuo sequeretur inonis sacramentum continuo sequeretur inmortalitas corporis, ipsa fides eneruaretur, quae tunc est fides, quando expectatur in spe, quod in re nondum uidetur. Fidei autem robore adque certamine, in maioribus dumtaxat aetatibus, etiam mortis fuerat superandus timor, quod in sanctis martyribus maxime eminuit; cuius profecto certaminis esset nulla uictoria, nulla gloria quia nec ipsum omnino posset esse certamen, si post lauacrum regenerationis iam sancti non possent mortem perpeti corporalem. Cum paruulis autem baptizandis ne a corpore solueretur? Adque ita non inuisibili praemio probaretur fides, sed iam nec fides esset, confestim sui operis quaerendo et sumendo mercedem. Nunc uero maiore et mirabiliore gratia Saluatoris in usus iustitiae peccati poena conuersa est. Tunc enim dictum est homini: Morieris, si peccaueris: nunc dicitur martyri: Morere, ne pecces. Tunc dictum
Abbreviated transcription (Latin):
st᷑ alioꝵs tenerrimi fetꝰ animaliũ. tã¬
qͣm se tanto attollat excellentiꝰ suꝑ
ceta animantia uis humana: qͣnto
mag̃ impetũ suũ uelut sagitta cũ
arcꝰ extendit᷑: retrorsum reducta
distulerit. Non gͦ ad ista infantilia
rudim̃ta p̃sũptione illicita et dãp¬
natione iusta ꝓlapsꝰ uł impulsꝰ. ẽ. pͥ¬
mꝰ hõ. s hactenꝰ in eo natura huma¬
na uiciata atq mutata. ẽ: ut repug¬
nantẽ pat̾et᷑ in m̃bris mobedientiã
concupiscendi. et obstring̾et᷑ necessi¬
tate moriendi: atq ita id qͦd uicio pe¬
naq factꝰ ẽ idem obuoxios peccato
tes. hãc solam mortẽ ꝑpeti possũt: q̃
aĩam seuing̃ a corꝑẽ In scd̾am uͦ illam
sine fine penalem: lib̾ati a peccati ob¬
de baptismo paruuloꝵ tractata. et ab
soluta. ẽ. uͥ dictũ. ẽ ad hoc relinqͥ anime
exꝑim̃tũ seꝑationis a corꝑe: qͣmuis ab¬
lato iã cͥminis nerii: qm̃ si regenerati¬

Expanded text:
sunt aliorum tenerrimi fetus animalium; tamsunt aliorum tenerrimi fetus animalium; tamquam se tanto adtollat excellentius supra cetera animantia uis humana, quanto magis inpetum suum, uelut sagitta cum arcus extenditur, retrorsum reducta distulerit; — non ergo ad ista infantilia rudimenta praesumtione inlicita et damnatione iusta prolapsus uel inpulsus est primus homo; sed hactenus in eo natura humana uitiata adque mutata est, ut repugnantem pateretur in membris inoboedientiam concupiscedi et obstringeretur necessitate moriendi, adque ita id, quod uitio poenaque factus est, id eat obnoxios peccato tes, hanc solam mortem perpeti possunt, quae animam seiungit a corpore; in secundam uero illam sine fine poenalem liberati a peccati obde baptismo paruulorum, tractata ac soluta est; ubi dictum est ad hoc relinqui animae experimentum separationis a corpore, quamuis ablato iam criminis nexu, quoniam, si regenerati
Abbreviated transcription (Latin):
ũ hoc .ẽ. caro: qͣmius ex t̾ra facta si
caro. Qͦs. ẽ autẽ parens ho: hoc ẽ.
ꝓles homo. In pͥmo gͥ homine ꝑfens¬
nã in ꝓgeniẽ tnsitum uniu̾sũ genꝰ
humantĩ fuit: qñ illa coniugũ es¬
pula diuinã sententiã sue bapnati¬
onis excep̃. et qͦd hõ factꝰ. ẽ. ñ c̃ cartꝰ¬
s c̃ peccaret et puuiret᷑. hoc genut
qͣntũ quidẽ attinet ad peccati et mor¬
tis originẽ. Non enĩ ad infantilẽ he¬
bitudinẽ et infirmitatẽ animi et cor¬
ꝑis quã uidemꝰ in paruulis. peccato
uł pena ille redactꝰ. ẽ: que d̃s uolu¬
it. eẽ. tãꝗͣm pͥmordia catuloꝵ quors
parentes in bestialẽ uitã mortalẽq
deiecerat: sic̃ enĩ scͥptũ. ẽ: homo in
honore cũ eẽt. ñ intellex̃. comꝑatꝰ. ẽ.
pecorib ñ intelligentib et similis fa¬
ctus. ẽ. illis: nͥ qͦd infantes infirmio
et sensu appetendi atq uitandi: qͣm

Expanded text:
non hoc est caro, quamuis ex terra facta sit non hoc est caro, quamuis ex terra facta sit caro; quod est autem parens homo, hoc est et proles homo. In primo igitur homine per feminam in progeniem transiturum uniuersum genus humanum fuit. quando illa coniugum copula diuinam sententiam suae damnationis excepit; et quod homo factus est, non cum cr cum peccaret et puniretur, hoc genuit, quantum quidem adtinet ad peccati et mortis originem. Non enim ad infantilem hebetudinem et infirmitatem animi et corporis, quam uidemus in paruulis, peccato uel poena ille redactus est quae Deus uoluit esse tamquam primordia catulorum, quorum parentes in bestialem uitam mortemque deiecerat; sicut enim scriptum est: Homo in honore cum esset, non intellexit; conparatus est pecoribus non intellegentibus et similis factus est illis; nisi quod infantes infirmioret sensu adpetendi adque uitandi, quam
Abbreviated transcription (Latin):
magͥ corꝑis morte dici potest qͦd bo¬
nis bonasit: malis mala. Scđ̃a uͦ¬
sine dubio sic̃ nulloꝵ bonoꝵ ẽ. ita nul¬
qͦd cẽ pͥma ipsa sit. pena peccati:
Hanc enĩ pͥmi homines nͥ peccassẽt:
enĩ ee̾t. ulla pena. in quib ñ eent ul¬
la punienda peccata: Qua ꝓpt̾ fa¬
tendum. ẽ pͥmos quidẽ homines ita
fuisse institutos: ut si ñ peccassent.
nullũ mortis exꝑirent᷑ genꝰ S eos¬
dẽ pͥmos peccatores ita suisse morte
exortũ. eadem pena ten̾et᷑ obnoxiũ
Nonenĩ aliud ex eis. qͣm qͦd ipsi fue¬
rant nasc̾e̾nt᷑. ꝑmagnitudine qͥppe
culpe illiꝰ natitrã dãpnatione nuta¬
uit in peiꝰ: ut qͦd penalit̾ p̃cessit in
peccantib hominib pͥmis. hoc cẽ na¬
turalit̾ sequeret᷑ in nascentib cet̾is.
Neq em̃ ita homo ex hoĩe: sic̃ homo
expulu̾e. Pulus nãq homini faciẽ¬
do materies fuit: hõ autẽ homini
gignendo parens. ꝑromide qͦt.ẽ tra

Expanded text:
ma igitur corporis morte dici potest, quod boma igitur corporis morte dici potest, quod bonis bona sit, malis mala. Secusine dubio sicut nullorum bonorum est, ita nulquod etiam ipsa sit poena peccati? Hanc enim primi homines, nisi peccavissent, enim esset ulla poena, in quibus non essent ulla punienda? Quapropter fatendum est, primos quidem homines ita fuisse institutos, ut, si non peccassent, nullum mortis experirentur genus: sed eosdem primos peccatores ita fuisse morte exortum, eidem poenae teneretur obnoxium. Non enim aliud ex eis, quam qrant, nasceretur. Pro magnitudine quippe culpae illius naturam damnatio mutauit in peius, ut, quod poenaliter praecessit in peccantibus hominibus primis, etiam naturaliter sequeretur in nascentibus ceteris. Neque enim ita homo ex homine, sicut homo ex puluere. Puluis namque homini faciendo materies fuit, homo. autem homini gignendo parens. Proinde quod est terra,
Abbreviated transcription (Latin):
An qͥa uita qͣliscq aliqͦd bonũ. ẽ. do¬
lor antẽ malũ. ideo nec uiu̾e corpꝰ di¬
cendũ. ẽ. in quo anima ñ uiuendi cau¬
sa. ẽ s dolendi: Uuut itaq anima ex
deo: cũ uiuit bene. Non enĩ potest
bene uin̾e: nͥ deo in se oꝑante qͦd bo¬
nũ.ẽ. Tliuit autẽ corpus ex anua
c̃ aĩa inuit in corꝑe. seu uiuat ipsa
seu ñ inuat ex deo. Impioꝵ nãq in
ta.ẽ. quã possunt eis anime cẽ mor¬
tue. hoc. ẽ. adeo deserte. qͣntula c̃q
ꝓpͥa uita ex qua ot et ĩmortales sũt
ñ desistente conferrẽ Cerũ in dãp¬
natione nouissima qͣmuis hõ senti¬
re ñ desinat: tũ qͥa sensꝰ ipse nec uo¬
luptate suauis. nec qͥete salubris¬
s dolore penalis ẽ ñ imerito mors
ẽ. potiꝰ appellata qm uita. Ideo aut̃
sc̾a. qͥa pꝰ illam pͥmã. ẽ qua fit co¬
herentiũ direptio naturaꝵ: siue dĩ
et aĩe. siue anime et corꝑis. De pri¬

Expanded text:
An quia uita qualiscumque aliquod bonum est, doAn quia uita qualiscumque aliquod bonum est, dolor autem malum, ideo nec uiuere corpus dicendum est, in quo anima non uiuendi causa est, sed dolendi? Viuit itaque anima ex Deo, cum uiuit bene; non enim potest bene uiuere nisi Deo in se operante quod bonum est; uiuit autem corpus ex anima, cum anima uiuit in corpore, seu uiuat ipsa seu non uiuat ex Deo. Inpiorum namque in ta est; quam possunt eis animae etiam mortuae, hoc est Deo deserente, quantulacumque propria uita, ex qua et inmortales sunt, non desistente, conferre. Verum in damnatione nouissima quamuis homo sentire non desinat, tamen, quia sensus ipse nec uoluptate suauis nec qsed dolore poenalis est, non immerito mors est potius appellata quam vita. Ideo autem secunda, quia post illam primam est, qua fit cohaerentium diremptio naturarum, sive Dei et animae, sive animae et corporis. De pri
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃. sic̃ corꝑis cũ id deserit aiã Gͦn
triꝰqͦ rei id. ẽ. totiꝰ hominis mors.ẽ:
c̃ anima adeo deserta deserit corpꝰ.
Ita enĩ nec ex deo uinit ipsa: nec cor¬
pꝰex ipsa. Huiꝰ modi autẽ totiꝰ hoĩs
mortẽ illa sequit᷑: quã scdam mortẽ
duunoꝵ eloqͥoꝵ appellat auctoritas.
Hanc saluator significauit: uͥ ait.
Eum timete: qͥ ht̃ potestatẽ corpꝰ et
aĩam ꝑde ingebennã. Qdꝰ c̃ ante ñ
fiat. qͣm c̃aia corꝑi sic fuerit copula¬
ta ut nulla direptione separentur:
mirũ uideri potest qͦmͦ corpꝰ ea mor¬
te dicat᷑ occidi: qua ñ anima deserit᷑:
s aiatum sentiensq cruciat᷑. Nam
in illa pena ultima ac sempit̾na. de
qua suo loco diligentiᷤ disserendũ. ẽ.
deo. Uors autẽ corꝑis qͦnam mͦ dr̃ cũ
uinat corpꝰ ex anima: Non enĩ alit̃
potest ipsa corporalia que post resur¬
rectionem futira s̃: sentire torm̃ta.

Expanded text:
Deus: sicut corporis, cum id deserit anima. Ergo Deus: sicut corporis, cum id deserit anima. Ergo utriusque rei, id est totius hominis, mors est cum anima a Deo deserta deserit corpus. Ita enim nec ex Deo vivit ipsa, nec corex ipsa. Huius modi autem totius hominis mortem illa sequitur, quam secundam mortem diuinorum eloquiorum appellat auctoritas. Hanc Saluator significauit, ubi ait: Eum timete, qui habet potestatem et corpus et animam perdere in gehennam. Quod cum ante non fiat, quam cum anima corpori sic fuerit copulata, ut nulla diremtione separentur: mirum uideri potest quo modo corpus ea morte dicatur occidi, qua non anima deseritur, sed animatum sentiensque cruciatur. Nam in illa ultima poena ac sempiterna, de qua suo loco diligentius disserendum est, Deo; mors autem corporis quonam modo, cum uiuat ex anima? Non enim aliter potest ipsa corporalia, quae post resurrectionem futura sunt, sentire tormenta.
Abbreviated transcription (Latin):
xpeditis
seculi exor¬
tu et de in¬
icio gen̾is¬
A humani
difficillimis questionib nc̃ iã de lapsu
pͥmi hominis. ĩmo pͥmoꝵs hominũ
et de origine ac ꝓpagine mortis hu¬
mane. disputationẽ a nob̾ institutꝰ re¬
rũ ordo deposcit. Non enĩ eomͦ qͦ an¬
si peccassent mori om̃ino ñ possent:
s ita ut ꝑ functos obelientie mune.
sine int̾uentu mortis angłica ĩ morta¬
litas. et beata et̾nitas sequeret᷑. inobe¬
dientes autẽ mors plecteret dãpnati¬
one iustissima: qͦd &ẽ in libro suꝑiore
iam diximꝰ S de ipso gen̾e mortis. ui
deo mͥ paulo diligentiꝰ difserendũ.
uamuis enĩ aĩa humana ue¬
racit᷑ ĩmortalis ꝑhibeat᷑: ht̃
tñ quandã &̃ ipsa mortem suã. Nã
ideo dr̃ ĩmortalis. qͥa m̃ qͦdam qͣntu
lũ cũq ñ desinit uu̾e atq sentire. Cor¬
pꝰ autẽ ideo mortale. qm̃ deseri om̃i
uita potest: nec ꝑ se ipsum aliqͣtenꝰ
uiuit. Mors gͥ anime sit. c̃eã deserit

Expanded text:
xpeditis saeculi exortu et de initio generis humani difficillimis quaestionibus nunc iam de lapsu primi hominis, immo primorum hominum, et de origine ac propagine mortis humanae disputationem a nobis institutam rerum ordo deposcit. Non enim eo modo, quo ansi peccassent mori omnino non possent; sed ita ut perfunctos oboedientiae munere sine interuentu mortis angelica inmortalitas et beata aeternitas sequeretur; inoboedientes autem mors plecteret damnatione iustissima; quod etiam in libro superiore iam diximus. deo mihi paulo diligentius disserendum. Quamuis enim anima humana ueraciter inmortalis perhibeatur, habet tamen quandam etiam ipsa mortem suam. Nam ideo dicitur inmortalis, quia modo quodam locumque non desinit vivere atque sentire: corpus autem ideo mortale, quoniam deseri omni vita potest, nec per se ipsum aliquatenus vivit. Mors igitur animae fit, cum eam deserit
Abbreviated transcription (Latin):
tutẽ. eẽ. peccati. I culeus inqͥt mortis:
ẽ peccatũ. Uirtꝰ autẽ peccati: lex̃. Ile¬
rissime gͥ om̃ino. Auget enĩ ꝓhibitio
desidium oꝑis illiciti: qñ iusticia ñ sit᷑
diligit᷑. ut peccandi cupiditas eiꝰ dele¬
ctatione uincat᷑. Ut autẽ diligat᷑ et
delectet᷑ uera iusticia: ñ nͥ diuina fub¬
uenit grã. S ne ꝓpt̾ea lex putaret᷑
malũqͣm uirtꝰ ẽ dicta peccati: ideo
ipse alio loco u̾sans huiꝰ modi q̃stionẽ
itaq inqͥt lex quidem scã. et manda¬
tũ sc̃m: et iustum et bonũ. Qͦo gͦbo
nũ. ẽ inqͥt mͥ factum ẽ mors: Absit.

Expanded text:
tem esse peccati. Aculeus, inquit, mortis est peccatum, uirtus autem peccati lex. Verissime omnino. Auget enim prohibitio desiderium operis inliciti, quando iustitia non sic diligitur, ut peccandi cupiditas eius delectatione uincatur. Ut autem diligatur et delectet uera iustitia, non nisi diuina subuenit gratia. Sed ne propterea lex putaretur malum, quoniam uirtus est dicta peccati: ideo ipse alio loco uersans huius modi quaestionem: Itaque, inquit, lex quidem sancta et mandatum sanctum et iustum et bonum. Quod ergo bonum est, inquit, mihi factum est mors? Absit.
Abbreviated transcription (Latin):
ce causas. S cͤ ei p̃ponit᷑ ianͦ hoc nob̾
uir ille acutissimꝰ doctissimꝰq respon¬
deat. Qm̃ penes ianũ inqͥt s̃ pͥma: pe¬
pit̾ habet᷑. ꝑrima enĩ uincũt᷑ a sũmis.
qͥa licet pͥma p̃cedant tẽꝑe: sũma su¬
ꝑant dignitate. S recte hoc dicet᷑ si
factoꝵ pͥma disceruerent᷑ et sũma: sic̃
iniciũ facti. ẽ ꝓficisci. sũmũ ꝑuenire.
miciũ facti inceptio discendi: sũmũ
ꝑceptio doctrinȩ. ac si inom̃ib pͥma
st̃ inicia sũmaq fines. S iã hoc nego¬
ciũ int̾ ianũ t̾minũq discussum. ẽ. sau¬
se aut̾ quȩ dant᷑ ioui efficientes s̃ ñ ef¬
fecte: neq ullo mͦ fieri pot̃. ut uł tẽꝑe
p̃ueniant᷑ a factis. iniciis ue factoꝵ Sẽ¬
ꝑ enĩ pͥor.ẽ. res q̃ fac̃: ꝗͣ illa q̃ fit. Qua¬
ꝓpt̾ si ad ianũ ꝑtinent inicia factoꝵ:¬

Expanded text:
 mundo, sed cur ei preponitur Ianus, hoc nobis vir ille acutissimus responderat. Quoniam penes Ianum inquit, sunt prima; pe habetur. Prima enim uincuntur a summis, quia, licet prima praecedant tempore, summa superant dignitate.\' Sed recte hoc diceretur, si factorum prima discernerentur et summa; sicut initium facti est proficisci, summum peruenire; initium facti inceptio discendi, summum perceptio doctrinae; ac sic in omnibus prima sunt initia summique sunt fines. Sed iam hoc negotium inter Ianum Terminumque discussum est. Causae autem, quae dantur Ioui, efficientia sunt, non effecta; neque ullo modo fieri potest, ut uel tempore praeueniantur a factis initiisue factorum. Semper enim prior est res quae facit, quam illa quae fit. Quapropter si ad Ianum pertinent initia facto
Abbreviated transcription (Latin):
mundꝰ ñ ht̃ uelle mundi simulachrũ
ꝯpon̾e. in iano ꝓpt̾ solũ palatũ. cuiꝰ si¬
militudine ianꝰ nom̃ ht̃: Cũ uͦ eñ fa¬
ciunt qͣdrifrontẽ. et ianũ geminũ
appellant. et quatuor mundi partes
hoc int̾pretant᷑: quasi aliqͥd spectet
mundᷤ foras sic̃ ꝑ om̃s facies ianꝰ. De¬
inde si ianꝰ. ẽ mundꝰ. et mundꝰ .iiii. par¬
tib ꝯstat: falsũ. ẽ. simulachrũ iani
bifrontis. Aut si ꝓpte̾a uerũ. ẽ. qͥa cẽ
nomine orientis et occidentis. solec to¬
tꝰ mundꝰ intelligi: ñqͥd c̃ duas partes
alias noĩamꝰ septẽtrionis et austri. sic̃
illũ quadrifrõtẽ dict̃ geminũ ianũ:
ita qͥs qm geminũ ductus. ẽ. mundũ.¬
b et exeuntib pateãt int̾p̃tent᷑ ad mũ¬
di similitudinẽ. sic̃ de bifronte qͥd di¬
cent saltẽ in ore hoĩs inuenert̃: nͥ nep¬
timꝰ forte subueniat et porrigat pis¬
cem. cui p̃t̾ hiatũ oris et guitis ẽ dex¬

Expanded text:
mundus non habet, uelle mundi simulacrum mundus non habet, uelle mundi simulacrum conponere in Iano propter solum I palatum, cuius similitudinem Ianus non habet? Cum uero eum faciunt quadrifrontem et Ianum geminum appellant, ad quattuor mundi partes hoc interpretantur, quasi aliquid spectet mundus foras sicut per omnes facies Ianus. Deinde si Ianus est mundus et mundus quattuor partibus constat, falsum est simulacrum Iani bifrontis; aut si propterea uerum est, quia etiam nomine Orientis et Occidentis totus solet mundus intellegi, numquid, cum duas partes alias nominamus Septentrionis et Austri, sicut illum quadrifrontem dicunt geminum Ianum, ita quisquam geminum dicturus est mundubus et exeuntibus pateant, interpretentur ad mundi similitudinem; sicut de bifronte quod dicerent saltem in ore hominis invenerunt; nisi Neptunus forte subveniat et porrigat piscem, cui praeter hiatum oris et gutturis etiam dex
Abbreviated transcription (Latin):
ficiunt᷑. sollicituduns autẽ plena st̃
cepta donec ꝑducant᷑ ad finẽ: quẽ qͥ a¬
liqͥd incipit. maxime appetit. intendit.
expectat. exoptat. nec de re inchoata
nͥ t̾minet᷑ exultat. S iã bifrontis si¬
mulachri int̾pretatio ꝓferat᷑. Ouas
eũ facies ante et retro hab̃e dict. qͦd
det᷑: unde et palatũ g̾ci ora ñ or am¬
appellant. et ñ nulli inqͥt poete latim
celũ uocauer̃t palatum: a qͦ hiatu oris
et foras eẽ. abitum ad dentes uersum¬
et introrsᷤ ad fauces. Ecce qͦ ꝑducbꝰ. ẽ.
mundꝰ ꝑp̃ palati nr̃i uocabulũ: uł gͥcͣ
uł poeticũ. Qͥd aũ hoc ad animã: Ed
ad uitã ȩc̾uã: ꝑpt̾ solas saliuas colat᷑
hic deus. qͥb partĩ glutiendis. partim
expuendis: sub cȩlo palati utraq pan¬
dit᷑ ianua. Qͥd.ẽ. porro absurdiᷤ qͣm in
ipso mundo ñ inuenire duas ianuas
ex adu̾so sitas. ꝑ qͦs uł admitat ad se
aliqͥd uitͦ. uł amittat a se foras: et de
nr̃o ore et guit᷑e᷑. quoꝵ similitudinem

Expanded text:
ficitur: sollicitudinis autem plena sunt coepta, donec perducantur ad finem, quem qui aliquid incipit, maxime appetit, intendit, exspectat, exoptat; nec de re inchoata,  uideri uolunt. Sed iam bifrontis simulacri interpretatio proferatur. Duas eum facies ante et retro habere dicunt, qdeatur; unde et palatum Graeci copavov appellant, et nonnulli, inquit, poetae Latini caelum uocauerunt palatum, a quo hiatu oris et foras esse aditum ad dentes uerset introrsus ad fauces. Ecce quo perductus est mundus propter palati nostri uocabulum uel Graecum uel poeticum. Quid autem hoc ad animam, quid ad uitam aeternam? Propter solas saliuas colatur hic deus, quibus partim glutiendis partim spuendis sub caelo palati utraque panditur ianua. Quid est porro absurdius, quam in ipso mundo non inuenire duas ianuas ex aduerso sitas, per quas uel ad- . mittat ad se aliquid intro uel emittat a se foras, et de nostro ore et gutture, quorum similitudinem
Abbreviated transcription (Latin):
iouẽ ut ds̃. eẽ possit aliqͣm partẽ iã et̃.
dicti᷑ st̾: ¶ag̃ enĩ ioui uniu̾sũ solent tͥ¬
buere. unde. ẽ. iouis omĩa plena G et
iouẽ ut ds sit et maxime rex deoꝵ. ñ
aliũ possunt existimare ꝗͣ mundũ: ut
diis cetis scd̾m istos sius partib regna.
In hãc sententiã ã qͦedam u̾s ualerii so

Expanded text:
Jovem ut deus esse possit, aliquam partem Jani esse dicturi sunt? Magis enim Jovi universum solent tribuere: unde est, Jovis omnia plena. Ergo et Jovem, ut deus sit, et maxime rex deorum, non alium possunt existimare quam mundum; ut diis caeteris secundum istos suis partibus regnet. In hanc se
Abbreviated transcription (Latin):
hac nat᷑alẽ possit referre cuiilem: qm
de diis selectis ultimã scͥpsit. Cͦ si po¬
tuerit tota nat᷑alis erit.  qͥd opͦ erat ab
ea cuulem tanta cura. distinctiois ad¬
iungere: Si aut̾ recto discͥmine seꝑata
ẽ. qñ nec ista uera ẽ. q̃ illi nat᷑alis placet:
ꝑuenit enĩ usq ad aiãm: ñ usq ad ue¬
rũ dm̃ qͥ fec̃ et aiam. Qnͣto. ẽ. et abiecti¬
or et falsior. ista cuulis. q̃ maxime erga
corpoꝵ. ẽ. occupata natam: sic̃ ipse uit̾¬
ỹtatioẽs eiꝰ. ex qͥb quedã necessaria cõ¬
memorare me oportet. tãta. ab ipsis ex¬
qͥsite et enucleate diligentia demõstbt̃:¬

Expanded text:
hanc naturalem possit referre civilem, quam hanc naturalem possit referre civilem, quam de diis selectis ultimam scripsit. Quod si potuerit, tota naturalis erit: et quid opus erat ab ea ciuilem tanta cura distinctionis abiungere? Si autem recto discrimine separata est: quando nec ista uera est quae illi naturalis placet peruenit enim usque ad animam, non usque ad uerum Deum qui fecit et animam, quanto est abiectior et falsior ista ciuilis, quae maxime circa corporum est occupata naturam, sicut ipsae interpretationes eius, ex quibus quaedam necessaria commemorare me oportet, tanta ab ipsis exquisitae et enucleatae diligentia demonst
Abbreviated transcription (Latin):
moris silentio p̃meres. et in huiꝰcemodi
ꝑ niciosis uariisq sigm̃tis misteria is¬
ta doctrine locatiꝰ et elatiꝰ p̃dicares:
anua tñ tua tã docta et ingeniosa. uͥ
te multũ dolemꝰ ꝑ hec misteria doctͥnȩ
ad dm̃ suũ id.ẽ. a quo facta. ẽ. ñ c̃ qͦ facta
ẽ. ne cuiꝰ portio s cuiꝰ conditio. ẽ: nec qͥ ẽ
om̃iuĩ anima. s qͥ fec̃ omẽm aiam . qͦ solo
illustrante. aia fit beata. si eiꝰ grẽ ñ sit
ingrata: nullo mͦ potuit ꝑuenire.
erũ ista miserrima doctrinȩ qͣlia
sit qntiq ꝑpendenda: que sec̃t᷑
ostendent. Fatet᷑ interĩ uir iste doctissi¬
mꝰ aiam mundi ac partes eiꝰ eẽ ueros
deos. unde intelligit᷑ totã eiꝰ theologiã
eã ipsam scilicet nat᷑alẽ. cui plurimũ tͥ¬
buit. usq ad aiẽ rationalis nat᷑a se exten
dere potiusse. De nat᷑ali enĩ paucissi¬
ma p̃loquit᷑ in hoc libro: in quo udebi¬
mꝰ utrũ ꝑ int̾ptationes phisiologas ad

Expanded text:
moris silentio premeres et in huiusce modi moris silentio premeres et in huiusce modi perniciosis uanisque figmentis mysteria ista doctrinae loquacius et elatius praedicares. Anima tua tamen tam docta et ingeniosa ubi te multum dolemus per haec mysteria doctrinae ad Deum suum, id est a quo facta est, non cum quo factec qui est omnium anima, sed qui fecit omnem animam, quo solo inlustrante anima fit beata, si eius gratiae non sit ingrata, nullo modo potuit peruenire. Verum ista mysteria doctrinae qualia sint quantique pendenda, quae sequuntur ostendent. Fatetur interim uir iste doctissimus animam mundi ac partes eius esse ueros deos; unde intellegitur totam eius theologian, eam ipsam scilicet naturalem, cui plurimum tribuit, usque ad animae ratidere potuisse. De naturali enim paucissima praeloquitur in hoc libro: in quo videbimus utrum per interpretationes physiologicas ad
Abbreviated transcription (Latin):
et sic̃ libero deo enophoꝵ sisteret᷑. qͦd
significaret uiuũ ꝑ id qͦd ꝯtinet id qͦd
cõtinet᷑: ita ꝑ simulachrũ qͦd formã
habet humanã significari animã ra¬
tionabilẽ. qͦd eo uelut uase nat᷑a ista
soleat ꝯtineri: cuiꝰ nat᷑e dm̃ uolt̃ esse
uł deos. Hec st̃ misteria doctrinȩ q̃ is¬
te uir doctissimꝰ penetͣuat: unde in
lucem ista ꝓferret. S hic homo acu¬
tissime ñ in istis doctͥne misteriis illã
prudentiã ꝑdidisti: qua tͥ sobrie ui¬
sũ. ẽ. qͦd hi qui pͥmi popłis simulachͣ
ꝯstituert. et metũ dẽpsert̃ cuub sius
et errorẽ addider̃t: castiꝰq deos sine
simulachris ueteres obseruasse roma¬
nos: Hi enĩ tͥ fuert̃ auctores: ut ħ ꝯͣ
posteriores romanos dicẽ auderes. Nã
si et illi antiqͥs simi simulachra colu¬
issent. fortassis totũ sensũ istũ de simu¬
lachris ñ instituendis interĩ uerũ ti¬

Expanded text:
et in Liberi aede oenophorum sisteretur, quod et in Liberi aede oenophorum sisteretur, quod significaret uinum, per id quod continet id quod continetur; ita per simulacrum, quod formam haberet humanam, significari animam rationalem, quod eo uelut uase natura ista soleat contineri, cuius naturae deum uolunt esse uel deos. Haec sunt mysteria doctrinae, quae iste uir doctissimus penetrauerat, unde in lucem ista proferret. Sed, o homo acutissime, num in istis doctrinae mysteriis illam prudentiam perdidisti, qua tibi sobrie uisum est, quod hi, qui primi populis simulacra constituerunt, et metum demserunt ciuibus suis et errorem addiderunt, castiusque deos sine simulacris ueteres obseruasse Romanos? Hi enim tibi fuerunt auctores, ut haec contra posteriores Romanos dicere auderes. Nam si et illi antiquissimi simulacra coluissent, fortassis totum istum sensum de simulacris non constituendis, interim uerum, ti
Abbreviated transcription (Latin):
simulachri mõstruosa deformitate tͣ¬
par̃t. nc̃ eũ bifrontẽ. nc̃ &̃ quadrifrõ¬
tẽ tãqm geminũ facientes. In forte uo¬
luert̃ ut qm̃ plurimi dii selecti erubes¬
cenda ꝑpetͣndo amiserat frontẽ. qͣnto iste
ignocentior eẽt. tanto frontosior appa
reret S ipsoꝵ potiꝰ int̾pretationes phi¬
sicas audiamꝰ: qͥb t᷑pitudinẽ miserri¬
mi erroris uelut altioris doctrins spe¬
cie colorare conant᷑. Pͥ mũ. eas int̾p̃ta¬
tiones sic uarro ꝯm̃dat: ut dicat anti¬
qͦs simulachra deoꝵ et insignia ornatꝰ¬
q confuxisse: que c̃ ocłis animadutis¬
sent hi qui adissent doctnȩ misteria:
possent animã mnundi ac partes eiꝰ idẽ
deos ueros aiõ uidẽ. qͦꝵ qͥ simulachra
sp̾e hoĩs fecert hoc uideri secutos: qͦd¬
qͥa mortaliũ animꝰ qͥ ẽ. ĩ corꝑe huma¬
no simillimꝰ. ẽ. ĩmortalis aĩ: tanqͣm
uasa ponerẽt᷑ causa notandoꝵ deoꝵ:

Expanded text:
simulacri monstrosa deformitate tusimulacri monstrosa deformitate turparunt, nunc eum bifrontem, nunc etiam quadrifrontem, tamquam geminum, facientes. An forte uoluerunt, ut, quoniam plurimi di selecti erubescenda perpetrando amiserant frontem, quanto iste innocentior esset, tanto frontosior appaSed ipsorum potius interpretationes physicas audiamus, quibus turpitudinem miserrimi erroris uelut altioris doctrinae specie colorare conantur. Primum eas interpretationes sic Varro commendat, ut dicat antiquos simulacra deorum et insignia ornatusque finxisse, quae cum oculis animaduertissent hi, qui adissent doctrinae mysteria, possent animam mundi ac partes eius, id est deos ueros, animo uidere; quorum qui simulacra specie hominis fecerunt, hoc uideri secutos, quod mortalium animus, qui est in corpore humano, simillimus est inmortalis animi; tamquam si uasa ponerentur causa notandorum deorum
Abbreviated transcription (Latin):
uascłm ut ꝑfectum exeat ꝑ multos arti¬
ñ putatũ ẽ oꝑantiũ multitudini ꝯsulẽ¬
dũ. nͥ ut singłas artis partes cito ac fa¬
cile discerent singłi: ne om̃s in arte u¬
na tarde. ac difficile cogerent᷑. eẽ. ꝑfecti.
toꝵ. qͥ aliquo cͥmine famã tͣxit in famẽ.¬
uix autẽ selectoꝵ qͥspiam qͥ ñ inse no¬
tã contumeliȩ insignis acceꝑit: illi ad
istoꝵ humilia oꝑa descendert̃. isti in il¬
loꝵs sublimia crimina ñ ꝑuenerunt.
e iano qͥdẽ ũ mͥ facile qͥddã occ᷑¬
rit: qͦd ad ꝓbrum ꝑtineat. Est for¬
tasse talis fuerit. ĩnocentiꝰ uixerit: et a
facinorib flagiciisq remotiꝰ sat᷑num
fugientẽ benignꝰ excep̃: c̃ hospite par¬
titꝰ. ẽ. regnũ. ut cẽ ciuitates singłas cõ¬
derent. iste Ianicłm. ille sat᷑niã: s isti
in cultũ deoꝵ om̃is dedecoris appetito¬
res. cuiꝰ uitã minꝰ turpẽ inuenert̃: eũ

Expanded text:
uasculum, ut perfectum exeat, per multos artiuasculum, ut perfectum exeat, per multos artinon putatum est operantium multitudini consulendum, nisi ut singulas artis partes cito ac facile discerent singuli, ne omnes in arte una tarde ac difficile cogerentur esse perfecti. torum, qui aliquo crimine famauix autem selectorum quispiam, qui non in se notam contumeliae insignis acceperit. Illi ad istorum humilia opera descenderunt, isti in illorum sublimia crimina non uenerunt. De Iano quidem non mihi facile quidquam occurrit, quod ad probrum pertineat. Et fortasse talis fuerit, innocentius uixerit et a facinoribus flagitiisque remotius. Saturnum fugientem benignus excepit; cum hospite partitus est regnum, ut etiam ciuitates singulas conderent, iste laniculum, ille Saturniam. Sed isti in cultu deorum omnis dedecoris adpetitores, cuius uitam minus turpem inuenerunt, eum
Abbreviated transcription (Latin):
putat qͥ ei plurimũ tͥbuunt in om̃ire
dñat᷑. ⁊ res cũctas ex libidine mag̃ ꝗͣ ex
uero cȩlebrat obscuratq si tm̃ et in
deos ualuit ut temerario indicio suo
qͦs uellet cȩlebraret. obscuraretq qͦs uel¬
let. p̃cipuũ loc̃ hab̾et in selectis. q̃ ĩ ip¬
sos qͦ deos tã p̃cipuȩ. ẽ. potestatis In
ut illuc. eẽ ñ possit. nichil alud &̃ ipsa
fortuna. nͥ adu̾sã putanda. ẽ. habuisse
fortunã : Sibi gͦ adu̾sata. ẽ. q̃ alios no¬
biles faciens. nobilitata. ñ. ẽ. Gratula¬
ret᷑ aut̃ diis istis selectis. qͥsqͣm nobili¬
tatis et claritudinis appetitor. et eos di¬
cet fortunatos: si ñ eos mag̃ ad iniuri¬
as ꝗͣ ad honores selectos iudẽt. Nã illã
infirmã t̾bã ipsa nobilitas tex̃: ne ob¬
rueret᷑ ob pbrqs Ridemꝰ qͥdẽ c̃ eos ui¬
demꝰ fignitis humanaꝵ opinionũ par¬
titis uit̾ se oꝑib distributos. tãqͣm mu¬
nuscularios uectigaliũ ꝯductores. uł
tãqm opifices in uico argentario: nͥ unũ

Expanded text:
urimum tribuunt, in omni re dominatur et res cunctas ex libidine magis quam ex uero celebrat obscuratque, si tantum et in deos ualuit, ut temerario iudicio suo quos uellet celebraret obscuraretque quos uellet, praecipuum locum haberet in selectis, quae in ipsos quoque deos tam praecipuae est potestatis. An ut illic esse non posset, nihil aliud etiam ipsa Fortuna, nisi adversam putanda est habuisse fortunam? Sibi ergo adversata est, quae alios nobiles faciens nobilitata non est. CAPUretur autem diis istis selectis quisquam nobilitatis et claritudinis appetitor, et eos diceret fortunatos, si non eos magis ad injurias quam ad honores selectos videret. Nam illam infimam turbam ipsa ignobilitas texit, ne obrueretur opprobriis. Ridemus quidem, cum eos videmus figmentis humanarum opinionum partitis inter se operibus distributos, tamquam minuscularios uectigalium conductores uel tamquam opifices in uico argentario, ubi unum
Abbreviated transcription (Latin):
serit. Hc̃ sane dm̃ penes quẽ s̃ om̃s cau
tãq scelestis cͥminatiõib colt̃. tetriore
saclegio se se obstringũt: ꝗͣ si ꝓrsꝰ nul¬
lũ putarẽt dm̃. Unde satiͦ eẽt. eis aliuĩ
aliquẽ iouis uoiẽ nũcupare. dignum
t᷑pidis et flagiciosis honorib supposito
uano sigm̃to qͦd potiꝰ blasphemarent:
sic̃ satuo dicit᷑ suppositꝰ lapis quẽ ꝓfilio
deuoraret. ꝗͣm istũ dm̃ dicẽ tonantẽ. et
adultantẽ: et totũ mundũ regentem.
et ꝑ tot stupra disfluentẽ : et nat᷑arũ
om̃iũ nat᷑aliũq rerũ. causas sũmas ha¬
bentẽ: et suas causas bonas ñ habentẽ.
Deinde quero quẽ iam locũ uit̃ deos
huic ioui tͥbuant: si ianꝰ ẽ. mundͦ. Deos
enĩ ueros animã mundi ac partes eiꝰis¬
te definiunt: ac ꝑ hoc qͥcqͥd hoc ñ. ẽ: ñ. ẽ
utiq scđm istos uerꝰ d̃s. Nũ gͥ ita dicti

Expanded text:
summa hunc sane deum penes quem sunt omnes caustamque scelestis criminationibus colunt; taetriore sacrilegio sese obstringunt, quam si prorsus nullum putarent deum. Unde satius esset eis alium aliquem Iouis nomine nuncupare, dignum turpibus et flagitiosis honoribus, subposito uano figmento quod potius blasphemarent sicut Saturno dicitur subpositus lapis, quem pro filio deuoraret, quam istum deum dicere et tonantem et adulterantem, et totum mundum regentem et per tot stupra diffluentem, et naturarum omnium naturalium rerum causas summas habentem et suas causas bonas non habentem. Deinde quaero, quem iam locum inter deos huic Ioui tribuant, si Ianus est mundus. Deos enim ueros animam mundi ac partes eius iste definiuit; ac per hoc, quidquid hoc non est, non est utique secundum istos uerus deus.
Abbreviated transcription (Latin):
ponsio. Cur gͦ ad eũ dict᷑ rerũ uncia ꝑ¬
tin̾e: fines uͦ ad altm quẽ t̾minũ uocãt:
Nã ꝑꝑ inicia et fines duob istis diis du¬
os m̃ses ꝑhibẽt dedicatos. p̃t̃ illos decẽ
qͥb usq ad decembrẽ caput. c̃ marciꝰ:
Ianuariũ iano februariũ tmino. Ideo
t̾minalia eod m̃se februario cȩlebrari
dict̃: c̃ sit sacrũ purgatoriũ qͦd uocant
nitas in oꝑe illi dare potestatẽ dimidiã.
in simulachro faciẽ duplã: Nõne istũ
bifrontẽ multo elegantiꝰ int̾ptarent᷑. si¬

Expanded text:
ponsio. Quur ergo ad eum dicuntur rerum initia pertinere, fines uero ad alterum, quem Terminum uocant? Nam propter initia et fines duobus istis dis duos menses perhibent dedicatos praeter illos decem, quibus usque ad Decembrem caput est Martius, Ianuarium lano, Februarium Termino. Ideo Terminalia eodem mense Fdicunt, cum fit sacrum purgatorium, quod vocant nitas, in opere illi dare potestatem dimidiam, in simulacro faciem duplam? Nonne istum bifrontem multo elegantius interpretarent
Abbreviated transcription (Latin):
uenias hoi̾em. qͥ ñ habeat artẽ suã pe¬
fit:. Sigͦ insipientis iudicio multitudi¬
nis facta. ẽ. deoꝵ ista selectio. c̃ dea pec¬
cunia min̾uȩ p̃lata ñ ẽ. c̃ ꝓpt̾ pecuniã
sint artifices młti: Si autẽ paucoꝵ
sapientiũ. ẽ. ista distinctio: cͣ ñ p̃lata. ẽ.
ueni uirtꝰ. c̃ eam longe p̃ferat ratio:

Expanded text:
uenias hominem, qui non habeat artem suam peuenias hominem, qui non habeat artem suam pefit. Si ergo insipientis iudicio multitudinis facta est deorum ista selectio, quur dea Pecunia Mineruae praelata non est, cum propter pecuniam sint artifices multi? Si autem paucorum sapientium est ista distinctio, quur non praelata est Veneri Virtus, cum eam lon