comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fidei. quȩ finem repromissionis afferret.
Nec uero ȩstimandum. scripturam aucto¬
rẽ esse peccati. quia om̃ia sub peccato
conclusisse dicatur: cum mandatum qͦd
ex iure precipitur. ostendat potius ar-¬
guatq peccatum. quam sit causa pecca¬
ti: quomͦ & iudex non est aucłor sceleris
nequam homines uinciendo: sed con¬
cludit eos ꝙ nocentes sententiȩ suȩ au¬
ctoritate ꝓnuntiat: ut debitos pęne in¬
dulgentia postea si uoluerit principalis
taq lex pedagogus nr̃ fuit. in absoluat.¬
xp̃o uĩu: ut ex fide iustificemur. Atubi
uenit fides: iam non sub pedagogo sumꝰ.
ut lasciuiens refrenetur ȩtas. ꝙ prona
inuicia corda teneantur: dum tenera
studiis eruditur infantia. et ad maiores
philosophiȩ ac regende rei publicȩ
disciplinas metu penȩ cohercita p̃paret᷑.
Non tamen pedagogus magister & pat̾̃
est: nec hereditatẽ ꝙ scientiam pedago¬
gi is qui eruditur ex pectat: sed alienum

Expanded text:
fidei, quae finem repromissionis afferret. fidei, quae finem repromissionis afferret. Nec vero aestimandum Scripturam auctorem esse peccati, quia omnia sub peccato conclusisse dicatur, cum mandatum quod ex jure praecipitur, ostendat potius arguatque peccatum, quam sit causa peccati. Quomodo et judex non est auctor sceleris, nequam homines vinciendo: sed concludit eos, et nocentes sententiae suae auctoritate pronuntiat, ut debitos poenae indulgentia postea si voluerit, principalisedagogus noster fuit in Christo, ut ex fide justificaremur. At ubi venit fides, jam non sub paedagogo sumus.ut lasciviens refrenetur aetas, et prona in vitia corda teneantur, dum tenera studiis eruditur infantia, et ad majores philosophiae ac regendae reipublicae disciplinas, metu poenae coercita praeparatur. Non tamen paedagogus magister et pater est, nec haereditatem et scientiam paedagogi is qui eruditur, exspectat; sed alienum
Abbreviated transcription (Latin):
inter dantẽ & accipientem legem mediꝰ
fuit: sic lex ipsa quȩ post reꝓmissionem
data ẽ. inter repromissionẽ & completio¬
nem eius media subrepsit. Quȩ non
iccirco arbitranda ẽ reꝓmissionẽ exclu¬
dere. quia postea subsecuta eam quȩ pri¬
us fuit uidetur abolere. sed ex eo quod
non potuit uiuificare nec id tribuere
quod repromissio prima pollicita ẽ. ma¬
nifestum est in custodiam eam reꝓmissio¬
nis. non in subuersionẽ dat̾a. Si enĩ
data esset lex quȩ posset prestare uitã.
& id quod repromissio spoponderat exhi-¬
bere: uere ꝓmissio ꝑ legem putaret᷑ exclu¬
sa. Nunc autẽ ꝓpter transgressiones
ut supra diximus posita magis eos¬
arguit peccatores: quibus post repmissio¬
nẽ incustodiam. & ut ita dicam incar¬
cerem data est. ut quia ꝑ arbitrii liber¬
tatẽ noluerant innocentes expectare
ꝓmissum: legalibus uinculis p̃pediti
& inseruitutẽ mandatorum redacti. cu¬
stodirentur in aduentu futurȩ in xp̃o

Expanded text:
inter dantem et accipientem Legem medius fuit: ita Lex ipsa, quae post repromissionem data est, inter repromissionem et completionem ejus media subrepsit. Quae non idcirco arbitranda est promissionem excludere, quia postea subsecuta eam, quae prius fuit, videtur abolere; sed ex eo quod non potuit vivificare, nec id tribuere quod repromissio prima pollicita est, manifestum est 443 in custodiam eam repromissionis, non in subversionem datam. Si enim data esset Lex quae posset praestare vitam, et id quod repromissio spoponderat exhibere, vere promissio per Legem putaretur exclusa. Nunc autem propter transgressiones, ut supra diximus, posita, magis arguit eos peccatores, quibus post repromissionem in custodiam, et, ut ita dicam, in carcerem data est, ut quia per arbitrii libertatem noluerant innocentes exspectare promissum, legalibus vinculis praepediti, et in servitutem mandatorum redacti, custodirentur in adventum futurae in Christo
Abbreviated transcription (Latin):
mus: ita ꝙ patriarchȩ in apłoꝵ fun¬
damine constiterunt. Tutores autẽ et
actores possunt et ꝓpħȩ accipi: quoꝵ
uerbis cotidie in aduentũ saluatoris eru¬
diebamur: sicut pedagoga moysi lex
supra edisserta ẽ. et angłi paruuloꝵ qͥ
cotidie uident faciem patris ꝙ inter¬
pellant ꝓ eis. de quibus dictum est.

Expanded text:
mus: ita et patriarchae in apostolorum funmus: ita et patriarchae in apostolorum fundamine constiterunt. Tutores autem et actores, possunt et prophetae accipi, quorum verbis quotidie in adventum Salvatoris erudiebamur: sicut paedagoga Moysi Lex supra disserta est; et angeli parvulorum qui quotidie vident faciem Patris, et interpellant pro eis. De quibus
Abbreviated transcription (Latin):
eres iste paruulus qui nichil differt ser¬
uo. cum sit dñs om̃ium. sed & subtu¬
toribus ꝙ actoribꝰ ẽ usq ad prȩfinitum
tempus a patre: totum humanum genꝰ
usq ad aduentum xp̃i. et ut amplius
dicam usq ad mundi consummationẽ
significat. Quomodo enim om̃s in
prothoplasto adam necdum nati mo¬
riuntur. ita om̃s etiam hi qui ante ad¬
uentum xp̃i nati sunt. in scdo adam
uiuificantur: atq ita fit ut et nos legi
seruierimꝰ in patribus. & illi gr̃a saluen¬
tur in filiis. Iste intellectus ȩccł̃iȩ catho¬
licȩ conuenit: quȩ s ueteris & noui te¬
stamenti unam asserit ꝓuidentiam. nec
distinguit in tempore. quos conditio
tinente nos angulari lapide uãu xp̃o
medium parietem dissipans. inimici¬
tiã utriusq popłi in sua carne destru¬
xit.ꝙ. antiquȩ legis difficultatẽ. euan¬
gelicoꝵ dogmatum integritate mu-¬
tauit. Uere in xp̃o om̃s unus panis
sumus. &. duo consensimus suꝑ terrã.
Et quomodo nos suꝑ ꝓpħas fundati su¬

Expanded text:
ihil differt a servo cum sit Dominus omnium, sed sub tutoribus et actoribus est, usque ad praefinitum tempus a patre, totum humanum genus usque ad adventum Christi, et, ut amplius dicam, usque ad mundi consummationem significat. Quomodo enim omnes in protoplasto Adam, necdum nati moriuntur: ita et omnes etiam hi, qui ante adventum Christi nati sunt, in secundo Adam vivificantur. Atque ita fit, ut et nos Legi servierimus in patribus: et illi gratia salventur in filiis. Iste intellectus Ecclesiae catholicae convenit, quae et veteris et novi Testamenti unam asserit providentiam: nec distinguit in tempore, quos conditiontinente nos angulari lapide Jesu Chrisum, et medium parietem dissipans, inimicitiam utriusque populi in sua carne destruxit, et antiquae Legis difficultatem, Evangelicorum dogmatum integritate mutavit . Vere in Christo omnes unus panis sumus, et duo consensimus super terram. Et quomodo nos super prophetas fundati su
Abbreviated transcription (Latin):
sepelies eum in die illa. quia maledi¬
cꝰtio di est qui suspensus est. & non
contaminabis humum tuam quam
dñs ds tuus dabit tibi hereditatem.
Symmachus. Si autẽ fuerit homini
peccatum ad iudicium mortis. & occi¬
sus fuerit ꝙ suspenderis eum suꝑ li¬
gnum. non ꝑnoctabit cadauer ipsius
suꝑ lignum. sed sepultura sepelies eum

Expanded text:
sepelies eum in die illa, quia maledisepelies eum in die illa, quia maledictio Dei est, qui suspensus est: et non contaminabis humum tuam quam Dominus Deus tuus dabit tibi haereditatem. Symmachus: Si autem fuerit homini peccatum ad judicium mortis, et occisus fuerit, et suspenderis eum super lignum: non pernoctabit cadaver ipsius super lignum, sed sepultura sepelies eum
Abbreviated transcription (Latin):
tutum est suꝑ eos qui eius p̃cepta non
fecerint: eruit nos factus ꝓ nobis ipse
maledictum: sciens talenti quoq mini-¬
mã non dimittere portionem: ꝙ nouis¬
simum exigere quadrantem.
uia scriptum ẽ. maledictus om̃is qui
pͥendet in ligno. ut in gentibꝰ bene¬
dictio abrahȩ fieret in xp̃o ĩu. ut
ntequã de sensu & uerbis apłi dispu¬
temꝰ. iustum uidetur deuteronomii
testimonium de quo ꝙ apłs hȩc sũpsit
pauca replicare. ꝙ componere illud
cȩteris editionibus. Septuaginta
ergo interpretes ita hunc locum tran¬
stulerunt. Si autẽ fuerit in aliquo
peccatum iudicium mortis. & mor-¬
tuus fuerit. & suspenderitis eum in
ligno. non dormiet corpus illius suꝑ
lignum. sed sepelientes sepelietis eum
in die illa. quia maledictus a dõ om̃is
qui pendet in ligno. & non contami¬
nabis terrã tuã quã dñs ds ur̃ dabit uo¬
bis in hereditatẽ. Aquila. Et cum fue-
cinum illius suꝑ lignum. sed sepelieis

Expanded text:
tutum est super eos qui ejus praecepta non tutum est super eos qui ejus praecepta non fecerint, eruit nos, factus pro nobis ipse maledictum, sciens talenti quoque minimam non dimittere portionem, et novissimum exigere quadrantem . Quia scriptum est: Maledictus omnis qui pendet in ligno: ut in gentibus benedictio Abrahae fiereAntequam de sensu et verbis Apostoli disputemus, justum videtur Deuteronomii testimonium, de quo et apostolus haec sumpsit , paucis replicare, et componere illud caeteris editionibus. Septuaginta ergo interpretes ita hunc locum transtulere: Si autem fuerit in aliquo peccatum et judicium mortis, et mortuus fuerit, suspenderitis eum in ligno, non dormiet corpus illius super lignum, sed sepelientes sepelietis eum in die illa; quia maledictus a Deo omnis qui pendet in ligno: et non contaminabis terram tuam quam Dominus Deus tuus dabit tibi in haereditatem. Aquila: Et cum fuericinium ejus super lignum, sed sepeliens
Abbreviated transcription (Latin):
to. Maledicta quoq legis quȩ in leui¬
tico ꝙ deuteronomio scripta sunt. non
dõ auctore complentur. sed ꝓpħico sp̃ũ
his qui peccatores erant ea quȩ uen¬
tura sint enuntiantur. Quod si apłi
uoluerit nos testimonio coartare di¬
centis: quicumq ex oꝑibꝰ legis sunt
sub maledicto sunt: scriptum ẽ enim:
maledictus om̃is qui non ꝑmanserit
in om̃ibus quȩ scripta sunt in libro
legis ut faciat ea & asserere om̃s qui
sub lege fuerint fuisse maledictos: int̾¬
rogemus eum utrum hi qui sub euan-
unt. maledicti sint an non. Si male-¬
dictos dixerit: id habebit in ęuangłio
quod nos habemꝰ in lege. Si maledi¬
ctos negauerit. frustra ergo ȩuangelii
p̃cepta sunt posita: ꝙ absq mercede
erunt hi qui illa compleuerint. Solui¬
tur itaq utrumq hoc modo. Quomͦ
xp̃s ex maledicto nos legis liberauit
factus ꝓ nobis maledictum. ita de
maledicto quoq ęuangłii quod sta¬

Expanded text:
to . Maledicta quoque Legis quae in Levito . Maledicta quoque Legis quae in Levitico et Deuteronomio scripta sunt, non Deo auctore complentur, sed prophetico spiritu his qui peccaturi erant, ea quae eis ventura sunt, nuntiantur. Quod si apostoli voluerit nos testimonio coarctare dicentis: Quicumque ex operibus Legis sunt, sub maledicto sunt: scriptum est enim: Maledictus omnis qui non permanserit in omnibus quae scripta sunt in libro Legis, ut faciat ea , et asserere omnes qui sub Lege fuerint, fuisse maledictos, interrogemus eum, utrum hi qui sub Evangeunt, maledicti sint, an non. Si maledictos dixerit, id habebit in Evangelio, quod nos habemus in Lege. Si maledictos negaverit, frustra ergo Evangelii praecepta sint posita, et absque mercede erunt hi qui illa compleverint. Solvitur itaque utrumque hoc modo: quomodo Christus Jesus ex maledicto nos Legis liberavit, factus pro nobis maledictum: ita de maledicto quoque Evangelii quod sta
Abbreviated transcription (Latin):
et homo & uiuet in eis. Qui cũ illos si in p̾ce¬
ptis ꝙ iustificationib ambulassent uiuere di-¬
xisset. adiecit. & dedi eis p̾cepta ñ bona. ꝙ iu-¬
stificationes in qͥb ñ uiuent in eis. Quanta in
uerbis consideratio. Ubi dixit. dedi eiꝰ p̃cepta
& iustificationeᷤᷤ in qͥb uiuerent in eis: ñ ad¬
iunait bona: uͥ uͦ posuit in qͥb ñ uiuent in eiᷤ
addidit & ego dedi eiꝰ p̃cepta ñ bona ꝙ iustifica¬
tiones in qͥb ñ uiuent in eis. Sed hec plenius
in ierechihel. Nunc ad ordinẽ epłȩ re
ubrepit in hoc loco martion de po¬
testate creatoris quem sanguinariũ¬
dimere: quia qui emit alienum emit.
qui autẽ redimit id emit ꝓprie qͦd
suum fuit & suum ẽẽ desiuit: nũqͣ¬
uerba scripturarum simplicia in ca-¬
lumniam sui dogmatis detorqueret.
Redemit nos ergo xp̃s de maledicto
legis quod peccantibꝰ constitutum ẽ:
autẽ carnalis sum. uenditus sub pecca¬

Expanded text:
et homo, et vivet in eis . Qui cum illos qui in praeceet homo, et vivet in eis . Qui cum illos qui in praeceptis et justificationibus ambulassent, vivere dixisset, adjecit: Et dedi eis praecepta non bona, et justificationes in quibus non viverent in eis . Quanta in verbis consideratio! ubi dixit: Dedi eis praecepta et justificationes in quibus viverent in eis, non adjunxit bona. Ubi vero posuit, in quibus non viverent in eis, addidit: Et ego dedi eis praecepta non bona, et justificationes in quibus non vivent in eis. Sed haec plenius in Ezechiele: nunc ad ordinem Epistolaeis maledictum. Subrepit in hoc loco Marcion de potestate Creatoris, quem sanguinariumdimere quia qui emit, alienum emit; qui autem redimit, id emit proprie quod suum fuit, et suum esse desivit numquam Scripturarum verba simplicia in calumniam sui dogmatis detorqueret. Redemit ergo nos Christus de maledicto Legis, quod peccantibus constitutum est, autem carnalis sum, venundatus sub pecca
Abbreviated transcription (Latin):
uiuit. et dicamꝰ castꝰ e& fide uiuit sapiẽs ex fide
uiuit. fortis ex fide uiuit: ꝙ acȩteris
uircutum partibꝰ uicinam sententiam
ꝓferamus aduersum eos qui in xp̃m
non credentes fortes et sapientes. tempe-¬
rantes se putant esse uel iustoᷤ ut sciant
nullum absq xp̃o uiuere. sine quo
om̃is uirtus inuitio est. Potest presers¬
testimonium & sic legi. quia iustus ex
fide ut deinceps inferatur uiuit. Qd
monstratur non simplicem dici uitam :
uiuet in illis: hoc est in his quȩ fecit
quȩ putauit bonam mercedem la-¬
boris sui: habens ea tantum opera
quȩ fecit: siue longitudinem uitȩ ut
iudei putant: siue declinationẽ pę¬
nȩ ꝑ qua transgressor legis occiditur.
Uiuere autẽ in illis non putemus
apłi uerba esse: sed ierechielis propħȩ
qui ait: Et eduxi eos in desertum: et
dedi eis precepta mea & iustificatio¬
nes meas demonstraui eis. quas faci¬

Expanded text:
vivit; et dicamus: castus ex fide vivit, sapiens ex fide vivit; et dicamus: castus ex fide vivit, sapiens ex fide vivit, fortis ex fide vivit, et a caeteris virtutum partibus vicinam sententiam proferamus adversum eos, qui in Christum non credentes, fortes et sapientes, temperantes se putant esse, vel justos: ut sciant nullum absque Christo vivere, sine quo omnis virtus in vitio est. Potest praesenstestimonium et sic legi: quia justus ex fide, ut deinceps inferatur, vivit Almonstratur non simplicem dici vitam, svivit in illis, hoc est, in his quae fecit, quae putavit bona: mercedem laboris sui habens ea tantum opera quae fecit, sive longitudinem vitae ut Judaei putant sive declinationem, poenae per quam transgressor Legis occiditur. Vivere autem in illis, non putemus Apostoli verba esse, sed Ezechielis prophetae, qui ait: Et eduxi eos in desertum, et dedi eis praecepta mea et justificationes meas demonstravi eis, quas faci
Abbreviated transcription (Latin):
xemplum quo probatur iustum ¶illis.
ex fide uiuere & non exoꝑibꝰ de abacuc¬
ꝓpħa tulit: quod ita septuaginta int̾¬
pretes ediderunt. Iustus autẽ ex fide
mea uiuit.: Aquila & theodotion. Iustꝰ
autẽ ex fide eius uiuit id est dĩ. Consi¬
derandum itaq quia non dixerit ho¬
mo aut uir ex fide uiuit ne occasionẽ
tribueret ad uirtutum oꝑa contem¬
nenda: sed iustus ex fide uiuit: ut qui-¬
cumq fidelis esset &̃ ꝑ fidem uicturus.
puritate uitȩ quasi quibꝰdam ad fidẽ
gradibꝰ ascendisset. Potest ergo fieri ut sit
aliquis iustus: ꝙ tamen uiuat absq
fide xp̃i. Si legenti scrupulus cõmoue¬
tur: pauli uerba suscipiat in quibꝰ de
se ait: scđm iustitiam quȩ in lege ẽ con¬
uersatus sine reprehensione. Erat igit᷑
paulus tunc iustus in lege: sed nec dũ
uiuere poterat: quia non habebat in
se xp̃m loquentẽ: ego sum uita: in que
credens postea cȩpit &̃ uiuere. faciamꝰ
ꝙ nos aliqͥd simile huic qͦd dicit᷑ iustus ex fide

Expanded text:
xemplum quo probatur justus ex fide vivere, et non ex operibus, de Abacuc tulit, quod ita Septuaginta interpretes ediderunt: Justus autem ex fide mea vivit . Aquila et Theodotio: Justus autem ex fide ejus vivit, id est, Dei. Considerandum itaque quia non dixerit, homo aut vir ex fide vivit, ne occasionem tribueret ad virtutum opera contemnenda; sed, justus ex fide vivit: ut quicumque fidelis esset, et per fidem victurus, puritate vitae quasi quibusdam ad fidem gradibus 433 ascendisset. Potest ergo fieri, ut sit aliquis justus, et tamen non vivat absque fide Christi. Si legenti scrupulus commovetur, Pauli verba suscipiat, in quibus de se ait: Secundum justitiam, quae in Lege est, sine reprehensione . Erat igitur Paulus tunc justus in Lege, sed necdum vivere poterat, quia non habebat in se Christum loquentem: Ego sum vita . In quem credens postea coepit et vivere. Faciamus et nos aliquid simile huic quod dicitur, justus ex fide
Abbreviated transcription (Latin):
angłos in hominibꝰ loquatur dñs in
ꝓpħis. dicente aggeo. et ait angłs qui
loquebat᷑ in me: ac deinceps inferente.
Hȩc dicit dñs omp̃s. Neq enim angłs
qui esse dictus fuerat in ꝓpħa. ex sua ꝑ¬
sona audebat loqui: hȩc dicit dñs om̃ps.
Manum mediatoris potentiam ꝙ uir¬
tutem eiꝰ debemus accipere: qui cũ scđm
dm̃ unum sit ipse cum patre: scd̾m me¬
diatoris officium alius ab eo intelligit᷑.
Quia uero lectionis ordo confusus est.
ꝙ yꝑbato ꝑturbat᷑: sic nobis reddendus
uidetur. Lex posita est ꝑ angłos in manu
mediatoris. ꝓpter transgressiones ordinata
ꝑ angłos: donec ueniret semen cui repro¬
missum erat. Semen autẽ haud dubium
quin xp̃m significet: qui ex mathei quoq
principio comprobatur esse filius abra¬
ham. scriptura referente. Liber generatio¬
nis iãu xp̃i filii dauid: filii abraham.
ex ergo aduersus ꝓmissa dĩ: Absit. Si enĩ
data ẽẽt lex quȩ posset uiuificare: uere

Expanded text:
angelos qui in hominibus sunt loquatur Dominus in angelos qui in hominibus sunt loquatur Dominus in prophetis, dicente Aggeo: Et ait angelus qui loquebatur in me ; ac deinceps inferente: Haec dicit Dominus omnipotens. Neque enim angelus qui esse dictus fuerat in propheta, ex sua persona audebat loqui: Haec dicit Dominus omnipotens. Manum mediatoris, potentiam et virtutem ejus debemus accipere. Qui cum secundum Deum, unum sit ipse cum Patre, secundum mediatoris officium alius ab eo intelligitur. Quia vero lectionis ordo confusus est, et hyperbato perturbatur, sic nobis reddendus videtur: Lex posita est per angelos in manu mediatoris, propter transgressiones ordinata per angelos, donec veniret semen cui repromissum erat. Semen autem haud dubium quin Christum significet, qui ex Matthaei quoque principio comprobatur esse filius Abraham, Scriptura referente: Liber generationis Jesu Christi filii David, filii Abraham. Lex ergo adversus promissa Dei? Absit. Si enim data
Abbreviated transcription (Latin):
posita sunt. Scribitur & ad timotheum.
Unus enĩ ds̃. unus & mediator dĩ ꝙ ho¬
minum homo xp̃s iũc. Post quam ob nr̃am
salutẽ de uirginis utero dignatꝰ est nasci:
ẽ dictus. Antequam uero humanum cor-¬
pus assumeret. ꝙ esset apud patrẽ in
principio ds uerbum. ad om̃s scõs ad
quos factus ẽ sermo di. enoc uidelicet¬
et nof. abraham. ysaac. & iacob. & postea
moysen & cunctos propħas. quos scri¬
ptura cominemorat: sine additamen-¬
to hominis quẽ necdum assumpserat.
mecdiator tantum modo nuncupabat᷑.
Quod autẽ ait. lex ordinata ꝑ angłos.
hoc uult intelligi. quod in om̃i ueteri
testamento. ubi angłs primum uisus
refert᷑. ꝙ postea quasi ds̃ loquens indu¬
citur. angłs quidẽ uere ex ministris plu¬
ribus quicũq sit uisus. sed in illo me
diator loquat᷑ qui dicat. Ego sum d̃s
abraham. d̾s ysaac. ds iacob. Nec mirũ
si d̾s loquatur in angłis. cum etiam per

Expanded text:
posita sunt . Scribitur et ad Timotheum: posita sunt . Scribitur et ad Timotheum: Unus enim Deus, unus et mediator Dei et hominum, homo Christus Jesus . Postquam ob nostram salutem de Virginis utero dignatus est nasci esus, sequester est dictus. Antequam vero humanum corpus assumeret, et esset apud Patrem in principio Deus Verbum, ad omnes sanctos ad quos factus est sermo Dei, Enoch videlicet, Noe, Abraham, Isaac, et Jacob, et postea Moysen et cunctos Prophetas, quos Scriptura commemorat, sine additamento hominis, quem necdum assumpserat, mediator tantummodo nuncupatur. Quod autem ait: Lex ordinata per angelos, hoc vult intelligi, quod in omni veteri Testamento, ubi angelus primum visus refertur, et postea quasi Deus loquens inducitur: Angelus quidem vere ex ministris pluribus quicumque sit visus, sed idiator loquebatur, qui dicit: Ego sum Deus Abraham, Deus Isaac, et Deus Jacob. Nec enim mirum si Deus loquatur in angelis, cum etiam per
Abbreviated transcription (Latin):
missum erat. ordinata ꝑ angłos in ma-¬
nu mediatoris. Mediator autẽ unius
non est. deus autẽ unꝰ est
uia manente repromissione quȩ facta
fuerat ad abraham. lex postea data ꝑ
moysen frustra uidebatur illata: cur
data sit explicat. Propter transgressio¬
nes inquit. Post offensam enim in he¬
remo populi. post adoratum uitulum
ꝙ̃ murmur in dñm: lex transgressiones
ꝓhibitura successit. Iusto quippe lex ñ
ẽ posita: iniquis autẽ & non subditis.
impiis & peccatoribꝰ. Et ut altiꝰ repetã.
post idolatriã. cui in egypto fuerant man-
rentur & dicerent. isti sunt dii tui isrł
qui eduxerunt te de terra egẏpti. ritꝰ
colendi dm̃ & delinquentium pęna
sancita est. in manu mediatoris xp̃i
iñu: quia omĩa ꝑ ipsum facta sunt.
et sine ipso factum est nichil. non solũ
celum. terra. mare. ꝙ uniuersa quȩ cer¬
nimus: sed etiam illa quȩ ꝑ moysen
duro popło quasi iugum legis im¬

Expanded text:
romissum erat: ordinata per angelos in maromissum erat: ordinata per angelos in manu mediatoris, Mediator autem unius non est, Deus autem unus est. Quia manente repromissione, quae facta fuerat ad Abraham, Lex postea data per Moysen frustra videbatur illata, cur data sit explicat: propter transgressiones, inquit. Post offensam enim in eremo populi, post adoratum vitulum, et murmur in Dominum, Lex transgressiones prohibitura successit. Justo quippe lex non 441 est posita, iniquis autem et non subjectis, impiis et peccatoribus : et ut altius repetam, post idololatriam, cui in Aegypto fuerant mancirentur, et deinceps dicerent: Isti sunt dii tui, Israel, qui eduxerunt te de terra Aegypti, ritus colendi Deum et delinquentium poena sancita est in manu mediatoris Christi Jesu, quia omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil: non solum coelum, terra, mare et universa quae cernimus, sed etiam illa quae per Moysen duro populo quasi jugum Legis im
Abbreviated transcription (Latin):
grex & unꝰ pastor. & esset gła ꝙ honor
& pax om̃i oꝑanti bonum. iudȩo primũ
& greco. Simplex autẽ sensus qui in hoc
loco texitur hanc uim habet. ut doceat
apłs non posse ꝑ legẽ quȩ postea data
est repromissiones quȩ antea factȩ st̃
ad abraham destrui: et posteriora priori-¬
bus p̾iudicare cum repromissiones ad
abraham ante quadringentos trigin-¬
ta annos datȩ suit: quod benedicerent᷑
in illo uniuersȩ nationes. legis autẽ ob¬
seruatio quod qui fecisset eam uiueret
in ea: post quadringentos triginta an-¬
nos moysi data sit in monte synai. E con¬
trario hic dici poterat. Quid. ergo necesse
fuit. legem post tantum tempus rep¬
missionis daris cum & data lege suspi-¬
cio destructȩ sponsionis potuerit abori
tura lex data sit: Quam p̃uidens apłs
quȩstionem in sequentib ipse sibi pro¬
ponit. et explicat dicens:
Uid igitur lex : Propter transgressiones
posita est: donec ueniret semen cui ꝓ¬

Expanded text:
grex et unus pastor, et esset gloria, et honor, grex et unus pastor, et esset gloria, et honor, et pax omni operanti bonum, Judaeo primum et Graeco. Simplex autem sensus qui in hoc loco texitur, hanc vim habet, ut doceat Apostolus, non posse per Legem, quae postea data est, repromissiones quae ante factae sunt ad Abraham destrui, et posteriora prioribus praejudicare, cum repromissiones ad Abraham ante quadringentos triginta annos datae sint, quod benedicerentur in illo universae nationes. Legis autem observatio, quod qui fecisset eam, viveret in ea, post quadringentos triginta annos Moysi data sit in monte Sina. Econtrario hic dici poterat: Quid ergo necesse fuit Legem post tantum tempus repromissionis dari, cum et data Lege, suspicio destructae sponsionis potuerit  Al. tura Lex data sit? Quam praevidens Apostolus quaestionem, in sequentibus ipse sibi proponit et explicat, dicens: Quid igitur? Lex propter transgressiones posita est donec veniret semen cui p
Abbreviated transcription (Latin):
prudentibus displicere. Supputandi in
hoc loco anni ab eo tempore quo dñs
ad legislatorem moysen: utrum quadrin-¬
genti triginta sint: uel quomͦ in genesi ipsi
abrahȩ dñs polliceatur. quod post qua-¬
dringentos annos de terra seruitutis filii
eius exituri sint. Nam ñ parua res est.
ꝙ̃ a multis quęsita: nescio an ab aliquo
sit inuenta. Illud etiam quod in eodem
libro de thamar ꝙ de duobus paruulis¬
eius legitur. quod scilicet primus qui di¬
cit᷑ tara miserit manum suam. & obstetrix
ligauerit ei coccinum: ꝙ de hinc illo ma-¬
num intrinsecus retrahente. posterior qui
phares uocatur porrexerit p̃senti loco con¬
gruit: quod ostenderit ifrł in legis oꝑa
manum suam: & eam ꝓpħarum & ipsiꝰ
saluatoris pollutam cruore subtraxerit:
postea uero ꝓruperit popłs gentium
ꝓpter quem dicitur sepes eẽ destructa:
et medius paries qui inter iudȩos &
gentiles fuerat dissipatus. ut fieret unꝰ

Expanded text:
prudentibus displicere. Supputandi in prudentibus displicere. Supputandi in hoc loco anni ab eo tempore quo Dominad legislatorem Moysen: utrum quadringenti triginta sint, vel quomodo in Genesi ipsi Abrahae Dominus polliceatur, quod post quadringentos annos de terra servitutis filii ejus exituri sint. Non enim parva res est, et a multis quaesita, nescio an ab aliquo 440 sit inventa. Illud etiam quod in eodem libro de Thamar et duobus ejus parvulis legitur , quod scilicet primus qui dicitur Zara, miserit manum suam, et obstetrix ligaverit ei coccinum, et dehinc illo manum intrinsecus retrahente, manum posterior, qui Phares vocatur, porrexerit, praesenti loco congruit, quod ostenderit Israel in Legis opere manum suam, et eam prophetarum, et ipsius Salvatoris pollutam cruore contraxerit. Postea vero proruperit populus Gentium, propter quem dicitur saepius esse destructa, et medius paries qui inter Judaeos et Gentiles fuerat dissipatus, ut fieret unus
Abbreviated transcription (Latin):
disputaturus exemplis dixerit: fr̃s
scđm hominem dico. Michi autem
uidetur & ꝓpter hoc quidem quod illi
arbitrant᷑. sed maxime ꝓpter illud qͦd
sequitur esse p̃missum. id est non dicit
& seminibꝰ quasi in multis: sed quasi in
uno. & semini tuo qui ẽ xp̃s. Om̃s scri¬
pturas sensu ac memoria ꝑagrans. nũꝗͣ.
plurali numero semina scripta repperi:
sed siue in bonam siue in malam partẽ.
semꝑ singulari. Nec non & illud quod
infert. hoc autẽ dico testamentum con-¬
firmatum a do. siquis diligenter hebrea
uolumina et cȩteras ȩditiones cum septu¬
aginta interprȩtum transiatione contule-¬
rit: inueniet ubi testamentum scriptumẽ.
non testamentum sonare sed pactum. qd̾
hebreo sermone dicitur berith. Unde
manifestum est id fecisse apłm quod ꝓ-¬
misit. nec reconditis ad galathas usum
esse sensibꝰ. sed cotidianis & uilibꝰ &. quȩ
possent nisi p̃misisset. scđm hominẽ dico.

Expanded text:
disputaturus exemplis, dixerit: Fratres, disputaturus exemplis, dixerit: Fratres, secundum hominem dico: mihi autem videtur, et propter hoc quidem quod illi arbitrantur, sed maxime propter illud quod sequitur esse praemissum  Al. promissum, id est: Non dicit, et seminibus, quasi in multis, sed quasi in uno, et semini tuo, qui est Christus. Omnes Scripturas sensu ac memoria peragrans, numquam plurali numero semina scripta reperi, sed sive in bonam partem, sive in malam, semper in singulari numero. Necnon et illud quod infert: Hoc autem dico testamentum confirmatum a Deo, si quis diligenter Hebraea volumina, et caeteras editiones cum Septuaginta interpretum translatione contulerit, inveniet ubi testamentum scriptum est, non testamentum sonare, sed pactum, quod Hebraeo sermone dicitur BERITH  . Unde manifestum est, id fecisse Apostolum quod promisit, nec reconditis ad Galatas usum esse sensibus, sed quotidianis, et vilibus, et quae possent nisi praemisisset, secundum hominem dico
Abbreviated transcription (Latin):
lucrifaceret. debitor grecis ac barbaris.
sapientibꝰ & insipientibꝰ: galathis quoq
quos pauloante stultos dixerat factus ẽ
stultus. Non enim ad eos his usus est
argumentis. quibus ad romanos: sed
simplicioribus & quȩ stulti possent in¬
telligere. ꝙ pene de triuio. Quod ne
uideretur imperitia. & non arte fecisse
prudenti: placat ante lectorem. ꝙ quȩ
dicturus est temperat p̃fatione p̾missa.
fr̃s. scd̾m hominem dico: quod enim
dicturus sum. non dico scđm d̾m̃. non
dico scdm reconditam sapientiam. ꝙ
eos qui solido possunt uesci cibo: sed
scdm eos qui ob teneritudinẽ stoma-¬
chi lacteo rore pascunt᷑. ꝙ nequaqũa
ualent audire quae grandia sunt. Unde
ꝙ ad corinthios in quibus audiebat᷑
fornicatio ꝙ talis fornicatio quȩ nec
inter gentes quidem. ait: ego dico o
non dñs: & ad eosdem in scda. quod
si in insipientia. Putant aliqui quod
de testamento hominis. ꝙ detestatoris
morte & cȩteris humanȩ similitudiniᷤ

Expanded text:
, ut omnes lucrifaceret, debitor Graecis ac Barbaris, sapientibus et insipientibus, Galatis quoque quos paulo ante stultos dixerat, factus est stultus. Non enim ad eos his usus est argumentis quibus ad Romanos, sed simplicioribus; et quae stulti possent intelligere, et pene de trivio. Quod ne videretur imperitia et non arte fecisse, prudentem placat ante lectorem, et quae dicturus est, 439 temperat praefatione praemissa: Fratres, secundum hominem dico. Quod enim dicturus sum, non dico secundum Deum: non dico secundum reconditam sapientiam, et eos qui solido possunt vesci cibo, sed secundum eos qui ob teneritudinem stomachi lacteo rore pascuntur, et nequaquam valent audire quae grandia sunt . Unde et ad Corinthios in quibus audiebatur fornicatio, et talis fornicatio quae ne inter gentes quidem, ait: Ego dico, et non Dominus . Et ad eosdem in secunda: Quod si in insipientia . Putant aliqui quod de testamento hominis, et de testatoris morte, et caeteris humanae similitudinis
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ excellens habuerit factus ꝓ nobis
maledictum: cum cȩteri ꝓ aliis male-¬
dictum facti sint. Nemo enim illoꝵ
quamuis factus fuerit ipse maledictio
de maledicto quempiam liberauit: absq
solo dño iniu xp̃o. qui prȩcioso san¬
guine suo & nos om̃s & ipsos moysen
dico & aaron ꝓphasq cunttos & pa-¬
triarchas de maledicto legis redemit.
Nec hoc ex meo sensu dictum pute¬
tis. Scriptura testis est: quia xp̃s grã
dĩ siue ut in quibꝰdã exemplaribꝰ le¬
gitur absq dõ ꝓ om̃ibꝰ mortuus est.
Si autẽ ꝓ om̃ib: & pro moyse. & pro
uniuersis ꝓpħis. Equibꝰ nullus potu¬
it delere cyrographum uetus quod ad¬
uersum nos scriptum erat: & affigere
illud cruci. Om̃s peccauerunt. & indi
affirmante sententiã: Homo ñ ẽ iustꝰ
Deniq & inferiꝰ apłi dictum manife¬
ste docet nec moysen nec illustrem ali¬
quem de antiquis uirum apud dm̃
iustificari potuisse ꝑ legẽ. Sequit᷑ enim.

Expanded text:
et excellens habuerit, factus pro nobis et excellens habuerit, factus pro nobis maledictum, cum et caeteri pro aliis maledictum facti sint. Nemo enim illorum quamvis factus fuerit ipse maledictio, de maledicto quempiam liberavit, absque solo Domino Jesu Christo, qui pretioso sanguine suo, et nos omnes, et ipsos, Moysen dico et Aaron, prophetasque cunctos et patriarchas, de maledicto Legis redemit. Nec hoc ex meo sensu dictum putetis, Scriptura testis est: quia Christus gratia Dei, sive ut in quibusdam exemplaribus legitur, absque Deo, pro omnibus mortuus est . Si autem pro omnibus, et pro Moyse, et pro universis prophetis, e quibus nullus potuit delere chirographum vetus, quod adversum nos scriptum erat, et affigere illud cruci : Omnes peccaverunt, et indigentfirmante sententiam: Homo non est justDenique et inferius Apostoli dictum manifeste docet, nec Moysen, nec illustrem aliquem de antiquis virum, apud Deum justificari potuisse per Legem. Sequitur enim:
Abbreviated transcription (Latin):
dare. Frustra igitur illud tulerunt
iudei ne uiderentur esse sub maledi¬
cto si non possent om̃ia complere quȩ
seripta sunt: cum antiquiores alterius
quoq gentis litterȩ id positum fuisse
testentur. Qm̃ autẽ nemo possit exple¬
re legem. & cuncta facere quȩ iussa
sunt: ꝙ alibi testat᷑ apłs dicens. Quod
enim erat impossibile legis in quo
infirmabatur ꝑcarnem: d̃s filium su¬
um mittens in similitudine carnis pec-¬
cati de peccato damnauit peccatũ
in carne. Quod siuerum est: potest
nobis obici: Ergo & moyses & ysaias
ꝙ̃ cȩteri ꝓphetȩ qui sub oꝑibus legis
fuerunt. sub maledicto sunt: Quod
non timebit annuere: qui dicentem
apłm legerit. quia xp̃c nos redemit
de maledicto legis factus ꝓ nobis
maledictum: ꝙ respondere unũquẽq
scõrum suo tempore maledictionem
factum ẽẽ ꝓ popło. Nec statim hoc tri-¬
buens & iustis uiris. uidebitur detra-¬
here saluatori quasi nichil prȩcipuũ

Expanded text:
dare. Frustra igitur illud tulerunt dare. Frustra igitur illud tulerunt Judaei, ne viderentur esse sub maledicto, si non possent omnia complere quae scripta sunt: cum antiquiores alterius quoque gentis litterae id positam fuisse testentur. Quoniam autem nemo possit implere Legem, et cuncta facere quae jussa sunt, et alibi testatur Apostolus, dicens: Quod enim erat impossibile Legi, in quo infirmabatur per carnem: Deus Filium suum mittens in similitudinem carnis peccati, de peccato condemnavit peccatum in carne . Quod si verum est, potest nobis objici: Ergo et Moyses, et Isaias, et caeteri prophetae, qui sub operibus Legis fuerunt, sub maledicto sunt? Quod non timebit annuere, qui dicentem Apostolum legerit: Quia Christus nos redemit de maledicto Legis, factus pro nobis maledictum; 432 et respondere unumquemque sanctorum suo tempore maledictionem factum esse pro populo. Nec statim hoc tribuens et justis viris, videbitur detrahere Salvatori, quasi nihil praecipuum
Abbreviated transcription (Latin):
Symmachus: maledictus qui non fir
at eos. & dicet om̃is popłs. amen. Por¬
ro theodotion sic transtulit: Maledictꝰ
qui non suscitauerit sermones legis hu¬
ius facere eos: & dicet om̃is popłs. am̃.
Ex quo intelligimus apłm ut in cȩteris
sensum magis testimonii posuisse quã
uerba: & incertum habenius utrum
septuaginta interpretes ad diderint
om̃is homo & in omibꝰ an in ueteri
hebraico ita fuerit. & postea a iudȩis
deletum sit. In hanc autẽ me suspi-¬
cionem illa res stimulat: quod uerbũ
om̃is. & in om̃ibus. quasi sensui suo
necessarium adꝓbandum illud quod
quicũq ex oꝑibus legis sunt sub ma-¬
ledicto sint. apłs uir hebreȩ peritiȩ
& in lege doctissimꝰ nũꝗͣ ꝓtulisset. nisi
in hebreis uoluminibꝰ haberetur. Qũa
obcausam samaritanorum hebrea uo-¬
lumina relegens inueni chol. qͦd int̾pre¬
tat᷑ omĩs siue om̃ibꝰ scriptum eẽ &
cum septuagita interprȩtibus concor¬

Expanded text:
Symmachus: Maledictus qui non firmSymmachus: Maledictus qui non firmat eos, et dicet omnis populus, amen. Porro Theodotio sic transtulit: Maledictus qui non suscitaverit sermones Legis hujus, facere eos, et dicet omnis populus, Amen. Ex quo intelligimus, Apostolum, ut in caeteris, sensum magis testimonii posuisse quam verba: et incertum habemus, utrum Septuaginta Interpretes addiderint, omnis homo, et, in omnibus, an in veteri Hebraico ita fuerit, et postea a Judaeis deletum sit. In hanc me autem suspicionem illa res stimulat, quod verbum, omnis, et in omnibus, quasi sensui suo necessarium, ad probandum illud, quod quicumque ex operibus Legis sunt, sub maledicto sint, Apostolus vir Hebraeae peritiae, et in Lege doctissimus, numquam protulisset nisi in Hebraeis voluminibus haberetur. Quam ob causam Samaritanorum Hebraea volumina relegens, inveni CHOL, quod interpretatur, omnis, sive, omnibus, scriptum esse, et cum Septuaginta interpretibus concor
Abbreviated transcription (Latin):
galathas excepto sermone greco quo
om̃is oriens loquit᷑ propriam linguam
eandem pene habere quam treuiros,
nec referre si aliqua ex inde corruperint:
cum & afri fenicum linguam nonnul-¬
la ex parte mutauerint. & ipsa latinitaᷤᷤ
& regionibus cotidie mutetur ꝙ tem¬
pore. Sed iã ad ꝓpositum reuertamur.
uicumq enim ex operibꝰ legis sunt.
sub maledicto sunt. Scriptum ẽ enĩ.
Maledictus om̃ĩs qui non ꝑmanserit
in om̃ibus quȩ scripta sunt in libro
legis. ut faciat ea.
unc morem habeo ut quotienscumq
ab apłis de ueteri instrumento aliquid
sumitur recurram ad origenales libros.
& diligenter inspiciam quomodo in
suis locis scripta sint. Inueni itaq in
deuteronomio hoc ipsum apud septua¬
ginta interpretes ita positum. Galedi¬
cꝰtus om̃is homo qui non ꝑmanserit
in om̃ibus sermonibꝰ legis huiꝰ ut fa
Apud aquilam uero sic: Daledictus
qui non statuerit uerba legis eius ut
faciat ea. & dicit om̃is popłs. uere.

Expanded text:
Galatas excepto sermone Graeco, quo Galatas excepto sermone Graeco, quo omnis Oriens loquitur, propriam linguam eamdem pene habere quam Treviros, nec referre, si aliqua exinde corruperint, cum et Aphri Phoenicum linguam nonnulla ex parte mutaverint, et ipsa Latinitas et regionibus quotidie mutetur et tempore. Sed jam ad propositum revertamur. Quicumque enim ex operibus Legis sunt, sub maledicto sunt. Scriptum est enim: Maledictus omnis qui non permanserit in omnibus quae scripta sunt in libro Legis, ut faciat ea. Hunc morem habeo, ut quotiescumque ab Apostolis de veteri Instrumento aliquid sumitur, recurram ad originales libros, et diligenter inspiciam, quomodo in suis locis scripta sint. Inveni 431 itaque in Deuteronomio hoc ipsum apud Septuaginta interpretes ita positum: Maledictus omnis homo qui non permanserit in omnibus sermonibus Legis hujus, ut fac. Apud Aquilam vero sic: Maledictus qui non statuerit verba Legis hujus, ut faciat ea: et dicet omnis populus, vere.
Abbreviated transcription (Latin):
uobis: et ut honeste ambuletis ad eos
qui foris sunt: & nullius aliquid de¬
sideretis. Quod nequis putet officio
mus apud uos hoc denuntiabamus
quosdam ambulare inquiete nichil
oꝑantes: sed curiose agentes. His autẽ
qui eiusmodi sunt: denuntiamus ꝙ
silentio oꝑantes suum panem man¬
ducent. Longum est si uelim de apło-
& de scripturis om̃ibus singularum
gentium uel uirtutes obseruare uel ui¬
tia: cum ad hȩc ipsa quȩ diximus in¬
de deuoluti simus quod galathȩ stul¬
ti & uecordes pronuntiati sint. Scit
mecum qui uidit ancyram metropo
scismatibus dilacerata sit: quod dogma¬
tum uarietatibꝰ constuprata. O mitto
uatafrigas. ofitas. borboritas. & ma-¬
nicheos: nota enim iam hȩc humanȩ
calamitati uocabula sunt. Quisumꝗͣ
passalorinchitas & ascodrubos & arto¬
tyritas. & cȩtera magis portenta quã
diuit: Antique stultitiȩ usq hodie
manent uestigia. Unum ẽ quod infe¬
rimus: & ꝓmissum in exordio reddimꝰ.

Expanded text:
vobis, et ut honeste ambuletis ad eos vobis, et ut honeste ambuletis ad eos qui foris sunt, et nullius aliquid desideretis . » Quod quia nemo perfecte mus apud uos, hoc denuntiabamus quosdam ambulare inquiete, nihil operantes, sed curiose agentes. his autem qui eiusmodi sunt denuntsilentio operantes, suum panem manducent . Longum est si velim de Apostolo, et de Scripturis omnibus singularum gentium, vel virtutes observare, vel vitia: cum ad haec ipsa quae diximus, inde devoluti simus quod Galatae stulti et vecordes pronuntiati sint. Scit mecum qui vidit Ancyram  Al. Anchiram metropolschismatibus dilacerata sit, quot  Al. quod dogmatum varietatibus constuprata. Omitto Cataphrygas, Ophitas, Borboritas, et Manichaeos; nota enim jam haec humanae calamitatis vocabula sunt. Quis umquam Passaloryncitas, et Ascodrobos, et Artotyritas, et caetera magis portenta quam divit? Antiquae stultitiae usque hodie manent vestigia. Unum est quod inferimus, et promissum in exordio reddimus,
Abbreviated transcription (Latin):
inuicem sentientes: non alta sapientes
sed humilibꝰ consentientes: nolite ẽẽ
prudentes apud uosmetipsos. Corinthios
quoq notat quod mulieres eoꝵ in¬
tecto capite sun: ꝙ uiri comam nutri-¬
ant: & indifferenter uescantur in tẽplis.
ꝙ̃ inflati sapientia scłari resurrectionẽ
carnis negent. Hȩc ex parte usq hodie
ꝑmanere non potest dubitare. qui
achaiam uiderit. Macedones in cari-¬
tate laudantur & inhospitalitate ac
suceptione frm. unde ad eos scribitur:
De caritate autẽ fr̃nitatis non necesse
habemus scribere uobis. Ipsi enim uos
a dõ didicistis. ut diligatis inuicem.
Et enim facitis illud in om̃s fres: in
uniuersa macedonia. Sed reprehen-¬
duntur quod otiosi domos circũeant.¬
& alienum expectantes cybum dum
singulis placere desiderent: & huc illuc¬
q discursent: quid apud singulos aga¬
tur enuntient. Sequit᷑ enĩ. sequitur.
Rogamus autẽ uos fr̃s ut habunde¬
tis magis & operim detis ut quieti si¬
mini manibus urĩs sicut p̃cepimus

Expanded text:
invicem sentientes. Non alta sapientes; sed humilibus consentientes. Nolite esse prudentes apud vosmetipsos . Corinthios quoque notat quod mulieres eorum intecto capite sint, et viri comam nutriant : et indifferenter vescantur in templis  Al. tempus ; et inflati sapientia saeculari, resurrectionem carnis negent. Haec ex parte usque hodie permanere, non potest dubitare, qui Achaiam 429-430 viderit . Macedones in charitate laudantur, et hospitalitate ac susceptione fratrum. Unde ad eos scribitur: De charitate autem fraternitatis, non necesse habemus scribere vobis. Ipsi enim vos a Deo didicistis, ut diligatis invicem. Etenim facitis illud in omnes fratres in universa Macedonia . Sed reprehenduntur quod otiosi domos circumeant: et alienum exspectantes cibum, dum singulis placere desiderant, et huc illucque discurrant, quid apud singulos agatur, enuntient. Sequitur enim: Rogamus autem vos, fratres, ut abundetis magis, et operam detis ut quieti siremini manibus vestris sicut praecepimus
Abbreviated transcription (Latin):
te terrarum sed de ferocioribus gallis
sint ꝓfecti. Uultis scire õpaula &
Usq hodie eadem uirtutum uesti-¬
gia ꝑmanent uel erroꝵ. Romanȩ
plebis laudat᷑ fides. Ubi alibi tanto
studio & frequentia ad ȩccłias & ad
martyrum sepulchra concurritur:
Ubi sic ad similitudinẽ cȩlestis toni¬
trui amen reboat & uacua idoloꝵ
templa quatiuntur: Non quo aliã
habeant romani fidem nisi hanc
quam om̃s xp̃i ȩccłiȩ. sed quod de¬
uotio in eis maior sit & simplicitas
ad credendum. Rursum facilitatis
& suꝑbiȩ arguuntur: facilitatis ut ibi
rogo uos fr̃s ut obseruetis eos qui dis-¬
sensiones & offendicula prȩter doctri¬
nam quam uos didicistis faciunt. et
uentri & ꝑdulces sermones q bene¬
dictiones seducunt corda innorentiũ:
urã enim obȩdientia in omnẽ locũ
puulgata est. gaudeo igitur in uob̃.
& uolo uos sapientes esse in bono.
s simplices in malo: suꝑbiȩ uero noli
altum sapere sed time: Q. nolo uos igno¬

Expanded text:
te terrarum, sed de ferocioribus Gallis te terrarum, sed de ferocioribus Gallis sint profecti. Vultis scire, o Paula et Usque hodie eadem vel virtutum vestigia permanent, vel errorum. Romanae plebis laudatur fides . Ubi alibi tanto studio et frequentia, ad Ecclesias et ad Martyrum sepulcra concurritur? ubi sic ad similitudinem coelestis tonitrui Amen reboat, et vacua idolorum templa quatiuntur? Non quod aliam habeant Romani fidem, nisi hanc quam omnes Christi Ecclesiae: sed quod devotio in eis major sit, et simplicitas ad credendum. Rursum facilitatis et superbiae arguuntur. Facilitatis, ut ibi: Rogo vos, fratres, ut observetis eos qui dissensiones et offendicula, praeter doctrinam, quam uos didicistis, faciunt: et uentri, et per dulces sermones et benedictiones seducunt corda innocentium. upervulgata est. Gaudeo igitur in vobis: et volo vos sapientes esse in bono, et simplices in malo . Superbiae vero: Noli altum sapere, sed time . Et: Nolo vos igno
Abbreviated transcription (Latin):
iones greci homines locasse referuntur:
Montes quoq hispanioꝵ calpehydria
pẏrrenȩ item insulȩ afrosidiades & gin¬
nasiȩ quȩ uocant᷑ baliares: nonne greci
sermonis inditia demonstrant: Ipsa ita¬
lia a grecis popłis occupata. maior
quondam grecia uocabatur. Certe qd̃
negari non potest romani de ȩneȩ asia-¬
ni hominis stirpe generati sunt. Ex qͦ
euenit ut & in occidente greci sepe acu-¬
minis repperiantur ingenia. & in orien¬
te stoliditatẽ barbarã redoleant. Nec
hoc dicimus quod non eregione utro¬
biq diuersa nascantur: sed quod ex
magna parte etiam cȩtera quȩ non st̃
similia nuncupent᷑. Itaq non mirum
est stultos⁊ ad intelligentiam tardio¬
res galathas appellatos: cum & hila-¬
rius latinȩ eloquentię rhodanus gal
lus ex pictauis genitus in hymnoꝵ
carmine gallos indociles uocet. Et
quod nunc oratoꝵ fertiles sunt: ñ
tam ad religionis diligentiam quã
origine. & galathe non de illa par¬

Expanded text:
lones Graeci homines locasse referuntur? lones Graeci homines locasse referuntur? Montes quoque Hispaniarum, Calpe, Idrus, Pyrene: item insulae Aphrodisiades, et Gymnesiae, quae vocantur Baleares, nonne Graeci sermonis indicia demonstrant? Ipsa Italia a Graecis populis occupata, Major quondam Graecia vocabatur. Certe quod negari non potest, Romani de Aeneae Asiani hominis stirpe generati sunt. Ex quo evenit, ut et in Occidente Graeci saepe acuminis reperiantur ingenia, et in Oriente stoliditatem barbaram redoleant. Nec hoc dicimus, quod non e regione utrobique diversa nascantur: sed quod ex magna parte etiam caetera quae non sunt similia, nuncupentur. Itaque non mirum est stultos, et ad intelligentiam tardiores Galatas appellatos; cum et Hilarius Latinae eloquentiae Rhodanus, Gallus ipse et Pictavis genitus, in Hymnorum Carmine Gallos indociles vocet. Et quod nunc oratorum fertiles sunt, non tam ad regionis diligentiam, quamorigine: et Galatae non de illa par
Abbreviated transcription (Latin):
galathia prouintia. in quam galli ali¬
guando uenientes cum grecis se miscue-¬
runt. Unde primum ea regio gallogre¬
cia: post galathia nominata ẽ. Nec mi¬
rum si hoc ille de galathis dixerit. &
occidentales popłos tantis in medio
terrarum spatiis prȩtermissis in orientis
plaga consedisse memorarit: cum con¬
stet orientis contra & gretiȩ examina
adoccidentis ultima ꝑuenisse. Massili¬
am focei condiderunt: quos ait uar-¬
ro trilingues ẽẽ quod & grece loquant᷑
& latine & gallicȩ. Oppidum rhoda
coloni rhodioꝵ locauerunt. unde
amnis rhodanus nomen accepit. Prȩ¬
termitto cartaginis conditores tyrios.
& agenoris urbem. Prȩtereo thebas
liberi quas in affrica condiditi quȩ
ciuitas nunc thebestis dicit᷑. Relinquo
eam partem libiȩ quȩ grecis urbibꝰ
plena ẽ: ad hispanias transgredior.
Nonne saguntum grȩci ex insula za-¬
cincto ꝓfecti condiderunt & oppidum
tartesson quod nunc uocatur carteia

Expanded text:
Galatia provincia, in quam Galli aliGalatia provincia, in quam Galli aliquando venientes, cum Graecis se miscuerunt. Unde primum ea regio Gallograecia, post Galatia nominata est. » Nec mirum si hoc ille de Galatis dixerit, et Occidentales populos tantis in medio terrarum spatiis praetermissis, in Orientis plaga consedisse memorarit: cum constet Orientis contra et Graeciae examina, ad Occidentis ultima pervenisse. Massiliam Phocaei condiderunt: quos ait Varro trilingues esse, quod et Graece loquantur, et Latine, et Gallice. Oppidum Rhoda, coloni Rhodiorum locaverunt: unde amnis Rhodanus nomen accepit. Praetermitto Carthaginis conditores Tyrios, et Agenoris urbem; praetereo 427-428 Thebas Liberi, quas in Africa condidit: quae civitas nunc Thebestis dicitur. Relinquo eam partem Libyae, quae Graecis urbibus plena est. Ad Hispanias transgredior: nonne Saguntum Graecis ex insula Zacintho profecti condiderunt: et oppidum Tartesson, quod nunc vocatur Carteia,