comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tractabo & siqͥt me mouerit : post reqͥrã. Unđ que¬
so explices qͣlis sit. A. Uidet̾ mͥ esse similis dõ: de
ainima enĩ nͥ fallor reqͥris humana. ad. Idipsũ enĩ ÷¬
qd abste explicari uellẽ. quẽ admodũ sit anima dõ¬
similis. cũ dm̃ anullo factũ eẽ. credamꝰ : animã uͦ
aib ipso dõ factã supͣ dixeris. A. Quid tu difficile pu¬
tas dõ fuisse ut ciliqͥd sibi simile facer&. cũ ħ intan¬
ta uarietate imaginũ: etiã nob uideas eẽ. cõ cessum:
ad. S nos uidem̃ mortalia facere : ds̃ aũ im mortalẽ
animã fecit. ut opinor: nͥ forte tͥ alit̃ uidet᷑.a. Ergo
tu uelles talia fieri abhominib qualia ds̃ facit :
ad. Non equidẽ ħ dixerim. S quẽ ad modũ ipse immͦr¬
talis. immortale qͥddã fecit adsimilitudinẽ suã:

Expanded text:
tractabo, et si quid me moverit, post requiram. Unde quaeso, explices qualis sit. A. Videtur mihi esse similis Deo. De anima enim, nisi fallor, requiris humana. E. Idipsum est quod abs te explicari vellem, quemadmodum sit anima similis Deo; cum Deum a nullo factum esse credamus, animam vero ab ipso Deo factam supra dixeris. A. Quid? tu difficile putas Deo fuisse, ut aliquid sibi simile faceret, cum hoc inta varietate imaginum etiam videas nobis esse E. Sed nos videmur mortalia facere, Deus autem immortalem animam fecit, ut opinor, nisi forte tibi aliter videtur. A. Ergo tu velles talia fieri ab hominibus, qualia Deus fecit? E. Non equidem hoc dixerim. Sed quemadmodum ipse immortalis immortale quiddam fecit ad similitudinem sua
Abbreviated transcription (Latin):
tat mobilioresq efficit. siccitas calorq moderatꝰ. Con¬
tra: eos laxat atq ĩfirmat humidꝰ rigor Itaq. som¬
no quii eũ frigidum & humidũ dicunt medici et ꝓ¬
bant. m̃bra languescunt : atq ipse exꝑge factorũ
conatꝰ multo : debilior ldõq nichil ẽ fractius & ener

Expanded text:
tat mobilioresque efficit siccitas calorque moderatus; contra eos laxat atque infirmat humidus rigor. Itaque somno, quia eum frigidum et humidum dicunt medici et probant, membra languescunt; atque ipse expergefactorum conatus multo est debilior, ideoque nihil est fractius et ener
Abbreviated transcription (Latin):
scripsi dicilogũ. inqͣ de anima multa querunt᷑.
ac disserunt᷑. Id ÷ unde sit: qͣlis sit: qͣnta sit: cur
corpori fuerit data. cũ ad corpꝰ uenerit qualis
efficiat᷑: qualis cũ abscesserit. S qm̃ qͣnta sit
diligentissime ac subtilissis me disputa

Expanded text:
scripsi dialogum, in quo de anima multa quaeruntur ac disseruntur; id est, unde sit, qualis sit, quanta sit, cur corpori fuerit data, cum ad corpus venerit qualis efficiatur, qualis cum abscesserit. Sed quoniam quanta sit, diligentissime ac subtilissime disputa
Abbreviated transcription (Latin):
cũ me uides .D. Patit᷑ om̃ino aliquid Nlã oculimei
partes nͥ fallor corporis mei sunt. Quisi nichil
decis tuos oculos aliquid pati: nͥ etiã quid patian¬
t᷑ ostendis . D. Quid tandẽ. nͥ ipsũ uisũ : Nã uident
Si enĩ me rogares quid pateret᷑ ȩgrotans: ȩgritu¬
dinẽ responđem. Quid cupiens: cupiditatẽ. Quid
metuens: metũ Quid gaudens: gaudiũ. Cur gͦ
rogtnti qͥd uidens paciat᷑. ñ recte uisũ ipsũ respon¬
deam :m. Sed enĩ gaudens. gaudiũ sentit An nega
bis : u. Immo assentior M. Hoc & decet̃is ꝑturba¬
tionib dixerim . D. Sic habeoꝰ Quicqͥt aũ oculi sen¬
ciunt : hoc uident M Nullo mͦ istud dederi. Iuis
enĩ dolorem uideat. quẽ tam̃ sepe oculi sentiunt:
P. Appar& it de oculis agere .m. Bene uigilas itaq
uide utr̃u ut gaudens gaudendo gaudiũ sentit.
ita ut etiã uidens uidendo sentiat uisũ: co aliter
otest. Quicquid ciũ uidens uidendo sentit: id etiã

Expanded text:
cum me vides? E. Patitur omnino aliquid: nam oculi mei partes, nisi fallor, corporis mei sunt; qui si nihil deas tuos oculos aliquid pati, nisi etiam quid patiantur ostenderis. E. Quid tandem, nisi ipsum visum? nam vident. Si enim me rogares quid pateretur aegrotans, aegritudinem responderem; quid cupiens, cupiditatem; quid metuens, metum; quid gaudens, gaudium. Cur ergo roganti quid videns patiatur, non recte ipsum visum respondeam? A. Sed enim gaudens eteris perturbationibus dixerim. E. Sic habeo. A. Quidquid autem oculi sentiunt, hoc vident. E. Nullo modo istud dederim: quis enim dolorem videat, quem tamen saepe oculi sentiunt? A. Apparet te de oculis agere: bene vigilas. Itaque vide, utrum ut gaudens gaudendo gaudium sentit, ita etiam videns videndo sentiat visum. E. An aliter t? A. Quidquid autem videns
Abbreviated transcription (Latin):
ciequalitatẽ eẽ. pociorem in ea figura inqua id cicci¬
dit : u. Fateor quidem: s quẽ aidmodũ id fiat tribi
lineis. om̃ino non uideo.m. Quid: quat tuor lineis
potest ne hoc fieri : D. Prorsus potest .m. Melior gͦ
est figura quȩ quat tuor lineis rectis parib quã
quȩ trib. constat : p. Melior certe : si quidẽ magis
in ea ęqualitas ucileat .m. Qudgͦ  istam quȩ qua

Expanded text:
aequalitatem esse potiorem in ea figura in qua id acciaequalitatem esse potiorem in ea figura in qua id accidit? E. Fateor quidem, sed quemadmodum id fiat tribus lineis omnino non video. A. Quid? quatuor lineis potestne hoc fieri? E. Prorsus potest. A. Melior est igitur figura quae quatuor lineis rectis paribus, quam quae tribus constat. E. Melior certe, siquidem magis in ea aequalitas valet. A. Quid ergo? istam quae qua
Abbreviated transcription (Latin):
patent. an est alius alio contractior uł aꝑtior: D.
Etiam ipsos pares eẽ. uideo. M. Potest ne fieri ut infi¬
gura quȩ trib. rectis parib lineis facta sit impareꝰ
anguli sint. an ñ potest : õ. nullo ꝓrsus modo .m. Iuid:
Sirectis lineis trib sed imparib figura const&. poss̃
etiam inista pcires eẽ. anguli. an aliud intelligis:
D. Om̃ino non possunt .m. Recte dicis. S dic queso. quȩ¬
nam tͥfigura melior uidecit᷑ ⁊ pulchrior. An que
parib. anquae imparib lineis constat .D. Quis du¬
bit& eã eẽ. meliorẽ. inqua ȩqualitas p̃ual et :m. gͦ¬
in aequalitati. &qualitatẽ p̃ponis: D. Nescio utrum
qͥspiam non p̃ponait .m. Uide nunc infigura quȩ trib
angulis parib ꝑfecta ẽ: quid mea sit angulo cõtrari¬
um. id ÷ exx ciltera parte contra positũ: utrũ linea.
n angulus . D. Linea m uideo .m. Quid gͦ si & angu¬
lus angulo. & linea lineae contraria sit. ñne fateriꝰ

Expanded text:
patent, an est alius alio contractior vel apertior? E. patent, an est alius alio contractior vel apertior? E. Etiam ipsos pares esse video. A. Potestne fieri, ut in figura, quae tribus rectis paribus lineis facta sit, impares anguli sint; an non potest? E. Nullo prorsus modo. A. Quid? si rectis lineis tribus, sed imparibus figura constet, possunt etiam in ista pares esse anguli, an aliud intelligis? E. Omnino non possunt. A. Recte dicis: sed dic, quaeso, quaenam tibi figura melior videatur et pulchrior? eane quae paribus, an quae imparibus lineis constat? E. Quis dubitet eam esse meliorem in qua aequalitas praevalet? inaequalitati aequalitatem praeponis? E. Nescio utrum quispiam non praeponat. A. Vide nunc in figura quae tribus angulis paribus perfecta est, quid in ea sit angulo contrarium, id est ex altera parte contra positum; utrum linea an angulus. E. Lineam video. A. Quid ergo? si et angulus angulo, et linea lineae contraria sit, nonne fateris
Abbreviated transcription (Latin):
agendũ ÷ ut figurã faciamꝰ : u. Quid. nisi ut illa linea
infinita ñsit: & duccit᷑ incirculũ. ut ex cilia parte
se contingat: Non enĩ uideo : quomͦ alit̃ possit exunꝰ
linea concludi aliqͥ spacium. Quod nͥfiat : scđm
tuam descriptionẽ figura ñerit .m. Quid si rectis
lineis figuram facere uelim. potest fieri ut de una
linea fiat. anñ potest: D. Nullo modo .m. Quid duab
D. Nehoc qͥdem .m. Quid tribus : o. Uideo posse .m. Be¬
ne Igit᷑ nosti ac tenes. cũ figura trib lineis rectis
facienda ẽ : minꝰ quã trib non posse Ansi ulla tibi
cid uerset᷑ oratio. de hac tam̃ sententia deuocabit:
D.Plane siqͥs mͥħ falsũ esse monstrauerit : nichil erit
qͥme scire posse c̃fidam m. Nunc gͦ illud responde:
qͦmͦ trib lineis figurã feceris .D. Cũ se finib iungua
m. Quid: ubi se iungunt: ñne uidet tͥ angulus fieri:
quot lineis .m. Quid : ipsas lineas pares c̃stituis an
impares : o. Pares .m. Quid : anguli tantundẽ om̃s

Expanded text:
agendum est ut figuram faciamus? E. Quid, nisi ut illa linea infinita non sit, et ducatur in circulum, ut ex alia parte se contingat? non enim video, quomodo aliter possit ex una linea concludi aliquod spatium; quod nisi fiat, secundum tuam descriptionem, figura non erit. A. Quid, si rectis lineis figuram facere velim? potest fieri ut de una linea fiat, an non potest? E. Nullo modo. A. Quid, duabus? E. Ne hoc quidem. A. Quid, tribus? E. Video posse. A. Bene igitur nosti ac tenes, cum figura lineis rectis facienda est, minus quam tribus non posse. An si ulla tibi adversetur ratio, de hac te sententia devocabit? E. Plane si quis mihi hoc falsum esse monstraverit, nihil erit quod me scire posse confidam. A. Nunc ergo illud responde, quomodo tribus lineis figuram feceris? E. Cum se finibus jungunt. A. Quid? ubi se jungunt, nonne videtur tibi angulus fieri? quot lineis. A. Quid? ipsas lineas pares constituis, an impares? E. Pares. A. Quid? anguli tantumdem omnes
Abbreviated transcription (Latin):
pe senescentib oportunã esse : multaq alia dic ta
sint saitis ut opinor ad demonstrandũ: non cum
magnitudine corporis quam zaetas affert eciam
ciũ corporis tactꝰ sentit᷑ abanima. quã sp̾acii nulliꝰ
eẽ. uolumꝰ .D. Sinerẽ iã ad illud transiri : nͥ de uirib
dicendũ aliqͥd arbitrarer. Quid ÷ ħ enĩ qđ auctiora
ꝑcetatẽ corpora uires p̃bent animȩ ãpliores se cũ
his amplior ñfit anima: quãqͣm enĩ urrtꝰ animȩ.
uires cũ corporis putari soleant : nũquã tñ ab ani¬
ma eas ab iudicduerĩ. cũ uideam in eac animis cor

Expanded text:
pe senescentibus opportunam esse; multaque alia dicta pe senescentibus opportunam esse; multaque alia dicta sint satis, ut opinor, ad demonstrandum non cum magnitudine corporis, quam aetas affert, etiam tium corporis tactus sentitur ab anima, quam spatii nullius esse volumus. E. Sinerem jam ad illud transiri, nisi de viribus dicendum aliquid arbitrarer. Quid est enim hoc, quod auctiora per aetatem corpora vires praebent animae ampliores, si cum his amplior non fit anima? Quanquam enim virtus animae, vires autem corporis putari soleant; nunquam tamen ab anima eas abjudicaverim, cum videam in exanimis cor
Abbreviated transcription (Latin):
lacu piscis captꝰ sit. uł quotenne uinũ sit nosse di¬
cere. quȩdam ẽ. miseranda ꝑitia: & his artibus
cum qͣsĩ oreuisse anima uidet᷑. quia neglecta m̃¬
te defluxit insensus: nichil aliud qũa tumuis¬
se uł etiã contabuisse iudicanda ẽ D. Accipio
imꝑita om̃ium rerũ & bruta ẽ. anima : quã in
puero recens nato qͣntũ lic& inspicimꝰ: Cur erã
nullã artẽ secũ at tulit si aet̃na est m. Magnã
om̃ino magnã. & qua nescio utrũ quicqͣm mauis sit
questionẽ moues: in qua tantũ nr̃ae sibimet opini¬
ones adũsant᷑. ut tͥ anima nullã mͥ c̃tra om̃s cirtes
dr̃ discere quã reminisci & recordari: Sed uidesne
quã hꝰ tẽporis ñsit : utrũ ista ita sese reqͥrere habe
ant : nc̃ enĩ agimꝰ ut appareat si potest : non eam
scđm loci spacia paruã magnãue nominari. Aet̃¬
nitatẽ cũ eiꝰ si ulla ẽ : oportune scrutabim᷑ cũ illud
qͥ quartũ posinsti cur corpori fuerit data. qͣntũ fas

Expanded text:
lacu piscis captus sit, vel quotenne vinum sit, nosse dicere, quaedam est miseranda peritia; et his artibus cum quasi crevisse anima videtur, quae neglecta mente defluxit in sensus, nihil aliud quam tumuisse vel etiam contabuisse judicanda est. CAPUT XX.imperita omnium rerum et bruta est anima, quam in puero recens nato quantum licet inspicimus. Cur enim nullam artem secum attulit, si aeterna est? A. Magnam omnino, magnam, et qua nescio utrum quidquam majus sit, quaestionem moves, in qua tantum nostrae sibimet opiniones adversantur, ut tibi anima nullam, mihi contra omnes artes od dicitur discere, quam reminisci et recordari. Sed videsne quam hujus temporis non sit, utrum ista habeant ita sese, requirere? Nunc enim agimus ut appareat, si potest, non eam secundum loci spatia parvam magnamve nominari; aeternitatem autem ejus si ulla est, opportune scrutabimur cum illud quod quartum posuisti. Cur corpori fuerit data, quantum fas
Abbreviated transcription (Latin):
endis. alendisq conspirat reb int̾ qͣs corpꝰagit. ⁊ quib
corpꝰ sustentat. consuetudine sese innectit: & ab eis
Eͣ qͣsi mebris agre separat᷑. Quȩ consuetudinis uis. &iã¬
t q eiunctione rerũ ipsarũ. atq interualo tẽporis non¬
tit hidiscussa memoria uocat᷑. Sed heç rursus om̃ia posse
sequanimã : &iã inbestiis nemo negat

Expanded text:
endis alendisque conspirat. Rebus inter quas corpus agit, et quibus endis alendisque conspirat. Rebus inter quas corpus agit, et quibus corpus sustentat, consuetudine sese innectit, et ab eis quasi membris aegre separatur: quae consuetudinis vis etiam sejunctione rerum ipsarum atque intervallo temporis non discissa, memoria vocatur. Sed haec rursus omnia posse animam etiam in bestiis nemo negat
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ radicib fixa sunt nulla potest ẽe cõmunio. Inten¬
dit se anima inttictũ: & eo calida. frigida. aspera.
lenia . dura. mollia. leuia. grauia. sentit: atq discer¬
nit. Deinde innumerabiles differencias saporis odorp
sonorũ. formarũ. gustando. ol faciendo. audiendo.
uidendoq duudicat: atq in his om̃ib ea quȩ scđm
naturã sui corporis sunt asciscit atq appetit. reicit.
fugitq contͣria. Remouet se abhis sensib certo in.¬
teruallo tẽporũ. ⁊ eorũ motus qͣsi ꝑ quasdã ferias
reparans. imagines rerũ quasꝑ eos ausit secũ ca¬
teruatĩ ⁊ multiplicit̃ uersat: ⁊ hoc totũ ẽ somnus
& sõnia. Sepe &ia gestiendo ac uagando facilitate
motꝰ delectat᷑: ⁊ sine lubore ordinat mẽbrorũ con¬
cordiã. Pro capulatione sexus. agit qđ potest. atq
indupplici natura societate atq amore molit᷑ unũ.
foetib ñ tũ gignendis tantũ mͦ. s &iã fouendis. tu¬

Expanded text:
quae radicibus fixa sunt nulla potest esse communio. Intendit se anima in tactum, et eo calida, frigida, aspera, lenia, dura, mollia, levia, gravia sentit atque discernit. Deinde innumerabiles differentias saporum, odorum, sonorum, formarum, gustando, olfaciendo, audiendo, videndoque dijudicat. Atque in his omnibus ea quae secundum naturam sui corporis sunt asciscit atque appetit, rejicit fugitque contraria. Removet se ab his sensibus certo intervallo temporum, et eorum motus quasi per quasdam ferias reparans, imagines rerum, quas per eos hausit, secum catervatim et multipliciter versat, et hoc totum est somnus et somnia. Saepe etiam gestiendo ac vagando facilitate motus delectatur, et sine labore ordinat membrorum concordiam; pro copulatione sexus agit quod potest, atque in duplici natura, societate atque amore molitur unum. Fetibus non jam gignendis tantummodo, sed etiam fovendis, tu
Abbreviated transcription (Latin):
ligunt᷑. Uirtꝰ eo pluris existimanda : quo plura c̃tẽp¬
cis nit. S de hac post loquem : cũ queremꝰ quanta sit anim᷑.
sic̃ queri assolet qͣntꝰ fuerit hercules. factorũ excel¬
lentia ñ mole m̃brorum. Ita enĩ supͣ distribuimꝰ Opor
t& aũ nc̃ tẽ recordari : qͥ depuncto iã satis egiinus¬
Nã id potentissimũ eẽ: maximeq infiguris domincri
ratio docebat. Potentia uͦ atq dominatꝰ. non ne osten¬
tat qͣndã magnitudinẽ : & inpuncto tam̃: nullũ spa¬

Expanded text:
ligitur; virtus eo pluris aestimanda, quo plura conteligitur; virtus eo pluris aestimanda, quo plura contemnit. Sed de hac post loquemur, cum quaeremus quanta sit anima, sicut quaeri assolet, quantus fuerit Hercules, factorum excellentia, non mole membrorum: ita enim supra distribuimus. Oportet autem nunc te recordari quod de puncto jam satis egimus id potentissimum esse, maximeque in figuris dominari ratio docebat. Potentia vero atque dominatus nonne ostentant quamdam magnitudinem? et in puncto tamen nullum spa
Abbreviated transcription (Latin):
sunt aetate maiores: Sigͥ porrecta in plurimũ tẽpo¬
ra. ne ipsis quidẽ corporib magnitudinis affer̃ cu¬
sã. s om̃is illa seminis ui est̃ & quorundã natura nume¬
rorum sane occultorũ. et difficilliũs ad dinoscendum.
quanto minꝰ cirbitͣndũ ÷ longo tẽpore animam fieri
longiorem. quia eã uidemꝰ usu rerũ atq assiduitate
multa didicisse: qđ site illud mou& qͥ solemꝰ eã quã
greci machrotimiã uocant longanimitatẽ in t̾p̃taris
anĩ aduert̾ẽ lic& acorpore ad animũ multa uerba
tͣns ferri. sic̃ ab animo ad corpus. Nã si montẽ impro¬
bũ & iustissimã tellurẽ dix̃ uirgilius. quȩ uerba
cernis ab animo ad corpora eẽ translata : qͥd mirũ
si mutua uice longanimitatẽ dicimꝰ. cũ longa nͥ corpo¬
rea eẽ. ñ possunt  ea uͦ quȩ int̾ uirtutes appellatur
cinimi magnitudo: ad nullũ spacium. s ad uĩ qͣndã
id÷ ad potẽstatẽ potentiamq animi relata : recte ĩtel¬

Expanded text:
sunt aetate majores. Si igitur porrecta in plurimum tempora, ne ipsis quidem corporibus magnitudinis afferunt causam; sed omnis illa seminis vis est, et quorumdam naturae numerorum sane occultorum, et difficilium ad dignoscendum: quanto minus arbitrandum est longo tempore animam fieri longiorem, quia eam videmus usu rerum atque assiduitate multa didicisse? 30. Quod si te illud movet, quod solemus eam quam Graeci μακροθυμίαν vocant, longanimitatem interpretari; animadvertere licet a corpore ad animum multa verba transferri, sicut ab animo ad corpus: nam si montem improbum, et justissimam tellurem dixit Virgilius , quae verba cernis ab animo ad corpora esse translata; quid mirum si mutua vice longanimitatem dicimus, cum longa nisi corpora esse non possint? Ea vero inter virtutes quae appellatur animi magnitudo, ad nullum spatium, sed ad vim quamdam, id est ad potestatem potentiamque animi relata recte intel
Abbreviated transcription (Latin):
quã enĩ om̃is passio corporis ꝑse ipsam nõ latenꝰ
animam sensus sit : non tam̃ om̃is sensus istud ẽ. Qđ sic in¬
telligas lic&. Besticie nempe sentiunt: ac pęne om̃s¬
quinq illis sensib uigent. quantũ cumq natura tributũ¬
non ne concedis scientiam non eẽ . nͥ cum res aliqua fir¬
ma ratione ꝑcepta & cognita ẽ : o. Concedo m. At
bestia. ratione non utit᷑ .D. & hoc concedo .m. Nongͦ
scientia cadit inbestiã. Cum aũ non lat& aliquid:
utiq scit᷑. Nongͦ sentiunt bestiae : si om̃is sensus est
cũ paissio corporis ꝑ se ipsam ñ lat& animã. Senti¬
unt aũ : ut paulo ante concessũ est Quidgͦ
dubitamꝰ illam diffinitionẽ imꝓbare. quȩ om̃em

Expanded text:
quam enim omnis passio corporis per seipsam non latens animam sensus sit, non tamen omnis sensus istud est. Quod sic intelligas licet; bestiae nempe sentiunt, ac pene omneque illis sensibus vigent, quantum cuique natura tribunonne concedis, scientiam non esse, nisi cum res aliqua firma ratione percepta et cognita est? E. Concedo. A. At bestia ratione non utitur. E. Et hoc concedo. A. Non igitur scientia cadit in bestiam. Cum autem non latet aliquid, utique scitur; non igitur sentiunt bestiae, si omnis sensus est cum passio corporis per seipsam non latet animam: sentiunt autem, ut paulo ante concessum est: quid ergo dubitamus illam definitionem improbare, quae omnem
Abbreviated transcription (Latin):
tissimo. tocius cretiturȩ dnõ. Sed istt ut ruiden¬
da sunt uidere paucorũ est: neq ad hocqͥs quã
anisi uera religione fit idonẽus. Est enĩ religio
uera: qua se uni dõ anima nunde se peccato
ibelut abriperat. reconciliatione liureleͥgat.
nnectit gͦsanimaẽ in illo actu terciastatq incipit
ducere: purgat in qͣrto. reformat in quinto. intro¬
ducit in sexto. pascit in septimo: atq fit alias cicius.
alias tardius: ut queq amore ac meritis ualent.
mĩa tam̃ ds̃ iustissime. moderatissime: pulcherri Nto¬
crationes. qͣntũ ꝓsint: obscurissima questio est.
non nichil tam̃ ꝓdesse credendũ est: Inueniet
hoc racio: cũ queri oportuerit: quãqͣm ⁊ alia mul¬
ta iã diu querenda: tibi pocius aliqͣndo quam
cognoscenda: ꝓtulerĩ. qđ fiet utilissime. si duce
pietate requirant᷑. Quȩ cũ ita sint: quis est qui

Expanded text:
tissimo totius creaturae Domino. Sed ista ut videntissimo totius creaturae Domino. Sed ista ut videnda sunt videre, paucorum est; neque ad hoc quisquam nisi vera religione fit idoneus. Est enim religio vera, qua se uni Deo anima, unde se peccato velut abruperat, reconciliatione religat. Innectit ergo animam in illo actu tertio, atque incipit ducere; purgat in quarto; reformat in quinto; introducit in sexto; pascit in septimo. Atque hoc fit alias citius, alias tardius, ut quaeque amore ac meritis valent: omnia tamen Deus justissime, moderatissime, pulcherricrationes quantum prosint, obscurissima quaestio est, nonnihil tamen prodesse credendum est. Inveniet hoc ratio, cum quaeri oportuerit: quanquam et alia multa jamdiu quaerenda tibi potius aliquando, quam cognoscenda protulerim. Quod fiet utilissime, si duce pietate requirantur. 81. Quae cum ita sint, quis est qui
Abbreviated transcription (Latin):
sũmus ⁊ uerus. lege in uiolubili ⁊ incorrupta qua
om̃e qđ condidit regit. subicit animȩ corpus. animã
sibi. ⁊ sic omia sibi. neq in ullo actu. eadẽ deserit
siue pena. siue p̃mio. Id enĩ uidicauit e̾e pulcher¬
rimũ: ut eẽt quicqͥd est quomodo est. ⁊ ita na¬
turȩ gradib ordinaretur: ut considertintes uni¬
uersitatẽ nulla offenderet exulla parte defor¬
mittis. om̃isq animȩ pęna ⁊i om̃e premiũ conferret
semꝑ aliqͥd ꝓporcione iuste pulcritudinis. positi¬
oneq rerũ om̃ium.: Datũ est enĩ fanimȩ: liberũ
arbitriũ qui nugatoriis ratiocmnationibus labe¬
factare conantur. usq adeo ceci zril. ltullꝑuuti
sunt: ut ne ipsa ista quidẽ uana Tn atq sacrile¬
ga ꝓpria uoluntate se dicere intelligant. Decr
moliens. ullam partẽ dirmicordinis legisq ꝑ¬
turbet. datũ est enĩ ascipientissimo atq amnuis¬

Expanded text:
summus et verus lege inviolabili et incorrupta, qua summus et verus lege inviolabili et incorrupta, qua omne quod condidit regit, subjicit animae corpus, animam sibi, et sic omnia sibi: neque in ullo actu eam deserit, sive poena, sive praemio. Id enim judicavit esse pulcherrimum, ut esset quidquid est, quomodo est; et ita naturae gradibus ordinaretur, ut considerantes universitatem nulla offenderet ex ulla parte deformitas; omnisque animae poena et omne praemium conferret semper aliquid proportione justae pulchritudini dispositionique rerum omnium. Datum est enim animae liberum arbitrium, quod qui nugatoriis ratiocinationibus labefactare conantur, usque adeo caeci sunt, ut ne ista ipsa quidem vana atque sacrilega propria voluntate se dicere intelligant. Nec tmoliens, ullam partem divini ordinis legisque perturbet. Datum est enim a sapientissimo atque invic
Abbreviated transcription (Latin):
potest. ut hac omĩa simul agat. Sed id sibi
solũ agere uidentur: qđ agit cũ difficultate.
aut certe cũ timore. Agit enĩ hoc multo quã
cetera attencior. Ascendentib igit᷑ sursũ uer¬
sus: primus actus docendi causa dicatur anim¬
matio. scđs sensus. tercius ars : quartꝰ uirtus qͥntꝰ
tranqͥllitus. sextꝰ ingressio. septimus contẽplatio.
ossunt ⁊ hoc mͦ  appellari. de corpore. Per corpus.
circa corpus. ad se ipsc̃. in se ipsam: ad dm̃. apud
dm̃. Possunt i sic. Pulcre de alio pulere ꝑaliud:
quires: siquid uidet᷑ aperiendũ. Nunc ideo
uolui tociens ista signare uocabulis nete
moueat cũ alii aliis nominib eadem uocant.
aut aliter & iam parciuntur: & ob hoc aut ista
aut illa in ꝓbes. Innumerabilib eñ modis. eaedẽ
res i appellari ndiuidi possunt rectissime
ac subtilissime. sed in tanta copia modorũ. utitur
quisq quo se congruent̃ uti existimat.: Ds igit᷑¬

Expanded text:
potest ut haec omnia simul agat, sed id solum potest ut haec omnia simul agat, sed id solum sibi agere videatur quod agit cum difficultate, aut certe cum timore. Agit enim hoc multo quam caetera attentior. Ascendentibus igitur sursum versus, primus actus, docendi causa, dicatur animatio; secundus, sensus; tertius, ars; quartus, virtus; quintus, tranquillitas; sextus, ingressio; septimus, contemplatio. Possunt et hoc modo appellari: de corpore; per corpus; circa corpus; ad seipsam; in seipsa; ad Deum; apud Deum. Possunt et sic: pulchre de alio; pulchre per aliud; quires, si quid videbitur aperiendum: nunc ideo volui toties ista signare vocabulis, ne te moveat cum alii aliis nominibus eadem vocant, aut aliter etiam partiuntur; et ob hoc aut ista aut illa improbes. Innumerabilibus enim modis eaedem res et appellari, et dividi possunt rectissime ac subtilissime; sed in tanta copia modorum utitur quisque, quo se congruenter uti existimat. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
peccata oderimꝰ. Om̃ib enĩ subuentũ uelle deb¬
mus. & iã qui nos leserunt: aut ledere. aut omĩno
ledi uolunt. Hac est uera. hac ꝑfecta. hȩc sola
religio: ꝑ quã dõ reconciliari ꝑtinet ad animȩ de
qͣ querimus magnitudinẽ: qua se liberareͥ dignã
facit. Nã ille ab om̃ib liberat. cui om̃ib seruire
utilissimũ est. & in cuiꝰ seruicio placere ꝑfecte.
sola libertas est. Sed udeo me pene excessisse me¬
tas ꝓpositi mei. ac sine ulla in terrogatione tã diu
tibi multa dixisse: neq id me penitet. Nã cũ sint
istt ꝑtã multas accłae scripturas disꝑsa. qͣmqm ea
non incõmode collegisse uidetim᷑: plene
ttm̃ intelligi nequeunt. nisi quisq illorũ septẽ.
Iuarto gradu fortiter agens. piettitẽq custo diens
& ad ea ꝑcipienda sanitatẽ ac robur cõparans.
inquirat om̃ia singillatim. diligentissime ac sci¬
ꝓpria pulcritudo. quos actus melius appellamꝰ

Expanded text:
peccata oderimus. Omnibus enim subventum velle debpeccata oderimus. Omnibus enim subventum velle debemus, etiam qui nos laeserunt, aut laedere, aut omnino laedi volunt. Haec est vera, haec perfecta, haec sola religio, per quam Deo reconciliari pertinet ad animae, de qua quaerimus, magnitudinem, qua se libertate dignam facit: nam ille ab omnibus liberat, cui servire omnibus utilissimum est, et in cujus servitio placere perfecta et sola libertas est. Sed video me pene excessisse metas propositi mei, ac sine ulla interrogatione tamdiu tibi multa dixisse: neque id me poenitet. Nam cum sint ista per tam multas Ecclesiae scripturas dispersa, quanquam ea non incommode collegisse videamur, plene tamen intelligi nequeunt; nisi quisque in illorum septem quarto gradu fortiter agens, pietatemque custodiens, et ad ea percipienda sanitatem ac robur comparans, inquirat omnia singillatim, diligentissime ac sapropria pulchritudo, quos actus melius appellamus
Abbreviated transcription (Latin):
quib om̃ib prestanciorẽ animã humanã ẽẽ diximꝰ.
iqͥd gͦ aliud ẽ eorũ quȩ ds̃ cretuit. qͥddã ẽ deterius:
quiddã par. Deterius ut anima pecoris: par ut an¬
głi. melius autẽ nichil. & si qͣndo ẽ aliqͥd horũ meliꝰ
peccato eiꝰ fit: non xatura.&đ tam̃ ñ usq adeo fit.¬
Pͣ deterior: ut ei pecoris anima p̃ferenda. aut confi¬
renda sit Ds igit᷑ solus ei colendus ẽ: qͥ solus eiꝰ ehla
auctor. Homo autẽ qͥlibet alius. quãquã sapientis
pos. atq beatissima: a manda tantũmͦ ⁊ imitanda e
eiq ꝓmerito atq ordine qđ ei congruit deferen¬
dũ. Nã dnm̃ dm̃ tuũ adorabis: ⁊ illi soli seruies
Errantib uͦ cognatis animis ⁊ laborantib. qͣntum
licet atq p̃ceptũ est opẽ ferendã eẽ sciam ũt
hoc ipsũ cũ bene agit᷑ dm̃ ꝑ nos agere intelligam
Seq qͥcqͣm nob̾ ꝓpriũ uendicem. in anis gła cupid¬
tate decepti: quo uno malo. a sũmo inina deme

Expanded text:
ibus praestantiorem animam humanam esse diximus: si quid ergo aliud est eorum quae Deus creavit, quiddam est deterius, quiddam par: deterius, ut anima pecoris; par, ut angeli: melius autem, nihil. Et si quando est aliquid horum melius, hoc peccato ejus fit, non natura. Quo tamen non usque adeo fit deterior, ut ei pecoris anima praeferenda, aut conferenda sit. Deus igitur solus ei colendus est, qui solus ejus est auctor. Homo autem quilibet alius, quanquam sapientissompos atque beatissima, amanda tantummodo et imitanda est, eique, pro merito atque ordine, quod ei congruit deferendum. Nam, Dominum Deum tuum adorabis, et illi soli servies . Errantibus vero cognatis animis et laborantibus, quantum licet atque praeceptum est, opem ferendam esse sciamus, ita ut hoc ipsum cum bene agitur, Deum per nos agere intelligamus. Neque quidquam nobis proprium vindicemus inanis gloriae cupiditate decepti, quo uno malo a summo in ima demer
Abbreviated transcription (Latin):
ĩqͣm ñ fuerit. nũquã ñ erit: nũqͣm alit̾ fuerit.¬
qͣm alit̃ erit: quo nichil sit secreciꝰ. nichil p̃senciꝰ:
difficile inuenit̾ ubi sit. difficilius ubi non sit: Ꝙ¬
cintuo ẽẽ non om̃s possunt. ⁊ sine quo ẽe̾ nemo po fs¬
dalili: ⁊ siquid de illo incredibilius. conueniencius
id enĩ anima colit ut dm̃: necesse est ut melius
quã se ipsã putet Animȩ autẽ natura. nec ter
nec maria. nec sidera. nec luna. nec sol. nec qͥcqͣn
ũno qđ ttingi aut his oculis uideri potest: ñ deniq
sũ qđ uideri a nobis non potest cęlũ melius ẽẽ cre¬
ndũ. immo hȩc om̃a longe deteriora eẽ quã est
ielibet anima. racio certa conuincit : simͦ eã ueri
natores ducentẽ ꝑ in solita quedã ⁊ obhoc ardua
nstantissime atq obseruantissime seqͥ audeant.

Expanded text:
m non fuerit, nunquam non erit, nunquam aliter fuerit,uam aliter erit; quo nihil sit secretius, nihil praesentius; qui difficile invenitur ubi sit, difficilius ubi non sit; cum quo esse non omnes possunt, et sine quo esse nemo potest: et si quid de illo incredibilius, convenientius id enim anima colit ut Deum, necesse est ut melius esse, quam seipsam, putet. Animae autem natura nec terra, nec maria, nec sidera, nec luna, nec sol, nec quidquam omnino quod tangi, aut his oculis videri potest, non denique ipsum quod videri a nobis non potest, coelum melius esse credendum est. Imo haec omnia longe deteriora esse, quam est quaelibet anima, ratio certa convincit; si modo eam veri amatores ducentem per insolita quaedam, et ob hoc ardua, constantissime atque observantissime sequi audeant.
Abbreviated transcription (Latin):
i uini uis. et acutȩ febres. id ÷ tot calida. plus nimio
ner uos tendunt aitq durant: maiorib uirib quã in¬
tegraucil itudine reluctari & multa facere mani¬
tas nutũ eochib&. qui ꝑnior fit spe uł audacia: retun¬
dit᷑ aũ timore. s multo magis desꝑatione Nã in me¬
tu cũ aliqͣ spes sub est: uehem̃tiores uires apparere
assolent: Machinam̃tũ ꝯfiguratio quȩdã corporis co¬
aptat. tẽꝑatio modificat. ualitudo c̃firmat : exerci¬
tationis industria instruit: Pondus dat moles m̃bro¬
rum: qͣm ȩtas & nutrim̃ta cõparant: instaurant

Expanded text:
 vini vis et acutae febres, id est tot calida plus nimio nervos tendunt atque durant, majoribus viribus quam integra valetudine reluctari et multa facere manitas nutum exhibet, qui pronior fit spe vel audacia, retunditur autem timore, sed multo magis desperatione nam in metu cum aliqua spes subest, vehementiores vires apparere assolent; machinamentum configuratio quaedam corporis coaptat, temperatio modificat valetudinis, confirmat exercitationis industria; pondus dat moles membrorum, quam aetas et nutrimenta comparant, instaurant
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯiunctis hoꝵ: c̃stare animã puto :S quẽ ad modum
si ex me quereres. arbor ista exqͥb c̃st& : notissima
ista elem̃ta.iiiͦi. nominarẽ. ex qͥb. om̃ia talia c̃stare
credendũ ÷: porro siꝑgeres querere unde ipsa terra.
uł aqua. ł aer. iđ ignis c̃st& : nichil iã qͥdicerẽ repꝑirẽ:
sic cũ querit᷑ ex qͥb sit homo cõpositꝰ : respondere possũ. ex

Expanded text:
unctis constare animam puto. Sed quemadmodum si ex me quaereres, arbor ista ex quibus constet, notissima ista elementa quatuor nominarem, ex quibus omnia talia constare credendum est; porro si pergeres quaerere, unde ipsa terra, vel aqua, vel aer, vel ignis constent, nihil jam quod dicerem reperirem: sic cum quaeritur ex quibus sit ho
Abbreviated transcription (Latin):
opiniones ita labunt᷑. ut emergere ĩde aclibari.
s etiã multũ apꝓbo. Si aũ cupiditatẽ istã refrena¬
re ñ potes. qua tͥ ꝑsuasisti ratione ꝑuenire adueri¬
tatem : multi & longi circuitꝰ tͥ tolerandis. ut te ra¬
tio ñ adducat nͥ ea quȩ sola ratio dicenda ẽ: id est
uera ratio Et ñsolum uera: s ita certa & ab omni
similitudine falsitatis aliena. si tam̃ ullo modo hȩc
abhomine inueniri potest: ut nullȩ disputationes
falsȩ cnͣ ueri similes. ab ea te possint traducere O
Nichil iam prepꝑe desiderabo Agat ac ducait ratio
qͦ uult: dũ modo ꝑducat .m. Ds̃ hoc faciet: qͥ cuit x¬
desolis talib reb. aut certe dehis maxime depre¬
candus. S ad rem quã institueram : red eamus
Namsi & quid sit linea. & qͥd sit figura iã tͥ notũ est:
dic qͥ cibste quero. id ÷ utrũ putes ullã figurã fieri
posse sil mea ex utraq parte. aut excilta ꝑ infinitũ

Expanded text:
opiniones ita labuntur, ut emergere inde ac liberari, opiniones ita labuntur, ut emergere inde ac liberari, sed etiam multum approbo. Si autem cupiditatem istam refrenare non potes, qua tibi persuasisti ratione pervenire ad veritatem, multi et longi circuitus tibi tolerandi sunt, ut non ratio te adducat, nisi ea quae sola ratio dicenda est, id est vera ratio; et non solum vera, sed ita certa, et ab omni similitudine falsitatis aliena, si tamen ullo modo haec ab homine inveniri potest, ut nullae disputationes falsae aut verisimiles ab ea te possint traducere. E. Nihil jam praepropere desiderabo: agat ac ducat ratio qua vult, dummodo perducat. de solis talibus rebus, aut certe de his maxime deprecandus est. Sed ad rem quam institueram redeamus. Nam si et quid sit linea, et quid sit figura jam tibi notum est, dic quod abs te quaero, id est utrum putes ullam figuram fieri posse, si linea ex utraque parte, aut ex altera per infinitum
Abbreviated transcription (Latin):
cuit quid ex his effect᷑us sis: ut ego qd de ainima reqͥro
sciam .m. hoc initio te ad monui: & postul ciui ut pa¬
cient̃ ferres aliquantũ circuitum nr̃m Qđ item
queso ut facias. Non leuis res querit᷑: non facilis
ad cognoscendũ. Nosse ħ enĩ plane: ac tenere uo¬
lumꝰ si fieri potest. Aliud ÷ enĩ cũ cuctoritati cre¬
dimꝰ : alud cũ rationi. Auctoritati cređe: magnũ
cõpendium ẽ : & nullus labor Qđ site delectat:
poteris multa legere. quȩ magni & diuini uiri
dehis reb necessaria quȩ uidebant᷑ salubrit̾ im¬
ꝑitiorib quasi nutu qͦdã locuti sunt : crediq sibi uo¬
luerunt. abhis quorum animis uł tardiorib uel
implicatiorib alia salus eẽ. non posset. Lales enĩ
homines. quoꝵ ꝓfecto maxima multitudo ẽ: si ra¬
cione uelint uerũ cõp̃henđe similitudinib ratio¬
num facillime decipiunt᷑. & inuarias noxiasq.

Expanded text:
aut quid ex his effecturus sis, ut ego quod de anima requiro, aut quid ex his effecturus sis, ut ego quod de anima requiro, sciam. 12. A. Hoc initio te admonui, et postulavi ut patienter ferres aliquantum circuitum nostrum, quod item quaeso ut facias. Non levis res quaeritur, non facilis ad cognoscendum: nosse enim hoc plane ac tenere volumus, si fieri potest. Aliud est enim cum auctoritati credimus, aliud cum rationi. Auctoritati credere magnum compendium est, et nullus labor: quod si te delectat, poteris multa legere, quae magni et divini viri de his rebus necessaria quae videbantur, salubriter imperitioribus quasi nutu quodam locuti sunt, credique sibi voluerunt ab iis, quorum animis vel tardioribus vel implicatioribus alia salus esse non posset. Tales enim homines, quorum profecto maxima multitudo est, si ratione velint verum comprehendere, similitudinibus rationum facillime decipiuntur, et in varias noxiasque
Abbreviated transcription (Latin):
appellari solet .D. Uoca quicqͥd uis. Non enĩ mͥ
de nominib laborandũ est : cũ res aꝑta sit .m.
Bene facis. Et ñsolum apꝓbo. uerũ etiã moneo
ut semꝑ rerũ curam magis quã uerboꝵ te hab̾e
delect& S linea ista quã iam ut opinor bene
intellegis. si porrigat᷑ siue ex una. siue ex utraq
parte qua in longũ porrigi potest: cernis nullũ
eẽ. finẽ : an adh contẽplandũ minꝰ ualet acies
m̃tis tuȩ:D. Contẽplor om̃mo: ac nichil facilius.
m. Uides gͦ etiam nullã figuram posse fieri. si nichil
agat᷑ aliud quã ut illa linẽa porrigat᷑: B. Quã di¬
cas figurã : nondũ intelligo .m. Figuram interim¬
uoco : cũ aliqđ spaciũ linea lineis ue cõludit᷑. tam¬
quã si circulum faceres. aut quatuor lineas finibus
suis sibim& iungeres: ita ut nullus finis ab alt̃ ius
copulatione lib̾ eã .D. Quã dicais figurã iam me
uidere arbitror: s utinam tã uidem qͦ ista tendañ.

Expanded text:
pellari solet. E. Voca quidquid vis: non enim mihi de nominibus laborandum est, cum res aperta sit. 11. A. Bene facis, et non solum approbo, verum etiam moneo, ut semper rerum curam magis quam verborum te habere delectet. Sed linea ista quam jam, ut opinor, bene intelligis, si porrigatur sive ex una, sive ex utraque parte, quam in longum porrigi potest, cernis nullum esse finem. An ad hoc contemplandum minus valet acies mentis tuae? E. Contemplor omnino, ac nihil facilius. A. Vides ergo etiam nullam figuram posse fieri, si nihil agatur aliud quam ut illa linea porrigatur. E. Quam dicas figuram nondum intelligo. voco, cum aliquod spatium linea lineisve concluditur, tanquam si circulum faceres, aut quatuor lineas finibus suis sibimet jungeres, ita ut nullius finis ab alterius copulatione liber esset. E. Quid dicas figuram, jam me videre arbitror; sed utinam tam viderem quo ista tendant,
Abbreviated transcription (Latin):
iuniores ñ nullos seniorib plerisq magis industrios
atq strenuos uidemꝰ : non uideo cur putanda fint spa¬
cia tẽporis maetatib mcrem̃ta ut corporib sic animiꝰ
dare. cum & ipsa corpora qͥb. ꝑtẽpꝰ crescere atq ãpli¬
ora spacia tenere concessum⁊ sępe sint annosiora.
breuiora : ñ modo senilia quȩ magnitudine tem¬
poris contrahunt᷑ atq minuunt᷑. s etiam puerorum:
quos anim cid uertim his breuiores eẽ. corpore. quib

Expanded text:
juniores nonnullos senioribus plerisque magis industrios juniores nonnullos senioribus plerisque magis industrios atque strenuos videmus, non video cur putanda sint spatia temporis in aetatibus incrementa ut corporibus, sic animis dare; cum et ipsa corpora, quibus per tempus crescere atque ampliora spatia tenere concessum est, saepe sint annosiora breviora, non modo senilia, quae magnitudine temporis contrahuntur atque minuuntur; sed etiam puerorum, quos animadverti
Abbreviated transcription (Latin):
sicut corpꝰ crescendo cum ȩtate ꝓficere. Proficiendo enĩ
aduirtutẽ ꝑuenit: quã fatemur nulla spaci magni¬
tudine s magna ui constanciaie pul chr̃a eẽ atq ꝑfectã
ue t si aliud ÷ maius. aliud melius ut iã dedisti : quic quid
anima cũ ętate ꝓficit. cõposq rationis fit : non mͥ uidet᷑
fieri maior s melior. Qđ sim̃broꝵ id facere magnitu¬
do: eo quisq. prudentior e&̃. quo longior. aut ualidior.
Qđ se alit̾ hab̾e: non opinor negabis .d. Quis istud nega¬
uerit : s tam̃ cũ ꝓficere animã ꝑ aetatẽ etiam tu c̃cedis
miror qui fiat ut om̃is quantitatis expers: etiã si non
Nã & hictͥ simili ratione respondeo. Ut enĩ m̃broꝵ mag¬
nitudo idõ nichil affert argum̃ti cur animã ad iuu&.
qͥ multi exiliorib breuioribq. m̃bris prudentiores inueso¬
niunt᷑. quib dã magna mole corporis p̃ditis: ita qm̃

Expanded text:
sicut corpus crescendo cum aetate proficere: proficiendo enim sicut corpus crescendo cum aetate proficere: proficiendo enim ad virtutem pervenit, quam fatemur nulla spatii magnitudine, sed magna vi constantiae pulchram esse atque perfectam: et si aliud est majus, aliud melius, ut jam dedisti; quidquid anima cum aetate proficit, composque rationis fit, non mihi videtur fieri major, sed melior. Quod si membrorum id faceret magnitudo; eo quisque prudentior esset, quo longior aut validior: quod se aliter habere non, opinor, negabis. E. Quis istud negaverit? Sed tamen cum proficere animam per aetatem etiam tu concedas; miror qui fiat, ut omnis quantitatis expers, etiamsi non nam et hic tibi simili ratione respondeo. Ut enim membrorum magnitudo ideo nihil affert argumenti cur animam adjuvet, quod multi exilioribus brevioribusque membris prudentiores inveniuntur quibusdam magna mole corporis praeditis; ita quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
to ł solus. uł certe maxime. qͥbene atq. honeste ui¬
uit. et qui ita sit affectꝰ solus habe uirtutẽ: & ea
uiuere iudicandus ẽ .u. Probe dicis : S cer¬
te etiã illud uides ut opmor: similiorem
aliam quã lib&. Hinc ÷ enĩ qͥ apud oratium magnis
laudib solemꝰ ex tollere illũ uersum quo ait cũ desa¬
piente ager&: fortis & in se ipso totꝰ teres atq rotun¬
dus. Et recte Nã neq in animibonis qͥcqͣm inuenis
qđ magis sibi ex om̃i ꝓarte c̃sentiat quã uirtutẽ ñeq
in planis figuris quã circulũ. Quã obrem si circulus
ñ magnitudine spacu s q̃dam eftermatione cat is p̃sti qͣtoma
gis deuirtute existimandũ ÷ qͥ non maioris loci occupatione.
s diuina quadã congruentia rationum atq c̃ cordia. cetã
affectiones animi suꝑat : cum aũ puer ꝓficit laudabilit̃
adquã rem magis quã ad uirtutẽ ꝓficere dr̃ antib

Expanded text:
to vel solus, vel certe maxime, qui bene atque honeste vito vel solus, vel certe maxime, qui bene atque honeste vivit; et qui ita sit affectus, solus habere virtutem, et ea vivere judicandus est. A. Probe dicis: sed certe etiam illud vides, ut opinor, similiorem alia qualibet. Hinc est enim quod apud Horatium magnis laudibus solemus extollere illum versum, quo ait, cum de sapiente ageret, Fortis et in se ipso totus teres atque rotundus. Et recte: nam neque in animi bonis quidquam invenis, quod magis sibi ex omni parte consentiat quam virtutem; neque in planis figuris quam circulum. Quamobrem si circulus non magnitudine spatii, sed quadam conformatione caeteris praestat; gis de virtute existimandum est, quod non majoris loci occupatione, sed divina quadam congruentia rationum atque concordia caeteras affectiones animi superat? 28. Cum autem puer proficit laudabiliter, ad quam rem magis quam ad virtulem proficere dicitur?
Abbreviated transcription (Latin):
atur duob nominib appellatũ. D. Scio aliud ẽẽ qđ maius.
ciliud qͣ meliꝰ dicimꝰ .m. Quidhoꝵ duorũ ÷ cuiꝰ eẽ. pute̾
qͣntitatẽ : D. Id uidelic& qͥmauis dicimꝰ .M. Quid
cũ duccrũ figurarũ rotundã qͣdrata meliorem cẽ.
c̃fitemꝰ qͣntitas ne id faciat. anquid aliud o nullo
modo quantitas. s illa dequa suꝑius egimꝰ cequalitã.
huiꝰ excellentiae causa ẽ . M. Nc̃ gͦ illud attende :
utrũ tͥ uidecit᷑ uirtꝰ aqualitas quȩdã eẽ. uitȩ. ra¬
tioni undiq consentientis. Nam si aliud ab alio ĩuita
dis crep& : magis ni fallor offendimꝰ ꝗͣsi aliqͣ pars
circuli mauore minoreue int̾ uallo quã alię parte
distent opuncto. Antu alit̃ existimas: G. Immo as¬
sentior: & hanc quȩ abste descripta ẽ ꝓbo. eẽ. uirtu¬
tẽ Nã & ratio non dicenda ÷ aut existimanda nisi
uera : & cuiꝰ uita ꝑ om̃ia c̃gruit ueritati: is est ꝓfec¬

Expanded text:
atur duobus nominibus appellatum? E. Scio aliud esse quod majus, atur duobus nominibus appellatum? E. Scio aliud esse quod majus, aliud quod melius dicimus. A. Quid horum duorum est cujus esse putes quantitatem? E. Id videlicet quod majus dicimus. A. Quid cum duarum figurarum rotundam quadrata meliorem esse confitemur? quantitasne id facit, an quid aliud? E. Nullo modo quantitas, sed illa de qua superius egimus, aequalitas hujus excellentiae causa est. A. Nunc ergo illud attende, utrum tibi videatur virtus aequalitas quaedam esse vitae, rationi undique consentientis. Nam si aliud ab alio in vita discrepet, magis, ni fallor, offendimur, quam si aliqua pars circuli, majore minoreve intervallo quam aliae partes distet a puncto. An tu aliter existimas? E. Imo assentior, et hanc quae abs te descripta est, probo esse virtutem: nam et ratio non dicenda est aut existimanda, nisi vera; et cujus vita per omnia congruit veritati, is est profec
Abbreviated transcription (Latin):
distendit᷑. quomͦ sentit ubiq pungentẽ :m. Om̃mo ea
quȩris. que me quoq sepe mouer̃ Itaq ñsum impa¬
ratꝰ tͥ respondere : ut mͥ soleo. Utrũ dutẽ bene : ra¬
tio quae tecum agit udicabit. Qualecũq id tam̃
sit: plus certe ñ possum. nͥ forte aliquid melius cũ
disputam in m̃tẽ diuinitꝰ uenerit. S agamꝰ
plac& more nr̃o : ut duce ratione tu tibi
ipsi respondeas. Ac pͥus queramꝰ : utr̃u o
erescentis cũ corpore animi. certũ argu¬
m̃tum sit qđ aetatis accessu aptior humanȩ consu¬
etudini homo. et in ea magis magisq ꝑitus ẽ .D. A ge
ut plac&. Nã & ego id genꝰ docendi ac discendi. maxi¬
me ꝓbo Nescio quo enĩ modo. cũ id qd nesciens que¬
rebam ipse respondeo. fit ipsa inuentio ñ modo¬
tantũ re. sed ad miratione etiã dulcior. M. Dic gͦ. utrũ¬
tibi maus & melius duo quedã. an unũ atq idem ẽẽ uide¬

Expanded text:
distenditur, quomodo sentit ubique pungentem? A. Omnino ea distenditur, quomodo sentit ubique pungentem? A. Omnino ea quaeris quae me quoque saepe moverunt: itaque non sum imparatus tibi respondere, ut mihi soleo; utrum autem bene, ratio quae te agit judicabit: qualecumque id tamen sit, plus certe non possum, nisi forte aliquid melius cum disputamus, in mentem divinitus venerit. Sed agamus, si placet, more nostro, ut duce ratione tu tibi ipse respondeas. Ac prius quaeramus, utrum crescentis cum corpore animi certum argumentum sit, quod aetatis accessu aptior humanae consuetudini homo, et in ea magis magisque peritus est. E. Age ut placet; nam et ego id genus docendi ac discendi maxime probo: nescio quo enim modo cum id quod nesciens quaerebam ipse respondeo, fit ipsa inventio non modo re, sed admiratione etiam dulcior. CAPUTtibi majus et melius duo quaedam, an unum atque idem esse vide
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ minus ferendũ & audiendũ ÷ quã fateri nos
ratione pͣstare bestiis. & eam rem fateri esse aliquid
qũa corporeo lumine sentimꝰ. quã etic̃ non nulla¬
bestiȩ meliꝰ cernunt : id autẽ qđ ratione in tuem᷑ p
nichil eẽ. contende : qđ si dicer&᷑ tale eẽ. quale
illud ÷ qͥoculi uident: nichil ꝓfecto dici posse dig¬
nius uidetur . D. Accipio ista libentissime : atq as¬
sc̃ntior S illud me mouet: cũ corporeȩ qͣntitatis
non eẽ. animã res ita dara sit mͥ. ut om̃ino quẽ ad¬
modũ resistam illis airgum̃tis. & quid eoꝵ ᷤ non con¬
cedã ꝓrsus ignorẽ: primũ utrũ ętate ut corpus
crescit ita & anima uł crescat. uł crescere uideat᷑
uis enĩ neg& pueros infantes. nebestiarũ quidem
ñ nullarum astutiae cõparandos : quis enĩ dubita
illis crescentib etiam ipsã in eis quodã modo cres¬
cere rationem : de inde si ꝑ spaciũ sui corporis ani¬
ma distendit᷑. qͦmͦ nullius quantitatis ẽ : siciũ non

Expanded text:
enim minus ferendum et audiendum est, quam fateri nos ratione praestare bestiis, et eam rem fateri esse aliquid quam corporeo lumine sentimus, quam etiam nonnullabestiae melius cernunt; id autem quod ratione intuemur, nihil esse contendere? Quod si diceretur tale esse, quale illud est, quod oculi vident, nihil profecto dici posse indignius videretur. 26. E. Accipio ista libentissime atque assentior: sed illud me movet, cum corporeae quantitatis, non esse animam res ita clara sit mihi, ut omnino quemadmodum resistam illis argumentis, et quid eorum non concedam, prorsus ignorem; primum, cur aetate ut corpus crescit, ita et anima vel crescat vel crescere videatur. Quis enim neget pueros infantes, ne bestiarum quidem nonnullarum astutiae comparandos? quis autem dubitet, illis crescentibus etiam ipsam in eis quodammodo crescere rationem? Deinde, si per spatium sui corporis anima distenditur, quomodo nullius quantitatis est? si autem non
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ ꝓpinquius. ideoq diuinȩ ac singularit̃ in accła
catholica tradit᷑. nullam creaturã colendũ eẽ animȩ.¬
ibencuis enĩ loquor his uerbis. qͥb mͥ hȩc insinuata

Expanded text:
esse propinquius. Ideoque divine ac singulariter in Ecclesia esse propinquius. Ideoque divine ac singulariter in Ecclesia catholica traditur, nullam creaturam colendam esse animae libentius enim loquor his verbis quibus mihi haec insinuata