comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ipse porphyriꝰ non ꝑ orruerit: et sacͥ ficansdis
eradicari nõformidauerit. Dic̃ etiã bona plꝰ¬
losoplnis istȩ de xp̃o. quasi oblitꝰ llus des
quilo ante locuti sumꝰ contumeliȩ suȩ. aut quasi
insompnis dii eiꝰ maledixerĩt xp̃o. et cuigilantes
cũbonũ ec̃. cognouerint: digneq laudauerit᷑
Deniq canqua mirabile aliquid atq incredibile
c̃caminatos et errore implicatos eẽ. dicunt. ee
mulcis calibꝰ adũs eos blaffemiis utantur. Dein
subic̃ uelut oracła deorĩ blasphemantiũ xp̃ia
siẽ. ds̃. ait ecatẽ. Qm̃ quidẽ inmortał anima
scerpꝰ ut incedit nosti. asapientia autẽ abscisa
emꝑ errat. uiri piecate p̃stantissum ẽ. illa
anma: Hanc colunt aliena a se ueritate: Deiñ
post uba huiꝰ quasi oraculi sui ipse contexens
piissimũ gͥ uirũ inqͥt eũ dix̃ et eiꝰ animã sicut
et aliorũ piorũ post obitũ immortalitate dona¬

Expanded text:
ipse Porphyrius non perhorruerit et sacrificans dis ipse Porphyrius non perhorruerit et sacrificans dis eradicari non formidauerit. Dicit etiam bona philosophus iste de Christo, quasi oblitus illius, de qua paulo ante locuti sumus, contumeliae suae, aut quasi in somnis di eius maledixerint Christo et euigilantes eum bonum esse cognouerint digneque laudauerint. Denique tamquam mirabile aliquid adque incredibile os, inquit, et contaminatos et errore inplicatos esse dicunt et multis talibus aduersus eos blasphemiis utuntur.\' Deinde subicit uelut orsi est Deus, ait Hecate: Quoniam quidem immortalis anima post corpus ut incedit, nosti, a sapientia autem abscissa semper errat, viri pietate praestantissimi est illa anima, hanc colunt aliena a se veritate. Deinde post verba hujus quasi oraculi sua ipse contexens, Piissimum igitur virum, inquit, eum dixit, et ejus animam, sicut et aliorum piorum, post obitum immortalitate dona
Abbreviated transcription (Latin):
postea uidebimꝰ: hic tam̃ uidȩos canquã di
susceptees rectȩ dicit indicasse de xp̃o. quod
eũ morte pessima excruciandũ eẽ. censuert̃
d̾s itaq uideorũ cui ꝑhibet testimoniũ audiens
fuit dicens: sacͥ ficans diis eradicabit᷑ nͥ dõ tani
S admanifestiora ueniamꝰ : et audiamꝰ quã mas¬
nũ dm̃dicat eẽ. indȩorũ. Itẽ adea quȩ int̾rosi¬
uit apollinẽ. qui meliꝰ u̾bũ. siue ratio anlex.
apollinis u̾s inqͥbꝰ et isti fc̃ : ut quantũ satis ẽ
inde decerpã. In dm̃ uͦ inquit generatorem
et in regẽ ante oĩa. quẽ tremit cȩlũ et t̾ra atqi
mare. et infernorũ abdita et ipsa numina ꝑ¬
orrescunt: quorũ rex ẽ. et pat̃. quẽ ualde sci
honorant hȩbrei. Alio oracło dĩ su apollins
porphyriꝰ tã magnũ dm̃ dix̃ eẽ hebreoris.
ut eũ et ipsa numina ꝑ horrescant: Cũ gͦͥbs
iste dixerit sacͥficans di is eradicabit᷑. miror &

Expanded text:
postea uidebimus; hic tamen Iudaeos. tamquam Dei postea uidebimus; hic tamen Iudaeos. tamquam Dei susceptores, recte dicit iudicasse de Christo, quod eum morte pessima excruciandum esse censuerint. Deus itaque Iudaeorum, cui perhibet testimonium, audiendus fuit dicens: Sacrificans dis eradiamus quam magnum Deum dicat esse Iudaeorum. Item ad ea, quae interrogauit Apollinem, quid melius, uerbum siue ratio an lex:Apollinis uersus, in quibus et isti sunt, ut quantum satis est inde decerpam: In Deum uero, inquit, generatorem et in regem ante omnia, quem tremit et caelum et terra adque mare et infernorum abdita et ipsa numina perhorrescunt; quorum lex est Pater, quem ualde sancti honorant Hebraei. Tali oraculo dei sui Apollinis Porphyrius tam magnum Deum dixit Hebraeorum, ut eum et ipsa numina perhorrescant. Cum ergo Deus iste dixerit: Sacrificans dis eradicabitur, miror quod
Abbreviated transcription (Latin):
appellat. in quibꝰ ex seqͥt᷑ atq c̃scribit rerum
ad phylosophiã ꝑtinentiũ uelut diuina respon¬
sa. ut ipsa eiꝰ ũba quẽadmodu ex greca lingua
inlatinã int̾p̃tata st̃ ponã: int̾rogantiinqͥt
quẽ om̃ sibi eẽ. placandũ qͥ reuocare possit
uxorẽ suã axp̃ianissimo. hec ait ũsibꝰ apollo
Deinde: uerba uelut apollinis ista sunt. forte¬
magis poteris iaqͦ imp̃ssis litt̃is scbe. aut in¬
flans leuespennas ꝑaera aiuis uolare: quam
pollutũ reuoces impiȩ uxoris sensũ. Pergat
stante metro latinȩ int̾p̃cati suntꝰ.: subunat
uidei suscipiantꝰ dm̃. Sic enĩ exposuit ũsus
apollinis ubi auidicibꝰ rectȩ sentientibꝰ xp̃m
dicitꝰ occisũ. canquã illis ustȩ uidicantibus merto
sit ille punitꝰ. Uicdit qͥd de xp̃o uates m̃oax
apollinis dixeritꝰ. atq istȩ credid̾it: aut fortale
natẽ qd nõ dix̃ dixisse iste ipse c̃sinxerit: Qua
sibi constet uł ipsa oracła int̾ se faciãt c̃uenire

Expanded text:
appellat, in quibus exsequitur adque conscribit rerum ad philosophiam pertinentium uelut diuina responsa, ut ipsa uerba eius, quem ad modum ex Graeca lingua in Latinam interpretata sunt, ponam: \'Interroganti, inquit, quem deum placando reuocare possit uxorem suam a Christianismo, haec ait uersibus Apollo/ Deinde uerba uelut Apollinis ista sunt: Tormagis poteris in aqua inpressis litteris scribere aut adinflans leues pinnas per aera auis uolare, quam pollutae reuoces inpiae uxoris sensum. Pergat stante metro Latine interpretati sunt, subiunxit Iudaei suscipiant Deum. Sic enim exposuit uersus Apollinis, ubi a iudicibus recta sentientibus Christum dicit occisum, tamquam illis iuste iudicantibus merito sit ille punitus. Viderim quid de Christo uates mendax Apollinis dixerit adque iste crediderit aut fortasse uatem, quod non dixit, dixisse iste ipse confinxerit. Quam sibi constet uel ipsa oracula inter se faciat conuenire,
Abbreviated transcription (Latin):
qͥd dicã. cuiꝰ etiã cõmunione sociatꝰ cetꝰ hominũ
sic̃ sesehab& ista definicio popłs nuncupatur.
Quauis enĩ sidiligent̃ attendas nec utilitas sit ulla
uiuentiũ qͥuiuũt impiȩ. sic̃ uiuit oĩs qͥ nõ seruit
dõ seruitq demonibꝰ. tanto magis impiis quanto
magissibi cũ sint inmundissimi sp̃is cãquã diis
sacͥficari uolt̃ : tam̃ qd̾ de uiris consensu diximꝰ.
satis eẽ. arbitror un appareat ꝑhanc diffincio¬
ne nõ eẽ. popłm cuiꝰ res publica eẽ. dicatur in qͦ¬
iusticia nõẽ. Sieiũ dict̃ nõ spiritibꝰ inmundis
s diis bonis aq scĩs in sua re publica seruisse
romanos: nunqͥd eadẽ tociens repetenda st̃.
quȩ iã satis immo ult̾ quã satis ẽ. diximꝰ: sienĩ
adhunc locũ ꝑsuꝑiores huiꝰ oꝑis libros ꝑuenit
qͥ dubitare adhuc possit malis et impuris
demonibꝰ seruisse romanos. nͥ uł nimiũ stolidꝰ
uł impudentissime contentiosꝰ: S ut taceã

Expanded text:
munione sociatus coetus hominum, sicut se habet ista definitio, populus nuncupatur? Quamvis enim, si diligenter attendas, nec utilitas sit ulla viventium, qui vivunt impie; sicut vivit omnis qui non servit Deo, servitque daemonibus, tanto magis impiis, quanto magis sibi, cum sint immundissimi spiritus, tanquam diis sacrificari volunt: tamen quod de juris consensu diximus, satis esse arbitror, unde appareat per hanc definitionem non esse populum, cujus respublica esse dicaturiustitia non est. Si enim dicunt non spiritibus inmundis, sed dis bonis adque sanctis in sua re publica seruisse Romanos: numquid eadem totiens repetenda sunt, quae iam satis, immo ultra quam satis est diximus? Quis enim ad hunc locum per superiores huius operis libros peruenit, qui dubitare adhuc possit malis et inpuris daemonibus seruisse Romanos, nisi uel nimium stolidus uel inpudentissime contentiosus? Sed ut taceam
Abbreviated transcription (Latin):
S liox responderi potest Quis iste õs ẽ: Aut
uñ dignꝰ ꝓbat᷑. cui deb̾ẽt optẽꝑare romani
ut nullũ dõrũ p̃t̃ ipsũ colerẽt sacficiis: Mag¬
nȩ cecitatis ẽ. adhuc quęrere qͥs iste sit d̾s. Ipse
ẽ. õs: cuius ꝓpħȩ p̃dixert᷑ ista quȩ cernimꝰ. Ipse
ẽ. a qͦ responsũ accepit abrahã insemine cuo
benedicent᷑ om̃s gentes: qđ in xp̃o fieri qui scdm
carnẽ de illo semime ex ortꝰ ẽ. idẽ. ipsi qui re¬
mansert̃ꝰ huiꝰ nominis inimici uelit̃ nolint¬
ne cognostunt: Ipse ẽ. ds cuiꝰ diuinꝰ sp̃s ꝑ eos

Expanded text:
Sed responderi potest: \'Quis iste Deus est aut unde dignus probatur, cui deberent obtemperare Romani, ut nullum deorum praeter ipsum colerent sacrificiis ?\' Magnae caecitatis est, adhuc quaerere, quis iste sit Deus. Ipse est Deus, cuius prophetae praedixerunt ista quae cernimus. Ipse est Deus, a quo responsum accepit Abraham: In semine tuo benedicentur omnes gentes. Quod in Christo fieri, qui secundum carnem de illo semine exortus est, idem ipsi qui remanserunt huius nominis inimici, uelint nolintue, cognoscunt. Ipse est Deus, cuius diuinus S
Abbreviated transcription (Latin):
iunciis imꝑare: responsũ ẽ. aꝑte iusticie idõ
ustũ eẽ. qd calibꝰ hominibꝰ sic utił seruitꝰ. et
ꝓ utilitate eorũ fieri cũ rectȩ fit idẽ. cũ imꝑb̾
aufert᷑ in uiriarũ licentia. et domiti melius
se habebt̃. quia indomiti deteriꝰ habuerunt.
subdituq ẽ. ut ista racio firmaret᷑ ueluti a
libidim. cęt̾isq uiciosis animipartibꝰ: Plane
hoc exẽplo satis ȩdoctũ ẽ. qͥbꝰdã eẽ. utilẽ serui
Seruiens aũ dõ animꝰ rectȩ imꝑat corꝑi: inq
ipso animo ratio dño dõ suboita rectȩ imꝑat
libidini uicusꝙ cęt̃is Qua ꝑꝑt̃ ubi homo dõ
nõ seruit: qͥd in eo putandũ ẽ. eẽ. iusticiȩ. qͣndo
quidẽ dõ nõ seruiens nullomͦ pocest iuste animꝰ
corꝑiꝰ ut anima racio uiciis imꝑare : &si in ho¬
mine tali nõ ẽ. ulla iusticia ꝓculdubio nec in ho¬
minũ cȩcu qͥ ex hominibꝰ talibꝰ constat. Nõ ẽ hic
gͦ uiris illȩ c̃sensus qͥl ominũ multitudinẽ popłm¬

Expanded text:
arte iustitiae ideo iustum esse, quod talibus hominibus sit utilis seruitus, et pro utilitate eorum fieri, cum recte fit, id est cum inprobis aufertur iniuriarum licentia, et domiti melius se habebunt, quia indomiti deterius se habuerunt; subditumque est, ut ista ratio firmaretur, ueluti a libidini ceterisque uitiosis animi partibus?\' Plane hoc exemplo satis edoctum est quibusdam esse uSeruiens autem Deo animus recte imperat corpori, inque ipso animo ratio Deo Domino subdita recte imperat libidini uitiisque ceteris. Quapropter ubi homo Deo non seruit, quid in eo putandum est esse iustitiae? quando quidem Deo non seruiens nullo modo potest iuste animus corpori aut humana ratio uitiis imperare. Et si in homine tali non est ulla iustitia. procul dubio nec in hominum coetu, qui ex hominibus talibus constat. Non est hic ergo iuris ille consensus, qui hominum multitudine
Abbreviated transcription (Latin):
ionẽ putat. quãuis nesciens quid loquat᷑. qd̾
tam̃ idõ cõmemorandũ putaui. qm̃ uir cancę
scientiȩ nec nullũ istũ dm̃ potuit existimare.
nec uilẽ. Hunc enĩ eẽ. credidit. quẽ sumũ putaũ
dm̃ Postremo ipse ẽ. ds̃: quẽ doctissimꝰ phyloso¬
phorũ quãuis xpianorũ acerrimꝰ inincꝰ. etiã
ꝑ eorũ oracła qͦs dosputat dm̃ magnũ porphyriꝰ¬

Expanded text:
sciens quid loquatur; quod tamen ideo commemorandum putaui, quoniam uir tantae scientiae nec nullum istum Deum potuit existimare nec uilem. Hunc enim eum esse credidit, quem summum putauit deum. Postremo ipse est Deus, quem doctissimus philosophorum, quamuis Christianorum acerrimus inimicus, etiam per eorum oracula, q
Abbreviated transcription (Latin):
idit ei quichul habee ineouris inustꝰ e: & qͥ
se ipsũ aufert dnantidõ aqͦ factus ẽ. et malignis
scruit spiritibꝰ iustũs ẽ: Disputat᷑ certe acer¬
rimȩ atq fortissimȩ in eudẽ ipsis de republica
libris adũs iniusticiã ꝓusticia Et qm̃ cũ priꝰ¬

Expanded text:
t ei, qui nihil habet in eo iuris, iniustus est; et qui se ipsum aufert dominanti Deo, a quo factus est, et malignis seruit spiritibus, iustus est? Disputatur certe acerrime adque fortissime in eisdem ipsis de re publica libris aduersus iniustitiam pro iustitia. Et quoni
Abbreviated transcription (Latin):
ultimi uidicu dĩ testimonia de scͥpturis
scĩs quȩ ponere institui. prius cligenda
st̃ delibris instrum̃ti noui: postea deuet̾is:
Quãuis enĩ uet̃a priora sint cẽpore noua
tam̃ añ ponenda sunt dignitate: qm̃
illauet̾a p̃conia sunt nouorũ. Nouagͥ
ponent᷑ priꝰ. quȩ ut firmiꝰ ꝓbęmꝰ assu¬
m̃tur et uet̾a Inuet̾ibꝰ habent᷑ lex et

Expanded text:
ultimi iudicii Dei testimonia de scripturis sanctis, quae ponere institui, prius eligenda sunt de libris instrumenti noui, postea de ueteris. Quamuis enim uetera priora sint tempore, noua tamen anteponenda sunt dignitate, quoniam illa uetera praeconia sunt nouorum. Noua igitur ponentur prius, quae ut firmius probemus, adsumentur et uetera. In ueteribus habentur lex et
Abbreviated transcription (Latin):
republica. nunquã rẽ publicã fuisse roma¬
ũbreuit᷑ enĩ rẽ publicã de finit cẽ. rẽ popłi
li diffinitio si uera ẽ: nunquã fuit romana
ispublica. qr nũquã fuit respopłi: Quã de¬
incionẽ uolint eẽ. rei publicȩ. Popłm enĩ eẽ.
definuit cȩtũ multitudinis. uiris c̃sensu et uti

Expanded text:
publica, numquam rem publicam fuisse Romanam. Breuiter enim rem publicam definit esse rem populi. Quae definitio si uera est, numquam fuit Romana res publica, quia numquam fuit res populi, quam definitionem uoluit esse rei publicae. Populum enim esse definiuit coetum multitudinis iuris
Abbreviated transcription (Latin):
uerꝰ dĩ colendꝰ docet᷑ nõ impedit. Utit᷑ gͦ
etiã cęlestis ciuitas in hac sua ꝑegrinatiõe
pace t̾rena. et de rebꝰ ad mortalẽ hominñ
nat᷑ã ꝑtinentibꝰ humanarũ uoluntatũ cõ¬
positionẽ quantũ salua pietate ac religioẽ
c̃cedit᷑ cuet᷑ atq appetit: eãq t̾renã pacẽ
refert ad celestẽ pacẽ quę uere ita pax est
ut rationał dũ taxat creat᷑ȩ sola pax haben¬
da atq discenda sit. ordinatissima scilicet
et c̃cordissima societas fruendidõ et inuicẽ
indõ. Quo cũ uentũ erit. nõ erit uita mortał
s plenȩ certeq utał. nec corpꝰ animalȩ qđ¬
ila indigentia exoĩ parte subditũ uoluntati.
Hanc pacẽ dũ ꝑegrinat᷑ infide habet. atq
ex hac fido iustȩ uunt. cũ ad illã pacẽ adipis¬
cendã refert: quicqͥdbonarũ accionũ gerit

Expanded text:
verus Deus colendus docetur, non impedit. Utitur ergo verus Deus colendus docetur, non impedit. Utitur ergo etiam coelestis civitas in hac sua peregrinatione pace terrena, et de rebus ad mortalem hominum naturam pertinentibus, humanarum voluntatum compositionem, quantum salva pietate ac religione conceditur, tuetur atque appetit, eamque terrenam pacem refert ad coelestem pacem: quae vere ita pax est, ut rationalis duntaxat creaturae sola pax habenda atque dicenda sit, ordinatissima scilicet et concordissima societas fruendi Deo, et invicem in Deo; quo cum ventum fuerit, non plane certeque vitalis, nec corpus animale ulla indigentia, ex omni parte subditum voluntati. Hanc pacem dum peregrinatur in fide habet atque ex hac fide iustem vivit, cum ad istam pacem concupiscendam refert, quicquid bonarum actionum gerit
Abbreviated transcription (Latin):
grecȩ latria dr̃. et nõ nͥdõ debet᷑ fideli pie¬
tate censeret. factũ ẽ. ut religionis leges
cũ t̾rena ciuitate nõ posset hab̾e cõmunes
ꝓquȩ his ab ea dissentire hab̾et necesse. atq
honeri eẽ. diũsa sentientibꝰ eorũq iras et
odia et ꝑsecutionũ impetꝰ sustinere: nisi
cũ animos adũsantiũ aliqͦndo t̾rore sue
multitudinis et sẽꝑ duuno adiutorio pro¬
pulsaret. Hec gͦ cęlestis ciuitas dũ ꝑegri¬
nat᷑ int̾ra ex om̃ibꝰ gentibꝰ ciuies euocat.
atq in oĩbꝰ lingus ꝑegrinã colligit societatẽ.
nõ curans quicqd in moribꝰ legibꝰ institutisq
diũsũ ẽ. qͥbꝰ pax t̾rena uł c̃qͥrit᷑ uł cenet᷑:¬
nichil eorũ rescindens uł destruens immoetiã
seruans ac sequens qđ licet diũsũ indiũsis
nationibꝰ ad unũ tam̃ eundẽq finẽ trenȩ
pacis intendit᷑: si religionẽ qua unꝰ sũmꝰ et

Expanded text:
Graece Xocrpeia dicitur et non nisi Deo debetur, fideli pieGraece Xocrpeia dicitur et non nisi Deo debetur, fideli pietate censeret: factum est, ut religionis leges cum terrena ciuitate non posset habere communes proque his ab ea dissentire haberet necesse adque oneri esse diuersa sentientibus eorumque iras et odia et persecutionum inpetus sustinere, nisi cum animos aduersantium aliquando terrore suae multitudinis et semper diuino adiutorio propulsaret. Haec ergo caelestis ciuitas dum peregrinatur in terra, ex omnibus gentibus ciues euocat adque in omnibus linguis peregrinam colligit societatem, non curans quidquid in moribus legibus institutisque diuersum est, quibus pax terrena uel conquiritunihil eorum rescindens, nec destruens, imo etiam servans ac sequens: quod licet diversum in diversis nationibus, ad unum tamen eumdemque finem terrenae pacis intenditur, si religionem qua unus summus et
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ cõmunis ẽ. ipsa mortalitas. seruet᷑ in rebꝰ
eã ꝑtinentibꝰ int̾ cuitatẽ utrãq concordia:
mñ qr c̾rena cuutas habuit qͦsdã suos sapien¬
ces qͦs duna imꝓbat disciplina. qͥ ut suspicati
decepti ad emonibꝰ credẽt᷑ multos dõs c̃cilian
doscẽ. rebꝰ humanis. ad qͦrũ diũsa qͦdãmͦ officia
lis subdita ꝑtineret̃ ad aliũ corpꝰ ad aliũ
animꝰ. inquȩ ipso corꝑe ad aliũ capd̃. ad aliũ
ceruix. et cȩt̾a singła ad singłos. similit̃ in ani¬
mo ad aliũ ingeniũ. ad aliũ doctrina. ad aliũ
ira. ad aliũ c̃cupiscentia: inquȩ ipsis rebꝰ uitę¬
huic adiacentibꝰ ad aliũ pecꝰ. ad aliũ triticũ.
ad aliũ uinũ. ad aliũ oleũ. ad aliũ siluȩ. ad
aliũ nũmi. ad aliũ nauigatio. ad aliũ bella
atq uictoriȩ. ad aliũ c̃iugia. ad aliũ partꝰ¬
ac fecunditas. et ad alios alia cęt̃a : cęlestis

Expanded text:
m communis est ipsa mortalitas. seruetur in rebus ad m communis est ipsa mortalitas. seruetur in rebus ad eam pertinentibus inter ciuitatem utramque concordia. Verum quia terrena ciuitas habuit quosdam suos sapientes, quos diuina inprobat disciplina, qui uel suspicati uel decepti a daemonibus crederent multdos esse rebus humanis, ad quorum diversa quodammodo officia diversa subdita pertinerent, ad alium corpus, ad alium animus, inque ipso corpore ad alium caput, ad alium cervix, et caetera singula ad singulos; similiter in animo ad alium ingenium, ad alium doctrina, ad alium ira, ad alium concupiscentia; inque ipsis rebus vitae adjacentibus, ad alium pecus, ad alium triticum, ad alium vinum, ad alium oleum, ad alium silvae, ad alium nummi, ad alium navigatio, ad alium bella atque victoriae, ad alium conjugia, ad alium partac fecunditatem et ad alios alia cetera: caelestis a
Abbreviated transcription (Latin):
pꝰ sustentȩt᷑ ad faciliꝰ toleranda minimeq
ngenda onera corꝑis corruptibił qđ aggra¬
ut animã: Idcirco rerũ uitȩ hiuc mortali
iecessarius utrisos hominibꝰ et utͥq domui
cõminis est usus. s finis utendi cuq suus
ꝓpͥus multũq diũsus: Itaȩtiã t̾rena ciuitas
quȩ nõuiuit ex fide t̾renã pacẽ appecit
meoq desigit imꝑandi obȩdiq concordiam
cuiui: ut eͥis de rebꝰ ad mortalẽ uitã ꝑtinentibꝰ
humanarũ quȩdã cõpositio uoluptatũ. Ciui¬
cas au cȩlestis uł pociꝰ pars eiꝰ quę in hac mor¬
calitate ꝑegrinat᷑ et uiuit ex fide etiã ista
pace uecesse ẽ. utat᷑. donec ipsa cui talis pax
ucesaria mortalitas cͣnseat: ac ꝑhoc dũ apd̾
t̾renã ciuitatẽ uelut captiuã uitã suȩ ꝑegͥ¬
utionis agit. iã ꝓmissionẽ redẽptionis et donc
spali tãquã pignor e accepto. legibꝰ t̾renȩ cim¬
caas quibꝰ hȩc amministͥnt᷑ qͣ sustentandȩ mor¬

Expanded text:
 sustentetur ad facilius toleranda minimeque augenda onera corporis COITUPtibilis, quod adgrauat animam. Idcirco rerum uitae huic mortali necessariarum utrisque hominibus et utrique domui communis est usus; sed finis utendi cuique suus proprius multumque diuersus. Ita etiam terrena ciuitas, quae non uiuit ex fide, terrenam pacem adpetit in eoque defigit imperandi oboediendique concordiam ciuium, ut sit eis de rebus ad mortalem uitam pertinentibus humanarum quaedam conpositio uoluntatum. Ciuitas autem caelestis uel potius pars eius, quae in hac mortalitate peregrinatur et uiuit ex fide, etiam ista pace necesse est utatur, donec ipsa, cui talis pax necessaria est, mortalitas transeat; ac per hoc, dum aput terrenam ciuitatem uelut captiuam uitam suae peregrinationis agit, iam promissione redemtionis et dono spiritali tamquam pignore accepto legibus terrenae ciuitatis, quibus haec administrantur, quae sustentandae mor
Abbreviated transcription (Latin):
sicȩtꝰ ẽ. multituoinis nõ peccorũ s racionali¬
ũ creaturarũ. et eorũ que diligit concordi
cõmunione sociatꝰ ẽ. nõ absurde populus
nuncupatur: tanto utiq melior quanto
inmelioribꝰ: tantoq detior quanto ẽ. inde¬
terioribꝰ concors Scdm istã definitionẽ
nr̃ãm romanꝰ populus. popłs ẽ: et res eius
sine dubita cione respublica Quio antẽ
pͥmis cẽporibꝰ siuis quid ue sequentibꝰ populus
cruentissimas sediciones atq inde ad socia¬
lia atq cuulia bella ꝑueniens ipsã c̃cor¬

Expanded text:
non pecorum, sed rationalium creaturarum et eorum quae diligit concordi communione sociatus est, non absurde populus nuncupatur; tanto utique melior, quanto in melioribus, tantoque deterior, quanto est in deterioribus concors. Secundum istam definitionem nostram Romanus populus populus est et res eius sine dubitatione res publica. Quid autem primis temporibus suis quidue sequentibus populus cruentissimas seditiones, atque inde ad socialia atque civilia bella perveniens, ipsam concor
Abbreviated transcription (Latin):
uł in eiꝰ cõꝑatioẽ istã quȩ hicagit᷑ qͣntissib
animi et corꝑis ext̾narũq rerũ bonisplt
sit: nõ miserrimã iudicet: quã cam̃ qcũs
sic habet ut eiꝰ usũ referat ad iliꝰ finẽ qui
diligi arbentissimȩ ao fidelissimȩ spat. ho
absurde dicieciã nc̃ beatꝰ pocest sp̃e llipos
qũ it ista. Resista uͦ sine spe illa: beatitudo
falsa : et magna miseria ẽ. Nõ enĩ ueris animi
bonis utit᷑ qm̃ nõ ẽ. uera sapientia quȩ inten¬
cionẽ sua in his quȩ prudent᷑ discernit. regit
fortit᷑ cohbet cẽꝑant̃. uisteq distribuit.
nõadillũ dirigit finem. ubi erit ds omiã in
omĩbus. etnitate certaet pace perfecta¬

Expanded text:
quantislibet animi et corporis externarumque rerum bonis plena sit, non miserrimam iudicet? Quam tamen quicumque sic habet, ut eius usum referat ad illius finem, quam diligit ardentissime ac fidelissime sperat, non absurde dici etiam nunc beatus potest, spe illa potius quam re ista. Res ista uero sine spe illa beatitudo falsa et magna miseria est; non enim ueris animi bonis utitur, quoniam non est uera sapientia, quae intentionem suam in his, quae prudenter discernit, gerit fortiter, cohibet temperanter iusteque distribuit, non in illum dirigit finem, ubi erit Deus omnia in omnibus, aeternitate certa et pace perfecta
Abbreviated transcription (Latin):
sectat᷑ dicat eẽ uerũ an itaut qui sectatur
dicat uerũ sibi uderi: etiam si forte sit falsũ
cam̃ uc̃q seccet᷑ unũ atq idẽ bonũ: In illa etiã
differentia quȩ adhibetur ex habitu et con¬
suetudine cinicorũ nõ quȩritur quis mansit
finis boni s utrũ in illo habitu et consuetudi
ne sit uiuendũ ei quiuerũ sectat᷑ bonũ: qđ¬
libet ei uerũ uideat᷑ eẽ. acq sectandũ. Deniq
fuerunt qui cũ diuersa sequerentur bona
finalia uoluptatẽ alii. alii uirtutẽ: eundẽ
tam̃ habitũ et c̃suecudinẽ cenebant. ex qͦ
cyniti appellabantur. Ita illud qͥcqͥd ẽ.
unde philosophi cynici discernunt᷑ acet̾is.
ad eligendũ ac cenendũ bonũ qͦbeati fieret
utiq nichil ualebat. Nlã sialiquid adhoc
intẽẽt. ꝓfecto idẽ habitꝰ eundẽ finẽ seqͥ coget:
et diũsus habitꝰ eundẽ seqͥ finẽ nõ sineret᷑.¬

Expanded text:
sectatur, dicat esse verum; an ita, ut qui sectatur, sectatur, dicat esse verum; an ita, ut qui sectatur, dicat verum sibi videri, etiamsi forte sit falsum; tamen uterque sectetur unum atque idem bonum. In illa etiam differentia quae adhibetur ex habitu et consuetudine Cynicorum, non quaeritur quisnam sit finis boni, sed utrum in illo habitu et consuetne sit uiuendum ei, qui uerum sectatur bonum, quodlibet ei uerum uideatur esse adque sectandum. Denique fuerunt, qui cum diuersa sequerentur bona finalia, alii uirtutem, alii uoluptatem, eundem tamen habitum et consuetudinem tenebant, ex qua Cynici appellabantur. Ita illud quidquid est, unde philosophi Cynici discernuntur a ceteris, ad eligendum ac tenendum bonum, quo beati fierent, utique nil ualebat. Nam si aliquid ad hoc interesset, profecto idem habitus eundem finem sequi cogeret, et diuersus habitus eundem sequi finem non sineret
Abbreviated transcription (Latin):
bsophandi nͥ ut beatꝰ sit. Qd aũ beatũ facit.
peẽ finis boni: Nulla ẽ. gͥ causa philosophan
enfinis boni. Quã obrẽ quȩ nullũ boni
suẽ. seccat᷑ nulla plnlosophiȩ secta dicenda
apentrut sũmũ bonũ quosit homo beatus
tauelit et curet amici sui quẽ admodũ suũ:
isuş tantũ mͦ beatitudinis causa faciat
s pͥfacit. nõ de ipso sũ mobono questio est
sdeassum̃do uł nõ assum̃do socio adhuius
pnticipationẽ boni nõ ꝑpt̾ se ipsũ s ꝓpt̾ eun¬
de sociũ.: ut eiꝰ bono ita gaudeat sicut gau¬
det suo. Itẽ cũ queritur de achademicis
ious quibꝰ incerta sunt omiã utrũ ita sint
ieshabendȩ inquibꝰ philosophandũ ẽ. ansic̃
dis philosophis placuit certas eas habe debea¬
us. non quȩrit᷑ qͥd inboni fine sectandũ sit
s. de ipsius boni ueritate qđ sectandũ iudet᷑
utrum sit nec ne dubitandũ hoc ẽ. ut id pla¬
nuis eloquar. utrum ita sectandũ sit ut qui

Expanded text:
losophandi, nisi ut beatus sit; quod autem beatum facit, losophandi, nisi ut beatus sit; quod autem beatum facit, ipse est finis boni; nulla est igitur causa philosophandi, nisi finis boni: quam ob rem quae nullum boni finem sectatur, nulla philosophiae secta dicenda sapienti, ut summum bonum, quo fit homo beatus, ita uelit et curet amici sui, quem ad modum suum, an suae tantummodo beatitudinis causa faciat quidquid facit: non de ipso summo bono quaestio est, sed de adsumendo uel non adsumendo socio ad huius participationem boni, non propter se ipsum, sed propter eundem socium, ut eius bono ita gaudeat, sicut gaudet suo. Item cum quaeritur de Academicis nouis, quibus incerta sunt omnia, utrum ita sint res habendae, in quibus paliis philosophis placuit certas eas habere debeamus; non quaeritur quid in boni fine sectandum sit, sed de ipsius boni veritate, quod sectandum videtur, utrum sit, necne, dubitandum: hoc est, ut id planius eloquar, utrum ita sectandum sit, ut qui
Abbreviated transcription (Latin):
pa crbucrunt: Propt̃ hasdifferentias
deciũ triplicari numerꝰ iste sectarũ. et addu¬
dsocoginta octo ꝑduci. Hex de uarronis
Qo quantũ potui breuit᷑ acdilucide posu:
letis cet̾is unã eligat quã uult eẽ. achade¬
aum uet̾um quos aplatone institutos usq
Iolemonẽ qui abillo quartꝰ eiꝰ scolã tenuit.
padudemia dicta ẽ. habuisse certadogma
auit uideri: et obhoc distinguit. ab achade¬
aesnonis quibꝰ incerta st̃ oĩa : qd philosophiȩ
quis ab archesila cȩpit successore polemonis.
i sctã idẽ. uet̾ũ achademicorũ sic ut du¬
fatone ita om̃i errore carere arbitret᷑. lon
isomictenda ẽ: Remouet gͦ prius illas om̃s
differontias quȩ numerũ multiplicauere
sctarũ. Quas idõ remouendas putat: qr nõ
nesẽ. finis boni: Neq enĩ existimat ullã phi¬
lphiş sectã eẽ. dicendã quȩ nõ eo distat
iat̃is qd̾ diũsos habeat fines bonorũ et ma¬
biĩ.: quandoqͥdẽ nulla ẽ. homini causa phi¬

Expanded text:
tempora tribuerunt: propter has differentias potest etiam triplicari numerus iste sectarum et ad ducentas octoginta octo perduci. Haec de Varronis libro, quantum potui, breuiter ac dilucide posui,refutatis ceteris unam eligat, quam uult esse Acaderaicorum ueterum quos a Platone institutos usque ad Polemonem, qui ab illo quartus eius scholam tenuit, quae Academia dicta est, habuisse certa dogmata uult uideri et ob hoc distinguit ab Academicis nonis, quibus incerta sunt omnia, quod philosophiae genus ab Arcesila coepit successore Polemonis, eamque sectam, id est ueterum Academicorum, sicut dubitatione ita omni errore carere arbitretur, lonres omittenda est. Remouet ergo prius illas omnes differentias, quae numerum multiplicauere sectarum, quas ideo remouendas putat, quia non in eis est finis boni. Neque enim existimat ullam philosophiae sectam esse dicendam, quae non eo distet a ceteris. quod diuersos habeat fines bonorum et malorum. Quando quidem nulla est homini causa phi
Abbreviated transcription (Latin):
sociał õ: Qđ autẽ actinet ad illã differentiã
quã de achademicis nonis uarro adhibuit
quibꝰ incerta sut̃ omĩa. omĩno cuntas dei
tolẽ dubitationẽ canquã dem̃tiã decestat᷑:
habens de rebꝰ quas m̃te atq ratioẽ cõphen¬
dit etiã siparuã ꝓꝑt̾ corpꝰ corruptibile qđ
aggrauat animã. qm̃ sicut dic̃ apłs ex parte

Expanded text:
stianae., Quod autem adtinet ad illam differentiam, quam de Academicis nouis Varro adhibuit, quibus incerta sunt omnia, omnino ciuitas Dei talem dubitationem tamquam dementiam detestatur, habens de rebus, quas mente adque ratione conprehendit, etiamsi paruam propter corpus corruptibile, quod adgrauat animam
Abbreviated transcription (Latin):
uł nat᷑ȩ ordinȩ uł ipsius societatis humanȩ.
unde apłs dic̃: Quisqͥs autẽ suis et maximȩ
domesticis nõ ꝓuidet fidẽ denogat : et ẽ. in¬
fideli deterior hinc itaq etiã pax domesti¬
ca orit᷑: idẽ ordinata imꝑandi obediendiq
c̃cordia cohabitantiũ. Imꝑat̃ enĩ qͥ c̃sulut̃.
sic̃ uir uxdri. parences filiis. dñi seruis. obe¬
diunt aũ quibꝰ c̃sulit̾ sic̃ mulieres maritis.
filii parentibꝰ. serui dñis S indomo iusti
uuentis ex fide et adhuc ab illa cinttate
peregrinantis : etiã qui imꝑant seruiunt
eis quibꝰ uident᷑ imꝑare. Neq enĩ dnandi
cupiditate imꝑãt. s officio c̃sulendi: nec
pͥncipandi suꝑbia s ꝓuidendi miscłia:¬

Expanded text:
uel naturae ordine uel ipsius societatis humanae. uel naturae ordine uel ipsius societatis humanae. Unde apostolus dicit: Quisquis autem suis et maxime domesticis non prouidet, fidem denegat et est infideli deterior. Hinc itaque etiam pax domestica oritur, id est ordinata imperandi oboediendique concordia cohabitantium. Imperant enim, qui consulunt; sicut uir uxori, parentes filiis, domini seruis. Oboediunt autem quibus consulitur; sicut mulieres maritis, filii parentibus, serui dominis. Sed in domo iusti uiuentis ex fide et adhuc ab illa caelesti ciuitate peregrinantis etiam qui imperant seruiunt eis, quibus uidentur imperare. Neque enim dominandi cupiditate imperant, sed officio consulendi, nec principandi superbia, sed prouidendi miseri
Abbreviated transcription (Latin):
pacẽ uł corꝑis uł animȩ uł simul corporis
et animȩ referat ad illã pacẽ quȩ homini
mortali ẽ. cũ immortali dõ: ut ei sit ordinata
infide sub ȩtna lege obȩdientia: Iã u quia
duo p̃cipua p̃cepta. hoc ẽ. dilectionẽ dĩ
et dilectionẽ ꝓrimi docet magister ds̃. in
qͥbꝰ tria inuenit homo quȩ diligat dm̃. se
ipsũ. et proximũ atq ille in se diligendo
nõ erat qͥ dm̃ diligit: consequens ẽ. ut etiã
ꝓximo ad diligendũ dm̃ consulat quẽ uibet᷑
sic̃ se ipsũ diligere. Sic uxori. sic filiis. sic do¬
mesticis sic cęt̾is qͥbꝰ potuerit hominibus.
et ad hoc sibi apximo si forte indiget consuli
uelit: ac ꝑhoc eritꝰ pacatꝰ quantũ in ipso
ẽ. omĩ homini pace hominũ : id ẽ. ordina¬
ta c̃cordia. Cuiꝰ hic ordo ẽ. Primũ ut nulli
noceat: deinde ut etiã ꝓsit cui potuerit:
Primitus gͦ inẽ. eisuorũ cura. ad eosqppe ha¬
bet oportuniorẽ faciliorẽq ad itũ c̃sulendi:

Expanded text:
pacem uel corporis uel animae uel simul corporis et animae refert ad illam pacem, quae homini mortali est cum inmortali Deo, ut ei sit ordinata in fide sub aeterna lege oboedientia. Iam uero quia duo praecipua praecepta, hoc est dilectionem Dei et dilectionem proximi, docet magister Deus, in quibus tria inuenit homo quae diligat, Deum, se ipsum et proximum, adque ille in se diligendo non errat, qui Deum diligit: consequens est, ut etiam proximo ad diligendum Deum consulat, quem iubetur sicut se ipsum diligere sic uxori, sic filiis, sic domesticis, sic ceteris quibus potuerit hominibus, et ad hoc sibi a proximo, si forte indiget, consuli uelit; ac per hoc erit pacatus, quantum in ipso est, omni homini pace hominum, id est ordinata concordia, cuius hic ordo est, primum ut nulli noceat, deinde ut etiam prosit cui potuerit. Primitus ergo inest ei suorum cura; ad eos quippe habet opportuniorem facilioremque aditum consulendi,
Abbreviated transcription (Latin):
corpore demiq suo pacẽ hab̾e cupiebat. et
quantũ habebat tantũ illibene erat: quando
quidẽ m̃bris oꝑtẽꝑantibꝰ imꝑabat. et ut suã
moralitatẽ adũsũ se ex indigentia rebellantẽ
ac seditionẽ faiis addissociandã atq exclnden¬
dam de corꝑe animã c̃citantẽ qͣnta possec festi¬
satiõe paccaret : rapiebat. necabat. uorabat.
et quãuuis immanis acferus. paci tam̃ suę
ine ac salutis immanit̃ ac ferocit̃ cõsulebat:
Iephoc sipacẽ quã ĩ sua spelunca atq in se ipso
hat̾c sacis agebat. etiã cũ aliis m ab̾e uellet.
neo malꝰ nec monstrũ. nec smihomo uocare¬
s̃ Aut si eiꝰ corporis forma et atrorũ ignium
nomitꝰ ab eo decerrebat hominũ societatẽ:
sorte nõ nocendi cupiditate s utuendi necessi¬
caite seiebri. Uerũ iste nõ fuerit: uł qd̾ magis

Expanded text:
corpore denique suo pacem habere cupiebat, et corpore denique suo pacem habere cupiebat, et quantum habebat, tantum bene illi erat. Quando quidem membris obtemperantibus imperabat, et ut suam mortalitatem aduersum se ex indigentia rebellantem ac seditionem famis ad dissofciandam adque excludendam de corpore animam concitantem quanta posset festinatione pacaret, rapiebat necabat uorabat et quamuis inmanis ac ferus paci tamen suae uitae ac salutis inmaniter ac ferociter consulebat; ac per hoc si pacem, quam in sua spelunca adque in se ipso habere satis agebat, etiam cum aliis habere uellet, nec malus nec monstrum nec semihomo uocaretur. Aut si eius corporis forma et atrorum ignium uomitus ab eo deterrebat hominum societatem, forte non nocendi cupiditate, sed uiuendi necessitate saeuiebat. Verum iste non fueri
Abbreviated transcription (Latin):
Na. icũ qͥbꝰ bellũ gerunt suos facere si possit̃
uolũt: eisq subiectis leges suę pacis impone
S faciamꝰ aliquẽ qualẽ canit poetica et fabilos
narratio: quẽ fortasse ꝑꝑt̃ ipsã in sociabilem
fcritatẽ semihominẽ quã hominẽ dicero
maluert̃ Quãuis gͦ huiꝰ regnũ dirȩ spelince
fuerit solitudo tã que malicia singłans ut ex
dũ ferret referretq sermonẽ. nullis fius uł
alluderetꝰ paruuł uł granduscłis imꝑaret nul¬
lo amici colloqͥo fruent᷑. nec uulcani patris.
qͦ uł hinc tantũ. nõ parũ felicior fuit qull
tale monstrũ ipse nõ genuit: nichil cuiqua
cdaret s aquo possetꝰ qͥcqͥd uellet et qͣndo
posset quẽ uellet auferretT am̃ in ipsa sua
spelunca solitaria cuiꝰ ut describit᷑ semꝑre
centi cȩde tepebat humus. nichil aliud quã
pacẽ uolebat inqua nemo illi molestꝰ eẽt. nec
euiꝰ quietẽ uisissius cerrorne curluret. Cũ

Expanded text:
Nam et cum quibus bellum gerunt, suos facere, si possint, Nam et cum quibus bellum gerunt, suos facere, si possint, uolunt eisque subiectis leges suae pacis inponere. Sed faciamus aliquem, qualem canit poetica et fabulosa narratio, quem fortasse propter ipsam insociabilem feritatem semihominem quam hominem dicere maluerunt. Quamuis ergo huius regnum dirae speluncae fuerit solitudo tamque malitia singularis, ut ex dum ferret referretque sermonem, nullis filiis uel adluderet paruulis uel grandiusculis imperaret, nullo amici conloquio frueretur, nec Vulcani patris, quo uel hinc tantum non parum felicior fuit, quia tale monstrum ipse non genuit; nihil cuiquam daret, sed a quo posset quidquid uellet et quando posset et cum uellet auferret: tamen in ipsa sua spelunca solitaria. cuius, ut describitur, \'semper recenti caede tepebat humus,\' nihil aliud quam pacem uolebat, in qua nemo illi molestus esset, nec eius quietem uis ullius ten\'orne turbaret. Cum
Abbreviated transcription (Latin):
et p̃ualens qͥbꝰ potuerit opp̃ssit et extinctis
p̃dasagat. cũ eiscerte qͦs occide nõ potest e
qͦs uult lat̾ẽ qd̾ fac̃ qͣlecũq umbrã paciscent
n domo autẽ suacũ uxore et cũ filiis. et siquos
alios illic habet studet ꝓfecto ẽẽ. pacatꝰ Sisqͥr
adnitũ optẽꝑantibꝰ sine dubio delectatur. sli
si nõ fiat indignatun corripit. uindicat. et domꝰ
suę pacẽ si ita necesse sit etiã seuiendo cõpont
quã sentit eẽ. nõ posse . nͥ cuidã pͥncipio qd pł̃
indomo sua ẽ. cȩtera in eadẽ domestica sociecat
subiecta sint: idõq si offerret᷑ ei seruitꝰ plurus
uł ciuitatis uł gentis. ita ut sic ei seruiret quẽ.
admodũ sibi domũ suã seruire uolebat nonse
iã latronẽ latebris cond̾et. s regẽ c̃spicuum
sublimaret: cum eadẽ in illo cupiditas et mal¬
cia ꝑmaneret: Pacẽ itaq cũ sius om̃s hab̾e
cupunt: quos ad arbitriũ suũ uolt̾ uiuere

Expanded text:
et prevalens, quibus potuerit oppressis et extinctis, et prevalens, quibus potuerit oppressis et extinctis, predas agat; cum eis certe quos occidere non potest et quos uult latere quod facit, qualemcumque umbram pacis tenet. In domo autem sua cum uxore et cum filiis, et si quos. alios illic habet, studet profecto esse pacatus; eis quippe ad nutum obtemperantibus sine dubio delectatur. Nam si non fiat, indignatur corripit uindicat et domus suae pacem, si ita necesse sit, etiam saeuiendo conponit, quam sentit esse non posse, nisi cuidam principio, quod ipse in domo sua est, cetera in eadem domestica societate subiecta sint. Ideoque si offerretur ei seruitus plurium, uel ciuitatis uel gentis, ita ut sic ei seruirent, quem ad modum sibi domi suae seruiri uolebat: non se iam latronem latebris conderet, sed regem conspicuum sublimaret, cum eadem in illo cupiditas et malitia permaneret. Pacem itaque cum suis omnes habere cupiunt, quos ad arbitrium suum uolunt uiuere.
Abbreviated transcription (Latin):
uictoria. nͥ subiectio repugnantiũ: qd̾ cũ
factũ fuerit pax erit. Pacis gͥ intentiõe
xcruntur et bella. ab his etiã qui uirtucẽ
bellicã studet̃ exercere imꝑando acq pug¬
nando Unde pacẽ c̃stat bellieẽ. optabilẽ fine
O m̃is enĩ homo etiã belligerando pacẽ requirit:
nemo antẽ bellũ pacificando Nã et illi qui
pacẽ inqͦ st̃ ꝑt᷑bari uolut̃: nõ pacẽ oderunt.
s eã parbitriosuo cupiunt cõmutari: Nõ gͦ
ut sit pax nolt̃: s uolt̃ ut ea sic quã uolutꝰ:
Demq isi ꝑseditionẽ se ab aliis separauerint.
cũ eis ipsis c̃spiratis uł c̃uiratis suis nͥ qͣlẽcũq
speciẽ pacis teneat: nõ efficuit qd̾ intendut:
Proide lat̾ nes ipsi ut uehem̃tiꝰ et cuciꝰ infesti
sint paci cȩc̾̃orũ: pacẽ uolt᷑ hab̾e sociorũ
S et siunꝰsit tã p̃pollens iuribꝰ et c̃socios ita g¬
uens ut nulli socio se cõmictat. solꝰq insidias

Expanded text:
uictoria nisi subiectio repugnantium ? quod cum uictoria nisi subiectio repugnantium ? quod cum factum fuerit, pax erit. Pacis igitur intentione geruntur et bella, ab his etiam, qui uirtutem bellicam student exercere imperando adque pugnando. Unde pacem constat belli esse optabilem finem. Omnis enim homo etiam belligerando pacem requirit; nemo autem bellum pacificando. Nam et illi qui pacem, in qua sunt, perturbari uolunt, non pacem oderunt, sed eam pro arbitrio suo cupiunt commutari. Non ergo ut sit pax nolunt, sed ut ea sit quam uolunt. Denique etsi per seditionem se ab aliis separauerint, cum eis ipsis conspiratis uel coniuratis suis nisi qualemcumque speciem pacis teneant, non efficiunt quod intendunt. Proinde latrones ipsi, ut uehementius et tutius infesti sint paci ceterorum, pacem uolunt habere sociorum. Sed etsi unus sit tam praepollens uiribus et conscios ita avens, ut nulli socio se committat, solusque insidians
Abbreviated transcription (Latin):
minabiles impiorũ qͥ utiq in ęt̃nũ cruciari
nõ pct̾unc nͥ etiã uixerit᷑ inec̃nũ: ꝓfecto
sinis ciuitatis hiuus in qͦ sũmũ habebit
bonũ. uł pax inuita et̃na uł uta ẽna in pace
dicendns ẽ : ut faciliꝰ ab oĩbꝰ possic intelligi:
c antũ ẽ. enĩ pacisbonũ. ut etiã in rebꝰ c̾renis
atq mortalibꝰ nchil graciꝰ soleat audiri. nichil
desi d̾ abiliꝰ concupisci: nichil postremo possit
melius inueniri: Deqͦ sialiqͣnto dutiꝰ loqui
uoluerimꝰ nõ erimꝰ quantũ arbitror honerosi
legentibꝰ. et ꝑꝑt̾ finẽ ciuicatis huiꝰ de qͦ nob̾
sermo ẽ. et ꝑpt̃ ipsã dulcedinẽ pacis quȩ oĩbꝰ
cara ẽ: qd mecũ qͥsqͥs res humanas nacurãor
cõminẽ ut cũq intueret᷑ agnoscit. Sic̃ enĩ
nemo ẽ. qͥ gaude nolit. ita nemo ẽ. qͥ pacẽ
hab̾e nolit quando qͥdẽ et ipsi qͥ bella uolt̃
nchil aliud quã uincere uolt̃ Ad głosã gͦ
pacẽ. bellando cupuit̃ ꝑuenire: sã qͥd ẽ. aliud

Expanded text:
ernum cruciari non poterunt, nisi etiam uixerint in aeternum: profecto finis ciuitatis huius, in quo summum habebit bonum, uel pax in uita aeterna uel uita aeterna in pace dicendus est, ut facilius ab omnibus possit intellegi. Tantum est enim pacis bonum, ut etiam in rebus terrenis adque mortalibus nihil gratius soleat audiri, nihil desiderabilius concupisci, nihil postremo possit melius inueniri. De quo si aliquanto diutius loqui uoluerimus, non erimus, quantum arbitror, onerosi legentibus, et propter finem ciuitatis huius, de qua nobis sermo est, et propter ipsam dulcedinem pacis, quae omnibus caracommunem utcumque intuetur agnoscit, sicut nemo est qui gaudere nolit, ita nemo est qui pacem habere nolit. Quando quidem et ipsi, qui bella uolunt, nihil aliud quam uincere uolunt; ad gloriosam ergo pacem bellando cupiunt peruenire. Nam quid est aliud
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ sac̃ ficari uetat: intonans in lege sua
dicens: sacͥficans diis cradicabit᷑. Et ne
quisquã putaret dȩ monibꝰ pessimis c̾renisq
spiritibꝰ qͦs iste dicit mimimos uł minores ne
sacͥficet᷑ cẽ. p̃ceptũ. quia et ipsi in scͥpturis
sc̃is dictisunt dii nõ hȩbreorũ s gentium
qd̃ euident inpsalmo septuaginta int̾ptes

Expanded text:
mus, sacrificari vetat, intonans in lege sua, mus, sacrificari vetat, intonans in lege sua, dicens, Sacrificans diis eradicabitur. Et ne quisquam putaret daemonibus pessimis terrenisque spiritibus, quos iste dicit minimos vel minores, ne sacrificetur esse praeceptum; quia et ipsi in Scripturis sanctis dicti sunt dii, non Hebraeorum, sed gentium; quod evidenter in Psalmo Septuaginta interpretes
Abbreviated transcription (Latin):
affectionẽ ad ipsũ oꝑando. Bene qͥdẽ p̃dica¬
uit dm̃ patrẽ. et qͥbꝰ sit colendꝰ moribꝰ dix̃.
qͥbꝰ p̃ceptis ꝓphecici libri pleni st̃ hebieorũ.
qͣndo scorũ uita. siue imꝑat᷑ siue laudat᷑.
s inxp̃ianis cantũ errat aut cantũ calũp¬
niatur quantũ uolunt dęmones qͦ sopinant᷑
dos. quasi cuiquã difficilesit recolere quȩ
t᷑pia quȩ dedccora erga dorũ obseqͥũ inthe¬
atris agebant᷑ et tẽplis. et attende quȩ
legant᷑ dicant᷑ audiantur ineccłiis. uł dõ
uͦ quid offerat᷑: et hinc intelligere ubiedi¬
ficiũ et ubi ruina sit morũ. Quis aũ huic
dix̃ uł inspirauit nͥ diabolicꝰ sp̃s cã uanũ
aꝑtũq m̃datiũ : qd̾ demones ab hȩbreis
coli ꝓhibitos reuereant᷑ pociꝰ quã oderit᷑
xpĩani  S ds̃ ille quẽ coluerunt sapientes
hȩbreorũ etia cęlestibꝰ scĩs angłis et uirtutibꝰ
cdi qͦs beatissimos tanquã cuies in hac nr̃a
peregrinatioe mortali ueneram᷑ et ama¬

Expanded text:
ipsum operando.\' Bene quidem praedicauit Deum Patrem, et quibus sit colendus moribus dixit; quibus praeceptis prophetici libri pleni sunt Hebraeorum, quando sanctorum uita siue imperatur siue laudatur. Sed in Christianis tantum errat aut tantum calumniatur, quantum uolunt daemones, quos opinatur deos; quasi cuiquam difficile sit recolere, quae turpia, quae dedecora erga deorum obsequium in theatris agebantur et templis, et adtendere quae legantur dicantur audiantur in ecclesiis, uel Deo uero quid offeratur, et hinc intellegere ubi aedificium, et ubi ruina sit morum. Quis autem huic dixit uel inspirauit, nisi diabolicus spiritus, tam uanum apertumque mendacium, quod daemones ab coli prohibitos revereantur potius, quam oderint Christiani? Sed Deus ille quem coluerunt sapientes Hebraeorum, etiam coelestibus sanctis Angelis et Virtutibus Dei, quos beatissimos tanquam cives in hac nostra peregrinatione mortali veneramur et ama
Abbreviated transcription (Latin):
ciuitati dĩ de qua nob̾ẽ. ista oꝑosissima dispu¬
tatio in scõ dr̃ psalmo Lauda ierłm dnm. con¬
lauda dm̃ cuũ syon: qm̃ c̃fortauit seras porta¬
rũ cuarũ. benedix̃ filios cuos inte: qͥ posuit
fines cuos pacẽ. Quando enĩc̃fortatȩ fuerit̃
serȩ. portarũ eiꝰ. iã in illã nullus intbit nec
ab illa ullꝰ exibit: ac ꝑhoc fines eius eã debemꝰ
hic intelligere pacẽ quã uolumꝰ demonstrare
finalẽ: Nã et ipsius ciuitatis misticũ nom̃ idẽ¬

Expanded text:
ciuitati Dei, de qua nobis est ista operosissima dispuciuitati Dei, de qua nobis est ista operosissima disputatio, in sancto dicitur psalmo: Lauda Hierusalem Dominum, conlauda Deum tuum Sion; quoniam confirmauit seras portarum tuarum, benedixit filios tuos in te, qui posuit fines tuos pacem. Quando enim confirmatae fuerint serae portarum eius, iam in illam nullus intrabit nec ab illa ullus exibit. Ac per hoc fines eius eam debemus hic intellegere pacem, quam uolumus demonstrare finalem. Nam et ipsius ciuitatis mysticum nome
Abbreviated transcription (Latin):
quã nullꝰ adu̾sariꝰ inqͥecet. Ipsa enĩbcatitudo
finał. ipse ꝑfectionis fims: qui consum̃tem
nõhabet finẽ: hic autẽ dicimꝰ quidẽ beati
quando pacẽ habemꝰ. quantulacũq hic hab̾i
potest inuitabona: s hȩobeatitudo illi quã
finalẽ dicimꝰ beatitidini cõparata. prors mise¬
ria reꝑit᷑. Hanc gͦ pacẽ quał hinc potest cẽ.
mortales homines in rebꝰ mortalibꝰ quando
habemꝰ si recte uiuimꝰ bonis eiꝰ recte utitur
uirtꝰ: quando uͦ eã nõ habomꝰ. etiã mał quȩ
homo patit᷑ bene utit᷑ uirtꝰ S tt̃ ẽ. uera uirtꝰ
qͣndo et om̃ia bona qͥbꝰ bene utit᷑. et quicqͥo
in bono usu bonorũ et malorũ facit. et se ipsã
ad eũ finẽ refert: ubi nob̾ calis et canta pax
erit qͥ melior et maior eẽ. nõ possit Qua ꝑpt̃¬
possemꝰ dicere fines bonorũ nostrorũ eẽ. pacẽ
sicut eẽ. diximꝰ ȩt̃nã uitã: p̃sertĩ quia ipsi

Expanded text:
quam nullus aduersarius inquietet. Ipsa est enim beatitudo quam nullus aduersarius inquietet. Ipsa est enim beatitudo finalis, ipse perfectionis finis, qui consumentem non habet finem. Hic autem dicimur quidem beati, quando pacem habemus, quantulacumque hic haberi potest in uita bona; sed haec beatitudo illi, quam finalem dicimus, beatitudini conparata prorsus miseria reperitur. Hanc ergo pacem, qualis hic potest esse, mortales homines in rebus mortalibus quando habemus, si recte uiuimus, bonis eius recte utitur uirtus; quando uero eam non habemus, etiam malis, quae homo patitur, bene utitur uirtus. Sed tunc est uera uirtus, quando et omnia bona, quibus bene utitur. et quidquid in bono usu bonorum et malorum facit, et se ipsam ad eum finem refert, ubi nobis talis et tanta pax erit, qua melior et maior esse non possit. CAPpossemus dicere fines bonorum nostrorum esse pacem, sicut aeternam diximus uitam, praesertim quia ipsi
Abbreviated transcription (Latin):
sics uł pociꝰ sacͥlegiis. quibꝰ eoscolendos et ex ludͥ
inmiundissimis ubi eorũ cͥmina cęlebrant᷑ quibꝰ
cos placandos putarunt: eisdẽ ipsis auctoribꝰ
et exactoribꝰ taliũ cantorũq dedecorũ. satis ab
neridĩ sũmiq cultores ab eorũ fallaciis et multi¬
formi cẽptatione secun sut᷑. in hoc enĩ locom
frintatis et diebꝰ maligusetiã ista sollicituso
nõ ẽ. inutił: ut illa securitas ubi pax plenissi¬
ma atq certissima ẽ. desidio feruontiore
quęrat᷑. Ibi enĩ erunt nat᷑ȩ munera. hoc ẽ.
quȩ nr̃ȩ naturȩ ab om̃iũ nat᷑arũ creatore
donant᷑ nõ solũ bona uerũ etiã sẽpit̃na : nõ
solũ inanimo quisanat᷑ ꝑsapientiã uerũ etiã
in corꝑe qd resurrectioẽ renouabit᷑. Ii uir¬
cutes nõ cont᷑ ulla uitia uł mala quȩcũq cer
tantes. s habentes uictoriȩ p̃miũ et̃nã pacẽ:

Expanded text:
sacris uel potius sacrilegiis, quibus eos colendos, et ex ludis sacris uel potius sacrilegiis, quibus eos colendos, et ex ludis inmundissimis, ubi eorum crimina celebrantur, quibus eos placandos putarunt eisdem ipsis auctoribus et exactoribus talium tantorumque dedecorum, satis ab veri Dei summique cultores, ab eorum fallaciis et multiformi tentatione securi sunt. In hoc enim loco infirmitatis et diebus malignis etiam ista sollicitudo non est inutilis, ut illa securitas, ubi pax plenissima atque certissima est, desiderio ferventiore quaeratur. Ibi enim erunt naturae munera, hoc est, quae naturae nostrae ab omnium naturarum Creatore donantur, non solum bona, verum etiam sempiterna; non solum in animo, qui sanatur per sapientiam, verum etiam in corpore, quod resurrectione renovabitur. Ibi virtutes, non contra ulla vitia tantes, sed habentes uictoriae praemium aeternam pacem.