comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃ fecisse ꝓpheta testat᷑ dicens. qui
fecit que futura st̃: iã cũ ipsa u̾ba
tractaremꝰ. ut potuimꝰ exposuimus.
Nt̃ gͦ quȩ ista sint quȩ apłi tunc pa¬
tare non poterant : uultis farsitan sci¬
re. Sed quis nr̃m audeat eoꝵ se dice¬
re iã capacẽ. quȩ illi caꝑe non uale¬
bant: Ac ꝑ hoc nec a me expectanda
st̃ ut dicant᷑. quȩ forte non caꝑẽ si mͥ
ab alio dicerent᷑: nec uos ea portare
possetis etiã si ego tantus eẽm. ut a me
ista quȩ uobis altiora st̃ audiretis. Et
fieri quidẽ potest ut sint aliqͥ in uobis
ad ea capienda iã idonei. quȩ alii caꝑe¬
nondũ ualent: & si non om̃ia de qͥb
magister ds̃ ille dicebat adhuc mul¬
ta habeo uobis dicęre. tam eoꝵ for¬
tasse non nulla. Sed quȩ nã sint ista
quȩ ipse non dixit : temerariũ est
uelle p̾sumere ac dicere. Nã & mori
ꝓ xp̃o nondũ erant idonei. tunc apłi.
qͥb dicebat non potestis me se qͥ mͦ
Unde pͥ mus eoꝵ petrus qͥ hoc se¬

Expanded text:
atur dicens, Qui fecit quae futura sunt , jam cum ipsa verba tractaremus, ut potuimus, exposuimus. Nunc ergo quae ista sint quae Apostoli tunc portare non poterant, vultis forsitan scire. Sed quis nostrum audeat eorum se dicere jam capacem, quae illi capere non valebant? Ac per hoc nec a me exspectanda sunt ut dicantur, quae forte non caperem, si mihi ab alio dicerentur; nec vos ea portare possetis, etiamsi ego tantus essem, ut a me ista quae vobis altiora sunt audiretis. Et fieri quidem potest ut sint in vobis aliqui ad ea capienda jam idonei, quae alii capenondum valent; et si non omnia de quibus magister Deus ille dicebat, Adhuc multa habeo vobis dicere, tamen eorum fortasse nonnulla: sed quaenam sint ista quae ipse non dixit, temerarium est velle praesumere ac dicere. Nam et mori pro Christo nondum erant idonei tunc Apostoli, quibus dicebat, Non potestis me sequi modo; unde primus eorum Petrus, qui hoc
Abbreviated transcription (Latin):
minis n᷑on iudicet mundũ. sed ut¬
saluet᷑ mundus ꝑ ipsũ. Mundus eo
iudicante dãpnat᷑. mundus eo sub¬
ueniente saluat᷑ : qm̃ sicut arbor
foliis & pomis. sicut area paleis &
frum̃tis. ita infidelib & fidelib ple¬
nus ẽ mundus. Princeps gͦ mundi
huius hoc ẽ pͥnceps tenebrarũ ha¬
rũ idest infideliũ de qͥb eruit᷑ mun¬

Expanded text:
minis minis salvetur mundus per ipsum . Mundus eo judicante damnatur, mundus eo subveniente salvatur: quoniam sicut arbor foliis et pomis, sicut area paleis et frumentis, ita infidelibus et fidelibus plenus est mundus. Princeps ergo mundi hujus, hoc est, princeps tenebrarum harum, id est, infidelium, de quibus eruitur mun
Abbreviated transcription (Latin):
debitis mortalẽ sed sempitnũ. nõ
uidebitis iudicandũ sed iudicatu¬
rũ. & de hac fide ur̃a idest iusti¬
tia ur̃a arguet sp̃s sc̃s incredu¬
lũ mundũ. Arguet. etiã de iudi¬
dicatus est. Quis ẽ iste nͥ de qͦ ait
alio loco. ecce uenit pͥnceps mun¬
di & in me nichil inueniet. idest
nichis uiris sui. nichil qđ ad eũ
ꝑtineat. nullũ scilicet om̃ino pec¬
catũ: ꝑ hoc enĩ ẽ diabolus pͥn¬
ceps mundi non enĩ cęli & t̾rȩ
& om̃iũ quȩ in eis sunt ẽ diabo.¬
lus pͥnceps qua significatiõe in¬
telligit᷑ mundus. ubi dictũ est.
& mundus ꝑ eũ factus ẽ. sed mun¬
di ẽ diaboliis pͥnceps. de qͦ mun¬
do ibi continuo subiungit atq ait
& mundus eũ non cognouit. hoc
est homines infideles qͥb toto orbe
terrarũ plenus ẽ mundus. int̾ quoᷤᷤ
gemit fidelis mundus. quẽ de mun¬
do elegit ꝑ quẽ factus ẽ mundus:
de qͦ ip̃se dicit non uenit filius he¬

Expanded text:
debitis mortalem, sed sempiternum; non debitis mortalem, sed sempiternum; non videbitis judicandum, sed judicaturum: et de hac fide vestra, id est justitia vestra, arguet Spiritus sanctus incredulum mundum. 4. Arguet etiam de judidicatus est. Quis est iste, nisi de quo ait alio loco, Ecce venit princeps mundi, et in me nihil inveniet ; id est, nihil juris sui, nihil quod ad eum pertineat, nullum scilicet omnino peccatum? Per hoc enim est diabolus princeps mundi. Non enim coeli et terrae et omnium quae in eis sunt, est diabolus princeps, qua significatione intelligitur mundus, ubi dictum est, Et mundus per eum factus est: sed mundi est diabolus princeps, de quo mundo ibi continuo subjungit atque ait, Et mundus eum non cognovit , hoc est homines infideles, quibus toto orbe terrarum mundus est plenus: inter quos gemit fidelis mundus, quem de mundo elegit, per quem factus est mundus; de quo ipse dicit, Non venit Filius ho
Abbreviated transcription (Latin):
fitentẽ se uidisse xp̃m post ascen¬
sionẽ eius in cęlũ. de quo utiq iaͣ
tẽpore aixerat iã non uidebitis
iustus non erat głosissimꝰ stepha¬
nus. qͥ cũ lapidaret᷑ ait ecce ui¬
deo cęlũ aꝑtũ. & filiũ hominis
stantẽ ad cdexterã di: Quid gͦ est
ad patrẽ uado & iã non uidebitiᷤᷤ
me. nͥ quomͦ sũ. cũ uobiscũ suor¬
nunc : Tunc enĩ adhuc erat mortalis.
in similitudinẽ carnis peccati: qͥ esu¬
rire poterat ac sitire. fatigari atq
dormire. Hunc gͦ xp̃m idest talẽ
xp̃m cũ transisset de hoc mundo
ad patrẽ non erant iã uisuri : ꝙ
ipsa est iustitia fidei. de qua di¬
cit apłs. Et si noueramꝰ xp̃m¬
scđm xarnẽ. sed nunc iã non no¬
tia qua mundus arguet᷑. qͥa ua¬
do ad patrẽ & iã non uidebitis me.
qm̃ in eũ quẽ non uidebitis crede¬
tis in me : & quando me uidebitiᷤᷤ
qđ tunc ero. non uidebitis me
qđ sũ uobiscũ mođo. Non uide¬
bitis humilẽ sed excelsũ : non ui¬

Expanded text:
entem se vidisse Christum post ascensionem ejus in coelum , de quo utique jam tempore dixerat: Jam non videbitis hanc justus non erat gloriosissimus Stephanus, qui cum lapidaretur, ait: Ecce video coelos apertos, et Filium hominis stantem adAd Patrem vado, et jam non videbitis me; nisi, quomodo sum, cum vobiscum sum? Tunc enim adhuc erat mortalis in similitudine carnis peccati , qui esurire poterat ac sitire, fatigari atque dormire: hunc ergo Christum, id est talem Christum, cum transisset de hoc mundo ad Patrem, non erant jam visuri; et ipsa est justitia fidei, de qua dicit Apostolus, Etsi noveramm carnem, sed nunc jam non notia, qua mundus arguetur, quia vado ad Patrem, et jam non videbitis me: quoniam in eum quem non videbitis credetis in me: et quando me videbitis, quod tunc ero, non videbitis me quod sum vobiscum modo; non videbitis humilem, sed excelsum; non vi
Abbreviated transcription (Latin):
breos ẽ. diffinit᷑. sperantiaũ substan¬
tia conuictio rerũ que non uidetͣ.
Ded qͥd est iã non uidebitis me :
Non enĩ ait ad patrẽ uado & non
uidebitis me. ut tẽporis intͣuallum
qͦ non uicdebi t᷑ significasse intellige¬
ret᷑ siue breue siue longũ. tamen
utiq tͣminatũ : sed dicendo iã non

Expanded text:
eos est, definitur, sperantium substantia, convictio rerum, quae non videntur. Sed quid est: Jam non videbitis me? Non enim ait: Ad Patrem vado, et non videbitis me, ut temporis intervallum, quo non videbitur, significasse intelligeretur, sive breve, sive longum, tamen ut
Abbreviated transcription (Latin):
deliũ ẽ intuꝑatio. Hoc & ipsa ex¬
positio satis indicat. Uolens enim
aꝑire quid dixerit : de iustitia uͦ
inqͥt qͥa ad patrẽ uado. & iã non
uidebitis me non ait & iã non
uidebunt me. de quib dixerat
qͥa non credunt in me : sed pecca¬
tũ qͥd nocaret exponens. de illis
locutis est dicens qͥa non credunt
in me. Exponens autẽ quã dice¬
ret iustitiã de qua mundus argui¬
t᷑. ad ipsos qͥb loquebat᷑ se conuertit
atq ait: qͥa ad patrẽ uado. & iã
non uidebitis me. Quaꝓpt᷑ mund
de peccato quidẽ suo. cde iustitia uͦ
arguit᷑ aliena: sicut arguunt᷑ cde
lumine tenebrȩ. Om̃ia enĩ quȩ ar¬
etiã ex bono potest eoꝵ apparere qͥ
credunt. Et qmͣ ista uox infideliũ
demꝰ. idõ crecdentiũ iustitiã sic opor¬
tuit definiri. qͥa ad patrẽ uado. &
iã non uidebitis me. Beati enĩ qui
non uident & credt̃. Nã & qͥ uide¬
fides eoꝵ qͥa credebant qđ uidebant

Expanded text:
delium est vituperatio. Hoc et ipsa exdelium est vituperatio. Hoc et ipsa expositio satis indicat. Volens enim aperire quid dixerit, De justitia vero, inquit, quia ad Patrem vado, et jam non videbitis me. Non ait, Et jam non videbunt me; de quibus dixerat, quia non crediderunt in me. Sed peccatum quid vocaret exponens, de illis locutus est dicens, quia non crediderunt in me: exponens autem quam diceret justitiam, de qua mundus arguitur, ad ipsos quibus loquebatur, se convertit, atque ait, Quia ad Patrem vado, et jam non videde peccato quidem suo, de justitia vero arguitur aliena: sicut arguuntur de lumine tenebrae. Omnia enim quae aretiam ex bono potest eorum apparere, qui credunt. Et quoniam ista vox infidelium demus? Ideo credentium justitiam sic oportuit definiri, Quia ad patrem vado, et jam non videbitis me. Beati enim qui non videbunt, et credent . Nam et qui videfides eorum, quia credebant quod videbant,
Abbreviated transcription (Latin):
arguit᷑ de peccato: quomͦ recte ar¬
guit᷑ & de iustitia. Nũqͥd enĩ si ar¬
guendus ẽ peccator ꝓpterea qͥa pec¬
idõ recte arguit᷑: qͥa sic̃ scriptũ ẽ
non est iustus in t̾ra qͥ faciet bonũ
& non peccabit. Quo circa etiã cũ ius¬
tus arguit᷑. de peccato arguit᷑ non de
iustitia: qm & in illo qđ legemꝰ diui¬
nitus dictũ noli effici iustus multũ
non est notata iustitia sapientis. sed
suꝑbia p̾sumentis. Qui gͦ fit iustus
multũ. ipso nimio fit iniustus. Mul¬
tũ enĩ se facit iustũ. qͥ dicit se non
habere peccatũ : aut qͥ se putat non
gr̃a dĩ sed sua uoluntate sufficiente
effici iustũ. nec recte uiuendo iustus
est. sed potius inflatus putando ẽẽ
quod non est. Quo pacto gͥ munđ
arguendus est de iustitia. nͥ de ius¬
titia credentiũ:Arguit᷑ itaq de
peccato qͥa in xp̃m non credidit.:
& arguit᷑ de iustitia eoꝵ qͥ credunt.
Ipsa quippe fideliũ cõparatio. infi¬

Expanded text:
arguitur de peccato, quomodo recte ararguitur de peccato, quomodo recte arguatur et de justitia. Numquid enim si arguendus est peccator propterea quia pecideo recte arguitur, quia, sicut scriptum est, Non est justus in terra qui faciet bonum, et non peccabit. Quocirca etiam cum justus arguitur, de peccato arguitur, non de justitia. Quoniam et in illo quod legimus divinitus dictum, Noli effici justus multum ; non est notata justitia sapientis, sed superbia praesumentis. Qui ergo fit multum justus, ipso nimio fit injustus. Multum enim se facit justum, qui dicit se non habere peccatum; aut qui se putat non gratia Dei, sed sua voluntate sufficiente effici justum; nec recte vivendo justus est, sed potius inflatus, putando se esse quod non est. Quo pacto igitur mundus arguendus est de justitia, nisi de justitia credentium? Arguitur itaque de peccato, quia in Christum non credit; et arguitur de justitia eorum qui credunt. Ipsa quippe fidelium comparatio, infi
Abbreviated transcription (Latin):
cũ clamet apłs an uultis exꝑim̃¬
tũ acciꝑe eius qͥ in me loqͥtur
da erat caritas in cordib eoꝵ quę
foras mittit timorẽ. qͦ ĩpediri
possit ne arguere mundũ qͥ ꝑsecutio¬
nib fremebat auderẽt : ꝓpterea dix̃
ille arguet mundũ. tamquã diceret
ille diffundet in cordib ur̃is carita¬
tẽ. sic enĩ timore depulso arguen¬
di habebitis libertatẽ. Sepe autẽ
diximus inseparabilia ẽẽ oꝑa trinitatiᷤ.
sed singillatĩ cõmendandas fuisse ꝑso¬
nas: ut non solũ sine separatione
uerũ etiã sine confusione & unitas in¬
telligat᷑ & trinitas. Exponit deinde
quid dixerit. de peccato & de iustitia
& de iudicio. De peccato quidẽ inqͥt.
qͥa non crediderunt in me. Hoc enĩ
peccatũ quasi solũ sit p̾ cȩteris posu¬
it. quia hoc manente cetera cletinen¬
tur. & hoc discedente cętera remit¬
tunt᷑. De iustitia uͦ inqͥt qͥa ad pa¬
trẽ uado. & iã non uidebitis me.
Hinc pͥmo uidendũ est si recte qͥsq

Expanded text:
 clamet Apostolus, An vultis experimentum accipere ejus qui in me loquitur da erat charitas in cordibus eorum , quae foras mittit timorem , quo impediri possent ne arguere mundum qui persecutionibus fremebat, auderent; propterea dixit, Ille arguet mundum: tanquam diceret, Ille diffundet in cordibus vestris charitatem; sic enim timore depulso, arguendi habebitis libertatem. Saepe autem diximus inseparabilia opera esse Trinitatis ; sed singillatim commendandas fuisse personas, ut non solum sine separatione, verum etiam sine confusione et unitas intelligatur et Trinitas. 2. Exponit deinde quid dixerit de peccato, et de justitia et de judicio. De peccato quidem, inquit, quia non crediderunt in me. Hoc enim peccatum quasi solum sit, prae caeteris posuit; quia hoc manente caetera detinentur, et hoc discedente caetera remittuntur. De justitia vero, inquit, quia ad Patrem vado, et jam non videbitis me. Hic primo videndum est, si recte quisque
Abbreviated transcription (Latin):
scm̃. cũ uenerit inquit ille
mundũ de peccato cũ ait. si non
uenissẽ & locutus eis fuissẽ pec¬
catũ non haberent. nunc autẽ
excusationẽ non habent de pec¬
cato suo: Sed ne forte qͥ sdicat
hoc ad uideos ꝓprię ꝑtinere non
ad mundũ. non ne ait alio loco si de
mundo ẽẽtis mundus quod suũ erat
diligeret: Hũquid non arguit de
iustitia ubi ait. pater iuste mund
te non cognouit: Numquid non
arguit de iudicio ubi se ait sinis¬
tris ẽẽ dicturũ. ite in ignẽ ę̃t̾nũ
qui paratus est diabolo & angłis
eius : Et multa alia repperiunt᷑
in sco euangłio. ubi de his xp̃s ar¬
guit mundũ. Quid est gͦ quod tã¬
quã ꝓpriȩ tribuit hoc sp̃ui scõ:
An forte quia xp̃s in iudeoꝵ tantũ
gente locutus est. mundũ non ui¬
det᷑ arguisse. ut ille intelligat᷑ ar¬
gui qͥ audit arguentẽ : Sp̃s autẽ
sc̃s in discipłis eius toto orbe diffu¬
sis non unã gentẽ intelligit᷑ argu¬
isse sed mundũ. nã hoc illis ait

Expanded text:
m, Cum venerit, inquit, illemundum de peccato, cum ait: Si non venissem, et locutus eis fuissem, peccatum non haberent; nunc autem excusationem non habent de peccato suo? Sed ne quis forte dicat hoc ad Judaeos proprie pertinere, non ad mundum; nonne ait alio loco: Si de mundo essetis, mundus quod suum esset diligeret ? Numquid non arguit de justitia, ubi ait: Pater juste, mundus te non cognovit ? Numquid non arguit de judicio, ubi se ait sinistris esse dicturum: Ite in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis ejus ? Et multa alia reperiuntur in sancto Evangelio, ubi de his Christus arguit mundum. Quid est ergo quod tanquam proprie tribuit hoc Spiritui sancto? An forte, quia Christus in Judaeorum tantum gente locutus est, mundum non videtur arguisse, ut ille intelligatur argui qui audit arguentem? Spiritus autem sanctus in discipulis ejus toto orbe diffusis, non unam gentem intelligitur arguisse, sed mundum. Nam hoc illis ait
Abbreviated transcription (Latin):
sed & pat̾ & filius illis ad fuit sp̾ua¬
liter. Nã si ab eis sic abscessit xp̃s
ut ꝓ illo non cũ illo in eis ẽẽt sp̃s
ego uobiscũ sũ usq ad consũmati¬
onẽ scłi. & ueniemꝰ ad eũ ego &
pat̃ & mansionẽ apud eũ faciemꝰ.
cũ sp̃m̃ scm̃ ita se ꝓmiserit ẽe mis¬
surũ ut cũ eis eẽt in ęt̾nũ. ac ꝑ hoc
habituri : In nullo gͦ credendus ẽ
sine filio: sed ubi eoꝵ quilibet unus.
trinitas unus ds̃. Oportebat autẽ
ita insinuari trinitatẽ. ut quãuis
nulla ẽẽt diuersitas. substantiarum:
singillatĩ tam̃ cõmͣ daret᷑ distinctio
ꝑsonarũ. ubi eis qͥ recte intelligunt
nũquã uideri potest separatio na¬
turarũ. Qđ autẽ sequit᷑ & cũ uene¬
rit. ille arguet mundũ de peccato
& de iustitia & de iudicio. de pec¬

Expanded text:
sed et Pater et Filius illis adfuit spiritualiter. Nam si ab eis sic abscessit Christus, ut pro illo, non cum illo in eis esset Spiriego vobiscum sum usque in consummationem saeculi ; et, Veniemus ad eum ego et Pater, et mansionem apud eum facium sanctum ita se promiserit esse missurum, ut cum eis esset in aeternum; ac per hoc habituri. In nullo ergo credendus est sine Filio: sed ubi eorum quilibet unus, ibi Trinitas Deus unus. Oportebat autem ita insinuari Trinitatem, ut quamvis nulla esset diversitas substantiarum, singillatim tamen commendaretur distinctio personarum; ubi eis qui recte intelligunt, nunquam videri potest separatio naturarum. 6. Quod autem sequitur, Et cum venerit ille, arguet mundum de peccato, et de justitia, et de judicio
Abbreviated transcription (Latin):
ait discipłis suis adhuc multa habeo
uobis dicere sed non potestis portare
mͦ. pͥus querendũ illud occurrit qͦmͦ
suꝑius dixerit om̃ia quȩ audiꝰ apa¬
tre meo nota uobis feci: & hic dicat
adhuc multa habeo uobis dicere sed
non potestis portare modo. Uerũ il¬
lud quomͦ dixerit qđ nondũ fecerat

Expanded text:
Adhuc multa habeo vobis dicere, sed non potestis portare modo, prius quaerendum illud occurrit, quomodo superius dixerit, Omnia quae audivi a Patre meo, nota feci vobis : et hic dicat, Adhuc multa habeo vobis dicere, sed non potestis portare modo. Verum illud quomodo dixerit, quod nondum fecerat
Abbreviated transcription (Latin):
cerib caliginis inferi retrũ dens tra¬
didit in uidicio pumiendos seruari:
quomͦ non a scõ sp̃ũ de hoc iudicio
mundus arguit᷑. qͣndo in scõ sp̃u
hȩc apłs loqͥt᷑ : Credant itaq ho¬
mines in xp̃m. ne arguant᷑ de pec¬
cato infidelitatis suȩ. qͦ peccata
om̃ia detinent᷑. Transeant in nu¬
merũ fideliũ : ne arguant᷑ de
iustitia eoꝵ quos iustificatos non imi¬
tant᷑. Caueant futurũ iudiciũ. ne
cũ mundi principe iuidicent᷑: quẽ
iudicatũ imitant᷑. Et enĩ ne sibi exis¬
timet parci suꝑbia dura mortaliũ.
de suꝑboꝵ supplicio terrenda ẽ angłꝙꝵ¬
dhuc multa habeo uobis dicere.
sed non potestis portare mͦ. Cuor

Expanded text:
caliginis inferi retrudens tradidit in judicio puniendos servari , quomodo non a sancto Spiritu de hoc judicio mundus arguitur, quando in sancto Spiritu haec Apostolus loquitur? Credant itaque homines in Christum, ne arguantur de peccato infidelitatis suae, quo peccato omnia detinentur. Transeant in numerum fidelium, ne arguantur de justitia eorum, quos justificatos non imitantur. Caveant futurum judicium, ne cum mundi principe judicentur, quem judicatum imitantur. Etenim ne sibi existimet parci superbia dura mortalium, de superborum supplicio terrenda est angAdhuc multa habeo vobis dicere, sed non pote
Abbreviated transcription (Latin):
qui ꝓprie potest dicere sua esse omã que
de nichilo creauit. ut hinc ãmonerem᷑
quanta liberalitate in imicis nr̃is ex p̃cep¬
to eius p̃stare debeamꝰ que nos non ereaui¬
mꝰ. sed de munerib eius accepimꝰ. Quis
autẽ potest uel paratꝰ esse ab infirmis iN¬
iurias sustinere quantũ eoꝵ saluti pro¬
ꝑpeti ꝗͣ. id qđ ꝑpessus est reddere. om¬
ni petenti a se aliquid. qđ petit si habe¬
t᷑ & si recte dari potest uel consilium
se auertere ab eo qui mut uari cupit.
diligere inimicos. benefacere eis qui
se oder̃t. orare ꝓ eis qui se ꝑsecunt᷑. qͥs
gͦ hec facit. nͥ bene ꝑfecteq misericors:
Quo uno consilio miseria deuitat᷑. opitu¬
lante illo qͥ ait. misccłiãm uolo magis
uolum ine fatigatus respiret aliquan¬
tũ. & ad cetera se reficiat in alio li¬
bro consicdancla.

Expanded text:
qui proprie potest dicere sua esse omnia quae qui proprie potest dicere sua esse omnia quae de nihilo creavit: ut hinc admoneremur quanta liberalitate inimicis nostris ex praecepto ejus praestare debeamus quae nos non creavimus, sed de muneribus ejus accepimus. 80. Quis autem potest vel paratus esse ab infirmis injurias sustinere, quantum eorum saluti prorpeti, quam id quod perpessus est reddere; omni petenti a se aliquid, vel id quod petit, si habetur, et si recte dari potest, vel consilium se avertere ab eo qui mutuari cupit; diligere inimicos, benefacere his qui se oderunt, orare pro eis qui se persequuntur? quis ergo haec facit, nisi plene perfecteque misericors? Quo uno consilio miseria devitatur, opitulante illo qui ait, Misericordiam volo magis volumine fatigatus respiret aliquantum, et ad caetera se reficiat in alio libro consideranda.
Abbreviated transcription (Latin):
euangelizatꝰ est xp̃s. siue istũ solẽ iuis ac¬
ciꝑe non solum hominũ sed etiam pecoꝵ
corporeis oculis ꝓpalatũ e istam pluuiã
que fructus gignitt qͥ ad refectionẽ cor¬
poris dati sunt : quo ꝓbabilius intelligi
iniqui in illo libro qui sapientia salomo¬
nis inseribit᷑. & sol iustitie noNortus est
nob̃. & illa pluuia spũalis non irriget
nͥ bonos. qr malos significabatum ea de
qua dictũ est manclabo nubib meis
ne pluant. suꝑ eam. Sed siue illua si¬
fit que nob̾ imitanda p̃cipit᷑ si filudĩ
esse uolumꝰ. Quantũ eni huiu̾s uitȩ
afferat solatiũ lux ista uisibilis &s plu¬
uia corporalis : quistam ingratꝰ est
ut non sentiat : Qđ solatiũ uidenꝰ
& iustis in hac uita & peccatorib com¬
munit᷑ exibi. Non autẽ ait. qui facit
solẽ oriri suꝑ bonos & malos. sed ad didit
suum. idest quẽ ipse fecit atq constituit.
& a nullo aliquid sumpsit ut faceret. si¬
cut in genesi de omib luminarib scͥbit᷑.

Expanded text:
evangelizatus est Christus. Sive istum solem mavis accipere non solum hominum, sed etiam pecorum corporeis oculis propalatum; et istam pluviam qua fructus gignuntur, qui ad refectionem corporis dati sunt: quod probabilius intelligi iniqui in illo libro qui Sapientia Salomonis inscribitur, Et sol non ortus est nobis : et illa pluvia spiritualis non irriget nisi bonos; quia malos significavit vinea, de qua dictum est, Mandabo nubibus meis ne pluant super cam . Sed sive hoc sisi filii Dei esse volumus. Quantum enim hujus vitae solatium afferat lux ista visibilis, et pluvia corporalis, quis tam ingratus est ut non sentiat? Quod solatium videmus et justis in hac vita et peccatoribus communiter exhiberi. Non autem ait, qui facit solem oriri super bonos et malos; sed addidit, suum, id est, quem ipse fecit atque constituit, et a nullo aliquid sumpsit ut faceret, sicut in Genesi de omnibus luminaribus scribitur ;
Abbreviated transcription (Latin):
fica me. hoc est sicut tunc ita & ncͣ:
sicut tunc pͣdestinatione ita nc̃ & ꝑ
fectione: fac in mundo quod apud te
iã fuerat ante mundũ. fac in suo tẽpo¬
re qđ ante omĩa tempora statiusti.
Hoc quida intelligendũ sic putauert᷑
tamquã natura humana quȩ suscepta
est a uerbo conuerteret᷑ in uerbũ. & ho¬
mo mutaret᷑ in dm̃ : immo si diligen¬
tius qđ opinati sunt cogitemꝰ. homo
periret in cło. Non enĩ quisquã ex ista
mutatione hominis. uel duplicari di uer¬
bũ dicturus est uel augeri. aut ut duo
sint quod unũ fuit. aut amplius si t

Expanded text:
fica me; hoc est, sicut tunc, ita et nunc; fica me; hoc est, sicut tunc, ita et nunc; sicut tunc praedestinatione, ita et nunc perfectione: fac in mundo, quod apud te jam fuerat ante mundum; fac in suo tempore, quod ante omnia tempora statuisti. Hoc quidam sic intelligendum putarunt, tanquam natura humana quae suscepta est a Verbo, converteretur in Verbum, et homo mutaretur in Deum; imo, si diligentius quod opinati sunt cogitemus, homo periret in Deo. Non enim quisquam ex ista mutatione hominis vel duplicari Dei Verbum dicturus est, vel augeri, ut aut duo sint quod unum fuit, aut amplius sit
Abbreviated transcription (Latin):
neretͣ eis quos poterat ꝑmouere. quo¬
mͦ pater filiũ & maxime quomͦ pa¬
trẽ clarificaret filius. Dicendo enĩ cla¬
rificari a se patrẽ suꝑ terrã. se autẽ
a patre apud eundẽ patrẽ: moduor¬
ꝓfecto utriusq clarificationis ostendit:
Ipse quippe patrẽ clarificauit suꝑ ter¬
rã eũ gentib pͣdicando: pat̾ uͦ filupsũ
apud semet ipsũ ad suã dexterã col¬
locando: sed ideo postea de clarifican¬
do patre ubi ait ego te clarificaui
uerbum preteriti temporis ponere maluit.
ut monstraret in p̾destinatione iã fac¬
tũ. & pro iam facto habendũ quod cer¬
tissime fuerat futurũ. idest ut a pa¬
tre apud patrẽ głificatus. patrẽ suꝑ
terrã głificaret & filus. Ded hanc pͣ¬
destinationẽ in sua clarificatione ma¬
nifestius aꝑuit qua eũ clarificauit
pater. in eo qđ adiunxit claritate
quã hãbui apud te pͥusquã mundus
eẽt: Ad hoc ualet quł ait & nc̃ clari¬

Expanded text:
neretur eis quos poterat permovere quoneretur eis quos poterat permovere quomodo Pater Filium, et maxime quomodo Patrem clarificaret Filius. Dicendo enim clarificari a se Patrem super terram, se autem a Patre apud eumdem Patrem, modum profecto utriusque clarificationis ostendit. Ipse quippe Patrem clarificavit super terram, eum gentibus praedicando; Pater vero ipsum apud semetipsum, ad suam dexteram collocando. Sed ideo postea de clarificando Patre ubi ait, Ego te clarificavi, verbum praeteriti temporis ponere maluit, ut monstraret in praedestinatione jam factum, et pro jam facto habendum quod certissime fuerat futurum; id est, ut a Patre apud Patrem glorificatus, Patrem super terram glorificaret et Filius. 6. Sed hanc praedestinationem in sua clarificatione manifestius aperuit, qua eum clarificavit Pater, in eo quod adjunxit, Claritate quam habui, priusquam mundusesset. Ad hoc valet quod ait, Et nunc clari
Abbreviated transcription (Latin):
tre quem prius ipse clarificauerat: qͥd often¬
dit nisi superius ubi ait ego te clarifi¬
caui suꝑ terrã ita locutũ fuisse tãqꝙͣ
fecisset quod facturus eẽt. hic autẽ po
poscisse ut pater faceret ꝑ quod illud
filius facturus eẽt. idest ut pater clari¬
ficaret filiũ. ꝑ quã filii clarificationẽ
etiã filius eẽt clarificaturus patrẽ: De¬
niq si de re quȩ futura erat ponamus
etiã futuri tẽporis uerbũ. ubi ꝓ tẽpore
futuro posuit ipse preteriũ: nulla sen¬
tentiȩ remanebit obscuritas. uelut si
dixisset. ego te clarificabo suꝑ terrã.
opus consũmabo quod dedisti mͥ ut fa¬
ciã. & nunc clarifica me tu pater apud
temetipsũ. Nempe ita planũ est sic̃
illud ubi ait. clarifica filiũ tuũ ut fi¬
lius tuus clarificet te. & ipsa est om̃i¬
no sententia. nisi quia & hic dictus
est eiuscdẽ clarificationis modus: ibi
autẽ tacitus tamquã illud isto expo¬

Expanded text:
tre, quem prius ipse clarificaverat; quid ostentre, quem prius ipse clarificaverat; quid ostendit, nisi superius ubi ait, Ego te clarificavi super terram, ita locutum se fuisse, tanquam fecisset quod facturus esset; hic autem poposcisse ut Pater faceret, per quod illud Filius facturus esset, id est, ut Pater clarificaret Filium, per quam Filii clarificationem etiam Filius esset clarificaturus Patrem? Denique si de re quae futura erat ponamus etiam futuri temporis verbum, ubi pro tempore futuro posuit ipse praeteritum, nulla sententiae remanebit obscuritas, velut si dixisset: Ego te clarificabo super terram; opus consummabo, quod dedisti mihi ut faciam, et nunc clarifica me, tu Pater, apud temetipsum. Nempe ita planum est, sicut illud ubi ait: Clarifica Filium tuum, ut Filius tuus clarificet te. Et ipsa est omnino sententia, nisi quia hic dictus est ejusdem clarificationis modus, ibi autem tacitus, tanquam illud isto expo
Abbreviated transcription (Latin):
tura sunt. Sccłm hoc etiã qđ sequit᷑
dicit. & nunc clarifica me tu pat᷑ apud
temet ipsũ claritate quã habui pͥusquam
mundus eẽt apud te. Nã supra dixerat.
pater uenit hora clarifica filiũ fuũ ut fi¬
lus tuus clarificet te : in qͦ uerboꝵ ꝙdi¬
ne ostenderat prius a patre clarifican¬
dũ filiũ. ut patrẽ clarificaret & filius.
Modo autẽ dixit. ego te clarificaui
suꝑ terrã. opus consũmaui qđ dedisti
mͥ ut faciã. & nunc clarifica me: tãꝗͣ
prior ipse patrẽ clarificauerit. a quo cle¬
inde ut clarificet᷑ exposcit. Ergo intel¬
ligendũ est utroq uerbo suꝑius usũ
scđm id qđ futurũ fuerat. eoq odine
qđ futurũ erat clarifica filiũ ut te cla¬
rificet filnus : modo uͦ usũ fuisse uerbo
p̾teriti tẽporis de re futura ubi ait. Ego
te clarificaui suꝑ terrã. opus consũmaui
qđ declisti mͥ ut faciã. Deinde dicendo
& nunc clarifica me tu pat᷑ apud temet¬
ipsũ. quasi posterius eẽt clarificandus a pa¬

Expanded text:
 sequitur dicit: Et nunc clarifica me, tu Pater, apud temetipsum, claritate quam habui prius quam mundus esset apud te. Nam supra dixit: Pater, venit hora, clarifica Filium tuum, ut Filius tuus clarificet te. In quo verborum ordine ostenderat prius a Patre clarificandum Filium, ut Patrem clarificaret Filius. Modo autem dixit, Ego te clarificavi super terram, opus consummavi quod dedisti mihi ut faciam: et nunc clarifica me; tanquam prior ipse Patrem clarificaverit, a quo deinde ut clarificetur exposcit. Ergo intelligendum est utroque verbo superius usum secundum id quod futurum erat, eoque ordine quo futurum erat, Clarifica Filium, ut te clarificet Filius: modo vero usum fuisse verbo praeteriti temporis de re futura, ubi ait, Ego te clarificavi super terram, opus consummavi quod dedisti mihi ut faciam. Deinde dicendo, Et nunc clarifica me tu, Pater, apud temetipsum, quasi posterius esset clarificandus a Pa
Abbreviated transcription (Latin):
LoRist aruoi a parre
filiũ scđm formã serui quã
pater suscitauit a mortuis
& ad suã dexterã collocauit
res ipsa indicat. & nullus ambigit
xp̃ianus. Sed qm̃ non tantũ dixit
pater clarifica filiũ tuũ. sed addidit
etiã ut filius tuus clarificet te: me¬
rito querit᷑ quomͦ patrẽ clarificaue¬
rit filius. cũ sempit̾na claritas patͥs
nec diminuta fuerit in foema huma¬
na. nec augeri potuerit in sua ꝑtecti¬
one diuina sed in seipsa claritas patͥs
nec minui nec augeri potest. Apud
homines autẽ ꝓcul dubio mino erat.
quando in uidea tantũ modo ds̃ notꝰ
erat nondũ a solis ortu usq ad occa¬

Expanded text:
tum a Patre Filium secundum formam servi, quam Pater suscitavit a mortuis, et ad suam dexteram collocavit, res ipsa indicat, et nullus ambigit christianus. Sed quoniam non tantum dixit, Pater, clarifica Filium tuum, sed addidit etiam, ut Filius tuus clarificet te; merito quaeritur quomodo Patrem clarificaverit Filius, cum sempiterna claritas Patris nec diminuta fuerit in forma humana, nec augeri potuerit in sua perfectione divina. Sed in seipsa claritas Patris nec minui nec augeri potest; apud homines autem procul dubio minor erat, quando in Judaea tantummodo Deus notus erat
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ filiũ pat̾ in notesceret gentib : ꝓfec¬
to patrẽ clarificauit & filius. Si au¬
tẽ tantũ modo mortuus fuisset filius
nec resurrexisset. ꝓculdubio nec apa¬
tre clarificatus eẽt. nec patrẽ clarifi¬
casset. Nunc autẽ resurrectione cla¬
rificatus a patre. resurrectiõis suȩ p̾¬
dicatione clarificat patrẽ. Hoc qͥppe
aꝑit ordo ipse uerboꝵ. Clarifica in qͥt
filiũ tuũ. ut filius tuus clarificet te.
Camꝗͣ liceret. Resuscita me: ut¬
innotescas toto oebi ꝑ me. Deinde magis
magisq pandens quomͦ clarificet patrẽ
filius. sicut dedisti. inquit ei potestatem
om̃is carnis : ut om̃e quod declisti ei det
eis uitã ȩternã. Omnẽ carnẽ dixit om¬
ne̾ hominẽ apęrte totũ significans.
que admodũ rursus a parte suꝑiore sig¬
nificatus est homo totus ubi ait apłs.
Om̃is anima potestatib sublimiorib
subdita sit. Quid enĩ dixit om̃is anima.
nͥ om̃is homo: Et hoc autẽ qđ potes¬
tas xp̃o a patre data est om̃is carnis.

Expanded text:
nnotesceret gentibus, profecto Patrem clarificavit et Filium. Si autem tantummodo mortuus fuisset Filius, nec resurrexisset, procul dubio nec a Patre clarificatus esset, nec Patrem clarificasset. Nunc autem resurrectione clarificatus a Patre, resurrectionis suae praedicatione clarificet Patrem. Hoc quippe aperit ordo ipse verborum. Clarifica, inquit, Filium tuum ut Filius tuus clarificet te, tanquam diceret: Resuscita me, utnnotescas toti orbi per me. Deinde magis magisque pandens, quomodo clarificet Patrem Filius: Sicut dedisti, inquit, ei potestatem omnis carnis, ut omne, quod dedisti ei, det eis vitam aeternam. Omnem carnem dixit omnem hominem, a parte totum significans; quemadmodum rursus a parte superiore significatus est homo totus, ubi ait Apostolus, Omnis anima potestatibus sublimioribus subdita sit . Quid enim dixit, Omnis anima, nisi, omnis homo? Et hoc autem quod potestas Christo a Patre data est omnis carnis,
Abbreviated transcription (Latin):
de aliquo fama cum laude. At si homo
laudatur cũ famȩ credit᷑. quomͦ ds̃ lau¬
dabit᷑. quando ipse uidebit᷑: ꝓpter
qd scriptũ ẽ. Beati qͥ habitant in domo
tua. in scła scłoꝵ laudabunt te. Ibi erit
dĩ sine fine laudatio. ubi erit cłi plena
cognitio. Et quia plena cognitio: ido
sũma clarificatio uel głificatio. Sed
prius hic clarificat᷑ ds dũ ad nuntiatꝰ
hominib innotescit. & ꝑ ficlẽ credenti¬
ũ pͣdicat᷑. Propter qđ dicit. Ego te
clarificaui suꝑ terrã. opus consũmaui
qđ ded sti mͥ ut faciã. Non ait uissisti
sed dedisti. ubi consũmat᷑ euicdens gr̃a.
Quid enĩ habet qđ non accepit. etiã in
unigenito humana natura. An non
accepit ut nichil mali s bona faceret
om̃ia. quancdo in unitate̾ ꝑsone susceꝑ¬
ta est a uerbo. ꝑ qđ facta st om̃ia: S
quomͦ consũmauit opus qđ accepit ut
faciat. cũ restet adhuc passionis exꝑi¬
m̃tũ ubi martirib suis maxine

Expanded text:
de aliquo fama cum laude. At si homo de aliquo fama cum laude. At si homo laudatur cum famae creditur, quomodo Deus laudabitur quando ipse videbitur? Propter quod scriptum est, Beati qui habitant in domo tua; in saecula saeculorum laudabunt te . Ibi erit Dei sine fine laudatio, ubi erit Dei plena cognitio; et quia plena cognitio, ideo summa clarificatio vel glorificatio. 4. Sed prius hic clarificatur Deus, dum annuntiatus hominibus innotescit, et per fidem credentium praedicatur. Propter quod dicit, Ego te clarificavi super terram, opus consummavi quod dedisti mihi ut faciam. Non ait, jussisti; sed, dedisti: ubi commendatur evidens gratia. Quid enim habet quod non accepit, etiam in Unigenito humana natura? An non accepit, ut nihil mali, sed bona faceret omnia, quando in unitatem personae suscepta est a Verbo, per quod facta sunt omnia? Sed quomodo consummavit opus quod accepit ut faciat, cum restet adhuc passionis experimentum, ubi martyribus suis maxime
Abbreviated transcription (Latin):
intelligit᷑. quia sp̃s est patris & filii tã¬
quã caritas substantialis & consubstan¬
tialis ͣͫ baꝵ. Qm̃ non cluo dii pater&
filius nec tres dii pater & filius & sp̃s
Nȩc idem tam̃ pat qͥ filius. nec idẽ fi¬
lius qͥ pater: nec idem sp̃s sc̃s qͥ pater
aut filius. qmͣ tres sunt pat̾ & filius &
gͦ eomͦ te głificat filius sicut dedisti
ei potestatẽ om̃is carnis. & sic dedisti
ut om̃e qđ dedisti ei det eis uitã ȩt̾nã.
& hec ẽ nita ȩt̾na ut cognoscant te: sic
te gͥ filius głificat. ut om̃ib qͦs dedistiei
te cognitũ faciat. Porro si cognitio cłĩ
est uita ȩterna : tantomagis uiuere
tenclimꝰ. quantomagis in hac cognitiõe
ꝓficimꝰ. Non autẽ moriemͣ in uita ęt̾na.
Cunc gͦ dĩ cognitio ꝑfecta erit. quando
nulla mors erit. Sũma tunc dĩ clarifica¬
interpretati. clarifica. quidã głifica. Aue¬
terib autẽ gła qua głosi homines dicun¬
tur ita est definita. Gła est. frequens

Expanded text:
 quia Spiritus est Patris et Filii, tanquam charitas substantialis et consubstantialis amborum. Quoniam non duo dii Pater et Filius, nec tres dii Pater et Filius et SpiNec idem tamen Pater qui Filius, nec idem Filius qui Pater, nec idem Spiritus sanctus qui Pater et Filius; quoniam tres sunt Pater et Filius et ergo eo modo te glorificat Filius sicut dedisti ei potestatem omnis carnis, et sic dedisti, ut omne quod dedisti ei, det eis vitam aeternam, et, haec est vita aeterna, ut cognoscant te; sic te igitur Filius glorificat, ut omnibus quos dedisti ei, te cognitum faciat. Porro si cognitio Dei est vita aeterna, tanto magis vivere tendimus, quanto magis in hac cognitione proficimus. Non autem moriemur in vita aeterna: tunc ergo Dei cognitio perfecta erit, quando nulla mors erit. Summa tunc Dei clarificainterpretati sunt, clarifica; quidam, glorifica. A veteribus autem gloria, qua gloriosi homines dicuntur, ita est definita: Gloria est frequens
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ illa inmutatione quȩ ꝓmittit᷑ iustis.
scłm eiusdẽ apł̃i p̃dicationẽ. fiet uoluni¬
tas cł̃i n in t̾ra sicut & in cęlo. idest. ut
quẽ ad mocłu sp̃s non resistit dõ sequens
& faciens uoluntatẽ eius: ita ⁊ corpus ñ
resistat spũi. uel anima quȩ nc̃ corporis
infirmitate uexat᷑. & in carnalẽ consue¬
tudinem prona est. Qđ erit sũmȩ pa¬
cis in uita ȩt̃Na. ut non sołu uelle adia¬
ceat nob̃. sed etiam ꝑficere bonũ. Nc̃

Expanded text:
e quae promittitur justis, secundum ejusdem apostoli praedicationem : fiat voluntas Dei et in terra, sicut in coelo: id est, ut quemadmodum spiritus non resistit Deo, sequens et faciens voluntatem ejus; ita et corpus non resistat spiritui vel animae, quae nunc corporis infirmitate vexatur, et in carnalem consuetudinem prona est: quod erit summae pacis in vita aeterna, ut non solum velle adjaceat nobis, sed etiam perficere bonum.
Abbreviated transcription (Latin):
ria nr̃a fit uoluntas lĩ. cũ ea patimͣ ꝑ car¬
nem quȩ nob̃ mortalitat is iuire debent᷑.
quam peccando meruit nr̃a natura.
Sed id orandłũ est ut sicut in cȩlo ⁊ in t᷑ra
fiat uoluntas dĩ. idest ut quẽ ad motũ
condelect amͣ legi scłm int̾iorẽ homiNẽ.
ita etiam corporis ĩmutatione facta hu¬
ic nr̃ȩ delectationi nulla pars nr̃a t̾renis
dolorib seu uoluptatib adũsetur. Nec
ulud a ueritate abhorret ut accipiamꝰ
fiat uoluntas tua sicut in cęlo ⁊ in t̾ra.
uit. ita in feminIa quȩ illi desponsata est.
Cȩlũ enĩ ⁊⁊ terra conuenient᷑ intelligitur
quasi uir & femina. qm̃ terra cȩlo fecun¬
dante fructifera est. Quarta petitio¬

Expanded text:
ria nostra fit voluntas Dei, cum ea patimur per carnem, quae nobis mortalitatis jure debentur, quam peccando meruit nostra natura: sed id orandum est, ut sicut in coelo, ita et in terra fiat voluntas Dei; id est, ut quemadmodum corde condelectamur legi secundum interiorem hominem , ita etiam corporis immutatione facta, huic nostrae delectationi nulla pars nostra terrenis doloribus seu voluptatibus adversetur. 24. Nec illud a veritate abhorret, ut accipiamus, Fiat voluntas tua sicut in coelo et in terra, vit, ita et in femina quae illi desponsata est. Coelum enim et terra convenienter intelligitur, quasi vir et femina; quoniam terra coelo fecundante fructifera est. CAPUT VII
Abbreviated transcription (Latin):
Idest. sicut
est in angłis qui sunt iN cęlis uoluntas tua.
ut om̃imodo tͥ adhereant. teq ꝑfruant᷑ :
nullo errore obnubilante sapientiã eoꝵ.
nulla miseria impediente beatitudinẽ
illoꝵ: ita fiat in scĩs tuis qui in t̾ra st̃
& de terra qđ ad corpus attinet factist̃.
& quamuis in celestem habitat ionẽ atꝙ inmu¬
tationẽ tam̃ de t̾ra assum̃di sunt. Ad hoc
respicit etiam illa angłors p̃dicatio Gła
in excelsis đo ⁊⁊ interra pax hominib bo¬
nȩ uoluntatis. ut cum p̃cesserit bona uo¬
luntas nr̃a quȩ uocantem sequit᷑. ꝑficiat᷑
in nob̾ uoluntas dĩ sicuti est in cȩlestib angłis.
ut nulla aduersitas resistat nr̃ȩ beatitu¬
dini. qđ est pax. Itẽ fiat uoluntas tua
recte intelligit᷑ obediat᷑ p̃ceptis tuis. sicut
in cęlo ⁊ interra : id est sicut ab angłis it a
ab hominib. Nam fieri uoluntatẽ lĩ cũ
obtemꝑatur p̃ceptis eius ipse dñsaocet cũ
dicit meus cib est ut faciam uoluntat ẽ erꝰ

Expanded text:
id est, sicut est in Angelis qui sunt in coelis, voluntas tua, ut omnimodo tibi ad haereant teque perfruantur, nullo errore obnubilante sapientiam eorum, nulla miseria impediente beatitudinem eorum; ita fiat in sanctis tuis qui in terra sunt, et de terra, quod ad corpus attinet, facti sunt, et quamvis in coelestem habitationem atque immutationem, tamen de terra assumendi sunt. Ad hoc respicit etiam illa Angelorum praedicatio, Gloria in excelsis Deo, et in terra pax hominibus bonae voluntatis : ut cum praecesserit bona voluntas nostra, quae vocantem sequitur, perficiatur in nobis voluntas Dei, sicuti est in coelestibus Angelis; ut nulla adversitas resistat nostrae beatitudini, quod est pax. Item Fiat voluntas tua, recte intelligitur, obediatur praeceptis tuis: sicut in coelo et in terra, id est, sicut ab Angelis, ita ab hominibus. Nam fieri voluntatem Dei, cum obtemperatur praeceptis ejus, ipse Dominus dicit, cum ait, Meus cibus e
Abbreviated transcription (Latin):
t᷑ & soror. Qui gͦ faciunt uoluntatẽ dĩ.
in illis utiq fit uoluntas dĩ. ñ qr ipsi faci¬
unt ut uelit ds̃ sed qr faciunt qđ ille
uult : idest faciunt scđm uoluntatẽ etꝰ.
Est etiam ille intellectus. F iat uoluntas tua
sicut in cęlo & in terra. sicut in scĩs & iustis
ita etiam in peccatorib. Qđ adhuc duo¬
b modis accipi potest. siue ut oremꝰ etiã
ꝓ inimicis nr̃ĩs quid enim aliud sunt ha
bendi contra quors uoluntate᷑ xp̃ianũ &
catholicum nom̃ auget᷑. ut ita dictũ sit.
fiat uoluntas tua sicut in cęlo & in tͣra. tam¬
ꝗ. si diceret᷑. faciant uoluntatẽ tuam sicut
iusti ita etiam peccatores ut ad te conũtant᷑:
siue ita. fiat uoluntas tua sicut in cęlo &
in t̾ra. ut sua cuiq tͥbuant᷑ qđ fit extre¬
mo iudicio. ut iustis p̃miũ. peccatoribus
dampnatio retͥbuatur. cum agni ab hedis se¬
parabunt᷑. Ille etiam non absurdus immo
etiam ⁊ fidei & spei nr̃ȩ conuenientissimꝰ

Expanded text:
t soror . Qui ergo faciunt voluntatem Dei, in illis utique fit voluntas Dei: non quia ipsi faciunt ut velit Deus; sed quia faciunt quod ille vult, id est, faciunt secundum voluntatem ejus. 22. Est etiam ille intellectus: Fiat voluntas tua sicut in coelo et in terra, sicut in sanctis et justis, ita etiam in peccatoribus. Quod adhuc duobus modis accipi potest: sive ut oremus etiam pro inimicis nostris; quid ebendi contra quorum voluntatem christianum et catholicum nomen augetur? Ut ita dictum sit: Fiat voluntas tua sicut in coelo et in terra; tanquam si diceretur: Faciant voluntatem tuam sicut justi, ita etiam et peccatores, ut ad te convertantur; sive ita fiat voluntas tua sicut in coelo et in terra; ut sua cuique tribuantur, quod fit extremo judicio, ut justis praemium, peccatoribus damnatio retribuatur, cum agni ab haedis separabuntur. Ille etiam non absurdus, imo etiam et fidei et spei nostrae convenientissimus
Abbreviated transcription (Latin):
in hac uitd idest in hac uita ñ fuerit re¬
conciliat us dõ ꝑ mortẽ filii eius: trade¬
t᷑ iudici ab illo. qr patͬ non iudicat quẽq
sed om̃e iudiciũ dedit filio. Atq ita
cetera que in hoc capitulo seripta sunt
consecunt᷑. de qͥb iam tractauimꝰ. Unũ
sołu est qđ huic intellectui difficulta¬
tẽ facit. quomͦ possit recte dici in uia
nos esse cũ dõ. si hoc loco ipse accipienctꝰ
est aduersarius impioꝵs cui iubemur
cito reconciliari : nisi forte qr ipse ubi-¬
ꝙ est. nos etiam cũ in hac iasumus cũ
illo utiq sumus. Si enim ascendero
in celum inquit. tu ibies : si descendero

Expanded text:
in hac via, id est in hac vita, non fuerit rein hac via, id est in hac vita, non fuerit reconciliatus Deo per mortem Filii ejus, tradetur judici ab illo; quia Pater non judicat quemquam, sed omne judicium dedit Filio: atque ita caetera quae in hoc capitulo scripta sunt consequuntur, de quibus jam tractavimus. Unum solum est quod huic intellectui difficultatem facit, quomodo possit recte dici in via nos esse cum Deo, si hoc loco ipse accipiendus est adversarius impiorum, cui jubemur cito reconciliari: nisi forte quia ipse ubique est, nos etiam cum in hac via sumus, cum illo utique sumus. Si enim ascendero in coelum, inquit, tu ibi es; si descendero
Abbreviated transcription (Latin):
qui plus gaudet de uno penitente quã
de nonaginta nouẽ iustis. Carni uero
multo minꝰ uideo quomͦ beniuoli uel con¬
cordes uel consentientes esse iubeamur.
Magis en im pectantes amant car nẽ suanoe
concordant cum illa. & consentiunt ei.
Qui uͦ eam seruituti subiciunt: nͣ ip̃si ei
consentiunt. sed eam sibi consentire co-¬
ei esse beniuoliut ei reconciliem̃ a qͦ pec¬
cando auersi sumꝰ. ut aduersarius nr̃ di¬
ci possit. Quib enim resistit. recte dicit᷑
eoꝵ aduersar ius. Hs enĩ suꝑbis resistit.
humilib autẽ dat grãm. Et. Init iuoi
om̃is peccati suꝑbia. Initiũ autẽ suꝑbiȩ
hominis. apostatare a dõ. Et apłs ait.
Si enim cũ inimici essemus reconciliati sumꝰ
dõ ꝑ mortẽ filii enis. multomagis reconei¬
liati salui erimꝰ in u̾ita ipsus. E x quo
intelligi potest nullam naturam malã.
inimicam esse dõ. quandoqͥdem ipsi recon¬
ciliant᷑. qui inimici fuert᷑. Quisquis gͦ

Expanded text:
et qui plus gaudet de uno poenitente, quam et qui plus gaudet de uno poenitente, quam de nonaginta novem justis . Carni vero multo minus video quomodo benevoli vel concordes vel consentientes esse jubeamur. Magis enim peccatores amant carnem suam, et concordant cum illa, et consentiunt ei: qui vero eam servituti subjiciunt, non ipsi ei consentiunt, sed eam sibi consentire cogilli esse benevoli, ut ei reconciliemur, a quo peccando aversi sumus, ut adversarius noster dici possit. Quibus enim resistit, recte dicitur eorum adversarius: Deus enim superbis resistit, humilibus autem dat gratiam ; et, Initium omnis peccati superbia; initium autem superbiae hominis, apostatare a Deo : et Apostolas dicit, Si enimDeo per mortem Filii ejus, multo magis reconciliati salvi erimus in vita ipsius . Ex quo intelligi potest, nullam naturam malam inimicam Deo esse, quandoquidem ipsi reconciliantur qui inimici fuerunt. Quisquis ergo
Abbreviated transcription (Latin):
nũꝙ in istas incidissemus miser ias. De homi¬
ne aute quamq iubeam᷑ cum om̃ib quantũ
in nob̃ est pacem habere. ubi utiq & beni¬
uolentia & concordia & consensio potest
intelligi. non uideo tam᷑ quomͦ accipiam
ab homine nos iudici tradi ubi xꝑm iudicẽ
intelligo: ante cuius tͥbunal omẽs opor-¬
tet exiberi sicut dicit apł̃s. Quomodo
gͦ iudici traditurꝰ est. qui ante iudiceo
parit᷑ exibet. Aut si ꝓpterea traditur
quisq iudici qr hominem lesit. ꝙ uis illo
non tracdente qͥ lesus est: multo commodius
accipit᷑ a lege ipsa reũ tradi iudici. contra
quem fecit cum hominẽ lederet : qr & si
occidendo quis nocuerit homini: nonerit
iam tempus qͦ concordet cũ eo. qr iam Non
est cum illo in uia hoc est in hac uita. nec
tam̃ icleo non sanabit᷑ penitendo & ad illiꝰ
miscdiam cũ sac rificio tͥbulati coridis refu¬
giendo qͥ donat peccata conuersis ad se.

Expanded text:
nunquam in istas incidissemus miserias. De hominunquam in istas incidissemus miserias. De homine autem, quanquam jubeamur cum omnibus, quantum in nobis est, pacem habere, ubi utique et benevolentia, et concordia, et consensio potest intelligi; non video tamen quomodo accipiam ab homine nos judici tradi, ubi Christum judicem intelligo, ante cujus tribunal omnes oportet exhiberi, sicut dicit Apostolus : quomodo ergo judici traditurus est, qui ante judicem pariter exhibebitur? Aut si propterea traditur quisque judici, quia hominem laesit, quamvis illo non tradente qui laesus est; multo commodius accipitur a lege ipsa reum tradi judici, contra quam fecit, cum hominem laederet. Quia et si occidendo quis nocuerit homini, non erit jam tempus quo concordet cum eo; quia jam non est cum illo in via, id est in hac vita: nec tamen ideo non sanabitur poenitendo, et ad illius misericordiam cum sacrificio tribulati cordis refugiendo qui donat peccata conversis ad se,
Abbreviated transcription (Latin):
soluet nouissimũ quadrantẽ. dũ sempit᷑¬
nas penas t̾renors peccators luit. Neq
hoc ita dixerĩ ut diligentiorẽ tractatio¬
nẽ uidear ademisse de penis peccators
quomͦ in scripturis dicant᷑ et᷑ne : quamꝙ
quolibet modo sint. uitande st̃ potius
ꝗͣ sciende. Sed uideamꝰ iam qui sit ipse
aduersarius. cui iubem᷑ esse beniuoli cito
cũ sumꝰ cum illo in uia. Aut enim diabolꝰ
est aut homo. aut caro aut cds. aut p̾cep¬
tuͥ eius. Sed diabolo non uideo quomo¬
do iubeam᷑ esse beniuoli idest concordes
& consentiente.s. Namq alii qđ grece
positũ est . c̃ũNoA Ñ. int̾pretati st̃
concors. alii consentiens. Sed neq beni¬
uolentiam diabolo iubem᷑ exib̃e. Ubi
eni᷑ beniuolentia: ibi amicitia. Nec qͥsꝙ
dixerit amicitiam cũ diabolo esse facien¬
dã. neq concordare cum illo expedit
cui semel renunt iando bellũ indiximꝰ.
et quouicto coronabim᷑. Neq consentire
illi iam oportet. cui si nũꝗ. consensissemꝰ:

Expanded text:
dum sempiternas poenas terrenorum peccatorum luit. Neque ita hoc dixerim, ut diligentiorem tractationem videar ademisse de poenis peccatorum, quomodo in Scripturis dicantur aeternae: quanquam quolibet modo vitandae sunt potius quam sciendae. 31. Sed videamus jam quis sit ipse adversarius, cui jubemur esse benevoli cito, cum sumus cum illo in via. Aut enim diabolus est, aut homo, aut caro, aut Deus, aut praeceptum ejus. Sed diabolo non video quomodo jubeamur benevoli esse, id est concordes aut consentientes. Namque alii quod graece positum est εὑνοῶν, interpretati sunt concors, alii consentiens: sed neque benevolentiam diabolo jubemur exhibere; ubi enim benevolentia, ibi amicitia: neque quisquam dixerit amicitiam cum diabolo esse faciendam; neque concordare cum illo expedit, cui semel renuntiando bellum indiximus, et quo victo coronabimur; neque consentire illi jam oportet, cui si nunquam consensissemus,