comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
testimonuis seripturarũ nõ dubie
demonstrat᷑. istã ditissimani. po¬
tentissimã. benignissimã gr̃ã. qua
in nouissimo mundi tẽpore omnes
gentes in regnũ xp̃i uocant᷑. pri-¬
oribus scłis in occulto dei abscon¬
ditã fuisse consilio. Et cur hac ma¬
nifestatione qua nune uniuersis
nationibus in notescit. antea reue¬
lata nõ fuerit: nullam posse scien¬
tiam comprehendere. nullã intel¬
ligentiã penetrare. Cũ tamen il¬
lud quod de bonitate dei piissime
creditur. quia om̃s homines uelit
saluos fieri. ⁊ in agnitionẽ ueri¬
tatis uenire. nõ oporteat nͥ ꝑpetuũ
et̃numq sentiri. scđ̾m eas mensuras
quibꝰ deus dona generalia specia.¬
libus nouit cumulare muneribus.
ut & qui exbrtes gr̃ȩ fuerint. de
sua nequitia redarguantur.⁊ qui
in eius lumine enituerint: nõ in
suo merito s in dño glorient᷑. In
hoc sane angusto quidem sed tam̃
recto intelligentiȩ tramite nõ pa-¬
rũ difficultatis opponit considera¬

Expanded text:
ripturarum non dubie demonstratur istam ditissimam, potentissimam, benignissimam gratiam qua in novissimo mundi tempore omnes gentes in regnum Christi vocantur, prioribus saeculis in occulto Dei absconditam fuisse consilio. Et cur hac manifestatione qua nunc universis nationibus innotescit, antea revelata non fuerit, nullam posse scientiam comprehendere, nullam intelligentiam penetrare: cum tamen illud quod de bonitate Dei piissime creditur, quia omnes homines velit salvos fieri, et in agnitionem veritatis venire , non oporteat nisi peaeternumque sentiri, secundum eas mensuras quibus Deus dona generalia specialibus novit cumulare muneribus, ut et qui exsortes gratiae fuerint, de sua nequitia redarguantur, et qui in ejus lumine enituerint, non in suo merito, sed in Domino glorientur. hoc sane angusto quidem, sed tamen recto intelligentiae tramite, non parum difficultatis opponit considera
Abbreviated transcription (Latin):
humane ascribamus naturę.
uid euidentius. Prosꝑ.¬
quid exp̃ssius. seđm pelagii cȩ-¬
lestiiq cõmentũ. ab ullo eorum
discipulo potuit diffiniri: Illi di-
ad singulos actus dari. Hie intra
unã sententiã blasphemiã conelu

Expanded text:
e adscribamus naturae » . Quid evidentius, quid expressius secundum Pelagii Coelestiique commentum ab ullo eorum discipulo potuit definiri? Illi dicuad singulos actus dari: » hic intra unam sententiam blasphemiam u
Abbreviated transcription (Latin):
uicio ꝑdidisse. & non ido iniquam
ẽẽ exactionẽ. quia ad reddendum
quod debet idoneus ñ ẽ: nͥ a litt̃a
occidente confugiat ad sp̃m uiui-¬
ficantẽ. & facultatẽ quã ñ inuenit
in natura: querat ex gr̃a. Q uod
plenitudinẽ p̃missȩ disputationis:
regulari sententia ꝓnunciat¬

Expanded text:
vitio perdidisse; et non ideo iniquam vitio perdidisse; et non ideo iniquam esse exactionem, quia ad reddendum quod debet idoneus non est; sed a littera occidente confugiat ad spiritum vivificantem, et facultatem quam non invenit in natura, quaerat ex gratia. Quod splenitudinem praemissae disputationis, regulari sententia pronuntiat
Abbreviated transcription (Latin):
Post hȩc in conclusione testimo¬
niorũ quibꝰ ꝓbare uoluit quod hi
qui ꝑ merepationẽ ꝓpħicã surdi
appellantur ac cȩci. possint ex
facultate nature & aures suas
aꝑire ad audiendũ. &. oculos ad
dñs. dabo eis eor aliud. & sp̃m nouũ
dabo eis. .&. euellam cor lapide.¬
um de carne eorũ. & dabo eis
cor carneũ. ut in p̃ceptis meis
ambulent. & iustificationes meas
obseruent. & faciant eas: addit ge
bilitatẽ boni eis mẽẽ signifi¬
quid aut̃ inquit ex uob̾met ipsis
ñ iudieatis quod iustum ẽ: Quod
utiq ñ eis dixiss. nͥ udicio natu.¬
rali quod ęquũ ẽ seiss posse disc̾nere.
am ñ solũ uoluntatẽ Prosꝑ.¬
boni. s etiam possibilitatẽ libero
aseribit arbitrio: tanquã ideo ab
eo exigatur intelligentia. ido iusti.¬
eia reposcatur: quia possint hȩc
sine di donis. de naturę proferri
bonis. Imꝑantur aut̃ ista homini.
ut ex ipso p̃cepto quo ei hoc quod
accep̃ indicitur. agnoseat se id suo

Expanded text:
Post haec, in conclusione testimoniorum, quibus probare voluit quod hi qui per increpationem propheticam surdi appellantur et caeci, possint ex facultate naturae et aures suas aperire ad audiendum, et oculos suos ad Dominus, Et dabo eis cor aliud, et spiritum dabo eis; et evellam cor lapideum de carne eorum, et dabo eis cor carneum; ut in praeceptis meis ambulent, et justificationes meas observent, et faciant eas ; addit et bilitatem boni eis inesse signifiQuid autem, inquit, etiam ex vobismetipsis non judicatis quod justum est ? Quod utique non eis dixisset, nisi eos judicio naturali quod aequum est scisset posse discernere. Jam non solum voluntatem boni, sed etiam possibilitatem libero ascribit arbitrio: tamquam ideo ab eis exigatur intelligentia, ideo justitia reposcatur, quia possint haec sine Dei donis de naturae proferre bonis. Imperantur autem ista homini, ut ex ipso praecepto, quo ei hoc quod accepit indicitur, agnoscat id se suo
Abbreviated transcription (Latin):
catholici pontifices dignũ anathe-¬
mate censuer̃. utendum nob̃ ẽ eo
quo usi sunt testimonio dicentes.
De fructibus enĩ mandatorũ dñs
loquebatur. ubi ñ ait. sine me diffi¬
tionibus tiuis quas credidisti idonea
auctoritate munitas. tanquã de
consensu legentiũ securus adiun-¬
gis: solere interdũ đm ad fidẽ nr̃a
ꝓbandã plus offerre quã sufficit.
ut quã firma sit fides credentium
possit agnosei: & hoc exemplo illiꝰ
centur ionis ostendis. qui eũ pueri
sui quereret curationẽ. dñsq se ad
domum eius iturum ẽẽ ꝓmitteret.
responđit. ñ sum dignus ut intres
sub tectum meũ. s tantũ die u̾bo.
&s sanabitur puer m̃s. in quo eũ dñs
tali admiratione laudauerit. ut ꝓ.¬
nunciaret ñ se inuenisse tantam
fidẽ in isrł: & exigua conelusione
pene totũ pelagianũ dogma cõ¬
firmas. dicendo. Cassianꝰ¬
ullius enĩ laudis ẽẽt ac meriti:
Isi id in eo dñs quod ipse donaue¬

Expanded text:
catholici pontifices dignum anathecatholici pontifices dignum anathemate censuerunt; utendum nobis est eo quo usi sunt testimonio, dicentes : « De fructibus enim mandatorum Dominus loquebatur, ubi non ait, Sine me diffitionibus tuis, quas credidisti idonea auctoritate munitas, tanquam de consensu legentium securus adjungis, Solere interdum Deum ad fidem nostram probandam plus offerre quam sufficit, ut quam firma sit credentium fides, possit agnosci. Et hoc exemplo illius Centurionis ostendis, qui cum pueri sui posceret curationem, Dominusque se ad domum ejus iturum esse promitteret, responderit, Non sum dignus ut intres sub tectum meum; sed dic tantum verbo, et sanabitur puer meus. In quo eum Dominus tali admiratione laudaverit, ut pronuntiaret, non se invenisse tantam fidem in Israel . Et exigua conclusione pene totum Pelagianum dogma confirmas, dicendo: « Nullius enim laudis esset ac meriti, si id in eo Christus, quod ipse donave
Abbreviated transcription (Latin):
nouerat dedisse uirtutẽ: In eius
enĩ u̾bi correctione. totam istam
głam quã humanis uiribꝰ assi¬
gnare uoluisti. sobrietate aliqua
temꝑasses: ut illa mirabilis in tan
ta afflictione patientia. & di ad¬
uitorio. & libo hominis aserib̾et᷑
arbitrio. Sed ueritus es naturȩ
humane minuere laudẽ: si ei ꝓfi-¬
tereris a do datã ẽẽ uirtutẽ. I deo
conflictus illius atq uictoriȩ ñ uis
ered̾e cooꝑatorẽ đm fuisse. s tantũ.¬
modo spectatorẽ: ut eui ꝑsuadere
poteris ꝑ naturalẽ libi arbitrii fa¬
eultatẽ tã arduũ certam̃ uictum.
dubitare ñ audeat in leuioribꝰ eau.¬
sis multo lib̾iores ẽẽ bonȩ uolunta¬
tis effectus: atq in ius damnatȩ sen¬
iustificationis dari. ut quod facere
ꝑ lib̾um iubemur arbitriũ. faciliꝰ
possimus implere ꝑ grãm. tanquã
&e si gr̃a ñ daretur. non quidẽ facile.
s tam̃ possemus etiã sine illa. diui.¬
na implere mandata. Quod quia

Expanded text:
noverat se dedisse virtutem? In ejus noverat se dedisse virtutem? In ejus enim verbi correctione, totam istam gloriam quam humanis viribus assignare voluisti, sobrietate aliqua temperasses: ut illa mirata afflictione patientia, et Dei adjutorio et libero hominis adscriberetur arbitrio. Sed veritus es naturae humanae minuere laudem, si ei profiteris a Deo datam esse virtutem; ideo conflictus illius atque victoriae non vis credi cooperatorem Deum fuisse, sed tantummodo spectatorem: ut cui persuadere potueris, per naturalem liberi arbitrii facultatem tam arduum certamen victum, dubitare non audeat in levioribus causis multo liberiores esse bonae voluntatis effectus; atque ita in illius damnatae senjustificationis dari, ut quod facere per liberum jubemur arbitrium, facilius possimus implere per gratiam; tamquam etsi gratia non daretur, non quidem facile, sed tamen possemus, etiam sine illa, implere divina mandata. Quod quia
Abbreviated transcription (Latin):
Quia ꝓpter te mortificamur tota
die: estimati sumus ut oues occisi¬
onis. & in omnibꝰ suꝑamus: ꝑ eũ qui
dilexit nos. Huius tolerantię forti¬
tudo und descendit. beatus petrus
& in illo omnis ȩccła ueritatis ipsiꝰ
uoce discebat: dicentis. Ccce satha¬
nas postulauit ut cribraret uossiẽ
triticum. ego aut̃ rogaui ꝓ te pe.¬
tre: ne deficrat fides tua. Quisquis
igitur in tribulationibꝰ ñ deficit.
ab illo se non dubitet adiuuari:
ad quẽ cotidie corda uniu̾sorum
fideliũ clamant: ne nos inducat
in temptationẽ. s liba nos a malo.¬
Q m eustodit dñs animas sc̃orũ
suorũ: de manu peccatorũ liba¬
bit eos. Q uod aut̃ dicis. gr̃am di
a iob ex eo intelligendum ñ penit᷑
recessisse. quod temptatori eiꝰ tan¬
tam ds temptandi dederit pote¬
statẽ. quantã illũ resistendi noue¬
rat hab̾e uirtutẽ. nonne rec̾tius
ueraciusq loquereris. si ubi dixi¬
sti quantã & illum resistendi no¬
mares. quantã & illi resistendi se

Expanded text:
pter te mortificamur tota die, aestimati sumus sicut oves occisionis: sed in his omnibus superamus, per eum qui dilexit nos . Hujus tolerantiae fortitudo unde descenderit, beatus Petrus, et in illo omnis Ecclesia, Veritatis ipsius voce discebat, dicentis, Ecce satanas postulavit ut cerneret vos velut triticum: ego autem rogavi pro te, Petre, ne deficiat fides tua . Quisquis igitur in tribulationibus non deficit, ab illo se non dubitet adjuvari, ad quem quotidie corda universorum fidelium clamant: Ne inferas nos in tentationem, sed libustodit Dominus animas servorum suorum, de manu peccatorum liberabit eos . 48. Quod autem dicis, « Gratiam Dei ab Job ex eo intelligendam non penitus recessisse, quod tentatori ejus tantam Deus tentandi dederit potestatem, quantam et illum resistendi noverat habere virtutem: » nonne rectius veraciusque loquereris, si ubi dixisti, « quantam et illum resistendi nootius, Quantam et illi resistendi
Abbreviated transcription (Latin):
diffiniat. quod ex oꝑibus legis
ñ iustificabitur omnis caro. & qͣm¬
atura. quid iste impiã infideliũ
lib̾tatẽ naturalibꝰ instruit bonis.
ce ꝓpͥis uult iustificare pͥncipiis:
Q uid ad renouationẽ lacessite
uetustatis. idoneã diffinit p̃uari-¬
catricis scientiȩ lib̾tatẽ. quasi ista
scientra uel ex naturȩ opibus re-¬
sidua consecuta. uel ex legalis do¬
etrinȩ eruditione quesita. possit
sui ꝑceptione p̃stare. ut quod fa-¬
ciendum nouerimus. etiã facere
diligamus. aut ullus sit bonȩ uo-¬
luntatis motus. nͥ quẽ ereauerit

Expanded text:
definiat, quod ex operibus legis definiat, quod ex operibus legis non justificatur omnis caro ; atura : quid iste impiam infidelium libertatem naturalibus instruit bonis, et propriis vult justificare principiis? Quid ad renovationem lacessitae vetustatis idoneam definit praevaricatricis scientiae nuditatem? Quasi ista scientia vel ex naturae opibus residua consecuta, vel ex legalis doctrinae eruditione quaesita, possit sui perceptione praestare, ut quod faciendum noverimus, etiam facere diligamus: aut ullus sit bonae voluntatis motus, nisi quem creavit
Abbreviated transcription (Latin):
euius eguit gła głetur. Sin aut̃
quod magis uult hic disputator in-¬
telligi. de illis ista dicuntur. qui
aliem a grã xp̃iana. quȩdã ad
similitudinẽ legaliũ mandatorũ
ꝓpͥo iudicio sanciebant. intelligen.¬
tes mores eiuitatũ concordiamq
popłorũ ñ posse alit contineri. nͥ
& recte factis p̃mia. & peccatis pę¬
nȩ decernerentur. sic̃ dictum ẽ ab
ipsa sapientia di. ego ex ore altis¬
simi ꝓdiui. in omni gente pͥmatũ
entiã humano generi ad tempo¬
ralis uitę utilitatẽ. ex naturȩ a do
conditȩ suꝑesse reliquiis: Si enim
nee ad ista terrena ordinanda ra¬
tionalis animi ugeret ingenium:
ñ uieiata ẽẽt s extincta natura.
Quȩ tam̃ etiã si excellentissimis
artibus & cunctis moralibꝰ eruditi.¬
onũ polleat disciplinis. iustificari
ex se ñ potest. quia bonis suis male
utitur. in quibꝰ sine eultu ueri dei.
impietatis immundiciȩq conuin-¬
citur: & unde se defendi esti¬
mat accusatur. Cum gͦ apłs

Expanded text:
ia eguit, glorietur. 30. Sin autem quod magis vult hic disputator intelligi de illis ista dicuntur, qui alieni a gratia christiana, quaedam ad similitudinem legalium mandatorum proprio judicio sanciebant, intelligentes mores civitatum concordiamque populorum non posse aliter contineri, nisi et recte factis praemia, et peccatis poenae decernerentur; sicut dictum est ab ipsa Sapientia Deo, Ego ex ore Altissimi prodivi, et in omni gente primatumentiam humano generi ad temporalis vitae utilitatem, ex naturae a Deo conditae superesse reliquiis? Si enim nec ad ista terrena ordinanda rationalis animi vigeret ingenium, non vitiata esset, sed exstincta natura. Quae tamen etiamsi excellentissimis artibus, et cunctis mortalium eruditionum polleat disciplinis, justificari ex se non potest: quia bonis suis male utitur, in quibus sine cultu veri Dei impietatis immunditiaeque convincitur, et unde se defendi aestimat, accusatur. Cum ergo Apostolus
Abbreviated transcription (Latin):
tuũ uerũ etiã cogitationũ bona¬
rũ ex d̾o ẽẽ pͥncipiũ. qͥ & incip̃
quȩ bona sunt:⁊ exsequitur &
consũmat in nob̃. S hoc nullo
modo ex aliqua parte potest ẽẽ
falsũ. Cui nequaquã inferri con-¬
traria debuer̃. ut quod recte
professus es ex gr̃a inciꝑe: id
postea confirmares. ꝑ nature bo-¬
nũ & ꝑ liberũ arbitriũ nos ha¬
bere. Dicit quidem beatus apłs.
Uelle enĩ adiacet mͥ. ꝑficere aũt
bonũ non inuenio. S & idem
dicit. Non quia idonei simꝰ co¬
gitare aliquid ex nob̾ qͣsi ex nob̃.
s sufficientia nr̃a ex đo ẽ. Et itẽ.¬

Expanded text:
narum ex Deo esse principium, qui et incipit quae bona sunt, et exsequitur et consummat in nobis, sed hoc nullo modo ex aliqua parte potest esse falsum: quia Al., cui nequaquam inferri contraria debuerunt, ut quod recte professus es ex gratia incipere, id postea confirmare per naturae bonum et per liberum arbitrium nos habere. Dicit quidem beatus Apostolus: Velle enim adjacet mihi, perficere autem bonum non invenio ; sed idem dicit: Non quia idonei sumus cogitare aliquid a nobis, quasi ex nobis: sed sufficientia nostra ex Deo est . Et ide
Abbreviated transcription (Latin):
ec enĩ talẽ hominẽ fecisse ere¬
dendus ẽ: qui nec uelit unquã
nec possit bonum. A lioquin. nec
lib̾um ei ꝑmisit arbitrium. si ei tan-¬
cessit. & quomͦ stabit illa dñi pꝰt
p̃uaricationẽ pͥmi hominis illata
sententia. ecce adam factus ẽ sic̃
unus ex nob̵. sciens bonũ & malũ:
N on enĩ talis ante fuisse putandꝰ
ẽ: qui boni ẽẽt ꝓrsus ignarus.
Q uod satis absurdũ. atq a catho¬
lica fide omnimodis alienum ẽ.
Q uinimmo. sedm sententiã sapi-¬
entissimi salomonis. feẽ d̾s hominẽ
rectum: id ẽ ut tantũ boni scientia¬
frueretur. Sed ipsi quęsierunt co-¬
gitationes multas. ⁊acti enĩ sunt
ut dictum ẽ: scientes bonum &
malum. Concepit ergo adam pꝰt
p̃uaricationẽ quã non habuerat
scientiam mali: boni uero quã
acceꝑat seientiã ñ amisit. sꝑ¬

Expanded text:
ec enim talem Deus hominem fecisse credendus est, qui nec velit umquam nec possit bonum. Alioquin nec liberum ei permisit arbitrium, si ei tancessit. Et quomodo stabit illa Domini post praevaricationem primi hominis lata sententia, « Ecce Adam factus est sicut unus ex nobis, sciens bonum et malum » ? Non enim talis ante fuisse putandus est, qui boni esset prorsus ignarus. ormatum: quod satis absurdum, atque a catholica fide omnimodis alienum est. Quin imo secundum sententiam sapientissimi Salomonis, « fecit Deus hominem rectum » ; id est, ut tantujugiter frueretur, sed ipsi quaesierunt cogitationes multas ; facti enim sunt ut dictum est scientes bonum et malum. Concepit ergo Adam post praevaricationem, quam non habuerat scientiam mali, boni vero quam acceperat scientiam non amisit.
Abbreviated transcription (Latin):
in omnibꝰ ꝓrsus hominibꝰ. qͥ eruun-¬
tur de potestate tenebrarũ. & tͣns¬
feruntur in regnũ filii dilecti¬
onis đ̃i. sine cuiusquã exceptio¬
ne ꝑsonȩ agere credimus grã
saluatoris: quia sieut hie ꝓbabi¬
liter s ñ stabilit̾ diffiniuit. dicimꝰ
atq defendimus. ñ solũ actuũ
uerũ etiã cogitationũ bonarũ
ex d̃o ẽẽ pͥncipiũ: qui nob & initia

Expanded text:
in omnibus prorsus hominibus qui eruunin omnibus prorsus hominibus qui eruuntur de potestate 327 tenebrarum, et transferuntur in regnum Filii dilectionis Dei, sine cujusquam exceptione personae, agere credimus gratiam Salvatoris. Quia, sicut hic idem probabiliter, sed non stabiliter definivit, dicimus atque defendimus, Non solum actuum, verum etiam cogitationum bonarum ex Deo esse principium, qui nobis et initia
Abbreviated transcription (Latin):
re ur̃am ipsorũ salutẽ oꝑamini.
uelle & oꝑari ꝓ bona uoluntate.
Eccłastica regula ẽ. ñ quia idonei
simus cogitare aliquid a nobis.
quasi ex nob̾met ipsis: s sufficien.¬
tra nr̃a ex do ẽ. Hane regu-¬
lam firmat dñs dicens. Nemo
potest uenire ad me: nͥ datum
fuerit ei a patre meo. & omne qđ
me nichil potestis facere. & non
uos me elegistis: s ego elegi uos.
Et nemo nouit filium nisi pat̃.
neq patrẽ quis nouit nisi filius :¬
& cui uoluerit filiꝰ reuelare.
Et sic̃ pat̾ suscitat mortuos & ui¬
uificat. Et beatus es simon bar.¬
iona: qm̃ caro &e sanguis ñ reue¬
lauit tibi. s pat̾ m̃s qui in cęlis ẽ.
Hac regula nulli hominũ au.¬
fertur uoluntas. quia uirtus gr̃e
ñ hoc in uoluntatibꝰ oꝑatur ut
ñ sint: s ut ex malis bonȩ. & ex
infidelibus sint fideles: & quȩ in se¬
met ipsis erant tenebrȩ. lux effici-¬
antur in domino. Quod mortuum
erat uiuificatur. quod iracebat eri-¬
gitur: quod ꝑierat inuenitur. Hoc

Expanded text:
i. velle et operari, pro bona voluntate . Ecclesiastica regula est: Non quia idonei simus cogitare aliquid ex nobis quasi ex nobis ipsis, sed sufficientia nostra ex Deo est . Hanc regulam firmat Deus dicens: Nemo potest venire ad me, nisi datum fuerit ei a patre meo . Et: Omne me nihil potestis facere . Et: Non vos me elegistis; sed ego elegi vos . Et: Nemo novit Filium nisi Pater; neque Patrem quis novit, nisi Filius, et cui voluerit revelare . Et: Sicut Pater vivificat mortuos, iificat . Et: Beatus es, Simon Barjona, quoniam caro et sanguis non revelavit tibi; sed Pater meus qui in coelis est 3. Hac regula nulli hominum aufertur voluntas; quia virtus gratiae non hoc in voluntatibus operatur ut non sint, sed ut ex malis bonae, et ex infidelibus sint fideles; et quae ex semetipsis erant tenebrae, lux efficiantur in Domino; quod mortuum erat vivificatur, quod jacebat erigitur, quod perierat invenitur. Hoc
Abbreviated transcription (Latin):
gratiã dei scđ̾m merita nr̃a dari.
ut catholicus posset uideri: ana¬
thematizare cõpulsus ẽ. ł i̾rauer̃
affricanoꝵ episcoporũ concilia.
qͥ decretis suis constituer̃. utrũq
dei donũ ẽẽ : & scire qͥd facere
debeamus.⁊ diligere ut faciamꝰ:
ut edificante caritate. scientia ñ
possit inflare. quia siẽ de ea scͥp¬
tũ ẽ : caritas ex do ẽ.E. irauerũt
ducenti quatuor decim sacerdo¬
tes: qui in epła quã suis consti¬
tutionibꝰ ꝓtulerunt.ita ad apłi¬
cȩ sedis antistitẽ beatũ zõsimũ
sunge locuti. Constituimꝰ. in pela¬
giũ atq celestiũ ꝑ uenerabilẽ

Expanded text:
gratiam Dei secundum merita nostra dari, gratiam Dei secundum merita nostra dari, ut catholicus posset videri, anathAFRICANA episcoporum CONCILIA, quae decretis suis constituerunt, utrumque Dei donum esse, et scire quid facere debeamus, et diligere ut faciamus: ut aedificante charitate, scientia non possit inflare, quia sicut de Deo scriptum est, « Charitas ex Deo est » . Erraverunt ducenti quatuordecim sacerdotes, qui in epistola, quam suis constitutionibus praetulerunt, ita ad apostolicae Sedis antistitem beatum Zosimum sunt locuti: Constituimus, in Pelagium atque Coelestium per venerabilem
Abbreviated transcription (Latin):
ab ȩccła depuler̃. Secundũ tuã
quippe censurã. qua sc̃arũ ac fi¬
deliũ uoluntatũ non in om̃ibus
hominibꝰ ex đo uis ẽẽ pͥncipiũ.
quasi multũ gr̃ę tribuas. si hoc
eã in quorundã oꝑari mentibus
ad quiescas : errauit beatus papa
in nocentius.⁊ petri sede dignis¬
simꝰ : qͥ cũ de istis loqueret᷑ qui
in libero arbitrio głantur. nã
quid inqͥt nos de eorũ posthac
rectũ mentibꝰ estimemus qui sibi
se putant debere quod boni s̃ :ͦ
Et iterũ cũ de pͥmi hoĩs scͥberet
lapsu. liberũ eñi inquit arbitriũ
olim ille ꝑpessus. dũ suis in consul.¬
tius utitur bonis: cadens in p̃ua¬
ricationis ꝓfunda demersus. nihil
quẽ ad modũ exinde surgere pos¬
set inuenit: suaq in ęt̾nũ liber¬
tate deceptus. huius ruinę latuis¬
set oppressu: nisi eũ post xp̃i ꝓ
sua gr̃ã releuasset aduentꝰ. E r¬
rauer̃ orientales episcopi: in qͦꝵ
iudicio pelagius eos qui dicunt

Expanded text:
ab Ecclesia depulerunt? Secundum quippe ab Ecclesia depulerunt? Secundum quippe tuam censuram, qua sanctarum et fidelium voluntatum non in omnibus hominibus ex Deo vis esse principium quasi multum gratiae tribuas, si hoc eam in quorumdam operari mentibus acquiescas, erravit beatus papa Innocentius et Petri Sede dignissimus, qui cum de istis loqueretur, qui in libero arbitrio gloriantur: Nam quid, inquit, nos de eorum posthac rectum mentibus aestimemus, qui sibi se putant debere quod boni sunt? Et iterum, cum de primi hominis scriberet lapsu: Liberum enim, inquit, arbitrium olim ille perpessus, dum suis inconsultius utitur bonis, cadens in praevaricationis profunda demersus, nihil quemadmodum exinde surgere posset, invenit, suaque in aeternum libertate deceptus, hujus ruinae latuisset oppressu, nisi eum post Christi pro sua gratia relevasset adventus . Erraverunt orientales episcopi, in quorum judicio Pelagius, eos qui dicunt
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ diffiniunt semꝑ ẽẽ fallendum:
s ut in neutro peccetur. utrumq
sectandũ: qr nec semꝑ declinanda
falsitas. nec sẽꝑ negligenda sit ue¬
ritas. Eallit te prorsus opinio tua.
De duobꝰ malis. unũ fieribonũ ñ potest.
Unã uirtutẽ. duo uicia nõ gignuit.
unũ uerũ. duo falsa ñ faciunt. Nõ
itaq oportuit eos qui bonarũ uo¬
luntatũ initia ex dei asser̃ inspi.¬
ratione generari. ea sententia re.¬
prehendi : qua arguunt᷑ qͥ ad hȩc
liberũ arbitriũ putant sibi sine
ope gr̃e posse sufficere. Harum
enĩ diffinitionũ. una ab eccła ex¬
pugnata ẽ: altera defensa. Nec
eis ullo modo huiꝰ noui federis cõ¬
gruit pactũ. quo catholica sit
corruptior: pelagiana correc
credentes. ac iusto ampluis as¬
serentes: uariis sibiq contͣruͥs
sunt ei̾roribꝰ inuoluti. Placet gͥ
tibi. cũ hereticis catholicos. cũ
uictis damnare uictores: ⁊ eos
et̾roris nota adurere. qͥ ei̾ror em

Expanded text:
qui definiunt, nunquam esse fallendum: qui definiunt, nunquam esse fallendum: sed ut in neutro peccatur, utrumque sectandum; quia nec semper declinanda falsitas, nec semper negligenda sit veritas. Fallit te prorsus opinio tua: de duobus malis unum fieri bonum non potest: unam virtutem duo vitia non gignunt: unum verum duo falsa itaque oportuit eos, qui bonarum voluntatum initia ex Dei asserunt inspiratione generari, ea sententia reprehendi, qua arguuntur qui ad haec liberum arbitrium putant sibi sine ope gratiae posse sufficere. Harum enim definitionum una ab Ecclesia expugnata est, alia defensa: nec eis ullo modo hujus novi foederis congruit pactum, qua catholica sit corruptior, quam Pelagiana correctcredentes ac justo amplius asserentes, variis sibique contrariis sunt erroribus involuti. Placet igitur tibi, cum haereticis catholicos, cum victis damnare victores: et eos erroris nota adurere, qui errorem
Abbreviated transcription (Latin):
Lece ut tibi uidet᷑. que erant ꝑmix¬
ta disereta sunt: & quę explicari
nõ pot̃̾ant. ab soluta. Duos enĩ sibi
contrarios diffinis ei̾ror es. quibꝰ
qui int̾ liberũ arbitriũ & gr̃am
qͥd tenendũ sit nesciunt implicent᷑.¬
& in uno constitiusti eos qͥ dicunt
ideo nr̃i misereri dm. quia ex nob̾
p̃bita sint bone initia uoluntatiᷤ.
significans sine dubio pelagiani
dognnatis sectatores. qui dicunt
gratiã di scđm merita ur̃a dari:
in alio aũt illos ponis qͥ dicunt
ex miscđia di bonarũ uoluntatũ
ꝓdire pͥncipia. eos intelligi uo-¬
lens : qui inimicos gr̃ȩ debellar̃.
Si gͦ ei̾ror ẽ initia bone uolunta¬
tis ñ adiuto diuitus homini as¬
cribere. ⁊ ei̾ror ẽ confiteri. qm̃
p̃parat᷑ uoluntas a dno. qͦ dirigen
quiescimꝰ. tu nos subdis duobꝰ: &
geminas sic̃ intelligis prauitates
diuidendo damnas. iscendo iusti¬
ficas. Hac lege. hac regula. po¬
teris p̃dicare : qd̾ tam ei̾rent qui
dicunt nũquam ẽẽ fallendum. quã

Expanded text:
Ecce, ut tibi videtur, quae erant permixta, discreta sunt; et quae explicari non poterant, absoluta. Duos enim esse sibi contrarios definis errores, quibus qui inter liberum arbitrium et gratiam quid tenendum sit nesciunt, implicentur. Et in uno constituis eos qui dicunt, ideo nostri misereri Deum, quia ex nobis praebita sint bonae initia voluntatis; significans sine dubio Pelagiani dogmatis sectatores, qui dicunt gratiam Dei secundum merita nostra dari: in alio autem illos ponis, qui dicunt, ex misericordia Dei bonarum voluntatum prodire principia, eos intelligi volens, qui inimicos gratiae debellarunt. Si ergo error est, initia bonae voluntatis non adjuto divinitus homini adscribere, et error est confiteri quoniam praeparatur voluntas a Domino; quo dirigendquiescimus. Tu nos subdis duobus, et geminas, sicut intelligis, pravitates dividendo damnas, miscendo justificas. Hac lege, hac regula poteris praedicare, quod tam errent qui dicunt, semper esse fallendum, quam
Abbreviated transcription (Latin):
de ꝓpͥo quod blasphemauit: &
de sp̃u sc̃o fuisse quod eredidit.
Frustra igitur disputator iste ad
nis aptare: ut portio iustificatoꝵ
solius uoluntatis suȩ motibꝰ ad
xp̃m uenire credatur. portio aut̃
reluctans trabi. & inuita cõpelli:
cũ d̾s sit qui oꝑatur omnia in
omnibꝰ. siue alios sie. alios autẽ
sic attrahere uelit: ad quẽ nemo
nisi aliquo modo attrahatur uenit.¬
mandatorũ di consũmationẽq uir-¬
tutũ: diuinȩ gr̃ȩ deputandum.
Q uod & nos ꝓmptissime cõfitem᷑.
Et cõmemoratis exemplis. de ba¬
lahã quẽ uolentẽ isrłi maledicere.
ds in benedictionis u̾ba transtule.
rit: & de abimelech qui peccare
ñ ꝑmissus sit in rebeccam. & de
ioseph a fr̃ibꝰ uendito. quorũ malã
uoluntatẽ in bonũ d̾s uertit: re¬
currit ad confirmationẽ diffiniti.¬
onis suȩ. ut lib̾um arbitrium quod
gr̃ȩ se dic̃ iungere. a parte quadã
humani generis quantũ in ipso ẽ
auferat. & in parte quadã constitu.¬

Expanded text:
e quod blasphemavit, et de Spiritu sancto fuisse quod credidit. Frustra igitur disputator iste ad uit aptare, ut portio justificatorum solius voluntatis suae motibus ad Christum venire credatur; portio autem reluctans trahi, et invita compelli: cum Deus sit qui operatur omnia in omnibus , sive alios sic, alios autem sic attrahere velit; ad quem nemo, nisi aliquo modo attrahatur, venit. consummationemque virtutum divinae gratiae deputandam: quod et nos promptissime confitemur. Et commemoratis exemplis de Balaam, quem volentem Israeli maledicere, Deus in benedictionis verba transtulerit ; et de Abimelech, qui peccare non permissus sit in Rebeccam ; et de Joseph a fratribus vendito, quorum malam voluntatem in bonum Deus verterit : recurrit ad confirmationem definitionis suae, ut liberum arbitrium, quod gratiae se dicit jungere, a parte quadam humani generis, quantum in ipso est auferat, et in quadam parte constitu
Abbreviated transcription (Latin):
plis uoluit colorare quod miscuit.
i enim dixerimus nr̃m ẽẽ
bonȩ pͥncipiũ uoluntatis.
quid fuit in ꝑsecutore paulo. quid
in publicano matheo. quorũ unus
eruori ac suppliciis in nocentum.
alius uiolentiis ac rapinis publi-¬
cis incubans. attrahitur ad salutẽ :
Si uero gr̃a di semꝑ inspirari
bonȩ uoluntatis pͥncipia dixeri-¬
mus. quid de zachei fide. quid

Expanded text:
plis voluit colorare quod miscuit. plis voluit colorare quod miscuit. i enim dixerimus, nostrum esse bonae principium voluntatis; quid fuit in persecutore Paulo, quin publicano Matthaeo, quorum unus cruori ac suppliciis innocentum, alius violentiis ac rapinis publicis incubans attrahitur ad salutem? Sin vero gratia Dei semper inspirari bonae voluntatis principia dixerimus, quid de Za
Abbreviated transcription (Latin):
Quid de elisarũ argum̃tationum
ratiunculis fracta studes arma
colligere. quid emneres extincti
dogmatis refouendo. deficientis
fumi nidorem in rediuiuã flãmã
conaris accendere: N on ẽ ꝑicu.¬
lum lib̾i arbitrii. gr̃a di: nee uo.¬
luntas aufertur. cum ipsa bene
uelle generatur. N am si ideo non
putanda ẽ nr̃a. quia formatur.
regitur. ordinatur. imbuitur: spo¬
liantur ergo lib̾tate filii đi. qui
aguntur sp̃u di: ꝑdunt uigorem
rationalis animi. & omni uolun¬
tariȩ deuotionis laude pͥuantur:
quibꝰ datur sp̃s sapientię & intel-¬
lectus. consilii & fortitudinis. scien.¬
tiȩ & pietatis: & timoris dñi. Prorsꝰ
qui his reformationibꝰ se ñ putãt
indigere: de ueteris morbi consu.¬
etudine in frenesim transierunt.
R espuunt remediũ. clamant. insa.¬
niunt. reluctantur. S si ꝓmissioĩs
sobrietas disputantis. Qͥ ut uiciũ
finitiones noua arte confudit. Utq
hoc compositionis suȩ poculum se-¬
curis auditoribꝰ ꝓpinaret: exem¬

Expanded text:
Quid de elisarum argumentationum ratiunculis fracta studes arma colligere? Quid cineres exstincti dogmatis refovendo deficientis fumi nidorem in redivivam flammam conaris accendere? Non est periculum liberi arbitrii ex gratia Dei, nec voluntas aufertur cum in ipsa bene velle generatur. Nam si ideo non putanda est nostra, quia formatur, regitur, ordinatur, imbuitur, spoliantur libertate filii Dei, qui aguntur Spiritu Dei , perdunt vigorem rationalis animi, et omni voluntariae devotionis laude privantur, quibus datur Spiritus sapientiae et intellectus, consilii et fortitudinis, scientiae ac pietatis, et timoris Domini . Prorsus qui his reformationibus se non putant indigere, de veteris morbi consuetudine in phrenesim transierunt; respuunt remedium, clamant, insaniunt, reluctantur. Sed si promissionis sobrietas disputantis: qui ut vitium finitiones nova arte confudit; utque hoc compositionis suae poculum securis auditoribus propinaret, exem
Abbreviated transcription (Latin):
Prostrata ẽ inimiea acies. bellum
confecꝰtum ẽ. U ictores sumus. ꝑ
illum qui fec̃ potentiã in brachio
suo: qui dissipauit suꝑbos mente
cordis sui. Deposuit potentes de
sede: & exaltauit humiles. Esuri¬
entes impleuit bonis: & diuites
dimisit inanes. Per illum. qui
faciens mĩam cũ patribus nr̃is.
memor fuit testamenti sui sc̃i:
& iirisiurandi quo urauit ad
abraham patrẽ nr̃m daturum
se nobis. ut sine timore de manu
inimicorum nr̃orum lib̾ati ser-¬
uiamus illi: in sẽitate & iusticia
in conspecꝰtu euis. oĩbꝰ diebꝰ nr̃is.

Expanded text:
Prostrata est inimica acies, bellum Prostrata est inimica acies, bellum confectum est, victores sumus per illum qui fecit potentiam in brachio suo, qui dissipavit superbos mente cordis ipsorum; deposuit potentes de sede, et exaltavit humiles, esurientes implevit bonis, et divites dimisit inanes : per illum qui faciens misericordiam cum patribus nostris, memor fuit testamenti sancti sui, et jurisjurandi quod juravit ad Abraham patrem nostrum, daturum se nobis, ut sine timore de manu inimicorum liberati, serviamus illi in sanctitate et justitia in cons
Abbreviated transcription (Latin):
quã quod uniu̾sa in nr̃ȩ humili¬
tatis conscientiam retulisti .
Et tamen instinctu dei factum
ẽẽ. fidelit̾ sapient̃q uidisti: ue¬
racit᷑ fident̃q dixisti. Ideo utiq
ut boni aliqͥd agant. paternis
inspirationibꝰ suorũ ipse tangit
corda fideliũ. quotquot eñi spũ
di agunt᷑. hii filii sunt dei : ut
nec nr̃m deesse sentiamus ar-¬
bitriũ. & in bonis quibꝰq uolun¬
tatis humane singulis motibus:
magis illius ualere ñ dubitemꝰ
auxiliũ. U idesne regulas tuas
inuicꝰtarũ constitutionũ solidita.¬
te confractas. & in fidei structu.¬
ra prauas rimosasq uncꝰturas.
uelut ierichontinos muros ad
sacerdotaliũ tubarum ruisse
origine uoluntatũ & fidei cari-¬
tatisq pͥncipiis it̾ nr̃os ac pela-¬
gianos questio uersaretur. nõ
ancipiti uictoria nec dubio di-¬
reptum ẽ fine certamen: ut ad-¬
huc nob̾ de nequissima huius
federis tui pace tractandum sit.

Expanded text:
quam quod universa in nostrae humiliquam quod universa in nostrae humilitatis conscientiam retulisti? Et tamen instinctu Dei factum esse, fideliter sapienterque vidisti, veraciter fidenterque dixisti. Ideo utique Domino, et ut boni aliquid agant, paternis inspirationibus suorum ipse tangit corda filiorum. Quotquot enim Spiritu Dei aguntur, hi filii sunt Dei . Ut nec nostrum deesse sentiamus arbitrium, et in bonis quibusque voluntatis humanae singulis motibus, magis illius valere non dubitemus auxilium. Videsne regulas tuas invictarum constitutionum soliditate confractas, et in fidei structura pravas ruinosasque juncturas, velut Jerichontinos muros ad sacerdotalium tubarum ruisse origine voluntatum, et fidei charitatisque principiis, inter nostros et Pelagianos quaestio versaretur, non ancipiti victoria, nec dubio diremptum est fine certamen; ut adhuc nobis de nequissima hujus foederis tui pace tractandum sit.
Abbreviated transcription (Latin):
solũ ad cognoscendã. uerũ etiã
ad faciendã iusticiam. nos ꝑ
actus singulos adiuuari: ita ut
tatis habere. cogitare. dicere.
agere ualeamꝰ. E rrauit sacro¬
sancta beati petri sedes. quȩ ad u¬
niu̾sũ orbẽ papę sosimi ore sic
loquitur. Nos tam̃ instinctu đi.
omnia enĩ bona ad auctor ẽ suũ
referenda sunt : unde nascunt᷑.
ad fratrũ & coepiscoporũ ur̃oꝵ
conscientiã uniu̾sa retulimꝰ. & i̾ra¬
rescribentes. eũq in sententię suȩ
salubritate laudantes: dicunt.
Illud uͦ quod in litteris tuis quas
ad uniuersas ꝓuincias curasti esse
mittendas. posuisti dicens: nos
tam̃ instinctu đi. omnia enĩ bona
ad auctorẽ suũ referenda sunt
unde nascunt᷑. ad fratrũ ⁊ coepiᷤ.¬
coporũ nr̃orũ conscientiã uniu̾sa
retulimꝰ. sic acepinius dictũ: ut
illos qͥ contra dei adutoriũ extol¬
lunt humani arbitrui libertatẽ.
districto gladio ueritatis. uelut
cursim transiens amputares.
Quid enĩ tã libero fecisti arbitrio.

Expanded text:
solum ad cognoscendam, verum etiam ad faciendam justitiam, nos per actus singulos adjuvari; ita ut tatis habere, cogitare, dicere, agere valeamus. Erravit sacrosancta beati Petri Sedes, quae ad universum orbem papae Zosimi ore sic loquitur: Nos tamen instinctu Dei omnia enim bona ad auctorem suum referenda sunt, unde nascuntur, ad conscientiam universa retulimus. Errarescribentes, eumque in sententiae suae hujus salubritate laudantes, cum aiunt: Illud vero, quod in litteris tuis, quas ad universas provincias curasti esse mittendas, posuisti, dicens. Nos tamen instinctu Dei omnia enim bona ad auctorem suum referenda sunt, unde nascuntur, ad fratrum et coepiscoporum nostrorum conscientiam universa retulimus; sic accepimus dictum, ut illos qui contra Dei adjutorium extollunt humani arbitrii libertatem, districto gladio veritatis, velut cursim transiens, amputares. Quid enim tam libero fecisti arbitrio,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfectum. desur sum ẽ: descendens
a patre luminũ. Qui &s incip̃ quȩ
bona sunt: & exsequitur & consũ-¬
mat in nob̾. In qua sententia si
auctor ipsis ꝑmaneret. ȩccłasticã
regulã non excȩderet: neq simul
& lib̾o arbitrio infensus. & gr̃ę dĩ
ẽet ingratus. Quorũ duorum. dũ
unũ in paulo & matheo. aliud in
racheo & latrone dicit oꝑatum: ñ
intelligit in illis se lib̾um arbitriũ.
in istis gr̃am sustulisse. Deinde adiec̃.
currit: dirigit atq confortat. Ad
uocẽ enĩ clamoris tui: statim ut au.¬
me inquit in die tribulationis tuȩ:
& eripiam te. & magnificabis me.
quod hȩc doctrina meritum
liberõ assignat arbitrio. quo p̃ueneͥ¬
atur gr̃a. euiq famuletur. reddens
debitum. non conferens donum.
Que diffinitio. ep̃orũ palestinȩ sy-¬
nodo. etiã pelagio anathematizan.¬
te damnata ẽ. In eo enĩ quod bo¬
num quis incipit uelle. & cupit
ab iniquitate atq errore disceđe.
gr̃am di hoc ipsum ꝓfitemur ope.¬

Expanded text:
ndens a Patre luminum ; qui et incipit quae bona sunt, et exsequitur et consummat in nobis. In qua sententia si auctor ipsius permaneret, ecclesiasticam regulam non excederet; neque simul et libero arbitrio infensus, et gratiae Dei esset ingratus: quorum duorum dum unum in Paulo et Matthaeo, aliud in Zacchaeo et latrone dicit operatum, non intelligit in illis se liberum arbitrium, in istis gratiam sustulisse. CAPUT IX.currit, dirigit, atque confortat. Ad vocem enim clamoris tui, statim ut aume, inquit, in die tribulationis tuae, et eripiam te, et glorificabis me . quod haec doctrina meritum libero assignat arbitrio, quo praeveniatur gratia, quae ei famuletur reddens debitum, non conferens 328 donum? Quae definitio in episcoporum Palaestinae synodo, etiam Pelagio anathematizante damnata est. In eo enim qui bonum incipit velle, et cupit ab iniquitate atque errore discedere, gratiam Dei hoc ipsum profitemur ope
Abbreviated transcription (Latin):
entiã ñ amisit. Scientiã boni adã
tunc habebat. quando bonũ sc̃mq
mandatũ di fideli corde seruabat.
& erat iustus. manens in imagine
ereatoris sui: legisq eius non obli¬
uiscens. P ost quã aut̃ se hoc ẽ ima.¬
Fginẽ
& templum d̃i. deceptori suo uen¬
didit: ꝑdidit boni scientiã. quia
ꝑdidit boni conscientiã. Iusticiam
enĩ iniquitas depulit. humilitatẽ suꝑ.¬
bia destruxit. continentiã coneu.¬
piscentia elisit. infidelitas rapuit fi.¬
dem. captiuitas abstulit lib̾tatem:
nec potuit ulla illic portio residere
uirtutũ. quo tanta irruꝑat turba
uiciorũ. Nemo enĩ potest duobus
dñis seruire. & qui fac̃ peccatum
seruus ẽ peceati: & a quo quis su-

Expanded text:
entiam non amisit. Scientiam boni Adam entiam non amisit. Scientiam boni Adam tunc habebat, quando bonum sanctumque mandatum Dei fideli corde servabat, et erat justus manens in imagine Creatoris sui, legisque ejus non obliviscens. Postquam autem se, hoc est imaginem et templum Dei, deceptori suo vendidit, perdidit boni scientiam, quia perdidit bonam conscientiam. Justitiam enim iniquitas depulit, humilitatem superbia destruxit, continentiam concupiscentia elisit, infidelitas rapuit fidem, captivitas abstulit libertatem: nec potuit ulla illic portio residere virtutum, quo tanta irruperat turba vitiorum. Nemo enim potest duobus dominis servire : et, Qui facit peccatum, servus est peccati
Abbreviated transcription (Latin):
damnandos. ꝑ atet ergo culpa. ubi
ñ latet pena. & societas peccati.
coniuncitur de cõmunione suppli¬
CII. ut quod ẽ humane miserie. nõ
de institutione ereatoris: s retribu
positum ẽ & contra sensum omniũ
tractatorũ: quod ad ꝓbandũ lib̃i
arbitrii in columitatẽ conexuit
dicens. & quomodo stabit illa dñi
pꝰt p̃uaricationẽ pͥmi hominis lata
sententia. ecce adam factus ẽ sieut
unus ex nob. sciens bonũ & malum :
Quasi diabolus adę uera ꝓmiserit.¬
& adam transgrediendo mandatũ
di. ꝓfecerit in similitudinẽ di: &
hoc ei fuerit collatũ quod ꝓnunei¬
auit d̾s. cum in his u̾bis significatũ
sit potius quid ñ fuerit consecutus.
qui suꝑbiȩ ingressus uiã. quod habe¬
bat amisit: dum quod ñ acceꝑat con-¬
cupiuit. Non minus aut̃ in ipsa huiꝰ
sensus conclusione peccatũ ẽ. dum
đr. Concep̃ gͦ adam pꝰt p̃uaricatio¬
nẽ. quã non habuerat scientiam
mali: boni uero quã habuerat sei¬

Expanded text:
damnatos. Patet ergo culpa ubi damnatos. Patet ergo culpa ubi non latet poena, et societas peccati convincitur de communione supplicii; ut quod est humanae miseriae, non de institutione Creatoris, sed de retributpositum est, et contra sensum omnium tractatorum, quod ad probandam liberi arbitrii incolumitatem connexuit, it. Et quomodo stabit illa Domini post praevaricationem primi hominis lata sententia: Ecce Adam factus est sicut unus ex nobis, sciens bonum et mQuasi diabolus Adae vera promiserit, et Adam transgrediendo mandatum Dei profecerit in similitudinem Dei, et hoc ei fuisse collatum pronuntiaverit Deus: cum in his verbis significatum sit potius quid non fuerit assecutus, qui superbiae ingressus viam, quod habebat amisit, dum quod non acceperat concupivit. Non minus autem in ipsa hujus sensus conclusione peccatum est, dum dicitur: Concepit ergo Adam post praevaricationem, quam non habuerat, scientiam mali; boni vero, quam acceperat, sci
Abbreviated transcription (Latin):
nutat incessu. neq ullo modo idone¬
us ẽ ad illud bonũ eligendũ & coneu.¬
piscendũ. quo se sponte pͥuauit: quia
non sicut potuit do ñ impellente cor¬
ruere. ita potest do non erigente
consurgere. Non ergo recte dictum
ẽ. nec enĩ ds hominẽ talẽ fecisse
credendus ẽ: qui nec uelit unquã
nec possit bonũ. quasi nos istã ho-¬
minis debilitatẽ a creatore dicamꝰ
conditã: & ñ peccati merito ab ho.¬
mine contractam. Qui ergo putat
consequens ẽẽ ut lib̾um arbitriũ
sic cȩcatũ ẽẽ dicatur. ut obeȩcatio
ipsa ad naturȩ referatur auctorẽ:
uult ꝑsuadere. quod tam secutum¬
sanũ sit in ade posteris lib̾um arbi¬
triũ: quã in adam fuit ante peccatũ.
Quid enĩ peccato lȩsum ẽ. si id lesum
non ẽ. unde peccatum ẽ: Nisi forte
falsum ẽ: &. ob hoc forte non dicitur.
N imis enim impium ẽ hoc de dei
sentire iusticia: quod a p̃uariea¬
tione lib̾os. eum reis uoluerit ẽẽ

Expanded text:
nutat incessu; neque ullo modo idonenutat incessu; neque ullo modo idoneus est ad illud bonum eligendum et concupiscendum, quo se sponte privavit: quia non sicut potuit Deo non impellente corruere, ita potest Deo non erigente consurgere. 26. Non igitur recte dictum est: Nec enim talem Deus hominem fecisse credendus est, qui nec velit unquam, nec possit bonum. Quasi nos istam hominis debilitatem a Creatore dicamus conditam, et non peccati merito ab homine contractam. Qui ergo putat consequens esse, ut si liberum arbitrium obcaecatum esse dicatur, obcaecatio ipsa ad naturae referatur auctorem; vult persuadere, quod tam sanum sit in Adae posteris liberum arbitrium, quam in Adam fuit ante peccatum: Quid enim peccato laesum est, si id laesum non est unde peccatum est? Nisi forte also dicitur, et ob hoc forte non dicitur. Nimis enim impium est hoc de Dei sentire justitia, quod a praevaricatione liberos cum reis voluerit esse
Abbreviated transcription (Latin):
demersa sit. illius p̃uarieatione in
quo omnes peccauer. & quiequid
ille ꝑdidit. ꝑdiderunt: Perdidit
aut̃ primitus fidẽ. ꝑdidit continen.¬
tiam. ꝑdidit caritatẽ. S poliatus ẽ
sapientia & intellectu. caruit con¬
silio & fortitudine: &. impie altiora
sectando. a ueritatis scientia & obe.¬
dientiȩ pietate deiectus ẽ: nec ipso
saltẽ tunore sibi relicto. ut ab int̾¬
dictis uel metu eaueret pene:
qui non abstineret amore iusticię
Libum gͦ arbitriũ. id ẽ rei sibi
placi̾ę spontaneus appetitus. ubi
usum bonorũ quȩ acceꝑat fastidi¬
& iulescentibus sibi felicitatis suȩ
p̃sidiis. insanã cupiditatẽ ad exꝑien-¬
tiam p̃uaricationis intendit: bibit
omnium uiciorũ uenenũ. & totam
naturã hominis. intẽꝑantię suę ebͥ¬
etate madefecit. Inde. prius quam
edendo carnẽ filii hominis. & bibendo
sanguinẽ eius. lȩtalẽ digerat erudita.¬
tem: labitur memoria. errat iudicio.

Expanded text:
demersa sit, illius praevaricatione, in demersa sit, illius praevaricatione, in quo omnes peccaverunt, et quidquid ille perdidit perdiderunt? Perdidit autem primitus fidem, perdidit continentiam, perdidit charitatem, spoliatus est sapientia et intellectu, caruit consilio et fortitudine, et impie altiora sectando, a veritatis scientia et ab obedientiae pietate dejectus est: nec ipso saltem timore sibi reliquo, ut ab interdictis vel metu caveret poenae, qui non abstineret amore justitiae. Liberum ergo arbitrium, id est, rei sibi placitae spontaneus appetitus, ubi usum bonorum quae acceperat fastidit vilescentibus sibi felicitatis suae praesidiis insanam cupiditatem ad experientiam praevaricationis intendit, bibit omnium vitiorum venenum, et totam naturam hominis intemperantiae suae ebrietate madefecit. Inde, priusquam edendo carnem Filii hominis et bibendo sanguinem ejus lethalem digerat cruditatem, labat memoria, errat judicio,
Abbreviated transcription (Latin):
tutum. quibꝰ fraude inuidentis ex¬
suta ẽ. ł erditis aut̃ ꝑ que ad ȩtnã
atq inamissibilẽ corporis animȩq
incorruptionẽ poterat ꝑuenire.
quid ei remansit nisi quod ad tem.¬
poralẽ ꝑtinet uitam. quȩ tota ẽ
damnationis & penȩ: Propt̃ quod
natos in adam renasci oportet in
xp̃o: ne in illa quis inueniatur ge¬
neratione. quȩ periit. Nã si poste.¬
ri ade in illis uirtutibꝰ naturalit
agerent. in quibꝰ adam fuit ante
peccatũ. ñ ẽẽnt natura filii ire: nec
ẽent tenebre. nec sub potestate te¬
nebrarũ. S aluatoris deniq gr̃a ñ
egerent. quia ñ frustra boni ẽent:
nec iusticiȩ p̃mio fraudarentur.
habentes ea bona. quorũ amissione
pͥmi parentes de paradiso exulare
meruerunt. N unc aut̃ eum sine
sacram̃to regenerationis ȩt̃nã mor¬
tem nemo possit euadere. nonne
ex ipsius remedii singularitate aꝑ¬
tissime patet. in quam ꝓfundum
malũ totius humani generis nat᷑a

Expanded text:
tutum, quibus fraude invidentis extutum, quibus fraude invidentis exuta est. Perditis autem per quae ad aeternam atque inamissibilem corporis animique incorruptionem poterat pervenire, quid ei remansit, nisi quod ad temporalem pertinet vitam, quae tota est damnationis et poenae? Propter quod natos in Adam renasci oportet in Christo; ne in illa quis inveniatur generatione, quae periit. Nam si posteri Adae in illis virtutibus naturaliter agerent, in quibus Adam fuit ante peccatum: non essent natura filii irae ; non essent tenebrae , nec sub potestate tenebrarum : Salvatoris denique gratia non egerent; quia non frustra boni essent, nec justitiae praemio fraudarentur, habentes ea bona, quorum amissione primi patres de paradiso exsulare meruerunt. Nunc autem, cum sine Sacramento regenerationis aeternam mortem nemo possit evadere; nonne ex ipsius remedii singularitate apertissime patet, in quam profundum malum totius humani generis natura
Abbreviated transcription (Latin):
tem. ereatum ẽẽ pͥmũ hominẽ.
in quo omniũ hominũ conereata
natura ẽ. dubitare fas ñ ẽ. eumq
tale accepisse libum arbitrium. ut
si auxiliantẽ sibi dm ñ desereret.
posset in bonis quȩ naturalit accepe.¬
rat ꝑseuerare quia uellet: & meri¬
to uoluntariȩ ꝑseuerantiȩ in eam
beatitudinẽ ꝑueniret: ut nec uellet
decidere in deteriora nec posset.
Sed ipso libo arbitrio quo quã diu
uoluit bonus mansit. a ꝓposita sibi
lege discessit: nec denuntiate sibi
mortis suppliciũ formidauit. dese.¬
rens đm. & sequens diabolũ: rebel.¬
lis dño saluatori. & inimico obedi¬
ens ꝑemptori. F̾uit ergo adam:
& in illo fuimus omnes. Periit
adam: &. in illo ꝑierunt omnes.
Q uod ita ñ falso dixit beatus ambro.¬
sius: sicut ñ falso etiã ipsa ueritas
ait.U. enit enĩ filius hominis. querere
& saluare quod ꝑierat. N ature enĩ
humanȩ in illa uniu̾salis p̃uariea.¬
tionis ruina. nec substantia erepta
ẽ nec uoluntas: s lum̃ decusq uir-¬

Expanded text:
ominem, in quo omnium hominum concreata natura est, dubitare fas non est; eumque tale accepisse liberum arbitrium, ut si auxiliantem sibi Deum non desereret, posset in bonis quae naturaliter acceperat perseverare quia vellet; et merito voluntariae perseverantiae in eam beatitudinem pervenire, ut nec vellet decidere in deteriora, nec posset. Sed ipso libero arbitrio, quo quamdiu voluit bonus mansit, a proposita sibi lege discessit; nec denuntiatae sibi mortis supplicium formidavit, deserens Deum, et sequens diabolum, rebellis Domino servatori, et inimico obediens peremptori. Fuit ergo Adam, et in illo fuimus omnes; periit Adam, et in illo perierunt omnes . Quod ita non falso dixit beatus Ambrosius, sicut non falso etiam ipsa Veritas ait, Venit Filius hominis quaerere et salvare quod perierat . Naturae enim humanae, in illa universalis praevaricationis ruina, nec substantia erepta est, nec voluntas; sed lumen decusque vir