comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Iance qͣm sol uł ceta lumiuaria facta fuissent. Inhispͥe
tͥb dieb oisposita ẽ uniu̾sitatis huꝰ machina & partib suus
distbuta firma m̾to de sr᷑ ex pauso. de uide t̾ra reuelata atq irio
residente & suo pand̾e librata. collectisq aqͦr̃ molib int᷑ re¬
ceptacła sua. aere sereuato. iiii mũdi elem̾ca locissiuis distu¬

Expanded text:
antequam sol vel caetera luminaria facta fuissent. In his primis tribus diebus disposita est universitatis hujus machina et partibus suis distributa firmamento desuper expanso. Deinde terra revelata atque in imo residente et suo pondere librata, collectisque aquarum molibus intra receptacula sua aere serenato: quatuor mundi elementa locis suis disti
Abbreviated transcription (Latin):
tis eẽ condita. ad qͦrũ decorẽ ac pulchritudinẽ facta ꝓbant᷑. ut
u̾bi grã qͥ ad ortũ t̃re facta st̃. ñ nͥ det̾ra sumi potuer̾t. hoc & si
in aliis uerũ concedimꝰ. u tam in elem̾to aeris ullomͦ ꝓbare uale¬
mꝰ. cũ manifeste uolatilia legamꝰ accepisse & ab aqͥs originẽ. & un
aere mansionẽ. Qd̃ qͦre factũ sit: ut ñ ad similitudinẽ alioꝵ qͤ
qd̃ qͣsi tantã aer corpulentiã ñ habuerit. ut animantiũ corꝑa qͦ so¬
lidã mat̾iã reqͥrunt ex eo conderent᷑. A qͥrͣ aũ nat᷑a magis c̃re
affinẽ. plꝰ q corpulentie habentẽ. ac ꝑ hoc formãdis corꝑib

Expanded text:
d quorum decorem vel pulchritudinem facta probantur, ut verbi gratia: quae ad ornatum terrae facta sunt, non nisi de terra sumi potuerunt; hoc et si in aliis verum concedimus, non tamen in elemento aeris ullo modo probare valemus, cum manifeste volatilia legamus accepisse et ab aquis originem et in aere mansionem. Quod quare factum sit ut non ad similitudinem alquod quasi tantam aer corpulentiam non habuerit, ut animantium corpora quae solidam materiam requirunt ex eo conderentur. Aquarum autem naturam magis terrae affinem plusque corpulentiae habentem, ac per hoc formandis cor
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ congͣgate st̃ in unũ locũ. quẽ ad modũ de ut qͥ erant
sub celo. Magnascͥ in his oib sacmenta. nec explicanda p̃senti
ad breuiationi. qd̃ aq que sub celo scͥ congregaut᷑ in unũ
locũ. qd apparet
arida & germina ꝓducit. simulq tã aeris spacia
contracta tandẽ caligiue serenant᷑. & aqͥrũ tractꝰ ad irriganida ac
infundendã cͣrã ꝑcorpus illiꝰ qͦq syargunt᷑. & ni chil sine carisa

Expanded text:
d congregatae sunt in locum unum; quemadmodum de illis quae erant sub coelo. Magna sunt in his omnibus sacramenta, nec explicabilia praesenti abbreviatione, quod aquae quae sub coelo sunt congregantur in unum locum, quod apparet arida et germina producit, simulque ipsa aeris spatia contracta tandem caligine serenantur, et aquarum tractus ad irrigandam atque infundend
Abbreviated transcription (Latin):
& ao oiem effectũ coucurr̾t tͥa hec. uec aliqͥd ab soluit᷑. nͥ ista affuert.
Uoluntas mouet. scientia disposuit. potestas oꝑat᷑. ꝙ si horũ discre¬
tionẽ ꝓponas. nĩ eͥ. posse illud qd̾ scire: neq scire illud qd̾ uelle. & ido co
m̃ unũ sc̾. posse. scire. & uelle. & discernit illa ratio. & uat᷑a ñ diuidit
& uenit nob̾ tͥnitas in diuisa que totũ continet. & sine ipsa cotũ :
uichil. Qͥd qͥd de deo uere d̾r. aut pie credi pot̾ in d̾o. hec tͥa continent:¬
pocestas. sapientia. & bonitas. & plena st̃ hec tͥa parit᷑. Sum mensũ no¬
minas. sun corruptũ dicis. si et̾nũsi in cõmutabilẽ. & qͦẽq hore simili¬

Expanded text:
uerint. Voluntas movet, scientia disponit, potestas operatur. Et si horum discretionem proponas non est posse illud quod scire, neque scire illud quod velle; et tamen Deo unum sunt posse, scire et velle. Et discernit illa ratio, et natura non dividit; et venit nobis Trinitas indivisa quae totum continet; et sine ipsa totum est nihil. Quidquid de Deo vere dicitur, aut pie credi potest in Deo, haec tria continent-potestas, sapientia et bonitas. Et plena sunt haec tria pariter. Si immensum nominas, si incorruptum dicis, si aeternu
Abbreviated transcription (Latin):
qd iã nulla eiꝰ uestigia reꝑiri posst̃. ex qͦ soł claritas ilbux̃. alli
dict᷑ disꝑsã ꝑ ampla aeris sꝑacia iũ lucẽdi &e illaminandi
amississe. st̃ eẽ. cam̃ ad hc qͦsoã tenues reliqͥas qͥ in ambitu fir¬
mam̾ti in tͥnsecꝰ h̾c illucq sparsim diligentiꝰ in tuentib nocte
demonstret᷑. die uͦ malori eas ne uidi ualeant soł claritate ab condi.
Sic qͦq suas opiniones. ꝓut possibile ÷ confingunt. S qͥs scit si ipsa
ead̾ẽ q lux pꝰea in soł subam translata sit : & ampliata claricate forn
meliorẽ acceꝑit. quẽ ad modũ in nuptiis iħc de aqͥs uin̾ fecit. ut re¬
formaciois statũ in meliꝰ & restaurationis saeͣm̃tũ de tuonstraret:
Nã qd̾ erat lux añꝗͣ sol factꝰ ÷ hoc erat a qͦ priꝰ ꝗͣ in uiũ mutata ÷. ut

Expanded text:
d jam nulla ejus vestigia reperiri possunt ex quo solis claritas illuxit. Alii dicunt dispersam per ampla aeris spatia vim lucendi et illuminandi amisisse; superesse tamen adhuc quasdam tenues reliquias quae in ambitu firmamenti intrinsecus huc illucque sparsim diligentius intuentibus nocte demonstrentur; die vero eas majori ne videri valeant solis claritate abscondi. Sic quique suas opiniones prout possibile est confingunt. Sed quis scit utrum ipsa eadem lux postea in solis substantiam translata sit, et ampliata claritate formam meliorem acceperit, quemadmodum in nuptiis Jesus de aquis vinum fecit, ut reformationis statum in melius et restaurationis sacramentum demonstraret? Nam erat lux antequam sol
Abbreviated transcription (Latin):
die ꝓut ratio dictauit ex qͥret. qͥs qͥs hiuiꝰ patris. assertionẽ
elegerit. Si euii aut̃ ista in cͥptatio minꝰ obscura udebit᷑. mari¬
nie qd de motu firmam̾ti nec dũ rata sit assertio. ad ilia adca
quã ꝓposiumꝰ recurrat expositionẽ. que facilior ÷ ꝙ se ꝓmptĩ
ad in celligend ũ cõmodat rationi. dicet gͥ dm sex dieb: oꝑatũ
es sey ima de inde die reqͥeuisse ab oꝑe qͥa nullꝰ de ser inuenit᷑¬

Expanded text:
s hujus partis assertionem s hujus partis assertionem elegerit. Si cui autem ista interpretatio nimis obscura videbitur, maxime quod de motu firmamenti necdum rata sit assertio, ad illam alteram quam proposuimus recurrat expositionem, quae facilior est et se promptius ad intelligendum commodat rationi. Dicet igitur Deum sex diebus operatum et septima deinde die requievisse ab opere; quia nullus de sex invenit
Abbreviated transcription (Latin):
Eb eade die aliud fecisse legat᷑ ꝙͣ lucẽ utrũ ne usq ad exortũ seqͥ¬
tis diei qͦfirmam̃tũ fecit ab oꝑe cessasse credend sit. cũ seripto
septima eũ die demũ reqͥeuisse testet᷑. Cui questioni gemina res¬
ponsione obuiamꝰ. Aut etũ dicemꝰ dm̃ inilł sex dieb oꝑationẽ suã
ita continua ꝑseuerantia ꝓduxisse. ut nullo tẽꝑis intͥuallo ab oꝑar¬
do desierit. aut ica sexdieb oꝑatũ. ut nullũ qͥdẽ diẽ in oꝑando int̾¬
miserit. ñ qd̃ nullo tẽꝑis spacio oꝑari cessauerit. Et si qͥdẽ illã
assertionẽ ꝓbare uolumꝰ qd continua fuerit eiꝰ oꝑatio. dic̾e̾ pot̾iꝰ
qd̃ pͥma die lucẽ in exortu ipsiꝰ diei fec̃. de inde ut cursu suo diẽ
noctẽq distingueret. ꝓ mũ de oriente ad occasũ. & rursũ de ocei¬
de seda die dicet᷑. qͣuoo firmnaiñtũ faccũ ÷ & cireq̃ actionis ꝑpetue
y̾ceytũ siul &e legẽ accepit. hoc q̃ de ccia qͣrta quta uecue¬

Expanded text:
il eadem die aliud fecisse legatur quam lucem, utrumne usque ad ortum sequentis diei quando firmamentum fecit ab opere cessasse credendus sit, cum scriptura septima eum die demum requievisse testetur? Cui quaestioni gemina responsione obviabimus; aut enim dicemus Deum in illis sex diebus operationem suam ita continua perseverantia produxisse, ut nullo temporis intervallo ab operando desierit. Aut ita sex diebus operatum, ut nullum quidem diem in operando intermiserit; non quod nullo temporis spatio operari cessaverit. Quia, siquidem illam assertionem probare volumus, quod continua fuerit ejus operatio dicere poterimus, quod prima die lucem in exortu ipsius diei fecit; deinde ut cursu suo diem noctemque distingueret; primum de oriente ad occasum, et rursum de occide secunda die dicetur, quando firmamentum factum est, et circumactionis perpetuae praeceptum simul et legem accedit. Hoc e
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑandi. fecit eñi ad similitudinẽ suã qͦd̾ disponebat ad partici¬
pationẽ suã. ut ex ipsa eandẽ formã traheret. qd c̃ ipsa idẽ boñ
luit ds et̃na bonitate sue beatitudinis participes fieri. ꝙͣ
uidit & cõmuni cari posse. & minui oino ñ posse. Illud itaq boñ
qd̃ ipse erat. & qd̃ ipse beatꝰ erat. bonicate sola ñ necessitate eͥ¬
bebat᷑ ad cõmunicandũ. qm̃ & optimi erat ꝓdesse uelle. &
t᷑ affuisset potestas. qm̃ id qd̾ bouitate p̾ eunte uoluit.po. testã

Expanded text:
non habuit. Fecit enim ad similitudinem suam, quod disponebat ad participationem sui, ut ex ipsa eamdem formam traheret, quod cum ipsa idem bonum luit Deus aeterna bonitate suae beatitudinis participes fieri quam vidit d ipse erat et quo ipse beatus erat, bonitate sola non necessitate trahebatur ad communicandum. Quoniam et optimi erat prodesse velle, et ter adfuisset potestas; quoniam id quod bonitate praeeunte voluit, pote
Abbreviated transcription (Latin):
iudi cabimꝰ. Non solũ in t̾ noctẽ & diẽ. s etiã int᷑ diẽ &̃ diẽ
uidicabimꝰ. & iudicabiuiꝰ oiẽ diẽ. Parũ eͥ eñi ad ꝑfectũ int̾ diẽ
& noctẽ iudicare. parũ eͥ & lucẽ &e tenebras diuide. hoc el
tutes auiciis. sequestrare. nͥ sciamꝰ etiã int̾ diẽ & diẽ udicare
ce sciamꝰ ole̾ diẽ udicare. ut sapiamꝰ qͥsint illi motꝰ qͥ sub uͥ¬
q uter sp̃ẽ qͦsi luce aliena ad nos uelunt. & qͥ rursũ illi sint

Expanded text:
inter diem et diem judicabimus, et judicabimus omnem diem. Parum est enim ad perfectum inter diem et noctem judicare, parum est lucem et tenebras dividere: hoc est virtutes a vitiis sequestrare, nisi sciamus etiam inter diem et diem judicare, et sciamus omnem diem judicare, ut sapiamus qui sint illi motus qui sub virtutum specie quasi luce aliena ad nos veniunt, et qui sursum illi sint,
Abbreviated transcription (Latin):
ec aũ sine motu efficiunt & gena̾nt sine craductio
ue. qm̃ et̾uitas nec in suo statu deseruit tẽꝑa ordinans.
neq ex suo subͣam min istrauit: corruptibilia creans. s ma¬
uens qd erat. fecit qd ñ erat. iuse continens pocestatẽ faciendi.
non sumens ex se mac̾iam facti. Neq eñi de generauit. in ferto¬
ra cõdens. ut nat᷑a in ipsa descend̾et. qͥb dedit uutiũ. qm̃ & hoc
iysũ oipotentia eiꝰ nat᷑a continebat. sine nac᷑a nat᷑am creare. qͣ¬
Slẽ gͦ in faciend̾ se ñ minuit et̾nicas. sic in factis se ñ aurit
immenutas. S aute facta sine de fectu plena consistit. & pꝰ facta
sine mocu indefitiens ꝑ mansit. nichil nouu̾ asstimẽs. niebil
autiquũ ad mitens. totũ dans & nichil abiciens. Hec pͥma

Expanded text:
Hae autem sine motu efficiunt et generant sine traductione; quoniam aeternitas nec in suo statu desernit tempora ordinans neque ex suo substantiam ministravit corruptibilia creans; sed manens quod erat, fecit quod non erat, in se continens potestatem faciendi, non sumens ex se materiam facti. Neque enim degeneravit inferiora condens, ut natura in ipsa descenderet, quibus dedit initium; quoniam et hoc ipsum omnipotentiae ejus natura continebat sine natura naturam creare, qergo in faciendis se non minuit aeternitas; sic in factis se non auxit itas. Sed ante facta sine defectu plena consistit; et post facta sine motu indeficiens permansit. Nihil novum assumens, nihil antiquum amittens; totum dans et nihil ab
Abbreviated transcription (Latin):
illã inpͥucipiofactã. ad illuminandã corꝑea sine dubio corꝑeã
fusse. qͦle fortasse esse pocuisset corpꝰ aliqͥd lucidũ. cuiꝰ p̾sentia
cuncta illustrarent᷑. qͣm ad modũ nc in sole iideri pocest ip¬
sãq uice &r loco scił. facdã. ut int̾im mocu suo circagerent᷑

Expanded text:
illam in principio factam ad illuminanda corporea sine dubio corpoream illam in principio factam ad illuminanda corporea sine dubio corpoream fuisse, quale fortasse esse potuisset corpus aliquod lucidum, cujus praesentia cuncta illustrarentur, quemadmodum nunc in sole videri potest, ipsamque vice et loco solis factam, ut interim motu
Abbreviated transcription (Latin):
mãtialit̾ de nichilo creata ÷ s de yiacenti illa uniu̾sitatis mat̾ia
formalit̾ facta eͥ ut lur e̾et. & uĩ ac ꝓpͥetatẽ lucendi hr̾et. hoc opꝰ
pͥma die factũ ÷: s buiꝰ oꝑis mat̾ia ante pͥmã diẽ creaca ẽ morq cũ
ipsa luce dies cepit. qͥa aute lucẽ uec nor fuit nec dies. etiã si tẽpꝰ
ꝑea cꝰmoi̾ corpꝰ habuit. &e utrũ uno loco circũ scͥpta. anuͥq dif¬
fusa. utrũ in motu.ł ĩmobił. qͦntũ ego arbitror rectissime res¬
pondet᷑ corꝑalib rebꝰ &e uisibilib illuminand̾. ñ nͥ lucẽ corꝑeam
congruisse potuisse. Oi̾e aut̃ coryꝰ qͦmlibet subtile & sꝑuali ua¬
te aꝓprorimans. loco cuxũscribi necc̾e e̾. Rursũq tusi moba
fuisset lux illa. neqͦ qͣm alc̾na uicissitudine diẽ ac noctẽ distia¬
g̾e̾ nec tẽꝑis spaciũ ullatenꝰ sine motu ꝑ ag̾e̾ ualuisset. Scd̾m
hanc itaq considationẽ. conuenientiꝰ puto ut credamꝰ iucẽ

Expanded text:
lla universitatis materia formaliter facta est ut lux esset, et vim ac proprietatem lucendi haberet. Hoc opus prima die factum est; sed hujus operis materia ante primam diem creata est. Moxque cum ipsa luce dies coepit; quia ante lucem nec nox fuit nec dies, etiamsi tempus porea cujusmodi corpus habuit, et utrum uno loco circumscripta an ubique diffusa, utrum in motu an immobilis; quantum ego arbitror rectissime respondetur, corporalibus rebus et visibilibus illuminandis, non nisi lucem corpoream congruere potuisse. Omne autem corpus quantumlibet subtile et spirituali naturae approximans, loco circumscribi necesse est. Rursumque nisi mobilis fuisset lux illa, nequaquam alterna vicissitudine diem ac noctem distinguere, nec temporis spatium ullatenus sine motu peragere valuisset. Secundum hanc itaque considerationem, convenientius puto ut credamus lucem
Abbreviated transcription (Latin):
tabat᷑ potestas d̾i.Fortassis iã sacis ẽ qͦntũ ad ꝓpositũ breuitatis ꝑtinet
de his hactenꝰ disputasse. si hoc solũ adiecerimꝰ qͣnto teꝑe inu̾dꝰin
hac confusione priꝰ qͦm eiꝰ dispositio in choaret᷑. ꝑstitit. Nã qd ill
formitate sine confusione ꝑmanserit. scͥpt᷑a manifeste ñ ostẽdit
Michi aũ uidet᷑ qͦntũ ego conic̾e ualeo. intͣ crationẽ & dispoliaouẽ

Expanded text:
ctabatur potestas Dei. Fortassis jam satis est quantum ad propositum brevitatis pertinet de his hactenus disputasse, si hoc solum adjecerimus quanto tempore mundus in hac confusione priusquam ejus dispositio inchoaretur perstiterit. Nam quod illa formitate sive confusione permanserit, Scriptura manifeste non ostendit. Mihi autem videtur quantum ego conjicere va
Abbreviated transcription (Latin):
nãq suꝑ faciẽ ab issi. tenebre erant. qͥa abissus subtꝰ erat. & de sr̃ caligo
cenebrosa erat. Neneq abissꝰ tenebre erat. qͥa lum̾ fut᷑a erat. sed de sr fa¬
ciẽ abyssi tenebrarͣ locꝰ fuit ineo. s elem̃to. unde lum̾ pꝰea uenire de¬
buit. Neq eñ nͥ in lucis loco. tenebre e̾e̾ potuer̾t. ꝑ roptea tenebre

Expanded text:
namque super faciem abyssi tenebrae erant; quia abyssus subtus erat, et desuper caligo namque super faciem abyssi tenebrae erant; quia abyssus subtus erat, et desuper caligo tenebrosa erat. Neque abyssus tenebrae erat, quia lumen futura non erat; sed desuper faciem abyssi tenebrarum locus fuit. in eo scilicet elemento unde lumen postea venire debuit. Neque enim nisi in lucis loco, tenebrae esse potuerunt; propterea tenebrae
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ scͥpt᷑a᷑ significat᷑ cũ dicit᷑. In pͥncipio creauit o.c. &: Terra aut erac¬
erant sp̃ faciẽ ab yssi. ꝑ celũ nanq &e t̾rã mat̾iã ulã oiũ celestiuꝰ t̾restriũ¬
q hoc loco significari puto. de qͦ pꝰ ea succedent̾ in forma facta st̃: qͤ iu
ipsa priꝰ ꝑ essentiã simul creata fuert̾. Ibi natiq t̾ra erat ipsũ t̾re elen̾¬
tũ. &e celũ erat mobił illa &e leuis confusio reliqͦr᷑ triũ. qͦ in circuitu
medio iacentis tre suspensa ferebat᷑. & his duob diũ corꝑin. siue celestiũ
siue t̾restr̾iũ. formatidors mat̾ia continebat᷑. Se ide seqͥt᷑ sc̃pt᷑a &e dic̃. ce¬
uebre eraut srͥfaciẽ abysũ. duo superiꝰ ꝓposuierat. uidelicet celũ & t̾rã. mͦ
l. tenebras. in eo qd̾ celũ uocau̾at. significant in telligendũ. Propterea

Expanded text:
per Scripturam significatur cum dicitur: In principio creavit Deus coelum et terper Scripturam significatur cum dicitur: In principio creavit Deus coelum et ter faciem abyssi . Per coelum namque et terram, materiam illam omnium coelestium terrestriumque, hoc loco significari puto, de qua postea succedenter in forma facta sunt quae in ipsa prius per essentiam simul creata fuerunt. Ibi namque terra erat ipsum terrae elementum, et coelum mobile erat illa et levis confusio reliquorum trium quae in circuitu medio jacentis terrae suspensa ferebatur; et his duobus omnium corporum coelestium sive terrestrium formandorum materia continebatur. Deebrae erant super faciem abyssi. Duo superius proposuerat; videlicet coelum et terram. Modo a, alterum, id est tenebras in eo quod coelum vocaverat, significans intelligendum. Propterea
Abbreviated transcription (Latin):
una sic̃ dictũ ẽ adħ̾c confusione ꝑmixta. siue potius in una ꝑ mit¬
one ꝑ mixta. circ̃ qͦq suspensa. eo usq in alcũ porrigebant᷑ quousq
n̾c sunũ corꝑee creat᷑e ꝑtigit. totũq hoc sꝑatiũ qd̃ asuꝑficie t᷑re
medio iacentis loco usq adextremũ sup̾mũq ambitꝰ celi lunicẽ pa¬
tet. illa nebula & caligine replebat᷑. Et qͥ n̾c st̃ aluei siue chracones
aqͥr̾̃. iã t̾c ĩ ipso mũdi nascentis exordio in t̾re corpe fut᷑a aqͥs recepta¬
cła. parata erant. in qͥb etiã magna illa abyss̃ de qͦ oiũ fluenta agͦt
ꝓducenda siue deriuanda fuerant. patulo adh̾c hyatu uacuoq hor¬
tenebras scͥpt᷑a cũ celũ &e t̾ra crearent᷑. st̾ faciẽ ab yssi fuisse testat᷑
Talis mundi facies. in pͥncipio priꝰ quã formã reciꝑet aut dispositiõe

Expanded text:
una, sicut dictum est, adhuc confusione permista sive potius in una permistuna, sicut dictum est, adhuc confusione permista sive potius in una permistione confusa, circumquaque suspensa, eousque in altum porrigebantur quousque nunc summum corporeae creaturae pertingit. Totumque hoc spatium quod a superficie terrae medio jacentis loco usque ad extremum supremumque ambitus coeli limitem patet, illa nebula et caligine replebatur. Et quod nunc sunt alvei sive trachones aquarum, jam tunc in ipso nascentis mundi exordio in terrae corpore futura aquis receptacula parata erant. In quibus etiam magna illa abyssus de qua omnium fluenta aquarum producenda sive derivanda fuerant patulo adhuc hiatu vacuoque hortenebras, Scriptura cum coelum et terra crearentur super faciem abyssi fuisse testatur. Talis mundi facies in principio priusquam formam reciperet aut dispositionem,
Abbreviated transcription (Latin):
ta ẽ & in uisibiliũ niat᷑a. uichilq pꝰea factũ cuiꝰ in ipso pͥmorosio
aut mat̾ia ut in corꝑib aut similitudo ut in spiricib nͥ pcesserit.
Nã &e si noue ad hc cotidie creant᷑ aie. noua tũ creat᷑a nͭ fit: qͥa in
augłicus sꝑicib. ia t̾ͥc qͣn creabant᷑ eiꝰ similituoo p̃cessit. Suo
aut̃ nc nob discutienda occurit. pͥmũ illa pͥme conditiois forma in for¬
mis qͣlis fuerit. secundũ qͦlit̾ ex illa in formicate ad hãc ꝗͣ n̾c habe for¬
mã ꝓducta sit.
cure repꝑi. scdm rei geste ui̾tatẽ expͥssa. pͥma illa tet᷑ o̾ĩũ moles
qͣudo creata ẽ ibidẽ t̾c ad e̾e. ꝓdiit. ubi nc formata subsistic. Erac q
treũ hoc elem̾tũ medio eodẽq uno loco subsidens. cetis in una cou¬
fusione ꝑ mixtis forma meliore p̃ditũ. s hisdẽ circ̃ qͦq in modũ cuiꝰdã
nebule oppansis ita in uolutũ. ut appare̾ ñ posset. qͦd fuit. Illa uͦ tͥa in

Expanded text:
invisibilium natura; nihilque postea factum cujus in ipso primordio aut materia ut in corporibus aut similitudo ut in spiritibus non praecesserit. Nam etsi novae adhuc quotidie creantur animae, nova tamen creatura non fit; quia in angelicis spiritibus jam tunc quando creabantur ejus similitudo praecessit. Duo autem nunc nobis discutienda occurrunt: primum, illa primae conditionis forma informis qualis fuerit; secundum, qualiter ex illa informitate ad hanc quam nunc habet formam producta sit. i gestae veritatem expressa, prima illa rerum omnium moles quando creata est, ibidem tunc adesse prodiit, ubi nunc formata subsistit. Eratque terrenum hoc elementum medio eodemque imo loco subsidens caeteris in una confusione permistis forma meliore praeditum; sed iisdem circumquaque in modum cujusdam nebulae oppansis ita involutum ut apparere non posset quod fuit. Illa vero tria in
Abbreviated transcription (Latin):
pͥꝰ humanitatẽ suã de monstͣuit ut pꝰ manifestaret diuinitatẽ. &
uͥq lux lucẽ p̾cedit. luxq peccatores ad iꝰticiã illuminat. illã lucẽ
qͣ iustificatos ad beatitudinẽ illustrat. Ergo facta eͥ. luix priꝰ qͦm soł
claritas mauifestaret᷑. & dies erat. & cres dies erant. quͦ lux erat.
&e sol ũ erat. Quarta die illuxit sol. & illa dies clara erat. qͥa lu¬
m uer̃ habuit. & tenebre uͭ erat ulle. Sic nulla aĩa meret᷑ lum̾
soł acciꝑe. & sũ me ueritatis claritat᷑ cõtẽplari: nͥ cres dies isti
in ea p̾cedant. ꝓͥma qͥdẽ dies sit lux & diuidunt᷑ lux & tenebre.
uocat᷑q lux dies. & tenebre nor. Scd̾a die fit firmamtũ. collo¬

Expanded text:
monstravit, ut post manifestaret divinitatem, et ubique lux lucem praecedit. Lux quae peccatores ad justitiam illuminat, illam lucem quae justificatos ad beatitudinem illustrat. Ergo facta est lux priusquam solis claritas manifestaretur; et dies erat: et tres dies erant quando lux erat et sol non erat. Quarta die illuxit sol, et illa dies clara erat; quia lumen verum habuit, et tenebrae non erant ullae. Sic nulla anima meretur lumen solis accipere et summae veritatis claritatem contemplari, nisi tres dies isti in ea praecedant. Prima quidem die fit lux, et dividuntur lux et tenebrae; vocatur fitque lux dies, et tenebrae nox. S
Abbreviated transcription (Latin):
supͣ dispositũ. Fortasse qͥa priꝰ script᷑a uoi̾auit celũ quã t̾tã. ꝓpt̾ ea celũ qͦsi
fundam̃tũ. subtꝰ creatũ fuisse qͥs dicat. Ego aut̃ ñ ordinis s dignitatis cau¬
sa sic positũ reor. & qͥa etiã sermo sequis de elem̾to t̾re qͦsi de ꝓxuno. e.
hoo posteriꝰ nominato habendꝰ erit. id̾o &r priꝰ celũ &e pꝰea t̾ra noeninati
debuit. S neq ipsa conditor nat᷑aliũ positioi̾s. aut locatioi̾s ordinẽ pa¬
teret᷑. quã ut ponderosa de orsũ. & sursũ leuia disponerent᷑. Ergo tra
deorsc̃ erat. & celũ sursũ. & qd̾ srͥ t̾rã. erat. celũ erat. Ergo celũ sr̃ t

Expanded text:
quia prius Scriptura nominavit coelum quam terram, propterea coelum quasi fundamentum subtus creatum fuisse quis dicat. Ego aut non ordinis sed dignitatis causa sic positum reor; et quia etiam sermo sequens de elemento terrae quasi de proximo et ob hoc posterius nominato habendus fuit, ideo et prius coelum et postea terra nominari debuit. Sed neque ipsa conditorum natura alium positionis aut locationis ordinem pateretur, quam ut ponderosa deorsum, et sursum levia disponerentur. Ergo terra deorsum erat et coelum sursum, et quod supra terram erat coelu
Abbreviated transcription (Latin):
sedan exẽplar rationis formãq: sapientie disposita. tc stati incipiet ei
lucere sol iꝰticie. qͥa sic in reꝓmissione dictũ ẽ. Beati mrndo corse. qrñ
ipsi dm̃ uid ebt. ꝓriꝰ gͦ in tonali illo mũdo cord humani creat᷑ lrix ꝙ
illuminat᷑ confusio. ut in ordin ẽ redigat᷑. pꝰ hec cũ fuerint purifi¬
cata in tiora eiꝰ. uenit lum̾ soł claruͦ &e illustrat eã. Non etũ digna
est cõtẽplati lum̃ et̾uitatis. donec mũda & purificata fuerit. habe̾s

Expanded text:
dum exemplar rationis formamque sapientiae disposita, tunc statim incipiet ei lucere sol justitiae, quia sic in repromissione dictum est: Beati mundo corde; quoniam ipsi Deum videbunt . Prius ergo in rationali illo mundo cordis humani creatur lux, et illuminatur confusio ut in ordinem redigatur. Post haec cum fuerint purificata interiora ejus, venit lumen solis clarum et illustrat eam. Non enim digna est contemplari lumen aeternitatis, donec munda et purificata fuerit; habens
Abbreviated transcription (Latin):
ostendit. Qd̾ hõ instructꝰ ẽ ad̾o ad decimas offerendaᷤ
Robabile cam̾ ẽ oĩno hoĩem ad hec exercenda a pͥncipio
a d̾o instructũ &e erudicũ fusse. ut pͥmi contẽytꝰ cul¬
p̃ã. subseqͥnais deuocio i̾s studio aboleret. & qͥ u semet ip¬
so contumax ercicerat. in suis ꝓꝰ modũ obcẽꝑare consues¬
ceret. Unde eiũ h̾o rerũ suarũ decim̾a pociꝰ qͦmi nouã uł
octauã uł aliã quãcunq partẽ offerendã ẽẽ scire potu¬
isset. nͥ ad̾o doctꝰ fuisset; Ex qͦ coniciuꝰ qd a̾sqͥdẽ hoiem
a pͥncipio ad bec exercenda consilio erudiuit. s p̾cepto n̾
obedientiã exib̾e & pͣuaricationẽ cauere ad disceret. pri¬
mũ gͥ antẽ legẽ paruulos consilignutͥuit. pꝰea sub lege ex¬
ȩrcitatos p̃cepto cẽptauit. nouissime sub grã ꝑfectos inli¬
bertate sꝑs ambulare ꝑ mictit. Ut gͥbreuit᷑ supͣdicta ad
memoriã reuocemꝰ. qͦ sic differentia ut̾ sacͣmta noui tes¬

Expanded text:
o a Deo instructus est ad decimas offerendas. Probabile tamen est omnino hominem ad haec exercenda a principio a Deo instructum et eruditum fuisse, ut primi contemptus culpam subsequentis devotionis studio aboleret, et qui in semetipso contumax exstiterat, in suis postmodum obtemperare consuesceret. Unde enim homo rerum suarum decimam potius quam nonam vel octavam, vel aliam quamque partem offerendam esse scire potuisset, nisi a Deo doctus fuisset? Ex quo conjicimus quod Deus quidem hominem a principio ad haec exercenda consilio erudivit, sed praecepto obedientiam exhiberet, et praevaricationem cavere addisceret. Primum igitur ante legem parvulos consilio nutrivit. Postea sub lege exercitatos praecepto tentavit. Novissime sub gratia perfectos in libertate spiritus ambulare permittit. Ut igitur breviter supradicta ad memoriam revocemus, quae sit differentia inter sacramenta Novi Tes
Abbreviated transcription (Latin):
faciẽ. facietua. ad facie illiꝰ. Nu̾sa eͥ eñi facies cua abillo.
pone antete: uideb stati in eo imaginẽ illi ꝗ c̃ ad dorsũ cuũ
s inaginẽ solã. Uidesillũ s in unagine sua. uondũ iufa¬
cie suã. Houdũ coguoseis sic̃ cognosceris. notidũ uides sic̃
cipis agnoscis qͥa aliqͥ similituduris fuit illi qd iulũ est
inunagine. ad id qd̾ uidet inre. Qduidet᷑ iniiagine sac̃¬

Expanded text:
faciem, facie tua ad faciem illius. Aversa est enim facies tua ab illo: pone ante te, statim videbis in eo imaginem illius, qui est ad dorsum tuum, sed imaginem solam. Vides illum, sed in imagine sua, nondum in facie sua. Nondum cognoscis sicut cognosceris; nondum vides, sicut cipis, agnoscis quia aliquid similitudinis fuit illi quod visum est in imagine, ad id quod videtur in re. Quod videtur in imagine sac
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ sub natali lege eratit. ce ea qͣ ł sub lege scͥpta. ł sub grã in¬
sticuta st̃ sac m̃ta ut̾ ee̾ ꝑspicimꝰ: qͦd illa uoluntatis magis
ẽẽ uident᷑. ista necessicatis. Illa ex uoto celebeata st̃: ista ex
p̾cepto. Neq eñi estimaudũ e̾ illa pͥma nat̾ał legis saẽm̃ta
siue decimas uidelic siue sacͥficia siue oblaciones. ita hoi
ex necessitate in dicta. ut qͥ ea ñ erecutꝰ fuisset reacũ p̃ ia¬
ricatioĩs in curreret. qͣm ad modũ ille qͥ fidelit̾ ea coleret:
meritũ deuociois sue in ueniret. Nusꝗ enĩ legimꝰ qͦdante

Expanded text:
ant, et ea quae vel sub lege scripta, vel sub gratia instituta sunt sacramenta interesse perspicimus, quod illa voluntatis magis esse videntur, ista necessitatis. Illa ex voto celebrata, ista ex praecepto. Neque enim existimandum est illa prima naturalis legis sacramenta, sive decimas videlicet, sive sacrificia, sive oblationes; ita homini ex necessitate indicta, ut qui ea non exsecutus fuisset, reatum praevaricationis incurreret, quemadmodum ille qui fideliter ea coleret meritum devotionis suae inveniret. Nusquam enim legimus quod ante
Abbreviated transcription (Latin):
imago. donec ipsa resuidi possit : En igma ẽ scrpt᷑a sacͣ. Oere: Da
obscurã h̾c significatione. Specłm ẽ cor cuĩ si cam̃ mundũ fuerit.
&e ext̾sũ & clarificatũ.Imago in specło. fides in corde cuo. Ipsa eũ
fides. imago ẽ & sacͣm̃cũ. Concẽplatio aut̃.futa res & uͥtꝰ sac̾m̃ti.
Qͥ fidẽ ñ hñt nichil uident. qͥ fide̾ hñt.ia aliqͥd uide in cipiunt.
s unaginẽ solã. Si eni fideł nichil uid̾et.ex fide illuminacio n᷑ ẽẽt
nec dice̾nt᷑ illuminati fideles. Si aut̃ ia ipsã rẽ uid̾ent. & ñ ãpliꝰ
uidendũ aliqͥd expectarent: ñ ꝑ specłm in enigmate. s facie ad

Expanded text:
a obscuram habet significationem. Speculum est cor tuum, si tamen mundum fuerit et extersum et clarificatum. Imago in speculo fides in corde tuo. Ipsa enim fides imago est, et sacramentum. Contemplatio autem futura, res et virtus sacramenti. Qui fidem non habent nihil vident; qui fidem habent jam aliquid videre incipiunt, sed imaginem solam. Si enim fidelis nihil videret, ex fide illuminatio non esset, nec dicerentur illuminati fideles. Si autem jam ipsam rem viderent, et non amplius videndum aliquid exspectarent, non per speculum in aenigmate, sed faci
Abbreviated transcription (Latin):
de qͣ eo tẽꝑe pauei ad modũ  ꝑfectiores qͥq nouert. qͣniusois
tͥsine altͥo ñ suffic̃. Utrũq agnosce. utrũq confic̾e. Si cre¬
acorẽ ered agnoscis qd̾ factꝰ es. Si redẽptorẽ confic̾is aguoscis
qd̾ reꝑacꝰ es. U nꝰ est creator & redẽptor. In suo ce fec̾. in cuo ce
refecit: & utrũq unꝰ fecit. Si ipse te fecissa & alt̾ te refecis¬
set. deberes illi qd factꝰ es: & deb̾es alc̾i qͦd refectꝰ es: & ee̾nt di¬
uisa in tentio tua &e dilectio tua. & obedientia tua. & ñ eẽs un

Expanded text:
dem quam eo tempore pauci admodum et perfectiores quique noverant, quamvis tibi sine altero non sufficit. Utrumque agnosce, utrumque confitere. Si Creatorem credis agnoscisque quod factus es; si redemptorem confiteris, agnoscis quod reparatus es. Unus est creator et redemptor. In suo te fecit, in tuo te refecit; et utrumque unus fecit. Si ipse te fecisset, et alter te refecisset; deberes illi quod factus es, et deberes alteri quod refectus es. Et sic esset divisa intentio tua et dilectio et obedientia tua; et non esses un
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ benedictionẽ uͥtutẽ in se scĩficationis suscipiunt. acde in¬
de ꝙͣ continent in se sc̃ĩ fuitt . confert: ut sinc exscificatio¬
ne scĩficatitia. atq hec ex sua sibiq cęlitꝰ in dica scĩficatiotie
conferant qͦd illa ꝑ hec ex sola horꝰ significacione conferre con¬
sueriant. Passio nãq saluatoris qͣ pͥmo loco sacm̃ta gr̃e ad ef¬
fectũ sabutis sc̃ificat. mediantio istis etiã ula pͥoris p̃ris

Expanded text:
per benedictionem virtutem in se sanctificationis suscipiunt, ac deinde quam continent in se sanctificationem conferunt, ut sint ex sanctificatione sanctificantia, atque haec ex sua sibique coelitus indita sanctificatione conferant, quod illa per haec ex sola horum significatione conferre consueverant. Passio namque Salvatoris quae primo loco sacramenta gratiae ad effectum salutis sanctificat, mediantibus istis etiam illa prioris temporis
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ abinicio fides credentiũ una e̾ qͣtus in eadẽ fide iualuis
maioe. in aliis ininor de istis cognitio fuerit sed̾m diu̾sitatẽ
tepors. sic̾ uno  eodẽ tẽꝑe ĩ aliis maior inaliis minor in¬
nenes cogniciode his ipsis scd̾m capacitatẽ ꝑ sonarũ. Qnuis
qͣ fides ereuut ut aligndo ce in aliqͥb maior eẽt u tam̃ muta

Expanded text:
 ab initio fides credentium una est, quamvis in eadem fide in aliis major, in aliis minor de istis cognitio fuerit, secundum diversitatem temporum, sicut uno et eodem tempore, in aliis major in aliis minor invenitur cognitio de his ipsis secundum capacitatem personarum. Quamvis ergo fides creverit, ut aliquando et in al
Abbreviated transcription (Latin):
qo su sin beneylacico etno. donec oꝑaçione uł ꝑmissione ꝓbetͦ cũ fic¬
tuĩ fuerit: łe eũ certũ ẽ cũ hocfecit ds siue ꝑmiserit ut fiat &ͤ
factũ fuerit. qm̃ iu beneplacito et̾no ita fuit ut eẽt ue factũ ::
scd̾in quod uoluntarie fec̃ siuie ꝑmisit ut fieret qd̾ factũ: qũa ita¬
boñ eͥ eẽ. ut eͥ. Cũ aut᷑ pꝰceptũ fuerit uł ꝓhibitũ aliqͥo notdũ con¬
stat ad ħc qͥd de ipso diffinitũ sit in beneplacito et̾no. donec illud
rerũ effectꝰ in euidentiã educat siue oꝑatione siue ꝑmissione. ut
E
tio unuunt cantũ qm̃ ita in uoluntate : iubẽtis ut fiat sue ũ
fit. etiã si aliud ÷ u illo a qͦ fit. Et p̾cipit᷑ sepe ut fiat qd fut᷑u ñ ÷
uec fiet. & ꝓhibet᷑ ut ñ fiat. qd̾ futur̾ e̾ &e fiet. & ũ ÷ in benepla¬
cito nͥ ħ solũ ut sit qd̾ fiet. qm̃ ita boũ ÷ eẽ. & nͣ aliud qͣm fiet sine

Expanded text:
no, donec operatione vel permissione probetur cum factum fuerit. Tunc enim certum est cum hoc fecerit Deus, sive permiserit ut fiat, et factum fuerit: quod in beneplacito aeterno ita fuit ut esset ut factum est, secundum quod voluntarie fecit sive permisit ut fieret quod factum estceptum fuerit vel prohibitum aliquid, nondum constat adhuc quid de ipso definitum sit in beneplacito aeterno, donec illud rerum effectus educat in evidentiam sive operatione, sive permissione, ut etio innuunt tantum quod ita est in voluntate jubentis ut fiat, sive nfit etiam si aliud est in illo a quo fit. Et praecipitur saepe ut fiat quod futurum non est, nec fiet. Et prohibetur ut non fiat quod futurum est, et fiet, et non est in beneplacito nis
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ iut᷑ resae facta uł facienda inystica constat. necessaria e cogutio
ret᷑. Cognitio tͣer uocũ induob consid̾at᷑. in ꝓnãtiacione uideli¬
cet & significatione. Ad solã ꝓnuntiacionẽ ꝑtinet gramatica. Ac
solã significationẽ ꝑtinet dialectica. As ꝓnuntiacionẽ simul &
significationẽ ꝑtinet rethorica. Cognitio rer̃ cirra duo u̾sat᷑.
formã &e nat᷑am. forma e̾ ext̾iori dispositione. nat᷑a in interiori
ad qũa ꝑtinet geometria. aut inmotu ad quã ꝑtinet astroniomia.
x&uo constat qͥ d om̃s artes nat᷑ales diuitie scientie famulant᷑.
uũ inferior sapientia recte ad ornata ad sciꝑiorẽ conducit.
Suibeo gͦ sensu qͥ uł in significatione uoc̃ adres: continet᷑ historia

Expanded text:
ssaria est cognitio rerum. Cognitio vocum in duobus consistit, in pronuntiatione et significatione. Ad solam pronuntiationem pertinet grammatica, ad solam significationem pertinet dialectica. Ad pronuntiationem simul et cognitionem pertinet rhetorica. Cognitio rerum est in forma et natura. Forma est in exteriori dispositione; natura, in interiorad quem pertinet geometria; vel in motu, ad quem pertinet astronomia. uo constat quod omnes artes naturales divinae scientiae famulantur; et inferior sapientia recte ordinata ad superiorem conducit. Sub eo igitur sensu qui est in significatione vocum ad res, continetur historia;
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpħe st̃. sic̃ in hoc loco. Scd̾m qua acceptionẽ dauuid&r daniel oe cet̾i
qũa plures ꝓpħe ñ dicũt᷑. s agiographi. In ordine agiographor .ix.
uolumina continent᷑. Primũ iob. scd̃m lib̾ psalmore. tͥciũ ꝓuerbia
salomotus qͦ grece parabole. hebraice masloth dicuuit᷑. qͦrcu eeclesias¬
des qd̾ hebraice coeleth. latine concionator in t̾ẜtat᷑. quinitũ sira si
run .i. cantica canticor. sextũ daniel. septimũ paralipomenon
qdͣ lacine sonat aler̃ u̾ba. hebraice dabreiã dicit᷑. Octarius hesoras.

Expanded text:
 sicut in hoc loco. Secundum quam acceptionem David et Daniel et caeteri complures, prophetae non dicuntur, sed hagiographi. In ordine hagiographorum novem volumina continentur. Primum Job; secundum liber Psalmorum; tertium Proverbia Salomonis quae Graece parabolae, Hebraice , masloth, dicuntur; quartum Ecclesiastes, qui Hebraice , coeleth, Latine concionator interpretatur; quintum , syra syrim, id est Cantica canticorum; sextum Daniel; septimum Paralipomenon, quod Latine sonat verba dierum, Hebraice , dabreniamin, dicitur; octavum Esdras;
Abbreviated transcription (Latin):
uni regi militare. & una uexillũ seqͥ ꝓbant᷑. & hostẽ unũ ꝑ seqͥ. &e¬
rina uictoria uictoria coronari. In hiso̾ib oꝑa restauratiõis consi¬
dant᷑. in qͥb diuinar᷑ scͥpt᷑ar᷑ cota c̾isat᷑ in tentio. Mundane su
scłares scripture mareriã hũt oꝑa conditiois. diuina script᷑ã
mat̾iã ht oꝑa restauratiois. Propt̾ ea tanto excellentior oib scͥꝑ

Expanded text:
uni regi militare et unum vexillum sequi probantur, et hostem unum persequi et una victoria coronari. In his omnibus opera restaurationis considerantur; in quibus divinarum Scripturarum tota vertatur intentio. Mundanae sive saeculares scripturae materiam habent opera conditionis. Divina Scriptura materiam habet opera restaurationis. Propterea tanto ex
Abbreviated transcription (Latin):
qͥtinꝰ in tãta uetũ multitudine & ꝓlixitate in cisio uarratiotuis
legentib tediũ colleret. & simul utrũq scribere ñualentibs
aut duusũ hab̾e uolentib cõmodiorẽ forma exhiberet. Pri

Expanded text:
quatenus in tanta rerum multitudine et prolixitate incisio narrationis quatenus in tanta rerum multitudine et prolixitate incisio narrationis legentibus taedium tolleret, et simul utrumque scribere non valentibus aut divisim habere volentibus commodiorem formam exhiberet. HOC
Abbreviated transcription (Latin):
xpiane fidei studio quoruudã serib̾e cõpussiasst̃. iuquo non nulla
que antea sparsim dictauerã ꝓpt̾ea quod iterato eadẽ sclo expͥmere
molestũ uel suꝑfluum uidebat᷑ inserui. Inqͥb si forte sertno si¬
plicior colorem dicta in nis seruare non yotiperit. ñ multũ in t̃¬
esse putaui eadem ueritate constante. hoc autͣ magis me moui.
qd cũ hec eadem pͥus neglegentiꝰ dictassẽ. ut pote nondũ adh̾e
futuri oꝑis ꝓpositũ habens. passim t̾ñscriberem ex posui. suffi¬
cere tunc arbitratꝰ eiꝰ modͥi minima uel annonita in noticiam
uenire. S qͥa post modũ cũ eadẽ huiꝰ oꝑis tertai in sererem.
quedã in ipsis rtitare. quedã uͦ adicere uel de trahere ratio
postulabat. lectorẽ ad monitũ tͥeͥ uole ut sicubi ea extra oꝑis
huiꝰ seriẽ aliud aut alit aliꝗdhabentia in uenerit. hanc diu̾¬
sitatis causã dͥe̾. stnt & si ꝗͥd fortẽ in eis emendandũ fuerit.

Expanded text:
stianae fidei studio quorumdam scribere compulsus sum; in quo nonnulla quae antea sparsim dictaveram propterea quod iterato eadem stylo exprimere molestum vel superfluum videbatur, inserui. In quibus, si forte sermo simplicior colorem dictaminis servare non potuerit, non multum interesse putavi, eadem veritate constante. Hoc autem magis me movet quod cum haec eadem prius negligentius dictassem utpote nondum adhuc futuri operis propositum habens, passim transcribenda exposui: sufficere tunc arbitratus ejusmodi minima vel adnotata in notitiam venire. Sed, quia postmodum cum eadem hujus operis textui insererem, quaedam in ipsis mutare, quaedam vero adjicere vel detrahere ratio postulabat. Lectorem admonitum esse volo, ut sicubi ea extra operis hujus seriem aliud aut aliter aliquid habentia invenerit, hanc diversitatis causam esse sciat, et si quid forte in eis emendandum fuerit,
Abbreviated transcription (Latin):
ũ retͥbutiois. Audi isrł: bocẽ ausculta. ad quiesee. Sis
eñi utꝰ ab obedientia in cipit. quẽ ad modũ oie uiciũ ab
inobedientia ꝓcedic. frustꝰ nauq uł in obedienti gr̃a.:
uł c̃cumaci doctͥna. ł ñ incelligenti pceptũ dicetur. Ic¬
cireo pͥmũ audi urł ut sis obediens. d̾scuus. ut deuotꝰ exil¬
cas: d̾s unꝰ e̾ : ut u̾itatẽ agnoscas. de e inde seqͥt᷑ p̃cepcũ.
Iysũ adorab̾. hoc ꝑcinet ad fidẽ. Et ei soli seruies. hoc ꝑti¬
net ad oꝑacione.fides eñi oꝑans ex dulectione ꝑ fectũ fac̃.
qͥa nec õpꝰ sine fide. nec fides cui cẽpus suppetit accepta
Qͤri aut̃ potest si io qd̃dix̃ ei soli ad utrunq referendũ
sit ut dicat᷑. ipsũ solũ ad orab̾. & eisoli seruies .S. hoc qͦmͦ sta¬
re poti̾t. qͥa sepe uiuet̾i testatũto scõs uiros ñ solũ augłos ad¬
orasse. s etiã hoies legimꝰ: nec cam̃ ꝓpt̾ea alicubi reỹheusos

Expanded text:
udi, Israel, id est, ausculta, acquiesce. Omnis enim virtus ab obedientia incipit, quemadmodum omne vitium ab inobedientia procedit. Frustra namque vel inobedienti gratia, vel contumaci doctrina, vel non intelligenti praeceptum daretur. Idcirco primum audi, Israel, ut sis obediens, Deus tuus, ut devotus existas, Deus unus est, ut veritatem agnoscas. Deinde sequitur praeceptum: Ipsum adorabis, hoc pertinet ad fidem. Et ei soli servies, hoc pertinet ad operationem. Fides enim operans ex dilectione perfectum facit, quia nec opus sine fide, nec fides cui tempus suppetit, acceptaQuaeri autem potest, si id quod dixit, ei soli, ad utrumque referendum est, ut dicatur, Ipsum solum adorabis et ei soli servies? Sed hoc quomodo stare poterit, quia saepe in Veteri Testamento sanctos viros non solum angelos adorasse, sed etiam homines legimus, nec tamen propterea alicubi reprehensos
Abbreviated transcription (Latin):
mut a qm eu̾̃ereaũ. Ndeunoẽ sensũ spectat. qͦd ipse filiꝰ iu
euuangłio disc iplis. & ꝑ discipsõs olb: inse credentib dicit.
Credicis iudm̃. & in ue credite. Modestia qͥde ut decuic ꝓur̃
insinus cione nos ad monens. ut incelligamꝰ eũ ñ solũ adoran¬
dũ a nob in scͥa diuinicace qͦ condidit. s in humanicate etiã

Expanded text:
pse Filius in Evangelio discipulis, et per discipulos omnibus in se credentibus dicit: Creditis in Deum, et in me credite : modesta quidem ut decuit pium insinuatione nos admonens, ut intelligamus eum non solum adorandum a nobis in sua divinitate qua condidit, sed in humanitate etiam
Abbreviated transcription (Latin):
oiũ mat̾ia in exordio illo conditionis pͥmarie &e formã confusio¬
uis habuit. & ũ habuit forinã disposicioĩs doneo pꝰea formare¬
t᷑ & ad orditẽ conscendet acdispositionẽ. ita sꝑuał && angłica
nat᷑a in sua conbicione ꝑ sapientiã & discretionẽ scdt̃a habi¬
tei nat᷑e foriata fuit. & cam̾ illã gͦ pꝰea ꝑ atnorẽ & couu̾isionẽ

Expanded text:
nium materia in exordio illo conditionis primariae et formam confusionis habuit et non habuit formam dispositionis donec postea formaretur et ordinem concederet ac dispositionem; ita spiritualis et angelica natura in sui conditione per sapientiam et discretionem secundum habitum na
Abbreviated transcription (Latin):
moue qdq eciã qͣdã scͥpt̃ar᷑ loca qͥdã tn idẽ asserentia inueniunt᷑.
h  illid. & uiuit in et̃nũ. creauit oĩa simul. Iysa qͦq geueseos
script᷑a uñ pͥma ad nos huiꝰ rei manauit agnitio. sic ambigue
de oꝑatione sexdier̃ loqͥt᷑. ut sepe udo ola potius simul facta
fusse ꝓbare uideat᷑: ꝑropt᷑ bas gͥ & huiꝰcemodi t̾oties. aiunt
aiem epeatam ab ipso tẽꝑis exorio qͦ ẽe. cepit. talẽ cepisse caliq formua

Expanded text:
quodammodo idem asserentia inveniuntur. Ut est illud: Qui vivit in aeternum, creavit omnia simul . Ipsa quoque Geneseos scriptura unde prima ad nos hujus rei manavit agnitio sic ambigue de operatione sex dierum loquitur, ut saepenumero omnia potius simul facta fuisse probare videatur. Propter has igitur et hujusmodi rationes aiunt  omnem creaturam ab ipso temporis exordio quo esse coepit, talem coepisse talique forma
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ e̾ouał creat᷑a iã tc in ipso mundi pͥmordio extiti̾t. cui boc
erẽplũ ꝓponi debusset: facile respondet᷑ ĩã tͥc creatos fuisse angfos
qͥ hoc facto ad monerent᷑ se ipsosagnosc̾e. &e usq in fiuẽ boi̾es futosqͥ licet
hoc qͣndo factũ ÷ non uiderint. tam̾ ꝑscript᷑as esocti factũ ẽe.omlo iã ues¬
cite ñposst̃. Si cui ħ qͣm ꝓposuimꝰ t̾o mninꝰ sufficimꝰ uidebit᷑ ad cẽꝑban

Expanded text:
 creatura jam tunc in ipso mundi primordio exstiterit cui hoc exemplum proponi debuisset, facile respondetur jam tunc creatos fuisse angelos qui hoc facto admonerentur seipsos agnoscere, et usque in finem homines futuros, quod licet hoc quando factum est non viderint, tamen per Scripturas edocti, factum esse omnino jam nescire non possint. Si cui haec quam proposuimus ratio minus suffici
Abbreviated transcription (Latin):
la idier in torinã disposita fuisse eredant᷑. Ngoprcotsi ossape¬
uitie iureb tã obscͥtis ce dubiis. acq ã sensu ur̃o remotis. nec re¬
cire nasfercusio qđ nescierint. neq inhis qͥ asseruert oserti
ceta qiigentia ꝓlatis. errare pocuisse. Ilud magis credideri. sub
aserciones formna in qͥsitionis aliqͥnoo stuoiĩ fuisse. Qͥ sicbicfas
sc̃ox pde intͥy tari uoluerint. nec falsa credendo errotẽ inqdent
ner uera rephendendo elationẽ. Nos gͦ innullã partẽ yͥcipetĩ assera¬
one dassertione declinantes. id cui nr sensus uiterim magis acce¬

Expanded text:
am disposita fuisse credantur. Ego puto viros sapientiae in rebus tam obscuris et dubiis atque a sensu nostro remotis, nec temere asseruisse quod nescierint; neque in his quae asseruerunt praesertim tanta diligentia prolatis, errare potuisse. Illud magis crediderim, sub assertionis forma inquisitionis studium aliquando fuisse. Qui sic dicta sanctorum pie interpretari voluerint, nec falsa credendo in errorem incidunt, nec vera reprehendendo elationem. Nos ergo in neutram partem praecipiti assertione declinantes, id cui noster sensus interim magis acce
Abbreviated transcription (Latin):
opis
aut᷑ uidet᷑ excepto eo qd̾ nichil in hac re temere
diffiuie uolumꝰ. oipotentie creatoris in nullo de rogari. si ꝑ init̾ual¬
la cẽꝑis opꝰsuũ ad cõsumationẽ ꝑduxisse dicat᷑ ita ut catũ in dtisi¬
at᷑ etiã alitꝰ fac̾e pocuisse si iõ i potentis coluatatis ei ex postuias

Expanded text:
obis autem videtur excepto eo quod nihil in hac re temere diffinire volumus omnipotentiae Creatoris in nullo derogari, si per intervalla temporis opus suum ad consummationem perduxisse dicitur; ita ut tamen indubitanter etiam al
Abbreviated transcription (Latin):
augłõs hab̾e deputatos sibi. unũ malũ ad ĩpugnationẽ. &
uuũboñ ad defensionẽ. cũ numerꝰ hoiũ tͣuscendat numu
augłore. Si eñ in hõibꝰ mali plures st̃ qͣm boni. & in angli
boni plures qͣm mali. cũ posicũ sit tot electos fut᷑os hoi̾es qͣtu
st̃ angłi boni: constat sine ulla dubitatione plures ẽẽ hoies
bonos. qͣm st̃ angłi mali. Multoq plures hoies malos qͣm angło
malos. qͥa plures st̃ hoi̾es maligͣ. boni. cũ plures sut hoies bo

Expanded text:
angelos habere deputatos sibi, unum malum ad impugnationem et unum bonum ad defensionem, cum numerus hominum transcendat numerum angelorum? Si enim in hominibus mali plures sunt quam boni et in angelis boni plures quam mali, cum positum sit tot electos futuros homines quot sunt angeli boni; constat sine ulla dubitatione plures esse homines bonos quam sint angeli mali, multoque plures homines malos quam angelos malos, quia plures sunt homines mali quam boni, cum plures sint homines bo
Abbreviated transcription (Latin):
gram aũtit ĩ stantib uͦ gr̃ã mitũ adiuuit.
Ui aut̃᷑ ad boũ cou̾tebant᷑ uoluntarie mouebant᷑. gm̃ co¬
oꝑ ante sine coactione. Qͥ aut̃ a b ono au̾tebant᷑ spoute p̾¬
cipitabatit᷑. gr̃a deserente sine opp̾ssio̾e̾. Et qͥ conu̾tebaut᷑ iccͥoo
bene moriebant᷑. qͥa gram cooꝑantẽ habuort s iccͥco qͥ au̾te

Expanded text:
in stantibus gratia meritum adjuvit. ui autem ad bonum convertebantur voluntarie movebantur gratia cooperante sine coactione. Qui autem a bono avertebantur sponte praecipitabantur gratia deserente sine oppressione. Et qui convertebantur, idcirco bene movebantur quia gratiam cooperantem habuerunt. Sed qui ave
Abbreviated transcription (Latin):
qͦ ꝑgerent. & in contitigenis ac foitu misert pedẽ ut ult peeoe¬
renc qͥ nesciebaut. Et uidet᷑ qsi aliqͥd ab surditatis afferre
si hoc dicat᷑. meliꝰ sedere & aptũ ee̾ magis. ut scientes dican¬
t eore qͥfuta fueratit. Et reyugnat it̾m alia t̾o ꝗͦtu cõt᷑ ꝑ osiuta
& postest facile mentib in firenis scaudalũ nasci in alcuꝑã
nͥ couueniat. propt hoc dicuꝰ qͥa ti erant pscu eueretꝰ sũ¬
neq eis data ÷ cogniio eoꝵ qͦ futa erant sr̾ eos. qm̃ ñ oportuit ita:¬

Expanded text:
gerent; et in contingens ac fortuitum miserunt pedem ut ultra procederent quo nesciebant. Et videtur quasi aliquid absurditatis afferre si hoc dicatur, et melius sedere et aptum esse magis, ut scientes dicantur eorum quae futura fuerant. Et repugnat iterum alia ratio quam contra posuimus, et potest facile mentibus infirmis scandalum nasci in alterutrum nisi conveniat. Propter hoc dicimus quod non erant praescii eventus suineque eis data est cognitio eorum quae futura fuerant super eos. Q
Abbreviated transcription (Latin):
diffras. & gͥdꝰ inipso mor exordio conditioi̾s sue accepisse. qͥb
ali suꝑiores alii inferiores possent iustitui scdi tuoderamꝰ sapi¬
entie cuucta bona creatitis. & beue ordinantis & De differentia
constituti. Q uͦ ce nat᷑a iuiꝰ subtiles & sapientia iuiꝰ ꝑ spicaces
conditi st. Merito diguicate in feriꝰ sẽ ordiuati. ita tͦu ut e hi qͥex¬
slenciores e oristidũti st̃ siue suꝑbia : ati er̃ut &e qͥ in feriorespo¬

Expanded text:
is suae accepisse, quibus alii superiores, alii inferiores possent constitui secundum moderamen sapientiae cuncta bona creantis et bene ordinantis Dei. CAP. X. De dconstituti. Qui vero et natura minus subtiles et sapientia minus perspicaces conditi sunt, merito dignitate inferiores sunt ordinati, ita tamen ut ii qui excellentiores constituti sunt sine superbia pra