comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
siasticus doctor animo uulnerabatur.
apło dicente. Quis scandaliratur. & ego
multo labore eracuatur. & post indit¬
striam sequitur sapientia. Si se inquid
aliquis uiderit ꝓpter negligentiã scrip¬
turas dicendi scas obtunsum habere sen¬
sum. & nequaquã talem se manfisse intel¬
lexerit. qualis ante fuerit. dũ sꝑitales dili¬
gent̾ sensus in diuinis libris consecutus ẽ.
quia euenit interdum ut cũ modicũ sapi¬
entiȩ quis habuerit elatus in suꝑbiam dis¬
quod nichil ei addit᷑ detrahitur. & uacuũ ei
disciplinis pectus remanserit. ferrum qd̾
accutum fuerat hebetetur ocio. & desidia
quasi quãdam rubiginẽ sapientiȩ patitur.
Si igitur hoc quis passus fuerit. non desperet
remediũ sanitatis. s uadat ad magistrum
& rursũ instruatur ab eo. & post laborem
& industriam sudore nimio ualebit sapien
te detrahit. Simplex hic sensirs ẽ. Serpens & de¬
tractor: equales sunt. Quomodo eni ille occulte mar¬

Expanded text:
siasticus doctor animo vulnerabitur, siasticus doctor animo vulnerabitur, Apostolo dicente: Quis scandalizatur, et egomulto labore exacuetur: et post industriam sequetur sapientia. Si se, inquit, aliquis viderit propter negligentiam Scripturas discendi sanctas, obtusum habere sensum, et nequaquam talem se mansisse intellexerit, qualis ante fuit, dum spiritales diligenter 439 sensus in divinis libris consecutus est: quia evenit interdum ut cum modicum sapientiae quis habuerit, elatus in superbiam disquod nihil ei additur, detrahitur, et vacuum ei disciplinis pectus remanet; ferrum quod acutum fuerat, hebetatur otio; et desidia, quasi quamdam rubiginem sapientiae patitur. Si igitur hoc quis passus fuerit, non desperet remedium sanitatis, sed vadat ad magistrum, et rursum instruatur ab eo, et post laborem et industriam sudore nimio valebit sapientte detrahit. Simplex hic sensus est. Serpens et detractor aequales sunt. Quod modo enim ille occulte mor
Abbreviated transcription (Latin):
lectus ẽ. Siquidem & alibi salomonait ipse. Qui
statuet laqueum: capietur in illo. Et in psal¬
mo septimo. Laqueum aꝑuit. & effodit eum
qui dissolluerit. & uoluerit p̾tertre : in eo ipso
quo negligit scorũ statuta patrũ a serpente
ꝑcuciatur. idẽ adiabolo uulneratur. dequo
serpente in amos scriptũi ẽ. Si descenderit
in infernum. mandabo serpenti & morde
eis. Eoqui scindit ligna: uulnerabit᷑ ab eis.
Goliuntur & in tacharia scĩ lapides fuꝑ t̾ram.
Nonem̃ firma ratione consuunt s p̾tereunt.
& semꝑ ad altiora nitentes: hinc abire festinãt.
De his uiuis lapidib. & in apocalipsi ubfs
saluatoris extrititur: & ȩccłiam edificari apłs
cio ȩccłiȩ tranffert. heretica aliqua praui¬
tate ęterno dolore affligitur ꝓ eis. Ligna
quoq scindens ꝑielitabitur in eis. he¬
retici lugna infructuosa sunt. & saltꝰ
absq utilitate pomorĩi. Pro quarum
scismatica diuisione. prudens & ȩcele¬

Expanded text:
lectus. Si quidem et alibi ipse Salomon ait: Qui lectus. Si quidem et alibi ipse Salomon ait: Qui statuit laqueum, capietur in illo . Et in Psalmo septimo: Lacum aperuit, et effodit eum, qui dissolverit, et voluerit praeterire, in eo ipso quod negligit sanctorum statuta Patrum, a serpente percutitur, id est, a diabolo vulneratur. De quo serpente in Amos scriptum est: Si descenderit in infernum, mandabo serpenti, et mordeis; et qui scindit ligna, vulnerabitur ab eis. Volvuntur et in Zacharia sancti lapides super terram ; non enim firma ratione consistunt, sed praetereunt, et semper ad altiora nitentes, hinc abire festinant. De his vivis lapidibus, et in Apocalypsi urbs Salvatoris exstruitur , et Ecclesiam aedificari Aposcio Ecclesiae transfert haeretica qualibet pravitate, aeterno dolore affligetur pro eis, ligna quoque scindens periclitabitur in eis. Haeretici ligna infructuosa sunt, et saltus absque utilitate pomorum; pro quorum schismatica divisione prudens, et eccle
Abbreviated transcription (Latin):
seruos. hano gͦ iniquitatẽ se in scło ꝑspexisse com¬
memorat. quod mali dominantur iustis. & se¬
pe peiores qui sunt. sublimiores facti sunt me¬
lioribus. Nec solũ in scłaribus potestatib s etiam
in ȩccłiȩ dignitate multociens eligunt᷑ sacerdo¬
tes non ex uirtutũ meritis. s ex fauore popłi
& pͥncipũ uoluntate suggerente diabolica frau¬
de & dĩ iusto iudicio ꝑmittente ob merita popli
ut dicit᷑ in ꝓpħa. Sacerdotes mali peccata popłi.
ut ceci duces. habeant cocos. donec parit̾ cerru¬
ant in foueam ꝑditionis. In hunc sensũ ficit &
illuo quod sequit᷑. Uidi seruos suꝑ ȩquos & pͥnci¬
pes ambulantes quasi seruos suꝑ t̾ram. ut hiiqͥ
sunt serui uitiorũ atq peccati. siue tam humi¬
les ut serui ab hominib cõputentur. fubito adia¬
stros bonos dm̃ q timentes opprimi & humilia
in eam. Et qui disfipat sepem. mordebit eũ colu¬
ber.Ex parte simplex. & ex parte misticus intel¬

Expanded text:
terram. Hanc ergo iniquitatem se in saeculo perspexisse commemorat, quod mali dominantur justis, et saepe pejores qui sunt, sublimiores facti sunt melioribus. Nec solum in saecularibus potestatibus, sed et in Ecclesiae dignitate multoties eliguntur sacerdotes, non ex virtutum meritis, sed ex favore populi, et principum voluntate, suggerente diabolica fraude, et Dei justo judicio permittente ob merita populi; ut dicitur in Propheta: Sacerdotes mali, peccata populi, ut caeci duces habeant caecos donec pariter corruant in foveam perditionis. In hunc sensum facit et illud quod sequitur: Vidi servos super equos, et principes ambulantes quasi servos super terram: ut hi qui servi sunt vitiorum atque peccati, sive tam humiles, ut servi ab hominibus computentur, subita a diastros bonos Deumque timentes opprimi et humilia  Ms., humiliarin eam, et qui dissipat sepem, mordebit eum coluber. Ex parte simplex, et ex parte mysticus est intel
Abbreviated transcription (Latin):
eqrulem cursum habueris. uidebis dm patrẽ
dulcissimũ lum̃. udebis xp̃m solem iusticię. Por¬
ro & si annis multis uixeris. & om̃ia bona ha¬
bueris. uł bona oꝑa ꝑegeris. & scieris te semꝑ
moriturum. & ante oculos tuos tenebrarum
id ẽ. mortis semꝑ uersetur aduentus: p̾sentia
quasi fluxa & fragilia & caduca contempnens.
Qui hoc fecerit uidebit. xp̃m solem iusticiȩ
semꝑ in ęt̾num. Altõ. luxẽ. doctrina sapientiȩ

Expanded text:
bis Deum Patrem dulcissimum lumen, videbis Christum solem justitiae. Porro et si annis multis vixeris, et omnia bona habueris, vel bona opera peregeris, et scieris te semper moriturum, et ante oculos tuos tenebrarum, id est mortis, semper versetur adventus, praesentia quasi fluxa, et fragilia, et caduca contemnes; et qui hoc fecerit, videbit Christum solem justitiae semper in aeternum
Abbreviated transcription (Latin):
tera euis. & cor stitti in sinistra illius. S in
uia stuttus ambulans cũ ipse insipiens sit:
om̃s stultos estimat. Et in ęuangłio p̾cipitur.
ut nesciat finistra quid ficiat dextera sapientis.
Et quando ꝑcutimur in maxilla dertera. non
s totũ in eo dextrũ ẽ. Qui aut̃ sapiens ẽ: semꝑ de
futuro scło cogitat. quod ducat ad dexteram. Qui
uͦ insipiens: de p̃senti quod positũ ẽ. in sini stra
semꝑ inquirit. Sequens aut̃ uersiculus in quo
ait. s in uia stultus ambulans. cũ ipse insipiens
sit om̃s stultos estimat. hic sensus ẽ. Stultus itt
ipse peccat. sperat om̃s peccare similit̃. atq ersuo
curatio cessare faciet peccata maxima. Trincipẽ
niundi istius & rectorem tenebrarũ harũ &
oꝑantem in filios diffidentiȩ. cuiꝰ & apłs memi¬
nit. nunc scrͥptura significat. Quod si in cor
mam. & liberari a peccato marimo. ne sciticet
cogitationem oꝑe copleamus. quia altud ẽ. cogi
nati. tunc immaculatꝰ ero. & emundabor a de¬

Expanded text:
s, et cor stulti in sinistra illius. Sed in via stultus ambulans, cum ipse insipiens sit, omnes stultos aestimat. Et in Evangelio praecipitur, ut nesciat sinistra quid faciat dextera sapientis . Et quando percutimur in maxillam dexteram, non sed totum in eo dextrum est. Qui autem sapiens est, semper de futuro saeculo cogitat, quod ducit ad dextram; qui vero insipiens est, de praesenti, quod positum est in sinistra, semper inquirit. Sequens autem versiculus in quo ait: Sed in via stultus ambulans, cum ipse insipiens sit, omnes stultos ipse peccat, sperat omnes peccare similiter, atque ex suo uiescere facit peccata magna. 470 Principem mundi istius et rectorem tenebrarum harum, et operantem in filiis diffidentiae, cujus et Apostolus meminit , nunc Scriptura significat. Quod si in cor mam, et liberare nos a peccato maximo, ne scilicet cogitationem opere compleamus: quia aliud est cogitnati, tunc immaculatus ero, et emundabor a de
Abbreviated transcription (Latin):
fortitudinem corpori non subministrant:
sed tantummͦ ad horam cito ꝑituram pau¬
lulum sustentare uident᷑ iram. Tenebresce¬
re autem uidentes inforaminib putant
oculos qd̾ nimia senectute nulli dubiumẽ.
caligare acies & contuitꝰ obscurari. Et clau¬

Expanded text:
fortitudinem corpori non subministrant, fortitudinem corpori non subministrant, sed tantummodo ad horam cito perituram paululum sustentare videntur vitam. Tenebrescere autem videntes in foraminibus putant oculos, quod nimia senectute nullis dubium est caligare acies, et contuitus obscurari.
Abbreviated transcription (Latin):
tas in eis. Semꝑ memento creatoris tui.
& sic adolescentiȩ uiam gradere. ut recor¬
deris uiam tuam morte. eẽ. finiendani. et
om̃ium quȩ gesseris iudicanda. Tu uͦ meñ¬
to creatoris antequam tibi tempꝰ adueniat
tristiciȩ & senectutis. & anni qui tͥ non pla¬
cebunt. antequam tenebrescat sol & lumen.
& lima & stellȩ. & reuertant᷑ nubes post plu¬
uiã. Sunt enim qui solem & luã & stellas
ad oculos auresq & capitis sensus coaptant.
quȩ om̃ia senectutis molestia debilitantur.
qͥa inferiꝰ uidet᷑ de humani corporis m̃bris
hȩc om̃ia dicere. Et custodes domus costas sig¬
nifieare putant quod abipsis intestina ual¬
lent᷑ & tota uentris mollitudo seruet᷑. Uiros
uͦ fortes.: crura estimant. Quod uͦ ait & ocio¬
sȩ erunt molentes inminuto numero ad
dentium referunt officia: qd̾ cum extrema
senectus aduenerit dentes quoq aut dete¬
runtur aut decidunt. dequib ꝑ moliti cibi
in aluum transintitunt᷑. Qui sint otiosi qr

Expanded text:
amina. Semper memento creatoris tui, et sic adolescentiae viam gradere, ut recorderis viam tuam morte esse finiendam, et omnia quae gesseris, judicanda. Tu vero memento creatoris tui, antequam tibi adveniat tempus tristitiae et senectutis, et anni qui tibi non placebunt. Antequam tenebrescat sol, et lumen, et luna, et stellae, et revertantur nubes post pluviam. Sunt enim qui solem, lunam et stellas ad oculos auresque et capitis sensus coaptant, quae omnia senectutis molestia debilitantur, quia inferius videntur de humani corporis membris haec omnia dici; et custodes domus costas significare putant, quod ab ipsis intestina vallentur, et tota ventris mollitudo servetur; viros vero fortes crura aestimant. Quod vero ait: Otiosae erunt molentes minuto numero, ad dentium referuntur officia, quod cum extrema senectus advenerit, dentes aut deteruntur, aut dejiciuntur, a quibus permoliti cibi in alvum transmittuntur; qui sunt otiosi, quia
Abbreviated transcription (Latin):
cordis uidere. xp̃m. Letare gͦ iuuents in adoles¬
centia tua. & in bono fit cortuũ. Ab hoc loco
usq in finem libelli uarias doctores ponunt in¬
t̃pretationes. Hebrei ad ifrł popłm dĩ pritant
mandata. eẽ. cuii p̾cipitur ut fruatur diuitiis
antaqũa e̾eiꝰ tempits captiuitatis adueniat. uł
adolescentiam senectute cõmittet ita tamen
ut in bono idẽ lege dĩ sit cor eius. Admonet
quoq ut in dieb ꝓꝑitatis & salittis. in uiis
cordis siti. & in int̾ritu ocuilorũ. idẽ. in conside¬
ratione mandatorũ dĩ ambulet magisqu̾a in car¬
nalibus desideriis & ut sciat sc pomĩb que ges
& auferat iram a corde & malttiã a carne sua.
idẽ. cogitationes malas. & libidines carnis suȩ.
uana sunt. recordeturq semꝑ creatoris sii. antaꝵ
ueniat dies tribulationis. idẽ. babiloniȩ uł ro¬
manȩ captiuitatis miseria in quib non poterit
hibere toluptatẽ. Et totũ hunc locu in quo att

Expanded text:
ristum. VERS. 9-10.-- Laetare ergo, juvenis, in adolescentia tua, et in bono sit cor tuum. Ab hoc loco usque in finem libelli varias doctores ponunt interpretationes. Hebraei ad Israel populum Dei putant dicta esse, cui praecipitur ut fruatur divitiis, antequam eis captivitatis tempus adveniat, vel adolescentiam senectute commutet; ita tamen, ut in bono, id est lege Dei, sit cor ejus. Admonet quoque, ut in diebus prosperitatis et salutis, in viis cordis sui, et intuitu oculorum, id est, consideratione mandatorum Dei ambulet, magis quam in carnalibus desideriis; et ut sciat se pro omnibus quae gessndum; et ut auferat iram a corde, et malitias a carne sua, id est, cogitationes malas, et libidines carnis suae:  carnalium vana sunt: recordeturque semper Creatoris sui, antequam veniat dies tribulationis, id est, Babylonicae vel Romanae captivitatis 443 miseria, quibus non poterit habere voluntate
Abbreviated transcription (Latin):
Sciendum ẽ. eccłiasticos quoq utros. quisi¬
lii honinũ appellantur. & sunt modice fi¬
dei eito posse corruere. Notandũ etiam qd̃
num in hebreo habetur filii homtnis hoc
ẽ. filii adam. Et omĩs pęne scriptira hoc
idiomate plenaẽ. uniuersum genus ho¬
nunum adam filios uocans. Hanc quoq¬

Expanded text:
Sciendum est ecclesiasticos quoque viros, qui fiSciendum est ecclesiasticos quoque viros, qui filii hominum appellantur, et sunt modicae fidei, cito posse corruere. Notandum est  Ms.,num, in Hebraeo habetur filii hominis, hoc est filii Adam; et omnis pene Scriptura hoc idiomate plena est, universum genus humanum Adam filios vocans. 437
Abbreviated transcription (Latin):
scquatur. Nescit homo finẽ suũᷤ sicut pis¬
ces eapintur. hamo. & sicut aues cõprehen¬
duntur laqueo: sic capiuntur homines
tempore malo. cũ eis extemplo suꝑuene
ẽ. tribulationes uł repentinas intserias
quȩ suꝑueniunt eis ex incerto dĩ iuditio
sepe occulto s nũiqũa iniusto. Nec etiamip¬
sius mortis horam nosse poterunt. quȩ sic̃
fur ueniet ut uastet domũ ꝑegrinationis
nr̃ȩ. Sicut pisces captuntur. reti. uł aues
laqueo. ita filios hominũ repentine inuol¬
uent angustiȩ. Porro scd̾m allegoriam scien¬
drmmẽ. regnũ cȩlorũ simile ee̾. sagene misse
in mare. Hoc ẽ. ȩuangłica p̃dicatio missa
in hiniꝰ mundi fluctiuagas tempestates.
male p̾dicationis. qua capiut animas
inocentes ad interitũ. Sagena eorũ ẽ. ser¬
mo asfabilis. blandum eloguiũ. simula¬
ta aut eacta ieutnia. uestis humilis.
nirtitũ imitatio. ꝑ qu̾ȩ laqueñ pomuto
animab simplicium. ut capiant eassic̃
pisces sagena capiuntur. & anes laqueo.

Expanded text:
S. 12.-- Nescit homo finem suum: sed sicut pisces capiuntur hamo, sicut aves laqueo comprehenduntur; sic capiuntur homines tempore malo, cum eis extemplo supervenest, tribulationes vel repentinas miserias, quae superveniunt eis incerto Dei judicio, saepe occulto, sed nunquam injusto; nec etiam ipsius mortis horam nosse poterunt, quae sicut fur veniet, ut vastet domum peregrinationis nostrae. Sicut pisces capiuntur reti, vel aves laqueo, ita filios hominum repentinae involvent angustiae. Porro secundum allegoriam sciendum est, regnum coelorum simile esse sagenae missae in mare: hoc est, evangelica praedicatione missa in hujus mundi fluctivagas tempestates, malae praedicationis, qua capiunt animas innocentes ad interitum. Sagena eorum est sermo affabilis, blandum eloquium, simulata aut coacta jejunia, vestis humilis, virtutum imitatio, per quae laqueum ponunt animabus simplicium, ut capiant eas, sicut pisces sagena capiuntur, et aves laqueo.
Abbreviated transcription (Latin):
eñĩ pars tua & in labore tuo. quo laboras
sub sole. Sapientiam sequere. & scientiam.
scriptitrarũ. & hanc tibi in comuigtum co¬
pula. de qua in ꝓuerbiis dicit᷑. Ama illami:¬
& seruabit te. Amplexare eam: & circuinda
uitam cũ sapientia urore queramus. Hȩc
enĩ pars nr̃a ẽ. & hic laboris fructus. si in haic
uita umbratili sapientiam ueram quȩ
ad uitam nosducat ȩt̾nam inueniretiale

Expanded text:
enim pars in vita, et in labore tuo, quo laboras sub sole. Sapientiam sequere, et scientiam Scripturarum, 436 et hanc tibi in conjugium copula, de qua in Proverbiis: Ama illam et servabit te, amplexare eam, et circumdabvitam cum sapientia uxore quaeramus: haec enim pars nostra est, et hic laboris fructus, si in hac vita umbratili sapientiam veram, quae ad vitam nos ducat aeternam, invenire vale
Abbreviated transcription (Latin):
tere: Alitte panem tuũ suꝑ transeuntes a¬
quas. qutia post multa tempori inuenies illũ.
Adhȩlemosinã cohortatur. quod om̃i petentisit
mo eũi qui suꝑ irrigua seminat fructum
sementis expectat. ita qui largitur egentib
multiplicationem uiiꝰ p̃stolans. & eũ dies
rudicii uenerit. multo amplius quã dederit
receptusuis. Altt̃. In quocũq homine illã aquã
uideris de qua dicit᷑. flumina de uentre eius
fluent aquę̧ utuent te pigett panem sapientiȩ
panem rationabilem prestare sermonis. & in mul¬
Sieñi hoc feccris frequent̃ inuenies te nonin¬
cassum doctrinarum iecisse sementem. Tale
quid & inisaia dictũ pnto. Beatus qui semi¬
nat suꝑ aquã ubi bos & afinus calcant. quod
ille magister beatitudine habetur. qui suꝑ
irrigium pectus seminit audientiũ taͥm ex
iudeis quã ergentib popło congregato. Da par
tem semptẽ. nec non & octo. quii ignoras qͥd
futurũ sit male suꝑ t̾rã. Precipit gͦ utrũq

Expanded text:
Mitte panem tuum super transeuntes aquas, quia post multa tempora invenies illum. Ad eleemosynam cohortatur, quod omni petenti sitmodo enim qui super irrigua seminat, fructum sementis exspectat, ita qui largitur egentibusmultiplicationem illius praestolans, et cum dies judicii venerit, multo amplius quam dederat recepturus. Aliter: In quocunque homine illam aquam videris, de qua dicitur: Flumina de ventre ejus fluent aquae vivae , ne te pigeat panem sapientiae, panem rationabilem praestare sermonis. Et in mulSi enim hoc feceris frequenter, invenies te non incassum doctrinarum jecisse sementem. Tale quid in Isaia dictum puto: Beatus qui seminat super aquam ubi bos et asinus calcant . Quod ille magister beatitudine dignus habeatur, qui super irriguum pectus seminat audientium, tam ex Judaeis quam ex gentibus populo congrnecnon et octo, quia ignoras quid futurum sit mali super terram. Praecipit ergo utrumque
Abbreviated transcription (Latin):
nunc labora. dum habes tempus laboran¬
di. quia mors ubiq inferni nomine de¬
signatur. Tempus tollet ꝓficiendi ꝓpheta
dicente. Numquid mortuis facies mira¬
bilia : aut in inferno quis confitebitur
tibi: siumqͥd narrabit aliquis in sepul¬
chro miscđiam tuã : Simile quid & sal¬
uator in euangłio dicit. Oꝑamini
dum dies ẽ. ueniet nox: quando nemo
uelociũ ẽẽ. cursũ. nec fortiũ bellũ. nec
sapientiũ panem. nec doctorũ diuitias.
uenit ubi dicit. quia non uolentis neq eur¬
rentis s dĩ miserantis sit. quia sine grã dĩ
nec uoluntas bona erit in homine. neꝙ
cursus bon oꝑis sine dõ fieri ualet. Et hic
locus pelagianam sectam optime destrutt.
aptus ad cursum illum de quo dicitur cur¬
sum consũmaui. fidẽ seruaui. Quiaut̃ leuis
ẽ. & anima uliꝰ non grauat᷑. nichiloniinus
& ipse absq absq adutorio dñi non potest
ad olũ ꝑuenire. qr quãdiu sarema cirnis
anima adgratiatur. bellũ sibi aduersu ae¬

Expanded text:
 labora: habes tempus laborandi, quia mors tibi, quae inferni nomine designatur, tempus tollet proficiendi, Propheta dicente: Nunquid mortuis facies mirabilia, aut in inferno quis confitebitur tibi? Nunquid enarrabit aliquis in sepulcro misericordiam tuam ? Simile quid Salvator in Evangelio dicit: Operamini dum dies est, veniet nox, quando nemo velocium esse cursum, nec fortium bellum, nec sapientium panem, nec doctorum divitias, venit, ubi dicit, non esse volentis neque currentis, sed Dei miserantis : quia sine gratia Dei, nec voluntas bona erit in homine; neque cursus boni operis sine Deo fieri valet. Et hic locus Pelagianam sectam optime destruit. st aptus ad cursum illum de quo dicitur: Cursum consummavi, fidem servavi . Qui autem levis est, et anima illius non gravatur, nihilominus et ipse absque adjutorio Domini non potest ad coelum pervenire, quia quandiu sarcina carnis anima aggravatur, bellum sibi adversum ae
Abbreviated transcription (Latin):
& curuimcisionem sertrare. ne sihoc forte non
suꝑ t̾ram. Si cociderit lignũ ad austrũ. aut aqui¬
lonem in quocũq cecidertt: ibi erit. Seruamin¬
dita quȩ tibi supus sunt p̃cepta. ut nubes
suꝑte fundant in benedictione dĩ imbrem fuĩ.
Ubicũq ent̃ tibi locũ p̃ꝑaueris futir̃aq sẽdemsi¬
uead austrũ fuie ad aquilonem: ibi eũ mortu¬
us fueris ꝑmanebis. Aiit̃. Froppterea supradirimꝰ
mitte panenrtitũ suꝑ faciem aquȩ : & om̃i peten¬
ti tribue. quia & nubes idẽ. sc̃i cũ scĩfuerint di¬
uitias fuas mortalibus largiuntur. & tu quasi lig¬
num fructuosum quauis longeinis sis. noneris
in ꝑpetuum. s subita ut uentorum. tta mertis
tempcstate subuiersus. ubicũ cocioeris ibi iugit̃
ꝑmanebis: siuc te rigidũ & trucim. & clementẽ
& misericordem ultimũ inuenerit. Alit̃. Nubes
siquidem sunt ꝓpħȩ & doctores. qui cũ multas
habent in corde sc̃ę scripturȩ rationes. tunciu¬

Expanded text:
 Ms., serva, ne si hoc forte non super terram. Si ceciderit lignum ad austrum aut ad Aquilonem, in quocunque loco ceciderit, ibi erit. Serva mandata quae tibi superius sunt praecepta, ut nubes super te fundant in benedictione Dei imbrem suum. Ubicunque enim tibi locum praeparaveris, futuramque sedem, sive ad austrum, sive ad aquilonem, ibi cum mortuus fueris, permanebis. Aliter: Propterea supra diximus: Mitte panem tuum super faciem aquae, et omni petenti tribue, quia et nubes cum plenae fuerint, divitias suas mortalibus largiuntur. Et tu quasi lignum fructuosum, quamvis longaevus sis, non eris in perpetuum, sed subita vi ventorum ita mortis tempestate subversus, ubicunque cecideris, ibi jugiter permanebis: sive te rigidum et trucem, sive clementem et misericordem ultimum invenerit tempus. Aliter: Nubes siquidem sunt prophetae et doctores, qui cum multas habeant in corde sacrae Scripturae rationes, tunc v
Abbreviated transcription (Latin):
sł̃i quȩ spinȩ int̾pretantur. auditores fuos cohortan¬
Utimur hoc uersiculo. siquẽ uirum iustũ atq
sipientem uideamus calumpnias sustinere &
urbari de iniquitate udicis. nec dm̃ statim sub¬

Expanded text:
saeculi, quae spinae interpretantur, auditores suos cohortansaeculi, quae spinae interpretantur, auditores suos cohortanUtamur hoc versiculo, si quem justum virum atque sapientem videamus calumnias sustinere, et turbari de iniquitate judicis, nec Deum statim
Abbreviated transcription (Latin):
uiuii. qr ibi recordari conditionis nr̃e & fragili¬
tatis humanȩ exp̾̃senti cadauere comonenur.
In conuiuiis aut̃ ex lȩticia etiã siquid timoris
habere itideair. uł compinẽtionis in corde
amiotimus. & quid futuri simꝰ: non cogitamuꝰ.
ti coripit & emendat peccintem. hrascamur & nob
qua peccaitimus. rrascamuir alis quoq peccantibus
ni. lgtur sapiens uir uadat ad domĩ lugentis.
es ipsũ corrigentis. aliosq ammonentis: ut
plingant peccata sua. non ad domũ adulatoris.
nui plaisus querit audientiũ non lacrimas delin¬
ientiũ. Talis doctor plangit᷑ diues. in sermone.
qĩa stultorũ adulatione dectpi. qr sicut sinitꝰ
smarum ardentitm fub ołla: sic risus stulti. Sed
shc uanitas. huic sententiȩ simile ẽ. illud. Ale¬
lora suut itulnera annei: quã fraudulenta oscu¬
linimici. Sicut enĩ sonitꝰ spinarũ sub olla arden¬
num strepttũ redit insuauem: sic & palpantis
magistri uerba non ꝓfunt audienti. uł ad curas

Expanded text:
nostrae et fragilitatis humanae ex praesenti cadavere commonemur. In conviviis autem et laetitia, etsi quid timoris habere videamur vel compunctionis in corde, amittimus, et quid futuri simus non cogitamus. ira corripit et emendat peccantem. Irascamur et nobis, quia peccavimus; irascamur aliis quoque peccantibus, tur : igitur sapiens vir vadat ad domum lugentis, et seipsum corrigentis aliosque admonentis, ut plangant peccata sua; non ad domum adulatoris, qui plausus quaerit audientium, non lacrymas delinquentium. Talis doctor plangitur dives in sermone, quam stultorum adulatione decipi, quia sicut sonitus spinarum ardentium sub olla, sic risus stulti. Sed et hoc vanitas. Huic sententiae simile est illud: Meliora sunt vulnera amici, quam fraudulenta oscula inimici . Sicut enim sonitus spinarum sub olla ardentium, strepitum reddunt insuavem, sic et palpantis magistri verba non proderint audienti, vel ad curas
Abbreviated transcription (Latin):
futumo incerta. eo quod uniuersa eque
eueniant. Porro hic sensus ẽ. huius sen¬
tentiȩ. Et etiam in hoc dedi cor meũ & sci¬
re uolui quos ds̃ diligeret. & quos odisset.
Inuem ustorũ oꝑa in mani dĩ e̾eᷤ. & tam̃
utrum amentur an non a dõ nequeo sci
re. & ambigo fluctuans in cogitationib
meis utrũ fustintant ad ꝓbationem ui¬
sti tribulationem in hoc scło sicut iob.
an ꝑ odiũ ut plurimi peccatores nunc¬

Expanded text:
tur incerta, eo quod universa aeque eveniant. Porro hic sensus est hujus sententiae: in hoc dedi cor meum, et scire volui quos Deus diligeret et quos odisset. Inveni justorum opera in manu Dei esse; et tamen utrum amentur a Deo an non, scire nequeo, et ambigo fluctuans in cogitationibus meis, utrum sustineant ad probationem justi tribulationes in hoc saeculo, sicut Job; an per odiu
Abbreviated transcription (Latin):
tur sapientię & scientie. ut consideremnus oꝑa dĩ
qũa magna & quã irabilia fint. & quo mͦ aliũ gra¬
tuita pietate elegerit. aliũ iusto iudicio despexerit.
Sicut de iacob & esari dicit᷑. lacob dilexi. esauant᷑
nias. hoc enĩ ait sigirificans onĩiũ retributionẽ &.¬
dõ anmonet nos diem mat̾i ioẽ. diem uindictȩ
p̾catiere. Bene uero facienti. bonus ẽ. huiꝰ intę
dies. ad ꝓmercndã et̾nȩ beatituduus diem:
Siẽ enĩ d̾s fecit istũ ut bene uiiamus in eo. ita
& ulñ male facientib fecit. Alit̃. Bona ugguo

Expanded text:
entiae et scientiae; ut consideremus opera Dei, quam magna et quam mirabilia sint, et quomodo alium gratuita pietate elegerit, alium justo judicio despexerit, sicut de Jacob et Esau dicitur: Jacob dilexi, et Esau nias. Hoc enim ait, significans omnium esse retributionem: ideo admonet nos, diem malum, id est diem vindictae, praecavere. Bene vero facienti bonus est hujus vitae dies, ad promerendum aeternae beatitudinis diem. Sicut enim Deus fecit istum, ut bene vivamus in eo, ita et illum male facientibus fecit. Aliter: Bona, inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
licet melius ee̾. in meditatione scripture
sc̃ȩ uersari die ac nocte quã in epulis car¬
nalib ꝑdere tc̃pora sibi a dõ data. ad ꝓfi¬
ciendum in sapientiȩ studiis ut cognoscat
mirabilia dĩ. & laudet ereatorem in oꝑib
tam miranda sunt: & ereator in eis lauidandꝰ
est. Et quid de stulto dicendũ ẽ. dũ stridi¬
osius sapientię serutator inuientre non
ualet. quare hoc uł illud factũ sit. et
quare mundus uariis gub̾netur euen¬
tibus. cur alius oecns. alius debilis. alius tri¬
dens. & sanus nascatur: hic pauꝑtatem
habeat. ille diuitias. iste sit ignobilis ille
glonosus. Subostendit itaq his uerbis e̾ẽ.
causas rerum om̃iũ rationabiles ꝑ uitsticiã
dĩ. quare unũ quodq ftat. s in oceulto eas
latere & non posse ab hommib cõprehendi

Expanded text:
licet melius esse in meditatione Scripturae sanctae versari die ac nocte, quam in epulis carnalibus perdere tempora sibi a Deo data ad proficiendum in sapientiae studiis, ut cognoscat mirabilia Dei, et laudet Creatorem in operibtamen miranda sunt, et Creator in eis laudandus est. Et quid de stulto dicendum est, dum studiosus sapientiae scrutator invenire non valet quare hoc vel illud factum sit, et quare mundus variis gubernetur eventibus, cur alius caecus, alius debilis, alius videns et sanus nascatur: hic paupertatem habeat, ille divitias; iste sit nobilis, ille inglorius. Subostendit itaque his verbis, esse causas rerum omnium rationabiles per justitiam Dei quare unumquodque fiat, sed in occulto eas latere, et non posse ab hominibus comprehendi
Abbreviated transcription (Latin):
qd habuit. Uel p̃terita uł p̃sentia uł futu¬
ra ipsi. & suerunt & sunt. & erunt untu̾sa
quȩ cernimus. Sol qui nunc orit᷑ & ante¬
quam nos essemꝰ in mundo fuit. & post quã
mortui fuerimꝰ oriturus ẽ. Quod de sole di¬
aimꝰ. hoc de om̃ib cognoscendum est crea¬
turis. Terra singulis annis arescit. iterũq
uirescit. ingerminȩ suo. Mare fluit. & re¬
cedat ut refluat. Animalia moriunt᷑. et
renascunt᷑ iterum eiusdem generis. homi¬
nes morte finiunt᷑. & alui ꝓcis oriunt᷑. Et ea
& impi umi: iudicabit ds. Tempꝰ om̃i rei:
tunc erit. Sub sole inquit isto ueritatem &
iudicium requisiui. & uidi in uidiciis ñ ue¬
ritatem ualere. s munera. Alit̃. Arbitra¬
tus sum aliqͥd iusticiȩ inp̃senti seło geri. &
uł pium ꝑ suo nunc merito reciꝑe ł impiũ.
ꝑ suo scelere dampnari. Postea uͦ con corde meo
colloquens & reputans intellexi ñ ꝑpartes

Expanded text:
d abiit. Vel praeterita, vel praesentia, vel futud abiit. Vel praeterita, vel praesentia, vel futura, ipsa et fuerunt, et sunt, et erunt, universa quae cernimus. Sol qui nunc oritur, et antequam nos essemus, in mundo fuit, et postquam mortui fuerimus, oriturus est. Quod de sole diximus, hoc de omnibus cognoscendum est creaturis. Terra singulis annis arescit, iterumque virescit in germine suo. Mare fluit, et recedit ut refluat. Animalia moriuntur, et renascuntur iterum ejusdem generis. Homines morte finiuntur, et alii pro eis oriuntur. Et ea et impium judicabit Deus, tempus omni rei tunc erit. Sub sole, inquit, isto veritatem et judicium requisivi; et vidi in judiciis non veritatem valere, sed munera. Aliter: arbitratus sum aliquid justitiae in praesenti saeculo geri, et vel pium pro suo nunc merito recipere, vel impium, pro 421 suo scelere damnari. Postea vero cum corde meo colloquens et reputans, intellexi, non per partes
Abbreviated transcription (Latin):
contenti simꝰ. & qͥcquid plus est necessitate cor¬
ꝑis in pauꝑm expendat᷑ solacia. qr sicut caro
cibo alit̃ & potu. ita anima helemosinis pau
eiꝰ. sicut ipse dñs ait. qui manducat meam
net & ego in illo. In hoc cibo & potu sꝑitali io¬
cunditate lȩtari debemꝰ. non solum in mo¬
nasterio. s etiam in lectione scãrum scrip¬
qͥequam. nec auferre quę fecit ds̃ ut timea¬
tur. Nichil ÷ ininundo qd̾ nouum sit. Solis
cursus & lunȩ uices. & t̾rȩ arborumq sicci¬
tas uel ros cum ipso mundo nata sunt atq¬
cũ creata. Et ideo ds̃ certa ratione euncta mo¬
deratus ÷. & iussit humanis usib elem̃ta
seruire. ut homines uidentes hȩc intelli¬
gant. ẽẽ. ꝑuidentiam dei. & timeant a faci¬
ȩeiꝰ: dum exrerum ȩqualitate. cursu. or¬
dine.atq constantia. intelligunt creatorẽ.
Pulchrȩ aut̃ temꝑauit dñs: ut timeant
afaciȩ eiꝰ. Uultus quippe dñi: suꝑ facientes

Expanded text:
contenti simus, et quidquid plus est necessitate corcontenti simus, et quidquid plus est necessitate corporis, in pauperum expendatur solatia. Quia sicut caro cibo alitur et potu, ita anima eleemosynis paupejus, sicut ipse Dominus ait: Qui manducat carnee manet, et ego in illo . In hac cibi et potus spiritali jucunditate laetari debemus, non solum in mysterio, sed etiam in lectione sanctarum Scripquidquam, nec auferre, quae fecit Deus, ut timeatur. Nihil est in mundo quod novum sit. Solis cursus et lunae vices, et terrae arborumque siccitas vel viror, cum ipso mundo nata sunt atque creata, et idcirco Deus certa ratione cuncta moderatus est, et jussit humanis usibus elementa servire, ut homines videntes haec intelligant esse providentiam Dei, et timeant a facie Dei, dum ex rerum aequalitate, cursu, ordine atque constantia, intelligunt Creatorem. Pulchre autem temperavit dicens, ut timeant a facie ejus: vultus quippe Domini super facientes
Abbreviated transcription (Latin):
ex diuersitate creaturarum creatoris ag¬
noscere magnitudinem. et om̃e bonum
ẽẽ. qd̾ ds̃ fecit qui dedit mundum homini¬
b ad in habitandum. ut fruat᷑ eo & uarieta¬
tes intelligant temporum nec querant
quomͦ ereata sint om̃ia. quare hoc uł illud
abinitio mundi usq ad consummationẽ
bene inuita sua. Om̃is enim homo qͥ co¬
medit & bibit. & uidet bonum de labore
suo hoc donum dei est. Propterea colonus
& hospes mundi homo datus ÷ breuis. ut¬
uite fruat᷑ tempore. & spe ꝑlixioris ȩtatis
ab scissa. cuncta quȩ possidet quasi ad alia
cito ꝑfecturus aspiciat & quantum potest
bene faciat in uita sua. ne frustra congre¬
gindo opes magnas cogitationib torqueatur.
neq se putet plus de suo labore lucrari quam
cibum & potum. & siquid de opib sus in bo¬
nis oꝑib expenderit. Ne hoc solum dei doñ
est non ut ad desꝑationem & liuriam ꝑuo¬
cem̃. s habentes uict̾um & uestimentum hiᷤᷤ

Expanded text:
ex diversitate creaturarum Creatoris agex diversitate creaturarum Creatoris agnoscere magnitudinem, et omne bonum esse quod Deus fecit, qui dedit mundum hominibus ad inhabitandum, ut fruantur eo et varietates intelligant temporum, nec quaerant quomodo creata sint omnia, quare hoc vel illud ab initio mundi usque ad consummationem bene in vita sua. Omnis enim homo qui comedit et bibit, et videt bonum de labore suo, hoc donum Dei est. Propterea colonus et hospes mundi homo datus est, ut brevis vitae fruatur tempore, et, spe prolixioris aetatis abscissa, cuncta quae possidet quasi ad alia cito profecturus aspiciat, et quantum potest, bene faciat in vita sua; nec frustra congregando magnas opes, cogitationibus torqueatur: neque se putet plus de suo labore lucrari posse quam cibum et potum; et si quid de opibus suis in bonis operibus expenderit, hoc solum Dei donum est. Non ut ad desperationem et luxuriam provocemur, sed habentes victum et vestitum his
Abbreviated transcription (Latin):
ea ȩuangłii gr̃a succedente. Tempꝰ belli: & tẽ¬
pus pacis. Quam diu in hoc scło sumꝰ tempꝰ ÷
mogͦ nunc se putet ẽẽ. securum in tempo¬
re belli. ubi certandum ẽ. & apłica arma
tractanda. ut uictores quondam requiesea
hominum. Cuncta fecit bona intempore
suo. & mundũ tradidit disputationi eorũ
ut ñ inueniat homo opus qd̾ oꝑatus est d̃õ
ab initio usq ad finem. Pleriq putant hoc
de magistr.is. ẽẽ. dictum. quib dedit dĩ sen.¬
sum ut quererent naturas rerum & ere¬
atorem laudarent. exeis. neforte ociosa mens
torpesceret & inuicia corrueret. Prius eñi
disputauit de diuersitate temporum et
uarietate mutabilium rerum. nunc diẽ
qͥd habet ampliꝰ homo de labore suo nͥ ut sa¬
pient᷑ intelligat ereatorem laudare inereato¬
ris suis. nec qͥequam in hoc scło ꝑpetuum pu¬
tare. Quid enim ampliꝰ habere possumus in
hoc scło laborando quam ut nos erudiam

Expanded text:
ea, Evangelii gratia succedente. Tempus belli, et temea, Evangelii gratia succedente. Tempus belli, et tempus pacis. Quandiu in hoc saeculo sumus, tempus est ergo nunc se putet esse securum in tempore belli, ubi certandum est, et apostolica arma tractanda, ut victores quondam requiescamuam dedit Deus filiis hominum. Cuncta fecit bona in tempore suo, et mundum tradidit disputationi eorum, ut non inveniat homo opus quod operatus est Deus ab initio usque ad finem. Plerique putant hoc de magistris esse dictum, quibus Deus dedit sensum, ut quaererent naturas rerum, et Creatorem laudarent ex eis, ne forte otiosa mens torpesceret et in vitia corrueret. Prius enim disputavit de diversitate temporum et varietate mutabilium rerum, nunc dicit: Quid habet amplius homo de labore suo, nisi ut sapienter intelligat Creatorem laudare in creaturis suis nec quicquam in hoc saeculo perpetuum putare? Quid enim amplius habere possumus in hoc saeculo laborando, quam ut nos erudiamur
Abbreviated transcription (Latin):
corporis agendi. Tempꝰ ÷ ad quirendi popłm ex
gentib. & tempꝰ ꝑdendi popłm uidȩorum. Tem¬
pꝰcustodiendi credentes exnationib. & tem¬
pꝰ abiciendi incredulos ex isrł. Tempꝰ scinden¬
di: & tempꝰ consuendi. Sub diuersis sermoni¬
b .i. nunc qui supra sensus ẽ in eo qd̾ ait. tem¬
pꝰ destruendi. & tempꝰ ȩdificandi. ac de inde tẽ¬
pus scindendi. & tempꝰ consuendi. Quomo¬
do eñi synagoga destruit᷑ ut ȩdificet᷑ ȩccłia.
& alligent scissiones legales ut ęuangłia con
lege & ꝓpħis. aduentus dominici testimonia
consuentes. Tempꝰ tacendi ut discamꝰ quȩ sint
docenda. tempꝰ loquendi ut doceaniꝰ quȩ rectȩ
didicimꝰ. Nichil nobis uideat᷑ rectum ẽẽ. nisi
qd̾ di̾cimꝰ. ut post multum silentium de dis¬
cipłis efficiam̃. magistri. Tempꝰ amandi legẽ
& ea q̃ ex lege fuerint imꝑata. circũcisionẽ.
hostias. sabbata. neomenias. & tempꝰ odiendi

Expanded text:
corporis agendi. Tempus acquirendi populum ex corporis agendi. Tempus acquirendi populum ex gentibus, et tempus perdendi populum Judaeorum. Tempus custodiendi credentes ex nationibus, et tempus abjiciendi incredulos ex Israel. Tempus scindendi, et tempus consuendi. Sub diversis sermonibus idem nunc qui supra sensus est, in eo, quod ait, tempus destruendi, et tempus aedificandi; ac deinde tempus scindendi, et tempus consuendi: modo enim Synagoga destruitur, ut aedificetur Ecclesia, et alligant scissiones legales, ut Evangelii glolege et prophetis adventus Dominici testimonia consuentes. Tempus tacendi, ut discamus quae sint docenda; tempus loquendi, ut doceamus quae recte didicimus. Nihil nobis videatur rectum esse, nisi quod discimus, ut post multum silentium, de discipulis efficiamur magistri. Tempus amandi legem, et ea quae ex lege fuerint imperata: circumcisionem, hostias, sabbata, neomenias; et tempus odiendi
Abbreviated transcription (Latin):
tempꝰ sanandi. quo ait. ego occidam & ego uiuifi¬
cabo. Sanat ad penitentiam ꝓuocans. occidit
iusta illum sensum. inmatutino int̾ficiebam
oñs peccatores t̾rȩ. Tempꝰ ÷. destruendi. & tem¬
pꝰȩdificandi. Nom possumꝰ ȩdificare bona. nisi
priꝰ deftruxerimꝰ mala. Tempꝰ plorandi. & tem¬
dendi dño dicente. Beati enĩ flentes: qm̃ ipsi
ridebunt. Tempꝰ plangendi & tempꝰ saltandi eo¬
dem sensu quo supͣ. Pangendum ẽ inp̃sentia¬
rum. ut infuturo seło spitali saltatione gau¬
deamus. Tempꝰ spargendi lapides. & tempꝰcolli¬
gendi. qr tempꝰ fuit gentilis popłi disꝑgendi.
& tempꝰrursum inȩccłiam congregandi. Tem¬
pꝰ amplexandi dum dictum ẽ. crescite & multi¬
plicamini. tempꝰ longe fieri a cõplȩxib ubi a¬
it. dabo spadonib locum indomo mea meli-¬
orem afiliis & filiab locum semptt̾num. A¬
liter. Tempus ÷ sapientiam amplexandi .i. de
cȩlestib cogitandi. & tempꝰ ÷ iterum curam

Expanded text:
tempus est et sanandi, qui ait: Ego occidam, et ego vivificabo . Sanat ad poenitentiam provocans. Occidit, juxta illum sensum: In matutino interficiebam omnes peccatores terrae . Tempus destruendi, et tempus aedificandi. Non possumus aediprius destruxerimus mala. Tempus plorandi, et temdendi, Domino dicente: Beati flentes, quoniam ipsi ridebunt . Tempus plangendi, et tempus saltandi. Eodem sensu quo supra. Plangendum est impraesentiarum, ut in futuro saeculo spiritali saltatione gadeamus. Tempus spargendi lapides, et tempus colligendi: quia tempus fuit gentilis populi dispergendi, et tempus rursum in Ecclesiam congregandi. Tempus amplexandi, dum dictum est, Crescite et multiplicamini ; tempus longe fieri a complexibus, ubi ait, Dabo spadonibus locum in domo mea meliorem a filiis et filiabus, locum sempiternum. Aliter: Tempus est sapientiam amplexandi, id est, de coelestibus cogitandi, et tempus est iterum curam
Abbreviated transcription (Latin):
u̾bi : Sapientia homints lucet in uultu eiꝰ.
& potentissimus faciem illiꝰ cõmutauit. Supͣ
docuerat difficile bonũ hominem inuentri. &
uenientem contra eliserat questionẽ dicens a
dõ bonos homines conditos. s sponte fua in
peccatũ lapsos. nunc quid boni homini dede¬
rit d̃s. quasi glouabundus enumerat. sapientiã
aitt̃ de se loquit᷑. quod nemo ita fuerit sipi¬
ens ut ipse. & milltis sic serret ꝓblematũ soluti¬
ones & sapientia eiꝰ. a cuncto liudata sit ppło q̃
non solũ intrinsecus latuerit s & in suꝑficie corꝑis
& speculo uultus elixerit. ultraq om̃s homines
prdentiam mentis in faciesna puxxerit. Alulti
suit qui ꝓmittunt sapientiã & solutionẽ se sci¬
re diuuimȩ scripturȩ. s pauci st̃ qui ueram in¬
ueniant solutionẽ in ea. S & hoc sciendum ẽ.
quod sapiens sepe morib agnoscitur. honestis. &

Expanded text:
 Sapientia hominis lucet in vultu ejus, et potentissimus faciem illius commutabit. Supra docuerat, difficile bonum hominem reperiri, et venientem contra eliserat quaestionem, a Deo bonos homines conditos, sed sponte sua ad peccata delapsos, nunc quid boni homini dederit Deus quasi gloriabundus enumerat, sapientiam autem de se loquitur, quod nemo ita fuerit sapiens ut ipse, et nullus sic scierit problematum solutiones; et sapientia ejus a cuncto laudata sit populo, quae non solum intrinsecus latuerit, sed et in superficie corporis et speculo vultus eluxerit, ultraque omnes homines prudentiam mentis in facie sua pinxerit. Multi sunt qui promittunt sapientiam et solutionem se scire divinae Scripturae, sed pauci sunt qui veram inveniant solutionem meam. Sed et hoc sciendum est, quod sapiens saepe moribus agnoscitur honestis, et
Abbreviated transcription (Latin):
ciꝰ. neq ꝑmaneas in oꝑe malo. qr om̃e qd̾ uolu¬
erit ficiet. & sermo illiꝰ potestate plemis ẽ. noc
dicere qitisqu̾a pot̾ quate ista ficis : Deeo siqui¬
dem uidet᷑ dicere rege. de quo in psalmo cantat᷑.
dñe in turtute tua letabitur rex. & in alioloco.
ut patris & silii regĩi unũ significet᷑ seriptira
õmemorat. Es udiciũ trm̃ regi da & iusticiam
tuã filio regis. Non enĩ iudicat pat̾ quẽquã: s oc̃
idictũ dedto filio. Qui rex filius dĩ patris. ragis
c̃. fuliꝰ. Huiꝰ itaq custodienda sunt p̾cepta. qui
ait.Siiiis uttã ingredi: serua mandata. Ammo¬
net quoq nonẽe̾. discucienda p̾cepta di. quare
hoc uł illud p̃ceperit. s quoder̾iq iuderit ẽe.
mandatũ. hoc pia mens hominis implere festi¬
ned. ut sit in lege dñi uoluntas eiꝰ die ac nocte.
Iuram̃tum dĩ dicitur ꝓ affirmatione senten¬
tiȩ enis quȩ nullatemis immutari poterit.
laeirco confiliũ eiꝰ dat ne stemus in oꝑe malo.

Expanded text:
e quod voluerit, faciet, et sermo illius potestate plenus est: nec dicere quisquam potest, quare ita facias? De eo siquidem videtur dicere, de quo in Psalmo cantatur: Domine in virtute tua laetabitur rex . et in alio loco, ut Patris et Filii regnum unum significetur, Scriptura commemorat: Deus judicium tuum regi da, et justitiam tuam filio regis . Non enim judicat Pater quemquam, sed omne judicium dedit Filio . Qui rex filius, Dei Patris regis est filius. Hujus itaque custodienda sunt praecepta, qui ait: Si vis vitam ingredi, serva mandata . Admonet quoque non esse discutienda praecepta Dei, quare hoc vel illud praeceperit, sed quodcunque viderit esse mandatum, hoc pia mens hominis implere festinet, ut sit in lege Domini voluntas ejus die ac nocte. Juramentum Dei dicitur pro affirmatione sententiae ejus, quae nullatenus immutari poterit. Idcirco consilium dat ne stemus in opere malo,
Abbreviated transcription (Latin):
qui a uirtute dr̃ꝓ rationalis anunȩ excellentia
S ne uiderct᷑ his sermonib cõmitiem humani
generis naturam dampnare: & dm̃ auictorem fi¬
cere mali. dũ taltũ conditor sit. qui malũ itita¬
re non posfint. argute p̃cauit. & ait bonos nos
a dõ creatos. S qr libero fumus arbitrio derelie

Expanded text:
icitur, pro rationalis animi excellentia. Sed ne videretur his sermonibus communem humani generis naturam damnare, et Deum auctorem facere mali, dum talium conditor sit qui malum vitare non possunt, argute praecavit et ait, bonos nos scimus a Deo creatos, sed quia libero sumus arb
Abbreviated transcription (Latin):
ro memoriam. qm̃ confũmatio ueniet uniu̾¬
sitatis. & nequaqũa pari eritu iniustus &
tustus iudicabitur. quia hic ad refrigeria
ille ꝑget ad penam. Idõ pͥorem sententiam
dãpnaui: & me stultũ locutũ e̾e̾. intellexi.
& errasse. qr antea sic senseram. Et idetico

Expanded text:
ro memoriam quando consummatio veniet univero memoriam quando consummatio veniet universitatis; et nequaquam pari exitu injustus et justus judicabitur, quia hic ad refrigeria, ille pergit ad poenam: ideo priorem sententiam meam damnavi, et me stulte locutum esse intellexi, et errasse, q
Abbreviated transcription (Latin):
ab eoloco ubiait. magnificaui oꝑa mea us¬
ꝙ ad hunc locũ in quõ ait: sapientis oculi
in capite eius: de ap̃o int̃ptari conantur. S
quibusdã in locis laboriosa ẽ. interp̃tatio. nfi
forte de menbris illiꝰ intelligi possuit. Idõ nos
historiali tantũ mͦ intelligentia in hoc loco con¬
tenti sumus. marime quia nobis non ẽ ꝓpofi¬
tũ omĩa dicere quȩ a diu̾sis inueniuntur au¬
ctorib dicta. sed etiã cõmatico sermone quȩ ad
senfitm plamorem ꝑtinere uidentur: paucis
similit̾ & in doctus. Hȩc enĩ diligentius consi¬
tribulationes patitur: ita etiã & iustus nec
quelibet i hoc seło sua adiudicabit iusticia:
s omĩa incerta funt. ꝑ quo quid cui eueniat:
Sitta ẽ: dixi in conde meo. quid gͦ mͥ ꝓdest qd̾
secutus sum sapientiã. & plus cęteris labora¬
ui. si m̃s cursus & stulti gqualis erit: Sed rur¬
fum cogitans. & diligentius considerans. non
sindem sapienteni & stultũ habeit in futu¬

Expanded text:
t: Magnificavi opera mea, usque ad hunc locum in que ait: Sapientis oculi in capite ejus, de Christo interpretari conantur. Sed quibusdam in locis laboriosa est interpretatio, nisi forte de membris illius intelligi possint. Ideo nos historiali tantummodo intelligentia in hoc loco contenti sumus, maxime quia nobis non est propositum omnia dicere quae a diversis inveniuntur auctoribus dicta, sed ea commatico sermone, quae ad sensum planiorem pertinere videntur, paucis similiter ut indoctus. Haec enim diligentius consitribulationes patitur, ita etiam et justus: nec quemlibet in hoc saeculo sua adjuvabit justitia, sed omnia incerta sunt, pro quo quid cui eveniat. Si ita est, dixi in corde meo: Quid mihi ergo prodest quod secutus sum sapientiam, et plus caeteris laboravi, si meus occasus et stulti aequalis erit? Sed rursum cogitans, diligentiusque considerans, non similem sapientem et stultum habere in futu
Abbreviated transcription (Latin):
dixit eccłiastes unũ̃ & alterũ ut inuenirẽ
rationem: quã adhuc querto antina mea.
& non inueni. Utrum de mille unũ reppe¬
ri. mulierem ex om̃ib non intemi. Solũ¬
modo hoc inueni quod fecerit ds̃ hominẽ
rectum & ipsi se infinitis miscuerunt que¬
stionib. Omia diligent̾ tractando conside¬
raui ut rationem unius alteriꝰ ue rei.
idẽ. cuiꝰcũq rei inuenirem. uł etiã int̾
homines eorumq mores discretionẽ quis ꝑfecte
boinis eẽt. s exomĩb iuris unũ inueni: ꝑ¬

Expanded text:
 ut invenirem rationem quam adhuc quaerit anima mea, et non inveni. Virum de mille unum reperi, mulierem ex omnibus non inveni. Solummodo hoc inveni, quod fecerit Deus hominem rectum, et ipse se infinitis miscuerit quaestionibus. Omnia diligenter tractando consideravi, ut rationem unius alteriusve rei, id est cujuscunque rei invenirem, vel etiam inter homines eorumque mores discretionem, quis perfecte bonus esset. Sed ex omnibus viris unum inveni pe
Abbreviated transcription (Latin):
ti tribuere p̃ceptum ẽ. Timens quippe dñm
eimitator conditoris sui qui pluit suꝑ iustos
&̾ iniustos absq respectu ꝑsononarũ omibus
beneficere festiuat. Alit̃. Quia uita hȩc mise
rabilis diuers quotidie uariatur. euentibus tam
do aduersa quã ad ꝓsꝑa iusti aniinus p̃paretur. &
posat dĩ misericordiam. ut quod cumq euene¬
rit librata mente sustincat. Qui enĩ timet
dm. nec ꝑspis eleuatur. nec opprimitur aduer¬
sis. Sapientia confortauit sapientem suꝑ deoem
bomĩ & non peccet. Sapientia uͦ sicut alio loco
legitur melior ẽ. fortitudine. quã dicit decem
principibus ẽẽ. fortiorem in uno sapiente.
alit̃. Decem qui potestatem habent & inur¬
be consistunt angłi sunt qui ad numeru᷑
antur humano generi. S fiquis consideret oĩa
auxilia maius auxiliũ sapientiȩ. io ẽ. Anĩ¬

Expanded text:
ti tribuere, praeceptum est. Timens quippe Deum, et imitator conditoris sui, qui pluit super justos, et injustos, absque respectu personarum omnibus benefacere festinat. Aliter: Quia vita haec mquotidie variatur eventibus, tam ad adversa, quam ad prospera, justi animus 445 praeparetur, et poscat Domini misericordiam, ut quodcumque evenerit, librata mente sustentet. Qui enim timet Deum, nec prosperis elevatur, nec opprimitur adversis. Sapientia confortabit sapientem, super decem bonum et non peccet. Sapientia vero, sicut alio loco legitur, melior est fortitudine, quam dicit decem principibus esse fortiorem in uno sapiente. Aliter: decem qui potestatem habent et in urbe consistunt, angeli sunt, qui ad perfectum antur humano generi. Sed si quis consideret omnia auxilia, majus est auxilium sapientiae, id est