comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
contra int̾dictum eloqui id ausus foret
ob meritũ ꝓfane uocis neci datũ. Incer
antiqͥssimas sane religiones sacellũ colit᷑
angerone. cui sacrificat᷑ ante diem du¬
Iua presul silentiz. ipsuis prenexo obsig¬
nato q ore simulacrũ habet : De tꝑ̃ibꝰ¬
questiones excitauit quod que¬
dãm ibĩ multo ante romulum culta
sint. quippe aram hercules quã uoue¬
rat si amissas boues repperisset punito
caco. patri inuentori dicauit. Qui ca¬
cus habitauit locũ cui saline nomen
est. ubi trigemina nẽ porta. Hic ut sel¬
liis tradit cũ a tharcone tẏrreno ad
quem legat᷑ uenerat. missu marsie
regis socio megale frige custodie foret
dat᷑: frustatus est uincła.&. unde ue¬
nerat redurit. p̃sidus ampliorib occu¬
pato circa uulturinũ. & cãpaniam rg¬
no. dũ attrectare etiã ea audet que conces¬
serant in archa dũ utra. duce hercule
qui tum forte aderat opprestus est. & me¬

Expanded text:
contra interdictum eloqui id ausus foret, contra interdictum eloqui id ausus foret, ob meritum profanae uocis neci datum. Inter antiquissimas sane religiones sacellum colitur Angeronae, cui sacrificatur ante diem ua praesul silentii ipsius praenexo obsignatoque ore simulacrum habet. Aquaestiones excitauit, quod quaedam ibi multo ante Romulum culta sint. Quippe aram Hercules, quam uouerat si amissas boues repperisset, punito Caco patri Inuentori dicauit. Qui Cacus habitauit locum, cui Salinae nomen est; ubi Trigemina nunc porta. Hic, ut Gellius tradidit, cum a Tarchone Tyrrheno, ad quem legatus uenerat missu Marsyae regis, socio Megale Phryge, custodiae foret datus, frustratus uincula et unde uenerat redux, praesidiis amplioribus occupato circa Vulturnum et Campaniam regno, dum adtrectare etiam ea audet, quae concesserant in Arcadum iura, duce Hercule qui tunc forte aderat oppressus est. Me
Abbreviated transcription (Latin):
unt qui¬
uideri ueliit rome uocabulum
ab euandro primũ datũ. cũ oppidum
ibi offendisset. quod extructũ antea ua¬
lentiam dixerat iuuent᷑ latina. seruata¬
q significatione impositi prius nominis
romãgrece ualentiam nominatã quã
archades qm̃ habitassent in excelsa parte
montis diriuatum deinceps ut tutissi¬
ma urbium arces uocarent᷑. Heraclidi
placet troia capta quosdam ex achuus
in ea loca ubi nc̃ roma est deuenisse ꝑ
tyberim. Deinde suadente romhe. nobi¬
lissima captiuarũ que his comes erat.
incensis nauib posuisse sedes. struxisse
menia. & oppidũ ab ea romen uocauisse.
Agathocles seribit rhomen non capti¬
uam fuisse ut supͥdictũ est. set ascanio
natam. enee neptẽ. appellationis ipsius
causam fuisse. Traditur etiã ꝓprium ro¬
me nomen. uerũtamen uetitũ publica¬
ri. Qm̃quidem quominꝰ enunciaret᷑. ceri¬
moniaꝵ archana sanxerunt. ut hoc pacto
noticiam eius aboleret fides placite taci¬
turnitatis. ualeriũ deniq soranũ qd̃

Expanded text:
unt quuideri uelint Romae uocabulum ab Euandro primum datum, cum oppidum ibi offendisset, quod extructum antea Valentiam dixerat inuentus Latina, seruataque significatione inpositi prius nominis, Romam Graece Valentiam nominatam. Quam Arcades quoniam habitassent in excelsa parte montis, deriuatum deinceps, ut tutissima urbium arces uocarentur. Heraclidi placet Troia capta quosdam ex Achiuis in ea loca ubi nunc Roma est deuenisse per Tiberim, deinde suadente Rome nobilissima captiuarum quae his comes erat, incensis nauibus posuisse sedes, instruxisse moenia et oppidum ab ea Romen uocauisse. Agathocles scribit Romen non captiuam fuisse, ut supra dictum est, sed Ascanio natam Aeneae neptem appellationis istius causam fuisse. Traditur etiam proprium Romae nomen, uerum tamen uetitum publicari, quoniam quidem quo minus enuntiaretur caerimoniarum arcana sanxerunt, ut hoc pacto notitiam eius aboleret fides placitae taciturnitatis, Valerium denique Soranum, quod
Abbreviated transcription (Latin):
tie inesse ueniã. Constantia ueritatis
penes eos est: quos secuti sumꝰ. Sicut gͦ¬
hii qui corporum formas emulant᷑. post¬
positis que reliqua sunt ante omnia
effigiant modũ capitis. nec pͥus lineas
destinant in menbra alia quã ab ip̃a
ut ita dixerim figurarũ arce auspiti¬
um faciant inchoandi. nos quoq a
capite orbis. idest ab urbe roma pͥnci¬
pium capessemꝰ. quãus nichil suꝑ eam
doctissimi actores reliquerint qd̃ in
nouũ preconiũ possit suscitari. ac su¬
ꝑuacuũ pene sit relegere tramitẽ decur¬
sum tot annalib. Ne tam̃ prorsus dis¬
simulata sit originem eius: quanta ua¬

Expanded text:
tiae meae ueniam: constantia ueritatis tiae meae ueniam: constantia ueritatis penes eos est quos secuti sumus. Sicut ergo qui corporum formas aemulantur, postpositis quae reliqua sunt, ante omnia effigiant modum capitis, nec prius lineas destinant in membra alia, quam ab ipsa ut ita dixerim figurarum arce auspicium faciant inchoandi, nos quoque a capite orbis, id est ab urbe Roma principium capessemus, quamuis nihil super ea doctissimi auctores reliquerint, quod in nouum praeconium possit suscitari, ac superuacuum paene sit relegere tramitem decursum tot annalibus. Ne tamen prorsus dissimulata sit, originem eius quanta ua
Abbreviated transcription (Latin):
one: suo queq ordine redderemꝰ. Inseriumꝰ
x pleraq diferent̃ congruentia. ut si ni¬
chil aliud: saltem uarietas ipsa legentiũ
fastidio mederet᷑. Inter hec hominũ et
alioꝵ arimaliũ naturas ex pressimꝰ addita
pauca de arborib cr lapidib exoticis. de ex¬
tinarũ gentiũ formis. de ritu dissono
abditarum nationũ. Non nulla etiam
dignã memoratũ. que p̃termittere incu¬
riosum uidebat᷑ quoꝵq actoritas. qd̾ cũ
pͥmis industrie tue insinuatũ uelim. de
scͥptorib manat receptissimis. Qͥd enĩ
propͥum nostrũ esse possit cũ nichil
omiserit antiquitatis diligentia qd̃
intactũ ad hoc usq eui ꝑmaneret. Qua¬
propt̃ queso ne de p̃senti tempore editio¬
nis huius fidem libres qm̃quidem uesti¬
gia monete ueteris ꝑsecuti. opiniones
uniuersas eligere maliumꝰ: potiꝰ quã in¬
nouare. Ita si qua ex istis se cꝰquã opto
in animũ tuũ uenerint: des uelim infan¬

Expanded text:
one, suo quaeque ordine redderemus. Inseruimus one, suo quaeque ordine redderemus. Inseruimus et pleraque differenter congruentia, ut si nihil aliud, saltem uarietas ipsa legentium fastidio mederetur. inter haec hominum et aliorum animalium naturas expressimus. Addita pauca de arboribus exoticis, de extimarum gentium formis, de ritu dissono abditarum nationum, nonnulla etiam digna memoratu, quae praetermittere incuriosum uidebatur quorumque auctoritas, quod cum primis industriae tuae insinuatum uelim, de scriptoribus manat receptissimis. Quid enim proprium nostrum esse possit, cum nihil omiserit antiquitatis diligentia, quod intactum ad hoc usque aeui permaneret? Quapropter quaeso, ne de praesenti tempore editionis huius fidem libres, quoniam quidem uestigia monetae ueteris persecuti opiniones uniuersas eligere maluimus potius quam innouare. Ita si qua ex istis secus quam opto in animum tuum uenerint, des uelim infan
Abbreviated transcription (Latin):
auento salutẽ.
Cum et auriũ elementia. & opti¬
marum artium studus prestare te
ceteris sentiam. idq oppido expert᷑. de beg¬
inguolentia tua nichil temere ꝑceperim.
reputaui examen opusculi istuis tibi po¬
tissimũ dare: cuiꝰ uł industria promp¬
tus dare suffragiũ. uel benignitas ue¬
mam spondebat faciliorem: Liber est ad
ĩpendiũ p̃paratus. quanitũ q ratio pas¬
sa est ita moderate repressus. ut nec pro¬
diga sit in eo copia: nec dampnosa concin¬
nitas. Cui si animũ propus intenderis
uelut fermentũ cognitionis magis ei
inesse: quã brateas eloquentie dep̃hendes.
Ẽxqͣssitis enĩ aliquot uoluminib studus¬
se me impendio fateor. ut & a notioribus
referrem pedem. & remotis largi ĩmora¬
rer. Locoꝵ cõmemoratio plurimũ tent.
in qua parte ferme inclinatior est uni¬
uersa materies. quoꝵ cõmeminisse ita
uisũ est. ut inclitos terrarũ situs. & insig¬
nes tractus maris. seruata orbis distincti¬

Expanded text:
TO SALVTEM Cum et aurium clementia et optimarum artium studiis praestare te ceteris sentiam idque oppido expertus de beniuolentia tua nihil temere praeceperim, e re putaui examen opusculi istius tibi potissimum dare, cuius uel industria promptius suffragium uel benignitas ueniam spondebat faciliorem. Liber est ad conpendium praeparatus, quantumque ratio passa est ita moderate repressus, ut nec prodiga sit in eo copia nec damnosa concinnitas. Cui si animum propius intenderis, uelut fermentum cognitionis magis ei inesse quam bratteas eloquentiae deprehendes. Exquisitis enim aliquot uoluminibus studuisse me inpendio fateor, ut et a notioribus referrem pedem et remotis largius inmorarer. Locorum commemoratio plurimum tenet, in quam partem ferme inclinatior est uniuersa materies. Quorum commeminisse ita uisum est, ut inclitos terrarum situs et insignes tractus maris, seruata orbis distincti
Abbreviated transcription (Latin):
armis subegerat: elementia magis
yrus memorie bono claruit qͥ in
exercitu cui numerosissimo prefuit.
nominatĩ singłos alloquebat᷑. Fecit ħ
idem in populo romano luciꝰ scipio. sed
& cyrum & scipionem. ꝯsuetudine ere¬
dimus ꝓfecisse. Eyneas pirri legat᷑ poste¬
ro die quã ingressus romam fuerat ꝙ

Expanded text:
armis subegerat clementia magis armis subegerat clementia magis yrus memoriae bono inclaruit, qui in exercitu, cui numerosissimo praefuit, nominatim singulos adloquebatur. Fecit hoc idem in populo Romano L. Scipio. Sed et Cyrum et Scipionem consuetudine credamus profecisse. Cineas Pyrrhi legatus postero die, quam ingressus Romam fuerat
Abbreviated transcription (Latin):
illa romani exꝑti sunt. insignit᷑ donis
militarib a thrasimenno trebia tici¬
noq coronas eiuicas retulit. Cannen¬
si quoq prelio de quo refugisse ex imi¬
um opus fuit uirtutis. solus accepit
coronam. Beatus ꝓfecto tot suffragi¬
is gloriarum nisi heres in posterita¬
tis eius successione catilina tantas
adorias odio dãpnati nominis obum¬
brasset. Quantũ int̾ milites siccini¬
us aut serguuis. tantũ int̾ duces. ĩmo
ut uerius dicã int̾ om̃s homines ce¬
sar dictator enituit : De cesare:¬
uius ductib undecies centũ qͥdra
ginta & duo milia cesa hostium. Nam
qnͣtum bellis ciuilib fuderit: noluit
annotari. Signis collatis qͥnquagies
&r bis limicauit. Marcũ marcellũ
solus suꝑgressiis. qui nouies ꝙ tricies
pari modo fuerat preliat᷑. Adhuc nul¬
lus celerus seripsit. nemo uelociꝰ legit.
Quaternas etiã epłas ꝑhibet᷑ simul dic¬
tasse. Benignitate adeo preditꝰ. ut qͦs

Expanded text:
illa Romani experti sunt, insignitus donis illa Romani experti sunt, insignitus donis militaribus, a Trasimenno Trebia Ticinoque coronas ciuicas rettulit; Cannensi quoque proelio, de quo refugisse eximium opus uirtutis fuit, solus accepit coronam; beatus profecto tot suffragiis gloriarum, nisi heres in posteritatis eius successione Catilina tantas adoreas odio damnati nominis obumbrasset. Quantum inter milites Sicinius aut Sergius, tantum inter duces, immo ut uerius dicam inter omnes homines Caesar dictator enituit. Huius ductibus undecies centena XC et II milia caesa hostium; nam quantum bellis ciuilibus fuderit noluit adnotari. Signis conlatis quinquagies et bis dimicauit, M. Marcellum solus supergressus, qui nouies et tricies pari modo fuerat proeliatus. Ad haec nullus celerius scripsit, nemo uelocius legit: quaternas etiam epistolas perhibetur simul dictasse; benignitate adeo praeditus, ut quos
Abbreviated transcription (Latin):
pollonides ꝑhibet in sichia feminas
nasci que bithie uocant᷑. hasq in ocłis
pupillas geminas habere. & ꝑunere
uisu si forte irate aspexerint. Hee st̃
reualuisse forticudine apud roma¬
nos luciũ sicciniũ dentatũ titulorũ
numerus ostendit. ẽribinꝰ hic plebis
fuit. non multo post exactos reges
spurio tarpeio aulo aterio consulib
Idem ex prouocatione octies uictor¬
it cicatrices. in tergo nullam nocã.¬
e spolia ex hoste tricies quat᷑ cepit.
In phaleris hastis. puris armillis. coro¬
nouem imꝑatores. qui oꝑa eius iuice¬
rant tͥumphantes prosecut᷑: De marco¬
stipendiis primis aduerso corpore ter
& uicies uulnerat᷑. scd̾o stipendio in
prelio dexteram ꝑdidit qua de causa
postea sibi manũ ferream fecit. Et cũ
neutra pene ydonea ad preliandũ ua¬
leret. una die quãt pugnabat . & ui¬
cit. sinistra duob equis eo insidente
confossis ab hannibale bis captus refu¬
git. cũ uiginti mensib quib captiui¬

Expanded text:
pollonides perhibet in Scythia feminas nasci, quae bitiae uocantur: has in oculis pupillas geminas habere et perimere uisu si forte quem iratae aspexerint. Hae sunt eualuisse fortitudine apud Romanos L. Sicinium Dentatum titulorum numerus ostendit. Tribunus hic plebi fuit non multo post exactos reges, Sp. Tarpeio A. Aterio consulibus. Idem ex prouocatione octies uictoit cicatrices, in tergo nullam notam; spolia ex hoste tricies et quater cepit; in phaleris hastis puris armillis coronouem imperatores, qui opera eius uicerant, triumphantes prosecutus. stipendiis primis aduerso corpore ter et uicies uulneratus, secundo stipendio in proelio dexteram perdidit; qua de causa postea sibi manum ferream fecit, et cum neutra paene idonea ad proeliandum ualeret, una die quater pugnauit et uicit sinistra, duobus equis eo insidente confossis; ab Hannibale bis captus refugit, cum uiginti mensibus, quibus captiui
Abbreviated transcription (Latin):
darius. cyro apud scitas inc̃fecto. post
aliquantũ int̾uallũ: sorte regnũ adeptus ẽ.
Regnauit enĩ medius eoꝵ. cambises cyri filiꝰ.
Qui deuicta egypto totã egypti religionem
abhominat᷑: cerimonias eius ⁊ templa depo¬
suit. Post hunc etiã magi luo sub nomine

Expanded text:
Darius Cyro apud Soythas , interfecto post Darius Cyro apud Soythas , interfecto post aliquantum interuallum sorte regnum adeptus est. regnauit enim medius eorum Cambyses Cyri filius; qui deuicta Aegypto cunctam Aegypti religionem abominatus caerimonias eius et templa deposuit. post hunc etiam magi su
Abbreviated transcription (Latin):
eadem castra instructa: uino epulis q deseru¬
it. quasi territꝰ refugisset. Hoc comꝑto re¬
gina c̾ciam partẽ copiaꝵ. ⁊ filiũ adolescen¬
tulũ: ad ꝑsequendũ cyrum mitit. Barba¬
ri ueluti ad epulas inuitati: pͥmo ebrietate
iuncunt᷑. Mor reũtente eyro uniu̾si cũ ado¬
lescente obtruncant᷑. Thameris exercitui ac
filio amisso. uel matͥs uel regine dolorem. san¬
guine hostiũ cdiluere : pdnuis quã suis lacri¬
mis parat. Simulat diffidentiã: desperatiõe
cladis illate. Paulatĩ q cedendo suꝑbũ hos¬
cem: in insidiis uocat. Ibi qͥppe cõpositis int̾
montes insidiis: ducentos milia ꝑsarũ cum
ipso rege deleuit. Adiecta suꝑ omĩa illius rei
ãmiratione: qd̃ nec nuntiꝰ quidẽ tante cladis
suꝑfuit. Regina caput cyri ãputari atq
in utrem humano sangͥne oppletũ conici
iubet. Non muliebrit increpitans. sacia te
ta insaciabilis ꝑseuerasti.
nno ab urbe condita

Expanded text:
eadem instructa vino epulisque deserueadem instructa vino epulisque deseruit, quasi territus refugisset. Hoc comperto, regina tertiam partem copiarum et filium adolescentulum ad persequendum Cyrum mittit. Barbari, veluti ad epulas invitati, primum ebrietate vincuntur: mox revertente Cyro, universi cum adolescente obtruncantur. Tomyris, exercitu ac filio amisso, vel matris vel reginae dolorem sanguine hostium diluere potius quam suis lacrimis parat. simulat diffidentiam desperatione cladis inlatae, paulatimque cedendo superbum hostem in insidias uocat. ibi quippe conpositis inter montes insidiis ducenta milia Persarum cum ipso rege deleuit, adjecta super omnia illius rei admiratione, quod ne nuntius quidem tantae cladis superfuit. regina oaput Gyri amputari atque in utrem humano sanguine oppletum coici iubet non muliebriter increpitans: Satia te,ta insatiabilis perseuerasti. Anno ab Vrbe condita
Abbreviated transcription (Latin):
exticit: ita et pͥmũ cessit. Ut ueluti qͦdã
iure succedentis etatis. clebita posteris here¬
dicas trad̾et᷑: ipsis quoq eandẽ tradencli for¬
muilã seruaturis. Ita ad proxima aduen¬
tantis cyri tẽptamenta succubuit mag
na babilon. ⁊ ingens lidia. amplissima ori¬
entis cũ capite suo brachia umꝰ prelii expedi¬
tione: ceciderunt. et nr̃i incircũspecta an¬
xietate causant᷑. si potentissime ille quondã
romane rei publice moles nunc magis in¬
becillitate ꝓprie senectutis. quã alienĩ con
tremescunt Igit᷑ idem eyrus. proxumni tẽꝑis
suecessu: schitis bellũ incipit. Quẽ chamerĩ¬
regina. que tunc genti p̃erat. cũ ꝓhibere tran¬
sicũ araxis fluminis possinͣt: transire ꝑmisit.
Primũ propt̾ ficluciã sui. dehinc propt̃ opor¬
cunitatẽ ex obiectii fluminis hostes inclusit.
Cyrus itaq scithiã adgressus. procul a trans¬
misso flumine castra metatus. insuꝑ houisto

Expanded text:
extitit ita et primum cessit, ut ueluti quodam extitit ita et primum cessit, ut ueluti quodam iure succedentis aetatis debita posteris traderetur hereditas, ipsis quoque eandem tradendi formulam seruaturis. ita ad proxima aduentantis Cyri tempna Babylon, et ingens Lydia; amplissima Orientis cum capite suo brachia, unius praelii expeditione ceciderunt: et nostri incircumspecta anxietate causantur, si potentissimae illae quondam Romanae reipublicae moles, nunc magis imbecillitate propriae senectutis quam alienis conm Cyrus proximi temporis successu, Scythis bellum intulit: quem Tomyriregina, quae tunc genti praeerat, cum prohibere transitu Araxis fluminis posset, transire permisit. Primum propter fiduciam sui, dehinc propter opportunitatem ex objectu fluminis hostis inclusi. Cyrus itaque Scythiam ingressus, procul a transmisso flumine 105 castrametatus, insuper astu
Abbreviated transcription (Latin):
bitacłis defensoꝵ. eque dispositis media int̃¬
capedine suicitas uigenas quadrigas
capit. Domꝰ intrinsecus quat̾ gemine habi¬
tationis. minaci ꝓceritate mirabiles. Et cam̃
magna illa babilon illa pͥma. post repara¬
tionẽ humani generis condita nunc pene
etiã minima mora. uicta capta. subuersa ẽ.
Ibi tunc cresus rex lidoꝵ famosis opib cũ
ad auxiliũ babilonis uenisset. uictꝰ solli¬
cite in regnũ refugit. Cyrus autẽ postea¬
quã babilonẽ ut hostis inuasit. ut uictor
euertit. ut rex disposuit: bellũ transtulit
in lidiã. ubi conterritũ superiore iã prelio
exercitũ: nullo negotio suꝑauit. Ipsum
etiã cresum cepit. captũq et uita et patri¬
monio donauit. exaggerare hoc loco muta¬
biliũ rerũ instabiles status: non opus est.
Quicqͥd enĩ est opere ⁊ manu factũ. labi⁊
consumi uetustate babilon capta confir¬
mat. Cuiꝰ uc pͥmũ imꝑiũ ac pocentissimum

Expanded text:
bitaculis defensorum aeque dispositis, media interbitaculis defensorum aeque dispositis, media intercapedine sui citas quadrigas capit. domus intrinsecus quatergeminae habitationis minaci proceritate mirabiles. et tamen magna illa Babylon, illa prima post reparationem humani generis condita, nunc paene etiam minima mora uicta. capta subuersa est. ibi tnnc Croesns rez Lydorum famosus opibus cum ad auxiliandum Babyloniis uenisset, uictus sollicite in regnum refugit. Cyrus autem posteaquam Babylonam ut hostis inuasit ut uictor euertit ut rex disposuit, bellum transtulit in Lydiam; ubi conterritum superiore iam proelio exercitum nullo negotio superauit. ipsum etiam Croesum cepit captumque et uita et patrimonio donauit. Exaggerare hoc loco mutabilium rerum mstabiles status non opus est: quidquid enim est opere et manu factum, labi et consumi uetustate, Babylon capta confirmat; cuius ut primum imperium ac potentissimum
Abbreviated transcription (Latin):
babiloniã int̾fluentẽ deriuauit. ac sic me¬
abilib uaclis siccũ etiã patentib aluei par¬
tib iter fecit. Cepit q urbem quã uel huma¬
no oꝑe extrui potuisse: uel humana uirtu¬
te destruuposse. utrũq pene incredibile apd̃
mortales erat. Hamq babyloniã a nem¬
roth gigante fundatã. a nino uel semira¬
mide reparatã multi ꝓdidere. Hec cãpi
planitie undiq conspicua. natura loci le¬
tissima castroꝵ facie. menib parib ꝑ qua¬
drũ disposita. Muroꝵ eiꝰ iux credibilis rela¬
tu firmitas ⁊ magnitudo idest latitudine
cubitoꝵ qͥnquaginta. & altitudine quat
tanta. Cecerũ ambitꝰ eiꝰ quadriefentis et¬
otuoginta stadiis circũ uenit᷑. Murus coc¬
tili latere. atq int̾fuso bitumine compae¬
tus. Fossa extrinsecus late patens: uice
annis circũfluit. Afronte muroꝵ cen¬
cum porte eree. Ipsa autẽ latitudo in
consũmatione pitindeum. utroq lacere ha¬

Expanded text:
Babyloniam interfluentem deriuauit. ac sic meBabyloniam interfluentem deriuauit. ac sic meabilibus uadis siccum etiam patentibus aluei partibus iter fecit, cepitque urbem, quam uel humano opere exstrui potuisse uel humana uirtute destrui posse utrumque paene incredibile apud mortales erat. namque Babylonam a Nebrot gigante fundatam, a Nino uel Samiramide reparatam multi prodidere. haec campi planitie undique conspicua, natura loci laetissima, castrorum facie moenibus paribus per quadrum disposita. murorum eius uix credibilis relatu firmitas et magnitudo, id est latitudine cubitorum quinquaginta, altitudine quater tanta. Geterum ambitus eius quadnngentis octoginta stadiis circumuenitur. murus coctili latere atque interfuso bitumine conpactus, fossa extrinsecus late patens uice amnis circumfluit. a fronte murorum centum portae aereae. ipsa autem latitudo in consummatione pinnarum utroque latere ha
Abbreviated transcription (Latin):
asyam sithiam. tocũq orientẽ armis ꝑua¬
gabat᷑. cũ carqͥnius suꝑbus urbem uel rex
uel hostis. aut seruitio p̃mebat aut bello:
cyrus ut dixi cunctis aduersum quos ierat
ꝑdomitis. assyrios.q. babiloniã perit. gentẽ
urbeniq cunc cunctis opulentiorem. Sed
impetꝰ eius ganges fluuius scd̾e post eufratẽ
magnicudinis int̾cepit. Nam unũ regioꝵ¬
eͥ qquitũ. candore forma q excellentẽ: trans¬
meandi ficlucia ꝑsuasum. qua ꝑ rapacem
alueũ offensi uado uertices attollebantur
abreptũ p̃cipitatũ q merserunt. Riex iratꝰ
ulcisci in amnẽ statuit. contestans eũ qͥ nc̃
preclarũ equitẽ uorasset. feminis uix genua
tinguentib per meabilem relinquendum.
Nec ꝑagendo segnior. totis copiss ꝑpeti anno
gangẽ fluuiũ. per magnas concisum decluc¬
tum q fossas. in quadringentos seraginta¬
alueos cõminuit. Eo opere ꝓluctis fossorib
etiã eufratẽ longe ualidissimũ ꝙ mediam

Expanded text:
m, totumque Orientem armis pervagabatur, cum Tarquinius Superbus Urbem vel rex, vel hostis aut servitio premebat aut bello, Cyrus ut dixi cunctis, adversum quos ierat, perdomitis, Assyrios et Babyloniam petit, gentem, urbemque tunc cunctis opulentiorem: sed impetum ejus Gyndes fluvius, secundae post Euphratem magnitudinis, intercepit. Nam unum regiorum equorum, candore formaque 101 excellentem, transmeandi fiducia persuasum, qua per rapacem alveum offensi vado vortices attollebantur, abreptum, praecipitatumque merserat. Rex iratus ulcisci in amnem statuit, contestans eum, qui nunc tam praeclarum equum voravisset, feminis vix genua tingentibus permeabilem relinquendum. Nec peragendo segnior, totis copiis perpeti anno Gynden fluvium per magnas concisum deductumque fossas, in quadringentos sealueos comminuit. eo opere praedoctis fossoribus, etiam Euphraten longe ualidissimum et mediam
Abbreviated transcription (Latin):
tes st̃ fluuꝰ qͥ ꝑdidit ⁊ porta que misit. Ham
cũ. ui. ⁊ ccͥc. fabu uere clarissima romanista¬
tus lumina speciale sibi adu̾sus uehigentes
cliscerni bellũ expetiuissent. spem temere sũp¬
te expeditionis: primis successib firmauer̃t.
Dehinc inducti in insidias circũuentiq ab
hostib om̃s ibidẽ crucidati sc̃. uno tm̃ ad
enunciandã cladem reseruato. ut miseriꝰ
audiret patria ꝑditos quã ꝑdidisset. At ħ:
non rome tantũ talia gerebant᷑: sed queq
prouintia suis ignib estuabat. Et qd̃ poeta
precipuus in una urbe descͥpsit. ego de toto
orbe dixerim: crudelis ubiq luctus. ubiq
pauor.⁊ plurima mortisimago:
Gitur eo tempore
eyrus rex persaꝵ quẽ suꝑius explicande

Expanded text:
tes sunt fluuius qui perdidit et porta quae misit. nam tes sunt fluuius qui perdidit et porta quae misit. nam cmn sex et trecenti Fabii, uere clarissima Romani status lumina, speciale sibi adnersum Veientes decerni bellum expetiuissent, spem temere sumptae expeditionis primis successibus firmauerunt: dehinc inducti in insidias circumuentique ab hostibus, omnes ibidem trucidati sunt, uno tantum ad enuntiandam cladem reseruato, ut miserius audiret patria perditos, quam perdidisset. ad haec noa Romae tantum talia gerebantur, sed quaeque prouincia suis ignibus aestuabat et, quod poeta praecipuus in una urbe descripsit, ego de toto orbe dixerim: crudelis ubique Luctus, ubique pauor et plurima mortis imago. Igitur eodem tempore Cyrus, Rex Persarum — quem superius explican
Abbreviated transcription (Latin):
duo uel marxima om̃iuĩ maloꝵ abominanĩ¬
ta. fames ⁊ pestilentia: fessam urbem cor¬
ripuere. Cessatũ est paulisꝑ a preliis. cessa¬
tũ cñ a mortib non est. Uehientes et cusci
graues hostes adiuncti sibi finitimoꝵ copiis
in bella surgentes. obuiis marcofabio.⁊ neo
mallio consulib excipiunt᷑. Ubi post saeͤ¬
mentũ iurationis quo se romani deuoueratt.
ñ nisi post uictoriã ad castra redituros. adeo
acror certamen fuit. ꝙ uictis uictorib par
forma. ut amisso plurimo exercitu. occisis¬
q in pugna mallio consule ⁊ fabio consula¬
ri. marcus fabius consul oblatũ sibi a sena¬
tu triumphũ susciꝑe recusaret: quia tan¬
tis rei publice detrim̃tis. luctꝰ potiꝰ debeba¬
tur. gloriosissima illa cohors numero ⁊ ui¬
rib fabioꝵ ueigentanũ sortita certamen.
quantã reipublice orbitatẽ occasu suo intu¬
lerit. infamib usq ad nunc uocabulis. tes¬

Expanded text:
duo vel maxima omnium malorum abominamenduo vel maxima omnium malorum abominamenta, fames et pestilentia fessam Urbem corripuere. Cessatum est paulisper a praeliis, cessatum tamen a mortibus non est. Veientes et Etrusci, graves hostes, adjunctis sibi finitimorum copiis, in bella surgentes, obviis M. Fabio, et Gn. Manlio consulibus excipiuntur: ubi post sacramentum jurationis, quo se Romani devoverant, non nisi post victoriam ad castra redituros, adeo atrox certamen fuit, et victis victoribusque par forma, ut amisso plurimo exercitu, occisisque in pugna Manlio consule et Fabio consulari, M. Fabius consul 99 oblatum sibi a senatu triumphum suscipere recusarit, quia tantis Reipublicae detrimentis luctus potius debebatur. Gloriosissima illa numero et virum familia Veientanum sortita certamen quantam reipublicae orbitatem occasu suo intulerit, infamibus usque ad nunc uocabulis tes
Abbreviated transcription (Latin):
mani cõpulsi forent ꝑpeti: aut captiuita¬
tẽ. hoste insistente suꝑati. aut seruitutem.
recepto rege subiecti. Post hec sabini cor¬
rasis ubiq copiis magno apparatu belli:
romã contend̃t. Quo metu consternati ro¬
mani. clictatorem ereant. Cuiꝰ auctoritas ⁊
potentia: consules p̃iret. Que res in illo tẽ
bello plurimũ emolumenti tulit ab eis.
Seqͥcur discessio plebis a patrib cũ marco
ualerio clictatore clilectũ milicũ agente.
uariis popłs stimulatꝰ iniurus: sacrũ mon¬
tẽ inseclit armatꝰ. Qua ꝑ micitate quid atro¬
cius cũ corpꝰ a capite desectũ. ꝑditionẽ eius
per qd̾ inspiraret meditaret᷑. Actũq de ro
maturata reconciliatio subripuisset. pͥus
quã se discessio ipsa cognosceret. Wrget se
atq ĩminet sibi extra illas aꝑtas clades bel¬
loꝵ successu misero clanclestina ꝑnicies: qͥp¬
pe tito gessonio ⁊ publio minutio consulib

Expanded text:
mani conpulsi forent perpeti aut captiuitamani conpulsi forent perpeti aut captiuitatem hoste insistente superati, aut seruitutem recepto rege subiecti. post haec Sabmi conrasis undique copiis magno apparatu belli Romam contendunt. quo metu consternati Romani dictatorem creant, cuius auctoritas et potentia consulem praeiret; quae res in illo tunc bello plurimum emolumenti tulit. Sequitur discessio plebis a patribus, cum, M. Valerio dictatore dilectum militum agente, uariis populus stimulatus iniuriis Sacrum Montem insedit armatus. qua pernicie quid atrocius, cum corpus a capite desectum perditionem eius, per quod inspirabat, meditaretur? actumque de Rommaturata reconciliatio subrepsisset prius quam se discessio ipsa cognosceret. urguet se atque inminet sibi extra illas apertas bellorum clades successu misero clandestina pernicies: quippe T. Gesonio et P. Minucio co
Abbreviated transcription (Latin):
quã cͥquã sue libertati dominandũ rati
consules creauerunt. quib ueluti adulta
rei publice crescentis etas robustiorib ausis
exercebat᷑. De Dru¬
nno post urbemiii
consul primũ conditorem regemq rome
non solũ exequare parricidio: sed etiã uin¬
cere studuit. Quippe duos filios suos ado¬
lescentes. totidẽ q uroris sue frat᷑s. uitellios
iuuenes. reuocandoꝵ in urbe regũ placito
insimulatos in contione ꝓtrarit. uirgisq
cecidit. securiq ꝑcussit. Ipse deinde uehi¬
entium tarqͥuiensiũ q bello. cũ aronte
suꝑbi filio congresso sibi cõmortuo q ꝓcu¬
buit. Porsenna rex eutruscoꝵ grauissimus
regii nõis suffragator. tarqͥniensiũ manũ
ingerens trib continuis annis. crepidam
urbem terruit conclusit. obsedit. Et nisi
hostẽ uel nucius constanti urende manus
pacientia. uel uirgo clilia ãmirabili tͣnsme¬
ati fluminis audatia ꝑmouissent: ꝓfecto ro¬

Expanded text:
quam cuiquam suae libertati dominandum rati, quam cuiquam suae libertati dominandum rati, consules creaverunt: quibus, veluti adulta reipublicae crescentis aetas, robustioribus ausis exercebatur. 96 Cnno post Urbem consul, primum conditorem regemque Romae, non solum exaequare parricidio, sed et vincere studuit, quippe duos filios suos adoleiuucnes, reuocandorum in Vrbem regum plaoito insimulatos, in contionem pretraxit, uirgis cecidit securique percussit, ipse deinde Veientum Tarquiniensiumque bello cum Arrunte, Superbi filio, congresso sibi commortuoqubuit. Porsenna rex Etruscorum, grauissimus regii nominis suffragator, Tarquinium manu ingerens, tribus continuis annis trepidam urbem terruit conclusit obsedit; et nisi hostem uel Mucius constanti urendae manus patientia uel uirgo Cloelia admirabili transmeati fluminis audacia permouissent, profecto Ro
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s finitimos. ⁊ potentes tunc tuscie. xͥiͣ
popłos innumeris concidisse conflictib uehi¬
entes. seruio stullio insistence uictos fuisse nec
domitos. Tarqͥnii suꝑbi regnũ occisi soceris
scelere adsup̃tũ. habita in cuies crudelitate
detentũ. flagitio adulterate lucretie amissũ.
q int̾ domestica uicia. uircutes q formsecus
emicantes. idẽ oppida ualida in latio ꝑ eũ
capta. Ardeã. oricolũ. suessam. pumetiãq¬
& qͥcquid uel in gabios. uel fraude propria
uel pena filii. uel romanis uirib ꝑpetraũ.
S romani quanta mala ꝑ ducentos quadͣ
ginta ⁊ duos annos continua illa regũ dña¬
tione ꝑtulerint: non solũ uniꝰ regis expul¬
sio. uerũ etiã ⁊ iuratio regii nominis. & po¬
testatis ostendit. Nam siuniꝰ cantũ suꝑbia
fuisset inculpa: ip̃m solũ oportuisset expel¬
li. seruata regia dignitate. Meliorib igit᷑
regib urbe ꝓpulsis romdm consulendũ sibi

Expanded text:
omnes finitimos et potentes tunc Tusciae duodecim omnes finitimos et potentes tunc Tusciae duodecim populos innumeris concidisse conflictibus: Veientes Seruio Tullio insistente uiotos fuisse nec domitos: Tarquinii Superbi regnum occisi soceri scelere adsumptum, habita in ciues crudelitate detentum, flagitio adulteratae Lucretiae amissum, et inter domestica uitia uirtutesque forinsecus emicantes, id est oppida ualida in Latio per eum capta Ardeam Oricolum Suessam Pometiamque et quidquid in Gabios uel fraude propria uel poena filii uel Romanis uiribus perpetrauit. sed Roaginta et tres annos continua illa regum dominatione pertulerint, non solum unius regis expulsio, verum etiam ejuratio regii nominis et potestatis, ostendit. Nam si unius tantum superbia fuisset in culpa, ipsum solum oportuisset expelli, servata regia dignitate melioribus. Igitur regibus Urbe propulsis, Romani consulendum sibi
Abbreviated transcription (Latin):
occidit. Cũuelientib p̃liũ adhuc paruo nu¬
mero. iam magnis uirib agitatũ. ei en si¬
um captũ est ac dirutũ oppidũ. Assũptis semel
armis. nũquã quies fuit. Quippe quib eges¬
tas curpis ⁊ obscena fames domi timerentuR
si umquã paci acqͥeuissent. lam hinc incessa¬
bilia certamina. ⁊ uirta quantitatẽ uiriũ
semꝑ gͣuia: quã breuissime strinxerim: Cul¬
liũ hostiliũ militaris rei institutorem fiducia
bene exercitate uiuentutis: albanis intulisse
bellũ. Et diu atrinsecꝰ spe incerta. certaq cla¬
de. candẽ pessimos exitus ⁊ dubios euentus
cũpendiosa ter geminoꝵ popłoꝵ congressiõe
finisse. Rursus pace clisrupta. etiũ suffeciũ
fedeuato bello meclitata etiã ꝓditione sup¬
pensum: crurib in liũsa raptantib dupli¬
cis animi noxã. pena cliuisi corꝑis expendis¬
se .L. atinos ancomartio cluce sepe congres¬
sos. aliquando suꝑatos. Tarqͥniũ pͥscum

Expanded text:
occidit. Cum Veientibus praelium, adhuc parvo nooccidit. Cum Veientibus praelium, adhuc parvo nomine, jam magnis viribus, agitatum. Caeninensium captum ac dirutum oppidum. Assumptis semel armis, numquam quies: quippe quibus egestas turpis, atque obscoena fames domi timerentur, si umquam paci acquievissent. Jam hinc incessabilia certamina, et juxta quantitatem 94 virium semper gravia, quam brevissime strinxerim. Tullum Hostilium, militaris rei institutorem, fiducia bene exercitae juventutis, Albanis intulisse bellum; et diu altrinsecus, spe incerta, certa clade, tandem pessimos exitus et dubios eventus compendiosa Tergeminorum congressione finisse. Rursus pace dirupta, Mettum Fufetium, Fidenate bello, meditata etiam proditione suspensum, curribus in diversa raptantibcis animi noxam poena diuisi corporis expendisse: Latinos Anco Marcio duce saepe congressos, aliquando superatos: Tarquinium Priscum
Abbreviated transcription (Latin):
nno post eu̾sionẽ. lo.¬
demũ anno quatuor in medio expletis.
apud heridẽ grecie ciuitatẽ agone ⁊ ludĩ
exerceri solet. urbs roma in italia romulo
& renio geminis auctorib condita ẽ. Cuiꝰ
regnũ continuo romulus parricidio un¬
buit. pariq successu erudelitatis sine
mora raptas mulieres sabinas imꝓbis nup¬
tiis confederatas. maritoꝵ ⁊ parentũ cruore
docauit. Itaq romulus int̾fecto pͥmũ auo
numitore. dehinc remo fratre. arripuit ĩꝑiũ
urbemq consticuit. regnũ aui. muros fratͥs.
templũ soceri sangͥne dedicauit. sceleratoꝵ
manũ ꝓmissa ĩpunitate collegit. Primus
illi campꝰ ad bellũ forũ urbis fuit. mixta si¬
mul externa ciuilia q bella nonqͣ. defut᷑a
significans. Sabinoꝵ quas fed̾e ludisq pel¬
lexerat feminas tã inhoneste p̃sũpsit: quã
ne farie defendit. Ducẽ eoꝵ titũ tatiũ senẽ.
honestis pietatis causis insistentẽ. dui armis
ꝓpulsatũ. mox ut in societate regni assũpsit.

Expanded text:
nno post eversionem demum anno, quatuor in medio expletis, apud Elidem, Graeciae civitatem, agone et ludis exerceri solet, urbs Roma in Italia a Romulo et Remo, geminis auctoribus, condita est. Cujus regnum continuo Romulus parricidio imbuit: parique successu crudelitatis sine more raptas Sabinas, improbis nuptiis confoederatas, maritorum et parentum cruore dotavit. Itaque Romulus, interfecto primum avo Numitore, dehinc Remo fratre, arripuit imperium, Urbemque constituit: regnum avi, muros fratris, templum soceri sanguine 93 dedicavit: sceleratorum manum, promissa impunitate, collegit. Primus illi campus ad bellum, forum Urbis fuit, mixta simul externa civiliaque bella numquam defutura significans. Sabinorum, quos foedere ludisque pellexerat, feminas tam inhoneste praesumpsit quam nefarie defendit. Ducem eorum Titum Tatium, senem, honestis pietatis causis insistentem, diu armis propulsatum, mox ut in societatem regni assumpsit,
Abbreviated transcription (Latin):
inde par uus cũ matre exierat uenit.
consultantiq senatui. nullam esse resi¬
duam spem: nisi in petenda pace ꝑsua¬
sit. Gaio cornelio cornelio. lentulo pu
blio elio poctu consulib cartaginiensi¬
bus par per scipionẽ. uoluntate senatꝰ᷑
popli q concessa est. Naues tam̃ pluqͣ.
quingente in altum ꝓducte in conspectu
ciuitatis incense sunt. Scipio iam tune
cognomento affricanus. triumphans ur¬
bem ingressus est. Quem terentius qui

Expanded text:
inde parvus cum patre exierat, venit: inde parvus cum patre exierat, venit: consultantique senatui, nullam esse residuam spem, nisi in petenda pace, persuasit. Cn. Cornelio Lentulo, P. Aelio Paeto consulibus, Carthaginiensibus pax per Scipionem voluntate senatus populique concessa est. Naves tamen plus quam quingentae in altum productae, in conspectu civitatis incensae sunt. Scipio jam tunc cognomento Africanus, triumphans Urbem ingressus est, quem Terentius, qui
Abbreviated transcription (Latin):
litus propinquanti. uissus quidam e
nauticis ascendere in arborem nauis.
aiq inde speculari quam regionem
teneret: sepulerũ diruptũ se prosperis¬
se respondit. Abhominat᷑ dictũ han
nibal. deflero cursu ad leptim oppidũ
copias exposuit. Qui continuo refecta
multitudine cartaginẽ uenit. deinde
colloquiũ scipionis petit: Ubi eñ se
dui attoniti ãmiratione mutua duo
clar issumi duces susperissent. infecto
pacis negocio: preliũ consertũ est. Quod
diu magnis ducũ artib dispositũ. mag¬
nis copiarũ molib gestum. magnis mi¬
litũ uirib consũmatũ: romanis uicto¬
riam conculit. octoginta ibi elefanti
uel capti. uel occisi st̃. Cartaginiensium
int̾fecti sunt uiginti milia quingenti.
Hannibal omĩa et ante preliũ et in pre¬
lio exꝑtus. eũ paucis hoc est uix qua¬
tuor equicib inter tumultũ elapsus:
andrumetũ confugit. Postea cartagi¬
nem post sex. & triguita annos quã

Expanded text:
litus propinquanti iussus quidam e litus propinquanti iussus quidam e nauticis ascendere in arborem nauis atque inde speculari, quam regionem teneret, sepulchrum dirutum se prospexisse respondit; abominatus dictum Hnibal, deflexo cursu ad Leptim oppidum copias exposuit. Qui continuo refecta multitudine, Carthaginem venit, deinde colloquium Scipionis petiit. Ubi cum se diu attoniti admiratione mutua duo clarissimi duces suspexissent, infecto pacis negotio praelium consertum est: quod diu magnis ducum artibus dispositum, magnis copiarum molibus gestum, magnis militum viribus consummatum, Romanis victoriam contulit. Octoginta ibi elephanti vel capti vel occisi sunt, Carthaginiensium interfecta sunt viginti millia quingenti, Annibal omnia et ante praelium et in praelio expertus, cum paucis, hoc est, vix quatuor equitibus, inter tumultum elapsus, Adrumetum confugit. Postea Carthaginem post sex et triginta annos, quam
Abbreviated transcription (Latin):
dit. Peni trepidi cũ casu accidisse pu
carent. merm es ad extinguendũ
concurrer unt. Quare facile abar¬
matis oppressi sunt. ut in utrisq ca¬
stris quadragnta milia hominum
igni ferro q consũpta sut. capta. uͥ
milia. duces ipsi: miserabilit abusti
egre effugerunt. Has drubal impe¬
rator cartaginem profugus uenit.
Itaq sifar et hasorubal mox pluri¬
mum reparauere exercitum. atq
iterum cũ scipione congressi sunt
uictiq fugerunt. Sifacem fugientẽ
lelius et mansinissa ceperunt. cetera
multitudo cirtam confugit. Quam
masinissa oppugnatã in deditionem
recepit. sifacem ad scipionẽ cathenis
uinctũ deduxit. Quem scipio eũ ingen¬
tib spolus plurimis q captiuis. perdu¬
cendũ lelio tradidit: Cap̃. xli¬
annibal redire in affricam
iussus. fessis cartaginiensibus¬
ut subueniret: flens reliquit italiam.
om̃ib italiei generis militib qui seqͥ
nollent int̾fectis. Cui ad affricanum

Expanded text:
di. Poeni trepidi cum casu accidisse ignem di. Poeni trepidi cum casu accidisse ignem putarent, inermes ad extinguendum concurrerunt: quare facile ab armatis oppressi sunt. in utrisque castris quadraginta milia hominum igni ferroque consumpta sunt, oapta quinque milia, duces ipsi miserabiliter ambusti aegre effugerunt. Hasdrubal imperator Carthaginem profugus uenit; itaque Syphax et Hasdrubal mox plurimum reparauere exercitum atque iterum cum Scipione congressi sunt, motique fugerunt. Syphacem fugientem Laelius et Masinissa ceperunt, cetera multitudo Cirtam confugit, quam Masinissa oppugnatam in deditionem recepit, Syphacem ad Scipionem catenis uinctum deduxit; quem Scipio cum ingentibus spoliis plurimisque captiuis perducendum Laelio tradidit. Hannibal redire in Africam iussus, ut fessis Carthaginiensibus subueniret, flens reliquit italiam omnibus Italici generis militibus qui sequi nollent interfectis. cui ad Africanum
Abbreviated transcription (Latin):
et ab erercitu eoꝵ octo milia cecider̃t.
hannibali caput fratris sui hasdru¬
balis: ante castra proiectũ est. Quo
uiso et simul clade penorũ cognita.
anno tredecimo quã in icaliam uent¬
rat. refugit inbruthios. Post hec
anno contimuo inter hannibalem¬
et romanos. quies a tumultu belloꝵ
inter cessisse uisa est. quia inquietu¬
do morboꝵ in castris erat. et grauis¬
suma pestilentia utrimq exercitus
nterea scipio uniuersa hispania a
pireneo usq ad occeanũ in ꝓuin¬
tiam reacta: romani uenit. consul
cũ lucinio eaasso creatus in affricam
transit. Hannonẽ amilcar is filium
ducem penoꝵ interfecit. exercitum
eius partim cede: partim captruitate
disꝑdidit. Nam qͥdraginta milia pe¬
norũ eo prelio occidit. Sempronius
consul cũ hannibale congressus et
uictus: romã refugit. Scipio in affri¬
ca aggressus hiberna penoꝵ atq alia
nuimidarum que utraq haut ꝓcul
abutica erant. nocte concribia incen¬

Expanded text:
266 et ab exercitu eorum octo millia ceciderunt. 266 et ab exercitu eorum octo millia ceciderunt. Annibali caput fratris sui Asdrubalis, ante castra projectum est. Quo viso et simul clade Poenorum cognita, anno decimo tertio quam in Italiam venerat, refugit in Bruttios. Post haec anno contiet Romanos quies a tumultu bellorum intercessisse uisa est, quia inquietudo morborum in castris erat et grauissima pestilentia utrique exercitus nterea Scipio uniuersa Hispania a Pyrenaeo usque ad Oceanum in prouinciam redacta Romam uenit, consul cum Licinio Crasso creatus in Africam transiit, Hannonem Hamilcaris filium, ducem Poenorum, interfecit, exeroitum eius partim caede partim captiuitate disperdidit: nam undecim milia Poenorum eo proelio occidit. Sempronius consul cum Hannibale congressus et uictus Romam refugit. Scipio in Africa adgressus hiberna Poenorum atque alia Numidarum, quae utraque haud procul ab Vtica erant, nocte concubia fec
Abbreviated transcription (Latin):
tib romanis occisi sunt quos a uoli¬
tando uelites uocant. Quod genus
militie paulo ante repertũ fuerat ut
iecti agilitate iuuenes cũ armis suis
post terga equitũ sederent. et mox eũ
ad hostem uentũ esset. equis desilirent
et continuo pedites ipĩa ex alia parte
equitib per quos aduecti fuerant
dimicantib hostem perturbarent.
Ab huis ergo uelitib elefanti retro acti
cũ regi iam a suis non possent fabrili
scalpro int̾ aures adacto necabantur.
Id genus occidende cũ opus esset belue
idem dur hasdr ubal primꝰ inuenãt.
Fuit hoc preliũ penes metaurũ flu¬
men. ribi hasdrubal uictus est: qua¬
si transumenꝰ lacus et cessana picenici¬
uitas fuit ut uicus ille cannensis. Nam
quiquaguita et octo milia de exerci¬
tu hasdrubalis ibi occisa sunt. capta
sunt quinq milia quadringenti.
Quatuor autẽ milia ciuiũ romanoꝵ
int̃ eos reperta. atq reuocata sunt. Qd
uictorib consulib solatio fuit. nam

Expanded text:
tibus Romanis occisi sunt, quos a volitibus Romanis occisi sunt, quos a volitando velites vocant: quod genus militiae paulo ante repertum fuerat, ut lecti agilitate juvenes, cum armis suis post terga equitum sederent: et mox cum ad hostem ventum esset, equis desilirent, et continuo pedites ipsi ex alia parte equitibus, per quos advecti fuerant dimicantibus, hostem perturbarent. Ab his ergo velitibus elephanti retroacti, cum regi jam a suis non possent, fabrili scalpro inter aures adacto, necabantur. Id genus occidendae, cum opus esset, belluae, idem dux Asdrubal primus invenerat. Fuit hoc praelio Poenis Metaurus flumen, ubi Asdrubal est victus, quasi Trasimenus lacus: et Sena Piceni civitas, ut vicus ille Cannensis: nam quinquaginta et octo millia de exercitu Asdrubalis ibi occisa sunt, capta sunt quinque millia quadringenti. Quatuor millia civium Romanorum inter eos reperta atque revocata sunt, quod victoribus consulibus solatio fuit. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
anno. in italia claudius marcellus
consul ab hannibale cũ exercitu oc¬
cisus est. Scipio in hispania penoꝵ
ducẽ hasclrubalem uicit. et castris
exuit. Preterea octoginta ciuitates
aut deditione. aut bello in potesta¬
tem redegit. Affris cũ corona uen¬
ditis. sine p̃cio dimisit hispanos. Han¬
nibal utrũq consulem. marcellũ
& crispinũ insidus circũuentos. in¬
terfecit. Claudio nerone & marco
libio salinatore consulib cũ hasoru¬
bal hannibalis frat̃. ab hispanis ꝑ
gallias ad italiam ueniret. uissusq
a cartaginiensib ut fratri cũ copus
iungeret᷑. magna secum aurilia his¬
panoꝵ galloꝵ q deduceret cũ ma¬
turato aduentu descendisse iã ex alpi¬
bus consulib prodit᷑ fuisset. ab exer¬
citu romano ignorante hannibale
p̃uentus: cũ omni exercitu suo inter¬
fectus est. Dui quidem incert᷑ belli
euent᷑ fuit. elefantis mayme roma¬
nam infestantib aciem. qui a mili¬

Expanded text:
anno in Italia. Claudius Marcellus anno in Italia. Claudius Marcellus consul ab Hannibale cum exercitu occisus est. Soipio in Hispania Poenorum ducem Нasdrubalem uicit et castris exuit; praeterea LXXX ciuitates aut deditione ant bello in potestatem redegit; Afris sub corona uenditis, sine pretio dimisit Hispanos. Hannibal utrumque consulem Marcellum et Crispinum insidiis circumuentos interfecit.- Claudio Nerone et M. Liuio Salinatore consulibus cum Hasdrubal Hannibalis frater ab Hispaniis per Gallias ad Italiam ueniret iussusque a Carthaginiensibus, ut fratri cum copiis iungeretur, magna secum auxilia Hispanorum Gallorumque deduceret, cum maturato aduentu descendisse iam ex Alpibus consulibus proditus fuisset, ab exercitu Romano ignorante Hannibale praeuentus cum omni exercitu suo interfectus est. din quidem incertas belli euentus fuit elephantis maxime Romanam infestantib
Abbreviated transcription (Latin):
patris et patrui animo intendens:
pirenũ transgressis. primo impetu
cartaginem nouã cepit. Ubi stipendia
magna. presidia ualida. copie auri.
argentiq magne penoꝵ habebantuR.
Ibi etiam magonẽ fratrem hannibalis
captũ: cũ ceteris romam misit. Le uinꝰ
consul ex macedonia rediens: agrigen
ciuitates in deditionẽ accepit. uiginiti
et septẽ expugnauit. Hannibal in
italia gneũ fuluiũ proconsulem. unde¬
milia milicũ interfecit: Cap̃ .xxx¬
arcellus consul. cũ ix¬
hannibale triduũ continuo
dimicauit. primo die pari pugna dis¬
cessum est. sequenti uictus consul. cer¬
cio uictor: octo milia hostrũ int̾fecit.
ipsũ hannibalem cũ reliquis fugere
in castra compulit. fabius marimus
conful tarentũ que a romanis disciue¬
rat. iterũ expilgnauit. et cepit. ibiq
ingentes copias hannibalis cũ ipso
duce eius chartalone deleuit. trrgin¬
ta milia hominũ captiuoꝵ uendidit.
precia in fiscũ retrilit. Sequenti

Expanded text:
patris et patrui animo intendens, patris et patrui animo intendens, Pyrenaeum transgressus primo impetu Carthaginem Nonam cepit, ubi stipendia maxima, praesidia ualida, copiae auri argeutique magnae Poenorum habebantur; ibi etiam Magonem fratrem Hannibalis captum cum ceteris Romam misit. Laeuinus consul ex Macedonia rediens  XL civitates in deditionem et sex expugnauit. Hannibal in Italia Cn. Fnluium proconsulem, milia militum interfecit. Marcellus consul cum Hannibale triduum condimicavit, primo die pari pugna discessum est, sequenti victus cos., tertio victor octo millia hostium interfecit. Ipsum Annibalem cum rein castra conpulit. Fabius Maximus consul Tarentum, quae a Romanis desciuerat, iterum expugnauit et cepit ibique ingentes copias Hannibalis cum ipso duce ejus Carthalone deleuit, xxx milia hominum captiuorum uendidit, pretia in fiscum rettulit. Sequenti