comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
appessãtus nonne ita narrat
Panthus otpiades arcis phebiq
sacerdos saera manu uictosq
deos paruumq nepotem ip̃se
trahit: cursuq laniens ad limi¬
na tendit. Nonnę dẽos i põs
quos uictos non dubitat dice¬
re sibi potius quam se illis per¬
hibet commendatos cum ei di¬
citur. Sacra suosq tibi commẽ¬
dat Troia penates. Si igitur uir¬
gilics tales deos et uictos dicit
et ut uel uicti quoquomodo
euaderent homini cominendatos¬
que dementia est existimare
his tutoribus Romã fuisse sapiẽ¬
ter commissam: et insi eos ãmi¬
silset non potiusse uastari: Im¬
mo uero uictos deos tanquã
presides ac defensores colere
quid est aliud quam tenere
non numma bona: sed demo¬
ma mala. Quanto enim sapiẽ¬
tius creditur Romam ad istã
cladem non suisse uenturam:
nisi prius illi perissent: sed illos
potius olim fuisse perituros:
nisi eos quantum potuisset Roã
seruasset. Nam quis non cũ
aduerterit uideit qͣta sit uani¬

Expanded text:
appellatus, nonne ita narrat: appellatus, nonne ita narrat: Panthus Othryades, arcis Phoebique sacerdos, Sacra manu uictosque deos paruumque nepotem Ipse trahit cursuque amens ad limina tendit? Nonne deos ipsos, quos uictos non dubitat dicere, sibi potius quam se illis perhibet commendatos, cum ei dicitur: Sacra suosqne tibi commendat Troia penates? Si igitur Vergilius tales deos et uictos dicit et, ut uel uicti quoquo modo euaderent, homini commendatosquae dementia est existimare his tutoribus Romam sapienter fuisse commissam et nisi eos amisisset non potuisse uastari? Immo uero uictos deos tamquam praesides ac defensores colere, quid est aliud quam tenere non numina bona, sed nomina mala? Quanto enim sapientius creditur, non Romam ad istam cladem non fuisse uenturam, nisi prius illi periissent, sed illos potius olim fuisse perituros, nisi eos quantum potuisset Roma seruasset! Nam quis non, cum aduerterit, uideat quanta sit uani
Abbreviated transcription (Latin):
Cce quibus diisur¬
bemRomani seruan.¬
dam se commendas¬
se gaudebant. Onimi¬
um miserabilem errorẽ: et nob̃
succensent cum de diis eorũ
talia diximus: nec succensent
auctoribus suis: quos ut edisce
rent mercedem dederunt.
Doc toresq ipõs insuper et sala¬
rio publico et honoribus digni¬
isimos habuerunt. Nempe
apud Uirgilium quem propte:¬
rei paruusi legunt: ut uidelicet
pocta magnus omniumq precla¬
rissimus atq optimus teneris
ebibitus amiis non facile obli¬
uione possit aboleri sccundum
illud oratii quo semel est imbu¬
ta recens seruabit odorem testa
du. Apud hunc ergo uirgiliũ
nempe luno inducitur infesta
troianis Colo uentorum regi
aduersus eos irit indo dicere.
Gens niunica mihi Terhenũ
nauigat equor ilium in italiam
portans: uictosq penates Ita¬
ne istis penatibus uict is roã¬
ni ne uincerentur prudẽtes
commendare debuerunt. Sed
hec luno dicebat uelut irata
mulier quid loqueretur ignorãs.
Quid Eneas ipse pius totiens

Expanded text:
cce qualibus diis Urbem Romani servandam se commendasse gaudebant. O nimium miserabilem errorem! Et nobis succensent, cum de diis eorum talia dicimus, nec succensent auctoriburent mercedem dederunt doctoresque ipsos insuper et salario publico et honoribus dignissimos habuerunt. Nempe aput Vergilium, quem propterea paruuli legunt, ut uidelicet poeta magnus omniumque praeclarissimus adque optimus teneris ebibitus animis non facile obliuione possit aboleri, secundum illud Horatii: Quo semel est inbuta recens sernabit odorem Testa diu - aput hunc ergo Vergilium nempe Iuno inducitur infesta Troianis Aeolo uentorum regi aduersus eos inritando dicere: Gens inimica mihi Tyrrhenum nauigat aequor Ilium in Italiam portans uictosque penates. Itane istis penatibus uictis Romam, ne uinceretur. prudentes commendare debuerunt? Sed haec Iuno dicebat uelut irata mulier, quid loqueretur ignorans. Quid Aeneas ipse, pius totiens
Abbreviated transcription (Latin):
Porrosi deuiones qui coluntur in
iemplis per artem nescioquã ĩma¬
ginibus inditi. hoc est uisibilib
siniulacris ab eis hominibus qui
rac arte fecerunt deos aberrarẽt.
auersiq essent a culta et religioe
diuina:. non sunt internuncii nec
inter pretes inter hoiẽs et deos: et
propter suos pessimos ac turpis¬
simos mores: ipi etiã homines:
quanuis errantes et incredodi
et auersi a cultu ac religione diui¬
na: tamnen eis sme dubio melio¬
res sunt quos deos ipsi arte secert̃.
restat ut quod possunt tanquã
demones possint. Uel quasi bene¬
ficia prestando magis nocẽtes:
quia magis decipientes. Uel apte
male faciendo. Nec tamẽ quoidi¬
bet horum nisi quando et qͣ tuam¬
periutinitur alta et secreta dei
prouidentia: non autẽ tanquã
medii inter hoiẽs et deos penani¬
citiain deorumi muliuni aptid ho¬
iities ualeant. Hi enim diis
bonis quos sanctos angelos uoci¬
muq rationales qr creaturas sacte
celestis habitationis: siue sedes

Expanded text:
Porro si daemones, qui coluntur in Porro si daemones, qui coluntur in templis, per artem nescio quam imaginibus inditi, hoc est uisibilibus simulacris, ab eis hominibus, qui hac arte fecerunt deos, cum aberrarent auersique essent a cultu et religione diuina, non sunt internuntii nec interpretes inter homines et deos et propter suos pessimos ac turpissimos moros, et quod homines, quamuis errantes et increduli et auersi a cultu ac religione diuina, tamen eis sine dubio meliores sunt, quos deos ipsi arte fecerunt; restat, ut, quod possunt, tamquam daemones possint, uel quasi beneficia praestando magis nocentes, quia magis decipientes, uel aperte malefaciendo nec tamen quodlibet horum, nisi quando permittuntur alta et secreta Dei prouidentia, non autem tamquam medii inter homines et deos per amicitiam deorum multum aput homines ualeant. Hi enim dis bonis, quos sanctos angelos nos uocamus rationalesque creaturas sanctae caelestis habitationis siue sedes
Abbreviated transcription (Latin):
Uerum est quippe illud proph¬
ticum: Si facit homo deos: et eẽ
ipli non sant dii. Deos ergotales.
talium deuni arte factos atalibus.
cum appellasset Prines idest ido¬
lis demones per artẽ nescioquam
cupidit atum suarũ uniculis illiga¬
tos: cun appellaret factos ab hoĩ¬
ab inbus deos: non tamẽ eis dedit
quod platonicus Apuleius unt
iam satis diximus: et quã sit iucõ¬
ueniens absurduniq monstraui¬
mo: ut ipĩ elsent interp̃tes et in-¬
tercessores inter deos quos facit
deus: et hoiẽs quos idem ipẽ secu
deus hinc afferentes uota. iude
munera referentes. Nimis enĩ
es⁊ Ntultum credere deos quos
fecerunr homines. plus xalere aped
deos quos fecit deus: quam ualent
ip̃i homines quos idem ipẽ fecit dus
Denon ꝙppe limalacro arte impia
colligatus ab homine factus est
deus: sed tali honiiue non omni
hoĩe. Qualis est ergo is te decis quẽ
non saceret homo: nisi errans et
incredulus et auersus auero deo

Expanded text:
Verum est quippe illud propheVerum est quippe illud propheticum, Si faciet homo deos, et ecce ipsi non sunt dii . Deos ergo tales, talium deos, arte factos a talibus, cum appellasset Hermes; id est, idolis daemones, per artem nescio quam, cupiditatum suarum vinculis illigatos, cum appellaret factos ab hominibus deos, non tamen eis dedit, quod Platonicus Apuleius unde iam satis diximus et quam sit inconueniens absurdumque monstrauimus, ut ipsi essent interpretes et intercessores inter deos, quos fecit Deus, et homines, quos idem fecit Deus; hinc adferentes uota, inde munera referentes. Nimis enim stultum est credere deos, quos fecerunt homines, plus ualere aput deos, quos fecit Deus, quam ualent ipsi homines, quos idem ipse fecit Deus. Daemon quippe simulacro arte inpia conligatus ab homine factus est deus, sed tali homini, non omni homini. Qualis est ergo iste deus, quem non faceret homo nisi errans et incredulus et auersus a uero Deo?
Abbreviated transcription (Latin):
quo auferretar cultas idolorum et
in eos qui colerent dominatio de¬
moniorũ malo spr̃a instigatus.
semper uolebat istam captatitatẽ
manere: qua transacta psalmus
canit edificari domum in oini
terra. Prenunciabat illa Pedrmes
dolendo: prenunciabat hec proph¬
ta gaudendo. Et quia spiritus
uictor est qui hec per sanctos pro¬
phetas canebat: etiam Hermes tur¬
ipe ca que nolebat et dolebat aufeiti no
non a prudentibus et fidelibus et
religiosis: sed ab errantibus et incre¬
dulis: et a caltu diuine teligionis
esse instituta auersis: miris inod¬
coactus est confiteri. Qui qͣuis
cos appellet deos: tamen cum dicit
a talibus hominibus factos: quales
esse utiq non debernus: uelit no¬
lit ostendit colendos non esse
ab eis qui tales non sunt: quales
fuerunt aquibus facti sunt. hoc
est a prudentibus fidelibus reli¬
giolisq simul etiã demons trans:
ipsos homines qui eos fecerunt
sibimet importasse ut eos habe¬
rent deos qui dii non erant

Expanded text:
quo auferretur cultus idolorum et quo auferretur cultus idolorum et in eos, qui colerent, dominatio daemoniorum, malo spiritu instigatus semper uolebat istam captiuitatem manere, qua transacta psalmus canit aedificari domum in omni terra. Praenuntiabat illa Hermes dolendo; praenuntiabat haec propheta gaudendo. Et quia Spiritus uictor est, qui haec per sanctos prophetas canebat, etiam Hermes ipse ea, quae nolebat et dolebat auferri, non a prudentibus et fidelibus et religiosis, sed ab errantibus et incredulis et a cultu diuinae religionis auersis esse instituta miris modis coactus est coeos appellet deos, tamen cum dicit a talibus hominibus factos, quales esse utique non debemus, velit nolit, ostendit colendos non esse ab eis qui tales non sunt, quales fuerunt a quibus facti sunt; hoc est a prudentibus, fidelibus, religiosis: simul etiam demonstrans, ipsos homines, qui eos fecerunt, sibimet importasse, ut eos haberent deos qui dii non erant.
Abbreviated transcription (Latin):
tale de materiis licet a fabro effi¬
giatis: tamẽ uita sensuq carenti¬
Bus dicendũ fuit :. Sed ninnũdi
Ipiritus eisdẽ simulacris arte illa
nefaria colligati culiorũ suoram
animas in suam societatẽ redigẽdo
miserabiliter captiuauerant. Unde
dicit apos tolus: Scimus quia
nihil est idolum: sed que lacrisicãt
gentes demoniis immolant et nõ
deo: nolo uos socios fieri demoniõ¬
rum. Post hanc ergo capituitatẽ
qua homines amalignis demonib
tenebantur: dei domts edificaba¬
tur in omni terra: Unde titultm
ille psalmus accepit ubi dicitur:
Cantate doĩo cantict̃ notuuĩ: cãta¬
te domino onnis terra. Cantate
domino et benedicite nomini ecus
bene nuantiate diem e die salutar̃
eius. Annunciate in gentibus
gloriã eius in omnibus populis
mirabilia eius. Quoniã magnus
dominus et laudabilis niuus: ter¬
xibilis est super onines deos.
Quoniamomnes dii genitum demo¬
ergo doluit uenturũ socisse tẽpus.

Expanded text:
tale de materiis licet affabre effitale de materiis licet affabre effigiatis, tamen vita sensuque carentibus, dicendum fuit? Sed immundi spiritus eisdem simulacris arte illa nefaria colligati, cultorum suorum animas in suam societatem redigendo miserabiliter captivaverant. Unde dicit Apostolus: Scimus quia nihil est idolum; sed quae immolant Gentes, daemoniis immolant, et non Deo; nolo uos socios fieri daemoniorum. Post hanc ergo captiuitatem, qua homines a malignis daemonibus tenebantur, Dei domus aedificatur in omni terra; unde titulum ille psalmus accepit, ubi dicitur: Cantate Domino canticum nouum, cantate Domino omnis terra cantate Domino benedicite nomini eius adnuntiate diem de die salutare eius adnuntiate inter gentes gloriam eius in omnibus populis mirabilia eius quoniam magnus Dominus et laudabilis valde terribilis est super omnes deos quoniam omnes dii gentium daemoergo doluit uenturum fuisse tempus,
Abbreviated transcription (Latin):
des: quod institocit a culta dtuine
religionis auersio: abstulit ad unũ
uerum deum sanctumq cõuersio.
Nec in sola egypto quam solam
m ilto plangit demonã spiritts:
sed in onini terra qua cantatur
domino canticom notrã: sicut uere
sacre et uere prophence littere pre¬
nantauerunt. Ubi scripium est
Cantate doninio canticũ nouuã:
cantate domino omnis tetra. Tita¬
domus edificahatur post captitura¬
tem. Edificatur enĩ donius donĩ
ciuitas dei: que est sancta ecdã
momni terra: post eam captiuita
tem qua illos homines de quabus
credentibus in deum tanquani
lapidibus Ututis domus edificataꝵ
captos demonia possidebant. Noq
enim quia homo deos faciebat᷑: icdo
non abeis possidebatur ipẽ qui
fecerat: quando in eorũ societatẽ
colendo traducebatur. Societa¬
tem dico: non idolorũ stolidoꝵ
sed uersutorum demoniorũ. Nã
quid sunt idola insi quod eadem
scripiuta dicit. Oculos habent
et non uidebunt: et quicquid

Expanded text:
des; quod instituit a cultu diuinae des; quod instituit a cultu diuinae religionis auersio, abstulit ad unum uerum Deum sanctumque conuersio; nec in sola Aegypto, quam solam in isto plangit daemonum spiritus. sed in omni terra, quae cantat Domino canticum nouum, sicut uere sacrae et uere propheticae litterae praenuntiarunt, ubi scriptum est: Cantate Domino canticum nouum, cantate Domino omnis terra. Titudomus aedificabatur post captiuitatem. Aedificatur enim domus Domino ciuitas Dei, quae est sancta ecclesia, in omni terra post eam captiuitem, qua illos homines, de quibus credentibus in Deum tanquam lapidibus vivis domus aedificatur , captos daemonia possidebant. Neque enim quia homo deos faciebat, ideo non ab eis possidebatur ipse qui fecerat, quando in eorum societatem colendo traducebatur: societatem dico, non idolorum stolidorum, sed versutorum daemoniorum. Nam quid sunt idola, nisi quod eadem Scriptura dicit, Oculos habent, et non vident : et quidquid
Abbreviated transcription (Latin):
si causas artis huius nos dicere¬
inus multum errorẽ hominũ
et incredulitatem et animi er¬
rantis atq infidelis a diccina
religione auersionẽ: Utcunq
ferenda esset impudentia
resistentium ueritati. Cum
xero idem ipẽ qtai potes tatẽ
huius artis sup omnia cetera
miratur in homine: qua illos
deos facere concessum est.
et dolet uenturũ esse tempus:
quo hec ornnia deorũ figmẽta
ab hominibus instituta etiam
legibus tubeantur auferri: cõ¬
fiterar tamen atq exprimit
causas quare ad ista peruentũ
sit: dicens proatos suos intlto
errore et incredulit ate et an¬
mum non aduertendo ad cul¬
tum religionemq dtuinam
muenisse hanc artem qua
facerent deos. Nos quad opꝑ
dicere uel potias quid agere.
insi quanitas possumus orãs
dominodeo nostro: qua hec
contrariis caulis quã instituta
sunt abstulit: Niat quod
ins tituit multitudo erroris:
abstulit illa ueritatis. quod
ins tituit iucredulitas abstulit fi¬

Expanded text:
si causas artis huius nos diceresi causas artis huius nos diceremus multum errorem hominum et incredulitatem et animi errantis adque infidelis a diuina religione auersionem, utcumque ferenda esset inpudentia resistentium ueritati. Cum uero idem ipse, qui potestatem huius artis super omnia cetera miratur in homine, qua illi deos facere concessum est, et dolet uenturum esse tempus, quo haec omnia deorum figmenta ab hominibus instituta etiam legibus iubeantur auferri, confitetur tamen adque exprimit causas, quare ad ista peruentum sit, dicens proauos suos multo errore et incredulitate et animum non aduertendo ad cultum religionemque diuinam inuenisse hanc artem, qua facerent deos: nos quid oportet dicere, uel potius quid agere nisi quantas possumus gratias Domino Deo nostro, qui haec contrariis causis, quam instituta sunt, abstulit? Nam quod instituit multitudo erroris, abstulit uia ueritatis; quod instituit incredulitas, abstulit fi
Abbreviated transcription (Latin):
sapiens tanquã religionẽ diui¬
nam uenturo certo tempore
auferri. Uide si non et dicunã
maiorum suorum errorẽ prete¬
ritum prodere: et etiã ui diabo¬
lica penam demonum faturã
dolere compellitur. Si enim
proaui corum multum errando
circa deorum rationẽ increduli¬
tate et auersione anmi a culta
ac religione diina inuenerũt
irtem ꝗtia deos efficerent: quad
mirum si hec ars detes tanda.
quicquid facit auersa a peligioẽ
dcuina: atcferetur a religionẽ di¬
uina cum ueritas emendet
errorem: fides redarguat mere¬
dcilitatem: conuersio corrigat
iuersionem. Si enim tacitis
catisis dixisset proauos suos
inuenisse arteni qua deos face¬
rent: nos trum fuit utiq si ꝗd
rectum poamq saperemus attẽ¬
dere et uidere nequaquã illos
ad hanc ariẽ perueturos fusse¬
qua homo deos facit si aueritate
non aberrarent. Si ea que deo
digna sunt crederent: si amũ
aduerterent ad cultum reli¬
gionẽq ditinam. Et tamen

Expanded text:
sapiens tamquam religionem diuisapiens tamquam religionem diuinam uenturo certo tempore auferri. Vide si non et ui diuina maiorum suorum errorem praeteritum prodere, et ui diabolica poenam daemonum futuram dolere conpellitur. Si enim proaui eorum multum errando circa deorum rationem incredulitate et auersione animi a cultu ac religione diuina inuenerunt artem, qua efficerent deos: quid mirum, si, haec ars detestanda quidquid fecit auersa a religione diuina, aufertur religione diuina, cum ueritas emendat errorem, fides redarguit incredulitatem, conuersio corrigit auersionem? Si enim tacitis causis dixisset proauos suos inuenisse artem. qua facerent deos: nostrum fuit utique, si quid rectum piumque saperemus, adtendere et uidere nequaquam illos ad hanc artem peruenturos fuissequa homo deos facit, si a ueritate non aberrarent, si ea, quae Deo digna sunt, crederent, si animum aduerterent ad cultum religionemque diuinam; et tamen
Abbreviated transcription (Latin):
Xerunt uirtutẽ de mutidi na¬
tura conuenientẽ: eaq mis¬
centes: quoniã animas facere
non potuerunt: eciocantes aiãs
demonum uel angelorum casĩ¬
diderunt iagimbus sanctis
diuinisq mystergs: per quas
idola et beriefaciendi et male.
Uires habere potutissent. Nescio
Utrum sic confitexentur ĩpsi
demones adiurati: quomodo
iste confessus est. Quomã
inquit proatu nri mnultum
errabant circa deorum ratioẽ.
increduli: et non anitiaduer¬
tentes ad cultum religionemq
diuiniam: inuenerunt artem
qua efficerent deos. Nunꝗt
saltem mediocriter eos dixit
errasse: ut hanc artem inue¬
itiret faciendi deos: aut cõte¬
ius fuit dicere errabant: urisi
adderet et dicerer multum erra¬
bant. Iste ergo multus error
et incredulitas non aiãduerten¬
ftum ad cultum religionemq
dcuinam inuenit artem quã
efficeret deos. Et tamen quod
multus error et incredulitas:
et a cultu ac religione diuina
auersio animi muenit ut homo
arte faceret deos: hoc dolet uir

Expanded text:
undi natura conuenientem eamque miscentes, quoniam animas facere non poterant, euocantes animas daemonum uel angelorum eas indiderunt imaginibus sanctis diuinisque mysteriis, per quas idola et bene faciendi et male uires habere potuissent., Nescio utrum sic confiterentur ipsi daemones adiurati, quo modo iste confessus est. \'Quoniam, inquit, proaui nostri multum errrabant circa deorum rationem increduli et non animaduertentes ad cultum religionemque diuinam, inuenerunt artem qua efficerent deos.\' Numquidnam saltem mediocriter eos dixit errasse, ut hanc artem inuenirent faciendi deos, aut contentus fuit dicere: Errabant, nisi adderet et diceret: Multum errabant? Iste ergo multus error et incredulitas non animaduertentium ad cultum religionemque diuinam inuenit artem, qua efficeret deos. Et tamen quod multus error et incredulitas et a cultu ac religione diuina auersio animi inuenit, ut homo arte faceret deos, hoc dolet uir
Abbreviated transcription (Latin):
pentur. Ubi est illa uelut quercla¬
luctuosa: quod terra egypti sanc¬
tissima sedes delubrorum atq
templorum sepulcrorũ fuiura esset
moriuorumq plenissima. Nẽpe
spiriius fallax: ccrius instinctu
Hermes dicebat ista: per eum ip̃r
coactus est consiteri iam iaue
illam terrã sepulcrorũ et mortuoꝵ
quos pro dii colebant siusse plenis¬
simã. Sed dolor demonum pereũ
loquebatur: qui illas suiuras penas
apud sanctorũ inariyrum inc¬
morias imininere merebant. In
uiultis enĩ talibus locis iorquẽtur
et confitentur: et de posselsis cor
ani martyribus impendunt

Expanded text:
pentur. Ubi est illa uelut querpentur. Ubi est illa uelut querluctuosa, quod terra Aegyptii sanctissima sedes delubrorum atque templorum, sepulcrorum futura esset mortuorumque plenissima? Nempe spiritus fallax, cujus instinctu Hermes ista dicebat, per eum ipsum coactus est confiteri jam tunc illam terram sepulcrorum et mortuorum, quos pro diis colebant, fuisse plenissimam. Sed dolor daemonum per eum loquebatur, qui suas futuras poenas apud sanctorum martyrum memorias imminere moerebant. In multis enim talibus locis torquentur et confitentur, et de possessis homiChristiani martyribus impendunt
Abbreviated transcription (Latin):
rem Osiris quam multa bona
prestare propitiã quantis sc̃imus
obesse iratam. Deide ut osten¬
deret ex hoc genere esse deos:
quos illa arte homines faciant
unde dat intelligi demones se
opinari ex hominũ mortuorũ
aniinis extitisse: quos pet artẽ
quam inuenerunt homines m̃l¬
tum errantes increduli et itreli¬
giosi ait inditos simulacris.
quia hi qui tales deos faciebãt
animas non utiq facere poterãt
Cum de Iside dixilset quocl
cominemoraui: quantis obesse
scimius iratã sectitus adtunxit.
Terrenis er enim diisatq mũdap
facile est irasci uipote qui sunt ab
hominibos ex utraq natura facti
atq compositi. Exuiraq natura
dicit ex anima et corpore: Ut pr̃o
amina sit derion: ꝑro corpore simu¬
lacrũ. Unde conungit inꝗt ab egyp¬
tiis hec sancta aniinalia nuncupari:
coliq per singulas ciuitates eoruni
animas: quorum sunt consecrate
Utuentes ita ut corũ legibus incolã¬
tur: et corum nominibus nuimncr¬

Expanded text:
 Osiris quam multa bona  Osiris quam multa bona praestare propitiam, quantis obesse scimus iratam!\' Deinde ut ostenderet ex hoc genere esse deos, quos illa arte homines faciunt unde dat intellegi daemones se opinari ex hominum mortuorum animis extitisse, quos per artem, quam inuenerunt homines multum errantes, increduli et inreligiosi, ait inditos simulacris, quia hi, qui tales deos faciebant, animas facere non utique poterant, cum de Iside dixisset, quod commemoraui, \'quantis obesse scimus iratam\', secutus adiunxit: Terrenis etenim dis adque mundanis facile est irasci, utpote qui sint ab hominibus ex utraque natura facti adque conpositi.\' \'Ex utraque natura\' dicit ex anima et corpore, ut pro anima sit daemon, pro corpore simulacrum. \'Unde contigit, inquit, ab Aegyptiis haec sancta animalia nuncupari colique per singulas ciuitates eorum animas, quorum sunt consecratae uiuentes, ita ut eorum legibus incolantur et eorum nominibus nuncu
Abbreviated transcription (Latin):
celum: oinuia etiã nũc homini¬
bus aditimenta prestans ĩbir¬
mis numine nunc suo: qtie:
ante solebat medicine arte pre¬
bere. Eccedixit mortuũ coli
prodeo in co loco xbi habebat
sepulcrum: falsus ac fallens¬
dicendo ꝙ remeauit in celũ:
oninia etiã nunc hominibus
adiumenta prestans infirmis.
Xnoliq uenientes adiuuat
atq conseruat:. Hic enim
Hermes maior. id est Mercuris
quem dicit autũ sitũ suisse in
hermopoli: hoc est in sta noniis
Ecce duos deos dicit hoiẽs siuis le
Esculaptũ et Merturiũ. Sed de
Esculapio et gieci et latim hoc
idem semtunt. Mercuriũ autẽ
ialti non putant elle mortalẽ.
quem tamen iste auũ sictĩ foalse
tes tatur. Aut enim altus est
ille: alctis iste: quanuis eodẽ noĩe
nuncupentur. Non multum
pugno: altus ille sit: alius iste.
Uerum il te sicui Escu lapuis &x
homine deus secundum testinio¬
nuĩ tanti apud suos uiri huius
Trimegis tri nepotis sui. Adhuc
aoddit et dicit. Isim uero vXO¬

Expanded text:
caelum, omnia etiam nunc hominicaelum, omnia etiam nunc hominibus adiumenta praestans imis numine nunc suo; quae ante solebat medicinae arte praebere. Ecce dixit mortuum coli pro deo in eo loco ubi habebat sepulcrum: falsus ac fallensmelior remeauit in caelum, omnia etiamnunc hominibus adiumenta praestans infirmis nundique uenientes adiuuat atque conseruat? Isin Hermes maior, id est Mercurius, quem dicit auum suum fuisse, in Hermopoli, hoc est in sui nominis Ecce duos deos dicit homines fuisse, Aesculapium et Mercurium. Sed de Aesculapio et Graeci et Latini hoc idem sentiunt; Mercurium autem multi non putant fuisse mortalem, quem tamen iste auum suum fuisse testatur. At enim alius est ille, alius iste, quamuis eodem nomine nuncupentur. Non multum pugno, alius ille sit, alius iste; uerum et iste; sicut Aesculapius, ex homine deus secundum testimonium tanti aput suos uiri, huius Trismegisti, nepotis sui. Adhuc addit et dicit: \'Isin uero
Abbreviated transcription (Latin):
Permes ipẽ de quo nunc agr̃.
in ipõ eodem libro ubi quasi futtĩã
prepunciando deplorans au.
Tunc terra is ta sanc tissima
sedes delubrorũ atq templor
sepulcrorũ erit mortuorumq
plenissima. deos egypti homities
mortuos else testatur. Cam
enim dixisset proatios suos ml¬
ium errantes eirci dohxatonem
tent deos: cou inuente inquit
adiuner ũt uiruitẽ de inũdi
nattira conuenientẽ: eamq mi
scentes: quoniã animas facere
non poterant. euocantes animas
demonium uel angelorum: eãs
indiderunt imiaginibus lãctis
diuinisq mysteriis: per quas
idola et benefaciendi: et male
uires habere potassent. Deĩde
sequitur tanquã hoc exemplis
probaturus: et dicit. Auus eĩ
iuus o Asclepi medicine pri¬
mus intientor et tẽplum cõse¬
cratum est in monte libie cir¬
ca littus crocodilorũ: in quo ei
lacet mundanus homo: id est
corpus. Reliquus enĩ uel po¬
tius totus homo: sicut totus in
sensu uite: melior remeauit in

Expanded text:
Hermes ipHermes ipin ipso eodem libro ubi quasi futura praenuntiando deplorans ait, Tunc terra ista sanctissima sedes delubrorum atque templorum, sepulhomines mortuos esse testatur. Cum enim dixisset proauos suos multum errantes circa deorum rationem, rent deos: Cui inuentae, inquit, adiunxerunt uirtutem de mundi natura- conuenientem eamque mscentes, quoniam animas facere non poterant, euocantes animas daemonum uel angelorum eas indiderunt imaginibus sanctis diuinisque mysteriis, per quas idola et bene faciendi et male uires habere potuissent.\' Deinde sequitur tamquam hoc exemplis probaturus et dicit: \'Auus enim tuus, o Asclepi, medicinae primus inuentor, cui templum consecratum est in monte Libyae circa litus crocodilorum, in quo eius iacet mundanus homo, id est corpus; reliquus enim, uel potius totus, si est homo totus in sensu uitae, melior remeauit in
Abbreviated transcription (Latin):
rum erit mortuorũq pleml¬
sima. Quasi ueroͦ illa non au¬
ferenitur: non essent homines
morituri: aut alibi essent mor.¬
tui ponendi quã ni terra. Et
Utiq quanto plus uolueretur
temporis et dierum longuudo.
tanto iaior esser numnerus¬
sepulerorũ: propter maioren
riuinerũ mortuorũ. Sed hoc
xideitir dolere qtiod memorie
martrrum urorum templis
eorum delubrisqr succederẽt:
Ut uidelicet qui hec legunt
arimo a robis auerso aiq per¬
uerso pͥtitent a paganis deos
autem coli mortuos in sepulcris.
Tanta erim homines impii ce¬
citate in montes quod ammõ
offenolunt: resq oculos stios
ferientes uolunt uidere: ut cũ
aut nullatenus aut utxinue¬
erint. Ominto quod Uarro di¬
cit oumes ab his mortuos exi¬
Nrmari inanes deos. et ꝓbat
per ea sacraque omntibus fere
exhibentor mortuis: ubi et
ludos cõinemorat funebres tã¬
quam hoc sit maximũ ditimi¬
tatis indiciũ: quod non soleãt
ludi itisi numinibus celebrari.

Expanded text:
rum erit mortuorumque plenisrum erit mortuorumque plenissima; quasi uero, si illa non auferrentur, non essent homines morituri, aut alibi essent mortui ponendi quam in terra; et utique, quanto plus uolueretur temporis et dierum, tanto maior essesepulcrorum propter maiorem numerum mortuorum. Sed hoc uidetur dolere, quod memoriae martyrum nostrorum templis eorum delubrisque succederent. ut uidelicet, qui haec legunt animo a nobis auerso adque peruerso, putent a paganis cultos autem coli mortuos in sepulcris. Tanta enim homines inpii caecitate in montes quodam modo offendunt resque oculos suos ferientes nolunt uidere. ut non aut non inueniri aut uix inuesint. Omitto, quod Varro dicit omnes ab eis mortuos existimari manes deos et probat per ea sacra, quae omnibus fere mortuis exhibentur, ubi et ludos commemorat funebres, tamquam hoc sit maximum diuinitatis indicium, quod non soleant ludi nisi numinibus celebrari.
Abbreviated transcription (Latin):
adbeniuolentiã seu beneficen¬
tiam deorum: Uel poitus bono¬
rum angelorum: sed per bone
uoluntatis similitudmẽ: qua
cum illis sumts: et cum illis
Uiuimus: et cum illis deum
quem colunt colimus: et si eos
carnalius oculis uidere non
possumus. inquanium autẽ
dissimiliuadine uoluntatis et
fragilitate infirmitatis miseri
sumus: in tatitũ longe ab eis
longe suinus. uite merito. nõ
corporis loco. Nlon enim ꝗa
in terra conditione carins ha¬
bitamus: sed si per imiut̃di¬
ciam cordis terrena sapimus
non eis tangimur. Nam tiero
sanairu. Ut eotales ipĩs sinius
fide interim illis propinq̃nius
si ab illo nos fieri beitos aquo et
rum circa hoiẽs mortuos
Ane aduertendum
elt quomodo is te
Egypitus: cum doleret tempus
esse uenturũ ꝗuo illa auferren¬
tur ex egypto: que fatetur a
multum errantibus et incre¬
dulis: et a cultu diuine religõ¬
nis auersis esse instituta
Ait inter cetera: tunc ierra
ista sanctissima sedes delubro xri¬
xum atq templorũ. sepulcro¬

Expanded text:
ad benevolentiam seu beneficentiam deorum, vel potius bonorum Angelorum; sed per bonae voluntatis similitudinem, qua cum illis sumus, et cum illis vivimus, et cum illis Deum quem colunt colimus, etsi eos carnalibus oculis videre non possumus: in quantum autem dissimilitudine voluntatis et fragilitate infirmitatis miseri sumus, in tantum ab eis longe sumus vitae merito, non corporis loco. Non enim quia in terra conditione carnis habitamus, sed si immunditia cordis terrena sapimus, non eis jungimur. Cum vero sanamur, ut quales ipsi sunt, simus; fide interim illis propinquamus, si ab illo nos fieri beatos, a quo erum circa homines mortuos ane aduertendum est, quo modo iste Aegyptius, cum doleret tempus esse uenturum, quo illa auferrentur ex Aegypto, quae fatetur a multum errantibus et incredulis et a cultu diuinae religionis auersis esse instituta, ait inter cetera: Tunc terra ista, sanctissima sedes delubrorum adque templorum, sepulcro
Abbreviated transcription (Latin):
NCereris autemsacs
predicantur illa eleu¬
sina que apud Athe¬
nienses nobilissima fuerunt.
De quibus iste nihil interpreta¬
tur: nisi quod attinet ad frumẽ¬
tum quod Ceres inuenit: et ad
Proserpinam quam rapiente or¬
coperdidit. Et hanc ipãm dicit
significire fecunditatem seminũ
Que cum defuisset quodam tẽpore.
eademq sterilitate terra meperet
exortam esse opinionem qued
filiam Cereris idest ipãm Pecõ¬
ditatem que a proserpendo Pro¬
serpina dicta esset. Orcus abstu¬
lerat: et apud inferos detinuerat
Que res cuimfius set luctu publi¬
co celebrata: quiaruisus eadem
fecunditas rediit. Proserpmna red¬
dita exortam esse leticiã: et ex
hoc ei solennia instituta. Dicit
deinde multa in mxsteriis eius
tradi: que nsi ad frugum inuen¬
tionem non pertineant

Expanded text:
Cereris autem sacris praedicantur illa Eleusinia, quae apud Athenienses nobilissima fuerunt. De quibus iste nihil interpretatur, nisi quod attinet ad frumentum, quod Ceres invenit, et ad Proserpinam, quam rapiente Orco perdidit. Et hanc ipsam dicit significare fecunditatem seminum: quae cum defuisset quodam tempore, eademque sterilitate terra moereret, exortam esse opinionem, quod filiam Cereris, id est ipsam fecunditatem, quae a proserpendo Proserpina dicta esset, Orcus abstulerat, et apud inferos detinuerat: quae res cum fuisset luctu publico celebrata, quia rursus eadem fecunditas rediit, Proserpina reddita exortam esse laetitiam, et ex hoc solemnia constituta. Dicit detradi, quae nisi ad frugum inuentionem non pertineant
Abbreviated transcription (Latin):
De simulacro Cumani Appollinis cuius
fletus est cladem creditus grecorum
quibus opitulari non ꝑoterat indicar̃.¬
Quantos sibi deos romani preter cõs¬
titutionẽ Nume adiecerint: quoꝵ
eos numerositas nhil iuuerit.¬

Expanded text:
De simulacro Cumani Apollinis, cujus fletus creditus est cladem Graecorum, quibus opitulari non poterat, indicarQuantos sibi deos Romani praeter constitutionem Numae adiecerint, quorum eos numerositas nihil iuuer
Abbreviated transcription (Latin):
quod ex iure Ueneris in cõcubitu
Marti licuit: hoc in iure suo ipsi
Ueneri non licere. At utrunq firma¬
tum est auctoritate romana. Neq
enim minus credidit recentior
Cesar auiam uenerem: quã prem̃
antiꝗor Nomulus matrem. S¬

Expanded text:
quod ex jure Veneris in concubitu quod ex jure Veneris in concubitu Marti licuit, hoc in jure suo ipsi Veneri non licere. At utrumque firmatum est auctoritate Romana. Neque enim minus credidit recentior Caesar aviam Venerem, quam patrem antiquior Romulus Martem.
Abbreviated transcription (Latin):
PBem Romã inꝗt
Salustius sicuti
ego accepi cõolidere
atq habuere in initio troiani: qui
Enea duce profugi incertis sedib
uagabantur. Siergo adulterium
Paridis uindicandum numina cẽ¬
suerunt: aut magis in troianis
aut etiã in romanic puniẽdũ fuit
quia Enee mater hoc fecit. Sed quõ¬
in ullo hominum illud flagitiũ ode
rant: qui in sua socia uenere non
oderant: ut alia omitt. ini: quod
cum Anchise commiserat: ex quo
Eneam pepererat: An quia illud
factum est indignante Menelao:
illud autẽ concedente Uulcano:
Dii enĩ credo non zelant coniuges
suas usqadeo: ut eas etiã cum homi¬
nibus indignentur habere cõmun&.
Ixridere fabulas fortassis existimor
nec grauiter agere tanti ponderis cau¬
sam. Non ergo credamus si placet
Encam esse ueneris filium: ecce cõ¬
cedosi nec Romulus Martis. Si autẽ
illud: curnon et illud: Andeos fas
est hominibus feminis: mares autẽ
homines deabus misceri ne fas: Duri
uel potius non credenda conditio:

Expanded text:
bem Romam, inquit Sallustius, sicuti ego accepi, condidere adque habuere initio Troiani, qui Aenea duce profugi sedibus incertis uagabantur\'. Si ergo adulterium Paridis uindicandum numina censuerunt, aut magis in Romanis aut certe etiam in Romanis puniendum fuit, quia Aeneae mater hoc fecit. Sed quo modo in illo illud flagitium oderant, qui in sua socia Venere non oderant ut alia omittam quod cum Anchise commiserat, ex quo Aenean pepererat? An quia illud factum est indignante Menelao, illud autem concedente Vulcano? Dii enim, credo, non zelant conjuges suas, usque adeo ut eas etiam cum hominibus dignentur habere communes. Inridere fabulas fortassis existimor nec grauiter agere tanti ponderis causam. Non ergo credamus, si placet, Aenean esse Veneris filium: ecce concedo, si nec Romulum illud, cur non et illud? An deos fas est hominibus feminis, mares autem homines deabus misceri nefas? Dura, vel potius non credenda conditio,
Abbreviated transcription (Latin):
quanta morum pessimorũ ac flagi¬
tiosorum labe: ac dedecore implea¬
tur: sed tantummodo ut consistat
et maneat: auoliant eã non ut
Salustius narrat pessimam ac sla¬
gitiosissimã factam: scol sicut Ciceõ
disputar iam tunc prorsus perisse:
et nullam ommino remansisse rẽpu
Inducit enĩ scipionẽ eumipsũ ꝗ
Carthaginẽ ex tinxerat de repub
disput antẽ: quando presentiebat᷑
ea corruptione: quã describit Salu¬
stius eam iamiamq pexiturã. Eo
ꝗppe tempore disputatur quo iam
unus gracchoꝵ occisus fuit: aquo
scribit seditiones graues cepisse
Salustius. Nam mortis eius fit
in eisdem libris cominemoratio.

Expanded text:
quanta morum pessimorum ac flagiquanta morum pessimorum ac flagitiosissimorum labe ac dedecore inpleatur, sed tantummodo ut consistat et maneat: audiant eam non, ut Sallustius narrat, pessimam ac flagitiosissimam factam, sed, sicut Cicero disputat, iam tunc prorsus perisse et nullam omnino remansisse rem publicam. Inducit enim Scipionem, eum ipsum qui Carthaginem extinxerat, de re publica disputantem, quando praesentiebatur ea corruptione, quam describit Sallustius, iam iamque peritura. Eo quippe tempore disputatur, quo iam unus Gracchorum occisus fuit, a quo scribit seditiones graues coepisse Sallustius. Nam mortis eius fit in eisdem libris commemoratio.
Abbreviated transcription (Latin):
euertat a sedibus: auferat a uiuẽtib.
Iili habeantur olii ueri: qui hanc adi¬
piscendam populis procre auerint
adeptamq seruauerint. Colantur
ut uoluerint: luolos exposcant qͣ¬
les uoluerint: quos cum suis uel
de sius possunt habere cultoribus
tantum efficiãt: ut huic felicitati
nihil ab hoste. nibil a peste: ihil
ab ulla clade timeatur. Quis hac̃
rempublicã sanus: non dicam roã¬
no imperio: sed domui Sardanapali
comparauerit: qui quondam re
ita fuit uoluptatibus deditus: ut
in sepulchro suo scribi fecerit ea so¬
la se habere mortuũ quem libido
eius etiã cum uiueret: hauriendo
consumpserat. Quem regem isti si
haberent sibi in talibus ĩdulgẽtem.
nec in eis quicquã ulla seueritate
aduersantem: huic libentius quã
romani ueteres R omulo templũ et
Flaminẽ consecrarent
Que sententia fuerit
Ciceronis de romatia re pub:
Ed si contennitur
pessimani ac flagi¬
tiosissimã dixit: nec curant isti

Expanded text:
euertat a sedibus, auferat a uiuentibus. euertat a sedibus, auferat a uiuentibus. Illi habeantur di ueri, qui hanc adipiscendam populis procurauerint adeptamque seruauerint. Colantur ut uoluerint, ludos exposcant quales uoluerint, quos cum suis uel de suis possint habere cultoribus: tantum efficiant, ut tali felicitati nihil ab hoste, nihil a peste, nihil ab ulla clade timeatur. — Quis hanc rem publicam sanus, non dicam Romano imperio, sed domui Sardanapali conparauerit? qui quondam rex ita fuit uoluptatibus deditus, ut in sepulcla se habere mortuum, quae libido ejus etiam cum viveret, hauriendo, consumpserat. Quem regem isti si haberent sibi in talibus indulgentem, nec in eis cuiquam ulla severitate adversantem; huic libentius, quam Romani veteres Romulo, templum et flaminem consecrarentQuae sententia fuerit Ciceronis de Romana re publica. Sed si contemnitur pessimam ac flagitiosissimam dixit, nec curant isti
Abbreviated transcription (Latin):
honorent: sed nequiter ac seruiliter
timeant: quid aliene uince potius
quã quis sue uite quisq noceat legib
aduertatur. Nullus ducatur adiu¬
dices: nisi qui aliene rei: domui saluti.
uel cuiꝗ̃ iuito fuerit importunus at̃
noxius. Ceterum de suis aut cũ suis.
uel cum quibuscunq uolentibus faci¬
at quisq quod libet: abundent publi¬
ca scorta: uel propter omnes quibus
frui placuerit: uel propter eos maxĩẽ
qui habere priuata non possunt.
Extruantur amplissime atq orna¬
tisse domus ubi opipara coniuuia fre¬
quententur. ubi cuiq libuerit et
potuerit die noc tuq ludatur. bibat᷑.
uoniatur: defluatur. Saltationes
undiq concrepent. theatra in honeste
letitie uocibus: atq omni genere siue
crudelissime siue turpissime uolup¬
titis exestuent. Ille sit publicus ini¬
micus: cui hec felicitas displicet. Quĩqͦ
mutare uel auferre tentauerit: eũ
libera multitudo auertit ab aurib.

Expanded text:
honorent, sed nequiter ac seruiliter honorent, sed nequiter ac seruiliter timeant. Quid alienae uineae potius quam quid suae uitae quisque noceat, legibus aduertatur. Nullus ducatur ad iudicem, nisi qui alienae rei domui saluti uel cuiquam inuito fuerit inportunus aut noxius; ceterum de suis uel cum suis uel cum quibusque nolentibus faciat quisque quod libet. Abundent publica scorta uel propter omnes, quibus frui placuerit, uel propter eos maxime, qui habere priuata non possunt. Exstruantur amplissimae adque ornatissimae domus, opipara conuiuia frequententur, ubi cuique libuerit et potuerit, diu noctuque ludatur bibatur, uomatur diffluatur. Saltationes undique concrepent, theatra inhonestae laetitiae uocibus adque omni genere siue crudelissimae siue turpissimae uoluptatis exaestuent. Ille sit publicus inimicus, cui haec felicitas displicet; quisquis eam mutare uel auferre tentauerit, eum libera multitudo auertat ab auribus,
Abbreviated transcription (Latin):
Erũtamen cultores
et dilectores deorũ
istorum quorum
etiã ĩmitatores in sceleribus et flagi¬
ciis se esse letantur: nullo modo cu¬
rant pessimã et flagitiosissimam
non esse rempublicam. Tantũ stet
inꝗuit: tantum floreat copiis refer¬
ta: uictoriis gloriosa: uel quod est
felicius pace secura sit: et quid ad
nos: Inmo iol ad nos magis pertinet.
que cothidianis effusionibus suppe¬
tant. per quas sibi etiã infirmiores
subdat quise potentior. Obsequã¬
tur diuitibus pauperes causa securi¬
tatis: atq ut corum patrociniis ꝗe¬
ta mertia perfruantur diuites pau¬
peribus ad clientelas et ad ministe¬
riũ sui status abutantur: populi
plaudant non consultoribus utłitatẽ¬
suarum: sed uoluptatũ largitoribus.
tur impura: reges non curent quam
bonis: sed quam subolitis regnent.
prouincie regibus non tanꝗͣ rectorib
morum: sed tanquã rerum dominato¬
ribus et oleliciarum suarum prouiso¬
ribus seruiant: eosq non sinceriter

Expanded text:
erum tales cultores et dilectores deorum istorum, quorum etiam imitatores in sceleribus et flagitis se esse laetantur, nullo modo curant pessimam ac flagitinon esse rem publicam. Tantum stet, inquiunt, tantum floreat copiis referta, uictoriis gloriosa, uel, quod est felicius, pace secura sit. Et quid ad nos? Immo id ad nos magis pertinet, quae cottidianis effusionibus subpetant, per quas sibi etiam infirmiores subdat quisque potentior. Obsequantur diuitibus pauperes causa saturitatis adque ut eorum patrociniis quieta inertia perfruantur, diuites pauperibus ad clientelas et ad ministerium sui fastus abutantur. Populi plaudant non consultoribus utilitatsuarum, sed largitoribus utur inpura. Reges non curent quam bonis, sed quam subditis regnent. Prouinciae regibus non tamquam rectoribus morum, sed tamquam rerum dominatoribus et deliciarum suarum prouisoribus seruiant, eosque non sinceriter
Abbreviated transcription (Latin):
non ecculis uideri: et uocairi heroas
et lares et genias. Niec estiudelicꝰ
breuiter mnista prelocutione propo¬
sita theologia naturalis: que non
huic tantum sed et multis philoso¬
phis placuit.: de quatunc diligẽtuis
dil serendum est: cum de ciuili qiã
ad deos selectos attinet opitulante
deo uero quod restat impleuero

Expanded text:
non oculis videri; et vocari heroas, non oculis videri; et vocari heroas, et lares, et genios. Haec est videlicet breviter in ista praelocutione proposita theologia naturalis, quae non huic tantum, sed multis philosophis placuit: de qua tunc diligentius disserendum est, cum de civili, quantum ad deos selectos attinet, opitulante Deo vero, quod restat implevero
Abbreviated transcription (Latin):
Icit ergo idem Uarro
adhuc de naturali theo¬
logiapteloquens: deum se arbitrati
es se aninamiiundi quem greci
uocant colmon: ethunc ip̃m niun¬
dumesse deuni. Sed sicut hoiẽm
sapientem cum sit ex corpore et
animo: tamen ab animo dici sapi¬
entem: ita mnundumi deum dici
ab animo: cum sit ex aino et
corpore: Hic uidetur quoquo¬
modo confiteri ynum deum: sed
ut plures etiam intrducat: adiũ¬
git mundum diuidi in duas par¬
tes: id est celum et terram .: Et
celum bifartum in ethera et aera:
terram uero in aquam et humum.
Equibus summũ esse ethera. se¬
cundum aera terciam aquam:
infimam terram. Quas ornes ꝑ¬
tes quatuor animarum esse plenas:
in ethere et aere immortalium:
in aqua et terramortalium. Asũ¬
mo autem circuit celi usq ad cir¬
culum lune ethereas animas esse
astra ae stellas: easq celestes deos
non modo intelligi esse: sedetiam
uideri. Inter lune uero gyrum et
nymborum acuentorum cacumĩa
aercas esse animias: sed eas animo

Expanded text:
icit ergo idem Varro, adhuc de naturali theologia praeloquens, Deum se arbitrari esse animam mundi, quem Graeci vocant κοσμον, et hunc ipsum mundum esse Deum; sed sicut hominem sapientem, cum sit ex corpore et animo, tamen ab animo dici sapientem, ita mundum Deum dici ab animo cum sit ex animo et corpore. Hic videtur quodammodo unum confiteri Deum. Sed ut plures etiam introducat, adjungit mundum dividi in duas partes: coelum et terram; et coelum bifariam in aethera et aera, terram vero in aquam et humum; e quibus summum esse aethera, secundum aera, tertiam aquam, infimam terram; quas omnes partes quatuor animarum esse plenas; in aethere et aere immortalium, in aqua et terra mortalium. Ab summo autem circuitu coeli ad circulum lunae, aethereas animas esse astra ac stellas, eosque coelestes deos non modo intevideri: inter lunae vero gyrum et nimborum ac ventorum cacumina aereas esse animas, sed eas animo,
Abbreviated transcription (Latin):
Utraq differentia separã¬
tur. Qui autem medii sũt
cominutiem habendo im¬
mortalitatem cum superio¬
ribus: niseriam cum infe¬
xioribus: quoniam merito
malicie sunt miseri. beati¬
tudinem quam non habẽt
inuidere nobis ꝑo bĩsunt
pocius quam preberei
Undemhil habent amici
demonum quod nobis
dignum afferant. cur eos
tariquam aduitores colere
debxamus: quos pottus ut
deceptores ettitare debemus.
Quos autem bonos et ideo
noti solum immortales.
Uerumetiã beatos deorum
nomine sacris et lacrificꝙ
propter uitam beatã post
mortem adipiscendam co¬
leridos ptitatit. qua lescũq
illi sint et quolibet uoc abo¬
lo ddigni sint. nos eos uelle
per tale religionis obsequtũ.
nisi vnium deum coli: a
quo creati.et citius parti¬
iio cipatione o¬
beati sunit adrauante ip¬
in sequenti libro¬
uiue diligentius.¬

Expanded text:
utraque differentia separanutraque differentia separantur. Qui autem medii sunt communem habendo immortalitatem cum superioribus, miseriam cum inferioribus, quoniam merito malitiae sunt miseri, beatitudinem quam non habent, invidere nobis possunt potius quam praebere. Unde nihil habent amici daemonum quod nobis dignum afferant, cur eos tanquam adjutores colere debeamus, quos potius ut deceptores evitare debemus. Quos autem bonos, et ideo non solum immortales, verum etiam beatos deorum nomine sacris et sacrificiis propter vitam beatam post mortem adipiscendam colendos putant, qualescumque illi sint, et quolibet vocabulo digni sunt, non eos velle per tale religionis obsequium nisi unum Deum coli, a quo creati et cujus participatione beati sunt, adjuvante ipin sequenti libro diligentius
Abbreviated transcription (Latin):
disceptandum estcum res
ipsa ita clarasit ut ascrupulo
dubitationis aliena sit. Ild
uero quod nos ex eorum ĩ mor¬
talium beatorum numero
nrissos angelos esse dicimus
qui dei uoluntatem homimb
anniunciarent. illis autem
non placet: quia hoc aniniste¬
rium non perillos quos deos
appellant: ides Hiuntiorta¬
les et beatos: sed per demonies
fieri credunt: quos ĩminor¬
tales tantumꝰ non etiam bea¬
tos audent dicere: aut certe
ita immortales ac beatos. ut
tamen deinones bonos non
deos sublimiter collocatos: et
ab humania cõtrectione se¬
motos. Quatiuis nominis
cotitrouersia uide aiuir: tarnȩ̃
ita el ⁊ detes Tabile nomen.
demonium ut hoc niͦdis om¬
tubus a sanictis angelis nos
remouere debeamus : Nũc
ergo ita liber il te clauolatur.
ut sciarnius immortales ac
bratos quomodolibet ucrẽ¬
tur qui tamen facti et crea¬
ti sunt medios non esse ad
immortalitatem beatitu¬
dinem perducendis mor¬
talibus miseris: a quibus

Expanded text:
disceptandum est, cum res disceptandum est, cum res ipsa ita clareat, ut a scrupulo dubitationis aliena sit. Illud vero, quod nos ex eorum immortalium beatorum numero missos Angelos esse dicimus, qui Dei voluntatem hominibus annuntiarent, illis autem non placet, quia hoc ministerium non per illos quos deos appellant, id est immortales et beatos, sed per daemones fieri credunt, quos immortales tantum, non etiam beatos audent dicere; aut certe ita immortales ac tamen daemones bonos, non deos sublimiter conlocatos et ab humana contrectatione semotos, quamuis nominis controuersia uideatur, tamen ita detestabile est nomen daemonum, ut hoc modis omnibus a sanctis removere debeamus. Nunc ergo ita liber iste claudatur, ut sciamus immortales ac beatos, quodlibet vocentur, qui tamen facti et creati sunt, medios non esse ad immortalem beatitudinem perducendis mortalibus miseris, a quibus