comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
didicistis eustodieritis. si fidẽ quam p̾dico ere¬
diditis. uere discipłi mei eritis. Flam ⁊ discipłs
tius ohomo tamdn diseipls tuus ẽ: quãdui a tua
doctrina ⁊ disciplma non recedit. Qmi enim non
tenet disciplinam tuam : non ẽ discipłs tuus.
Recte gͦ dñs ait. Si manseritis ui sermone m̾o.
uere discipłi mei eritis. S quo fructu:  cognos¬
cetis ueritatem. & quid uob̾ ueritas faciet: ꝙ
ueritas lib̾abit uos. Flemo gͥ lib̾abitur. nisi ille
qui ueritatẽ cognoseit : idẽ. nisi ille qui in eum
eredit. qui uia ẽ. ueritas &e uita. S hanc uerita¬
tem non cognoseit qui xrp̃i discipłs nõ ẽ. Hec eni
doctrina non diseitur in aliis seolis. Ap̾i uero
discipłs non ẽ: qui nõ manet insermone xp̃i.
Hoc autem uidi audientes: indignati sunt ⁊ di
rerunt ei. Semen abrahe sumus: ⁊ nemini
seruiumus umꝗͣ. Quom̃ tu dicis lib̾i eritis:
Nemo enim fit liber. nisi ille qui seruus fuerat.
Quam g̃ lib̾tatem nob̃̾ ꝓmittis. qui numquam

Expanded text:
o credideritis, vere discipuli mei eritis. Nam 250 et discipulus tuus, o homo, tandiu discipulus tuus est, quandiu a tua doctrina et disciplina non recedit. Qui enim non tenet disciplinam tuam non est discipulus tuus. Recte ergo Dominus ait: Si manseritis in sermone meo, vere discipuli mei eritis. Sed quo fructu? Et cognoscetis veritatem. Et quid vobis veritas faciet? Et veritas liberabit vos. Nemo igitur liberabitur, nisi ille qui veritatem cognoscit, id est, nisi ille qui in eum credit, quia est veritas et vita. Sed hanc veritatem non cognoscit, qui Christi discipulus non est. Haec enim doctrina non discitur in aliis scholis. Christi vero discipulus non est, qui non manet in sermone Christi. Hoc autem Judaei audresponderunt ei: Semen Abrahae sumus, et nemini servivimus unquam. Quomodo tu dicis, Liberi eritis? Nemo enim fit liber, nisi ille qui servus fuerat. Quam igitur libertatem nobis promittis, qui nunquam
Abbreviated transcription (Latin):
&e quia samaritanuis interpretatur eustos.
te: & psalmista. Nlisi dñs inquit custodierit
eiitatẽ: inuanum uigilant qui eustodiunt
ean. figo non quero głiam meam: ẽ. qui que¬
rat ⁊ iudicet. Querebat enim pater głiam filii.
ipsumq suꝑ omia głiosum iudieabat: quando
dicebat. Hic ẽ. filius meus dilectus. in quo m
bene complacui ipsum audite. Hec enĩ głia sr̃
omnẽ głiam ẽ. Sq̃r. Amen amen dico uob̾ si
quis sermonẽ meum seruauerit. mortẽ non

Expanded text:
Et quia Samaritanus interpretatur custos, Et quia Samaritanus interpretatur custos, t Psalmista: « Nisi, Dominus, inquit, custodierit civitatem, in vanum vigilant qui custodiunt eam . » Ego non quaero gloriam meam. Est qui quaeratipsumque super omnia gloriosum judicabat, quando dicebat: « Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi bene complacui, ipsum audite . » Haec enim gloria super omnem gloriam est. Sequitur: Amen, amen dico vobis, si quis sermonem meum servaverit, mort
Abbreviated transcription (Latin):
Quie quid eni ea. d̃o ẽ. bonum ẽ: ⁊ quie quid bon̾
non ẽ. ađo non ẽ. Si e gͣ mali ⁊ ex d̃o sunt. ⁊ erđo
non sunt. Responderunt gͦ uidi. & dixerunt
ei. Nonne benedicimus nos quia samaritanus
estu ⁊ demonium habes: Miseri uidĩ uos ipsi
uerum ꝓbatis eẽ. id quod modo añs ait.: quia ex
do non estis. Si enim ex do essetis: hec d̃ĩ filio nõ
diceretis. Ĩo eñi hec dicitis: qr ex patre diabolo
estis. Responadit iħs. Ego demonium non habeo:
s honorifico patrem meum. ⁊ uos in honorastis
me. Ubidnis ad patientie ⁊ mansuetudinis erẽ¬
plum ꝓuocat nos. Accepta inniria non iraseit᷑:
neq conuiciis conuitia reddit. Demonium se
non habere respondit: se tamen samaritanũ
eẽ nõ negat. Si em̃ samaritanũ se eẽ negass: ipse¬
met suis uerbis contradicet qui alibi seipsum
samaritanũ uocat. Recordare illius euuangłii:
ubi samaritans sanat hominẽ uulneratum
alatronibus. qui descendebat ab ierłm. in iberico.

Expanded text:
uid enim ex Deo est, bonum est; et quidquid bonum non est, a Deo non est. Sic igitur mali et ex Deo sunt, et ex Deo non sunt. Responderunt igitur Judaei, et dixerunt ei: Nonne bene dicimus nos quia Samaritanus es tu, et daemonium habes? Miseri Judaei, vos ipsi verum esse probatis id quod modo Dominus ait, quia ex Deo non estis. Si enim ex Deo essetis, haec Dei Filio non diceretis. Ideo enim haec dicitis, quia ex patre diabolo estis. Respondit Jesus: Ego daemonium non habeo, sed honorifico Patrem meum, et vos inhonorastis me. Utique Dominus ad patientiae et mansuetudinis exemplum nos provocat. Accepta injuria, non irascitur, neque conviciis convicia reddit. Daemonium se non habere respondet; se tamen Samaritanum esse non negat. Si enim Samaritanum 252 se esse negasset, ipsemet suis verbis contradixisset, qui alibi seipsum Samaritanum vocat. Recordare illius Evangelii, ubi Samaritanus sanat hominem vulneratum a latronibus, qui descendebat ab Jerusalem in Jericho .
Abbreviated transcription (Latin):
mea nchil ẽ. Sequitur. Y si ego testimonium
ꝑhibeo de me ipso: uerum ẽ. testimonium meu̾.
Unde hoc : Quia scio unde uenio: ⁊ quo uado.
Mirabilis argumentacio. Ido gͦ uerum ẽ. testi¬
monium tuum dñe: quia scis unde uenis.⁊
quo uadis: Dic gͥ nob̾ unde uenis. aut quo uadis.
Eruin inquit a patre. ⁊ uem inmundum: it̾m
relinquo mundum . ⁊ uado ad patrem. Si enim
a patre eristi. ⁊ ad patrem uadis: filius d̃i es.
si filius d̃i es: mentiri non potes. Uerum ẽ. gͥ
testimonium tuum. quia scis unde uenis ce quo
uadis : id ẽ. quia filius d̃i es. uos autẽ neseitis
unde uenio : ⁊ quo uado. Quare nescitis : Qua
non creditis me eẽ filium di. Illi enĩ soli hoc sei¬
unt : quia di filium me eẽ. credunt. Seimus
ergo nos quia apatre eriuit. ⁊ ad patrem uadit.
Qualiter tamen apatre exiuit. ⁊ qualit̾ ad patrẽ
iuit : neennus. Quomͦ em̾ uadit uel uenit. qui
ubiq ẽ. Qui enim uadit. illuc uadit ubi non ẽ.

Expanded text:
mea nihil est. Sequitur: Et si ego testimonium mea nihil est. Sequitur: Et si ego testimonium perhibeo de meipso, verum est testimonium meum. Unde hoc? Quia scio unde venio et quo vado. Mirabilis argumentatio. Ideo ergo verum est testimonium tuum, Domine, quia scis unde venis et quo vadis? Dic igitur nobis unde venis et quo vadis. « Exivi, inquit, a Patre, et veni in mundum; iterum relinquo mundum, et vado ad Patrem . » Si enim a Patre existi, et ad Patrem vadis, Filius Dei es. Si Filius Dei es, mentiri non potes. Verum igitur est testimonium tuum, quia scis unde venis et quo vadis, id est, quia Filius Dei es. Vos autem nescitis unde venio et quo vado. Cur nescitis? Quia non creditis me esse Filium Dei. Illi enim soli hoc sciunt, qui Dei Filium me esse credunt. Scimus igitur nos, quia a Patre exivit, et ad Patrem vadit. Qualiter tamen a Patre exivit, et qualiter ad Patrem ivit, nescimus. Quomodo enim vadit, vel venit, qui ubique est? Qui enim vadit, illuc vadit, ubi non est.
Abbreviated transcription (Latin):
ibi error ⁊ ignoranera ẽẽ non potest. Iloir ambu¬
lat gͥ intenebris ignorantie ⁊ erroris: qui axp̾m
sequitur. In his autẽ tenebris totus mundus
sedebat qͥno luir mundi xp̃s apparut. Unde sc̃ͥp¬
tum ẽ. Popłs qui sedebat in tenebris uidit lucem
magnam. Dicat gͥ saluator nr̃. qui sequit᷑ me
non ambulat intenebris : s habebit lumen inte.
Sequi autẽ imitari ẽ. At uerolum̾ uite illud ẽ.
quod untam p̾stat et̾nam : ꝑ quod nmirum doc¬
trinam fid̃i ⁊ cognicionem ueritatis intelligimꝰ.
Dicrerunt gͦ pharisei. Tu de te ipso testimomum
ꝑhibes. Testimonium tuum non ẽ. uerum. Mi¬
seri pharisei. qui testimonium ueritatis uerum
eẽ. non dicunt. Ueritas enim mentiri non potest.
S: fortasse hoc id̾o dicebant: quia seriptum ẽ.
Laudet te os alienum ⁊ non tuum. Ilon enim
ad laudem sur. neq ꝓuana głia. talia dñs loque¬
batur: s ut eos instrueret quid cred̃e debuissẽt.
Unde ⁊ ipse ait. Si ego głifico me ipsum : głia

Expanded text:
error, et ignorantia esse non potest. Non ambulat igitur in tenebris ignorantiae et erroris, qui Christum sequitur. In his autem tenebris totus mundus sedebat, quando lux mundi Christus apparuit. Unde scriptum est: « Populus qui sedebat in tenebris, vidit lucem magnam . » Dicat igitur Salvator noster: Qui sequitur me, non ambulat in tenebris, sed habebit lumen vitae. Sequi autem, imitari est. At vero lumen vitae illud est, quod vitam parat aeternam. Per quod nimirum doctrinam fidei et cognitionem veritatis intelligimus. Dixerunt ergo Pharisaei: Tu de teipso testimonium perhibes; testimonium tuum non est verum. Miseri Pharisaei, qui testimonium veritatis verum non esse dicunt. Veritas enim mentiri non potest. Sed fortasse hoc ideo dicebant, quia scriptum est: Laudet te os alienum, et non tuum. Non enim ad laudem sui, neque pro vana gloria talia Dominus loquebatur, sed ut eos instrueret quid credere debuissent. Unde et ipse ait: Si ego glorifico meipsum, gloria
Abbreviated transcription (Latin):
qr ualde custodienda. seruanda ⁊ memorie cõmen¬
danda sunt. E nemo app̾hendit eum: quia nondũ
uenit hora eius. Quare non uenerat: Qua ipse
nolebat. Non gͥ ipse horam: s hora ipsum exrpec¬
tabat. Nnnia em̃ in eius potestate posita sunt.
Erat gͥ ⁊ hora eius in eiꝰ potestate: ut tunc. ⁊ non
autea ueniret quam ipse iuberet. acxii.uip̃. cͦ¬
arit gͦ iterum iħs. Ego uado ⁊ queritis me
⁊ in peceato ur̾o moriemim. Ego uado inqͣt:
ego ad patrem redeo. uos autẽ queritis me non
ut in me credatis : ẜ ut me oceidatis. U ideireo
inpeceato ur̃o moriemini. Quo ego uado uos nõ
potestis uenire. Quare : Quia non ereditis. qr me

Expanded text:
quia valde custodienda, servanda, et memoriae commenquia valde custodienda, servanda, et memoriae commendanda sunt. Et nemo apprehendit eum, quia nondum venerat hora ejus. Cur non venerat? Quia ipse nolebat. Non igitur ipse horam, sed hora ipsum exspectabat. Omnia enim in ejus potestate posita sunt. Erat igitur et hora ejus in ejus potestate, ut tunc, et non antea veniret, quam ipse juberet. XXV. Dixit ergo iterum Jesus: Ego vado, et quaeretis me, et in peccato vestro moriemini. Ego vado, inquit. Ego ad Patrem redeo. Vos autem quaeretis me, non ut in me credatis, sed ut me occidatis. Et idcirco in peccato vestro moriemini. Quo ego vado, vos non potestis venire.
Abbreviated transcription (Latin):
ait. Hic ẽ. filius meus dilectus : in quo michi bene
complacui. Dicebant gͦ ei. Ubi ẽ. pater tinis: Res¬
pondit iħs. Neq me scitis : neq patrẽ meum sei¬
tis. De patre inquit me int̾rogatis: quasi iam mei
noticiam habeatis. Prius me quẽ uidetis agnoseite:
& sic postea potestis ad patris noticiam ꝑuenire. Ne¬
mo enim nouit patrem nisi filius : ⁊ eui uoluerit
filius reuelare. Sime sciretis: forsitan ⁊ patrem
meum seiretis. Quod enim forsitan dieit. non du¬
bitando s in crepando dicit. Malus enim seruus
dñm suum non cognoseit: nisi eum iratum ude
ciens. Sic enim ꝓteruo discipło magister dic̃̾e solet.
Si ea que tibi parantur seires: tu forsitan legeres.
hec uerba locutus ẽ. iħs ingazophilatio: docens in
templo. Rieponamus gͥ hec uerba ingazophilatio
pectoris nr̃i. seruemus hunc thesaurum in secre¬
Iđ̃o enim ingaz ophilatio hec uerba dieta sunt:

Expanded text:
ait: « Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi bene ait: « Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi bene complacui . » Dicebant ergo ei: Ubi est Pater tuus? Respondit Jesus: Neque scitis me, neque Patrem meum. De Patre, inquit, me interrogatis, quasi jam mei notitiam habeatis. Prius me, quem videtis, agnoscite, et sic postea, si potestis, ad Patris notitiam pervenite. Nemo enim novit Patrem, nisi Filius, et cui voluerit Filius revelare. Si me sciretis, forsitan et Patrem meum sciretis. Quod enim forsitan dicit, non dubitando, sed increpando dicit. Malus enim servus dominum suum non cognoscit, nisi eum iratum videciens . Sic enim protervo discipulo magister dicere solet: Si ea quae tibi parantur scires, tu forsitan legeres. Haec verba locutus est Jesus in gazophylacio, docens in templo. Reponamus igitur haec verba in gazophylacio pectoris nostri. Servemus hunc thesaurum in secrelibus . » Ideo enim in gazophylacio haec verba dicta sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
uerum e. quia solus non sum. quia homo solu̾m
non sum. omis erum homo mendar : s ds ⁊ ho
sum ⁊ cum patre summul unum idẽq sum: ꝗͣuis
ꝑsona alius sum. E in lege ur̃a scriptum ẽ. qr
duorum hominum testimonium uerum ẽ. Hoc
enim non semꝑ fit. ut duorum hominum tes¬
timonium uerum fit. Alioquin in iuste dam¬
nati sunt illi duo: quos damel occide uissit. Quid
gͦ : Mentitur lex que duorũ hominũ testimoniũ
uerũeẽ dicit : Absit. Si enim tales fuerint tes¬
tes. quales leges ⁊ canones querunt. duorum
hominum testimonium uerum ẽ. Quod si sp̾ua¬
liter intelligatur. ꝑduos homines duorum tes¬
tamentorum uiri eatholici figurantur : quoru̾
utiq testimonium uerũ ẽ. Si uero duorum
hominum testimonium uerum ẽ : quis contͣ¬
dic̃e audeat. quod pat̾ testatur. ⁊ filius: Hoc ẽ
enim qd̾ ait. Ego sum qui testiiniũ ꝑhibeo de me
ipso: ⁊ testimoniũ ꝑhibet de me qͥ misit me
pater. Ehibet pater de filio testimonium: ubi

Expanded text:
quia solus non sum, quia homo solummodo non sum; omnis enim homo mendax. Sed Deus et homo sum, et cum Patre simul unum idemque sum, quamvis in persona alius sum. Et in lege vestra scriptum est, quia duorum hominum testimonium verum est. Hoc enim non semper fit, ut duorum hominum testimonium verum sit. Alioquin injuste damnati sunt illi duo senes quos Daniel occidere jussit. Quid igitur? Mentitur lex, quae duorum hominum testimonium verum esse dicit? Absit! Si enim tales fuerint testes, quales leges, et canones quaerunt, duorum hominum testimonium verum est. Quod si spiritualiter intelligatur, per duos homines duorum testamentorum viri catholici significantur, quorum utique testimonium verum est. Si vero duorum hominum testimonium verum est, quis contradicere audeat, quod Pater testatur et Filius? Hoc est enim, quod ait: « Ego sum, qui testimonium perhibeo de me ipso, et testimonium perhibet de me, quod misit me, Pater . » Perhibet Pater de Filio testimonium, ubi
Abbreviated transcription (Latin):
mendaa ẽ. ipse ⁊ pat̾ mendatii. Ego autẽ qui ueri¬
tatẽ dico: non creditis michi. Preditis inquit dia¬
bolo mentienti: michi aũ non ereditis uera dicen¬
t. salutis inam ostendenti.⁊ in patriam uos re
de peccato: Si ueritatẽ dico. quare uos nõ
ereditis michi : Quis inquit ex uob̾ arguet
mẽ de pec̃eato : Quid uidistis in me quod merito
reprehendẽ debeatis : Si ueritatẽ dico. quare
uos non creditis mͥ : Qui ẽ. ex deo uerba di au¬

Expanded text:
mendax est ipse, et pater mendacii. Ego autem, qui verimendax est ipse, et pater mendacii. Ego autem, qui veritatem dico, non creditis mihi. Creditis, inquit, diabolo mentienti: mihi autem non creditis vera dicenti, salutis viam ostendenti, et in patriam vos re peccato? Si veritatem dico, cur vos non creditis mihi? Quis, inquit, ex vobis arguet me de peccato? Quid vidistis in me quod merito reprehendere debeatis? Si veritatem dico, cur vos non creditis mihi, nisi quia ex Deo non
Abbreviated transcription (Latin):
desid̾ium ur̃m. Ille homicida erat ab iitio: ⁊
inueritate non stetit. quia non ẽ. ueritas ieo.
Erat enim homicida diabolus ab initio. quia in
ipso ex ordio mundi primos homines temptauit:¬
&e temptando occidit:⁊ in mortalitatẽ eis ad hemit.
Inueritate autẽ non stetit: ꝙ statim ut creatus ẽ.
in suꝑbiam eleuatus ẽ dicens. Incelum ascendã.
suꝑ astra di exaltabo solrum meum. sedebo in
monte testamenti. in lateribus aquilonis: ⁊ simi¬
lis ero altissimo. Nam ⁊ si uerum aliqͣndo dieat:
tamen ueritas in eo non ẽ. quia aut nesciens aut
coaetus dieit. Ante ipsum non erat mendatium:
ab ipso & ꝑ ipsum factum ẽ. ut sit om̃is homo
mendaa. sum loquitur mendatium exꝑpriis lo¬
quitur: quia mendar ẽ. ⁊ pater eiꝰ. Hanc gͥ ꝓpͥe¬
tatẽ. hanc nefandam hereditatẽ. filiis sinis aia¬
bolus dereliquit. ut menciantur. ⁊ patrem men¬
tiendo sequantur. Potest autẽ.⁊ sic intelligi. qd̾
diabolus ex ꝓpriis loquitur mendatium. quia

Expanded text:
desiderium vestrum. Ille homicida erat ab initio, et in veritate non stetit, quia non est veritas in eo. Erat enim homicida diabolus ab initio, quia in ipso mundi exordio primos homines tentavit, tentando occidit, et immortalitatem eis ademit. In veritate autem non stetit, quia statim ut creatus est, in superbiam clevatus dixit: « In coelum ascendam, super astra Dei exaltabo solium meum, sedebo in monte Testamenti, in lateribus Aquilonis, et similis ero Altissimo . » Nam etsi verum aliquando dicat, tamen veritas in eo non est, quia aut nesciens, aut coactus dicit. Ante ipsum non erat mendacium; ab ipso et per ipsum factum est, ut sit omnis homo mendax. Qui loquitur mendacium, ex propriis loquitur, quia mendax est, et pater ejus. Hanc igitur proprietatem, hanc nefandam haereditatem filiis suis diabolus dereliquit, ut mentiantur, et patrem mentiendo sequantur. Potest autem et sic intelligi; quod diabolus ex propriis loquatur mendacium, quia
Abbreviated transcription (Latin):
tris doetrinam se eẽ ostendit. Quid ẽ. enim doetrina
p̃atris. nisi sapientia patris: Dieat gͦ. X ame ip̃so
faeio mehil. Non sedđm humanitate lo quor hec doc¬
trma non ẽ. hominis. hec doctrina diuinitatis
e: sic̃ doeuit me pat̾ hec loquor id ẽ seđ̃m scien¬
tiam ⁊ doetrinã diuinitatis loquor. Ipsum autẽ
genuisse docuisse fuit. E qui me misit mecum
ẽ : ce non reliquit me solum: quia ego que plaeita
sunt ei facio semꝑ. Quamuis enim filius apatre
missus ẽ. quamuis in earnatus ⁊ homo factus ẽ.
hoc ẽ. enim missio quod in carnatio: semꝑ tamen
infilio pat̾. ⁊ semꝑ in patre filus ẽ. Hic ẽ. enim
filus ille dilectus: in quo ipse sibi complacint. Hec
illo loquente: multi credid̾unt ineum.
icebat gͦ iħs ad eos qui eredid̾unt in eum ex¬

Expanded text:
tris doctrinam se esse ostendit. Quid est enim doctrina tris doctrinam se esse ostendit. Quid est enim doctrina Patris, nisi Sapientia Patris? Dicat ergo: Et a me ipso facio nihil. Non secundum humanitatem loquor. Haec doctrina non est hominis. Haec doctrina divinitatis est. Sicut docuit me Pater, haec loquor, id est, secundum scientiam, et doctrinam divinitatis loquor. Ipsum enim genuisse, docuisse fuit. Et qui me misit, mecum est, et non reliquit me solum, quia ego quae placita sunt ei, facio semper. Quamvis enim Filius a Patre missus est, quamvis incarnatus, et homo factus est hoc est missio, quod incarnatio, semper tamen in Filio Pater, et semper in Patre Filius est. Hic est enim Filius ille dilectus, in quo ipse sibi complacuit. Haec illo loquente, multi crediderunt in eum. Dicebat ergo Jesus ad eos, qui crediderunt ex Ju
Abbreviated transcription (Latin):
apatre audiuit hec loquitur: ueritatẽ utiq loquit᷑.
Ueraae g̃ pat̾ uera a ⁊ filius. Quodantẽ ait que au¬
dun ab eo. non sic ẽ. accipiendum: quasi alter al¬
teri loquatur. s audin hoc ẽ eognoui. Ab eo enim
habet filius cognicionẽ : aquo ⁊ eẽ habet. Siẽ enm
ar uerbum ⁊ sapientia d̃ĩ : sic d̾r ⁊ cogitio di.  nõ
eognouerunt q patrẽ eis dicebat dm̃. Dix̃ gͦ eis iħs.
sum eraltau̾tis filium hominis. tunc cognoscetis
qr ego sum : ⁊ ame ipso facio nichil. s sic̃ doeuit me
pat̾ hec loquor. Non om̃bus qui ibi erant: s quibꝰ
dam loquitur iħs hec. uidebat enim aliquos ibi:
qui post eiꝰ. passionem eredituri erant. Multi enui
ex his qui erucifiarer̃. postea compuneti ad fidem
conu̾si in eum eredidđ̾unt: ⁊ eum ueracit cognos¬
centes. sic̃ dĩ filium coluerunt ⁊ ad orauerunt. In
eo uero quod ait sic̃ docuit me pater hec loquor: pa¬

Expanded text:
a Patre audivit, haec loquitur, veritatem utique loquitur. a Patre audivit, haec loquitur, veritatem utique loquitur. Verax igitur Pater, verax et Filius. Quod autem ait, quae audivi ab eo, uon sic accipiendum, quasi alter alteri loquatur: sed audivi, hoc est, cognovi. Ab eo autem habet Filius cognitionem, a quo et esse habet. Sicut enim dicitur Verbum, et Sapientia Dei, sic dicitur et cognitio Dei. Et non cognovetis Filium hominis, tunc cognoscetis quia ego sum, et a meipso facio nihil; sed sicut docuit me Pater, haec loquor. Non omnibus qui ibi erant, sed quibusdam haec loquitur Jesus. Videbat enim aliquos ibi, qui post ejus passionem credituri erant. Multi enim ex his, qui eum crucifixerunt, postea corde compuncti, ad fidem conversi, in eum crediderunt, et eum veraciter cognoscentes, sicut Dei Filium, coluerunt, et adoraverunt. In eo vero, quod ait: Sicut docuit me Pater, et loquor, Pa
Abbreviated transcription (Latin):
misit me ad uos. Qui gͣ sic eum eẽ. non credid̾it:
moritur in peccato suo. Dicebant gͦ ei. Tu quis es:
Diã eis iħs. Principium qui ⁊ loquor uob̾. Ego in¬
quit sum principium. qui ꝓpt̾ uos. seđm humani¬
tatem ⁊ factus. ⁊ creatus. ⁊ appareo uob̾.⁊ loquor uob̃.
Quidam autẽ eodices habent qr loquor uob̾. Y tale
ẽ. ac si dic̾et. Ego sum principium. principium me
eẽ. eredite. quia ut uos me credatis eẽ. principiũ.
homo factus sum. ⁊ loquor uob̾.: ⁊ loquendo. inam
ueritatis ⁊ salutis ostendo uob̾. Multa habeo de uob
dicẽ. ⁊ udicare. s qui misit me ueraar ẽ. Non mͦ
inquid uos iudieo : ⁊ si idicio digni sitis. Quare:
Quia non uenit modo filius hominis ut iudieet
cabit tamen quandoq ⁊ uero iudicio iudieabit.:
qr ueraeis patris uerax filius ẽ. E hoc ẽ. quod ait.
qui me misit uerax ẽ. & ego que audim ab eo: hec
loquor mundo. Si ergo pater uerax ẽ.:⁊ filius que

Expanded text:
misit me ad vos. » Qui igitur sic cum esse non crediderit, morietur in peccato suo. Dicebant ergo ei: Tu quis es? Dixit eis Jesus: Principium, qui et loquor vobis. Ego, inquit, sum principium, qui propter vos secundum humanitatem et factus, et creatus, et appareo vobis, et loquor vobis. Quidam autem codices habent, quia et loquor vobis. Et tale est, ac si diceret: Ego sum principium. Principium me esse credite; quia ut vos me credatis esse principium, homo factus sum, et loquor vobis, et loquendo viam veritatis, et salutis ostendo vobis. Multa habeo de vobis dicere, et judicare; sed, qui misit me, verax est. Modo non, inquit, vos judico, etsi judicio digni sitis. Cur? Quia non venit modo Filius hominis, « ut judiccabit tamen quandoque, et vero judicio judicabit; quia veracis Patris verax Filius est. Et hoc est, quod ait: Qui me misit, verax est. Et ego, quae audivi ab eo, haec loquor in mundo. Si ergo Pater verax est, et Filius quae
Abbreviated transcription (Latin):
ipsum. quia dieit quo ego uado uos non potestis
uenire: Hon ipse int̾ficiet semet ipsum: s uos
quia int̾fiertis ipsum int̾ficietis etiam uos met¬
ipsos: ⁊ id eireo non uenietis ad ipsum. ⁊ dicebat
eis. uos de deorsum estis: ego de suꝑnis sum. uos
inquit de deorsum estis de t̾ra estis. t̾ram diligitis.
⁊ t̾rena sapias: ego uero de suꝑnis sum de celis. de
patre. qui eunetis suꝑioribus suꝑior ẽ. Uos de mundo

Expanded text:
ia dicit, quo ego vado, vos non potestis venire? Non ipse interficiet semetipsum; sed vos, quia interficietis ipsum, interficietis etiam vosmetipsos, et idcirco non venietis ad ipsum. Et dicebat eis: Vos de deorsum estis: ego de supernis sum. Vos, inquit, de deorsum estis, de terra estis, terram diligitis, et terram sapitis. Ego vero de supernis sum, de coelis, de Patre, qui cunct
Abbreviated transcription (Latin):
surgent inuidicio cum generatione ista:
&e condennabunt eam quia penitenciam
egerunt ĩpredieatione ione. & ecce płꝰ ꝗͣ
iona hie. Bene quidem dicit eum ingene¬
ratione ista : quia sicut apłs ait. om̃s quidẽ
resurgemus. ẜ non om̃s immutabimur.
Omnes enim suie bom siue mali. ad stabi¬
mus ante tribunal ap̃i. Condempnabiit
damnabuntur. qm̃ non egerunt peniten¬
ciam inp̾dicacione xp̃i. sicut illi in p̾diea¬
tione ione: qui non solum minor. uerum
etiam seruus ẽ. xp̃i. Similiter autem et
regina austri surget inudicio cum gene¬
ratione ista ⁊ condemnabit eam quia ue¬
nit afimibus terre audire sapientiam sa¬
lomonis. E ecce plusquam salomon hic.
Regina austri eccłiam gencium significat.
Que er omĩbus mundi partibus ap̃i fidem
ce sapientiam audire ⁊ recipere uenit.

Expanded text:
surgent in judicio cum generatione ista, surgent in judicio cum generatione ista, et condemnabunt eam, quia poenitentiam egerunt in praedicatione Jonae; et ecce plus quam Jonas hic. Bene quidem dicit cum generatione ista, quia sicut Apostolus ait: « Omnes quidem resurgemus, sed non omnes immutabimur . » Omnes enim, sive boni sive mali, astabimus ante tribunal Christi: condemnabunt damnabuntur, quoniam non egerunt poenitentiam in praedicatione Christi, sicut illi in praedicatione Jonae; qui non solum minor, verum etiam servus est Christi. Similiter autem et Regina Austri surget in judicio cum generatione ista, et condemnabit eam, quia venit a finibus terrae audire sapientiam Salomonis: et ecce plus quam Salomon hic. Regina Austri Ecclesiam gentium significat, quae ex omnibus mundi partibus Christi fidem et sapientiam audire et recipere
Abbreviated transcription (Latin):
nesi dicitur. quia uocauit d̃s lucem diem:
&e tenebras noctem. Hanc gͥ tereiam noetẽ
et ipsam continuam habuit ionas inuentre
ceti : quia quam dni ibi fuit. semꝑ intene¬
bris fuit. Hinc aũ illas duas addamus. que
non similitudine sed ꝓpͥe noctes dicuntur:
et erunt tres. Tribꝰ gͥ noctibus fuit ionas
inuentre ceti: una quantum quidem ad
se qui nichil diei ibi sentiebat. duabus
uero quantum ad celi uolubilitatem. Siẽ
econtra quantum ad se nulla die fuit ibi
quantum uero ad celi uolubilitatẽ. tribus
diebus ibi funt. Similiter autẽ ⁊ de xp̃o
in telligatur. Quantum em̃ ad se. rp̃i corpꝰ.
una nocte in sepulero fuit. quia usq ad
diem dm̃cum intenebris ⁊ in morte iacunit.
in quo redeunte anima. ⁊ recepto lumine
amortuis resurrerit. Fint aũ ibi ⁊ aliis
duabus noctibus scdm temporis spacrum
ce dimensionem que simul uinete. tres
noctes faciunt. Sequitur. Uiri niniuite

Expanded text:
nesi dicitur: Quia vocavit Deus lucem, diem; nesi dicitur: Quia vocavit Deus lucem, diem; et tenebras, noctem . Hanc igitur tertiam noctem et ipsam continuam habuit Jonas in ventre ceti, quia, quandiu ibi fuit, semper in tenebris fuit. Huic autem illas duas addamus quae non similitudine sed proprie noctes dicuntur, et erunt tres. Tribus igitur noctibus fuit Jonas in ventre ceti, una quidem quantum ad se, qui nihil diei ibi sentiebat, duabus vero quantum ad coeli volubilitatem: sicut e contra quantum ad se, nulla die fuit ibi, quantum vero ad coeli volubilitatem, tribus diebus ibi fuit. Similiter autem et de Christo intelligatur; quantum enim ad se, Christi corpus una nocte in sepulcro fuit, quia usque ad diem Dominicum in tenebris et in morte jacuit, in quo redeunte anima et recepto lumine, a mortuis resurrexit. Fuit autem ibi et aliis duabus noctibus secundum temporis spatium et dimensionem, quae simul junctae tres noctes faciunt. Sequitur: Viri Ninivitae
Abbreviated transcription (Latin):
& toto sabbato fuit in sepulero. Nemo dieit
occłm non ẽẽ in corpore : quia non ẽ. in toto
in sepulchro non fuisse. quia totis exrintegro
tribus diebus ibi non fuit. Nam neq totus
xxͦ hoc spatio temporis ibi fuit : tamen xp̃s
ibi fuit. quia eiꝰ caro ibi fuit. Uid eamus
modo qualiter etiam tribus noetibus ibi fuit.¬
Fint enim corpus xp̃i in sepulero tota illa
nocte que sequitur sertam feriam .⁊ tota
illa que sequitur sabbatum. De tercia uero
nichil habemus. Queramus gͥ eam si forte
inuenire ualeamus. Iam ⁊ si eam inuemi¬
re non possem : tres tamen fuisse non du¬
bitarem. quia tres eẽ. ueritas dixit. que
utiq mentiri non potuit. Ego enim hanc
terciam noctem non dimensione tempo¬
ris dici puto s quadam nortis similitu¬
dine. sic enim cecos quia intenebris sunt.
qm̃. tenebre non erunt ibi. Non solum
gͥ. temporis ⁊ horarum dimensionẽ. ẜ etiã
tenebras noctem uoeamus. Unde ⁊ in ge¬

Expanded text:
et toto Sabbato fuit in sepulcro. Nemo enim dicit et toto Sabbato fuit in sepulcro. Nemo enim dicit oculum non esse in corpore, quia non est in toto in sepulcro non fuisse, quia totis ex integro 66 tribus diebus ibi non fuit. Nam neque totus Christus hoc spatio temporis ibi fuit, tamen Christus ibi fuit, quia ejus caro ibi fuit. Videamus modo qualiter etiam tribus noctibus ibi fuFuit enim Christi corpus in sepulcro tota illa nocte quae sequitur sextam feriam, et tota illa quae sequitur sabbatum: de tertia vero nihil habemus. Quaeramus igitur eam, si forte invenire valeamus. Nam etsi eam invenire non possem, tres tamen fuisse non dubitarem, quia tres eas esse Veritas dixit, quae utique mentiri non potuit. Ego enim hanc tertiam noctem non dimensione temporis dici puto, sed quadam noctis similitudine. Sic enim caecos quia in tenebris sunt squoniam tenebrae non erunt ibi. Non solum igitur temporis et horarum dimensionem, sed etiam tenebras noctem vocamus. Unde et in Ge
Abbreviated transcription (Latin):
bus ⁊ tribus noctibꝰ. Quis ẽ. eñ qui seire
posset quomodo inuentre ceti tribus diebꝰ
& tribus noctibus ionas fuisset. nisi hanc
similitudinẽ dñs dediss: Si enim ionas ita
fuit. inuentre ceti sic̃ xp̃s in corde terre tri¬
bus diebus ⁊ tribus noctibus : manifestum
e. quod unum diem integrum ibi compleuit.
& alternis diei finem alternisq principiũ.
Tantum enim fuit ap̃s incorde terre.Ss
quid ẽ. in corde terre nisi in sepulero: Ap̃i
namq sepulcrum quia delapide ẽ. non
in merito cordi assimilatur. Sic ẽ. enim
lapis in terra : quasi cor in corpore. Qia
gͥ tribus diebus & tribus noctibus scđm hu¬
manitatẽ saluator nr̃ in sepulchro racuit:
merito tantundem in corde terre fuisse di¬
citur. Sexta namq feria xp̃i corpus in se¬
pulchrum positum ẽ. Fint gͥ serta feria
in sepulchro. Die uero dinco de sepulchro
resurrerit. Erat itaq in sepulchro. Mam¬
festum ẽ. ergo quia tribus diebus fuit in
corde terre: siquidem prima ⁊ serta feria

Expanded text:
tribus noctibus. Quis enim scire posset, quomodo in ventre ceti tribus diebus et tribus noctibus Jonas fuisset, nisi hanc similitudinem Dominus dedisset? Si enim Jonas ita fuit in ventre ceti, sicut Christus in corde terrae tribus diebus et tribus noctibus, manifestum est quod unum diem integrum ibi complevit, et alterius die: finem, alteriusque principium. Tantum enim fuit Christus in corde terrae. Sed quid est in corde terrae, nisi in sepulcro? Christi namque sepulcrum, quia de lapide est, non immerito cordi assimilatur. Sic est enim lapis in terra, quasi cor in corpore. Quia igitur tribus diebus et tribus noctibus secundum humanitatem Salvator noster in sepulcro jacuit, merito tantumdem in corde terrae fuisse dicitur. Sexta namque feria Christi corpus in sepulcrum positum est. Fuit igitur sexta feria in sepulcro; die vero Dominico de sepulcro resurrexit: erat itaque in sepulcro. Manifestum est ergo quia tribus diebus fuit in corde terrae; siquidem prima et sexta feria
Abbreviated transcription (Latin):
qui iam tot signa uider̃ : Num quid enim
signa non sunt quod mortui resurgunt. qͥ
ceci illliminantur. leꝓsi mundantur. pa¬
ralitici curantur. ⁊ demones eicnuntur:
Omia enim hec signa sunt. Unde ⁊ puerũ
centurionis sanaturus dñs ait. Nlisi signa
ce ꝓdigia uidĩtis non creditis. Qui respon¬
dens ait illis. Generatio mala ⁊ ad ultera
signum querit & signum non dabitur ei
nisi signum ione ꝓpħe. Dum enim signum
pharisei uide uolunt audiun non in meri¬
to quod audire nolunt. sieneratio mala ⁊
ad ultera que tociẽs cum ydolis ẽ. formeata.
& deos gencium ẽ. secuta. signum querit.
Iud̃i enim signa petunt: ⁊ greci sapieneiã
querunt. & signum no̾ dabitur eis nsi sig¬
num ione ꝓpħe. Magnum ẽ. signum ione

Expanded text:
qui jam tot signa viderunt? Nunquid enim qui jam tot signa viderunt? Nunquid enim signa non sunt, quod mortui resurgunt, quod caeci illuminantur, leprosi mundantur, paralytici curantur, et daemones ejiciuntur? Omnia enim haec signa sunt. Unde et puerum centurionis sanaturus Dominus, ait: « Nisi signa et prodigia videritis non creditis . » Qui respondens ait illis: Generatio mala et adultera signum quaerit; et signum non dabitur ei nisi signum Pharisaei videre volunt, audiunt non immerito, quod audire nolunt. Generatio mala et adultera, quae toties cum idolis fornicata et deos gentium est secuta, signum quaerit. Judaei enim signa petunt, et Graeci sapientiam quaerunt: Et signum non dabitur ei, nisi signum Jonae prophetae. Magnum est enim
Abbreviated transcription (Latin):
bum ociosum quod locuti fuerunt homines:
reddent rationem de eo indie uidieni. Ui¬
dete gͦ quid de hac tanta blasphena respon¬
deatis: quam in sp̃m sc̃m ore impio locuti
estis. E st autem uerbum ociosum : quod
uł ratione caret uł utilitate. Rationem utiq
reddent de eo : nisi penitenciam egerint ꝓ
eo. Nullum enĩ ẽ. peccatum quod peniten¬
cia deleri non possit. Er uerbis enim tuis
iusti ficab̃is: ⁊ er uerbis tuis condemnab̾is.
Sic enim homo erbonis uerbis iustificatur:
& ermalis condemnatur. Seriptum est .n.
caueatur: quia in utroq peceatur.
uric responderunt ei quidam de scri¬
bis ⁊ phariseis dicentes. Magister uo¬
lumus a te signũ uidere. Quanta ẽ. suꝑbia
seribarũ ⁊ phariseorum. quanta ẽ. stulti¬
cIa ⁊ in fidelitas eorum. Non rogant non
humiliter postulant: s in flato stomacho
& erecta ceruice dicunt. uolumus ate sig¬
num uidere. Signa uidere uolunt : crede
autem nolunt. S quare signum querunt.

Expanded text:
bum otiosum quod locuti fuerint homines, bum otiosum quod locuti fuerint homines, reddent rationem de eo in die judicii. Videte ergo quid de hac tanta blasphemia respondeatis, quam in Spiritum sanctum ore impio locuti estis. Est autem verbum otiosum, quod vel ratione caret vel utilitate. Rationem utique reddent de eo, nisi poenitentiam egerint pro eo; nullum est peccatum quod poenitentia deleri non possit. Ex verbis enim tuis justificaberis, et ex verbis tuis condemnaberis. Sic enim homo ex bonis et ex mala condemnatur. Scriptum est enim, « caveatur, quia in utroque peccatur.unc responderunt ei quidam de Scribis et Pharisaeis, dicentes: Magister, volumus a te signum videre.Quanta est superbia Scribarum et Pharisaeorum, quanta est stultitia et infidelitas eorum! Non rogant, non humiliter postulant, sed inflato stomacho et erecta cervice dicunt: Volumus a te signum videre. Signa videre volunt, credere autem nolunt. Sed quare signa quaerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
modo potestis bona loqui cum sitis mali:
Er habundancia enim cordis os loquitur.
Quia inquit mali ⁊ unqui estis: non est.
mirum si male loquimini. Er sordido
fonte. sordide aque emanant. Fẽtor horis:
manifestat stercora cordis. Quod enim in cor¬
de habundat : ore reuelatur. E hoc meri¬
to. Qualis enim arbor talis ⁊ fructus : siqͥ¬
dem er fructu cognoscitur arbor. Dignũ
est. gͥ ut male loquamim : ne bone arbores
ẽẽ indeamim. Bonus homo debono the¬
sauro ꝓfert bona .⁊ malus homo de malo
thesauro ꝓfert mala. Thesaurus hominis
est. cor eius. Ibi enim ⁊ bona ⁊ mala repo¬
sita sunt. Inde honestatis ⁊ turpitudinis
inde benedictionis ⁊ maledictionis uerba
ꝓrumpunt. Mali gͥ pharisei de malo the¬
sauro cordis sui mala ꝓferentes : de xrp̃o
dño nr̃o dicebant. quia in beelzebub eieit
demonia. Onmia enĩ hec uerba hinc uni
sermom respondent. Quare autem ꝓiemes
uocantur. Dico autem uobis qm̃ omne uer¬

Expanded text:
modo potestis bona loqui, cum sitis mali? modo potestis bona loqui, cum sitis mali? Ex abundantia enim cordis os loquitur. Quia, inquit, mali et iniqui estis, non 65 est mirum si male loquimini. Ex sordido fonte sordidae aquae emanant. Fetor oris manifestat stercora cordis: quod enim in corde abundat, ore revelatur. Et hoc merito; qualis enim arbor, talis et fructus; si quidem ex fructu cognoscitur arbor. Dignum est igitur ut male loquamini, ne bonae arbores esse videamini. Bonus homo de bono thesauro profert bona; et malus homo de malo thesauro profert mala. Thesaurus hominis, est cor ejus: ibi enim et bona et mala reposita sunt: inde honestatis et turpitudinis, inde benedictionis et maledictionis verba prorumpunt. Mali igitur Pharisaei de malo thesauro cordis sui mala proferentes, de Christo Domino nostro dicebant, quia in Beelzebub ejicit daemonia. Omnia enim haec verba huic uni sermoni respondent. Quare autem progenies rogenies » vocantur. Dico autem vobis quoniam omne ver
Abbreviated transcription (Latin):
Xp̃s enim dñs nr. ⁊ filius di ẽ. ⁊ filius ho¬
minis. Pharisei autem contra uerbum lo¬
quebantur : dicentes hic non eieit demones.
nisi in beelzebub principe demoniorum.
Tale ẽ. gͥ ac si diceret. Si contra filium hõĩs
& filium hominis hanc non habere potes¬
tatem ut demomia possim eicere creditis:
remittet᷑ uob̃. Si aũ scdm hoc quod deus sũ
& inuirtute sp̃e scĩ demonia eicere. ⁊ alia
omna quecumq uolo me fac̾e̾ posse non
creditis ⁊ in hac in fidelitate ꝑ seueratis : ñ
dimittetur nob̾ ireq in hoc scło neq in futu¬
ro. Multa enim purgatorio igne peceata¬
que post hanc uitam soluuntur ⁊ remittun¬
tur. Mmnora gͥ peccata facile soluuntur:
tum carnis maceratione uel temporis lon¬
gitudine. quantum cordis contricione.
compensantur. Sequitur. Aut facite arbo¬
rem bonam ⁊ fructum enis bonum. aut
facite arborem malam ⁊ fructum enis ma¬
lum. Si quidem exrfructu arbor cognoscitur.
Hoc aũ exponit. Proiemes inꝑarum. quo¬

Expanded text:
s enim Dominus noster et Filius Dei est et Filius hominis: Pharisaei autem contra eum verbum loquebantur dicentes: Hic non ejicit daemones nisi in Beelzebub principe daemoniorum. Tale est igitur ac si diceret: Si contra Filium hominist Filius hominis, hanc non habere potestatem ut daemonia possim ejicere, creditis, remittetur vobis. Si autem secundum hoc quod Deus sum, et in virtute Spiritus sancti, daemonia ejicere et alia omnia quaecunque volo me facero posse, non creditis, et in hac infidelitate perseveratis, non dimittetur vobis, neque in hoc saeculo neque in futuro. Multa enim peccata igne purgatorio post hanc vitam solvuntur et remittuntur. Minora igitur peccata facile solvuntur, tum carnis maceratione vel temporis longitudine, quantum cordis contritione compensatur. Sequitur: Aut facite arborem bonam et fructum ejus bonum: aut facite arborem malam et fructum ejus malum; si quidem ees viperarum, quo
Abbreviated transcription (Latin):
beelzebub me facere dicitis. Agite gͥ pem¬
tenciam: si uultis ut hoc peceatum ⁊ hec
blasphennia remitatur uob̾. Qmne enim pec¬
catum om̃isq blasphena. remitetur homi¬
nibus : si se peceasse cognouerint. ⁊ peniten¬
ciam egerint. Sp̃s aũ blasphemie non remit¬
tetur hominibus. Illa enim blasphemia nõ
dimittetur. que suꝑbie sp̃u inflata. inuifi¬
cata.⁊ roborata: ad penitenciã non melinat᷑
& humiliatur. Est aũ bbasphenia dicere ali¬
quid ad uersus din. Si gͥ blasphemasti. mo¬
riatur inte blasphemia. Moritur aũ si sp̃m
amittit. sp̃m utiq suꝑbie : qui te humilia¬
re ⁊ ad penitenciam redire non patitur. Iũ¬
quam enim dimittitur peccatum quam diu
hoc sp̃u unnfieatur. E quicumq dixerit
uerbum contra filium hominis: remiitet᷑

Expanded text:
Beelzebub me facere dicitis. Agite igitur poenBeelzebub me facere dicitis. Agite igitur poenitentiam, si vultis, ut hoc peccatum et haec blasphemia remittatur vobis. Omne enim peccatum, omnisque blasphemia remittetur hominibus, si se peccasse cognoverint, et poenitentiam egerint: Spiritus autem blasphemiae non remittetur hominibus. Illa enim blasphemia non dimittetur, quae superbiae spiritu inflata, vivificata, et roborata, ad poenitentiam non inclinatur et humiliatur. Est autem blasphemia, dicere aliquid adversus Deum. Si igitur blasphemasti, moriatur in te blasphemia: moritur autem si spiritum amittit: spiritum utique superbiae, qui te humiliare et ad poenitentiam redire non patitur. Nunquam enim dimittitur peccatum, quandiu hoc spiritu vivificatur. Et quicunque dixerit verbum contra Filium hominis remitte
Abbreviated transcription (Latin):
tos habeo. E hoc ẽ. quod ait. Aut quomo do
potest quisꝗͣ in trare indomum fortis ⁊ ua¬
sa eius diripere. isi pͥus alligauerit fortẽ:¬
erat diabolus s forcior ego intrami in do¬
mum enis. Ueni in hunc mundum. quẽ
ipse ut ꝓpriam domum possidebat : ẜ ꝓ¬
pe ẽ. ut princeps huius mimdi eiciatur
foras. ligaui eum. uasa eiꝰ dirupin: ⁊ mise¬
ros homines quos ipse inuaserat. de eus
seruitute liberam. Non ẽ. gͥ ipse mecum
neq congregat mecum. neq de mones eieit
mecum: non sanat homines ut ego. non
audire quid : Spargit. dissipat. occidit : ⁊ quos¬
cumq potest ad mortem eternam. ⁊ dam¬
nationem secum trahit. Hoc ẽ. enim quod
dicit: Qui nõ ẽ meeum contra me ẽ: ⁊ qui
non congregat mecum spargit. Ido dico uob̾.
Omne peccatum ⁊ blasphenia remitetur
hominibꝰ: sp̃s aute blasphenne non remite¬
tur. Blasphematis inquit ⁊ contra uerita¬
tem locuti estis: qm̃ quod in sp̃u l̃ĩ facio. in

Expanded text:
tos habeo. Et hoc est, quod ait: Aut quomodo tos habeo. Et hoc est, quod ait: Aut quomodo potest quisquam intrare in domum fortis, et vasa ejus diripere, nisi prius alligaverit fortemerat diabolus; sed fortior ego sum. Intravi in domum ejus, veni in hunc mundum, quem ipse, ut domum propriam possidebat; sed prope est ut princeps mundi hujus ejiciatur foras. Ligavi eum, vasa ejus diripui, et miseros homines quos ipse invaserat, de ejus servitute liberavi. Non est igitur ipse mecum, neque congregat mecum, neque daemones ejicit mecum, non sanat homines, ut ego, non audire quid? Spargit, dissipat, occidit, et quoscunque potest ad mortem et aeternam damnationem secum trahit. Hoc est enim quod dicit: Qui non est mecum contra me est; et qui non congregat mecum spargit. Ideo dico vobis: Omne peccatum et blasphemia remittetur hominibus; spiritus autem blasphemiae non remittetur. Blasphemastis, inquit, et contra veritatem locuti estis, quoniam quod in Spiritu Dei facio, in
Abbreviated transcription (Latin):
quamuis ⁊ ipsa in pluribus bona non erat.
Idoq in actibus apłorum paulus quoq apłs
clamasse legitur. phariseus sum : de spe ⁊
resurrectione mortuorum ego iudicor. Hec
est. gͥ causa quare rp̃i discipłi phariseorum
filii dicantur. PSequitur. Ido ipsi iudices ur̃i
erunt. Ipsi enim sedebunt suꝑ sedes duode¬
cim audicantes .xxiiͫ. tribus isrł. Si autem
ego in sp̃u sc̃o eicio demones. quod utiq
uerum ẽ.⁊ dubitari non debet. gͥ ꝑuenit
inuos regnum dĩ. Ubi eni̾ sp̃s di ibi ẽ. ⁊
regnum dĩ. Alius autem euuangłista diꝙr̃
indigito dĩ : quod qͥd significet hoc in loco
aꝑitur. uoeatur autem digitus dĩ sp̃s sc̃s :
nulla enim corporis parte tanta diuisio quan¬
ta indigitis inuenitur. ꝙ tale ẽ. ac si dice̾t.
Ego qui dem inspu di ⁊ inuirtute duunita¬
tis demones eicio. qm̃ michi subditi sunt.
qm inmea potestate sunt. qm̃ mͥ resistere
non possunt : qm ligatos eos teneo. ⁊ uinc¬

Expanded text:
quamvis et ipsa in pluribus bona non erat. quamvis et ipsa in pluribus bona non erat. Ideoque in Actibus apostolorum Paulus quoque apostolus clamasse legitur: « Pharisaeus sum; de spe, et resurrectione mortuorum ego judicor . » Haec est igitur causa quare Christi discipuli Pharisaeorum filii dicantur. Sequitur: Ideo ipsi judices vestri erunt. Ipsi enim sedebunt super sedes duodecim, judicantes duodecim tribus Israel. Si autem ego in Spiritu Dei ejicio daemones, quod utique verum est, et dubitari non debet; igitur pervenit in vos regnum Dei. Ubi regnum Dei. Alius autem evangelista dixit, in digito Dei; quod quid significet, hoc in loco aperitur. Vocatur autem digitus Dei Spiritus sannulla enim corporis parte tanta divisio, quanta in digitis invenitur. Et tale est ac si diceret; ego quidem in Spiritu Dei et in virtute divinitatis daemones ejicio, quoniam mihi subditi sunt, quoniam in mea potestate sunt, quoniam mihi resistere non possunt, quoniam ligatos eos teneo et vinc
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃uum erercitus intelligitur. Dicuntur
autẽ scuta fusilia maligni sp̃s ꝓpter forti¬
tudinem. Bicuntur ⁊ scame se premen¬
tes. seq mutuo tenentes sibiq mincem
ad herentes ꝓpter miniã concordiam ⁊
unitatem quam habent in omi malicia:
&e nocendi cupiditate. Unde utmnam si
fieri poss hec tanta illorum par ⁊ con¬
cordia rumꝑetur: ⁊ regnum illud unqͥta¬
tis solueretur. Sequitur.  si ego in beel¬
zebub eicio demonia. filii ur̃i in quo ei¬
eiunt. Si inquit de me talia cogitatis.
quid dicitis de discipłis meis: scio enim qr
non bene intelligitis de discipłis : qui tam
ne fanda cogitatis de magistro. Hoc ẽ. enim
quod suꝑius dicrerat : si patrem familias
beelzebub uocauerunt quantomagis domes¬
ticos enis : Bicuntur autem apłi filii phari
quasi patres ⁊ magistros phariseos habebãt.
Unde etiam illuis secte. eos fuisse intelligi
potest. Hec enim secta ceteris melior erat:

Expanded text:
spirituum exercitus intelligitur. Dicuntur spirituum exercitus intelligitur. Dicuntur autem scuta fusilia maligni spiritus per fortitudinem, dicuntur et squamae se prementes, seque mutuo tenentes, sibique invicem adhaerentes propter nimiam concordiam et unitatem, quam habent in omni malitia et nocendi cupiditate. Utinam si fieri posset, haec tanta illorum pax et concordia rumperetur, et regnum illud iniquitatis solveretur. Sequitur: Et si ego in Beelzebub ejicio daemonia, filii vestri in quo ejiciunt? Si inquit, de me talia cogitatis, quid dicitis etiam de discipulis meis? Scio enim quia non bene intelligitis de discipulis, qui tam nefanda cogitatis de Magistro. Hoc est enim quod superius dixerat: Si patremfamilias Beelzebub vocaverunt, quanto magis domesticos ejus? Dicuntur autem apostoli filii Pharisquasi patres et magistros, Pharisaeos habebant. Unde etiam illius sectae eos fuisse intelligi potest. Haec enim secta caeteris melior erat,
Abbreviated transcription (Latin):
rent aut iuillas contra homines uires ha¬
berent .s quod penis ẽ. uix inuemuntur
aliqui homines qui tantam concordiam
habeant in bono: quantam maligni sp̃s ha¬
bent inmalo. Cum enim sunt infunti ⁊
mnumerabiles : omnes tamen in eo concor-¬
dant. quod nichil nisi malum facere con¬
sicd̾ant. Si gͥ hanc intquitatis concordiam
non habuissent. ⁊ ad penitenciam conuerti
uoluissent ⁊ potuissent: iam quidem reg¬
num beelzebub desolatum fuisset. Hoc em̃
in aliis regnis fieri indemus. Nlon ẽ gͥ ut
illi dicunt. neq sathanas sathanan eieit:
quin potius omnes in om̃ibus sibi inuicem
aucriliantur. Unde etiam ꝑbeatum iob a
dño de cdiabolo dicitur. Corpus illus quasi
seuta fusilia: ⁊ compactum scamis se p̃men¬
tibus. Una uni comungitur: ⁊ ne spiracłm
qui dem incedit ꝑeas. Una alteri ad here¬
bunt : et tenentes se nequaquam se parar
tam inter se concordiam de signat hab̾e:
ut nullatenus ab inincem separari quea̾t.
Corpus enim diaboli totus ille malignorũ

Expanded text:
rvas aut nullas contra homines vires haberent. Sed quod pejus est, vix inveniuntur aliqui homines, qui tantam concordiam habeant in bono, quantam maligni spiritus habent in malo. Cum enim sint infiniti et innumerabiles, omnes tamen in eo concordant quod nihil nisi malum facere desiderant. Si igitur hanc iniquitatis concordiam non habuissent, et ad poenitentiam converti voluissent et potuissent, jam quidem regnum Beelzebub desolatum fuisset; hoc autem in aliis regnis fieri videmus. Non est igitur, ut illi dicunt, neque Satanas Satanam ejicit, quin potius omnes in omnibus sibi invicem auxiliantur. Unde etiam per beatum Job a Domino diabolo dicitur- « Corpus illius quasi scuta fusilia, et compactum squamis se prementibus, una uni conjungitur, et ne spiraculum quidem incedit per eas. Una alteri adhaerebat, et tenentes nequaquam separabantam in se concordiam habere designat, ut nullatenus ab invicem separari queant. Corpus enim diaboli totus ille malignorum
Abbreviated transcription (Latin):
significatione : ut illi qui credunt ex hebreis
et sẏris. dicant abba miserere nr̃i. Qui ex gre¬
cis aluisq omibus gentibus credunt : dicant pat̃.
Tale quid in euangelio marci habetur. dicente
agimus deo seruientes : sp̃s sc̃s qui habitat in nob̃
ꝑhibet nobis testimonium in corde. ꝑ occultam
aspirationem sine strepitu uocis: quia filii dei
sumus effecti inbaptisinate. nõ ꝑnaturam sed ꝑ ad¬
optionem. et sitalia fatiendo ꝑseuerabimus meiꝰ
filiatione. Si autem filii : et heredes. Seruus nõ me¬
retur acciꝑe hereditatem: filus accipit. Et nossi
filii sumus: hereditatem merebimur accipere.
hoc quoq considandum. quia hereditas in morte
patris confirmatur : scđm humanas leges. Quam
ergo hereditatem poterit deus pater dare nob̃.
qui nõ potest mori: Se ipsum utiq dabit: ut sic̃¬
ipse est im mortalis. et incorruptibilis. ita et nos
simus immortales et in corruptibiles. atq in com¬

Expanded text:
significatisignificatiet Syris dicant: Abba, miserere nostri; qui ex Graecis aliisque omnibus gentibus credunt, dicant: Pater. Tale quid in Evangelio Marci habetur, dicens, agimus Deo servientes, Spiritus sanctus, qui habitat in nobis, perhibet nobis testimonium in corde per occultam inspirationem sine strepitu vocis, quia filii Dei sumus effecti in baptismate, non per naturam, sed per adoptionem, et quia, talia faciendo, perseverabimus in ejus filiatione. Si autem filii, et haeredes. Servus non meretur accipere haereditatem, filius accipit: et nos, si filii Dei sumus, haereditatem merebimur accipere. Hoc quoque considerandum, quia haereditas in morte patris confirmatur secundum humanas leges. Quam ergo haereditatem poterit Deus Pater dare nobis, qui non potest mori? Seipsum utique dabit, ut sicut est immortalis et incorruptibilis, ita et nos simus immortales, et incorruptibiles, atque incom