comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
bit tͥ. Et ipse dñs ꝓmittens eũ discipłis
ait. Uos sedete in ciuitate. quo usq indua¬
mini uirtute exalto. Et iterũ. Accipie¬
tis inquit uirtutẽ sp̃s sc̃ĩ suꝑ uenientẽ
in uos: & eritis mͥ testes. De hac uirtute
credendus ẽ dicere euangłista. uirtus de
illo exibat & sanabat om̃s. Sigͦ & de¬
us est de qͦ & ipse est: Inde illud ẽ qđ
ait. mea doctrina non est mea. sed eiꝰ
qͥ me misit. Si gͥ intelligit᷑ hic eius doc¬
trina quã tam̃ dixit non suã sed patͥs:
quantomagis intelligendus ẽ & de ipso
procedere sp̃s scͥs: ubi sic ait de patre ꝓ¬
cedit. ut non diceret de ine non ꝓcedit:
A quo autẽ habet filius ut sit dĩ. est enĩ
de dõ ds̃. ab illo habet utiq ut etiã de
ipso habłt patre. Hic ut cũq etiã illud
intelligit᷑. quantũ a talib quales nos
sumus intelligi potest: cur non dicat᷑
natus ẽẽ sed potius ꝓcedere sp̃s sc̃s. qmͣ¬

Expanded text:
i. Et ipse Dominus promittens eum discipulis, ait: Vos autem sedete in civitate, quoadusque induamini virtute ex alto . Et iterum: Accipietis, inquit, virtutem Spiritus sancti supervenientis in vos, et eritis mihi testes . De hac virtute credendus est dicere evangelista: Virtus de illo exibat, et sanabat omnes . us est, de quo et ipse est? Unde et illud est quod ait, Mea doctrina non est mea, sed ejus qui me misit . Si igitur intelligitur hic ejus doctrina, quam tamen dixit non suam, sed Patris; quanto magis illic intelligendus est de ipso procedere Spiritus sanctus, ubi sic ait, De Patre procedit, ut non diceret, De me non procedit? A quo autem habet Filius ut sit Deus est enim de Deo Deus, ab illo habet utique ut etiam de ipso habet Patre. Hic utcunque etiam illud intelligitur, quantum a talibus quales nos sumus intelligi potest, cur non dicatur natus esse, sed potius procedere. Spiritus
Abbreviated transcription (Latin):
cut autẽ sp̃s eius qͥ suscitauit iħm
ex mortius habitat in uobis. Hic itaq
spm patris intelligi uoluit. de qͦ ta¬
men alio loco dicit. Quisquis autẽ sp̃m̃
xp̃i non habet. hic non ẽ eiꝰ. Et mul¬
ta alia sunt testimonia qͥb hoc eui¬
dent᷑ ostendit᷑. & patris & filii ipsuo
ẽẽ sp̃m qͥ in trinitate dicit᷑ sp̃s sc̃s.

Expanded text:
s ejus qui suscitavit Jesum ex mortuis, habitat in vobis. . Hic utique spiritum Patris intelligi voluit, de quo tamen alio loco dicit: Quisquis autem spiritum Christi non habet, hic non est ejus . Et multa alia sunt testimonia, quibus hoc evidenter ostenditur, et Patris et Filii ipsum esse spiritum, qui in Trinitate dicitur S
Abbreviated transcription (Latin):
staret : hoc etiã de illo igni cõpellit᷑ dice¬
re. ut intelligat nichil hoꝵ debere se
dicere. Ista enĩ quȩ de substantia dĩ qͦ
mͦ ut opus erat significanda corporeis
hominũ sensib sese intulert̃ atq tran¬
sierunt. ad horã diuinitꝰ facta st̃ de
creatura seruiente non de ipsa dñante
natura. quȩ in se manens qđ uult
mouet & qđ uult ĩmutabilis mutat:¬
& qͥa id qđ habet ẽ: ac ꝑ hoc ñ sic ha¬
bet scientiã ut aliud illi sit scientia
qua scit. aliud essentia quaẽ. s utrũq¬

Expanded text:
staret; hoc etiam de illo igne compellitur dicere, ut intelligat nihil horum debere se dicere. Ista enim quae de substantia Dei quoquo modo ut opus erat significanda, corporeis hominum sensibus sese intulerunt atque transierunt, ad horam divinitus facta sunt de creatura serviente, non de ipsa dominante natura, quae in se manens quod vult movet, et quod vult immutabilis mutat quia id quod habet est, ac per hoc non sic habet scientiam, ut aliud illi sit scientia, qua scit, aliud essentia, qua est; sed utrumq
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ostentant in ꝑsona quod non sunt. Hy¬
pocritarum gͦ nomine simulatores acce¬
ꝑis. Eit est uere multũ cauendũ ⁊
molestum simulatoꝵ genꝰ. qui cũ om̃iũ uitioꝵ
accusationes odio ⁊ liuore suscipiant: etiam
consultores esse se uideri uolt᷑. Et ideo pie
cauteq uigilandũ est: ut cum aliquẽ
rep̃hendẽ uel obiurgare necessitas eoe¬
gerit. pͥmo cogitemꝰ utrũ tale sit uitiũ
Et si nũq. habuimꝰ : cogitemꝰ ⁊ nos ho¬
mines esse:⁊ habere potuisse. Si uͦ ha

Expanded text:
 ostentant in persona quod non sunt. hypocritarum ergo nomine simulatores acceperis. et est uere multum canendam et molestum simulatorum genus, qui cum omnium uitiorum accusationes odio et liuore suscipiant, etiam consolatores uideri se nolunt. et ideo pie cauteque uigilandum est, ut, cum aliquem reprehendere uel obiurgare necessitas coegerit, primo cogitemus, utrum tale sit uitium, et si numquam habuimus, cogitemus et nos homines esse et habere p
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑimere ueritatẽ. P orci uͦ quis non ita ut ca¬
nes morsu appetant.: passi tam̃ calcando
inqͥnant. Ne gͦ miseritis. arigaritas ur̃as¬
ante porcos. ne forte c̃culcent eas pecdibꝰ suis:
⁊ c̃uersi disrũpant uos. C anes gͦ pro obpug¬
natorib ueritatis. porcos ꝓ contẽptorib po¬
sitos non inẽgruent᷑ existimo. Qd autẽ
ait c̃uersi disrũpant uos. non ait ipsas mar¬
garitas dissũpant. illas enĩ c̃cul cando
etiã cũ conũtunt᷑ ut ꝰ aliqͥd audiant. disrũ¬
punt tam̃ eũ a qͦ iam missas margaritas con¬
culcauert̃. Non enĩ facile inueneris qͥd ei
gratũ e̾e possit qͥ margaritas calcauerit.
idest. cũ magno labore diuina inuenta com¬
tẽpserit. Qui autẽ tales docẽt: quomͦ non
deo. Utrũq autẽ animal inmundũ est:
riat᷑ ei qui noti capit. Melius enim querit
qđ clausũ est: ꝗͣ id qđ aꝑtũ ẽ aut infestat
aut negligit. Neq uͦ alia causa reꝑit᷑ cur

Expanded text:
perimere veritatem. Porci vero quamvis non ita ut caperimere veritatem. Porci vero quamvis non ita ut canes morsu appetant, passim tamen calcando coinquinant: « Non ergo miseritis margaritas vesante porcos, ne forte conculcent eas pedibus suis, et conversi disrumpant vos. » Canes ergo pro oppugnatoribus veritatis, porcos pro contemptoribus positos non incongrue accipimus. 69. Quod autem ait, Conversi disrumpant vos, non ait, ipsas margaritas disrumpant. Illas enim conculcando, etiam cum convertuntur ut adhuc aliquid audiant, disrumpunt tamen eum a quo jam missas margaritas conculcaverunt. Non enim facile inveneris quid gratum ei esse possit, qui margaritas calcaverit, id est, cum magno labore divina inventa contempserit. Qui autem tales docet quomodo non deo. Utrumque autem animal immundum est, riatur ei qui non capit: melius enim quaerit quod clausum est, quam id quod apertum est aut infestat aut negligit. Neque vero alia causa reperitur cur
Abbreviated transcription (Latin):
t᷑atis sed neq nc̃ potestis. adhuc enĩ estis car
diligent᷑ querendũ est qͥd sit sem̃. quid mar¬
garitȩ. quid canes. qͥd porci. Scm̃ est. quod
uiolare atq corrũpe nefas est. Cuiꝰ utiq sce¬
łis conatꝰ ⁊ uoluntas tenet᷑ rea. quis illud
sem̃ nat᷑a iniuolabile atq incorruptibile ma
tãq. de ꝓfundo eruunt᷑. ⁊ allegoriarũ in te¬
licet. Itaq una eadẽq res ⁊ sem̃ ⁊ margarita
dici potest. Sed scm̃ ex eo qđ non debet corrũ¬
pi. margarita ex eo qđ non debet contẽpnii.
Conat᷑ autẽ qͥsq corrũꝑe qcł non uult eeᷤ inte¬
grũ. contẽpnit uͦ qđ uile ducit ⁊ quasi iN¬
fra se e̾e existimat. ⁊ ideo calcari dicit᷑ qͥcqͥd
dilacerandũ. qł autẽ dilacerant integrũ
& si dilacerari ⁊ corrũpi non potest ⁊ manet
integrũ atq inuiolabile. illi tam̃ qͥd uelint
cogit ancłũ est qͥ aͣct᷑ atꝙ inimicissime resist̃t.
& quantũ in ipsis est si fieri possit conant᷑

Expanded text:
potestis; adhuc enim estis carndiligenter quaerendum est quid sit sanctum, quid margaritae, quid canes, quid porci. Sanctum est, quod violare atque corrumpere nefas est: cujus utique sceleris conatus et voluntas tenetur rea, quamvis illud sanctum natura inviolabile atque incorruptanquam de profundo eruuntur, et allegoriarum intei quod una eademque res et sanctum et margarita dici potest: sed sanctum ex eo quod non debet corrumpi, margarita ex eo quod non debet contemni. Conatur autem quisque corrumpere quod non vult esse integrum: contemnit vero quod vile ducit, et quasi infra se esse existimat; et ideo calcari dicitur quidqudilacerandum, quod autem dilacerant integrum bus: quia etsi dilacerari et corrumpi non potest, et manet integrum atque inviolabile; illi tamen quid velint cogitandum est, qui acriter atque inimicissime resistunt, et quantum in ipsis est, si fieri possit, conantur
Abbreviated transcription (Latin):
uras ante porcos. ne forte conculcent eas pedib
suis ⁊ c̃uersi dirrũpant uos. Quia ⁊ dñs quiᷤ
nichil m̃titꝰ sit uera tam̃ aliqua occultare se
ostendit dicens: Adhuc multa habeo uob̃
dicere. sed adhuc non potestis illa portare.
alib sed quasi carnalib. tamq paruulis in

Expanded text:
ent eas pedibus suis, et conversi disrumpant vos. Quia et Dominus quamvis nihil mentitus sit, vera tamen aliqua occultare se ostendit, dicens: Adhuc multa habeo vobis dicere; sed adhuc non potestis illa portare . alibus, sed quasi carnalibus. Tanquam parvulis in
Abbreviated transcription (Latin):
eã oculis cołubȩ. quales in sponsa xp̃i p̃di¬
cant᷑ : quã sibi elegit ds̃ gloriosã eccłam Ñ
habentẽ macuła neq rugã. idest muNdã
ceptis optemꝑare cupientes nom̃ simplicitatis
decipe. ut sic putent uitiosũ e̾ẽ aliquando ue¬
rũ occultare quomͦ uitiosũ est aliqͣndo falsũ
dicere. atq hoc mͦ apienido ea quȩ hii qͥb api¬
unt᷑ sust inere noN possunt ãpliꝰ noceant quã

Expanded text:
eam oculis columbae, quales in sponsa Christi praedieam oculis columbae, quales in sponsa Christi praedicantur , quam sibi elegit Deus gloriosam Ecclesiam, non habentem maculam neque rugam , id est mundam aeceptis obtemperare cupientes nomen simplicitatis decipere, ut sic putent vitiosum esse aliquando verum occultare, quomodo vitiosum est aliquando falsum dicere, atque hoc modo aperiendo ea quae hi quibus aperiuntur sustinere non
Abbreviated transcription (Latin):
muNiat᷑. sed hoc faciebat caritate qua eiꝰ
infirmitatẽ cui uolebat subuenire tamꝙ.
suam cogitabat. Hoc enĩ ⁊ p̃struit dicendo.
Cum enĩ lĩ sim ex om̃ib. om̃ium me seruũ
fȩci. ut plures lucͥfac̃em. Qđ ut intel¬
ligas ñ simulatione sed earitate fieri. qua
tem uocasti estis frẽs. tantũ ne lib̾tatẽ
in occasionẽ detis carnis. sed ꝑ caritatẽ
seruite inuicẽ. Q fieri ñ potest. nͥ alte¬
riꝰ infirmitatẽ qͥsꝙ habeat quasi suã. ut
eã equanimit᷑ ferat: donec ab ea lib̾et᷑ ille cuiꝰ
curat salutẽ. Raro gͦ ⁊ magna necessitate obiur¬
gationes adhibendȩ sunt : ita tam̃ ut etiã in
his ipsis non nob̃ sed dõ ut seruiat᷑ it stemꝰ.
pse est enĩ finis ut nichil dupplici corde fa¬
ciamꝰ : auferentes tͣbem de oculo nr̃o iNuideN¬
tiȩ uł malitiȩ uł simulationis. ut uideamꝰ
eicere festucã de oculo fr̃is. N idebimꝰ enĩ¬

Expanded text:
muniatur, sed hoc faciebat caritate, qua eius muniatur, sed hoc faciebat caritate, qua eius infirmitatem cui nolebat subuenire tamquam suam cogitabat. hoc enim et praestruit dicendo: cum enim liber sim ex omnibus, omnium me seruum feci, ut plures lucri facerem. quod ut intellegas non simulatione, sed caritate fieri, qua tem uocati estis, fratres; tantum ne libertatem in occasione carnis detis, sed per caritatem seruite in inuicem. quod fieri non potest nisi alterius infirmitatem quisque habeat quasi suam, ut eam aequanimiter ferat, donec ab ea liberetur ille cuius curat salutem. Raro ergo et magna necessitate obiurgationes adhibendae sunt, ita tamen, ut etiam in his ipsis non nobis, sed deo ut seruiatur instemus. ipse est etiam, ut nihil duplici corde faciamus, auferentes trabem de oculo nostro inuidentiae uel malitiae uel simulationis, et uideamus eicere festucam de oculo fratris nostri.
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ aut obuirgationẽ non odiũ sed mse¬
ricordia p̃cedat. ut siue ad correctio¬
nẽ eius ppt̃ quẽ id facimꝰ siue ad ꝑuer¬
sionẽ fa̾cimꝰ ualuerit. nam incertꝰ est
exitꝰ : nos tam̃ de simplicitate oculi nr̃i
securi simꝰ. Si autẽ cogit. antes. nosmet¬
ipsos inuenerimꝰ in eo esse uitio in quo
est ille quẽ rep̃hentẽ parabamꝰ: ñ re¬
p̃hendamꝰ neq obiurgemꝰ. sed tam̃ con¬
gemiscamꝰ. n ñ ilłũ ad optẽperandũ nob̾
sed ad parit̃ conatidũ inuitemꝰ. N am¬
sub lege. ut eoꝰ qͥ sub lege erant lucͥfacerẽ.
his qui sine lege sunt quasi sine lege. cũ
sine di lege nor⁊ sim. sed sim in lege xp̃i.
ut luerifacerẽ eos qui sine lege sunt. factꝰ
sum infirmꝰ infirmis. ut infirmos lucͥface¬
rẽ. om̃ib om̃a factꝰ sum ut om̃es lucͥfacerẽ:
non utiq simulatione faciebat quẽ admo¬¬
dũ qͥdam intelligi uołt. ut eoꝵ detestar¬
da simulatio tanti exẽpli auctoritate

Expanded text:
sericordia praecedat, ut sive ad correctionem ejus propter quem id facimus, sive ad perversionem valuerit nam incertus est exitus, nos tamen de simplicitate oculi nostri securi simus. Si autem cogitantes, nosmetipsos invenerimus in eo esse vitio in quo est ille quem reprehendere parabamus, non reprehendamus, neque objurgemus, sed tantum congemiscamus; et non illum ad obtemperandum nobis, sed ad pariter conandum invitemus. Rasub Lege, ut eos qui sub Lege erant lucrifacerem; his qui sine Lege sunt, quasi sine Lege, cum sine lege Dei non sim, sed sim in lege Christi, ut lucrifacerem eos qui sine Lege sunt. Factus sum infirmis infirmus, ut infirmos lucrifacerem: omnibus omnia factus sum, ut omnes lucrifacerem: non utique simulatione faciebat, quemadmodum quidam intellegi uolunt, ut eorum detestanda simulatio tanti exempli auctoritate
Abbreviated transcription (Latin):
dam enĩ putabant quia loculos ha¬
bebat nidas. quia dieit ei iħe. Cine
ea quȩ opus sunt nobis ad diẽ festũ.
aut egemis ut aliquid daret. Habebat
g̾ & dñs loculos: & afidelib oblata
conseruans. et suorũ necessitatibus
& aliis indigentibꝰ tribuebat. Tunc
primũ ȩccłasticȩ pecumȩ forma
est instituta. ubi intelligeremus
qđ p̃cepit non cogitandũ e̾e̾ de cra.¬
stino. non ad hoc fuisse p̃ceptũ ut
nichil pecuniȩ seruet᷑ a sc̃is. sed ne
do ꝓ ista seruiatur. & ꝓpt̾ in opiȩ
timorẽ iustreia deseraturꝰ. Nam &
apłs in posterũ ꝓuidens ait. Si quis
fidelis habet uiduas sufficient̃ tri.¬
buat eis ut non grauetur ȩccła.
quo ueris uiduis sufficere possit.
Cũ gͦ accepisset buccellam. exiit cõ¬
timio. Erat aut̃ nox: & ipse qui exiit
erat nox. Cum gͦ exisset nox. ait
iħe. Nunc clarificatus est filius hominis
Dies gͦ diei eructuauit uerbum : id est

Expanded text:
dam enim putabant, quia loculos hadam enim putabant, quia loculos habebat Judas, quia dicit ei Jesus, Eme ea quae opus sunt nobis ad diem festum; aut egenis ut aliquid daret. Habebat ergo et Dominus loculos, et a fidelibus oblata conservans, et suorum necessitatibus et aliis indigentibus tribuebat. Tunc primum ecclesiasticae pecuniae forma est instituta, ubi intelligeremus quod praecepit non cogitandum esse de crastino , non ad hoc fuisse praeceptum, ut nihil pecuniae servetur a sanctis; sed ne Deo pro ista serviatur, et propter inopiae timorem justitia deseratur. Nam et Apostolus in posterum providens, ait: Si quis fidelis habet viduas, sufficienter tribuat eis, ut non gravetur Ecclesia, quo veris viduis sufficere possit . 6. Cum ergo accepisset ille buccellam, exiit continuo. Erat autem nox. Et ipse qui exivit, erat nox. Cum ergo exisset nox, ait Jesus: Nunc clarificatus est Filius hominis. Dies ergo diei eructavit verbum, id est
Abbreviated transcription (Latin):
sacram̃tũ corporis et sanguinis sin
ubi & ipse uidas erat. sicut sẽs lucas ein.¬
dentissime narrat: Ac deinde ad hoc
uentũ est ut scd̾m narrationẽ ioħis
aꝑtissime dñs buccellã tinctã atq por¬
rectã suũ exprimit traditorẽ. Forta.
sis ꝑ panis rinctionem illius significanᷤ
finctionem. Non enĩ omĩa quȩ tingunt᷑
abluuntur. sed ut inficiantur non¬
nulla tingunt᷑. Si aũt bonũ aliquid
signifieat hic uinctio. eidẽ bono in¬
gratũ non inmerito  consecuta dap̃na¬
tio. Adhuc tam̃ uida possesso non a
dño sed a diabolo. eũ homini ingra.¬
to intrasset panis in uentrẽ. hoffis
in mentẽ. Adhuc inquã tanti mali
iã corde concepti plenus restabat
effectus. einus iam p̃cesserat dãpni.¬
nandus affectus. Itaq eũ dñs panis
unius panẽ mortuo tradidisset. et
panẽ tradendo.ꝙ anis traditorẽ oste.¬
ndisset: qđ facis inquit fac citius.
Non p̃cepit facinus: sed p̃dixit uidȩ

Expanded text:
Sacramentum corporis et sanguinis sui, Sacramentum corporis et sanguinis sui, ubi et ipse Judas erat, sicut sanctus Lucas evidentissime narrat : ac deinde ad hoc ventum est, ubi secundum narrationem Joannis apertissime Dominus per buccellam tinctam atque porrectam se per panis tinctionem illius significans fictionem. Non enim omnia quae tinguntur abluuntur, sed ut inficiantur, nonnulla tinguntur. Si autem bonum aliquid hic significat tinctio, eidem bono ingratum non immerito est secuta damnatio. Adhuc tamen Judae possessio non a Domino, sed a diabolo, cum homini ingrato intrasset panis in ventrem, hostis in mentem; adhuc, inquam, tanti mali jam corde concepti plenus restabat effectus, cujus jam praecesserat damnandus affectus. Itaque Dominus, cum panis vivus panem mortuo tradidisset, et panem tradendo panis traditorem ostendisset: Quod facis, inquit, fac citius. Non praecepit facinus, sed praedixit. Judae
Abbreviated transcription (Latin):
& amarent sequendo. Et nox nocti
annuntiauit scientiam. idest iudas ui-¬
deis infidelib ut uenirent ad eum. & ap.¬
p̃henderent ꝑsequendo. Sed ian hine
insermone dñi qui factus est ael pios ante¬
quã reneretur ab impus intentior fla-¬
gitatur auditor. & id eo eũ prectpitare
non debet sed differre pottus disputator
DE EO AUOD DICIT

Expanded text:
octi annuntiavit scientiam , id est, Judas Judaeis infidelibus, ut venirent ad eum, et apprehenderent persequendo. Sed jam hinc in sermonem Domini, qui factus est ad pios, antequam teneretur ab impiis, intentior flagitatur auditor; et ideo cum praecipitare non debet, sed differre potius disputator. De eo quod Domi
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ia non duo se Itres. sed unus est
xp̃c. Ideo gͦ dixit si diligeretis me
gauderetis utiq. quia uado ad pa¬
trẽ. qͥa naturȩ humanę gratulandũ
ẽ. eoquod sic assũpta ẽ a uerbo unige¬
nito ut immortalis constitueretur
in celo. atq ita fieret terra sublimis. ut
in corruptibilis puluis sederet ad dex¬
terã patris. Hoc enĩ mͦ se iturum
dixit ad patrẽ. Nã ꝓfecto ad illũ
ibat. qͥ cũ illo erat. Sed hoc erat ire
ad eũ & recedere a nobis. mutare
atq mmimortale facere quod mortale
suscepit ex nobis. & leuare in celũ
ꝑ qd̃ fuit in terra ꝓ nobis. Qs ñ unc
hinc gaudeat. qͥ sic diligit xp̃m ut
& su ã naturã iã immortalẽ gratu¬
let᷑ in xp̃o. atq id se speret futurũ
t nunc dixi uobis priusquã
fiat. ut cũ factũ fuerit creda

Expanded text:
omnia non duo vel tres, sed unus est Christus. Ideo ergo dixit: Si diligeretis me, gauderetis utique, quia vado ad Patrem; quoniam naturae humanae gratulandum est, eo quod sic assumpta est a Verbo unigenito, ut immortalis constitueretur in coelo: atque ita fieret terra sublimis, ut incorruptibilis pulvis sederet ad dexteram Patris. Hoc enim modo se iturum dixit ad Patrem: nam profecto ad illum ibat, qui cum illo erat. Sed hoc erat ire ad eum, et recedere a nobis, mutare atque immortale facere quod mortale suscepit ex nobis, et levare in coelum per quod fuit in terra pro nobis. Quis non hinc gaudeat, qui sic diligit Christum, ut suam naturam jam immortalem gratuletur in Christo, atque id speret futurum Et nunc dixi vobis priusquam fiat, ut cum factum fuerit creda
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa latentẽ. Credebat gͦ mente.
qđ non uidebat. ꝑ hoc qđ sensib
corporis apparebat. Sed & si dicun¬
tur credi quȩ uident᷑ sic̃ dicit unꝰ¬
qͥsq oculis suis se credidisse: non ta¬
m̃ ipsa ẽ quȩ in nobis ȩdificat᷑ fi¬
des. sed ex reb quȩ uident᷑. agit᷑
in nobis ut ea credant᷑ quȩ non ui¬
dent᷑. Quo circa dilectissimi inde
nẽ mͥ sermo est qđ dñs ait. Et
nunc dixi uobis pͥusꝗͣ fiat. ut cũ

Expanded text:
ipsa latentem. Credebat ergo mente ipsa latentem. Credebat ergo mente quod non videbat, per hoc quod sensibus corporis apparebat. Sed etsi dicuntur credi quae videntur, sicut dicit unusquisque oculis suis se credidisse: non tamen ipsa est quae in nobis aedificatur fides; sed ex rebus quae videntur, agitur in nobis ut ea credantur quae non videntur. Quocirca, dilectissimi, unde nunc mihi sermo est, quod Dominus ait, Et nunc dixi vob
Abbreviated transcription (Latin):
Nã quid magnũ ẽ si credit᷑ qđ uide¬
tur. scdm̃ illã eiusdẽ dñi sententiã
qͣndo discipłm arguit dicens. quia
uidisti credidisti: beati qͥ non uide¬
runt &e credunt: Et nescio utrũ
credere dicendus est quisq quod ui¬
det. Nã ipsa. fides in epła quȩ scri¬
bit᷑ ad hebreos. ita est definita. Est¬
autẽ fides sꝑantiũ substantia: cog¬
nitio rerũ quȩ non uidet᷑. Quaꝓpt̃
si fides est rerũ quȩ credunt᷑ eadẽq fidesearũ
rerũ est quȩ non uident᷑ : qͥd sibi
uult qđ dñs ait & nunc dixi uo¬
bis priusquã fiat. ut cũ factũ fue¬
rit credatis: Nonne potius dicen¬
cdũ fuit & nunc dixi uobis priusꝗͣ.
fiat ut credatis. quod cũ factũ fue¬
rit uideatis: Nã & ille cui dictũ
est qͥa uidisti credidisti. non hoc cre¬
clidit qđ uidit : sed aliud uidit.
aliud credidit. Uidit enĩ homine̾.
credidit dm̃. Cernebat quippe atq:
tangebat carnẽ uiuentẽ quã uiderat
morientẽ. & credebat dm̃ in carne

Expanded text:
Nam quid magnum est, si creditur quod videtur? secundum illam ejusdem Domini sententiam, quando discipulum arguit, dicens, Quia vidisti, credidisti: beati qui non vident, et credunt . Et nescio utrum credere dicendus est quisquam quod videt. Nam ipsa fides in Epistola quae scribitur ad Hebraeos, ita est definita, Estautem fides, sperantium substantia, convictio rerum quae non videntur . Quapropter si fides est rerum quae creduntur, eademque fides earum rerum est quae non videntur, quid sibi vult quod Dominus ait, Et nunc dixi vobis priusquam fiat, ut cum factum fuerit, credatis? Nonne potius dicendum fuit, Et nunc dixi vobis priusquam fiat, ut credatis, quod cum factum fuerit, videatis? Nam et ille cui dictum est, Quia vidisti, credidisti, non hoc credidit quod vidit; sed aliud vidit, aliud credidit: vidit enim hominem, credidit Deum. Cernebat quippe atque tangebat carnem viventem, quam viderat morientem; et credebat Deum in carne
Abbreviated transcription (Latin):
ligeretis me gauderetis uti¬
q quia uacdaͦ ad patrẽ. qͥa
pater maior me est. Qd̃ ex foema ser¬
ui eũ dixisse. non ex forma di in qua
ȩqualis est patri nouit fides quȩ re¬
ligiosis ẽ mentib fixa. non calũ mosis
& dem̃tib fixa. Deinde subiunxit.
Et nunc dixi uobis priusquã fiat.
ut cũ factũ fuerit credatis. Qd ẽ hoc
cũ magis credere homo debeat. ante

Expanded text:
eretis me, gauderetis utique, quia vado ad Patrem; quia Pater major me est. Quod ex forma servi eum dixisse, non ex forma Dei in qua aequalis est Patri, novit fides quae religiosis est mentibus fixa, non calumniosis et dementibus ficta. Deinde subjunxit: Et nunc dixi vobis priusquam fiat, ut cum factum fuerit, credatis. Quid est hoc, cum magis homo credere debeat
Abbreviated transcription (Latin):
nis. p̃paratio est mansionis. Ita dñe
para quod paras. nos enĩ tibi paras.
& te nobis paras : qm̃ locũ paras &
tibi in nobis. & in te nobis. Tu enĩ
dixisti manete in me : & ego in uobis.
Quantũ quisq fuerit particeps tui.
aluis minus. alius amplius: hec erit diuer.¬
nitate inuoꝵ. & sine fine beatoꝵ. Niuid
est quod uadis. quid est quod uenis:
Si bene intelligo. nec unde uadis nec
unde uenis recedis. Uadis latendo.
uenis apparendo. Sed nisi maneas re¬
gendo ut proficiamus bene uiuendo.
quomͦ parabit᷑ locus ubi possimꝰ ma¬
nere ꝑfruendo: Hec de uerbis que
recitata sunt euangelicis satis dicta
s int : quo usq ait dñs iterũ uenio &
accipiã uos ad meipsũ. Quid autẽ
sit quod sequit᷑ ut ubi ego sũ & uos
sitis. & quo ego uado scitis & uiã sci¬
tis: post int̾rogationẽ quȩ sequit᷑ ã
discipłis factã tamqͣm ꝑ eos & nos in¬
terrogemꝰ melius audiemꝰ. oportuni¬
usq tractabimꝰ.¬

Expanded text:
nis, praeparatio est mansionis. Ita, Domine, nis, praeparatio est mansionis. Ita, Domine, para quod paras: nos enim tibi paras, et te nobis paras; quoniam locum paras, et tibi in nobis, et in te nobis. Tu enim dixisti, Manete in me, et ego in vobis . Quantum quisque fuerit particeps tui, alius minus, alius amplius, haec erit divernitate vivorum, et sine fine beatorum. Quid est quod vadis? quid est quod venis? Si bene te intelligo, nec unde vadis nec unde venis, recedis: vadis latendo, venis apparendo. Sed nisi maneas regendo, ut proficiamus bene vivendo; quomodo parabitur locus ubi possimus manere perfruendo? Haec de verbis quae recitata sunt evangelicis, satis dicta sint, quo usque ait Dominus, Iterum venio, et accipiam vos ad meipsum. Quid autem sit quod sequitur, Ut ubi ego sum, et vos sitis. Et quo ego vado scitis, et viam scitis; post interrogationem quae sequitur a discipulo factam, tanquam per eum et nos interrogemus, melius audiemus opportuniusque tractabim
Abbreviated transcription (Latin):
eas parat adhuc dñs. in illo iã sunt sic̃
p̃destinauit iã dñs. Sed qͥd ẽ quod ut
p̃pararet abiit. cũ profecto nos ipsos
p̃parret. quod non fac iet si reliquerit:
Agnosco dñe ut possũ : nimirũ illud
significas qͥa ut parent᷑ iste mansiones.
uiuere debet iustus ex fide. ui enĩ ã
dño ꝑegrinat᷑. opus habet ex fide ui¬
uere. quia ꝑ hanc ad spe contẽplandã
parat᷑. Beati enĩ mundo corde. qͥa
ipsi dm̃ uidebunt: &. fide mundat
corda eoꝵ. Illud in euangło. hoc in a¬
płoꝵ actib legit᷑. Fides autẽ qua eoꝵ
qͥ dm̃ uisuri sunt quãdui ꝑegrinant᷑
corda mundant᷑. quod non uidet cre¬
dit. Nã si uides. non ẽ fides. Creden¬
ti colligit᷑ meritũ. uidenti reddit᷑
pͥmiũ. Eat gͦ dñs & paret locũ.
eat ne uideat᷑. lateat ut credatur.
Tunc enĩ locus parat᷑. si ex fide ui¬
uatur. Creditus desideret᷑. ut desi¬
deratus habeat᷑. Desideriũ dilectio¬

Expanded text:
eas adhuc parat Dominus: in illo jam sunt, sicut eas adhuc parat Dominus: in illo jam sunt, sicut praedestinavit jam Dominus. 3. Sed quid est quod ut praepararet abiit, cum profecto nos ipsos praepararet, quod non faciet si reliquerit? Agnosco, Domine, ut possum: nimirum illud significas, quia ut parentur istae mansiones, vivere debet justus ex fide . Qui enim a Domino peregrinatur, opus habet ex fide vivere; quia per hanc ad speciem contemplandam paratur . Beati enim mundo corde, quia ipsi Deum videbunt : et, Fide mundat corda eorum . Illud in Evangelio, hoc in Apostolorum Actibus legitur. Fides autem, qua eorum qui Deum visuri sunt, quamdiu peregrinantur, corda mundantur, quod non videt credit: nam si vides, non est fides. Credenti colligitur meritum, videnti redditur praemium. Eat ergo Dominus et paret locum; eat ne videatur, lateat ut credatur. Tunc enim locus paratur, si ex fide vivatur. Creditus desideretur, ut desideratus habeatur: desiderium dilectio
Abbreviated transcription (Latin):
filii regni. Qui & si nuncͣ ꝑmixtai
cania: mittet in fine rex ipse angłos
suos. & colligent de regno eius om̃ia
scandala. Tunc iusti fulgebunt sicut
sol in regno patris sui. Regnũ fulge
bit in regno. cũ regno uenerit regnũ qͥd
nunc oramus & dicimꝰ. ueniat reg¬
nũ tuũ. Hunc gͦ iã regnũ uocat᷑.
sed adhuc conuocat᷑. Si enĩ regnũ
non uocaret᷑: colligent de regno eius
om̃ia scandala non diceret᷑. Sed
nondũ regnat hoc regnũ. Proinde
sic est iã regnũ. ut cũ de illo collecta
fuerint om̃ia scandala: tunc ꝑueni¬
at᷑ regnũ. ut non solũ regni nomen
sed etiã regnandi habeat potestatem.
Huic quippe regno ad dexterã stanti
in fine dicłtur. uenite benedicti patͥs
nũ. & non regnabatis : uenite. regnate.
ut quod in spe fueratis. etiã in re ẽẽ pos¬
sitis. Hec gͦ domus dĩ. hoc tẽplũ dĩ.
hoc regnũ dĩ. regnũq celorũ adhuc
edificatur. adhuc paratur. adhuc con¬
gregatur. In illo erunt mansiones sic̃

Expanded text:
filii regni: qui etsi nunc habent permixta zizania, mittet in fine rex ipse Angelos suos, et colligent de regno ejus omnia scandala. Tunc justi fulgebunt sicut sol in regno Patriscum regno venerit regnum, quod nunc oramus, et dicimus, Veniat regnum tuum . Nunc ergo jam regnum vocatur, sed adhuc convocatur: si enim regnum non vocaretur, Colligent de regno ejus omnia scandala, non diceretur. Sed nondum regnat hoc regnum. Proinde sic jam est regnum, ut cum de illo collecta fuerint omnia scandala, tunc perveniat ad regnum; ut non solum regni nomen, sed etiam regnandi habeat potestatem. Huic quippe regno ad dexteram stanti, in fine dicetur, Venite, benedicti Patris atis et non regnabatis, venite, regnate; ut quod in spe fueratis, etiam in re esse possitis. Haec ergo domus Dei, hoc templum Dei, hoc regnum Dei, regnumque coelorum adhuc aedificatur, adhuc fabricatur, adhuc paratur, adhuc congregatur. In illo erunt mansiones, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
anũ da nob̃ hodie. ⁊ dimitte nob̃ debi¬
ta nr̃a sicut & nos dimittimꝰ debitoribꝰ
nr̃is. Et ne inferas nos intemptationẽ.
sed lib̃a nos a malo. Cum iN omĩ dep̃ca¬
tione beniuolentia concilianda sit ȩiꝰ
quẽ dep̃cam᷑. deinde dicendũ quid
dep̃cemur: laude illius ad quẽ ora¬
tio dirigit᷑ solet beniuolentia conci¬
liari. Et hoc in orationis pͥncipio po¬
ni solet. In quo dñs nr̃ nichil aliud
cęlis scĩficet᷑. Multa dicta st̃ in laudẽ dĩ
quȩ ꝑ om̃es scãs scripturas uarie lateq dif¬
fusa poterit quisq consictare cum legit.
nusq. tam̃ inuenit᷑ p̃ceptum plõ isrł ut
Sed dñs eis insinuatus est tamq seruien¬
tib. idest scđm carne ad huc uiuen¬
tib. hoc autem dico. cum mandata le
tis non aberrarent : sicuti est illud. Filios
genui ⁊ exaltaui. ipsi autẽ me spreuerurł.
Et illud. Ego dixi dii estis. n filii altissi

Expanded text:
 debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris: et ne nos inferas in tentationem; sed libera nos a malo. Cum in omni deprecatione benevolentia concilianda sit ejus quem deprecamur, deinde dicendum quid deprecemur; laude illius ad quem oratio dirigitur, solet benevolentia conciliari, et hoc in orationis principio poni solet: in quo Dominus noster nihil aliud es in coelis. Multa enim dicta sunt in laudem Dei, quae per omnes sanctas Scripturas varie lateque diffusa poterit quisque considerare, cum legit: nusquam tamen invenitur praeceptum populo Israel ut sed Dominus eis insinuatus est, tanquam servientibus, id est, secundum carnem adhuc viventibus. Hoc autem dico, cum mandata Legtis non aberrarent: sicuti est illud, Filios genui, et exaltavi; ipsi autem spreverunt me ; et illud, Ego dixi, Dii estis, et filii Excelsi
Abbreviated transcription (Latin):
bit nec facile audebit cogitans humi¬
litatẽ generis sui & opũ indigentiam
n plebeiȩ ꝑsonȩ uilitate᷑: quanto ergo
magis trepidandũ est apellare patrẽ
đm. si tanta st̃ labes tantȩq sordesiN
morib. ut multo iustus eas a sua coniun¬
ctione ds expellat ꝗͣ ille senator cuiusuis
m̃dici egestatẽ. quando quidẽ ille hoc
contempnit iN m̃dico qͦ n ipse potest huma
narũ rerũ fragilitate deuenire. ds̃ autẽ
in sordidos mores nũq cadet: Et grãs
misericordiȩ ipsus. qui hoc a nob̃ exigit
ut pat̾ nr̃ sit : qđ nullo sũptu sed sola
bona uoluntate cõparari potest. Admo¬
nent᷑ hic etiam diuites uel genere nobiles
suꝑbire aduersus pauꝑes ⁊ ignobiles. q̃
simul clict̃ cłõ pat̾ nr̃. Qđ non possunt
cant. U tat᷑ gͦ uoce noui test am̃ti płsno .9.¬
uus ad et̃nam hereditatẽ uocatꝰ. n dicat
pat̾ nr̃ qui es in cęlis : idest in scĩs ⁊ iustis.

Expanded text:
bit, nec facile audebit, cogitans humibit, nec facile audebit, cogitans humilitatem generis sui, et opum indigentiam, et plebeiae personae vilitatem: quanto ergo magis trepidandum est appellare Patrem Deum, si tanta est labes, tantaeque sordes in moribus, ut multo justius eas a sua conjunctione Deus expellat, quam ille senator cujusvis mendici egestatem? Quandoquidem ille hoc contemnit in mendico, quo et ipse potest rerum humanarum fragilitate devenire: Deus autem in sordidos mores nunquam cadit. Et gratias misericordiae ipsius, qui hoc a nobis exigit, ut Pater noster sit; quod nullo sumptu, sed sola bona voluntate comparari potest. Admonentur etiam hic divites, vel genere nobiles superbire adversus pauperes et ignobiles; quoniam simul dicunt Deo, Pater noster: quod non possunt cant. Utatur ergo voce Novi Testamenti populus novus, ad aeternam haereditatem vocatus, et dicat, Pater noster qui es in coelis: id est, in sanctis et justis.
Abbreviated transcription (Latin):
lud. Si dñs sum. ubi est timor meus.
Et si pat̾ sum. ubi est honor meus : Et
alia ꝑmulta. Ubi arguunt᷑ uidȩi qđ
filii esse peccando noluert̃. exceptis
eis quȩ in ꝓphetia dicunt᷑ de futuro
plõ xp̃iano qd patrẽ dm̃ esset habit᷑¬
us. scdm̃ illud euangelicũ. Dedit eis
potestatẽ filios dĩ fieri. Apłs autẽ pau¬
luis dicit. Quamdiu heres paruulus
est: nichil distat a seruo. Et sp̃m̃ ad¬
optionis nos accepisse cõmemorat. in qͦ
dẽ ipsam gram̃ in orationis pͥncipio
po nimꝰ cũ dicimꝰ pat̾ nr̃. Quo nomi¬
ne ⁊ caritas excitat᷑ quid enĩ caruis
filiis debet esse quã pat̾. ⁊ supplex
ri sumꝰ. cum priusq aliquid pete reoꝰ tam
magnũ donũ accepimus. ut sinam᷑ dicere pa¬
tib. cũ hocipsũ ante dederit ut filii es¬
sent. Postremo quanta cura animũ tan¬
git. ut qͥ dicit pat̾ nr̃ tanto patre noN
sit indignus. Si enim qͥsq. plebeius se¬
natorem grandioris ȩtatis ab eo ipso ꝑmit

Expanded text:
lud, Si Dominus sum, ubi est timor meus? et si Pater sum, ubi est honor meus ? et alia permulta, ubi arguuntur Judaei, quia filii esse peccando noluerunt: exceptis eis quae in prophetia dicuntur de futurot habiturus, secundum illud evangelicum, Dedit eis potestatem filios Dei fieri : apostolus autem Paulus dicit, Quamdiu haeres parvulus est, nihil distat a servo; et spiritum adoptionis nos accepisse commemorat, in quodem ipsam gratiam in orationis principio ponimus, cum dicimus, Pater noster. Quo nomine et charitas excitatur; quid enim charius filiis debet esse quam pater? et supplex ri sumus; cum priusquam aliquid peteremus, tam magnum donum accepimus, ut sinamur dicere, Patibus, cum hoc ipsum ante dederit, ut filii essent? Postremo quanta cura animum tangit, ut qui dicit, Pater noster, tanto Patre non sit indignus? Si enim quisquam plebeius senatorem grandioris aetatis ab eo ipso patre
Abbreviated transcription (Latin):
& qͥcqͥd officioꝵ exhibet homini hac intentione
exibet qua sibi exib̃i uult: idest ut ñ ab eo cõmo¬
di aliqͥd tẽporalis expectet. Ita erit cor simplex
& muncłũ. in qͦ querit᷑ cds. Beati gͦ mundicor
iam incipit de inuestiganda & possidenda sapi¬
entia loqͥ qđ ẽ lignũ uitȩ: cuiꝰ utiq inuesti¬
ganclȩ ac possidende idest cõplendȩ talis oculꝰ
ꝑ om̃a suꝑiora ꝑductꝰ ẽ: qͦ uicti iã possit arta
uia & angusta porta. Qđ gͦ deinceps dic̃ intra

Expanded text:
quid officiorum exhibet homini, hac intentione exhibet qua sibi exhiberi vult, id est, ut non ab eo aliquid commodi temporalis exspectet: ita erit cor simplex et mundum in quo quaeritur Deus. « Beati ergo mundi corjam incipit de investiganda et possidenda sapientia loqui, quod est lignum vitae: cui utique investigandae ac possidendae, id est contemplandae, talis oculus per omnia superiora perductus est, quo videri jam possit arcta via et angusta porta. Quod ergo deinceps dicit
Abbreviated transcription (Latin):
& discite a me qr mitis sũ & humilis corde. ui
enĩ gũ meũ leue ẽ. & sarcitia mea leuisẽ. Hinc
nitionẽq ueritatis quã non habent p̃cipue
cauencli st̃ : sicut st᷑ heretici qͥ se plerũq pau¬
citate cõmencdant. Et ideo cũ dixisset paucoᷤᷤ
ee qͥ inueniunt angustã portã ⁊ artã uiam :
ne se illi subponant nomine paucitatis. statĩ
subicit. Cauete a pseudo ꝓpħis qͥ ueniunt
ad uos iN uestime ouiũ. intͥnsecꝰ autẽ stͣ lupi

Expanded text:
te a me quoniam mitis sum et humilis corde: jugum enim meum lene est, et sarcina mea levis est » hinc nitionemque veritatis quam non habent, praecipue cavendi sunt; sicut sunt haeretici, qui se plerumque paucitate commendant. Et ideo cum dixisset paucos esse qui inveniunt angustam portam et arctam viam, ne se illi supponant nomine paucitatis, statim subjecit: « Cavete a pseudoprophetis, qui veniunt ad vos in vestitu ovium, intrinsecus autem sunt lupi
Abbreviated transcription (Latin):
angłis. quib erimꝰ equales in reg¬
no xp̃i & di. N oc autẽ ita dictũ ẽ
&e mea om̃ia tua sunt & tua mea: ut
hic sit etiã ipsa creatura rationalis.
quȩ non nidõ subdit᷑ ut ei quȩ infra
illã sunt cuncta subdant᷑. Hec gͦ cũ
sit dĩ patris: non simul eẽt & filii.

Expanded text:
sanctis, quibus erimus aequales in regsanctis, quibus erimus aequales in regno Christi et Dei. Hoc autem ita dictum est: Et mea omnia tua sunt, et tua mea, ut hic sit etiam ipsa creatura rationalis, quae non nisi Deo subditur, ut ei quae infra illam sunt cuncta subdantur. Haec ergo cum sit Dei Patris, non simul esset et Filii,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ mundo : sed ꝓ his quos dedisti
uunt scdm concupiscentiã mundi.
& non sunt in ea sorte gr̃ę ut ab illo
eligant᷑ emundo. Non itaq ꝓ mun¬
do. sed ꝓ his quos ei pat̾ dedit rogare
se dicit. Per hoc enĩ qđ eos illi pat᷑ iã
dedit. factũ est ut ꝑtineant al euor
mundũ ꝓ quo non rogat. Deinde sub¬
ungit. qͦa tui sunt. Neq enĩ qͥa pat᷑
eos filio dedit amisit ipse qđ dedit.
cũ adhuc filius sequat᷑ aclicat. & mea
om̃ia tua sunt: & tua mea. Ubi satis ap¬
paret quomͦ unigeniti filii sint om̃ia
quȩ sunt patris. ꝑ hoc utiq qđ etiã
ipse ds̃ est. & le patre patri natus est¬
ȩqualis. non quomͦ dictũ est uni e
duob filiis. maiori scilicet tu mecũ
es semꝑ : & om̃ia mea tua st̃. Illud
enĩ dictũ ẽ de his om̃ib creaturis quȩ
infra creaturã scãm. rationalẽ sunt.
quȩ utiq subdunt᷑ ȩccłie. in qua uni¬
uersa eccłia & illi duo intelligunt᷑
filii. maior & minor cũ om̃ib scĩs

Expanded text:
o, sed pro eis quos dedisti vunt secundum concupiscentiam mundi, et non sunt in ea sorte gratiae, ut ab illo eligantur ex mundo. Non itaque pro mundo, sed pro his quos ei Pater dedit rogare se dicit. Per hoc enim quod eos illi Pater jam dedit, factum est ut non pertineant ad eum mundum, pro quo non rogat. Deinde subjungit: Quia tui sunt. Neque enim quia Pater eos Filio dedit, amisit ipse, quos dedit, cum adhuc Filius sequatur, et dicat: Et mea omnia tua sunt, et tua mea. Ubi satis apparet quomodo unigeniti Filii sint omnia quae sunt Patris; per hoc utique, quod etiam ipse Deus est, et de Patre Patri est natus aequalis, non quomodo dictum est uni ex duobus filiis, majori scilicet: Tu mecum semper es, et omnia mea tua sunt ; Illud enim dictum est de his omnibus creaturis quae infra creaturam sanctam rationalem sunt, quae utique subduntur Ecclesiae. In qua universa Ecclesia et illi duo intelliguntur filii major et minor cum omnibus angelis
Abbreviated transcription (Latin):
erunt. Tunc enĩ uerbũ accipit᷑. quando
m̃te ꝑcipit᷑. Et cognouerunt inqͥt ue¬
re quia a te exii. & credilerunt qͥa tu
me misisti. Et hic subaudiendũ ẽ uere.
Quod enĩ dixit cognouert uere. ex¬
ponere uoluit adiungendo & credide¬
runt. Hoc itaq crediderunt uere.
qđ cognouerunt uere: idest enĩ a te
exii. qđ ẽ tu me misisti. Cũ gͦ dixisset
cognouerunt uere. ne qͥsꝗͣ. putaret istã
cognitionẽ tamquã ꝑ speciẽ factã non ꝑ
fidẽ: exponendo addidit & crediderunt
ut subaudiamus uere. & intelligamꝰ hoc
dictũ ẽẽ cognouert᷑ uere. qđ ẽ credide¬
runt uere. non eomͦ quẽ significauit
paulo ante cũ dixit modo creditis. uenit
hora &e iã uenit ut disꝑgamini unusqͥsq
in ꝓpria & me solũ relinquatis: sed cre¬
diderunt uere. idest quomͦ credendũ est
incuncusse. firme. stabilit̾. fortit᷑. non
tamꝗͣ in ꝓpria redituri & xp̃m relic¬
turi. Adhuc gͦ discipłi non erant tales
quales eos dicit uerbis pͣteriti tẽporis

Expanded text:
 accipitur, quando mente percipitur. Et cognoverunt, inquit, vere quia a te exivi, et crediderunt quia tu me misisti. Et hic subaudiendum est, vere: quod enim dixit, cognoverunt vere, exponere voluit adjungendo, et crediderunt. Hoc itaque crediderunt vere, quod cognoverunt vere: id enim est a te exivi, quod est, tu me misisti. Cum ergo dixisset, cognoverunt vere, ne quisquam putaret istam cognitionem jam per speciem factam, non per fidem; exponendo addidit, et crediderunt, ut subaudiamus vere, et intelligamus hoc dictum esse, cognoverunt vere, quod est crediderunt vere: non eo modo quem significavit paulo ante, cum dixit, Modo creditis? Venit hora, et jam venit, ut dispergamini unusquisque in propria, et me solum relinquatis . Sed crediderunt vere, id est quomodo credendum est, inconcusse, firme, stabiliter, fortiter; non jam in propria redituri, et Christum relicturi. Adhuc ergo discipuli non erant tales, quales eos dicit verbis praeteriti temporis,
Abbreviated transcription (Latin):
acceꝑit : qm̃ quicqͥd ds̃ pater dõ filio
dedit. gignendo dedit. Ita enĩ dedit
filio pater sine quib filius eẽ non pos¬
set. sicut ei dedit ut eẽt. Nã quomͦ
aliter uerbo uerba daret aliqua. in
quo ineffabilit᷑ dixit om̃ia: Sed¬

Expanded text:
acceperit, quoniam quidquid Deus Pater Deo Filio acceperit, quoniam quidquid Deus Pater Deo Filio dedit, gignendo dedit. Ita enim dedit Filio Pater, sine quibus Filius esse non posset, sicut ei dedit ut esset. Nam quomodo aliter verbo verba daret aliqua, in quo ineffabiliter dixit omnia? E
Abbreviated transcription (Latin):
quando pͥmus eoꝵ ter eũ negauit. cũ
exore eius audisset qͥd futurũ eẽt ho¬
mini. qͥ eũ corã hominib negauisset:
Dedit gͦ eis uerba sicut dixit quȩ dedit
ei pater. sed quando illa non foris in auri¬
b sed intus in cordib spũalit̾ acceꝑunt:
tunc uere acceperunt. quia tunc uere
cognouerunt. Uere autẽ cognouerunt. qͥa
uere crediderunt. Ipsi autẽ filio quomͦ
pater ea uerba dederit. quib uerbis ho¬
mo poterit explicare: facilice sane que¬
łIO uidet᷑ si scłm id quod filius est
hominis accepisse a patre illa uerba
creclat᷑. quãquã natus ex iurgine qͣn¬
clo & quomͦ ea didicerit qͥs enarrabit.
Quando etiã ipsã quȩ de uirgine fac¬
ta ẽ. generationẽ eius quis enarrabit.
Si uͦ scdm̃ id qtł est de patre genitꝰ
patriq coeternis accepisse a patre ista
uerba cogitat᷑ : nichil ibi tẽporis cogite¬
tur. quasi fuerit prius qͥ ea non habue¬
rit atq ut haberet quȩ non habebat

Expanded text:
 cum ex ore ejus audisset quid futurum esset homini qui eum coram hominibus negavisset? Dedit ergo eis verba, sicut dicit, quae dedit ei Pater. Sed quando illa non foris in auribus, sed intus in cordibus spiritualiter acceperunt, tunc vere acceperunt, quia tunc vere cognoverunt. Vere autem cognoverunt, quia vere crediderunt. Ipsi autem Filio quomodo Pater ea verba dederit, quibus verbis homo poterit explicare? Facilior sane quaestio videtur, si secundum id quod Filius est hominis accepisse a Patre illa verba credatur, quanquam natus ex Virgine, quando et quomodo ea didicerit, quis enarrabit? quando etiam ipsam quae de Virgine facta est generationem ejus quis enarrabit ? Si vero secundum id quod est de Patre genitus, Patrique coaeternus, accepisse a patre ista verba cogitetur, nihil ibi temporis cogitetur, quasi prius fuerit qui ea non habuerit, atque ut haberet quae non haberet
Abbreviated transcription (Latin):
minũ. Et tale est hoc qđ ait. mani¬
festaui nom̃ tuũ hominib quos dedisti
mͥ de mundo. quale illud qđ paulo
ante clixerat ego te clarificaui suꝑ trã¬
ꝓ tempore futuro & illic & hic p̾teritũ
ponens. sicut qͥ sciret predestinatũ ẽẽ
ut ul fieret. & ideo fecisse se dicens.
qđ erat sine ulla dubitatione factu¬
rus. Sed de his qͥ iã erant dispłi eiꝰ
non om̃ib qͥ in illũ fuerant credituri
eũ dixisse qđ dixit. mani festaui nom̃
tuũ hominib quos dedisti mͥ de mundo:
ea quȩ secunt᷑ credibilius ẽẽ demonstrant.

Expanded text:
minum. Et tale est hoc quod ait, Maniminum. Et tale est hoc quod ait, Manifestavi novem tuum hominibus, quos dedisti mihi de mundo, quale illud quod paulo ante pro tempore futuro, et illic et hic praeteritum ponens, sicut qui sciret praedestinatum esse ut id fieret, et ideo fecisse se dicens, quod erat sine ulla dubitatione facturus. Sed de his qui jam erant discipuli ejus, non de omnibus qui in illum fuerant credituri, eum dixisse quod dixit: Manifestavi nomen tuum hominibus, quos dedisti mihi de mundo, ea quae sequuntur credi
Abbreviated transcription (Latin):
eis. Et ipsi acceperunt & cognouerunt¬
E Nis uerbis dñi sicut ipse
clonauerit sermone isto cdispu¬
taturi sumꝰ. quȩ ita se habent.
Manifestaui nom̃ tuũ homi¬
nib quos dedisti mͥ de mundo. Qđ si de
his tantũ dicit discipłis. cũ qͥb cenauit.
&e ad qͦs antequã orare inciꝑet. tã multa
locutus est: non ꝑtinet hoc ad illã cla
risicationẽ siue ut alii interpretati st̃
głificationẽ cle qua suꝑuis loquebat᷑
qua filius clarificat uel głificat patrẽ.
Quanta est enĩ uel qualis gła. duodecĩ
uel undecĩ potius in notuisse mortali¬
b : Si autẽ quod ait manifestaui no¬
men tuũ hominib quos dedisti mͥ
de muncdo. om̃s intelligi uoluit etiã
qͥ in eũ fuerant credituri. ad eius mag¬
nã quȩ futura erat ex om̃ib ȩcełam
in ȩccłia magna confitebor tͥ. est pla¬
ne ista clarificatio qua filus clarificat
patrẽ. cũ eius nomen notũ facit om̃ib
gentib & tã multis generationib ho¬

Expanded text:
runtDe his verbis Domini, sicut ipse donaverit, sermone isto disputaturi sumus, quae ita se habent: Manifestavi nomen tuum hominibus quos dedisti mihi de mundo. Quod si de his tantum dicit discipulis cum quibus coenavit, et ad quos antequam orare inciperet, tam multa locutus est; nointerpretati sunt glorificationem, de qua superius loquebatur, qua Filius clarificat, vel glorificat Patrem. Quanta est enim, vel qualis gloria, duodecim vel undecim potius innotuisse mortalibus? Si autem quod ait: Manifestavi nomen tuum hominibus, quos dedisti mihi de mundo, omnes intelligi voluit, etiam qui in eum fuerant credituri, ad ejus magnam quae futura erat ex omnibus gentibuIn Ecclesia magna confitebor tibi ; est plane ista clarificatio qua Filius clarificat Patrem, cum ejus nomen notum facit omnibus gentibus, et tam multis generationibus ho
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ceteris eminebant. Hebrea ꝓpt᷑ iu¬
deos in dĩ lege głantes. greca ꝓptͣ
gentiũ sapientes. latina ꝓptͣ roma¬
nos multis ac pene om̃ib iã tunc
gentib imperantes. Dicebant gͦ pi¬
lato pontifices iudeoꝵ. Noli scribere
tionis etiã in cordib ignorantiũ. Nõ¬
ne occulta uox quedã intus pilato
quodã si dici potest clamoso silentio
ꝑsonabat. qđ tanto ante in psalmoꝵ
li inscriptionẽ : Non corrũpit. qđ
scripsit scripsit. Sed etiã pontifices
qͥ hoc corrũpi uolebant. qͥd dicebant:
Noli scribere inquiunt rex iudeoꝵ.
qđ mutare nullo pacto potestis:
Nũ qͥd enĩ ꝓpterea non erit uerũ.
qͥa iħc ait rex sũ iudeoꝵ: Si cor¬
rũpi non potest qđ pilatus scripsit.
corrũpi potest qđ ueritas ait: Sed

Expanded text:
ris eminebant: Hebraea, propter Judaeos in lege gloriantes; Graeca, propter gentium sapientes; Latina, propter Romanos, multis ac pene omnibus jam tunc gentibus imperantes. Dicebant ergo Pilato pontifices Judaeorum: Noli scribere, tionis, etiam in cordibus ignorantium! Nonne occulta vox quaedam Pilato intus quodam, si dici potest, clamoso silentio personabat quod tanto ante in Psalmorum li inscriptionem non corrumpit; quod scripsit, scripsit. Sed etiam pontifices qui hoc corrumpi volebant, quid dicebant? Noli scribere, inquiunt, Rex Judaeorquod mutare nullo pacto potestis? Numquid enim propterea non erit verum. quia Jesus ait, Rex sum Judaeorum? Si corrumpi non potest quod Pilatus scripsit, corrumpi potest quod veritas dixit? Sed
Abbreviated transcription (Latin):
nũ ad semetipsũ figendũ qđ fixurus
fuerat in frontib regũ. in eo spernen¬
dus oculis impioꝵ. in qͦ erant głatura
corda scõꝵ. Dicturo enĩ paulo michi
humero cõm̃dabat. & lucerne arsure
quȩ sub modio ponenda non erat. can¬
delabrũ ferebat. Baiulans gͦ sibi cru¬
cẽ exiit in eũ qͥ dr̃ caluarię locũ. he¬
braicȩ golgotha: ubi eũ crucifixert᷑.

Expanded text:
num ad semetipsum figendum, quod fixurus num ad semetipsum figendum, quod fixurus fuerat etiam in frontibus regum; in eo spernendus oculis impiorum, in quo erant gloriatura corda sanctorum. Dicturo enim Paulo: Mihi humero commendabat; et lucernae arsurae, quae sub modio ponenda non erat, candelabrum ferebat. Bajulans ergo sibi crucem, exiit in eum qui dicitur Calvariae locum, Hebraice Golgoth