comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cuienta plata sunt. sic accipienda arbi¬
trans ut qd nr̃os facticare laudasti in eccͣ
tantam q in lege mandata sunt ppłi do¬
ceantur. Ibi eim forsitan putas corri¬
piendos ⁊ conuincendos ẽe diu̾sa sentiẽ¬
tes ut unusquisq doctor suorum tĩmiño
disputando ⁊ ꝓnuntiando emendet erro¬
rem. Si quid aut̃ tale cum eis qui foriꝰ
sunt age̾ institit. Tunc animosus. tũc
contentiosus. Ulitigiosus hr̃dus sit. qr
u pe Ierechiel iniquis nel alii ꝓph̃e cum
ubis dei ad suum ppłm mittebantur. ifra

Expanded text:
cumenta prolata sunt, sic accipienda arbicumenta prolata sunt, sic accipienda arbitraris, ut, quod uestros factitare laudasti, in ecclesia tantum quae in lege mandata sunt populi doceantur. ibi enim forsitan putas corripiendos et conuincendos esse diuersa sentientes, ut unusquisque doctor • suorum tantummodo disputando et praedicando emendet errorem, si quid autem tale cum eis qui foris sunt agere institerit, tunc animosus, tunc contentiosus uel litigiosus habendus sit, quia et ipse Hiexechiel, inquis, et alii prophetae eum uerbis dei ad suum populum mittebantur, Isra
Abbreviated transcription (Latin):
qd tu ꝓbibes. memento apłicas epłas no
eis tm̃ scriptas. qui tempore illo quo scri¬
bantur audiebant. s ⁊ nob̾. Non enim ob
aluid in ecc̃a recitantur. Attende ⁊ illud qd̃¬
apls ait. An multis erꝑuentum eius ac
sit inquit exhortari in doctrina bona. ⁊ ꝯͣ¬
dicentes redarguere. Sunt enim multi ñ
sb̾d iti uamloqui. ⁊ mentis seductores. ⁊¬
maxime qui ex circuncisione sunt. quos
oportet refelli. Non ergo solos qui ex cir¬
cuncisione sunt. s eos marime tales eẽ
ait. Oportere tñ in doctrina sana redar¬
gui. refelli q ab ep̃o namloquos ⁊ metis
seductores. indubitata pceptione firma¬
uit. Und̾ boc ⁊ mͥ uissum ẽẽ cognosco. Hoc
ꝓ uirib ago. huic opi qͣntum ip̃e qui ui¬
sit adiuuat pseu̾ant̾ insisto. Quid obstaᷤ.
Quid obstrepis. Cur ꝓhibes. Cur repre¬
hendis. Tibi ne obedire oportet an deo.
Nisi forte ista q̃ a me d̾ scripturis scĩs do¬

Expanded text:
quod tu prohibes, memento apostolicas epistulas non quod tu prohibes, memento apostolicas epistulas non eis tantum scriptas, qui tempore illo quo scribebantur audiebant, sed etiam nobis — non enim ob aliud in ecclesia recitantur —; adtende etiam illud, qs ait: an uultis experimentum eius accsit, inquit, et exhortari in doctrina sana et contradicentes redarguere. sunt enim multi non subditi, uaniloqui et mentis seductores, maxime qui ex circumcisione sunt, quos oportet refelli. non ergo solos qui ex circumcisione sunt, sed eos maxime tales esse ait; oportere tamen in doctrina sana redargui refellique ab episcopo uaniloquos et mentis seductores indubitata praeceptione firmauit. unde hoc etiam mihi iussum esse cognosco, hoc pro uiribus ago, huic operi, quantum ipse qui iussit adiuuat, perseueranter insisto. quid obstas, quid obstrepis, cur prohibes, cur reprehendis? tibine oboedire oportet an deo? Nisi forte ista, quae a me de scripturis sanctis do
Abbreviated transcription (Latin):
dei suus ⁊ eis loqui iubetur qui cum nõ
erant audituri. eo ip̃o domino qui ut¬
tebat ⁊ loqui iubebat ꝓdñite qd̾ non eiñt
audituri. qua cansa. cui bono. quo fruc¬
tu. quo ne effcũ mittitur ad c̾tamen ꝑdi¬
cande iutatis aduisus c̾taturos ⁊ ñ obedi¬
turos. Num quisqmi dicere audebit scõs
obiectum cum dices. si tu scis rem d qua
agitur a te fiiri nõ posse. cur in cassum
laborem simus. cur manem ipendis opã.
cur suꝑ uacue ac sine fructu contendis.
an non magnus error ẽ uelle qd̾ non ua¬
leas explicure. cum ⁊ lex moneat .d. alti¬
ora te ne quesienis. ⁊ fortiora te ne scruta¬
tus fuis. Et it̾m. homo animosus parat
lites. ⁊uir iracundus eraogat pc̃cm. E¬
zecluieli certo ista nõ diceris. qui cum u̾¬
bo domini mittitur. inferre ctamen homu¬
fortasse qd eistem iudeis apłi renderunt.
Cui obedire oportet deo magis an bomi
iis ut ondam. ubi ⁊̃ michi d̾s p̾ceꝑit id age̾

Expanded text:
dei seruus et eis loqui iubetur, qui eum non dei seruus et eis loqui iubetur, qui eum non erant audituri, eo ipso domino qui mittebat et loqui iubebat praedicente, quod non erant audituri. qua causa, cui bono, quo fructu quoue effectu mittitur ad certamen praedicandae ueritatis aduersus certaturos et non oboedituros? num quisquam dicere audebit sanctos obiectum, cum diceres: si tu scis rem de qua agitur a te finiri non posse, cur incassum laborem sumis, cur inanem inpendis operam, cur superuacue ac sine fructu contendis? an non magnus error est uelle quod non ualeas explicare, cum et lex moneat dicens: altiora te ne quaesieris et fortiora te ne scrutatus fueris, et iterum: homo animosus parat lites et uir iracundus exaggerat peccatum? Hiezechieli certe ista non diceres, qui cum uerbo dei mittitur inferre certamen homifortasse, quod eisdem ludaeis apostoli responderunt: cui oboedire oportet? deo magis an hominris, ut ostendam ubi etiam mihi deus praeceperit id agere
Abbreviated transcription (Latin):
loquus br̃e colloquium. Quid p̾uidens
dituris gentib ꝓfuturum. ꝓphas ⁊̃ leg¬
mus missos ad homines tam mobediẽ¬
tes. ut deus ip̃e qui ꝓphas mittebat dhii
ad quos mttebat p̾dice̾t. qđ ub̃ eorum
spũ quo futura cernebant ⁊̃ boc utiq nos¬
se potuissent. qd corum ũba contempturi
fuant quatenus ea tũ uehementi instã¬
cia nͥ tacebant. aꝑtissime doninus ad ere¬
chielem ꝓpham dicit. uade ⁊ itra in do¬
mum isrł. ⁊ loq̃re u̾ba mea ad ipõs quia nõ
ad ppłm ignote lingue tu mitteris domu
isrł. nec ad ppłos multos duisis aut gra¬
ub lingius loq̃ntes quorum u̾ba nõ pos¬
sis audire. Et si ad tules misissent te. for¬
sitan audissent te. Comus ã isrł nõ audi¬
ent te. quia uolunt audire me. Omius
enim domus isrł inquieto ⁊ duro corde ẽ.
Ego aut dedi faciem tuam fortem adu¬
sus faciem corum. ⁊cͥtamen tuum cõfor¬
tabo adũsus certam corum. Ecce mittit̾

Expanded text:
loquiis loquiis dituris gentibus profuturum? Prophetas etiam legimus missos ad homines tam inoboedientes, ut deus ipse qui prophetas mittebat de his ad quos mittebat praediceret, quod uerbis eorum phetico spiritu quo futura cernebant etiam hoc utique nosse potuissent, quod eorum uerba contempturi fuerant, quibus ea tamen uehementi instantia non tacebant. apertissime dominus ad Hiezechielem prophetam dicit: uade et intra in domum Israhel et loquere uerba mea ad ipsos, quia non ad populum ignotae linguae tu mitteris, ad domum Israhel, nec ad populos multos diuersis aut grauibus linguis loquentes, quorum uerba non possis audire. et si ad tales misissem te, forsitan audissent te; domus autem Israhel non audient te, quia nolunt audire me. omnis enim domus Israhel inquieto et duro corde est. ego autem dedi faciem tuam fortem aduersus faciem eorum et certamen tuum confortabo aduersus certamen eorum. ecce mittitur
Abbreviated transcription (Latin):
bat. Quid tociens adusus uideos pharise
saducenos nõ solum minime creditu¬
ros. ui ⁊ maxime contradcuros ⁊ ꝑsecu¬
lonne ab eis ultro cum noluit qd̾ uoluit
niquisiuit. ut coꝵ illos rxnsione conuicet.
nne illis dolose temptando q̃rentib cum
redarguti obinutesce̾nt sine ulla ambigu¬
ad eorum salutem cum hoc ad eos uel ie¬
o uł adu̾sus eos dic̾et ptuturum. S noc
fortasse suo firmauit exemplo qui futurã
fidem ꝑfidiam ne homium p̾noscereñ
ualemus. ne si qũ minium duris. nimui¬
umq pũsis sine fructu salutis eorum lo¬
ait fuerinius d̾ficiamus ⁊ desistamus ab
laborare. Quid qd ⁊̃ ip̃m drrabolium ꝙ
iam non solum deus s ne hommes qui¬
dem dubitare possunt nullo mõ ad ius¬
ticiam comisurum. filius dei tñ insidi¬
ose temptantem. ⁊d̾ scripturis scĩs qõ¬
num laq̃os opponentem.d scripturis
scĩs rendendo coniuncit. Nec indicauit
indignum. cum sathana xp̃e d̾ dei dis e¬

Expanded text:
bat. Quid toties adversus Judaeos, Pharisaeos, bat. Quid toties adversus Judaeos, Pharisaeos, Sadducaeos, non solum minime credituros, verum etiam maxime contradicturos et persecuutus est? Nonne ab eis ultro, cum voluit, quod voluit inquisivit, ut eorum illos responsione convinceret? Nonne illis dolose tentando quaerentibus, cum redarguti obmutescerent, sine ulla ambiguad eorum salutem, cum heos uel aduersus eos diceret, profuturum. sed nos fortasse suo firmauit exemplo, qui futuram fidem perfidiamue hominum praenoscere non ualemus, ne, si quando nimium duris nimiumque peruersis sine fructu salutis eorum locuti fuerimus, deficiamus et desistamus ab laborare. quid quod etiam ipsum diabolum, quem iam non solum deus sed ne homines quidem dubitare possunt. nullo modo ad iustitiam conuersurum, filius dei tamen insidiose temptantem et de scripturis sanctis quaestionum laqueos opponentem de scripturis sanctis respondendo conuicit nec iudicauit indignum cum satana Christus de diuinis e
Abbreviated transcription (Latin):
mnumcietur. Neq enm cordis sui m̃ta
nuntiabant. Tn igitur cum urdex int̾io¬
rum cordis nr̃i ee non possis tinmo utru
uitate resistanius an eos qui intate resis¬
tunt reuincẽ cupiamus adute. Nam ꝓ¬
cul dubio si uitatem suadenius errorem¬
dere debent dilectores uĩtatis. qr ex hac o¬
casione ĩtas anumtiatur. s apłs qui
dicit.⁊ in hoc gaudebo. Si aut̃ qd deo ma¬
cime notum est. ⁊ qd̾ tibi ⁊ ip̃i qnͣtum ẽ
facultatis humane si nb̃cum uiu̾es notũ
ce potuisset. pia sollicitud me caritatis. ĩ
hus dispensationis labore nersauiuir. Pu¬
to nequi iuste rep̾hendi munst̾rum nr̃m.
betur a nob̾ uel amiliosus pator q riraꝵ
quisquis cuqͣm ẜmonis alt̾tationem
uel inferre uel referre curauĩt. iudete qd
⁊ aplis sentiatis. Nempe enim dominus
pe filius dei. nunquid cum solis discipłis
uel turbis qui in eum credid̾unt. an non
uel brsem samaritanorum piguit dispu¬
tare. s illam inquis credituram c̃ẽ p̾scie

Expanded text:
cordis sui uerithristum, adnuntiabant. tu igitur cum iudex interiorum cordis nostri esse non possis, tantummodo utrum ueritati resistamus an eos, qui ueritati resistunt, reuincere cupiamus aduerte. nam procul dubio, si ueritatem suademus erroremdere debent dilectores ueritatis, quia et hac occasione ueritas adnuntiatur, sicut apostolus qui dicit: et in hoc gaudebo. si autem — quod deo maxime notum est et quod tibi etiam ipsi, quantum est facultatis humanae, si nobiscum uiueres, notum esse potuisset — pia sollicitudine caritatis in huius dispensationis labore uersamur, puto nequaquam iuste reprehendi ministerium nostrum, habetur a uobis uel animosus paratorque rixarum, quisquis cuiquam sermonis altercationem uel inferre uel referre curauerit, uidete qus prophetis et apostolis sentiatis. nempe enim dominus ipse filius dei numquid cum solis discipulis uel turbis, qui in eum crediderunt, an non uel haeresem Samaritanorum piguit disputare? sed i
Abbreviated transcription (Latin):
potuit. qd̾ auiis hñtib apta sint. alus incõ¬
uenientia. qͣmius sint bona ⁊ ad utile a¬
liquid instituta. continuo ⁊̃ baptismus
aliis ꝓsit. aliis obsit hñtib. Restat ergo
ad hũc requiram. utrum ⁊̃ illa bona que
nra ẽ qd̾ nec ip̃a omnia omnĩb hñtib
utentib. Si ergo ea legittime quisq usꝯ¬
non fuit. non ip̃a fit mala. s certe obeit
malis. Fortasse dices neminem posse ⁊ ĩ
lege ẽe. ⁊ lege male uti. hoc ip̃o enum qd̾
contra legem uiuit ñ ẽc̃ in lege. shonstͣ¬
tur contra. Ego dico fĩ posse. ut quisq ⁊
inmoratum apłmi testimonium posius¬
se d̾ psalmis adu̾sus eos qui glabantur
in lege. ⁊uiuebant contra legem. sicut sc̃p¬
tum est inquit. quia nõ est iustus qͥsqͣm
ñ est intelligens nõ est requirens deum.
Omnes declinaunt simul mutiles fc̃i st̃
ñ ẽ qui faciat bonum. ñ ẽ us ad unum.
Sepulchrum patens ẽ gutur eorum. li

Expanded text:
aliis inconuenientia, quamuis sint bona et ad utile aliquid instituta, continuo etiam baptismus aliis prosit aliis obsit habentibus. restat ergo adhuc requirere, utrum etiam illa bona, quae nostra est, quod nec ipsa omnia omnibus habentibus utentibus. si ergo ea non legitime quisque usus fuerit, non ipsa fit mala, sed certe oberit malis. Fortasse dices neminem posse et in lege esse et lege male uti; hoc ipso enim, quod contra legem uiuit, non esse in lege monstratur. contra ego dico fieri posse, ut quisque ememoratum apostolum testimonium posuisse de psalmis aduersus eos, qui gloriabantur in lege et uiuebant contra legem: sicut scriptum est, inquit, quia non est iustus quisquam, non est intellegens, non est inquirens deum; omnes declinauerunt, simul inutiles facti sunt; non est qui faciat bonum, non est usque ad unum. sepulchrum patens
Abbreviated transcription (Latin):
a ⁊ contentione xp̃m amuntiant nõ ca¬
ste existimantes tribulonem suscitan iñ¬
culis meis. Nam hni procul dubio id ip̃¬
sum amunitiabant qd̾ paulus nõ trĩ eo
amimo. nec ea uolinitate. NAon ex carita¬
tes: ex murdia sicut dixit ⁊ ex contentioe
uolentis supbo sensu i ead ip̃a annunti¬
atione p̾cellere ⁊ apło panlo antepomi.

Expanded text:
a et contentione Christum adnuntiant, non caa et contentione Christum adnuntiant, non caste, existimantes tribulationem suscitari uinculis meis. nam hi procul dubio id ipsum adnuntiabant quod Paulus, non tamen eo animo, non ea uoluntate, non ex caritate sed ex inuidia, sicut dixit, sed ex contentione, uolentes superbo sensu in eadem ipsa adnuntiatione praecellere et apostolo Paulo anteponi
Abbreviated transcription (Latin):
statõm ⁊ regnum eius p̃̾dica u̾bum. insta
oportune importime argne hortare iccepi
in omm longaminitatẽ ⁊ doctrina. Quis
ħ audiens si deo fidelr seruit. si dolosus o¬
parius no est. ab hac diligentia ⁊ instan¬
tia conquiescat. Quis sub tanta testifica¬
tione seginns ee audeat. Non itaq nobis
obstrepat in hac causa facundia tua.P
oportune remutentib importune. ⁊ qntis
ualemus nirib istum int̾ nos partis dona
ti qõm ⁊ ꝑ quib possimmus olim finitam
ec monstramus. Agnoscant inse content.¬
ose ammositatis nom̃ ⁊ crimen. qui uel ꝑ¬
nicaci astutia p̾bent patrociium flitati.
uel inuidia iactantia ministrant pconuir
uitati. Utrimq hoc contentiosoꝵ genus
apls paulus expressit. illud primum in a¬
lexandro d̾ quo ait. Alexand erarius mi¬
ta mala michi ondit. reddet ei dommus se¬
cundum oꝑa eins. Qm ⁊ tud uita ualde ei
resistit sermonib nr̃is. Hoc no altin meis
d quib ait. Quidam quidem ex murdi¬

Expanded text:
dica uerbum, insta oportune inoportune, argue hortare increpa in omni longanimitate et doctrina. quis haec audiens, si deo fideliter seruit, si dolosus operarius non est, ab hac diligentia et instantia conquiescat, quis sub tanta testificatione segnis esse audeat? non itaque nobis obstrepat in hac causa facundia tua; oportune, renitentibus inoportune, et quantis ualemus uiribus istam inter nos partemque Donat contra quos possumus olim finitam esse monstramus. Agnoscant in se contentiosae animositatis nomen et crimen, qui uel peruicaci astutia praebent patrocinium falsitati uel inuida iactantia ministrant praeconium ueritati. utrumque hoc contentiosorum genus apostolus Paulus expressit, illud primum in Alexandro, de quo ait: Alexander aerarius multa mala mihi ostendit; reddet illi dominus secundum opera eius. quem et tu euita, ualde enim resde quibus ait: quidam quidem ex inuidi
Abbreviated transcription (Latin):
ut ap̃ deum sin officii m̃cede frandetur.
Res enum cta fit ant inc̾tum. Inctum
aut̃ dico. nõ p̃mium facientis s animu
audientis. Ic̾tum enim nb ẽ utrum asse¬
surus sit cui uitas pdicatur. s certum est
⁊ talibe uitatem p̾dicari oportere. ⁊ ctume
fidelr oam p̾dicantes dignam retributio¬
ueni manere siũ suscipiantur siue sꝑna¬

Expanded text:
ut apud Deum sui officii mercede fraudetur. ut apud Deum sui officii mercede fraudetur. Res enim certa fit ad incertum. Incertum autem dico, non praemium facientis, sed animum audientis. Incertum enim est nobis, utrum assensurus sit cui veritas praedicatur: sed certum estetiam talibus ueritatem praedicari oportere et certum est fideliter eam praedicantes dignam retributionem manere, siue suscipiantur siue sperna
Abbreviated transcription (Latin):
lo prsus tempore ut ip̃e fims ninotescẽt
cessau̾it quo id publice p̾ͥnatum q age
potuerunt. ne quisqͣm in ꝑnitiosissimo
errore ꝑsistens d̾ segnicia cc̃ se ministio¬
runi dei in ultimo uditio queretur. Nõ
ergo nos olim tinitam cãm de integro
uolumus retractare. S qmad̾ finita sit
ut cum defensores comuncintur errori.
Aut ⁊ ip̃i correcti libe̾ntur. aut cte ipĩs cõ¬
futatis ⁊ in apta ꝑtinatia remanentib
hfit sine fructu ut existimas. Nam si pos¬
ies uidere qm longe lateq affricam error
iste puaserat ⁊ ꝙͣ panca eius remanserĩt.
q̃ nondum in pacem catholicam correcta
transierunt. uero mo asẜtorum xpĩane⁊
pacis ⁊ iitatis infructuosam ⁊ manem
ꝑdest. sufficit ad rõnem reddenidam deo
qd n cessabit impendi. s enim malignu
d̾ceptoris incurret. ita fidelis iusticie p̾̃di¬
cator ⁊ si ab honniub respuatur. absit

Expanded text:
lo prorsus tempore ut ipse finis innotesceret lo prorsus tempore ut ipse finis innotesceret cessaverunt, quomodo id publice privatimque agere potuerunt; ne quisquam in perniciosissimo errore persistens, de segnitia circa se ministrorum Dei in ultimo judicio quereretur. Non ergo nos olim finitam causam de integro volumus retractare; sed quemadmodum finita sit ut cum defensores convincuntur erroris, aut etiam ipsi correcti liberentur; aut certe ipsis confutatis et in aperta pertinacia remanentibus, APUT V.--7. Neque hoc fit sine fructu, ut existimas. Nam si posses videre quam longe lateque Africam error iste pervaserat, et quam pauca ejus remanserint quae nondum in pacem catholicam correcta transierunt, nullo modo assertorum christianae pacis et unitatis infructuosam et inanem prodest, sufficit ad rationem reddendam Deo quod non cessavit impendi. Sicut enim malignuserito poenam deceptoris incurret: ita fidelis justitiae praedicator, etiamsi ab hominibus respuatur, absit
Abbreviated transcription (Latin):
cum paulo suꝑius diris. ħ me uelle fi¬
ri post tot annos. post tot uidices atq
arbitros qd̾ ap̃ principes tot disceptan¬
tib liatis ab utriusq purtis epis fuuri
non potuit. certe solus hinc satago c̃te
puto enim si soles mt̃s illud conatos ł¬
pare noliusses nõ s̃ ur̃os in eo conatos
fuisse fat̾eris. Quia ergo illum conatu
illam uolunt. atem ⁊ muͣtantiam salter
atam bono ope alienus. Quid argius.
quid rep̾bendis an mides. Non hoc d̾te
me credendum ẽ. Restat ergo ut studio
ac tales finitum ñ est intollerabilis ⁊¬
arrogantia ꝑ se solum finiri posse p̾simĩe
ne q̃so muichi soli ħ tribuendimm putes.
plurum sumas qui ħ ut fimatur. ĩmo
eẽ innotescat instamus: Illi enim dixe¬
runt. nõ ẽẽ finitum. qui eid̾ fini consẽ¬
tue nolunt. eum q noł occultaunt. ut
⁊ nos eorum aucte dcepti funtum nõ e̾e
credatis. Qn aut ex quo funtum est. nul¬

Expanded text:
Cum paulo superius dixeris, hoc me velle fiCum paulo superius dixeris, hoc me velle finire post tot annos, post tot judices atque arbitros, quod apud principes tot disceptantibus litteratis ab utriusque partis episcopis non potuit. Certe solus hinc satago, certPuto enim si solos nostros id conatos culpare voluisses, non etiam vestros in eo conatos fuisse fatereris. Quia ergo illum conatum, illam voluntatem et instantiam, saltema tam bono opere alienus. Quid arguis? quid reprehendis? An invides? Non hoc de te temere credendum est. Restat ergo ut studio ac tales finitum non est, intolerabilis arrogantia est per se solum finiri posse praesumere. Ne, quaeso, mihi soli hoc tribuendum putes: plurimi sumus qui hoc ut finiatur, imo se innotescat, instamus. Illi enim dixerunt non esse finitum, qui eidem fini consentire noluerunt, eumque vobis occultaverunt, ut etiam vos eorum auctoritate decepti finitum non esse credatis. Nostri autem, ex quo finitum est, nul
Abbreviated transcription (Latin):
suade ⁊ eaud iꝑam eloq̾nciam eloqntꝰ ac¬
ane penitus nõ instructum. ⁊ quoͦ ꝑtinet
obsecto. Nlunquid namq te compissi contͣ
mea sccipta rescribere.⁊ ido recusandis ⁊
extus andis huox est. Si ergo penitus nõ
instructus es cum nõ pocius taces. ⁊ aut
ita loq̾ris. ut istrui te desides. Instare me
ditis ⁊ ꝓuocare semꝑ. ut ad ad dignoscẽ
nirs prudentius ac pacientuis face̾. qui
in ecc̃a tm̃ que in lege mandata sunt po¬
pulos docent. nec nob̾ rende curant sc̃i¬
entes qr si lex diuna ⁊ tot documenta le¬
galium scripturarum nob̾ quid sit meliꝰ
quid uius suade nõ possunt. ⁊ nunqͣm hu¬
mana q̾at aucts nos discussis eriorib
ad iu̾tatis regulam renocare. Quid t erg
iusum ẽ ut adusus eos illis tacentib tu
loquaris. Lam si bñ faciunt cur ñ nuita¬
ris. si male cur laudas. dicis qd̾ intolłan¬
da arrogantia credam me solum t̾mina¬
re posse. qd̾ alus uelud mexplicabile in¬
sum atq ideo uidici deo dimissum est.

Expanded text:
suadere, et eamdem ipsam eloquentiam eloquenter acstianae penitus non instructum, quo pertinet, obsecro? Numquidnam te compuli contra mea scripta rescribere; et ideo recusantis et excusantis haec vox est? Si ergo penitus non instructus es, cur non potius taces, aut ita loqueris ut instrui te desideres? Instare me, dicis, et provocare semper, ut ad dignoscendvestros prudentius ac patientius facere, qui in Ecclesia tantum quae in Lege mandata sunt populos docent, nec nobis respondere curant; scientes quia si lex divina et tot documenta legalium scripturarum nobis quid sit melius, quid verius, suadere non possunt, nunquam humana queat auctoritas nos discussis erroribus ad veritatis regulam revocare. Quid tibi ergo visum est, ut adversus nos illis tacentibus tu loquaris? Nam si bene faciunt, cur non imitaris? si male, cur laudas? 5. Dicis quod intoleranda arrogantia credam me solum terminare posse, quod aliis velut inexplicabile visum, atque ideo judici Deo dimissum est.
Abbreviated transcription (Latin):
parum si qu iominus ad nos reutetur. Nũ¬
quid c̾tos ficit qd̾ cent corrm pacem liĩ¬
ceptur quib eam p̾dicarent. Certos tñ fe
docibilem pacientem in morestia cor pi¬
entem. diu̾sa sentientes ne forte det llis
deus pũiam ad cognoscendum mĩtatem.¬
⁊ resipiscant d̾ dyaboli laquers captiua¬
ti ab ip̃o in ipĩus uoluntatem. Intende
tionem peculantie occ̃onem putaret ẽe
pigritie.um quia multi ⁊ ip̃am correpti¬
onem que modeste fit uel pec̃is sius fauẽ¬
tos. uel quid rendeant nõ iuementes.
nec tũ uitati acquiescentes onose aciuo¬
leste funt eos qui secum sedulo agunt
nec ab corum comuncendo errore dissimu¬
lant litigiosos ⁊ contentiosos uocant. flĩ¬
tas enim que nudari ⁊ redargiu metuit eo¬
rum uiciorum nomine que nĩtas damp¬
nat diligentiam uitatis acc̃at. Nugo
ideo tn ab hac instancia d̾sistendum est.
uide qmad̾ timotreum id astringat apłs
ct. Testificor inquit coram deo ⁊ ibi xp̃o.q¬

Expanded text:
 si quo minus, ad uos reuertetur. numquid certos fecit, quod essent eorum pacem suscepturi quibus eam praedicarent? certos tamen fdocibilem, patientem, in modestia corripientem diversa sentientes: ne forte det illis Deus poenitentiam ad cognoscendam veritatemet resipiscant de diaboli laqueis, captiuati ab ipso in ipsius uoluntatem. intende tionem petulantiae occasionem putaret esse pigritiae. uerum quia multi et ipsam correptionem, quae modeste fit, uel peccatis suis fauentes uel quid respondeant non inuenientes nec tamen ueritati adquiescentes onerose ac moleste ferunt, eos, qui secum sedulo agunt nec ab eorum conuincendo errore dissimulant. litigiosos et contentiosos uocant. falsitas enim, quae nudari et redargui metuit, eorum uitiorum nomine, quae ueritas damnat, diligentiam ueritatis accusat. numquid ideo tamen ab hac instantia desistendum est? uide quemadmodum Timotheum idem obstringat aposteret: testificor, inquit, coram deo et
Abbreviated transcription (Latin):
mus eundem baptisinum ab eis qui ft̃
ut ⁊ extra eccam id ipẽ unus deus colat᷑.
aut ead fides qua confitemur xp̃m fili¬
un dei. mrde petruis bs̃ ẽ appellatus ⁊
in eis qui nõ sut in ecc̃a repiatur. hoc
ergo restat ut plrui. Hemus in hoc ip̃o be¬
atꝰ pauli ẜmõne. qm s̃ ex accib apłõrũ
coninemorauinuus d eo loq̃retur quia
inscriptum in ara inuen̾at ignoto deo
qui uos inquit iguorantes colitis. hũc
ego annuntio nob̾. Nunquid dixit. quia
extia ecc̃am colitis. n est ds̃ ipe qui colitis
S ait qui uos ignorantes colitis. Hunc
eigo amumtio nob̃. Quid ei p̾stare cupi

Expanded text:
mus eundem baptismum ab eis qui sunt mus eundem baptismum ab eis qui sunt ut etiam extra ecclesiam idem ipse unus deus colatur aut eadem fides, qua confitemur Christum filium dei, unde Petrus beatus est appellatus, etiam in eis qui non sunt in ecclesia repperiatur. hoc . habes in hoc ipso beati Pauli sermone, quem supra ex Actibus apostolorum commemoraui, cum de deo loqueretur, quia inscriptum in ara inuenerat \'ignoto deo\': quem uos, inquit, ignorantes colitis, hunc ego adnuntio uobis. numquid dixit: quia extra ecclesiam colitis, non est deus ipse quem colitis\'? sed ait: quem uos ignorantes colitis, hunc ego adnuntio uobis, quid eis pra
Abbreviated transcription (Latin):
lius quia ⁊ ip̃e posuisti. unde te possum cõ¬
memorire qd uolo. Certe enum ista ꝓpo¬
siusti in concessionib nũis ex quib me ad¬
ducas ad intentom tuam umum deum eẽ
unani fidem. unum baptisinum. unam
incorruptam ⁊ catholicam eceam. que cũ
int nos conueniant putas exhus illud
qd̾ no conuenit posse mostrari ap eos qui
non sunt. in hac una ecc̃a. hoc unum bap¬
tisina ee nõ posse. Ego aut̃ dico posse si ñ
nuitatur. si hoc id̾ obẜuatur. nec ideo fieri
ut nõ sit unimi baptisma qr ẽ ut ap̃ illoᷤ
qui in una ñ sunt ecc̃a. Hoc aut ꝓbo exhii
que in ead siña posiuste d̾ ino dẽo. ⁊ una
fide. Inueninius enim eund̃ deum extra
ecc̃am ab ignorantib coli. nei ideo fieri
ut ñ ipe sit deus. ⁊ fidem qua cred̾r ĩ xp̃m
ee filium dei uiui.Inuenimus ⁊̃ eos qui
no ꝑtinent ad menbra ecc̃e confit̾i. nec iõ
fi ut nõ sit una fides. Sic ⁊̃ cum inueni¬

Expanded text:
lius quia et ipse posuisti, unde te possim comlius quia et ipse posuisti, unde te possim commemorare quod uolo. certe enim ista proposuisti in concessionibus meis, ex quibus . me adducas ad intentionem tuam, unum deum esse, unam fidem, unum baptismum, unam incorruptam et catholicam ecclesiam. quae cum inter nos conueniant, putas ex his illud quod non conuenit posse monstrari, apud eos qui non sunt in hac una ecclesia hoc unum baptismum esse non posse. ego autem dico posse, si non mutatur, si hoc idem obseruatur, nec ideo fieri ut non sit unum baptisma, quia est et apud illos qui in una non sunt ecclesia. hoc autem probo ex his, quae in eadem sententia posuisti de uno deo et una fide. inuenimus \'enim eundem deum extra ecclesiam ab ignorantibus coli nec ideo fieri, ut non ipse sit deus, et fidem, qua creditur Christum esse filium dei uiui, inuenimus etiam eos, qui non pertinent ad membra ecclesiae, confiteri nec ideo fieri, ut non sit una fides. sic etiam cum inueni
Abbreviated transcription (Latin):
cessit. omnes hñtes bonum baptismum. bo¬
nos ce utrumq ergo respuatur utraq siñ¬
a corrigntur. ut qni manifestum est istos¬
qui scismata faciebant bonos nõ fuisse. ⁊
tam̃ bono baptismo baptizatos fuisse. Illd̾
⁊̃ manifestum sit nõ onĩs qui bonum hñt
luptismum bonos eẽ. Ac ꝑ hoc no ideo te¬
nenur. ut in ꝑte donati baptizandum ee
aliqͣm concedanius. quia ⁊ partem dona¬
ti qũi malam dicimus bonuni baptisiũ
h̾re concedimus. Rursus ut exea consensi¬
onc mea ad id qd̾ consentio d̾tineres posu¬
isti scriptum eẽ. inius d̾s. una fides. inum
baptisma. inia incorrupta uera ⁊ catholica
ecc̃a. Que omnia concedo. ⁊ si aliqͣnto ałi
scripta sunit. S quid ad rem. Cum om̃ia
sicut dixi ista concedam um qd̾ exhus co¬
uaris efficere nõ efficitur. uidel ut qui nõ
suut in una ecc̃a nõ possint Pre unum bap¬
tismum qd̾ omnino falsissimum est. ⁊ me¬

Expanded text:
aecessit omnes habentes bonum baptismum boaecessit omnes habentes bonum baptismum bonos esse. utrumque ergo respuatur, utraque sententia corrigatur, ut, quoniam manifestum est istosqui schismata faciebant, bonos non fuisse et tamen bono baptismo baptizatos fuisse, illud etiam manifestum sit non omnes, qui bonum habent baptismum, bonos esse. ac per hoc non ideo tenemur, ut in parte Donati baptizandum esse aliquem concedamus, quia et partem Donati, quam malam dicimus, bonum baptismum habere concedimus. Rursus ut ex ea consensione me ad id quod non consentio detineres, posuisti scriptum esse: unus unus, una fid.es, unum baptisma, una incorrupta et uera catholica ecclesia. quae omnia concedo, etsi aliquanto aliter scripta sunt. sed quid ad rem, cum omnia sicut dixi ista concedam? uerum quod ex his conaris efficere non efficitur, uidelicet ut, qui non sunt in una ecclesia, non possint habere unum baptismum, quod omnino falsissimum est. et me
Abbreviated transcription (Latin):
dei legen ꝑtinentib d̾putandum ẽe bap¬
tisinum. qua possunt homines ⁊ hre ⁊ boni
ñ ẽẽ. S ip̃am quidam legem ⁊ sciam ⁊ sacͥ¬
ficium corporis ⁊ sangunus xpi talia bona
ee que possint homines ⁊ hr̃e ⁊ mali eẽ. bap¬
tisium uero tale bonum ẽẽ qd̃ quisquis
dicetis. Et ideo quid aliud flmn consequat
attende. Qd nõ ideo cominemorabo. utex
illo tuo flo ad alia fla te adducam. s ut
hoc conseq̃ns tni flm̾ ẽẽ cognouis. ut ab hoc
te libes illud qd̾ p̾cedit emendes. Quid ergo
p̾cedit ex ub̃. Omnes qui hñt bonum bap¬
tismum bonos ẽẽ qd ẽ flm eudens. quo co¬
sequitur bonos fuisse .s. illos qui scismata
faciebant dicentes. Ego quid sum pauli.
ego aut cephe. ego aut xp̃i. Quos argu
paulus pro ub̃ crucifixus est. aut in noie
pauli baptizati estis.: S flin est qd̃ isti bo¬
in erant. exceptis eis qui dicebant. ego a
Hoc itaq flm quare secutum ẽ. Quia fim p̾¬

Expanded text:
dei legem pertinentibus deputandum esse bapdei legem pertinentibus deputandum esse baptismum, quae possunt homines et habere et boni non esse, sed ipsam quidificium corporis et sanguinis Christi talia bona esse, quae possint homines et habere et mali esse, baptismum uero tale bonum esse, quod quisquis dicetis, et ideo quid aliud falsum consequatur adtende. quod non ideo commemorabo, ut ex illo tuo falso ad alia falsa te adducam, sed ut hoc consequens cum falsum esse cognoueris, ut ab hoc te liberes, illud quod praecedit emendes. quid ergo praecedit? ex uobis omnes, qui habent bonum baptismum, bonos esse. quod est falsum euidens, quo consequitur bonos fuisse scilicet illos, qui schismata faciebant dicentes: ego quidem sum Pauli, ego autem Cephae. ego autem Christi, quos arguePaulus pro uobis crucifixus est, aut in nomine Pauli baptizati estis? sed falsum est quod isti boni erant exceptis eis qui dicebant: \'ego hoc itaque falsum quare secutum est? quia falsum pr
Abbreviated transcription (Latin):
cunq manducauit indigne ⁊ bib̾it cali¬
cem donnui indigne. rens ent corporis ⁊
sangunus dommi. Ecce qmad̾ obsunt di¬
uina ⁊ sc̃a male utentib. cur hoc nõ mõ
⁊ bapts. Cur nõ ita in bono baptismo no
sunt boni hrtici. quõ in bona lege nõ st̾ bo¬
ni uidei. Iam cte ꝓbaui concedentib ub̃
qn quidem paulo uos cred̾e ⁊ testimonia
q̃d̾ scripturis posui paulum dixisse concedi¬
tis. Ian ergo ꝓbaui concessionib nr̃is
gutime h̃ñtib ⁊utentib. Cur nõ ita ⁊ bap¬
tismus qm̃uus bonus ⁊ legittimus nõ tñ
omnib hntib ꝓdest. Tu quare tanqͣm ẽ¬
tissimum ⁊ conseqntissimum conclud̾bas.
in parte donati ee hominem baptizandu
qr nos ⁊̃ ibi ẽẽ concedinius baptismum. ⁊
attendebas posse nos dre ẽẽ ibi quidem ⁊¬
baptismum xp̃i iustum scm̃i ⁊ bonum. s pe¬
nalem contrarium ꝑiciosum minucis
unia in omnib gentib dilatatur. Nuqͥ
hic qd dicas inuenies nisi nõ eis boms ad

Expanded text:
manducauerit indigne et biberit calicem domini indigne, reus erit corporis et sanguinis domini. Ecce quemadmodum obsunt diuina et sancta male utentibus; cur non hoc modo et baptismus? cur non ita in bono baptismo non sunt boni haeretici, quomodo in bona lege non sunt boni Iudaei? iam certe probaui concedentibus uobis, quandoquidem Paulo uos credere et testimonia quae de scripturis posui Paulum dixisse conceditis, iam ergo probaui concessionibus uestrgitime habentibus et utentibus; cur non ita et baptismus quamuis bonus et legitimus non tamen omnibus habentibus prodest? tu quare tamquam certissimum et consequentissimum concludebas in parte Donati esse hominem baptizandum, quia nos etiam ibi esse concedimus baptismum, nec adtendebas posse nos dicere esse ibi quidem baptismum Christi iustum, sanctum et bonum, sed poenalem contrarium perniciosum inimicis uina in omnibus gentibus dilatatur? Numquid hic quod dicas inuenies nisi non in eis bonis ad
Abbreviated transcription (Latin):
n er ammio s ex contentione uel comodo
pominib ⁊ contra omnia dicere. S hoc a¬
it sc̃a scriptura. Qui sophistice loquitur.
odiblis est. Ab hac in ur̃ paulus apłs ui
uentutem thiuotei ꝓhibere. ubi ait. noli
ubis contende. ad nich enim utile est. nͥ
ad sbu̾sionem audientium. Et me a fa¬
cultate rõne dicendi eum ꝓbibuisse puta¬
ret. contunio sb̃iecit. Satis age te ip̃m
ꝓbabilem oꝑarium exhibendo. nõ erubes¬
centem u̾bum uitatis recte tractantem.
Nuntum itaq tibi ħ amnui sb̃repsit afͤ¬
fectio contradicendi studio nõ quo itu sẽ¬
tires. s quo ãnb intentionem disce̾ nolẽ¬
tis autes ꝓbibiusti nos eloq̃ntes ut uitu¬
pasti eloq̃ntiam. Nam quo teł ex anmo
soleatis eloqn̾tiam donati ꝑmeniam ali¬
orum ꝙ urorum. Queritur quid eet u¬
tilus si tam largo flumine ꝓ pace xp̃i ꝓ¬

Expanded text:
non ex animo, sed ex contentione uel commodo pro omnibus et contra omnia dicere. de hac ait sancta scriptura: qui sophistice loquitur odibilis est; ab hac mihi uidetur Paulus apostolus iuuentutem Timothei prohibere, ubi ait: noli uerbis contendere; ad nihil enim utile est nisi ad subuersionem audientium. et ne a facultate recte dicendi eum prohibuisse putaretur, continuo subiecit: satis age te ipsum probabilem operarium exhibere deo non erubescentem, uerbum ueritatis recte tractantem. nimirum itaque tibi haec animi subrepsit affectio, quod contradicendi studio, non quo ita sentires, sed quo a nobis intentionem discere uolentis auerteres, perhibuisti nos eloquentes et uituperasti eloquentiam. nam quomodo te hoc ex animo soleatis eloquentiam Donati, Parmeniani aliorumque uestrorum? qua quid esset utilius, si tam largo flumine pro pace Chris
Abbreviated transcription (Latin):
nose brditati. Pupilli effc̃i sumus. ante ꝙ
exactor ueniat tam pessime brditatis. om̃ia
quc eius sunt renuntiemus. Siquis itaq
bitor exactori. eaexactor aut debitorem tru¬
det in cait̾em. Anĩ dico ub̾ dicit dominius
ñ exies inde donec reddas nouissimum q̃¬
drantem. Onme itaq genus humanumi
tanqͣm panꝑum ⁊ pupillum diuma scrip¬
tura comendat deo dicens. Tibi delictus e
aiIp orphano tu eris adiuttor. eius q ad¬
beat. quia callidum atq ferccissimum ad¬
usarium patitur. Et iam pripillus in causa
sua deficit qͣm p̃p sius adusarius pͥus ar¬
tib decipe festinat. Assis domine ił u rre
hiuic yupillo ytoneus defensor. sta in oiusa¬
illius qui uissisti recta indicare filus boĩm.

Expanded text:
nosae haereditati. Pupilli effecti sumus: antequam exactor veniat tam pessimae haereditatis, omnibus quae ejus sunt, renuntiemus. Si quis itaque bitor exactori; exactor autem debitorem trudet in carcerem. Amen dico vobis, dicit Dominus, non exies inde, donec reddas novissimum quadrantem . Omne itaque genus humanum tanquam pauperem et pupillum divina Scriptura commendat Deo, dicens, Tibi derelictus est pauper, pupillo tu eris adjutor: ejusque adbeat, quia callidum atque ferocissimum adversarium patitur, et jamjam pupillus in causa sua deficit: quapropter suus adversarius pravis artibus decipere eum festinat. Adsis, Domine Jesu Christe, huic pupillo illius qui jussisti recta judicare filiis hominu
Abbreviated transcription (Latin):
ile in euglio dicit. Quia ip̃e est caput et fi¬
ins menduci ⁊ a semnet ipo deceptus. nos
dcipe festinat. Ipe ẽ adusarius effes gus
ominium uitiorum. ꝑsuasor ⁊ turpium no¬
luptatimi. Hic ergo cum illum primum
homunem a deo factum adam .s. patrem
omnium nr̃m intueretur sicut suꝑius cre¬
bro intellre potes. uideret q eum hominem
ex iio t̾re ad ymaginem fcm. pudicicia
oriatum. temꝑantia compositim. canta¬
te cicondatum. inmortalitate uestitiun. e¬
nuilus atis muidus tantam btitudinem
bonuni treno accessisse. qd̾ ip̃e dum ẽẽt an¬
gelus ꝑ supbiam cognoscitur amisisse. in¬
uidit statim insaciabilis homicida pͥmum
expoliauit .i. pudicicia. continentia. patĩa
mansuetudine. caritate. mmnortalitate. et¬
sic nos nudos ac miseros reddidit. suis q
uannis derisit ẽẽ inuolutos. ⁊ suo dominio
eẽ Adstrictos. atq ex ipo uinculo omneni
plem urãm sibimet obligauit. Expolian ͭ
liauit nos caritate ⁊ nestunt malicia et p

Expanded text:
III, 44, quia ipse est caput et finis mendacii; et a semetipso deceptus, nos decipere festinat; iste est adversarius effectus gomnium vitiorum, persuasor etiam turpium voluptatum. Hic ergo, cum illum primum hominem a Deo factum, Adam scilicet, patrem omnium nostrum intueretur, sicut superius crebro intelligere potes, videretque eum ex limo terrae ad imaginem Dei factum, pudicitia ornatum, temperantia compositum, charitate circumdatum, immortalitate vestitum, aemulus atque invidus tantam beatitudinem hominem terrenum accepisse, quam ipse dum esset angelus, per superbiam cognoscitur amisisse, invidit statim insatiabilis homicida primum exspoliavit, id est pudicitia, continentia, patientia, mansuetudine, charitate, immortalitate. Sic nos nudos ac miserabiles reddidit, suisque pannis derisit esse involutos, et suo dominio esse astrictos, atque ex ipso vinculo omnem prolem nostram sibimet obligavit. Exspoliavitliavit nos charitate, et implevit malitia; exsp
Abbreviated transcription (Latin):
Quid enim ẽ depone oꝑa teneburum in¬
si renuntiare draboli pomipis ⁊ angelis
eius. Et quid ẽ nb̾ arma lucis indru. insi
crede in deum patrem onmipotentem qui
illũmtͣomnem hommnem uenentem in hx̃
nundum. qui ⁊ dicit. dum lucem he̾tis cre¬
dite in lucem. ut fili luicis sitis.
Ruis tam diectissime sius inmo qui¬
a iuis discutiamus ⁊ iuestigenius qͥs

Expanded text:
Quid enim est deponere opera tenebrarum, nisi renuntiare diaboli pompis et angelis ejus? Et quid est nos arma lucis induere, nisi credere in Deum Patrem omnipotentem, qui illuminavit omnem hominem venientem in hunc mundum, qui et dixit: Dum lucem habetis, credite in lucem, ut filii lucis sitis us tamen, dilectissime, si vis, imo quia
Abbreviated transcription (Latin):
cogi. Cogita pocius que audis. ꝓpende. in
tua noliutate es. exanma ut prudens
sitũ in te e ulla prudentia nel humana.
uttum ea que dicta sunt uitate fulta sit.
utrum tu ipe in manichei ur̃i defensione
defecis. sicut apparet. ⁊ qu uo liuis esto qd̾
ndum es. ⁊ desine ẽẽ ꝗd es.
fcce iam compendiue ut dixit scitas tua
ne cartus cumulemus. si tibi plaçet qd

Expanded text:
cogi. cogita potius, quae audis, perpende, in cogi. cogita potius, quae audis, perpende, in tua uoluntate es; examina ut prudens, si tamen in te est ulla prudentia uel humana, utrum ea, quae dicta sunt, ueritate fulta sint, utrum tu ipse in Manichaei uestri defensione defeceris, sicut adparet, et quando uolueris, esto quod nondum es, et desine ecce iam compendiue, ut dixit sanctitas tua, ne chartas cumulemus: si tibi placet, q
Abbreviated transcription (Latin):
go qd introgasti. rende qd̾ int̾rogo. Ilich
nocere potat᷑ gens tenebrarum d̾eo. Qua¬
re huc nusit partem suam miscendam et
polluendam a natura demonum. felix
dicit. Sim arbitrio nr̃o sumius nemo ne¬
minem cogat. Qnͣ uo luero ero xpĩanus.
Nolunntus nob̾ sbiacet. aut cte xp̃ianum.
aut non ec̃. Augs̃ dix̃. Quia uolinitas nł
adiacet manifestum est ⁊ boc d̾ diuinis
scripturis docm. Qd coactus est ⁊ iuitꝰ
dicere ⁊ ille qui nos in istum induxit er¬
rorem. Qd aut dicis nemo cogatur. qnͣ
uoluero ero xp̃ianus. nemo te plane co¬
git. qñ uolius esto. quia ex nolinitate
Unc uemisti. ⁊ ex uoluntate tua ista dis¬
putasti. ⁊ ne noluntati male si mala ẽ¬
par bone uolunt ati si ma bona est. Siue e¬
nm mala sit siuc hona noluntas est. Bo¬
uam uoluntatem sequitur corona. ma¬
lam uero noluntatem sequitur pena. De¬
us uider uolinitatum ẽ. creator autemi
natururum. Si ergo putas cogi te ut sis
xpianus. audi a nobis omnino te non

Expanded text:
od interrogasti, responde, quod interrogo: nihil nocere poterat gens tenebrarum deo? quare huc misit partem suam miscendam et polluendam a natura daemonum ? FEL. dixit: Si in arbitrio nostro sumus, nemo neminem cogat; quando uoluero, ero christianus. uoluntas nobis subiacet aut esse christianum aut non esse. AUG. dixit: Quia uoluntas nobis adiacet. manifestum est et hoc de diuinis scripturis docui; quod coactus est etiam inuitus dicere etiam ille, qui uos in istum induxit errorem. quod autem dicis: nemo cogatur. quando uoluero, ero christianus, nemo te plane cogit; quando uolueris. esto, quia ex uoluntate tua huc uenisti et ex uoluntate tua ista disputasti. et uae uoluntati malae, si mala pax bonae uoluntati, si bona est. siue enim mala sit, siue bona sit, uoluntas est. bonam uoluntatem sequitur corona, malam uoluntatem sequitur poena. deus iudex uoluntatum est. creator autem naturarum. si ergo putas cogi te, ut sis christianus, audi a nobis omnino te non
Abbreviated transcription (Latin):
ille aut ostendit eam in carne sua. nõ ñ¬
to nuquitatis suc. s officio m̃e sue. Nam¬
ut noms bonam ẽẽ legem qmi tu repre¬
bendere uoliusti. ip̃e apłs panlus quoda
loco dixit. Lex subintrauit ut habundaret
delictum. Adhuc uidetur illam reprebede.
s audi qd̾ sequitur. Ubi aut inquit ha¬
bundauit delictum. suꝑhabundauit gra.
Data ẽ enim lex supbis hominib. ⁊ uirib
sius totum tribuentib. ut cum implere n
possent legem datam. p̾uaricatores mue¬
a legis conditore. Promnde paulo post di¬
cit apls idem. Itaq lex quidem sc̃a ⁊ ma¬
datum sc̃m. ⁊ iustum ⁊ bonum. Sr ne di
cas quia de alio mandato dicit. ut osten¬
dat quia de illo dicit de quo panlo ante
dix̾at. lex sb̃mtranit ut habundaret delicti.
statim sibi ꝓposuit q̃oni. Qd ergo bonum
michi fcm̃ est mors. Absit. S pcem ut ap¬
parrat pecm ꝑ bonum michi oꝑatum est
mortem. Erat enim pecm . s nõ apparebt

Expanded text:
ille autem ostendit eam in carne sua, non meille autem ostendit eam in carne sua, non merito iniquitatis suae. sed. officio miseut noueris bonam esse legem, quam tu reprehendere uoluisti, ipse apostolus Paulus quodam loco dixit: lex subintrauit, ut abundaret delictum. adhuc uidetur illam reprehendere; sed audi quod sequitur: ubi autem, inquit. abundauit delictum, superabundauit gratia. data est enim lex superbis hominibus et uiribus suis totum tribuentibus, ut cum inplere non possent legem datam, praeuaricatores inuea legis conditore. proinde paulo post dicit idem apostolus: itaque lex quidem sancta et mandatum sanctum et iustum et bonum. sed ncas quia de alio mandato dicit, ut ostendat quia de illo dicit, de quo paulo ante dixerat, Lex subintravit ut abundaret delictum; statim sibi opposuit quaestionem: Quod ergo bonum, mihi factum est mors? Absit: sed peccatum, ut appareat peccatum, per bonum mihi operatum est mortem . Erat enim peccatum, sed non apparebat
Abbreviated transcription (Latin):
ut suscipiendo mortalitatem que d̾ pe¬
na uenat soluet mortem. qd de gr̃a ne¬
mebat. ideo dicit lex. maledes oñnis qui
pendet in ligno. Mors enim ip̃a pendebt
in ligno. que mors de maledicto ueme¬
bat. Quomo ergo suscipiendo mortem ĩ¬
terfecit mortem. sic suscipiendo maledem
soluit maledictum. Inde et apłs dicit.
Scientes quia uetus hõ nr̃ simul cruci¬
fixus est cruci cum illo. quia de uete ho¬
mine nr̃o .i. de sorte mortis que ueniebat
ex nuto peci suscipere dignatus e carner
mortalem de nirgine maria. in qua ub̾
⁊ passionis ⁊ resurrectionis preberet exe¬
plum. Passionis. ad firmandam paciẽ¬
ciam. resurrectionis. ad excitandum spem
ut duus iutas nob̃ ostendet in carne. q̃m
suscepit de uita nin mortali. unam labo¬
riosam. altam beatam. laboriosam qm
tollerare debenius. btam. qui spare debeniꝰ.
Toleramius aut laboriosam m̃ito peci nr

Expanded text:
ut suscipiendo mortalitatem. quae de poeut suscipiendo mortalitatem. quae de poena uenerat, solueret mortem, quod de gratia ueniebat, ideo dicit lex: maledictus omnis, qui pendet in ligno. mors enim ipsa pendebat in ligno, quae mors de maledicto ueniebat. quomodo ergo suscipiendo mortem interfecit mortem, sic suscipiendo maledictum soluit maledictum. unde et apostolus dicit: scientes, quia uetus homo noster simul confixus est cruci cum illo, quia de uetere homine nostro, id est de sorte mortis, quae ueniebat ex merito peccati, suscipere dignatus est carnem mortalem de uirgine Maria, in qua nobis et passionis et resurrectionis praeberet exemplum — passionis ad firmandam patientiam, resurrectionis ad excitandam spem — ut duas uitas nobis ostenderet in carne, quam suscepit de uita nostra mortali, unam laboriosam. alteram beatam: laboriosam, quam tolerare debemus, beatam, quam sperare. debemus. toleramus autem laboriosam merito peccati nostri;
Abbreviated transcription (Latin):
tenebantur adyabolo. ⁊ in eius conditio¬
ne constituti erant ꝑ iustum dei iudiciũ
cui seducenti consenserant ꝑ libum arbi¬
trium. Sicut aut in homnus potestate.
drabolo consentire ut captiuaretur. sic in
ipius diaboli potestate fuit cum angłs
eet peccare. ut in det̾ius mutaretur. pcc̃o¬
ergo angłs ꝑ libum arbitrium suasit p¬
catum homini hñti lib̾um arbitrium. ii
drabolus si noluisset non peccasset. ⁊ hosi
uoluisset non consensisset. Cum aut iam
ab illo qui consensisset tuctur. no quia
dyabolus aliquid potuit. s qr iustum de¬
i iudicium fuit. ⁊ eius legi obtempare
Qd̃ aut̃ in lege positum e maledes om̃is
qui pendet in ligno. und̃ apłs dicit. Xps¬
nos redemit de maledro legis. fc̃s ꝓ nob̾
maledc̃m. Scriptum est enim. Maledes
onnus qui pendet in ligno. Non legem re
enim adam peccau̾at. ⁊ omins illa mas¬
sa ⁊ ꝓpago pecĩ maledicta euit. Doniniꝰ
aut̃ airnem de ip̃a massa suscipe uoluit.

Expanded text:
tenebantur a diabolo et in eius condiciotenebantur a diabolo et in eius condicione constituti erant per iustum dei iudicium, cui seducenti consenserant per liberum arbitrium. sicut autem in hominis potestate fuit diabolo consentire, ut captiuaretur, sic in ipsius diaboli potestate fuit, cum angelus esset, peccare, ut in detergo angelus per liberum arbitrium, suasit peccatum homini habenti liberum arbitrium; ut diabolus si noluisset non peccasset, et homo si noluisset non consensisset. Cum autem jam ab illo cui consenserat teneretur, non quia diabolus aliquid potuit, sed quia justum Dei judicium fuit, et ejus legi obtemperare Quod autem in Lege positum est, Maledictus omnis qui pendet in ligno; unde Apostolusnos redemit de maledicto legis, factus pro nobis maledictum; scriptum est enim: maledictus omnis, qui pendet in ligno, non legem repenim Adam peccauerat et omnis illa massa et propago peccati maledicta erat, dominus autem carnem de ipsa massa suscipere uoluit,
Abbreviated transcription (Latin):
tate qui nos tenebat etueus adeo erat.
aut uirtus dei. Si dei uirtus erat qui no
tencbat. ut quid xp̃m mittebat ille qui
nos tenebat. Si in ip̃ius arbitrio erat qu
uellet dimittere. ut quid xp̃s crucifigitur.
Neminem ergo latet xp̃m crucifixum.
Qui illum crucitixerunt. Si dei nirtus e
ncħ nob̾ nocebat. Si dei uirtus erat. no
tinmus capti ap illum. s qͣi nos cum nro
principe. qi filius cum parentib. no a
romam cum barbaris. Non oportebat gͦ
quia cum urtute dei eramus constitut
deum filumi suum mtt̾e ut dicatur qr
libator uruenit. Si paret ergo eum ur
tum est. maledõs omiis qui pendet ilig¬
no. Hoc enim apłs dixit. Si iste qui male
dicit omnes qui pendent in ligno deuut
ioius omnes qui aducti sunt pro eius p̾¬
cepto. quis est iste ergo qui maledicit oe
qui pendet in ligno. Augs dixit Qd̾ xp̃s
redemit adrabolo ꝑ consensionem sua

Expanded text:
tate, qui nos tenebat extraneus a Deo erat, tate, qui nos tenebat extraneus a Deo erat, aut virtus Dei. Si Dei virtus erat qui nos tenebat, utquid Christum mittebat ille qui nos tenebat? Si in ipsius arbitrio erat quando vellet dimittere, utquid Christus crucifigitur? Neminem autem latet Christum crucifixum. Quid illum crucifixerunt? Si Dei virtus est, nihil nobis nocebat. Si Dei virtus erat, non fuimus capti apud illum: sed quasi nos cum nostro principe, quasi filius cum parentibus, non autem Romani cum Barbaris. Non oportebat ergo, quia cum virtute Dei constituti eramus, Deum Filium suum mittere, ut dicatur quia ter uenit. si paret ergo nos cumtum est: maledictus omnis, qui pendet in ligno. hoc enim apostolus dicit. si iste, qui male dicit omnes, qui pendent in ligno, dei uipsius omnes, qui addicti sunt pro ipsius praecepto — quis est iste ergo, qui maledicit omnem, qui pendet in ligno? AUG. dixit: Quos Christus redemit a diabolo, per consensionem suam