comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dicant pallida mors subtraxerit. Et suꝑbo homi¬
ni a iuro sapiente dicitur: Aid suꝑbis terra & cnus
Et abrahã tres iuros uidisse legit᷑ cũ essent angeli. Pe
qͣ re beatꝰ augustinꝰ in scđ̾o libro de trinitate diẽ
Sub ilice aute᷑ mambre tres uiros uidit abrahã.
quib & inuitatis hospicioq susceptis. & epulantib
ministrauit. Et in libro iudicũ mulier sterilis ad
uirũ suũ de angło dicit. Uir dĩ uenit ad̾ me. Et
paulo post. Ecceᷤ apparuit mͥ uir̾ quẽ uiderã ante.
Et post aliqua. & nesciebat manoe qđ angłs dĩ es¬
set. Et beatꝰ iheronimꝰ in eodẽ explanationũ li¬
bro suꝑ osee ꝓphetã de dõ dicit. Quasi tinea
esficitur & putredo. ñ qͦ ds tinea sit uł putre
do.s sustinentibus pęnas hec uniui̾sa uideant᷑
Et in euũgłio scdm iohannẽ. Maledixer ei. & di¬
xert̃. tũ discipulꝰ illius sis. cũ ñ maleilictio

Expanded text:
dicant pallida mors subtraxerit. Et superbo homidicant pallida mors subtraxerit. Et superbo homini a uiro sapiente dicitur: Quid superbis terra et cinis? Et Abraham tres uiros uidisse legitur, cum essent angeli. De qua re beatus Augustinus in ii libro de trinitate dicit: Sub ilice autem Mambre tres uiros uidit Abraham, quibus et inuitatis hospitioque susceptis et epulantibus ministrauit. Et in libris iudicum, mulier sterilis ad uirum suum de angelo dicit: Vir dei uenit ad me. Et paulo post: Ecce apparuit mihi uir quem ante uideram. Et post aliqua: Et nesciebat Manue quod angelus dei esset. Et beatus Ieronimus in eodem explanationum libro super Osee prophetam de deo dicit: Quasi tinea efficitur et putredo, non quod deus tinea sit uel putredo, sed quod sustinentibus penas hec uniuersa uideantur. Et in euangelio secundum Ioannem: Maledixerunt ei et dixerunt: Tu discipulus illius sis, cum non maledictio
Abbreviated transcription (Latin):
mus. Itẽ in omelia paschali. In utroq & enĩ
poste agni sanguis ponit᷑ est. quando sacram̃¬
tũ passionis eius cũ ore ad redẽptionẽ sumit᷑.
ad nnitationẽ quoq intenta mente cogitat᷑: Sacram̃¬
tũ sane in diuinis codicibus. ñ una tantũ significa¬
tione positũ inuenit᷑. Deniq sc̃s ambrosius in libro
ad gratianũ apparuisse dicit hominib unigenitũ
patris. ꝑ sacram̃tũ assũpti hominis. Qđ tantũ de
signisicat. quantũ si diceret apparuisse eũ ꝑ homi¬
nẽ quẽ assũpsit. & quẽ diuinitati suȩ dignũ habi
to sacroꝵ codicũ more id sit. qui res quaslibet sẽpe
uocant nominibus illarũ rerũ ex quib fiunt. seu
que ẽe putant᷑ & ñ sunt. siue quib aliqͦ mͦ sinules
existunt.: Unde beatꝰ iheronimꝰ in scđo ex planatio¬
nũ libro osee Postquã autẽ reu̾sa fuerit terra in t̾¬
rã suã & tã nos qui scribimꝰ quã eos qui de nob̾ ui¬

Expanded text:
mus. Item in omelia pascali: In utroque etenim mus. Item in omelia pascali: In utroque etenim poste agni sanguis positus est, quando sacramentum passionis eius cum ore ad redemptionem sumitur, ad imitationem quoque intenta mente cogitatur. Sacramentum sane in diuinis codicibus, non una tantum significatione positum reperitur. Denique sanctus Ambrosius in libro ad Gratianum apparuisPatris per sacramentum assumpti hominis. Quod tantumdem significat, quantum si diceret apparuisse eum per hominem, quem assumpsit, et quem divito sacrorum codicum more id fit; qui res quaslibet sepe uocant nominibus illarum rerum ex quibus fiunt, seu que esse putantur et non sunt, siue quibus aliquo modo similes existunt. Vnde beatus Ieronimus in ii explanationum libro in Osee: Postquam autem reuersa fuerit terra in terram suam et tam nos qui scribimus quam eos qui de nobis iu
Abbreviated transcription (Latin):
les angelis dĩ. & cũ eis parit̾ illa trinitate ꝑfruem᷑
iã ꝑ speciẽ. in qua nc̃ ꝑ sidẽ ambulamꝰ. apłs ad
philipenses. In similitudinẽ hominũ factꝰ. & habitu
inuentꝰ ut homo. Itẽ ad hebreos. Qui cũ sit splen¬
dor głȩ. & figura substantiȩ eiꝰ Porro signũ. myste¬
riũ. sacram̃tũ. & si qid̃ huiꝰmodi ẽ: dñicę passionis
designatiua nomina st̃. si tam̃ sacram̃tũ ea signi¬
ficatione accipiat᷑. qͣ sacrũ esse signũ in libro de ciui¬
tate dĩ a beato augustino diffinit᷑. Onde beatꝰ oRe¬
GORIUS in quarto dialogi libro. hec namq singu¬
laris uictima ab ęt̾̃no interitu animã saluat. quȩ il¬
lã nob̾ mortẽ unigeniti ꝑ mysteriũ reparat. Et pai¬
lo post. hinc gͦ pensemꝰ quale ꝓ nob̾ sit hoc sacrifi¬
ciũ. qđ ꝑ absolutione nr̃a passionẽ unigeniti fili i
semꝑ imutat᷑. E post aliqua Qui passionis dñicȩ
mysteria celebramus. debemꝰ imitari qđ coli¬

Expanded text:
 cum eis pariter illa trinitate perfruemur iam per speciem, in qua nunc per fidem ambulamus. Apostolus ad philippenses: In similitudinem hominum factus et habitu inuentus ut homo. Item ad hebreos: Qui cum sit splendor glorie et figura substantie eius. Porro signum, mysterium, sacramentum, et si quid huiusmodi est, dominice passionis designatiua nomina sunt, si tamen sacramentum ea significatione accipiatur, qua sacrum esse signum in libro de ciuitate dei a beato Augustino definitur. Vnde beatus Gregorius in iiii dialogi libro: Hec namque singularis uictima ab eterno interitu animam saluat, que illam nobis mortem unigeniti per mysterium reparat. Et paulo post: Hinc ergo pensemus quale pro nobis sit hoc sacrificium quod pro absolutione nostra, passionem unigeniti filii semper imitatur. Et post aliqua: Qui passionis dominice mysteria celebramus, debemus imitari quod coli
Abbreviated transcription (Latin):
dauit. & creata sunt. Sermo gͦ xp̃i qͥ potuit
ex nichilo facere qđ ñ erat. ñ potest ea quȩ st̃
in id mutare qđ ñ erant : Non enĩ minꝰ est
nouas reb dare. quã mutare naturas. S qđ
argum̃tis utim̃. sius utamͣ exemplis. in car¬
nationisq astruamꝰ mysterii ueritate. Nũ¬
quđ nat᷑ȩ usus p̃cessit. cũ dñs iħs ex maria
nasceret᷑: uł Si ordinẽ querimus: uiro mixta
femina generare c̃sueuit: Liquet gͥ qđ pre¬
ter ordinẽ naturȩ uirgo generauit. & hoc
qđ c̃sicimꝰ corpus ex uirgine est. Qtđ hic
queris naturȩ ordinẽ in xp̃i corpore. cũ p̃ter
naturã sit ipse dñs ihc partus ex uirgine.
Itẽ in iiiͦi. de sacram̃tis Tu forte dices:
Meus panis ẽ usitatus: S panis iste. panis ẽ an¬
te uerba sacram̃torũ. libi accesserit consecra¬
tio : de pane sit corpus xp̃i. Et paulo post.
Cęlũ ñ erat. mare ñ erat. terra ñ erat. s audi

Expanded text:
dauit et creata sunt. Sermo ergo Christi qui potuit dauit et creata sunt. Sermo ergo Christi qui potuit ex nihilo facere quod non erat, non potest ea que sunt in id mutare quod non erant? Non enim minus est nouas rebus dare quam mutare naturas. Sed quod argumentis utimur, suis utamur exemplis, incarnationisque astruamus mysterii ueritate. Nunquid nature usus precessit, cum Iesus dominus ex Maria nasceretur? Si ordinem querimus, uiro mixta femina generare consueuit. Liquet igitur quod preter nature ordinem uirgo generauit, et hoc quod conficimus corpus ex uirgine est. Quid hic queris nature ordinem in Christi corpore, cum preter naturam sit ipse dominus Iesus partus ex uirgine? Item in iiii.to de sacramentis: Tu forte dices: Meus panis est usitatus. Sed panis iste panis est ante uerba sacramentorum. Vbi accesserit consecratio, de pane fit corpus Christi. Et paulo post: Celum non erat, mare non erat, terra non erat, sed audi
Abbreviated transcription (Latin):
turã reu̾tit᷑. Uides igit᷑ ꝓphetica gr̃ã bis mu¬
tatã esse naturã. & serpentis. & uirge. Cur¬
rebant egypti flumina. puro aquarũ meatu
Subito de fontiũ uenis sanguis cępit erũpere:
non erat potꝰ in fluuus Rursus ad ꝓphȩ uo¬
ces cruor cessauit fluminũ. aquarũ natura
remeauit. his & aliis huius in odi nuraculis quȩ
in effabili diuinitatis ope ratione fuint enarra¬
tis : post aliqua subiungit. Ad ũtimꝰ igit᷑ maio¬
ris esse grãm quã naturã. & adhuc tñ ꝓpheti
tantũ ualuit humana benedictio ut naturã
c̃uerteret᷑. qid dicimꝰ de ipsa c̾secratione diui¬
na. ubi uerba ipsa diiĩ saluatoris operant᷑.
Nã sacram̃tũ istud qđ accipis. xp̃i sermone c̃¬
sicit᷑. Qđ si tantũ ualuit sermo heliȩ. ut ig¬
nẽ de cęlo deponeret. ñ ualebit sermo dñi ut
species mutet helementoꝵ. De totiꝰ mundi
oꝑibus legisti. qr ipse dixit. & facta st̃. man¬

Expanded text:
turam reuertit. Vides igitur prophetica gratia bis muturam reuertit. Vides igitur prophetica gratia bis mutatam esse naturam et serpentis et uirge. Currebant Egypti flumina puro aquarum meatu. Subito de fontium uenis sanguis cepit erumpere. Non erat potus in fluuiis. Rursus ad prophete uoces cruor cessauit fluminum, aquarum natura remeauit. His et aliis huiusmodi miraculis que ineffabili diuinitatis operatione fiunt enarratis, post aliqua subiungit: Aduertimus igitur maioris esse gratiam quam naturam, et adhuc tamen prophetici tantum ualuit humana benedictio ut naturam conuerteret, quid dicimus de ipsa consecratione diuina ubi uerba ipsa domini saluatoris operantur? Nam sacramentum istud quod accipis, Christi sermone conficitur. Quod si tantum ualuit sermo Helie ut ignem de celo deponeret, non ualebit Christi sermo ut species mutet elementorum? De totius mundi operibus legisti: Quia ipse dixit et facta sunt, man
Abbreviated transcription (Latin):
Qđ quicumq religiose gustauerit. corruptionẽ
sentire nͣ poterit: Illis aqua de petra fluxit. tͣ
sanguis e xpͣo. Iuos ad horã satiauit aqua. te
sanguis diluit in ęt̾nũ: Iudeis bibit. & sitit.
tu cũ biberis. sitire ñ poteris Et illud in u̾bra.
hoc in ueritate. Si illud qđ miraris umbra ẽ
quantũ istud cuiꝰ & umbrã miraris : Et paulo
post. Cogno usti p̃stantiora. Potior ẽ lux quã
umbra. ueritas quã figura. corpꝰ auctoris quã
manna de cęlo. forte dicas. Aluid uideo: Quo¬
mͦ tu mͥ asseris. qđ corpꝰ xp̃i accipiã : Et hoc no¬
bis adhuc suꝑ est ut ꝓbemus. Quantis igitur
utimͣ exemplis. ꝓbenus ñ hoc esse qđ natura
formauit. s qđ benedictio c̃secrauit. maiorẽ¬
q: uĩ esse benedictionis quã naturȩ. qr bene¬
dictione etiã nat᷑a ipsa mutat᷑. Uirgã tene¬
bat moyses. piecit eã. & facta e serpens Rur¬
sus prendit caudã serpentis. & in uirgę na¬

Expanded text:
Quod quicumque religiose gustauerit, corruptionem Quod quicumque religiose gustauerit, corruptionem sentire non poterit. Illis aqua de petra fluxit, tibi sanguis e Christo. Illos ad horam satiauit aqua, te sanguis diluit in eternum. Iudeus bibit et sitit, tu cum biberis sitire non poteris. Et illud in umbra, hoc in ueritate. Si illud quod miraris umbra est quantum istud cuius et umbram miraris? Et paulo post: Cognouisti prestantiora. Potior est lux quam umbra, ueritas quam figura, corpus auctoris, quam manna de celo. Forte dicas: Aliud uideo quomodo tu michi asseris quod Christi corpus accipiam? Et hoc nobis adhuc superest ut probemus. Quantis igitur utimur exemplis probemus non hoc esse quod natura formauit, sed quod benedictio consecrauit, maioremque uim esse benedictionis quam nature, quia benedictione etiam natura ipsa mutatur. Virgam tenebat Moyses, proiecit eam et facta est serpens. Rursus prendit caudam serpentis et in uirge na
Abbreviated transcription (Latin):
uerȩ q naturȩ ꝓprietatẽ. atq uirtutẽ. ñ ipsũ
autẽ si spectes panis uiniq speciẽ. cęt̾aq:¬
superus comp̃hensa. Hanc fidẽ tenuit a priscis
temporib & nc̃ tenet ȩccłia. quȩ ꝑ totũ diffusa
orbẽ catholica nominat᷑. Unde sic̃ suꝑius dicꝰ¬
tũ ẽ dñs in euangelio Accipite. & manducate.
hoc est corpꝰ meũ qđ ꝓ uob̃ tradet᷑. & hic ẽ calix¬
sanguinis mei. mysteriũ fidei: qui ꝓ uob̾ & ꝓ
multis effundet᷑ in remissionẽ peccatoꝵ Beatꝰ
ambrosius discernens sacram̃tũ xpĩanoꝵ a sa¬
cram̃to uideoꝵ. in sermone de mysterus ad ne¬
ophitos: sic ait. Considera nc̃ utrũ p̃stantior sit
panis angłoꝵ an caro xp̃i. quȩ utiq corpꝰ ẽ uitȩ.
Manna illud e cęlo ħ supra cęlũ. Illud cęli. hoc
dñi cȩsoꝵ. Illud corruptioni obnoxiũ. si in diẽ¬
alterũ seruaret᷑. hoc alienũ ab om̃i corruptione

Expanded text:
uereque nature proprietatem atque uirtutem, non ipsum uereque nature proprietatem atque uirtutem, non ipsum autem si spectes panis uinique speciem, ceteraqsuperius comprehensa. Hanc fidem tenuit a priscis temporibus et nunc tenet ecclesia que per totum diffusa orbem catholica nominatur. Vnde sicut superius dictum est dominus in euangelio: Accipite et manducate, hoc est corpus meum qsanguinis mei misterium fidei qui pro uobis et pro multis effundetur in remissionem peccatorum. Beatus Ambrosius discernens sacramentum christianorum a sacramento iudeorum, in sermone de mysteriis ad neophitos sic ait: Considera nunc utrum prestantior sit panis angelorum an caro Christi que utique corpus est uite. Manna illud e celo, hoc supra celum. Illud celi, hoc domini celorum. Illud corruptioni obnoxium si in alterum diem seruaretur, hoc alienum ab omni 431 corruptione.
Abbreviated transcription (Latin):
uiã ueritatis humilit̃ reũti c̃cupiscunt. pau¬
ca eis & a paucis sufficere possunt. Qui uͦ c̃ten¬
tionib deseruire atq in sua uisidelitate ꝑ siste¬
re decreuert̃: nec si plura apponerent᷑: possent
plurib ẽẽ c̃tenti. Credimꝰ gͥ t̾renas substantiaᷤᷤ
quȩ in mensa dñica ꝑ sacerdotale ministerlũ
diuinitꝰ scĩficant᷑. in effabilit. in cõp̃hensibilit᷑.
mirabilit᷑. oꝑante suꝑna potentia c̃uerti it es¬
sentiã dnĩci corporis. reseruatis ipsarũ rerũ spe¬
cieb & quibusdã aliis qualitatib ne ꝑcipien¬
tes cruda & cruenta horrerent. & ut credente
fidei p̃mia ampliora ꝑciperent. ipso tamen
dñico corpore existente in cęlestib ad dexte¬
rã patris. ĩ mortali. inuolato. integro. in c̾¬
taminato. illeso. ut uere dici possit & ipsũ
corpꝰ qđ de uirgine sũptũ est nos sumere.
& tam̃ ñ ipsũ. Ipsũ quidẽ qͣntũ ad essentiã

Expanded text:
uiam ueritatis humiliter reuerti concupiscunt; pauuiam ueritatis humiliter reuerti concupiscunt; pauca eis et a paucis sufficere possunt. Qui uero contentionibus deseruire atque in sua infidelitate persistere decreuerunt, nec si plura apponerentur, possent pluribus esse contenti. Credimus igitur terrenas substantias que in mensa dominica per sacerdotale ministerium diuinitus sanctificantur, ineffabiliter, incomprehensibiliter, mirabiliter operante superna potentia, conuerti in essentiam dominici corporis, reseruatis ipsarum rerum speciebus et quibusdam aliis qualitatibus ne percipientes cruda et cruenta horrerent, et ut credentes fidei premia ampliora perciperent, ipso tamen dominico corpore existente in celestibus ad dexteram patris inmortali, inuiolato, integro, incontaminato, illeso, ut uere dici possit et ipsum corpus quod de uirgine sumptum est nos sumere, et tamen non ipsum. Ipsum quidem quantum ad essentiam
Abbreviated transcription (Latin):
uiuere de spiritu xp̃i . ł post aliqua. Inde est
qđ exponens nob̾ apłs paulus hunc panẽ. unꝰ
panis inquit. unũ corpꝰ multi sumꝰ.Osacram̃¬
tũ pietatis. õ signũ unitatis. O uinculũ carita¬
tatis. Ppulsatis quantũ satis iusũ ẽ calũpnus
quas in contumeliã humb̾ti ep̃i sc̃ȩ̨q romanȩ
ȩccli̾e temere ꝓtulisti. scripsisti. edidisti. reliquũ
est ut fidẽ sc̃ȩ eccłiȩ. atq opinionẽ tuȩ sectȩ cõ¬
pendiose exponamꝰ. expositas paucis auctoritatib
breuibq rationib unã ꝓbemus. alterã imꝓbemꝰ
Plurima enĩ ac plixa uł testimonia scripturarũ
uł firmam̃tã disputationũ epistolaris breuitaᷤ
inseri ñ ꝑmittit. nec ratio aut necessitas ulla ex¬
poscit. Nam qui fideles sunt. seu depͣuati pͣuita¬
ti tue defendendȩ ꝑtinacit̾ ñ insistunt s potiꝰ
intellectis auctoritatib auditisq rationib ad

Expanded text:
uiuere de spiritu Christi. Et post aliqua: Inde est uiuere de spiritu Christi. Et post aliqua: Inde est quod exponens nobis apostolus Paulus hunc panem, unus panis inquit unum corpus multi sumus. O sacramentum pietatis, o signum unitatis, o uinculum caritatis. 7 Propulsatis quantum satis uisum est calumniis quas in contumeliam Humberti episcopi sancteque romane ecclesie temere protulisti, scripsisti, edidisti, reliquum est ut fidem sancte ecclesie atque opinionem tue secte compendiose exponamus, expositas paucis auctoritatibus breuibusque rationibus unam probemus alteram improbemus. Plurima enim ac prolixa uel testimonia scripturarum uel firmamenta disputationum epistolaris breuitas inseri non permittit, nec ratio aut necessitas ulla exposcit. Nam qui fideles sunt, seu deprauati prauitati sue defendende pertinaciter non insistunt, sed potius intellectis auctoritatibus auditisque rationibus ad
Abbreviated transcription (Latin):
porali comestione discipłis a dño dr̃: Accipite.
manducate. & bibite. hoc est corpꝰ meũ qđ ꝑ uo
bis tradet᷑. & hic ẽ calix sanguinis mei. qui ꝑ uob̃
effundet᷑. Et apłs ad corinthios. Qui manducat
& bibit indigne. iudiciũ sibi manducat & bibit.
ñ diuidicans corpꝰ dñi Spͣualẽ autẽ comestionẽ
demonstrare satagebat beatꝰ augustinꝰ in omeli¬
auicesima sexta suꝑ iohannẽ cũ diceret. panẽ
cę̧lestẽ spͣualit manducate. in nocentiã ad altare
apportate. Et post pauca. hic ẽ ergo panis de cȩlo
descendeus. ut si quis ex ipso manduca uerit. ñ
moriatur. S qđ ꝑtinet ad uirtutẽ sacram̃ti : ñ qđ
ꝑtinet ad usibile sacram̃tũ. Qui manducat intꝰ
nͣ foris. qui manducat in corde. ñ qui p̾mit den¬
te. Quȩ autẽ sit huiꝰ sacram̃ti uirtus. paulo p̾ ex¬
ponit dicens. Norunt fideles corpꝰ xp̃i. si corpuᷤ
xp̃i esse ñ negligant. fi̾unt corpꝰ xp̃i. si uolunt

Expanded text:
porali comestione discipulis a Domino dicitur: Accipite, porali comestione discipulis a Domino dicitur: Accipite, manaucate, et bibite, hoc est corpus meum quod pro vobis tradetur ; et: Hic est calix sanguinis mei, qui pro vobis effundetur . Et Apostolus ad Corinthios: Qui manducat et bibit indigne, judicium sibi manducat et bibit, non dijudicans corpus Domini . Spiritualem autem comestionem demonstrare satagebat beatus Augustinus in homilia vicesima sexta super Joannem, cum diceret: « Panem coelestem spiritualiter manducate, innocentiam ad apportate. Et post pauca: Hic est ergo panis de celo descendens ut si quis ex ipso manducauerit non moriatur. Sed quod pertinet ad uirtutem sacramenti, non quod pertinet ad uisibile sacramentum. Qui manducat intus non foris, qui manducat in 430 corde non qui premit dente. Que autem sit huius sacramenti uirtus, paulo post exponit dicens: Norunt fideles corpus Christi si corpus Christi esse non neglegant. Fiant corpus Christi si uolunt
Abbreviated transcription (Latin):
& bibi. Corporali siquidẽ ore corporalit̾ mandu¬
camus. & bibimus. quotiens de altari dñico ipsũ
dñicum corpus ꝑ manũ sacertotis accipimꝰ. Spͣua¬
li uͦ ore cordis spualtt̃ comedit᷑ & haurit᷑. qͣndo
suauit & utilit᷑ sic̃ beatꝰ augustinꝰ dicit in memo¬
ria rec̾dit᷑ qđ unigenitꝰ dĩ filiꝰ ꝓ salute mundi
carnẽ accepit. in cruce pependit. resurrexit. ap¬
paruit. ascendit. uenturꝰ in die iudicu dignaᷤ sin¬
gulis mercedes rependere ꝓ suis oꝑibus Quȩ co¬
mestio tc̃ est utilis pauꝑibus xp̃i. si ad tanti diui¬
tis ta magnã mensã sedentes sic edunt ut satu¬
rent᷑. sic recolunt ut imitentur. parati semꝑ mo
ri ꝓ xp̃o. mortificantes iugit̾ m̃bra sua que st̃ su¬
ꝑ t̾ram. & crucisigentes carne suã c̃uicus & c̃cu¬
piscentus. sic scriptũ est Ad mensã magnã se¬
disti. scito qm̃ talia tẽ oportet pͥparare De cor¬

Expanded text:
et bibi. Corporali siquidem ore corporaliter manduet bibi. Corporali siquidem ore corporaliter manducamus et bibimus, quotiens de altari dominico ipsum dominicum corpus per manum sacerdotis accipimus. Spirituali uero ore cordis spiritualiter comeditur et hauritur, quando suauiter et utiliter sicut beatus Augustinus dicit in memoria reconditur quod unigenitus dei filius pro salute mundi carnem accepit, in cruce pependit, resurrexit, apparuit, ascendit, uenturus in die iudicii dignas singulis mercedes rependere pro suis operibus. Que commestio tunc est utilis pauperibus Christi si ad tanti diuitis tam magnam mensam sedentes sic edunt ut saturentur, sic recolunt ut imitentur, parati semper mori pro Christo mortificantes iugiter membra sua que sunt super terram , et crucifigentes carnem suam cum vitiis et concupiscentiis , sicut scriptum est: « Ad mensam magnam sedisti, scito quomam talia te oportet praeparare . » De cor
Abbreviated transcription (Latin):
qͣsi diceret. sęcretas: Mysteriũ namq sic̃ beatꝰ au¬
gustinus in libro de catecitandis rudib dicit. a se¬
treto nomen accepit: Qid enĩ sȩcretius. quã panis
uiniq speciẽ conspicere. saporẽ gustare. tactũ sen¬
tire. & tamen mirabilit̾ operante dõ uerã carnẽ
uerũq sanguinẽ credere. comedere. bibere.has
& huiusmodi scripturas ꝑ totũ fere diumarũ lite¬
rarũ corpus sparsim diffusas. si a moto inanis iac¬
tantiȩ appetitu ꝓ intentione uitȩ ȩternȩ humilit᷑
legeres. si int̾ legendũ effusis ad dm̃ p̾cib impetrata
diuina grã intelligeres. si ea quȩ ad litterã accipi.
& ea quȩ sp̃ualiter oportet intelligi xp̃iana caute¬
la distingueres: ꝓculdubio crederes qđ uniu̾salis
eccłia credit. p̾dicares qđ apłica doctrina in tota
mundi latitudine pͣdicandũ instituit. carnẽ scili¬
ore cordis hoc est corporalit᷑ ac spualit᷑ manducari

Expanded text:
quasi diceret secretas. Mysterium namque sicut beatus Auquasi diceret secretas. Mysterium namque sicut beatus Augustinus in libro de catecizandis rudibus dicit, a secreto nomen accepit. Quid enim secretius quam panis uinique speciem conspicere, saporem gustare, tactum sentire, et tamen mirabiliter operante deo ueram carnem uerumque sanguinem credere, comedere, bibere? Has et huiusmodi scripturas per totum fere diuinarum litterarum corpus sparsim diffusas, si amoto inanis iactantie appetitu pro intentione uite eterne humiliter legeres, si inter legendum effusis ad dominum precibus impetrata diuina gratia intelligeres, si ea que ad litteram accipi et ea que spiritualiter oportet intelligi christiana cautela distingueres, procul dubio crederes quod uniuersalis ecclesia credit, predicares quod apostolica doctrina in tota mundi latitudine predicandum instituit. Carnem scilioris et ore cordis, hoc est corporaliter ac spiritualiter manducari
Abbreviated transcription (Latin):
dicat ad nos. amen amendico uob̾. nisi mandu¬
caueritis carnẽ filii hominis. & biberitis eiꝰ sanqui¬
nẽ: non tamen eã ut hominis unius ex nobis
existimare debemꝰ: Quomͦ enĩ iuxta naturã
suã uiuilcatrix esse caro hominis poterit.
Sed ut uere ꝓpriã eiꝰ factã. qui ꝓpter nos filiꝰ
haminu q factus e .& uocat᷑ Et cuxa fine
c̃cilii Si quis ñ cͣfitetur carn̾ẽ dñi uiuifica¬
tricẽ esse. & propriã ipsius ũbi dĩ patris. s
uelut alterius pͣter ipsũ c̃iuncti eidẽ ꝑ dig¬
nitatẽ. aut quasi diuinã habentis habitã
bi uiuificare ualentis. anathema sit Qid mani¬
festius audire desideras. si studiosũ nouȩ conten¬
tionis animũ studio antiquę pacis omittas. Non
est ut scã synodus definit hec caro alicuiꝰ de uul¬
go hominis. ñ iusti & scĩficati hominis .s. potuiᷤ
cui ipse unitus est incarnatus ẽ dĩ & hominis: Qđ
uͦ ait benedictiones mysticas: sic dictũ accipe

Expanded text:
o uobis, nisi manducaueritis carnem filii hominis et biberitis eius sanguinem, non tamen eam ut hominis unius ex nobis existimare debemus. Quomodo enim iuxta naturam suam, uiuificatrix esse caro hominis poterit? Sed ut uere propriam eius factam, qui propter nos filius hominis et factus est et uocatus. Et circa finem concilii: Si quis non confitetur carnem domini uiuificatricem esse et propriam ipsius uerbi dei patris, sed uelut alterius preter ipsum coniuncti eidem per dignitatem aut quasi diuinam habentis habitatibi uiuificare ualentis, anathema sit. Quid manifestius audire desideras, si studiosum noue contentionis animum, studio 429 antique pacis omittas? Non est ut sancta synodus definit hec caro alicuius de uulgo hominis, non iusti et sanctificati hominis, sed potius cui ipse unitus id est incarnatus est dei et hominis. Quod uero ait benedictiones mysticas, sic dictum accipe
Abbreviated transcription (Latin):
cabulo nuncupari. Nec iuste quisquã mouebit᷑.
si eadẽ caro. idẽq sanguis sui ipsoꝵ sacram̃ta ex¬
istant. scđm aliud atq aliud accepta. cũ ipse
dñs ihc post resurrectionẽ suã sui ipsius diuer¬
sa tẽporũ ratione typũ gesserit & figurã. Appa¬
rens enĩ duob discipulis. locutꝰq eis qͣntũ satis
eẽ uidicauit : dũ finxit se longuis ire : sic̾ beat᷑
augustinꝰ dicit signisicauit se post paucos dies
in cęlos ascensurum esse. Qđ tter longe remotũ
ẽ a cõmuni hominũ uita. que ipsis ẽ duobꝰ di¬
scipulis euidentissime figurata. Xp̃c gͦ xpͣi
longius suo tempore ascendentis in cęlũ. Idẽ
eiusdẽ. nec tam̃ usq quaq euisdẽ Uerꝰ nãq ds̃
& uerꝰ homo. & singens & ascendens. Uerũ tam̃
alud ẽ fignientũ terreni itineris. aliud in celũ ue¬
ritas ascendentis Nec aliquis ita desipuerit. ut
ꝓpterea abnegare p̾sumat fingentẽ se longiꝰ ire

Expanded text:
cabulo nuncupari. Nec iuste quisquam mouebitur cabulo nuncupari. Nec iuste quisquam mouebitur si eadem caro idemque sanguis sui ipsorum sacramenta existant secundum aliud atque aliud accepta, cum ipse dominus Iesus post resurrectionem suam sui ipsius diuersa temporum ratione tipum gesserit et figuram. Apparens enim duobus discipulis locutusque eis quantum satis esse iudicauit, dum finxit se longius ire, sicut beatus Augustinus dicit, significauit se post paucos dies in celum ascensurum esse. Quod iter longe remotum est a communi hominum uita, que ipsis et duobus discipulis euidentissime figurata? Christus ergolongius suo tempore ascendentis in celum. Idem eiusdem nec tamen usquequaque eiusdem. Verus namque deus et uerus homo et fingens et ascendens; uerumtamen aliud est figmentum terreni itineris, aliud in celum ueritas ascendentis. Nec aliquis ita desipuerit, ut propterea abnegare presumat fingentem se longius ire
Abbreviated transcription (Latin):
quidẽ dũ frangitur & in populi salutẽ diuidit᷑.
alterũ uͦ effusũ de calice ab ore sideliũ sumit᷑.
mors eiꝰ in cruce. & sanguinis eiuis de latere ema¬
natio siguratur. Utrũq beatꝰ CRESORIUS & sol¬
lert̾ attendit. & enucleate in quarto dialogi libro
exponit dicens: Eius quippe caro ibi sumit᷑. eiꝰ
sanguis nͣ iã in manꝰ fideliũ. s in ora fideliũ fun¬
ditur. Pensandũ gͦ est quale sit hoc sacrificiũ.
qđ ꝓ absolutione nr̃a mortẽ unigeniti filu semꝑ
imitat᷑. Imitat᷑ dixit nͣ oꝑatur. qr resurgens ex
mortuis iã ñ morit᷑. mors illi ultra nͨ dominabit᷑.
Caro ergo & sanguis quibꝰ ad impetrandã ꝓ peccatis
nr̃is dĩ miscdĩam cotidie alimur. xp̃i corpꝰ & san¬
guis uocant᷑. ñ solũ quia essentialit idẽ sunt qͣ¬
litatibus plurimũ discrepantes: uerũ etiã eo lo¬
cutionis mͦ qͦ res significans signisicatę rei solet uo¬

Expanded text:
quidem dum frangitur et in populi salutem diuiditur, quidem dum frangitur et in populi salutem diuiditur, alterum uero effusum de calice ab ore fidelium sumitur, mors eius in cruce et sanguinis eius de latere emanatio figuratur. Vtrumque beatus Gregorius et sollerter attendit, et enucleate in iiii.to dialogi libro exponit dicens: Eius quippe caro ibi sumitur, eius sanguis non iam in manus infidelium, sed in ora fidelium funditur. Pensandum ergo est quale sit hoc sacrificium quod pro absolutione nostra mortem unigeniti filii semper imitatur. Imitatur dixit, non operatur, quia resurgens ex mortuis iam non moritur, mors illi ultra non dominabitur. Caro ergo et sanguis quibus ad impetrandam pro peccatis nostris dei misericordiam cotidie alimur, Christi corpus ac sanguis uocantur, non solum quia essentialiter idem sunt qualitatibus plurimum discrepantes, uerum etiam eo locutionis modo quo res significans significate rei solet uo
Abbreviated transcription (Latin):
sacrandũ uͦ conũti in xp̃i carnẽ & sanquinẽ. qͣs
utrasq res benedictio c̃secrauit. Quãuis beatꝰ au¬
gustinꝰ in eo libro ñ magis loquebat᷑ de hoc sa¬
cram̃to quã de cęt̾is quȩ xp̃iana cͣsuetudine exer¬
ceri iubent᷑. & sollẽpnit᷑ exercent᷑. instruens dia¬
conũ quẽdã cartaginiensis eccłiȩ. qualit᷑ ipsũ qͦq
rudes de his &. de cȩtis oporteret instruere: B:
Unde beatꝰ augustinꝰ in epła ad bonifaciũ Sic̃
inquit sacram̃tũ corporis xp̃i scđm quendã
modũ corpꝰ ẽ xp̃i. sacramentũ sanguinis xp̃i se¬
cundũ quẽdã modũ sanguis xp̃i est: ita sacra¬
m̃tũ fidei. fides ẽ: L Sacram̃tũ corporis xp̃i
ni specie ac sapore potamꝰ. Caro uidelicet car¬
nis. & sanguis sacramĩtũ ẽ sanguinis Carne
& sanguine. utroq inuisibili. intelligibili.
sp̃uali significat᷑ redẽptoris corpꝰ uisibile.
palpabile. manifeste plenũ gr̃a om̃ium uir¬
tutũ. & diuina maiestate. Quoꝵ alterũ

Expanded text:
conuerti in Christi carnem ac sanguinem quas utrasque res benedictio consecrauit. Quamuis beatus Augustinus in eo libro non magis loquebatur de hoc sacramento quam de ceteris que christiana consuetudine exerceri iubentur, et solenniter exercentur, instruens diaconum quendam cartaginiensis ecclesie qualiter ipsum quoque rudes de his et de ceteris oporteret instruere. Ber.: Vnde beatus Augustinus in epistola ad Bonifacium: Sicut inquit sacramentum corporis Christi secundum quendam modum corpus Christi est, sacramentum sanguinis Christi secundum quendam modum sanguis Christi est; ita sacramentum fidei fides est. Lanfr.: Sacramentum corporis Christi ni specie ac sapore potamus. Caro uidelicet 424 carnis, et sanguis sacramentum est sanguinis. Carne et sanguine, utroque inuisibili, intelligibili, spirituali, significatur redemptoris corpus uisibile, palpabile, manifeste plenum gratia omnium uirtutum et diuina maiestate. Quorum alterum
Abbreviated transcription (Latin):
bis peccata ur̃a Medicũ uł postea cognouistis. iA
securi bibite sanguinẽ quẽ fudistis Itẽ in omelia
psalmi sexagesimi quinti: Modo homicidis dona¬
tus ẽ fusus sanguis in nocentis & ipsũ sangiune
bellũ pedũ eiꝰ & dicit mͥ scriptura. Terra scabel¬
lũ pedum meoꝵ. Fluctuans c̃uerto me ad ap̃m
quia ipsũ quero hic & inuenio. quomͦ sine impi¬
etate adoretur t̾ra. sine impietate adoret᷑ scabel¬
lũ pedũ eiꝰ. Suscepit enĩ de t̾ra t̃ram. qł caro
de t̾ra ẽ. & de carne mariȩ carnẽ accepit. & q in
ipsa carne hic ambulauit: & ipsã carnẽ nob̃ ad
manducandũ ad salutẽ dedit Nemo autẽ car¬
nẽ illẽ manducat nisi pͥus adorauerit. Inuentũ
ẽ quẽ ad modũ adoretur tale scabellũ pedũ dt̃i.
& ñ solũ ñ peccemꝰ ad orando s peccemꝰ ñ ad oran¬
do. Et paulo pꝰ. Tẽ autẽ qͣndo hoc dñs cõmenda¬

Expanded text:
bis peccata vestra. Medicum vel postea cognovistis; jam bis peccata vestra. Medicum vel postea cognovistis; jam securi bibite sanguinem quem fudistis. » Item, in homilia psalmi sexagesimi quinti: « Modo homicidis 246 donatus est, et fusus sanguis innocentis, et ipsum sanguinem, bellum pedum eius, et dicit mihi Scriptura: Terra scabellum pedum meorum. Fluctuans conuerto me ad Christum, quia ipsum quero hic et inuenio quomodo sine impietate adoretur terra, sine impietate adoretur scabellum pedum eius. Suscepit enim de terra terram, quia caro de terra est, et de carne Mariae carnem accepit, et quia in ipsa carne hic ambulavit, et ipsam carnem nobis ad manducandum ad salutem dedit. Nemo autem illam carnem manducat, nisi prius adoraverit. Inventum est quemadmodum adoretur tale scabellum pedum Domini, et non solum non peccemus adorando, sed peccemus non adorando. » Et paulo post: « Tunc autem quando hoc Dominus commenda
Abbreviated transcription (Latin):
& nc̃ ñ pluatꝰ. Si cognoscis: pluit. & cotidie᷑ plu¬
it de cȩlo manna seruientibus sibi. Et corpore¬
um qͥdẽ illud manna hodie plerisq in locis
inuenit᷑. s nc̃ ñ est tanti res miraculi. qr ue¬
nit qđ ꝑfectũ est. Perfectũ autẽ. panis de cȩ¬
lo. corpus ex uirgine ẽ. de quo satis euũgłm
te docet. Quanto p̾stantiora hec suꝑioribus.
Augustinꝰ in omelia seda psalmi uicesimi t̃cii
Acc̾esserunt ad xp̃m uidei ut crucifigerent.
Nos ad eũ accedamꝰ. ut corpꝰ & sanguinẽ eiꝰ ao¬
cipiamus Illi de crucifixo tenebrati st̃. nos mandu
cando crucisixũ & bibendo illuminan᷑. Et pꝰ aliqua:
Uere magnus dũs. & magna miscđia eiꝰ. uere qͥ nob̾
dedit manducare corpus suũ. in qͦ tanta ꝑpessus
est. & sanguinẽ bibere: Itẽ in omelia psalmi qͣdra¬
gesima quinti ad uideos loquens: in illius nomi¬
ne quẽ occidistis baptizamini. & dimittunt᷑ uo¬

Expanded text:
et nunc non pluat. Si cognoscis pluit, et cotidie pluet nunc non pluat. Si cognoscis pluit, et cotidie pluit de celo manna seruientibus sibi. Et corporeum quidem illud manna hodie plerisque in locis inuenitur, sed nunc non est tanti res miraculi, quia uenit quod perfectum est. Perfectum autem panis de celo, corpus ex uirgine est de quo satis euangelium te docet. Quanto prestantiora hec superioribus! Augustinus in omelia secunda psalmi xxxiii: Accesserunt iudei ad Christum ut crucifigerent, nos ad eum accedamus ut corpus eius et sanguinem accipiamus. Illi de crucifixo tenebrati sunt, nos macando crucifixum et bibendo illumitramur. » Et post aliqua: « Vere magnus Dominus, et magna misericordia ejus, vere qui nobis dedit manducare corpus suum, in quo tanta perpessus est, et sanguinem bibere. » Item, in homilia psalmi quadragesimi quinti, ad Judaeos loquens: « In illius nomine quem occidistis baptizamini, et dimittuntur vo
Abbreviated transcription (Latin):
forte dicas. Quomodo uera. Qui similitudinẽ
iudeo: ñ uideo sanguinis ueritatẽ: Primo om¬
niũ dixi tͥ de sermone xp̃i. qui oꝑatur ut pos¬
sit mutare & conũtere genera instituta naturȩ
Deinde ubi ñ tuler sermonẽ xp̃i discipłi eiꝰ: au¬
dientes qđ carnẽ suã daret manducare. & sangui¬
nẽ suũ daret bibendũ. recedebant. Solus autẽ
petrus dixit. Uerba uitȩ ȩt̾nȩ habes. & ego a te
quo recedã . Ne igitur plures hoc dicerent: uelu¬
ti quidã esset horror eruoris. s maneret gr̃ã re¬
dẽptionis. ideo in similitudine quidẽ accipis
sacram̃tum. s uerȩ naturȩ grãm urtutẽq con¬
sequeris. Ego sũ inquit panis uiuus qͥ de cęlo de¬
scendi. Sed caro ñ descendit e cęlo. hoc ẽ carnẽ
i t̾ris assũpsit ex iuirgine. Quomͦ gͦ descendit
qͥ accipis carnẽ. diuinȩ eiꝰ substantiȩ in illo par¬
ticiparis alim̃to. Itẽ in epła ad hyreneũ. Que¬
ris a me cur dñs ds̃ manna pluerit ppło patrũ

Expanded text:
similitudinem uideo, non uideo sanguinis ueritatem. Primo omnium dixi tibi de sermone Christi, qui operatur ut possit mutare et conuertere genera instituta nature. Deinde ubi non tulerunt sermonem Christi discipuli eius, audientes quod carnem suam daret manducare et sanguinem suum daret bibendum, recedebant. Solus autem Petrus dixit: Verba uite eterne habes et ego a te quo recedam? Ne igitur plures hoc dicerent, ueluti quidam esset horror cruoris, sed maneret gratia redemptionis, ideo in similitudine quidem accipis sacramentum, sed uere nature gratiam uirtutemque consequeris. Ego sum inquit panis uiuus qui de celo descendi. Sed caro non descendit e celo, hoc est carnem in terris assumpsit ex uirgine. Quomodo ergo descendit qui accipis carnem, diuine eius substantie in illo participaris alimento. Item in epistola ad Hireneum: Queris a me cur dominus deus manna pluerit populo patrum,
Abbreviated transcription (Latin):
randas. nec sic habendã speciẽ benedictione scĩ¬
sicatã quẽ ad modũ ñ scĩficatã: quđ tuȩ parti ꝓsit
plane ñ uideo Immo magis uidet᷑ tuã oppugna¬
re sententiã. nr̃ȩ ferre subsidiũ Nos eͦnĩ in specie
panis & uni quã uidemꝰ: res inuisibiles id est xp̃i
carnẽ & sanguinẽ honoramꝰ Nec similit᷑ pendi¬
mus has duas species ex quibꝰ cͣsecrat᷑ dñicũ cor¬
pꝰ. quẽ ad modũ ante c̃secrationẽ pendebamꝰ. cũ
fidelit fateam̃ ante consecrationẽ esse panẽ u

Expanded text:
randas, nec sic habendam speciem benedictione sanctirandas, nec sic habendam speciem benedictione sanctificatam quemadmodum non sanctificatam, quid tue parti prosit plane non uideo. Immo magis uidetur tuam oppugnare sententiam, nostre ferre subsidium. Nos etenim in specie panis et uini quam uidemus res inuisibiles id est Christi carnem et sanguinem honoramus. Nec similiter pendimus has duas species ex quibus consecratur dominicum corpus, quemadmodum ante consecrationem pendebamus cum fideliter fateamur ante c
Abbreviated transcription (Latin):
de qͦ hec questio uentilatur. dũ frangit᷑ hostia.
aliud quã dñici corporis in cruce ĩmolatio: eiꝰq
sanguinis de latere effusio designat᷑. Alioqͥn
sacramentũ ñ esset. si tam̃ sacram̃ti nom̃ eo in¬
telligatur mͦ quo nc̃ intelligimꝰ. & intelligi a lec¬
toribus seu auditorib estimamꝰ: Dicit᷑ nãqͦ sacra¬
mentũ etiã iusiurandũ. ñ qđ rei cui uspiã simi¬
litudinẽ habeat : sed qr supͣ res sacras alicuiꝰ rei
cͣsirmatio uł abnegatio fiat Unde beatꝰ brego¬
riꝰ in epła ad iustinũ: Ad beati inquit Petri
sacratissimũ corpꝰ districta eũ ex abundanti fe¬
cimꝰ sacram̃ta p̃bere. dicit᷑ quoq sacram̃tũ ali¬
cuiꝰ rei sacratio. sic̃ argum̃tũ dubiȩ rei approba¬
tio. fulcimentũ. casure rei sustentatio Iuud
uͦ qđ ex libro de catecitandis rudibꝰ assũpsisti
asserens in rebus uisibilib res inuisibiles hono¬

Expanded text:
de quo hec questio uentilatur, dum frangitur hostia, de quo hec questio uentilatur, dum frangitur hostia, aliud quam dominici corporis in cruce immolatio eiusque sanguinis de latere effusio designatur? Alioquin sacramentum non esset si tamen sacramenti nomen eo intelligatur modo quo nunc intelligimus et intelligi a lectoribus seu auditoribus estimamus. Dicitur namque sacramentum etiam iusiurandum, non quod rei cuiuspiam similitudinem habeat, sed quia supra res sacras alicuius rei confirmatio uel abnegatio fiat. Vnde beatus Gregorius in epistola ad Iustinum: Ad beati inquit Petri sacratissimum corpus districta eum ex abundanti fecimus sacramenta prebere. Dicitur quoque sacramentum alicuius rei sacratio, sicut argumentum dubie rei approbatio, fulcimentum casure rei sustentatio. Illud uero quod ex libro de catecizandis rudibus assumpsisti, asserens in rebus uisibilibus res inuisibiles hono
Abbreviated transcription (Latin):
ergo uisibile. inuisibilis sacrificii sacram̃tũ
id est sacrũ signũ ẽ. Qiđ̃ uͦ uisibile: quđ ĩuisi¬
bile sacrisiciũ uocauerit. pꝰ aliqua his ũbis expo¬
nit. Non uult gͦ ds̃ sacrisiciũ trucidati pecoris.
s uult sacrisiciũ ẽtriti cordis Et paulo pꝰ. Porro
autẽ miscđia uerũ sacrisiciũ ẽ B Augustinu
in epła ad bonifaciũ ep̃m: Si sacram̃ita: rerũ qua¬
rũ sacram̃ta sunt similitudinẽ ñ haberent: om̃i¬
no sacram̃ta nͨ essent. Idẽ de catecitandis rudibꝰ.:
Signacula quidẽ rerũ diuinarũ sunt uisibilia. s
res iniuisibiles in eis honorant᷑. nec sic habenda est
species benedictione scĩficata quẽad modũ habe¬
tur in usu qͦlib&: L hoc ignorare quisquã ne¬
quit. quicũq uł tenuẽ sacris litteris operã ĩpen¬
dit. Sacram̃ta enĩ illarũ rerũ quarũ sacram̃ta
sunt semꝑ similitudinẽ gerunt. sic̃ ĩ sacram̃to

Expanded text:
ergo uisibile inuisibilis sacrificii sacramentum ergo uisibile inuisibilis sacrificii sacramentum id est sacrum signum est. Quid uero uisibile, quid inuisibile, sacrificium uocauerit, post aliqua his uerbis exponit: Non uult ergo deus sacrificium trucidati pecoris, sed uult sacrificium contriti cordis. Et paulo post: Porro autem misericordia uerum sacrificium est. Ber.: Augustinus in epistola ad Bonifacium episcopum: Si sacramenta rerum quarum sacramenta sunt similitudinem non haberent, omnino sacramenta non essent. Idem de catecizandis 423 rudibus: Signacula quidem rerum diuinarum sunt uisibilia, sed res inuisibiles in eis honorantur; nec sic habenda est species benedictione sanctificata, quemadmodum habetur in usu quolibet. Lanfr.: Hoc ignorare quisquam nequit, quicunque uel tenuem sacris litteris operam impendit. Sacramenta enim illarum rerum quarum sacramenta sunt semper similitudinem gerunt, sicut in sacramento
Abbreviated transcription (Latin):
gerit sensibus aliud aliquid ex se faciens in cogi¬
tationẽ uenire. L Et nos sacram̃tũ de qͦ agimꝰ
sacrũ eẽ signũ credimꝰ. & credendũ suademꝰ. Quo
signo pretͣ speciẽ quȩ se oculis intuentiũ ingerit
longe aliud ualdeq diũsum in cogitationẽ sa¬
lubrit intelligendũ uenit. Qid̃ autẽ illud sit
seu potiꝰ quȩ illa sint. breuit᷑ suꝑius cõmemoraui.
latius paulo post cõmemoraturꝰ Uerũtam̃ bea¬
tus augustinꝰ in libro de ciuitate dĩ ñ ita ab¬
rupte ut tu dicis. sacram̃tũ sacrũ eẽ signũ dif¬
finiuit: Nichil uͦ eo in loco de corpore & sangui¬
ne dñĩ loquebat᷑. s tractans de ritu iudaicoꝵ
sacrificioꝵ qđ ꝑ sacrificia quȩ uiderent᷑. res
inuisibiles ꝑ quas humanę societati ad diligen¬
dũ dm̃ ꝑximũq c̃sulit᷑ significarent᷑: paucis
a probatã sententiã c̃clusit dicens. Sacrificiũ

Expanded text:
gerit sensibus aliud aliquid ex se faciens in cogigerit sensibus aliud aliquid ex se faciens in cogitationem uenire. Lanfr:. Et nos sacramentum de quo agimus sacrum esse signum credimus, et credendum suademus. Quo signo preter speciem que se oculis intuentium ingerit, longe aliud ualdeque diuersum in cogitationem salubriter intelligentium uenit. Quid autem illud sit, seu potius que illa sint, breuiter superius commemoraui, latius paulo post commemoraturus. Verumtamen beatus Augustinus in libro de ciuitate dei non ita abrupte ut tu dicis, sacramentum sacrum signum esse diffiniuit. Nichil uero eo in loco de corpore et sanguine Domini loquebatur, sed tractans de ritu iudaicorum sacrificiorum quod per sacrificia que uiderentur res inuisibiles per quas humane societati ad diligendum deum proximumque consulitur significarentur, paucis approbatam sententiam conclusit dicens: Sacrificium
Abbreviated transcription (Latin):
factũ ẽ. ipse mandauit & creatũ est Et post
aliqua. Ante quã consecret᷑. panis est: Ubi au¬
tẽ uerba xp̃i accesserint. corpus est xp̃i. Deniq
audi dicentẽ. Accipite. & edite ex eo om̃s. hoc
est enĩ corpꝰ meũ. Et ante ũba xp̃i. calix est
uini & aquȩ plenꝰ Ubi u̾ba xp̃i operata fu¬
erint: ibi sanguis efficit᷑. qͥ plebẽ redemit. Er¬
go uidete. quantis generib potens ẽ sermo
xp̃i uniuersa conuertere. Deinde ipse dñs
ihc̃ testificat᷑ nob̾. qđ corpꝰ suuĩ accipiamꝰ &
sanguinẽ. Nũqid debemꝰ de eiꝰ fide & testi

Expanded text:
factum est, ipse mandauit et creatum est. Et post aliqua: Antequam consecretur panis est. Vbi autem uerba Christi accesserint, corpus est Christi. Denique audi dicentem: Accipite et edite ex eo omnes; hoc est enim corpus meum. Et ante uerba Christi calix est uini et aque plenus. Vbi uerba Christi operata fuerint, ibi sanguis efficitur qui plebem redemit. Ergo uidete quantis generibus potens est sermo Christi uniuersa conuertere. Deinde ipse dominus Iesus testificatur nobis, quod corpus suum accipiamus et sanguinem. Nunquid debemus de eius fide et testi
Abbreviated transcription (Latin):
tos ẽẽ dicit. qui etiã subueniunt miseris. qm̃ eis ita
rependitur ut de miseria liberentur. Beati mundo
corde. qui ipsi dm̃ uidebunt. Quã gͦ stulti st̃ qͥ dm̃
istis exterioribus oculis querunt. cũ corde uideat᷑ sic̃
alibi scriptũ est. In simplicitate cordis quęrite illũ.
hoc est mundũ cor. qđ ẽ simplȩx cor. Et quẽ admo¬
dũ lumen hoc uderi non potest nisi oculis mun¬
dis. ita ñ ds̃ uidet᷑. nisi mundũ illud sit a qͦ uide¬
ri possit. Beati pacifici. qm̃ filii dĩ uocabuntur:¬

Expanded text:
tos esse dicit qui subveniunt misseris, quoniam eis ita rependitur, ut de miseria liberentur. 8. Beati mundi corde; quoniam ipsi Deum videbunt. Quam ergo stulti sunt qui Deum istis exterioribus oculis quaerunt, cum corde videatur, sicut alibi scriptum est, Et in simplicitate cordis quaerite illum . Hoc est enim mundum cor, quod est simplex cor: et quemadmodum lumen hoc videri non potest, nisi oculis mundis; ita nec Deus videtur, nisi mundum sit illud quo videri potest. 9. Beati pacifici; quoniam i
Abbreviated transcription (Latin):
ati pacifici. Unũ autẽ p̃miũ qđ ẽ regnũ cęlorũ pro
his gradibus uarie nominatũ est. In primo sic̃ opor¬
tebat positũ ẽ regnũ cȩlorũ. qđ est ꝑfectȩ sũiȩq sa¬
pientiȩ aninȩ rationabilis. Sic itaq dictũ est. Bea¬
ti pauperes sp̃ũ. qm̃ ipsorũ est regnũ cęlorũ. ta̾quã
diceretur. Iniciũ sapientiȩ. timor dñi Mitibus here

Expanded text:
ati pacifici. 12. Unum autem praemium quod est regnum coelorum, pro ati pacifici. 12. Unum autem praemium quod est regnum coelorum, pro his gradibus varie nominatum est. In primo, sicut oportebat, positum est regnum coelorum, quod est perfecta summaque sapientia animae rationalis. Sic itaque dictum est, Beati pauperes spiritu; quoniam ipsorum est regnum coelorum: tanquam diceretur, Initium
Abbreviated transcription (Latin):
sitientibus. Laborant enĩ desiderantes gaudiũ. ae
ueris bonis. & amorẽ a terrenis & a corporalibus cu¬
pientes aũtere. de quibꝰ hic dicit᷑. Beati qͥ esuriunt
& sitiunt iustitiã. Consiliũ c̃gruit misericordibuᷤ.
hoc enĩ unũ remediũ ẽ de tantis malis euadendi.
ut dimittamꝰ. sic̃ nob̾ dimiti uoluus. & adiuue¬
mus in quo possumus alios. sĩ nos in quo nͣ pas¬
sumus. cupimus adiuuari. de quibꝰ hic dicct᷑.
Beati misericordes. Intellectus c̃gruit mundiscor¬
de tãquã purgato oculo quo cerni possit. qđ
corporeus oculus ñ uidit. nec auris audiuit.
nec in cor hominis ascendit. de quibꝰ hic diciturꝰ
Seati mundo corde. Sapientia c̃gruit pacisicis. in
quibꝰ iã ordinata st̃ om̃a. nullusq motꝰ aduersus
rationẽ rebellis ẽ. sed cuncta obtẽperant sp̾ui homi¬
nis. cũ & ipse obtemperat dõ. De quibꝰ hic dicit᷑. Be¬

Expanded text:
sitientibus. Laborant enim desiderantes gaudium de sitientibus. Laborant enim desiderantes gaudium de veris bonis, et amorem a terrenis et corporalibus avertere cupientes: de quibus hic dicitur, Beati qui esuriunt et sitiunt justitiam. Consilium congruit misericordibus: hoc enim unum remedium est de tantis malis evadendi, ut dimittamus, sicut nobis dimitti volumus; et adjuvemus in quo possumus alios, sicut nos in quo non possumus cupimus adjuvari: de quibus hic dicitur, Beati misericordes. Intellectus congruit mundis corde, tanquam purgato oculo, quo cerni possit quod corporeus oculus non vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit : de quibus hic dicitur, Beati mundi corde. Sapientia congruit pacificis, in quibus jam ordinata sunt omnia, nullusque motus adversus rationem rebellis est, sed cuncta obtemperant spiritui hominis, cum et ipse obtemperet Deo: de quibus hic dicitur, Be
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃s scĩ de quo isaias loquittir his gradibꝰ sententi isq c̃¬
gruere. sed interest ordinis. Nã ibi & numeratio ab ex¬
cellentioribꝰ cepit. hic uͦ ab inferioribus: Ibi nãq inci¬
pit a sapientia. & desinit ad timorẽ dĩ. S iniciũ sapi¬
entiȩ timor dñi est. Quapropt̃ si gradatĩ tãquã a¬
scendens numeremꝰ. Primus ibi ẽ timor dnĩ. Scdã
pietas. Tercia. scientia. Quarta. fortitudo. Quinta. csi¬
liũ. Sexta. intellectus. Septima. sapientia. Timor dñi
c̃gruit humilibꝰ. de quibꝰ dicit᷑. Beati pauperes sp̃u. qͣm¬
ipsoꝵ ẽ r .c. idest ñ inflati. ñ suꝑbi. quibꝰ apłs dicit. No¬
li altũ sapere sed time. id est noli extolli Pietas c̃gru¬
it mitibus. Qui enĩ pie quęrit honorat scãm scriptu¬
rã. & ñ rephendit. qđ nondũ intelligit. & propterea
ñ resistit. qđ ẽ nutẽ esse. Unde hic dicit᷑. Beati mites.
turis. quibꝰ malis uincti teneant᷑. quȩ tãquã bona &

Expanded text:
Spiritus sancti, de qua Isaias loquitur , his gradibus sententiisque congruere. Sed interest ordinis: nam ibi enumeratio ab excellentioribus coepit, hic vero ab inferioribus. Ibi namque incipit a sapientia, et desinit ad timorem Dei: sed initium sapientiae timor Domini est. Quapropter si gradatim tanquam ascendentes numeremus, primus ibi est timor Dei, secunda pietas, tertia scientia, quarta fortitudo, quintum consilium, sextus intellectus, septima sapientia. Timor Dei congruit humilibus, de quibus hic dicitur, Beati pauperes spiritu, id est non inflati, non superbi: quibus Apostolus dicit, Noli altum sapere, sed time ; id est, noli extolli. Pietas congruit mitibus: qui enim pie quaerit, honorat sanctam Scripturam, et non reprehendit quod nondum intelligit, et propterea non returis, quibus malis vincti teneantur, quae tanquam bona et