comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
a libera. ñ uirgo lasciuiens. s sub uiro
uiuens: ipso uiro pariter supplicante.
regina seruiuit et ministrauit. Hec
edenti astitit: ñ cũ epulante discubuit:
nec ausa ẽ. participare comuiuiũ: sed
deferebat obsequium. Disce gͥ discipli¬
nam: seruiat tibi matrona. ñ imꝑet:¬
at. non recumbat ÷ sicut marcha illa
mi al. instrauit domino. netam̃ est
asci ÷ ta. conuiuio: immo prelaxata
est ministranti que uerbum pocius
aucliebat. S inmartino. ita regina
utrumq compleuit: et ministrauit
ut marta ÷ et audiuit ut maria: Q
si quis hocuti uoluerit exemplo: ꝑ
omnia teneat exemplum. Talis causa
sit. talisq ꝑsona: tale obsequium.
tale conuiuium: et inom̃i uita semel
tantum: Preclare inquit postumianꝰ.
nr̃os istos ut martini non egrediant᷑
exemplum. tua constringit oracio: s
ꝓfiteor tibi. qͥa hec surcdis aurib au¬
dlicat᷑ Nã se matim siqueremur mas
nunquã causas de osculo diceremus:

Expanded text:
a libera, non virgo lasciviens, sed sub viro a libera, non virgo lasciviens, sed sub viro vivens, ipso viro pariter supplicante, regina servivit et ministravit. Haec edenti astitit, non cum epulante discubuit: nec ausa est participare convivium, sed deferebat obsequium. Disce igitur disciplinam: serviat tibi matrona, non impeat, non recumbat: sicut Martha illa ministravit Domino, nec tamen est adscita convivio; immo praelata est ministranti quae verbum potius audiebat. Sed in Martino ista regina utrumque complevit: et ministravit ut Martha, et audivit ut Maria. Quod si quis hoc uti voluerit exemplo, per omnia teneat exemplum: talis causa sit talisque persona, tale obsequium, tale convivium, et in omni vita semel tantum. VIII. Praeclare, inquit Postumianus, nostros istos, ut Martini non egrediantur exemplum, tua constringit oratio: sed profiteor tibi, quia haec surdis auribus audientur: nam si Martini sequeremur vias, numquam causas de osculo diceremus,
Abbreviated transcription (Latin):
inquit galle audiens de loquentem:
uehement̾ ad miror regine fidem. S
illud ubi est. qd nulla umquam fe¬
mina. ferebat᷑ ꝓprus accedere martino:
Ecce ista regina ñ solum astitit: s etiã
ministrauit. Et uereor ne isto aliqͣn¬
tulum se tueant᷑ exemplo: qui liben¬
ter feminis inserunt᷑. Tum gallus. Qͥ
tuinquit ñ uides ꝙ solent docere grã¬
matici. locum. tempus. ꝑsonam: ꝓpo¬
ne enim tͥ ante occulos captum inpa¬
lacio imꝑatoris precib ambiri: regi¬
ne fide cogi: temporis necessitate con¬
stringi: ut clausos carcere liberaret:
putas constare ep̃o debuisse: ut pro
his omnib. non aliquantulum d̾ri¬
gore ꝓpoliti pelararet : Herumptam̃
quia occasione huius exempli. male
usuros essealiquos arbitraris: illi ue¬
ro felices erunt si adisciplina istius¬
uiri exemplo q non recedant. Nide¬
bant enim. qr martino semel tantũ
inuita. iam ip̃i septuagenario ñ uidu¬

Expanded text:
inquit, Galle, audiens te loquentem inquit, Galle, audiens te loquentem vehementer admiror reginae fidem: sed illud ubi est, quod nulla umquam femina ferebatur propius astitisse Martino? ecce ista regina non solum astitit, sed etiam ministravit: et vereor, ne isto aliquantulum se tueantur exemplo qui libenter feminis inseruntur. Tum Gallus, Quid tu, inquit, non vides quod solent docere grammatici, locum, tempus, personam? Propone enim tibi ante oculos captum in palatio imperatoris precibus ambiri, reginae fide cogi, temporis necessitate constringi, ut clausos carcere liberaret, putas constare episcopo debuisse, ut pro his omnibus non aliquantulum de rigore propositi relaxaret? Verumtamen quia occasione hujus exempli male usuros esse aliquos arbitraris, illi vero felices erunt, si a disciplina exempli istius non recedant. Videant enim, quia Martino semel tantum in vita, jam septuagenario, non vidu
Abbreviated transcription (Latin):
sola conuiuium: Nec potuit uir beatꝰ
obstinacius reluctare. Componit᷑ castꝰ
regine manib apparatus. Sellulam
ipãm consternit ÷ mensam admouit:
aquam manib subministrat ÷ cibũ
quem ip̃a coxerat apponit: Ip̃a illo se¬
dente eminus sccłm famulancium dis¬
ciplinam. solo fixa consistit immobił.
ꝑ omnia ministrantis modestiam et
humilitadem exhibens seruientis
iscuit ip̃a bibituro: et ip̃a porrex
finita cenula fragm̃ta panis absump¬
ti micasq collegit: satis fideliter illas
reliquias imꝑialib epulis anteponẽs.
Beata mulier tante pietatis affectu illi
merito comparanda: que uenit afini¬
b terre audire sapienciam salomonis.
Siquidem simplicem sequamur hi¬
storiam. s fides reginaꝵ est conferen
da: ꝙ mͥ liceat separata mistii maie¬
state dixisse. Illa expeciit audire sa¬
pientem: ist᷑a non tantũ audisse cõ¬
tenta: s et meruit seruire sapienti:
Ad hec postumianus. Iam duclum

Expanded text:
sola convivium: nec potuit vir beatus sola convivium: nec potuit vir beatus obstinatius reluctari. Componitur castus reginae manibus apparatus: sellulam ipsa consternit, mensam admovet, aquam manibus subministrat: cibum quem ipsa coxerat, apponit; ipsa, illo sedente, eminus secundum famulantium disciplinam solo fixa consistit immobilis, per omnia ministrantis modestiam et humilitatem exhibens servientis: miscuit ipsa bibituro, et ipsa porrexit. Finita coenula fragmenta panis absumpti micasque collegit, satis fideliter illas reliquias imperialibus epulis anteponens. Beata mulier! tantae pietatis affectu illi merito comparanda, quae venit a finibus terrae audire Salomonem; siquidem simplicem sequamur historiam: sed si fides reginarum est conferenda quod mihi liceat separata mysterii majestate dixisse, illa expetiit audire sapientem; ista non tantum audisse contenta, sed et meruit servire sapienti. VII. Postumianus, jamdudum,
Abbreviated transcription (Latin):
rimus imperator rem publicã
gubernabat. uir om̃i uite me¬
rito prelicanclus: si ei uł cduiadema
ñ legitue tumultuante milite im¬
positum repudiare: uł armis ciuilib
abstinere licuisset. S magnum imꝑũz
nec sine ꝑiculo renui: nec sine armis po¬
tuit teneri: Hic martinum sepius euo¬
catum: receptumq intra palacium.
uenerabiliter honorabat: Totus illi
cum eo sermo de presentib. defuturis:
defidelium gloria. de et̾nitate scõꝵ. Cũ
interim dieb ac noctib de ore marti¬
ni regina pendebat. euangłico illo
ñ inferior exemplo: pedes sancti fletii
rigabatꝰ crine tergebat. Martinus ꝙ̃
nulla unꝙͣ femina contigisset: istius
assiduitatem. immo pocius seruitutẽ.
non poterat euadere. Non illa opes reg¬
ni: non imꝑii dignitatem: non cliade¬
ma. non purpuram cogitabat. Diuel¬
li amartini pedib solo stratã non po¬
terat. Postremo auiro suo posposcit:
dẽ inde martinum uterq compellunt:
ut ei remotis om̃ib ministris. preb̾et

Expanded text:
imus imperator rempublicam gubernabat, vir omni vita merito praedicandus, si ei vel diadema non legitime tumultuante milite impositum repudiare, vel armis civilibus abstinere licuisset: sed magnum imperium nec sine periculo renui, nec sine armis potuit teneri. Hic Martinum saepius evocatum receptumque intra palatium venerabiliter honorabat: totus illi cum eo sermo de praesentibus, de futuris, de fidelium gloria, de aeternitate sanctorum; cum interim diebus ac noctibus de ore Martini regina pendebat, Evangelico illo non inferior exemplo pedes Sancti fletu rigabat, crine tergebat Martinus, quem nulla umquam femina contigisset, istius assiduitatem, immo potius servitutem non poterat evadere. Non illa opes regni, non imperii dignitatem, non diadema, non purpuram cogitabat: divelli a Martini pedibus solo strata non poterat. Postremo a viro suo poposcit, deinde Martinum uterque compellunt, ut ei remotis omnibus ministris praeberet
Abbreviated transcription (Latin):
uidam exautisiodorensi mal¬
lufus nomine: deferencium
manib ad beati martini sepulcrum
iactatus est: Qui iugi oracione et ieni¬
nio incumbens: pedes quos intortos
exibuerat subito data sanitate. retulit
iusumi consuetudo directos Et ita scĩ
uirtute quodamm᷑ reformatus est: ut qͥ
alioꝵ manib deportabat᷑ ᷤ ꝓpriis. firma¬
tus uestigiis. presentib nobis consurge¬
ret sospes:
lius autem paraliticꝰ exaurelia¬
nensi territorio: carruca deuet
tus uenit ad sanctam basilicam: Qui
dieb multis iacens ad hostium illud. ꝙ
secus baptisterium ad mediam diem
pandit egcessum: beati antistitis im¬
plorabat auxilium: fãctum est autem
una die. ut iacens grauius extra solito
torqueret᷑. ita ut uicini de proximo ad
euis itoces concurterent: Dissoluebant᷑
autem ligature neruoꝵ eius. et diri¬
gebant᷑: proterea erat dolor intolerabi¬
uis. Et sie cebuente patons. eralus
lup plantas: Fsens pregaudio poboꝰ te

Expanded text:
uidam ex Autisiodorensi Mallulfus nomine deferentibus manibus ad beati Martini sepulchrum iactatus est. Qui iugi oratione et ieiunio incumbens, pedes, quos intortos exhibuit, at subito, data sanitate, retulit in usu consueto directos; et ita sancti virtute quodammodo reformatus est, ut, qui aliorum manibus deportabatur, propriis firmatus vestigiis, praesentibus nobis, consurgeret sospes. 6. Alius autem paralyticus ex Aurilianensi terrtus, venit ad sanctam basilicam: qui diebus multis jacens ad ostium illud, quod secus baptisterium ad medium diem Al., meridiem pandit egressum, beati Antistitis implorabat auxilium. Factum est autem, ut una die jacens gravius extra solitum torqueretur, ita ut vicini de proximo ad ejus voces concurrerent. 1043 Dissolvebantur autem ligaturae nervorum ejus, et dirigebantur, propterea erat dolor intolerabilis; et sic, tribuente patrono, erectus super plantas, flens prae gaudio, populo te
Abbreviated transcription (Latin):
paululum ediciore deposuit. Puer
familiaris incautior linteum suꝑpo¬
situm ampullulam ibi esse ignarꝰ
attraxit: uas suꝑ constratum mar¬
more pauimentum cdecidit. Cunctis
metu exterritis ne benedictio deperis¬
set: ampullula ꝑinde incolumis
est reꝑta. ac si suꝑ plumas mollissimã

Expanded text:
paululum editiore deposuit: puer paululum editiore deposuit: puer familiaris incautior linteum superpositum, ampullam ibi esse ignorans, adtraxit. uas super constratum marmore pauimentum decidit. cunctis metu exterritis benedictionem Dei perisse, ampulla perinde incolumis est reperta, ac si super plumas mollissima
Abbreviated transcription (Latin):
uiciani comitis uxorem misis¬
se martino oleum. ꝙ ad di¬
uersas morboꝵ causas necessarium:
sicut est consuetudo. benediceret. Am¬
pullam utream istiusmodi fuissẽ ut
rotunda inuentrem cresceret ore pro¬
clucto: soris ẽstantis concauum non
repletum. Quia id moris sit uascu¬
la complere: ut pars umbonib obstru¬
enclis uibera relinquat᷑: Testabat᷑ pres¬
biter uidisse se oleum submartini be¬
netlictione creuisse: quod adexundã¬
te copia suꝑne deflueret. Candem q
dum ad matrem familias uasculum
refertet᷑: seruasse uirtutem: sam inter
manus pueri portantis ita semꝑ exun¬
dasse oleum: ut om̃e illius uestimen¬
tum copia suꝑfusi liquoris opiret:
sMatronam ita usq ad suminum la¬
ut prb hodie q fatet᷑: oclencli pres¬
suli quo daudi diligencius seruan¬
da consuerunt inuitro illo spacium
non fuisse. Mirum et illud quod
huic me autem intuebatur: nemini
contigisse. Has uitreum cum oleo qd̾
martimis beneclixerat: infenestra

Expanded text:
uitiani comitis uxo- rem misisse Martino oleum, quod ad diuersas morborum causas necessarium, sicut est consuetudo, benediceret: ampullam uitream istiusmodi fuisse, ut rotunda in uentrem cresceret ore producto, sed oris extantis concauum non repletum, quia ita moris sit uascula conplere, ut pars summa umbonibus obstruendis libera relinquatur. testabatur presbyter uidisse se oleum sub Martini benedictione creuisse, quoad exundante copia superne difflueret: eademque, dum ad matremfamilias uasculum referretur, ferbuisse uirtute: nam inter manus pueri portantis ita semper exundasse oleum, ut omne illius uestimentum copia superfusi liquoris operiret: matronam ita usque ad summum laut presbyter hodieque fateatur, obdendi pessuli, quo claudi diligentius seruanda consuerunt, in uitro illo spatium non fuisse. mirum et illud, quod huic — me autem intuebatur - memini contigisse. uas uitreum cum oleo, quod Martinus benedixerat, in fenestra
Abbreviated transcription (Latin):
cessisse flammas: seq tum sensisse ro¬
rantes: quas male eẽt exꝑtus urentes:
Unde intelligat quisquis hec legerit:
temptatum illo martinum ꝑiculo sed

Expanded text:
cessisse flammas, seque tum sensisse rorantes, quas male esset expertus urentes. unde intellegat quisquis haec legerit, temptatum quidem illo Martinum periculo, sed
Abbreviated transcription (Latin):
et luculanti doctoris ambrosii exẽ
nuit ordinem ÷ et plura nobis gestoꝵ¬
dñ miracula reuelauit: ita tamenut
om̃s sap̃ie uirtutes. euangłii sui com¬
plecteretur hystoria. Quid enim pre
ille reserauit. Unde et dauid natura¬
lem docens sapĩam ait. Emitte sp̃m
tuum et creabunt᷑. Docet moralia in
eodem enuangłii sui libro cum milł
beatitudinib docet mores. qͥmadmo¬
dum non referire et reꝑcutere oporte¬
at u̾berantem: quemadmodum be¬
nefacere. et mutuum dare. cum despe¬
sequit᷑ non expectantẽ. Docuit etiam

Expanded text:
uculenti doctoris Ambrosii exempnens ordinem, plura nobis Domini miracula revelavit, ita tamen, ut omnis sapientiae virtutes evangeliorum suorum complecteretur historia. Quid enim praese reseravit? Unde et David naturalem docens sapientiam, ait: Emitte spiritum tuum, et creabuntur . Docet moralia in eodem Evangelii sui libro, in illis beatitudinibus docens mores, quemadmodum non ferire, non repercutere verberantem, quemadmodum benefacere, sequitur non expectantem. Docet etiam
Abbreviated transcription (Latin):
inpatibulo crucis suspensus semet¬
ip̃m deo patri hostiam uiuam ex¬
hibuit. Dc quo euuangłista. pulcre
sedulius p̾rb̃r. inpaschalis descrip¬
tione carminis sui. eroyco ꝑcurrens
famineait: Iura sacerdotis lucas tenet
ore iuuenci: Et paulinus sc̃s nolane
ne ludens inuersib canit: Hic me¬
dicus lucas. prius arte de inde loquela:
Bis medicus lucas: ut quondam cor
medicamine libros: Nempe et plu

Expanded text:
in patibulo crucis suspensus, semetipsum Patri hostiam vivam exhibuit. De quo evangelista pulchre Sedulius presbyter in paschalis descriptione carminis, heroico percurrens carmine ait: Jura sacerdotis Lucas tenet ore virenti. Et Paulinus Nolanae ne ludens versibus canit: Bis medicus Lucas, prius arte, deinde loquela, Bis medicus Lucas, ut quondam corpmedicamina libros. Nam quid plur
Abbreviated transcription (Latin):
Ecribens ait. Salutat uos lucas me¬
dicus carissimus meus: qui est. in do¬
mino fidelis: et timotheo illustri ui¬
ro scribens dicit: lucas est mecum so
illo inter reliqua salutacionis uer¬
ba eccłie dei que erã coruthi. Misi¬
laus in euangłio ẽ ꝑ om̃s eccłias: nõ
solum autem s et ordinatus ab eccł̃us.
bilis: hic dñi euangłista lucas. me¬
ruit atanto apło et doctore gencũi
melicum animarum. p̾dicemus sũ
ius om̃ia doctrine uerba. nichil ali¬
ud resonare uidentur: nisi anime
languentis medicinam. Preterea
non inmerito iste tale sortitus est
nomen: lucas quidem eo lite: in nr̃a
lingua int̾pretatur consurgens siue
eleuans. Recte itaq consurgens siue
eleuans iste d̾r: qui terrenis despectis¬
curis. sese ad celestia consurgentlo ele¬
uans. toto mentis conamine liber

Expanded text:
scribens ait de eo: Salutat vos Lucas medicus charissimus meus in Domino . Et Timotheo illustri viro scribens ait: Lucas solus mecum est illo inter reliqua salutationis, Ecclesiae Dei quae est Corinthi, misilaus est in evangelio per omnes ecclesias. Non solum autem, sed et ordinatbilis est hic Domini evangelista, qui meruit a tanto apostolo et doctore gentium medicum animarum praedicemus eum. Cujus omnia doctrinae verba nihil aliud resonare videntur, nisi animae languentis medicinam. Propterea non immerito iste tale sortitus est nomen. Lucas quidem Aeolice, in nostra autem lingua interpretatur consurgens sive elevans. Recte itaque consurgens sive elevans dicitur, qui terrenis despectis, sese ad coelestia consurgendo elevavit, et toto mentis conamine liber
Abbreviated transcription (Latin):
nͣlib dicamꝰ: Ꝙ docuit uirtutes celoꝵ
moueri. et cdñm solum ẽẽ. unigenitĩ
giens. radios sue claritatis subtraxit.
Ergo om̃is qm̃ mundana sibi prudẽ¬
cia falso uendicat principatus: sap̃iã
sertum cum audacius ut aliquid usur¬
pemus: ip̃a fides nr̃a ip̃m misterium tͥ¬
mtatis sue hac trputi sapientia imnel¬
lum generaliter padrem qui nob̃ ge¬
nuit redemptorem. et illum mortalẽ
de diuinitatis et uice regende huma¬
nis pectorib infudit ÷ fides inanisꝰ¬

Expanded text:
libus dicam, quod docuit virtutes coelorum moveri, Dominum solum esse unigenitum giens radios suae claritatis abstraxit? Ergo omnem tia falso vindicat principatum, sapientia sertim cum, audacius ut aliquid usurpemus, ipsa fides nostra, ipsum mysterium Trinitatis sine hac triplici sapientia elum naturaliter patrem, qui nobis genuit redemptorem: et illum Christum, dae divinitatis et vitae regendae humanis pectoribus infundit. Omnia quae s
Abbreviated transcription (Latin):
Odñica atq ueridica ꝑsonans longe
cuius fragor eolicis quidem primũ
intonat aurib et rigat penetralia
mum ut psalmo graphus cecinit
uates: non solum ad occiduas protẽ¬
ditur partes uox tua om̃i suauitate
Oinsignis p̾co almitatis euanglice
lucifer: qui ab orientalib partib
renitens nob̾ lumen fidei. et celestis
beatissime luca ÷ qui uelud narli pisti¬
ci p̾ciosi unguentum redolens. int̾ioris
pectoris nr̃i archana ꝑmulcens: ad sẽ¬
ꝑ mansura gaudia ubi nullus languor
in cessabili inuitari om̃ioodis ñ desi¬
stis. Hic ꝓrsus cum de scripta eeñt e¬
ꝑ marcum autem mitalia: instigante
sp̃u sancto. magis aucdita quam ui¬
tib. historice suum composuit euã¬
traditum habuit qui ab inicio uide¬
tunt et magstei fuerunt sermonis
dei÷ incipiens a sacerdotum regi am¬
q temporib in hunc uidelicet mo¬
dum: fuit indieb herodis regis iu¬
dee sacerdos quidam. nomine tacha¬

Expanded text:
nica atque veridica personans longe cujus fragor Aeolicis quidem primum intonans auribus, gyrat penetralia mum ut psalmographus ait vales, non solum occiduas usque protenditur partes, vox omni suavitate O insignis praeconii et almitatis evangelicae lucifer, ab orientalibus partibus emittens nobis lumen fidei, et coelestis beatissime Luca, qui velut nardi pisticae pretiosum unguentum redolens, et interiora pectoris nostri arcana permulcens, ad semper mansura gaudia, ubi nullus languor,incessabili nos invitare omnimodo non desistis. Recper Marcum vero in Italia, instigante Spiritu sancto, magis auditu quam jutibus historice suum composuit Evantraditum habuit, qui ab initio viderunt, eique magistri fuerunt sermonis Dei. Incipiensque a sacerdotum regumque temporibus, in hunc videlicet modum: Fuit in diebus Herodis regis Judaeae sacerdos quidam nomine Zacha
Abbreviated transcription (Latin):
Necsib gͦ cantm: quos lucas retulit acc:
Historiã q sequens: carmina uera loqͣr:
Lt̾nis reserabo modis: qͦd litt̾a pandit:
Et res si qua mͥ mistica corde datur
Deniq paulum secutus egregiũ
doctorem gencium usq ad triumphum
passionis eius. quem cum coapło so
petro rome exceperat: indiuidiuis
euis ubiq extans ꝑmansit. Cuius p̾ci

Expanded text:
ersibus ergo canam, quos Lucas rettulit actus, Historiamque sequens carmina vera loquar. 26 Alternis reserabo modis, quod littera pandit, Et res si qua mihi mystica corde daturDeinde Paulum secutus egregium doctorem gentium usque ad triumphum passionis ejus, quem cum apostolo Petro Romae excepit, individuus e
Abbreviated transcription (Latin):
locis. scripserit et docuerit¬
pausauerit. et inquem locum de¬
portatum fuerit sacrum corpus ei:
insingulis libris singula repperi.
tis caritate aurib: hic sequens ser¬

Expanded text:
lista scripserit atque docueritpausaverit, ejusque sacrum deportatum fuerit cadaver loco, in singulis singula reperi; tis charitatis auribus noster s
Abbreviated transcription (Latin):
precipue ꝑ egrinacionis et sacre doc¬
trine gesta. eoꝵdem ac nectens apło¬
rum libello: ad laudem nominis et
memoriam scoꝵ et uniu̾salis sc̃e ec̃c̃e
stabilimentum contexuit. Quidum
eundem gloriosisimum paulũ doc¬

Expanded text:
praecipue peregrinationis et sacrae doctrinae gesta, eorumdem annectens apostolorum libello, ad laudem nominis et memoriam ipsorum, et universalis Ecclesiae stabilimentum texuit. Dumque eumdem gloriosissimum Paulum
Abbreviated transcription (Latin):
tempus apud pagum parisiacum.
inuenerabili monast̾io sc̃i martyris
xp̃i dionisii. Quo cum iam metlici
desperarent fui sicut in oracione in
eccła eiusdem beati mr̃is subtus cã¬
panas ⁊ et uidi ante altare bonũ pa¬
storem dõnũ petrum. et mag̃rm gẽ¬
cium dõnum paulum. et nota mẽ¬
te illos recognoui de illoꝵ surcariis:
et: ter beatum domnum dionisium.
ad dexteram dõni petri subtilem. ⁊
longiorem. pulcra facie. capillis cã

Expanded text:
tempus apud pagum Parisiacum in venerabili monasterio beati martyris Christi Dionysii. Quo cum jam me medici desperarent, fui in oratione in ecclesia ejusdem beati martyris subtus companas, et vidi ante altare bonum pastorem dominum Petrum, et magistrum gentium dominum Paulum et nota mente illos recognovi de illorum surtariis et ter beatum dominum Dionysium ad dexteram domini Petri, subtilem et longiorem, pulchra facie, capillis ca
Abbreviated transcription (Latin):
cia: eius q uiscerib gladio patefactis an¬
te otulos eus ferro uinctus ducebatur
paschasuis. Cucurrerunt enim relatio¬
nes siculoꝵ : ꝙ fuisset predatus ꝓuinciam.
Qui ꝑdutus ad urbẽm romanam. et ab
om̃i senatu romano auditus: accepit sen¬
tenciam capitalem. Dei autem martir
lucia uirgo sacratissima. deloco inquo
et mist̾ia scã ei dantib : atq om̃ib dicen¬
tib amen: illa emisit sp̃m: In eodem uero¬
loco fabricatã est. sancti nominis euis ba¬

Expanded text:
cia ut| diximus uisceribus gladio patefactis . ancia ut| diximus uisceribus gladio patefactis . ante oculos| eius ferro uinctus ducibatur pascasius . cucurrirant| enim relationis saeculorum . quod fuisset praedatus de| prouincia qui perductus ad urbem romam . ab omni| senatu romano auditus . accipit sententiam capita| lem dei autem martyr. Lucia uirgo sacratissima. de loco in quo . et| misteria ei dantibus . atque omnibus dicentibus Amen .| illa emisit spiritum in eodem loco fabricata sancti eius| nominis ba
Abbreviated transcription (Latin):
Quid cruciaris: Quid ꝑ diu̾sa mentis tue
torqueris: Templum dei si ee probasti: iã
crede. Si non ꝓbasti: disce. Ergo pascha
sius magis anhelabat: qr de se ip̃o risus
sibi exhiberi cernebat. Cunc ignera cir¬
ca eam fecit copiosum incendi: ita ut pi¬
cem et resinam. et feruens oleum suꝑ eã
iactarent. At illa in nomine domini nr̃i¬
iħu xp̃i stecit immobił: dicens ei. Ego
inducias martiruĩ mei ut credentib ti¬
dentib uocem insultacionis auferrem.
Tanc angustiante paschasio non feren¬
tes amicis iniuriam eiꝰ: gladium ineius
uiscerib. mergi fecerunt. Et iam ꝑcussa:
cumnstantem dicens. Annuncio uobis
pacem datam eccłianlei: diocleciano de
regno suo deiecto: et maximiano iͣnortu¬
o Et sicut ht̃ catinensium ciuitas inter¬
uenientem sororem meam agathen: ita
me sciatis isti ciuitati datam a domino:
si uoluntatem domini facientes suscepe¬
ritis fidem. Hec loquente famula dei lu¬

Expanded text:
quid cruciaris . quid per diuersa mentis| tuaquid cruciaris . quid per diuersa mentis| tuae tormenta torqueris+ templum dei esse probasti . iam| credi si non probasti . discede. Eo magis pascasius aneh| labat . quia de se ipso risus sibi exhibire cernibat Tunc| ignem circa eam fecit copiosum incendi. Ita ut pecis et re| sinam . et feruens oleum super eam iactarent Ad illa| in nomine iehsu christi stetit inmobiles dicens ei. Ego inducias martyrii mei, ut credentibus tidentibus vocem insultationis auferret.Tunc angustiantem eum . non ferentis amici eius in| iniuriam gladium in eius uisceribus mergi fecerunt .| etiam percussa .rcumstantem| dicens. Adnuncio uobis pacem datam ecclesiae dei .| diocletiano de regno suo deiecto . et maximino hodie| mortuo et sicut habit catensium ciuetas interuenien| tem pro se sororem meam Agathen. Ita me sciatis isti| us ciuitati datam a domino si uoluntatem domini facientis| susciperitis fidem. Haec loquentem famula dei lu
Abbreviated transcription (Latin):
mobilis consistebat Tunc miserunt funes
inmanus eius et pedes: Et ceperunt om̃es
parit̾ trahere.: S illa quasi mons immobił
ꝑmanebat. Tunc angustiari cepit pascha-¬
sius et merore deficere: et uocauit magos
et arupisces. et temploꝵ om̃ium sacerdo¬
tes. Qui om̃es agebant suꝑsticiones su¬
as contra eam: ut moueretur. S ita per¬
cio eam ꝑfundi uissit. credens asserentib
ꝙ maleficiis staret immobił. Adducta st̃¬
autem multa paria boum ut abhis trahe¬
retur: et om̃ino moueri non potuit.
Tunc dixit ei paschasuis: Que sunt ista
maleficia tua : Lucia dixit: Ista mea ma¬
leficia non sunt: s sunt benefita dei. Pas¬
chasius dixit. Que racio ista est. ꝙ puella
fragilis amille tracta hominib non mo¬
ueris: lucia dixit. Si alia decem milia ad¬
a adextris meis. Torquebatur itaq animo
paschasus: et int̾ cogitationes et uscerũ
cruciam̃ta clamabat. Cui uirgo beata ait.

Expanded text:
inmobilis consis| tebat. Tunc miserunt funes inmobilis consis| tebat. Tunc miserunt funes in manus eius et pedis| Et coeperunt omnes pariter trahere et illa qua| si mons immobiles permanebat. Tunc angustiare| coepit pascasius . et merore deficere Et uocauit| magos et arospicis . et templorum omnium sacerdotes .| quoque omnes agebant . supersticiones suas contra eam .| ut moueritur. Et ita percio eam perfundi iussit credens adserentibus .| quod meleficiis staret inmobilis item adducta sunt| multa paria bobum . ut ad ipsis traheritur. Et omnino| moueri non potuit. Tunc dicit ei pascasius quae sunt| ista maleficia tua. Lucia dixit ista mea malefi| cia non sunt . sed beneficia sunt dei. Pascasius dixit| quae racio ista est quod puella fragilis . a mille trac| ta hominibus non moueris. Lucia dixit si alius decem mi| lia ada . a dextris| meis. Torquibatur itaque animo pascasius . et inter cogi| taciones et uiscerum cruciamenta clamabat. Cui| beata uirgo . ait
Abbreviated transcription (Latin):
caste uiuentes demplum dei sunt: et sp̃c
faciam te adlupanar duci: ut cum fueris
sensu mentis Nam et si inmanu mea tut¬
t̾ra ponas et ꝑmanum meam facias sacͥ¬
ficia: d̾s hec attendit et ridet. Desensib enĩ
e deuoluntatib d̃s iudicat. Nam sic patit᷑
uiolatorem castitas. sicut serpentem: sicut
latronem. sicut baibarum: Nam si inuitam
me uiolari feceris: castitas mͥ duplicabitur
ad coronam. Paschasius dixit. Ibi te faciam
subtupitudine expirare: nͥ modo cerimoni¬
scinsenseris augustoꝵ: Lucia dixit. Iam
dritͥ tu uoluntatẽ meam nunquam pot̾is
ad consensum prouocare pec̃ci. Cet̾m quicqͥd
ficeris corpori qrm potestate tua uideris ha
et tradidit eam ilł dicens. Inuitate ad casti¬
tatem eius ppłm: et facite eam tam du illu
eperunt uelle trahere ad lupanar: tanto
ponlere eam fixit sp̃c sanctus: ut penitus
moueri. non possit. Accedentes uero simul¬
multi ex officio: impellentes et trahentes¬
eam. deficiebant sucdore. At uirgo dñi im

Expanded text:
e viventes templum Dei sunt, et Spirifaciam te ad lupanar duci, ut dum fueris us nisi de consensu mentis : nam et si in manu mea thura ponas, et per manum meam facias sacrificium, Deus haec attendit, et ridet; de sensibus enim et de uoluptatibus iudicat. Nam| sic patitur uiolatorem castitatis . sicut serpentem.| sicut latronem . sicut barbarum. Nam si inuitam me| uiolare feceris. Castitas mihi duplicabitur ad coro| nam. Paucasius dixit ibi te faciam sub turpitudi| nes expiare nisi modo caerimoniis consenseris. Au| gostorum. Lucia dixit iam dixi+ tu uoluntatem meam| numquam poteris ad sensum prouocare peccati| citerum quidquid feceris corpori quod in potestate tua| uideris haet tradidit eam| illis dicens inuitate ad castitatem eius populum .| et facite eam runt uelle trahere ad lupanar . tanto pondere| eam fixit spiritus sanctus ut penitus moueri non possit. Acce| dentis autem simulmulti ex officio inpendentes tra| hentis deficiebant sudore. Virgo domini
Abbreviated transcription (Latin):
ueo. Tu illis placere desideras: ego uo s
uidetur utile: et ego hoc ago. ꝙͣ mͥ utile
recognosco. Paschasius dixit: Patrimoni¬
um tuum cum corruptorib tuis usurpasi
et ideo quasi meretrix loqueris. Lucia dĩ.
Patrimonium meum tuto loco constitu¬
i: corruptores autem necmentis mes ne
corporis mei. aliquando suscepi. Paschal
dixit: Qui sunt corruptores mentis tao¬
poris. lucia dixit. Corruptores mentis ios̃
nim animas hominum meretticari. ut
cionem pͥponunt delectacionib sempi¬
ternis: et labentem leticiam. ꝑpetuis
gaucdii ante ponunt. Paschasins dlis
Cessabunt uerba: cum fuerit ꝑuertum
ad uet̾bera: lilcia dixit: Nerba deicessal
non poterunt. Paschasius dixit. Tu ergo d̾s
iss lucia dixit. Ancilla dei sum: et ideo di¬

Expanded text:
ueo. tu illis placire desideras .| Ego ut ueo. tu illis placire desideras .| Ego ut scis utile. Et ego hoc ago quod mihi utile recog| nosco. Pascasius dixit patrimonium tuum cum cor| ruptoribus tuis . stirpasti . et ideo quasi meretrix lo| queris. Lucia dixit . patrimonium meum tuto loco| constitui corruptores autem nec mentis mei nec| corporis mei aliquando suscipi. Pascasius dixit| qui sunt corruptoris mentis et corporis. Lucia dixit| corruptoris mentis . uos eenim animas hominum meretricare . uttionem praeponunt delectationibus sempiter| nis et labentem laeticiam perpetuis . gaudiis ante| ponunt. Pascasius dixit . cessabunt uerba cum| fuerit praeuentum ad uerbera. Lucia dixit Verba| dei cessare non poterunt. Pascasius dixit . tu ergo| deus es. Lucia dixit ancilla dei sum . et ideo di
Abbreviated transcription (Latin):
Hanc intuo nomine cupiens compara¬
ro: tͥ uidetur aliquanta distrahere: Cre¬
dulit stultus carnale mercimonium: et
animum ab mlignacione reuocans. ip̃e
cepit auctor ẽẽ uendencium. Atubi uni¬
uersa pene distracta cdlidicit pauꝑib¬
erogata: ꝓponit litem iniudicio pascha¬
sii consularis: dicens sponsam suam xͥa
nissimam. contra leges uiuere augustoꝵ.
Quam paschasius corrripiens: cepit ad
sacrificia demonum inuitare. Cũi uir
goait. Sacrificium mundum et mnũna¬
culatum apud dm ⁊ patrem hoc est
uisitare uicłuas et orphanos intribula-¬
cione eoꝵ. Ego ꝑistos tres amnos nulli a¬
sacrificem: me ip̃ãm offero insacrificium.
Paschasius dixit. Ista uerba cuidam tibi
simili narrare poteris xͥano. Michi autẽ
qui principum decreta custodio: ista fru¬
stra prosequeris: lucia dixit. Tu princip̃s
loges attencdis: ego dei leges attendo. Tu
principes times: ego dm̃ timeo. Eu illos
offenclere non uis: ego dm̃ offentlere ca¬

Expanded text:
Hanc in tuo nomine cupiens conparaHanc in tuo nomine cupiens conparare . uidetur aliquan| ta distrahere credit stultus carnale mercimonium . et| animum ab indignatione reuocans . etiam ipsi coepit| auctor esse uendentium ad ubi uniuersa paene distra| cta didicit . pauerogata . proponit litem in iudi| cio. Pascasi consolaris dicens . sponsam suam christia| nissimam . contra legis uiuere. Augustorum quam| pascasius corripiens . coepit ad sacrificia demonum| inuitare. Cui beata lucia. Ait sacrificium unum| et inmaculatum apud patrem hoc est uisitare uidu| as et orfanos in tribulatione eorum. Ergo per istos tres | annus . nihsacrifice me ipsam offero in sacri| ficiuPascasius . dixit Ista uerba . cuicumque tibi| simili narrare poteris christiano . mihi autem qui principium| decreta custodio . ista frustra prosequeris. Lucia di| xit. Tu principum legis adtendis. Ego dei legis adtendo| tu princepis timis . ego deo timeo . tu illos offendere non| uis. Ego deum offendere ca
Abbreviated transcription (Latin):
patris tui. defuncti ante nouem annos.
in contaminata custodiens: ampliaui
pocius quam minui. Inpatrimonio au
tem nr̃o om̃ia que sunt uł eẽ possunt:
b. facito. lucia dixit. Audi tu mater cõ¬
silium meum. Non satis deo carus est: qͥ
illi hoc dat ꝙ secum ferre non pocest. S
si tͥ uis gratum ẽẽ dm̃. Hoc illi da quo
poteris tu uti uiuens. Morins enim ni¬
chil potes uti: ⁊ quod das ĩdeo adeo das.
qr tetum ferce non preuales. Niuens gͦ
et salutem tui corporis habens: daxͦ ꝙ pos
uł etiam cogitabas: xp̃o incipe tradere G̃
ageret cum matre: fiebat rerum distra¬
cio et cotidie necessitatib pauꝑm expende¬
bat pecimias. Interea dum dlistrahunt᷑
predia. et gemime uendunt᷑: ad sponsũ
licitus cepit inquirere a nutoice sancte lu¬
cie quĩ hoc ẽẽt: ꝙ distractionem repenti
nutrix caute confingens ait. Sponsa tua in¬
uenit possessionem inenarrabilem: que
millenos et eo amplius solidos prestat.

Expanded text:
patris tui defuncti . ante nouem| annos patris tui defuncti . ante nouem| annos incontamenanter custodiens . ampliaui potius| quam minui in patrimonium . mea uiro omnia quae| sunt uel esse possunt s facultatibus| facito. Lucia dixit. Audi mater consilium meum | Non satis deo carus est qui illi hoc dat quod secum ferre| non potest. Sed si tibi uis gratum esse deum hoc illi| da quod poteras tu uti . moriens enim nihil potest| uti. Et quod das . ideo das . quia tecum ferre non prae| uales . uiuens ergo et salutem tui corporis tenens . da| chrisuel etiam cogitabas . christo incipe tradire. etur uirgo cum| matre fiebat rerum districtio et cotidiae necessita| tibus pauperum pondebatur Interea dum distrahun| tur praedia et gemmae uenduntur . ad sponsi licitus coepit inquirere . a notrice| sanctae luciae . quid hoc essit . quod distractionem repenti|nu| trex cauta confin\c/xit sponsa tua inuenit possessionem| in uenalibus . quę mille et amplius solidus praestet|
Abbreviated transcription (Latin):
lucia matri sue. Si crecdis mat̾ his que
mine. hoc meruisse: ut semꝑ inpresenti
habeat eum. ꝓcuiꝰ nomine passa est. Cõ¬
tinge ergo sepulcrum eiꝰ credens: et libe¬
sisset: prostrauerunt se ante sepulchrĩs
lacrimis eius flagitare suffragium. In¬
ter ea dum oracionis prolixitas tendere¬
tuy: sonmus luciam uirginem arripu¬
st. Et udit insomnis beatam agathen
inmedio angeloꝵ gemiiis ornatam
stantem et dicentem sibi. Soror mea
lucia uirgo deo deuota: quid ame petis.
ꝙ tu poteris prestare continuo: Nam et
iocuntlum xp̃o intua uirginitate habi¬
taculum preparasti. His auditis. exper¬
gefacta surrexit tremens: et ait matͥ
sue: Mat̾ mea: ecce salua facta est Per
ipãm te deprecor que te saluauit suis
oracionib ne tu mͥ aliquando sponsum
nomines nec uelis decorporis mei posteri¬
tate. fructum mortalitatis in quirere.
S om̃ia que mͥ eunti ad corruptionis
mee auctorem hominem moriturum.
eras datura: damͥ eunti ad integrita

Expanded text:
lucia matre suae. Si credis mater his quę mine hoc meruisse . ut sem| per in praesenti habiat eum pro cuius nomini passa est| Continge ergo sepulchrum eius credens et libessissit . pros| trauerunt se ante sepulchrum .lacrimis flagitare suffragium| interea dum orationis prolexitas tenditur . somnum| Lucia uirgo arripuit. Et uidens in somnio beatam| Agathen in medio. Angelorum gemmis ornatam stan| tem . et dicentem soror mea lucia uirgo dei deuota .| quid a\d/ me petis . quod tu poteris praestare con| tinuo. Nam et iucundum christo in tua uirgini| tate habitaculum praeparasti. Et his auditis| expergefacta surrexit tremens . +ait matre suae| Mater mea ecce salua facta es . per ipsam te depraecor| que te saluauit suis oracionibus. Ne tu mihi aliquan| do sponsum nomines. Ne tu uellis de corporis mei posterita| te fructum mortalitatis inquirere  sed omnia quae| mihi eunti ad corruptionis meae. Auctorem hominem| moriturum eris datura. Da mihi eunti ad integritat
Abbreviated transcription (Latin):
sine mutacione sui ht̃ mutabilia dispo¬
nere: sine diuersitate sui diuersa agere:
sine cogitacionum uicissitudine. dissimi¬
lia formare. Qui et ubiq est: et absq par¬
tib. ubiq totus : quia et om̃ium creatu¬
ip̃e exterior. Suꝑior est regendo÷ inferior
portendo: interior replendo. ext̾ior cͥtum¬
dando. Intra cuiꝰ uiclicii om̃ipotenciam c̾ti
tis eius. nec cepit ẽẽ nec desinit: et nec ꝑ
inicium nascitur. nec termino coangusta¬
rari: s eam minime ualemus intueri. Qͥs
enim digne loqui potest: quomͦ de eterno
natus est. coet̾nus: et quomͦ ante scl̃a exi¬
stens: equalem sibi genuit: Et quomͦ na¬
tus gignente post̾ior non est: Ꝙ est pater:
hoc genuit. Deus deum: lux lucem: im¬
m̃sus immensum: incomp̾hensibilis
incomprehensibilem: om̃ipotens om̃i¬
potentẽ : unum secum: et coet̾num sͥ.
nasci clignatus est intempore: et ad elec¬
ti similitudinem unus mutraq et exut᷑¬
q natura et deus mansit cum patre: et ad

Expanded text:
sine mutatione sui habet mutabilia disponere, sine diversitate sui diversa agere, sine cogitationum vicissitudine dissimilia formare. Qui et ubique est, et absque loco totus, quia et omnium creatuipse exterior Deus, superior est regendo, inferior portando, interior replendo, exterior circumdando. Intra cujus judicii omnipotentiam cuncttis nec coepit esse nec desinit, et nec per initium nascitur nec termino coangustarari, sed eam minime valemus intueri. Quis etenim digne loqui potest quomodo de aeterno natus est coaeternus? et quomodo ante saecula existens aequalem sibi genuit? et quomodo natus gignente posterior non est? quod est Pater hoc genuit: Deus Deum, lux lucem, immensus immensum, incomprehensibilis incomprehensibilem, omnipotens omnipotentem, unum secum, et coaeternum, snasci dignatus est in tempore, et ad electri similitudinem, unus in utraque et ex utraque natura; et Deus permansit cum Patre, et ad
Abbreviated transcription (Latin):
morie tracdiclimꝰ. S qm̃ opꝰ ip̃m in h
maxime u̾sat᷑. ut ea que int̾ reges
anglorum. et anselinumarchiep̃m
cantuarioꝵ fcã st̃: in ꝯcussa u̾itate
designet q̃ꝙ om̃ib puram illorũ
hystoriam. scire uolentib tc̃ tp̃is in¬
notesc̾e potuer̃t. licet inculto pla¬
quicqm in se ꝯtineat ꝙ ad pͥuatam
ꝯu̾sationem. uł ad moꝵ ip̃iꝰ anselmi
qualitatem. ad ad aut ad miracłoꝵ
exhibitionem ꝑtin̾e uideat᷑: placu¬
it quibdam familiarib meis. su
tione notaꝵ reꝵ post̾is: ita designatio
impend̾e. Quos eo qd̃ offend̾e sũmo¬
ꝑe cauebam: dedi oꝑam uoluntati
eoꝵ ꝓ posse morem gerere. Opꝰ gͥ ip̃m
de uita et ꝯu̾satione anselmi archi¬
ep̃i cantuariensis titulatum ⁊ calit̾
deo adiuuante curaui dispon̾e ut
qmͣius aliud opꝰ ꝙ p̾signauimꝰ. ex
maiori parte de eiusdem uiri ꝯu̾satõ¬
ne subsistat: ita tñ in sua mat̾ia in¬
tegre narrationis formam p̾tendat:
ut nec illud istiꝰ. nec istd̃ illiꝰ ꝓ mutua

Expanded text:
moriae tradidimus. Sed quoniam opus ipsum in hoc maxime versatur, ut ea quae inter reges Anglorum et Anselmum archiepiscopum Cantuarium facta sunt, inconcussa veritate designet, quaeque omnibus puram illorum historiam scire volentibus tunc temporis innotescere potuerunt, licet inculto, plaquidquam in se contineat, quod ad privatam conversationem, vel ad morum ipsius Anselmi qualitatem, aut ad miraculorum exhibitionem pertinere videatur, placuit quibusdam familiaribus meis me tione notarum rerum posteris, ita designationimpendere. Quos eo quod offendere summopere cavebam, dedi operam voluntati eorum pro posse morem gerere. Opus igitur ipsum de vita et conversatione Anselmi archiepiscopi Cantuariensis titulatum, taliter, Deo adjuvante, curavi disponere, ut quamvis aliud opus quod praesignavimus ex majori parte de ejusdem viri conversatione subsistat; ita tamen in sua materia integrae narrationis formam praetendat, ut nec illud istius, nec istud illius pro mutua
Abbreviated transcription (Latin):
res miseros diuerso exitu ꝑurgert Hos
sublatis insublime pedib quasi de nu¬
be penclere ÷ nec tamen uestis deflueret
suꝑ faciem: ne faceret uerecuntdiam nii¬
data pars corpoꝵ. At inparte alia uide¬
res sine interrogacione uexatos et sua cri¬
mina confitentes: nomina etiam nullo
interrogante prodebant. Ille se iouem:
iste meccurium fatebantur. Postcemo
cunctos diaboli ministros. cum ip̃o cer¬
neres auc̃tore cruciar⁊ ut iam in mar¬
tino illud fateamur impletum ꝙ scrip¬
tum est: qm̃ scĩ deangelis iudicabunt:

Expanded text:
res miseros diuerso exitu perurgueri: hos res miseros diuerso exitu perurgueri: hos sublatis in sublime pedibus quasi de nube pendere, nec tamen uestes defluere in faciem, ne faceret uerecundiam nudata pars corporum: at in parte alia uideres sine interrogatione uexatos et sua crimina confitentes. nomina etiam nullo interrogante prodebant: ille se Iouem, iste Mercurium fatebantur. postremo cunctos diaboli ministros cum ipso cerneres auctore cruciari, ut iam in Martino illud fateamur inpletum quod scriptum est: quoniam sancti de angelis iudicabunt
Abbreviated transcription (Latin):
fferor si quidẽ crelitis sp̃u: et
predolore totus in sanio.Nioncre¬
dẽt mart̾ini uirtutib xp̃iani: quas de¬
mones fatebantur: Monasterium be¬
ati urri: cduob aciuitate erat milibus
disꝑatum. S si quociens uenturus ad
ecliam pedem extra cellule sue limen
extulerat: uideres ꝑtotam etcliam iner¬
guminos rugientes. et quasi aduenien¬
te iudice. agmina dampnanda trepida¬
re: utaduentum ep̃i clericis qui uentu¬
rum ẽẽ nescirent demonioꝵ gemitus
indicaret. Nidi quendam appropiente
martino. inaera raptum manib exten¬
sis. insublime suspendi: ut nequaꝙͣ
solum pedib attingeret. Si quando autẽ
exorcitandoꝵ demonum maitinus oꝑẽã
recepisset. neminẽ manib attrectabat:
neminem sermonib increpabat. sicut
plerumq ꝑcłicos rotatur turbo uerboꝵ:
sed admotis in erguminis ceteros incle¬
bat abscedere: ac forib obseratis in me¬
dio eccł̃ie cilicio curcuntectus cinere resꝑ¬
sus. solo stratus orabat. Tum uero cerne¬

Expanded text:
fferor, si quid creditis, spiritu et prae dolore totus insanio: non credunt Martini uirtutibus Christiani, quas daemones fatebantur? Monasterium beati uiri duobus a ciuitate erat milibus disparatum: sed si quotiens uenturus ad ecclesiam pedem extra cellulae suae limen extulerat, uideres per totam ecclesiam energumenos rugientes, et quasi adueniente iudice agmina damnanda trepidare, ut aduentum episcopi clericis, qui uenturum esse nescirent, daemoniorum gemitus indicaret. uidi quendam adpropiante Martino in aera raptum manibus extensis in sublime suspendi, ut nequaquam solum pedibus adtingeret. si quando autem exorcizandorum daemonum Martinus operam recepisset, neminem manibus adtrectabat, neminem sermonibus increpabat, sicut plerumque per clericos rotatur turba uerborum, sed admotis energumenis ceteros iubebat abscedere, ac foribus obseratis in medio ecclesiae cilicio circumtectus, cinere respersus, solo stratus orabat. tum uero cerne
Abbreviated transcription (Latin):
et licet uix scͥptluam recuꝑat. Uerẽs
aũt ne qͣ u curia penitꝰ ꝑdituneat:
eam in nõie cdm̃ ꝑgamene ubet tra¬
di. Composuit gͥ unde uolum̃ pan¬
uulum: s sententiaꝵ ac subtilissi¬
me ꝯtemplationis pond̾e magnũ:

Expanded text:
et, licet vix, scripturam recuperat. Veritus et, licet vix, scripturam recuperat. Veritus autem ne qua incuria penitus perditum eat, eam in nomine Domini pergameno jubet tradi. Composuit ergo inde volumen parvulum, sed sententiarum ac subtilissimae contemplationis pondere magnum,
Abbreviated transcription (Latin):
patuit intellectu eiꝰ: ĩmensoq gan¬
dioet iubilatione. repleuit oĩa inti¬
alus si sciret᷑ posse plac̾e liuore carẽs.
rem illico scͥpsit in tabulis: easq sol¬
licitiꝰ custodiendas. uni ex monast̾iz
fr̃ib tradidit. Post clies aliqͦt tabłas
repetit a custode. Qrunt᷑ in loco uͥ re¬
posite fu̾ant. ñ inueniunt᷑. Reqͥẽtͤ¬
a frĩb ne forte alicius eas acceꝑit.s
neqͣqͣm. Nec enim huc usq inuentꝰ
esti qui recognou̾it se quicqm inde
sciuisse. Reꝑat anselmꝰ aliud de eadẽ
mat̾ia dictam̃ in aliis tabulis: et il¬
las eidem sub cautiori custoclia tradit
custodi. Ille insecreciori parte lectuli
sui tabulas reponit. et seq̃nti clie nil
sinistͥ suspicatꝰ easdem in pauimñto
sparsas añ lectum reppit ⁊cera q̃ in
ip̃is erat. hac illac frustratun disꝑsa.
leuant᷑ cabule⁊ cera colligit᷑ et parit̾
anselmo reportant᷑. adunat ip̃e cerã:

Expanded text:
patuit intellectui, immensoque gaupatuit intellectui, immensoque gaudio et jubilatione replevit omnia intialiis si sciretur posse placere, livore carens, rem illico scripsit in tabulis, easque sollicitius custodiendas uni ex monasterii fratribus tradidit. Post dies aliquot, tabulas repetit a custode. Quaeruntur in loco ubi repositae fuerant, nec inveniuntur. Reqatribus, ne forte aliquis eas acceperit, sed nequaquam. Nec enim huc usque inventus est, qui recognoverit se quidquam inde scivisse. Reparat Anselmus aliud de eadem materia dictamen in aliis tabulis, et illas eidem sub cautiori custodia tradit custodiendas. Ille in secretiore parte lectuli sui tabulas reponit, et sequenti die nil sinistri suspicatus, easdem in pavimento sparsas, ante lectum reperit, cera quae in ipsis erat hac illac frustatim dispersa. Levantur tabulae, cera colligitur, et pariter Anselmo repertantur; adunat ipse ceram,
Abbreviated transcription (Latin):
sie necalit esse posse ꝓbat ⁊ astruit. Post¬
276.
hec incidit sͥ in mentem in uestiga¬
re. utrum uno solo et breui argum̃to
ꝓbari posset. id qd̾ de d̾õ cͤlitiet p̃clicat᷑
ricors. uerax. ueritas. bonitas. Iticia.
et ñ nulla alia: et qͦ ħ omnin in ip̃o
uuum sunt. Que res sic ip̃e refere¬
bat: magnamsͥ pepit clifficultatem.
Nam ħ cogitatio partim illi cibum
potum et somnum tollebat: partĩ
et qd̃ mag̾ eum gͣnabat intentio¬
uem eiꝰ qm matutinis. et alii serui¬
tio dei intende̾ debebat ꝑturbabat.
Qd̃ ip̃e aĩadu̾tens. nec adbuc qd̃ q̃re¬
bat ad plenum caꝑe ualense iatꝰ est
hiꝰ cogitationem diaboliẽe tempta¬
tionemz uisusq est eam ꝓcul repelle̾
a sua intentione. Uerumqͣnto plꝰ ĩ
hoc desudabat: canto illum ip̃a cogi¬
tatio magis ac mag̾ infestabat. Et
ecce qͣdam nocte int̾ noctͦnas iugili¬
as dei gr̃a illuxit incorde eiꝰ. et res

Expanded text:
sic nec aliter esse probat et astruit. sic nec aliter esse probat et astruit. 26. haec incidit sibi in mentem investigare utrum uno solo et brevi argumento probari posset id quod de Deo creditur et praedicatur: ricors, verax, veritas, bonitas, justitia, et nonnulla alia, et quomodo haec omnia in ipso unum sint . Quae res, sicut ipse referebat, magnam sibi peperit difficultatem. Nam haec cogitatio partim illi cibum, potum et somnum tollebat, partim et quod magis eum gravabat, intentionem ejus qua matutinis et alii servitio Dei intendere debebat, perturbabat. Quod ipse animadvertens, nec adhuc quod quaerebat ad plenum capere valens, ratus est hujusmodi cogitationem, diaboli esse tentationem, nisusque est eam procul repellero a sua intentione. Verum quanto plus in hoc desudabat, tanto illum cogitatio ipsa magis ac magis infestabat. Et ecce quadam nocte inter nocturnas vigilias, Dei gratia illuxit in corde ejus, et res
Abbreviated transcription (Latin):
que appou̾ent᷑. alludens clixit ei an¬
selmꝰ. sturio unꝰ en tͥ defert᷑: et animꝰ
tiuis de deliciaꝵ in opia q̃rit᷑: Ridet
ille: fidem husque audiebat prebere
nullacenꝰ ualens.l uestigio aũt u̾¬
boꝵ anselmi luo ex hõib uiri attu¬
lert sturionem unum p̃grandem:
quem in ripa fluminis altye clixe¬
runt a pastorib sius inuentum sͥq
quid sit tenenclum declarat. His tẽ¬
ꝑib scripsit tractatꝰ tres: scilicet de ue¬
ritate. de lib̾tate arbitrii. et de casu dia¬
boli. In quib satis patet uͥ animũ fix̾it.
qmuis ab eis q̃ alioꝵ cͥca expetebat.ta¬
lium reꝵ consid̾atione. nullo se mͦ sub¬
trax̾it. Scͥpsit et qͣrtum qͦ i citulauit
de gramatico. In qͦ cum discipło quem
secum disputantem untroducit du
ꝓponit et soluit :tum qͣlicates et qͣlia
qͦmͦ sin discrete accipienda. exponit ⁊¬
instruit. fecit qͦ libellum unum: ꝙ̃
monologion appellauit. Solus enĩ
ineo et secum loqͥt᷑ ÷ ac tacita omni

Expanded text:
quae apponerentur, alludens dixit ei Anselmus: Sturio unus en tibi defertur, et animus tuus de deliciarum inopia queritur? Ridet ille, fidem his quae audiebat praebere nullatenus valens. E vestigio autem verborum Anselmi duo ex hominibus viri attulerunt sturionem unum praegrandem: quem in ripa fluminis Altijae dixerunt a pastoribus suis inventum, sibique quid sit, tenendum declarat. 25. His temporibus scripsit tractatus tres, scilicet De veritate, De libertate arbitrii, et De casu diaboli; in quibus satis patet ubi animum fixerit, quamvis ab eis quae aliorum cura expetebat talium rerum consideratione nullo se modo subtraxerit. Scripsit et quartum quem intitulavit De grammatico. In quo cum discipulo quem secum disputantem introducit, diproponit et solvit, tum qualitates et qualia, quomodo sint discrete accipienda exponit et instruit. Fecit quoque libellum unum quem Monologium appellavit. Solus enim in eo et secum loquitur, ac tacita omni