comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uͦ uera potest dici simplicitas. qmͣ sim¬
plex ignorat ueritas: Scͥptum ẽ enim.
Ignorans ignorabitur. Patet gͦ lauda¬
bilem illam & adño laudatam simpli¬
citatẽ. absq his duobus non ẽẽ bonis. be¬
neuolentia atq prudentia. ut oculus
iudelicet cordis ñ solum pius qͥ fallere
nolit. s & cautus sit qui falli ñ possit.
Cet̾um sic̃ oculii simplicẽ duo ista fa-¬
ciunt bona. amor boni & cognitio ueri:
sic neqͣm oculum duo e regione mala
constituunt. cecitas qua fit ut ueritatẽ
ñ agnoscat. ⁊ ꝑuersitas qua ut diligat
iniquitatẽ. Porro int̾ hec duo bona quȩ
nec fallere nec falli sinunt. & duo mala ili
que tam falli qm fallere faciunt. duost
media. unũ quidẽ bonum ꝑ qd̾ ocłs int̾ia
⁊ si falliqueat ignorantia ueri. relo tam̃
boni fallere penitus ñ consentit. alt̾um
uͦ malũ quod licet ueri notitiam ñ ĩpeduat
tescit scđm hoc duplex malum. & illud

Expanded text:
vero vera potest dici simplicitas, quam simvero vera potest dici simplicitas, quam simplex ignorat veritas? Scriptum est enim: Ignorans ignorabitur . Patet ergo laudabilem illam et a Domino laudatam simplicitatem absque his duobus non esse bonis, benevolentia atque prudentia: ut oculus videlicet cordis, non solum pius qui fallere nolit, sed et cautus sit qui falli non possit. 37. Caeterum sicut oculum simplicem duo ista faciunt bona, amor boni, et cognitio veri: sic nequam oculum duo e regione mala constituunt, caecitas, qua fit ut veritatem non agnoscat; et perversitas, qua fit ut diligat iniquitatem. Porro inter duo haec bona, quae nec fallere, nec falli sinunt; et duo illa mala, quae tam falli, quam fallere faciunt, duo sunt media: unum quidem bonum per quod oculus interior, etsi falli queat ignorantia veri, zelo tamen boni fallere penitus non consentit: alterum vero malum, quod licet veri notitiam non impediat,notescit: secundum hoc duplex malum, et illud
Abbreviated transcription (Latin):
poris approbari. S uidete ne forte ñ
sit uere oculus simplex qui fallitur.
fallitur enĩ tam qui bonũ in aliĩ. qͣm
qui malũ bonũ putauerit.Scitis
ant̃ neutrũ horũue illud eitare
& inalũ bonum. cũ tam̃ nemo qͥ hoc
uelit canere maledictũ de quo u̾itas
ꝓnuntiat. qđ sit lucis tociꝰ corporis. id :
oꝑis argum̃tum. S absit ut preco ue¬
ritatis elamet contra ueritatẽ. male
illi ẽẽ arbitror necessaria caritatẽ min
tentione ⁊ inelectione ueritatem.
Nam sibonũ quid̃ diligat. s uerũ ñ eli¬
gat. habet quid zelũ dĩ s ñ scđm scien¬
tiam. & nescio quẽ admodũ iudicio
ueritatis uera eẽ possit cũ falsitate
simplicitas. Uolens deniq ad uerã
gistra ueritas: estote inquit pruden¬
tes sieut serpentes. & simplices sicut
colũbe. Premisit gͦ prudentiam. sine
qua neminẽ satis ẽẽ posse simplicem
sciret. Quomͦ deniq uere simplex erit
oculus cumignorantia ueritatis: Aut

Expanded text:
poris approbari . Sed videte, ne forte non poris approbari . Sed videte, ne forte non sit vere oculus simplex, qui fallitur. Fallitur enim tam qui bonum malum, quam qui malum bonum putaverit. Scitis autem neutrum horum Vae illud evitare et malum bonum : cum tamen nemo, qui hoc 515 velit cavere maledictum, de quo Veritas pronuntiat, quod sit lucis totius corporis, id est operis, argumentum. Sed absit ut praeco Veritatis clamet contra Veritatem; maledilli esse arbitror necessaria, charitatem in intentione, et in electione veritatem. Nam si bonum quidem diligat, sed verum non eligat; habet quidem zelum Dei, sed non secundum scientiam: et nescio quemadmodum judicio Veritatis vera esse possit cum falsitate simplicitas. Volens denique ad veram gistra Veritas, Estote, inquit, prudentes sicut serpentes, et simplices sicut columbae . Praemisit ergo prudentiam, sine qua neminem satis esse posse simplicem sciret. Quomodo denique vere simplex erit oculus cum ignorantia veritatis? aut
Abbreviated transcription (Latin):
¶Nunciã respondendũ ẽ questiuncu¬
le quȩ incidit uobis ex occasione apłici
p̃sentis capituli. Queritis nempe utrũ¬
uã ista de idolotitis pauli sententia pu¬
to quia nichil cõmune ẽ in xp̃o nͥ ei qͥ
putat quid cõmune eẽ illi cõmune ẽ.
& rursũ. si comederit dãpiatus ẽ qͥ a
ñ ex fide ingeneralẽ regłam trahi pos¬
sit. qͣtiuus malũ cuiq sit bonũ quoq
quod agit si malũ eẽ crediderit. ac tã¬
tim malum quantum credidit. Qđ
siannuero. rursum ꝑgitis inquirere.
cur ñ econtiariᷤ autũ euiq bonũ sit
qđ oꝑat᷑. quantũ uł falso opinatur.
Mirum quippe uob̃ immo & in iustũ
uidetur ut plus in inalo quã in bono
humane ualeat intentionis opinio.
Si respondero de inalis quidẽ merito
ita credi ꝓpt̾ oculum neqmͣ. responde¬
bitis. & inͥ non in merito quoq ꝓpter
simplicẽ oculum idem eque putandũ
& de bouis. Nam quidixit ex oculo
neqm corporis tenebias estimari. in¬
dicauit &e de simplicilucem eque cor¬

Expanded text:
Nunc jam respondendum est quaestiunculae, quae incidit vobis ex occasione apostolici praesentis capituli. Quaeritis nempe, utrumnam ista de idolothytis Pauli sententia, Puto quia nihil commune est in Christo nisi ei qui putat quid commune esse, illi commune est; et rursum, Si comederit, damnatus est, quia non ex fide ; in generalem regulam trahi possit, quatenus malum cuilibet sit bonum quoque quod agit, si malum esse crediderit; ac tantum malum, quantum crediderit. Quod si annuero, rursum pergitis inquirere, cur non e contrario tantum cuique bonum sit quod operatur, quantum vel falso opinatur. Mirum quippe vobis, imo et injustum videtur, ut plus in malo, quam in bono humanae valeat intentionis opinio. Si respondero, de malis quidem merito ita credi propter oculum nequam: respondebitis et mihi non immerito quoque propter simplicem oculum idem aeque putandum et de bonis. Nam qui dixit ex oculo nequam corporis tenebras aestimari, indicavit et de simplici lucem aeque cor
Abbreviated transcription (Latin):
illo qui p̃cipit. ⁊ itẽ de eo qđ p̃cipit᷑. huiꝰce¬
modi adũtenda erit scđm rationẽ distinc¬
tio. ut cuiꝰ int̾ p̃ceptores reu̾entior nob̾ im¬
minebit auctoritas. enis grauior formidet᷑
sio dãpnabilior estimet᷑. Meliuis siquid ẽ
obedire deo qͣn hominib ⁊ inipsis melius
magistris qͣm ẽdiscipulis. Porro in magis¬
tris. meliꝰ nr̃is qͣm extraneis. Quib autem
non obedire detestabilius ẽ. Et de manda¬
tissimilit̃. Maiorib quippe maior. inmorib
minor oꝑa nr̃a ⁊ cura debetur. de quorũ &
contẽptu iuxta eandẽ consid̾ationẽ graui¬
or lrmor ne offenssa contrahit᷑. P Porroma¬

Expanded text:
illo qui praecipit, et item de eo quod praecipitur, hujusceillo qui praecipit, et item de eo quod praecipitur, hujuscemodi avertenda erit secundum rationem distinctio, ut cujus inter praeceptores reverentior nobis imminebit auctoritas, ejus gravior formidetur sio, damnabilior aestimetur. Melius siquidem est obedire Deo, quam hominibus; et in ipsis melius magistris, quam condiscipulis; porro in magistris, melius nostris, quam extraneis. Quibus autem non obedire detestabilius est. 14. Et de mandatis similiter. Majoribus quippe major, minoribus minor opera nostra et cura debetur: de quorum etiam contemptu, juxta eamdem considerationem, gravior leviorve offensa contrahitur. Porro ma
Abbreviated transcription (Latin):
affectui. qua intentione. qͦ p̃cipiente. inqͦ¬
ue p̃cepto malũ hoc cõmittatur. & quid̃
nullã ꝓrsus in obedientiã dico paruiduẽ¬
dam. ñ tam̃ omnẽ pariestimandã ꝑicło.
Enĩuͦ mandatũ dĩ ẽ. non occides. Fãcgͦ.uͦ.
homicidas. & unũ quiđ spoliandi cupioi¬
tate. alterũ uͦ necessitate sese defendendi
faciniis ꝑpetrasse. An non hic satis euden¬
t̃ int̾ leprã ⁊ leprã causa separat. faciens
utiq disparẽ ualde culpã uniꝰ eiusdemq
tranigressionis: Quid uͦ si hunc subita ira.
illũ studiosa malicia. aut uetus odiũ forte
adidem scelus impulerit: Nũ quidnã sim¬
li pensandũ erit iudicio. qđ tã dissimili fac¬
tum constabit affectu : Nildeinde inces¬
tis obsceniꝰue. qmͣ illas filias loth pat̾nũ
usurpasse concubitum. & tam̃ quis ñ ui¬
deat qͣntũ euaeuauerit aut attenuauerit
turpis nefandiq reatũ flagicii. pietas in-¬
tentionis. & intentio pietatis: Iam uͦ de

Expanded text:
affectu, qua intentione, quo praecipiente, in quove praecepto malum hoc committatur. Et quidem nullam prorsus inobedientiam dico parvi ducendam, non tamen omnem pari aestimandam periculo. Enimvero mandatum Dei est: Non occides . Fac ergo duos homicidas, et unum quidem spoliandi cupiditate, alterum vero necessitate sese defendendi facinus perpetrasse. An non hic satis evidenter inter lepram et lepram causa separat, faciens utique disparem valde culpam unius ejusdemque transgressionis? Quid vero si hunc subita ira, illum studiosa malitia, aut vetus odium forte ad idem scelus impulerit? numquidnam simili pensandum erit judicio, quod tam dissimili factum 506 constabit affectu? Nil deinde incestius obsceniusve, quam illas filias Lot paternum usurpasse concubitum : et tamen quis non videat, quantum evacuarit aut attenuaverit turpis nefandique reatum flagitii pietas intentionis, et intentio pietatis? Jam vero de
Abbreviated transcription (Latin):
ad ult̾iũ quocũq mͦ. quocũq ꝑpetres
anmo. turpe flagitiũ ẽ. ac cͥminale pecri¬
tũ. cũ tñ leue u̾bũ in temꝑe uł loco silen¬
ti forte ꝑ obliuonẽ surreptũ. risusue ꝑ

Expanded text:
adulterium quocunque modo, quocunque perpetres adulterium quocunque modo, quocunque perpetres animo, turpe flagitium est ac criminale peccatum: cum tamen leve verbum, in tempore vel loco silentii forte per oblivionem subrept
Abbreviated transcription (Latin):
ñ tñ merim̃. ita sane si ꝑ subreptionẽ
aut obliuionẽ ñ aut̃ ꝑcontẽptũ hoꝵ
transgressio contig̾it. Media quippe
ft̃. equib illa uidelicet p̾cepta consti¬
tuunt᷑. q̃ uos facticia nominatis. longe
utiq disparẽ anaturalib qͣntũ in ipsis
.ẽ gerentia necessitatẽ. cũ tam̃ nec sine
offensa uegligi. nec contẽpni sine eͥmi¬
ne. uł ipsa queant. in iuncta abhis dũ
namq ipsa ꝑse iniuncti oꝑis qualitas
innoria sit. ad iuncte tñ auctoritatis
pondus obnoxiũ mandato. mandatũq
peccato noxiũ facit. ñ magno tñ si contẽ¬
tus defuerit. Hec gͦ gen̾alis regła sit um¬
licite utrũlibet uł admittant᷑. uł omit¬
tant᷑. iussa uͦ sine culpa ñ negligantur.
sine cͥmine non tontẽpnantur. Ubiq
enĩ &e culpabilis neglectus. ⁊ contẽptus
mandatoꝵ pari pondẽ grauis ⁊ cõmunit̃
dãpnabilis ẽ/ neglectus infixis grauior.
tolerabilior in mobilibꝰ mandatis. Siqͥd̃

Expanded text:
 in crimen; ita sane, si per subreptionem aut oblivionem, non autem per contemptum horum trangressio contigerit. Media quippe sunt, e quibus illa videlicet praecepta constituuntur, quae vos factitia nominatis, longe utique disparem a naturalibus, quantum in ipsis est, gerentia necessitatem: cum tamen nec sine offensa negligi, nec contemni sine crimine vel ipsa queant, injuncta ab his dunnamque ipsa per se injuncti operis qualitas innoxia sit; adjunctae tamen auctoritatis pondus obnoxium mandato, mandatumque peccato obnoxium facit, non magno tamen, si contemptus defuerit. 18. Haec ergo generalis regula sit ulicite utrumlibet vel admittantur, vel omittantur: jussa vero, sine culpa non negligantur, sine crimine non contemnantur. Ubique enim et culpabilis neglectus, et contemptusmandatorum pari pondere gravis, et communiter damnabilis est: neglectus autem in fixis gravior, tolerabilior in mobilibus mandatis. Siquidem
Abbreviated transcription (Latin):
sine dubio legi erat subiectus obnoxiꝰ
iussioni. Eigo p̃lati nissio uł phibitio.
ñ p̃tereat t̾minos ꝓfessionis. Hec ultraex¬
tendi. nec contrahi citra. Hilme p̾latꝰ ꝓhi¬
beat eorũ quȩ ꝓmisi. nec plus exigat quã
ꝓmisi. Uota mea necaugeat sine mea uo¬
luntate. nec minuat sinecerta necessitate.
Necessitas qͥppe ñ ht̃ legẽ. & obhoc excusat
dispensationẽ Uoluntas uͦ qm̃ sola me¬
retur retͥbutionẽ. etiã ñ immerito solagͣ¬
dũ altiorẽ usurpat. Alioquin ⁊ absq ne¬
cessitate remissio uoti ñ dispensatio s p̃ua¬
ricatio ẽ. ⁊ restrictio ẽtra uoluntatẽ. mur¬
mur ẽ ñ ꝓfectus. Ponant gͦ p̃positi metã
obedientie subiectorũ. ex uotis labioruĩ
ipsorũ. ñ suoꝵ desiderioꝵ. monentes eos
ñ cogentes ad celsiora. condescendentes
eis cũ necesse fuerit ad remissiora. ñ caden¬

Expanded text:
sine dubio legi erit subjectus, obnoxius sine dubio legi erit subjectus, obnoxius jussioni. Ergo praelati jussio vel prohibitio praetereat terminos professionis. Nec ultra extendi potest, nec contrahi citra. Nil me praelatus prohibeat horum quae promisi, nec plus exigat quam promisi. Vota mea nec augeat sine mea voluntate, nec minuat sine certa necessitate. Necessitas quippe non habet legem, et ob hoc excusat dispensationem. Voluntas vero, quia sola meretur retributionem, etiam sola non immerito gradum altiorem usurpat. Alioquin et absque necessitate remissio voti, non dispensatio, sed praevaricatio est: et restrictio contra voluntatem, murmur est, non profectus. Ponant ergo praepositi metam obedientiae subjectorum ex votis labiorum ipsorum, non suorum desideriorum: monentes eos, non cogentes ad celsiora; condescendentes eis, cum necesse fuerit, ad remissiora; non caden
Abbreviated transcription (Latin):
scd̃m illam regłam abbas iñs mͥ aliud forte
imponere tẽptauerit. qđ non sit scđ̃m re¬
gulam. aut etiam qđ ñ sit scłinista insti¬
tiita u̾bi causa basilii. augustini. pacomii.
quenã mͥ queso in hac re necessitas ĩminet.
obsequendi: Solum qͥppe id ame posse
exigi arbitror qđ ꝓmisi. F Widetis
gͦ iam obedientie limites quos requritis :
Si modus ẽ obeditionis tenor ꝓfessionis:
nec seualet extendere potestas imꝑnntis.
nͥ quatinꝰ attigerit uotũ ꝓfitentis ꝓfecto¬
citra. ⁊ ultra. nec non etiam contra. qͥd
aliud qͣm obedientie limites quosdam
censuerim. & his suis terminis iurtutẽ
eandẽ circũcludi: Quã obrẽ quisq ꝓ¬
fessus in quo uis gen̾e salutifere uite
nec ultra obedientiȩ legẽ cogendus
nec citra ẽ inhibendus qͣm sua ipsius
uidet᷑ complecti ꝓfessio. Quanto minꝰ
contra: Is gͦqui medius ẽ uite modns
p̃fixiis uoto. ꝓfessione firmatus tanꝗͣ
lignũ qđ erat in medio paradisi. solus

Expanded text:
secundum illam regulam abbas meus mihi aliud forte imponere tentaverit quod non sit secundum regulam, aut etiam quod non sit secundum ista instituta, verbi causa, Basilii, Augustini, Pachomii, quaenam mihi, quaeso, in hac re necessitas imminet obsequendi? Solum quippe id a me posse exigi arbitror, quod promisi. Videtis jam ergo obedientiae limites quos requiritis, si modus est obeditionis, tenor professionis, nec se valeat extendere potestas imperantis, nisi quatenus attigerit votum profitentis. » Tcirca, et ultra, nec non etiam contra, quid aliud quam obedientiae limites quosdam censuerim, et his suis terminis virtutem eamdem circumcludi? Quamobrem quisque professus in quovis genere salutiferae vitae, nec ultra obedientiae lege cogendus, nec citra est inhibendus, quam sua ipsius videtur complecti professio. Quanto minus contra? Is ergo qui medius est vitae modus, praefixus voto, professione firmatus, tanquam lignum quod erat in medio paradisi, solus 505
Abbreviated transcription (Latin):
difficultatẽ tante iesse ꝑfectioni s cũ
ipsa corde in ꝑfecto p̃sumitirr. Porro
inꝑfecti cordis⁊ infirme ꝓrsus uolini¬
tatis indicium ẽ: statuta semioꝵ studi¬
osius discutere. herere ad singła quȩ in¬
iungunt᷑. exigere dequibq rationẽ.
⁊male t suspicari de om̃i p̃cepto euiꝰ
causa. latuerit. nec unqͣm libenter
obedire isi cũ audire contigerit qđ for¬
te libuerit. aut qđ ñ alit̃ licere seuexpe¬
dire monstrau̾it. uł aꝑta ratio uł indu¬
bitata auctoritas. Delicata satis immno
nimis molesta ẽ huiꝰcemodi obedientia.
Nonplane hȩc illa ẽ quȩ ex regła traditur.
obedientia sine mora. Disputare ꝓfecto
ẽ inastucordis. ñ inauditu auris obedi¬
re. Istius modi gͦ carnalem animã ñ mͦ
p̃mi. s etiã oppͥmi pondẽ p̃sũpte ꝑfecti¬
onis necesse ẽ. qͥa ñ pot̃ portare caro nfir

Expanded text:
difficultatem tantae inesse perfectioni: sed cum ipsa corde imperfecto praesumitur. Porro imperfecti cordis, et infirmae prorsus voluntatis indicium est, statuta seniorum studiosius discutere, haerere ad singula quae injunguntur, exigere de quibusque rationem, et male suspicari de omni praecepto, cujus causa latuerit; nec unquam libenter obedire, nisi cum audire contigerit quod forte libuerit, aut quod non aliter licere seu expedire monstraverit vel aperta ratio, vel indubitata auctoritas. Delicata satis, imo nimis molesta est hujuscemodi obedientia. Non plane haec illa est quae ex Regula traditur, « Obedientia sine mora. » Disputare profecto hoc est in astu cordis, non in auditu auris obedire. Istiusmodi ergo carnalem animam non modo premi, sed etiam opprimi pondere praesumptae perfectionis necesse est: quia n
Abbreviated transcription (Latin):
diuinũ.s de ñ furandũ maiꝰ. Quis enim
nesciat equissimo dõ ñ eque displicere
tenaces atq fures. ⁊ qͥa de duob malis plꝰ
uelit nos tenere nr̃a qͣm tollere aliena. &
ita minus peccare qͥ ñ tribuit sua qͣm qͥ
ũ sua furatur: S & inmandatis ho¬
minũ rara eqͣlitas imienit᷑. cũ puariis
uecessitatib uł ntilitatib agendorum.
iniungentiũ affectio uarietur. qđq pui¬
tauerint rectiꝰ uł cõmodins. hoc ãplius
cupiant & exigant obseruari. Cam gͦ qͣ¬
litas p̃ceptoꝵ qͣm auctoritas p̾cipientiñ.
& obedientiȩ p̃figit metã. & inobedientie
t̃minat culpã. quandont dictũ ẽ ĩ p̃latis
quibꝰq grauioris auctoritatis. & eorum
mandatis quibꝰq maioris utilitatis. qͦ
diligentior debetur obsequendicura. eo
&e culpa granior incurritur de contẽptu.
His itaq distinctionibus animadũsis:
& obedientie modus. & pondus in obedi¬
entiȩ facile reperitur. His gradib ñ solũ

Expanded text:
divinum: sed de non furando, majus. Quis enim nesciat aequissimo Deo non aeque displicere tenaces, atque fures; et quia de duobus malis plus velit nos tenere nostra, quam tollere aliena; et ita minus peccare qui non tribuit sua, quam qui non sua furatur? 15. Sed et in mandatis hominum rara aequalitas invenitur, cum, pro variis necessitatibus vel utilitatibus agendorum, injungentium affectio varietur; quodque putaverint rectius vel commodius, hoc amplius cupiant et exigant observari. Tam ergo qualitas praeceptorum, quam auctoritas praecipientium, et obedientiae praefigit metam, et intum est in praelatis quibusve gravioris auctoritatis, et eorum mandatis quibusque majoris utilitatis, quo diligentior debetur obsequendi cura, eo et culpa gravior incurritur de contemptu. 16. His itaque distinctionibus animadversis, et obedientiae modus, et pondus inobedientiae facile reperitur. His gradibus non solum
Abbreviated transcription (Latin):
tentos ꝓfessionis. ñ attendere ꝓmissi debitũ.
ñ de pacto sum̾e modũ. s tiansire alacriter
etiã uotũ.⁊ obedire inom̃ib. Est sane qui¬
cam obedientie limes scđ̾m tempꝰ ipsa tem¬
poris extremitas. uit issit t̃minus obediente
qui ⁊ uite. Hẽ nob̃ maxime unigenti com¬
m̃dat exemplũ. qui factus ẽ patri obedienꝰ

Expanded text:
tentos professionis, non attendere promissi debitum, tentos professionis, non attendere promissi debitum, non de pacto sumere modum; sed transire alacriter etiam votum, et obedire in omnibus. Est sane quidam obedientiae limes, secundum tempus, ipsa temporis extremitas, ut is sit terminus obedientiae, qui et vitae. Hunc nobis maxime Unigeniti Dei commendat exemplum, qui f
Abbreviated transcription (Latin):
fert᷑ inlatitudinẽ caritatis. ⁊ ad om̃e qđ
inungit᷑ spontanea. uigore lib̾alis alacͥs¬
q animi. modũ ñ considans. ininfinitã
lib̾tatẽ extenditur. Hec ẽ illa. dequa sig̃¬
nant᷑ apłs petrus. castificantes inqͥt corda
ur̃a mobedientia caritatis. pulchre ipsã
ꝑ hoc sequestrans ab illa merti ⁊ seririli
quodãmͦ obedientia. nec caritati ꝓmpta.
s obnoxia necessitati. Hȩc iustuilliꝰ cui
lex posita non ẽ ꝓpria ẽ: non qđ uł ille
ꝑfectus uiuere debeat sine lege .s. quia
ñ sit sub lege. mimme qͥ ppe contentus uoto
sue cuiꝰcũq ꝓfessionis. qͣm suꝑat animide¬
uotione. Quãqmͣ nec istam regła ipsa tacu¬
erit. uͥ monet. si fr̃ĩ impossibilia iniungunt᷑.
ut confidens de adiutorio dĩ. obediat excam¬
tate. In eadem deniq regła tereiꝰ humilita¬
tis describit᷑ gradus. ⁊ir. ut om̃i obedien¬
tia monachus se subdat maiori. Dicens qͥppe
om̃i. ñ uult nos in obediendo m̃sura ẽẽ con¬

Expanded text:
tudinem charitatis, et ad omne quod injungitur spontanea, vigore liberalis alacrisque animi, modum non considerans, in infinitam libertatem extenditur. Haec est illa de qua signanter apostolus Petrus: Castificantes, inquit, corda vestra in obedientia charitatis : pulchre ipsam per hoc sequestrans ab illa inerti et servili quodammodo obedientia, nec charitati prompta, sed obnoxia necessitati. Haec justi illius, cui lex posita non est , propria est: non quod vel ille perfectus vivere debeat sine lege, sed quia non sit sub lege; minime quippe contentus voto suae cujuscunque professionis, quam superat animi devotione. Quanquam nec ista Regula ipsa tacuerit, ubi monet, si fratri impossibilia injunguntur, « ut confidens de adjutorio Dei, obediat « ex charitate . » In eadem denique Regula tertius humilitatis describitur gradus, « ut omni obedientia monachus se subdat « majori! » Dicens quippe « omni, » non vult nos in obediendo mensura esse con
Abbreviated transcription (Latin):
nullatenꝰ lesio einiꝰcũq ꝓximi ne dum
p̃lati excisetur aculpa. si solus defuerit
incausa ds̃. Alioqͥi panlo contͣdicit:
qui ait. Sic eni infrem peccantes: in xp̃m
peccatis. Han de p̃positis certũ tenemus
ipsius ueritatis testimoniũ. sic loquentis
ad ipsos. Qui uos sꝑuit. mesꝑuit. S ⁊ de
quolibet fr̃e. nolite. ait contẽpnere unum
ex his pusillis. Et qui scandalirau̾it unũ
ex hispusillis: qđ sequit᷑ aũtat d̃ a nobis:
S ñ om̃iũ scandala equa st̃ lance pensan¬
da. Alit̃ namq accipienda st̃ scandala pu¬
sillorũ ⁊ alit̃ phariseorũ. de quib apłis
timentib initimantib qđ scandalirati
ẽẽnt insermone u̾itatis. responsũ ẽ sinite
illos. cecist̃ duces cecoꝵ. Illoꝵ qͥppe scan¬
dalũ de ignorantia. istorũ de malicia
descendit. Illi scandalizant᷑. qͥa u̾itatẽ
uesciunt: istiqͥaodert̃. Unde ⁊ piisillos
illos arbitror appellari. qđ uoluntatis qͥđ

Expanded text:
nullatenus laesio cujuscunque proximi, nedum praelati, excusetur a culpa, si solus defuerit in causa Deus. Alioquin Paulo contradicit, qui ait: Sic enim in fratrem peccantes, in Christum peccatis . Nam de praepositis certum tenemus ipsius Veritatis testimonium, sic loquentis ad ipsos: Qui vos spernit, me spernit . Sed et de quolibet fratre: Nolite, ait, contemnere unum ex his pusillis; et: Qui scandalizaverit unum ex his pusillis , quod sequitur, avertat Deus a nobis. 20. Sed non omnium scandala aequa sunt lance pensanda. Aliter namque accipienda sunt scandala pusillorum, aliter Pharisaeorum, de quibus apostolis timentibus et intimantibus quod scandalizati essent in sermone veritatis responsum est: Sinite illos; caeci sunt, et duces caecorum . Illorum quippe scandalum de ignorantia, istorum de malitia descendit. Illi scandalizantur, quia veritatem nesciunt; isti, quia oderunt. Unde et pusillos illos arbitror appellari, quod voluntatis quidem
Abbreviated transcription (Latin):
si ꝓprie appellentur ea quȩ dicimꝰ nr̃a me¬
rita. spei st̃ quedã seminaria. caritatis in¬
centiua. occulte p̃destinationis indicia.
future felicitatis p̃sagia. uia regni non
causa regnandi. Deniq quos instificatuit
ñ quos iustos inuenit. hos ⁊ magnificanit.¬

Expanded text:
si proprie appellentur ea, quae dicimus nostra merita; spei quaedam sunt seminaria, charitatis incentiva, occultae praedestinationis indicia, futurae felicitatis praesagia, via regni, non causa regnandi. Denique, quos justificavit, non quos justos invenit, hos et magnificavit
Abbreviated transcription (Latin):
ei ꝓmissũ suũ appellat depositũ.
& quia credidit ꝓmittenti. fiden¬
ter ꝓmissũ repetit. ꝓinissũ qͥdẽ ex mi¬
scdia. s iã ex iusticia ꝑsoluendũ. Est
gͦ quã paulus expectat corona iusticiȩ.
s iusticiȩ dĩ ñ suȩ. Iustũ quippe ẽ. ut
reddat qđ debet. Debet aut̃ qđ polli
suã uelit statriere. iusticie dĩ ñ sit sub¬
iectus. Cuiꝰ tam̃ suȩ iusticie ds̃ ipsũ

Expanded text:
ei promissum, suum appellat depositum: et quia credidit promittenti, fidenter promissum repetit. Promissum quidem ex misericordia, sed jam ex justitia persolvendum. Est ergo quam Paulus exspectat, corona justitiae: sed justitiae Dei, non suae. Justum quippe est ut reddat quod debet: debet autem quod polsuam velit statuere, justitiae Dei non sit subjectus, cujus tamen suae justitiae ipsum
Abbreviated transcription (Latin):
hominib fuisse legit᷑ usurpatũ. scͥpt᷑aũ
indicante qđ ds̃ ita p̃ceꝑit. aut eos peccasse
fatendũ ẽ. sic̃ hoĩes. aut certe sic̃ ꝓpħas fa¬
miliare dĩ consiliũ accepisse. Unde et
unũ exemplũ pono qđ excurrit de san¬
xone. qui se ipsũ una cũ hoftib oppͥm̃s
int̾fecit. Qđ utiq factũ si defenditur
ñ fuisse peccatũ. pͥuatũ habuisse ꝯsiliuĩ
indubitant̃ eredendus ẽ. ⁊ side scͥptura
hoc non habemus.
amuͦ necessariũ incõimuitabile. qͥd accipi
uelim: E quiđ nil congruentiꝰ qͣm quod
diuma ita constat ⁊ et̾̃na ratione frrma¬
tũ. ut nulla ex cansa possit uł ab ipso dõ
aliqͣtenus nmutari. Sub hoc genere ẽ
om̃is illa sermonis dm̃ci in monte habiti
sp̃itał traditio. & qͥcqͥd dedilectione. hu-¬
militate. mansuetudine. cet̾isq untutib

Expanded text:
hominibus fuisse legitur usurpatum, Scriptura non hominibus fuisse legitur usurpatum, Scriptura non indicante quod Deus ita praeceperit; aut eos peccasse fatendum est, sicut homines; aut certe, sicut prophetas, familiare Dei consilium accepisse. Unde et unum exemplum pono quod occurrit de Samsone, qui se ipsum una cum hostibus opprimens interfecit . Quod utique factum si defenditur non fuisse peccatum, privatum habuisse consilium indubitanter credendus est, etsi de Scriptura hoc non habemus . 7. Jam vero necessarium Incommutabile quid accipi 503 velim? Equidem nil congruentius, quam quod divina ita constat et aeterna ratione firmatum, ut nulla ex causa possit, vel ab ipso Deo, aliquatenus immutari. Sub hoc genere est omnis illa Sermonis dominici in monte habiti spiritualis traditio, et quidquid de dilectione, humilitate, mansuetudine, caeterisque virtutibus,
Abbreviated transcription (Latin):
Nũquid aut̃ hoc ego uł solus sentio uł
primꝰdico: An non hoc ipsũ ⁊ papa ge¬
lasius sensit: Ait siquidẽ. Ubi necessi¬
tas ñ ẽ: inconu̾tibilia maneant sc̃oꝵ
patrũ decreta. Leo quoq papa. Ubi inqͥt
cessitas fuerit. adutilitatẽ eccłȩ qͥ potes¬
tatẽ habet ea dispenset. Ex necessitate
enĩ fit mutatio legis:¬
Hecessariũ deinde qđ in uiolabile no¬
minaui. illud intelligo. qđ ñ ab homine
traditũ s diuinit᷑ ꝓmulgatũ nͥ adõ qui
tradidit mutari om̃i noñ patit᷑ ut exẽ¬
pli causa. non occides. non mechaberis.
non furtũ facies. & reliqua illius tabule
legis scita. quȩ ⁊ si nullã ꝓrsus humanã
dispensationẽ ad mictunt: nec ciuqͣm
hominũ ex his aliqđ aliquomͦ solu̾e aut
alterũ qͥd nͥ graue furti facimuis. alterũ
qͥd nͥ flagieñ turpitudo reputaret᷑. si ñ
excusasset utrũq factũ auctoritas im¬
ꝑantis : Sane uͥ simile aliqͥd aliq̃n ascĩs

Expanded text:
Nunquid autem hoc ego vel solus sentio, vel Nunquid autem hoc ego vel solus sentio, vel primus dico? An non hoc ipsum et papa Gelasius sensit? Ait siquidem: « Ubi necessitas non est, inconvertibilia maneant sanctorum Patrum decreta. » Leo quoque papa: « Ubi, » icessitas fuerit, ad utilitatem Ecclesiae, qui potestatem habet, ea dispenset. Ex necessitate enim fit mutatio legisNecessarium deinde, quod inviolabile nominavi, illud intelligo, quod non ab homine traditum, sed divinitus promulgatum, nisi a Deo qui tradidit, mutari omnino non patitur: ut, exempli causa, Non occides, Non moechaberis, Non furtum facies , et reliqua illius tabulae legiscita: quae, etsi nullam prorsus humanam dispensationem admittunt, nec cuiquam hominum ex his aliquid aliquo modo solvere, aut alterum quid nisi grave furti facinus, alterum quid nisi flagitii turpitudo reputaretur, si non excusasset utrumque factum auctoritas imperantis? Sane ubi simile aliquid aliquando a sanctis
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓuoluntate mutari. s exratione fideliter
uenta atq instituta fuert̃. ñ quia alit̃
uiu̾e ñ lic̾e̾t. s quod ita magis expediret.
nec plane ad aliud qͣm ad lucrũ uł custodiã
caritatis. Quã diu gͦ caritati militant ĩ mo¬
bilit̃ fixa sunt. inutariq om̃ino ue abipsis
qͥdẽ p̃positis sine offensa possunt. At siecon¬
trario contraria forte aliqͣndo caritati uisa
fuerint. hisdũ taxat qͥb hoc posse uidere
datũ ẽ. & ꝓuidẽ creditũ ẽ. ñne iustissimũ
eẽ liquet. ut quȩ ꝓcaritate inuenta fuerint.
ꝓcaritate qͦ ubi ex pedire uidebit᷑. uł omit¬
tant᷑ uł int̃mittant᷑. uł in aliud forte cõmo¬
dius demutent᷑. sic̃ eregione iniquũ ꝓcul
dubio foret. si statuta ꝓsola caritate ꝯtra
caritatẽ tenerent᷑: Cenent gͦ fixã firmã¬
q: ĩ mobilitatẽ etiã apd p̃latos quȩ ex stabili
necessario st̃.s. quatinꝰ caritati deseruiunt.

Expanded text:
pro voluntate mutari, sed ex ratione fideliter pro voluntate mutari, sed ex ratione fideliter venta atque instituta fuerunt, non quia aliter vivere non liceret, sed quod ita magis expediret; nec plane ad aliud, quam ad lucrum vel custodiam charitatis. Quandiu ergo charitati militant, immobiliter fixa sunt, mutarique omnino, ne ab ipsis quidem praepositis, sine offensa possunt. At si e contrario contraria forte aliquando charitati visa fuerint, his duntaxat quibus hoc posse videre datum est, et providere creditum est: nonne justissimum esse liquet, ut quae pro charitate inventa fuerint, pro charitate quoque, ubi expedire videbitur, vel omittantur, vel intermittantur, vel in aliud forte commodius demutentur? Sicut e regione iniquum procul dubio foret, si statuta pro sola charitate, contra charitatem tenerentur. Tenent ergo fixam firmamque immobilitatem, etiam apud praelatos, quae ex stabili necessario sunt: sed quatenus charitati deserviunt.
Abbreviated transcription (Latin):
dũ taxit ad corporales obseruantias ꝑtinet.
ante ꝓfessionẽ uoluntaria. pꝰ ꝓfessionẽ neces¬
saru. p̃latis uͦ partim uoluntaria ut quȩ in¬
uenta abhomine. partim necessaria ut quę
fuerint diuinitꝰ instituta.
Quã obrem fortassis tũ potissimũ con¬
grua ⁊ luculenta magis eadem diuisio appi¬
rebit. si enis mẽbrũ qđ dictum ẽ necessariũ
rursũ intru hȩc subdiuidat᷑. stabile. in uio¬
labile. incõmutabile. Et quid̃ stabile dixe¬
rim qđ ita ẽ necessariũ. ut ñ cuilibet homi¬
nũ inutare illud fas sit nisi solis dispensato
⁊ autenticicanones. & siqua st̃ alia eccłastica
nocinuis subiectorũ ea aliquo mͦ uariare
uł mutare concedit᷑. Quia tñ ab hominib
etiã ꝑhomines loco ⁊ officio illis canonica
electione succedentes. licite int̃dũ innoxieq
ꝓcansis. ꝑsonis. locis. & temporib dispensan¬
tur. Ubi sane qui hȩc legit attendat me
caute non dicere ea posse uł abistis leuiter

Expanded text:
les observantias pertinet ante professionem voluntaria, post professionem necessaria: praelatis vero partim voluntaria, ut quae inventa ab homine; partim necessaria, ut quae fuerint divinitus instituta. 4. Quam ob rem fortassis tunc potissimum congrua et luculenta magis eadem divisio apparebit, si ejus membrum quod dictum est necessarium, rursus in tria haec subdividatur: Stabile, Inviolabile, Incommutabile. Et quidem Stabile dixerim, quod ita est necessarium, ut non cuilibet hominum illud mutare fas sit, nisi solis dispensatoret authentici canones, et si quae sunt alia ecclesiastica ino cuivis subjectorum ea aliquo modo variare vel mutare conceditur. Quia tamen ab hominibus, etiam per homines, loco et officio illis canonica electione succedentes, licite interdum innoxieque pro causis, personis, locis et temporibus dispensantur. Ubi sane qui haec legit, attendat me caute non dicere, ea posse vel ab istis leviter
Abbreviated transcription (Latin):
hominib. Aut enĩ hoc respondendũ cñ
apłis: aut cũ phariseis certe audiendũ.
Quare ⁊ uos transgredimini mandatũ
di ꝓpt̃ craditiones uras: Si aut̃ dolet se
contẽpni magist̃ homo p̃ illo qͥ docet
hominẽ scientiã. consolet᷑ illa qͣm &
uos posiustis sa muelis sententia. qua
int̾ lepram & lepͥm uidet᷑ discernere

Expanded text:
hominibus . Aut enim hoc respondendum cum hominibus . Aut enim hoc respondendum cum apostolis, aut cum Pharisaeis certe audiendum: Quare et vos transgredimini mandatum Dei propter traditiones vestras? Si autem dolet se contemni magister homo prae illo, qui docet hominem scientiam; consoletur illa, quam et vos posuistis, Samuelis sententia, qua inter lepram et lepram videtur discernere
Abbreviated transcription (Latin):
dissoluti spc̃ indicium ẽ. eo facillime ueni¬
am ꝓmereatur. quo uix uel peccatũ repu¬
tatin. Quid cũ scient᷑ & ex de lib̾atione in
u̾ba ociosa silentio licet non indicto lingua
lixatur. nũquid hoc tũ neget quispiam
usurpari contra rogłam ueritatis: Unde
mmirũ & ratio exigenda ẽ in futuro ui¬
dicio iudice ipso t̃rifice ad modũ cõminan-¬
te. qͥa de om̃i u̾bo ocioso reddent homines
rationẽ indie iidicii. Heu nob̃. quenã po¬
terit reddiratio de ocio: Alioquin ociũ
ñẽ. siñ om̃ino ratione uacuũ est. & tñ qͥs
nesciat unum detractionis uerbũ qͣntum
etiã mnumeris talib. id÷ ociosis. p̃pon¬
deret ad delictũ m̾itũq dãpnationis:
Quid ita : Nidelicet quia discretio ẽ in
mandatis. conseq̃nt̃ & inculpis: ut sicut
dixeram inaioꝵ granior. leuiorq minoꝵ.
fiue homo uicarius dĩ. mandatũ qđ cq
tradidit. pari ꝓfecto obseq̃ndũ ẽ eura.
tiã. quia obedire oportet dõ magis qmͣ

Expanded text:
e veniam promereatur, quo vix vel peccatum reputatur. Quid, quod scienter et ex deliberatione in verba otiosa, silentio licet non indicto, lingua laxatur? nunquid hoc tamen neget quispiam usurpari contra regulam Veritatis? unde nimirum et ratio exigenda est in futuro judicio, Judice ipso terrifice admodum comminante, quia de omni verbo otioso reddent homines rationem in die judicii . Heu nobis! quaenam poterit reddi ratio de otio? Alioquin otium non est, si non omnino ratione vacuum est. Et tamen quis nesciat unum detractionis verbum, quantum etiam innumeris talibus, id est otiosis, praeponderet ad delictum meritumque damnationis? Quid ita? Videlicet quia discretio est in mandatis, consequenter et in culpis: ut sicut dixeram majorum gravior, leviorque minorum sive homo vicarius Dei, mandatum quodcunque tradiderit; pari profecto obsequendum est cura, tiam: quia obedire oportet Deo magis quam
Abbreviated transcription (Latin):
meũ adepistolas duoꝵ carnoten¬
sium quoꝵ dã monachoꝵ uob̾ pͥmũ ut ꝓ¬
miserã destinare cirrami. Ubi & aliud qͦ
impletũ ẽ qđ iussistis. Nam cũ breuit̃ rel¬
ut cernitis longitudinẽ ꝓtraxi stilum.
⁊ ut inplurib plures possint edificari.
Qđ opuscũ a nob ꝑlectũ fuerit. tune ñ
ipsis ad quos factũ ẽ. s eorũ pͥus reddatir
abbati. ⁊ sic demũ ad ipsos siusserit abb.
ꝑueniat. Monachi quippe st̃. & ex lege
sue regule sine nutri abb̃is sient dare ita
& accipe datas ꝓ hibent᷑ epłas. Nã ⁊ obhae
inaxime diu sieut scitis multũ licet roga¬
tis ab eis respondere tardaui. qđ ut mui
debatur ignorante abbate scͥbere illas epłas
&e mittere p̃sũpsissent. Nec falso id suspi¬
catussũ. uti post modũ liquido cõꝑi. Ego
cepto oꝑi qđ quid̃ legentib apparebit. epłe
obuante mandato ut ꝓmiserã ñ seruaui.
lib̃sinidicatis ñ epła censeatur. Et qͥa int̃
multas questiones quȩ ibi ame soluunt᷑.

Expanded text:
ensium quorumdam monachorum, vobis primum, ut promiseram, destinare curavi: ubi et aliud quoque impletum est quod jussistis. Nam cum breviter resut cernitis, longitudinem protraxi stilum, ut et in pluribus plures possint aedificari. Quod opus cum a vobis perlectum fuerit, tunc non ipsis, ad quos factum est, sed eorum prius reddatur abbati: et sic demum ad ipsos, si jusserit abbas, perveniat. Monachi enim sunt; et ex lege suae Regulae sine nutu sui abbatis sicut dare, ita et accipere datas prohibentur epistolas . Nam et ob hoc maxime diu, sicut scitis, multum licet rogatus ab eis, respondere tardavi, quod ut mihi videbatur ignorante abbate scribere illas epistolas et mittere praesumpsissent. Nec falso id suspicatus sum, uti postmodum liquido comperi. Ego coepto operi quod quidem legentibus apparebit Epistobviante mandato, ut promiseram, non servavi; Liber, si judicatis, non Epistola censeatur. Et quia inter multas quaestiones, quae ibi a
Abbreviated transcription (Latin):
suis quodã mͦ factis respondeat eñ ꝓpħa.
Tui mandasti mandata tua eustodiri
ideo ñ sine gͣui pena qͦmͦcunq uiolata
donant᷑. utputa. ñ occides. & siqͣ huius¬
modi st̃ quoꝵ ñ qͣm potest ẽẽ obseruatio
iniusta uł mala. ñqͣm bona licita ue tͣns¬
gressio. dispensatione dũ taxat huma
tionẽ ad mittunt. quia leuioricensura
neglecta puninnt᷑. lemora dicuntur.
Ex his u̾bi grã dico eẽ uł risum int̾cdie¬
tum. uł indictũ silentiũ. Hȩc siquidẽ

Expanded text:
suis quodammodo factis respondeat cum propheta: suis quodammodo factis respondeat cum propheta: Tu mandasti mandata tua custodiri ideo non sine grandi poena quomodocunque violata donantur; ut puta, Non occides, et si qua hujusmodi sunt: quorum nunquam potest esse observatio injusta vel mala; nunquam bona licitave transgressio dispensatione duntaxat humantionem admittunt, quia leviori censura neglecta puniuntur, leviora dicuntur. Ex his, verbi gratia, dico esse vel risum interdictum, vel indictum silentium. Haec
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓfessionẽ quã ꝓfessus ẽ quispiam obe¬
dierit. melior tñ cũ ex dĩ amore obedit᷑.
Illa quippe obedientia necessitatis ẽ. ista
caritatis. Illũ aut̃ optimũ dixerim obe¬
dientie gradũ. eũ eo animo opus inunc
tũ recipitur. quo & p̃cipit᷑. Cũ enĩ ex
uoluntate iubentis pendet intentio ere¬
qͦutis. fit ut nec maiꝰ minorib irec minꝰ
maioribus confuse ut assolet ad ĩ plendũ.
qđ inuingit᷑. subiectistudiũ impendat᷑.
s mod̾ante animo q̃q ꝓsuadignitate
imꝑia. modũ sciat utrobiq seruare.
tã in obseruando iudelicet iussa. qͣm
incauendo ꝓhibita. ñ qđ uł minimũ
horũ q̃ uibent᷑ contẽpnendũ putet.
⁊ si tam̃ minimũ qđ minimũ ẽ repu-¬
tet. s minimũ excõꝑatione maiorũ.
Nouit uerus humilisq obediens et
minima ñ contẽpnere. & maxime
curare q̃ maxima st̃. intio quodam
deuoti sinceriq anͥini sapore discer¬
nens. quib de mandatis ei qui p̃ est.

Expanded text:
 quam professus est, quispiam obedierit : melior tamen cum ex Dei amore obeditur. Illa quippe obedientia necessitatis est, ista charitatis. Illum autem optimum dixerim obedientiae gradum, cum eo animo injunctum opus recipitur, quo et praecipitur. Cum enim ex voluntate jubentis pendet intentio exsequentis, fit ut nec majus minoribus, nec minus majoribus confuse ut assolet ad implendum quod injungitur, subjecti studium impendatur; sed moderante animo quaeque pro sua dignitate imperia, modum sciat utrobique servare, tam in observando videlicet jussa, quam in cavendo prohibita: non quod vel minimum horum quaeetsi tamen minimum quod minimum est, reputet; sed minimum ex comparatione majorum. Novit verus humilisque obediens et minima non contemnere, et maxime curare quae maxima sunt, intimo quodam devoti sincerique animi sapore discernens, quibus de mandatis ei qui praeest,
Abbreviated transcription (Latin):
tent᷑. Ceterũ in malũ dicente scͥptura
ꝓnist̃ sensus & cogitationes hominis:
Pinde ñ ei ase ut dictum ẽ. s de sursũ
potiꝰ a patre luminũ descendẽ merita
putent᷑. si tũ int̾ data optima et dona
ꝑfecta ipsa merito ꝑ quȩ salus ȩt̃na con-¬
qͥritur m̾ita deputent᷑. Qđ ds̃ dona

Expanded text:
tentur. Caeterum in malum, dicente Scriptura, tentur. Caeterum in malum, dicente Scriptura, Proni sunt sensus et cogitationes hominis . Proinde non ei a se, ut dictum est, sed desursum potius a Patre luminum descendere merita putentur: si tamen inter data optima et dona perfecta, ipsa merito per quae salus aeterna conquiritur, merita deputentur. 43. Deus na
Abbreviated transcription (Latin):
rat dicens. Corpꝰ qđ corrũpit᷑ aggrauat
animã. & depͥmit t̃rena inhabitatio
sensũ multa cogitantẽ. Et hȩe duo
huiꝰ mortalitatis mala. sic̃ non nocent
s exercent ñ consentientes. sicnon
excusant s dãpnant consentientes:
ut nec salus nec dap̃natio ulla ratione
sine pͣcedenti consensu uoluntario
possit haberi. nequa forte exparte p̃¬
scͥbi uideat᷑ libi arbitrii. Quã ob iẽ¬
id qđ increatiua dr̃ lib̾um arbitͥum
aut iuste ꝓfecto dãpnat᷑. dũ ei ad pec¬
catũ mulla ui p̃iudicet᷑ ex trinseca. aut
miscdit᷑ saluatur. eui adiusticiam
nulla sufficit sua. Sane inhis om̃ibis
cogitet lector originalis peccati ꝓrsus
excipi rationẽ. Ne cet̾o. libo arbitrio
nec extra ipsũ querat᷑ dãpnationis cau¬
sa qđ iã ñ dãpnat nͥ ꝓpria culpa. nec
ab ipso salutis m̾ita qđ sola saluat mi¬
scdĩa. Cuiꝰ qͥppe conat᷑ adbonũ. & cassi
st̃ si agr̃a ñ ad iuuent᷑. et nulli si ñ exei

Expanded text:
pitur, aggravat animam, et deprimit terrena inhabitatio sensum multa cogitantem . Et haec duo hujus mortalitatis mala, sicut non nocent, sed exercent non consentientes: sic non excusant, sed damnant consentientes, ut nec salus, nec damnatio ulla ratione sine praecedenti consensu voluntario possit haberi; ne qua forte ex parte praescribi videatur libertati arbitrii. CAPUT id quod in creatura dicitur liberum arbitrium, aut juste profecto damnatur, dum ei ad peccatum nulla vi praejudicetur extrinseca: aut misericorditer salvatur, cui ad justitiam nulla virtus sufficit sua. Sane in his omnibus cogitet lector 620 originalis peccati prorsus excipi rationem. De caetero, libero arbitrio nec extra ipsum quaeratur damnationis causa, quod jam non damnat nisi propria culpa; nec ab ipso salutis merita, quod sola salvat misericordia. Cujus quippe conatus ad bonum, et cassi sunt, si a gratia non adjuve
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓeo: E gogͥ sime hoc angi articulo
sentiam. ut aut dm̃ aut hominẽ offen-¬
dẽ necesse sit: dm̃ potiꝰ libent̃ eligo ñ
offendere. Et quid tutiꝰ iustiꝰq Habeo
nempe exp̃senti ꝓpħe capitrilo de hoĩs
lesione ineã consolationẽ. dĩ scilicet
ꝓpitiationẽ. Ceterũ dõ offenso qͥs orabit
ꝓme: Si adhominẽ confugero. id qđ
scͥpt᷑a ñ consulit. qͥn immo maledictus
ait qui sp̃e ponit uihomine. Merito ꝓ¬
inde. Si aut̃ indm̃ peccau̾it. etiã si sub
offendit᷑. & obquẽ offendit᷑. eque utriꝰq
oratio execranda decerint᷑ apud ipsum
quioffendit᷑. hoc ẽ apuddm̃. Talis ergo
requirendus ẽ adorandũ. qui sit idone¬
us ad placandũ. Porroculpam siqua ẽ
qd homo offendit᷑. cũ ei ñ obedit᷑: aut
inultũ extenuat. aut penitus ad nullat
causa melior. Qua ꝓpt̃ cũ dr̃ si peccau̾it

Expanded text:
o igitur si me hoc angi articulo sentiam, ut aut Deum, aut hominem offendere necesse sit; Deum potius libenter eligo non offendere, et quidem tutius justiusque. Habeo nempe ex praesenti prophetae capitulo de hominis laesione meam consolationem, Dei scilicet propitiationem. Caeterum Deo offenso, quis orabit pro me? si ad hominem confugero, id quidem Scriptura non consulit; quinimo: Maledictus, ait, qui spem ponit in homine . Merito proinde. Si autem in Deum peccaverit, etiamsi subioffenditur, et ob quem offenditur, aeque utriusque oratio exsecranda decernitur apud ipsum qui offenditur, hoc est apud Deum. Talis ergo requirendus est ad orandum, qui sit idoneus ad placandum. Porro culpam, si qua est, quod homo offenditur cum ei non obeditur, aut multum extenuat, aut penitus annullat causa melior. Quapropter, cum dicit
Abbreviated transcription (Latin):
in sp̃m lib̾tatis. cũ xp̃o deinde consũman¬
di instatũ ȩt̾nitatis. Siqͥđ qđ ñerat. in illo
creari oportuit qͥ erat ꝑformã. reformari
deformẽ. m̃bra ñ ꝑfici nisi cũ capite. Qd̾
utiq tẽ cõplebitur. cũ om̃s occurrerimꝰ
inuirũ ꝑfectũ. inm̃surã ȩtatis plenitudi¬
matio fieri habeat de nob̃. sine etiã in nob̾.
ñ aut̃ a nob̾. creatio uͦ facta sit ⁊ sine nob̾.
solaque nobiscũ quodã mͦ fit ꝓpt̃ consen

Expanded text:
itum libertatis; cum Christo deinde consummandi in statum aeternitatis. Siquidem quod non erat, in illo creari oportuit qui erat; per formam reformari deformem; membra non perfici nisi cum capite. Quod utique tunc complebitur, cum omnes occurremus in virum perfectum, in mensuram aetatis plenitudiitur consummatio fieri habeat de nobis, sive etiam in nobis, non autem a nobis; creatio vero facta sit et sine nobis: sola, quae nobiscum quodam
Abbreviated transcription (Latin):
cõpulit. cõpulsus ẽ qͥa uoluit. ĩmo ñ cõ¬
pulsus ẽ. s consensit. & aliene potentiȩ
s: ꝓpͥe uoluntati. illi utiq qͣ mortẽ om̃i¬
modis euadẽ uoluit. Alioqͥn qñ uox
muliereule linguã sacrã in u̾ba forma¬
re nefanda ualuisset. siñ linguȩ dña
uoluntas annuisset: Deniq cũ se a sui post¬
modũ nunio illo tẽꝑauit amore. & xp̃m
cepit ut debuit toto corde. tota anima. to¬
ta uirtute dilig̾e. nullis iã ualuit minis
re linguã armainiquitati. s potiꝰ audac¬
t̃ accõmodans u̾itati. obedire inqͥt oportet

Expanded text:
ulit, compulsus est quia voluit: imo non compulsus est, sed consensit, et non alienae potentiae, sed propriae voluntati, illi utique, qua mortem omnimodis evadere voluit. Alioquin quando vox mulierculae linguam sacram in verba formare nefanda valuisset, si non linguae domina voluntas annuisset? Denique cum se a sui postmodum nimio illo temperavit amore, et Christum coepit, ut debuit, toto corde, tota anima, tota virtute diligere; jam nullis valuit minis re linguam arma iniquitati, sed potius audacter accommodans veritati. Obedire inquit, oportet
Abbreviated transcription (Latin):
u̾ sum enaget᷑ oratio. in eadẽ pene ip¬
sius u̾ba frequent̃ recidimꝰ. Quid enĩ
nr̃a aliud sonãt. qͣm illud. gͦ neq uolen¬
tis ueq currentis s miserentis ẽ dei:
Qđ sane ñ ideo dicit. qͣsi qͥs uelle aut cur¬
rere possit inianũ. s qđ is qui uult & cur¬
rit. ñ inse s meo aquo accepit. & uelleꝙ
currere debeat gloriari. Deniq ait. Qd

Expanded text:
aversum evagetur oratio, in eadem pene ipaversum evagetur oratio, in eadem pene ipsius verba frequenter recidimus. Quid enim nostra aliud sonant quam illud: Ergo neque volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei? Quod sane non ideo dicit, quasi quis velle aut currere possit in vanum: sed quod is qui vult et currit, non in se, sed in eo a quo accepit et velle, et currere, debeat gloriari. Denique ait: Quid
Abbreviated transcription (Latin):
si sola defuerit. Non ꝓsunt dixerim.
s agenti ñ cernenti. Ualet itaq inten¬
tio ad meritũ. actio ad exemplũ. utrã¬
timus. aut nr̃ȩ uoluntati attribuamꝰ
quȩ infirma ẽ. aut dei necessitati quȩ
nulla ẽ. s soli gr̃e qua plenus ẽ. Ipsa
lib̾um excitat arbitͥum cũ seminat co
gitatũ. sanat cũ inutat affectũ. robo¬
rat ut ꝑducat ad actũ. seruat ne sen¬
tiat defectũ. Sic ista cũ libero arbito
oꝑat᷑. ut tantũ in pͥmo illud p̃ueniat.
incęt̾is comitet᷑. ad hoc utiq p̾ueniens.
ut iã sibi deiceps cooꝑent᷑. Ita tam̃ qd
a sola gr̃a ceptũ ẽ. parit̃ ab utroq ꝑfici¬
tur. ut mixtĩ ñ singillatĩ. simul ñ uicis¬
sim ꝑsingulos ꝓfectus oꝑent᷑. N par-¬
tun gr̃a. parti lib̾ũ arbitũ. s totũ sin¬
gula oꝑe indiuiduo ꝑagunt. Totum
qͥđ hoc ⁊ totũ illa. s ut totũ in illo. sic
totũ ex illa. Credimꝰ placere lectori.

Expanded text:
si sola defuerit. Non prosunt dixerim, si sola defuerit. Non prosunt dixerim, sed agenti, non cernenti. Valet itaque intentio ad meritum; actio, ad exemplum; utramtimus, aut nostrae voluntati attribuamus, quae infirma est; aut Dei necessitati, quae nulla est; sed soli gratiae, qua plenus est. Ipsa liberum excitat arbitrium, cum gitatum. Sanat, cum mutat affectum; roborat, ut perducat ad actum; seruat, ne sentiat defectum." Sic autem ista cum libero arbitrio operatur, ut tantutm in primo illud praeueniat in ceterisque comitetur: ad hoc utique praeueniens, ut iam sibi in ceteris cooperetur, ita tamen, quod a sola gratia coeptum sit pariter ab utroque perficitur, ut mixtim, non singillatim, simul, non uicissim per singulos profectus operentur, non partim gratia, partim liberum arbitrium, sed totum singula opere individuo peragunt. Totum quidem hoc, et totum illa; sed ut totum in illo, sic totum ex illa. 48. Credimus placere lectori,