comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fiant uniuersa sunt nota. ficut q.
paulus ipse prȩdestinatur in utero
matris suȩ. & ieremias in uulua scĩ¬
ficatur. eligitur. Roboratur. ꝙ in ty¬
po xp̃i ꝓpħa gentibꝰ mittit᷑. Certe inex¬
positione ista nullum crimen ẽ. Et
origene dicente contraria. nos ȩccl̃ia¬
sticum sensum secuti sumus. Et qr
commentatoris officiũ ẽ. multorum
sententias ponere. & hoc me factu¬
rum in prefatione ꝓmiseram. etiã
origenis absq inuidia nominis eiꝰ
ex planationem posui dicens.
lius uero qui d̃m iustum conatur
ostendere. quod non ex preiudicio
scientiȩ suȩ. sed ex merito electoꝵ
unum quẽq eligat: dicit. ante uisi¬
biles creaturas. cęlum. terrã. maria.
& om̃ia quȩ in eis sunt. fuisse alias
inuisibiles creaturas. in quibꝰꝙ. ani¬
mas: quȩ ob quasdam causas soli
dõ notas deiectȩ sint deorsum. in
uallem istam lacrimarum. in locũ
asflictionis & peregrinationis nr̃ȩ
in quo sc̃s constitutus orabat. ut

Expanded text:
fiant universa sunt nota. Sicut et fiant universa sunt nota. Sicut et Paulus ipse praedestinatur in utero matris suae; et Jeremias in vulva sanctificatur, eligitur, roboratur, et in typo Christi Propheta Gentibus mittitur. » Certe in expositione ista nullum crimen est: et Origene dicente contraria, nos Ecclesiasticum sensum secuti sumus. Et quia Commentatoris est officium, multorum sententias ponere, et hoc me facturum in Praefatione promiseram, etiam Origenis, absque invidia nominis ejus, explanationem posui, dicens: 478 « Alius vero, qui Deum justum conatur ostendere, quod non ex praejudicio scientiae suae, sed ex merito electorum unumquemque eligat, dicit ante visibiles creaturas, coelum, terram, maria, et omnia quae in eis sunt, fuisse alias invisibiles creaturas, in quibus et animas, quae ob quasdam causas soli Deo notas dejectae sint deorsum, in vallem istam lacrymarum, in locum afflictionis et peregrinationis nostrae, in quo sanctus constitutus orabat, ut
Abbreviated transcription (Latin):
ut studiosus statim in principio le-¬
ctor agnoscat hoc opus uel alie¬
num esse uel nos trum.
Uicquid ergo in explanatione huius
epłȩ uitii potuerit demonstrari. si ego
illud in grecis uoluminibꝰ unde in
latinum uertisse me dixi. ostendere
non potuero. crimen agnoscam. &
meum erit quod alienum ñ fuerit.
Tamen ne rursum uidear cauillari.
ꝙ hac excusationis stropha. gradum
non audere conferre: ponam ipsa
testimonia quȩ uocantur in crimen.
In primo statim uolumine testimo¬
nium pauli in quo legitur. sicut
elegit nos in ipso ante constitutionẽ
mundi. ut essemus scĩ & immaculati
coram ipso. sic interprȩtati sumus. ut
electionẽ non iuixta origenem eoꝵ
diceremꝰ. qui prius fuerant. sed ad
dĩ prescientiã referremus. Deniq dixi¬
mꝰ. Qͦd autem electos nos ut essemus
scĩ & immaculati coram ipso. hoc ẽ
dõ. ante fabricam mundi. testatꝰ ẽ.
ad prȩscientiam d̃i ꝑtinet. cui om̃ia
futura iam facta sunt. & antequam

Expanded text:
ut studiosus statim in principio leut studiosus statim in principio lector agnoscat, hoc opus vel alienum esse, vel nostrum . » Quidquid ergo in explanatione hujus Epistolae vitii potuerit demonstrari, si ego illud in Graecis voluminibus, unde in Latinum vertisse me dixi, ostendere non potuero, crimen agnoscam, et meum erit, quod alienum non fuerit. Tamen ne rursus videar cavillari, et hac excusationis stropha, gradum non audere conferre, ponam ipsa testimonia, quae vocantur in crimen.In primo statim volumine testimonium Pauli, in quo loquitur: Sicut elegit nos in ipso ante constitutionem mundi: ut essemus sancti et immaculati coram ipso , sic interpretati sumus, ut electionem non juxta Origenem, eorum diceremus, qui prius fuerant; sed ad Dei praescientiam referremus. Denique diximus: « Quod autem electos nos, ut essemus sancti et immaculati coram ipso, hoc est, Deo, ante fabricam mundi, testatus est, ad praescientiam Dei pertinet, cui omnia futura jam facta sunt, et antequam
Abbreviated transcription (Latin):
quod ne ꝑ somnium quidẽ aliquan
fr̃ m̃s de cõmentariis ad ephesios
quȩdam ab eo reprehensa narrauit.¬
& pauca ex his memoriȩ tradidit.
michiq ipsa demonstrauit loca: non de¬
beo subterfugere. Quȩsoq lectorem: ut
si paululum in proponendis & diluen¬
dis criminibus longior fuero. necessita¬
ti det ueniam. Non enim alterũ accu¬
so: sed me nitor defendere. &. obiectam
hereseos calumniam refutare. I nepła
pauli ad ephesios. tria origenes scripsit
uolumina. Didimus quoq & apolli¬
naris ꝓpria opuscula condiderunt.
Q ego uel tranfferens uel imitans:
quid in prologo eiusdem operis scri¬
pserim. subiciam.
llud quoq in prȩfatione commoneo:
ut sciatis origenem tria uolumina
in hanc epłam conscripsisse. qu̾e & nos
ex parte secuti sumus. appollinarẽ
etiam ꝙ didimum. quosdam cõmen-¬
tariolos edidisse e quibꝰ licet pauca
decerpsimꝰ. & nonnulla quȩ nobis ui¬
debantur ad iecimus siue subtraximꝰ.

Expanded text:
quod ne per somnium quidem aliquandquod ne per somnium quidem aliquandfrater meus, de Commentariis ad Ephesios quaedam ab eo reprehensa narravit, et pauca ex his memoriae tradidit, mihique ipsa demonstravit loca, non debeo subterfugere: quaesoque lectorem, ut si paululo in proponendis et diluendis criminibus longior fuero, necessitati det veniam. 477 Non enim alterum accuso; sed me nitor defendere, et objectam haereseos calumniam refutare. In Epistolam Pauli ad Ephesios, tria Origenes scripsit volumina. Didymus quoque et Apollinarius propria opuscula condidere. Quos ego vel transferens, vel imitans, quid in Prologo ejusdem operis scripserim, subjiciam: « Illud quoque in Praefatione commoneo, ut sciatis Originem tria volumina in hanc Epistolam conscripsisse, quem et nos ex parte secuti sumus: Apollinarium etiam, et Didymum quosdam Commentariolos edidisse. Ex quibus licet pauca, decerpsimus; et nonnulla quae nobis videbantur, adjecimus, sive subtraximus:
Abbreviated transcription (Latin):
stire corporibus. xp̃mq dicere sepe
passum & sepius esse passurum. ut
quod semel ꝓfuit. semꝑ prosit assum¬
ptum. tibi quoq tantam assumis
auctoritatẽ. ut de heretico martyrẽ.
de origenis libris hereticoꝵ ad ulte¬
ria mentiaris: michi non licebit dispu¬
tare de uerbis. & in cõmentarioꝵ
opere latinos docere. quod ab hebreis
didici: Nisi & prolixum esset s.
redoleret gloriolam: iam nunc tibi
ostenderẽ. quid utilitatis habeat
magistroꝵ limina terere. & artẽ ab
artificibus discere: & uideres quanta
silua sit apud hebreos ambiguoꝵ no¬
minum atq uerborum. Quȩ res
diuersȩ interpretationi materiam
p̃buit: dum unus quisq inter dubia
quod sibi consequentius uidetur hoc
transfert. Quid ad peregrina te mitto:
Remoue aristotelem. ꝙ alexandrum.
aristotelis uolumina disserentẽ. & qͣn¬
ta ambiguorum sit copia. eorum le-¬
ctione cognosces:. yt tandẽ desinas
amicum tuum in eo reprehendere.

Expanded text:
stire corporibus, Christumque dicere saepe stire corporibus, Christumque dicere saepe passum, et saepius passurum, ut quod semel profuit, semper prosit assumptum: tibi quoque ipse tantam assumis auctoritatem, ut de haeretico martyrem, de Origenis libris haereticorum adulteria mentiaris: mihi non licebit disputare de verbis, et in Commentariorum opere Latinos docere, quod ab Hebraeis didici? Nisi enim et prolixum esset, et redoleret gloriolam, jam nunc tibi ostenderem, quid utilitatis habeat magistrorum limina terere, et artem ab artificibus discere: et videres quanta silva sit apud Hebraeos ambiguorum nominum atque verborum. Quae res diversae interpretationi materiam praebuit: dum unusquisque inter dubia, quod sibi consequentius  Al. convenientius videtur, hoc transfert. Quid ad peregrina te mitto? Revolve Aristotelem, et Alexandrum Aristotelis volumina disserentem; et quanta ambiguorum sit copia, eorum lectione cognosces: ut tandem desinas amicum tuum in eo reprehendere,
Abbreviated transcription (Latin):
iniquitas maxima &̃ negatio contra
dm̃ altissimum. & hebrei iuxta lin¬
guȩ suȩ proprietatẽ. deosculationem
ꝑ ueneratione ponunt: id transtuli
quod ipsi intelligunt: quoꝵ uerbũ
est. bar. Bar̃ aute apud illos diuersa
significat. Dicitur enim ꝙ filius. ut
est illud bar iona filius columbȩ: &
bartholomeus. filius tholomei &.
barthimeus. & bar iesu. &. barabbas.
triticum quoq ꝙ spicarum. fascicu¬
lus. & electus. ac purus. Quid igit᷑
peccaui. si uerbum ambiguum diuer¬
sa interprȩtatione conuerti. & qui
in cõmentariolis ubi libertas est dis¬
serendi dixeram. adorate filium. in
ipso corpore ne iuiolentus uiderer in¬
terpres. & iudaicȩ calumniȩ locum
dare. dixerim. adorate pure siue ele-¬
cte. quod aquila quoq & symmachus
trans tulerunt: Quid hoc ȩccłasticȩ
fidei nocet: si doceat᷑ lector quot mo¬
dis apud hebreos unus uersiculus
rabiles mundos introducere. &. ratio¬
nabiles creaturas aliis atq aliis ue¬

Expanded text:
negatio contra Deum altissimum , et Hebraei juxta linguae suae proprietatem, deosculationem pro veneratione ponunt, id transtuli, quod ipsi intelligunt, quorum verbum est. BAR autem apud illos diversa significat. Dicitur enim et filius, ut est illud: Barjona, filius columbae, et Bartholomaeus, filius Tholomaei, et Barthimaeus, et Barhiesu, et Barrabas. Triticum quoque, et spicarum fasciculus, et electus, 476 ac purus. Quid igitur peccavi, si verbum ambiguum diversa interpretatione converti? et qui in Commentariolis, ubi libertas est disserendi, dixeram, adorate filium; in ipso corpore, ne violentus viderer interpres, et Judaicae calumniae locum darem, dixerim, adorate pure, sive electe: quod Aquila quoque et Symmachus transtulerunt. Quid ergo Ecclesiasticae fidei nocet, si doceatur lector, quot modis apud Hebraeos unus versiculus rabiles mundos introducere, et rationabiles creaturas aliis atque aliis ve
Abbreviated transcription (Latin):
aduersus inimicoꝵ impetꝰ. ꝙ iacula
quȩ contra me in pharetris p̃pararunt.
& non transmigro in montes tenebro-¬
sos ꝙ omĩa tela hostium repulsa in ipsoᷤᷤ
qui dirigunt conuertentur
t galeam salutis accipite.
Ropter hanc galeam salutaris om̃s in
capite nr̃o sensus integri ꝑ seuerant. et
maxime oculi. de quibꝰ in ȩccłiaste salo-¬
mon ait. sapientis oculi in capite eius.
Sciebat enim quod esset uiri caput. ꝙ
quinã isti oculi in capite collocati. Si
enim caput uiri xp̃c est. & oculi sapi¬
entis in capite eius sunt: sequit᷑ ut
om̃is nr̃ sensus. mens. cogitatio. sermo.
consilium. si tamen sapientes fuerimus.
in xp̃o sint: in xp̃o autẽ uerbo. lumine.
ueritate. iustitia. cunctisq uirtutibus.
t gladium sps: quod ẽ uerbũ dĩ. Pom
nem orationem & obsecrationẽ orantes¬
ĩ sermo de sp̃u scõ fluit. contrariꝰ uero
de terra loquit᷑. & inde ex ordium sumit.
Qui enĩ de terra ẽ de terra loquit᷑: qui

Expanded text:
adversum inimicorum impetus, et jacula adversum inimicorum impetus, et jacula quae contra me in pharetris praepararuntet non transmigro in montes tenebricosos: et omnia tela hostium repulsa, in ipsos qui dirigunt, convertuntur. Et galeam salutis accipite. Propter hanc galeam salutaris, omnes in capite nostro sensus integri perseverant: et maxime oculi, de quibus in Ecclesiaste Salomon ait: Sapientis oculi in capite ejus . Sciebat enim quod esset viri caput, et quinam isti oculi in viri capite collocati. Si enim caput viri Christus est, et oculi sapientis in capite ejus sunt: sequitur ut omnis noster sensus, mens, cogitatio, sermo, consilium si tamen sapientes fuerimus in Christo sint. In Christo autem Verbo, lumine, justitia, veritate, cunctisque virtutibus. Et gladium spiritus, quod est verbum Dei. Per omnem orationem i sermo de Spiritu sancto fluit: contrarius vero de terra loquitur, et inde sumit exordium. Qui enim de terra est, de terra loquitur. Qui
Abbreviated transcription (Latin):
ham dõ. & reputatũ est ei ad iustitiam.
Perspicua sunt autẽ iacula maligni.
quȩ uult mittere in corda nr̃a ꝑ cogi¬
tationes pessimas: de quibus unũ iecit
in cor uidȩ. ut traderet saluatorẽ. Itaq
ne principium quidem habere poterit
inimicus animȩ uulnerandȩ. si tenue¬
rimꝰ scutum fidei. in quo non solum
uenientia tela franguntur. sed etiam
teloꝵ ipse ignis extinguit᷑: de quo &
ꝓpħa complorat dicens. om̃s ad ulte¬
rantes quasi clibanus corda eoꝵ. Qui hc̃
umbonẽ fidi manu forti tenuerit. ꝙ
confisus in dño scierit se auenientibus
iaculis esse securum: loquitur intrepi¬
dus. In dño confido: quomͦ dicitis ani-¬
mȩ meȩ. transmigra in montẽ sicut pas-¬
ser: Qm̃ ecce peccatores intenderunt arcũ.
parauerunt sagiitas in p̾haretris: ut
sagittent in obscuro rectos corde. Cum
ego inquit confidã in dño: qu̾ã michi
datis rationem uel consilium. ut ñ stem

Expanded text:
ham Deo, et reputatum est illi ad justitiam . ham Deo, et reputatum est illi ad justitiam . Perspicua sunt autem jacula maligni, quae vult mittere in corda nostra per cogitationes pessimas: de quibus unum jecit in cor Judae, ut traderet Salvatorem. Itaque ne principium quidem habere poterit inimicus animae vulnerandae, si tenuerimus scutum fidei: in quo non solum venientia tela tranguntur, sed etiam telorum ipse ignis exstinguitur, de quo et propheta complorat dicens: Omnes adulterantes, quasi clibanus corda eorum . Qui hunc umbonem fidei manu forti tenuerit, et confisus in Domino, scierit se a venientibus jaculis esse securum, loquetur intrepidus: In Domino confido: quomodo dicitis animae meae: Transmigra in montem sicut passer? Quoniam ecce peccatores intenderunt arcum, paraverunt sagittas suas in pharetris, ut sagittent in obscuro rectos corde . Cum ergo, inquit, confidem in Domino, qua mihi datis ratione consilium, ut non stem
Abbreviated transcription (Latin):
declinandos calcaneum tegat. sed iam
consuminatꝰ atq ꝑfectus stet in terra scã
q̃ uiuat in xp̃o: & sequat᷑ agnum quo¬
cũq uadit. Quęxitur utrũnã ad distin¬
ctionẽ ȩuangłii alterius. nunc dixerit
pacis ȩuangłm. an certe proprium hoc
sit ȩuangłii. ut pacis ęu̾głm nomine¬
tur. Qui igit᷑ habet pacem. calciatus ẽ
xp̃i euangłio: & cum calciatus fuerit.
p̃paratus ẽ. Et prȩꝑatus non se putet
esse ꝑfectum. sed adhuc prȩparet᷑ ut ꝑ¬
gat. & ꝑgens ueniat ad fineor.
Uꝑ om̃ia accipientes scutũ fidi in qͦ possi¬
tis omĩa iacula maligni ignita extinguere.
uasi dixerit. in om̃i opere portate clipeũ
fidei: ut fide possitis tecti atq muniti
excipere uenientes sagittas. & huc atq
illuc arte eas bellica declinare. Hȩc ẽ fideᷤ.
suꝑ quam & abraham post multa oꝑa
atq uirtutes uix potuit promereri. ut
de eo scriptura diceret. credidit autẽ abra¬

Expanded text:
declinandos calcaneum tegat; sed jam declinandos calcaneum tegat; sed jam consummatus atque perfectus, stet in terra sancta, et vivat in Christo, et sequatur Agnum quocumque vadit. Quaeritur utrumnam ad distinctionem Evangelii alterius, nunc dixerit, pacis Evangelium? An certe proprium sit hoc Evangelii, ut pacis Evangelium nominetur? Qui igitur habet pacem, calciatus est Christi Evangelio: et cum calciatus fuerit, praeparatus est: et praeparatus non se putet esse perfectum: sed ad hoc praeparetur, ut pergat, et pergens veniat ad finem. 680 Super omnia accipientes scutum fidei, in quo possitis omnia jacula maligni ignita exstinguere. Quasi dixerit: In omni opere portate clypeum fidei, ut possitis tecti atque muniti excipere venientes sagittas, et huc atque illuc arte eas bellica declinare. Haec est fides super qua et Abraham post multa opera atque virtutes vix potuit promereri, ut de eo Scriptura diceret: Credidit autem Abra
Abbreviated transcription (Latin):
& illa calciamenta in exodo p̃cessert̃.
quȩ habere pascha uescentibus imꝑa¬
tur: ꝙ his qui ad faciendum iter pa¬
rati sunt. Sic enim ait. Manducabitiᷤᷤ
illud lumbis ur̃is accincti & calciam̃¬
ta ur̃a in pedibus urĩs. & baculi urĩ in
manibus ur̃is. & comedetis illud in festi¬
natione: pascha ẽ enim dñi. Signum si¬
quidem p̃parationis est cũ festinatione
calciatis pedibus comedere. ut corrobo¬
rati paschali cibo. latam & horribiłẽ
possent heremũ ꝑtransire. Qui ergo ad¬
huc ambulat calciet᷑: qui uͦ iam iorda¬
ne trans misso terram repmissionis intra-¬
uit. nudet pedem. Solue ait calciamen¬
tum de pedibꝰ tuis: locus enĩ in quo
tustas. terra scã ẽ. Siquis non ẽ ihesus
naue. nec apłs: calciet pedes suos in p̃¬
paratione ȩuangłii pacis. Siquis autẽ
apłs ẽ. & inter duodecim numerari po-¬
test: nequaquã tollat in uia calciamen¬
tum suum. nec ad scorpiones & colubroᷤᷤ

Expanded text:
et illa calciamenta in Exodo praecesserunt, et illa calciamenta in Exodo praecesserunt, quae habere Pascha vescentibus imperatur et his, qui ad faciendum iter parati sunt. Sic enim ait, manducabitis illud: lumbi vestri accincti, et calciamenta vestra in pedibus vestris, et baculi vestri in manibus vestris: et comedetis illud cum festinatione: Pascha est enim Domini . Signum siquidem praeparationis est, cum festinatione, et calciatis pedibus comedere: ut, corroborati paschali cibo, latam et horribilem possint eremum pertransire. Qui ergo adhuc ambulat, calcietur: qui vero, jam Jordane transmisso, terram repromissionis intravit, nudet pedem. Solve, ait, calciamentum de pedibus tuis: locus enim in quo tu stas, terra sancta est . Si quis non est Jesus Nave , nec Apostolus, calciet pedes suos in praeparatione Evangelii pacis. Si quis autem Apostolus est, et inter duodecim numerari potest, nequaquam tollat in via calciamentum suum, nec ad scorpiones, et colubros
Abbreviated transcription (Latin):
tus ad prelium ẽ. & oꝑa habet lucen¬
tia. quȩ lucernȩ dicuntur ardentes.
t induti loricam iustitiȩ.
icut difficile uulnerat᷑ in his uel maxi¬
me locis quȩ uitam tenent. qui conser-¬
tã armis ꝙ ferreis inuicẽ circulis se te¬
nentẽ loricã uirtutis indutꝰ est: ita qui
est circũdatus multiplici ueste iustitiȩ.
nec ad similitudinẽ cerui in iecur accipi¬
et sagittam. nec in desideria corruet ꝙ
furores: sed erit mundo corde habens
artificem huiꝰ loricȩ dm̃. qui unicuiq
scõꝵ om̃ia arma fabricat᷑. & non sinit
eum a iaculo uolante ꝑdiem. ꝙ a sa¬
gitts ardentibꝰ ꝑcuti pariter et exuri.
Et calciati pedes in p̃paratione ęuan
Iiligentius obseruate. quod I głii pacis.¬
uirtutẽ quandam animȩ appellauerit
pedes. quibꝰ ingredimur in eum qui
dicit. ego sum uia: & quos nos oportet
calciare in preparatione ȩuangłii pa¬
cis. In horum calciamentorum figuram

Expanded text:
tus ad praelium est, et opera habet lucentus ad praelium est, et opera habet lucentia, quae lucernae dicuntur ardentes. 679 Et induti loricam justitiae. Sicut difficile vulneratur, in his vel maxime locis quae vitam tenent, qui confertam hamis, et ferreis invicem circulis se tenentem loricam virtutis indutus est: ita qui est circumdatus multiplici veste justitiae, nec ad similitudinem cervi in jecur accipiet sagittam, nec in desideria corruet et furores, sed erit mundo corde, habens artificem hujus loricae Deum, qui unicuique sanctorum omnia arma fabricatur, et non sinit eum a jaculo volante per diem, et a sagittis ardentibus percuti pariter et exuri. Et calciati pedes, in praeparatione Evaniligentius observate, quod virtutem quamdam animae appellaverit pedes, quibus ingredimur in eo qui dicit: Ego sum via , et quos nos oportet calciare praeparatione Evangelii pacis. In horum calciamentorum figuram,
Abbreviated transcription (Latin):
Scriptum ẽ quoq in ęuangłio Ratã¬
lucernȩ ardentes in manibꝰ urĩs. Quia
igitur lumbi in generatione semꝑ ac-¬
cipuintur & semine scđm illud. de
fructu lumbi tui ponã suꝑ thronum
tuum. & alibi. adhuc in lumbis erat
leui patris sui abraham. quando obui¬
auit ei melchisedech: uidetur nobis
accinxisse lumbos suos qui nequa quã
uxori debitum reddit. nec seruit libidi-¬
ni. sed imitatur ingenitum dm̃. genera-¬
tionis negotiis non ministrans. Hoc
idem reor & illud significare. quod io¬
hannes zonã pelliciam habebat circa
lumbos suos. ꝙ non erat de immun¬
dis qui ꝓpter fluxum seminis extra
castra ꝓiecti cum archa dñi habitare
ñ possunt: nec ex his de quibꝰ in nume-¬
ris scribit᷑ sint uestimenta eiꝰ dissuta.
Qui autẽ xp̃i accinctus ẽ ueritate. hic
uestimenta in altum colligit. ꝙ sursũ
trahit. & nudoꝵ laterum fęditatẽ balteo
sꝑitali uelat. stringit. includit. ꝙ para¬

Expanded text:
Scriptum est quoque in EvangeScriptum est quoque in Evangelucernae ardentes in manibus vestris . Quia igitur lumbi in generatione semper accipiuntur et semine, secundum illud: De fructu lumbi tui ponam super thronum tuum . Et alibi: Adhuc in lumbis erat Levi patris sui Abraham, quando obviavit ei Melchisedec , videtur nobis accinxisse lumbos suos, qui nequaquam uxori debitum reddit, nec servit libidini: sed imitatur ingenitum Deum, generationis negotiis non ministrans. Hoc idem, reor, et illud significare quod Joannes zonam pelliceam habebat circa lumbos suos , et non erat de immundis, qui propter fluxum seminis extra castra projecti, cum arca Domini habitare non possunt : nec ex his de quibus in Numeris scribitur: Sint vestimenta ejus dissuta . Qui autem Christo accinctus est veritate, haec vestimenta in altum colligit, et sursum trahit: et nudorum laterum foeditatem balteo spirituali velat, stringit, et includit, et para
Abbreviated transcription (Latin):
cari putent. Hoc quoq quod nunc dđr.¬
ꝙ om̃ia oꝑa stare. ad eundẽ sensum refe¬
runt: quasi non possit aliquis omĩa in
p̃senti uita oꝑari. sed ex parte qͥd faciat
sicut ex parte uidet ꝙ ex parte ꝓpħat:
& tunc ꝑfecte stare ualeat cum uniuer-¬
sa fuerit oꝑatꝰ. Alius uero simplicius
hȩc exponit. dicens ephesios ad futuras
temptationes ꝙ ꝑsecutiones quas eis
paulus apłs post hanc epłam ꝓpħico
uidebat sp̃ũ ꝓuenire cohortari. ꝙ mo¬
nere. ut om̃ia faciant ꝑ quȩ possent
in fide stare ȩuangłii: nec in ꝑsecutio¬
ne corruere. Diem autẽ malam ꝓprie
de quadragesimo octauo psalmo ar-¬
bitramur eẽ nunc sumptam.
tate ergo succincti lumbos ur̃os in ueri
yod iuxta membra carnis & cor Itate.¬
poris om̃ia mẽbra animȩ in fcripturis
uocent᷑. nullidubium ẽ: de quibꝰ unũ
puto esse nunc mẽbrum lũbos. quos
ut accingamus ueritate p̾̃cipitur.

Expanded text:
cari putent. Hoc quoque quod nunc dcari putent. Hoc quoque quod nunc d operati, stare, ad eumdem sensum referent: quasi non possit aliquis omnia in praesenti vita operari, sed ex parte quid faciat: sicut ex parte videat, et ex parte prophetet: et tunc perfecte stare valeat, cum universa fuerit operatus. Alius vero simplicius haec exponit dicens, Ephesios ad futuras tentationes, et persecutiones quas eis Paulus apostolus post hanc epistolam prophetico videbat spiritu provenire, cohortari et moneri, ut omnia faciant, per quae possint in fide stare Evangelii, nec in persecutione corruere. Diem autem malam, proprie de quadragesimo octavo psalmo arbitramur esse nunc sumptam. State ergo succincti lumbos vestros in veritate. Quod juxta membra carnis et corporis, omnia membra animae in Scripturis vocentur, nulli dubium est, de quibus unum puto esse nunc membrum, lumbos, quos ut accingamus veritate, praecipitur.
Abbreviated transcription (Latin):
cit̾ arma transiata sunt: & om̃ibꝰ telis ar¬
misq succinctꝰ. de quibꝰ in sequentibꝰ
explicat᷑. sciat se tunc stare posse si uni¬
uersa fuerit oꝑatꝰ ut plenus cunctis
uirtutibꝰ stabiłe figat gradum. & non
moueatur de acie. sitq ex his de quibꝰ
dñs ait. sunt quidam de hic astantibꝰ.
It in alio loco: ꝙ enĩ fide statis. Et psal¬
mista: statuit inquit supra petrã pedes
meos. Tertia quoq a quibusdam in-¬
terpretatiosubinducit᷑ dicentibꝰ non om̃e
aduersum diabolum p̾lium morte fini¬
ri. sed cum de isto scło exierimus. tunc
nobis fortius & aꝑtius p̃sentibꝰ contra
p̃sentem futurum ẽẽ certamen: & sic il¬
lud quod paulo ante exposumus expo¬
nunt. neq prȩsentia neq futura: ut fu¬
tura hȩc dicant esse quȩ post uitã istã
sint in eunda certamina. nec non & illud.
quaꝓpter contendimꝰ siue in prȩsenti si¬
ue in futuro placere illi: ut prȩsens tẽpꝰ
hanc uitam. futurã post mortẽ signifi¬

Expanded text:
citer arma translata sunt, et omnibus telis armisque succinctus, de quibus in sequentibus explicatur: Sciat tunc se stare posse, si universa fuerit operatus, ut plenus cunctis virtutibus, stabilem figat gradum, et non moveatur de acie, sitque ex his de quibus Dominus ait: Sunt quidam de hic stantibus ; et in alio loco: Etenim fide statis ; et Psalmista: Statuit, inquit, supra petram pedes meos . Tertia quoque a quibusdam interpretatio subinducitur, dicentibus: non omne adversum diabolum praelium morte finiri; sed cum de isto saeculo exierimus, tunc nobis fortius et apertius, praesentibus contra praesentes futurum esse certamen: et sic illud quod paulo ante posuimus, exponent, neque praesentia, 678 neque futura: ut futura haec dicant esse, quae post vitam istam sint ineunda certamina. Necnon et illud: Quapropter contendimus, sive in praesenti, sive in futuro, placere illi , ut praesens tempus, hanc vitam, futurum, post mortem signifi
Abbreviated transcription (Latin):
munita capiantur. ita ꝙ diabolus ꝑ ea
quȩ patere uidet. aut certe non firmi¬
ter clausa quęrit irrumpere. & ad ipsã
arcẽ cordis & animȩ ꝑuenire. Et quid
michi necesse ẽ de pluribus eiꝰ insidiis
dicere: cum ex his & cȩterȩ uersutiarũ eiꝰ
speties cognoscant᷑: Diabolus autẽ nom̃
grecum ẽ: qd̃ interp̃tat᷑ criminator. Iuxta
hebrȩi uero sermonis proprietatẽ. quia
ꝙ tribꝰ zabuloꝵ quandam similitudinẽ
deorsum fluens dici potest: quod scilicet
paulatĩ de uirtute ad uitium fluxerit.
& de celestibꝰ ad terrena corruerit.
uoniam non est nobis colluctatio adu̾¬
cipatus. aduersus potestates. ad u̾sus mun-¬
di rectores tenebrarum harum. ad uersuᷤᷤ
spiritalia nequitiȩ in cȩlestibus.
oN puto paulum scribentẽ ad corinthi¬
os dicere potiusse. non ẽ nobis colluctatio
ptatio uos non apprehendet nisi huma

Expanded text:
munita capiantur; ita et diabolus per ea munita capiantur; ita et diabolus per ea quae patere videt, aut certe non firmiter clausa, quaerit irrumpere, et ad ipsam arcem cordis et animae pervenire. Et quid me necesse est de pluribus ejus insidiis dicere, cum ex his et caeterae versutiarum ejus species cognoscantur? Diabolus autem, nomen Graecum est, quod interpretatur criminator. Juxta Hebraei vero sermonis proprietatem, quia et tribus Zabulon quamdam similitudinem deorsum fluens dici potest, quod scilicet paulatim de virtute ad vitium fluxerit, et de coelestibus ad terrena corruerit. Quoniam non est nobis colluctatio advcipatus, adversus potestates, adversus mundi rectores tenebrarum harum, adversus spiritualia nequitiae in coelestibus. Non puto Paulum scribentem ad Corinthios dicere potuisse: Non est vobis colluctatio ntatio vos non appre
Abbreviated transcription (Latin):
qui imp̃parati sunt condemnabit᷑. infideli¬
tas quoq quȩ inimica fidi ẽ. ubi scutum ẽ
fidei nichil ualebit. caput etiam & princi¬
pale cordis ꝙ animȩ. in qͦ sensus om̃s loca¬
ti sunt. salutis galea circũdatum ñ quassa¬
bitur. ad extremum quasi uir bellator &
fortis. om̃s sectas contrarias ueritati con¬
cidet. interficiet. iugulabit. gladium sp̃s
id est uerbum di manu tenens. Uolens
ergo apłs multimoda diaboli ingenia
ostendere quibꝰ nos capere nitit᷑. ꝑ ea loca¬
uel uersutias nominauit Si enĩ abstinue¬
rimꝰ nos corpoꝵ uoluptate: parum cau¬
tos in auaritia capit. Qd si & auaritiam
cũ uoluptate contemnimꝰ. ꝑ luxuriam
irrepit. & facit nobis uentrem esse dm̃: ꝙ
ꝑ hanc etiã illa quȩ fortia esse uideban-¬
tur expugnat. Et quomͦ solent sapienteᷤᷤ
exercituum principes ea uel maxime
oppugnare urbium loca quȩ parum mu¬
nita sunt. ut cum ꝑ illa irruperint. facile

Expanded text:
qui impraeparati sunt, condemnabitur. Infideliqui impraeparati sunt, condemnabitur. Infidelitas quoque, quae inimica est fidei, ubi scutum est fidei, nihil valebit. Caput etiam et principale cordis, et animae in quo sensus omnes locati sunt, salutis galea circumdatum non quassabitur. Ad extremum quasi vir bellator et fortis, omnes sectas contrarias veritati concidet, interficiet, jugulabit, gladium spiritus, id est, verbum Dei, manu tenens. Volens ergo apostolus multimoda diaboli ingenia ostendere, quibus nos capere nitatur  Al. nvel versutias nominavit. Si enim abstinuerimus nos a corporum voluptate, parum cautos in avaritia capit. Quod si et avaritiam cum voluptate contemnimus, per luxuriam irrepit, et facit nobis ventrem esse deum, et per hanc etiam illa quae fortia esse videbantur, expugnat. Et quomodo solent sapientes exercituum principes, ea vel maxime oppugnare urbium loca quae parum munita sunt, ut cum per illa irruperint, facile
Abbreviated transcription (Latin):
unum atq idem sit. dixisse induite uos
om̃ia arma di. quasi dixerit. induite
ueritas ꝙ iustitia nominat᷑: nulli dubium
quin ipse & cingulum sit ꝙ lorica. Itaq
uxta hȩc ipse erit ꝙ̃ prȩparatio euangłii
pacis. & scutum fidei ꝙ galea salutaris.
&. gladius sp̃s quod ẽ uerbũ dĩ. & uiuens
sermo & efficax. & acutꝰ suꝑ omnẽ gladiũ
ex utraq parte acutum. Quȩ autẽ alia ar¬
ma dĩ possumꝰ estimare. quibꝰ induendus
ẽ. qui habet adu̾sus diaboli dimicare
uniuersas insidias diaboli repugnare. &
scdm id quid̾e quod ueritate p̃cinctꝰ est
non facile ad falsitatis doginata deducet᷑
iuxta hoc uero quod loricam indutꝰ ẽ iusti¬
tiȩ iniquitatis iaculis non poterit ꝑforari.
necnon cum calciatꝰ fuerit calciamentis
pulcherrimis p̃paratione euangłii pacis.
quasi qui preparauit in fine oꝑa sua. & ic¬
circo pacis homo factus ẽ: nec bellicum ali¬
quid & tumultuosum aget. nec cum his

Expanded text:
unum atque idem sit dixisse, Induite vos unum atque idem sit dixisse, Induite vos omnia arma Dei; quasi dixerit, Induite veritas, et justitia nominatur, nulli dubium quin ipse et cingulum sit et lorica. Itaque juxta haec, ipse erit et praeparatio Evangelii pacis, et scutum fidei, et galea salutaris, et gladius spiritus, quod est verbum Dei, et vivens sermo et efficax, et acutus super omnem gladium ex utraque parte acutum. Quae autem alia arma Dei possumus existimare, quibus induendus est qui habet adversum diaboli dimicare universas insidias diaboli repugnare, et secundum id quidem quod veritate praecinctus est, non facile ad falsitatis dogmata deducetur. Juxta hoc vero quod loricam indutus est justitiae, iniquitatis jaculis non poterit perforari. Nec non cum calciatus fuerit calciamentis pulcherrimis in praeparatione Evangelii pacis, quasi is qui praeparavit in fine opera sua, et idcirco pacis homo factus est, nec bellicum aliquid, et tumultuosum agit, nec cum his
Abbreviated transcription (Latin):
arcte uirtutẽ nominent: maxime quia
fortitudo corporis uirtus animi existima¬
t᷑ quãꝗͣ. & apud philosophos inter qua¬
tuor uirtutes fortitudo sit posita. qũã utiq
animi & non corporis esse manifestum ẽ.
Quod igit᷑ ait confortamini in dño ꝙ in
potentia uirtutis eiꝰ. totũ sentit᷑ in xp̃o:
ut in om̃ibꝰ uirtutibꝰ quȩ suꝑ eo intelli¬
gunt᷑ qui crediderint confortent᷑. Et pru¬
dent̃ post spetialia mandata. quid uiris
& uxoribus. patribꝰ & filiis. chĩis ꝙ seruis
obseruandũ sit: nunc generaliter om̃ib
in commune p̃cipit. ut in dño q̃ in eius
potentia confortati. p̃parent se adu̾sus
diabolum. de quo in consequentibꝰ scribit.
Induite uos omĩa arma dĩ. ut possitis sta¬
re contra uersutias diaboli. Ex his quȩ in¬
fra legimꝰ. & his quȩ in scripturis om̃ibꝰ
de dño saluatore dicunt᷑. manifestissime
compbatur omĩa arma dĩquibꝰ nunc
indui iubemur intelligi saluatorem. ut

Expanded text:
 virtutem nominent: maxime quia fortitudo corporis virtus animi existimatur. Quamquam et apud philosophos inter quatuor virtutes fortitudo sit posita; quam utique animi, et non corporis esse manifestum est. Quod igitur ait: Confortamini in Domino, et in potentia virtutis ejus, totum sentitur in Christo, ut in omnibus virtutibus quae super eo intelliguntur, qui crediderint confortentur. Et prudenter post specialia mandata, quid viris et uxoribus, patribus et filiis, dominis et servis observandum sit, nunc generaliter omnibus in commune praecipit, ut in Domino et in ejus potentia confortati, praeparent se adversum diabolum, de quo in consequentibus scribit. Induite omnia arma Dei, ut possitis stare contra versutias diaboli. Ex his quae infra legimus, et his quae in Scripturis omnibus de Domino Salvatore dicuntur, manifestissime comprobatur, omnia arma  jubetur, intelligi Salvatorem; ut
Abbreviated transcription (Latin):
& beatitudo sc̃orum. quia
quatuor unum sunt. et
unum quatuor euangła.¬
tarum constat ẽẽ uirtutũ.
Quid enim fortius quam
animas saluare. quȩ erro¬
rum suorum uitiis pote¬
rant interire. scđm quod
in sexagesimo septimo psal¬
mo iam dudum propheta
sp̃u sc̃o instigante denu-¬
dauit: oñs dabit euange

Expanded text:
et beatitudo sanctorum: quia et beatitudo sanctorum: quia quatuor unum sunt, et unum quatuor: quatarum constat esse virtutum. Quid enim fortius, quam animas salvare, quae errorum suorum vitiis poterant interire? Secundum quod in sexagesimo septimo psalmo jamdudum propheta Spiritu sancto instigante denudavit: Dominus dabit ve
Abbreviated transcription (Latin):
exempla nr̃orum iustificata. sicut in
iudiciis di comꝑta habemus. Ynde
isdem uidens alio loco ait. Aiuidiciis
enim tuis timui. In quo enim iudici¬
o iudicauerimus: iudicabitur de no¬
bis. In his quatuor qualitatib sunt
timor. fides. spes. caritas. Timore
namq incipimus. fide seruamus
quod incipimus. spe erigimur. cari¬
tate consummamur. Finis enim pre¬
cepti est caritas. Hii sunt quatuor
menses quos ap̃c ante messem p̃dixit
dicens. non ne quatuor menses sunt
usq ad messem. ut & nos ꝑ precepta dĩ
& mandata ac testimonia atq excempla.
maturos post iudicium metamus cum
gaudio fructus. qui in lacrimis timo¬
ris semina pęnitentiȩ iactauimus IN
t̾ra. & nr̃os portantes caritatis mani¬
pulos. cum gaudio metamus in cȩlo
ego mitto angelum me¬
um ante faciem tuam:
qui preparabit uiam tuã
clamantis in deserto. para¬
te uiam dñi: rectas facite
semitas eius. Cata mar¬
cum. euangelium ꝑ quod
uenit redemptio fidelium.

Expanded text:
exempla nostrorum justificata, sicut in exempla nostrorum justificata, sicut in judiciis Dei comperta habemus. Unde idem videns alio loco, ait: A judiciis enim tuis timui. In quo enim judicio judicaverimus, judicabitur de nobis. In his quatuor qualitatibus sunt, timor, fides, spes, charitas. Timore namque incipimus, fide servamus, quod incipimus, spe erigimur, charitate consummamur. Finis enim praecepti, est charitas. Hi sunt quatuor menses quos Christus ante messem praedixit, dicens: Nonne quatuor menses sunt usque ad messem? Ut et nos per praecepta Dei et mandata ac testimonia atque exempla, maturos post judicium metamus cum gaudio fructus, qui in lacrymis timoris semina poenitentiae jactavimus in terra: nostros portantes charitatis manipulos, cum gaudio metamus in coelo.ego mitto angelum meum ante faciem tuam, qui praeparabit viam tuam clamantis in deserto, Parate viam Domini: rectas facite semitas ejus. Κατὰ Μάρκον Evangelium per quod venit redemptio fidelium,
Abbreviated transcription (Latin):
et caritatem implere. Testimonia st̃.
quȩ in ore duorum uel trium testiũ
stant. ut est illud: iohannes testimo¬
nium ꝑhibet de me. sed habeo testi¬
monium maius iohanne. pater ipse
qui in me manet testimonium ꝑhibet
de me. & ipsa oꝑa quȩ ego facio testimo¬
nium ꝑhibent de me. & ego testimoni¬
um phibeo ueritati. Exempla uͦ sunt
uester cęlestis ꝑfectus est: & alibi. exe¬
mplum dedi uobis ut & uos ita facia¬
tis. Has quatuor qualitates psalmi¬
graphi uersus concinunt dicente.
Preceptum dñi lucidum illuminans
oculos. Nystoriam maxrime prȩcepta
continent. Et alibi. Latum manda¬
tum tuum nimis: quia qui diligit
proximum totam legem impleuit.
Item. Testimonia tua intellexi. Non
enim est omnium testimonia intelli¬
gere. Unde alias dicitur. testimoniũ
dñi fidele. quia potius fide animi ꝗͣ.
oculis carnis testimonium indige̾t.
Quarto. iudicia dei uera iustificata
in semetipsa. idest ut sic sint iudicioꝵ

Expanded text:
et charitatem implere. Testimonia sunt, et charitatem implere. Testimonia sunt, quae in ore duorum, vel trium testium stant. Ut est illud: Joannes testimonium perhibet de me, sed habeo testimonium majus Joanne. Pater ipse, qui in me manet, testimonium perhibet de me. Et ipsa opera, quae ego facio, testimonium perhibent de me: et ego testimonium perhibeo veritati. Exempla vero sunt, vester coelestis perfectus est. Et alibi: Exemplum enim dedi vobis, ut et vos ita faciatis. Has quatuor qualitates Psalmographi versus concinunt, dicentes: Praeceptum Domini lucidum illuminans oculos. Historiam maxime praecepta continent. Et alibi: Latum mandatum tuum nimis. Quia qui diligit proximum, totam legem implevit. Item testimonia tua intellexi: non est enim omnium testimonia intelligere. Unde alias dicit: Testimonium Domini fidele. Quia potius fide animi, quam oculis carnis testimonium indiget. Quarto: Judicia dei vera, justificata in semetipsa: id est, ut sic sint judiciorum
Abbreviated transcription (Latin):
numeri legalis. repulsum diaboli. mi¬
nisterium angelorum proferens. et
in breui comprehendens. Qui pri¬
in se dicta disponere. & disciplinã inse
legis agnoscere. & diuinam dñi in car¬
ne intelligere naturam. Qui seminat
post matheum. qui fremit ut leo. qui
uolat ut aquila. qui discit ut homo.
qui immolat ut sacerdos. qui irrigat
ut flumen. qui florescit ut ager. qui
feruet ut uinum. Ap̃c etenim de quo
loquitur. homo nascendo. uitulus mo¬
riendo. leo rugiendo. aquila est ascen¬
dendo. Quatuor qualitates st̃ de qͥb
sc̃a euangelia conterunt᷑. precepta.
mandata. testimonia. exempla. In
prȩceptis iustitia. in mandatis cari¬
tas. in testimoniis fides. in exemplis
ꝑfectio consistit. Ut sunt hec precepta
tunc iñc precepit duodecim discipłis
suis. in uiam gentium ne abieritis. &
reliqua. hoc est diuertere a malo Man¬
data autem hȩc sunt quib dicitur.
mandatum nouum do uobis ut di¬
ligatis inuicem. hoc est facere bonum

Expanded text:
numeri legalis, repulsam diaboli, minumeri legalis, repulsam diaboli, ministerium angelorum proferens, magna in brevi comprehendit. Qui priin se dicta disponere, et disciplinam in se legis cognoscere, et divinam in carne Domini intelligere naturam. Qui seminat post Matthaeum; qui fremit, ut leo; qui volat, ut aquila; qui dicit, ut homo; qui immolat, ut sacerdos; qui irrigat, ut flumen; qui florescit, ut ager; qui fervet, ut vinum: Christus etenim de quo loquitur, homo nascendo, vitulus moriendo, leo surgendo, aquila est ascendendo. Quatuor sunt qualitates, de quibus sancta Evangelia contexuntur: praecepta, mandata, testimonia, exempla. In praeceptis justitia: in mandatis charitas: in testimoniis fides: in exemplis perfectio consistit. Ut sunt haec praecepta: Tunc Jesus praecepit discipulis suis duodecim: In viam gentium ne abieritis, et reliqua: hoc est, divertere a malo. Mandata autem haec sunt, quibus dicitur: Mandatum novum do vobis, ut diligatis invicem: hoc est, facere bonum,
Abbreviated transcription (Latin):
In secundo. cum matheo & luca. In qͣr¬
to: cum matheo & iohanne. In sexto
est in quadraginta quatuor capitłis.
In octauo canone cum luca comitatur.
idest in tredecim capitulis. In propriis
uͦ quȩ maxime utcumq explanare di¬
spono. decem et octo incedit spaciatim
capituilis. quȩ simul omnia ducenta
triginta tria sunt capitula. Marcus
euangelista dĩ discipulus petri. leuiti¬
cus genere et sacerdos. in italia scrip¬
sit hoc euangelium. Qui initium e¬
uangelii sui de uocib prophetarum
presumens. precursorem xp̃i iohanneo.
malachi idest angeli testimonio cõpro¬
bans. uerbum caro factum uoce ys aye
designans. principium euangelicae
predicationis instituit. & inuenit in
uerbo uocis quod in consonantib idest
genealogiis dei & hominis perdiderat.
Unde tutius in primis a perfectione
etatis xp̃i predicare in choat. nec labo¬
rat in natiuitate infantuli. qui loqui¬
tur de ꝑfectione filii dei. sed et ieiunũ

Expanded text:
In secundo, cum Matthaeo et Luca. In quarIn secundo, cum Matthaeo et Luca. In quarto, cum Matthaeo et Joanne. In sexto est, in quadraginta et septem capitulis. In octavo canone cum Luca comitatur, id est, in tredecim capitulis. In propriis vero, quae maxime utcumque explanare dispono, decem et octo incedit speciatim capitulis: quae simul omnia ducenta et triginta quinque sunt capitula. Marcus Evangelista Dei, Petri discipulus, Leviticus genere, et sacerdos, in Italia hoc scripsit Evangelium. Qui initium Evangelii sui de vocibus prophetarum praesumens: Praecursorem Christi Joannem, Malachiae, id est, angeli testimonio comprobans: Verbum caro factum, voce Isaiae designans: principium evangelicae praedicationis instituit: et invenit in verbo vocis, quod in consonantibus: id est, in genealogiis Dei et hominis perdiderat. Unde totus in primis a perfectione Christi aetatis praedicare inchoat: nec laborat in nativitate infantuli, qui loquitur de perfectione filii Dei. Sed et jejunium
Abbreviated transcription (Latin):
IN REGTO
CELORUN
similis est homini patrifamilias: qui
profert de thesauro suo noua et uetera:
Ego uͦ similis paupercule uiduȩ duo
minuta in gazophilatium mittenti.
discentib pauperculis meis. ac si de pau¬
pere pera sperantib alimenta. has de
mensa diuitum mitto micas. quas
catuli mei auide cum tyrophenissa
flagitant pro anxia nata. Aurum &
argentum. lapides pretiosos minime
habens. pelles licet iacinctinas de cę¬
lestib : de terrestrib offerre si potero
naturis. idest de Marci euangelistae
hystoria. uel mystico intellectu sicut
maiores mei tradiderunt dõ adiuuan
te curabo. Quem cur euangelia tra¬
ctantes. intactum ut puto preterierũ.
quia eadem pene ut oatheus marrat
licet in propriis quib dam sint disiun¬
cti testimoniis. ut ala alterius alam
alterius protegat animalis. & rota rõ¬
tam eadem sequatur uia. et uersis in¬
uicem uultib sese sc̃a contueantur a¬
nimalia. In primo canone Marcys
cum matheo lucaq comitat᷑ & iohẽ.

Expanded text:
regno coelorum, similis est homini patrifamilias, qui profert de thesauro suo nova et vetera. Ego vero similis pauperculae viduae, duo minuta in gazophylacium mittenti, discentibus meis pauperculis, ac de paupere paupera sperantibus alimenta: has de mensa divitum mitto micas, quas catuli mei avide cum Syrophoenissa flagitant. Porro anxiata, aurum et argentum, lapides pretiosos minime habens: pelles scilicet hyacinthinas de coelestibus, non de terrestribus offeram: si potuero de naturis, id est, de Marci Evangelistae historia, vel mystico intellectu, ut majores mei tradiderunt, Deo adjuvante, intimare curabo. Quem ideo Evangelistam tractantes intactum, ut puto, praetereunt: quia eadem pene, quae Matthaeus narrat: licet in propriis quibusdam sint distincti testimoniis; ut ala alterius, alam alterius tangat animalis: et rota rotam eadem sequatur via: et ut versis invicem vultibus, sese sancta contueantur animalia. In primo canone Marcus, cum Matthaeo, Lucaque comitatur et Joanne.
Abbreviated transcription (Latin):
ECNDUMI
orationibus ur̃is
o pauia ꝙ. eusto¬
chium ad ephesios
aggredimur librũ.
munuscula transmiᷤ¬
suri. non quo hȩc
dignet᷑ legere docto¬
rum senatus & bibliothecis ueterum
ascribere: sed quo sc̃a marcella io ipsum
fieri ꝑ epłas flagitet. Cuius ergo quotieis¬
cumq studioꝵ. ingenii. laboris. recordor.
totiens me damno mertiȩ: qui in mona¬
sterii solitudine constitutus. & illud pre¬
sepe contra uidens. in quo uagientẽ par¬
uulum festini ad orauere pastores. id
facere non possum. quod mulier nobilis.
inter strepentem familiam & ꝓcuratio¬
nem domus. explet oꝑibus subsiciuis.
Quaꝓpter & illam ꝙ̃ uos. ꝙ siqui forte
lecturi sunt. in commune prȩcor. ut scia¬
tis me non cogitatum dui. limatum q
ꝑferre sermonẽ. sed ad reuelanda my¬
steria scripturarum uti uerbis pene de
triuio. & interdum ꝑ singulos dies
usq ad numerum mille uersuum ꝑ-¬
uenire: ut cepta in apłm explanatio.
ipsius pauli cuius epłas conamur

Expanded text:
Secundum orationibus vestris, o Paula et Eustochium, ad Ephesios aggredimur librum: munuscula transmissuri. Non quod haec dignetur legere doctenatus, et bibliothecis veterum ascribere: sed quod sancta Marcella idipsum fieri per Epistolas flagitet. Cujus ego quotiescumque studiorum, ingenii, laboris, recordor, toties me damno inertiae, qui in monasterii solitudine constitutus, et illud praesepe contra videns, in quo vagientem parvulum festini adoravere pastores , id facere non possum, quod mulier nobilis inter strepentem familiam, et procurationem domus explet operis succisivis. Qua propter et illam et vos, et si quis forte lecturi sunt, in commune precor, ut sciatis me non cogitatum diu limatumque proferre sermonem: sed ad revelanda mysteria Scripturarum, uti verbis pene de trivio, et interdum per singulos dies usque ad numerum mille versuum pervenire, ut coepta in Apostolum explanatio, ipsius Pauli, cujus Epistolas conamur
Abbreviated transcription (Latin):
totum faciunt ut uideis placeant: & ex-¬
pugnatȩ legis inuidia conquiescat.
ichi autẽ absit głiari nisi in cruce dñi
nr̃i inu xp̃i: ꝑ quem michi munduscru¬
cifixus ẽ & ego mundo. Solus potest
in cruce xp̃i głari. qui tollit eam & se¬
quitur saluatorem. qui crucifigit car¬
nem suam cum uitiis ꝙ concupiscentiis.
qui mortuus est mundo. ꝙ non con¬
templatur ea quȩ uident᷑ sed quȩ ñ ui¬
dentur: uidens mundum crucifixum
ꝙ transeuntẽ figurã eiꝰ. Crucifigit᷑ autẽ iu¬
steͦ mundus ille de quo saluator ait. ego
uici mundum: ꝙ. nolite diligere mundũ.

Expanded text:
totum faciunt, ut Judaeis placeant, et extotum faciunt, ut Judaeis placeant, et expugnatae Legis invidia conquiescat. Mihi autem absit gloriari, nisi in cruce Domiristi, per quem mihi mundus crucifixus est, et ego mundo. Solus potest in cruce Christi gloriari, qui tollit eam, et sequitur Salvatorem, qui crucifixit carnem suam cum vitiis et concupiscentiis, qui mortuus est mundo, et non contemplatur ea quae videntur, sed quae non videntur: videns mundum crucifixum, et transeuntem figuram ejus. Crucifigitur autem justo mundus ille, de quo Salvator ait: Ego vic
Abbreviated transcription (Latin):
putio p̾ferebat: ꝑ secutionibꝰ tam genti¬
lium quam uidȩoꝵ fiebat obnoxius.
Has igitur ꝑsecutiones hi qui gala¬
thas deprauarant declinare cupien¬
tes. circũcisionem ꝓ defensione dusci¬
płis ꝑsuadebant. quam nunc apłs
confidentiam in carne uocat. quod sci-¬
uideis quib uolebant placere circũ¬
csionem in ꝑsecutione ꝓponerent. Nã
nec iudei ꝑsequi eos poterant. nec gen
eq enim qui circũcisi sunt hi legem
custodiunt: sed uolunt uos circũcidi.
ut in carne ura głient uR
Ropter infirmitatẽ inquit carnis lex
impleri non potest. Unde & iudei p̃¬
cepta magis hominum & doctrinas qͣ.
di mandata custodiunt: neq corporalẽ
facientes legem. impossibile quippe ẽ. neq
spũalem quam ñ intelligunt. Unde hoc
est omne quod student. quod agunt.
quod nituntur. ut apud iuideos de ur̃ȩ
carnis inuiria glorient᷑. & iactitent suo
gentes magisterio circũcisas. Hoc autẽ

Expanded text:
putio praeferebat, persecutionibus tam Gentiputio praeferebat, persecutionibus tam Gentilium, quam Judaeorum, fiebat obnoxius. Has igitur persecutiones hi qui Galatas depravaverant declinare cupientes, circumcisionem pro defensione discipulis persuadebant quam nunc Apostolus confidentiam in carne vocat, quod sciJudaeis, qui volebant placere, circumcisionem in persecutione proponerent. Nam nec Judaei persequi eos poterant, nec GentNeque enim qui circumcisi sunt, hi Legem custodiunt, sed volunt vos circumcidi, ut in carne vestra glorientur. Propter infirmitatem, inquit, carnis, Lex impleri non potest. Unde et Judaei praecepta magis hominum et doctrinas, quam Dei mandata custodiunt, neque corporalem facientes Legem, impossibile quippe est: neque spiritualem, quam non intelligunt. Unde hoc est omne quod student, quod agunt, quod nituntur, ut apud Judaeos de vestrae carnis injuria glorientur, et jactitent suo Gentes magisterio circumcisas. Hoc autem