comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
offitium non facere quod dixexis ma¬
gis qr ia ille cui promissum sit ab offito
Niscedat sise destitutuma queratur Ia
illis promissis standum non esse qui
non udet que coactui quis metu que
deceptus dolo promiserit. Que quidẽ
pleraq iure pretorio liberantur. non
nulla legibus Existunt etiam sepe
sĩutie cdlumpnia quadam et nimis ca¬
lida sed malitiosa puris interpetratioe¬
uius Ex quo illud. summum ius sum¬
ma iniuria factum est iam tri trum
sermone prouerbium. Quo in gencre
ctiam mre p multa peccantar ut
ille qui quora centum triginta dicrum
essent cum honeste indutie pacte. noctu¬
agros populabatur. quia dierum essent
pacte non noctium indune. nec noster
quidem approbandus. si uerum est In¬
tum ł abuim labeonem sen quem alium
nihil enim habeo preter a udium arbi¬
trum nolqnis et nleapͥolitanis de finib
a senatu datum quom ad locum uenil¬
set cum utrisq seperati locutum ne cu¬
pide quĩ agerent ne appeterent atq ut

Expanded text:
officium non facere, quod dixeris, maofficium non facere, quod dixeris, magisque ille, cui promissum sit, ab officio discedat, si se destitutum queratur. Iam illis promissis standum non esse quis non videt, quae coactus quis metu, quae deceptus dolo promiserit? quae quidem pleraque iure praetorio liberantur, non nulla legibus. Exsistunt etiam saepe iniuriae calumnia quadam et nimis callida, sed malitiosa iuris interpretatione. Ex quo illud Summum ius summa iniuria factum est iam tritum sermone proverbium. Quo in genere etiam in re publica multa peccantur, ut ille, qui, cum triginta dierum essent cum hoste indutiae factae, noctu populabatur agros, quod dierum essent pactae, non noctium indutiae. Ne noster quidem probandus, si verum est Q. Fabium Labeonem seu quem alium nihil enim habeo praeter auditum arbitrum Nolanis et Neapolitanis de finibus a senatu datum, cum ad locum venisset, cum utrisque separatim locutum, ne cupide quid agerent, ne appetenter, atque ut
Abbreviated transcription (Latin):
cet ad ea que proposui inpriacipio. fun¬
damenta iustitie. Primu ut ne cui no¬
ceatur. demde ut comuni utilitati ser¬
uiatur ea que cum tempore cõmutãt
cõmutatur offitiuͤ. nor semper ẽ ide
Potest enim accidere promissum aliqd
et conuentum esse tale ut id effici sit m¬
utile uel ei cui promissum sit uel ei qui
promiserit. Nam sꝑut in fabulis est nep¬
tunnus quod theseo promiserat nõ fe¬
cisset Theseus ypolito filio nõ orbatus
esset. Ex tribis enim ꝯpratisiscribitur
Hoc erat tertium. quod de ypoliti ĩteritu
iratus optauit. quo impetrato in max¬
imos luctus incidit. N ec promissa igit
seruanda sunt ea que sut his quibui
promisas mutilia alec siplus tibi ea no¬
ceant ꝙ̃ illi prosint. cui quidem promi¬
seris. contra offitiu est manis dampnu¬
anteposnu minori ut si constitueris cui¬
piara te aduocatum in rem presente¬
te esse uenturum atq interren grauiter
egrotare filius ceperit non sit contra

Expanded text:
cet ad ea, quae posui principio, funcet ad ea, quae posui principio, fundamenta iustitiae, primum ut ne cui noceatur, deinde ut communi utilitati serviatur. Ea cum tempore commutantur, commutatur officium et non semper est idem. Potest enim accidere promissum aliquod et conventum, ut id effici sit inutile vel ei, cui promissum sit, vel ei, qui promiserit. Nam si, ut in fabulis est, Neptunus, quod Theseo promiserat, non fecisset, Theseus Hippolyto filio non esset orbatus; ex tribus enim optatis, ut scribitur, hoc erat tertium, quod de Hippolyti interitu iratus optavit; quo impetrato in maximos luctus incidit. Nec promissa igitur servanda sunt ea, quae sint iis, quibus promiseris, inutilia, nec, si plus tibi ea noceant quam illi prosint, cui promiseris, contra officium est maius anteponi minori; ut, si constitueris cuipiam te advocatum in rem praesentem esse venturum atque interim graviter aegrotare filius coeperit, non sit contra
Abbreviated transcription (Latin):
ris easq res ante constiturus quibus
iustitia contineret᷑. facile d ciuusq tẽ¬
poris offitium sit poterimus nisi nos met
ipsos ualde amabimus iudicare. est ei
difficilis cura rerum alienarum. Ꝙ ꝙͣ
terentianus ille cremes. humani nihil
a se alienum putat. S& tamen quia ma¬
gis ea percipimus atq sentimus. que no¬
dis ipsis aut prospere aut aduerse ueni¬
unt. quam illa que ceteris que quasi
longo interuallo intepiecto uidemus.
aliter de illis ac de nobis indicamus.
Quocircabene precipiunt qui uetant
quicꝙ agere quod dubites equũ an ia¬
iquuta sit Equitas enita lucet ipa pse
Dubitatio autem cogitationem significat ĩ¬
iurie. Sed incidunt sepe tempora cum es
que maxime udentur digna esse ⁊̃ hoie¬
iusto eoq quem uirum bonum dicimui
cõmutantur funt q contraria ut reddẽ
missum. queq ꝑtinent ad ueritarem
et ad fidem ea negrare interdum et
non seruare sit iustum Referti enim de¬

Expanded text:
ris easque res ante constituimus, quibus ris easque res ante constituimus, quibus iustitia contineretur, facile, quod cuiusque temporis officium sit, poterimus, nisi nosmet ipsos valde amabimus, iudicare; est enim difficilis cura rerum alienarum. Quamquam Terentianus ille Chremes humani nihil a se alienum putat; sed tamen, quia magis ea percipimus atque sentimus, quae nobis ipsis aut prospera aut adversa eveniunt, quam illa, quae ceteris, quae quasi longo intervallo interiecto videmus, aliter de illis ac de nobis iudicamus. Quocirca bene praecipiunt, qui vetant quicquam agere, quod dubites aequum sit an iniquum. Aequitas enim lucet ipsa per se, dubitatio cogitationem significat iniuriae. Sed incidunt saepe tempora, cum ea, quae maxime videntur digna esse iusto homine eoque, quem virum bonum dicimus, commutantur fiuntque contraria, ut reddere romissum quaeque pertinent ad veritatem et ad fidem, ea migrare interdum et non servare fit iustum. Referri enim de
Abbreviated transcription (Latin):
id quod apud platonem est in phyos di¬
ctum quonam in ueri in uestigatione
uersentur opq ea que pleriq uehemẽt
expectunt de quibus intet se digladi¬
an solegnt contemnant et pro nꝰ chilo
ducant propterea iustos esse Nam dũ
alterum iustitie genus assecuntur ĩ in¬
ferenda ne cui noceant iiuria an alte¬
rum incidunt. Discendi enim studio
impediti quos tueri debent deserunt
suros putant nisi coactos E quius auter
erat id uoluntate fieri Nam hoc ip̃m
ita iustum est cd̾ recte fit si est uolun¬
tarium Sunt etiam qui aut studio rei
familiatis tuende. aut odio quodam ho¬
minum suum se negotium agere dicatit
ne facere cuiꝙͣ uideantur ĩuiriam. quidũ
altero genere in iusticie uacant m alterũ
incurr̾unt. deserunt enim uite sotieta¬
tem quia nichil conferunt: in eam stu¬
dii. nichil opere. nichil facultatum En
igitur duobus generibus ĩ iustitie propo¬
sctis adiuirximus cansas utrius gene¬

Expanded text:
id, quod apud Platonem est in philosophos diid, quod apud Platonem est in philosophos dictum, quod in veri investigatione versentur quodque exspectant, de quibus inter se digladiari solent, contemnant et pro nichilo putent, propterea iustos esse. Itaque alterum iustitiae genus assequuntur, ut inferenda ne cui noceant iniuria, in alterum incidunt; discendi enim studio impediti, quos tueri debent, deserunt.suros putat nisi coactos. Aequius autem erat id voluntate fieri; namhoc ipsum ita iustum est, quod recte fit, si est voluntarium. Sunt etiam, qui aut studio rei familiaris tuendae aut odio quodam hominum suum se negotium agere dicant nec facere cuiquam videantur iniuriam. Qui altero genere iniustitiae vacant, in alterum incurrunt; deserunt enim vitae societatem, quia nihil conferunt in eam studii, nihil operae, nihil facultatum. Quando igitur duobus generibus iniustitiae propositis adiunximus causas utriusque gene
Abbreviated transcription (Latin):
peruertit propter eum quem sibupse
Oppinionis ertorem finxerat printipa¬
tum Est autem in hoc genere mole¬
stum ꝙ in maimis animis splendidis¬
q ingeniis płmq ex istunt honoris im¬
deris potentie glorie cupiditates quo
magis cauendum est ne quid in eo ge¬
nere peccetur S& in omni genere iti¬
iustitie per multum inter est utrum ꝑ¬
turbatione aliqua animi que plerunq
breuis est et ad tempus an cotisulto et
cogitata fiat ĩuiria. Le mora enim sunt
eaque repentino aliquo motu accidũt
ꝙ ea que meditata & preparata infe¬
runtur. Ac de inferenda quidem ĩui¬
ria satis dictum est pretermittende au¬
ter defensionis deserendiq offitii plẽs
solent esse cause. Nam auit inimicitias
aut laborem aut sumptus suscipere no¬
lunt. Aut eriam negligentia pigritia
inhertia aꝑt sins sttidis quibus dam oc¬
cupationibus uesic impediunt᷑ ut eos
quos tueri debeant desertos esse patiã¬
tux Itaq indendum est ne non satis sit

Expanded text:
pervertit propter eum, quem sibi ipse pervertit propter eum, quem sibi ipse opinionis errore finxerat, principatum. Est autem in hoc genere molestum, quod in maximis animis splendidissimisque ingeniis plerumque exsistunt honoris, imperii, potentiae, gloriae cupiditates. Quo magis cavendum est, ne quid in eo genere peccetur. Sed in omni iniustitia permultum interest, utrum perturbatione aliqua animi, quae plerumque brevis est et ad tempus, an consulto et cogitata fiat iniuria. Leviora enim sunt ea, quae repentino aliquo motu accidunt, quam ea, quae meditata et praeparata inferuntur. Ac de inferenda quidem iniuria satis dictum est. Praetermittendae autem defensionis deserendique officii plures solent esse causae; nam aut inimicitias aut laborem aut sumptus suscipere nolunt aut etiam neglegentia, pigritia, inertia aut suis studiis quibusdam occupationibusve sic impediuntur, ut eos, quos tutari debeant, desertos esse patiantur. Itaque videndum est, ne non satis sit
Abbreviated transcription (Latin):
aucem maior est aius in his pẽcume cu¬
piditas spectat ad opes et ad gratifi¬
Candi facultatem ut nuper. M. Crassus
negabat ullam satis magnam peciua
esse. ei qui inre pu. prindeps uellet eẽ
cuius fructibus exercitum alerẽ non
posset. Delectant igitur magnifici ap¬
paratus iuteq custus cum elegantia
et copia Quibus rebus effectum ẽ ut
infinita pecume crpiditas esset. Nec
uero rei familiaris amplificatio ne¬
mii nocens intuꝑanda est. S fugi¬
enda semper iniuria est Maximꝰe
autem adducuntur pleriq ut eos uis¬
titie capiat obliuio cum imperior
honoru glorie cupiditatem meide¬
runt. Qdod enim est apud ennium¬
nulla sancta sotietas nec fides regni est id
latius patet. Nam quicquid eutsmodiẽ
in quo non possunt plures excellere ineo
fit plerumq tanta contemptio ut diffi¬
cillimum sit seruate sanctam sotietatẽ
Declarauit id modo temeritas gaui cesa¬
ris qui omnia iura diuina et hłunana

Expanded text:
autem maior est animus, in iis pecuniae cuautem maior est animus, in iis pecuniae cupiditas spectat ad opes et ad gratificandi facultatem, ut nuper M. Crassus negabat ullam satis magnam pecuniam esse ei, qui in re publica princeps vellet esse, cuius fructibus exercitum alere non posset. Delectant etiam magnifici apparatus vitaeque cultus cum elegantia et copia; quibus rebus effectum est, ut infinita pecuniae cupiditas esset. Nec vero rei familiaris amplificatio nemini nocens vituperanda est, sed fugienda semper iniuria est. Maxime autem adducuntur plerique, ut eos iustitiae capiat oblivio, cum in imperiorum, honorum, gloriae cupiditatem inciderunt. Quod enim est apud EnniumNúlla sancta sócietas Néc fides regni ést. id latius patet. Nam quicquid eius modi est, in quo non possint plures excellere, in eo fit plerumque tanta contentio, ut difficillimum sit servare sanctam societatem. Declaravit id modo temeritas C. Caesaris, qui omnia iura divina et humana
Abbreviated transcription (Latin):
ymitar stoycos qui stadiose exquirũt
Unde uerba sunt ducta. Credamusq
quia fiat ꝙ dictum est appellatam fide
Sed miusttie genera sunt duo unum
eorum qui inferunt Alterum corum
qui ab his quibus infertur sipossunt nõ
propulsant iniuriam. Nam qui ĩ iuste
impetu in quempiam facit art ira ã
aliqua perturbatione incitatus.Is qi i
manus ad ferre iudetur sotio. Qui au¬
tem non defendit nec obsistit. si pͥotest
ĩiurie.tñ est in uitio ꝙͣ siꝑarentes aut
amicos aut patriam deserat. Atq ille
quidem ĩiurie que nocendi cauia de
industria inferuntur. sepe a metu pro¬
ficiscuntur cum is qui nocere alterico¬
gitat.timet te isi id fecerit. ipse aliqͤ
Afficiatur in cõmodo. Maxima aute
Partem ad ĩiuriam fatiendam aggre¬
diuntur non nulli. ut adipiscantał ea
que concupiuerint. in quo uitio latissiẽ
patet auaritia Expetimtur autem di¬
uitie tum ad usus uite necessarioiꝰ tũ
ad perfruendas uoluptates In quib

Expanded text:
imitari Stoicos, qui studiose exquirunt, imitari Stoicos, qui studiose exquirunt, unde verba sint ducta, credamusque, quia fiat, quod dictum est, appellatam fidem. Sed iniustitiae genera duo sunt, unum eorum, qui inferunt, alterum eorum, qui ab iis, quibus infertur, si possunt, non propulsant iniuriam. Nam qui iniuste impetum in quempiam facit aut ira aut aliqua perturbatione incitatus, is quasi manus afferre videtur socio; qui autem non defendit nec obsistit, si potest, iniuriae, tam est in vitio, quam si parentes aut amicos aut patriam deserat. Atque illae quidem iniuriae, quae nocendi causa de industria inferuntur, saepe a metu proficiscuntur, cum is, qui nocere alteri cogitat, timet ne, nisi id fecerit, ipse aliquo afficiatur incommodo. Maximam autem partem ad iniuriam faciendam aggrediuntur, ut adipiscantur ea, quae concupiverunt; in quo vitio latissime patet avaritia. Expetuntur autem divitiae cum ad usus vitae necessarios, tum ad perfruendas voluptates. In quibus
Abbreviated transcription (Latin):
titi sunt. aut lege pactione condictioẽ
sorte ex quofet ut ager arpinas arpi¬
natum dicatur. Tusculanus tuscula¬
norum Similisq est priuataru pos¬
sessionum descriptio. Ex quo qui a su¬
um ciuusq fit eorum q̃ natura fuerãt
comuma. quod cuiq contingit id quis¬
q teneat. Eosi quis plus sibi Appetat uio¬
labit ius humane sotietatis: Sec qui
ut preclare scriptum est a platone nõ
nobis solum nati sumus ortusq nr̃i
partem patria uendicat. partem ami¬
ciatq ut placet stoycis que in terris
gignuntur ad usum hoium om̃ia ere¬
Arꝰ. homines autem hominum causa
esse generatos. ut ipĩ inter se aliis aliiꝓ
ducem sequi Comunes utilitates in me¬
diur afferre. mutatione offitiorum.
dando accipiendo tum artibus tum opa
tum facultatibus deuincire hoium nit
homines sotietatem / Fundamentum
autem iustitie fides id est dictorum co¬
uentorumq constantia et ueritas Ex
sse ciipiam durius tamen audeamus

Expanded text:
titi sunt, aut lege, pactione, condicione, titi sunt, aut lege, pactione, condicione, sorte; ex quo fit, ut ager Arpinas Arpinatium dicatur, Tusculanus Tusculanorum; similisque est privatarum possessionum discriptio. Ex quo, quia suum cuiusque fit eorum, quae natura fuerant communia, quod cuique obtigit, id quisque teneat; e quo si quis sibi appetet, violabit ius humanae societatis. Sed quoniam, ut praeclare scriptum est a Platone, non nobis solum nati sumus ortusque nostri partem patria vindicat, partem amici, atque, ut placet Stoicis, quae in terris gignantur, ad usum hominum omnia creari, homines autem hominum causa esse generatos, ut ipsi inter se aliis alii ducem sequi, communes utilitates in medium afferre mutatione officiorum, dando accipiendo, tum artibus, tum opera, tum facultatibus devincire hominum inter homines societatem. Fundamentum autem est iustitiae fides, id est dictorum conventorumque constantia et veritas. Ex sse cuipiam durius, tamen audeamus
Abbreviated transcription (Latin):
in actione consistit A qua tamen fit
intermissio sepe multiq ad studia redi¬
tus. Tum agitatio mentis que nunqͣ
acquiescit. potest nos instudiis cogitati¬
onis eriam sine opera nostra cantinere
Om̃is enim cogitatio motusq animi ⁊
in consiliis capiendis de rebus honest.
et ꝑtinentibus ad bene btẽq uiuendu
aũt instudiis scientie cognitiomisq uer¬
sabitur
Ec de primo quidem offitii fon
qua sotietas hoium inter ipsos
et diste quas comunitas continet᷑. Eui
partes due sunt iustitia in qua uirtut᷑
Pplendor est maximus. ex qua uiri bo¬
ni nominantur et huic est coniuincta
beneficentia ꝙͣ eandem uel beniginta¬
tem uel liberalitatem appellari  licet
Soc iustitie primum munus est ut
necui quis noceat nisi lacessitus ĩiu¬
uit Demde comunib pro comunibꝰ
utatur priuatisut suis. Sunt aute¬
priuata nulla natura set aut uetera oc¬
cunatione ut qui qͦndam inuacua
uenerint aut uictoria ut qui bello po¬

Expanded text:
in actione consistit; a qua tamen fit in actione consistit; a qua tamen fit intermissio saepe multique dantur ad studia reditus; tum agitatio mentis, quae numquam acquiescit, potest nos in studiis cognitionis etiam sine opera nostra continere. Omnis autem cogitatio motusque animi aut in consiliis capiendis de rebus honestis et pertinentibus ad bene beateque vivendum aut in studiis scientiae cognitionisque versabitur. Ac de primo quidem officii fontqua societas hominum inter ipsos et vitae quasi communitas continetur; cuius partes duae, iustitia, in qua virtutis est splendor maximus, ex qua viri boni nominantur, et huic coniuncta beneficentia, quam eandem vel benignitatem vel liberalitatem appellari licet. Sed iustitiae primum munus est, ut ne cui quis noceat nisi lacessitus iniuria, deinde ut communibus pro communibus utatur, privatis ut suis. Sunt auteprivata nulla natura, sed aut vetere occupatione, ut qui quondam in vacua venerunt, aut victoria, ut qui bello po
Abbreviated transcription (Latin):
naturam Attingit humanam. Om̃es
emm trahimur et ducimur ad cognitio¬
nis et scĩe cupiditagem in qua extellẽ
pulcrum putamus. Labi autem nescire
errare decipi et malum et turpe dicimꝰ
In hoc genere et nãli et honesto duo ui¬
tia uifanda sunt Unum ne incognita¬
pro cognitis habecanus. hisq temere
effugere qui uolet. Omues qutem uelle¬
 debent adhibebit ad considerandas es
et tempus et diligentiam Alterim est
uitium ꝙ quidatn nimis magnum studi¬
um multamq operam in resobscuras
atq difficiles conferunt.easdemq uõ
necessarias quibus uitiis declinatis ꝗs
in rebus honestis et cognitione dignis
opere cure ꝙ ponetur Ed iure laudabit
ut in astrolosia. G. Sulpitium andun¬
mus in geontetria sextum pompeium
ipi cogiduimus Multos in dyaleticis
plures in nite ciuili que omes artes in
uerꝗ iuestigatione uersantur. Cuius
studdion rebas gerendis ab duci contra
offitium est. Uetutis enim laus omnis

Expanded text:
naturam attingit humanam. Omnes naturam attingit humanam. Omnes enim trahimur et ducimur ad cognitionis et scientiae cupiditatem, in qua excellere pulchrum putamus, labi autem, errare, nescire, decipi et malum et turpe ducimus. In hoc genere et naturali et honesto duo vitia vitanda sunt, unum, ne incognitapro cognitis habeamus iisque temere effugere qui volet omnes autem velle debent, adhibebit ad considerandas res et tempus et diligentiam. Alterum est vitium, quod quidam nimis magnum studium multamque operam in res obscuras atque difficiles conferunt easdemque non necessarias. Quibus vitiis declinatis quod in rebus honestis et cognitione dignis operae curaeque ponetur, id iure laudabitur, ut in astrologia C. Sulpicium audivimus, in geometria Sex. Pompeium ipsi cognovimus, multos in dialecticis, plures in iure civili, quae omnes artes in veri investigatione versantur; cuius studio a rebus gerendis abduci contra officium est. Virtutis enim laus omnis
Abbreviated transcription (Latin):
mum sit. quiq acutissime et celex¬
rime potest et uidere et explicare
ratione. Is prudentissimus et sapiẽ¬
tissimus rite hri solet. Quocirca hu¬
ic quasi materia quam tractet et ni
qua uersetur subiecta est ueritas. Re¬
liquis autem tribus uirtutibus necessita¬
tes prouosue sunt adetstes patandus
tuendasq quibus actio uite eontnetier
Meet sorietas hominum coniuctioq ser¬
netur Et animi excellentia magnitu¬
doqtum in augendis opibus ueiurati¬
busq et sibi et sidis compatandis tui
multo magis inhis ipsis desꝑiiend
esuceat. Otdo auteri et conifantidi et
moderatio t ea que sunt his simulia ue¬
rsantur in eo genere ad quod est ad¬
hibenda actio quedam non solum mẽ¬
tilagitatio his enim rebus que tracta¬
tur Sin uita modum quendam et ordi¬
nem adhibentes¬
conseruabimus:
X quatuor autem locis in quos¬
honesti naturam iimꝙ diuise¬
rimus. Primus ille qui in ueri
cognitione consistit maxime

Expanded text:
mum sit. quique acutissime et celermum sit. quique acutissime et celerrime potest et videre et explicare rationem, is prudentissimus et sapientissimus rite haberi solet. Quocirca huic quasi materia, quam tractet et in qua versetur, subiecta est veritas. Reliquis autem tribus virtutibus necessitates propositae sunt ad eas res parandas tuendasque, quibus actio vitae continetur, ut et societas hominum coniunctioque servetur et animi excellentia magnitudoque cum in augendis opibus utilitatibusque et sibi et suis comparandis, tum multo magis in his ipsis despiciendis eluceat. Ordo autem et constantia et moderatio et ea, quae sunt his similia, versantur in eo genere, ad quod est adhibenda actio quaedam, non solum mentis agitatio. Iis enim rebus, quae tractantur in vita, modum quendam et ordinem adhibentesconservabimus. Ex quattuor autem locis, in quoshonesti naturam vimque divisimus, primus ille, qui in veri cognitione consistit, maxime
Abbreviated transcription (Latin):
non sittamen honestum sit quodq uẽ
dicimus etiamsi a nullo lauedetur nã
esse laudabile formam quidem ipam
marce fili et tanꝙ̃ fatiem honesti i¬
des quȩ si oculis cerneretur mixabiles
amores ut ait plato excitaret sapiẽtie
Ed& om̃e ꝙ est honestum id quatuor
ptium oritur ex aliqua aut enim ĩ per¬
Tpicientia ueri solertiaq uersat᷑. alit
mhoium sonetate tuenda tribuẽdoq
suum cuiq et rerum contractaꝵ fide
aut in animi excelsi atq ĩuicti magͥ¬
tudine ac robore. Aut i omniu que
fiunt queq dicuntur ordine et mo
in quo m est modestia et tempantia
Que quatuor ꝙͣ ꝙͣ inter se colligata
Atq implicata sint tamen ex singul
certa offitior genera nascunt᷑ uelut
ex ea parte que prima descripta est
In qua sapientiam et prudentlam po¬
nimus in est indagatio atq ĩuentio
ueri eiusq uirtutis hoc munus est
proprium. Ut enim quisq maximie
perspicit quid in re quaq uerissi¬

Expanded text:
non sit, tamen honestum sit, quodque vere non sit, tamen honestum sit, quodque vere dicimus, etiamsi a nullo laudetur, natura esse laudabile. Formam quidem ipsam, Marce fili, et tamquam faciem honesti vides, quae si oculis cerneretur, mirabiles amores, ut ait Plato, excitaret sapientiae. Sed omne, quod est honestum, id quattuor partium oritur ex aliqua: aut enim in perspicientia veri sollertiaque versatur aut in hominum societate tuenda tribuendoque suum cuique et rerum contractarum fide aut in animi excelsi atque invicti magnitudine ac robore aut in omnium, quae fiunt quaeque dicuntur, ordine et modo, in quo inest modestia et temperantia. Quae quattuor quamquam inter se colligata atque implicata sunt, tamen ex singulis certa officiorum genera nascuntur, velut ex ea parte, quae prima discripta est, in qua sapientiam et prudentiam ponimus, inest indagatio atque inventio veri, eiusque virtutis hoc munus est proprium. Ut enim quisque maxime perspicit, quid in re quaque verissi
Abbreviated transcription (Latin):
piditati adiuncta est appetitio quedã
principatus ut nemini p̾arere aiũs bũ
informatus a natura uelit tisi preci¬
pienti aut docenti aut utilitatis causa
iuste et legitime imꝑariti Ex quo
magnituelo animi existit hunianaꝵ¬
q rerum contemptio. Nec uero illa ꝑ¬
ila uis nature est rationisq ꝑ unuba
hoc animalsentit quis sit ordo quid
sit ꝙꝑ deceat in factis dictisq qui mo¬
dus. Itaq eorum ipõꝵ que aspectu sẽ¬
tiuntur nullum aliud animał puleri¬
tudinem uenustatem conuenlentia
partium sentit. Quara similitudine
natura ratioq ab oculis ad animum
transferens multo etiam magis pulcri¬
tudinem constantiam in corfsiliis fac¬
tisq conseruandam putat. Cauetq ne
quid in decore efferainate ue tatiat
Tum in omnibris oppinicuibus et fac¬
tis ne quid libidinose aut tatiat aut
cogitet quibus ex rebis conflatur et
efficitur id quod querimus honestũ
Quod etiam si per famam nobilitatũ

Expanded text:
piditati adiuncta est appetitio quaedam piditati adiuncta est appetitio quaedam principatus, ut nemini parere animus bene informatus a natura velit nisi praecipienti aut docenti aut utilitatis causa iuste et legitime imperanti; ex quo magnitudo animi exsistit humanarumque rerum contemptio. Nec vero illa parva vis naturae est rationisque. quod unum hoc animal sentit, quid sit ordo, quid sit, quod deceat, in factis dictisque qui modus. Itaque eorum ipsorum, quae aspectu sentiuntur, nullum aliud animal pulchritudinem, venustatem, convenientiam partium sentit; quam similitudinem natura ratioque ab oculis ad animum transferens multo etiam magis pulchritudinem, constantiam, ordinem in consiliis factisque conservandam putat cavetque, ne quid indecore effeminateve faciat, tum in omnibus et opinionibus et factis ne quid libidinose aut faciat aut cogitet. Quibus ex rebus conflatur et efficitur id, quod quaerimus, honestum, quod etiamsi nobilitatum
Abbreviated transcription (Latin):
futuras facile totitis uite cursum ui¬
det ad eamq degendam preparat
tes necessarlas Eadem nãtura ui
rationis hominem conciliat hoĩ et
ad or̃o nis et ad uite sotietatem in¬
generat in primis precipiu quẽ¬
Nam amorem in eos qui procreati
sunt. Impellitq ut hõium cetus et
lit ob easq causas studet parare ea
que suppeditent adcultlim et ad ui¬
ctum Nec sibi scli set coniugi liberis
ceterisq quos caros habear tuetiq
debeat que cura exsuscitat etiam a¬
nimos et maiores ad ren ꝗcrendam
facit. imprimisq homints est ꝓpris
ueri inprusitio at̾q inuestigatiꝰb Itaq
cum surus necessariis negotiis curis¬
q uacui tum auemꝰ aliquid uidere au¬
dire ac addiscere. Cognitionera q reꝵ
aut occult arum aut Admirabiliu ad
beate uiuendum necessariam diicimꝰ
Ex quo intelligitur quod uerum sim¬
plex sin cerumꝙ sit id esse nature hõis
aptissimum. Huic ueri uidendi cu¬

Expanded text:
futuras, facile totius vitae cursum vifuturas, facile totius vitae cursum videt ad eamque degendam praeparat res necessarias. Eademque natura vi rationis hominem conciliat homini et ad orationis et ad vitae societatem ingeneratque in primis praecipuum quendam amorem in eos, qui procreati sunt, impellitque, ut hominum coetus et lit ob easque causas studeat parare ea, quae suppeditent ad cultum et ad victum, nec sibi soli, sed coniugi, liberis ceterisque, quos caros habeat tuerique debeat; quae cura exsuscitat etiam animos et maiores ad rem gerendam facit. In primisque hominis est propria veri inquisitio atque investigatio. Itaque cum sumus necessariis negotiis curisque vacui, tum avemus aliquid videre, audire, addiscere cognitionemque rerum aut occultarum aut admirabilium ad beate vivendum necessariam ducimus. Ex quo intellegitur, quod verum, simplex sincerumque sit, id esse naturae hominis aptissimum. Huic veri videndi cu
Abbreviated transcription (Latin):
tilibus uttum utilius. Ita quam ille
triplicem putauit esse rationẽ ĩ ꝗne
Partes distribui dehere reperitũr
Erimum igitur est de honesto set du¬
pliciter tum pari ratione de utili po
Rincipio generi animãtiu
omĩ a narura est attributu
ut se uitam corpusq tueat᷑
declinetq ea que nocitura
uidentur. Omiãq que sunt
ad uiuendum necessaria acquirat &
paret ut pastum ut latibula ut alia e¬
tium omnium est cõinctionis appe¬
titus procreandi causa et cura quedã
corum que procreata sunt. sed inter
hominem et beluam hoc maxime ĩ¬
ter est ꝙhec tantum ꝙͣtum sensu mo¬
netur ad id solum ꝙ ad est quodq p̃¬
sens est se ad comodat paululum ad¬
modum sentiens preteritu aut futͣm
Homo autem quoniam rationis est
Particeps per quam consequẽtia cer¬
nit causas rerum ndet earũq pro¬
gressus et quasi antecessiones nõ igno¬
Rat et similitudines comparat rebꝰq
presentibus adiungis atq annectit

Expanded text:
tilibus utrum utilius. Ita, quam ille tilibus utrum utilius. Ita, quam ille triplicem putavit esse rationem, in quinque partes distribui debere reperitur. Primum igitur est de honesto, sed dupliciter, tum pari ratione de utili, pom. Principio generi animantium omni est a natura tributum, ut se, vitam corpusque tueatur, declinet ea, quae nocitura videantur, omniaque, quae sint ad vivendum necessaria, anquirat et paret, ut pastum, ut latibula, ut alia gntium omnium est coniunctionis adpetitus procreandi causa et cura quaedam eorum, quae procreata sint; sed inter hominem et beluam hoc maxime interest, quod haec tantum, quantum sensu movetur, ad id solum, quod adest quodque praesens est, se accommodat paulum admodum sentiens praeteritum aut futurum; homo autem, quod rationis est particeps, per quam consequentia cernit, causas rerum videt earumque praegressus et quasi antecessiones non ignorat, similitudines comparat rebusque praesentibus adiungit atque annectit
Abbreviated transcription (Latin):
offitium id esse dicunt quod cur fac¬
tum sit ratio probabilis reddi possit¬
R.iplex igitur est ut panetio
ꝑ udetur  consilii capiendi de¬
liberatio.Nam honestum ne
factum sit an turpe dubita¬
tur i quod in deliberationẽ cadit
in quo considerando sepe animi ĩ cõ¬
trarias smas distrahunt / Tum aute
aut inquirunt aut consultant ad uite
cõmoditatem i ocunditatemꝙ ad fa¬
cultates rerum atq copias ad opes ad
et suos conducant ꝑ id nec ne de q
deliberant que deliberatio om̃is in
rationem utilitatis cadit. Tertium
dubitandi genus est cum pugnare iu¬
detur cum honesto idq uidlet᷑ esse
utile. Cum enim utilitas ad se rapere
honestas contra reuocare ad se iude¬
tur fit ut distrahatur aĩus in delibe¬
rando afferatq ancipitem curam co¬
gitandi. Hac diuisione cum preter¬
xre aliquid maxinum uitium in di¬
uidendo sit duo pretermissa sunt n᷑
enim solum utrum honestum an tur¬
pe sit deliberari solet. Set etiam duobꝰ
honestius. Itemq duobus propoĩtis u¬

Expanded text:
officium id esse dicunt, quod cur factum sit, ratio probabilis reddi possit. Triplex igitur est, ut Panaetio videtur, consilii capiendi deliberatio. Nam aut honestumne factu sit an turpe dubitant id, quod in deliberationem cadit; in quo considerando saepe animi in contraries sententias distrahuntur. Tum autem aut anquirunt aut consultant, ad vitae commoditatem iucunditatemque, ad facultates rerum atque copias, ad opes, ad et suos, conducat id necne, de quo deliberant; quae deliberatio omnis in rationem utilitatis cadit. Tertium dubitandi genus est, cum pugnare videtur cum honesto id, quod videtur esse utile; cum enim utilitas ad se rapere, honestas contra revocare ad se videtur, fit ut distrahatur in deliberando animus afferatque ancipitem curam cogitandi. Hac divisione, cum praeterire aliquid maximum vitium in dividendo sit, duo praetermissa sunt; nec enim solum utrum honestum an turpe sit, deliberari solet, sed etiam duobus honestius, itemque duobus propositis u
Abbreviated transcription (Latin):
di quidem rebus maiores natu intetes¬
seuelint.Senibus autem labotes corpo¬
ris minuendi sunt exercitationes atu¬
mi etiam augende uidentur danda
uero opera ut amicos et inuentutem
et madenne tem .p. consilio et prudẽ¬
ta ꝙͣ plurimum adiuuent. Nibilaut
maguꝰ cauendum est senectuti ꝙ ne
lanori se desidieq dedat. Luxurici u̾
cusꝰ omni etati turpis sit tamen senec¬
tuti turpissima est. S in aute libidiene
entenioerantia accessit. Duplex malũ
elt quod et psa senectus dedecus cõal¬
pit et facit adolescentum impruden¬
doreti intemperantiam. Ac nec illud
quidem alierum est de magistratuu
depriuatorum de ciuium Qe pereg¬
nornosfitus dicere. Est igitut propeĩ
nunus magistratus intelligere segere
pet soriam diuitatis debereq enusdg¬
nitatem et decus sustiuece sex uate do¬
ges iura describere ea fidei sue cõmis¬
fetremiisse. Priuatum autem opor¬
tet equo et pari cum cuubus ice
nere. Neꝙ submissum et abiectun

Expanded text:
di quidem rebus maiores natu nolent idi quidem rebus maiores natu nolent interesse. Senibus autem labores corporis minuendi, exercitationes animi etiam augendae videntur; danda vero opera, ut et amicos et iuventutem et maxime rem publicam consilio et prudentia quam plurimum adiuvent. Nihil autem magis cavendum est senectuti, quam ne languori se desidiaeque dedat; luxuria vero cum omni aetati turpis, tum senectuti foedissima est; sin autem etiam libidinum intemperantia accessit, duplex malum est, quod et ipsa senectus dedecus concipit et facit adulescentium impudentioren intemperantiarn. Ac ne illud quidem alienum est, de magistratuum, de privatorum, de civium, de peregrinorum officiis dicere. Est igitur proprium munus magistratus intellegere se gerere personam civitatis debereque eius dignitatem et decus sustinere, servare leges, iura discribere, ea fidei suae commissa meminisse. Privatum autem oportet aequo et pari cum civibus iure vivere neque summissum et abiectum
Abbreviated transcription (Latin):
tatem fidem modęstiam temperantia
quo mins ab eo id quod desit requira¬
tut. Optimam antem hereditas a paiti¬
bus traditur liberis ommiq patrimo¬
mo prestantior gloria uirtutig. rerũq
gestarum eui declecor esse nephas et
uutium iudicandum est. Et quomam
offitia non eaclem disparibus etatib
tribuuntut Alique sunt iuuenum aliaq
semorum aliquid etiam de hac distis¬
tione dicendum est. Est igitur adoles¬
centis offitium maiores natu uereri exq
hiis eligere optimos et probatissimos qͦ
consilto atq autoritate iutatut ineim¬
tis enm etatis in scitia senum constitu¬
enda et regenda prudentia Maxime
autem hec etas alibid imbus arcenda ẽ¬
et exercenda in labore patientiaq et
animi et corporis ut eorum et inbecillis
et in ciui̾bus offitiis iugeat industria
atq etiam quom relatate animos et
date se iocunditati uolent caueant
intempetantiam meminerint uete¬
cundie quod etit facilius si in eiusmo¬

Expanded text:
tatemtatemquo minus ab o id, quod desit, requiratur, optima autem haereditas a patribus traditur liberis omnique patrimonio pręstantior gloria uirtutis rerumque gestarum, cui dedecori esse nefas et vitium iudicandum est. Et quoniam officia non eadem disparibus aetatibus tribuuntur aliaque sunt iuvenum, alia seniorum, aliquid etiam de hac distinctione dicendum est. Est igitur adulescentis maiores natu vereri exque iis deligere optimos et probatissimos, quorum consilio atque auctoritate nitatur; ineuntis enim aetatis inscitia senum constituenda et regenda prudentia est. Maxime autem haec aetas a libidinibus arcenda est exercendaque in labore patientiaque et animi et corporis, ut eorum et in bellicis et in civilibus officiis vigeat industria. Atque etiam cum relaxare animos et dare se iucunditati volent, caveant intemperantiam, meminerint verecundiae, quod erit facilius, si ne in eius mo
Abbreviated transcription (Latin):
gendo genere uite. quod si acciderit
põt autem accidere fatienda morũ
istitutorũq muratio. eam mutatioe
Stempora adiuuabunt. facilius cõmo¬
diusq fatiemus sin minus sensim erit
pedetentumq fatienda. ut amicitiam
que minus delectet. et minus probentur
magis decere censent sapientes. sensim
drftere ꝙ repente precidere. Cõmutato
autem generę iite.omni ratione curã¬
dum ẽut id bono consilio fecisse iuidea¬
mur. Sed quoniam paulo ante dictũ
est imitaudos esse maiores. primurti
illud exceptum sit ne iutia sint imi¬
tanda.si natura non feret ut quedam
imitari possint. ut superioris filius af¬
fricani. qui hunc paulo natum adop¬
tauit. propter infirmitatem ualitudi¬
nis nõ tani potuit parcis similis esse ꝙ̃
ille fuerat sui Si ergo non poterit siue
causas defensitare. siue populum cõ¬
temptionibus tenere siue bella gertre
illa tam̃ ptestare debebit que etunt
in ipĩus potestatem iustitiam liberali¬

Expanded text:
gendo genere vitae. Quod si acciderit gendo genere vitae. Quod si acciderit potest autem accidere, facienda morum institutorumque mutatio est. Eam mutationem si tempora adiuvabunt, facilius commodiusque faciemus; sin minus, sensim erit pedetemptimque facienda, ut amicitias, quae minus delectent et minus probentur, magis decere censent sapientes sensim diluere quam repente praecidere. Commutato autem genere vitae omni ratione curandum est, ut id bono consilio fecisse videamur. Sed quoniam paulo ante dictum est imitandos esse maiores, primum illud exceptum sit, ne vitia sint imitanda, deinde si natura non feret, ut quaedam imitari posit ut superioris filius Africani, qui hunc Paulo natum adoptavit, propter infirmitatem valetudinis non tam potuit patris similis esse, quam ille fuerat sui; si igitur non poterit sive causas defensitare sive populum contionibus tenere sive bella gerere, illa tamen praestare debebit, quae erunt in ipsius potestate, iustitiam, fidem, liberali
Abbreviated transcription (Latin):
atqs doctrina aut litraq re ornati spa¬
tium deliberandi habuerunt quẽ po¬
tissimum ute cursum sequi uellent.
Inqua deliberatione ad suam cuusq
na turam consilium est omne reuocã¬
dum. Nam quom niomĩbus que agũt
ex eo modo. ꝗͥnomodo quisq natus ẽ
ut supra dictum est quid deceat ex¬
quirimui. tũm tota uita constituẽda
multo est rei cura maior adhibenda
ut constate inuite perpetutate pos
su̾mus nobis met ipsis nec in allo offi¬
tio claudicare Ad hanc autem tatio¬
nem. quoniam maxnam iim natura
Habet. fortuna proxnnam atriusq oiõ¬
ratio habenda est in deligendo genere
uite. sed nature magis fhulto enim fir¬
mior est et constantio̾t ut fortuna nõ
nũꝙͣ tan ꝙͣ ipsa mortalis uom in mor¬
tali natura pugnare iudeatur Quiigit a
nature sue non uitiose ad genus consi¬
lium iuuendi omne contulerit is constã¬
tiam teneat. Id enim maxime decet
nsi forte errasse intellexerit in deli¬

Expanded text:
atque doctrina, aut utraque re ornati spaatque doctrina, aut utraque re ornati spatium deliberandi habuerunt, quem potissimum vitae cursum sequi vellent; in qua deliberatione ad suam cuiusque naturam consilium est omne revocandum. Nam cum in omnibus, quae aguntur, ex eo, quo modo quisque natus est, ut supra dictum est, quid deceat, exquirimus, tum in tota vita constituenda multo est ei rei cura maior adhibenda, ut constare in perpetuitate vitae possimus nobismet ipsis nec in ullo officio claudicare. Ad hanc autem rationem quoniam maximam vim natura habet, fortuna proximam, utriusque omnino habenda ratio est in deligendo genere vitae, sed naturae magis; multo enim et firmior est et constantior, ut fortuna non numquam tamquam ipsa mortalis cum immortali natura pugnare videatur. Qui igitur ad naturae suae non vitiosae genus consilium vivendi omne contulerit, is constantiam teneat id enim maxime decet, nisi forte se intellexerit errasse in deli
Abbreviated transcription (Latin):
sibi quisq genus etatis degende con¬
stituit. quodl maxime adamauit ita¬
ꝙ ante implicatur aliquo certo ge¬
hiere cursuq iuuendi ꝙͣ potuit Qd̾
optimum esset indicare. Namq her¬
clilem prodignum uite dicunt ut
est apud xenotontem quom pͥmũ
pubesceret quod tempus a natura
adeligendum quam quisq uiam ui¬
uendli sit ingressurus datum est
exnisse m solitudinera atq ibi seden¬
tem diu secum multum ꝙ dubitasse
quom duas cerueret mas unam uo¬
luptatis alteram iurtutis utram
ragredi melius esset. Hoc herculi io¬
uis sato edito fortasse potuit contingẽ
Nobis non idem qui ilitamur quo
cuiquisum est. Ad eorum studia insti¬
tutaq inpellimut. Plexunq autem pa¬
tentum preceptis imbuti id eotum
consuetudinem moremq deducimur¬
Alii multitudinis iuditio feruntur
queq maiori parti pulcherrima iudẽ¬
tur ea magcinse exoptant Non nulli
tam̃ siue felicitate quadam siue bomi¬
tate naturę suie patentum discipli

Expanded text:
sibi quisque genus aetatis degendae consibi quisque genus aetatis degendae constituit, quod maxime adamavit; itaque ante implicatur aliquo certo genere cursuque vivendi, quam potuit, quod optimum esset, iudicare. Nam quodHerculem Prodicus dicit, ut est apud Xenophontem, cum primum pubesceret, quod tempus a natura ad deligendum, quam quisque viam vivendi sit ingressurus, datum est, exisse in solitudinem atque ibi sedentem diu secum multumque dubitasse, cum duas cerneret vias, unam Voluptatis, alteram Virtutis, utram ingredi melius esset, hoc Herculi Iovis satu edito potuit fortasse contingere, nobis non item, qui imitamur, quos cuique visum est, atque ad eorum studia institutaque impellimur; plerumque autem parentium praeceptis imbuti ad eorum consuetudinem moremqAlii multitudinis iudicio feruntur, quaeque maiori parti pulcherrima videntur, ea maxime exoptant, nonnulli tamen, five felicitate quadam, five bonitate naturae, sive parentum disciplin
Abbreviated transcription (Latin):
uirtutum in alia alliis mauult excel¬
lere Quor uero patres aut maiores a¬
cellere ut .S. Inutuis .p. filuis in iure
eiuili excellit pauli filius africanus ⁊̃
rȩ militari. quidam autem ad eas lau¬
des quas a patribus acceperunt addũt
aliquam ut hic idem africanuis eloq¬
uentia cumulauit bellicam gloriant
quod idem fecit thamoteus cononis
filius qui cum belli lande nõ inferior
fuisset ꝙͣ pater. ad eam landem doc¬
trine et igenii gloriam adiecit. fit
autem interdus ut non nolli obmis¬
sa imitatione maiorui suum quod¬
dam instiratura consequantur. Max¬
imieq meo plerimq laborant ii qui
sibi magna proponunt obscurius
orti masoribus Hlec igitur omnia
ceat conplecti anmo et cogitatione
debemus In primis autenł constitu¬
endum est quos nos et quales esse ue¬
limus et in quo genere lute que de¬
liberatio est ominiura difficillima
Incunte enim adolescentia quom est
maximaimbecillitas consilii tum id

Expanded text:
virtutum in alia alius mavult excelvirtutum in alia alius mavult excellere. Quorum vero patres aut maiores acellere, ut Q. Mucius P. f. in iure civili, Pauli filius Africanus in re militari. Quidam autem ad eas laudes, quas a patribus acceperunt, addunt aliquam suam, ut hic idem Africanus eloquentia cumulavit bellicam gloriam; quod idem fecit Timotheus Cononis filius, qui cum belli laude non inferior fuisset quam pater, ad eam laudem doctrinae et ingenii gloriam adiecit. Fit autem interdum, ut non nulli omissa imitatione maiorum suum quoddam institutum consequantur, maximeque in eo plerumque elaborant ii, qui magna sibi proponunt obscuris orti maioribus. Haec igitur omnia, ceat, complecti animo et cogitatione debemus; in primis autem constituendum est, quos nos et quales esse velimus et in quo genere vitae, quae deliberatio est omnium difficillima. Ineunte enim adulescentia, cum est maxima imbecillitas consilii, tur id
Abbreviated transcription (Latin):
bulas eligunt qui. uoce freti sunt epi¬
gonas medumq. Qui gestu menalippã
dlteniestran semper rutilius quẽ ego
menaimi anthiopam Non sepe esopus
uacem ergo histrio hoc indebit insce¬
na quod fion indebit sapiens uir m
uita Ad quas igitur tes aptissimi eri¬
aius mhis potissimum elaborabimꝰ
Si aliquatido necessitas nos ad ea de¬
truserit que nostri mgemii non erunt
omnis adhibenda erit cura medita¬
tio et diligentia ur ea si non decore
at ꝙͣ minime indecore facere possu
nec taten est entendum tam ut bo¬
na que nobis data sunt sequamur ꝙͣ
ut iutia fugiamis Ac duabus hiis ꝑ¬
sons quas supra diai tertia ad uingit
ꝙͣ calus aliquis uel tempus imponet
Quatra etiam ꝙ nobis inet ipss iudi¬
tio nostro accoluodamus. Nani regna
imperia nobilicates hon otes diuitte
opes ea ꝙ sunt hiis contraria ut casu
ita temporibus gubernantur Ipsi autẽ
ad pohilosophiam alii ad ius cuule alii
ad eloquentiam applicant Ipsarũꝙ¬

Expanded text:
bulas eligunt; qui voce freti sunt, Epibulas eligunt; qui voce freti sunt, Epigonos Medumque, qui gestu, Melanippam, Clytemnestram, semper Rupilius, quem ego memini, Antiopam, non saepe Aesopus Aiacem. Ergo histrio hoc videbit in scaena, non videbit sapiens vir in vita? Ad quas igitur res aptissimi erimus, in iis potissimum elaborabimus; sin aliquando necessitas nos ad ea detruserit, quae nostri ingenii non erunt, omnis adhibenda erit cura, meditatio, diligentia, ut at quam minimum indecore facere possimus, nec tam est enitendum, ut bona, quae nobis data non sunt, sequamur, quam ut vitia fugiamus. Ac duabus his personis, quas supra dixi, tertia adiungitur, quam casus aliquis, vel tempus imponit, quarta etiam quam nobis metipsis iudicio nostro accommodabimus. Nam regna, imperia, nobilitates, honores, divitae, opes, eaque avae sunt his contraria, in casu sita, temporibus gu alii ad philosophiam, alii ad jus civile, alii ad eloquentiam applicant, ipsarumq
Abbreviated transcription (Latin):
st scre aluis Non etum alia in causa
MCato fuit alia ceteri. qui sem africa
Cesati pradiderunt. Atꝙ cegetis forsã
uitio datu esset.si se integͤmisset. ꝓ¬
oterea quod corum uita lemot et mao¬
res fuetant faciliores Catoni quomĩte¬
dibilem tribuisset natura grauitate
camꝙ ipsã perpetua constantia tobo¬
rauisset.semperq in proposito suscep¬
toq consilio permansisset. moriendu
potins ꝙͣ toratin uultus aspiciendus
fuit. Qtiam multa passus est ulixees
illo errore diuturno cum et mulieribꝰ
si circe et calipso mulieres appellãde
sunt inseriuret et ta omni sermone
cillatum pęxtulit ut ad id aliquãdo
quod cupiebat uenitet. At aicocIoĩo tra¬
ditur miles opetere mortem ꝙͣ illa p¬
peti ab alio malisset. Que contempla¬
tes expendere oportebit quid quis hẽ
sui eaq moderati nec uelle experiri
ꝙ se aliena deceãt id enim maxime
quẽq decet. quod est cuiusq maxime
optimas sed sibi accõmo datissimas fa¬

Expanded text:
 debeat. Num enim alia in causa M. Cato fuit, alia ceteri, qui se in Africa Caesari tradiderunt? Atqui ceteris forsitan vitio datum esset, si se interemissent, propterea quod lenior eorum vita et mores fuerant faciliores, Catoni cum incredibilem tribuisset natura gravitatem eamque ipse perpetua constantia roboravisset semperque in proposito susceptoque consilio permansisset, moriendum potius quam tyranni vultus aspiciendus fuit. Quam multa passus est Ulixes in illo errore diuturno, cum et mulieribus, si Circe et Calypso mulieres appellandae sunt, inserviret et in omni sermone cillarumque pertulit, ut ad id aliquando, quod cupiebat, veniret. At Aiax, quo animo traditur, milies oppetere mortem quam illa perpeti maluisset. Quae contemplantes expendere oportebit, quid quisque habeat sui, eaque moderari nee velle experiri, quam se aliena deceant; id enim maxime quemque decet, quod est cuiusque maxime optimas, sed sibi accommodatissimas fa
Abbreviated transcription (Latin):
quid posset ficri Illi bona res huic uendibi¬
lis udebatur łstetam et si singulari est au¬
datia tñ ad pupille matrem submittebat
malebat pecuniam accipere ne quid noui
ediceret ꝙͣ ut hoc edictum tam improbu
et ĩhumanum interponeret. Tutores pecu¬
niam pr̃ sipupille nomiẽ dedissent gran¬
dem presertim quẽ ad modum ĩ ratione
inducerent quẽ ad modum sine periculo
suo dare possent non uidebant simul et is¬
tum fore tam improbum nõ arbitrabantur
sepe appellati pernegauerũt Iste ad arbitri¬
um eius cui condonarat hereditate erep¬
tam liberis ꝙͣ equu edictum scripserit q̃so

Expanded text:
quid possit fieri. illi bona res, huic vendibiquid possit fieri. illi bona res, huic vendibilis videbatur. iste, tametsi singulari est audacia, tamen ad pupillae matrem submittebat; malebat pecuniam accipere, ne quid novi ediceret, quam ut hoc edictum tam improbum et tam inhumanum interponeret. tutores pecuniam praetori si pupillae nomine dedissent, grandem praesertim, quem ad modum in rationem inducerent, quem ad modum sine periculo suo dare possent, non videbant; simul et istum fore tam improbum non arbitrabantur; saepe appellati pernegaverunt. iste ad arbitrium eius cui condonabat hereditatem ereptam a liberis quam aequum edictum conscripserit, quaeso,