comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dare faciat in caritate m̾incẽ
et in om̃s hãc bñdcoẽm ded ͤ
ut nos inuiem dilig̾emꝰ. qui
legem ded̾at ut mincem diliga¬
mus. deniq alio loco ad eos¬
dem. q sñ dubio in quibdã
eorũ iam erat. ꝙ eis ut eẽt op¬
caueras. grãs inquit agere de¬

Expanded text:
itate in invicem et in omnes . Hanc benedictionem dedit ut nos invicem diligeremus, qui legem dederat ut invicem diligamus. Denique alio loco ad eosdem, quia sine dubio in quibusdam eorum jam erat, quod eis ut esset optaverat: Gratias, inquit, agere de
Abbreviated transcription (Latin):
u̾itati. s consenserunt. iiqui¬
tan. Hiis et talib restaomiis
diuinorũ eloquiorũ q̃ eana cõ¬
memorare nimis longũdẽ: Sa¬
tis qnͣtũ existimõ in anisestatur
oꝑari deuis in cordib haminõ
ad inclinandas eorũ uosimta¬
res quocũq uolu̾it. siue ad bo¬
m̾itis eorũ. iudicioutiq suo a¬
liqñ aꝑto aliqũ occulto. semꝑ
aut̃ ico. fixũ eiũ deb ẽẽ et im̃¬
mobile in corde nr̃o. q nõ ẽ in¬
iquitas apud deũ. ac ꝑ hoc qñ
legitis lict̾is u̾itatis a deõ sedn¬
ci homines. aut obrundi. uel
obdurari corda eorũ. nolite du¬
bitare ẜ̃cessisse mala m̾ita eorũ
ut iꝰte temptarent. ne inc̾ratis
in illud ꝓu̾biũ salomonis. Insi¬
pientia uiri uolas mas eis.
deũ aut̃ causat᷑ in corde suo.
gr̃a u̾o nõ scd̃m m̾ita hominũ
dat᷑. aliquin grã iam nõ ẽ grã.
q id̾o gr̃a uocat᷑. q gratis da¬

Expanded text:
itati, sed consenserunt iniquitati, ait. His et talibus testimoniis diuinorum eloquiorum, quae omnia commemorare nimis longum est, satis, quantum existimo, manifestatur operari deum in cordibus hominum ad inclinandas eorum uoluntates quocumque uoluerit, siue ad boeritis eorum, judicio utique suo aliquando aperto, aliquando occulto, semper autem justo. Fixum enim debet esse et immobile in corde vestro, quia non est iniquitas apud Deum; ac per hoc quando legitis in litteris veritatis a Deo seduci homines, aut obtundi, vel obdurari corda eorum, nolite dubitare praecessisse mala merita eorum, ut juste ista paterentur, ne incurratis in illud proverbium Salomonis: Insipientia viri violat vias ejus; Deum autem causatur in corde suo. Gratia vero non secundum merita hominum datur, alioquin gratia jam non est gratia, quia ideo gratia vocatur, quia gratis
Abbreviated transcription (Latin):
more dũm t̾ negauit. Tnnor
enim nõ ẽ ĩ caritate sicut ait
morẽ. ⁊ tam̃ qmͣuis ꝑua et ĩ¬
fcã nõ deerat qñ dicebat dũo.
aiõm meã ꝓpt̾ te ponam. puca

Expanded text:
more dominum ter negauit. timor enim non est in caritate, sicut ait morem. et tamen, quamuis parua et inperfecta, non deerat, quando dicebat domino: animam meam pro te ponam.
Abbreviated transcription (Latin):
maledicat. qm̃ dixit illidens. ut
uideat dñs hũilutatem meam.
retͥbuat mͥ bona ꝓ maledc̃one eiꝰ.
et intelligit: ñ enim iubendo
dixit. uͥ obedientia laudaret᷑ s
to et occulto inclinauit. id̾o dic¬
tũ ẽ. dixit ei dñs. Nam si iuben¬
ti obtemꝑass deo laudandus poꝰ
qmͣ puniendus eẽt. sicut ex hoc
dix̾it. maledrẽ dauid. hoc ẽ in
meam et retͥbuat mͥ bona ꝓ ma¬
laudem atq augrãtũ mabonoꝵ
s uisus ẽ iuda cradente xpm. Sͨ
uisus ẽ iud̾is crucifigentib xpm.
et qnͣta iñ bona p̃stitit ppłis
credicuris. qui et ip̃o pp diabo¬
lo utit᷑ pessĩmo. S utrussime
ad ex̾cendama ⁊ ꝓbandam fidẽ
et pietatẽ bonorum. nõ sibi qui
om̃a scit añqmͣ fianit. s nob̾ qͥ¬
b erat ncc̃ariũ ut eo modo ag̾e̾¬
t᷑ nobiscũ. Nũꝙͥ nõ sua uolim¬
tate absalon elegit consiliũ ꝙ
sibi oberat. ⁊ tñ ido fecerat
q exaudierat dñs eius prem̃ o¬
nũ. ut inducat dñs suꝑ absa¬

Expanded text:
maledicat, quoniam dixit illi Deus, ut videat Dominus humilitatem meam, et retribuat mihi bona pro maledicto ejus et intelliget? Non enim jubendo dixit Deus, ubi obedientia laudaretur; sio suo justo et occulto inclinavit, ideo dictum est, « dixit ei Dominus. » Nam si jubenti obtemperasset Deo, laudandus potius quam puniendus esset, sicut, ex hocdixerit maledicere David; hoc est meam, et retribuat mihi bona pro malaudem atque adjumentum bonorum. Sic usus est Juda tradente Christum; sic usus est Judaeis crucifigentibus Christum. Et quanta inde bona praestitit populis credituris! Qui et ipso diabolo utitur pessimo, sed optime, ad exercendam et probandam fidem et pietatem bonorum, non sibi, qui omnia scit antequam fiant, sed nobis, quibus erat necessarium ut eo modo ageretur nobiscum. Nunquid non sua voluntate Absalom elegit consilium quod sibi oberat? Et tamen ideo fecit, quia exaudierat Dominus ejus patrem onum, ut inducat Dominus super Absa
Abbreviated transcription (Latin):
na oꝑant᷑. de bonis tãqmͣ sius
garet᷑ apłs et dic̾et᷑ ei. quare dix¬
isti cũ timore et tremore. hortim
tis ⁊ tremetis. nõ extollimini
debetis qͥdem ꝑ lib̾m arbitum
ñ fac̾e̾ mala. s face̾ bona. ħ enĩ¬

Expanded text:
perantur, de bonis tanquam suis garetur Apostolus, et diceretur ei, Quare dixisti, Cum timore et tremore? horum vtis et tremitis, non extollimini debetis quidem per liberum arbitrium non facere mala, et facere bona; hoc eni
Abbreviated transcription (Latin):
cũ uolumꝰ ad bona pietatis oꝑa¬
ri nõ uasemus. de oꝑante i¬
qͥ oꝑat᷑ in nob̾ ⁊ uelle. de coo¬
ꝑante illo cũ iam nolumꝰ. et no¬
illa q̃ infirmitati grauis ẽ. leieis
efficit᷑ caritati. talib enim doꝰ
dixit. eẽ suã sacinam leuem. qͣ¬
lis petius fuit qñ passus ẽ ꝓx.¬

Expanded text:
bona pietatis opera nihil ualemus. de operante iqui operatur in nobis et uelle; de cooperante illo, cum iam uolumus et uoilla, quae infirmitati grauis est, leuis efficitur caritati. talibus enim dominus dixit esse suam sarcinam leuem, qualis Petrus fuit, quando passus e
Abbreviated transcription (Latin):
nobis. si erũ nos pͥus dileximꝰ
in hoc m̾ito nos ip̃e dilig̾e̾t: pͥ¬
us illũ nos eleginis. ut ab illo
eligi m̾erem᷑. S ip̃e qui u̾itas
ẽ aliud dicit et huic nanitati
hominũ aꝑtissiẽ contͣdidicit.
Nõ uos me elegistis inquit. si
gꝰ nõ elegulis. sñ dtibio nec di¬
lexstis. Quõ enĩ eñ elig̾ent
ꝙͣ nõ dilig̾ent: S ego inquit
uos elegi. nõquid nõ et ip̃i ꝑtꝰ¬
ea elegerũt eũ. et om̃ib bonis
elegerunt. ñ q elegerunt elec¬
ti sunt. Eligentiũ hõiũ m̾itũ
ulłm ulłm ẽẽt. nͥ eos ebgentis

Expanded text:
nobis. Si enim nos prius dileximus, ut hoc merito nos ipse diligeret; prius illum nos elegimus, ut ab illo eligi mereremur. Sed ipse qui veritas est, aliud dicit, et huic vanitati hominum apertissime contradicit: Non vos me elegistis inquit. Si ergo non elegistis, sine dubio nec dilexistis: quomodo enim eum eligerent, quem non diligerent? Sed ego, inquit, vos elegi. Numquid non et ipsi postea elegerunt eum, et omnibus bonis elegerunt: non quia elegerunt, electi sunt. Eligentium hominum meritum nullum esset, nisi eos eligentis
Abbreviated transcription (Latin):
dat᷑. s ip̃a facit ut lex impleat᷑.
se cõu̾cunt. ut quocũq modo co¬
nent᷑ ostendere grãm dĩ scd̾m m̾i¬
ta nr̃a dari. Dicunt enĩ ⁊ si nõ
datur scd̃m m̾ica bonorũ oꝑm.¬
qmͣ p̃cessit uoluntas credentis.
audientis dĩ. Iam quid̃ de fide
hoc ẽ uoluntate credentis suꝑiꝰ
disputaui. usq adõ eam demon¬
strans ad grãm ꝑtin̾e. ut apłs

Expanded text:
datur, sed ipsa facit ut lex impleatur,se convertunt, ut quocumque modo conentur ostendere gratiam Dei secundum merita nostra dari. Dicunt enim: « Etsi non datur secundum merita bonorum oquam praecessit voluntas credentis, audientis Dei. » 28. Jam quidem de fide, hoc est, de voluntate credentis superius disputavi , usque adeo eam demonstrans ad gratiam pertinere, ut Apos
Abbreviated transcription (Latin):
uobis.⁊ ad chimocheũ dicit.
slõ enĩ dedit nob̾ deus spm̃ ti
moris. s uͥtutis ⁊. exritãtis et cõ¬
tiuentie. in quo sane. apłi cesti¬
monio cauere debemus. ne nos
arbitremꝰ nõ accepisse spm tumo

Expanded text:
d Timotheum dicit: Non enim dedit nobis Deus spiritum timoris, sed virtutis et charitatis et continentiae . In quo sane Apostoli testimonio cavere debemus, ne nos arbitremur non accepisse spiritum
Abbreviated transcription (Latin):
mõ. Nolite obdurare corda urã
Et ꝑ ipm̃ erechielem. ꝓicite auo¬
bis om̃s impietares urãs quas
impie egistis ĩ me. et facite no¬
bis cor nouũ. et spm̃ nouũ. et
facite omĩa mandata mea.ut
doꝰ. q nolo mortẽ morientis di¬

Expanded text:
 Nolite obdurare corda vestra. Et per ipsum Ezechielem, Projicite a vobis omnes impietates vestras, quas impie egistis in me, et facite vobis cor novum et spiritum novum, et facite omnia mandata mea.Quia nolo mortem morientis di
Abbreviated transcription (Latin):
gr̃e facit ut heamiꝰ fidem. ut
ꝑ fidem impetremꝰ orando. ut
possimꝰ fac̾e que iubemur. Id̾s
ut fac̾e ualeamus. Nam si fides
ramus ut credant: ꝙ prorsus
face̾mꝰ in anit̾. nͥ r̾tissime cred̾emꝰ
etiam ꝑu̾sos ⁊ fidĩ contranas
uolinitates. omp̃m deũ ad cre¬
dendũ posse conu̾t̾e. lib̃m qͥd̾

Expanded text:
e facit ut habeamus fidem, ut per fidem impetremus orando, ut possimus facere quae jubemur. Ideo ut facere valeamus. 29. Nam si fides ramus ut credant? Quod prorsus faceremus inaniter, nisi rectissime crederemus, etiam perversas et fidei contrarias voluntates omnipotentem Deum ad cred
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ apłm dicentẽ. q nõ iustifica¬
bit᷑ ex lege omĩs caro coram ip̃o. ꝑ
legem enim cogĩeatio pcc̃i. Cogni¬
tio dixit. non consũpmatio. qñ
aut̃ cognoscit homo poc̃m. si non
adiuuet gratia ut cognitũ cauea¬
tur. sñ dubio lex iram oꝑat᷑. ꝙ
alio loco ip̃e apłs dicit. ip̃i .n. u̾¬
basunt. lex iram oꝑat᷑. hoc aut̃
dixit. q ira dĩ maĩor ẽ ĩ p̃uaricati¬
one eius. qui ꝑ legem cognoscit

Expanded text:
m dicentem, Quia non justificabitur ex lege omnis caro coram illo, per legem enim cognitio peccati . Cognitio dixit; non, Consumptio. Quando autem cognoscit homo peccatum, si non adjuvat gratia ut cognitum caveatur, sine dubio lex iram operatur. Quod alio loco ipse Apostolus dicit, ipsius enim verba sunt: Lex iram operatur. Hoc autem dixit, quia ira Dei major est in praevaricatore, qui per legem cognoscit
Abbreviated transcription (Latin):
minabit᷑. nõ enĩ estis sub lege.
sub illa sune quos reos facit
ut legis quisq sit factor. sũ qͣ
modo erit legis audicor. talib
itaq dicit. Qui in lege iꝰtifica
sit surdus adu̾sus aplicas uoces.
quis ita desipiat: inmo insani¬
at nesciaens quid loquatur. ãt
audeat dicere legem ẽẽ grãm.
cũ clamet qui sciebat quid loq̃¬
ret. qui in lege ĩtificamini ag̾¬
cia excidistis: Si aut̃ lex nõ ẽ gr̃a.
q ut ip̃ã lex fiat. nõ põt lex ad¬
inuare. s gr̃a. sĩ quid natura erit
gr̃a: nam ⁊ hoc pelagiam ansi
sunc dĩe. gram eẽ nat᷑am. In qua
sic c̾ati sumus. ut hẽamus m̃te rõ¬
nalem qua inclłigere ualeamus.
fr̃i ad ymaginẽ dĩ ut dominem᷑
piscib maris. ⁊ uolucb. celi. et
om̃ib pecorib q̃ repũt suꝑ t̾ram.

Expanded text:
minabitur; non enim estis sub lege, sub illa sunt quos reos facit ut legis quisque sit factor, sine qua modo erit legis auditor. Talibus itaque dicit, Qui in lege justificasit surdus adversus apostolicas voces, quis ita desipiat, imo insaniat nesciens quid loquatur, ut audeat dicere, legem esse gratiam, cum clamet qui sciebat quid loqueretur, Qui in lege justificamini, a gratia excidistis? Si autem lex non est gratia, quia ut ipsa lex fiat, non potest lex adjuvare, sed gratia; numquid natura erit gratia? Nam et hoc Pelagiani ausi sunt dicere, gratiam esse naturam, in qua sic creati sumus, ut habeamus mentem rationalem, qua intelligere valeamus, facti ad imaginem Dei, ut dominemur piscibus maris, et volucribus coeli, et omnibus peco
Abbreviated transcription (Latin):
lia enim eiꝰ a c̾atã mũdi ꝑ ea que
fcã sunt intłsc̾ta conspiciut᷑. sẽ¬
pit̾na quoq uͥtꝰ eius ac diuini¬
tas ut fut in excusabiles. Q uõ
dicit mexcusabiles: nͥ illa excu¬
satõe qua solet dr̃e hũana su¬
ꝑbia. si sciuissem fecissẽ. iõ nõ
feci. q nesciui. aut si scirem
face̾m. iõ nõ facio. q uescio. in
eis excusatõ tollig᷑. qñ p̃ceptum
datur. uł scĩa nõ p̾candi manifeꝰ¬
tat. S sunt homines qͥ ⁊̃ de ip̃o
dõ se excusare conant᷑. quib dic̃
dicat. qm̃ a dõ temptor. deus
enĩ intemptator malorum est.
ipẽ aut̃ neminẽ temptat. Unus¬
quisq u̾o temptat a cõcupiscẽ¬
tia sua abstractus. et iflectuᷤ
de huic cõcupiscentia cũ con

Expanded text:
 ea quae facta sunt, intellecta conspiciuntur; sempiterna quoque virtus ejus ac divinitas, ut sint inexcusabiles . Quomodo dicit inexcusabiles, nisi de illa excusatione qua solet dicere humana superbia, Si scissem, fecissem; ideo non feci, quia nescivi? aut, Si scirem, facerem; ideo non facio, quia nescio? Haec eis excusatio tollitur, quando praeceptum datur, vel scientia non peccandi manifestatur. 3. Sed sunt homines qui etiam de ipso Deo se excusare conantur, quibus dicit dicat, Quoniam a Deo tentor. Deus enim intentator malorum est: ipse autem neminem tentat. Unusquisque vero tentatur a concupiscentia sua abstractus et illectus: de
Abbreviated transcription (Latin):
de iudĩs hoc dixit. qͥ de se p̃sum̃¬
ciam dicit eos uolentes constitu̾e
q̃ iꝰticia ẽ ex lege. nõ q lex ab ip¬
sis ẽ constituta. s in lege q̃ ex
dõ ẽ. suam i̾ticiam constituerĩt.
qñ eand̾ legem suis uirib se im¬

Expanded text:
enim haec dicit, qui de se praesumetiam dicit eos velle constituere, quae justitia est ex lege, non quia lex ab ipsis est constituta, sed in lege quae ex Deo est, suam justitiam constituerant, quando eamdem legem suis se virib
Abbreviated transcription (Latin):
ita naseatis. ut uos filios dĩ ẽẽ
monstreris. Qͦ toit aut̃ spũ dei a¬
gunt. hii filii sunt dĩ. qͦtqͦt aũ
aduncto solo adiucorio legis.
sũ adiutorio grẽ confidentes ĩ
u̾tute sua. suo spũ agunt: nõ

Expanded text:
 et vos filios Dei esse monstretis. Quotquot enim spiritu Dei aguntur, hi filii sunt Dei; quotquot ergo adjuncto solo adjutorio legis, sine adjutorio gratiae, confidentes in virtute sua, suo spiritu aguntur, non
Abbreviated transcription (Latin):
et tecte dr̃e. stipendiũ añ iꝰticie
uita et̾na. Maluit dr̃e. grã aut̃
dĩ uita et̾nã ut hinc incelligemꝰ
non pro m̾itis nrĩs deũ nos ad
et̾nam uitam. s pro sua misera¬
cõne ꝑ ducere. de quo in ꝓsal¬
reddit. s q ip̃a bona oꝑa ille in
bonis oꝑatur de quo dcm̃ ẽ. De¬
us ẽ eñm qui oꝑat᷑ in nobis ⁊
uelle et oꝑari ꝓ bona uolunta¬
te. Idõ dixit p̾salms. coronat

Expanded text:
et recte dicere, Stipendium autem justitiae vita aeterna; maluit dicere, Gratia autem Dei, vita aeterna: ut hinc intelligeremus, non pro meritis nostris Deum nos ad aeternam vitam, sed pro sua miseratione perducere. De quo in Psalredditur? Sed quia ipsa bona opera ille in bonis operatur, de quo dictum est, Deus est enim qui operatur in vobis et velle et operari, pro bona voluntate; ideo d
Abbreviated transcription (Latin):
ñ in dño głari. qñ ñ smn carnem
uiuitis. s spũ actõnes camis mor¬
tificatis. Ut aut̃ non se extolle¬
rent quib ista dicebat existi¬
mantes se suo spñ tanta ħ bona
oꝑa fac̾e̾ posse. nõ dĩ pp̃ea cum
dixisset. si aut̃ spũ accões car¬
nis mortificau̾tis. uiuetis. con¬

Expanded text:
m carnem vivitis, sed spiritu actiones carnis mortificatis. Ut enim non se extollerent quibus ista dicebat, existimantes se suo spiritu tanta haec bona opera facere posse, non Dei; propterea cum dixisset, Si autem spiritu actiones carnis mortificaveritis, vivetis, con
Abbreviated transcription (Latin):
eciã fidem hr̃i nͥ deo misante ñ
posse. ⁊ ẽẽ donũ dĩ. ꝙ aꝑtissĩe
docet dicens. Grã salui fc̃i estis
ꝑ fidem. et hoc nõ ex nobis. s
dĩ donũ ẽ. possent .ii. dice̾. Ideo
cerent se suis oꝑib donũ tale
menisse continuo sb̃iecit. Non
ex oꝑib ne forte quis extollatur
ñ qr negauit aut enacuauit o¬
des. ac ꝑ hoc ab illo sunt nob̃
oꝑa iusfĩe. a ꝯuo ẽ ip̃a fides. de
quo dictũ ẽ. iustꝰ ex fide uiuit.
homines añ nõ incelligentes ꝙy

Expanded text:
am fidem haberi nisi Deo miserante non posse, et esse donum Dei. Quod apertissime docet, dicens, Gratia salvi facti estis per fidem, et hoc non ex vobis, sed Dei donum est. Possent enim dicere, Ideo cerent suis operibus se donum tale meruisse, continuo subjecit, Non ex operibus, ne forte quis extollatur . Non quia negavit aut evacuavit odes; ac per hoc ab illo sunt nobis opera justitiae, a quo est ipsa fides, de qua dictum est, Justus ex fide vivit . 18. Homines autem non intelli
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ sint dĩna restimonia uide amꝰ.
dicam. neq .n. cõgraret nos i̾ta
societas in qua continent̾ uiui¬
tisstim̃ uoluntatẽ coniugalẽ cõ¬
ceropn̾etis. huic aut̃ dño loquẽte
cũ dixissent discipuli. sitalis ẽ cã
hom̃is. cñ uxore nõ expedit imb̾e.
respondit eis. Non om̃s capiuat u̾¬
bũ hoc. s quib datũ ẽ. Nõquid

Expanded text:
divina testimonia videamus. dicam. Neque enim congregaret vos ista societas, in qua continenter vivitis, nisi voluptatem conjugalem contemneretis. Hinc autem Domino loquenti cum dixissent discipuli, Si talis est causa hominis cum uxore, non expedit nubere; respondit eis, Non omnes capiunt verbum hoc, sed quibus datum est . Numquid
Abbreviated transcription (Latin):
fu̾it dr̃e. aꝑte se ostendit apło
contradice̾. postremo dixit. fidẽ
seruaui. S ille hoc dixit qui a¬
libi ait. Misicordiam consecutꝰ
sũ ut fidelis ẽẽm. son .n. dixit

Expanded text:
fuerit dicere, aperte se ostendit Apostolo contradicere. 17. Postremo dixit, Fidem servavi; sed ille hoc dixit, qui alibi ait, Misericordiam consecutus sum, ut fidelis essem . Non enim dixit
Abbreviated transcription (Latin):
caritatẽ sinte innicem. om̃is enĩ
lex in mno smone ĩpletur. ĩ eo ꝙ¬
ẽ diliges ꝓximũ tuum tamꝙͣ te
ipm. hoc ẽ ꝙ ad romanos ait.
Quidiligit alt̾m legẽ impleuit.
Icem dicit ad colocenses. Suꝑ oĩ

Expanded text:
em. Omnis enim lex in uno sermone impletur, in eo quod diliges proximum tuum tanquam te ipsum . Hoc est quod ad Romanos ait, Qui diligit alterum, legem implevit . Item dicit ad Colossenses: Super omnia
Abbreviated transcription (Latin):
salui fcĩ estis ꝑ fidem ⁊ hoc ñ¬
ẽ ex uobis. s di donũ ẽ. nõ ex
oꝑib. ne forte quis excollatur
uidit utiq putare posse hoĩes
bona credentib. s eis fides so¬
la sufficiat. ⁊ rursus posse ho¬
mines de bonis oꝑibz extolli. ne¬
lud ad ea facienda sibi sufficiãt.
mox imqm addidit. ip̃ĩus enĩ
sumꝰ figr̃tũ creati in xp̃o ihũ¬

Expanded text:
fidem, et hoc non ex vobis, sed Dei donum est; non ex operibus, ne forte quis extollatur: vidit utique putare posse homines bona credentibus, sed eis fides sola sufficiat; et rursus posse homines de bonis operibus extolli, velut ad ea facienda sibi ipsi sufficiant; mox itaque addidit. Ipsius enim sumus figmentu
Abbreviated transcription (Latin):
tia nita et̾na. que ex oꝑib su¬
mit᷑: aut forte uitã et̾nam nõ
dixit apłs grãm. Inmo u̾o sic
dixit. ut negari omĩno nõ pꝰsit.
nec intellc̃one acutũ. s cm̃mꝰ in¬
tentum desiderat auditorem.
Cũ enĩ dixisset stipendium ꝓca¬
si mors. continuo sb̾didit Gr̃ã

Expanded text:
atia vita aeterna, quae ex operibus sumitur? An forte vitam aeternam non dixit Apostolus gratiam? Imo vero sic dixit, ut negari omnino non possit; nec intellectorem acutum, sed tantummodo intentum desideret auditorem. Cum enim dixisset, Stipendium peccati, mors; continuo subdidit, Gratia
Abbreviated transcription (Latin):
Qm̃ u̾o m̾ita hũana sic p̃dicãt
ut ea ex semet ep̃s hr̃e hominẽ di¬
cant. ꝓrsus rectissime respondet
apłs. Quis .i. te disc̾nit. quid a̾
habes ꝙ nõ accepisti. Si aut̃ ⁊ ac¬
cepisti. quid gloriaris quasi nõ
acceꝑis: ꝓrsus talia cogitanti u̾is¬
simẽ dicit. dona sua coronat de
nõ m̾ita cua. si tͦ ace ip̃o nõ ab a¬
lis sunt nũta tua. ħ .n. si talia sũt
mala sunt. q̃ ã coronat deus. Si
aut̃ bona sunt. d̾i dona sunt. qͥa
sicut dicit apłs iacob. Om̃e dat̃
optimũ. ⁊ om̃e donũ ꝑfcm desur¬
sum ẽ descendenᷤ a pr̃e luminũ. Uñ

Expanded text:
m vero merita humana sic praedicant, ut ea ex semetipso habere hominem dicant, prorsus rectissime respondet Apostolus, Quis enim te discernit? Quid autem habes quod non accepisti? Si autem et accepisti, quid gloriaris quasi non acceperis ? Prorsus talia cogitanti verissime dicitur: Dona sua coronat Deus, non merita tua; si tibi a te ipso, non ab illo sunt merita tua. Haec enim si talia sunt, mala sunt; quae non coronat Deus: si autem bona sunt, Dei dona sunt; quia sicut dicit apostolus Jacobus, Omne datum optimum, et omne donum perfectum desursum est, descendens a Patre
Abbreviated transcription (Latin):
mus. ⁊ ne nos inferas incemptõ¬
nem. Illud enĩ dicimꝰ ut pcc̃a di¬
mictantur. hoc aut̃ ut caueant᷑
siue uncant᷑. ꝙ a pr̃e qui in ceł¬
tatis humane hoc possumꝰ effic̾e̾
Commoneo aut̃ caritatem nrãm
et multũ exhortor ut bĩ cypͥani
ubrũ. quẽ scͥpsit de orone dm̃ca:
diligent̾ legatis. et quantũ uos
doꝰ adinuent incelligatis. memo¬
ne q mandetis. uͥ iudebitis ꝙ̃ ad¬
modũ sic alloquat᷑ lib̾m arditͥũ
corũ quos conscͥptõne sui smonis
edificat. ut ostendat tñ ea q̃ im¬
plenda uident in lege. in or̃one ẽẽ
postenda. ꝙ utiq uanissime dfi¬
eret. si ad illa agenda sine diui
sores. s inflacores. ⁊ p̃cipitatoreᷤᷤ

Expanded text:
mus, et ne nos in ferasin tentationem . Illud enim dicimus ut peccata dimittantur; hoc autem ut caveantur, sive vincantur: quod a Patre qui in ctatis humanae hoc possemus efficere. Commoneo autem Charitatem vestram, et multum exhortor, ut beati Cypriani librum quem scripsit de Oratione Dominica, diligenter legatis; et quantum vos Dominus adjuverit, intelligatis, memoriaeque mandetis. Ibi videbitis quemadmodum sic alloquatur liberum arbitrium eorum, quos conscriptione sui sermonis aedificat, ut ostendat tamen ea quae implenda jubentur in lege, in oratione esse poscenda. Quod utique vanissime fieret, si ad illa agenda sine divinsores, sed inflatores et praecipitatores
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃ tmi. ꝙ ip̃e t̾ dãt forticudinẽ.
fac̾e̾ uͥtutem. Qͥd aut̃ ꝓdest bo¬
nũ c̾tam̃ nͥ sequat᷑ uictoria: et
quis dat uictoriam: nͥ ille de qͦ
dicit ip̃e. Grãs deo qui dat no¬

Expanded text:
 quia ipse tibi dat fortitudinem facere virtutem . Quid autem prodest bonum certamen, nisi sequatur victoria? Et quis dat victoriam, nisi ille de qua dicit ipse, Gratias Deo qui dat no
Abbreviated transcription (Latin):
an dona sint dĩ. Bonũ inqͥt c̾tam̃
c̾caui. cursũ cõsũpinam. fidem ser¬
uani. pͥmo uta bona oꝑa siñ ea p̃¬
cessissent cogitatõnes bone: mlła
eeñt. Actendite in qm quid de ip¬
sis cogitatõb dicat. ait .n. scͥbẽs
ad chorinthios. Nõ qr ydoner
sumus cogitare ad tamqm ex
nobismet ip̃is. s sufficientia no¬
stra ex dõ ẽ. dem̃ singła inspicia¬
ro qua u̾tute c̾rau̾it. utrũ q̃ illi
ex semet ip̃o fu̾it. an que desuꝑ
data sit. s absit ut tantꝰ doctor¬
gentiũ ignorau̾it legem dĩ cuiꝰ
uox ẽ in dencrononiio. ne dicas ĩ

Expanded text:
i. Bonum, inquit, certamen certavi, cursum consummavi, fidem servavi. Primo ista bona opera, si non ea praecessissent cogitationes bonae, nulla essent. Attendite itaque quid de ipsis cogitationibus dicat: ait enim scribens ad Corinthios, Non quia idonei sumus cogitare aliqnobismetipsis; sed sufficientia nostra ex Deo est . Deinde singula inspiciaaero qua virtute certaverit; utrum quae illi ex semetipso fuerit, an quae desuper data sit. Sed absit ut tantus doctor ignoraverit legem Dei, cujus vox
Abbreviated transcription (Latin):
trahere de alt̾utro. Itẽ iohẽs
ĩ epłia sua. Nolite dilig̾e mũ
nolice hoc ⁊ nolite illud. ⁊ u̾
aliquid faciendũ uł non facien¬
dũ in diuinis monitis opꝰ uo¬
linitatis exigit᷑. satis lib̾m dem̃¬
stratur arbitum. Nemo gͦ deũ
causet᷑ in corde suo. s sibi im¬
putet quisq cũ p̾cat. n cum¬
aͥd scd̾m dm̃ oꝑatur. alienet ħ
a ꝓpͥa uoluntate qñ enim uo¬
iens facit. tunc dicendũ ẽ opꝰ
bonũ. tũc sꝑanda ẽ boni oꝑis.
m̾ces. ab eo de quo dcm̃ ẽ. qui
reddet unncinq scdm̃ oꝑa sua.
Q gͦ nou̾int dl̃na mandata au¬
ftur eis accusatio quã solent
hr̃e homines de ignorantia. S nec
ip̃i sine pena erunt qui legem dĩ
nesciunt᷑. Q enim sine lege pͤ¬
cauerunt: sine lege ꝑibũt. Qui
aut̃ in sege ꝓͦcauerunt: ꝑ legem

Expanded text:
trahere de alterutro . Item Joannes in Epistola sua, Nolite diligere munNoli hoc, et noli illud, et ubi ad aliquid faciendum vel non faciendum in divinis monitis opus voluntatis exigitur, satis liberum demonstratur arbitrium. Nemo ergo Deum causetur in corde suo, sed sibi imputet quisque, cum peccat. Nequd secundum Deum operatur, alienet hoc a propria voluntate. Quando enim volens hoc facit, tunc dicendum est, opus bonum, tunc speranda est boni operis merces ab eo de quo dictum est, Qui reddet unicuique secundum opera sua. Qui ergo noverunt divina mandata, aufertur eis excusatio quam solent habere homines de ignorantia; sed nec ipsi sine poena erunt qui legem Dei nesciunt: qui enim sine lege peccaverunt, sine lege peribunt; qui autem in lege peccaverunt,
Abbreviated transcription (Latin):
deo. hanc enĩ dat nõ lict̾a occi¬
dens. s uiuificans sp̃e. ⁊ suam
uolentes constitu̾e. qmͣ dixit ip̃¬
se eẽ ex iege i̾ticiam. cũ drẽt nõ
hñs meam i̾ticiam. q̃ ẽ ex lege.
iͦticie dĩ nõ sunt subiti .i. gͣcie

Expanded text:
Deo hanc enim dat non littera occidens, sed vivificans spiritus; et suam volentes constituere, quam dixit ipse ex lege justitiam, cum diceret, non habens meam justitiam quae ex lege est: justitiae Dei non sunt su
Abbreviated transcription (Latin):
nacua nõ fuit. S plus om̃ib il¬
lis laboraui hoc enĩ lib̾m arbit᷑¬
um homnus exhortatur et aliiꝰ
quib dicit. Rogamus ne inna¬
nũ gram̃ dĩ suscipiatis. ut ꝙͥ
erã eos rogat. si gram sic suscepe¬
nunt ut ꝓp̾am ꝑderent nolunta¬
tem: eñ ne ip̃a uoluntas sine gͣ¬
tia dĩ pucetur boni ad posse. cõ¬
tinuo cũ dixisset gr̃a eius in
me nacua non fuit. s plus oĩb̾
ilł iaboraui. sb̾uĩxit atͥq ait.
s gr̃a dĩ cũ ip̃o. Ut aut̃ de celo
uocaret᷑. ⁊ tam magna efficaciᷤᷤ¬
sima uocatõe cõu̾tet᷑. gratia
dĩ erat sola. qr merita eius e¬
rant magna. s mala deniq ⁊
alibi dicit ad thimotheum.
Cõllabora ewangłio scd̾m u̾tu¬
tem d̾i saluos uos facientis. ⁊
nocantis uocatõne sua sancta.
fuimts enĩ stulti. et nos ali¬
qñ increduli. errantes et sui¬
entes desid̾iis. ⁊ uoluptatis
uariis. in malicia ⁊ inuidia a¬
gentes. abhominabiles. inui¬
cem odio hñces. Qͥd istis tam

Expanded text:
non fuit, sed plus omnibus illis laboravi. Hoc enim liberum arbitrium hominis exhortatur et in aliis, quibus dicit, Rogamus ne in vacuum gratiam Dei suscipiatis . Utquid enim eos rogat, si gratiam sic susceperunt, ut propriam perderent voluntatem? Tamen ne ipsa voluntas sine gratia Dei putetur boni aliquid posse, continuo cum dixisset, Gratia ejus in me vacua non fuit, sed plus omnibus illis laboravi; subjunxit atque ait, sed gratia Dei cum illo. Ut autem de coelo vocaretur, et tam magna efficacissima vocatione converteretur , gratia Dei erat sola; quia merita ejus erant magna, sed mala. Denique et alibi dicit ad Timotheum: Collabora Evangelio secundum virtutem Dei salvos nos facientis, et vocantis vocatione sua sancta; Fuimus enim stulti et nos aliquando et increduli, errantes, servientes desideriis et voluptatibus variis, in malitia et invidia agentes, abominabiles, invicem odio habentes. Quid istis tam
Abbreviated transcription (Latin):
ista cororia iusticie. nͥ p̃cessiss gr̃a
q̃ iustificat impiũ. Qũo ista debi¬
ta redd̾et᷑. ñ pͥus illa gratuita no¬
naret᷑. S cũ dicũt pelagiani hãc
qua horm̃ pcc̃ã dimittũt᷑. ilã u̾o
q̃ dat᷑᷑ in fine .i. et̾nã uitam m̾i¬

Expanded text:
ista corona justitiae, nisi praecessisset gratia quae justificat impium? Quomodo ista debita redderetur, nisi prius illa gratuita donaretur? 15. Sed cum dicunt Pelagiani hanc qua homini peccata dimittuntur; illam vero quae datur in fine, i
Abbreviated transcription (Latin):
suare mandatũ. s uͥture concu¬
piscentie mee uncor. Et cũ uo¬
luntas eiꝰ conuenit᷑ ⁊ dicit no¬
si iuinci a malo. quid ei ꝓdest.
nͥ grã succurrente fiat. ꝙ ait
apłs ip̃e secutꝰ adumxit. Nam¬
et cũ dixisset. uͥtꝰ ꝑc̃ai lex. con¬
tinuo sbiecit. Grãs aut̃ dõ qͥ
dat nobis uictoriã ꝑ dnm̃ ur̃m
num. in isto c̾tamĩe adinnantiᷤ
iestis magr̃. Uigilate ⁊ orare
ne int̾tis in temptatõem. Ergo
uꝰqͥsq contͣ suam concupiscen¬
tiam dimicãs. oret ne intret ĩ
temptatõnẽ .i. ne sit ab illa ab¬
stractus et illectus. ñ aut̃ incc
in temptatõnẽ si uoluntate bõa
nincat cõcupiscentiã malã. nec
cñ sufficit arbitͥum uoluntatis
humane nͥ a dño iuctoria cõce¬
dat oranti ne intret intempta¬
Si enim dixiss salnator nr̃ ni¬
gilate ne intrecis in temptatõem
admonuisse cm̃mͦ iud̾etur homi¬
nis uoluntarem. Cum nͥ addid ͭ
et orate. ostendit dm̃ adiuna¬
re ne incret᷑ in cemptatõem. dic¬

Expanded text:
are mandatum, sed virtute concupiscentiae meae vincor. Et cum voluntas ejus convenitur, et dicitur, Noli vinci a malo; quid ei prodest, nisi gratia succurrente fiat? Quod ipse Apostolus secutus adjunxit: nam cum dixisset, virtus peccati lex, continuo subjecit, Gratias autem Deo, qui dat nobis victoriam per Dominum num in isto certamine nos adjuvantis. lestis magister: « Vigilate et orate ne intretis in tentationem . » Ergo unusquisque contra suam concupiscentiam dimicans, oret ne intret in tentationem, id est, ne sit ab illa abstractus et illectus. Non autem intrat in tentationem, si voluntate bona vincat concupiscentiam malam. Nec tamen sufficit arbitrium voluntatis humanae, nisi a Domino victoria concedatur oranti ne intret in tentaSi enim dixisset Salvator noster, Vigilate, ne intretis in tentationem; admonuisse tantummodo videretur hominis voluntatem: cum vero addidit, et orate, ostendit Deum adjuvare, ne intretur in tentationem. Dic
Abbreviated transcription (Latin):
ta nrã dar. Qd̾ sic alienũ ẽ.
chematitatus exisset. S falla¬
cit᷑ eũ anachematizasse postiore
eiꝰ indicant libri. in quib omino
tis colligunt quale ẽ hoc unũ
ꝙ paulo ante dixi. Com̾itimini
nu̾tũ cõu̾sionis nr̃e ad deũ. det̾
grã eiꝰ. in qua ad nos ⁊ ipẽ cõu̾

Expanded text:
ta nostra dari: quod sic alienum est e anathematus exisset. Sed fallaciter eum anathemasse, posteriores ejus indicant libri in quibus omnino turis colligunt, quale est hoc unum quod paulo ante dixi, Convertimini meritum conversionis nostrae ad Deum, detur gratia ejus, in qua
Abbreviated transcription (Latin):
et iꝰcũ. ⁊ bonum. tũ occidere.
⁊ ꝑ bonũ oꝑari ei mortem. de
lucem dĩ ceci. ⁊ contͣ uocem dĩ
surdi. cecidentẽ litt̾am niuifica¬
re dicunt. ⁊ niuificanti spm̃ cõ

Expanded text:
et justum et bonum, tamen occidere, et per bonum operari ei mortem, de lucem Dei caeci, et contra vocem Dei surdi, occidentem litteram vivificare dicunt, et vivificant
Abbreviated transcription (Latin):
Q uult faciat. nõ p̾cat si imbat.
et tñ eciam hoc dĩ donñ ẽ. dicẽ¬
uiro. id̾o doctor gentium et pu¬
dicitiam cõiugalem ꝙͣ ꝑ nõ fuĩt
adult̾ia. et ꝑfectõrem continẽ¬
tiã ꝑ ꝙͣ nullus concubitus. qiͣ
et illud donũ dĩ ẽẽ mõstrauit
scͥbens ad chornchios. et admo¬
nens coniuges ne se inuicẽ frau¬
dent. quos cũ admonuisset ad¬
iecit. Uellem aut̃ om̃ homines
et̃ sicut me ip̃m . qr utiq ip̃e ab
om̃i cõcubitu continebat. ⁊ cõ

Expanded text:
si nubat : et tamen etiam hoc Dei donum est, dicenviro . Ideo Doctor Gentium et pudicitiam conjugalem per quam non fiunt adulteria, et perfectiorem continentiam per quam nullus concubitus quaeret illud donum Dei esse monstravit, scribens ad Corinthios, et admonens conjuges ne se invicem fraudent: quos cum admonuisset, adjecit, Vellem autem omnes homines esse sicut et me ipsum; quia utique ipse ab omni concubi
Abbreviated transcription (Latin):
spem ht̃ in hõe mox addidit.⁊
firmat carnem brachii sui. b
chium ꝓ potentia posuit oꝑan¬
di. in noĩe aut̃ carnis inclłida
ẽ huana fragilitas. ac ꝑ hoc fir¬
mat carnẽ brachii sui. qui po¬
tentiam fragilem at inualidam
.i. hũanã suffic̾e̾ sibi ad bñ oꝑandũ
putat. nͨ aduitoriũ sꝑat a dño. pp̃
hoc .n. sbiecit. et a dño discedit¬

Expanded text:
spem habet in homine, » mox addidit, « et spem habet in homine, » mox addidit, « et firmat carnem brachii sui. » Brachium pro potentia posuit operandi, in nomine autem carnis intelligenda est humana fragilitas. Ac per hoc firmat carnem brachii sui, qui potentiam fragilem atque invalidam, id est, humanam, sufficere sibi ad bene operandum putat, nec adjutorium sperat a Domino. Propter hoc en
Abbreviated transcription (Latin):
Qñ aut̃ dicit hõ nõ possũ fac̾e
quod p̃cipit᷑. qm̃ concupiscentia
mea uincor. Iam quidem de igno¬
rracia ñ ht̃ excusationem. nec
deñ causat in corde suo. s malñ
suũ in se cognoscit. ⁊ dolet. cui tñ

Expanded text:
quando autem dicit homo: "non possum facere quando autem dicit homo: "non possum facere quod praecipitur, quoniam concupiscentia mea uincor", iam quidem de ignorantia non habet excusationem nec deum causatur in corde suo, sed malum suum in se cognoscit et dolet. cui tamen
Abbreviated transcription (Latin):
nec tam̃ idõ confugendum ẽ ad
ignorantie tenebras. ut in eis qͥs
requirat excusatõnẽ. altud .n. ẽ
nescisse. alind fcire noluisse: Uo¬
luntas qͥipe arguitur in eo de qͦ
dicit᷑ noluit incelligere ut bñ a¬
geret. S ⁊ illa ignorancia que
ñ ẽ eorũ qui scire nolunt. s eo¬
rũ qͥ tãꝙͣ simplicit̾ nescunt. ne¬
minem sic excusat ut sempit̾no
igne nõ aideat. si p̃p ea ñ credi¬
dit q nõ audiuit om̃ino quo
cred̾et. s fortasse ut mitiꝰ ardeat
Non enim sñ causa dcm̃ ẽ. effim¬
de iram tuam in gentes q̃ te nõ
notierũt. Et̃ illud quod ait apꝰ
sum uen̾it in flãma ignis dare
iĩcdictam ĩ eos qui ignorant de
entiam. ne dicat tinuqͥsq. nesci¬
iii. nõ audini. nõ intellexi. uo¬
luntas cõuenit huana uͥ dicit᷑.
Nolite ẽẽ sicut equs et mulus
qͥb nõ ẽ incellectus. Qmͣtus pe¬
ior appareat de quo dcm̃ ẽ. u̾bis
nõ emendabit᷑ seruus durus. Si
enĩ ⁊ incellex̾it. nõ obandiet.

Expanded text:
Nec tamen ideo confugiendum est ad ignorantiae tenebras, ut in eis quisque requirat excusationem. Aliud enim est nescire, aliud scire noluisse. Voluntas quippe arguitur in eo, de quo dicitur: « Noluit intelligere ut bene ageret . Sed et illa ignorantia, quae non est eorum qui scire nolunt, sed eorum qui tanquam simpliciter nesciunt, neminem sic excusat ut sempiterno igne non ardeat, si propterea non credidit quia non audivit omnino quid crederet: sed fortasse ut mitius ardeat. Non enim sine causa dictum est: Effunde iram tuam in gentes, quae te non nouerunt, et illud quod ait apostolus: cum uenerit in flamma ignis dare uindictam in eos qui ignorant deum scientiam, ne dicat unusquisque: "nesciui", "non audiui", ,,non intellexi", uoluntas conuenitur humana, ubi dicitur: nolite esse sicut equus et mulus, quibus non est intellectus, quamuis peior apparet de quo dictum est: uerbis non emendabitur seruus durus; si enim intellexerit, non obaudiet.
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ ad bñ oꝑandũ spem ñ heamꝰ in
hoĩe. firmantes carnem brachii no¬
stn. nec a dño discedat cor enr̃m
S ei dicat. Aduitor mens esto ne
derelinquas me neq despicias
me deus salutaris meus. Pinde ca¬

Expanded text:
go ad bene operandum spem non habeamus in homine, firmantes carnem brachii nostri; nec a Domino discedat cor nostrum, sed ei dicat: « Adjutor meus esto, ne derelinquas me neque despicias me, Deus salutaris meus
Abbreviated transcription (Latin):
cum data fu̾it. incipuit ⁊̃ ẽẽ
m̾ita nr̃a bona. ꝑ illam tñ.
Nam si se illa sb̾trax̾it. cadit
homo. nõ erectus. s p̃cip̾atatꝰ
pit homo hr̃e m̾ita bona. d
sibi tͥbuere illa. s deo. cui dr᷑
ĩ psalmo. Adiutor meus esto.
ne derelinquas me. dicendo.
ne derelinquas me. q ostendͭ.
q si derelictus fu̾it nicħ boni
ualet ip̃e ꝑ se. Uñ ⁊ ille ait.
retur. S ut ostend̾e̾t᷑ illi eui
bonũ ẽẽt illud. de quo tãcͣ¬

Expanded text:
cum data fuerit, incipiunt esse etiam merita nostra bona, per illam tamen. Nam si se ipsa subtraxerit, cadit homo, non erectus sed praecipitatus it homo habere merita bona, debet sibi tribuere illa, sed Deo, cui dicitur in Psalmo, Adjutor meus esto, ne derelinquas me . Dicendo, ne derelinquas me, ostendit quia si derelictus fuerit, nihil boni valet ipse per se: unde et ille ait, retur: sed ut ostenderetur illi, cujus esset illud, de quo tanqu
Abbreviated transcription (Latin):
paulus. ꝙ uult faciat. nõ p̾cat
sinubat. Qui aut̃ statiit in cor¬
de suo. non hñs ncc̃ĩtatem. pͭ¬
tatem aut̃ hñs sue uolinitatis.
⁊ hoc statuit in corde s̾uare uͥ
giutatem suam suam. bñ facit.
It̃ dicit si autẽ uolens hoc fa-¬
cio. m̾cedem hẽo. ⁊ alio loco.
Sobrii estotẽ. iusti. ⁊ nolite pͦ¬
care. Et̃ it̾m. ut ꝙ̃ admodũ ꝓm¬
tꝰ ẽ auinimꝰ uoliuitatis. ita sit
et ꝑficiendi. Et̃ ad chimotheñ
dicit. Cum enim in deliciis ege¬
libi. S et om̃s qͥ pie uu̾e uolũt

Expanded text:
Paulus, Quod vult faciat, non peccat si nubat: qui autem statuit in corde suo, non habens necessitatem, potestatem autem habens suae voluntatis, et hoc statuit in corde suo, servare virginem suam, bene facit . Item dicit, Si autem volens, hoc facio, mercedem habeo : et alio loco, Sobrii estote juste, et nolite peccare : et iterum, Ut quemadmodum promptus est animus voluntatis, ita sit et perficiendi . Et ad Timotheum dicit, Cum enim in deliciis egelibi, Sed et omnes qui pie volunt
Abbreviated transcription (Latin):
et noli fabricare in amicum tu¬
um mala. et uoli intend̾e falla¬
ci mulieri. et noluit intellig̾e
ut bñ ag̾et. et noluerunt acci¬
pere disciplinam. et innumabi¬
lia talia in uet̾ib libris dĩnorũ
eloquiorũ quid ostendunt nͥ
lib̾m arbitͥũ uolutatis hũane.
In libris ⁊̃ nouis ewanglicis ⁊
apłicis quid aliud ostendit᷑. uͥ
dicit᷑. nolite uobis cond̾e chan¬
ros in t̾ra. et nolite timere

Expanded text:
et, Noli fabricare in amicum tuet, Noli fabricare in amicum tuum mala ; et, Noli intendere fallaci mulieri ; et, Noluit intelligere ut bene ageret ; et, Noluerunt accipere disciplinam : et innumerabilia talia in veteribus Libris divinorum eloquiorum quid ostendunt, nisi liberum arbitrium voluntatis humanae? In Libris etiam novis evangelicis et apostolicis quid aliud ostenditur, ubi dicitur, Nolite vobis condere thesauros in terra ; et, Nolite timere
Abbreviated transcription (Latin):
amabile timentib illũ. ip̃e ab
iintio fecit illũ. ⁊ reliqͥt illum
in manu consibi sui. Si uolu̾is
consuabis mandata et fidem
bonã placiti apponet tͥ ignem
⁊ aquã. ad ꝙcũq nolus exten¬
de manũ ciiam. in cõspͤtu hõĩs
uita et mors. et ꝯcũq placu̾it
dabit᷑ ei. Ecce aꝑtissime uidemꝰ
exp̃ssũ uberum hũane uolim¬
tatis arbitͥum. Quid illud ex tã
multis locis om̃a mandata sua
custodiri. ⁊ fĩ iubet deus. quõ
ille de quo psalmꝰ dicit ꝙ in lege
dñi fuit uoluntas eiꝰ. nõne saciᷤ
indicat uoluntate sua hominẽ
in lege dĩ consistere. Dem̃ mus¬
ca mandata q̃ ipãm quodãmo do
nomiãcim continent uolutatẽ
sicut ẽ noli mnci a malo. ⁊ ali¬
a siłia. Sicut sunt nolite fi̾ sic̃
equs ⁊ mulus qͥb nõ ẽ intelr¬
cus. ⁊ uoli repellere consilia
mr̃is tue. ⁊ noli ẽẽ sapiens ap̃
temet ipm̃. ⁊ noli defic̾e a dis¬
ciplina dĩ. et noli neglige̾ legẽ.
et noli abstin̾e bñfacere egenti.

Expanded text:
entibus illum. Ipse ab initio fecit hominem, et reliquit eum in manu consilii sui. Si volueris, conservabis mandata, et fidem bonam placiti. Apponit tibi ignem et aquam; ad quodcumque volueris extende manum tuam. In conspectu hominis vita et mors, et quodcumque placuerit dabitur ei . Ecce apertissime videmus expressum liberum humanae voluntatis arbitrium. 4. Quid illud, quod tam multis locis omnia mandata sua custodiri et fieri jubet Deus? quomodo ille, de quo Psalmus dicit, quod in lege Domini fuit voluntas ejus ? nonne satis indicat voluntate sua hominem in lege Dndata, quae ipsam quodam modo nominatim conveniunt voluntatem, sicut est, Noli vinci a malo : et alia similia, sicut sunt, Nolite fieri sicut equus et mulus, quibus non est intellectus ; et, Noli repellere consilia matris tuae ; et, Noli esse sapiens apud te ipsum; et, Noli deficere a disciplina Domini; et, Noli negligere legem; et, Noli abstinere bene facere egenti;
Abbreviated transcription (Latin):
aliquid serib̾e ad ntãm caritatẽ
ualentine fr̃ et cet̾i qui simul
dõ suitis compellente mutua ca¬
ritate curaui. Nũtiatũ ẽ mͥ de
uob̃ frẽs ab aliquib qui in
nr̃a congregatõe sunt. ⁊ ad noᷤᷤ
iñ uenerunt ꝓ quos ista didici¬
mꝰ. ꝙ de hac re dissentõnes in
tas. moneo uos pͥmũ ut de huiᷤᷤ
q̃ incelligitis agatis deo grãm.
donec ip̃e uos ꝑducat ad ea q̃
ñdum inclłigitis. ibi ambulante
quo ꝑuenire pociunstis. hoc aũ¬
monẽt apłs paulus. Qui cũ dix¬

Expanded text:
aliquid scribere ad vestram Charitatem, Valentine frater, et caeteri qui simul Deo servitis, compellente mutua charitate curavi. Nuntiatum est eres, ab aliquibus qui in vestra congregatione sunt, et ad nos inde venerunt, per quos et ista direximus, quod de hac re dissensiones in tas, moneo vos primum, ut de iis quae intelligitis, agatis Deo gratiasdonec vos ipse perducat ad ea quae nondum intelligitis, ibi ambulate quo pervenire potuistis. Hoc admonet apostolus Paulus, qui cum dix
Abbreviated transcription (Latin):
homĩ ut grã dĩ non solum
iustificetur impiꝰ .i. ex impio
fiat iustꝰ. cũ reduntur ei bo¬
na ꝓ malis. S etiam cũ fuit
iam iustific̾atꝰ ex fide. ambu¬
iat cũ illo grã. ⁊ incumbat su¬
ꝑ ipãm. ne cadat. pp̃ hoc scͥptũ
ẽ incantico canticorũ de ip̃a
ecc̃a. Que est ista que ascend̾
fu̾int poc̃a nra ut̃ phenitiu.
sicut niuem dealbabo. qñ gͦ de¬
albata ẽ. n boni m̾ebat. Iam uͦ
alba fc̃a. bñ amibulat. s si suꝑ eñ
a quo dealbata ẽ ꝑseuerant᷑ inc̃¬
bit dealbata dixit discipuł suiꝰ
Sine me nicħ potestis fac̾e Er¬
go redeamus ad apłm paulũ ꝙ̃¬

Expanded text:
homini ut gratia Dei non solum justificetur impius, id est, ex impio fiat justus, cum redduntur ei bona pro malis, sed etiam, cum fuerit jam justificatus ex fide, ambulet cum illo gratia, et incumbat super ipsam ne cadat. Propter hoc scriptum est in Cantico canticorum de ipsa Ecclesia: « Quae est ista quae ascendit fuerint peccata vestra ut Phoenicium, sicut nivem dealbabo . » Quando ergo dealbata est, nihil boni merebatur. Jam vero alba facta, bene ambulat, sed si super eum, a quo dealbatabit dealbata, dixit discipulis suis, Sine me nihil potestis facere . 14. Ergo redeamus ad apostolum Pa
Abbreviated transcription (Latin):
memoro uob̃. ñ hũano eloquio
s dĩno. p̾mũq ip̃a diuina pre¬
cepta hõi ñ ꝓdessent. nͥ hr̃et li¬
b̃m uoluntatis arbitͥimi. quo
ea faciens ad ꝓmissa p̃mia ꝑue¬
niret. Idõ enim data sunt ut
homo excusacõnẽ de ignoranti¬
a non hrẽt. Sicut dommꝰ dicit
in ewanglio de idis. Si nõ ne¬
nissem et locutꝰ eis fuissem. p̾ca

Expanded text:
uio, sed divino. Primum, quia ipsa divina praecepta homini non prodessent, nisi haberet liberum voluntatis arbitrium, quo ea faciens ad promissa praemia perveniret. Ideo enim data sunt, ut homo excusationem de ignorantia non haberet: sicut Dominus dicit in Evangelio de Judaeis, Si non venissem et locut
Abbreviated transcription (Latin):
ex tota anima sua. Mandatum
nonũ inquit do uobis ut uos
inuicem diligatis. ⁊ qui diligͦ
pximum legem impleuit. et ple¬
nitudo legis caritas. Scdm̃ hoc
et illud dcm̃ ẽ. Si ambularent
semitas bonas. inuenissent uti¬
q semitas iusticie leues. Q uomͦ
gͦ dicit᷑. ꝓpter u̾ba labiorum tu¬
orum ego custidini uias dũrãs.
nisi q utrũq uerum ẽ. dure
sunt cimori. leues amori. ¶an
tas ꝓuecta. ꝓuecta iusticia estĩ
ẽ. caritas ꝓ fc̃a. ꝑfcã iusticia est
Sed caritas corde purg. et con¬
scĩa bona ⁊ fide non ficta. Q
tunc maxima ẽ in hac uita. qñ
ꝓ illa ip̃a contempnitł. inta: S
miror si nõ ht̃ quo crescat cum
de mortali excesserit uita. Ubieũ¬
q aut̃ ⁊ qñcũq ita plena sit.
opitulat. et sanitati cooꝑat᷑.

Expanded text:
ota anima sua. mandatum, inquit, nouum do uobis, ut uos inuicem diligatis, et: qui diligit proximum, legem inpleuit, et: plenitudo legis caritas. secundum hoc et illud dictum est: si ambularent semitas bonas, inuenissent utique semitas iustitiae leues. quomodo ergo dicitur: propter uerba labiorum tuorum ego custodiui uias duras, nisi quia utrumque uerum est? durae sunt timori, leues amori. Caritas prouecta prouecta iustitia est; est; caritas perfecta perfecta iustitia est, sed caritas de corde puro et conscientia bona et fide non ficta, quae tunc maxima est in hac uita, quando pro illa ipsa contemnitur uita. sed miror si non habet quo crescat, cum de mortali excesserit uita. ubicumque autem et quandocumque ita plena sit, opitulatur et sanitati cooperatur.
Abbreviated transcription (Latin):
ns exħ ortationib excitare ⁊ accẽ¬
dere. p̾mitꝰ exhortemut ad fidem
qua xpĩani fiant. ⁊ eiꝰ nomini sub¬
itiantur sñ quo salui ẽẽ nõ pos¬
sũt. si aut̃ iam xͥaui sunt. et rec¬
⁊ p̃miorũ laudib ergnͣt᷑. ita sa¬
ne ut ñ solum ad bonas actõnes
u̾m etiam ⁊ pias oratõnes eos e¬
hortari memin̾imꝰ acq hac instiue
difficiatatẽ aliqm sentiunt fide¬
⁊ mĩe ꝓmptis oꝑib facillitatem.
a dño impetrare ꝑsistant. sic aut̃
ꝓficientes uͥ ⁊ qñ ꝑlenissima iusti¬
cia ꝑficiant᷑. nõ nimis curo. uͥcũq¬

Expanded text:
anis exhortationibus excitare et accendere; primitus exhortemur ad fidem, qua christiani fiant, et ejus nomini subjiciantur, sine quo salvi esse non possunt. Si autem jam christiani sunt, et recet praemiorum laudibus erigantur: ita sane, ut non solum ad bonas actiones, verum etiam ad pias orationes eos exhortari meminerimus, atque hac instruerdifficultatem aliquam sentiunt, fideordiae promtis operibus facilitatem a domino impetrare persistant. sic autem proficientes ubi et quando plenissima iustitia perficiantur non nimis curo; ubicumq
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ cordis affcũ cui grama nõ sut.
et petat cor destitutũ ut impleat
ꝙ iubet᷑. ⁊ qd̾ dicit᷑ ad iscł in deu¬
tronomio. si ꝑie. si sancte. si spiti¬
calit̾ intelłigat᷑. hoc idem sig̃at.
Qͥa utiq cum hoc cestimonium
fidei qd̾ p̃dicamus. Conu̾sus
gͦ. quisq sicut ibi p̃cipitur ad
dum dm̃ suũ ex toto corde suo.
et tota anima sua mandatũ dĩ

Expanded text:
a non sunt. et petat quo destituitur, ut inpleat quod iubetur. et quod dicitur ad Israhel in Deuteronomio, si pie, si sancte, si spiritaliter intellegatur, hoc idem significat, quia utique, cum hoc testimonium fidei quod praedicamus. conuersus ergo quisque, sicut ibi praecipitur, ad dominum deum suum ex toto corde suo et ex tota anima sua mandatum
Abbreviated transcription (Latin):
hr̃e pccm̃ ne u̾itas in eis nõ sit. siẽ
in eis u̾itas non est. qui cũ hẽant.
ñ hĩe se dicunt. ualde aut̃ bona
sunt p̃cepta si legitime hiis utam᷑.
Fo quippe ip̃o quo firmissime cre¬
non potuisse p̃ciꝑe. hima rãmone

Expanded text:
re peccatum. ne ueritas in eis non sit, sicut in eis ueritas non est, qui cum habeant non habere se dicunt? Valde autem \'bona sunt praecepta\', si legitime his utamur. eo quippe ipso quo firmissime crenon potuisse praecipere\', hinc ammone
Abbreviated transcription (Latin):
luntare rͨte faciendĩ ioqͥm᷑. de illa¬
hĩc iã hominib de ip̃iꝰ ignorantie
difficultatis q in ꝓlem pͥmi homi¬
nis tiectis uitiis at tnͣsfusis uelud
iustam q̃ relam deponentib ita re¬
sponsũ ẽ. Quib breuit̾ in qmͣ respõ¬
dex̃ ut quiescant. ⁊ adu̾sus deñ
inmurare desistant. Recbe forta ᷤ¬
se q̃r̾ent᷑. si erroris ⁊ libidinis ma¬
lus honiiũ ictor exist̾er. Cum
u̾o nbi sit p̃sens qui multis mo¬
dis ꝑ c̾at᷑am sibi dño siuentem.
adnsũ uocet. doceat credñtẽ. cõ¬
solet᷑ ꝑ antẽ. diligñtẽ adhortet. co¬
nantem adimet. exaudiat dep̃cã¬
tem. ñ tͥ deputat᷑ adculpam ꝙ ĩ
noras. sleq illad ꝙ nuln̾ata m̃¬
bra nõ colligis. s ꝙ uolentẽ sana¬
re contempnis. Ita exhortatꝰ sum
qnͣtũ potui ad r̾te uiuendum.
et grãm dĩ nõ uacuaui. sñ qua naͣ
bona iam tenebrata atq uitiata
illuminari ñ p᷑ ⁊ sanari. de qua

Expanded text:
luntaluntahinc iam hominibus de ipsius ignorantiae difficultatisque in prolem primi hominis traiectis uitiis atque transfusis uelut iustam querellam deponentibus ita responsum est : quibus breuiter, inquam, respondetur, ut quiescant et aduersus deum murmurare desistant. recte enim fortasse quererentur, si erroris i s et libidinis nullus hominum uictor existeret; cum uero ubique sit praesens, qui multis modis per creaturam sibi domino seruientem auersum nocet, doceat credentem, consoletur sperantem, diligentem a d hortetur, conantem adiuuet, exaudiat deprecantem, non tibi deputatur ad culpam quod ignoras; neque illud quod uulnerata membra non colligis, sed quod nolentem sanare contemnis. ita et exhortatus sum, quantum potui, ad recte uinendum et gratiam dei non euacuaui, sine qua natura humana iam contenebrata atque uitiata inluminari non potest et sanari. de qua