comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cautib legũ metus incũberet: aut iudices
supplitia crumnosis digna statuerent. Hȩc
mͥ dicta sinc: suꝑ eo qđ ꝓprie malũ est. E¬
gritudinẽ uero uel egestatem. aut ignomim¬
am. & alia quȩ solent mestificare mortales.
ne dum in malorũ censeo paitem ponenda.
quia nec eorũ contrariȩ causȩ in maximis
bonorũ sedibus. colloquantur: quarũ alia
sunt naturalia. quȩ plerũq nobis uiden¬
tur utiliter euenire. Quaꝓpter suspectã de
morib narrationem in presentia conpes-¬
centes: considerationẽ potius tenebrarum.
simpliciteR. ac sine ulla calliditate adtra¬
hentes. nr̃is mentib adtrahamus. Flagitat
aut̃ sermo scire nos. si tenebre congenerate
sunt mundo. & si anteriores putande sunt
esse quã lucẽ. Qd si ita est. cur deterior res
meliore habetur antiquior: Quãquã as¬
seramus has quoq tenebras. non ex sui
constare substantia. sed esse uitiũ qđdam

Expanded text:
cantibus legum metus incumberet: aut judices cantibus legum metus incumberet: aut judices supplicia criminosis digna statuerent. Haec mihi dicta sint super eo quod proprie malum est. Aegritudinem vero vel egestatem, aut ignominiam, et alia quae solent moestificare mortales, necdum in malorum censeo partem ponenda; quia nec eorum contrariae causae in maximis bonorum sedibus collocantur: quorum alia sunt naturalia, quae plerumque nobis videntur utiliter evenire. Quapropter suspectam de moribus narrationem in praesentia compescentes, considerationem potius tenebrarum simpliciter, ac sine ulla calliditate nostris mentibus attrahamus. Flagitat autem sermo scire nos, si tenebrae congeneratae sunt mundo, etsi anteriores putandae sunt esse quam lux. Quod si ita est, cur deterior res meliore habetur antiquior? Quanquam asseramus has quoque tenebras non ex sui constare substantia, sed esse vitium quoddam
Abbreviated transcription (Latin):
idem principalem naturã nequitie possidens
opinari: sed suȩ quisq malitiȩ se actorem es¬
se cognoscat. Gorũ enĩ que nobis eueniunt.
alia sunt ex natura. idest senectus &e langor:
alia sponte succedunt. idest fortuiti casus. qͥ
alienis a se plerũq negotũs incursantes. uel
leticiã nobis afferunt. uel merorem. sicut pu¬
teũ fodientib occurrit thesauri latentis in¬
uentio. aut ad forum ꝑgentib fit obuiã
rabidi canis aduentus. Alia uero in nr̃a sunt
potestate: sicut uoluptatũ frenaticupulines. tẽ¬
perare libidines. iracundiã cohibere. uel insti¬
gantem uitare. uel ueritatem sequi. uel odisse
mendatiũ. mitem morib esse uel asperũ. hu¬
milem uel elatum. Quarũ igit᷑ rerũ dñi habe¬
mur: carũ aliunde non mutuamur initia. Itaq
recognosce. quia qd ꝓprie malũ est. ex cõmis¬
sis arbitrii liberi. capit exordiũ. Neq enĩ si
malũ ex necessitate descenderet. tantus pec¬

Expanded text:
idem principalem naturam nequitiae possidens idem principalem naturam nequitiae possidens opinari: sed suae quisque malitiae se auctorem esse cognoscat. Eorum enim quae nobis eveniunt, alia sunt ex natura, id est senectus et languor; alia sponte succedunt, id est fortuiti casus, qui alienis a se plerumque negotiis incursantes vel laetitiam nobis afferunt, vel moerorem, sicut puteum fodientibus occurrit thesauri latentis inventio; aut ad forum pergentibus fit obviam rabidi canis adventus. Alia vero in nostra sunt potestate: sicut voluptatum frenare cupidines, temperare libidines, iracundiam cohibere; vel instigantem vitare, vel veritatem sequi, vel odisse mendacium, mitem moribus esse vel asperum, humilem vel elatum. Quarum igitur rerum domini habemur, earum aliunde non mutuamur initia. Itaque recognosce quia quod proprie malum est, ex commissis arbitrii liberi capit exordium. Neque enim si malum ex necessitate descenderet, tantus pec
Abbreviated transcription (Latin):
fugiunt. tam sacrilegã blasphemiã ꝓferentes.
Sed nos malitiã nascendi principiũ a deo non
accepisse hac ratione firmamus: quia nichil
eorũ quȩ sibi contraria sunt. potest sui qͥdpiã¬
piam generare dissimile. Neq enĩ uel ex uita
mortis origo ꝓcessit. uel tenebras ce stat a lu¬
ce formatas. uel ex egritudine sanitatẽ: sed in
affectuũ mutationib semꝑ ex contrariis. ad
.contraria translationes efficiuntur. In na¬
tiuitatib uero non ex contrariis. sed ex simi¬
libus. res unaqueq succedit. Eigo inquiunt.
si neq genitales sunt tenebre. neq ex deo
factȩ. unde illis origo est : slam quia sint mala
nullus audec repugnare uiuoꝵ. Quid ergo
nos dicimus. Quia malũ est non aliqua ui¬
ua & animata substantia. sed affectus qui¬
dam uirtuti contrarius. & a bonitate deiectuᷤ.
&̾ in prauissimorũ mentib collocatus. Qua¬
ꝓpter nolo te malũ extraneũ arbitrari. nec

Expanded text:
fugiunt, tam sacrilegam blasphemiam proferentes. fugiunt, tam sacrilegam blasphemiam proferentes. Sed nos malitiam nascendi principium a Deo non accepisse hac ratione firmamus, quia nihil eorum quae sibi contraria sunt, potest sui quidpiam generare dissimile. Neque enim vel ex vita mortis origo processit, vel tenebras constat a luce formatas, vel ex aegritudine sanitatem; sed in affectuum mutationibus semper ex contrariis ad contraria translationes efficiuntur. In nativitatibus vero non ex contrariis, sed ex similibus res unaquaeque succedit. Ergo, inquiunt, si neque genitales sunt tenebrae, neque ex Deo factae, unde illis origo est? Nam quia sint malae, nullus audet repugnare vivorum. Quid ergo nos dicimus? Quia malum est non aliqua viva et animata substantia, sed affectus quidam virtuti contrarius, et a bonitate dejectus, et in pravissimorum mentibus collocatus. 5. Quapropter nolo te malum extraneum arbitrari, nec
Abbreviated transcription (Latin):
dicit enĩ abyssum fuisse. qui retardaret aspectũ:
& ipsa abyssus obscurata erat. Ergo nec̃ abyssũ
contrariarũ uirtutum mulittdinem. ut quidã
falso disputant. nec tenebrarũ principalem qͣn¬
dam malignãq substantiã. bonitatiq repugnan¬
dem esse dicimus. Duo enĩ ꝓposita sibi ꝑ contra¬
rietatem. necesse est altellię fore ꝑnitiosa sub¬
stantiȩ. uirgiaq sibi sempiterna parentia. ut
pote mutuis inter se pugnandi contenuonib
obligata. Quorũ si unũ suꝑauerit. sine dubio
contraria pars deuicta consumitur. Quod si sem¬
per equiperare malitiam bonitati uoluerint:
incessabilem rebus confuctũ. corruptelamq
subitient. modo superantib inuicem se par d tib
modo sibi cedentib. Uerũ si malitiã  a boni¬
tate superari ꝓnuntient. quȩ ratio est. ut na¬
tura malitiȩ non uideatur funditus interisse:
Sin aut̃ qđ dicere nefas est. miror quomodo ñ

Expanded text:
Dicit enim abyssum fuisse, qui retardaret aspectum: Dicit enim abyssum fuisse, qui retardaret aspectum: et ipsa abyssus obscurata erat. Ergo nec abyssum contrariarum virtutum multitudinem, ut quidam falso disputant, nec tenebrarum principalem quamdam malignamque substantiam, bonitatique repugnantem esse dicimus. Duo enim proposita sibi per contrarietatem, necesse est alternae fore perniciosa substantiae, jurgiaque sibi sempiterna parientia; ut pote mutuis inter se pugnandi contentionibus obligata. Quorum si unum superaverit, sine dubio contraria pars devicta consumitur. Quod si semper aequiparare malitiam bonitati voluerint; incessabilem rebus conflictum corruptelamque subjicient, modo superantibus invicem se partibus, modo sibi cedentibus. Verum si malitiam a bonitate superari pronuntient, quae ratio est ut natura malitiae non videatur funditus interiisse? Sin autem, quod dicere nefas est, miror quomodo non
Abbreviated transcription (Latin):
tes gregem dnĩ. ex hac uoce sumentes exordiũ.
simplicib animab obripiant. Hinc martionis.
& ualentini. & execrabilis manicheorũ secta
manauit. Quam putredinem. quis ecclesiarũ
nominans non peccauit: Quid longuis a ue¬
ritate secedis o homo. causas ipse tibi ꝑditioĩs
exquirens. cum sit sermo simplex. & omnibus
planus  Inuisibilis inquit erat terra. Cus:
Quia uidelicet suꝑiecta illi fuerat abyssus. Abys¬
si aut̃ qui est intellectus. Aqua nimia. infini¬
tum habens ꝓfundũ. Sed scimus inquiunt.
multa corpora ȩtiã ꝑ aquã lucida plerũq spec¬
t᷑ari. Q uomodo ergo tunc nulla pars terre ꝑ aqͣs
ostendebatur: Qñ. lumine carebat. & obscura¬
tus erat adhuc suꝑfusus aquis aer. slam cũ ra¬
dii solis aquã penetrauerint. calculos eos qui
babentua in altum sepe ꝓspicimus: quod cer¬
te nullo modo fieri nocte potest. Causa ergo ut
esset terra inuisibilis. superiectio fuit aquarũ.

Expanded text:
tes gregem Domini, ex hac voce sumentes exordium, tes gregem Domini, ex hac voce sumentes exordium, simplicibus animabus obripiant? Hinc Marcionis et Valentini, et exsecrabilis Manichaeorum secta manavit: quam putredinem quis Ecclesiarum nominans non peccabit? Quid longius a veritate secedis, o homo, causas ipse tibi perditionis exquirens, cum sit sermo simplex et omnibus planus? Invisibilis, inquit, erat terra. Cur? quia videlicet superjecta illi fuerat abyssus. Abyssi autem qui est intellectus, aqua nimia infinitum habens profundum. Sed scimus, inquiunt, multa corpora etiam per aquam lucidam plerumque spectari. Quomodo ergo tunc nulla pars terrae per aquas ostendebatur? quoniam lumine carebat, et obscuratus erat adhuc superfusus aquis aer. Nam cum radii solis aquam penetraverint, calculos eos qui habentur in altum saepe prospicimus: quod certe nullo modo fieri nocte potest. Causa ergo ut esset terra invisibilis, superjectio fuit aquarum.
Abbreviated transcription (Latin):
insitã sibimet a creatore uirtutẽ: sed tem¬
pus expectabat. ut preceptione diuina.
conceptus suos ꝓferret ad lucem. ẜ erant
inquit tenebre suꝑ abyssũ. Rursusq alie
fabularũ occasiones. & infandorũ figmen¬
torũ danture his: qui ad arbitriũ siñ detor¬
notȩ sunt interpretant᷑ idest acrem quẽda obscur ĩ.¬
tum. uel locũ interiectione alicuius corꝑis obscura¬
tum: sed uirtutem dicunt malignã. uel potius
ipsam malitiã habentem ex semetipsa principiũ
aduersariã bonitati di. & hanc asserunt tenebra¬
rum esse naturã. Si enĩ deus lumen est inquiunt.
sine dubio repugnans ei uirtus. obscuritas est scd̾m
rationem sensus. non ex alio quodam mutuata
substantiã. sed est malitia sui genitrix. labes a¬
niarũ. mortis effectrix. ꝓbitati contraria :
quam & subsistere. & a deo factam esse contendunt.
Ex hoc igitur qd non impiũ. & ꝓfanum dog¬
ma fingatur. qui non lupi raptores. dilanian¬

Expanded text:
insitam sibimet a creatore virtutem: sed teminsitam sibimet a creatore virtutem: sed tempus exspectabat, ut praeceptione divina conceptus suos proferret ad lucem. 4. Et erant, inquit, tenebrae super abyssum. Rursusque aliae fabularum occasiones, et infandorum figmentorum dantur his qui ad arbitrium suum detore sunt interpretantur, id est aerem quemdam obscurum, vel locum interjectione alicujus corporis obscuratum; sed virtutem dicunt malignam, vel potius ipsam malitiam habentem ex semetipsa prinicipium, adversariam bonitati Dei, et hanc asserunt tenebrarum esse naturam. Si enim Deus lumen est, inquiunt, sine dubio repugnans ei virtus obscuritas est secundum rationem sensus, non ex alio quodam mutuata substantiam, sed est malitia sui genitrix, labes animarum, mortis effectrix, probitati contraria, quam et subsistere, et a Deo factam esse contendunt. Ex hoc igitur quod non impium et profanum dogma fingatur? Qui non lupi raptores, dilanian
Abbreviated transcription (Latin):
condere poterat. qui utiq lucidus. potius quã
denebrosus est. nec aer opire. curus certe natu¬
ra ꝑspicua est: quippe qui omniũ rerũ spetieᷤ.
liquido uisentib manifestat. Reliquũ est igit᷑
ut intelligamus aquã fuisse summitati tellu¬
ris obductam: nondũ enĩ in sua concepta¬
cula humoris natura defluxtiat. Oo hoc etgo
non iolũ minsibilis terra. sed ȩtiã incomposi¬
ta nominatus. Licet ȩtiã nunc aquarũ habun¬
dantia. impedimento est terre. quominus
fructuũ copia ministretura. Hȩc ergo causa
extitit. ut nec uideri posset arida: & haberet᷑
incomposita. Si quidem terrȩ compositio esti
suus ut diximus naturalis ornatus. idest se¬
getes in planitie fluctuantes. nec non prata
uirentia. uarioq florũ colore spĩtilentia.
colles uberrum. montiũq uerti ces arborib
excelsis opaci. quorũ nichil habebat terra.
parturiens adhuc natiuitatẽ cunctorũ ꝓpt̾

Expanded text:
condere poterat, qui utique lucidus potius quam condere poterat, qui utique lucidus potius quam tenebrosus est, nec aer operire, cujus certe natura perspicua est: quippe qui omnium rerum species liquido visentibus manifestat. Reliquum est igitur ut intelligamus aquam fuisse summitati telluris obductam; nondum enim in sua conceptacula humoris natura defluxerat. Ob hoc ergo non solum invisibilis terra, sed etiam incomposita nominatur. Licet etiam nunc aquarum abundantia impedimento est terrae, quominus fructuum copia ministretur. Haec ergo causa exstitit, ut nec videri possit arida, et haberetur incomposita. Si quidem terrae compositio est suus, ut diximus, naturalis ornatus, id est, segetes in planitie fluctuantes, nec non prata virentia, varioque florum colore splendentia, colles uberrimi, montiumque vertices arboribus excelsis opaci, quorum nihil habebat terra, parturiens adhuc nativitatem cunctorum propter
Abbreviated transcription (Latin):
utriq qđ deerat preberet᷑ ex altero. Condi¬
ton quidem. ut haberet in quo posset artis
ostentare conscientiã: maceriȩ uero uc imformi¬
tate deposita. nultũ sumeret spetiosũ. Sed su¬
per his hactenus: ad illa uero quȩ ꝓposui¬
mus reuertamus. Terra aut̃ erat inuisibilis
&̾ incomposita. Cũ dictret in principio fecit
deus celũ. & terrã. plura reticuit. id est ignẽ.
aquã. aerem. quȩ utiq passiones quȩdã de
illis principalib ꝓcreate sunt. quȩ omnia.
ut pote mundi consummatoria simul sine
dubio. ꝓcesserunt. Sed historicus hȩc consulto
preceriit. ut nr̃m cor acueret ad industriã ex
pauris occasionib capiendam. quȩ facit noᷤᷤ
cogitantes inuestigare quȩ desunt. Ergo cũ
minime de aqua ilictum fuerat. quia fecit
eam. dixit aut̃ qđ terra inuisibilis habe¬
batur. tutecũ reputare debebis. quo tegmine
terra uelata non apparebat. quã nec ignis abᷤ¬

Expanded text:
utrique quod deerat praeberetur ex altero, Condiutrique quod deerat praeberetur ex altero, Conditori quidem, ut haberet in quo posset artis ostendere scientiam: materiae vero ut informitate deposita, vultum sumeret speciosum. Sed super his hactenus; ad illa vero quae proposuimus revertamur: Terra autem erat invisibilis et incomposita. Cum diceret: In principio fecit Deus coelum et terram, plura reticuit, id est, ignem, aquam, aerem, quae utique passiones quaedam de illis principalibus procreatae sunt, quae omnia, ut pote mundi consummatoria, simul sine dubio processerunt. Sed historicus haec consulto praeteriit, ut nostrum cor acueret ad industriam ex paucis occasionibus capiendam, quae facit nos cogitantes investigare quae desunt. Ergo quoniam minime de aqua dictum fuerat quia fecit eam, dixit autem quod terra invisibilis habebatur, tu tecum reputare debebis quo tegmine terra velata non apparebat, quam nec ignis abs
Abbreviated transcription (Latin):
mundũ cũ esset sui dissimilis. & ex diuersita¬
te compositus. inuiolabilib cuiusdã concordiȩ
uinculis artatũ. in unam societatem. compa¬
ginationẽq deuinxit: ut ętiã illa quȩ :iul¬
tum a se positione distabant. ꝑmixtione mu¬
tua copulata credantira. Cessent ergo fabulo¬
sis figmentis. ac miserabili suarũ cogitationũ
sensu: uirtutẽ mente incomprehensibilem.
& humanis sermonib ineffabilem con¬
trectare. Fecit deus celũ. & terrã. non singula
ex dimilia parte: sed integrũ cȩlũ. & inte¬
gram terrã : idest ipsam substantiã. cũ spe¬
tie comprehensam. Non enĩ sebematũ reper-¬
tor est deus: sed totius nature creator. Nam
respondeant nobis quomodo sibi conueni¬
unt operatrix dei uirtus. & passibilis natu¬
ra materiȩ. quarũ una. quod subrectũ est.
solũmodo sine figura p̾stitit. altera schema¬
tum peritiã possidens. ordinauit oblata. ut

Expanded text:
mundum, cum esset sui dissimilis, et ex diversitamundum, cum esset sui dissimilis, et ex diversitate compositus, inviolabilibus cujusdam concordiae vinculis arctatum, in unam societatem compaginationemque devinxit, ut etiam illa quae multum a se positione distabant, permixtione mutua copulata credantur. Cessent ergo fabulosis figmentis, ac miserabili suarum cogitationum sensu virtutem mente incomprehensibilem et humanis sermonibus ineffabilem contrectare. 3. Fecit Deus coelum et terram, non singula ex dimidia parte, sed integrum coelum et integram terram, id est ipsam substantiam cum specie comprehensam. Non enim schematum repertor est Deus, sed totius naturae creator. Nam respondeant nobis quomodo sibi conveniunt operatrix Dei virtus et passibilis natura materiae, quarum una, quod subjectum est, solummodo sine figura praestitit; altera schematum peritiam possidens, ordinavit oblata, ut
Abbreviated transcription (Latin):
hic quidem ars. post materiam noscitur ad¬
hibita: uitȩ grã dispensande. Nam lana qͥ¬
dem fuit anterior. texendi aut̃ usus postea
reptus est. ut id qđ ꝑ naturã minus fuerat
suppleretura ex arte. Lignũ quoq prius fuit
quod ars dolatoria postmodũ ꝑcipiens. in usũq
necessa ͦᷤ. formãs. commoditatẽ nobis non
paruã contulit. Nam &̾ remũ nautis. & a¬
gricultorib uentilabrũ. & bellatorib hastã
dedit: Deus aut̃ priusquã fierent quȩ uu¬
dentur: omnia mente complexus: uolensq
in natiuitate ꝑducere quȩ non erãt. consi¬
derauit qualis mundus esse deberet. eiusq
spetiei. congruã materiã congenerauit.
Et cȩlo quidem deputauit decentem sibi na-¬
turam. terrarũ uęro schemati familiarẽ debitãq
substantiã commodauit. Ignẽ uero & aquã.
& aerem distinxit ut uoluit: & in ordinem
deduxit. quem singłoꝵ rõ flagitabat. Totũ aut̃

Expanded text:
hic quidem ars post materiam noscitur adhic quidem ars post materiam noscitur adhibita, vitae gratia dispensandae. Nam lana quidem fuit anterior, texendi autem usus postea repertus est, ut id quod per naturam minus fuerat suppleretur ex arte; lignum quoque prius fuit, quod ars dolatoria postmodum percipiens, in ususque necessarios formans, commoditatem nobis non parvam contulit. Nam et remum nautis, et agricultoribus ventilabrum, et bellatoribus hastam dedit. Deus autem, priusquam fierent quae videntur, omnia mente complexus, volensque in nativitatem producere quae non erant, consideravit qualis mundus esse deberet, ejusque speciei congruam materiam congeneravit. Et coelo quidem deputavit decentem sibi naturam, terrarum vero schemati familiarem debitamque substantiam commodavit. Ignem vero, et aquam, et aerem distinxit ut voluit: et in ordinem deduxit quem singulorum ratio flagitabat. Totum autem
Abbreviated transcription (Latin):
tia. Sane qͦ mͦ apud nos ars una queq erga
aliquã adhibita materiã. exercetua. sicut
fabrilitas circa ferrũ. carpentaria cura lignũ.
& in his aliud est qđ subiacet. aliud speties.
aliud quod formatur ex spetie. nam mate¬
ria est. quȩ extrinsecus assumit᷑. speties que
ex arte ꝓducitur. ꝑ fectio aut̃ est. quȩ ex utroq
componitur. idest de spetie. atq materia.
sic opinantur & de diuina operatione. sche¬
ma quidem mundo de sapientia conditoriᷤ
ablatũ. materiam uero extrinsecus creato¬
ri fuisse subiectã: atq ita uniuersum mun¬
dũ esse constructũ. qui substantiã quidem
possidet aliunde quesitã. schema ueto & fi¬
gurã. ex di uirtute ꝑceptã. Hinc illis dat᷑
occasione grandi. causis dm preesse mun¬
da nis. & tamquã stipis alicuius rerũ genicurȩ
portio nem exiguam contulisse: minime
ualentes. ꝓptea intellectus iopiam. ad cul¬
met respicere ueritatis. Nec considerarunt qͥ a

Expanded text:
tia. Sane quoniam apud nos ars unaquaeque erga tia. Sane quoniam apud nos ars unaquaeque erga aliquam adhibitam materiam exercetur, sicut fabrilitas circa ferrum, carpentaria circa lignum, et in his aliud est quod subjacet, aliud species, aliud quod formatur ex specie: nam materia est quae extrinsecus assumitur, species quae ex arte producitur, perfectio autem est quae ex utraque componitur, id est de specie atque materia: sic opinantur et de divina operatione, schema quidem mundo de sapientia conditoris allatum, materiam vero extrinsecus creatori fuisse subjectam: atque ita universum mundum esse constructum, qui substantiam quidem possidet aliunde quaesitam, schema vero et figuram, ex Dei virtute perceptam. Hinc illis datur occasio negandi, causis Deum praeesse mundanis, et tanquam stipis alicujus rerum geniturae portionem exiguam contulisse: minime valentes, propter intellectus inopiam, ad culmen respicere veritatis. Nec considerarunt quia
Abbreviated transcription (Latin):
mateq priuata. quã assũptam. artifex ꝓ
sua sapientia conformauit. atq ita ꝑ eam
omnia quȩ uidentua effecit. Quam si dixe¬
rimus ingenitã. sine dubio coequari deo cũ
in ꝓmerendis estimatur. honorib : &e isdẽ
quib ille priuilegiis digna censebitua. qͦ &
quid sit nefandius. ac sceleratius. quã ut res
confusa. penitusq deformis. pari digni¬
tate predita iudicetur. qͥa sapiens. & potenᷤᷤ
nimiũq bonus. & omniũ conditor deus ᷤ
D einde si tanta est ut omnẽ diuinã porũt
capere disciplinã. nichilominus eius sub¬
stantiã di uidebuntua potentiȩ coequare:
si tamen ualet tellus cunctã ꝑ se di sapientiã
metiri. Sin auẽ minor est materia diuine
potententie: & sic in atrociorem blasphemiã
eoꝵ sermo dducetur quippe qui ꝓpter mo¬
piam materie:. inefficacem. & ociosum in
suis oꝑib deum conantur asserere. quos quidẽ
humanȩ nat᷑e talia sentire decepit indigen¬

Expanded text:
mateque privata, quam assumptam artifex pro mateque privata, quam assumptam artifex pro sua sapientia conformavit, atque ita per eam omnia quae videntur effecit. Quam si dixerimus ingenitam, sine dubio coaequari Deo cum in promerendis aestimatur honoribus, et iisdem quibus ille privilegiis digna censebitur. Quo quid sit nefandius ac sceleratius, quam ut res confusa penitusque deformis, pari dignitate praedita judicetur qua sapiens et potens nimiumque bonus et omnium conditor Deus? Deinde si tanta est ut omnem divinam possit capere disciplinam, nihilominus ejus substantiam Dei videbuntur potentiae coaequare, si tamen valet tellus cunctam per se Dei sapientiam metiri. Sin autem minor est materia divinae potentiae, et sic in atrociorem blasphemiam eorum sermo ducetur; quippe qui propter inopiam materiae, inefficacem et otiosum in suis operibus Deum conantur asserere, quos quidem humanae naturae talia sentire decepit indigen
Abbreviated transcription (Latin):
latens. nullo modo cernebatua. Nlandũ enim
aquȩ congregatȩ fuissent in ꝓpriis concepta¬
culis. quas in unũ postea couectas. dñs maria
nuncupauit. In insibile itaq est. uel qđ ocu¬
lis non potest carnalib comprehendi. sicut
mens nr̃a. uł illud qd natura quidẽ cerni
potest. sed ꝓpter obductũ sibi uelamentum
corporis alicuius abscondit᷑. sicut ferrũ qđ in
ꝓfundo iacet. Hac itaq ratione nunc inuisi¬
bilem terrã dictã cile putandũ est. utport q̃
aquarũ suꝑficie tegebat᷑. Deinde quia necdum
luce constituta. mirũ non est si haberetua in¬
uisibis: cũ aer ipse splendore carens. esset obs¬
curus. Sed obtrectatores ueritatis. sensu ꝓprio
scripturas minime consequentes. ad suũq ar¬
britriũ interpretationẽ trabentes earũ: mate¬
riam rerũ dicunt ꝑ huiuscemodi uerba monᷤ¬
trari. quȩ quasi natura inuisibilis. & in com¬
posita. atq insormis erat. & omĩ spetie. sche¬

Expanded text:
latens, nullo modo cernebatur. Nondum enim latens, nullo modo cernebatur. Nondum enim aquae congregatae fuerant in propriis conceptaculis, quas in unum postea collectas Dominus maria nuncupavit. Invisibile itaque est, vel quod oculis non potest carnalibus comprehendi, sicut mens nostra, vel illud quod natura quidem cerni potest, sed propter obductum sibi velamentum corporis alicujus absconditur, sicut ferrum quod in profundo jacet. Hac itaque ratione nunc invisibilem terram dictam esse putandum est, ut pote quae aquarum superficie tegebatur. Deinde quia necdum luce constituta, mirum non est si haberetur invisibilis: cum aer ipse splendore carens esset obscurus. 2. Sed obtrectatores veritatis, sensu proprio Scripturas minime consequentes, ad suumque arbitrium interpretationem trahentes earum, materiam rerum dicunt per hujuscemodi verba monstrari, quae quasi natura invisibilis et incomposita atque informis erat, et omni specie sche
Abbreviated transcription (Latin):
celo. & terra. pari honore constructis. celum qui¬
dem ꝑfectũ fuerat : tellus uero adbuc inconpo¬
sita est: Aut quid omnino causefait. quo
minus ꝑsicerctur. & uisibilis un esset: Igit᷑
terrȩ plena conpositio. est uniuersa ꝓpria fecun¬
ditas. idest unuersarũ germinatio plantarũ.
odoresq florei. & alia quȩ paulo post diuino
tussu ꝓgenita decorauere tellurem. Quorũ qͥa
nondum aliquid extiterat. merito eã sermo
scriptux inconpositã nominauit. Hȩc aut̃
etiam de celo inꝑfecto rite dicemus. cũ nec ip¬
sum ꝓpriũ sũpsisset ornatũ. quippe qđ mini¬
me solis adhuc & liȩ fuerat fulgore lustra¬
tum. nec choris syderũ coronatũ. Ita non ui¬
deberis a ueritate defletere: si ȩtiã celũ in com¬
positũ dixeris. Terrã aut̃ inuisibilem. ob duaᷤᷤ
causas. aut quia necdũ spedator eius processerat.
homo. aut quia sub aquis. quȩ tunc ei superant

Expanded text:
coelo et terra, pari honore constructis, coelum quicoelo et terra, pari honore constructis, coelum quidem perfectum fuerat, tellus vero adhuc incomposita est? Aut quid omnino causae fuit, quo minus perficeretur, et visibilis non esset? Igitur terrae plena compositio est propria fecunditas, id est universarum germinatio plantarum, odoresque florei, et alia quae paulo post divino jussu progenita, decoravere tellurem. Quorum quia nondum aliquid exstiterat, merito eam sermo Scripturae incompositam nominavit. Haec autem etiam de coelo imperfecto rite dicemus, quoniam nec ipsum proprium sumpsisset ornatum, quippe quod minime solis adhuc et lunae fuerat fulgore lustratum, nec choris siderum coronatum. Ita non videberis a veritate deflectere, si etiam coelum incompositum dixeris. Terram autem invisibilem dixit ob duas causas, aut quia necdum spectator ejus processerat homo, aut quia sub aquis, quae tunc ei supererant,
Abbreviated transcription (Latin):
odicis mane decursis. sermoni¬
bus. usq adeo abditã altitudinẽ
intellectus inuenimus: ut libe¬
rit omnino de sequentib des¬
perare. Si enĩ scõꝵ talis introitus est. & uestibulũ
templi. sic decorũ & splendielũ. ut elegantia suȩ
pulchritudinis. oculos nr̃ȩ mentis inradiet. qua¬
lia censenda sunt scã sc̃orum: Quis ergo sit au¬
sus impossibilia contrectare. aut quis intuebit᷑
ineffabilia. quorũ & uisus est maccessibilis. & ra¬
tio intellectus mesfabilis. Tamen qm̃ apud ius¬
tum uidicem. & ꝓ solo studio melioꝵ. non con¬
tẽptibilis merces est ddeputata: minime nos
pigeat explorare: Nam quãuis multũ digni¬
tate huuiscemodi abesse credamur. tamen si uo¬
luntatẽ scripture sequamue. suffragante sc̃o
sp̃u. nec nos imꝓbabiles iudicabimira. & nutu
gr̃e cȩlestis. edificationẽ aliquã conferemus
ecclesiȩ. Terra aut̃ inquit erat inuisibilis & in¬
composita. Quomͦ igit᷑ utrisq elementis idẽ

Expanded text:
odicis mane decursis sermonibus, usque adeo abditam altitudinem intellectus invenimus, ut liberet omnino de sequentibus desperare: si enim sanctorum talis introitus est, et vestibulum templi sic decorum et splendidum, ut elegantia suae pulchritudinis oculos nostrae mentis irradiet, qualia censenda sunt sancta sanctorum? Quis ergo sit ausus impossibilia contrectare; aut quis intuebitur ineffabilia, quorum et visus est inaccessibilis, et ratio intellectus ineffabilis? Tamen quoniam apud justum judicem, et pro solo studio meliorum, nos contemptibilis merces est deputata: minime nos pigeat explorare. Nam quamvis multum dignitate hujusmodi abesse credamur, tamen si voluntatem Scripturae sequamur, suffragante sancto Spiritu, nec nos improbabiles judicabimur, et nutu gratiae coelestis aedificationem aliquam conferemus Ecclesiae. Terra autem, inquit, erat invisibilis et incomposita. Quomodo igitur utrisque elementis, id est
Abbreviated transcription (Latin):
lecta: respondeant omẽs amen: &e subsequat᷑
mox abbas hymnum te decet laus. Et data be¬
nedictione: incipiat matutinos. Qui ordo uigi¬
lrarum omni tempore tam estatis quam hyemis
equaliter in die dũico teneatur: nsi forte quod̾
absit tardius surgatur. oe aliquid de lectionibus
gerit digne inde satistaciat deo in oratorio. per
sexagesimus sextus psalmus sine antiphona
in directum. Post quem dicatur quinquage¬
simus cum alleliua. Post quem dicatur cente
simus septimus decimus : &e sexagesimus scd̃s.
Inde benedictiones &e laudes: lectio de apocalip¬

Expanded text:
lecta, respondeant omnes, amen: et subsequatur lecta, respondeant omnes, amen: et subsequatur mox abbas hymnum, Te decet laus. Et data benedictione incipiant Matutinos. Qui ordo vigiliarum omni tempore tam aestatis quam hiemis aequaliter die Dominico teneatur: nisi forte, quod absit, tardius surgant et aliquid de lectionibus gerit, digne inde satisfaciat Deo in oratorio, per sexagesimus sextus psalmus sine antiphona in directum. Post quem dicatur quinquagesimus cum alleluia. Post quem dicatur cente simus septimus decimus, et sexagesimus secundus. Inde benedictiones et laudes. Psal
Abbreviated transcription (Latin):
ͥominico die: temperius surgat᷑ diebꝰ uigili
ad ingilias. In quib uigiliis teneat᷑ agant᷑
mensura: id est modulatis ut supra disposumꝰ
sex psalmis ⁊ uersu. residentib cunctis duposi¬
de.⁊ per ordinem in subselliis. legantur in codi¬
ce ut supra diximus quatuor lectiones cum
responsoriis suis. Ubi tantum in quarto res¬
ponsorio dicatur. e cantãte gloria. Quam dũ
incipit: mex omẽs cum reuerentia surgantur
Post quas lectiones: sequantur ex ordine alii
uersu. Post quos iterum legantur alie quatuor
lectiones cum responsoriis suis: ordine quo supͣ
Post quas dicantur tua dicantur cantica de
ꝓphis que instituerit abbas. Que cantica:
cum alleluya psallantur. Dicto etiam uersu
ce benedicente abbate: legantur alie qͣtuor
lectiones de nouo testamento. ordine quo su¬
pra. Post quartum autem responsorium: in¬
cipiat abbas hymnũ te dm̃ laudamus. Quo
ꝑdicto legat abbas lectionem de euangelio:
cum honore ce timore stantib om̃ib. Qua ꝑ¬

Expanded text:
ominica die temperius surgatur ad vigilias: in quibus vigiliis teneatur mensura, id est, modulatis, ut supra disposuimus, sex psalmis et versu, residentibus cunctis disposite, et per ordinem in subselliis, legantur in codice, ut supra diximus, quatuor lectiones cum responsoriis suis: ubi tantum in quarto responsorio dicatur a cantante, Gloria. Quam dum incipit, mox omnes cum reverentia surgant. Post lectiones sequantur ex ordine alii ersu. Post quos iterum legantur quatuor lectiones cum responsoriis suis, ordine quo supra. Post quas dicantur tria cantica de prophetis, quae instituerit abbas. Quae cantica cum alleluia psallantur. Dicto etiam versu, et benedicente abbate, legantur aliae quatuor lectiones de Novo testamento, ordine quo supra. Post quartum responsorium incipiat abbas hymnum, Te Deum laudamus; quo perdicto, legat abbas lectionem de Evangelio, cum honore et tremore stantibus omnibus; qua per
Abbreviated transcription (Latin):
quarum finis usq ad ꝓfundum inferni demer¬
git. Et cum item cauemus illud quod de negle¬
gentib dictum est. Corrupti sunt &e ab homi¬
nabiles facti sunt in uoluptatib suis. In desi¬
deriis uero carnis ita nobes deum credamus sẽꝑ
ẽẽ presentem: cum dicit ꝓpħa domino. Ante
te est omne desiderium meum. Cauendum ergo
ideo malum desiderium: quia mors secus in¬
troitum delectationis posita est. Unde scͥptura
precipit dicens. Post concupiscentias tuas nõ
eas. Ergo si oculi domini speculantur bonos oe
malos ⁊ dñs de celo semꝑ respicit suꝑ filios homi¬
num: ut uideat si est intelligens aut requir̃s
deum: ce si ab angelis nob̃ deputatis. cottidie
die noctuq dño factori nt̃o opera nr̃a nunciant᷑:
les factos aliqua hora aspiciat deus: ce parcen¬
do nobis in hoo tempore quia pus est. ⁊ expectat
nos conu̾ti in melius: ne dicat nob̃ in futuro.

Expanded text:
quarum finis usque ad profundum inferni demerquarum finis usque ad profundum inferni demergit . Et cum item cavemus illud, quod de negligentibus dictum est: Corrupti sunt, et abominabiles facti sunt in voluntatibus suis . In desideriis vero carnis ita nobis Deum credamus semper esse praesentem, cum dicit Propheta Domino: Ante te est omne desiderium meum . Cavendum ergo ideo malum desiderium, quia mors secus introitum delectationis posita est. Unde Scriptura praecipit, dicens: Post concupiscentias tuas non eas . Ergo si oculi Domini speculantur bonos et malos, et Dominus de coelo semper respicit super filios hominum , ut videat si est intelliDeum ;; et, si ab angelis nobis deputatis quotidie diu noctuque Domino factori nostro opera nostra nuntiantur, les factos aliqua hora aspiciat Deus, et parcendo nobis in hoc tempore, quia pius est et exspectat nos converti in melius, ne dicat nobis in futuro
Abbreviated transcription (Latin):
tatis ꝓprie: seq desideria carnis amputare festiuet
Estimet se homo de celis a deo semper respici omi
hora: ce facta sua in omni loco ab aspectu diuini¬
tatis uideri.⁊ ab angelis om̃i hora renunciari. De¬
monsitat nob̃ hoc ꝓpħa: cum in cogitationib nñs.
ita semper deum presentem ostendit dicens. Scru¬
tans corda &e renes deus. Et item. Dñs nouit cogita
tiones homieum. Et item dicit. Intellexisti cogita¬
tiones meas de longe. Et quia cogitatio hominis
consitebitur tibi. Nãm ut sollicitus sit circa cogita¬
tiones suas ꝑu̾sas: dicat semper utilis frater in
corde suo. T̃ uuc ero ĩmaculatus coram eo: si obser¬
irauero me ab iniquitate mea. uoluntatem uero
ꝓptiam ita facere ꝓhibemur: cum dicat scripta
nobis. ⁊ a uoluntatib tus auertere. Et itẽ negamꝰ
dm̃ in oratione: ut fiat uoluntas illus in nob̾.
Docemur ergo merito nram non facere uolũ
tatem: cum cauemꝰ illud quod dicit sancta scͥp¬
tura. Sunt uie que uidentur hominib recte:

Expanded text:
et desideria carnis amputare festinet. Aestimet se homo de coelis semper a Deo respici omni hora, et facta sua in omni loco ab aspectu Divinitatis videri, et ab angelis omni hora renuntiari. Demonstrat nobis hoc Propheta, cum in cogitationibus nostris ita Deum semper praesentem ostendit, dicens: Scrutans corda et rtiones hominum . Et item dicit: Intellexisti cogitationes meas a longe . Et: Quia cogitatio hominis confitebitur tibi . Nam ut sollicitus sit circa cogitationes perversas, dicat semper utilis frater in corde suo: Tunc ero immaculatus coram eo, si observavero me ab iniquitate mea . Voluntatem vero propriam ita facere prohibemur, cum dicat Scriptura nobis: Et a voluntatibus tuis avertere . Et iterum: Rogamus Deum in oratione, ut fiat illius voluntas in nobis . Docemur ergo merito non facere nostram voluntatem, cum cavemus illud, quod dicit sancta Scriptura: Sunt viae quae videntur hominibus rectae;
Abbreviated transcription (Latin):
uias meas: ut nonꝰ delmquam. mn lingua.
bonis eloquiis interdum ꝓpter tacitutnitatem
debet taceri. quantoragis a malis uerbis ꝓpter
penam pectati debet cessari. Etgo quamuis de
bonis &e sanctis or edlificationum eloquiis per¬
fectis discipulis ꝓpter taciturnitatis grauita¬
tem. rara loquendi concedatur licintia: Quia
scriptum est. In multiloquio ñ effugies pecta¬
trm. Et alibi mors &e inta: in manib lingue.
Dam loqui ce doccre magistrum condices : tacere
⁊ audire discipulo cõnuenit. Eo ideo si qua tequi

Expanded text:
in lingua mbonis eloquiis propter taciturnitatem debet interdum taceri, quanto magis a malis verbis propter peccati poenam debet cessari? Ergo quamvis de bonis et sanctis, et aedificationum eloquiis perfectis discipulis propter taciturnitatis gravitatem rara loquendi concedatur licenscriptum est: In multiloquio non deerit peccatum; et alibi: Mors et vita in manibus linguae . Nam loqui et docere magistro condecet, tacere et audire discipulo convenit. Qui hanc taci
Abbreviated transcription (Latin):
uiuentes uł desideriis sins de uoluptatib obediẽ¬
tes: sed ammbulantes eieno iudicio & imꝑio. in ce¬
nobiis degentes. abbatem sibi preesse defiderãt.
Sme dubio hi cales illam dñi mitantur sẽcen¬
tiam: que dicit. Non neni facere uoluntatem me¬
am sed eius qui misit me. Sed hec ip̃a obedientia
tuno acceptabilis etit deo ⁊⁊ dulcis honurib su
quod inbetur non trepide. ñ tarde non tepido aut
cum murmnurio uł cum responso uolentis efficia¬
tit: quia obedientia que maiorib ꝑtebetus des
exhibetur. Ip̃e enim dicit. Qui uos aadis. me au¬
dit. Et cum bono animo a discipulis pecbeti opor¬
deo: quia hẏlarrm datorem diligit deus. Nm cã¬
malo ainimo si obecliat discipclus ⁊ non solum que
s eciam in corde si murmurauetio: itiam si imple¬
at nissionem. tamen acceptum nm non ecit deo:
qui cor respicit murmurantis. Et ꝑto tali facto nul¬
lam consequitur gratiam: urno penm murmu¬

Expanded text:
viventes, vel desideriis suis et voluptatibus obedienviventes, vel desideriis suis et voluptatibus obedientes, sed ambulantes alieno judicio et imnobio degentes, seniorem sibi praeesse desiderant. Sine dubio hae tales illam Domini imitantur sententiam, quae dicit: Non veni facere voluntatem meam, sed ejus qui misit me . Sed haec ipsa obetunc acceptabilis erit Deo, et dulcis hominibus, si quod jubetur non trepide, non tarde, non tepide, aut cum murmure, aut, cum responso nolentis efficiatur; quia obedientia, quae majoribus praebetur, Deo exhibetur. Ipse enim dixit: Qui vos audit, me audit . Et cum bono animo a discipulis eam praeberi oportet; quia hilarem datorem diligit Deus . malo animo si obedit discipulus et non solum in ore, sed etiam in corde si murmuraverit, etiamsi impleat iussionem, tamen acceptum iam non erit Deo, qui cor eius respicit murmurantis, et pro tali facto nullam consequitur gratiam, immo penam murmu
Abbreviated transcription (Latin):
rimus humilitatis gradus est: obedientia
sine mora. Hec conuenit his qui nichil
sibi xp̃o carius aliquid exiftimant. propter ser¬
gehenne uł gloriam uite eterne. mox ut aliqͥd
imꝑatum a maiore fuerio: ac sr diuinitus im¬
peretur. moram paci nescrant infaciendo. De
quib dñs diit. Ob auditu auris: obediuit mͥ.
Et iterum dicit doctorib. Qui uos audit. me
andit. Ergo hi tales telinquentes statim que
sua sunt ⁊ uoluntatem ꝓpriam deserentes.
moꝵ ex occupatis manib ee quod agebant.
imꝑfectum telinquentes: uicino obedientit pede
inbentis uocem factis sequant̃ &e ueluti uno mo¬
mento precdicta magistri iussio. & ꝑfecta discipr¬
li oꝑa: in uelocitatem timoris dei ambe tes com¬
muniter citius explicantur. Quib ad uitam iter¬
nam gradientib amor incumbit. ideo angustam
uiam acripitint. unide dominus dicie. Angesta ina
est que dncit ad uuitã: id est ut non suo arbitrio

Expanded text:
it, humilitatis gradus est, obedientia it, humilitatis gradus est, obedientia sine mora. Haec convenit his qui sibi nihil Christo charius aliquid existimant. Propter sergehennae, vel gloriam vitae aeternae, mox ut aliquid it a majore, ac si divinitus imperetur, moram pati nesciunt in faciendo. De quibus Dominus dicit: «Obauditu auris obedivit mihi .» Et iterum dicit Dominus: «Qui vos audit, me audit .» Ergo hi tales relinquentes statim quae sua sunt, et voluntatem propriam deserentes, mox exoccupatis manibus et quod agebant imperfectum relinquentes, vicino obedientiae pede jubentis vocem factis sequuntur, et veluti uno momento praedicta magistri jussio et perfecta discipuli opera in velocitate timoris Dei ambae res communiter citius explicantur, quibus ad vitam aeternam gradiendi amor incumbit. Ideo angustam viam arripiunt. Unde Dominus dicit: «Angusta est via quae ducit ad vitam ;» ut non suo arbitrio
Abbreviated transcription (Latin):
batis in om̃ib obedire: etiã si ip̃e quod absit alit̾
agat. memores illius dñici ptecepti. Que dicurt
facite: que autem faciunt facere nolite. Non uelle
dici sim̃ anteqͣm sit: sed puus eẽ quod uerius di¬
catur. Precepta dei factis cotidie adimplete. cas¬
titatem amare. nullum odite zelum non habere.
inuidiam non exercere. Contentionem non euna¬
re elationem fugere deniores uenerari. inmores
diligete: in xp̃i amore pro inmicis orare. Cum
discordantib ante solis occasum in pace tedur: oe
de dei miscoĩa muquam desꝑare. Ecce hec sunt
instrimienta artis spiritalis: que cum fuerunt a
nobis die noctuq incessabilicer adimpleta &e in
die tudicii reconsignata: illa merces nob̃ a dño
reconpensabitur quam ipse ꝓmisit: quod ocł
ascenzit: que p̾parauit ds̃ his qui diligunt eũ.
Officina uero ubi hec omiã diligenter oꝑemur:
claustra sunt monast̾ii. &e stabilitas in congre¬

Expanded text:
batis in omnibus obedire, etiamsi ipse aliter, quod absit, batis in omnibus obedire, etiamsi ipse aliter, quod absit, agat memores illius Dominici praecepti: Quae dicunt facite: quae autem faciunt, facere nolite . Non velle dici sanctum, antequam sit: sed prius esse quod verius dicatur. Praecepta Dei factis quo tidie adimplere. Castitatem amare. Nullum odire. Zelum non habere. Invidiam non exercere. Contentionem non amare. Elationem fugere. Seniores venerari. Juniores diligere. In Christi amore pro inimicis orare. Cum discordantibus ante solis occasum in pacem redire. Et de Dei misericordia nunquam desperare. Ecce haec sunt instrumenta artis spiritalis, quae cum fuerint a nobis die noctuque incessabiliter adimpleta, et in die judicii reconsignata, illa merces nobis a Domino recompensabitur, quam ipse promisit, quod oculus aeparavit Deus his qui diligunt eum. Officina vero ubi haec omnia diligenter operemur, claustra sunt monasterii et stabilitas in congre
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ suꝑbum non uinolentum. non multum eda¬
cem. non somnolentum non pigrum non mur¬
muriosum. non decractorem. Sꝑem suam deo
cõmittere. Bonum aliquid in se cum uiderit: deo
applicet non sibi. Malum uero semꝑ a se facium
seiat: &e sibi repuret. Diem iudicii timere. gchẽ¬
nam expanescere uitam eternam omni concu¬
re: mortem coctidie ante oculos suspectam ha¬
bere. actus uite sue om̃i hora custodite. In om¬
ni loco ddm̃ se respicere pro certo scire. Cogitationez
malas cordi suo aduenientes. mox ad xp̃m allide¬
re: &e seniori spiritali patefacere Os suũ a malo
ut prauo eloquio custodire Multum loqui non
amatẽ. Uerba nana aut risci apta non loqui. Ri¬
summ multum aut excussum non amare. lectio
nes fanctas libentet audite: orationi frequent̾
incumbere. Mala sua preterta cum lacrimis uel
gemitu coctidie in oratione deo confiter. ⁊ de ipsis
malis decetero emendare. Desideria carnis non ꝑ¬

Expanded text:
esse superbum, non vinolentum, non multum edaesse superbum, non vinolentum, non multum edacem, non somnolentum, non pigrum, non murmurosum, non detractorem; spem suam Deo committat; bonum aliquid in se cum viderit, Deo applicet, non sibi, malum vero semper a se factum sciat, et sibi deputet; diem judicii timere, gehennam expavescere, vitam aeternam omni concure, mortem quotidie ante oculos suspectam habere, actus vitae suae omni hora custodire, in omni loco Deum se respicere pro certo scire; cogitationes malas cordi suo advenientes mox ad Christum allidere, et seniori spirituali patefacere; os suum a malo, vel pravo eloquio custodire, multum loqui non amare; verba vana aut risui apta non loqui, risumnes sanctas libenter audire. Orationi frequenter incumbere. Mala sua praeterita cum lacrymis vel gemitu quotidie in oratione Deo confiteri: de ipsis malis de caetero emendare. Desideria carnis non p
Abbreviated transcription (Latin):
tum non penitebis. Que sunt instrumenta bo
Deinde ꝓtimum: tanquam se ipm̃. Deinde nõ
occidere. non adulterare. non facere furtum. nõ
concupiscere. non falsum testimoninm dicere.
honorare omnes homines: &e quod sibi quis fieri
non uult alicui ne facrat. Ab negare se ipsum
sibi: ut sequatut xp̃m. Corpus castigare: delicias
non amplecti. Ieuinuũ non amare: pauperes
recreare. Sudum uestire. infirinum insitare. Mor¬
tuum sepelire: in tribulatione subuenite. Do¬
lentem consolari: a seculi actib se facere alienũ
Nichil amori xp̃i pponere. Iram non ꝑficere:
iracundie tempus non reseruare. Dolum in cor¬
de non tenere: pacem falsam non dare. karitatẽ
non derelinquere. Non uirare. ne forte ꝑuiret.
ueritatem ex corde. oe ore proferte. Matum pro
malo non teddere. Iniuriam non facere: s ⁊ fac¬
tam pacienter sufferre. Inunicos diligere ma¬
ledicentes se non remaledicere. sed magis bene¬
dicere. ꝑsequtionem ꝓiusticia sustinere. Non

Expanded text:
 CAPUT III. Quae sunt instrumenta bondeinde proximum tanquam teipsum. Deinde non occidere, non adulterare, non facere furtum, non concupiscere, non falsum testimonium dicere, honorare omnes homines; quod sibi quisque facere non vult, alii non faciat; abnegare semetipsum sibi, ut sequatur Christum; corpus castigare, delicias non amplecti, jejunium amare, pauperes recreare, nudos vestire, infirmos visitare, mortuum sepelire; in tribulatione subvenire, dolentem consolari, a saeculi actibus se facere alienum, nihil amori Christi praeponere; iram non perficere, iracundiae tempus non reservare, dolum in corde non tenere, pacem falsam non dare, charitatem non derelinquere; non jurare, ne forte perjuret; veritatem ex corde et ore proferre, malum pro malo non reddere, injuriam non facere, sed et factas patienter sufferre; inimicos diligere; maledicentes sibi non remaledicere, sed magis benedicere, persecutionem pro justitia sustinere. Non
Abbreviated transcription (Latin):
lamat nobis d tnaut
scriptura diuina frẽs dicens. Omĩs qui seexaltat
humiliabit᷑: & qui se humiliat exaltabit᷑. Cum
hec gͦ dicit: ostendit nobis omnem exalrationẽ
genus ẽẽ suꝑbie. Quod se cauere ꝓph̃a: indicat
dicens. Dũe non est exaltatum cormeũ: neq ela
ti sunt oculi mei. Neq ambulaui in magnis: neq
in mrabilib suꝑ me. Si quid : Si non humilit̾
sentiebam. si exaltaui auimam meam: sicut abla¬
ctatus super matrem suam: ita retribues in ani
mam meam. Unde fratres si summe humilitatis
uolumus culmen adtingere ce ad exaltationem
actib nũs ascendentib scala illa erigenda ẽ. que
ne dubio descensus ille ce ascensus a nobis incel¬
ligitur: nisi exaltutione descendere &e humilita
te ascendere. Scala uero ip̃a erecta nr̃a est uita
in seculo: que humiliato corde a dño taigitur ad
celum. Latera enim eiꝰ scale: dicimus nostrũ esse
corptis ce amimã. In que latera: diu̾sos gradus hu¬
miliratis uł dadipline. euocatio diuina ascenden¬

Expanded text:
lamat nobis divina Scriptura, fratres, dicens: omnis qui se exaltat humiliabitur, et qui se humiliat exaltabitur . Cum haec ergo dicit, ostendit nobis omnem exaltationem genus esse superbiae quod se cavere Propheta indicat, dicens Domine, non est exaltatum cor meum, ti sunt oculi mei; neque ambulavi in magnis, neque in mirabilibus super me . Sed quid? Si non humiliter sentiebam, sed exaltavi animam meam, sicut ablactatum super matrem suam, ita retribues in anmam meam. Unde, fratres, si summae humilitatis volumus culmen attingere, et ad exaltationem actibus nostris ascendentibus scala illa erigenda est, quane dubio descensus ille et ascensus a nobis intelligite ascendere. Scala vero ipsa erecta nostra est vita in saeculo, quae humiliato corde a Domino erigitur ad coelum. Latera ejus scalae dicimus nostrum esse corpus et animam, in qua latera diversos gradus humilitatis vel disciplinae evocatio divina ascenden
Abbreviated transcription (Latin):
Iec possibile est militi in conspectu sui Res.¬
regis irasci. S nec sic quidẽ habebit rat̾i¬
onẽ. hoc qđ clicit᷑. Humanus enĩ uultus
eiusdẽ forme hominis. ad hominẽ ꝓpter
unitatẽ naturȩ. ubi cũ sola sit olignitatis e¬
minentia. tam̃ ꝓbibet passionẽ. quanto
magis deus quem certi sumus etiã cordi nr̃o
presentẽ esse. & om̃s motus nr̃os inspicere.
cuiꝰ manifestũ est. quanta sit eminentia.
S In oportet ire quocũq ñ cõmonito eo qͥ pẽ¬

Expanded text:
ec possibile est militi in conspectu sui regis irasci. Sed nec sic quidem habebit rationem hoc quod dicitur. Humanus enim vultus ejusdem formae hominis ad hominem propter unitatem naturae, ubi cum sola sit dignitatis eminentia, tamen prohibet passionem; quanto magis Deus, quem certi sumus etiam cordi nostro praesentem et omnes motus nostros inspicere? Cujus manifestum est quanta sit eminentia, IO LXXX. Si oportet ire quocunque, non commonito eo qui p