comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
diem. quem non solum iste. ue¬
rum etiam qui u̾ba eius ñ intel¬
de aquarum congregatione in¬
gerit. nescio quis imꝑttissimus
questionem. ĩmo uero ñ questio.¬
nem. s rep̾hensionem.tamquam
ñ recte dictum sit. congregent᷑
aquȩ incongregationem unam
i appareat arida. eo quod aquis
omĩa tenebantur: ignorans
quemadmodum aqua in aerioᷤᷤ
uapores tenuata rarescat. ⁊ nebu¬
losa caligine multum occupet
spacii. exiguum uero si congre.¬
gata denseatur. nec iam leuis uo¬
litet. s grauis flutet: Quid gͦ
mirum si rara t̾ram texerat. spissa¬
ta nudabat: Quid si etiam diui¬
no nutu in magnos sinus terrȩ
subdidit atq ita quicqͥd nature
humide ꝑ totum eius iacebat. in
partes concauas confluens recessit
aceteris. ⁊ quod oꝑiebat apparuit.
congregata inhumiliora succũ¬
bentia qua mare interflueret et
circumflueret. atq altiora dese¬
rens qua orbis emineret: Omit¬
to quod potest hic intelligi signi.¬

Expanded text:
diem, quem non solum iste, vediem, quem non solum iste, verum etiam qui verba ejus non intelde aquarum congregatione ingerit nescio quis imperitissimus quaestionem? imo vero non quaestionem, sed reprehensionem, tanquam non recte dictum sit, Congregentur aquae in congregationem unam, et appareat arida ; eo quod aquis omnia tenebantur: ignorans quemadmodum aqua in aerios vapores tenuata rarescat, et nebulosa caligine multum occupet spatii, exiguum vero si congregata densetur, nec jam levis volitet, sed gravis fluitet. Quid ergo mirum, si rara terram texerat, spissata nudavit? Quid, si etiam divino nutu in magnos sinus terrae subsedit, atque ita quidquid naturae humidae per totum ejus jacebat, in partes concavas confluens, recessit a caeteris, et quod operiebat aperuit, congregata in humiliora succumbentia qua mare interflueret et circumflueret, atque altiora deserens qua orbis emineret? Omitto quod potest hic intelligi signi
Abbreviated transcription (Latin):
numeri quȩdã forma translata
ẽ. s et si lux facta ẽ corporalis. un¬
de nouit quomodo ẽẽ potuerit
ante solem ⁊ ante firmam̃tũ quod
cȩlum postea nuncupatũ ẽ. remo.¬
ta ab aspectib terrenorũ insuꝑiobͤ
partib mundi ut solus ds̃ inter
illam tenebrasq diuideret:Nam
inter istas tenebras quȩ nobis fa¬
ciunt notissimã noctẽ. ⁊ lucem
quȩ nobis faciunt notissimũ diẽ:
luminaria nobis uisibilia ut di¬
uiderent imꝑauit: Quis autem
ferat quamuis ñsit indignandũ
potius quam ridendum. indica¬
re istum nobis. quod diem hore
designent. horas autẽ sol discer¬
nat atq disterminet: ⁊ uelle ut
credamus qd̃ moyses ista nescierit.
l ideo diem ante quam sol fieret
nominau̾it:S conueniant ho¬
mines ad librum istiꝰ audiendũ:
et ꝓponatur eis quid sit credibiliꝰ.
utrum necisse quandam lucem.
i quendam diem. quẽ sciebat mo¬
y ses: an moy sen nescisse istã lucẽ

Expanded text:
numeri quaedam forma translata numeri quaedam forma translata est? Sed et si lux facta est corporalis, unde novit quomodo esse potuerit ante solem et ante firmamentum, quod coelum postea nuncupatum est, remota ab aspectibus terrenorum in superioribus partibus mundi, ut solus Deus inter illam tenebrasque divideret? Nam inter istas tenebras quae nobis faciunt notissimam noctem, et lucem quae nobis facit notissimum diem, luminaria nobis visibilia, ut dividerent, imperavit. Quis autem ferat, quamvis non sit indignandum potius quam ridendum, indicare istum nobis quod diem horae designent, horas autem sol discernat atque disterminet, et velle ut credamus quod Moyses ista nescierit, et ideo diem antequam sol fieret nominaverit? Sed conveniant homines ad librum istius audiendum, et proponatur eis quid sit credibilius, utrum istum nescire quamdam lucem et quemdam diem, quem sciebat Moyses; an Moysen nescisse istam lucem ac
Abbreviated transcription (Latin):
lutare tuum: hic si responderit
aliã eẽ lucẽ de qua dictum ẽ fuis¬
tis aliquando tenebrȩ. nẽ autem
lux indño. qͥa sp̃italis lux mentiᷤᷤ
ẽ ista ñ carnis: Aliã uͦ illã de qua
scͥptũ ẽ dixit ds. fiat lux. ⁊ facta ẽ
lux. quȩ ad ocłos ꝑtinet corpora¬
les: pͥmo confitebitur a luce sũma¬
uii qd̾ ẽ ipse ds. fieri potuisse qͣlẽcũq
infimã lucẽ: bonã tamen: Deinde
unde scit. etiam qualis ⁊ quanta
sit: utrum postremo spiritalis an
corporalis: Nisi forte fideles hoĩes
qui quãdiu sunt incorpore ꝑegri.¬
nantur adño. possunt iam meri.¬
to ip̃sius fidei lux uocari: ⁊angeli
ñ possunt qui semꝑ uident faciẽ
patris. Unde gͦ scit utrum talis
lux pͥmitus facta sit: Unde scit
quomodo in illa luce uesꝑe ⁊ ma¬
ne possit intelligi: Quomodo de¬
niq senario numero presentata
fuerit oꝑibus dĩ. ⁊in ea septima
reqͥeuerit ds̃. unde ad istos dies
nobis notissimos qui solis cireui¬
tu reuoluuntur septenarii ipsius

Expanded text:
UT XII. 16. Hic si responderit, aliam esse lucem de qua dictum est, Fuistis aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino; quia spiritualis lux mentis est ista, non carnis: aliam vero illam de qua scriptum est, Dixit Deus, Fiat lux; et facta est lux; quae ad oculos pertinet corporales: primo confitebitur a luce summa, quod est ipse Deus, fieri potuisse qualemcumque infimam lucem, bonam tamen. Deinde, unde scit etiam qualis et quanta sit? postremo, utrum spiritualis, an corporalis? Nisi forte fideles homines, qui quamdiu sunt in corpore, peregrinantur a Domino , possunt jam merito ipsius fidei lux vocari, et Angeli non possunt, qui semper vident faciem Patris ? Unde ergo scit utrum talis lux primitus facta sit? Unde scit quomodo in illa luce vespere et mane possit intelligi? Quomodo denique senario numero praesentata fuerit operibus Dei, et in ea septima requieverit Deus, unde ad istos dies nobis notissimos, qui solis circuitu revolvuntur, septenarii ipsius
Abbreviated transcription (Latin):
sitũ ẽ imolant. Illi scilicet qͥidola colt̃ q̃ sacͥfi.¬
cant demoniis ⁊ ñ deo sacrificant.
siue immolant: Et ideo subuinxit.
nolo uos sotios demoniorum fieri:
Eos quippe ab idolatria ꝓhibebat:
ꝓpter quod eis ostendere uoluit. ita
illos fieri sotios demoniorũ. si idolo¬
tita sacrificia manducauerint: quo¬
modo isrł carnalis sotius erat alta¬
ris intemplo. qui de sacrificiis man¬
ducabant: Ideo qͥppe addidit car¬
naliter. uel scdm carnem: quia est
isrł spiritaliter uel scdm sp̃m. qui
ueteres umbras iam ñ seqͥtur: sed
eam consequentem que illis um.¬
bris p̾cedentib significata ẽ uerita.¬
tem Hinc enim cepit ut hoc dice¬
ret. ꝓpter quod dilectissimi michi.
fugite ab idoloꝵ cultura: De inde secu.¬
tus: ostendit ad quod sacͥficium
iam debeant ꝑtinere dicens: Qua¬
si prudentib dico: iudicate uos
qd̾ dico: Calix benedictionis quẽ
benedicimꝰ: nonne cõmunicatio

Expanded text:
situm est, immolant: illi scilicet qui idola colunt; quae sacrifisitum est, immolant: illi scilicet qui idola colunt; quae sacrificant, daemoniis, et non Deo, sacrificant, sive, immolant. Et ideo subjunxit, Nolo vos socios daemoniorum fieri: eos quippe ab idololatria prohibebat. Propter quod eis ostendere voluit, ita illos fieri socios daemoniorum, si idolothyta sacrificia manducaverint, quomodo Israel carnalis socius erat altaris in templo, qui de sacrificiis manducabat. Ideo quippe addidit, carnaliter, vel, secundum carnem; quia est Israel spiritualiter, vel secundum spiritum, qui veteres umbras jam non sequitur, sed eam consequentem quae illis umbris praecedentibus significata est veritatem. Hinc enim coepit, ut hoc diceret: Propter quod, dilectissimi mihi, fugite ab idolorum cultura. Deinde secutus ostendit, ad quod sacrificium jam debeant pertinere, dicens: Quasi prudentibus dico, judicate vos quod dico. Calix benedictionis quem benedicimus, nonne communicatio
Abbreviated transcription (Latin):
molatum ẽ aliquid: aut idolum ẽ
aliquid: S qͥa quȩ immolant: demo¬
niis. ⁊ ñ deo immolant: Nolo uos so¬
cios demoniorum fieri. Potuit aũt
accidere. aut scdm interp̾tationũ
uarietatem ñ in reb s in uerbis. qd̃
ego dixi scđ̃m carnem: alii codices
habent carnaliter Et qd̾ ego dixi
qui de sacrificiis manducant. aliqͥ
habeant edunt hostias: quod ipse
posuit: Et quod ego. sotii sunt al¬
taris: habeant aliqui. participes
sunt altaris: Et quod posui. quod
gͦ dico quia idolis immolatum est
aliquid: minꝰ ille posuerit aut mi¬
nus codex eiꝰ habuerit: Et ideo tan¬
tum modo posuit: qͥa idolum ẽ ali¬
quid Quod uero sequitur multum
ad rem ꝑtinet: quia id aliter posuit.
Ait eñi apłs: S quia quȩ immolant
demoniis. ⁊ ñ deo immolant: iste
autẽ dixit. s qui sacrificant. de mo-¬
nib sacrificant: quasi om̃s qui sacͥ¬
ficant. ñ sacͥficent nͥ demonibꝰ Neñĩ ait

Expanded text:
molatum est aliquid, aut idolum est molatum est aliquid, aut idolum est aliquid? Sed quia quae immolant, daemoniis, et non Deo immolant. Nolo vos socios daemoniorum fieri. accidere, ut secundum interpretationum varietatem non in rebus, sed in verbis, quod ego dixi, secundum carnem; alii codices habeant, carnaliter: et quod ego dixi, qui de sacrificiis manducant; aliqui habeant, edunt hostias; quod ipse posuit: et quod ego, socii sunt altaris; habeant aliqui, participes sunt altaris: et quod ego posui, Quid ergo? dico quia idolis immolatum est aliquid? minus ille posuerit, aut minus codex ejus habuerit; et ideo tantummodo posuit, quia idolum est aliquid. Quod vero sequitur multum ad rem pertinet, quia id aliter posuit. Ait enim Apostolus: Sed quia quae immolant, daemoniis, et non Deo, immolant. Iste autem dixit, Sed qui sacrificant, daemonibus sacrificant: quasi omnes qui sacrificant, non sacrificent nisi daemonibus. Non enim ait
Abbreviated transcription (Latin):
ti. etiam si cetera quȩ cõmemora¬
ui de hoc psalmo minus intelli.¬
gunt: sufficiat eis quantum ad
p̃sentem questionem attinet. qͥa
ñ manducat carnes taurorũ. nec
sanguinem potat hycorũ: Talem
quippe eum nouerant sc̃i: qͥ pleni
eiꝰ sp̃u ista dicebant. Unde illud
qd dauid obtulit ut ppło parcere¬
tur. umbra erat futuri: qua signi-¬
ficatum ẽ. qd ꝑuerum sacͥficium
cuiꝰ illa figura erat. saluti populi
spiritaliter parcitur: Ipse eni est
se demoniis qui sacͥficiis ea prome¬
ruit. uolens hoc intelligi de sc̃o dd̾:
ibi euidentius quanta frͣude imꝑi¬
torum animis insidietur ostendit:
Adhibuit enĩ apłm testem: eo quod
dixerit. hide isrł carnaliter: Nonne
qͥedunt hostias. participes sunt
altaris: Quid gͦ dico: qd̾ idolum sit
aliqͥd: S qͥ sacͥficant: demonib saeͥ¬
ficant: Qd̃ ñ ita scͥptum ẽ sed ita:
Uidete isrł sed̃m carnem: Nonne qͥ
altaris: Qd ergo dico. qͥa idolis im¬

Expanded text:
ti, etiam si caetera quae commemorati, etiam si caetera quae commemoravi de hoc psalmo minus intelligunt, sufficiat eis quantum ad praesentem quaestionem attinet, quia non manducat taurorum carnes, nec sanguinem potat hircorum. Talem quippe eum noverant sancti, qui pleni ejus Spiritu ista dicebant. Unde illud quod David obtulit, ut populo parceretur, umbra erat futuri, qua significatum est, quod per unum sacrificium, cujus illa figura erat, saluti populi spiritualiter parcitur. Ipse estse daemoniis, qui sacrificiis ea promeruit, volens hoc intelligi de sancto David, ibi evidentius quanta fraude imperitorum animis insidietur ostendit. Adhibuit enim Apostolum testem, eo quod dixerit, Videte Israel carnaliter: nonne qui edunt hostias, participes sunt altaris? Quid ergo? dico quod idolum sit aliquid? Sed qui sacrificant, daemonibus sacrificant. Quod non ita scriptum est: sed ita, Videte Israel secundum cam dicit: Quid ergo? dico quia idolis im
Abbreviated transcription (Latin):
te: holocausta autẽ tua. in conspec¬
tu meo sunt semꝑ: Non accipiam
de domo tua uitulos. neq de gre¬
gib tuis hircos: qm̃ meȩ sunt om̃s
bestiȩ siluȩ. pecora in montib. ⁊ bo¬
ues Cognoui omĩa uolatilia cęli: et
species agri mecum ẽ Si esuriero.
ñ dicam tͥ meus ẽ enĩ orbis terrȩ. et
plenitudo eiꝰ: Nunqͥd manducabo
carnes taurorum: aut sanguinem
hycorum potabo: Immola dõ sacͥficiũ
laudis: ⁊ redde altissimo uota tua
Et iterum infine psalmi eiꝰdem: Sacͥ¬
ficiũ inquit laudis honorificabit
me: ⁊ ibi uia. qua ostendã illi salu-¬
tare dĩ Iam de hoc salutari dĩ quod
ipse sit xp̃s: supra cõmemoraui atq
moͥstraui Qd̃ ẽ autẽ sacratiꝰ laudis
saeficium. quam in actione gr̃arum:
Et unde maiores agendȩ sunt dõ
gr̃ȩ quam pro ipsius gr̃a ꝑ iħm
in eccłiȩ sacrificio sciunt: cuius
umbiȩ fuerant omnia pͥorum ge¬
nera sacrificiorum: Isti autẽ uani¬
loqui rep̾hensores ueteris testam̃¬

Expanded text:
ocausta autem tua in conspectu meo semper. Non accipiam de domo tua vitulos, neque de gregibus tuis hircos: quoniam meae sunt omnes bestiae silvae, pecora in montibus et boves; cognovi omnia volatilia coeli, et species agri mecum est. Si esuriero, non dicam tibi: meus est enim orbis terrae et plenitudo ejus. Numquid manducabo carneshircorum potabo? Immola Deo sacrificium laudis, et redde Altissimo vota tua. Et iterum in fine psalmi ejusdem: Sacrificium, inquit, laudis honorificabit me, et ibi via qua ostendam illi salutare Dei . Jam de hoc salutari Dei, quod ipse sit Christus, supra commemoravi atque monstravi . Quod est autem sacratius laudis sacrificium, quam in actione gratiarum? Et unde majores agendae sunt Deo gratiae, quam pro ipsius gratia per in Ecclesiae sacrificio sciunt, cujus umbrae fuerunt omnia priorum genera sacrificiorum. Isti autem vaniloqui reprehensores Veteris Testamen
Abbreviated transcription (Latin):
ipse testatur dicens: Bonꝰ homo de
bono tesauro cordis sui ꝓfert bona:
⁊ malꝰ homo de malo thesauro cordiᷤᷤ
sui ꝓfert mala: Quom autẽ diceret.
aut facite arborẽ bonã: ⁊ fructũ eiꝰ
bonũ. aut facite arborẽ malã: ⁊ fru¬
ctũ eiꝰ malũ: nͥ homo posset nunc
in hoc nunc in illud mutata uolun¬

Expanded text:
ipse testatur, dicens: Bonus homo de ipse testatur, dicens: Bonus homo de bono thesauro cordis sui profert bona, et malus homo de malo thesauro cordis sui profert mala. Quomodo autem diceret, Aut facite arborem bonam, et fructum ejus bonum; aut facite arborem malam, fructum ejus malum ; nisi homo posset nunc in hoc, nunc in illud mutata volun
Abbreviated transcription (Latin):
tomagis pater ũr qui incelis ẽ. da¬
bit bona petentib se: Dicat quem¬
admodum sit bonus ds̃: malorũ
pater. Utrumq eñi ueritas dixit:
Annon erant mali. quib ait: si gͦ uos
cũ sitis mali: Anñ habebant dm̃ bo¬
num patrem quib ait: quantoma
Porro simali appellati sunt ꝓpt̾ pecca¬
ta sine quib ñ ẽ inhac infirmitate
mortalium quorũlibet etiam utta
iustorũ: quanto conuenientiꝰ sem̃
pessimũ diceret᷑ qd nasceret᷑ impia
uoluntate. ⁊ morib execrabilibus
entem fructus malos Immo uero
huiꝰ talia sentientis: tanquã male
arboris iste ipse sermo blasphemꝰ.
fructus ẽ malus Nam hominem
malum dixisse dnm̃ arborẽ malã.
cuiꝰ fructus mali ẽẽnt oꝑa mala.
⁊ hominem bonum. arborẽ bonã.
cuiꝰ fructus boni ẽe̾nt opera bona.
id.ẽ. ipsas hominũ uoluntates uel
malam mali hominis. uel bonam
boni hominis. diu̾sas ẽẽ arbores di¬
u̾sos fructus ferentes: satis euident̾

Expanded text:
to magis Pater vester qui in coelis est, dato magis Pater vester qui in coelis est, dabit bona petentibus se ? Dicat quemadmodum sit bonus Deus malorum pater: utrumque enim Veritas dixit. Annon erant mali quibus ait, Si ergo vos cum sitis mali? Annon habebant Deum bonum patrem quibus ait, Quanto maPorro si mali appellati sunt propter peccata, sine quibus non est in hac infirmitate mortalium quorumlibet etiam vita justorum; quanto convenientius semen pessimum diceretur, quod nasceretur impia voluntate, et moribus exsecrabilibus entem fructus malos. Imo vero hujus talia sentientis tanquam malae arboris, iste ipse sermo blasphemus, fructus est malus. Nam hominem malum dixisse Dominum arborem malam, cujus fructus mali essent opera mala; et hominem bonum arborem bonam, cujus fructus boni essent opera bona ; id est, ipsas hominum voluntates, vel malam mali hominis, vel bonam boni hominis diversas esse arbores diversos fructus ferentes, satis evidenter
Abbreviated transcription (Latin):
uii sacram̃tum. Ubi ꝓpt̾ea ẽ additũ
hominẽ intelligeremꝰ octauum. qd
significauit in archa numerus ho.¬
minum: Oretauo eñi die hoc est
post septimũ sabbati: dñs resurrexit.
Sic illa quȩ gesta cõmemorantur.
siqͥs intelligit etiam ꝓphetiȩ fuert̃
S iste pret̾ archam id. ẽ. p̃ter eccłam
contitutus: submersus ẽ diluuio.
eo qd̃ dixerit filios genui ⁊ exalta.¬
ui. ipsi autẽ me spreuer̃t. ⁊ eosdem
paulo post appellauerit semenpes¬
simũ. tanquã se ostendens genito.¬
rẽ malorũ. cuius filii sunt semen
pessimũ: nesciens obhoc eos dici
extiterunt: eorum filii facti. quoꝵ
imitatores ẽẽ uoluer̃t: Unde illis
alio loco dicit᷑ Pater tuus amor¬
reꝰ. ⁊ mater tua cethea Quarum
gentium sunt impietatẽ malitiã¬
q sectati: ex quib tamen carnis
originem non ducebant: S sol¬
uat iste questionem euanglicam
uͥ dñs dicit. Si uos cum sitis mali.
nostis bona data dare filiis ur̃is: qͣn¬

Expanded text:
ditum, diem intelligeremus octavum, quod significavit in arca numerus hominum: octavo enim die, hoc est, post septimum sabbati Dominus resurrexit. Sic ergo illa quae gesta commemorantur, si quis intelligit, etiam prophetiae fuerunt. Sed iste praeter arcam, id est, praeter Ecclesiam constitutus, submersus est diluvio,eo quod dixerit, Filios genui et exaltavi, ipsi autem me spreverunt; et eosdem paulo post appellaverit semen pessimum , tanquam se ostendens genitorem malorum, cujus filii sunt semen pessimum: nesciens ob hoc eos dici exstiterunt, eorum filii facti quorum imitatores esse voluerunt. Unde illis alio loco dicitur, Pater tuus Amorrhaeus, et mater tua Cethaea : quarum gentium sunt impietatem malitiamque sectati, ex quibus tamen carnis originem non ducebant. Sed solvat iste quaestionem evangelicam, ubi Dominus dicit: Si vos cum sitis mali, nostis bona data dare filiis vestris; quan
Abbreviated transcription (Latin):
noscentes. ñ głemur de nobis. id.ẽ.
de natura nr̃a peccatrice inconspe
cꝰtamꝰ quo dignetur in paradisum
reuocare unde merito exules fecit:
Et inconiugatis gͥ: & inomĩ homĩe
libido mala ẽ: Non nunquã enim
ad illicita trahit quia uoluntati
peccatrici qua factũ ẽ ut e̾e̾t inm̃¬
bris contraria est intantum. ut
ipsorum coniugatorum ad illici¬
tum usum ardore sui sic anhelan¬
tes p̾cipitet mentes: quo eandem
licentiã acti potiꝰ quam agentes
agant. Fit enim uoluntas incon-¬
tinens dum illecta uincitur uolun¬
tate s uenialis est inconiugatiꝰ ma¬
lo bene utentib Quod ostendit apł̃s
cũ causa continentiȩ orationis tẽ¬
pus indicat coniugatis: & inidipsũ
iterum reu̾tendũ ꝓpter incontinen

Expanded text:
noscentes, non gloriemur de nobis, id est noscentes, non gloriemur de nobis, id est de natura nostra peccatrice, in conspctamus; quo dignetur in paradisum revocare, unde merito exsules fecit. 12. Et in conjugatis igitur et in omni homine libido mala est: nonnunquam enim ad illicita trahit, quia voluntati peccatrici, qua factum est ut esset in membris, contraria est in tantum, ut ipsorum conjugatorum ad licitum usum ardore sui sic anhelantes praecipitet mentes, quo eadem licentia acti potius quam agentes agant. Fit enim voluntas incontinens, dum illecta vincitur voluptate; sed venialis est in conjugatis, malo bene utentibus. Quod ostendit Apostolus, cum causa continentiae orationis tempus indicit conjugatis, et ad ipsum i
Abbreviated transcription (Latin):
amaritudinẽ eructatis: Nuptiȩ
auctore do ualde sunt bone: nec
dãpnant᷑ ꝓrsus cũ uoluptuosa libi¬
do dãpnatur. Nuptiȩ filiorũ ꝓcre¬
andorũ causa sunt institutȩ sicut
scͥptum ẽ. Crescite et multiplicami¬
ni: & replete terram. Quarum licitꝰ
usus ñ in luxuria libidinis institutꝰ
ẽ: s sine illa imꝑio honestissime uo¬
luntatis tantum ut dixicausa natoꝵ.
qͥa ade &e euȩ ante peccatũ cum ad¬
huc scilicet inorb ineis iste ñesset.
dixit ds. Crescite & multiplicami¬
ni & replete terrã: Post peccatum
uero ut iam suꝑus disputatum est
sibilo uenenosi serpentis cuiꝰ callid̃
decepti sunt blandim̃tis hanc inqͥ¬
etam && mortiferam pestẽ eorũ cor-¬
pora conceꝑunt: & ꝑ licitum usum
postea quam de paradiso ꝓiecti sunt
inposteros transmiserunt. tanquã
peccati sui testimonium heredita¬
rio iurȩ dimittentes innobis. ut ex
hoc p̾uaricatorũ nos ẽẽ filios cog¬

Expanded text:
amaritudinem eructatis? Nuptiae amaritudinem eructatis? Nuptiae auctore Deo valde sunt bonae, nec damnantur prorsus, cum voluptuosa libido damnatur. Nuptiae filiorum procreandorum causa sunt institutae, sicut scriptum est, Crescite, et multiplicamini, et replete terram : quarum licitus usus non in luxuria libidinis institutus est, sed sine illa imperio honestissimae voluntatis, tantum, ut dixi, causa natorum. Quia Adae et Evae ante peccatum, cum adhuc scilicet in eis morbus iste non esset, dixit Deus, Crescite, et multiplicamini, et replete terram. Post peccatum vero, ut jam superius disputatum est, sibilo venenosi serpentis, cujus callidis decepti sunt blandimentis, hanc inquietam et mortiferam pestem eorum corpora conceperunt; et per licitum usum, posteaquam de paradiso projecti sunt, in posteros transmiserunt, tanquam peccati sui testimonium haereditario jure dimittentes in nobis: ut ex hoc praevaricatorum nos esse filios cog
Abbreviated transcription (Latin):
sentitis: Rogo erubescite. Nemo
unquam quod sibi ẽ inimicũ bonũ
dicere delectat᷑: & laudum p̃coniis
adornare. fallimini ꝓrsus &e fallitis
immo decepti estis & decipitis. Non
ẽ iste calor bonus nec genitalis in
bonis genitalib menbris quȩ forma.¬
uit ds: s malus ut sepe dictum est
auctore diabolo: precedente peccato
Isto calore si uigor mentis ur̃ȩ ad illi¬
cita ñ dissolueretur. ñ auobis tam
licite laudaretur: qͥn potiꝰ sicut a
catholicis dampnaret᷑. S iterum
respondetis ut suꝑus dixi. tamqͣ
clipeum ur̃o dogmati opponentes.
ne uobis ualeant simplices quos
decipitis resistere. & dicitis nuptie
dampnabunt. si libido dampnetur.
qͥa absq illa soboles ñ gignit᷑. Quid
p̾stigiosissimis assertionib ur̃is diẽ
innoctẽ mutare nitimini: Quid
nebulis serena conuoluitis: Quid
intuentib lucẽ feruentes in calore
turpi. quem optimũ p̾dicatis ut
cordis eorũ ocłos ꝑturbetis. fumi

Expanded text:
sentitis? rogo, erubescite. Nemo sentitis? rogo, erubescite. Nemo unquam quod sibi est inimicum, bonum dicere delectatur et laudum praeconiis adornare. Fallimini prorsus et fallitis, imo decepti estis et decipitis. Non est iste calor bonus, nec genitalis in bonis genitalibus membris, quae formavit Deus, sed malus, ut saepe dictum est, auctore diabolo praecedente peccato. Isto calore si vigor mentis vestrae ad illicita non dissolveretur, non a vobis tam licite laudaretur, quin potius sicut a Catholicis damnaretur. 11. Sed iterum respondetis, ut superius dixi, tanquam clypeum vestro dogmati opponentes, ne vobis valeant simplices quos decipitis resistere, et dicitis: « Nuptiae damnabuntur, si libido damnetur, quia absque illa soboles non gignitur. » Quid praestigiosissimis assertionibus vestris diem in noctem mutare nitimini? quid nebulis serena convolvitis? quid intuentibus lucem, ferventes in calore turpi, quem optimum praedicatis, ut cordis eorum oculos perturbetis, fumi
Abbreviated transcription (Latin):
deo aliam legem inmenbris meis
repugnantẽ legimentis meȩ & cap¬
tiuantẽ me in lege peccati quȩ est
in menbris meis: manifeste hȩc se
contra concupiscentiã bella ꝑegis¬
se testat᷑: nec tam̃ głatur de ꝓpriis
uirib se fuisse triumphũ uictoriȩ
consecutũ. Et ideo eum de se inse
nullũ uictoriȩ adiutoriũ repperiset:
displicens sibi ocłos ad xp̃i ꝓpugna¬
cula quib defendi possit eleuauit
dicens. Infelix ego homo: quis me
liberabit de corpore mor tis huiꝰͦ¬
heretice qua liberam᷑ de corpore mor¬
tis. id est de motib concupiscentie
quib corpꝰ nr̃m ꝑcutitur. ut anima
urȩ: quia tantȩ turpitudinis squa-
si malum ẽẽ dicatur nuptiȩ iam
dãpnabunt᷑ sine illa enim ñ poterit
ꝓles existere. Ex hoc adu̾tant di¬
lectȩ ur̃e castissimi expugnatores
quantumlibet quod tantum lau-¬
dare delectat: aut siñlibet. cum sua¬
det ut libeat et expugnat᷑ auobis:
cur bonũp̃dicatiᷤ qd ĩuob̃ adu̾sũ esse

Expanded text:
m legem in membris meis, repugnantem legi mentis meae, et captivantem me in lege peccati, quae est in membris meis: manifeste haec se contra concupiscentiam bella peregisse testatur. Nec tamen gloriatur de propriis viribus se fuisse triumphum victoriae consecutum. Et ideo cum de se, in snullum victoriae adjutorium reperisset, displicens sibi, oculos ad Christi propugnacula quibus defendi possit elevavit, dicens: Infelix ego homo, quis me liberabit de corpore mortis huhaeretice, qua liberamur de corpore mortis, id est, de motibus concupiscentiae, quibus corpus nostrum percutitur, ut anima vestrae, qua tantae turpitudinis squsi malum esse dicatur, nuptiae jam damnabuntur; sine illa enim non poterit proles existere. » Ex hoc advertant dilectae vestrae castissimi expugnatores, quantum libet, quod tantum laudare delectat: aut si non libet, cum suadet ut libeat, et expugnatur a vobis, cur bonum praedicatis, quod in vobis adversum esse
Abbreviated transcription (Latin):
accerimi laudatores impudentissi¬
mi defensores: & si ñ fallor cũ adhuc
ñ displicet forsitan et factores Qͥs
enim de uob̃ bene sentiat: quos de
tanto malo bene sentire cognoscit:
Sigͥ inuobis ullus pudor ẽ si honestas
aliqua. si castitatis intentio: tantã
mali necessitatẽ id ẽ concupiscen¬
tiã carnis. sordib libidinis mixtam
bonã dicere et laudare desinite: cuiꝰ
auctorẽ ñ dm̃ s diabolũ ẽẽ credite.
p̃cedẽte ꝓthoplasti peccato: &e quod
eam uoluntas humana inturpissi¬
mis motib refrenare ñ ualeat sin¬

Expanded text:
acerrimi laudatores, impudentissiacerrimi laudatores, impudentissimi defensores; et, si non fallor, cum adhuc non displicet, forsitan et factores. Quis enim de vobis bene sentiat, quos de tanto malo bene sentire cognoscit? Si igitur in vobis ullus pudor est, si honestas aliqua, si castitatis intentio, tantam mali necessitatem, id est, concupiscentiam carnis sordibus libidinis mixtam, bonum dicere et laudare desinite: cujus auctorem non Deum, sed diabolum esse credite, praecedente protoplasti peccato: et quod eam voluntas humana in turpissimis motibus refrenare non valeat sin
Abbreviated transcription (Latin):
concupiscit illicito. Maritus mi¬
nime contentus licitis uxoris am¬
plexib uetitos contaminat alienos:
Similiter & uxor inmemor ꝓprii cu-¬
bilis: adulterino amore uxoris oc¬
cupat alienȩ. Nam masculi relicto
naturali usu feminȩ exardescunt
indesiderus suis in inuicẽ masculi
in masculos turpitudinẽ oꝑantes:
horret etiã plus his quȩ diximꝰ dicer
qd̾ d̃i homo immemor suȩ naturȩ
rationalis irrationali nature et
aliene a sua pecudi coire cõpellitur
Ad de ruina aliquantorũ seruorum
di& sacrarum uirginũ dicam: quȩ
hac tempestate naufragia patiunt᷑.
Qͥd ue de diu̾sis inmundiciis: inqͥb
eorum auctorẽ ipsum sibi puto ꝓ
uob̃ diabolum displicere: Ecce ca¬
lor ille amantissimꝰ ũr. in quas ig¬
nominiarũ sordes humanas ire
illicit & precipitat mentes: ecce ꝗͣ
illuuiẽ etiã inscĩs xp̃i menbris fu¬
isse dicere ñ tremuisti: ecce cuius
obscenitatis et turpitudinis estis

Expanded text:
concupiscit illicito. Maritus miconcupiscit illicito. Maritus minime contentus licito uxoris amplexu, uteros contaminat alienos. Similiter et uxor immemor proprii cubilis, adulterino amore uxoris occupat alienae. Nam et masculi, relicto naturali usu feminae, exardescunt in desideriis suis in invicem, masculi in masculos turpitudinem operantes . Horret etiam plus iis quae diximus dicere, quod dum homo immemor suae naturae rationalis, irrationali naturae, et alienae a sua, pecudi coire compellitur. Quid de ruina aliquantorum servorum Dei et sacrarum virginum dicam, quae hac tempestate naufragia patiuntur? Quidve de diversis immunditiis, in quibus eorum auctorem ipsum sibi puto pro vobis diabolum displicere? Ecce calor ille amantissimus vester in quas ignominiarum sordes humanas ire illicit et praecipitat mentes? Ecce quam illuviem etiam in sanctis Christi membris fuisse dicere non tremuistis. Ecce cujus obscenitatis et turpitudinis estis
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. et mundus transit et concupis¬
centia eius. Qui autem facit uo-¬
luntatẽ dei. manet inȩternũ. Clau¬
dite ad huc si placet ocłos cordis ad
uidendũ: & obturate aures ad audi¬
endum. tanti apłi ueritatẽ. Clama¬
te dicentes ne scilicet dilecte ur̃e
faciatis iniuriam. ex do ẽ concupis¬
centia carnis ñ exmundo: & ideo
ultra inꝑferendis testimoniis qͥb
defensio ur̃a ꝓbatur ee̾ dampnabi¬
lis nitar ꝓuulgare sermonẽ: quȩ si
omiã de legis diuine thesauris ꝓ¬
ducant᷑ tempꝰ me deficiet en arran¬
tẽ: Audite gͦ breuiter ñ breuia sed
crimine ingentia caloris ur̃i aman¬
tissimi oꝑa quib in illicitũ coire
p̾cipitat ebetata corda mortaliũ:
& erubescite uel conticesscite tan¬
dem. Isto calore succensus & turpi¬
ter illectꝰ ñ nunquã pater inclinat
filiam et oꝑatur incestũ: filiꝰ etiam
patris thorum maculat. cũ matri
uel nouerce aliquando miscetur:
Insororem fr̃ turpitudine ductus
incurrit: cognatam ñ erubescit

Expanded text:
est. Et mundus transit et concupiscentia ejus: qui autem facit voluntatem Dei, manet in aeternum . Claudite adhuc, si placet, oculos cordis ad videndum, et obturate aures ad audiendum tanti apostoli veritatem: et clamate dicentes, ne scilicet dilectae vestrae faciatis injuriam, « Ex Deo est concupiscentia carnis, non ex mundo, et ideo ultra in proferendis testimoniis, quibus defensio vestra probatur esse damnabilis, nitar promulgare sermonem? Quia si omnia de legis divinae thesauris producantur, tempus me deficit enarrantem. Audite ergo breviter, non brevia, sed crimine ingentia caloris vestri amantissimi opera, quibus in illicitum coire praecipitat hebetata corda mortalium, et erubescite et conticescite tandem. Isto calore succensus et turpiter illectus nonnunquam pater inclinat filiam, et operatur incestum: filius etiam patris thorum maculat, cum matri vel novercae aliquando miscetur. In sororem frater cupidine ductus incurrit: cognatam non erubescit
Abbreviated transcription (Latin):
tum uincere: quã legis precepto pa-¬
s ex deo est: Non enim quod uolo bo¬
num facio. hoc s. quod nolo malũ
hoc ago. Ad bonum gͥ ꝑagendum
uoluntas mea de se presumens & ñ
de deo nichil ꝓficit: ad malum ue¬
ro etiam quod ñ uult aliquotiens
inclinat᷑ ut uelit. Si autem quod
nolo illud facio: ñ ego oꝑor illud: s
quod habitat in me peccatũ. Cum
itaq nolle meum concupiscere ꝓuo¬
catur ut uelit: ñ uoluntas resistens
idagit s peccati cupiditas: quȩ a
sola mea uoluntate suꝑari ñ potest:
quia sine me ait dñs nichil potestiᷤᷤ

Expanded text:
tum vincere, quam legis praecepto patum vincere, quam legis praecepto pased ex Deo est. Non enim quod volo bonum, hoc facio; sed quod nolo malum, hoc ago. Ad bonum igitur peragendum voluntas mea de se praesumens, et non de Deo, nihil proficit: ad malum vero etiam quod non vult, aliquoties inclinatur ut velit. Si autem quod nolo, illud facio; non ego operor illud, sed quod habitat in me peccatum. Cum itaque nolle meum concupiscere provocatur, ut velit, non voluntas resistens id agit, sed peccati cupiditas, quae a sola mea voluntate superari non potest: quia sine me, ait Dominus, nihil pote
Abbreviated transcription (Latin):
delectatione sollicitat legi consen¬
tio. id est credo: & ꝑ ipsam agnosco.
quia cum sua bonitate mͥ dixit. ñ
concupisces: uenenum mortis incõ¬
cupiscentia eẽ designat. Nunc autẽ
iam ñ ego oꝑ or illud: s quod habitat
in me peccatum. Igitur hoc malum
qd̾ discordare facit corpus & sp̃mut
sit inme. ñ ego opto. uel facio: quin
illud demonstrante lege ex quo ma-¬
lum ẽẽ cognoui ne sit inme consen¬
tire legi contendo: sdum de meo
uelle & posse idstirpare ñ ualeo: idẽ
peccatum quod inme inflictum est
ꝑ peccatum manens inme. eaq̃ nolo
oꝑatur adu̾sum me. Scio enim quia
ñ habitat in me hoc ẽ incarne mea
bonum. Certus sum gͦ quod hȩc con¬
cupiscentia quȩ ẽ conatui meo ad¬
uersa incorpore meo ñ est bonum:
Cũ eñi resistit᷑ ei & defecisse putatur.
magis magisq sua malitia inuariis
appeticionib innouatur. Nã uelle
adiacet mͥ: ꝑficere autem bonumñ
inuenio. Uolo quidẽ tam hoc pecca¬

Expanded text:
delectatione sollicitat, legi consendelectatione sollicitat, legi consentio; id est, credo, et per ipsam agnosco; quia cum sua bonitate mihi dicit, Non concupisces, venenum mortis in concupiscentia esse designat. Nunc autem jam non ego operor illud, sed quod habitat in me peccatum. Igitur hoc malum, quod discordare facit corpus et spiritum, ut sit in me, non ego opto vel facio, qui illud demonstrante lege, ex quo malum esse cognovi, ne sit in me, consentire legi contendo: sed dum de meo velle et posse id stirpare non valeo, idem peccatum, quod in me inflictum est per peccatum, manens in me, ea quae nolo operatur adversum me. Scio enim quia non habitat in me, hoc est in carne mea, bonum. Certus sum ergo, quod haec concupiscentia, quae est conatui meo adversa in corpore meo, non est bonum. Cum enim resistitur ei et defecisse putatur, magis magisque sua malitia in variis appetitionibus innovatur. Nam velle adjacet mihi, perficere autem bonum non invenio. Volo quidem tam hoc pecca
Abbreviated transcription (Latin):
me peccantẽ dãpnauit: miscdiam
mutare dignetur. Lex spiritalis ẽ.
ego autem carnalis sum. Ipse me
compotẽ suȩ faciat legis: ut sp̃s
uirtute p̾cinctus. ꝑ sc̃ȩ legis tubã
gr̃a p̃cedente possim inimicum in
corpore suꝑare. Qd̃ enĩ oꝑor ñ intel¬
ligo: quod mala uidelicet concu¬
pisco. ñ ea ut ueniant quero uel
opto: quia natura ñ talis sum in¬
stitutꝰ: s hoc malo quo ẽ ꝑ nox am
uitiata naturai Cum aurẽ p̃beo legi:
caliginosis subito ac prauis deside¬
riis conturbor illectus. Non enim
quod uolo hoc ago: s quod odi illud
facio. legis mandato de ꝓprio uolũ¬
tatis conatu parere uolo: et ñ ualeo:
Peccato uero dum resisto: consenti.¬
re delector. Si autẽ quod nolo illud
facio: consentio legi qm̃ bona. Dum
gͥ uolo ut nullum concupiscentiȩ
malum concipiam appetitum. et
magis hoc facio: magnum uero
malum ẽẽ concupiscentiã in men¬
bris meis quȩ me peccare cũ quadã

Expanded text:
me peccantem damnavit, misericordia me peccantem damnavit, misericordia mutare dignetur. Lex spiritualis est, ego autem carnalis sum: ipse me compotem suae faciat legis, ut Spiritus virtute praecinctus, perfectae legis tuba gratia praecedente, possim inimicum in corpore superare. 7. Quod enim operor, non intelligo. Quod mala videlicet concupisco, non ea ut veniant quaero vel opto; quia natura non tali sum institutus: sed hoc malo quo est per noxam vitiata natura, cum aurem praebeo legi, caliginosis subito ac pravis desideriis conturbor illectus. Non enim quod volo, hoc ago; sed quod odi, illud facio. Legis mandato de propriae voluntatis conatu parere volo, et non valeo: peccato vero dum resisto, consentire delector. Si autem quod nolo, illud facio; consentio legi, quoniam bona. Dum ergo volo ut nullum concupiscentiae malum concipiam appetitum, et magis hoc facio; magnum vere malum esse concupiscentiam in membris meis, quae me peccare cum quadam
Abbreviated transcription (Latin):
defecit: quia lex subintrauit ut ha¬
bundaret delictum. Mortem gͦ mͥ
oꝑatum ẽ delictum cũ exdelicto id ẽ
exconcupiscentia mala infirmante
me uirtute ꝓpͥa ad obediendum legi
delicta creuerunt: & factum ẽ supra
modum peccans peccatum ꝑ manda¬
tum: cũ ꝑ legem ut dixi non defecit
s magis immoderatis cupiditatib
creuit: quia uirtus peccati lex est
ꝓhibendo et ñ auferendo. Scimus
enim qd̃ lex spiritalis ẽ: ego autem
carnalis sum uenundatꝰ sub peccato:
Sp̃u gͥ dei tam docente quã iuuante
quo lex lata est. non sola uoluntate
carnali legis possunt impleri p̃cep¬
ta: quia ꝑ legem uitia mea tantum
agnosco ñ aufero. Frustra de carnis
infirmitate presumo: hostem meũ
cui dei iuditio iusto sum traditus
ꝓpter peccatum. cui me uoluntas
uendidit ꝓtoplasti. solus suꝑare ñ
ualeo. Iubet d̾s. immo faciat ut fi¬
at quod iubet. Uenundatus sum
sub peccato iuxta suã sententiã qua

Expanded text:
defecit: quia lex subintravit ut adefecit: quia lex subintravit ut abundaret delictum. Mortem ergo mihi operatum est delictum, cum ex delicto, id est, ex concupiscentia mala, infirmante me virtute propria ad obediendum legi, delicta creverunt. Et factum est supra modum peccans peccatum per mandatum, cum per legem, ut dixi, non defecit, sed magis immoderatis cupiditatibus crevit: quia virtus peccati lex est, prohibendo et non auferendo. Scimus enim quod lex spiritualis est; ego autem carnalis sum, venumdatus sub peccato. Spiritu igitur Dei tam docente quam juvante, quo lex data est, non sola voluntate carnali legis, possunt impleri praecepta: quia per legem vitia mea tantum agnosco, non aufero. Frustra de carnis infirmitate praesumo, hostem meum, cui Dei judicio justo sum traditus propter peccatum, cui me voluntas vendidit protoplasti, solus superare non valeo. Jubet Deus: imo faciat, ut fiat quod jubet. Venumdatus sum sub peccato: justam suam sententiam, qua
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ illud occidit. Itaq lex quidem sc̃a:
& mandatum sc̃m et iustũ & bonũ
Nongͥ imputo legi dei quod uitio meo
factus infirmus p̾ceptum eiꝰ imple¬
re nequeo: quȩ & si iubendo ñiuuat:
tamen sua sc̃itate et iusticia malũ
ẽẽ concupiscentiam qd nesciebam
ostendit. quia peccatum ait ñ cog¬
noui nͥ ꝑ legem: et docuit ad suꝑan¬
dos eiꝰ illicitos appetitꝰ cum in me
deficio. debere diuinum auxilium
implorare. Quod gͦ bonum ẽ mͥ fac¬
tum ẽ mors: Absit. Nunquid enim
mandatũ bonũ contra mortis opera
datum: est inmortem mͥ cõmutatũ:
absit. Ego uidelicet quod morior ñ
mandati boni uitio morior: s man-¬
dato bono uitio meo transgresso:
S peccatum ut appareat peccatum:
ꝑbonum mͥ oꝑatum ẽ mortem: ut
fiat supra modum peccans peccatũ
ꝑ mandatũ. Ut gͦ concupiscentiȩ ma¬
lum quȩ radix ẽ omĩum malorum
cognoscatur malum. ꝑ mandatum
bonum p̃ualuit in me magis. non

Expanded text:
per illud occidit. 6. Itaque lex quidem sancta, per illud occidit. 6. Itaque lex quidem sancta, et mandatum sanctum et justum et bonum. Non igitur imputo legi Dei, quod vitio meo factus infirmus, praeceptum ejus implere nequeo: quae etsi jubendo non juvat, tamen sua sanctitate et justitia malum esse concupiscentiam, quod nesciebam, ostendit; quia peccatum, ait, non cognovi, nisi per legem: et docuit ad superandos ejus illicitos appetitus, cum in me deficio, debere divinum auxilium implorare. Quod ergo bonum est, mihi factum est mors? Absit. Numquid enim mandatum bonum, contra mortis opera datum, in mortem mihi est commutatum? Absit. Ego videlicet quod morior, non mandati boni vitio morior, sed mandato bono vitio meo transgresso. Sed peccatum ut appareat peccatum, per bonum mihi operatum est mortem, ut fiat supra modum peccans peccatum per mandatum. Ut ergo concupiscentiae malum, quae radix est omnium malorum, cognoscatur malum, per mandatum bonum praevaluit in me magis, non
Abbreviated transcription (Latin):
quã suum captiuũ filiũ transgres¬
soris: quia ꝑlegem cognitio peccati
ñ uictoria de peccato. Et inuentũ
ẽ mͥ mandatum qd̾ erat aduitam:
hoc ẽẽ ad mortem. Optime dirit
inuentum ẽ michi. id est ñ manda¬
tum ds̃ ad mortem dedit. s uisũ est
mͥ tamquam mortiferum eo quod
illud uirtute ꝓpria implere ñ pos¬
sem. cum ego ñ mandati uitio. sed
stimulo mortis concupiscentia ꝑ
cussus moriar. Stimulus eñĩ mortiᷤᷤ.
peccatum. Nam peccatum occasio¬
ne accepta ꝑ mandatum seduxit
me: & ꝑ illud occidit. Uides peccatũ
quod est ut sepe dictum ẽ cupiditas.
unde libido exorta est de legis aucto¬
ritate nichil ualere me contra se:
sicut adam interiecto mandato ad
p̃uaricandum de quo uitium pec¬
candi contraxi. seduxit me tãquã
denuo dicens. Non morte morieris
si de ligno manducaueris interdicto:
immo aꝑientur oculi tui. & eris sic̃
dii sciens bonum et malum. Ideo &

Expanded text:
quam suum captivum, filium transgresquam suum captivum, filium transgressoris; quia per legem cognitio peccati, non victoria de peccato. Et inventum est mihi mandatum quod erat ad vitam, hoc esse ad mortem. Optime dixit, Inventum est mihi: id est, non mandatum Deus ad mortem dedit, sed visum est mihi tanquam mortiferum, eo quod illud virtute propria implere non possum; cum ego non mandati vitio, sed stimulo concupiscentiae mortis percussus moriar. Stimulus enim mortis peccatum. Nam peccatum occasione accepta per mandatum seduxit me, et per illud occidit. Videns peccatum, quod est, ut saepe dictum est, cupiditas unde libido exorta est, de legis auctoritate nihil valere me contra se; sicut Adam, interjecto mandato ad praevaricandum, de quo vitium peccandi contraxi, seduxit et me, tanquam denuo dicens, Non morte morieris, si de ligno manducaveris interdicto; imo aperientur oculi tui, et eris sicut dii, sciens bonum et malum . Ideo et
Abbreviated transcription (Latin):
bam. Cum autẽ lex diceret ñ con¬
cupisces. cognoui ñ naturale bonũ
s ꝑ peccatum accidens ẽẽ malum
concupiscentiã. Occasione autem
accepta peccatum ꝑ mandatũ oꝑa.¬
tum ẽ in me omnẽ concupiscenti.¬
iubente lege possem concupiscen¬
tiam uincere maiorib magis eiuᷤˢ
urgebat stimulis: &e infirmante
me cupiditas augebatur. Sine le¬
ge enim peccatum mortuum erat:
Qd̃ peccatum: libido utiq quȩ et
concupiscentia mala dicit᷑ Nondi¬
xit ñ erat s mortuum erat. idẽ. cũ
p̃ceptum legis quod ẽ ei contrariũ
ad huc ñ eẽt inpeccatore latebat. qͥa
legis imꝑio demonstratum ẽ. E go
pͥusquam scirem mandatum legis
in oꝑib cupiditatiᷤᷤ me uiuere ar¬
bitrabar: s cum uenisset mandatũ
peccatum reuixit: ego autẽ mortuꝰ
sum. Uixit enim intentione morti¬
fera pͥma lege idẽ. quando inpara¬
diso captiuauit adam: reuixit eadẽ
fallatia seda lege &e occidit me tam¬

Expanded text:
bam: cum autem lex diceret, Non conbam: cum autem lex diceret, Non concupisces; cognovi non naturale bonum, sed per peccatum accidens esse malum concupiscentiam. Occasione autem accepta, peccatum per mandatum operatum est in me omnem concupiscentijubente lege possem concupiscentiam vincere; majoribus magis ejus urgebar stimulis, et infirmante me, cupiditas augebatur. Sine lege enim peccatum mortuum erat. Quod peccatum? Libido utique, quae et concupiscentia mala dicitur. Non dixit, Non erat; sed, mortuum erat: id est, cum praeceptum legis, quod est ei contrarium, adhuc non esset, in peccatore latebat, quia legis imperio demonstratum est. Ego Priusquam scirem mandatum legis, in operibus cupiditatis me vivere arbitrabar. Sed cum venisset mandatum, peccatum revixit; ego autem mortuus sum. Vixit enim intentione mortifera prima lege, id est, quando in paradiso captivavit Adam: revixit eadem fallacia secunda lege, et occidit me, tan
Abbreviated transcription (Latin):
facere dicebat illo meliꝰ sapientes
et docentes exponite. Non eñi natu¬
rale ẽẽ bonum libidinem p̃dicaretis.
si castitatem intuentes ut paulus.
corpora ur̃a castigaretis. Immo im¬
pudenti fronte lascuuentes in eiꝰ
motum sic ꝓcaci lingua laudatis
inpublico: ut cunctis pateat quid
auobis geritur insecreto: sitamen
quȩ laudare publice ñ pudet eligãt
uel secretum. Rogo erubescite unde
ꝓtoplasti ut iam dictum ẽ post pec¬
catum erubuerunt. quorum &e ipsi
peccatores sumus filii: et credite
malum ex diabolo. ñ bonum ex deo
ẽẽ libidinem. quam apłs legem hoc
ẽ malam consuetudinem nominat.
& ẽẽ dicit in menbris contrariam
legi mentis. ne obediatur legidei:
mali. quid ue hinc homo patiatur
infirmus: apło dicente & disputã¬
te inter cetera. Nlam concupiscen.¬
tiam inquit nesciebam: nisi lex di¬
ceret ñ ꝯcupisceᷤ. Ndixit ñ ꝯcupis
utrum malum e̾e̾t. Habebam gͥ. s
tamquã naturale bonum ẽẽ crede¬

Expanded text:
se facere dicebat, illo melius sapientes se facere dicebat, illo melius sapientes et docentes exponite. Non enim naturale esse bonum libidinem praedicaretis, si castitatem intuentes, ut Paulus corpora vestra castigaretis; imo impudenti fronte lascivientes, ejus motum sic procaci lingua laudatis in publico, ut cunctis pateat quid a vobis geritur in secreto: si tamen quos laudare publice non pudet, eligant vel secretum. Rogo, erubescite, unde protoplasti, ut jam dictum est, post peccatum erubuerunt, quorum et ipsi peccatores sumus filii; et credite malum ex diabolo, non bonum ex Deo esse libidinem. Quam Apostolus legem, hoc est, malam consuetudinem nominat, et esse dicit in membris contrariam legi mentis, ne obediatur legi Dei.mali, quidve hinc homo patiatur infirmus, Apostolo dicente et disputante inter caetera: Nam concupiscentiam, inquit, nesciebam, nisi lex dicereutrum malum esset. Habebam igitur, sed tanquam naturale bonum esse crede
Abbreviated transcription (Latin):
fide xp̃i reꝓbi efficerent᷑ fortit̾ pug¬
nauerunt et pugnant. De hac eñi
congressione loquebatur apłs pau-
lus cum dicit. Ego gͥ sic curro non
quasi in incertum: sic pugno ñ qͣsi
aerem uerberans. Et tanquam e
contrario responderetur ei. quis ẽ
uel uͥ est adu̾sarius tuus contra qͤm
pugnas: respondens ait. Castigo
corpꝰ meum et inseruitutẽ redigo:
id est incorpore meo ẽ non inaere
contra quam pugno. libido ẽ scilicet
inimica uitȩ meȩ: que me currentẽ
placere dõ ꝑducatum gr̃ȩ eiꝰ diu̾sorũ
libitu malorũ ꝑ momenta aculeis
impugnat & ꝓuocat: quo agonis
mei cursum impediens. auctorẽ suũ
diabolum faciat eẽ uictorẽ. Ideo ca-¬
stigo corpꝰ meum uͥ porto hostem
meum in me pugnantẽ contra me:
uirtute gr̃ȩ confortatꝰ repugno pro
me S tunc hostis potentiã destruo
cum castigans corpꝰ meum infirmor
inme. Cum enim infirmor: tunc
stimulos suꝑaret libidinũ: eur hoc

Expanded text:
fide Christi reprobi efficerentur, fortiter pugfide Christi reprobi efficerentur, fortiter pugnaverunt et pugnant. De hac enim congressione loquebatur apostolus Paulus, cum dixit: Ego igitur sic curro, non quasi in incertum; sic pugno, non quasi aerem verberans: et tanquam e contrario responderetur ei, Quis est, vel ubi est adversarius tuus, contra quem pugnas? respondens ait, Castigo corpus meum, et in servitutem redigo : id est, in corpore meo est, non in aere, contra quem pugno; libido est scilicet inimica vitae meae, quae me currentem placere Deo per ducatum gratiae ejus, diversorum libituum malorum per momenta aculeis impugnat et provocat, quo agonis mei cursum impediens, auctorem suum diabolum faciat esse victorem. Ideo castigo corpus meum, ubi porto hostem meum: in me pugnanti contra me virtute gratiae confortatus repugno pro me. Sed tunc hostis potentiam destruo, cum castigans corpus meum infirmor in me. Cum enim infirmor, tunc stimulos superaret libidinis, cur hoc
Abbreviated transcription (Latin):
Qd uero indicant folia fici quib ut
dixi ñ do auctore pudenda menbra
s ꝑ peccatum facta texerunt: nisi
quendam pruritum libidinis tur¬
pem: Inmo cur illas corporis partes
texerunt et ñ potius manus quib
ꝓhibita attrectauerunt. aut ora qͥb
male desiderata ederunt: s illa m̃bra
texerunt in quib peccati cupiditaᷤᷤ
exardescens. concupiscentiã incon¬
tinentis guturis accusabat: Ista est
ur̃a laudabilis atq dilecta libido:
ꝑ quam ut ait apłs caro concupiscit
adu̾sus sp̃m Contra quam sp̃s spem
habens indo nisi fortiter concupis¬
cat: nec caro nec sp̃s uitam possi-¬
debunt eternam. Sic stulti estis ut
istam discordiam carnis & sp̃s diabo.¬
lum excusantes. dm̃ accusantes. fe¬
cisse credatis. S absit: absit hoc
malĩ a catholicis sensib ut aucto¬
rẽ libidinis dm̃ ẽẽ audeant cogita
de gr̃ȩ antidoto confidentes om̃s
scĩ. castigantes corpus suum & in
seruitutem redigentes. ne forte a

Expanded text:
Quid vero indicant folia fici, quibus, ut Quid vero indicant folia fici, quibus, ut dixi, non Deo auctore pudenda membra, sed per peccatum facta texerunt, nisi quemdam pruritum libidinis turpem? Imo cur illas corporis partes texerunt, et non potius manus quibus prohibita attrectaverunt, aut ora quibus male desiderata ederunt? Sed illa membra texerunt, in quibus peccati cupiditas exardescens concupiscentiam incontinentis gutturis accusabat. Ista est vestra laudabilis atque dilecta libido, per quam, ut ait Apostolus, caro concupiscit adversus spiritum : contra quam spiritus spem habens in Deo, nisi fortiter concupiscat, nec caro nec spiritus vitam possidebunt aeternam. Sic stulti estis, ut istam discordiam carnis et spiritus, diabolum excusantes, Deum accusantes fecisse credatis. Sed absit, absit hoc malum a catholicis sensibus, ut auctorem libidinis Deum esse, audeant cogitarde gratiae antidoto confidentes omnes sancti, castigantes corpus suum, et in servitutem redigentes, ne forte a