comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Epis iterũ abbatibus &uassis nr̃is & omnibus fidelib:
laicis dicimus. ut comitibus adiustitias faciendas
adiutores sitis.
concordit̾ uiuant. & ad suaministeria ꝑagenda
uicissim sibi adiutorium ferant.
Om̃ib etiã generalit̾ dicimꝰ. ut caritatẽ & pacẽ
adinuicem habeatis & generalem iussionẽ nr̃ãm
generalit̾ obseruare decertetis. & missis nr̃is ꝓ
qualicumq scilicet aut aecclesi astica Aut
publica utilitate ł oportunitate a nob̾ direc¬
tis. nr̃i honoris causa honorẽ exhibeatis. E tꝓpt̃
nre auctoritatis uenerationẽ eaquȩ ꝑ illos
iniungimus agere non neglegatis.
tsitalis causa in qualib& prouintia aut mali¬
quo comitatu orta fuerit. quȩ aut ad inhonoratio
nem regni aut ad commune dampnũ pertineat.
liante corrigere debemus. Quia quicqid̃ actenꝰ
in his quȩ ad pacẽ & iustitiã totius populi ꝑtinet¬
&honorẽ regni & cõmunẽ utilitatem aut

Expanded text:
Episcopis iterum, abbatibus, et vassis nostris et omnibus fidelibus Episcopis iterum, abbatibus, et vassis nostris et omnibus fidelibus laicis dicimus, ut comitibus ad iustitias faciendas adiutores sitis. concorditer vivant, et ad sua ministeria peragenda vicissim sibi adiutorium ferant. 13. Omnibus etiam generaliter dicimus, ut caritatem et pacem ad invicem habeatis, et generalem iussionem nostram generaliter observare decertetis, et missis nostris, pro qualicumque scilicet aut ecclesiastica aut publica utilitate vel oportunitate a nobis directis, nostri honoris causa honorem exhibeatis, et propter nostrae auctoritatis venerationem ea quae per illos iniungimus, agere non neglegatis. t « Si talis causa in qualibet provincia, aut in aliquo comitatu orta fuerit, quae aut ad inhonorationem regni aut ad commune damnum pertineat, qliante corrigere debemus: quia quicquid hactenus in his quae ad pacem et iustitiam totius populi pertinehonorem regni et communem utilitatem, aut
Abbreviated transcription (Latin):
dimento fuerit quin ea quȩ dicimꝰ facerenonua¬
leatis. nobis ad tempꝰ illud notũ fiat. ut nr̃a aucto¬
riate adiuti. ministeriũ urm̃ digne a dimplere
possitis.
m̃s uͦ laicos monemꝰ. ut honorẽ acclesi asticũ
conseruent. & dignã uenerationẽ ep̃is & dĩ
sacerdotibus exhibeant. & ad eore praedicationc̃
cum sius deuote occurrant. &ieiunia abillis cõmimit
indicta reuerent̃ conseruent. & suos obseruare doce¬
ant & compellant. ut & iam dies dominicoͥs sic̃decet
honoretur. & colatur om̃s studeant. E tutliberius
fieri possit: mercata & placita a comitibus sicut sepe
ammonitũ fuit illo die prohibeantur.
Abbatib quoq & laicis spetialit̃ iubemꝰ. ut inmonas¬
teris quȩ ex nr̃a largitate habent. eꝑoꝵ. consilio
& documento eaq̃. ad religionẽ canonichoꝵ mona¬
chorum scĩ monialiũ ꝑtinent ꝑagant. & corũ salubrẽ
admonitionẽ in hoclibent̃ audiant &oboediant.

Expanded text:
dimentum fuerit quin ea quae dicimus facere non vadimentum fuerit quin ea quae dicimus facere non valeatis, nobis ad tempus illud notum fiat, ut nostra auctoritate adiuti, ministerium vestrum digne adimplere possitis. 9. Omnes vero laicos monemus, ut honorem ecclesiasticum conservent, et dignam venerationem episcopis et Dei sacerdotibus exhibeant, et ad eorum praedicationem cum suis devote occurrant; et ieiunia ab illis communiter indicta reverenter observent, et suos observare doceant et compellant. Et ut etiam dies dominicus, sicut decet et honoretur et colatur, omnes studeant. Et ut liberius fieri possit, mercata et placita a comitibus, sicut saepe admonitum fuit, illo die prohibeantur. 10. Abbatibus quoque et laicis specialiter iubemus, ut in monasteriis quae ex nostra largitate habent, episcoporum consilio et documento ea quae ad religionem canonicorum, monachorum, sanctimonialium pertinent, peragant, et eorum salubrem admonitionem in hoc libenter audiant et oboediant. 11.
Abbreviated transcription (Latin):
ur̃is concordit̃ uiuatis. & eis adiutoriũ ad suũ
mmisterium ꝑa gendũ prȩbeatis. Etutuosipsi
uministerus ur̃is pacẽ &iustitiã faciatis. & quȩ nr̃a
auctoritas publice fieri decernit. ut in uris minis
uram fidelitatẽ utinemores sitis fideinob promissȩ.
& inparte ministerunir̃i uobis cõmissi. inpacescilicet
& iustitia facienda uosmetipsos corã dõ & corã ho¬
minibus tales exhibeatis ut & nr̃i ueriadutores
&populi conseruatores iustedici& uocari possitis
E tnulla quȩ lib& causa. autmunerũ acceptio aut
amicitia cuius libet uł odiũ. aut timor uł gratia
abstatu rectitudinis uos deuiare compellat.
ac defensores & sc̃ȩ aecclesi e ł seruorum illius
honoratores. uixta urãm possibilitatẽ sitis : Illos
quoq qui temeritate & uiolentia in furta & latro¬
cinia siue rapinis c̃õmunẽ pacẽ populi ꝑturbare
moliuntur: ur̃o studio & correctione sicucdecet
compescite. Etsi aliqua ꝑsona in aliquo uob̾ inpe¬

Expanded text:
tris concorditer vivatis, et eis adiutorium ad suum ministerium peragendum praebeatis, et ut vos ipsi in ministeriis vestris pacem et iustitiam faciatis, et quae nostra auctoritas publice fieri decernit, ut in vestris minvestram fidelitatem, ut memores sitis fidei nobis promissae, et in parte ministerii nostri vobis commissi, in pace scilicet et iustitia facienda, vosmetipsos coram Deo et coram hominibus tales exhibeatis, ut et nostri veri adiutores et populi conservatores iuste dici et vocari possitis; et nulla quaelibet causa, aut munerum acceptio, aut amicitia cuiuslibet, vel odium aut timor vel gratia, ab statu rectitudinis vos deviare compellat, ac defensores, et sanctae ecclesiae vel servorum illius honoratores iuxta vestram possibilitatem sitis. Illos quoque qui temeritate et violentia in furtis et latrociniis sive rapinis communem pacem populi perturbare molliuntur, vestro studio et correctione, sicut decet, compescite. Et si aliqua persona in aliquo vobis impe
Abbreviated transcription (Latin):
in exemplo ꝓpriȩ conũsationis ur̃a prouidentia
corrigere non neglegat: neuͦ ȩcdȩ illis cõmissȩ
in restauratione aut inluminarib: iuixta possi¬
bilitatẽ rerum ab illis neglegantur. urã ni hilho¬
minus inuigilaredebetsollertia. & sicut alios
ꝓhibetis nedem ansis ad aeccłȩ lummnaria da¬
tis aliqid accipiant. Sic &uos & ur̃i archidiaconi
deeisdẽ mansis nihilaccipiendo. alus exemplũ
pͣbeatis. sed potiuꝰ adid qd̃ datast᷑ seruire conce¬
dantur. Vt totũ sicut dictũ est in restauratione
aeccleside &luminaribus ura auctoritate &
studio cedere possit. Scolȩ sanȩ ad filios & mi¬
nistros a eođȩ instruendos łedocendos sic̃ nob̃
p̃terito tẽpr᷑ ad attinniacũ ꝓmisistis. & uob
inunximꝰ inc̃gruis locis. ubi nec dũ ꝑfectũ ẽ.
admultoꝵ utilitatẽ & ꝓfectũ a uob̾ordiari ñ
neglegantur.

Expanded text:
in exemplo propriae conversationis vestra providentia in exemplo propriae conversationis vestra providentia corrigere non neglegat. Ne vero ecclesiae illis commissae in restauratione aut in luminaribus iuxta possibilitatem rerum ab illis neglegantur, vestra nihilominus invigilare debet solertia. Et sicut alios prohibetis, ne de mansis ad ecclesiae luminaria datis aliquid accipiant, sic et vos et vestri archidiaconi de eisdem mansis nihil accipiendo aliis exemplum praebeatis; sed potius ad id quod data sunt, servire concedantur, ut totum, sicut dictum est, in restauratione ecclesiarum et luminaribus vestra auctoritate et studio cedere possit. Scolae sane ad filios et ministros ecclesiae instruendos vel edocendos, sicut nobis praeterito tempore ad Attiniacum promisistis et vobis iniunximus, in congruis locis, ubi necdum perfectum est, ad multorum utilitatem et profectum a vobis ordinari non neglegatur .
Abbreviated transcription (Latin):
curam impendant. Om̃s uos in hoc sacro oidine
consututos & officio pastorali functos monemꝰ
atq rogamus ut in hoc maxime elaborare
studeatis . & ꝑ uos metipsos & ꝑ uobis subiectos
quantũ adurm̃ ministeriũ ꝑtinet nob ueri
adiutores administrationẽ ministeri i nobis
cõmissi existatis. ut iniuditio non condempna
bonostudio remumerari meream. Etubicũq
sicultatis in hocapparuerit obstaculũ. nr̃e di¬
noscentiȩ id ad temp̾insinuare non differatis
ut nro a uxilio suffulti. quodurã auctoritas expos¬
eit famulante ut decet potestate nr̃a facilius
ꝑsicereualeatis.¬
esacerdotib uͦ aduram̃ curã ꝑtinentibus mag¬
nũ adhibete studiũ. ut qualit uiuere debeant.
& quomodo populis ad sua portionis curã ꝑtinen
tibus exemplo & uerbo ꝓsint. a uob̾ cũ magnacur.
edoceantur: admoneantur. & idut facere studeant
ur̃ã pontificali auctoritate constringantur.
Quicqid̃ autẽ in illis apopulis iuste rep̾henditur.

Expanded text:
curam impendant ; omnes vos in hoc sacro ordine constitutos et officio pastorali functos monemus atque rogamus, ut in hoc maxime elaborare studeatis, et per vosmetipsos et per vobis subiectos, quantum ad vestrum ministerium pertinet, nobis veri adiutores in administratione ministerii nobis commissi existatis, ut in iudicio non condempnarbono studio remunerari mereamur. Et ubicumque liquod vobis difficultatis in hoc apparuerit obstaculum, nostrae dinoscentiae id ad tempus insinuare non differatis; ut nostro auxilio suffulti, quod vestra auctoritas exposcit, famulante, ut decet, potestate nostra facilius perficere valeatissacerdotibus ad vestram curam pertinentibus magnum adhibete studium ut qualiter vivere debeant, et quomodo populis ad suam ptibus exemplo et verbo prosint, a vobis cum magna cura edoceantur, et admoneantur, et id ut facere studeant vestra pontificali auctoritate constringantur. Quicquid autem in illis a populis iuste reprehenditur,
Abbreviated transcription (Latin):
tuus fuerit beredes eius legitimi restraditas
recipiant.
suerit &ressuas ibidem delegauerit. ꝓmissionẽ
factam scđ̾m regulã firmit̃ teneat.
tneminẽ liceat aliũ cogere adbibendũ.

Expanded text:
redes eius legitimi res traditas recipiant. suerit et res suas ibidem delegaverit, promissionem factam secundum regulam firmiter teneat.nemini liceat alium cogere ad bibendum.
Abbreviated transcription (Latin):
testimonis ñdã pnabit᷑. Dia conꝰ aut̃ cardine c̃stitutꝰ
inurbe roma nisi axx .uii. ñ condẽpnabitur. Sub¬
diaconꝰ. a colitꝰ. exorcista. lector nisi sicut scriptũ
est. in .vii. testimoniis filios habentes & uxores.
ueritas.
aeccłȩ pacẽ habeat. necsitei necesse a eccłam
ingredi. & nullꝰ eũ inde ꝑuim abstrahere p̃sumat.
sed liceat ei confiteri qđ fecit. & in de ꝑmanus
bonoꝵ hominũ ad discussionẽ inpublico ꝑdu¬
catur.
Qires suas panima sua ad casam dĩ tradere
uoluerit. domi traditionẽ faciatcorã testibus
legitimis. & quȩ inhoneste factȩ sunt traditio¬
nes de quibus nulla est questio stabiles ꝑmaneant:

Expanded text:
testimoniis, non damnabitur. Diaconus autem cardine constitutus in urbe Roma, nisi 37 non condemnabitur. Subdiaconus, acolitus, exorcista, lector nisi, sicut scriptum est in septem testimoniis filios habentes et uxores veritas. ecclesiae pacem habeat, nec sit ei necesse ecclesiam ingredi. Et nullus eum inde per vim abstrahere praesumat, sed liceat ei confiteri quod fecit, et inde per manus bonorum hominum ad discussionem in publico producatur.Qui res suas pro anima sua ad casam Dei tradere voluerit, domi traditionem faciat coram testibus legitimis. Et quae in hoste factae sunt traditiones, de quibus nulla est quaestio, stabiles permaneant.
Abbreviated transcription (Latin):
prb̃t annonã ł foenũ in axccła mittere p̃sumat
Utaeccłȩ taltaria quȩ ambigua sunt decon
ut linteamina in altaria p̃parent.
Utnulłꝰ prbt alterius parro eomarũ. nisi ini¬
tinere fuerit ł placitũ ibi habuerit admis¬
sã recipiat.
tnullus prbt in alterius parrochia missã¬
cantare p̃sumat nisi initinere fuerit nec decimã
ad alterũ ꝑtinentẽ audeat recipere.
Ut t̃minũ babeat unaquȩq aeccłã deqͥb uillis de¬
cimas recipiat.

Expanded text:
presbyter annonam vel foenum in ecclesia mittere praesumatae vel altaria, quae ambiguae sunt de conut linteamina altaribus praeparent.ter in alterius parrochianum, nisi in itinere fuerit, vel placitum ibi habuerit, ad missam recipiat. 9. Ut nullus presbyter in alterius parrochia missacantare praesumat, nisi in itinere fuerit, nec decimam ad alterum pertinentem audeat recipere. 10. Ut terminum habeat unaquaeque aecclesia, de quibus villis decimas recipiat.
Abbreviated transcription (Latin):
Utnull prbt aut laicꝰ pęnitentẽ inuitet uinũ
bibere autcarnẽ manducare nisi ad p̃sens pro
ipso unũ łduos denarios iuxta qualitatẽ por

Expanded text:
Ut nullus presbiter aut laicus poenitentem cogat vinum bibere aut carnem manducare, nisi ad praesens pro ipso unum vel duos denarios iuxta qualitatem po
Abbreviated transcription (Latin):
alode annonã habuerit &uenundare uoluerit.
ñcariuꝰ uendat nisimodiũ deauena denarios .ii.¬
Mlodi ũ deordeo contra denarios.iii. Modicũ unũ
desigi lo contra denarios .iiii. Modiũ unũ de
frum̃to parato contra denarios .vi. & ipse modiuꝰ
sit quẽ om̃ib habere c̃stitutũ est . & unꝰquisq ha¬
beat aquã m̃surã & xquales modios.
epõꝵł clericus sine iussione epĩ sui.
ũ sus epm̃ ñdia conꝰ aduersus prb̃m. ñ subdiaconꝰ
adũsus diaconũ. ñ acolitꝰ adũsus subdiaconũ ñ¬
exorcista adũsus a colitũ. ñ lector adũsus exor cistã.
ñ hostiarius adũsus lectorẽ d& accusationẽ aliꝗ

Expanded text:
alode, annonam habuerit, et venundare voluerit, alode, annonam habuerit, et venundare voluerit, non carius vendat nisi modium demodium de ordeo contra denarios tres, modium unum de sigile contra denarios quatuor, modium unum de frumento parato contra denarios sex. Et ipse modius sit, quem omnibus habere constitutum est. Et unusquisque habeat aequam mensuram et aequales modios. episcoporum, vel clericus sine iussione episcopi sui. adversus presbiterum, non subdiaconus adversus diaconum, non acolitus adversus subdiaconum, nexorcista adversus acolitum, nec lector adversus exorcistam, non ostiarius adversus lectorem det accusationem aliquam.
Abbreviated transcription (Latin):
ut unꝰ quisq fideliũ nrm suũ pauꝑẽ debeneficio
autd eppͥa familia nutriat. & ñꝑmittatali bi rrem̃di¬
cando &ubitales inuenti fuerint. sibi manibus la
sidederis sołđ .x. & ampliuꝰ requisieris ł sidederis
inbonã uixta apłm. Cupio dissolui. & eẽ cum xp̃o.
Etinpsalio Concupiuit anima mea inatria dñ¬
Cupidita suͦ inmalã partẽ accipitur. Si quissupͣ
modũ resquasub& miustrappetere uult. iuxta
nes lucrandi causa in honesteres quas lib& con¬
gregare decertant.
ł uinũ uerbi gr̃ã deduob denariis cõparatmo
lucrũ dicimꝰ: Si hoc ꝓpt̾ necessitatẽ cõparat
esse uidetur. ut om̃s ep̃i. abbates. abbatissȩ optima¬
tes. & comites. seudomestici cuncti fideles qui benefi¬
cia regalia tam derebus xcclesiasticis quã & de
reliquis habere uidentur. ut unusquisq desuo
beneficio suã familiã nutricare faciat. ut desua
ꝓprietate ꝓpͥã familiã nutriat. Etsidõdonante
suꝑse & suꝑfamiliã suã. aut inbeneficio aut in

Expanded text:
perem de beneficio aut de propria familia nutriat et non permittat alicubi ire mendicando. Et ubi tales inventi fuerint, sibi manibus labsi dederis solidos decem et amplius requisieris; vel si dederis In bonam, iuxta Apostolum: Cupio dissolvi et esse cum Christo. Et in psalmo: Concupivit anima mea in atria DCupiditas vero in malam partem accipitur, si quis supra modum res quaslibet iniuste appetere vult, iuxta nes lucrandi causa inhoneste res quaslibet congregare decertant. an vinum, verbi gratia de duobus dinariis comparat molucrum dicimus. Si autem propter necessitatem comparat, esse videtur, ut omnes episcopi, abbates, abbatissae, obtimates, comites, seu domestici, et cuncti fideles qui beneficia regalia, tam de rebus ecclesiae quamque et de reliquis, habere videtur, unusquisque de suo beneficio sua familia nutricare faciat, et de sua propriaetate propria familia nutriat; et si Deo donante super se et super familiam suam, aut in beneficio aut in
Abbreviated transcription (Latin):
ad ordinem aecclesiasticȩ regulȩ ꝑtinentibus.
derent thesauros acclesiasticos. neꝓpt̾ ꝑfidiã
aut neglegentiã custodũ aliquid degẽmis &
deuasis ł dereliquo quoq thes auro ꝑditũsit¬
Quia dictum est nobis qd̃ negotiatores iudex.
nec ñ & alii gloriantur. Quia quicqid̃ eis pla¬
ceat possint ab eis emere.

Expanded text:
ad ordinem aecclesiasticae regulae pertinentibusad ordinem aecclesiasticae regulae pertinentibusderent thesauros ecclesiasticos, ne propter perfidiam aut negligentiam custodum aliquid de gemmis aut de vasis, vel de reliquo quoque thesauro, perdituquia dictum est nobis quod negotiatores Iudaei necnon et alii gloriantur, quod quicquid eis placeat, possint ab eis emere.
Abbreviated transcription (Latin):
postulent᷑ hocidõ quia audiuimꝰ aliquosexillis
N tã causa deuotionis hocfecisse quã ꝓexercitu
seu alia functione regali fugienda. Quosdã uͦ
cupiditatis causa abhis qͥresilloꝵ c̃cupiscunt
circũuentos audiuimꝰ & hocidõfieri ꝓhibemꝰ
Deopp̃ssione pauꝑũ liberor. hominũ ut ñ fiant a po¬
tentioribus ꝑaliqd̾ malũ ingeniũ c̃tra iusticiã opp̃ssi.
ita ut co acti res illoꝵ uendant aut tradant. Idõ hȩc
& supͣ & hic deliberis hominib diximꝰ neforte pa¬
rentes eorũ contra iustitiã fiant exhered ati
& regale obseqͥũ minuat᷑. Et ipsiberedes ꝓpt̃ indi¬
gentiã m̃dici ł latrones seum alefactores efficiant᷑
& ut sepius ñ fiant manniti ad placita. nisi sicut
Utmissi ꝑsingulas ciuitates & mon asteria uiroꝵ
& puellarũ p̃uideant. quomͦ aut qualit̃ indomib
esse iudentur. Etdiligent̃ inqͥrant dec̃ũsatione
singulorũ ł quomꝰ em̃datũ habeant qd̃ iussimus
decorũ lectione & cantucȩterisq disciplmis

Expanded text:
postulent. Hoc ideo, quia audivimus aliquos ex illis non tam causa devotionis hoc fecisse, quam pro exercitu seu alia functione regali fugienda, quosdam vero cupiditatis causa ab his qui res illorum concupiscunt circumventos audivimus. Et hoc ideo fieri prohibemDe oppressione pauperum liberorum hominum, ut non fiant a potentioribus per aliquod malum ingenium contra iustitiam oppressi, ita ut coacti res eorum vendant aut tradant. Ideo haec et supra et hic de liberis hominibus diximrentes eorum contra justitiam fiant exhaereditati, et regale obsequium minuatur, et ipsi propter indigentiam mendici vel latrones seu malefactores efficiantur, Et ut saepius non fiant manniti ad placita, nisi sicut Ut missi per singulas civitates et monasteria virorum et puellarum praevideant, quomodo aut qualiter in domibus esse videntur; et diligenter inquirant de conversatione singulorum, vel quomodo emendatum habeant quod iussimus de eorum lectione et cantu ceterisque disciplinis
Abbreviated transcription (Latin):
arando. nec inmetendo ul fenũ secando. ut sepẽ ponen¬
do nec insiluis stirpando : ł arborescedere ł in petris la¬
borare nec domosstruere. nec inorto laborent. nec adpla¬
cita c̃ueniant. nec uenationes exerceant. sedtria carra¬
ria operalic& fieri in die dominico idesthostilia carra.
łuictualia. & siforte necesse fu  corp̾ ciuꝰlib& duciadsc

Expanded text:
arando, nec in metendo, vel foenum secando, vel sepem ponendo, nec in silvis stirpando, vel arbores caedere, vel in petris laborare, nec domos struere; nec in horto laborent, nec ad placita conveniant, nec venationes exerceant. Sed tria carraria opera licet fieri in die dominico, id est hostilia carra vel victualia, et si forte necesse erit corpus cuiuslibet duci ad
Abbreviated transcription (Latin):
cognoscitur. ut unꝰquisq ur̃m insuo loco &ordine
partẽ nr̃i ministerii habere cognoscatur. Vnde
apparet quod ego om̃iũ ur̃m admonitor esse
debeo. & om̃s uos nri adiutores esse debetis. Nec
enĩ ignoramꝰ qtd unicuiq urm insibi cõmissa
portione conuenie. &idõ pt̃ mittere non possumꝰ
quin unũquẽq iuxta suũ ordinẽ admoneamus.
ad sacrũ ministeriũ suscipiendũ iuste accedant.
&in eodẽ ministerio religiosȩ uiuant. Et tãbene
uiuendo. quã recte p̃dicando. populis sibi cõmis¬
sis it̃ uitȩ p̾beant. Etut in monasterus insuis par¬
roechiis constitutis sc̃ã religio obseruatafiat.
& unusquisq iuxta professionẽ ueracit̃ uiuat

Expanded text:
cognoscitur, ut unusquisque vestrum in suo loco et ordine cognoscitur, ut unusquisque vestrum in suo loco et ordine partem nostri ministerii habere cognoscatur. Unde apparet, quod ego omnium vestrum admonitor esse debeo, et omnes vos nostri adiutores esse debetis. Nec enim ignoramus quid unicuique vestrum in sibi commissa portione conveniat; et ideo praetermittere non possumus, quin unumquemque iuxta suum ordinem admoneamus. ad sacrum ministerium suscipiendum iuste accedant, et in eodem ministerio religiose vivant, et tam bene vivendo quam recte praedicando populis sibi commissis iter vitae praebeant, et ut in monasteriis in suis parroechiis constitutis sancta religio observata fiat, et ut unusquisque iuxta suam professionem veraciter vivat
Abbreviated transcription (Latin):
AENIDUS VODIS AT VISV AUIT
in hoc pcipue studuerunt ut honor sc̃ȩ dĩ
Aecclesiae &estatus regni decens maneret.
Nos etiam iuxta modũ nr̃m eorsequentes exemplũsepe
uram deuotionem dehis ad monere curauimꝰ. & dõ
miserante multa iam em̃data. & correcta uidemus.
Vnde & dõ iustas laudes ꝑsoluere. Ecurȩ bonȩ intenti¬
oni multimodas debeamꝰ gratias referre.
Sedqm̃ cõplacuit diuinȩ prouidentiae. nr̃am me¬
diocritatem ad hoc constituere. ut sc̃ȩ sua a ecđȩ
& regni huiꝰ curã ageremꝰ. adhoc certare &e nos&
filios ac socios nr̃os diebus uitȩ nr̃e optamꝰ ut tria
grus maneat. & pax. & iusticia. inom̃i genera
litate populi nr̃i conseruetur. In his quippe
maxime studere. & dehis in om̃ib placitis quȩ
uob̃cũ dõ auxiliante habituri sumꝰ uos ad mo¬
nere optamꝰ sicut debitores sumus.
edquanꝗ sũma hui ministerii in nr̃a ꝑsona
consistere uideatur. tam̃ &diuina auctoritate
&humana ordinatione itaꝑpartes diuisũ ẽẽ

Expanded text:
nibus vobis aut visu aut in hoc praecipue studuerunt, ut honor sanctae Dei ecclesiae et status regni decens maneret. Nos etiam iuxta modum nostrum eorum sequentes exemplum, saepe vestram devotionem de his admonere curavimus; et Deo miserante multa iam emendata et correcta videmus: unde et Deo iustas laudes persolvere, et vestrae bonae intentioni multimodas debemus gratias referre. 2. Sed quoniam complacuit divinae providentiae nostram mediocritatem ad hoc constituere, ut sanctae suae ecclesiae et regni huius curam gereremus, ad hoc certare et nos et filios ac socios nostros diebus vitae nostrae optamus, ut tria glitate populi nostri conservetur. In his quippe maxime studere, et de his in omnibus placitis quae vobiscum, Deo auxiliante, habituri sumus, vos admonere optamus, sicut debitores sumus. 3. Sed quamquam summa huius ministerii in nostra persona consistere videatur, tamen et divina auctoritate et humana ordinatione ita per partes divisum esse
Abbreviated transcription (Latin):
nioris existat.
łdeminorib uitus ꝑquȩ cognoscere ualeat.
łpdicare subditis suis. utcaueant abinsidus
diaboli.
Ut prbt̃ semꝑ eucharistiã habeat paratã
ut quando quis infirmauerit aut paruul infirmus
moriatur.
ferat una ad chrisma. aliam adoleũ
tentiã apłicã ut quando quis infirmatur
eũ oleo in nomine dñi.¬
Ut qui accłarũ beneficia habent nonã & decimã
ex eis aeccł̃ȩ cuiꝰ res sunt donent. & qͥtale beneficiũ
aesunt festiuitates in anno quȩ per omnia
uenerari debent. Natalis dñi. Sc̃i stephani.
Sc̃i lohannis. euuangłiste. Innocentũ. Octabas
dñi. Epiphania. Octabas epiphaniae. Purificatio
sc̃ȩ mariȩ. Paschadies octo. latania maior.
Ascensio dñi. Pente costen. Sc̃i iobannis baptistȩ
Sc̃i petri. & pauli. Scĩ martini. Scĩ andreȩ. De

Expanded text:
nioris existat. vel de minoribus vitiis, per quae cognoscere valeat vel praedicare subditis suis, ut caveant ab insidiis diaboli. 16. Ut presbyter semper eucharistiam habeat paratam, ut quando quis infirmaverit, aut parvulus infirmus moriatur. ferat, unam ad chrisma, aliam ad oleumtentiam apostolicam; ut quando quis infirmatur, eum oleo in nomine DominUt qui ecclesiarum beneficia habent, nonam et decimam ex eis ecclesiae cuius res sunt donent. Et qui tale beneficium Hae sunt festivitates in anno, quae per omnia venerari debent: natalis Domini, sancti Stephani, sancti Iohannis euangelistae, innocentum, octabas Domini, epiphania, octabas epiphaniae, purificatio sanctae Mariae, pascha dies octo, letania maior, ascensa Domini, pentecosten, sancti Iohannis baptistae, sancti Petri et Pauli, sancti Mart
Abbreviated transcription (Latin):
Ut sacerdotes admoneant populũ utelem osin ã
dent. & orationes faciant ꝓ diu̾sis plagis quas
care & docerestudeant plebẽ sibi cõmissam. luii¬
Deebrietate ut pͥmo om̃iũ seniores semetipsos
exindecaueant & eorũ iuniorib exemplũ¬
bonũ sobrietatis ostendunt. luiIi
Ammonendi sunt om̃s generalit̾ scđm euan¬
gelicã auctoritatẽ. ut sic luceant oꝑa eorũ
bona corã hominib utglorificent dm̃ qui¬
UPRA INPRIMO IIBRO CRBITUIA
aecolesi astica quȩ dñs imperator Rarolus fecit
adunaui. In hoc uͦ ea aecclesiastica quȩ domnꝰ
hludouuic cȩsar pussimꝰ & hlatharius impera¬
torfilius ipsius ediderunt descripsi libello.

Expanded text:
Ut sacerdotes admoneant populum ut eleemosynam dent et orationem faciant pro diversis plagis quas care et docere studeant plebem sibi commissam. De ebrietate, ut primum omnium seniores semetipsos exinde vetent, et eorum iuniores exemplubonae sobrietatis ostendant. 7 Admonendi sunt omnes generaliter, secundum euangelicam auctoritatem, ut sic luceant opera vestra coram hominibus, ut glorificent upra in primo capitula ecclesiastica quae domnus imperator Karolus fecit adunavi. In hoc vero ea ecclesiastica quae domnus Hludowicus caesar piissimus et Lutharius imperator filius ipsius ediderunt descripsi libello.
Abbreviated transcription (Latin):
etiã ꝓpriũ. & qui horũ neutrũ hab& circa hunc misericor¬
dit̾ agendũ est ne ex toto dispoliatꝰ in egestatẽ incidat.
aut talẽ ille censũ inde ꝑsoluat qualis ei fuerat constitutꝰ
ł portionẽ aliquã inde beneficiũ accipiat. unde sustenta

Expanded text:
etiam proprium. Et qui horum neutrum habet, circa hunc misericoretiam proprium. Et qui horum neutrum habet, circa hunc misericorditer agendum est, ne ex toto dispoliatus in egestatem incidat, aut talem ille censum inde persolvat, qualis ei fuerit constitutus, vel portionem aliquam inde in beneficium accipiat, unde se sustenta
Abbreviated transcription (Latin):
solebat ł ad ȩccłam ł cui lib& alteri tradideritis qui eam
susceperit. tributũ qđ inde soluebat᷑ om̃ĩ modo ad partẽ
nram ꝑsoluat. nisi forte talẽ firmitatẽ de parte dñica ha¬
beat. ꝑ quã ipsũ tributũ sibi ꝑdonatũ possit ostendere.
uicũq suũ beneficiũ occasione ꝓprii desertũ babuerit.
& intra annũ post quã ei a comite ł misso nr̃o notũ factũ
fuerit illud emendatũ non habuerit ipsũ beneficiũ amittat.
Siqis terrã censalẽ habuerit quã ante cessores xXXUII
sui ł adaliquã ȩccłam ł ad uillã nram̃ dederunt. nullatenꝰ
eã scđm legẽ tenere potest nisi ille uoluerit ad cuius
potestatẽ ł illa ȩcła ł illa uilla ꝑtinet. nisi forte filius aut
nepos eiꝰ sit qui eã tradidit. & ei eadẽ terra ad tenendũ
placita sit. Sed in aere considerandũ est utrũ ille qͥ hanc
ten& diues an pauꝑ sit. & utrũ aliu beneficiũ habeat. uł

Expanded text:
solebat, vel ad ecclesiam vel cuilibet alteri tradiderit, is qui eam solebat, vel ad ecclesiam vel cuilibet alteri tradiderit, is qui eam susceperit, tributum quod inde solvebatur, omni modo ad partem nostram persolvat; nisi forte talem firmitatem de parte dominica habeat, per quam ipsum tributum sibi perdonatum possit ostendere. uicumque beneficium suum occasione proprii desertum habuerit, et intra annum, postquam ei a comite vel misso nostro notum factum fuerit, illud emendatum non habuerit, ipsum beneficium amittat.Si quis terram censilem habuerit, quam antecessores sui vel ad aliquam ecclesiam vel ad villam nostram dederunt, nullatenus eam secundum legem tenere potest, nisi ille voluerit, ad cuius potestatem vel illa ecclesia vel illa villa pertinet; nisi forte filius aut nepos eius sit, qui eam tradidit, aut ei eadem terra ad tenendum placita sit. Sed in hac re considerandum est, utrum ille, qui hanc tenet, dives an pauper sit, et utrum a
Abbreviated transcription (Latin):
sine nr̃a iussione reddiderit. aliud tantũ nob̾ de suo ꝓ¬
prio cũ sua lege cõponat. & quicũq illud scient̃ ꝑ malũ
ingeniũ ad quirere tẽptauerit. ꝓ infideli teneatur.
quia sacram̃tũ fidelitatis qđ nob ꝓmisit irritũ fecit
& idõ scđm nr̃am uoluntatẽ & potestatẽ diidicatꝰ est.
Siqis puerũ inuitis parentib tonderit aut puellã uela¬
uerit. legẽ suã in triplo cõponat. aut puero uł puellȩ
siiã suȩ potestatis sunt. aut illi in cuius potestate fue¬
rint. illi uͦ potestatẽ habeant capitis sui ut in tali habi¬
tu ꝑmaneant quali eis cõplacuerit. XXUI.
Si mancipia dños suos fugerint in alienã potestatẽ p̃ci¬
pimꝰ ut ꝓpt̃ hoc nullũ pͥmiũ accipiat ille in cuius potes¬
tate fuerit inuenta ꝓeo qđ ea ł reddiderit ł foras eiciat
& ñ solũ hoc sed etiã si ea nec reddere nec foras eicere
uoluerit. & legitimo dñõ ea contra dixerit. & illa inde post¬

Expanded text:
 quaerenti, sine nostra iussione reddiderit, aliud tantum nobis de suo proprio cum sua lege conponat. Et quicumque illud scienter per malum ingenium adquirere temptaverit, pro infideli teneatur, quia sacramentum fidelitatis, quod nobis promisit, irritum fecit; et ideo secundum nostram voluntatem et potestateSi quis puerum invitis parentibus totonderit, aut puellam velaverit, legem suam in triplo conponat, aut ipsi puero vel puellae, si iam suae potestatis sunt, aut illi in cuiuslibet potestate fuerint. Illi vero potestatem habeant capitis sui, ut in tali habitu permaneant, qualis eis conplacuerit. 34. De Si mancipia dominos suos fugerint in alienam potestatem, ut propter hoc nullum praemium accipiat ille, in cuius potestate fuerint inventa, pro eo quod ea vel reddiderit vel foras eiecerit. Et non solum hoc, sed etiam si ea nec reddere nec foras eicere voluerit et legitimo domino ea contradixerit, et illa inde post
Abbreviated transcription (Latin):
teloner causas quando ille in alio loco c̃pendiosiu̾ illud
flum̃ transire potest. Similit̃ inplano cãpo ubipons. nec
treiectꝰ ẽ. ibi om̃imodis p̃cipimꝰ . ut ñteloneũ exigatur.
Ut prb̃t qͥ scm̃ chrisma donauerit adiuditiũ sub ũtendũ
pꝰꝗ degradusuo depositꝰ fuerat. manũ admittat.
ministeria exercenda.
Utin locis ubim allos publicos haberesolent tectũ tale
latio ꝑficiant᷑ & si c̃sa cram̃tales hommes cũ ipso uenire
rennuerint. iussionedominica aut indiculo aut sigillo
ad palatiũ uenire cogant᷑.
ad auresdõni imperatoris ut missi seu comites illoꝵ missos
trans mittunt qͥ c̃tra illos. qͥm̃tiendo uadt̾ ut eos c̃uincant.
dõm imꝑatoris ut qͥ eos pꝰp̃teritũ tẽpꝰsuscepit. autretinuit
ex his cõp̃henderit nullũ dãpnũ exinde patiatur.
ut melius ac meliũ oboediant & c̃sentiant mandatis
& p̃ceptis imꝑialib¬

Expanded text:
telonei causas, quando ille in alio loco compendiosius illud telonei causas, quando ille in alio loco compendiosius illud flumen transire potest. Similiter in plano campo, ubi pons nec treiectus est, ibi omnimodis praecipimus ut non teloneum exigatur.ui sanctum chrisma donaverit ad iudicium subvertendum, postquam de gradu suo depositus fuerit, manum amittat. ministeria exercenda. 57. De mallo publico. Ut in locis, ubi mallos publicos habere solent, tectum tale latio perficiantur. Et si consacramentales homines cum ipso venire rennuerint, iussione dominica aut indiculo aut sigillo ad palatium venire cogantur.ad aures domni imperatoris, ut missi seu comites illorum missos transmittant contra illos qui mentiendo vadunt, ut eos convincant. 60. domni imperatoris, ut qui eos post praeteritum tempus suscepit aut retinuit,ex his comprehenderit, nullum damnum exinde patiatur. ut melius ac melius oboediant et consentiant mandatis et praeceptis imperialib
Abbreviated transcription (Latin):
requirendi decausis ꝑpetratis. postquã ad mortẽ¬
diuidicatus est de p̃terit̃is maneat sicut supra
diiuidicatum fuit
Delatrone forbannito. li homo qui eum sus¬
Uteomes qui latronẽ in forbannũ miserit. ui¬
cinis. suis & alis comitib notũ faciat eundem la¬
tronẽ aseec̃ forbannitũ. ut illi eũ non recipiant
tnrilꝰ aliuꝰ de libis hominib: adplacitũ t admal¬
iñ ue nire cogatur exceptis scabineis tuassis co¬
mitũ nisi qͥcausã suã ad qreredebent aut respondere
sut nullꝰ testimonũ dicat aut sacram̃tũ uret
nisieu̾inꝰ. &ut testes pͥusꝗ iurent se parttm dis¬
cutiantur quid dicere uelint deillare unde
testimoniũ redderedebent.
tnullꝰ quilib& missus nr̃ neq comes neq iu¬
dex aut scabineus. cuius lib& iustitiam dila¬
tare p̾sumat . si statim adimpleta potuerit
ẽẽ scđm rectitudinẽ. neq p̃mia ꝓhoc aquolibet homi
ne ꝑaliqð ingemũ malũ p̃sumataccipere.

Expanded text:
requirendi de causis requirendi de causis iudicatus est. De praeteritis maneat, sicut supra diiudicatum fuit. 3. De latrone forbannito: ut liber homo qui eum susUt comes qui latronem in forbanno miserit, vicinis suis comitibus notum faciat, eundem latronem a se esse forbannitum, ut illi eum non recipiant. nullus alius de liberis hominibus ad placitum vel ad mallum venire cogatur, exceptis scabinis vel vassis comitum, nisi qui causam suam adquirere debent aut respondere.Et ut nullus testimonium dicat aut sacramentum iuret, nisi ieiunus. Et ut testes, priusquam iurent, separatim discutiantur, quid dicere velint de illa re, unde testimonium reddere debent.nullus quilibet missus noster neque comes, neque iudex aut scabineus, cuiuslibet iustitiam dilatare praesumat, si statim adimpleta potuerit esse secundum rectitudinem, neque praemia pro hoc a quolibet homine per aliquod ingenium malum praesumat accipere. 54.
Abbreviated transcription (Latin):
sierint. aut ab eis iustitiã quȩrere uoluerint.
qualit̃ int̾ illos iuditiũ terminetur. Primo
omniũ deillis causis ꝓquib iudicatus fuerit
ad mortẽ nullã potest facere repetitionẽ.
cofuerunt reuocatȩ. & sialiquid in pꝰmodũ
pꝰꝗei uita fuerit concessa. cũ iustitia ad quirere
potuerit insua libtate teneat. & defendat
scđm legẽ intestimoniũ ñsuscipiatur nec int̃
scabinios ad legẽ iudicandã teneatur. Et si
ad sacram̃tũ aliqid̃ iudicatũ fuerit. quod
iurare debeat. si aliquis ipsum sacramentũ
Sialicui p̾iuditiũ scabineorũ fuerit uita
concessa. & ipse in p̾modũ aliqua mala
ꝑpetrauerit. & iustitiã reddere noluerit.¬
dicendo quod mortuus sit. &idõ iustitiã reddere
non debeat. Statutum est ut superius iuditiũ
sustmeat. quod antea sustinere debuerat. &.si
aliquis aduersus cum aliqua mala fecerit. scđm
aequittatis ordinc̃ licentiã habeat suam iustitiã

Expanded text:
sierint aut ab eis iustitiam quaerere voluerint, sierint aut ab eis iustitiam quaerere voluerint, qualiter inter illos iudicium terminetur. Primo omnium de illis causis, pro quibus iudicatus fuerit ad mortem, nullam potest facere repetitionem, co fuerunt revocatae. Et si aliquid in postmodum, postquam ei vita concessa est, cum iustitia adquirere potuerit, in sua libertate teneat et defendat secundum legem. In testimonium non suscipiatur, nec inter scabinios ad legem iudicandam teneatur. Et si ad sacramentum aliquid iudicatum fuerit, quod iurare debeat, si aliquis ipsum sacramentum Si alicui post iudicium scabiniorum fuerit vita concessa, et ipse in postmodum aliqua mala perpetraverit et iustitiam reddere noluerit,dicendo quod mortuus sit et ideo iustitiam reddere non debeat, statutum est, ut superius iudicium sustineat, quod antea sustinere debuit. Et si aliquis adversus eum aliqua mala fecerit, secundum aequitatis ordinem licentiam habeat suam iustitiam
Abbreviated transcription (Latin):
ingenuitatis carta continetur cogatur ex sol
cuilibet in latũ dimittere . sedueta qualitatẽ
dãpni domin pillo respondeat. ł cũ in cõpositio¬
nem aut ad poenã petitorr offerat. Au
Siaut̃ seruus ꝑpetrato scclere fugerit. ita ut
Adomino penitꝰ iueniri non possit sacram̃to se
dominꝰ eius excusire studeat. Quod hoc suģ uo¬
luntatis. nec consentiȩ fuisset quod seriuis ci
tale facmus cõmisit.
uenerit si eum sunnis non decinuerit .x.u. sot
Ad quartũ uenire contẽpserit. possessio cius
i bannũ mittatur doneo ueniat & dere qua
interpellatꝰ fuerit iusticiã faciat siinfra annũ
ñ uenerit derebus cius quȩ inbanno missȩ st
Rex introgetur & quic qrđ inde iudicauerit
fiat. Prima mannitio suꝑ noctes un. scda¬
minis. si forte resproprias non habuerit
Deillis hominib qui propt̃ eorum culpas
ad mortẽ diuidicati fuerint. & postea eis uita
fuerit concessa. si ipsiiustitiã ab aliis requi¬

Expanded text:
ingenuitatis carta continetur, cogatur exsolvingenuitatis carta continetur, cogatur exsolvcuilibet inlatum dimittere, sed iuxta qualitatem damni dominus pro illo respondeat, vel eum in compositionem aut ad poenam petitori offerat. Si autem servus perpetrato scelere fugerit, ita ut a domino penitus inveniri non possit, sacramento se dominus eius excusare studeat, quod hoc suae voluntatis nec conscientiae fuisset, quod servus eius tale facinus commisit. uerit, si eum sunnis non detinuerit, sol. 15 aut quartum venire contempserit, possessio ejus in bannum mittatur, donec veniainterpellatus fuerit, iustitiam faciat. Si infra annum non venerit, de rebus eius quae in banno missae sunt rex interrogetur, et quicquid inde iudicaverit, fiat. Prima mannitio super noctes septminis, si forte res proprias non habuerit,De illis hominibus, qui propter eorum culpas ad mortem diiudicati fuerint et postea eis vita fuerit concessa, si ipsi iustitiam ab aliis requi
Abbreviated transcription (Latin):
quolib& homine ad seruitiũ int̃pellatꝰ fuerit.
pͥmũ legitimũ auctorẽ suȩ libtatis proferat.
& insua lib̾tate ꝑseueret. Siu̾ legitimꝰ auctor
defuerit testimonio bonorũ hominũ qui tc̃
aderant. quando lib dimissus fuerat sedefen¬
dere ꝑmittatur. Siuͦ testes defuerint cũ duab
aliis cartis quȩ enisdẽ cancellarii mamifir¬
matȩ sint ł scriptȩ cuiuscumq fuerłł suam
cartam quȩ t̃tia est uerã & legitimã eẽ con¬
firmet. Cancellarius aut̃ tał et̃ debet. qui
pagensib loci illiũ notꝰ fuisset &acceptus. Si
aut̃ qͥint̃ pellatꝰ fuerit. ad seruitiũ nec aue¬
torẽ nec testimonia habuerit. neq alias
duas cartas. ad suã cartã confirmandã inue¬
nire potuerit. Tunc his quieũ interpellauit
scđm legẽ ipsã cartã falsã efficiat & seruũ con¬
quirat. Siiͦ int̃pellator auctore aut testimonis¬
aut cartarũ conlatione uictus fuerit. ex hooqd
uolut efficere & non potuerit. multãq mipsa

Expanded text:
 fuerit, primum legitimum auctorem suae libertatis proferat et in sua libertate perseveret. Si vero legitimus auctor defuerit, testimonio bonorum hominum, qui tunc aderant quando liber dimissus fuerat, se defendere permittatur. Si vero testes defuerint, cum duabus aliis cartis, quae eiusdem cancellarii manu firmatae sint vel scriptae, cuiuscumque fuerint, suam cartam, quae tertia est, veram et legitimam esse confirmet. Cancellarius tamen talis esse debet, qui pagensibus loci illius notus fuisset et acceptus. Si autem qui interpellatus fuerit ad servitium, nec auctorem, nec testimonia habuerit, neque aduas cartas ad suam cartam confirmandam invenire potuerit, tunc his qui eum interpellavit cundum legem ipsam cartam falsam efficiat, et servum suum conquirat. Si aut cartarum conlatione victus fuerit, ex hoc quod voluit efficere et non potuerit, multam quae in ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
re suo in hostẽ ñ fuisse. plenũ heribannũ ꝑsoluere co
eundẽ heribannũ ꝑsoluat & tot heribunnũ ab eo exi¬
gat̃. qđ homines domi dimiserit & qͥa nos anno p̃sente
unicuiq: seniori duos homines quos domi dimisitter&¬
& concessimꝰ. illos uolumꝰ ut miss nr̃i ostendant qͥa

Expanded text:
re suo in hoste non fuisse, plenum heribannum persolvere cre suo in hoste non fuisse, plenum heribannum persolvere ceundem bannum persolvat; et tot heribanni hab eo exigantur, quod homines domi dimisit. Et quia nos anno praesente unicuique seniorum duos homines quos domi dimitteret concessimus, illos volumus ut missis nostris ostendant, quia
Abbreviated transcription (Latin):
De materiamine ad naues faciendũ.
ialiꝗis saxo hominẽ cõprehenderit absq. furto aut
absq sua ꝓpria aliqua re dicens qd ille sit dãpnũ factũ &
hoc contendere uoluerit in iudicio aut in cãpo aut ad
niare fecerit. & si seruũ cui lib& absq alia cõꝑbatione
cõprehenderit ipse seruus aut ad aquã feruentẽ aut
ad aliud iudiciũ se idoniare faciat.
i aliqis saxo caballos in sua messe inuenerit & ipsos
caballos inde deducer&. ꝓ suo dapno ad cõꝓbandũ uolue¬
rit. siqis lib homo hoc ei contradixerit aut aliquod
malu ei fecerit tripla cõpositione scd̃m legẽ aut scdm
equã contra eũ emendare studeat. & insuꝑ bannũ dnicũ
soluat & manũ ꝑdat. ꝓ eo qd inobediens fuit contra
pceptũ dõni imperatoris qd ipse ꝓ pace statuere iussit
si seruus hoc fecerit. scdm suã legẽ omiã in triplũ resti¬
tuat & discipline corporali subiaceat.
uicũq lib homo inuentꝰ fuerit anno p̃sente cũ senio¬

Expanded text:
De materiamine ad naves faciendum. 34. Si aliquis Saxo hominem conprehenderit absque furto aut absque sua propria aliqua re, dicens quod illi habeat damnum factum, et hoc contendere voluerit in iudicio aut in campo aut ad niare faciat. Et si servum cuiuslibet absque aliqua conprobatione conprehenderit, ipse servus aut ad aquam ferventem aut ad aliud iudicium se idoniare faciat. 35. Si aliquis Saxo caballos in sua messe invenerit, et ipsos caballos inde ducere pro suo damno ad conprobandum voluerit, si quis liber homo hoc ei contradixerit aut aliquod malum pro hoc fecerit, tripla conpositione secundum legem et secundum ewam contra eum emendare studeat, et insuper bannum dominicum solvat, et manum perdat, pro eo quod inoboediens fuit contra praeceptum domni imperatoris, quod ipse pro pace statuere iussit. Si servus hoc fecerit, secundum suam legem omnia in triplum restituat, et disciplinae corporali subiaceat. uicumque liber homo inventus fuerit anno praesente cum senio
Abbreviated transcription (Latin):
iuxta qđ uurgildus illius est ad eccłam ꝑsoluat. Aut
nis qui ꝓpt̾ tale facinꝰ ad mortẽ fuerit iudicatus.
emundet᷑ uł cõponet᷑. Si uͦ porta ȩccłe ñ est conse¬
crata eo modo cõponat᷑ qđ inatrio cõmittit᷑. sicut cõ¬
poni deb& qđ in immunitate uiolata cõmittit᷑.
triplo cõponet᷑ duas partes eidẽ prb̃o terciã ꝓ fredo¬
ad ecclesiã & insuꝑ bannũ nrm̃. Similit̾ de diacono
iuata cõpositionẽ in triplo cũ banno nr̃o cõponat᷑.
De subdiacono similit̾ in triplo scđm suã cõpositio

Expanded text:
iuxta quod wirgildus illius est, ad ecclesiam persolvat, aut iuxta quod wirgildus illius est, ad ecclesiam persolvat, aut nis qui propter tale facinus ad mortem fuerit iudicatus, emendetur vel conponatur. Si vero porta ecclesiae non est consecrata, eo modo conponatur quod in atrio committitur, sicut conponi debet triplo componatur, duas partes eidem presbytero ad ecclesiam, insuper bannus noster. Similiter de diacono iuxta conpositionem eius in triplo cum banno nostro conponatur. De subdiacono similiter triplo secundum suam conpositio
Abbreviated transcription (Latin):
ibi ubi nunc necesse est eosdẽ pontes facere iubeant᷑
e om̃ib pontib ꝑ regnũ nrm̃ faciendis in cõmune
missi nrĩ ammoneant. ut ab ipsis restaurent᷑ qui eos
facere solebant.
iquis autẽ ex leui causa. aut sine causa hominẽ in
erint. & unꝰ alterũ in ȩccła fugerit. & ibi se defen¬
dendo eũ int̾fecerit si huius testes facti ñ baburrit. cũ¬
xii iuratoribus legitimis sacramentũ affirm&. se defen¬
dendo eũ int̾fecisse. & post hȩc dc. solid ad partẽ ȩccłe
quã illo homicidio pulluerat & insuꝑ bannũ nrm̃ solue¬
re cogat᷑. Is uͦ qͥ int̾fect est absq conpositione iaceat
ac deinde int̾fector scdm iudiciũ canonicũ congruã
facinori qđ ad misit penitenciã accipiat. Si ꝓprius ser
uus hoc cõmiserit. iudiciũ aquȩ feruentis examinet᷑
utrũ hoc sponte anse defendendo feciss&. Et si manꝰ
eius exusta fuerit int̾ficiat᷑. Si autẽ ñ fuerit dñs eiꝰ

Expanded text:
ibi ubi nunc necesse est, eosdem pontes facere iubeantur. 12. ibi ubi nunc necesse est, eosdem pontes facere iubeantur. 12. De omnibus pontibus per regnum nostrum faciendis, in commune missi nostri admoneant, ut ab ipsis restaurentur qui eos facere solebant.quis aut ex levi causa aut sine causa hominem interint et unus alterum in ecclesiam fugerit et ibi se defendendo eum interfecerit, si huius facti testes non habuerit, cuduodecim iuratoribus legitimis per sacramentum adfirmet se defendendo eum interfecisse, et post hec DC solidos ad partem ecclesie quam illo homicidio polluerat et insuper bannum nostrum solvere cogatur. Is vero qui interfectus est absque compositione iaceat, ac deinde interfector secundum iudicium canonicum congruam facinori quod amisit penitentia accipiat. Si propriusvus hoc admiserit, iudicio aquae ferventis examinetur, utrum hoc sponte an se defendendo fecisset. Et si manus eius exusta fuerit, interficiatur; si autem non fuerit, dominus eius
Abbreviated transcription (Latin):
ce modi comurationẽ facere p̃supserit post quã eis
e terra in litore maris ubi salẽ faciunt. uolumꝰ ut aliqͥ
ex eis ueniant ad placitũ nrm̃. & oratio eorũ audiat᷑. &
tunc scđm equitatẽ int̾ eos di finire ualeamꝰ.
olumꝰ ut uxores defunctoꝵ post obitũ maritorũ terciã
partẽ collaborationib quã simul in beneficio conlabo¬
rauer̃ accipiant & de his reb: quas is qui illũ beneficiũ
habuit aliude adduxit ł cõparauit ł ei ab amicis siuis
conlatũ est has uolumꝰ tã ad orphanos defunctoꝵ quã
ad uxores eorũ peruenire.
e aggerib iuxta ligerẽ faciendis ut bonꝰ missus eidem
pagensis qui eos facere debent. amissis nr̃is ammone¬
ant̾. ut eos celerit᷑ restaurent. & ut eorũ uanȩ conten¬
tione ñ consentiant. quando dicunt se ñ alicubi eosdẽ
pontes facere debere. nisi ubi antiquitꝰ fuerant sed

Expanded text:
cemodi coniurationem facere praesumpserint postquam eis cemodi coniurationem facere praesumpserint postquam eis s persolvere debeat. 8. De terra in litore maris, ubi salem faciunt, volumus ut aliqui ex eis veniant ad placitum nostrum, et ratio eorum audiatur, ut tunc secundum aequitatem inter eos definire valeamus. 9. Volumus ut uxores defunctorum post obitum maritorum tertiam partem conlaborationis, quam simul in beneficio conlaboraverunt, accipiant. Et de his rebus quas is qui illud beneficium habuit, aliunde adduxit vel conparavit, vel ei ab amicis suis conlatum est, has volumus tam ad orphanos defunctorum quam ad uxores eorum pervenire. e aggeribus iuxta Ligerim faciendis, ut bonus missus eidem olumus ut hi pagenses qui eos facere debent, a missis nostris admoneantur, ut eos celeriter restaurent, et ut eorum vanae contentioni non consentiant, quando dicunt se non aliubi eosdem pontes facere debere nisi ubi antiquitus fuerant; sed
Abbreviated transcription (Latin):
dã. aut in longinquis regionib sua habent beneficia. uel
res ꝓprias ł etiã nob assiduȩ in palatio nr̃o seruiunt &
idõ ñ possunt assidua custodire placita. quã rẽ uolumꝰ
ut iissi nrĩ ł comites nob̾ notũ faciant. & nos faciemꝰ
ut ad eorũ placita ueniant.
olumꝰ ut comites quiad custodiã maritimã deputati sunt
quicũq ex eis in suo ministerio residet de iusticia facien¬
da se ñ excusce. ꝓpt̃ illã custodiã sed secũ sibi suos scabi
stitutũ est ut si ante proximũ qui quenniũ quando
placitũ nrm̃ habuimꝰ in cõpendio easdẽ res amisert̃
non eis restituantur.
Le coniurationib seruoꝵ quȩ fiunt in flandis & in mẽ¬
pisco & in ceteris maritimis locis uolumꝰ ꝑ missos nrõs
indicet᷑ dñis seruoꝵ illoꝵ ut constringant eos nre
ultra tales coniurationes facere p̃sumant. Et ut sc¬
ant ipsi eorũdẽ seruoꝵ dnĩ qđ cuinscũq serui hinius¬

Expanded text:
dam, aut in longinquis regionibus sua habent beneficia vel dam, aut in longinquis regionibus sua habent beneficia vel res proprias, vel etiam nobis assidue in palatio nostro serviunt, et ideo non possunt assidua custodire placita: quam rem volumus ut missi nostri vel comes nobis notam faciant, et nos faciemus ut ad eorum placita veniant. 5. Volumus ut comites qui ad custodiam maritimam deputati sunt, quicumque ex eis in suo ministerio residet, de iustitia facienda se non excuset propter illam custodiam; sed si ibi secum suos scabinstitutum est, ut si ante proximum quinquennium, quando placitum nostrum habuimus in Compendio, easdem res amiserunt, non eis restituantur. 7. De coniurationibus servorum quae fiunt in Flandris et Menpisco et in caeteris maritimis locis, volumus ut per missos nostros indicetur dominis servorum illorum, ut constringant eos, ne ultra tales coniurationes facere praesumant. Et ut sciant ipsi eorundem servorum domini, quod cuiuscumque servi huius