comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
chite uite alumpnos. Uos uero
qui estis patres ⁊ pastores sce con¬
gregationis. docente diligentis¬
sime fr̃no amore familiam. qͣm
accepistis ad regendam. omneq
bonitatis exemplum in uob̾met¬
ipsis ostendite. Seniores ut pa¬
tres cum honore ammonete. ui¬
niores ut filios cum omni dilec¬
tione castigate. Omnes in spiri¬
tu mansuetudinis. & u̾borum
honestate instruite. Sepiusq
ut intelligi possit ab omnib.
ad cuius institutionẽ unusquis¬
q suam corrigat uitam. ut qd̾
dõ uouistis. ante altare. inuio¬
labiliter custodiat᷑ auob̃. dicen¬
te proph̃a. U ouete ⁊ reddite
dño. sõ ur̃o. Displicet enim dõ in¬
ficeł ꝑmissio. Cogitate quem hã¬
ieatis defensorem contra paganos.
qͥ apparuerunt cica t̾minos ma¬
ritime habitationis. Nolite in ar¬
mis spem ponere. s in do. qui nũ¬
qm deserit sꝑantes inse. Nolite
in fuga confidere. s in prece patrũ
ur̃oꝵ. Sicq tandẽ filii eritis. si eoꝵ
uestigiis adherere studeatis. Non

Expanded text:
chicae vitae alumnos. Vos vero, qui estis Patres et pastores sanctae congregationis, docete diligentissime fraterno amore familiam, quam accepistis regendam, omneque bonitatis exemplum in vobismetipsis ostendite. Seniores ut patres cum honore 22 admonete, juniores ut filios cum omni dilectione castigate. Omnes in spiritu mansuetudinis et verborum honestate instruite. Saepiusque ut intelligi possit ab omnibus. Ad cujus institutionem unusquisque suam corrigat vitam, ut quod Deo vovistis ante altare, inviolabiliter custodiatur a vobis; dicente Propheta: Vovete et reddite Domino Deo vestro . Displicet enim Deo infidelis promissio . Cogitate quem habeatis defensorem contra paganos, qui apparuerunt circa terminos maritimae habitationis. Nolite in armis spem ponere, sed in Deo qui nunquam deserit sperantes in se. Nolite in fuga confidere carnali, sed in prece Patrum vestrorum; sicque tandem filii eritis, si eorum vestigiis adhaerere studeatis. Non
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ leuiori cursu. ad eiusdem uite
possumus ꝑ uenire beatitudinẽ.
ipsa dicente u̾itate. Multe man¬
siones sunt in domo patris mei
propt̃ m̃ita diũsa mansiones
et̾na beatitudo erit. qr quisqͥs
ibi erit. beatus erit. ⁊ głosus. Ubi¬
q iusti fulgebunt sicut sol in
regno patris eorum. Sicut enĩ
scorum martyrum ꝑsecutores
culi concupiscentia. ⁊ carnalis
delectatio.⁊ animi inconstan¬
tia.⁊ dĩ negligentia mandatoꝵ.
⁊ uelut illi martyres scĩ grã
ad iuuante diuina impios con¬
stant̾ uicerunt tyrannos. pal¬
mam et̾ne acceꝑunt głie: Sic
⁊ nos si nrõs dõ auxiliante su¬
ꝑamus adũsarios.⁊ diabolicis
uirilit̾ resistimus suggestiomi¬
b. coronam ꝑpetue laudis.⁊ pal¬
mam et̾ne beatitudinis. accep
habete obsecro memoriã inscis
orationib ur̃is. ut anima mea
ꝓpeua prosꝑitate gaudeat inuo¬
pi. Ego deuotus ur̃e pat̾nitatis
ilius. nunqm obliuiscor ur̃i. ⁊¬

Expanded text:
et leviori cursu ad ejusdem vitae et leviori cursu ad ejusdem vitae possumus pervenire beatitudinem, ipsa dicente Veritate: Multae mansiones sunt in domo Patris mei . Propter merita diversa, mansiones aeterna beatitudo erit. Quia quisquis ibi erit, beatus erit et gloriosus, ubi justi fulgebunt sicut sol in regno Patris eorum . Sicut enim sanctorum martyrum persecutores culi concupiscentia et carnalis delectatio, et animi inconstantia et Dei negligentia mandatorum. Et veluti illi martyres sancti, gratia adjuvante divina, impios constanter vicerunt tyrannos, palmam aeternae acceperunt gloriae: sic et nos, si nostros, Deo auxiliante, superamus adversarios, et diabolicis viriliter resistimus suggestionibus, coronam perpetuae laudis et palmam aeternae beatitudinis accepthabete, obsecro, memoriam in sanctis orationibus vestris, ut anima mea perpetua prosperitate gaudeat in vobis. Ego devotus vestrae paternitatis filius nunquam obliviscor
Abbreviated transcription (Latin):
spicit honorẽ.⁊ uoluntatẽ. pura
pͥmo omniũ querite conscientia.
ut eius grã que obtima sunt.⁊
saluti proxima. nos inuenire fa¬
ciat. frat̾nam & pacificã semper
habeamus caritatẽ. ut oues xp̃i
eiusdẽ uite pascuis epulantes. u¬
nius ouił in agro manentes in
una orationis domo dĩ. nob̾ mi¬
sccłiam conuocantes. nec aliqͥs
se canonicis horis a communio¬
ne scẽ orationis. sue negligens
salutis separet. Meluud̃ ÷ ut an¬
głica uisitatio horis competenti¬
b inueniat cum fr̾ib orantes.
qmͣ diaboli seuitia in aliqua ne¬
gligentia uł luxuria torpentes.
Uncuiq scd̃m suum laborem
merces manet in et̾num Q plus
laborat. plus mercelis acupiet.
Nec labor salutis nr̃e durii de¬
bet uideri cũ sepe austioa medi¬
camenta optatam prãre sole¬
ant salutẽ. Uidemus qm an¬
gusta porta. & arta uia scĩ mar¬
tires uitam ingressi sunt sem¬
pit̾nã. Nos uero fr̃s faciliori uia.

Expanded text:
spicit, honorem et voluntatem pura spicit, honorem et voluntatem pura primo omnium quaerite conscientia, ut ejus gratia, quae optima sunt et saluti proxima, vos invenire faciat. Fraternam et pacificam semper habeamus charitatem, ut oves Christi ejusdem vitae pascuis epulantes, unius ovilis muro manentes, in una orationis domo Dei nobis misericordiam convocantes. Nec aliquis se canonicis horis, a communione sanctae orationis, suae negligens salutis separet. Melius est ut angelica visitatio horis competentibus inveniat cum fratribus orantes, quam diaboli saevitia in aliqua negligentia vel luxuria torpentes. Unicuique secundum suum laborem merces manet in aeternum. Qui plus laborat, plus mercedis accipiet. Nec labor salutis nostrae durus debet videri. Saepe austeriora medicamenta optatam solent praestare salutem. Videmus, quam angusta porta et arcta via sancti martyres vitam ingressi sunt sempiternam. Nos vero, fratres, faciliori via,
Abbreviated transcription (Latin):
concede miscđiam dignet᷑. illiꝰ
tota dilectione.⁊ tota uirtute. in¬
hereamus p̾ceptis. Sc̃oꝵ patrũ
sequam᷑ uestigia. qui nos genu¬
erunt in xp̃o. ⁊ in hoc sacratissimũ
ouile congregauerunt.⁊ pat̾ne
pietatis lacte enutrierunt. Hoꝵ
animas in conspectu sumini pasto
rante statuerunt. concordi de¬
uotione nos obseruare agnos
lectissimi fr̃s. quales habuimꝰ
patres ⁊ ꝓgenitores. qmͣ p̃claros.
⁊ pios d̾o amabiles.⁊ omni po¬
pulo honorabiles. N simus de¬
generes illoꝵ nobilitate filii. dũ
horint̾ sacratissimas constamꝰ
reliquias. eorũ cogitemus ii¬
tari conũsationẽ. quatenus eoꝵ
corsortes głie effici mereamur.
Non nos scłi ambitio. carnał de¬
lectatio. non luxurie putredo. ñ
ebrietatis uenena. a rectissimo
uitalł uite tramite reuocent. ꝑ
quem illi gradientes. głam cũ
do meruerunt sempiternã. U¬
nanimes estote inomni bono
consilio. concordes in ommi re¬
gularis uite disciplina di om̃i¬
potentis qui cordis secreta con¬

Expanded text:
iam dignetur, illius tota dilectione et tota virtute inhaereamus praeceptis. Sanctorum Patrum sequamur vestigia, qui nos genuerunt in Christo, et in hoc sacratissimum ovile congregaverunt, et paternae pietatis lacte enutrierunt. Horum animas in conspectu summi Pastorrante, statuerunt, concordi devotione nos observare agnosclectissimi fratres, quales habuimus Patres et progenitores, quam praeclaros et pios, Deo amabiles et omni populo honorabiles. Non simus degeneres illorum nobilitate filii, dum horum inter sacratissimas constamus reliquias, eorum cogitemus imitari conversationem, quatenus eorum consortes gloriae effici mereamur. Non nos saeculi ambitio, carnalis delectatio, non luxuriae putredo, non ebrietatis venena a rectissimo vitalis vitae tramite revocent, per quem illi gradientes gloriam cum Deo meruerunt sempiternam. Unanimes estote in omni bono consilio, concordes in omni regularis vitae disciplina. Dei omnipotentis, qui cordis secreta con
Abbreviated transcription (Latin):
p̾sentiam. obsecro. ut benigne eũ
susciꝑe dignemini. In quocũq
negotio uł necessitate opus h̾at.
certissime dm habetis bonitatis
urẽ remuneratorẽ. qui dicturus
erit in die iudicii. hospes eram
⁊suscepistis me. Et si mea par¬
uitas quid pot̾it uob̃ gratiarũ
actionis inqualibet causa re¬
pende. studiose. ⁊ fidelit̾. facere
curabo. Hunc uero uł alios pro
xp̃i nomine ꝑ egͥnantes. insua
mansione suscipientẽ. illum di¬
uina incelesti habitatione sus¬
cipiat clementia. Ualete uiri

Expanded text:
praesentiam, obsecro ut benigne eum suscipere dignemini, in quocunque negotio vel necessitate opus habeat. Certissime Deum habebitis bonitatis vestrae remuneratorem, qui dicturus erit in die judicii: Hospes eram, et collegistis me . Et si mea quid parvitas poterit, vobis gratiarum actiones in quantalibet causa rependere, studiose et fideliter facere curabo. Hunc vero, vel alios pro Christi nomine peregrinantes, in sua mansione suscipientem, illum divina in coelesti habitatione suscipiat clementia. Valete, viri
Abbreviated transcription (Latin):
lectio sui.⁊ dilectio corporis sui.
Idõ precepit scriptura. ut ds di¬
ligatur & proximus. Nullũ re¬
rum diligendarum genus. in
his duobus preceptis pret̾missũ
ẽ. Salus uero corporis propt̾ ser¬
uitium d̃i amanda ẽ.⁊ integri¬
tas anime indo diligenda est.
Proximus id ÷ omnis homo ꝓpt̾¬

Expanded text:
lectio sui et dilectio corporis sui. lectio sui et dilectio corporis sui. Ideo praecepit Scriptura ut Deus diligatur et proximus. Nullum rerum diligendarum genus in his duobus praeceptis praetermissum est. Salus vero corporis propter servitium Dei amanda est, et integritas animae in Deo diligenda est. Proximus, id est, omnis homo, p
Abbreviated transcription (Latin):
rensis eccłe. & giruensis.
humił leuita alchumnꝰ
salutẽ. Sẽꝑ pietatis urẽ
religionem ex quo scire potui.
amaui. magnamq inur̃e una¬
nimitatis orationib habens fi¬
dutiã.⁊ modo licet corpore pro¬
culpositus. animo tñ int̾ uos sẽ¬
ꝑ adsisto. quia latitudo cari¬
tatis nulla diuidit᷑ longinqui¬
tate. nullis clauditur t̾minis.
S quo magis ardet inpectoris
antro. eo latius flammam sua¬
uissimi ardoris spargere assu¬
escit. Sicut fons paradisum ir¬
rigans. quadriuio tramite la¬
tum diffunditur in orbem. sic
fons caritatis pectus uirtutum
florib pullulans. in quatuora¬
moris riuos diriuatur. ueluti sc̃s
augustinus in libro pͥmo de doc¬
trina xpĩana dixit. Cum gͦ qua¬
tuor sunt diligenda. unum qd̾
supra nos ẽ. alterum quod nos
sumus. t̾cium qd̾ iuxta nos ẽ.
quartum qd̾ infra nos ẽ: Corpus
nrm̃ infranos ẽ. De secundo &
quarto. nulla precepta danda
erant. Quantumlibet enĩ homo
excidat au̾itate. remanet illi di¬

Expanded text:
rensis Ecclesiae et Gyrvensis, humilis levita Alcuinus salutem. Semper pietatis vestrae religionem, ex quo scire potui, amavi, magnamque in vestrae unanimitatis orationibus habens fiduciam: et modo, licet corpore procul positus, animo tamen inter vos semper assistens, quia latitudo charitatis nulla dividitur longinquitate, nullis clauditur terminis: sed quo magis ardet in pectoris antro, eo latius flammam suavissimi ardoris spargere assuescit. Sicut fons paradisum irrigans quadrifido tramite latum diffunditur in orbem, sic fons charitatis pectus, virtutum floribus pullulans, in quatuor amoris rivos derivatur, veluti sanctus Augustinus in libro primo De Doctrina Christiana dixit: « Cum ergo quatuor sint diligenda, unum qsupra nos est, alterum quod nos sumus, tertium quod iuxta nos est, quartum quod infra nos esnostrum infra nos est. De secundo et quarto nulla praecepta danda erant  Codd. ms. sunt. Quantumlibet enim homo excidat a veritate, remanet illi di
Abbreviated transcription (Latin):
in caritate manet. indo manet.
Dilec̾tio uero proximi in offitio
miscd̾ie. ⁊ doctrina salutis. osten¬
ditur. Qui ht̃ u̾bum di in cor¬
de.doceat ꝓximũ. Qui ħt scłi
facultatem. adiuuet ꝑximũ.
Qui ht̃ cuiuslibet minist̾ii sci¬
entiam opituletur proximo. ip¬
so p̾cipiente dõ. Omĩa quecũq
uultis ut faciant uob hoĩes.
ħ eadem & uos facite illis. Re
b enedicꝰtus scilicet. et te olfredꝰ
diligentissime custodite. qͣtinꝰ
cũ illis et̾nam benedictionis mer

Expanded text:
in charitate manet, in Deo manet . Dilectio vero proximi in officio misericordiae, in doctrina salutis ostenditur. Qui habet verbum Dei in corde doceat proximum; qui habet saeculi facultates, adjuvet proximum; qui habet cujuslibet ministerii scientiam, opituletur proximo, ipso praecipiente Deo: Omnia quaecunque vultis, ut faciant vobis homines, haec eadem et vos facite illis . ReBenedictus scilicet et Ceolfridus, diligentissime custodite, quatenus cum illis aeternam benedictionis mer
Abbreviated transcription (Latin):
ur̃a. iste honor u̾r apud homines.
⁊ retributio apud dm̃. Nolite cõ¬
formare uos scłi hominib mues¬
tim̾toꝵ uanitate. in ebrietatis lu¬
xurie. in ioci lasciuia. in ociositatiᷤ
petulantia. s cum omni modestia
⁊ pietate. conu̾satio ur̃a dõ sit ama

Expanded text:
ra, iste honor vester apud homines, et retributio apud Deum. Nolite conformare vos saeculi hominibus in vestimentorum vanitate, in ebrietatis luxuria, in joci lascivia, in otiositatis petulantia: sed cum omni modestia et pietate co
Abbreviated transcription (Latin):
nedictione consequatur met̃¬
num. Namiuxta salomonẽ. be¬
nalictio parentum filios exaltat.
tem idem ait. filius sapiens. gła
ẽ patri. Noli luxurie subditus eẽ.
s dõ. Quia castum corpus. ⁊ aĩa
auitiis ñ maculatã. spiritus in¬
habitat sc̃s. Ndecet te rusticum
ẽe morib uł uerb̾ lasciuosũ qͥ na¬
tus es insolio regni. Temꝑantia
⁊ honestas uitȩ te amabilem. et
laudabilem. cunctis efficiat popu¬
lis. Incipe bona promereri con¬
u̾satione. dm ubiq habere pro¬
tectorem. Ex illius enim miscd̾ia.
tua consistit prosꝑitas. Su llum
toto corde amaueris. ⁊ illius to¬
ta intentione teipsum subdide¬
ris uoluntati. exaltabit te in reg¬
no presenti. ⁊ infuturo głam tibi
concedet sempit̾nam. Diuinate
in omni bonitate pietaᷤᷤ florere

Expanded text:
nedictio consequatur in aetenedictio consequatur in aeternum. Nam juxta Salomonem, benedictio parentum filios exaltat , Item idem ait: Filius sapiens gloria est patris . Noli luxuriae subditus esse, sed Deo: quia castum corpus et animam vitiis non maculatam Spiritus inhabitat sanctus. Non decet te rusticum esse moribus, vel verbis lasciviosum, qui natus es in solio regni. Temperantia et honestas vitae te amabilem et laudabilem cunctis efficiet populis. Incipe bona promereri conversatione, Deum ubique habere protectorem. Ex illius enim misericordia tua consistit prosperitas. Si illum toto corde amaveris, et illius tota intentione teipsum subdideris voluntati, exaltabit te in regno praesenti, et in futuro gloriam tibi concedet sempiternam. Divina te in omni bonitate pietas florere
Abbreviated transcription (Latin):
iuueni ecgfrido. humił
leuita alchuinus salutẽ.
Quia sciebam te bone
indolis. ⁊ summe nobilitatis ado¬
lescentẽ. exhortatoriaᷤᷤ p̃sumpsi tibi
dirigere literas non qd aliquid¬
tͥ desit a sapientissimis ⁊ optimiᷤ
parentib ammonitionis neces¬
sarie. quorum honestatis exẽ¬
pla. populo p̾dicamenia sunt
salutis. S ut mee dilectionis in
te ostenderem fidelitatẽ. cupiẽs
te proficere indo. uirtutũq flo¬
ribus ornari. ⁊ cunctis angloꝵ.
popłis prodesse in prosꝑitate.
Ecce qͣm nobilissimis natus es
parentib. qm magna enutrit᷑
cura. noli eẽ morib degener. qͥ
natiuitate generosus existas.
Disce diligenter illoꝵ exempla.
a patre auctoritatẽ. a matre pie¬
tatem. ab illo regere popłm ꝑ
iustitiam. ab ista compati mise¬
ne religionis deuotionẽ. oratio¬
num instantiam.elemosinarũ
largitatẽ.⁊ totius uite sobrieta¬
tem. Tu baculus senecꝰtutis illoꝵ
Esto humilit̾ illoꝵ obediens
p̾ceptoꝵ. quatinus illoꝵ te be¬

Expanded text:
uveni Ecgfrido humilis levita Alcuinus salutem. Quia sciebam te bonae indolis et summae nobilitatis adolescentem exhortatorias praesumpsi tibi dirigere litteras. Non quod tibi aliquid desit a sapientissimis et optimis parentibus admonitionis necessariae, quorum honestatis exempla populo praedicamenta sunt salutis; sed ut meae dilectionis in te ostenderem fidelitatem, cupiens te proficere in Deo, virtutumque floribus ornari, et cunctis Anglorum populis prodesse in prosperitate. Ecce quam nobilissimis natus es parentibus, quam magna enutritus cura. Noli moribus esse degener, qui nativitate generosus existis. Disce diligenter illorum exempla, a patre auctoritatem, a matre pietatem. Ab illo regere populum per justitiam, ab ista compati misenae religionis devotionem, orationum instantiam, eleemosynarum largitatem, et totius vitae sobrietatem. Tu baculus senectutis illorum esto, humiliter illorum obediens praeceptis; quatenus illorum te be
Abbreviated transcription (Latin):
salus ẽ prelatoꝵ. ⁊ pastor bonꝰ
ex gregis multiplicatione corona¬
bitur. Et tu fili mi memor esto
mei & tui in orationib. ut diui¬
na nos clementia ꝑpetuo mun̾e
in salute sempit̾na conseruare
dignetur. Uale uale fili in et̾nũ.

Expanded text:
salus est praelatorum, et pastor bonus salus est praelatorum, et pastor bonus ex gregis multiplicatione coronabitur. Et tu, fili mi, memor esto mei et tui in orationibus, ut divina nos clementia perpetuo munere in salute sempiterna conservare dignetur. Vale, vale fili in aeternum.
Abbreviated transcription (Latin):
misera ꝑditio sempit̃na. quał
in uita futura fieri uelis. talẽ te
p̃para in p̾senti. parui tẽporis. ut¬
hospes ꝑpetuam tibi promereri
eẽ moriturũ. Omnis dies qͤsiul¬
timus ẽ habendus. Id̾o semꝑ ħo
debet eẽ paratus. ut quacumq
die iudex pulsauerit ostium aꝑi¬
atur ei cũ letitia Rapitur ad iu¬
dicium anima dum deducit᷑
de corpore. Quid tunc ebrietas.
digito. quid aurum in sacculo:
diues moritur similit̾ sicut &
pauꝑ.⁊ una ẽ amborum con¬
ditio. nisi quis melior alt̾i fiat.
Bonus inuitam uadit sempit̾¬
nam. impius tradetur tormen¬
tis et̾nis. Esto filius uite. & non
ñ esca ignium cũ diabolo. ꝑ
singulos dies semꝑ melius ẽẽ
studeto. ut semꝑ cum d̃o ẽẽ me¬
rearis. Saluta meo noĩe scaest.¬
⁊ begnod. di famulos amicos
suis cum familia sua. quas di¬
ligent̃ indi seruitio erudiunt.
⁊ ñ penam. laudẽ ⁊ ñ contume¬
liam. quia profectus subiecꝰtoꝵ

Expanded text:
misera perditio sempiterna! qualis misera perditio sempiterna! qualis in vita futura fieri velis, talem te praepara in praesenti. Parvi temporis hospes perpetuam tibi promerere esse moriturum. Omnis dies quasi ultimus est habendus. Ideo semper homo debet esse paratus, ut quacunque die judex pulsaverit ostium, aperiatur ei cum laetitia . Rapietur ad judicium anima, dum ducetur de corpore. Quid tunc ebrietas, digito, quid aurum in sacculo? Dives moritur similiter sicut et pauper, et una est amborum conditio, nisi forte quis melior altero fiat. Bonus in vitam vadit sempiternam, impius tormentis traditur aeternis. Esto filius vitae et non n esca ignium cum diabolo. Per singulos dies semper esse melior studeto, ut semper cum Deo esse merearis. Saluta meo nomine Sacen et Begnod Dei famulos, amicossuis cum sua familia, quam diligenter in Dei servitio erudiunt et non poenam, laudem et non contumeliam. Quia profectus subjectorum
Abbreviated transcription (Latin):
ilio meo lmo altapetrã.
alchuinus salutẽ. Utinã
iuixta nomen tuũ. fiat merces
tua alta ⁊ firma. Hoc uero ut
q̃o donante fiat. labora instan¬
ter curre dum lucem habes. as¬
ende cotidie ꝑ singulos gradꝰ
uirtutum. ut de te dici possit. Ibt̃
scĩ de uirtute in uirtutẽ. ut qd̾
sequitur fieri possit hoc ate.
udebitur ds dõrum insyon.
U igiliis & orationib insta. cas¬
titate & humilitate. dilectiõe
di & proximi.⁊ alioꝵ manda¬
toꝵ obseruatione. te ipsum exor¬
na. Que tñ omnia ad caritatis
firmamentũ respitient. in qua
tota lex pendet.⁊ propħe. Si
ñ dum adhuc annis ordine. tñ
Nam presbiter senior in latina
rib eẽ deb̾e senes. constantia ꝑ-¬
fectoᷤ predicatione u̾bi d̾i inten
borandi ⁊ promerendi dm. tunc
erit tempus iudicandi. ⁊ pro bo¬
nis oꝑib uidendi dm. Quia
tunc iudicabitur unusquisq
scđm oꝑa sua. N tibi sit scłi põ¬
pa suauior. qͣm salus et̾na. Nec
iocunda ẽ beatitudo et̾na. ⁊ qͣm

Expanded text:
ilio meo charissimo Altapetra Albinus salutem. Utinam juxta nomen tuum fiat merces tua alta et firma. Hoc vero, ut, Deo donante, fiat, labora instanter; curre, dum lucem habes; ascende quotidie per singulos gradus virtutum, ut de te dici possit: Ibunt sancti de virtute in virtutem, ut quod sequitur fieri possit hoc, ut a te videatur Deus Deorum in Sion . Vigiliis et orationibus insta, castitate et humilitate, dilectione Dei et proximi, et aliorum mandatorum observatione teipsum exorna. Quae tamen omnia ad charitatis firmamentum respicient, in qua tota lex pendet et prophetae . Si nondum adhuc annis, ordine tamen sNam presbyter, senior in Latina ribus esse debere senes, constantia perfectos, praedicationi verbi Dei intentborandi et promerendi Deum: tunc erit tempus judicandi, et pro bonis operibus vivendi Deum; quia tunc judicabitur unusquisque secundum opera sua . Non tibi sit saeculi pompa suavior quam salus aeterna; nec jucunda est beatitudo aeterna: et quam
Abbreviated transcription (Latin):
pes ẽ fidutia futuroꝵ despe.¬
bonoꝵ ex gr̃a dĩ & ex bona
conscientia. Defide & spe scdm qͦs¬
dam oritur caritas. que ẽ amor dĩ
ꝓpt̾ ipsũ. & proximi propt̾ dm. De
fide tanquã fundam̃to õium bo¬
noꝵ. spes & caritas oritur. quia ni¬
chil potest sꝑari uł sꝑatũ amari.
nisi pͥus credatur. Credi autẽ po¬
test. quod ñ sꝑatur uł amat᷑. Licet¬
us fides que meritũ ht̾ quã spes &
caritas. tamen incausa fides p̾cedit.
spem & caritatẽ. quia inde sꝑamꝰ
&̾ diligimꝰ. qͥa credimꝰ. Similit̾ ex
spe caritas. quia ideo diligimꝰ fu
nos adepturos illud diligimꝰ. S qͥa
ut auctoritas dicit. spes ẽ c̾titudo
ueniens ex p̃cedentibꝰ meritis. itẽ
sine m̃itis aliquid sꝑare. non spes
s p̾sumptio debet dici. & sine cã¬
ritate nullũ m̾itum. uidet᷑ quibꝰ¬
dã quod exfide & caritate sit spes
Ut enim dicit beatus augustinꝰ

Expanded text:
pes est fiducia futurorubonorum ex gratia Dei et bona conscientia. De fide et spe, secundum quosdam, oritur charitas, quae est amor Dei propter ipsum, et proximi propter Deum. fide tanquam fundamento omnium bonorum spes et charitas oriuntur; quia nihil potest sperari vel speratum amari nisi prius credatur; credi autem potest quod non speratur vel amatur. Licetius fides meritum habeat, quam spes et charitas, tamen in causa fides praecedit spem et charitatem, quia inde speramus et diligimus, quia credimus. Similiter ex spe charitas, quia ideo diligimus futsperamus nos adepturos, illud diligimus: sed quia, sicut auctoritas dicit, spes est certitudo veniens ex praecedentibus meritis, item sine meritis aliquid sperare, non spes, sed praesumptio debet dici, et sine charitate nullum est meritum, videtur quibusdam quod ex fide et charitate spes oritur. Ut enim
Abbreviated transcription (Latin):
ipsis p̾sentibꝰ creditur. cum iã ꝑspetiẽ
manifestã se ꝯtemplandã prebebit sc̃is.
ipsa di sapientia. De qua fide rerũ
lucisq ipsius p̾sentie. forsitan paulus
dicit. Iusticia enim dĩ reuelat᷑ in eo
ex fide in fidẽ. S potest dici quod
augustimis hoc dicat ñ de sacram̃to
fidei. s de re fidei. Est enĩ ipsa fides
habuit fidem passionis xp̃i quam
oculis suis uidit. cum fides ñ sit ap¬
parentiũ. Ad quod potest dici non
fidem s agnitionẽ inde habuit. nisi
ut solet abusiue dici. credo oculis me¬
is. S in hoc quod uidit nullũ meri
tum si credidit. s in hoc quod illũ
credebat dm̃ ẽẽ quem uidebat inlig¬
no pendere. Fides itaq que ẽ ad edi¬
ficationẽ. de non apparentibꝰ ẽ. So¬
let queri de fide. utrũ sit urtꝰ. Psꝑ
ex dictis augustini. Tres inquit sũt
summe uirtutes. fides. spes. caritas.

Expanded text:
ipsis praesentibus creditur; cum jam per speciem manifestam se contemplandam praebebit sanctis ipsa Dei sapientia. De qua fide rerum lucisque ipsius praesentia forsitan Paulus dicit: Justitia enim Dei revelatur in eo ex fide in fidem . Sed potest dici quod Augustinus hoc dicat, non de sacramento fidei, sed de re fidei. Est enim ipsa fides habuit fidem passionis Christi quam oculis vidit, cum fides non sit apparentium. Ad quod dici potest quod non fidem, sed agnitionem inde habuit, nisi ut solet abusive dici: credo oculis meis. Sed in hoc quod vidit, nullum meritum fuit si credidit; sed in hoc quod illum credebat Deum esse, quem videbat in ligno pendere. Fides itaque quae est ad aedificationem, de non apparentibus est. Solet quaeri de fide utrum sit virtus. Prosper ex dictis Augustini: Tres sunt, inquit, summae virtutes, fides, spes, charitas.
Abbreviated transcription (Latin):
tus. Quidã t̾n dicunt quod ñ sit urr¬
tus. ꝓpt̾ illud apłi. Si habuero omnẽ
fidem. caritatẽ non habeã: ncħ sũ.
Ubi innuit quod fides sine caritate
tate  potest ẽẽ. Sane t̾n potest
due. s eadem aucta. Unde illud.
Adauge nob̾ fidẽ. Ut enim ieroni¬
mus dicit. quantũ credimꝰ tantũ di¬
ligimus. & econuerso. de cognitiõe dĩ.¬

Expanded text:
t quod non sit virtus, propter illud Apostoli: Si habuero omnem fidem, charitatem autem non habeam, nihil sum , ubi innuit quod fides sine charitate tate potest esse. Sane tamen potest duae, sed eadem aucta, unde illud: Adauge in nobis fidem , ut enim dicit Hieronymus: Quantum credimus, tantum diligimus; et e diverso.
Abbreviated transcription (Latin):
ut credamꝰ. Quid ẽ enim fides nisi
uidere. Uident᷑ tamen quedã auc¬
toritates uelle quod fides etiã de his
que uident᷑ sit. ut in ioħe. Nunc autẽ
dico uob̃ pͥusquã fiat. ut cũ fac̾tum
fuerit credatis. Unde augustinꝰ. Qdd ͥ
uult ut cũ factũ fuerit credatis: Nã ⁊
ille cui dictũ ẽ qr uidisti cͤdidisti: ñ hoc
cͤdidit qd̾ uidit. Cnebat carnẽ c̃debat dm̃
in carne latentẽ s si dicimꝰ ẽdi q̃ uident᷑

Expanded text:
ut credamus. Quid est enim fides, nisiut credamus. Quid est enim fides, nisividere. Videntur tamen quaedam auctoritates velle quod fides etiam de iis quae videntur sit, ut in Joanne: Nunc autem dico vobis priusquam fiat, ut cum factum fuerit credatis . Unde Augustinus: Quid sibi vult, ut cum factum fuerit credatis? Nam et ille cui dictum est: Quia vidisti credidisti ; non hoc credidit quod vidit. Cernebat carnem; credebat Deum in carne latentem. Sed si dicimus credi quae videntur
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ similia. ita econtrario potest
fieri. ut concupiscentia p̾tereat rea¬
tu.⁊ remaneat ac̾tu. Ecce ex his aue¬
toritatibꝰ patet concupiscentiã ma¬
li ẽẽ peccatum originale. sub qua
continetur ignorantia boni. qͣm
exea ẽ. Nisi enim p̾cessisset concu¬
piscentia mali. non ẽẽt secuta ig¬
norantia boni. Et inde ẽ. quod qͣn¬
doq reꝑimus in sacra scriptura
pluralit peccata originalia. qr di¬
u̾sa sunt ignorantia boni. ⁊ concu¬
piscentia mali. Quandoq repꝑi¬

Expanded text:
et similia; ita et econtrario fieri et similia; ita et econtrario fieri potest ut concupiscentia praetereat reatu et remaneat actu. Ecce ex his auetoritatibus patet concupiscentiam mali esse peccatum originale, sub qua continetur ignorantia boni, quoniam ex ea est. Nisi enim praecessisset concupiscentia mali, non esset secuta ignorantia boni. Et inde est quod quandoque reperimus in sacra Scriptura pluraliter peccata originalia, quia diversa sunt ignorantia boni et concupiscentia mali: quandoque
Abbreviated transcription (Latin):
apparet.S ueniente tempore in
quo deb̾et bonum concupiscere.
malum ignorare. ignorat bonũ.
net ꝯcupicentia mali. ⁊ cet̾a.⁊ ita ñ
uidetur. quod inbaptismo remit¬
tatur originale peccatum s pt
ut dicit augustinus licet rema¬
neat concupiscentia post baptis
mum. ñ tamen ad reatum his qͥ
putari. Li cet enim concupiscen¬
tia carnis sit inbaptirato. tñ ñ
imputatur ei. nisi eat pt concu¬
piscentiam. Quod si iam fiat.
ñ iam origniale ẽ. s acͣtuale Au.
gustinus de nuptiis ⁊ concupiscen¬
tia. Ex hac carnis concupiscen¬
tia q̃ licet in regeneratis iam ñ
deputetur inpeccato. quecũq
nascitur ꝓles. obligata ẽ originali
peccato. Et pauiopost. Dimittitur
concupiscentia carnis inbaptisma¬
te. ñ ut non sit. s ut in peccatũ ñ
imputet᷑. Hoc est enim ñ hab̾e pec¬
catum. nͥ ẽẽ reum peccati. Itẽ. oͦ
mͦ alia peccata pretereunt actu.
⁊ remanent reatu. ut homicidiũ.

Expanded text:
apparet, sed veniente tempore in apparet, sed veniente tempore in quo deberet bonum concupiscere, malum ignorare, ignorat bonum enet concupiscentia mali, et caetera; et ita non videtur quod baptismo remittatur originale peccatum. Sed, ut dicit Augustinus, licet remaneat concupiscmum, non tamen ad reatum; quia hputari. Licet enim concupiscentia carnis sit in baptizato, tamen non imputatur ei nisi eat post concupiscentias. Quod si fiat, non jam originale, sed actuale est. Augustinus De nuptiis et concupiscentia: Ex hac carnis concupiscentia quae licet in regeneratis jam non reputatur in peccatum quaecunque nascitur proles obligata est originali peccato. Et paulo post: Dimittitur concupiscentia carnis in baptismo, non ut non sit, sed ut peccatum non imputetur: hoc est enim non habere peccatum, non esse reum peccati. Item: Quo modo alia peccata praetereunt actu et remanent reatu, ut homicidium
Abbreviated transcription (Latin):
aut mobediens potest dici: In obe¬
dientia namq uoluntatis ẽ. Et
nale. ñ ẽ uoluntariũ. His itaq
ommissis. dici potest originale
peccatum. concupiscentia mali⁊
ignorantia boni. Unde augustinꝰ
in libro de correctione & gr̃a. Sunt
omni hõi ista duo penalia. igno¬
rantia ⁊ difficultas. Ex ignoran¬
tia error. ut probet faisa ꝓueris.
Ex difficultate cruciatus. ut re¬
sistente ⁊ torquente dolore carnał
iunculi. ñ possit alibidine tem¬
ꝑari. S potest opponi. cum aĩa pue¬
ri nondum aliquid uelit. uł ñ¬
uelit. quomͦ concupisscentiam
maliht̃. Uicum ẽ in ea.ñ actus.
Qd̾ ꝓbatur cum uen̾it ad annos
discretionis. Tunc enim concu¬
piscet malum.⁊ dimittet bonũ.
Similit̾ opponitur. cũ ñdum de¬
tiã ht̃. S sicut in oculo ceci in
nocte uicium cecitatis ẽ. s non
apparet. nec disc̾nitur int̾ ui¬
dentes & cecum. nisi luce uenien¬
te.⁊ sic in puero uitium est. s ñdũ

Expanded text:
aut inobediens potest dici? Inobeaut inobediens potest dici? Inobedientia namque voluntatis est nale non est voluntarium. His itaque omissis, dici potest quod originale peccatum est concupiscentia mali et ignorantia boni. Unde Augustinus in libro De correptione et gratia: Sunt omni homini ista duo poenalia: ignorantia et difficultas. Ex ignorantia error, ut probet falsa pro veris; ex difficultate cruciatus, ut resistente et torquente dolore carnalis vinculi non possit a libidine temperare. Sed potest opponi: cum anima pueri nondum aliquid velit vel nolit, quomodo concupiscentiam mali habet? Vitium est in ea non actus, quod probatur: cum venerit ad annos discretionis, tunc concupiscit malum et dimittit bonum. Similiter opponitur: Cum nondum altiam habet? Sed sicut in oculo caeci in nocte vitium caecitatis est, sed non apparet, nec discernitur inter videntem et caecum nisi luce veniente; sic et in puero vitium est, sed nondum
Abbreviated transcription (Latin):
peccatum sit debitum qͦ tenentur
om̃s peccato pͥmi hominis. quia
ꝓ illo omnibꝰ debetur pena et̾̃na.
nisiꝑ grãm lib̾entur. Isti dicunt. qd̾
origniale peccatum non ẽ peccatũ.
peccatum. astruunt qd̾ ibi pecca¬
tum ꝓ pena peccati ponitur. Et sic̃
ꝓ peccato parentis qnͣdoq exulant
filii scđm iusticiã scłi. ita ex iusti¬
minali peccato. Et ita scdm istos
in anua pueri nullum peccatũ ẽ.¬
qr dicunt ipsi. si nunqͣm peccauit.
ñ ẽ in ea peccatum. Et tamen conce¬
dunt. in ea ẽ originale peccatũ.
qr tenetur debito peccati. S contͣ
apłm plane loquuntur ipsi. cum
Ecce qd̃ apłs uocat eos peccatoreᷤ.¬
antequam regenerentur. S si t̾m
eẽt pena ⁊ ñ culpa in istis. ut auint.¬
tum intrauit in mundũ. ⁊ ꝑpec
catũ mors. Alud peccatũ qd̾ intͣ¬
bedientia in omnibꝰ ẽ. anteqͣm re¬
nascantur. S ñ uidetur qd̾ puer
mobediens sit. cui nicħ nunqͣm
fuit imꝑatum.⁊ qui ñdum pocest
ratione uti. quoniodo aut obediens.

Expanded text:
itum quo tenentur omnes pro peccato primi hominis; quia pro illo omnibus debetur poena aeterna nisi per gratiam liberentur. Isti dicunt quod originale peccatum non sit peccatum;peccatum, astruunt quod ibi peccatum pro poena peccati accipitur; et sicut pro peccato parentis quandoque exsulant filii secundum justitiam saeculi, ita ex justiccato illo; et ita secundum istos in anquia dicunt ipsi: Si nunquam peccavit, non est in ea peccatum, et tamen concedunt, quod in ea est originale peccatum, quia tenetur debito peccati. Sed contra Apostolum plane loquuntur isti, cum Ecce quod Aposantequam regenerentur; sed si tantum esset poena et non culpa in istis, ut itum intravit in mundum, et per peccatum mors . Aliud peccatum quod intrinobedientia in omnibus est antequam renascantur. Sed non videtur quod puer inobediens sit; quia nihil unquam fuit ei imperatum. Et qui nondum potest ratione uti, quomodo aut obediens
Abbreviated transcription (Latin):
nulli carnali filio uł filie eius¬
dem hominis copulari ualeat.
monstrat nicholaus ad bulgaros
scribens his uerb̃. Est inter fr̃s¬
nio scã. que ñ ẽ dicenda consang¬
uinitas. s potius habenda spũ¬
alis ꝓrimitas. Unde quidẽ. int̾
eos arbitramur fieri non posse
conuigale conubium. qiquidẽ
nec inter eos qui natura et eos
qui  adoptione filii sunt. uene¬
rande romane leges matͥmoniũ
contrahi ꝑmutunt. E st etiam at¬
tendendum. qd̾ idem papa salo¬
moni ep̃o scribens. affirmat eidẽ
uiro non licere duas hab̾e cõma¬
tres. unam pꝰt aliam. Quam insti

Expanded text:
nulli carnali filio vel filiae ejusdem hominis copulari valeant: monstrat Nicolaus papa ad Bulgaros scribens in haec verba: Est inter frnio; quae non est dicenda consanguinitas, sed potius habenda spiritualis proximitas. Unde quidem inter eos arbitramur fieri non posse conjugale connubium; quoniam quidem nec inter eos qui natura et eos qui adoptione filii sunt, venerandae Romanae leges matrimonium contrahi permittunt. Est etiam attendendum quod idem papa Salomoni episcopo scribens affirmat, eidem viro non licere duas habere commatres, unam post alteram, quam insti
Abbreviated transcription (Latin):
hoc enim dictum ẽ de illis. quoꝵ
ut̾q fideł est. Quando autem
alt̾ infidelis ẽ. licet fideli infi¬
delem retinere uł abicere. sicut
ꝑ eusticianum papã monstrat᷑.
qui ait. Si quis gentił gentilẽ
dimiserit uxorem ante baptisma.
ptꝰ baptismum in potestate sua¬
uxorem dimitt̾e ꝓ qualibet for¬
nicatione spu̾ali. id ẽ ꝓ auaritia.
uł aliis cͥminib. ad quȩ uxor sce¬
łata credens. ⁊ confitens fidẽ ca¬
tholicam. uirum conatur appli¬
care. In quo animadũtendũ. qd̾
siuxor non patitur secũ habita
cet pͥus debet uir ab eiꝰ separari ꝯsor¬
tio. quam eius scełib inquinet᷑.
iuxta ulud p̾ceptum dñi. Si ocu¬
lus tuus dext̃ scandalirat te. erue
illum⁊ proice illum abste. Si uͦ
uxor confitens fidem catholicã.
pacitur uirum eohabitare. qnͣtũ¬
cumnq sit scełata. non debet ab ea
uir discedere.

Expanded text:
Hoc enim dictum est de illis quorum Hoc enim dictum est de illis quorum uterque fidelis est; quando autem alter infidelis est, licet fideli infidelem retinere vel abjicere sicut per Eutitianum papam monstratur qui ait: Si quis gentilis gentilem duxerit uxorem ante baptisma; post baptismum in sua potestate uxorem dimittere pro qualibet fornicatione, id est pro avaritia vel aliis criminibus ad quae uxor scelerata credens atque confitens fidem catholicam virum conatur applicare. In quo animadvertendum est quod si uxor non patitur secum habitarcet, prius debet vir ab ejus separari consortio quam ejus sceleribus inquinetur; juxta illud praeceptum Domini: Si oculus tuus dexter scandalizaverit te, erue eum et projice eum abs te . Si vero uxor confitens fidem catholicam patitur virum cohabitare, quantumcunque sit scelerata non debet ab ea vir discedere.
Abbreviated transcription (Latin):
ñ dimittat. illã. Et si qua mulier
uirum ht̃ infidelem.⁊ hic con¬
sentit habitare cum illa. ñ relin¬
quat eum. E x his u̾b̾ apparet. qd̾
fideli liceat infidelem relinquere
quamuis ꝑfectum sit ꝓpt̾ infide¬
lem lucrandum d̃o. remanere cũ
infideli. si pse consenserit. Nisi
enim liceret fideli infidelẽ dimit¬
t̾e. ita ex auctoritate dñi int̾ istos
uetaret fieri diuortium. sicut int̾
fideli. alium fidelem sͥ possit co¬
pulare. Hic̃ enim. Si infideł dis¬
cedit. discedat. ħ enim fr̃. aut so¬
ror. subiectus ÷ seruituti huiusmo¬
di. Hoc equidem dicendo nec ad¬
dendo. ut infideli dimisso. fidel
innuptus ꝑmaneat. sicut agen¬
dum deutroq fideli p̾ceꝑat. aꝑ¬
te dat intellig̾e. qd̾ dimisso infi¬
deli. pt᷑ea fideł ualeat alii fide¬
li se comungere. Nec istud contͣ¬
rium ẽ apło dicenti. p̾cipio ñ ego
s dñs. uxorem auiro ñ discede¬
re. qd̾ si discedit manere innuptã

Expanded text:
r r virum habet infidelem, et hic consentit habitare cum illa, non relinquet eum . Ex his verbis apparet quod fideli liceat infidelem relinquere, quamvis sit perfectum propter infidelem lucrandum Deo, remanere cum infideli si ipse consenserit. Nisi enim liceret infidelem dimittere, ita ex auctoritate Domini inter istorum utrumque vetaret fieri divortium, sicut interfideli alium sibi fidelem possit copulare. Dicit enim. Si infidelis discedit, discedat: non enim frater aut soror subjecta est servituti in hujusmodi . Haec equidem dicendo nec addendo ut infideli dimisso fidelis innupta permaneat, sicut agendum de utroque fideli praeceperat; aperte dat intelligere quod dimisso infideli postea fidelis valeat alii fideli se conjungere. Nec istud contrarium est Apostolo dicenti: Praecipio non ego sea Dominus, uxorem a viro non discedere: quod si dicesserit manere innuptam
Abbreviated transcription (Latin):
illud occultum ẽ. nec probari po¬
test. iudicat eccła illum peccato¬
rem suscepta penitentia. cum uxore
sua remanere. nec incestum fac̾e
cum uxore legitima. Si uero ma¬
nifestum ẽ. iudicare solet ercła.
ab uxoris consortio ẽẽ separandũ.
Potest tamen ei indulgentia fieri.
si uxor euis ⁊ illa que polluit᷑. in re¬
motioribꝰ gradib cognate sint.
pu̾ał autem fornicatio ẽ.
uł generał. de qua dic̾tũ ẽ.
ꝑdidisti omnes qui forncantur
abste. Uel est spirituał sicut ydo¬
latria.⁊ alia infidelitas xp̃iane fi¬
dei contraria. uelut uidaismus.
Et hac spũali fornicatione ꝑmit¬
titur homini fideli. dimitterecon¬
iugem infidelem. Q d̾ ex uerb̃ apłi
p̾cipitur qui cum uetuisset ex
auetoritate dñi ne fidelem con¬
iugem fideł dimitt̾et. ptea de
fideli iuiro ⁊ alio infideli loqͥns.
sic ait. Nã cet̾is ego dico. non dñs.
Siquis fr̃ uxorem ht̾ infidelẽ.
⁊ ħ consentit habitare cum illo.

Expanded text:
illud occultum est, nec probari poillud occultum est, nec probari potest; judicat Ecclesia illum peccatorem suscepta poenitentia cum uxore sua remanere nec incestum facere cum uxore legitima. Si vero manifestum est, judicare solet Ecclesia ab uxoris consortio esse separandum. Potest tamen indulgentia fieri si uxor ejus et illa quam polluit in remotioribus gradibus cognatae sint. autem fornicatio est vel generalis de qua dictum est: Perdidisti omnes qui fornicantur abs te ; vel est spiritualis sicut idololatria et alia infidelitas Christianae fidei contraria, velut judaismus. Et hac spirituali fornicatione permittitur homini fideli dimittere conjugem infidelem. Quod ex verbis Apostoli percipitur, qui cum vetuisset ex auctoritate Domini ne fidelem conjugem fidelis amitteret; postea de fideli viro et uxore infideli loquens, sic ait: Nam caeteris ego dico non Dominus. Si quis frater uxorem habet infidelem et haec consentit habitare cum illo,
Abbreviated transcription (Latin):
Ego dixi pastori. Dñe si quis mu¬
⁊ hanc inuenerit in aduit̾io. nun¬
quid peccat uir. si coniuiuit cũ illa:
Et dixit mͥ. Quandui nescit pec¬
catum eius. sine cͥmine uiuit cũ
illa. Si autem scierit uir uxorẽ
deliquisse. ⁊ ñ egerit penitentiã
mulier. ⁊ ꝑmanet in forncatione
ẽ peccati eius. ⁊ particeps inquina¬
tionis eius. Quid gͦ. si ꝑmanet in¬
iuitio suo mulier: Et dix̃. Dimit¬
tat illam uxorem.⁊ uir ꝑse maneat.
Qd̾ si mulier dimissa penitentiã
eg̾it. ⁊ uoluerit ad iuirum suum
reuerti. num recipietur auiro
suo: Et dixit. Immo si non rece¬
ꝑit eam uir suus peccat.⁊ mag¬
nũ peccatum sͥ admitit. Ergo de¬
bet reciꝑe peccatricem q̃ peniten¬
tiam egit. s non sepe. Ex predictis
itaq auctoritatib liquet. quod
mulierem afornicatione discedẽ
nolentem debet uir abicere. s de
fornicatione penitentẽ ⁊ reconcilia¬
ri uolentem. debet. ⁊ potest. causa
ris ꝓpͥe ꝑ incestum maculat. si

Expanded text:
4. Ego dixi Pastori: « Domine, si quis haet hanc invenerit in adulterio, nunquid peccat vir, si concubit cum illa? » Et dixit mihi: « Quandiu nescit peccatum ejus sine crimine est cum illa. Si autem scierit vir uxorem suam deliquisse et non egerit poenitentiam mulier, sed permanet in fornicatione reus peccati ejus erit, et particeps moechationis ejus. » vitio suo mulier? Et dixit: Dimittat illam uxorem, et vir per se maneat. Quid si mulier dimissa poenitentiam egerit et voluerit ad virum suum reverti, num recipietur a viro suo? Et dixit: Imo, et si non receperit eum vir suus peccat, et magnum peccatum admittit sibi. Ergo debet recipere peccatricem quae poenitentiam egit, sed non saepe. Ex praedictis itaque auctoritatibus liquet quod mulierem a fornicatione discedere volentem non debet vir abjicere; sed de fornicatione poenitentem et reconciliari volentem debet et potest causa Dris propriae incestu maculavit, si
Abbreviated transcription (Latin):
conciliationem talium uidetur
ꝓhib̾e. qui de quadã muliere q̃
uuente uiro alii nupserat. ad
amandum scribens presbiterũ.
sic dicit. Rem nouam loquor.
immo ñ nouam s ueterẽ. que
uet̾is testam̃ti auctoritate ꝯfirmat᷑¬

Expanded text:
quoque reconciliationem talium videtur quoque reconciliationem talium videtur prohibere; qui de quadam muliere quae vivente viro alii nupserat ad Amandum scribens presbyterum sic dicit: Rem novam loquor, imo non novam sed veterem; quae Veteris Testamenti auctoritate confirmat
Abbreviated transcription (Latin):
cationẽ incurrit. ñ licet alt̾i for¬
nicatorẽ dimitt̾e. nisi ipse expers
fornicationis extit̾it. Unde au¬
gustinꝰ tractans de sermone. sic
suam. si ipse conuincit᷑ fornica¬
ri. Quam ꝓpt̾ quisquis fornica¬
tionis causa uult abicere uxorẽ
suam. pͥor debet ẽẽ afornicatiõe
purgatus. Hoc augustinus. Cum
autem ꝓtali fornicatione conui¬
gium separatur. dimutenti uł
dimisso ñ licet ad aliam transi¬
re copulam. apło dicente. his
qͥ matrimonio iunc̾ti sunt. p̾ci¬
pio ñ ego s dñs. uxorẽ auiro ñ disce¬
dere. Qd̾ si discesserit. man̾e ĩnuptã.
aut uiro rec̾ciliari. Ex qua auc̃tori¬
tate intelligitur. non solum hoc
quod facto ꝓfornicatione disci¬
dio. tñ inter se coniuges rema¬
neant cum in aliam copulã tran¬
possunt reconciliari. ⁊ cohabitare
sicut prius. si dimissum ad se re
uocare. alti placuerit. Qd̾ tamen
uidetur contradic̾e salomon.
dicens. Qui tenet adulterã. stul

Expanded text:
cationem incurrit, non licet alteri forcationem incurrit, non licet alteri fornicantem dimittere, nisi ipse expers fornicationis exstiterit. Unde Augustinus tractans de sermone in Mosuam, si ipse convincitur fornicari. Quapropter quisquis fornicationis causa vult abjicere uxorem suam, prior debet esse a fornicatione purgatus. Augustinus: Cum autem pro tali fornicatione conjugium separatur, dimittenti vel dimisso non licet ad aliam transire copulam, Apostolo dicente: Iis qui matrimonio juncti sunt praecipio, non ego sed Dominus, uxorem a viro non discedere; quod si discesserit, manere innuptam aut viro reconciliari . Ex qua auctoritate intelligitur non solum hoc quod facto pro fornicatione dissidio tantum inter se conjuges remaneant, cum in aliam nequeant copulam tranpossint reconciliari et cohabitare sicut prius, si dimissum ad se alteri revocare placuerit. Cui tamen videtur contradicere Salomon, dicens: Qui tenet adulteram, stult
Abbreviated transcription (Latin):
sit contrahi coniuigium. cum ip¬
si de reddendo carnis debito. ñ
ualeant facere consensum legi
uit. posse dimitti uxorẽ auiro
causa fornicationis. ubi ait. Qͥ¬
cumq dimiserit uxorẽ suã nͥ cau¬
sa fornicationis. ⁊ aliam duxerit.
qd̃ ꝓpt̾ eandem causam dimitt̾e
iurum. uxori ꝑmittitur. Nam
cum sint una caro. ⁊ corpus unus
sit in potestate alt̾uis. eandem le¬
gem ꝑmanendi uł se dimittendi.
sortiti sunt. Cum autẽ forncatio¬
nis causa facit diuortium. ñ ille
qui dimitit. s ille qͥ ꝑ culpa sua
dimititur. separat coniuigium.
Est autem fornicatio duplex. cor
quando mulier uiuente uiro. aut
uir uiuente uxore. ex conscientia se
alt̾i comiungit. aut elam. aut ma¬
nifeste. Ideo ex conscientia appo¬
sui. quia si conting̾et. ut mulierẽ
aliam ignorante uiro. uxor inlec¬
to collocaret.⁊ si illi uir deceptꝰ
commisceret. de fornicatione ui¬
rum ignorantia excusaret. Cũ
autem unus de conuigibꝰ forni¬

Expanded text:
se contrahi conjugium, cum ipse contrahi conjugium, cum ipsi de reddendo carnis debito non valeant facere consensum legitit posse dimitti uxorem a viro causa fornicationis ubi ait: Quicunque dimiserit uxorem, nisi causa fornicationis, et aliam duxerit, propter eamdem causam dimittere virum uxori permittitur. Nam cum sint una caro et corpus unius sit in potestate alterius, eamdem legem permanendi vel se dimittendi sortiti sunt. Cum autem fornicationis causa faciat divortium, non ille qui dimittit, sed ille qui pro culpa sua dimittitur, separat conjugium. Est autem fornicatio duplex: corpquando vir, vivente uxore, aut mulier vivente viro, ex conscientia se alteri conjungit aut clam aut manifeste. Ideo ex conscientia apposui: quia si contingeret ut mulierem aliam ignorante viro uxor in lecto collocaret et se illi vir deceptus commisceret de fornicatione virum ignorantia excusaret. Cum autem unus de conjugibus forni
Abbreviated transcription (Latin):
uestem iam acceꝑit. Si uero ut̃¬
q uotum facit. necesse ẽ eẽ. ut in
continentia ꝑmaneant. Unde
scriptum ẽ in registro ad adria¬
num notarium. Agotholosa la¬
trix p̾sentium. conquesta ẽ ma¬
ritum suum contͣ uoluntatẽ suã.
in monast̾io urbici abb̃is ẽẽ conu̾¬
sum. Qd̾ qi ad eiusdem abbatis
genti inquisitione discutiat. si
forte cum eius uoluntate conu̾¬
miserat:⁊ si hoc reppererit.⁊ ił¬
lum in monast̾io ꝑmanere ꝑ¬
uideat.⁊ hanc sicut ꝓmisit mu
tare compellat. Siuero nicħ hoꝵ
est. nec quod quam fornicationis
crimen. propter quod licet iuro
mus ut maritum suum etiã si
tonsoratus ẽ reddas. omni occa¬
sione cessante. Hic est aitenden
sa dĩ se uoto astringunt. uł con¬
tinent. ñ soluunt contra dñi p̾¬
ceptum coniuigium. S cum d̾s̾
ꝓ cuuis amore se continent. eos
separaret ab amplexu iam de
aliquis putare debet. qd̾ inter
monacham ⁊ monachum pos¬

Expanded text:
vestem acceperit. Si vero utevestem acceperit. Si vero uterque votum facit, necesse est ut in continentia permaneant. Unde scriptum est in Registro ad Adrianum notarium: Agothotrix praesentium questa est maritum suum contra voluntatem suam in 409 monasterio Urbici abbatis esse conversum, Quod quia ad ejusdem abbatis genti inquisitione discutiat si forte cum ejus voluntate converomiserit, et si hoc reppererit, et illum in monasterio permanere provideat et hanc, sicut promisitare compellat. Si vero nihil horum est nec quoddam fornicationis crimen propter quod licet viro mus ut maritum suum illi etiam si tonsuratus est reddat omni occasione cessante. Hic est attendendum sa Dei se voto astringunt vel continent, non solvant contra Domini praeceptum conjugium. Sed cum Deus pro cujus amore continent eos separet ab amplexu; jam de aliquis putare debet inter monachum et monacham pos
Abbreviated transcription (Latin):
ciliari uoluerit pͥori. ñ pot̾. Nos
autẽ magis credimus apło. qͥ
sicut p̾dictum ẽ. ꝑmittit uiro
reconciliari mulierẽ. q̃ dimisso
iuro fornicatore. ñ uult innupia ꝑ¬
man̾e. In quo augustinus seqͥns
apłm. sic dicit. In scdo libro de
adult̾inis coniugiis. N erit tur¬
pis neq difficił. etiam ptꝰ ꝑpetͥ¬
ta atq purgata adult̾ia. recon¬
ciliatione coniugũ. Ubi claues

Expanded text:
iari voluerit priori, non potest. Nos autem magis credimus Apostolo qui, sicut praedictum est, permittit viro reconciliari mulierem quae, dimisso viro fornicatore, non vult innupta permanere. In quo Augustinus sequens Apostolum sic dicit in secundo libro De adulterinis conjugiis: Non erit turpis neque difficilis etiam post perpetrata atque purgata adulteria reconciliatio conjugum, ubi per claves