comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Nũquid ueritate Neq enĩ eo me prepo¬
nere illi debebã quo doctior erã. qm̃ non
inde gaudebã. sed placere inde querebĩ
hominib: non ut eos docerẽ. sed tantũ
ut placerẽ: ꝓpterea & tu baculo disciplis¬
ne tuȩ confringebas ossa mea. Recedant
ergo ab anima mea qui dicunt ei. interest
unde quis gaudeat. Gaudebat mendicus
Qua gła dñe Quȩ non ẽ inte. Nã sicut ue¬
rũ gaudiũ non erat. ita nec illa uera gła.
& amplus eu̾tebat mentẽ meã. & ille
ipsa nocte digesturus erat ebrietatem
suã. ego cũ mea dormierã & surreacerã.
de dormiturꝰ & surrecturꝰ erã. Cide qͦt
dieb. Inter est uero unde quis gaudeati
Scio & gaudiũ spei fidelis incõparabilit
distat ab illa uanitate. sed & tunc dista¬
bat int̃ nos. Nimirũ quippe ille felicior
erat. non tantũ qđ hilaritate ꝑfunde¬
bat᷑. cũ ego curis euiscerarer. uerum
etiã qđ ille bene optando ad quisiuerat

Expanded text:
numquid ueritate? neque enim eo me praeponumquid ueritate? neque enim eo me praeponere illi debebam, quo doctior eram, quoniam non inde gaudebam, sed placere inde quaerebam hominibus, non ut eos docerem, sed tantum ut placerem. propter et baculo disciplinae tuae confringebus ossa mea. Recedant ergo ab anima mea qui dicunt ei: "interest, unde quis gaudeat." gaudebat mendicus ria, domine? quae non est in te. nam sicut uerum gaudium non erat, ita nec illa uera gloria et amplius uertebat mentem meam. et ille ipsa nocte digesturus erat ebrietatem suam, ego cum mea dormieram et surrexeram et dormiturus et surrecturus eram; uide quot dies! interest uero, unde quis gaudeat, scio, et gaudium spei fidelis inconpara-i biliter distat ab illa uanitate. sed et tunc distabat inter nos: nimirum quippe ille felicior erat, non tantum quod hilaritate perfundebatur, cum ego curis euiscerarer, uerum etiam quod ille bene optando adquisiuerat
Abbreviated transcription (Latin):
rũ iocantẽ atq letantẽ. & ingemui &
locutus sũ cũ amicis qui metũ erant mul¬
sub stimulis cupiditatũ trahens infelici¬
tatis meȩ sarcinã & trahendo exxaggerans.
nihil uellemus aliud nisi ad securã letitiã
ꝑuenire. quo nos mendicus iã p̃cessissoe
numquã illuc fortasse uenturos. Quod
enĩ iã ille pauculis & emendicatis nũ muliᷤᷤ
adeptus erat. ad hoc ego tã erumnosis
anfractib & circuitib ambiebã. ad lex¬
tiã scilic& tẽporalis felicitatis. Non en
uerũ gaudiũ habebat. sed & ego illis aml¬
tionib multo falsius querebã. & certe
ille letabatur. ego anxcius erã. Securi
ille. ego trepidus. & si quisquã ꝑcuncta¬
ret᷑ me. utrũ mallẽ eocultare an metu¬
ere: responderẽ. exultare. Rursus sunter
rogar& utrũ me talẽ mallẽ. qualis ille
añ qualis ego tunc essẽ: meipsũ curis timo¬
ribq confectũ eligerẽ. Sed ꝑuersitate.

Expanded text:
rum iocantem atque laetantem. et ingemui et rum iocantem atque laetantem. et ingemui et locutus sum cum amicis, qui mecum erant, mulsub stimulis cupiditatum trahens infelicitatis meae sarcinam et trahendo exaggerans nihil uellemus aliud nisi ad securam laetitiam peruenire, quo nos mendicus ille iam praecessisset numquam illuc fortasse uenturos. quod enim iam ille pauculis et emendicatis nummulis adeptus erat, ad hoc ego tam aerumnosis anfractibus et circuitibus ambiebam, ad laetitiam scilicet temporalis felicitatis. non enim uerum gaudium habebat: sed et ego illis ambitionibus multo falsius quaerebam. et certe ille laetabatur, ego anxius eram, securus ille, ego trepidus. et si quisquam percontaretur me, utrum mallem exultare an metuere, responderem: "exultare"; rursus si rogaret, utrum me talem mallem, qualis ille, an qualis ego tunc essem, me ipsum curis timoribusque confectum eligerem, sed peruersitate:
Abbreviated transcription (Latin):
seculi latã. nec deserebas. Inhiabã hono¬
rib. lucris. coniugio. & tu irridebas.
Patiebar in eis cupiditatib amarissimas
difficultates te ꝓpitio tantomagis: quan¬
tominus sinebas mihi dulcescere qđ non
erastu. Uide cor meũ dñe. qui uoluisti
ut hoc recordarer & confiterer tibi.
Nunc tibi inhereat anima mea. quã de
uisco tã tenaci mortis exuisti. Quã mi¬
sera erat. & sensũ uulneris tu płngebas.
ut relictis om̃ib conuerteret᷑ ad te qͥ es
suꝑ omĩa. & sine quo nulla essent om̃ia
conuerteret᷑ & sanaret᷑. Quã ergo miser
erã. & quomodo egisti ut sentire᷑ miseriã
meã die illo quo cũ pararẽ recitare in¬
peratori laudes quib plura mentirer.
& mentienti faueretur ab scientibus.
easq curas anhelarae cor meũ. & cogita¬
tionũ tabificarũ febrib estuar& : transi¬
ens ꝑ quendã uicũ mediolanensẽ. animad¬
uerti pauperẽ mendicũ iã credo satu¬

Expanded text:
saeculi latam nec deserebus. Inhiabam honosaeculi latam nec deserebus. Inhiabam honoribus, lucris, coniugio, et tu inridebus.1 patiebar in eis cupiditatibus amarissimas difficultates te propitio tanto magis, quanto minus sinebas mihi dulcescere quod non eras tu. uide cor meum, domine, qui noluisti, ut hoc recordarer et confiterer tibi. nunc tibi inhaereat anima mea, quam de uisco tam tenaci mortis exuisti. quam misera erat! et sensum uulneris tu pungebus, ut relictis omnibus conuerteretur ad te, qui es super omnia et sine quo nulla essent omnia, conuerteretur et sanaretur. quam ergo miser eram et quomodo egisti, ut sentirem miseriam meam die illo, quo, cum pararem recitare imperatori laudes, quibus plura mentirer, et mentienti faueretur ab scientibus easque curas anhelaret cor meum et cogitationum tabificarum febribus aestuaret, transiens per quendam uicum Mediolanensem animaduerti pauperem mendicum iam, credo, satu
Abbreviated transcription (Latin):
excellentẽ illi scripturȩ ꝑ om̃s iã terras
auctoritatẽ. nisi & ꝑ ipsam tibi credi. &
ꝑ ipsam te queri uoluisses. Iã enĩ absurdi¬
tatẽ quȩ me in illis lit teris solebat offen¬
dere. cũ multa ex eis ꝓbabiliter exposita
audissem: ad sacramentoꝵ altitudinem
referebã. eoq mͥ illa uenerabilior & sacro¬
sc̃a fide dignior apparebat auctoritas
quo ce om̃ib ad legendũ ee̾t in ꝓ̃ptu. & se¬
creti sui dignitatẽ in intellectu ꝓfundiore
seruar&. uerbis aꝑtissimis & humillimo
genere loquendi se cunctis prebens. &
exertens intentionẽ eoꝵ qͥ non sunt leues
corde. ut eacciperde om̃s populari sinu.
& ꝑ angusta foramina paucos atd te traice¬
r&. multo tamen plures quã si nec tanto
apice auctoritatis eminer&. nec turbas
gremio sc̃ȩ humilitatis haurir&. Cogitabã
hȩc. & aderas mͥ. suspirabã & audiebas me.
fluctuabã. & gubernabas me. Ibã ꝑ uiã

Expanded text:
excellentem illi scripturae per omnes iam terras excellentem illi scripturae per omnes iam terras auctoritatem, nisi et per ipsam tibi credi et per ipsam te quaeri uoluisses. iam enim absurditatem, quae me in illis litteris solebat offendere, cum multa ex eis probabiliter exposita audissem, ad sacramentorum altitudinem referebam eoque mihi illa uenerabilior et sacrosancta fide dignior apparebat auctoritas, quo et omnibus ad legendum esset in promtu et secreti sui dignitatem in intellectu profundiore seruaret, uerbis apertissimis et humillimo genere loquendi se cunctis praebens et exercens intentionem eorum, qui non sunt leues corde, ut exciperet omnes populari sinu et per angusta foramina paucos ad te traiceret, multo tamen plures, quam si nec tanto apice auctoritatis emineret nec turbas gremio sanctae humilitatis hauriret. cogitabam haec et aderas mihi, suspirabam et audiebas me, fluctuabam et gubernabus me, ibam per uiam
Abbreviated transcription (Latin):
fundasti. sed qui ñ crederem esse culpan¬
dos: nec audiendos ee. Si qui forte mͥ dice¬
rent. unde scis illos libros unius ueri&
ueracissimi dĩ spũ esse humano generi
ministratos: Idipsũ enĩ maxime credendũ
erat. qm nulla pugnacitas calũ mosarũ
questionũ ꝑ tã multa quȩ legerã inter se
confligentiũ philosophoꝵ ectorquere mͥ
potuit. ut aliquando ñ crederẽ te ẽẽ quicqͥd
esses qd ego nescirẽ. aut administrationẽ
rerũ humanarũ ad te ꝑtinere. Sed id
crecdebã aliquando robustius. aliquando
exilius : semꝑ tamen credidi & esse te & cu¬
rã nr̃i gerere. etiã si ignorabã uł qͥd senti¬
endũ eẽt de substantia tua. uel quȩ uia
cducer& aut reducer& ad te. Ideoq cum
essemus infirmi ad inueniendã liquida
ratione ueritatẽ. & obhoc nobis opꝰ essa
auctoritate sc̃arũ litterarũ. iã credere
ceperã nullomodo te fuisse tributurũ tã

Expanded text:
fundasti, sed qui non crederent esse culpanfundasti, sed qui non crederent esse culpandos nec audiendos esse, si qui forte mihi dicerent: unde scis illos libros unius ueri et ueracissimi dei spiritu esse humano generi ministratos?" id ipsum enim maxime credendum erat, quoniam nulla pugnacitas calumniosarum quaestionum per tam multa quae legeram inter se confligentium philosophorum extorquere mihi potuit, ut aliquando non crederem te esse quidquid esses, quod ego nescirem, aut administrationem rerum humanarum ad te pertinere. Sed m credebam aiiquando robustius, aliquando exilius, semper tamen credidi et esse te et curam nostri gerere, etiamsi ignorabam uel quid sentiendum esset de substantia tua uel quae uia duceret aut reduceret ad te. ideoque cum essemus infirmi ad inueniendam liquida ratione ueritatem et ob hoc nobis opus esset auctoritate sanctarum litterarum, iam credere coeperam nullo modo te fuisse tributurum tam
Abbreviated transcription (Latin):
monstra. bat᷑. siue ess& quid sed cui forte
non ess&e. siue nec quid ess&. quã illic te¬
meraria pollicitatione scientiȩ creduli¬
tatẽ irrideri: & postea tã multa fabulo¬
sissima & absurdissima quia demonstrari
ñ poterant credenda imperari. Deinde
paulatĩ tu dñe manu mitissima & mise¬
ricordissima ꝑtractans & cõponens cor
meũ: consideranti quã innumerabilia
crederẽ quȩ non uiderẽ. neq cũ gererent᷑
affuissẽ: sicut tã multa in historia gentiũ.
tã multa de locis atq urbib quȩ ñ uiderã.
tã multa amicis. tã multa medicis. tam
multa hominib aliis atq aliis. quȩ nisi
crederentur om̃ino in hac uita nichil
ageremus. postremo quã in concussa fixũ
fide retinerẽ de quib parentib ortus
essem. qđ scire ñ possẽ nisi audiendo credidissẽ.
ꝑsuasisti mͥ ñ qu crederem libris tuis qͦs
tanta in om̃ib fere gentib auctoritate

Expanded text:
monstrabatur — siue esset quid, sed cui forte monstrabatur — siue esset quid, sed cui forte non esset, siue nec quid esset — quam illic temeraria pollicitatione scientiae credulitatem inrideri et postea tam multa fabulosissima et absurdissima, quia demonstrari non poterant, credenda imperari. deinde paulatim tu, domine, manu mitissima et misericordissima pertractans et conponens cor meum, consideranti, quam innumerabilia crederem, quae non uiderem neque cum gererentur affuissem, sicut tam multa in historia gentium, tam multa de locis atque urbibus, quae non uideram, tam multa amicis, tam multa medicis, tam multa hominibus aliis atque aliis, quae nisi crederentur, omnino in hac uita\'i nihil ageremus, postremo quam inconcusse fixum fide retinerem, de quibus parentibus ortus essem, quod scire non possem, nisi audiendo credidissem, persuasisti mihi non qui crederent libris tuis, quos tanta in omnibus fere gentibus auctoritate
Abbreviated transcription (Latin):
& tria decẽ sint. Neq enĩ tã insanus er̃a
ut ne hoc quidẽ putarẽ posse cõprehendi.
sed sicut hoc ita cetera cupiebã. siue cor¬
poralia quȩ corã sensib meis non adessent.
siue sp̃ualia de quib cogitare nͥ corpo¬
ralit nesciebã .: & sanari credendo pote¬
rã ut purgatior acies mentis meȩ diri¬
geret᷑ aliquomodo in ueritatẽ tuã sẽꝑ
manentẽ & ex nullo deficientẽ. Sed sicut
euenire assol& ut malũ medicũ exꝑtꝰ
etiã bono timeat se cõmittere. ita erat
ualitudo animȩ meȩ. Quȩ utiq nisi cre¬
dendo sanari non poterat. & ne falsa cre¬
der& curari recusabat. resistens manib
tuis. qui medicamenta fidei confecisti
& sparsisti suꝑ morbos orbis terrarũ. &
tantã illis auctoritatẽ tribuisti. Ex hoc
tamen quoq iã preponens doctrinã catho¬
licã qđ mocdestius ibi minimeq fallaciter
sentiebã iuberi. ut crederetur qđ ñ de¬

Expanded text:
et tria decem sint. neque enim tam insanus eram, et tria decem sint. neque enim tam insanus eram, ut ne hoc quidem putarem posse conprehendi, sed sicut hoc, ita cetera cupiebam siue corporalia, quae coram sensibus meis non adessent, siue spiritalia, de quibus cogitare nisi corporaliter nesciebam. et sanari credendo poteram, ut purgatior acies mentis meae dirigeretur aliquo modo in ueritatem tuam semper manentem et ex nullo deficientem; sed, sicut euenire assolet, ut malum medicum expertus etiam bono timeat se conmittere, ita erat ualetudo animae meae, quae utique nisi credendo sanari non poterat et, ne falsa crederet, curari recusabat, resistens manibus tuis, qui medicamenta fidei confecisti et sparsisti super morbos orbis terrarum et tantam illis auctoritatem tribuisti. Ex hoc tamen quoque iam praeponens doctrinam catholicam modestius ibi minimeque fallaciter sentiebam iuberi, ut crederetur quod non de
Abbreviated transcription (Latin):
creatorẽ om̃iũ in spatiũ loci quãuis su¬
mũ & amplũ. tamen undiq terminatũ.
menbroꝵ humanoꝵ figura contrudera¬
& gaudebã etiã qđ uetera scripta legis
& ꝓphetarũ iã non illo oculo mͥ legen¬
da ꝓponerent᷑ quo antea uidebantur
absurda. cũ arquebã tanquã ita sentien¬
tes sc̃os tuos. uerũ autẽ non ita sentieban
& tanquã regulã diligentissime cõmen¬
cdar& sepe in popularib sermonib suis
dicentẽ ambrosiũ letꝰ audiebã. littera
occidit. sp̃s autẽ unuificat: cũ ea quȩ ad
litterã ꝑuersitatẽ docere uidebantur
remoto mistico uelamento spũalit᷑ ape¬
rir& ñ dicens qđ me offender&. quã uis
ea dicer&e quȩ utrũ uera essent adhuc igne¬
rarẽ. Tenebã enĩ enĩ cor meũ ab om̃i assen¬
sione tumens p̃cipitiũ. & suspendio magis
necabar. Uolebã enĩ eoꝵ quȩ ñ uiderem
ita me certũ fieri. ut certꝰ essẽ qđ septẽ

Expanded text:
creatorem omnium in spatium loci quamuis sucreatorem omnium in spatium loci quamuis summum et amplum, tamen undique terminatum membrorum humanorum figura contruderet. Gaudebam etiam, quod uetera scripta legis et prophetarum iam non illo oculo mihi legenda proponerentur, quo antea uidebantur absurda, cum arguebam tamquam ita sentientes sanc-. tos tuos; uerum autem non ita sentiebant. et tamquam regulam diligentissime conmendaret, saepe in popularibus sermonibus suis dicentem Ambrosium laetus audiebam: litter.a occidit, spiritus autem uiuificat, cum ea, quae ad litteram peruersitatem docere uidebantur, remoto mystico uelamento spiritaliter aperiret, non dicens quod me offenderet, quamuis ea diceret, quae utrum uera essent adhuc ignorarem. tenebam cor meum ab omni adsensione timens praecipitium et suspendio magis necabar. uolebam enim eorum quae non uiderem ita me certum fieri, ut certus essem, quod septem
Abbreviated transcription (Latin):
capite usq ad pedes in loco ẽ. Cũ gͦ nesci¬
rẽ quomͦ hec subsisterae imago tͦua. pul¬
sans ꝓponerẽ quomodo credendũ e̾et.
non insultans opponerẽ quasi ita creditũ
ess&. Tanto qͥ acrior cura rodebat intima
mea quid certi retinerẽ. quanto me mag
pudebat. tandiu illusũ & deceptũ ꝓins¬
sione cercioꝵ ꝓuerili errore. & animoi¬
tate. tã multa incerta quasi certa gar¬
risse. Qd enĩ falsa essent. postea mͥ clarut
Certũ tam̃ erat qđ incerta essent. & a
me aliquando ꝓcertis habita fuissent.
cũ catholicã tuã cetis contentionib ac¬
cusarẽ. & si nondũ cõꝑtã uera docentẽ.
non tam̃ ea docentẽ quę grauit̃ accusalis
Itaq confundebar & conuertebar & gau¬
debã ds̃ m̃s. qđ ecclesia unica corpꝰ unia
tui. in qua mͥ nom̃ xep̃i infanti ẽ inditũ
non saper& infantiles nugas. neq hoc
haber& in doctrina sua sana. quod te

Expanded text:
capite usqcapite usqrem, quomodo haec subsisteret imago tua, pulsans proponerem, quomodo credendum esset, non insultans opponerem, quasi ita creditum esset. tanto igitur acrior cura rodebat intima mea, quid certi retinerem, quanto me magis pudebat tam diu inlusum et deceptum promissione certorum puerili errore et animositate tam multa incerta quasi certa garrisse. quod enim falsa essent, postea mihi claruit. certum tamen erat, quod incerta essent et a me aliquando pro certis habita fuissent, cum catholicam tuam caecis contentionibus accusarem, etsi nondum conpertam uera docentem, non tamen ea docentem, quae grauiter accusabam. itaque confundebar et conuertebar et gaudebam, deus meus, quod ecclesia unica, corpus unici tui, in qua mihi nomen Christi infanti est inditum, non saperet infantiles nugas neque hoc haberet in doctrina sua sana, quod te
Abbreviated transcription (Latin):
calũpniarũ nodos. quos illi deceptores
nr̃i aduersus diuinos libros innectebant
posse dissolui. Ubi uero etiã cõperi ad
imaginẽ tuã hominẽ a te factũ ab spũ¬
alib filiis tuis quos de matre catholica
ꝑ gr̃am regenerasti non sic intelligi. ut
humani corporis forma determinatũ te¬
crederent atq cogitarent. quãquã quo¬
modo se haber& spũalis substantia ne
quidẽ tenuit̾ atq in enigmate suspica¬
bar. tam̃ gaudens erubui non me tot an¬
nos aduersus catholicã fidẽ. sed contra
carnaliũ cogitationũ figmenta latrasse.
Eo quippe temerarius & impius fuerã.
qđ ea quȩ debebã querendo discere. accu¬
sando diccerã. Tu enĩ altissime & ꝓxrime.
secretissime & presentissime. cui men¬
bra ñ sunt alia maiora & alia minora.
sed ubiq totus es & nusquã locoꝵ es. non
es utiq forma ista corporea : tam̃ fecisti
hominẽ ad imaginẽ tuã. & ecce ipse a

Expanded text:
calumniarum nodos, quos illi deceptores calumniarum nodos, quos illi deceptores nostri aduersus diuinos libros innectebant, posse dissolui. ubi uero etiam conperi ad imaginem tuam hominem a te factum ab spiritalibus filiis tuis, quos de matre catholica per gratiam regenerasti, non sic inthumani corporis forma te terminatum crederent atque cogitarent: quanquam quomodo se haberet spiritualis substantia, ne quidem tenuiter atque in aenigmate suspicabar; tamen gaudens erubui non me tot annos adversus catholicam fidem, sed contra carnalium cogitationum figmenta latrasse. Eo quippe temerarius et impius fueram, quod ea quae debebam quaerendo discere accusando dixeram. Tu enim, altissime et proxime, secretissime et praesentissime, cui membra non sunt alia majora et alia minora, sed ubique totus es, et nusquam locorum es; non es utique forma ista corporea: tamen fecisti hominem ad imaginem tuam; et ecce ipse a
Abbreviated transcription (Latin):
suȩ nanciscebat᷑ feriatꝰ ab strepitu cau¬
sarũ alienarũ nolle in aliud auocari.
& cauere fortasse ne auditore suspenso
& intento si qua obscurius posuiss& ille
quẽ legerat. etiã exponere ess& necesse.
aut de aliquib difficiliorib disceptare
questionib. atq huic operi tẽporib im¬
pensis minus quã uell& uoluminũ euol¬
uer&. quamquã & causa seruandȩ uocis
quȩ illi facillime obtundebat᷑. poterat eẽ
iustior tacite legendi. Quolib& tamen
animo id ager&. bono utiq ille uir age¬
bat. Sed certe mͥ nulla dabat᷑ copia scisci¬
tandi quȩ cupiebã de tã sco oraculo tuo
pectore illius. nisi cũ aliquid breuiter
ect audiendũ. Aestus autẽ illi mei oti.¬
osũ eũ ualde cui refunderent᷑ reqͥrebant.
nec unquã inueniebant. & eũ quidẽ in
populo uerbũ ueritatis recte tractantẽ
om̃i die dñico audiebã. & magis magisq
mihi confirmabatur: om̃s uersutarũ

Expanded text:
suae nanciscebatur, feriatum ab strepitu causuae nanciscebatur, feriatum ab strepitu causarum alienarum nolle in aliud auocari et cauere fortasse, ne auditore suspenso et intento, si qua obscurius posuisset ille quem legeret, etiam exponere esset necesse aut de aliquibus difficilioribus dissertare quaestionibus atque huic operi temporibus inpensis minus quam uellet uoluminum euolueret, quamquam et causa seruandae uocis, quae illi facillime obtundebatur, poterat esse iustior tacite legendi. quolibet tamen animo id ageret, bono utique ille uir agebat. Sed certe mihi nulla dabatur copia sciscitandi quae cupiebam de tam sancto oraculo tuo, pectore illius, nisi cum aliquid breuiter esset audiendum. aestus autem illi mei otiosum eum ualde, cui refunderentur, requirebant nec umquam inueniebant. et eum quidem in populo uerbum ueritatis recte tractantem omni die dominico audiebam, et magis magisque mihi confirmabatur omnes uersutarum
Abbreviated transcription (Latin):
occultũ os eius qđ erat in corde eius quã
sapida gauelia de pane tuo ruminar&. nec
conicere nouerã nec exꝑtꝰ erã. nec ille sci¬
ebat estꝰ meos. nec foueã periculi mei.
Non enĩ querere ab eo poterã qđ uolebã
sicut uolebã. secludentib me ab eius aure
atq ore caterius negotiosoꝵ hominum.
quoꝵ infirmitatib seruiebat. Cũ quib
quando ñ erat. qđ ꝑ exciguũ tẽporis erat.
aut corpus reficiebat necessaris susten¬
taculis. aut lectione animũ. Sed cũ lege¬
bat. oculi ducebant᷑ ꝑ paginas & cor intel¬
lectũ rimabat᷑. uox autẽ & lingua qui¬
escebant. Sepe cũ adessemus. ñ enĩ ueta¬
bat᷑ quisquã ingredi. aut ei uenientem
nuntiari mos erat. sic eũ legentẽ uidimꝰ
tacite. & aliter nũquã. Sedentesq in diu.¬
turno silentio. quis enĩ tã intento ẽẽ oneri
auder&. discedebamus & coniectabamꝰ
eũ paruo ipso tẽpore qđ reparandȩ menti

Expanded text:
occultum os eius, quod erat in corde eius, quam occultum os eius, quod erat in corde eius, quam sapida gaudia de pane tuo ruminaret, nec conicere noueram nec expertus eram. nec ille sciebat aestus meos nec foueam periculi mei. non enim quaerere ab eo poteram quod uolebam, sicut nolebam, secludentibus me ab eius aure atque ore cateruquorum infirmitatibus serviebat. Cum quibus quando non erat, quod per exiguum temporis erat, aut corpus reficiebat necessariis sustentaculis, aut lectione animum. Sed cum legebat, oculi ducebantur per paginas, et cor intellectum rimabatur, vox autem et lingua quiescebant. Saepe cum adessemus, non enim vetabatur quisquam ingredi, aut ei venientem nuntiari mos erat; sic eum legentem vidimus tacite, et aliter nunquam: sedentesque in diuturno siauderet? — discedebamus et coniectabamus eum paruo ipso tempore, quod reparandae menti
Abbreviated transcription (Latin):
amputanda consuetudine matrẽ meam
fuisse cessaturã. si ab alio ꝓhiberet᷑ quẽ ñ
scut ambrosiũ diligebat. quẽ ꝓpt̾ salutẽ
nca maxcime diligebat. eã uero ille. ꝓpt̾
euis religiosissimã conuersationẽ qua in
bonis operib tã feruens sp̃u frequentabat
eccłiam. ita ut sepe erũper& cũ me uide¬
r& in eiꝰ p̃dicatione. gratulans mͥ qđ talẽ
matrẽ haberẽ. nesciens qualẽ me illa filiũ.
qui dubitabã de illis om̃ib. & inueniri
posse uiã uitȩ minime putabã. Nec iam
ingemiscebã orando ut subuenires mͥ. sed
ad querendũ intentꝰ. & ad disserendum
inquietus erat animꝰ m̃s: ipsũq ambrosiũ
felicẽ quendã hominẽ secłm seculũ opina¬
bar. quẽ sic tantȩ potestates honorarent.
cȩlibatꝰ tantũ eius mͥ laboriosus uidebat᷑.
Quid autẽ ille spei gerer& aduersus ipsius
excellentiȩ tẽptamenta. qͥd luctaminis
haber& quid ue solaminis in aduersis. &

Expanded text:
amputanda consuetudine matrem meam amputanda consuetudine matrem meam fuisse cessuram, si ab alio prohiberetur, quem non sicut Ambrosium diligebat. quem propter salutem meam maxime diligebat, eam uero ille propter eius religiosissimam conuersationem, qua in bonis operibus tam feruens spiritu frequentabat ecclesiam, ita ut saepe erumperet, cum me uideret, in eius praedicationem gratulans mihi, quod talem matrem haberem, nesciens, qualem illa filium, qui dubitabam de illis omnibus et inueniri posse uiam uitae minime putabam. Nec iam ingemescebam orando, ut subuenires mihi, sed ad quaerendum intentus et ad disserendum inquietus erat animus meus ipsumque Ambrosium felicem quendam hominem secundum saeculum opinabar, quem sic tantae potestates honorarent: caelibatus tantum eius mihi laboriosus uidebatur. quid autem ille spei gereret, aduersus ipsius excellentiae temtamenta quid luctaminis haberet quidue solaminis in aduersis, et
Abbreviated transcription (Latin):
dignationẽ sumerae ñ ponebat. & si mul¬
te essent quȩ illo modo uidebant᷑ hono¬
randȩ memoriȩ clefunctoꝵ. idẽ ipsũ uinũ
qđ ubiq poner& circũferebat. qđ iã non
solũ aquatissimũ sed etiã tepidissimũ cum
suis p̾sentib ꝑ sorbitiones exciguas parti¬
ret᷑. quia pietatẽ ibi querebat᷑ non uolup¬
tatẽ. Itaq ubi cõperit a preclaro p̾dicato¬
re atq antistite pietatis. p̃ceptũ ẽẽ ista ñ
sieri. nec ab eis qui sobrie facerent. ne ul¬
la occasios ingurgitandi daret᷑ ebriosis. &
quia illa quasi parentalia suꝑstitioni
gentiliũ essent simillima: abstinuit se li¬
bentissime. & ꝓ canistro pleno terrenis
fructib. plenũ purgatiorib uotis pectꝰ
ad memorias martirũ afferre didicerat.
&ut qđ poss& dar&& egentib. & sic cõmu¬
nicatio dñici corporis illic celebraretur.
cuius passionis imitatione immolati & co¬
hac re cor meũ non facile fortasse de hac

Expanded text:
dignationem sumeret, non ponebat, et si muldignationem sumeret, non ponebat, et si multae essent quae illo modo uidebantur honorandae memoriae defunctorum, idem ipsum unum, quod ubique poneret, circumferebat, quo iam non solum aquatissimo, sed etiam tepidissimo cum suis praesentibus per sorbitiones exiguas partiretur, quia pietatem ibi quaerebat, non uoluptatem. itaque ubi conperit a praeclaro praedicatore atque antistite pietatis praeceptum esse ista non fieri nec ab eis qui sobrie facerent, ne ulla occasio se ingurgitandi daretur ebriosis, et quia illa quasi parentalia superstitioni gentilium essent simillima, abstinuit se libentissime et pro canistro pleno terrenis fructibus plenum purgatioribus uotis pectus ad memorias martyrum afferre didicerat, ut et quod posset daret egentibus et sic communicatio dominici corporis illic celebraretur, cuius passionis imitatione immolati et cohac re cor meum — non facile fortasse de hac
Abbreviated transcription (Latin):
cognouerat me interĩ ad illã ancipitẽ fluc¬
tuationẽ iã esse ꝑductũ. ꝑ quã transitur
me ab egritudine ad sanitatẽ int̾currem
artiore periculo quasi ꝑ accessionẽ quam
creticã medici uocant. certa presumebat
Itaq cũ ad memoriaᷤᷤ scõꝵ sicut in affrica
solebat pultes & panẽ & merũ attuliss&.
atq ab ostiario ꝓhiberet᷑: ubi hoc epm̃
uetuisse cognouit tã pie atq obedienter
cõplexa ẽ. ut ipse miraret᷑ qd̾̃ tã facile ac¬
cusatrix potius consuetudinis suȩ quam
disceptatria illius ꝓhibitionis effecta sit.
Non enĩ obsidebat sp̃m eius uinolentia.
eãq stimulabat in odiũ ueri amor uini
sicut plerosq mares & feminas. qͥad can¬
ticũ sobrietatis sicut ad potionẽ aquas
madidi nausiant. Sed illa cũ attulissoe
canistrũ cũ sollẽpnib epulis pregustandis
atq largiendis: plus etiã quã unũ pocillũ
ꝓ suo palato satis sobrio tẽperatũ. unde

Expanded text:
cognouerat me interim ad illam ancipitem fluccognouerat me interim ad illam ancipitem fluctuationem iam esse perductum, per quam transiturum me ab aegritudine ad sanitatem intercurrente artiore periculo quasi per accessionem, quam criticam medici uocant, certa praesumebat. Itaque cum ad memorias sanctorum, sicut in Africa solebat, pultes et panem et merum adtulisset atque ab ostiario prohiberetur, ubi hoc episcopum uetuisse cognouit, tam pie atque oboedienter amplexa est, ut ipse mirarer, quam facile accusatrix potius consuetudinis suae quam disceptatrix illius prohibitionis effecta sit. non enim obsidebat spiritum eius ninnlentia eamque stimulabat in odium ueri amor uini, sicut plerosque mares et feminas, qui ad canticum sobrietatis sicut ad potionem aquatam madidi nausiant: sed illa cum attulisset canistrum cum sollemnibus epulis praegustandis atque largiendis, plus etiam quam unum pocillum pro suo palato satis sobrio temperatum, unde
Abbreviated transcription (Latin):
meȩ in qua me tanquã mortuũ sed resis¬
citandũ tibi flebat. & feretro cogitati
offerebat. ut diceres filio uiduȩ. iuuenss
tibi dico surge. & reuiuiscer& & incipe¬
r& loqui. & traderes illũ matri suȩ. Nus
ergo turbulenta excultatione trepidaut
cor eius. cũ audissoe ex tanta parte iã fac¬
tũ qđ tibi cotidie plangebat ut fier&.
ueritatẽ me nondũ adeptũ: sed falsitati
iã ereptũ. Immo uero quia certa erat
& qđ restabat te daturũ qui totũ ꝓmisera
placidissime & pectore pleno fiduciȩ re¬
spondit mͥ credere se in xp̃o qđ priusquã
de hac uita emigrar&. me uisura esset
fidelẽ catholicũ. & hoc quidẽ mͥ. tibi aut̃
fons miscdiarũ p̃ces & lacrimas densiores.
ut accelerares adiutoriũ tuũ & illumi¬
nares tenebras meas. tũ studiosius ad eccła
currere & in ambrosu ora suspendi. ad
fontẽ salientis aquȩ in uitã ȩternã. Dilige¬
bat autẽ illũ uirũ sicut angłm dĩ. qđ ꝑ illu

Expanded text:
meae, in qua me tanquam mortuum sed resusmeae, in qua me tanquam mortuum sed resuscitandum tibi flebat, et feretro cogitationis efferebat, ut diceres filio viduae: Juvenis, tibi dico, surge; et revivisceret et inciperet loqui, et traderes illum matri suae . Nulla ergo turbulenta exsultatione trepidavit cor ejus, cum audisset ex tanta parte jam factum quod tibi quotidie plangebat ut fieret; veritatem me nondum adeptum, sed falsitati jam ereptum: imo vero quia certa erat, et quod restabat te daturum, qui totum promiseras; placidissime et pectore pleno fiduciae respondit mihi, credere se in Christo, quod priusquam de hac vita emigraret, me visura esset fidelem catholicum. Et hoc quidem mihi. Tibi autem, fons misericordiarum, preces et lacrymas densiores, ut accelerares adjutorium tuum, et illuminares tenebras meas; et studiosius ad Ecclesiam currere, et in Ambrosium ora suspendi, ad fontem salientis aquae in uitam aeternam. diligebat autem illum uirum sicut angelum dei, quod per illum
Abbreviated transcription (Latin):
a iuuen¬
tute mea.
ubi mihi
eras. &
quo reces¬
seras.
An uero
non tufe¬
ceras me.
& discre¬
ueras me
Ia quadru¬
pedib &
uolatilib
cȩli  Sapi¬
entiorem
me feceras.
& ambula¬
bã ꝑ tenebras & lubricũ. & querebam
te foris ame & non inueniebã dm̃ cordis
mei. & uenerã in ꝓfundũ maris. & dif¬
fidebã & desperabam de inuentione ueri.
Iã uenerat ad me mater pietate fortis.
terra mariq me sequens. & in periculis
om̃ib de te secura. Nã & ꝑ marina dis¬
crimina ipsos nautas consolabatur. a qͥb
rudes abissi uiatores cũ ꝑturbant᷑ conso¬
lari solent: pollicens eis ꝑuentionẽ cũ sa¬
lute quia hoc ei tu ꝑ uisũ pollicitus eras.
& inuenit me periclitantẽ quidẽ grauit᷑.
desperatione indagandȩ ueritatisꝰ. Sed tam̃
ei cũ indicassẽ non me quidẽ iã esse mani¬
cheũ. sed neq catholicũ xpianũ: non quasi
inopinatũ aliquid audierit eociliuit leti¬
tia: cũ iã secura fier& ex ea parte miseriȩ

Expanded text:
a juventute mea, ubi mihi eras, et quo recesseras? An vero non tu feceras me, et discreveras me a quadrupedibus et volatilibus coeli? Sapientiorem me feceras, et ambulabam per tenebras et lubricum, et quaerebam te foris a me, et non inveniebam Deum cordis mei; et veneram in profundum maris, et diffidebam et desperabam de inventione veri. Jam venerat ad me mater pietate fortis, terra marique me sequens, et in periculis omnibus de te secura. Nam et per marina discrimina ipsos nautas consolabatur, a quibus rudes abyssi viatores, cum perturbantur, consolari solent; pollicens eis perventionem cum salute, quia hoc ei tu per visum pollicitus eras. Et invenit me periclitantem quidem graviter desperatione indagandae veritatis. Sed tamen ei cum indicassem, non me quidem jam esse manichaeum, sed neque catholicum christianum, non quasi inopinatum aliquid audierit, exsilivit laetitia; cum jam secura fieret ex ea parte miseriae
Abbreviated transcription (Latin):
ex intimo. Nec considerabã miser ex qͥ uena
si manar&e qđu istaipsa fecla. tamencũ
amicis dulcit̾ conferebã: nec ẽẽ sine amicis
poterã beatꝰ. etiã secł̾m sententiã quã tt̃
habebã in quantalib& affluentia carna¬
liũ uoluptatũ. Quos utiq amicos gratis
diligebã. uicissimq ab eis me diligi gͦratis
sentiebã. O tortuosas uias. Ue animȩ audaci.
quȩ sperauit si a te recessissoe se aliquid me¬
lius habiturã. Uersa & reuersa in ter¬
gũ & in latera. & inuentrẽ : & dura st̃
omĩa. Ꝙ tu solus requies. & ecce ades &
liberas a miserabilib errorib. & constituis¬
Snos in uia tua. & consolaris & dicis. Cur¬
rite ego ferã & ego ꝑducã: & ibi ego fe¬

Expanded text:
ex intimo. nec considerabam miser, ex qua uena ex intimo. nec considerabam miser, ex qua uena mihi manaret, quod ista ipsa foeda tamen cum amicis dulciter conferebam nec esse sine amicis poteram beatus etiam secundum sensum, quem tunc habebam quantalibet affluentia carnalium uoluptatum. quos utique amicos gratis diligebam uicissimque ab eis me diligi gratis sentiebam. o tortuosas uias! uae animae meae audaci, quae sperauit, si a te recessisset, se aliquid melius habituram! uersa et reuersa in tergum et in latera et in uentrem, et dura sunt omnia, et tu solus requies. et ecce ades et liberas a miserabilibus erroribus et constitues nos in uia tua et consolaris et dicis: "currite, ego feram et ego perducam et ibi ego fe
Abbreviated transcription (Latin):
bat. Tibi laus: tibi gła fons miscłi arum
Ego fiebã miserior. & tu ꝓpinquior.
Aderat iãiãq dextera tua ereptura me
de ceno & ablutura. & ignorabã : nec me
reuocabat a ꝓfundiore uoluptatũ carna¬
liũ gurgite. nisi metꝰ mortis & futuri iudi¬
cũ tui. qui ꝑ uarias quidẽ opiniones nũquã
tamen recessit de pectore meo. Q dispu¬
tabã cũ amicis meis alipio & nebridio de
sinib bonoꝵ & maloꝵ. epicurũ accepturũ
fusse palmã in animo meo. nisi ego credi.¬
dissẽ post mortẽ restare animȩ uitam &
tractus meritoꝵ. qđ epicurꝰ credere no.¬
luit. Ꝙ querebã si essemus immortales.
& in ꝑpetua corporis uoluptate sine ullo
amissionis terrore uiueremꝰ. cur ñ essemꝰ
beati aut qͥd aliud quereremꝰ. nesciens id
ipsũ ad magnã miseriã ꝑtinere. qđ ita
demersus & cecus cogitare ñ possẽ lum̃
honestatis. & gratis amplectendȩ pulcri¬
tudinis. quã ñ uid& oculus carnis & uidet᷑

Expanded text:
bat. XYI. Tibi laus, tibi gloria, fons misericordiarum. bat. XYI. Tibi laus, tibi gloria, fons misericordiarum. ego fiebam miserior et tu propinquior. aderat iam iamque dextera tua raptura me de caeno et ablutura, et ignorabam. nec me reuocabat a profundiore uoluptatum carnalium gurgite nisi metus mortis et futuri indicii tui, qui per uarias quidem opiniones, numquam tamen recessit de pectore meo. et disputabam cum amicis meis Alypio et Nebridio de finibus bonorum et malorum Epicurum accepturum fuisse palmam in animo meo, nisi ego credidissem post mortem restare animae uitam et tractus meritorum, quod Epicurus credere noluit. et quaerebam, si essemus inmortales et in perpetua corporis uoluptate sine ullo amissionis terrore uiueremus, cur non essemus beati aut quid aliud quaereremus, nesciens id ipsum ad magnam miseriam pertinere, quod ita demersus et caecus\' cogitare non possem lumen honestatis et gratis amplectendae pulchritudinis, quam non uidet oculus carnis et uidetur
Abbreviated transcription (Latin):
bas. nobis daturꝰ escã in oporͣnitate. &
aꝑturꝰ manũ tuã. atq impleturꝰ animas
.I. nr̃as benedictione. Int̾ea mea peccata
multiplicabant᷑. & auulsa a latere meo
tanquã ĩpeclimento coniugii cũ qua cuba¬
re solitꝰ erã: cor qd̾ ibi adherebat concisũ
& uulneratũ mͥ erat. & trahebat ian¬
Ꝙ illa in affricã redierat. uouens tibi aliũ
se uirũ nesciturã. relicto apuid me naturali
ex illa filio meo. At ego infelix nec feminȩ
umnitator. dilationis impatiens. tanquam
post bienniũ accepturꝰ eã quã petebã. quia
n amator comugii sed libicdini seruus erã:
pcuraui aliã nonꝰ utiq coniugẽ qua tanquã
sistentaret᷑ & ꝑduceret᷑ uł integer uel
auctior morbus animȩ meȩ satellicio ꝑ¬
durantis consuetudinis in regnũ uaxo¬
riũ. Nec sanabatur uulnus illud meum.
qd prioris precisione factũ fuerat. sed
post feruorẽ dolorẽq acerrimũ putresce.
bat. & quasi frigidius sed desperacius dole¬

Expanded text:
daturus escam in opportunitate et aperturus manum atque impleturus animas nostras benedictione. Interea mea peccata multiplicabantur, et auulsa a latere meo tamquam inpedimento coniugii cum qua cubare solitus eram, cor, ubi adhaerebat, concisum et uulneratum mihi erat et trahebat sanet illa in Africam redierat uouens tibi alium se uirum nescituram relicto apud me naturali ex illa filio meo. at ego infelix nec feminae imitator, dilationis inpatiens, tamquam post biennium accepturus eam quam petebam, quia non amator coniugii sed libidinis seruus eram, procuraui aliam, non utique coniugem, quo tamquam sustentaretur et perduceretur uel integer uel auctior morbus animae meae satellitio perdurantis consuetudinis in regnum uxorium. nec sanabatur uulnus illud meum, quod prioris praecisione factum erat, sed post feruorem doloremque acerrimum putrescebat et quasi frigidius, sed desperatius dole
Abbreviated transcription (Latin):
litũ. Punctũq ipsũ tẽporis qͦ aliud futurꝰ
erã quanto ꝓpius admouebat᷑. tanto ãplio¬
rẽ incutiebat horrorẽ. sed ñ recutiebat
retro nec auertebat. sed suspendebat. Reti.¬
nebant nugȩ nugarũ & uanitates uanitatĩ
antiquȩ amice meȩ. & succutiebant uestẽ
meã carneã. & submurnurabant. Dimit¬
tisne nos. & a momento non erimꝰ tecum
eo qđ dixi. hoc & illud: quȩ suggerebant ads m
Auertat ab anima serui tui misccłia tuꝙ
Quas sordes suggerebant: Quȩ declecora: &
audiebã eas ia longe minꝰ quã dimi elius
ñ tanquã libere contradicentes eundo utͣ
obuiã. sed uelut a dorso musitantes. & di¬
scedentẽ quasi furtĩ uellicantes ut respicet
retarlabant tam̃ recunctantẽ me

Expanded text:
litum, punctumque ipsum temporis, quo aliud futurus litum, punctumque ipsum temporis, quo aliud futurus eram, quanta propius admouebatur, tanto ampliorem incutiebat horrorem; sed non recutiebat retro nec auertebat, sed suspendebat. Retinebant nugae nugarum et uanitates uanitantium, antiquae amicae meae, et succutiebant uestem meam carneam et submurmurabant: "dimittisne nos?" et "a momento isto non erimus tecum eo, quod dixi "hoc et illud," quae suggerebant, deus meus? auertat ab anima serui tui misericordia tua! quas sordes suggerebant, quae dedecora! et audiebam eas iam longe minus quam dimidius, non tamquam libere contradicentes eundo in obuiam, sed uelut a dorso mussitantes et discedentem quasi furtim uellicantes, ut respicerem. retardabant tamen cunctantem me
Abbreviated transcription (Latin):
discerpit᷑ graui molestia. dũ illud ueritate
p̃ponit. hoc familiaritate ñ ponit. Sic egro¬
tabã & excruciabar accusans mem& ipsũ
solito acerbius nimis. ac uoluen ac uersans
me in uinculo meo donec abrũperet᷑ totũ.
quo iã exiguo tenebar sed tenebar tam̃. &
instabas tu in occultis meis dñe seuera mise
ricordia. flagella ingeminans timoris &
pudoris. ne rursus cessarẽ & non abrũperet᷑
idipsũ exiguũ & tenue qđ remanserat.
& reua̾scer& iterũ. & me robustius alli¬
gar&e. Dicebã enĩ apud me intꝰ. Ecce mͦ fiat.
mͦ fiat. & cũ uerbo iã ibã in placitũ. Iã pene
faciebã & non faciebã. nec relabebar tamen
in pristina: sed de ꝓximo stabã & respira¬
bã. & itẽ conabar & paulominꝰ ibi eram.
& paulomunꝰ iãiãq attingebã & tenebã:¬
& ñ ibi erã nec artingebã nec tenebã. hesitan
mori morti. & uite̾ uiuere. plusq in me
ualebat deterius molitũ quã melius inso¬

Expanded text:
discerpitur graui molestia, dum illud ueritate discerpitur graui molestia, dum illud ueritate praeponit, hoc familiaritate non ponit. Sic aegrotabam et excruciabar accusans memet ipsum solito acerbius nimis ac uoluens et uersans me in uinculo meo, donec abrumperetur totum, quo iam exiguo tenebar. sed tenebar tamen. et instabus tamen in occultis meis, domine, seuera misericordia, flagella ingeminans timoris et pudoris, ne rursus cessarem, et non abrumperetur idipsum exiguum et tenue quod remanserat; et revalesceret iterum, et me robustius alligaret. Dicebam enim apud me intus: Ecce modo fiat, modo fiat. Et cum verbo jam ibam in placitum. Jam pene faciebam, et non faciebam: nec relabebar tamen in pristina, sed de proximo stabam, et respirabam. Et item conabar, et paulo minus ibi eram, et paulo minus jamjamque attingebaet non ibi eram nec adtingebam nec tenebam, haesitans mori morti et uitae uiuere, plusque in me ualebat inolitum, quam melius inso
Abbreviated transcription (Latin):
cupiant᷑ omĩa quȩ simul agi nequeunt. dis¬
cerpunt enĩ animũ sibin& aduersantibus
qͣtuor uoluntatib uł etiã plurib in tanta
copia rerũ quȩ appetunt᷑. nec tam̃ tantã mul¬
titudinẽ diuersarũ substantiarũ solent
dicere: ita & in bonis uoluntatib. Nã quero
ab eis utrũ bonũ sit delectari in lectione
apłi. & utrũ bonũ sit delectari psalmo sobrio.
& utrũ bonũ sit euangłm disserere. Respon¬
debunt ad singła. Bonũ. Quid si gͦ pariter
delectent om̃ia. simulq uno tẽpore. nonne
diuersȩ uoluntates distendunt cor homi¬
nis. cũ deliberatur qͥd potissimũ arripiamꝰ.
Ꝙ om̃s bonȩ sunt. & certant secũr donec
eligatur unũ qͦ ferat᷑ tota uoluntas una.
que in plureᷤᷤ diuidebat᷑. Ita etiã cũ ȩternitaᷤᷤ
delectat superius. & tẽporalis boni uoluptas
retentat inferus. eadẽ anima ẽ ñ tota
uoluntate illud aut hoc uolens. & ideo

Expanded text:
cupiuntur omnia, quae simul agi nequeunt: discupiuntur omnia, quae simul agi nequeunt: discerpunt enim animum sibimet aduersantibus quattuor uoluntatibus uel etiam pluribus in tanta copia rerum, quae appetuntur, nec tamen tantam multitudinem diuersarum substantiarum solent dicere. ita et in bonis uoluntatibus. nam quaero ab eis, utrum bonum sit delectari lectione apostoli et utrum bonum sit delectari psalmo sobrio et utram bonum sit euangelium disserere. respondebunt ad singula: "bonum." quid? si ergo pariter delectent omnia simulque uno tempore, nonne diuersae uoluntates distendunt cor hominis, dum deliberatur, quid potissimum arripiamus? et omnes bonae sunt et certant secum, donec eligatur unum, quo feriatur tota uoluntas una, quae in plures diuidebatur. ita etiam, cum aeternitas delectat superius et temporalis boni uoluptas retentat inferius, eadem anima est non tota uoluntate illud aut hoc uolens et ideo
Abbreviated transcription (Latin):
ad uerũ & ñ negabunt. cũ qͥsq deliberat
animã unã diuersis uoluntatib estuare. Iam
gͦ non dicant. cũ duas uoluntates in homine
uno aduersari sibi sentiunt. duas contrarias
mentes de duab contrariis substantiis. & de
duob contrarus principus contendere unã
bonã. alterã malã. Nã tu ds̃ uerax improbas
eos & redarguis atq conuincis eos. sicut in u¬
traq mala uoluntate. cũ quisq deliberat
utrũ hominẽ ueneno interimat an ferro.
utrũ fundũ alienũ. illũ an illũ inuadat.
quando utrũq non potest: utrũ emat uo¬
luptatẽ luxuria an pecuniã seru& auaritia.
utrũ ad circũ ꝑgat an ad theatrũ. si uno die
utrũq exibeatur. addo etiã tertiũ an ad
furtũ de cdomo aliena si subest occasio. ad¬
do & quartũ an ad cõmittendũ adulteriũ.
si &e inde simul facultas aperit᷑. si omĩa con¬
currant in unũ articulũ tẽporis. pariterq

Expanded text:
ad uerum et non negabunt, cum quisque deliberat, ad uerum et non negabunt, cum quisque deliberat, animam unam diuersis uoluntatibus aestuare. Iam ergo non dicant, cum duas uoluntates in homine uno aduersari sibi sentiunt, duas contrarias mentes de duabus contrariis substantiis et de duobus contrariis principiis contendere, unam bonam, alteram malam. nam tu, deus uerax, inprobas eos et redarguis atque conuincis eos, sicut in utraque mala uoluntate, cum quisque deliberat, utrum hominem ueneno interimat an ferro, utrum fundum alienum illum an illum inuadat, quando utrumque non potest, utrum emat uoluptatem luxuria an pecuniam seruet auaritia, utrum ad circum pergat an ad theatrum, si uno die utrumque exhibeatur; addo etiam tertium, an ad furtum de domo aliena, si subest occasio; addo et quartum, an ad conmittendum adulterium, si et inde simul facultas aperitur, si omnia concurrant in unum articulum temporis pariterque
Abbreviated transcription (Latin):
naturȩ quot uoluntates sibi resistunt. ñ iã
duȩ sed plures erunt. Si deliber& quisquã
utrũ ad conuenticulũ eoꝵ ꝑgat an ad teatrũ.
clamant isti. Ecce duȩ naturȩ. Una bona
hac ducit. altera mala illac reducit. Nã
unde ista cunctatio sibimo aduersantiũ
uoluntatũ: Ego autẽ dico ambas malas.
& quȩ ad illos ducit. & quȩ ad theatrum
reducit : sed non credunt nͥ bonã eẽ qua
itur ad eos. Quid si gͦ quisquã nr̃m deliber&.
et secũ altertantib duab uoluntatib
fluctu& utrũ ad theatrũ ꝑgat an ad
ecclesiã nr̃am. nonne & isti quid respon
deant fluctuabunt : Aut enĩ fatebunt᷑ qd
nolunt. bona uoluntate ꝑgi in eccłiam nr̃am.
sicut in eã ꝑgunt qͥ sacramentis eiꝰ imbuti st̃
atq detinent᷑. aut duas malas naturas &
duas malas mentes in uno homine confligere
putabunt. & non erit uerũ qd solent dicere
unã bonã. alterã malã. aut conuertent᷑

Expanded text:
naturae, quot uoluntates sibi resistunt, non iam naturae, quot uoluntates sibi resistunt, non iam duae, sed plures erunt. si deliberet quisquam, utrum ad conuenticulum eorum pergat an ad theatrum, clamant isti: "ecce duae naturae, una bona hac ducit, altera mala illae redducit. nam unde ista cunctatio sibimet aduersantium uoluntatum?" ego autem dico ambas malas, et quae ad illos ducit et quae areducit. Sed non credunt nisi bonam esse qua itur ad eos. Quid si ergo quisquam nostrum deliberet, et secum altercantibus duabus voluntatibus fluctuet, utrum ad theatrum pergat, an ad ecclesiam nostram? nonne et isti quid resdeant fluctuabunt? aut enim fatebuntur, quod nolunt, bona uoluntate pergi in ecclesiam nostram, sicut in eam pergunt qui sacramentis eius imbuti sunt atque detinentur, aut duas malas naturas et duas malas mentes in uno homine confligere putabunt, et non erit uerum quod solent dicere, unam bonam, alteram malam, aut conuertentur
Abbreviated transcription (Latin):
consenserint. ut dicat eis apłs tuus. fuistis
aliquando tenebrȩ. nunc autẽ lux in dño
lli enĩ uolunt ẽẽ lux ñ in dñe. sed in seipsis.
putando animȩ naturã hoc ẽẽ qđ ds ẽ. Ita
facti sunt densiores tenebrȩ. qm̃ longius a te
recesserunt horrenda arrogantia. a te uero
lumine illuminante omem hominẽ uenientẽ
in hunc mundũ. Attendite qͥd dicatis. &
erubescite: & accedite ad eũ & illuminamini.
& uultꝰ ur̃i non erubescent. Ego cũ iã deli¬
berabã ut iã seruirẽ dño dõ meo sicut diu
disposuerã. ego erã qui uolebã. ego erã qui
nolebã. Ideo mecũ contendebã. & dissipabar
a meipso. & ipsa dissipatio me inuito quidẽ
fiebat. nec tamen ostendebat naturam
mentis alienȩ. sed penã meȩ. & ideo iã ñ
ego operabar illã sed qđ habitabat in me
peccatũ de supplicio liberioris peccati qͥa
erã filius adã. Nã si tot sunt contrariȩ

Expanded text:
consenserint, ut dicat eis apostolus tuus: fuistis consenserint, ut dicat eis apostolus tuus: fuistis aliquando tenebrae, nunc autem lux in domino. illi enim dum uolunt esse lux non in domino, sed in se ipsis, putando animae naturam hoc esse, quod deus est, ita facti sunt densiores tenebrae, quoniam longius a te recesserunt horrenda arrogantia, a te, uero lumine inluminante omnem hominem uenientem in hunc mundum. adtendite, quid dicatis, et erubescite et accedite ad eum et inlumet vultus vestri non erubescent . Ego cum deliberabam ut jam servirem Domino Deo meo, sicut diu disposueram, ego eram qui volebam, ego qui nolebam. ideo mecum contendebam et dissipabar a me ipso, et ipsa dissipatio me inuito quidem fiebat, nec tamen ostendebat naturam mentis alienae, sed poenam meae. et ideo non iam ego operabar illam, sed quod habitat in me peccatum de supplicio liberioris peccati, quia eram filius Adam. Nam si tot sunt contrariae