comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
significarent᷑ nomine quadrantis nouis¬
simi trena peccata. Quarta enĩ pars
distinctoꝵ m̃broꝵs huius mundi &
ea nouissima t̾ra inuenit᷑. ut incipias
a celo. scđm aerẽ numerans. aquã tͣtiã.
quartam t᷑ram. Potest gͦ conuenien¬
t᷑ uicłi dictũ donec soluas nouissimũ
quadrantẽ. donec luas t̾rena pecca¬
ta. hoc enim peecator audiuit. t̾ra
es& in t̾ramibis. Ponec soluas autẽ
qł clictũ est. miror si non eã peNIam
soluet᷑ illud debitũ. ubi iam non dat᷑ peni¬
tendi & correctius uiuendi locus: Ita
enim fortasse hic positũ est donec soluas.
quomͦ in illo ubidictũ est sede ad dexteram
meã cdonec ponã inimicos tuos sub pedib
tius. Non enĩ cũ fuerint inimici sub pedi¬
b positi. desinet ille esse ad dex torã. Aut
illud apłi. O portet enĩ illũ regnare do¬
nec ponat. om̃es inimicos suos sub pedib suis.
Non enĩ cum positi fuerint. desinet regnare.

Expanded text:
significarentur nomine quadrantis novissignificarentur nomine quadrantis novissimi, terrena peccata. Quarta enim pars distinctorum membrorum hujus mundi, et ea novissima, terra invenitur, ut incipias a coelo, secundum aerem numeres, aquam tertiam, quartam terram. Potest ergo convenienter videri dictum, Donec squadrantem, id est, donec luas terrena peccata. Hoc enim peccator audivit. Terra es, et in terram ibis . Donec solvas autem quod dictum est, miror, si non eam solvitur illud debitum, ubi jam non datur poenitendi et correctius vivendi locus? Ita enim fortasse hic positum est, Donec solvas, quomodo in illo ubi dictum est, Sede ad dexteram meam, donec ponam omnes inimicos tuos sub pedibus tuis ; non enim cum fuerint inimici sub pedibus positi, desinet ille sedere ad dexteram: aut illud Apostoli, Oportet enim illum regnare, donec ponat omnes inimicos suos sub pedibus suis ; non enim cum positi fuerint, desinet regnare.
Abbreviated transcription (Latin):
non exies inde donec reddas nouissimũ qua¬
drantẽ. Iudice intelligo d̃ĩ filiũ. pater
enĩ non iudicat quẽq sed iudiciũ om̃e de¬
dit filio: Ministrũ intelligo angłm.
Et angłi inquit ministrabant ei. Et cũ an-¬
głis suisuentur ũ credimꝰ ad uidicandos ui¬
uos & mortuos. Carcerẽ intelligo penas
uidelicet tenebrarũ quas alio loco tenebraᷤᷤ¬
exteriores uocat. credo ꝓpterea qđ intͥnsecꝰ
sit in ipsa mente uel etiam si quid secretiꝰ
cogitari potest gaudioꝵ diuinoꝵ p̃mi¬
oz. de quo dicitur seruo bene merito
intra in gaudiũ dñi tui: quẽ ad modum
etiam: in hac ordinatione rei publice uel
a secretario uel a p̃torio iudicis extramit.¬
tit᷑ qͥ in carcerẽ trudit᷑. De soluendo autẽ
nouissimo quadrante potest ñ absurde in¬
telligi aut ꝓ eo positũ qđ nichil relinqͥt᷑
inpunitũ. sicut loquentes etiam dicimꝰ
usq ad fecẽ cũ uolumus ex pͥmere aliqͥd
ita exactũ ut nichil relinqret᷑. uel ut

Expanded text:
simum quadrantem. Judicem intelligo: Pater enim non judicat quemquam, sed omne judicium dedit Filio . Ministrum intelligo: Et Angeli, inquit, ministrabant ei : et cum Angelis suis venturum credimus ad judicandos vivos et mortuos. Carcerem intelligo; poenas videlicet tenebrarum, quas alio loco exteriores vocat : credo propterea quod intrinsecus sit in ipsa mente, vel etiam si quid secretius cogitari potest, gaudium divinorum praemiorum; de quo dicitur servo bene merito, Intra in gaudium Domini tui : quemadmodum etiam in hac ordinatione reipublicae, vel a secretario, vel a praetorio judicis extra mittitur qui in carcerem truditur. 30. De solvendo autem novissimo quadrante, potest non absurde intelligi aut pro eo positum quod nihil relinquitur impunitum; sicut loquentes etiam dicimus, Usque ad faecem, cum volumus exprimere aliquid ita exactum, ut nihil relinqueretur: vel ut
Abbreviated transcription (Latin):
si hoc pͥus corã dõ feceris : ꝑgensad eũ
non pigro motu cor poris sed celer rimo
dilectionis affectu. atq inde ueniens.
idest intentionẽ reuocans ad id qđ age-¬
re ceꝑas. offeras munus tuũ. Quis hoc
autẽ facit ut frĩ suo uel non irascat᷑
sine causa. uel racha ñ dicat sine causa.
uel eũ fatuũ non apellet sine causa. qđ
totũ suꝑbissime admittit᷑. uel si forte
remediũ suplici animo ueniã dep̾cet᷑.

Expanded text:
si hoc prius coram Deo feceris, pergens ad eum non pigro motu corporis, sed celerrimo dilectionis affectu; atque inde veniens, id est, intentionem revocans ad id quod agere coeperas, offeres munus tuum. 28. Quis autem hoc facit, ut fratri suo vel non irascatur sine causa, vel Racha non dicat sine causa, vel eum fatuum non appellet sine causa, quod totum superbissime admittitur; vel forte remedium, supplici animo veniam deprecet
Abbreviated transcription (Latin):
contemptIi hoc qđ ꝓ miNiimo habebat
ab eis qui iN illo nom̃ tam p̃tiosum & sa¬
lut are contempserant. Hũ quid enĩ
ideo minsꝰ postea uincula tolerauit quȩ
ciuib romatiis noti licebat in poni. Aut
quemꝗ de hac iniuria uoluit accusareEt
si qui ei ꝓpt̃ ciuitatis romanȩ nom̃ ƿeꝑcer̃t.
non tam̃ ille ideo ñ p̃buit qđ ferirent. cum
eos a tanta puersitate corrigere cuperet
patientia sua: quos uidebat irse sinistras
partes magis quam dextras honorare. Illud
est enim tantum attendendũ quo animo fa¬
ceret om̃a. quam beniuole & clem̃ter in eos
a qͥb ista patiebat᷑. Nam & pontificis iussu
palma ꝑcussus qđ contumeliose uisus est di

Expanded text:
contemni quod pro minimo habebat, ab eis qui in illo nomen tam pretiosum et salutare contempserant. Numquid enim ideo minus postea vincula toleravit, quae civibus Romanis non licebat imponi, aut quemquam de hac injuria voluit accusare? Et si qui ei propter civitatis Romanae nomen pepercerunt, non tamen ille ideo non praebuit quod ferirent, cum eos a tanta perversitate corrigere cuperet patientia sua, quos videbat in se sinistras partes magis quam dexteras honorare. Illud est enim tantum attendendum, quo animo faceret omnia, quam benevole et clementer in eos a quibus ista patiebatur. Nam et pontificis jussu palma percussus, quod contumeliose visus est di
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. ad dancłu qđ mutuũ petit᷑ pigri
sunt. quasi nichil recepturi a dño.
cũ rem que dat᷑ ille qͥ accipit exsoluat.
Recte itaq ad hoc beneficii tͥbuendi genꝰ
nos diuina hortat᷑ auctoritas dicens.
Et qͥ uoluerit abste mutuari ne au̾satꝰ fue¬
ris. idest ne ꝓpterea uoluntatẽ alienes
diderit. Sed cum id ex p̃cepto dĩ fa¬
cis : apud illũ qui hec iubet infructu¬

Expanded text:
sunt, ad dandum quod mutuum petitur pigri sunt, ad dandum quod mutuum petitur pigri fiunt, quasi nihil recepturi a Deo, cum rem quae datur, ille qui accipit exsolvat. Recte itaque ad hoc beneficii tribuendi genus nos divina hortatur auctoritas dicens, Et qui voluerit a te mutuari, ne aversatus fueris: id est, ne propterea voluntatem alienes diderit; sed cum id ex praecepto Dei facis, apud illum qui haec jubet, infructu
Abbreviated transcription (Latin):
petat. Sed ne multa ꝑsequar que st̃
innumerabilia. id ꝑfecto dandum est qđ
nec tͥ nec alteri noceat. quantũ sciri aut
credi ab homine potest. Et ciuiuste nega¬
ueris qđ petit : indicanda est ipsa iustitia.
ut non eum inanẽ dimittas. Ita omĩ pe¬
tenti te dabis. ꝗuis ñ semꝑ id qđ petit
dabis. Et aliquando melus aliqͥd da¬
bis. cum petentem iniusta correxeris.
Qđ autem ait qͥ uoluerit ate mutuari
ne auersatus fueris : ad animũ refereni¬
dum est. Hilarem enim datorem diligit
ds̃. Mutuat᷑ autem om̃is qui accipit. etiã
si non ipse soluturꝰ est. Cum enim miseri¬
cordib ds̃ plura restituat : om̃is qͥ bene¬
ficium p̃stat fenerat᷑. Aut si non placet
accipere mutuantem nͥ eum qui accipit red¬
diturus : intelligendum est dñm ipsa duo
genera p̃stancdi esse complexũ. Namq
aut clonamꝰ qcł damus beniuole. aut red¬
dituro cõmoͬcdamꝰ. Et plerũq homines
qui pposito diuitio p̃mio donare parati

Expanded text:
petat? Sed ne multa persequar quae sunt petat? Sed ne multa persequar quae sunt innumerabilia, id profecto dandum est quod nec tibi nec alteri noceat, quantum sciri aut credi ab homine potest: et cui juste negaveris quod petit, indicanda est ipsa justitia, ut non eum inanem dimittas. Ita omni petenti te dabis, quamvis non semper id quod petit dabis; et aliquando melius aliquid dabis, cum petentem injusta correxeris. 68. Quod autem, ait, Qui voluerit a te mutuari, ne aversatus fueris; ad animum referendum est. Hilarem enim datorem diligit Deus . Mutuatur autem omnis qui accipit, etiam si non ipse soluturus est: cum enim misericordibus Deus plura restittat, omnis qui beneficium praestat, feneratur. Aut si non placet accipere mutuantem nisi eum qui accipit redditurus, intelligendum est Dominum duo ipsa genera praestandi esse complexum. Namque aut donamus quod damus benevole, aut reddituro commodamus. Et plerumque homines, qui proposito divino praemio donare parati
Abbreviated transcription (Latin):
uindicta. & ideo forte additum est qͥ
ri ciu umdicta debeat᷑. tͣtium uͦ ex utͦq
confectum sit ut & sine uindicta ⁊ cũ uindie¬
ta possit restitui. Namq oꝑam indebitam uio¬
lent᷑ exigere sine ullo iudicio sicut facit
qui angariat hominem imꝓbe & cogit
se illicite adiuuari ab inuito & penã
imꝓbitatis potest luere & oꝑam redde:
si hanc ille repetat qui ĩꝓbũ ꝑtulit.
In his gͦ om̃ib generib in iuriarũ dñs do¬
cet patientissimum & misericor dissimũ
& ad plura ꝑferenda paratissimũ ani¬
mũ xp̃iani esse oportere. Sed qm̃ parũ.⁊
est ñ nocere. nͥ etiam p̃stes beneficiũ quan¬
tum potes: consequent᷑ ad iungit & di¬
Ecit. O mĩ petenti te da : & qͥ uoluerit¬
Ca te mutuari ne auersatꝰ fueris. Omĩ
petenti inquit. notI om̃a peterti. ut id
des qđ dari honeste & iuste potest. Quid
si enim pecutiam petat. qua innocenteo
conet᷑ oppͥmere : Qͥasi postremo stuprũ

Expanded text:
vindicta; et ideo forte additum est, Quvindicta; et ideo forte additum est, Quri, cui vindicta debeatur: tertium vero ex utroque confectum sit, ut et sine vindicta et cum vindicta possit restitui. Nam qui operam indebitam violenter exigit sine ullo judicio, sicut facit qui angariat hominem improbe, et cogit se illicite adjuvari ab invito, et poenam improbitatis potest luere, et operam reddere, si hanc ille repetat qui improbum pertulit. In his ergo omnibus generibus injuriarum Dominus docet patientissimum et misericordissimum, et ad plura perferenda paratissimum animum christiani esse oportere. 67. Sed quoniam parum est non nocere, nisi etiam praestes beneficium quantum potes, consequenter adjungit, et dicit: Omni petenti te da, et qui voluerit mutuari a te, ne aversatus fueris. Omni petenti, inquit; non, omnia petenti: ut id des quod dare honeste et juste potes. Quid si enim pecuniam petat, qua innocentem conetur opprimere? quid si postremo stuprum
Abbreviated transcription (Latin):
INcorruptissimam uerissimã q hono¬
rant qui adũsus corporales uindictas
que st̃ in ueteri testam̃to nescio qua
animo & qua distͥbutione tempors
facte sint omĩno nescientes. Tenebit᷑
gͦ in hor iniuriarum genere qđ ꝑ uin¬
dictam luit᷑ iste xpĩanus modus. ut
accepta in iuria ñ surgat odium. sed
infir mitatis miscdã parat us sit animꝰ
pͥlura ꝑpeti necorrectionẽ. negligat qua¬
uti potest. Aliud inuriarũ genus est
qđ in integrum restitui potest. cuius
due species: una ad pecuniam. altera ad
oꝑam ꝑtinet. Quappt᷑ illius de tunice
uest im̃to. huius de angaria mille passuii¬
ris oꝑe potestͣ eͤtiam ipse si opus fuerit ad¬
iuuare : nisi forte it a potius distinguen¬
dum est ut pͥus qđ positum est de ꝑcussa
maxilla om̃a significet que sie ingerurt᷑
ab imꝓbis ut restitui non possit nisi uiN¬
dicta. scđm qđ positũ est de uestim̃to
oma significet que posst restitui sine

Expanded text:
incorruptissimam verissimamque honoincorruptissimam verissimamque honorant, qui adversus corporales vindictas quae sunt in Veteri Testamento, nescio qua animo et qua distributione temporum factae sint omnino nescientes. 66. Tenebitur ergo in hoc injuriarum genere, quod per vindictam luitur, iste a Christianis modus, ut accepta injuria non surgat in odium, sed infirmitatis misericordia paratus sit animus plura perpeti; nec correctionem negligat, quauti potest. Aliud injuriarum genus est, quod in integrum restitui potest: cujus duae species, una ad pecuniam, altera ad operam pertinet. Quapropter illius de tunica et vestimento, hujus de angaria mille passuuris opera, potest te etiam ipse, si opus fuerit, adjuvare. Nisi forte ita potius distinguendum est, ut prius quod positum est de percussa maxilla, omnia significet quae sic ingeruntur ab improbis, ut restitui non possint nisi vindicta: secundum quod positum est de vestimento omnia significet quae possunt restitui sine
Abbreviated transcription (Latin):
sed sepulti. Et si huic libro heretici
qͥ aduersant᷑ ueteri testam̃to nolt̃ crede:
paulũ apłm quẽ nob̃cum leg̃t̃ intueant᷑
clicentẽ de qͦdam peccatore. Quẽ tra¬
didi satane in interitũ carnis. ut ani¬
ma salua sit. Et si nołt hic mortem in¬
telligere. fortasse enĩ incertũ est.
ꝗͣ libet undictam ꝑ satanam factam
ab apłõ fateant᷑. qđ non eũ odio sed
amore fecisse manifestat illud adiectũ
ut anima salua sit : aut in iͥpsis libris qͥb
ipsi magnam tͥbuunt auctoritat ẽ aNi¬
madu̾tant qđ dicimꝰ ubi scriptũ est
apłm thomam imp̾catum cuidã a quo
palma ꝑcussus esset atrocissime mortis
suppliciũ. Animam tam̃ eius cõmenda¬
uit ut in futuro ei scło parceret᷑. Cuiꝰ
a leone occisi a cetero corpore discerp.¬
tam manũ canis intulit m̃sis. in qͥb
conuiuabat᷑ apłs. Cuiscripture licet
nob̾ non crecłe. ñ enim est in catholico
canone. Illi tam̃ eam & legt̃ & tamq.

Expanded text:
sed sepulti . Et si huic libro haeretici, sed sepulti . Et si huic libro haeretici, qui adversantur et Veteri Testamento, nolunt credere, Paulum apostolum quem nobiscum legunt intueantur, dicentem de quodam peccatore: Quem tradidi Satanae in interitum carnis, ut anima salva sit . Et si nolunt hic mortem intelligere fortasse enim incertum est, quamlibet vindictam per Satanam factam ab Apostolo fateantur: quod non eam odio sed amore fecisse, manifestat illud adjectum, ut anima salva sit. Aut in illis libris, quibus ipsi magnam tribuunt auctoritatem, animadvertant quod dicimus, ubi scriptum est, apostolum Thomam imprecatum cuidam, a quo palma percussus esset, atrocissimae mortis supplicium, animam ejus tamen commendavit, ut in futuro ei saeculo parceretur: cujus a leone occisi a caetero corpore discerptam manum canis intulit mensis, in quibus convivabatur apostolus. Cui scripturae licet nobis non credere: non enim est in catholico canone: illi tamen eam et legunt, et tanquam
Abbreviated transcription (Latin):
rat ds̃. Inde est qđ helias multos mul¬
morte affecit & ꝓpͥa manu & igne
diuinitꝰ imꝑato. cum & alii multi
magni& diuii uiri eodem sp̃u con¬
sulendo reb humanis non temere fe¬
cerint. De quo helia cũ exemplum
dedissent discipuli dño cõmemoran¬
tes quid ab eo factum sit ut etiam ipsis
daret potestatem petendi de celo ig¬
nem ad consum̃dos illos qui sibi hospi¬
tium non p̃buerant: rep̾hendit in eis
dñs non exemplum ꝓphete scĩ sed
ignor ant iam uinclicandi que adhuc
erat in rudib ÷ animaduertens eos
non amore cor rectionem. sed odio de¬
siderare uiNdictam. Itaq postea ꝙ
eos docuit quid esset diligere ꝓximũ
ert̃ tales uindicte : ꝗuis multo rariꝰ
quam in ueteri testam̃to. Ibi enimex
maiori parte seruientes timore p̃mebart᷑.¬
hic autem maxime dilectione liberi nu¬
tͥebant᷑. Nam & uerbis apłi petͥ ana.¬
nias & uxor eius sicut in actib apłors legi¬

Expanded text:
rat Deus. Inde est quod Elias multos rat Deus. Inde est quod Elias multos morte affecit, et propria manu , et igne divinitus impetrato : quod et alii multi magni et divini viri eodem spiritu consulendi rebus humanis non temere fecerunt. De quo Elia cum exemplum dedissent discipuli, Domino commemorantes quid ab eo factum sit, ut etiam ipsis daret potestatem petendi de coelo ignem ad consumendum eos qui sibi hospitium non praeberent; reprehendit in eis Dominus non exemplum prophetae sancti, sed ignorantiam vindicandi, quae adhuc erat in rudibus : animadvertens eos non amore correctionem, sed odio desiderare vindictam. Itaque posteaquam eos docuit quid esset diligere proximum erunt tales vindictae, quamvis multo rarius quam in Veteri Testamento. Ibi enim ex majore parte servientes timore premebanthic autem maxime dilectione liberi nutriebantur. Nam et verbis apostoli Petri Ananias et uxor ejus, sicut in Actibus Apostoloru
Abbreviated transcription (Latin):
tem qͥ scit uoluntateo domini sui & ñ fa¬
cit digna plagis uapulab it multis. Non
gͦ queritur nͥ ut ille uindicet cui rerum
ordine potestas est data. & ea uolunta¬
te uindicet qua pat᷑ in paruulũ filium.
quem ꝑ etatem odisse nondum potest.
Hinc enim aꝑtissimũ exemplum datur.
quo satis appareat posse peccatum amo¬
re potius uindicari quam inpunit ũ re¬
linqui. ut illũ in quem uindicat noN
pena miserum sed correctione beatum
uelit. paratus tam̃ si opus sit equo animo
plura tolerare ab eo illata quem uult
esse correctum. siue in eum habeat po¬
testatem coercendi suie non habeat.
Magni autem & scĩ uiri qui iam optime
scirent mortem ist am que animam dissol¬
uit a corpore non esse formiclandam.
nonNulla peccata morte puniuert᷑.
quo & uiuentib utilis metus incutere¬
t᷑. & illis qͥ morte puniebant᷑ non ipsa
mors noceret. Sed peccatũ qđ auge¬
ri posset si uiuerent: non temere illi
iudicabant quib tale iudiciũ donaue¬

Expanded text:
scit voluntatem domini sui, et facit digna plagis, vapulabit multa . Non ergo quaeritur, nisi ut et ille vindicet, cui rerum ordine potestas data est; et ea voluntate vindicet, qua pater in parvulum filium, quem per aetatem odisse nondum potest. Hinc enim aptissimum exemplum ducitur, quo satis appareat posse peccatum amore potius vindicari, quam impunitum relinqui: ut illum in quem vindicat non poena miserum, sed correctione beatum velit; paratus tamen, si opus sit, aequo animo plura tolerare ab eo illata, quem vult esse correctum, sive in eum habeat potestatem coercendi, sive non habeat. 64. Magni autem et sancti viri, qui jam optime scirent mortem istam quae animam dissolvit a corpore, non esse formidandam, snonnulla peccata morte punierunt, quod et viventibus utilis metus incuteretur, et illis qui morte puniebantur, non ipsa mors noceret, sed peccatum, quod augeri posset, si viverent. Non temere illi judicabant, quibus tale judicium donave
Abbreviated transcription (Latin):
facietisNonnes hethnici hoc ipsũ
faciunt Estote gͦ uos ꝑfecti. sicutꝰꝰpat᷑s
ur̃ qui in celis est ꝑfectus est. Sine ista
autem miscłie qua plurimũ animȩ labo¬
ranti consulit᷑. ultra dilect ionẽ inimi¬
ci porrigi non potest. Et ideo sic
anima ꝑfecta tamq. anima. Gradũ
tam̃ esse aliquẽ in phariseor iustitia
que ad legem ueterẽ ꝑtinet hinc in¬
telligit᷑. qđ multi homines eos etiã
a qͥb diligunt᷑ odert̃. sicut luxuri¬
osi filii parentes cohercitores luxurie

Expanded text:
ipsum faciunt? Estote ergo vos perfecti, sicut et Pater vester qui in coelis est, perfectus est. Nam sine ista autem misericordiae, qua plurimum animae laboranti consulitci porrigi non potest. Et ideo sic anima perfecta tanquam anima. Gradum tamen esse aliquem Pharisaeorum justitiae, quae ad veterem legem pertinet, hinc intelligitur, quod multi homines eos etiam a quibus diliguntur oderunt; sicut luxuriosi filii parentes coercitores luxuri
Abbreviated transcription (Latin):
cio suam mitigandam. que nulla est. Neq
hic ea uindicta ꝓhibet᷑ que ad correctio¬
nẽ ualet. Etiam ipsa enim ꝑtinet ad
miscdiam. nec impedit illud ꝓposit uo
qͦ quisq paratus est ab eo quem correctũ
esse uult plura ꝑferre. Sed huic uindic¬
te referende not est idoneꝰ. nͥ qui odium
quo solent flagrare qui se iundicare desi¬
derant dilectionis magnitudine suꝑaue¬
rit. Non enim metuendum est ne odis¬
se paruulum filium parentes uideant᷑.
cum ab eis uapulat peccans. ne peccet
ulterius. Et certe ꝑfectio dilectionis
ipsius dĩ patris imitatione nob̃ ꝓponit᷑.
cum iN consequentib dicit᷑. Diligite

Expanded text:
cio suam mitigandam, quae nulla est. 63. Neque cio suam mitigandam, quae nulla est. 63. Neque hic ea vindicta prohibetur, quae ad correctionem valet: etiam ipsa enim pertinet ad misericordiam; nec impedit illud propositum, quo quisque paratus est ab eo quem correctum esse vult, plura perferre. Sed huic vindictae referendae non est idoneus, nisi qui odium quo solent flagrare qui se vindicare desiderant, dilectionis magnitudine superaverit. Non enim metuendum est ne odisse parvulum filium parentes videantur, cum ab eis vapulat peccans, ne peccet ulterius. Et certe perfectio dilectionis ipsius Dei Patris imitatione nobis proponitur, cum in sequentibus dicitur, Dil
Abbreviated transcription (Latin):
auferre iubet & uestimeNtum remitti.
qđ aut tantumdem est aut non multo am¬
plius non tam̃ duplum. Tertio de mille
passib quib addenda dicit duo milia.
usq ad dupłũ aliud ꝑferas iubet: ita sig¬
nif icans siue aliquanto minus quam iam fu¬
it siue tant undem siue amplius quisq im¬
ꝓb in te esse uoluerit. equo animo esse to
lerandum. In his sane generib triũ exem¬
ploꝵ nullum genꝰ iniuriȩ p̃termissũ esse
uideo. Namq omã in qͥb imꝓbitatem ali¬
quam patim̾ in duo genera diuidunt ur.
Quoꝵ alterum est q restitui non potest.
alterum qđ potest. S ed in illo qđ resti¬
tui not potest uindicte solatiũ queri so¬
let. Quid enim ꝓdest qđ ꝑcussus reꝑcu¬
tis. Numquid ꝓpterea illud qđ iN
corpore lesum est rest it uit᷑ in integrũ:
Sed tͥimidus animꝰ talia fom̃ta desiderat.
sanum autem firmũq ista ñ iuiuant:
quin potius mise ricordit̃ ꝑferendã alteriꝰ
infirmitatem indicat. quam alieno suppli¬

Expanded text:
ere, jubet et vestimentum remitti: quod aut tantumdem est, aut non multo amplius; non tamen duplum. Tertio de mille passibus, quibus addenda dicit duo millia, usque ad duplum aliud perferas jubet: ita significans, sive aliquanto minus quam jam fuit, sive tantumdem, sive amplius quisque improbus in te ess. In his sane generibus trium exemplorum nullum genus injuriae praetermissum esse video. Namque omnia in quibus improbitatem aliquam patimur, in duo genera dividuntur: quorum alterum est quod restitui non potest; alterum quod potest. Sed in illo quod restitui non potest, vindictae solatium quaeri solet. Quid enim prodest quod percussus repercutis? Numquid propterea illud quod in corpore laesum est, restituitur in integrum? Sed tumidus animus talia fomenta desiderat: sanum autem firmumque ista non juvant; quin potius misericorditer perferendam alterius infirmitatem judicat, quam alieno suppli
Abbreviated transcription (Latin):
de idem apłs itẽ dicit. Xp̾s dilexit
nos : & tradidit semetipsũ ꝓ nobis
oblationẽ & hostiã dõ. in odorẽ sua¬
uitatis. Cohors autẽ & tribunus &
ministri uideoꝵ cõprehendert iħm:
& ligauerunt eũ. Cõp̾henderunt
ad quẽ non accesserunt. qm dies ille
illi uͦ tenebrę ꝑmansert̾. nec audie¬
runt accedite ad eũ & illumina¬
mini. Si enĩ sic accecderent. non eu̾
manib occidendũ sed recipiendum
corde cõprehenderent. Hunc autẽ
quando eũ illo mͦ cõp̾hendert᷑ t̾e
ab eo longius recessert. & ligauert̃
eũ. a qͦ potuis solui uelle debuert᷑.
Et fortassis erant in eis. qͥ t̾e̾ impo¬
suerunt xp̃o uincula sua. atq ab
eo postea liberati dixerunt. di rupisti
uincula mea. Hȩc hodie satis sint.
tractabunt᷑ cło uolente sermone alio
quȩ secuntur..¬

Expanded text:
em dicit: Christus dilexit nos, et tradidit seipsum pro nobis oblationem et hostiam Deo in odorem suavitatis . Cohors ergo et tribunus et ministri Judaeorum comprehenderunt Jesum, et ligaverunt eum. Comprehenderunt ad quem non accesserunt, quoniam dies ille, illi vero tenebrae permanserunt; nec audierunt: Accedite ad eum, et illuminamini . Si enim sic accenderent, non eum manibus occidendum, sed recipiendum corde comprehenderent. Nunc autem quando eum illo modo comprehenderunt, tunc ab eo longius recesserunt, et ligaverunt eum a quo solvi potius velle debuerunt. Et erant fortassis in eis qui tunc imposuerunt Christo vincula sua, atque ab eo postea liberati dixerunt: Dirupisti vincula mea. Haec hodie satis sint, tractabuntur, Deo volente, sermone alio quae sequentur.
Abbreviated transcription (Latin):
pis sacerdotũ. & abscidit auriculã eiꝰ
dextrã. Erat autẽ nom̃ seruo malchus.
Solus hic ȩuangłista etiã nom̃ serui hu¬
us expressit. sicut lucas solus qđ eius
auriculã dñs tetigerit & sanauerit
eã. Malchus autẽ interp̾tat᷑ regnatu¬
rus. Quid gͦ auris ꝓ dño amputata & a
dño sanata significat nͥ auditũ ampu¬
tata uetustate renouatũ. ut sit in no¬
uitate sp̃s & non in uetustate litterȩ
Quod cui p̾stitũ fuerit a xp̃o. qͥs lubi¬
tet regnaturũ ẽẽ cũ xp̃o: Qd̃ autem
seruus inuentus est: & hoc ad illã ꝑti¬
net uetustatẽ quȩ in seruitutẽ gene¬
rat. hoc est agar. Sed cũ accessit sani¬
tas. figurata est & libertas. Factũ tam̃
petri dñs imꝓbauit. & ꝓgredi ultra
ꝓhibuit dicens. Mitte gladiũ in ua
cipłs magistrũ defendere uoluit.
non qđ significandũ est cogitauit.
Et ille gͥ ad patientiã cõmonendus
fuit. & hoc ad intelligentiã conscri¬
bendũ. Quod autẽ a patre sibi dicit

Expanded text:
pis servum, et abscidit auriculam ejus dextram. Erat autem nomen servo Malchus. Solus hic evangelista etiam nomen servi hujus expressit, sicut Lucas solus quod ejus auriculam Dominus tetigerit et sanavit eum . Malchus autem interpretatur regnaturus. Quid ergo auris pro Domino amputata, et a Domino sanata significat, nisi auditum amputatum vetustate renovatum, ut sit in novitate spiritus, et non in vetustate litterQuod cui praestitum fuerit a Christo, quis dubitet regnaturum esse cum Christo? Quod autem servus inventus est, et hoc ad illam pertinet vetustatem, quae in servitutem generat, quae est Agar, sed cum accesserit sanitas, figurata est libertas. Factum tamen Petri Dominus improbavit, et progredi ultra prohibuit, dicens: Mitte gladium tuum icipulus magistrum defendere voluit, non quod significatum est cogitavit. Et ille igitur ad patientiam commonendus fuit, et hoc ad intelligentiam conscribendum. Quod autem a Patre sibi dicit
Abbreviated transcription (Latin):
da ⁊ cõmeNclancda distinctio est. Nam
cum uita nr̃a temporalit᷑ nc̃ agit᷑ atꝙ
sꝑatur ȩterna. & cum eterna priora sint
dignitate quamuuis temporalib prius ac¬
tis ad illam transeatur : trium primarũ
petitionum impetrationes quamꝗ iN hac
uita quȩ isto scło agit᷑ exordium capiant.
nam ⁊⁊ scĩficatio nominis cłĩ ab ipso humi

Expanded text:
da et commendanda distinctio est. Nam da et commendanda distinctio est. Nam cum vita nostra temporaliter nunc agatur, atque speretur aeterna, et cum aeterna priora sint dignitate, quamvis temporalibus prius actis ad illa transeatur; trium primarum petitionum impetrationes quanquam in hac vita, quae isto saeculo agitur, exordium capiant nam et sanctificatio nominis Dei ab ipso humi
Abbreviated transcription (Latin):
nichil remanebit formidolosũ. nec om¬
nir io met uenda erit ulla temptatio.
Qđ tam̃ in hac uita ꝗdiu istam mortali¬
tatem circumferimus in quam serpeN¬
tina ꝑsuasione inducti sumꝰ ñ sꝑandũ
est posse fieri. sed tam̃ aliquando fu¬
turũ sꝑandũ est. Et hec est spes quȩ
noN uidet᷑. De qua cum loqueretur
apłs ait. Spes autẽ quȩ uidet᷑ non est
spes. Sed tam̃ sapientia quȩ iN hac qͦq
uita concessa est fidelib seruis di non
est desꝑanda. Ea est autẽ. ut id qđ
dño reuelante fugiendũ esse intellexe¬
rimus. cautissima uigilantia fugiamꝰ.
& id qđ dño reuelante appetencdũ
esse intellexerimꝰ. flagrantissima ca¬
ritate appetamꝰ. Ita enĩ reliqͦ mor¬
talitatis huiusonere ipsa morte depo¬
sita ex hominis omi parte oportunotẽ¬
pore ꝑficiet᷑ beatitudo quȩ in hac uita
inchoata est: n itͥ capescendȩ atq obti¬
nedidȩ aliquando. nc̃ om̃is conatus impeni

Expanded text:
nihil remanebit formidolosum, nec omnihil remanebit formidolosum, nec omnino metuenda erit ulla tentatio. Quod tamen in hac vita quamdiu istam mortalitatem circumferimus, in quam serpentina persuasione inducti sumus, non sperandum est posse fieri; sed tamen aliquando futurum sperandum est, et haec est spes quae non videtur: de qua cum loqueretur Apostolus, ait, Spes autem quae videtur, non est spes . Sed tamen sapientia, quae in hac quoque vita concessa est, fidelibus servis Dei non est desperanda. Ea est autem, ut id quod Domino revelante fugiendum esse intellexerimus, cautissima vigilantia fugiamus; et id quod Domino revelante appetendum esse intellexerimus, flagrantissima charitate appetamus. Ita enim reliquo mortalitatis hujus onere ipsa morte deposito, ex omni hominis parte opportuno tempore perficietur beatitudo, quae in hac vita inchoata est, et cui capessendae atque obtinendae aliquando nunc omnis conatus impendi
Abbreviated transcription (Latin):
etiam humanȩ temptationes. credo cũ
fragilitatem iN aliqͦ consilio labitur
aut is ritat᷑ in frẽm studio corrigeN¬
di. paulo tam̃ amplius ꝙͣ. xp̃i ania trati¬
quillitas postulat᷑. De quib apls dicit.
temptatio uos non app̃hendat nͥ huma.¬
na. cum idem dicat. Fidelis ds̃ qui ñ uos
sinat temptari supra qđ pocestis ferre.
sed faciat cum temptatione etiam exitũ
ut possitis tołare. In qua sententia satis
ostendit non id nob orandũ esse ut noti
temptem̃. sed ne iN temptationẽ indu¬
camur. Inducim᷑ enim. si tales acciłint
quas ferre ñ possimus. Sed cum tẽpta¬
tiones ꝑiculosȩ in quas inferri ac iNdu
lib aut aduersis oriantur. nemo frangi¬
t᷑ aduersarũ molestia: qui ꝓsꝑarũ de¬
lectatione non capit᷑.Ultima ⁊ septi¬
ma petitio est. sed liberanos a malo.
Orancłũ enim est non sołũ ne iNducam᷑ iN
malũ qͦ caremꝰ. qđ sexto loco petitur:
sed ab illo etiam lib̃em᷑ in quo iam iN¬
ducti sumꝰ. Qd cũ factum fuerit:

Expanded text:
etiam humanae tentationes, credo, cum fragilitatem, in aliquo consilio labitur, aut irritatur in fratrem studio corrigendi, paulo tamen amplius quam Christiana tranquillitas postulat; de quibus Apostolus dicit: Tentatio vos non apprehendat, nisi humana ; cum idem dicat: Fidelis Deus qui vos non sinet tentari supra quam potestis ferre, sed faciet cum tentatione etiam exitum, ut possitis tolerare ; in qua sententia satis ostendit, non id nobis orandum esse ut non tentemur, sed ne in tentationem inducamur. Inducimur enim si tales inciderint, quas ferre non possumus. Sed cum tentationes periculosae, in quas inferri, atque ilibus, aut adversis oriantur, nemo frangitur adversarum molestia, qui prosperarum delectatione non capitur. Ultima et septima petitio est: Sed liberOrandum est enim ut non solum non inducamur in malum, quo caremus, quod sexto loco petitur; sed ab illo etiam liberemur, quo jam inducti sumus. Quod cum factum fuerit,
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ maculã neq rugã. ñ ideo dixi qr nc̃ ex
omĩ parte iã calis est. quis ad hoc electa ñ
dubitet᷑ ut talis sit. ꝗdo xp̃c apparuerit
uita eiꝰ. cc̃ enĩ & ipsa cũ illo apparebit ingła
propt̃ quã głam dicta ẽ ȩccła gloriosa. Itẽ
qł dñs ait p̾etite & accipietis. quȩ rite & iue¬
nietis. pulsate & aꝑiet᷑ uobis: operose quidẽ
tria ista quid int̾se differant exponendũ pu¬
taui. s longe meliꝰ al instantissimã petitio¬
nẽ omĩa referrent᷑. Hoc quippe ostendit
ubi eodẽ uerbo cuncta conclusit dicens.
quanto magis pat̃ ur̃ qui in cȩlis est dabit
bona petentib se: Non enim dixit petentib.
quȩ rentib & pulsantib : Hoc opus sic in¬
cipit. Sermonẽ quẽ locutus est dñs¬

Expanded text:
tem maculam neque rugam » , non ideo dixi, quia nunc ex tem maculam neque rugam » , non ideo dixi, quia nunc ex omni parte jam talis est; quamvis ad hoc electa non dubitaretur, ut talis sit quando Christus apparuerit vita ejus: tunc enim et ipsa cum illo apparebit in gloria; propter quam gloriam dicta est Ecclesia gloriosa. Item quod Dominus ait, Petite, et accipietis; quaerite, et invenietis; pulsate, et aperietur vobis, operose quidem tria ista quid inter se differant exponendum putavi ; sed longe melius ad instantissimam petitionem omnia referuntur. Hoc quippe ostendit, ubi eodem verbo cuncta conclusit, dicens: Quanto magis Pater vester qui in coelis est, dabit bona petentibus se ? non enim dixit, petentibus, et quaerentibus, et pulsantibus. Hoc opus sic incipit: Sermonem quem locutus est D
Abbreviated transcription (Latin):
ut dicerẽ. apud quosdã legi tractatores catholi¬
cos diumoꝵ eloquioꝵ. sed ubicũq hoc dixi: dixisse
me nollẽ. Postea quippe uidi non ẽẽ dicendũ.
quis ũ nulla possit ratione defendi. tẽ quod
dixi. nullius enĩ ferre conscientia potest dm̃¬
odisse. non uideo fuisse dicendũ. multi enĩ st̃
de quib dictũ est. suꝑbia eoꝵ qui oclert᷑ te
Alio loco meo qd dixi ob hoc dixisse dnm̃. suf¬
ficit diei malitia sua. qr cibos sumere urgebat
ipsa necessitas. quã ꝓpt̾ea malitiã nominatã
arbitror. qr penalis ẽ nob̾. ꝓ tin& enĩ ad
hanc fragilitatẽ. quã peccando meruimꝰ
Non atcendi etiã primis hominib daga fuis¬
se in paradiso corporis alim̃ta. anteꝗ istã mor¬
tis penã peccando meruissent Sic enĩ erant
immortales in corpore. nondũ spũales sed ani¬
males. ut tam̃ in huiꝰ modi immortalitate ali¬
quã sibi elegit ds̃ gloriosã ȩccłam ñ habent¬

Expanded text:
ut dicerem, apud quosdam legi tractatores catholiut dicerem, apud quosdam legi tractatores catholicos diuinorum eloquiorum. sed ubicumque hoc dixi, dixisse me nollem. postea quippe uidi non esse dicendum, quamuis nonnulla possit ratione defendi. item quod dixi: nullius enim 15 fere conscientia deum potest odisse, non uideo fuisse dicendum. multi enim sunt, de quibus dictum est: superbia eorum, qui oderunt te. Alio loco in eo, quod dixi: ob hoc dixisse dominum: sufficit diei malitia sua, quia cibos sumere urgebat ipsa necessitas, quam propterea malitiam nominatam arbitror, quia poenalis est nobis; pertinet enim ad hanc fragilitatem, quam peccando meruimus, non adtendi etiam primis hominibus data fuisse in paradiso corporis alimenta, antequam istam mortis poenam peccando meruissent. sic enim erant inmortales in corpore nondum spiritali, sed animali, ut tamen in hui, Quam sibi Deus elegit « gloriosam Ecclesiam, non haben
Abbreviated transcription (Latin):
terã stultꝰ & impius est. Nec sane dixerĩ ad¬
ulterã fuisse deputandã illã mulierẽ etiã postea¬
ꝗ audiũ adnõ. nec ego te damnabo. uade dein¬
ceps iam noli peccare. si hoc obedient᷑ audiuit
ut dicerẽ. peccatũ frĩs ad mort̾e puto e̾e̾ cum
reconciliatꝰ ẽ dõ inuidiȩ facib agitat᷑. Qđ¬
qͥdẽ non confirmaui. qm̃ hoc putare me dixi:
s tam̃ addendũ fuit. si in hac uita scelerata
m̃tis ꝑuersitate finierit hanc uitã. qñ de
qͦcũq pessimo in hac uita constituto non est
utiq desꝑandũ. nec ꝓ illo impatient᷑ oratꝵ
de quo ñ desꝑatꝰ. Inscđo itẽ libro. nuui¬
nitꝰ ñ solũ intelligibilit̾ s etiã iusibilit̃.
in hoĩe dnĩco de cęlo uenerit udicaturꝰ
uiuos ⁊ mortuos. sed ñ uideo utrũ recte
dicat᷑ homo dnĩcus. qui est mediatoꝵ
quis meiꝰ scã familia ñ potest dici : & hoc quidẽ

Expanded text:
teram, stultus et impius est . Nec sane adulteram dteram, stultus et impius est . Nec sane adulteram dixerim fuisse deputandam illam mulierem, etiam posteaquam audivit a Domino, Nec ego te damnabo; vade, deinceps jam noli peccare , si hoc obedienter aut dicerem: peccatum fratris ad mortem puto esse, cum reconciliatus est deo, inuidentiae facibus agitatur. qquidem non confirmaui, quoniam hoc putare me dixi, sed tamen addendum fuit: si in hac tam scelerata mentis peruersitate finierit hanc uitam, quoniam de quocumque pessimo in hac uita constituto non est utique desperandum nec pro illo inpatienter oratur, de quo non desperatur. In secundo item libro: nulnitus non solum intellegibiliter sed etiam uisibiliter in homine dominico de caelo uenerit iudicaturus uiuos et mortuos. sed non uideo, utrum recte dicatur homo dominicus, qui est mediator quis in eius sancta familia non potest dici? et hoc quidem
Abbreviated transcription (Latin):
tricis: eciã atq etiã cogitandũ est atq
requirendũ. Nec uolo in re tanta tãꝙ difficili
ad digerendũ difficili putare lectorẽ istã sibi
nr̃am disputationẽ debere sufficere. s legat & ea
siue nra quȩ postea scriptast̃. siue alioꝵ meliꝰcon¬
siderata atq tractata. uel ipse si potest ea quȩ
hic merito mouere posst̾ uigilantiore atq intel¬
ligentiore mente discutiat. ñ qr omẽ peccatũ
fornicatio ẽ. neq enĩ omẽm peccantẽ ds̃ ꝑdit. qͥ
cotidie scõs suos exaudit dicentes. dimitte nob̃
debita nra. cũ ꝑdat omẽm qͥ fornicat᷑ ab eo. Sed
Inqͣtinꝰ intelligenda atq limitanda ẽ hȩc forn¬
catio. & utrũ etiã propt̾ hanc liceat dimitte¬
re uxorẽ : latebrosissima questio ẽ. licere tam̃
ꝓpt̾ istã qua in stupris cõmictit᷑ nulla questio
est. Et ubi dixi hoc ꝑmissũ e̾e̾ non iussũ. ñ
attendi aliã scripturã dicentẽ. qui tenq adul¬

Expanded text:
tricis — etiam atque etiam cogitandum est atque tricis — etiam atque etiam cogitandum est atque requirendum, nec uolo in re tanta tamque ad digerendum difficili putare lectorem istam sibi nostram disputationem debere sufficere, sed legat et ea siue nostra, quae postea scripta sunt, siue aliorum melius considerata atque tractata, uel ipse, si potest, ea, quae hic merito mouere possunt, uigilantiore atque intellegentiore mente discutiat, non quia omne peccatum fornicatio est — neque enim omnem peccantem deus perdit, qui cotidie sanctos suodebita nostra, quum perdat omnem, qui fornicatur ab eo — sed enus intellegenda atque limitanda est haec fornicatio et utrum etiam propter hanc liceat dimittere uxorem, lpropter istam quae in stupris committitur, nulla quaestio est. Et ubi dixi hoc permissum esse, non jussum, non attendi aliam Scripturam dicentem: Qui tenet adul
Abbreviated transcription (Latin):
Quẽ sensũ iã suꝑiꝰ imꝓbaui. Essent enim
ꝓfecto cognationes & asfinitates. et iã si ori¬
ginali nullo existente peccatosine morte
crescer& & multiplicaret᷑ genꝰ humanũ.
ac ꝑhoc alit̾ soluenda questio ẽ. cur dñs
p̃ceperit diligendos inimicos. eũ alio loco
p̾cipiat odio habendos & parentes & filioᷤ.
ñ sic̃ hic soluta ẽ. s sicut eã posterius sȩpe
soluimꝰ. id est ut diligamꝰ inimicos lueran¬
dos regnodĩ. & oderimꝰ in ꝓpinqͥs si im¬
pediunt a regnodĩ. Itẽ de p̃cepto qͦ uiii.¬
ꝓhba᷑ uxor dimitti nͥ propt̃ fornicationẽ.
hic qͥdẽ ser upulosissime disputaui sedꝙ
uelit dñs intelligi fornicationẽ propt̃ ꝙ
liceat dimittere uxorẽ. utrũ eam quaẽ
dãnat᷑ instupris aniliã de qͣdicit᷑ ꝑdidi¬
sti om̃em qͥfornicat᷑ abste. in qͣ utiq &
ista ẽ. Neq enĩ ñ fornicat᷑ a dnõ qͥ tol¬
lens mẽbra xpĩ facit ea mẽbra mere¬

Expanded text:
quem sensum jam superius improbavi. Essent enim quem sensum jam superius improbavi. Essent enim profecto cognationes et affinitates, etiamsi originali nullo existente peccato, sine morte cresceret et multiplicaretur genus humanum. Ac per hoc aliter solvenda est quaestio, cur Dominus praeceperit diligendos inimicos , cum alio loco praecipiat odio habendos et parentes et filios , non sicut hic soluta est, sed sicut eam posterius saepe solvimus: id est, ut diligamus inimicos lucrandos regno Dei, et oderimus in propinquis, si impediunt a regno Dei. 6. Item de praecepto quo prohibetur uxor dimitti, nisi propter fornicationem, hic quidem scrupulosissime disputavi . Sed quam velit Dominus intelligi fornicationem, propter quam liceat dimittere uxorem; utrum eam quae damnatur in stupris, an illam de qua dicitur, Perdidisti omnem qui fornicatur abs te , in qua utique et ista est — neque enim non fornicatur a domino, qui tollens membra Christi facit ea membra mere
Abbreviated transcription (Latin):
orib sermonib meis. quod etiã hic retexere
longũ est. Adhoc aut̃ iste ibi ꝑducit᷑
sensus ut eoꝵ sit iustitia maior ꝗ scribarũ
& phariseoꝵ. qui dieunt & faciunt De
scribis quippe & phariscis alio loco ipse
dñs dic̃ Dicunt enĩ & nonfaciunt. Illud u¬
etiã melius intelleximꝰ postea qđ scriptũ
ẽ. qui irascit᷑ frĩsuo. codices enĩ greci ñ
habent sine causa sicut hic positũ est. quis
ilẽ ipse sit sensus. Illud enim diximus
intuendũ quid sit irasci frĩ suo. qm̃ non frĩ
irascit᷑ qui peccato fr̃is irascit᷑. Qui gͦ frĩ
ñ peccato irascit᷑ : sine causa irascit᷑. Itẽ yii¬
qđ dixi. hoc & de patre & de matre & de cȩt̃iᷤ
uinculis sangͥnis intelligendũ est. ut in eis
oderimꝰ qđ genꝰ humanũ nascendo ꝙ mori¬
endo sortitũ est: ita sonat quasi ñ essent fu¬
turȩ istȩ necessitudines si nullo naturȩ hu¬
manȩ p̃cedente peccato nemo moreretur.

Expanded text:
oribus sermonibus meis, quod etiam hic retexere oribus sermonibus meis, quod etiam hic retexere longum est. ad hoc autem iste ibi perducitur sensus, ut eorum sit iustitia maior quam scribarum et Farisaeorum, qui dicunt et faciunt. de scribis quippe et Farisaeis 20 alio loco ipse dominus ait: dicunt enim et non faciunt. illud etiam melius intelleximus postea, quod scriptum est: qui irhabent, sine causa, sicut hic positum est; quamvis idem ipse sit sensus. Illud enim diximus intuendum, quid sit irasci fratri suo; quoniam non fratri irascitur, qui peccato fratris irascitur. Qui ergo fratri, non peccato irascitur, sine causa irascitur. 5. Item quod dixi, Hoc et de patre et de matre et de caeteris vinculis sanguinis intelligendum est, ut in eis oderimus quod genus humanum nascendo et moriendo sortitum est , ita sonat, quasi non essent futurae istae necessitudines, si nullo naturae humanae praecedente peccato nemo moreretur;
Abbreviated transcription (Latin):
ñ duplũ peter& heliseus q fuerit in he¬
lia. Item quod scriptũ est lota unũ &
unus apex ñ transi& a lege donec omĩa
fiant cũ exponerẽ. dixi nichil aliud pos¬
se intelligi nisi uehem̃tẽ ꝑfect ionis ex¬
pressionẽ. ubi merito quęrit᷑ utrũ ista
ꝑfectio sic possit intelligi. ut tam̃ uerũ
sit neminẽ iam utentẽ uoluntatis arbitͥo
hic uiuere sine peccato. A quo enĩ usq
ad unũ apicẽ lex ꝑfici potest. nisi a quo
fiunt uniuersa diuina mandata: Sed
in eisdẽ mandatis est etiã qđ iubem᷑ di¬
cere. dimitte nob̾ debita nra sicut & nos
dimictimꝰ debitorib nr̃is. quã or ationẽ
usq infinẽ scłi tota dicit eccła. Omĩa gͦ
manclata facta deputant᷑. qͣdo quicqͥd
nonfit ignoscit᷑. Sane quod ait dñs.
tia ur̃ã plusꝗ scribarũ & phariseoꝵ non
intrabitis in regnũ cęloꝵ. multo meliꝰ
& conuenientius exposui in aliis posteri¬

Expanded text:
non duplum peteret Heliseus, quam fuerit in Henon duplum peteret Heliseus, quam fuerit in Helia. item quod scriptum est: iota unum et unus apex non transiet a lege, donec omnia fiant, cum exponerem, dixi nil aliud posse intellegi nisi uehementem perfectionis expressionem. ubi merito quaeritur, utrum ista perfectio sic possit intellegi, ut tamen uerum sit neminem iam utentem uoluntatis arbitrio hic uiuere sine peccato. a quo enim usque ad unum apicem lex perfici potest, nisi a quo fiunt uniuersa diuina mandata? sed in eisdem mandatis est etiam, quod iubemur dicere: dimitte debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris, quam orationem usque in finem saeculi tota dicit ecclesia. omnia ergo mandata facta deputantur, quando quidquid non fit ignoscitur. Sane quod ait dominus: tia uestra plus quam scribarum et Farisaeorum, non in- trabitiš in regnum caelorum, multo melius et conuenientius exposui in aliis posteri
Abbreviated transcription (Latin):
co postea dicit᷑ qͦmodo etiã ipse tractandus
optułis munꝰ tuũ ad altare & illic recordatꝰ
fueris qđ fr̾ tuus habet aliqͥd aduersũ te.
relinq ibi munꝰ tuũ ante altare & uade pͥus:
reconciliari fr̃i tuo. & tẽ ueniens offeres

Expanded text:
co postea dicitur quomodo etiam ipse tractandus co postea dicitur quomodo etiam ipse tractandus obtuleris munus tuum ad altare, et illic recordatus fueris quod frater tuus habet aliquid adversum te; relinque ibi munus tuum ante altare, et vade, prius reco
Abbreviated transcription (Latin):
reũ facit iudicio qđ tͥum illoꝵ peccatoꝵ le¬
uissimũ est : qr illic quest ionẽ homiridii int᷑ se
homines agitabant. hic autẽ diuit io iudiciohec¬
om̃a dimittunt᷑. ubi finis clampnators est
gehenna ignis. Quisquis autẽ dixerit quo
grauiori supplicio in maiori iustitia punit᷑
homicidiũ si gehenne igne punit᷑ conuitiũ:
Cogit intelligiesse differentias gehennarum.
Sane in tͥb istis sentent iis sub auditio uerboꝵ
intuenda est. habet enĩ pͥma sententia om̃a
uerba ne cessaria. ut nichil subaudiat᷑. Qui
irascit᷑ inqͥt fr̃i suo sine causa : reus erit iudi¬
cio. In sccła uͦ cũ ait qͥ autẽ dixerit fri suo
racha. subaudit᷑ sine causa. & ita iungit᷑
reus erit concilio. Iam in tertia ubi ait qͥ
autẽ dixerit fatue duo subaudiunt᷑. & frĩ
suo & sine causa. Hoc est unde defendit᷑
sil÷ qđ apłs galathas uocat stultos. qͦsetiã frẽs
nominat. Non enĩ facit sine causa. Ideo
autẽ hic fr̃ subaudiendus est : qr de inimi¬

Expanded text:
eum judicio, quod trium illorum peccatorum levissimum est: quia illic quaestionem homicidii inter homines agitabant; hic autem omnia divino judicio dimittuntur, ubi finis damnatorum est gehenna ignis. Quisquis autem dixerit quod graviore supplicio in majore justitia punitur homicidium, si gehenna ignis punitur convicium, cogit intelligi esse differentias gehennarum. 25. Sane in tribus istis sententiis subauditio verborum intuenda est. Habet enim prima sententia omnia verba necessaria, ut nihil subaudiatur: Qui irascitur, inquit, fratri suo sine causa, reus erit judicio. In secunda vero cum ait, Qui autem dixerit fratri suo, Racha, subauditur, sine causa, et ita jungitur, reus erit concilio. Jam in tertia ubi ait, Qui autem dixerit, Fatue, duo subaudiuntur, et fratri suo, et sine causa. Hoc est unde defenditur, quod Apostolus Galatas vocat stultos , quos etiam fratres nominat: non enim id facit sine causa. Ideo autem hic frater subaudiendus est, quia de inimi
Abbreviated transcription (Latin):
unũ est ira sola. in scđo duo & ira & uox
te uituꝑationis exp̃ssio. U ide nẽ etiam
tres reatus. iudicii. concilii gehenne ig-¬
nis. N am in iudicio ad huc defensori dat᷑
locus. In concilio autẽ quamꝗ. & iudiciũ
ee soleat. tam̃ qr int̾esse aliqͥd hoc loco fate¬
ri cogit ipsa distinctio: uidet᷑ ad concili¬
uoi ꝑtinere sententiȩ ꝓbatio. quando nor
iam cũ ipso reo agit᷑ utrũ damnandus sit.
sed int̾ se qͥ uidicant confert̃ quo suppli-¬
cio dãpnari oporteat quẽ constat esse
dampnandũ. G ehenna uero ignis nec
dampnationẽ habet dubiã sicut iudiciũ.
nec dampniati penã. sicut conciliũ. In
& pena dampnati. Uident᷑ gͦ aliqui
gradus in peccatis. & in reatu. S ed quib
modis inuisibilit᷑ exibeant᷑ meritis animarum

Expanded text:
 est, ira sola, in secundo duo, et ira et vox, tae vituperationis expressio. Vide nunc etiam tres reatus judicii concilii, gehennae ignis. Nam judicio adhuc defensioni datur locus. In concilio autem quanquam et judicium esse soleat, tamen quia interesse aliquid hoc loco fateri cogit ipsa distinctio, videatur ad concilium pertinere sententiae prolatio, quando non jam cum ipso reo agitur, utrum damnandus sit, sed inter se, qui judicant, conferunt, quo supplicio damnari oporteat, quem constat esse damnandum. Gehenna vero ignis, nec damnationem habet dubiam, sicut judicium, nec damnati poenam, sicut concilium, in et poena damnati. Videntur ergo aliqui gradus in peccatis, et in reatu. Sed quibus modis invisibiliter exhibeantur meritis animarum,
Abbreviated transcription (Latin):
sed potestate turbatũ. ne nobis despe¬
ratio salutis oriatur. quando non
potestate sed infirmitate turbam᷑.
Carnis quippe ille gerebat infirmi¬
tatẽ. quȩ infirmitas resurrectione
consũpta est. Sed qͥ non solũ homo
uerũ &iã d̃s erat. in effabili distan¬
tia uniuersũ genus humanũ ani¬
mi fortitudine superabat. Nong̃
aliqͦ est cogente turbatꝰ. sed turba uit
semetipsũ. Quod de illo euident̃ ȩxp̃s¬
sũ est. quando lazarũ suscitauit.: Nã
ibi scriptũ est qđ turbauerit semet.¬
ipsũ: ut hoc intelligat᷑ & ubi nõ legi.
tur sertptũ. & tam̃ eũ legit᷑ fuisse
turbatũ. Affectũ quippe humanũ
quando oportuisse iudicauit in se¬
ipso potestate conmouit. qui hominẽ
totũ potestate suscepit.
DE EO QUOD DICIT

Expanded text:
sed potestate turbatum, ne nobis despesed potestate turbatum, ne nobis desperatio salutis oriatur, quando non potestate, sed infirmitate turbamur. Carnis quippe ille gerebat infirmitatem, quae infirmitas resurrectione consumpta est. Sed quia non solum homo, verumetiam Deus erat, ineffabili distantia universum genus humanum animi fortitudine superabat. Non ergo aliquo est cogente turbatus, sed turbavit semetipsum: quod de illo evidenter expressum est, quando Lazarum suscitavit. Nam ibi scriptum est quod turbavit semetipstum legitur, et tamen eum legitur fuisse turbatum. Affectum quippe humanum, quando oportuisse judicavit, in seipso potestate commovit, qui hominem totum potestate suscepit. Ab eo quod Domi