comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
bant᷑ eũ ut uel simbriã uestim̃ieiꝰ
tangerent: ec quot quoc tange buanc
eũ salui siebant. H dec nemo alius
fecit. Sic enĩ esc ĩtellegendũ qđ cit
ĩ eis. ñ int̃ eos uel corã eid. sed pror¬
sus ĩ eis qͤ sanauit cos. Haec quippe
ĩ telligiuoluit. quae ñ solũ facerent
ad mircitionẽ. uerã etiã manifestã
c̃ferrent salutẽ. ꝓ quib beneficiis.
utiq amorẽ ñ odiũ retribuere debu¬
er̃. Omĩa quippe ceterorũ miracula
suꝑ erac. qđ est natꝰ ex uir gine matris¬
que ĩtegritatẽ solus p̾otuit nec c̃cep¬
tꝰ uiolare nec nacꝰ. Sed hoc nec corã
eis factũ est necin eis Ad cognoscen¬
dc̃i quippe huiꝰ miraculi ueritatẽ
ñ cõmunicũ eis aspectu. sed discreco
abeis discipulatu cipłi ꝑuenerunt.
Iã uero illud qđ die tercio ĩ carne in
qua occisus fuerat de sepulchro sered
quae fecit. sed neq hoc factũ est in
iudaeis. neque corã eis. Eedũ ñ hoc
fecerat quando dqͥcebat. si oꝑa ñ fecis¬

Expanded text:
bantur eum, ut vel fimbriam vestimenti ejus tangerent; et quotquot tangebant eum, salvi fiebant . Haec nemo alius fecit in eis. Sic enim est intelligendum, quod ait in eis, non inter eos, vel coram eis, sed prorsus in eis, quia sanavit eos. Haec quippe intelligi voluit, quae non solum facerent admirationem, verum etiam manifestam conferrent salutem: pro quibus beneficiis utique amorem, non odium retribuere debuerunt. Omnia quidem caeterorum miracula superat, quod est natus ex virgine, matrisque integritatem solus potuit nec conceptus violare, nec natus. Sed hoc nec coram eis factum est, nec in eis. Ad cognoscendam quippe hujus miraculi veritatem, non communi cum eis aspectu, sed discreto ab eis discipulatu apostoli pervenerunt. Jam vero illud, quod die tertio in carne, in qua occisus fuerat, de sepulcro se redam cuncta quae fecit. Sed neque hoc factum est in Judaeis, neque coram eis: et nondum hoc fecerat, quando dicebat: Si opera non fecis
Abbreviated transcription (Latin):
fticiẽ suã ñ potest. Sedutiq. tanto
certius quã notꝰ est alus ipse se no¬
uit : quanto certius ĩ ĩ teriore c̃spec¬
tu potest uidere qđ sapit. uidere
sicuc fieri potest uc homo bonꝰ hominẽ
bonũ oderic nesciend: uel potiuꝰ diligat
nesciens. Ipsũ em̃ diligit cũ bonũ di¬
ligit: quia id qđ est ille. hoc iste dili¬
gic. Oderic aucẽ nesciens ñ ipsũ sed
qđ putat eẽ ipsũ : ut sieri potest. uc
etiã homo ĩ ustꝰ hominẽ oderit ius

Expanded text:
faciem suam non potest. Sed utique tanto faciem suam non potest. Sed utique tanto certius quam notus est aliis ipse se novit, quanto certius interiore conspectu potest sicut fieri potest ut homo bonus hominem bonum oderit nesciens, vel potius diligat nesciens ipsum enim diligit cum bonum diligit, quia id quod est ille, hoc iste diligit; oderit autem nesciens non ipsum, sed quod putat esse ipsum: ita fieri potest ut etiam homo injust
Abbreviated transcription (Latin):
quiie odit et patre meũ odit: quia
suꝑuiꝰ dixerat haec facient uob̃ quia
nesciunt eũ qui misit me. Non ittiq
dissimulanda nascit᷑ questio: quomo¬
do possint odisse quẽ nesciunt. Si enĩ
ñ qđ est ipse sed nescio quid aliud
eũ suspicant᷑ aut credunt. auc hoc
oder̃. utiq ñ ipsũ oder̃ utiq ñ ipsũ¬
eder̃. sed qđ sua mendatu suspicione.
el uana crudelitate c̃cipiunt. Si
auitẽ qđest hoc de illo sentiunt. quomo¬
do eũ nescire dicunt᷑ : Et de homi
lud ac̃trario ĩ possibileest ut eos quos
nũꝗ uidimꝰ oderimꝰ. E ama quippe de
aliqͦ sermocinante seu bonaseuma¬
la fit : ñ ĩ merito ut amemꝰ uelo deri¬
mꝰ ignotũ. Dedsi fama sit uerax. quo¬
modo estdeqͦ uera didicimꝰ dicendus
ig notꝰ anquia eiꝰ fiiciẽ ñ iuidimꝰ : quã cũ
et ipse ñ uideat. nulli tam̃ potest̃ notior
ad cogititionẽ patec. quando eius
mores et uitti ñ latet. Alioquin nec
se ipsũ nos se quisꝗ potest. qͥ uidere

Expanded text:
Qui me odit, et Patrem meum odit; qui superius dixerat, Haec facient vobis, quia nesciunt eum qui misit me. Non itaque dissimulanda nascitur quaestio, quomodo possint odisse quem nesciunt. Si enim Deum non quod est ipse, sed nescio quid aliud eum suspicantur aut credunt, et hoc oderunt; utique non ipsuoderunt, sed quod sua mendaci suspicione vel vana credulitate concipiunt: si autem quod est, hoc de illo sentiunt, quomodo eum nescire dicuntur? Et de hominlud a contrario impossibile est, ut eos quos nunquam vidimus, oderimus. Fama quippe de aliquo sermocinante seu bene seu male, fit non immerito ut amemus vel oderimus ignotum. Sed si fama sit verax, quomodo est de quo vera didicimus, dicendus ignotus? An quia ejus faciem non vidimus? Quam cum et ipse non videat, nulli tamen potest potior ad cognitionem patet, quando ejus mores et vita non latet. Alioquin nec seipsum nosse quisquam potest, qui videre
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃s. nec locucꝰ est eis: habeant excusc¬
tionẽ de peccato suo. Si enĩ ñ haberit
cur id dictũ esc̃ ꝓpt̃ ea istos ñ habe quia
uenic et locutꝰ est eis: Si autẽ habene
utrũ ad hoc habeant ut penis alienent̾
aut mitius puniant᷑ : ad h&c ĩ quisita p
meo captu dño donante respondeo
habe illos ex cusationẽ ñ de onui perca¬
to suo. Sed hoc peccato quo ĩ xpm̃ non
credider̃ ad quos ñ uenit. et quib non
est locutꝰ. sedñ in eo sunc numero ad
quod ĩ discipłos uenit. ecquib ꝑ discipu¬
los est locutꝰ. qđ et nunc sticit. Nunc
ꝑ cecłam suã uenit ad gentes: et ꝑ
aecđam suã loquitꝰ gentib Adhoc
enĩꝑtinet qđ aic. qui uos recipie me

Expanded text:
Christus, nec locutus est eis, habeant excusaChristus, nec locutus est eis, habeant excusationem de peccato suo. Si enim non habent, cur dictum est propterea istos non habere, quia venit, et locutus est eis? Si autem habent, utrum ad hoc habeant, ut a poenis alienentur, an ut minus puniantur? Ad haec inquisita pro meo captu Domino dante respondeo habere illos excusationem, non de omni peccato suo, sed de hoc peccato, quia in Christum non crediderunt, ad quos non venit, et quibus non est locutus; sed non in eo sunt numero, ad quos in discipulis venit, et quibus per discipulos est locutus: quod et tunc facit, nam per Ecclesiam suam venit ad gentes, et per Ecclesiam suam loquitur gentibus. Ad hoc e
Abbreviated transcription (Latin):
sunc xp̃m. qđ euidentissime indi¬
cat a euangeliũ. Indaeis locutꝰ
est xp̃s: ñ alus gentib In eisergo
uoluit ĩ telligi mundũ qͥ odit xp̃m̃
et discipłos eiꝰ : immo uero ñ in his
solis sed hos quosq ad eundẽ mun¬
dũ ꝑtinere mons trauit. Quid¬
esc ergo.siñ uenissem peccatũ ñ
hab̾ent.Nũ quid sine peccato e¬
rant iudaei. anteqũ xp̃s ad eos incar¬
ne uenisset: Quis hoc uel stultissi¬
mꝰ dixerit: Sed magnũ quođdã pec¬
catũ . ñ omẽ peccatũ quasi sub gene¬
rali nomine uult intelligi. Hoc est
enĩ peccatũ qͦ tenent᷑ cuncta pec¬
cata: qđ unꝰquisq siñ habeat dimic¬
tunt ei cuncta peccata. Hoc est
uenit ut credat᷑ ĩeũ. Hoc peccatũ
si ñ uenisset ñ utiq habent Aduentꝰ
quippe eiꝰ quantũ credentib salu¬
taris. tantũ ñ credentib exicia¬
bilis fact est. Sed qđ ad iunex̃ atq.
Ait. nunc autẽ ex cusationẽ ñ ha¬
bent depeccato suo: Pocest mouere
querentes utrũ hi ciloͦs ñ uenit

Expanded text:
sunt Christum, quod evidentissime indicat Evangelium. Judaeis locutus est Christus, non aliis gentibus. In eis ergo voluit intelligi mundum, qui odit Christum et discipulos ejus. Imo vero non in his solis, sed hos quoque ad eumdem mundum pertinere monstravit. Quid ergo? Si non venissem, peccatum non haberent? Nunquid sine peccato erant Judaei, antequam Christus ad eos in carne venisset? Quis hoc vel stultissimus dixerit? Sed magnum quoddam peccatum, non omne peccatum, quasi sub generali nomine vult intelligi. Hoc est enim peccatum quo tenentur cuncta peccata: quod unusquisque si non habeat, dimittuntur ei cuncta peccata. Hoc est credatur in eum: hoc peccatum, si non venisset, non utique haberent. Adventus quippe ejus, quantum credentibus salutaris, tantum non credentibus exitiabilis factus est. Sed adjunxit atque ait: Nunc autem excusationem non habent de peccato suo. Potest movere quaerentes utrum hi ad quos non venit
Abbreviated transcription (Latin):
tellegamꝰ dictũ. haec omĩa fticient
uob̾ ꝓpt̃ nom̃ meũ. uc cotũ referat᷑
ad iustos. tcĩꝗ dictũ sic. haec omĩa
patiemini ab eis ꝓpt̾ nom̃ meũ. ut
hoc sit facient uob̾. qđ est patiemini
fociunt ꝑ secutionẽ malis. sicut impu
reges et iudices cũ eent̃ ꝑ secutores
piorũ.: utiq et homicidas et adulte¬
ros. et quoscũqͣ maleficoð quos c̃tra
leges publicas fecisse cognoscerent
puniebant. quomodo ĩ telligendum
est qđ cut dñs. side mundo essetis mun¬
dus qđ suũ erat diligeret: neque
enĩ quos punit diligit mundus ci quo
uidemꝰ supꝰ dicta scelerũ genera ple¬
rũq puniri. nisi quia mundus est
in eis aquib tali scelera puniunt᷑
atq impus. et odit qđ suũ est. ex
et parte hominũ qͦ sceleratis
nocet: et diligit qđ suũ est. ex ea
parte hominũ quaȩ isdẽ ipsis con¬
sceleratis stiuet. Ergo haec omĩa
fticient uob ꝓpt̃ nom̃ meũ. uel ita
dictĩ est ꝓpt̃ qđ uos patimini. uel¬

Expanded text:
tum, Haec omnia facient vobis propter nomen meum, ut totum referatur ad justos; tanquam dictum sit, Haec omnia patiemini ab eis propter nomen meum: ut hoc sit, facient vobis, quod est, patiemini faciunt persecutionem malis, sicut impii reges et judices, cum essent persecutores piorum, et utique homicidas, et adulteros, et quosque maleficos, quos contra leges publicas fecisse cognoscerent, puniebant, quomodo intelligendum est quod ait Dominus: Si de mundo essetis, mundus quod suum est diligeret? neque enim quos punit diligit mundus, a quo videmus supra dicta scelerum genera plerumque puniri; nisi quia mundus est in eis a quibus talia scelera puniuntur, atque impiis, et odit quod suum est, ex ea parte hominum qua sceleratis nocet; et diligit quod suum est, ex ea parte hominum qua eisdem ipsis consceleratis favet. Ergo, Haec omnia facient vobis propter nomen meum, vel ita dictum est, propter quod vos patimini
Abbreviated transcription (Latin):
mando uobis : ut diligatis in¬
CPER HOC
ĩ telligere debe¬
mus. hunc esse
fructũ nrm̃
dequo cut
Egouos elegi
ut etitis. et fruc tum afferctis
et fructꝰ ur̃ maneat. Et quod
ad iunc xit. ut qđ cũq petieri¬
tis patrẽ ĩ nomine meo de tuob̾.
cẽ : cũ et hoc ipsũ ipse dederit
nob̾. qͥ nos elegit ñ habentes fruc¬
tũ. quic ñ eũ nos elegeramus
Et posuit nos ut fructũ affercimꝰ.
hoc est ĩuicẽ diligamꝰ : quẽ fruc¬
tũ sine illo afferre ñ possumꝰ si¬
cut pal mites facere sine uitae
nichil possunt. Carittis ergoest
fructꝰ nr̃: quã definit cipłs decor de
depuro et conscientia bona etfi¬
de ñ ficta Hac diligimꝰ ĩ uicẽ¬
hac diligimꝰ dm̃. Qua enĩ uera
diligeremus¬

Expanded text:
mando vobis, ut diligatis inper hoc intelligere debemus hunc esse fructum nostrum de quo ait, Ego vos elegi ut eatis, et fructum afferatis, et fructus vester maneat. Et quod adjunxit, Ut quodcumque petieritis Patrem in nomine meo, det vobis: cem; cum et hoc ipsum ipse dederit nobis, qui nos elegit non habentes fructum, quia non eum nos elegeramus; et posuit nos ut fructum afferamus, hoc est, invicem diligamus: quem fructum sine illo habere non possumus, sicut palmites facere sine vite nihil possunt. Charitas ergo est fructus noster, quam definit Apostolus, de corde puro et conscientia bona, et fide non ficta . Hac diligimus invicehac diligimus Deum. Neque enim vera diligeremus
Abbreviated transcription (Latin):
est auditurꝰ Fuge serue bone. intra
ĩgtuidiũ dnĩ tui. Sedh aec omĩa in¬
quid fticient uob ꝓꝑt̃ nom̃ meũ. quia
nesciunt eũ qui misit me. Quae omĩa
rent᷑: uel etiã sio dissenc. Nec t timen
ꝑ sequerent᷑. ñ omĩc feicłent. Haec
autẽ omĩa fcicient uob̾ inquid ꝓpt̃

Expanded text:
est auditurus: Euge, serve bone, intra in gaudium domini tui . Sed haec omnia, inquit, facient vobis propter nomen meum, quia nesciunt eum qui me misit. Quae omnia rentur; vel etiam si odissent, nec tamen persequerentur, non omnia facerent. Haec aute
Abbreviated transcription (Latin):
diligeret : c̃tinuo subiecit. quia
uero demundo ñ estis. sed egoele¬
giuos demundo: ppc̃ẽti odic uos
mundus. Ergo et ipsi inde eranc
Unde etͥcũ ñ eent̃ electis inde non
meritis suis. quorũ nulla bona p̃ces¬
serant oꝑa: ñ natura quae cottifue¬
rat ꝑ libũ arbitriũ ĩ ipsa radice
uiciata. sed gracuita hocest
uera grã. Quienĩ de mundomun¬
dũ elegit: fecit qđ eligeret ñ in¬

Expanded text:
diligeret, » continuo subjecit: « Quia vero de mundo non estis, sed ego elegi vos de mundo; propterea odit vos mundus. » Ergo et ipsi inde erant, unde ut non essent, electi sunt inde, non meritis suis, quorum nulla praecesserant opera; non natura, quae tota fuerat per liberum arbitrium in ipsa radice vitiata: sed gratuita, hoc est vera gratia. Qui enim de mundo mundum elegit, fecit quod eligeret, non in
Abbreviated transcription (Latin):
transituro iordams fluenta diuisit
mortui cisini exundante saci¬
atꝰ est: Quis p̃ter helicĩ cur¬
ru igneo ĩ alta sub uectꝰ est:
Quis p̃ter heliseũ qđ paulo an¬
te cõ me morciui sepulto suoca
clu sorũ secũ leonũ esurientiũ
uixit in nocuus : Quis p̃tertres
uiros ananiã. azariã misc helẽ
ĩ flãmis crdentib: etñ urentib
de ambulciuit illesus: Precereo
caetera qm̃ haec satis eẽ arbitror
quib: demonstretur et alio sscõs
quedã oꝑa miranda fecisse que
nemo aluiꝰ fecit. Sed tam̃ qui
multa uitia et malas ualitu¬
dines uexationesq mortali¬
ũ tanta potestate sanaret. nul¬
lus omĩno legit᷑ antiquorũ Vt
enĩ taceantur qđ iubendesi c̃
occurrebant saluos singulos fe¬
cit. marcꝰ euangelista quodã
locoait. Uesꝑe cautẽ fccto cũ
occidisset sol afferebant ad eũ
om̃s male habentes et demonia
habentes. et erat om̃is ciuitas
c̃ gregata ad ianuã : et curauit

Expanded text:
transitu Jordanis fluenta divisit,transitu Jordanis fluenta divisit,mortui asini exundante satiatus est ? Quis praeter Eliam curru igneo in alta subvectus est ? Quis praeter Elisaeum, quod paulo ante commemoravi, sepulto suo caclusorum secum leonum esurientium vixit innocuus ? Quis praeter tres viros, Ananiam, Azariam, Misaelem, in flammis ardentibus et non urentibus deambulavit illaesus ? 3. Praetereo caetera, quoniam haec satis esse arbitror, quibus demonstretur et aliquos sanctos quaedam opera miranda fecisse, quae nemo alius fecit. Sed qui tam multa vitia et malas valetudines vexationesque mortalium tanta potestate sanaret, nullus omnino legitur antiquorum. Ut enim taceantur quos jubendo, sicut occurrebant, salvos singulos fecit; Marcus evangelista quodam cit: uespere autem facto cum occidisset sol, afferebant ad eum omnes male habentes et demonia habentes, et erat omnis ciuitas congregata ad ianuam. et curauit
Abbreviated transcription (Latin):
Sed quidest qđ cũ dixisset sio ꝑañ
fecissẽ ĩ eis. mox addit quaene¬
mo alius fecit : nulla quippe ĩ
suscitatio mara uorũ qđ scimꝰ etiã
antiquos feciose ꝓpħas. Fecit
enĩ helias. fecit heliseus. et cũ
in hac carne uiueret: et cũ insuo
monumto sepultꝰ iaceret Nã qͥdã
porcantes mortuũ cũ irruentib
hostis eiĩ refugissent : eũq ibi po¬
suissent. c̃ tinuo ressurrexit. Fecit
ttm̃ cliqͣ xp̃s. quae nemo alius fe¬
cit. qđ quinq. milia hominũ dequin¬
q panib et quattuor milici deseptẽ¬
uit. et p&ro ut hoc faceret p̃stitit.
oculos cecinati: et alia multa quae
cõ memorare longũ est. Sed respon¬
detͣ nob̃ et cilios fecisse quae ipse ñ
fecit: et quae nemo alius fecit. Quid
enĩ nisi moyses aegiptios plagid tot
tantisq ꝑcussit duuso marið popłm
dux̃. et manna deccelo esurientib
impetrtiuit. aquã depetra sicien¬
tib sudit : Quis nisi ihũ naue popło

Expanded text:
Sed quid est hoc quod cum dixisset, Si opera non Sed quid est hoc quod cum dixisset, Si opera non fecissem in eis, mox addidit, quae nemo alius fecit? Nulla quippe in suscitatio mortuorum; quod scimus etiam antiquos fecisse Prophetas. Fecit enim Elias , fecit Elisaeus et cum in hac carne viveret , et cum in suo monumento sepultus jaceret. Nam quidam portantes mortuum, cum irruentibus hostibus eo refugissent, eumque ibi posuissent, continuo resurrexit . Fecit tamen aliqua Christus, quae nemo alius fecit: quod quinque millia hominum de quinque, et quatuor milvit, et Petro ut hoc faceret praestitit; oculos caeci nati ; et alia multa, quae commemorare longum est. Sed respondetur a nobis et alios fecisse quae ipse non fecit, et quae nemo alius fecit. Quis enim nisi Moyses Aegyptios plagis tot tantisque percussit , diviso mari populum duxit , manna de coelo esurientibus impetravit, aquam de petra sitientibus fudit ? Quis nisi Jesus Nave populo
Abbreviated transcription (Latin):
Deniq. sunt rogarent᷑ iudaer utrũ di¬
ligerent dm̃. quid se aliud quã dilige¬
re responderent : nec ex animo men¬
tientes : sed errando potiu opinantes.
Quomodo enĩ diligerent patrẽ uerita¬
tis. qͥ habent odio ueritatẽ : nolunt
enĩ sua faicta dãpnari: et hoc
habet uerictis uccalia fuctti
dãpnent᷑ Iantũ igit᷑ oder̃ uerictitẽ.
quantũ oder̃ suað penas. quas talib
irrogat uericts. Nesciunt autẽ illã
eẽ ueritatẽ. quae tales quales ipsi
sunt dãpnat. Oder̃ ergo quã nesciutł.
et cũ ilła oder̃ ꝓfecto eteũ deqͦnata.
est nisiodisse ñ possunt. ac ꝑ hoc quia
ueritatẽ qua iudicante dãpnantur
de patre doncittĩ nesciunt. utiq
etiã ipsũ et nesciunt. et oder.
Sioꝑa ñ fecisse ĩ eis quae nemo
alius fecit: peceatũ ñ habereñ.
Pecccitũ illud scilicet magnum.
cutus eis fuissẽ: peccatũ ñ habe¬
rent. Hoc est peccatũ. qͦ ĩ eũ lo¬
quentẽ et oꝑcintẽ ñ crediderunt

Expanded text:
e. Si interrogarentur Judaei utrum diligerent Deum, quid se aliud quam diligere responderent, nec ex animo mentientes, sed errando potius opinantes? Quomodo enim diligerent patrem veritatis, qui haberent odio veritatem? Nolunt enim sua facta damnari; et hoc habet veritas, ut talia facta damnentur. Tantum igitur oderunt veritatem, quantum oderunt suas poenas, quas talibus irrogat veritas. Nesciunt autem illam esse veritatem, quae tales quales ipsi sunt damnat. Oderunt ergo quam nesciunt; et cum illam oderunt, profecto et eum de quo nata est nisi odisse non possunt. Ac per hoc, quia Veritatem, qua judicante damnantur, de Patre Deo natam nesciunt, utique etiam ipsum nesciunt, et oderunt. non fecissem in eis, quae nemo alius fecit, peccatum non haberent. Peccatum illud scilicet magnum, cutus eis fuissem, peccatum non haberent. Hoc est peccatum quo in eum loquentem et operantem non crediderunt
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃. Defructu itq nob̵ mandans
haec mando itciqͣ uobis. ut diliga¬
dus itciq uos odit: scitote quia me
priorẽ uob odio habuit. Curergo
se mẽ brũ sup᷑ uerticẽ extollit
Recuscis eẽ ĩ corpore : sinuis odiũ
mundi sus tinere cũ capite. Si
de mundo ĩ quid eẽtis: mundus
qđ suũ erat diligeret. Vniuer¬
plerũq etiã ipsẽ mundi nomine
appellat. sic̃ illud est Ds̃ erat ĩ xp̃o¬

Expanded text:
noster. De fructu itaque nobis mandans, Haec mando, inquit, vobis, ut diligadus vos odit, scitote quoniam me priorem vobis odio habuit. Cur ergo se membrum supra verticem extollit? Recusas esse in corpore, si non vis odium mundi sustinere cum capite. de mundo, inquit, essetis, mundus quod suum erat diligeret . » Univerplerumque etiam ipsam mundi nomine appellat; sicut est illud: « Deus erat in
Abbreviated transcription (Latin):
sequit᷑ magis gentium fidẽ p̃dicat.
atq cõmendat: beciti qui non uider̃
& crediderunt. Preteriti temporis.
usus ẽ. uerbis: tunquã ille qui qđerrt
futurum: in sua nouerit p̃destinatio¬
ne iam factum. Sed ic̃ sermo iste ꝓli¬
xittite cohibendus. ẽ : donabit dñs.
ut dehis que restant alias disputemus.

Expanded text:
sequitur, magis gentium fidem praedicat sequitur, magis gentium fidem praedicat atque commendat. Beati qui non viderunt, et crediderunt. Praeteriti temporis usus est verbis, tanquam ille qui quod erat futurum, in sua noverat praedestinatione jam factum. Sed jam sermo iste a prolixitate cohibendus est: donabit Dominus ut de his quae restant alias disputemus.
Abbreviated transcription (Latin):
S ed ꝓpt̃ hanc qđ uidebat atq ttngebat.
illumiam remot dubitatione credebat
Dicit ei ihs Quia uidistime credidisci
Non cut tetigistime. sed uidistime: qm̃
zenenilis quodã modo sensus. ẽ. uisus
Nam et palios quattuor sensus nominari
solet: uelut cũ dicimꝰ. Audi et uide
quã bene son&. Ol fa. et uide: quãbene
oleat. Gustti et uide: quã bene sapiat:
Tinge & uide: quã bene calecit Ubiq
sonuit uide: cum uisus ꝓpriȩ non neget᷑
ad oculos ꝑtinere. Vnde hic ipse dñs.
Infer inquit digitum tuum: & ui de ma¬
nus metis. quid aliud ait. quã tange
& uide: Nec ttm̃ oculos ille habebat
indigito. Ergo siue intuendo. siue etiã
tangendo. quia uidistime inquit cre¬
didisti. quamuis dicipossit itti. Non
ausum fuisse discipulũ tangere: cum
se offerret ille ttingendũ. Non enim
scriptum.ẽ. & tetigit thomas: sed ui¬
dit aspiciendo tantum: Siue etiã tan¬
gendo uiderit et crediderit: illud qđ

Expanded text:
Sed per hoc quod videbat, atque tangebat, Sed per hoc quod videbat, atque tangebat, illud jam remota dubitatione credebat; dicit ei Jesus: Quia vidisti me, credidisti. Non ait Tetigisti me, sed vidisti me, quoniam generalis quodammodo sensus est visus. Nam et per alios quatuor sensus nominari solet, velut cum dicimus: Audi et vide quam bene sonet, Olfac et vide quam bene oleat, Gusta et vide quam bene sapiat, Tange et vide quam bene caleat. Ubique sonuit vide, cum visus proprie non negetur ad oculos pertinere. Unde et hic ipse Dominus: Infer, inquit, digitum tuum, et vide manus meas. Et quid aliud ait quam tange et vide? nec tamen oculos ille habebat in digito. Ergo sive intuendo, sive etiam tangendo. Quia vidisti me, inquit, credidisti, quamvis dici posset, non ausum fuisse discipulum tangere cum se offerret ille tangendum. Non enim scriptum est: Et tetigit Thomas, sed sive aspiciendo tantum, sive etiam tangendo viderit et crediderit, illud quod
Abbreviated transcription (Latin):
Laui enim manꝰ fixenint: lanceti
latus aperuenit. Ibi ad dubittn¬
tium corda snanda: uulnerum sunt
serucata uestigia. Molli autẽ corpori
ubi diuinitas erat: hostia d auss non
erant: Ille quippe noneis aꝑtis intrii¬
re non potuit. quo nascente uirginittis
matris inuiolatoi ꝑmansit Gaiuisi suN
ergo discipuli uiso dño. Dixergo eis iterũ
Paxuobis. Iterãcio: confirmatio. ẽ Ipse
cem. Sicut misit me pat̃ inquit: & ego
mitto uos: Equalem patri filiũ nouimꝰ.
sed hic uerba medicitoris agnoscimꝰ. Me
dium quippe se ostendit dicendo illeme.
& ego uos. Hoc cũ dixiss&: insufflauit
& dixit eis. Accipite sp̃m scm̃. In suf¬
flando: signi ficauit sp̃m sem̃ non pa¬
tris solius. eẽ. spm̃: sed et suum. Quorũ
remiseritis inquit peccata remiccunt᷑
eis: & quorũ retinueritis retenta sunt
incordib nr̃is: pasticipũ suorũ peccata
dimittit: Eorum autẽ qui non seiꝰ parci¬
bat tangebatq hominẽ et conficebat᷑
dm̃ quẽ non uidebat. Neq. tangebat

Expanded text:
lavi enim manus fixerant, lancea latus aperuerat. Ubi ad dubitantium corda sananda, vulnerum sunt servata vestigia. Moli autem corporis, ubi divinitas erat, ostia clausa non obstiterunt. Ille quippe non eis apertis intrare potuit, quo nascente virginitas matris inviolata permansit. Gavisi sunt ergo discipuli, viso Domino. Dixit ergo eis iterum: Pax vobis. Iteratio confirmatio est; ipse cem . Sicut misit me Pater, inquit, et ego mitto vos. Aequalem Patri Filium novimus, sed hic verba Mediatoris agnoscidium quippe se ostendit dicendo. Ille me, et ego vos. Haec cum dixisset, insufflanit, et dixit eis: Accipite Spiritum sanctum. Insufflando significavit Spiritum sanctum, non Patris solius esse spiritum, sed et suum. Quorum remiseritis, inquit, peccata, remittuntur eis; et quorum retinueritis, retenta sunt. in cordibus nostris, participum suorum peccata dimittit; eorum autem qui non sunt ejus partibat tangebatque hominem, et confitebatur Deum quem non videbat, neque tangebat.
Abbreviated transcription (Latin):
facinis siue ad ꝑuersionem ualuerit:
Nam incertus ẽ. exitus. nostamen desim¬
plicitate oculi nr̃i securisimus. Siciu¬
tem cogitantes nos met ipsõs inuene¬
rimus in eo eẽ. uitio in quo ẽ. ille quẽ
rep̾hendere panibamus. non rep̃henda¬
nus neq obiurgemus: sed tamen con¬
gemescamus et non illum obtempe
nindum nobis. sed ad pairit̃ conandi
inuitemus. Raro ergo et magna
necessictite ob iurgationes adhibende
sunt: il ctamen ut etiam in his ipsĩs
non nobis sed dõ ut seruicimus inscemis
osc̃ enim finis ut nihil duplici corde
ftcicimus tiuferentes trabem deocu¬
lo nr̃o in uidenticie uł maliticie. ł simnu
lationes: ut uidetimus eicere festu¬
cam de oculo fracris. Do me¬

Expanded text:
facimus, siue ad peruersionem ualuerit — facimus, siue ad peruersionem ualuerit — nam incertus est exitus — nos tamen de simplicitate oculi nostri securi simus. si autem cogitantes nosmet ipsos inuenerimus in eo esse uitio, in quo est ille quem reprehendere parabamus, non reprehendamus neque obiurgemus, sed tamen congemescamus et non illum ad obtemperandum nobis, sed ad pariter conandum invitemus. Raro ergo, et magna necessitate objurgationes adhibendae sunt, ita tamen ut etiam in his ipsis non nobis, sed Deo, ut serviamus instemus. Ipse est enim finis, ut nihil duplici corde faciamus. Auferentes trabem de oculo nlationis, et uideamus eicere festucam de oculo fratris no
Abbreviated transcription (Latin):
possibibe dicitur. ut festucam fratris
oculo demat. qui suo trabem gestat
in oculo. Hr pocritt. eice primum tra¬
bem deoculo tuo. et tunc ꝑspicies ut
educas festucam de oculo fratristui.
d est primum aibsce expelle odium. et
de inceps poteris iam cum quem diligis
emendcire. It est uere multũ cauen¬
dum et molestum hypocrittrum
id est̃ simulatorum genus quicumꝰ
omnium uiciorum accuscitiones odio
et liuore suscipiant. etiam consulto¬
res uideri sẽ uolunt. Et ideo pie cau¬
teq uigi landum ẽ. ut cum aliquẽ
rep heñdere uel obiurgare necessittis
coegerit : primo cogitemus utrum
talẽ sit uitium quõd nun quam habu¬
imus uł quod iam caruimus. et sĩnũ¬
quam habuimus cogitemus et nos
homines ẽẽ. et haberẽ potuisse. Siuero
habumus et non habemus. tangat
memoriam communis infirmitt̃s : ut
illam rep̃hensionem aut ob iurgationẽ
non odium sed miscđa p̃cedãt. ut siue
ad correctionem eius propt̃ quem id

Expanded text:
possibile dicitur, ut festucam fratris possibile dicitur, ut festucam fratris oculo demat, qui suo trabem gestat in oculo. Hypocrita, ejice primum trabem de oculo tuo, et tunc perspicies, ut educas festucam de oculo fratrisId est, primo abs te expelle odium, et deinceps poteris jam eum quem diligis emendare. Et est vere multum cavendum et molestum hypocritarum, id est siomnium uitiorum accusationes odio et liuore suscipiant, etiam consolatores uideri se nolunt. et ideo pie cauteque uigilandum est, ut, cum aliquem reprehendere uel obiurgare necessitas coegerit, primo cogitemus, utrum tale sit uitium, quod numquam habuimus uel quo iam caruimus; et si numquam habuimus, cogitemus et nos homines esse et habere potuisse; si uero habuimus et non habemus, tangat memoriam communis infirmitas, ut illam reprehensionem uel obiurgationem non odium, sed misericordia praecedat, ut sine ad correctionem eius propter quem id
Abbreviated transcription (Latin):
cid superiors resp̃icit: ubi caecum
acceco duci. id ẽ. peccantem apec¬
catore castigari non posse p̃monuit.
uł ciciritia. uel alio quolibet crimi¬
ne p̃uenti. leuia haec aut nulla iu¬
dicantes: acerrime corripiunt eos
quos subitti uiderint ins turbatos.
oculum mentis asolito puritatis stti¬
tu quasĩ festuca irruente mutasse:
atq im memores dominici p̃cepti
quo cit. Nolite condempnare et nõ
condem pnabimini magis cimant
uitupentre et dampnare. quamem̃¬
dare. atq corrigere. It quo modo po¬
tes dicere fintri tuo. frater sine eitiã
festucam de oculotuo. ipse moculo tuo
trabem non uides: Haec cum fratre
cigis. si uerbi gr̃a quod ille pec cauit¬
ins̃. tu odio rep̃hendis. Quantum
autem inter festucam et trabem: qua
uetusttite ipsa tantum acceperit
ut merito appelletur trabes fieriaut̃
potest ut si iniscaris homini. uelisetiã
corrigi. Si cuitẽ oderis hominem. nõ
potes eum uelle corrigere. Et ideo im¬

Expanded text:
ad superiora respicit, ubi caecum ad superiora respicit, ubi caecum a caeco duci, id est, peccantem a peccatore castigari non posse praemonuit. vel avaritia, vel alio quolibet crimine praeventi, levia haec aut nulla judicantes, acerrime corripiunt eos, quos subita viderint ira turbatos, oculum mentis a solito puritatis statu quasi festuca irruente mutasse, atque immemores dominici praecepti, quo ait: Nolite condemnare, et non condemnabimini , magis amant vituperare et damnare, quam emendare atque corrigere. Et quomodo potes dicere fratri tuo, frater, sine ejiciam festucam de oculo tuo, ipse in oculo tuo trabem non videns. Haec cum fratre agis, si verbi gratia, quod ira ille peccavit, tu odio reprehendis. Quantum autem inter festucam et trabem, quas vetustate ipsa tantum acceperit, ut merito appelletur trabes. Fieri autem potest, ut si irascaris homini, velis eum corrigi. Si autem oderis hominem, non potes eum velle corrigere, et ideo im
Abbreviated transcription (Latin):
ubi de danda elemosina et in iu¬
ria dimit tenda p̃cipitur. Site
inquit ini contnis uiolentum. et
contnis petentem filargiria cȩca¬
uerit: nunquid tua mente uicia¬
ta uitium cunire poteris. aut ille
solus qui in iuriam fecit et non tu
etiam qui ferre nesciebas reus depu¬
ttiberis. AAt si mittem te tranquil¬
lumq pectoris eius improbitas in ue¬
nerit: et ille ad poenitentiã mouebi¬
tur. et tu pacientice p̃mio dona¬
beris quia caecũ uidente oculo
hoc ẽ. corde sẽreno ducere cunbas
cidlumen. Nonẽ discipulus super
magistrum. Perfectus autem om̃is
erit᷑. si sĩt sicut magister eius. Si
magister qui utĩq quasi ds̃ potuit
noñ suasuult ulcisci in iurias. sed
ipsos maluit insecutores paciendo
reddere mitiores: ecindem Nec essẽ ẽ.
discipuli qui puri homines sunt
regulam ꝑfectionis sequantur.
Quid autem uides festucam iNocu¬
lo fraitris tui. trabem autem quȩ iN
oculo tuo ẽ. non considerus.: Et hoc

Expanded text:
ubi de danda eleemosyna et injuubi de danda eleemosyna et injuria dimittenda praecipitur. Si te inquit ira contra violentum, et contra petentem philargyria, caecaverit, nunquid tua mente vitiata vitium ejus curare poteris? aut ille solus, qui injuriam fecit, et non tu etiam, qui ferre nesciebas, reus deputaberis? At si mitem te tranquillique pectoris ejus improbitas invenerit, et ille ad poenitentiam movebitur, et tu patientiae praemio donaberis, quia caecum vidente oculo, hoc est, corde sereno, ducere curabas ad lumen. Non est discipulus super magistrum. Perfectus autem omnis erit, si sit sicut magister ejus. Si magister, qui utique quasi Deus potuit, non suas ultum ire injurias, sed ipsos maluit insecutores patiendo reddere mitiores, eamdem necesse est discipuli, qui puri homines sunt, regulam perfectionis sequantur. Quid autem vides festucam in oculo fratris tui, trabem autem quae in ocu
Abbreviated transcription (Latin):
est quod alibi dicit. ut et ipsĩ
recipiant uos in et̃ na tab nacu¬
la. Non enim pauperes ipsĩ sed
xp̃s mercedem his qui elemosi nã
facere redditurus ẽ. Quam ttim̃
insinum dare dicuntur. quia
pro merende illius occasionem
dedere. cum uel egentes misẽre¬
ri. uł in probe sȩuientes fortiorũ
et tolennti pacientia et benefi¬
cencia sustentuti. et ad ipsam
aliquotiens fidem dulci gratia
pro uocati. Fadem quippe men¬
funs quamensi fueritis renetiet
uobis Et apłs ad elemosinam
chorinthios hortains inter alica
dicit. Hoc autem dico. Qui per¬
ceseminat. parce et meder et
qui sẽminat in benedictionib
debenedictionib et metet. Potest̃
cuitẽ et de om̃ib qudemente.
manu. lingua gerimus accipi:
quia tureddes singulis inquit
secundum openi eorum. Dicebat
autem illis: et sĩmilitudinem.
Num quid potest̃ caecus caecum
ducere. nonne ambo in fouetm
cadunt : Sensus huiuscemodi
sententiae pendet ex superiorib

Expanded text:
est quod est quod recipiant vos in aeterna tabernacula . Non enim pauperes ipsi, sed Christus mercedem his, qui eleemosynam fecere redditurus est, quam tamen in sinum dare dicuntur, quia promerendae illius occasionem dedere, cum vel egentes misere, vel improbe saevientes, fortiorum sunt et tolerati patientia, et beneficentia sustentati, et ad ipsam aliquoties fidem dulci gratia provocati. Eadem quippe mensura qua mensi fueritis, remetietur vobis. Et Apostolus ad eleemosynam Corinthios hortans, inter alia dicit: Hoc autem dico: Qui parce seminat, parce et metet. Et qui seminat in benedictionibus, de benedictionibus et metet . Potest autem et de omnibus quae mente, manu, lingua gerimus, accipi. Quia tu reddes singulis, inquit, secundum opera eorum. Dicebat autem illis et similitudinem: Nunquid potest caecus caecum ducere? nonne ambo in foveam cadent? Sensus hujusce sententiae pendet ex superioribus,
Abbreviated transcription (Latin):
quam udicare. quo ad usque ueni¬
et dñs et illuminet cibs condicti tene¬
bnsrum: et mani fesctibit cogittitio¬
nes cordis. Sunt erꝑo quedã
facta mediai quae ignorimus
quo animo fictot quȩ etbono
et malo fieri pos sunt dequibus
temenirium ẽ. iudicare. maxime
ut condempnemus. Horum cutẽ
ueniet tempus ut iudicentur :
cum dñs inluminabit cibscondi¬
ta tenebrirum. et manifescabit
cogitationes cordis. Duo sunt
cũtem in quibus cemenirium
iuditium cauere debemus cum
incertum ẽ. quo animo quidque
sĩt uel cum incertumẽ. qualis
futurus sit qui nunc uł malus uł
bonus aipparet. Dimittite et di¬
mit temini. date et dabitur uob.
Dimit terenos iniurias dare benefi¬
tia iubet ut et nobis peccatit
dimit tantur. et uita detur
ȩterna. Qua sententia breui sed
eximia . cunctaq lassime decon¬
uer sando cum inimicis mandaue¬
nit. conp̃hendendo concludit.
Mensunsm bonam et confersam et
coagitatam et suꝑ effluentem
dabunt insĩnum ur̃m. Huic simile

Expanded text:
e, quoadusque veniat Dominus et illuminet abscondita tenebrarum, et manifestabit cogitationes cordis . Sunt ergo quaedam facta media, quae ignoramus quo animo fiant, quae et bono et malo fieri possunt, de quibus temerarium est judicare, maxime ut condemnemus. Horum autem veniet tempus ut judicentur, cum Dominus illuminabit abscondita tenebrarum, et manifestabit cogitationes cordis. Duo sunt autem in quibus temerarium judicium cavere debemus, cum incertum est quo animo quidque factum sit, vel cum incertum est qualis futurus sit, qui nunc vel malus vel bonus apparet. Dimittite, et dimittemini; date, et dabitur vobis. Dimittere nos injurias, dare beneficia jubet, ut et nobis peccata dimittantur, et vita detur aeterna. Qua sententia brevi, sed eximia, cuncta quae latissime de conversando cum inimicis mandaverat, comprehendendo concludit: Mensuram bonam, confertam et coagitatam et supereffluentem dabunt in sinum vestrum. Huic simile
Abbreviated transcription (Latin):
Nisi ut eti fticto quae du
cognoscetis eos: de manifestis dictũ ẽ.
qũae non possunt nimo fieri. sĩcutis
stupris uel blasphemiae. uel furca.
nobis iudicare ꝑmittit᷑. De genere
autẽ cyborum. quia possunt bono
animo et simplici corde sine uitio con¬
cupiscenticie quicumq. humani in
et uinum bibant. abeisquisẽ ab huiꝰ
modi cilimentis tempenibant. Qui
manducat inquid. non manducan¬
cem nonsꝑnait. Et qui non man¬
duccit. i anducantem non iudicet

Expanded text:
nt, ut ea facta quae dubcognoscetis eos, » de manifestis dictum est, quae non possunt bono animo fieri: sicut stupuos iudicatis? de genere autem ciborum, quia possunt bono animo et simplici corde sine uitio concupiscentiae quicumque humani cibi et uinum bibebant ab eis qui se ab huius modi alimentis temperabant: qui manducat, inquit, non manducantem non spernat, et qui non mandu
Abbreviated transcription (Latin):
pauꝑtatis purgat. De uobis omni¬
no ꝑtimescite. quia non nulla et iã
male acta prospens uita secutti ẽ.:
de illis uero sollicitte pensate. quia
eorum uitã magistra pauꝑtas cruciat
quo usq ad recti tudinem ꝑducat.
Sequitur. Et in his omnib inter nos et
uos chaos magnũ firmatũ ẽ : ut hi
qui uolunt aeduos transire non possinT
neq inde huc transme are. Qua inre
ualde querendum ẽ. quomodo dica¬
tur hiqui uolunt ad uos trisnsire nõ
possint. Quia enĩ hi qui in inferno
sunt adbectorũ sortem traensire cupi¬
unt : dubium non ẽ. Qui uero iam
inbeati tudinis sorte suscepti sunt. quo
pacto dicit᷑ quia transire ad eos qui
in inferno cruciantur uolunt: Sed
sicut transire reprobi ad electos cupi¬
unt. id est ad supplitiorũ suorum
afflictione mignire: itt ad afflic¬
tos citq intormentis positis transire

Expanded text:
paupertatis purgat. De vobis omnipaupertatis purgat. De vobis omnimodo pertimescite, quia nonnulla etiam male acta prospera vita secuta est. De illis vero sollicite pensate, quia eorum vitam etiam magistra paupertas cruciat, quousque ad rectitudinem perducat. 7. Sequitur: Et in his omnibus inter nos et vos chaos magnum firmatum est, ut hi qui volunt hinc ad vos transire non possint, nvalde quaerendum est quomodo dicatur, ut hi, qui volunt ad vos transire non possint, quia enim hi, qui in inferno sunt, ad beatorum sortem transire cupiunt, dubium non est, qui vero jam in beatitudinis sorte suscepti sunt quo pacto dicitur quia transire ad eos, qui in inferno cruciantur, volunt? Sed sicut transire reprobi ad electos cupiunt, id est, a suppliciorum suorum afflictione migrare, ita ad afflictos atque in tormentis positos transire
Abbreviated transcription (Latin):
teriora restituit. aretributione
boni intimi repellat: ne honor hic
uł diuitiȩ non ad iumentũ uir¬
tutis. sed remunenstio sit laboris
Ecce enim dũ dicit᷑ recepisti bona
inuita tua: indicat᷑ et diues iste
boni aliquid habuisse ex quo iN
haç uitti bona reciperet Rursumq
dũ lataro dicitur quia recepit
mala: profecto monstrat᷑ et lata¬
rus haibuisse malum aliquod qđ
purgaretur. Sed mala lataripur¬
gauit ignis in opiȩ. et bona diuitis
remunens uit felicitas transeun¬
tis uitȩ. Iilũ pauꝑtas afflixit
et tersit: istum habundantia re¬
munensuit et reppulit. Quicumq
ergo bene in hoc scło habetis cũ uos
bona egis sẽ recolitis ualde de ip¬
sis ptimescite. ne concessa uobis
prosperitis eorundem remune¬
nitio sic bonorum. Etͣ quos libet
pauperes non nulla rep̃hensibilia
ꝑpetrare conspicitis: nolite despi¬
cere. nolite despenire. quia fortasse
quod suꝑ fluitts tenuissim ae
prauitaitis in qui nat. caminus

Expanded text:
teriora restituit a retributione teriora restituit a retributione boni intimi repellat, ne honor hic vel divitiae, non adjumentum virtutis, sed remuneratio sint laboris. Ecce enim dum dicitur: Recepisti bona in vita tua, indicatur et dives iste boni aliquid habuisse, ex quo in hac vita bona reciperet. Rursumque dum de Lazaro dicitur quia recepit mala, profecto monstratur et Lazarus habuisse malum aliquod quod purgaretur. Sed mala Lazari purgavit ignis inopiae, et bona divitis remuneravit felicitas transeuntis vitae. Illum paupertas afflixit et tersit, istum abundantia remuneravit et repulit. Quicunque ergo bene in hoc saeculo habetis, cum vos bona egisse recolitis, valde de ipsis pertimescite, ne concessa vobis prosperitas eorumdem remuneratio sit bonorum. Et cum quoslibet pauperes nonnulla reprehensibilia perpetrare conspicitis, nolite despicere, nolite desperare, quia fortasse quod superfluitas tenuissimae pravitatis in quinat, caminus
Abbreviated transcription (Latin):
lusus saquat᷑ : testat᷑ sccrĩ scrip¬
tuns quȩ ait. Sed it popłs man¬
ducare et bibere : et surrexerunt
ludere. Sed priusquã adlusum
mouecitur corpus : ad iocũ aic
uerba inania mouetur lingua.
Quidergo ẽ. quod innuit᷑ quĩa iN
torm̃tis positus diues linguã suã
refrigentri postulat. nisi qđ is qui
conuiꝰ uando magis deloquacitate
peccauenit. ꝑ rẽtributionis iuscitiã
inlingua atrocius ardebat: Sed
cum graui ualde ẽ. pauore pensan¬
dum. hoc quod ei ꝑ abrthae respon¬
sionemdicitur. Fili recordare
quiꝗ recepisti bona inuita tua :
similit̃ et latarus mala. Nunc
hic consolat᷑. tu uero cruciaris.
sta fr̃s bem̃i sententia. pauore po¬
tius indiget quã expositione
Nã si qui estis qui in hoc mundo exte¬
rioris boni aliquid accepistis: ⁊psũ
ut itti dicã donũ exterius ꝓtimes¬
cere debetis: ne uobis proquorundã
urorum actuũ reconpensãtione
sit datũ. ne iud ex qui hicbona ex¬

Expanded text:
lusus sequatur, testatur sacra Scriplusus sequatur, testatur sacra Scriptura, quae ait: Sedit populus manducare et bibere, et surrexerunt ludere . Sed priusquam ad lusum moveatur corpus, ad jocos ac verba inania movetur lingua. Quid ergo est quod innuitur quia in tormentis positus dives linguam suam refrigerari postulat, nisi quod is qui convivando magis de loquacitate peccaverat per retributionis justitiam in lingua atrocius ardebat? 6. Sed cum gravi valde est pavore pensandum hoc quod ei per Abrahae responsionem dicitur: Fili, recordare quia recepisti bona in uita tua, similiter et Lazarus mala, et ideo nunc hic consolatur, tu uero cruciaris.Ista, fratres mei, sententia pavore potius indiget, quam expositione. Nam si qui estis qui in hoc mundo exterioris boni aliquid accepistis, ipsum, ut ita dicam, donum exterius pertimescere debetis, ne vobis pro quorumdam vestrorum actuum recompensatione sit datum, ne judex qui hic bona ex
Abbreviated transcription (Latin):
quanta sit districtio se ueritatĩs dĩ
Diues enĩ iste qui uulnenito pauperi men¬
sẽ sucie uł minima dare noluit: in infer¬
nopositus usq ad minima querenda
ꝑ uenit. Nam gut tã aquę petiit: qui
micas panis nẽgauit. Sed notandum
ualde est quid sit quod diues inignie
positus: linguã suã refrigerarĩ petut.
Mos quippe est̃ sacri eloquii. ut aliquan¬
do aliud dicat. sed ex eodẽ dicto ali¬
ud innuat. Superius autẽ hunc sũp¬
bũ diuitẽ dñs non loquacitatt ua¬
cantẽ direnit: sed suꝑ flue conuiuan¬
tem. Neque hunc deloquacitate
narniuit: sed cũ elatione et tenacia
de ȩdacitaite peccasse. Sed quia
abundare in conuiuiis loquacitas solet.
isqui hic male conuiuatꝰ dicit᷑ apud
infernum grauius in lingua ardere
phibetur. Prima namq̃. male cori¬
uiuantibus famulat᷑ culpa loqua ci¬
titis post loquacititẽ ludendietiã
leuictis sequit᷑. Namquia ȩdacitatẽ

Expanded text:
quanta sit districtio severitatis Dei. quanta sit districtio severitatis Dei. Dives enim iste qui vulnerato pauperi mensae suae vel minima dare noluit, in inferno positus, usque ad minima quaerenda pervenit. Nam guttam aquae petivit, qui micas panis negavit. Sed notandum valde est quid sit quod dives in igne positus linguam suam refrigerari petit. Mos quippe est sacri eloquii ut aliquando aliud dicat, sed ex eodem dicto aliud innuat. Superius autem hunc superbum divitem Dominus non loquacitati vacantem dixerat, sed superflue convivantem. Neque hunc de loquacitate narravit, sed eum elatione et tenacia de edacitate peccasse. Sed quia abundare in conviviis loquacitas solet, is qui male hic convivatus dicitur, apud infernum gravius in lingua ardere perhibetur. Prima namque male convivantibus famulatur culpa loquacitatis, post loquacitatem vero ludendi etiam levitas sequitur. 1657 Nam quia edacitatem
Abbreviated transcription (Latin):
Nam sequit᷑. Factũ autẽ ut moreretur
latarus: et porttret᷑ ab angelis insinu
abrahae. Mor tuus ẽ. aucẽ et diues
et sẽpultus ẽ. in infernũ. Qui nimirum¬
diues eũ cui in hac uitt misereri nonuo¬
luit : in suo iam supplitio posicus pationũ
quȩrit. Nam ecce sub iungit᷑ quia ele¬
uans oculos cũ esset intormentis:
uidit abrt ham alonge et lazarũ
insĩnu eius: et ipse clammans dixit.
Pacer abra ham miserere mei et mitte
latarũ ut intinguat extremũ digi¬
ti sui inciqua. et refrigeret linguam
met̃. quia crucior in hac flamma.
Oquanta ẽ. subtilitts iuditiorum dĩ.
oquã districte agit᷑ bonorũ actuum
malorũq retribũtio. Certe superius
dictũ ẽ. quia in hac uita latarus ca¬
dentes micas demensa diuitis quere¬
bat et nemo illi dabat: nunc desuppli¬
tio diuitis dicit᷑. quia de extremo di¬
gito larari distillari aquã inore suo
concupiscit. Hinc ergo fr̃s colligite¬

Expanded text:
a eius. factum est autem ut moreretur a eius. factum est autem ut moreretur lazarus mendicus et portaretur ab angelis in sinu abrahae. mortuus est autem et diues et sepultus est in infernum. dives eum cui in hac vita misereri noluit in suo jam supplicio positus patronum quaerit. Nam ecce subjungitur: Qui elevans oculos, cum esset in tormentis, vidit Abraham a longe, et Lazarum in sinu ejus. Et ipse clamans dixit: Pater Lazarum, ut intingat extremum digiti sui in aquam et refrigeret linguam meam, quia crucior in hac flamma. O quanta est sublimitas judiciorum Dei! o quam districte agitur bonorum actuum malorumque retributio! Certe superius dictum est, quia in hac vita Lazarus cadentes micas de mensa divitis quaerebat, et nemo illi dabat. Nunc de supplicio divitis dicitur, quia de extremo digito Lazari distillari aquam in ore suo concupiscit. Qui ergo mens
Abbreviated transcription (Latin):
largiri : Quantus puctitis fr̃s bom̃i
tuñc in corde pauperis tumultus
tẽptationis fuit : Cui certe potenst
ad pcenã sufficere pauꝑtas. etiam¬
si sanus fuisset : rursũ sufficeret aegri¬
tudo: etiã si subsidiũ ad esset. Sedut
probaret᷑ amplius pauꝑ. simulhunc
et pauꝑ tas et ęgritudo pate fecit:
Atq. in suꝑ uidebat ꝓcedentẽ diuitem
mitate et in opia anullo uisitari. Nã
quia nemo ei aduisitandũ ad erat:
testant᷑ canes qui licenter uulneni linge¬
bant. Ex una ergore omni potens ds̃ duo
iuditiai exhibuĩt. dũ latarũ pauperẽ
ante ianuã diuitis iacere ꝑmisit: ut
et diues impius dãpnationis sibi cui¬
geret ultionẽ. et tẽpttitꝰ pauꝑ cresce¬
ret ad remunenitionẽ. Conspitiebat
ille cotidie. cui non misereret᷑: iude¬
bat iste dequo probaret᷑. Duo inferius
corda : sed unus de suꝑ inspector. Quet
hunc tẽpttindo ex crescebat adgłam.
et illũ colenindo expecttibat adpenã.

Expanded text:
largiri? Quantus putamus, fratres mei, largiri? Quantus putamus, fratres mei, tunc in corde pauperis tumultus tentationis fuit, cui certe poterat ad poenam sufficere paupertas, etiamsi sanus fuisset; et rursum suffecisset aegritudo, etiamsi subsidium adesset? Sed ut probaretur amplius pauper, simul hunc et paupertas et aegritudo tabefecit. Atque insuper videbat procedentem divitem mitate et inopia a nullo visitari. Nam quia nemo ei ad visitandum aderat, testantur canes, qui licenter ejus vulnera lingebant. Ex una ergo re omnipotens Deus duo judicia exhibuit, dum Lazarum pauperem ante januam divitis jacere permisit, ut et dives impius damnationis sibi augeret ultionem, et tentatus pauper cresceret ad remunerationem. Conspiciebat ille quotidie cui non miseretur, videbat iste de quo probaretur. Duo inferius corda, sed unus desuper inspector qui et hunc tentando exercebat ad gloriam, et illum tolerando exspectabat ad poenam.
Abbreviated transcription (Latin):
ex cuscitionẽ diues. si lazarus pauꝑ
et ulcero sus ante eius ianuã non ia¬
cuisset . si re motus fuisset. si eiꝰ inopia
non esset eiꝰ oculis importuna. Rursũ
si longe esset diues ab oculis ulcerosi
paup̾eris. minorem tolenisset in animo
tẽptationẽ pauper. Seddũ egenũ et
uulnenitũ ante ianuã diuitis et deli¬
tiis affluentis posuit: inuna edemq
re ex uisione pauperis non miserenti
diuiti cumulũ dãpnationis intulit.
Etrursus ex uisione diuitis. cemptatũ
cotidie pauperim probauit. Quantas
nãq hunc aegenum et uulnerib obsessũ
temptationes creditis insua cogitati¬
one tolenisse. cũ ipse aegeret pane
et non haberet etiã scilutẽ at que
ante sẽ diuitẽ cerneret salutem
et delitias habere cũ uoluptate.
sedolore et frigore affici. illũ gaude¬
re conspiceret᷑. bisso et purpuns ues¬
tiri. sede primiuul neribus illũ difflu¬
ere acceptis rebus. se ȩgere illũ nolle

Expanded text:
excusationem dives, si Lazarus pauper excusationem dives, si Lazarus pauper et ulcerosus ante ejus januam non jacuisset, si remotus fuisset, si ejus inopia non esset oculis importuna. Rursum si longe esset dives ab oculis ulcerosi pauperis, minorem tolerasset in animo tentationem pauper. Sed dum egenum et ulceratum ante januam divitis et deliciis affluentis posuit, in una eademque re et ex visione pauperis 1656 non miserenti diviti cumulum damnationis intulit, et rursum ex visione divitis tentatum quotidie pauperem probavit. Quantas namque hunc egenum et vulneribus obsessum tentationes creditis in sua cogitatione tolerasse, cum ipse egeret pane, et non haberet etiam salutem, atque ante se divitem cerneret salutem et delicias habere cum voluptate; se dolore et frigore affici, illum gaudere conspiceret, bysso et purpura vestiri; se deprimi vulneribus, illum diffluere acceptis rebus; se egere, illum nolle