comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
non celestem sensum. sed humanũ
pocius attribumit. I deoq illis nec¬
cessaria et grata credunt ẽẽ. que
nobis quibus antesurientibus o¬
pus est cibo. aut sicientibus potu.
aut ueste al gentibus. aut cunis
sol de cesserit lumine ut uidere pos¬
summus. millis igitur ex rebus tã
pro bari et intelligi potest. deos ip¬
sos cum aliquando uixerint mor¬
tuos ẽẽ. quam exipso ritu qui est
totus exterra. Quid enim celestis
inse bomi potest habere. pecudum
sangins effusus quo aras in qui¬
uant. insi forte deos existimant
eo uesci quod homines asperuants
attingere: Et quis quis illis hauc
saginam prestiterit. quanmis il¬
le grassator adulter ueneficus ꝑ¬
ricida sit. beatus ac felix erit. hũc
diligunt. hunc tuentur. Hine oĩa
que optauent prestant: merito per¬
snis ergo. huns modi supersticiones.
suo more deridet: Quia tumn quit m̃¬
ce de deorum emeris. auriculis pul¬
mone. et lactibus unctis. Sencie¬

Expanded text:
non caelestem sensum, sed humanum non caelestem sensum, sed humanum potius adtribuunt ideoque illis necessaria et grata credunt esse quae nobis, quibus aut esurientibus opus est cibo aut sitientibus potu aut ueste algentibus aut cum sol decesserit lumine, ut uidere possimus. nullis igitur ex rebus tam probari et intellegi potest deos istos, cum aliquando uixerint, mortuos esse quam ex ipso ritu, qui est totus e terra. quid enim caelestis in se boni potest habere pecudum sanguis effusus, quo aras inquinant? nisi forte deos existimant eo uesci quod homines aspernantur attingere. et quisquis illis hanc saginam praestiterit, quamuis ille grassator adulter ueneficus parricida sit, beatus ac felix erit, hunc diligunt, hunc tuentur, huic omnia quae optauerit praestant. merito ergo Persius huiusmodi superstitiones suo more deridet: qua tu inquit mercede deorum emeris auriculas? pulmone et lactibus unctis? sentie
Abbreviated transcription (Latin):
caligo ac tenebre conse quantur. quid
tandem luminis. quid claritatis apd̃
ipsum deum. penes quem nulla uox
est. eẽ arbitremur. qui hane ips ain
lucem sic moderatus est. nt neq i¬
mio fulgore. neqz talore uehementi
noceret anmantibus. tantumq
istarum rerum dedit. quantum a
mortalia corpora pati possent. aut
fiugum maturitas postularet. nõ
igitur mentis sue compos putandꝰ
est. qui et auctori et datorilumiuis¬
cande larum aut cerarum lumen of¬
fert prouonere. aliud uero ille a
nobis exigit lumen. Et quid̃ non
fumi dum. sedut ait poeta. liqui¬
dum atq clarum mentis: Scilic
proter quod a poetis fotes nuncu¬
patur. quod ex hibere non potest. ñ
qui dũi agnouerit: Illorum autez
dii. quia terre in sunt egent liumꝰ¬
nnbus neintenebris sint: Quorũ
cultores quia celeste nichil sapiunt.
eciam religiones quibus deseruiũt.
adterram reuocant. In ea enim lu¬
mine opus est. quia racio eius et
natura teue brosa est. Itaqz diis

Expanded text:
caligo ac tenebrae consequantur: quid caligo ac tenebrae consequantur: quid tandem luminis, quid claritatis apud ipsum Deum, penes quem nulla nox est, esse arbitremur? qui hanc ipsam lucem sic moderatus est, ut neque nimio fulgore, neque calore vehementi noceret animantibus; tantumque istarum rerum dedit ei, quantum aut mortalia corpora pati possent, aut frugum maturitas postularet. Num igitur mentis suae compos putandus est, qui auctori et datori lumicandelarum aut cerarum lumen offert pro munere? aliut uero ille a nobis exigit lumen et quidem non fumidum, sed, ut ait poeta, liquidum atque clarum, mentis scilicet, propter quod a poetis Ϟω̃τες nuncupamur: quod exhibere non potest nisi qui deum agnouerit. illorum autem dii quia terreni sunt, egent luminibus, ne in tenebris sint: quorum cultores quia caeleste nihil sapiunt, etiam religiones quibus deseruiunt ad terram reuocant: in ea enim lumine opus est, quia ratio eius et natura tenebrosa est. itaque diis
Abbreviated transcription (Latin):
pori seruiendo. louge absunt abin¬
tellectu rerum diuinarũ. ea dein mi¬
seros ubiq cecitas premiit. sicut eĩ
qui sit uerus deus. ita qui sit uerus
pimas ac pingnes hostias deo qua¬
si esurienti. profundunt uina tãꝙͣ
sicienti. acoendunt lumina uelut
intenebris agenti: Quod si suspi¬
cari aut percipere animo possent. q̃
sint bona illa celestia. quorum ma¬
guitudinem terreno ad huc corpore
obuoluti. sen su capere non possumꝰ
iam secum officiis hiis manibus stł¬
tissimos ẽẽ cognoscant: Uel si celes¬
te lumen quod dicimus solem cou¬
templari uelint. iain senciant ꝙͣ
non indigeat lucernis eorum dens.
qui ipse musum hominis tam clarã.
tam candidam lucem dedit. Et ta¬
men cum uita inparno circulo qui
propter longni quitatem nom am¬
plius ꝙͣ humani capitis uidetur ba¬
bere mensuram. tantum sit fulgo¬
ris ut eum mortalium luminum
a cies non queat contueri. et si pau¬
lis perintenderis. hebetatos oclõs

Expanded text:
pori serviendo, longe absunt ab inpori serviendo, longe absunt ab intellectu rerum divinarum. Eadem miseros ubique caecitas premit: sicut enim qui sit verus Deus, ita qui sit verus pimas ac pingues hostias Deo, quasi esurienti; profundunt vina, tanquam sitienti; accendunt lumina, velut in tenebris agenti. Quod si suspicari, aut percipere animo possent quae sint bona illa coelestia, quorum magnitudinem, terreno adhuc corpore obvoluti, sensu capere non possumus, jam se cum his officiis inanibus stultissimos esse cognoscant. Vel si coeleste lumen, quod dicimus solem, contemplari velint, jam sentient quam non indigeat lucernis eorum Deus, qui ipse in usum hominis tam claram, tam candidam lucem dedit. Et tamen cum in tam parvo circulo, qui propter longinquitatem non amplius quam humani capitis videtur habere mensuram, tantum sit fulgoris, ut eum mortalium luminum acies non queat contueri; et si paulisper intenderis, hebetatos oculos
Abbreviated transcription (Latin):
secum ablaturi uolutatem. ꝙͣ mo¬
mentis omnibus capere festinãt.
cum animus ministerio corporis.
non corpus nunsterio animi uti de¬
beat. I dem maximum bonumi iudi¬
cant opes. quas si bonis artibus ad¬
se qui non possunt. malis ad sequñ¬
tur. ffraudant. rapiunt. spoliant. ĩ¬
sidiantur. a biurant. Nichil deniqz
moderati ant pensi habent. dum mõ¬
anro coruscent. Argento. gemnus. ues¬
tibus fulgeant. auidissimo uentri¬
opes ingerant. stipati familiarum
gregibus per dimotum populum sẽ¬
per incedant: Sic addicti et seruẽ¬
tes uoluptatibus. uiiii uigoremq
mentis extingunt: Et cum uiuere
se maxine pitant. Ad mortem con¬
citatissime properant. nam sicut ĩ
secundo libro docunnus. celi racio in
animo. terre au tem incorpore est:
Qui bona negligunt animi corpo¬
ris ad petunt. intenebris ac morte
uersatur. que sunt terre atqz corpo¬
ris. quia uita et lumen de celo est.
Cuius quoniain expertes sunt cor¬

Expanded text:
secum ablaturi voluptatem, quam mosecum ablaturi voluptatem, quam momentis omnibus capere festinant, cum animus ministerio corporis, non corpus ministerio animi uti debeat. Iidem maximum bonum judicant opes. Quas si bonis artibus assequi non possunt, malis assequuntur; fraudant, rapiunt, spoliant, insidiantur, abjurant. Nihil denique moderati aut pensi habent, dummoauro coruscent, argento, gemmis, vestibus fulgeant, avidissimo ventrio pes ingerant, stipati familiarum gregibus per dimotum populum semper incedant. Sic addicti et servientes voluptatibus, vim vigoremque mentis extinguunt; et cum vivere se maxime putant, ad mortem concitatissime properant. Nam, sicut in secundo libro docuimus, coeli ratio in animo, terrae autem in corpore est. Qui bona negligunt animi, et corporis appetunt, in tenebris ac morte versantur, quae sunt terrae atque corporis; quia vita et lumen a coelo est: cujus quoniam expertes sunt, cor
Abbreviated transcription (Latin):
satis pie. satis ueligiose litauit: Ho¬
mines autem ueglecta iusticia cu
sint omnibus flagiciis aut sceleri¬
bus inquinati. ueligiosos se putãt.
si templa et aras hostiarum sãgni¬
ne cruentanerint. si focos odorati:
ac ueteris in inprofusione madefe¬
cerint. Quimeciai sacras dapes
apparant. exquisitas epulas quasi
aliquid inde libaturis offerunt. ꝙͣ¬
quid aspectu et parum. quicꝙͣ opere
aut o dore preciosum. et hec grata ẽẽ
diis suis non ex aliqua dinuitatis
racione quam nesciunt. sed ex suis
cupiditatibus iudicant. nec intelli¬
gunt terrens opibus dñi uõ indi¬
gere. Nichil enmi sapieunt insi ter¬
ram. bouaqz. et mala solius corpor
sensu ac uoluptate perpendunt: hu¬
ns arbitrio ut religionem ponderãt.
sit tocius uite sue acta disponunt.
Et quoniain se semel a celi contẽp̾¬
lacione auerterunt. sensumqz illũ
celestem mancipauerũt corpori. libi¬
dinibus frena perinittunt. tamquã

Expanded text:
satis pie, satis religiose litavit. Hosatis pie, satis religiose litavit. Homines autem, neglecta justitia, cum sint omnibus flagitiis ac sceleribus inquinati, religiosos se putant, si templa et aras hostiarum sanguine cruentaverint, si focos odorati ac veteris vini profusione madefecerint. Quin etiam sacras dapes apparant, et exquisitas epulas, quasi aliquid inde libaturis offerunt. Quidquid aspectu rarum, quidquid opere aut odore pretiosum est, id gratum esse diis suis, non ex aliqua divinitatis ratione, quam nesciunt, sed ex suis cupiditatibus judicant; nec intelligunt terrenis opibus Deum non indigere. Nihil enim sapiunt, nisi terram; bonaque et mala solius corporis sensu et voluptate perpendunt. Hujus arbitrio, ut religionem ponderant, sic totius vitae suae acta disponunt. Et quoniam se semel a coeli contemplatione averterunt, sensumque illum coelestem corpori mancipaverunt, libidinibus fraena permittunt; tanquam
Abbreviated transcription (Latin):
Uod erat officium
suscepti inuueris:
diuiuo spiritu iustru¬
ente. ac suffragau¬
te ipsa ueritate cõ¬
lenimus: Cuius adserende atqz illus¬
trande causain michi et consciencia
et fides et ipse dominus noster un¬
posunt sine quo nec sciri quicꝙͣ pot̾.
nec explicari: Uenionunc ad id ꝙ
est suminũ operis huius et maxiiũ.
Non doceam quo ritu. quo ne sacrifi¬
cio deumi coli oporteat: idem inest
hominis officium in eoq solo sum¬
ma rerum et omnis beate uite racio
consistit. quando quid̾ proptere a
ficti et inspirati ab eo sunus. nõ
ut celum uideremus et solem quod
anaxagoras putanit. se dut arti¬
ficem solis et celi deuni pura ⁊ ĩtegͣ¬
mente coleremus. quanms autem p̃¬
ce dentibus li bris proingenii medio¬
critate defenderimus ueritateni. ta¬
men exritu quoq ip̃o elucere nel ma¬
xime potest. nichil enim sancta et
singularis illa maiestas aliud ab
homine disiderat. quam solamn m̃o¬
cenciam: Quaz si quis obtulerit dõ.

Expanded text:
uod erat officium suscepti muneris diuino spiritu instruente ac suffragante ipsa ueritate coimus: cuius adserendae atque inlustrandae causam mihi et scientia et fides et ipse dominus noster inposuit, sine quo nec sciri quicquam potest nec explicari. uenio nunc ad id quod est summum operis huius et maximum, ut doceam quo ritu quoue sacrificio deum coli oporteat. id enim est hominis officium in eoque solo summa rerum et omnis beatae uitae ratio consistit, quandoquidem propterea ficti et inspirati ab eo sumus, non ut caelum uideremus et sόlem, quod Anaxagoras putauit, sed ut artificem solis et caeli deum pura et integrmente coleremus. quamuis autem praecedentibus libris pro ingenii mediocritate defenderim ueritatem, tamen ex ritu quoque ipso elucere uel maxime potest. nihil enim sancta et singuhomine desiderat, quam solam innocentiam: quam si quis obtulerit Deo,
Abbreviated transcription (Latin):
oppinor animain non esse solubilẽ.
superest citare testes. quorum aucto¬
ritate argumenta figu firmentem:
neque nunc prophetas intestimoni¬
um uocabo. quorim racio et diuina¬
cio in hoc solo posita est. ut ad cultũ
dei et adimmortalitatem ab eo acci¬
piendain creari hominem doceant.
sed eos pocius quibus istos qui res¬
puunt ueritatem credere sit neccͣe.
herines naturam hominis describe̾s.
ut doceret quem admodum esset a
deo factus. bec intulit. ceto. anto.¬

Expanded text:
opinor, animam non esse solubilem: opinor, animam non esse solubilem: superest citare testes, quorum auctoritate argumenta firmentur. neque nunc prophetas in testimonium uocabo, quorum ratio et diuinatio in hoc solo posita est, ut ad cultum dei et ad inmortalitatem ab eo accipiendam creari hominem doceant, sed eos potius quibus istos qui respuunt ueritatem credere sit necesse. Hermes naturam hominis describens, ut doceret quemadmodum esset a deo factus, haec intulit: καὶ
Abbreviated transcription (Latin):
dissolui conquerentes ut ait. sed ex¬
ire se iperficisci. et ambularet estã¬
tes. Id que aut gestu significant.
aut si ad huc possunt et noce ꝓnun¬
ciant. un de apparet non dissoluciõm
fieri. sed separacionem que declarat
auimain permauere. cetera epicurei
doginatis argumenta. pitagore re¬
pugnant. disserenti migrare aĩas
decorporis corporibus ne tustate ac mor¬
te confectis. et in summa rese nouis
ac recens natis. et easdem semper re¬
nasci. modo in lomine. modo inpeccu¬
de modo inbestia. modo in uolucre. et
hac racione immortales ẽẽ. quod se¬
pe uariorum ac dissimi lium corpoꝵ
domicia comuutent. que sentencia
de liri homine̾s. quomain ridiculo et
mimo dignior quam scola fuit. ne
refelli quid̾ serio de bnit. quod qui fa¬
cit. uidetur uereri ne quis id credat.
pretereunda sunt igitur nobis que
pro falso contra falsum dissere ban¬
tur. satis ea refutasse que contra ne¬
rum disputata sunt. declaram ut

Expanded text:
dissolui conquerentes, ut ait, sed exdissolui conquerentes, ut ait, sed exire se et proficisci et ambulare testantes idque aut gestu significant aut si adhuc possunt, et uoce pronuntiant? unde apparet non dissolutionem fieri, sed separationem, quae declarat animam permanere. cetera Epicurei dogmatis argumenta Pythagorae repugnant disserenti migrare animas de corporibus uetustate ac morte confectis et insinuare se nouis ac recens natis et easdem semper renasci modo in homine modo in pecude modo in bestia modo in uolucre et hac ratione inmortales esse, quod saepe uariorum ac dissimilium corporum domicilia commutent. quae sententia deliri hominis quoniam ridicula et mimo dignior quam scola fuit, ne refelli quidem serio debuit: quod qui facit, uidetur uereri ne quis id credat. praetereunda sunt igitur nobis ea quae pro falso contra falsum disserebantur: satis est ea refutasse quae contra uerum disputata sunt. Declaraui, ut
Abbreviated transcription (Latin):
et occidere putandum est. non enmi
anima corpore de ficiente. sed corpus
anima descedente brutescit. quia sẽ¬
sum ommẽ trahit secum. cũ autez
presens anima sensum tribuat cor¬
pori. et uiuere id efficiat fieri nõ pot̾
ut non ꝓsa per se et uinat et senciat
quoniam ipsa ͤ et uita et seusus. et
nam quod ait. quod snumortalis
nostra forte mens. nou tam se mori¬
ens dissolui conqueretur. sed magis
ire foras uestem que uelinquere nt
qui se quereretur in morte dissolui.
sed ille fortasse epicureum al iqueni
uiderat. et iam dum moritur philo¬
soplantem. ac de sua dissolucione
in extremo spũ disserentem. quo sa
ri potest utrum dissolni se senciant.
an corpore liberari. cum mexitu lui¬
gua mutescat. nam dum sentit ⁊¬
loqui potest. non dum dissolutus ẽ.
ubi dissolutus est. nec sentire potest.
dum potest. aut iain non potest. a¬
te enim prius quam dissoluatur. ĩ¬
tellegit se dissolutum ii. quid quod
uidemus plerosq moriencium. nõ

Expanded text:
et occidere putandum est. Non enim et occidere putandum est. Non enim anima corpore deficiente, sed corpus anima decedente brutescit, quia sensum omnem trahit secum. Cum autem praesens anima sensum suum tribuat corpori, et vivere id efficiat; fieri non potest, ut non ipsa per se et vivat, et sentiat, quoniam ipsa est et sensus et vita. Nam quod ait: Quod si immortalis nostra foret mens, Non tam se moriens dissolvi conquereretur: Sed magis ire foras, vestemque relinquere, utqui se quereretur in morte dissolvi. Sed ille fortasse Epicureum aliquem viderat etiam dum moritur philosophantem, ac de sua dissolutione in extremo spiritu disserentem. Quomodo sciri potest, utrum dissolvi se sentiat, an corpore liberari, cum in exitu lingua mutescat? Nam dum sentit, et loqui pubi dissolutus est, nec sentire iam nec dum potest aut iam non potest. at enim priusquam dissoluatur, intellegit se dissolutuiri. quid quod uidemus plerosque morientium non
Abbreviated transcription (Latin):
enui non pars est corporis. sed aĩa
incorpore est. sicut id quod nase cõ¬
tinetur. uasis pars non est. nec ea
que indomo sunt partes donnis ẽẽ
dicuntur. ita uec anima pars est
corporis. quia corpus uel uas est a
mme nel receptaculum. iam illud
argumentum multo magis inane
non cicius emittatur excorpore mor¬
lem uideri sed paulatim se ex om̃ib
membris explicet. a sunmis pedi¬
bus incipiens. tanquam si esset e¬
terna uno temporis mouento erũ¬
peret. quod fit inhiis qui ferro iuter¬
eunt. quos autem morbus int̾iit.¬
spiritum diucius ex halant. ut paulatĩ
frigescentibus membris annia ef¬
fletur. que cum materia sanguuis
contine atur. sicut lumen oleo ea ma¬
teria februun calore consũpta. ncͣcͣe
est membroꝵ sũma queq fu gesce̾.
qm̃ uene exiliores mextrema corpo¬
ris porriguntur. et extreni ac temi¬
iores rin defficiente nena fontis a¬
rescunt. nec tamen quia sensus cor¬
poris deficit amme seusum extingꝰ

Expanded text:
enim non pars corporis, sed in enim non pars corporis, sed in corpore est. Sicut id, quod vase continetur, vasis pars non est, nec ea quae in domo sunt, partes domus esse dicuntur: ita nec anima pars est corporis, quia corpus vel vas animae est, vel receptaculum. Jam illud argumentum multo magis inane non citius emittatur ex corpore, mortalem videri, sed paulatim se ex omnibus membris explicet, a summis pedibus incipiens: tanquam si esset aeterna, uno temporis momento erumperet; quod fit in iis, qui ferro intereunt. Quos autem morbus interispiritum diutius exhalant, ut paulatim frigescentibus membris anima effletur. Quae cum materia sanguinis contineatur, sicut lumen oleo, ea materia febrium calore consumpta, necesse est membrorum summa quaeque frigescere; quoniam venae exiliores in extrema corporis porriguntur, et extremi ac tenuiores rivi deficiente vena fontis arescunt. Nec tamen, quia sensus corporis deficit, animae sensum extingui
Abbreviated transcription (Latin):
inquit eciam morbum corporis sen¬
tit. et oblunonem sui patitur. et sic̃
agrescit. Ita eciam sepe sauatur. hoc
est ergo cur maxime uirtus aid hibẽ¬
da sit. ueullo corporis dolore frauga¬
tur. et oblinonem sui non auima
sed mens paciatur. que quomai
certa corporis religione consistit. cũ
eam partem uis aliqua morbi inci¬
auerit. mouetur loco. et qua si cou¬
quassata desede sua enugrat. redi¬
tura scilicet. cum medela et sauitas
domicilium suumi reformanerit.
nam quia mucta est auima cum
corpore. si untute careat. Contagio
enis egrescit. et in becillitas de socie¬
tate fragilitatis redunidat ad meu¬
tem. cum autem dissociata fuerit
a corpore. uigebit ipsa per se. nec
ulla iam fragilitatis condicione tẽp¬
tabitur. quia indumentum proie¬
cit. sicut occulus inquit enulsus. ac
seperatus acorpore nichil potest uide¬
re. ita et anima semperata nichil
sentire. quia et ipsa pars est corporis.
falsum hoc et absimile est. auma

Expanded text:
inquit, etiam morbum corporis seninquit, etiam morbum corporis sentit, et oblivionem sui patitur, et sicut aegrescit, ita etiam saepe sanatur. Hoc est ergo, cur maxime virtus adhibenda sit, ne ullo corporis dolore frangatur, et oblivionem sui non anima, sed mens patiatur. Quae quoniam certa corporis regione consistit, cum eam partem vis aliqua morbi vitiaverit, movetur loco, et quasi conquassata, de sede sua emigrat, reditura scilicet, cum medela et sanitas domicilium suum reformaverit. Nam quia juncta est anima cum corpore, si virtute careat, contagio ejus aegrescit, et imbecillitas de societate fragilitatis redundat ad mentem. Cum autem dissociata fuerit a corpore, vigebit ipsa per se, nec ulla jam fragilitatis conditione tentabitur, quia indumentum fragile projecit. Sicut oculus, inquit, evulsus ac separatus a corpore nihil potest videre: ita et anima separata nihil sentire, quia et ipsa pars est corporis. Falsum hoc, et dissimile est; anima
Abbreviated transcription (Latin):
gna torpuit. si auditus obsurduit.
s ed corporis. at enim memoria deficit.
quid mirum si labentis domicilii rui¬
na premitur mens ⁊ preterita ob¬
limscitur nou aliter futura diuiua
que nisi carcerem quo tohi betur effu¬
gerit. Uerunum eam eadeui inquit
dolori. et luctus tous obuoxia est. ⁊
ebrietate dementat. unde fragilis ac
mortalis apparet. Id curo igitur uir¬
tus et sapiencia neccessaria est ut me
ror quo contrahitur. indigna paciẽ¬
do ac uidendo. fortitudine repellatur.
et uoluptas non modo putandi. sed
eciam rerim certarum abstinenci a
superetur. uam si careat uirtute. si
uoluptatibus de dit amolliatur. mor¬
ti fiet obuoxia. quoniam ⁊ uirtus ut
docimmis innnortalitatis. est fabri¬
catrix et uoluptas mortis. mors au¬
tem sicut ostendi non funditus per¬
nuit ac delet. sed eternis adficit cru¬
ciatibus. nam interire prorsus a ni¬
ma non potest. quomai ex dei spũ.
quia eteruus est originem cepit. aĩa

Expanded text:
gua torpuit, si auditus obsurduit, gua torpuit, si auditus obsurduit, sed corporis. At enim memoria deficit. Quid mirum, si labentis domicilii ruina premitur mens, et praeterita obliviscitur, non aliter futura divina, quam si carcerem, quo cohibetur, effugerit? Verum eadem, inquit, dolori et luctui obnoxia est, et ebrietate dementit, unde fragilis et mortalis apparet. Idirco igitur virtus et sapientia necessaria est, ut et moeror, qui contrahitur indigna patiendo ac videndo, fortitudine repellatur, et voluptas non modo potandi, sed etiam rerum caeterarum abstinentia superetur. Nam si careat virtute, si voluptatibus dedita molliatur, morti fiet obnoxia, quoniam et virtus, ut docuimus, immortalitatis est fabricatrix, et voluptas mortis. Mors autem, sicut ostendi, non funditus perimit ac delet, sed aeternis afficit cruciatibus. Nam interire prorsus anima non potest; quoniam ex Dei spiritu, qui aeternus est, originem cepit. Anima,
Abbreviated transcription (Latin):
in pueris. et mmbenibus inget. et
iusembus demimutur. apparet esse
mortalem. primũ non idem est aĩ
ma. et mens. aliud est enim quo ui¬
uunis. aliud quo cogitannus. nã
dormentium mens menon aĩma
sopitur. et infuriosis uiens extĩgi:ͤ
auima manet. et ideo non examines.
sed cle deuientes appelantur. mens
ergo. idest intelligencia. nel auget ᷑
uel miunitur pro etate. anima ĩ sta¬
tu suo semper. exquo tempore inspi¬
randi accipit facultatem. ea dei us
ad ultimum durat. donec emissa cor¬
poris claustro adsedem suain renolz.
deinque quod anima quaumus a dõ
sit inspirata tamen quia tenebroso
domicilio terrene carnis inclusa est.
scienciam non habet que est dinuita¬
tis. audit igitur ac discit omnia. ⁊
sapienciam discendo et audiendo ca¬
pit. et senectus nou minuit sapien¬
ciam sed auget. si tamen nuiuenilis
etas uirtute decursa est. et si nmi a se¬
nectus fregerit membra non ẽ aui¬
me uicium si uisus euanuit. si lin¬

Expanded text:
in pueris, et in juvenibus viget, et in pueris, et in juvenibus viget, et in senibus diminuitur, apparet esse mortalem. Primum non est idem mens et anima; aliud est enim quo vivimus, aliud quo cogitamus. Nam dormientium mens, non anima sopitur; et in furiosis mens extinguitur, anima manet; et ideo non exanimes, sed dementes vocantur. Mens ergo, id est intelligentia, vel augetur, vel minuitur pro aetate. Anima in statu suo semper est, et ex quo tempore spirandi accipit facultatem, eadem usque ad ultimum durat, donec emissa corporis claustro, ad sedem suam revolet. Deinde quod anima, quamvis a Deo sit inspirata, tamen quia tenebroso domicilio terrenae carnis inclusa est, scientiam non habet, quae est divinitatis. Audit igitur ac discit omnia, et sapientiam discendo et audiendo capit; et senectus non minuit sapientiam, sed auget, si tamen juvenilis aetas virtute decursa est. Sed si nimia senectus fregerit membra, non est animae vitium, si visus evanuit, si lin
Abbreviated transcription (Latin):
prudenti racione uera subrepsit. pre¬
terea id ipsum quo colligit dissolui
ammami. hoc est simnul cum corpore
interire quoniam simul uascantur.
et falsum est. et incontrarium cõñ¬
ti potest. non enim corpus sinnilĩ¬
terit. sed anima discedente integrũ
per multos dies mauet. et plerum¬
q medicatũ diuitissime durat. nã
sint sunul nascuntur sumul interi¬
rent. non discederet repente anima
corpus de qz desereret. sed uno tem¬
poris puncto utrumq pariter dissi¬
paretur. et tamen sceleriter et iam
corpus ad huc spiritu in eo manen¬
te deliquesceret ac periret. quam sce¬
leriter anma se cedit. Inmo uero
dissoluto corpore anima nanescet.
uelut hũor fracto nasse diffussus.
uain si terrenum ⁊ fragile corpus pꝰ
se cessum auime non statur defluit.
in terram que ͭ a bescit ex qua illi ori¬
go est. ergo anma que fragilis nõ
est. ineternum manet. qm̃ origo eiꝰ
eterna est. qm̃ crescit inquit sensus

Expanded text:
prudenti ratio vera surrepsit. Praeprudenti ratio vera surrepsit. Praeterea id ipsum, quod colligit, dissolvi animam, hoc est, simul cum corpore interire, quoniam simul nascantur, et falsum est, et in contrarium converti potest. Non enim simul interit: sed anima discedente, integrum per dies multos manet, et plerumque medicatum diutissime durat. Nam si ut simul nascuntur, simul interirent, non discederet repente anima, corpusque desereret: sed uno temporis puncto utrumque pariter dissiparetur, et tam celeriter etiam corpus, adhuc spiritu in eo manente, deliquesceret ac periret, quam celeriter anima secedit; immo vero dissoluto corpore anima vanesceret, velut humor fracto vase diffusus. Nam si terrenum et fragile corpus post secessum animae non statim diffluit, in terramque tabescit, ex qua illi origo est; ergo anima, quae fragilis non est, in aeternum manet, quoniam origo ejus aeterna est. Quoniam crescit, inquit, sensus
Abbreviated transcription (Latin):
est et uisibile. cornimpitur atq occi¬
dit. nec uim repellere potest. quom¬
am suba spectini et tactum nenit. a¬
nuia autem. qui a tenuitate sua õez
tactum fugit millo ictu dissolm p̃t.
Ergo quãns inter se conuncta et
sociata uascantur. et alterum quod
est de terrena concrecione formatuz
quasi nasculum sit alterius Quod
est acelesti subdiͣtat edeductum. cũ
uis aliqua utrumqz discrenerit. que
discrecio mors uocatur. utrunique
innaturam suam recedit. quod ex
teria fuit. id intercami resolintur. qd̾
ex celesti spriitu. Idem constat accin¬
get semper. quouiain diuinus spũs
sempiteruus est. deinque idem lucre¬
cius oblitus quid ad sereret. et quod
dogina de fenderet. hos uersus posuit:
cedit idem retro interram. quod fuit a̾
ex terra. sed quod missum est ex etheris
oris. id rursus celi fulgencia. templa
receptant. quod eins non erat dicere
qui perire animas cum corporibus dis¬
sere bat. sed uictus est ueritate. ⁊ ĩ¬

Expanded text:
est, et visibile, corrumpitur atque occiest, et visibile, corrumpitur atque occidit; nec vim repellere potest, quia sub aspectum et sub tactum venit. Anima autem, quia tenuitate sua omnem tactum fugit, nullo ictu dissolvi potest. Ergo quamvis inter se conjuncta et sociata nascantur, et alterum, quod est de terrena concretione formatum, quasi vasculum sit alterius, quod est a coelesti subtilitate deductum: cum vis aliqua utrumque discreverit, quae discretio mors vocatur; tum utrumque in naturam suam recedit: quod ex terra fuit, id in terram resolvitur; quod ex coelesti spiritu, id constat ac viget semper, quoniam divinus spiritus sempiternus est. Denique idem Lucretius oblitus quid assereret, et quod dogma defenderet, hos versus posuit: Cedit item retro de terra quod fuit ante In terram, sed quod missum est ex aetheris oris, Id rursus coeli fulgentia templa receptant. Quod ejus non erat dicere, qui perire animas cum corporibus disserebat: sed victus est veritate, et im
Abbreviated transcription (Latin):
subtactum. neq subiisum ueniunt.
sed tantum modo nis eoꝵ et racio et
effectus apparet. eterna sunt. qui a
nullam uim paciuntur extrinsetus.
corpus autem si ideo mortale est. qr¬
uis in pariter et tactui subiacet. aĩa¬
ergo et iam id cirro immortalis est.
quia nec tangi potest nec uideri. m̃e
argumenta eorum qui coutra dix̃ñt¬
refellamus. que lucrecius tercio li o
exsecutus est. quomamn cum corpore
inquit auma nascitur cum corpore ĩ¬
tereat neccesse est. at non est ut̾usz
racio. solidum enim et conpreheusibi¬
le corpus est. et occulis et mani. Aĩa
uero tenius. et tactum insum q fu¬
giens. Corpus ex terra fictum atque
solidatum est. ainma nichil inse cõ¬
creti. inchil terreras ponderis terreni¬
babet. ut plato disserebat. nec enim
tautam posset babere solerciam. tã¬
tam uini. tantam sceleritatem. insi
originem traheret ex celo. corpus igi¬
tur quoniam fictum exponderoso et
corruptibili elemento. et tangibile

Expanded text:
sub tactum neque sub uisum ueniunt, sub tactum neque sub uisum ueniunt, sed tantummodo uis eorum et ratio et effectus apparet, aeterna sunt, quia nullam uim patiuntur extrinsecus? corpus autem si ideo mortale est, quia uism pariter et tactui subiacet, ergo et anima idcirco inmortalis est, quia nec tangi potest nec uideri. Nunc argumenta eorum qui contra direfellamus; quae Lucretius tertio libro executus est. Quoniam cum corpore, inquit, anima nascitur, cum corpore intereat necesse est. At non est par utriusque ratio. Solidum enim et comprehensibile corpus est, et oculis, et manu: anima vero tenuis, et tactum visumque fugiens. Corpus e terra fictum atque solidatum est: anima in se nihil concreti, nihil terreni ponderis habet, ut Plato disserebat. Nec enim tantam posset habere solertiam, tantam vim, tantam celeritatem, nisi originem traheret e coelo. Corpus igitur quoniam fictum ex ponderoso et corruptibili elemento, et tangibile
Abbreviated transcription (Latin):
eo mortalis appareat. quia uidemus
opera eius non ẽẽ morta lia. eodem mõ
desideria quoq corporis amnmiqz de¬
clarant ẽẽ mortale. alterum sempit̾¬
num: Corpus enim nichil nsi tem¬
porale desiderat. idest cibum potum.
indumentum. quietem. uoluptatem.
Et tamen hec ipsa sine mtuet a dnuim¬
culo animi. nec cupere. nec ad sequi
potest. animus autem per se multa
desiderat. que ad officium fructu m¬
ne corporis non redundent. ea que
non fragilia sed eterna sunt. ut fa¬
ma uirtutis. ut memoria nominis.
nam cultum dei. qui constat ab sti¬
nencia cupiditatum ac libi dimim.
paciania. doloris. contemptu mor¬
tis. Etiam contra corpus anima cõ¬
cupiscit. unde credibile est non ni¬
terire animam. sed dissociari a corpe
quia corpus siue ammo uichil pot̾.
auinus nero post multa ⁊ magna
siue corpore. quid quod ea que uisibili¬
a sunt occulis. et tangibilia manu. qr
externam nimpati possunt. eterna
esse non possunt. ea uero que neque

Expanded text:
eo inmortalis appareat, quia uidemus eo inmortalis appareat, quia uidemus opera eius non esse mortalia. eodem modo desideria quoque corporis animique decarant alterum esse mortale, alterum sempiternum. corpus enim nihil nisi temporale desiderat id est cibum potum indumentum quietem uoluptatem, et tamen haec ipsa sine nutu et adminiculo animi nec cupere nec adsequi potest: animus autem per se multa desiderat quae ad officium fructumue corporis non redundent, eaque non fragilia, sed aeterna sunt, ut fama uirtutis, ut memoria nominis. nam cultum dei, qui constat abstinentia cupiditatum ac libidinum, patientia doloris, contemptu mortis, etiam contra corpus anima concupiscit. unde credibile est non interire animam, sed dissociari a corpore, quia corpus sine animo nihil potest, animus uero potest multa et magna sine corpore. quid quod ea quae uisibilia sunt oculis et tangibilia manu, quia externam uim pati possunt, aeterna esse non possunt, ea uero quae neque
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ obipsam insticiam contumeliis i
iuriis sepe uexati. quia. nec alter
unrtus teneri potest semper beati sit
futuri ut quia mala pertulerunt. ⁊¬
eciam bonis fruantur. quod hiis uti¬
q contingit qui contemptis terrestu
bus. et fragilibus bomis. celestem re¬
ligionem dei sequntur cuius boua
sicut ipse qui tribuit sempiterna st̃.
Quid opera corporis atque amini. nõ¬
pertem. uam corpus quia ipsum fra¬
gile est atque mortale. que cumque o¬
pera molitur. atque caduca sunt. inn¬
chil enun tullius ait esse q nod sit ma¬
nbus humanis laboratum. quod ñ
aliquando ad interitum redigatur.
Uel iniuria hoñ. nel ipsa confectce
rerum ominum uestti uetustate. at
uero animi opera indemus eterna. nã
qui cumque contemptui presencium
studentes in memoriam moinnien¬
ta ingemorum. factorumqz magno¬
rum reliquerunt. hii plane mentis
ac uirtututis sue nomen in debile q̃¬
sierunt. ergo si opera corporis ideo mor¬
mortale est. sequitur ut auma ex

Expanded text:
et ob ipsam iustitiam contumeliis et et ob ipsam iustitiam contumeliis et iniuriis saepe uexati, quia nec aliter uirtus teneri potest, semper beati sint futuri, ut quia mala iam pertulerunt, etiam bonis fruantur: quod iis utique contingit qui contemptis terrestribus diis et fragilibus bonis caelestem religionem dei secuntur, cuius bona sicut ipse qui tribuit sempiterna sunt. quid? opera corporis atque animi nonpertem? nam corpus quia ipsum fragile est atque mortale, quaecumque opera molitur, aeque caduca sunt. nihil enim Tullius ait esse quod sit manibus humanis laboratum, quod non aliquando ad interitum redigatur uel iniuria hominum uel ipsa confectrice rerum omnium uetustate. at uero animi opera uidemus aeterna. nam quicumque contemptu praesentium studentes in memoriam monumenta ingeniorum factorumque magnorum reliquerunt, hi plane mentis ac uirtutis suae nomen indelebile quaesierunt. ergo si opera corporis ideo mormortale est, sequitur ut anima ex
Abbreviated transcription (Latin):
mam que scelere ad quiritur. uirtute
uitatur. ut uita hec temporalis est.
Certos que terminos habet quia cor¬
poris. sic ⁊ mors eque temporalis est.
Certum qz h finem qui a corpus attĩ¬
git. Completis igitur temporibus q̃
deus morti statuit. terminabitur ipsa
mors. et quia temporalem uitam tẽ¬
poralis sequitur. consequeus est. ut
resurgant amie ad uitam perhẽnẽ.
quia finem mors temporalis accipit.
rursus sicut uita amini sempiteru a
est. In qua diuinos et in eloquibiles
inmortalitatis sue fructus capiat.¬
⁊ mors eius perpetua sit neccesse est.
In qua perhennes penas. et infiuita
tormenta pro peccatis tis sus pen¬
det ergo mea condicione reposita est.
ut quibeati sunt in hac uita corporali
atque terrena. semper ꝑmiseri sint
futuri. quia iam bonis que malm̾ĩt
potiti sunt. quod hiis enenit. qui dõs
a dorant ac deuni uegligunt. deinde
qui iusticiam sequentes in hac uita
miseri fuerint. ⁊ contempti. et mopes.

Expanded text:
mam, quae scelere adquiritur, uirtute mam, quae scelere adquiritur, uirtute uitatur. ut uita haec temporalis est certosque terminos habet. quia corporis est, sic et mors aeque temporalis est certumque habet finem, quia corpus attingit. Inpletis igitur temporibus quae deus morti statuit terminabitur ipsa mors. et quia temporalem uitam temporalis mors sequitur, consequens est ut resurgant animae ad uitam perennem, quia finem mors temporalis accepit. rursus sicut uita animi sempiterna est, in qua diuinos et ineloquibiles inmortalitatis suae fructus capit, ita et mors eius perpetua sit necesse est, in qua perennes poenas et infinita tormenta pro peccatis suis pendit. ergo in ea condicione res posita est, ut qui beati sunt in hac uita corporali atque terrena, semper miseri sint futuri, quia iam bonis quae maluerunt potiti sunt, quod iis euenit qui deos adorant ac deum neglegunt, deinde qui iustitiam sequentes in hac uita miseri fuerint et contempti et inopes
Abbreviated transcription (Latin):
ti non est. uirtutis igitur in futuro.¬
Infuturo. Ita sit ut iu hac uita uirtutis
prennum ⟦lm nullum sit. quia
uirtitis ad huc ipsa est. Nam sicut ui¬
cia cum in actu suo finuntur: uolup¬
tas et premia eorum sequntur. ita
uirtus cum finita est. merces eius:
est: Ergo uirtutis post mortem est. de¬
uq cicero intusculanus quanis du¬
bitanter. tamen sensit sinumum ho
gradietur ad morteni. in qua aut sũ
mus. mors igitur non extinguit hoĩ¬
nem. sed ad preuinm untutis admit¬
tit. Qui autem ut ait idem uicus ac
sceribus contammanerit. uoluptatiq
seruierit. Is uero dampnatus eternaz
luet penain quain dinine littere se¬
cuudam mortem nominant. que ẽ
⁊ perpetua ⁊ granissimis cruciatibus
plena. nam si cuti due uite propoĩte
sunt homini. quarum altera est. aĩ¬
me. altera corporis. ita ⁊ mortes due
proposite sunt. qua ꝑtinens ad corpꝰ
qua cunctos secundum naturam fũ¬
gi neccesse est. altera pertineus ad aĩ¬

Expanded text:
ti est, uirtutis igitur iti est, uirtutis igitur in futuro. ita fit ut in hac uita uirtutis praemium nullum sit, quia uirtus adhuc ipsa est. nam sicut uitia cum in actu suo finiuntur, uoluptas et praemia eorum secuntur, ita uirtus cum finita est, merces eius iest. ergo praemium uirtutis post mortem est. denique Cicero in Tusculanis quamuis dubitanter tamen sensit summum homigradietur ad mortem, in qua aut summmus. mors igitur non  extinguit hominem, sed ad praemium uirtutis admittit. qui i autem se, ut ait idem, uitiis ac sceleribus contaminauerit uoluptatique seruierit, is uero damnatus aeternam luet poenam, quam diuinae litterae secundam mortem nominant: quae est et perpetua et grauissimis cruciatibus plena. nam sicuti duae uitae propositae sunt homini, quarum altera est animae, altera corporis, ita et mortes duae propositae sunt, una pertinens ad corpus, qua cunctos secundum naturam fungi necesse est, altera pertinens ad ani
Abbreviated transcription (Latin):
possumus. redibunt protius uicia
q untutem semper impuguant. nõ
est igitur compreheusa si deserit. si sili¬
quando secedit: Cum uero sibi domist¬
lis domiciliumi stabile conlocauit. in
omĩ actu uersari eam neccesse est. n ͨ
potest fideliter depellere uicia ⁊ fuga¬
re. insi pectus quod inse dit per pertu¬
a stacione munierit. Ipsa ergo uirtu¬
tis perpetuitas indicat humanum
animum. si uirtutem ceperit per ma¬
uere. quia et untus perpetua est. et so¬
lus animus humanus uirtutem ca¬
pit. Quoniani igitur contraria sũt
uicia uirtuti. omnis racio diuersa et
contraria sit neccesse est. quia uincus
baciones anmi sunt. uirtus ex contra¬
rio lenitudo et transquillitas amini
est. quia uicia temporalia ⁊ brena
lunt. uirtus perpetua et constãs. et
par si bi semper. quia uiciorum fructꝰ
id est uoluptates a que ut ipsa breues
temporalesqz sunt. uirtutis ergo fiue¬
tus ac premium sempiternum est.
quia uiciorum commnodum iupresẽ¬

Expanded text:
possumus, redibunt protinus vitia, possumus, redibunt protinus vitia, quae virtutem semper impugnant. Non est igitur comprehequando secedit: cum uero sibi domicilium stabile conlocauit, in omni actu uersari eam necesse est nec potest fideliter depellere uitia et fugare, nisi pectus quod insedit perpetua statione munierit. ipsa ergo uirtutis perpetuitas indicat humanum animum, si uirtutem ceperit, permanere, quia et uirtus perpetua est et solus animus humanus uirtutem capit. quoniam igitur contraria sunt uitia uirtuti, omnis ratio diuersa et contraria sit necesse est. quia uitia bationes animi sunt, uirtus e contrario lenitudo et tranquillitas animi est; quia uitia temporalia et breuia sunt, uirtus perpetua et constans et par sibi semper; quia uitiorum fructus id est uoluptates aeque ut ipsa breues temporalesque sunt, uirtutis ergo fructus ac praemium sempiternum est; quia uitiorum commodum in praesen
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ fortiter. quod nec dolorem nee mor¬
ten tumet ut officium seruet. ergo
aliquod maius bonum ad sequans
neccesse est. quai sunt longe ill a q̃
speruimus. aut uero morte suscepta.
quod ulterius bonunisperari potest.
nsi eternitas. transe amus innic
nicissima de que uirtuti repugna̾t. dt
eciam ex hiis mortalitas amme col¬
ligatur. uicia ouini a temporalia sũt.
ad preseus enimi commouentur. Ire
impetus recepta ulcione sedatur. libi¬
duns uoluptas. corporis finis est. cu¬
piditatem aut fatis sacietas earum
rerum quas expetit aut aliorum ad¬
fectum commnociones interimũt. am¬
bicio postquam honores quos uoluit
a depta est. consenescit. Item cetera ui¬
cia consistere ac permanere non pũt.
sed ipso fructu quem expetunt funũ¬
tur. recedunt ergo. et redeuut. uirtꝰ
auteni sine ulla intermissione perpe¬
tua est. ac discedere a beo non potest.
qui eam semel cepit. nam si habeat
interuallum si aliquando carere ea

Expanded text:
et fortiter, quod nec dolorem nec moret fortiter, quod nec dolorem nec mortem timet, ut officium seruet, ergo aliquod maius bonum adsequatur necesse est quam sunt illa quae spernit. at uero morte suscepta quod ulterius bonum sperari potest nisi aeternitas? Transeamus nunc uicissim ad ea quae uirtuti repugnant, ut etiam ex his inmortalitas animae colligatur. uitia ad praesens enim commoventur. Irae impetus recepta ultione sedatur. Libidinis voluptas corporis finis est. Cupiditatem aut satietas earum rerum, quas expetit, aut aliorum affectuum commotiones interimunt. Ambitio, postquam honores quos voluit adepta est, consenescit. Item caetera vitia consistere ac permanere non possunt: sed ipso fructu quem expetunt finiuntur. Recedunt ergo, et redeunt. Virtus autem sine ulla intermissione perpetua est, nec discedere ab ea potest, qui eam semel cepit. Nam si habeat intervallum, si aliquando ea carere
Abbreviated transcription (Latin):
fructibus narus ac suanibus delec¬
tatur. et dolorem fugit. cunis aspe¬
ritas naturam uiuencium acerbis
sensibus le dit. et ad mortem perdu¬
cere nititur que dissoluit animan¬
tem. Siergo uirtus et pro hibet hus
bomis hominem que natura liter ap¬
petuntur. et ad sustinenda mala ĩ¬
pellit q naturaliter fugnnitur. gͦ
malum est ⟦rstits unrtus et mimica na¬
ture. stultum q indicari neccesse est qͥ
eam sequitur. quonain se ipse le dit
effugiendo bona presencia. et ad pe¬
tendo que mala sine spe fructus amp¬
lioris. nam cum liceat uobis incun¬
dissimis frui uoluptatibus. nonne
sensu carere uidemur. si malimus ĩ
humilitate. in egestate. in contemp¬
tu. iniguomini a unuere. aut ne ui¬
uere quid sed dolere. cruciari et mori.
Ex quibus malis nichil amplius ad¬
sequannir. quo possit uoluptas omis¬
sa pensari. si autem uirtus ma lum
non est. facit qz houeste quod uolup¬
tates uiciosas. turpes qz contempnũt

Expanded text:
fructibus uariis ac suauibus delecfructibus uariis ac suauibus delectatur, et dolorem fugit, cuius asperitas naturam uiuentium acerbis sensibus laedit et ad mortem perducere nititur, quae dissoluit animantem. si ergo uirtus et prohibet iis bonis hominem quae naturaliter adpetuntur et ad sustinenda mala inpellit quae naturaliter fugiuntur, ergo malum est uirtus et inimica naturae stultumque iudicari necesse est qui eam sequitur, quoniam se ipse laedit et fugiendo bona praesentia et adpetendo aeque mala sine spe fructus amplioris. nam cum liceat nobis iucundissimis frui uoluptatibus, nonne sensu carere uideamur, si malimus in humilitate, in egestate, in contemptu, in ignominia uiuere aut ne uiuere quidem, sed dolore cruciari et emori, ex quibus malis nihil amplius adsequamur quo possit uoluptas omissa pensari? si autem uirtus malum non est facitque honeste, quod uoluptates uitiosas turpesque contemnit.,
Abbreviated transcription (Latin):
cuu rerũ natura hiis diobus elem̃¬
tis que repugnancia sib atquem
iunca sunt. constet.igii. et aqua.
quorum alterum celo. a terum ter¬
re adscribitur. cetere aumantes qr
terreue mortales que linit. terre¬
no et graui ut nuitur lemento.
Homo solusignem inisu habet. qd̃
est elementum lene. siblime. celes¬
te. ea nero que poudero a sunt ad
mortem deprimunt. e que lenia
sunt. ad uitam sublerant. qui a
uita in summo est. mors inino.
et ut luxesse sine ignenon potesti
sic uita sine luce. Ignis igitur ele¬
mentum est lucis acrite. unde ap¬
paret hominem qui erotitur. imor¬
talem fortitum esse condicionem. qr
id illi familiare est quod facit ad¬
uitam. uirtus quoq soli homini da¬
ta magno argumento est. Iuinor¬
tales anmas ẽẽ. quenouerit secũ¬
dum naturam. si amina extingni¬
tur. huic enim presenti uite nocet.
nam uita ista terrena. quam cõmu¬
monem cum mutis animalibib
ducim. et uoluptatem expetit. cuiꝰ

Expanded text:
cum rerum natura his duobus elemecum rerum natura his duobus elementis, quae repugnantia sibi atque inimica sunt, constet, igni et aqua, quorum alterum caelo, alterum terrae adscribitur, ceterae animantes quia terrenae mortalesque sunt, terreno et graui utuntur elemento, homo solus ignem in usu habet, quod est elementum leue sublime caeleste. ea uero quae ponderosa sunt, ad mortem deprimunt, et quae leuia sunt, ad uitam subleuant, quia uita in summo est, mors in imo. et ut lux esse sine igni non potest, sic uita sine luce. ignis igitur elementum est lucis ac uitae: unde apparet hominem qui eo utitur, immortalem sortitum esse condicionem, quia id illi familiare est quod facit uitam. uirtus quoque soli homini data magno argumento est inmortales animas esse. quae non erit secundum naturam, si anima extinguitur; huic enim praesenti uitae nocet. nam uita ista terrena, quam communem cum mutis animalibus ducimus, et uoluptatem expetit, cuius
Abbreviated transcription (Latin):
effecit. ut ex hoc intelligi possit nich̾
eas racionis habere cum celo. potest
non intelligere solum exomnnbus
celeste ac diuinum anmal eẽ hoĩez.
cuius corpus ab humo exticatum. uul¬
tus sublimis. status rectus. origĩez
suam querit. et qua si contempta
humilitate terre ad altum intitur.
quia sentit summu bonum ĩ sũ¬
mo sibi ẽẽ querendum. menor qz
condicions sue qua deus illum fe¬
cit eximium. ad artificem suum spͤ¬
tat. Quam spectacionem trisme¬
gistus. O eminai. rectissime noĩa¬
nit. quem mittis animalibus uł¬
la est. Cum autem sapiencia que
soli homini data est. nichil aliud sit
quam noticiam dei. apparet aĩam
non interire neque dissolm. sed et¬
mauere in sempiternum. Iia deuz.
qui sempiternus est. et qierit et di¬
ligit. ipsa cogente natim senciens
uel unde orta sit. uel quo ruersura.
preterea nou exignum innortali¬
tatis argumentum est. quod homo
solus celesti elemento uitur. nani

Expanded text:
effecit, ut ex hoc intellegi possit nihil effecit, ut ex hoc intellegi possit nihil eas rationis habere cum caelo, potest non intellegere solum ex omnibus caeleste ac diuinum animal esse hominem, cuius corpus ab humo excitatum, uultus sublimis, status rectus originem suam quaerit et quasi contempta humilitate terrae ad altum nititur, quia sentit summum bonum in summo sibi esse quaerendum memorque condicionis suae, qua deus illum fecit eximium, ad artificem suum spectat? quam spectationem Trismegistus θεοπτίαν rectissime nominauit: quae in mutis animalibus nulla est. cum autem sapientia, quae soli homini data est, nihil aliut sit quam notitia dei, apparet animam non interire neque dissolui, sed manere in sempiternum, quia deum, qui sempiternus est, et quaerit et diligit, ipsa cogente natura sentiens uel unde orta sit uel quo reuersura. praeterea non exiguum inmortalitatis argumentum est quod homo solus caelesti elemento utitur. nam
Abbreviated transcription (Latin):
tinere sensum sine hiis partibus
corporis. In quib mest officium sẽ¬
ciendi quid dedeo. mun facile est con¬
prehendere quem ad modum sine cor¬
pore uigeat. Quod si deos ẽẽ credũt.¬
Qui si sunt utique aui me sunt exꝑ¬
tes corporum. neccesse est humauas
ammas eadem racione subsistere.
quoniam ex ipsa racione ac prudẽ¬
cia ⁊ ntelligitur ẽẽ que dam in hõme
ac deo similitudo. denique illud ar¬
gumentum quod eciam marcus tul¬
lius uidit. satis firmuran est ex eo
eternitatem anme posse dinosci. qi
nullum sit aliquid aliud animal
quod habet uoticiam aliquam dei. ue¬
ligioqz sit pene sola que hominem
discernat amiitis: Que cum in ho¬
miuem solum cadit. perfecto testat ᷑
id ad fectare nos. Id desiderare. id co¬
lere quod nobis familiare. quod pro¬
xiium sit futurum. an aliqrad a¬
liquis cum ceterarui animanciũ
naturam considerañit. quas ꝓuis
corporibus abiectas Interram que
prostratas. sumui dei promdencia

Expanded text:
tinere sensum sine iis partibus tinere sensum sine iis partibus corporis, in quibus inest officium sentiendi. Quid de Deo? num facile est comprehendere, quemadmodum vigeat sine corpore? Quod si deos esse creduqui si sunt, utique animae sunt expertes corporum, necesse est humanas animas eadem ratione subsistere, quoniam ex ipsa ratione ac prudentia intellegitur esse quaedam in homine ac deo similitudo. denique illut argumentum, quod etiam Marcus Tullius uidit, satis firmum est, ex eo aeternitatem animae posse dinosci, quia nullum sit aliud animal quod habeat notitiam aliquam dei, religioque sit paene sola quae hominem discernat a mutis: quae cum in hominem solum cadit, profecto testatur id adfectare nos, id desiderare, id colere quod nobis familiare, quod proximum sit futurum. an aliquis cum ceterarum animantium naturam considerauerit, quas pronis corporibus abiectas in terramque prostratas summi dei prouidentia