comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Non moueat sicut iam dixi. quia supra celũ
ait. hic dicit firmamentum. qm̃ & dauid ait.
Celi enarrant glãm di. & oꝑa manuum eius
annuntiat firmamentum. hoc ẽ mundi opũ
cum uidetur. suum laudat auctorem. In ui¬
sibilis enim maiestas eius. ꝑ ea que uident᷑
agnoscitur. Et uidet᷑ mͥ nomen cęlorũ com¬
mune ẽẽ. quia plurimos cęlos scriptura testi¬
ficatur. nom̃ aut̃ ẽẽ speciale firmamentum.
Siquidem & hic ita habet. Et uocauit ds̃ firma¬
mentum cęlum. ut uideatur supra generalit dixis¬
se. in principio celum factum. ut omnẽ celestis cre¬
aturȩ fabricam comp̃henderet: hic aũt specialem
firmamenti huius exterioris soliditatẽ. quod dici¬
tur cȩli firmamentũ. sicut legimus in hẏmno ꝓ¬
phetico. Benedictus es infirmamento celi. Nam
celum quod u̾ranõs grece dicit᷑. latine qr ĩp̃ssa
stellarum lumina uelut signa habeat tanqͣm
celatum appellatur. sicut argentũ quod signis

Expanded text:
non moueat, sicut iam dixi, quia supra caelum non moueat, sicut iam dixi, quia supra caelum ait, hic dicit firmamentum, quoniam et Dauid ait: caeli enarrant gloriam dei, et opera manuum eius adnuntiat firmamentum, hoc est: mundi opus, cum uidetur, suum laudat auctorem; inuisibilis enim maiestas eius per ea quae uidentur agnoscitur. et uidetur mihi nomen caelorum commune esse, quia plurimos caelos scriptura testificatur, nomen autem esse speciale firmamentum, siquidem et hic ita habet: et uocauit firmamentum caelum, ut uideatur supra generaliter dixisse in principio caelum factum, ut omnem caelestis creaturae fabricam conprehenderet, hic autem specialem firmamenti huius exterioris soliditatem, quod dicitur caeli firmamentum, sicut legimus in hymno prophetico: benedictus es in firmamento caeli. nam caelum, quod οὺρανός graece dicitur, latine, quia inpressa stellarum lumina uelut signa habeat, tamquam caelatum appellatur, sicut argentum, quod signis
Abbreviated transcription (Latin):
atur bumoris consumere. quia calorẽ quo hu¬
mor ułminuitur uł plerumq exhaurit non
babet naturalẽ. Sed nichilagunt cum i eta
componunt. quia nichil intest utrum ex nata
caloremi quis habeat an ex passione aliqua atq
uel huiusmodi mat̾iş quam flamma consueuir ex¬
urere. Nam siue exlignis haut quaquam semius
facem. siue de flãme lumine lumen accendas. eadẽ
rauerit. Uel hinc saltem contemplentur solis ca
diano ea uapore exureret. Mare ipsum ido ferunt
ipsi salsam atq: amaram aquã habere. quod ea quȩ
fluuus infreta influat calore absumat᷑. tantũq ua¬
pore duiturno absumi. quantum cottidie ex diuer¬
sis fluuiorum cursibus inuehat᷑. Quodex solis qͣdã
diuidicatione fieri ꝑhibet᷑. qui quod purum acleue
ẽ sibi rapit. quod graue atq t̃renũ relinquit. exqͦ
remanet salsum illud atq aridum. quod sine usu
& suauitate potandisit. Sed reuertamur ad
ꝓpositum. Fiat firmamentum int̾mediũ aque.

Expanded text:
atur umoris consumere, quia calorem, quo uatur umoris consumere, quia calorem, quo umor uel minuitur uel plerumque exhauritur, non habet naturalem. sed nihil agunt, cum ista componunt, quia nihil interest utrum ex natura calorem quis habeat an ex passione aliquaue uel huiusmodi materiae, quam flamma consueuit exurere. nam siue ex lignis hautquaquam semiustfacem, siue de flammae lumine lumen accendas, eadem rauerit. uel hinc saltem contemplentur solis caldiano ea uapore exureret. mare ipsum ideo ferunt ipsi salsam atque amaram aquam habere, Quod ea quae fluuiis in freta influat calore absumatur, tantumque uapore diurno consumi quantum cottidie ex diuersis fluuiorum cursibus inuehatur. quod ex solis quadam diiudicatione fieri perhibetur, qui quod purum ac leue est sibi rapit, quod graue atque terrenum relinquit, ex quo remanet salsum illud atque aridum, quod sine usu et suauitate potandi sit. Sed reuertamur ad propositum. fiat firmamentum inter medium aquae.
Abbreviated transcription (Latin):
to lumine asfigunt corꝑi quẽ admodũ calorille
omñe in se rapiat bumorẽ. Quis gͦ dubitet qd̾
ignitus eter. & magno feruens uapore inflam¬
maretatꝙ exureret. omnia nisi lege quadã sui cohi¬
beret᷑ auctoris ut nec flumina. nec laeus nec ip̃a
maria uim eius possent restringere: & idõ desu¬
ꝑ aqua inpetu quodã descendens. in tantos ple¬
rumꝙ ymbres rumpit᷑. ut flumina lacus repen¬
derepleant᷑. ipsa maria exundent. Unde frequen¬
ter & solem uidemꝰ madidũ atq rorantẽ. in quo
eiudens dat indiciũ quod alimentum sibi aqra¬
rum ad temꝑiem sumpserit sui. Tantam autẽ
inest illis imprgnandȩ ueritatis studiũ. ut solem
ipsum negent calidȩ naturȩ eẽ. eo quod albꝰ sit.
& rubicundus. autrucilus in sp̃e ignis. & ideo
aiunt quod nec ignitus sitnatura. & si quid hab
calloris ferunt ex nunio motu conuersionis acci¬
dere. quod ideo dicendũ putare. ut nichil uide¬

Expanded text:
to lumine adfigunt corpori, quemadmodum calor ille to lumine adfigunt corpori, quemadmodum calor ille omnem in se rapiat umorem? quis igitur dubitet quod ignitus aether et magno feruens uapore inflammaret atque exureret omnia, nisi lege quadam sui cohiberetur auctoris, ut nec flumina nec lacus nec ipsa maria uim eius possent restinguere ? et ideo desuper aqua inpetu quodam descendens in tantos plerumque imbres rumpitur, ut flumina < ac > lacus repente repleantur, ipsa maria exundent. unde frequenter et solem uidemus madidum atque rorantem. in quo euidens dat indicium, quod elementum sibi aquarum ad temperiem sui sumpserit. tantum autem inest illis inpugnandae ueritatis studium, ut solem ipsum negent calidae naturae esse, eo quod albus sit et non rubicundus aut rutilus in speciem ignis. et ideo aiunt quod nec ignitus natura sit et si quid habet caloris, ferunt ex nimio motu conuersionis accidere. quod ideo dicendum putant, ut nihil uide
Abbreviated transcription (Latin):
cipitet mare. ꝓlixum est singuloꝵ ꝑsequi fluui¬
orum nomina. qui uł in nr̃m mare diriuant᷑.
uł exinaniunt᷑ occeano: cum tanta gͥ ub̾tas
aquarum sit. tamen plerumq terra meridia¬
nę plagȩ torret᷑ ardoribus. atq estu soluta fa¬
tescit in puluerem. miserandi agricole labore
consumpto. ut frequent᷑ ad potum siceatis puteis
arido gurgite subsidiũ uitaledeficiat. Eterit
quidem quando dicat abysso desertaeris. & om¬
nes fluuios siccabo. sicut ꝑ esaiam futurũ annũ¬
ciauit. Sed etiam antequam ille dies adueniat
diuino prestitus arbitrio. non minimũ interse
ipsa elementoꝵ natura decernit. Creboitaq aut
ri aquarum multitudinẽ. s respice aduimi calo¬
ris & incredulus nor eris. Mulcum ẽ qd ignis
absorbet. quod uel ex illo nobis debet ẽẽ manifes¬
tum. cum medici uasa quedã angusta ore plani¬
ora desuꝑ. initus concaua. leui lucernȩ concep¬

Expanded text:
cipitat mare — prolixum est singulorum persequi fluuicipitat mare — prolixum est singulorum persequi fluuiorum nomina, qui uel in nostrum mare deriuantur uel exinaniuntur oceano —, cum tanta igitur ubertas aquarum sit, tamen plerumque terra meridianae plagae torretur ardoribus atque aestu soluta fatiscit in puluerem miserandi agricolae labore consumpto, ut frequenter ad potum siccatis puteis arido gurgite subsidium uitale deficiat. et erit quidem quando dicat abysso: deserta eris, et omnes fluuios siccabo, sicut per Esaiam futurum adnuntiauit. sed etiam antequam ille dies adueniat diuino praestitutus arbitrio, non minimum inter se ipsa elementorum natura decernit. crebro itaque ari aquarum multitudinem, sed respice ad uim caloris et incredulus non eris. multum est quod ignis absorbet quod uel ex illo nobis debet esse manifestum, cum medici uasa quaedam angusta ore, planiora desuper, intus concaua, leui lucernae concep
Abbreviated transcription (Latin):
fura e xaminauuĩ uniuersa. numerata funt
emmei&e sillicidia pluuiarũ sicut in libro iob
legunus. seiens uel rerum facilẽ defectũ fore
uel solutionẽ umũsitatis si alterum suꝑaret᷑¬
ab alceros. ⁊ ta utriusq temꝑauit dispendia.
ut ned plus ignis exeoqueret. neq Etioẽra¬
cecaqua qua imminitio fieret utrsꝙs mo¬
derat aioue o sfuꝑfluum detrabenet aoreres¬
er pant madunoꝵ fluenta amntum nes
uso et yptum in stagnans flumine. uanade
condatur. Renus de iugo alpium nlq in occean
ꝓfunda cursus suos dirigens romani memoran¬
dus aduersus feras gentes murus imꝑri. Padus
maritimorum commeantium italicis subsidis
fidus inuector. Rodanusq rapido concit᷑ cursu
tyrrem equoris freta scindit. in quo non mediocre
fercur nauigantiũ ꝑiculũ. dum int̾ se manis
fluctus & amnis fluenta decertant: Item q
de septemtrionali parce fasis caucaseis monti¬
bus fusus cum pluribus aliis in euximim se pre¬

Expanded text:
nsura examinauit uninersauniuersa; numerata enim nsura examinauit uninersauniuersa; numerata enim sunt ei et stilicidia pluuiarum, sicut in libro Iob legimus. sciens uel rerum facilem defectum fore uel solutionem uniuersitatis, si alterum exsuperaretur altero, ita utriusque temperauit dispendia, ut neque plus ignis exquoqueret neque exuberaret aqua quam inminutio fieret utriusque moderata, quae et superfluum detraheret et neceserumpant maximorum fluenta amnium, Nilus effuso Aegyptum stagnans flumine, Danubiucondatur, Renus de iugo Alpium usque in oceani profunda cursus suos dirigens, Romani memorandus aduersus feras gentes murus imperii, Padus maritimorum commeatuum Italicis subsidiis fidus inuector: Rodanus rapido concitus cursu Tyrreni aequoris freta scindit, in quo non mediocre fertur nauigantum periculum, dum inter se maris fluctus et amnis fluenta decernunt, itemque de septentrionali parte Phasis Caucaseis montibus fusus cum pluribus aliis in Euxinum se prae
Abbreviated transcription (Latin):
dentia necessario ꝓuexit. ut intra orbẽ cȩli ce supͣ
orbem redundaret aqua. quȩ illa feruentis axis
incendia temꝑaret: cł pterea quia exundat igniꝰ
& feruet. etiam aqua exundauit in t̾ris. ne eas
surgentis solis & stellarum micantium ardor
exur̾et. & cenera rerum oxordia insolitꝰ uapor
lederet. Quanti fontes. fluuii.lacus. irrigant
Nude enim aut arbores germinarent. aut fru¬
menta uł sata ꝓrũperent. uł orta coquerent.
nisi ea int̾ior qͥuoq ignis animaret: Qui etiã
dle saxis frequent excuticur. & de ipso sepe dum
ceditur ligno exihit. Ergo sicut necessaria ignis
ereatura. uit ordiata & disposita ꝑmaneate. cȩli¬
ꝙ elementia cemꝑet aquarũ rigorẽ. ita eti¬
am a quarũ redundantia suꝑflua. ne alcerã
alteno consumeret᷑. quia nisi comuieniens utrĩq
mensura sit. sicut ignis aquã exsicrat ita et¬
aqua restinguit ign̾e. Ideo qui pondere et m̃¬

Expanded text:
dentia necessario prospexit, ut intra orbem coeli, et supra dentia necessario prospexit, ut intra orbem coeli, et supra orbem redundaret aqua, quae illa ferventis axis incendia temperaret? Propterea quia exundat ignis et fervet, etiam aqua exundavit in terris, ne eas surgentis solis et stellarum micantium ardor exureret, et tenera rerum exordia insolitus vapor laederet. Quanti fontes, fluvii, lacus irrigant Unde enim aut arbores germinarent, aut frumenta vel sata prorumperent, vel orta coquerentur; nisi ea interior quoque ignis animaret? Qui etiam de saxis frequenter excutitur, et de ipso saepe, dum caeditur, ligno exsilit. Ergo sicut necessaria ignis creatura, ut ordinata et disposita permaneat, coelique clementia temperet aquarum rigorem; ita etiam aquarum redundantia non superflua, ne alterum altero consumeretur, quia nisi conveniens utriusque mensura sit, sicut ignis aquam exsiccataqua restinguit ignem. ideoque pondere et me
Abbreviated transcription (Latin):
orbis mota rapitur aqua. sieut imo orbe rapitur¬
aqua. ita summo orbe diffundit᷑. Si fundi ut uo¬
lunt non desinit. utiq non desinit rapi. quia si
axis cęli semꝑ mouetur. & aqua semꝑ haurit᷑.
Si descendit manet gͦ iugit̾ suꝑ cȩlos. que ha¬
bet unde descendat. Deiide quid obstat si
confiteantur. qua aqua suꝑ cȩlos suspensa sitĩ
Nam quo ũbo dicunt t̃ram in mecdio esse sus¬
pensam. & immobilem manere. cum utiq gra¬
iuor sit quã aqua. ea ratione possunt dicere nõ
p̃cipitari aquã orbis illiꝰ celestis conuersione quȩ
suꝑ celosẽ. Sicut enim t̾ra inanis suspendit᷑. uel
pondere librato. undiq immobilis ꝑseuerat. ita aqua
aut grauiorib aut equis cum t̾ra ponderibus exa¬
minat᷑: i dõq non facile suꝑfundit᷑ mare t̾ris. nnsi cũ
iubet exire. Deinde cum ip̃si dicant uolui orbẽ ceh
stellis ardentibus refulgentẽ. nonne diuina ꝓui¬

Expanded text:
totius motu rapitur aqua, sicut imo orbe rapiturtotius motu rapitur aqua, sicut imo orbe rapitur, ita summo orbe diffunditur. Si fundi, ut volunt, non desinit, utique non desinit rapi: quia si axis coeli semper movetur, et aqua semper hauritur. Si descendit; manet ergo jugiter supra coelos quae habet unde descendat. Deinde quid obstat si confiteantur quia aqua supra coelos suspensa sit? Nam quo verbo dicunt terram in medio esse suspensam, et immobilem manere, cum utique gravior sit quam aqua; ea ratione possunt dicere non praecipitari aquam orbis illius coelestis conversione, quae super coelos est. Sicut enim terra inani suspenditur, vel pondere librato undique immobilis perseverat; ita et aqua aut gravioribus aut aequis cum terra ponderibus examinatur. Ideoque non facile superfunditur mare terris, nisi cum jubetur exire. Deinde cum ipsi dicant volvi orbem coeli stellis ardentibus refulgentem, nonne divina provi
Abbreviated transcription (Latin):
queris se unda diuiserit. Non solet hoc ẽẽ nat᷑e
ut aqua se discernat᷑ aqua. & in ꝓfundo inter¬
fusiones aquarũ t̃̾rȩ medio separent᷑. Gelaue¬
& firmam̃¬
ti specie cursum
suum inso¬
lico fine frenauerunt
Nonne po¬
cuit etiam alit̃ alit̾ hebreũ pe¬
populum
liberare:Sed tibi uoluit ostendere. ut eo specta¬
culo etram illa quȩ non uidistz estimares ẽẽ cre¬
denda. Iordanis quoq reflexo amne in suo fon
bile habet᷑. Sed quid impossibileei. qui dedit¬
tatibus. ut infirmus dicat. omnia possum
admodum aer cogatur in nubẽ. utrum
pluuia nubibus generetur. an simi
nubium colligatur. Uidemus plerũq
exir nubes de montibus. Quero utrũ de terris
ascendat aqua. an ea quȩ suꝑ celos est largo ymbre
descendat. Si ascendit utiq contra naturã est
ut ascendat in suꝑiora quȩ grauior ẽ. & porte¬
tur acre. cum aer subtilior sit. Aut si coneit totius

Expanded text:
quaeris, se unda diviserit. Non solet hoc esse naturae, quaeris, se unda diviserit. Non solet hoc esse naturae, ut aqua se discernat ab aqua, et in profundo interfusiones aquarum terrae medio separentur. Gelaveet firmamenti specie cursum suum insolito fine frenarunt. Nonne potuit etiam aliter Hebraeum populum liberare. Sed tibi voluit ostendere, ut eo spectaculo etiam illa quae non vidisti, aestimares esse credenda. Jordanis quoque, reflexo amne, in suum fobile habetur. Sed quid impossibile ei qui dis ut infirmus dicat: Omnia possum cant certe quemadmodum aer cogatur in nubem, utrum pluvia nubibus generetur, an sinu nubium colligatur. Videmus plerumque exire nubes de montibus. Quaero utrum de terris ascendat aqua, an ea quae super coelos est, largo imbre descendat. Si ascendit, utique contra naturam est, ut ascendat in superiora quae gravior est, et portetur aere, cum aer subtilior sit. Aut si conciti orbis
Abbreviated transcription (Latin):
discreta manere possit. Sermod̾i uirtus nat᷑e ẽ
& diuturnitatis sub̃a. quoadusq uelit eã ma
nere qui statuit. sicut scriptum ẽ. statuit ea
bit. & ut scias quia de istis aquis hoc dixit.
quas cu negas posse in suꝑioribus cȩli ẽẽ. audi
suꝑiora. Laudate eum cęli celoꝵ: & aque quȩ
suꝑ celos sunt laudent nomen dñi. Nonne¬
tibi quasi aduersanti dixit. q̃m ip̃e dix̃ ⁊ fac¬
preteribit: An non uidet᷑ tibi auctor idoneus
ne. imensus in remunerationib incompre
filio. id est brachio suo. dicit uirtut suȩ. dicit
sapienciȩ suȩ. dicit iusticiȩ suȩ. & facit filiꝰ quasi
potens. facit quasi uirtus di. facit quasi sapien¬
cia dĩ. facit quasi iusticia diuina. Cum hec au¬
dis quid miraris si supͣ firmamentũ cęli potuit
tantȩ maiestatis oꝑatione unda suspendi: d̾e
aliis hec collige de his quȩ uident᷑ oculis bomi¬
num. quomodo ad uideoꝵ transitũ si racionẽ

Expanded text:
discreta manere possit. sermo dei uirtus naturae est discreta manere possit. sermo dei uirtus naturae est et diuturnitas substantiae, quoad uelit eam mnere qui statuit, sicut scriptum est: Statuit ea bit . Et ut scias, quia de istis aquis hoc dixit, quas tu negas posse in superioribus coeli esse, audi superiora: Laudate eum, coeli coelorum, et aquae, quae super coelos sunt, laudent nomen Domini . Nonne quasi adversanti tibipraeteribit. an non uidetur tibi auctor idoneus,ne, inmensus in remunerationibus, inconprFilio, id est, dicit brachio suo, dicit virtuti suae, dicit sapientiae suae, dicit justitiae suae. Et facit Filius quasi potens, facit quasi virtus Dei, facit quasi sapientia Dei, facit quasi justitia divina. Cum haec audis, quid miraris si supra firmamentum coeli potuit tantae majestatis operatione unda suspendi? De aliis haec collige, de iis quae viderunt oculi hominum, quomodo ad Judaeorum transitum, si rationem
Abbreviated transcription (Latin):
altitudine & ꝓfundo. uel longitudinẽ ẽẽ & lati¬
tudinem. quia nemo pot̃ comp̃hendere nisi is
qui impletur in omnem plenitudinẽ dĩ. ut apłs¬
etiam uc de his dicamꝰ que scire possumus pleraq
edificia foris rotunda. intus quadrata. & foris
quadrata antꝰ rotunda. quibus suꝑiora plana
sunt. in quib aqua herere soleat. quȩ tamen
idõ dicimus. ut aduertant opiniories suas o¬
pinionib ueri similiorib reuinci posse: & de¬
sinant cantã opus di humant opationises
nie possibilitatis contemplatione metiri. Nos
aut seripturarum seriem atq ordinẽ sequimur
& opus contemplatione estimamus auctoris. qd̾
mamentum inquit in medio aque. & sit discer¬
nens int̾ aquas. Audiofirmamentũ fieri p̃
ceptum que diuideret᷑ aqua. & ab inferiore
suꝑior discerneretur. Quid hoc manifestius
Quis iussit discerni aquam interiecto & medio
firmamento. ꝓuidit quemadinodũ diuisa atq

Expanded text:
altitudine et profundo uel longitudinem esse et latialtitudine et profundo uel longitudinem esse et latitudinem, quam nemo potest conprebendere nisi is qui inpletur in. omnem plenitudinem dei, ut aposetiam, ut de his dicamus quae scire possumus, pleraque aedificia foris rotunda, intus quadrata et foris quadrata, intus rotunda, quibus superiora plana sunt, in quibus aqua haerere soleat. quae tamen ideo dicimus, ut aduertant opiniones suas opinionibus ueri similioribus reuinci posse et desinant tantum opus dei humanae operationis et nostrae possibilitatis contemplatione metiri. nos autem scripturarum seriem atque ordinem sequimur et opus contemplatione firmamentum in medio aquae, et sit discernens inter aquas. Audio firmamentum fieri per praeceptum quo divideretur aqua, et ab inferiore superior discernequi iussit discerni aquam interiecto et medio firmamento prouidit quemadmodum diuisa atque
Abbreviated transcription (Latin):
Et discreuit d̃s int̾̃ medium aquȩ que erat sub
firmamento. & int̃ medium aquȩ quȩ erat suꝑ
firmamentum. E primo uolunt id destruere
quod frequenti scripturar ũ lectione inolitũ nr̃is
& impressum est mentibus. quia aquȩ suꝑ celos
ẽẽ non possunt. dicentes rotundum ẽẽ orbẽ illum
cȩli. cuius in medio t̃rasit. & in illo cireuitu aqͣm
stare non posse. quod necesse ẽ defluat ⁊ labatur.
cum de suꝑioribus ad inferiora decursꝰ ẽ. Quomodo
enum aqua suꝑ orbem stare ut aunt podest. cum or¬
bis ipse uoluatur: Hec est illa uersutia dialectice.
Da michi unde tibi respondeam. Quod si non det
nullum uerbum refertur. Petunt sibi concedi
auxem celi torqueri motu conerco. orbẽ aũt terre
ẽẽ ĩmobilem. ut astruanta quas suꝑcȩlos eẽ nõ posse.
quod om̃s eas uoluendo se axis effunderet. Quas i
uero ut concedam illis qd̾ postulant. & scd̃m eoꝵ
opiniones illis respondeam. negare possint in illa

Expanded text:
it deus inter medium aquae, quae erat sub firmamento, et inter medium aquae, quae erat super firmamentum. et primo uolunt id destruere quod frequenti scripturarum lectione inolitum nostris et inpressum est mentibus, quia aquae super caelos esse non possunt, dicentes rotundum esse orbem illum caeli, cuius in medio terra sit, et in illo circuitu aquam stare non posse, quod necesse est defluat et labatur, cum de superioribus ad inferiora decursus est. quomodo enim aqua super orbem stare ut aiunt potest, cum orbis ipse uoluatur? haec est illa uersutia dialecticae. da mihi unde tibi respondeam. quod si non detur, nullum uerbum refertur. petunt sibi concedi axem caeli torqueri motu concito, orbem autem terrae esse inmobilem, ut astruant aquas super caelos esse non posse, quod omnes eas uoluendo se axis effunderet, quasi uero, ut concedamus illis quod postulant et secundum eorum opiniones illis respondeam, negare possint in illa
Abbreviated transcription (Latin):
mes. choruscare indicos. albarũ emicare gr̃am :
Nec aduertis exhis admoneri te.  homo peam¬
matuirs fructus tuos dies supremus iuentat
dut plene tempusetatis oꝑa parua dedueat: Acer¬
bus enim fructus amario ee consuert. ne uer¬
cest dulce esse nisi quod sl acuritatem ꝑfectio¬
nis ad oleuerit huieg̃ ꝑfecto neefrigis hoe¬
rende mortis. nec sol iniquitatis noiere
consueuit. quia obumbrat es gr̃a sp̃uaus.¬

Expanded text:
mes, coruscare Indicos, albarum emicare gratiam, mes, coruscare Indicos, albarum emicare gratiam, nec aduertis ex his admoneri te, homo, ne inmaturos fructus tuos dies supremus inueniat aut plenae tempus aetatis opera parua deducat. acerbus enim fructus amarior esse consueuit nec potest dulce esse nisi quod ad maturitatem perfectionis adoleuerit. huic uiro perfecto nec frigus horrendae mortis nec sol iniquitatis nocere consueuit, quia obumbrat ei gratia s
Abbreviated transcription (Latin):
Unde &e dominus ait. Manete in me & ego in
uobis.Sicut ꝑpalmes non potest fructum affer¬
re abse. insi manserit in uite. sic & uos si in
me non manseritis. Ego sum uitis uos palmi¬
tes estis. Euident᷑ gͥexemplum uitis ad nr̃e
uidȩ institutionẽ arcessendum eẽ signauit.
quȩ primum ueris tepefacta temꝑie germi¬
nare ꝑhibetur: deinde ex ipsis sarmentorum
artieu̾lis fructum emittere. de quibus oriens
formatur uua: paulatimq augescens. imina¬
turi partus retinet acerbitatẽ. nec potest nisi
matura iam & cocta dulcescere. Uesticur in¬
terea uiridantib pampinis uinea. quibus
esaduerdum frigus omnẽq inniriam. nor
exiguo munitur subsidio. & a solis ardore
desfenditur Quid autẽ eo uel spectaculogra¬
tiuis uelfeutu est dulcuis auudere serta pender¬
nei. uelut quedam speciosiruris monilia. cat¬
pereuuas. uel aureo colore uel purpureo reni¬
centes iacintos. cetasꝙ gemmas fulgere exist¬

Expanded text:
unde et dominus ait: manete in me et ego in unde et dominus ait: manete in me et ego in uobis. sicut palmes non potest fructum adferre ab se, nisi manserit in uite, sic et uos, si in me non manseritis. ego sum uitis, uos palmites estis. euidenter igitur exemplum uitis ad nostrae uitae institutionem arcessendum esse signauit, quae primum ueris tepefacta temperie gemmare perhibetur, deinde ex ipsis sarmentorum uniuersa fructum emittere, de quibus oriens uua formatur paulatimque augescens inmaturi partus retinet acerbitatem nec potest nisi matura iam et cocta dulcescere. uestitur interea uiridantibus pampinis uinea, quibus et aduersum frigus omnemque iniuriam non exiguo munitur subsidio et a solis ardore defenditur. quid autem eo uel spectaculo gratius uel fructu est dulcius, uidere serta pendentia uelut quaedam speciosi ruris monilia, carpere uuas uel aureo colore uel purporeo renitentes ? hyacinthos ceterasque gemmas fulgere existi
Abbreviated transcription (Latin):
agricola iudicauerit fructuosa. Quidgͦ ad¬
miniculoꝵ ordinis iugationisq deseribam
gr̃am. quȩ uere acq mani fecte equalitadem
docent in ȩccł̃ia esse seruandã. ut nemo se edi¬
ues & honoratus attollat. nemo pauꝑ deierat.
ignobilisq desꝑet: Omnibus sit in ȩccłia par
atq una lib̾tas: omnibus imꝑtiatur iusticia
communis & gr̃a. Ido curris in medio est.quȩ
toribus. qui uirtutum arcem tenere meruer̃t.
quorum exemplis noster erigat᷑ affectus. neq
humilis diues & despicabilis iaceat.s unuscu¬
iusq mens ad suꝑiora se subrigat. atq aude¬
at dicere. nr̃a autem conuersatio in cȩlis. Un¬
de nequibus ꝓcellis seculi posset reflecti. & tem¬
pestate deduci. clauiculis illis & circulis quasi
amplexibus caritatis. ꝓximos quosq complec¬
titur. & in eoꝵ coniunctione requiescit. Caricas
est gͥ quȩ nos suꝑioribꝰ nectit. cȩloq inserit.
Quienim manet in caritate. ds̃ in eo manet.

Expanded text:
agricola iudicauerit fructuosa. quid ego adagricola iudicauerit fructuosa. quid ego adminiculorum ordines iugationisque disci-ibam gratiam, quae uere atque manifeste aequalitatem docent in ecclesia esse seruandam, ut nemo se diues et honoratus adtollat, nemo pauper deiciat ignobilisque desperet? omnibus sit in ecclesia par atque una libertas, omnibus inpertiatur iustitia communis et gratia. ideo turris in medio est, quae rat piscatoribus, qui uirtutum arcem tenere meruerunt. quorum exemplis noster erigatur adfectus neque humi uilis et despicabilis iaceat, sed uniuscuiusque mens ad superiora se subrigat, ut audeat dicere: nostra autem conuersatio in caelis est. unde ne quibus procellis saeculi possit reflecti et tempestate deduci, clauiculis illis et circulis quasi amplexibus caritatis proximos quosque conplectitur et in eorum coniunctione requiescit. caritas est igitur, quae nos superioribus nectit caeloque inserit. qui enim manet in caritate, deus in eo manet.
Abbreviated transcription (Latin):
atq doctorum. qui solent ꝓ eccłia pacẽ p̃ten¬
dere. Circumfodit eam quando exoneraure
terrenarum mole curarũ.Nichil enim mag̾
mentem onerat quã istius mod sollicitudo.
& cupiditas uł potentiȩ uł pecuniȩ. Quod
tibi demonstratur in eugłio cum legis. quia
illa mulier quȩ habebat sp̃m infirmitatis
in clinata erat. ut surzum respicere posset.
Curuata enim erat eius anma. quȩ melina¬
batur ad derrena compendia. & celestem grãm
non uidebat. Respexiteam iħe & uocaure.
& statim mulier onera derrena deposuit. his
cupiditatibus etiam̃ illos oneratos fuisse
demonstrat. quibus ait. Uenite ad me om̃s
qui laboratis. & onerat estis. & ego uos refi¬
ciam. Ergo illa anima mulieris quasi circũ¬
fossa respirauit. & erecta est. Sedet eadem ui¬
tis ubi circumfossa fuerit religat᷑ & erigitur
ne reflectatur in t̾ram. Recidunt᷑ alia farm̃¬
ta alia ꝓpagantur. Reciduntur quȩ inani
effusione luxuriant. ꝓpagant᷑ ea quebonꝰ

Expanded text:
atque doctorum, qui solent pro ecclesiae pace praetendere. circumfodit eam, quando exonerauit terrenarum mole curarum; nihil enim magis mentem onerat quam istius mundi sollicitudo et cupiditas uel pecuniae uel potentiae. quod tibi demonstratur in euangelio, cum legis quia illa mulier, quae habebat spiritum infirmitatis, inclinata erat, ut rursum respicere non posset. curuata enim erat eius anima, quae inclinabatur ad terrena compendia et caelestem gratiam non uidebat. respexit eam Iesus et uocauit, et statim mulier onera terrena deposuit. his cupiditatibus etiam illos oneratos fuisse demonstrat quibus ait: uenite ad me omnes qui laboratis et onerati estis, et ego uos reficiam. ergo illa anima mulieris quasi circumfossa respirauit et erecta est. Sed et eadem uitis ubi circumfossa fuerit, religatur et erigitur, ne reflectatur in terram. reciduntur alia sarmenta, alia propagantur: reciduntur quae inani effusione luxuriant, propagantur ea quae bonus
Abbreviated transcription (Latin):
catũ abluit. & sei sp̃s aura salutaris aspirate
Bet uobis dominus illa successuũ flamina ꝑpsperorum.
ligno currare. tuto portu consistere. nequite spua¬
lił grauiora quam ferre possumus cemptamertta.
nescire. fide ignorare naufragia. habere pacem
seculi buius excitet fluctus. eiuigilantẽ ꝓ nobis
habere gub̾nacorẽ cdñm ibas. qui ũbo imꝑet dem¬
pestatem mitget. tranquillitatẽ maris refundat.
eui est honor gła. laus & ꝑpetuitas a seculis. ne

Expanded text:
catum abluit et sancti spiritus aura salutaris aspirat? catum abluit et sancti spiritus aura salutaris aspirat? det nobis illa dominus: successuum flamine propero ligno resoluuntur, tuto portu consistere, nequitiae spiritalis grauiora quam ferre possumus temptamenta nescire, fidei ignorare naufragia, habere pacem saeculi huius reuiuescunt fluctus, euigilantem pro nobis habere gubernatorem dominum Iesum, qui uerbo imperet, tempestatem mitiget, tranquillitatem maris refundat. cui est honor et gloria laus perpetuitas a saeculis e
Abbreviated transcription (Latin):
tiȩ secularis illecebris. fido continentiȩ ꝓposito
eligunt mundo latere. & uitȩ huius dubios decli¬
nare anfractus: Mare est gͦ secretum temꝑantiȩ
exereitium continentiȩ grauitatis secessus. por¬
cassecuritatis tranquillitas seculi. huiꝰ mmindi
sobrietas. Tum fidelibus tuiris atq deuot s
incentiuum deuotionis ut cum undarum leuiter
alluentium sono. certent eantus psallentium.
plaudant insulȩ tranquillo flucuis scoꝵ choro.
lagi pulchritudinẽ comprehendam quã uidit
opꝑator: & quid plura: quid aliud ille concent᷑
undarum. insi quidam concentus est plebio :
Unde beue mari plerumeꝑ cõꝑatur eccłia. que
primo ingredientis ppł augmine totis uestibu¬
lis undas uonit. Beinde in orationẽ totiꝰ ppłi
tanquam undis refluentib stridit. Tumres¬
ponsoriis psalmoꝵ. cantus uiroꝵ. mulierũ. uir¬
ginum. paruuloꝵ. consonus undaꝵ fragor
resultat. Nam illud quid dicã. quod unda pee¬

Expanded text:
tiae saecularis illecebris, fido 42 continentiae proposito tiae saecularis illecebris, fido 42 continentiae proposito eligunt mundo latere, et vitae hujus declinare exercitium continentiae, grauitatis secessus, portus securitatis, tranquillitas saeculi, huius mundi sobrietas, tum fidelibus uiris atque deuotis incentiuum deuotionis, ut cum undarum leniter adluentium sono certent cantus psallentium, plaudant insulae tranquillo fluctuum sanctorum clagi pulchritudinem conprehendam, quam uidit operator? et quid plura? quid aliud ille concentus undarum nisi quidam concentus est plebis? unde bene mari plerumque comparatur ecclesia, quae primo ingredientis populi agmine totis uestibulis undas uomit, deinde in oratione totius plebis tamquam undis refluentibus stridit, cum responsoriis psalmorum cantus uirorum mulierum uirginum paruulorum consonus undarum fragor resultat. nam illud quid dicam, quod unda pec
Abbreviated transcription (Latin):
terras noessaris suffulcit humee. quibus ꝑ ue¬
nas quasclam occulte. succum quendam aut ucilẽ¬
aut inutilẽ subministrat. Bonum mare canquã
bospicium fluuioꝵ. fonsimbrium diriuatio al¬
luuioꝵ: inuectio commeantiũ. quosibi distan¬
tes populi copulant᷑. quo prelioꝵ remouentur
ꝑicula quo barbaricus furor clauditur: subsidi¬
um in necessitatibus refugium inꝑiculis. gr̃a
in uoluptatib. salubricas ualitudims. seꝑato¬
rum coniunctio. itineris compendiũ. transfu¬
gium laborantiũ. subsidium uectigaliũ. steri¬
litatis alimentũ. Exhoc pluia in t̾ras cransfun¬
ditur. Si quidẽ de mari aqua radissolis haurit᷑.
& quod subcile euis est rapitar deinde quanto al¬
ttus eleuatur. cantomagis etiam nibiũ obumbra¬
tione frigescit. & fit ymber. qui non solum t̾renã
demperat siccitatẽ. s etiam ieiuna arua fecundat.
Quid enimerem infulas. quas uelut monilia pleraq
p̃texit. in quibus hii qui se abdicant in temꝑan¬

Expanded text:
terras necessario suffulcit humore, quibus per venas quasdam occulte succum quemdam haud inutilem subministrat. Bonum mare, tamquam hospitium fluviorum, fons imbrium, derivatio alluvionum, invectio commeatuum, quo sibi distantes populi copulantur, quo praeliorum removentur pericula, quo barbaricus furor clauditur, subsidium in necessitatibus, refugium in periculis, gratia in voluptatibus, salubritas valetudinis, separatorum conjunctio, itineris compendium, transfugium laborantium, subsidium vectigalium, sterilitatis alimentum. Ex hoc pluvia in terras transfunditur; siquidem de mari aqua radiis solis hauritur, et quod subtile ejus est, rapitur: deinde quanto altius elevatur, tanto magis etiam nubium obumbratione frigescit, et imber fit qui non solum terrenam temperat siccitatem, sed etiam jejuna arva fecundat. Quid enumerem insulas, quas velut monilia plerumque praetexit, in quibus ii qui se abdicant intemperan
Abbreviated transcription (Latin):
seruata est. Principalis gͦ siccitas sub est etiam uit
sit frigida. sed non p̃feruntur sccła primis. hu¬
iida autẽ utsit. aquarum id affinitatesortit᷑
Ergo illud suum. istud sirum alienum. Suũ
quod arida. alienum quod humida. Auetor
itaq naturȩ quod primo donaute hoctenute.
quia istud exnatura. illud ex causa. Ex pͥnci¬
palibus gͥ non ex accidentib t̾rȩ debuit ꝓpͥe¬
tas cliffimri. ut scđm p̃rogatiuã qualitatis

Expanded text:
seruata est. principalis ergo siccitas. subest etiam ut seruata est. principalis ergo siccitas. subest etiam ut sit frigida, sed non praeferuntur secunda primis. ut autem umida sit, aquarum id adfinitate sortitur. ergo illud suum, istud alienum: suum, quod arida, alienum, quod umida. auctor itaque naturae quod primo donauit hoc tenuit, quia istud ex natura, illud ex causa. ex principalibus igitur, non ex accidentibus terrae debuit proprietas definiri, ut secundum praerogatiuam qualitat
Abbreviated transcription (Latin):
cum sit arida & frigida. equalitati conectit᷑ aque
ꝑcognationẽ qualitatis frigidȩ. & aqua aeri
quia humidus ẽ aer. Ergo aqua canquam bra¬
chiis quibusdam duobus frigoris et humoris
alteuo certum. acers aerem. udet aplet
srigido titram aciem humido. der quoq mnedus
int̾ duo compugnantia ꝑ naturam. hoc est inter
aquam & ignem. utrumq illud elementum conci¬
liat sibi. quia & aquis bumore. &igni calore comun¬
gitur. Ignis quoꝙ cum sit calidus & siceus. natura
caloris aeri adnectitur. siccitate autẽ in comunionẽ
terrȩ ac societatẽ refundit᷑: atq ita sibi ꝑ hune cir¬
cuitum. & chorum quendam concordiȩ societatĩ¬
q conueniunt. Unde & grece st uenia di¬
cuntur. que latine elementa dicimus. quod
sibi conueniant & concinant. Hucaũt ꝓgres¬
si sumus. quia scriptura ait. quod ds̃ uocauerit
terram aridam. hoc est quia qd̾ pͥncipale enus
ẽ nuncu pauit ꝓprietatẽ naturȩ. Naturalis

Expanded text:
cum sit aridae et frigidae qualitatis, connectitur aquae cum sit aridae et frigidae qualitatis, connectitur aquae per cognationem qualitatis frigidae, et per aquam aeri, quia humidus est aer. Ergo aqua tamquam brachiis quibusdam duobus frigoris et humoris, altero terram, altero aerem videtur amplecti, frigido terram, aerem humido. Aer quoque medius inter duo compugnantia per naturam, hoc est, inter aquam et ignem, utrumqliat sibi, quia et aquis umore et igni calore coniungitur. ignis quoque cum sit calidus et siccus natura, calore aeri adnectitur, siccitate autem m communionem terrae ac societatem refunditur, atque ita sibi per hunc circuitum et chorum quendam concordiae societatisque conueniunt. unde et graece στοιχεία dicuntur quae latine elementa dicimus, quod sibi conueniant et concinant. huc autem progressi sumus, quia scriptura ait quod deus uocauentuocauerit terram aridam, hoc est quia quod principale eius est nuncupauit proprietate naturae. naturalis
Abbreviated transcription (Latin):
uerunt manus eius. Arida enim expressio
naturȩ est. terra appellatio quedã simplex nego¬
cii quȩ in se habeat ꝓprietatẽ. Sicut enim ammal
generis significatio est. cui mest ꝓpriũ aliquid
& excellens. racionabile autẽ ꝓprium ẽ hominis
ita & terra potest cominunit̃ dici. uł scatens aquis.
uel deserta & inuia. & sine aqua. Ergo &s illi que
scatet aquis in est ut habeat ariditatẽ. Remota e¬
mi aqua incipit ẽẽ arida. sieut habes scriptũ.
gͦ terra ꝓpriam qualitatem suã. sicut & singula
elementa habent. Nam & aer humidam qualita¬
tem. & aqua frigidam. & ignis calidam. & hoc est
principale ꝓprium elementis singulis. qd̾ racio¬
ne colligimus. Comp̃hendere aũt sensibiliẽ et
corꝑalit si uelimus. uelut conexa & cõposita repe¬
rimus. ut sit t̾ra arida & frigida & humida. aqua
frigida & humida. aer calidus & humidꝰ. ignis
calidus & siccus. & sic sibi ꝑhas iugales qualita¬
tes singula miscentar elementa. Nam terra

Expanded text:
verunt Ps. XCIV, 5. Arida enim expressio naturae est, terra appellatio quaedam simplex negotii, quae in se habeat proprietatem. Sicut enim animal generis significatio est, cui inest proprium aliquid et excellens; rationabile autem proprium est hominis: ita et terra potest communiter dici vel scatens aquis, vel deserta et invia, et sine aqua. Ergo et illi quae scatet aquis, inest ut habeat ariditatem. Remota enim aqua, incipit esse arida, sicut habes scriptum: ergo terra propriam qualitatem suam, sicut et singula elementa habent, nam et aer humidam qualitatem, et aqua frigidam, et ignis calidam. Et hoc est principale proprium elementis singulis, quod ratione colligimus. Comprehendere autem sensibiliter et corporaliter si velimus, velut connexa et composita reperimus; ut si terra arida et frigida, aqua frigida et humida, aer calidus et humidus, ignis calidus et siccus; et sic sibi per has jugales qualitates singula miscentur elementa. Nam terra
Abbreviated transcription (Latin):
come ea plantaunt untẽ aebibit de uino ei eroo¬
imiutt. N ongͥ noe auedor es t eitris n ancici¬
ons. Neꝙ enim nisi eam repperisetante genera¬
a pantare potuisset. Cusltorg non cauetori
est uicum. Deus autem quisertt qͥuanã oobri¬
epordatum santadem dant auge et priid adr
i modice sumpcum ad nicia causa suadenti
crasiram dedit habundantiã humano ar¬
brio reserua uit. ut parsimoma nature erxo t
mo gusterum sobrietatio. haba ndantie noxã
lapsum temulentiȩ sibi asciiberet ꝓ uora

Expanded text:
terrae et plantauit uitem et bibit de uino eius et obdoterrae et plantauit uitem et bibit de uino eius et obdormiuit. non ergo Noe auctor est uitis, sed plantationis. neque enim nisi eam repperisset ante generatam, plantare potuisset. cultor ergo, non auctor est uitium. deus autem, qui sciret quod uinum sobrie potatum sanitatem daret, augeret prudentiam, inmodice sumptum ad uitia causas daret, creaturam dedit, abundantiam humano arbitrio reseruauit, ut parsimonia naturae esset magisterium sobrietatis, abundantiae noxiam lapsumque temulentiae sibi ascriber
Abbreviated transcription (Latin):
diratem pueritiȩ tuȩ. & illius inocentiȩ na¬
turalis quam a principio recepist. ut psan¬
tacus secus decursus aquarum. fructã tuũ
in tempore cuo habeas p̃paratũ. & foliũ tuũ
non defluat. Hanc uiri ditatẽ gr̃e semꝑ filoren¬
psin xp̃o. sccuta eccłia dicit. In umbra eius concu¬
piui co sedi. Hanc p̃rogatiuam dom uirentis ac¬
cepunt apł̃i. quorum nec folium unquam po¬
tuit elabi. ut eorum etiam umbra curaret egro¬
tos. Obumbrant enim infirmitates corpis. sides
mentis. & florentia merita uiraitum. Qpane gs
plancatus in domo domini. tt in atrisens sic̃
palma fioreas. & ascendat in te gr̃a ecelile res ste
odoi marum cuarũ sicut mala ⁊ faucetuȩ sieut
ninum optimum ut mebrieris in xp̃o. Beneat
monuit iste uersieulus repetere pene in dmisã
Mlad iximus p̾cepto dm̃ uitemet pmi nltulisse.
quam postea post diliunũ a noc plantatai ert loguo¬
umus. Sicemm habes quia nos agricol as eogt

Expanded text:
ditatem pueritiae tuae, et illius innocentiae naditatem pueritiae tuae, et illius innocentiae naturalis, quam a primordio recepisti, ut plantatus secus decursus aquarum fructum tuum in tempore tuo habeas praeparatum, et folium tuum non defluat. Hanc viriditatem gratiae semper florentis in Christo secuta Ecclesia dicit: In umbra ejus concupivi, et sedi . Hanc praerogativam doni virentis acceperunt et Apostoli, quorum nec folium umquam potuit elabi, ut eorum etiam umbra curaret aegrotos. Obumbrant enim infirmitates corporis fides mentis, et florentia merita virtutum. Mane ergo plantatus in domo Domini, ut in atriis ejus sicut palma floreas, et ascendat in te gratia Ecclesiae, et sit odor narium tuarum sicut mala, et fauces tuae sicut vinum optimum , ut inebrieris in Christmonuit iste uersiculus repetere paene intermissum quia diximus praecepto domini uitem etiam pullulasse, quam postea post diluuium a N oe plantatam esse cognouimus. sic enim habes, quia Noe agricola erat
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ ꝓuidentia sit dĩ. & quia comp̃hendere
non potes. mirare quomodo alia semꝑfloren¬
tia reseruarit. alia mutatiories habere nolue¬
rit expoliationis & amictus. int̾ cana nuuum
prumas frigorum. uiri ditatẽ suã arua con¬
seruant. & cum ipsa tecta sunt gelu partus
sui haut exiguam spẽm uiriditatis obtexunt.
Impsisquo generibus arboꝵ quȩ diur ns fron¬
dibus uestiuntur. non mediochris distanti ae
Seruat indumentum suum semꝑ olea uel
pinus. sed tamen folia sua sepe commutant.
nec ea quasi diurna. sed quasi succidanca pre¬
tendunt suȩ arboris pulchritudini ꝓpeta pre
tegeutabem uestitus. uicẽ muneris obumbran¬
tes. Palma autem uirens semꝑ manet . con¬
foruationẽ e diuturnitate non ĩmutatione
foliorum. Nam quȩ primo germinauerit
foliafine ulla substitutione uł successione con¬
seruat. Imitare gͥ eam ohomo. utdicstre to
Stacura cua similis facta ẽ palinȩ. Serua uir¬

Expanded text:
quae prouidentia sit dei et, quia conprehendere quae prouidentia sit dei et, quia conprehendere non potes, mirare quomodo alia semtia reservaverit, alia mutationes habere voluerit exspoliationis, et amictus. Inter cana nivium, pruinas frigorum, viriditatem suam arva conservant: et cum ipsa tecta sint gelu, partus sui tamen haud exiguam speciem viriditatis obtexunt. In ipsis quoque generibus arborum, quae diuturnis frondibus vestiuntur, non mediocris distantia est. Servat indumentum suum semper olea, vel pinus, sed tamen folia sua saepe commutant; nec ea quasi diuturna, sed quasi succedanea praetendunt suae arboris pulchritudini, perpetui integritate vestitus vice muneris obumbrantes. Palma autem virens semper manet conservatione et diuturnitate, non immutatione foliorum. Nam quae primo germinaverit folia, ea sine ulla substitutionis successione conservat. Imitare ergo eam, o homo, ut dicatur et tibi: Statura tua similis facta est palmae . Serva viri
Abbreviated transcription (Latin):
& quidam in singulis plagis nucleoꝵ par¬
cus exuberat. atq in orbem redit fructꝰ et
gratia. Itaq inpinea ista imaginem sui nat᷑a
udetur exprimere. quȩ aprimo diuino illo ce¬
lestiq mandato priuilegra accepta custodit.
& partus suos quadam annoꝵ uice & ordine p̃¬
fert. donec consummatio temporis impleatur.
Sedut in hoc fructuum gratam speciem sui sig¬
nat. ita etiam in miricibus id est humilib uiret
uirgultis. figuram imꝓbe callidicatis exp̃ssit.
Sicut enim dupplici corde uiri ubiq prestos̾e.¬
& ui gr̃am simplicitatemq apud bonos p̃ten¬
dunt. & uiciosissimis glutinant᷑. ita ettam &
in aquosis & in desertis contrario quodã usu
hȩc uirgulta nascuntur. Unde ⁊ ieremias
dubia moꝵ atq sincera miricibus cõꝑauit.
Germinet inquit terra. & statim omnis sur¬
genti germine terra compleca est. & homini
dat auctori: nos debicum munus negamus. dũ
non ueneramur auc̃torem. Uide in parus

Expanded text:
et quidam in singulis plagis nuculeorum paret quidam in singulis plagis nuculeorum partus exuberat atque in orbem redit fructus et gratia. itaque in pinea ista imaginem sui natura uidetur exprimere, quae a primo illo diuino caelestique mandato priuilegia accepta custodit et partus suos quadam annorum uice et ordine refert, donec consummatio temporis impleatur. sed ut in hoc fructu gratam speciem sui signat, ita etiam in myricis, id est humilibus uirgultis figuram inprobae calliditatis expressit. sicut enim duplici corde uiri ubique praesto sunt et gratiam simplicitatemque apud bonos praetendunt et uitiosissimis glutinantur, ita etiam et in aquosis et in desertis contrario quodam usu haec uirgulta nascuntur. unde et Hieremias dubia morum atque insincera myricis comparauit. >Germinet inquit terra, et statim omnis surgenti germine terra completa est. et hominidat auctori: nos debitum munus negamus, dum non ueneramur auctorem. uide in paruis
Abbreviated transcription (Latin):
litudinẽ huiusmodi generis arboꝵ sil¬
ua. Habet autẽ & radicis generatio uir¬
cucem seminis. Unde pleriq ea satione
incrementum sui nemoris ꝓpagauerunt.
Magna dĩ uirtus in singulis. Nec miret᷑
aliquis si in uirgultis magnã dĩ ẽẽ uircutẽ¬
dixi. Siquidem magnam uirtutẽ suã in
locustis ẽẽ dixi. et bruco. eo quod diumnȩ ma¬
iestatis offensa. magno moderamine steri¬
litatis uidaicȩ atq inopie solueret᷑. Mag¬
na enim uirtus sapientia. magna uirtus ꝑ¬
uidentia. In digni et enim erant qui uterent᷑
creatorem. & uere magnus qui miserabili fa¬
me nefas cante impietatis ulciscitur. Itaq
quȩ fecunda sunt ꝓcreat. Quis pineã uidenᷤ
non stupeat cantam diuino p̃cepto arte moli¬
tam impressamq naturȩ. quemadmodũ
ab ipso centro distantib licet mensuris. pa¬
ri assurgat glutino. quo ꝓprios fouet fecus:
Itaq ꝑ cireuitũ eadem spẽs & ordo seruatur

Expanded text:
litudinem huiusmodi generis arborum sillitudinem huiusmodi generis arborum silua. habet autem et radicis generatio uirtutem seminis, unde plerique ea satione incrementum sui nemoris propagauerunt. \' Magna dei uirtus in singulis. nec miretur aliquis, si in uirgultis magnam dei dixi esse uirtutem, siquidem magnam uirtutem suam in lucustis esse dixit et bruco, eo quod diuinae maiestatis offensa magna moderamine sterilitatis Iudaicae atque inopiae solueretur. magna enim uirtus patientia, magna uirtus prouidentia. indigni enim erant, qui uterenturcreatorem. et uere magnus, qui miserabili fame nefas tantae impietatis ulciscitur. itaquequae fecunda sunt procreat. quis pineam uidens non stupeat tantam diuino praecepto artem inolitam inpressamque naturae, quemadmodum ab ipso centro distantibus licet mensuris pari adsurgat glutino, quo proprios fouet fructus ? itaque per circuitum eadem species et ordo seruatur
Abbreviated transcription (Latin):
Itaq illa quȩ post exꝑimento. usu. exemplo. uti¬
lia cognouimus. ea aprincipio creator. cui usui
apta donaret. p̃scientiȩ suȩ maiestate. de sinu
terrarum iussit exire. & quia uissit ds̃ ut ger¬
immaret terra herbam fen. & lignum pomiferũ
faciens fructum scãm genus. cuius semen eius
in eo. ne forte quis dicat in multis arboribys
neq fructum neq semen uideri. & putet diui¬
num in aliquo uacillare p̃ceptũ. ut a ueritate
sit dubium. illud aduertat qura nequaquam
fieri pot̃. ut ñ aut seminib utant᷑ uniuers a
gignentia. autt habeant aliqua quȩ uideant᷑
cum ui tute seminũ comenire. idq si quis
granum quoddam quod habeat uirtutẽ
seminis ut eo commisso terris. tanqͣm posi¬
to surgat arbos de surculo. & tanquam de
semine se exsuscitet. Grano itaq illo radix
prima coalescit. De radice pullulat non
solum salicis. s etiam reliquarũ ad simi¬

Expanded text:
itaque illa quae post experimento usu exemplo utiitaque illa quae post experimento usu exemplo utilia cognouimus, ea a principio creator, cui usui apta donaret, praescientiae suae maiestate de sinu terrarum iussit exire. et quia iussit dominus ut germinaret terra herbam faeni et lignum fructiferum faciens fructum secundum genus, cuius semen eius in eo, ne forte quis dicat in multis arboribus neque fructum neque semen uideri et putet diuinum in aliquo uaccillare praeceptum, ut a ueritate sit dubium, illud aduertat, quia nequaquam fieri potest, ut non aut seminibus utantur uniuersa gignentia aut habeant aliqua quae uideantur cum uirtute seminum conuenire, idque si quis granum quoddam, quod habeat uirtutem seminis, ut eo commisso terris tamquam posito surgat arbos de surculo et tamquam de semine se exsuscitet. grano itaque illo radix prima coalescit; de radice pullulat non solum salicis, sed etiam reliquarum ad simi