comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ad communẽ t̾minum finẽq ꝑueni¬
at. Adquẽ nos qͦq bonoꝵ oꝑum re-¬
pleti fructib ꝓperemꝰ: ut plantati ĩ
domo dñi. floreamus ĩ aula dĩ piis-¬
simi in xp̃o ihu. cui gła et honor
sit semꝑ. & insecula seculoꝵ Ameñ.

Expanded text:
ad communem terminum finemque perveniad communem terminum finemque perveniat. Ad quem nos quoque bonorum operum repleti fructibus properemus, ut plantati in domo Domini, floreamus in aula Dei piissimi, in Christo Jesu, cui gloria et honor sit semper, et in saecula saeculorum. Amen.
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ nudentur hiberna. Et rursus eoꝵ
quȩ semꝑ uirentia st̃. quedã solent fo¬
lia mutare latenter. ut ꝑ hoc nunqͣm
possint pͥis frondib spoliari. sicut est
oliua. uel pinus: alia sempit̾nis induta
foliis eẽ p̾cepit. ut palmamꝰ qͥb expͥn¬
finem creditur ẽẽ contenta. Illud qͦ
considera quomͦ arbor ea quȩ miricȩ
nominat᷑. uelut ambigui generis est:
qppe quȩ ñ minꝰ locis humidiorib
huic uirgulto prudent᷑ equiperat.
Germinet terra. Igit᷑ parua ista p̃¬
ceptio cogit eam. uires ꝓpͥas qͣntas
habet singulis annoꝵ curriculis ad
informandũ genus herbarum: semi-¬
nuͣ. lignorũq ꝓducere. Nam sic̃ tur¬
bo pineus ietu pͥoris uerberis incita¬
tꝰ. curuatis spaciis giros explicat tor¬
tuosos: acutoq semel fundamine de¬
fixus. semet ipse cͥcumferet: ita nat᷑ȩ
ratio expͥore dĩ mandato sortita pͥn¬
cipium. ꝑ omne transit euum. donec

Expanded text:
quae nudantur hyberno, et rursus eorum quae nudantur hyberno, et rursus eorum quae semper virentia sunt, quaedam solent folia mutare latenter, ut per hoc nunquam possint propriis frondibus spoliari, sicut est oliva vel pinus; alia sempiternis induta foliis esse praecipit, ut palmam, quibus ex prinad extremum finem creditur esse contenta. Illud quoque considera, quomodo arbor ea quae myrice nominatur, velut ambigui generis est, quippe quae non minus locis humidioribus huic virgulto prudenter aequiparat. 10. Germinet terra. Igitur parva ista praeceptio cogit eam vires proprias quantas, habet, singulis annorum curriculis ad informandum genus herbarum, seminum lignorumque producere. Nam sicut turbe pineus, ictu prioris verberis incitatus, curvatis spatiis gyros explicat tortuosos, acutoque fundamine semel defixus semetipse circumfert; ita naturae ratio ex priore Dei mandato sortita principium, per omne transit aevum, donec
Abbreviated transcription (Latin):
ature redegero. dies me ꝓfecto defi-¬
ciet: magnificam uobis sapientiam
exminoꝵ comꝑatione pandentem.
Germinet t̾ra lignum fructuosũ: faci¬
ens fructũ. Mox ut p̃ceptum datu᷑ ẽ:
iuga montium arborib comantia cre¬
bescebant. orti cernebantur excultr: ri¬
pe fluminũ diu̾sis frondium generi¬
b replebantur. Quarũ quedam dis¬
posite sunt mensas exornare morta-¬
lium: ñnulle pabula p̃bere pecudi¬
b. alie medicande usib aptabantur
Et ut carptim dicam quȩcũq nobis
exꝑientia rerum diuturna cõgessit.
undiq necessaria colligens: hec uelo¬
cissima dispensatio conditoris ab in¬
icio futura ꝓspiciens. generari consti¬
tuit. S tu cum uideris domestica. sil¬
uestria. terrena. aqͣria. florea. maiora
recognosce ꝑminima: ita tam̃ ut am¬
mirationi ꝓpͥe dilectionẽ creatoris ad¬
icias: inqͥrendo quemadmodũ certa
lignoꝵ semꝑ fecit eẽ uirentia: ñ nulla

Expanded text:
aturae redegero, dies me profecto defiaturae redegero, dies me profecto deficiet, magnificam vobis sapientiam, ex minorum comparatione pandentem. Germinet terra lignum fructuosum faciens fructum. Mox ut praeceptum est datum, juga montium arboribus comantia crebrescebant, horti cernebantur exculti, ripae fluminum diversis frondium generibus replebantur. Quarum quaedam dispositae sunt mensas exornare mortalium, nonnullae pabula praebere pecudibus, aliae medicandi usibus aptantur; et, ut carptim dicam, quaecunque nobis experientia rerum diuturna congessit, undique necessaria colligens, haec velocissime dispensatio Conditoris, ab initio futura prospiciens generari constituit. Sed tu cum videris domestica, silvestria terrena, aquaria, florea, majorem recognosce per minima, ita tamen ut admirationi propriae dilectionem Creatoris adjicias, inquirendo quemadmodum certa lignorum facit semper esse virentia, nonnulla
Abbreviated transcription (Latin):
dam pomis allata maturitate dul¬
cescit: inaliis acerb habetur et anxiꝰ
cum acescit. Contristat autẽ sensum
ꝑamaritudinẽ nimiam: cũ se in ab-¬
sinthio uel inscammonia diffudĩt.
Inquernis uͦ uel corneis pomis stipi¬
cus & durus efficit᷑: interebintho aut̃
uel nuce mollem recipit. pinguemq
substantiã. S cur longinqua ꝓsequim᷑
cũ muna eademq ficu modo amaris¬
simuᷤ sit humor in suco. mͦ dulcissimꝰ
infructu. ininte autẽ fit acerb cũ ger¬
minat. suauis inuua matura: Coloru᷑
qͦ qͣntas dicas esse discretiones: Deniq
si quando florea rura respexeris: uide¬
bis eundem liquorem qͦmodo punice-¬
us qͥdẽ habetur in hoc flore. purpureuᷤ
autem uel candidus. uel aurosus in
alio: maioremq rursus odoris differẽ¬
tiam qͣm coloris ostendit. S iã sen¬
tio mͥ sermonẽ ininmensa spacia cõ¬
templationis auiditate ꝓserpere.
Quẽ nisi iunctum ad necessitatem cre¬

Expanded text:
dam pomis allata maturitate duldam pomis allata maturitate dulcescit, in aliis acerbus habetur et anxius cum acescit. Contristat autem sensum per amaritudinem nimiam: cum se in absynthio vel in scamonia diffuderit. In quernis vero, vel in corneis pomis, stipticus et durus efficitur; in terebintho autem vel nuce, mollem recipit pinguemque substantiam. 9. Sed cur longinqua prosequimur, cum in una eademque ficu, modo amarissimus sit humor in succo, modo dulcissimus in fructu, in vite autem sit acerbus cum germinat, suavis in uva matura? Colorum quoque quantas dicas esse discretiones? Denique si quando florea rura respexeris, videbis eumdem iquorem, quomodo puniceus quidem habetur in hoc flore, purpureus autem vel candidus, vel aurosus in alio, majoremque rursus odoris differentiam, quam coloris ostendit. Sed jam sentio mihi sermonem in immensa spatia contemplationis aviditate proserpere. Quem nisi vinctum ad necessitatem cre
Abbreviated transcription (Latin):
int̾ se differentiã qͥs poterit explica¬
re: Aliaẽemĩ lacͥma schini. alius balsa¬
mi sucus: alius etiã de egiptiis libiciˢ¬
q ferulis sudor emanat: fama ẽ quoq
quod electrum lacͥma sit cuiusdam lig¬
ni: more lapidis obdurata. Cui rei teᷤ¬
stimonio sunt surculi uel muscule par¬
ue: quȩ cõsidentes melectri manantiᷤ
suco. cum gelaretur. heserunt. Et oĩo
de eorũ qualitatib nͥ qͥ experiendo
doctus fuerit plenam rationem pro¬
ferre ñ poterit: quomꝰ iteruͦ ex ipso
humore uitis que uinum generat.
olea oleum. Et ñ hoc solum mirabi¬
le ẽ. qͥa dulcis hic. & ibi pinguis effi-¬
cit᷑ : s quod in ipsis fructib multi¬
plex admodum saporis mutatione
demonstrat᷑. Alia est enĩ dulcedinis
qualitas inuua. alia in malo: alia in
fico. alia indactilo. Uolo itaq te ad
huc enucleatiuᷤ hoc examinare nego¬
tium. qͦmͦ labioꝵ sensui gustuiq pla¬
cidissimus uidetur humor cũ inquib¬

Expanded text:
inter se differentia quis poterit explicainter se differentia quis poterit explicare? Alia est enim lacryma schini, alius balsami succus, alius etiam de Aegyptiis Libycisque ferulis sudor emanat. Fama est quoque quod electrum lacryma sit cujusdam ligni, more lapidis obdurata. Cujus rei testimonio sunt surculi, vel musculae parvae, quae considentes in electri manantis succo, cum gelaretur haeserunt. Et omnino de eorum qualitatibus, nisi qui experiendo doctus fuerit, plenam rationem proferre non poterit: quomodo iterum ex ipso humore, vitis quidem vinum generat, olea oleum. Et non solum hoc mirabile est, quia dulcis hic, et ibi pinguis efficitur: sed quod in ipsis fructibus multiplex admodum saporis mutatione demonstratur. Alia est enim dulcedinis qualitas in uva, alia in malo, alia in ficu, alia in dactylo. Volo itaque te adhuc hoc enucleatius examinare negotium; quomodo labiorum sensui, gustuique placidissimus videtur humor, cum in quibus
Abbreviated transcription (Latin):
densior opacitas folioꝵ. Pampinꝰ etiã
qͣnr rationabilit̾ multimoda formati¬
one ꝑfectꝰa ẽ. ut uua ꝑ eam partẽ que
degitur aeris repellat in iuriam: ꝑ eã
uͦ quȩ pateat. fom̃ta solan caloris ex¬
cipiat. Nichil itaq fortuitum: mchilir¬
rationale factum uidemꝰ. Est in omĩb
in effabilis quȩdã mirandaq sapien¬
tia. Que autẽ mens. aut cuiꝰ facundia
sufficiet comp̃hendere cuncta subtilit᷑.
ut et contemplari ꝓpͥetates ualeat &
discernere differentias singłor. uel
latentiũ penitus causarũ secreta ri-¬
mari: qͦm᷑ unꝰ idemq humor ꝑ arbu¬
storũ radices attractus in officia nume¬
rosa disꝑgit᷑: aliter ipsam radicem nu-¬
triens. aliter corticem. alit̾ truncum.
et alit̾ medullam. et quomͦ nc̃ foliũ
sit. nc̃ in palmites ramosq formatur.
& fructib p̾bet alimenta crescendi. la¬
cͥmas etiam qͣsdam ꝑ ramos eadem
fundit materia: Quarum qͣnta sit

Expanded text:
densior opacitas foliorum. Pampinus etiam densior opacitas foliorum. Pampinus etiam quam rationabiliter multifida formatione perfectus est, ut uva per eam partem quae tegitur, aeris repellat injuriam, per eam vero quae patet, fomenta solani caloris excipiat. Nihil itaque fortuitum, nihil irrationabile factum videmus. Est in omnibus ineffabilis quaedam mirandaque sapientia. Quae autem mens aut cujus facundia sufficiet comprehendere cuncta subtiliter, ut et contemplari proprietates valeat, et discernere differentias singulorum, vel latentium penitus causarum secreta rimari? Quomodo unus idemque humor per arbustorum radices attractus, in officia numerosa dispergitur, aliter ipsam radicem nutriens, aliter corticem, aliter truncum, et aliter medullam? et quomodo nunc folium fit, nunc in palmites ramosque formatur, et fructibus praebet alimenta crescendi? Lacrymas etiam quasdam per ramos eadem fundit materia, quarum quanta sit
Abbreviated transcription (Latin):
ut agnoscamꝰ qͥa oportet plerumq
etiã ab aliengenis caꝑe nos fidĩ do¬
cumentũ: ad ꝓfessionem bonoꝵ oꝑũ
declarandam. Si enĩ uideris quempiã
de gentilib aut hereticis ab eccłia dñi
segregatum. uite morũq cultib hone¬
statum enitescere: debebis impensius
et studium tuuͦ magis ac magis au¬
gere. qͦ possis accedere ꝓpe illam fruc¬
tiferam ficum q̃ de societate siluestri¬
lesti fluxus inhibuit: subsidia uͦ uici¬
nȩ fertilitatis arripuit. Igit᷑ si tanta ra¬
tio generationis illarũ ẽ ut uix pau¬
ca ꝓ multis potuerimꝰ ex ponere: qͥs
omniũ frucꝰtuum uarietates. qͣlitates.
scemata ue ꝑcurrat. et qͣnta insingłis
habeat᷑ utilitas. cũ sint alie que sole
decocte maturescunt: aliȩ qͣ tegumen¬
branarũ textura tenerior ẽ: sic̃ nuces.
Quia ficus uidelicet ꝓpter imbecillitatẽ
merito flagitat opem maioris auxilii.
nucibus aut̃ lesionem facere potuisset

Expanded text:
ut agnoscamus quia oportet plerumque ut agnoscamus quia oportet plerumque etiam ab alienigenis capere nos fidei documentum, ad professionem bonorum declarandam. Si enim videris quempiam de gentilibus aut haereticis ab Ecclesia Domini segregatum, vitae morumque cultibus honestatum; eniti debebis impensius, et studium tuum magis ac magis augere quo possis accedere prope illam fructiferam ficum, quae de societate silvestrilesti fluxus inhibuit, subsidia vero vicinae fertilitatis arripuit. 8. Igitur si tanta ratio generationis illarum est, ut vix pauca pro multis potuerimus exponere, quis omnium fructuum varietates, qualitates schematave percurrat, et quanta in singulis habeatur utilitas, cum sint aliae quae sole decoctae maturescunt, aliae quae tegumenmbranarum textura tenerior est, sicut nuces: quia ficus videlicet propter imbecillitatem merito flagitat opem majoris auxilii, nucibus au tem laesionem facere potuisset
Abbreviated transcription (Latin):
possumꝰ explicare. Neq enĩ solum in
alterno genere discretio fetuũ conti¬
net᷑: s insingłis etiã plurima diu̾sitaᷤ
inuenitur: Siquidẽ aliud specimen maᷤ¬
culini fructus. aliuo feminini culdoꝵ
fertur tradidisse sollertia: qͥ etiã pal¬
mas gemini sexus ẽẽ affirmant. Nã
uidetur quomͦ apud eos quȩ femina
nominat᷑. ramos ꝓpͥos incuruat ad
marem. uelut concubitũ petens: ut
possit ex ammixtione conciꝑe. Unde
ingeniosi agricole sublatos de mascu¬
lo certos oculos: femine dicunt᷑ inse¬
rere. Et ita quasi coitu desiderato re¬
pleta: confestim subductis brachiis
pͥstinum recurrit ad statum. hȩc auͦ
deficis qͦq narrant᷑. Nam qͥdam plã¬
tas agrestes: hortensib narrantur
apponere. Nonnulli etiã fructũ capͥ¬
fici domesticis alligant conferende
ualitudinis causa: qͦ possint germi-¬
na sua retinere cadentia. Cuius rei
uidelicet figura monere nos credit᷑:

Expanded text:
possumus explicare. Neque enim solum in possumus explicare. Neque enim solum in alterno genere discretio fetuum continetur; sed in singulis etiam plurima diversitas invenitur. Siquidem aliud specimen masculini fructus, aliud feminini, cultorum fertur tradidisse solertia: qui etiam palmas gemini esse sexus affirmant. Nam videtur quomodo apud eos quae femina nominatur, ramos proprios incurvat ad marem velut concubitum petens, ut possit ex ejus admixtione concipere. Unde ingeniosi agricolae, sublatos de masculo certos oculos, feminae dicuntur inserere; et ita quasi coitu desiderato repleta confestim subductis brachiis pristinum recurrit ad statum. Haec autem de ficis quoque narrantur. Nam quidam plantas agrestes hortensibus narratur apponere: nonnulli etiam fructum caprifici domesticis alligant, conferendae valitudinis causa, quo possint germina sua retinere cadentia. Cujus rei videlicet figura monere nos creditur
Abbreviated transcription (Latin):
nouelloꝵ & pollentium uirgultorũ
deductus et tensus ẽ cortex: senescentiu᷑
uͦ rugosus. et scaber. Et ex his quedam
cũ fuerint amputata. regerminant :
alia mox cũ truncantur arescunt:
tanqͣm mortẽ quandã ex incisionis
imuria ꝑferendo. Multis sane ꝓba-
tum ẽ: quia exustȩ uel incisȩ pͥmus.
glandiferum se transformant. Notũ
ẽ etiã quasdã diligentia cultoꝵ cura¬
tas: naturali penitus malicia caruis¬
se. Nlam mala punica ꝗ̃ st̃ acidiora.
uel amaras amigdalas. hoc mͦ ferunt
posse molliri. si iuxta radicem trunciᷤ
earũ terebratis. tede cuneus ꝑmediũ
cardinis transfigat᷑: omnẽ molestiã
saporis in congrui. mutatione dulce-¬
dinis exempturus. Idcͥco nullus ho-¬
minũ caligine malignitatis offusus
de ꝓpͥa salute desperet: sciens qͦd agri¬
cultura. qđ pomorũ qualitates reduci
tam inarborũ fecunditatib uidemuᷤ
eẽ distantiam. quantã nec u̾bo quidẽ

Expanded text:
novellorum et pollentium virgultorum novellorum et pollentium virgultorum deductus et tensus est cortex; senescentium vero rugosus et scaber. Ex his quaedam cum fuerint amputata regerminant, alia mox cum truncantur arescunt, tanquam mortem quamdam ex incisionis injuria perferendo. Multis sane probatum est quia exustae vel incisae pinus in nemus glandiferum se transformant. Notum est etiam quasdam diligentia cultorum curatas, naturali penitus malitia caruisse. Nam mala punica quae sunt acidiora, vel amaras amygdalas, hoc modo ferunt posse molliri, si juxta radicem, truncis earum terebratis taedae cuneus per medium cardinis transfigatur, omnem molestiam saporis incongrui, mutatione dulcedinis exempturus. Idcirco nullus hominum caligine malignitatis offusus de propria salute desperet, sciens quod agricultura quidem pomorum qualitates reducit tam in arborum fecunditatibus videmus esse distantiam, quantam nec verbo quidem
Abbreviated transcription (Latin):
genera extitere lignoꝵ. quoꝵ q̃dam
fecunda sunt. alia ꝓiectibilia: ñ nulla
nauib fabricandis accõmoda. quedã
focis necessaria. Rursus mhis. uarius
expectat᷑ ornatꝰ. Quoꝵ et ꝓͥetatis inue¬
stigatio difficilis habetur: et differen¬
tia singłoꝵ. Nam alia ꝓfundioribus.
alia summis & lenib sc̃ annexa radi¬
cib. alia in altum porrecta. singłisq
defixa stirpib: alia humiliora. et de
stirpib suis oculos plures fundentia.
Et quoꝵ uertices st̃ excelsi. eoꝵ radices
multiplices et ꝓfundiores habentur.
incircoq diffusȩ. qͣs uelut fundamina
quȩdã natura subiecit: qͥb moles su¬
ꝑposita ualeat sustentari. Quanta
etiam diu̾sitas incorticib ẽ. quorum
alii lenes st̃ et nitidi: ñ nulli nodosi
& asꝑi: alii simplices certi. etiã multiᷤ
conferti caudicib. Et qͦd magis mira¬
beris: senectutis et iuuentutis huma¬
ne similicudo repperitur in eis. Nam

Expanded text:
genera exstitere lignorum, quorum quaedam genera exstitere lignorum, quorum quaedam fecunda sunt, alia projectibilia, nonnulla navibus fabricandis accommoda, quaedam focis necessaria? Rursus in his varius spectatur ornatus, quorum et proprietatis investigatio difficilis habetur et differentia singulorum. Nam alia profundioribus, alia summis et levibus sunt annexa radicibus: alia in altum porrecta, singulisque defixa stipitibus, alia humiliora; et de stirpibus suis oculos plures fundentia. Et quorum vertices sunt excelsi, eorum radices multiplices et profundiores habentur, in circoque diffusae: quas velut fundamina quaedam natura subjecit, quibus moles superposita valeat sustentari. Quanta etiam diversitas in corticibus est, quorum alii lenes sunt et nitidi, nonnulli nodosi et asperi, alii simplices, certi etiam multis conserti caudicibus? Et quod magis miraberis, senectutis et juventutis humanae similitudo reperitur in eis. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
summos arboru᷑ u̾tices ꝑuenire. Exi¬
git nos etiã fossionẽ pati. fõdit᷑ aut̃
mens scłarium de positione curaru:
q̃ cordib nr̃is onus graue configunt.
Ergo qͥ illecebras corporee uoluptatis
abiecerit: & execrabilis ambitum głe
diuitiarũq contempserit: tanqͣm foᷤ¬
sionis cultura nitescens. aspirare lib̃e
incipit. omĩ labe terrene conu̾sationis
abstersa. Conuenit etiã nos scdm̃ pro-¬
uerbii rationẽ minime luxuriantes
effluere. idẽ non ostentatorie uiuere
nec captare decus laudis externe:s
fertiles nos uͦ demonstrare cultori.
bonoꝵ oꝑum p̾ferentes industriam.
lu autẽ sic̃ oliua fructifera nulla te
spe nudaueris: s semꝑ habeto fidei
uiridem ualidamq constantiam.
Ita enĩ inuacitatem illiꝰ arboris. et opu¬
lentiam fructuosam uideberis imitari:
si ub̃rime miscłiam omĩ tempore lar¬
giaris. S iam redeamus adscrutatio¬
nem dispositionis. artificis. Quanta nc̃

Expanded text:
summos arborum vertices pervenire. Exisummos arborum vertices pervenire. Exigit nos etiam fossionem pati. Foditur autem mens, saecularium depositione curarum; quae cordibus nostris onus grave conficiunt. Ergo qui illecebras corporeae voluptatis abjecerit, et exsecrabilis ambitum gloriae divitiarumque contempserit, tanquam fossionis cultura nitescens, aspirare libere incipit, omni labe terrenae conversationis abstersa. Convenit etiam nos secundum proverbii rationem, minime luxuriantes effluere, id est, non ostentatorie vivere, nec captare decus laudis externae; sed fertiles nos vero demonstratore cultori bonorum operum praeferentes industriam. Tu autem sicut oliva fructifera nulla te spe nudaveris, sed semper habeto fidei viridem validamque constantiam. Ita enim vivacitatem illius arboris, et opulentiam fructuosam videberis imitari: si uberrime misericordiam omni tempore largiaris. 7. Sed jam redeamus ad scrutationem dispositionis artificis. Quanta tunc
Abbreviated transcription (Latin):
contͣdamur ȩternis. Deniq ñ cessat:
uꝙ animas hominũ uitib cõꝑando.
Sic enĩ dic̃. ħ inea facta ẽ dilecto: incor¬
nu pingui. Et iterum. Uineam plan¬
taui: & sepe cͥcundedi. Animas uide¬
licet indicans hominũ. qͣs cȩlestium
mandatoꝵ munitione consepsit. ap¬
posita nicħominꝰ angłoꝵ custodia:
sic̃ scͥptum ẽ. Inmittit angelũ dñs
ineͥcuitu timentium euͦ: & eripiet eoᷤ.
Deinde uelut uallos qͦsdam quib ful-¬
ciremur erexit. constitutis in eccłia
stris. Atq ita nos exemplis ueterũ
sc̃oꝵ suscitans. in sublime ꝓuexit: nec
omnino passus ẽ mentem nr̃am hu-¬
mi iacentem. fieri dignam calcatio¬
nib alioꝵ. Uult etiam nos quib dam
uiteis clauiculis id ẽ amplexib carita¬
tis astrictos. & ꝓximum quẽq diligẽ¬
tes. impetu animi semꝑ adsuꝑiora
contendere: similes effectos sarm̃tis.
que solent paulatim crescendo adsũ

Expanded text:
contradamur aeternis. Denique non cessat; contradamur aeternis. Denique non cessat; ubique animas hominum vitibus comparando. Sic enim dicit: Vinea facta est dilecto in cornu pingui . Et iterum: Vineam plantavi, et sepe circumdedi , animas videlicet indicans hominum, quas coelestium mandatorum munitione consepsit: apposita nihilominus angelorum custodia, sicut scriptum est: Immittit angelum Dominus in circuitu timentium eum, et eripiet eos . Deinde velut vallos quosdam quibus fulciremur erexit: constitutis in Ecclesistris . Atque ita nos exemplis veterum sanctorum suscitans in sublime provexit: nec omnino passus est mentem nostram humi jacentem, fieri dignam calcationibus aliorum. Vult etiam nos velut quibusdam viteis claviculis, id est, amplexibus caritatis astrictos, et proximum quemque diligentes, impetu animi semper ad superiora contendere: similes effectos sarmentis quae solent paulatim crescendo, ad
Abbreviated transcription (Latin):
rationem qͣnda seminis habent: qͣs
agri cultores auulsas. reparandi cau¬
sa generis pastinare consuert: Pmo
tamen ut supͣ diximꝰ arbores ille dig¬
nȩ memoratu habentur. qͦ nr̃am uita
suis fructib sustentantes atq homi¬
neͤ nutrientes. inuidiosam ei facture
erant fruendi lib̃tatem sicut uitis: q̃
uinum generat letificans cor homimᷤ.
Et olea fructum ferens: q̃ uultu᷑ exhi¬
larat in miscdia. Quanta alia tunc
simul emergebant: urgente hec et¬
ꝓducente natura. Itaq radix uineȩ
habet incirco sarmenta uirentia: dif¬
fusa ꝑ terrã. Ex quib pͥmo germen
oritur: qͦd fit labrusca. pꝰt hoc uua.
Sufficit gͥ uinea qͦq prudent᷑ inspec¬
ta: recordationem tͥ nature subicere.
Meministi eñ dm̃ci sermonis exẽplũ
qͦ se dic̃ ẽẽ uitem. patrem uͦ cultorem:
sumꝰ ȩccłiȩ. sarmenta nuncupauit.
ꝓuocans nos ad fructiferandi rationẽ
copiosam: ne desidiȩ accusati. fla̾mis

Expanded text:
rationem quamdam seminis habent, quas rationem quamdam seminis habent, quas agricultores avulsas reparandi causa generis, pastinare consueverunt. Primo tamen, ut supra diximus, arbores illae dignae memoratu habentur, quae nostram vitam suis fructibus sustentantes, atque hominem nutrientes invidiosam ei facturae erant fruendi libertatem: sicut vitis quae vinum generat laetificans cor hominis, et olea fructum ferens, qui vultum exhilarat, in misericordia. Quanta alia tunc simul emergebant urgenter, haec producente natura. Itaque radix vineae habet in circo sarmenta virentia, diffusa per terram: ex quibus primo germen oritur, quod fit labrusca, post hoc uva. Sufficit igitur vinea quoque prudenter inspecta, recordationem tibi naturae subjicere. Meministi enim dominici sermonis exemplum, quo se dicit esse vitem, Patrem vero cultorem. sumus Ecclesiae, sarmenta nuncupavit: provocans nos ad fructificationem copiosam, ne desidiae accusati, flammis
Abbreviated transcription (Latin):
rosa sine spina fuit. Nam postea ptil¬
ctudim eiꝰ adiuncta ẽ. ut ẽẽt uideli¬
cet uoluptati sollicitudo contigua:
reminiscentib nobis peccatum. Cuiꝰ
grã: dumos et uepres generare t̾ra
damnata ẽ. Quȩ qͥd iubetur et lignũ
faciens fructum ꝓducere. S multa
ligna uidemus:neq semen neq fruc¬
tum ferentia. Ad hoc dicemꝰ. quia q
st᷑ utiliora: mandari memorie pͥnci¬
paliter meruerunt: deinde subtilit᷑
inquirentib patefiet aut seminaria¬
se se om̃s arbores. aut similem semini
habere uirtutem. Popłs enĩ uel ulmꝰ.
& salix. et alie tales. fructum qͥdẽ nul¬
lum uident᷑ afferre manifestum: sem̃
in eis. siquis attentius scrucetur inue¬
niet. Subiectum ẽ enĩ earũ foliis gͣnũ
qͦd mischum nuncupare solent: hii
qͥ uocabuloꝵ compositionib oꝑam
dederunt: Hoc uim seminis optinet.
Nam ea quȩ de ramoꝵ plantatione
nascuntur: ex semet ipsis qͣm pluri-¬
mum radices fundunt. forsitan et

Expanded text:
rosa sine spina fuit. Nam postea pulrosa sine spina fuit. Nam postea pulchritudini ejus adjuncta est, ut esset videlicet voluptati sollicitudo contigua, reminiscentibus nobis peccatum, cujus gratia dumos et vepres generare terra damnata est. Quae quidem jubetur et lignum faciens fructum producere; sed multa ligna videmus, neque semen, neque fructum ferentia. Ad hoc dicemus, quia quae sunt utiliora, mandari memoriae principaliter meruerunt, deinde subtiliter inquirentibus patefiet aut seminarias esse omnes arbores, aut similem semini habere virtutem. Populus enim vel ulmus, et salix et aliae tales, fructum quidem nullum videntur afferre manifestum; semen tamen in eis, si quis attentius scrutetur inveniet. Subjectum est enim earum foliis granum quod mischum nuncupare solent hi qui vocabulorum compositionibus operam dederunt, hoc vim seminis obtinet. Nam ea quae de ramorum plantatione nascuntur, ex semetipsis, quamplurimum radices fundunt. Forsitan et
Abbreviated transcription (Latin):
minib ñ ignauia culpanda cultorũ.
ñ aerum intemꝑantia: nͨ illiꝰ cause
quȩrela corruptelam frugib apportan-¬
tis: ñ condempnatio. qͣ fertilitatem
possit impedire t̾rarum. Postea enĩ
delictũ extitit. ꝓ quo sumꝰ addicti:
ut insudore nr̃i uultus panem man¬
ducaremus. Inter hec p̃cepit qͦq lig¬
num nasci fructuosum faciens fructũ:
cuiꝰ semen in ipso ẽ. scdmgenꝰ & simili¬
tudinem. Huius gͥ editione sermonis:
omĩa cõnfestim nemora densabatur.
Arbores etiã quib mos ẽ. in altum
surgere. id ẽ olea. uel cedrus. et cip̃ssu᷑.
& pinus. nec non frutices foliis uesti¬
ebantur: & frondib uirgulta. Quin
etiã quȩ coronaria uocitantur rosẽta
dico et myrteta. & laureta. sub uno
temꝑoris momͣto. cũ ante ñ eẽnt sin¬
gula cum sui ꝓpͥetate surgebant:
alteru ab altero manifestissima ꝓ¬
batione discretuͦ: et certa designati¬
one ꝓductum. Uerumtam᷑ illo temꝑe:

Expanded text:
minibus: non ignavia culpanda cultorum, minibus: non ignavia culpanda cultorum, non aerum intemperantia, non ullius causae querela corruptelam frugibus apportantis, non condemnatio, quae fertilitatem posset impedire terrarum. Postea enim delictum exstitit; proquo sumus addicti, ut in sudore nostri vultus panem manducaremus. 6. Inter haec praecepit quoque lignum nasci fructuosum faciens fructum; cujus semen in seipso est secundum genus et similitudinem. Hujus igitur editione sermonis omnia confestim nemora densabantur, arbores etiam quibus mos est in altum surgere, id est, olea, vel cedrus, et cypressus, et pinus, nec non frutices foliis vestiebantur, et frondibus virgulta. Quin etiam quae coronaria vocitantur, roseta dico, et myrteta, et laureta sub uno temporis momento, cum ante non essent, singula cum sui proprietate surgebant: alterum ab altero, manifestissima probatione discretum, et certa designatione productum. Verumtamen illo tempore
Abbreviated transcription (Latin):
ad miscere: ut morbi sui clandestinã
ꝑniciem latent᷑ mentib inte gris io¬
lescant: licet dñs ꝑfectionem creden
tiu merito seminis comparet mere¬
mentis ita dicens. Sic̃ si homo mit¬
tat sementẽ suꝑ terra. & ille dormi-
at & surgat nocte et die: messis aũ
leuatur & crescit ipso nesciente. Sp̃o¬
te enĩ terra fructiferat: pͥmo fenum.
pꝰt ea spicam. G erminet terra herbã.
Igitur inbreuissimo temꝑis mom̃to
agerminatione tellus incipiens. ut
legem creatoris impleret: ꝑ om̃s cres¬
cendi ꝑfecta gradus mox ad matu¬
ritatem quȩ nascebantur euexit.
Cerneres eo temꝑe saltus om̃s herba¬
rum uiriditate spendescerẽ. campoᷤ
etiã turgidis messib exornatos: ima¬
ginem quodammͦ pelagi fluctuan¬
tes spicarum motib emulari. Om̃e
tunc fenum. & om̃e genus olitorium.
& siquid arbustium uel seminariũ
ẽ: copiosis suꝑ t̾ram fructib eminebat.
Nulla tc erat desperatio metuenda se¬

Expanded text:
admiscere, ut morbi sui clandestinam admiscere, ut morbi sui clandestinam perniciem latenter mentibus integris inolescant; licet Dominus perfectionem credentium in eum merito seminis comparat incrementis, ita dicens: Ut homo mittut sementem super terram, et ille dormiat, et surgat nocte ac die, messis autem levatur et crescit, ipso nesciente. Sponte enim terra fructiferat: primo fenum, postea spicam. Germinet terra herbam . Igitur in brevissimo temporis momento, a germinatione tellus incipiens, ut legem Creatoris impleret, per omnes crescendi profecta gradus, mox ad maturitatem quae nascebantur evexit. Cerneres eo tempore, saltus omnes herbarum viriditate splendescere: campos etiam turgidis messibus exornatos, imaginem quodammodo pelagi fluctuantis spicarum motibus aemulari. Omne tunc fenum et omne genus olitorium; et si quid arbustivum vel seminarium est, copiosis super terram fructibus eminebat. Nulla tunc erat desperatio metuenda se
Abbreviated transcription (Latin):
nus semina terra ꝓducit: cum ful¬
uum triticuͦ serentes. atrum pleru̾q
colligimꝰ: Quod ñ ꝑtinet ad mutatio¬
nem generis: s infirmitatẽ qͣndam
et languorem seminis fuisse dicemꝰ.
Neq enĩ desiit ẽẽ frumentu᷑ quod
adustione nigratum ẽ sicut exipsa
possumꝰ appellatione cognoscere: qͥa
nimietate frigoris excocta species.
in alium semen & colorem transtu¬
lit et saporem: sic̃ econtra. si agerfe-¬
cundus extiterit. et cęli clementia
potiatur: mox ad pͥstinum scȩma re¬
uertit᷑ lolium uͦ et cetera adulteri¬
na genera quȩ zizania solet nun-¬
cupare scͥptura. uictualib admixta
segetib. non extritici corruptione
gignunt᷑: s ex sua ꝓpͥa nascunt᷑ ori-¬
gine: horum consideratio illis confe-¬
renda ẽ qͥ dñi mandata subũtunt.
et ñ sincerȩ u̾bum monitionis accipi¬
unt: s maligno magisterio depͣuati.
audent se menbris eccłiȩ salubribus

Expanded text:
nus semina terra producit, cum fulnus semina terra producit, cum fulvum triticum serentes, atrum plerumque colligimus? Quod non pertinet ad mutationem generis, sed infirmitatem quamdam et languorem seminis fuisse dicemus. Neque enim desiit esse frumentum quod adustione nigratum est, sicut ex ipsa possumus appellatione cognoscere, quia nimietate frigoris excoctas species, in alium semen et colorem transtulit et saporem. Sicut econtra, si ager fecundus exstiterit, et coeli clementia potiatur, mox ad pristinum schema revertitur. Lolium vero et caetera adulterina genera, quae zizania solet nuncupare Scriptura, victualibus admixta segetibus, non ex tritici corruptione gignuntur, sed ex sua propria nascuntur origine. Horum consideratio illis conferenda est, qui Domini mandata subvertunt, et non sincere verbum monitionis accipiunt; sed maligno magisterio depravati, audent se membris Ecclesiae salubribus
Abbreviated transcription (Latin):
serunt: qͣm frigiditas adintima eoꝵ
intestina ꝑueniat. Coturnicib etiam
inusu escȩ haberet᷑ elleborus: huius
uirus pestiferum naturȩ suȩ qͣdam
nos ipsos quoq iuuare credunt᷑. Ex
mandragora enĩ somnifera medica¬
mina componuntur: gͣuissimis men¬
broꝵ dolorib ꝓfutura. Quidã autẽ
ꝑciciitam molestissimam uescendi ra¬
biem mitigarunt. Non nulli ꝑ ellebo¬
rum: diuturna uicia corꝑis extinxe¬
runt. Ergo unde putabas conditori
cͥmen obicere: in de potiꝰ referende sͥ
laudis argum̾ta sortiris. Germinet t̾¬
ra. Quantam gͥ duci alimoniã sponte
infoliis herbarũ et radicib et semini¬
b in ueniri. uel quantu᷑ excultu et
delicia conferri quanqͣm ñ continuo
p̾cepit fructũ semenq ꝓduci. s ger-¬
minare pͥus statuit et inuere tellurẽ.
et tunc maturare semen: ut pͥma illa
p̃ceptio documentũ naturȩ fieret ad
ratione̾ sequentiũ: Quomͦ gͦ scdm̃ ge¬

Expanded text:
serunt, quam frigiditas ad intima eorum serunt, quam frigiditas ad intima eorum intestina perveniat. Coturnicibus etiam in usu escae habetur helleborus, hujus virus pestiferum naturae suae quadam nos ipsos quoque juvare creduntur. Ex mandragora enim somnifera medicamina componuntur gravissimis membrorum doloribus profutura. Quidam autem per cicutam molestissimam vescendi rabiem mitigarunt; nonnulli per helleborum diuturna vitia corporis exstinxerunt. Ergo unde putabas Conditori crimen objicere, inde potius referendae sibi laudis augmenta sortiris. 5. Germinet terra. Quantam igitur dicit alimoniam sponte in foliis herbarum, et radicibus et seminibus inveniri, vel quantum ex cultu et diligentia conferri, quanquam non continuo praecepit fructum semenque produci, sed germinare prius statuit, et virere tellurem. et tunc maturare semen, ut prima illa praeceptio documentum naturae fieret ad rationem sequen tium. Quomodo ergo secundum ge
Abbreviated transcription (Latin):
penitꝰ ñ uideri: cuiꝰ utiq labor adua¬
rios intȩ nr̃ȩ usus ualde necessarius es¬
timatur. S tͥ qͥdẽ sufficiet rationa¬
bilitas familiaris hominib: ad decli-¬
nanda quȩ noxia sunt. Et eni᷑ si ouib
et capris usus suppetit naturalis ca¬
uendi contraria. solo intellectu discer¬
nentib lesionem: tu cui & sermoniᷤ
facultas p̾sto ẽ. et artis medicinȩ sol¬
lertia suppetit. remedia sanitatis ex¬
plorans. et rerum frequens exꝑien¬
tia. maloꝵ nobis effugia demonstran-¬
do difficile. dic mͥ poteris ꝑiculosa u¬
tare. quoꝵ nichil ẽ ociose uel inutilit᷑
constitutum: Aut enĩ pastum mini-¬
strant certis qͥbq pecudib: aut nob̃̾
egrotantib solatia conferunt ad salu¬
tem. Nam ciciitam sturni solent ede¬
re: cuiꝰ uenenũ ꝓ qualitate sui corꝑiᷤ
dicuntur effugere. Tenuissima enum
st̃ adiacentia eoꝵ cordi spiramina: pͥ¬
usq illis euenit ut digerant qͣ sump¬

Expanded text:
penitus non videri, cujus utique labor, ad vapenitus non videri, cujus utique labor, ad varios vitae nostrae usus valde necessarius aestimatur. Sed tibi quidem sufficiet rationabilitas familiaris hominibus, ad declinanda quae noxia sunt. Etenim si ovibus et capris sensus suppetit naturalis cavendi contraria, solo intellectu discernentibus laesionem: tu cui et sermonis facultas praesto est, et artis medicinae solertia suppetit, remedia sanitatis explorans, et rerum frequens experientia, malorum nobis effugia demonstrando, difficile, dic mihi, poteris periculosa vitare, quorum nihil est otiose vel inutiliter constitutum? Aut enim pastum ministrant certis quibusque pecudibus, aut nobis aegrotantibus solatia conferunt ad salutem. Nam cicutam sturni solent edere: cujus venenum pro qualitate sui corporis dicuntur effugere. Tenuissima enim sunt adjacentia eorum cordi spiramina, priusque illis evenit ut digerant quae sump
Abbreviated transcription (Latin):
tionabilit᷑ haristas causa custo die ue¬
lut hastas apposuit: quarũ aculeis
minores bestiȩ repellant᷑. Quid loqͣr.
qͥd reticeam tam copiosos respiciens
thesauros creaturȩ: et qͦd difficilis as¬
secutio meliorũ. s lactura nͨ tolerabił
omissorum: Germinet terra herbam
pabuli. Mox cum uictualib et ꝑncio¬
sa ꝓcedunt. Id ẽ cum tritico ciciita cũ
reliquis seminib elleborus. et aconi-¬
tũ. et mandragora: & papaueris sucͦ.
Qͥd gͦ : Post posita gr̃arum actione suꝑ
munificentia conditoris: accusemuᷤ eũ
de noxiaru᷑ ꝓductione causaru᷑: mini¬
me considerantes illud qͥa non oĩa
ꝓpt̾ nr̃m facta sunt uentrem: s nob̃
quidẽ deputate dapes tam ꝓmptȩ.
quã note sunt. Unumqͦdq uero eoꝵ
quȩ generata st̃: habent ꝓpͥam rati¬
onem. Neq em̃ quia taurim sangui¬
nis haustus lȩtifer habetur: idcirco
animal ipsum fieri ñ oportuit. aut

Expanded text:
tionabiliter aristas causa custodiae, vetionabiliter aristas causa custodiae, velut hastas apposuit, quarum aculeis minores bestiae repellantur. 4. Quid loquar, quidve reticeam, tam copiosos respiciens thesauros creaturae? est quidem difficilis assecutio meliorum, sed jactura non tolerabilis omissorum. Germinet terra herbam pabuli. Mox cum victualibus et perniciosa procedunt, id est cum tritico cicuta, cum reliquis seminibus helleborus, et aconitum, et mandragora, et papaveris succus. Quid ergo? postposita gratiarum actione super munificentia Conditoris, accusemus eum de noxiarum productione causarum? Minime: considerantes illud, quia non omnia propter nostrum facta sunt ventrem; sed nobis quidem deputatae dapes, tam promptae quam notae sunt. Unumquodque vero eorum quae generata sunt, habent propriam rationem. Neque enim quia taurini sanguinis haustus lethifer habetur, idcirco animal ipsum fieri non oportuit, aut
Abbreviated transcription (Latin):
tepefacta. subiecto uapore qui tractu
caloris illapsus ẽ ꝑ radices. et terrȩ
nutrim̾tis adhibetur: pardem sui dif¬
fundit inculmun pardem ducit in
corticem: partem ministrat ingrana:
partem porrigit inharistas. Et hoc
mͦ congregatione ꝑfecta: paulatim
ad sui mensurã singła queq ꝑueni¬
unt. Ergo siue triticum fuerit. siue
legum᷑. Siue holus. siue arbustum.
sufficienter instruere poterit tuum
sensum: qͦ possis intueri sapientiam
conditoris artificis: qͦmͦ tanqͣm gem¬
b qͥbusdam stipula frumenti succm¬
gitur: ut crebris compagib alligata
facilius ualeat onus subuectare spi¬
carum: cum grauitudine maturita¬
tis inflexe. deorsum ceꝑint inclinari.
ꝓ pterea calamꝰ auenȩ totꝰ uacuus ha¬
betur: qͥa nullũ scilicet gerit ponduᷤ
incapite. Triticum aute̾ longe aliter
natura muniuit: cuiꝰ grana ꝓuidẽ¬
ter admodum locauit inthecis: ut ñ
diripiantur ab auib. Et idcirco ei ra¬

Expanded text:
tepefacta, subjecto vapore, qui tractu tepefacta, subjecto vapore, qui tractu caloris illapsus est per radices, et terrae nutrimentis adhibetur: partem sui diffundit in culmum, partem ducit in corticem, partem ministrat in grana, partem porrigit in aristas. Et hoc modo concretione perfecta, paulatini ad sui mensuram singula quaeque perveniunt. Ergo sive triticum fuerit, sive legumen, sive olus, sive arbustum, sufficienter instruere poterit tuum sensum, quo possis intueri sapientiam conditoris artificis: quomodo tanquam genibus quibusdam stipula frumenti succingitur, ut crebris compagibus alligata, facilius valeat onus subvectare spicarum, cum gravitudine maturitatis inflexae deorsum coeperint inclinari. Et propterea calamus avenae totus vacuus habetur: quia nullum scilicet gerit pondus in capite. Triticum autem longae aliter natura munivit, cujus grana providenter admodum locavit in thecis, ut non diripiantur ab avibus. Et idcirco ei ra
Abbreviated transcription (Latin):
tempestiue ꝓpħa florum imbecillitati:
similitudinem głȩ comꝑauit huma¬
ne. Germinet terra herbam pabuli¬
seminans semen scdm genus. Usq nẽ
gͥ pͥme dispositioni testis ẽ: ordo nas¬
centium. Germinatio enĩ: omia que
generant᷑ anteuenit. Et siquid de ra¬
dice ꝓrumpit. ut crocus & gramen
pͥus id germinare necesse est et pꝰt
hoc fenum uiride fieri: atq ita infru-¬
gem maturam. stipula iam flaues-¬
cente ꝑduci. Germinet t̾ra herbam
pabuli. Semen gͥ cum ceciderit inso¬
lum et inmediocriter humore fuerit¬
& calore mollitum: mox gremio t̾re
coneccitur: quȩdam subinde genitiua
fomenta suscipiens. et inuenas eiꝰ sen¬
sim labendo demergit᷑: demergitur:
sparsisq minutissimis fibris. tumorẽ
suꝑieccȩ telluris nascendo ꝑrumpit:
fundatumq iam firmiter facile con-¬
surgit: tot numero sursum calamos
explicans. quot deorsum radices extẽ¬
derit. Atq ita teneritudo germinis

Expanded text:
tempestive propheta florum imbecillitati, tempestive propheta florum imbecillitati, similitudinem gloriae comparavit humanae. 3. Germinet terra herbam pabuliseminans semen secundum genus. Us primae dispositioni testis est ordo nascentium. Germinatio enim omnia quae generantur antevenit, et si quid de radice prorumpit, ut crocus et gramen, prius id germinare necesse est, et post hoc fenum viride videri, atque ita in frugem maturam, stipula jam flavescente perduci. Germinet terra herbam pabuli. Semen igitur cum ceciderit in solum, et mediocriter humore fuerit et calore mollitum, mox gremio terrae connectitur, quaedam subinde genitiva fomenta suscipiens et in venas ejus sensim labendo demergitur, sparsisque minutissimis fibris tumorem superjectae telluris nascendo perrumpit, fundatumque jam firmiter, facile consurgit tot numero sursum calamos explicans, quot deorsum radices extenderit. Atque ita teneritudo germinis
Abbreviated transcription (Latin):
b facultatum. fultus obsequiis suscep¬
torũ amicoꝵ. etiam simulatoꝵ stipatꝰ
examine. nec ñ parasitorũ uel affinit̃
adulatoꝵ cͥcumseptis excubiis. aquib
omib et ꝓcedens. et rediens. inuidiam
cũ uituꝑatione conquirit. Neq pot̃
hunc morbum declinare qͥ eminet
Adde diuitiis ciuilem qͦq potentiam.
et honores delatos apͥncipib. gentiũ
reguñta. militum magisteria. p̃coneᷤᷤ
horrifica uoce ꝑsonantes ante se ipsũ.
fasciumq uectores hinc & inde ꝓseq̃n¬
tes: gͣuissimum terrorem supplicibus
ferentes. Adde uerbera: ꝓscͥptiones:ac¬
tiones: uincula. carcerem: ex quib in¬
tolerabilis glomerat᷑ formido subiec¬
tis. Quid postea: Nox ina. et febris ac¬
cessio. lateris dolor. pulmonisq suspi-¬
rium diuulsum ex hominib ducit ho¬
minem: totaq eiꝰ scȩna repente dete¬
gitur: illaq tanta potentia. uelut tͣnꝰ¬
actum somnium nonuidet᷑. Quappt̃

Expanded text:
bus facultatum, fultus obsequiis, suscepbus facultatum, fultus obsequiis, susceptorum amicorum etiam simulatorum stipatus examine, nec non parasitorum, vel affinium adulatorum circumseptus excubiis, a quibus omnibus, et procedens, et rediens invidiam cum vituperatione conquirit. Neque enim potest hunc morbum declinare qui eminet. Adde divitiis civilem quoque potentiam, et honores delatos a principibus, gentium regimenta, militum magisteria, praecones horrifica voce personantes ante seipsum, fasciumque vectores hinc et inde prosequentes, gravissimumque terrorem supplicibus ferentes: adde verbera, proscriptiones, auctiones, vincula, carceres, ex quibus intolerabilis glomeratur formido subjectis. Quid postea? nox una, et febris accessio, lateris dolor, pulmonisque suspirium, divulsum ex hominibus ducit hominem, totaque ejus scena repente detegitur, et illa tanta potentia velut transactum somnium non videtur. Quapropter
Abbreviated transcription (Latin):
et cultu ꝓpͥi decoris exultans: omnia
que iussu cęlesti conceꝑat effundebat.
Cupio itaq intuis sensib altius here¬
re creature miracula: ut uͥcunq rap¬
tus fueris. et cuilibet nascentiu᷑ gene¬
ri spectator astiteris. magnificam ꝑ¬
cipias memoriam conditoris: & ante
omia cum uideris herbam fen. uel
florem. mox te ad humanȩ naturȩ
conu̾tas imaginem. recordatus ysaiȩ
sapientis exemplar. qͥa om̃is caro tan¬
qͣm fenum: & omĩs gloria hominis
tanqua flos fęni. Etenĩ uuite huius
breuitas. et minimum gaudiũ & suꝑ
reb ꝓsperis hilaritudo mortalium:
congrue prorsus aꝓpħa comꝑata ẽ.
Uidetur enĩ hodie quispiã menbris
refectus: facie robustus: etate pͥmeuus
fremens uirib: atq impetu ñ ferendꝰ.
hic sequenti mox die miserabilis inue¬
nit᷑: dum aut senectute frangit᷑. aut
languore tabescit. Alter itidem specta¬
bilis habet᷑ et maximarũ refectus opi¬

Expanded text:
et cultu proprii decoris exsultans, omnia et cultu proprii decoris exsultans, omnia quae jussu coelesti conceperat, effundebat. Cupio itaque in tuis sensibus altius haerere creaturae miracula: ut ubicunque repertus fueris et cuilibet nascentium generi spectator astiteris, magnificam percipias memoriam Conditoris, et ante omnia cum videris herbam feni, vel florem, mox te ad humanae naturae convertas imaginem: recordatus Isaiae sapientis exemplar: Quia omnis caro tanquam fenum, et omnis gloria hominis tanquam flos feni . Etenim vitae hujus brevitas, et minimum gaudium, et super rebus prosperis hilaritudo mortalium, congrue prorsus a propheta comparata est. Videtur enim hodie quispiam membris refectus, facie robustus, aetate primaevus, fremens viribus, atque impetu non ferendus. Hic sequenti mox die miserabilis invenitur; dum aut senectute frangitur, aut languore tabescit. Alter itidem spectabilis habetur, et maximarum refertus opi
Abbreviated transcription (Latin):
tur uirdutem seminis optinere. Sic̃
calamꝰ post incrementa recentia.
rarsus aliam sobolem de radice sub-¬
mittit: reꝑaratione̾ stirpis inposte¬
rũ porrecturam. Hoc autẽ facit non
solum calamꝰ: s etiã alia illa que
subtellure nascentia rediuiuam ꝓle̾
in radice custodiunt. Unde uerum ẽẽ
ꝓbatum ẽ. qͥa unicuiq nascentium.
aut semen suppetit renouandi gene¬
ris: aut uis quedam seminaria sit
adiuncta. Et hoc ẽ quod dicit scdm̃
genus. Neq enĩ calami ꝓgenies pot᷑
olearum haberi creatrix: s excalamo
calamus alter ꝑsimilitudinem cog-¬
nationis exoritur. Et ita quod de pͥma
generatione terra ꝓduxit: usq nunc
posteritatis successione seruat᷑. Ger¬
minet terra. Respice quomͦ exparua
uoce et p̾ceptione breuissima dellus
arida sterilisq repente parturiens.
& ad fetum fructiferationis impulsa.
uelut quodam luctuoso amictu de¬
posito. sumptisq letiorib indum̃tis

Expanded text:
tur virtutem seminis obtinere, sicut tur virtutem seminis obtinere, sicut calamus post incrementa recentia, rursus aliam sobolem de radice submittit reparationem stirpis in posterum porrecturam. Hoc autem facit non solum calamus, sed etiam alia mille, quae sub tellure nascentia, redivivam prolem in radice custodiunt. Unde verum esse probatum est quia unicuique nascentium, aut semen suppetit renovandi generis, aut vis quaedam seminaria sit adjuncta. Et hoc est quod dicit secundum genus. Neque enim calami progenies potest olearum haberi creatrix; sed ex calamo calamus alter, per similitudinem cognationis exoritur, et ita quod de prima generatione terra produxit, usque nunc posteritatis successione servatur. Germinet terra. Respice quomodo ex parva voce, et praeceptione brevissima tellus arida, sterilisque repente parturiens, et ad fetum fructificationis impulsa, velut quodam luctuoso amictu deposito, sumptisque laetioribus indumentis,
Abbreviated transcription (Latin):
minib ministrare: Quod & si eͦ ali¬
quod herbarũ alienis nͨ nr̃is usib
aptatum: tam̃ idipsum uidetur no¬
stro nichilominꝰ lucro ꝓficere: nobiᷤ¬
q omniu̾ seminu᷑ commoditas de-¬
putata sentit᷑. Et hunc eẽ ꝓfecto cõ¬
stat suꝑ his quȩ dicta sunt intellec¬
tũ. Germinet terra herbam pabu¬
li: et semen seminans scdm genus.
Recte inqͥt. Sic enĩ & narrationis cõ¬
sequenter ordo constabit. qͥ nc̃ sͥ quo¬
dammͦ creditur pugnare: & necessi¬
tas naturalis dispensationis imple¬
bit᷑. Primo ẽ eniͦ generatio. deincepᷤ
herba: post hoc pabuli successio: qm
mox seminis ꝑfectio comitatur. Q mͦ
gͥ cuneta q̃ nascuntur eterra semina¬
ria eẽ sermo declarat: cum nec calamꝰ
nec gramen. nec menta. nec croccus.
nec alia plurima nascendi pͥncipiu᷑
sortiuntur ex semine: Adhoc respon¬
demꝰ: qͥa quedam eoꝵ que terra ꝓ¬
ducit. in radicib et infundo credun¬

Expanded text:
minibus ministrare. Quod etsi est aliminibus ministrare. Quod etsi est aliquod genus herbarum, alienis, non nostris usibus aptatum; tamen id ipsum videtur nostro nihilominus lucro proficere. nobisque omnium seminum commoditas deputata sentitur: et hunc esse profecto constat super his quae dicta sunt intellectum. 2. Germinet terra herbam pabuli et semen seminans secundum genus. Recte inquit; sic enim et narrationis consequenter ordo constabit, qui nunc sibi quodammodo creditur repugnare; et necessitas naturalis dispensationis implebitur. Primo est enim germinatio, deinceps herba, post hoc pabuli successio; quam mox seminis perfectio comitatur. Quomodo ergo cuncta quae nascuntur e terra, seminaria esse sermo declarat, cum nec calamus, nec gramen, nec menta, nec crocus, nec alia plurima nascendi principium sortiuntur ex semine? Ad haec respondemus, quod quaedam eorum quae terra producit, in radicibus et in fundo credun
Abbreviated transcription (Latin):
causas p̾stare crescendi: dum ea quȩ¬
de terra pullulant. ꝓprii caloris at¬
tractu abimis sedib ad suꝑna ꝓducit
Idenco sole antiquior terrene fecundi¬
tatis ornatus emicuit: ut occasio uene¬
randi solem. ut pote auctorem nascẽ¬
tium his qͥ inerrore positi sunt aufe¬
ratur: si tam̃ suaderi potuerint: qͥa
pͥusqͣm ipse creatus ẽ erat iam terra
suis fructib decorata: considerantes
qͦd herbis et pabulis sol innascendo
posterior ẽ. Qd gͦ: Dicemus qͥa peco¬
rib quide̾ conditor alimoniam repo¬
nebat: nrm uͦ genus nullius cura di¬
gnum ꝓuisionis habuerit: Non ita ẽ.
Nam qͥ bubus et equis tuis pastum pre¬
parauit: uberiores utiq diuitias. et fru¬
endi copiam ministrauit: & subsidia
tue uitȩ ꝑ illoꝵ nutrimͣta recondidit.
Seminũ qͦq ꝓductio. qͥd aliud debet iͦ¬
telligi. quã tuȩ dispensationis instru¬
ctio: sicut holera radicesq palmarũ
agrestium non sit dubium cibos ho¬

Expanded text:
causas praestare crescendi, dum ea quacausas praestare crescendi, dum ea quade terra pullulant, proprii caloris attractu, ab imis sedibus ad superna producit, idcirco sole antiquior terrenae fecunditatis ornatus emicuit, ut occasio venerandi solem, ut pote auctorem nascentium, his qui in errore positi sunt auferretur, si tamen suaderi potuerint quia priusquam ipse creatus est, erat jam terra suis fructibus decorata, considerantes quod herbis et pabulis sol in nascendo posterior est. Quid ergo dicemus, quia pecoribus quidem Conditor alimoniam reponebat, nostrum vero genus nullius cura dignum provisionis habuerit? Non ita est. Nam qui bubus et equis tuis pastum praeparavit; uberiores utique tibi divitias, et fruendi copiam ministravit, et subsidia tuae vitae per illorum nutrimenta recondidit. Seminum quoque productio quid aliud debet intelligi quam tuae dispensationis instructio? siquidem olera radicesque palmarum agrestium non sit dubium cibos ho