comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quid̾ nõie uniu̾sum hũit. s quo
fatiliꝰ ꝯductorẽ ĩueniret ꝑ duas
ꝑtes locabat. ita ut ex qualita¬
te loci suꝑiorem ꝑtem seianum
suꝑiorem. inferiorem aut̃ seia
dũ seianũ uno nomĩe uniu̾sum
possedit qmͣuis eundem du̾iis ꝑ¬
tib locau̾at uniu̾sũ enm ex cau¬
sa fid̾i cõmissi p̾stari oport̾e. nͥ hr̃
des de qua ꝑte testator senserit.¬

Expanded text:
quidem nomine uniuersum habuit, sed quo facilius conductorem inueniret, per duas partes locabat, ita ut ex qualitate loci superiorem partem Seianum superiorem, inferiorem autem partdum Seianum uno nomine uniuersum possedit, quamuis eundem diuisis partibus locauerat, uniuersum eum ex causa fideicommissi praestari oportere, nisi si heres, de qua
Abbreviated transcription (Latin):
Uciuis ticuis test̾oita cauit si quid
cuiq lib̾orum meorũ dedi aut do¬
nauit. aut inu sa cõcessi. aut sͥ
acquisuut. aut ei ab aliquo dat̃
aut relictum est id sibi ꝑcipiat su

Expanded text:
ucius Titius testamento ita cauit: 'si quid cuique liberorum meorum dedi aut donaui aut in usum concessi aut sibi adquisiit aut ei ab aliquo datum aut relictum est, id sibi praecipiat su
Abbreviated transcription (Latin):
Icia seio thessaram frumentaria
Sꝑari uoluit post diem tͥcesimũ a
morte ip̃iis. quero cũ seius uiua
testat̾ce thessaram frumentari¬
am et ca lũciatma hr̃e ceꝑit. n ͨ¬
p̾ciũ thessare p̾standũ. qr tale fi¬
iñ coͣ ꝑe consistit. ¶ Usuras fid̾i¬
ꝯmili postͣ impͣletos annos .xxu.

Expanded text:
itia Seio tesseram frumentariam comparari voluit post diem trigesimum a morte ipsius. quaero, cum Seius viva testatrice tesseram frumentariam ex causa lucrativa habere coepit nepretium tesserae praestandum, quoniam tale fiin corpore consistit. Usuras fideicommissi post impletos annos uigint
Abbreviated transcription (Latin):
bonis ex test̾o ratrone sue hẽ bã
pamphile filie sue cum pͥmum
lib̾a fuiss restitũet. quero para¬
phila manumissa. utrũ ex test̾o
suꝑiore patͥs sui patrone eamꝑ
tem pet̾e possit. an u̾o ex test̾õ
pat̾s naturał ex cã fid̾i commnis
s ħita racõne legis falcidie. R

Expanded text:
is ex testamento patronae suae habebat, Pamphilae filiae suae, cum primum libera fuisset, restitueret. quaero Pamphila manumissa, utrum ex testamento superiore patris sui patronae eam partem petere possit, an vero ex testamento patris naturalis ex causa fideicommissi habita ratione legis
Abbreviated transcription (Latin):
donauit ⁊ adiccit p̾cipua ħ eum
suiq iuris ⁊ post mortem suam
hr̃e uelle. quero cum test̾o sigm¬
ficau̾it si quid obugnatũ recepis
ineam dare se uelle significauit
Qͥ indiuisam cũ trẽ suorem hẽ¬
lat filias suas hrdes instituit ⁊
ita conit pp̃ res uniu̾sas q̃ mͥ cũ
illo frẽ meo patruo ur̃o ꝯmũes¬

Expanded text:
auit et adiecit praecipua haec eum suique iuris et post mortem suam habere uelle. quaero, cum testamento significauerit, si quid obsignatum recepissin e‹a› dare se uelle significauit. Qui indiuisam cum fratre suo rem habebat, filias suas heredes institu‹i›t et ita cauit: 'propter res uniuersas quae mihi cum illo fratre meo patruo u
Abbreviated transcription (Latin):
so. ¶Lucius titus damam ⁊ pam¬
philum lib̾tos suos añ bieminum
mortis sue de domo dimisit. ⁊ ciba¬
ria que dabat p̾stare desiit. mox
fcõ test̾o ita legauit. quisquis m he¬
res erit om̃ib lib̾tis meis quos tes¬
tam̃to hoc manumisi. ⁊ quosañ
hũi quosq ut manumittant᷑ petii

Expanded text:
us Damam et Pamphilum libertos suos ante biennium mortis suae de domu dimisit et cibaria quae dabat praestare desiit: mox facto testamento ita legavit: "quisquis mihi heres erit, omnibus libertis meis, quos hoc testamento manumisi et quos ante habui quosque ut manumittantur petii,
Abbreviated transcription (Latin):
quid de hoc existimes rescͥbas.R. nec
repetitum uid̾i in hut᷑ casum rioi comi¬
missum. s alt̾ntrum datũ. uł fid̾iꝯ¬
unssum. uł ipm h̃rditatem. melius
aut᷑ dici. in eundem cosum sb̾stitutat
iud̾i. in quem casum fidi commnissũ
uno ex br̃dib sb̃̾ condicõne lib̾tas fu̾it
datum. idemq sis eid̾ hr̃di sb̾stitu¬
at᷑. licet pure sb̾stituco fc̃a sit. tñ sb̾
eadem ꝯdicõne sb̃stitui uidet᷑ sb̾ qua

Expanded text:
quid de hoc existimes rescribas. respondi nec repetitum videri in hunc casum fideicommissum, sed alterutrum datum vel fideicommissum vel ipsam hereditatem. melius autem dici in eundem casum substitutas videri, in quem casum fideicommissum muno ex heredibus sub condicione libertatis fuerit datum idemque servus ei heredi substituatur, licet pure substitutio facta sit, tamen sub eadem condicione substitui vi
Abbreviated transcription (Latin):
test̃o ħ manumisi ⁊ seie alumpne
mee. ita ne de nominc familie mee
ereat. donec ad unũ pprietas ꝑ ue¬
ñit. quero an seia in cõmunione
cũ lib̾tis meis ħeat porcõm. anu̾o
sibi ꝑtem dimidiã eius pͥdioli nẽ¬
dicare possit .R̾. ꝑspituam e̾t testa¬

Expanded text:
ento manumisi et Seiae alumnae meae, ita ne de nomine familiae meae exeat, donec ad unum proprietas perveniat". quaero, an Seia in communione cum libertis habeat portionem an vero sibi partem dimidiam eius praedioli vindicare possit.
Abbreviated transcription (Latin):
cã int̾u̾ert ende in offo̾si querele.
pat̾moniũ suum donac̾omb ĩ ne¬
potem fc̃is. ex manisse. rõ deposcit
id ꝙ donatum est ꝓ dimidia ꝑte
reuocari. ¶Lucius ticius cũ bret
.U. lib̾es uniu̾sos emancipauit. ⁊ ĩ
unũ filiũ gaiuĩ seiim amplissima
facultates donacõnib contulit. ⁊
modicũ sibi residuum reseru auit
⁊ umiu̾sos lib̾os cum uxore scͥpsit.
hrdes mͦ eodẽ testõ duaspossõnes
quas retinu̾at eidem gaio seio p̾le¬
gauit. ⁊ ab eo pecut. ut ex redditibi
filie mee tot aureos daret. It̾ alt̾i fr¬
fcĩ alios tot qui ꝯuent᷑ a meiua so¬
rore sua legem falcidiam impłorat
quero cũ scĩssimꝰ imp̃r. ut suprascp.¬
tũ est contͣ uoluntatem donantis
ea que donata sunt reuocari ꝑte¬
ꝑit. an gauis seuis cõpeslendꝰ sit
scdm̃ uoluntatẽ patͥs et donacõ¬

Expanded text:
am interuertendae inofficiosi querellae patrimonium suum donationibus in nepotem factis exinanisse, ratio deposcit id, quod donatum est, pro ‹di›midia parte reuocari.' Lucius Titius cum haberet quinque liberos, uniuersos emancipauit et in unum filium Gaium Seium amplissimas facultates donationibus contulit et modicum sibi residuum seruauit et uniuersos liberos cum uxore scripsit heredes: in eodem testamento duas possessiones, quas retinuerat, eidem Gaio Seio praelegauit et ab eo petit, ut ex reditibus filiae tot aureos daret, item alteri fratri alios tot: conuentus a Maeuia sorore sua legem Falcidiam implorat. quaero, cum sanctissimus imperator, ut supra scriptum est, contra uoluntatem donantis ea quae donata sunt reuocari praeceperit, an Gaius Seius compellendus sit secundum uoluntatem patris ex dona
Abbreviated transcription (Latin):
Egatũ ita dm̃ũ rei legatarii fa¬
cit ut hr̃ditas hr̃dis res sĩgulas. ꝙ
eo ꝑtin. uł si pure res relicta sit
tñ legatariꝰ nõ repudiau̾it de¬
fũcti uoluntatem. recta uia dñi

Expanded text:
egatum ita dominium rei legatarii facit, ut hereditas heredis res singulas. quod eo pertinet, ut, si pure res relicta sit et legatarius non repudiauit defuncti uoluntatem, recta uia domi
Abbreviated transcription (Latin):
est. qm̃ sufficit᷑ semł int̾uenisse.
sut ꝓpecuo de beant᷑. ¶ Seia lib̾¬
tis Ptis suis fundũ legauit fid̾i
dũ uendatis. eumq fundum qͥ
ex uob̃ ultimus decesserit cũ mo¬
riet᷑ restituat senpmo lib̾to me¬
o. ⁊ successori meo. ⁊ berillo ⁊ sa¬
bino. quoᷤ infra manumissi qͥ¬
ue ex hus. tunc suꝑuiu̾et. que¬
ro cũ nec in pͥma ꝑte testĩ qua
fundũ p̾legauit eos sb̃stirunt.
decesserit an ꝑs uniꝰ defimcti ad

Expanded text:
est, quam sufficit semel intervenisse, ut perpetuo debeantur. Seia libertis suis fundum legavit fideiqdum vendatis eumque qui ex vobis ultimus decesserit, cum morietur, restituat Symphoro liberto meo et successori et Beryllo et Sapido, quos infra manumisi, quive ex his tunc supervivent". quaero, cum nec in prima parte testamenti, qua fundum praelegavit, eos substitutit, decesserit", an pars unius defuncti
Abbreviated transcription (Latin):
quent᷑ duo gradꝰ su̾stituc̃omis fe¬
asse unũ. ut is qui ex duob pͥoe
moriet᷑. alt̾i restitu̾et᷑ alt̾m. ut
nouissimꝰ is restitũet. quos noĩa¬
tum postea enuim̾au̾it Imꝑr̃. a

Expanded text:
quaeritur, duos gradus substitutionis fecisse, unum ut is, qui ex duobus prior morietur, alteri restitueret, alterum ut novissimus his restitueret, quos nominatim postea enumeravit. Impera
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ nõ rectissime. Iuł. diffunt. id demũ
suo alieno legari posse ꝙ uł ip̃e liber
⁊ illȩa anno tacõ posse legari seruo. ⁊
sona sui uires accepit. alioquͥ: et
aliud amͣiotarenꝰ. ẽẽ quosdam suos
qui licet lib̾tatem consequi nõ pos¬
sint. accñ legatũ ⁊ ħrditatẽ possit̃
dicim ꝰ sui inspici ꝑsonam intesta¬
m̃tis dictũ est suo hr̃ditario legar
posse atao nõ mirũ si res dm̃ ⁊ ꝙ ei
debet᷑ suo eius purc legari possit.¬
fc̃o spẽs. tal. lib̾timis patronũ exse¬
iuisse hr̃dem instituit ⁊ filiam su¬
am ex alio fid̾ĩ cõmisit filie. ut qͥ¬
bidam ancilł. ratroni restitũet su
stituit ei casdem ancillas qm̃ filia
noluit hr̃s exist̾e ancille iꝰsiu dñi.¬

Expanded text:
et ideo rectissime Iulianus definit id demum seruo alieno legari posse, quod ipse liber m illa adnotatio posse legari seruo et ersona serui uires accipit: alioquin et illud adnotaremus esse quosdam seruos, qui, licet libertatem consequi non possunt, dicimus servi inspici personam in testamentis, dictum est servo hereditario legari posse. ita non mirum, si res domini et quod ei debetur servo eius pure legari possitcies talis. libertinus patronum ex semisse heredem instituit et filiam suam ex alio semisse: fidei commissit filiae, ut quibusdam ancillis patroni restitueret, cstituit ei easdem ancillas. quoniam filia non voluit heres exsistere, ancillae iussu domi
Abbreviated transcription (Latin):
iñ hi ꝑsona utͥusq quodãm ͦ diestes¬
sit ⁊ lib̾tatis ⁊ petune petende adco
ut putem si mora fiat. p̾stande liber¬
catis ⁊̃ fid̾icõmissum moram uider
factam ⁊ bonus usurarum accedere.
nam ⁊ cet̾a que medio tempe acquisi¬
uit dño dũ moriat᷑ p̾stare lib̾tatem

Expanded text:
im persona utriusque quodammodo dies cessit et libertatis et pecuniae petendae, adeo ut putem, si mora fiat praestandae libertati, etiam fideicommisso moram uideri factam et usurarum onus accedere: nam et cetera quae medio tempore adquisiit domino, dum moratur praestare
Abbreviated transcription (Latin):
ur̃is nõ ẽẽ datam eleccõm. set or¬
Np̃ dine sepͥture factam sbstitutomꝰ.
celebri sig̃uł amnus uoluit. alia scpͥ¬
tura se dedaraturũ ꝓmisit. ac pos¬
tea morte p̾uentꝰ nõ fecit. Dem

Expanded text:
ris". non esse datam electionem, sed ordinem scripturae factam substitutioni celebrari singulis annis voluit, alia scriptura se declaraturum promisit ac postea morte praeventus non fecit. Idem
Abbreviated transcription (Latin):
¶ cessarios hr̃de ᷑ puto edcõ cõp̃¬
hendisi se inmisceant pat̾ne here¬
nor possõnes hoc edcm̃ ꝑtin̾e.
¶Nonalias bona purlicant᷑ qiͣ si z
tas pot̃. s hr̃di defensio mortis ĩcũ¬

Expanded text:
cessarios heredes puto edicto comprehendi, si se misceant herenorum possessiones hoc edictum pertinere. Non alias bona publicantur, quam sitas potest, sed heredi defensio mortis incu
Abbreviated transcription (Latin):
uis ĩ adoptato locũ h̾at. s nec in
aliiuꝑno eccło locus ẽ senatus
9. ¶De mrĩs suis filio. filia ue
occisis qo non habebr̃. ¶ Si pat̾
ab hostib captus sit q̃oem de cer¬
nis hñdam. ⁊ suppliciũ filio occi¬
soꝰ esegant᷑ sceuolaait. ꝙ ⁊ post

Expanded text:
uis in adoptato locum habet.Sed nec in alumno occiso locus est senatus consulto.De matris seruis filio filiaue occisis quaestio non habebitur.Si pater ab hostibus captus sit, quaestionem de seruis habendam et supplicium filio occiso
Abbreviated transcription (Latin):
filii hñdam. suppliciũq sum̃dũ
ꝓpͥe uiri. s qr cõmixta familio ẽ
⁊ una domꝰ ẽ ita iudicand̾. atq
ĩꝓprus ẜuis senatus tensuit. ¶ S¬
n urore octisa. n marito de suiᷤ

Expanded text:
filii habendam suppliciumque sumendum, proprie uiri: sed quia commixta familia est et una domus est, ita uindicandum atque in propriis seruis senatus censuit.Sed neque uxore occisa neque marit
Abbreviated transcription (Latin):
sid̾i.. petet᷑. ac si fundꝰ qui tͥ
aticio legatus ẽẽ restitu̾e ro¬
gatus fuiss. iõ ꝙ ⁊ si suspectã
meiu hr̃ditatẽ dix̾is cogi te
te rogau̾it.⁊ suã h̃rditatẽ ⁊ ti¬
so restitues. nec ĩt̾erit eid̾ utrã¬
q hrditatẽ. an alii meuianã¬

Expanded text:
 qui tibi a T‹i›tio legatus esset, restituere rogatus fuisses: ideoque et si suspectam Maeuii hereditatem dixeris, cogi te te rogauerit et suam hereditatem et Tiso restitues, nec intererit, eidem utramque hereditatem an alii Maeuianam
Abbreviated transcription (Latin):
Ta tñ. ut hiis quib resfitũetͤ
hr̃ditas auctorem eligant. ⁊
ad agend̾. ⁊ ad accipiendas ac¬
ciones. ¶ Sisuũ ħrditarium
hr̃s qui coactus adierit iussiss
adire sirditatẽ ab alio herede
ẜuo relictam. ⁊ t̾c hrditatẽ ꝙͣ

Expanded text:
tamen, ut h‹i› quibus restituetur hereditas actorem eligant et ad agendum et ad excipiendas actiones.Si seruum hereditarium heres, qui coactus adierit, iussisset adire hereditatem ab alio eidem seruo relictam et tunc hereditatem, quam
Abbreviated transcription (Latin):
supͣ quadnͣtẽ bonor penes cõ¬
sob̾ͥnam mea remansit. suple¬
re ei debam dũ. txnt ne ꝑ¬
tẽ dumidiã hrditatis qnͣtitas q̃
restitueret᷑ excedat. an u̾o sicut
si adiectis fructib qnͣtitatem
tis tp̃i sut. ñ minuet totũ pb¬
lio memo restituend̾. nec ex
scipułone ex hus quib lega¬
ta soluta sunt. repeti qͦ qm̃ pt̃
si u̾o fructꝰ qnͣtitatẽ ꝑtis dumi¬
die exub̾ant quadnti tuo ⁊

Expanded text:
supra quadrantem bonorum penes consobrinam meam remansit, supplere ei debeam, dumtaxat ne partem dimidiam hereditatis quantitas quae restitueretur excedat? an uero, sicutsi adiectis fructibus quantitatem tis tempore fuit, non minuet, totum Publio Maeuio restituendum: nec ex stipulatione ab his, quibus legata soluta sunt, repeti quicquam potest. si uero fructus quantitatem partis dimidiae exuberant, quadranti tuo et
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ suspectam sͥ ħrditarẽ dicat
nõ alit̾ cogendꝰ ẽ adire ꝙͣ
ut legata que sb̾ cõdiciõe si hr̃s
nõ ẽe data erant restituant᷑.
nõ quid̾ a cohrdib ne honerẽ¬
t᷑. s ab eo cui restitura fu̾it hĩ¬
ditas. nam sicut explende sid̾i

Expanded text:
ctam sibi hereditatem dicat, non aliter cogendus est adire, quam ut legata, quae sub condicione 'si heres non esset' data erant, restituantur, non quidem a coheredibus, ne onerentur, sed ab eo ‹c›ui restituta fuerit hereditas. nam sicut explendae fidei
Abbreviated transcription (Latin):
rio ꝯpetunt. quas hu̾it hr̃s eo
tp̃r quo fid̾imissario restiru¬
ebat. in arcellꝰ. s eas quo accõ¬
nes que sb̾ ꝯdicione erant. ⁊
coͥne aliqua adiuuandꝰ ur̃s ñ
ẽ cũ hec minꝰ ex ca fid̾r. resti

Expanded text:
 quas habuit heres eo tempore, quo fideicommissum restituebat.Marcellus: sed eas quoque actiones, quae sub condicione erant et tione aliqua heres adiuuandus non est: cum hoc minus ex causa fidei
Abbreviated transcription (Latin):
sultohr̃oitas restitui qr̃ ⁊ si ñ
ĩmscu̾it se hr̃ditati inch̾om
nus acc̃õnes queei ⁊ ĩ eum co¬
daro filio sõstitutus si rogeat᷑ fu̾it
hrditatẽ que ad eũ sb̾ ex sbstitu¬
cõne ꝑuen̾it. ticio restitu̾e cogẽ¬
dꝰ nõ ẽ unuo pupido patͥs ħrdi

Expanded text:
sulto hereditas restitui. quare et si non inmiscuerit se hereditati, nihilo minus actiones, quae ei et in eum codato filio substitutus si rogatus fuerit hereditatem, quae ad eum ex substitutione peruenerit, Titio restituere, cogendus non est uiuo
Abbreviated transcription (Latin):
arus c̾cissimis dies quid̃ legati
sratim cedit. s añ diem peti
nõ pot̾. ac si incta qͥĩ cũ pubes
erit. cũ ĩ famili a nupserit. c̃

Expanded text:
ariis centesimis, dies quidem legati statim cedit, sed ante diem peti non potest: at si incerta, quasi 'cum pubes erit' 'cum in familiam nupserit'
Abbreviated transcription (Latin):
mins aprẽ. moriente debitũ ali¬
o pr̃ hr̃ditatẽ stiã ꝙͣ ĩ filiũ ⁊fe¬
cũ effertu ꝑceꝑit cõmpensabr̃.
atq ita suꝑauũ ens alie ĩ dodnͣ
ti tr̃ decrapet᷑. ¶Ex donacio¬
nib ĩ uxorẽ collatis ꝙ hr̃s eiꝰ¬

Expanded text:
matris a patre moriente debitum, filio pater hereditate sua, quam in filium confecum effectu percepit, compensabitur atque ita superfluum aeris alieni dodranti tantum detrahetur. Ex donationibus in uxorem collatis
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ ex stipłatu deneganda. ¶ nõ
idcco minꝰ falcidie rõne incet̾is
annis legatis admitiuisũ ẽ ꝙ
pͥmo ac scco auno sũ ulla decen¬
cõne fuissent legatario soluta.¬
¶Qanus ex cã tutele nepoti de¬
buit. cũ auo. nepos solꝰ hr̃s exti¬
tiss rõ falcidie si poueret᷑ ĩ ere al¬
lieno bonis deducend̾ R̾dit. nec
ad rem ꝑtinere ꝙ ħ̾rdem auusi¬
demq tutor rogau̾at. ut si sine
lib̾is añ c̾tam ctatẽ deced̾et. añ
titilet. no eĩ ex hoc hr̃ditatẽ de

Expanded text:
nem ex stipulatu denegandam.Non idcirco minus Falcidiae rationem in ceteris annuis legatis admitti uisum est, quod primo ac secundo anno sine ulla detractione fuissent legatario soluta.Quod auus ex causa tutelae nepoti debuit, cum auo nepos solus heres exstitisset, ratio Falcidiae si poneretur, in aere alieno bonis deducendum respondi. nec ad rem pertinere, quod heredem auus idemque tutor rogauerat, ut, si sine liberis ante certam aetatem decederet, titueret: non enim ex hoc h
Abbreviated transcription (Latin):
ta replitacõne retinebr̃. ¶Frat̃
cũ hrdem sororem itrib̾et. aliũ ab
ea cui donatũ nolebat scipulari
curauit ne falcidia ut̾et᷑. ⁊ ut c̃¬
tã pct̾iam si ⁊ tra feciss pr̾aret pͥ¬
uator caucõnẽ legib nõ ẽ res

Expanded text:
ta replicatione retinebitur.Frater cum heredem sororem scriberet, alium ab ea cui donatum uolebat stipulari curauit, ne Falcidia uteretur et ut certam pecuniam, si contra fecisset, praestaret. priuatorum cautione legibus non es
Abbreviated transcription (Latin):
soli̾it ex reliqͥs falcidiam plenõ
legatasit cuiꝰ ꝑs coluta sit ex re¬
liquo pt̃ plena falcidia retmen
at coditilles mies ⁊ intra ara
cils centũ legau̾it ex qͥnta ꝑte .u.
octognita. que ad legatanũ ex
codicilł ꝑuenirent si faltidia nõ

Expanded text:
solverit, ex reliquis Falcidiam plenam legata, cuius pars soluta sit, ex reliquo potest plena Falcidia retinerat codicillos miles et intra annum cillis centum legaverit, ex quinta parte, id est octoginta, quae ad legatarium ex codicillis pervenirent, si Falcidiam non
Abbreviated transcription (Latin):
li Qñ qr admĩe uolebat castren¬
sia bona hr̃di scripto. s qr de pat̾is
testari uolebat᷑ aliũ b̃rdem scrib̾e.
s si iam uet̾anꝰ decessit. uniu̾sa ⁊
bona pat̾na ad hrdem ꝑtin̾e castrẽ¬

Expanded text:
 quia adimere uolebat castrensia bona heredi scripto, sed quia de paternis testari uolebat et alium heredem scribere. Sed si iam ueteranus decessit, uniuersa bona etiam paterna ad heredem pertinere cast
Abbreviated transcription (Latin):
ualescere. qiͣ nc data hrditate ⁊ gña¬
lit̾ in om̃ib id poc̾it dici quos miles
scribit hr̃des. ut inst̾o ĩciꝑiat uires

Expanded text:
ualescere quasi nunc data hereditate. et generaliter in omnibus id poterit dici quos miles scribit heredes, ut institutio incipiat uires
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯgnoui p̾silliansi filiũ meũ in
extrenus eẽ iꝰtissimsi. ⁊ pussim̃.¬
tis qmͣ ei testõ dederã legare ma¬
riano fr̃i meo⁊ ianuario manto
nieo equis por cõnib ⁊ si quid̾ am¬
pliꝰ ei legau̾am. ut siquit ei hu¬
manitus ꝯtig̾it .do. lego. darq
cis uolo. postea ex eadem inftrim¬
tate p̾stillianus decessit. q̃num
ẽ. an legatũ quoq eiꝰ ad iai¬

Expanded text:
in extremis esse, iustissimum et piissimtis, quam ei testamento dederam, legare Mariano fratri meo et Ianuario marito meo aequis portionibus: et si quid ei amplius legaueram, ut si quid ei humanitus contigerit, do lego darique eis uolo': postea ex eadem infirmitate Priscillianus decessit. quaesitum est, an legatum quoque eius ad Ian
Abbreviated transcription (Latin):
ticõ darent᷑. ut hiis corpus eius
curaret ĩ prĩam reꝑtan. ⁊ adiec̃¬
at ħ u̾̃ba. cui ꝯcedi uolo. si quid
ex ea pocĩa suꝑerit eadẽ dre codi¬
cillg ad hr̃des suos ita scripsecat
peto a uob̾. ut suic ĩ ꝓuĩtia siue
accid̾it. corpꝰ meũ curens ĩ cãpani¬

Expanded text:
ti‹o› darentur, ut is corpus eius curaret in patriam reportari, et adiecerat haec uerba: 'cui concedi uolo, si quid ex ea pecunia supererit'. eadem die codicillos ad heredes suos ita scripserat: 'peto a uobis, ut, siue in prouincia siue acciderit, corpus meum curetis et in Campani
Abbreviated transcription (Latin):
trem suũ mandass int̾ficiend̾
seia post institutã acrusacõem
codicillos oficit. n ͨ ademit ticõ
p̾uĩgno legatũ ⁊ añ finẽ accu¬
sacdis decessit. acta ca ꝓmĩtiat᷑
ẽ parrem ticii scelłe̾ sieie ñ int̾¬

Expanded text:
trem suum mandasset interficiendum: Seia post institutam accusationem codicillos confecit nec ademit Titio priuigno legatum et ante finem accusationis decessit: acta causa pronuntiatum est patrem Titii scelere Seiae non int
Abbreviated transcription (Latin):
Ilio ex ꝑte ħrde ĩ stituto duo ᷤ fũ¬
dos tũ mancipiis ⁊ instr̃o oĩ lega¬
uit. idem uxori pła legata ⁊ ẜ¬
uũ stichũ. ⁊ damã legauit. si c̃
ĩ alt̾o ex fundis filio p̾legatis
ꝯgnouiss uillicũ nõ ẽẽ sticbũ.
orem posse stichũ ex ca fid̾i¬

Expanded text:
ilio ex parte heredi instituto duos fundos cum mancipiis et instrumento omni legauit: idem uxori plura legata et seruos Stichum et Damam legauit: sed cum in altero ex fundis filio praelegatis cognouisset uilicum non esse, Stichum orem posse Stichum ex fidei
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ita diuus seu̾us decreuit. doceri
gͥ d in usus suos peciũam u̾tisse
u̾tisse in usus suos nõ accipinus
eũ qui debitor patͥs pupilli fuit.
dem̃ ip̃e sibi ñ soluit. hic enĩ eas
usuras p̾stabit qͣs patͥ ꝓmiserat.¬
¶ Si tutor pecũia pupilarẽ suo no¬
nũc fen̾auit. ita demũ coget᷑ usu¬
ras quas ꝑcepͣ p̃rare. si suscipiat pu¬
in d oporteat petũias ad p̾dioꝵ
comꝑauit cõm siquidem factũ est
lares p̾stabunt᷑. si p̾ceptũ ẽ neglec¬
tũ. ¶ De modousuratũ uidend̾
est. ⁊ solent p̾tores ⁊ nũari. ut si¬

Expanded text:
Seuerus decreuit. doceri igitur debet in usus suos pecuniam uertisse. Uertisse in suos usus non accipimus eum, qui debitor patris pupilli fuit, deinde ipse sibi non soluit: hic enim eas usuras praestabit, quas patri promiserat. Si tutor pecuniam pupillarem suo nomine faenerauit, ita demum cogetur usuras quas percepit praestare, si suscipiat puni oporteat pecunias ad praediorum comparationem, si quidem factum est, lares praestabuntur, si praeceptum est et neglectum, de modo usurarum uidendum est. et solent p
Abbreviated transcription (Latin):
riata ẽ dicends̃ ẽ nõ nũqmͣ diem
credite peciũe expegandã. si forte
tutor petiũas credid̾it pupilli no¬
nñe quarũ exigendarũ dies non¬
dũuenit. ¶ Sane qd̾ ad reciũas
atmet ita demũ u̾mest si potu¬
it ⁊ debuitcredere cet̾m si nõ d
cred̾e nõ exͥpestatit᷑.¶Dem.¬

Expanded text:
rata est, dicendum est nonnumquam diem creditae pecuniae exspectandam, si forte tutor pecunias crediderit pupilli nomine, quarum exigendarum dies nondum uenit. sane quod ad pecunias attinet, ita demum uerum est, si potuit et debuit credere: ceterum si non debet credere, non ex
Abbreviated transcription (Latin):
au̾nt. nõ ydonea ꝑdo sordes. aut
ꝑ gr̃am. quid gͦ si n sordide neq
gerit recte quis dix̾at solam la¬
tam negłiam eos pati pr̃are ĩ hac
ꝑte de bere. ¶Si post dispõm pe¬
cume comꝑare p̾dia tutores neglex

Expanded text:
 idonea per sordes aut gratiam. quid ergo si neque sordide neque gerint? recte quis dixerit solam latam neclegentiam eos praestare in hac parte debere. Si post depositionem pecuniae comparare praedia tutores neglex
Abbreviated transcription (Latin):
tutores qui negant hr̃e ad alen
a pene adieccõe residuax a sũma¬
eam legittimã solu̾e debebit. uł
uit ei legittima̾. ¶S ⁊ si dũ ne¬
gat aliqmͣ qnͣtitatẽ peneᷤᷤ se esse
pupilł ad hoñ a sua expedienda ĩ¬
posuit ncc̃itatẽ mutua pecuniq
legntimis usuris accipiendi tñ¬
br ĩ legitamis. Idem si a debito¬
suras. aut qͥncuntes. aut tͥentes.
aut si que alie lemores ĩ ꝓuinci¬
a frequentant᷑. ¶Usure atuto¬
rib statim nõ exigunt᷑. s inter¬
iecto cp̃r ad erigendũ ⁊ collocan¬
dũ duorũ mensiũ. idq ĩ iudicio
cutele seruari sol qd̃ spacium
seu laxamentũ tp̃ris tͥbui non
oꝑt. ⁊ is qui nũmos ĩ pub̾m uł
adolescenciũ in suos usus ꝯu̾te¬
rũt. ¶Si usuras exacta ᷑ tutor
uł curator usib suis retinũit eqꝵ
rem an usuras in suos usus ꝯu̾t̾
bunt qmͣ dui nõ int̾pellau̾int.
ut loco de fũcti ꝯstituat᷑ curator.¬

Expanded text:
tutores, qui negant habere ad alea poenae adiectione. Residuarum autem summaeum, legitimas soluere debebit, uel uit ei legitimas. sed et si, dum negat aliquam quantitatem penes se esse, pupillis ad onera sua expedienda imposuit necessitatem mutuam pecuniam legitimis usuris accipiendi, tenebitur in legitimas. item si a debitosuras aut quincunces aut trientes aut si quae aliae leuiores in prouincia frequentantur. Usurae a tutoribus non statim exiguntur, sed interiecto tempore ad exigendum et ad collocandum duum mensum, idque in iudicio tutelae seruari solet: quod spatium seu laxamentum temporis tribui non oportet his, qui nummos impuberum uel adulescentium in suos usus conuerterunt. Si usuras exactas tutor uel curator usibus suis retinuerint, erem an usuras in usus suos conuerbunt, quamdiu non interpellauerint, ut loco defuncti curator
Abbreviated transcription (Latin):
bonor poss ꝯͣ tabulasemanci¬
patos admittat ꝑticipes qr facia
cũ hus qui st̃ ĩpot̾ate bonorum
rat̾nor odseq̃s ẽẽ credidit. ut
sua quor bona ĩ mediu̾ ꝯ fer̾c¬
rant. que appetunt pat̾na. ¶In¬
⁊ ecc dabr collatio quib posso
data e plane si minorem ul a¬
tabulas petendam. ꝙͣ omise¬
rat. utiq ⁊̃ collaconis cõmod̾
ei restiniet. ¶ Si ex dodrante fi¬
tĩ bona sua collat᷑m. uilianꝰ
ait qr solũ q̃drantem fr̃i abstu¬
gr᷑. ¶ Pat filiu̾ gͥ ĩ potestate rẽ¬
bit. ⁊ extraneũ ħrdem scripsit.
namsi minore ex ꝑte qħͣdimdi¬
a isqui ĩ pot̾ate erat hr̃s scuipto
liquo ĩcomodo affectus ẽ is qui
ĩ pot̾ate ẽ. int̾uentu em ancipa¬
ci. cet̾m si nõ ẽ collacio cessab ͭ
uł marime. aũt tuc emanci

Expanded text:
emancipatos admittat participesque faciat cum his, qui sunt in potestate, bonorum paternorum: consequens esse credit, ut sua quoque bona in medium conferant, qui appetant paterna.Inter eos dabitur collatio, quibus possessio data est.Plane si minorem uel atabulas petendam quam omiserat, utique etiam collationis commodum ei restituit. Si ex dodrante  bona sua collaturum Iulianus ait, quia solum quadrantem fratri abstugitur. Pater filium quem in potestate habebat et extraneum heredem scripsit, nam si minore ex parte quam dimidia is qui in potestate erat heres scriptus liquo incommodo adfectus est is qui in potestate est interventu emancipati: ceterum si non est, collatio cessabit. Vel maxime autem tunc emanci
Abbreviated transcription (Latin):
to ait ilł qui retenciones qͣi solas
hũt omittunt. si eũ posse rerũ hr̃¬
ciscis. ⁊ adu̾sus agentem doli ma¬
li except̾one uti posse eũ. ⁊ debito¬
ritũ h̾rdem instituit eumq roga¬
uit lib̾is suis post mortẽ prĩs eor¬

Expanded text:
to ait illis, qui retentiones, quas solas habent, omittunt: sed posse eum rerum herencisci et aduersus agentem doli mali exceptione uti posse eum et debitoritum heredem instituit eumque rogauit liberis suis post mortem patris eor
Abbreviated transcription (Latin):
sut dolo malo. ¶Cetm si id ege¬
rit nequid acquireret uenit ĩ
collacionẽ. nam ⁊̃ hic ⁊ sibi insi¬
diatus ẽ. ¶ Porcõnes cossomũ
ita erunt faciende. ut puta duo
sũt filii ĩ pot̾ate unꝰ emancipa¬
tus hñs trescenta ducenta framri¬
b ꝯferret sͥcentum. facit eĩ eis
ꝑtẽ qmͣuis sit is cui cõferre nõ so¬
h. c si duo sunt fili emancipa¬
ti hñtes trescenta. ⁊ duo ĩ potesta¬
te eque dicendũ ẽ sigules sigłis
quisũt ĩpot̾ate centena ꝯ ferre.
centena retin̾e. s ip̃os inuicem
nich̾ ꝯferre dotis quo collacio ĩ
cund̾ mod̾ fiet ut quicumq:
et ĩꝑtib faciendis.P Auł.¬

Expanded text:
siit dolo malo: ceterum si id egit, ne adquireret, non uenit in collationem: nam hic et sibi insidiatus est Portiones collationum ita erunt faciendae: ut puta duo sunt filii in potestate, unus emancipatus habens trecenta: ducenta fratribus confert, sibi centum: facit enim eis partem, quamuis is sit, cui conferri non solet. quod si duo sint filii emancipati habentes trecena et duo in potestate, aeque dicendum est singulos singulis, qui sunt in potestate, centena conferre, centena retinere, sed ipsos invicem nihil conferre. dotis quoque collatio in eundem modum fiet, ut quicumque in partibus faciendis. Pau
Abbreviated transcription (Latin):
liuit᷑. uł iusta ei fecit si aĩo ħrdis
ꝓ hr̃de gessit. eĩu̾o si pietatis c̾a
hoc fecit. nõ ur᷑ ꝓ hr̃de gessisse.¬
¶ Seruoᷤ ħi ditarioᷤ pauit iurãta.
aut pauit aut dispͣat si h ut hr̃s
gessit ꝓ ħrde. aut si nõ. ut br̃s fe¬
cit. s ut custodiat. aut ꝓutauit
sua. aut dum delib̾at ꝙͥ fecit cõ¬
sulens. ut salue sit̾ res ħrditarie
si forte ei nõ placu̾it ꝓ hr̃de g̾ere
apꝑet nõ idi ꝓ herede gesfisse ꝓ¬
ñ ⁊ si fundos aut odes locauit.
dũ ei qui sp̃stitutꝰ ẽ. uł ab ĩtes¬
tato hĩs extiturꝰ ꝓspicit aut res
terae ꝑituras distraxit ĩ eacã

Expanded text:
 iusta ei fecit: si animo heredis, pro herede gessit: enimuero si pietatis causa hoc fecit, non uidetur pro herede gessisse. seruos hereditarios pauit iumenta aut pauit aut distraxit: si hoc ut heres, gessit pro herede: aut si non ut heres, sed ut custodiat, aut putauit sua, aut dum deliberat, quid fecit, consulens ut saluae sint res hereditariae, si forte ei non placuerit pro herede gerere, apparet non uideri pro herede gessisse. proinde et si fundos aut aedes locauit udum ei, qui substitutus est uel ab intestato heres exstaturus, prospicit, aut res tempore perituras distraxit: in ea ca
Abbreviated transcription (Latin):
pubi suo filio sb̾stitituto locum
edicto facit si omisso testõ simã
bat᷑ qͥ filiũ suũ sb̃sfitutũ impu¬
b̾i testͥo fratͥs nõ emanapauit. si
ab intestato ꝑ eũ bona possidere
nõ fuit. si fraudis consilio cũ hr̃¬
dib scriptis ꝑticipaco łimam hr̃¬
ditatẽ solus possideat acco lega

Expanded text:
puberi filio substituta locum edicto facit, si omisso testamento leilium suum substitutum impuberi testamento fratris non emancipauit, sed ab intestato per eum possidere heres non fuit, si fraudis consilio cum heredibus scriptis participato legitimam hereditatem solus possideat, actio lega
Abbreviated transcription (Latin):
tris sb̾stituit᷑ in c̃ou. nõ ut ar¬
bitͥum elegendi relinquat᷑. s si
relicta sc̃. nõ enĩ caret dolo pat̾
quihoncee ꝓpͥo omisso pp̃cõpen¬
disi alien ͥ ĩ stitucõem maluit.
¶Seniq si filie pat̾ sb̾stiturus

Expanded text:
tri substituitur in casu, non ut arbitrium eligendi relinquatur: sed si relicta sunt. non enim caret dolo pater, qui honore proprio omisso propter compendium alienam institutionem maluit. Denique si filiae pater substit
Abbreviated transcription (Latin):
in ħ cau patͥs sci̾am ⁊ ꝯsensum
ad obligandũ eũ m̃ solidum
nisi forte ⁊cutore. uł aliquo uo¬
utor adutilitatẽ ¶ Auł¬
pupilli ⁊ nouare ⁊ rem ĩiudiciũ
deduce̾ pt̃. donacõnes aut̃ ab
eo facte pupillo ñ nocẽt ¶ Lp

Expanded text:
 patris scientiam et consensum ad obligandum eum in solidum, nisi forte contutore uel alio quo uoutor ad utilitatem pupilli et nouare et rem in iudicium deducere potest: donationes autem ab eo factae pupillo non no
Abbreviated transcription (Latin):
lus deb̾at. marcelł. putabat si
tutor pupilli petuniã mutuã
dediss ⁊ suo noĩe stipłatꝰ eẽt poᷤᷤ¬
se dici nomina integia pupillo
salua ee̾ deꝑdita ⁊ male cͣcta ad
tutor ẽ ꝑtin̾ere. s ueriusse puta¬
re posse tutorẽ eã dicõem ado¬
lesdenti deferre. ut id ꝙ gessiss
tutor ĩ cõtͣhendis nominib. au
intotũ agnosce̾. aut a toto re¬
ced̾e. ita ut ꝑinde ẽet ac si tutor ᷤ¬

Expanded text:
us debeat, Marcellus putabat, si tutor pecuniam pupilli mutuam dedisset et suo nomine stipulatus esset, posse dici nomina integra pupillo salua esse, deperdita et male contracta ad tutorem pertinere. sed uerius se putare posse tutorem eam condicionem adulescenti deferre, ut id quod gessisset tutor in contrahendis nominibus aut in totum agnoscere aut a toto recedere, ita ut perinde esset ac si tutor
Abbreviated transcription (Latin):
college si potuit ⁊ debuit sus¬
pectũ facere int̾dum.⁊ si debu¬
putari potest. ¶Dem.
debitores nõ ⁊uen̾it. at ꝑ hoc
minꝰ ẏdonei efficiant᷑. uł intͣ
sex pͥmos menses pupillares pe¬
ciũas nõ collocau̾it ip̃e indebitã
pecuniã ⁊ in usuras eiꝰ petuie ꝙͣ
nõ fen̾auit ꝯueniet᷑.Dem.

Expanded text:
collegae, si potuit et debuit suspectum facere: interdum et si debuputari potest. 15 Idem debitores non conuenerit ac per hoc minus idonei efficiantur, uel intra sex primos menses pupillares pecunias non collocauerit, ipse in debitam pecuniam et in usuras eius pecuniae quam non fenerauit conuenitur.
Abbreviated transcription (Latin):
erhidauit. ⁊ ei legatum dedit cũ ĩ
familia nupsit. hiis u̾bis insuꝑ
arbitratu semꝓnie mrĩs eiꝰ man¬
cipia .x. que cõfestim post aditam
h̾rditatẽ megm a semꝓina uxore
mea eliga uolo q̃ mancipia que
⁊ farulio nupsit dari uolo. ⁊ si añ¬
qmͣ ipsit aliq ex mancipuit
decesserit. tũc ĩ locum eiꝰ arbi

Expanded text:
tum et, cum in familia nupserit, his uerbis: 'insuper arbitratu Semproniae matris eius mancipia decem, quae confestim post aditam hereditatem meam a Sempronia uxore mea eligi uolo: quae mancipia, cum in familiam nupserit, ‹dari uolo. et si antequam nupserit›, aliquod ex mancipiis decesseri
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ opcõ ẜuidata m fu̾it. ⁊ sticho a¬
liquid testator sũ lib̾tate legass
tũc seqͣuens legatũ consistit cũ
tota familia ad imũ .i. stichũre¬
cid̾it. ut qiͣ pure leg̾ato utilit̾
sit legatũ n ͨ a dus at᷑ caccomana
si uoluntariꝰ hr̃s ĩscitutꝰ sit qñ
pot̾ añ ad itam ħrditatẽ ⁊̃ si sta¬
tum decessit familia minu qd̃
si uccͣiuis hr̃s mstitutꝰ sit sequens
legatũ pp̃ catam anam ĩutile ẽ¬
Pomp̃. scͥbit. emꝑtore ħrditatis
postulante: ut is cui opto sui le¬
gata sit optet. uidend̾ ẽ an p̾tor
ut id faciat cog̾e deb̾at legata¬
riũ. ꝙ̃ ad̾m si brs institutꝰ id pos¬
tula̾ret. qͣrͣ pot̾ ꝑ ħrdem id eip

Expanded text:
 optio serui data mihi fuerit et Sticho aliquid testator sine libertate legasset, tunc sequens legatum consistit, cum tota familia ad unum, id est Stichum recciderit, ut quasi pure legato utiliter sit legatum. nec aduersatur Catoniana, si uoluntarius heres institutus sit, quia potest ante aditam hereditatem, etiamsi statim decesserit, familia minui: quod si necessarius heres institutus sit, sequens legatum propter Catonianam inutile est.Pomponius scribit emptore hereditatis postulante, ut is, cui serui optio legata sit, optet, uidendum esse, an praetor ut id faciat cogere debeat legatarium, quemadmodum si heres institutus id postularet, quia potest per heredem id ‹emp
Abbreviated transcription (Latin):
infeste uror docuss eam testan¬
tis uoluntatẽ fuisse. ut hon̾are
hrdes duplici p̃racione dotis uel¬
cta uror mea. quicꝙͥ ei comꝑaui
⁊ ꝙr mͥ dedit eͣmedio sͥ sumat q̃¬
gata loqͥ. nͥ aliud testotorẽ uo¬
luisse ꝓbaret᷑. ¶Ticie uxori me¬
e qnͣta pecunia ad me ex scipu¬
sone dotis eius nomine ꝑuenit
que dos ẽ dotalib duob ⁊ signa¬

Expanded text:
ifeste uxor docuisset eam testantis uoluntatem fuisse, ut onerare heredes duplici praestatione dotis ueluxor mea quidquid ei comparaui et quod mihi dedit e medio sibi sumat': qugata loqui, nisi aliud testatorem uoluisse probaretur. 'Titiae uxori meae, quanta pecunia ad me inue stipulationem dotis eius nomine peruenit, quae dos est dotalibus duobus consigna
Abbreviated transcription (Latin):
misit. nõne p̾tor eor tuebr li¬
b̾tatem. gͦ quociens accõ deue¬
ganda ñ ẽ. si nõ om̃ia integra
suit. idem ẽ ⁊ sipignori aliquos
ex biis suis hr̃s decesserit derit
post diem ł uendid̾it. P̾ Auł.¬

Expanded text:
tor eorum tuebitur libertatem? ergo totiens actio deneganda non est, si omnia in integro sint. idem est et si pignori aliquos ex his seruis heres dederit post diem uel uendiderit. 7 Pau
Abbreviated transcription (Latin):
fu̾it deindemptitate soluto ma¬
tͥmoĩo. S si pͥusqmͣ legatum
filio solueret᷑. młr dotẽ suã re¬
cuxauit. frustͣ filius de legato
ait. s si lex falcidia locũ ĩ lega¬
to dotis adu̾sus filium ex ħraatũ
hu̾it ⁊ młr solucionem tatam fe¬
si ratũ nõ hat. defendi quidem
debebit hr̃s auito quise defensu¬
rũ ꝓmisit qd̾ si totam litẽ nͭ soiꝰ
sbꝰ iecerit acc̃o iudicati si cautũ
cidic petenda ẽ adu̾sus hr̃dem da¬
nõ dum ꝑcipe dotem possit. ñ iõ
Si forte ꝑ errorem caucõ defen¬
sionis omissa sit. ⁊ex cã fid̾rꝰ¬

Expanded text:
itate soluto matrimonio.Sed si, priusquam legatum filio solueretur, mulier dotem suam reciperauit, frustra filius de legato aget.Sed si lex Falcidia locum in legato dotis aduersus filium exheredatum habuerit et mulier solutionem ratam fesi ratum non habeat, defendi quidem debebit heres a uiro, qui se defensurum promisit: sed si totam litem uir solus subierit, actio iudicati, si cautum cidiae petenda est, aduersus heredem danondum praecipere dotem possit, non ideo t.Si forte per errorem cautio defensionis omissa sit et ex causa fid
Abbreviated transcription (Latin):
suũ uendicau̾it extinguit᷑ pã¬
pbili legatu. qr nõ eẽt ĩ ħ̾rdito¬
te qui poss õptan. ¶ Si u̾oti¬
cuis legatũ ase repudiass ⁊ pã¬
philum optare posse legatum
constat. l eĩ manũssione pã¬
phili due ꝑsone ꝯstitũent᷑ titu
⁊ pomphili. umꝰ tñ rei legatũ
int̾ eos u̾ti᷑. Iticio uendicante
opcõ extmgint᷑. repudiante pam¬
philus optare pot̃.
dus. deñ opc̃o sui meuio data fu̾¬

Expanded text:
it, exstinguitur Pamphili legatum, quia non esset in hereditate qui possit optari. si vero Titius legatum a se repudiasset, Pamphilum optare posse legatum constat: licet enim manumissione Pamphili duae personae constituerentur Titii et Pamphili, unius tamen rei legatum inter eas vertitur et Titio vindicante optio exstinguitur, repudiante Pamphilus optare potestdus, deinde optio servi Maevio data fue
Abbreviated transcription (Latin):
Omñe leg̾ato nerat᷑ S ceu̾.
ait nich agi repudiato pamphi¬
loita eũ ip̃m cligi posse. Pduł.
te eo post diem egati sedentẽad
hñdes tronsmtti placuit. ¶Aboł.¬
tũ ẽ uestimenta que uole t trici¬
nana simto sͥq hẽto si is diciss
q̃ uell deiñ añqmͣ ea sumeret
alia se uelle dixiss. mutare uolũ¬
tatẽ eum ñ posse ut alio sumet
qr õe ius legati pͥma testacone
quẽ sum̾e se dixiss ꝯsumpsit. qͦ

Expanded text:
omine legato Neratius ait nihil agi repudiato Pamphilo itaque eum ipsum eligi posse. Pauluste eo post diem legati cedentem ad heredem transmitti placuit. Labtum est: 'uestimenta quae uolet triclinaria sumito sibique habeto', si is dixisset quae uellet, deinde, antequam ea sumeret, alia se uelle dixisset, mutare uoluntatem eum non posse, ut alia sumeret, quia omne ius legati prima testatione, qua sumere se dix
Abbreviated transcription (Latin):
gñałr legatus cẽ quid iuris sit.
dixi ꝯmodiꝰ ꝯstitui eũ quisb̾ cõ¬
dicõs lib̾tatem sticho det ⁊ opcõ
optabo. ¶In eodem cam q̃itum
ẽ si opc̃one suoꝵ data. añqm op¬
taret condicõ stature lib̾tatu de¬
feciss. anstichum optare possit
puto mutianc siñe assenciend̾.
qua placet ip̃a lib̾tate legatum
ꝑimmi. nõ racone statute liu̾tatis
qr̃ si uiuo testatore. sul post mor¬
tem cidem. ⁊ añ aditam ħr dita

Expanded text:
r legatus esset, quid iuris esset. dixi commodius constitui eum, qui sub condicione libertatem Sticho det et optiooptabo.In eodem casu quaesitum est, si optione seruorum data, antequam optarem, condicio statutae libertatis defecisset, an Stichum optare possim. puto Mucianae sententiae adsentiendum, qua placet ipsa libertate legatum peremi, non datione statutae libertatis: quare siue uiuo testatore siue post mortem ei
Abbreviated transcription (Latin):
ex recentis abhr̃de tum iã dis¬
sunt decernendũ ẽ a p̾tore insi
int̾ c̾tum tempus optau̾is petici¬
onemtͥ nonͣdatum ir. ¶ Si ex
quatuor umol. due qual elesiᷤ¬
sem mͥ legate st̃ siune ab micio¬

Expanded text:
ex retentis ab herede, cum iam dissunt, decernendum est a praetore, nisi intra certum tempus optaueris. petitionem tibi non datu iri.Si ex quattuor uiriolis duae, quas elegissem, mihi legatae sint, siue
Abbreviated transcription (Latin):
Icet placeat pigͣnoratus res. ilł̃
⁊̃ publicũ obligatas hrdẽ aͥ dare
iissus ẽ lib̾are debere. tñ siis qͥ
is qui tales res ĩ dotem accepit
docem p̾legau̾it nõ coget᷑ hr̃s
liberare eas nͥ aliuid sp̃alr̃ testator

Expanded text:
icet placeat pigneratas res uel in publicum obligatas heredem, qui dare iussus est, liberare debere, tamen si is qui tales res in dotem accepit dotem praelegauerit, non cogetur heres liberare eas, nisi aliud specialiter testator
Abbreviated transcription (Latin):
sissem. uł furiosus factus eem ñ
elecc̃o fc̃a sit ꝯnnũs. ¶ Sĩ rerũ
ad exbibend̾ tũ co ap̃ quẽ depo¬
site st̃ agẽ possum ⁊ cum hrdeꝰ a¬
g̾e. ut is depoĩti agendo facistta
lego si pamphilum nõ eleg̾it.¬

Expanded text:
ssissem uel furiosus factus essem, electione facta fiat communis.Si rerum ad exhibendum cum eo, apud quem depositae sint, agere potero et cum herede agere, ut is depositi agendo facultatelego, si Pamphilum non elegerit
Abbreviated transcription (Latin):
to puelle uiratus scripsit uolusi
patrem eandem qnͣtitatẽ ĩ dotẽ
accipe. ⁊ mĩorem filiam qmͣ ma¬
ior accepiss. quero an eandem
sũmã dotis nomine coh̾rdes exͣ
ꝑteꝰ hiditatis imori filic pr̃ari

Expanded text:
ito puellae iuratus scripsit uoluisse patrem eandem quantitatem in dotem accipere etiam minorem filiam, quam maior accepisset. quaero, an eandem summam dotis nomine coheredes extra partem hereditatis minori filiae praestare
Abbreviated transcription (Latin):
siss. ind̾i eũ ĩ eũ casũ qui morte
młtis excitit. mortis ⁊ ca scipu¬
latũ. n õ fid̾ĩenis dmitti potuiss
uidotem ĩ pcc̃ia niim̾ata ⁊ estĩa¬
tis reb accepat uxori ita lega¬
uit. seie uxori mec si om̃s res
que tabuł dotalib ꝯtmneant᷑
hrdi meo exhibu̾it ⁊ tradider

Expanded text:
sisset, uideri eum in eum casum, qui morte mulieris exstitit mortis causa stipulatum: et ideo fidei eius committi potuisse ui dotem in pecunia numerata et aestimatis rebus acceperat, uxori ita legauit: 'Seiae uxori meae, si omnes res, quae tabulis dotalibus contineantur, heredi meo exhibuerit et tradiderit,
Abbreviated transcription (Latin):
Iruxori que docem ĩ mancipus
hebat pcc̾iam ꝓ dote legauerat
uiuo uiro ꝑrancipus mortius ux¬
or post utũ uita decessert ad hĩ¬
demeiꝯ accõ legati recte trans m¬
tit᷑. quĩ inanti uoluntas ẜ uan

Expanded text:
ir uxori, quae dotem in mancipiis habebat, pecuniam pro dote legauerat: uiuo uiro mancipiis mortuis uxor post uirum uita decessit. ad heredem eius actio legati recte transmittitur, quoniam mariti uoluntas seruan
Abbreviated transcription (Latin):
riens test̾o suo ita cauit lucõti¬
tio inro meo cui maximas gr̃as
ago dari uolo suꝑ dotẽ ꝙͣ dedi
ei tot aureos quero cũ ĩstituit
luciũ ticiũ ⁊uer̾re qnͥtꝰ muciuis
ex scipłatu acc̃oe an repesse eñ
maritꝰ possit ex u̾bis testi. R si

Expanded text:
riens testamento suo ita cauit: 'Lucio Titio marito meo, cui maximas gratias ago, dari uolo super dotem, quam ei dedi, tot aureos'. quaero, cum instituit Lucium Titium conuenire Quintus Mucius ex stipulatu action‹e›, an repellere eum maritus possit ex uerbis testamenti
Abbreviated transcription (Latin):
s uũ ⁊ eũ is cui donatu ᷑ est mau̾mi¬
sit tenet᷑ hr̃s qmuus is norau̾it a
se eum legatũ fuise. ¶ Si ita le¬
gatũ fu̾it tic̾o cũ seio. co. lego utͥ¬
usꝙ legatũ est. sicut utrũ lega¬
tũ ẽ. cũ fimidꝰ cũ domo forrmana

Expanded text:
heres et eum is cui donatus est manumiserit, tenetur heres, quamvis ignoraverit a se eum legatum esse. Si ita legatum fuerit "Titio cum Seio do lego", utrisque legatum est, sicut utrumque legatum est, cum fundus cum domo Formiana
Abbreviated transcription (Latin):
se ex ħidatos pet̾e fid̾i cõmissum¬
filios e mancipass ⁊ postea fundũ
alienass. Tet si om̃s silii heredes ĩ¬
stituti sut᷑ ex disꝑib ꝑtib nõ pos¬
sunt pet̾e fid̾i ꝯmissũ. ex ininore
ꝑte scpͥti ut uiriles nõ hr̾ditarias ꝑ¬
tes in eo h̾atit. u̾m est enĩ ĩ fau li¬
a reliquisie. licet uni reliquiss. It
si irriũ ħrdem instituusi. nec qͦqraͣ

Expanded text:
sumfilios emancipasset et postea fundum alienasset.Sed si omnes filii heredes instituti sint ex disparibus partibus, non possunt petere fideicommissum ex minore parte scripti, ut uiriles, non hereditarias partes in eo habeant: uerum est enim in familia reliquisse, licet uni re liquisset.Item si unum heredem instituisset nec quicquam
Abbreviated transcription (Latin):
ĩs decessit. ꝑ sid̾i ꝯmissũ restitu̾e
ꝯdicõ defecisse uidebr̃ si pd̃ suꝑ ui¬
c̾int lib̾i. nec quent᷑. an hrdes ex¬
ns tit̾int d̃iui seu̾s. ⁊ ãtomnꝰ.
repserunt. eoͣ i qui i tesram̃to ue¬
tant qͥd alienari. nec expͥmunt¬

Expanded text:
missum restituere, condicio defecisse uidebitur, si patri superuixerint liberi, nec quaeritur, an heredes exstiterint.Diui Seuerus et Antoninus rescripserunt eos, qui testamento uetant quid alienari nec cau
Abbreviated transcription (Latin):
T modo eo relictum exigo desidero u
titii meam ed se io hr̃ditatẽ meam¬
I ẜuus uetitus est a tegatore incões
redde̾. hoc nõ ꝯsequit᷑. ut ne ꝙ apd̾
eum sit reddat. ⁊ lucrum faciat. S¬
s ne scrup ulosa inquisicõ fiat.
ħ est ut negligencie raco ñ ħatur.
.set tm̃ fr̾id ͥum. Idoq manumᷤ

Expanded text:
o modo relictum: 'exigo' 'desidero, umeam Titii esse' 'scio hereditatem meamuus uetitus est a testatore rationes reddere, non hoc consequitur, ut ne quod apud eum sit reddat et lucri faciat, sed ne scrupulosa inquisitio fiat, hoc est ut neglegentiae ratio non habeatur, sed t
Abbreviated transcription (Latin):
a cohrde no semissario duob etue¬
neis ⁊ curtentib. nõ ampliꝰ t̾cͥia ꝑ¬
re. ertraneis aut̃ ⁊ ab ip̃o hr̃de cui le¬
gatũ ẽ semissem. ⁊ ab alio hr̃de tͥen¬
tem: uendicabunt. ¶ Allienꝰ ẜuus
hr̃s institutus legari ip̃e ase nec ⁊ to¬
sus nec ꝓ ꝑte pot̃. ¶ Seruo hr̃d̾ita¬
no recte legatur. licet adlta nõ sit.
⁊ qr hĩditas pione defũcti qͥ eamreli¬
quit uice fungit᷑. ¶ Fundꝰ legatꝰ¬
o tał d dari qualis relictꝰ est. itaq si¬
ue ip̃e fundo hr̃dis suitutem debe̾t.
liue ei fundꝰ ħrdis. licet ꝯfusionꝰ dm̃ꝰ¬

Expanded text:
ro semissario duobus extraneis concurrentibus non amplius tertia parte: extranei autem et ab ipso herede cui legatum est semissem et ab alio herede trientem vindicabunt. Alienus servus heres institutus legari ipse a se nec totus nec pro parte potest. Servo hereditario recquia hereditas personae defuncti, qui eam reliquit, uice fungitur.Fundus legatus talis dari debet, qualis relictus est. itaque siue ipse fundo heredis seruitutem debuit siue ei fundus heredis, licet confusione d
Abbreviated transcription (Latin):
hr̃s nascit᷑ ⁊ post mortem nascit᷑ sͦ ⁊
si ꝓ nepos admittet᷑. ¶ Qi natus
erit ex nepote. postea suuo fiuo at
si exeo natus eet adaptat᷑. ¶ In
om̃ib huis speb illud obseruand̾
ẽ. ut ⁊ filius dũ tarat ꝙ ẽ in potes¬
tate ex aliqua ꝑte sit institutus¬
hr̃s. nã frust᷑ ex ħrdabr post mortẽ
hostes ẽ. si ibi decedat ĩ nepote c̾te
ꝑꝓ nepote quoꝵ si lib̾i b̾rdes insti¬
tuant᷑ ĩstitucõem nũꝙͣ erigemꝰ
quia possut p̾teriri. ¶ Fuc de le
ex u̾bis ⁊ m̾ꝰ dicendũ ẽ ñrumpi
testm̃. ut nõ solũ illd̾ pͥmo capite
qͥ ei suus hr̃s sutus er̃ ⁊c̾. ⁊ si ꝑen¬

Expanded text:
res nascitur et post mortem nascitur.Ergo et si pronepos admittetur, qui natus erit ex nepote postea uiuo filio, atque si ex eo natus esset, adoptatur.In omnibus his speciebus illud seruandum est, ut filius dumtaxat, qui est in potestate, ex aliqua parte sit heres institutus: nam frusta exheredabitur post mortem t pronepote, quorum si liberi heredes instituantur, institutionem numquam exigemus, quia possunt praeteriri.Nunc de legex uerbis dicendum est non rumpi testamentum, ut non solum illud primo capite qui ei suus heres futurus erit' et ce
Abbreviated transcription (Latin):
lus recte ꝑfectũ est. nisi forte post̾ius
uł iure militari sit scm̃ ułi eo scͥptus
est aͥ ab incestato uenire pot. tc̃

Expanded text:
rius rite perfectum est, nisi forte posterius uel iure militari sit factum uel in eo scriptus est qui ab intestato uenire potest
Abbreviated transcription (Latin):
modi utilitate p̾sertimꝰ post legẽ
neleiam que ⁊ młtos casus rumpẽ¬
di abstulit int̾p̾tacõ admitc̾etur.
¶ Instituens nepotẽ qͥ sibi post mor¬
tẽ suuis nasceret᷑. recte instituisse
uideat᷑. qͥbuscũ tasib nepos post
mortẽ natus eẽt suus hr̃s rumꝑ

Expanded text:
modi utilitate praesertim post legem Uelleam, quae et multos casus rumpendi abstulit, interpretatio admitt‹a›tur, ut instituens nepotem, qui sibi post mortem suus nasceretur, recte instituisse uideatur, quibuscumque casibus nepos post mort