comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
gationib feminarũ & partub hominum:
Quęrant qͥd respondeant de uitumno & sen¬
tino. utrũ & ipsos uelint habe om̃iũ quae
uiuunt & sentiunt potestatẽ. Quod si con¬
cedunt: attendant quã eos sublimius loca¬
turi sint nã seminib nasci in t̾ra & ex t̃ra
ẽ: uiuerȩ autẽ atq sentire etiã deos sydos
opinant᷑. si autẽ dicunt uitumno atq senti¬
no haec sola at tributa quȩ incarne uiuiscuns
& sensib adminiculantur : cur ñds̃ ille
qui facit om̃ia uiuere atq sentire. etiã rar¬
ni uitã p̃bet sensũ uniuersali oꝑe hoc munꝰ
etiã partib tribuens. & quid opus. ẽ. ui¬
tumno atq sentino: Quod si ab illo qͥ uitȩ
ac sensib uniuersalit̾ p̃sidet his qͥ si famuł
ista carnalia uelut extrema & ina cõmis¬
sa sunt. ita ne sunt illi selecti destituti fa¬
milia ut ñ in uenirent quib etiã ipsi ista
cõmitterent. sed cũ tota sua nobilitate qͦͣ
uisi sunt seligendi opus facere cũ ignobilib

Expanded text:
gationibus feminarum et partubus hominum: quaerant quid respondeant de Vitumno et Sentino, utrum et ipsos velint habere omnium quae vivunt et sentiunt potestatem. Quod si concedunt, attendant quam eos sublimius locaturi sint. Nam seminibus nasci, in terra et ex terra est; uiuere autem adque sentire etiam deos sidereos opinantur. Si autem dicunt Vitumno adque Sentino haec sola adtributa, quae in carne uiuescunt et sensibus adminiculantur, quur non. deus ille, qui facit omnia uiuere adque sentire, etiam carni uitam praebet et sensum, uniuersali opere hoc munus etiam partubus tribuens? et quid opus est Vitumno adque Sentino? Quod si ab illo, qui uitae ac sensibus uniuersaliter praesidet, his quasi famulis ista carnalia uelut extrema et ima commissa sunt: itane sunt illi selecti destituti familia, ut non inuenirent quibus etiam ipsi ista committerent, sed cum tota sua nobilitate, qua uisi sunt seligendi, opus facere cum ignobilibus
Abbreviated transcription (Latin):
.ẽ. ut cũ conceꝑit femina. deinde alterũ
conciꝑe om̃ino non possit : Unde necesse ÷ idi
.ẽẽ ingeminis conceptꝰ. An forte qͥa diuer¬
so horoscoponati sunt. aut ille in masculũ
dũ nascerent᷑. aut illa infeminã cõmuta¬
ta. ẽ. Cũ igit᷑ ñ usqueqͦq absurde dici pos¬
set ad solas corporũ differentias afflatꝰ
quos dã ualere sydereos: sic̃ in solaribus
accessib & discessib Uidemꝰ etiã ipsius
anni tẽpora uariari. & lunarib in crem̃¬
tis atq de crem̃tis augeri & minui quȩdã
genera rerũ sic̃ echinos & concͥas. & mi¬
rabiles ȩstus oceani: non autẽ & animi
uoluntates positionib syderũ subdi. Nẽ
isti cũ etiã nr̃os actꝰ inde religare conant
ad monent ut quęramꝰ unde ne in ipsis
quidẽ corporib eis possit ratio ista cotᷤ¬
tare.
Quid enĩ tam ad corpus ꝑtinet quã corpo¬
ris sexus: & tam̃ sub eadẽ positione syde¬

Expanded text:
est, ut, cum conceperit femina, deinde alterum est, ut, cum conceperit femina, deinde alterum concipere omnino non possit; unde necesse est eadem esse in geminis momenta conceptus. An forte quia diuerso horoscopo nati sunt, aut ille in masculum, dum nascerentur, aut illa in feminam commutata est? Cum igitur non usquequaque absurde dici posset ad solas corporum differentias adflatus quosdam ualere sidereos, sicut in solaribus accessibus et decessibus uidemus etiam ipsius anni tempora uariari et lunaribus incrementis adque detrimentis augeri et minui quaedam genera rerum, sicut echinos et conchas et mirabiles aestus oceani; non autem et animi uoluntates positionibus siderum subdi: nunc isti, cum etiam nostros actus inde religare conantur, admonent ut quaeramus, unde ne in ipsis quidem corporibus eis possit ratio ista constare. Quid enim tam ad corpus pertinens quam corporis sexus? et tamen sub eadem positione side
Abbreviated transcription (Latin):
longe contemp tibiliora atq leuiora st̃
p̃ ista turpitu dine crudelissima uel cru¬
delitate turpissima. Ibi dȩ monicis ritib
sic ut̃q sexus illuditur: ut neut̃ suo uul¬
nere perimat᷑. Ibi fascinatio timetur
agrorũ: hic menbroꝵ amputio ñ timet᷑.
Ibi sic de honestat᷑ nouȩ nuptȩ uerecun¬
dia: ut ñ solũ fȩcunditas sed nec uirgi¬
nitas adimatur. Hic ita amputat᷑ uiri

Expanded text:
longe contemptibiliora atque leviora sunt longe contemptibiliora atque leviora sunt prae ista turpitudine crudelissima vel crudelitate turpissima, ubi daemoniacis artibus sic uterque sexus illuditur, ut neuter suo vulnere perimatur. Ibi fascinatio timetur agrorum, hic membrorum amputatio non timetur: ibi sic dehonestatur novae nuptae verecundia, ut non solum fecunditas, sed nec virginitas adimatur; hic ita amputatur viri
Abbreviated transcription (Latin):
ne ꝓpt̾ea galli abscisi huic magnȩ deȩ ser¬
uiunt ut significent qͥ semine indigeant
t̾rã sequi oportere. quasi ñ eos ipsa potius
seruitꝰ semine faciat indigere : Utrũ enĩ se¬
quendo hanc deã cũ indigeant sem̃ ad qͥr̃.
an potus sequendo hanc deã cũ habeant
sem̃ a mit tunt : hoc int̾p̃tari. ẽ. andetes¬
tari : nec attendit᷑ quantũ maligni demo¬
nes p̃ualuerint : qui nec aliqua magnã in
sacris polliceri ausi st̃. & tam crudelia
exigere potuer̃. Sidea t̾ra. eẽt. manus ei
homines oꝑando in ferrent. ut semina con¬
sequerent̾ ꝑ illã : non & sibi seuiendo ut se¬
mina ꝑđent ꝓpt̃ illã. Si dea essetita fȩ
in liberi sacris honesta matrona pudenda
uirilia coronabat spectante multitudine.
ubi rubeN & sudar si . ẽ. ulla frons in
hominib astabat forsitan & maritus:
& qđ in cebratione nuptiarũ suꝑ priapi
seapũ no ua nupta seđe iubebatur.

Expanded text:
ne propterea Galli abscisi huic Magnae deae serne propterea Galli abscisi huic Magnae deae seruiunt, ut significent, qui semine indigeant, terram sequi oportere; quasi non eos ipsa potius seruitus semine faciat indigere? Utrum enim sequendo hanc deam, cum indigeant, semen adquirunt, an potius sequendo hanc deam, cum habeant, semen amittunt? Hoc interpretari est an detestari? Nec adtenditur, quantum maligni daemones praeualuerint, qui nec aliqua magna his sacris polliceri ausi sunt, et tam crudelia exigere potuerunt. Si dea terra non esset, manus ei homines operando inferrent, ut semina consequerentur per illam, non et sibi saeuiendo, ut semina perderent propter illam; si dea in Liberi sacris honesta matrona pudenda virilia coronabat, spectante multitudine, ubi rubens et sudans, si est ulla frons in hominibus, astabat forsitan et maritus; et quod in celebratione nuptiarum, super Priapi scapum nova nupta sedere jubebatur:
Abbreviated transcription (Latin):
tiũ maiorũ auctoritas de pͥmit: & ęun
demuarronẽ pꝰ hanc sententiã trepidare
cõpellit. Ad iungit enĩ & dicit cũ quib
opinio maiorũ de his deab qđ plures
eas putarunt. eẽ ñ pugnat. Quo mͦ noti
pugnat cũ ualde aluid sit unã deã nomi¬
na habe multa. alud sit. eẽ. deas multas:
Sed potest inquit fieri ut eadem res
una sit : & in ea quȩdã res sint plures. Conce¬
do in uno homine. eẽ.res plures. Nunquid
idõ & homines plures : Sic in una dea. eẽ. res
plures. Nunqͥd idõ & deas plures: uerũ sic̃
uolunt diuidant. conflent. multiplicent.
replicent: implicent. Haec sunt telluris &
matris magnȩ p̃clara mysteria. Unde om̃ia
referunt᷑ ad mortalia semina: & exercendã
agriculturã. Itane ad hȩc relata & hunc fi¬
nẽ habentia trmpanũ. turres. galli. iactatio
in sana menbroꝵ. crepitꝰ crmbalorũ. confic¬
tio leonũ. uitã cuiquã pollicent᷑ &e ternã: Ita¬

Expanded text:
tium majorum auctium majorum aucdem Varronem post hanc sententiam trepidare conpellit. Adiungit enim et dicit: Cum quibus opinio maiorum de his deabus, quod plures eas putarunt esse, non pugnat.\' Quo modo non pugnat, cum ualde aliud sit unam deam nomina habere multa, aliud esse deas multas? \'Sed potest, inquit, fieri ut eadem res et una sit, et in ea quaedam res sint plures.\' Concedo in una homine esse res plures, numquid ideo et homines plures? Sic in una dea esse res plures, numquid ideo et deas plures? Verum sicut uolunt, diuidant conflent, multiplicent replicent inplicent. Haec sunt Telluris et Matris Magnae praeclara mysteria, unde omnia referuntur ad mortalia semina et exercendam agriculturam. Itane ad haec relata et hunc finem habentia tympanum, turres, Galli, iactatio insana membrorum, crepitus cymbalorum, confictio leonum uitam cuiquam pollicentur aeternam? Ita
Abbreviated transcription (Latin):
se apud eã iactant. Precipit᷑ inquit qͥ t̃rã cõ¬
lunt ne sed eant : semꝑ enĩ ÷ qđ agant. Crm¬
balorũ sonitꝰ ferram̃torũ iactandoꝵ ac ma¬
nuũ. & euis rei crepitꝰ incolendo agro qͥ fit.
suetũ: ut ostendant nullũ genus. eẽ. terrae
tam remotũ ac uehem̃t̃ ferũ quod ñ sbigi
coliq conueniat. Deinde ad iungit & dicit
tellurẽ matrẽ & nominib plurib & cogno¬
minib: qđ nominat᷑ dõs existimatos. eẽ. cõ¬
plures: Tellurẽ inquit putant. eẽ. opẽ : quod
oꝑe fiat melior. Matrẽ qđ plurima pariat :
magnã qđ cibũ pariat: ꝓserpinã qđ ex ea
ꝓserpant fruges. uestam qđ uestiat᷑ herb.
Sic alias deas inquit ñ absurde ad hanc re¬
uocant. Si gͦ una dea .ẽ. quȩ quidẽ consulta
ueritate nec ipsa. ẽ: in terim: quid igit᷑:¬
in multis unius sint multa nomina ÷ ñ
tam deȩ multȩ quã nomina : sed erran¬

Expanded text:
se aput eam iactant, praecipitur, inquit, qui terram cose aput eam iactant, praecipitur, inquit, qui terram colunt, ne sedeant; semper enim esse quod agant. Cymbalorum sonitus ferramentorum iactandorum ac manuum et eius rei crepitum in colendo agro qui fit suetum, ut ostendant nullum genus esse terrae tam remotum ac uehementer ferum, quod non subigi colique conueniat.1 Deinde adiungit et dicit, Tellurem matrem et nominibus pluribus et cognominibus quod nominarunt, deos existimatos esse conplures. Tellurem, inquit, putant esse Opem, quod opere fiat melior; Matrem, quod plurima pariat; Magnam, quod cibum pariat; Proserpinam, quod ex ea proserpant fruges; Vestam, quod uestiatur herbis. Sic alias deas, inquit, non absurde ad hanc reuocant.\' Si ergo una dea est, quae quidem consulta ueritate nec ipsa est, inin multas? Unius sint ista multa nomina, non tam deae multae quam nomina. Sed erran
Abbreviated transcription (Latin):
ñ .iiͦiͦiI. facere dõs: sic̃ tot cognominib unꝰ
iuppit᷑. tot cognominib: unã uino: in qͥb:
om̃ib uis multiplex. eẽ. dr̃ ad unum deum
uel unã deã ꝑtined. ñ multitudo cognominũ
deoꝵ etiã multitudinẽ faciens: sed ꝓfecto sic̃
aliquando etiã ipsas uilissimas feminas earũ
libidine quȩsis se eos tedet penitetq turbarũ.
sic animã uilem factã & immundis spiritib
ꝓstitutã dõs sibi multiplicare quib contami¬
nanda ꝓsterneret᷑ sic̃ plurimũ libuit. sic ali¬
quando & piguit. Nã & ipse uarro quasi de
ipsa turba uerecundatꝰ. unã deã uult. eẽ.
tellurẽ. Eandẽ inquit dicunt magnã matrẽ:
qđ trmpanũ habeat significari Esse orbẽ
terrȩ : qđ turris incapite. Opida : qđ sedes
fingant᷑ circa eã . cũ omĩa moueant᷑. ipsam
ñ moueri. Quod gallos huic deȩ ut seruireN
fecer̃ significat. qui semine indigeant trã
sequi oportere : in ea quippe om̃ia reperiri q̃đ

Expanded text:
s; sicut tot cognominibus unus Iuppiter et tot cognominibus una Iuno, in quibus omnibus uis multiplex esse dicitur ad unum deum uel unam deam pertinens, non multitudo cognominum deorum etiam multitudinem faciens. Sed profecto sicut aliquando etiam ipsas uilissimas feminas earum, quas libidine quaesierunt, taedet paenitetque turbarum: sic animam uilem factam et inmundis spiritibus prostitutam deos sibi multiplicare, quibus contaminanda prosterneretur, sicut plurimum libuit, sic aliquando et piguit. Nam et ipse Varro quasi de ipsa turba uerecundatus unam deam uult esse Tellurem. \'Eandem, inquit, dicunt Matrem Magnam; quod tympanum habeat, significari esse orbem terrae; quod turres in capite, oppida; quod sedens fingatur, circa eam cum omnia moueantur, ipsam non moueri. Quod Gallos huic deae ut seruirent fecerunt, significat, qui semine indigeant, terram sequi oportere; in ea quippe omnia reperiri. Quod
Abbreviated transcription (Latin):
cũ sit ex animo & corpore dici sapientẽ. ita
mundũ dm̃ dici ab animo. cũ sit ex animo
& corpore. Solsi itaq mundi corpus ñ. ẽ.
ds̃ sed aut sola anima eius. aut simul corpꝰ
& animꝰ : ita tam̃ ut non sit acorpore sed ab
animo ds̃. Si gͦ ianus . ẽ. mundus : & dĩ .ẽ. ia¬
nus: Nunquid iouem ut ds̃. ẽẽ. possit aliqͣm
partẽ iani. eẽ. dicturi sunt : Magis enĩ ioui
uniuersũ solent tribuere : unde . ẽ: iouis om¬
nia plena. Ergo & iouem ut ds̃ sit & maxime
rex dõꝵ. ñ aliũ possunt existimare quam
mundũ: ut diis cȩteris scđm istos suis par¬
tib regnet. In hanc sententiã etiã quosdã
uersus UaleRISORΑNI exponit idem uarro
in eo libro quẽ seorsũ abistis de cultu deoꝵ
scripsit. QuI UERSUS HUS UNT. m¬
luppit̃ omp̃s regum rerumq deumq.
Progenitor Genitrixq dm̃ ds̃ unus & om̃s.

Expanded text:
ccmundum deum dici ab animo, cum sit ex animo et corpore. Solum itaque mundi corpus non est deus, sed aut sola anima eius aut simul corpus et animus, ita tamen ut non sit a corpore, sed ab animo deus. Si ergo Ianus est mundus et deus est Ianus, numquid Iouem, ut deus esse possit, aliquam partem Iani esse dicturi sunt? Magis enim Ioui uniuersum solent tribuere; unde est: Iouis omnia plena. Ergo et Iouem, ut deus sit et maxime rex deorum, non alium possunt existimare quam mundum, ut dis ceteris secundum istos suis partibus regnet. In hanc sententiam etiam quosdam uersus Valerii Sorani exponit idem Varro in eo libro, quem seorsum ab istis de cultu deorum scripsit; qui uersus hi sunt: Iuppiter omnipotens regum rerumque deumque Progenitor genetrixquo
Abbreviated transcription (Latin):
dignũ turpib & flagitiosis honorib sub¬
posito uano figm̃to quod potius blasphe¬
marent. sic̃ saturno dr̃ sub positꝰ lapis quẽ
ꝓfilio deuoraret. quã istũ dm̃ dicerent &
tonantẽ & ad ulterantẽ & totũ mundũ re¬
gentẽ. & ꝑ tot stupra diffluentẽ. & natu¬
rarũ om̃iũ naturaliũq rerũ causas sũmas
habentẽ : & suas causas bonas ñ habentẽ.
Deinde quero quẽ iã locũ int̃ dõs huic ioui
tribuant si ianꝰ .ẽ. mundus. Dõs enĩ ueros
animã mundi ac partes eiꝰ iste definuit.
istos uerus ds̃. Nũ gͥ ita dicturi sunt iouẽ
animã mundi. ut ianꝰ sit corpus eiꝰ. id est
iste uisibilis mundus: Hoc si dicunt. ñ ert
qu̾ẽ ad modũ ianũ dm̃dicunt: qm mundi cor¬
pus ñ.ẽ. dis̃. uel scđm ipsos. secl anima mundi
ac partes eius: unde aꝑtissime idem dicit
dm̃ se arbitrari. eẽ. animã mundi. & hunc
ipsũ mundũ. eẽ. dm̃: sed sic̃ hominẽ sapientẽ

Expanded text:
dignum turpibus et flagitiosis honoribus, subdignum turpibus et flagitiosis honoribus, subposito uano figmento quod potius blasphemarent sicut Saturno dicitur subpositus lapis, quem pro filio deuoraret, quam istum deum dicere et tonantem et adulterantem, et totum mundum regentem et per tot stupra diffluentem, et naturarum omnium naturalium rerum causas summas habentem et suas causas bonas non habentem. Deinde quaero, quem iam locum inter deos huic Ioui tribuant, si Ianus est mundus. Deos enim ueros animam mundi ac partes eius iste definiuit; istos uerus deus. Num igitur ita dicturi sunt Iouem animam mundi, ut Ianus sit corpus eius, id est iste uisibilis mundus? Hoc si dicunt, non erit quem ad modum Ianum deum dicant, quoniam mundi corpus non est deus uel secundum ipsos, sed anima mundi ac partes eius. Unde apertissime idem dicit deum se arbitrari esse animam mundi et hunc ipsum mundum esse deum; sed sicut hominem sapientem,
Abbreviated transcription (Latin):
tio discendi: summũ ꝑceptio doc trinȩ. Ac sic
in om̃ib prima sunt initia: summiq sunt
fines. Sed iã hoc negotiũ int̾ ianũ t̃minũq
discussũ. ẽ. Causȩ autẽ quȩ dant᷑ ioui effici¬
entia st̃ ñ effecta: neq ullo mͦ fieri potest ut
uel tẽpore p̃ueniant᷑ a factis in itiisuefactoꝵ:
semꝑenĩ prior .ẽ. res quae facit: quã illa qͥȩ
fit. Qua ꝓpt̾ si ad ianũ ꝑtinent initia facꝰ¬
torũ: ñ idõ priora s̃ efficientib causis. quas
ioui tribuunt. Sicut enĩ nichil fit. ita nichil
inchoat᷑ ut fiat qđ ñ faciens rausa p̃cesse¬
rit. Hunc sane dm̃ penes quẽ sunt om̃s cau¬
sȩ factarũ om̃iũ naturarũ naturaliũq rerũ
si iouem popłi appellant. & tantis contume¬
liis tamq scelestis criminationib colunt:
tetriore sacrilegio sese obs tringunt quã si
prsus nullũ putarent dm̃. Unde satius. eẽt
eis aliũ aliquẽ iouis nomine nuncupare

Expanded text:
tio discendi, summum perceptio doctrinae; ac sic tio discendi, summum perceptio doctrinae; ac sic in omnibus prima sunt initia summique sunt fines. Sed iam hoc negotium inter Ianum Terminumque discussum est. Causae autem, quae dantur Ioui, efficientia sunt, non effecta; neque ullo modo fieri potest, ut uel tempore praeueniantur a factis initiisue factorum. Semper enim prior est res quae facit, quam illa quae fit. Quapropter si ad Ianum pertinent initia factorum, non ideo priora sunt efficientibus causis, quas Ioui tribuunt. Sicut enim nihil fit, ita nihil inchoatur ut fiat, quod non faciens causa praecesserit. Hunc sane deum, penes quem sunt omnes causae factarum omnium naturarum naturaliumque rerum, si Iouem populi appellant et tantis contumeliis tamque scelestis criminationibus colunt; taetriore sacrilegio sese obstringunt, quam si prorsus nullum putarent deum. Unde satius esset eis alium aliquem Iouis nomine nuncupare,
Abbreviated transcription (Latin):
inuener̃: nisi neptunus forte subueniat. &¬
porrigat piscẽ. cui p̃t̃ hiatũ oris & gut curis
etiã dextra & sinistra fauces patent: & tam̃
hanc uanitatẽ ꝑ tot ianuas nulla effugit
anima. nisi quȩ audit ueritatẽ dicentẽ. ego
quẽ uelint in telligi exponant. Ds̃. ẽ. in qͥ¬
unt habens potestatẽ causarũ quib aliqͥo
fit inmundo. Hoc quã magnũ sit. nobilis¬
simꝰ uirgilii uersus ille testat᷑. ł elix qͥ potuit
rerũ cognoscere causas. Sed cur ei p̃ponit᷑
ianus: hoc nobis uir ille acutis simꝰ doctissimꝰq
respondeat. Qm̃ penes ianũ inquit sunt pri¬
ma. penes iouem summa: merito gͦ om̃iũ iup¬
pit̃ habet᷑. Prima enĩ uincunt᷑ a summis: quia
licet prima p̃cedant tẽpore. summa suꝑant
dignitate. Sed recte hoc diceret̾ si factorũ
prima discernerent᷑ & summa : sic̃ in itiũ fac¬
ti. ẽ. ꝓficisci. sũmũ ꝑuenire. Initiũ facti incep¬

Expanded text:
inuenerunt, nisi Neptunus forte subueniat et inuenerunt, nisi Neptunus forte subueniat et porrigat piscem, cui praeter hiatum oris et gutturis etiam dextra et sinistra fauces patent. Et tamen hanc uanitatem per tot ianuas nulla effugit anima, nisi quae audit ueritatem dicentem: Ego quem uelint in-; tellegi, exponant. \'Deus est, inquiunt, habens potestatem can-\', sarum, quibus aliquid fit in mundo.\' Hoc quam magnum sit,I nobilissimus Vergilii uersus ille testatur: Felix qui potuit rerum cognoscere causas. Sed quur ei praeponitur Ianus? hoc nobis uir ille acutissimus doctissimusque respondeat. \'Quoniam penes lacum, inquit, sunt prima, penes louem summa. Merito ergo rex omnium Iuppiter habetur. Prima enim uincuntur a summis, quia, licet prima praecedant tempore, summa superant dignitate.\' Sed recte hoc diceretur, si factorum prima discernerentur et summa; sicut initium facti est proficisci, summum peruenire; initium facti incep
Abbreviated transcription (Latin):
qͥd intro uel emittat a se foras. & de nr̃o ore
& gutture quoꝵ similitudinẽ mundus non
habet uelle mundi simula chrũ cõponere
iniano ꝓpt̃ solũ palatũ cuius similitudinẽ
ianus ñ habet. Cũ uero eũ faciunt quad rifron¬
tem. & ianũ geminũ appellant. ad .iiiͦI. mun¬
di partes hoc int̃p̃tantur : quasi aliqͥd spectet
mundus foras sic̃ ꝑ om̃s facies ianus. De inde
si ianus. ẽ. mundus & mundus . iiiͬI. partibus
constat: falsũ. ẽ. simula chrũ iani bi frontis. Aut
si ꝓpt̃ ea uerũ. ẽ. quia etiã nomine orientis
& occidentis totus solet mundus intelligi:
nunqͥd cũ duas partes alias nominamus.
septentrionis & austri sic̃ illũ quadrifrontẽ
dicunt geminũ ianũ. ita quisquã geminũ
dicturus. ẽ. mundũ. Non habent om̃ino unde
.II. ianuas quȩ in trantib & exeuntib pa¬
teant int̾p̃tent᷑ ad mundi similitudinẽ sic̃
de bifronte qͦd dicerent saltẽ in ore hominis

Expanded text:
quid intro uel emittat a se foras, et de nostro ore quid intro uel emittat a se foras, et de nostro ore et gutture, quorum similitudinem mundus non habet, uelle mundi simulacrum conponere in Iano propter solum I palatum, cuius similitudinem Ianus non habet? Cum uero eum faciunt quadrifrontem et Ianum geminum appellant, ad quattuor mundi partes hoc interpretantur, quasi aliquid spectet mundus foras sicut per omnes facies Ianus. Deinde si Ianus est mundus et mundus quattuor partibus constat, falsum est simulacrum Iani bifrontis; aut si propterea uerum est, quia etiam nomine Orientis et Occidentis totus solet mundus intellegi, numquid, cum duas partes alias nominamus Septentrionis et Austri, sicut illum quadrifrontem dicunt geminum Ianum, ita quisquam geminum dicturus est mundum? Non habent omnino unde quattuor ianuas, quae intrantibus et exeuntibus pateant, interpretentur ad mundi similitudinem, sicut de bifronti quod dicerent saltem in ore hominis
Abbreviated transcription (Latin):
queq ꝑficit᷑. sollicitudinis autẽ plena sunt
cepta donec ꝑducant ad finẽ: qm̃ qͥ aliqͥd
in cipit. maxime appetit. intendit. expectat.
exoptat ne de re inchoata nisi t̾minet᷑ exultet.¬
Sed iam bi frontis simula chri int̃ p̃tatio ꝓfera¬
tur. Duas eiufacies ante & retro habere dicuN:
Quod hiatꝰ nr̃ cũ os aꝑimꝰ mundo simił uide¬
at᷑. Unde & palatũ greci uranon appellaN.
& non nulli inquit poetȩ latini cęlũ uocauer̃
palatũ: a quo hiatu oris & foras. eẽ. aditum
addentes uersus. & introrsus ad fauces. Ecce
quo ꝑductus ÷ mundus ꝓpt̃ palati nr̃i uoca¬
bulũ uel grecũ uel poeticũ. Quid autẽ hoc
ad animã : quid ad uitã ȩternã : pt̃ solas
saliuas colat᷑ hic ds̃: quib partim glutiendis
partim expuendis sub cȩlo palati utraq
pandit᷑ ianua. Quid ÷ porro absurdius. quã
m ipso mundo non in uenire duas ianuas ex
ad uerso sitas ꝑ quas uel ad mittat ad se ali¬

Expanded text:
quaeque perficitur; sollicitudinis autem plena sunt quaeque perficitur; sollicitudinis autem plena sunt coepta, donec perducantur ad finincipit, maxime appetit, intendit, exspectat, exoptat; nec de re inchoata, nisi terminetur, exsultSed iam bifrontis simulacri interpretatio proferatur. Duas eum facies ante et retro habere dicunt, quod hiatus noster, cum os aperimus, mundo similis uideatur; unde et palatum Graeci copavov appellant, et nonnulli, inquit, poetae Latini caelum uocauerunt palatum, a quo hiatu oris et foras esse aditum ad dentes uersus et introrsus ad fauces. Ecce quo perductus est mundus propter palati nostri uocabulum uel Graecum uel poeticum. Quid autem hoc ad animam, quid ad uitam aeternam? Propter solas saliuas colatur hic deus, quibus partim glutiendis partim spuendis sub caelo palati utraque panditur ianua. Quid est porro absurdius, quam in ipso mundo non inuenire duas ianuas ex aduerso sitas, per quas uel ad- . mittat ad se ali
Abbreviated transcription (Latin):
fatent᷑ : quȩ .ẽ. ista uanitas. in oꝑe dare illi po
testatẽ dimidiã. in simula chro faciẽ duplã:
non ne istũ bifrontẽ multo elegantius int̃p̃¬
tarent̾ si eundẽ & ianũ & t̾minũ dicerent.
atq initus unã faciẽ. finib: alterã darent :
qm̃ qui oꝑat utrũq debet intendere. In om̃i
enĩ motu actionis suae qui non resprcit ini¬
tiũ non ꝓspicit finẽ. Unde necesse .ẽ. a me¬
moria respiciente ꝓspiciens cõnectat᷑ inten¬
tio. Nã cui exciderit qͦd cȩꝑit. quomͦ finiet
ñ inueniet. Quod si uitã beatã in choari in
hoc mundo putarent. ex tra mundũ ꝑfici &
idõ iano id ÷ mundo solã initiorũ tribuereNT
potestatẽ : ꝓfecto ei p̃ponerent t̾minũ. eũq
abdiis selectis non alienarent. quã quã etiã
nunc cũ inistis duob diis initia rerũ tempo¬
ralium finesq tractant᷑ t̃mino dari debuit
plus honoris. Maior enĩ lȩtitia ẽ. cũ res

Expanded text:
fatentur? Quae est ista uanitas, in opere illi dare fatentur? Quae est ista uanitas, in opere illi dare potestatem dimidiam, in simulacro faciem duplam? Nonne istum bifrontem multo elegantius interpretarentur, si eundem et Ianum et Terminum dicerent adque initiis unam faciem, finibus alteram darent? quoniam qui operatur utrumque debet intendere; in omni enim motu actionis suae qui non respicit initium non prospicit finem. Unde necesse est a memoria respiciente prospiciens conectatur intentio; nam cui exciderit quod coeperit, quo modo finiat non inueniet. Quod si uitam beatam in hoc mundo inchoari putarent, extra mundum perfici, et ideo Iano, id est mundo, solam initiorum tribuerent potestatem: profecto ei praeponerent Terminum eumque ab dis selectis non alienarent. Quamquam etiam nunc cum in istis duobus dis initia rerum temporalium finesque tractantur, Termino dari debuit plus honoris. Maior enim laetitia est, cum res
Abbreviated transcription (Latin):
in ista p̃locutione p̃posita theologia natura¬
lis : quȩ ñ huic tantũ sed multis phylosophis
placuit. De qͣ tunc diligentius disserendũ. ẽ:
cũ de ciuili quantũ ad dõs seleccos attinet
opitulante dõ uero qͦd restat impleuero. Ianꝰ
pondet᷑. Mundus : ẽ. Breuis hȩc plane . ẽ. atq
aꝑta responsio. Curgͦ ad cũ dicunt᷑ rerũ initia
ꝑtinere : finis uero ad alterũ quẽ t̃minũ uocaN :
nã ꝓpt̾ initia & fines duob istis diis duos m̃¬
ses ꝑhibet dedicatos p̃t̾ illos decem quib us¬
que ad decenbrẽ caput . ẽ. martius. ianuariũ
mense februario celebrari dicunt. cũ fit sacrũ
purgatoriũ qͦd uocant febrũ. unde m̃sis no¬
m̃ accepit. Nun qͥd gͦ ad mundũ qui ianus . ẽ.
initia rerũ ꝑtinent & fines ñ ꝑtinent ut alt̃
illis dĩ p̃ficeret᷑ : non ne om̃ia quȩ in hoc mun¬
do fieri dicunt in hoc etiã mundo t̃minari

Expanded text:
in ista praelocutione proposita theologia naturain ista praelocutione proposita theologia naturalis, quae non huic tantum, sed multis philosophis placuit; de qua tunc diligentius disserendum est, cum de ciuili, quantum ad deos selectos adtinet, opitulante Deo uero quod restat inpleuero. CAPUT est. Breuis haec plane est adque aperta responsio. Quur ergo ad eum dicuntur rerum initia pertinere, fines uero ad alterum, quem Terminum uocant? Nam propter initia et fines duobus istis dis duos menses perhibent dedicatos praeter illos decem, quibus usque ad Decembrem caput est Martius, Ianuarium mense Februario celebrari dicunt, cum fit sacrum purgatorium, quod vocant Februum; unde mensis nomen accepit. Numquid ergo ad mundum, qui lanus est, initia rerum pertinent et fines non pertinent, ut alter illis deus praeficeretur? Nonne omnia, quae in hoc mundo fieri dicunt, in hoc etiam mundo terminari
Abbreviated transcription (Latin):
rieammã mundi. quẽ greci uocant cosmon. &
hunc ipsũ mundũ. eẽ. dm̃: sed sic̃ hominẽ sa¬
pientẽ cũ sit ex corpore & anima tam̃ ab ani¬
modici sapientẽ. ita mundũ dm̃ dici ab ani¬
mo cũ sit ex animo & corpore. Hic uidet᷑ quo
qͦmͦ unũ confiteri dm̃ : sed ut plures etiã in¬
troducat ad uingit mundũ diuidi in duas
partes celũ & t̾rã. & cęlũ bifariam in ȩthera
& aera : terrã uero in aquã & humum. Eqͥb
sũmũ. ẽẽ. aethera. scđm aera. t̃ciã aquã: in fi¬
mã terrã. Quas om̃s partes quat tuor anima
rũ . eẽ. plenas : in aethere & aere immortaliũ.
in aqua & t̾ra mortaliũ. A summo autẽ cir¬
cuitu celi usq circulũ lunȩ aethereas animas
eẽ : astra acstellas eos celestes dõs ñ mͦ intelli¬
gi. ẽẽ. sed etiã uideri. Int̾ lunȩ uerogirũ & nim¬
boꝵ acuentoꝵ cacumina aerias. ẽẽ. animas :
sed eas animo ñ oculis uideri . & uocari heroas
& lares. & genios. Haec . ẽ. uidelicet breuit̃

Expanded text:
mam mundi, quem Graeci uocant xoi.ov, et hunc ipsum mundum esse deum; sed sicut hominem sapientem, cum sit ex corpore et animo, tamen ab animo dici sapientem, ita mundum deum dici ab animo, cum sit ex animo et corpore. Hic uidetur quoquo modo unum confiteri Deum; sed ut plures etiam introducat, adiungit mundum diuidi in duas partes, caelum et terram; et caelum bifariam, in aethera et aera; terram uero in aquam et humum; e quibus summum esse aethera, secundum aera, tertiam aquam, infimam terram; quas omnes parterum esse plenas, in aere et ethere immortalium, in aqua et terra mortalium: a summo autem circumitu celi usque ad circulum lune, ethereas animas esse astra et stellas, eos celestes deos non modo intelligi esse, sed etiam uideri; inter lunae uero gyrum et nimborum ac uentorum cacumina aerias esse animas, sed eas animo, non oculis uideri et uocari heroas et lares et genios. Haec est uidelicet breuiter
Abbreviated transcription (Latin):
gignendarũ. Quẽ aliũ hanc uim habe cre
cuiusq animũ rationalem. & idõ. eẽ. singulos
singulorũ : talẽ autẽ mundi animũ dm̃. eẽ.
ad hoc idem utiq reuocat: ut tanquã uni uer¬
salis genius ipse mundi animꝰ eẽ. credatur.
Hic. ẽ igit̾ quẽ appellant iouem. Nã si om̃is
genuis ds̃ & om̃is uiri animꝰ genus: seqͥtur
ut sit om̃is uiri animꝰ dĩ. Quod si & ipsos ab¬
horrere absurditas ip̃a cõpellit: restat ut
eũ singularit̃ & excellent̃ dicant dm̃ geniũ
quẽ dicunt mundi animũ: ac ꝑhoc iouem.

Expanded text:
gignendarum. Quem alium hanc uim habere credgignendarum. Quem alium hanc uim habere credscuiusque animum rationalem et ideo esse singulos singulorum, talem autem mundi animum Deum esse: ad hoc idem utique reuocat, ut tamquam uniuersalis genius ipse mundi animus esse credatur. Hic est igitur quem appellant Iouem. Nam si omnis genius deus et omnis uiri animus genius, sequitur ut sit omnis uiri animus deus; quod si et ipsos abhorrere absurditas ipsa conpellit, restat ut eum singulariter et excellenter dicant deum Genium, quem dicunt mundi animum ac per hoc Iouem.
Abbreviated transcription (Latin):
contrina qcad utã ꝑtinet aet̾nã salubrit̃
desceret᷑ꝰ. dr̃ mundi rector ñ abeis pecunia
sbd sapientia uocaret᷑: cuius amor purgat
&sordib auaritiȩ. id ÷ ab amore pecuniae :¬
Sed quiad de hoc ioue plura ad quẽ fortasse
ceteri reserendi sunt. ut in anis remaneat
dopspinio plurimorũ cũ hic ipse sest om̃s
dore quanio partes eiꝰ uel potestates exis¬
cims nt iẽ eũ uis animȩ quã putant¬
ꝑcuncta diffusam ex partib: molis huiꝰ in quas
uisibilis mundus iste consurgit & multiplici
administratione nature quasi pluriũ deorũ
dĩ penes quẽ sationũ om̃iũ dominatꝰ. ẽ. Non¬
ne expositio uersuũ illoꝵ ualerii sorani sic
se habet. iouem. eẽ. mundũ & eũ om̃ia semina
ex se mittere. & in se reciꝑe: Ipse ÷ igit᷑. penes
quẽ sationũ om̃iũ dominatꝰ . ẽ. Quid ÷ genuis :¬
Ds inquit qͥ p̃positꝰ . ẽ. ac uim habet om̃iũ rerũ

Expanded text:
doctrina quod ad uitam pertineret aeternam salubriter doctrina quod ad uitam pertineret aeternam salubriter disceretur, deus mundi rector non ab eis Pecunia, sed Sapientia uocaretur, cuius amor purgat a sordibus auaritiae, hoc est ab amore pecuniaeSed quid de hoc Ioue plura, ad quem fortasse ceteri referendi sunt, ut inanis remaneat deorum opinio plurimorum, cum hic ipse sint omnes, siue quando partes eius uel potestates existimantur, siue cum uis animae, quam putantcuncta diffusam, ex partibus molis huius, in quas uisibilis mundus iste consurgit, et multiplici administratione naturae quasi plurium deorum deus, penes quem sationum omnium dominatus est.\' Nonne expositio uersuum illorum Valerii Sorani sic se habet, Iouem esse mundum et eum omnia semina ex se emittere et in se recipere? Ipse est igitur penes quem sationum omnium dominatus est. Quid est Genius? \'Deus, inquit, qui praepositus est ac uim habet omnium rerum
Abbreviated transcription (Latin):
regẽ om̃iũ sibi amare uideat᷑. Longe aliud
autẽ eẽt. si diuitiae uocare t᷑. Aliud namq
sunt diuitiȩ : aliud pecunia. Nã dicimꝰ diuites.
sapientes. ustos. bonos : quib pecunia uel nul¬
la uel parua.ẽ: magis enĩ sunt uirtutib di¬
uites. ꝑquas eis etiã in ipsis corporaliũ rerũ
necessitatib sat . ẽ qđ ad ẽ ÷ pauꝑes uero
auaros. semꝑ in hiantes & egentes. Quã libet
enĩ magnas pecunias habere possint : sed in
carũ quanta cũq abundantia ñ egere non
possunt. Ꝙ dm̃ ipsũ uerũ recte dicimꝰ diui¬
tẽ : ñ tam̃ pecunia sed om̃i potentia Dicuis
itaq & diuites pecuniosi : sed interiꝰ egeni si
cupidi. Itẽ dicunt᷑ pauꝑes pecunia carentes:
sed in terius diuites. si sapientes. Qualis gͦ
ista theologia debet. eẽ. sapienti ubi rexđõꝵ
eiꝰ rei nom̃ accepit. quã nemo sapiens concu¬
piuit: Quanto eñi facilais si aliquad ibbret

Expanded text:
regem omnium sibi amare uideatur. Longe autem regem omnium sibi amare uideatur. Longe autem aliud esset, si diuitiae uocaretur. Aliud namque sunt diuitiae, aliud pecunia. Nam dicimus diuites sapientes, iustos, bonos, quibus pecunia uel nulla uel parua est; magis enim sunt uirtutibus diuites, per quas eis etiam in ipsis corporalium rerum necessitatibus sat est quod adest: pauperes uero auaros, semper inhiantes et egentes; quamlibet enim magnas pecunias habere possunt, sed in earum quantacumque abundantia non egere non possunt. Et Deum ipsum uerum recte dicimus diuitem, non tamen pecunia, sed omnipotentia. Dicuntur itaque et diuites pecuniosi; sed interius egeni, si cupidi: item dicuntur pauperes pecunia carentes; sed interius diuites, si sapientes. Qualis ergo ista theologia debet esse sapienti, ubi rex deorum eius rei nomen accepit, \'quam nemo sapiens concupiuit\'? Quanto enim facilius, si aliquid hac
Abbreviated transcription (Latin):
quia ipse .ẽ. etiã ipsa rumina: łuminus
fortasse ꝓ suggentib marib : rumina ꝓ
feminis. Dicerẽ quippe noluisse illos ioui fe¬
minũ nom̃ imponere. nisi & in illis uersib ꝓ
genitor genitrixq diceret᷑ : & int̾ eiꝰ alia cog¬
nomina legerem qđ etiã pecunia uocaretur.
quã deã int̃ illos minuscularios inuenimus.
& in .IIIͦI. libro cõmemorauimꝰ. Sed cũ mares
& feminȩ habeant pecuniã. cur ñ & pecunia
& pecunius appellatꝰ sit sic̃ rumina & rumi¬
uocatur: qđ eiꝰ sunt om̃ia. O magnã rationẽ
diuini nominis: immo. uͦ. ille cuiꝰ sunt om̃ia
uilissime & contumeliosissimȩ pecunia nun¬
cupat᷑. Ad om̃ia enĩ quȩ cęlo & t̾ra continent᷑
quid ẽ. pecunia in om̃ib om̃ino reb qua ab
hominib nomine pecuniȩ possident᷑: Sed
nimirũ hoc auaritia ioui nom̃ imposuit: ut
qͥs quis amat pecuniã ñ quẽ libet dm̃ sed ipsũ

Expanded text:
quia ipse est etiam ipsa Rumina; Ruminus quia ipse est etiam ipsa Rumina; Ruminus fortasse pro sugentibus maribus, Rumina pro feminis. Dicerem quippe noluisse illos Ioui femininum nomen inponere, nisi et in illis uersibus - \'progenitor genetrixque\' diceretur, et inter eius alia cognomina legerem, quod etiam Pecunia uocaretur, quam deam inter illos minuscularios inuenimus et in quarto libro commemorauimus. Sed cum et mares et feminae habeant pecuniam, quur non et Pecunia et Pecunius appellatus sit, sicut Rumina et Rumiuocatur, quod eius sunt omnia>.s o magnam rationem diuini nominis! Immo uero ille, cuius sunt omnia, uilissime et contumeliosissime Pecunia nuncupatur. Ad omnia enim, quae caelo et terra continentur, quid est pecunia in omnibus omnino rebus, quae ab hominibus nomine pecuniae possidentur? Sed nimirum hoc auaritia Ioui nomen inposuit, ut, quisquis amat pecuniam, non quemlibet deum, sed ipsum
Abbreviated transcription (Latin):
illud tigillus ꝓpt̃ hoc ruminus appellatꝰ
.ẽ. Nolo dicere quod animalib mãmã p̃bere
suggenitib magis uinonẽ potuit dicere ꝗ
iouem p̃sertim cũ. eẽt. diua rumina quae
in hoc opus adiutoriũ illũd famulatũ ue pre¬
bet. Cogito enĩ posse respondi & ipsã uino¬
nẽ nichil aliud. ẽẽ quã iouem: scđm illos
ualerii s orani uersus ubi dictũ.ẽ. iuppit̃
om̃ps regũ rerũq dm̃q ꝓgenitor genitrixq
dm̃. Quare gͦ dictꝰ ẽ. & ruminꝰ cũ diligen¬
tius fortassẽ qͣuȩrentib ipse inueniat᷑. eẽ.
etiã illa diua rumina : si enĩ maiestatĩ dõ¬
rũ recte uidebat᷑ indignũ ut in una spica
alt̃ ad curã geniculi. alt̃ ad folliculi ꝑti¬
neret. quanto indignus unã reminfimã
id ÷ ut manimis alant᷑ animalia duoꝵ dõꝵ
potestatescurare. quoꝵ sit iuppit̃ rex ipse
cunctoꝵ: E hoc agat non saltẽ cũ coniuge
sua. sed cũ ignobili nescioqua rumina. nisi

Expanded text:
illud Tigillus, propter illud Ruminus appellatus illud Tigillus, propter illud Ruminus appellatus est. Nolo dicere, quod animalibus mammam praebere sugentibus magis Iunonem potuit decere quam Iouem, praesertim cum esset etiam diua Rumina, quae in hoc opus adiutorium illi famulatumue praeberet. Cogito enim posse responderi, et ipsam Iunonem nihil aliud esse quam Iouem, secundum illos Valerii Sorani uersus, ubi dictum est: Iuppiter omnipotens regum rerumque deumque Progenitor genetrixque deam. Quare ergo dictus est et Ruminus, cum diligentius fortasse quaerentibus ipse inueniatur esse etiam illa diua Rumina? Si enim maiestate deorum recte uidebatur indignum, ut in una spica alter ad curam geniculi, altera ad folliculi pertineret: quanto est indignius unam rem infimam, id est ut mammis alantur animalia, duorum deorum potestate curari, quorum sit unus Iuppiter, rex ipse cunctorum, et hoc agat non saltem cum coniuge sua, sed cum ignobili nescio qua Rumina, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
tigillũ. aliũ. ruminũ: & alia quȩ ꝑsequi
longũ . ẽ. Haec autẽ cognomina imposuert᷑
um̃ dõ ꝓpt̃ causas potestatesq diuersas. Fi
tam̃ ꝓpt̾ tot res etiã tot dõs eũ. eẽ. coegert̃.
qͦd om̃ia uinceret. qͦd a nemine uinceret᷑. qͦo
opẽ in digentib ferret. quod haberet impel¬
lendi. statueridi. stabiliendi. resupinandi
potestatẽ . qͦd tanquã tigillus mundũ conti¬
neret ac sustineret. qͦd aleret om̃ia. qͦd ruma
id ÷ mamma aleret animalia. In his ut auertis
quȩdã magna st̃ quȩla exigua: & tameti
unus utraq facere ꝑhibet᷑. Puto int̾ se ꝓpin¬
quiores. eẽ causas rerũ atq: primordia ꝓpt̃
quas res unũ mundũ duos dõs uoluer̃. iouẽ
atq ianũ quã continere mundũ & mãmã
clare animalib: nec tam̃ ꝓpt̃ haec oꝑa duo
tam longe int̾ se ui & dignitate diuersa
duo dii. ẽẽ. cõpulsi sunt. sed unꝰ iuppit̃ ꝓpt̃

Expanded text:
Tigillum, Almum,, Ruminum, et alia quae persequi Tigillum, Almum,, Ruminum, et alia quae persequi longum est. Haec autem cognomina imposuerunt uni deo propter causas potestatesque diuersas, non tamen propter tot res etiam tot deos eum esse coegerunt.: quod omnia uinceret, quod a nemine uinceretur, quod opem indigentibus ferret, quod haberet inpellendi, statuendi, stabiliendi. liendi, resupinandi potestatem, quod tamquam tigillus mundum contineret ac sustineret, quod aleret omnia, quod ruma, id est mamma, aleret animalia. In his, ut aduertimus, quaedam magna sunt, quaedam exigua; et tamen unus utraque facere perhibetur. Puto inter se propinquiora esse causas rerum adque primordia, propter quas res unum mundum duos deos esse uoluerunt, Iouem adque Ianum, quam continere mundum et mammam dare animalibus; nec tamen propter haec opera duo tam longe inter se ui et dignitate diuersa duo di esse conpulsi sunt; sed unus Iuppiter propter
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. Cũ gͦ & ianus mundus sit. & iuppit̃
mundus sit. unusqͣ sit mundus. quare duo
dii sunt ianus & iuppit̃: Quare seorsũ ha¬
bent templa: quare seorsũ aras. diuersa
sacra. dissimilia simulachra: si ꝓpt̃ ea qͦd
alia uis . ẽ. primordioꝵ alia causarũ. &
illa iani. illa iouis nom̃ accepit: Nunquid
si unus homo in diuersis reb duas habeat
potestates. aut duas artes. quia singula¬
rũ diuersa uis. ẽ. idõ duo uidices. aut
duo dicunt᷑ artifices : sic gͦ & unꝰ ds̃ cũ ipe
habeat potestatẽ primordioꝵ ipse causarũ.
nũ ꝓpt̃ illũ duos deos. eẽ. neces se ẽ. puta¬
ri quia primordia causȩq res duȩ
sunt: Quod si hoc uistũ putait: etiã
ipsũ iouẽ tot dõs. eẽ. dicant quot quot ei cogno¬
nomina ꝓpt̃ multas potestates deder̃. qm̃ res
om̃s ex quib illa cognomina sunt ad hibita
multȩ atq diuersȩ sunt. ex quib pauca com¬
impulsorẽ. statorẽ. centũ pedẽ. supinalem.

Expanded text:
sit. Cum ergo et Janus mundus sit, et Jupiter mundus sit, unusque sit mundus, quare duo dii sunt, Janus et Jupiter? quare seorsus habent templa, seorsus aras, diversa sacra, dissimilia simulacra? Si propterea quod alia vis est primordiorum, alia causarum, et illa Jani, illa Jovis nomen accepit; numquid si unus homo in diversis rebus duas habeat potestates aut duas artes, quia singularum diversa vis est, ideo duo judices aut duo dicuntur artifices? Sic ergo et unus Deus, cum ipse habeat potestatem primordiorum, ipse causarum, num propterea illum duos deos esse necesse est putari, quia primordia causaeque res duae sunt? Quod si hoc justum putant, etiam ipsum Jovem tot deos esse dicant, quotquot ei cognomina propter multas potestates dederunt: quoniam res omnes, ex quibus illa cognomina sunt adhibita, multae atque diversae sunt; ex quibus pauca comImpulsorem, Statorem, Centumpedam, Supinalem,
Abbreviated transcription (Latin):
tib maiorib ur̃is ñ ut dii plures uos rege¬
rent. sed ut ea quae istis uanitatib: & falsita¬
tib gaudent plura uos dȩmonia possiđent :¬
Cur aut̃ illa salatia ꝑhanc in t̃p̃tationẽ
inferioris maris partẽ qua uiro erat sub¬
dita ꝑdidit : Namq illã mͦ cũ refluentẽ
fluctũ. eẽ ꝑhibetis: in suꝑficie posuistis.
An quia ueniliã pelicẽ accepit irata suum
maritũ de suꝑnis maris exclusit: nem pe¬

Expanded text:
tibus maioribus uestris, non ut di plures uos regetibus maioribus uestris, non ut di plures uos regerent, sed ut ea, quae istis uanitatibus et falsitatibus gaudent, plura uos daemonia possiderent? Quur autem illa Salacia per hanc interpretationem inferiorem maris partem, qua uiro erat subdita, perdidit? Namque illam modo, cum relluentem fluctum esse perhibetis, in superficie posuistis. An quia Veniliam pellicem accepit, irata suum maritum de supernis maris exclusit? CAP
Abbreviated transcription (Latin):
Cur gͦ deae fiunt duae. cũ sit una unda quae
uenit & redit: nempe ipsa.ẽ. ex estuans in
multa numina libi douesan a. Quã uis enĩ
aqua ñ geminet᷑. quae it & redit: huiꝰ tam̃
occasione uanitatis duob demonib in uita¬
tis amplius cõmaculat᷑ anima quae it &
ñ redit. Quȩso te uarro uel uos qui tam doc¬
torũ hominũ talia scripta legistis. & aliqͥd
magnũ uos didicis se iactatis. int̃p̃tamini
hoc. nolo dicere scđm illam aet̾nã in cõmu¬
tabilẽq naturã q̃ solus ÷ ds̃ : sed saltẽ scđm
animã mundi & partes eius. qͦs dõs. eẽ. ueros
existimatis: partẽ animae mundi qͣ mare
ꝑ maneat dm̃ uobis fecisse neptunũ ut cũq
tolerabilioris erroris. ẽ: itane unda adlitꝰ
uenienᷤ & in salũ redieN duȩ sunt partes
mundi aut duȩ partes animȩ mundi : quis
ur̃m ita desipiat ut hoc sapiat : Cur gͦ uobis
duas deas fecer̃. nisi quia ꝓusũ. ẽ. a sa pien¬

Expanded text:
Quur ergo deae fiunt duae, cum sit una unda quae Quur ergo deae fiunt duae, cum sit una unda quae uenit et redit? Nempe ipsa est exaestuans in multa numina libido uesana. Quamuis enim aqua non geminetur quae it et redit, huius tamen occasione uanitatis duobus daemoniis inuitatis amplius commaculatur anima, quae it et non redit. Quaeso te, Varro, uel uos, qui tam doctorum hominum talia scripta legistis et aliquid magnum uos didicisse iactatis, interpretamini hoc, nolo dicere secundum illam aeternam incommutabilemque naturam, qui solus est Deus, sed saltem secundum animam mundi et partes eius, quos deos esse ueros existimatis. Partem animae mundi, quae mare permeat, deum uobis fecisse Neptunum utcumque tolerabilioris erroris est. Itane unda ad litus ueniens et in salum rediens duae sunt partes mundi aut duae partes animae mundi? Quis uestrum ita desipiat, ut hoc sapiat? Quur ergo uobis duas deas fecerunt, nisi quia prouisum est a sapien
Abbreviated transcription (Latin):
geret᷑ in publico. qđ nec meretrix si ma¬
tronȩ spectarent ꝓmitti debuit intheatro
Pshȩc saturnus solus creditꝰ ñ . ẽ sufficere posse
seminib. ut occasiones multiplicandoꝵ dõꝵ
immunda anima reꝑiret: & ab uno dõ uero
merito im munditi& destituta. ac ꝑmultos¬
falsos auiditate maioris immunditiae ꝓ¬
stituta ista sacrilegia sacra nominaret. se¬
seq spurcorũ demonũ turbis conuiolandã
polluendãq p̃beret. lam utiq habebat sala¬
tiã neptunus uxorẽ : quã in feriorẽ aquã ma¬
ris . eẽ dixer̃. Ut qͥd illi aduincta ẽ & uenilia.
nisi ut sine causa necessarioꝵ sacroꝵ sola libi¬
dine animȩ ꝓstitutȩ multiplicaret᷑ in uita¬
tio demonioꝵ : Sed ꝓferatur int̃ p̃tatio p̃clare
theologiae: quae nos abista rep̃hensione reddi¬
ta ratione cõpescat. Uenilia in quit unda est
quȩ ad litꝰ uenit : salatia quae in salũ redit.

Expanded text:
geretur in publico, quod nec meretrix, si mageretur in publico, quod nec meretrix, si matronae spectarent, permitti debuit in theatro. Propter haec Saturnus solus creditus non est sufficere posse seminibus, ut occasiones multiplicandorum deorum immunda anima reperiret, et ab uno vero Deo merito immunditiae destituta, ac falsos auiditate maioris inmunditiae prostituta ista sacrilegia sacra nominaret seseque spurcorum daemonum turbis conuiolandam polluendamque praeberet. CAPUT ciam Neptunus uxorem, quam inferiorem aquam maris esse dixerunt: ut quid illi adiuncta est et Venilia, nisi ut sine ulla causa necessariorum sacrorum sola libidine animae prostitutae multiplicaretur inuitatio daemoniorum? Sed proferatur interpretatio praeclarae theologiae, quae nos ab ista reprehensione reddita ratione conpescat. \'Venilia, inquit, unda est, quae ad litus uenit; Salacia, quae in salum redit.
Abbreviated transcription (Latin):
quidẽ dicere ꝓpt̃ sermonis longitudinem:
sed ꝓpt̃ istorũ suꝑbam hebitudinẽ ñ piget:
Int̃ cetera quȩ p̃t̃ mittere qm̃ multa sunt
cogor. in italiȩ comediis quȩdã dicit sacra
libi celebrata cũ tanta licentia turpitudinis:
ut in eius honorẽ pudenda uirilia colereN.
ñ saltẽ aliquantũ uerecundiore secreto. sed
in ꝓpatulo ex ultante nequitia. Nam hoc
turpe menbrũ ꝑlib̾i dies festos cũ honore
magno plostellis impositũ priusarure in
c̃õpotis & usq inurbẽ pꝰ ea uectabat᷑. In op¬
pido autẽ lanuino unꝰ lib̾o totꝰ mensis tri¬
buebatur : cuius dieb om̃s uerb̾ flagitiosis¬
simis uterentur. donec illud menbrũ ꝑfo
rũ trans uectũ eẽt. atq in locosuo quiesceret:
cui menbro inhonesto matrẽ familias ho¬
nestissimã palã coronã necesse erat im¬
ponere. Sic uidelicet liber ds̃ placandus
fuerat ꝓuentib seminũ. sic ab agris fasci¬
natio repellenda: ut matrona facere co¬

Expanded text:
nis longitudinem; sed propter istorum superbam hebetudinem non piget. Inter cetera, quae praetermittere, quoniam multa sunt, cogor, in Italiae compitis quaedam dicit sacra Liberi celebrata cum tanta licentia turpitudinis. ut in eius honorem pudenda uirilia colerentur, non saltem aliquantum uerecundiore secreto, sed in propatulo exultante nequitia. Nam hoc turpe membrum per Liberi dies festos cum honore magno plostellis inpositum prius rure in compitis et usque in urbem postea uectabatur. In oppido autem Lauinio unus Libero totus mensis tribuebatur, cuius diebus omnes uerbis flagitiosissimis uterentur, donec illud membrum per forum transuectum esset adque in loco suo quiesceret. Cui membro inhonesto matrem familias honestissimam palam coronam necesse erat inponere. Sic uidelfuerat proventibus seminum: sic ab agris fascinatio repellenda, ut matrona facere co
Abbreviated transcription (Latin):
spiritib possident᷑ ab eis qui ñ dii sed demo¬
nes sunt. Item quia nec marti aliquod uei par
liacũq naturȩ. dm̃ belli. eẽ. dixer̃: qͦd opus
.e. hominũ & optabile eis ñ. ẽ. Sigͦ pacẽ ꝑpe¬
tuã felicitas daret : marsquid ageret ñ habet.
Siaut̃ ipsũ bellũ ẽ. in ars. sic̃ sermo mercuriꝰ:¬

Expanded text:
spiritibus, possidentur ab eis qui non dii, sed daemospiritibus, possidentur ab eis qui non dii, sed daemones sunt. Item quia nec Marti aliquod elementualiacumque naturae, deum belli esse dixerunt, quod opus est hominum, et optabile eis non est. Si ergo pacem perpetuam Felicitas daret, Mars quid ageret non haberet. Si autem ipsum bellum est Mars, sicut sermo Mercuri