comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ascenderunt demonte gude ad: duntes tiusicut grex
ouium quȩ ascenderuntꝰ de laua diro . om̃s gemellis fe¬
tibus &sterilis non ost in eis: Et iterũ : duo ubera tua
sicut duo inuli caipreae gemelli qui pascuntur in li¬
li is. hȩc uxor & filia est uiri sui agni & principis cui is¬
se dicit. Qua mpuldiri sunt gressus tui in caltiamen¬
tis fili principis:
XIIII
Ipse princeps pat̃ sponsar suȩ & fr̃euis est : Dicit enim
ipsi iꝑcori & sororisuȩ : Uulne rasticormeũ soror meta sponsu. uul
enesticormeũ inunocculoꝵ tuoꝵ & inunocrine collitui:
Quc̃ pulchrȩ sunt mãmȩ tuȩ soror mea sponsa: Nec mirum
enĩ de illa pat̃ & sponsus loquitur: Qui d faciemꝰ sorori nr̃ȩ
indie quatndo adloquende est. Simurusẽ edifice inꝰ suꝑ eũ
ꝓpugnacula urgentea. Si ostiũ est compingtmꝰ illud tabulis
cȩdrinis : Et illa respondit. Ego murus & ubenomeaturris. ex qͦ
factasum contmeo qua si pacẽ reperiens. quid mirũ simurus &

Expanded text:
 Dentes tui sicut grex ovium, quae ascenderunt de lavacro, omnes gemellis fetibus, et sterilis non est in eis. Et iterum: Duo ubera tua sicut duo hinnuli capreae gemelli, qui pascuntur in liliis. Haec uxor et filia est viri sui agni et principis, cui ipse dicit: Quam pulchri sunt gressus tui in calciamentis, filia principis! III. Ipse princeps pater sponsae suae, et frater ejus est. Dicit enim ipsi uxori et sorori suae: Vulnerasti cor meum, sornerasti cor meum in uno oculorum tuorum, et in uno crine colli tui. Quam pulchrae sunt mammae tuae, soror mea sponsa! Nec mirum enim de illa pater et sponsus loquitur: Quid faciemus sorori nostrae in die quando alloquenda est. Si murus est, aedificemus super eum propugnacula argentea; si ostium est, compingamus illud tabulis cedrinis. Et illa respondit: Ego murus, et ubera mea turris, ex quo facta sum coram eo quasi pacem reperiens. Quid mirum si murus et
Abbreviated transcription (Latin):
nia imperite tamen abimperito ordinata omnib: nece¬
ria sunt Abillo qui sed& insolio usq ad eum quilaborat ad mo¬
lam f go non tamen illis scribo quib: nihil debenisi carita¬
tem. sed eis qui nob̵ commissi sunt ita tam̃ ut in nomine pas¬
toꝵ & rectoꝵ. Intellegantur abbates & p̃positiatq p̃s¬
biter: duos & obnixȩ dep̃cor ut toto corde intendant in ex¬
ortationẽ & obsecrationẽ beatip&ri apłi quadicni: Seniores
ergo qui inuab sunt obsecro consenior & test isxp̃i passonũ qui&
eius quȩ infituro reuelanda ẽ głae cõmunicator. pascite quiẽ

Expanded text:
rita, imperite tamen ab imperito ordinata, omnibus necessarita, imperite tamen ab imperito ordinata, omnibus necessaria sunt, ab illo qui sedet in solio, usque ad eum qui laborat ad molam. Ego non tam illis scribo, quibus nihil debeo nisi charitatem, sed eis qui nobis commissi sunt; ita tamen ut in nomine pastorum et rectorum intelligantur abbates, et praepositi, atque presbyteri: quos et obnixe deprecor ut toto corde intendant in exhortationem et obsecrationem beati Petri apostoli, qua dicit: Seniores ergo, qui in vobis sunt, obsecro consenior et testis Christi passionum, qui et ejus quae in futuro revelanda est gloriae c
Abbreviated transcription (Latin):
lenit pncuũ pastorem: Illud sũ mopere commonens ut omis
pastor non sibi sed dtĩo nutriat & erudiat atq orripiat
indisciplinit & timore dñi sub ditos. sicut & beato p&ro sũ muspas¬
tor p̃cipit dicens : Pasce agnos meos: Ml eos inquit ñ tuos: & id¬
circo mihi nontibi hoo est certum indicium quod me uenr¬
cit̃ dligas. siagnos meossollicte pascas. ꝓpt̃ quod receptu¬
rus es iustitiae coronam: Sic & quidam antiquus pastor curã
sollicitũ dinis misticis uerbis significaũ dicens : Non est adhuc
tempsꝰ ut in caulis indudantur oues: date antea potũ ꝯuib
& sic eas ad pastũ reducite: Quo dubi nonfit. & uenit illud
quod ꝓph&a deploraet dicens Propterea captiuus ductus
est populus meus qe non habuit scientiam. & nobiles eius. inte¬
rier̃ fame & multitu do eius siti ex aruit : Et alius Paruuli
p&ier̃ panẽ & non erat quifnonger& eis: hȩc uerba non impe¬

Expanded text:
lerat pravum pastorem; illud summopere commonens, ut omnis lerat pravum pastorem; illud summopere commonens, ut omnis pastor non sibi, sed Domino nutriat et erudiat atque corripiat in disciplina et timore Domini subditos: sicut et beato Petro summus pastor praecibit dicens: Pasce agnos meos, inquit, non tuos; et idcirco mihi, non tibi. Hoc est certum indicium quod me veraciter diligas, si agnos meos sollicite pascas, propter quod recepturus es justitiae coronam. Sic et quidam antiquus pastor curam sollicitudinis mysticis verbis significavit, dicens: Non est adhuc tempus ut in caulis includantur oves. Date antea potum ovibus, et sic eas ad pastum reducit. Quod ubi non fit, et venit illud quod propheta deplorat dicens: Propterea captivus ductus est populus meus, quia non habuit scientiam; et nobiles ejus interierunt fame, et multitudo ejus siti exaruit. Et alius: Parvuli petierunt panem, et non erat qui frangeret eis. XIV. Haec verba non impe
Abbreviated transcription (Latin):
illis cybũ intempore: Qui imitat᷑ postorem pastorũ in ad¬
ministnetione pascuȩ. ita ec ontnerio. Vȩpastorib: quisus¬
cunt sem& ipsos. quod infirmum est non consolilidant & qđ
grotũ nonsanant & quod fractum non alligant & qu
abiectum non reducunt. quod perierat non requirunt :
De quorum ore liberȩ pastor pastorũ ouessuas ut eas pascat
impascuis uberrimis &ĩ cc̃ easquȩ imp̃señtiuita semꝑ ꝑse
tolenent preuũ pastorem & quidẽ pia ouis semꝑ quȩritbo¬
nũ pastorem sedside est in hac mortalitate non de est ille
qui animam suã posuit ꝓouib suis
Propt̃ quod ab em̃ dari non potest abo uib tolerandus est &
mercennurius sedens incathe dne moysi : Quoniã iusst pus
spons uerus pastor ut quȩ dicunt tales faciant oues que aut̃
faciunt non faciant: haec impostremoꝓpterea dixi nequis
ine put& ꝑditẽ existimare fidelẽ ouent quȩ prudenterto¬

Expanded text:
illis cibum in tempore, qui imitatur pastorem pastorum in adillis cibum in tempore, qui imitatur pastorem pastorum in administratione pascuae; ita e contrario de pastoribus qui pascunt semetipsos, quod infirmum est non consolidant, et quod aegrotum non sanant, et quod fractum non alligant, et quod abjectum non reducunt, quod perierat non requirunt: de quorum ore liberet pastor pastorum oves suas, et eas pascat in pascuis uberrimis, etiam eas quae in praesenti vita semper pro se tolerant pravum pastorem. Et quidem pia ovis semper quaerit bonum pastorem. Sed si deest in hac mortalitate, non deest ille qui animam suam posuit pro ovibus suis. Propter quod, ubi emendari non potest, ab ovibus tolerandus est ut mercenarius sedens in cathedra Moysi. Quoniam jussit pius sponsus, verus pastor, ut quae dicunt tales, faciant oves; quae autem faciunt, non faciant. XIII. Haec in postremo propterea dixi, ne quis me putet perditam existimare fidelem ovem, quae prudenter to
Abbreviated transcription (Latin):
& non adutilita tẽ domesticorum : sibi m& dispenscit ñ dño:
Non est fidelis dispensator & prudens quẽ constituat dñs su
ꝑfamilic̃ suam: Labor stultor afflig& eos qui ne sciunt in ur¬
bẽ sponsi ꝑgere & ideo non debent fieri duces alioꝵ labor sapi¬
entium sanat eos: deducuntur enim absponso inuiã rectã
ut eunt inciuita te in habitationis talesq fieri debent duces
eorum qui non habent hic manentẽ ciuitatem sed futunt̃ in qͥr̃
ingrege qui ascendit delauadiro & fecundȩ s̃ amandȩ &
steriles tolenendȩ & sanicustodiendi & in firmisanandi:
Qui a sponsus deccelo uenit qđ perien trequirere & quod
abiectũ enxt reducere & quod confnectũ alligare & qđ
in subiectis ouib: ita obseruand asunt Imp̃latis aut̃ pasto¬
rib alia conditio est. Qm̃ sicutbeatus est fidelis seruus
& prudens quem constituit dñs suꝑ familiã suam ut do

Expanded text:
et non ad utilitatem domesticorum, sibimet dispensat, non Domino, et non ad utilitatem domesticorum, sibimet dispensat, non Domino, non est fidelis dispensator et prudens, quem constituat Dominus super familiam suam. Labor stultorum affliget eos qui nesciunt in urbem sponsi pergere; et ideo non debent fieri duces aliorum. Labor sapientum sanat eos. Deducuntur enim ab sponso in viam rectam, ut eant in civitatem habitationis; talesque fieri debent duces eorum qui non habent hic manentem civitatem, sed futuram inquirunt in grege qui ascendit de lavacro. Et fecundae sunt amandae, et steriles tolerandae; et sani custodiendi, et infirmi sanandi: quia sponsus de coelo venit quod perierat requirere, et quod abjectum erat reducere, et quod confractum alligare, et in subjectis ovibus ita observanda sunt. In praelatis autem et pastoribus alia conditio est. Quoniam sicut beatus est fidelis servus et prudens, quem constituit Dominus super familiam suam, ut det
Abbreviated transcription (Latin):
toq suscipit regimen animarum: Omnis dericus aut monahus
cui datus est quantulus cumq sermo sapientiae. aut sermo scientia
& dumloquiitur cupit audientes imꝓprium amorem & ꝓpri¬
am laudem conuertere & inflaminare: Iste se ipsum prȩdicat
non sponsum & id circo pellendus est de interiori thalamo quic
adulter ẽ : Forus ina trio pie fid&e non sponsȩ uissu sed pa cientia e¬
ꝑmissu. qo siue occasione siue ueritate spons annuntietur. gau¬
dendũ est: Fidelis enim anima a quocũq audiat litudes spomsi
inamorẽ sponsi accenditur : Non in neglegent̃ laudentis. nũ
& diligentem lcu datorem amat ut ꝓoimũ non ut sponsum
amat in sponso non ꝓsponso: A mbulans inuut in maculato hic de to
ministnat Ronsibi & potest p̃poni cȩteris non ainbulans sedice¬
cens inignauua & qui si cministner sibi ministraet non dño non de¬
b& p̃poniceteris: Quicusto dest obseruationũ ad libitũ suu

Expanded text:
toque suscipit regimen animarum. Omnis clericus, aut monachus, toque suscipit regimen animarum. Omnis clericus, aut monachus, cui datus est quantuluscunque sermo sapientiae, aut sermo scientiae, et dum loquitur, cupit audientes in proprium amorem et propriam laudem convertere et inflammare, iste se ipsum praedicat, non sponsum; et idcirco pellendus est de interiori thalamo, quia adulter est; foris in atrio praesidet, non sponsae jussu, sed patientiae permissu: quia sive occasione, sive veritate sponsus annuntietur, gaudendum est. Fidelis enim anima a quocunque audiat laudes sponsi, in amorem sponsi accenditur, non in negligenter laudantis. Nam et diligentem laudatorem amat ut proximum, non ut sponsum, amat in sponso, non pro sponso. Ambulans in via immaculata, hic Domino ministrat, non sibi; et potest proponi caeteris: non ambulans, sed jacens in ignavia, et qui sic ministrat, sibi ministrat, non Domino, non debet praeponi caeteris. Qui custodes observationum ad libitum suum,
Abbreviated transcription (Latin):
ci adulterant uerbum di miscendo faillaciassuas. sed & om̃s qui
ꝑ saccrum ministerium & honores. & diuitias tem poredes ꝑueni¬
re festinant. & i m & illi qui adhonores & diuitias sublimari non
possunt. & uictum aut tegumentum quotidianum ex satro mi¬
nisterio adipisci cupiunt quia noneosumptus aca piunt ut prȩdi¬
cent. sedideo p̃dicant ut accipiant: Neo locuntur ex sinceritate
sicut exdo coramdo sed ambulant in astutia necabdicant oculta
de decoris sedamslectuntur adulteri sunt: Omis ergo quip̃ ponitur
coreris siue dericis siue monacduis siita uid&urbeniuolus & man¬
suetus atq. affabilis ut sub ditorũ corda insuia morem & ꝓpriã lau¬
dem conuertut adulter est & regimen animarũ suscipere num¬
qua in deb&: Qui autem ita pru dens mansuetus & suuis est
se uidentes. & cuidientes. t damorẽ & laudem sponsi conuer
& accenditt : A micus est sponsi castitatem quȩrit sponsȩ meri¬

Expanded text:
ci adulterant verbum Dei, miscendo fallacias suas. Sed et omnes qui ci adulterant verbum Dei, miscendo fallacias suas. Sed et omnes qui per sacrum ministerium ad honores et divitias temporales pervenire festinant, etiam et illi qui ad honores et divitias sublimari non possunt, et victum aut tegumentum quotidianum ex sacro ministerio adipisci cupiunt quia non ideo sumptus accipiunt ut praedicent, sed ideo praedicant ut accipiant; nec loquuntur ex sinceritate sicut ex Deo, coram Deo; sed ambulant in astutia, nec abdicant occulta dedecoris, sed amplectuntur, adulteri sunt. Omnis ergo qui praeponitur caeteris, sive clericus, sive monachus, si ita videtur benevolus et mansuetus atque affabilis, ut subditorum corda in sui amorem et propriam laudem convertat, adulter est, et regimen animarum suscipere nunquam debet. Qui autem ita prudens, mansuetus, et suavis est, ut se videntes et audientes ad amorem et laudem sponsi convertat et accendat amicus est sponsi. castitatem quaerit sponsae, meri
Abbreviated transcription (Latin):
foueam: Sunt alii qui sicut & isti non aꝓparent hominib impii sedꝑ
simulectam iustitiam fiunt i n oculis hominũ sepulo hnt de albata:
Inoculis aut̃ di idest intus plenis ossib mortuoꝵ & omnispurcitia:
Aitbeatꝰ pauus apłs: Non enim sumus sicut plurimi adultenentes
uerbũ dĩ. sed ex sinceritate sicut ex dõ. conomdo in xp̃o loquimur
lantes in astutia. neq adulterantes uerbũ di sedinmanifestatio¬
ne ueritatis: Sic ut enim adult̃ nonquȩrit frucstũ plis. secliantũ
ut suȩ uoluntati satis ftciat & libidinẽ impleitt ita omnis qui inmi¬
nistretionẽ uerbi suscepit si e&x sincertiate sodutem audientiun
& ȩdificationẽ ecołae nonquȩrit. sediausa alterius rei quȩ mi¬
nor est quam sadus auditorum uerbũ dĩ loquitur ut suȩ nimirum
ꝓpriȩ uoluntati obtemperet. adulter est: Ergo non solibertti¬

Expanded text:
foveam. X. Sunt alii qui, sicut et isti, non apparent hominibus impii, sed per foveam. X. Sunt alii qui, sicut et isti, non apparent hominibus impii, sed per simulatam justitiam fiunt in oculis hominum sepulcra dealbata; in oculis autem Dei, id est intus, pleni sunt ossibus mortuorum et omni spurcitia. Ait beatus Paulus apostolus: Non enim sumus sicut plurimi, adulterantes verbum Dei, sed ex sinceritate, sicut ex Deo, coram Deo, in Christo loquimur.lantes in astutia, neque adulterantes verbum Dei, sed in manifestatione veritatis. Sicut enim adulter non quaerit fructum prolis, sed tantum ut suae voluntati faciat et libidinem impleat; ita omnis qui administrationem verbi suscepit, si ex sinceritate salutem audientium et aedificationem Ecclesiae non quaerit, sed causa alterius rei, quae minor est quam salus auditorum, verbum Dei loquitur, ut suae nimirum propriae voluntati obtemperet, adulter est. XI. Ergo non soli haereti
Abbreviated transcription (Latin):
uino estuetis : Cythare & lyne. & tympanũ & tibia & uinum
in conuiuiis urĩs & opus dñi non respicitis. nec opene manuum
eus considenctas : iste talis non est ad iutor di sicut pauluscut.
dĩ enimsumus ad uttores di agricultura estis dĩ hedificatioestis
Sedest destructor operis di. co ꝑ̃be ad utor & ntichristi. & lico
in oculis humanis sac̃ dos eẽ uidectur : in oculis tam̃ dĩ non ẽ
uia ueniente dnõ adiudicium diuidetur & parseius cũ infidi
pon&ur: Et de qualib scriptum est: Vidi impios sepultos qui& iitm
cum aduiuerent in locoscõ enent & laudabantur inciuitate qua¬
siiustoꝵ operum: Nullus ergo exhis dux apłi dĩ eẽ deb& nequȩ ren¬
tes regna cȩlestia in fouetim demergat ubi ipse iudiciodĩ de mer¬
susest: Sicut dñs adbeatum iob demonstnet dicens: Si habes brachi¬
um ds sicut ds̃ & quib dam interpositis: absconde eos inquid. id est
suꝑbos & impios impuluere msimul & staies eoꝵ demerge in

Expanded text:
anum, et tibia, et vinum in conviviis vestris; et opus Domini non respicitis, nec opera manuum ejus consideratis. Iste talis non est adjutor Dei, sicut Paulas ait: Dei enim sumus adjutores. Dei agricultura estis, Dei aedificatio estis. Sed est destructor operis Dei, ac per hoc adjutor Antichristi; et licet in oculis humanis sacerdos esse videatur, in oculis tamen Dei non est: quia veniente Domino ad judicium, dividetur, et pars ejus cum infidelibus ponetur, et de qualibus scriptum est: Vidi impios sepultos: qui etiam cum adhuc viverent, in loco sancto erant, et laudabantur in civitate, quasi justorum operum. Nullus ergo ex his dux populi Dei esse debet, ne quaerentes regna coelestia in foveam demergat, ubi ipse judicio Dei demersus est, sicut Dominus ad beatum Job demonstrat, dicens: Si habes brachium sicut Deus? Et quibusdam interpositis: Absconde eos, inquit, id est, superbos et impios, in pulverem simul, et facies eorum demerge in
Abbreviated transcription (Latin):
quia uidelicae hanc unititẽ sp̃s xp̃ facit. hȩc s̃ quȩ ineffibditer:
iocundissimã prestant aduocationẽ prȩ & fidelianimiae. & tolẽ aduo¬
cationem quodis imp̃sentiuita excreaturarum contẽmplitione
nulla eẽ porest: stut ita dicã confidenter in omnib operib:
di uisibilib: & in uis ibilib: nulla similis inueniri potest: Dehac auo
mater suo : Mystico sermone sic p̃cipit: decte sice nem merentib:
uind̃ his qui a marosunt amio bibant & obliuiscantur egestatis
suȩ & doloris non recordentur amplius: De hac & psal mesta cũ beatũ
dicer& eum qui nonrespegit inuanitates & inscimcis falsas: uel sic̃
in hebncicolegnur adsuꝑbius pompasq: mendacii in quih sunt auo¬
cationes carnalium metium : subiunxit: Multa fecisti tudñe ds
meus mine bilia tua & cogrtationibustius non est quisimilistui

Expanded text:
r jucundissimam praestant avocationem piae et fideli animae, et talem avocationem, qualis in praesenti vita ex creaturarum contemplatione nulla esse potest, et, ut ita dicam confidenter, in omnibus operibus Dei visibilibus et invisibilibus nulla similis inveniri potest. De hac avomater sua, mystico sermone, sic praecipit: Date siceram moerentibus, et vinum his qui amaro sunt animo. Bibant, et obliviscantur egestatis suae, et doloris sui non recordentur amplius. De hac et Psalmista, cum beatum diceret eum qui non respexit in vanitatem et insanias falsas, vel sicut in Hebraico legitur, ad superbias pompasque mendacii, in quibus sunt avocationes carnalium mentium, subjunxit: Multa fecisti, tu Domine Deus meus, mirabilia tua, et cogitationibus tuis non est qui similis si
Abbreviated transcription (Latin):
subditos eẽ debere. alio nomine grecȩ nuncupciri sol& :
atria uero scđm consugtu dinẽ qua lo cuti sunt qui nob
diuinet eloquid condiderunt. aut semꝑ aut ta mfrequent
ut poene semꝑ eadr seruitus quȩ ꝑtinae adcolendum dm̃

Expanded text:
subditos esse debere , alio nomine graece nuncupari solet: subditos esse debere , alio nomine graece nuncupari solet: Xatpeia uero secundum consuetudinem, qua locuti sunt qui nobis diuina eloquia condiderunt, aut semper aut tam frequenter ut paene semper ea dicitur seruitus, quae pertinet ad colendum D
Abbreviated transcription (Latin):
non sunt adorande & colende nec inhonore eoriim quoruinsimi¬
litudines eẽ dicuntur: Ex LIBRO SC̃I AUSVSNNI DECRUITATE
Di .X. QUIMBUS MODIS CULIUS DICATUR
idendũ acdisserendũ est quantũ ds donat in mortales
acbeati incȩlestib sedibus. dominationib: principatibus.
potestatbus constitun. quos isti deos et ex quib: quosdam uelbo¬
nos dȩmonas uel nobiscum angłos nominant. quo modo credem¬
disint uel anolus religionempietatemq serutri. hoco stut
nos ipsos religionis ritib: consecremꝰ hic ẽ enim diuinitatiut
si ex pressius dicendum est dĩtati debitus cultus: Propter quẽ
uno uerbo significandum : qm̃ mihi satis idoneum non occurrit
latinum greco ubi necesse est insinuo qui duelim dicore:
Latrian quippe nr̃i ubicumq: seẽ rum scriptunorum positũ
est interp̃tati sun t seruitutem. Sed ea seruitus quȩ de
betur hominib: sođin quã precopit apłs seruos domit uissuis

Expanded text:
non sunt adoranda et colenda, nec in honore eorum quorum siminon sunt adoranda et colenda, nec in honore eorum quorum similitudines esse dicuntur. II. Ex libro sancti Augustini de Civitate Dei X quibus modis cultus dicatur: Videndum ac disserendum est, quantum Deus donat, immortales ac beati in coelestibus sedibus, dominationibus, principatibus, potestatibus constituti, quos isti deos, et ex quibus quosdam vel bonos daemones, vel nobiscum angelos nominant, quomodo credendi sint velle a nobis religionem pietatemque servari; hoc est, ut nos ipsos religionis ritibus consecremus. Hic est enim divinitati, vel, si expressius dicendum est, deitati debitus cultus; propter quem uno verbo significandum, quoniam mihi satis idoneum non occurrit Latinum, Graeco ubi neceAatfistav quippe nostri, ubicumque sanctarum scripturarum positum est, interpretati sunt seruitutem. Sed ea seruitus, qubetur hominibus, secundum quam praecipit Apostolus, servos dominis suis
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ in honore cretitoris humanis sensus potuit ex cogititre:
Propt̃ quod & uꝑte moyses loquitur ad populũ dicens: Locutus ẽ
dñs aduos de medio ignuis: Uocem uerboꝵ eius cudistis. & formã
pęnitus nonuidistis: Et pꝰ pauca Custodite igitur sollicite itni
masurãs: Nonui distis aliquam similitudinem indie quedo cu¬
tus est dñs uobis in corebhdemedio ignis ne forte decepti faci¬
atis uobis sculptã similitudinẽ auti matginẽ masculi ue femi¬
ne similitudinem omnium iumentoꝵ quȩ sunt suꝑ terium
uel auium subcȩlo uolantium atq: reptiliũ quȩ mouentur
interra siue piscium quisubterra morantur inetquis: Ne for¬
te oculis eleurtis ad cȩlum uideassolem & omnia astuc cȩli
& errore deceptus adores ea & colas: Inquib uerbis sum mope¬
re notandum est quia si opent manuumdĩ nonsunt ador ande
& colemda nec in honore dĩ. quanto magis opone miuuũ hominã

Expanded text:
quae in honore creatoris humanus sensus potuit excogitare. quae in honore creatoris humanus sensus potuit excogitare. Propter quod et aperte Moyses loquitur ad populum, dicens: Locutus est Dominus ad vos de medio ignis. Vocem verborum ejus audistis, et formam penitus non vidistis. Et post pauca: Cmas uestras. non uidistis aliquam similitudinem in die, qua locutus est dominus uobis in Horeb de medio ignis: ne forte decepti faciatis uobis sculptam similitudinem aut imaginem masculi uel feminae, similitudinem omnium iumentorum quae sunt super terram uel auium sub caelo uolantium atque reptilium quae mouentur in terra siue piscium qui sub terra morantur in aquis: ne forte oculis eleuatis ad caelum uideas solem et lunam et omniet errore deceptus adores ea et colas. In quibus verbis summopere notandum est, quia si opera manuum Dei non sunt adoranda et colenda, nec in honore Dei quanto magis opera manuum hominum
Abbreviated transcription (Latin):
rimũ p̃ceptũ est decidogie : dicente do Ego dns̃ dsctu¬
us quie duxite de terra ȩgypti dedomoseruitutis: Nonhabe¬
bis deos alienos in conspeciu meo : Hon facies tibi sculptile nec
similitudinem omniũ qui incaelo sunt desuꝑ. & quȩ interra de¬
or sum & quȩ uersantur in aquis sub terra non ador abis ea & ñ
coles : Ad quȩ uerba bectus dugustinꝰ breuissime subiungit di¬
cens Imprimo p̃cepto ꝓhib&ur aliqua infigmentis hominũ di
similitudo: Non quia non hab& imaginẽ ds̃ sed quia nulla ei:
imago colideb& nisi illa quȩ & hac ẽ quod ipse: Nec ipso pillo
sedcũ illo: hȩc dicens beatus augustinus doc&e nos breuit
qualit̃ &ugenc huius modi p̃cepti intelligere debetimus:
Nãcum distincte ehicatur non faciendom similitu dinẽ om
niũ dicatur non faciendã similitudinȩmomniũ quȩ incȩlosunt
autquȩ in terra uł quȩ sub terra : Non de solis similitu dinib a¬
enoꝵ deoꝵ intellegitur dictũ sed & decȩlestibus creaturis aut

Expanded text:
est dicente Deo: Ego Dominus Deus tuus, qui eduxi te de terra Aegypti, de domo servitutis. Non habebis deos alienos in conspectu meo. Non facies tibi sculptile, nec similitudinem omnium quae in coelo sunt desuper, et quae versantur in aquis sub terra. Non adorabis ea, et non coles. Ad quae verba beatus Augustinus brevissime subjungit, dicens : « In primo praecepto prohibetur aliqua in figmentis hominum Dei similitudo; non quia non habet imaginem Deus, sed quia nulla ejus imago coli debet, nisi illa quae et hoc est quod ipse, nec ipsa pro illo, sed cum illo. » Haec dicens beatus Augustinus docet nos breviter qualiter et caetera hujusmodi praecepta intelligere debeamus. Nam cum distinctncte dicatur non faciendam similitudinem omnium quae in coelo sunt, aut quae in terra, non de solis similitudinibus alienorum deorum intelligitur dictum, sed et de coelestibus creaturis, aut
Abbreviated transcription (Latin):
uia noui inter aliquos quosdãrumores & suspitiones di¬
uersas. hȩc subt̃ adiecta scripsi ꝑquȩ cognoscere digne¬
mini quȩ eigo in actione ecđastici regiminis tenende pute :
cess&q: paucoꝵ murmunetio cũ omnib mea fuerit in¬
tentio patefuotit : Vnus est sponsus qui habce sponsa m qui diligen¬
dus est ꝓpt̃ se non ppt̃ aliud adiquid cũ ipse sit pax ueritas iusti¬
tiat. scĩ ficcitio & redemptio & omnebonum & sine illo nullũ bo¬
nũ qui decȩlo uenit & suꝑ oms est quiquos eripit de terraleuat
adccelum: A mioi sponsi sunt qui se uidentes & cuidientes
hȩdificant in amorem & cultũ sponsi filii uͦ sponsi & quihie difi¬
cant. & quiliȩ dificcintur unus est agnus qui hab& sponsam de
habens claritatem dĩ: de hac sponsa & ciuitate canta¬

Expanded text:
uia novi inter aliquos, quosdam rumores et suspiciones diversas, haec subteradjecta scripsi, per quae cognoscere dignemini quae ego in actione ecclesiastici regiminis tenenda putem, cessetque paucorum murmuratio, cum omnibus mea fuerit intentio patefacta. Unus est sponsus, qui habet sponsam; qui diligendus est propter se, non propter aliud aliquid, cum ipse sit pax, veritas, justitia, sanctificatio, et redemptio, et omne bonum, et sine illo nullum bonum; qui de coelo venit, et super omnes est; qui quos eripit de terra, levat ad coelum. Amici sponsi sunt, qui se videntes et audientes aedificant in amorem et cultum sponsi, filii vero sponsi, et qui aedificant, et qui aedificantur. Unus est agnus, qui habet sponsam, dehabens claritatem Dei. II. De hac sponsa et civitate canta
Abbreviated transcription (Latin):
bectitudine aeterna. & p̃sentis uitȩ felicitate adipis¬
cenda: Qm̃ ut ipsi non ambigitis tanta fumiliaritas
quã apud domnum impr̃em obtinere uos defecit ꝓ
iugno uobis talento sp̃ali ab ipso omp̃nti dño computab¬
turꝰ & desidenemus ut tam strenuȩ illud impenditis
ut merito audire mereamini ad nõ iniudicio eius
fuge seruebone &fidelis qe suꝑpauca fuisti fidelis &c &r̃
Auertatur autẽ auobis illa dunc & in reuocabilis im¬
ꝓpenctio quȩ in neglegentes redundaturo est d nõ di¬
cente: Serue mdeꝰ &piger sciebas quia m&o ubi non
seminciui & congrego ubi non sparsi : Etc&er̃ Sedneq:
nominatim ꝑsoncis ex primere debeo : quib: emendectio¬
ne multa opus est ne accusatio uideatur. quȩ non est
officiimei sed cupiouos ita eẽ sollicitũ sicut stu diosis¬
simum dĩ ministrum & consentaneum boni impris adiu¬

Expanded text:
 et pro vestra beatitudine aeterna, et praesentis vitae felicitate adipis et pro vestra beatitudine aeterna, et praesentis vitae felicitate adipiscenda. Quoniam, ut ipsi non ambigitis, tanta familiaritas, quam apud dominum imperatorem obtinere vos Deus fecit, pro magno vobis talento spiritali ab ipso omnipotenti Domino computabitur; et desideramus ut tam strenue illud impendatis, ut merito audire mereamini a Domino in judicio ejus: Euge, serve bone et fidelis, quia super pauca fuisti fidelis, et caetera: avertatur autem a vobis illa dura et irrevocabilis improperatio, quae in negligentes redundatura est, Domino dicente: Serve male et piger, sciebas quia meto ubi non seminavi, et congrego ubi non sparsi, et caetera. Sed neque nominatim personas exprimere debeo, quibus emendatione multa opus est, ne accusator videar, quod non est officii mei; sed cupio vos ita esse sollicitum, sicut studiosissimum Dei ministrum, et consentaneum boni imperatoris adju
Abbreviated transcription (Latin):
dumnentur occurrunt: Quodq: periculo dicere ne¬
queo multi taliũ putant uos esse murũ int̃se &i
Quin potius prȩstantissimȩ uirorũ date openem
utsitis murus in uugmento felicitatum qui noxi¬
os expugn&. in nocentes tueatur. do congruaet
ab inimico discrep&. suꝑna in remuneretionẽ ac¬
cumul&: Etlic& satis ex uerbis p̃cedentib animi
nr̃i clitrescat intentio: ut tamen absq ulla dubi¬
tatione scicitismȩ non ꝓprias querelas deplorare : cog¬
noscat prudens benignitas uñe. hȩo ame dici non posse:
aduersũ comitem nrm bert mundum : Quippe quibe¬
ne setis habecit ordinactum deiustitis comitatũ suum
eo qđ talẽ uirum ꝓse constituerit adhȩe ꝑagenda qui
non solum ꝓpt̃ a morẽ & timorẽ senioris sui ud strenum
egriat uerum&iam quo dsublimius & laudabilius est
ꝓpt̃ amorem dĩ & qmorem ꝓpsius ȩquitatis & iustitiae ita
utuideatur nobis inhus partib nus quamfieritam diligen¬
ter & attentȩ : Sed ꝓrsus haec ominia dicimus. ꝓpt̃

Expanded text:
damnentur occurrunt? » Quodque sine periculo dicere nequeo, multi talium putant vos esse murum inter se eQuin potius, praestantissime virorum, date operam ut sitis murus in augmento felicitatum, qui noxios expugnet, innocentes tueatur, Deo congruat, ab inimico discrepet, supernam remunerationem accumulet. Et licit satis ex verbis praecedentibus animi nostri clarescat intentio; ut tamen absque ulla dubitatione sciatis me non proprias querelas deplorare, cognoscat prudens benignitas vestra, haec a me dici non posse adversum comitem nostrum Bertmundum: quippe qui bene satis habeat ordinatum de justitiis comitatum suum; eo quod talem virum pro se constituerit ad haec peragenda, qui non solum propter amorem et timorem senioris sui id strenue gerat, verum etiam, quod sublimius et laudabilius est, propter amorem Dei et amorem ipsius aequitatis et justitiae, ita ut videatur nobis in his partibus nusquam fieri tam diligenter et attente. Sed prorsus haec omnia dicimus propte
Abbreviated transcription (Latin):
do & gła resurrectio & uita uit & ueritas in luminatio & sidus
& cetent huius modi: Illud quoq non minus mirum quod a nalla &
amica & iammater dñi sui ese potest. illo modo qđ dñs ait : Qui¬
cumq enim fecerit uoluntatẽ patris mei qui in cȩlis est ipse
meus fr̃ & soror & mater est: Quod & apłs dese ipsoait. fi¬
liolimei quos iterũ parturio : doneo for m&ur xp̃s in uobis
figuncta t st : nec de eo locutionis genere quo in reb: sensi¬
bi lib significatiua p̃nuntiatione ponuntur sicut est mons
ius modi assumpta sunt. sedde illis locis ubi inillã ordinatã
narrationẽ gestoꝵ scriptunt exsequitur : Sed tantaĩ di¬
tenditur cum tanta ut utate corpꝰcapiti adliȩreat
& caput corpori p̃sideat sic̃ ꝓpho a decantat: Induit me
uestim̃tis salutis & in dum̃ toiustitiae circum dedit me
Qu csisponsũ decoratũ coroniat. & quosi sponsam ornatũ
monilib suis: Expost ali que:: haibitabit enĩ uuenis cu

Expanded text:
do et gloria, resurrectio et vita, via et veritas, illuminatio et salus, et caetera hujusmodi. V. Illud quoque non minus mirum quod ancilla et amica etiam mater Domini sui esse potest, illo modo quo Dominus ait: Quicunque enim fecerit voluntatem Patris mei, qui in coelis est, ipse meus frater et soror et mater est. Quod et Apostolus de se ipso ait: Filioli mei, quos iterum parturio donec formetur Christus in vobis. Ecclesiae figurata est, nec de eo locutionis genere, quo in rebus sensibilibus significativa praenuntiatione ponuntur sicut est mons t multa hujusmodi, assumpta sunt; sed de illis locis ubi in illam ordinatam narrationem gestorum Scritura exsequitur, sed tantum ditenditur; cum tanta unitate corpus capiti adhaereat, et caput corpori praesideat, sicut Propheta decantat: Induit me vestimentis salutis, et indumento justitiae circumdedit me quasi sponsum decoratum corona, et quasi sponsam ornatam monilibus suis. Et post aliqua: Habitabi
Abbreviated transcription (Latin):
morsus mortiferos pȩnamiustissimam peccatorum in ligno exed¬
tato atq prospecto aeneo serpente setnectos ut & populo
subuenir&ur afflicto & mors morte destrutit ueludorbia¬
fixȩ mortis si militudine signar&ur: Que in sane serpentẽ
ꝓpter fuctime morianꝗreseruatum : cumposte a populus
errans
at in que in populum colere coepiss&: E techias

Expanded text:
morsus mortiferos poenam justissimam peccatorum in ligno exalmorsus mortiferos poenam justissimam peccatorum in ligno exaltato atque prospecto aeneo serpente sanatos, ut et populo subveniretur afflicto, et mors morte destructa, vel ut crucifixae mortis similitudine signaretur. Quem sane serpentem propter facti memoriam reservatum, cum postea populus errans tanquam idolum colere coepisset, Ezechias
Abbreviated transcription (Latin):
te p̃cipui auctorita tem inserimus : qui in reuelatione qua e
scõꝵ martyrum geruasii & ꝓtesu sunt ostense: refertbea¬
tũ paulum apłm qui illi duob tatentibus loqbatur exge corde¬
tione picturȩ ipsius agnouisse : Ngo tamen usquam scribit non
dicam picturttm illius sedne p̃sentem quidem a postolum crosecũ
loquentem ullat tenus etdorasse : Quende m quoq prb̃m betiꝰ
paulinus ꝑ epłtm acriter increpat q̃mpoposcerat ut ei suam
& uxorissuȩ pictram transmit ter& ut hi quos absentes a ma¬
bat. presentes eo modo semꝑ haber&: Foro iuliensem &i mep̃ro
becctꝰ papa gregorius arguisse legitur. ideo quod imagines
apłorum desuabasiliat eraserit obsuꝑstitionem uulgieus con¬
tra regula in fidei adoruntis ac nom potius rectionabili aucto¬
ritate eius inodi erroremconrexit picturam inlȩsa a qpos¬
lbro deciuitate dĩx dicit interc&ert. legimus serpentis

Expanded text:
te praecipui, auctoritatem inserimus: qui in revelatione quae ei te praecipui, auctoritatem inserimus: qui in revelatione quae ei sanctorum martyrum Gervasii et Protasii fuit ostensa, refert beatum Paulum apostolum, qui illis duobus tacentibus loquebatur, ex recordatione picturae ipsius agnovisse; nec tamen usquam scribit, non dicam picturam illius, sed ne praesentem quidem apostolum, ac secum loquentem, ullatenus adorasse. Quemdam quoque presbyterum beatus Paulinus per epistolam acriter increpat, quoniam poposcerat ut ei suam et uxoris suae picturam transmitteret, ut hos, quos absentes amabat, praesentes eo modo semper haberet. Forojuliensem etiam episcopum beatus papa Gregorius arguisse legitur, ideo quod imagines apostolorum de sua basilica eraserat ob superstitionem vulgi eas contra regulam fidei adorantis, ac non potius rationabili auctoritate ejusmodi errorem correxit, pictura illaesa ad poslibro X de Civitate Dei ejusdem operis: « Legimus serpentum
Abbreviated transcription (Latin):
cens: Nonlic& uobis imꝑcussura auriurĩ imaginem facerei
sciris qui talem scd pͥturom lex diuina ꝓhib& eẽ namq
locus ut ostenso sibi numis mate census hocdicer&. sun eo cȩ se¬
ris imago cuius idolatriae & non aad indicium magis regiȩ
potenis ess& deformata: Haec de prȩficti uiri libello
sumpsisse : suffitiat: Legimus uero ingestis beati siluestr
ap̃dicto papa tabulis in quibus utriusq: apłi effigies antiqͥt
ad mȩ moriam exp̃sse seruabatur sicut uisione noctur no
sibi ostensi fuerant cognouisse & ilico adorasse : sed numquid
hac cuct oritate contenti adorare scĩ alicuiꝰ imaginem debenꝰ
cum idem imperator magis hoo ex consuetudine idola triae pes¬
tfera fecerit quã exconside ratione uerissimȩ ractionis quã
necdũ ipse cognouerat.& ne id presumptiue adstruere ui¬
decimur: becctꝰ ambrosii mediolanensis epĩ uiri docstrina & sc̃ita¬

Expanded text:
cens: Non licet vobis in percussura auri vestri imaginem facere cens: Non licet vobis in percussura auri vestri imaginem facere Caesaris, quia talem sculpturam lex divina prohibet. Esset namque locus ut ostenso sibi numismate census hoc diceret, si in eo Caesaris imago, cujus idololatriae, et non ad judicium magis regiae potentiae, esset formata. » Haec de praefati viri libello sumpsisse sufficiat. XXII. Legimus vero in Gestis beati Silvestri a praedicto papa tabulis, in quibus utriusque apostoli effigies antiquitus ad memoriam expressa servabatur, sicut visione nocturna sibi ostensi fuerant, cognovisse et illico adorasse. Sed nunquid hac auctoritate Constantini adorare sancti alicujus imaginem debemus, cum idem imperator magis hoc ex consuetudine idololatriae pestifera fecerit, quam ex consideratione verissimae rationis, quam necdum ipse cognoverat? Et ne id praesumptive astruere videamur, beati Ambrosii Mediolanensis episcopi, viri doctrina et sanctita
Abbreviated transcription (Latin):
te scõ dns. non facias tibi sculptile. neq: omnem similitudinem que¬
p̃misit: Non habebis deus duenos coramme: Acde inde sub¬
iung̃it : Non ficcias tibi sculptile : neq: omne ni similitudinẽ
quȩ est incȩlo de suꝑ & quȩ interra de orsum. nec eorum quȩ
sunt in aquis sub terra: Atq ita condusit : non adorabis ea neq
coles : Quib: uerbis aꝑte declaratur quod illȩ similitudines
fieri ꝓhibentur ab hominib quȩ inuenerationem deorum
alienorum facere solent impii quȩq: ad colendum atq ad ortin¬
dum gentilitas errabunda repperit: E& erum simpliciter
higo fieri nulle ut reor legis diuinȩ litterauetat: Alioquin&
dñs temtantibus sepharisȩis de tributo aȩ sari reddendo
in quo nomen & imaginem cȩsaris ex prȩssum eẽ dicebant
nequa quam ita responderiꝵ: Redditȩ quȩ suntcȩsaris oȩse¬
r. & quȩ sunt dĩ dõ: Seu potius eorum corriger& errorem di¬

Expanded text:
te sancto Dominus: Non facies tibi sculptile, neque omnem similitudinem, prte sancto Dominus: Non facies tibi sculptile, neque omnem similitudinem, praemisit: Non habebis deos alienos coram me. Deinde subjunxit: Non facies tibi sculptile, neque omnem similitudinem quae est in coelo desuper, et quae in terra deorsum, nec eorum quae sunt in aquis sub terra. Atque ita conclusit: Non adorabis ea, neque coles . Quibus verbis aperte declaratur quod illae similitudines fieri prohibentur ab hominibus, quae in venerationem deorum alienorum facere solent impii, quaeque ad colendum atque adorandum gentilitas errabunda reperit. Caeterum simpliciter haec fieri nulla, ut reor, legis divinae littera vetat. Alioquin et Dominus tentantibus se Pharisaeis de tributo Caesari reddendo, in quo nomen et imaginem Caesaris expressam esse dicebant, nequaquam ita responderet: Reddite quae sunt Caesaris Caesari, et quae sunt Dei Deo. Sed potius eorum corrigeret errorem, di
Abbreviated transcription (Latin):
nis soleat prȩstare contuentib: & eis quoq: quilit teris igno¬
rant quasiuiuã dnicȩ historiȩ pandere lectionem : Nam
& pictura grecȩ roro graphia ĩdest uiue scripturti uocatur:
Silicuit duo decimboues ae neos sicere quimitre suꝑpositum feren¬
tes quat tuor mundiplagas ternirespicerent : quid ꝓphib& duo de¬
cim a postolos pingere quomodo euntes oms gentes baptirantes
lis omnium de signari scriptura: Si contne legem non fuit in eodẽ
mari scalpturas histriatas ingiro deuem cubi torum fieri quo mͦo¬
legi contrarium putibitur. Si lustorias scoꝵ ac martyrum xpĩ scul¬
pemus siue pingamus intalib qui ꝑcustodiam diuinȩ legis adgłam
meruerunt aeternȩ retributionis atingere :: Verumsi dibi¬
gentius uerba legis adtendamus forte parebit non interdic¬
imi magines rerum autanimeliũ facere sed haec idola tri¬
ce grã facere omnimodis eẽ ꝓlubitum: deniq: dicturus in mon¬

Expanded text:
nis soleat praestare contuentibus, et eis quoque qui litteras ignonis soleat praestare contuentibus, et eis quoque qui litteras ignorant, quasi vivam Dominicae historiae pandere lectionem? Nam et pictura Graece ζωγραφία, id est viva scriptura vocatur. Si licuit duodecim boves aeneos facere, qui mare superpositum ferentes quatuor mundi plagas terni respicerent; quid prohibet duodecim apostolos pingere, quomodo euntes, omnes gentes baptizantlis omnium designari scrmari sculpturas histriatas in gyro decem cubitorum fieri, quomlegi contrarium putabitur, si historias sanctorum ac martyrum Christi sculpamus sive pingamus in tabulis, qui per custodiam divinae legis ad gloriam meruerunt aeternae retributionis attingere? Verum si diligentius verba legis attendamus, forte patebit non interdictum imagines rerum aut animalium facere, sed haec idololatriae gratia facere omnimodis esse prohibitum. Denique dicturus in mon
Abbreviated transcription (Latin):
terra : Quine qua quã hocputarent si uel sed omonis opus adme¬
moriam reuoc assent quo & in templo intus pedmas feciss& che¬
rubim cumuriiscȩlaturis & in columnis illius mada grana
it &retes in mari quoq: aeneo duo decimboues & scad p¬
turas histritas. sed& imbasibus iuterum ut in sequentibus
leritur: Leo nes cumbubus palmas cixes & rotas cum cherubĩ
& urio picturitrum genere fecit uelcerte ipsius moysioꝑti
considerassent : qui iubente dño & cherubim prius in ꝓp̃i¬
atorio & postet serpentem ferit aeneum inheremo. cu¬
ius in tuitu populus aferorum serpentium uene nosaluct¬
r&ur: Sienim licebat serpentem exadturi ae neum in lig¬
noquem aspicientes filiusr ł uiuerent : quur nonlic& exdta¬
tionem dni saduatoris incrucequa mortemuicit ad memoriã
fidelib depingendo reduci ũel adedia eius miraculat & sa¬
nationes quib: de eodẽ mortis auctore mirabiliter tri¬
umphcuit : cumhorum cispectus multum sȩpe compunctio¬

Expanded text:
terra. Qui nequaquam hoc putarent, si vel Salomonis opus ad memoriam revocassent, quo et in templo intus palmas fecit et cherubim, cum variis caelaturis, et in columnis illius mala granata et retes, in mari quoque aeneo duodecim boves, et sculpturas histriatas, sed et in vasibus laterum, ut in sequentibus legitur, leones cum bobus, palmas, axes et rotas, cum cherubim et vario picturarum genere fecit; vel certe ipsius Moysi opera considerassent, qui, jubente Domino, et cherubim prius in propitiatorio, et postea serpentem fecit aeneum in eremo, cujus intuitu populus a ferarum serpentium veneno salvaretur. Si enim licebat serpentem exaltari aeneum in ligno, quem aspicientes filii Israel viverent; cur non licet exaltationem Domini Salvatoris in cruce, qua mortem vicit, ad memoriam fidelibus depingendo reduci; vel ad alia ejus miracula et sanationes, quibus de eodem mortis auctore mirabiliter triumphavit; cum horum aspectus multum saepe compunctio
Abbreviated transcription (Latin):
atur in dei laudibus decantari. quod ex
diuinis dictis &libris uideat fideliter
assumi Quatinus sicut insymbolo ca¬
tholico fidem nram non nostris sedapo¬
tolicis uerbis profitemur. & in domini¬
ca oratione non nostris sed iꝑsius dni
& saluatoris nostri sermonibus supplica¬
mus. ita criam indiuinae laudis honore
non humanis sed diuinis & spiritalibus
uexta apostolum psalmis hrmnis &
aniuis persone muso Superfluonãq
alia quae rartur. ubi ista sufficcit &
super habidart noscuntur.

Expanded text:
atur in Dei laudibus decantari, quod ex atur in Dei laudibus decantari, quod ex divinis dictis et libris videat fideliter assumi? quatinus sicut in Symbolo catholico fidem nostram non nostris sed apostolicis verbis profitemur, et in Dominica Oratione non nostris sed ipsius Domini et Salvatoris nostri sermonibus supplicamus; ita etiam in divinae laudis honore, non humanis, sed divinis, et spiritalibus, juxta Apostolum, psalmis, hymnis, et canticis personemus. Superfluo namque alia quaeruntur, ubi ista sufficere et superabundare noscuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
ecđa librum mysteriorum fide purissima
& concinna breuitate digestum. hab& & librũ
lectionũ exdiuinis libris congrua ratione col¬
lectum. ita &iam & hunc tertium officialem
libellum id est antiphonarium habeamus om̃ib
humanis figmentis &mendaciis expurgatum.
& per totum annicirculum expurissimis scãe
scripturae uerbis sufficientissime ordinatum
Quatinus insacris officiis peragendis iuxta
probatissimã fidei regulã & paternae aucto¬
ritatis uenerabilem disciplinã. una a nobis atq
eadem custodiatur forma orationum. forma
lectionũ & forma et dȩsi asticarum modulati¬
onum: Quae ab oni ingenii adulescentibus quã
cȩlerrimȩ imbibita. eos & diuinis laudibus con¬
cinendis suffienter . & grauiter idoneos reddat.¬
& apotioribus ac spiritalibus studus non impediat:
Quis enim ita contentiosus immo insanus. &
abomni ueritatis ratione auersus est. ut non hoc
rectius & conuenientius ac salubrius fate¬

Expanded text:
Ecclesia Librum Mysteriorum fide purissima Ecclesia Librum Mysteriorum fide purissima et concinna brevitate digestum, habet et Librum Lectionum ex divinis libris congrua ratione collectum, ita etiam et hunc tertium Officialem Libellum, id est, Antiphonarium, habeamus omnibus humanis figmentis et mendaciis expurgatum, et per totum anni circulum ex purissimis sanctae Scripturae verbis sufficientissime ordinatum; quatinus in sacris officiis peragendis, juxta probatissimam fidei regulam, et paternae auctoritatis venerabilem disciplinam, una a nobis atque eadem custodiatur forma orationum, forma lectionum, et forma ecclesiasticarum modulationum; quae a boni ingenii adolescentibus quam celerrime imbibita, eos et divinis laudibus concinendis sufficienter et graviter idoneos reddat, et a potioribus ac spiritalibus studiis non impediat. Quis enim ita contentiosus, imo insanus, et ab omni veritatis ratione aversus est, ut non hoc rectius, et convenientius, ac salubrius fate
Abbreviated transcription (Latin):
cant & innumero cantorum deputari
uideantur: Quibus omnino. dumsicut
beatus gregorius supra ait. dm̃ moribus
stimulant . cum populum uocibus oblectea
Metuendum est ne &iam ipsi illa dĩ inge¬
patione feriantur : qua dicit Populus hic
labis me honorat . coraũt eorũ longe est
ame: Et iterum: Aufer ame tumultum
carminum tuorum & cantica Vira & uae
non audiam: Nam & beatus hieronimus
ut supra memoratũ est. dehuius modi ho¬
minibus manifeste dicit. quod de eccładĩ
scenã fecerint populorum Hanc enim
occupationẽ suꝑfluã in eisdẽ sacris officus
deuitantes antiqui. cum eis pro fecto sup¬
peteret exdiuinis libris & multiplex co¬
pia laudationis . & peritia modulationis.
maluerunt tamen eadem sȩpe repetere.
quã infinitis & non necessariis psallentiũ
animos occupare uel grauare: Qua propt̃
auxiliante dĩgratia omni studio pi&atis
in standum atq obseruandũ est. ut sicut
ad caelebranda missarum sollemnia. hab&

Expanded text:
care, et in numero cantorum deputari care, et in numero cantorum deputari videantur. Quibus omnino dum, sicut beatus Gregorius supra ait, Deum moribus stimulant, cum populum vocibus oblectent  metuendum est ne etiam ipsa illa Dei increpatione feriantur, qua dicit: Populus hic labiis me honorat, cor autem eorum longe est a me. Et iterum: Aufer a me tumultum carminum tuorum, et cantica lyrae tuae non audiam. Nam et beatus Hieronymus, ut supra memoratum est, de hujusmodi hominibus manifeste dicit, quod de Ecclesia Dei scenam fecerint populorum. Hanc enim occupationem superfluam in eisdem sacris officiis devitantes antiqui, cum eis profecto suppeteret ex divinis libris et multiplex copia laudationis, et peritia modulationis, maluerunt tamen eadem saepe repetere, quam infinitis et non necessariis psallentium animos occupare, vel gravare. XIX. Quapropter, auxiliante Dei gratia, omni studio pietatis instandum atque observandum est, ut sicut ad celebranda missarum solemnia habet
Abbreviated transcription (Latin):
ditur . & duo malanimis. pio&ati contra¬
ria utiliter resecantur:. Videlic& dum
& uanis simorum hominũ prae sumptio.
qui non solum inepta & superflua.
sed &iam profana & herocica mecdesiis
decantare audent. funditus excluditur. &
adulescentulis atq omnibus generaliter
quibus cantandi officium inuinctũ est mag¬
na occasio stultae & noxiae occupationis
aufertur : Ex quibus quã plurimi abine-¬
unte pueritia usq ad senectutis canitiem.
omnes dies uitae suae imparando & confir¬
mando cantu expendunt. & totum tẽpus
utilium & spiritalium studiorũ legendi
udelic& & diuina eloquia per scrutandi.
mnistius modi occupatione consumunt:
Quodq animabus eorũ procul dubio ual¬
de est noxium. ignari fidei suae. inscii
scripturarũ sc̃arũ : & diuinae in telle¬
gentiae in anes acuacui. hoc solum
sibi sufficere putant. & obhoc &iam
uentosi & inflati incedunt. sisonũ &
uocem decantationis ut cumq ad dis¬

Expanded text:
ditur, et duo mala nimis pietati contraditur, et duo mala nimis pietati contraria utiliter resecantur; videlicet, dum et vanissimorum hominum praesumptio, qui non solum inepta, et superflua, sed etiam profana et haeretica in Ecclesiis decantare audent, funditus excluditur; et adolescentulis, atque omnibus generaliter quibus cantandi officium injunctum est, magna occasio stultae et noxiae occupationis aufertur. Ex quibus quamplurimi ab ineunte pueritia usque ad senectutis canitiem omnes dies vitae suae in parando et confirmando cantu expendunt; et totum tempus utilium et spiritalium studiorum, legendi videlicet, et divina eloquia perscrutandi, in istiusmodi occupatione consumunt; quodque animabus eorum procul dubio valde est noxium, ignari fidei suae, inscii Scripturarum sanctarum, et divinae intelligentiae inanes ac vacui, hoc solum sibi sufficere putant; et ob hoc, etiam ventosi et inflati incedunt, si sonum et vocem decantationis utcunque addis