comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sas depieta rura. nũc aureis. nunc
uariis. nuc rucilantis florib in qb ͦ
nescias utrũ species amplus florũ¬
au amplius odor deloctet pascunt᷑ ocłi
grato spectacło longe lateq odor sꝑ¬
git᷑ cuiꝰ suauitate complem᷑. unde
rerũ sunguloꝵ expͥme uenustatem.
dor in folus ꝙadmodũ stipata ip̃a
folia ab uuo ad sũmũ iidenit᷑ assur¬
gere. ut scifi expͥmant᷑ formã. ut
auri quedam species intus effulge¬
at que tam̃ uallo in cͥcuitu foris ob¬
septa ulłi pateat ĩuirie. Si qͥs hunc¬
Norem descerpar et sua soluat ĩ fobe¬
q̃ tanti ẽ artificis manus q̃ possit li¬
lu speciem reformare. Quis tantus
imitator nature ut florem hunc red
integra rep̾sumat. Cui dñs tantũ testi¬
monium dedit ut dice̾t. Nor salomõ
in om̃i głia sua sic nestielut᷑ sic̃̾ iniu̾
ex istis. Rex opulentissimus et sapiẽ¬
tissimus inferior iudicat᷑ qu̾a huius
uid enmierem sucus herhar ħlaꝵ

Expanded text:
sas, depicta rura nunc aureis, nunc sas, depicta rura nunc aureis, nunc variis, nunc luteis floribus, in quibus nescias, utrum species amplius florum, an vis odora delectet? Pascuntur oculi grato spectaculo, longe lateque odor spargitur, cujus suavitate complemur. Unde rerum singularum exprimere venustatem? dor in foliis, quemadmodum stipata ipsa folia ab imo ad summum videantur assurgere, ut scyphi exprimant formam, ut auri quaedam species intus effulgeat, quae tamen vallo in circuitu floris obsepta nulli pateat injuriae. Si quis hunlorem decerpaquae tanti est artificis manus, quae possit lilii speciem reformare ? quis tantus imitator naturintegrare praesumat, cui Dominus tantum testimonium dedit, ut diceret: « Nec Salomon in omnia gloria sua sic vestiebatur, sicut unus ex istis . Rex opulentissimus et sapientissimus inferior judicatur; quamque hujus uid enumerem sucos herbarum
Abbreviated transcription (Latin):
ce pͥtendit ne aunum minoꝵ morsi¬
bus spica ledatur. aut suis exuat᷑ fr̾t
tib aut uestigus ꝓterat᷑. Qͥd dicã:
queadinodũ clemientia dei humane
ꝓspexi̾t utilitati feneratũ t̾ra restitu¬
et quod accepit. ⁊ usuratũ cumula
muluplicatũ. homines sepe decipĩt᷑
et ip̃a feneratorẽ suũ sorte defrauda¬
tur t̾m fideł manct. Et si qũ nõ solue¬
rit si forte adu̾sata fu̾it frigoris ĩcle¬
mencia. aut numa siccitas aut ĩmẽ¬
sa uis ymbrium. alii anno supioris
anni dampna cõpensat Ita et ꝙͣdo
ꝓuentus spem destituit agricole in¬
chil t̾ra delinquit ⁊ qnͣadridet uber¬
tas fecunde matͥs se ipartus esfun¬
dit ut miꝙͣ ullum dispendiũ suo ĩ¬
ferat creditori. Que no spẽs pleni a¬
gri . q̃ odor. q̃ suauitas. qͥ noluptas
agricolarũ. Quid digne explicare pos¬
sumus si nr̃o utam alloquio. Si ha¬
benius scͥpture testimonia quibus
uiolas candida lilia. rutilantes ro¬

Expanded text:
ce praetendat, ne auium minorum morsice praetendat, ne auium minorum morsibus spica ltibus, aut vestigiis proteratur. 35. Quid dicam quemadmodum clementia Dei humanae prospexerit utilitati? Feneratum terra restituit quod accepit, et usurarum cumulo multiplicatum. Homines saepe decipiunt, et ipsa feneratorem suum sorte defraudant: terra fidelis manet. Et si quando non solverit, si forte adversata fuerit frigoris inclementia, aut nimia siccitas, aut immensa vis imbrium, alio anno superioris anni damna compensat; ita et quando proventus spem destituit agricolae, nihil terra delinquit: et quando arridet, ubertas fecundae matris se in partus effundit, ut numquam ullum dispendium suo inferat creditori. Quae vero species pleni agri! Qui odor! Quae suavitas! Quae voluptas agricolarum! Quid digne explicare possumus, si nostro utamur alloquio? Sed habemus Scripturae testimonia, quibus violas, candida lilia, rutilantes ro
Abbreviated transcription (Latin):
satim simlitud̾iem sui ꝑdit. ut in
ip̃o sue stirpis exordio cuiꝰ generis
herlus recoguoscas. atq in herbis
fructus oppeat. paulatĩq adolescit ut
fenũ. Culmaq pubescens erigitur
et assurgit. ast ubi se geniculata iã
spica sustulerit. uagine quedam fute
frugi parant᷑. in quibꝰ granũ formaf᷑
interius. ne tenera eius pͥmordia.
aut frigus le dat. aut solis estus ex¬
urnt. aut uentor ĩclementia uel
ymbrium is seua decutiat. Suc¬
cedunt quidam ordines spice mi¬
rabili arte formate uł ad speciem
grati uład tutamen nexu quodã
inter se naturalis corlligationis
adstricti qua puidençia diuina
formauit. et ne fruges numero¬
sioris pondere uelut q̃dam cedat
fultura culmorũ. uaginis qͥbꝰdam
in se culmus includit᷑ ut gemina¬
tis uirib frugem possit młtiplicẽ
sustinere ne impan oueri curuet᷑. in t̾¬
ram. Tñm supͣ ip̃am spicam uallum
struit᷑ aristarũ. ut qͣi quadam in ar¬

Expanded text:
satiui similitudine sui prodit, ut in satiui similitudine sui prodit, ut in ipso suae stirpis exordio cuius generis herba sit recognoscas atque in herbis fructus appareat: paulatimque adolescit ut faenum culmoque pubescens erigitur et adsurgit. ast ubi se geniculata iam spica sustulerit, uaginae quaedam futurae frugi parantur, in quibus granum formatur interius, ne tenera eius primordia aut seruauerit laedat aut solis aestus exurat aut uentorum inclementia uel imbrium uis saeua decutiat. succedunt quidam ordines spicae mirabili arte formati uel ad speciem grati uel ad tutamen nexu quodam inter se naturalis conligationis adstricti, quam prouidentia diuina formauit. et ne frugis numerosioris pondere uelut quaedam cedat fultura culmorum, uaginis quibusdam ipse culmus includitur, ut geminatis uiribus frugem possit multiplicem sustinere, ne mpar oneri curuetur m terram. tum supra ipsam spicam uallum struitur aristarum, ut quasi quadam in ar
Abbreviated transcription (Latin):
seunuaria. et ea scd̾m genus ut qd̾
nascit᷑ ex eio simile eoꝵ q̃ sata sũt
uł quoꝵ de indice sie g̾niuiet. Ne
tritico tricicũ de milio nuliũ. de poro p¬
riun albo flore prũpit. Castanea qͦ sur¬
git de radice castanee. S̾ermminet ĩqͥt
terra herboni feni sedin genus. Et
cõtinuo parturiens t̾ra nouos se fũ¬
dit in partus et ĩduit se anuctum
riditatis grãm fecunditatis assũpsit
diu̾sist compta germinib ꝓpͥos su¬
scepit ornatus anram̃ ꝙ tam cito
g̾minauerit. Sͣto maioni miracła
sũt si spectes singła. queadmodũ uł
iactara in t̾ram semina resoluãt᷑
ac nisi mortua fuerint nlłm fructũ
afferant. si uero fiĩnt quadam siu
morte resoluta in uberiores fructus
resuirgart. Suscipit igit᷑ granũ t̾tici
nutrix gleba. et sparsum cohbet oce¬
auo ac uelut materno t̾ra gremio
fouet et compͥmir Inde cumi se gra¬
num illud resoluerit herbam gor¬
nuat grata ip̃a iam spẽs herbis¬
ce̾tis uiriditatis. que statun genus

Expanded text:
a et ea secundum genus, ut quod nascitur ex ea simile eorum quae sata sunt uel quorum de radice sit germinet, de tritico triticum, de milio milium; de sepias pyrus albo flore prorumpit, castanea quoque surgit de radice castaneae. Germinet inquit terra herbam faeni secundum genus. et continuo parturiens terra nouos se fudit in partus et induit se amictu uiriditatis, gratiam fecunditatis adsumpsit diuersisque compta germinibus proprios suscepit ornatus. miramur quod tam cito generauerit: quanto maiora miracula sunt, si spectes singula, quemadmodum uel iacta in terram semina resoluantur ac, nisi mortua fuerint, nullum fructum adferant, si uero fuerint quadam sui morte resoluta, in uberiores fructus resurgant. suscipit igitur granum tritici putris glaeba et sparsum cohibet occatio ac uelut materno terra gremio fouet et conprimit. inde cum se granum illud resoluerit, herbam germinat grata ipsa iam species herbescentis uiriditatis, quae statim genus
Abbreviated transcription (Latin):
seminans semen scd̾m gemis. et
scd̾m similicudinem. Seminenus
ig̾ semen scd̾mi genus. Quod sit ge¬
nus. audi dicentem. oportere nos
q̃rere illud diuinũ. si quomi᷑ illuo di¬
uinũ tractare possumus aut ĩuerre
ꝙͣuis nõ longe sit ab uno quoq nr̃m.
Im p̃o eĩ niuimus ⁊ sumus et moue¬
erũt. cuius ⁊ genus sumus. Scdm
hec genus seminemus scm̃. non
in carne. sed in spũ. Non eñi car¬
ualia spu̾alia semina seminae̾
debemus qui ad uitã ꝑuẽire uo¬
lunius et̾nam. que sit aũt simi¬
litudo nõ ignorat. qui ad pinagi¬
nem e sumilitudinem deifcũs c̃
herba generi suo tu nõ respon¬
dis generi tuo: trinci granũ spm¬
sum terre generis sui gir̃on red¬
dit. et tu degenems: fruges nõ ad¬
ulterant sui sinceritatem seminis
tu adulteras puritatem aĩe. iigo¬
remq mentis. corporis castitatẽ
nõ agnostis opus ẽẽ te xp̃iꝰ maĩbꝰ
suis ut legimus te iẽ formauit
et tu manichee alterũ tͥ adsciscis

Expanded text:
seminans semen secundum genus et seminans semen secundum genus et secundum similitudinem. seminemus igitur semen secundum genus. quod sit genus audi dicentem oportere nos quaerere illud diuinum, si quo modo illud tractare possimus aut inuenire, quamuis non longe sit ab unoquoque nostrum. in ipso enim uiuimus et sumus et moueerunt: cuius et genus sumus. secundum hoc genus seminemus semen non in carne, sed in spiritu. non enim carnalia, sed spiritalia semina seminare debemus, qui ad uitam peruenire uolumus aeternam. quae sit autem similitudo non ignoras, qui ad imaginem et similitudiespondet suo: tu non respondes generi tuo. tritici granum sparsum terrae generis sui gratiam reddit: et tu degeneras. fruges non adulterant sui sinceritatem seminis: tu adulteras puritatem animae, uigorem mentis, corporis castitatem. non agnoscis opus esse te Christi? manibus suis ut legimus te ille formauit: et tu, Manichee, alterum tibi asciscis
Abbreviated transcription (Latin):
copiarũ. liberalitatis fama per orauo¬
litans singuloꝵ. clarus honoribꝰ. pre¬
minens potestatibꝰ tribuna libꝰ celsus
solio sublimis. beatus ppłis estanat᷑
dum p̾conũ clamore deducit᷑. subi¬
ta rerũ cõuersione in eum carcerẽ
rapitur quo alios ip̃e detrusent et
int̾ reos suos ĩminentis pene defflet
arunmam. Qũatos pridie caterua
plaudenciũ ⁊ ĩindiosa frep̃tis ppłido¬
mũ pompa deduxit. et nox una gło¬
se illum splendorem deductionis ab¬
oleuit. Ac repentinꝰ lateris dolor ef¬
fusis gnudiis. luctuosam gram suc¬
cessione meroris admistuit. Hiui̾nc¬
di igͥ ẽ gła hominũ sic̃ flos feni.
quẽ etiam cum defert᷑ nichil oꝑibꝰ
adiungit in qua ulłs fructus acqͥri¬
tur. et cum amtt̾ euanescit. omnẽ
scena hominis ⁊ qua desup obum
brabat repente destituens. et quam
intus animabat. atq utinã imita¬
remur hanc herbam de qua ait do¬
minus. Germinet n̾ra herbã feni

Expanded text:
copiarum, liberalitatis fama per ora vocopiarum, liberalitatis fama per ora volitans singulorum, clarus honoribus, praeeminens potestatibus, tribunalibus celsus, solio sublimis, beatus, populis aestimatus, dum praeconum clamore deducitur, subita rerum conversione in eum carcerem rapitur, quo alios ipse detruserat, et inter reos suos imminentis poenae deflet aerumnam. Quantos pridie caterva plaudentium, et invidiosa frequentis populi domum pompa deduxit, et nox una gloriosae illum splendorem deductionis abolevit, ac repentinus lateris dolor, effusis gaudiis, luctuosam gravis successionem moeroris admiscuit! Hujusmodi igitur est gloria hominis sicut flos feni: quae etiam cum defertur nihil operibus adiungit, in qua nullus fructus adquiritur et, cum amittitur, euanescit omnem scaenam hominis et quam desuper rupium repente destituens et quam intus animabat. atque utinam imitaremur hanc herbam, de qua ait dominus: germinet terra herbam faeni
Abbreviated transcription (Latin):
do incarne. que salub̾tas potest eẽ di¬
uturna: hodie nideas adolescentem
ualidum pubescentis etatis uiridi¬
tate florentem. grata sp̃e suaniq colo¬
re.ccastina die tibi facie commuta¬
tus occurrit. Et qui pͥdie tibi decorus¬
te resoluius. plerosq aut labor frãgit
aut ĩopia macerat aut crudelitus ue¬
xar aut uina corrũpũt aut senectus
debilurt aut euuntos delicie redoũt.
luxuria decolotat. Nonue uerũ ẽ quia
aruit fenũ et flos docidit: Alius quis
attauisq nobilis et maiorũ honesta¬
tum infulis prosapie ueteris clarus
insignibꝰ amicis habuudaus. stipitꝰ
cdientib. ⁊ ntrũq latus tectuo ꝓduce
maximã ac reducens familiam. re¬
pente aliqua accidentis piculi mole
turbatus. destituit᷑ ab om̃ib. a sodo¬
lib derelinqͥt᷑ impugnat᷑ aꝓxims.
Ecce uerũ est qr sicut fenũ uita ho¬
minis. pͥusꝙͣ euellatur arescit. Est
etiam qui dudum ubertate affiuens

Expanded text:
do in carne, quae salubritas potest esse dido in carne, quae salubritas potest esse diuturna. Hodie videas adolescentem validum, pubescentem, aetatis viriditate florentem, grata specie, suavi colore; crastina die tibi facie et ore mutatus occurrit: et qui pridie tibi lautiste resolutus. Plerosque aut labor frangit, aut inopia macerat, aut cruditas vexat, aut vina corrumpunt, aut senectus debilitat, aut eviratos deliciae reddunt, luxuria decolorat. Nonne verum est, quia aruit fenum, et flos decidit? Alius avis atavisque nobilis, et majorum honestatus infulis, prosapiae veteris clarus insignibus, amicis abundans, stipatus clientibus et utrumque latus tectus, producens maximam ac reducens familiam, repente aliqua accidentis periculi mole turbatus, destituitur ab omnibus, a sodalibus derelinquitur, impugnatur a proximis. Ecce verum est, quia sicut fenum vita hominis, priusquam evellatur, arescit. Est etiam qui dudum ubertate affluens
Abbreviated transcription (Latin):
et illo iurentis herbe mun̾e imago est
uite lirimane. ⁊ nature conditõisq nr̃e
nisigne ad̾dam spectat᷑ ⁊ speculũ elucet.
Illa herba ⁊ flos feni figura ẽ carnis hu¬
mane. sic̾ bonus diuuutatis int̾ros
oigano sue uocis exp̃ssit dicens sla¬
et om̃is gła hominis ut flos feni. aru¬
it fenũ ⁊ flos docidit. uerbũ aũt dñi
manet met̾nĩ. Dei sentencia uox hu¬
manaẽ. Deus dicit. Clama. Si in ip̃o
ylaia loquitur. Ille respondit. Nindla¬
mabo ᷤᷤ Et tamꝙͣ quid loqueret᷑ audill
adiunxit. Om̃is caro fenũ. Et uere in¬
ret enĩgła hominis incarne qͣl fenũ
et que putat᷑ ẽẽ sublimis exigna aqͣsi h¬
ba est. p̾matura ut flos caduca qͣi fe¬
uũ germinat uitam iuriditate̾ in sp̃c̃
nõ in fruetu solidicatẽ hylari oris iu¬
te qͣi flos p̃cendit iocunditatẽ. bremo
spatio occasu. sic̾ lierba feni. quod pͥ¬
usꝙͣ euellant arescit. Quie eĩ firmitu¬

Expanded text:
et illo virentis herbae munere imago est et illo virentis herbae munere imago est vitae humanae, et naturae conditionisque nostrae insigne quoddam spectatur, et speculum elucet. Illa herba et flos feni figura est carnis humanae, sicut bonus divinitatis Interpres organo suae vocis expressit, dicens: Claa hominis ut flos faeni. aruit faenum et flos decidit, uerbum autem domini manet in aeternum. dei sententia uox humana est. deus dicit: clama, sed in ipso Esaia loquitur. ille respondit: quid clamabo? et tamquam quid loqueretur audisset adiunxit: omnis caro faenum. et uere; uiret enim gloria hominis in carne quasi faenum et quae putatur esse sublimis exigua quasi herba est. praematura ut flos, caduca quasi faenum germinat uiriditatem in specie, non in fructu soliditatem, hilarioris vitae quasi flos praetendens juncunditatem, breviori spatio occasura, sicut herba feni, quod priusquam evellatur, arescit. Quae enim firmitu
Abbreviated transcription (Latin):
serũt neqr metũt neq cõgregunt ĩ
horrea ⁊ patẽ ur̃ celestis pasdit illa.
Nõ ne uos pluris estis illis. Cũ enim
illa pastantur dei gmͣ nemo sibi deb
de sua industria et uirtute blandiri.
Deinde quia simplicem uictũ et na¬
turalemi cibum. reliquis cibis debu¬
it an̾ferre. Hic eñi sobrietatis ẽ cibus
reliqui deliciaꝵ atq luxurie. Bic cõis
om̾bꝰ aĩalibꝰ aibuo. ille paucoꝵ. Exem
plum itaq frugnlitatis niagisteriũ par.
simonie ẽ. herbe simplias uictu olers̃¬
que iulis aut ponii contẽptos eẽ om̃s
oportere. qu̾e natura obtulit qũe libe¬
uilitas dei pͥma donauit Ille salubus
ille utilis cibus qui morbos repellat
qui resecet crudelitates ulło hominã
operatus labore. sed diumo esfusus
munere/ siuo satione fruges fructus
sine semine tam dulcis et gracus ut¬
Quid aũt creatura lunꝰ ad teram mim¬
culum et sapiencie opatricis argum̃¬
tum expͥmaniur. In hoc eĩ g̾imũ sp̃e

Expanded text:
serunt neque metunt neque congregant in serunt neque metunt neque congregant in horrea, et pater uester caelestis pascit illa : nonne uos pluris estis illis? cum enim illa pascantur dei gratia, nemo sibi debet de sua industria et uirtute blandiri. deinde quia simplicem uictum et naturalem cibum reliquis cibis debuit anteferre. hic enim sobrietatis est cibus, reliqui deliciarum atque luxuriae, hic communis omnibus animalibus cibus, ille paucorum. plum itaque frugcimoniae est, herbae simplicis victu olerisque vilis aut pomi contentos esse omnes oportere quem natura obtulit, quem liberalitas Dei prima donavit. Ille salubris, ille utilis cibus, qui morbos repellat, qui resecet cruditates, nullo hominum partus labore, sed divino effusus munere, sine satione fruges, fructus sine semine, tam dulcis, tam graQuid autem creaturae hujus attexam miraculum 44, et sapientiae operatricis argumentum exprimam? In hac enim germinum specie,
Abbreviated transcription (Latin):
netuit suus. sparsqͣ foueat semĩa
uł rigentes gelu uenas arborum
relaxet. Audi ergo deum uelut hãc
uocẽm emitentem. Conticesdat in¬
eptus sermo hoĩnũ qui futurus ẽ.
facessat uana opinio antoꝙͣ solis fiat
luminare. Herba nascat᷑ anciqͥor sit
eius p̃rogatua qu̾a solis ne error ho¬
minũ cõualesdat. Gernimet pͥus t̾¬
ram q fotus solis accipiat. sciãt om̃s
solem auctorem nõ ẽẽ nastentium.¬
Sed dei clementia t̾ras relaxat. dei ĩ¬
dulgencia ꝓ rũpere facit fructus.
Quomͦ lol uiuendi usum mustrnt
oriundis qũ illa pͥus diuine opera¬
tionis uiuificatõe sũt edita. Quam
solui hos iuuendi lusus ueniret ni¬
mor est herbis iumior feno. Et for¬
te miret᷑ aliquis cur pͥus pocori pa¬
bulum ꝙͣ cibus homini sit craitus.
In quo pͥmũ ꝓfundũ dei debemꝰ adu̾¬
tere qd̾ etiam minima queq nõ ne¬
gligat. sic̾ in euanglio sapiencia dei
dicit. Respicite uolatilia celi. qm̃i nõ

Expanded text:
netret sinus sparsaque foueat semina netret sinus sparsaque foueat semina uel rigentes gelu uenas arborum relaxet. audi ergo deum uelut hanc uocem emittentem: conticiscat ineptus sermo hominum, qui futurus est, facessat uana opinio. antequam solis fiat luminare, herba nascatur, antiquior sit eius praerogatiua quam solis. ne error hominum conualescat, germinet prius terra quam fotus solis accipiat. sciant omnes solem auctorem non esse nascentium. dei clementia terras relaxat, dei indulgentia prorumpere facit fructus. quomodo sol uiuendi usum ministrat oriundis, quando illa prius diuinae operationis uiuificatione sunt edita quam sol in hos uiuendi usus ueniret? iunior est herbis, iunior faeno. et forte miretur aliqui, cur prius pecori pabulum quam cibus homini sit creatus. in quo primum profundum dei debemus aduertere, quod etiam minima quaeque non neglegat, sicut in euangelio sapientia dei dicit: respicite uolatilia caeli. quoniam non
Abbreviated transcription (Latin):
scd̾m genus cuiꝰ semen suũ in ip̃o au¬
diamus uerba uericatis. quoꝵ series
salus ẽ. audienciũ. Pͥma eĩ illa uox
dei singulis creaturis imꝑtita gignẽ¬
di lex nature ẽ. que n̾is iouiem e¬
uum remansit. future successionis
datura p̃scͥptum. queadmodũ ułge¬
neridi uł fructificandi in reliquũ
usum adolesceret. pͥma itaq genin¬
natio ẽ qñ nastentia uident᷑ erũpete
deinde cum eruperit ⁊ ꝓfecerit g̾men
fit herba. lierba quoq ubi paululũ pro¬
cesserit fit fenum. Qũa utił ꝙͣ uehem̃t
uox g̾minet t̾ra herbam femi. lioc est
ip̃a ꝑ se g̾nmet term. Nullũ alt̾ius q̃¬
rat auxilium. nõ cuiꝰ ꝙͣ indigeat mi¬
iusterio. Solent eniui pleriq dicere
Nisi clementio solis calor tepefece̾it
tras et quodam modo radiis sius fo¬
uerit. nõ potest g̾minare t̾ra. Et p̃p̃¬
ea gentes diuinũ honorẽ deputãt
soli qd uirtute caloris sui t̾mrũ pe¬

Expanded text:
secundum genus, cuius semen suum in ipso. ausecundum genus, cuius semen suum in ipso. audiamus uerba ueritatis, quorum series salus est audientum. prima enim illa uox dei singulis creaturis inpertita gignendis lex naturae est, quae terris in omne aeuum remansit, futurae successionis datura praescriptum, quemadmodum uel generandi uel fructificandi in reliquum usus adolesceret. prima itaque germinatio est, quando nascentia uidentur erumpere, deinde cum eruperit et profecerit germen, fit herba; herba quoque ubi paululum processerit, fit faenum. quam utilis, quam uehemens uox: germinet terra herbam faeni, hoc est ipsa per se germinet terra, nullum alterius quaerat auxilium, non cuiusquam indigeat ministerio. solent enim plerique dicere: nisi clementior solis calor tepefecerit terras et quodam modo radiis suis fouerit, non poterit germinare terra. et propterea gentes diuinum honorem deputant soli, quod uirtute caloris sui terrarum pe
Abbreviated transcription (Latin):
cõsistere. ueqͥcie sp̃alis gramora qua
ferre nõ possumus temptam̃ta ue¬
scire fidei ignonire naufragia here
pacem pfudam. et si qñ aliquid sit
bernatorem dn̾m ih̾m qui u̾boim¬
peret et tempestatos mitiget tr̃qͥl¬
litatem maris refundat qui ẽ ho¬
nor. gła. laus. ppetuitas. ascł̾is et
nũc et semꝑ et in om̃ia scła scloꝵ
amen. de terra et speciebus eius.¬
iscedente a qua cõuenielat ut spe¬
cies t̾re daretur et grͣa. ut ĩuisibłis
et uncomposita desineret eẽ. Nam
pleriq etiam hoc dicũt ẽẽ ĩuissbile
qd̾ speciem nom ht̃ et ideo accipiunt
t̾ram ĩiubilem fuisse. non qr uderi ñ
possit a sũmo deo uł angłis eius. Nã
adhuc hoĩes croati nõ erant uł etiã
pecudes. sed quia sua sp̃e erat. Ap̃es
aũt t̾re ẽ germinatio et uiriditas agͥ
unde nͥ uisibilem eam et cõpositã face̾t
deus ait. Germinet t̾ra herban feni
seminans semen scdm genus et lig¬
num fructiferum faciens fructum

Expanded text:
consistere, nequitiae spiritalis grauiora quam consistere, nequitiae spiritalis grauiora quam ferre possumus temptamenta nescire, fidei ignorare naufragia, habere pacem profundam et, si quando aliquid sit,bernatorem dominum Iesum, qui uerbo imperet, tempestatem mitiget, tranquillitatem maris refundat. cui est honor et gloria laus perpetuitas a saeculis et nunc et semper et in omnia saecula saeculorum amen. Discedente aqua, conveniebat ut species terrae daretur et gratia, ut invisibilis et incomposita desineret esse. Nam plerique etiam hoc dicunt esse invisibile, quod speciem non habet; et ideo accipiunt terram invisibilem fuisse, non quia videri non posset a summo deo uel angelis eius — nam adhuc homines creati non erant uel etiam pecudes —, sed quia sine sua specie erat. species autem terrae est germinatio et uiriditas agri. unde ut uisibilem eam et compositam faceret deus, ait: germinet terra herbam faeni seminans semen secundum genus et lignum fructiferum faciens fructum
Abbreviated transcription (Latin):
secretum tempancie. ex̾c̾cium cõtiuẽ¬
cie ginuitatis secessus. portus secu¬
ritatis tumquillitas scłi. huiꝰ mũdi
sobrietas. Gum fidelib uiris atꝙ de¬
uotis incendium deuotõnis ut oum
undarũ leniter alluentiũ sono certent
cantus psallentium. plaudont insulenł¬
quillo fluctuu̾ scõꝵ choro hymius scõꝵ
ꝑsonent. Uñ michi ut om̃is pelagi pul¬
chiitudinem comp̃heudami qua iud̃.
operatot᷑ Et quid płã: Quid aliud ille
concentus undarum nisi quidam cõ¬
centus est plebs. Uñ bene mari plerũꝙ
ppłi agnine totis uestibulis undas
uomt. Deniq in orationẽ tocius plebs.
tomꝙͣ undis refmentib stridet. sum
responsoriis psalmorũ canitus uiroꝵ
mulieꝵ. uirginũ paruuloꝵ. cum so¬
nus undaꝵ fragor resultat Nam il¬
lud quid dicam quod undi pccͣm abluit
et scĩ sp̃s aura saluraris aspunt. det
uob̾ dñs dñs illa successuu̾ fiumina
ꝓsperorum ligna currere tutũ portũ

Expanded text:
secretum temperantiae, exercitium continensecretum temperantiae, exercitium continentiae, grauitatis secessus, portus securitatis, tranquillitas saeculi, huius mundi sobrietas, tum fidelibus uiris atque deuotis incentiuum deuotionis, ut cum undarum leniter adluentium sono certent cantus psallentium, plaudant insulae tranquillo fluctuum sanctorum choro, hymnis sanctorum personent. unde mihi ut omnem pelagi pulchritudinem conprehendam, quam uidit operator? et quid plura? quid aliud ille concentus undarum nisi quidam cocentus est plebis? Unde bene mari plerumqupopuli agmine totis vestibulis undas vomit: deinde in oratione totius plebis tamquam undis refluentibus stridet, cum responsoriis psalmorum, cantus virorum, mulierum, virginum, parvulorum, consonus undarum fragor resultat. Nam illud quid dicam, quod unda peccatum abluit, et sancti Spiritus aura salutaris aspirat? 24. Det nobis Dominus illa successuum flumina propero ligno resoluuntur, tuto portu
Abbreviated transcription (Latin):
tio opatoris cõuenire et cõgruere disi
dam occulte succũ quẽdom haud ĩntilem
subriustrat. Donum more tomꝙͣ hospi¬
tium fluuiorũ. fons ymbriũ diriatõ
alliruionũ ĩuectio comeantũ quo sibi di¬
stantes ppłi copłant᷑ quo pliorũ remo¬
clandit᷑. subsidium in ncctatibꝰ refugi¬
um in ꝑiculis. gr̃a in uoluptatibꝰ salu¬
britas ualitudins. seperatoꝵ cõm̃ctio.
itineris compendium. transfugiuĩ labo¬
rancium. subsidium uectigalium steri¬
litatis alimentũ. De pluuia¬
e hoc pluuia in t̾ras transfundit᷑
siquidem de mariaqua rndiis so¬
lis auritur et qd̾ subtile eius ẽ rapit᷑.
Deinde ꝙͣto altius eleuat᷑ tanto magis
etiam nubium obumbratõne frigescit
et fit in nobis qui non solum t̾renam
tempat siccitatem sed etiam ieuina ar¬
ua fecudat. Quid enuumerem ĩsulos
quasi uelut monilia pleꝵq p̃texit in
eligunt mundo latere et uite huiꝰ decli¬
nare dubios anfractus. Mare est ergo

Expanded text:
cio operatoris convenire, et congruere defincio operatoris convenire, et congruere defindam occulte succum quemdam haud inutilem subministrat. Bonum mare, tamquam hospitium fluviorum, fons imbrium, derivatio alluvionum, invectio commeatuum, quo sibi distantes populi copulantur, quo praeliorum remoclauditur, subsidium in necessitatibus, refugium in periculis, gratia in uoluptatibus, salubritas ualetudinis, separatorum coniunctio, itineris conpendium, transfugium laborantium, subsidium vectigalium, sterilitatis alimentum. Ex hoc pluvia in terras transfunditur; siquidem de mari aqua radiis solis hauritur, et quod subtile ejus est, rapitur: deinde quanto altius elevatur, tanto magis etiam nubium obumbratione frigescit, et imber fit qui non solum terrenam temperat siccitatem, sed etiam jejuna arva fecundat. Quid enumerem insulas, quas velut monilia plerumque praetexit, in eligunt mundo latere et uitae huius declinare dubios anfractus? mare est ergo
Abbreviated transcription (Latin):
et diffinitõnem p̾ceptionis et repetitũ
opationis uł indiciũ uł esftm̃. I deo nos
non pucamus absurdũ id qd̾ phibetur
additum. etiam si ceti̾s int̾pretib uel
ueritos docoat᷑ suppete uł auctoritas.
Multa eĩ nõ ociose a septuaginta uiris
hebruice lectoni addita et adiu̾cta cõ¬
Idic ergo deus quia bonũ mare.
Et si pulchra sit species huiꝰ elem̃¬
ti uł cõsingentibꝰ albescit cumulus ac
uerticib undarũ. Et cautes niuea ro¬
rant asꝑgine uł cum oquore crispauti
dementiorib auris et blando sereue
tranquillitatis purpurescentẽ p̾fert
colorem quiemmus spectantib frer̾¬
ter effundit᷑ qnͣ non uolentis flucti¬
bus uicina tendũt lictor sed uelut
pacificis ambit et salutat amplexibus
ꝙͣ dulcis sonus ꝙͣ iocundus fingror ꝙͣ
gita et cõsona resultatio. Ego tam̾ nõ
ocłis estimatũ creature decoremarbi¬
tror sed scd̾m ro̾nem oꝑationis iudi¬

Expanded text:
et definitionem praeceptionis et repetitum et definitionem praeceptionis et repetitum operationis uel indicium uel effectum, ideo nos non putamus absurdum id quod perhibetur additum, etiamsi ceteris interpretibus uel ueritas doceatur subpetere uel auctoritas; multa enim non otiose a septuaginta uiris Hebraicae lectioni addita et adiuncta comdit ergo deus quia bonum mare. etsi pulchra sit species huius elementi, uel cum surgentibus albescit cumulis ac uerticibus undarum et cautes niuea rorant aspargine uel cum aequore crispanti ementioribus auris, et blando serenae tranquillitatis purpurascentem praefert colorem, qui eminus spectantibus frequenter offunditur, quando non violentis fluctibus vicina tundit littora, sed velut pacificis ambit et salutat amplexibus, quam dulcis sonus, quam jucundus fragor, quam grata et consona resultatio, ego tamen non oculis aestimatum creaturae decorem arbitror; sed secundum rationem operationis judi
Abbreviated transcription (Latin):
pale eius est. nũcupauit ꝓpetate na¬
ture. Naturlis eni ppͥetas siccitatis
est t̾ris. hec ei p̾rogntiua seruata est.
pͥncipalis ergo siccitas subest etiã ut
At frigida sed nõ p̾ferunt᷑ scdai pͥmis.
Ut au̾t humida sit aquarũ id asfinita¬
te sortitur. Ergo illud suũ sic̾ alienis̃.
Suũ ad̾ arida. alienũ qd̾ humida. auctor
itaq uature qd̾ pͥmo donauit hoc te¬
nuit quia istud ex mitum illud ex cũ
Ex pͥncipalibꝰ igit̾ nõ exaccidentibꝰ t̾re
debuit ꝓpͥetas definiri ut sod̾imn proga¬
tiuam qualitatis eius ĩformaret᷑ nũa
cognitõ. Et uidit ds̾ qr bonũ. Nonp̾te¬
rimus qr aliqui nec in hebreo putãt
eẽ nec nncet̾i̾s int̾pretatõibꝰ quia cõ¬
gregata ẽ aqua in collectones suas
et appuit arida. Et uocauit deusari¬
dum tłam et collectoes aquaꝵ uoca¬
uit maria. Cum eñi dixerit deus
quia fcm̾ est. satis ẽẽ putant uocem
opatoris ad celebrate opatõis indiciũ.
Sed quia in aliis quoq creaturis habet

Expanded text:
pale eius est nuncupauit proprietate naturae. naturalis enim proprietas siccitas est raptura; haec ei praerogatiua seruata est. principalis ergo siccitas. subest etiam ut sit frigida, sed non praeferuntur secunda primis. ut autem umida sit, aquarum id adfinitate sortitur. ergo illud suum, istud alienum: suum, quod arida, alienum, quod umida. auctor itaque naturae quod primo donauit hoc tenuit, quia istud ex natura, illud ex causa. ex principalibus igitur, non ex accidentibus terrae debuit proprietas definiri, ut secundum praerogatiuam qualitatis eius informaretur nostra cognitio. Et uidit deus quia bonum. non praeterimus quia aliqui nec in Hebraeo putant esse nec in ceteris interpretationibus quia congregata est aqua in collectiones suas et apparuit arida. et uocauit deus aridam terram et collectiones aquarum uocauit maria. cum enim dixerit deus quia factum est sic, satis esse putant uocem operatoris ad celebratae operationis indicium. sed quia in aliis quoque creaturis habet
Abbreviated transcription (Latin):
salubritatem humaui quoq corpo¬
ris temperat᷑. on uidet᷑ ẽẽ cõtrariũ.
qu̾ato magis ppͥetate nature ad cibos
sompnus freꝙͣter accersitur
ubi iugiliarũ egri affeetant᷑ ĩco¬
modo. Nñquit deopio loquor qd̾
etiam nob̾ cotidiano ppensu ĩno¬
tuit. qm̃ dolores et gmnissimim¬

Expanded text:
salubritatem humani quoque corposalubritatem humani quoque corporis temperatur, cui uidetur esse contrarium, quanto magis proprietate naturae ad cibos somnus frequenter accersitur, ubi vigiliarum aegri afflictantur incommodo. Nam quid de opio loquar, quod etiam nobis quotidiano prope usu innotuit, quoniam dolores eo gravissimi
Abbreviated transcription (Latin):
exigna sunt que uentri nr̃o diuma
indulgencia ministranerit. Diffimi¬
te nobis este su̾t et note om̃ib ã et
uoluptatem generent et corporis
salubritatem. Singula au̾t coꝵ que
ture. Alia ergo esui. ala alii nastũt᷑
ului. Nicħ̾ nacat ncħ̾ mane g̾mi¬
nat t̾m. Quod tibi putat ĩutile. a¬
liis utile ẽ nno tibi ip̃i fregͥter alio
est usu utile. Quod escam nõ aduu¬
at. medicinã suggerit. Et sepe eadẽ
que tibi noxia sũt ambꝰ aut feris
ĩnoxium mmnistrant pabulũ. De¬
Ieniq sturm uestũt᷑ conio. como
nec fraude ẽ eis qui pro qualitote
sui corpis uenenũ suci letalis euã¬
dunt. uł rigida eĩ ius eius ẽ suci ꝙͣ
subtilib uaporibꝰ in cordis suisedẽ
ducentibꝰ p̾co qua digestione p̃ue¬
mũt pͥusꝙͣ uitalia ip̃a ꝑtemptent.
lleborum aũt pit locũt de elleborio
estam ẽẽ et alimoniã coturnicũ
eo ꝙ naturili quodm temꝑam̃to sui
corpis ium pabuli nocentis eutẽt.
Et em̾ si rotione medicine plerq ad

Expanded text:
 quae ventri nostro divina indulgentia ministraverit? Definitae nobis escae sunt et notae omnibus quae et voluptatem generent, et corporis salubritatem. Singula autem eorum qturae. Alia ergo esui, alia alii nascuntur usui. Nihil vacat, nihil inane germinat terra. Quod tibi putas inutile, aliis utile est: imo ipsi tibi frequenter alio est usui utile. Quod escam non adjuvat medicinam suggerit, et saepe eadem quae tibi noxia sunt, aut avibus, aut feris innoxium ministrant pabulum. Denique sturni uescuntur conium, nec fraudi est eis, quoniam per qualitatem sui corporis uenenum suci letalis euadunt. frigida enim uis eius est suci, quam subtilibus poris in cordis sui sedem ducentibus praecoci digestione praeueniunt, priusquam uitalia ipsa pertemptet. elleborum autem periti locuntur escam esse et alimoniam coturnicum, eo quod naturali quodam temperamento sui corporis uim pabuli nocentis euitent. etenim si ratione medicinae plerumque ad
Abbreviated transcription (Latin):
patrem que pat̾ substancie sue u¬
nitate signauit pat̾ dicit faciamꝰ
et tu coopentorẽ negas. Qo̾ dieit
pater filius fecit. ⁊ tu cqualem
uegas. in quo cõplacuit pater.
tur nascencia t̾re pͥmũ germen
ubi se poululũ sustulerit fit her¬
ba. post ea fenũ. inde sit fructus.
Sũt nascencia qͥ de indice g̾mi¬
nant ut arbores q̃ nõ sũt sote
ex aliaꝵ arborũ indice nascunt᷑.
In arundine indemus. quomõ
in extremo eius uelut quidam
fit nodus elatere et inde alia a¬
rundo g̾minat. est eigo in uadice
uis q̃dam seminarũ Insitiua qͦ
in suꝑiorib ge̾iumant. alus gͦ

Expanded text:
quem Pater substantiae suae unitate signavit. Pater dicit: Faciamus; et tu cooperatorem negas? Quod dixit Pater, Filius fecit; et tu aequalem negas, in quo complacuit Pater. tur nascentia terrae, primum germen est; ubi se paululum sustulerit, fit herba, postea fenum, inde fit fructus. Sunt nascentia quae de radice germinant, ut arbores quae non sunt satae, ex aliarum arborum radice nascuntur. In arundine videmus quomodo in extremo ejus velut quidam fit nodus e latere, et inde alia arundo germinat. Est ergo in radice vis quaedam seminarii. Insitiva quoque in superioribus germinant. Aliis ergo
Abbreviated transcription (Latin):
et status hinitis nocti et diei indetur
ee p̾st̾ptus. Diem sol clarificat. Lux
facit. freꝙͥt̾ celum nubib texit᷑ ut
sol togat᷑ nec ullus radius eius appa¬
reat. Lux tñ diem mostint. tenebras
herunt aliꝗ cũ pͥus uespũ p̾ea

Expanded text:
et status limes nocti et diei uidetur et status limes nocti et diei uidetur esse praescriptus. diem sol clarificat, lux facit. frequenter caelum nubibus texitur, ut sol tegatur nec ullus radius eius appareat; lux tamen diem monstrat, tenebras quaerunt aliqui, cur prius ues
Abbreviated transcription (Latin):
uidet. et que uidet ꝓbat. scd̾m qd̾ scͥptũ
est. Qua ocłi dñi suꝑ instos. De natͥa¬
ncis nataͣ huiꝰmodi est ut nõ lucis
m nuͣo non ĩmensum. nõ in pondere
ut alia. sed om̃is eius in aspoctu sit gr̃a.
Propͥis itaq sermonib natiua luos ex¬
p̾ssit que uidendo complacoit qũi ip̃a
uidendo officul subiuinstrat. Net ĩme¬
rito tantũ sibi p̾dicatorem potuit ĩue̾ire
aquo uire pͥma laudat᷑ qm̃ ip̃a fecit. ũ
eci cet̾a̾ mundi uiembra digna sint lau¬
dibus. Uidit ergo deus lucem et uultu
suo ĩlumiauit. Et uidit quia bona est.
fitinter lucem et tenebros ut sepata
lucis natura a tenebris nich̾ udoit᷑
int̾ se he̾re confusum. Et uocauit d̾s
diem lucem. et tonebius nocaũ noctẽ
ut nõie ip̃o diem nocte̾q distĩgũret.
adu̾timus itaq qd̾ lucis ortus anteꝙͣ
soł diem iudoat᷑ aꝑire. Pncipia eĩ diei
noctis exitũ claudũt ut finis q̃ tpris

Expanded text:
uidet et quae uidet probat secundum quod scriptum uidet et quae uidet probat secundum quod scriptum est quia oculi domini super iustos. lucis natura huiusmodi est, ut non in numero, non in mensura, non in pondere ut alia, sed omnis eius in aspectu sit gratia. propriis itaque sermonibus naturam lucis expressit, quae uidendo conplacet, quoniam ipsa uidendi officium subministrat. nec inmerito tantum sibi praedicatorem potuit inuenire. a quo iure prima laudatur, quoniam ipsa fecit, ut etiam cetera mundi membra digna sint laudibus. uidit ergo deus lucem et uultu suo inluminauit et uidit quia bona est. fit inter lucem et tenebras, ut separata lucis natura atque tenebrarum nihil uideatur intra se habere confusum. et uocauit deus diem lucem et tenebras uocauit noctem, ut et nomine ipso diem noctemque distingueret. aduertimus itaque quod lucis ortus ante quam solis diem uideatur aperire; principia enim diei noctis exitum cludunt 21 finisque temporis
Abbreviated transcription (Latin):
clariora faciat ea que ꝓfundius re¬
g̾ebant̾ ocłtis. Drẽ deus. Non ut ꝑ
uocis organa quidam somis ẜmoĩs
exiret nec ut lingne motus celeste
formaret alloquium. atqr aerem
istũ quidam u̾boꝵ strepitꝰ u̾baret
set ut uolu̾tatis sue cognitõem ꝓde̾t
opationis effcũ. Et disdretũ int̾ lucem et
tenebrus. Et uidit dens lucem qr bona ẽ.
Dixit. et sonum uocis nlls̾ audiuit. Di¬
screuit et opationis moluña nemo dep̃¬
hendit. Uidit et ocłoꝵ eius intentõem
usso inspexit. Et uidit inqͥt dens lucẽ
qr bona. Nec ad̾ ignibat uidit. nec id qd̾
nesciebat an̾ aut nõ udãt ꝯproluuit. sed
re non egoont s gmͣm suam cũ uident᷑
ip̃a testent᷑. Plus est. qd̾ ꝓbat᷑ aspoctu.
ꝙͣ qd̾ ẜmone landat᷑. Suo eñi utit᷑ testimo¬
nio. non aliono suffragio. Qd̾ si apud
nos ocłis indiciũ emittit᷑ quibꝰ simul
et gra uenustatis ⁊ reruminatura cõ¬
p̾hiendit᷑ ꝙͣto magis d̾s om̃ia ã ꝓbat

Expanded text:
clariora faciat ea quae profundi teclariora faciat ea quae profundi tegebantur occultis? Dixit Deus; non ut per vocis organa quidam sonus sermonis exiret, nec ut linguae motus coeleste formaret alloquium, atque aerem istum quidam verborum strepitus verberaret: sed ut voluntatis suae cognitionem proderet operationis effectu. et discreuit inter lucem et tenebras et uidit deus lucem quia bona est. dixit, et sonum uocis nullus audiuit: discreuit, et operationis molimina nemo deprehendit: uidit, et oculorum eius intentionem nullus aspexit. et uidit inquit deus lucem quia bonjabona. nec quod ignorabat uidit nec id quod nesciebat ante aut non uiderat conprobauit, sed  cum uidentur, ipsa testentur. plus est quod probatur aspectu quam quod sermone laudatur. suo enim utitur testimonio, non alieno suffragio. quodsi aput nos oculis iudicium emittitur, quibus simul et gratia uenustatis et rerum natura conprehenditur, quanto magis deus omnia quae probat
Abbreviated transcription (Latin):
effc̾tũ. Nlature opifex lucem locut᷑ꝰ ẽ
et creauit. Sermo dei uolũtas ẽ. Opꝰ
dei nataͣ ẽ. Lucem creauit. tenebras
iliumĩauit. Et dixit deus. fiat lux.
Et fc̃a est lux. No̾ ideo dix̃. ut seq̃ret᷑
oꝑatio. sed dc̃o absoluit negotiũ. unde
auctor ita lucem dilex̃ uͥ mundũ ip̃m
infuso apiret limũe. atq eis spẽm
uonustaret. Resplenduit igit᷑ subito aet
et exꝓbauerũt tenebre noui lum̃ĩs
claritateni. Rep̃ssit eas et qiͣ in abuł¬
sos demersit repente ꝑ unuu̾sa mũ¬
di fulgor lucis infusus. Płchre itaq
et ꝓpͥe dix̾ frñ est lux. Sic̃ eĩ cto lux ce¬
lum t̾ram maria ĩlumĩat et mom̃¬
to tp̃ris sine ulla cõphensione retec¬
tis surgentis diei splendore regiõibꝰ
nr̃o se cirtũfundit aspͤtur. ita ortꝰ eiꝰ
cito debuit explicari. Qͥd mutir
si deus locutus ẽ lucem et caliganti
mudo lumen emicuit qñ siqͥs inter
aqͣs mersus oleun ore nscuerit

Expanded text:
effectu. naturae opifex lucem locutus est effectu. naturae opifex lucem locutus est et creauit. sermo dei uoluntas est, opus dei natura est: lucem creauit. tenebras inluminauit. et dixit deus: fiat lux. et facta est lux. non ideo dixit ut sequeretur operatio, sed Sed bonus auctor ita lucem dixit, ut mundum ipsum infuso aperiret lumine, atque ejus speciem venustaret. Resplenduit igitur subito aer, et expaverunt tenebrae novi luminis claritate. Repressit eas, et quasi in abyssos demersit repente per universa mundi fulgor lucis infusus. Pulchre itaque et proprie dixit: Facta est lux. Sicut enim cito lux coelum, terras, maria illuminat, et momento temporis sine ulla comprehensione retectis surgentis diei splendore regionibus, nostro se circumfundit aspectui; ita ortus ejus cito debuit explicari. Quid miramur si Deus locutus est lucem, et caliganti mundo lumen emicuit, quando si quis inter aquas mersus, oleum ore emiserit,
Abbreviated transcription (Latin):
ħ̾ mundi ĩ cõpo̾ita sp̃e et forma. Et sp̃s¬
dei inquid suꝑferebat᷑ suꝑ aquas. Et dix̃
deus. fiat lux. Gerito ergo p̾missus ẽ
sp̃s dei. ubi diuina ĩciꝑe hẽbat opano.
fiat inquid lux. Uude uox dei in seͥptini
diuina debuit inchoare iͥ alimũe. uñ
mundi ornatus nͥ aluce exordiũ sum̾e̾:
frustra eni eẽt. si non uid̾e̾t᷑. Euit ꝗdẽ
deus ip̃e in lumn̾e qr lucem hĩtat ĩ ac¬
cessibilem. Et eiit lumen nerũ quod
illumãt om̃em hoĩem ue. in hũc mũ¬
dum Sed oam lucem fieri uoluit que
ocłis corꝑalib ꝯp̃hend̾et᷑. Qͥ edificium
aliquod dignũ hĩtacłm pac̾sfałias stru¬
ere desiderat. añꝙͣ fundam̃tum ponat
unde lucem ei infundat explorat et
ca pͥma ẽ gr̃a.q̃ si desit tota domus de¬
formi horret in cłtu. lux est q̃ reliqͣt
domus comendat ornatus. fiat ĩqͥt
lux. plena uox lum̃is non dispositõis
appanit̾ sigͥent. sed opatõis resplendet

Expanded text:
haec mundi inconposita species et forma. Et spirhaec mundi inconposita species et forma. Et spiritus inquit dei superferebatur super aquas et dixit deus: fiat lux. merito ergo praemissus est spiritus dei, ubi diuina incipere habebat operatio. fiat inquit lux. unde uox dei in scriptura diuina debuit incohare nisi a lumine, unde mundi ornatus nisi a luce exordium sumere? frustra enim esset, si non uideretur. erat quidem deus ipse in lumine, quia lucem habitat inaccessibilem, et erat lumen uerum, quod inluminat omnem hominem uenientem in hunc mundum: sed eam lucem fieri uoluit, quae oculis corporalibus conprehenderetur. qui aedificium aliquod dignum habitaculo patris familias struere desiderat, antequam fundamentum ponat, unde lucem ei infundat explorat. et ea prima est gratia, quae si desit, tota domus deformi horret incultu. lux est, quae reliquos domus conmendat ornatus. fiat inquit lux. plena uox luminis non dispositionis apparatum significat, sed operationis resplendet
Abbreviated transcription (Latin):
Itaq momiento diuine p̾ceptõis mundꝰ
assurgens intrase inclusit umbram. ũ
siquis in campi medio que sol meridia
nus iluminat. locũ alique repente ob¬
sepiat. et densis iamoꝵ frondibꝰ tegat.
nlõ ne quoq splendidior roris spẽs loci
eius effulgeat. hoc orrenti desr̾ chena
gͦgustiũ eius. intꝰ obsturũ sit aut mnde
autrũ clausum undiq huiꝰmodi locũ uo¬
carũt: nisi qd̾ atro in horrestat situ atq
effusione tenebraꝵ. Iste ergo tenebre sĩ
aqua ꝵ abyssos euint. Nam abyssũ młti¬
tud̾iem et ꝓfundũ a quaꝵ dici. Iectõ euã¬
gelii docet. uͥ rogabãt saluatorẽ demoĩa
ne iube̾t illis ũ in abyssũ irent. S qui
docebat uoluntates demõior nõ eẽ faci¬
endos. p̾cepit ilł ut irent in porcos. Por¬
ci a se in stagnũ aqͣꝵ p̾cipitauerũt ut qd̾
recusabant demoĩa non euaderent. s
digno p̾cipitõ demergereut᷑. Ert eigo

Expanded text:
itaque momento diuinae praeceptionis mundus itaque momento diuinae praeceptionis mundus adsurgens intra se inclusit umbram, ut snus illuminat, locum aliquem repente obsnonne quo splendidior foris species loci eius effulgeat, hoc horrenti desuper scaena gurgustium eius intus obscurius fit? aut unde antrum clausum undique huiusmodi locum uocarunt, nisi quod atro inhorrescat situ atque offusione tenebrarum? istae ergo tenebrae super aquarum abyssos erant. nam abyssum multitudinem et profundum aquarum dici lectio euangelii docet, ubi rogabant saluatorem daemonia, ne iuberet illis ut in abyssum irent. sed qui docebat uoluntates daemoniorum non esse faciendas praecepit illis ut irent in porcos, porci autem se in stagnum aquarum praecipitauerunt, ut quod recusabant daemonia non euaderent, sed digno praecipitio demergerentur. erat ergo
Abbreviated transcription (Latin):
Neq eĩ si ꝑ furorem aliquis ĩ ntentẽ
pemerit obnoxius morti est. Q̾netiom
ipĩus diuine legis omclo siquis ꝑ ĩpru¬
denciam intulerit necem. accepit ĩ puii¬
tatis sꝑem. refugii facultatem ut possit
sit. Mala enĩ non sũt nisi que cͥmine
mentem implicant et ꝯscĩam ligant.
Ceterũ paupiem. ignobłitatem. eg̾tudi¬
nem. mortem. nemo sapiens malodixit.
istis in bonie habent᷑ maxĩs. quoꝵ alia
nob̾ ex natura. alia ex comoditate accide
uident᷑. Non octiose nob̾ ex cursus iste
ꝓcessit. ut ꝓbaremꝰ tenebras. ⁊ abyssum
simplicit̾ accipienda. Erant enĩ tenebͤ
deobubratõe celi. qr om̃e corpus ũbrã
facit. qua umbrat uł finitima uł infe¬
riora. et eamaxime que opire acqun
clud̾e̾ uident᷑. Includit. ĩ celi polus quia
celum sicut cania extendit᷑ ꝙͣadmodũ
supͣ demonstrauimꝰ. Non ergo pͥncipas
eint tenebrosa substançia. sed qi uubra
secuta est mundi corpus coligo tenebraꝵ.

Expanded text:
Neque enim si per furorem aliquis innocentem Neque enim si per furorem aliquis innocentem emerit, obnoxius morti est. Quin etiam ipsius divinae legis oraculo , si quis per impruden intulerit necem, accipit impunitatis spem, refugii facultatem, ut possitsit. Mala enim non sunt nisi quae crimine mentem implicant et conscientiam ligant. Caeterum pauperiem, ignobilitatem, aegritudinem, mortem nemo sapiens mala dixerit, istis in bonis habentur maximis, quorum alia nobis ex natura, alia ex couidentur. non otiose nobis excursus iste processit, ut probaremus tenebras et abyssum simpliciter accipienda. erant enim tenebrae de obumbratione caeli, quia omne corpus umbram facit, qua obumbrat uel finitima uel inferiora et ea maxime quae operire atque includere uidetur. includit autem caeli polus, quia caelum sicuti camera extenditur, quemadmodum supra demonstrauimus. non ergo principalis erat tenebrosa substantia, sed quasi umbra secuta est mundi corpus caligo tenebrarum.
Abbreviated transcription (Latin):
homo: Habet illa uelut impedimẽta
quedam senectuteni et infirmitatem.
Sed senectus ip̃a in nob̾ moribꝰ dulci¬
or in cõsiliis utilior: ad constanciã
subeunde mortis paratior adrepͥ¬
meudas libidines fortior. Infirmitas
qͦ corpotis sobrictas mentis est. Unde
ait apłs. Cum infirmor tũc potens
sum. Itaq non in uirtutib s ĩ infir¬
mitatibꝰ głiabat᷑. Responsum qͦ diui¬
num refulsit oracło salnatoris / quia
uirtus infirmitate ꝯsũmat᷑. Illa ca¬
uenda que ex nr̃a uoluntate ꝓdeunt
delietanuuentutis et ĩratõnabiles
possionos corpis. Quoꝵ ig᷑ nos sumꝰ
dm̃. hoꝵ pͥncipia extrinsecus non req¬
ramus nec diriuenus in alios sed ag¬
noscamus ea que ꝓpͥa nĩa sirnt. Qd̾ eĩ
possimꝰ nõ fac̾e si nolius. Buniꝰ elocti¬
onem mali nob̾ pocius debemꝰ ꝙͣ aliis
ascribere. Ideo enam in iudiciis istiꝰ
mundi uolũnaios reos nõ ex nccitate
cõpulsos culpa st̾ngit. pena ꝯdempnar.

Expanded text:
homo? Habet illa velut impedimenta homo? Habet illa velut impedimenta quaedam, senectutem et infirmitatem. Sed senectus ipsa in bonis moribus dulcior, in consiliis utilior, ad constantiam subeundae mortis paratior, ad reprimendas libidines fortior. Infirmitas quoque corporis, sobrietas mentis est. Unde ait Apostolus: Cum infirmor, tunc potens sum . Itaque non in virtutibus, sed infirmitatibus gloriabatur. Responsum quoque divinum refulsit oraculo salutari; quia virtus in infirmitate consummatur. Illa cavenda , quae ex nostra voluntate prodeunt, delicta juventutis, et irrationabiles passiones corporis. Quorum igitur nos sumus domini, horum principia extrinsecus non requiramus; nec derivemus in alios, sed agnoscamus ea quae proprie nostra sunt. Quod enim possumus non facere si nolumus, hujus electionem mali nobis potius debemus, quam aliis ascribere. Ideo etiam in judiciis istius mundi voluntarios reos, non ex necessitate compulsos, culpa constringit, poena condemnat.