comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑseuerat: et magister et doc¬
tor non erudiendoꝵ s ꝑdendo¬
rum puerorum qd̾ male didi¬
cit. ceteris quoq insinuat. an
talibus sacra cõmunio cum ce¬
teris xp̃ianis debeat dari. ha¬
ut uobiscũ cõmunicare . Puto.
nec maiestati diuinȩ. nec euan¬
głicȩ disciplinȩ congruere ut
pudor et honor eccłȩ tam tur¬
pi et infami contagione fede

Expanded text:
severat, et magister et doctor erudiendorum, imo perdendorum puerorum id quod male didicit, caeteris quoque insinuat, an tali sacra communione cum caeteris Christianis debeat dari, aut nobiscum communicare: puto nec majestati divinae, nec Evangelicae disciplinae congruere, ut pudor et honor Ecclesiae, tam turpi et infami contagione foede
Abbreviated transcription (Latin):
diaconos: scđm pͥora statu¬
bus. Quod nͥ fecerint. ab ex¬
cłastico remoueant᷑ officio
Ceteros uͦ clericos ad hoc non

Expanded text:
diaconos secundum priora statunere. Quod nisi fecerint, ab ecclesiastico removeantur officio. Caeteros autem clericos ad hoc non
Abbreviated transcription (Latin):
m̃ multos peccatis nrĩs
exigentibꝰ ꝓcausa excom¬
municationis ꝑire cotidie cer¬
nimꝰ: partim ignorantia. par¬
tim nimia simplicitate. par¬
tim timore. partim &̃ necessi¬
tate deuicti. miscdia anathe¬
matis sententiã ad tẽpus ꝓut
possumus tẽꝑamus Apłica
itaq auctoritate ab anathe¬
matis uincło hos subtrahimꝰ.
uidelicet uxores. liberos. filios.
seruos. ancillas. seu mancipia.
necnon rusticos. & seruientes.
& om̃s alios qͥ non adeo curia¬
les sunt. ut eorum consiliosce¬
lera ꝑpetrent᷑: & eos qͥ ignoran¬
ter excõmunicatis cõmimican.
siue illos qͥ cõmunicant cũ eis
qͥ cum excõmunicatis cõmuni¬
cant Quicũq autẽ arator. aut
ꝑegrinus. siue uiator. in t̾ram
excõmunicatorũ deuenerit uͥ
ñ possit emere. uł ñ habeat uñ
emat. ab excõmunicatis acci

Expanded text:
m multos peccatis nostris exigentibus, pro causa excommunicationis perire quotidie cernimus, partim ignorantia, partim nimia simplicitate, partim timore, partim etiam necessitate, devicti misericordia, anathematis sententiam ad tempus prout possumus temperamus. Apostolica itaque auctoritate ab anathematis vinculo hos subtrahimus, videlicet uxores, liberos, filios, servos, ancillas seu mancipia, nec non rusticos, et servientes, et omnes alios qui non adeo curiales sunt, ut eorum consilio scelera perpetrentur, et eos qui ignoranter excommunicatis communicant, sive illos qui communicant cum eis qui excommunicatis communicant. Quicunque autem aut arator, aut egrinus, aut viator, in terram excommunicatorum devenerit, ubi non possit emere, vel non habet unde emat, ab excommunicatis emend
Abbreviated transcription (Latin):
uerunt originale peccatũ spi¬
ritali supplicio puniamus:
Etenĩ classiciani filius. & si trax̃
ex patre noxam pͥmi hominis
sacrofonte baptismatis expian¬
dam. tñ qͥcqͥd pꝰea qͥ eũ genuit
peccati pat̃ eius admisit. uͥ par¬
ticeps iste ñ fuit. ñ ad eũ ꝑtine¬
re qͥs ambigat: Qd dicam de
con Iuge: quid dicã de tot ani¬
mabꝰ. ł uniu̾sa familia Sardi

Expanded text:
verunt , originale peccatum spiverunt , originale peccatum spirituali supplicio puniamus? Etenim Classiciani filius et si traxit ex patre noxam primi hominis sacro fonte baptismatis expiandam, tamen quidquid postea qui eum genuit, peccati pater ejus admisit, ubi particeps iste non fuit, ad eum non pertinere quis ambigat? Quid dicam de conjuge? quid dicam de tot animabus in universa familia? CAP.
Abbreviated transcription (Latin):
sententiam certis rationib¬
rationibꝰ uel scripturarũ testi¬
moniis exploratamꝰ nos docere
digneris quomͦ recte anathema¬
tit. etur ꝓ patris peccato filius.
mꝰ ẽ anathemate obligata nas
qua legimꝰ qͦsdam contẽptores
dĩ cum suis omnibꝰ qͥ eiusdem
impietatis partitipes fueruñ.
pariter int̃fectos: Tunc qͥppe¬
ad terrorem uiientium. mor
qua fit qd̾ scͥptum ẽ. que liga¬
ueris suꝑ t̾ram. erunt ligata
& in cęlo. animas obligat᷑. de
qͥbꝰ dictum ẽ. anima patris mea
ẽ. & anima filii mea ẽ. anima
que peccauerit. ipsa moriet᷑.
Audistis fortassis aliquos mag¬
ni nominis sacerdotes. cum do¬
mo sua quẽpiam anathema¬
tiz asse peccantium. Ego autẽ
siqͥs ame quesierit utrũ rec¬
te fiat. qͥd ei respondeam non
inuenio Nũquã hoc facere
ausum de quorũdam facino¬
ribus unanimiter aduersus
dõ ł. hominibꝰ iustam reddere
rationem. si animas innocen¬
tes ꝓ scelere alieno qͦd ñ trahuns
sicut ex adam in qͦ om̃s pecca¬

Expanded text:
sententiam certis rationibus vel scripturarum testimoniis exploratam, nos docere digneris quomodo recte anathematizatur pro patris peccato filius, mus anathemate obligata nascqua legimus quosdam contemptores Dei cum suis omnibus qui ejusdem impietatis participes fuerunt pariter interfectos. Tunc qad terrorem viventium mortaqua fit quod scriptum est: Quae ligaveris super terram erunt ligata et in coelo , animas obligat, de quibus dictum est: Anima patris mea est; et anima filii mea est; Anima quae peccaverit ipsa morietur . Audistis fortasse aliquos magni nominis sacerdotes cum domo sua quempiam anathematizasse peccantium. Ego autem si quis ex me quaesierit, utrum recte fiat, quid ei respondeam non invenio. Nunquam hoc facere ausus sum de quorumdam facinoribus unanimiter adversus Deo vel hominibus justam reddere rationem, si animas innocentes pro scelere alieno quod non trahunt, sicut ex Adam in quo omnes pecca
Abbreviated transcription (Latin):
nare eũ de eccła uoluerit uiden¬
dum ẽ ne in nocens dãpnet᷑. aut
ꝑdat cõmunionẽ Et id̾o ha¬
beat potestatem is qͥ abiectus
ẽ. ut epõs finitimos int̃pellet.¬
& causa eius audiat᷑. ac diligẽ¬
tius tractetur. quia ñ oportet
ei negari audientiã roganti
Et ille ep̃s qͥ uiste aut iniuste
eum abiecit pacient̃ accipiat.
ut negotium discutiat᷑. ut .ł.
ꝓbetur sententia eius a pluri¬
mis. uel em̃detur: Iamen pͥ¬
usquã omĩa diligenter & fide¬
liter examinentur. eum qͥ
fuerit a cõmunione seꝑatꝰ.

Expanded text:
eum de aecclesia voluerit, providendum est, ne innocens damnetur aut perdat communionem. Et ideo habeat potestatem is qui abiectus est, ut episcopos finitimos interpellet, et causa eius audiatur ae diligentius tractetur, quia non oportet ei negari audientiam roganti. Et ille episcopus, qui iuste aut iniuste eum abiecit, patienter accipiat, ut negocium discutiatur, ut vel probetur sententia eius a plurimis vel emendetur. Tamen priusquam omnia diligenter et fideliter examinentur, eum qui fuerat a communione sepa
Abbreviated transcription (Latin):
ta: que inarito uiuente ꝓicit᷑.
Meretrix quȩ multorũ libidini
atres. quȩ amissis uiris tu¬
telam ãministrandorũ ne¬
gotiorũ in liberos postulant.
pͥusꝗͣ confirmatio officii talis
in eos iure euenuat. fateant᷑
actis sacͣm̃to p̃stito ad alias se
nuptias ñ uenire: Sane in op¬
tionẽ huiusmodi nulla coga¬
tur. S libera in conditiones
qͣs p̃stitimꝰ uoluntate descen¬
dat Ham simalunt alia op¬
tare matrimonia : tutelas fili¬
orum ãministrare ñ debent.

Expanded text:
a, quae marito uiuente proicitur; meretrix, quae multorum libidini atres, quae amissis viris tutelam administrandorum negotiorum in liberos postulant, priusquam confirmatio officii talis in eas iure veniat, fateantur actis sacramento praestito ad alias se nuptias non venire. Sane in optione huiuscemodi nulla cogitur, sed libera in condiciones quas praestituimus voluntate descendat: nam si malunt alia optare matrimonia, tutelas filiorum administrare non debent.
Abbreviated transcription (Latin):
i mulier pꝰmortẽ mariti nectio¬
Idũ annali spatio cõpleto ad
liberos ex pͥori matrimonio
ñ habeat. infamiam qͥdẽ solue¬
re poterit. si p̃ces imꝑatori
porrexerit: & diuino pͥncipis
nutu. pͥori opinioni restituta
fuerit: res autẽ apͥore marito

Expanded text:
i mulier post mortem mariti necdum annali spatio completo, adliberos ex priori matrimonio non habeat, infamiam quidem solvere poterit, si preces imperatori porrexerit, et divino principis nutu priori opinioni restituta fuerit, res autem a priori marito
Abbreviated transcription (Latin):
corpus id qđ in ea concipit᷑
ꝑtineret. ita ut eius pars de¬
putaretur: ita non baptiza
retur infans cuius mater bap¬
tizata est. aliquo mortis ur¬
gente ꝑiculo cum eum ges¬
taret in utero Nunc uͦ cum
etiam ipse baptizatur. non
utiq bis baptizatus habebi¬
tur. Hon utiq ad maternũ
corpus cum e̾e̾t in utero ꝑtine¬
bat Itẽ: Si quicquid ẽ. in homi¬
ne quando baptizatur et scĩfi¬
catur. baptizari et scĩficaripu
tandum ẽ: dicturus es et ipsa
in illo baptizari et scificari
quȩ in testinis et uesica ꝑdiges¬
tiones corporis digeruntur:
Dicturus es hominem baptira¬
ri et sc̃ificari in matris utero
constitutum. si ad hoc sacͣm̃tũ
accipiendum ẽ necessitas cogat
grauidam. et ido̾ baptizari iã
qui nascitur non debere: post¬
tremo dicturus es. baptizari
et scĩficari febres qñ baptizan¬

Expanded text:
corpus id quod in ea concipitur pertineret, ita ut ejus pars deputetur, ita non baptretur infans cujus mater baptizata est, aliquo mortis urgente periculo, cum eum gestaret in utero. Nunc vero cum etiam ipse baptizaretur, non utique bis baptizatus habebitur. Non utique ad maternum corpus cum esset in utero, pertinebat. Item. Si quidquid est in homine quando baptizatur et sanctificatur baptizari et sanctifictandum est, dicturus es, et ipsa in illo baptizari et sanctificari, quae intestinis et vesica per egestionem corporis digeruntur; dicturus es hominem baptizari et sanctificari in matris utero constitutum, si ad hoc sacramentum accipiendum necessitas cogat, gravidam; et ideo baptizari jam qui nascitur jam non debere, postremo dicturus es baptizari et sanctificari febres, quando baptizan
Abbreviated transcription (Latin):
contumacit̃ deserens. femi¬
nam s pocius elegerit: sicut
sponte ob fornicationẽ dimit¬
tit officium: ita obp̃uarica¬
tionem dimittere cogat᷑ &
inuitus beneficium: Idem

Expanded text:
contumaciter deserens, feminam sibi potius eligit, sicut sponte ob fornicationem dimittit officium, ita ob praevaricationem dimittere cogatur et invitus beneficium.
Abbreviated transcription (Latin):
mulieri se eam legitimã ux¬
orem habiturũ. uel si m ora¬
torio tale sacͤmentũ dederit:
sit illa legitima uxor: quãuiᷤ
nulla dos. nulla scͥptura alia
int̃posita sit. De officiis. libro

Expanded text:
mulieri se eam legitimam uxorem habiturum, vel si in oratorio late sacramentum dederit, sit illa legitima uxor, quamvis nulla dos, nulla scriptura alia interposita sit. CAP. VIII. Quar
Abbreviated transcription (Latin):
toss seꝑent se ne suadente di¬
abolo. tale uicium inolescat
usq ad confirmationẽ ꝑcris
nullus xp̃ianꝰ suã cõmatrẽ in
coniugiũ suscipere debet: &
qͥ p̃sũserit. tamdiu a nathema¬
tis uincło religetur. donec pȩniten¬
tiam egerit digne: Zacharias pp̃.

Expanded text:
d separarent se, ne, suadente diabolo, tale vitium inolescat usque ad confirmationem per nullus Christianus suam commatrem in conjugio suscipere debet, et qui praesumpserit, tamdiu anathematis vinculo religetur, donec poenitentiam egerit digne. CAP.
Abbreviated transcription (Latin):
ris Ex decr̃ desiderii pape.
uiri et mulieres p̃terito sabba¬
to paschali diȩ pro magno popło¬
rum incursu. nescientes filios
suos suscepissent ex lauacro scõ:
Cupis gͦ scire si pro tali ratione ac¬
cidenti debeant uiri ac mulie¬
res ad ꝓpͥũ usũ redire annon:
Nos uͦ ex hac re mestiin qͥsiuimꝰ
pͥorum dicta: Inuenimꝰ autem
in archiuis huius apłicȩ sedis
iam talia contigisse in eccła his¬
auriȩ. & ethesiorum. simulq

Expanded text:
 Ex decreto Desiderii papae,viri et mulieres praeterito Sabbato paschali die prae magno populorum incursu nescientes filios suos suscepissent ex lavacro sancto. Cupis ergo scire si pro tali ratione accidenti debeant viri ac mulieres ad proprium usum redire, an non. Nos vero ex hac re moesti, inquisivimus priorum dicta. Invenimus autem in archivis hujus apostolicae sedis jam talia contigisse in Ecclesia Hisauriae, Ephesiorum, simulque
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpͥum thorum Beatȩ memo¬
riȩ. scĩ patres. iuliꝰ. innocentiꝰ.¬
et cȩlestinus. cum ep̃orũ plu¬
rimorũ. & sacerdotũ consensu.
in eccła beati petri apłorũ pͥn¬
cipis. ꝓhibentes talia ꝑscͥpse¬
runt & confirmauerunt. ut
nullomͦ se in coniugio recipe

Expanded text:
thorum, beatae memoriae sancti Patres, Julius, Innocentius, Coelestinus, cum episcoporum plurimorum et sacerdotum consensu, in ecclesia Beati Petri apostolorum principis prohibentes talia praescripserunt et confirmaverunt, ut nullo modo se in
Abbreviated transcription (Latin):
sortibus ẽ credendũ. cũ pͥuile¬
gia singłorum ut ieronimꝰ ait.
cõmunẽ legem facere omnino
ñ possunt: tem
iqͥ necessitate aliqͣ cõpulsi.
dm̃ putant sortibꝰ ẽẽ exemplo
apłorũ ẽẽ consulendũ. uideant

Expanded text:
sortibus est credendum, cum privilegia singulorum, ut Hieronymus ait, communem legem facere omnino non possint. Item: Si qui necessitate aliqua compulsi, Deum putant sortibus exemplo apostolorum esse consulendum, videant
Abbreviated transcription (Latin):
Itius et uiuatius omnia de¬
creta canonica p̃decessorum
que uel synodaliter statuert̃.
&̃ ꝓbata sunt. confirmare.: &
indimi cum nuta con¬
seruare: et iacu sicut ab
eis statuta sunt. in siuiui¬
goris stabilitate custodire
Queq uel qͦsq condẽpnauerũt
uel abdicauerunt: simili sen

Expanded text:
tius et vivacius omnia decreta canonica praedecessorum quae vel synodaliter statuerunt et probata sunt confirmare, et indiminuta conservare, et sicut ob eis statuta sunt in sui vigoris stabilitate custodire. Quaeque vel quosque condemnaverunt vel abdicarunt, simili sen
Abbreviated transcription (Latin):
se dissentire non sentiebat. qui
dicebat Miscd̃iam. et iuditium
Iabet enim om̃is eccłastica
disciplina pͥncipaliter hanc in¬
tentionẽ. uel omnẽ edificationẽ
aduersus scientiam xp̃ise erigen¬
tem destruere: uel edificationẽ
de fidei ueritate et morũ hones¬
tate constantem construere: uel
eandem si contaminata fuerit.
penitentie remedus emundare.
Huius edificationis magistra ẽ ca¬
ritas: que saluti ꝓximoꝵ consu¬
lens. id p̃cipit alus fieri. qͦd s qͥq
uult ab aluis impendi. Qd omnis¬

Expanded text:
se dissentire non sentiebat, qui se dissentire non sentiebat, qui dicebat: Misericordiam et judiciumHabet enim omnis ecclesiastica disciplina principaliter hanc intentionem, vel omnem aedificationem adversus scientiam Christi se erigentem destruere: vel aedificationem Dei, fidei veritate, et morum honestate constantem construere; vel eamdem si contaminata fuerit, poenitentiae remediis emundare. Hujus aedificationis magistra est charitas, quae saluti proximorum consulens, id praecipit aliisifieri quod sibi quisque vult ab aliis impendi. Qui
Abbreviated transcription (Latin):
sticarum regularũ
partim ex epłis ro¬
manorũ pont̾ificũ. partim ex gestiᷤᷤ
ex tractatibꝰ orthoderorũ patrum.
partim ex institutionibus catholi¬
corum regum. ñ nullo labore in
uno corpore adunare curaui: ut
qui scripta illa ex quibus ista ex¬
cepta sunt. ad manum habere ñ
poterit. hinc saltem accipiat. qd̾
ad commodum cause suȩ uale¬
re ꝑspexerit: A fundamentoitaq
xp̃iane religionis. idẽ fidei in¬
choantis. sic ea que ad sacram̃ta
da uel diffinienda ꝑtinent. sub
generalibus titulis distincta con¬
gessimus: ut ñ sit querenti neces¬
se totum uolumen euoluere. sed
tantũ titulũ generalem suȩ quȩ¬
tioni congruentem notare: & ei
subiecta capitula sine interpola¬
tione transcurrere: In quo pru¬
dentem lectorem pͣmonere con¬
gruum duximus: ut si forte que
legerit ñ ad plenum intellexerit.
uel sibi inuicem aduersari existi¬
mauerit. ñ statim reprehendat:
s qͥd scđ̾m rigorem. quid scđm
diligenter adtendat. que inter

Expanded text:
sticarum regularum partim ex epistolis Romanorum pontificum, partim ex Gestis , partim ex tractatibus orthodoxorum Patrum, partim ex institutionibus catholicorum regum, nonnullo labore in unum corpus opus adunare curavi: ut qui scripta illa, ex quibus ista excerpta sunt ad manum habere non poterit, hinc saltem accipiat quod ad commodum causae suae valere perspexerit. A fundamento itaque Christianae religionis, id est fide inchoantes, sic ea quae ad sacramenta da vel definienda pertinent, sub generalibus titulis distincta congessimus, ut non sit quaerenti necesse totum volumen evolvere, sed tantum titulum generalem suae quaestioni congruentem notare et ei subjecta capitula sine interpolatione transcurrere. In quo prudentem lectorem praemonere congruum duximus ut, si forte quae legerit, non ad plenum intellexerit, vel sibi invicem adversari existimaverit, non statim reprehendat; sed quid secundum rigorem, quid secundiligenter attendat: quae inter
Abbreviated transcription (Latin):
nupserit p̃mium meretur. s tñ
dixit. ñ peccat sinubat Ita qͦq
siquis aliquẽ ad cotidiana ieiu¬
nia inuitet. rem qͥdem remune¬
ratione dignam adqͥescenti & ꝑ¬
seueranti suadet: s qui non adqͥ¬
euerit. ñ fit se ipso inferiors licet
maneat faciente inferior. ñ fit
tamen seipso peior: S si auoto
ceciderit: fit seipso inferior et pe¬
ior: Si uͦ infra metas sobrietatis
et mensȩ frugalis se cohibuerit:
sũmoꝵ p̃mia ñ assequitur. s si¬
inde ad cõmessationes et ebrie¬
tates. ꝓlaxus fuerit: rẽ rep̾hensi¬
one et confusione dignam fecis¬
se ꝑhibetur: Isti itaq .ii. status.
unus suꝑior alter inferior. qͥañ
uotũ sunt uoluntarii. pͦ uotũ
uͦ necessarii habent modos et in¬
stitutiones suas. que obseruatȩ
sicut iam dictũ est aliis remedi¬
um. aliis adquirunt p̃miũ:. non
obseruatȩ uͦ ȩt̃nũ merent᷑ sup¬
plicium In his itaq ante sus¬
ceptionem ẽ deliberandum: post

Expanded text:
nupserit, praemium meretur; sed tantum nupserit, praemium meretur; sed tantum dixit, non peccat, si nubat . Ita quoque si quis aliquem ad quotidiana jejunia invitet, rem quidem remuneratione dignam acquiescenti et perseveranti suadet; sed qui non acquieverit, non fit seipso melior: sed licet maneat faciente inferior, non fit tamen seipso pejor. Sed si a voto ceciderit exciderit, fit seipso inferior et pejor. Si vero intra metas sobrietatis et mensae frugalis se cohibuerit, summorum praemia non assequitur; sed si ad comessationes et ebrietates prolapsus fuerit, rem reprehensione et confusione dignam fecisse perhibetur. Isti itaque duo status, unus superior, alter inferior, qui ante votum sunt voluntarii, post votum vero necessarii habent modos et institutiones suas, quae observatae, sicut jam dictum est, aliis remedium, aliis acquirunt praemium, non observatae vero aeternum merentur supplicium. In his itaque ante susceptionem est deliberandum, post
Abbreviated transcription (Latin):
terat enim ante ascensionẽ esse
inferior. ñ tamen deterior: post
descensionẽ uͦ inferior ẽ et dete¬
rior: Hec de ammonitione. De¬
nob̾ uidetur quia meliora ñ ele¬
git. remediũ qͥdem habet ñ p̃mi¬
um. s ab hac siquis declinauerit.
meret᷑ exitiale uidiciũ Uerbi
gr̃a Scimus sicit ab apło didi¬
cimꝰ. humano generi ꝓpter uitan¬
dam fornicationẽ indultũ ẽe̾ con¬
iugiũ: cuiꝰ uiolator meret᷑ et̾nũ
eodem apło atestante suppliciũ
Dicit enim: fornicatores et adul¬
teros iudicabit ds̃ Et hic gͣdus
sicut de ammonitione diximꝰ.
nullũ cogit: nͥ eum qͥ se pͥmitus¬
ei alligauerit Uoluntarius enĩ
ẽ ñ necessarius: Alioquin tͣrns¬
gressor e̾eͬt qͥcumq uxorẽ ñ du¬
ceret: Postquã u̾se alligauerit au¬
diat apłm dicentẽ Alligatꝰ es
uxori: noli querereᷤ solutionem
Idem quoq apłs cum de nuptus
loqueret᷑ non dixit muliersi

Expanded text:
terat enim ante Ascensionem esse terat enim ante Ascensionem esse inferior, non tamen deterior; post Ascensionem vero inferior est, et deterior. Haec de admonitione. Inobis videtur quia meliora non eligit, remedium quidem habet, non praemium; sed ab hoc si quis declinaverit, meretur exitiale judicium. Verbi gratia: Scimus, sicut ab Apostolo didicimus, humano generi propter vitandam fornicationem indultum esse conjugium . cujus violator meretur aeternum eodem Apostolo testante supplicium. Dicit enim: Fornicatores et adulteros judicabit Deus . Et hic gradus, sicut de admonitione diximus, nullum cogit, nisi cum qui se ei primitus alligaverit. Voluntarius enim est, non necessarius. Alioquin transgressor esset, quicunque uxorem non duceret. Postquam vero se alligaverit, audiat Apostolum dicentem: Alligatus es uxori? noli quaerere solutionem . Idem quoque Apostolus cum de nuptiis loqueretur, non dixit, mulier si
Abbreviated transcription (Latin):
eloquiorũ sacrorum. cum distinc¬
te considerabit. quid sit ammoni¬
tio qͥd sit p̃ceptum. qͥd. phibitio.
qͥd remissio: et hec nec se inuicẽ
impugnare. nec a se inuicẽ dista
re. s om̃ibus sanitatis remediũ
ant. qͥbus ue conueniant. que
sint remissibilia. que irremissi¬
bilia. et quando uel qͥbus decau¬
sis sint remittenda: paulolatius¬
nitio penam ñ intentat. siquis
lectio ista eu̾głica in uoluntate
hominis ꝑfectionẽ ponens. non
cogit. ñ minas intentat: sicũt
nec illa. quȩ spadones laudans.
qͥ se castrauerunt. ꝓpter regnũ ce¬
loꝵ: Subinfert. qui potest caꝑe
capiat: Attamen cũ adꝑfectionẽ
uoto se qͥsq astrinxerit ł gͣdũ
quẽ nullus absq continentiȩ
uirtute ascencere debet. ascen¬
derit: iam fit recessariũ et pe¬
nalȩ si non teneatur. qͦd ante
hanc ascensionẽ fuerat uolun¬
tarium: Unde et dñs dicit HNe¬
mo mtttens manũ ad aratrum.
et retro asp̾: aptus ẽ regno di: Po¬

Expanded text:
esse eloquiorum sacrorum, cum distincesse eloquiorum sacrorum, cum distincte considerabit quid sit admonitio, quid sit praeceptum, quid prohibitio, quid remissio; et haec, nec se invicem impugnare, nec a seipsis distare, sed in omnibus sanitatis remedium ant, quibusve conveniant, quae sint remissibilia, quae irremissibilia, et quando, vel quibus de causis sint remittenda, paulo latiusnitio poenam non intentat, si quis lectio ista evangelica in voluntate hominis perfectionem ponens non cogit, non minas intentat; sicut nec illa quae spadones laudans, qui se castraverunt propter regnum coelorum, subinfert: Qui potest capere, capiat . Attamen cum ad perfectionem voto se quis astrinxerit, vel gradum, quem nullus absque continentiae virtute ascendere debet, ascenderit, jam sit necessarium et poenale, si non teneatur, quod ante hanc ascensionem fuerat voluntarium. Unde et Dominus dicit: Nemo mittens manum suam ad aratrum, et retro aspiciens, aptus est regno Dei . Po
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ qualitate uel quantitate egri¬
tudinis. uel egrotantis nunc mor¬
dentia nunc mollientia egrotan¬
ti medicamina apponit: et nt̃
ferro secat. cui fomento subueni¬
re ñ poterat: et econuerso ei nc̃
subuenit fomento. quẽ ferrose¬
care ñ audebat: ita spuales me
dici. doctores uidelicet sc̃ẽ eccłe.
nec a se nec inter se dissentiunt.
cũ illicita ꝓhibent. necessaria ui¬
bent. summa suadent. uenialia
indulgent: cum scđm duritiã
cordis delinquentium ꝓ correpti¬
one eoꝵ uel cautela ceteroꝵ.
seueras penitentiȩ leges impo¬
nunt. uel cũ scd̾m deuotio nẽ
dolentiũ et resurgere uolentiũ
considerata fragilitate uasis qͦd
portant. indulgentiȩ malagia
na suꝑponunt: Nam qͥ indul¬
gent maioribus morbis amo¬
uendis ꝓuident: et qͥ illicita ꝓ¬
hibent. a morte deterrent. quͦ
unt conseruare: qͥautẽ sũma
suadent. salutẽ student aug̾e
Dec attendens diligens
lector intelliget unã eẽ faciem

Expanded text:
pro qualitate vel quantitate aegripro qualitate vel quantitate aegritudinis, vel aegrotantis, nunc mordentia, nunc mollientia aegrotanti medicamina apponit; et nunc ferro secat, cui fomento subvenire non poterat, et e converso ei nunc subvenit fomento, quem ferro secare dici, doctores videlicet Ecclesiae sanctae; nec a se, nec inter se dissentiunt, cum illicita prohibent; cum necessaria jubent, summa suadent; venialia indulgent, cum secundum duritiam cordis delinquentium, pro correctione eorum, vel cautela caeterorum, severas poenitentiae leges imponunt, vel cum secundum devotionem dolentium, et resurgere volentium, considerata fragilitate vasis quod portant, indulgentiae malagma superponunt. Nam qui indulgent, majoribus morbis amovendis provident, et qui illicita prohibent, a morte deterrent; qui unt conservare; qui autem summa suadent, salutem student augere. Hoc attendens diligens lector intelliget unam faciem
Abbreviated transcription (Latin):
uicumq gͦ eccłasticus doctor ec¬
clasticas regulas ita interp̃tatur
aut moderatur. ut ad regnũ cari¬
tatis cuncta que docuerit uel
exposuerit referat: nec peccat.
nec errat. cũ saluti ꝓximorum
consulens. ad finẽ sacris institu¬
tionibꝰ debitum ꝑuenire inten¬
dat: Unde dicit beatus aug̾ de
disciplina ęccłastica tractans.
habe caritatẽ et fac quicqͥd uis.
Si corripis. corripe cum caritate:
si parcis. parce cũ caritate S in
his adhibenda ẽ sũma diligentia:
et mundandus ocłs cordis: qͣtinꝰ
in puniendo uel parcendo sanan¬
dis morbis caritas sincera subue¬
miat: et nemo ibi uenaliũ medico¬
rum more quod suum ẽ querat:
ne ꝓpheticam illam rep̃hensio¬
nẽ incurrat Mortificabant ani¬
mas que ñ morieb antur. et uiui¬
ficabant animas que ñ uiuebañ.
Sicut enim ratio corporalis medi¬
cinȩ uel depellere morbos. uel
curare uulnera. salutẽ seruare.
uel augere intendit. nec medi¬
cus contrarius s ẽẽ uidetur cũ

Expanded text:
uicunque ergo ecclesiasticus doctor ecclesiasticas regulas ita interpretatur aut moderatur, ut ad regnum charitatis cuncta quae docuerit vel exposuerit, referat, nec peccat, nec errat: cum saluti proximorum consulens, ad finem sacris institutionibus debitum pervenire intendat. Unde dicit beatus Augustinus de disciplina ecclesiastica tractans: « Habe charitatem, et fac quidquid vis. Si corripis, corripe cum charitate. Si parcis, parce cum charitate. » Sed in his adhibenda est summa diligentia, et mundandus oculus cordis, quatenus in puniendo, vel parcendo, sanandis morbis charitas sincera subveniat, et nemo ibi venalium medicorum more, quod suum est quaerat et propheticam illam reprehensionem incurrat: Mortificabant animas quae non moriebantur, et vivificabant animas quae non vivebant . Sicut enim ratio corporalis medicinae vel depellere morbos, vel curare vulnera salutem servare, vel augere intendit; nec medicus contrarius sibi videtur esse, cum
Abbreviated transcription (Latin):
tia sufficit. nͥ quoq testes roga¬
ti subscͥꝑserint: cap.iiii.
itestis ꝓductus seruus e̾ẽ
dicatur. ille autẽ dicat se
nullius momentisit Sin au¬
tẽ libertinum se e̾ẽ dixerit.
siqͥdẽ instrum̃tũ manu missi¬
onis sue ostenderit: dicat tes¬
timoniũ: Sin autem in alio
loco dicat instrum̃ta sui statꝰ
habere: scribatur qͥdem testimo¬
nium eiꝰ: Postea autem si ñ pro

Expanded text:
tia sufficit, nisi testes quoque rogatia sufficit, nisi testes quoque rogati subscripserint. Item.Si testis productus servus esse dicatur, ille autem dicat se nullius momenti sit. Sin autem libertinum se esse dixerit, siquidem instrumentum manumissionis suae ostenderit, dicat testimonium; sin autem in alio loco dicat instrumenta sui status habere, scribatur quidem testimonium ejus; postea autem si non pro
Abbreviated transcription (Latin):
comites et uidices. ne ui¬
les & indignas ꝑsonas corãse
ꝑmittant᷑ ad testimoniũ acce¬
dere: qm̃ multi sunt. qͥ ꝑui¬
rare ꝓnichilo ducunt. in tan¬
tum ut ꝓunius diei sacieta¬
te. aut ꝓ qͦlibet paruo p̃cio
ad uramentũ conduci possunt:
et animas suas ꝑdere mini¬
me formidant: Quãobrẽ tales
neqͣꝗͣ admittimus: qͥa non so¬
lum illi qͥ ꝑurant. s &̃ illi qͥ
ꝑuris consentiunt. simili plec¬
tendi sunt dapnatione. const̃
testimoniũ. nͥ eiꝰ qͥsit bona¬
opinione. uel quẽ dignitas
cõm̃dat. ł militia. uel uite ho¬
nestas. uel artis titulus lauda¬
bilis. uel &̃ aliorũ testiũ uox.
de bona uita eius consentiens.
Alius autẽ testis uilissimꝰ si ꝑduc¬
tꝰ inmedio fuerit: liceat iudi¬
c si hoc existimauerit. torm̃tis
eum subigere Item: Non ad
mittimꝰ autem testimonia eoꝵ
qͥ dicere solent tran seun¬
tes se audisse aliquẽ di¬
centẽ. pecuniam sͥ solutam ẽẽ:
s nec tabulariorum sola p̃sen¬

Expanded text:
comites et judices, ne viles et indignas personas coram se permittant ad testimonium accedere, quoniam multi sunt qui jurare pro nihilo ducunt in tantum ut pro unius diei satietate aut pro quolibet parvo pretio, ad juramentum conduci possunt, et animas suas perdere, minime formidant. Quamobrem tales nequaquam admittimus, quia non solum qui perjurant, sed et illi qui perjuriis consentiunt, simili perdendi sunt damnatione. CAP. XXV. testimonium nisi opinione habitus, vel quem dignitas commendat, vel militia, vel vitae honestas, vel artis titulus laudabilis, vel etiam aliorum testium vox de bona vita ejus consentiens. Alius autem testis vilissimus si productus in judicio fuerit, liceat judici, si hoc existimaverit, tormentis eum subigere. Item: Nmittimus autem testimonia eorum qui dicere solent transeuntes se audisse aliquem dicentem pecuniam sibi solutam esse sed nec tabulariorum sola praesen
Abbreviated transcription (Latin):
tuam uiras: Ius filus tius reddẽ.
qñ ꝑ filios tuos uiras: Qd̾ autẽ
ius debemꝰ salutĩ filiis nrĩs: dõ
falsitatis Maxime autem cum
ꝑ dm̃ fit: ipsa ẽ uera uiratio. Quia
& cum dicit qͥsq ꝑ meã salutem.
salutem suam dõ obligat: qñ dic̃¬
ꝑ filios meos. obpignorat dõ filioᷤ
suos: ut hoc ueniat in caput eoꝵ
qd̃ exit de ore eius: si uerũ uerũ.
si falsum falsum: Cum gͦ filios
suos & caput suũ. uel salutẽ suã.
qͥsq uirationẽ nominans. qͥdqͥd
nominat obligat: quanto magis
qñ uirat. ꝑ ipsum dm̃: Item Ecce
dico caritati urẽ. & qui ꝑ lapidẽ
falsum iurat. ꝑuir̾e. Unde hoc
dico. quia multi et in hoc fallun¬
tur. & putant quia nichil est. ꝑ
qͦd urant. ñ se cͥminȩ tenere ꝑiu¬
rii Prorsus ꝑ iurus ẽ qͥa ꝑ id quod
scm̃ non putas. falsum iuras S
ego illud scm̃ non puto. Sc̃m̃ pu¬
tat cui iuras Non enim qñ iu¬
ras. t iuras. aut lapidi uiras. s ꝓx¬

Expanded text:
tuam juras, jus filiis tuis redde, quando per filios tuos juras. Quod autem jus debemus saluti, filiis nostris, Deatis et non falsitatis. Maxime autem cum per Deum fit, ipsa est vera juratio. Quia et cum dicit quisque, Per meam salutem, salutem suam Deo obligat. Quando per filios suos, oppignorat filios suos Deo, ut hoc veniat in caput eorum quod exit de ore ipsius. Si verum est, verum; si falsum, falsum. Cum ergo per filios vel caput suum, vel salutem suam quisque jurationem nominans, quidquid nominat, obligat. Quanto magis  per ipsum Deum? Item . Ecce dico charitati vestrae, et qui per lapidem falsum jurat, perjurus est. Unde hoc dico? Quia multi et in hoc falluntur, et putant quia nihil est per quod jurant, non se crimine teneri perjurii. Prorsus perjurus es, quia per id quod sanctum non putas, falsum juras. Sed ego illud sanctum non puto. Sanctum putas cui juras. Non enim quando juras tibi juras, aut lapidi juras, sed prox
Abbreviated transcription (Latin):
imũ dolo capit Non ẽ. conser¬
uandũ sacmentũ. qͦ malũ in¬
caute. ꝓmittit᷑: ueluti si qͥspiã
adulterȩ ꝑpetuo cum ea ꝑma¬
nendi fidem polliceatur. Tole¬
ribilius est enĩ ñ implere sa¬
cͣmentũ: quã ꝑmanere in stu¬
Urare ẽdi illa ꝓuidentia. que
statuit ñ euellere statuta Pe¬
nitentia autem di: rerũ muta
tio ẽ Non penitere autẽ statu

Expanded text:
o capit. 9. Non est conservandum sacramentum quo malum incaute promittitur, veluti si quispiam adulterae perpetuo cum ea permanendi fidem polliceatur. Tolerabilius est enim non implere sacramentum quam permanere in stuDei est illa providentia, qua statuit non convellere statuta. Poenitetio est. Non poenitere autem, statu
Abbreviated transcription (Latin):
apitali cͥmine dap̃natoꝵ
bona: ñ ad lucrũ p̾sidis ꝑ¬
ferri. s cognatis punitorum
reddi oportet:
tio subitiunt᷑: qͥ contͣ constitii¬
tioĩs normam. lenones ẽe̾ au¬
si sunt: Omnia autẽ instrum̃¬
ta & fidei ussiones apud leno¬
nes interpositas. uel alenoni¬
bꝰ contͣbonos mores factas in¬
firmas atq inualidas e̾e̾ consti

Expanded text:
apitali crimine damnatorum bona, non ad lucrum praesidis perferri, sed cognatis punitorum reddi oportet. judicio subjiciuntur, qui contra constitutionis normam lenones esse ausi sunt. Omnia autem instrumenta et fide jussiones apud lenones interpositas, vel a lenonibus contra bonos mores factas, infirmas atque invalidas esse consti
Abbreviated transcription (Latin):
rint. qͦcũq tamen loco sint. tuȩ
tuiue e̾ẽ intelliguntur. & qui
lucrandi animo ea animalia
retinet. furtum intelligitur

Expanded text:
rint, quocunque tamen loco sint, tui tuaeque esse intelliguntur: et qui lucrandi animo ea animalia retinet, furtum intelligitur
Abbreviated transcription (Latin):
adulterasse aut confessus
fuerit aut c̃uictus: depositꝰ
ab officio suo cõmunione c̃¬
cessa. in monasterio toto tẽpo
adulterii qd̾ amisisse ꝑhibet᷑.
clericatus ordine deposito. in
monasterio hic in urbe roma¬
na ẽ. ad agendam penitentiã
ex nr̃a uissione retrusus ẽGgoriꝰ.

Expanded text:
adulterasse aut confessus fuerit aut convictus, depositus ab officio suo communione concessa in monasterio toto vitae adulterii quod admisisse perhibetur, clericatus ordine deposito, in monasterio hic in urbe Romana ad agendam poenitentiam ex vestra jussione detrusus est.
Abbreviated transcription (Latin):
modis ñ te macłat malus. si ñ
consentias. & si redarguas: hoc ẽ
ñ cõmunicare. ñ consentire: Cõ¬
municat᷑ qͥppe: qñ facto eius. con¬
sortiũ uoluntatis ł approbatioĩs
aduingit᷑. Neq gͦ consentientes
sius mał. ut approbetis: neq ne¬
gligentes. ut ñ arguatis: neq
suꝑbientes. ut insultant̃ argu¬

Expanded text:
modis non te maculat malus, si non consentias, et si redarguas; hoc est non communicare, non consentire. Communicatur quippe, quando facto eius consortium voluntatis vel approbationis arguas. Neque ergo consentientes sitis malis, ut approbetis, neque negligentes, ut non arguatis, neque superbientes, ut insultantes argu
Abbreviated transcription (Latin):
anastasii bibliotecarii romanȩ¬
Iemouit ecclesie.
Qiustinianus augͥ contrario¬
as leges. faciens singłarem
codicem. et uocans eum no¬
uellas constitutiones. in qͥbꝰ
non ꝑmittit pͥncipem in qͥbꝰ
p̃est tenere possessionẽ. aut
edificare domũ. aut heredita¬

Expanded text:
Anastasii bibliothecarii Romanae Ecclesiae. Removit Justinianus Augustus contrarias leges, faciens singularem codicem, et vocans eum Novellas constitutiones, in quibus non permittit principem, in quibus praeest, tenere possessionem, aut aedificare domum, aut haeredita
Abbreviated transcription (Latin):
uel edicto p̃cepit. legem esse
ones appellantur: Plane exhis
quedam sunt ꝑsonales. que ñ
ad exemplum trahuntur. Qd̾ ñ
hoc pͥnceps uult: Ham qͦd ali¬
cui ob merita indulsit: uelsi
cui pęnam irrogauit.: uel sicui
sine exemplo subuenit: ꝑsonã

Expanded text:
uel edicto praecepit, legem esse ones appquaedam sunt personales, quae non ad exemplum trahuntur, quod non hoc princeps vult. Nam quod alicui ob merita indulsit, vel si cui poenam irrogavit, vel si cui sine exemplo subvenit, personam
Abbreviated transcription (Latin):
siluas ire & redire soleant qͦrũ
& ipsorũ feram ẽẽ naturam ne¬
mo negat: In his autẽ anima¬
libꝰ que ex consuetudine abi¬
re & redire solent. talis regła
comꝓbata ẽ: ut eo usq tua ẽẽ
intelligant᷑. donec animũ re¬
uertandi habeant Nam cũ
sierint. &̃ tua e̾ẽ desinunt: &¬
fiunt occupantiũ: Reuertendi
re habere: cum reuertendi con¬
suetudinem deseruerint.
allinarum & anserũ ñ ẽ fera
natura: idq ex eo possumꝰ intelli¬
gere. qd̾ aliene sunt gallinȩ quas
feras uocamꝰ. Item Alii anseres
tui. aut gallinȩ tuȩ. aliquo casu
turbati. t̾bateq euolauerint:
licet conspectum tuum effuge

Expanded text:
silvas ire et redire solent, quorum silvas ire et redire solent, quorum et ipsorum feram esse naturam nemo negat. In his autem animalibus quae ex consuetudine adire et redire solent, talis regula comprobata est, ut eo usque tua esse videantur donec animum revertendi habeant. Nam cum sierint, etiam tua esse desinunt et fiunt occupantium. revertendi re habere, cum revertendi consuetudinem deseruerint. Gallinarum et anserum non est fera natura idque ex eo possumus intellegere, quod aliae sunt gallinae quas feras vocamas, item alii anseres tui aut galline tue aliquo casu turbati turbateve evolaverint, licet conspectum tuum effuge
Abbreviated transcription (Latin):
occupantis Alii non aliter pu¬
tauerunt. tuam ẽẽ. quã siceꝑis:
s posteriorem sentẽtiã nos con¬
firmamꝰ. quia multa accidere
solent. ut eam non capias: Apuĩ
quoq natura fera ẽ: itaq que
in arbore tua consederint. ante¬
ꝓͣ ate in alueo includant᷑ non
magis tuȩ e̾e̾ intelligunt᷑ quã
uolucres que in arbore tua ni¬
dum fecerint: Id̾oq si alius eas
incluserit: is earum dñs erit:
Fauos quoq si quos effecerint. qͥ¬
libet exim̾e potest. Plane integͭ
rẽ si ꝓuideris ingredientem in
fundum tuum: potes eũ iure
phibere. ne ingrediatur. Eram̃
rit eousq tuum esse intelligi¬
tur donec in conspectu tuo ẽ.
nec disficilis eꝰ ꝑsecutio e Alio¬
quin. occupantis sit Pauonĩ
et columbarũ fera natura ẽ:
nec ad rem ꝑtinet. qͦd ex con-¬
suetudine auolare et recede¬
re solent: nam et apes idemfa¬
cuint. quarum constat feram¬
ẽẽ naturam Ceruos quoq ita
qͥdam mansuetos hñt. ut in

Expanded text:
occupantis. Alii non aliter puoccupantis. Alii non aliter putaverunt tuam esse quam si ceperis. Sed posteriorem sententiam non confirmamus, quia multa accidere solent ut eam non capias. Apium quoque natura fera est. Itaque quae in arbore tua considerint, antequam a te in alveo includantur, non magis tuae esse intelliguntur quam volucres quae in arbore tua nidificant. Ideoque si alius eas incluserit, is earum dominus erit. Favos quoque si quos effecerint, quilibet eximere potest. Plane integra re si provideris ingredientem in fundum tuum, potes eum jure prohibere ne ingrediatur. Examen  usque tuum intelligitur, donec in conspectu tuo est, nec difficilis ejus persecutio est, alioquin occupantis fit. Pavonum et columbarum fera natura est, nec ad rem pertinet, quod ex consuetudine avolare et recedere solent. Nam et apes id faciunt quarum constat feram naturam esse. Cervos quoque ita quidam mansuetos habent, ut in
Abbreviated transcription (Latin):
& pisces .i. om̃ĩa animalia
que in t̾ra. mari. cȩloq nascũ¬
tur simul. atq ab aliquo cap¬
ta fuerint: iure gentium statĩ
illius e̾ẽ incipiunt: Qđ enim
ante nullius ẽ. idnaturali ra¬
tione occupanti conceditur:
nec interẽ. feras. bestias. ꝙ uo¬
lucres. utrum in suo fundo qͥs¬
q capiat. an in alieno Plane
qui alienum fundum ingre
qͥd autem eorum ceꝑis. eo usq
tuum e̾e̾ intelligitur. donec
tua custodia cohercetur: Cum
uͦ euaserit custodiam tuam.
et in naturalem libertatem se
receꝑit: tuum e̾ẽ desit. Et rur¬
sum occupantissit Haturalem
autẽ libertatem reciꝑe intelligi¬
tur. cum uel oculos tuos effuge¬
rit. Uel ita sit in conspectu tuo
ut difficilis sit eius ꝑsecutio.
Illud quesitum ẽ. ansi fera bestia
ita uulnerata sit. ut capi possit.
statim tua e̾e intelligitur Qui¬
busdam placuit tuam ẽẽ. & e
usq tuam uideri. donec eam ꝑ¬
sequeris Quod si desieris ꝑseqͥ:
desinit tua e̾e̾: et rursus fieri

Expanded text:
 pisces, et omnia animalia quae in terra, mari coeloque nascuntur simul atque ab aliquo capta fuerint, jure gentium statim illius esse incipiunt. Quod enim ante nullius est, id naturali ratione occupanti conceditur, nec interest feras bestias, et volucres utrum in suo fundo quisque capiat an in alieno. Plane qui alienum fundum ingredidquid autem eorum ceperis eo usque tuum intelligitur esse, donec tua custodia coercetur. Cum vero evaserit custodiam tuam, et in naturalem libertatem se receperit, tuum esse desiit, et rursum occupantis fit. Naturalem autem libertatem recipere intelligitur, cum vel oculos tuos effugerit, vel ita sit in conspectu tuo ut difficilis sit ejus persecutio. Illud quaesitum est, an si fera bestia ita vulnerata sit, ut capi possit statim tua esse intelligatur. Quibusdam placuit tuam esse, et eo usque tuam videri donec eam persequaris. Quod si desieris persequi, desinit tua esse, et rursus fieri
Abbreviated transcription (French):
cd̃a pars continet de constitu¬
tione eccłȩꝰ de oblationibꝰ fide¬
liumꝰ de dedicatione et consecͣ¬
tione ȩccłarũ. & altarium: de
sepultura: de p̾sbiteris. et de eoꝵ
eccłiis. de decimis. de legitima
possessione: et de confugienti¬
bus ad eccłam: de sacrilegio: de
liberatoꝵ. tutela: de alienatiõe
et cõmutatione rerũ ȩccłastica¬
rũ: de scripturis et conciliis au

Expanded text:
da pars continet de constitutione Ecclesiae et oblationibus fidelium, de dedicatione et consecratione ecclesiarum et altarium. De sepultura et presbyteris, et de eorum ecclesiis, de decimis, de legitima possessione, et de confugientibus ad ecclesiam, de sacrilegio, de libertorum tutela, de alienatione et communicatione rerum ecclesiarum, de scripturis et au
Abbreviated transcription (Latin):
susanimã suam. ut ñ in aliqͣrũ
rerum licitarũ atq ocessarũ ab¬
stinentia. in eisdẽ uotis femine¬
ualeat auctoritas . s uirit. itaut
si adhuc innuptȩ cc̃esserat pat̾
urota ꝑsoluere. si anteꝗͥ ꝑsolue¬
rit nupserit. & uiro etꝰ hoc cog¬
nitũ ñ placuerit. ñ ꝑsoluat.⁊
& hoc omĩno sine peccato: qͥa ds̃
mundauit eã sic̃ dicit .i mundã
fieri uidicauit. Neq hoc et̃ dnm
fieri putandũ ẽ. cũ ipsȩ ds̃ hoc
nifestũ. ẽ. ita uoluisse legẽ femi
nã sub uiro eẽ. ut nulla uota
eiꝰ. q̃ abstinentiȩ causa uouerit.
reddant᷑ ab ea: ñ auctor uir sue¬
rit ꝑmittendo. Hani cũ ad pec¬
catũ eiꝰdem uiri ꝑtinere uolu¬
erit. si pͥus ꝑmiserit. & pꝰea ꝓhi¬
buerit. &̃ hoc tñ ñ dix̃. ut faciat
mulier qd̾ uouerat. qͥa ꝑmissa
iã pͥus a uiro fuerat. Uiri dix̃ ẽe̾
peccatũ. qͥa abnuit qͦd pͥus c̃ces¬
sũ dedit. ut cũ pͥus uir ei c̃cesse

Expanded text:
rsus animam suam, ut non in aliqua rerum licitarum atque concessarum abstinentia in eisdem valeat auctoritas, sed virilis; ita ut si adhuc innuptae jam concesserat pater vota persolvere, si antequam persolverit nupserit, et viro ejus hoc cognitum non placuerit, non persolvat, et sit omnino sine peccato, quia Dominus mundabit eam, sicut dicit, id est mundam judicabit: neque hoc contra Deum fieri putandum nifestum est ita uoluisse legem feminam esse sub uiro, ut nulla uota eius, quae abstinentiae causa uouerit, reddantur ab ea, nisi auctor uir fuerit permittendo. nam cum ad peccatum eiusdem uiri pertinere uoluerit, si prius permiserit et postea prohibuerit, etiam hic tamen non dixit, ut faciat mulier quod uouerat, quia permissa prius a uiro fuerat. uiri dixit esse peccatum, quia abnuit quod prius concessum dedit, ut, cum p
Abbreviated transcription (Latin):
ec imago di ẽ. in homine. ut
riꝰ eiꝰ qr omĩs rex dĩ habet imagi¬
nẽ: Idõq mulier ñ ẽ facta ad di
inaginẽ: sic etenĩ dicit Et fec̃
ds hominẽ: adinaginẽ di eũfe
quẽad modũ uiris feminas
subditas & pene famulas lex
eẽ uoluerit uxores. qd̾ dicens
adu̾sus uxorem uir testimo¬
niũ uñ lapidaret᷑ illa. si hoc
uerũ e̾e̾ demonstraret᷑. ipse tũ
ñ uicissim lapidatur si hoc fał
sũ constiterit. s tñmͦ castigat᷑
& dãpnificat᷑ eiq ꝑpetuo ubet᷑
adherere. qͥ carere uoluerat. In
aliis autẽ causis eũ qͥ testimonio
falso cuiꝗͣ nocuerit. qͣsi ꝓbaret᷑
uissit occidi: eadẽ plecti iubet¬
pena. qͦ fuerat si uerũ e̾e̾t iste plec¬

Expanded text:
 imago dei est in homine, ut rius eius, quia omnis rex dei habet imaginem. ideoque mulier non est facta ad dei imaginem. sic etenim dicit: et fecit deus hominem, ad imaginem dei fecit quemadmodum subditas feminas viris, et poene famulas lex esse voluerit uxores, qsus uxorem uir testimonium unde lapidaretur illa, si hoc uerum esse demonstraretur, ipse tamen non uicissim lapidatur, si hoc falsum esse constiterit, sed tantummodo castigatur et damnificatur eique perpetuo iubetur adhaerere qua carere ualiis autem causis, eum, qui testimonio falso cuiquam nocuerit, quo si probaretur jussit occidi, eadem poena plecti jubet, qua fuerat, si verum esset, iste plec
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ habere: nec docere enĩ pot̃
nec testis e̾ẽ. nec fidẽ dicere. nec
dam ꝑ euã deceptꝰ ẽ: ñ eua diei.iiii¬
ꝑ adam Quẽ uocauit ad cul¬
pã mulier. tꝰtũ ẽ. ut eã gub̾natio¬
nẽ assumat. ne it̾m femin ẜ faci¬

Expanded text:
tatem habere? nec docere enim potest nec testis esse neque fidem dicere nec dam per Euam deceptus est, non Eua per Adam. quem uocauit ad culpam mulier, iustum est ut eum gubernatorem assumat, ne iterum feminea faci
Abbreviated transcription (Latin):
intulit mensis. in quibus ipse
discumbebat apłs Item capł.
patrem habuerit ex tribu
leui sacerdotem quendam no¬
mine ioachim: canonicum
ad dognatum ueritatem. s
ad signorum reuerentiam le¬
gere uoluerit. sciat ñ eorũẽẽ
quorũ titulis p̃notantur⁊
multaq in his admirta ui¬
tiosa: et grandis ẽe̾ pruden¬
tiȩ. aurum in luto querere.

Expanded text:
tulit mensis in quibus ipse discumbebat apostolus. CAP. Cpatrem habuerit ex tribu Levi sacerdotem quemdam, nomine Joachim, canonicum ad dogmatum veritatem, sed ad signorum reverentiam legere voluerit, sciat non eorum esse quorum titulis praenotantur, multaque in his admista vitiosa, et grandis esse prudentiae aurum in luto quaerere.
Abbreviated transcription (Latin):
sub hoc sacͣmento cognosciꝰ
dedisse: Legitur enim in euan¬
gelica ueritate Accepit iħc
panem et calicem: et benedi¬
cens dedit discipulis sus. Ces¬
set gͦ lac scĩficando offerri.
quia manifestum et euidenᷤᷤ
exemplum euangłice ueri¬
tatis illuxit. qd̾ p̃ter panem
et uinũ. aliud offerri non li¬
ceat: Allud uͦ qd̾ ꝓ comple¬
mento cõmunionis. intinc¬
tam tradunt eucharistiam
popłis: nec hoc ꝓlatum ex
euangłio testimonium rece¬
perũnt. il apłis corpus suum
et sanguinẽ cõmendauit:
Seorsum enim panis. et seorsũ
calicis cõmendatio memora¬
tur Ham intinctum panẽ
aliis xp̃m p̃buisse ñ legimꝰ.
excepto illi tantum dĩscipło.:
quẽ intincta bucella magis¬
tri ꝓditorem ostenderet. non
qd̾ sacͣmenti huius institu¬
tionem signaret: Nam qđ
de expresso botro .i. de uuarũ
granis popłs cõmunicat. ual¬
de ẽ. omnino confusum: s̃ si
necesse fuerit. botrus in cali¬

Expanded text:
sub hoc sacramento cognoscimus sub hoc sacramento cognoscimus dedisse. Legitur enim in evangelica veripanem et calicem, et benedicens dedit discipulis suis . Cesset ergo lac sacrificando offerri, quia manifestum et evidens exemplum evangelicae veritatis illuxit, quod praeter panem et vinum aliud offerri non liceat. Illud vero quod pro complemento communionis intinctam tradunt eucharistiam populis, nec hoc prolatum ex Evangelio testimonium receperunt, ubi apostolis corpus suum seorsum et sanguinem commendavit: seorsum enim panis, et seorsum calicis commendatio memoratur. Nam intinctum panem aliis Christum praebuisse non legimus, excepto tantum illi discipulo quem intincta buccella Magistri traditorem ostenderet, non quae sacramenti hujus institutionem signaret. Nam quod de expresso botro, id est de uvarum granis populus communicat, valde est omnino confusum, sed si necesse fuerit botrus in cali
Abbreviated transcription (Latin):
Ui omne crimen atq pec¬
catum oblatis do sacrificiis
deleatur. qͥd de cetero ꝓ delic¬
torum expiatione dño dabit᷑.
quando in ipsa sacrificii ob¬
latione erratur: Auduumꝰ
enim quosdam scismatica
ambitione detentos. contra
diuinos ordines et apłicas
institutiones. lac ꝓuinoin
diuinis sacrificiis dedicare:
aliis quoq intinctam eucha¬
ristiam. popłis ꝓ complem̃to
communionis porrigere Os¬
dam etiam expressum uinũ
in sacͣmento dñici calicis of¬
ferre Alios uero pannũ line¬
um musto intinctum ꝑ totũ
annum reseruare. et in tẽpo¬
re sacrificii aqua partẽ eius
lauare. et sic offerre: Quod ꝙͣ
sit euangłicȩ atq apłicȩ doc¬
trinȩ contrarium. et consue¬
tudini eccłasticȩ aduersum.
non difficile ab ipso fonteue¬
ritatis probabitur. a quo ordi¬
nata ipsa sacͣmentoꝵ myste¬
ria ꝓcesserunt: Cum enim
magister ueritatis. uerum
salutis nr̃e sacrificium suis
cõmendaret discipłis: nulli
lac s panem tantũ. et calicẽ

Expanded text:
um omne crimen atque peccatum oblatis Deo sacrificiis deleatur, quid de caetero pro delictorum expiatione Domino dabitur, quando in ipsa sacrificii oblatione erratur? Audivimus enim quosdam schismatica ambitione detentos, contra divinos ordines et apostolicas institutiones lac pro vino in divinis sacrificiis dedicare, alios quoque intinctam Eucharistiam populis pro complemento communionis porrigere, quosdam etiam expressum vinum in sacramento Dominici calicis offerre: alios vero pannum lineum musto intinctum per totum annum reservare, et in tempore sacrificii aqua partem ejus lavare, et sic offerre. Quod quam sit Evangelicae atque apostolicae doctrinae contrarium, et consuetudini ecclesiasticae adversum, non difficile ab ipso fonte veritatis probabitur, a quo ordinata ipsa sacramentorum mysteria processerunt. Cum enim magister veritatis verum salutis nostrae sacrificium suis commendaret discipulis, nulli lac, sed panem tantum et calicem