comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
bona facere. & hec . ẽ. lex eiꝰ.
bulant. Memoria enĩ legis dĩ qui.ẽ.
.O Ratio cur dexerit in xp̃oibu.
Quasi diceret. Impossibile erat legi ꝑ
carnales obseruationes hominem lib̾ arȩ
a suasione peccati .÷. mortis. sed misit ds
filium suum in simili tudinẽ humane car¬
nis peccati. quȩ concupiscentiis sepe uexat᷑.
ut memoria in carnationis eiꝰ. fuasiones
peccati a fideliũ carne repelleret.
xp̃i. qđ fuit hostia ꝓpeccato sicut alias.
Fum qui non nouerat peccatũ ꝓ nob̾¬
Q A batio. qdđ fasta carnis mortisican¬
tes uiuant. F ilii enĩ dĩ sunt. quos uiue¬
re haud dubium est.
los. Non eñi inquit sp̃s quem accepistis
seruos uos facit. Om̃snanq cultoresdĩ
inquacumq tempore. aut serui fuer̃t
ut uidei. aut filii ut xp̃iani. Unde in
euangłio dñs dicit. lã nondicã uosser¬

Expanded text:
bona facere, et haec est lex ejus. bulant. Memoria enim legis Dei; quae es. Ratio cur dixerit in Christo Jesu. Quasi diceret: impossibile erat legi per carnales observationes liberare a suasione peccati et mortis; sed misit Deus Filium suum in similitudinem humanae carnis, quae peccati concupiscentiis saepe vexatur, ut memoria incarnationis ejus, suasiones peccati a fidelium carne repelleret. Christi, quod fuit hostia pro peccato, sicut alias eum qui non noverat peccatum, Probatio quia facta carnis mortificantes vivant. Filii enim Dei sunt, quos vivere haud dubium est. lios. Non enim, inquit, spiritus, quem accepistis, servos vos fecit. Omnes namque cultores Dei, in quocunque tempore, aut servi fuerunt, ut Judaei, aut filii, ut Christiani. Unde in Evangelio Dominus dicit: Jam non dicam vos ser
Abbreviated transcription (Latin):
llũ ut tolleret᷑ ab oculis nr̃is. ꝓmisit
nob̾ dicens. Ecce ego uobiscum sum
usq: ad consũmationem scłi. Merito
ꝓpe est
¶ CU. Puobus uerbis cuncta con
sed ob ꝓpositum illoꝵ qui miserunt.
daret. & quid ame acciperet.
Est enĩ ratio dati& accepti quoti¬
ensꝑpenditur quid accipitur & scđm
id aliquid rependitur

Expanded text:
ab oculis vestris, promisit vobis dicens: Ecce ego vobiscum sum usque in consummationem saeculi . Merito prope est duobusque cuncta concsed propter propositum illorum qui miserunt.daret, et quid a me acciperet. Est enim ratio dati et accepti, quoties perpenditur quod accipitur, et, secundum id, aliquid rependitur
Abbreviated transcription (Latin):
T. Hoo dicit ꝓpter imagines
imꝑatoꝵ quem innũmis repꝑiunt᷑
insculpte: unde qui nũmis inserui¬
unt quasidolis &simula chris serui¬
reuidentur

Expanded text:
. Hoc dicit propter imagines imperatorum quae nummis reperiuntur insculptae; unde qui nummis inserviunt quasi idolis, et simulacris servire videntur
Abbreviated transcription (Latin):
DT Quasi diceret. quãuis
iubeam quosdam ex uobis debe¬
re aliis subditos esse. quosdam
diligere. alios aliis oboedire. &
cȩt̾a quȩ secuntur. in.his tam̃
loco quo dr̃ mulieres &ceta¬

Expanded text:
 Quasi diceret: Quamvis jubeam quosdam ex vobis debere aliis subditos esse, quosdam diligere, alios aliis obedire et caetera quae sequuntur, in his tamenloco quo dicatur: Mulieres, et
Abbreviated transcription (Latin):
argue ut cet̾i timorẽ habeant: testor
ut hȩc custodias sine p̃iũditio. Nihil¬
Iquia sepe contingit ut relicto ꝓ¬
posito castitatis. ꝑ multos amatores
luxurient᷑. & post multam luxu

Expanded text:
argue, ut et caeteri timorem habeant. Testor ut haec custodias, sine praejudicio nihilquia saepe contingit ut, relicto proposito castitatis, per multos amatores luxurientur, et post multam luxur
Abbreviated transcription (Latin):
. QU. Miscđiter inquit consu¬
lo: quia hanc mi scđiam adõ consecu¬
tus sum uidelicet ut in emcredam.
cat penurias huius scłi. quas
frequenter patiunt᷑ conui gati ꝓ
filiis & filiabus nutriendis. ꝓ se
inuicem sustentandis. Propt quas
uitandas bonum esse dicit homi¬
ni sine con iugio esse. Est quidẽ
castitas seruanda ꝓpter uitam ȩt̃¬
nam. sed infirmis auditoribꝰ infir¬
ma ratione p̃tendit.

Expanded text:
. Misericorditer, inquit, consulo, quia hanc misericordiam a Deo consecutus sum, videlicet ut in eum credamcat penuriam hujus saeculi, quam frequenter patiuntur conjugati pro filiis et filiabus nutriendis, pro se invicem sustentandis, propter quam vitandam, bonum esse dicit homini, sine conjugio esse. Est quidem castitas servanda propter vitam aeternam; sed infirmis doctoribus infirmam rationem praetendit
Abbreviated transcription (Latin):
¶. M. Ratio. cur ea quȩ suꝑi
dic̾ta sunt quasi non sint existi¬
ꝓmanda sunt. O m̃e eni qđ pre¬
terit. cuiuscũq ꝓlixitatis sit.
tatem diligere. ut hac occasione uelim
uos ꝓpter in continentiam in luxurie
laqueum incidere
Q. Si quis inquit uirginem habet
Lad ultam quȩ castitatem seruare nolit.
& curator euis putat ꝗ in in famiam
turpitudinis incursũrus sit si castitatẽ¬
eam seruare coegerit. non peccat uel
ipse uel iurgo sinubat ipsa uirgo.
S .P.Id est om̃s scimus quid debeat fieri
de immolati ci is idoloꝵ. Sed scis
entia sola non sufficit ad obseruan¬
dũ qđ rectum est. sed potiꝰ inflat
si desit caritas quȩ ed ficat:¬

Expanded text:
. Ratio cur ea quae superius dicta sunt, quasi non sint, existimanda sunt. Omne enim quod praeterit, cujuscunque prolixitatis sit, tatem diligere, ut hac occasione velim vos, propter incontinentiam in luxuriae laqueum incidere si quis virginem habet adultam, quae castitatem servare nolit, et curator ejus putat quod infamiam turpitudinis incursurus sit si castitatem servare coegerit; non peccat vel ipse, vel virgo, si nubat virgo. id est, omnes scimus quid debeat fieri de immolatitiis idolorum; sed sola scientia non sufficit ad observandum quod rectum est; sed potius inflat, si desit charitas, quae aedificat
Abbreviated transcription (Latin):
F. Non impando sed exꝓbran¬
do supponit causam. cur fideles.
ꝓpter discussionem causarum sua¬
rum ad infideles ire cogebant᷑. ui¬
delicet qđ ꝑ sonas mundanarum
legum ignaras ad audiendas fide¬
lium causas constituebant. Et ita
dictum est sicut in euangłio. Ite
potius aduendentes & emite uobis.¬
& inuirgilio. Insere nunc me li

Expanded text:
. Non imperando, sed exprobrando supponit causam cur fideles propter discussionem causarum suarum ad infideles ire cogantur, videlicet quia personas terrenarum legum ignaras, ad audiendas fidelium causas, constituebant. Et ita dictum est similiter in Evangelio : Ite potius ad vendentes, et in Virgilio : Insere nunc, etc.
Abbreviated transcription (Latin):
irritum hoc testam̃tum. Si enĩ soli
obseruantes uideoꝵ legẽ in semine
ab rah &benedicerent᷑: ex quadã par¬
te irritum factũ esset testam̃ tum
dĩ. & euacuata ꝓmissio eiꝰ qua
om̃s gentes in semine abrahȩ bene¬
dicendas esse ꝓmisit¬

Expanded text:
irritum hoc testamentum. Si enim soli observantes Judaeorum legem in semine Abrahae benedicerentur, ex quadam parte irritum factum esset testamentum Dei, et evacuata promissio ejus, qua omnes gentes in semine Abrahae benedicendas esse promisit
Abbreviated transcription (Latin):
R Cõparationem hanc ad eos tan¬
tum facit qui ex gentibus credide¬
runt. heres paruulus & seruus ita
in telliguntur sicut multitudo ho¬
minum. quoꝵ alii credituri sunt.
u̾sitate causarũ diuersa nomina sor

Expanded text:
tantum ad eos qui ex gentibus crediderunt. Haeres, parvulus, et servus, ita intelliguntur sicut multitudo hominum, quorum alii credituri sunt, diversitate causarum diversa nomina sor
Abbreviated transcription (Latin):
¶.T. Ad hoc xp̃c gratis mortius est
ut credentes in se iustos faceret. gra¬
tis gͦ mortuus esset. si legalis obser¬
uantia iustos facere posset
.U. Ante oculos mentis eoꝵ
putantibus eis ꝑ fidem ipsius non
iustificari hominem ꝑ obseruantiã
carnali uita. ł lege carnaliter in¬
tellecta. consũmamini. coniuncti¬
uum a consumor consumeris .i.
pereatis. Consu̾m amini indicati¬
uum a consumor consumgris.i.
uitam finitis. utraq scriptura
in hoc locoreꝑitur

Expanded text:
t. Ad hoc Christus mortuus est ut credentes in se justos faceret. Gratis ergo mortuus est, si legalis observantia justos facere posset. Ante oculos mentis eoruputantibus eis per fidem ipsius non justificari hominem, sed per observantiam carnali vita, vel lege carnaliter intellecta. Consumamini, conjunctivum a consumor, consumeris, id est, pereatis. Consummamini, indicativum a consummor, consummaris: id est, vitam finitis; utraque enim in hoc loco Scriptur
Abbreviated transcription (Latin):
¶.N. Ex ꝑ sona infirmoꝵ hoc sibi
obicit. dixit suꝑius uideos ñ esse
Apeccatores. & postea sub intulit.
Sed omis qui iustificat᷑ in peccato
fuit. uidebat᷑ gͦ male intelligenti.¬

Expanded text:
. Ex persona infirmorum hoc sibi dicit. Dixit Judaeos superius non esse peccatores; et postea subintulit sed omnis qui justificatur, in peccato fuit. Videbatur ergo male intelligenti
Abbreviated transcription (Latin):
leuitico morientes homin es deoi¬
mas accipiunt. sed ibi hoc est ubi sine
patre & matre sine initio & fine di¬
erũ scriptura eũ cõmemorat. aꝑ te
contestat᷑ ipsa scriptura qr uiuit.¬
.I. uiuentem & in mortalem significas:
Li ꝑfecta non mutanda sedusq
adfinem scłi ꝑ mansura erat.
Idata ꝑ illud tempus quo institutũ
est sac̃dotium leutticum.cur aliud
sacerdotium subrogat᷑. Quia enĩ
simul & ab eodem & sub eadem spon¬
Lsione utraq: data st̃. qđia dũ de
qđ placuit uirtuti diuinitatis suȩ & inqͣ. &
exqͣ est uita in solubilis. id est ȩt̾na quȩ
morte in t̾ueniente non soluit᷑. Alit̾. non
est factus sacerdos ut insacrificiis obserua¬
ret ł obseruari p̾ciperet carnalia p̾cepta
legis. sed spũ alem in telligentiã quȩ est
uirtꝰ ꝑ quã dat᷑ uita in solubilis. litt̾a enĩ
occidit sp̃s autẽ uiuisicat R¬

Expanded text:
Levitico morientes homines decimas accipiunt. Sed ibi, hoc est ubi sine patre et matre, sine initio et fine dierum Scriptura eum commemorat; aperte contestatur ipsa Scriptura q viventem et immortalem significat. est, perfecta, non mutanda sed usque ad finem saeculi permansura 218, erat data per illud tempus quo constitutum est sacerdotium Leviticum, cur aliud sacerdotium subrogat? Quia enim simul, et ab eodem, et sub eadem sponsione utraque data sunt; quod dequod placuit virtuti divinitatis suae, in qua et ex qua est vita insolubilis, id est, aeterna, quae morte interveniente non solvitur. Aliter. Non est factus sacerdos ut in sacrificiis observaret vel observari praeciperet carnalia praecepta legis, sed spiritualem intelligentiam, quae est virtus per quam datur vita insolubilis: Littera enim occidit, spiritus autem vivificat
Abbreviated transcription (Latin):
R. Uetus lex infirma erat. quia
cultoribus suis iusticiã ꝑ fectã dare non
poterat. Si enĩ cultores eius ꝑ fecte iusti
Lessent: post mortem statim requiem ha¬
berent. celũ ascenderent. sed erat ꝑ eiꝰ
obseruantiam iustificationulla. peccatoꝵ
remissio aliqua non tamen plena
B. U et̾ es sacerdotes ꝓmittebant cul¬
toribus legis copiam frugum. longã ui
tam. uictoriam inimicoꝵ. & cęt̾a his si¬
milia. Iħc aut̃ spondit spem. ꝑ quam

Expanded text:
. Vetus lex infirma erat, quia cultoribus suis perfectam justitiam dare non poterat. Si enim cultores ejus perfecte justi essent, post mortem statim requiem habituri coelum ascenderent. Sed erat per ejus observantiam justificatio nonnulla, peccatorum remissio aliqua, non tamen plena Veteres sacerdotes promittebant cultoribus legis copiam frugum, longaevam vitam, victoriam inimicorum, et caetera his similia. Jesus autem spondet spem per quam
Abbreviated transcription (Latin):
N Causa cur ꝑ legem non sit
ꝓmissio hereditatis. Iram enĩdĩ
ex p̃uaricatione non implentium
lex non .ẽ. nec p̾uaricatio quȩ ẽ.
causa irȩ.

Expanded text:
 Causa cur per legem non sit promissio haereditatis. Iram enim Dei ex praevaricatione non implentium lex non est, nec praevaricatio, quae est causa irae.
Abbreviated transcription (Latin):
¶ .I. Ad in conueniens ducit
aduersam partem. Non autem
simul esse posst᷑. solam legis obser¬
uantiam hereditatis esse causam.
& fidem. Aut solos iuideos esse.
heredes. & gentes.

Expanded text:
enim ad inconveniens ducit adversam partem, non autem simul esse, solam legis observantiam haereditatis esse causam et fidem, aut solos Judaeos esse haeredes et gentes.
Abbreviated transcription (Latin):
Ethi om̃s testimonio fidei ꝓbati ñ acceꝑunt
reꝓmissionẽ. dõ ꝓ nob̾ melius aliꝗd pro¬
uidente. ut ne sine nob̾ c̃sũmarentur. ime benti¬
Idõq & nos tãtã habentes inpositã nubẽ

Expanded text:
o fidei probati non acceperunt repromissionem Deo pro nobis melius aliidente ut ne sine nobis consummarentur ide nos tantam habentes inpositam nube
Abbreviated transcription (Latin):
O In doctis humanȩ sapientiȩ uerbꝰ
se loqui ab negat. & tam̃ in seriptiserus
tantulocoꝵ ⁊ disputacionum subtilitas
tanta &tam subtilis beniuolentiȩ capta¬
tio cumres exigit inuenit᷑. ut tantauł
eamaior in nullo scripturarũ genere
repiat᷑. Un ꝓcul dubio eredendũ est non
cum regulas artiũ scłariũ inscribendo:
exponerem. nisi imꝑitoꝵ taliũ doctri¬
narũ murmur timerem
nam scdđm qđ capax est spũalis auditor.¬

Expanded text:
 In doctis humanae scientiae verbis se loqui abnegat. Et tamen in Scripturis ejus tanta locorum disputationum subtilitas, tanta et tam subtilis benevolentiae captatio, cum res exigit, invenitur, ut tanta vel ea major in nullo scripturarum genere reperiatur. Unde procul dubio credendum est non eum regulas artium saecularium in scribendo exponerem, nisi imperitorum talium doctrinarum murmur timeretunam, secundum quod capax est spiritualis auditor
Abbreviated transcription (Latin):
I. Sine peccato dicit. sine simi¬
litudine peccati carnis. In pri¬
mo eñĩ aduentu suo dns talem
carnem gestauit : qualem cȩt̾iꝰ homi¬
Nses qui peccatores erant. In scđo
uͦ in tanta gła caro eius apparebit :¬
quanta nec explicari nec cogita ri
ab aliqͦ mortaliũ potest. Potest etiã
in telligi sine peccato. sine hostia ꝓpec¬
cato. non enĩ tunc apparebit ut
peccata purget sed dampnet.
nem ubi dixit legales hostias ñ
posse facere seruttntem ꝑ fectum.
uixta conscientiam: & est responsio
quasi diceret aliquis. cur dixisti
peccata exhaurienda ꝑ xp̃m &¬

Expanded text:
o. Sine peccato dicit, sine similitudine carnis peccati. In primo enim adventu suo Dominus talem carnem gestavit qualem et caeteri homines qui peccatores erant; in secundo vero, in tanta gloria caro ejus apparebit quanta nec excogitari nec explicari ab aliquo mortalium potest. Potest etiam intelligi, sine peccato, sine hostia pro peccato; non enim tunc apparebit, ut peccata purget, sed damnet. nem, ubi dixit, legales hostias non posse facere servientem perfectum juxta conscientiam. Et est responsio, quasi diceret: cur dixisti peccata exhaurienda per
Abbreviated transcription (Latin):
tandos potius quam confu
&c xpĩanos. illos ad litt̾am.
his ad spũ alem intelligentiam.
legem oportere intelligere con
d ep̃nat. qͥ errorem lau¬

Expanded text:
tandos potius quam confutet Christianos, illis ad litteram, his ad spiritualem intelligentiam legem oportere intelligi contendemnat qui errorem lau
Abbreviated transcription (Latin):
P Opus euangłistȩ est bene ui¬
uere & benedicere. moribus &
uerbis subiectos instruere.
studiose nunc moneo. quia in p̃sentiarũ¬
sũ moriturus. te postea non monitur

Expanded text:
 Opus evangelistae est, bene vivere, et bene dicere; moribus et verbis subjectos instruere. studiose te moneo, quia in praesenti moriturus sum, te postea non monitur
Abbreviated transcription (Latin):
sed apłis abaliis. aut ab anania.
hoc ab negat: ut maioris auctori¬
tatis sit aput eos quibus uerbum
dĩ predicabat.
T Galathȩ isto pars ex iudeis. pars
exgentibus. ad fidem xp̃i ab apło fue¬
rant conuersi. Sed post discessum eius.
uenerunt pseudo p̃dicatores. qui eos
qui exiudeis conuersi fuerant coge¬
bant iudaizare. Ei os uͦ qui exgen¬
tibus ad fidem uenerant. elementa
mundi ad orare. & dies et annos obser¬
uare.
Euangłium est bona annuntia
erat. quia bona annuntiatio non
erat. potest etiã intelligi aliud
euangłium obseruatio iud aẏcȩ legis.
quȩ ab euangłio xp̃i non discordat.
si spũ aliter intelligat᷑. hoc . ẽ. enĩ qđ

Expanded text:
s apostolis, aut ab Anania; hoc abnegat, ut majoris auctoritatis sit apud eos, quibus verbum Dei praedicabat. Galatae isti, pars ex Judaeis, pars ex gentibus ad fidem Christi ab Apostolo fuerant conversi; sed post discessum ejus venerunt pseudopraedicatores, qui eos qui ex Judaeis conversi fuerant, cogebant judaizare: eos vero qui ex gentibus ad fidem venerant, elementa mundi adorare, dies et annos observare.Evangelium est bona annuntiatt Evangelium, quia bona annuntiatio non erat. Potest etiam intelligi aliud Evangelium, observatio judaicae legis, quae ab Evangelio Christi non discordat, si spiritualiter intelligatur; hoc est enim quod
Abbreviated transcription (Latin):
orando posset. si illis facientibꝰ bona¬
Isuis orationibꝰ efficeret ut in consci¬
entiis eoꝵ ꝓbus appareret. Non
enĩ uistum est nec placet dõ ut ho¬
mo sc̃s apparere querat nisi ꝓpter
id tantum ut uidentes exemplum¬
bonum accipiant.

Expanded text:
quando posset si illis bona facientibus, orationibus proficeret, ut in conscientiis eorum probus appareret. Non justum est, nec placet Deo, ut homo sanctus apparere quaerat, nisi propter id tantum, ut videntes bonum exemplum accipiant.
Abbreviated transcription (Latin):
duas unam quȩ ꝓmissa est uideis.
alt̾am cęlestem quȩ ꝓmittit᷑ nob̾. & est
responsio quasi aliquis diceret. curdixi¬
sti ingrediem in requiem cum in allã ꝓ¬
missionis terram intrare nob̾ non tanto ꝑe
utile sit : duȩ inquit requies st¬

Expanded text:
missa est Judaeis; aliam coelestem quae promittitur nobis. Et est responsio, quasi aliquis diceret: Quare dixisti: ingredimur in requiem, cum in nullam promissionis terram intrare nobis non tantopere utile sit? Duae, inquit, requies su
Abbreviated transcription (Latin):
. UT Necebat enĩ inqͥt dm̃ patre
ut ꝑ mortem consũ maret xp̃m
auctorẽ salutis humane. curaut᷑
decuerit : multis causis p̃ termis¬
sis duas post paulo dicit ut ꝑ mor¬
tem destrueret: & cet᷑a¬
¶M Quasi aliquis diceret. an
dspater morti filium suum tra¬

Expanded text:
. Decebat enim, inquit, Deum Patrem ut per mortem consummaret Christum auctorem salutis humanae. Cur autem decuerit, multis causis praetermissis, duas paulo post dicit: Ut per mortem destrueret e Quasi aliquis diceret: An Deus Pater morti tradidit Filium suum
Abbreviated transcription (Latin):
cur xp̃c scđm ordinom melihi sedech fa¬
cus ẽ. pontifex. grandis nob sermo eẽt
multas expositiones misterioꝵ & allegoriaro¬
sẏmbolum xpĩ anȩ fidei quod non solum
non intelligebant sed nec ipsam literatu
rã qua ꝓfertur memoriter sciebant.
& facilis obseruantia morum. solidus
cibus est ratio ipsius fidei &o ꝑfecta insti¬
tutio uite¬
uicumq doctor in fideles ad
fidem conuertit. ħ in prim is fundam̃¬
tum m̃tibus iacit: eoꝵ dicens oportere
eos peccatoꝵ suoꝵ penitere. in dm̃ cre¬
dere. in remissionem peccatoꝵ baptiza

Expanded text:
us secundum ordinem Melchisedech factus est pontifex, grandis nobis sermo essmultas expositiones mysteriorum et allegoriaruSymbolum Christianae fidei, quod non solum non intelligebant, sed nec ipsam litteraturam qua praefertur  f., profertur memoriter sciebant.  insinuatio et facilis observatio morum. Solidus cibus est ratio ipsius fidei et perfecta institutio vituicunque doctor infideles ad fidem convertit, hic imprimis fundamentum mentibus jacit, dicens oportere eos peccatorum suorum poenitere, in Deum credere, in remissionem peccatorum baptiza
Abbreviated transcription (Latin):
.S. Exponit ipsam reuerentiam.
Magna eñĩ religio fuit pũ qui equalis
erat patri durã in passione & morte oboe¬
dientiam exꝑiri.
ꝑ auerunt sibi causa salutis et̾nȩ. potest ⁊
ita distingui. ut causa nominatiuus casus
ȩt̾̃nȩ om̃ibus obtẽꝑantibus sibi. ꝑfidem enĩ
passionis & resurrectionis illius saluantur

Expanded text:
. Exponit ipsam reverentiam. Magna enim religio fuit eum, qui aequalis erat Patri, duram in passione morte obedientiam  f.peraverunt sibi causa salutis aeternae. Potest et ita distingui ut causa nominativus casus aeternae omnibus obtemperantibus sibi; per fidem enim passionis et resurrectionis illius salvantur
Abbreviated transcription (Latin):
¶quia insimilitudinem hominum
factus est. uel ꝓsimilitudine.i.
ꝓ exemplo dando fidelibꝰ. ut ipsi absq
consensu peccati tẽꝑtenturꝰ. obser¬
uantes ne inducant᷑ intẽptationẽ.
litudinem. ꝓpter carnem scilicet
quam gerebat. nisi enĩ aliis homi¬
nibus similis esset. tẽptare eum
diabolus non auderet. ORDO.
subuenit : sicut in psalmo adiu¬
Stor in oportunitatibus intribu¬
latione
.¶. Quasi diceret.
Non est diffrdendum quin ꝑ
hunc pontificem miseri cordiam
& gr̃am consequamur. quia alii
enam
pontifices plures. Qui puri homi¬
nel st̃: ad impetranda hominibus
constituti sunt

Expanded text:
quia in similitudine hominum factus est. Vel pro similitudine, id est, pro exemplo dando fidelibus, ut et ipsi absque consensu peccati tententur; observantes ne inducantur in tentationem. litudinem, propter carnem scilicet quam gerebat: nisi enim aliis hominibus similis esset, tentare eum diabolus non auderet. Ordo: subvenit; sicut in psalmo. Adjutor in opportunitatibus, in tribulationex. Quasi diceret: Non est diffidendum quin per hunc pontificem misericordiam et gratiam consequamur, quia alii etiam pontifices, qui puri homines sunt, ad haec impetranda hominibus constituti sunt
Abbreviated transcription (Latin):
.Q ORDO. Signati estis in
redemptionem adquisitionis.
ab aliis hominibꝰ discernit & se¬
parat. quia a peccatis eos purggat.
& spũ alibus gratiis ornat.

Expanded text:
t: signati estis in redemptionem acquisitionis; ab aliis hominibus discernit, et separat; quia a peccatis eos purgat et spiritualibus gratiis ornat.
Abbreviated transcription (Latin):
ln nob inquit qui tantã adõ nu¬
sericordiã consecuti suim offendit
dĩ quantã hões infuturis tp̃rib sꝑa¬
re possirit.¬

Expanded text:
In nobis, inquit, qui tantam misericordiam a Deo consecuti sumus, ostendit Deus quantam homines in futuris temporibus sperare possint.
Abbreviated transcription (Latin):
uocat presbiterum ep̃ms
uas. & qualiter doceas
ST E Seniorem. non tantũ
ȩtate quantum moribus seniorẽ¬
hic oportet intelligi. de qua sene¬
ctissime uiuenis de onui castitate ad¬
monet᷑. ut ne saltĩ minima carnis
titillatione circa eas moueatiuN¬

Expanded text:
vocat presbyterum episcovas, et qualiter doceas Seniorem. Non tantum aetate quantum moribus seniorem oportet hic intelligi; de qua senectissime juvenis de omni castitate admonetur, ut nec saltem minima carnis titillatione circa eas moveatu
Abbreviated transcription (Latin):
In Sp̃s sanctus semꝑ p̃dicebat apło
quicquid oporteret eũ in iungere
timotheo: & ẽ. sensus cõmendo tͥ scđm
Q qđ inspiratio scĩ sp̃s suggerit michi.
ꝙ Conscientiã uocat cogitationes
in quibꝰ sũ moꝑe humilitas seruanda
Iest qͦ spreta : in magnos quidẽ de¬
uenerunt errores. sic̃ in epła adro¬

Expanded text:
itus sanctus semper praedicebat Apostolo quidquid oportet eum injungere Timotheo. Et est sensus: Commoneo te secundum quod inspiratio sancti Spiritus suggerit mihi. Conscientiam. Vocat cogitationes, in quibus summopere humilitas servanda est, qua spreta in magnos quidam devenerunt errores, sicut in principio ad Ro
Abbreviated transcription (Latin):
.I. Exponit qualit̃ dona dĩ di¬
uisa sint fi delibus. uidelicet sicut
diuersa officia diuersis unius corpo¬
ris partibus sunt distributa. Ut hu¬
militas in om̃ibus conseruetur.
differentes
.M. Fides. & ꝓphetiam. & cȩt̾a quȩ se¬
quuntur. facit habere credentes. Nisi enĩ
crederent: non haberent. Et in cęt̾is scd̾m
rationem fidei sub intelligi debet. & est
sensus. ꝓphetiam habentes debemus esse.
bentes ministerium debemus ministran¬
do esse alter alterius mẽbra. Et cęt̃a eo dẽ mͦ
¶.U. Nolite inquit prudentiam uram
apud uos met ipsos tantum exercere. sed
magis apud ꝓximos.

Expanded text:
. Exponit qualiter dona Dei divisa sunt fidelibus, videlicet sicut diversa officia diversis unius corporis partibus sunt distributa, ut humilitas in omnibus conservetur. differentes. Fides, et prophetiam et caetera quae sequuntur facit habere credentes. Nisi enim crederent, non haberent. Et in caeteris secundum rationem fidei subintelligi debet. Et est sensus: prophetiam habentes debemus esse bentes mysterium, debemus ministrando esse alter alterius m. Nolite, inquit, prudentiam vestram apud vosmetipsos tantum excedere, sed magis apud proximos.
Abbreviated transcription (Latin):
QRed arguit auariciã
suũ in dando. amplũ & dilata¬
tum est.
¶Adest in nobis non uidistis
Sangustiȩ & tenacitatis exemplũ.
sed huius uicii fomes est in uisce

Expanded text:
Redarguit avaritiam suum in dando amplum et dilatatum est.Id est, in nobis non videtis angustiae et tenacitatis exemplum, sed hujus vitii fomes est in viscer
Abbreviated transcription (Latin):
¶.O. Est & mulier gładĩ. a quo & ad
quem głificandum creata. ẽ. sed scđo
loco. Principaliter enĩ uir.
qui in altiori loco consistebant cum prȩ¬
dicarent. Propter hos dicit mulieres
debere uelare caput. qui sparsis crini¬
bus facilius aspicientes ad luxuriam
irritantit
non sit ex muliere. sed mulier ex ipso.
in subsequenti tamen hominum ꝓcre¬
atione non hoc est. Omĩs enĩ uirꝰ postea
ꝓcreatus ẽ. ex muliere. & mulier ex

Expanded text:
Mulier. Est et mulier gloria Dei, a quo et ad quem glorificandum creata est, sed et secundo loco; principaliter enim vir. qui in altiori loco consistebant, cum praedicarent, propter hos dicit mulieres velare caput suum; quia sparsis crinibus facilius aspicientes ad luxuriam irritarent.non sit ex muliere, sed mulier ex ipso: in subsequenti tamen procreatione, non est hoc. Omnis enim vir postea procreatus est ex muliere, et mu
Abbreviated transcription (Latin):
.C̃U. Libertas xp̃ianoꝵ est om̃ib
cibis cum gr̃arum actione posse uti.
Sedhȩc lib̾tas ab aliena conscientia
uid icatur .i. rep̃hensibilis
& dãpnanda ostenditur. quan¬
do occasione ipsius lib̾tatis aliquid fa¬
cimus. unde uidentes nos aliquod impiũ
& sacrilegum de nobis suspicari cogunt᷑.
xp̃iane religionis cum gr̃arum acti¬
one participare possum etiam idolis
dimmolata. sciens idolum nichib esse
& bonis creaturis dĩ nichil mali exil¬
la immolatione accedere. & illis tantũ
esse peccatum qui ꝓreuerentia ipsius
idoli comedunt idolo immolatum.
stultum tamen. ẽ. ꝓ ipsa gr̃arum acti¬
one cadere inblasphemiam & uituꝑa¬
tionem imꝑitoꝵ hominum. putantiũ
me idolum aliquid magnũ existima¬

Expanded text:
rtas. Libertas Christianorum est omnibus cibis cum gratiarum actione posse uti. Sed haec libertas ab aliena conscientia judicatura, reprehensibilis et damnanda ostenditur, quando occasione ipsius libertatis, aliquid facimus, unde, videntes nos, aliquid impium et sacrilegum de nobis suspicari coguntur.Christianae religionis, cum gratiarum actione participare possum etiam idolis immolata, sciens idolum nihil esse et bonis creaturis Dei nihil mali ex illa immolatione accedere, et illis tantum esse peccatum, qui pro reverentia ipsius idoli comedunt idolo immolatum. Stultum enim est pro ipsa gratiarum actione cadere in blasphemiam, et vituperationem imperitorum hominum putantium me idolum aliquid magnum existima
Abbreviated transcription (Latin):
bant: N Idem primarii qͥdã erant.
& quast ad nõbilitatem iuidaicã segregati
ñ conteptibili plebi c̃mixti qui dicebantur
pharisei nã dr̃ hoc uerbũ quasi segregati¬
¶H. Scientiã xp̃i habere non potest
quisqͥs carnalia p̃cepta legis obseruat.
ł obseruanda putat.  Quia
U Quasi diceret. Quise in lege
ĩstificari putat. non agnoscit xp̃m.
sed ego sp̃ta legali iusticia. infide eiꝰ
iustificari uolo. ut agnoscã illũ i. cur¬

Expanded text:
aeorum. Primarii quidam erant, et quasi ad nobilitatem Judaicam segregati, non contemptibili plebi commisti, qui dicebantur Pharisaei. Nam dicitur hoc verbum quasi segregati. Scientiam Christi habere non potest quisquis carnalia praecepta legis observat, vel observanda putat. 13. . Quasi diceret: Qui se in lege justificari putat, non cognoscit Christum; sed ego spreta legali justitia, in fide ejus justificari volo, ut agnoscam illum, id
Abbreviated transcription (Latin):
resurrectionem. Q¬
S Uirtus resurrectionis xp̃i est iustifi¬
care credentes. unde alibi dic̃. & resur
quiita patit᷑ in hoc scło. sic̃ idẽ passus . ẽ.
q̃ societas tc̃bene cognoscit᷑. qͣndo ꝑ eã
ꝑ ueniri ad gaudia cęlestia credit᷑.¬

Expanded text:
resurrectionis. Virtus resurrectionis Christi est, justificare credentes; unde alibi dicit: Et resuChristi, qui ita patitur in hoc saeculo, sicut idem passus est; quae societas tunc bene cognoscitur, quando per eam perveniri ad gaudia coelestia credit
Abbreviated transcription (Latin):
timaui rogare fr̃s ut p̃ueant aduos:
& p̃parent repmissã benedictionem
hanc: paratam eẽ. Sic quasi benedic¬
tionẽ. non quasi auaritiam. hoc aũt¬
habere in eis. quantũ & alios apłos
bene tracta uerunt
ostendite quam caritatem habeatis &x
uerecundiam habebimus in hac substan¬
tia .i. elemosina. uos forsitan non habe
etionem hanc repmissam paratam esse
sic quasi benedictionem. non quasi
auariciã: ꝓmiserant enĩ apło. qđ ita
p̃pararent hanc elemosinam. ut bene¬
dictio esset non auaritia
A. Id est quidat uobis unde demo¬
sinam faciatis. dabit unde post datam
elemosinã uos sustentare possitis. Nec
ꝓ ꝓter hoc tamen remanebit qui sem̃
.P. Quattuor dicit fieri ꝑ administra¬
tionem huius officu .i. beneficii. scis enĩ
qui st̃ hierosolimis necessaria exinde
ministrantur. & ꝑ multos alios ꝓbantes
hoc ministerium grẽ dõ referuntur.
& multi exemplo cħ orinthioꝵ ꝓuocati.
& illis scis qui hiero solimis st̃ & aliis

Expanded text:
timaui rogare fratres, ut pergant ad uos praeparent ante promissam benedictionem hanc paratam esse, sed sic quasi benedictionem, non quasi auaritiam. hoc autehabere in eis, quia Titum et alios apostolos bene tractaverunt. ostendite quam charitatem habeatis, et verecundiam habebimus in hac substantia, id est, eleemosyna, vos forsitan non habebctionem hanc repromissam paratam esse, sic quasi benedictionem, non quasi avaritiam. Promiserant enim Apostolo quod ita praepararent eleemosynam, benedictio non ava. Id est, qui dat vobis unde eleemosynam faciatis, dabit unde post datam eleemosynam vos sustentare possitis. Nec propter hoc tamen remanebit, quando q. Quatuor dicit fieri per administrationem hujus officii, id est, beneficii. Sanctis enim qui sunt Hierosolymis necessaria exinde ministrantur, et per multos alios, probantes hoc ministerium, gratiae Deo referantur; et multi, exemplo Corinthiorum provocati, et illis sanctis qui sunt Hierosolymis et multis
Abbreviated transcription (Latin):
Od est p̃cati sunt meut ꝓmit¬
terem eos grãm & cõmunicationẽ
facere de sua substantia in hanc
eoꝵ ꝓuocati sumus. ut rogaremus
uobis etiam gram largitatem istã.

Expanded text:
d est, precati sunt me, ut permitterem eos gratiam et communicationem facere de substantia sua, in hanceorum provocati sumus, ut rvobis etiam gratiam istam.
Abbreviated transcription (Latin):
senes ut sobrii sint. pudici. prudentes. sani
fide. ⁊ idilectionẽ. inpacientia. Anꝰ similit̾.¬
in habitu scõ. non criminatrices. non uino
multu seruientes. bene docentes. ut pru¬
dentiã doceant. adulescentulas. uiros

Expanded text:
senes, ut sobrii sint, pudici, prudentes, sani fide, dilectione, patientia. anus similitin habitu sancto, non criminatrices, non uino multo seruientes, bene docentes, ut prudentiam doceant adulescentulas, ut uiros
Abbreviated transcription (Latin):
. Essentia illa qua humanũ corpꝰ
uiuificat᷑. ex qua sui parte corpus uiui¬
ficat & terrena appetit. anima dicit᷑. ⁊
¶Ex qua autem sui parte ratione utit᷑.
E& dm̃ diligit racionał appellatur.
hinc dr̃. Seminat᷑ in t̾ra corpus anima
le .i. corruptibile qđ terrena appetebat.
U. Cum dr̃ corpus. frustra adderet᷑
animale. nisi esset aliud corpus spũ¬
ale. ad cuius discrepantiã uocaretur
Lanimale .

Expanded text:
. Essentia illa qua humanum corpus vivificatur, ex qua sui parte vivificat et terrena appetit, anima dicitur. Ex qua autem sui parte, ratione utitur et Deum diligit, rationalis appellatur. Hinc dicitur: Seminatur in terra corpus animale, id est corruptibile quod terrena appetebat, tur corpus, frustra adderetur animale, nisi esset aliud corpus spiritale, ad cujus discrepantiam vocaretur animale.
Abbreviated transcription (Latin):
Incip̃ epitaphium SeNace
Me ꝓcul auobis ds̃ euocat. illicet actis
Rebus terrenis hospita terra uale
Corpus auara tamen sollempnib accipe saxis
Uamꝙ animã cęlo reddimus ossa tibi

Expanded text:
it. X. Epitaphium Senecae. Me procul a vobis Deus advocat, ilicet actis; Rebus terrenis hospita terra vale. Corpus avara tamen solemnibus accipe cunis; Namque animam coelo reddimus, ossa tibi
Abbreviated transcription (Latin):
oporteat. Aut enĩ iusticiȩ. aut pec¬
cato seruiri necesse. ẽ: Sed cũ seruit᷑
peccato. ab est iusticia. adquiritur
& cur serui factidõ. Et est sensus.
Peccatum hoc stipendiũ .i. hane re¬
tributionem dat. mortem scilicet.

Expanded text:
oporteat. Aut enim justitiae, aut peccato servire necesse est. Sed cum servitur peccato, abest justitia. Acquiritur et cur servi facti Deo. Et est sensus: peccatum hoc stipendium, id est, hanc retributionem dat, mortem scilicet. 29.
Abbreviated transcription (Latin):
orum fidelibus non est obseruanda:
Non est eni data nisi usq ad aduen¬
tum xp̃i. Et est responsio quasi aliqͥs
diceret. Cur dixisti in xp̃o iħu & ñ
dixisti in obseruantia legis:¬

Expanded text:
orum fidelibus non est observanda. Non est enim data nisi ad adventum Christi. Et est responsio. Quasi aliquis diceret: cur dixisti in Christo Jesu, et non in observantia legis
Abbreviated transcription (Latin):
E E lem̾ta uocat uisibiles creaturas quȩ in
Ltota uniũ sitate considerate partes mundi st̃.
si in qͥt cũ fidẽ xp̃i accepistis. mortui .i. separati
estis ab abstinentia creaturarũ mundi quibus
iudaicoritu abstinebatis. quid adhuc tanquã
uiuentes in eadem oreaturarũ mundi abstinen¬
tia udaico ritu decernitis dicentes netetigeri

Expanded text:
 Elementa vocat has visibiles creaturas, quae in tota universitate partes mundi sunt. Si, inquit, cum fidem Christi acceperitis, mortui, id est, separati estis ab abstinentia creaturarum mundi, Judaico ritu abstinebatis, quid adhuc tanquam viventes in eadem creaturarum mundi abstinentia Judaico ritu decernitis dicentes: Ne tetiger
Abbreviated transcription (Latin):
E Quia gͦ in xp̃o circũcisi estis spũali circũcisione nem¬
ne nemo uos nichil debentes legi uidicet .i. dã pnabilss faciat suadenscibo ł
Itu abstinere ł uti uidaicoritu Iẜ¬
tione. P Di es festi inqͥt neo meniȩ & sabbata significabant fut᷑a. & ĩ ipsa
decipiat uolens ꝑ suadere uob̾ ea quȩ nunꝗ in tellex
ostendens uob̾ in semet ipso humilitatẽ & religionem
angłoꝵ ut citiꝰ ei credatis. angłos aut̃ uocatꝰ. ł cȩle¬

Expanded text:
 Quia ergo in Christo circumcisi estis spirituali circumcisione, nemo vos nihil debentes legi judicet, id est, damnabiles faciat, suadens cibo vel potu abstinere, vel uti Judaeorutorum. Dies festi, inquit, neomeniae et Sabbata significabant futura, et in ipsa decipiat, volens persuadere vobis ea quae nunquam intellexit, ostendens vobis in semetipso humilitatem et religionem angelorum, ut citius eis credatis. Angelos autem vocat vel coele
Abbreviated transcription (Latin):
actio. abundans actione gr̃arum facta
ꝓmultos. abundet in głamdi. Quasi
diceret. Ad hoc patimur. ut exemplũ
patientiȩ a nobis discatis. & dõ gr̃as re¬
feratis. & multi alii uobiscũ.

Expanded text:
actio, abundans actione gratiarum facta per multos, abundet in gloriam Dei. Quasi diceret: Ad hoc patimur ut exemplum patientiae a nobis discatis, et Deo gratias referatis, et multi alii vobiscum.
Abbreviated transcription (Latin):
¶H. Quia inquit non potest fieri
ut ad dm̃ eamus cũ corpore eligimus
magis sepa rari a corpore & presentes
esse addm̃¬
.Q. Mente excedere .ẽ. indiuina
contemplatione esse. & hoc dicit se
ꝓpter dm̃ non ꝓpter laudem hominũ
facerȩ
titudine celestis contemplationis descen¬
debant ad ordinandã subiectoꝵ uitã.
& hoc dicit. se ꝓpter utilitatẽ subie¬
ctoꝵ facere non ꝓpter humanam głam.¬

Expanded text:
. Quia, inquit, non potest fieri ut ad Deum eamus corpore, eligimus magis separari a corpore, et praesentes esse adus. Mente excedere est in divina contemplatione esse, et hoc dicit se propter Deum, non propter laudem hominum facere. titudine coelestis contemplationis discedebant ad ordinandam vitam subjectorum. Et hoc dicit se propter utilitatem subjectorum facere, non propter humanam g
Abbreviated transcription (Latin):
n ꝓ uerbiis ita habetur
disciplinam dñi filimi ne abici¬
as. neq deficias cũ ab eo corri¬
peris
quem enĩ diligit.
ds corripit & qͣsi pat᷑ in filio
Icõplacet

Expanded text:
n Proverbiis ita habetur: Disciplinam Domini, fili mi, ne abjicias, neque deficias cum ab eo corriperis; quem enim diligit Dominus corripit, et quasi Pater in filio complacet
Abbreviated transcription (Latin):
nitudo tam diuinitatis quã hu¬
manitatis. om̃ium uirtutum.
qua ho sanguis redẽptionis de la¬
tere dñi incruce pendentis exiuit
dimissũ est peccatũ ade humano
generi .⁊. pacificata st̃ cȩlestia.
trestria. quia tunc patuit hominibꝰ
introitus in regna cęloꝵꝰ¬

Expanded text:
ivinitatis quam omnium virtutum. Qua hora sanguis redemptionis de latere Domini in cruce pendentis exivit, dimissum est peccatum Adae humano generi, et pacificata sunt coelestia et terrestria, quia tunc patuit hominibus introitus in regnum coeloru
Abbreviated transcription (Latin):
Decollectis aut̃ quȩ fiunt inscĩs. sicut lUII¬
ordinaui eccłesus galathiȩ. ita & uos facite
ꝑ uña sabati: unꝰ quisq urm apud se ponat
recondens qđ ei bene placuerit ut ñ cũ
uenero tẽ collecte fiant. Cũ aut̃ futurꝰ
presens
fuero. qđ ꝓbaueritis ꝑ epłas hos mittã¬
L. Per unam sabbati .i. ꝑ unam
diem septimane iub et colligi. ea q̃
hiero solimam scĩs mittebantur.

Expanded text:
t in sanctos, sicut ordinaui ecclesiis Galatiae, ita et uos facite. per unam sabbati unusquisque uestrum apud se ponat, recondens quod - ei bene placuerit, ut non, cum uenero, tunc collectae fiant. cum autem praesens fuero, quos probaueritis per epistulas, hos mitta. Per unam Sabbati, id est, per unam diem septimanae jubet colligi ea quae Jerosolymam sanctis mittebantur.
Abbreviated transcription (Latin):
O. Iradiderunt phy̧loso¬
phi quos homines uocat. creato¬
rem om̃ium non potuisse fieri
creaturam. hẽ eni non potiusse
nasci ex uirgine. hominem mor¬

Expanded text:
. Tradiderunt philosophi quos homines vocat Creatorem omnium non posse fieri creaturam; hominem non potuisse nasci ex virgine: Hominem mor
Abbreviated transcription (Latin):
t. S ic legon dum & subau¬
Idiendum est. unusquisq
urm. alius psalmum habet.
Salius doctrinam. & sic cȩx̾a
os aut tres loquat᷑. & ꝑ partes id est
in t̾cise. ut faciliꝰ possit intelligi cũ
exponitun¬

Expanded text:
. Sic legendum, et subaudiendum est. Unusquisque vestrum, alius psalmum habet, alius doctrinam; et sic caetera os vel tres loquatur, et per partes, id est, intercise, ut facilius possit intelligi, cum exponitu
Abbreviated transcription (Latin):
E. Si dum duo aut tres ꝓpħȩ lo¬
quuntur. alicui eoꝵ qui sedent &s
auscultant aliquid reuelatum fuerit.
prior ꝓpħa. qui loquebatur taceat &
multitudinem ꝓpħarum. cum sit
unus sp̃s sc̃s qui replet eos. Qui sub
luntatẽ ipsoꝵ nec loqui nec tacere
compellit. Et est responsio quasi

Expanded text:
. Si dum duo vel tres prophetae loquuntur, alicui eorum qui sedent, et auscultant, aliquid revelatum fuerit; prior propheta qui loquebatur, taceat, multitudinem prophetarum, cum sit unus Spiritus qui replet eos, qui subjluntatem eorum, nec loqui, nec tacere compellit. Et est responsio quasi
Abbreviated transcription (Latin):
I Responsio noui ita esse. sed
michi sedech non tantũ mͦ accepit
decimas. sed etiam ab raham bene¬
dixit. ac ꝑhoc sine ulla contradi¬
ctione maior eo est quia minus
a meliorȩ semꝑ benedr.¬

Expanded text:
 Responsio, novi ita esse. Sed Melchisedech non tantummodo decimas accepit, sed etiam Abraham benedixit, ac per hoc sine ulla contradictione major eo est, quia minor a meliore semper bened
Abbreviated transcription (Latin):
¶ .A. Ratio cur dixerit scđm electi¬
onem. Quibus enĩ ds̃ fidem suam in spi¬
rat. sine p̾cedente po enitentia eoꝵ in¬
spirat. Seu qͦs aduitam ȩt̾nam eligit.
sine mutatione sui consilii eligit.
iudei ex parte cecati st̃.¬

Expanded text:
a. Ratio cur dixerit secundum electionem. Quibus enim Deus fidem suam inspirat; sine praecedente poenitentia eorum inspirat; seu quos ad vitam aeternam elegit, sine mutatione sui consilii elegit. Judaei ex parte caecati s
Abbreviated transcription (Latin):
.S. Repeticio suꝑ ioris sententie.
Qđ enĩ suꝑius uocauit diminutio¬
nem. hic uocat amissionem.
ne suꝑbiant. & ne uideos despectui
habeant dicens. quia si apłi sc̃ĩ sunt.
certum ẽ. etiam qđ in ipso popło mul
ti sc̃ĩ st̃. & sinondum re. sꝑe tam̃ & p̃¬
scientia diuina. Est aut̃ delibatio
parua ex aliqͥre assumptio ut expotu
Iuł excibo

Expanded text:
. Repetitio superioris sententiae. Quod enim superius vocavit diminutionem, hic vocat amissionem. perbiant, et ne Judaeos despectui habeant, dicens: Quia si apostoli sancti sunt, certum est etiam quod in ipso populo multi sancti sunt; et si nondum re, spe tamen et praesentia divina. Est autem delibatio prava ex aliqua re assumptio, ut ex pomis, vel ex cibo
Abbreviated transcription (Latin):
.N. Hoc sepe factum est & plenius
fiet in fine scłi. quando iudei xp̃ianos se¬
quentur infide xp̃i. Potest etiam intel¬
ligi ut gentes udeos emulentur .i. ut
credantꝰ. sicut & ipsi credebant. Uelut
cifixissent. crux xp̃i & resurrectio.⁊
ascensio eius predicata & credita in mun¬
delitate ꝑsistens. ex quadã parte man
eoꝵ ꝓ uocatę conuertentur ad xp̃m.¬

Expanded text:
. Hoc saepe factum est, et plenius fiet in fine saeculi quando Judaei Christianos persequentur in fide Christi. Potest etiam intelligi ut gentes Judaeos aemulentur, id est ut credant, sicut et ipsi credebant. Vel ut cifixissent, crux Christi, et resurrectio, et ascensio ejus praedicata et credita in mundelitate persistens, ex quadam parte manseorum provocatae convertentur ad
Abbreviated transcription (Latin):
.A. Caro & sanguis est humanũ
& corruptibile corpus. Et est sensus.
IQui scđm appetitum sui corporis
uixerit. regnum dĩ possidere non
poterit.
B. Infine scłi ab sorta erit. mors.
& animȩ et corporis in uictoria. ꝗa
uictis in car ne seruoꝵ dĩ concupi¬
Cscentiis om̃ibus nec ipsi nec aliꝗͥd ul¬
tra morietur. Est aut̃ hoc testimo¬
nium inusitata translatione oseȩsic
sic scriptum. Ero mors tua o mors.
Qđ idem significat. Ipse enĩ uincit:
qui fidelibus suis uincendi facultatẽ¬
tribuit

Expanded text:
. Caro et sanguis est humanum et corruptibile corpus. Et est sensus, qui secundum appetitum sui corporis vixerit, regnum Dei possidere non poterit.. In fine saeculi absorpta erit mors et animae et corporis in victoria, quia victis in carne servorum Dei concupiscentiis omnibus, nec ipsi, nec aliquid ultra morietur. Est autem hoc testimonium in usitata translatione Osee, sic scriptum: Ero mors tua, o mors! quod idem significat; ipse enim vincit, qui fidelibus suis vincendi tribuit
Abbreviated transcription (Latin):
mã uitalẽ & sp̃ualem. Sed illiꝰ tantũ
partis mentionẽ facit. scđm quam
ipse xp̃c. & imitatores eiꝰ magis uicturi
erant. Nec hoc ingenesi scriptũ reꝑit᷑.
sed ab apło suꝑiori sententiȩ ad ditur.

Expanded text:
mam vitalem et spiritualem, sed illius tantum partis mentionem facit, secundum quam ipse Christus et imitatores ejus magis victuri erant. Nec hoc in Genesi scriptum reperitur, sed ab Apostolo superiori sententiae additur.
Abbreviated transcription (Latin):
V d batio qđ uasa miscdie ex gen¬
Itibus uocauerit ds. Qentes enĩ non
plebs dĩ ante fidem erant.
te aduentũ xp̃i sparsi erant. a quibus
dicebatur sepegentibꝰ qđ non plebs di

Expanded text:
batio quod vasa misericordiae ex gentibus vocaverit Deus. Gentes enim non plebs Dei ante fidem erant. te adventum Christi sparsi erant; a quibus dicebatur saepe gentibus quia plebs Dei
Abbreviated transcription (Latin):
A. Exponit quȩ sit iusticia dĩ. uide¬
licet credere in xp̃m.. in quem credere
etiam legales obseruationes spũalit᷑
intellectȩ suadebant. & est sensus. Inten¬
tio legis ut iusticiã habeat homo. est xp̃c.
id est fides xp̃i
¶.B. Eixponit legis iusticiam. ꝑ quã ui¬
dei sine fide xp̃i iustos se esse putabant.
¶.D. Cum audieris inquit p̃dicari xp̃m
postresurrectionem suam ascendisse in
cȩlũ. nolidicere in corde tuo mendaciũ est.
Quis eñi ascendet incȩlũ. hȩc enĩ infide¬
litastua. quantũ inte. est xp̃m de cęlo¬
ad terram deducit
scendisse in infernũ. nedicas incorde tuo:
mendacium .ẽ. Quis eñi descendet in
abyssũ : Hec eni infidelitas tua qͣntum
inte . ẽ. xp̃m ex mortuis reuocat

Expanded text:
. Exponit quae sit justitia Dei, videlicet credere in Christum; in quem credere etiam legales observationes spiritualiter intellectae suadebant. Et est sensus: Intentio legis, ut justitiam habeat homo, est; id est fides Chri. Exponit legis justitiam, per quam Judaei sine fide Christi justos se esse putabant.ris. Cum audieris, inquit, praedicari Christum post resurrectionem suam ascendisse in coelum, noli dicere in corde tuo: Mendacium est; quis enim ascendit in coelum? Haec enim tua infidelitas, quantum in te estad terram deducit.scendisse eum in infernum, ne dicas in corde tuo: Mendacium est; quis enim descendet in abyssum? Haec enim infidelitas tua, quantum in te est, Christum ex mortuis revocat
Abbreviated transcription (Latin):
Sone futurũ credidit eẽ. certissime q¬
& quia seagnouerat male facere: &
m̃datiũ esse qđ suadebatur̾ amuli¬
ere sibi. sed utrunq posse fieri existi¬
mauit. & uxorise morẽ gerere
& patrati sceleris penitentia a dõ

Expanded text:
one futurum esse se credidit, certissimeque se noverat male facere, et mendacium esse quod suadebatur sibi a muliere; sed utrumque posse fieri existimavit, et uxori suae morem gerere, et peracti sceleris acta poenitentia a D
Abbreviated transcription (Latin):
pudicũ. ornatũ. hospitalem. doctorem.
Nuinolentũ. ñ ꝑcussorẽ. sed modestum
Nlitigiosũ. ñcupidũ. suȩ domui bene pre¬
positũ. filios habentẽ subditos. cũ om̃i¬
i castitate. Siꝗs aut̃ douiui suȩ p̃eẽ nescit.

Expanded text:
pudicum, ornatum, hospitalem, doctorem, non vinolentum, non percussorem, sed modestum, non litigiosum, non cupidum, suae domui praepositum, filios habentem subditos cum omni castitate
Abbreviated transcription (Latin):
libere non possunt intelligere uetꝰ testam̃¬
H Quasi dicert. q non solui musibi¬
les creaturas. sed etiam hoc uisibile scłm
regit. Potest & ita c̃strui. in quibꝰ ds̃ exce¬
cauit m̃tes infidelium huius scłi. Qđ si de
diabolo dictum est ds̃ huiꝰ scłi. sic intelligit᷑¬
ut in eu angłio princeps huiꝰ mundi. & in¬

Expanded text:
libere non possunt intelligere Vetus Testam Quasi diceret: Qui non solum invisibiles creaturas, sed etiam hoc invisibile saeculum regit, potest et ita construit, in quibus Deus excaecavit mentes infidelium hujus saeculi; quia si de diabolo dictum est, Deus hujus saeculi, sic intelligitur in Evangelio; Princeps mundi
Abbreviated transcription (Latin):
.M. ORDO. Na qd claruit nec glifica¬
Ptum est in hac parte ꝓpt̾ excellentẽ głam.
Exponit głam p̾dicatoꝵ nouitestam̃ti. Dic̃
enĩ qđ facies moy siquȩ in legis uet̾is latbꝰ e
claruit. non potest dici glorificata in con¬
sideratione istius partis. id est si ad apłoꝵ
.I. quia mͦ exponit᷑ quicqͥd legates obseruati¬
ones significauerunt¬

Expanded text:
. Ordo: quod claruit, nec glorificatum est in hac parte, propter excellentem gloriam. Exponit gloriam praedicatorum Novi Testamenti. Dicit enim quod facies Moysis, quae in legis veteris latione claruit, non potest dici glorificata, in consideratione istius partis, id est, si ad apost quia modo exponitur quidquid legales observationes significaverunt
Abbreviated transcription (Latin):
.VU. Cõmendatio & lausnoui testam̃ti.
Dic̃ enĩ. Siministratio uet̾is legis formata lit¬
t̃is in tabulis lapideis fuit moysi in tantã głam
ut filii isrł faciem eiꝰ uidere non possent ꝓpt᷑
claritatẽ uultus eiꝰ. quȩ tam̃ transitoria fuit.
qͦmͦ non magis ministratio noue legis erit apłis
ingłam sempit̾nam. Uetus aut̃ lex ministra¬
tio mortis dr. ł quia sine miscđia peccantes puni¬
ebat. uł quia post aduentũ xp̃i ad litt̃am ob¬
seruata animȩ mortẽ ministrat. Nouũ uͦ te¬
stam̃tum ministratio sp̃sdr̃. uł quia ꝑ ipsum

Expanded text:
. Commendatio et laus Novi Testamenti; dicitque, si ministratio veteris legis formata litteris, in tabulis lapideis, fuit Moysi in tantam gloriam ut filii Israel faciem ejus videre non possent, propter claritatem vultus ejus, quae tamen transitoria fuit; quomodo non magis ministratio novae legis erit apostolis in gloriam sempiternam. Vetus autem lex ministratio mortis dicitur; vel quia sine misericordia peccatores puniebat, vel quia post adventum Christi, ad litteram observata, animae mortem ministrat. Novum vero Testamentum ministratio spir