comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
attinet ad manifestacionẽ nati
nominat᷑. qua manifestari genti¬
bꝰ cepit. cũ eũ magi adorauerũt.
quȩ restant pauca dicamꝰ: Nametiã
magis querentibꝰ ubi xp̃s nasce¬
in quo infans erat eadẽ stella ꝑ¬
durit. ut ostenderet᷑ quod ⁊ ci¬
uitatẽ poterat demonstrare.s
ad hoc se aliquantulũ sub trare¬
rat. ut iudei possent in t̾roga¬
rogati. ut demonstraret eos ñ
ad suam sed adgenciũ salutem.
⁊ agnicionis testimonia porta¬
re. Propt̃ hoc enĩ illa gens are¬
gno suo expulsa ẽ:⁊ disꝑsa ꝑ
t̃ras. ut eiꝰ fidei cuius inimici
sunt ubiq teste fieri cogerent᷑.
ꝑdito qͥppe templo. sacrificio. sa¬
cerdocio. ipsoq regno. in paucis
ueteribꝰ sacram̃tis. nom̃ genꝰq
custodiunt. ne ꝑmirti gentibꝰ
sine discrecione dispereant. aut
testimoniũ ueritatis amittant. ue¬
lut cayn accipiente signũ ut eũ
nullus occidat. qui frẽm iustum
inuidus ⁊ suꝑbꝰ occidit. Hoc ⁊ in¬

Expanded text:
attinet ad manifestationem nati nominatur, qua manifestari coepit Gentibus cum eum Magi adoraverunt, quae restant pauca dicamus. Nam etiaMagis quaerentibus ubi Christus nascein quo infans erat, eadem stella perduxit; ut ostenderetur quod et civitatem poterat demonstrare, sed ad hoc se aliquantum subtraxerat, ut Judaei possent interrogaJudaei, ut demonstraretur eos non ad suam, sed ad Gentium salutem et agnitionem testimonia divina portare. Propter hoc enim illa gens regno suo pulsa est et dispersa per terras, ut ejus fidei cujus inimici sunt, ubique testes fieri cogerentur. Perdito quippe templo, sacrificio, sacerdotio, ipsoque regno, in paucis veteribus sacramentis nomen genusque custodiunt; ne permixti gentibus sine discretione dispereant, et testimonium veritatis amittant: velut Cain accipiente signum, ut eum nullus occidat, qui fratrem justum invidus et superbus occidit . Hoc n
Abbreviated transcription (Latin):
bula. ⁊ principatũ ueri ioseph ma-¬
ioris prouzdenciȩ potestate dispo¬
nens. ut illam duriorẽ fam̃ om̃i
pia ueritatis laborabant. ueniens
de cęlis panis uitȩ. ⁊ cibꝰ racionalis
auferret. Nec sine illa regione pa¬
raret᷑ singłaris hostiȩ sacram̃tum.
inqua pͥmũ occisione agni saluti¬
ferũ crucis signũ. ⁊ pascha dñi fu¬
racionabili gaudio cȩ̨lebremꝰ gr̃as

Expanded text:
bula, et principatum veri Joseph mabula, et principatum veri Joseph majoris providentiae potestate disponens, ut illam diriorem omni itatis inopia laborabant, veniens de coelo panis vitae et cibus rationis auferret; nec sine illa regione pararetur singularis hostiae sacramentum, in 121 qua primum occisione agni, salutiferum crucis signum et pascha Domini fu gentium, rationabili gaudio celebremus: gratias
Abbreviated transcription (Latin):
gi ⁊ omĩ deuocione cõpleta. scd̾m
ammonicionẽ somnii ñ eodem quo
uenerant itinere reu̾tunt᷑. Oporte¬
bat enĩ ut iam in xp̃m credentes
ñ ꝑantique cõu̾sationis semitas
ambularent. sed nouam ingressi
uiam. a relictis erroribꝰ abstinerent.
rent᷑. qui in puerũ iħm impieta.¬
tem doli ꝑsimulationẽ disponebat
officii. Unde qͥa spes istiꝰ erat soluta
cõm̃ti.in maiorẽ furorem iracundia
regis ardescit. Nam recolens tẽpꝰ
quod indicauerant magi. in om̃s
bethleem pueros rabiem crudelita¬
tis effundit. ⁊ cede generali uniu̾¬
se ciuitatis illiꝰ. in ęt̾nã głam tran¬
situram trueidauit infanciã. esti¬
mans fore ut nullo illie par aulo
nõ occiso. occideret᷑ ⁊ xp̃c. At ille
qͥ sanguinẽ suum ꝓmundi redẽp¬
tione fundendũ inaliam differret
etatẽ. egiptũ se parentũ ministerio
sub uectꝰ intulerat. repetens scili¬
cet hebreȩ gentis antiqua cuna-¬

Expanded text:
gi, et omni devotione completa, secundum gi, et omni devotione completa, secundum admonitionem somnii non eodem quo venerant itinere revertuntur. Oportebat enim ut jam in Christum credentes non per antiquae conversationis semitas ambularent, sed novam ingressi viam a relictis erroribus abstinerent. sidiae, qui in puerum Jesum impietatem doli per simulationem disponebat officii. Unde quia spes istius erat soluta commenti, in majorem furorem iracundia regis ardescit. Nam recolens tempus quod indicaverant magi, in omnes Bethleem pueros rabiem crudelitatis effundit, et caede generali universae civitatis illius in aeternam gloriam transituram trucidat infantiam; aestimans fore ut, nullo illic parvulo non occiso, occideretur et Christus. At ille, qui sanguinem suum pro mundi redemptione fundendum in aliam differret aetatem, Aegypto se parentum ministerio subvectus intulerat, repetens scilicet Hebraeae gentis antiqua cuna
Abbreviated transcription (Latin):
requirit asacerdotibꝰ ⁊ doctoribꝰ
legis. quid de ortu xp̃i scriptura
p̃dixerat. In noticiam uenit. quod
suerat ꝓphetatũ. Ueritas illumi¬
uat magos. infidelitas obcecat ma-¬
gistros. Carnalis isrł nõ intelligit
quod legit. ñ uidet quod ostendit.
Uttur paginis. quarũ ñ credit
eloqui is. Ubi ẽ uideȩ gloriacio tua:
bi de habraam ducta nobilitas:
Nõ ne circũcisio tua p̃puciũ fac¬
ta est. Ecce maior seruit minori.
⁊ alienigenis in sortẽ tuȩ heredi¬
tatis antrantibꝰ. eiꝰ testam̃ti quod
insola littera tenes re citacione
famularis. Intrer inpatriarchaꝵ
familiã gentiũ plentudo. ⁊ bene¬
dictionẽ in semine habrahe qua
se filii carnis abdicant. filii pro¬
missionis accipiant. Adorent in
tribꝰ magis om̃s ppli uniu̾sitatis
auctorem.⁊ ñ iniudea tantũ: sed in
toto orbe ds̃ sit notus. ut ubiq in
infidelitas in suis posteris cõuincit
se ẽẽ de generẽ. ita fides om̃ibꝰ faci

Expanded text:
requirit a sacerdotibus et doctoribus requirit a sacerdotibus et doctoribus legis quid de ortu Christi Scriptura praedixerit, in notitiam venit quod fuerat prophetatum; veritas illuminat magos, infidelitas obcaecat magistros; carnalis Israel non intelligit quod legit, non videt quod ostendit; utitur paginis quarum non credit eloquiis. Ubi est, Judaee, gloriatio tua ? Ubi de Abraham patre ducta nobilitas? Nonne circumcisio tua praeputium facta est ? Ecce major servis minori , et alienigenis in sortem haereditatis tuae intrantibus, ejus testamenti, quod in sola littera tenes, recitatione famularis. Intret, intret in patriarcharum familiam gentium plenitudo, et benedictionem in semine Abrahae, qua se filii carnis 120 abdicant, filii promissionis accipiant. Adorent in tribus magis omnes populi universitatis auctorem; et non in Judaea tantum Deus, sed in toto orbe sit notus, ut ubique insicut infidelitas in suis posteris convincit esse degenerem, ita fides omnibus faci
Abbreviated transcription (Latin):
cium. Ne quibꝰ quondã habrahe
innumerabilqͥs promissa fuerat¬
successio. nõ carnis semine sed fidei
fecunditate generanda:⁊ ideo stel¬
la runt multitudini comparata.
dã gͦ promissam posteritatẽ here¬
dis insideribꝰ designati. ortus noui
sideris excitat᷑. ut in quo cęli fue¬
rat adhibitũ testimoniũ. cȩli famu¬
laret᷑ obsequiũ. Com mouet magos
remocioris orientis habitatores. stel¬
lis ceteris stella fulgentior. ⁊ de
mirande luminis claritate. uiri
ad spectandũ ñ inscii magnitudi¬
nem significacionis in telligunt.
misteriũ ñ lateret. ⁊ quod ocłis
ostendebat᷑ insolitũ. animis nõ
eẽt obscurũ. Neniq officiũ suũ
cũ religione disponunt. ⁊ his se
instruunt donis. ut adoraturi
unũ tria simul credidisse de¬
monstrarent. auro honorante
ꝑsonam regiam. mirra humanam.
in urbe regia ostendi postulant.
quẽ ad regnandũ didicerant pro¬
creatũ. Con turbat᷑ herodes.ti¬
met saluti suȩ. metuit potestati:

Expanded text:
brahae innumerabilis fuerat promissa successio, non carnis semine, sed fidei fecunditate generanda; et ideo stellarum multitudini comparata, dam ergo 119 promissam posteritatem, haeredes in sideribus designati, ortu novi sideris excitantur, ut in quo coeli adhibitum fuerat testimonium, coeli famularetur obsequium. Commovet magos remotioris Orientis habitatores stellis caeteris stella fulgentior, et de mirandi luminis claritate viri ad haec spectanda non inscii, magnitudinem significationis intelligunt: mysterium non lateret, et quod oculis ostendebatur insolitum, animis non esset obscurum. Denique officium suum cum religione disponunt, et his se instruunt donis, ut adoraturi unum tria se simul credidisse demonstrent: auro honorantes personam regiam, myrrha humanam, in urbe regia ostendi sibi postulant quem ad regnandum didicerant procreatum. Conturbatur Herodes, timet saluti suae, metuit potestati,
Abbreviated transcription (Latin):
uidir ⁊ gausus est. cũ benedicendos
fidei suȩ filios insemine suo quod
est xp̃s agnouit.⁊ om̃iũ se futu¬
rum genciũ patrem credendo
prospexit. dans gloriam deo. ple¬
nissime sciens qm̃ quod ꝓmisit
potens ẽ ⁊ facere. Hunc diem dd̃¬
nouimꝰ. ex quo tres magos delõ¬
ginquitatȩ suȩ regionis excita¬
tos. ad cognoscendũ ⁊ ad orandũ
regẽ cęli ⁊ trȩ stella ꝑduxit.

Expanded text:
vidit, et gavisus est , cum benedicendos fidei suae filios in semine suo, quod est Christus, agnovit, et omnium se futurum gentium patrem credendo prospexit , dans gloriam Deo, et plenissime sciens quoniam quod promisit potens est et facere . Hunc diem Dnovimus, ex quo tres magos, de longinquitate suae regionis excitos, ad cognoscendum et adorandum Regem coeli et terrae stella perduxit.
Abbreviated transcription (Latin):
uenire: saluacionem om̃ium genciũ
p̃finitũ inxp̃o. ut quia cunctas na-¬
ciones aueri dei cultu impius du¬
dum error auerterat. ⁊ ipse peculia¬
ris dei isrł ppłs ab institutis legali¬
bus pene totus exciderat. cõclusis
om̃ibꝰ sub peccato om̃iũ miseretur.
Peficiente enim ubiq iusticia toto
nisi iudiciũ suum potestas diuina
differret. dina uniuersitas homi¬
num sententiam dãpnacionis exci¬
peret. S in indulgentiã ira trans¬
lata ẽ. ut ⁊ clarior fieret exercende
grẽ magnitudo. tunc placuit abolen¬
dis peccatis hominũ sacram̃tũ re¬
missionis afferri. quando nemo po
giũ tenente. ubi legitima successio¬
ne cessante. ⁊ pontificũ potestate
destructa. alienigena obtinuerat
pͥncipatũ. ut ueri regis ortꝰ illiꝰ pro¬
pheciȩ ꝓbaret᷑ uoce quȩ dixerat. ñ
deficiet pͥnceps exiuda. neq dux
defemoribꝰ eiꝰ. donec ueniat cui repo¬

Expanded text:
enire, salvationem omnium gentium praefinivit in Christo; ut quia et cunctas nationes a veri Dei cultu impius dudum error averterat, et ipse peculiaris Dei populus Israel ab institutis legalibus pene totus exciderat, conclusis omnibus sub peccato , omnium misereretur. Defnisi judicium suum potestas divina differret, universitas hominum sententiam damnationis exciperet. Sed in indulgentiam ira translata est, et ut clarior fieret exerendae gratiae magnitudo, tunc placuit abolendis peccatis hominum sacramentum remissionis afferri, quando nemo potgium tenente, ubi legitima regum successione cessante, et pontificum potestate destructa, alienigena obtinuerat principatum: ut veri Regis ortus illius prophetiae probaretur voce, quae dixerat: Non deficiet princeps ex Juda, neque dux de femoribus e
Abbreviated transcription (Latin):
nõ nulla utiq aura ueritatis afflatꝰ
ẽ. quando in tiꝰ passione titulũ scrip¬
sit rex iudeoꝵ: quẽ uidei conati sunt
m̃dose em̃dare. Quibꝰ ille respondit.
Quod scripsi scͥpsi Quia p̃dictũ erat
inpsalmo. ut tituli inscriptione
ne corrũpas. Qu̾̃tamꝰ itaq magnũ

Expanded text:
nonnulla utique aura veritatis afflatus est, quando in ejus passione titulum scripsit, Rex Judaeorum: quem Judaei conati sunt mendosi emendare. Quibus ille respondit, Quod scripsi, scripsi : quia praedictum erat in Psalmo, Tituli inscriptionem ne corrumpas . Advertamus itaque mag
Abbreviated transcription (Latin):
gnũ diui nitate intelligt̃. excipi
synagogã figurate denũciant:
quȩ longa incarnatioĩs eiꝰ expec¬
mar ut aduenit ⁊ piarũ ulnis
actionũ ⁊ fidĩ ñ fictę uocibꝰ ex¬
altare ac magnificare studuit.
ad clamans illi ⁊ dicens: Dirige

Expanded text:
num divinitate intelligunt, excipiunt, synagogam figurate denuntiant, quae longa incarnationis ejus exspecmox, ut advenit, et piarum ulnis actionum, et fidei non fictae vocibus exaltare ac magnificare studuit, acclamans illi et dicens: Dirige
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃m pͥus aqua baptismi apecca¬
tis oĩbꝰ quasi uera circũe siouis
purgat᷑. ac sic ꝓficiente gr̃a noue
lucis. ad altare scm salutari hostia
dnici corporis ⁊ sanguinis usecra¬
dꝰ ingredit᷑ Nã ⁊ ipsa singłar t
simplex et casta nr̃i saluatora hu¬
manitas quȩ oblata ẽ patͥ ꝓmob¬

Expanded text:
nostrum prius aqua baptismi a peccanostrum prius aqua baptismi a peccatis omnibus, quasi vera circumcisione purgatur, ac sic proficiente gratia novae lucis, ad altare sanctum salutari hostia Domini corporis et sanguinis consecrandus ingreditur, nam et ipsa singulariter simplex et casta nostri Salvatoris humanitas, quae oblata est Patri pro
Abbreviated transcription (Latin):
cõsolabũt᷑. Oerito gͦ turtur x
colũba dño offerunt᷑ inhostiam.
qr nimirũ simplex ⁊ pudica fide¬
liũ cõu̾satio gratũ ẽ illi sacrificiũ
iusticiȩ. qr laborat ingemitu suo:
qͥ lacrimis stratũ suũ singłas
ꝑ noctes abluit. acceptissimam
ꝓrsus dõ uictimã mactat: Cũ
uͦ utraq auis ista ꝓpt̾ cõsuetudi¬
nẽ genĩdi p̃sentes scõꝵ luctꝰ ⁊
desidĩa suꝑna designet. hoc tͣm
differt̃. qd̾ turtur soliuagus.
colũba aũt cõgregatim ire cõsue¬
uit.  ob idẽ iste secretas orati¬
onũ lac̾mas illa publicos eccłiȩ
cõuentꝰ insinirat: Bene aũt pu¬
er iħs pͥmo eireũcidit᷑. ac sic in¬
t̃positis diebꝰ iherosolimã cũ hostia¬
defert᷑. quia ⁊ ipse iã iuuenis pus
omnne carnis corruptionẽ morien¬
do ac resurgendo calcauit. ac dein¬
de int̾positis diebꝰ cũ uosa carne
ĩa in mortali qu̾ã ꝓ nr̃a salute ho¬
stiã dõ fecerat. ad gaudia suꝑne
ciuitatis ascendit U unusqͥeq

Expanded text:
consolabuntur . Merito ergo turtur et columba Domino offeruntur in hostiam: quia nimirum simplex et pudica fidelium conversatio gratum est illi sacrificium justitiae: quia qui laborat in gemitu suo, qui lacrymis stratum suum singulas per noctes abluit, acceptissimammam mactat. Cum vero utraque avis ista propter consuetudinem gemendi praesentes sanctorum luctus et desideria superna designet, hoc tamen differunt quod turtur solivagus, columba autem gregatim gemere consuevit; et ob id ista secretas orationum lacrymas, illa publicos Ecclesiae conventus insinuat. Bene autem puer Jesus primo circumciditur, ac sic interpositis diebus Hierosoldefertur, quia et ipse jam juvenis prius omnem carnis corruptionem moriendo ac resurgendo calcavit; ac deinde interpositis diebus cum ipsa carne jam immortali, quam pro nostra salute hostiam Deo fecerat, ad gaudia supernae civitatis ascendit. Et unusquisque
Abbreviated transcription (Latin):
st̃ genȩ tuȩ. sic̃ turturis Q
it᷑m Ecce tu plilera es amica
mea. ecce tu pulcra ocłi tui
colũbaꝵ: Genas qͥppe ut tur¬
turis ht̃ aĩa. quȩ ab oĩ impu¬
diciciȩ peste. castũ se custodit
⁊ in munẽ: Ocłos habet colũba¬
rũ. quȩ nulli nocere desiderãs
eciam inimicos simplici cõtuetur
rata. qr gemitũ ꝓcantu edere
nat. de qua dñs memorat dicens:
Nm̃ am̃ dico uob̾. qr plorabitis
⁊ flebitis uos. mũd aũt gaude¬
bit. Uos aũt cõtristabimi. sed

Expanded text:
e sicut turturis; et iterum: Ecce tu pulchra es, amica mea, ecce tu pulchra es, oculi tui columbarum ; genas quippe ut turturis habet anima quae ab omni impudicitiae peste castam se custodit et immunem; oculos habet columbarum, quae, nulli nocere desiderans, etiam inimicos simplici amore contuetur. rata, quia gemitum pro cantu edere nat, de qua Dominus memoratur dicens: Amen amen dico vobis, quia plorabitis et flebitis vos, mundus autem gaudebit; vos a
Abbreviated transcription (Latin):
rt̃ cęli cõditorẽ . ⁊ t̾rȩ int̾ra cũ
hõibꝰ futurũ. angłoꝵ nuntiauit
creatorẽ. carnis ⁊ sp̃c incarne uẽ¬
turũ: Salutauit ioħs de utero
in utero saluatorẽ. symeon senex
dm̃ agnouit infantẽ. anna ui¬
dua uirginẽ matrẽ: Hec s̃ testi¬
monia natiuitatis tuȩ dñe iħu:
Ante qũa tͥ fluctꝰ substernerent᷑
calcanti cederent. imꝑanti anͣ¬
quã uentꝰ te iubente siluisset.
mortuus te uocante uixiss sol
te moriente palluiss. ante qũa

Expanded text:
cum hominibus futurum: angelus annuntiavit Creatorem carnis et spiritus in carne venturum. Salutavit Joannes ex utero in utero Salvatorem; Simeon senex Deum agnovit infantem; Anna vidua virginem matrem. Haec sunt testimonia nativitatis tuae, Domine Jesu, antequam tibi fluctus substernerentur calcanti, cederent imperanti; antequam ventus te jubente siluisset, mortuus te vocante vixisset, sol te moriente palluisset, terra
Abbreviated transcription (Latin):
siue colũbã offerrent: Si qͥ uͦ ñ
sufficerent. ad offerendũ agnũ.
duos ĩa turtures ł duos colũbę
omĩa memor salutis. ñ solũ homo
fieri cũ ds̃ eẽt. s eciã cũ diues eẽt
pauꝑ fieni dignatꝰ ẽ ꝓ nobis. ut nos
sua pauꝑtate simul ⁊ humanitate
diuiciaꝵ diuinitatis suȩ donaret
ẽẽ participes S libet paulisꝑ
intueri cur heȩ maxime uolu¬
cres inhostiã dñi iuberent᷑ offer¬
ri: Nam n abrahã patriarcha
tanto añ legẽ tp̃r in holocaustũ
dñi legit᷑ obtulisse. ⁊ impleris¬
ꝙ legis cerimoni is ꝗ mundandꝰ¬

Expanded text:
e columbam offerret; qui vero non sufficeret ad offerendum agnum, duos jam turtures, vel duos columbae rae per omnia memor salutis, non solum homo fieri, cum Deus esset, sed etiam cum dives esset, pauper fieri dignatus est pro nobis, ut nos sua paupertate, simul et humanitate divitiarum, et divinitatis suae donaret esse participes. Sed libet paulisper intueri cur hae maxime volucres in hostiam Domini jubentur offerri. Nam et Abraham patriarcha tanto ante legem tempore has in holocaustum Domino legitur obtulisse, et in plerisque legis caeremoniis, qui mundand
Abbreviated transcription (Latin):
patet profecto. quia illa sine ui¬
rilis susceptioẽ seminis uirgo
peperit una cũ filio ꝗ natꝰ ẽ ei
neq inmũdã describat. neq ꝑ
hostias salutares doceat ẽẽ mun
rens in hoie fieri uoluit suble¬
ge. ut eos ꝗ sublege erant redi-¬
meret. ut ad optionẽ filioꝵ reci¬
ꝑemꝰ. ita eciã beata genitrix
illiꝰ quȩ singłari pͥuilegio supͣ
legẽ fuit ꝓ ostendendo tam̃ hu¬
militatis exemplo legalibꝰ sub¬
di ñ refugit institutis. iuxta
illud uiri sapientis Quanto
magnꝰ es. humilia te in oĩbꝰ Q
ut darent inqͥt ostiã scđm qd̃
dictũ ẽ in lege dñi. par turtu¬
rũ aut duos pullos colũbaꝵ: Ho¬
stia hec pauꝑm erat: P recepit qͥp

Expanded text:
patet profecto quia illam quae sine virilis susceptione seminis virgo peperit, una cum Filio qui natus est ei, neque immundam describat, neque per hostias salutares doceat esse mundrens in homine, fieri voluit sub lege, ut eos qui sub lege erant, redimeret, ut adoptionem filiorum reciperemus; ita etiam beata genitrix illius, quae singulari privilegio supra legem fuit, pro ostendendo tamen humilitatis exemplo, legalibus subdi non refugit institutis: juxta illud viri sapientis: Quanto magnus es, tanto humilia te in omnibus . Et ut darent, inquit, hostiam secundum quod dictum est in lege Domini, Par turturum, aut duos pullos columbarum. Hostia haec pau
Abbreviated transcription (Latin):
fr̃s ħm̃i natus de patre si¬
ne die. ꝑ quẽ factꝰ ẽ oĩs dies. uo¬
luit int̾ra habere natalẽ diem il¬
ndiȩ mnuaris et̾nũ mirare. no¬
cius ante mmnẽ diem creantẽ.¬

Expanded text:
r natus de Patre sine die, per quem factus est omnis dies, voluit in terra habere natalem hunc dihunc diem miraris aeternum mirare potius ante omnem diem pe
Abbreviated transcription (Latin):
saus ⁊ u̾bũ est: Merito cęli lo¬
curt is. angii gratulati. pastores
letati. magi mutati. reges tur¬
t̃ cibũ nr̃m. lacta panẽ decęlo
uenientẽ. ⁊ ĩp̃sepio positũ. ueĩud
pioꝵ cibaria ium̃toꝵ Illic
enĩ agnouit bos possessorẽ suũ.
⁊ asinꝰ p̃sepe dñi sui. circũcisio
scilicet ⁊ p̃puciũ coherendo:
lapidi angulari. qͦꝵ p̾miciȩ fu¬
ert pastores ⁊ magi Lacta eũ
qͥ talem fec̃ te. ut ⁊ ip̃e fieret
inte. qͥ tͥ ⁊ munꝰ fecunditatis
adtulit cõceptꝰ. ⁊ decꝰ uirgini¬
tatis ñ abstulit natꝰ. Qui eͥ¬

Expanded text:
fans et Deus est. Merito coeli locuti sunt, angeli gratulati, pastores laetati, magi mutati, reges turter, cibum nostrum; lacta panem de coelo venientem in praesepio positum velut piorum cibaria jumentorum. Illic enim cognovit bos possessorem suum, et asinus praesepe Domini sui : circumcisio scilicet et praeputium, cohaerendo lapidi angulari, quorum primitiae fuerunt pastores et Magi. Lacta eum qui talem fecit te, ut et ipse fieret in te, qui tibi et munus fecunditatis attulit conceptus, et donum virginitatis non abstulit natus: qui
Abbreviated transcription (Latin):
que ungebant᷑ ad ppłm scĩficandũ
⁊ regendũ. sacerdotis ⁊ regis. Et ipse
inministerio uenit aliquando. qui
ꝑ illas significabat᷑. Uenit aliquã¬
quia regim᷑ ab eo: aprraunt᷑ que
elausa portabant᷑. Grãs : li. ampleuit
ꝑ se quot ꝑ uetus testam̃tũ ꝓmit-¬
tebat᷑. ⁊ srangi uissit panes: Frangẽ¬
do: multiplicati sunt. Nichil ueriꝰ.
Quinq enĩ libri moysi quã multos
libros cũ exponunt᷑. tanquã fran¬
gendo id est disserendo fecerunt:
Sed qͥa in illo ordeo ignorantia pͥmi
ipłi tegebat᷑. de quo pͥmo ppło dictũ
ẽ. quã diu legit᷑ moyses. uelamen
supra corda eoꝵ positũ ẽ: ñ dũ enĩ
ablatũ erit uelam̃. qͥa ñdũ uenerat
xp̃c. ñ dũ uelũ templi fuerat illo
meruce pendente conscissũ. qͥa igno¬
rantia cͦ ppłi erat inleg. ꝓpterea tẽp
tacio illa dñi ignorantia discipli de¬
monstrabat. Nichil gͥ uaert. omĩa
innuurt. sed intellectũ requirunt.

Expanded text:
quae ungebantur ad populum sanctificandum quae ungebantur ad populum sanctificandum et regendum, sacerdotis et regis. Et ipse in mysterio venit aliquando, qui per illas significabatur: venit aliquanquia regimur ab eo: et aperiuntur quae clausa portabantur. Gratias illi; implevit per se quod per Vetus Testamentum promittebatur. Et frangi jussit panes: frangendo multiplicati sunt. Nihil verius. Quinque enim illi libri Moysi, quam multos libros, cum exponuntur, tanquam frangendo, id est disserendo, fecerunt? Sed quia in illo hordeo ignorantia primi populi tegebatur, de quo primo populo dictum est, Quamdiu legitur Moyses, velamen supra corda eorum positum est : nondum enim ablatum erat velamen, quia nondum venerat Christus; nondum velum templi fuerat illo in cruce pendente conscissum: quia ergo ignorantia populi erat in Lege, propterea illa Domini tentatio ignorantiam discipuli demoeminent, sed intellectorem requirunt.
Abbreviated transcription (Latin):
sit. fiacti sunt ranes positi ante
discuber. Nõ iam quinq panes.
sed quod ad ecerat qui creauerat.
quod auctũ erat. ⁊ de piscipꝰ quan¬
tũ sifsiciebat. larũ ẽ turbã ula saci¬
atã. ȩtiã fragm̃t. resederunt. Et ipsa
colligi iussa sunt. ne perirent. Et
impleuerunt duo decĩ cophinos
fragm̃toꝵ. Preuit̾ ut curramꝰ qͥn¬
q panos incedigunt᷑ qͥnq libri
Nostis aũt ordeũ ra cõcretũ. ut
admedullã eiꝰ uix ꝑueniat᷑. uesti¬
tur enĩ eadẽ medulla tegmi¬
ne paleȩ. ⁊ ipsa palea ẽ tenax ut¬
⁊ inherens. ut cũ labore exuatur
Talis ẽ littera ueteris testam̃ti: ue¬
stita tegminibꝰ carnaliũ sacram̃toꝵ.
Sed si ad eiꝰ medullã ꝑueniat᷑ pas¬
cit nsaciat. Ferebat gͦ quidã puer.
qͥnq panes ⁊ duos pisces. Si que
U it nec manducabat. Illi enim
iuo porrabat. clausa honerabant
aꝑta pascebant. Duo aũt pisces. ui¬
dent᷑ nobis significate duas illas
in ueteri testam̃to sublimes ꝑsonas:

Expanded text:
i, fracti sunt panes, positi ante discumbentes, non jam quinque panes, sed quod adjecerat qui creaverat quod auctum erat: Et de piscibus quantum sufficiebat. Parum est turbam illaatam, etiam fragmenta resederunt: et ipsa colligi jussa sunt, ne perirent; et impleverunt duodecim cophinos fragmentorum. 5. Breviter ut curramus, quinque panes intelliguntur quinque libri Nostis autem hordeum ita creatum, ut ad medullam ejus vix perveniatur: vestitur enim eadem medulla tegmine paleae, et ipsa palea tenax et inhaerens, ut cum labore exuatur. Talis est littera Veteris Testamenti, vestita tegminibus carnalium sacramentorum: sed si ad ejus medullam perveniatur, pascit et satiat. Ferebat ergo puer quidam quinque panes et duos pisces. Si quaeortabat, nec manducabat. Illa enim quae portabat, clausa onerabant, aperta pascebant. Duo autem pisces, videntur nobis significare duas illas in Veteri Testamento sublimes personas,
Abbreviated transcription (Latin):
ñ solũ ꝓbonitate. uerũ ętiã ꝓpotestate.
Quid enim sola prodesset bonitas. ubi
ñ erat panis un turba esuuiens pas¬
ceret᷑: Nisi bonitati ad eẽt potestas.
ret. Deniq ⁊ discipli qui erant cum
dño infame.⁊⁊ ipsi turbas uolebant.
pascere. ut ñ remanerent inhanes.s
un pascerent ñ habebant. In t̾rogauit
dñs un emerent᷑ panes. ad turbas pa¬
scendas: ⁊ ait scͥpta᷑. Hoc aũt dicebat
temptans eũ. discipłm scilicet. phili¬
pũ quẽ in t̾roga uerat. Ipse enim

Expanded text:
non solum pro bonitate, verum etiam pro potestate. non solum pro bonitate, verum etiam pro potestate. Quid enim sola prodesset bonitas, ubi non erat panis unde turba esuriens pasceretur? Nisi bonitati adesset potestas, ret. Denique et discipuli qui erant cum Domino in fame, et ipsi turbas volebant pascere, ut non remanerent inanes, sed unde pascerent non habebant. Interrogavit Dominus unde emerentur panes ad turbas pascendas. Et ait Scriptura, Hoc autem dicebat tentans eum: discipulum scilicet Philippum, quem interrog
Abbreviated transcription (Latin):
tudinẽ facti ut ammiret᷑ artificẽ.
Qui aut intelligit. quasi leg̃. Aliter
enĩ uidet᷑ pictura. alit̃ uident᷑ litͬę.
Picturã cũ uideris. hoc ẽ totũ uidisse.
laudasse. Litteras cũ uideris. ñ est
Et enĩ dicis cũ uideris literas. si for¬
tasse ñ eas nosti legere. Quid puta¬
mꝰ ẽẽ. ꝙiod hic scriptũ ẽ: In t̾rogas
qͥs sit cũ iam uideas. Aliqͥd aliud
demonstraturꝰ ẽ. aquo queris agno¬
ĩcere quod uidisti. Alios ille ocło̾s
habet. alios tu. Nõne similit̃ apices
uidetis.s ñ similit̾ signa cognoscitie e
Tu gͦ uides ⁊ laudas. Ille uidet. laudat.
legit. ⁊ intelligit. Quia gͦ uidimꝰ ⁊ lau¬
dauimꝰ. legamꝰ intelligamꝰ. Dñs in
monte. multomagis intelligamꝰ. quia
dñs in monte u̾bũ ẽ in alto. Proinde
ñ quasi humilit̾ iacet. quod intemplo
factũ ẽ. nec transeunt᷑ p̃tereundum¬
ẽ.s suscipiendũ. Turbas uidit. esuni¬
entes agnouit. misericordit̾ pauit.

Expanded text:
ritudine facti, ut admiretur artificem. ritudine facti, ut admiretur artificem. Qui autem intelligit, quasi legit. Aliter enim videtur pictura, aliter videntur litterae. Picturam cum videris, hoc est, totum vidisse, laudasse; litteras cum videris, non estEtenim dicis cum videris litteras, si forte non eas nosti legere. Quid putamus esse quod hic scriptum est? Interrogas quid sit, cum jam videas aliquid. Aliud tibi demonstraturus est, a quo quaeris agnoscere quod vidisti. Alios ille oculos habet, alios tu. Nonne similiter apices videtis? Sed non similiter signa cognoscitis. Tu ergo vides et laudas, ille videt, laudat, legit et intelligit. Quia ergo vidimus, quia laudavimus, legamus et intelligamus. Dominus in monte. Multo magis intelligamus, quia Dominus in monte, verbum est in alto. Proinde non quasi humiliter jacet quod in monte factum est, nec transeunter praetereundum, sed suspiciendum. Turbas vidit, esurientes agnovit, misericorditer pavit,
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ purgati ꝑfidem. ȩtiã ipsũ inui
sibilit̃ uidere cuperemꝰ. quẽ rebꝰ
uisibilibꝰ inuisibilẽ nosceremꝰ. Nec
tam̃ sufficit hec intueri. in mira¬
cłis xp̃i: In terrogemꝰ ipsa miracła.
qͥd nob̾ loquant᷑ de xp̃o. Habent
enim si intelligant᷑. linguã suam.
culum sicut audiuimꝰ quã magnũ
sit. queramꝰ ętiã quã ꝓfundũ sit:
Nõ tantũ eiꝰ suꝑficiȩ delectem᷑. sed
ȩtiam altitudinẽ ꝑscrutem᷑. Nab
enĩ aliqͥd intus. hoc quod miram᷑.
foris: Uidimꝰ. expectauimꝰ magnum
quiddã. p̃clarũ quiddã. om̃ino diui¬
nũ. quod fieri nͥ adeo ñ possit. Lau¬
dauimꝰ defacio factorẽ: sed quẽad¬
modũ si littãs pulcras alicuiꝰ inspi¬
ceremꝰ: ñ nobis sufficeret laudare
scriptoris articłm. qui eas pariles.
equales. decoras fec̃. nͥ ȩtiã legeremꝰ
quid nob̾ ꝑ illas indicauit. ita factũ
hoc qͥ tantũ inspicit. delectat᷑ pulc̾¬

Expanded text:
et purgati per fidemet purgati per fidemsibiliter videre cuperemus, quem de rebus visibilibus invisibilem nosceremus. 2. Nec tamen sufficit haec intueri in miraculis Christi. Interrogemus ipsa miracula, quid nobis loquantur de Christo: habent enim si intelligantur, linguam suam.  ergo miraculum sicut audivimus quam magnum sit, quaeramus etiam quam profundum sit. Non tantum ejus superficie delectemur, sed etiam altitudinem perscrutemur. Habet enim aliquid intus hoc quod miramur foris. Vidimus, exspectavimus magnum quiddam, praeclarum quiddam et omnino divinum, quod fieri ndavimus de facto factorem. Sed quemadmodum si litteras pulchras alicubi inspiceremus, non nobis sufficeret laudare scriptoris articulum, quomodo eas pariles, aequales, decorasque fecerit, nisi etiam legeremus quid nobis per illas indicaverit: ita factum hoc qui tantum aspicit, delectatur pulch
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ẽ talis substantia quȩ uideri ocłis
possit:⁊ miracła eiꝰ quibꝰ totũ mun-¬
dũ regit. uniu̾sãq creatãm ammi-¬
nistrat assiduitate uiluerunt. ita
ut pene nemo dignet᷑ attendere
oꝑa dĩ. mira ⁊ stupenda in quolib
uidendo stuperent. qͥbꝰ cotidi ana
uiluerant. Maius enĩ miracłm ẽ
gubernatio tocius mũdi: qũa satu¬
racio qͥnq miliũ hominũ de qͥnq
panibꝰ: ⁊ tam̃ hec nemo miratur.
Illud mirant᷑ homines. ñ qͥa maius
ẽ. sed quia rarũ ẽ. Quis enĩ ⁊ nunc
pascit uniu̾sũ mũdũ. ñ ille qͥ de
paucis granis segetes: inde inma
nibꝰ suis multiplicauit qͥnq panes.
Potestas enĩ erat: in manibꝰ xp̃i. lanes
aũt illi quinq quasi semina erant.
ñ quidẽ t̾rȩ mandata. sed abeo qui
t̾rã fec̃ multiplieatã. Hoc gͦ ad mo¬
tũ ẽ sensibꝰ quo erigeret᷑ mens. &
exhibitũ ocłis ubi exerceret᷑ intel¬
lectꝰ. ut inuisibilem dm̃ ꝑuisibilia
oꝑa mirarem᷑. ⁊ erecti ad fidem.

Expanded text:
is possit, et miracula ejus, quibus totum mundum regit universamque creaturam administrat, assiduitate viluerunt, ita ut pene nemo dignetur attendere opera Dei mira et stupenda in quolibet do, stuperent, quibus quotidiana viluerant. Majus enim miraculum est gubernatio totius mundi quam saturatio quinque millium hominum de quinque panibus, et tamen haec nemo miratur. Illud mirantur homines, non quia majus est, sed quia rarum est. Quis enim et nunc pascit universum mundum, nisi ille qui de paucis granis segetes creanibus suis multiplicavit quinque panes. Potestas enim erat in manibus Christi: panes autem illi quinque quasi semina erant, non quidem terrae mandata, sed ab eo qui terram fecit multiplicata. Hoc ergo admotum est sensibus, quo erigeretur mens, et exhibitum oculis ubi exerceretur intellectus, ut invisibilem Deum per visibilia opera miraremur, et erecti ad fidem,
Abbreviated transcription (Latin):
numero moyses ꝑmansiones ꝑue¬
nt adrequiem. quo ⁊ nos ꝑ ieiunia
mansiones quedã sunt. ꝑ que it̃
sp̃alit̃ facientes. animȩ uirtutibꝰ
ambulamꝰ. Et diurno ꝓfectu: re¬
ꝓmisse nobis terrȩ uicioniores
efficim̃: ita ut cicius ꝑueniat qͥ
deuocius ieuinauerit. Pedes enim
quidam animȩ pernices sunt:¬
fides atq ieiuniũ. qͥ cito dehumi¬
libꝰ ad alciora cõscendunt. cito de¬
terrenis ad cȩlestia gradiunt᷑. De¬
his pedibꝰ dixit apłs. Quã specio¬
si pedes euãgłizanciũ pacem.
euagłiranciũ bona. Hos pedes
uidua. Si scõꝵ pedes lauit. Digni¬
enĩ honore euagłitanciũ pacem
pedes sunt. qui sp̃ales ac nitidi
dierũ numero: isrł ppłs ꝑuenit
ad fluenta iordanis. Codem dieꝵ
enta baprismatis. Et sic̃ ait ꝓpħa ior¬
danis cõa̾ius ẽ retrorsũ. Illic intro¬
euate istł ita in aquas fluminis un¬
da uꝑ fugit hic descendente infon¬
tẽ xp̃iano cyiminii peccata diffugi¬

Expanded text:
numero Moyses per mansiones pervenumero Moyses per mansiones pervenit ad requiem, quo et nos per jejunia mansiones quaedspiritaliter facientes, animae virtutibus ambulamus, et diurno profectu repromissae nobis terrae viciniores efficimur; ita ut citius perveniat, qui devotius jejunarit. Pedes enim quidam animae pernices suntides atque jejunium, qui cito de humilibus ad altiora conscendunt, cito deterrenis ad coelestia gradiuntur. Dehis pedibus dixit Apostolus: Quam speciosi pedes evangelizantium pacem, evangelizantium bona ! Hos pedes vidua: Si senim honore evangelizantium pacem pedes sunt; qui spirituales ac nitidi dierum numero Israel populus pervenit ad fluenta Jordanis; eodemque enta baptismatis. Et sicut ait propheta: Jordanis conversus est retrorsum ; illic introeunte Israelita in aquam fluminis unda superfugit, hic descendente in fontem Christiano, criminum peccata diffugi
Abbreviated transcription (Latin):
Nam ⁊ ipse dictꝰ ẽ magni cõsili
angłs. Ueruntam̃ alibi quid dicit
ꝓpħ̾a: Quia ñ legatꝰ. neq angłs. sed
ipse ueniens saluos fecit eos. id est
ad saluos faciendos eos ñ mittet le¬
gatũ. ñ mittet angłm. sed ueniet
ipse. Quis ueniet: Et ipse angłs
Certe ñ ꝑangłm. nisi quia iste sic an
annuntiaret. angłs ñ diceret᷑. Si¬

Expanded text:
Nam et ipse dictus est magni consilii angelus . Verumtamen alibi quid dicit propheta? Quia non legatus neque angelus, sed ipse veniens salvos faciet eos, id est, ad salvos faciendos eos non mittet legatum, non mittet angelum, sed veniet ipse. Quis veniet? Ipse angelus. Certe non per angelum, nisi quia iste sic angannuntiaret, angelus non diceretur.
Abbreviated transcription (Latin):
signũ ẽẽ cu cõtradicit᷑. Sunt
enĩ plures heretici. qͥ asserunt
signũ ẽ cui cõtradicit᷑. ñ quo cõ¬
tradicunt hii qui credunt m
eum. nos qͥppe omĩa scimꝰ. uera
animã ꝑ transibit gladius. Nul¬
la docet historia. beatam mariã
ex hac uita gladii occisione mi¬
grasse. p̃sertim cũ ñ anima

Expanded text:
signum esse cui contradicitur. Sunt enim plures haeretici, qui asserunt signum est cui contradicitur. Non quod contradicant hi qui credunt in eum: nos quippe omna scimus vera animam pertransibit gladius. Nulla docet historia beatam Mariam ex hac vita gladii occisione migrasse, praesertim cum non anima
Abbreviated transcription (Latin):
implere ñ poterͥ nt. Ego qui opto
ẽẽ eccłasticꝰ. ⁊ ñ abheresiarcha ali¬
quo. sed axp̃i uocabulo nuncupa¬
ri. ⁊ habere nom̃ qd̃ benedicitur
suꝑ t̾rã. ⁊ cupio tam oꝑe quam
inueteri ⁊ in noua lege quero ra¬
cionem. Loquit᷑ ds̃ ego interficiã.¬

Expanded text:
implere non poterunt. Ego vero quia opto implere non poterunt. Ego vero quia opto esse Ecclesiasticus, et non ab haeresiarcha aliquo, sed a Christi vocabulo nuncupari, et habere nomen quod benedicitur super terram, et cupio tam opere quam et in veteri et in nova Lege quaero rationem. Loquitur Deus: Ego interficia
Abbreviated transcription (Latin):
der crudelis ẽ cõditor. qͥa dic̃
ego interficiam. ⁊ uiuificabo.
ꝑcuciam ⁊ sanabo. manifestum
est ⁊ iħm ipsuis ẽẽ filiũ. Cadẽ
si quidem de eo scripta st̃. Eoce
hic positus ẽ inruinã. ⁊ in resur¬
rectionẽ multoꝵ in isrł. Nõ
in resurrectionẽ tantũ. s ⁊ in
ruinã. Si malũ ẽ in terficere.
malũ sit ⁊ inruinã uenire. Co
respondebunt. Utrumne rece¬
dant auultu eiꝰ. an querant
aliqua int̾p̃tacionẽ.⁊ ad tropolo¬
gias cõfugiant. ut quod in ruinã
uenerit. benignitatẽ magis qͣm
absteritatẽ sonent. Et quomͦ
iustũ erit quando qͥdẽ in euã¬
głio tale repperit᷑. ad allegorias
⁊ nouas intelligentias cõfugere.
quando uͦ inueteri testam̃to sta¬
tim accusare. ⁊ nullã explanati¬
onem quã uis ꝓbabilis sit reciꝑe:
Sed ⁊ hoc qd̾ sequit᷑ in iudicium
ega ueni in mundũ istũ. ut uidẽ¬
tes nõ uideant. ⁊ qͥ uident ceci fi¬
ant. quãuis querant ⁊ edisserant.

Expanded text:
et crudelis est Conditor, quia dicit: Ego interficiam, et vivificabo: percutiam, et sanabo, manifestissime est et Jesum ipsius esse Filium; eadem siquidem de eo scripta sunt: Ecce hic positus est in ruinam et resurrectionem multorum in Israel. Non in resurrectionem tantum, sed et in ruinam. Si malum est interficere, malum sit et in ruinam venire. Quid respondebunt? Utrumne recedent a cultu ejus, an quaerent aliquam interpretationem, et ad tropologias confugient, ut quod in ruinam venerit, benignitatem magis quam austeritatem sonet? Et quomodo justum erit quando quid in Evangelio tale reperiet novas intelligentias confugere; quando vero in Veteri Testamento, statim accusare, et nullam explanationem, quamvis probabilis sit, recipere? Sed et hoc quod sequitur: In judicium ego veni in mundum istum, ut non videntes videant, et qui vident caeci fiant, quamvis quaerant ut edisserant,
Abbreviated transcription (Latin):
siliusser mortui te uocante surre¬
xissent. sol te moriente palluis¬
set. t̾ra te isurgente tremuisset.
cȩlum te ascendente patuisset.
Ad huc in manibꝰ matris portaba¬
ris. ⁊ iam dñs orbis agnoscebaris.
occurrebat. Pulcher in cęlis. pul¬
cher int̾ris. pulcher inpatre uer¬
bum. pulcher in matre caro .x
uerbũ. Iulcher inutero uirginis.
ubi nõ amisit diunitatẽ. cum
suscepit humanitatẽ. quia cũ
hic fuisset. cũ manibꝰ portaret᷑.
locuti sunt cęli. gauisisunt an

Expanded text:
siluisset, mortuus te vocante resurrexisset, sol te moriente palluisset, terra te resurgente tremuisset, coelum te ascendente patuisset. Adhuc enim in manibus matris portabaris; et jam Dominus orbis cognoscebaris. occurrebat: pulcher in coelis, pulcher in terris; pulcher in Patre Verbum, pulcher in matre caro et Verbum; pulcher in utero Virginis, ubi non amisit divinitatem, cum suscepit humanitatem: quia cum hic esset, cum manibus portaretur, locuti
Abbreviated transcription (Latin):
huic signo. ⁊ aiunt penitꝰ eũ de
muliere ñ eẽ generatũ: Hebionite.
cõtradicunt huic signo. dicentes
exuiro muliere ia natũ eẽ. ut
nos nascimͣ: Habuit corpꝰ humanũ.
⁊ hoc signũ ẽ. cu cõtradicit᷑. Alii
eñ eũ dicunt uenisse de cęlis. alii
tale quale nos corpꝰ habuisse. ut
ꝑsimilitudinẽ corporis ȩtiã nr̃a
corpora redimeret apeccatis. ⁊ da¬
ret nobis spem resurrectionis:
Resurrexit amortuis. ⁊ signũ est
cui cõtradicitur. quomͦ resurrex̃.
utrũ ipse ⁊ talis qualis mortuus
est. ancerte in melioris. sub stantiȩ
corpus surrererit. Et est finita
cõtentio. aliis dicentibꝰ fixuram
clauoꝵ thome demonstrauit in
manibꝰ. aliis e regione tractantibꝰ.
Si idem corpꝰ habuit. quomͦ clau¬
sis ingressus ẽ hostiis istetit.

Expanded text:
huic signo, et aiunt penitus eum de huic signo, et aiunt penitus eum de muliere non esse natum. Ebionitae contradicunt signo, dicentes eum ex viro et muliere ita natum esse ut nos quoque nascimur. Habuit corpus humanum, et hoc est signum cui contradicitur. Alii enim dicunt eum venisse de coelis, alii tale quale nos corpus habuisse, ut per similitudinem corporis, etiam corpora nostra redimeret a peccatis, et daret nobis spem resurrectionis. Resurrexit a mortuis: et hoc signum est cui contradicitur, quomodo resurrexit, et utrum ipse, et talis qualis mortuus est, an certe in melioris substantiae corpus resurrexerit. Et est infinita contentio: aliis dicentibus, fixuram clavorum Thomae ostendit in manibus suis : aliis e regione tractantibus, si idem corpus habuit, quomodo clausis ingressus est ostiis, et stetit?
Abbreviated transcription (Latin):
ueniet inte. ⁊ uirtꝰ altissimi
obumbrabit tibi. Propt̃ hoc &
quod natũ fuerit scm. uocabit᷑
filius dei. Et qͥ manifeste nobis
tradidit qm̃ uirginis filiꝰ fuit
iħc. nec de humano cõceptus ẽ
tus est dicens. Et erat pat̾ eiꝰ e
mat̃. ammirantes suꝑ his quȩ
dicebant᷑ de eo. Quȩ gͥ causa ex¬
titit. ut eũ qͥ pat̾ ñ fuit. patrẽ
ẽẽ memoret . Qui simplici expo¬
sicione cõtentus est: dicet. Nono¬
rauit eum sp̃c sc̃s patͥs uocabu¬
lo. qͥa nutrierat saluatorem. Qui
aũt altius aliquid inquirit:
potest dicere qm̃ ad eũ genera¬
tionis ordo adauid adiosep̾ us¬
ioseph nominari. qͥa pat̾ ñ fue¬
rat saluatoris. ut generationis
ordo haberet locũ. pat̾ appellatꝰ

Expanded text:
eniet in te, et virtus Altissimi obumbrabit tibi: propter hoc et quod natum fuerit sanctum, vocabitur Filius Dei . Et qui manifeste nobis tradit quoniam Virginis filius fuit Jesus, nec de humano conceptus est tus est, dicens: Et erat pater ejus et mater admirantes super his quae dicebantur de eo. Quae igitur causa exstitit ut eum qui pater non fuit, patrem esse memoraret? Qui simplici expositione contentus est, dicit: Honoravit eum Spiritus sanctus patris vocabulo, quia nutrierat Salvatorem. Qui autem altius aliquid inquirit, potest dicere: Quoniam generationis ordo a David ad Joseph usfrustra nominari, quia pater non fuit Salvatoris, ut generationis ordo haberet locum, pater appellatus
Abbreviated transcription (Latin):
dum. Ecce positus est iste inruinã.
⁊ resurrectionẽ mnultoꝵ ui isrł:
Nabeo inquid inme qd̾ inͦ le stat.
⁊ peccati suꝑbia se erigit. hoc ca¬
dat hoc subruat᷑. Uͦd si ceciderit.
id quod ante corruerat. surgens
stabit. In terior hõ m̃s quondam
iacebat elisus. exterior stabat erec¬
tus. Ante quã crederem in iħm.
bonũ in me iacebat. malũ stabat.
Post quam ille uenit. tunc quod
lud. Mortificate menbra ur̃a. qͦ
sunt suꝑ t̾rã: fornicacionẽ. in mũ¬
lis riuina facta est. ⁊ de hac ruina
dicitur. Ubicũq fuerit corpus.
illuc cõgregabunt᷑ aquile. Cadau̾
qͥppe a casu nom̃ accepit. Bona
struere quod in me malũ fuit.
ut illo destructo ⁊ mortifica¬
to. cõsurgat in me ⁊ uiuificetur
quod bonũ ͤut cõsequar regnũ¬

Expanded text:
s est in ruinam et in resurrectionem multorum in Israel. Habeo aliquid in me quod male stat et peccati superbia se erigit? hoc cadat, hoc subruatur. Quod si ceciderit id quod ante corruerat, surgens stabit. Interior homo meus quondam jacebat elisus, et exterior stabat erectus. Antequam crederem in Jesum, bonum in me jacebat, malum stabat. Postquam ille venit, tunc quod lud: Mortificate membra vestra quae sunt super terram, fornicationem, immulis ruina facta est. Et de hac ruina dicitur: Ubicunque fuerit cadaver, illic congregabuntur aquilae . Cadaver quippe a casu nomen accepit. Bona struere quod in me malum fuit, ut, illo destructo et mortificato, consurgat in me, et vivificetur id quod bonum est, ut consequamur in
Abbreviated transcription (Latin):
sic in telligo. ut illud qdͤ dicit dñs.
Quis fecit surdũ ⁊ mutũ. uidentẽ
⁊ cecum nõ ne ego dñs ds̃: Est oełs
frustra incedens ⁊ inflatu sensu
carnis. Cui habemꝰ aliũ cõtrarium
moliorẽ ⁊ diuina sapientẽ. qͥa qui

Expanded text:
t illud quod dicit Deus: Quis fecit mutum et surdum, videntem et caecum? Nonne ego Dominus Deus ? Est oculus Frustra incedis inflatus sensu carnis . Cui habemus alium contrarium meliorem, et divina sapientem: qui quia
Abbreviated transcription (Latin):
ioħ̃m scriptũ est. Iniuidicium ego
inmundum ueni. ut qui nõ uidẽt
udeant. et qui uident ceci fiant.
Quomͦ gͦ inuidiciũ uenit. ut nõ ui¬
dentes de nationibꝰ uiderent. & qͥ
prius uidebant de isrł: ceci fierẽt.
prius steterant corruerunt. ⁊ qͥ
cecidderant surrexerunt. Unde ẽ
hec in terp̃tacio de eo quod dictũ
est ecce positus ẽ hic inruinã: u in
resurrectionẽ multoꝵ in isrł. Eoce
aũt ẽ ⁊ aliud qd̾ altius ẽ adin¬
cõtra cõditorẽ latrant. ⁊ hinc inde
de ueteri testam̃to que ñ intelli¬
gunt iesti monia cõgregantes. sim¬
te qualis sit. Ego inquit occidam.
nabo.⁊ ñ ẽ qͥ eru at demanibus
meis. Audumt occidã.⁊ ñ audiũt
tur. Igit᷑ ante quã in t̾p̃tẽ quẽ
sensũ habeat ego interficiam
⁊ uiuificabo. ꝑcuciam ⁊ sanabo.
merabiles quippe hereses sunt.¬

Expanded text:
i scriptum: In judicium ego in mundum istum veni, ut qui non vident videant, et qui vident caeci fiant . Quomodo ergo in judicium venit, ut non videntes de nationibus viderent, et qui prius videbant de Israel caeci fierent: prius steterant, corruerunt, et qui ceciderant, surrexerunt. Una haec est interpretatio de eo quod dictum est: Ecce hic positus est in ruinam et resurrectionem multorum in Israel. Est autem et altiucontra Conditorem latrant, et hinc inde de veteri Testamento, quae non intelligunt, testimonia congregantes, sim, videte qualis sit: Ego, inquit, occidam, nabo: et non est qui eruat de manibus meis . Audiunt, occidam, et non audiunt, tur. Igitur antequam interpretetur quem sensum habeat: Ego interficiam et vivificabo, percutiam et sanabo, merabiles quippe haereses sunt
Abbreviated transcription (Latin):
suffecit ei paruulũ tenere. ⁊ ea quȩ
desemet ipso scͥpta sunt ꝓloqͥ. sed
benedirit pat̾ illiꝰ ⁊ matri.⁊ de ip¬
so quoq ꝓpħauit infante dicens:
Ecce positus est hic inrumã. ⁊ in resur¬
rectionẽ multoꝵ in isrł. ⁊ insignũ
cui cõtradicet᷑ Tuam quoq ipsius
animã ꝑ transibit gladius. ut re¬
ue lent᷑ ermultis cordibꝰ cogitaci¬
ones. Qiud sͥ uult qd̃ ait. ecre posi

Expanded text:
et ea quae de semetipso scripta sunt proloqui, sed benedixit patri illius et matri: et de ipso quoque prophetavit infante, dicens: Ecce positus est hic in ruinam et in resurrectionem multorum in Israel, et in signum cui contradicetur. Et tuam quoque ipsius animam pertransibit gladius, ut revelentur ex multis cordibus cogitationes. Quid sibi vult
Abbreviated transcription (Latin):
tes suꝑ his quedicebant᷑ de eo
ortu iħu dicta scriptaq sunt.⁊
tunc scire poterimꝰ singula queq¬
eẽ digna miracło̾: quã obrem mi¬
rabat᷑ ⁊ pat̾. sic enĩ appellatꝰ est
ioseph. qͥa nutricius fuit. mira¬
bat᷑ ⁊⁊ mat̾ suꝑ omibꝰ quediceban¬
tur de eo. Que nam gͦ sunt que
stores erant in regione illa uigi¬
lantes:⁊ obseruantes custodias noc¬
tis. suꝑ gregem suũ. Uenit angłs¬
dñi sub ipsa hora natiuitatis iħu:
⁊ ait ad eos: Annuntio uobis ga
inp̃sepio. Nec dũ angłs uerba
finierat. ⁊ ecce maltitudo cęle¬
stis exercitus laudare cepit ⁊ bene¬
dicere dm̃. Cũ hoc pastores trepidi
ꝑperissent. ⁊ angłs recessisset. dpce-
runt ad inuicem. Camꝰ in bethleem.
⁊ iideamꝰ factũ qd̃ ostendit nobis¬
Iam tam illi quã parentes. que fac¬
ta fuerant mirabant᷑. Suꝑ hoc de
sy meone seribit᷑. quod rumorem
auxrerit. ⁊ miracłi uel magna pars
fuit. Tenuit enĩ puerũ inbrachiis.

Expanded text:
tes super his quae dicebantur de eo. ortu Jesu dicta scriptaque sunt de eo, et nunc scire poterimus singula quaeque digna esse miraculo. Quamobrem mirabatur et pater sic enim appellatus est Joseph, quia nutritius fuit, mirabatur et mater super omnibus quae dicebantur de eo. Quaenam ergo sunt, quae stores erant in regione illa, vigilantes et observantes custodias noctis supra gregem suum. Venit angelus sub ipsa hora nativitatis Jesu, et ait ad eos: Annuntio vobis gau in praesepio. Necdum angelus verba finierat, et ecce multitudo coelestis exercitus laudare coepit et benedicere Deum. Cum hoc pastores trepidi perspexissent, et angelus recessisset ab eis, dixerunt ad invicem: Eamus Bethleem, et videamus factum quoum. Tam illi quam parentes quae facta fuerant mirabantur: super hoc et de Simeone scribitur quod rumorem auxerit et miraculi, vel magna pars fuerit. Tenuit enim puerum in brachiis suis,
Abbreviated transcription (Latin):
uiderunt oculi mei salutar uiu
Differebat᷑ exire de scło. ut uid.t
natũ. ꝑ quẽ cõditũ est scłm. gno¬
uit infantẽ senex. factus esi inpu¬
ero puer. Innouatꝰ e in etate. qui

Expanded text:
salutare tuum . Differebatur exire de saeculo, ut videret natum per quem conditum est saeculum. Agnovit infantem senex, factus est in puero puer. Innovatus est in aetate, qui
Abbreviated transcription (Latin):
cu cõtradicȩt᷑. Et tuam ipsius
animã ꝑ transibit gladius. ut
reuelent᷑ exmultis cordibꝰ cogi¬
tationes. quomͦ saluator in rui
in ruinã uenisse infidelium.
⁊ inresurrectionẽ credentium:
Qui uͦ curiosus in terp̃s est. dic̃¬
eum nequaquã cadere qͥ ante ñ
aduenerit. nec ñ ⁊ eũ qͥ cõsurgat.
Nam utũe ille cõsurgit. qͥ ante
corruerat. Uidendũ est itaq ne
forte saluator ñ aliis ⁊ aliis in
In iudiciũ ait ego ueni. ut qͥ ñ
uident uideant. ⁊ qͥ uident ceci fi¬
debat prius. ⁊ postea uidere desiit.
⁊ aliud qd uidebat.⁊ postea uidere
cepit. Uerbi grã. Nolo uidere illis
oculis quibꝰ ante uidebã. ⁊ qͥ mͥ postea
reserati sunt. qm̃ post in obedientiã

Expanded text:
. Et tuam ipsius animam pertransibit gladius, ut revelentur ex multis cordibus cogitationes. Quomodo Salvator in ruinin ruinam eum venisse infidelium, et in resurrectionem credentium. Qui vero curiosus interpres est, dicit, nequaquam eum cadere qui ante non advenerit, necnon et eum qui consurgat. Nam utique ille consurgit, qui antea corruerat. Videndum est utique, ne forte Salvator non aliis atque aliis in icium, ait, ego veni, ut qui non videbant videant, et qui videbant caeci fidebat prius et postea videre desivit, et aliud quod non videbat et postea videre coepit. Verbi gratia: Nolo videre illis oculis quibus ante non videbam, et qui mihi postea reserati sunt, quoniam post inobedientiam
Abbreviated transcription (Latin):
descendit ds̃ cum grã Sic naq
mat̃ dñi: ab angło audiuit: ue
gr̃a plena dñs tecũ. Qui natus
est pͥmo sine matre incęlis. na
tus est modo sine patre int̃ris.
Omiracula. õprodigia. Ers ħm̃i.¬

Expanded text:
cendit Deus cum gratia. Sic namque mater Domini ab angelo audivit: Ave, gratia plena, Dominus tecum . Qui natus est primo sine matre in coelis, hodie natus est sine patre in terris. O miracula! o prodigia, fr