comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
posuit potestate: Sed absit ut hoc sa¬
piat qui sanum sapit. Prouide peta-¬
mus ut det: quod ut habeamus iuba.
Ad hoc enim quod non dum habemꝰ
iubet ut habeamus: ut ammoneat
quid petamus. Et quod nos cum uis¬
serit posse inuenerunus: etiam hoc
unde acceperimus intelligamus. ne
inflati et elati huius mundi spiritu
nesciamus que a deo donata sunt
nobis. Proinde arbitrium uolunta¬
tis huinane nequa quam destrumu
quando dei gratiam quo ipsum adu¬
uatur arbitrium. non siꝑbia negan
ingrata. sed grata pocuis pietate predi¬
camus. Hr̃m enim. uelle sed uoluntas
ipsa etiam monetur ut surgat: et sa¬
natur ut ualeat. et dilatatur ut ca¬
piat. et implecur ut habeat. Nains
nos uellemus. non. nec nosutiq acci¬
remus ea que dantur. nec nos habe¬
mus. Quis enim haberet continen
ut inter cetera dei dona de ipsa p¬
us loquar de qua ad te loquor. qu
inquam haberet continentiam n
uolens: Quia et nemo accrperet ni

Expanded text:
posuit potestate? sed absit, ut hoc saposuit potestate? sed absit, ut hoc sapiat, qui sanum sapit. proinde petamus, ut det, quod ut habeamus iubet. ad hoc enim quod nondum habemus iubet, ut habeamus, ut admoneat quid petamus et quod nos cum iusserit posse inuenerimus, etiam hoc unde acceperimus intellegamus, ne inflati et elati huius mundi spiritu nesciamus, quae a deo donata sunt nobis. proinde arbitrium uoluntatis humanae nequaquam destruimus, quando dei gratiam, qua ipsum adiuuatur arbitrium, non superbia negamus ingrata, sed grata potius pietate praedicamus. nostrum est enim uelle; sed uoluntas ipsa et admonetur, ut surgat, et sanatur, ut ualeat, et dilatatur, ut capiat, et inpletur, ut habeat. nam si nos non uellemus, nec nos utique acciperemus ea, quae dantur, nec nos haberemus. quis enim haberet continentiam, ut inter cetera dei dona ipsam potius loquar, de qua ad te loquor, quis, inquam, haberet continentiam nisi uolens? quia et nemo acciperet nisi
Abbreviated transcription (Latin):
compellunt cauendi atq deuicandi
quorundam sermunculi: qui ꝑ au¬
res et anunas multorum serpere ce¬
perunt. quod cum lacrimis dicendũ
est inimici gratiȩ xp̃i: ꝑ quos sua de¬
tur ut nec oratio nobis ad dominũ
necessaria uideatur. ne intremus in
temptationem. sic enim conãtur de¬
fendere hominis liberum arbitriũ.
ut eo solo etiam dei gratia non adiu¬
ti ualeamus quoo diuinitus iubem᷑
implere. Ac ꝑ hoc sequitur ut frustra
dominus dixerit. uigilace et orate
ne intretis intemptationem: et frus¬
tra quotidie in ipsa dominica ora¬
tione dicamus. ne nos inferas in tem¬
ptationem. Si enim nr̃e tancum mo¬
do potestatis est ne tempcatione su¬
peremur: ut quid oramus ne intre¬
mus uel inferamur in eam : faciamꝰ
pocius quod nr̃i est liberi arbitrii.
atq solutissime potestatis. et irridea¬
mus apostolum dicentem. fidelis ds̃
qui non uos ꝑmittit temptari suꝑ id
quod potestis. et resistamus ei dicentes.
ut quid peto a domino quodin mea

Expanded text:
conpellunt cauendi atque deuitandi quorundam sermunculi, qui per aures ad animas multorum serpere coeperunt, quod cum lacrimis dicendum est, inimici gratiae Christi, per quos suadetur, ut nec oratio nobis ad dominum necessaria uideatur, ne intremus in temptationem. sic enim conantur defendere hominis liberum arbitrium, ut eo solo etiam dei gratia non adiuti ualeamus, quod diuinitus iubetur, inplere. ac per hoc sequitur, ut frustra dominus dixerit: uigilate et orate, ne intretis in temptationem, et frustra cotidie in ipsa dominica oratione dicamus: ne nos inferas in temptationem. si enim nostrae tantummodo potestatis est, ne temptatione superemur, ut quid oramus, ne intremus uel inferamur in eam? faciamus potius, quod nostri est liberi arbitrii atque absolutissimae potestatis, et inrideamus apostolum dicentem: fidelis deus, qui non uos permittat temptari super id quod potestis, et resistamus ei dicentes: ut quid peto a domino, quod in mea
Abbreviated transcription (Latin):
incellexerunt in cricenario fructu po¬
nitur. longe scĩore mente suꝑabant
qui de siuis nuptiis filios ꝓpter xp̃m
querebant: ad genus eius scd̃m car¬
nem distinguendum ab omnib gen¬
tib sicut deo disponere placuit: ut
hoc pre ceteris ad eum propħandũ
ualeret quod prenunciabatur. ex
quo etiam genere et ex qua gente. es¬
set in carne uenturus. Ualde ergo nr̃o¬
rum fidelium castis nuptiis ampliꝰ
bonum erat. quod pater abraham in
suo femore nouerat. cui manum sub¬
dere famulum iussit: ut de uxore q̃
filio ẽẽt ducenda uiraret. Ponens ei
manum sub femore hominis et ui¬
rans ꝑ deum celi: quid aliud signifi¬
cabat nisi in ea carne que ex illo fe¬
more originem duceret. deum celi
eẽ uenturum: Bonum ergo sunt
nuptie: in quib tanco meliores sunt
conuigati. quanto castiores ac fidelio¬
res deum timent: maxime si filios
quos carnaliter desiderant. etiam
spiritaliter nutriant: nec quod pu¬

Expanded text:
intellexerunt, in tricenario fructu pointellexerunt, in tricenario fructu ponitur, longe sanctiore mente superabant, qui de suis nuptiis filios propter Christum quaerebant ad genus eius secundum carnem distinguendum ab omnibus gentibus, sicut deo disponere placuit. ut hoc prae ceteris ad eum prophetandum ualeret, quod praenuntiabatur, ex quo etiam genere et ex qua gente esset in carne uenturus. ualde ergo nostrorum fidelium castis nuptiis amplius bonum erat, quod pater Abraham in suo femore nouerat, cui manum subdere famulum iussit, ut de uxore, quae a filio esset ducenda iuraret. ponens enim manum sub femore hominis et iurans per deum caeli quid aliud significabat nisi in ea carne, quae ex illo femore originem duceret, deum caeli esse uenturum? bonum ergo sunt nuptiae, in quibus tanto meliores sunt coniugati, quanto castiores ac fideliores deum timent, maxime si filios, quos carnaliter desiderant, etiam spiritaliter nutriant. Nec quod pu
Abbreviated transcription (Latin):
deponeret quo uibente leuauerat.
restat ut iudeamus utrum saltem cõ¬
tinentes nr̃i conuigatis. illis parentib
comparandi sint. nisi forte iam isti. p̃¬
ferendi sunt eis quib nondum quos
conferamus inuenimus. Maiuis enim
bonum erat in illorum nuptiis quã
est bonum proprium nuptiarum:
cui proculdubio bonum continentie
preferendum est. quia non tali officio
querebant illi filios ex nuptiis. quali
dicuntur isti. ex quodam sensu natu¬
re mortalis successionem decessione
requirentes:quod quisquis bomini ne¬
gat ignorat deum omnium bonors
a celestib usq ad terrena. ab inmorca¬
lib usq ad mortalia creatorem. hoc
aũc sensu generandi nec bestie penitꝰ
carent. et maxime alites quarum in
promptu est cura nidificandi et que¬
dam conuigiorum similitudo ad
simul procreandum atq nucriendum.
Sed illi homines istum nature morta¬
lis affectum. ciius in suo genere casti¬
tas accedente dei cultu sicut quid am

Expanded text:
deponeret, quo iubente leuauerat - deponeret, quo iubente leuauerat - restat, ut uideamus, utrum saltem continentes nostri coniugatis illis patribus conparandi sint; nisi forte iam isti praeferendi sunt eis, quibus nondum quos conferamus inuenimus. maius enim bonum erat in illorum nuptiis quam est bonum proprium nuptiarum, cui procul dubio bonum continentiae praeferendum est, quia non tali officio quaerebant illi filios ex nuptiis, quali ducuntur isti ex quodam sensu naturae mortalis successionem decessioni requirentis. quod quisquis bonum negat, ignorat deum omnium bonorum a caelestibus usque ad terrena, ab inmortalibus usque ad mortalia creatorem. hoc autem sensu generandi nec bestiae penitus carent et maxime alites, quarum in promptu est cura nidificandi et quaedam coniugiorum similitudo ad simul procreandum atque nutriendum. sed illi homines istum naturae mortalis adfectum, cuius in suo genere castitas accedente dei cultu, sicut quidam
Abbreviated transcription (Latin):
gularium nr̃i temporis significat u¬
nitatem omnium nr̃m subiectam
deo futuram in una ciuitate celesti.
taq sicut duob plurib ue seriuire. sic
a uiuo uiro in alteriuis transire conu¬
bium nec tunc licuit nec tunc licet.
nec unquam licebit. Apostata re quip¬
pe ab uno deo et ire quippe in alteruis.
adulterinam suꝑsticionem semꝑ est
malum. Nec causa ergo numerosio¬
ris prolis. fecerunt scĩ nr̃i quod cato
fecisse dicitur romanus. ut tracderet
uiuius uxorem. etiam alterius domũ
filiis implecuram. In nr̃arum quip¬
pe nuptiis plus ualet scicas sacram̃ti:
quam fecundicas uteri.
iergo et illi qui propter solam
generationem propter quam s̃
insticute nuptie erant comunguntur.
nec comꝑantur patrib. multo aliter
ipsos filios quam. isti querentib. quan¬
doquidem filium immolare iussus
abraham inttepituis ac deuotus. quẽ
de tanta desꝑatione susceꝑat unicoñ
pepercit. nisi eo dephibente iuanum

Expanded text:
gularum nostri temporis significat ugularum nostri temporis significat unitatem omnium nostrum subiectam deo futuram in una caelesti ciuitate. itaque sicut duobus pluribusue seruire, sic a uiuo uiro in alterius transire conubium nec tunc licuit nec nunc licet nec umquam licebit. apostatare quippe ab uno deo et ire in alterius adulterinam superstitionem semper est malum. nec causa ergo numerosioris prolis fecerunt sancti nostri, quod Cato dicitur fecisse Romanus, ut traderet uiuus uxorem etiam alterius domum filiis inpleturam. in nostrarum quippe nuptiis plus ualet sanctitas sacramenti quam fecunditas uteri. Si ergo et illi, qui propter solam generationem, propter quam sunt institutae nuptiae, coniunguntur, non conparantur patribus multo aliter ipsos filios quam isti quaerentibus — quandoquidem filium immolare iussus Abraham intrepidus ac deuotus, quem de tanta desperatione susceperat, unico non pepercit, nisi eo prohibente manum
Abbreviated transcription (Latin):
uugines consecrari: ita non absurde ui¬
sum est qui excessit uxoreͥm numerum
singularem. non peccatum aliquod cõ¬
misisse sed normam quandam sacram̃¬
ti amisisse: non ad uice bone meritum
sed ad ordinationis eccłiastice signacu¬
lum necessariam: ac ꝑhoc sicut plures
utores antiquorum pacrum significa¬
uerunt futuras ex omnib gentibus
ecclias uni uiro subditas xp̃o. ita nr
antistes unius uxoris uir significat
ex omnib gencib unicatem uni iuiro
subdicam. xp̃o. que tunc ꝑficietur.
cum reuelauerit occulta tenebrarum
et manifestauerit cogitationes cordis:
ut cunc laus sit unicuiq a deo. Nunc
aut sunt manifeste. sunt lacentes dis¬
sensiones etiam salua caritate inter eos
qui unum et in uno futuri sunt: que
tunc utiq nulle erunt.
icut ergo sacramentum plurali¬
um nũptiarum illius cemporis.
Agnificauit futuram multitudineor
deo subiectam in terrenis omnib gen¬
tib: sic sacramentum nuptiarum. sin¬

Expanded text:
uirgines consecrari, ita non absurde uiuirgines consecrari, ita non absurde uisum est eum. qui excessit uxorum numerum singularem, non peccatum aliquod commisisse, sed normam quandam sacramenti amisisse. non ad uitae bonae meritum, sed ad ordinationis ecclesiasticae signaculum necessariam. ac per hoc sicut plures uxores antiquorum patrum significauerunt futuras nostras ex omnibus gentibus ecclesias uni uiro subditas Christo, ita noster antistes unius uxoris uir significat ex omnibus gentibus unitatem uni uiro subditam Christo, quae tunc perficietur, cum reuelauerit occulta tenebrarum et manifestauerit occulta cordis, ut tunc laus sit unicuique a deo. nunc autem sunt manifestae, sunt latentes dissensiones etiam salua caritate inter eos, qui unum et in uno futuri sunt: quae tunc utique nullae erunt. sicut ergo sacramentum pluralium nuptiarum illius temporis significauit futuram multitudinem deo subiectam in terrenis omnibus gentibus, sic sacramentum nuptiarum sin
Abbreviated transcription (Latin):
fornicari. pocest non fecundari. Sedq
ex multis animis una ciuitas fucurai
habentium animam unam. et corri
in deum: quȩ unitatis nr̃e ꝑfoctio pł̃
hanc ꝑegrinationem futura est. ubi l¬
nium cogitationes nec latebunt mull¬
cemmec inter se in aliquo repugnabi
propterea sacramentum nuptiarum
temporis nr̃i sic ad unum uirum. et il¬
nam uxorem redactum est: ut eccłie
dispensatorem non liceat nisi unulsl
xoris uirum. Quod acucius inceller
qui nec eum qui cathecuminus u
ganus habuerit alteram. ordinand
ẽe cenfuerint: de sacramento enuas
non de peccato. Nam in baptismo peccata
omnia dimictuntur. Sed qui dixit si ac¬
ceperis uxorem non peccasti. et si nupse¬
rit uirgo non peccat. et quod uult faciat
non peccat si nubat: satis declara uit
nuptias nullum ẽẽ peccatum. propter
sacramenti aut̃ scĩcatem. sicut femina
etiam si cathecumina fuerit. uiciata.
non pocest post baptisin aun incer dei

Expanded text:
fornicari potest, non fecundari. Sed quoniam fornicari potest, non fecundari. Sed quoniam ex multis animis una ciuitas futura est habentium animam unam et cor unum in deum — quae unitatis nostrae perfectio post hanc peregrinationem futura est, ubi omnium cogitationes nec latebunt inuicem nec inter se in aliquo repugnabunt — propterea sacramentum nuptiarum temporis nostri sic ad unum uirum et unam uxorem redactum est, ut ecclesiae dispensatorem non liceat ordinari nisi unius uxoris uirum. quod acutius intellexerunt, qui nec eum, qui catechumenus uel paganus habuerit alteram, ordinandum esse censuerunt. de sacramento enim agitur, non de peccato. nam in baptismo peccata omnia dimittuntur. sed qui dixit: si acceperis uxorem, non peccasti; et si nupserit uirgo non peccat, et: quod uult faciat. non peccat, nubat, satis declarauit nuptias nullum esse peccatum. propter sacramenti autem sanctitatem sicut femina, etiamsi catechumena fuerit uitiata, non potest post baptismum inter dei
Abbreviated transcription (Latin):
et ad dispensationem ꝓpħicam ꝑtine¬
bat. Ideoq non sicut uni uiro etiam
plures habere licebat uxores. ita uni
femine plures uiros et prolis ipsius
causa. si forte illa parere posset. ille ge¬
nerare non posset: occulta enim lege
nature amant singularitatem. que
principantur. subiecta uero non solu
singula singulis. sedsi ratio naturat
uel socialis ammictit. etiam plura
ni non sine decore subduntur: neqi
nim sic habet unus seruus plures do¬
minos. quomodo plures serui unum
cdñm: ita duob seu plurib maritis
iuiuis. nullam legimus seruisse sc̃arum.
plures aut̃ feminas uni uiro legimus
cum gentis illius societas sinebat. et r̃¬
poris ratio suadebat. neq enim contra
naturam nuptiarum est: plures enĩ
femine ab uno uiro fetari possunt.
una uero a plurib non pocest. Hec et
principiorum uis. Sicut multe am¬
me uni deo recte subduntur: ideoq ñ
est uerus deus animarum nisi unus:
una uero anima. ꝑmultos falsos deos

Expanded text:
et ad dispensationem propheticam pertineet ad dispensationem propheticam pertinebat. Ideoque non sicut uni uiro etiam plures habere licebat uxores, ita uni feminae plures uiros nec prolis ipsius causa, si forte illa parere posset, ille generare non posset. occulta enim lege naturae amant singularitatem, quae principantur; subiecta uero non solum singula singulis, sed, si ratio naturalis uel socialis admittit, etiam plura uni non sine decore subduntur. neque enim sic habet unus sei-uus plures dominos, quomodo plures serui unum dominum. ita duobus seu pluribus maritis uiuis nullam legimus seruisse sanctarum; plures autem feminas uni uiro legimus, cum gentis illius societas sinebat et temporis ratio suadebat: neque enim contra naturam nuptiarum est. plures enim feminae ab uno uiro fetari possunt, una uero a pluribus non potest - haec est principiorum uis - sicut multae animae uni deo recte subduntur. ideoque non est uerus deus animarum nisi unus, una uero anima per multos falsos deos
Abbreviated transcription (Latin):
in nuptias gradu pietatis. ac ꝑ hoc
quamius utrorumq nuꝑtie in quã¬
tum sunt nuptie sunt quia procre¬
ancli sunt causa equaliter bone sint
hii tamen homines conuigati. ulis
hominib contugatis non sunt conpa¬
randi. Habent enum isti quod illis
propter honestatem nuptiarum qmͣ¬
uis ad nuptias non ꝑtineat. scd̃m ue¬
niam concedatur: idest progressum
illum qui excedit generandi necessi¬
tatem: quod illi non habent sed neq
hii si qui forte nunc inuenuntur qͥ
non querunt inconubio nec appetuit
nisi propter quod institute sunt nup¬
tie. coequari possunt illis hominib.
In istis enim carnale est ipsum desi¬
derium filiorum: in illis aũt spirita¬
le erat. quia sacramento illius tem¬
poris congruebat. Nunc quippe nullꝰ
pietate ꝑfectus. filios habere nisi spi¬
ritaliter querit: Tunc uero ipsius
pietatis erat oꝑatio etiam carnalit᷑
filios procreare.quia illius populi
generatio nuncia futurorum erat:

Expanded text:
in nuptias gradu pietatis. ac per hoc in nuptias gradu pietatis. ac per hoc quamuis utrorumque nuptiae, in quantum nuptiae sunt, quia procreandi causa sunt, aequaliter bonae sint, hi tamen homines coniugati illis hominibus coniugatis non sunt conparandi. habent enim isti, quod illis propter honestatem nuptiarum, quamuis ad nuptias non pertineat, secundum ueniam concedatur, id est progressum illum, qui excedit generandi necessitatem, quod illi non habent. sed neque hi, si qui forte nunc inueniuntur, qui non quaerunt in conubio nec appetunt, nisi propter quod institutae sunt nuptiae, \'coaequari possunt illis hominibus. in istis enim carnale est ipsum desiderium filiorum, in illis autem spiritale erat, quia sacramento illius temporis congruebat. nunc quippe nullus pietate perfectus filios habere nisi spiritaliter quaerit; tunc uero ipsius pietatis erat operatio etiam carnaliter filios propagare, quia illius populi generatio nuntia futurorum erat
Abbreviated transcription (Latin):
tatio illa naturalis. nequaquam
usq ad irracionalem aut nefariam
libidinem relaxata. nec curpitudi¬
ni stuprorum nec conuigatorum
indemꝑantie conferenda est. Eacdem
quippe uena caritatis nunc spiritali
propagandi erant filii: sed diuersa
oꝑa patrum non faciebat nisi cli¬
uersitas cemporum. Sic aut̃ necesse
erat ut carnaliter coirent etiam ñ
carnales ꝓpħ̾e. sicut necesse erat ut car¬
naliter uescerentur etiam non carnales
apłi. Quocquot ergo nunc sunt quib
dicitur: si se non continent nubant.
non comꝑande sunt tunc etiam nu¬
bentib scĩs. ipse quidem nuptie in om¬
nib gentib eadem sunt filiorum procre¬
andorum causa. Qui quales libet post¬
ea fuerint: ad hoc tamen institute sũnt
nuptie ut ordinate honesteq nascant᷑
Sed homines qui se non continent tan¬
quam ascendunt in nuptias gradu
honestatis: qui uel sine dubio contine¬
rent si hoc illius temporis ratio per¬
misisset. quod ammodo descenderuit

Expanded text:
tatio illa naturalis nequaquam tatio illa naturalis nequaquam usque ad inrationalem aut nefariam libidinem relaxata nec turpitudini stuprorum nec coniugatorum intemperantiae conferenda est. eadem quippe uena caritatis nunc spiritalitpropagandi erant filii; sed diuersa opera patrum non faciebat nisi diuersitas temporum. sic autem necesse erat. ut carnaliter coirent etiam non carnales prophetae, sicut necesse erat, ut carnaliter uescerentur etiam non carnales apostoli. Quotquot ergo nunc sunt, quibus dicitur: si se non continent, nubant, non conparandae sunt tunc etiam nubentibus sanctis. ipsae quidem nuptiae in omnibus gentibus eadem sunt filiorum procreandorum causa, qui qualeslibet postea fuerint, ad hoc tamen institutae sunt nuptiae, ut ordinate honesteque nascantur. sed homines, qui se non continent, tamquam ascendunt in nuptias gradu honestatis; qui autem se sine dubio continerent, si hoc illius temporis ratio permisisset, quodam modo descenderunt
Abbreviated transcription (Latin):
est in conuigib uenialis ille concubi¬
tus. Sicut ergo sacius est mori fame
quam idolotitis uesci: ita saciuis est¬
defungi sine liberis. quam exillici¬
to coitu stirpem querere undecũq
aut nascantur homines. si paren¬
tum uicia non seccentur et deum
recte colunt: honesti et salui erunt.
Semen enu hominis ex qualicũq
homine dei creatura est. et eo male
ucentib male erit: non ipsum aliqñ
malum erit. Sicut aũt filii boni ad¬
ulterorum nulla defensio est adulte¬
rorum: sic mali filii coniugatorum
nullum crimen est nuptiarum. łro¬
inde sicut pacres temporis noui ces¬
tamenti ex officio consulendi alim̃¬
ta sumentes. quamuis ea cum delec¬
tatione naturali carnis acciperent.
nullomodo tamen comꝑabamur
delectationi eorum qui immolati¬
cio uescebantur: aut eorum qui qm¬
us licitas escas tamen inmodatiuis
absumebant: sic patres temporis
ueteris testamenti consulendi offi¬
cio concumbebant. quorum delec¬

Expanded text:
est in conjugibus venialis ille concubiest in conjugibus venialis ille concubitus. Sicut ergo satius est mori fame quam idolotdefungi sine liberis quam ex inlicito coitu stirpem quaerere. undecumque autem nascantur homines, si parentum uitia non sectentur et deum recte colant, honesti et salui erunt. semen enim hominis ex qualicumque homine dei creatura est, et eo male utentibus male erit, non ipsum aliquando malum erit. sicut autem filii boni adulterorum nulla defensio est adulteriorum, sic mali filii coniugatorum nullum crimen est nuptiarum. proinde sicut patres temporis noui testamenti ex officio consulendi alimenta sumentes, quamuis ea cum delectatione naturali carnis acciperent, nullo modo tamen conparabantur delectationi eorum, qui inmolaticio uescebantur, aut eorum, qui quamuis licitas escas tamen inmoderatius absumebant, sic patres temporis ueteris testamenti consulendi officio concumbebant, quorum delec
Abbreviated transcription (Latin):
sent: nisi aliuid pietas illo tempore
postularet. Sicut enim sapiens et ius¬
tus qui iam concupiscit dissolui et
ẽe. cum xp̃o. et hoc magis obtimo de¬
leccatur: non iam hic uiuendi cupi¬
dicate sed consulendi officio sumit
alimentum ut maneat in carne.
quod necessarium est propcer alios:
sic misceri feminis uire nuptiaruo
officiosum fuit cunc scĩs uiris. non li¬
bidinosum. Quod enim est cibus ad
salucem hominis. hoc est concubitus
ad salutem generis: et utrumq non
est sine delectatione carnali. Que ta¬
men modificata et temꝑantia re¬
frenante in usum naturalem redac¬
da: libido eẽ. non pocest. Quod ẽ aũt
insustentando uictu illicitus cyb
hoc est in querenda prole fornicariꝰ
uel adulterinus concubitus. Et quod
est in lixuria uencris et guituris
illicitus cybus: hoc est in libidine
nullam prolem querente illicius
concubitus. Et quod est incybo non¬
nullus in moderatior appecitus: hoc

Expanded text:
sent, nisi aliud pietas illo tempore sent, nisi aliud pietas illo tempore postularet. sicut enim sapiens et iustus. qui iam concupiscit dissolui et esse cum Christo et hoc magis optimo delectatur, non iam hic uiuendi cupiditate, sed consulendi officio sumit alimentum, ut maneat in carne, quod necessarium est propter alios, sic misceri feminis iure nupti- \' arum officiosum fuit tunc sanctis uiris, non libidinosum. Qusalutem hominis, hoc est concubitus ad salutem generis: et utrumque non est sine delectatione carnali. Quae tamen modificata, et temperantia refrenante in usum naturalem redacta, libido esse non potest. Quod est autem in sustentando victu illicitus cibus, hoc est in quaerenda prole fornicarius vel adulterinus concubitus. Et quod est in luxuria ventris et gutturis illicitus cibus, hoc est in libidine nullam prolem quaerente illicitus concubitus. Et quod est in cibo licito immoderatior appetitus, hoc
Abbreviated transcription (Latin):
ui. Manet enim unculum nuptiarũ
etiam proles cuius causa inicium ełt
manifesta sterilitate non subsequatul
ita ut scientib coniugib non se filios
habituros separare: sed tamen uel l¬
sa causa filiorum acq aliis copulos
non liceat. Quod si fecerint. cum et
quib se copulauerint adulterium¬
mittunt: ipsi aut̃ contuges manens
Plane uxoris uoluntate adhibere ali
mixtione ac semine alterius autem
uire ac potestace.apuo antiquos pa¬
tres fas erat. utrum et nunc fas sit te
mere non dixerim. Non est enim pro¬
pagandi necessitas que tunc fuit.
quando et parientib conuigib ali¬
as propter copiosiorem posteritateo
suꝑducere licebat: quod nunc certe
non licet. Nam tantum asfert opor¬
tunitatis ad aliquid iuste agendu
seu non agendum. temporum secre¬
ta distinctio: ut nũc meliuis faciat
qui nec unam duxerit. nisi se conti¬
nere non possit.Tunc aũt etiam
plures inculpabilicer ducebant. et
qui se multo facilius continere pos¬

Expanded text:
ui. manet enim uinculum nuptiarum, ui. manet enim uinculum nuptiarum, etiamsi proles, cuius causa initum est, manifesta sterilitate non subsequatur, ita ut iam scientibus coniugibus non se filios habituros separare se tamen uel ipsa causa filiorum atque aliis copulare non liceat. quod si fecerint, cum eis, quibus se copulauerint, adulterium committunt, ipsi autem coniuges manent. plane uxoris uoluntate adhibere aliamixtione ac semine, alterius autem iure ac potestate apud antiquos patres fas erat; utrum et nunc fas sit, non temere dixerim. non est enim propagandi necessitas, quae tunc fuit, quando et parientibus coniugibus alias propter copiosiorem posteritatem superducere licebat, quod nunc certe non licet. nam tantum adfert oportunitatis ad aliquid iuste agendum seu non agendum temporum secreta distinctio, ut nunc melius faciat qui nec unam duxerit, nisi se continere non possit, tunc autem etiam plures inculpabiliter ducebant et qui se multo facilius continere pos
Abbreviated transcription (Latin):
elemosinas faciat. ideo rapinam iusti¬
ficat: neqsi alius ruri paterno uelis¬
te quesito auarus incumbat. ideo ci¬
panda est uiris cuulis regula. qu
possessor legitimus factus est. Nec ty¬
rannice factionis ꝑuersitas laudabi¬
lis erit.si regia clementia tyrannos sub¬
dicos traccet: nec uucuꝑabilis ordore¬
gie potestatis. si rex crudelitate tyran¬
nica seuiat: aliud est namq imusta
potestate iuste uelle uti: et aliud est
iusta pocestace inuiste uti: ita nec con¬
cubine ad tempus adhibite. si filiorũ
causa concumbant. iustum faciunt
concubinatum nec̃ coniugace si cum
maritis sius lascuuant. nuptiali ord¬
ni crunen imponunt. posse sane fien
nuptias ex male coniunctis. honesto
postea placito consequente. manifesti
est. semel aũt inicum conubium ie
uitate dei nr̃i. ubi etiam ex prima ib¬
rum hominum copula. quodd amli¬
cramentum nuptie gerunt: nullom
pocest nisi alicuius rorum morte dissol¬

Expanded text:
elemosynas faciat, ideo rapinam iustielemosynas faciat, ideo rapinam iustificat; neque si alius ruri paterno uel iuste quaesito auarus incumbat, ideo culpanda est iuris ciuilis regula, qua possessor legitimus factus est; nec tyrannicae factionis peruersitas laudabilis erit, si regia clementia tyrannus subditos tractet; nec uituperabilis ordo regiae potestatis, si rex crudelitate tyrannica saeuiat. aliud est namque iniusta potestate iuste uelle uti, et aliud, est iusta potestate iniuste uti. ita nec concubinae ad tempus adhibitae, si filiorum causa concumbant, iustum faciunt concubinatum suum nec coniugatae, si cum maritis lasciuiant, nuptiali ordini crimen inponunt. Posse sane fieri nuptias ex male coniunctis honesto postea placito consequente manifestum est. Semel autem initum conubium in ciuitate dei nostri, ubi etiam ex prima duorum hominum copula quoddam sacramentum nuptiae gerunt, nullo modo potest nisi alicuius eorum morte dissol
Abbreviated transcription (Latin):
triusq sexus continentes. siue exꝑtos
nuptias. siue ab omni tali cominix¬
tione incegros. Nempe innumera¬
biles sunt. Quem candem auduumꝰ
inter familiaria colloquia. siuie eoꝵ
qui conuigati sunt siue qui fuerirt
indicantem nobis nunquam se cõ¬
iuigi ẽẽ commixtum nisi sꝑando cõ¬
ceptum: Quod ergo precipiunt con¬
uigatis apłi. hoc est nuptiarum. Qͦd
aut̃ uenialicer concedunt. aut quod
impedit orationes: non cogunt nup¬
tie sed ferunt. Itaq si forte quodutrũ
fieri possit ignoro: magisq fieri non
posse existimo: sed tamen si forte ad
tempus adhibita concubina filios
solos ex eadem commixtione quȩ¬
siuerit. nec sic ista coniunctio uel
earum nuptiis preponenda est que
ueniale illud oꝑantur: quid enimsr
nuptiarum. considerandum est non
quid sit nubentium et inmod̾atus
nuptiis utentium. neq enim si agris
iniq ac perperam inuasis ita quisq
utatur ut ex eorum fructib largas

Expanded text:
triusque sexus continentes, siue expertos triusque sexus continentes, siue expertos nuptias siue ab omni tali conmixtione integros; nempe innumerabiles sunt. quem tandem audiuimus inter familiaria conloquia, siue eorum, qui coniugati sunt, siue qui fuerunt, indicantem nobis numquam se coniugi esse conmixtum nisi sperando conceptum? quod ergo praecipiunt coniugatis apostoli, hoc est nuptiarum: quod autem uenialiter concedunt aut quod inpedit orationes, non cogunt nuptiae, sed ferunt. Itaque si forte — quod utrum fieri possit ignoro magisque fieri non posse existimo — sed tamen, si forte ad tempus adhibita concubina filios solos ex eadem conmixtione quaesiuerit, nec sic ista coniunctio uel earum nuptiis praeponenda est, quae ueniale illud operantur. quid enim sit nuptiarum, considerandum est, non quid sit nubentium et immoderatius nuptiis utentium. neque enim si agris inique ac perperam inuasis ita quisque utatur, ut ex eorum fructibus largas
Abbreviated transcription (Latin):
uans in omnib castam religiosamq
concordiam. Illis uero temporib cũ
adhuc ꝓpħicis sacramentis salutis
nr̃e misterium. uelabatur: etiam
qui ante nuptias tales erant. officio
propagancti nuptias copulabant.
non uicti libidine sed ducti pietate.
Quib si optio talis cdarecur qualis
reuelato nouo testamento data est.
dicente dño qui pocest caꝑe capiat:
non eos dubitat etiam cum gaudio
suscepturos fuisse. qui diligenter in¬
tentus legit. quomodo conuigib
utebantur: cum et plures habere
uni iuro licebat. quas castius habe¬
bat quam nunc unam. quilibet
istorum quib uidemus quid scd̃m
ueniam concedat apłs. habebant
enim eas in oꝑe generandi: non in
morbo desiderii sicut gentes que ig¬
norant deum. quod tam magnum
est ut multi hodie facilius se tota
uita ab omni concubitu abstinean.
quam modum teneant non coeun¬
diausi prolis causa si matrimonio
copulentur: Nempe multos habemꝰ
fratres et socios celestis hereditatis u¬

Expanded text:
uans in omnibus castam religiosamque uans in omnibus castam religiosamque concordiam. illis uero temporibus, cum adhuc propheticis sacramentis salutis nostrae mysterium uelabatur, etiam qui ante nuptias tales erant, officio propagandi nuptias copulabant, non uicti libidine, sed ducti pietate: quibus si optio talis daretur, qualis reuelato nouo testamento data est dicente domino: qui potest capere, capiat, non eos dubitat etiam cum gaudio suscepturos fuisse, qui diligenter intentus legit, quomodo coniugibus utebantur, cum et plures habere uni uiro licebat, quas castius habebat quam nunc unam quilibet istorum, quibus uidemus quid secundum ueniam concedat apostolus. habebant enim eas in opere generandi, non in morbo desiderii sicut gentes, quae ignorant deum. quod tam magnum est, ut multi hodie facilius se tota uita ab omni concubitu abstineant quam modum teneant non coeundi nisi prolis causa, si matrimonio copulentur. nempe multos habemus fratres et socios caelestis hereditatis u
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. Quis negat et in ipsa raritate
pene omnes qui tales sunt ut non ca
les ẽẽnt. cum iuncti sunt sed iam con¬
uincti cales facti sunt: Qui enim nr̃i
temporis homines xp̃iani nuptiarũ
uinculo liberi. ualentes ab omni con¬
cubitu se continere. cum iam tempꝰ
ẽẽ respicerent sicut scriptum est non
amplectendi seo abstinendi ab am¬
plerui. non pocuis eligerent uel uir¬
ginalem uel uidualem continenti¬
am conseruare. quam tribulacionẽ
carnis sine qua conuigia ẽẽ. non
possunt: ut alia taceantur a quib
parcit apł̃s. nullo iam cogente hu¬
mane societatis officio sustinere: s
cum dñante concupiscentia fuerint
copulati. si eam postea uicerint. quia
non ita licet dissoluere conuigium
sicut licebat non colligare: fuint ta¬
les quales proficetur forma nuptia¬
rum. ita ut uel pari consensu ascen¬
dant celsiorem sc̃itatis gradum aut
si non ambo sunt tales. erit qui calis
est non exaccor sed reddicor debiti. ser¬

Expanded text:
sunt — quis negat? — et in ipsa raritate sunt — quis negat? — et in ipsa raritate paene omnes, qui tales sunt, non ut tales essent, coniuncti sunt, sed iam coniuncti tales facti sunt. Qui enim nostri temporis homines christiani, nuptiarum uinculo liberi ualentes ab omni concubitu se continere, cum iam tempus esse perspicerent, sicut scriptum est, non amplectendi, sed abstinendi ab amplexu, non potius eligerent uel uirginalem uel uidualem continentiam conseruare quam tribulationem carnis, sine qua coniugia esse non possunt — ut alia taceantur a quibus parcit apostolus nullo iam cogente humanae societatis officio sustinere? sed cum dominante concupiscentia fuerint copulati, si eam postea uicerint, quia non ita licet dissoluere coniugium, sicut licebat non conligare, fiunt tales, quales profitetur forma nuptiarum, ita ut uel pari consensu ascendant celsiorem sanctitatis gradum aut, si non ambo sunt tales, erit, qui talis est non exactor, sed redditor debiti, ser
Abbreviated transcription (Latin):
inquit mulieres obaudientes mari¬
tis sius. ut si qui non credunt uerbo.
ꝑmulieris conuersationem sine loque¬
la lucrificri possint. uidentes timorem
et castam conuersationem ur̃am. ut
sint non que aforis ornantur capillors
incrispationib aut circundate auro
aut ueste decora: sed ille absconditus
cordis ur̃i homo. in illa perpetuitate
quieti et modesti sp̃c. qui et apuo do¬
minum locuples est. Nam sic quedã
sc̃e mulieres quȩ in dño sꝑabant or¬
nabant se oblequentes uiris siuis. qͦ¬
modo sara obaudielat abrahe
dñm illum uocans. cuius facte estis fi¬
lie benefacientes. et non cunentes ullũ
uanum timorem. Uiri simili ratione
concordes et caste iuiuentes cum uxori¬
bus ur̃is. et canquam uasi infirmiori
et subiecto tribuite honorem. quasi co¬
heredib gratie et iudece ne impedian¬
tur orationes ur̃e. Ita ne uero coniugia
talia non cogitant ea que sunt dñi.
quomodo placeant dño: Sed prara

Expanded text:
inquit, mulieres obaudientes mariinquit, mulieres obaudientes maritis suis, ut et si qui non credunt uerbo, per mulieris conuersationem sine loquella lucrifieri possint, uidentes timorem et castam conuersationem uestram: ut sint non quae a foris ornantur capillorum incrispationibus aut circumdatae auro aut ueste decora, sed ille absconditus cordis uestri homo in illa perpetuitate quieti et modesti spiritus, qui et apud dominum locuples est. nam sic quaedam sanctae mulieres, quae in dominum sperabant, ornabant se, obsequentes uiris suis, quomodo Sarra obaudiebat Abrahae, dominum illum uocans, cuius factae estis filiae benefacientes et non timentes ullum uanum timorem. uiri simili ratione concordes et caste uiuentes cum uxoribus uestris et tamquam uasi infirmiori et subiecto tribuite honorem quasi coheredibus gratiae, et uidete ne inpediantur orationes uestrae. itane uero coniugia talia non cogitant ea quae sunt domini, quomodo placeant domino? sed perrara
Abbreviated transcription (Latin):
sius. quod utrum de omnib nuptis
dixerit. an de talib quales ita multe
sunt ut pene omnes putari possint. ñ
inmerito dubitatur. Neq enim et il¬
lud quod de unuptis ait. que innup¬
ta est cogitat ea que sunt dm̃i ut sit
sc̃a et corpore et sp̃u: ad omnes innup¬
tas ꝑtinet. cum sint quedam uidue
mortue. que in deliciisuuuint. Uerũ¬
tamen quod attinet ad quandam dis¬
tionem et quasi proprietatem innup¬
tarum atq nuptarum. sicut nimiũ
detestanda est que continens a nupti¬
is idest are concessa non continet a de¬
lictis uel luxurie uel suꝑbie. uel curio¬
sitatis et uerbositatis: ita rara nupta ẽ
que in ipso quoq obsequio conugali
non cogitat nisi quomodo placeat deo.
ornando se non intortis crinib aut
auro et margaritis et ueste preciosa:
sed quod decet mulieres promittentes
pietatem ꝑ bonam conuersationem.
Talia quippe coniugia petrus quoq
apls precipiendo describit. similicer

Expanded text:
suis. Quod utrum de omnibus nuptis suis. Quod utrum de omnibus nuptis dixerit, an de talibus quales ita multae sunt, ut paene omnes putari possint, non inmerito dubitatur. neque enim et illud, quod de innuptis ait: quae innupta est, cogitat ea quae sunt domini, ut sit sancta et corpore et spiritu, ad omnes innuptas pertinet, cum sint quaedam uiduae mortuae, quae in deliciis uiuunt. uerumtamen quod attinet ad quandam distinctionem et quasi proprietatem innuptarum atque nuptarum, sicut nimium detestanda est, quae continens a nuptiis, id est a re concessa, non continet a delictis uel luxuriae uel superbiae uel curiositatis et uerbositatis, ita rara nupta est, quae in ipso quoque obsequio coniugali non cogitat nisi quomodo placeat deo, ornando se non intortis crinibus aut auro et margaritis et ueste pretiosa, sed quod decet mulieres promittentes pietatem per bonam conuersationem. talia quippe coniugia Petrus quoque apostolus praecipiendo describit. similiter,
Abbreviated transcription (Latin):
in uobis est sp̃c sci. quem habetis adeo
Sc̃a ergo sunt etiam corpora. conuiga¬
torum fidem sibi et dño seruantium
cui sc̃itaci cuius libet eorum nec inficde¬
lem conuigem obsistere sed potius sc̃¬
tatem uxoris prodesse infideli uiro.
aut sc̃itatem uiri prodesse infideli
uxori: idem apłs cestis est dicens. scĩ¬
ficatus est enu uir infidelis in ux¬
re.et scificata est mulier infidelisi
fratre. Proinde illud dictum est scdu
ampliorem scĩcatem. innuptarum. qͣn
nuptarum. cui merces etiam debetur
amplior. scd̃m quod isto bono. illud est
melius: quia et hoc solum cogitat quo¬
modo placeat dño. Neq enun femina
fidelis seruans pudiciciam coniugali
non cogitat quomodo placeat cdñe
sed utiq minus quia cogicat etiam
que sunt mundi quomodo placi
uiro. hoc enim de illis dicere uolill.
quod possunt habere quodam mosd
de necessitate conubii: ut cogitent que
sunt mundi quomodo placeant uiris

Expanded text:
in uobis est spiritus sancti, quem habetis a deo? in uobis est spiritus sancti, quem habetis a deo? sancta sunt ergo etiam corpora coniugatorum fidem sibi et domino seruantium. cui sanctitati cuiuslibet eorum nec infidelem coniugem obsistere, sed potius sanctitatem uxoris prodesse infideli uiro aut sanctitatem uiri prodesse uxori, idem apostolus testis est, dicens, Sanctificatus est enim vir infidelis in uxore, et sanctificata est mulier infidelis in fratre . Proinde illud dictum est secundum ampliorem sanctitatem innuptarum quam nuptarum, cui merces etiam debetur amplior secundum quod isto bono illud est melius: quia et hoc solum cogitat, quomodo placeat Domino. Neque enim femina fidelis, servans pudicitiam conjugalem, non cogitat quomodo placeat Domino, sed utique minus; quia cogitat etiam quae sunt mundi, quomodo placeat viro. Hoc enim de illis dicere voluit, quod possunt habere quodam modo de necessitate connubii, ut cogitent quae sunt mundi, quomodo placeant uiris
Abbreviated transcription (Latin):
concessa non sunt:uel unus uel uniꝰ
excessus. Et ideo in re concessa inmode
assiduus ad uxorem. quam uel raris¬
simus ad formcationem. Cum uero
uir membro mulieris non adhoc con¬
cesso uti uoluerit. turpior est uxor in se
quam si in alia fieri ꝑmiserit. Decus gͥ
conuigale est casticas procreanti et reo¬
dendi carnalis debiti fides. hoc est opꝰ¬
nuptiarum. hoc ab omni crimine de¬
fendit apls: dicendo et si acceperis u¬
xorem non peccasti. et si nupserit uupo
non peccat: et quod uult faciat non
peccatꝰ nubat. Exigendi aũt debitis
alterucro sexu. inmoderatior progit
propter illa que supra dixi comugi
scd̃m ueniam conceditur. Quod ergi
ait que innupta est cogitat ea que s̃
sbomini. ut sic sc̃a et corpore et sp̃u nõ
sic. accipiendum est ut putemus non
c̃ẽ sc̃am corpore. xp̃ianam coniugem
castam. Omnib quippe fidelib dictũe
Nescitis quia. corpora ur̃a templum

Expanded text:
concessa non sunt, uel unus uel rarus concessa non sunt, uel unus uel rarus excessus. et ideo in re concessa inmoderadsiduus ad uxorem quam uel rarissimus ad fornicationem. cum uero uir membro mulieris non ad hoc concesso uti uoluerit, turpior est uxor, si in se, quam si in alia fieri permiserit. decus ergo coniugale est castitas procreandi et reddendi carnalis debiti fides: hoc est opnuptiarum, hoc ab omni crimine defendit Apostolus dicendo: Et si acceperis uxorem, non peccasti; et si nupserit virgo, non peccat; et quod vult faciat, non peccat si nubat . Exigendi autem debiti ab alterutro sexu immoderatior progressio, propter illa quae supra diximus, secundum veniam conceditur. » Item iait: quae innupta est, cogitat ea quae sunt domini, ut sit sancta et corpore et spiritu, non sic accipiendum est, ut putemus non esse sanctam corpore christianam coniugem castam. omnibus quippe fidelibus dictum est: nescitis, quia corpora uestra templum
Abbreviated transcription (Latin):
faciant non plane nuptiarum. Ue¬
rumpcamen si magis in sua conuĩc¬
tione diligunt quod honestum quã
quod inhonestum est. idest quod nup¬
tiarum quam id quod non est nup¬
uarum. hoc eis auctore apło scd̾m
ueniam concedicur: cuius delicti.
non habent hortatrices nuptias. sed
deprecatrices si dei miscdiam non a
se auertant. uel non abstinendo qui¬
busdam dieb orationib uacent. et ꝑ
hanc abstinentiam sicut ꝑieiunia
commencdent precessuas. uel inmu¬
tando naturalem usum. inusum qͥ
est contra naturam:quod dampnabi¬
luis fit inconiuige. Nam cum ille na¬
turalis usus quando prolabitur ultra
pacta nuptialia. idest ultra propagan¬
di necessicatem. uenialis sit inuxore.
in meretrice dampnabilis iste qui est
contra naturam execrabiliter fit in
meretrice sed execrabilius in uxore.
Tantum ualet ordinatio creatoris et or¬
do creature. ut in rebus ad utendum
concessis. etiam cum modus excelitur
longe sit colerabilius. quam in ea que

Expanded text:
faciunt non plane nuptiarum. uefaciunt non plane nuptiarum. uerumtamen si magis in sua coniunctione diligunt quod honestum, quam quod inhonestum est, id est quod nuptiarum quam id, quod non est nuptiarum, hoc eis auctore apostolo secundum ueniam conceditur: cuius delicti non habent hortatrices nuptias, sed deprecatrices, si dei misericordiam non a se auertant, uel non abstinendo quibusdam diebus, ut orationibus uacent, et per hanc abstinentiam sicut per ieiunia commendent preces suas, uel inmutando naturalem usum in eum usum, qui est contra naturam, quod damnabilius fit in coniuge. Nam cum ille naturalis usus, quando prolabitur ultra pacta nuptialia, id est ultra propagandi necessitatem, uenialis sit in uxore, in meretrice damnabilis, iste, qui est contra naturam, execrabiliter fit in meretrice, sed execrabilius in uxore. tantum ualet ordinatio creatoris et ordo creaturae, ut in rebus ad utendum concessis, etiam cum modus exceditur, longe sit tolerabilius quam in ea, quae
Abbreviated transcription (Latin):
non ẽẽ peccatum. Honutiq nuptias
scd̃m ueniam concedit apłs. Nam
quis ambigat absurdissime dici ñ eos
peccase quib uenia clatui: Sed illũ
concubitum scd̃m ueniam concedit
qui fit ꝑ incontinentiam. non sola
causa procreandi et aliquando
nulla causa procreandi. que nup¬
tie non fieri cogunt sed ignosci un¬
petrant. si tamen non ita sit numius
ut impediat que seposiq ẽẽ debent.
tempora ordinandi nec iminutet᷑
in eum usum qui est contra natu¬
ram. de quo apls tacere non pocuit.
cum de corruptelis nimiis inmun¬
dorum et impiorum hominum
loqueretur Concubitus enim neces¬
sarius causa generandi inculpa¬
bilis et solus ipse nuptialis esł.
Ille aut̃ qui ultra necessitatem progre¬
dicur.iam non racioni sed libidini ob¬
sequicur:et hunc tamen non exigere
sed reddere conuigi ne fornicando
dampnabiliter peccet. ad ꝑsonam
ꝑtinec conuigalem. Si aũt ambo ca¬
li concupiscentie subiguncur: rem

Expanded text:
non esse peccatum. non itaque nuptias non esse peccatum. non itaque nuptias secundum ueniam concedit apostolus - nam quis ambigat absurdissime dici non eos peccasse, quibus uenia datur? — sed illum concubitum secundum ueniam concedit, qui fit per incontinentiam, non sola causa procreandi et aliquando nulla causa procreandi, quem nuptiae non fieri cogunt, sed ignosci inpetrant: si tamen non ita sit nimius, ut inpediat quae seposita esse debent tempora orandi, nec inmutetur in eum usum, qui est contra naturam, de quo apostolus tacere non potuit, cum de corruptelis nimis inmundorum et inpiorum hominum loqueretur. concubitus enim necessarius causa generandi inculpabilis et solus ipse nuptialis est. ille autem, qui ultra istam necessitatem progreditur, iam non rationi, sed libidini obsequitur. et hunc tamen non exigere, sed reddere coniugi, ne fornicando damnabiliter peccet, ad personam pertinet coniugalem. si autem ambo tali concupiscentiae subiguntur, rem
Abbreviated transcription (Latin):
o tanquam non utantur precerit
enim figitra huius mundi: uolouos
sine sollicitudine ẽẽ. deinde subum¬
git. Qui sine uxore est cogitat ea que
sunt dñi quomodo placeat deo. Qui
aut matrimonio iunctuis ẽ: cogitat
que sunt mundi quomodo placeat
urori. Et diuisa est mulier innupta.
et uirgo quȩ innupta est sollicita ẽ
que sunt dñi ut sit scã. et corpore et
sp̃u. Que aũt nupta est sollicita est
que sunt mundi: quomodo placeat
iuro. Unde michi uidetur hoc tem¬
pore solos eos qui se non continent
conuigari oportere: scd̃m illam eius¬
dem apłi sententiam. quod si se non
continent nubant: melius est enuim
nubere quam uri. Nec ipsis tamen
peccatum sunt nuptie. que sincom¬
paratione fornicationis eligerentur. minꝰ
quid dicturi sumus aduersus eiudẽ¬
tissimam uocem apłĩ dicentis: quid
uult faciat non peccat nubat. et si
acceperis uxorem non peccasti. et si
nupserit uirgo non peccat: hinc cer¬
te iam dubitare fas non est nuptias

Expanded text:
amquam non utantur: praeterit enim figura huius mundi. uolo uos sine sollicitudine esse. deinde subiungit: qui sine uxore est, cogitat ea quae sunt domini, quomodo placeat domino. qui autem matrimonio iunctus est, cogitat quae sunt mundi, quomodo placeat uxori. et diuisa est mulier innupta et uirgo: quae innupta est, sollicita est ea quae sunt domini, ut sit sancta et corpore et spiritu; quae autem nupta est, sollicita est quae sunt mundi, quomodo placeat uiro. unde mihi uidetur hoc tempore solos eos, qui se non continent, coniugari oportere - secundum illam eiusdem apostoli sententiam: quodsi se non continent, nubant; melius est enim nubere quam uri. Nec ipsis tamen peccatum sunt nuptiae, quae, si in conparatione fornicationis eligerentur, minusquid dicturi sumus aduersus euidentissimam uocem apostoli dicentis: quod uult faciat; non peccat, nubat, et: si acceperis uxorem, non peccasti; et si nupserit uirgo, non peccat. hinc certe iam dubitare fas non est nuptias
Abbreviated transcription (Latin):
loquiorum clarissima esset auctori
tas. si homo id sine dispencdio ꝓmisse
salucis ignorare non posset. Habes e¬
laboratum utinam tam commodũ
quam prolixum pro meis uiribus
opus: cuius prolixitacem fortasse de¬
fenderem. nisi ud uererer facere
defendendo eROLIXIU S.¬
ARISSIMO
filio mar¬
cellino:
eras ut ad te aliquid scriberem. ad¬
uersus eos qui dicunt adam etiam¬
si non peccasset fuisse moriturum:
nec ex eius peccato quicquam ad eiꝰ
posteros propagando transisse. ma¬
xime propter baptismum paruu¬
lorum quem more piissimo atq
materno uniuersa frequentat ec

Expanded text:
loquiorum clarissima auctoritas esset, si homo id sine dispendio promissae salutis ignorare non posset. habes elaboratum - utinam tam commodum quam prolixum I - pro meis uiribus opus, cuius prolixitatem fortasse defenderem, nisi id uererer facere defendendo prolixius.arissimo filio Marcellino Aeras ut ad te aliquid scriberem aduersus eos qui dicunt Adam, etiamsi non peccasset, fuisse moriturum nec ex eius peccato quicquam ad eius posteros propagando transisse maxime propter baptismum paruulorum, quem more piissimo atque materno uniuersa frequentat ec
Abbreviated transcription (Latin):
et corseruame inte.impugna qd̾ feci.
et uẽdica qd̾ fecisti. Tũc ero meus si
fuerotuus. Uia sine errore. ueritas sñ
ambiguitate. uica sine fine: dona no¬
xia odisse et ꝓfutura diligere. Inte po¬
nã ꝓsꝑa. mͥ applicẽ semꝑ aduersa.
Quã ncħ̾ sim sine te sapiã: qͣlis uͦte

Expanded text:
et conserva me in te. Impugna quod feci, et conserva me in te. Impugna quod feci, et vindica quod fecisti; tunc ero meus, cum fuero tuus. Via sine errore, veritas sine ambiguitate, vita sine fine. Dona noxia odisse, et profutura diligere. In te ponam prospera, mihi applicem semper adversa. Quia nihil sum sine te sapiam: qualis ve