comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsecutionẽ paciunt᷑ : auta diabolo
autamalis sominib: uł &iam a suis
ipsis membris : Om̃is criptura diuim¬
tus inspirata iđ ẽ adeodita utilis est
ad docendum alios autarguendum
neglegentes ad corripiendũ in mali¬
cugłii: insta in admonicione
opor tun euolentib & inportu qui & is
consistentib Inportune no¬
lentib: Argue peccintes: Obsecra
bene laborantes ut in melius
ꝓficiant: Increpa illos qui nolunt
corigerese: in omini pacientia & doctrina :
Quid ẽ quod ad trtũ scribens p̃cepit illi
inquiens increpacũom̃i imperio: &adti¬
motheũ similit̃ epłam chirigens dicit
increpa cũoni pacienciã nisi qđ medicꝰ
erat amboꝵ Natrtꝰ nimiae erat pacien¬
tiae id eoq p̃cepit ei & inftirgauit adhoc:
ut increpar& cũ om̃i imperio: ne forte
ꝓpt̃suã mansu&udinem noncorriper&
ꝗelinquentes: Irmotheus autẽ quia
acrioris animi erat necesse habebat
admoneriꝰ ut cũ om̃i pacientia increparet
&linquentes neforte ultramodũ dure

Expanded text:
rsecutionem patientur aut a diabolo, aut a malis hominibus, vel etiam a suis ipsis membris. Omnis scriptura divinitus inspirata, id est a Deo data, utilis est ad docendum alios, ad redarguendum negligentes, ad corripiendumEvangelii: Insta in admonitione opportune volentibus et in portu quietis consistentibus, importune nolentibus: argue peccantes, obsecra bene laborantes ut in melius proficiant, increpa illos qui nolunt corrigere se in omni patientia et doctrina. Quid est quod ad Titum scribens praecepit illi, inquiens increpa cum omni imperio, et ad Timotheum similiter epistolam dirigens dicit, increpa cum omni patientia, nisi quia medicus erat amborum? Nam Titus nimiae erat patientiae, ideoque praecepit ei et instigavit ad hoc ut increparet cum omni imperio, ne forte propter suam mansuetudinem non corriperet delinquentes. Timotheus autem quia acrioris animi erat, necesse habebat admonere, ut cum omni patientia increparet delinquentes, ne forte ultra modum dure
Abbreviated transcription (Latin):
amnes& nũbres duo fr̃s fuer magi quorũ
nomina qł̃s noninuenit indiuinis libris
sdmupocrifis id ẽ inoccultis quabomb
non sua legendi quia interuera multa
ontine ã falsa: Istiergo duomagi resciter
mor si q̃uando &iurgassuass conũtert
idĩcones sicut morses suã &a quã in san¬
unẽ: Ded cũꝑuentũ eẽt adtercium
signĩ id ẽ ad scimphes ibi defecerunt
dcentes digitꝰ d̃ ẽ hor. Sublato eni
sgno acra sublata ẽ & cormagica magnisi¬
cessu stboene & iã atercio signo sunt
supati quiaunr tute sp̃s seĩ quit cia ꝑso

Expanded text:
et Mambres duo fratres fuerunt magi, quorum nomina Apostolus non invenit in divinis libris, sed in apocryphis, id est in occultis, qui ab omnibus non sunt legendi, quia inter vera multa continentur falsa. Isti ergo duo magi restiterunt Moysi, quando et virgas suas converterunt in dracones, sicut Moyses suam, et aquam in sanguinem. Sed cum perventum esset ad tertium signum, id est ad cymphes, ibi defecerunt, dicentes: Digitus Dei hic est. Sublato enim signo a terra, sublata est et eorum magica maleficentia. Et bene etiam a tertio signo superati sunt, quia virtut
Abbreviated transcription (Latin):
M anichei aut̃ ingrediebantur in domos
mulierum et decipiebant eas & hoc maxi¬
me apud p̃sidem: inddic̃ apłs: Frunt
inquiens ꝗdã ꝗpene trabunt domos
etducent mulierculas captiuas a sensu
recte fidei ad prauũ sensũ honeratas
peceitis Quȩducuntur uriis defiđrus
atꝙ herdrib semꝑ discentes & nũ qũa

Expanded text:
Manichaei enim ingrediebantur in domos mulierum et decipiebant eas, et hoc maxime apud Persidem. Inde dicit Apostolus: Erunt, inquiens, quidam qui penetrabunt mulierum domos, et ducent mulierculas captivas a sensu rectae fidei ad pravum sensum oneratas peccatis. Quae ducuntur variis desideriis atque erroribus; semper discentes, et nunqua
Abbreviated transcription (Latin):
Scelesti patrẽ & matrẽ non hono¬
rantes: modiũ peccati tanscenden¬
tes. uł int̃ficiente s animas suas
& alienas: Sine affectione id est
dlectione: non c̃pacientes
in furemis: Criminatores id .ẽ. de¬
tractores. famã scõꝵ maculare
conantes: In contmentes: cupi¬
ditates pessimas non refrenan¬
tes:. Inmittes. id ẽ. seui: lites
generantes: Sine benignitate.
id .ẽ sine beniuolentia: nescien¬
tes neq uolentes. sub uenire aliis:
Pditores : id ẽ facta bonoꝵ hominũ
que occul tanda sunt inimicis indi¬
cantes & manifestantes. quia ñ. ẽ
homo qui faciatbonum. & ñ peccet:
Ppt̃ui: id ẽ ꝓcaces:: Uerecun¬
diã humanã : inuerecunda ex co
gaudiis. leticias tẽperales ante¬
ponentes & desideriacarnis ꝑfici¬
entes: Haec omĩa uitia exillaradi¬
ce pullulant : cũ sunt homines
seipsosamantes: habentes quidẽ
speciẽ pi&atis iđ exemplũ religi¬

Expanded text:
scelesti, patrem et matrem non honoscelesti, patrem et matrem non honorantes, modum peccati transcendentes, vel interficientes animas suas et alienas; sine affectione, id est sine dilectione, non compatientes infirmis; criminatores, id est detractores, famam sanctorum maculare conantes; incontinentes, id est cupiditates pessimas non refrenantes; immites, id est saevi, lites generantes; sine benignitate, id est sine benevolentia, nescientes neque volentes subvenire aliis; proditores, id est facta bonorum hominum, quae occultanda sunt, inimicis indicantes et manifestantes: quia non est homo qui faciat bonum et non peccet; protervi, id est procaces, verecundiam humanam inverecunda excogigaudiis laetitias temporales anteponentes, et desideria carnis perficientes. Haec omnia vitia ex illa radice pullulant quod sunt homines seipsos amantes. Habentes quidem speciem pietatis, id est exemplum religi
Abbreviated transcription (Latin):
iterum sapere ueritatẽ: Nã refipis¬
cere ẽ quasiresapere : A quo
id ẽ. adiabolo. capti tenentur
id ẽ mnultima aetate : erunt om̃s
seipsos amantes sub non dm̃: Seip¬
sũ amat: qui sibi metipsi placet.
qui desideria & uoluntatespprias
implet non dĩ: Nec potest dicere
cũ p&ro ueraciter tuscis quia amote :
Nam ille dm̃ amat: qui non quȩrit
uoluntatẽ suam sedd dĩ: Paulusapłs
ꝓpheta. erat ideoq ꝓphetauit
que modofiunt in aeccła: Etq ad¬
huc futurasunt: Quiem̃ hoc ani¬
mopascunt oues xp̃i ut su as uelint
eẽ non xp̃i: se con uincuntur ama¬
re non xp̃m.: Eterunt cupidi
id .ẽ amatores peccuniarũ: Flati
uolentes aliis dominari : Super
gloriantes dehonoribus quos a sub¬
iectis accipiunt: Blasphemi. dm̃
blas phemantes ꝑhereses Paren¬
tibus non oboedientes. id .ẽ. patri¬
bus sp̃italibus. uel &iam patri
& matri: Ingratis. bene ficiis dĩ
uł malum ꝓbonoreddentes:

Expanded text:
iterum sapere veritatem. Nam resipisiterum sapere veritatem. Nam resipiscere est quasi resapere. A quo, id est a diabolo, capti tenentur id est in ultima aetate, erunt homines seipsos amantes, subaudis, non Deum. Seipsum amat qui sibimetipsi placet, qui desideria et voluntates proprias implet, non Dei: nec potest dicere cum Petro veraciter: Tu scis quia amo te . Nam ille Deum amat qui non quaerit suam voluntatem, sed Dei. Paulus apostolus propheta erat, ideoque prophetavit quae modo sunt in ecclesia, et quae adhuc futura sunt. Qui enim hoc animo pascunt oves Christi, ut suas velint esse, non Christi, se convincuntur amare, non Christum. Et erunt cupidi, id est amatores pecuniarum; elati, volentes aliis dominari; superbi, gloriantes de honoribus quos a subjectis accipiunt; blasphemi, Deum blasphemantes per haereses; parentibus non obedientes, id est patribus spiritalibus vel etiam patri et matri; ingrati, beneficiis Dei, vel malum pro malo reddentes;
Abbreviated transcription (Latin):
tet docibilem. eẽ : quantũ ad pro¬
pri&eatẽ uerborum ꝑtinet: hoc
distat interdocile & docibilẽ :
Quu docilis ẽ: qui alios potest
docere : docibilis qu fagil epossit
doceri : unde dicitur: Frunt om̃s
docibilesdeo id ẽ facile docebunt᷑
adõ Sed apłs non curans deppri¬
&ate uerboꝵ uidetur in hoc loco
docibilem posuisse ꝓdocile : quia
ep̃s docilis deb&. eẽt . id ẽ alios
deb& docere: Cũ mo destia corri.¬
pientem eos quiresi stunt ueritati:
neforte det illis ds̃ poemitentiam.
sub depristinis erroribus & pecca¬
tis ad cognoscendim ueritatẽ:
Hic sermo quoddicit neforte uł sicut
qͥdã codices habent nequando
detillis ds̃ poenitentiam ꝓsi forte
ponebatur antiquitus: Sed modo
inusitatũ habetur: Corripientẽ
in qͥd eos cõmedestia si forte det
illis ds̃ poenitentiam: Etresipis¬
cant adiabolilaqueis. id ẽ utre¬
cedant aberrorib diab oli qͥbus
in laqueati tenentur: & incipiant

Expanded text:
tet docibilem esse. Quantum ad protet docibilem esse. Quantum ad proprietatem verborum pertinet, hoc distat inter docilem et docibilem, quia docilis est qui alios potest docere: docibilis qui facile potest doceri; unde dicitur: Erunt omnes docibiles Deo , id est facile docebuntur a Deo. Sed Apostolus non curans de proprietate verborum, videtur in hoc loco docibilem posuisse pro docili: quia episcopus docilis debet esse, id est alios debet docere. Cum modestia corripientem eos qui resistunt veritati, ne forte det illis Deus poenitentiam, subaudis de pristinis erroribus et peccatis, ad agnoscendam veritatem. Hic sermo quo dicit ne forte, vel sicut quidam codices habent, ne quando det illis Deus poenitentiam, pro si forte ponebatur antiquitus, sed modo inusitatus habetur. Corripientem, inquit, eos cum modestia, si forte det illis Deus poenitentiam. Et resipiscant a diaboli laqueis, id est ut recedant ab erroribus diaboli, quibus illaqueati tenentur et incipiant
Abbreviated transcription (Latin):
tudinis est ut aboriente usq
in occidentẽ ameridie usq ad sep¬
tẽ trioꝰ ẽ ꝓtenditur: Inqua sunt
uasa aurea & argentea electi
sunt lignea & fictiliarepbi: Per
aurũ intelliguntur illi quis p̃italẽ
sen sum habent: Pargentũ minoris
dignitatis qui abent eloqͥum
& sermonẽ:: Istisunt in honorẽ
quia adhonorẽ & głam patriae
cȩlestis subleuabuntur: lignea
& fictilia sunt rȩꝓbi qui demergun¬
tur insuppliciũ dãpnationis:
Siqͥs ergo emunda uerit seabistis.
sub̵ her&icis etherrorib erituas
in honorẽ: Iuuenilia autẽ desideria
id ẽ ad ulteriũ inmundiciã luxuriã
furtũ rapinam: uenationẽ. uaga¬
bunditatẽ omnẽq: lasciuiam : deuita
& fuge: Sectare id ẽ amplectere
iusticiam: ut recte uiuas: ac sidice¬
r&: In locũ iuueniliũ desiderioꝵ
insere istais uirtutes: Stultas autẽ
sine aliqua utilitate deuitti: qui a
generant lites: litis uero generat
hodium : Seruum autẽ dñi opor¬

Expanded text:
tudinis est ut ab oriente usque tudinis est ut ab oriente usque ad occidentem, a meridie usque ad septentrionem protendatur. In qua sunt vasa aurea et argentea, electi: sunt lignea et fictilia, reprobi. Per aurum intelliguntur illi qui spiritalem sensum habent, per argentum minoris dignitatis qui habent eloquium et sermonem. Isti sunt in honorem, quia ad honorem et gloriam patriae coelestis sublevabuntur: lignea et fictilia sunt reprobi, qui demerguntur in supplicium damnationis. Si quis ergo se emundaverit ab istis, subaudis haereticis et erroribus, erit vas in honorem. Juvenilia autem desideria, id est adulterium, immunditiam, luxuriam, furtum, rapinam, venationem, vagabunditatem, omnemque lasciviam, devita et fuge. Sectare, id est amplectere justitiam, ut recte vivas: ac si diceret: In locum juvenilium desideriorum insere istas virtutes. Stultas autem sine aliqua utilitate, devita, quia generant lites, lites vero generant odium. Servum autem Domini opor
Abbreviated transcription (Latin):
rectionem animarũ inp̃sentiꝰ
& corporũ infuturo Istud funda¬
mentũ stat incordibus fidelium:
elegit dñs illos quiad eius heredi¬
tatẽ ꝑtinent: & hoc .ẽ. signa culũ
fidaei: qui a aliis recedentibus
aside illiqui electi sunt nullo modo
possunt seduci: Nã cognore dĩ.
eligere . ẽ: Et si ita ẽ id .ẽ si dñs
elegit illosquis eiꝰ: discedat.
abini quitate id ẽ abiniquis homi¬
nibus: Et si non ualet corpore saltẽ
m̃te: Uel&iam ab homni iniquita¬
te & errore recedat om̃is electus
qui nominat nom̃ dñi sicut nomi¬
nandum ẽ cor de uidelicet ore
& opere: In magna autẽ. domo
non solũ sunt uasa aurea & ar gentea :
sed et lignea. & fictilia: Quantũ ad
lit terã atanet in magna domoregis
aut alicuꝰ hominis ingnȩ potestatis unt
uasa aurea & ar gentea in honorẽ
in quibus ipse cõmedit & potat
sunt lignea & fictilia in contumeliã.
aliqͥd: Alciori autẽ sensu. ista magna
domꝰ scãi eccła ẽ: quȩ tante magni¬

Expanded text:
rectionem animarum in praesenti et corporum in futuro. Istud fundamentum stat in cordibus fidelium elegit Dominus illos qui ad ejus haereditatem pertinent. Et hoc est signaculum fidei, quia aliis recedentibus a fide, illi qui electi sunt, nullo modo possunt seduci. Nam Dei cognoscere, eligere est. Et si ita est, id est si Dominus eligit illos qui sunt ejus, discedat ab iniquitate, id est ab hominibus iniquis, et si non valet corpore, saltem mente. Vel etiam ab omni iniquitate et errore recedat omnis electus qui nominat nomen Domini, sicut nominandum est, corde videlicet, ore et opere. In magna autem domo non solum sunt vasa aurea et argentea, sed et lignea et fictilia. Quantum ad litteram attinet: in magna domo regis, aut alicujus hominis magni sunt vasa aurea et argentea in honorem in quibus ipse comedit et potat: sunt lignea et fictilia in contumeliam aliquid. Altiori autem sensu, ista magna domus sancta Ecclesia est, quae tantae magni
Abbreviated transcription (Latin):
riores partes terrȩ ad infernũ: acdeinde
tẽ quȩ omĩa implet ascende tipse neq
descendet: sed scđm huma nitatẽ: In a¬
nima quidẽ sola descendetadinfernũ:
infernus: qđ st̃ inferior terra uł in frat̃ram:
Quidescendȩ sub̵ adinferiores partes tre:
ipse .ẽ. & qui ascendit su ꝑ om̃s cȩlos id ẽ. xp̃s-¬
Utimpleret omnia sub oracula legis & ꝓphe¬
tarũ q̃dese erant scripta: Uelomnia id ẽ
quasdã dispensationes quas ipse cũ patre
disposuerat & qua sipse solus cũ illo sciebat
ueletiã impleret omĩa cȩlestia & t̾restria
desua cognitione & reuelatione diuini¬
tatis suce : q̃ om̃u ante illius aduentũ quasi
uacua erant ad cõparationẽ illã quã
post modũ deeiꝰdunnitate cognouert̃
Cȩlestia impletasunt: qr erant quȩ dam
angelicȩ potestates q̃ mysteria n atiui¬
tatis xp̃i passionis & resurrectionis
ascensionisq ad cȩlos adliquidũ ñ cog¬
nouer̃ : quousq impleta sui: unde

Expanded text:
riores partes terrae ad infernum, ac deinde tem, quae omnia implet, ascendit ipse neque descendit: sed secundum humanitatem. In anima quidem sola descendit ad infernuminfernus, quod sit inferior terra, vel infra terram. Qui descendit, subaudis ad inferiores partes terrae, ipse est et qui ascendit super omnes coelos, id esimpleret omnia, id est oracula legis et prophetarum quae de se erant scripta; vel omnia, id est quasdam dispensationes, quas ipse cum Patre disposuerat, et quas ipse solus cum illo sciebat. Vel etiam ut impleret omnia coelestia et terrestria de sua cognitione et revelatione divinitatis suae, quae omnia ante illius adventum quasi vacua erant ad comparationem illam, quam postmodum de ejus divinitate cognoverunt. Coelestia impleta sunt, quia erant quaedam angelicae potestates, quae mysteria nativitatis Christi, passionis et resurrectionis, ascensionisque ad coelos, ad liquidum non cognoverunt, quousque impleta sunt. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
dõ patri placentes Quia sic̃
plac& dõ nrm̃ bonũ stu diũ
quod inpendimꝰ his quis aluan¬
tur: sic plac& &iã illud qđ in¬
pendimꝰ hisqui pereunt: Qm̃
siue in his qui pereunt. bonis
odor xp̃i erant apłi. dõ patri
placentes: Quia sinceriter
& sine adulatione p̃dicabant:
Aliis quidem sumus odor mor¬
tis in mortẽ: Illis scilic& quib
predicamꝰ : sed contẽpnunt
credere: aliis autẽ odor uitȩ
inuitã. illis scilic& qui audiunt.¬
& credunt:: Cũ una eẽt p̃dica¬
tio apłorum quã inpendebant
omnibus & uolentibus credere
& nolentibus: quibus dã erat
ipsa predicatio gustus. & odor
mortis ad mortẽ &̃ nã. pocius
quam ad p̃sentem. quã habemꝰ
cõmuniter cũ animalibus & pec¬
coribus: quia &̃ naliter in de¬

Expanded text:
Deo Patri placentes; quia sicut Deo Patri placentes; quia sicut placet Deo nostrum bonum studium, quod impendimus his qui salvantur, sic placet etiam illud quod impendimus his qui pereunt, quoniam sive in his qui pereunt, bonus odor erant apostoli Deo Patri placentes, quia sinceriter et sine adulatione praedicabant. Aliis quidem sumus odor mortis in mortem, illis videlicet quibus praedicamus, si contemnunt credere: aliis autem odor vitae in vitam, illis qui audiunt et credunt. Cum una esset praedicatio apostolorum, quam impendebant omnibus et volentibus credere, et non volentibus, quibusdam erat ipsa praedicatio gustus et odor mortis ad mortem aeternam, potius quam ad praesentem, quam habemus communiter cum animalibus et pecoribus, quia
Abbreviated transcription (Latin):
Nmmodo & cognitionẽ diuinita¬
tis illius ꝑcipiebant: Qui axp̃i
bonis odor sumꝰ dõ: in his quȩ
pereunt & in his qui salui fiunt.
legimꝰ ingenesi qđ noe offeren¬
te sicrificiũ post diluui cessa¬
tionẽ od oratus ẽ dñs odorem
sua uitatis : in tantum ut bene¬
dica ret illi & filiis eiꝰ: Non de¬
s intentionem illius boni uri
sc̃am appellat scriptura odorẽ
siuuitatis qua delectatus est
ds̃: Similiter in hoc loco in tel¬
ligendum: studium & bonam
uoli in tatẽ. intentionẽq: odo¬
rem appellatum: Xp̃i inquid
bonꝰ odorsumꝰ deo: Id ẽ in xp̃m
credentes & axp̃o edocti: p̃di¬
cando m ysterrum incarnatio¬
nis eiꝰ passionis resurrectio¬
nis ascensionis mysteriũ quoq
sc̃ȩ trinitatis bonus odor sumꝰ
illius qr bonã fam̃a eĩ acto cius
trinitatis głam p̃dicamꝰ : deo
sub patri placentes. talia fa¬
ciendo: Et notandũ quid sub¬
iungat: In his inquid qui salui
fiunt nr̃a p̃dicatione. & in his
quȩ pereunt bonꝰ odor sumꝰ xp̃i.

Expanded text:
divinitatis illius percipiebant: quia Christi bonus odor sumus Deo in his qui pereunt, et in his qui salvi fiunt. Legimus in Genesi, quod Noe offerente sacrificium post diluvii cessationem, odoratus est Dominus odorem suavitatis intantum ut benediceret illi et filiis ejus. Non desed intentionem illius boni viri sancta appellat Scriptura odorem suavitatis, qua delectatus est Deus. Similiter in hoc loco intelligendum studium et bonam voluntatem intentionemque odorem appellatum. Christi, inquit, bonus odor sumus Deo, id est, in Christum credentes, et a Christo educti, praedicando mysterium incarnationis ejus, passionis, resurrectionis, ascensionis, mysterium quoque sanctae Trinitatis; bonus odor sumus illius, quia bonam famam ejus ac totius Trinitatis gloriam praedicamus, Deo subaudis Patri placentes, talia faciendo. Et notandum quod subjungat: In his, inquit, qui salvi fiunt nostra praedicatione, et in his qui pereunt bonus odor sumus Christi,
Abbreviated transcription (Latin):
inuenis s& ibi sicuti sperabat.
ipse utiq resister& aduersari¬
is & trtus p̃dicar& simplicio¬
ribus quidesiderabant credere:
A pparuit quoq ei in eodem loco
uir macedo dicens. transiens in
macedoniam adiuuanos: quia
doctoribiis angłs bonꝰ eĩdẽ
gentis p̃positis fuis se creditur
Deo autẽ sub patri grãs referimꝰ
qui semꝑ triumphat nos idieft
qui semꝑ nos facit trium phare
& uictoriam babere inxpo ihu¬
ide ꝑ xp̃m iħm infidelitatẽ des¬
truendo: & fidem in cordibus cre¬
dentium plantanꝰ de infidelibus
efficiens fideles: Et odorem
noticiae siue minifestat ꝑ nos
in omni loco: tam in iud cieis quã
ingentibus: Od orẽ in hoc loco.
appellat coginitionẽ sc̃cĩe tri¬
nitatis: A romata igitur & un¬
guenta cũ alibisint: a libi odorẽ
redunt: Si apłis p̃dicantib
fidem scẽ trinitatis: & notici¬
am diuinitatis omnipoten¬

Expanded text:
invenisset ibi sicuti sperabat, invenisset ibi sicuti sperabat, ipse utique resisteret adversariis, et Titus praedicaret simplicioribus qui desiderabant credere. Apparuit quoque ei in eodem loco vir Macedo, dicens: Transiens in Macedoniam adjuva nos , qui a doctoribus angelus bonus ejusdem gentis praepositus fuisse creditur. Deo autem, subaudis Patri, gratias referimus, qui semper triumphat nos, id est, qui facit nos semper triumphare, et victoriam habere, in Chistum Jesum infidelitatem destruendo, et fidem in cordibus credentium plantando, et infidelibus efficiens fideles, et odorem notitiae suae manifestat per nos in omni loco, tam in Judaeis quam in gentibus. Odorem in hoc loco appellat cognitionem sanctae Trinitatis. Aromata igitur et unguenta cum alibi sint, alibi odorem reddunt, sic apostolis praedicantibus fidem sanctae Trinitatis, et notitia divinitatis omnipoten
Abbreviated transcription (Latin):
indño: id ẽ multa corda ho¬
minũ parata ꝑ dm̃ ad credendũ.
non habui requi ẽ spũmeo id. ẽ
in animo meo. eo qđ non inuene¬
rim tytum frem meum: ẜ ulle¬
faciens eis id ẽ salutans eos ꝓ¬
fectus sum in macedoniam ꝓuin¬
ciam aliam grecorum: Dicit
beatus hieronimus: qr non in¬
uenit phistulã suam apłs id ẽ
tytum interp̃tẽ suum e ideo
recessit: Sed questio ẽ in hoc
lo co. siapłs omnium gentium
linguis poterat loquisicut ipse
dicit in priori epła. grãsago dõ
qđ omnium urm̃ linguis loquo.
quare recessit atroade lic&¬
trtus deess& maxime cũ muliao
corda eent parata inibi ad cre¬
dendum: Quȩ hoc modo solui¬
tur .: Qui a dũuenis set troadẽ
lic& Multa corda in ueniss&
parata ad credendum inue¬
nit ttm̃ multos aduersarios
& contra dictores. philosophos
ui delic&. migos & alios plurimos
Nec poterat ipsẽ solus utrũq
agere & philosophis resistere :¬
& uolentib credere uerbũ sa¬
lutis p̃dicare: Siautẽ tytum

Expanded text:
ino, id est, multa corda hominum parata per Dominum ad credendum, non habui requiem in spiritu meo, id est in animo meo, eo quod non invenerim Titium, fratrem meum, sed valefaciens eis, id est, salutans eos, profectus sum in Macedoniam provinciam aliam Graecorum. Dicit beatus Hieronymus: Quia non invenit fistulam suam Apostolus, id est Titum interpretem suum, ideo recessit. Sed quaestio est in hoc loco: Si Apostolus omnium gentium linguis poterat loqui, sicut ipse dicit in priori epistola: Gratias ago Deo quod omnium vestrum linguis loquor , quare recesserit a Troade et, maxime cum multa corda essent parata illi ad credendum? Quae hoc modo solvitur, quia dum venisset Troadem, licet multa corda invenisset parata ad credendum, invenit tamen multos adversarios et contradictores, philosophos videlicet, magos, et alios plurimos, nec poterat ipse solus utrumque agere, et philosophis resistere, et volentibus credere verbum salutis praedicare. Si autem Titum
Abbreviated transcription (Latin):
suis cordis: unde solent oriri discor¬
diae & rixe inter illos quidis¬
si e dis cordant in iudicio:
Non enĩ ignoramꝰ cogitationes eius
id ẽ astucias. dolos & fraudes dia¬
boli non ignoramus. sed scimus:
Cum uenissem autem troadem:
Iroas ciuitas est grecorum: que
troia. olim. uocata ẽ: & ponitur
inꝓpriae: Frigia enĩ ẽ: ꝓuincia
grecorum troia regio in ipsa
lata .ẽ sicut inuir gilio hab&ur:
Ceciditq suꝑ bũ ilium: Plerũq
ponitur nomen regionis ꝓciui¬
tite . & appellatur troia : Prop

Expanded text:
sui cordis. Unde saepe solent oriri discorsui cordis. Unde saepe solent oriri discordiae et rixae inter illos qui dissident et discordant in judicio. Non enim ignoramus cogitationes ejus, id est, astutias, dolos et fraudes diaboli non ignoramus, sed scimus. Cum venissem autem Troadem. Troas civitas est Graecorum, quae Troja olim vocata est; et ponitur improprie: Phrygia enim provincGraecorum. Troja regio est in ipsa est Ilium, sicut in Virgilio habetur: Ceciditque superbum Ilium. Plerumque ponitur nomen regionis pro civitate, et appelatur Troja. Prop
Abbreviated transcription (Latin):
ergo apłs ꝓuocare illos adre¬
anciliationem eiecti & ut ei
dimitter&: uult osten dere
ut sicut ipse indulsit peccanti
quando illi dimiserunt: sic
& illi indulgeant dũ ipse indul¬
g&: Qua propter subdit Nam
& ego qđ donaui. siue indulsi
illi siquid donaui ꝓpteruos
quiuolebatis dimittere : in¬
dulsi &ego in ꝑsona xp̃i hoc
est uice xp̃i qui nobis apłis
dedit potes tatẽ ligandi & sol¬
uendi: Non leuiter dabat indul¬
gentiam apłs delinquentibus.
nisi. illi que uidebat a xp̃o. eẽ
solutum. cuius poenitentia
accepta erat deo: Ut non
circũ ueniamur: id ẽ decipiam᷑
a sathana: Ideo inquid p̃cipio
uobis ut indulgeatis frĩ peccan¬
tisicut & ego indulgeo nedeci¬
piamur a sathana qui desiderans
dũ unꝰ uult miseri cordiam
exiberi fr̃i peccanti dimitten¬
do ei quod deliquid & reconci¬
liare c̃uentui fidelium. Alius
diabolo sudente non uult
in dulgere. ꝑmanens induricia

Expanded text:
ergo Apostolus provocare illos ad reergo Apostolus provocare illos ad reconciliationem ejecti, et ut ei dimitterent, vult ostendere ut sicut ipse indulsit peccanti quando illi dimiserunt, sic et illi indulgeant dum ipse indulget. Quapropter subdit: Nam et ego quod donavi, sive indulsi illi, si quid donavi propter vos, qui volebatis ei dimittere, indulsi et ego in persona Christi, hoc est vice Christi, qui nobis apostolis dedit potestatem ligandi et solvendi. Non leviter dabat indulgentiam Apostolus delinquentibus, nisi illi quem videbat a Christo esse solutum, cujus poenitentia accepta erat Deo. Ut non circumveniamur, id est decipiamur, a Satana. Ideo, inquit, praecipio vobis ut indulgeatis fratri peccanti, sicut et ego indulgeo, ne decipiamur a Satana qui desiderat ddum unus vult misericordiam exhiberi fratri peccanti, dimittendo ei quod deliquit et reconciliare conventui fidelium, alius diabolo suadente non vult indulgere permanens in duritia
Abbreviated transcription (Latin):
& labatur in desperationem:
obse crouos ocorinthii ut con¬
firm& is in illum caritatem
recipiendo illum in ur̃am soci¬
& tatẽ & cõmunionem: Ideo
enim scripsi uobis. sub ista de
receptione illius fris: ut cognos¬
cam experimentum urm. Id. est
utꝓbem an in omnibus oboedien¬
tessitis. que uobis p̃cepero lam
superius oboedientes illi fuerant.
quando illum a suo collegio ex¬
pulerunt : & quando precepit
ut uiri non ue l&o capite fitt¬
rent in eccła. mulieres uelato:
Et uolabat adhuc ꝓbare oboedi¬
entiam illorum in hoc: ut reuo¬
carent eiectum:. Cui autem
aliquid donastis. & ego: Paulo
apło morante apud eoscuidim
peccanti dimiserunt quodde¬
liquerat. & ipse apłs neui der&ur
seabillorum unione se iungiꝰ
indulsit &iam ipse illi Unde
dicit modo : Cuiautẽ donas¬
tis siue indulsitis quan do apud
uoseram. &ego similiter dona¬
ui id ẽ. indulsi: Consu& udo
est dicendi : dona uit mihi pec¬
catum id ẽ indulsit: Uolens

Expanded text:
et labatur in desperationem, et labatur in desperationem, obsecro vos, o Corinthii, ut confirmetis in illum charitatem, recipiendo illum in vestram societatem et communionem. Ideo enim et scripsi vobis, subaudis ista de receptione illius fratris, ut cognoscam experimentum vestrum, id est, ut probem an in omnibus obedientes sitis, quae vobis praecepero. Jam superius obedientes illi fuerant, quando illum a suo collegio expulerunt, et quando praecepit ut viri non velato capite starent in ecclesia, mulieres velato, et volebat adhuc probare obedientiam illorum in hoc, ut revocarent ejectum. Cui autem aliquid donastis et ego. Paulo apostolo morante apud eos, cuidam peccanti dimiserunt quod deliquerat, et ipse Apostolus ne videretur ab illorum unione sejungi, indulsit etiam ipse illi. Unde dicit modo: Cui autem donastis, sive indulsistis, quando apud vos eram, et ego similiter donavi et indulsi. Consuetudo est dicendi, donavit mihi peccatum, id est indulsit. Volens
Abbreviated transcription (Latin):
lis: & quod a consortio omnium
ur̃m exclusus est: Nam in pri¬
ori epła: p̃cepit illum ei ci aso¬
a ur̃o consortio: & ne indespera¬
tionem laber&ur sisemꝑ exclu¬
sus e& asoci&atate fideliũ: re¬
conciliat illum hocmodo: Cog¬
noscent illum. eẽ pur gatum
Diabolo & enĩ suggerente pecca¬
uit: & eo flagellante purga¬
tus. est. quan do traditus est
potestati illius: Itt ut e contra¬
rio magis don&is Id. ẽ tunc suf¬
fici& ei obiurgatio quȩ facta ẽ
illi abomnibus nobis: sie con¬
trario indulgeatis ei qđ deliquit:
& consolem ini eũ ne forte sub̃
exclusus auobis. habun dantio¬
si tristicia ab sor beat᷑ qui eius¬
modiẽ: Id ẽ ne forte in despera¬
tionem cadens suffoc& selaqueo
uel tradat se uoluptatibus hu¬
ius scłidicens intrase iãqr aso¬
cetate fideliũ inp̃senti & in fu¬
turo ero exclusus: inserã me
omnibus delectationibus & uo¬
lupititibus: Indulgete ei & con¬
solamini eum: nedesper& de

Expanded text:
lis, et quod a consortio omnium lis, et quod a consortio omnium vestrum exclusus est. Nam in priori epistola praecepit illum ejici a soa vestro consortio; et ne in desperationem delaberetur si semper exclusus esset a societate fidelium, reconciliat illum hoc modo cognoscens illum esse purgatum: diabolo etenim suggerente peccavit, et eo flagellante purgatus est, quando traditus est potestati illius. Ita ut econtrario magis donetis, id est, tunc sufficiet ei objurgatio quae facta est illi ab omnibus vobis, si econtrario indulgeatis ei quod deliquit, et consolemini eum, ne forte, subaudis exclusus a vobis, abundantiori tristitia absorbeatur qui ejusmodi est, id est, ne forte in desperationem cadens suffocet se laqueo vel tradat se voluptatibus hujus saeculi, dicens intra se: Jam quia a societate fidelium in praesenti et in futuro ero exclusus, inseram me omnibus delectationibus et voluptatibus. Indulgete ei, et consolamini eum, ne desperet de
Abbreviated transcription (Latin):
ut sciatis quã caritatẽ habeam
habundantius in uobis. sub̃.
post quam audiui uos poeniten¬
tristauit sub siue ille qui uxo¬
rem patris accepit. seuilli qui ad
uicia pristina redier̃: non me
contristauit sub solum. sed ex
parte sub contristauit uos qui
c̃doluistis suꝑ illorum reatib
& quimͥ estis uniti incaritate.
Sequitur: ut non honerẽ om̃s:
Onerare ẽ: onus & pondus aliqd
inponere: Sensus iste est:
Honr ephendi ideo delinquen¬
tes neq ex comunicaui in prio¬
ri epła ut uos honerarem mea
correptione qui ꝑfecte conuer¬
samini: Neq &iam ideo reci¬
to talia ut uos honerẽ modo
excomunicando & redarguen¬
do sed ut illi corri gerent qui
a uia rectitudinis deuia uerant:
Sufficit illi. sub fornicatori
qui eius modi est: uidelicet qui
uxorem patris accepit Ob iur¬
gatio haec : id. ẽ correptio & re¬
dargutio Quefit aplurib
Id ẽ sufficit illi ad poenitentiã
correptio & obiurgatio genera¬

Expanded text:
ut sciatis quam charitatem habeam ut sciatis quam charitatem habeam abundantius in vobis, subaudis postquam audivi vos poenitentristavit me, subaudis sive ille qui uxorem patris accepit, seu illi qui ad vitia pristina redierunt, non me contristavit, subaudis solum, sed ex parte, subaudis contristavit vos, qui condoluistis super illorum reatibus, et qui mihi estis in charitate uniti. Sequitur: ut non onerem omnes vos. Onerare est onus et pondus aliquod imponere. Sensus iste est: Non reprehendi ideo delinquentes, neque excommunicavi in priori epistola, ut vos onerarem ea correptione, qui perfecte conversamini, neque etiam ideo recito talia, ut vos onerem modo excommunicando et redarguendo, sed ut illi corrigerentur qui a via rectitudinis deviaverunt. Sufficit illi, fornicatori, qui ejusmodi est, videlicet qui uxorem patris accepit, objurgatio haec, id est correptio et redargutio, quae fit a pluribus, id est, sufficit illi ad poenitentiam correptio et objurgatio genera
Abbreviated transcription (Latin):
dem audiens uos uariis errori¬
buis implicatos: tristiciã habeoꝵ
Sedsi uenero ad uos & incorrectos
uos inuenero. tunc habeo tristiciã
Nam exmulta tribulctione & an¬
gustia cordis. qđ unum . ẽ. scrip¬
si uobis priorem epłam ꝑmultas
lacrimas: id ẽ pine quot sylla¬
bas dictabam uel scribebam.
qua si tot lacrimas fundebam
Audiens apłs quosdam corinthi¬
orum ad pristina uicia redisse.
& fornicationem : & pęnitentiã
non egisse.: insuꝑ quendam illoꝵ
accepisse uxorem patris: nimiã
tristiciam habuit. & multũ defle¬
bat eos: Unde & priorem epłam
eis misit inqua redar guit cosfor¬
titer: & p̃cepit illum qui incestum
patrauerat: a consortio omnium
excludere: Cuius uorb illi oboe¬
dientes fuerunt: egeruntq poe¬
nitentiam: & illũ a se sequestraue¬
runt: Quod ut apłs agnouit ual¬
de letatus est : reducit tamen
eis ad memoriam qualiter eos
deflebat : & allo quitur illos ad¬
huc inquiens: Non ut contriste¬
qui poenitentiam habuistis. sed

Expanded text:
diens vos variis erroribus implicatos, habeo tristitiam, sed si venero ad vos et incorreptos vos invenero, tunc habeo tristitiam Nam ex multa tribulatione et angustia cordis, quod unum est, scripsi vobis priorem epistolam per multas lacrymas, id est, pene quot syllabas dictabam vel scribebam, quasi tot lacrymas fundebam. Audiens Apostolus quosdam Corinthiorum ad pristina vitia redisse, et ad fornicationem, et poenitentiam non egisse, insuper quemdam illorum accepisse uxorem patris, nimiam tristitiam habuit, et multum deflebat eos. Unde et priorem epistolam eis misit in qua redarguit eos fortiter, et praecepit illum qui incestum patraverat, a consortio omnium excludere. Cujus verbis illi obedientes fuerunt, egeruntque poenitentiam, et illum a se sequestraverunt. Quod ut Apostolus agnovit, valde laetatus est, reducit tamen eis ad memoriam qualiter eos deflebat, et alloquitur illos adhuc, inquiens: non ut contristequi poenitentiam habuistis, sed
Abbreviated transcription (Latin):
ita in creduli dãpnabantur quia
in excusabiles erant : Etad hec
sub̵ discernenda: quistantũ.
idoneus & aptus p̃dicator est.
ut possit discer nere qui sint
eius p̃dicatione saluandi.
& qui dãpnandi Nullus: Idõq
omnibus in penden dus .ẽ. ser¬
mo predicationis.: Non enĩ
sumus nos apłi sicut plurimi
adulterantes uerbũ dĩ: Hic
ꝑcutit pseudo apłos Sic̃
enĩ ad ulter ñcausa amoris
filiorum ad ulterat
alterius uxorẽ sed ccuisa sue
libidinis explende: ita falsi
apłi ad ulte rabant uerbum
dĩ quia non ideo predicabant
ut filios spĩtales deo adquire¬
rent qui a falso p̃dicabant.
In hoc &iam adul terabant uer¬
bumdĩ : quia non recte neq
ueraciter illutd docebant dicen¬
amortuis surrexisse: Apłi autẽ
nonid ulterabant: quia spĩta les¬
deo filios ad qui rere desi de¬
rabant & non ꝓluchriffsed p

Expanded text:
ita increduli damnabantur, quia inexcusabiles erant. Et ad haec, subaudis discernenda, quis tam idoneus et aptus praedicator est, ut possit discernere qui sint ejus praedicatione salvandi atque damnandi? Nullus. Ideoque omnibus impendendus est sermo praedicationis. Non enim sumus nos apostoli sicut plurimi adulterantes verbum Dei. Hic percutit pseudoapostolos. Sicut enim adulter non causa amoris filiorum adulterat alterius uxorem, sed causa suae libidinis explendae, ita falsi apostoli adulterabant verbum Dei, quia non ideo praedicabant ut filios spiritales Deo acquirerent, quia falso praedicabant, In hoc etiam adulterabant verbum Dei, quia non recte neque veraciter illud docebant, dicena mortuis surrexisse. Apostoli autem non adulterabant, quia spiritales filios Deo acquirere desiderabant, et non pro lucris
Abbreviated transcription (Latin):
dire appe citi dut ianuam
panae celesos iper rec qđ grã¬
euingelu ꝑpassione dñi saluatoris
& ꝑaquã bapeis matis credentib
prrefecit: Et in hoc erat ei in possibi¬
be istud facere: inquo in firmalatur

Expanded text:
et ut januam patriae coelestis aperiret, quod gratEvangelii per passionem Domini Salvatoris et aquam baptismatis credentibus praestat. Et in hoc erat ei impossibile istud facere, in quo infirmabatur
Abbreviated transcription (Latin):
primus credidisse ex asia
Vnde et primitiuũ asiae illũ
uocat: Siue quia primus
omniũ credidit: seu& iã
qua magnȩ dignitatis atq nobili¬
tatis erat:. Id circo aut̃ istius
m̃tionẽ fecit: utostenderet
no biles &iam ad fidẽ uenire.
acꝑ hoc inuitaret primos
romanorũ adfidẽ: Salutate
mariam quȩ multũ laborauit
idño. officium uidelic&
p̃dicationis feminis sui sexus
impendendo ꝑ domos: Nã in
eccła ñ docebant mulieres

Expanded text:
primus credidisse ex Asia, unde et primitivum Asiae illum vocat sive quia primus omnium credidit, seu etiam quia magnae dignitatis atquae nobilitatis erat. Idcirco autem mentionem istius fecit, ut ostenderet nobiles etiam ad fidem venire, ac per hoc invitaret primos Romanorum ad fidem. Salutate Mariam, quae multum laboravit in Domino, officium scilicet praedicationis feminis sui sexus impendendo per domos. Nam in ecclesia non docebant mulieres
Abbreviated transcription (Latin):
manducantẽ. omĩa gentilẽ. uidelicet. ñ iudicet. es
neqrephendit quasireũ ⁊ peccatorẽ:¬
Utrosq i iud aeos ⁊gentiles: alt̃nis instruit
beatũ gregoriũ: Quimanducat in quid id ẽ
qͥ meditando & scrutando sacrã scripturam
poenetrare ualet : non manducantẽ id ẽ.
illũ qͥ non ual& poenetrare non despiciat
neq spernat: ⁊ contra qͥ non manducaet
id ẽ qͥ non intelligit nec ualet penetrare
ꝓfunditatẽ diuinarũ scripturarũ : illũ

Expanded text:
et olus manducet, id est viles cibos et aridos quibus frenatur et restringitur fluxus libidinis edere discat. Crassitudo enim carnium, beatum Gregorium: Qui manducat, inquit, id est qui meditando et scrutando sacram Scripturam penetrare valet, non manducantem, id est illum qui non valet penetrare, non despiciat neque spernat. Econtra qui non manducat, id est qui non intelligit nec valet penetrare profunditatem divina
Abbreviated transcription (Latin):
nullius utilitatis nascit᷑. Ideo uero
uitanda est qiuia rixĩ generat de
qua procedit odium: Et de odio.
enormitas mali: Non in emulatione:
demulitio: uirias habet significitiones
Signi ficit enim imitationẽ signf̃t
stuliũ. signfẽt et inuidiam. quaꝗs

Expanded text:
nullius utilitatis nascitur. Ideo vero nullius utilitatis nascitur. Ideo vero vitanda est, quia rixam generat, de qua procedit odium, et de odio enormitas mali: et aemulatione. Aemulatio varias habet significationes: Significat enim imitationem, significat studium, significat et invidiam, qua
Abbreviated transcription (Latin):
Quia sicut om̃s pro priis cibis utunt᷑
et comunibus: ita etiã prolibitu suo
unus quisq: quicquid scurrilitatis
et otiositatis sibi placet. loquitur.¬
e N on in aebrictatibus Briam genert
masculin o dicimuscalicem aptum
potationi: a quodicitur a ebriȩtas.
quȩ est nimia potatio uini: Non in e¬
cubilibus: Cubilia. propriesunt
lecti siue lustra ferarum. dicta a fedis
cubitationibus: quib assimulant᷑
lectieoꝵ. qui cũm crecricibus inlupa¬
na ribus coeunt. Non inpudiciciis:
Inpudicicia est inuerecundia. et in¬
religiositas. siuetur pis et inrationa¬
bilis coitus: Generalit̃ aut̃. omĩs
libido. et in continentia. uel in mun¬
ditia : inpudicicia apellatur.
Oueratores uero dicuntur inpudici
in uerecundi: atq. in religiosi:
Nonii contentione. Contentio est.
altacio siue contro uersia: quȩ
plirumq: ex quettonib: scripturarũ
solet oriri. ut uideatur quis aliquid
sapientiae habere. dum alium uicerit
sua pulsatione : et maxime exre

Expanded text:
quia sicut omnes propriis cibis utuntur et communibus, ita etiam pro libitu suo unusquisque quidquid scurrilitatis et otiositatis sibi placet loquitur. Non in ebrietatibus. Briam genere masculino dicimus calicem aptum potationi, a quo dicitur ebrietas, quae est nimia potatio vini. Non in cubilibus. Cubilia proprie sunt lecti sive lustra ferarum dicta a foedis cubitationibus, quibus assimilantur lecti illorum qui cum meretricibus in lupanaribus coeunt: et impudicitiis. Impudicitia est inverecundia et irreligiositas, sive turpis atque irrationabilis coitus. Generaliter omnis libido, et incontinentia, vel immunditia, impudicitia appellatur. Operatores vero dicuntur impudici, inverecundi, atque irreligiosi. Non in contentione. Contentio est altercatio sive controversia, quae plerumque ex quaestionibus Scripturarum solet oriri, ut videatur quis aliquid sapientiae habere, dum alium vicerit sua pulsatione, et maxime ex re
Abbreviated transcription (Latin):
apta cõmescioni: Dicit beatus hieroni¬
mus : Qui infirmus .ẽ. imp&u libidinis.
abstineat a carne ⁊ uino qͥb: libido extitat᷑
⁊ holus manducet id ẽ uiles cibos & aridos
qͥb: frenat᷑ ⁊ restringitur fluxus libidi¬
nis ederediscat: Crassitudo ⁊ enĩ carniũ

Expanded text:
apta comestioni. Dicit beatus Hieronymus: Qui infirmus est impetu libidinis, abstineat a carnibus et vino, quibus libido excitatur, et olus manducet, id est viles cibos et aridos quibus frenatur et restringitur fluxus libidinis edere discat. Crassitudo enim carnium,
Abbreviated transcription (Latin):
talẽ p̃cipit apłs assũ mere indilectionem:
Assũmite ĩqͥt illũ talẽ iudteũ in affectum
caritatis & nolite illũ diuidicare in co¬
gitationib ur̃is. neq contendatis cũ illo
licet quȩ dã inmumda putans. nolit man¬
chicare : Alius enĩ credit manducare se
omnia : alius id ẽ. gentilis firmꝰ infide

Expanded text:
tamen praecipit Apostolus assumere in dilectionem. tamen praecipit Apostolus assumere in dilectionem. Assumite, inquit, illum talem Judaeum in affectum charitatis et nolite dijudicare illum in cogitationibus vestris, neque contendatis cum illo, licet quaedam immunda putans nolit manducare. Alius enim credit se manducare omnia. Alius, id est gentilis, firmus in fide,
Abbreviated transcription (Latin):
carnis innecessitatibus: in delicus
uero et luxuria atq: omĩ concupis
centia penitus excludenda: Infir
affectũ caritatis. Non in despensatio¬
nibus cogitationum: idestnon in di¬
iudicationibus. siue contentionibus:
Infirmus est infide : qui mn aliqua
parte fidei dubitat. nec cridit per¬
fecte sicut credendum est : infidelis
ex toto: qui nichil fidei habet:
fir mus uero in fide existit: qui in ca
nihil dubitat: Ergo infirmꝰ ẽ infide iudȩus :¬
qͥ nouit̃ ad fidẽ ueniens non putat om̃s cybos
mundos: Firmꝰ uͦ infide ẽ. gentilis qͥ illud¬
⁊ illud apłi omĩ a mundamundis: Et gene¬
sis: Uidit ds̃ cunctaquȩ fec̃⁊ erant ualde
assũ mere in affectũ caritatis ⁊ indilectio¬
nẽ suã iudaeũ. qͥputat su illã carnẽ. lepo¬
rinã. anguillinã inmundã eẽ ⁊ cetera
a qͥb lexꝓhibet : i quȩ ille ante grãm fidei quasi
cõmunia id ẽ inmunda ducebat: istũ

Expanded text:
carni in necessitatibus: in deliciis carni in necessitatibus: in deliciis vero et luxuria atque omni concupiscentia, penitus excludenda. CAPUT affectu charitatis, non in disceptationibus cogitationum; id est, non in dijudicationibus sive in contentionibus. Infirmus est in fide, qui in aliqua parte fidei dubitat, nec credit perfecte sicut credendum est. Infidelis est toto, qui nihil fidei habet. Firmus autem est in fide existens, qui in ea nihil dubitat. Ergo infirmus est in fide Judaeus qui noviter ad fidem veniens, non putat omnes cibos mundos; firmus vero in fide est gentilis, qui illudet illud Apostoli: Omnia munda mundis ; et in Genesi: Vidit Deus cuncta quae fecerat, et erant valde debent assumere in affectum charitatis et in dilectionem suam Judaeum, qui putat suillam carnem, leporinam, anguillinam, immundam esse, et caetera a quibus lex prohibet, et quae ille ante gratiam fidei quasi communia, id est munda, dicebat. Istum
Abbreviated transcription (Latin):
dnm iħ mxp̃m. qui qua dragesimo
dic ressurrectionissuae cȩloꝵ
altitudinẽ penetrauit : ubi sedere
nunc creditur. in plenitudine
reliquȩ uircutes in ipsosunt.
X pm̃ itaq induit. qui om̃s uirtutes
idest om̃s dir tutes tunc induistis.
quia ab omĩb peccatis mundati
estis: Similit̃ et in hoclo co intelli¬
gendũ eit: Induimini inquit
decus atq ornamentũ urñ:¬
Et carnis curam ne feceritis. indeside.¬
ris Nonait necessitatẽ carnis
ne feccritis. quia nec esseest ut
manducemus. bibamus. dormiamꝰ
uestia mur: Hoc quia necessariũ
est non prohibuit. sed carnis
curã indesideriis. id est malum:
ut pote id ulteriũ. crapulam.
ebrietatem. usũ quoq balnearũ
ultraquĩ expediat. et ceteraquę
desiderat misera caro: ne ꝑficiatis
ait : Et non dix̃ non cogitetis : qm̃
inpossibi leest cessare pęnitus a
cogitatione delectionũ : Sedhoc
considerandũ qr quod prohibuit
in desideriis: concessit in necessi¬
tatibus: Adhibenda est et enimcura

Expanded text:
m Christum, qui quadragesimo die resurrectionis suae coelorum altitudinem penetravit, ubi sedere nunc creditur in plenitudine reliquae virtutes in ipso sunt: Christum itaque induit, qui omnes virtutes id est, omnes virtutes tunc induistis: quia ab omnibus peccatis mundati estis. Similiter et in hoc loco intelligendum est: Induimini, inquitdecus atque ornamentum vestEt carnis curam ne feceritis in desideriis. Non ait, necessitatem carnis ne feceritis; quia necesse est ut manducemus, bibamus, dormiamus, vestiamur. Hoc quia necessarium est, non prohibuit; sed carnis curam in desideriis, id est malum, utpote adulterium, crapulam, ebrietatem, usum quoque balnearum ultra quam expediat, et caetera quae desiderat misera caro, ne perficiatis ait; et non dixit, Ne cogitetis, quoniam impossibile est cessare penitus a cogitatione delectationum. Sed hoc considerandum quia quod prohibuit in desideriis concessit in necessitatibus. Adhibenda est etenim cura
Abbreviated transcription (Latin):
Suo dnõ stat. uideus. si ꝑfectꝰ ẽ ⁊ siomĩa credit
munda : qr infide dñi suistat: Si aut̃ cacdit.
ñ credens om̃ia munda non tibi cadit ogen¬
tilis qͥ nom potes eũ releuare sed suo dño
quẽ offendit qͥ potens ẽ eũ erigere ⁊ soli¬
dare infide: Noscadere possumꝰ: sed sur¬
gere nisi adõ erigam᷑. neqͥmꝰ.. Stabit autẽ
id ẽ : ꝑ ficiet̃ ⁊ stabilietur in fide : Quare

Expanded text:
o suo stat Judaeus, si perfectus est, et si omnia credit munda, quia in fide Domini sui stat. Si autem cadit, non credens omnia munda, non tibi cadit, o gentilis, qui non potes eum relevare, sed suo Domino quem offendit, qui potens est eum erigere et solidare in fide. Nam cadere sponte possumus, sed surgere, nisi a Deo erigamur, nequimus. Stabit autem, id est, perficietur et stabilietur in fide. Quare?
Abbreviated transcription (Latin):
Qui aut̃ infirmꝰ ẽ: holus manducet: ludȩus
qͥ in firmꝰ ẽ in fide qͥquͦ sdã carnesaboninat
dũ non uult eas cõmedere : holus id est
herbas hortoꝵ ⁊ quicquid cordieiꝰ place
hocsumat : Tu autẽ noliillũ diudicare:

Expanded text:
us manducet. Judaeus qui infirmus in fide, qui quasdam carnes abominatur, dum non vult eas comedere, olus, id est herbam hortorum, et quidquid cordi ejus placet, hoc sumat. Tu autem noli illum dijudicare.
Abbreviated transcription (Latin):
addidit meo. Cum enim om¬
trum ereciturarum unus sit
ꝑna turam atq potentiam.
eo quodsit crector om̃ium illoꝵ
tamen ds ꝓpriae dicit᷑ eẽ. qui
merito fidaci & iustitice. eĩ
cultores ee. ꝓbantur sicut pau
dicitur. Egosum deus abraham.
& uite meritum: Et quaredic
semꝑ possit intentus. eẽ ino¬
rationibus. aut grãrũ accio¬
nibus Nam sicut incripturis
patrũ legimꝰ. apłs abhora pͥma
usque adquintam: labori manu¬
um insistebat: Abhora autem
quintausq decimã prediccitio¬
ni operam dabat Post deci¬
mam uero iterum ꝓ eura bat
pauperum poeregrinorum
Hospitalitatẽ. suiq corporis
necessitatẽ: Pernoctẽ uero
orationi attentissime insuda¬
bat: Igitur ꝓpt̃ nimiam as¬
usi duitatem quaꝑ singulos dies
& noctes deo gratias laudesq¬
referebat tã ꝓchorinthiis
quam ꝓom̃ib quos xp̃o adquisi¬

Expanded text:
addidit meo. Cum enim omnium creaturarum unus sit per naturam atque potentiam, eo quod sit Creator omnium illorum, tamen proprie dicitur Deus esse, qui merito fidei et justitiae ejus cultoresdicitur: Ego sum Deus Abraham, et vitae meritum. Et quare dicsemper possit intentus esse orationibus aut gratiarum actionibus. Nam sicut in scripturis Patrum legimus, Apostolus ab hora prima usque ad quintam operi manuum insistebat; ab hora autem quinta usque ad decimam praedicationi operam dabat; post decimam vero iterum, procurabat pauperum peregrinorumque hospitalitatem, suique corporis necessitatem; per noctem vero orationi intentissime insudabat. Igitur propter nimiam assiduitatem, qua per singulos dies et noctes Deo gratias referebat, tam pro Corinthiis quam pro omnibus quos Christo acquisi
Abbreviated transcription (Latin):
uocati estis insoci&atẽ filii. eius
rax .ẽ. & conpletor sui sermonis.
Promisit enim abrahȩ daturum se
illi t̃rã pere grinationis sucie. & qđ
insemine eiꝰ benedicendȩ essent
om̃s gentes id ẽ. in xp̃o: cuimpleuit
illud sicut modo cernitur: ꝓmisit
nobis ꝑfilium suum regnum cęloꝵ.
illud nobis si ꝑmanserimus infide
eiꝰ: Soci& atẽ hic scđm ambrosi¬
um. fraternitatẽ debemꝰ accipere.
Fi delis inquid ds̃pater. & uertix:
bona patriae cęlestis. Perquem
dm̃ patrem uocati estis insoci&citẽ.
idẽ infrat̃nitatẽ filii eĩ iħu xp̃i¬

Expanded text:
vocati estis in societatem Filii ejusvocati estis in societatem Filii ejusrax est et completor sui sermonis. Promisit enim Abrahae daturum se illi terram peregrinationis suae, et quod in semine ejus benedicendae essent omnes gentes, id est in Christo, complevitque illud sicut modo cernimus. Promisit nobis per Filium suum regnum coelorum; illud nobis, si permanserimus in fide ejus. Societatem hic, secundum Ambrosium, fraternitatem debemus accipere. Fidelis, inquit, Deus Pater et verax bona patriae coelestis, per quem Deum Patrem vocati estis in societatem, id est in fraternitatem Filii eju