comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
adultera est que ht̃ aliũ. maritus
aũ eciam sipłres heat: a crimine
adulterii solutus est. s diuina lex
ita duos ĩ iurĩmonium ꝙ est ĩ corꝰ
unum pari iure cõiungit. ut ad¬
ulter hẽatur quisquis cõpagẽ cor¬
poris in diu̾sis dictrax̾it nec ob ali¬
am cansam deus cum ceteras aĩã¬
tes suscepto fetu maribus repu¬
guare uolina solam omium
mulierem ꝑacienteui imi fecit.
s. ne reniinis repuguantibus li¬
bido cogẽt uiros aliud apꝑ etere eo¬
q fco cacritatis głiam uon tene¬
rent. s uz mulier uirtutem pudi¬
sicie caperet si peccare nõ posset.
nam quis mutũ aĩal pudicũ ẽẽ
dix̾it quia succepto fetu mari repu¬
guat ꝙ ideo f̾acit quia neccesse ẽ
indolorem at inpiculum ueĩat¬
si se admieit. nulla igitur laus
est non facere ꝙ facere non poss̃
Ido̾ aũ pudicicia in homine lan¬
datur. quia non natuualis est s
uoliuitaria. S̾uanda igitur fides
ab utroq alten est uno exemplo

Expanded text:
adultera est, quae habet alium, maritus adultera est, quae habet alium, maritus autem, etiam si plures habeat, a crimine adulterii solutus est. Sed divina lex ita duos in matrimonium, quod est in corpus unum, pari jure conjungit, ut adulter habeatur, quisquis compagem corporis in diversa distraxerit. Nec ob aliam causam Deus, cum caeteras animantes suscepto foetu maribus repugnare voluisset, solam omnium mulierem patientem viri fecit; scilicet ne foeminis repugnantibus, libido cogeret viros aliud appetere, eoque facto, castitatis gloriam non tenerent. Sed neque mulier virtutem pudicitiae caperet, si peccare non posset. Nam quis mutum animal pudicum esse dixerit, quod suscepto foetu mari repugnat? Quod ideo facit, quia necesse est in dolorem atque in periculum veniat, si admiserit. Nulla igitur laus est, non facere quod facere non possis. Ideo autem pudicitia in homine laudatur, quia non naturalis est, sed voluntaria. Servanda igitur fides ab utroque alteri est; immo exemplo
Abbreviated transcription (Latin):
diuine legi summa deuocione ꝑ¬
eud̾ est. sicut om̃s qui se discipules
dei ꝓfitebuntur ita morati ⁊ ĩ stitu¬
ti ut imꝑare s̾ possint. nam aui
uoluptatibus ĩdulgent qui libi¬
dini obseqũtur. hii aĩam suam
corpi mãcipant ad mortẽq con¬
dempnant. quia se corpi addixũt
in quo ht̃ mors potestateiu sums¬
quisq igitur quautũ pt formet
se aduerecundiam pudorenqz colat
aaccitatem constĩa et mĩte tueatur u
tantum legibus publicis peat: s sit
supͣ om̃s leges ami legẽ dei sequitur.
Quibus liñs si assueu̾it iam pudebͭ
eun ad declora destendere. m ꝰ place¬
aut recta et houesta que merorib
iocundiora sunt ꝙͣ pͣna et in hone¬
sta p eioribus. nũdum om̃ia ca¬
stitatis offĩcia exequtus sum. ꝙͣde
non modo intra prinatos ꝑietes
s eciam prearipto lectuli t̾imãt.
Ut cum quis hẽat uxorem ueq
s iurĩmonio si demi ẜuet. nõ enĩ¬
sicut niris publici rõ est. sola mlr̾

Expanded text:
divinae legi summa devotione pdivinae legi summa devotione parendum est. Sint omnes, qui se discipulos Dei profitebuntur, ita morati et instituti, ut imperare sibi possint. Nam qui voluptatibus indulgent, qui libidini obsequuntur, ii animam suam corpori mancipant, ad mortemque condemnant: quia se corpori addixerunt, in quod habet mors potestatem. Unusquisque igitur, quantum potest, formet se ad verecundiam, pudorem colat, castitatem conscientia et mente tueatur; nec tantum legibus publicis pareat: sed sit supra omnes leges qui legem dei sequitur. quibus bonis si adsueuerit, iam pudebit eum ad deteriora desciscere: modo placeant recta et honesta, quae melioribus iucundiora sunt quam praua et inhonesta peioribus. nondum omnia castitatis officia exsecutus sum: quam deus non modo intra priuatos parietes, sed etiam praescripto lectuli terminat, ut cum quis habeat uxorem, neque sed matrimonio fidem sicut juris publici ratio est, sola mulier
Abbreviated transcription (Latin):
si p̃am ꝑ se appetunt iucta et legit¬
tima srui. Licet ꝙ si aliqua necoes¬
sitas ꝓhibebit: Taũi uero maxĩa
ad hibenda uirtus erit. ut cupidiͭ.
continencia reluccetur nec tantũ
alieuis thoris queq attĩgere uon
noet uerum eciam publicis uul¬
gatis q corꝑibus absauendun
deus precepit. docet ꝙ nos cũ duo
inter se corpora fuerint copulaca
bnum corpus efficere. Ita qui se
ceuo in m̾serit ceuo sit oblitus
neccesse est. et corpus quidem cito¬
ab in potest. mens aũ ꝯtagione
ĩpudici corporis inaniuata nou
potest. uisi et longo tempore et
multis boiuis oꝑibus ab eaq in¬
heserunt cõlunione purgari. oz
datam esse uuentibus eamqz le¬
gem hiis affc̃ibus positam ut suc¬
cessionem pent. si cut aũ dedit
uobis oculos deus non ut specte¬
mus nomptatemq capianius.
s ut uideamus pp̃ eos actus qui
ꝑtinent ad nice neccessitatem. ita
genitalem corporis partemq
nonen ip̃m docet. mlla alia cã
nͥ esfugiende soboł accepimꝰ. huic

Expanded text:
se adpetunt, iusta et legitima frui licet. quodsi aliqua necessitas probebit, tum uero maxime adhibenda uirtus erit, ut cupiditati continentia reluctetur. nec tantum alienis toris quaeque attingere non licet, uerum etiam publicis uulgatisque corporibus abstinendum deus praecipit docetque nos, cum duo inter se corpora fuerint copulata, unum corpus efficere. ita qui se caeno inmerserit, caeno sit oblitus necablui potest: mens autem contagione impudici corporis inquinata non potest, nisi et longo tempore, et multis bonis operibus, ab ea quae inhaeserit colluvione purgari. Oportet datam esse viventibus, eamque legem his affectibus positam, ut successionem parent. Sicut autem dedit nobis oculos Deus, non ut spectemus, voluptatemque capiamus, sed ut videamus propter eos actus, qui pertinent ad vitae necessitatem, ita genitalem corporis partem, quod nomen ipsum docet, nulla alia causa nisi efficiendae sobolis accepimus. Huic
Abbreviated transcription (Latin):
recta sequerentur si eaꝵ suauitateᷤ
non actigissent s eripiant simale
si errorem suũ uita ineliora corree̾it
nec lucrati se quisꝙͣ ꝑutz si delicto
concrium non ht̃. sat ille omĩa ĩ
cnius conspectui uiuimꝰ. uec si
uuiuersos homines celere possu¬
mus. dm̃ poss̃umꝰ cui uicħ abscõ¬
ditum nich̃ potest esse secretũ.¶ Ex
huic nos appbenins uicħ prodest
inclusam esse ꝯstĩam patenius
d̾o quid uerius dici potuit ab eo
qui dñi uoss ꝙͣ dcm̃ est ab hoĩe
uere religionis ignaro. Nam et
muaiestaitem dĩ exp̾ssit maiorem
esse dicendo ꝙͣ ut eam cogitacio m̃¬
tis humane cape possit et ipsum
ueritatis actigit fontem senciẽdo
uitam hoĩmu sr̃uacuam non
esse ut epicurei uolunt. s deo ab
hiis oꝑã inẽdo dari. Si quidem
iuste ac pie uixint potu̾it esse uer
dei cultor si quis illi monarass
ut contempsisz ꝓ fcõ zeuouen et
ducem uauitꝰ ess huic nos in qͥt

Expanded text:
recta sequerentur, si earum suavitates recta sequerentur, si earum suavitates non attigissent. Sed si eripiant se malae si errorem suum vita meliore correxerint. Nec lucrari se quisquam putet, si delicti conscium non habebit: scit ille omnia in cuius conspectu uiuimus, nec si uniuersos homines celare possumus, deum possumus, cui nihil absconditum, nihil potest esse secretum. Exhohuic nos adprobemus. nihil prodest inclusam esse conscientiam, patemus deo. quid uerius dici potuit ab eo qui deum nosset quam dictum est ab homine uerae religionis ignaro? nam et maiestatem dei expressit maiorem esse dicendo quam ut eam cogitatio mentis humanae capere posset, et ipsum ueritatis attigit fontem sentiendo uitam hominum superuacuam non esse, ut Epicurei uolunt, sed deo ab iis operam uiuendo dari, siquiuste ac pie vixerint. Potuit esse verus Dei cultor, si quis illi monstrasset aut contempsisset Zenonem aut ducem nactus esset. "Huic nos", inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃m dem̃cie et confirinat aĩmũ
suum ad rectiꝰ niuend̾. tũ id ipͫ
maxime cauet ne rursus meoidẽ
iaqueos inducatur. Deuiq imita
quoq animalia cum frande capi¬
iuitur. si aliquo se mͦ ĩfugã exi¬
cam̾̃nt fiut postinodum cancõ¬
ra uitãtq semꝑ ea omĩa ĩqͥbus
dolos insidiasq senserunt. sic ho¬
miuẽ puĩa cantũ ac diligentem
facit ad uitanda ꝑccã que semel
fraude decid̾it. uenio enim tñ p ͨ
esse tã prudeus cã curũspectus n ͭ
non alũ labatur. et id cirro deꝰ
in becillitatem nr̃am stieus ꝓsua
pietate apuit honũ portum saluto
ut huic neccessitati cui fingilicas
m̃n subiecta est mediaua peniten¬
cie subueniret ergo quicumq ab¬
errauerit refat pedem seq ꝙͣ pͥmũ
recipiat ac reforiet. s nocaret gra¬
dum suꝑasq euadere ad aures
ħ opus ħͥ labor est. Degustatis enĩ
male iocundis uoluptatibus uix
diuelli abhiis possunt saclius

Expanded text:
ipsum dementiae et confirmat animum ipsum dementiae et confirmat animum suum ad rectius uiuendum: tum illud ipsum maxime canet, ne rursus in eosdem laqueos induatur. denique muta quoque animalia cum fraude capiuntur, si aliquo se modo in fugam extricauerint, fiunt postmodum cautiora uitantque semper ea omnia in quibus dolos insidiasque senserunt. sic hominem paenitentia cautum ac diligentem facit ad euitanda peccata in quae semel fraude deciderit. nemo enim potest esse tam prudens, tam circumspectus, ut non aliquando labatur. et idcirco deus inbecillitatem nostram sciens pro sua pietate aperuit homini portum salutis, ut huic necessitati, cui fragilitas nostra subiecta est, medicina paenitentiae subueniret. ergo quicumque aberrauerit, refrecipiat ac reformet: Sed revocare gradum, superasque evadere ad auras, Hoc opus, hic labor est. Degustatis enim male jucundis voluptatibus, vix divelli ab his possunt: facilius
Abbreviated transcription (Latin):
qui inicuie de errauissent sic uitã
demam sequtus corrigeie errorem
penitendo facilior ess em̃dacio te¬
nu̾tatis licet plane nam siliberos
ceruimus penite correctos esse ar¬
bitiamur et abdicatos abiectosꝙ
rursus cũ succipinurs fouenius
clemencia deiprĩs peinitendo posse
placari ergo idem doꝰ ac pairus
indulgentissimus remissurum se
penitentibus peccata ꝓmttit. et
oblit̾aturũ omnes iniquitates eiꝰ
qui insticiam denuo cepit operari.
sicut enim nich̾ prodest male inuẽ¬
di aute acceuitate probitas. quia
sr̃uemens nequicia insticie oꝑa
deleuit. Ita nicħ officiunt pecrata
nera correccõ quia supuenis iucci¬
cia labẽ uite p̾ oris ab oleuit. Q̃
enim fã sui peuitz errorem suũ
pͥccinum incelligit. I deoq grecius
melius et significancius metano¬
eam dicunt qͥ nos latine possuꝰ
resipiscenciam dĩe. Resipistit eĩ
ac mentem suami ab insauia re¬
cipit ꝙ̃ errati pig castigatz se

Expanded text:
qui in itinere deerrauissent, sic uitam qui in itinere deerrauissent, sic uitam deuiam secutis corrigere errorem paenitendo, facilior esset emendatio temeritatis. licet plane. nam si liberos cernimus poenitere, correctos esse arbitramur, et abdicatos abjectosque rursus tamen suscipimus, fovemus, clementiam Dei patris poenitendo posse placari? Ergo idem Dominus ac parens indulgentissimus remissurum se poenitentibus peccata promittit, et oblitteraturum omnes iniquitates ejus, qui justitiam denuo coeperit operari. Sicut enim nihti ante actae uitae: probitas, quia superueniens nequitia iustitiae opera deleuit, ita nihil officiunt peccata uetera correcto, quia superueniens iustitia labem uitae prioris aboleuit. quem enim facti sui paenitet, errorem suum pristinum intellegit, ideoque Graeci melius et significantius μετκ́νοταν dicunt quam nos Latine possumus resipiscentiam dicere. resipiscit enim ac mentem suam quasi ab insania recipit quem errati piget, castigatque se
Abbreviated transcription (Latin):
hiis acc̃cibus ĩꝑosu̾it neccessitatẽ.
si quis ħ inquit facere potuerit
hẽbit exuuiã ĩcõꝑabilemq m̃ ce¬
deui ꝙ ꝯtinencie genus quasi fa¬
srigium est omĩum ꝯsũmacioq
uirtutum ad ꝙͣ siquis eniti atq
eluctari potũit. hũc seruum. doꝰ.
terram trrumphanit: b̃ ꝯsinul dõ¬
qui uirtutem dei cepit ħ quidem
diaĩaua indentur. s de eo loꝯͤ cui
calcatis om̃ibus t̾renis it̾ incelũ
patur. Nãq̃ uirtus uidei aguicõe
consistit omĩa g̾iua sunt. dumq
ignores ubi cognouens facilia ꝑ
ip̃sas difficultates uobis exũdũ
est qui ad suminũ bonũ cẽdimꝰ
nec tũ deficiat a̾s aut de se ipso
despet. si aut cupiditate uctus.
aut libidĩe ĩpulsus. ant errore
deceptus. aut uicio actus ad ĩm¬
sticie main lapsus est. Potest enĩ¬
redna ac liberari si cumpeniteat
actorum et ad meliora conuersus
satis deo faciat ꝙ fĩ posse cicero
uon putauit. Cuius ħ in arademi¬
to terio nerba sunt ꝙ si liceret hiis

Expanded text:
necessitatem. Si quis hoc, inquit, facere potuerit, habebit eximiam incomparabilemque mercedem. Quod continentiae genus quasi fastigium est, omniumque consummatio virtutum. At quam si quis eniti atque eluctari potuerit, hunc servum dominus, terram triumphabit; hiqui uirtutem dei cepit. haec quidem difficilia uidentur, sed de eo loquimur cui calcatis omnibus terrenis iter in caelum paratur. nam quia uirtus in dei agnitione consistit, omnia grauia sunt, dum ignores, ubi cognoris, facilia: per ipsas difficultates nobis exeundum est, qui ad summum bonum tendimus. Nec tamen deficiat aliquis aut de se ipse desperet, si aut cupiditate uictus aut libidine inpulsus aut errore deceptus aut ui coactus ad iniustitiae uiam lapsus est. potest enreduci ac liberari, si eum paeniteat actorum et ad meliora conuersus satis deo faciat. quod fieri posse Cicero non putauit, cuius haec in Academico tertio uerba sunt: quodsi liceret ut iis
Abbreviated transcription (Latin):
in becillam et presidio indigentẽ
libidim sue depopulandã fedandã¬
q substrau̾it. non po cest ħ res ꝓ
magnitudine sceli̾s enarrari nich̾
amplus iros appellare possum
ꝙͣ impios ⁊ pridas quibus nou
sufficit sexus a dõ datus insi eciã
suum serum ꝓfaue ac petulant̾
inludant. ħ cũ apud illos lenia
et quasi honesta sunt quid dicã
de biis qui ab hominandã non
libidinem s in saniam potius ex̃¬
cent pigr dr̃e. s qui hiis fore trada¬
mus quos non pigz facere et tũ
dicendum est quia sic de istis lo¬
quor quorum tet̾rima libido et¬
et execrabilis furor ne capiti quidẽ
ꝑcit quibus ħ u̾b̾um aut qua
indignacione tancum uefas ꝑ¬
sequar uĩcit officium iingne stełis
magnitudo. Cum igitur libidoħ
armandi aduersus ean uirtute
maria sumꝰ quisquis affrũs illos
frenare non potest: cohibeat ess
intra prestriptum legitimi chori
itͤ est illud ꝙ aide expedit ꝯseqͣt᷑¬

Expanded text:
indigentem libidini suae depopulandam foedandamque sunstrauennt t non potest haec res pro magmtuaine scelens enarrari. nihil amplius istos appellare possum quam inpios et parricidas, quibus non sufficit sexus a deo datus, nisi etiam suum sexum profane ac petulanter inludant. haec tamen apud illos leuia et quasi honesta sunt. quid dicam de iis qui abominandam non libidinem, sed insaniam potius exercent? piget dicere, sed quid iis fore credamus quos non piget facere? et tamen dicendum est, quia fit: de istis loquor quorum teterrima libido et execrabilis furor ne capiti quidem parcit. quibus hoc uerbis aut qua indignatione tantum nefas prosequar? uincit officium linguae sceleris magnitudo. cum igitur libido harmandi aduersus eam uirtute maxima sumus. quisquis affectus illos frenare non potest, cohibeat eos intra praescriptum legitimi tori, ut et illut quod auide expetit conseq
Abbreviated transcription (Latin):
officio mau uũꝙͣ ¶Ciceroni hicdẽ
illis officialibus at n ͨͦ si quis uoli̾t
inquit animi si cõplicatã nocio¬
ueui euoluere. iain seipe doceat eũ
uirum bonum esse qui prosit quib
possit uoceat nemii insi lacessitꝰ in¬
iuria. Oꝙͣ simplicem uerumq sẽ¬
tenciaui duor uerbor adieccõne
corrupͭ. quid enim opus fuerat
ad iuugere nisi lacessitus iniuria
aut iinũ bono nuro quasi quodã
turpicsluiam appoueret sapiencie

Expanded text:
officio, mali numquam. Cicero in isdem officio, mali numquam. Cicero in isdem illis officialibus at uero si quis uoluerit inquit animi sui conplicatam notionem euoluere, iam se ipse doceat eum uirum bonum esse qui prosit quibus possit, noceat nemini, nisi lacessitus iniuria. o quam simplicem ueramque sententiam duorum uerborum adiectione corrupit! quid enim opus fuerat adiungere nisi lacessitus iniuria, ut uitium bono uiro quasi caudam turpissimam adponeret p
Abbreviated transcription (Latin):
ilo et iusto faciat imuriam cleuĩt
ac mederate ferat et ulcionem suã
non sibi assinnat. sed indicio deire¬
seruet innocenciami semꝑ et b̾q
custodiat ꝙ p̾ceptum non ad ħ cuĩ
ualec ut ip̃se iniuriam non infe¬
rat: s ut mlatam sibi non iñ¬
dicet. s et enum maximus et eqͥs¬
sumus index speculator ac testis
omnium hũc hoĩ p̾ferat hũc ma¬
nt decus a sua pronunciare. cuiꝰ
sentenciam nemo esfugere potest
nec deffensione cuusꝙͣ nec gracia.
Ita fit ut hono incrus contemp¬
tui sit omnibus et quia putabi ͤ
ꝓsegin et merce. qui aũ fu̾it ultꝰ
immicũ. ħ fortis bͥ srremius indi¬
catur hũc omnes u̾entur. hũc co¬
lunt. bonus uero ille tam ⁊ si pro¬
desse pluribus pocat: illum tñ
suspiciunt qui nocere ꝙͣ qui ꝓ desse
possit. s instum pͣuitas hoĩm̃ de¬
pͣuare non pot̾it quonimꝰ d̾o stu¬
deat obtempare malitq cõtẽpui.
dum modo semper boni fuugatur

Expanded text:
no et iusto faciat iniuriam, clementer no et iusto faciat iniuriam, clementer ac moderate ferat et ultionem suam non sibi adsumat, sed iudicio dei reseruet. innooentiam semper et abique custodiat. quod praeceptum non ad hoc tantum ualet, ut ipse iniuriam non inferat, sed ut dicet. Sedet enim maximus et aequissimus judex, speculator ac testis omnium. Hunc homini praeferat; hunc malit de causa sua pronuntiare, cujus sententiam nemo effugere potest, nec defensione cujusquam, nec gratia. Ita fit, ut homo justus contemptui sit omnibus; et quia putabitur segni et inerte. qui autem fuerit ultus inimicum, hic fortis, hic strenuus iudicatur, hunc omnes uerentur, hunc colunt. bonus uero ille tametsi prodesse pluribus possit, illum tamen suspiciunt qui nocere quam qui prodesse possit. sed iustum prauitas hominum deprauare non poterit, quominus deo studeat obtemperare malitque contemni, dummodo semper boni fungatur
Abbreviated transcription (Latin):
uitet ut liugua int̾pres aĩ assen¬
su et cogitacione distordet pecumã
si quam crediderit ũ acapiat usu¬
ram. ut ⁊ beneficium incolunie
sit ꝙ succurrit neccessitati. et absti¬
neat se prorsus aueno In ħ enĩ
geu̾e officii debet suo esse contentꝰ
ꝙ̃ opteat alias ne proprio qui dẽ
ꝑcere ut bonum faciat plus aũ.¬
aũ accipere ꝙͣ dederit iniuctum
est ꝙ qui facit insidicitur quodã¬
modo ut ex alt̾ius neccessitate p̾detur.
at iuctus nuuiquam preternuitet
inquiuabit se huinsinodi questu.
s efficiet utͭ siue ullo suo dampuo
id ipm ꝙ ꝯmodat inter bona oꝑa
untue̾tur. Mimꝰ non accipiat
apaupere ut si quid ipse prestit̾it
eo bonuu sit. quo fu̾it gratuitũ
maledicenti beuedcõ respondeat
minquam ipse maledicat ueu̾bũ
malum procedat ex ore honunus
qui colit uerbum bonum quin
eciam caueat diligenter. ne quãdo
iuimicum suai culpa faciat. et si
quis exstiterit tam pp̃ nos qui bo¬

Expanded text:
mittet, ut lingua, interpres animi, a senmittet, ut lingua, interpres animi, a sensu et cogitatione discordet. Pecuniam si quam crediderit, non accipiet usuram, ut et beneficium sit incolume, quod succurrit necessitati, et abstineat se prorsus alieno. In hoc enim genere officii debet suo esse contentus, quem oporteat alias ne proprio quidem parcere, ut bonum faciat; plus autem accipere, quam dederit, injustum est. Quod qui facit, insidiatur quodamodo, ut ex alterius necessitate praedetur. At justus nunquam praetermittet inquinabit se huiusmodi quaestu, sed efficiet ut sine ullo suo damno id ipsum quod commodat inter bona opera numeretur. munus non accipiat a paupere, ut si quid ipse praestiterit, eo bonum sit, quod fuerit gratuitum. maledicenti benedicto respondeat, numquam ipse maledicat, ne uerbum malum procedat ex ore hominis qui colit uerbum bonum. quin etiam caueat diligenter ne quando inimicum sua culpa faciat, et si quis extiterit tam proteruus, qui bo
Abbreviated transcription (Latin):
sũma stiencia p̾ferunt aut qui uõ
ꝓcipnuit eciam que stiunt. aut
qui quouiain se putant stire que
uestuint mepte arroganterq desi¬
piunt nos ergo ad ꝓpositum reuer¬
tauuir quibus solis a deo in certas
reuelata et celitus missa sapĩa ẽ.
huius uite uurtius adiuinentis
per ferannis. nec cũ si quid boui
oꝑis feceriuns gloriam capteniꝰ
ex eo. Mouet enuu deus operato¬
rem iusticie non oportere esse iac¬
tantem. ne non tam madatis ce¬
lestibus obsequendi ꝙͣ studio pla
tauit nes prennum celestis illius
ac diuine mercedis accipiat cet̾a
ssus nirtutibus cõprehesis non
menciaturum ꝙͣ decipiendi aut
nocendi cã. est enim uefas euui
qui ueritati crudeat in aliqua re
dacio locus est. Itaq macor ille ne¬
rus ac iustus non dicet illud luci¬
li anui hoĩ amico et fammliari ũ
est m̃tiri meum. s eciam inmnco
atq ignoto exi srimabit uon esse
mentiri sinm nec aliquando cõ¬

Expanded text:
summa scientia praeferunt aut qui non per-. summa scientia praeferunt aut qui non per-. spiciunt etiam quae sciunt aut qui quoniam se putant scire quae nesciunt, inepte adroganterque desipiunt. nos ergo, ut ad propositum reuertamur, quibus solis a deo ueritas reuelata et caelitus missa sapientia ehuius uitae mutuis adiumentis perferamus nec tamen, si quid boni operis fecerimus, gloriam captemus ei eo. monet enim deus operatorem iustitiae non oportere esse iactantem, ne non tam mandatis caelestibus obsequendi quam studio plactauit, nec praemium caelestis illius ac diuinae mercedis accipiat. cetera illis virtutibus comprehensis; ut non mentiatur unquam decipiendi aut nocendi causa. Est enim nefas, eum, qui veritati studeat, in aliqua re ia, nullus mendacio locus est. Itaque viator ille verus ac justus non dicet illus Lucilianum: Homini amico ac familiari non est mentiri meum, sed etiam inimico atque ignoto existimabit non esse mentiri suum; nec aliquando com
Abbreviated transcription (Latin):
supabili mente dolorem mortem¬
q calcamus. ħ est uirtus ħ uera
constancia inhoc tuenda et conf̾¬
uanda solo ut nullus nos t̾ror nil¬
ia ius a deo possit aũtere. Uera gͥ
acerois illa siña est. nemo in qͥt
uictus ꝑotest esse qui mortem qͥ
dolorem qui exilium qui egesta¬
tem timet. Item senece ĩlibris
moralibus filosofie dicentis. ħ est
ille honio houestus non apice p᷑ͤpu¬
ia ue non lictornu iisignus i¬
iisterio.: s uil̃a remicior. aui cũ
morcem ĩuicuna indet uou sic ꝑ¬
turbatur tamꝙͣ rem nouami in¬
dit qui siue toto corꝑe tormenca pa¬
cieuda sunt sine flama ore rapien¬
da est sine extendende ꝑ patibulũ
manus conquent quid ꝑaciatur
nec tumet ergo istus est hiis reb
efficitur ut neq uirtutes ueq uir¬
tutum exactisslinos luuites nosse
aut teuere possit oiõ quisquis est
a religione dei singularis alienꝰ
s obinitcauius philoso fos qui
aut nich̾ oĩo srunt idq ip̃m pro

Expanded text:
superabili mente dolorem mortemsuperabili mente dolorem mortemque calcabimus. haec est uirtus, haec uera constantia, in hoc tuenda et conseruanda solo, ut nullus nos terror, nulla uis a deo possit auertere. uera igitur Ciceronis illa sententia est: nemo inquit iustus potest esse qui mortem, qui dolorem, qui exsilium, qui egestatem timet; item Senecae m libus moralis philosophiae dicentis: hic est ille homo honestus, non apice purpuraue, non lictorum insignis ministerio, sed nulla re minor, qui cum mortem in uicinia uidit, non sic perturbatur tamquam rem nonam uiderit, qui siue toto corpore tormenta patienda sunt siue flamma ore rapienda est siue extendendae per patibulum manus, non quaerit quid patiatur, nec timet. Ergo justus est. His rebus efficitur, ut neque virtutes, neque virtutum exactissimos limites nosse aut tenere possit omnino, quisquis est a RelSed omittamus philosophos, qui aut nihil omnino sciunt idque ipsum pro
Abbreviated transcription (Latin):
tus sic auimꝯ ĩ motus actorpeus
iu utilis est. eciam sibi nec intam
ip̃am tueri poterit. quia nec faciet
quicꝙͣ nec cogitabit qn cogitacio
ipsa nichil amud sit ꝙͣ mentis agi¬
tacio. deuiq qui hnͣc ĩmobilitaten
aniun asserunt pͥnare aĩmũ inta
uolunt. quia uita a cuosa est: mors
qui etas quedam eciam recte ꝓ uir¬
tutibus hũt. s earum modum ñ
teuent. Uirtus est constancia. nõ
ut in herentibus ĩiuriam resicam.
Hiis emin cedendum est ꝙ cur fĩ
debeat mor docebo. s ut inbentib
facere nos contra legeui dei contͣqz
non ut appetauis eamque nob̾
ultro inferauius sicut philosophor
plĩ et maximi sepe fecerunt.ꝙ.
est steleratum ac nefarium. s ut
coacti diũ reliquere ac fidem ꝓ de̾
mortem aictipere malumꝰ lib̾catẽ¬
qr deffendamus aduersus ĩpoten¬
cium stultam ne cordem molẽciã.
et ominis sesuli nuuas atq t̾rores
fortitudine animi prouocenius.
sic ea que a lii tunent excelsa et ĩ¬

Expanded text:
us immotus ac torpens us immotus ac torpens inutilis est etiam sibi; nec vitam ipsam tueri poterit, quia nec faciet quidquam, nec cogitabit: cum cogitatio ipsa nihil aliud sit, quam mentis agitatio. denique qui hanc immobilitatem animi adsernnt, priuare animum uita uolunt, quia uita actuosa est, mors quieta. quaedam etiam recte pro uirtutibus habent, sed earum modum non tenent. uirtus est constantia, non ut inferentibus iniuriam resistamus — his enim cedendum est; quod . cur fieri debeat mox docebo —, sed ut iubentibus facere nos contra legem dei contraque non ut adpetamus eamque nobis ultro inferamus, sicut philosophorum plurimi et maximi saepe fecerunt, quod est sceleratum ac nefarium, sed ut coacti deum relinquere ac fidem prodere mortem suscipere malimus libertatemque defendamus aduersus inpotentium stultam uecordemque uiolentiam et omnes saeculi minas atque terrores fortitudine animi prouocemus. sic ea quae alii timent, excelsa et in
Abbreviated transcription (Latin):
gunt a prodigo ꝙ is lib̾alis sit qui
et beue ñtis et cum oportet quã¬
tum satis est largiatur. ꝓdigus u ͦ
qui et non meritis et cuni opus
non est et sine respectu rei famili¬
buat egentibus niccum. acqui in
multum refert utrum nestortis pp̃
libidinem iargiare au meis ꝓpter
tuam ꝑductores lenonesq diripiãt.
au illam pietati ac deo prestes utͥ¬
ue illau uentri et gule igeras
au inthescro insricie reponas.
ut gͦ in ciu est effrudere in ma¬
rim ꝙͣ insanes qui homuineui mite
ac sociale amuial orbant suo uoĩe.
qui euulsis affr̃ĩous quibus oĩs
constat humanitas ad inmobilẽ
scuporem mentis perducere uolũt
dum student aĩmum perturbaci¬
ombus liberare et ut ipsi dicunt qͥ¬
etum tranquillumq reddere ꝙ fĩ
non tiũ nonpocest. quia ius et
racio eius in motu est. s ue oꝑtet
qui deui quia sicut aqua semper
iaçens et quieta in salubris ⁊ ma¬
gius turbida est: sic animo iuio¬

Expanded text:
guunt a prodigo, quod is liberalis sit qui guunt a prodigo, quod is liberalis sit qui et bene meritis et cum oportet et quantum satis est largiatur, prodigus uero, qui et non meritis et cum opus non est et sine respectu rei familibuat egentibus uictum ? atquin multum refert utrumne scortis propter libidinem largiare an miseris propter tuam perductores aleatores lenonesque diripiant an illam pietati ac deo praestes, utrumne illam uentri et gulae ingeras an in thesauro iustitiae reponas. ut ergo uitium est effundere m marim, quam insanos, qui hominem, mite ac sociale animal, orbant suo nomine; qui evulsis affectibus, quibus omnis constat humanitas, ad immobilem stuporem mentis perducere volunt; dum student animum perturbationibus liberare, et ut ipsi dicunt quietum tranquillumque reddere. Quod fieri non tantum non potest, quia vis et ratio ejus in motu est; sed ne oportet quidem. Quia sicut aqua semper jacens et quieta insalubris et magis turbida est: sic anim
Abbreviated transcription (Latin):
affectibus uelud equis ꝑuribus du¬
atur simami rectami teueat funget᷑
officio metus igitur et cupiditas si
proiaatur interram iuta fiuet. uir¬
tutes aũ si ad diuua referantin psi¬
moniau contra uirtutes loco hũt
que si stu diuin est hñdi non potest
esse uirtus. quia maugendis uel
tuendis trestribus boua uersatur
uos aũ sumuinũ bonu non refe¬
riuns ad corpus s omne officium
solins amme consuacione metim᷑.
ꝙ si u ͭ supra docui ꝑ atruonio in¬
iume ꝑ cẽd̾ est ut humanitatem in¬
sticiamq teneamus Nou est untꝰ
lit ac decepit. Est enim fragalitas
absriuencia quidem uoluptatum
sed eo incium quia exhũdi amore
descendit cum sit uoluptatibus ab¬
smendum. pecunie minue teni¬
pandum. Nam ꝑ arcere id est me¬
dio criter uti pecuniam quasi q̃dã
concemptum t̾restiũ uon capiẽ¬
tis. s illi rursus eum qui rei fami¬
liari sue non ꝑtatur prodigñ uo¬
cant. uami ita liberalem distin¬

Expanded text:
adfectibus uelut equis pernicibus duadfectibus uelut equis pernicibus ducitur, si uiam rectam teneat, fungetur officio. metus igitur et cupiditas si proiciantur in terram, uitia fient, uirtutes autem, si ad diuina referantur. parsimoniam contra uirtutis loco habent: quae si studium est habendi, non potest esse uirtus, quia in augendis uel tuendis terrestribus bonis tota uersatur. nos autem summum bonum non referimus ad corpus, sed omne officium solius animae conseruatione metimur. quodsi, ut supra docui, patrimonio minime parcendum est, ut humanitatem iuslit ac decipit. Est enim frugalitas, abstinentia quidem voluptatum: sed eo vitium, quia ex habendi amore descendit; cum sit et voluptatibus abstinendum, et pecuniae minime temperandum. Nam parce, id est, mediocriter uti pecunia, quasi quaedam estrium non capientis. sed illi rursus eum qui rei familiari suae non parcat prodigum uocant. nam ita liberalem distin
Abbreviated transcription (Latin):
lucem sempit̾uaui eaq omnia ꝙͣ
deus homini pollicetur consequi
cupit opes istas et honores ⁊ potẽ¬
tatus et regna ipsa contempnet.
Dicet fortasse sroiclis uoluntate
opus esse ad ħ consequenda cum
cupiditate. Imo uͦ parum ẽ uelle
mulciet. s cum dolor insteribus
accesserit uoluntas cedit. cupidi¬
tas ꝑ seuerat quid si efficit at con¬
temptui suit omina que a cet̾is¬
a cet̾is appetuntur sũma uirtus
est. si quidẽ continencie mat̾ est.
id eoq ullud ꝑ ocius efficere debeurꝰ
ut adiectis quibus praue uti in¬
cium est diuganius in rectum. Nã
iste conataçiones anmor nĩcto
cr᷑ui siuules sunt inquo recte mo¬
deraudo sununũ rectoris officiu
est ut mai uou̾it. nani si tenebit
ꝙͣlibet concitare ierit uou offendet.
si au̾abertau̾it licet placide. ac leuit̾
eat. aut constago sa uerabitur aut
p p̾cipicia labetur. aut certe quo uon
est opus de fetur sic aursus ille uite qͥ

Expanded text:
lucem sempiternam, eaque omnia, quae lucem sempiternam, eaque omnia, quae Deus homini pollicetur, consequi cupit, opes istas, et honores, et potentatus, et regna ipsa contemnet. Dicet fortasse Stoicus, voluntate opus esse ad haec consequenda, non cupiditate: imo vero parum est velle. unt, sed cum dolor uisceribus accesserit, uoluntas cedit, cupiditas perseuerat: quae si efficit ut contemptui sint omnia quae a ceteris adpetuntur, summa uirtus est, siquidem continentiae mater est. ideoque illut potius efficere debemus, ut adfectus, quibus praue uti uitium est, derigamus in rectum. nam istae concitationes animorum iuncto urrui similes sunt, in quo recte moderando summum rectoris officium est ut uiam nouerit: quam si tenebit, quamlibet concitate ierit, non offendet, si autem aberrauerit, licet placide ac leniter eat, aut per confragosa uexabitur aut per praecipitia labetur aut certe quo non est opus deferetur. sic currus ille uitae, qui
Abbreviated transcription (Latin):
semper spectantur que adhec porbeni
peue cultorum dei inquibus excruci¬
audis noua et musitata tormenta
excogitata sunt. uaui de mortis gn̾ib
horret aĩmus recordari cum finamũ
bestiarum ultra ipsam mortem car¬
inficina seu̾it. has cũ erecrabiles cor¬
porini laceraciones felre atq ĩuicta
paciencia sũ illo genutu ꝑtulit. ħ
uirtus omnibus populis atq pro¬
uutiis et ipsis tortoribus mira¬
culum maximũ p̾bint cum pacĩa
crudelitas iuuceretur acqunr hnͣc
uirtutem uichil aliud ꝙͣ metus dei
fecit itaq ut dicebam non euellẽ¬
dus ut stoici ueq tempandus tĩor
ut pipatetici uolunt. s inueram
uiam dirigendus est. auferendi¬
q sunt metus s ita ut hic solus re¬
luiquatur. qui quonian legittumꝰ
ac uerus est: solus efficit possint
cet̾a omina ũ aũ. cupiditas quoq
uic̾ uitia nuneratur. s si ħ que
f̾rena sunt concupistat uiciũ est.
Uirtus aũ si celestia. qui eĩ iusticiã.
qui dñi qui uitam ꝓpetuam qui

Expanded text:
semper, spectanturque adhuc per orbem poenae cultorum Dei, in quibus excruciandis nova et inusitata tormenta excogitata sunt. Nam de mortis generibus horret animus recordari; cum immanium bestiarum, ultra ipsam mortem, carnificina saevierit. Has tamen execrabiles corporum lacerationes felix atque invicta patientia sine ullo gemitu pertulit. Haec virtus omnibus populis, atque provinciis, et ipsis tortoribus miraculum maximum praebuit; cum patientia crudelitas vinceretur. Atqui hanc virtutem nihil aliud, quam metus Dei fecit. Itaque ut dicebam non evellendus, ut Stoici, neque temperandus timor, ut Peripatetici volunt; sed in veram viam dirigendus est, auferendique sunt metus; sed ita, ut hic solus relinquatur, qui quoniam legitimus ac verus est, solus efficit, ut possint caetera omnia non timeri. Cupiditas quoque inter vitia numeratur: sed si haec quae terrena sunt, concupiscat, vitium est; virtus autem, si coelestia. Qui enim justitiam, qui Deum, qui vitam perpetuam, qui
Abbreviated transcription (Latin):
deo neccessitas cogit: sed quia nõ
fiustra falluntur qui ħ ita putãt
causam huius erroris paulo pꝰ
apiennus. muc unntatem dñne
pocestatis testimoniis conprobe¬
mus. Prophete qui suerunt ad
modum multi unũ deuni predi¬
cant. unuuui locuntur Quippe
qui uinus dei spiritu pleni: que
futura essent pari et consoua
uoce predixerint. at enim ueri¬
tatis expces non putant hiis eẽ
credendum. Illas enu non di¬
uinas sed humanas fuisse uoces
aiunt. indelioet quia de uno deo
p̾ coniumi faciunt: aut insam
aut fallaces fuerunt. aqquin im¬
pleta esse impleriq cotidie illoꝵ
naticiuia uidemus et in unam
sentenciam congruens diuina¬
cio docet non fiisse suriosos. Quis
enum mentis semote non modo
futura precinere. sed eciam cohe¬
rencia loqui possit. non ergo fal¬
laces erunt qui tali loquebant
quid abhis tam longe alienum
quantocio fallendi. Cun cet̾os
ab omni fraude cohiberent. id¬
arco esse a deo mittebantur: ut

Expanded text:
deo necessitas cogit. sed quia non deo necessitas cogit. sed quia non frustra falluntur qui hoc ita putant, causam huius erroris paulo post aperiemus. nunc unitatem diuinae potestatis testimoniis conprobemus. Prophetae, qui fumodum multi, unum Deum praedicant, unum loquuntur: quippe qui unius Dei spiritu pleni, quae futura essent, pari et consona voce praedixerunt. At enim veritatis expertes non putant his esse credendum. Illas enim non divinas, sed humanas voces fuisse aiunt. Videlicet quia de uno Deo praeconium faciunt, aut insani, aut fallaces fuerunt. At quin impleta esse implerique quotidie illorum vaticinia videmus; et in unam sententiam congruens divinatio docet non fuisse furiosos. Quis enim mentis emotae, non modo futura praecinere, sed etiam cohaerentia loqui possit? Num ergo fallaces erant, qui talia loquebantur? quid ab his tam longe alienum quam ratio fallendi, cum caeteros ab omni fraude cohiberent? Idcirco enim a Deo mittebantur, ut
Abbreviated transcription (Latin):
uel ad cupiditatem. uel adleticiã.
uel ad metum. uel ad mimara¬
aonem. ut in hisom totidem mẽ¬
tes putarentur operari. ꝙ si quis
ꝓfecto dicat. Ne ipsa quidem que
uua est hr̃e indeatur. Quod si in
uno corpore tantarum reriu
gubernacionem mens una pos¬
sidet: et nuuersis semel intenta
est. Cur aliquis existimet nini¬
dum nou posse ab umo regi aplĩ¬
bus posse: ꝙ quia intelligint
isti assertores deorum ita eos p̾eẽ
singulis iobus ac ꝑtibus dicunt.
Ut tamen unus sit rector exinu¬
nus. Iaui ergo ceten nou dii ersit.
sed satellites. ac iniistri. quos
ille uinis maximus ac potens
omnium hiis officiis prefecerit.
et ipsi enis imperio acuntibus
seruiant. si umersi pares nou
sunt.. non igitur dii omnes sũt.
sed enͣm potest hoc idem esse. ꝙ ser¬
uit et ꝙ dominatur. Nam si deus
nͣoͣmen est sũme potestatis: incor¬
ruptibilis esse debet. ꝑ fectus in¬
passibilis. milli rei subiectus. gͦ
dii sunt. quos parere uni maxio

Expanded text:
vel ad cupiditatem, vel ad laetitiam, vel ad cupiditatem, vel ad laetitiam, vel ad metum, vel ad miserationem; ut in his omnibus totidem mentes putentur operari: quod si quis profecto dicat, ne ipsam quidem, quae una est, habere videatur. Quod si in uno corpore tantarum rerum gubernationem mens una possidet, et universis simul intenta est; cur aliquis existimet mundum non posse ab uno regi, a pluribus posse? Quod quia intelligunt isti assertores deorum, ita eos praeesse singulis rebus ac partibus dicunt, ut tamen unus sit rector eximius. Jam ergo caeteri dii non erunt sed satellites ac miniille unus maximus ac potens omnium iis officiis praefecerit, ut ipsi eius imperio ac nutibus seruiant. si uniuersi pares non sunt, non igitur dii omnes sunt: nec enim potest hoc idem esse quod seruit et quod dominatur. nam si deus nomen est summae potestatis, incorruptibilis esse debet, perfectus inpassibilis nulli rei subiectus. ergo dii non sunt quos parere um maximo
Abbreviated transcription (Latin):
alii troiam capi nellent: aui te¬
pugnarent. Pnius igitur arbi¬
trio munduui regi neccesse est.
uisi enim siugularum ꝑtiuu
potestas ad unam promdenciã
referatur.. Non poterit summa
ipsa constare uno quoq nich cu¬
taris nisi unum habeat ducem
atz rectorem. ꝙ si in uno excercitu
tot fuerint imperatores: quot
legiones. quot cohortes. quot cuuel.
quot ale: Primum nec instrin
poterit a cies mno quoq piculum
recusante. nec regi facile aut
temperari ꝙ sins propriis consiliis
utantur omnes. quorum diu̾si¬
tate plus noceant ꝙͣ ꝓsint. Sic
in ħ rerum nature imperio usimmꝰ
fu̾it ad quem tocius summe curare¬
feratur. innuersa soluentur et
corrnent. Dicere aũ multorum
arbitrio regi mundum.tale est
quale si quis affirmet in uno
corpore multas esse mentes. quo
multa et uaria sint ministeria
membrorum. ut singulos corpis
sensus singule mentes regere cre¬
dant᷑es. Item multi affectus qui¬
bus cõmonen solemus uł ad irã.

Expanded text:
alii Trojam capi vellent, alii realii Trojam capi vellent, alii repugnarent. Unius igitur arbitrio mundum regi necesse est. Nisi enim singularum partium potestas ad unam providentiam referatur, non poterit summa ipsa constare; unoquoque nihil cutaris, nisi unum habeat ducem atque rectorem. Quod si in uno exercitu tot fuerint imperatores, quot legiones, quot cohortes, quot cunei, quot alae, primum nec instrui poterit acies, unoquoque periculum recusante; nec regi facile, aut temperari, quod suis propriis consiliis utantur omnes, quorum diversitate plus noceant, quam prosint: sic in hoc rerum naturae imperio, nisi unus fuerit, ad quem totius summae cura referatur, universa solventur et corruent. Dicere autem, multorum arbitrio regi mundum, tale est, quale si quis affirmet in uno corpore multas esse mentes: quoniam multa et varia sunt ministeria membrorum; ut singulos corporis sensus singulae mentes regere credantur, item multi affectus, quibus commoveri solemus vel ad iram,
Abbreviated transcription (Latin):
magnituduus potestatis uirtu¬
tis maiestatis q posuerit. id to¬
tum inunum confero. et ĩnno
esse dico. ut tm̃ ineo sit istarum
rerum. quantum nec cogitari n ͨ
dici potest Qua iure. quoniodo
et sensu deficimus et uerbis. qr
neq tantam intelligencie lucem
pectus humanum. neq expla¬
uacionem tantarum rerum ca¬
pit liugua mortalis id ipsum in¬
telligere nos or ac dicere. Uideo
rursus quid de contrario dici pos¬
sit. tales esse illos plures: qua¬
leui nos uolumus unũ ¶ ac ħ fi
nillo pacto potest ꝙ singulorũ
potestas progredi longns non
ualebit: occurrentibus sibi po¬
testatibus ceterorum. neccesse ẽ
enim ut suos quisq limites aut
trausgredi nequeat. aut si traus¬
gressus fuerit: sins alterum fimi¬
bus pellat. Nou uident qui deos
multos esse credunt. fieri posse:
ut aliquid diuersum uelint. Ex
qua ir disceptacio inter eos et
certamen oriatur sicut homerus
bellantes inter se deos finxit. Cũ¬

Expanded text:
magnitudinis, potestatis, virtumagnitudinis, potestatis, virtutis, majestatisque posuerit, id totum in unum confero, et in uno esse dico; ut tantum in eo sit istarum rerum, quantum nec cogitari nec dici potest. Qua in re quoniam et sensu deficimus et verbis; quia neque tantae intelligentiae lucem pectus humanum, neque explanationem tantarum rerum capit lingua mortalis: idipsum intelligere nos oportet ac dicere. Video rursus quid e contrario dici possit: tales esse illos plures, qualem nos volumus unum. At hoc fieri nullo pacto potest, quod singulorum potestas progredi longius non valebit, occurrentibus sibi postestatibus caeterorum. Necesse est enim ut suos quisque limites aut transgredi nequeat, aut si transgressus fuerit, suis alterum finibus pellat. Non vident, qui deos multos esse credunt, fieri posse ut aliqui diversum velint; ex qua re disceptatio inter eos et certamen oriatur: sicut Homerus bellantes inter se deos finxit; cu
Abbreviated transcription (Latin):
reuoluitur res: ut exhiis quilib
sufficere omnibus nequeat. per¬
fectus igitur non erit qui cecsanti¬
bus ceteris non potest onuna
gub̾uare. ita fit. ut ad regendũ
mundum unius perfecta uir¬
tute opus sit. ꝙͣ in becillitate mul¬
torn Qui autem putat hauc
tantum magnitudinem non
posse ab uno regi. fallitur. neq
ꝙͣta sit uis ac potestas diuine ma¬
iestatis intelligit. Si exictuuat.
singularem dennui qui facere
mundum potuit. eiuudem re¬
geir non posse quem fecit. Ac si
concipiat animo. quauta sit
diuiui hunis operis numensi
tas. cum antea nichil esset. tũ
uirtute atq consilio dei ex incħ̾o
esse conflatam. ꝙ opus insi ab
uno nchoari ꝑficiq non potuit.
iam intelliget multo facilius eẽ
ab uno regi: ꝙ est ab uo consti¬
tucum. Dicat fortasse aliquis
ne fabricari quidem tam in mẽ¬
sum opus uundi nisi apostoli plib¬
bus potuisse./ ꝙͣlib multos ꝙͣlib
magnos faciat: quicꝙ in multis

Expanded text:
reuoluitur res, ut ex iis quilibet reuoluitur res, ut ex iis quilibet sufficere omnibus nequeat. perfectus igitur non erit qui cessantibus ceteris non potest omnia gubernare. ita fit ut ad regendum mundum unius perfecta uirtute opus sit quam inbecillitate multorum. qui autem putat hanc tantam magnitudinem non posse ab uno regi, fallitur neque quanta sit uis ac potestas diuinae maiestatis intellegit, si existimat singularem deum qui facere mundum potuit, eundem regere non posse quem fecit. at si concipiat animo quanta sit diuini huius operis inmensitas eamque cum antea nihil esset, tamen uirtute atque consilio dei ex nihilo esse conflatam, quod opus nisi ab uno inchoari perficique non potuit, iam inab uno regi, quod est ab uno constitutum. Dicat fortasse aliquis, ne fabricari quidem tam immensum opus mundi, nisi a pluribus potuisse: quamlibet multos, quamlibet magnos faciat, quidquid in multis
Abbreviated transcription (Latin):
fecta natura in eo potest esse. in q ͦ
totum est. ꝙͣ in eo in quo ꝑ ars ee¬
igue est de toto. Dens uero si ꝑ¬
fectus est ut esse debet an potest
esse nisi unus ut in eo sint omĩa.
Deorum igitur uirtutes ac pote¬
staices infirimores sut neccesse
est. quia tantum singulis deerit.
ꝙͣtum in ceteris fu̾it. Ita qnͣto
plures. tanto mmiores eruit.
Quia quo sũma itla rerum po¬
testas ac diuina nis. ne semel qͥd̃
diuidi potest Quicquid enim capͭ
diuisionem et interitum capiat
neccesse est. Si añ interitus pro¬
cul est a deo quia incorruptibilis
est et eteruus. consequens est ut
diuidi potestas diuiua nõ poaat
Deus ergo concludit mius est
si nichil esse aliud potest ꝙ tantũ¬
deui capiat potestatis/. et hni tũ
qui multos esse arbitrantu: offi¬
cia inter se dicunt esse ꝑtitos. de
quibus omnibus. suo loco dis¬
pucabimus. Illud interim ꝙ ad
presentem locum ꝑtinet teneo
si ꝑtiti sunt inter se officia. eodẽ

Expanded text:
fecta natura in eo potest esse in quo fecta natura in eo potest esse in quo totum est quam in eo in quo pars exigua de toto est. deus uero si perfectus est, ut esse debet, non potest esse nisi unus, ut in eo sint omnia. deorum igitur uirtutes ac potestates infirmiores sint necesse est, quia tantum singulis deerit, quantum in ceteris fuerit: ita quanto plures tanto minores erunt. quid quod summa illa rerum potestas ac diuina uis ne semel quidem diuidi potest? quidquid enim capit diuisionem, et interitum capiat necesse est. si autem interitus procul est a deo, quia incorruptibilis est et aeternus, consequens est ut diuidi potestas diuina non possit. deus ergo unus est, si nihil esse aliut potest quod : tantundem capiat potestatis: et ii tamen qui multos esse arbitrantur officia inter se dicunt esse partitos. de quibus omnibus suo loco disputabimus. illud interim quod ad praesentem locum pertinet teneo: si partiti sunt inter se officia, eodem
Abbreviated transcription (Latin):
qua condidit nirtute moderetur.
Quid enim multis opus est ad
mundi regnum sustiuendum.
isi forte arbitrabiuuir si plures
sunt iuius habere singulos ner¬
uorum atq mirum: Quod ami¬
dem faciunt hii qui esse multos
uolunt: quia uecoesse est ĩbecillos
esse. Si quidem singuli siue au¬
rilio reliquorimi tante molis
gubernaculum sustinere uon
possunt. Dens autem qui est
enu uel uirtus ab sonita retiu
suam ppriam firmitatem. Idaũ
solidum exiccinauduni est. au
nichil decedere. id ꝑfectum. cui uł
possit accedere. Quis dubicet po¬
tentissimui esse regeni qui to¬
cuis orbis habeat imperium:
ueq in merito cum illius suit
cum ad enui solum omues midi¬
qz copie congerantur: ac si plres
parciantur orbem umuscerte opũ.
ninus uirium singuli habebãt.
cum intra prestriptan porcio¬
uem se quisq contineat. Eodem
modo eciam dii si plures sut mi¬
nuis ualebunt. aliis tantumdem
inse habentibus. nirtlitis autẽ per¬

Expanded text:
qua condidit, virtute moderetur. qua condidit, virtute moderetur. Quid enim multis opus est ad mundi regimen sustinendum? nisi forte arbitremur, si plures sint, minus habere singulos nervorum atque virium. Quod quidem faciunt ii, qui multos esse volunt; quia necesse est imbecilles esse: siquidem singuli, sine auxilio reliquorum, tantae molis gubernaculum sustinere non possent. Deus autem, qui est enim, vel virtus absoluta, relinet suam propriam firmitatem. Id autem solidum existimandum est, cui nihil decedere; id perfectum, cui nihil possit accedere. Quis dubitet potentissimum esse regem, qui totius orbis habeat imperium? neque immerito: cum illius sint, cum ad eum solum omnes undique copiae congerantur. At si plures partiantur orbem, mminus uiriuni singuli habebunt, cum intra praescriptam portionem se quisque contineat. eodem modo etiam dii, si plures sint, minus ualebunt, aliis tantundem in se habentibus. uirtutis autem per
Abbreviated transcription (Latin):
in celum tollens. tam et si nesti¬
at cuins dei puidencia regatur.
s omne ꝙ cernitur. aliquam tũ
esse intelligat. Ex ipsa ir magui¬
tudine motus disposicione constã¬
cia. utilitate pulcutudine. tempa¬
cione nec posse fieri id ꝙ miribili
racione constat: Consilio maiore¬
anquo sit instructum. et nobis
utiq facillimum est erequi hauc
partem ꝙͣ licet copiose. Sed quia
multum inter filosophos agitata
res est et prouidenciam tollenti¬
bus satis responsum uidetur ab
hominibus argutis et eloquentib
et de sollercia diuine proindencie
per totum hoc opus ꝙ susceꝑmꝰ
spsim dicrre nos neccesse est Ouunt¬
tauius in presenti hauc questiouẽ
que cum ceteris sic coberet. ut
nicħ a nobis indeatur disseri posse.
ut non sumul de proudencia dis¬
ctio illa consequens ac seconda
utrum potestate unius dei mũdꝰ
regatur: an ne multorum. neno
quidem sapiat. iracionemq secum
pucet. non unum esse incelligat
qui et condiderit omina in eadem

Expanded text:
in coelum tollens, tametsi nesciin coelum tollens, tametsi nesciat cujus Dei providentia regatur hoc omne quod cernitur, non aliquam tamen esse intelligat ex ipsa rerum magnitudine, motu, dispositione, constantia, utilitate, pulchritudine, temperatione: nec posse fieri quin id, quod mirabili ratione constat, consilio majorquo sit instructum. Et nobis utique facillimum est exequi hanc partem quamlibet copiose. Sed quia multum inter philosophos agitata res est, et providentiam tollentibus satis responsum videtur ab hominibus argutis et eloquentibus, et de solertia divinae providentiae per totum hoc opus, quod suscepimus, sparsim dicere nos necesse est, omittamus in praesenti hanc quaestionem, quae cum ceteris sic cohaeret, ut nihil a nobis uideatur disseri posse, ut non simul de prouidentia disordium quaestio illa consequens ac secunda, utrum potesregatur, anne multorum? Nemo est qui quidem sapiat, rationemque secum putet, non unum esse intelligat, qui et condiderit omnia, et eadem,