comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
r& ꝓpinquioris ciuitatis principes conuenire & lauare n¬
nus a ꝓtestantes coram dõ dicere . quod manus eorum
non effuderint scinguinẽ in nocentem Neq sc̃s & in noceis
uir dauid ꝑsecutori suo scul dicer& sids̃ te incitat contra
me odor&ur sacrifitio & c&eno Si potius dicer& mitte u¬
nũ d&ius qui congredictur mecum singulari certamine
& ꝓb& me reum tibi eẽ sioccident autcerte iube ferrum
uel aquas cale fieri. quas manibus inlesus attrec tem.
aut constitue cruces adquas stuns immobilis ꝑseuerẽ:
Cũ aut̃ nihil tale lex diuinai uł &iam huma na censu¬
erit & uanihomines nominent ista iudicium dĩ unde
ꝓbaripotest iudiciũ eẽ dĩ quod ds̃ num quat̃ p̃cȩpit. num¬
quã uoluit . nũ quã deniq: scõr & quorum lib& fidelium
exemplis introductum monstratur : quasi omp̃s dñs animͦ¬
si tatibus uel ad inuentionibus hominũ seruire debeat

Expanded text:
ret propinquioris civitatis principes convenire, et lavare mret propinquioris civitatis principes convenire, et lavare manus, ac protestantes coram Deo dicere quod manus eorum non effuderint sanguinem innocentem. Neque sanctus et innocens vir David persecutori suo Saul diceret: Si Deus te incitat contra me, odoretur sacrificio, et caetera. Sed potius diceret: Mitte unum de tuis qui congrediatur mecum singulari certamine, et probet me reum tibi esse, si occiderit, aut certe: Jube ferrum vel aquas calefieri, quas manibus illaesus attrectem, aut: Constitue cruces, ad quas stans immobilis perseverem. II. Cum autem nihil tale lex divina vel etiam humana sanxerit, et vani homines nominent ista judicium Dei; unde probari potest judicium esse Dei, quod Deus nunquam praecepit, nunquam voluit, nunquam denique sanctorum et quorumlibet fidelium exemplis introductum monstratur. Quasi omnipotens Deus animositatibus vel adinventionibus hominum servire debeat,
Abbreviated transcription (Latin):
pe qm̃ ꝑipsum habemus accessum ambo inuno spũadpa¬
trem Incipiunt testimonia diuina delitteris euan¬
gelicis & apostolicis atq ꝓph&icis. quib luce darius de¬
monstnctur contraria eẽ reconciliatione generis
humani acreconcilia tori xp̃o. pugnȩ domestiqȩ &c̃¬
flictus fr̃niputantiũ rerum labentium dubia & oo¬
cultet posse patefieri & ꝑrescontnerias ueritati uer¬
tatẽ latentem monstneri: Nam si omp̃s dñs mun¬
diconditor & rector iu dici ueritatẽ in reb: laten¬
tibus ꝑmutua scedes inueniri uoluiss&. aut ꝑmisiss& necꝰ
iudices aut magistros ꝑsingulas urbes constitui p̃cepiss&
nec testib: inficiantes conuinci: Nec ubi testes de sunt con¬
trouersic̃ ꝑius iurandũ finiri: Sednec illã legem in t̃
uirũ & ixorẽ si sps telotipiȩ uirũ concitauerit dar& ut ꝑ¬
t quas a morissimas ꝓbanetur mulier adultent eẽ aut᷑
in nocens : Vel &iã de inuento cadauere hominis occisi iube¬

Expanded text:
per ipsum habemus accessum ambo in uno spiritu ad Patrem . Incipiunt testimonia divina de litteris evangelicis, et apostolicis, atque propheticis, quibus luce clarius demonstratur contraria esse reconciliationi generis humani, ac reconciliatori Christo, pugnae domesticae et conflictus fraterni, putantium rerum labentium dubia et occulta posse patefieri, et per res contrarias veritati veritatem latentem monstrari. Nam si omnipotens Deus, mundi conditor et rector, judicii veritatem in rebus latentibus per mutuas caedes inveniri voluisset, aut permisisset, nec judices aut magistros per singulas urbes constitui praecepisset, nec testibus inficiantes convinci, nec ubi testes desunt, controversiam per jusjurandum finiri. Sed nec illam legem inter virum et uxorem, si spiritus zelotypiae virum concitaverit, daret, ut per aquas amarissimas probaretur mulier adultera esse, aut innocens. Vel etiam de invento cadavere hominis occisi jube
Abbreviated transcription (Latin):
niunditia mea nec expandi exhis quicquã in re
funebri. Oboe diui uocidñi dĩ mei & feciominiasic̃
p̃cȩpisti mihi: Respice descũ ario tuo & de excels
eȩleꝵ habitaculo & bene dic populo tuo & t̃rȩ
quam de distĩ nobis :ł eliitaq ut dictũ est nõb̵¬

Expanded text:
munditia mea, nec expendi ex his quidquam in re munditia mea, nec expendi ex his quidquam in re funebri. Obedivi voci Domini Dei mei, et feci omnia sicut praecepisti mihi. Respice de sanctuario tuo, et de excelso coelorum habitaculo, et benedic populo tuo, et terrae quam dedistis nobis
Abbreviated transcription (Latin):
ancilla & e&̃ quȩ sunt ꝓreina concupisciñ debent
mul toitaq: magis ea quȩ adsustentationem paupe¬
rum dnõ sunt tuiꝰdita non sunt concupiscenda: Appa¬
r& aut̃ in huius cemodi reb multitudo miserationum
dĩ quignetant̃ ab homine dignatur recipere quȩ ip¬
se dedit: hinc deniq: est quod ei dđ fidelit̃ confitet᷑
dicens. Iua sunt enim omnia & quȩ de manutua
accepimꝰ dedimꝰtibi Ne qua quã igitur conseenita
dõ concupisciuł auserri debent quin potius talim̃ te
pensari atq ita in libata & ab omniusu cõmunise postto
custodiri ut ipse dns in de utero nomio insinuat i tadi¬
cens loquerus in conpectudm̃ dĩtui: At tuli quod sc̃i¬
ficatũ est dedomomet & de di illud leuitȩ & adue¬
nȩ & pupillo & uiduȩ sicutius sisti mihi non p̃tenui
mandecta tut. necsumoblitꝰ imperii: Non come¬
diexeis in luctu meo nec sepa neui inqua lib& in¬

Expanded text:
ancilla, et caetera quae sunt proximi, concupisci non debent; ancilla, et caetera quae sunt proximi, concupisci non debent; multo itaque magis ea quae ad sustentationem pauperum Domino sunt tradita, non sunt concupiscenda. XXVII. Apparet autem in hujuscemodi rebus multitudo miserationum Dei, qui gratanter ab homine dignatur recipere quae ipse dedit. Hinc denique est quod ei David fideliter confitetur dicens: Tua sunt enim omnia; et quae de manu tua accepimus, dedimus tibi. Nequaquam igitur consecrata Deo concupisci vel auferri debent, quin potius tali mente pensari, atque ita illibata et ab omni usu communi seposita custodiri, ut ipse Dominus in Deuteronomio insinuat, ita dicens: Loqueris in conspectu Domini Dei tui: attuli quod sanctificatum est de domo mea, et dedi illud Levitae, et advenae, et pupillo, et viduae, sicut jussisti mihi. Non praeterivi mandata tua, nec sum oblitus imperii. Non comedi ex eis in luctu meo, nec separavi in qualibet im
Abbreviated transcription (Latin):
Debuerant & enĩ nosse utpote rationales adõ con¬
diti quia si nonlic& concupiscere rẽ ꝓrximi multo ma¬
gis dñ: nec hocita dictũ sit. quosi harismatũ diuinoꝵ
Parigitio uel remissio peccatoꝵ acdomũ regnicae¬
lestis non sint concupiscenda quȩ utiq res dñi sunt :
Sed qm nobis desacris reb: ecłarum sermoest se¬
cundũ illudnunc loquimur quod dñs in lege p̃cȩ¬
pit dicens : Non lo qͣrris contne contir qreimunitu¬
ũ stlsũ testimoniũ. Non concupisces it corẽ qrei¬
mitui. non domũ non agrum. Non seruũ non
ancillũ nonbouẽ nonasinũ & uniuersa quȩ
illius sunt: In quib uerbis summopere est conside¬
mendum. quit sicontra que mlibaimũ ob quat̃¬
cũq: nem fulsum ex hustere uł ad hibere tute
non oport& miltomin lic& contuedrãm. obilli¬
us ec đae facultates eius nomiguẽseerctas
Simili quoq modo sidomus autager seruus aut

Expanded text:
Debuerant etenim nosse, ut pote rationales a Deo conDebuerant etenim nosse, ut pote rationales a Deo conditi, quia si non licet concupiscere rem proximi, multo magis Domini XXVI. Nec hoc ita dictum sit, quasi charismatum divinorum largitio, vel remissio peccatorum, ac donum regni coelestis non sint concupiscenda; quae utique res Domini sunt. Sed quoniam nobis de sacris rebus Ecclesiarum sermo est, secundum illud nunc loquimur quod Dominus in lege praecepit, dicens: Non loquaris contra proximum tuum falsum testimonium. Non concupisces uxorem proximi tui, non domum, non agrum, non servum, non ancillam, non bovem, non asinum, et universa quae illius sunt. In quibus verbis summopere est considerandum, quia si contra quemlibet proximum, ob quamcunque rem, falsum exsistere vel adhibere testem non oportet; multo minus licet contra Dominum, ob illius Ecclesiae facultates ejus nomini consecratas. Simili quoque modo, si domus, aut ager, servus, aut
Abbreviated transcription (Latin):
aneinias cũ scffinc uxore ꝓpt̃ fncudẽ in rebussacris
ꝑf&ia tũ morte multati sunt se dinnumerabiles
& poe ne milia. liiq: infirmitate ꝑcussi dȩ monibus
uexati cȩcitate demnati. Dequib siea quȩ scripta
sunt studiosuis aliquis inunum conggare uoliuss&
aut ueduiss&. enormia uolumine confeciss& qͥn¬
tomagis ea quȩ facta sunt. & diuulgata. ac turdita
nec tamen scripta eo quod fuerintꝰ nimia: Hȩcidcir¬
codicimus non quod diuinam ꝑcussionẽ omnibus teme¬
nentib remponeliter commine mur sedmagis ut ad cu¬
rc̃ dĩ earũ custo diã atq: diligentiam ꝑ tinere mons¬
tremus qui tantis miraculis ꝑ tot tempora terruit
imꝓbos non solũ incredulos. sed & credentes ne fici¬
le aduersus sacns loca in licita auderent ꝑp&rtre: &
ut eos saltim ꝑcussio tamquam bruta animali& cohibe¬
r& a prȩsumptione quos ratio uel exx secutio diuinoꝵ
mandetoꝵ ne quic quã uelud homines cõpescebat:

Expanded text:
Ananias cum Saphira uxore propter fraudem in rebus sacris Ananias cum Saphira uxore propter fraudem in rebus sacris perpetratam morte multati sunt, sed innumerabiles et pene mille alii, qui infirmitate percussi, daemonibus vexati, caecitate damnati: de quibus si ea quae scripta sunt, studiosus aliquis in unum congregare voluisset, aut valuisset, enormia volumina confecisset. Quanto magis ea quae facta sunt, et divulgata, ac tradita, nec tamen scripta, eo quod fuerint nimia? XXV. Haec idcirco dicimus, non quod divinam percussionem omnibus temerantibus temporaliter comminemur, sed magis ut ad curam Dei earum custodiam atque diligentiam pertinere monstremus: qui tantis miraculis per tot tempora terruit improbos, non solum incredulos, sed et credentes, ne facile adversus sacra loca, illicita auderent perpetrare; et ut eos saltem percussio tanquam bruta animalia cohiberet a praesumptione, quos ratio vel exsecutio divinorum mandatorum nequidquam velut homines compescebat.
Abbreviated transcription (Latin):
entes & uendentes omniaquȩ liabebantirerũ sua¬
rũ prȩtiit non alus pauperib quã scĩs credentib
dis tribuebant maximeq: p̃dicitoribus sc̃is distri¬
buende pauperibus offerebant: Tales enĩ paupe¬
res in uerbis dñi intellexenent: Sic & beatus patu¬
lus cũ dex tnessibi & barnabȩ c&eridarent: ut illi
incircũcisione ipsi uͦ ingentibus euangeli tarent
testatur se & itmhuius quoq: ministerii cunc̃ susce¬
pisse dicens: Tantũ ut pauperũ memores eẽmus
uant: Exhisititq interfideles coeptus ẽ scioratis¬
simus & lcui dabilis usus ut ecđae ditarentur qua¬
tinus ips eccła desuo pascat p̃dicꝗtores suos &cho¬
ros mitustroꝵ . turbasq: pauperum ac multitudinẽ
confluentium peregrinorum. erga quasres quun¬
ta reuerentia quantaq: fides & custodia adhiben¬
dasit demorstreuit uoluntas dĩ ꝑmultitudinẽ
mua culorũ quȩ gesta sunt in uniuerso mundo ꝑsin¬
gulas regiones lnct atq: eccłas. cũ im nonuaius

Expanded text:
endentes omnia quae habebant, rerum suarum pretia non aliis pauperibus quam sanctis credentibus distribuebant, maximeque praedicatoribus sanctis distribuenda pauperibus offerebant. Tales enim pauperes in verbis Domini intellexerant. Sic et beatus Paulus, cum dextras sibi et Barnabae caeteri darent, ut illi in circumcisione, ipsi vero in gentibus evangelizarent, testatur se etiam hujus quoque ministerii curam suscepisse, dicens: Tantum ut pauperum memores essemus. vant. Ex his itaque inter fideles coeptus est sacratissimus et laudabilis usus, ut ecclesiae ditarentur: quatenus ipsa ecclesia de suo pascat praedicatores suos, et choros ministrorum, turbasque pauperum, ac multitudinem confluentium peregrinorum. Erga quas res quanta reverentia, quantaque fides, et custodia adhibenda sit, demonstravit voluntas Dei per multitudinem miraculorum quae gesta sunt in universo mundo per singulas regiones, loca, atque ecclesias; cum jam non unus
Abbreviated transcription (Latin):
xcelsus quippe suꝑ
excelsos hec respicit ds̃
qͥ angłos suos suꝑ iudices
& reges tre p̃posuit. qui
possunt utiq ꝓhihere in¬
iustittã & magis int̃raua¬
lere quãq uis hominũ
potestates. sed qm̃ seruat
infine iudiciũ & c̃sũ matio¬
nẽ mundi quando matu¬
ra seges fuerit ⁊ messores
uenerint iussurus ÷ ut se¬
par&ur triticũ ⁊ lolium
tradat᷑ incendio. ideonuno
expectat & diffest senten¬
tiã quandiu a germundi
ustius plenus excolatur¬

Expanded text:
xcelsus quippe super excelsos haec respicit Deus, qui angelos suos super judices et reges terrae praeposuit: qui possunt utique prohibere injustitiam, et magis in terra valere quam quaevis hominum potestates. Sed quoniam servat in fine judicium et consummationem mundi, quando matura seges fuerit, et messores venerint, jussurus est ut separetur triticum et lolium tradatur incendio; ideo nunc exspectat, et differt sententiam, quandiu ager mundi istius plenius excolatur
Abbreviated transcription (Latin):
Test homo. Abundant tabernacula p̾donũ & audac t̃ ꝓua¬
cant dm̃. cũ ipse dederit omnia in manu eorum.
quare ergo impii uiuunt sublimatis confortatiq: diuitiis
semen eoꝵ ꝑman& corã eis ꝓpinquorũ a turba & nepo¬
ietũ in conspectu eoꝵ domus eorũ securȩ sunt. & pacatȩ &
non est uirga dĩ suꝑ eos. bos eorũ concepit & non ab ortit
uac ca peperit & non ẽ priuata fetu suo. egre diuntur
quasi greges egrediuntur paruuli eoꝵ & infanteseorum
exultant lusibtenent tymphanũ &cy taram. & gau-¬
dent adsonitũ organi ducunt inbonis diessuos &am¬

Expanded text:
est homo. Abundant tabernacula praedonum, et audacter provocant Deum, cum ipse dederit omnia in manu eorum. Quare ergo impii vivunt, sublimati sunt confortatique divitiis? Semen eorum permanet coram eis, propinquorum turba et nepotum in conspectu eorum. Domus eorum securae sunt, et pacnon est virga dei super illos. Bos eorum concepit et non abortivit; vacca peperit et non est privata fetu suo. Egrediuntur quasi greges parvuli eorum, et infantes eorum exultant lusibus; tenent tympanum et citharam et gaudent ad sonitum organi. Ducunt in bonis dies suos
Abbreviated transcription (Latin):
mundi potestatib: uł in aec¬
clesiae principatu sepe hi qͥ
diuites insermone s̃ &q sapi¬
entia. diuites &tã in opori¬
b: bonis ignobiles sedeant
& in prudens quisq: in eccła
teneat principatũ hoc auẽ
apparere ꝑmietat. illos uiros
quos scit eẽ in prodentesinec¬
clȩsi is faciat eẽ maiores ut
Dñs nr̃ sciens clem̃tiae sue
pondera atq: mensura sint̃¬
dũ ñ oxaudit̃ clamantẽ it
rogandũ & qua siigne ex¬
coctũ iustiorẽ & puriorẽ

Expanded text:
in Ecclesiae principatu, saepe hi qui divites in sermone sunt atque sapientia, divites etiam in operibus bonis ignobiles sedeant, et imprudens quisque in Ecclesia teneat principatum. Hoc auteapparere permittat; illos vero quos scit esse imprudentes, in Ecclesiis faciat esse majores, ubi noster sciens clementiae suae pondera atque mensuras, interdum non exaudit clamantem: ut rogandum, et quasi igne excoctum, justiorem et puriorem
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsecutiones pati. & ñ solũ inpopir¬
lũ gram̃ ñ abere : sed in opia
&egestate tabescere. haec aut̃
fiunt qr incerto statu fruun
toꝵ r&ributio sed infuturo

Expanded text:
secutiones pati, et non solum in populum gratiam non habere, sed inopia et egestate tabescere. Haec autem fiunt, quia incerto statu fluunttorum retributio, sed in futuro
Abbreviated transcription (Latin):
pouperes ecđae fume discrutiati in tereant: Quã rem
c̃si denindã prudentib offerimus non aut̃ exponendo
aperimꝰ qm̃ & sidictũ est diuitib Agite minc̃ diuites plo¬
rate ululantes in miseriis quȩ aduement uobis diuitiȩ
urãe putre factȩ s̃ & uestim̃ta ur̃a atineis cõmesta sunr
Aurũ & argentũ ur̃m eruginauit: & erugo eorũ in
testimoniũ erit uobis & manducabit carnes ur̃as sicut
ignis. Ihes aurititis in nouissimis dieb: Et iterum epu¬
latestis suꝑ t̃nem. & indelicuis enutristis corda ur̃ã
ñtamꝰ prȩceptũ est eis ut epulis cotidianis uaca¬
rent & p̃ciosissimis induerent᷑ uestib: ne forte uel¬
eorũ diuitiae putrefactȩ remanerent uel atineis
uestimenta cõmederentur. immosicut ꝓauaritit sic
feriuntur: Sicuit̃ hȩo dicta sunt illis quitalia forsiten
deꝓpriis reb: a gebant multomiagis quibus dã p̃sentis tẽ¬

Expanded text:
pauperes Ecclesiae fame discruciati intereant. Quam rem pauperes Ecclesiae fame discruciati intereant. Quam rem considerandam prudentibus offerimus, non autem exponendo aperimus, quoniam etsi dictum est divitibus: Agite nunc, divites, plorate ululantes in miseriis, quae advenient vobirae putrefactae sunt, vestimenta vestra a tineis comesta sunt. Aurum et argentum vestrum eruginavit, et erugo eorum in testimonium erit vobis, et manducavit vestras carnes, sicut ignis; thesaurizatis in novissimis diebus. Et iterum: Epulati estis super terram, et in deliciis enutritis corda vestra. Non tamen praeceptum est eis ut epulis quotidianis vacarent, et pretiosissimis induerentur vestibus, ne forte veleorum divitiae putrefactae remanerent, vel a tineis vestimenta comederentur; imo sicut pro avaritia, sic r. XXXI. Si autem haec dicta sunt illis qui talia forsitan de propriis rebus agebant, multo magis quibusdam praesentis tem
Abbreviated transcription (Latin):
gentib faccum ÷ utbel¬
landi studio scessante.
agri culture operam
dent ꝓpt̃ quã &iã arma
inutensilia uersa sunt¬
& adhuc burgundioni¬
bus necesse : ꝓpt̃assi¬
lua do mestica bella ut
falces mligones acuome¬
res conflent᷑ ingladios

Expanded text:
gentibus factum est ut bellandi studio cessante, agriculturae operam dent, propter quam etiam arma in utensilia versa sunt; et adhuc Burgundionibus necesse est, propter assidua domestica bella, ut falces, ligones ac vomeres conflentur in gladios
Abbreviated transcription (Latin):
Non enĩ in arcu meo confidã. neq gladius
dabimur tota die & nom̃ tuũ confrtebimur in
ȩ ternũ. Veruntam̃ tu confudisti & ꝓiecistinͦs
& nonegredieris in exercitib nr̃is. uertistii
terga nr̃a hosti & qui oderunt nos diripuer̃ sib
Dedistinos quasi gregẽ aduonendũ & ingentib

Expanded text:
Non enim in arcu meo confidam, neque gladiusdabimur tota die, et nomen tuum confitebitur in aeternum. Verumtamen tu confudisti et projecisti nos, et non egredieris in exercitibus nostris. Vertisti terga nostra hosti, et qui oderunt nos diripuerunt sibi. Dedisti nos quasi gregem ad vorandum, et in gentibus
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ aut̃ xpõuiuit nullo modo
uult ledere ꝓximũ. qua¬
ꝓpt̃ querendũ ÷ illeqͥ parat᷑
adledendũ ꝓximũ occiden¬
do Aut cedib ꝓsternendo
cui uiuit sibi andiabolo cũ
certũ sit eũ xpõnonuiue ẽ¬

Expanded text:
to vivit, nullo modo vult laedere proximum. Quapropter quaerendum est, ille qui paratur ad laedendum proximum, occidendo, aut caedibus prosternendo, cui vivit, sibi, an diabolo, cum certum sit eum Christo non vivere
Abbreviated transcription (Latin):
flix siss& talẽ sustinere com¬
pellor&ur no uo aut̃ nullũ ma¬
lũ inferre sodinllatũ equanimĩt᷑
tolerare. qui ergo nan solũ non
resistit se d &iã modũ talionis sũ ꝑ¬
grediens excedit : Nec ad anti¬
quũ populũ ꝑtin& nec ad nouũ:
Quosiubem᷑ diligere ñ ꝑmitti¬
mur nocentes ledere
Nullo modo quis potost filiusdã
cẽ nisi imitet᷑ qui ergo non iitan¬
do atanta nobilitate degenorant᷑
non ueracit̃ sed falso dicit pat̃ nr̃
qͥes incȩlis. Etideo ñtantũ crude¬
litate. sod es falsitate dãnatur̃
Si ñ intrabimꝰ in regnũ cȩlor
nisi habundauerit iufeitia urã pus
scribarũ & phariseoꝵ quanto nu¬
gis nisi habundauorit plusꝗ publi¬
canoꝵ & & hnicorũ
Quiꝑfectionẽ remunorat nihl
corruptioni nisi dãnationẽ resor
Considera camator rerũ periti¬
rarũ & neglector tui quia alii
tepeccanti potes dimitcere tib¬
m& ipsi ñ potes. & quia adtã x¬
uemalũ nullũ maius reme diũ¬

Expanded text:
flixisset, talem sustinere compelleretur; novo autem, nullum malum inferre, sed illatum aequanimiter tolerare. Qui ergo non solum non resistit, sed etiam modum talionis supergrediens excedit, nec ad antiquum populum pertinet, nec ad novum. Quos jubemur diligere, non permittimur nocentes laedereNullo modo quis potest filius Dei esse, nisi imitetur. Qui ergo non imitando, a tanta nobilitate degenerat, non veraciter sed falso dicit: Pater noster, qui es in coelis. Et ideo non tantum crudelitate, sed et falsitate damnatur. Si non intrabimus in regnum coelorum, nisi abundaverit justitia nostra plusquam Scribarum et Pharisaeogis nisi abundaverit plusquam publicanorum et ethnicorum? Qui perfectionem remunerat, nihil corruptioni nisi damnationem reservat. Considera, o amator rerum periturarum, et neglector tui, quia alii in te peccanti potes dimittere, tibimetipsi non potes. Et quia ad tam grave malum nullum majus remedi
Abbreviated transcription (Latin):
ȩc sententia doc & tempꝰ
uindietȩ fideliũ nõ eẽ in p̃¬
senti. Nã si scĩ ꝓfide passiquae¬
runt uindictam deꝑsecuto¬
rib deqͥbus utiq uindican¬
disunt & nõ imp& rant
qͦmodo isti deqͥb agimꝰ qͦciens¬
cũq iracunt᷑ ꝓximis & ad c̃¬
tentionẽ manuũ ꝓsiliunt
putant sibi dm̃i famulari & ama¬
ris simis motib deseruire.¬

Expanded text:
ec sententia docet tempus vindictae fidelium non esse in praesenti. Nam si sancti pro fide passi quaerunt vindictam de persecutoribus, de quibus utique vindicandi sunt, et non impetrant; quomodo isti, de quibus agimus, quotiescunque irascuntur proximis, et ad contentionem manuum prosiliunt, putant sibi Deum famulari, et amarissimis suis motibus deservire
Abbreviated transcription (Latin):
tu uos constituent in dñi nr̃i iħu xp̃i cognitionẽ cui
enĩ nom p̃stos hȩc cȩcus est & manu temptans obliuͥ¬
onẽ accipiens purgationis ueterũ suoꝵ delictorum
In hoc manifesti sunt filii dĩ & filii dicboli: omis qui
nonest iustus nonest dedõ & qui non diligit fr̃m
suũ. Qm̃ hȩc ẽ annuntiatio quã au distis ab initio
ut diligamus alterutrum. Nonsicut ca in qui ex ma¬
ligno erat & occidit fr̃m suũ & ꝓpt̃ quod occidit eum
qm̃ opera eius maligna erant. fr̃is aut̃ usta. Nolite mi

Expanded text:
i enim non praesto sunt haec, caecus est, et manu tentans, oblivionem accipiens, purgationem veterum suorum delictorum. In hoc manifesti sunt filii Dei et filii diaboli. Omnis qui non est justus, non est de Deo; et qui non diligit fratrem suum quoniam haec est adnuntiatio quam audistis ab initio ut diligamus alterutrum non sicut Cain ex maligno erat et occidit fratrem suum et propter quid occidit eum quoniam opera eius maligna erant fratris autem eius i
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ pficunt adimta. sua dibilis. bonis consentiens. plena
miseri cordiȩ. & fructib bonis iudi canssi¬
ne simulatione. Fructus aut̃ iustitiae in
pace seminatur facientib pacẽ: unde
bella & lites in uobis nonne hiinc exc̃cupis¬
centi is ur̃is quȩ mili tant inm̃bris ur̃is.
Concupiscitis & non habetis. occiditis.
& zelatis & ñ potestis adipisci. Litigatis
& belligeratis & non hab&is ꝓpt᷑ qđ
n postulastis p&itis & ñ accipitis eo quod
male p&atis ut in concupiscentiis uris in¬
sumatis. A dulteri nescitis quia amicitia
huius mundi inimica ẽ di. Quicũq ergo
uoluerit amicus eẽ scłi huius inimicus dĩos¬

Expanded text:
plena misericordia et fructibus bonis non ine simulatione fructus autem iustitiae in pace seminatur facientibus pacem unde bella et lites in vobis nonne hinc ex concupiscentiis vestris quae militant in membris vestris concupiscitis et non habetis occiditis et zelatis et non potestis adipisci litigatis et belligeratis non habetis propter quod non postulatis petitis et non accipitis eo quod male petatis ut in concupiscentiis vessumatis. adulteri, . nescitis quia amicitia huius mundi inimica est dei? quicumque ergo uoluerit amicus esse saeculi huius, inimicus dei cons
Abbreviated transcription (Latin):
on hab& c̃tinuã cari¬
tatẽ qui aduersus ꝓxi¬
mũ consurgit ad congre¬
diendũ sed & hoc notan¬
dũ quia sicaritas operit
multitudinẽ peccatoꝵ
rixe & c̃tentions cumu¬
lant copiã flagitior¬

Expanded text:
on habet continuam charitatem qui adversus proximum consurgit ad congrediendum. Sed et hoc notandum quia si charitas operit multitudinem peccatorum, rixae et contentiones cumulant copiam flagitior
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ pati quã male facientes. Esto teitaq pru¬
dentes & ugilate in ortionibus Ante
omnia mutuã in uobis m& ipsis caritatem
continuam habentes qui a caritas ope¬
rit mielti tudinẽ peccatorum.

Expanded text:
imant, solos mala facientes. Estote itaque prudentes et vigilate in orationibus. Ante omnia, mutuam in vobismetipsis charitatem continuam habentes: quia charitas operit multitudinem pecc
Abbreviated transcription (Latin):
Quicũq uult
dmpacis secũ habȩ¬
re templũ udeli¬
quȩ hȩcsenten fit
doc& ut glorific&
& port& dm̃ incor¬
p&e suo: quia quidm̃
ñportat aduitamsuc᷑
portabit inimicũ uelit
nolit mortẽ suam.

Expanded text:
Quicunque vult Deum pacis secum habere, templum videliquae haec sententia docet, ut glorificet et portet Deum in corpore suo. Quia qui Deum non portat ad vitam suam, portabit inimicum velit nolit ad mortem suam.
Abbreviated transcription (Latin):
cȩsari idest tributa ac uectigalia Quȩ aut̃ sunt
dq̃ dõ: idest decimas primitias e&ensq: donaria.
tũ uota. qui inspontanea: Nam & asserno iudetca
idcircoput abet in licitũ eẽ tributum soluere cȩsuri
qui  supne dictit dõ soluere iussi enent: Commendat
autẽ dñs hȩc facienda ubiait. Vȩ uobis scribe & phari

Expanded text:
Caesari, id est, tributa, ac vectigalia. Quae autem sunt Caesari, id est, tributa, ac vectigalia. Quae autem sunt Dei Deo, id est, decimas, primitias, caeteraque donaria, tam vota quam spontanea. Nam et assertio Judaica idcirco putabat illicitum esse tributum solvere Caesari, quia supradicta Deo solvere jussi erant. Commendat aut
Abbreviated transcription (Latin):
dõ ̃ Tanto quisq attentius penscct quanto de¬
uotius curat: quoduere p̃ceptum. & apłscõ
mendat implendũ dicens: Reddit omnib
debita cui tributũ tributũ cui uectigal uecti¬
gal. cui timorẽ timorẽ cui honorẽ honorem
deq: enũ timorẽ debemus hominib cũ precipua t᷑
nobisꝑ ꝓpħam : Nolite timere obꝓbriũ hominum &
blas femics eoꝵ ne metuatis : Itemq scriptũ sit quiti¬
m& hominem cito corru& : & nolitetimere eosqui
occidunt corpus : Sedtimorẽ utiq: debemusdo. honorẽ
cut̃ dõ ac domui omnib.q membris eius: Sicut scrip¬
ture quis sit iustus de monstnens hcit: Adnihilum
deductus est in conspectu eius modignus timentes
autẽ dñm glorificat: Ex hibendus ergo est dõ ti¬
mor ne offendatur moribus Exibendus honor ut
glorific&ur oblationib: Sic nempe apa tribus intel¬
ligitur quod dictum est : Reddite quȩ sunt cȩsitris

Expanded text:
Deo, tanto quisque attentius penset, quanto deDeo, tanto quisque attentius penset, quanto devotius curat. Quod vere praeceptum et Apostolus commendat implendum dicens: Reddite omnibus debita; cui tributum tributum, cui vectigal vectigal, cui timorem timorem, c debemus hominibus, cum praecipiatur nobis per Prophetam: Nolite timere opprobrium hominum, et blasphemias eorum ne metuatis. Itemque scriptum sit: Qui timet hominem, cito corruet. Et: Nolite timere eos qui occidunt corpus. Sed timorem utique debemus Deo, honorem autem Deo, ac domui, omnibusque membris ejus; sicut Scriptura, quis sit justus demonstrans, dicit: Ad nihilum deductus est in conspectu ejus malignus, timentes autem Dominus glorificat. Et exhibendus ergo est Deo timor, ne offendatur moribus; et exhibendus honor, ut glorificetur oblationibus. Sic nempe a Patribus intelligitur quod dictum est: Reddite quae sunt Caesaris
Abbreviated transcription (Latin):
uinerum littencrum auctoritati magnopere stu¬
duerint consonare : lam uero dedonandis reb: & or¬
dinandis ecłiis nihilum quam in synodis constitu¬
tum est nihil ascĩs patribus publicȩ p̃dicatum: Nul¬
la enim compulit ngcessitas feruente ubiq religi¬
osa de uotione & amore in lustrandi ecđas ultro
estuante: Quem non adhȩc acceder& domi¬
nicũ illud factum & dictum quod euangłire¬
fert sȩdisse dñm contra gato filatiumꝰ & aspe¬
xisse quo modo turba iactar& aes ingazo filei¬
tium pacuperemq: uiduam suꝑ om̃s laudasse qͣ
duo tantum minuiaia auerat:: Ecce sedens
dñs aspicit offerentes ut bene placitũ sibi de-¬
monstr& munus fidelium: Scitis uero consequers
st ut aspiciens offerentes despiciat auferer¬
tes. laudons totum dantem ui tuper& non
dantem immo quippiam frudantemsiue ali¬
quid icpientem: Sed& illud quod iub& red¬
denta quȩ sunt cȩsaris cȩsari & quȩ dĩsunt

Expanded text:
vinarum litterarum auctoritati magnopere stuvinarum litterarum auctoritati magnopere studuerint consonare. Jam vero de donandis rebus et ordinandis ecclesiis nihil unquam in synodis constitutum est, nihil a sanctis Patribus publice praedicatum. Nulla enim compulit necessitas, fervente ubique religiosa devotione, et amore illustrandi ecclesias ultro aestuante. Quem non ad haec accenderet Dominicum illud factum et dictum, quod Evangelium refert, sedisse Dominum contra gazophylacium, et aspexisse quomodo turba jactaret aes in gazophylacium, pauperemque viduam super omnes laudasse, quae duo tantum minuta jactaverat? Ecce sedens Dominus aspicit offerentes, ut beneplacitum sibi demonstret munus fidelium. Satis vero consequens est, ut aspiciens offerentes, despiciat auferentes, laudans totum dantem, vituperet non dantem, imo quidpiam fraudantem, sive aliquid rapientem. XXI. Sed et illud quod jubet et reddere quae sunt Caesaris Caesari, et quae Dei
Abbreviated transcription (Latin):
nicum & publicanũ habendũ credunt: Ubicũq
enĩ catholici eccłarum rectores ꝓecđ arum
utilitatib cum dĩ timore in eiusnomine & hono¬
re conueniunt quicquid consonanter scĩsi scrip¬
turis stactuunt. nulli ꝓcul dubio spernende ĩ mo
ueneran da omnib: eẽ debent quod illa quam ma¬
xime auctoritate fulcitur. quia bine ꝑ annossingulos ẽ¬
cilia fieri & romani pontifices decreuerunt & maig¬
na concilia sollicite commendarunt:: Rectius pro¬
fecto facere uid&ur qui ubicũq magnarũ synodoꝵ
statutit deficiunt ꝓpt̃ in su& as emergentes cau¬
sas antiquorum statuta quȩ merito rep̃henden¬
de non sunt sequenda deliberat. quã qui ea quȩ ip¬
e sentit eorum sensib: ante ponit : firmissime omni¬
no teneo quod oms orto doxi rectores quibus cũq: lo¬
cis uel temporib: dereb ecł asticis trectandis conser¬
uandisue aliquid statuerunt. c&eroꝵ statutis & di¬

Expanded text:
nicum et publicanum habendum credunt. Ubicunque nicum et publicanum habendum credunt. Ubicunque enim catholici Ecclesiarum rectores pro Ecclesiarum utilitatibus cum Dei timore in ejus nomine et honore conveniunt, quidquid consonanter sanctis Scripturis statuunt, nulli procul dubio spernenda, imo veneranda omnibus esse debent: quod illa quam maxime auctoritate fulcitur, quia bina per annos singulos concilia fieri et Romani pontifices decreverunt, et magna concilia sollicite commendarunt. Rectius profecto facere videtur, qui ubicunque magnarum synodorum statuta deficiunt, propter insuetas emergentes causas antiquorum statuta, quae merito reprehendenda non sunt, sequenda deliberat, quam qui ea quae ipse sentit, eorum sensibus anteponit. Firmissime omnino teneo quod omnes orthodoxi rectores quibuscunque locis vel temporibus de rebus ecclesiasticis tractandis conservandisque aliquid statuerunt, antecessorum statutis et di
Abbreviated transcription (Latin):
prio dero eligi p̃cipiunt & agros uineas atq mar¬
cipia adusum tribui non nisi cdericis monachis pe¬
i regrinisq: concedunt: De quare siqui diligen¬
tius uult agnoscere quid uel in quibus concili¬
is dicatur legendo & reuoluendo cognoscat:
Uerum quia sunt quia gallicanos canones aut
aliarum regionũ putent non recipiendos eo quod
legiti romani seu impenxtoris in eorũ constituti¬
one non interfuerint : Restat ut & it̃ sc̃oꝵ daris¬
simorũq: partrũ doctrinas & expositiones diuersos¬
q: tnxctatus ut sunt eypriani. athanasii. hilaru
hieronimi augustini doceant non eẽ recipier¬
dos. quia cũ hȩc tnectarent uel exponerent le¬
gati romani siue imperatores non aderant. me¬
lius mͥsentire uidentur qui scđm dnĩ dilectum
ubi duo ueltres in nomine dñi congregatos ag¬
noscunt dñm quoq: inter eos affilisse nondu bi¬
tant: Et eũ qui eccłam nondudierit. sicut & h¬

Expanded text:
proprio clero eligi praecipiuntur, et agros, vineas, atque manproprio clero eligi praecipiuntur, et agros, vineas, atque mancipia ad usum tribui, non nisi clericis, monachis, peregrinisque concedunt. De qua re si quis diligentius vult agnoscere quid vel in quibus conciliis dicatur, legendo et revolvendo cognoscat. XX. Verum quia sunt qui Gallicanos canones aut aliarum regionum putent non recipiendos, eo quod legati Romani, seu imperatoris, in eorum constitutione non interfuerint, restat ut etiam sanctorum clarissimorum Patrum doctrinas, et expositiones, diversosque tractatus, ut sunt Cypriani, Athanasii, Hilarii, Hieronymi, Augustini, doceant non esse recipiendos: quia cum haec tractarent, vel exponerent, legati Romani sive imperatoris non aderant. Melius mihi sentire videntur, qui secundum Domini dictum, ubi duo vel tres in nomine Domini congregatos agnoscunt, Dominum quoque inter eos affuisse non dubitant, et eum qui Ecclesiam non audierit, sicut eth
Abbreviated transcription (Latin):
mare direxerit ut deore piscis toller&:
Responsũq: est adoctoribus exłae: quict do¬
miuiciloculi inpauperes & indies festos expen¬
debantur. Et cum exȩgiss& necessitas incli¬
m̃ ta discipuloꝵ dñi sicut scriptũ est. discipuli aut̃
abierunt inciuitatẽ ut cybos emerent. nolu¬
isse dñmrempauperẽ impublicã exactionẽ
mittere : sed omni potenti uirtute quod itiq
pecuperũ nonerat demaritollere & fiscore dde¬
re uoluisse . ut formam dar& discipulis quã ȩcđae
cõmendetrent: iux ta quã formam statuerunt s¬
cricanones modũ resecclesi asticas dispensandi
Scilic& ut inedendis aegenis. insustentandiscleri¬
cis inrepetrendis fabricis atq: in rectorum subplen¬
dis necessitatibus expenderentur. ꝓut sc̃oꝵ exẽ¬
pla commendant : &usq: ad iima tempore cus¬
toditum eẽ non dubium est: Ex laicis deniq non
solum possessores scencrumrerum. sednec dispen¬
satores fleri ꝑmittunt quin potius oeconomos de

Expanded text:
mare direxit, ut de ore piscis tolleret? mare direxit, ut de ore piscis tolleret? Responsumque est a doctoribus Ecclesiae, quia Dominici loculi in pauperes et in dies festos expendebantur; et cum exegisset necessitas in alimenta discipulorum Domini sicut scriptum est: Discipuli autem abierunt in civitatem ut cibos emerent , noluisse Dominum rem pauperum in publicam exactionem mittere, sed omnipotenti virtute, quod utique pauperum non erat, de mari tollere et fisco reddere voluisse, ut formam daret discipulis, quam Ecclesiae commendarent. Juxta quam formam statuerunt sacri canones modum res ecclesiasticas dispensandi; scilicet ut in alendis egenis, in sustentandis clericis, in reparandis fabricis, atque in rectorum supplendis necessitatibus expenderentur: prout sanctorum exempla commendant, et usque ad proxima tempora custoditum esse non dubium est. Ex laicis denique non solum possessores sacrarum rerum, sed nec dispensatores fieri permittunt: quin potius oeconomos de
Abbreviated transcription (Latin):
tedifine uidas habierit in locum suum: Inqua dis¬
putatione p̃dictus pater tres nisi fallor differen¬
tics furtoꝵ & furũ fucit depriuatis uidelic& pu¬
blicis ac diuinis rebus : Net̃ cum edicui homini deꝓprio
thescturo aliquid furari ꝓcul dubio reatus sit multo
mauor depublico quod & leges sełi sacrilegiũ uocaueñ
lam uero de dominicis idest ec cłasticis tascturis
finudare aliquid qđ apud nos sp&iaditer sacrile¬
gu nomine cens&ur ad eo immane scelus eẽ mͣ¬
nifestũ est : ut qui istã committunt in sortem
uidȩ deputandiminime dubitentur: Cũ ergo
haecitase habeant. cũq de p̃fatis rebus inlici te
diquid indando accipiendo uel r&inendo u¬
surpare funcrisit. pens& piamens quanta cau¬
ela resegeat: Quȩsitum ẽ &iam uel quȩn
potuit. quur dñs extał oribus publicis qui dixe¬
r̃ p&ro magister ur̃ non soluit didnrgma de
loculis nondederit stuterem sed p&rum ad

Expanded text:
tali fine Judas abierit in locum suum. In qua distali fine Judas abierit in locum suum. In qua disputatione praedictus Pater tres, nisi fallor, differentias furtorum et furum facit, de privatis videlicet, publicis, ac divinis rebus. Nam cum alicui homini de proprio thesauro aliquid furari procul dubio reatus sit, multo major de publico, quod et leges saeculi sacrilegium vocaverunt. Jam vero de Dominicis, id est, ecclesiasticis thesauris, fraudare aliquid quod apud nos specialiter sacrilegii nomine censetur, adeo immane scelus esse manifestum est, ut qui istum committant, in sortem Judae deputandi minime dubitentur. Cum ergo haec ita se habeant, cumque de praefatis rebus illicite aliquid in dando, accipiendo, vel retinendo usurpare, furari sit; penset pia mens, quanta cautela res egeat. XIX. Quaesitum est etiam, vel quaeri potuit, cur Dominus exactoribus publicis, qui dixerunt Petro, Magister vester non solvit didrachma de loculis, non dederit stateram, sed Petrum a
Abbreviated transcription (Latin):
festum. aut ut egenis aliquid dar&: Quodutiq
non putarent nisi antea fieriui dissent: Uerum
quia quȩ sitũ est . quur dñs qui discipulis dixenet
nolite portare aurũ. neq: argentũ neq: aes in
lonis ur̃is nec ꝑmisit eos ferre aliudiniut : nisi pir¬
gã tantũ. ipse in loculis hesauros habuerit: dis¬
putat dehis inquantum recordariualeo beatus
sue formam & instructionẽ p̃misit fuetis & dic¬
tis: Sicut scriptũ est: Quȩcepit iħs facere & doce¬
re : Puidens futurum eẽ ut in excłis diesauri
fideliter afidelib ac laudabilit̃ a religiosis con¬
derentur atq custo direntur & ꝑnitio siss̃me
a furib fncudarentur. fures genenolit̃ dico sic̃
in apło accipimus ubiait : Quifunobatur itm non
furetur. de omniscilic& in honesto quȩstu uoluit
in hac re prefigere ut dixi formam eođae sude
ad quos usus haberentur & qua fide tractarentur
uel qua dmnatione digniessent fraudante scũ

Expanded text:
festum, aut ut egenis aliquid daret: quod utique festum, aut ut egenis aliquid daret: quod utique non putarent, nisi antea fieri vidissent. Verum quia quaesitum est, cur Dominus, qui discipulis dixerat: Nolite portare aurum, neque argentum, neque aes in zonis vestris, nec permisit eos ferre aliud in via, nisi virgam tantum, ipse in loculis thesauros habuerit; disputat de his, in quantum recordari valeo, beatus m et instructionem praemisit factis et dictis, sicut scriptum est; Quae coepit Jesus facere et docere; praevidens futurum esse ut in Ecclesiis thesauri fideliter a fidelibus ac laudabiliter a religiosis conderentur, atque custodirentur, et perniciosissime a furibus fraudarentur Fures generaliter dico, sicut in Apostolo accipimus, ubi ait: Qui furabatur, jam non furetur, de omni scilicet inhonesto quaestu, voluit in hac re praefigere, ut dixi, formam Ecclesiae suae, ad quos usus haberentur, et qua fide tractarentur, vel qua damnatione digni essent fraudantes, cum
Abbreviated transcription (Latin):
possidetimus scũ arium dĩ : Positos autponendos ut
rotam & sicut stipulã ante faciem uenti : Pte& ene
Sed forsan aliquis haec inueteri testamento fie¬
ri oportius se contendat : In nouo aut̃ non tanto¬
pere seruanda: Meminerit quisquis ille est do¬
minici exempli quod ex uerbis euangelicis scĩ in¬
tellexere patres: Refert namq euangelistu
mulierem quandam accessisse addnm pedesq
eius unxisse : Proqua re murmurans ꝓditor iu¬
das ait: Ut quid ꝑ ditiohȩc unguenti. Potuitenĩ
uenundari multo & decripau peribus Ad quod
subiungens idem euagelista. haec in quiđ dice¬
bat non quia de eigenis ꝑtinebat᷑ ad eum. sed quia
furerat & loculos habens ea quȩ mittebantur
expor⁊tbat: Quid aut̃ dñs deloculis facer&
stenditur exparte exeo quod cũ iudae egre¬
dienti ase. & ingressoiamsa tana inse dixiss& qđ
facis. fuc citius: Audientes discipuli putauerunt
qui a iuber& illi ut emer& necessarĩ addiem

Expanded text:
possideamus sanctuarium Dei, positos aut ponendos ut possideamus sanctuarium Dei, positos aut ponendos ut rotam et sicut stipulam ante faciem venti? XVIII. Sed forsitan aliquis haec in Veteri Testamento fieri oportuisse contendat, in Novo autem non tantopere servanda. Meminerit, quisquis ille est, Dominici exempli, quod ex verbis evangelicis sancti intellexere Patres. Refert namque evangelista mulierem quamdam accessisse ad Dominum, pedesque ejus unxisse: pro qua re murmurans proditor Judas, ait: Ut quid perditio haec unguenti? Potuit enim venundari multo, et dari pauperibus. Ad quod subjurgens evangelista: Haec, inquit, dicebat, non quia de egenis pertinebat ad eum, sed quia fur erat, et loculos habens, ea quae mittebantur, exportabat. Quid autem Dominus de loculis faceret, ostenditur ex parte ex eo quod cum Judae egredienti a se, et ingresso jam Satana in se, dixisset, Quod facis, fac citius, audientes discipuli putaverunt quod juberet illi ut emeret necessaria ad diem
Abbreviated transcription (Latin):
tarxersis qui non tantũ licentiam aedifican¬
dũ deder̃. uerum & adiutoriũ p̃buerunt lignoꝵ
frum̃ti & uini & olei ac sedis & pecorum & donaau¬
ri atq: argenti cũ principib suis: In libris &icm
macabeorũ. non nulli reges erga templũ dĩ mu¬
nifici fuisse memonentur: In quib: & uindictȩ
dĩ parit̃ leguntur in eos qui diripuerunt uel
diripere conatisunt uasasacre. sicut de anti¬
chorege & eliodoro qui a se leuco missus fuerat
inpmtu est meminisse: Eoce filii isrł funde¬
mentis templi icctis confestim in omnib: bene¬
dicuntur: Differentes opus acriter ꝓnegle gen¬
tia flagellantur: Direptores sacroꝵ in reuoca¬
bilisententia damnantur: Quur ergo nob̵
non sufficit edexemplũ cum tã multi pliciter
ꝑtotis serptunes legamus & cognoscamus donũ
dĩ diligere religiosum eẽ. neglegere in religo¬
sum diipere impium om̃sq: sua recȩpisse merio
&oms principes eorum qui dixerunt here dita te

Expanded text:
t Artaxerxis: qui non tantum licentiam aedificant Artaxerxis: qui non tantum licentiam aedificandi dederunt, verum et adjutorium praebuerunt lignorum, frumenti, et vini, et olei, ac salis, et pecorum, et dona auri, atque argenti, cum principibus suis. In libris etiam Machabaeorum, nonnulli reges erga templum Dei munifici fuisse memorantur, in quibus et vindictae Dei pariter leguntur in eos qui diripuerunt vel diripere conati sunt vasa sacra; sicut de Antiocho rege, et Heliodoro, qui a Seleuco missus fuerat, in promptu est meminisse. Ecce filii Israel, fundamentis templi jactis, confestim in omnibus benedicuntur; differentes opus, acriter pro negligentia flagellantur; direptores sacrorum, irrevocabili sententia damnantur. Cum ergo nobis non sufficit ad exemplum, cum tam multipliciter per totas Scripturas legamus et cognoscamus domum Dei diligere, religiosum esse, negligere, irreligiosum; diripere, impium; omnesque sua recepisse merita, et omnes principes eorum qui dixerunt: Haereditate
Abbreviated transcription (Latin):
um : Et post aliqua: Ponite corda ur̃a exdiȩ ista
& infuturum : Adie uicesima & quarta nom men¬
sis. adie qua funda menta i acta sunt templi dñ
ponite suꝑ cor urm : Num quid noniã seme ninger¬
nine est & adhuc uinea & ficus & malognenatũ &
lignũ oliuȩ nonfloruit: exdie istabenedicam: Si filii
is rł nuꝑ decaptiuitate regressi quia neglegunt
restaunere templũ dñi tanta sterilitate feriun¬
tur : Itẽq fundamentis uictis mox omnibene dic¬
tione cunctarũq rerũ fecunditate cumulantur
onstat ꝓfecto maximũ religionis eẽ diuinȩ dom¬
ui diligentiam adhbere eamq neglegere causam
miseriȩ atq: infelicitatis existere : Sed & illud ad¬
tentius considenendũ quod in hoc ꝓpħa legitur
Vt ex hoc ꝑspicue intellegatur obsequentẽ¬
eẽ quẽ lib& & amatorem templi dĩ donum
ũ sp̃m suscitasse tunc dm̃ utcum om̃i l&ttia. om¬
niq a lacritate donũ dĩ cuperent instaurare.
sed& infideliũ regũ. cyriui delic& acdarii &¬

Expanded text:
t Dominus ponite corda vestra ex die ista et in futurum a die vicesima et quarta noni mensis a die qua fundamenta iacta sunt templi Domini ponite super cor vestrum numquid iam semen in germine est et adhuc vinea et ficus et malogranatum et lignum olivae non floruit ex die istaIsrael, nuper de captivitate regressi, quia negligunt restaurare templum Domini, tanta sterilitate feriuntur, itemque fundamentis jactis, mox omni benedictione cunctarumque rerum fecunditate cumulantur, constat profecto maximum religionis esse divinae domui diligentiam adhibere; eamque negligere, causam miseriae atque infelicitatis existere. XVII. Sed et illud attentius considerandum quod in hac prophetia legitur: Ut ex hoc perspicue intelligatur, obsequentem quemlibet et amatorem templi Dei, domumum spiritum suscitasse tunc Deum, ut cum omni laetitia omnique alacritate domum Dei cuperent instaurare, sed et infidelium regum, Cyri videlicet, ac Darii, e
Abbreviated transcription (Latin):
NNomine dñi dĩ & seducctoris nrĩ iħu xp̃i qui est pax nrã
quiq: fecit uturq: unũ & mediũ pari&em maceriae sol¬
uens in imicitiam in carne sua legẽ manda torũ inde¬
Acr&is eua cucins ut duoscondat in sem& ipsũ in unũ nouũ
hominẽ ftciens pacẽ & reconcili& ambos inuno corpore do

Expanded text:
omini Dei et Salvatoris nostri Jesu Christi qui est pax nostra, quique fecit utraque unum, et medium parietem maceriae solvens inimicitiam in carne sua, legem mandatorum decretis evacuans, ut duos condat in semetipsum in uno novo homine,
Abbreviated transcription (Latin):
Quia uͦ desacris reb sc̃is p̃dicattorib: sc̃is pauperib de¬
putatis uł potius deputandis fraudtuit morte
multatus est quã mortẽ non intulit gladius non ex¬
escuerunt officidiũ manus sed saeri sermonis uirtꝰ in¬
flixit: Sic fncus prima in eccłit derebus eccłasticis ꝑpe¬
mota punita est talipoenitentia ditm nacta: Adũ im
pauediso u&i tũ contingendo morti obnoxius & hat¬
bi tatione ponidisi dignus effectus est: A ninias
cũ uxore sua fnpudẽ mecła stiendo & sotieta te

Expanded text:
vero de sacris rebus, sanctis praedicatoribus sanctisque pauperibus devero de sacris rebus, sanctis praedicatoribus sanctisque pauperibus deputatis, vel potius deputandis, fraudavit, morte multatus est, quam mortem non intulit gladius, non exercuerunt officialium manus, sed sacri sermonis virtus inflixit. Sic fraus prima in Ecclesia de rebus ecclesiasticis perpetrata punita est. Tali poenitentia damnatus Adam in paradiso, vetitum contingendo morti obnoxius, et habitatione paradisi indignus effectus est, Ananias cum uxore sua fraudem in
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cipientib plurimis maximȩ cum non solis apłis seo
omnibus suis qui docendi maysteriũ in ecła sortiun¬
t᷑. dixisse dñs intellegatur: Qui uos audit : meau¬
dit. quiuos sꝑnit me sꝑnit: Illud quoq ananiae
& scphirȩ fecctũ ocultũ tam sublimit̃ inuentũ. tam
a trociter uindicatum. quis digne exaggerare
p̃ualeat : Vnde contractum est tam in mane cri
tisint cum tantũ de p̃cio agri quod adhuc in illo
erat potestate seruare sibi meduisserefenent᷑
Certe nec dũ fuerat ante pedes apłorũ positũ
necdũ in cõmunionem fr̃ntatis redactum: qua
seueritate iudicar&ur. si qui de loculis apłicis. & õ¬
nieccłae iam oblatis aliquid prȩsumpsiss&: sisic
iudicatus est. qui prȩsumpsit exhis quȩ ad huo
erant offerendas Sicui cumq homini derebus
humanis fune tus aliquid fuiss&. p̃cepto legis du¬
pli aut qua druplirestititione multar&ur.

Expanded text:
praecipientibus plurimis; maxime cum non solis apostolis, sed praecipientibus plurimis; maxime cum non solis apostolis, sed omnibus his qui docendi ministerium in Ecclesia sortiuntur, dixisse Dominus intelligatur: Qui vos audit, me audit; qui vos spernit, me spernit. Illud quoque Ananiae et Saphirae factum occultum, tam sublimiter inventum, tam atrociter vindicatum, quis digne exaggerare praevaleat, unde contractum est tam immane crimonvicti sint, cum tantum de pretio agri, quod adhuc in illorum erat potestate, servare sibi maluisse referantur? Certe necdum fuerat ante pedes apostolorum positum, necdum in communionem fraternitatis redactum. Qua severitate judicaretur, si qui de loculis apostolicis et omni Ecclesiae jam oblatis aliquid persumpsisset, si sic judicatus est qui praesumpsit ex his quae adhuc erant offerenda? Si cuicunque homini de rebus humanis furatus aliquid fuisset, praecepto legis dupli aut quadrupli restitutione multaretur.