comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mentum carms et sanguims eiꝰ cum
ceteris discipulis sicut apertius lucas
euangelista declarat manducarit et
biberit. mansit in xp̃o aut xpũs ĩ eo:
lam multi deniq qui uel corde ficto car¬
nem issam manducant et sanguinem
bibant. uescum manducauerint et bi¬
berint apostate fuit. mĩquid manẽt
in xp̃o aut xp̃us in eis: S profecto ẽ
ꝯiũdam modus manducandi issam
carnem et bibendi issum sangumem.
quomõdo qui mandricauerit ⁊ biberit.
in xp̃o manet et xp̃s in eo. Non gͦ quo¬
cunq mõdo quisq manducauerit car¬
nem xp̃i et biberit sanguinem xp̃i ma¬
net in xp̃o et in illo xp̃s: s certo quodã
mõdo. Quem modum ip̃e utiqr uidebat
quando ista dicebat. Sic igitur et meo
quod ait. qui blasphemauerit in sp̃m
sc̃m non hẽt remissionem ĩeternũ. non
quocunq modo blasphemarerit reus ẽ¬
buius irremissibilis delicti: s modo quo¬
dam. Quem nos querere atq intessig̾e

Expanded text:
mentum carnis et sanguinis eius cum mentum carnis et sanguinis eius cum ceteris discipulis, sicut apertius Lucas euangelista declarat, manducarit et biberit, mansit in Christo aut Christus in eo? tam multi denique, qui uel corde ficto carnem illam manducant et sanguinem bibunt uel, cum manducauerint et biberint, apostatae fiunt, numquid manent in Christo aut Christus in eis? sed profecto est quidam modus manducandi illam carnem et bibendi illum sanguinem, quo modo qui manducauerit et biberit, in Christo manet et Christus in eo. non ergo quocumque modo quisque manducauerit carnem Christi et biberit sanguinem Christi, manet in Christo et in illo Christus, sed certo quodam modo: quem modum ipse utique uidebat, quando ista diquod ait, Qui blasphemaverit in Spiritum sanctum non habet remissionem in aeternum. Non quocunque modo blasphemaverit reus ehujus irremissibilis delicti; sed modo quodam, quem nos quaerere atque intelligere
Abbreviated transcription (Latin):
fuerit saluus erit. nõ utiq intelligi¬
mus eomodo credentes quo et demões
credunt et conereni scunt. nec in eo
numero baptizatos in quo magus sy¬
mon baptizari potuit: s saluus eẽ ñ
pocuit. Sicut ergo cum diceret qui cre¬
diderit et baptizatus fuerit saluus erit.
nõ omnes credentes et baptizatos. sẽd
quosdam intuebatur. in ea sailicet con¬
scitutos fide que apostolo distinguente
per disectionem operatur: ita cum dixit
qui blasphemauerit in sp̃m sc̃m nõ hẽt
remissionem ĩ eternum. non omnem sed
quendam blasphemantis spm̃ sanctũ
intendebat reatum: quo quisq fuerit
obligatus. nulla unꝙͣ remissione sol¬
uetur. Issud etiam quod ait. is qui man¬
ducat carnẽ meam et bibit meum san¬
guinem in me manet et ego in isso. quo¬
modo intellecturi sumꝰ : nũquid eciã
sanguinem bibant: Nũquid et iudas
magr̃i uenditor et trãditor impiꝰ ꝙ̃uis
pͥmum ip̃m manib eius confectũ sacrã¬

Expanded text:
fuerit salvus erit, non utique intelligifuerit salvus erit, non utique intelligimus eo modo credentem quo et daemones credunt et contremiscunt, nec in eo numero baptizatos, in quo magus Simon 78 baptizari potuit, sed salvus esse non potuit. Sicut ergo cum diceret Qui crediderit et baptizatus fuerit salvus erit, non omnes credentes et baptizatos, sed quosdam intuebatur, in ea scilicet fide constitutos, quae Apostolo distinguente per dilectionem operatur: ita cum dixit: qui blasphemauerit in spiritu sancto, non habet remissionem in aeternum, non omnem, sed quendam blasphemantis spiritum sanctum intendebat reatum, quo quisque fuerit obligatus, nulla umquam remissione soluetur. Illud etiam quod ait: is qui manducat meam carnem et bibit meum sanguinem, in me manet et ego in illo, quomodo intellecturi sumus? numquid etiam sanguinem bibant ? numquid et ludas, magistri uenditor et traditor impius, quamuis primum ipsum manibus eius confectum sacra
Abbreviated transcription (Latin):
paganis. iudeis. hereticis omiq ho¬
minum generi qui diuersis ercorib
et contradictionib suis blasphemãt
in spm̃ sc̃m spem remissiomis si se cor¬
rexerint aufferamus: restrit utiq
ut in eo quod scriptum ẽ qui blaphe¬
nem in eternum. isse intessigatur
qui non omnimodo s eo modo bsas¬
phemauerit. ut ei nũꝙͣ possit ignosc
Sicut enĩ in eo quod dictũ est deus ne¬
minem temptat. non omĩ s quodã
temptrtionis modo deus neminem
temptare intessigendus ẽ: ne fassũ
sit illũd quod scriptum ẽ. temptat
uos dñs deus uester. et ne xp̃m ne¬
genus deum. uel dicamus falsum
aũt sciebat quid eẽt facturus. Est eĩ
temptatio adducens peccatũ. qua
deus neminem temptrit: et ẽ cem¬
ptatio probans fidem qua et deus
temptare dignatur. ita cũ audiniꝰ
qui blasphemauerit in sp̃m sc̃m nõ õe
blaspherandi genus debemꝰ accipere:
sicut nec ibi omme temptandi Itẽ cũ
audimꝰ. qui crediderit et baptiz atus

Expanded text:
paganis, Judaeis, haereticis omnique hopaganis, Judaeis, haereticis omnique hominum generi qui diversis erroribus et contradictionibus suis blasphemant Spiritum sanctum, spem remissionis, si se correxerint, auferamus, restat utique ut in eo quod scriptum est, Qui blasphenem in aeternum, ille intellegatur qui non omni modo, sed eo modo blasphemauerit, ut ei numquam possit ignosci. Sicut enim in eo quod dictum est: deus neminem temtat, non omni, sed quodam temtationis modo deus neminem temtare intellegendus est, ne falsum sit illud quod scriptum est: temtat uos dominus deus uester, et ne Christum negemus deum uautem sciebat quid esset facturus. Est enim tentatio adducens peccatum, qua Deus neminem tentat, et est tentatio probans fidem qua et Deus tentare dignatur. Ita cum audimus Qui blasphemaverit in Spiritum sanctum, non omne blasphemandi genus debemus accipere, sicut nec ibi omne tentandi. Item cum audimus Qui crediderit et baptizatus
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃m fanctum ne aliquid aliũd quã
blasphennia intelligeretur. planius
alii dixerunt. qui blasphemauerit ĩ
sp̃m scm̃. Eadem tamen res ab omib
dicta ẽ. nec aliquis eoꝵ a loquentis
uoluntate discessit. Propter quam ĩ¬
telligendam uerba dicuntur. scribũ¬
tur. leguntur. audiuntur. defmitio
et intessexi. quia cũ dicitur blasphe
mia uec exprimitur omĩs aut q̃dam:
dam: non ẽ necesse ut om̃e incelligat᷑.
S insi uel quoddam fuerit ĩtellectũ.
nlso modo potest uerũ ẽẽ quod dicit᷑.
Sz ubi legitur qui blasphemauerit.
quomodo intelligo quandã blasphe¬
miam. ubi non legitur blasphennia.
uel quoddam uerbum uͥ nõ logit᷑ uer¬
bum. s canquam generaliter dici uidet᷑
qui blasphemauerit. Huic ꝯͣdictioĩ sic
resporidemus. Quia etiam hic sidiceret
qui blasphemarit quacũqz blasphe¬
mia in sp̃m sc̃m. nichil eẽt cur aliquã
blasphemiam querendam putaremꝰ.
quandꝯ omnem intelligere deberemꝰ

Expanded text:
Spiritum sanctum, ne aliud aliquid quam Spiritum sanctum, ne aliud aliquid quam blasphemiam intelligeremus planius alii dixerunt: Qui blasphemaverit in Spiritum sanctum. Eadem tamen res ab omnibus dicta est: nec aliquis eorum a loquentis voluntate discessit, propter quam intelligendam verba dicuntur, scribuntur, leguntur, audiuntur. CAPUT IX.et intellexi, quia cum dicitur blasphemia, nec exprimitur omnis aut quaedamdam, non est necesse ut omne intelligatur; sed nisi vel quoddam fuerit intellectum, nullo modo potest verum esse quod dicitur. Sed ubi legitur, Qui blasphemaverit, quomodo intelligo quamdam blasphemiam, ubi non legitur blasphemia; vel quoddam verbum, ubi non legitur verbum, sed tanquam generaliter dici videtur, Qui blasphemaverit? Huic contradictioni sic respondemus: Quia etiam hic si diceretur, Qui blasphemaverit quamcumque blasphemiam in Spiritum sanctum, nihil esset cur aliquam blasphemiam quaerendam putaremus, quando omnem intelligere deberemus:
Abbreviated transcription (Latin):
enim interest utrum dicatur. spiritꝰ
blasphenna non remittetur. an dicat᷑.
qui blasphemauerit in sp̃m sc̃m̃ non ei
remictetur. insi forte qd̾ ea res apertius
isto mõdo ꝙͣ illo dicitur. et aliũ euan¬
gelistam non destruit alius s expo¬
nit. Spus enim blasphenna clause die¬
tum est. quia nõ expressum ẽ cuiꝰ sp̃s.
Non enĩ quicũq sp̃s. spũs sc̃s ẽ. Ista
potest dici sp̃s blasphennia. cũ spr̃i
quisqz blasphemat: quomodo potest
dici spũs oratio cũ spũ quisq orat.
Unde dicit aplũs. Orabo spu. orabo
et mente. Cum uero dictum ẽ qui blas¬
phemauerit in spm̃ scm̃. ille ambigu¬
itates solute funt. Item quod scrip¬
tum ẽ non habet remissionẽ ĩ et̾num.
s reus erit eterm desicti. quid ẽaliud
ꝙͣ io quod secundum matheũ legitur.
nõ remittetur ei. neq in hoc seculo
neq in futuro. ãliis quippe uerbis
et alio loquendi modo eadem ip̃a est
expressa sententia. Et quod ẽ apud
matheum. qui dixerit uerbũ cõtra

Expanded text:
em interest, utrum dicatur, Spiritus blasphemia non remittetur; an dicatur, Qui blasphemaverit in Spiritum sanctum, non ei remittetur? Nisi forte quod eadem res apertius isto modo quam illo dicitur, et alium evangelistam non destruit alius, sed exponit. Spiritus autem blasphemia, clause dictum est; quia non expressum est, cujus spiritus. Non enim quicpotest dici spiritus blasphemia, cum spiritu quisque blasphemat: quomodo potest dici spiritus oratio, cum spiritu quisque orat. Unde dicit Apostolus: Orabo spiritu, orabo et mente . Cum vero dictum est, Qui blasphemaverit in Spiritum sanctum, illae ambiguitates solutae sunt. Item quod scriptum est, Non habet remissionem in aeternum, sed reus erit aeterni delicti; quid est aliud, quam id quod secundum Matthaeum legitur, Non remittetur ei, neque in hoc saeculo, neque in futuro? Aliis quippe verbis et alio loquendi modo eadem ipsa est expressa sententia. Et quod est apud Matthaeum, Qui dixerit verbum contra
Abbreviated transcription (Latin):
nis et spũs herculis diuisi sunt aduer¬
aboli. Paganus. hostis ẽ xp̃i. et uideus
hostis ẽ xp̃i : diuisi sunt aduersum se. et
anus et fotinanus ambo heretici i et adu̾¬
sum se ambo diuisi. donatista et marimi¬
anista amboheretici: et aduersum se am¬
bo diuisi. Omnia uicia erroresq morta¬
lium inder se contrarii. diuisi sunt aduer¬
aboli. ideo non srabit regnum eius. Iustꝰ
autem et impius. fidelis et infidelis. ca
sibi de uocabulo blandiatur. Si uult sibi
prodesse nomeñ dñi: recedat ab inquitate
gelica. et si habebant auiquid obscuritatis
quod dnͣo adiuuante arbitror explana.¬
tum. non erant eam en tante difficulta¬
tis quante apparet ẽẽ quod sequit. Ides
dico uobrs. Oune peccatum et blasphe

Expanded text:
nis et spiritus Herculis divisi sunt advernis et spiritus Herculis divisi sunt adveraboli. Paganus hostis Christi et Judaeus hostis Christi, divisi sunt adversum se; et anus et Photinianus, ambo haeretici, et adversum se ambo divisi. Donatista et Maximianista ambo haeretici, et adversum se ambo divisi. Omnia vitia erroresque mortalium inter se contrarii, divisi sunt adveraboli: ideo non stabit regnum ejus. Justus autem et impius, fidelis et incredulus, caejus. Nemo sibi de vocabulo blandiatur. Si vult sibi prodesse nomen Domini, recedat ab iniquitate, gelica etsi habebant aliquid obscuritatis, quod, adjuvante Domino, arbitror explanatum; non erant tamen tantae difficultatis, quantae apparet esse quod sequitur. Ideo dico vobis: omne peccatum
Abbreviated transcription (Latin):
scismata eors qui sub nomine xp̃iano
greges cossigunt perditoꝵ. etiam xp̃i
regnum aduersum se ẽẽ diuisum: con¬
sequenter adiungit. Qui non est mecũ
contra me ẽ. Et qui non congregat metũ.
spargit. Non ait qui non ẽ sub uoce noĩs
mei. aut sub specie sacramenti mei: s
qui non ẽ mecum contra me ẽ. Nec ait
qui non congregat sub sono nomĩs mei.
s qui non congregat mecum spargit.
Non ergo ẽ aduersum se diuisũ regnũ
xp̃i. et si homines conantur diuidere qͦd
emptum est precio sanguinis xp̃i: nouit
enii dñs qui sunt eius. et recẽdat inqͥt
ab omni iniquitate omnis qui inuocat
nomen dm̃. Nlam si ab iniquitate non re¬
cẽdit non pertinet ad regnum xp̃i: etiam
nominans nomen xp̃i. Ut ergo asiqua ex
exempsigratia cominemorem: spiritus
auaricie et spũs luxurie. quia ille con¬
trahit ille profundit. diuisi funt aduer¬
sum se: et ambo ad regnum ꝑtinent dia¬
boli. Apud idolorum cultores. spũs uino¬

Expanded text:
schismata eorum qui sub nomine christiano schismata eorum qui sub nomine christiano greges colligunt perditorum, etiam Christi regnum adversum se esse divisum, consequenter adjungit: Qui non est mecum, contra me est; et qui non congregat mecum, spargit. Non ait, Qui non est sub voce nominis mei, aut sub specie sacramenti mei: sed, Qui non est mecum, contra me est. Nec ait, Qui non congregat sub voce nominis mei: sed, Qui non congregat mecum, spargit. Non ergo est adversum se divisum regnum Christi: sed homines conantur dividere, quod emptum est pretio sanguinis Christi. Novit enim Dominus qui sunt ejus: Et recedat, inquit, ab iniquitate omnis qui nominat nomen Domini . Nam si ab iniquitate non recedit, non pertinet ad regnum Christi, etiam nominans nomen Christi. Ut ergo aliqua, exempli gratia, commemorem: spiritus avaritiae et spiritus luxuriae, quia ille contrahit, ille profundit, divisi sunt adversum se; et ambo pertinent ad regnum diaboli. Apud idolorum cultores, spiritus Juno
Abbreviated transcription (Latin):
domo diabosi et uasa diaboli. quomodo
ab illo possent erui. quos preualente mi¬
quitate fortiter obtinebat. nisi alligaret᷑
iusticie mee uinculis: et uasa ciꝰ eriperem
que fuerant uasa ire. et ea facerem uasa
misericordie. Hoc ẽ quod etiam btũs apo¬
stolus superbis et quasi de suis meritis
gsoriantib increpans dicit. Quis emĩ te
discernt: Hoc ẽ amassa perditionis ex
adam et uasa ire. quis te discernit: et ne
quisquam diceret iusticia mea: quid em̃
habes inquit quod non accepisti: Unde ⁊¬
idem de se ip̃o dicit. fuimus enim et nos a¬
siquando naturasiter filn ire. ficut et ce¬
teri. Ergo et ip̃e uas enat in domo issius
malefortis cum eẽt eõce persecutor. blas¬
phemus. miuriosus. in masicia et ĩudia
sicut fatetur agens: sille qui alligau̾
fortem. ab eo uas perditionis eripiũt et
uas electionis effecit . Deinde ne puta-¬
rent incrẽduli et impii aduersantes no¬
nini xp̃iano. propter diuersas hereses

Expanded text:
domo diaboli, et vasa diaboli: quomodo domo diaboli, et vasa diaboli: quomodo ab illo possent erui, quos praevalente iniquitate fortiter obtinebat, nisi alligaretur justitiae meae vinculis, et vasa ejus eriperem, quae fuerant vasa irae, et ea facerem vasa misericordiae? Hoc est quod etiam beatus Apostolus superbis, et quasi de suis meritis gloriantibus increpans dicit: Quis enim te discernit? Hoc est, A massa perditionis ex Adam et a vasis irae quis te discernit? Et ne quisquam diceret, Justitia mea: Quid enim habes, inquit, quod non accepisti ? Unde et de se ipso dicit, Fuimus enim et nos aliquando naturaliter filii irae, sicut et caeteri . Ergo et ipse vas erat in domo illius male fortis, cum esset Ecclesiae persecutor, blasphemus, injuriosus, in malitia et invidia, sicut fatetur, agens . Sed ille qui alligavit fortem, ab eo vas perditionis eripuit, et vas electionis effecit. rent increduli et impii adversantes nomini christiano, propter diversas haereses et
Abbreviated transcription (Latin):
huius mundi in quib non artificiosa ma¬
lignitas s sancta simplicitas mec uirtutis
apparet: ip̃i testes mei iudices erunt uri.
demide subiugit. Si autem ego in sp̃u dei
eicio demones. igitur peruemt in uos reg¬
ni dei. Quid ẽ hoc: Si ego inquit in spiritu
deieicio demones. non enim asiter possent
et filii uĩi eicere. quib non malignam doc¬
trmam s fidem simplicem dedi : procul
dubio peruenit in uos regnum dei. qͦ sub¬
uertitur regnum diaboli. cum quo et uos
rerat silii ur̃i in quo eiciunt: ut oñderet
Aut quomodo põt quisquam inquit in¬
trare in domum fortis et uasa eiꝰ diriꝑe.
nisi prius alligauerit foreem. et sic do¬
mum eius drripiet. filn inquit ur̃i qͥ uel
crediderunt in me uel ad huc crẽditĩ sunt
et eiecturi sunt demones. non in demonũ
principe. s in simplici sanctitate. qͥ çerte
uel fuerunt uel hoc sunt quod etiã uos
estis id ẽ peccatores atq impii. et ideo in

Expanded text:
hujus mundi, in quibus non artificiosa mahujus mundi, in quibus non artificiosa malignitas, sed sancta simplicitas meae virtutis apparet, ipsi testes mei, judices erunt vestri. Deinde subjungit: Si autem ego in Spiritu Dei ejicio daemones, igitur pervenit in vos regnum Dei. Quid est hoc? Si ego, inquit, in Spiritu Dei daemones ejicio, nec aliter possunt et filii vestri ejicere, quibus non malignam doctrinam, sed fidem simplicem dedi; procul dubio pervenit in vos regnum Dei, quo subvertitur regnum diaboli, cum quo et vos xerat, Filii vestri in quo ejiciunt? ut ostenderet Aut quomodo potest quisquam, inquit, intrare in domum fortis, et vasa ejus diripere, nisi prius alligaverit fortem, et sic domum ejus diripiet? Filii, inquit, vestri, qui vel crediderunt in me, vel adhuc credituri sunt, et ejecturi daemones, non in daemonum principe, sed in simplici sanctitate; qui certe vel fuerunt, vel hoc sunt quod etiam vos estis, id est, peccatores atque impii; et ideo in
Abbreviated transcription (Latin):
sathanan eicit. aduer sum se diuisus est.
Quomodo stabit regnum eius: Hoc di¬
cens. ex ip̃oꝵ confessione uolebat intelli¬
gi qd̾ in eum non credendo in regno dia¬
boli ẽẽ delegissent: quod utiqr aduersũ
se diuisum sture non posset. Eligant gͦ
pharisei quod uoluerint. Si sathanas
sachanan non potest eicere. nichil cõtra
dñm quod dicerent inuenire potuerũt. Si
autem potest: muleomagis sibi prospici¬
ant et recedant de regno eius. quod adu¬
sum se diuifum stare non põt. In ꝯͦ autẽ¬
dñs xp̃us eiciat demories. ne demonior
principem existiment actendant quod se¬
quitur. Et si egoinquit in belzebub eicio
demones. filii ur̃i in quo eiciunt. Ideo ip̃i
iudices ur̃i erunc. Dixit hoc utiq de disci¬
pulis suis illius populi filiis. qui certe di
ichil se malarum artium a bono magrõ
didicisse. ut in principe demonioꝵ eicerẽt
demones. Ideo in quit ip̃i iudices ur̃i erunt.
Ip̃i inquit. ip̃i ignobilia et contemptibilia

Expanded text:
m se divisus est: quomodo ergo stabit regnum ejus? Hoc dicens, ex ipsorum confessione volebat intelligi quod in eum non credendo, in regno diaboli esse delegissent, quod utique adversum se divisum stare non posset. Eligant ergo Pharisaei quod voluerint. Si satanas satanam non potest ejicere, nihil contra Dominum quod dicerent, invenire potuerunt: si autem potest, multo magis sibi prospiciant, et recedant de regno ejus, quod adversum se divisum stare non potest. 2. stus ejiciat daemones, ne daemoniorum principem existiment, attendant quod sequitur. Et si ego, inquit, in Beelzebub ejicio daemones, filii vestri in quo ejiciunt? Ideo ipsi judices vestri erunt. Dixit hoc utique de discipulis suis, illius populi filiis: qui certe disnihil se malarum artium a bono magistro didicisse, ut in principe daemoniorum ejicerent daemones Ideo, inquit, ipsi judices vestri erunt. Ipsi, inquit, ipsi ignobilia et contemptibilia
Abbreviated transcription (Latin):
rennttetur neq in hoc seculo neq in fu¬
turo. Iam et egõ uessem dicere quod intẽ¬
tissime erpectatis audixe: s tolerate a¬
liquantas maioris diligentie moras:
donec ãdiuuante dño totum quod occur¬
rit expẽdram. Alii quippe duo euange¬
liste marcus et lucas cum de hac re lo¬
querentur. non dixerunt blasphemiã
seu uerbum. ut incelsigeremus non
omnem blasphemiam sed quandam.
nec uerbum ome s quoddã. Quid gͦ
dixerunt : ãpud marcũ scriptum est̃.
ãmen dico uobis. qm̃ omĩa dimictũt᷑
filiis hominũ põca et blasphemia qui¬
bus blasphemauerint. Qui aũt blas-

Expanded text:
remittetur neque in hoc saeculo neque in furemittetur neque in hoc saeculo neque in futuro. iam et ego uellem dicere quod intentissime exspectatis audire; sed tolerate aliquantas maioris diligentiae moras, donec adiuuante domino totum quod occurrerit expediam. alii quippe duo euangelistae Marcus et Lucas, cum de hac re loqueresed verbum, ut intelligeremus non omnem blasphemiam, sed quandam: nec verbum omne, sed quoddam. Quid ergo dixerunt? Apud Marcum ita scriptum est: Amen dico vobis, quoniam omnia dimittuntur filiis hominum peccata et blasphemiae, quibus blasphemaverunt. Vi
Abbreviated transcription (Latin):
asiquod pcc̃m intessigimꝰ: ita in hodi¬
erna lectione cum audiuimꝰ sp̃s blas¬
phenie non remictetur. non omnem
blasphemiam s quandam. Et cum
audissemus. qui dicit uerbum cõtra
sp̃m sc̃m non remittetur ei. ñ omne
uerbum s quoddam intellig̾e debemꝰ.
Nam et hoc ip̃m quod ait spũs autem
blasphemie non remictetur. utiq non
necesse est intelligamus. Quod et si pla¬
mus alibi non diceret. quis tam uecors
ẽẽt ut aliũd intelligeret: secundum hanc
regulam locutionis et illud accipitur.
Nisi quis renatus fuerit ex aqua et spu.
ligitur. Nec qm̃ dixit ex aqua et sp̃u :
omnem spm̃ quisquam intelligere co¬
getur. Quoarca cum audis sp̃us autẽ
blasphemia non remittetur. sicut nõ
om̃em sp̃m ita nõ om̃em blaspheniã
oportet accipias. Audire iam uelle uos
uideo. qm̃ non ẽ omnis quenã sit illa
blasphemnia spũs que nõ remittetur:
si dictum fuerit contra sp̃m sc̃m. non

Expanded text:
ali- . quod peccatum intellegimus, ita in hodiali- . quod peccatum intellegimus, ita in hodierna lectione cum audiuimus: spiritus blasphemia non remittetur, non omnem blasphemiam, sed quandam; et cum audissemus: qui dicit uerbum contra spiritum sanctum, non remittetur ei, non omne uerbum, sed quoddam intellegere debemus. nam et hoc ipsum quod ait: spiritus autem blasphemia non remittetur, utique non necesse est intellegamus. quod etsi planius alibi non diceret, quis tam uecors esset, ut aliud intellegeret? secundum hanc regulam locutionis et illud accipitur: nisi quis renatus fuerit ex aqua et spirilegitur. nec quoniam dixit: ex aqua et spiritu, omnem spiritum quisquam intellegere cogitur. quocirca cum audis: spiritus autem blasphemia non remittetur, sicut non omnem spiritum, ita non omnem blasphemiam oportet accipias. Audire iam uelle uos uideo, quoniam non est omnis, quaenam sit illa blasphemia spiritus, quae non remittetur, si dictum fuerit contra spiritum sanctum, non
Abbreviated transcription (Latin):
nisset et locutus eis fuisset. falsam qͦd
absit sententiam ẽẽ diceremus. Nõ ergo
ait si non uenissem et locutus eis fu¬
issem nussum peccatum hr̃ent. ne ue¬
ritas mentiretur: nec rur sus defmnite
dixit. si non uenissem et locutus eis
fuissem quoddam pẽcm nõ herent.
ne pium stũdium parũ exerc̾et᷑. In
omni quippe copia scripturaꝵ sc̃arũ
pascimur apertis: cxercemur obscuris.
Illinc fames expellitur. hinc fastĩdiũ.
hẽrent: non perturbemur. cũ peccatore ᷤᷤ
iuideos etiam si dñs non uenisset agnoui¬
mus. S tamen quia dictum ẽ si nõ ue¬
nissem peccatum non hẽrent: unde ne¬
cesse est etiam si non onme. aliquod tñ
cos ex aduentu dñ quod non hẽbant
contrarisse peccatum: illudip̃m profec
qͣm uera dicebat insuper occiderunt.
Hoc pc̃cm tum magnum et horrendum:
si non uenisset et locutus eis fuisset.u¬
tiq non haberent. Sicut ergo ibi cũ
audimus pc̃cm non hrent. non om̃e s

Expanded text:
nisset et locutus eis fuisset, falsam — quod nisset et locutus eis fuisset, falsam — quod absit- sententiam esse dicemus. non ergo ait: "si non uenissem et locutus eis fuissem, nullum peccatum haberent", ne ueritas mentiretur. nec rursus definite dixit: "si non uenissem et locutus eis fuissem, quoddam peccatum non haberent", ne pium studium parum exerceretur. in omni quippe copia scripturarum sanctarum pascimur apertis et exercemur obscuris: illinc famis expellitur, hinc fastidium. qllum haberent", non perturbemur, cum peccatores Iudaeos, etiam si dominus non uenisset, agnoscimus; sed tamen quia dictum est: si non uenissem, peccatum non haberent. unde necesse est, etiam si non omne, aliquod tamen eos ex aduentu domini quod non habebant contraxisse peccatum. illud ipsum profequoniam uera dicebat, insuper occiderunt. hoc peccatum tam magnum et horrendum, si non uenisset et locutus eis fuisset, utique non haberent. sicut ergo ibi cum audiuimus: peccatum non haberent, non omne, sed
Abbreviated transcription (Latin):
rendo. petendo. pussando. si quid recti
intelsectus acceperimꝰ non uilit᷑ ha¬
beamus. Hoc ut manfestius uidea¬
tis. issud actendite quod ait idem ip̃e
de iuideis. Si non uenissem et locutus
eis fuissem peccatum nõ hẽrent. Neq
enĩ ita dictum ẽ. ut sine usso omni
pcc̃o uellet intelligi futuros fuisse iu¬
deos. si non uenisset et locutus eis fuis¬
set ꝑlenos quippe inuenit oncratosq
pc̃cis. propter quod dicit. Uemite ad me
omnes qui laboratis et onerati estis. uñ
nsi sarcinis pc̃coꝵ et trans gressionib
legis qm̃ lex subintrauit ut abundaret
desictum. Cum ergo ip̃e etiam alibi dicat
nõ ueni uocare uistos s pc̃cores: quomͦ
si non uenisset pc̃cm non hẽrent. nͥ quia
ista sententia nec uniuersaliter nec ꝑ¬
ticulariter s indefinite prominciata.
non omme peccatum cogit intelligi. s
plane nisr aliquod peccatum intelle¬
xerimus quod non hr̃ent nisi xp̃us ue¬

Expanded text:
rendo, petendo, pulsando si quid recti rendo, petendo, pulsando si quid recti intellectus acceperimus, non uiliter habeamus. Hoc ut manifestius uideatis, illud attendite quod ait idem ipse de Iudaeis: si non uenissem et locutus eis fuissem, peccatum non haberent. neque enim ita dictum est, ut sine ullo omnipeccato vellet intelligi futuros fuisse Judaeos, si non venisset et locutus eis fuisset. Plenos quippe invenit oneratosque peccatis. Propter quod dicit: Venite ad me omnes qui laboratis et onerati estis. Unde nisi sarcinis peccatorum ex transgressionibus legis? Quoniam lex subintravit ut abundaret delictum. Cum ergo ipse etiam alibi dicat, Non veni vocare justos, sed peccatores, quomodo si non venisset peccatum non haberent? nisi quia ista sententia nec universaliter nec particulariter, sed indefinite pronuntiata, non omne peccatum cogit intelligi? Sed plane nisi aliquod peccatum intellexerimus, quod non haberent, nisi Christus ue
Abbreviated transcription (Latin):
ut ex parte intelligatur. Ista ergo sẽ¬
tentia ex toto id ẽ uniuersaliter pro¬
nunciaretur. si diceretur omĩs blas¬
phenia in sp̃m nõ remittetur. aut qui
dixerit ussum uerbum cortra sp̃m scm̃
non remittetur ei neqz in hoc seculo nea
in futuro. Ex parte autem iõ ẽ particu¬
lariter promunciaretur. si diceret᷑ que¬
dam blasphennia in sp̃u nõ remictet.
Quia ergo nec uniuez saliter nec par¬
ticulariter promunciata ẽ sententia:
non enmi dictum ẽ omĩs blasphemia
spr̃is aut quedam bla sphemia. sed
tantummõdo indefinite dictum est.
sp̃us blasphenia non remittetur. Nec
dc̃m ẽ qui dixerit quodcũq uerbũ. aut
qui dixerit quoddam uerbum. s inde¬
finite. qui dixerit uerbum Alon ẽ ne¬
cesse ut omnem blasphemiam et õe
uerbum intelligamus. s necesse ẽ pla-¬
ne ut quandam blaspheniam et quod¬
dam uerbum uosuerit intessigi dominꝰ.
quãus ĩd exprimere noluerit. ut que¬

Expanded text:
, ex parte ut intellegatur. ista ergo sen, ex parte ut intellegatur. ista ergo sententia ex toto, id est uniuersaliter pronuntiaretur, si diceretur: "omnis blasphemia in spiritum non remittetur" aut: "qui dixerit ullum uerbum contra spiritum sanctum, non remittetur ei neque in hoc saeculo neque in futuro"; ex parte autem, id est particulariter pronuntiaretur, si diceretur: "quaedam blasphemia in spiritu non remittetur". quia ticulariter enuntiata sententia est non enim dictum est, Omnis blasphemia Spiritus; aut, quaedam blasphemia; sed tantummodo indefinite dictum est, Spiritus blasphemia non remittetur: nec dictum est, Qui dixerit quodcumque verbum; aut, qui dixerit quoddam verbum; sed indefinite, Qui dixerit verbum ; non est necesse, ut omnem blasphemiam uel omne uerbum intellegamus, sed necesse est plane, ut quandam blasphemiam et quoddam uerbum uoluerit intellegi dominus, quamuis id exprimere noluerit, ut quae
Abbreviated transcription (Latin):
tra spm̃ sanctum diceretur. nõ habere
remissionem neqz in hoc seculo neqz in
futuro. Exercere quippe nos uoluit diffi¬
cultate questionis: non decipere senten
se ut omem blasphenniamn et omme
uerbum quod dicitur contra sp̃m̃ sc̃m
remissionem quisquam existimet ñ
habere: s necesse est plane ut sint ali¬
qua blasphenna et aliquod uerbum.
quod si dicatur contra sp̃m sc̃m nullam
unquam ueniam remissionemq mere¬
atur. Quia si om̃ne acceperimus. qui suã
poterit saluari: si autem rursum
nullum putauerimꝰ. contradicimꝰ
saluatori. Est ergo sine dubio aliqua
blasphenna et aliquõd uerbum. quod
si dictiem fuerit contra sp̃m̃ sanctũ
non remittetur. Quod sit autem hoc
uerb̾rum: queri a nobis dñs uosuit.¬
ĩdeo non expressit. Queri inꝙͣ uoluit.
nõ negari. Solent enĩ scripture soqͥ
ut quando aliquĩd sic dicitur. ut ne¬
q ex toto neq ex ꝑte dictum defimat᷑
non sit necesse ex toto. s fieri possit¬

Expanded text:
tra Spiritum sanctum diceretur, non habere tra Spiritum sanctum diceretur, non habere remissionem neque in hoc saeculo neque in futuro. Exercere quippe nos voluit difficultate quaestionis, non decipere sententse ut omnem blasphemiam et omne verbum quod dicitur contra Spiritum sanctum, remissionem quisquam existimet non habere sed necesse est plane ut sit aliqua blasphemia et aliquod verbum, quod si dicatur contra Spiritum sanctum nullam unquam veniam remissionemque mereatur: quia si omne acceperimus, quisnam poterit salvari? si autem rursum nullum putaverimus, contradicimus Salvatori. Est ergo sine dubio aliqua blasphemia et aliquod verbum, quod si dictum fuerit contra Spiritum sanctum, non remittetur. Quod Quid sit autem hoc verbum quaeri a nobis Dominusideo non expressit. quaeri, inquam, uoluit, non negari. solent enim scripturae ita loqui, ut, quando aliquid sic dicitur, ut neque ex toto neque ex parte dictum definiatur, non sit necesse ex toto, sed fieri possit
Abbreviated transcription (Latin):
sermo reddendus.cum euangesuẽ lege¬
retur ita pulsatum ẽ cor meum ut cre
derem deum uesse aliquid hinc ꝑ meũ
ministerium uos audire: discinctione
ut aduertatis et intessigatis admone¬
o. non dixisse dñm omnis blasphemia
in sp̃m non remittetur neqz dixisse. qui
dixerit quodcunq uerbum contra sp̃m
sanctum non remictetur ei: s qui dixe¬
rit uerbum. Illud enĩ si dixisset nichil no¬
bis onmino remaneret. unde dispritare po ᷤ¬
semus. Qm̃ si omnis blasphennia et om̃e
uerbum quod dicitur contra sp̃m̃ sanctũ
non remicteretur hominib. ex nusło ge¬
nere impietatis eoꝵ qui dono xp̃i ⁊ sc̃i¬
ficatiomi ec̃ce contradicunt bes pagano¬
rum aut iudeoꝵ uel quorũlibet hereti
coꝵ. nonullorũ etiam in ip̃a catholi¬
ca imperitorum ꝯueniquã eccͣa sucra¬
irtur. S absit ut hoc dñs diceret: absit
inquam ut ueritrs diceret om̃em blas¬
phenniam uel omme uerbum quod con¬

Expanded text:
sermo reddendus, cum Evangelium legesermo reddendus, cum Evangelium legeretur, ita pulsatum est cor meum, ut Deum crederem velle aliquid hinc per meum ministerium vos audire. 9. Non omneut aduertatis et intellegatis, admoneo non dixisse dominum: "omnis blasphemia in spiritum non remittetur", neque dixisse: "qui dixerit quodcumque uerbum contra spiritum sanctum, non remittetur ei", sed: qui dixerit uerbum. illud enim si dixisset, nihil nobis omnino remaneret, unde disputare possemus. quoniam, si omnis blasphemia et omne uerbum, quod dicitur contra spiritum sanctum, non remitteretur hominibus, ex nullo genere impietatis eorum qui dono Christi et sanctificationi ecclesiae contradicunt, uel paganorum uel Iudaeorum aut quorumlibecorum, nonnullorum etiam in ipsa catholica imperitorum, quemquam Ecclesia lucraretur. Sed absit ut hoc Dominus diceret, absit, inquam, ut Veritas diceret, omnem blasphemiam vel omne verbum quod con
Abbreviated transcription (Latin):
mictetur ei nec in hoc seculo neq in
futuro. Porro autem si omns error
contraarius ueritati et inimicus ca
tholice pacis sicut supra ostendimꝰ
cessat eccͣa ex omni errore corrigere
atq cossigere qui remissionẽ pcc̃oꝵ.
et ip̃m quem blasphemauerant ac¬
cipiant sp̃m sc̃m . prto qd̾ grunde se¬
cretum cam magne huius questiomis
ostendimus. lumen ergo expositiõis
fcẽs. erigite ãd me aures: ad deum
mentes. dico caritati ur̃e: forte in
omnib sanctis scripturis milsa ma¬
ior questio. milla difficilior inuenit᷑.
unde ut uobis de me ip̃o aliquid face¬
.ir.Semper in sermonib quos ad popu¬
lum habiu. hiuus questionis difficulta¬
tem molestiamq uitaui. Non qr nichil
hẽrem ꝯuod inde utcũq cogitarẽ. neq
enim in re tanta petere. querere pulsa¬
re neglegerem. S quia ip̃i intelligẽtie
que michi aliquantum aperiebatur.
uerbis ad horam occurrentib me posse
sufficere non putarem. Hodre autem
lectiones aũdiens de quibus uobis eẽt

Expanded text:
mittetur ei, neque in hoc saeculo, neque in futuro. Porro autem si omnis error contrarius veritati et inimicus catholicae paci, sicut supra ostendimuscessat Ecclesia ex omni errore corrigere atque colligere, qui remissionem peccatorum et ipsum quem blasphemaverant accipiant Spiritum sanctum; puto quod grande secretum tam magnae hujus quaestionis ostendimus. Lumen ergo expositionis fratres, erigite ad me aures, ad Dominum mentes. Dico Charitati vestrae: forte in omnibus sanctis Scripturis nulla major quaestio, nulla difficilior invenitur. Unde ut vobis aliquid de me ipso fatear, semper in sermonibus quos ad populum habui, hujus quaestionis difficultatem molestiamque vitavi: non quia nihil haberem quod inde utcumque cogitarem; neque enim in re tanta petere, quaerere, pulsare negligerem: sed quia ipsi intelligentiae, quae mihi aliquantum aperiebatur, verbis ad horam occurrentibus me posse sufficere non putarem. Hodie autem lectiones audiens, de quibus vobis esset
Abbreviated transcription (Latin):
tanꝙͣ machina quedam. per quã struc¬
tura caritatis assurgat. que manet in
eternum. Etiam cum scientia destruet᷑.
que ad finem caritatis adhibita mul¬
tum ẽ utilis: per se autem ip̃a sine ta¬
li fine non modo superflua. sed etiam
perniciosa probata est. Scio autẽ quã
te cogitatio sancta custodiat. sub umbra¬
culo alarum dĩn dei nr̃i: s ĩdeo hec et si
breuiter monui. qm̃ noui eandem ip̃ãm
caritatem tuam que non ennisat᷑. hanc
epłam multis daturam atq lecturum.

Expanded text:
tamquam machina quaedam, per quam structamquam machina quaedam, per quam structura caritatis adsurgat, quae manet in aeternum, etiam cum scientia destruetur, quae ad finem caritatis adhibita multum est utilis, per se autem ipsa sine tali fine non modo superflua sed etiam perniciosa probata est. scio autem, quae te cogitatio sancta custodiat sub umbraculo alarum domini dei nostri. sed ideo haec etsi breuiter monui, quoniam noui eandem ipsam caritatem tuam, quae non aemulatur, hanc epistulam multis daturam atque lecturam.
Abbreviated transcription (Latin):
meas. Tantum enim absum ab eo quod
putasti ms me latere: ut nichrl in epi¬
stola tua legerim tristius. quia ape¬
tissime et falsum ẽ. et miror quia hoc
te latet quod non solum in aliis ĩnui¬
merabilibus rebris multa me latent:
s etiam in ipis sanctis scripturis mul¬
co nesciam plura ꝙͣ sciam. S ideo spem
in nomine xp̃i non infructuosam gero:
quia non solum credidi dño meo ĩ illis
duobus preceptis cocam legem prophe¬
tasqz pendere. s etiam expertus sum
experiorq quocidre quandoquidẽ mil¬
lum michi sacramentũ aut aliqruis ser¬
mo ad modrm obscurior de sacris lrĩs
aperitur. ub̃i non eadem precepta repe¬
riam. finis enĩ precepti est caritas de
corde puro et consçientia bona et fide
non ficta. et plenitudo legis caritas.
Itaq et tu carissime. siue ista siue alia
sic lege. sic disce: ut memineris uerissi¬
me dictum. scientia inflat. caritrs ẽdi¬
inflatur. Sic itaqr adhibeat᷑ scientia

Expanded text:
meas. tantum enim absum ab eo, quod meas. tantum enim absum ab eo, quod putasti nihil me latere, ut nihil in epistula tua legerim tristius, quia et apertissime falsum est et miror, quia hoc te latet, quod non solum in aliis innumerabilibus rebus multa me latent, sed etiam in ipsis sanctis scripturis multo nesciam plura, quam sciam. sed ideo spem in nomine Christi non infructuosam gero, quia non solum credidi deo meo in illis duobus praeceptis totam legem prophetasque pendere, sed etiam expertus sum experiorque cotidie, quando quidem nullum mihi sacramentum aut aliquis sermo admodum obscurior de sacris litteris aperitur, ubi non eadem praecepta reperiam: Finis enim praecepti est caritas de corde puro et conscientia bona et fide non ficta, et: Plenitudo legis caritas. Itaque et tu, carissime, siue ista siue alia sic lege, sic disce, ut memineris uerissime dictum: Scientia inflat. caritinflatur. sic itaque adhibeatur scientia
Abbreviated transcription (Latin):
bona ẽ. et nichil abicieñdum quõd cũ
gratiarum actione percipitur. sancti¬
ficatur enim per uerbum dei et oratio¬
nem. Et alio loco de his rebus loquitur
Omnia inquit munda mundis. Im¬
mundis autẽ et infidelib nichil ẽ
mundum. s pollute sunt eoꝵ ⁊ mẽs
⁊ conscientia. Tu ip̃e lege cetem et re¬
cita quib potes. non in se irritam fa¬
ciant gr̃am dei quia in sibertatem uo¬
cati sunt. taneum ne libertatem in oc¬
refrenande carnasis concupiscentie cã
a quibuslibet cibis temperare: quia ñ
eis hoc permittitur superstitiose atq
infideliter facere. Hi uero qui de pagi¬
ins euangelicis sortes legunt. et si op¬
tundum est ut hoc potius faciant ꝙͣ ut
ãd demonia consusenda concurrant
tamen etiam ista michi displicet con¬
suetuda ad negocia secularia et ad
uite huius uanitatem. propter aliã
uitam loquentia oracula diuina uel
que requisisti non putaueris. ninis
ignoraris et uires et occupationes

Expanded text:
bobogratiarum actione percipitur; sanctificatur enim per verbum Dei et orationem . Et alio loco de his rebus loquitur: Omnia munda mundis; immundis autem et infidelibus nihil est mundum; sed polluta sunt eorum et mens et conscientia . Tu ipse, lege caetera, et recita quibus potes, ut ne in se irritam faciant gratiam Dei, quia in libertatem vocati sunt; tantum ne libertatem in ocrefrenandae carnis concupiscentiae causa a quibuslibet cibis temperare, quia non eis permittitur superstitiose atque infideliter facere. 37. Hi vero qui de paginis evangelicis sortes legunt, etsi optandum est ut hoc potius faciant, quam ad daemonia consulenda concurrant; tamen etiam ista mihi displicet consuetudo, ad negotia saecularia, et ad vitae hujus vanitatem, propter aliam vitam loquentia oracula divina vellquae requisisti non putaveris, nimis ignoras et vires et occupati
Abbreviated transcription (Latin):
bus subiciuntur. s ccca dei int̾ mul¬
tam paleam multaq zizana consti¬
tuta multa tolerat: et tamen q̃ sunt
contra fidem uel bonam uitam. nec
approbat nec tacet nec facit. Itaqz il¬
lud quod scripsisti quosdam fres ita
temperare a carmb edendis. ut im¬
mundas arbitrentur: apertissime ꝯ¬
tra fidem sanamq doctrinam ẽ. Sed
hinc ego si diutius disprcare uoluero:
potest putari a nonullis obscure hĩc
aplũs precepisse. qui etiam multa que
de hac re dixit sic decestatus ẽ hecicor
impiam opimonem. ut diceret. sp̃us
autem maniseste dicit. quia in noui ᷤᷤ¬
simis temporib recẽdent quidam a
fide. accendentes spiritib sẽductorib
et doctrine demonioꝵ. in ypocrisin
mendaciloquoꝵ. cauteriatam hẽntes
conscientiam suam. prohibentes mi¬
bere. abstinere a cibis quos deus crea¬
uit ad percipiendum cum gr̃aꝵ actio¬
ne fidelibris. et hrs qui cognouerunt
ueritatem. quia omnis creatum dei

Expanded text:
bus subiciuntur. sed ecclesia dei inter mulbus subiciuntur. sed ecclesia dei inter multam paleam multaque zizania constituta multa tolerat et tamen, quae sunt contra fidem uel bonam uitam, nec adprobat nec tacet nec facit. Itaque illud, quod scripsisti quosdam fratres ita temperare a carnibus edendis, ut inmundas arbitrentur, apertissime contra fidem sanamque doctrinam est. sed hinc ego si diutius disputare uoluero, potest putari a nonnullis obscure hinc apostolum praecepisse, qui etiam inter multa, quae de hac re dixit, sic detestatus est haereticorum impiam opinationem, ut diceret: Spiritus autem manifeste dicit, quia in nouissimis temporibus recedent quidam a fide adtendentes spiritibus seductoribus et doctrinis daemoniorum in hypocrisi mendaciloquorum cauteriatam habentes conscientiam suam, prohibentes nubere, abstinere a cibis, quos deus creauit ad percipiendum cum gratiarum actione fidelibus e t his, qui cognouerunt ueritatem, quia omnis creatura dei
Abbreviated transcription (Latin):
nibus sic pleria sunt onmia. ut gra¬
uius corripiatur qui per octauas
suas terram mido pede tetigerit. qm̃
qui mentem uimilentia sepe pollue¬
rit. Omma itaq talia que neq san¬
ctarum scripturarũ auctoritatibus
contmentur. nec conciliis ep̃oro stri¬
tuta inueniuntur. nec ꝯsuetudine
uniuerse ecc̃e roborata sunt. s diuer¬
soro locoro diuersis morib mineme¬
mbisiter uariantur. ita ut uix aut
omnino nuĩꝙͣ inueniri possint cause
quas in eis instituendis homines se¬
cuti funt: ubi facultas cribuit sine¬
ulla dubitatione resetanda existi¬
mo. Quannues enim neq hoc mue¬
niri possit quomodo contra fidem sit.
ip̃am tamen religionem quã paucis¬
simis et manifescissimis celebratio
num sacramentis misericordra dei
ẽẽ liberam uoluit. seruilib honerib
premunt iut tolerabilior sit condicio
iudeorum qui etiam si tempus liber¬
tatis non agnorierunt. legalib tamẽ
saremis non humais presumptiõi¬

Expanded text:
nibus sic plena sunt omnia, ut granibus sic plena sunt omnia, ut grauius corripiatur, qui per octauas suas terram nudo pede tetigerit, quam qui mentem uinolentia sepeliuerit. omnia itaque talia. quae neque sanctarum scripturarum auctoritatibus continentur nec conciliis episcoporum statuta inueniuntur nec consuetudine uniuersae ecclesiae roborata sunt, sed diuersorum locorum diuersis motibus innumerabiliter uariantur, ita ut uix aut omnino numquam inueniri possint causae, quas in eis instituendis homines secuti ulla dubitatione resecanda existimo. Quamvis enim neque hoc inveniri possit, quomodo contra fidem sint, ipsam tamen religionem quam paucissimis et manifestissimis cenum sacramentis misericordia dei esse liberam uoluit, seruilibus oneribus premunt, ut tolerabilior sit condicio Iudaeorum, qui, etiam si tempus libertatis non cognouerunt, legalibus tamen sarcinis, non humanis praesumptioni
Abbreviated transcription (Latin):
membra pigriora sunt. ita ut donati¬
ste nos reprehendant quod sobrie psal¬
simꝰ in ecc̃a diuina cãtica prophetarũ:
cum ip̃i ebrictates suas ad cantũ psal¬
morum humano ingenio compositoꝵ.
quasi ad tubas erhortationis inflam¬
ment. Quando autem non ẽ tempris
cum in ecc̃a fratres congregant᷑ sc̃a
cantandi. nisi cum legitur aut dispri¬
tatur. aut antistites clara uoce depre¬
cantur: aue commmnunis oratio uoce dy¬
aconi indicitut. Aliis uero particulis
temporo. quid mesius a ꝯgregatis
xp̃ianis fiat. quĩd utilius. quid fan¬
ctius: ommino non uideo. Quod autem
instituitur preter confuetudinem ut
quasi obseruatio sacramenti sit. ap¬
prodare non possum: etiam si multa
huiusmodi propter nonulsarum uel
sanctar uel tuebulentar personarũ
scandasa deuitanda siberius ipro¬
bare non audeo. S hoc minis doleo.
quia multa que in diuerais libris sa¬
luberrime precepta sunt minus cu¬
rantur: et cam multis presuraptio¬

Expanded text:
membra pigriora sunt, ita ut Donatimembra pigriora sunt, ita ut Donatistae nos reprehendant, quod sobrie psallimus in ecclesia diuina cantica prophetarum, cum ipsi ebrietates suas ad canticum psalmorum humano ingenio compositorum quasi ad tubas exhortationis inflamment. quando autem non est tempus, cum in ecclesia fratres congregantur, sancta cantandi, nisi cum legitur aut disputatur aut antistites clara uoce deprecantur aut communis oratio uoce diaconi indicitur? Aliis uero particulis temporum quid melius a congregatis Christianis fiat, quid utilius, quid sanctius omnino non uideo. quod autem instituitur praeter consuetudinem, ut quasi obseruatio sacramenti sit, adprobare non possum, etiam si multa huius modi propter nonnullarum uel sanctarum uel turbulentarum personarum scandala deuitanda liberius inprobare non audeo. sed hoc nimis doleo, quam multa, quae in diuinis libris saluberrime praecepta sunt, minus curantur; et tam multis praesumptio
Abbreviated transcription (Latin):
octauum ut hoc facerent elegerunt.
Mror sane quid ita uolueris. ut de his
que uarie per diuersa loca obseruant᷑
tibi aliqua scriberem:cum et non fit
necessarium. et una in his saluberri¬
ma regula retinenda sit. ut que non
sunt contra fidem neq contͣ bonos
mores. et haberit.aliquid ad exhorta¬
tionem uite melioris. ubicũq institui
iũdemus uel instituta cognoscimus.
non solum non improbemus s etiam
laudando et iuicando sectermur. si ali¬
quor infirmitus non ita impẽdit ut
amplius detrimentum sit. Si enim eo
modo impẽdiat ut maiora studiosorũ
lucra speranda sint ꝙͣ calumpniatorũ
detrimenta metuenda. sine dubitatio¬
ne faciendrim ẽ. maxiie ĩd quod etiã
de scripturis defendi potest. ficut de hym¬
no et psaliis caneñdis. cum et ip̃ius
et precepta de hac retam ut issi ad mo¬
uendum pie anmum et accendendum
diuine dilectionis affectum. Uaria con¬
suetũdo ẽ. et pleraq in affrica eccliẽ

Expanded text:
octavum ut hoc facerent elegerunt. 34. octavum ut hoc facerent elegerunt. 34. Miror sane quid ita volueris, ut de iis quae varie per diversa loca observantur, tibi aliqua scriberem, cum et non sit necessarium, et una in his saluberrima regula retinenda sit, ut quae non sunt contra fidem, neque contra bonos mores, et habent aliquid ad exhortationem vitae melioris, ubicumque justini videmus, vel instituta cognoscimus, non solum non improbemus, sed etiam laudando et imitando sectemur, si aliquorum infirmitas non ita impedit, ut amplius detrimentum sit. Si enim eo modo impediat ut majora studiosorum lucra speranda sint, quam calumniatorum detrimenta metuenda, sine dubitatione faciendum est, maxime id quod etiam de Scripturis defendi potest; sicut de hymnis et psalmis canendis, cum et ipsius et praecepta. De hac re tam utiuendum pie animum et accendendum diuinae dilectionis affectum uaria consuetudo est et pleraque in Africa ecclesiae
Abbreviated transcription (Latin):
ceteris.: id est ut octauus ꝑrimo ꝯtinat.
ut autem alleluya per illos solos dies
quinquagnnta in ec̃ca cantetur: non
usqr nuaq obseruatur. Nam et ĩ aliis
diebus uarie cantatur alibiatq ali¬
b̾i ip̃is tamen diebus ubiq. Ut autẽ
stantes et illis drebus et om̃ib dñcis
otenus utrum uhiq seruet᷑ ignoro:
tamen ꝯrũd in eo sequat ᷑ ecc̃a dixi ut¬
potui. et arbrtror ẽẽ manifestum. De
docendam uenerat commendauerit.
sicut ip̃e consequenter exposuit quefitũ
iẽ quonam tempore positum res tãta
etiam facta doceretur: et illud tpus
occurrit quo ip̃a commendatio resigio
ahoc in consuetudiriẽ recipere noluer̃t:
nomulli etiam de consuetudine aufer¬
re non dubitauerunt. aliqui autẽ ut
hoc et sacratiore tempore ꝯmendarẽt
et abaptisini sacramento distingue¬
rent. ues diem tercium octauarũ quia
ternarius mimerus in multis sacra¬
mentis maxime excelłit uel etiã ip̃m

Expanded text:
ceteris, id est ut octauus primo concinat. ceteris, id est ut octauus primo concinat. ut autem alleluia per illos solos dies quinquaginta in ecclesia cantetur, non usquequaque obseruatur; nam et aliis diebus uarie cantatur alibi atque alibi, ipsis tamen diebus ubique. ut autem stantes et in illis diebus et in omnibus dominicis oremus, utrum ubique seruetur, ignoro; tamen quid in eo sequatur eccpotui, et arbitror esse manifestum. CAPdocendam venerat, commendaverit, sicut ipse consequenter exposuit, quaesitum est quonam tempore potissimum res tanta etiam facto doceretur, et illud tempus occurrit, quo ipsa commendatio religiosmulti hoc in consuetudinem recipere noluerunt. Nonnulli etiam de consuetudine auferre non dubitaverunt. Aliqui autem ut hoc et sacratiore tempore commendarent, et a Baptismi sacramento distinguerent, vel diem tertium octavarum, quia et ternarius numerus in multis sacramentis maxime excellit, vel etiam ipsum