comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qui eccłam dissipau̾unt. Accipitres e¬
rant. milui erant. Nõ laniat columba.
Et uides eos inuidiam nob̾ fac̾e. q̃i de
psecutõnib quas passi sunt. Corporalos
quid̃ passi qͣiͣ ꝑsecutõnes. cum ẽẽnt fla¬
gella dnũi manifeste dantis disciplmã
ad tp̃s ne dampnet in et̾nũ si eam nõ
cognou̾int. seq correx̾int. Illi uo ꝑsecũ¬
tur eccłam. qui dolis ꝑsecuntur Ill gͣ¬
riunt. Illi acerbius sanguinem fun¬
dunt qui xp̃m qnͣtũ in ip̃is est in hoĩe
eccidunt. ꝑt̾riti uidentur qi iuditio
potestatum. Quid tibi facit potestas
li bonus es: Si aut̾ malus es: time po¬
testatem. Non enĩ frustia gladiũ portat
dixit apłs. Tuũ gladiũ noli educe quo

Expanded text:
tres erant, milvi erant. Non laniat columba. Et vides illos invidiam nobis facere, quasi de persecutionibus quas passi sunt. Corporales quidem passi quasi persecutiones, cum essent flagella Domini manifeste dantis disciplinam ad tempus, ne damnet in aeternum, si eam non cognoverint, seque correxerint. Illi vere persequuntur Ecclesiam, qui dolis persequuntur; illi grriunt; illi acerbius sanguinem fundunt, qui Christum, quantum in ipsis est, in homine occidunt. Perterriti videntur quasi judicio potestatum. Quid tibi facit potestas, si bonus es? Si autem malus es, time potestatem: Non enim frustra gladium portat, dicit Apostolus . Tuum gladium noli educere, quo
Abbreviated transcription (Latin):
rimus ne forte p̾cursor illius sis: qr no
id est ꝓpħa: ⁊ accepisti banc potestatem.
tale testimoniũ dedit. Quid existis indẽ¬
in desertum: Arundinem uento agi¬
tari. Utiq nõ uento agitari sbaudis
qr nõ hoc erat iohes qi qui a uento mo¬
ueretur. Qui cuĩ a uento mouetur.
cirtũ flatur omni spũ seductorio. S
quid existis uid̾e. Hoĩem mollib ue¬
stitume Uestiebatur enĩ iohes aspis
id est tunica fc̃a de pilis cameli. Ecce
qui mollib uestumtur in domib re¬
gum sunt. Nõ ergo existis uidẽ hoĩem
mollib uestitũ. S quid existis uidere

Expanded text:
rimus ne forte praecursor illius sis, quia nid est propheta, et accepisti hanc potestatem; tale testimonium dedit: Quid existis in desertum videre? Arundinem vento agitari. Utique, Non vento agitari, subaudis; quia non hoc erat Joannes, quasi qui a vento moveretur: qui enim a vento movetur, circumflatur omni spiritu seductorio. Sed quid existis videre? Hominem mollibus vestitum? Vestiebatur enim Joannes asperis, id est, tunica facta de pilis cameli. Ecce qui mollibus vestiuntur, in domibus regum sunt. Non ergo existis videre hominem mollibus vestitum. Sed quid existis videre
Abbreviated transcription (Latin):
bam. ⁊ manentem suꝑ eum ip̃e est qui
baptirat in sp̃u scõ. ⁊ nõ nou̾at eum.
ħ colimiba descendente cognouit eum.
columba u̾o tunc descendit qũ dñs ab
aqua ascendit. tunc aut cognouerat
mendax erat. Nuõ erat uerax agnos¬
cens qui dicit. tu ad me uenis baptir¬
ris Ego ate debeo baptizari. Uenaix est
cum hoc dicit. Et quõ uirsus uerax est
cum dicit. ego nõ nou̾am eum. s quĩ¬
me misit baptirre in aqua ip̃e in dixio
suꝑ quem uideris sp̃m descendentem

Expanded text:
manentem super eum, ipse est qui baptizat in Spiritu sancto; et non noverat eum, sed columba descendente cognovit eum; columba vero tunc descendit, quando Dominus ab aqua ascendit; tunc autem cognoveramendax erat. Quomodo erat verax agnoscens, qui dicit, Tu ad me venis baptizari, et ego a te debeo baptizari? Verax est cum hoc dicit? Et quomodo rursus verax est cum dicit, Ego non noveram eum; sed qui misit me baptizare in aqua, ipse mihi dixit, Super quem videris Spiritum des
Abbreviated transcription (Latin):
fuit. Recte ergo mͦ iohes ꝓpͥe respondit
Ram dñs figurate helyas ip̃e est iohes.i
Isteaut᷑ ut dixi ꝓpͥe nõ sum ego helyas.
Gr figuram p̾cursionis adũtas: iohes
ip̃e est helyas. Nuod enĩ ille ad pͥmũ aduẽ¬
tum: hoc ille ad scd̾m erit. Si ꝓpͥetatem
ꝑsone int̾roges: iohes iohes. helyas hely¬
as est Dñs ergo ad p̾figuratõm rectẽ.
ip̃e est helyas: ioħes aut̃ recte ad ꝓpͥetatem.
nõ sum helyas. sec iohes falsum. nec dñs
falsum. Nec p̾co falsum: nec uidex fal¬
sum. Sr si intlłigas. Quis aut̃ intelli¬
get: Qui imitatus fu̾it humilitatẽ
p̾conis: ⁊ cognou̾it celsitudinem uidi¬
cis. Nicħ enĩ humilius ip̃o p̾cone frẽs
mei. Nullũ tantũ m̾itũ iohes hũit
qͣm de ista humilitate. Qd̃ cũ posset
fallere hoĩes et putari xp̃c. ⁊ hr̃i ꝑ xp̃o¬

Expanded text:
it. Nam Dominus figurate, Elias ipse est Joannes: iste autem, ut dixi, proprie, Non sum ego Elias. Si figuram praecursionis advertas, Joannes ipse est Elias: quod enim ille ad primum adventum, hoc ille ad secundum erit. Si proprietatem personae interroges, Joannes Joannes, Elias Elias; Dominus ergo ad praefigurationem recte, Ipse est Elias: Joannes autem recte ad proprietatem, Non sum Elias. Nec Joannes falsum, nec Dominus falsum: nec praeco falsum, nec Judex falsum; sed si intelligas. Quis autem intelliget? Qui imitatus fuerit humilitatem praeconis, et cognoverit celsitudinem judicis. Nihil enim humilius ipso praecone. Fratres mei, nullum tantum meritum Joannes habuit quam de ista humilitate, quod cum posset fallere homines, et putari Chri
Abbreviated transcription (Latin):
runt ergo ei. Quis es ut responsum de¬
mus hus qui miserunt nos: Quid di¬
cis de te ip̃o.Ait. Ego uox clamantis in
deserto. ysaias illud dixit. In iohe ꝓphia¬
ista ysate impleta est Ego uox claman¬
tis m deserto. Quid clamantis: dirigi
uiam. nisi ꝙ p̾co exite dicit iohes ueni¬
te dicit. Auidice repellit p̾co: ad iuidicẽ
uocat iohes. Immo uocat iołes ad huni¬
lem: ne uidex sentiatur excelsus. Ego
uox clamantis in deserto: dirigite n¬
am dñi. sicut dixit ysaias ꝓpħa. Nõ dit
ego sum tohes ego sum hefyas. ego sum

Expanded text:
t responsum demus his qui miseruut nos. Quid dicis de teipso? Ait: Ego vox clamantis in deserto. Isaias illud dixit In Joanne prophetia ista impleta est, Ego vox clamantis in deserto. Quid clamantis? Dirigitviam? Nisi quod praeco Exite dicit: Joannes dicit, Venite. A judice repellit praeco, ad judicem vocat Joannes. Imo vocat Joannes ad humilem, ne judex sentiatur excelsus. Ego vox clamantis in deserto, dirigite viam Domini, sicut dixit Isaias propheta. Non dixit, Ego sum Joannes, ego
Abbreviated transcription (Latin):
erit in sodõ aduentu helyas: quod in pͥmo
ioh̾es. Namq intendat caritas urã: qm
uerum dicam. Qñ conceptus est iohes uł
potus qñ natus est. sp̃c sc̃s hoc de illo ho¬
minc impleto ꝓphauit. Et erit p̾cursoe¬

Expanded text:
erit in secundo adventu Elias, quod in primo erit in secundo adventu Elias, quod in primo Joannes. 6. Namque intendat Charitas vestra quam verum dicam. Quando conceptus est Joannes, vel potius quando natus est, Spiritus sanctus hoc de illo homine implendum prophetavit: Et erit, inqu
Abbreviated transcription (Latin):
helyam. ⁊ dicit non sum ⁊ fecit nobis q̃o¬
nem. Timend est u̾o ne minus intelli¬
gentes ꝯtͣria putenc iohem dixisse qͣm
xp̃c dixit. Quodam enim loco cum dñs¬
iłx xp̃t in eungelio dice̾t quedam de se:
nit. ⁊ fecerunt ei quecũq uolu̾ut. Et
si uultis scire: ip̃e est ioħes baptista. do¬
et ip̃e est iohes baptista. Ioħos aut̃ int̾ro¬
gatus sic se confessus est helyam nõ eẽ.¬
quõ nec xp̃m ẽẽ. Et utiq sicut uerũ con¬
fessus est xp̃m se nõ eẽ. sic uerũ ꝯfessus
est nec helyam se eẽ. Quõ ergocomꝑabi¬
mus dicta p̾conis cum dictis iudicis:
Absit ut p̾co m̃tratur. Hoc enĩ loquit᷑.
quod audit a iudice. Quare ergoille ñ
aduentũ suũ. ⁊ hoc dicere. qr in spũ he
lye erat iohes. ⁊ ꝙ erat iohos ad primũ
aduentũ: hoc erit helyas ad scd̾maduen¬
tum. Qũo duo aduentus iudicis: sic duo
mo uentre iudicand̃. Misit añ se pͥmũ p̾¬
conem: uiocauit illum helyam. Quia hoc

Expanded text:
Eliam: et dixit, Non sum, et fecit nobis quaestionem. Timendum est enim ne minus intelligentes, contraria putent Joannem dixisse quam Christus dixit. Quodam enim loco, cum Dde se, nit, et fecerunt ei quae voluerunt; et si vultis scire, ipse est Joannes Baptista . Doet ipse est Joannes Baptista: Joannes autem interrogatus sic se confessus est Eliam non esicut verum confessus est Christum se non esse, sic verum confessus est nec Eliam se esse. Quomodo ergo comparabimus dicta praeconis cum dictis judicis? Absit ut praeco mentiatur: hoc enim loquitur quod audit a judice. Quare ergo ille, Nadventum suum, et hoc dicere, quia in spiritu Eliae erat Joannes. Et quod erat Joannes ad primum adventum, hoc erit Elias ad secundum adventum. Quomodo duo adventus judicis, sic duo mo venire judicandum. Misit ante se primum praeconem, vocavit illum Eliam; quia hoc
Abbreviated transcription (Latin):
frẽs mei. Si uidistis qõͫ ͥ nem. nõ par¬
uam iudistis. Suꝑest ut ip̃ius solutõm
dñs dot. T̃am̃ illud dico. Si iudistis qõm.
nõ est ꝑuum. Ecce positus est ioħ̾es ante
ocłos ur̃os. stans ad fluuiũ iohes bap¬
tista. ecce uenit dñs adhuc baptizãdus
nũd̃ baptizatus. Audi uocem iohis ẽu
ad me uenis: Ego a te debeo baptixari.

Expanded text:
parum vidistis: superest ut ipsius solutionem Dominus det. Tamen illud dico, si vidistis quaestionem, non est parum. Ecce positus est Joannes ante oculos vestros, stans ad fluvium Joannes Baptista; ecce venit Dominus adhuc baptizandus, nondum baptizatus: audi vocem Joannis, Tu ad me venis? ego a te debeo
Abbreviated transcription (Latin):
pͥncipioerat u̾bũ. In quo in pͥncipio.
Et u̾bum etat apud dm̃. Et q̃le u̾bum.
Et ds̃ erat u̾bum. Nũquid forte a deo fcm̃
est hoc u̾bum: Non. Hoc enĩ etat in pͥnci¬
proapud dm̃. Quid ergo. alia que fecit
d̾s nõ siłia sunt u̾bo: Ron. Quia omnia
ꝑ ip̃m fcã sunt. ⁊ sine ipõ fc̃m est nichil.
fcm̃ est in ip̃o uita erat. ⁊ añqͣm fieret ni

Expanded text:
ncipio erat Verbum. In quo principio? Et Verbum erat apud Deum. Et quale Verbum? Et Deus erat Verbum. Numquid forte a Deo factum est hoc Verbum? Non. Hoc enim erat in principio apud Deum. Quid ergo? Alia quae fecit Deus non similia sunt Verbo? Non: quia omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil. factum est, in
Abbreviated transcription (Latin):
sanũ se eẽ iactabat. Missa lex est ligauit
eum. Inuenit se reum. ram clamat de li¬
gatura. Uenit dñs. curat amaris aliq̃n¬
tum et acrib medicam̃tis. Dicit enun
egroto. ferto dicit. tolera. dicit. noli dili¬
ge̾ minidũ. hẽto patĩam. curet te ignis
ꝯtinentie. ferrũ ꝑsecutõnũ tolerent iuil¬
nera tua. Expauescebas ꝙͣuis ligatus.
Liber ille ⁊ nõ ligatus bibit quod tibi
dabat pͥor. Passus est ut te ꝯsolaretur. tã¬
qͣm dicens. Quod times pati ꝓ te: prior
patior ꝑ te. Hec est gr̃ ⁊ magna gratia
Quis illam digne collaudat: de humi¬
litate xp̃i loquor fiẽs mei. Maiestatem
xp̃i. ⁊ diuiniratem xp̃i. quis loquitut in
etplicando ⁊ dicendo. Ut quoquom̾ humi¬
litatem xp̃i loq̃remur nõ sufficimus:
mimo deficimus. Cocum cogitantib cõ¬
mittimus. nõ audientib adimplemus
Cogitate humilitatem xp̃i. Or quis nob̾
inquis eam explicat. nisi tudicas. Ille

Expanded text:
sanum se esse jactabat: missa Lex est, ligavit sanum se esse jactabat: missa Lex est, ligavit cum; invenit se reum, jam clamat de ligatura. Venit Dominus, curat amaris aliquantum et acribus medicamentis: dicit enim aegroto, Ferto; dicit, Tolera; dicit, Noli diligere mundum, habeto patientiam, curet te ignis continentiae, ferrum persecutionum tolerent vulnera tua. Expavescebas quamvis ligatus: liber ille et non ligatus bibit quod tibi dabat; prior passus est ut te consolaretur, tanquam dicens, Quod times pati pro te, prior patior pro te. Haec est gratia, et magna gratia. Quis illam digne collaudat? 15. De humilitate Christi loquor, fratres mei. Majestatem Christi et divinitatem Christi quis loquitur? In explicando et dicendo ut quoquomodo humilitatem Christi loqueremur, non sufficimus, imo deficimus: totum cogitantibus committimus, non audientibus adimplemus. Cogitate humilitatem Christi. Sed quis nobis, inquis, eam explicat, nisi tu dicas? Ille
Abbreviated transcription (Latin):
lurgnt ennro hine. Son hebit ille qt
moreretur: et mortuus est. Cu hẽs q̃re. et
mori dedignaris: Dignare equo antino pa¬
ti ꝑ mitũ tuũ. quod ille pati dignatus ẽ
ut te a sempit̾na morte libaret. Homo et
homo. S ille nõ nisi homo: iste do ⁊ homo
Ille homo poc̃i: iste iustitie. Mortuus es in
adam: resurge in xp̃m. Ram utrũq debe¬
tur tibi. Iam credidisti in xp̃m: reddes tũ
quod debes de adam. Si nõ te met̾nũ tene¬
bit iuncłm poc̃i: qr mortem tuam et̾nam
occidit mors tp̃ralis dñi der tui. Ip̃a est gr̃ã
frõs mei: tp̃a est ⁊ u̾itas. qr pmissa ⁊ exhibi
ta Nõ erat ista n uet̾i testam̃to. Quia ler
minabatur: nõ opitulabatur. Iubebat:
nõ sanabat. Languorem ostendebat: nõ
auferebat. Sz illi pparabat medico uento
cum grã ⁊ u̾itate. Tamqͣm ad aliquẽ quẽ
curare uult medicus mittat pͥmũ secnũ
suum: ut ligatũ illũ inueniat. Sanus
nõ erat: sanari nolebat. Et ne sa naretur.

Expanded text:
urgite, eamus hinc . Non habebat ille quare moreretur, et mortuus est: tu habes quare, et mori dedignaris? Dignare aequo animo pati per meritum tuum, quod ille pati dignatus est, ut te a sempiterna morte liberaret. Homo, et homo: sed ille, nonnisi homo; iste, Deus homo. Ille homo peccati, iste justitiae. Mortuus es in Adam, resurge in Christo: nam utrumque debetur tibi. Jam credidisti in Christum, reddes tamen quod debes de Adam. Sed non te in aeternum tenebit vinculum peccati; quia mortem tuam aeternam occidit mors temporalis Domini tui. Ipsa est gratia, fratres mei, ipsa est et veritas, quia promissa et exhibita. 14. Non erat ista in Veteri Testamento, quia Lex minabatur, non opitulabatur; jubebat, non sanabat; languorem ostendebat, non auferebat: sed illi praeparabat medico venturo cum gratia et veritate; tanquam ad aliquem quem curare vult medicus, mittat primo servum suum, ut ligatum illum inveniat. Sanus non erat, sanari nolebat, et ne sanaretur,
Abbreviated transcription (Latin):
fides grã est. ⁊ uita et̾na qiͣ merces est
fidei: udetur quid̃ d̾s utam et̾nam
tamqͣm debitam roddere. Cui debitam
fideli qr ꝓmeruit illam ꝑ fidem. S qr
fides ip̃a grã est: et uita et̾na grã est¬
gram:. ⁊ postra debitum expentem. Cõ¬
fessio gre que est in paulo: Qui pͥuo
Indignũ se dixit qui conseq̃retur: con
tum. qui pͥmo indebitam susceꝑat gra¬
tiam. Ego inquit iam mimolor. ⁊ tp̃s
resolutionis mee instat. Bonũ certam̃
certaii. cursum ꝯ sũmaui. fidem ser

Expanded text:
fides gratia est et vita aeterna, quasi merces est fidei. Videtur quidem Deus vitam aeternam tanquam debitam reddere, cui debitam? fideli, quia promeruit illam per fidem, sed quia fides gratia est et vita aeterna estgratiam, et postea debitum expetentem. Confessio gratiae quae est in Paulo? Qui priusIndignum se dixit qui consequeretur: constum, qui primo indebitam susceperat gratiam: Ego enim, inquit, jam immolor, et tempus resolutionis meae instat. Bonum certamen certavi, cursum
Abbreviated transcription (Latin):
tuoꝵ: Noli festinare sequitur ⁊ dicit.
Sicut enĩ in adam omnes moriuntur.
ita ⁊ in xp̃o omnes uiuificabuntur. Qui
ꝑtinent ad adam: Ommes qui nati sunt
de adam. Qui ad xp̃m: Omes qui rena¬
ti sunt ꝑ xp̃m. Quare omnes in poccato:
Quia nemo natus est pt̾ adam. Ut autẽ
nascentur ex adam: nocitatis fuit ex dãp¬
natõne. Nasci ꝑ xp̃m: noluntatis est ⁊ gre
Nam in se si int̾roges: adam sunt. In illo
si int̾roges: xp̃i sunt. Quare: Quia ille
Mors pena pocõꝵ erat. in dño munꝰ mĩe

Expanded text:
are: sequitur, et dicit: Sicut enim in Adam omnes moriuntur, sic et in Christo omnes vivificabuntur . Qui pertinent ad Adam? Omnes qui nati sunt de Adam. Qui ad Christum? Omnes qui nati sunt per Christum. Quare omnes in peccato? Quia nemo natus est praeter Adam. Ut autem nascerentur ex Adam, necessitatis fuit ex damnatione: nasci per Christum, voluntatis est et gratiae. Nam in se si interroges, Adam sunt: in illo si interroges, Christi sunt. Quare? Quia ille Mors peccatorum poena erat: in Domino munus mise
Abbreviated transcription (Latin):
statem filios dei fieri: Nõ ex carne. nõ
ex sanguinib. nõ ex uoluncate car¬
nis. nec ex uoluntate uiri. s ex doo na¬
ti sunt. Gaudeant ergo qr ex deo nati
sunt. p̾sumant seꝑtiñe ad dm̃. acci¬
piant docum̃tũ qr ex deo nati sunt.
Et u̾bum caro fcm̃ est ⁊ hĩtauit in nob̾.
Si u̾bum nõ erubuit nasci de homine
erubescunt hoĩes nasci de deo. Hoc enĩ
qr fecit: curauit. Quia curauit: iudemꝰ
Hoc enim quod ũbrm caro fcm̃ est et
hĩcauit in nob̃. medicam̃tũ nob̾fcm̃
est: ut qr t̾ra cecabamur. de t̾ra sanare

Expanded text:
r? Non ex carne, non ex sanguinibus, non ex voluntate carnis, non ex voluntate viri; sed ex Deo nati sunt. Gaudeant ergo, quia ex Deo nati sunt; praesumant se pertinere ad Deum; accipiant documentum, quia ex Deo nati sunt: Et Verbum caro factum est, et habitavit in nobis. Si Verbum non erubuit nasci de homine, erubescunt homines nasci de Deo? Hoc autem quia fecit, curavit: quia curavit, videmus. Hoc enim quod Verbum caro factum est, et habitavit in nobis, medicamentum nobis factum est, ut q
Abbreviated transcription (Latin):
uenit dare quod ꝓmiserat. nõ solum
grãm dedit. s ⁊ ueritatem. Qũo exhr¬
bita est u̾itas. Quuia fcm̃ est quod pro¬
missum est. Quid est ergo gram ꝓ grã:
mus quib pccã dimitt̾e̾ntur: ex eoq
tantũ donũ indigni accepimus. gr̃a
nocatur. Quid est grã: Gratis data.
Quid est grã: Donata nõ reddita. Si¬
tibi debebatur mces reddita est. non
grã donata. Si aut̃ ue debebatur: bo¬
nus fuisti. Si aut̃ ut uerũ est malus
fuisti credioisti m cumi qui uistificat
imprum. Quid est qui iustificat imptũ:
Ex impio facit pium. cogita quid ꝑ le¬
gemi tibi immin̾e debebat. ⁊ quid ꝑ gra¬
tiam consecutus sis. Consequutus
aut̾ istam grãm fidei: erio tustus ex
fide: iustus enim ex fide uiuit. ⁊ ꝑm̃e¬
beris dm̃ uiuendo ex fide: accipies pre¬

Expanded text:
solum gratiam dedit, sed et veritatem. Quomodo exhibita est veritas? Quia factum est quod promissum est. 9. Quid est ergo, gratiam pro mus quibus peccata dimitterentur, ex eo quia tantum donum indigni accepimus, gratia vocatur. Quid est gratia? gratis data. Quid est gratis data? Donata, non reddita. Si debebatur, merces reddita est, non gratia donata; si autem vere debebatur, bonus fuisti: si autem, ut verum est, malus fuisti, credidisti autem in eum qui justificat impium Quid est, qui justificat impium? Ex impio facit pium; cogita quid per legem tibi imminere debebat, et quid per gratiam consecutus sis. Consecutus autem istam gratiam fidei, eris justus ex fide Justus enim ex fide vivit ; et promereberis Deum vivendo ex fide: cum pr
Abbreviated transcription (Latin):
dulgentia data est: reos liberauit. Lex ꝑ
moy sen data est. Non sibi amplius aliqͥd
seruus assignet. qͣm quod ꝑ illũ fcm̃ est
electus ad magnũ mist̾ium tamqͣm fide¬
lis in domo. S tñ seruus ag̾e scd legem

Expanded text:
dulgentia data est, et reos liberavit. Lex per Moysen data est; non sibi aliquid amplius servus assignet, quam quod per illum factum est. Electus ad magnum ministerium tanquam fidelis in domo, sed tamen servus, agere s
Abbreviated transcription (Latin):
intlłig̾e de plenicudine eius accepis¬
se: ⁊ insuꝑ gr̃am ꝓ gr̃a. Iccepiius enĩ
de plenitudine eius pͥmo grãm. et
ambulantes: in grã ambulamus.
Unde enĩ hoc meriuumus: Quib nr̃is
p̾cedentib mitis: Non se quisq epalpet
Redeat in ꝯsciãm suam. querat latebẽ
cogitatõnũ suaꝵ. redeat ad seriem fa¬
ctoꝵ suoꝵ. Non attendat quid sit si iam
aliquid est: s quid fu̾it ut eẽt aliquid
mueniet nõ se dignũ fuisse nisi sup¬
plitio. Si ergo supplitio dignus fuisti
et uenit ille qui nõ poc̃a puniret. sed
poc̃a donaret: grã tibi data est nõ mer¬
ces reddita. Unde uocata grã Quia
gratis datur. Non enĩ p̾cedentib m̃i¬
tis: emisti quod accepisti. Hanc ergo
accepit grãm p̾mam poc̃or: ut eius
pcc̃ã dimitt̾entur. Quid meruit: In¬
ter roget iustitiam: inuenit penam.

Expanded text:
e plenitudine ejus accepisse; et insuper gratiam pro gratia. Accepimus enim de plenitudine ejus, primo gratiam; et ambulantes, in gratia ambulamus. Unde enim hoc meruimus? quibus nostris praecedentibus meritis? Non se quisque compalpet, redeat in conscientiam suam, quaerat latebras cogitationum suarum, redeat ad seriem factorum suorum: non attendat quid sit, si jam aliquid est; sed quid fuerit, ut esset aliquid; inveniet non se dignum fuisse nisi supplicio. Si ergo supplicio dignus fuisti, et venit ille qui non peccata puniret, sed peccata donaret; gratia tibi data est, non merces reddita. Unde vocatur gratia? Quia gratis datur. Non enim praecedentibus meritis emisti quod accepisti. Hanc ergo accepit gratiam primam peccator, ut ejus peccata dimitterentur. Quid meruit? Interroget justitiam; invenit poenam:
Abbreviated transcription (Latin):
U̾  dedit mare. portauit ambulantem
dim suũ. Cestimoniũ dederunt nenti.
dedit t̾ra. illo crucifixo ꝯtremuit. Sii
omnia ista testimoniũ dederunt. quõ¬
eum mundus nõ cognouit: Nisi quia
mundus dilectores mundi. corde hĩtã¬
tes mundũ. Et malus mundus quia
mali hoĩes hĩtadores nutndi. sicut ma¬
la domus nõ parietes. s inhĩtantes

Expanded text:
it ambulantem Dominum ; testimonium dederunt venti, dedit terra, illo crucifixo contremuit : si omnia ista testimonium dederunt, quomodo mundus eum non cognovit, nisi quia mundus dilectores mundi, corde habitantes mundum? Et malus mundus, quia mali habitatores mundi: sicut mala domus, non parietes, sed inhabitantes.
Abbreviated transcription (Latin):
et ab eis ⁊ quibi crueifueuo est Mle qui
app̾hensus. flagellatus. colaphiratus. spu¬
tis illitus. spinis coronatus. in cruce sus¬
pensus. mortuus. lancea ꝑforatus de cru
insultatũ est. quopendente ꝑsecutores
caput agitabant atq dicebant. Si filus
dei est: descendat nunc de cruce Ipẽ est to¬
tus medicus nr̃. ip̃e plane. Quare eigo
nõ ostendit insultantib qr ip̃e erat filiꝰ
dei:Aut si se ꝑmisit in crucem leuari.
saltem cum illi dic̾e̾nt si filius dei est des¬
cendat de cruce. tunc descend̾et ut ostendet
eis uerũ se ẽẽ filiũ dei quem illi ausi
fu̾ant irrid̾e̾. E Noluit. Quare noluit.
Nũ quid qr nõ potuit: Potuit plane. sld
est enim amplius de cruce descendere. an
de sepulchro surg̾e: O ꝑtulit in sultan¬
tes. Nam crux. nõ ad impotentie documen¬
tum. s ad exemplũ patĩe siescepta est.
Ibi uuln̾a tua curauit. ubi sua diu ꝑtu¬
lit. Ibi te a morte sempit̾na sanauit. ubi
tp̃ralit̾ mori dignatus est. ⁊ mormus est

Expanded text:
is a quibus crucifixus est. Ille qui apprehensus, colaphizatus, flagellatus, sputis illitus, spinis coronatus, in cruce suspensus, mortuus, lancea vulneratus, de cruinsultatum est, quo pendente persecutores caput agitabant, et dicebant, Si filius Dei est, descendat de cruce : ipse est totus medicus noster, ipse plane. Quare ergo non ostendit insultantibus, quia ipse erat Filius Dei: ut si se permisit in crucem levari, saltem cum illi dicerent, Si filius Dei est, descendat de cruce; tunc descenderet, et ostenderet eis verum se esse Filium Dei, quem illi ausi fuerant irridere? Noluit. Quare noluit? numquid quia non potuit? Potuit plane. Quid est enim amplius, de cruce descendere, an de sepulcro resurgere? Sed pertulit insultantes: nam crux non ad potentiae documentum, sed ad exemplum patientiae suscepta est. Ibi vulnera tua curavit, ubi sua diu pertulit: ibi te a morte sempiterna sanavit, ubi temporaliter mori dignatus est. Et mortuus est,
Abbreviated transcription (Latin):
dam a uet̾i testam̃to. qm̃ res est no¬
ui testam̃ti: suscepimus in nomĩe
estote ergo intenti. ut ⁊ qnͣtũ capio
erit ut si semen quod spargitur in
cordib ur̃is nõ abstulerint aues.
nec spine p̾focau̾it. nec estus exusse¬
rit: accedente pluuia hortationũ co¬
quib hoc agitur in corde quod agitur
ut afferat fructũ ad quem gaudeat
sabitur. nec pliiua erit in crimine. sed
spinis ignis debitus pparabitur. Hoĩes
cunus si ⁊ in corde gestemus. Signum
eius est humilitas eins. Stella eũ magi
cognou̾unt. Et erat hoc signũ de dño.
datũ. celeste atꝙ p̾clarũ. soluit stellã
ẽẽ in fronte fideliũ signũ suũ. s cruoẽ
suam. Unde humiliatus. inde głificatꝰ
Inde erexit humiles. quo humiliatus
ip̃e descendit. ꝑtinemus ergo ad enͣn¬
gelium. ꝑtinemus ad nouũ testamẽ¬
tum. Lex ergo ꝑ moysen data est grã¬

Expanded text:
dam a Veteri Testamento, quoniam res est Novi Testamenti, suscepimus in nomine estote ergo intenti, ut et quantum capio,erit, ut si semen quod spargitur in cordibus vestris, non abstulerint aves, nec spinae praefocaverint, nec aestus exusserit, accedente pluvia cohortationum quoquibus hoc agitur in corde, quod agitur ut afferatis fructum, ad quem gaudeat  nec semen accusabitur, nec pluvia erit in crimine, sed spinis ignis debitus praeparatur. 2. Homines cimus, si et in corde gestemus. Signum ejus est humilitas ejus. Per stellam eum Magi cognoverunt ; et erat hoc signum de Domino datum, coeleste atque praeclarum: noluit stellam esse in fronte fidelium signum suum, sed crucem suam. Unde humiliatus, inde glorificatus: inde erexit humiles, quo humiliatus ipse descendit. Pertinemus ergo ad Evangelium, pertinemus ad Novum Testamentum. Lex per Moysen data est, Gra
Abbreviated transcription (Latin):
dũ nob̾ p̾cipitur. Indei eni seruilit̾ ob¬
seruant diem sabbati: ad luxuriam. ad
ebrietatem. Qnͣto melius femine coꝵ la¬
nas fac̾ent qͣm illo die in neomeniiss
saltarent: Absit frẽs ut illos dicamus
obseruare poc̃m sabb̃m. Spualit̾ obser¬
uat sabbm xp̃iants: abstinens se ab ꝯpe
seruili. Quid est enĩ ab oꝑe seruili: A
pod̃. Et unde ꝓbamus: deum int̾roga.
Omnis qui facit poc̾m: seruus est pecrati
Ergo ⁊ nob̾ p̾cipitur sp̃ualit obseruatio
sabbati. Iam illa omnia pcepta nobis

Expanded text:
dum praecipitur. Judaei enim serviliter obdum praecipitur. Judaei enim serviliter observant diem sabbati, ad luxuriam, ad ebrietatem. Quanto melius feminae eorum lanam facerent, quam illo die in maenianis saltarent? Absit, fratres, ut illos dicamus observare sabbatum. Spiritualiter observat sabbatum christianus, abstinens se ab opere servili. Quid est enim ab opere servili? A peccato. Et unde probamus? Dominum interroga: Omnis qui facit peccatum, servus est peccati . Ergo et nobis praecipitur spiritualiter observatio sabbati. Jam illa omni
Abbreviated transcription (Latin):
palparent: fides ad eos nõ reuocaretur.
Si ergo pp̃carnem filius uisibilis est.
et nos ꝯcedimus: ⁊ est catholica fides. Si
aut̾ añ carnem sicut ip̃i dicunt .i. añqͣmͣ
incarnaretur: młtũ delirant. ⁊ młtum
errant. Facda enĩ sunt illa uisibilia corpo¬
ralit̾ ꝑ creaturam. in quib typus osten¬
deretur: nõ utiq sb̾a ip̃a demonstrabatur.
et manifestabatur. Et hoc atcendat cari¬
tas ur̃a: leue docim̃ĩtũ. Sapĩa dei iuderi
ergo de cordib ur̃is carnales cogicatões
tit u̾e sitis sub grã: ⁊ ad nouũ testam̃tũ
ꝑtineatis. Ideo uita et̾na ꝓmittitur in
nouotestam̃to. legite uetus testam̃cum
et uidete qr carnali adhuc ppło ea quid̃
p̾cipiebantur que nob̾. Nam unũ dm̃ co¬
lerc et nob̃ p̾cipitur. Nõ accipies in utanũ
nom̃ dñi dei tui. ⁊ nob̾ p̃cipitur: quod
est scd̃ p̾ceptum. Obserua diem sabbati
magis nob̾ p̾cipitur: qr spnalit̾ obseruã¬

Expanded text:
palparent, fides ad eos non revocaretur. palparent, fides ad eos non revocaretur. Si ergo propter carnem visibilis Filius; et nos concedimus, et est catholica fides: si autem ante carnem sicut ipsi dicunt, id est, antequam incarnaretur; multum delirant, et multum errant. Facta enim sunt illa visibilia corporaliter per creaturam, in quibus typus ostenderetur: non utique substantia ipsa demonstrabatur et manifestabatur. Et hoc attendat Charitas vestra lene documentum. Sapientia Dei videri ergo de cordibus vestris carnales cogitationes, ut vere sitis sub gratia, ut ad Novum Testamentum pertineatis. Ideo vita aeterna promittitur in Novo Testamento. Legite Vetus Testamentum, et videte quia carnali adhuc populo ea quidem praecipiebantur quae nobis. Nam unum Deum colere, et nobis praecipitur. Non accipies in vanum nomen Domini Dei tui, et nobis praecipitur: quod est secundum praeceptum. Observa diem sabbati, magis nobis praecipitur: quia spiritualiter observan
Abbreviated transcription (Latin):
amico suo. Sequeris ip̃am scripturã¬
et muenis moysen dicentem. Si ĩue¬
ni gr̃ãm in conspectu tuo: ostende mͥ
te ip̃m manifeste. ut uideam te. Respõ¬
sum accepit. Nõ potes uide faciẽ meã
angłs portans typum dñi: ⁊ illa oĩa¬
Aͥ que tibi ꝑ angłm fcã sunt. futu¬
.i ram istam głam ⁊ u̾itatem pro¬
Imittebant. Qui bñ scrutantur
legem: nou̾unt. Et cũ oportimũ
est ut et nos aliquid inde dicamus.
qͣntũ dñs reuelat nõ taceamus caritati ur̃e.
Illud aut̃ sciatisqr omnia que corporaliter
uisa sunt: nõ erat illa suba dei. Illa enim
ip̃i dm̃ uidebunt. fuerunt hoĩes qui dice¬
rent uanitate cordis sui decepti. Pater
inuisibił est. filius aut̃ iusibił est. Unde
iusebil: Si pp̃ carnem: qr suscepit carnen
maĩm est. Illi enim qui carnem xp̃i iude¬
runt. aliqui credid̾unt. aliqui crucifixe¬
runt. Et qui credid̾unt: ip̃o crucifixo nu¬
tau̾unt. Et nisi ip̃am post resurrectõm

Expanded text:
amico suo. Si quaeris ipsam Scripturamamico suo. Si quaeris ipsam Scripturam, invenies Moysen dicentem: Si inveni gratiam in conspectu tuo, ostende mihi faciem tuam manifeste, ut videam te. Responsum accepit: Non potes videre faciem meam . angelus portans typum Domini, et illa omnia quae ibi per angelum facta sunt, futuram istam gratiam et veritatem promittebant. Qui bene scrutantur Legem, noverunt: et cum opportunum est, ut et nos aliquid inde dicamus, quantum Dominus revelat, non tacemus Charitati vestrae. 18. Illud autem sciatis, quia omnia quae corporaliter visa sunt, non erant illa substantia Dei. Illa enim ipsi Deum videbunt . Fuerunt homines qui dicerent vanitate sui cordis decepti, Pater invisibilis est, Filius autem visibilis est. Unde visibilis? Si propter carnem, quia suscepit carnem; manifestum est. Illi enim qui carnem Christi viderunt, aliqui crediderunt, aliqui crucifixerunt: et qui crediderunt, illo crucifixo nutaverunt; et nisi ipsam post resurrectionem
Abbreviated transcription (Latin):
facta est. Et forte aliquis dicat. Et grã
et uitas nõ est fcã ꝑ moysen qui uidit
dm̃i : Otatim subiecit. dm̃ neno uidit
uniqͣm. Et unde innotuit moysi deus:
ut ueniret ip̃e cum grã ⁊ u̾itate. Dm̃
enĩ nemo uidit uniqͣm. Et unde illi ser¬
uo qͣncum caꝑe posset apparuit: S ed
unigenitus inquit filius qui est in si¬
nu prĩs: tp̃e enarrauit. Quid est in sinu
pr̃is: In secreto pr̃is. Nõ enĩ ds̃ ht̃ sinũ¬
ꝙ̃ admod̾̃ nos hẽmus in uestib. Aut co¬
gitandus est sic sedere quõ nos: aut for¬
te cinctus est ut sinũ hr̃et. S qr smus
nr̃ intus est: secretũ prĩs sinus pr̃is
uocatur. In secreto pris qui prẽm nouit.
ip̃e enarrauit. Nam dm̃ nemo uiditi
uqͣm. Ip̃e ergo uenit ⁊ narauit quio
angłm. uidit ignem. Omnis illa crea¬
tura est Typum dñi sui gerebat. non
ip̃ius dñi p̾sentiam exhibebat. Namq
aꝑte hẽs in lege. Et loquebatur moy ses
in dño ꝯtra in ꝯtra. sicut amicus cum

Expanded text:
dicat, Et Gratia et veritas non est facta per Moysen, qui vidit Deum? statim subjecit, Deum nemo vidit unquam. Et unde innotuit Moysi Deus? ut veniret ipse cum Gratia et veritate. Deum enim nemo vidit unquam. Et unde illi servo quantum capere posset apparuit? Sed unigenitus, inquit, Filius qui est in sinu Patris, ipse enarravit. Quid est, in sinu Patris? In secreto Patris. Non enim Deus habet sinum, sicut nos habemus in vestibus, aut cogitandus est sic sedere quomodo nos, aut forte cinctus est ut sinum haberet: sed quia sinus noster intus est, secretum Patris sinus Patris vocatur. In secreto Patris, qui Patrem novit, ipse enarravit. Nam Deum nemo vidit unquam. Ipse ergo venit, et narravit qunubem, ignem. Omnis illa creatura typum Domini sui gerebat, non ipsius Domini praesentiam exhibebat. Namque habes aperte in lege, et loquebatur Moyses cum Domino contra in contra, sicut amicus cum
Abbreviated transcription (Latin):
et mr̃em. nõ ꝯcupisces rem ꝓximi tui. Nõ¬
ne ista omnia ⁊ nob̃ p̾cipiuntur: S quere
m̾cedem ⁊ iuenies ibr dici. ut expellantur
bostes a facie tu.a: et accipiatis t̾ram quam
ꝓmisit ds prĩb ur̃is. Quia nõ pot̾ant cape
iuisibilia. ꝑ uisibilia tenebantur. Qua
sicut legitur: obliti tanta rracula que
fecit ds̃ cormi ocl̃is eoꝵ. Mare discissũ est.
uia fcã est in mediis fluctib Seq̃ntes bo¬
stes eoꝵ husd̃ aquis oꝑti sunt. ꝑ quas illi
tnͣsierunt. Et cum moyses homo dei roces¬
sisset ab ocłis eoꝵ. ydolũ petierunt ⁊ dixe¬
runt fac nob̾ deos qui nos p̾cedant: quia
ille homo dimisit nos. Tota spes eoꝵ in
hoĩe posita est erat. nõ in deo. Ecce mortuꝰ
est homo. Nũquit mortuus est deus qui
eruit eos de t̾ra egypti: Et cũ fecissent s
ymaginem uituli: adorau̾unt ⁊ drx̾unt.
Hii sunt di tui isrs: qui te eduxerunt
de t̾ra egypti. Qm̃cito obliti. tam mani¬
festam gram: Quib ergo modis tenere¬

Expanded text:
mi tui, Non concupisces uxorem proximi tui . Nonne ista omnia et nobis praecipiuntur? Sed quaere mercedem, et invenies ibi dici: Ut expellantur hostes a facie tua, et accipiatis terram quam promisit Deus patribus vestris . Quia non poterant capere invisibilia, per visibilia tenebantur. Quarsicut legitur, obliti tanta miracula quae fecit Deus coram oculis eorum. Mare discissum est; via facta est in mediis fluctibus; sequentes hostes eorum eisdem aquis operti sunt, per quas illi transierunt : et cum Moyses homo Dei recessisset ab oculis eorum, idolum petierunt, et dixerunt: Fac nobis deos qui nos praeeant, quia ille homo dimisit nos. Tota spes eorum in homine posita erat, non in Deo. Ecce mortuus est homo: numquid mortuus est Deus qui eruerat eos de terra Aegypti? Et cum fecissent sibi imaginem vituli, adoraverunt, et dixerunt, Hi sunt dii tui, Israel, qui te liberaverunt de terra Aegypti . Quam cito obliti tam manifestam gratiam! Quibus ergo modis tenere
Abbreviated transcription (Latin):
dine etus nos omnes accepimus. Nuid
accepistis: Et grãm ꝓ gr̃a. Sic enĩ hñt
ũba eũngłica: collata cum exemplari¬
b grecis. Nõ ait ⁊ de plenitudine eius
nos omnes accepimus grãm ꝓ gratia
Oz sicait. ⁊ de plenitudine eius nosi

Expanded text:
dine ejus nos omnes accepimus. Quid dine ejus nos omnes accepimus. Quid accepistis? Et gratiam pro gratia. Sic enim habent verba evangelica, collata cum exemplaribus graecis. Non ait, Et de plenitudine ejus nos omnes accepimus, gratiam pro gratia; sed sic ait, Et de pl
Abbreviated transcription (Latin):
Iohes iste testimoniũ ꝑhibet de ipõ et
clamat dicens. Hic erat quem dixi qͥ
post me ueuit añ me fc̃s est. Post me
uenit. ⁊ p̾cessit me. Quid est añ me fẽs
uen̾it: Nuia pͥor me erat. Prior te o
iohes: Nuid magnũ si pͥoe te: Bene.
Quia tu illi ꝑhibes testimoniũ Au¬
dramus ip̃m dicentem. Et añ abrahã
ego sum. S ⁊ abrabam in medio hu¬
mano gen̾e ortus est. Multi añ illum
młti post illum. Audi uocem patris
ad filium. Añ luciferũ genui te. Nui
añ luciferũ genitus est: omnes ip̃e
illuminat. Dictus est enim quidam
lucifer qui cecidit. Erat enĩ angłs.
et fc̃s est dyabłs. Et dixit de illo scrip¬
tura. Lucifer qui mane oriebatur ce¬
cidit. Unde lucifer: Quia illuminat᷑
lucebat. Unde aut̃ teuebeo sus fc̃s :
Qun in u̾itate no stent.Eigo ille añ
luciferũ: añ oẽm illummatũ. Siquid
añ oẽm illuminatũ sit noc̃e est: a quo
illuminantur omnes qui illuminari
possunt. Ideo hoc soquitur. Et de plenitu¬

Expanded text:
es testimonium perhibet de ipso, et clamat dicens, Hic erat quem dixi, Qui post me venit, ante me factus est. Post me venit, et praecessit me. Quid est, ante me factus venerit? Quia prior me erat. Prior te, o Joannes? Quid magnum, si prior te? Bene, quia tu illi perhibes testimonium: audiamus ipsum dicentem, Et ante Abraham ego sum . Sed et Abraham in medio genere humano ortus est; multi ante illum, multi post illum: audi vocem Patris ad Filium, Ante luciferum genui te . Qui ante luciferum genitus est, omnes ipse illuminat. Dictus est enim quidam lucifer qui cecidit: erat enim angelus, et factus est diabolus; et dixit de illo Scriptura, Lucifer qui mane oriebatur, cecidit . Unde lucifer? Quia illuminatus lucebat. Unde autem tenebrosus factus? Quia in veritate non stetit . Ergo ille ante luciferum, ante omnem illuminatum: siquidem ante omnem illuminatum sit necesse est, a quo illuminantur omnes qui illuminari possunt. 8. Ideo hoc sequitur: Et de plenitu
Abbreviated transcription (Latin):
eos qui sub lege erant redmmiet. ut adop¬
tõm filioꝵ reciꝑemus. Ecre ad hoc uenit
xp̃c ut eos qui sublege erant redim̃et.
ut iam nõ simus sublege. s sub gr̃a.
Quis ergo de dit legem. Iue dedit legẽ
qui dedit ⁊ grãm. Sz legem ꝑ seruum
misit cum grã ip̃e descendit. Et mnde
facti erant hoĩes sub lego: Nõ implen¬
do legem. Qui enĩ legem implet nõ
est sub lege. s cum lege. Qui aut̃ sub
lege est: nõ sbleuatur s p̾mitur lege.
Omes itaq hoĩes sub lege ꝯstitutos.
reos facit lex ⁊ ad hoc illis suꝑ caput ẽ.
ut ostendat poc̃a nõ tollat. Lex ergo ui¬
bet dator legis miseretur i eo quodi
sunt rei. Et qm̃ suis uirib implere
nõ pot̾ant legem. facti rei sublege.
implorau̾unt lib̾atoris auxilium. ⁊
reatus legis fecit egritudinem suꝑ¬
bis: egritudo suꝑboꝵ. fcã est ꝯfessio
hunliũ Iam confitentur egroti qr
egrotant ueniat medicus ⁊ sa net e¬

Expanded text:
ut adoptionem filiorum reciperemus . Ecce ad hoc venit Christus, ut eos qui sub Lege erant redimeret: ut jam non simus sub Lege, sed sub Gratia. Quis ergo dedit Legem? Ille dedit Legem, qui dedit et Gratiam: sed Legem per servum misit, cum Gratia ipse descendit. Et unde facti erant homines sub Lege? Non implendo Legem. Qui enim legem impiet, non est sub lege, sed cum lege: qui autem sub lege est, non sublevatur, sed premitur lege. Omnes itaque homines sub Lege constitutos, reos facit Lex; et ad hoc illis super caput est, ut ostendat peccata, non tollat. Lex ergo jubet, dator legis miseretur in eo quod sunt rei: et quoniam suis viribus implere non poterant legem, facti rei sub lege, imploraverunt liberatoris auxilium; et reatus legis fecit aegritudinem superbis. Aegritudo superborum, facta est confessio humilium: jam confitentur aegroti quia aegrotant
Abbreviated transcription (Latin):
ret ille qui iusserat. Suꝑbram eoꝵ uolẽs
domare deus. dedit legem tamqͣm dicetis
Ecce implete. Ne pucetis doesse iubentem
Non deest qui iuboat. s deest qui impleat.
Si ergo doest qui impleat. unde non im¬
plet: Quia natus est cum traduce ꝑccĩ
et mortis. De adam natus: traxit secui
quod ibi conceptum est. Cecidit pͥmus
homo: et omes qui de illo nati sunt de
illo traxunt concupĩam carnis. Oporte¬
bat ut nascetur alius homo qui ullan
ad mortem: et homo ad uitam. Sic dicit

Expanded text:
ret ille qui jusserat. Superbiam illorum volens ret ille qui jusserat. Superbiam illorum volens domare Deus, dedit Legem, tanquam dicens: Ecce implete, ne putetis deesse jubentem. Non deest qui jubeat, sed deest qui impleat. 12. Si ergo deest qui impleat, unde non implet? Quia natus cum traduce peccati et mortis. De Adam natus, traxit secum quod ibi conceptum est. Cecidit primus homo; et omnes qui de illo nati sunt, de illo traxerunt concupiscentiam carnis. Oportebat ut nasceretur alius homo qui nullamad mortem, et homo ad vitam. Sic dicit
Abbreviated transcription (Latin):
añ susciꝑet grãm misericordem pr̃em
opus hẽbat. Ut p̾miũ grẽ: iudicem ui¬
stum. Qui nõ dampnauit imprũ. dãp¬
nabit fidelem: Et tñ si bene cogites
ip̃e dedit fidem pͥmo qua eũ ꝓm̃tusti.
Non enum de tuo ꝓm̾nisti ut tibi ali¬
quid ꝓmetur deberetur. Quod ergo p̾¬
miũ immortalitatis postea tribuit
dona sua coronat nõ m̃ita tua. Ergo
frẽs omnes de plenitudine eius acce¬
pimus. De plenitudine mĩe enis. de
abundantia bonitatis eus accepimꝰ
Quid. Remissionem pcc̃oꝵ ut iustifi¬
caremur ex fide. Et in suꝑ quid: Et
iuimus. rocẽpturi sumus aliam.i
dona mĩe sue: s si in ea grã quam pͥmum
accepimus ꝑseu̾ant̾ ambulemus. Lex e¬
nim ꝑ moysen data est que reos tenebat.
Quid enĩ ait apłs: Lex subint᷑ͣuit ut abũ¬
daret delictum. Hoc ꝑderat suꝑbis ut a¬
bundaret delictum. Multũ enĩ sibi dabãt.
ec qͣi uirib sius młtũ assignabant: ⁊ nõ
pot̾ant implere iustitiam nisi adiuua¬

Expanded text:
am, misericordem patrem opus habebat: ut praemium gratiae, judicem justum. Qui non damnavit impium, damnabit fidelem? Et tamen si bene cogites, ipse dedit fidem primo, qua eum promeruisti: non enim de tuo promeruisti ut tibi aliquid deberetur. Quod ergo praemium immortalitatis postea tribuit, dona sua coronat, non merita tua. Ergo, fratres, omnes de plenitudine ejus accepimus: de plenitudine misericordiae ejus, de abundantia bonitatis ejus accepimus. Quid? Remissionem peccatorum, ut justificaremur ex fide. Et insuper quid? Etvivimus, recepturi sumus aliam: diae suae: sed si in ea gratia quam primam accepimus, perseveranter ambulemus. 11. Lex enim per Moysen data est: quae reos tenebat. Quid enim ait Apostolus? Lex subintravit, ut abundaret delictum . Hoc proderat superbis, ut abundaret delictum: multum enim sibi dabant, et quasi viribus suis multum assignabant; et non poterant implere justitiam, nisi adjuva
Abbreviated transcription (Latin):
uidebatur: Quia lux in tenebris lucet
et tenebre eam nõ ꝯp̾hend̾unt. Ohoĩes
nolite ẽẽ tenebre. nolite eẽ infideles. mui¬
sti. iniqui. rapaces. auari. amatores scli
Hee sunt en ĩ tenebre lux nõ est absens
s uos absentes estis a luce. Cecus i sole
p̾sentem h̃t̃ solem. s ab sens est ip̃e soli.
Nolite ergo eẽ tenebre. Hec est enim grã
de qua dicturus sum. ut iam nõ simus
nõ uidebatur lux hõm .i. lux mentiũ
opus erat ut homo dice̾t de luce testimo¬
nium. Non quid̃ tenebrosus ẜ illumina¬
tus. Nec tñ qr illuminatus ideoipã lux.
s ut testimoniũ ꝑhiberet de lumine Rã
nõ erat ille lux. Et que erat lux: Erat
lux uera que issluminat cẽm hoĩem ue¬
mentem in hunc mundũ. Et ubi erat
ista: In hoc mundo erat. Et quõ in hoc
nundo erat : Nũquid sicut istalux solis
lune. luc̾naꝵ. sic ⁊ illa lux in mundo erat:
Non. Quia minidus ꝑ eum factus est.

Expanded text:
videbatur? Quia lux in tenebris lucet, videbatur? Quia lux in tenebris lucet, et tenebrae cam non comprehenderunt. O homines, nolite esse tenebrae, nolite esse infideles, injusti, iniqui, rapaces, avari, amatores saeculi: hae sunt enim tenebrae. Lux non est absens, sed vos absentes estis a luce. Caecus in sole praesentem habet solem, sed absens est ipse soli. Nolite ergo esse tenebrae. Haec est enim forte gratia, de qua dicturus sum, ut jam non simus non videbatur lux hominum, id est lux mentium, opus erat ut homo diceret de luce testimonium, non quidem tenebrosus, sed jam illuminatus. Nec tamen quia illuminatus, idco ipsa lux; sed ut testimonium perhiberet de lumine. Nam non erat ille lux. Et quae erat lux? Erat lux vera, quae illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum. Et ubi erat ista? In hoc mundo erat. Et quomodo in hoc mundo erat? numquid sicut ista lux solis, lunae, lucernarum, sic et ista lux in mundo est? Non. Quia mundus per eum factus est,
Abbreviated transcription (Latin):
arte. hoc est in sapĩa dei añqͣm fieret ui¬
ta erat. Quod fcm est tnͣsit quod est ĩ sa¬
pientia tͣnsire nõ p̃t. Uita ergo in illo
erat quod fcm est. Et qͣlis uita: Quia ⁊
anima corporis uita est. Corpus nr̃m
ht̃ uitam suam. quam cum amiserit.
mors est corporis. ealis ergo erat illa ui
a pecorib uideamus. ⁊ tunc intlliginus
quid sit lux hoĩm. Nõdistas a pecore msim
intellectu. Noli aliunde głari. de uirib
psumis: a bestiis uinc̾is. de uelocitate p̾¬
sunus: a muscis iuncis. de pulchritudi¬
ne p̾suus: qnͣta est pulchritudo in peu¬
nis pauonis: Unde ergo melior: Exyma¬
gine dei. Ubi ymago dei: In m̃te. in intel¬
lectu. Oi ergoiõ melior pecore. qr hẽs men¬
tem qua melligas quod nõ pt̃ pecus intel¬
lig̾e. inde aut̃ homo qr melior pecore: lux
hoĩm est lux m̃tiũ. Lux m̃tiũ supͣ omnos
m̃tes est ⁊ excedit omnes m̃ces. Luoc enm¬
erat uita illa ꝑ quam fca sunt omnia.i
ubi erat: Hic erat. An apud prẽm erat.

Expanded text:
n Sapientia Dei, antequam fieret, vita erat. Quod factum est, transiit: quod est in Sapientia, transire non potest. Vita ergo in illo erat, quod factum est. Et qualis vita? Quia et anima corporis vita est: corpus nostrum habet vitam suam; quam cum amiserit, mors est corporis: talis ergo erat illa vita pecoribus videamus, et tunc intelligemus quid sit lux hominum. Non distas a pecore, nisi intellectu: noli aliunde gloriari. De viribus praesumis? a bestiis vinceris: de velocitate praesumis? a muscis vinceris: de pulchritudine praesumis? quanta pulchritudo est in pennis pavonis? Unde ergo melior es? Ex imagine Dei. Ubi imago Dei? In mente, in intellectu. Si ergo ideo melior pecore, quia habes mentem qua intelligas quod non potest pecus intelligere; inde autem homo, quia melior pecore; lux hominum est lux mentium. Lux mentium supra mentes est, et excedit omnes mentes. Hoc erat vita illa per quam facta sunt omnia. 5. Ubi erat? hic erat; an apud Patrem erat,
Abbreviated transcription (Latin):
ut saluos faciam aliquoo exillis.Si re¬
iectio illoꝵ reconciliatio est mundi. q̃
erit assumptio nisi uica ex mortius:
Siaut̃ delibatio scã est: ⁊ consꝑsio. ⁊
si radix scã est. ⁊ tami Qd̃ si aliqui ex
ramis fracti sunt tu aut̃ cũ eẽs olea¬
ster insertus es in illis.⁊ socius ra¬
dicis fc̃s es pinguedinis olee: noli
głari adu̾sus ramos. Quod si głarts
nõ tu radicem portas. s radix te. Di¬
cis ergo. Fracti sunt rami: ut ego in¬
serar. Bene Incredulitate fracti sũt
Cu aut̃ fide sta. Noli altũ saꝑe. s time
Re si d̾s naturalib ramis nõ peꝑcit.

Expanded text:
ut saluos faciam aliquos ex illis. si reut saluos faciam aliquos ex illis. si reiectio illorum reconciliatio est mundi, quae erit adsumptio nisi uita ex mortuis? si autem delibatio sancta est, et consparsio: et si radix sancta est, et rami. quodsi aliqui ex ramis fracti sunt, tu autem cum esses oleaster, insertus es in illis et socius radicis factus es et pinquedinis oleae, noli gloriari aduersus ramos. quodsi gloriaris, non tu radicem portas, sed radix te. dicis ergo: fracti sunt rami, ut ego inserar. bene. incredulitate fracti sunt. tu autem fide stas, noli altum sapere, sed time; nam si deus naturalibus ramis non pepercit
Abbreviated transcription (Latin):
uare nõ accipis uetus testam̃¬
tum. Si apłis licuit sub eodem
natio. ab eo disced̾e: mͥ qͣre nõ liceat ĩ
quo natus nõ sum nõ usurpare
Ommes quippe gentiles nascimuir: nõ
iuder. nõ demq xp̃tani s alios ad se
exead̾ gentilitate testam̃tũ uetus
adducit. facitq indeos: alios nouũ
eo mitiat xp̃ianos: tamqͣm si due ar¬
bores. dulcis ⁊ amara. radicib suis
imius t̾re in se uim tnͣsferant: mu¬
tandam qͣlitatib suis. Apłis ergo in
dulce tũseuntib ex amaro. ꝙͣ demẽs
eto go les iamaril ꝯitar ex dulcis
transisse in dulcedinem. magis in de
fractos ramos dicit. qui ex ip̃o ppło in
xp̃m credere nolu̾unt. ⁊ in ip̃a olee radi
ce .i. origine scõꝵ hebreoꝵ tamqͣm oleastrũ
gentes insertas ut fierent participes
pinguedinis olee:Nam cũ de uideoꝵ
lapsu admon̾e gentes ne suꝑbirent:
ita loquutus est uob̾ enĩ inquit dico
latõm ꝑuocare poto̾ carnem meam

Expanded text:
uare non accipis uetus testameuare non accipis uetus testamentum? si apostolis licuit sub eodem natis ab eo discedere, mihi quare non liceat in quo natus non sum, non usurpare? omnes quippe gentiles nascimur. non Iudaei, non denique christiani. sed alios ad se ex eadem gentilitate testamentum uetus adducit facitque Iudaeos, alios nouum et initiat christianos, tamquam si duae arbores, dulcis et amara, radicibus suis unius terrae in se uim transferant mutandam qualitatibus suis. apostolis ergo in dulcem transeuntibus ex amaro, quam demens ego, si in amarum conuertar ex dulci? transisse in dulcedinem, magis inde fractos ramos dicit, qui ex ipso populo in Christo credere noluerunt, et in ipsa oleae radice, id est origine sanctorum Hebraeorum. tamquam oleastgentes insertas, ut fierent participes pinguedinis oleae? Nam cum de Judaeorum lapsu admoneret Gentes ne superbirent, ita locutus est: Vobis enim, inquit, dicolationem prouocare potero carnem meam.