comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓsꝑitate. siue ille qͦd ad noctes ex rerũ ad u̾sitate contͣtꝰ
sit sacͣmento baptismi celestis ab luitur. Qͦd noe qͥngen¬
toꝵ erat annoꝵ cum ei locutꝰ ẽ dñs ut archam sͥ face̾t.
& sexcentos agebat annos cum in eã fuisset ingressus.
Un de intelligitur ꝑ centũ annos archa fabricata. Quid
aliud hic uident᷑ centũ anni significare: nͥ etates singlas
scli : Inde ista sexta etas. q̃ cõpletis qͥngentis usq ad sexcẽ¬
tos deducit᷑. significat in manifestatione euanglica. ec¬
clesiã construi. Et idõ qͥ sͥ ad uitã consulit. sic uelut qͣ¬
dratũ lignũ ꝑatus sit ad om̃e opꝰ bonũ. & intret in fabri¬
cam scam: quia & scd̾s m̃sis anni sexcentesimi. qͦ intrat
noe in archam. eandẽ senariã etatem sig̾cat. Duo enĩ
m̃ses sexagenario num̾o concludunt᷑. a senario autẽ
num̾o & sexaginta cognom inant᷑. &sexcenti & sex

Expanded text:
prosperitate, sive quod ad noctes ex rerum adversitate contractus prosperitate, sive quod ad noctes ex rerum adversitate contractus sit sacramento baptismi coelestis abluitur. Quod Noe quingentorum erat annorum, cum ei locutus est Dominus, ut arcam sibi faceret, et sexcentos habebat annos cum in ea fuisset ingressus. Unde intelligitur per centum annos arca fabricata, quid aliud hic videntur centum anni significare, nisi aetates singulas saeculi. Unde ista sexta aetas quae completis quingentis usque ad sexcentos, significatur in manifestatione evangelicam Ecclesiam construi. Et ideo qui sibi ad vitam consulit, sit velut quadratum lignum, paratus ad omne opus bonum, et intret in fabricam sanctam, quia et secundus mensis anni sexcentesimi, quo intravit Noe in arcam, eamdem senariam aetatem significat. Duo enim menses sexagenario numero concluduntur: a senario autem numero et sexaginta cognominantur et sexcenti, et sex
Abbreviated transcription (Latin):
consũmantur. Propt̾ qͦd dictum ẽ. studentes seruare u-¬
nitatẽ sp̃c in uincło pacis. Mali autẽ inbinario num̾o
ad scismata faciles. & qͦdãmͦ diuisibiles ostendunt᷑. Qͦ ipse
tionis nr̃e apparuit. qͥ octauo die .i. pꝰ sabbati septimũ
pͥmꝰ a mortuis resurrexit: qͥ dies apassione t̾cius. in nu-¬
cahã factũ est diluuiũ. qͥa in spefut᷑e quietis que septimo
die sig̾̃cata ẽ baptizamur. Qd pret̾ archã om̃is caro ꝗͣ.
t̾ra sustentabat diluuio consũpta est. qͥa pret̾ eccliesoci¬
tatem. a qͣ baptisii quãuis eadẽ sit. ñ solum ñ ualet
ad salutem: s ualet potiꝰ ad ꝑniciẽ. Quadraginta dieb
& qͣdraginta noctib pluit. qui a om̃is reatus peccatoꝵ
in dece̾ preceptis legis admitit᷑ ꝑ uniu̾sũ orbem t̾rarũ:
qͥ qͣtuor partib continet᷑. Decẽ quippe quat̾ ducta. qͣdra¬
ginta fiunt. Siue ille reatus qͦd ad dies ꝑtinet ex rerum

Expanded text:
consummatur, propter quod dictum est: Studentes servare uconsummatur, propter quod dictum est: Studentes servare unitatem spiritus in vinculo pacis. Mali autem in binario numero ad schismata faciles, et quodam modo divisibiles ostenduntur. Quod Notionis nostrae apparuit, quia octava die, id est, post Sabbati septimum primo a mortuis resurrexit. Qcam, factum est diluuium: quia spe futurae quietis, quae septimo die significata est, baptizamur. quod praeter arcam omnis caro, quam terra sustentabat, diluuio consumpta est: quia praeter ecclesiae societatem aqua baptismi quamuis eadem sit, non solum non ualet ad salutem, sed ualet potius ad perniciem. quod quadraginta diebus et quadraginta noctibus pluit: quia omnis reatus peccatorum, qui in decem praeceptis legis admittitur, per uniuersum orbem terrarum, qui quattuor partibus continetur — decem quippe quater ducta qginta fiunt, sive ille reatus, quod ad dies pertinet, ex rerum
Abbreviated transcription (Latin):
inferiora archebicamerata & tͥcamerata construunt᷑
sic ex om̃ib gentib uł biꝑtitã multitudinẽ congregat.
eccłia. ꝓpter circũcisionẽ & pͣputiũ: uł triꝑtitã ꝓptertres
filios noe. quoꝵ ꝓgenie repletus: orbis. ꝙ ideo arche in¬
tium. In sũmo autẽ om̃s in unũ consũmant᷑. & ñ ẽista ua¬
rietas. qa om̃ia & in om̃ib xp̃c est. tanꝗͣ nos uno cubito¬
desuꝑ celesti unitate consu̾mans. Qͦd cuncta animaliũ
gen̾a includuntur in archa. sig̾cat quia ex om̃ib genti¬
ibi sunt animalia. sicut in eccłie sacram̃tis. & boni &mali
u̾sant᷑. Eͦd septena st̃ munda. & ĩmũda bina. ñ quia pau¬
ciores st̃ mali quã boni. s quia boni seruant unitatem
spc. in uincło pacis. Sc̃m autẽ sp̃m diuina script᷑a in
septiformi oꝑatione cõm̃dat. sap̃ie & intellectus. ꝯsilii.
& fortitudinis. scientie. & pietatis. & timoris dñi. Unde &¬
in septẽ septenis qui fiunt qͣd raginta noue̾. uno addito

Expanded text:
nferiora arcae bicamerata et tricamerata construuntur : sicut ex omnibus gentibus vel bipartitam multitudinem congregat Ecclesia, propter circumcisionem et praeputium; vel tripartitam, propter tres filios Noe, quorum progenie repletus est orbis. Et ideo arcae intium, in summo autem omnes in unum consummamur. Et non est ista varietas: quia omnia et in omnibus Christus est, tandesuper coelesti unitate consummans. Quod cuncta animalium genera includuntur in arca, significat quia ex omnibus gentiibi sunt animalia: sicut in ecclesiae sacramentis et boni et mali uersantur. quod septena sunt munda et bina inmunda: non quia pauciores sunt mali quam boni, sed quia boni seruant unitatem spiritus in uinculo pacis. sanctum autem spiritum diuina scriptura in septiformi operatione commendat sapientiae et intellectus, consilii et fortitudinis, scientiae et pietatis et timoris din septies septenis. Qui fiunt quadraginta novem uno addito
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ. & uxores filioꝵ eius. hoc ÷ ꝯiuncti mascłi & femine. qͥa
in fine mundi atq in resurrectioe iustoꝵ om̃imoda et
ꝑfecta pace sp̃ui corpꝰ adherebit nuilla mutabilitatiꝰ indigẽ¬
tia. ł concupiscentia resistente. Quod dant᷑ eis in escam
cuncta animalia. sic̃ in illo disco petro dr̃. macta &
manduca. Qͦd deiecto sanguine iubentur manduca-¬
re. ne uita pͥstina qͣsi suffocata in conscientia teneatur
s habeant tanqu̾a effusionẽ ꝑ confessionẽ. Qͦd uͦ testa¬
m̃tũ posuit deus int̾ se & hõies atq omnẽ animã uiuam
ne ꝑdat eam diluuio. arcum scilicet qͥ apparet in nubi¬
b. qui nũꝗͣ nͥ de sole resplendet. Iuienĩ non ꝑeunt dilu-¬
uio. qͥ in ꝑfectis ce om̃ib diuinis scͥpturis. tanqͣ. in dei

Expanded text:
 ejus. Hoc est, conjuncti masculi et feminae, quia in fine saeculi, et in resurrectione justorum omnimoda et perfecta pace spiritui corpus adhaerebit in illa mortalitatis indigentia vel concupiscentia resistente. Quod dantur eis in escam cuncta animalia, sicut in illo disco Petro dicitur: Macta et manduca ; quod ejecto sanguine jubentur manducare, ne vita pristina quasi suffocato in conscientia teneatur; sed habeant tanquam effusionem per confessionem. Quod vero testamentum posuit Deus inter se et homines atque omnem animam vivam ne perdat eam diluvio, arcum scilicet qui apparet in nubibus, qui nunquam nisi de sole resplendet: illi enim non pereunt diluvio, qui in prophetis et in omnibus divinis Scripturis, tanquam in Dei
Abbreviated transcription (Latin):
coꝵ congregatio denotat᷑: queꝑ sac̾dotem purgari debet.
in stamine uł in uesttinento. pecc̃a q̃ extra corpora com-¬
mittunt᷑. ł in ipso corpore ꝑpetͣntur. Stam̃ enĩ aĩa hõĩs intel¬
ligit᷑. & trama mollissimi corꝑis sensus De sacerdote magno
De sacerdote magno

Expanded text:
corum congregatio denotatur, quae per sacerdotem purgari debet; corum congregatio denotatur, quae per sacerdotem purgari debet; in stamine, vel in vestimento, peccata quae extra corpus committuntur, vel quae in ipso corpore perpetrantur. Stamen enim anima hominis intelligitur, et trama mollissimi corporis sensus. CAPUT XII. De sacerdote magno
Abbreviated transcription (Latin):
in scło. hec enĩ pestis auaritie.om̃e genꝰ hominũ. qsi
totũ corpꝰ crebro erroris istiꝰ contagio cõmacłat. Cũ aut̃
lepͣm que ht̃ ruborẽ cum pallore ꝑmixtũ. eũ hominẽ
denotat. qui cũ sit imbecillis animo & mendax. facile
in furorem ꝓrũpit: & leuitate moꝵ cito ꝑiurat. Pallor
enĩ mentientem lingaiã significat: rubor iracundiam.
nec dicunt penitentes posse consequi ueniã. De hisait
de castris & sedeant foris donec mundentur lepraeoꝵ in
capite deoꝑto. & ore obuoluto sede iubetur. lepremunda-¬
tionẽ expectans. Dissutis tunicis .i. omib secretis manife¬
statis. Capite deoꝑto: ut a cuncti eiꝰ denudatio uideat᷑. Ore¬
clauso: ne ulterius imꝑitiam doceat uł loqͣtur. S ad huc
adiecit seript᷑a lepͣm esse in uasis. in parietib domus in ue-¬
stum̃to. in trama. in stamine. Lepͣ in parietib domꝰ ħeti¬

Expanded text:
in saeculo, haec enim pestis avaritiae omne genus hominum quasi in saeculo, haec enim pestis avaritiae omne genus hominum quasi totum corpus crebro erroris istius contagio commaculat. Cum autem lepram quae habet ruborem cum pallore permixtum, eum hominem denotat, qui cum sit imbecillis animo et mendax, facile in furore prorumpit, et levitate morum cito perierat; pallor enim mentientem linguam significat, rubor iracundiam nec dicunt poenitentes posse consequi veniam. De his ait de castris, et sedeant foris donec mundetur lepra eorum,capite deoperto, et ore obvoluto sedere jubetur, leprae munditiam exspectans: dissutis tunicis, id est, omnibus secretis manifestatis; capite deoclauso, ne ulterius impia doceat vel loquatur. Sed adhuc adjecit Scriptura, lepram esse in vasis, in parietibus domus, in vestimento, in trama, in stamine. Lepra in parietibus domus haereti
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓhibentiũ nub̾e abstin̾e a cibis quos d̾s creauit ad ꝑcipi¬
endum. S adhuc adiecit colores lepͣrum .i. pallidam.
rubentẽ. albam. liuidã. nigram. florescentẽ. Itaq dum
pallidã lepͣm dicit. imbecillẽ & fragilem fidem amine
denotat. illius q̃ ꝑdito colore integre sanitatis. erroris in¬
firmitate languescit. Cum aut̃ rubicũdã lepͣm ostendit.
homicidii cruorem̃tem infectã denotat & innuit. Cũu
albam. illos ħeticos qͥ se mundos appellant. siue reliquõ
qͥ de falso m̾ito głantur. sic̃ pelagius & nouatꝰ. Cũ aut̃
exeratur. Cum uͦ nigraminsinuat. sacrificioꝵ fumo
& busto id olatͥe denigratã conscientiã detestat᷑. Cũ
aut᷑ florescentẽ toto corpore. & cooꝑientẽ omnem
pelliculã corporis a capite usq ad pedes diciti aua
ritie crim̃ ostendit. qͥa nc̃ floridum & iocundũ puta¬
tur boĩem felicem ẽẽ in hoc mundo. & diuitẽ uderi

Expanded text:
prohibentium nubere, abstinere a cibis quos Deus creavit ad percipiprohibentium nubere, abstinere a cibis quos Deus creavit ad percipiendum . Sed adhuc adjecit colores leprarum, id est, pallidam, rubentem, albam, lividam, nigram, florescentem. Itaque dum pallidam lepram dicit, imbecillam et fragilem fidem animae denotat. Isque perdito colore integrae sanitatis, erroris infirmitate languescit; cum autem rubicundam lepram ostendit, homicidii cruore mentem infectam denotat et inurit: cum vero albam, illos haereticos qui se mundos appellant, sive reliquos qui de falso merito gloriantur, sicut Pelagius et Novatus. Cum autem exsecratur. Cum vero nigram insinuat, sacrificiorum functione et busto idololatriae denigratam conscientiam detestatur. Cum autem florescente toto corio et cooperiente omnem pelliculam coritiae crimen ostendit, quia nunc floridum et jucundum putatur hominem felicem esse in hoc mundo, et divitem videri
Abbreviated transcription (Latin):
fide manentib quãus carnalit̾ uiuant. ñ posse cõpu¬
tari peccata. In cicatͥce sanati ulc̾is lepͣm portat. qui¬
post cognitionẽ & medicina dei. &manifestationẽ fidei.
quã a xp̃o suscepit. rursum in ipsa cicatͥce ascendit¬
ad aliqd indicium erroris pͥoris aut ꝑfidiã dogmatis
uet̾is. In carne uiua gestat lepͣm. qͥ de aĩa q̃ uita ÷ car¬
nis falsum aliqͥd existimant. sic̃ luciferiani. qui diet᷑
animã de carnis substantia ꝓpagatam. sic̃ arabici qui
animã si mul cũ carnemori putant. In cicatrice ustio¬
nis lepm habent manichei ħ etici. qui inanis abstinẽ¬
tie cruciatu corpora sua exurunt: &ꝑ infidelitatẽ ñ mũ¬
ditiam inde. s lepͣm gignunt. Detalib enĩ. p̃dicebat¬
apłs. discedent inquit qͥdam a fide. attendentes sꝑi¬
tib erroris. & doctrinis demonioꝵ in ypochrisi loqͣnti¬
ii mendatiũ. & catiatam habentium suam ꝯscientiam.

Expanded text:
fide manentibus, quamvis carnaliter vivant, non posse compufide manentibus, quamvis carnaliter vivant, non posse computari peccata. In cicatpost cognitionem et medicinam Dei et manifestationem fidei quam in Christo suscepit, rursum in ipsa cicatrice ostendit aliquod indicium erroris prioris aut perfidiam dogmatis teris. In carne viva gestat lepram, qui de anima, quae vita est carnis, aliquod falsum existimat, sicut Luciferiani, qui dicunt animam de carnis substantia propagatam; sicut Arabici, qui animam simul cum corpore mori putant. In cicatrice ustionis lepram habent Manichaei haeretici, qui inani abstinentiae cruciatu corpora sua exurunt, et per infidelitatem, non munditiam inde, sed lepApostolus: Discedent, inquit, quidam a fide, attendentes spiritibus erroris, et doctrinis daemoniorum, in hypocrisi loquentium mendaciu
Abbreviated transcription (Latin):
cioniste. fotimani. manichei. arriani. sabelliani. ma¬
cedoniani. antͦpomorfite. pͥscilliani. donatiste. nesto¬
rian. erticiani. quiq om̃s in caluaria lepͣm gerunt.
qͥa erroris sui ꝑfidiam.aꝑta pͣuitate defendunt. In
sentiunt. atq eos falsum quodlibet predicasse confing̃t
Sic̃ enĩ barba ornam̃tũ ÷ uiri. ita sc̃i apłi & doctores.
ornam̃tũ sunt corporis xp̃i. In corpore lepͣm habent
q eccłe dthunt. sic̃ carpocrassiani qui negant carnis
resurrectionẽ: sic̃ nouatiani qͥ nuptias dampnãt. & pec¬
cantib penitentiã denegantsic̃ eraclite.qui int̾ alios
errores. regnũ celoꝵ paruulos hab̾e non credunt. sic̃
eriani qui uetant ꝓ defunctis offerresacͥficium. In
carne & cute gerunt lepͣm.qui carnalia ł ext̾iora sua¬
de conant᷑. ut corinthiani qui resurrectionẽ fict᷑am in
carnis uoluptate existimant. ł sic̃ eriani qͥ dicunt in

Expanded text:
cionitae, Photiniani, Manichaei, Ariani, Sabelliani, Macionitae, Photiniani, Manichaei, Ariani, Sabelliani, Macedoniani, Antriani, Euticiani; quique omnes in capite lepram gerunt, quia erroris sui perfidiam aperta pravitate defendunt. In sentiunt, atque eos falsum quodlibet predicasse configunt. Sicut enim barba ornamentum est viri, ita sancta apostoli et doctores ornamentum prestant corpori Christi. In corpore lepram habent qui Ecclesie detrahunt, sicut Carpocratiani, qui negant carnis resurrectionem; sicut Novatiani, qui nuptias damnant et peccantibus penitentiam negant; sicut Eraclite, qui inter alios errores regnum celorum parvulos habere non credunt; sicut Eriani, qui vetant pro defunctis offerri sacrificium. In carne et cute gerunt lepram qui carnalia vel exteriora suadere conantur, ut Corintiani, qui resurrectionem futuram in carnis voluptate extimant; vel sicut Eritiani, qui dicunt in
Abbreviated transcription (Latin):
siue pustula aut quasi lucens qͥppiã.i. plaga lepre.
adducetur ad aaron sac̾dotem. uł ad unum qu̾elibet
filioꝵ eus. Qui cũ uidit lepͣm in cute. & pilos inal¬
bũ mutatos colorem. plaga lepre ẽ. & ad arbitriũ eius
seꝑabitur. Lepra doctrina: falsa. Proide lepsi ñab¬
surde intelligunt᷑ ħetici. qui unitatẽ uere fidei non
habentes. uarias doctrinas ꝓfitentur erroris. ueraq
falsis admiscentes. sic̃ & lepra ueris falsisq locis hu¬
uenimus legis latorẽ. sex speties in hoĩe posusse. Pri-
mã capitis & barbe. scd̾am caluitii & recaluatiõis. t̾ciã
carnis & cutis. quartã cutis corporis & cicatͥcis albe
cũ rubore. qͥntam. ulceris & cicatricis. sextam ustiõis
In capite lepram portat. qui in diuinitate patris. uł
in ipso capite quod xp̃c est peccat. Caput enĩ uiri
xp̃c est. Hanc lepram habent iudei. ualentiani. mar¬

Expanded text:
sive pastula, aut quasi lucens quidpiam, id est, plaga leprae, sive pastula, aut quasi lucens quidpiam, id est, plaga leprae, adducetur ad Aaron sacerdotem, vel ad unum quemlibet filiorum ejus. Qui cum viderit 417 lepram in cute, et pilos in album mutatos colorem, plaga leprae est, et ad arbitrium ejus separabitur. Lepra doctrina est falsa. 2. Proinde leprosi non absurde intelliguntur haeretici, qui, unitatem verae fidei non habentes, varias doctrinas profitentur erroris, veraque falsis admiscent, sicut et lepra veris falsisque locis hu leprae invenimus legislatorem sex species in homine posuma capitis et barbae; secunda, calvitii et recalvationis; tertia, carnis et cutis; quarta, cutis corporis et cicatrices albae cum rubore; quinta, ulceris et cicatricis; sexta ustionis. In capite lepram portat, qui in divinitate Patris vel in ipso capite, quod Christus est, peccat. Caput enim viri Christus est . Hanc lepram habent Judaei, Valentiniani, Mar
Abbreviated transcription (Latin):
de ĩmuuditia partꝰ & contagione lepre. Ait enĩ
mulierẽ que concep̃ sem̃ & peꝑit mascłm seꝑtẽ dieb
ẽẽ ĩmundam. octaua purificari. Que aut̃ femina pe¬
ꝑit. bis septẽ dieb ĩ immũditia scribit᷑ ꝑman̾e. In
talib gͥ quedã mist̾ĩa latentis archani non ÷ dubiũ
contineri. Septimana eiũ. huiꝰ p̃sentis uite tempus
uiđi potest. quia in septimana dierũ consũmatus
ẽ mundus. in quo donec sumus in carne positi aͦliqͥ¬
dũ mundi esse ñ possumus. nͥ octaua uen̾it dies quod:
fut᷑i scłi tempꝰ. in quo tam̃ die purgandꝰ ille qͥ uiri-¬
lit̾ agit. Statim enim munda efficitur mat̾ eius. que
genuit eum. Purgatam nãq uitiis carnẽ ex resur¬
rectione suscipiet. Qui uͦ in senichil habuit uirile
ad u̾sus peccatum. s remissus & effeminatꝰ ꝑmanserit¬
in actib suis. isteneq in p̾sentis scłi ebdomada neq ĩ
homo in cuiꝰ carne & cute ortus fuerit diu̾sus color

Expanded text:
de immunditia partus et contagione leprae. Ait enim: Mulierem quae concepit semen, et peperit masculum, septem diebus esse immundam, octavo purificari. 2. Quae autem feminam peperit, bis septem diebus in immunditia scribitur permanere. In talibus ergo quaedam mysteria latentis arcani non est dubium contineri. Septimana enim hujus praesentis vitae tempus videri potest, quia in septimana dierum consummatus est mundus. In quo donec sumus in carne positi, ad liquidum puri esse non possumus, nisi octava venerit dies, quod est futuri saeculi tempus. 3. In quo tamen purgandus est ille qui viriliter egit. Statim enim munda efficitur mater ejus, quae genuit eum. Purgatam namque vitiis carnem ex resurrectione suscipiet. Qui nihil vero in se habuit virile adversus peccatum, sed remissus, ein actibus suis, iste neque in praesentis saeculi hebdomada, neque in Homo in cujus carne et cute ortus fuerit diversus color,
Abbreviated transcription (Latin):
&e rep̃hendunt eos quos simplicit̾ credentes inueniũt. Et quia
om̃ino carnalia ꝑsuadent: quasi ad carnaliũ oculoꝵ aꝑtionẽ
conantur adducere. ut int̾ior oculus obscuret᷑

Expanded text:
et reprehendunt eos quos simpliciter credentes invenerint. Et quia et reprehendunt eos quos simpliciter credentes invenerint. Et quia omnino carnalia persuadent, quasi ad carnalium oculorum apertionem conantur adducere, ut interior oculus obscuretur
Abbreviated transcription (Latin):
ad aꝑtionẽ atq scientiam boni & mali. & in ipso homine tanquã in
re. Contra hunc serpente̾ clamat apłs cũ dicit. Metuo ne sicut
serpens seduxit euam astutia sua. sic sensus ur̃i corrũpantur
Seducit᷑ autẽ uerbis huiꝰ serpentis carnalis nr̃a concupicentia
rem. Cur p̃cepit uobis deus ut ñ comedetis ex om̃iligno ꝑadisi:
Sic &e heticoꝵ curiosa cupiditas. sic pͣui p̾dicatores. ad diligẽ¬
dã erroris fallaciã auditoꝵ carnaliũ corda succendt̃ dicẽ¬
tes. Quare refugitis scientiam hab̾e latentem: Noua semꝑ
exqͥrite: boni maliq scientiã penetrate. Unde ap̃d salomͦnẽ
ores sunt: & panis absconditꝰ suauior. Subiecit deindeidem
serpens. Quacũq die comeditis statim aꝑientur ocłi ũri. & eri-¬
tis sic̃ dii scientes bonũ & malũ. Sic & om̃s gen̾alit̾ ħetici. di¬
uinitatis m̾itum ꝓfitentur. atq scientie pollicitatiõe decipu̾it:

Expanded text:
adapertionem atque scientiam boni et mali, et in ipso homine tamquam in adapertionem atque scientiam boni et mali, et in ipso homine tamquam in ituntur demonstrare. Contra hunc serpentem clamat Apostolus; cum dicit: Metuo, ne sicut serpens Evam seduxit astutia sua, sic sensus vestri corrumpantur . Seducitur verbis hujus serpentis carnalis nostra concupiscentia, rem: Cur praecepit vobis Deus ut non comederetis ex omni ligno paradisi? Sic haereticorum curiosa cupiditas, sic praedicatores pravi ad diligendam erroris fallaciam auditorum carnalium corda succendunt, dicentes, quare fugitis scientiam habere latentem? Nova semper exquirite, boni malique scientiam penetrate. Unde est illud in Saores sunt, et panis absconditus suavior . Subjecit deinde idem serpens: Quacumque die comederitis, statim aperientur oculi vestri, et eritis ut dii, scientes bonum et malum. Sic et omvinitatis meritum profitentur, atque scientiae pollicitatione decipiunt
Abbreviated transcription (Latin):
coniugio. Suggestionem qͥppe serpentẽ accipimus: muliere uero
animalẽ corporis sensũ. rationẽ autẽ uirum. Ergo qͣndo occur¬
rit mala suggestio. quasi serpens loqͥtur.s si sola cogitatio
oblectetur illius suggestioni. & refrenante ratione consensus¬
explendi oꝑis ñ succedat: sola mulier uidet᷑ comedisse illicitũ
Quod si ipsum peccatũ etiã & mens ꝑpetnͣdũ dec̾nat: iam uir
deceptus est. iam mulier cibum dedisse uiro uidet᷑. Illecebre
enĩ consentire: de ligno ꝓhibito manducare est. Tunc quippe iure
a uita beata tanqua a ꝑadiso expellit᷑ homo. peccatũq ei imputa¬
t᷑. etiã si ñ subsequat᷑ effectus. quia & siñ ÷ in factis culpa. in consensu
tam̃ rea tenetur conscientia. Hec scđ̾m anagogen. Ceterũ iuxta
metaforã: pot̾it callidꝰ serpens iste. heticoꝵ uersutiã designare.
Nnulli enĩ loqͣtius atq subtiliꝰ ꝓmittunt illicita curiositate secretoꝵ

Expanded text:
 conjugio. Suggestionem quippe serpentem accipimus, mulierem vero  conjugio. Suggestionem quippe serpentem accipimus, mulierem vero animalem corporis sensum, rationem autem virum. Ergo quando occurrit mala suggestio quasi serpens loquitur; sed si sola cogitatio oblectetur illius suggestionis, explendi operis non succedat, sola mulier videtur comedisse illicitum. Quod si ipsum peccatum etiam et mens perpetrandum decernat, jam vir deceptus est, jam mulier cibum dedisse viro videtur. Inlecebri enim consentire, de ligno prohibito manducare est. Tunc quippe jure a vita beata tanquam a paradiso expellitur homo, peccatumque ei imputatur, etiam si non sequatur effectus, quia etsi non est in factis culpa, in consensu tamen rea tenetur conscientia. Haec secundum anagogem: caeterum juxta metaphoram poterit callidus serpens iste haereticorum versutiam designare: nonnulli enim loquacius atque subtilius promittunt illicita curiositate secretorum
Abbreviated transcription (Latin):
am de hinc p̾ceptum quod accepit figuralit̾ xp̃c. nos accepimꝰ in
illo: quia unusquisq xp̃ianus non incongrue gestat ꝑsonam xp̃i
dicente ipso dño. Que fecistis uni ex minimis nteis. michi fecistiᷤᷤ.
Dicit᷑ illi. ex om̃i ligno ꝑadisi comede: de ligno autẽ scientie boni
& mali ne comedas. Precipit᷑ enĩ nob̃. ut fruamur om̃i ligno ꝑa¬
.disi. quo significat᷑ spũales delitie. fructus autẽ sp̃s: caritas
gaudiũ pax. longanimitas. benignitaᷤ. bonitas. mansuetudo. contiuentia.
scientie boni &e mali .i. non uelimus suꝑbire de nat᷑a arbitrii nr̃i
que media ẽ: ut decepti post scientiã exꝑiam᷑ & maluĩ. Serpens
autẽ ille sapientior omniũ bestiarũ indicat diabolũ. qui inde
serpens dicitur. quod uolubili uerset᷑ astucia. S qͥd ÷ quod ꝑ mu-
ad peccandũ. nisi p̃cedente delectatione carnali. & infirmitatis
affectu: qui magis debet obtẽꝑare rationi tanquã uiro dnãn

Expanded text:
accepit. Praeceptum quod accepit figuraliter Christus, nos accipimus in illo quia unusquisque Christianus non incongrue gestat personam Christi, dicente ipso Domino: Quae fecistis uni ex minimis istis, mihi fecistis . Dicitur ergo Ex omni ligno paradisi comedes; de ligno autem scientiae boni et mali ne comedas. Praecipitur enim nobis ut fruamur omni ligno paradisi, quo significantur spirituales deliciae. Fructus autem spiritus est charitas, gaudium, pax, longanimitas, bonitas, mansuetudo, continentia, scientiae boni et mali, id est, ne velimus superbire de natura arbitrii nostri, quae media est, ut, decepti per scientiam, experiamur et malum. Serpens autem ille, sapientior omnium bestiarum, indicat diabolum, qui inde serpens dicitur quod volubili versetur astutia. 3. Sed quid est ad peccandum, nisi praecedente delectatione carnali infirmitatis affectu, quae magis debet obtemperare rationi tanquam viro dominanti
Abbreviated transcription (Latin):
eos in noĩe tuo quos dedisti michi. Dixit quoq deus. Non est
bonũ ẽẽ hominem solum. arguantur ħetici qui xp̃m solum
hoĩem putant. & ñ etiã deum. faciamꝰ ei adiutorem similẽ:
quia in ipso homine suscepto eccła deo copulata est. Appellaũ
autẽ adam nõib suis cuncta animantia. & uolatilatilia celi
& bestias terre. significans gentes que salue fierent in eccła. ꝑ
& uocabo seruos meos nomine alio. Adam uͦ non inueniebat᷑ eiuiᷤ
ad iutor similis. utiq qm̃ quãuis fidelis & iustus sit qͥsq. xp̃o
tam̃ equari ñ potest. Quis enĩ inqͥt moyses similis tibi in dis
dñe: Nam & dauid ait. Spetiosus forma p̃ filiis hominũ. Nemo
meq in t̾ra. neq infra t̾ram aꝑire librum. Immisit gͦ ds soporẽ¬

Expanded text:
e in hodiernum diem. Recapitulatio. Dixit quoque Deus: Non est e in hodiernum diem. Recapitulatio. Dixit quoque Deus: Non est bonum hominem esse solum. Arguantur haeretici, qui Christum solum hominem putant, et non etiam Deum. Faciamus ei adjutorium simile sui. Quia in ipso homine svit Adam nominibus suis cuncta animantia et volatilia coeli, et bestias terrae, significans gentes quae salvae fierent in Ecclesia,Et vocabo servos meos nomine alio. Adam vero non inveniebatur adjutor similis ejus; utique quamvis fidelis aut justus sit quisque, Christo tamen aequari non potest. Quis enim, inquit Moyses, similis tibi in diis, Domine? Nam et David ait: Speciosus forma prae filiis hominum . Nemo neque in terra, neque infra terram aperire librum . Immisit ergo Do
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑadisũ uoluptatis a principio. Paradisus eccłia ẽ. Sic enĩ de illa
legit᷑ in canticis canticoꝵ. Hortus conclusus. soror mea. A pͥnci¬
pio aut̃ ꝑadisus plantatur: quia eccła catholica a xp̃o qui : prĩ¬
cipiũ. omniũ condita ẽc cognoscitur. Fluuiꝰ de ꝑadiso exiens ima¬
ginẽ portat xp̃i de pat̾no fonte fluentis: qui irrigat eccłam suã
uerbo predicationis. & dono baptismi. De quo bene ꝑ ꝓpħam
dicitur. dominꝰ ds̃ nrͣ fluuiꝰ głosus. exiliens in t̾ram sitientem
Quatuor autẽ ꝑadisi flumina: quatuor euangłia st̃. a p̃dicati¬
onem in cunctis gentib missa. Ligna fructifera: om̃s scĩ sunt.
ad dinoscendum bonũ uł malum. De quo qͥ delicta grã dei gͦsta¬
uerit: morte moriat᷑. Tulit gͥ deus hominem. & posuit eũ in
ꝑadisum. Assũpsit deus carnaem. & factꝰ est caput eccłe. Ilt oꝑa¬
retur & custodiret illum .i. ut uoluntate patͥs ex oĩb gẽtibꝰ adĩple¬

Expanded text:
adisum voluptatis a principio. Paradisus Ecclesia est, sic enim de illa legitur in Canticis canticorum: Hortus conclusus est soror mea . A principio autem paradisus plantatur, quia Ecclesia catholica a Christo principio omnium condita esse cognoscitur. Fluvius de paradiso exiens, imaginem portat Christi, de paterno fonte fluentis, qui irrigat Ecclesiam suam verbo praedicationis et dono baptismi; de quo bene per prophetam dicitur: Dominus Deus noster fluvius gloriosus exsiliens in terram sitientem. Quatuor autem paradisi flumina quatuor sunt Evangelia ad praedicationem in cunctis gentibus missa. Ligna fructifera omnes sancti sunt, ad dignoscendum bonum et malum. De quo qui relicta Dei gratia gustaverit morte morietur. 5. Tulit igitur Deus hominem, et posuit eum in paradiso. Assumpsit Deus carnem, et factus est caput Ecclesiae, ut operaretur et custodiret illum, id est, voluntate Patris ex omnibus gentibus Eccl
Abbreviated transcription (Latin):
Ergo qͦd ꝑ hystoriam completum est in adam per prophet¬
am significatur in xp̃o. qui reliquit patrem cũ dicit. ego
a patre exiui. & ueni in mundũ hunc. Reliquit & matrẽ
id÷ siuagogam uet̾i testam̃to carnalit̾ inherentem. que illi
erat mater ex sem ine dauid scđm carnem. Et adhesit uxori
cũ sit deus ap̃d patrem ꝑ quẽ facti sumꝰ. factus : ꝑ carne̾ parti¬
ceps nrͣ. ut illiꝰ capitis corpus ẽẽ possimꝰ. Post hoc uocat᷑ eua uita

Expanded text:
Ecclesia . Ergo quod per historiam completum est in Adam, per prophetiam significatur in Christo. Qui relinquit Patrem, cum dicit: Ego a Patre exivi, et veni in hunc mundum . Reliquit et matrem, daeorum, Veteri Testamento carnaliter inhaerentem, quae illi erat mater ex semine David secundum carnem, et adhaesit uxoricum sit Deus apud Patrem, per quem facti sumus, factus est per carnem particeps noster, ut illius capitis cor
Abbreviated transcription (Latin):
coitu & humano semine. de uirginali ut̾o quasi de monte hu¬
mane nat᷑e. & substantia carnis abscisus. S fons ascendebat de
t̾ra: irrigans uniu̾sam suꝑficiem t̾re. Terra. mater uirgo dñi ma-¬
Ria rectissime accip̃r. de qͦ scͥptũ ẽ. aꝑiatur t̾ra & gͥminet saluato¬
ẽ. Quam terrã irrigauit sp̃s sc̃s : qui fontis &e.¬

Expanded text:
coitu et humano semine de virginali utero, quasi de monte hucoitu et humano semine de virginali utero, quasi de monte humanae naturae, et substantiae carnis abscissus. Sed fons ascendebat de terra, irrigans universam superficiem terrae. Terra mater virgo Domini Maria rectissime accipitur, de qua scriptum est: Aperiatur terra, et germinet Salvatorem . Quam terram irrigavit Spiritus
Abbreviated transcription (Latin):
noĩe scđm ꝓpħiam. om̃e tempꝰ huiꝰ uite significat᷑. in quo celum & t̾ra
factũ est. id: in qͦ creat᷑e uisibiles disponunt᷑. administrant᷑ atq exi¬
stunt. S quid sibi uult. quod nc̃ nominato celo & terra. adiecit
uirgultũ agri. & herbã regionis. & tacuit cet̾a que sunt in celo et¬
in terra. uł etiã in mari: nisi qͦđ suirgultũ agri. inuisibilẽ creatu¬
rã demonstrat intelligi siẽ : anima: Dicta: autẽ uirgultũ ꝓpter
ugorẽ uite. herba ꝓpter eandẽ uita nunquã marcescent̾e. Deuide
quod addidit ante quã e̾ẽt suꝑ t̾ram: intelligitur antequã anima
peccaret. Terrenis enĩ cupiditatib sordidata tanquã suꝑ
terrã nata. suꝑ terram esse recte ẽẽ dicit᷑. Unde adiecit. Nun
dũ enĩ pluerat᷑ deus suꝑ terrã. Quasi aꝑte dic̾et. Antequã pecca¬
ret anima. nondũ nubib script᷑arũ pluuiã doctrine dñs ad a¬
est xp̃c. Ipse : enĩ lapis de monte abscisus sine manib. id absq

Expanded text:
prophetiam omne tempus hujus vitae significatur, in quo coelum et terra facta sunt, id est, in quo creaturae visibiles disponuntur, administrantur atque existunt. Sed quid sibi vult, quod nunc nominato coelo et terra, adjecit Virgultum agri, et herbam regionis, et tacuit caetera, quae sunt in coelo et terra, vel etiam in mari, nisi quia per virgultum agri, invisibilem creaturam demonstrat intelligi, sicut est anima? Dicta autem virgultum, propter vigorem vitae; herba, propter eamdem vitam numquam marcescentem. Deinde quod addidit: Antequam esset super terram, intelligitur antequam anima peccaret: terrenis enim cupiditatibus sordidata, tamquam super terram nata, vel super terram esse, recte dicitur. Unde et adjecit: uerat Dominus Deus super: terram, quasi aperte diceret: Antequam peccaret anima, nondum 269 nubibus Scripturarum pluviam doctrinae Dominus ad aest Christus. Ipse est enim lapis de monte abscissus sine manibus , id est, absque
Abbreviated transcription (Latin):
git᷑ latiis lancea: & ꝓfluunt sacram̃ta ex quib format᷑ eccłia.
Hanc dormitionẽ cantat ꝑ ꝓpħam dicens. Ego dormiui &e qͥeui
ꝓ ea. sic̃ & xp̃c carnẽ suam moriendo posuit in patibulo crucis
moriendo ꝓ eccła. dixitq adam. hoc nc̃ os ex ossib meis & ca-¬
ro de carne mea: qͥa siue sc̃ĩ sp̃uales & fortissimi in tẽptatiõib siue

Expanded text:
gitur latus lancea, et profluunt sacramenta, ex quibus formaretur Ecclesia. Hanc dormitionem cantat propheta, dicens: Ego dormivi, et quievpro ea. Sicut et Christus carnem suam moriendo posuit in patibulo crucis pro Ecclesia. Dixitque Adam: Hoc nunc os ex ossibus meis, et caro de carne mea. Quia s
Abbreviated transcription (Latin):
sensũ. uas ostensũ petro manifestauit. Et queadmodũ in illa die cre¬
ati sunt mascłs & femina. sic in ista scłi etate. manifestati st̃ xp̃c
& eccła. Et sic̃ p̃ponitur homo in die illa pecorib. serpentib. & celi
uolatilib. ita xp̃c. in hac etate gentib popłis. & nationib ut ab
Cregantur. uł carnali concupiscentie dediti sicuti pecora. uł t̾re¬
na curiositate obscurati. quasi serpentes. uł elati suꝑbia qua si
aues. Et sic̃ in illa die pascit᷑ homo. & animalia que cum illo sunt
ħerbis seminalib & lignis fructiferis. & herbis uiridib. sic u ista e¬
tate sp̃ualis homo. qui bonus minister: ih̃u xp̃i. cũ ipso popło sꝑi¬
tualit̾ pascit᷑ scripturarũ sc̃arũ alimentis. & lege diuina. ad con-¬
cipiendã fecunditatẽ rationũ atq sermonũ tanquã ħbis semi¬
nalibus. partin ad utilitatẽ moꝵ. conu̾sionis humane. tanquã

Expanded text:
sensum vas ostensum Petro manifestavit ; et quemadmodum in illa die cresensum vas ostensum Petro manifestavit ; et quemadmodum in illa die creatur masculus et femina, sic in ista saeculi aetate manifestatur Christus et Ecclesia. Et sicuti praeponitur homo in die illa pecoribus, serpentibus et coeli volatilibus, ita Christus in hac aetate gentibus, populis et nationibus, ut ab eo regantur, vel carnali concupiscentia dediti sicut pecora, vel terrena curiositate obscurati quasi serpentes, vel elati superbia quasi aves. Et sicut in illo die pascitur homo et animalia, quae cum illo sunt, herbis seminalibus et lignis fructiferis, et herbis viridibus; sic in ista aetate spiritalis homo, qui bonus minister est Jesu Christi, cum populo spiritaliter pascitur sanctarum Scripturarum elementis et lege divina ad concipiendam fecunditatem rationum atque sermonum tanquam herbis seminalibus, partim ad utilitatem morum conversationis humanae, tanquam
Abbreviated transcription (Latin):
a dauid. qñ constituit deus luminaria in firmam̃to celi .i. splendo¬
rem regni. tanquã solis excellentiã. & in lune spetie soli obtẽꝑantem
tã quã sinagogam. & stellas principes eius. Cuiꝰ etatis fit uesꝑa in
peccatis regum: quib gens illa meruit captiuari in babilonem
lia in aquis. & uolatilia celi: quia tc̃ iudei int̾ gentes tanquã
in mari uiuere ceꝑunt. Nec habebant stabilẽlocum. tanqu̾a uo-¬
lantes.aues. Huiꝰ diei quasi uesꝑa est.multiplic̾o peocatoꝵ in po-¬
pło iudeoꝵ: qñ sic excecati sunt. ut etiã dnñ iħm non possent ag
in illa sexta die pͥmꝰ homo adam. de limo t̾read imaginẽ dei for¬
uirgine natus est. Ille in animã uiuentẽ. hic in sp̃m uiuificantẽ. Et
sĩc in illa die fit anima uiua: sic & in isto scło. uitã desidantes et̾nã.
Et sic̃ in illa sexta die. serpentiũ & ferarũ gen̾a t̾ra ꝓduxit. ita & in

Expanded text:
a David, quando constituit Deus luminaria in firmamento coeli, id est, splendoa David, quando constituit Deus luminaria in firmamento coeli, id est, splendorem regni, tanquam solis excellentiam, et in lunae specie obtemperantem tanquam lunam Synagogam, et stellas principes ejus. Cujus aetatis fit vespera in peccatis regum, quibus gens illa meruit captivari. 7. Porro quilia in aquis, et volatilia coeli, quia tunc Judaei inter gentes, tanquam in mari, vivere coeperunt, nec habebant stabilem locum, tanquam volantes aves. Hujus diei quasi vespera est multiplicatio peccatorum in populo Judaeorum, quando sic excaecati sunt, ut etiam Dominum Jesum non possent agn. Nam sicut in illa sexta die primus homo Adam de limo terrae ad imaginem Dei forvirgine natus est: ille in animam viventem, hic in spiritum vivificantem. Et sicut in illa die fit anima viva, sic et in isto saeculo vitam desiderantes aeternam. Et sicut in illa sexta die serpentium et ferarum genera terra produxit, ita et in
Abbreviated transcription (Latin):
e scõꝵ. que scilicet uesꝑam ñ habet: quia eã iam nullus t̾minus
claudet. ꝑgamus gͦ breuit̾ ꝑ has om̃s mundi etates: & replicantes or
dinẽ tempoꝵ : eoꝵ mistice differentias distinguamus. Primo enĩscło.
factus: tanquã lux homo in ꝑadiso. in qua etate filios dei in lucis noĩe
diuisit ds̃ a filiis hominũ quasi a tenebris. Fitq huiꝰ diei uesꝑa. dilu-¬
uiũ. Scdm scłm factũ est quasi firmam̃tũ int̾ aquã & aquã. archa
utiq illa. quenatauit int̾ pluuiã & maria. huiꝰ uesꝑa: fit confusio
linguarũ. Terciũ scłm factum. est. qñ seꝑauit popłm suũ agentib
ꝑ abraham. disc̾nens eũ quasi aridam ab aquis: ut ꝓferret gͥmenher-
barũ atq lignoꝵ. id scõs & fructũ scãru scripturarũ. Huiꝰ uesꝑa.
fuit peccatũ & malicia pessimi regis saul. Inde quartũ scłm cepit

Expanded text:
ie sanctorum, quae scilicet vesperam non habet, quia eam jam nullus terminus ie sanctorum, quae scilicet vesperam non habet, quia eam jam nullus terminus claudit. Pergamus ergo breviter per has mundi omnes aetates, repdinem temporum eorum quae mystice differentias distinguamus. Primo enim saeculo factum est tanquam lux, homo in paradiso; in qua aetate filios Dei lucis nomine dividit Deus a filiis hominum, quasi a tenebris; fitque hujus diei vespera diluvium. Secundum saeculum factum est, quasi firmamentum inter aquam et aquam: arca utique illa quae natavit inter pluviam et maria. Hujus vespera fit confusio linguarum. Tertium saeculum factum est, quando separavit populum suum a gentibus per Abraham, discernens eum qbarum atque lignorum, id est, fructus sanctarum Scripturarum. Hujus vespera fuit peccatum, et malitia pessimi regis Saul. 6. Inde quartum saeculum coepit
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s utiles discipline. Lignoꝵ fructus. mores pioꝵ. Lignũ uite. ipsabo¬
noꝵ omniũ mater sapientia est. de qua scriptũ est: salomone dicente.
Lignũ uite ÷ his qui apphendunt eam: & qui tenuerit eam beatus.
Lignũ scientie boni & mali. tñs gressio eiꝰ mandati: exꝑim̃tum ueritatiᷤᷤ¬
parit̾ & erroris. hactenꝰ sex dierũ oꝑa. qualit̾ in eccła spũalit̾ uitel-¬
ligantur. explicata sunt. Deinde quid infigurã scłi significent: subi-¬
ciendũ est. Sex dieb consumauit deus om̃ia oꝑa sua: & in septuno re¬
qͥeuit. Sex etatib humanũ genus in hoc scło ꝑ successiones dempoꝵ
dei oꝑa insinuant: quarũ prima : ab adam usq ad noe. scđa a noe
usq ad abraham. t̾cia ab abraham usq ad dauid: quarta a dauid usq
donec excelsus ueniat adiudiciũ. Septima uero intelligit᷑ in reqͥ¬

Expanded text:
omnes utiles disciplinae; lignorum fructus, mores piorum; lignum vitae, ipsa boomnes utiles disciplinae; lignorum fructus, mores piorum; lignum vitae, ipsa bonorum omnium mater sapientia est, de qua scriptum est Salomone dicente: Lignum vitae est his qui apprehendunt illam, et qui tenuerit eam, beatus . Lignum scientiae boni et mali, transgressio est mandati. Experimentum haperimento. Hactenus sex dierum opera, qualiter in Ecclesia spiritualiter intelligantur explicata sunt, deinde quid in figuram saeculi significent, subjiciendum est. Sex diebus consummavit Deus omnia opera sua: et in septimo requievit. Sex aetatibus humanum genus in hoc saeculo per successiones temporum Dei opera insinuant. Quarum prima est ab Adam usque ad Noe, secunda a Noe usque ad Abraham, tertia ab Abraham usque ad David, quarta a David usque ad donec Excelsus veniat ad judicium: septima vero intelligitur in requ
Abbreviated transcription (Latin):
dientes ostendit: quia sic̃ uiro subdita : mulier. sic sp̃uali & ꝑfecto ui
crescite & multiplicamini. siue in linguis. siue in sp̃ualib intelligen¬
tie gradib: ut dominent᷑ rationis intellectu: omniũ carnaliũ ꝑturba-¬
tionũ. quasi insensibiliũ anim̃atiũ. Omnẽ autẽ ħbam seminalem et
om̃e lignũ fructuosum. quod hominib datum ẽ in escam:. fideles sunt
de oblationib suis scoꝵ necessitatib cõmunicantes. Uñ apłsait. Nam
si in spũalib eoꝵ participes facti sunt gentiles: debent & in carnalib
ministrare eis. Hec sunt fructifera ligna. In istis gͦ gͣdib tanquã in
quietẽ mentis constitutus in sp̃uali ꝑadiso. quo significat᷑ uitabeata. ubi
fons: sapientie. diuisus in quatuor partes uirtutum: ͥ edat ligniuite
gr̃am. ubi utiles disciplinas moꝵ quasi fructꝰ lignoꝵ carpat. Est nãq
ꝑadisus uita beatoꝵ. Quatuor flumina: quatuor uirtutes. Ligna eius.

Expanded text:
dientes ostendit. Quia sicut viro subdita est mulier, sic spiritali et perfecto virCrescite et multiplicamini, sive in linguis, sive in spiritalibus intelligentiae gradibus, ut dominentur rationis intellectu omnium carnalium perturbationum, quasi insensibilium animantium. Omnem autem herbam seminalem, et omne lignum fructuosum, quod hominibus datum est in escam, fideles sunt, et de oblationibus suis sanctorum communicantes. Unde Apostolus ait: Nam si in spiritalibus participes facti sunt gentiles, debent et in carnalibus ministrare eis . Haec sunt fructifera ligna. In istis ergo gradibus tanquamquietem mentis constitutus in spiritali paradiso, quo significatur vita beata, ubi fons est sapientiae divisus in quatuor partes virtutum, ubi edat ligni vitae gratiam, ubi utiles disciplinas morum, quasi fructus lignorum carpat. Est namque paradisus vita beatorum; quatuor flumina, quatuor virtutes; ligna ejus,
Abbreviated transcription (Latin):
imitando scõꝵ. sic̃ ait apłs. Imitatores mei estote. Scdm hr̃m̃
qͥppe genꝰ uinimus: q̃n in oꝑe bono scõs uiros quasi ꝑximosi¬
mitamur. Deinde ꝓduxit terra bestias. hoĩes in potentia re¬
rũ. siue ferocitate suꝑbie. Similit̾ & pecora fideles in simpli-¬
citate uite uiuentes. Serpentes qͦ innoxios. sc̃os scilicet uiroᷤᷤ
astucie uiuacitate bonu̾ amalo disc̾nentes: & in qͣntũ fas ẽ. reptã¬
do scrutant eᷤ t̾rena. ꝑ que intelligant sempit̾na: non illos ueneno¬

Expanded text:
ait: Imitatores mei estote. Secundum nostrum quippe genus vivimus, quando in opere bono sanctos viros, 264 quasi proximos, imitamur. Deinde produxit terra bestias, homines in potentia rerum, sive ferocitate superbiae. Similiter et pecora; fideles in simplicitate vitae viventes; serpentes quoque innoxios, sanctos videlicet viros, astutiae vivacitate bonum a malo discernentes, et, in quantum fas est, reptando scrutantes terrena, per quae intelligant sempiterna, non illos veneno
Abbreviated transcription (Latin):
arescunt. & sp̃ualib cibis sic̃ istis alimentis pascit᷑. ut multa intelli¬
gat. Carnalis autẽ & paruulus in xp̃o. tanquã pecus dñi ut mul¬
ta credat. que intelligere necdũ potest: tam̃ cosdẽ cibos om̃s
habent. Huius autẽ etatis quasi uesꝑa utinã nos non inueniat.
Illa ÷ enĩ: de qua dñs dicit. Putas ueniens filiꝰ hominis inueni¬
et fidem suꝑ terrã o Post istam uesꝑam fiet mane. cũ ipse dñs
in claritate uent᷑us est. & reqͥescent cum xp̃o. ab om̃ib oꝑib suis.
hi quib dictũ ẽ. estote ꝑfecti sic̃ & pat̾ ur̃ qͥmi celis est ꝑfectus est.
Tales enĩ faciunt oꝑa bona ualde. Post talia enĩ oꝑa sꝑanda est
reqͥes in die septimo: qui uesꝑam ñ habet. Sequitur hinc reca¬

Expanded text:
ritualibus cibis, sic istis alimentis pascitur, ut multa intelligat, carnalis autem, id est, parvulus in Christo, tanquam pecus Dei, ut multa credat quae intelligere necdum potest; tamen eosdem cibos omnes habent. Hujus autem aetatis quasi vespera utinam nos non inveniat. Illa est enim de qua Dominus dicit: Putas, veniens Filius hominis inveniet fidem super terram ? Post istam vesperam fiet mane, cum ipse Dominus in charitate venturus est. Tunc requiescent cum Christo ab omnibus operibus suis, hi quibus dictum est: Estote perfecti sicut Pater vester, qui in coelis est . Tales enim faciunt opera bona valde. Post talia enim opera speranda est requies in die septimo qui vesperam non habet. Sequitur hinc reca
Abbreviated transcription (Latin):
bilatet ds̃ iaphet: & habitet in tab̾nacłis sem. hic semma¬
taturꝰ. Siqͥdem & uidimꝰ iuxta noe patris ppħicam benedic¬
tionẽ ĩ tab̾ nacło sem tnssisse habitationẽ iaphet̾. hoc: ĩ do¬
mo legis & ꝓpħarũ eccłiam potiꝰ iustificari minorẽ qͥdem
tempoꝵ euo. s gr̃a longe maiorẽ. Cham porro qͥ int̾pͤtat᷑
callidus. mediꝰ filius tanquã ab utͦq discretus. nec in pͥmi¬
tiis isrłitarũ. nec in plenitudine gentiũ ꝑmanens. sig̾cat

Expanded text:
Dilatet Japhet, et habitet in tabernaculis Sem. Hic Sem maDilatet Japhet, et habitet in tabernaculis Sem. Hic Sem mataturus: siquidem et videmus juxta Noe patris propheticam benedictionem, in tabernaculo Sem transisse habitationem Japhet, hoc est, in domo legis et prophetarum, Ecclesiam potius justificari, minorem quidem temporum aevo, sed gratiae lege majorem. Cham porro qui interpretatur callidus, medius filius tanquam ab utroque discretus, nec in primitiis Israelitarum, nec in plenitudine gentium permanens, significat
Abbreviated transcription (Latin):
chã derisit. & iudei mortẽ.xͥ uidentes subsannaueruñ.
Sem uͦ & iaphet tanquã duo popłi excircũcisiõe & p̃pn¬
tio credentes. cognita nuditate patris qͣ significabat᷑
passio saluatoris. sum̃tes uestimentũ posuert super
dorsa sua. & intͣntes au̾si oꝑuert̃ nuditatẽ patris. nec
uider̃t qͣn uerenda texerunt. Qͦdã enĩ modo passione
tionẽ raddentes. Iudeoꝵ detͣctionẽ oꝑimus. Uestuntũ
enĩ sig̃cat sacͣm̃tũ. dorsa memoriã pret̾itoꝵ. qͥa passionẽ
xͥ tnͣsactã celebrat eccłia. ñ adhuc ꝓspectat fut᷑am. Me
nuditatẽ patͥs. qͥa consensit in necem dñi saluatoris. Post¬
erat in ꝓpħia secretũ. Ido̾q fit seruus fratrũ suoꝵ. Qͥd
iulans legem & ꝓpħas. ad testimoniũ assertionis eccłie.
ut nos honoremtꝰ ꝑ sacram̃tũ. qͦd nuntiant illi ꝑlitt̾am:¬
Post ħ benedicuntur duo illi: qͥ nuditatẽ patris hono¬
rauert᷑. Benedictꝰ inqͥt dñs d̾s sem. sit chanaan puerilliꝰ

Expanded text:
Christi mortem videntes subsannaverunt. Sem vero et Japhet tanquam duo populi ex circumcisione et praeputio credentes, cognita nuditate patris, qua significabatur passio Salvatoris, sumentes vestimentum posuerunt super dorsa sua, et intrantes aversi operuerunt nuditatem patris, nec viderunt quod verenda texerunt . Quodam enim modo passionem tionem reddentes, Judaeorum detractionem operimus. Vestimentum enChristi transactam celebrat Ecclesia, non adhuc spectat futuram. Menuditatem patris, quia consensit in necem Domini Salvatoris: nunterat in prophetia secretum; ideoque fit seruus fratrum suorum. quiulans legem et prophetas ad testimonium adsertionis ecclesiae, ut nos honoremus per sacramentum, quod nuntiat illa per litteram benedicuntur duo illi, qui nuditatem patris honoraverunt. Benedictus namque Dominus Deus Sem, sit Chanaan puer illius.
Abbreviated transcription (Latin):
q̾ illiꝰ hõis nuditate sig̃cata ẽ. & anñciant bene ꝓfitendo
& male uiuendo exhonorant. Detalib gͥ dictũ ẽ: ex
fructib eoꝵ cognoscetis eos. Idõ & cham in filio suo
maledictꝰ est. tanquã in fructu suo .i. in oꝑesuo. Unde
conuenient̾ & ipse filiꝰ eiꝰ chanaan. int̾p̃tatur motꝰ eoꝵ.¬
posteritas eiꝰ dampnat᷑. sig̃cat qͦd reꝓbi hic quidẽ delĩ-
is penã dãpnationis sue tnͣsmisit. Dixert enĩ. Sanguis
eius suꝑ nos. & suꝑ filios nr̃os. Benedictis gͥ duob filiis
noe atq uno eoꝵ medio maledicto. deinceps genera-¬
tiões eoꝵ texunt᷑. ex qͥb septuaginta due g̃s sunt orte .i.¬

Expanded text:
 illius hominis nuditate significata est, et adnuntiant profitendo, et male agendo exhonorant. De talibus ergo dictum est: Ex fructibus eorum cognoscetis eos. Ideo Cham in filio suo maledictus est, tamquam in fructu suo, id est in opere suo. Unde conuenienter et ipse filius eius Chanaan interpretatur motus eorposteritas ejus damnatur, significat quod reprobi hic quidem delinquis poenam damnationis suae transmisit. Dixerunt enim: Sanguis ejus super nos et super filios nostros . 14. Benedictis igitur duobus filiis Noe, atque uno eorum medio maledicto, deinceps genertiones eorum texuntur, ex quibus septuaginta duae gentes sunt ortae, i
Abbreviated transcription (Latin):
calamũ qͥppe uł arundinẽ. nitor głȩ temꝑal expͥmit᷑. sic̃ de iustis ꝑ
sapientiã dr fulgebunt iusti. & tamꝙͣ scintille in arundineto discur¬
rent. Arudinetũ nãq uitã scłauum appellat. qͥmore arundinũ
ꝑ temꝑalem głam foris qͣsi ad alta pficiunt. s intꝰ a soliditate ue¬
ritatis manescunt. Unde ⁊ iudeoꝵ regnũ calomo comꝑat᷑. cũ ꝑ

Expanded text:
temporalis exprimitur, sicut de justis per Sapientiam dicitur: Fulgebunt justi, et tanquam scintillae in arundineto discurrent . Arundinetum namque vitam saecularium appellat, qui more arundinum per temporalem gloriam foris quasi ad alta proficiunt, sed intus a soliditate veritatis inanescunt. Unde et Ju