comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nenda ẽ. Ex hac obediencia pr̃ me
qui sine uxore non fuit ẽẽ smne n¬
nico filio ⁊ a se occiso paratꝰ fuit.
ynitũ enĩ non inin̾ito dixerim. de
quo audiuit a domino in ysaac
nocabit᷑ tͥ sem̃. Qnͣto gͦ citius ut ⁊
sine uxore eẽt si hoc iuberet᷑ audi¬
ret. Unde non frustͣsepe mutim᷑.
ñ nullos utͥusq sexus ab omĩ con¬
cubitu ꝯtinentes. negligent̾ obe¬
dire p̾ceptis: cũ ardent᷑ arcipuerĩt
nõ itti concessis. Unde quis dubitet
⁊ excellencie scõꝵ illoꝵ pr̃um atq
mr̃m alios gen̾antiũ nõ recte com¬
parare mares ⁊ fenunas nr̃i tp̃ris¬
qmͣuis ab om̃i concubitu ũmines
ĩ nirtute obedientie minores. ⁊ si
illis hominib ⁊ inhĩtu anmide
Sequant᷑ gͦ agnũ pium cantante
cantitum nouũ. sicut inapocalipsi
scriptum ẽ: qui cum mulietib se
ñ ꝯtaminauerũt. nõ ob aliudnsi
qr uͥgines ꝑmanserunt. necĩo se
arbitrentur meliores ẽẽ pͥmis pr̃ib
sanctis qui imꝑtiis ut ita dicam

Expanded text:
nenda est. 31. Ex hac obedientia pater ille qui sine uxore non fuit, esse sine unico filio et a se occiso paratus fuit. unicum enim non inmerito dixerim, de quo audiuit a domino: in Isaac uocabitur tibi semen. quanto ergo citius, ut etiam sine uxore esset, si hoc iuberetur, audiret! unde non frustra saepe miramur nonnullos utriusque sexus ab omni concubitu continentes neglegenter oboedire praeceptis, cum tam ardenter adripuerint non uti concessis. unde quis dubitat et excellentiae sanctorum illorum patrum atque matrum filios generantium non recte conparari mares et fequamvis ab omni concubitu immunes, in virtute obedientiae minores; etiamsi illis hominibus et in habitu animi deSequantur ergo Agnum pueri cantantes canticum novum, sicut in Apocalypsi scriptum est, qui cum mulieribus se non contaminauerunt, non ob aliud nisi quia uirgines permanserunt. nec ideo se arbitrentur meliores esse primis patribus sanctis, qui nuptiis, ut ita dicam,
Abbreviated transcription (Latin):
tit. a uiro ⁊ alii nupserit. mechat᷑.
uir a si eadem cã nxorẽ diisent.
⁊ aliam dux̾it. ñ mecat᷑. at si par
alt̾i iunxerit. ⁊̃ cũ se a fornicante
disumxerit. Parem u̾o ẽẽ formã
shac causa uiri atq mulieris ibi

Expanded text:
it a uiro et alii nupserit, moechatur, uir autem, si eadem causa uxorem\' dimiserit et aliam duxerit, non moechatur. at si par se alteri iunxerit, etiam cum se a fornicante disiunxerit. parem uero esse formam in hac causa uiri atque mulieris, ibi
Abbreviated transcription (Latin):
onñ tali oꝑe ĩmunitatem qnͣdam
ꝑpetuam retin̾e. atq uni uiro xp̃o
spũalit̾ subdi: meliꝰ ẽ utiq ⁊ sãc¬
tuis. si tam̃ ea nocatone sic utan¬
tur homĩes. quomi ͦ scriptũ ẽ. ut co¬

Expanded text:
omni tali opere immunitatem quamdam perpetuam retinere, atque uni viro Christo spiritualiter subdi, melius est utique et sanctius: si tamen ea vacatione sic utantur homines, quomodo scriptum est, ut co
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ sexagnita. Non oꝑari ã ex eo qd̾
ñ ĩ egestate uͥtutũ. qr nec homo mii¬
sod̾da caret qui nõ uiuenit miseros
quib possit muscd̾iter subuenire:
huc accedit. qr nõ recte comꝑant᷑
homĩes hom̃ib ĩuno aliqͦ bõno. fi̾
eiũ p ͭ ut aliꝰ non h̃at aliquid qd̾

Expanded text:
 ex eo, quod non in egestate uirtutum, quia nec bono misericordiae caret, qui non inuenit miseros, quibus possit misericorditer subuenire. Huc accedit, quia non recte conparantur homines hominibus ex uno aliquo bono. fieri enim potest, ut alius non habeat aliqu
Abbreviated transcription (Latin):
tu h̾ebat. Illo itaq temꝑe cũ et
lex dies priarchar̃ subseqͥñs male¬
dictũ dixit qui nõ excitaret sem̃
ĩ isrł. ⁊ qui pot̾at nõ ꝓmebat. sed
tñ ħebat. ex quo a̾uenit plem¬
tudo temꝑis ut dr̃ẽtur. qui pot̾
caꝑe capĩat: ex illo usq adhuc ⁊
deinceps us infinẽ: qui ht̃ oꝑat᷑.
Qui oꝑari nolu̾it non se hr̃e m̃ci¬
at᷑. ac ꝑ hoc ab eis qui corrumpt

Expanded text:
tu habebat. Illo itaque tempore, cum et lex dies patriarcharum subsequens maledictum dixit, qui non excitaret semen in Israhel, et qui poterat non promebat, sed tamen habebat; ex quo autem uenit plenitudo temporis, ut diceretur: qui potest capere, capiat, ex illo usque adhuc et deinceps usque in finem qui habet operatur, qui operari noluerit, non se habere mentiatur. ac per hoc
Abbreviated transcription (Latin):
ittur.⁊ nasceretur. pͥnceps ⁊ saluator
onim popłoꝵ: uti debuisse scõs istos
ñ pp̃ se expetendo. s pp̃aliud ncͣciũ¬
icundam sc̃am ⁊ scinceram societatẽ
idiq ex om̃ib gentib copia sp̃n¬
los conibia copłare arpientes:
ut ampliore continencie bono potiꝰ
itantur admonendi sunt. S nom¬
uellent ab om̃i concubitu abstinere
un subsiste̾t genus humanũ. utinã
im̃s hoc uellent dum taxat ĩ cari ͭ ͤ
de corde puro. ⁊ consciencia bona. ⁊¬
sce ꝑfecta ñ ticta. Multo citiꝰ d̾i aui¬
tas cõpułetur ⁊ acceleraret termin

Expanded text:
t nasceretur princeps et saluator omnium populorum, uti debuisse sanctos isto non propter se expetendo, sed propter aliud necesineundam sanctam et sinceram societatem undique ex omnibus gentibus copia spios connubia copulare cupientes, ut ampliore continentiae bono potius utantur admonendi sunt. uelint ab omni concubitu continere, unde subsisteret genus humanum? utinam omnes hoc uellent dumtaxat in caritate de corde puro et conscientia bona et fide non ficta! multo citius dei ciuitas conpleretur et adceleraretur termin
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ si npserit mrgo non peccat: et
qd̃ nuit faciat no peccat simibat.
satis declarauit nuptias nullũ ẽẽ
tiata: ñ pot̾ post baptismũ int̾ d̾i
ilgines conset̾rari: ita ñ absurde ui¬
sum ẽ eũ qui excessit uxoꝵ num̃¬
ũ singłarẽ. ño ꝑcc̃m aliquos cõmi¬
sisse: s normã qnͣdam sacͣmenti
ãmisisse. ñ ad iute bone m̾itum: s¬
ad ordinatõnis eccłiastice signa¬
culũ necessariũ. ac ꝑ hoc sic̃ płes
uxores antiquoꝵ p̾r̾um signifi¬
cauerunt fueuras nr̃as ex om̃ib̾
gentib eccłias uni uiro subditas.
ita nr̃ antistes unius uxoris uir
significat ex omib gentib uni¬
tatẽ uni uiro subditam xͦ. qͥ tũc
cordis. ut tunc laus sit unicuiq
a deo. Nunc a manifeste sũt i la¬
tentes difsensiones ⁊̃ salua canͭ.
int̾ eos qui unũ ⁊ inuno futuri
sunt: que utiq nulle erunt gͦ
sic̃ saccamentũ pluraliũ niptia¬
rũ illiꝰ temꝑis significauit futam

Expanded text:
et si nupserit uirgo, non peccat, et: et si nupserit uirgo, non peccat, et: quod uult faciat; non peccat; . nubat, satis declarauit nuptias nullum esse tiata, non potest post baptismum inter dei uirgines consecrari, ita non absurde uisum est eum qui excessit uxorum numerum singularem non peccatum aliquod commisisse, sed normam quandam sacramenti amisisse, non ad uad ordinationis ecclesiasticae signaculum necessariam. ac per hoc sicut plures uxores antiquorum patrum significauerunt futuras nostras ex omnibus gentibus ecclesias uni uiro subditas Christo, ita noster antistes unius uxoris uir significat ex omnibus gentibus unitatem uni uiro subditam Christo, quacordis, ut tunc laus sit unicuique a deo. nunc autem sunt manifestae, sunt latentes dissensiones etiam salua caritate inter eos, qui unum et in uno futuri sunt: quae tunc utique nullae erunt. sicut ergo sacramentum pluralium nuptiarum illius temporis significauit futuram
Abbreviated transcription (Latin):
tas. Illud societas sinebat ⁊̃ temꝑs
ratõ suadebeat neq enĩ contͣ nat᷑¬
am nuptiar ẽ. płes .n. femine ab unc
uiro fetari possunt. una uero apłi¬
b uõ potest. ħ est pͥncipioꝵ uis ut¬
multe anime um deo recte subdant᷑.
Ioq n̾o est uerus deꝰ animarꝵ nisi
unꝰ. Una u̾o anima ꝑ multos fal¬
sos deos foruicari pot̾. nõ fecunda¬
ri. S qm̃ ex multis animab una
ciuitas futura ẽ hñciũ amniã unã
⁊ cor unũ ĩ dm̃q unitatis nr̃e ꝑfex¬
tõ pꝰ hñc ꝑeg̾natõm futura ẽst uͥ
omĩum cogita cõnes nͨ latebunt
ĩuicem. nec int̾ se in aliqͦ repugna¬
bunt: pp̃ea sacramentũ nptiar̃
temꝑis nr̃i sic ad miũ nirum ⁊ mrã
uxoris inꝰ uirum. Qd̾ acutiꝰ intel¬
lexerunt qui nec eũ qui cathetu¬
nus uł paganus hũit alt̾am: ordi¬
nãdũ ẽe censuerũt. de sacͣmento
mo peccata om̃ia dimittunt᷑. S
qui dixit si acceꝑis nxorẽ ñ peccasti.

Expanded text:
gentis illius societas sinebat et temporis gentis illius societas sinebat et temporis ratio suadebat: neque enim contra naturam nuptiarum est. plures enim feminae ab uno uiro fetari possunt, una uero a pluribus non potest - haec est principiorum multae animae uni deo recte subduntur. ideoque non est uerus deus animarum nisi unus, una uero anima per multos falsos deos fornicari potest, non fecundari. Sed quoniam ex multis animis una ciuitas futura est habentium animam unam et cor unum in deum — quae unitatis nostraet hanc peregrinationem futura est, omnium cogitationes nec latebunt inuicem nec inter se in aliquo repugnabunt — propterea sacramentum nuptiarum temporis nostri sic ad unum uirum et unam uxoris uirum. quod acutius intellexerunt, qui nec eum, qui catechumenus uel paganus habuerit alteram, ordinandum esse censuerunt. de sacramento mo peccata omnia dimittuntur. sed qui dixit: si acceperis uxorem, non peccasti,
Abbreviated transcription (Latin):
hñt eñ isti quod illis pp̃ honestatẽ
nuptiarũ qmͣuis ad imptias nõ
ꝑtineat scd̾m ueniam conceditur.
idest ꝓgressum illum qui excedit ge¬
nerandi ncc̃itatem quod illi ñ hẽbnͣt.
p̃p̃ ꝙ istitute sunt nuptie: coeqͣn
possunt illis hom̃d. In istis eni car¬
nale ẽ ip̃m cesiderium filioꝵ. In ilł
temꝑis congruebat. Nunc quippe
filios ꝓpagare. quia illius ppͥ gen̾a¬
tio nuntia futuroꝵ erat. ⁊ ad dispũ¬
sationẽ ꝓpheticã ꝑ̃tinebat. Ioq nõ
sicut nni uiro ⁊̃ plures hr̃e licebat
uxores. ita uni femine plures iuros.
nec ꝓł ip̃ius causa. si forte illa pare¬
re posset. ille gen̾are nõ poss. Occl¬
ta enĩ loge nature: amant singu¬
laritatẽ qui pͥncipantͫ. Subiecte in¬
płes uni non sine decore subdunt᷑.
Neq enĩ sicht̃ unꝰ seruus plures
dños: quom᷑ płe̾s serui unũ dñm
Ita duob seuplurib maritis uiris:
nlłam legimꝰ seruisse sc̃arum. Plu¬
res a femmas uni uiro legimꝰ ꝯuĩc

Expanded text:
quod illis propter honestatem nuptiarum, quamvis ad nuptias non pertineat, secundum veniam concedatur; id est, progressum illum qui excedit generandi necessitatem, quod illi non habebant. propter quod institutae sunt nuptiae, coaequari possunt illis hominibus. In istis enim carnale est ipsum desiderium filiorum; in iltemporis congruebat. Nunc quippe filios propagare; quia illius populi generatio nuntia futurorum erat, et ad dispensationem propheticam pertinebat. 20. Ideoque non sicut uni viro etiam plures habere licebat uxores, ita uni feminae plures viros, nec prolis ipsius causa, si forte illa parere posset, ille generare non posset. Occulta enim lege naturae amant singularitatem quae principantur: subjecta veuni non sine decore subduntur. neque enim sic habet unus sei-uus plures dominos, quomodo plures serui unum dominum. ita duobus seu pluribus maritis uiuis nullam legimus seruisse sanctarum; plures autem feminas uni uiro legimus, cum
Abbreviated transcription (Latin):
quomꝰ sit uͥtus inhĩtu: ⁊̃ si ñ sit ĩ
oꝑe loqͣr de exemplo. de qua null
erat ĩ ioh̾e baptista.uenit em̃ io¬
hannes non manducans. n bibũs.
⁊̃ dixerunt demoniũ ħt. uenit enĩ
filiꝰ homĩs ⁊ bibens ⁊ manducans:¬

Expanded text:
quomodo sit virtus in habitu, etiamsi non sit in quomodo sit virtus in habitu, etiamsi non sit in opere, loquar de exemplo, de quo nullus erat in Joanne Baptista? Venit enim Joannes non manducans et bibens, et dixerunt: Daemonium habet. Venit Filius hominis manducans
Abbreviated transcription (Latin):
uino: qmͣ ño ei abstulit paulus.
monendo ut uino modico ut̾etur
p̃p̃ stomachũ ⁊ freqñtes suas ĩfirmi¬
tates. Alioquin int̾nciose docebat:
ut pp̃ salutẽ corꝑis fie̾t ĩ aĩo damp¬
nũ uirtutis. S qr poterat ea uͥtute
salua fieri qd̃ monebat: ita relaxa¬
ta ẽ corꝑi utilitas bibendi: ut ma¬
neret ĩ animo ħĩtus continendi. Ip̃e
ẽ enĩ habitus quo aͥd agitur cũ op
ẽ. ẜnm a̾ ñ agr̃: pot̾agi s ño ẽ opus.
hunc hĩtum cͥca ꝯtinenciã q̃ fit a
ꝯtubitu nõ hñt illi quib dr̾. si se ñ
ꝑfecti animo bonis t̾reius ad aliud
nccnͣs ꝑ hunc hĩtum continentie qͥ
eis noñ obligarent᷑. ⁊ quopossent
eis ⁊ nõ uti si non opus eẽt. Nec qͥs¬
qmͣ eis bene utitur: nͥ qui ⁊ no uti
pot̾. Multi quidẽ faciliꝰ se abstinent:
nt non utantur. qmͣ temꝑent. ut
bene utantur. Nemo tñ sapient̾
s scite penuriam pati magnoꝵ ẽ.
Sic ⁊ habundare quis nõ potest s
habundancia nõ corrumpit. ue¬

Expanded text:
uino, quam non ei abstulit Paulus monendo, ut uino modico uteretur propter stomachum et frequentes suas infirmitates — alioquin perniciose docebat, ut propter salutem corporis fieret in animo damnum uirtutis — sed quia poterat ea uirtute salua fieri quod monebat, ita relaxata est corpori utilitas bibendi, ut maneret in animo habitus continendi. ipse est enim habitus, quo aliquid agitur, cum op non opus est. Hunc habitum circa continentiam quae fit a concubitu non habent illi quibus dicitur, Si se non perfecti animi bonis terrenis ad aliud necessariis per hunc habitum continentiae, quo eis non obligarentur, et quo possent eis etiam non uti, si non opus esset. Nec quisquam eis bene utitur, nisi qui et non uti potest. Multi quidem facilius se abstinent ut non utantur, quam temperent ut bene utantur: nemo tamen eis potsed scire penuriam pati, magnorum est. Sic et abundare quis non potest? abundantia non corrumpit. 26
Abbreviated transcription (Latin):
cunt᷑ isti ex quodã sensu nature
mor. tał successiõm desuccessione
requirentes. Quod quisquis bo¬
nũ negat: ignorat deum õĩum
bonoꝵ a̾ celestib us adterrena
ab inmortalib us ad mortalia c¬
atorem. hoc & sensu gen̾andi nꝰ
bestie penitꝰ carent. ⁊ maxime a¬
lites quat imꝓmptu ẽ curamdi¬
ficandi. ⁊ q̃dam coniugatoꝵ sib̃¬
tudo ad sinũ ꝓcreandũ atq mit¬
endũ. S illi homines istum nͦ¬

Expanded text:
ucuntur isti, ex quodam sensu naturae ucuntur isti, ex quodam sensu naturae mortalis successionem decessioni requirentis. Quod quisquis bonum negat, ignorat Deum omnium bonorum a coelestibus usque ad terrena, ab immortalibus usque ad mortalia creatorem. Hoc autem sensu generandi nec bestiae penitus carent, et maxime alites, quarum in promptu est cura nidificandi, et quaedam conjugiorum similitudo ad simul procreandum atque nutriendum. S
Abbreviated transcription (Latin):
subiectã deo futuram ĩuna celesti
ciuitate. Itaq sic̃ duob plurib¬
ne seriure: sic a uiro uiuo ĩalt̾us
transire ꝯnubiũ. nec tunc licuit.
nec nũc licet: nec umqmͣ licebit.
Apostatare quippe ab imo deo⁊
ire malt̾ius adult̾iam suꝑstic̃õ¬
nẽ: semꝑ ẽ malum. Nec cansa gͦ
num̾osioris ꝓlis fecerunt sanctint̃
deret uiꝰ uxorem ⁊ alt̾ius domã
filiis impledrram. In nr̃arũ quippe
nuptiis plus ualet sc̾ctas sacͣet:
qͣm fecimditas uteri. Si gͦ ⁊ illiqui
lare nissus abraham nttepidꝰ aex
uotus qũe de tanta desꝑatione sus¬
te manũ deponeret quo iuben
leuauerat: restat ut ind̾ani
itũ saltẽ continentes nr̃i arip¬
tis illis patrib comparandsst
nͥ forte iam isti p̾ferendi sura el
quib non dũ quos conferan me¬
nim. Maiꝰ enĩ bonũ erat milloꝵ
nuptiis qmͣ est ꝓpͥum bonũ mipi
ar̃: cui ꝓcul dubio bonũ contina¬
tie p̾ferend̾ est. qr ñ tali officõ qͥn¬
bant uni filios ex nuptiis qͣli d¬

Expanded text:
a caelesti ciuitate. itaque sicut duobus pluribusue seruire, sic a uiuo uiro in alterius transire conubium nec tunc licuit nec nunc licet nec umquam licebit. apostatare quippe ab uno deo et ire in alterius adulterinam superstitionem semper est malum. nec causa ergo numerosioris prolis fecerunt sancti nosderet uiuus uxorem etiam alterius domum filiis inpleturam. in nostrarum quippe nuptiis plus ualet sanctitas sacramenti quam fecunditas uteri. Si ergo et illi,lare iussus Abraham intrepidus ac deuotus, quem de tanta desperatione suste manum deponeret, quo iubente leuauerat - restat, ut uideamus, utrum saltem continentes nostri coniugatis illis patribus conparandi sint; nisi forte iam isti praeferendi sunt eis, quibus nondum quos conferamus inuenimus. maius enim bonum erat in illorum nuptiis quam est arum, cui procul dubio bonum continentiae praeferendum est; quia non tali officio quaerebant illi filios ex nuptiis, quali d
Abbreviated transcription (Latin):
non qͣs nuptias s qm continençiã
cõparem quero. Immo ñ nptiis
nuptias. Nam par ĩ om̃ib munꝰ
ẽ mortali hominũ nature datum.
S homĩes qui nuptiis utunt᷑ illi
hom̃ĩb qui longe ałr nptiis usi
ferendi sunt requirend̾ ẽ. nͥ forte
abraham contin̾e se non posset:q̃
a nupciis pp̃ regnũ celoꝵ: qui unic̾
ꝓlis pignus pp̃ ꝙ nuptie tare sunt:
potuit intrepidus imimolare prĩ
ĩ oꝑe maifestant᷑. aliqñ ĩ hĩtu la¬
tent. sicut martẏrii uirtus emicu¬
it. apparuitq tołando passiones.
S qͥ mlti sint in eadem nirtute aĩ
inconspectu dei eclam in hominũ ꝓ¬
cedat: nec tunc ẽẽ incipiat. s ĩno¬
tescat. Iam enĩ erat in iobpaciẽtia
qmͣ nouerat d̾s. ⁊ cui testimoniũ
ꝑhibebat. s hominib ĩnotuit tẽp¬
tacõnis ex amine.⁊ qd latebat in¬

Expanded text:
s nuptias, sed quam continentiam conparem quaero, immo non nuptias nuptiis — nam par in omnibus munus est mortali hominum naturae datum — sed homines, qui nuptiis utuntur, illis hominibus qui longe aliter nuptiis usi onferendi sint requirendum est. nisi forte Abraham continere se non posset a nuptiis propter regnum caelorum, qui unicum prolis pignus, propter quod nuptiae carae sunt, potuit intrepidus immolare proptein opere manifestantur, aliquando in habitu latent, sicut martyrii virtus emicuit apparuitque tolerando passiones: sed quam multi sunt in eadem virtute animi, in conspectu dei, etiam in hominum procedat nec tunc esse incipiat, sed tunc innotescat! iam enim erat in Iob patientia, quam nouerat deus et cui testimonium perhibebat, sed hominibus innotuit temptationis examine
Abbreviated transcription (Latin):
ñ rõni s libidim obsequit᷑. Et hũc
tam̃ ñ exigere s redd̾e comugine
formcando dampnabłr peccet. ad
ꝑsonam ꝑtinet coniugalẽ. Si aut̾
ambo tałi concupiscencie sb̾iungũt᷑
rem faciunt ñ plane nuptiarũ.
uerumptũ si mag̾ insua comune¬
tione diligunt qd᷑ honestũ qmͣ ꝙ
ihonestũ ẽ: id est quod nuptiarũ
qͣm id quod ñ est npciar: hoc
eis auctore apło scd̾m ueniam con¬
cedit᷑. eurꝰ delicta nõ hñt hortatͥ¬
ces nuptias: s dep̾catrices dĩ mise¬
ricordiã: qmͣ non a se au̾tant. nł
non abstinendo quibdam dieb
nt oronib uacent. ⁊ ꝑ hnͣc absti¬
nenciã sicut ꝑ ieiunũ ꝯmendr̃t
pͥces suas. uł inmuitando nat᷑alẽ

Expanded text:
ibidini obsequitur. et hunc tamen non exigere, sed reddere coniugi, ne fornicando damnabiliter peccet, ad personam pertinet coniugalem. si autem ambo tali concupiscentiae subiguntur, rem faciunt non plane nuptiarum. uerumtamen si magis in sua coniunctione diligunt quod honestum, quam quod inhonestum est, id est quod nuptiarum quam id, quod non est nuptiarum, hoc eis auctore apostolo secundum ueniam conceditur: cuius delicti non habent hortatrices nuptias, sed deprecatrices, si dei misericordiam non a se auertant, uel non abstinendo quibusdam diebus, ut orationibus uacent, et per hanc abstinentiam sicut per ieiunia commendent preces suas, uel inmut
Abbreviated transcription (Latin):
bantur delectõn eoꝵ qui immola¬
tione uescebant᷑: ant eoꝵ qui ꝙͣnis
licitas escas tam̃ ĩmoderaciꝰ assu¬
nebant. sicut pres temꝑis neteris
testam̃ti consulendi officõ cõcum
bidinẽ relaxata. nec turpitudini
tproꝵ. nec coniugatoꝵ ĩtemꝑ¬
ancie: conferenda ẽ. eadem quippe
uera caritatis minc spñalit̾. tune
carnalit̾ pp̃ illam inrẽm ierłm ꝓpa

Expanded text:
bantur delectationi eorum, qui inmolabantur delectationi eorum, qui inmolaticio uescebantur, aut eorum, qui quamuis licitas escas tamen inmoderatius absumebant, sic patres temporis ueteris testamenti consulendi officio concumblibidinem relaxata nec turpitudini stuprorum nec coniugatorum intemperantiae conferenda est. eadem quippe uena caritatis nunc spiritaliter, tunc carnaliter propter illam
Abbreviated transcription (Latin):
illicitꝰ cib: hoc ẽ mĩqͥrenda ꝓlefe
nicariꝰ. uł adult̾mꝰ concubitꝰ. Et
ꝙ ẽ inluxuria uentris ⁊ gutturis
illicitus tib: hoc ẽ inlibidine nl¬
lam ꝓlem q̃rente illicitꝰ concubit.
et quod est inlicito cibo ñ nullus
ĩmod̾atior appetitus: hoc ẽ ĩ con¬
iugib uemał ille concubit᷑. Sic̃
gͦ sanctius ẽ emori fame qm p̾do¬
lõntis uesci. Ita sanctiꝰ ẽ defungi
sine lib̾is qͣm ex illucito coĩtu st¬
pem querere. Undecũq a nas¬
cantur homĩes si parentũ iniaĩ
ñ sectantur. ⁊ dm̃ recte colant
pontisti ⁊ salui erunt. Sem̃ .ii. homĩs
etqualicũq hom̃e dĩ creatura ẽ. Et
a male utentib male ent. ñ ipͫ
aliqñ malum erit. Sicut aͥ fili bo¬
ni adult̾oꝵ nulla defensio ẽ adulti¬
oꝵ. sic mali filii coniugatoꝵ ulłm
cinen ẽ iptiarũ. ꝓͥide sic̃ prẽs
temꝑis noui testamenti ex officio
coniulendi alimenta sumentes
quͣmis ea cũ delectacõe naturali crͣ¬

Expanded text:
illicitus cibus, hoc est in quaerenda prole fornicarius vel adulterinus concubitus. Et quod est in luxuria ventris et gutturis illicitus cibus, hoc est in libidine nullam prolem quaerente illicitus concubitus. Et quod est in cibo licito nonnullis immoderatior appetitus, hoc est in conjugibus venialis ille concubitus. Sicut ergo satius est emori fame, quam idolothytis vesci; ita satius est defungi sine liberis, quam ex illicito coitu stirpem quaerere. Undecumque cantur homines, si parentum uitia non sectentur et deum recte colant, honesti et salui erunt. semen enim hominis ex qualicumque homine dei creatura est, et eo male utentibus male erit, non ipsum aliquando malum erit. sicut autem filii boni adulterorum nulla defensio est adulteriorum, sic mali filii coniugatorum nullum crimen est nuptiarum. proinde sicut patres temporis noui testamenti ex officio consulendi alimenta sumentes, quamuis ea cum delectatione naturali car
Abbreviated transcription (Latin):
si raptis inq̃ ac ꝓperam ĩuasis iͣ
quisq utatur. itt ex eoꝵ frudib
largas elemosinas faciat: iõ rapi¬
nã instificat. Neq si aliꝰ iri pr¬
no uł iuste quento auarꝰ succũbat:
io̾ culpanda est iutisciuił regula qͣ
possessor legatimꝰ scũs ẽ. si tiran¬
nnce factionis pu̾sitas landabilis
erit: si regia cemencia tyrannos
subditos tractet: n ͨ intuꝑabilis
ordo regie potestatis si rex crude¬
litate tẏraninca semat. Aliud ẽ
namq ñiusta potestate iuste uel¬
le uti. ⁊ aliud est iusta pͥate ĩ iꝰte
uti. Ita nec concubine ad tempus
adhibite si filioꝵ cã contũbant:
iustũ faciunt concubinatũ suũ.
n cõuigate sic̃ maritis siuis las¬
ciuiant: nuptiali ordini c̾men
imponũt. Posse sane fieri imp¬
tias ex male ꝯuctis honesto pꝰ¬
ea placito conseqũte manism̃ ẽ.¬

Expanded text:
 ac perperam inuasis ita quisque utatur, ut ex eorum fructibus largas elemosynas faciat, ideo rapinam iustificat; neque si alius ruri paterno uel iuste quaesito auarus incumbat, ideo culpanda est iuris ciuilis regula, qua possessor legitimus factus est; nec tyrannicae factionis peruersitas laudabilis erit, si regia clementia tyrannus subditos tractet; nec uituperabilis ordo regiae potestatis, si rex crudelitate tyrannica saeuiat. aliud est namque iniusta potestate iuste uelle uti, et aliud, est iusta potestate iniuste uti. ita nec concubinae ad tempus adhibitae, si filiorum causa concumbant, iustum faciunt concubinatum suum nec coniugatae, si cum maritis lasciuiant, nuptiali ordini crimen inponunt. Posse sane fieri nuptias ex male coniunctis honesto postea placito consequente manife
Abbreviated transcription (Latin):
gaudio suscepturos fuisse: qui
uiligent̾ intentus leg̾et quom
conugib utebantur. cũ ⁊ ples
hr̃e uni iuro licebat. Quas casti
h̾ebant qmͣ nc̃ unam quilibet is¬
toꝵ. quib indemus quid scd̾m ne¬
mam concedat apłs. hebant enĩ
eas in oꝑe gen̾andi. ñ inmorbo de¬
siderii sicut gentes q̃ ignorant
dm̃. Qd̾ tom magnũ est: ũ młti
hodie faciliꝰ se tota uita ab omĩ
concubitu abstineant: qmͣ mod
teneant ño coeundi nͥ ꝓlis causa
si mr̃imoĩo copłentur. Nempe mł¬
tos h̾emus fr̃es ⁊ socios celestis he¬
ditatis utͥusq sexus continentes.
siue exꝑtos nuptias: siue ab õi
tali comixtione integros. Nempe
coniugati sũt siue qui fuerunt
inclinantes nob̾ nũqͣmͣ se cõi¬
gib ẽẽ cõmixtos: n sꝑando cõ¬
ceptum. Quod gͥ p̾cip
comugatis apłi
hoc est mptiar̾. Ꝙ
autẽ uemaliter conce¬
dunt: aut qd̃ impedit or̾ones:
nõ cogunt nuptie: s ferunt. Itaq

Expanded text:
gaudio suscepturos fuisse, qui gaudio suscepturos fuisse, qui diligenter intentus legit, quomodo coniugibus utebantur, cum et plures habere uni uiro licebat, quas castius habebat quam nunc unam quilibet istorum, quibus uidemus quid secundum ueniam concedat apostolus. habebant enim eas in opere generandi, non in morbo desiderii sicut gentes, quae ignorant deum. quod tam magnum est, ut multi hodie facilius se tota uita ab omni concubitu abstineant quam modum teneant non coeundi nisi prolis causa, si matrimonio copulentur. nempe multos habemus fratres et socios caelestis hereditatis utriusque sexus continentes, siue expertos nuptias siue ab omni tali conmixtione integros; nempe coniugati sunt, siue qui fuerunt, indicantem nobis numquam se coniugi esse conmixtum nisi sperando conceptum? quod ergo praecipconjugatis apostoli, hoc est nuptiarum: quod autem venialiter concedunt, aut quod impedit orationes, non cogunt nuptiae, sed ferunt. Itaque
Abbreviated transcription (Latin):
uł uͥginem uł iudualem ꝯtinenci¬
ã conseruare: qmͣ tͥbulatõem crͣ¬
nis sñ qua comugia eẽ ñ possunt.
ntalia taceantur ã quib partit
aplłs. nullo iam cogente hũane
societatis offico sustinerẽ: S cũ
dñante concupiscencia fuerint
copłati: si eam postea nic̾uit. qͥa
non ita licet dissolu̾e conuigiũ.
sic̃ licebat nõ colligare: fuit tales
quales ꝓfitetur forma nuptiarũ.
ita ut uł pari consensu ascendãt
celsiorem sanctitatis gͣdum. aut
si ñ ambo sunt tales: erit qͥ talis
ẽ ñ exactor s redditor debiti ser¬
uans ĩ om̃ib castam religiosãq
concordiã. Illic u̾o temꝑib cũ ad¬
huc ꝓpheticis sacram̃ẽtis salutis
nr̃e mist̾ium uelabatur. ⁊ qui
ante iptias tales erant officõ
ꝓpagandi nuptias copłabant. ñ
uicti libidine: s ducti pietate.
Quib si opto tał daret᷑ quał re¬
uelato nouo testam̃to data ẽ di¬
cente domino. qui pot̾ cape capi¬
at. nõ eos dubitaret ⁊ iam cum

Expanded text:
ginalem uel uidualem continentiam conseruare quam tribulationem carnis, sine qua coniugia esse non possunt — ut alia taceantur a quibus parcit apostolus nullo iam cogente humanae societatis officio sustinere? sed cum dominante concupiscentia fuerint copulati, si eam postea uicerint, quia non ita licet dissoluere coniugium, sicut licebat non conligare, fiunt tales, quales profitetur forma nuptiarum, ita ut uel pari consensu ascendant celsiorem sanctitatis gradum aut, si non ambo sunt tales, erit, qui talis est non exactor, sed redditor debiti, seruans in omnibus castam religiosamque concordiam. illis uero temporibus, cum adhuc propheticis sacramentis salutis nostrae mysterium uelabatur, etiam qui ante nuptias tales erant, officio propagandi nuptias copulabant, non uicti libidine, sed ducti pietate: quibus si optio talis daretur, qualis reuelato nouo testamento data est dicente domino: qui potest capere, capiat, non eos dubitat etiam cum
Abbreviated transcription (Latin):
molare: Qͤ cũ ita sint h̾eticis qͥ¬
dem sũ manicheis. suĩ quicũq alii
pẽib uet̾is testamenti de plurib
calumpmant᷑ uxorib hoc ẽẽ argu¬
mentũ deputantes: quo eoꝵ ꝯmu
nigant. ⁊ incontinenciã satis suꝑ¬
q responsũ ẽ: si tam̃ capiunt no
factitabant᷑. n cõtra p̾cep̃tũ qͥa
nulla lege ꝓhibebantur. Illos ñ
qui illicite fenũs usi sunt uł ar¬
guit inscripturis illis diuina sen¬
tentia uł nob̃ lectio iudicandos
atq uitandos nõ approbandos
coniuges hñt qnͣtum possumꝰ ad¬
am de illis sanctis prĩb audeant
iudicare comꝑantes ut ait apłs
semetipõs sibimet ipĩs. ⁊ ĩo in
telligentes qnͣtos uͥtutes ht̃ ani¬
mꝰ iusticie contͣ libidines semen

Expanded text:
Quae cum ita sint, haereticis quidem sive Manichaeis, sive quicumque alii patribus Veteris Testamenti de pluribus calumniantur uxoribus, hoc esse argumentum deputantes, quo eorum convincant incontinentiam, satis superque responsum est: si tamen capiunt nofactitabantur; neque contra praeceptum, quia nulla lege prohibebantur. illos uero, qui inlicite feminis usi sunt, uel arguit in scripturis illis diuina sententia uel nobis lectio iudicandos atque uitandos, non adprobandos coniuges habent, quantum possumus, adm de illis sanctis patribus audeant iudicare, conparantes, ut ait apostolus, semet ipsos sibimet ipsis et ideo non intellegentes, quantas uires habeat animus iustitiae contra libi
Abbreviated transcription (Latin):
uł ip̃a causa filioꝵ atq aliis
copulare ñ li
Qdͥ si fecernt cũ
eis quib se copulaueuint.
adultium cõmiitunt. Ip̃i a conugi
manente plane uxoris uolu̾̃tate ad¬
hib̾e aliam uũ ꝯmunes filii nastanꝰ
immiꝰ cõmixtione ac semine alt̾us
q̃ iure aut potestate apd̾ antiquos
prẽs tas erat utrũ ⁊ nũc fas sit no¬
necessitas q̃ tuic fuit qͣndo ⁊ pariẽ¬
tib coniugib aliam pp̃ copiosiorẽ
post̾itatẽ suꝑduce licebat: qd̾ mũc
terte non licet. Nam trũ affert o
lass. Sicut enĩ sapiens ⁊ iustus q
iam concupiscit dissolui ⁊ ẽẽ cãx¬

Expanded text:
s copulare non liceat. Quod si fecerint, iis quibus se copulaverint adulterium committunt; ipsi autem conjugi manente plane uxoris voluntate adhibere aliam, unde communes filii nascantur, unius commistione ac semine, alterius autem jure ac potestate, apud antiquos Patres fas erat, utrum et nunc fas sit unc fuit, quando et parientibus coniugibus alias propter copiosiorem posteritatem superducere licebat, quod nunc certe non licet. nam tantum adfert oplaret. sicut enim sapiens et iustus. qui iam concupiscit dissolui et esse c
Abbreviated transcription (Latin):
uł curiositatis. ⁊ u̾bositatis.
rara npta ẽ q̃ i ip̃o quoq a¬
q placeat deo ornando se ñ intor
sinb aũ auro aũ margaritis ⁊ nes
pͥtiosa: s ꝙ decet mulieres ꝓmuttẽ¬
s pietatẽ ꝑ bonã conu̾sacõem. Falia
miberes ob audientes martis siuis
uͥsiqui ñ credũt u̾bo ꝑmulieris cõ¬
nsatoem sine loquela iucufieri pos¬
suit. uidentes timorẽ ⁊ castã conu̾¬
ornant᷑ capilloꝵ ⁊ crispationib a
ctũdate auro. aũ ueste decora: sed
pabant ornabant se obseqnes
ras suis. quomodo sarra obandi¬
bat abrahe: Dnm illum nocans.
suiꝰ facte estis filie bnfacientes. ⁊ ñ
timentes ullũ uamĩ tumorẽ. Uiri
sl iõne concordes. ⁊ caste uiuentes.
ñ uxorib urĩs a tanqmͣ uasi infir¬
mori ⁊ subiecto tribuite honorẽ. qi
rheredib gr̃e. ⁊ iudete ne impedi¬
ant᷑ orõnes ur̃e. Ita ne uero con¬
ngia talia ñ cogitant ea q̃ sunt
tira sunt. Quis negat. Et in ip̃a r̾a¬

Expanded text:
l curiositatis et uerbositatis, ita rara nupta est, quae in ipso quoque osi quomodo placeat deo, ornando se non intortis crinibus aut auro et margaritis et ueste pretiosa, sed quod decet mulieres promittentes pietatem per bonam conuersationem. talia , inquit, mulieres obaudientes maritis suis, ut et si qui non credunt uerbo, per mulieris conuersationem sine loquella lucrifieri possint, uidentes timorem et castam conueornantur capillorum incrispationibus aut circumdatae auro aut ueste decora, sed sperabant, ornabant se, obsequentes uiris suis, quomodo Sarra obaudiebat Abrahae, dominum illum uocans, cuius factae estis filiae benefacientes et non timentes ullum uanum timorem. uiri simili ratione concordes et caste uiuentes cum uxoribus uestris et tamquam uasi infirmiori et subiecto tribuite honorem quasi coheredibus gratiae, et uidete ne inpediantur orationes uestrae. itane uero coniugia talia non cogitant ea quae sunt errara sunt — quis negat? — et in ipsa rar
Abbreviated transcription (Latin):
retce dampnabił: iste qui ẽ contͣ
naturã execrabibr sit ĩ metetrice:
s exetrabiliꝰ ĩuxore. Eantũ ualet
ordinatõ creatoris ⁊ ordo c̾ature:
ut ĩ reb adutendũ concessis ⁊ cũ
modꝰ exceditur. longe sit tolera¬
biliꝰ qmͣ in ea que concessa nõ st.
uł miꝰ uł ratꝰ excessus. Et iõ uire
concessa ĩmoderatõ coniugis ne ĩ
re nõ concessa libido ꝓrumpat: to¬
leranda est. hinic ẽ ⁊ quod longe mi¬
nꝰ peccat qmͣlibet assiduus adux¬
Mem: qm̃ uł rarissimꝰ ad formca¬
tõm. Sum ño uir menbro mulie¬
ris: nõ ad hoc concesso uti nolu̾it:
tuxpior ẽ uxor si in se qmͣ inalia
fien ꝑmiserit. Decꝰ gͦ comugalẽ
est caftitas ꝓtreandi. ⁊ reddendi
carnał debiti sides. hoc ẽ opꝰ nupcia¬
oicento. ⁊ si acceꝑis uxorẽ ñ peccas¬

Expanded text:
ce damnabilis, iste, qui est contra naturam, execrabiliter fit in meretrice, sed execrabilius in uxore. tantum ualet ordinatio creatoris et ordo creaturae, ut in rebus ad utendum concessis, etiam cum modus exceditur, longe sit tolerabilius quam in ea, quae concessa non sunt, uel unus uel rarus excessus. et ideo in re concessa inmoderatio coniugis, ne in rem non concessam libido prorumpat, toleranda est. hinc est etiam, quod longe minus peccat quamlibet adsiduus ad uxorem quam uel rarissimus ad fornicationem. cum uero uir membro mulieris non ad hoc concesso uti uoluerit, turpior est uxor, si in se, quam si in alia fieri permiserit. decus ergo coniugale est castitas procreandi et reddendi carnalis debiti fides: hoc est opus nuptiadicendo: et acceperis uxore
Abbreviated transcription (Latin):
doctͥna. q̃dam pp̃ salutem: sic̃ cibus
potꝰ ⁊ sompnus q̃dam pp̃ amicitiã
est. his itaq bonis q̃ pp̃ aliud ne¬
cessaria suntr qui non ad hoc pp̃ qt
utitur: benetacigt. Eui u̾o nõ sunt
necla: si nõ eis utitur: mels fact.
ꝓinde istabona cũ opus hemais
bene uolumus: s melius ea no¬
lumꝰ qm uolumus: qr tunc meł¬

Expanded text:
doctrina, quaedam propter salutem, sicut cibus et potus et somnus, quaedam propter amicitiam, est. his itaque bonis, quae propter aliud necessaria sunt, qui non ad hoc utitur,t, bene facit. cui ergo non sunt necessaria, si non eis utitur, melius facit. proinde ista bona cum opus habemus, bene uolumus; sed melius ea nolumus quam uolumus, quia tunc me
Abbreviated transcription (Latin):
ap humanã societatẽ hoc oꝑe ño
ge. Ita enĩ se se hẽt humanũ genꝰ.
it alis qui se nõ ꝯtinent. ñ solum
ꝑmiptias occupatis s multis etiam
ꝑurtitos concubitꝰ luxuriantib bo¬
so creatore de mał eoꝵ faciente qd̾
bundancia successionis: unde sãcte
amititie conqͥrantur. Ex quo coll̾r

Expanded text:
ocietatem hoc opere non egere. Ita enim jam sese habet humanum genus, ut aliis qui se non continent, non solum per nuptias occupatis, sed multis etiam per illicitos concubitus luxuriantibus, bono Creatore de malis eorum faciente quod abundantia successionis, unde sanctae amicitiae conquirantur. Ex quo colligi
Abbreviated transcription (Latin):
tñ neq ibi pͣndium ieunno: s ius¬
ticia sacrilegis. nec hic nuptie nͥ¬
ginitati: s uces impietati pͥfert᷑
ad hoc enã inti cum opus ẽ pnͣdñt:
ut tanqm boni domini ꝙ maũ et
equũ eit serius corꝑib p̾beant. ad
hoc & saculegi ieninant: ut demo¬
nib seruant. Sic ad hoc mibunt
fideles ut maritis ꝑudice copulẽ¬
tur. Ad hoc autem sunt nirgines
impie: ut a uero deo formcent᷑.
Sicut g bonũ erat qd̃ martha fa¬
ciebat occupata cirta minist̾iũ
scõꝵ: s melius ꝙ maria soror eiꝰ
sedens ad pedes domini. ⁊ audĩes
ubum domini: ita bonũ susaime

Expanded text:
unio, sed iustitia sacrilegio neque hic nuptiae uirginitati, sed fides inpietati praefertur. ad hoc enim iusti, cum opus est, prandent, ut tamquam boni domini quod iustum et aequum est seruis corporibus praebeant; ad hoc autem sacrilegi ieiunant, ut daemonibus seruiant. sic ad hoc nubunt fideles, ut maritis pudice copulentur; ad hoc autem sunt uirgines inpiae, ut a uero deo fornicentur. sicut ergo bonum erat, quod Martha faciebat occupata circa ministerium sanctorum, sed melius, quod Maria soror eius sedens ad pedes domini et audiens uerbum eius: ita
Abbreviated transcription (Latin):
redderet᷑. eũ ꝑfidum nec ꝑfidus di¬
c̾et. Ita mulier si fide comugali mo¬
lata fidem seruet adult̾o: ntiq ma¬
la ẽ: si nec adult̾o peior ẽ. Porro
si eam flagia peniteat. ⁊ ad castita¬
tẽ rediens ꝯugalem ꝑõam ac pla¬
titam adult̾mam rem scindat: mi¬
ror si eam fid̾i molat̾tem uł ip̃e ad¬
ult putabit. s olet etiã queti cũ ꝯ¬
masculus ⁊ femmna nec ille marit᷑¬
nec illa uxor alt̾ius sibun ñ filioꝵ
ꝓcreandoꝵ. s ꝓ in continencia soliꝰ
ꝯcubitꝰ cã copulantur. ea fide me¬
diant. ne ille cũ alt̾a. nec illa cũ al¬
t̾o id faciat. uatũ nuptie suit uocã¬
de. Et potest qͥdem fortasse ñ absur¬
de hoc appellari cominibiũ. si usq
ad mort̾e aliciuꝰ eoꝵ id int̾ eos pla¬

Expanded text:
redderetur, eum perfidum nec perfidus diceret. ita mulier, si fide coniugali uiolata fidem semet adultero, utique mala est; sed si nec adultero, peior est. porro si eam flagitii paeniteat et ad castitatem rediens coniugalem pacta ac placita adulterina rescindat, miror, si eam fidei uiolatricem uel ipse adulter putabit. Solet etiam quaeri, cum masculus et femina, nec ille maritnec illa uxor alterius, sibimet non filiorum procreandorum, sed pro incontinentia solius concubitus causa copulantur, ea fide media, ut nec ille cum altera, nec illa cum altero id faciat utrum nuptiae sint vocandae? Et potest quidem fortasse non absurde hoc appellari connubium, si usque ad mortem alicujus eorum id inter eos pla
Abbreviated transcription (Latin):
minũ quoddam sacram̃tũ ad hib̾et.
qd̃ deserentib hominib atq id sol¬
uere cupientib ĩ concussũ illis man̾et
ad penam. Si qͥd̾ int̾uemente diuor¬
t̾o nõ aboletur illa confed̾atio np¬
tiał itaut sibi coniuges sĩt ⁊̃ seꝑa¬
tun. cum illis & adult̾ium cõii¬

Expanded text:
minum quoddam sacramentum adhiberetur, minum quoddam sacramentum adhiberetur, quod deserentibus hominibus atque id dissoluere cupientibus inconcussum illis maneret ad poenam, siquidem interueniente diuortio non aboletur illa confoederatio nuptialis, ita ut sibi coniuges sint etiam separati, cum illis autem adulterium commi
Abbreviated transcription (Latin):
manere ĩ nuptã aut iuro suo rec̃õ¬
ailiari. ẜumi recede̾ utiq ⁊ manere ĩ¬
mpta nͥ ab adult̾o uiro ñ debeat:
ne recedendo ab eo qui adult̾ ñ est
faciat enn mechari. reconciliari
l uiro uł tolerando ii se ip̃e ꝯtiñe
ño pͭ. uł correpto forsitan iuste pͭ.
de alt̾ns. si adult̾am alt̾am reliq̃rit
cũ mulieri non sit nubendi alteri
si adult̾um reliquerit: ño iudeo:
Q ͤ si ita sunt: tiñ ualet illd̾ sociale
soluatur. posset enĩ homo dimitte̾
st̾ilem uxorẽ. ⁊ duc̾e̾ de qͣ filios hñt.
⁊ tñ ño licet. Et nr̃is qͥdem iam tpribꝰ
ac more romano. nec suꝑ duc̾e ut
ampliꝰ h̾at qmͣ unã nuam. Et utiz
relicta adult̾a. uł relicto adultero:
possent plures nasci homĩes: si uel
illa alt̾i imb̾et uł ille alt̾am ducer.
Qd̾ tam̃ si ñõ licet sic̃ diund regła
quid sibi uelit tanta firiitas uin¬
tuli coniugał. Qd̾ neqͣqm puto
tm̃ nałe potuisse: nͥalicuiꝰ rei ma¬
ioris ex hac infirma mortalitate ho¬

Expanded text:
anere innuptam aut uiro suo reconciliari: cum recedere utique et manere innupta nisi ab adultero uiro non debeat, ne recedendo ab eo, qui adulter non est, faciat eum moechari. reconciliari autem uiro uel tolerando, si se ipsa continere non potest, uel correcto forsitan iuste potedae alterius, si adulteram reliquerit, cum mulieri non sit nubendi alteri, si adulterum reliquerit, non uideo. quae si ita sunt, tantum ualet illud sociale soluatur. possit enim homo dimittere sterilem uxorem et ducere, de qua filios habeat, et tamen non licet, et nostris quidem iam temporibus ac more Romano nec superducere, ut amplius habeat quam unam uiuam; et utique relicta adultera uel relicto adultero possent plures nasci homines, si uel illa alteri nuberet uel ille alteram duceret. quod tamen si non licet, sicut diuina regula quid sibi uelit tanta firmitas uinculi coniugalis? quod nequaquam puto tantum ualere potuisse, nisi alicuius rei maioris ex hac infirma mortalitate ho
Abbreviated transcription (Latin):
sequerent᷑. In hiis autẽ boms buis
sine que nste sine que martha ⁊ ma¬
ria faciebant: fieri nõ posset qued
meliꝰ este nͥ alt̾o p̾timsso anͥrelito.
unde intelligendũ ẽ non io malim
putendũ &e miꝑtias. qr n ab eis ab
tas: aũ uirginał istegͥtas. Na n
ĩo malũ erat ꝙ martha fagebat
qr nͥ inde abstineret: soror eł n̾ofi¬
ceret ꝙ melius erat: aut ĩo malĩ
est susciꝑe iustũ aut ꝓph̾am ĩ d
suam. qr nec domũ hre debet.¬

Expanded text:
sequerentur. in his autem binis bonis, siue quae isti siue quae Martha et Maria faciebant, fieri non posset, quod melius est, nisi altero praetermisso aut relicto. unde intellegendum est non ideo malum putandum esse nuptias, quia, nisi ab tas aut uirginalis integritas. neque enim ideo malum erat, quod Martha faciebatquia nisi inde abstineret soror ejus, non faceret quod melius erat: aut ideo malum est suscipere justum aut prophetam in domum suam, quia nec domum habere debet
Abbreviated transcription (Latin):
unc ⁊̃ mubentib san̾ctis. Ip̃e qui¬
dmiptie ĩ omĩb gentib eadem
lessibet postea fueruit: ad hoc tñ
institute sunt nuptie ut ordina¬
te honesteq uascantur. S hoĩes
qui se ñ continent: tanqͣm ascen¬
dunt ĩ nuptias gradu honestatis.
tatis. ac ꝑ hoe muis utroꝵq imp¬
te inqnͣtũ nuptie sunt. qr ꝓcreã¬
di causa sunt: equalb bone sunt.
hi tũ honĩes coniugati: ũ sunt

Expanded text:
ubentibus sanctis. Ipsae quidem nuptiae in omnibus gentibus eadem qualeslibet postea fuerint, ad hoc tamen institutae sunt nuptiae, ut ordinate honesteque nascantur. Sed homines qui se non continent, tanquam ascendunt in nuptias gradu honestatis: tatis. Ac per hoc quamvis utrorumque nuptiae in quantum nuptiae sunt, quia procreandi causa sunt, aequaliter bonae sint, h
Abbreviated transcription (Latin):
placeat domino. Qͥ autẽ mr̃imo¬
no comunctꝰ ẽ cogitat q̃ sunt
mundr quomꝰ placeat ipxori. Et di¬
uisa ẽ mulier npta. Et uirgo qͦ ĩ¬
nupta est sollicita ẽ ea q̃ su̾nt dñi¬
tita ẽst. q̃ sunt mundi quomodo
placeat uiro.Unde mͥ nidet᷑ hoc
temꝑe solos eos qui se ño ꝯtinẽt
comugari oportere scd̃m illam eiꝰ¬

Expanded text:
eat domino; qui autem matrimonio iunctus est, cogitat ea quae sunt mundi, quomodo placeat uxori. et diuisa est mulier innupta et uirgo: quae innupta est, sollicita est quae sunt dcita est quae sunt mundi, quomodo placeat uiro. unde mihi uidetur hoc tempore solos eos, qui se non continent, coniugari oportere - secundum illam eiu
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽnt. Nant ã quid dcũri sumus
adu̾sus eindentissimã uocem apł
dicentis. quod uult faciat. non ꝑ¬
cat si nubat. ⁊ si acceꝑis uxorẽ:
non peccasti. ⁊ si nupserit uirgo
non peccat: Hinc certe iam du¬
bitare fas nõ est: nuptias nõ eẽ
pcc̃m. Non itaq npcias scd̃m
nemam concedit apłs. Nam qͥs
ambigat absurdissime dici. non
eos peccasse quib uenia datur.
S illum concubitũ scd̃m uemã
qui fit ꝑ incontinencia. nõ solũ
nulla cͣausa creandi. Que nuptie
nõ fieri cogunt. s ignosci impe¬
trant: si tamen nõ sit ita muꝰ
ut impediat. Qd̾ se positaẽe de¬
bent tempore orationis: ne mutet᷑
ĩeum usum qui ẽ contͣ nataͣm. de
quo apłs tacere nõ potint. tũ de cor¬

Expanded text:
essent. nunc autem quid dicturi sumus aduersus euidentissimam uocem apostoli dicentis: quod uult faciat; non peccat, nubat, et: si acceperis uxorem, non peccasti; et si nupserit uirgo, non peccat. hinc certe iam dubitare fas non est nuptias non esse peccatum. non itaque nuptias secundum ueniam concedit apostolus - nam quis ambigat absurdissime deos peccasse quibus venia datur? Sed illum concubitum secundum veniam qui fit per incontinentiam, non sola nulla causa procreandi; quem nuptiae non fieri cogunt, sed ignosci impetrant: si tamen non ita sit nimius, ut impediat quae seposita esse debent tempora orandi, nec immutetur in eum usum qui est contra naturam, de quo Apos
Abbreviated transcription (Latin):
quidem ista matronis ante ponẽ
pientes: ad reddendũ carnalede¬
bitũ cogunt non desiderio ꝓlis sed
artore concupiscencie ip̃o suo iure
intemꝑant̾ utentes. In quar tñ
sunt. ut illa concuplscencia reda¬
ta ad legittimũ uincłm: nodefor¬
ms ⁊ dissoluta fluitaret. hñc de mͣ
irrefrenabiles carnes infirmitate
dũ nuꝑciis a̾ indifsolubile fidiso¬
cietate. de ip̃a ꝓgressũ inmodati
cocundi: de nupciis mod̾ caste ꝓ¬
andi. et si enĩ turpe est libidi
uti uelle marito: honestũ ẽ toe
deo ĩcontinentes ũ coniugib nei
uidis parcant. Qͥcquid int̾ se ꝯu¬

Expanded text:
quidem ista matronis anteponendaquidem ista matronis anteponendacontinere cupientes ad reddendum carnale debitum cogunt, non desiderio prolis, sed ardore concupiscentiae ipso suo jure intemperanter utentes: in quarum tasunt, ut illa concupiscentia redacta ad legitimum vinculum, non deformis et dissoluta fluitaret, habens de se ipsa irrefrenabilem carnis infirmitatem, de nuptiis autem indissolubilem fidei societatem, de se ipsa progressum inmoderate coeundi, de nuptiis modum caste procreandi. etsi enim turpe est libidinose uti uel marito, honestum est tamadeo incontinentes, ut coniugibus nec grauidis parcant. quidquid e
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗͣ oꝑe aliquo mala agant:nenas¬
cant᷑. Eet̾m si uł utrumq uł unũ
hoꝵ desit: ñ innenio q̃madm has
nupcias appellare possimus. Et¬
enim si aliqmͣ sib ad tempꝰ adhi¬
bu̾it tonec aliam dignam uł ho¬
norib uł facultatib sins ĩnemat
quã comparẽ ducat. Ip̃o animo
adult̾ est. nec cum illa qmͣ cupit
ĩuenire. s cũ istacum qͣ sic cubat
ut cum ea ñ hãt maritale consor¬
ciũ. Unde ⁊ ip̃a hoc sciens ac no¬
lens: impudicẽ utiq nuscetur
cũ quo ño ht̃ fedus uxorium. re¬
rũptũ si eius chori fidem seruat ⁊
tũ ille uxorem dux̾it nb̾e ip̃a ñõ
cogitet. atq a̾ tali ꝓrsus oꝑe con¬
tinere se pparet: adult̾am quidem
fortassis facłe appellare ñ audeam.
ñ pcate tñ qͥuis dixit cũ eam ui¬
ro cuiꝰ uxor nõ est misceri sciat. Iã¬
u̾o si ex illo contubitu qnͣtumao
ipãm attinet. ño nisi filios uelit
⁊ quicqͥd ultra causam ꝓcreandi
patitur inuita paciatur: multis

Expanded text:
agant ne nascantur. Caeterum si vel utrumque vel unum horum desit, non invenio quemadmodum has nuptias appellare possimus. Etenim si aliquam sibi vir ad tempus adhibuerit, donec aliam dignam vel honoribus vel facultatibus suis inveniat, quam comparem ducat; ipso animo adulter est, nec cum illa quam cupit invenire, sed cum ista cum qua sic cubat, ut cum ea non habeat maritale consortium. Unde et ipsa hoc sciens ac volens, impudice utique miscetur ei, cum quo non habet foedus uxorium. Verumtamen si ei thori fidem servet, et cum ille uxorem duxerit, nubere ipsa non cogitet, atque a tali prorsus opere continere se praeparet, adulteram quidem fortassis facile appellare non audeam; non peccare tamen quis dixerit, cum eam viro, cujus uxor non est, misceri sciat? Jamvero si ex illo concubitu, quantum ad ipsam attinet, non nisi filios velit, et quidquid ultra causam procreandi patitur invita patiatur: multis
Abbreviated transcription (Latin):
tar̃ duriciã ur̃ ꝑmisisse moyies de
diuortu magis apparet. Honora¬
biles gͦ imptie ĩ om̃ib ⁊ chorns in¬
macłatus. Qͦd ño sic diñs bonũ:
ut informcatõnis ꝯꝑacõne sit ho¬
nũ. Alioquin: duo mala erunt qͦꝵ
alt̾m pei᷑: aut bonũ erit ⁊ formc̃o.
quia est peiꝰ adułt̾ium. Peiꝰ ẽ em̃
alienũ mͬm̾io uiolare: qmͣ m̾e¬
trici adherere. Et bonũ ad ult̾iũ
qr est peior incestus. P̾el ÷ enim
cũ m̃re qmͣ cum alien̾a uxore
ꝯcumbe̾. Et donec ad ea ꝑueniat᷑
que sicut apłs ait. turpẽ est et ã
Dr̃e omia bona erunt incõꝑacio¬
ne peioꝵ. hoc autem falsum c̾e
quis dubitet: Non gͦ duo mala
sunt ꝯmibium ⁊ fornicacõ quoꝵ
alt̾m pesꝰ s duo bona sunt ꝯmi¬
liꝰ. Sic ista temꝑalis sanitas et
inbescillitas nõ sunt dno mala
quoꝵ alt̾m penuis: s ista sanitas
⁊ ininortalitas duo bona sunt
quoꝵ alt̾um meliꝰ. Item. sciencia
⁊̃ uanitas nõ duo mala sunt: q᷑¬

Expanded text:
tarum duritiam uidetur permisisse Moyses de diuortii magis apparet. Honorabiles ergo nuptiae in omnibus et torus inmaculatus. quod non sic dicimus bonum, ut in fornicationis conparatione sit bonum; alioquin duo mala erunt, quorum alterum peius; aut bonum erit et fornicatio, quia est peius adulterium — peius est alienum matrimonium uiolare quam meretrici adhaerere - et bonum adulterium, quia est peior incestus — peius est enim cum matre quam cum aliena uxore concumbere — et donec ad ea perueniatur, quae, sicut ait apostolus, turpe est etiam dicere, omnia bona erunt in conparatione peiorum. hoc autem falsum esse quis dubitet? non ergo duo mala sunt conubium et fornicatio, quorum alterum peius, sed duo bona sunt conmelius, sicut ista temporalis sanitas et inbecillitas non sunt duo mala, quorum alterum peius, sed ista sanitas et inmortalitas duo bona sunt, quorum alterum melius. item scientia et uanitas non duo mala sunt, quo