comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Soc uidet᷑ dicere peccare hominẽ qͦ audĩ¬
erit uurat aliqͥs falsum. & scit eum falsi
idẽ. aliqͦ mͦ cognouit. aut ocłis suis con¬
spexit. Aut ille ipse qui uirat illi indi¬
uit. Ita enĩ potuit eẽ consciꝰ. s int̾ timo¬
rẽ huiꝰ peccati i timorẽ ꝓditionas honi¬
nũ ñ parua existit plerũq temptatis
Possumꝰ enũ paratũ ad ꝑiuriũ ad monend
ł ꝓhibendo a tam graui peccato reuoc
S si ñ audierit. ⁊ coram nob̾ dere quam
noui mꝰ falsum uirauerit: utrũ ꝓdendo
cillima questione. S qr ñ hic exp̃ssit cui hoc¬
indicatũ ẽ. utrũ illi cui uirat᷑. an sacerdoti
ł cuipiã qͥ ñ solũ eũ ꝑseqͥ ñ potest irrogando
supplicium.s etiã orare ꝓ illo potest. uidet᷑
mͥ qđ se hoc soluat etiã apeccati uincło. si indi¬
cet talibꝰ qͥ magis ꝓdesse possint quã obesse
ꝑiurio. siue adcorrigendum eũ siue ad dm̃
peo placandũ.si & ipse confessionis adhibe¬

Expanded text:
Hoc videtur dicere peccare hominem, quo audiente jurat aliquis falsum, et scit eum falsum id est aliquo modo cognovit, aut oculis suis conspexit, aut ille ipse qui juravit illi indicauit; ita enim potuit esse conscius. sed inter timorem huius peccati et timorem proditionis hominum non parua existit plerumque tentatio. possumus enim paratum ad periurium admonendo uel prohibendo a tam graui peccato reuocare; sed si non audierit et coram nobis de re quam nouimus falsum iurauerit, utrum prodendcillima quaestio est. sed quia non hic expindicatum sit, utrum illi cui juratur, an sacerdoti, vel cuipiam qui non solum eum persequi non potest irrogando supplicium, sed etiam orare pro illo potest: videtur mihi quod se ab hoc solvat peccati vinculo, si indicet talibus, qui magis possint prodesse quam obesse perjuro: sive ad corrigendum eum, sive ad Deum pro eo placandum, si et ipse confessionis adhibe
Abbreviated transcription (Latin):
lerici aut ab indignis q̃stib nouerint
abstinendũ. & ab omni cuiꝰlibet negoti¬
ationis ingenio ł cupiditate cessandum:
aut in quocunq gradu sint mor aclerica¬
libus officiis abstinere cogant᷑. De uenatorl¬

Expanded text:
lerici aut ab indignis quaestibus noverint abstinendum, et ab omni cujuslibet negotiationis ingenio vel cupiditate cessandum; aut in quocunque gradu sint positi mox clericalibus officiis abstinere cogantur
Abbreviated transcription (Latin):
& ustiris. Itẽ. Qui habetis aliquid
de malo. facite inde bonũ qͥ ñ habetis
de malo. nolite ad quirere de malo. Esto
bonꝰ tu qͥ facis de malo. & cum ceꝑis
aliqͥd boni facere de malo: noli remanere
tu malus. Nũmi tui c̃u̾tunt᷑ in bonũ.

Expanded text:
 post. Qui habetis aliquid de malo, facite inde bonum: qui non habetis de malo, nolite acquirere de malo. Esto bonus tu qui bonum facis de malo, et cum coeperis aliquid boni facere de malo, noli remanere tu malus. Nummi tui convertuntur in bonum,
Abbreviated transcription (Latin):
iudeoꝵ seruitio ñ solũ uideus s etiã qͥsqͣm
paganoꝵ fieri uoluerit. xp̃ianus. ptͦquã
uoluntas eiꝰ fuerit patefacta. ne hunc
sub qͦlibet ingenio uł argum̃to ciipiã
iudeoꝵ uenundandi facultas sit. s is qͥ
tere. ne forsitan utilitates suas irration¬
bilit̃ existiment impediri. sollicita uos
hoc c̃uenit c̃sidatione seruare. ut si paganos
qͦs mercimonii causa de ext̾̃nis finib emerint.
infra tres m̃ses dum emptor eui uenditi
fuerant ñ inuenit᷑. fugere ad eccłam forte
c̃tigerit. ut uelle se dixerint fieri xp̃ianos.
ł etiã extra eccłam hanc talẽ uoluntatẽ ꝓdi
ꝑcipiant. Si aut̃ pͦc p̃finitos tres menses
qͥsquã huiꝰcemodi seruoꝵ iudaicoꝵ uelle
occasionis specie audeat uenundare. sed ad
aduendendũ. s ad sibi seruiendũ dicit᷑ com¬
parasse. De excommunicatione¬

Expanded text:
 servitio non solum Judaeus, sed etiam quisquam paganorum fieri voluerit Christianus postquam voluntas ejus fuerit patefacta, nec hunc sub quolibet ingenio vel argumento cuipiam Judaeorum venundandi facultas sit, sed is qui tere, ne forsitan utilitates suas irrationabiliter existiment impediri sollicita vos hoc convenit consideratione servare, ut si paganos, quos mercimonii causa de externis finibus emerint, infra tres menses dum emptor cui venditi fuerant non invenitur, fugere ad Ecclesiam forte contigerit, et velle se dixerint fieri Christianos, vel etiam extra Ecclesiam hanc talem voluntatem prodperciplant. Si autem post praefinitos tres menses quisquam hujuscemodi servorum Judaicorum velle occasionis specie audeat venundare, sed ad ad vendendum, sed ad sibi serviendum dicitur comparasse
Abbreviated transcription (Latin):
s fingit᷑. Si aut̃ ueracit᷑ agit᷑. ñ remittet᷑
peccatũ. nͥ restituat᷑ ab latũ. siut dixi resti¬
tui potest. Plerũq enĩ qͥ aufert amitrit.
suie alios patiendo malos. siue ipse male
uiuendo. nec aliud habet unde restituat᷑.
Quia si ñ ẽ unde luat ablatã pecuniã. tam̃
lit᷑. peccati qͦ male ablata ẽ penas luit.
s ne frustra homo in hominem seuiat.

Expanded text:
sed fingitur; si autem ueraciter agitur, non remittetur peccatum, nisi restituatur ablatum, sed, ut dixi, cum restitui potest. plerumque enim, qui aufert, amittit siue alios patiendo malos siue ipse male uiuendo nec aliud habet, unde restituat. quia, etsi non est, unde luat ablatam pecuniam, meritlitur, peccati, quo male ablata est, poenas luit. sed ne frustra homo in hominem saeuiat
Abbreviated transcription (Latin):
Uista temporali uita in cuiꝰ mortẽ occidit᷑
anima. siue sua. siue alteriꝰ : debere m̾tiri.
S qm̃ aliud .ẽ. m̃tiri aliud ẽ uerũ occultare:
siquidẽ aliud ÷ falsũ dicere. aliud uerum
tacere.siqͥs forte uł ad istam uisibilem
mortẽ ñ uult hominẽ ꝓde: paratꝰ eẽ debet
uerũ occultare ñ falsum dicere. ut neq
ꝓdat neq m̃tiatur. nec occidat animan
suã ꝓ corpore alterius. Itẽ. Duo eẽ gn̾a
mendaciorũ. in quib nꝰ ẽ magna culp̃a.¬

Expanded text:
ali vita, in cujus morte non occiditur anima sive sua, sive alterius, debere mentiri. Sed quoniam aliud est mentiri, aliud est verum occultare siquidem aliud est falsum dicere, aliud verum tacere si quis forte vel ad istam visibilem mortem non vult hominem prodere, paratus esse debet verum occultare, non falsum dicere, ut neque prodat, neque mentiatur, nec occidat animam suam pro corpore alterius. » Idem: « Duo sunt genera mendaciorum, in quibus non magna culpa
Abbreviated transcription (Latin):
Iouet teutrũ eiꝰ fide utendum sit. qͥ ut eã
seruet ꝑ demonia iurauerit. Uibi te
uolo pͥus considare utrũ si qͥspiam ꝑ deos
falsos iurauerit se fidem seruaturum. &
cam ñ seruauerit ñ tͥ uidet᷑ bis peccasse. c¬
Sienĩ tali iuratione ꝓmissam seruaret fidẽ:
dõ tantũ pecc̃asse iudicaret᷑. qr ꝑ tales dõs
iurauit. Illud aut̃ nemo rep̾hendet quia¬
bis utiq peccauit. Ac ꝑ hoc qui utit᷑ fide
illi quẽ constat iurasse ꝑ deos falsos ⁊ utit᷑
illiꝰ se sociat qͦ ꝑ demonia uirauit. s bono
pacco eiꝰ quo fidem seruauit. Neq hic eam¬
fidem dico scruari qͥ fideles uocant᷑. qͥ bapti¬
tant᷑ in xp̃o. Illa enim longe alia ẽ longeq
discreta a fide humanoꝵ placitoꝵ̾ atq pactoꝵ.
Ucruntam̾ sine ulla dubitatione minus
malum ẽ ꝑ deos falsos iurare ueracit᷑. qͣm
ꝑdm̃ uerũ fallacit᷑. Qnto enĩ ꝑ qͦd iuirat᷑
magis scm̃ ẽ: tantomagis ẽ penale ꝑ uiriũ.

Expanded text:
e, utrum eius fide utendum sit, qui, ut eam seruet, per daemonia iurauerit. ubi te uolo prius considerare, utrum, si quispiam per deos falsos iurauerit se fidem seruaturum et eam non seruauerit, non tibi uideatur bis peccasse. si enim tali iuratione promissam custodiret fidem, ideo tantum peccasse iudicaretur, quia per tales deos iurauit; illud autem nemo rebis utique peccavit. Ac per hoc qui utitur fide illius quem constat iurasse per falsos deos et utitur illius se sociat, quo per demonia iuravit, sed bono pacto eius quo fidem servavit. Vefidem dico seruari, qua fideles uocantur, qui baptizantur in Christo. illa enim longe alia est longeque discreta a fide humanorum placitorum atque pactorum. uerum tamen sine ulla dubitatione minus malum est per deum falsum iurare ueraciter quam per deum uerum fallaciter. quanto enim, per quod iuratur, magis est sanctum, tanto magis est poenale periurium.
Abbreviated transcription (Latin):
etiam mandauit eis dicendũ ꝑ hominem
suũ. qͥd sibi uelit queri solet. an q ñ serio
s ioco dictum ẽ ut exitꝰ docuit. non est
habendũ m̃daciũ. Mendacia enĩ am̃dacibꝰ
serio agunt᷑. ñ ioco. Cum aut̃ que ñ sunt
tanꝙͣ ioco dicunt᷑: ñ deputant᷑ m̾dacia.

Expanded text:
etiam mandauit eis dicendum per hominem suum — quid sibi uelit quaeri solet. an quia non serio sed ioco dictum est, ut exitus docuit, non est habendum mendacium? mendacia enim a mendacibus serio aguntur, non ioco; cum autem quae non sunt tamquam ioco dicuntur, non deputantur mendacia.
Abbreviated transcription (Latin):
uo mala licet omĩno sint cautissime
p̾cauenda. tam̃ si ꝑiculi necessitas. ex hiᷤᷤ
resoluere. qͦd minori nexu noscit᷑ obliga¬
ri. Qd autẽ leuiꝰ ex his quidue sit grauiꝰ.
purȩ rationis acumine uestigemꝰ. Etenĩ
dũ ꝑiurare compellim᷑ creatorem qͥdem
offendimꝰ. s nos tantumꝰ maculamus.
Cũ uͦ noxia ꝓmissa complemꝰ: ⁊ dĩ iussa
suꝑbe contemnimꝰ. ⁊ ꝑximis impia crude¬
litate nocemꝰ. & nos ipsos crudeliori mor¬
tis gladio trucidamus. Illic enĩ duplici
culparũ telo ꝑimim᷑. hic triplicit̾ iugu

Expanded text:
uo mala licet omnino sint cautissime praecavenda, tamen si periculi necessitas ex his unresolvere, quod minori nexu noscitur obligare. Quid autem levius ex his, quidve sit gravius purae rationis acumine investigemus. Etenim dum perjurare compellimur, Creatorem quidem offendimus: sed nos tantummodo maculamus. Cum vero noxia promissa complemus, et Dei jussa superbe contemnimus, ut proximis impia crudelitate noceamus, et nosipsos crudeliori mortis gladio trucidamus. Illic enim duplici culparum telo percutimur: hic tripliciter jugu
Abbreviated transcription (Latin):
ialiqͥd forte nos incautiꝰ iurare c̾tigerit.
qͦd obseruatũ peiorẽ uergat in exitum.
nouerimꝰ. ac magis instante necessitate
peierandũ nobis. quam ꝑ uitando ꝑ iuirio
in aliud crim̃ grauiꝰ ec̃ diuertendũ. Deniq
stultũ ⁊ impium.atq omã quȩ ad eum
ꝑtinerent demoliri. s ad pͥmam int̾cessi¬
onẽ abigail feminȩ prudentis mex re¬
misit minas. reuocauit ensem inuaginã.
neq aliqͥd culpe setali ꝑiurio contraxisse
obseruanda. ut si in talẽ forte lapsum
uersuti hostis incidimꝰ insidus. ex qͦ sine
aliquo peccati c̾tagio surgere ñ possimꝰ.
illũ potiꝰ euadendi aditum petamꝰ. in quo
minꝰ ꝑicłi nos ꝑpessuros eẽ cernimtis.¬

Expanded text:
aliquid nos incautius iurasse contigerit, quod observatum peiorem vergat in exitum, novimus, ac magis instante necessitate peierandum nobis, quam pro vitando periurio in aliud crimen gravius esse divertendum. Denique stultum et impium atque omnia, quae ad illum pertinerent, demoliri, sed ad primam intercessionem Abigail feminae prudentis mox remisit minas, revocavit ensem in vaginam neque aliquid culpae se tali periurio contraxisse observanda, ut, si talem forte lapsum versuti hostis inciderimus insidiis, ex quo sine aliquo peccati contagio surgere non possimus, illum potius evadendi aditum petamus, in quo minus periculi nos perpessuros esse cernimus
Abbreviated transcription (Latin):
Qutant quidã usurã tantũ eẽ in pecunia.
Qͦd ꝓuidens diuina scriptura. omnis rei
aufert suꝑ abundantiam. ut plꝰ ñ accipi¬
mꝓbũ fenꝰ exercentib & usuras usurarũ
illicite ex igentib infamio macula irro¬
leriq refugientes p̃cepta legis. cũ dedin
pecuniam negociatorib ñ in pecunia
ẽ & uestis usura ẽ & qͦdcunq sorti accidit
usura ÷ qͦd uelis ei nom̃ imponas. usura ẽ.
negotiatorẽ mittit. ut absintiati cupellã
sibi gratis deferat. ad cauponem dirigit.
ut picenu̾ uinũ aut tyriacum requirat.
usurã cui nocere merito desidãs. cui iure
inferunt᷑ arma. huic legitimȩ inferunt᷑
usure. Quẽ bello ñ potes facile uincere.
ab hoc usurã exige. quẽ ñ sit crim̾ occidẽ.
Sine ferro dimicat qui usuram flagitat.
Sine gladio se de hoste ulciscit᷑. qͥ fuer it usurari
exactor inimici. Ergo ubi uis belli. ibi uis

Expanded text:
utant quidem usuram tantum esse in pecunia, quod praevidens divina Scriptura, omnis rei aufert superabundantiam, ut plus non recipibum foenus exercentibus, et usuras usurarum illicite exigentibus, infamiae macula irroPlerique refugientes praecepta legis, cum dederint pecuniam negotiatoribus, non in pecunia est, et vestis usura est, et quodcunque sorti accedit usura est, quod velis ei nomen imponas, usura est.negotiatorem mittit, ut absynthiaci capellam sibi gratis deferat: ad cauponem dirigit, ut Picenum vinum aut Tyriacum requirat, usuram cui nocere merito desideras, cui jure inferuntur arma; huic legitime inferuntur usurae, quem bello non potes facile vincere; ab hoc usuram exige quem non sit crimen occidere. Sine ferro dimicat qui usuram flagitat, sine gladio se de hoste ulciscitur, qui fuerit usurarius exactor inimici. Ergo ubi jus belli, ibi jus
Abbreviated transcription (Latin):
Ul uenatorib donant. qͣre donant:
Dicant mͥ quare dant uenatori. hoc
ĩn illo ãmant. in quo neqͥssimꝰ ẽ. hoc in illo
pascunt. hoc in illo uestiunt. ipsã neqͥtiã
publicã spectacuł omĩum. Qui donat
histrionib. qͥ donat meretricib qͣre don.
Nunqͥd ñ ⁊ ipsi hominib donant. Hon tat
naturam ibi attendunt oꝑis dĩ. s negͥtiar
non homitu donat. s arti nequissimas
Nã si homo tantũ eẽt ⁊ uenator non eẽt
ñ ei donares. honoras in eo uiciũ nͦ natan

Expanded text:
ui venatoribus donant, quare donant? dicant mihi, quare dant venatori? Hoc in illo amant in quo nequissimus est, hoc in illo pascunt, hoc in illo vestiunt, ipsam nequitiam publicam spectaculis omnium. Qui donat histrionibus, qui donat meretricibus, quare donat? Nunquid non et ipsi hominibus donant? Non tamen naturam ibi attendunt operis Dei, sed nequitiam non homini donat, sed arti nequissimae, nam si homo tantum esset et venator non esset, non ei donares, honoras in eo vitium non naturam.
Abbreviated transcription (Latin):
mictat inhonestũ. ac si ꝓmiserit. tolera¬
biliꝰ ÷ ꝓmissum ñ facere : quã facere qͦd
turpe sit. Sepe pleriq constringunt se
iusisiurandoͥ sacram̃to. & cũ ipsi cognoue¬
rint ꝓmittendũ ñ fuisse: sacramti tam̃
contemplatione faciunt qͦd spoponderin.
sic̃ de herode supra scripsimꝰ. qͥ saltatrici
p̾miũ turpit̾ ꝓmisie. crudeliter soluit.
gione donat᷑. Qnto colerabiliꝰ tale fuisset
dici. qͦd ebriꝰ int̾ uina uirauerat. qͦd etu-¬
ratꝰ int᷑ psaltanitiũ choros promiserat:
nfert᷑ dilco ꝓpħȩ caput. & hoc estimatũ ẽ
fidĩeẽ qͦd amicitie fuit. Item. Non semꝑ
ꝓmissa omã soluenda st̃. Beniq ipse dñs
frequent᷑ mutat suã sententiã. sic̾ script᷑a
indicat. Ieronimꝰ suꝑ icremiã. Qd ussiuri
nimaducendũ qͦd iusiurandũ hos habeat
comites ueritatem. iudiciũ. atq iusticiam.
Si ista defuerint: nequaꝗͣ iuratñtum erit.¬

Expanded text:
romittat inhonestum, ac si promiserit, tolerabilius est promissum non facere quam facere quod turpe sit. Saepe plerique constringunt se jurisjurandi sacramento, et cum ipsi cognoverint promittendum non fuisse, sacramenti tamen contemplatione faciunt quod spoponderint; sicut de Herode supra scripsimus, qui saltatrici praemium turpiter promisit, crudeliter solvit, gione donatur. Quanto tolerabilius tale fuisset dici, quod ebrius inter vina juraverat, quod eviratus inter saltantium choros promiserat. Infertur disco prophetae caput, et hoc aestimatum est fidei esse, quod amicitiae fuit. Item. Non semper promissa omnia solvenda sunt. Denique ipse Dominus frequenter suam mutat sententiam, sicut Scriptura indicanimadvertendum quod jusjurandum hos habeat comites, veritatem, judicium atque justitiam: si ista defuerint, nequaquam erit
Abbreviated transcription (Latin):
ideo dauid pium. hominẽ scm̃ iniura¬
tionẽ temerariã cęcidisse. & maluisse ñ
facere qͦd uirauerat. ꝙͣ uirationem suam
fuso homitus sanguine implere. Item.
ñ qͥdẽ iratꝰ sanguinem hominis fudit.
s. eũ falsum iurasse negare quis poterit:
eduob peccatis elegit minimum. simitꝰ
fuic illud in cõꝑatione peioris. Nam ꝑse

Expanded text:
um hominem et sanctum in jurationem temerariam cecidisse, et maluisse non facere quod juraverat, quam jurationem suam fuso hominis sanguine implere . Item,non quidem iratus sanguinem hominis fudit, sed eum falsum jurasse negare quis poterit? De duobus peccatis elegit minimum, sed minus fuit illud in comparatione majoris pe
Abbreviated transcription (Latin):
ipublicis sacram̾toꝵ gestis qͦd dĩ auertat
iquiblibet illicita uł ñ bona extitisset
conditio allegata. quę aut iugulare ani¬
mẽ patris. aut agere compellet et stuprũ
beratissimȩ uirginis: nunqͥd ñ colerabi¬
luis ẽẽc stultȩ ꝓmissionis reicere uota.
quã ꝑ inutilium ꝓmissoꝵ custodiã ex hor¬
rendam criminum implere m̾suram:¬

Expanded text:
publicis sacrorum gestis quod Deus avertat a quibuslibet illicita, vel non bona exstitisse conditio allegatur, quae aut jugulare animam patris, aut agere compelleret stuprum sacratissimae virginis, nunquid tolerabilius esset stultae promissionis ejicere vota, quam inutilium promissorum custodia, exhorrendam criminum implere mensuram
Abbreviated transcription (Latin):
tiã agat. eoqͦd nom̃ dnũ c̾tra preceptum
illiꝰ sumpsit inuanũ. qr in exodo scriptĩ
ẽ.Nec enĩ insontem habebit dñs eũ qͥ assũ¬
pserit nom̃ dnĩ dĩ sui frustra. Et in leui¬
tico. Non ꝑiurab̾ in nomine meo. nec
pollues nomen dnĩ dĩ tui. ego dominus.
Malũ tam̾ quod facturum sesacramͣto de¬
uouerat. omnino ñ faciat. q stulta uota

Expanded text:
tiam agat, eo quod nomen Domini contra praeceptum illius sumpsit in vanum. Quia in Exodo scriptum est: Nec enim insontem habebit Dominus eum qui assumpserit nomen Domini Dei sui frustra . Et in Levitico: Non perjurabis in nomine meo, nec pollues nomen Domini tui; ego Dominus . Malum tamen quod facturum se sacramento devoverat, omnino non faciat, quia stulta vota
Abbreviated transcription (Latin):
Sic̾ de his legitur. qui in euangło natũ
xpm̾annunciauer᷑. Postea hoc nomine
soli mathematici dicti st᷑: cuiꝰ artis scien¬
tia usq ad eugłm fuit c̾cessa. ut xpõ edito.
nemo ex inde natiuitatẽ alicuiꝰ decelo int̾¬
p̾tet᷑. Oroscopi dicti st̃ qͦdhoras natiuitatiᷤᷤ
hominũ specularent᷑ dissimili ⁊ diu̾so
fato. Sortilegi st̃ qui sub nominȩ fictȩ
religionis ꝑ quasdam qͥsscõrũ sortes
uocant. diuinationis sententiã ꝓfitent᷑.
aut qͣrũcunq script᷑arũ sententiȩ in¬
spectione futura ꝓmittunt. Salisatores
uocati st̃. qr dũ eis m̃broꝵ quęcunq parteᷤᷤ
salierint. aliqͥd sibi exinde ꝓsꝑm siue¬
ut aerii corporis sensu t̾renoꝵ corpõꝵ
sensũ facile p̾cedant. celeritate ętiam
ꝓpt̃aerii corporis suꝑiorẽ mobilitatẽ.
ñ solũ cursus qͦru̾libet houm ł ferarũ.
uerũ etiã uolatꝰ auiũ in comꝑabiliter

Expanded text:
sicut de his legitur qui in Evangelio natum sicut de his legitur qui in Evangelio natum Christum annuntiaverunt . Postea hoc nomine soli mathematici dicti sunt, cujus artis scientia usque ad Evangelium fuit concessa, ut Christo edito nemo exinde nativitatem alicujus de coelo interpretetur. Horoscopi dicti sunt, quod horas nativitatis hominum specularentur dissimili et diverso fato. Sortilegi sunt, qui sub nomine fictae religionis, per quasdam quas sanctorum sortes vocant, divinationis scientiaaut quarumcunque scripturarum scientiae inspectione, futura promittunt. Salisatores vocati sunt, quia dum eis membrorum quaecunque salierint, aliqut aerii corporis sensu terrenorum corporum sensum facile praecedant; celeritate etiamsuperiorem mobilitatem non solum cursus quorumlibet hominum uel ferarum, uerum etiam uolatus auium inconparabiliter
Abbreviated transcription (Latin):
solimã. ⁊ ꝑ caput tuũ. Et hoc quasi pi¬
uulis fuerat lege c̾cessum. ut quomas
uictimas immolabant deo. ne eas ung¬
larent idolis. sic & iurare ꝑmitterit̃
in dm̃. ñ quod recte hoc facerent. s od

Expanded text:
solymam et per caput tuum et hoc quasi parvulis fuerat lege concessum, ut quando victimas immolabant deo, ne eas immolarent idolis, sic iurare permitterentur in deum non quod recte hoc facerent, sed quod
Abbreviated transcription (Latin):
libro de m̃dacio. Demendacio & ꝑiurus¬
RiMIMẽ capitale m̃da¬
ciũ longeq fugiendum.
quod fit in doctrina religi¬
onis. ad qͦd m̃daciũ nulla
conditione quisquã debet ad duci. Scđm.
ut aliquẽ ledat iniuste. qͦd tale ẽ ut nulli
prosit. & obsit alicui. Terciũ. qͦd ita ꝓdest
alti. ut obsit alt̾i. qͦnuis ñ ad ĩmundiciato
obsit corporalẽ. Quartũ. sola mentiendi
fallendiq libidine. qͦd mirũ m̃daciũ ẽ.
Quintũ. quod fit placendi cupiditate
suauiloquio. his omnib penitus euitatiᷤᷤ
atq reiectis sextum genus. qͦd &̃ nulli
obest.  ꝓdest alicui. uelut si qͥspiã pecu¬
niam alicuiꝰ iniuste tollendam sciens ubi
sit nescire se m̃tiat᷑. Septimũ. qͦd ⁊ nulli
obest. ⁊ ꝓdest alicui. uelut si noletis hoe̾m
ad mortem quesitũ ꝓdere mentiatur.
Octauũ ÷ genꝰ mendacu. qͦd ⁊ nulli obest.
& ad hoc ꝓdest. ut ab immundicia corpo¬
rali aliquem tueat᷑. Non gͥ m̾tiendum¬

Expanded text:
LIBRO DE MENDACIO. DE MENDACH GENERPrimum est capitale mendacium longeque fugiendum, quod fit in doctrina religionis; ad quod mendacium nulla debet condicione quisque adduci. secundum, ut aliquem laedat iniuste: quod tale est, ut et nulli prosit et obsit alicui. tertium, quod ita prodest alteri, ut obsit alteri, quamuis non ad inmunditiam obsit corporalem. quartum, quod fit sola mentiendi fallendique libidine, quod merum mendacium est. quintum, quod fit placendi cupiditate de suauiloquio. his omnibus penitus euitatis atque reiectis sequitur sextum genus, quod et nulli obest et prodest alicui: uelut si quispiam pecuniam alicuius iniuste tsit nescire se mentiatur. Septimum quod et nulli obest et prodest alicui: velut si nolens hominem ad mortem quaesitum prodere, mentiatur. Octavum est genus mendacii, quod et nulli obest, et ad hoc prodest ut ab immunditia corporali aliquem tueatur. Non est igitu
Abbreviated transcription (Latin):
t̃ qui kealendis ianuariis ita auguria ob¬
seruant. ut focũ de domo sua uel aliud
qͥdcunq beneficium cuicunq petenti
ntribuaant. diabolicas enĩ tecrias & ab
iluis accipiunt. & ipsi aliis tradunt.

Expanded text:
Sunt qui Kalendis Januariis ita auguria observant ut focum de domo sua vel aliud quodcunque beneficium cuicunque petenti non tribuant; diabolicas strenas et ab aliis accipiunt et ipsi aliis tradunt.
Abbreviated transcription (Latin):
ex animo expͥmunt᷑ in corpore tota
facilitate ꝑdiscunt. atq hinc etiã multa
fut᷑a p̃nunciant. aliis uidelicet mira.
homiriũ exrore letant᷑. S ne apud cultoreᷤ
suos pondꝰ auctoritatis amutant. id agunt.
ut int̾p̃tib suis signorũq suor ciectorib
ruinã. qͣtinꝰ p̾scii uidont᷑ qͥd in singula
regnis aut locis uertuiui sit. ⁊ qͥd ad uers
sue factioni c̃tingerepossit. Qͦd etiam
illi qͥ gentiliũ historus legt̃ ñ ignora

Expanded text:
ex animo exprimuntur in corpore, tota ex animo exprimuntur in corpore, tota facilitate perdiscunt, atque hinc etiam multa futura praenunciant, aliis videlicet mira, hominum errore laetantur. Sed ne apud cultores suos pondus auctoritatis amittant, id agunt, ut interpretibus suis signorumque suorum conjectoribus ruinam, quatenus praescii videantur quid in singulis regnis aut locis venturum sit, et quid adversi suae factioni contingere possit; quod etiam illi, qui gentilium historias legunt, non ignorant.
Abbreviated transcription (Latin):
ciare ꝗ̃ ipsi facti st̃. Accipiunt enĩ sepe¬
potestatem ⁊ morbos immutere. ⁊ ipsũ
aerẽ uiciando morbidũ redde. ⁊ꝑu̾sis
atq amatoribꝰ t̾renoꝵ cõmodoꝵ malefa¬
qͦd sint eis talia suadentibꝰ c̃sensuri. Sua¬
dent miris ⁊ inuisibilib modis ꝑ illam
coꝵ ꝑ quedam umaginaria uisa miscen¬
do. siue uigilantiũ siue dormientium.
Aliqͥndo autẽ ñ q̃ ipsi faciunt. s q̃ nat᷑alibꝰ
signis futura prenoscunt. quę signa in
hominũ sensus uenire ñ posst̃. ante p̾¬
dicunt. Neq enĩ quȩ p̃uidet medicus
idõ iam diuinꝰ habendꝰ ÷. Qͥdaut̃ mirũ
si quẽadmodũ ille in corporis humani
ł ꝑturbata ł modificata rẽꝑie. seu bonaᷤᷤ
seu malas futuras p̾uidet ualitudines.
sic demon in aeris affectione atq ordi¬
natione sibi nota. nob̾ in nota futas
p̾uidet tẽpestates. Aliqͥndo ⁊ houm
dispensationes. ñ solũ uoce ꝓlatas. sed
etiã cogitatione c̾ceptas cũ signa gͦdã

Expanded text:
ciare, que ipsi facturi sunt. Accipiunt enim potestatem morbos immittere et ipsum aerem vitiando, morbidum reddere et perversis atque amatoribus terrenorum commodorum malefaquod sint eis talia suadentibus consensuri. Suadent autem miris et invisibilibus modis, per illam eorum per quaedam imaginaria visa miscendo, sive vigilantium sive dormientium. § 2. Aliquando autem non quae ipsi faciunt, sed quae naturalibus signis futura praenoscunt quae signa in hominum sensus venire non possunt ante praedicunt. Neque enim, quia praevidet medicus ideo jam divinus habendus est. Quid autem mirum, si quemadmodum ille in corporis humani, vel perturbata, vel modificata temperie, seu bonas, seu malas futuras praevidet valetudines, sic daemon in aeris affectione, atque ordinatione sibi nota, nobis ignota, futuras praevidet tempestates? Aliquando et hominum dispositiones, non solum voce prolatas, verum eti
Abbreviated transcription (Latin):
iquis c̃uictꝰ fuer it alios ad falsa testimori
uł ꝑiuria attraxisse. aut qͣcunq corrus¬
one sollicitasse: ipse quidem usq ad en¬
tũ uitȩ ñ cõmunicet. Hiuͦ qͥ ei in ꝑiuri
consensisse ꝓbant᷑ ptea ab omi testimon

Expanded text:
quis convictus fuerit alios ad falsa testimonia vel perjuria attraxisse, aut quacunque corruptione sollicitasse, ipse quidem usque ad exitum non communicet. Hi vero qui ei in perjurio consensisse probantur, postea ab omni testimo
Abbreviated transcription (Latin):
tust .eruor aquȩ miscetur. & colore san¬
guinis faciliꝰ ꝓuocant᷑ y dromantici ab
aqua dicti. Est inĩ idromantia in aque
inspectione unibras demonũ euocart. &¬
imagines ludifcationis eoꝵ uide. ibiq
ibenꝰ aliqua auiire. Ubi adhibito: etiam
inferos ꝑhibentd suscitare. Ex dictis eiꝰdẽ¬

Expanded text:
ruor aquae miscetur, et colore sanguinis facilius provocantur. Hydromantia, ab aqua dicta. Est enim hydromantia in aquae inspectione umbras daemonum evocare, et imagines ludificantes eorum videre, ibique ab eis aliqua audire: ubi adhibito sanguine, etiam inferos perhibentur suscitari. Quod gen
Abbreviated transcription (Latin):
in ilł signis resisterent. uertentes uir
in dracones. aqͦs in sanguinẽ. cũ fert᷑ eti
sissima circe socios ulixis mutauerit
bestias. legit᷑ ꝯ de sacrificio qͦd archada
dõ suo lieo immolabant. ex quo quicunq
sumerent: in bestiarũ formas conu̾teren
S hec omnia magicis p̾stiguis potius fingi¬
bant᷑ quã rerũ ueritate complerentur.
arbitram᷑. Magi st̃ qui uulgo malefici
ob facinoꝵ magnitudinẽ nuncupantus
ullo ueneni haustu. uiolentia tam̃ cari¬
nis int̾imunt. Vnde & lucanꝰ. Mensha
nulla sanie polluta ueneni: incantatos
Demonib eniꝰ accitis audent uentilar
ut qͥsqͥs suos ꝑimat mał artibꝰ in imico
Hietiã sanguine utunt᷑. & uictimis sepo

Expanded text:
ntes virgas in dracones, aquas in sanguinem, fertur etiam sissima Circe socios Ulyssis mutaverit in bestias. Legitur et de sacrificio quod Archades Deo suo Lyco immolabant, ex quo quicunque sumerent, in bestiarum formas converterentur. Sed haec omnia magicis praestigiis potius fingebantur, quam rerum veritate complerentur. arbitramur. Magi autem sunt qui vulgo malefici ob facinorum magnitudinem nuncupantur. ullo ueneni haustu uiolentia tantum carminis interimunt. Unde et Lucanus: Mens hausti nulla sanie polluta ueneni Incantata perit. Daemonibus enim accitis audent uentilare, ut quisque suos perimat malis artibus inimicos. Hi etiam sang
Abbreviated transcription (Latin):
Ionstatim debemꝰ sub exemplo ionȩ sor¬
tib credẽ. ł illud de accib apłoꝵ huic testi¬
monio copulare. ubi sorte in apłatum
mathias eligit᷑. cũ pͥuilegia singulorũ
ñ possint legem facere cõmunẽ. lsidorus
nis ꝑ quasdam quas scoꝵ uocant sortes.
diuinationis sententiã ꝓfitent᷑. aut qͣrũ¬
cunq scripturarum inspectione futura
ꝓmittunt. Aug̃ ad inquisitiones ianua¬
Si qui de paginis euangłicis sortes legt̃.¬
& si optandum ẽ ut id potius faciant᷑
quã ad demonia c̾sulenda c̃currant.
tam᷑ ista mͥ displicet c̾suetudo. ad nego¬
tia scłaria. ⁊ ad uitę huiꝰ uanitatem
diuina oracula uelle c̾uertere. De iłl¬

Expanded text:
on statim debemus sub exemplo Jonae sortibus credere, vel illud de Actibus apostolorum huic testimonio copulare, ubi sorte in apostolatum Mathias eligitur, cum privilegia singulorum non possint legem facere communem. CAP. r quasdam quas sanctorum vocant sortes, divinationis scientiam profitentur, aut quaruncumque Scripturarum inspectione futura monum. Augustinus ad inquisitiones JanuaHi qui de paginis Evangelicis sortes legunt, etsi optandum est ut id potius faciant quam ut ad daemonia consulenda concurrant, tamen ista mihi displicet consuetudo, ad negotia saecularia et ad vitae hujus vanitatem divina oracula velle convertere.
Abbreviated transcription (Latin):
llos planetarios qͦs mathematicos uocant
plane consulere ñ desistebam. qͦd quasi¬
nullũ eis sacrificiũ. ⁊ nullȩ p̾ces ad aliqͦm
spm̃ ob diuinationẽ dirigetent᷑. qͦd tam̃
xpĩana & uera pietas c̃sequent expellit

Expanded text:
llos planetarios quos Mathematicos vocant, plane consulere non desistebam, qnullum eis esset sacrificium et nullae preces ad aliquem spiritum ob diuinationem dirigerentur. quod tamen christiana et uera pietas consequenter repellit
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓficiscar ut ꝓsꝑa cedant. qi ita se habet
positio dicrum. ñ agam hoc in m̾se cõmer¬
ciũ. qr illa stella mͥ agit m̾sem uel agam.
qi suscepit mensem. Non plantabo uincã
in hoc anno.q bissextꝰ ẽ. Nonaut̃ qͥsquã
sapiens arbitrat᷑ obseruatores tẽpoꝵ rep̾hen¬
dendos qͥ dicunt ñ ꝓficiscar hodie. quia
tempestas exorta ÷ aut ñ nauige̾. quia
hibernę reliquię st̃. aut tẽpꝰ seminandi
qr ẏmbrib autũnalib terra satiata est
ł siqui force alii maturales effectꝰ circa
motum aeris & humoris ad uariandas
tempoꝵ qualitates in sid̾m ortlinatissi¬
ma conuersione notati st̃. Aug̃ in libro

Expanded text:
Proficiscar ut prospera cedant, quia ita se habet positio siderum: Non agam hoc in mense commercium, quia illa stella mihi agit mensem; vel: Agam, quia suscepit mensem: Non plantabo vineam in hoc anno, quia bissextus est. Non autem quisquam sapiens arbitratur observatores temporum reprehendendos, qui dicunt: Non proficiscar hodie, quia tempestas exorta est; aut: Non navigem, quia hybernae sunt reliquiae; aut: Tempus seminandi, quia imbribus autumnalibus terra satiata est; vel si qui forte alii naturales effectus circa motum aeris et humoris ad variandas temporum qualitates in siderum ordinatissima conversione notati sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
& aliqͥndo ꝑuestigent. tam᷑ qͦd inde conant᷑
Pactiones nrãs. ł actionũ euenta ꝓducere:
ca sic det̾ruit animã. ut ꝓptea talia negaret
ẽ sectanda. qr falsa dicunt᷑ aꝑfessionibus
cor. s etiam si dixerint uobis inqͥt & ita
cuenerit. ne credatis eis. Non enĩ qr imago
samuheł mortui. sauli uera ꝓnunciauic.
pptea talia sacrilegia quib illa imago p̃¬
sentata ẽ minꝰ execranda st̃. aut qͥa in actibꝰ
iplor femina uentriloqua uerũ testimo¬
peꝑcit spũi illi. ac ñ potiꝰ feminam illius¬
demonii correctione atq exclusione mun¬
corię ł nexie suꝑstitionis ex quadã pesti¬
fera societate hominũ ⁊ demonum quasi
pacta infidelis ⁊ dolose amicitię c̃stituta
penit st̃ repudianda ⁊ fugienda xp̃iano.

Expanded text:
 etiam pervestigent, tamen quod inde conantur vel actiones nostras, vel actionum eventa praedicere, ea sic deterruit animam, ut propterea talia negaret esse sectanda, quia falsa dicuntur a professoribus eorum, sed etiam: si dixerint uobis, inquit, et ita euenerit, ne credatis eis. non enim quia imago Samuhelis mortui Saul regi uera pronuntiauit, propterea talia sacrilegia, quibus imago illa praesentata est, minus execranda sunt, aut quia in Actibus apostolorum uentriloqua femina uerum testimopepercit illi spiritui ac non potius feminami correptione atque exclusione muntoriae, vel noxiae superstitionis ex quadam pestifera societate hominum et daemonum, quasi pacta infidelis et dolosae amicitiae constituta, penitus sunt repudianda et fugienda Christiano.
Abbreviated transcription (Latin):
os autẽ anit omã cã uiros qͦm feminas
qui filios in baptismo suscepistiᷤ moneo.
teneant. hoc omĩb faciant qͦd sibi fieri
uolunt. auguria ñ obseruent. ad arbores
& ad fontes uota ñ reddant. p̾cantatores
& carigios & sacrilega phẏlacteria uelut
diaboli uenena fugiant. furtũ ñ faciant.
nec falsum testimoniũ dicant. Ante omã
sẏmbolũ & orationẽ dnicam & uos ipsi tenete.
& ill qͦs excepistis ostendite. Aug̃ ad ianu¬

Expanded text:
os ante omnia tam viros quam feminas moneo, qui filios in baptismo suscepistis, teneant: hoc omnibus faciant, quod sibi fieri volunt: auguria non servent: ad arbores et frondes fontes vota non reddant: praecantatores aut caragios et sacrilegia aut phylacteria, veluti diaboli venena, fugiant: nec furtum faciant, nec falsum testimonium dicant. Ante omnia symbolum et orationem Dominicam et vos ipsi tenete, et illis quos excepistis, ostendite. Pra
Abbreviated transcription (Latin):
aut sororẽ occiderint: ut coto tuts
sue tẽpore ot pꝰ ñ suscipiant dñicũ nͥ sui
cẽporis extuꝑuiatico. Abstincant enĩ se
& a carnis comestione ⁊ potuuini donec
adui xerint. ieiunent scđam ⁊ qͣrtã: sexti
feriã. ut sic possint deflendo diluere
sexu adult̾is ptͦ septĩ annoꝵ curricula
cõmunio tribuat᷑. ita cam̾ ut omni tp̃t

Expanded text:
aut sororem occiderint ut toto vitae suae tempore corpus non suscipiant Dominicum, nisi sui temporis exitu pro viatico. Abstineant enim se et a carnis comestione et potu vini donec advixerint. Jejunent secundam et quartam et sextam feriam, ut sic possint deflendo diluere sexu adulteris post septem annorum curricula communio tribuatur: ita tamen, ut omni tempore
Abbreviated transcription (Latin):
creature. ł ad consultationes & pacta
quedam significationũ cũ demonib pli¬
cita. aut fedata. qualia st̃ molimina ma¬
potiꝰ ꝗͣ docere solent poete. Ex qͦ generi
st̃.s. quasi licentiore uanitate aruspicum
& augurũ libri. Ad hoc genꝰ etiam ꝑt
nent om̃s ligature atq remedia. qͥue
medicoꝵ quoq disciplina condemnt.
siue in p̾cantationib siue in quibusdam
uotis qͦs caracteres uocant. siue in quibꝰq
reb suspendendis atq ligandis. uł eti am
saltandis qͦdam mͦ ñ ad temꝑationẽ corpo
s ad qͦsdam significationes occultas aut
manifestas. que emminentiore nomine
physicã uocant. ut qͣsi ñ suꝑsticione i¬
plicare s nat᷑a ꝓdesse uideantur. sicut si
inaures in sumo singularũ aurium. auc¬
de strutionũ ossib ansulȩ ui digitis. aut
tencas. His adiungunt᷑ milia inanissins
obseruationũ. si membrũ aliquod salict
redire ad lectũ siquis dũ se calciat sterpt
tauerit. redire ad domũ si ꝓcedens offen¬

Expanded text:
us ad consultationes et pacta quedam significationum cum daemonibus placita atque foederata, qualia sunt molimina mapotius quam docere assolent poetae, ex quo genere sunt, sed quasi licentiore uanitate, aruspicum et augurum libri. ad hoc genus pertinent omnes etiam ligaturae atque remedia, quae medicorum quoque disciplina condemnat, sine in praecantationibus siue in quibusdam notis, quos caracteres uocant, sine in quibusque rebus suspendendis atque ligandis uel etiam saltandis quodam modo, non ad temperationem corporum, sed ad quasdam significationes aut occultas aut etiam manifestas, quae mitiore nomine physica uocant, ut quasi non superstitione implicare, sed natura prodesse uideantur, sicut sunt inaures in summo aurium singularum, aut de strutihonum ossibus ansulae in digitis, aut teneas. His adjunguntur millia inanissimarum observationum; si membrum aliquod salieriredire ad lectum, si quis dum taverit, redire ad domum si procedens offen
Abbreviated transcription (Latin):
ntelligat lector ad tantũ ꝑiculũ animę
ꝑtinere suꝑstitiosas tempoꝵ obseruatioẽs
ut dicat apłs. timeo uos neforte sine causa
laborauerim in uob̾. Qͦd cũ tanta celebri¬
ate atq auctoritate ꝑ orbẽ terrarum in

Expanded text:
ntelligat lector ad tantum periculum animae pertinere superstitiosas temporum observationes, ut dicat Apostolus: Timeo vos, ne forte sine causa laboraverim in vobis . Quod cum tanta celebritate atque auctoritate
Abbreviated transcription (Latin):
sic̾ obseruant qͥ certis dieb siue mensibus
siue annis uolunt uł nolt᷑ aliqͥd inchoare
eo qͦd scđm uanas doctrinas hominum
fausta ł infausta existiment cẽpora nisi
huiꝰ mali magnitudinẽ extimore apłi
pensaremꝰ. qͥ talib ait. timeo uos ne forte
sine causa laborauerim in uob̾: Aug̃ cfes¬

Expanded text:
sicut observant qui certis diebus, sive mensibus, sive annis volunt et nolunt aliquid inchoare, eo quod secundum vanas doctrinas hominum fausta vel infausta existiment tempora, nisi hujus mali magnitudinem ex timore Apostoli pensaremus, qui talibus ait: Timeo, ne forte sine causa labora
Abbreviated transcription (Latin):
lib̾abit. Uos autem fr̃s exortam᷑ in dño.
ut ꝓpositũ urm̃ custodiatis. nusq ad fi¬
nem ꝑseueretis. Acsiqua oꝑa urã materꝰ
eccła desidauerit. nec elatione auida
suscipiatis. nec blandiente desidia respua¬
tis. s miti corde obtemꝑetis deo cũ mansu¬
etudine portantes eum qui uos regit.
qͥ dirigit mites in uidicio: docebit mites
inas suas. nec urm̃ ociũ necessitatibꝰ eccłȩ
p̃ponatis. cui parturienti si nulli boni
ministrare uellent: quomͦ nasceremini

Expanded text:
liberabit. Vos autem, fratres, exhortamur in domino, liberabit. Vos autem, fratres, exhortamur in domino, ut propositum uestrum custodiatis et usque in finem perseueretis ac, si qua opera uestra mater ecclesia desiderauerit, nec elatione auida suscipiatis nec blandiente desidia respuatis, sed miti corde obtemperetis deo cum mansuetudine portantes eum, qui uos regit, qui dirigit mites in iudicio, docebit mansuetos uias suas. nec uestrum otium necessitatibus ecclesiae praeponatis, cui parturienti si nulli boni ministrare uellent, quo modo nasceremini,
Abbreviated transcription (Latin):
de monasterio recessisse. S falsum ẽ.
ponte abier̃. sponte deseruerunt. nobis
no dilecco & exoptatissimo frĩ &
aug̃ & qui mecum st̃ fr̃s in dño salutem.
Quando quietẽ uram cogitamꝰ qͣm habetis
in xpõ: etiã nos quanuis in laborib uari¬
is asꝑisq uersem in urã caritate reqͥescimꝰ.
& petimus ⁊ obsecramus ꝑ xpĩ altissimã
humilitatẽ. ⁊ miscđissimã celsitudinẽ
ut nr̃ĩ memores sitis in sc̃is oratiõibꝰ ur̃is.
quas uos uigilantiores & magis sobr ias
litat caligo ⁊ tumultꝰ scłarium actionũ.
qͥs nsi sinistras ñ habemꝰ: eoꝵ tam̃ qͥ nos
angariant mille passus ⁊ iubem᷑ ire cũ eis
alia duo. tanta nob̾ ingerunt᷑ ut uix respi¬
rare possimꝰ. credentes tam̃ qͦd ille in cuiꝰ
c̃spectu intrat gemitꝰ compeditoꝵ. ꝑseue¬
rantes nos in eo ministerio in qͦ colloca¬
re dignatꝰ ÷ cum ꝓmissa mercede adiu¬
uantib orationib ur̃is ab omĩ angustia

Expanded text:
de monasterio recessissent. sed falsum est; de monasterio recessissent. sed falsum est; sponte abierunt. sponte deseruerunt nobis, o dilecto, et exoptatissimo fratri, et US ET QVI MECUM SUNT FRATRES IN DOMINO SALUTEM. Quando quietem uestram cogitamus, quam habetis in Christo, etiam nos, quamuis in laboribus uariis asperisque uersemur, in uestra caritate requiescimus. et petimus et obsecramus per Christi altissimam humilitatem et misericordissimam celsitudinem, ut nostri memores sitis in sanctis orationibus uestris, quas uos uigilantiores et magis sobrias hlitat caligo et tumultus saecularium actionum. quas etsi nostras non habemus, eorum tamen, qui nos angariant mille passus et iubemur ire cum eis alia duo, tanta nobis ingeruntur, ut uix respirare possimus credentes tamen, quod ille, in cuius conspectu intrat gemitus compeditorum, perseuerantes nos in eo ministerio, in quo conlocare dignatus est cum promissa mercede, adiuuantibus orationibus uestris ab omni angustia
Abbreviated transcription (Latin):
& frẽ eiꝰ. & quid responderem dius
aui. S tam̃ etiã atq etiam cogitas
sefaciliꝰ putent eligi ad aliquid melius.
si facti fuerint deteriores. & ipsis enim
facilis lapsus. ⁊ ordini clericoꝵ fit indi¬
gnissima iniuria. si desertores mona
cũ ex his qͥ in monasterio ꝑmanent ñ
tam̃ nͥ ꝓbatiores atq meliores in clerũ
assumere soleamꝰ. nͥ forte sic̃ uulgares
dict̃. Malus coraula bonus simphoniacꝰ ẽ
ita idem ipsi uulgares de nobis iocabunt᷑
dicentes. Malus monachus bonꝰ clericꝰ ẽ.
imis dolendum.si ad tam ruinosã suꝑ¬
biã monachos subrigimꝰ  ⁊ tam graui
c̃cumelia clericos dignos putamus in
quoꝵ numero sumꝰ. cum aliqͣndo etiã¬
bonꝰ monachꝰ uixbonuꝰ clericũ faciat
si assit ei sufficiens c̾tinentia. & tamen
desit instructio necessaria. aut ꝑsone
regłaris integritas. s de istis credo arbi¬
trata sit beatitudo tua. qͦd nr̃a uolunta¬
te ut suis potiꝰ conregionalib utiles cẽnt

Expanded text:
re ejus, et quid responderem diu fluctuavi. Sed tamen etiam atque etiam cogitanti se facilius putent eligi ad aliquid melius, si facti fuerint deteriores. Et ipsis enim facilis lapsus, et ordini clericorum fit indignissima injuria, si d76. Ex his qui in monasterio permanent, non tamen nisi probatiores atque meliores in clerum assumere solemus. Nisi forte sicut vulgares dicunt: Malus choraula, bonus symphoniacus est, ita iidem vulgares de nobis jocabuntur dicentes: Malus monachus, bonus clericus est. Nimis dolendum, si ad tam rumosam superbiam monachos suberigimus, et tam gravi contumelia clericos dignos putamus, in quorum numero sumus, cum etiabonus monachus uix bonum clericum faciat, si adsit ei sufficiens continentia et tamen desit instructio necessaria aut personae regularis integritas. Sed de istis, credo, arbitrata sit beatitudo tua, quod nostra uoluntate, ut suis potius conregionalibus utiles essent,
Abbreviated transcription (Latin):
c̃uulsor. ac temerator extiterit: gladio ana¬
uxta calcedonensis ten̾orem optimi c̾cilu
huiꝰ series annectit᷑ inferuis monachis qͦnuiᷤ:
nligiosis ad normã sc̃ĩ benedieti intr a
claustrũ morari p̃cipimꝰ. uicos. castella. ci¬
uitates ꝑagrare phibemꝰ. a popłoꝵ p̾dica.
tione omnino cessare censuimꝰ. nͥforte qͥs
de suç animȩ salute sollicitꝰ ut eoꝵ habitũ
assumat. eos intra claustrũ c̃sulere uoluerit.

Expanded text:
convulsor, ac temerator exstiterit, gladio anaconvulsor, ac temerator exstiterit, gladio anauxta Chalcedonensis tenorem optimi concilii, cujus series adnectitur inferius, monachis quamvis religiosis ad normam Sancti Benedicti inter claustra morari praecipimus; vicos, castella, civitates peragrare prohibemus, aone omnino cessare censuimus, nisi forte quis, de suae animae salute solicitus, ut eorum habitum assumat eos intra claustrum consulere voluerit.
Abbreviated transcription (Latin):
ies qui subutere atq diuidere conant᷑
ccłc unitatem. uidelicet abbatesmona¬
chi. qui ñ studio caritatis s delo rapaci¬
possunt. ut res suas atq possessiones in
uita siue in morte in monasterus illorꝰ
tradant. & eccłiis quib subiecti eẽ uident᷑
& a quib baptismum. penitentiã. euchari¬
tiam  non pabulum uitȩ cũ lacte carnis
acceper᷑ uł accipiunt. nichil debonis suis
relinquant. Hanc deniq famam discordiȩ
nos atumaduertentes omnib modis inhi¬
be uolumꝰ. ⁊ ne ampliꝰ fiat om̃ino ꝓhibemꝰ.
asocietate consolationũ. ⁊ qͥa dignꝰ ẽ oꝑariꝰ
mercede sua. ideoq p̃cipimꝰ atq iubemꝰ.
ut quicunq amodo in monasterio cͣu̾ti
uoluerit siue in uita siue in morte: ut õiũ
disponi decreuerit. medictatẽ eccłȩ cui
ipse ꝑtinere dinosciturꝰ relinquat. & sic
demum in monasterio ꝓut sibi libitum
fuerit eundi conu̾tendiq hãt licentiam.
uicunq autẽ huiꝰ nr̃i decreti contradictor.

Expanded text:
tere atque dividere conantur Ecclesiae unitatem: videlicet abbates et monachi, qui non studio charitatis, sed zelo rapacipossunt, ut res suas atque possessiones in vita vel in morte in monasteriis eorum tradant, et ecclesiis quibus subjecti esse videntur, et a quibus baptismum, poenitentiam, Eucharistiam, nec non pabulum vitae cum lacte carnis acceperunt vel accipiunt, nihil de bonis suis relinquant. Hanc denique famam discordiae nos animadvertentes, omnibus modis inhibere volumus, et ne amplius fiat omnino prohibemus, a societate consolationum, et quia dignus est operarius mercede sua , ideoque praecipimus atque jubemus ut quicunque amodo in monasterio converti voluerit, sive in vita, sive in morte, ut omniumdisponi decreverit, medietatem ecclesiae cui ipse pertinere dignoscitur, relinquat: et sic demum in monasterio prout sibi libitum fuerit eundi convertendique habeat licentiam. Quicunque autem hujus nostri decreti contradictor,
Abbreviated transcription (Latin):
mitis undam elicit. illa cadens raucũ ꝑ
leua murmut saxaciet. scaterisq arenti
temꝑat arua. Inferant᷑ fructuosȩ arbori
uł geminis uł surcuł ut paruo ptͦ tẽpo
laboris tui dulcia poma decerpas. Api
fabricare alueal ia. ad qͥs te mittunt si¬
regiam disciplitiam in paruis disce co¬
rib. Texant᷑ .⁊ lina capiendis piscib Se¬
bantur ⁊ libri. ⁊ ut manus oꝑetur cibi
& anima lectione saturet᷑. In desiderus
om̃is ociosus. Egyptioꝵ monasterua hi
morẽ tenent. ut nullũ absq oꝑe ac lal
sis cogitationib ⁊ instar forͦnicant
ierłm omĩ transeunti diuaricent pca¬
suis reb ministrant eccłis ad eunt bals
unguenta ñ sꝑnunt. ⁊ tam̃ in omnie
flore uersantur. Ad quod & ante resol
& nc̃ breuit̾ respondeo me in presca
opusculo ñ de clericis disputare: sii
nachum instituere. Augustinꝰ in ep¬

Expanded text:
mitis undam elicit, illa cadens raucum per mitis undam elicit, illa cadens raucum per leuia murmur saxa ciet scatebrisque arentia temperat arua. inserantur infructuosae arbores uel gemmis uel surculis, ut paruo post tempore laboris tui dulcia poma decerpas. apum fabricare aluearia, ad quas te mittunt Pregiam disciplinam in paruis disce corporibus. texantur et lina capiendis piscibus, scribantur libri, ut et manus operetur cibos et anima lectione saturetur. in desideriis est omnis otiosus. Aegyptiorum monasteria hunc morem tenent, ut nullum absque opere ac lciosis cogitationibus et instar fornicantis Hierusalem omni transeunti diuaricet psuis rebus, ministrant ecclesiis, adeunt balnea, unguenta non spernunt, et in omnium flore versantur. Ad quod et ante respondi, et nunc breviter respondeo, me in praesenti opusculo non de clericis disputare, sed monachum instituere. C. XXXIV.
Abbreviated transcription (Latin):
terii descendat. discat᷑ ad u̾bũ. Oratio sine
int̾missione uigilet sensus. nec uagis cogi¬
tationib patens. Corpꝰ paritq animus
tendat᷑ ad dnm̃. Iram uince patientia.
Ama scientiã scripturarũ. icarnis uicia ñ
amab̾. Nec uacet mens tua uariis ꝑtur¬
bationib. Quȩ si pectori insedint: dnã¬
bunt᷑ tui & te deducent ad delictũ maxi¬
mũ. facito aliqͥd oꝑis. ut semꝑ diabolus¬
te inueniac occupatũ. Si apłi habentes pot¬
statẽ de eugłio uiuere laborabant. manib
suis ne quem grauarent naliis tribuebat
refrigeria. quoꝵ ꝓ spũalib debebant m¬
tere carnalia. cur tuinusus tuos successu
ñ p̃pares: Uel fiscellam texe iunco. uel co¬
nistrũ lentis plecte uiminib. Seratur
humus. arcole equo limite diuidantur.
in qͥb cũ holerũ iactata fuerint semino
uł plantȩ ꝑ ordinẽ positȩ. aquȩ ducani
irrigue. hinc pulcherrimoꝵ uersuun
spectator assistas. Ecce suꝑcilio diuosi ti¬

Expanded text:
rig. , discatur ad verbum. Oratio sine intermissione; vigilet sensus, nec vagis cogitationibus patens corpus pariter animusque tendatur ad Deum. Iram vince patientia. Ama scientiam Scripturarum, et carnis vitia non amabis. Nec vacet mens tua variis perturbationibus, quae, si pectori insederint, dominabuntur tui, et te deducent ad delictum maximum. Facito aliquid operis, ut semper te diabolus inueniat occupatum. si apostoli habentes potestatem de euangelio uiuere laborabant manibus suis, ne quem grauarent, et aliis tribuebant refrigeria, quorum pro spiritalibus debebant metere carnalia, cur tu in usus tuos cessura non praepares ? uel fiscellam texe iunco uel canistrum lentis plecte uiminibus, sariatur humus, areolae aequo limite diuidantur; in quibus cum holerum iacta fuerint semina uel plantae per ordinem positae, aquae ducantur inriguae, ut pulcherrimorum uersuum spectator adsistas: ecce supercilio cliuosi tra
Abbreviated transcription (Latin):
substantia quidẽ eiꝰ apͥori monasterio
uindicet᷑. Alioꝵ autẽ monasterioꝵ pͥmates
ꝓhibeant eũ transire : in alio monast̾io
ñ recipiat᷑. & hoc curare debent ñ solũ
religiosissimi epĩ: s etiam reuerentissi¬

Expanded text:
erio vendicetur, aliorum autem monasteriorum primates, prohibeant eum transire et in alio monasterio non recipiatur. Et hoc curare debent non solum religiosissimi episcopi, sed etiam reverendissi