comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
so oriantur ħ flumina: ⁊ in t̾ra nr̃a hãnt
notos fontes. ut dic̃ beda. Uũ quidamaf¬
firmant totami t̾ram futuram ꝑadisũ
si hõ ñ peccass : totam aũ fcam exiliũ
ꝑ pecc̃m. Nos uero ⁊ si ꝓbabiłr ita dici pos¬
.s. paradisum cc̃ qũdam locum det̾iuinãt
in parte t̾re. ⁊ flumina illa ortum hr̃e
in paradiso. ⁊ itera tra iꝰdem absorta ⁊ extra
paradisum iterum ortũ. qui scd̃i ortꝰ na¬
ti st̃ nob. P recepitq deus ei de om. lig.
paradisi.⁊ c̃. Eccedat p̃ceptum ꝑ qd̃ si scrua¬
ret homo custodiret paradisum. Et hoc
solum ẽ p̃ceptum. de ligno scĩe. ne come¬
das: quod autẽ p̃mittit᷑. ex omĩ ligno pa¬
radisi comode: ꝑ misso ẽ. Et pͥmum blan¬
dicur ꝑmutendo: post duriꝰ locuturꝰ in
ꝓhibitionẽ. S querit᷑ quare absq om̃i
p̾cepto ñ dedit dens hõĩ bonũ qd̾ daturus
erat ei. quare etiam tot ꝑmisit ⁊ unũ solũ

Expanded text:
so oriantur haec flumina, et in terra nostra habeant so oriantur haec flumina, et in terra nostra habeant notos fontes, ut dicit Beda. Unde et quidam affirmant totam terram futuram paradisum, si homo non peccasset, totam autem factam exsilium per peccatum. Nos vero, etsi probabiscilicet paradisum esse quemdam locum determinatum in parte terrae, et flumina illa ortum habere in paradiso, et item a terra ibidem absorpta, et extra paradisum iterum oriri, qui secundi ortus nobis noti sunt. Praecepit ei Deus de omni ligno paradisi, etc. Ecce dat praeceptum per quod, si servaret homo, custodiret paradisum; et hoc solum est praeceptum, de ligno scientiae ne comedas. Quod autem praemittitur: ex omni ligno paradisi comede, permissio est. Et primum blanditur permittendo, post durius locuturus in prohibitione. Sed quaeritur quare absque omni praecepto non dedit Deus homini bonum quod datusolum
Abbreviated transcription (Latin):
trinsecam uolentiam. S deus ĩ muni¬
cant eum itꝰ ꝑ lignum uite sũptũ in
cibum. ⁊ extra ꝑ diuinam potentiam. ut
poss ñ niori. Intꝰ. portam negligentie per
rationem humanam. Extia. portam uio¬
ientie obserans ꝑ diuinam custodiam:
ut nͥ homo rationem ab utens portam
negligentie aꝑiret. ñ qm ꝑ portam uio¬
lentie aliquid nocuũ intraret. S quiã
uoluit sibi cauere ut seruaret portam
sibi ꝯmissam: merito deus deseruit eius
turus erat homo bona ad que transierit
ꝑ inobedĩam uero mala que ei ꝯminatꝰ
cognouit. Que aũ sint illa sacram̃ta pͥn¬
cipalia ꝓ quib illaligna posita fui̾nt in
medio paradisi sicaccipe. Lignum uite datũ
fuit homini ad sustentationẽ uite tem
te illo. pͥus unꝰ. post in .iiiiͦ. diuisus. De
loco quodam uoluptatis .i. paradisi. ñ qd̾
ibi oetus statin exiret ad alia loca. s ad
rigandum paradisum egrediens. Qui
inde diuiditur. uł in ip̃o paradiso pꝰꝙͣ
aliqndiu ut unꝰ manauit. uł pꝰqͣm a

Expanded text:
secam violentiam. Sed Deus ita munierat eum intus per lignum vitae sumptum in cibum, et extra per divinam potentiam, ut posset non mori. Intus portam negligentiae per rationem humanam, extra portam violentiae obserans per divinam custodiam; ut, nisi homo, ratione abutens, portam negligentiae aperiret, nunquam per portam violentiae aliquid nocivum intraret; sed quia noluit sibi cavere, ut servaret portam sibi commissam, merito Deus deseruit ejus jus habiturus erat homo bona ad quae transiret, per inobedientiam vero mala, quae ei comminatus cognovit. Quae autem sint illa sacramenta principalia, pro quibus illa ligna posita fuerint in medio paradisi, sic accipe. Lignum vitae datum fuit homini ad sustentationem vitae temte illo, prius unus, post in quatuor divisus, de loco quodam voluptatis, id est paradisi, non quod ibi ortus statim exiret ad alia loca, sed ad irrigandum paradisum egrediens. Qui inde dividitur, vel in ipso paradiso, postquam aliquandiu ut unus manavit, vel postquam a
Abbreviated transcription (Latin):
uel singulare leges ppłare: ut dicat᷑ fons.
.i. fontes accenderunt. Uniu̾sam suꝑficiem
rigans ñ diluiuũ faciens s sic̃ modo hu¬
morem in alim̃tum t̾re ministians. ñ di
sola illa terra qui circa ripas est flumi¬

Expanded text:
vel singulare leges pro plurali, ut dicatur fons, id vel singulare leges pro plurali, ut dicatur fons, id est fontes. Ascendit universam superficiem rigans: non diluvium faciens, sed sicut modo humorem in alimentum terrae ministrans; non enim sola illa terra quae circa ripas est flumi
Abbreviated transcription (Latin):
ta hic uero uno die. S si dic̃ confuse pro
temꝑe accipiamꝰ ⁊ ueri simił ⁊ facilis erit
solutio: ⁊ sic de temꝑe .ui. dierũ dc̃m fuisse
intelligatur. Generatões. uł actiue uł pas¬
sine possunt accipi. Passiue: sic. Celũ ⁊ t̾ra
generata sunt ista .i. talia. uł actiue: ita
oꝑatꝰ est deus circa ea. Añqmͣ oriret᷑. ic̃.i.
ita operatus est deus añqmͣ oꝑatione
artificis imitantis ⁊ uiuantis naturã
arbores ⁊ herbe crescerent ꝑ successionem
sic̃ modo .s. in momento reddidit arborẽ
ꝑfectam ⁊ fructum afferentem sinulit̾¬
⁊c̃. Germinaret. s totum simul ꝓuenit
imꝑfectum statuni. Non eium plue
incrementa rerum: aꝑit dicens. Non .n.
pluerat uñ t̾ra feodata ꝑ calorem super¬
uenientem pullularet. qd̃ est opꝰ nate.
hẽbant ꝑfontem remedium arbores ⁊ her¬
be create ne arescerent. fons iste pot̾ incelli¬
gi abyssus .s. matͥx omnium aquaꝵ: e

Expanded text:
ta: hic vero uno die; sed si diem confuse pro ta: hic vero uno die; sed si diem confuse pro tempore accipiamus, et verisimilis et facilis erit solutio: et sic de tempore sex dierum dictum fuisse intelligetur. Generationes vel active vel passive possunt accipi. Passive sic, coelum et terra generata, sunt ista, id est talia; vel active, id est operatus est Deus circa ea. Antequam oriretur, etc. Id est ita operatus est Deus, antequam, operatione artificis imitantis et juvantis naturam, arbores et herbae crescerent per successionem, sicut modo, scilicet in momento, reddidit arborem perfectam, et fructum afferentem: similit germinaret; quia totum simul provenit in perfectum statum. Non enim pluerincrementa rerum, aperit, dicens: Non enim pluerat, unde terra fecundata per calorem supervenientem pullularet; quod est opus naturae. bant tamen per fontem remedium arbores et herbae creatae ne arescerent. Fons iste potest intelligi abyssus, scilicet matrix omnium aquarum, ex
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s homines. Uł ymago ꝙ est rationał.
Similitudo qd̃ sic̃ dens hõib ita hõ aĩalibꝰ
cominat᷑. Presit piscib maris. ⁊ c̃. Domi¬
nari debuit hõ omnib. s ꝑ pecc̃m amuͭ.
diũumi. ⁊ in maximis ⁊ in minimis. reti¬
nuit tñ dominatũ in mediis ad consola¬
tiouem. In maximis ut in leonib ⁊ dra¬
conib ꝑdidit dnĩum ut cognoscẽt se a¬
amisisse diguatẽ ꝓpami ĩminimis a¬
misit. ut inpulicib. muscis ad cognos¬
cendam suam uilitatem. Uñ dñs exer¬
cituũ uesparũ misit ad iundcam con¬
tra egyptum: ut notaret᷑ eoꝵ uilitas.
Ad ymaginem dei creauit illum. hoc
inculcat ad exp̃ssionem ut in hoc qd̃
deus notet reꝑiat᷑ homo simił dẽo .i. in
bonum simplicrt̾. qmͣlib creatuã. Ual¬
de bona unuis simił. summe bonum
solum deum. Iste sunt gen̾ationes ce¬
li ⁊ t̃re. hec recapitulatio uidet᷑ ꝯtraria
eẽ supraposite expõni.Ui. dierũ. Ibi enĩ
uisus est dixisse .ui. dieb omnia eẽ crea¬

Expanded text:
est rationalis. Similis, quod sicut Deus hominibus, ita homo animalibus dominatur. Praesit piscibus maris, etc. Dominari debuit homo omnibus; sed per peccatum amisit dominium et in maximis et in minimis. Retenuit tamen dominatum in mediis ad consolationem. In maximis, ut in leonibus perdidit dominium, ut cognosceret se amisisse dignitatem propriam. In minimis amisit, ut in pulicibus, et muscis, ad cognoscendum suam vilitatem. Unde Dominus exercitum vesparum misit ad vindictam contra Aegyptum, ut notaretur eorum vilitas. Ad imaginem Dei creavit illum: hoc inculcat ad expressionem, ut, in hoc quod Deus notet, reperiatur homo similis Deo, id est in bonum simpliciter, quamlibet creaturam: valde bona, universa simul: summe bonum, solum Deum. Istae sunt generationes coeli, et terrae. Haec recapitulatio videtur contraria esse suprapositae expositioni sex dierum. Ibi enim visus est dixisse, sex diebus omnia esse crea
Abbreviated transcription (Latin):
dium: s hic moyses de Gcometͥco cuibio
agit. quem uouerat in egỹpto. qui uo¬
nem integre cubitos continet. Usi con¬
stat tantam fuisse magnitudinẽ arche
que sufficeret ad oña auinaliã capi¬
aidi que uenerunt ad eaui. De ꝯpositõe
arche utrũ in uuo lata fuĩt. ⁊ semꝑ usq
ad sumũ surgens stringent᷑ magis ac
maꝙ̃. an parictes surrexit equali ui sum¬
mo. ł ⁊̃ plusqͣm in uno a se distantes. ⁊ iu
tato tm̃ fuĩt cacuminata: diu̾se sint op¬
pimones. Cenacła. a cena .s. solariã.
Tristega .i. distinctiones scd̾m longitu¬
is marcham. ħͥ notat parilitatẽ mascli
ic elemĩta conu̾sa suit in aquas tam
pluuiaies qmͣ labiles quib fcm̃ sit
diluuium. qd̾ quidem dubium est. sic̃¬

Expanded text:
dium; sed hic Moyses de geometrico cubito dium; sed hic Moyses de geometrico cubito agit, quem noverat in Aegypto, qui novem integre cubitos continet. Unde constat tantam fuisse magnitudinem arcae, quae sufficeret ad omnia animalia capienda quae venerunt ad eam. De compositione arcae utrum in imo lata fuerit et semper usque ad summum surgens stringeretur magis ac magis, an parietes surrexerint aequaliter in summo, vel etiam plus quam in imo a se distantes, et in tecto tantum fuerit cacuminata diversae sunt opiniones. Coenacula a coena scilicet solaria. Tristega, id est distinctiones tin arcam. Hic notat parilitatem masculi et caetera elementa conversa sint in aquas, tam pluviales quam labiles, quibus factum sit diluvium? Quod quidem dubium est, sic
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ per in prudentiam nͦ ad hoc uen̾it qd
ñ purauerat quem uichii latet. s tam
p̃cauet qui ꝓhibet ne fiãt qm̃ cui ꝓhi¬
betur ⁊ solucite id uitat. Tactꝰ dolore cord.
Nota ñ est dolor nͥ de amore amisso. ynde
dior erat amor: tanto altiꝰ tangit dolor.
dei transituram a maxinio usq admi¬
ee sunt gn̾ationes noe .s. filii de
quib etiam p̃dixit. ⁊ iten reptt
lit addat. Corrupta est t̾ra coram deo. ic̃.
Cotum hoc repetit ⁊ inculcat ad augm̃¬
tum scesis ostendendiun ⁊ iuistam uam
uidicis. Quod dic̃ coram deo. notat per¬
ꝑ se sciat: nescit tũ ad uindcãm. Hocasi
facuiꝰ ita erat manifestum: ꝙ uulia ꝯgebat
ꝓbatõẽ. Uel coram dõ qui pecc̃m eoꝵ atten¬
debat. Ip̃i enim ita negligeut᷑ pecrabãt.
ꝙ nec etiã pecc̃m eẽ reputabant. finis
peccõꝵ sequeret᷑ uiũsar pena omuium s¬
ꝑ mĩam temꝑat᷑ in parte.¶ recentoꝵ
cubitoꝵ. Cubitꝰ ꝓpͥe tenet pedem ⁊ dmni¬

Expanded text:
 per imprudentiam modo ad hoc venerit, quod non putaverat, quem nihil latet; sed tam praecavet qui prohibet ne fiat, quam cui prohibetur et sollicite id vitat. Tactus dolore cordis. Nota: non est dolor nisi de amore amato amisso. Unde nto igitur profundior erat amor, tanto altius tangit dolor. Dei, transituram a maximo ad miHae sunt generationes Noe, scilicet filii de quibus et jam praedixit, et item repetit, ut addat: Corrupta est terra coram Domino, etc. Totum hoc repetit et inculcat, ad augmentum sceleris ostendendum, et justam iram vindicis. Quod dicit, coram Domino, nota perper se sciat, nescit tamen ad vindictam. Hoc autem facinus ita erat manifestum, quod nulla egebat probatione, vel coram Domino, qui peccatum eorum attendebat. Ipsi enim ita negligenter peccabant, quod nec etiam peccatum esse reputabant. Finis peccatorum, sequeretur universalis poena omnium, siam temperatur in parte. Trecentorum cubitorum. Cubitus proprie tenet pedem et dimi
Abbreviated transcription (Latin):
digne sint pena ⁊ uindcã. que ũ pp̃ ma¬
liciam: s pp̃ bestialitatẽ ⁊ irrationabili¬
tatem suam sanguient fundunt hu¬
manum: quͣtomagis hõ qui rationem
utitur. si sanguinem hominis fandat
debet multari: Requitam de manube¬
stiaꝵ. ut in resurrectõe tota sub̾a hõĩs
ei restituat᷑. licet pͥus in sub̃am bestie
comedentis hominẽ trau sierat. Et de ma¬
uu homi uis. dupliciter: s. uel restituendo
subam. uel irrogando uindcãm. Recorda¬
bor federis mei .i. recordari faciam uos: ut
confidatis ⁊ ñ tuncatis iterum ꝑirediluiuos.
Porro cham ip̃e pat̾ chanaan. hoc iõ p̃mis¬
sũ ẽ. q noc statĩ maledcũtꝰ erat chanaã nepotisi¬
b frĩb. Magna ostendit nequicia chamr: dũs
ũ suffecit ei ꝙ solus uidiss lͥi ⁊ alios par¬
ticipes sue impietatis facerent ¶aiedictꝰ
chauaan. qi dicat sic̃ ñ est mͥ leticia de
te filio: sic nec tu possis letari detuo. Ibi

Expanded text:
dignae sint poena et vindicta, quae non propter madignae sint poena et vindicta, quae non propter malitiam, sed propter bestialitatem et irrationabilitatem suam sanguinem fundunt humanum, quanto magis homo, qui ratione utitur, si sanguinem hominis fundat, debet multari? Requiram de manu bestiarum, ut in resurrectione tota substantia hominis ei restituatur, licet prius in substantiam bestiae comedentis hominem transierit. Et de manu hominis, dupliciter, scilicet vel restituendo substantiam, vel irrogando vindictam. Recordabor foederis mei, id est, recordari faciam vos ut confidatis, et non timeatis iterum perire diluvio. Porro Cham ipse est pater Chanaan. Hoc ideo praemissum est quia Noe statim maledicturus erat Chanaan nepoti sutribus. Magna ostenditur nequitia Cham: non enim suffecit ei, quod solus vidisset, nisi et alios participes suae impietatis faceret. Maledictus Chanaan. Quasi dicat: Sicut non est mihi laetitia de te filio meo; sic nec tu possis laetari de tuo. Ibi
Abbreviated transcription (Latin):
lumba aitulit ranũ que octano p̾cedenti
.i. duodecimo dic eidem tũsis emissa. neclo¬
cum uͥ pes eiꝰ requiesceret inuenerit: sciat
hanc eẽ naturam columbe q ñ pot̾ pes eius
requiesc̾e in luto. t̾ramq ũ iõ dici in hocloco
exsiccatam qd̾ ex toto ab eẽt aqua. s qr uis
atq recesserat. nec ad herat aqua nͥ lutuiẽ¬
ta. uñ in scdõ mense dic̃ t̾ram arefcã qd̃ prꝰ
tia. Non est eum ita uchemens leo si
ũ sit irritatꝰ. q ñ reuereat᷑ hominem.
Erit uob̾ in cibum. Hic apparet ñ pp̃ e
sum caruium deletos eẽ homines in di¬
luuio: unde ũ cib s intemꝑatꝰ usus ar¬
guitui Carnem cum sanguine nõ
camedetis. hoc ꝓhibet ꝓpt signũ ut intel¬
dere: cũ tautoꝑe ꝓhibeant᷑ a comestiõe
sanguinis licite carnis. Et ut hoc intel¬
ligatur cẽ ꝓhibitum: ip̃e ostendit diceus.
ꝓhibitio homicidii: ꝑ penam qm̃ minat᷑
Precodens uero prohibitio: quuedã. ꝯpetẽ¬
tia ad istam fatiendam. Cñ enĩ bestie

Expanded text:
lumba attulit ramum; quae, octavo praecedenti, id est duodecimo die mensis ejusdem emissa, nec locum ubi pes ejus requiesceret invenerit, sciat hanc esse naturam columbae, quod non potest pes ejus requiescere in luto; terramque non ideo dici in hoc loco exsiccatam quod ex toto abesset aqua, sed quia vis aquae recesserat, nec aderat aqua nisi lutulenta. Unde in secundo mense dicittia. Non est enim ita vehemens leo, si non sit irritatus, qui non revereatur hominem. Erit vobis in cibum. Hic apparet non propter esum carnium deletos esse homines in diluvio: unde non cibus, sed intemperatus usus arguitur. Carnem cum sanguine non comedetis. Hoc prohibet propter signum; ut inteldere, cum tantopere prohibeantur a comestione sanguinis licitae carnis. Et ut hoc intelligatur esse prohibitum, ipse ostendit, subjungens: prohibitio homicidii per poenam quam minatur; praecedens vero prohibitio, quaedam competentia est ad istam faciendam. Cum enim bestiae
Abbreviated transcription (Latin):
s ꝑ successionem. Filii dei. iu hebrco est
filii angłoꝵ. siue bonoꝵ. siue aposta¬
tarum. qui a quibdam putant᷑
concubuisse cum mulierib ⁊ õe¬
Quia caro ẽ. totus hõ .s. depͥmit to¬
tum hominem. ⁊ redigit sp̃m in aĩa¬
litatem. qui pociꝰ debuerat extollere
carnem ad spũalitatẽ. Centũ xͥx.
annoꝵ. ⁊ c̃. Sicut erechie mortem
instantem minatur.⁊ qi penitet dif¬
fer mortem. ita istis ad penitendũ
quia fiunt detiores pacĩa. spaciũ ĩdul¬
tum ad beeiuatur nec in aliquo is¬
toꝵ mutat᷑ consiliũ dei. s tm̃ sis̃a.¬

Expanded text:
 Videntes filii Dei, etc.. In Hebraeo est, filii angelorum; sive bonorum sive apostatarum, qui a quibusdam putantur concubuisse cum mulieribus, et geQuia caro est: totus homo scilicet deprimit totum hominem, et redigit spiritum in animalitatem, qui potius debuerat extollere carnem ad spiritualitatem. Centum viginti annorum, etc. Sicut Ezechiae mortem instantem minatur, et quia poenitet differt mortem, ita istis ad poenitendumquia fiunt deteriores patientia, spatium indultum abbreviatur ; nec in aliquo istorum mutatur consilium Dei, sed ta
Abbreviated transcription (Latin):
a scło .i. in sclłarib: uel qnͣtũ potentes
a pͥncipio scłi ũ sunt uisi. Uidens aũ
deus qd̾ multa eẽt malicia. ⁊c̃. ẽ ociens
replicat maliciam istoꝵ ⁊ uiculcat: ut
ostendat pacĩam dei ñ potuisse leniter
incitari ad tantam subu̾sionem gen̾is
humani absq iustissima cã. D enitũ

Expanded text:
ntum potentes a principio saeculi non sunt visi. Videns autem Deus quod multa esset malitia, etc. Toties replicat malitiam istorum et inculcat, ut ostendat patientiam Dei non potuisse leviter incitari ad tantam subversionem generis humani absque justissima causa. Poenituit
Abbreviated transcription (Latin):
Noluit eum facere deus: ut intelligeret
sesrgiã ñ ex natura in paradiso locatum.
lignum uite. Duo ista ligna .i. liguũ
uite ⁊ lignum scĩe boni ⁊ mau pp̃ maio
medio: ⁊ diu̾sis de causis hñt hec noĩa.
lignum eium uite: quia in se huĩt
naturam ut continuaret homini u¬
tam si comideret᷑ ꝯpetent᷑. fẽs est emin
mortalis ⁊ unmortalis. S sic ĩmortalis

Expanded text:
voluit eum facere Deus, ut intelligeret se ex gratia, non ex natura, in paradiso locatum. Lignum vitae: duo ista ligna, id est lignum vitae, et lignum scientiae boni et mali, promedio, et diversis de causis habent haec nomina. Lignum enim vitae, quia in se habuit naturam ut continuaret homini vitam. si comederetur competenter. Factus est enim homo mortalis, et immortalis. Sed sic immortalis
Abbreviated transcription (Latin):
lium nim. qui ⁊ iosue ⁊ iesus. ⁊ iesu
naue. nuncupatur. Scd̾m sothin. ur¬
sophtin. qui est uidicum. Terciũ sa¬
muel qui est pͥmus ⁊ scd̾s regum.
duodetim ꝓphaꝵ. Deude t̾ciꝰ ordo. no¬
uem ht̃ libros. Primus est iob. Scd̃s¬
est dauid. Tertiꝰ masloch. ꝙ grece para¬
bole latine ꝓu̾bia sonat uidelicet
salomonis. Qrͣt coelech: qui est ec¬
clesiastes. Quintus suasirim .i. can¬
tica canticoꝵ. Sextꝰ daniel. Septimus
clabreiamin qui est paralipo monũ.
Octauus esdras. Nonus hester. Omnes
quidam libri ut sapiã salomonis
liber ih̾u filii sirach. ⁊ liber uidich. ⁊¬
⁊ thobias. ⁊ libri machabeoꝵ qui legũ

Expanded text:
 qui et Josue et Jesus, et Jesus Nave nuncupatur. Secundum est Sothim, qui est liber Judicum. Tertium est Samuel, qui est primus et secundus Regum. duodecim prophetarum. Deinde tertius ordo novem habet libros. Primus est Job. Secundus David. Tertius Masloth, quod graece Parabolae, latine Proverbia sonat, videlicet Salomonis. Quartus Coeleth, qui est Ecclesiastes. Quintus Sirasirim, id est Cantica canticorum. Sextus Daniel. Septimus Dabreiamin, qui est Paralipomenon. Octavus Esdras. Nonus Esther. Omnes quidam libri, ut Sapientia Salomonis, liber Jesu filii Sirach, et liber Judith, et Tobias, et libri Machabaeoru
Abbreviated transcription (Latin):
litudiueni. uideamꝰ. Imago gͦ est in lini¬
am̃tis similib. simĩlitudo in cuiꝰlibet
eiꝰdem ꝓpͥetatis pnticipatoẽ. Imiagiuem
dei ad hominẽ ad honuẽ possuiuꝰ dr̃e
cognitõem u̾itatis. s mulitudinẽ: dilec¬
tionem bonitatis. que in utroq .s. ⁊ dõ

Expanded text:
litudinem, videamus. Imago est in linelitudinem, videamus. Imago est in lineamentis similibus; similitudo in cujuslibet ejusdem proprietatis participatione. Imaginem Dei ad hominem possumus dicere recognitionem veritatis; similitudinem, dilectionem unitatis; quae in ut
Abbreviated transcription (Latin):
tes quiextra cuteni pedes ñ hñt. s tũ in
lu pist costas quib in intentes toti
sumil ferunt᷑. Repentia qui extra cutt̃
hũt pedes: ut botrace. lacte. stelliones.
Bestie duͣr fere. que ledunt uugue ł deu¬
te uł aninui bestiali stulciciã ut lepus
faciamus hoĩem ad ymaginem ⁊ simi¬
litudinẽ urãm. Primo dix̃ in p̾ncipio
creauit deus celum ⁊ fram. Defu dixit
fiat lux. hic t̾cio ad unxit. faciamꝰ ho¬
minẽ ⁊c̃. In hoc notari possunt. tres pro¬
gressus. Drimum opꝰ. deinde informans
⁊ magna ⁊ parua. s ut dignitatẽ creati
hominis ostendẽt. ⁊ ut nos cautos red it.
quatur. quoꝵ mitustio forsitan forma¬
tum ẽ. corpꝰ hominis. Uel qd̾ meliꝰ est
accipiamꝰ consilium tͥnitatis fuisse ⁊
ꝑ ũbum plurale distinctionem ꝑsonaꝵ
ꝑ hoc qd̃ subuigit singłant᷑ ad yma¬
gnem ⁊ similitudinem ur̃am. unitatẽ
cẽntie. Quid aũ uocet ẏmaginẽ ux simi¬

Expanded text:
tes qui extra cutem pedes non habent, sed intra tes qui extra cutem pedes non habent, sed intra habent costas, quibus innitentes toti simul feruntur. Repentia qui extra cutem pedes habent, ut batracae, lacertae, stelliones. Bestiae dicuntur ferae, quae laedunt ungue vel dente, vel animi bestiali stultitia, ut lupus. Faciamus hominem ad imaginem, et similitudinem nostram. Primo dixit: In principio creavit Deus coelum et terram. Deinde dixit: Fiat lux, hic tertio adjungit: Faciamus hominem, etc. In hoc vocari possunt tres progressus. Primum opus, deinde informans et magna et parva; sed ut dignitatem creati hominis ostenderet, et ut nos cautos reddat, quatur, quorum ministerio forsitan formatum est corpus hominis. Vel quod melius est, accipiamus consilium Trinitatis fuisse, et per verbum plurale distinctionem personarum; per hoc quod subjungit singulariter ad imaginem et similitudinem nostram, unitatem essentiae. Quid autem vocet imaginem, quid simi
Abbreviated transcription (Latin):
fationes ũ in tm̃ dñant᷑ animis hoĩm
ut actiones nr̃e magis seqnͣtur eas. ꝙͣ
discretdem mientis ⁊ lib̾nm arbitͥum.
Ista eium oppĩo ut auint quidam scr̃.
oita est ab hercule. aclanthe. ꝓmethoo
qui crediuit᷑ fuisse demones. incaruati:
itadid̾unt mathematicam. falsam qͥdẽ
drtuam. s ꝑ quasdam ueri simues in¬
tones ean ꝓbaucrunt. ut faciliꝰ deciꝑent
boniues. ⁊ istam sollicitudinẽ intima¬
init. Animam iuinentẽ. atq motabi¬
sa ui mutabilem ut in hebreo. Ocqͥd
snum fcm̃ est pp̃ hominem fecit deus ad
mitationem ⁊ mortem. honimẽ uero
slum ad immortalitatẽ. Qm̃ ꝓduxt¬
srauit. Eresc̾ite ⁊ mulciplicamini. ut
uuũ sit glosa alteriꝰ. Ium̃ta. reptilia.
bestias ta ponit. Iumenta q̃o mansu¬
elcunt. Reptilium tͥa sunt genera
uhentia. serpentiã. Repentiã. T̃ rahentia
sunt uermes. qui pͥmo t̾ram figentes.
dre sese p̾ea trahunt. Scrpentiã. seipen¬

Expanded text:
fectiones non in tantum dominantur animis hominum, fectiones non in tantum dominantur animis hominum, ut actiones nostrae magis sequantur eas, quam discretionem mentis, et liberum arbitrium. Ista autem opinio ut aiunt quidam sancti orta est ab Hercule, Atlante, Prometheo: qui creduntur fuisse daemones incarnati, et tradiderunt mathematicam, falsam quidem doctrinam, sed per quasdam verisimiles rationes eam probaverunt ut facilius deciperent homines: et istam sollicitudinem intimarent. Animam viventem atque motabilem, vel mutabilem; ut est in Hebraeo. Quidquid enim factum est propter hominem, fecit Deus ad mutationem, et mortem: hominem vero solum ad immortalitatem. Quam produxecreavit. Crescite, id est multiplicamini: ut unum sit glossa alterius. Jumenta, et reptilia, et bestias tria ponit. Jumenta quaecunque mansuescunt. Reptilium tria sunt genera: trahentia, serpentia, repentia. Trahentia sunt vermes, qui primo terram figentes ore, sese postea trahunt. Serpentia, serpen
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ solem: quod mͦ necci᷑um ẽ. ad reꝑatio¬
nem gen̾is humani. Cum enĩ tempꝰ
sit successio mutabilitatis. necc̃e ẽ. eẽ cã
mͦ: ut homo de hoc stati ĩꝑfectionis por¬
ueniatad ĩmntabilitatẽ. ⁊ ꝑfectõnem
modi. Non eniui important neccĩtat̃
aliqñ animis nr̃is. ut auferant libes
arbitum. inclinaudo eos ad quaslib
actiones: sic̃ fabulant᷑ Genech laici. ye¬
rum est tam̃t qr quodammodo corꝑib do¬
minant᷑. Tria enim nuire uͥtutis ⁊ effici¬
cie fecit deus in creaturis: herbas. lapides.
stellas. Herbe enim frige faciunt et
cllefaciunt ⁊ totũ statum corꝑis ꝑmuitãt:
qmͣ potentiam a dño in creatione suste¬
ꝑunt. lapides similit̾ status corpoen
diũso modo ꝑuuitant. Scelle quidmn
iectis suos hñt effectꝰ ꝑmutandi me¬
diunte acre. Inmutatis uero corꝑib
ꝑ affinitatem qiͣ hũt cum animab
tiones sortientes ab extͥnseris. Iste tũ af¬

Expanded text:
per solem, quod modo necessarium est ad reparatioper solem, quod modo necessarium est ad reparationem generis humani: cum enim tempus sit successio mutabilitatis, necesse est eam esse modo, ut homo de hoc statu imperfectionis perveniat ad immutabilitatem, et perfectionem, modi. Non enim important necessitatem aliquam animis nostris, ut auferant liberum arbitrium, inclinando eos ad quaslibet actiones, sicut fabulantur genethliaci. Verum est tamen, quod quodammodo corporibus dominantur. Tria enim mirae virtutis et efficaciae fecit Deus in creaturis, herbas, lapides, stellas. Herbae enim frigefaciunt, et calefaciunt, et totum statum corporis permutant: quam potentiam a Domino in creatione susceperunt. Lapides similiter statum corporum diverso modo permutant. Stellae quidem jectis suos habent effectus permutandi mediante aere. Immutatis vero corporibus per affinitatem quam habent cum animabustiones sortientes ab extrinsecis. Istae tamen af
Abbreviated transcription (Latin):
creauit deus celum ⁊ t̾ram. Tria suꝑiora
eleuĩta celum uocat. Terra aũ erat ma¬
nis ⁊ uacua. Inanis a semimib uacua
uacua quia in tanta concauitate t̾re
ñ erat uͥ aer ⁊ nebula. Tenebre erant
suꝑ faciem abyssi. ẽenebras possumus
uitatẽ. Ue ałi uebulã abysum. ⁊ tene¬
nebulam illam pp̃ mobilicatẽ. ⁊ ita ean¬
pp̃ mobilitatem applłat. Nota qd̾ tra ⁊
aer ũ mutauer̃t pͥora loca. sic̃ ignis ⁊
aqua. pp̃ea quia t̾ra ⁊ aere nͥq indiget
humana natura. Terra. ut sustentet᷑.
aere. ut trahat ⁊ enuitat flacum. quo
uita subsistit. Caiore uero ignis ⁊ aque
humiditate ñ semꝑ eget. fiant lumi
tu tͥum seq̃ntium dieꝵ. post distinc¬
tiouẽ tͥũ p̃cedentiũ. ⁊ pͥmuni de ornatu
suꝑioꝵ dic̃. Sic̃ sol diẽ uichoat. ⁊ t̾minat
ꝑ ortum ⁊ occasuni. ⁊ distinguit uiceitas
partes ꝑ ꝓcessũ ⁊ disc̾uit a nocte ꝑ lu¬
tis sue splendorem. similit̾ ⁊ luna ⁊ stel¬
le diuidunt noctem. Cempꝰ distinguit

Expanded text:
creavit Deus coelum, et terram. Tria superiora elementa coelum vocat. Terra autem erat inanis et vacua. Inanis a seminibus; vacuncavitatem: vacua, quia in tanta concavitate terrae non erat nisi aer et nebula. Tenebrae autem erant super faciem abyssi. Tenebras possumus vitatem. Vel aliter: nebulam, abyssum, et tenenebulam illam propter mobilitatem: et ita eampropter mobilitatem appellat. Nota quod terra et aer non mutaverunt priora loca, sicut ignis et aqua, propterea quia terra et aere ubique indiget humana natura: terra, ut sustentetur; aere, ut trahat et emittat flatum quo vita subsistit. Calore vero ignis et aquae humiditate non semper eget. Fiant lumintu trium sequentium dierum post distinctionem trium praecedentium: et primum de ornatu superiorum dicit: Sicut sol diem inchoat, et terminat per ortum et occasum, et distinguit in certas partes per processum, et discernit a nocte per lucis suae splendorem, similiter luna, et stellae dividunt noctem. Tempus distinguitur
Abbreviated transcription (Latin):
numeris pp̃ multi plicẽ sig̃catõem eoꝵ
paulo ꝓlixiꝰ ꝓsecuti sumꝰ: nunc aut̃
ad quartam circunstantiam .i. locũ
u̾tanius sermonem. Loca sig̃cant: unde
dominus in certis ⁊ det̾minatis locis
ptum. cogente fame opp̾ssi sunt graui
seruitute. Inde uͦ educti a domino: per
desertum .xl. annis it̃ agentes uenert̃
in t̾iam ꝓmissionis: que locata ẽ. inter
babilonem ⁊ egyptum. Et utraz gens.
.i. egyptii ⁊ assirii captiuauerunt eos:
s pͥus egyptii. Ista omnia sigratõi ap¬
ta sunt. Egyptꝰ que ẽ. tr̃a uoluptuo sa
⁊ deliciis affluens mundũ sig̃eat: non
machinam istam s uoluptates mun¬
di ⁊ scłaria desidĩa. Desertum sig̃cat
uitam religiosam: ꝑ qͣm.q. repatͥan¬
tes ieuinamus a uiciis ⁊ ꝯcupiscenciis
huiꝰ scłi. Sabilon ad acurionẽ posita

Expanded text:
numeris, propter multiplicem significationem eorum, paulo prolixius prosecuti sumus. Nunc autem ad quartam circumstantiam, id est locum, vertamus sermonem. Loca significant, unde Dominus in certis et determinatis locis ptum, cogente fame, oppressi sunt gravi servitute; inde vero educti a Domino per desertum quadraginta annis iter agentes, venerunt in terram promissionis, quae sita est inter Babylonem et Aegyptum. Et utraque gens, id est Aegyptii et Assyrii captivaverunt eos; sed prius Aegyptii: ista omnia significationi apta sunt. Aegyptus, quae est terra voluptuosa et deliciis affluens, mundum significat, non machinam istam, sed voluptates mundi et secularia desideria. Desertum significat vitam religiosam, per quam quasi repatriantes jejunamus a vitiis et concupiscentiis hujus saeculi. Babylon
Abbreviated transcription (Latin):
stamento sic̃ supra monstratũẽ
ꝯp̃ henduntur. Cetera uero scͥpta
qiͣ aduncta sunt. ⁊ ex his p̃cedenti¬
b manantia. In his aui ordinib ma¬
xime utriꝰq testamenti apparet ꝯ
ordine successerunt: ⁊ mira quadã
diuine dispensatõis rationeactũs
ut cum in singulis scͥpturis pleua
⁊ ꝑfocta ueritas ꝯsistat nulla silluast.¬
iegis libros moy ses scͥpsit ie
iosue .i. iosue cuius nomine inscribit᷑
auctor fuisse credit᷑. Librum uidicum
asamuele editum fuisse dicunt. Pri¬
mam partem libri samuelis ip̃e sa¬
muel scripsit: seqntia uero usq ad cal¬
cem dauid. Malachini iheremias pri¬
mumi u uolumen unum collegit:
nam antea sparsus erat ꝑ singuloꝵ
regum ystorias. ysaias. iherenuas. ere¬
chiel. singuli suos libros fecerunt. qui
inscripti sunt nominib eoꝵ. Liber etiã
duodecim ꝓphaꝵ auctoꝵ suoꝵ noib¬

Expanded text:
o sicut supra monstratum est comprehenduntur. Caetera vero scripta quasi adjuncta sunt, et ex his praecedentibus manantia. In his autem ordinibus, maxime utriusque Testamenti, apparet cordine successerunt. Et mira quadam divinae dispensationis ratione actum est, ut, cum in singulis Scripturis plena et perfecta veritas consistat, nulla tlibros legis Moyses scripsit. Libri Josue idem Josue cujus nomine inscribitur, auctor fuisse creditur. Librum Judicum a Samuele editum fuisse credunt. Primam partem libri Samuelis ipse Samuel scripsit: sequentia vero usque ad calcem, David. Malachim Jeremias primum in volumen unum collegit; nam antea sparsus erat per singulorum regum historias. Isaias, Jeremias, Ezechiel, singuli suos libros fecerunt, qui inscripti sunt nominibus eorum. Liber etiam duodecim prophetarum auctorum
Abbreviated transcription (Latin):
giti. Partim leuas inacuidexta die ꝓdux̃
terra anunalia diuersi generis. In ea¬
demi fc̃s ẽ. homo ad ymaginẽ ⁊ similitu¬
diuem dei. ⁊ merito post omuia fc̃s est
dus erat. ħ sunt oꝑa sex dicrũ. tͥb pͥmis
dieb deus cuncta ĩmateria creauit ⁊ or¬
diuauit: trib uͦ seq̃ntibꝰ dieb ornauit.
ũ modo ueniamus ad licterani. Incrpi¬

Expanded text:
duxit terra animalia diversi generis: et in eadem factus est homo ad imaginem, et similitudinem Dei. Et merito post omnia factus est dus erat. Haec sunt opera sex dierum. Tribus primis diebus Deus cuncta in materia creavit, et ordinavit: tribus vero sequentibus diebus ornavit. Sed modo veniamus ad litteram. CAP
Abbreviated transcription (Latin):
Iue locor uicinior: iste ꝑfectioni si¬
milior. Scd̾m numeri ꝯpunctõis ut
denariꝰ ꝑfectionẽ sigc̃at. quia in eo
porrectio ꝯpiuictõis ꝯputatõis finem
facit. S cd̾m nultiplicatoẽm numeri
sig̃tant : ut duodenaiꝰ iniu̾sitatissig¬
num est. quia ex t̃uario ⁊ quat̃uario
inuicem multiplicatis ꝑficit᷑. qm̃ qua¬
ternariꝰ corꝑalium. t̃uariꝰ spiritaliũ
forma ẽ. sid̾m partium aggregattẽn
unitas aggregata. simul tocum ꝯplent.
⁊ nec ultia ex uberant. nec infra subse¬
stunt. qd̃ ꝑfectioni ꝯuenit. in qua si
plus insto nec minus ẽẽ debet. Scd̾m
multitudinem partium nũĩ sigc̃ant:
nt biuariꝰ pp̃ duas unitates caritatem
dei ⁊ ꝓximi. ternariꝰ pp̃ tres. tͥnitatem.

Expanded text:
Ille loco vicinior, iste perfectione siIlle loco vicinior, iste perfectione similior. Secundum numeri computationem ut denarius perfectionem significat, quia in eo porrectio computationis finem facit. Secundum multiplicationem numeri significant, ut duodenarius universitatis signum est, quia ex ternario et quaternario internarius corporalium, ternarius spiritualium forma est. Secundum partium aggregationem unitas, aggregatae simul totum complent, et nec ultra exuberant, nec infra subsistunt, quod perfectioni convenit, in qua nec plus justo nec minus esse debet. Secundum multitudinem partium numeri significant, ut binarius propter duas unitates charitatem Dei et proximi. Ternarius propter tres, trinitatem.
Abbreviated transcription (Latin):
tate rcedit: pecc̃m sigcat. quo a pͥmo
bouo deuiatum ẽ. Scd̾m qualitatem
ꝯpositionis niuneri sig̃c̃ant ut idem
binariꝰ qui sectionem recipit. ⁊ in dno
diuidi pot̃. cormptibilia ⁊ transitoria
sig̾cat. Ternariꝰ uero quia unitate
media interueuiente seccionẽ ñ iecipn
ut induo equa diuidat᷑: in dissolubi¬
lia ⁊ incormptibilia designat. Scdm
inodum porrectionis nũi sigr̃ant. ut
septenariꝰ ultra senariũ. requiẽ post
oꝑatõnẽ. Occonariꝰ ultra septeuari¬
ui: et̃nitatem post mutabilitatem.
Nouenariꝰ añ denarium: defectũ int̾
ꝑfectonẽ. Undenariꝰ ultra denarium ex¬
tra mensuram trangressionem. Sed
formam dispositionis: nt denarius
qui in longum tendit᷑ rectitudinẽ
fidei sig̃cat. Centenariꝰ quia in lacĩ
extendit᷑: amplitudinem caritatis.
Millenariꝰ qui in altini leuatur:
altitudinem spei designat. Rectitu¬
diuem ad se. latitudinẽ ad dm̃. di
numeris ordine positoĩs. denariis
ꝓximus ẽ. millenariꝰ forma dispõnis

Expanded text:
tate recedit, peccatum significat quo a primo bono deviatum est. Secundum qualitatem compositionis numeri significant, ut idem binarius qui sectionem recipit, et in duo dividi potest, corruptibilia et transitoria significat. Ternarius vero, quia unitate media interveniente sectionem non recipit, ut in duo aequa dividatur, indissolubilia et incorruptibilia designat. Secundum modum porrectionis numeri significant, ut septenarius ultra senarium requiem post operationem. Octonarius ultra septenarium, aeternitatem post mutabilitatem. Novenarius ante denarium, defectum intra perfectionem. Undenarius ultra denarium, extra mensuram transgressionem. Secundum formam dispositionis, ut denarius, qui in longum tenditur, rectitudinem fidei significat. Centenarius, quia in latum expanditur, amplitudinem charitatis. Millenarius qui in altum levatur, altitudinem spei designat. Rectitudinem ad se, latitudinem ad proximummembris ordine positionis, denarius proximus est; millenarius forma dispositionis.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ sech fcã ꝓpagatio humani generis.
et uocauit nom̃ eoꝵ adam. Priꝰ fuit
eis ꝯmune nom̃ adã. postea solꝰ uir̃ op¬
titiuit ip̃m ꝓp̃̾um. Genuit. ad ymagnnẽ.
nioetał mortalem. uel corpus. corpꝰ. non
anima animã. Iste consolabit᷑ uos ab o

Expanded text:
eris. Et vocavit nomen eorum Adam. Prius fuit eis commune nomen Adam. Postea solus vir obtinuit ipsum proprium. Genuit ad imaginem, mortalis mortalem; vel corpus corpus, non anima animam. Iste consolabitur nos o
Abbreviated transcription (Latin):
tũ quidam expositores qd̃ Glacrałr ibi
solitate sunt. Michi aũ ueri similius
uisum est qd̃ uaporałr suspense ad simi¬
litudinẽ uaꝑoris . s. fumi uł nebule ibi
consistant. Tercia die congregate sunt aq̃
omniũ alioꝵ. uł sub t̾raneam concaui¬
fiumina deruata sunt. ⁊ sub t̾ra ⁊ super
Germiuandi. In quarco die de luce
siue igne p̃dicto meliorando eum forma
⁊ splendore fecit solem. Quod de supra
memorato igne fẽs sit sol uide conicinꝰ
qr de lege fc̃m̃ ẽ. quodammodo euñgłiũ
⁊ in nuptiis deaqua uinum. Sic̃ eium

Expanded text:
tamen quidam expositores quod glacialiter ibi tamen quidam expositores quod glacialiter ibi solidatae sunt; mihi autem verisimilius visum est quod vaporaliter suspensae, ad similitudinem vaporis scilicet, fumi vel nebulae ibi consistant. Tertia die congregatae sunt aquomnium aliorum, vel subterraneam concaviflumina derivata sunt, et sub terra, et super germinandi. In quarta die de luce sive igne praedicto, meliorando cum forma et splendore, fecit solem. Quod de supra memorato igne factus sit sol, inde conjicimus, quod de lege factum est quodammodo Evangelium et in nuptiis de aqua vinum. Sicut enim
Abbreviated transcription (Latin):
fecit aun deus omnia creando ⁊ distur¬
guendo. ĩ oꝑatione s sola uoluntate q̃
suit ab et̃no. Ignis uero distinctꝰ lum̃
pluit mundo. inferiori qualecũq: ⁊ mo¬
uimi. hñs circularẽ.q. quedam lucida
nibes cͥꝯferebat᷑ sic̃ mͦ sol ortu ⁊ occasu
suo fec̃. tres pͥmos dies ⁊ uoctes. Qualis
nuncia ortꝰ soł. Quod caute innuens
sptura: distinguit natuuaiem diem ꝑ
duosextremos aiticios ita. Et fc̃m est
liquid uesꝑe qd̃ est finis artificialis di¬
d Et faccũ est maue qd̾ est finis uoc¬
tis. dies cnuim incipit ab ortu sol. ⁊ t̾mina¬
sui inoecasu: qd̃ ꝑ equalitatem eqͥnocti¬
lis diei ⁊ noctis pot̃ ꝓbari. Et totũ illud
pucium ẽ. unꝰ dies natiuał. S cd̾a die
fem̃ est firmam̃tum sit de aquis souda¬
cum color eiꝰ hoc uisib nr̃is iudicet. a¬
lii dñt qd̃ igne nature sit. Quod aque¬
suꝑ furmam̃tum sint. ⁊ in genesi ⁊ in
celos sunt laudent nom̃ dñi. Quales
aũ sunt aque ille nob̾ ñ estc̃tum. Dict̃

Expanded text:
reando et distinguendo, non operatione, sed sola voluntate, quae fuit ab aeterno. Ignis vero distinctus lumen praebuit mundo inferiori qualecunque et motum habens circularem; quasi quaedam lucida nubes circumferebatur, sicut modo sol. Ortu et occasu illius fecit tres primos dies et noctes. Qualis aenuntia ortus solis; quod caute innuens Scriptura distinguit naturalem diem per duos extremos articulos, ita: Et factum est, inquit, vespere, quod est finis artificialis diei, et factum est, mane, quod est finis noctis. Dies enim incipit ab ortu solis et terminatur in occasum. Quod per aequalitatem aequinoctialis diei et noctis potest probari. Et totum illud spatium est unus dies naturalis. Secunda die factum est firmamcum color ejus hoc visibus nostris indicet. Alii dicunt quod igneae naturae sit. Quod aurmamentum sint, et in Genesi et in coelos sunt, laudent nomen Domini . Quales autem sint aquae illae, non est nobis certum. Dicunt
Abbreviated transcription (Latin):
sui institunonem. Quod aũ deus dr̃ cre¬
asse a liquid imꝑfectum. a ut informe ñ
uocct noc est inconueniens. qr ad ꝯparationẽ
maioris ꝑfectõis aut pulcritud iuis
quas ip̃emet ꝑ se quando oportuit addi¬
dit dici debet. sicut cotidie facit pueros ini¬
ꝑfectos. quantum ad augm̃tum qd̾ se¬
quitur. s tũ ꝑfectos ad numerum par¬

Expanded text:
sui institutionem. Quod autem Deus dicitur cresui institutionem. Quod autem Deus dicitur creasse aliquid imperfectum aut informe, non nocet, nec est inconveniens; quia ad comparationem majoris perfectionis aut pulchritudinis, quas ipsemet per se quando oportuit, addidit, dici debet: sicut quotidie facit pueros imperfectos quantum ad augmentum quod sequitur, sed tamen perfectos ad numerum par
Abbreviated transcription (Latin):
erum. Iste sunt inquit gen̾atões celi ⁊ t̃re
que create sunt in die qũ creauit deus
celum ⁊ t̾ram. ⁊ om̃e uirgultum agri. Di¬
cunt etiam hanc rationem: qr deo ñ ꝯue¬
nit ad modumi hominis aliqͥd imꝑfectũ
facere. aut inordiuatum. aut deforme. q¬
q facile ẽ. illas auctoritates soluere:
contra hanc rationem quoq possumꝰ
dr̃e qd̃ deus qui in momento poterat or̃a
fac̾e sex dieb distiuxit oꝑa sua. ñ ꝓpt̃
suam que nulla ẽ. impotentiam: s pp̃
rationaluim creaturaꝵ instructionem
⁊ exemplum. Sicut eium pͥus dedit
⁊ homini quib dederat rationales ẽẽ. si
ꝑ stitissent dediss ⁊ beatos eẽ. Et hoc eẽt
pulcrum eẽ. Quod exemplum qr negłeẽ
angłs respiciens adẽẽ sint̃ qd̃ rationa¬
le erat nimium de se p̃sumens cecidit
in recuꝑabilit̾: sic̃ alii immobilit̾ st̃
ꝯfirmati. ad homuus uͦ repaiationem
sex dieb distinguere uoluit opꝰ suum
ut ii hoc hrẽt hõ animum ocupatũ ad

Expanded text:
unt, inquit, generationes coeli et terrae, quando creata sunt in die quo fecit Deus coelum et terram, et omne virgultum agri . Dicunt etiam hanc rationem, quia non Deo convenit ad modum hominis aliquid imperfectum facere, aut inordinatum aut deforme. Sed facile est illas auctoritates solvere. Contra hanc rationem quoque possumus dicere, quod Deus, qui in momento poterat omnia facere, sex diebus distinxit opera sua, non propter suam quae nulla est impotentiam, sed propter rationabilium creaturarum instructionem et exemplum. Sicut enim prius rebus et homini, quibus dederat rationales esse, si perstitissent, dedisset et beatos esse; et hoc esset pulchrum esse. Quod exemplum quia neglexit angelus, respiciens adesse suum quod rationale erat, nimium de se praesumens, cecidit irrecuperabiliter, sicut alii immobiliter sunt confirmati. Ad hominis vero reparationem sex diebus distinguere voluit opus suum, ut in hoc haberet homo animum occupatum ad
Abbreviated transcription (Latin):
liaset. ac si dr̃t᷑ in pͥncipio. Hñt quippe
hebrei hanc consuetudinẽ ut imponant
noia libris suis. a pͥncipio libri .i. a pͥma
dictione: sic̃ ⁊ nos nominantꝰ unum psai¬
mum. miserere nũ deus. ⁊ aliũ Sĩ ĩ macu¬
lati. Gẽce aũ dr̃ genesis: tum pp̃ gen̾ati¬
onemi celi ⁊ t̾re. quã pͥmo tractat. tum pp̃¬

Expanded text:
valet, ac si diceretur, in principio. Quidam Hebraei habent consuetudinem ut imponant nomina libris suis a principio libri, id est, a prima dictione, sicut et nos nominamus unum Psalmum, Miserere mei Deus: et alium: Beati immaculati. Graece autem dicitur Genesis, tum propter generationem coeli et terrae, quam primo tractat, tum p
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpħice uarrat quedam que funt añ cre¬
ationem hominunr: ita ⁊ in benedictoĩb
quedam fucura p̃dic̃ iacob post mortẽ
elꝰ quem ibi introducit. Et sio exibitio
futuroꝵ in arguiñtum est fidei p̃teritoꝵ:
sicut ccontra uixta gregoriũ qui dicit
ueritate rerum. faciliꝰ cognoscemꝰ u̾itatem

Expanded text:
ice narrat quaedam quae fuerunt ante creationem hominum, ita et in benedictionibus quaedam futura praedicit Jacob post mortem suam, quae ibi introducit; et sic exhibitio futurorum in argumentum est fidei praeteritorum; sicut e contrario juxta Gregorium, qui dicit veritate rerum, facilius cognoscimus veritatem
Abbreviated transcription (Latin):
lures ensĩgłia scripierunt: s qͥ¬
dam sñ sp̃n scõ magis conatist̃
Arche. ⁊.iiiͦ. animalium in erechiele.
Primꝰ matħs eunͣgłium suum sꝙͥ¬
sit hebraice. Scd̾s marchꝰ grece scͥpsit.

Expanded text:
lures Evangelia scripserunt, sed quidam sine Spiritu sancto magis conati sunarcae, et quatuor animalium in Ezechiele . Primus Matthaeus Evangelium suum scripsit hebraice. Secundus Marcus, graece scripsit.
Abbreviated transcription (Latin):
non facit mentionem. s sic̃ hystoriogra¬
phus de uisibilib intendit. homine .i. cor
net eum cogitare de uilitate sua: ut humi¬
liatem sequat᷑. Et inspirauit .s. corpori p̃¬
aiato aniniam. p̃cipue in facient quia
in ea uigent oꝑationes anime. In ccepo

Expanded text:
non facit mentionem; sed sicut historiographus de visibilibus intendit, hominem, id estnet eum cogitare de vilitate sua, ut humilitatem sequatur. Et inspiravit, scilicet corpori praeparato, animam, praecipue in faciem; quia in ea vigen
Abbreviated transcription (Latin):
ratiuium canferens sermonem. Cuins
tianslatio quia hebraice u̾itati con¬
omnib transiationib quas uici¬
osa int̾pretatio siue pͥma de hebreo
in grecum. sũ scd̾a de greco in latinũ
fcã corruperat hanc solani legendam
⁊ in auctoritate hũdam constituit.
nuniqͣm solida magis quam uerias¬
petit: fc̃m est ut du̾sas diu̾sis seq̃nti¬
b trainsiatões ita tandemi omuia ꝯ

Expanded text:
latinum transferens sermonem. Cujus latinum transferens sermonem. Cujus translatio, quia hebraicae veritati conomnibus translationibus, quas vitiosa interpretatio, sive prima de hebraeo in graecum, sive secunda de graeco in latinum facta, corruperat, hanc solam legendam et in auctoritate habendam constituit. nnunquam solita magis quam vera appetit, factum est, ut diversas diversis sequentibus translationes i
Abbreviated transcription (Latin):
tati sunt ut nichil in uniꝰ codice inuẽ¬
tum cẽt. qd̾ in alteriꝰ simist ñ inueniꝰ¬
retur. ꝓp̃ qd̾ uua est eoꝵ int̾pretatio. q̃
teronimꝰ dic̃ huic rei ñ et̃ adhibendam
in gentib reꝑta ẽ. ⁊ scd̾m hanc ab ec¬
ciesiis xp̃i. pͥmum sacre scripture le¬
gi ceperunt. Postea uͦ quia eidẽ trans¬
lationi quadam decẽ ꝓbata sunt.que
in hebraica u̾itate tam ip̃iꝰ xp̃i quã
neri ꝓmulgauerat. conati sunt ⁊ alii
sacram scripturam de hebrea lingua ĩ
Optinuit tñ usus ut post septuagin¬
ta uit̾peetes eccłie grocoꝵ eoꝵ reciꝑent
eremplaria ⁊ legerent. Post ħ accessit
quinta que uulgaris dr̃ que quodam
tempore in iericho reꝑta ẽ. Siquis auctor
esꝰ fuĩt usq hodie ignorat᷑. Sextã ⁊ septi¬
mami origenes fecit: cuiꝰ codices eusebiꝰ
⁊ pamphilus uulgauerunt. Octauo
loco iheronimus accessit. ñ iã de hebo
in grecum sicut pͥores. s de hebreo in

Expanded text:
tati sunt, ut nihil in unitati sunt, ut nihil in uniterius similiter non inveniretur. Propter quod una est eorum interpretatio. Sed Hieronymus dicit, huic rei non esse adhibendam in gentibus reperta est, et secundum hanc ab Ecclesiis Christi primum sacrae Scripturae legi coeperunt. Postea vero, quia eidem translationi quaedam deesse probata sunt, quae in hebraica veritate tam ipsius Christi qneri promulgaverat, conati sunt et alii sacram Scripturam de hebraica lingua iObtinuit tamen usus, ut post Septuaginta interpretes Ecclesiae graecorum eorum reciperent exemplaria et legerent. Post haec accessit quinta, quae Vulgaris dicitur; quae quodam tempore in Jericho reperta est. Sed quis auctor ejus fuerit, usque hodie ignoratur. Sextam et septimam Origenes fecit, cujus codices Eusebius et Pamphilus vulgaverunt. Octavo loco Hieronymus accessit, non jam de hebraeo in graecum sicut priores, sed de hebraeo in
Abbreviated transcription (Latin):
scd̃s liber magis grecꝰ eẽ ꝓbat᷑. quib
auctorib scͥpti sninme ꝯstat. auo¬
ibliothecam uet̾is testam̃ti es¬
dras scriba post iucensam legẽ
a caldeis dum uidei ingressi sunt in¬
ierłm diuino afflatus spũ reparauit.
cunctaq legis ac ꝓpħarz uolumina
que fuerant agentib corrupta cor¬
rerit: totumq uetꝰ testam̃tum ii .xx.
duos libros constituit. ut tot libri
eẽnt in lege quot hẽbant᷑ ⁊ littere.
uettris testam̃ti pͥus in hebra¬
ica lingua editam constat. Pͥost hec¬
temꝑe ꝑtolomei qui philadelphus
cognominatꝰ est ⁊ scd̃s post alexandrũ.
magnum regnum egypti optinuit.
ꝑ septuaginta interpretes quos ab ele¬
araro pontifice acceperat bibliothecam
uet̾is testamenti in grecam litt̾am ex
hebrea int̾pretari fecit. Quod ut aiũt
quidam ue poss decipi ab eis falsita¬
te tiaussatõis: diuisit eos. ut singulim
singulis cellis scpauiti cẽnt. Illi uͦ ita

Expanded text:
secundus liber magis graecus esse probatur, quibus secundus liber magis graecus esse probatur, quibus auctoribus scripti sunt minime constat. ibliothecam Veteris Testamenti Esdras scriba, post incensam legem a Chaldaeis, dum Judaei ingressi sunt Jerusalem divino afflatus spiritu, reparavit; cunctaque legis ac prophetarum volumina, quae fuerant a gentilibus corrupta, correxit; totumque Vetus Testamentum in viginti duos libros constituit, ut tot libri essent in lege, quot habebantur et litterae. s Testamenti prius in hebraica lingua editam constat. Postea Ptolomaeus qui Philadelphus cognominatus est, et secundus post Alexandrum Magnum regem Aegypti obtinuit, per septuaginta interpretes, quos ab Eleazaro pontifice acceperat, bibliothecam Veteris Testamenti in graecam linguam ex hebraea interpretari fecit. Et, ut aiunt quidam, ne posset decipi ab eis falsitate translationis, divisit eos, ut singuli in singulis cellis separati essent. Illi vero ita