comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Non eĩ ꝓ angłis mortuus ÷ xp̃ͣs. s. ideo etiã ꝓ angelis fit quis¬
quis ingenere hominum ꝑeius mortem redimitur & lib̾atur
amalo. Qm̃ cum eis quodam modo redit ingratiã post inimici¬
cias quas inter homines & sanctos angelos peccata. fecerunt.¬
& exipsa hominũ redemptione rune illiis angelice decri
menta. reparantur. & utiq nouerunt angeli sci. docti de
deo cuius ueritatis eterna comtemplatione beati sunt. quanti
numeri supplementũ de genere humano integritas illius ciui
tatis expectet. Propter hoc ait apostolus instaurati otnĩa inxp̃o.
quȩ incelis sunt &e que interris. Inipso instaurantur quippe que
incelis funt. cum id quod inde in angelis laplum est: ex hominib
redditur. Instaurantur autẽ que interris sunt. cum ipsi homines¬
qui predestinati sunt ineternam uitam. a corruptionis uetustate
tenouantur. ac sic ꝑ illud singulare sacrificiũ inquo mediator
inmolatus quod unum multe inlege uictimne figurabant pa¬

Expanded text:
Non enim pro Angelis mortuus est Christus. Sed ideo etiam pro Angelis fit, quidquid hominum per ejus mortem redimitur et liberatur a malo, quoniam cum eis quodammodo redit in gratiam, post inimicitias quas inter homines et sanctos Angelos peccata fecerunt, et ex ipsa hominum redmnum reparatur; et utique noverunt angeli sancti docti de Deo, cujus veritatis aeterna contemplatione beati sunt, quanti numeri supplementum de genere htatis exspectet. Propter hoc ait Apostolus instaurari omnia in Christo, quae in coelis sunt, et quae in terris, in ipso . Instaurantur quippe quae in coelis sunt, cum id quod inde in angelis lapsum est, ex hominibus redditur: instaurantur autem quae inqui praedestinati sunt in aeternam vitam, a corruptionis vetustate innovantur. Ac sic per illud singulare sacrificium, in quo Mediator est immolatus, quod unum in lege multae victimae figurabant, pa
Abbreviated transcription (Latin):
aut̾ẽ sꝑantib inse. Tam grandis est pena. ut ei nulla possint
tormenta que nouimus comparari. silla sit eterna. ista sit aut̾e
illa ꝑpetua dampnatorum. idest alienatio a uita dei. & om̃ib
erit ipsa cõmunis que libet homines de uarietate penarũ. de
dolorum reuelatione uel intermissione ꝓsuis humanis motib
suspicetur. sicut manebit cõmuniter omĩũ uita eterna scorũ
que breuiter simbolo continetur & carnaliter cogitata lac
paruulorum est spirttaliter autẽ considerata atq tractata. ci¬
b ÷ fortiũ. Nascitur spes bona fideliũ. cui caritas scã comita¬
ed de his om̃ib que fideliter sunt credenda. ea tantum ad
spem ꝑtinent. que oratione dnĩca continentur. maledictꝰ
homo om̃is sicut duuna testantur eloquia. qui spem ponit in
homine. Ac ꝑ hoc & inse ipso qui spemponit huius maledicti
iumculo innectitur. Ideo non nisi adnͣo deo petere debemus quic¬

Expanded text:
autem sperantibus in se , tam grandis est poena, ut ei nulla possint autem sperantibus in se , tam grandis est poena, ut ei nulla possint tormenta quae novimus comparari, si illa sit aeterna, ista autem sint illa perpetua damnatorum, id est alienatio a vita Dei, et omnibus erit ipsa communis, quaelibet homines de varietate poenarum, de dolorum relevatione vel intermissione pro suis humanis motibus suspicentur: sicut manebit communiter omnium vita aeterna sanctoquae breviter Symbolo continetur, et carnaliter cogitata lac parvulorum est, spiritualiter autem considerata atque tractata cibus est fortium, nascitur spes bona fidelium, cui charitas sancta comitas quae fideliter sunt credenda, ea tantum ad spem pertinent quae oratione dominica continentur. Maledictus enim omnis, sicut divina testantur eloquia, qui spem ponit in homine : ac per hoc et in se ipso qui spem ponit, hujus maledicti vinculo innectitur. Ideo non nisi a Domino Deo petere debemus, quid
Abbreviated transcription (Latin):
se÷ ut clampnationem opinentur posse finiri eorumde qͥ
b dictum÷ ibunt isti insupplicium eteruũ ne isto modo pu¬
tetur habitura finem quandoq felicitas etiã illorũ dequibi
econtrario dictum÷: Iusti autem inuitã eternã s penas damp¬
natorum. certis temporum inter uallis existiment si hoc eis
placet aliquatenus mitigari. Etiam sic quippe utelligi potes
manere inillis ira dei. hoc: ipsa dampnatio. Hec enĩ uocatur
ira dei nondiuini animi ꝑturbatio ut inira sua hoc: ma¬
nente ira sua. nontamen contineat miserationes suas non
eterno supplicio finem cdando. s leuamen adhibendo uel in¬
terponendo cruciatib quia nec psalmus ait ad finiendam
iram siam uł post irã suam s inira sua. Que si sola. eẽt.
quanta ibi minima cogitari potest perire aregno der. eruls¬
re acuitate alinaria uita dei. carere tam magna mul¬
titudine dulcedinis dei quam abscondit timentib se. ꝑficit

Expanded text:
est ut damnationem opinentur posse finiri eorum de quest ut damnationem opinentur posse finiri eorum de quibus dictum est, Et ibunt isti in supplicium aeternum: ne isto modo putetur habitura finem quandoque felicitas etiam illorum, de quibus e contrario dictum est, Justi autem in vitam aeternam . Sed poenas damnatorum certis temporum intervallis existiment, si hoc eis placet, aliquatenus mitigari. Etiam sic quippe intelligi potest manere in illis ira Dei , hoc est ipsa damnatio haec enim vocatur ira Dei, non divini animi perturbatio, ut in ira sua, hoc est manente ira sua, non tamen contineat miserationes suas; non aeterno supplicio finem dando, sed levamen adhibendo vel interponendo cruciatibus. Quia nec Psalmus ait, Ad finiendam iram suam, vel, post iram suam; sed, in ira sua. Quae si sola esset quanta ibi minima cogitari potest; perire a regno Dei, exsulare a civitate Dei, alienari a vita Dei, carere tam magna multitudine dulcedinis Dei quam abscondit timentibus se, perfecit
Abbreviated transcription (Latin):
Ist resurrectionẽ uero facto uniuerso impletoq iudicio suo
Una bonorũ altera malorum. Utraq tamen & angelorum &
hominum. Itis uoluntas illis facultas non poterit iula eisse pec¬
candi ues ulla condatio moriendi. Istis ineterna utta uere fe¬
uecterq uiuentib illis infeliciter ineterna morte sine morien¬
di potesate durantib qm̃ utriq sine fine s inbeatitudine isti
alius alio prestabilis. Inmiseria uͦ illi alius alio tolerabilius
campnatorum penam & cruciatus sine intermissione ꝑ¬
petuos humano miserantur esfectu atq ita fiturum. eẽs ue
motu dura queq molliendo & inleniorem flectendo sententiã
que putart ineis terribilius esse dicta quam uerlis. Nlonem̃
obliuscetur in quiunt misereri deus. aut continebit unua
sua miserationes suas. hoc quidem in psalmo legitur sco.
S. dc his sine ullo scrupulo intelligitur uasa miscd̃ie nuncu
libantur. Aut si hoc adom̃s existimant ꝑtinere non ideo nece

Expanded text:
st resurrectionem vero facto universo completoque judicio, suos una bonorum, altera malorum; utraque tamen et angelorum et hominum. Istis voluntas, illis facultas non poterit ulla esse peccandi, vel ulla conditio moriendi; istis in aeterna vita vere feliciterque viventibus, illis infeliciter in aeterna morte sine moriendi potestate durantibus, quoniam utrique sine fine. Sed in beatitudine isti alius alio praestabilius, in miseria vero illi alius alio tolerabilius damnatorum poenam et cruciatus sine intermissione perpetuos humano miserantur affectu, atque ita futurum esse non motu dura quaeque molliendo, et in leniorem flectendo sententiam, quae putant in eis terribilius esse dicta, quam verius. Non enim obliviscetur, inquiunt, misereri Deus, aut continebit in ira sua miserationes suas . Hoc quidem in psalmo legitur sancto; sed de his sine ullo scrupulo intelligitur, qui vasa misericordliberantur. Aut si hoc ad omnes existimant pertinere, non ideo necesse
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. & que foris sunt munda erunt. s ne istas elemosinas
que funt de fruistib terre. respuisse uidetur. hec inquit
oportuit facere id est iudicium & caritatẽ dei. & illa non o¬
mutere. id ÷ elemosinas fructuũ terrenorum. Nonergo se
fallant. qui ꝑ elemosinas quã libet largissimas fructuũ suo¬
rũ uel cuiuscumq pecunie. impunitatẽ se emere existimant
in facinorum inmanitate ac flagitiorũ nequicia ꝑmanen¬
di. Non solum enĩ hec faciunt. s ita diligunt ut ineis semꝑ
optent tantum si possent impune uersari. qui autẽ diligit
iiquitatẽ odit animã suã. & qui odit animã suã. non est
ineam misericors s: crudelis. Diligendo cam quippe scdm scł̃m. odit
eam scđm dm̃. si ergo uellet dare ei elemosinam ꝑquã miuida¬
illi essent omĩa. odisset eã scđm seculum. & diligeret scdm dm̃.
Nlemo autem dat elemosinam qualemlibet nisi undet abillo acci¬

Expanded text:
sunt, et quae foris sunt munda erunt: » sed ne istas eleemosynas, sunt, et quae foris sunt munda erunt: » sed ne istas eleemosynas, quae fiunt de fructibus terrae, respuisse videretur: « Haec, inquit, oportuit facere, judicium et charitatem Dei; et illa non omittere , » id est eleemosynas fructuum terrenorum. Non ergo se fallant, qui per eleemosynas quamlibet largissimas fructuum suorum, vel cujuscunque pecuniae impunitatem se emere existimant in facinorum immunitate ac flagitiorum nequitia permanendo. Non solum enim haec faciunt, sed ita diligunt, ut in eis semper optent tantum si possint impune versari: « Qui autem diligit iniquitatem, odit animam suam; et qui odit animam suam, non est in eam misericors, sed crudelis. » Diligendo eam quippe secundum saeculum, odit eam secundum Deum. Si ergo vellet ei dare eleemosynam, per quam muilli essent omnia, odisset eam secundum saeculum, et diligeret secundum Deum. Nemo autem dat eleemosynam quamlibet, nisi unde det ab illo acci
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓrunum tuum. tamquam te ipsum. Cum gͦ increpasset eos
quod foritisecus se lauabant. intus autem rapina & iniquita¬
te pleni erant. admonens quadam elemosina quã sibi homo de¬
bet primitus dare interiora mundari. Uerumntamen inquit qđ
suꝑ ÷ date elemosinam. & ecce omnia munda sunt uobis. Deinde
ut ostendet quid ammonuisset. & quid ipsi facere non curarent
ne illum putarent eorũ elemosinas ignorare. s ue uob̾ inquit
phariseis. Tamquam diceret. ego quidẽ cõmonui uos elemosi¬
nãs dandam ꝑ quam uob̃ munda sint omĩa s ue uob̾ inquit¬
decunatis mentã & rutã & omẽ holus. has enim noui elemo¬
sinas uras ue de illis me nunc uos admonuisse arbitremini
& preteritis iudicium & caritatẽ dei. qui elemosina possetis
abomi inquinamento interiore mundari. ut uob̃ munda
ẽẽut. & corpora que lauatis. Hoc est enĩ omĩa & interiora
scilrcet & exteriora sicut alibi legitur. Mundate que intꝰ

Expanded text:
proximum tuum tanquam te ipsum . Cum ergo increpasset eos proximum tuum tanquam te ipsum . Cum ergo increpasset eos quod forinsecus se lavabant, intus autem rapina et iniquitate pleni erant, admonens quadam eleemosyna, quam sibi homo debet primitus dare, interiora mundari: Verumtamen, inquit, quod superest, date eleemosynam, et ecce omnia munda sunt vobis. Deinde ut ostenderet quid admonuisset, et quid ipsi facere non curarent, ne illum putarent eorum eleemosynas ignorare: Sed vae vobis, inquit Pharisaeis: tanquam diceret, Ego quidem commonui vos eleemosynam dandam, per quam vobis munda sint omnia; decimatis mentam, et rutam, et omne olus: has enim novi eleemosynas vestras, ne de illis me nunc vos admonuisse arbitremini; et praeteritis judicium et charitatem Dei, qua eleemosyna possitis ab omni inquinamento interiore mundari, ut vobis munda essent et corpora, quae lavatis, hoc est enim omnia, et interiora scilicet et exteriora. Sicut alibi legitur: « Mundate quae intus
Abbreviated transcription (Latin):
Propter hoc renascimur ut deo placeamus. cui merito displi¬
cet quod nascendo contraximus. Hec est prima elemosina
quam nobis dedimus. qm̃ nos ipsos miseros miserantes. dĩ
misericordiam requisiuimus. Iustum iudicium eius confiten¬
tes. quo miseri effecti sumus. Dequo dicit apł̃s. Iudicium qui¬
dem exuno incom dempnationẽ. & magne caritati eius grãs
agentes. de qua idem ipse dicit grẽ predicator. Commendas
autẽ suã caritatẽ deus in nobis qm̃ cum adhuc peccatores
essemus. xp̃s ꝓ nob̃ mortuus ÷ ut & nos ueraciter de nr̃a miseria¬
iudicantes & dm̃ caritate quam donauit ipse diligentes. pie
recteq uiuamus. Quod uidicium & caritatem dei cũ pharisei
preterirent. decimab ant tamen ꝓpter elemosinas quas facie¬
bant etiã queq minutissima. fructuum suorũ. & ideo non da¬
bant elemosinam a se incipientes secumq prus miscđiam
facientes. Propter quẽ dilectionis ordinem dictum ÷ Diliges

Expanded text:
Propter hoc renascimur, ut Deo placeamus, cui merito displiPropter hoc renascimur, ut Deo placeamus, cui merito displicet quod nascendo contraximus. Haec est prima eleemosyna quam nobis dedimus, qmisericordiam requisivimus, justum judicium ejus confitentes, quo miseri effecti sumus, de quo dicit Apostolus, Judicium quidem ex uno in condemnationem: et magnae charitati ejus gratias agentes, de qua idem ipse dicit gratiae praedicator, Commendat autem suam dilectionem Deus in nobis, quoniam cum adhuc peccatores essemus, judicantes, et Deum charitate quam donavit ipse diligentes, pie recteque vivamus. Quod judicium et charitatem Dei cum Pharisaei praeterirent, decimabant tamen propter eleemosynas quas faciebant etiam quaeque minutissima fructuum suorum: et ideo non dabant eleemosynas a se incipientes, secumque prius misericordiam facientes. Propter quem dilectionis ordinem dictum est, Diliges
Abbreviated transcription (Latin):
tate.Stulti nonne qui fecit id ÷ quod foris etiã id qđ intus÷ fe¬
cit: Nerumtamen qđ suꝑ ÷ date elemosinam. ecce omĩa mun¬
da sunt uobis. Ita ne hoc intellecturi sumus ut fariseis non
habentib fidem. xp̃i etiã sinon ineũ crediderint. nec renati
fuerint ex aqua & sp̃u munda sint. omnia tantũ si elemosinas
dederint sicut isti eas dandas putant. cum sint inmundi om̃s
quos non mundat fides xp̃i de qua scriptum ÷ mundans fide cor¬
da corũ. & dicat apłs. Inmundis autẽ & infidelib nichil÷: mun¬
dum. s polluta sunt eorũ & mens & conscientia: Quomodo gͦ fa¬
riseis omĩa munda essent. si elemosinas darent & fideles non
essent : Aut quomodo fideles essent si inxp̃m crede atq in
rant. Date elemosinam. & ecce omĩa munda sunt uobis.
Qui enĩ uult ordinate dare elemosinam. ase ipso debet in¬
ciꝑe. & eam sibi primum dare. Est enĩ elemosina. opus mi¬
scđie. Nerissimeq dictum ÷ misserre anime tue. placens dõ.

Expanded text:
quod deforis est, etiam id quod intus est fecit? Verumtamen quod superest, date eleemosynam, et ecce omnia munda sunt vobis . Itane hoc intellecturi sumus, ut Pharisaeis non habentibus fidem Christi, etiamsi non in eum crediderint, nec renati fuerint ex aqua et Spiritu, munda sint omnia, tantum si eleemosynas dederint, sicut isti eas dandas putant? cum sint immundi omnes quos non mundat fides Christi, de qua scriptum est, Mundans fide corda eorum ; et dicat Apostolus, Immundis autem et infidelibus nihil est mundum, sed polluta sunt eorum et mens et conscientia . Quomodo ergo Pharisaeis omnia munda essent, si eleemosynas, darent et fideles non esrant, Date eleemosynam, et ecce omnia munda sunt vobis. Qui enim vult ordinate dare eleemosynam, a seipso debet incipere, et eam sibi primum dare. Est enim eleemosyna opus misericordiae, verissimeque dictum est: Miserere animae tuae placens Deo .
Abbreviated transcription (Latin):
niuntur. inunici. Amici uero eorũ potius illi quos inunicos
putant & reddunt errando mala ꝓbonis cum reddere ma¬
la xp̃ianus non debeat nec ꝓmalis. Multa itaq sunt gene
ra elemosinarũ. que cum facimus adiuuamur ut dimit
tantur nr̃a peccata. s ea nichil ÷ maius qua ex corde dimit¬
timus quod innos peccauit. Minus eñ magnũ ÷ erga eũ. eẽ.¬
beniuolum siue etiam beneficum. qui tibi nichil mali fece¬
rit. Illud multo grandius & magnificentissime bonitatis
ut tiũ quoq diligas inimicum. & ei qui tib malum uuitt. & si po¬
cest facit. tu sempbonũ uelis faciasq quod possis. audiens dicentẽ cħm

Expanded text:
niuntur esse inimici, amici vero eorum potius illi quos inimicos niuntur esse inimici, amici vero eorum potius illi quos inimicos putant; et reddunt errando mala pro bonis, cum reddere mala christianus non debeat nec pro malis. Multa itaque genera sunt eleemosynarum, qutantur nobis peccata nostra. Sed ea nihil est majus qua ex corde dimittimus quod in nos quisque peccavit. Minus magnum est erga eum benevolum esse sive etiam beneficum qui tibi nihil mali fecerit, illud multo grandius et magnificentissimae bonitatis est ut tuum quoque inimicum diligas, et ei qui tibi malum vult stest facit, tu semper bonum velis faciasque quod possis, audiens dicentem
Abbreviated transcription (Latin):
Ac phoc adomĩa que utili miscđia fiunt ualet quod dñs ait.
Uate elemosinam. & ecce omĩa munda. sunt uobis. Nonsolũ
ergo qui dat esurienti cibum. sitienti potũ. nudo uestimentum.
peregrinanti hospitũ fugienti latibulum. egro uel incluso ui¬
sitationũ. captiuo redemptionẽ. debili subuectionem. ceco de¬
ductionem. tristi consolationẽ non sano medellam erranti
uiã. de liberanti consilium. & quod cuiq necessariũ ÷ indigen¬
ti. uerum euiã qui dat uemã peccanti. elemosinam dat. & qui
emendat. uerbere inquẽ potestas datur uel cohercet aliqua
disciplina. & tamen peccatum eius quo ab illo lesus uel offen¬
sus ÷ dimittit excorde uel orat ut ei dimitatur non solũ in
eo quo dimutit atq orat. uerum etiã ineo quod corripit & alia
emendatoria plena plec̾it. elemosinã dat. quia misericordiã
prestat. Multa enĩ bona prestantur inuitis. quando eorum
consulitur utilitati non uoluntati. quia ipsi sibi esse inue¬

Expanded text:
utili misericordia fiunt, valet quod Dominus ait, Date eleemosynam, et ecce omnia munda sunt vobis . Non solum ergo qui dat esurienti cibum, sitienti potum, nudo vestimentum, peregrinanti hospitium, fugienti latibulum, aegroto vel incluso visitationem, captivo redemptionem, debili subvectionem, caeco deductionem, tristi consolationem, non sano medelam, erranti viam, deliberanti consilium, et quod cuique necessarium est indigenti; verum etiam qui dat veniam peccanti, eleemosynam dat; et qui emendat verbere in quem potestas datur, vel coercet aliqua disciplina, et tamen peccatum ejus, quo ab illo laesus aut offensus est, dimittit ex corde, vel orat ut ei dimittatur, non solum in eo quod dimittit atque orat, verum etiam in eo quod corripit, et aliqua emendatoria poena plectit, eleemosynam dat; quia misericordiam praestat. Multa enim bona praestantur invitis, quando eorum consulitur utilitati, non voluntati: quia ipsi sibi inve
Abbreviated transcription (Latin):
si crelatur honus. non÷ error xp̃iane fidei periculosus aut morbidꝰ.
Cum uͦ ꝑhec alicna ad sua incipit ducere. cunc eũ dinoscere nec ire
post eũ. magna necessaria uigil antia ÷ s quo tus quisq hominum
idoneus est om̃s mortiferos dolos euis euadere. nisi regat atq tueatur
deus: & ipsa huius rei difficultas adhoc est utilis. ne sit spes sibi
quisq aut homo alter alteri. s deus suis om̃ib Idenĩ nobis potius
expedire. ꝓrsus piorum ambigit nemo. Hec gͦ que insanctis angel
& uirtutib dei ÷ eccła tunc nobis sicuti: innotescet. cum ei con¬
iumcti fuerimꝰ infine. Ad simul habendam beatitudinẽ sempi¬
ternam. Ista uͦ que abilla peregrinatur interris. eo nobis notior:
quo in illa sumus. & quia hominum ÷ quod & nos sumus. Hec san¬
guine mediatoris nullum habentis peccatũ. ab om̃i est redemp
ta peccato. eus uox est si deus ꝓ nob̾ quis contra. nos: qui filio

Expanded text:
si credatur bonus, non est error christianae fidei periculosus aut morbidus. si credatur bonus, non est error christianae fidei periculosus aut morbidus. Cum vero per haec aliena ad sua incipit ducere, tunc eum dignoscere, nec ire post eum, magna et necessaria vigilantia est. Sed quotusquisque hominum idoneus est omnes mortiferos ejus dolos evadere, nisi regat atque tueatur Deus? Et ipsa hujus rei difficultas ad hoc est utilis, ne sit spes sibi quisque, aut homo alter alteri, sed Deus suis omnibus. Id enim nobis potius expedire prorsus piorum ambigit nemo. CAPUT LXI. Ecclet Virtutibus Dei est Ecclesia, tunc nobis sicuti est innotescet, cum ei conjuncti fuerimus in finem, ad simul habendam beatitudinem sempiternam. Ista vero quae ab illa peregrinatur in terris, eo nobis notior est, quod in illa sumus, et quia hominum est, quod et nos sumus. Haec sanguine Mediatoris nullum habentis peccatum, ab omni redempta est peccato, ejusque vox est, Si Deus pro nobis, quis contra nos? Qui Filio
Abbreviated transcription (Latin):
apparuit in somnis illi dicens. His eĩ modis. uelud indicant. se
angłi contrectabilia corpore non habere. faciuntq difficillimã
questionẽ. quomodo patres eis pedes lauerint. Quomodo iacob cũ
angło tam soluda contrectatione luctatus sit. Cum ista querunt᷑
ce ea sicut potest quisquis coniectat. noninutil iter ecercentur inge¬
nia si adhibeatur disceptatio moderata & absit error opinan¬
tiũ se scire quod nesciunt. Quid enĩ opus ÷ ut hec atq huius mo¬
di ad firmentur uel negentur uel de finiantur cũ discrimine
atq disnocere. cum se sathanas transfigurat uelud angłm lu¬
cis ne fallendo ad aliqua ꝑniciosa seducat. Nam quando sens
corpis. fallit. mentẽ uero non mouet auera rectaq sententia. qua
quisq uitã fidelem gerit. nullum ÷ iureligione ꝑiculum. uel cũ se
bonum fingens ea facit siue dicit que bonis angelis congruunt etiã

Expanded text:
apparuit illi in somnis, dicens . His enim modis velut indicant se apparuit illi in somnis, dicens . His enim modis velut indicant se angeli contrectabilia corpora non habere: faciuntque difficillimam quaestionem, quomodo patres eis pedes laverint , quomodo Jacob cum angelo tam solida contrectatione luctatus sit . Cum ista quaeruntur, et ea sicut potest, quisque conjectat, non inutiliter exercentur ingenia, si adhibeatur disceptatio moderata, et absit error opinantium se scire quod nesciunt. Quid enim opus est ut haec atque hujusmodi affirmentur, vel negentur, vel definiantur cum discrimine, atque dignoscere, cum se satanas transfigurat velut angelum lucis , no fallendo ad aliqua perniciosa seducat. Nam quando sensus corporis fallit, mentem vero non movet a vera rectaque sententia, qua quisque vitam fidelem gerit, nullum est in religione periculum: vel cum se bonum fingens, ea facit sive dicit, quae bonis angelis congruunt, etiam
Abbreviated transcription (Latin):
potestates. dicant qui possunt. si tamen possunt ꝓbare que dicunt
Ego me ista ignorare confiteor. De sole & luna uel corpib ange
Snec illud quidem certum habeo. utrum ad eandẽ socie loꝵ .xxxui.
lis lucida esse corpora non consensu uel intelligentia uideantur.¬
Itemq angłi quis explicet cum qualib corporib apparuertt homi¬
nib ut non solum cerierentur. uerum etiam tangerentur: Q
rursus non solida corpulentia. s spirituali potentia quasdã ui¬
liones non solũ oculis corporalis s:spiritualib uel mentib ingerant.
uel sidicant aliquid non adaurem forinsecus s intus anime homi¬
nis etiã ipsi ibidem constituti. sicut scriptum: in ꝓpħarum libro.
& dirit michi angelus. qui loquebatur inine. Non enĩ ai loque¬
batur adme. s inme. uel appareant & in somnis. & conloquantur
more somniorũ. Habemus quippe in euangelio. Ecce angelus dñ

Expanded text:
Potestates , dicant qui possunt, si tamen possunt probare quod dicunt: Potestates , dicant qui possunt, si tamen possunt probare quod dicunt: ego me ista ignorare confiteor. Sed ne illud quidem certum habeNec illud quidem certum habeo, utrum ad eamdem societatem, scilicmvis nonnullis lucida esse corpora, non tamen sensu vel intelligentia praeditItemque angeli quis explicet cum qualibus corporibus apparuerint hominibus, ut non solum cernerentur, verum etiam tangerentur; et rursus non solida corpulentia, sed spirituali potentia quasdam visiones, non oculis corporeis, sed spiritualibus, vel mentibus ingerant, vel dicant aliquid non ad aurem forinsecus, sed intus in animo hominis, etiam ipsi ibidem constituti: sicut scriptum est in Prophetarum libro, Et dixit mihi angelus qui loquebatur in me : non enim ait, qui loquebatur ad me; sed, in me. Vel appareant et in somnis, et colloquantur more somniorum: habemus quippe in Evangelio, Ecce Angelus Domini
Abbreviated transcription (Latin):
firmare quid possumus. nisi quod nullus iea malus est:
Nec quisquã deinceps indececidit. aut casurus ÷ exquo deus an¬
gel is peccantib nonpepercit. sicut scribit apłs petrus. s. car¬
cerib caliginis inferri retrudens. tradidit iniuidicio puniendos
tas que ibi sint differentie p̃positurarum. ut cũ om̃s tanquã
generali nomine angłi nuncupentur. sicut inepła adhebre¬
os legimus. Cui enĩ angelorũ dixit aliquando sede adextris me¬
is. hoc quippe modo significauit om̃s uniuer saliter anglos
sint illic tamen archangeli. & utrum idem archangeli appellentur
uirtutes atq ita dictum sit. laudate dñm om̃s angeli euis. laudate
eũ om̃s uirtutes eius. acsi diceretur. laudate eum om̃s angeli. lauda¬
te eũ om̃s archangeli. Q quid inter se distent quatuor illa uocabula
quib uniuersam ipsam celestem. societate uidetur apłs esse comple¬
xus dicendo siue sedes. siue dominationes. siue principatus. siue

Expanded text:
affirmare quid possumus, nisi quod nullus in ea malus est, nec quisquam deinceps inde cecidit aut casurus est, ex quo Deus angelis peccantibus non pepercit, sicut scribit apostolus Petrus; sed carceribus caliginis inferi retrudens tradidit in judicio puniendos tas, quae ibi sint differentiae praepositurarum, ut cum omnes tanquam generali nomine Angeli nuncupentur sicut in Epistola ad Hebraeos legimus: Cui enim Angelorum dixit aliquando, Sede a dextris meis ? hoc quippe modo significavit omnes universaliter Angelos sint tamen illic Archangeli: et utrum iidem Archangeli appellentur Virtutes; atque ita dictum sit, Laudate eum, omnes Angeli ejus; laudate eum, omnes Virtutes ejus ; ac si diceretur, Laudate eum omnes Angeli ejus, laudate eum omnes Archangeli ejus: et quid inter se distent quatuor illa vocabula, quibus universam ipsam coelestem societatem videtur Apostolus esse complexus, dicendo, Sive Sedes, sive Dominationes, sive Principatus, sive
Abbreviated transcription (Latin):
peccata eorũ. dimitet & uob pater urͣ celestis delicta ut̃a. si au¬
tẽ non duniseritis hominib nec pater urͣ dimittet peccata ur̃a.
Adtam magnum tonitruũ qui non exꝑgiscitur. non doritut
si mortuus ÷ & tamen potens est ille ctiã mortuos ex citare.

Expanded text:
peccata eorum, dimittet et vobis Pater vester coelestis peccata vestra. Si aupeccata eorum, dimittet et vobis Pater vester coelestis peccata vestra. Si autem non dimiseritis hominibus, nec Pater vester dimittet peccata vestra . Ad tam magnum tonitruum qui non expergiscitur, non dormit, sed mortuus est: et tamen potens est ille etiam mortuos suscitare.
Abbreviated transcription (Latin):
quo quidem se debet om̃is fidelis extendere. & humanũ animũ
adhunc affectum orando dm̃ secumq agendo luctandoq ꝑdu¬
cere. tamen quia hoc tam magnũ bonum tante multitudinis
nis huius implentur. si homo qui nondum ita ꝓfecit ut iam di¬
ligat inimicum. tamen quando rogatur abhomine qui pec¬
cauit ineũ ut ei dinittat dimittit ex corde. quia etiã sibi rogan
debittrib urͣis. Iam uero qui eum inquẽ peccauit hominẽ ro¬
gat. si peccato suo mouetur ut roget. non est adhuc de putandꝰ
inimicus. ut eum diligere sit difficile. sicut difficile erat quan¬
do inimicicias exercebat. Quisquis autẽ nec rogani &e peccati
sui penitenti excorde dimittit. nec ullo mͦ existimet a dño sua
peccata dimiti. qmͣ mentiri ueritas non potest. Quẽ uͭ euan¬
gelu lateat auditorẽ siue lectorem quis dixerit egosum ueritas:
Qui cum docuisset mrationem hanc. inea positam sententiam
uehementer cõmendauit dicens. si enim dimiseritis hominib

Expanded text:
quo quidem se debet omnis fidelis extendere, et humanum animum ad hunc affectum, orando Deum, secumque agendo luctandoque perducere: tamen quia hoc tam magnum bonum tantae multitudinis non est, nis hujus implentur, si homo qui nondum ita profecit ut jam diligat inimicum, tamen quando rogatur ab homine qui peccavit in eum, ut ei dimittat, dimittit ei ex corde, quia etiam sibi rogantdimittuntur a Deo. Jam vero qui eum, in quem peccavit, hominem rogat, si peccato suo movetur ut roget, non est adhuc deputandus inimicus, ut eum diligere sit difficile, sicut difficile erat quando inimicitias exercebat. Quisquis autem roganti et peccati sui poenitenti non ex corde dimittit, nullo modo existimet a Domino sua peccata dimitti; quoniam mentiri veritas non potest. Quem vero lateat Evangelii auditorem sive lectorem, quis dixerit, Ego sum veritas ? Qui cum docuisset orationem, hanc in ea positam sententiam vehementer commendavit, dicens: Si enim dimiseritis hominibus
Abbreviated transcription (Latin):
Sane qui sceleratis si me uiuunt nec curant talẽ uitã mo¬
resq corrigere. & inter ipsa facinora & flagitia sua elemosi¬
nas frequentare noncessant. Frustra ideo sibi blanduintur.
hoc enĩ quam late pateat non intelligunt. s ut intellegant. ad¬
tendant quib dixerit. Nempe in euangelio scriptum: sic. Cum
loqueretur. rogauit illũ quidam fariseus ut pranderet apud

Expanded text:
Sane qui sceleratissime vivunt, nec curant talem vitam moresque corrigere, et inter ipsa facinora et flagitia sua eleemosynas frequentare non cessant, frustra ideo sibi blandiuntur, t vobis. Hoc enim quam late pateat, non intelligunt. Sed ut intelligant, attendant quibus dixerit. Nempe in Evangelio sic scriptum est: Cum loquer
Abbreviated transcription (Latin):
dicere ceꝑam odit te deus qualis es: s amat te talẽ qualẽ te
eẽ uult. Ꝙ ideo ille te ut muteris hortatur. Concorda cum illo
&e incipe primo. bene uelle. & odisse te qualis es. Hoc sit tͥ in¬
tiũ concordie cũ sermone dei. ut incipias primo tu odisse te
qualis es. Cum ceperis & tu odisse te talẽ quał es. sicut te talẽ

Expanded text:
t te Deus qualis es, sed amat te talem qualem te esse vult: et ideo ille te ut muteris hortatur. Concorda cum illo, et incipe primo bene velle, et odisse te qualis es: hoc sit tibi initium concordiae cum sermone Dei, ut incipias primo tu odisse te qualis es. Cum coeperis et tu o
Abbreviated transcription (Latin):
leauit gtã. E ideo questionẽ sibi ipse ꝓposuit. utrũ propter habũ¬
dantiã grae consequendã inpeccato sit ꝑmanendũ. s respondi.
absis att subiecit. Simortu sumꝰ peccato quomodo uuiemus ineo
Beunde ut ostenderet mortuos nos esse peccato. Anignoratis inquid
m quicumq baptirati sumus inxp̃o iłu. inmorte illiꝰ baptit ati
sumul: Si ergo huic ostenditur mortiui eẽ. peccato quia inmorte
t sumꝰ in xp̃o iħu inmorte ipsius baptizati sumꝰ. Q ideo dictũ:
ut ꝓbaretur mortuos nos esse peccato Cui autẽ peccato populi re¬
nascendo moriuntur nisi quod nascendo traxerunt: Qephoc etã
adipsos ꝑtinet quod sequitur dicens. Cum seputti ergo sumꝰ illi ꝑ
baptismũ in morte. ut quẽ admodũ surrexit. xp̃s amortus ꝑgłam

Expanded text:
utrum propter abundantiam gratiae consequendam in peccato sit permanendum. Sed respondit, Absit: atque subjecit, Si mortui sumus peccato, quomodo vivemus in eo? Deinde ut ostenderet nos mortuos esse peccato: An ignoratis, inquit, quoniam quicumque baptizati sumus in Christo Jesu, in morte ipsius baptizati sumus? Si ergo hinc ostti sumus in Christo Jesu, in morte ipsius baptizati sumus. Et ideo dictum est, ut probaretur mortuos nos esse peccato. Cui autem peccato parvuli renascendo moriuntur, nisi quod nascendo traxerunt? Ac per hoc etiam ad ipsos pertinet quod sequitur dicens: Consepulti sumus ergo illi per Baptismum in mortem, ut quemadmodum surrexit Chr
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃o iħu. Hinc enuĩ ꝓbare ceperat non esse nob̾ ꝑmanendum in pec¬
cato. ut gra abundet. Ꝙ dixerat. si mortui sumus peccato. quomͦ
uiuemus ineo: Atq ut ostenderet mortuos nos. eẽ. peccato. subie¬
cerat. An ignoratis qm quicumq baptizati sumꝰ in xp̃o iħu in
morte illus haptizati sumus. Sic itaq totũ istũ locũ clausit.
ut cepit. mortẽ quippe xp̃i sic insinuauit ut etiam ipsum mor¬
tuũ diceret esse peccato. Cui peccato nisi carnis inqua erat non
peccatũ s similitudo peccati. & ideo nomine appellat peccati:
Baptiz atis itaq in morte xpͣi. inqua non solum maiores uerũ etiã
pariuili haptiz antur. Ait sic & uos. id÷ quẽ admodũ xp̃s. sic ce̾ uoᷤ

Expanded text:
Christo Jesu . Hinc enim probare coeperat non esse nobis permanendum in peccato, ut gratia abundet; et dixerat, Si mortui sumus peccato, quomodo vivemus in eo? Atque ut ostenderet mortuos nos esse peccato, subjecerat, An ignoratis, quoniam quicumque baptizati sumus in Christo Jesu, in morte ipsius baptizati sumus? Sic itaque totum locum istum clausit, ut coepit. Mortem quippe Christi sic insinuavit, ut etiam ipsum mortuum diceret esse peccato. Cui peccato, nisi carni, in qua erat, non peccatum, sed similitudo peccati, et ideo nomine appellata est peccati? Baptizatis itaque in morte Christi, in qua non solum majores, verum etiam parvuli baptizantur, ait, Sic et vos, id est quemadmodum Christus, sic et vo
Abbreviated transcription (Latin):
ce xp̃i. insepultura. in resurrectione tercia die. in as¬
censione incelũ. ce sedere addexterã patris. ita gestum: ut his
reb non inistice tantum dictis. s etiã gestis configuretur uita
xp̃iana que hic geritur. Nlam ꝓpter eius crucẽ dictũ . ẽ. Qui
autẽ iħu xp̃i sunt. carnẽ suã crucifixerunt cum passionib &
concupiscentus. Propter sepulturã. consepulti em̃ sumus xp̃o ꝑbap¬

Expanded text:
, in sepultura, in resurrectione tertia die, in ascensione in coelum, et sede ad dexteram Dei Patris, ita gestum est, ut his rebus non mystice tantum dictis, sed etiam gestis, configuraretur vita Christiana, quae hic geritur. Nam propter ejus crucem dictum est: Qui autem Christi Jesu sunt, carnem suam crucifixerunt cum passionibus, ei concupiscentiis . Propter sepulturam: Consepulti enim estis cum
Abbreviated transcription (Latin):
ut diabolus ueritate iusticie non uolentia potestatis oppressus
igitur ab illo idest & baptisinus & mors certe dispensationis cau¬
sa non miseranda necessitate s miserante potus uoluntate
susceptũ ÷ ut unus peccatũ tolleret mundi. sicut unus pecca¬
tũ misit inmundũ. hoc ÷ inuniuer sum genus humanum.
nisi qd̃ ille unus unũ peccatũ misit inmundum. Iste uͦ unꝰ
non solũ illud unũ. s cuncta simul abstulit que addua inue¬
iustificationẽ. Quia utiq illud unum quod originaliter trahitur eti¬
ã si solum sit. obnoxios dampnationi facit. Gratia uͦ ex multis de¬
lidis iustificat hominem qui preter illud unũ quod cõmuniter cũ
om̃ib originaliter traxit sua quoq ꝓpria multa cõmisit. Uerũ
Locutus fuislet quantũ illi epistole suc loco sufficere udicauit.
Dequa sacrihaptismatis incruce xp̃i grande misteriũ cominen¬

Expanded text:
ut diabolus veritate justitiae, non violentia potestatis oppressus ut diabolus veritate justitiae, non violentia potestatis oppressus igitur ab illo, id est, et baptismus et mors, certae dispensationis causa, non miseranda necessitate, sed miserante potius voluntate susceptum est; ut unus peccatum tolleret mundi, sicut unus peccatum misit in mundum, hoc est, in universum genus humanum.Nisi quod ille unus unum peccatum misit in mundum, iste vero unus non solum illud unum, sed cuncta simul abstulit quae addita invejustificationem. Quia utique illud unum quod originaliter trahitur, etiam si solum sit, obnoxios damnationi facit: gratia vero ex multis delictis justificat hominem, qui praeter illud unum quod communiter cum omnibus originaliter traxit, sua quoque propria multa commisit. CAPUT locutus fuisset, quantum illi Epistolae suae loco sufficere judicavit, deinde sacri baptismatis in cruce Christi grande mysterium commen
Abbreviated transcription (Latin):
on enĩ renascebantur qui bapti ⁊ abantur baptismate iohis.
aquo & ipse baptizatus ÷ s quodã precur sorio illius ministerio
qui dicebat parate uiã dño. huic uni inquo solo renasci poterani
parabantur. huius enĩ baptismus est. non in aqua tantam sic̃
fuit ioħis. uerum etiã insp̃u scõ. ut de illo spu regeneretur quis¬
quis in xp̃m credit de quo xp̃s generatus regeneratione nonegu¬
it. Unde uox illa patris que suꝑ baptiratũ facta ÷ ego hodie ge¬
nuite non unũ illũ temporis diẽ inqua baptizatus ÷ s inmuta¬
bilis eternitatis ostendit. ut illũ hominẽ adunigeniti ꝑsonã ꝑ¬
tinere monstraret. Ubi enĩ dies nec hesterni fine inchoetur. nec
initio crastini terminatur. semꝑhodiernus. In aqua ergo bapti¬
⁊ ari uoluit a ioħe. non ut eus iniquitas ulla dilueretur. s mag
na eius commendaretur humilitas. Ita quippe nichil in eo bap¬
tisimus quod ablueret sicut mors nichil quod puniret inuenit.

Expanded text:
on enim renascebantur, qui baptismate Joannis baptizabantur , a quo et ipse baptizatus est: sed quodam praecursorio illius ministerio qui dicebat, Parate viam Domino , huic uni in quo solo renasci poterant parabantur. Hujus enim baptismus est non in aqua tantum, sicut fuit Joannis, verum etiam in Spiritu sancto ; ut de illo Spiritu regeneretur quisquis in Christum credit, de quo Christus generatus regeneratione non eguit. Unde vox illa Patris quae super baptizatum facta est, Ego hodie genui te ; non unum illum temporis diem quo baptizatus est, sed immutabilis aeternitatis ostendit, ut illum hominem ad Unigeniti personam pertinere monstraret. Ubi enim dies nec hesterni fine inchoatur, nec initio crastini terminatur, semper hodiernus est. In aqua ergo baptizari voluit a Joanne, non ut ejus iniquitas ulla dilueretur, sed ut magna commendaretur humilitas. Ita quippe nihil in eo baptismus quod ablueret, sicut mors nihil quod puniret, invenit;
Abbreviated transcription (Latin):
uit umnobis. ut crederemus indei patris om̃ipotentis unicũ filiũ
natũ de spũ scõ & iurgine maria : Itaq quippe uerbum caro
factum ÷ adiuinitate carni suscepta. non carne indiuntta¬
te muata. Carnem porro hic hominẽ debeinus accipe a parteto¬
inilla susceptione fas ÷ dicere de fuisse s nature ab om̃i peccati
nexu omimodo libe. Nonqualis de utroq sexu nascitur. ꝑcon¬
cupiscentiã carnis cum oblatione delicti cuius reatus regeneratio¬
ne diluitur. s qualẽ de uirgine nasci oportebat. quem fides matris
non libido conceꝑat. Quosi uł nascente corrumpetur. eius inte¬
gritas. non iam ille de uirgine nasceretur. eũq falso quod absit
natũ de maria uirgine tota confiteretur ecła. que unitans
eius matre cotidie parit menbra eius & uirgo est. Lege si pla¬
cet de uirginitare sce̾ marie meas luteras missas adillustrẽ
uirũ. quẽ cũ honore ac dilectione nomino uolusianum.

Expanded text:
ret in nobis: ut credamus Dei Patris omnipotentis unicum Filium, ret in nobis: ut credamus Dei Patris omnipotentis unicum Filium, natum de Spiritu sancto et Virgine Maria? Ita quippe Verbum caro factum est, a divinitate carne suscepta, non in carnem divinitate mutata. Carnem porro hic hominem debemus accipere, a parte toin illa susceptione fas est dicere defuisse; sed naturae ab omni peccati nexu omni modo liberae: non qualis de utroque sexu nascitur per concupiscentiam carnis cum obligatione delicti, cujus reatus regeneratione diluitur; sed qualem de virgine nasci oportebat, quem fides matris, non libido conceperat: quo si vel nascente corrumperetur ejus integritas, non jam ille de virgine nasceretur; eumque falso, quod absit, natum de virgine Maria tota confiteretur Ecclesia; quae imitans ejus matrem quotidie parit membra ejus, et virgo est. Lege, si placet, de virginitate sanctae Mariae meas litteras ad illustrem virum, quem cum honore ac dilectione nomino Volusianum
Abbreviated transcription (Latin):
nale peccatũ. tanto grauius & ꝑniciosius quanto maiora uel
plura. in suꝑ ad diderunt. Necessarius erat mediator hoc est recon¬
ciliator: qui hanc irã sacrificii singularis cuius erant umbre
omĩa sacrificia legis & ꝓpheiarũ. oblatione placaret. Unde dicit
apłs. sienĩ cũ inimici essemus reconciliati sumꝰ dõ ꝑ morte filii eiꝰ
multomagis nunc reconciliari in sanguine euis. salui erimus ab
ira pipsũ. Cũ autẽ ds̃ irasci drͣ. non euis significatur ꝑturbatio
qualis est in animo irascentis hominis. s ex humanis motib tranᷤ¬
lato uocabulo uindicta eiꝰ que non nisi iusta ÷ ire nomen accepit.
Quod gͦ ꝑmediatorẽ reconciliationis deo & accipimus spͣm scm.
ut ex inunicis efficiamur filii quotqͦt enim sp̃i dei aguntur. hifi¬
cantur quã uis ab homine dici digna nonpossint. Quis em̃ hoc so¬
lũ congruentib explicet uerbis quod uerbũ caro factũ. ẽ. & habia¬

Expanded text:
nale peccatum, tanto gravius et perniciosius, quanto majora vel nale peccatum, tanto gravius et perniciosius, quanto majora vel plura insuper addiderant, necessarius erat mediator, hoc est reconciliator, qui hanc iram sacrificii singularis, cujus umbrae omnia sacrificia Legis et Prophetarum, oblatione placaret. Unde dicit Apostolus: Si enim cum inimici essemus, reconciliati sumus Deo per mortem Filii ejus, multo magis recira per ipsum . Cum autem Deus irasci dicitur, non ejus significatur perturbatio, qualis est in animo irascentis hominis; sed ex humanis motibus translato vocabulo, vindicta ejus, quae non nisi justa est, irae nomen accepit. Quod ergo per mediatorem reconciliamur Deo, et accipimus Spiritum sanctum, ut ex inimicis efficiamur filii: Quotquot enim Spiritu Dei aguntur, hi ficantur, quamvis ab homine dici digna non possint. Quis enim hoc solum congruentibus explicet verbis, quod Verbum caro factum est, ut habita
Abbreviated transcription (Latin):
nolentib pie uiuere. nisi ut deus in eis opetur & uelle: Itẽq cur
admonem petere ut accipiamꝰ nisi ut abillo fiat quod uolumꝰ
a quo factũ : ut uelimꝰ: Oramus gͦ ꝓinimicis nr̃is. ut iniscdĩa eiꝰ
preueniat eos. sicut preuenit & nos. Oramus autẽ ꝓnobis. ut
misericordia eius subsequatur nos. De ira. xuiiii.
enebatur itaq iusta dampnatione genus humanũ. & õs
erant urȩ filii. Dequa ira. scriptũ ÷ qm om̃s dies nrͣi defece
runt. & inira tua. defecunus. anni nr̃i sicut aranea meditaban
tur. Dequa ira dicit. etiã iob. Homo enĩ natus ex muliere. breuis
uite & plenus ire. De qua ira dicit dñs iħs. Quicredit infiliũ. ha¬
dei manet suꝑ eũ. Non ait ueniet. s: manet. Cum hac quippe
om̃is homo nascitur. ꝓpter quod dicit apłs. Euimus enĩ & nos
natura. filii ire. sicut & ceteri. Inhac ira cũ eẽnt homines ꝑ origi¬

Expanded text:
nolentibus pie vivere, nisi ut Deus in illis operetur et velle? Itemque cur nolentibus pie vivere, nisi ut Deus in illis operetur et velle? Itemque cur admonemur petere ut accipiamus , nisi ut ab illo fiat quod volumus, a quo factum est ut velimus? Oramus ergo pro inimicis nostris, ut misericordia Dei praeveniat eos, sicut praevenit et nos: oramus autem pro nobis, ut misericordia ejus subsequatur nos. CAPUT XXXIII.Tenebatur itaque justa damnatione genus humanum, et omnes erant irae filii. De qua ira scriptum est: Quoniam omnerunt in ira tua defecimus anni nostri sicut aranea meditabatur . De qua ira dicit etiam Job: Homo natus ex muliere, brevis vitae et plenus irae . De qua ira dicit Dominus Jesus Christus: Dei manet super eum : non ait, veniet; sed, manet. Cum hac quippe omnis homo nascitur. Propter quod dicit Apostolus: Fuimus enim et nos natura filii irae, sicut et caeteri . In hac ira cum essent homines per origi
Abbreviated transcription (Latin):
Auquã diceretur. Non sufficit sola uoluntas hominis.
si non sit etiã misericondia dei. Nongͦ susfecit & sola mi¬
sełia dĩ.si nonsit etiã uolutas hominis. Ac ꝑhoc si recte dic
tũ: non uolentis hominis s. miserantis est dei. quia iduolun¬
tas hominis sola non implet. cur non econtrario recte dicitur.
la non unplet. Porro si nullus dicere xp̾ianus audebit. non mi¬
serantis dei s uolentis : hominis. ne apło apertissime contra¬
dicat. restat ut ꝓpterea. recte dictũ intellegatur non uolentis
neq currentis s miserantis est dĩ. ut totũ deo decur qui homi¬
nis uoluntatẽ bonã &e preparat aduuiandã. & adiuuat pre¬
paratam. Precedit eiũ bona uoluntas hominis multa dei dona.
s non omĩa. Que autẽ non p̃cedit ipsa ineis ÷ & ipsa. Nam utrumq
subsequetur me. Nolent̾ẽ preuenit ut uelit. uolentẽ subsequitur
ne frustra uelit. Cur enĩ ad monemur orare ꝓinimicis nr̃is utiq

Expanded text:
anquam diceretur, Non sufficit sola voluntas hominis, si non sit etiam misericordia Dei: non ergo sufficit et sola misericordia Dei, si non sit etiam voluntas hominis: ac per hoc si recte dictum est, Non volentis hominis, sed miserentis est Dei, quia id voluntas hominis sola non implet; cur non et e contrario recte dicitur, la non implet? Porro si nullus dicere christianus audebit, Non miserentis est Dei, sed volentis est hominis, ne Apostolo apertissime contradicat; restat ut propterea recte dictum intelligatur, Non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei, ut totum Deo detur, qui hominis voluntatem bonam et praeparat adjuvandam, et adjuvat praeparatam. Praecedit enim bona voluntas hominis multa Dei dona, sed non omnia: quae autem non praecedit ipsa, in eis est et ipsa. Nam utrumquet, Misericordia ejus subsequetur me . Nolentem praevenit, ut velit; volentem subsequitur, ne frustra velit. Cur enim admonemur orare pro inimicis nostris , utique
Abbreviated transcription (Latin):
niti a patre. hoc plenum ÷ ueritatis. Ueritas quippe ipsa uni¬
genitus dei filius non gr̃a s natura. Grã suscepit homne̾ tan¬
ta unitate ꝑsone ut idẽ ipse esset etiã hominis filius. Idẽ nãq

Expanded text:
niti a Patre, hoc plenum est veritatis. Veritas quippe ipsa uniniti a Patre, hoc plenum est veritatis. Veritas quippe ipsa unigenitus Dei Filius non gratia, sed natura. Gratia suscipit hominem tanta unitate personae, ut idem ipse esset etiam hominis Filius. Idem namque
Abbreviated transcription (Latin):
modũ ÷ una ꝑsona quilibet homo anima scilicet rationalis
gła nullis p̃cedentib meritis sine dubitatione gratuita nisi
quia magna hic & sola dĩ gr̃a fideliter & sobrie conside¬
rantib euidenter ostenditur. ut intelligant homines ꝑe-
andẽ gr̃ãm se iustificari a peccatis. ꝑ quã factum ÷ ut homo
xp̃s nullũ posset hab̾e peccatũ : sic & euis matrẽ angelus sa¬
lutauit. quando ei futurũ nuntiauit hunc partũ. Aue
inquit grã plena dñs tecũ. E paulo post. inuenisti ait grãm
apud dm̃ grãm. E hec quidẽ gr̃a plena & inuenisse apud dm̃
grãm dicitur. ut dñi sui immo dñi omiũ mater esset. De ipso
autẽ xp̃o ioħs euangelista cum dixisset & uerbũ caro factũ
est & habitauit innobis. Ꝙuidimus inquid głam eiꝰ głam
quasi unigeniti apatre. plenum gr̃e & ueritatis. Quod ait
uerbũ caro factum ÷ hoc est plenũ gr̃e. Quod ait głam unige¬

Expanded text:
modum est una persona quilibet homo, anima scilicet rationalis modum est una persona quilibet homo, anima scilicet rationalis gloria, nullis praecedentibus meritis sine dubitatione gratuita, nisi quia magna hic et sola Dei gratia fideliter et sobrie considerantibus evidenter ostenditur, ut intelligant homines per eamdem gratiam se justificari a peccatis, per quam factum est ut homo Christus nullum habere posset peccatum? Sic et ejus matrem angelus salutavit, quando ei futurum annuntiavit hunc partum: Ave, inquit, gratia plena. Et paulo post: Invenisti, ait, gratiam apud Deum . Et haec quidem gratia plena, et invenisse apud Deum gratiam dicitur, ut Domini sui, imo omnium Domini mater esset. De ipso autem Christo Joannes evangelista cum dixisset, Et Verbum caro factum est, et habitavit in nobis; Et vidimus, inquit, gloriam ejus quasi unigeniti aVerbum caro factum est, hoc est plenum gratiae. Quod ait: Gloriam unige
Abbreviated transcription (Latin):
esse equalis deo. Ex inaniuit autẽ se. accipiens formam serui. ñ
amutens ł minuens formam dei. Ac ꝑhoc ce minor factus est.¬
ł mansit equalis utrumq unus. sicut dictum ÷ si aliud ꝓpter
uerbũ. aliud ꝓpter hominẽ. Propter uerbũ equalis. ꝓpter hoĩem¬
minor. Nus dei filiꝰ. idemq hominis filius. Nñ homninis silius.
idemq dei filius. non duo filii dei deus & homo s unus dei filius.
natura humana in homine. xp̃o meruit. ut inunitatẽ ꝑso¬
ne unici filii dĩ. singulariter esse ad sumpta: Que bona uolun¬
tas: Cuius boni ꝓpostti studiũ: Que bona oꝑa precesserunt
quib mereretur iste homo una fieri ꝑsona cum dõ: Nunqͥd
ante fuit homo. & hoc ei singulare beneficiũ prestitũ ÷ cũ sin¬
gulariter ꝓmereretur dm̃. Nempe exquo esse homo cepit.
non alud cepit esse quam dei filius. & hoc unicꝰ. & ꝓpter dm̃
uerbum. quod illo suscepto caro factum ÷ utiq ds̃. Ut quemad¬

Expanded text:
esse aequalis Deo. Exinanivit autem se, accipiens formam servi , non amittens vel minuens formam Dei. Ac per hoc et minor est factus, et mansit aequalis, utrumque unus, sicut dictum est: sed aliud propter Verbum, aliud propter hominem: propter Verbum aequalis Patriminor. Unus Dei Filius, idemque hominis filius; unus hominis filius, idemque Dei Filius: non duo filii Dei Deus et homo, sed unus Dei Filius; natura humana in homine Christo meruit, ut in unitatem personae unici Filii Dei singulariter esset assumpta? Quae bona voluntas, eujus boni propositi studium, quae bona praecesserunt, quibus mereretur iste homo una fieri persona cum Deo? Nunquid antea fuit homo, et hoc ei singulare beneficium praestitum est, cum singulariter promereretur 781 Deum? Nempe ex quo homo esse coepit, non aliud coepit esse, quam Dei Filius, et hoc unicus; et propter Deum Verbum, quod illo suscepto caro factum est, utique Deus: ut quemad