comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
magis uult Sed non ꝑtinet ad
ẽ. & qͦd bonum nrm ẽ tantũ. ut
faciamꝰ & approbemꝰ. & diligamus
in nobis sicut & d̃s diligit. & app¬
bat bonũ nrm tantũ in nobis. ut
ei similes simus diligendo & facien¬
do bona. sicut & ipse bona tantũ
diligit & facit Et cum p̾cipitur
nobis qđ bonum nrm est. signifi¬
catur nobis quia d̃s hoc uult. et
ꝑtinet ad nosita sentire. & ita
credere. qm̃ ds hoc uult qͦd precipt
siue non faciamꝰ qđ p̃cipit nobis.
& si facimꝰ bonũ: uoluit hoc ds &
uoluit quia factum est hoc. & ap¬
ꝓbat qͦd factum est & qđ factim ẽ
uult. quia factum ẽ & bonũ ẽ. Et si
facimus malũ. uult qđ non facimꝰ
bonũ. & appbat illud. qm̃ bonũ est¬
& non approbat malum qd facimi
qm̃ malũ est. & tamen uult quod
factum ẽ. qͥa factũ ẽ. qm̃ id bonũ
ẽ qͥa factum ẽ. & uult ipse qͦd bo¬
num ẽ Q constat omp̃c uoluntaᷤᷤ
eiꝰ certa & firma in beneplacito suo
approbans bona & ꝑmittens mala

Expanded text:
a est et quod bonum nostrum est, tantum ut faciamus et approbemus et diligamus in nobis, sicut et Deus diligit et approbat bonum nostrum in nobis; ut ei similes simus diligendo et faciendo bona, sicut et ipse bona tantum diligit et facit. Et cum praecipitur nobis quod bonum nostrum est, significatur nobis quod Deus hoc vult; et pertinet ad nos ita sentire et ita credere quod Deus hoc vult quod praecipit sive non faciamus quod praecepit nobis. Et si facimus bonum, voluit hoc Deus; et voluit quia factum est hic, et approbat quod factum est et quod factum est; vult quod factum est et bonum est. Et si facimus malum vult quod non facimus bonum; et approbat illud quoniam bonum est, et non approbat malum quod facimus quoniam malum est; et tamen vult quod factum est quia factum est, quoniam id bonum est quod factum est, et vult ipse quod bonum est. Et constat omnipotens voluntas ejus certa et firma in beneplacito suo, approbans bona et permittens mala
Abbreviated transcription (Latin):
malũ est. qm̃ ex eo ipso maiꝰ bonũ
ẽ ex qͦ om̃ium bonũ ẽ. & maiꝰ bonũ
ẽ ee illud a qͦ maiꝰ bonũ ẽ. etiã cum
illud alicui bonũ non ẽ. qm̃ in to¬
to bonũ est: Non debet autẽ in
compensatione minoris boni impe¬
diri qd̾ mauis est bonũ ab illo qui
optimꝰ est Et diximus qm̃ maius
bonum est e̾eͥ bonũ ex malo & bono.
quã ex solo bono: ꝑmitti itaq ma¬
la debuerunt ut e̾eͥnt. qm̃ ut eͥeͥnt
id bonũ erat. ex qͥbꝰ bonũ futurũ
erat: Precepit itaq ds qđ bonum
erat singłis. & ꝑmisit qđ bonum
erat uniuiersis. qm̃ & maiꝰ erat
bonũ uniuersitatis qͦd impedire
non debuit. & ñ bonũ erat quod
malũ erat alicui. cuiꝰ auctor. eͥeͥ
ñ potuit & ideo p̃cepit unicuiq
qͦd bonum erat. & qđ illi bonum
erat. & p̃cipiendo illud. significa¬
uit se uelle illud. & sunt signa uo¬
luntatis eiꝰ p̾cepta eiꝰ. & uocantur
uoluntas eius quia signa sunt uo

Expanded text:
ex eo ipso majus bonum est: ex quo omnium bonum est. Et majus bonum est esse illud a quo majus bonum est, etiam cum illud alicui bonum non est; quoniam in toto bonum est. Non debet autem in compensatione minoris boni impediri quod majus est bonum ab illo qui optimus est. Et diximus quod majus bonum est esse bonum ex malo et bono, quam ex solo bono. Permitti itaque mala debuerunt ut essent, quoniam ut essent id bonum erat ex quibus bonum futurum erat. Praecepit itaque Deus quod bonum erat singulis et permisit quod bonum erat universis. Quoniam et majus erat bonum universitatis quod impedire non debuit, et non bonum erat quod malum erat alicui, cujus auctor esse non potuit. Et ideo praecepit unicuique quod bonum erat, et quod illi bonum erat; et praecipiendo illud significavit se velle illud; et sunt signa voluntatis ejus praecepta ejus, et vocantur voluntas ejus, qui
Abbreviated transcription (Latin):
non ẽ quia necessitas ẽ. quia ut
eẽt hȩc necessitas. ñ necessitaᷤ causa
fuit. s uoluntas S qͥd dicemꝰ: Si
hoc naturalit̾ habet homo ut in¬
cõmodũ suum amare non possit.
neq cõmodũ suum fastidire. gͦ
qͥcquid appetit cõmodũ illi est.
& non appetit nͥ cõmodũ suum
ũquã: Quod si uerum ẽ. quare re-¬
p̃henditur aliquando uł accusa¬
tur ꝓ eo qđ appetit. cũ non appe¬
tat uinquã nisi cõmodũ suum.
& hoc ei appetere naturalit̾ datũ
sit. in tantum ut ipsa nat᷑a in eo
qđ facta ẽ immobilit̃ consistente.
aliud om̃ino p̃ter cõmodum suũ
appetere non possit:.
Qd̾ cõmodũ & ordinatũ appeten

Expanded text:
necessitas est; quia ut esset haec necessitas, non necessitas causa fuit sed voluntas. Sed quid dicemus? Si hoc naturaliter habet homo ut incommodum suum amare non possit neque commodum suum fastidire. Ergo quidquid appetit commodum illi est, et non appetit nisi commodum suum unquam. Quod si verum est, quare reprehenditur aliquando vel accusatur pro eo quod appetit, cum non appetat unquam nisi commodum suum et hoc ei appetere naturaliter datum sit intantum ut ipsa natura in eo quod facta est immobiliter consistente: aliud omnino praeter commodum suum appetere non possit. Quod commodum et ordinatum appeten
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. Non occideᷤ Homicidiũ fit
multismodi. Manu. lingua. Consen-¬
su. Manu fit cũ qͥs aliũ actualit᷑ auita
pͥuat. uł in locũ mortiᷤᷤ ubi uita pͥuet᷑
p̃cipitat. ut in carcerẽ. uł in aliũ qu̾e¬
libet talẽ locũ: Lingua fit duobꝰ mo¬
dis id ẽ p̃cipiendo. uł suggerendo Iu¬
dei qͥppe xp̃m occidert᷑. dũ ut occide¬
ret᷑ iudici suggessert̃ Consensu si¬
milit̃ duobꝰ modi ᷤ fit homicidiũ. dũ
uł mortẽ alt̾iꝰ desideramꝰ & cupimꝰ. uł
si dũ eũ a morte liberare possumꝰ uitã
eiꝰ negligimꝰ. id ẽ adutoriũ ñ inpẽdimꝰ
N on mechaberiꝰ id ẽ ñ formeaberiꝰ. for¬
nicatio ẽ om̃is illicitꝰ concubitꝰ & ẽ
duplex fornicatio: animȩ: unde ꝓpħa.
ꝑdidisti om̃s qͥ fornicant᷑ abste. et
corꝑis. dequa hic agit. Hoc eñi p̃cep¬
tũ & qͦdã alia sub ueteri lege tantũ
inchoata ft̃. id ẽ ñ plene s ex parte
data ꝓpt̃ infirmitat̾e auditoꝵ quȩ

Expanded text:
e. Non occides . Homocidium sit multis modis, manu, lingua, consensu. Manu fit cum quis alium actualiter vita privat, vel in locum mortis ubi vita privetur praecipitat, ut in carcerem, vel alium quemlibet talem locum. Lingua fit duobus modis, id est, praecipiendo vel suggerendo. Judaei quippe Christum occiderunt, dum ut occideretur, judici suggesserunt. Consensu similiter duobus modis fit homicidium, vel dum mortem alteruis desideramus et cupimus, vel si dum eum a morte liberare possumus, vitam ejus negNon moechaberis , id est non fornicaberis. Fornicatio est omnis illicitus concubitus; et est duplex fornicatio. Animae, unde Propheta: Perdidisti omnes qui fornicantur abs te . Corporis, de qua hic agitur. Hoc enim praeceptum et quaedam alia, sub veteri lege tantum inchoata sunt, id est non plene, sed ex parte data, propter infirmitatem auditorum, quae
Abbreviated transcription (Latin):
Tdixit d̃s Congregent᷑ aquȩ
quȩ sub cȩlo st̃ in locũ unum
Quantum ad litterã spectat. locꝰ unꝰ
in quo congregatȩ st̃ aque qͥ sub
cȩlo erant. abyssus magna credit᷑.
quȩ ab ipso mundi exordio in t̾rȩ
corpore tantȩ capacitatis facta fu-¬
isse putat᷑. ut om̃iũ receptaculum
aquarũ e̾e̾ potuisset Nam aquaꝵ
nat᷑a in pͥncipio tenus ad modũ
leuisq & in modũ nebulȩ citiusdã
disꝑsa. postquam diuina uirtite
& iussione in unã ut ita dixerim
massam conpingi qͦdãmodo atq
densari cepit. ipso suo pondere de¬
orsum uergens inima collapsa
a t̾ra excepta est. spaciumq illud
qđ desuꝑ usq ad ipsum firmamen¬
tũ occupauerat. serenũ purũq de¬
reliquit. Ipsa quoq t̾rȩ suꝑficies
aqͥs om̃ibꝰ int̾ alueos suos conclusis
apparere cepit. pͥmo qͥde luculen-¬
ta & lubrica nudaq. uelut quȩ
germina necdũ ulla ꝓtulisset. qͥbꝰ
uestiri & suꝑduci potuisset:¬

Expanded text:
dixit Deus: Congregentur aquae quae sub coelo sunt in locum unum . Quantum ad litteram spectat, locus unus, in quo congregatae sunt aquae quae sub coelo erant, abyssus magna creditur, quae ab ipso mundi exordio in terrae corpore tantae capacitatis facta fuisse putatur, ut omnium receptaculum aquarum esse potuisset. Nam aquarum natura in principio tenuis admodum levisque, et in modum nebulae cujusdam dispersa; postquam divina virtute et jussione in unam, ut ita dixerim, massam compingi quodammodo atque densari coepit, ipso suo pondere deorsum vergens in ima collapsa a terra excepta est, spatiumque illud quod desuper usque ad ipsum firmamentum occupaverat, serenum purumque dereliquit. Ipsa quoque terrae superficies aquis omnibus inter alveos suos conclusis apparere coepit. Primo quidem lutulenta et lubrica nudaque, velut quae germina necdum ulla protulisset, quibus vestiri et superduci potuisset
Abbreviated transcription (Latin):
scđm ꝓpͥetatẽ non ẽ uoluntas eiꝰ.
sed signum uoluntatis eiꝰ & dicit᷑
ipsum signũ uoluntatis uoluntaᷤᷤ.
cum uoluntas non sit sed signum
tantũ. qũẽadmodũ & signa irȩ
ira dicunt᷑. & dilectionis signa di¬
lectio apellant᷑. Et dicit᷑ iratꝰ ds̃
& non ẽ ira in eo aliqua. sed signa¬
tantũ quȩ foris fiunt qͥbꝰ iratꝰ osten¬
dit᷑ ira ipsiꝰ nominant᷑ Et ẽ figura
dicendi. scđ̾m quã non est falsum qd̾
dicit᷑. sed qd̾ dr̃ uerũ similitudinis
respectu obumbrat᷑. Et scđm istos
modos figuraꝵ quasi diuersȩ uo¬
luntates dõ attribuunt᷑. quia diuer¬
sast̃ illa quȩ ꝑ figuram dicuntur
uoluntas eius. cum ea qͦ scđ̾m ꝓpͥeta

Expanded text:
etatem non est voluntas ejus, sed signum voluntatis ejus. Et dicitur ipsum signum voluntatis voluntas, cum voluntas non sit sed signum tantum. Quemadmodum et signa irae ira dicuntur, et dilectionis signa dilectio appellantur. Et dicitur iratus Deus et non etantum quae foris fiunt, quibus iratus ostenditur, ira ipsius nominantur. Et est figura dicendi secundum quam non est falsum quod dicitur sed quod dicitur similitudinis respectu obumbratur. Et secundum istos modos figurarum quasi diversae voluntates Deo attribuuntur, quia diversa sunt illa quae per figuram dicuntur volunta
Abbreviated transcription (Latin):
te sicut corpora:.¬
oꝵ enim in materia p̾iacente
creata est sp̃ualis natura quẽ¬
admodũ diximus corporeã condi-¬
tam fuisse. qm̃ non ita est neq simi-¬
non aliud eͥẽ potest id qͦd ẽ. & id
dequo est. quia unũ & simplex &
indiuiduum & inmateriale est to¬
tũ qd̾ est. sed facta est in sua nat᷑a¬
& ẽẽ suo qͣntum ad substantiam
sp̃alem ꝑfecta. non ut massa aut
confusa materia. aut rudis moles.
aut aceruus. aut congregatio cu¬
mulata. aut ex hiis aliquid qͦd il¬
lam non contingit. sed ꝑsonalit̃
distincta & exp̃ssa & consignata
numero sp̃ualis & intelligibilis diᷤᷤ¬
cretionis. ut multitudo rationa¬
lis & intelligibiles sp̃c subsistenteᷤᷤ.
habentes ingenitã rationẽ & for¬
mam sapientiȩ concreate & qua-¬
litatẽ sp̃alem intelligentiȩ capa-¬
cis scđm modũ & mensurã condi¬
tionis ꝓfectus sublimioris & illustra¬
tionis suꝑuenturȩ in ipsos Liberũ
qͦq arbitrium in ipso mox exor¬

Expanded text:
te sicut corporon enim in materia praejacente creata est spiritualis natura, quemadmodum corpoream diximus conditam fuisse; quoniam non ita est, neque simunon aliud esse potest id quod est, et id de quo est. Quia unum et simplex et individuum et immateriale est totum quod est; sed facta est in sua natura et esse quantum ad substantiam spiritualem perfecta; non ut massa aut confusa materia ut rudis moles, aut acervus, aut congregatio cumulata, aut ex his aliquid quod illam non contingit, sed personaliter distincta et expressa et consignata numero spiritualis et intelligibilis discretionis et multitudo rationalis et intelligibiles spiritus subsistentes, habentes ingenitam rationem et formam sapientiae concreatae et qualitatem spiritualem intelligentiae capacis secundum modum et mensuram conditionis profectus sublimioris et illustrationis superventurae in ipsos. Liberum quoque arbitrium mox exor
Abbreviated transcription (Latin):
unt: Sed uoluntate sua mali iudi¬
cantur. qua dĩ uoluntati contrarii
ft̃. non quidẽ uoluntati eiꝰ resisten¬
do ut fiat qđ non uult. qͥa ñ posst̃.
sed resistere uolendo qͥa malift̃. Q
ipsa mala uolunta ᷤᷤ culpa est qua
aliud uolunt. facultas autẽ iuista
qua aliud ñ possunt Et cum uo¬
lunt qđ d̃s uult non ideo boni ft̃.
qͥa non ꝓpt̾ hoc uolunt qͥa ds̃ uult.
ac ꝑ hoc deo contrarii ft̃. & mali &
peccatores. & rei. non qͥdẽ faciendo
qd̾ ds̃ iuste fieri nolit: sed aman¬
do & approbando qͦd ds non diligu
Non gͥ in eo qͥa fit qͦd fit. uoluntate
dĩ impediunt. sed in ipso qđ fit. a
dilectione dĩ recedunt & mali ft̃
ñ efficiendo contrariũ ipsiꝰ uolun¬
tati. sed amando contrariũ eiꝰ dilec¬
qm̃ in eis & ꝑ eos uoluntaᷤᷤ dĩ imple¬
tur. qm̃ non sua uoluntate ad im¬
plendã dĩ uoluntatẽ diriguntur
sed occulta ipsiꝰ dispositione qua al¬
ud non posft̃. adimplendã uolins¬

Expanded text:
t. Sed voluntate sua mali judicantur, quia Dei voluntati contrarii sunt. Non quidem voluntati ejus resistendo ut fiat quod non vult quia non possunt; sed resistere volendo quia mali sunt. Et ipsa mala voluntas culpa est qua aliud volunt; facultas autem justa qua aliud non possunt. Et cum volunt quod Deus vult, non ideo boni sunt, quia non propter hoc volunt quia Deus vult. ac per hoc Deo contrarii sunt et mali, et peccatores, et rei. Non quidem faciendo quod Deus juste fieri noluit, sed amando et approbando quod Deus non diligit. Non igitur in eo quia fit quod fit voluntatem Dei impediunt; sed in ipso quod fit a dilectione Dei recedunt. Et mali sunt non efficiendo contrarium ipsius voluntati, sed amando contrarium ipsius dilecquoniam in eis et per eos voluntas Dei impletur. Quoniam non sua voluntate ad implendam Dei voluntatem diriguntur, sed occulta ipsius dispositione qua aliud non possunt ad implendam volunt
Abbreviated transcription (Latin):
mens diuinoꝵ ueritatẽ. ñ scd̃m bu-¬
mana estimare disceret. cũ contra
consuetudinẽ humanã quȩdã de
dõ dici audiret. Os̃ gͦ trinitas tri-¬
na hac uirtute omĩa oꝑa sua con-¬
sũmauit. ut ꝑfectũ ꝑfecta seque¬
rent᷑. & emularent᷑ auctorẽ suum
cuncta quȩ fecerat: Quicqͥd enĩ
in tẽpore apparuit. ante tẽpora in
ȩt̾nitate dispositũ fuit. & ipsa dis-¬
positio ȩt̾na. coȩt̾nã habuit causã
rerũ om̃ium uoluntatẽ creatoris
qua factũ ẽ ut fieret qͥcqͥd factũ ẽ.

Expanded text:
mens divinorum veritatem non secundum humens divinorum veritatem non secundum humana aestimare disceret, cum contra consuetudinem humanam quaedam de Deo dici audiret. Deus ergo Trinitas trina hac virtute omnia opera sua consummavit, ut perfectum perfecta sequerentur, et aemularentur auctorem suum cuncta quae fecerat. Quidquid enim in tempore apparuit, ante tempora in aeternitate dispositum fuit; et ipsa dispositio aeterna, coaeternam habuit causam omnium rerum voluntatem Creatoris, qua factum est ut fier
Abbreviated transcription (Latin):
rit scͥptura. & dixit patrẽ potentẽ.
ne crederes inpotentẽ. aut minus
potentẽ. nec solũ potentẽ. sed etiã
om̃i potentẽ: Non gͦ qͥa solus hoc
ẽ pat̃. solus hoc e̾e̾ dicebat᷑. sed quia
minꝰ hoc e̾ẽ solus pater putabatur
Rursum cũ diceret scͥptura filium
dm̃. ne putaret homo qͥ humana
nouerat. diuina non nouerat. mi-¬
norationẽ quandã sensus & intelli-¬
gentiȩ e̾e in filio. quasi ad huc infra
ꝑfectionẽ ȩtatis consũmatȩ addidit
sapientẽ. non qͥa singularit᷑ hocip¬
se erat qđ e̾ẽ cõmune om̃ibꝰ erat.
sed qͥa singularit᷑ ipse erat. dequo
men inflationis & tumoris. & con-¬
sternabat᷑ conscientia humana
ad dm̃ ꝓ rigore & crudelitate Et
subsecuta ẽ scͥptura. & tẽꝑauit dic¬
tum suũ sp̃m benignũ nominans.
ne crudelis putaretur qͥ mitis erat.
& distincta st̃ ꝑsonaliter qͦ substan¬
tialit̾ cõmunia erant. ut humana

Expanded text:
rit Scriptura et dixit Patrem potentem rit Scriptura et dixit Patrem potentem ne crederes impotentem aut minus potentem; nec solum potentem, sed etiam omnipotentem. Non ergo quia solus hoc  Pater, solus hoc esse dicebatur; sed quia minus hoc esse solus Pater putabatur. Rursum cum diceret Scriptura Filium Deum, ne putaret homo qui humana noverat, divina non noverat, minorationem quamdam sensus et intelligentiae esse in Filio, quasi adhuc infra perfectionem aetatis consummatae, addidit sapientem; non quia singulariter hoc ipse erat quod esse commune omnibus erat; sed quia singulariter ipse erat de quo men inflationis et tumoris; et consternebatur conscientia humana ad Deum pro rigore et crudelitate; et subsecuta est Scriptura, et temperavit dictum suum Spiritum benignum nominans, ne crudelis putaretur qui mitis erat; et distincta sunt personaliter quae substantialiter communia erant, ut humana
Abbreviated transcription (Latin):
des ꝑsonas significauit. quia
scđm substantiã erant. sed hȩc tria
scđm necessariã nocionẽ ꝑsonis
assignauit: ut assereret qͥd scd̃m
cõmunionẽ naturȩ erant: Nomi-¬
nandꝰ erat in trinitate pat & filiꝰ.
& sumpta st̃ uocabula ipsa ab usu
toto similit dicendũ erat: Q cauit
prudentia eloquii sacri. ne plena
similitudo crederet᷑ inter disparia
si in d̾itate pat̃ pͥor aut filiꝰ poste¬
rior diceretur: Sic enĩ se in homi¬
nibꝰ natura habet. ut pat̾ e̾e̾ non
possit. qui non fuerit filio pͥor neq
filiꝰ qui patre posterior ñ sit: Ideo
patri potentia assignata ẽ. & sa-¬
pientia filio. non quia magis erat.
sed quia minꝰ credi poterat Dixe¬
rat enim scͥptura sc̃a. qͥa d̃s pater
ẽ Et audiuit hoc homo. qͥ homi¬
nẽ patrẽ uiderat. dm̃ patrem non
uiderat. & cogitare cepit scd̃m ho¬
minẽ quẽ uiderat. euum quoddã
ꝓlixum. & multitudinẽ annoꝵ p̃te-¬
ritoꝵ. & senectutis defectũ Et occur¬

Expanded text:
des personas significavit, quia secundum substantiam erant; sed haec tria secundum necessariam notionem personis assignavit ut assereret quod secundum communionem naturae erant. Nominandus erat in Trinitate Pater et Filius; et sumpta sunt vocabula ipsa ab usu toto similiter dicendum erat. Et cavit prudentia eloquii sacri ne plena similitudo crederetur inter disparia, si in deitate Pater prior aut Filius posterior diceretur. Sic enim se in hominibus natura habet ut Pater esse non possit, qui non Filio fuerit prior; neque Filius qui Patre posterior non sit; ideo Patri potentia assignata est, et sapientia Filio; non quia magis erat, sed quia minus esse credi poterat. Dixerat enim Scriptura sancta quod Deus Pater est; et audivit hoc homo, qui hominem Patrem viderat, Deum Patrem non viderat; et cogitare coepit secundum hominem quem viderat aerum quoddam prolixum et multitudinem annorum praeteritorum et senectutis defectum; et occur
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ unitaᷤᷤ popłi dĩ cepit. & unitaᷤᷤ con¬
uersationis fideliᷤᷤ quȩ pͥmũ signata
ẽ ꝑ sacͣmentũ circũcisioniᷤᷤ postea sig¬
nanda ꝑ sacͣmentũ baptismatiꝰ. Pri¬
mũ signaculũ in carne sub qͦ unien¬
dierant. qͥ in carne unũ erant: Propt̾¬
ea circũcisio data ñ ẽ nͥ semini
abrahe. ut in carne signarent᷑ qͥ in
carne unirent᷑ Postquã autẽ ad hanc
unitat̾ẽ accessert̾ qͥ scđm carniᷤᷤ ge-¬
nerationẽ exipso ñ fuert᷑. positum
ẽ signaculũ unionis extra substan¬
tĩa carnis. qͥa sp̃u & fide unũ facti
st̃ qͥ carne non fuert̃¬

Expanded text:
incoepit, et unitas conversationis fidelis, quae primum signata est per sacramentum circumcisionis postea signanda per sacramentum baptismatis. Primum signaculum in carue sub quo uniendi erant, qui in carne unum erant Propterea circumcisio data non erat nisi semini Abrahae, ut in carne signarentur qui in carne unirentur. Postquam autem ad hanc unitatem accesserunt qui secundum carnis generationem ex ipso non fuerunt, positum est signaculum unionis extra substantiam carnis, quia spiritu et fide unum facti sunt, qui unum carne non fuer
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙͣ tran̾ mitteret ad om̃s ex ipso nãci¬
turos. & õs in ipso una forma unũ fu-¬
turoᷤᷤ. ut cũ fideliũ numerꝰ augeret᷑.
unitaᷤᷤ tamen fid̾i ñ multiplicaret᷑. ut
pͥmũ in illiꝰ forma unũ ee̾nt. qͥ ex ip

Expanded text:
am transmitteret ad omnes ex ipso nascam transmitteret ad omnes ex ipso nasct omnes in ipsa una forma unum futuros, ut cum fidelium numerus augeretur, unitas tamen fidei non multiplicaretur, ut primum in
Abbreviated transcription (Latin):
ab adã usq ad abrahã magẽ
ꝓpͥe det̾minat᷑. Quãuiꝰ enim
ꝑ moysen lex scͥpta data sit. ante moy¬
sen tamen obseruantia legali in
circũ cisione exordiũ sũpsit. Primũ
illud scłm sub lege nat᷑ali quasi in con-¬
fusione quadã transierat. & qͥ i eo
fideles exti terant. qͣsi pauca qued̃ã
gͣnam humano genere disꝑsa & ab
inuicẽ discreta sola intꝰ fide unita fue¬
rant: Ut gͦ ad int̾iorẽ unitat̾e cõmen-¬
dandã exterior conderet᷑. & cet in ma¬
nifesto forma dĩ ad quã ex disꝑsione
sua qͥ uocandi fuerant inuitarentur.
ꝓpositꝰ ẽ unꝰ ad quẽ in uno ꝑficiendo
qͥ assumendi postea fuerant om̃s col¬
ligerent᷑ Hocatus ẽ abrã unꝰ e multiᷤ.
unitaᷤᷤ pͥncipiũ unionis. ut ad finum
illiꝰ colligerent᷑. qͥcũq post illũ fide
illi & deuotione iungerent᷑. Uocatꝰ ẽ
gͦ ut exiret de t̾ra sua. recederet ab
illis qͥbꝰ unitꝰ fuerat. nec coniungeret᷑
illis ad qͦs ibat Et data ẽ forma illi¬

Expanded text:
ab Adam usque ad Abraham magis proprie determinatur. Quamvis enim per Moysen lex scripta data sit; ante Moysen tamen observantia legalis in circumcisione exordium sumpsit. Primum illud saeculum sub lege naturali, quasi in confusione quadam transierat; et qui in eo fideles exstiterant, quasi pauca quaedam grana in humano genere dispersa. et ab invicem discreta, sola intus fide unita fuerant. Ut ergo ad interiorem unitatem commendandam exterior conderetur, et esset in manifesto forma fidei; ad quam ex dispersione sua qui vocandi fuerant invitarentur; propositus est unus ad quem, in uno perficiendo qui assumendi postea fuerant, omnes colligerentur. Vocatus est Abraham unus ex multis; unitas principium unionis, ut ad sinum illius collilli et devotione jungerentur. Vocatus est ergo ut exiret de terra sua, et recederet ab illis quibus unitus fuerat, nec conjungeretur illis ad quos ibat. Et data est illi forma qu
Abbreviated transcription (Latin):
fierent auersi abono inqͦ erant.
& similit̾ motu uoluntatis factum
ẽ ut boni e̾ent conu̾si abono in qͦ
erant. ad bonũ in qͦ nondũ erant.
ꝓptea in motu rationalis uolunta-¬
tis om̃ẽ meritũ constabat. qͦ uel
boni uł mali erant. Illic gͦ & ma¬
lũ & bonũ querendũ est ubi us¬
ticia & culpa est. qm̃ iusticia bonũ
ẽ. & culpa malum ẽ Et ipsa culpa
nec uoluntas erat. qm̃ uoluntas
malũ non erat. qm̃ a deo dataerat.
qm̃ ex uoluntate erat. & uolunta¬
tis erat. & moueri uoluntaᷤ a deo
cȩꝑat. nec id ad qđ motꝰ uoluntatis
erat malum erat. qm̃ aliquid erat.
& omẽ qđ aliqͥd erat. a deo erat. & bo¬
nũ erat:¬

Expanded text:
ent aversi a bono in quo erant; et similiter motu voluntatis factum est ut boni essent conversi a bono in quo erant ad bonum in quo nondum erant, propterea in motu rationis voluntatis omne meritum constabat quo vel boni vel mali erant. Illic ergo et malum bonum quaerendum est ubi justitia et culpa est, quoniam justitia bonum et culpa malum est. Et ipsa culpa nec voluntas erat, quoniam voluntas malum non erat; quoniam a Deo data erat; iam ex voluntate erat, et voluntatis erat, et moveri voluntas a Deo ceperat; nec id ad quod motus voluntatis erat malum erat, quoniam aliquid erat, et omne quod aliquid erat a Deo erat, et bonum erat
Abbreviated transcription (Latin):
fides cognitione magna ẽ. affectu
parua: Quordã uͦ affectu mag¬
na. cognitiõe parua: Alii fide̾ et
cognitiõe & affectu magnã habent:
Alii & cognitiõe & affectu paruã
Ueruntamen affectũ magnũ infi¬
de magis laudabilẽ e̾eͥ. quã cog¬
nitionẽ magnã dñs manifeste oᷤ¬
tendit. ubi fid̾e̾ grano sinapis com¬
parauit. qͦd qͣntitate qͥd̾e parũu
ẽ s non feruore Hinc mulieri cha-¬
naneȩ parũ qͥde adhuc scienti. sed
multum confidenti dictũ ẽ Mu-¬
lier magna ẽ fides tua Illa nãq
& si minus uigeat scientia. ꝑ constan¬
tiã tamen fortis ostendit᷑ Cum gͦ
fides cognitiõe crescit adiuuatur.
cũ uͦ affectu crescit ꝓmeret᷑. Item
Scđm incrementa fidei tria genera
credentiũ inueniunt᷑. Quidã eñi
fideles st̃ qui sola pietate credere

Expanded text:
fides cognitione magna est, affectu parva; quorumdam vero affectu magna, cognitione parva. Alii fidem et cognitione et affectu magnam, alii cognitione et affectu parvam habent. Verum affectum magnum in fide magis laudabilem esse quam cognitionem magnam Dominus manifeste ostendit, ubi fidem grano sinapis comparavit , quod quantitate quidem parvum est, sed non fervore. Hinc mulieri Chananaeae parum quidem scienti adhuc, sed multum confidenti, dictum est: Mulier, magna est fides tua . Illa namque etsi minus vigeat scientia, per constantiam tamen fortis ostenditur. Cum ergo fides cognitione crescit, adjuvatur, vero affectu crescit promeretur. Item secundum incrementum fidei, tria genera credentium inveniuntur. Quidam enim fideles sunt qui sola pietate credere
Abbreviated transcription (Latin):
& signa ft̃ uoluntatis eiꝰ Et st̃ duo
ista quasi consequentia uoluntatiᷤ
sũmȩ & quasi explicatio eiꝰ. & effectꝰ
illiꝰ. & paria illi. non tamen coȩt̾na
Quicqͥd enĩ in illa semꝑ ẽ: in istis ali¬
qͣndo ẽ. & quicqͥd in his aliqͣndo
non ẽ. in illa numquã ẽ: Om̃e enĩ

Expanded text:
et signa sunt voluntatis ejus. Et sunt duo ista quasi consequentia voluntatis summae, et quasi explicatio ejus et effectus illius et paria illi, non tamen coaeterna. Quidquid enim in illa semper est in istis aliquando est, et quidquid in istis aliquando no
Abbreviated transcription (Latin):
Consilium erat in ratione satisfac-¬
tionis. auxilium erat in effectu
redemptionis. Ut gͦ rationem sa¬
tisfactionis. quã ꝓpeccato suo ho¬
dentius cognoscere possimꝰ. cau¬
sam hominis pͥus necesse ẽ pau-¬
lisper attentiꝰ consideremꝰ. Causa

Expanded text:
Consilium erat in ratione satisfacConsilium erat in ratione satisfactionis. Auxilium erat in effectu redemptionis. Ut ergo rationem satisfactionis quam pro peccato suo hodentius cognoscere possimus: causam hominis prius necesse est paulisper attentius consideremus. Causa
Abbreviated transcription (Latin):
OsITYS est gͦ inmundo
isto in loco penitentiȩ
spacio penitendi indulto. ut ma¬
la corrigeret. bona repararet. ut
tandem correctus ad iudiciũ ueni-¬
ens. non ꝓculpa penã s ꝓiusticia
sufficiens inuenitur. necesse ẽ ut
ille qui ꝑ grãm suã differt iudici¬
um. interim ꝑ eandẽ grãm os¬
tendat euadendi consiliũ. & post
consiliũ conferat auxiliũ: Sic itaq
oportet ut interim deponat ꝑ-¬
sonã iudicis. & assumat ꝑsonam
pͥus consiliatoris. postea auxilia¬
toris. ita dũ taxat ut pͥus hominẽ
totũ sibi dimittat. quatinꝰ ipse
homo & ignorantiam suã exꝑia¬
t. & intelligat se indigere consi¬
lio. deinde etiam defectũ suum
sentiat. & agnoscat se opꝰ habere
auxilio: Lali gͥ ratione in tẽpore
naturalis legis totꝰ homo dimis¬
sus ẽ sibi. postea in tempore scͥp¬
tȩ legis cognoscenti ignorantiã
suam datum est consiliũ Postre¬
mo in tempore gr̃e confitenti de¬
fectum suum. prestitũ ẽ auxiliũ

Expanded text:
ositus est ergo homo in mundo isto in loco poenitentiae, spatio poenitendi indulto, ut mala corrigeret, bona repararet, ut tandem correctus ad judicium veniens; non pro culpa poenam, sed pro justitia sufficiens invenitur, necesse est ut ille qui per gratiam suam differt judicium, interim per eamdem gratiam ostendat evadendi consilium; et post consilium conferat auxilium. Sic itaque oportet ut interim deponat personam judicis, assumat personam prius consiliatoris, postea auxiliatoris, ita duntaxat ut primo hominem totum sibi dimittat, quatenus et ipse homo et ignorantiam suam experiatur et intelligat se indigere consilio, deinde etiam defectum suum sentiat, et agnoscat se opus habere auxilio. Tali igitur ratione in tempore naturalis legis totus homo dimissus est sibi; postea in tempore scriptae legis cognoscenti ignorantiam suam datum est consilium; postremo in tempore gratiae confitenti defectum suum praestitum est auxilium.
Abbreviated transcription (Latin):
Nc gͦ pͥmã causam sumpsit
creaturȩ rationalis conditio.
qd uoluit d̃s ȩt̾na bonitate suȩ bea-¬
titudinis participes fieri. quã uidit
& cõmunicari posse. & minui om̃ĩ¬
no ñ posse Illud itaq bonũ qđ ip¬
se erat. & quo ipse beatꝰ erat. boni¬
tate sola non necessitate trahebat᷑
ad cõmunicandũ. qm̃ & optimi e̾e̾t
ꝓdesse uelle. & potentissimi noce¬
ri non posse:
& potestas

Expanded text:
nc ergo primam causam sumpsit creaturae rationalis conditio, quod voluit Deus aeterna bonitate suae beatitudinis participes fieri quam vidit et communicari posse, et minui omnino non posse. Illud itaque bonum quod ipse erat et quo ipse beatus erat, bonitate sola non necessitate trahebatur ad communicandum. Quoniam et optimi erat prodesse velle, et potentissimi noceri non posse. et potestas
Abbreviated transcription (Latin):
coram muliere uerba dĩ negare
p̃sumpsisset. si non pͥus ipsam mu¬
lierem dubitantẽ inuenisset Quȩ
gͦ dubitauit ab affirmante reces¬
sit. & neganti apꝓpinquauit:
Ipsa gͥ scđm aliquid inchoauit
maliciã. quȩ temptatori iniquȩ
ꝑsuasionis dedit audatiam:¬

Expanded text:
coram muliere verba Dei negare coram muliere verba Dei negare praesumpsisset, si non prius ipsam mulierem dubitantem invenisset. Quae ergo dubitavit ab affirmante recessit, et neganti appropinquavit. Ipsa igitur secundum aliquid inchoavit malitiam, quae tentatoris iniquae persuasionis dedit audaciam
Abbreviated transcription (Latin):
ta est confusio & timiditas
nequiciȩ in conspectu uirtutis:
Stans coram uiro & coram femina
hostis suꝑbus. ex sola malicia co¬
gitata nondum dicta confundi¬
tur. & quasi se iam pͥusquã etiam
loqueret᷑ dep̃hensum metuens. ñ
audet exire in uerba ꝑsuasionis.
donec animũ temptandȩ int̾roga¬
tione p̃sentiat Cur inquit pre¬
cepit ds̃ uobis ut non comedere¬
tis de om̃i ligno paradysi: Cui
respondit mulier De fructu lig¬
norum quȩ sunt in paradyso ueᷤᷤ
cimur. de fructu uͦ ligni qđ ẽ in
medio paradysi p̃cepit nobis ds̃
ne comederemꝰ. & ne tangeremus
illud ne forte moriam᷑ Dixit au¬
tem serpens ad mulierẽ: Nequa¬
quam morte moriemini: Consi¬
derate incrementa ꝑditionis. pͥ¬
mũ dixerat ds̃ in quocumq die
comederis ex eo morieris Deinde
mulier dixit neforte moriamur:
Nouissime serpens dixit. nequaqͣ
morte moriemini: Ds̃ affirmauit.
mulier dubitauit. diabolus nega¬
uit: Nequaquam autẽ diabolus

Expanded text:
ta est confusio et timiditas nequitiae in conspectu virtutis. Stans coram et coram femina hostis superbus ex sola malitia cogitata nondum dicta confunditur; et quasi se jam prius quam etiam loqueretur deprehensum metuens, non audet exire in verba persuasionis, donec animum tentandae interrogatione praesentiat. Cur, inquit, praecepit Deus vobis ut non comederetis de omni ligno paradisi? Cui respondit mulier: De fructu lignorum quae sunt in paradiso est in medio paradisi praecepit nobis Deus ne comederemus et ne tangeremus illud, ne forte moriamur. Dixit autem serpens ad mulierem: Nequaquam morte moriemini . Considerate incrementa perditionis. Primum dixerat Deus: In quocunque die comederis ex eo, morte morieris . Deinde mulier dixit: Ne forte moriamur . Novissime serpens dixit: Nequaquam morte moriemini . Deus affirmavit; mulier dubitavit; diabolus negavit. Nequaquam autem diabolus
Abbreviated transcription (Latin):
gr̃ẽ in qͦ quasi post sabbatũ legiᷤᷤ ȩt̃¬
na bona seruientibꝰ dõ ꝓmittunt᷑.
Merito gͥ pͥma illa circũcisio qͥ sac̾men¬
tũ erat illaꝵ duaꝵ uissa ẽ fieri octa¬
uo die:. ut ostenderet᷑ qͦd in tẽpore
gr̃ẽ corda circũcidenda erant ꝑemun¬
dationẽ iniqͥtatis. & in tẽpore refur¬
rectionis corꝑa ꝑ depositionẽ corrup¬
tionis. Propterea autẽ solis maculiᷤ
data ẽ circũcisio carnis. qͥa sacra scͥp¬
tura ꝑ masculinũ sexũ animã. ꝑ
mulierẽ uͦ carne̾ significare solet.
ut uidelicet ostenderet᷑. qͦd illa ex¬
terior. circũcisio animabꝰ sc̃ificatio¬
nẽ contulit. s carni non abstulit
corruptionẽ: Cultellus de petra fac¬
tus xp̃m significat: Deqͦ dicit apłs:

Expanded text:
gratiae, in quo quasi post Sabbatum legis, aetegratiae, in quo quasi post Sabbatum legis, aeterna bona servientibus Deo promittuntur. Merito igitur prima illa circumcisio quae sacramentum erat illarum duarum; jussa est fieri octavo die ut ostenderetur quod in tempore gratiae corda circumcidenda erant, per emundationem iniquitatis, et in tempore resurrectionis corpora per depositionem corruptionis. Propterea autem solis masculis data est circumcisio carnis, quia sacra Scriptura per masculinum sexum animam, per muliebrem vero carnem significare solet; ut videlicet ostenderetur quod illa exterior circumcisio animabus justificationem contulit, sed carni non abstulit corruptionem. Cultellus de petra factus Christum significat, de quo dicit Apostolus:
Abbreviated transcription (Latin):
parentũ intelligimꝰ. cũ incircũcisus
nifeste dat᷑ intelligi. sacramentũ cir-¬
cũcisionis ad hoc institutũ ut ꝑ ipsũ
homo a debito pͥmȩ p̃uaricationis
liberaret᷑: Id̾e eñi salutiferȩ curatio¬
nis auxiliũ circũcisio contra origina¬
le peccatũ in lege oꝑabat᷑. qd̾ nc̃ bap¬
tismꝰ excepto qͦd regni cȩlestiᷤ ianuã
pͥmi patres intrare ñ poterant. ꝓpt̾
qd necessaria fuit mors xp̃i. quȩ adi¬
tũ uitȩ patefaceret: Tres st̃ sanȩ
circũcisiones. una in carnȩ tantũ
tera quȩ fit in p̃senti. qͣndo anima
ꝑ depositionẽ iniqͥtatis circũcidit᷑
Altera quȩ in futuro fiet qͣndo ꝑ depo¬
sitionem corruptionis corpꝰ circũcidet᷑
Prima gͥ ẽ in carne scd̃a in mente. t̾cia
in corpore Octonarius uͦ in sacra scͥp¬
tura aliqͣndo tẽpꝰ resurrectioniᷤᷤ sig¬
nificat. qd̾ post p̾sentẽ qͦ septẽ diebꝰ
currit uitam sequit᷑. aliqͣndo tẽpꝰ

Expanded text:
 incircumcisus manifeste datur intelligi sacramentum circumcisionis ad hoc institutum ut per ipsum homo a debito primae praevaricationis liberaretur. Idem enim salutiferae curationis auxilium circumcisio contra originale peccatum in lege cooperabatur quod nunc baptismus, excepto quod regni coelestis januam primi patres intrare non poterant, propter quod necessaria fuit mors Christi, quae aditum vitae patefaceret. Tres sane sunt circumcisiones: Una in carne tantum etera quae fit in praesenti, quando anima per depositionem iniquitatis circumciditur; altera quae in futuro fiet, quando per depositionem corruptionis corpus circumcidetur. Prima igitur est in carne, secunda in mente, tertia in corpore. Octonarius vero in sacra Scriptura aliquando tempus resurrectionis significat quod post praesentem quae septem diebus currit vitam sequitur, aliquando tempus
Abbreviated transcription (Latin):
ro femine in popło circũcisioniᷤ sola
fide saluabant᷑. sacrificiis & obla-¬
tionibꝰ aliisq legis cerimoniis pu-¬
rificatȩ: Ipsam quoq circũcisionẽ
fide suscipientes. & in eis qͥ carne il¬
lam susceꝑunt uenerando partici¬
pante. Masculi qͥ morte p̃uenti ad
octauum diẽ ꝑuenire non potuert̃.¬
& ob hoc sine circũcisioniᷤ sacramen¬
to ab hac uita recessert̃. sola fide pa-¬
rentũ cũ oblationibꝰ & sacrificuꝰ int̾¬
uenientibꝰ non imꝓbabilĩt saluati
existimant᷑. ꝓ eo qđ p̃ceptũ circũci¬
sionis ñ nͥ masculis ad octaiũi diem
uenientibꝰ indictũ ee uidet᷑. ac ꝑ hoc
p̃uaricationiᷤᷤ reos non fuisse qui p̃
datũ non fuerat nͥ ꝑuenientibꝰ ad
diẽ octauum: Precipue ne misera-¬
bilior hic sexꝰ appareat. & ei etiam
p̃rudicet᷑ in illo. a quo alter sexus
absolutus om̃ino fuisse cõꝓbat᷑. S
merito querit᷑. si hii qui die octauũ
negligentia siue contẽptu parentũ

Expanded text:
feminae in populo circumcisionis sola fide salvabantur, sacrificiis et oblationibus, aliisque legis caeremoniis purificatae; ipsam quoque circumcisionem fide suscipientes, et in eis qui carnem illam susceperunt, venerando participantes. Masculi qui morte praeventi ad octavam diem pervenire non potuert ob hoc sine circumcisionis sacramento ab hac vita recesserunt, sola fide parentum cum oblationibus et sacrificiis intervenientibus non improbabiliter salvati existimantur, pro eo quod praeceptum circumcisionis non nisi masculis ad octavum diem venientibus indictum esse videtur, ac per hoc praevaricationis reos non fuisse, qui codatum non fuerat nisi pervenientibus ad diem octavum. Praecipue ne miserabilior hic sexus appareat; et ei etiam praejudicetur in illo a quo alter sexus absolutus omnino fuisse comprobatur. Sed merito quaeritur, an ii qui diem octavum negligentia sive contemptu parentum,
Abbreviated transcription (Latin):
putant cultello de petra facto. qͦd
tamen nulla alia auctoritate ꝓbant.
nͥ qͥa sephora uxor moysi t̾ritã ab
angło acutã petrã sũpsisse legit᷑. &
ea p̾putiũ filii sui circũcidisse & io
suȩ in t̾rã ꝓmissioniᷤ ingressurꝰ scd̾o
in popło isrł circũcisioniᷤ sacͣmen¬
tũ cultris petriniᷤᷤ innouasse memo

Expanded text:
putant cultello de petra facto, quod putant cultello de petra facto, quod tamen nulla alia auctoritate probant, nisi quod Sephora, uxor Moysi, territa ab angelo, acutam petram sumpsisse legitur, et ea praeputium filii sui circumcidisse . Et Josue, in terram promissionis ingressurus, secundo in populo Israel circumcisionis sacramentum c
Abbreviated transcription (Latin):
cũ cideret pelle p̃putii sui. sibi
insignũ. posteris in exemplũ. tantũ
ad priore statũ suꝑ ad den ᷤᷤ qͣtmꝰ ꝑ hoc
signacłm popłs d̾i ab infidelibꝰ discer-¬
neret᷑. qͦusq ille ueniret. qͥ ñ solũ de
filiis abrahȩ. s de uniuersis gentibꝰ
fideles colligeret. ac ꝑ hoc sic̾ dictũ
ẽ ñ iã ꝑ signacłm carniᷤ in genere.
s ꝑ signacłm baptismatiꝰ secernerent᷑
in scĩficatione Sane qͥcũq interim
ñ de semine abrahȩ fideles extitert̃.
huic p̃ceptioni subiecti ñ fuert̃ Neq
circumcisioniᷤᷤ qͣ soli semini abrahȩ
indicta fuerat suscipiende debito
tenebant᷑ s fide oꝑante ꝑ dilectionẽ.
sic̃ & pͥus sub lege nat᷑ali. pͥusqũa cir-¬
cũ cisio instituta fuisset. qui usti fue¬
rant sine circũcisione saluabant᷑:
Modꝰ autẽ circũcisionis taliᷤ erat Pre¬
ceptũ fuit ut puer masculꝰ octauo
die a natiuitate sua circũcideretur
in carne p̃putii sui. & st̃ qͥ addendũ

Expanded text:
cumcideret pellem praeputii sui in signum sibi, posteris in exemplum; tantum ad priorem statum superaddens quatenus per hoc signaculum populus Dei ab infidelibus discerneretur, quousque ille viveret qui non solum de filiis Abrahae, sed de universis etiam gentibus fideles colligeret, ac per hoc non jam per signaculum carnis in genere, sed per signaculum baptismatis secernerin sanctificatione. Sane quicunque interim non de semine Abrahae fideles exstiterunt; huic praeceptioni subjecti non fuerunt. Neque circumcisionis quae soli semini Abrahae indicta fuerat suscipiendae debito tenebantur, sed fide operante per dilectionem, sicut et prius sub lege naturali priusquam circumcisio instituta fuisset; qui justi fuerant sine circumcisione salvabantur. Modus autem circumcisionis talis erat. Praeceptum fuit, ut puer masculus octavo die a nativitate sua circumcideretur in carne praeputii sui . Et sunt qui addendum
Abbreviated transcription (Latin):
do ut a cetis gentibꝰ discerne̾t᷑ qͣtinuᷤ
singłariᷤ maneret & discreta generatio
dequa xp̃c nasceret᷑. Unde conseqͤnt̃
colligit᷑ ꝓbabile eͥe. illi tantũ semini
abrahȩ circũcisionẽ ex p̃cepto indic
tã deqͦ xp̃c nasciturꝰ erat. Ut uidelicet
post abrahã ysaac. post ysaac iacob.
ac deinde duodecĩ tribubꝰ qͦ de ipso
de esaustirpe fuisse credtt᷑. qͥ tamen
circũcisus fuisse ñ legit᷑¬

Expanded text:
do, ut a caeteris gentibus discerneretur, quatenus singularis maneret, et discreta generatio de qua Christus nasceretur. Unde consequenter colligitur probabile esse illi semini Abrahae circumcisionem a Christus nasciturus erat, ut videlicet post Abraham Isaac, post Isaac Jacob, ac deinde duodecim tribus quae de ipso de Esau stirpe fuisse creditur, qui tamen circumcisus fuisse non legit
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cepti considerare oportet
& ꝓhibitionis scđm eundẽ modũ:
Om̃e enim p̃ceptum uł ꝓhibitio. aut
ꝓpt̃ ipsum fit cui fit. aut ꝓpt̾ ipsũ
a quo fit. aut ꝓpt̾ aliũ ꝓquofit Lo¬
ta autẽ p̾cepti utilitas & bonum.
siue in eo qđ faciendũ p̃cipit᷑. siue
in eo qđ cauendum mandat᷑. ad
eum solũ refertur ꝓ qͦ fit. siue idem
sit ille siue alius ab eo cui fit. uel
ab eo a quo fit: finis autẽ manda-¬
ti fructus ẽ & utilitas. & causã bo-¬
num. qd̃ consequit᷑ post consum-¬
mationem p̃cepti. & hoc bonum
ad eum tantum refert᷑ ꝓ quo fit
pletio precepti:¬

Expanded text:
praecepti considerare oportet et prohibitionis, secundum eumdem modum. Omne enim praeceptum vel prohibitio aut propter ipsum fit cui fit; aut propter ipsum a quo fit; aut propter alium pro quo fit. Tota autem praecepti utilitas et bonum sive in eo quod faciendum praecipitur sive in eo quod cavendum mandatur, ad eum solum refertur pro quo fit: sive idem sit ille, sive alius ab eo cui fit, vel ab eo a quo fit. Finis autem mandati fructus est et utilitas et causa et bonum quod consequitur post consummationem praecepti. Et hoc bonum ad eum tantum refertur pro quo fit pletio praecepti
Abbreviated transcription (Latin):
UIA uͦ illi ꝑuiolentiã nocere
non potuit. ad fraudem se
conuertit. ut dolo hominẽ supplan¬
taret. quẽ uirtute supplantare ñ
posset Ne autem fraus illiꝰ om̃ino
nulla eet si nimis manifestaret᷑. in
ꝓpͥa forma uenire non debuit. ne
manifeste cognosceret᷑. & nullatenꝰ
reciꝑetur: Iterum ne nimis uolen¬
ta eet fraus eiꝰ si prorsus occultaret᷑.¬
& homo simul si ds̃ eum tali fraude
quȩ caueri non posset decipi per-¬
mitteret iniuriam pati uideret᷑.
in aliena quide forma uenire ꝑmiᷤᷤ¬
sus est. s tali inqua eiꝰ malitia pror¬
sus non celaretur. Ut gͥ in ꝓpria
forma non ueniret sua uoluntate
factum est. ut aliam formam nisi
quȩ maliciȩ suȩ conueniret habe-¬
re non posset diuina ordinatio-¬
ne dispositum Uenit gͦ ad homi¬
nem in serpente callidus hostis.
qui fortassis si ꝑmissus fuisset. in
forma columbȩ uenire maluisset
S hoc uas sp̃c sc̃s sibi reseruauit.
qͥa ꝓfecto dignum non erat. ut

Expanded text:
uia vero per violentiam nocere non potuit ad fraudem se convertit, ut dolo hominem supplantaret quem virtute superare non posset. Ne autem fraus illius omnino nulla esset, si nimis manifestaretur; in propria forma venire non debuit, ne manifeste cognosceretur, et nullatenus reciperetur. Iterum ne nimis violenta esset ejus fraus si prorsus occultaretur et homo simul si Deus eum tali fraude quae caveri non posset decipi permitteret injuriam pati videretur, in aliena quidem forma venire permissus est; sed tali in qua ejus malitia prorsus non celaretur. Ut igitur in propria forma non veniret sua voluntate factum est, ut autem aliam formam nisi talem quae malitiae suae conveniret habere non posset, divina ordinatione dispositum. Venit ergo ad hominem in serpente callidus hostis, qui fortassis si permissus fuisset in forma columbae venire maluisset. Sed hoc vas Spiritus sanctus sibi reservavit, quia profecto dignum non erat ut
Abbreviated transcription (Latin):
¶ IA gͦ coniugium int̾ maᷤ¬
culum & feminã ante pecca-¬
tum a deo institutũ. eisq ut cresce-¬
rent & multiplicarent᷑ dono bene-¬
dictionis concessum atq iniunctum
legimꝰ. cõmixtionẽ carnis in prolis¬
generatione sine turpitudine &
concupiscentia futurã nullatenus
dubitare debemꝰ. Qgͦ sine peccato
generarent᷑. consequens om̃ino ẽ
qđ etiam sine peccato nascerentur:
Quẽ admodũ hi qͥ mͦ generant᷑ cũ
concupiscentia. quasi ex ipso radi¬
cissuȩ uicio corruptionẽ trahenteᷤᷤ
nascuntur cum culpa:¬

Expanded text:
 ergo conjugium inter masculum et feminam ante peccatum a Deo institutum, eisque ut crescerent et multiplicarentur dono benedictionis concessum atque injunctum legimus: commistionem carnis in generatione prolis, sine turpitudine et concupiscentia futuram nullatenus dubitare debemus. Qui ergo sine peccato generantur, consequens omnino est quod etiam sine peccato nascerentur, quemadmodum ii qui modo generantur cum concupiscentia, quasi ex ipso radicis suae vitio corruptionem trahentes, nascuntur cum culpa
Abbreviated transcription (Latin):
cũ ceꝑit agnoscere errorẽ suum.
quia hȩc digna dõ non ft̃. nec ꝓ¬
bat ratio ut ita sentiamꝰ de illoᷤ qͥ
sapiens ẽ. & bonꝰ. & ꝑfectꝰ. & non
inuenit᷑ mutabilitas in eo ulla.
cũ omĩa genera mutabilitatis fue¬
rint in consideratione ad ducta.
siue quȩ in corporibꝰ inueniunt᷑.
siue quę sp̃uum naturã contin-¬
Quibus modis corꝑamutant᷑.

Expanded text:
cum coeperit agnoscere errorem suum. cum coeperit agnoscere errorem suum. Quia haec digna Deo non sunt, nec probat ratio ut ita sentiamus de illo qui sapiens est et bonus et perfectus; et non invenitur mutabilitas in eo ulla, cum omnia genera mutabilitatis fuerint in consideratione adducta; sive quae in corporibus inveniuntur, sive quae spirituum naturam continQuibus modis corpora mutant
Abbreviated transcription (Latin):
Tclamat
creat᷑a foris. & ꝓbat rationẽ
hanc. & cõmendat qm̃ ita ẽ Et de¬
monstrat summa pulchritudo
oꝑis ꝑfectã e̾ẽ sapientiã condito¬
ris. & opponit se ꝑseuerantia de-¬
coris ipsius. & qͥa non minuit᷑ qđ
institutũ ẽ pͥmũ bonũ. & dicit
qm̃ ȩt̾na :÷ sapientia eiꝰ. & minui
om̃ino non potest. nec decrescit
aliquando plenitudo sensus illius
a consummatione Et exit ratio
cũ attestatione alia. & uidet qm̃
uoluntas di ȩt̃na est. & ita sentire
bonũ est. & qm̃ hoc ꝓbat opus eiꝰ
qd̾ non mutatur. & ordo uniuersi¬
tatis idem ꝑseuerans & adicit
ipsa rationem qm̃ nichil nouu̾
est deo. ut illud tunc uł nunc
amare incipiat qͦd pͥus non no¬
uerit. aut obliuisci. sicut homo
dilectionis antiquȩ. ut in memo¬
riam non ueniat. qd̾ pͥus cognitũ¬
fuerat. aut errare bonum estimanꝰ
qđ malũ ẽ. ut diligat illud qd̾ ñ
oportet. & postea quasi penitens.
& mutans cor. & affectum uarians.

Expanded text:
Clamat creatura foris et probat ipsa rationem hanc, et commendat quoniam ita est. Et demonstrat summa pulchritudo operis perfectam esse sapientiam conditoris. Et apponit se perseverantia decoris ipsius. Et quod non minuitur quod institutum est primum bonum. Et dicit quod aeterna est sapientia ejus et minui omnino non potest; nec decrescit aliquando plenitudo sensus illius a consummatione. Et exit ratione cum attestatione alia; et videt quoniam voluntas Dei aeterna est; et ita sentire bonum est. Et quoniam hoc probat opus ejus quod non mutatur; et ordo universitatis idem perseverans. Et adjicit ipsa rationem, quoniam nihil novum Deo est ut illud tunc vel nunc amare incipiat quod prius non noverit; aut oblivisci sicut homo dilectionis antiquae, ut in memoriam non veniat quod prius cognitufuerat; aut errare bonum existimans quod malum est, ut diligat illud quod non oportet; et postea, quasi poenitens et mutans cor et affectum varians
Abbreviated transcription (Latin):
Ic gͥ constat ordo rerũ. ut post
pͥma posteriora seqͣnt᷑: Prima
om̃ium est uoluntas creatoris. gm̃
ex ipsa st̃ omĩa Post ipsam secunt᷑:
quȩ st̃ ex ipsa Prima st̃ quȩ in ea
st̃ ȩt̾na st̃. nec gradũ habent. nec
successionẽ. qm̃ in unitate consistua
& in ȩt̾nitate non transeunt: Quȩ
ex ea st̃ creata st̃ ꝑ eam. quȩ causã
sumpserunt ex ipsa. non substan¬
tiã in ipsa. qͥa diuina natura sub¬
stantialit᷑ ex se non genuit quȩ
causalit̃ creauit. qͥa non potest
naturalit̾ ide ee̾ qui fecit & qͦd fac¬
tũ ẽ. Quȩ gͥ facta st̃ unũ non ft̃
& in hiis quȩdã pͥma st̃ quȩdã scd̃a
ñ pͥma ad prima. sed ad scda pͥma
Quȩ enĩ ad prima ante se scd̾a ft̃.
ad scd̾a a se sunt pͥma. & scd̾a ab ip¬
sis tercia st̃ ad pͥma Quȩ in uolun¬
tate dĩ ȩt̾na & inuisibilia ft̃: pͥma
om̃ium st̃. qͦ ex uoluntate di tẽpo

Expanded text:
 ut post rima posteriora sequantur. Prima omnium rerum est voluntas Creatoris, quoniam ex ipsa sunt omnia. Post ipsam sequuntur quae sunt ex ipsa. Prima sunt quae sunt in sunt aeterna sunt, nec gradum habent nec successionem, quoniam in unitate consistunt et in aeternitate non transeunt. Quae ex ea sunt creata sunt per eam, quae causam sumpserunt ex ipsa non substantiam in ipsa; quia divina natura substantialiter ex se non genuit quae causaliter creavit; quia non potest naturaliter idem esse qui fecit et quod factum est. Quae igitur facta sunt unum non sunt, et in his quaedam prima sunt, quaedam secunda; non prima ad prima sed ad secunda prima. Quae enim ad prima ante se secunda sunt ad secunda, a se sunt prima; et secunda ab ipsis; tertia sunt ad prima. Quae in voluntate Dei aeterna et invisibilia sunt, prima omnium sunt. Quae ex voluntat