comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
arbitror dicere curnon utrumq pocius siutrumque uerum est: & siquid tertiũ
& siquid quartum & siquid omnino aliud uerum quispiam in his uerbis uida cur
non illa omnia uidis se credatur perquem dsunus sacras litteras uera & diuersa
uisuris multorum sensibus cemperauit: egocerte quod intrepidus demeo corde
pnuntio si ad culmen austoritatis aliquid scriberem sic mallem scribere ut quod
ueri quis que dehisrebus capereposs& mea uerba resonarent. quamut unam ueram
sententiam ad hoc a pertius ponerem ut excluderem c&eras quarum falsitas me
non poss& offendere. Nolo ita que ds meus tam praeceps esse ut hocillum uirum
detemeruis se non credam : sensit ille omnino in his uerbis atque cogitauit cum ea
scriber& quicquid hicuer potuimus inuenire : & quic quid nos non potuimus aut
non dumpotuimus &tameninhis in ueniri potest: postremo dñe quids es & ñ caro

Expanded text:
arbitror dicere: cur non utrumque potius, si utrumque uerum est, et si quid tertium arbitror dicere: cur non utrumque potius, si utrumque uerum est, et si quid tertium - et si quid quartum et si quid omnino aliud uerum quispiam in his uerbis uidet, cur non illa omnia uidisse credatur, per quem deus unus sacras litteras uera et diuersa uisuris multorum sensibus temperauit? ego certe, quod intrepidus de meo corde pronuntio, si ad culmen auctoritatis aliquid scriberem, sic mallem scribere, ut quod ueri quisque de his rebus capere posset, mea uerba resonarent, quam ut unam ueram sententiam ad hoc apertius ponerem, ut excluderem ceteras, quarum falsitas me non posset offendere. nolo itaque, deus meus, tam praeceps esse, ut hoc illum uirum de te meruisse non credam. sensit ille omnino in his uerbis atque cogitauit, cum ea scriberet, quidquid hic ueri potuimus inuenire et quidquid nos non potuimus aut nondum potuimus et tamen in eis inueniri potest. Postremo, domine, qui deus es et non caro
Abbreviated transcription (Latin):
pura caritate Acꝑhoc siquis quaerit exme quidhorum morses tuus ille famulus
senserit non sunt bi sermones confessionum mearum. si tibi non confiteor nescio
&scio ta menillas ueras esse sententias exceptis carnalibus de quibus quantum aesti¬
maui locutussum. Quosta menbon aespei paruulos haec uerba libritui non terri¬
ant. altabumiliter & pauca copiosae sed omnes quos in eis uerbis uera cernere ac
dicere fateor Diligamus nos inuicem pariter que diligamuste dm̃ nostrum fontẽ
ueritatis si nonuana sed ipsam sitimus Cundem que famulum cuum scriptura ehuius
dispensatorem spũ tuo plenũ ita honoremus ut hoc cum tereuel ante cum haec scriber&
adtendis secredamus quod in eis maxime & luce ueritatis & frugeutilitatis excellit
tacum alius dixerit hoc sensit quodego & alius immo illud quodego religiosius me

Expanded text:
pura caritate. ac per hoc, si quis quaerit ex me, quid horum Moyses, tuus ille famulus, pura caritate. ac per hoc, si quis quaerit ex me, quid horum Moyses, tuus ille famulus, senserit, non sunt hi sermones confessionum mearum. si tibi non confiteor, nescio et scio tamen illas ueras esse sententias exceptis carnalibus, de quibus quantum existimaui locutus sum. quos tamen bonae spei paruulos haec uerba libri tui non territant alta humiliter et pauca copiose; sed omnes, quos in eis uerbis uera cernere ac dicere fateor, diligamus nos inuicem pariterque diligamus te, deum nostrum, fontem ueritatis, si non uana, sed ipsam sitimus, eundemque famulum tuum, scripturae huius dispensatorem, spiritu tuo plenum, ita honoremus, ut hoc eum te reuelante, cum haec scriberet, adtendisse credamus, quod in eis maxime et luce ueritatis et fruge utilitatis excellit. Ita cum alius dixerit: "hoc sensit, quod ego", et alius: "immo illud, quod ego", religiosius me
Abbreviated transcription (Latin):
Nectem poreprior simulenim cum cantu edicur Nec prior electione non enimpoier
sonus quam cantus quando quidem cantus est non tantum sonus uerum &iam speciosus
sonus sed priorest origine quia non cantus formatur ut sonussit sed sonus formatus
utcantus sit. hoc exemplo qui potest intellegat materiam rerum primo factton
& appellatam caelum & cerrã quia indefacta sunt caelum & terra: Nectempo¬
reprimo faccã quia formacrerum exserunt tempora illa autemerat in forinis
iam que intemporibus simulanim aduertitur nec tamendeilla narrari aliquid potest
nisi uelut tempore priorsit cumpendatur extremior quia profecto meliora sunt
formata quam in formia & praecedatur ae ternitate creatoris ut ess& denihilo un¬
de aliquid fier& In hac diuersi tate sententiarum uerarum: concordiam pariat
ipsa ueritas & ds̃ noster misereatur nostri ut legitima lege ut amur praecepti fine

Expanded text:
nec tempore prior: simul enim cum cantu editur; nec prior electione: non enim potior nec tempore prior: simul enim cum cantu editur; nec prior electione: non enim potior sonus quam cantus, quando quidem cantus est non tantum sonus uerum etiam speciosus sonus; sed prior est origine, quia non cantus formatur ut sonus sit, sed sonus formatur ut cantus sit. hoc exet appellatam caelum et terram, quia inde facta sunt caelum et terra, nec tempore primo factam, quia formae rerum exserunt tempora, illa autem erat informis iamque in temporibus simul animaduertitur, nec tamen de illa narrari aliquid potest, nisi uelut tempore prior sit, cum pendatur extremior, quia profecto meliora sunt formata quam informia, et praecedatnr aeternitate creatoris, ut esset de nihilo, unde aliquid fieret. In hac diuersitate sententiarum uerarum concordiam pariat ipsa ueritas, et deus noster misereatur nostri, ut legitime lege utamur, praecepti fine,
Abbreviated transcription (Latin):
nec prior interuallo temporis Neq enim priore cempore sonos edimus in formes sine
cantu : & eos in posteriore tempore informam canticico aptamus aut fingimus sicut
ligna quibus arca uel ar gentum quo uasculum fabricatur. Tales quippe matheriae
tempore &iam praecedunt formasrerum quaefiunt exeis. A tincantu nonita est Cũ
enim cantacur auditursonus eius non prius in formitersonat & deinde formatur
incantu. quod enim primo ut cumque sonuerit praeterit: nec exeoquic quã reppe¬
ries quod resumtum arte conponas. & ideo cantus in sonosuo uercitur : quisonus eius
materies eius est : Idem qui ppeformatur ut cantus sit. &ideo sicut dicebam priorma¬
teries sonandiquam forma cantandi Non perficiendi potentia prior. neque enim sonus
est cantandi artifex sed cantanti animae subiac& excorpore de quocantum faciat

Expanded text:
nec prior interuallo temporis; neque enim priore tempore sonos edimus informes sine nec prior interuallo temporis; neque enim priore tempore sonos edimus informes sine cantu et eos posteriore tempore in formam cantici coaptamus aut fingimus sicut ligna, quibus arca, uel argentum, quo uasculum fabricatur. tales quippe materiae tempore etiam praecedunt formas rerum, quae fiunt ex eis. at in cantu non ita est. cum enim cantatur, auditur sonus eius, non prius informiter sonat et deinde formatur in cantum. quod enim primo utcumque sonuerit, praeterit nec ex eo quicquam reperies quod resumtum arte componas; et ideo cantus in sono suo uertitur, qui sonus eius materies eius est. idem quippe formatur ut cantus sit, et ideo, sicut dicebam, prior materies sonandi quam forma cantandi: non per faciendi potentiam prior: neque enim sonus est cantandi artifex, sed cantanti animae subiacet ex corpore de quo cantum faciat;
Abbreviated transcription (Latin):
mosi posteanihil: Cum uero dicit primo in formem de indeformatam. non est absurdus
simodo est idoneus discernere quid praecedat aeternitate quid tempore quidelectio¬
ne quidorigine ae ternitate sicut d somnia: cemporesicut flos fructum electione. sicut
fructus florem origine sicut sonus cantum. In his quattuor primum &ultimum quae
commemoraui difficillime intelleguntur : duo media facillime Namquerara uisio est &¬
nimis ardua conspicere dnẽ aeternitatem tuã in commutabiliter mutabilia facientẽ Ac
perhoc priorem quis de indesic acutum cernat animo ut sinelabore magnodinoscere ua¬
leat quomodosit priorsonus quam cantus: ideo quia cantus est formatus sonus & esse
utique aliquid non formatum pocest. Formariautem quod nonest non potest. sic est
prior materies quamid quod ex eafit : Nonideoprior quia ipsa efficit cumpotius fiat

Expanded text:
mo, si postea nihil?" cum uero dicit primo informem, deinde formatam, non est absurdus, mo, si postea nihil?" cum uero dicit primo informem, deinde formatam, non est absurdus, si modo est idoneus discernere, quid praecedat aeternitate, quid tempore, quid electione, quid origine: aeternitate, sicut deus omnia; tempore, sicut flos fructum; electione, sicut fructus florem; origine, sicut sonus cantum. in his quattuor primum et ultimum, quae conmemoraui, difficillime intelleguntur, duo media facillime. namque rara uisio est et nimis ardua conspicere, domine, aeternitatem tuam inconmutabiliter mutabilia facientem ac per hoc priorem. quis deinde sic acutum cernat animo, ut sine labore magno dinoscere ualeat, quomodo sit prior sonus qutique aliquid non formatum potest, formari autem quod non est non potest. sic est prior materies quam id quod ex ea fit: non ideo prior, quia ipsa efficit, cum potius fiat;
Abbreviated transcription (Latin):
tellegunt sed alius unde consummar&ur intellegebilis sensibilis que creatura
alius tantum unde sensibilis moles ista corporea sinu grandi continens perspicuas
promcas que naturas: Nec illi un omodo qui iamdispositas digestasq creaturas
caelum & terram uocari hoc loco credunt sed alius in uisibilem adque ui sibilem. alius
solam uisibilem inqualuminosum caelum suspicimus & cerrã caliginosã quaeq:
in eis sunt. atille quinon aliter accipit in principio fecit quam sidicer& primo
fecit non hab& quomodo ueraciter in tellegat caelum & terrã nisimateriam
caeli & terrae intellegat. uidelic& uniuers ae id est incellegibilis corporalis que naturae: sienim
iam formatam uelit uniuersam. recce ab eo quaeri pocerit si hoc primofecitds̃ quid fecerit
deiñceps & post uniuersi tatem non inueni&: Ac ꝑ hoc audi & inuitus. quo modo illud pri¬

Expanded text:
tellegunt, sed alius, unde consummaretur intellegibilis sensibilisque creatura, tellegunt, sed alius, unde consummaretur intellegibilis sensibilisque creatura, alius tantum, unde sensibilis moles ista corporea sinu grandi continens perspicuas promptasque naturas. nec illi uno modo, qui iam dispositas digestasque creaturas caelum et terram uocari hoc loco credunt, sed alius inuisibilem atque uisibilem, alius solam uisibilem, in qua luminosum caelum suspicimus et terram caliginosam quaeque in eis sunt. At ille, qui non aliter accipit: in principio fecit, quam si diceretur: primo fecit, non habet quomodo ueraciter intellegat caelum et terram, nisi materiam caeli et terrae intellegat, uidelicet uniuersae, id est intellegibilis corporalisque creaturae. si enim iam formatam uelit uniuersam, recte ab eo quaeri poterit, si hoc primo fecit deus, quid fecerit deinceps, et post uniuersitatem non inueniet ac per hoc audiet inuitus: "quomodo illud pri
Abbreviated transcription (Latin):
ciori distantia pertempora & locospulchras narrationes faciant aut patiantur V¬
dent haec & gaudent inluce ueritatistuae quantulum hicualent & aliuscorũ in¬
tendit in hoc quod dictum est in principiofecitds̃ & respicit sapientiã principium
quia & loquitur ipsa nobis alius icidem intendit in eadem uerba & principium in¬
tellegit ex ordium rerum conditarum & sic accipit in principio fecit acsidicere tur
primo fecit ad que in eis quuntellegunt in principio quod insapientia fecisti caeluras¬
& terram alius eorum ipsum cacłum & terram creabilem inateriã caeli& terrae
sic essecredit cognominatam alius iam formatas distinctasq naturas alius unã
formatam eandemq spiritalem caelinomine alius in formem corporalis ma¬
teriae terrae nomine. Qui autem incellegunt in nominibus caeli& terrae ad¬
huc in formẽma teriam dequa formar&ur caelum & terra necipsi uno modo idin¬

Expanded text:
tiore distantia per tempora et locos pulchras uariationes faciant aut patiantur. utiore distantia per tempora et locos pulchras uariationes faciant aut patiantur. uident haec et gaudent in luce ueritatis tuae, quantulum hic ualent. Et alius eorum intendit in id, quod dictum est: in principio fecit deus, et respicit sapientiam principium, quia et loquitur ipsa nobis. alius itidem intendit in eadem uerba et principium intellegit exordium rerum conditarum et sic accipit: in principio fecit, ac si diceretur: primo fecit. atque in eis, qui intellegunt in principio, quod in sapientia fecit caelum et terram, alius eorum ipsum caelum et terram, creabilem materiam caeli et terrae, sic esse credit cognominatam, alius iam formatas distinctasque naturas, alius unam formatam eandemque spiritalem caeli nomine, aliam informem corporalis materiae terrae nomine. qui autem intellegunt in nominibus caeli et terrae adhuc informem materiam, de qua formaretur caelum et terra, nec ipsi uno more id in
Abbreviated transcription (Latin):
plumem pullum conculcent qui transeunt uiam & mit trangelumtuũ qui eum reponat
innido ut uiuat donec uol& Alii uero quibus haec uerba noniamnidus sedo paca frutet¬
ca sunt uident in eis lacentes frustus & uolitant la& antes & garriunt scrutantes &scar¬
punteos Vident enim cumhae uerba legunt uelaudiunt tuads̃ aeterna & stabiliꝑ
mansione cuncta pra&erita & futura tempora superari nec tamen quic quamesse tẽ¬
poralis creaturae qđ tunon feceris: Cuius uoluntas quia idest quod tu nullo modo muta¬
ta uel quae antea non fuiss& exorta uolumtate fecistiomnia nond& esimilitudin ẽtuã
formamomnium sed denihilo dissimilitudinem in formẽ quae formar&ur ꝑsimilitu¬
dinem tuã recurrens inte unum procapto ordinato quantum cuiquererum in suogene¬
redatum est & fierent omnia bon a ualde siue maneant circate siue gradatim remo¬

Expanded text:
plumem pullum conculcent qui transeunt uiam, et mitte angelum tuum, qui eum reponat plumem pullum conculcent qui transeunt uiam, et mitte angelum tuum, qui eum reponat in nido, ut uiuat, donec uolet. Alii uero, quibus haec uerba non iam nidus, sed opaca frutecta sunt, uident in eis latentes fructus et uolitant laetantes et garriunt scrutantes et carpunt eos. uident enim, cum haec uerba legunt uel audiunt, tua, deus, aeterne stabili permansione cuncta praeterita et futura tempora superari nec tamen quicquam esse temporalis creaturae, quod tu non feceris, cuius uoluntas, quia id est quod tu, nullo modo mutata uel quae antea non fuisset, exorta uoluntate fecisti omnia, non de te similitudinem tuam formam omnium, sed de nihilo dissimilitudinem informem, quae formaretur per similitudinem tuam recurrens in te unum pro captu ordinato, quantum cuique rerum suo genere datum est, et fierent omnia bona ualde, siue maneant circa te, siue gradatim remo
Abbreviated transcription (Latin):
Nouo quodam & repentino placito extrascipsam tam quã locis distantibus fecisse cae¬
lum & terrã duomagna corpora supra &infra quibus omnia contineocortau
cum audiunt dixit ds fiat illud & factum estillud cogitant uerba coeotaneessi¬
nita sonantia temporibus ad que transeuntia postquorum transitum statun ceshi¬
ue quodius sum est ut exsister& & si quid forte aliud hoc modo ex familiari tatetarnis
opinantur. inquibus adhuc paruulis animalibus dumisto humillimo genere uerborum
tam quam materno sinueorum gestatur infirmitas salubriter aedificatur fidesqua
cestum habeant & teneant dm̃ fecisse omnes naturas quas eorum sensus mirabilistatra¬
tate ciscumspicit. Quorum siquis piã quasi uilitatem dictorum aspernatus extra
nutritorias cunas superba in becillitate seextenderit: heu cad& misere dneds̃ miserere nein¬

Expanded text:
nouo quodam et repentino placito extra se ipsam tamquam locis distantibus fecisse caenouo quodam et repentino placito extra se ipsam tamquam locis distantibus fecisse caelum et terram, duo magna corpora supra et infra, quibus omnia continerentur, et cum audiunt: dixit deus: fiat illud, et factum est illud, cogitant uerba coepta et finita, sonantia temporibus atque transeuntia, post quorum transitum statim existeret quod iussum est ut existeret, et si quid forte aliud hoc modo ex familiaritate carnis opinantur. in quibus adhuc paruulis animalibus, dum isto humillimo genere uerborum tamquam materno sinu eorum gestatur infirmitas, salubriter aedificatur fides, qua certum habeant et teneant deum fecisse omnes naturas, quas eorum sensus mirabili uarietate circumspicit. quorum si quispiam quasi uilitatem dictorum aspernatus extra nutritorias cunas superba inbeccillitate se extenderit, heu! cadet miser et, domine deus, miserere, ne in
Abbreviated transcription (Latin):
unt intellegere quem ammodum creatdst amquam excedenti auires suas dictasetu¬
sarent & illo quihociampossunt inquam lib& ueram sententiam cogitando uenissent
eam non pra&ermissam in paucis uerbisciui famuli repperirent : &si alius aliam uidissolin
iuce ueritatis necipsãineisdem uerbis intellegendã deesse. Sicutenim fons in paruo loco
uberior est pluribus queriuis in amoliora spacia fluxumministrat. quam quilib& corũ
riuorum quipermulta locorum ab eodem fontededucitur ita narratio dispensatoris
cui sermocinaturis pluribus ꝓfutura paruo sermonis modulo scat& fluenta liquidas
ueritatis : unde sibiquis que uerum quod dehis rebus potest hic illud ille illud perlongi¬
ores loque larum anfractus trahat: Alii enim cum haec uerba legunt uelaudiunt
cogitant dm̃ quasi hominem aut quasi aliquammolem in mensa praeditã potestate

Expanded text:
unt intellegere quemadmodum creat deus, tamquam excedentia uires suas dicta recuunt intellegere quemadmodum creat deus, tamquam excedentia uires suas dicta recusarent et illi, qui hoc iam possunt, in quamlibet ueram sententiam cogitando uenissent, eam non praetermissam in paucis uerbis tui famuli reperirent, et si alius aliam uidisset in luce ueritatis, nec ipsa in eisdem uerbis intellegenda deesset. Sicut enim fons in paruo loco uberior est pluribusque riuis in ampliora spatia fluxum ministrat quam quilibet eorum riuorum, qui per multa locorum ab eodem fonte deducitur, ita narratio dispensatoris tui sermocinaturis pluribus profutura paruo sermonis modulo scatet fluenta liquidae ueritatis, unde sibi quisque uerum, quod de his rebus potest, hic illud, ille illud, per longiores loquellarum anfractus trahat. alii enim cum haec uerba legunt uel audiunt, cogitant deum quasi hominem aut quasi aliquam mole inmensa praeditam potestatem
Abbreviated transcription (Latin):
mei qui audis confessiones mneas & dimittis peccatamea quoniã tumihi praccipis ut chilig
proximum meũ sicut meipsum: non possumminus credere demorse fidelis simo famulo
tuo quammihi optarem acdesiderarem abstedari muneris sitempore illo natusesseii
quoilles eo queloct me constituis ses ut ꝑseruitutem cordis aclinguaemeae lit uerae llas
dispensarentiur quaetanto postessent omnibus gentibus profucurae & guniuer sum
onbemtanto austoritatis culmine omnium falsarum superbarum que docirinaaui
urrba sciperaturae: Vellem quippe sicunc ego essem morses ex eadem namque massa
om nes uenimus Etquid est homo nisi quia memores eius : uellem ergositunc ego essẽ
quodille & mibi abste geneseos liber scribendus adiniunger&ur talemmihi eloquer¬
di facultatemdari & eum cexendi sermonis modum ut ne queilli qui nondum quȩ¬

Expanded text:
mei, qui audis confessiones meas et dimittis peccata mea, quoniam tu mihi praecipis, ut diligam mei, qui audis confessiones meas et dimittis peccata mea, quoniam tu mihi praecipis, ut diligam proximum meum sicut me ipsum, non possum minus credere de Moyse fidelissimo famulo tuo, quam mihi optarem ac desiderarem abs te dari muneris, si tempore illo natus essem quo ille eoque loci me constituisses, ut per seruitutem cordis ac linguae meae litterae illae dispensarentur, quae tanto post essent omnibus gentibus profuturae et per uniuersum orbem tanto auctoritatis culmine omnium falsarum superbarumque doctrinarum uerba superaturae. uellem quippe, si tunc ego essem Moyses — ex eadem namque massa omnes uenimus; et quid esthomo, nisi quia memor es eius? — uellem ergo, si tunc ego essem quod ille et mihi abs te Geneseos liber scribendus adiungeretur, talem mihi eloquendi facultatem dari et eum texendi sermonis modum, ut neque illi, qui nondum que
Abbreviated transcription (Latin):
quando siipsemorses apparuiss& nobis atquedixiss& hoc cogitaui nec siccã uideremus¬
sed crederemus non itaq supra quam scribtum est . unus pro altero infl&ur aduersus
alterum : Diligamus dnm dm̃ nostrum extoto corde & extota anima & ex cotamen¬
tenostra & ꝓximum nostrũ sicut nos m&ipsos : Propter quaeduo praecepta car¬
tatis sensissemorsen quic quid in illis libris sensit. nisi crediderimus mendacem̃ facie¬
mus dñm cum de animo conserui aliter quam illedocuit opinamur : iam uide quam
stultum sit intanta copia uerissimarum sententi arum. quae deillis uerbis eruipos¬
sunt temere ad firmare quam earum morses potissimum senserit & ꝑniciosis con¬
tentionibus ipsam offendere caritatem : ꝓpterquã dixit omnia cuius dioti teoña¬
mur exponere : & camenego ds̃meus celsitudo humilitatis meae & requies laboris

Expanded text:
quando, si ipse Moyses apparuisset nobis atque dixissquando, si ipse Moyses apparuisset nobis atque dixisssed crederemus? non itaque salterum. diligamus dominum deum nostrum ex toto corde, ex tota anima, ex tota mente nostra et proximum nostrum sicut nosmet ipsos. propter quae duo praecepta caritatis sensisse Moysen, quidquid in illis libris sensit, nisi crediderimus, mendacem faciemus dominum, cum de animo conserui aliter quam ille docuit opinamur. iam uide, quam stultum sit in tanta copia uerissimarum sententiarum, quae de illis uerbis erui possunt, temere adfirmare, quam earum Moyses potissimum senserit, et perniciosis contentionibus ipsam offendere caritatem, propter quam dixit omnia, cuius dicta conamur exponere. Et tamen ego, deus meus, celsitudo humilitatis meae et requies laboris
Abbreviated transcription (Latin):
tam ne priue murea Nam quisquis id quod tu omnibus ad fruendum proponis
sibi proprieuindicat. & suum uult esse. quod omntumest: a communi propeblitur
ad sua hoc est a ueritate admendacium: Qui enim loquitur mendacium᷑ desuolo¬
quitur : ad tendȩ iudex optimeds ipsaueritas : adcende quid dicam concradiceo¬
rihuic : ad tendecoramte enimdico &coram fratribus meis qui legitime ut untur
legemusque ad finem caritatis: adtende & uide quid eidicam siplac& tibi. Hanc
enim uocem huic refero fracernã & pacificam: si ambouidemus ueruimesse quod
dicis & ambouidemus uerumesse quoddico ubi quaeso iduidemus: nec ego utiq: in
te nec cuinme sed ambo in ipsa quae su pramentes nostras est in commutabili ueri¬
tate : Cumergo deipsa dnĩdĩ nostriluce non contendamus. curde proximi cogitatio¬
ne contendimus quam sic uidere non possumus utuid&ur in commut abilis ueritas

Expanded text:
tam, ne priuemur ea. nam quisquis id, quod tu omnibus ad fruendum proponis, tam, ne priuemur ea. nam quisquis id, quod tu omnibus ad fruendum proponis, sibi proprie uindicat et suum uult esse quod omnium est, a communi propellitur ad sua, hoc est a ueritate ad mendacium. qui enim loquitur mendacium, de suo loquitur. Adtende, iudex optime, deus, ipsa ueritas, adtende, quid dicam contradictori huic, adtende; coram te enim dico et coram fratribus meis, qui legitime utuntur lege usque ad. finem caritatis; adtende et uide, quid ei dicam, si placet tibi. hanc enim uocem huic refero fraternam et pacificam: si ambo uidemus uerum esse quod dicis et ambo uidemus uerum esse quod dico, ubi, quaeso, id uidemus? nec ego utique in te nec tu in me, sed ambo in ipsa quae supra mentes nostras est inconmutabili ueritate. cum ergo de ipsa domini dei nostri luce non contendamus, cur de proximi cogitatione contendimus, quam sic uidere non possumus, ut uidetur inconmutabilis ueritas,
Abbreviated transcription (Latin):
capaup erum dsmeus incuius sinunon est contradictio: oluerdubi insune dc incor
in corut patientertales feram qui n ommibi hocdicant quia diuini sutitorsison¬
pariter amarent : sicut ego amo quod dicunt quando uerum dicunt : Non quia ipsorum est :¬
sed qui auerum est: &ideo iam nec ipsorum est quia uerum est: si autem ideo amert
illud quia uerum est:iam &ipsorum est & meuest. quoniã in commune omnium est ue¬
ritas amatorum : Illud autem quod contendunt non hoc sensis semorsen quodegodico
sed quodipsidicunt nolo non amo: quia & siita est tamen istatemeritas non scientiae
sed audaciae est. nec uisus sed trfus eam peperit : Ideoq: dñe tremenda sunt iudicia
tua quoniã ueritas tua nec mea est nec illius : aut illius sed omnium nostrũ isuo sad euis
conmuni onẽ publiceuocas: terribiliter admones nos ut eamnolimhus habere priua¬

Expanded text:
ta pauperum, deus meus, in cuius sinu non est contradictio, plue mihi mitigationes ta pauperum, deus meus, in cuius sinu non est contradictio, plue mihi mitigationes in cor,; ut patienter tales feram; qui non mihi hoc dicunt, quia diuini sunt et in corpariter amarent, sicut ego amo quod dicunt, quando uerum dicunt, non quia ipsorum, sed quia uerum est: et ideo iam nec ipsorum est, quia uerum est. si autem ideo ament illud, quia uerum est, iam et ipsorum est et meum est, quoniam in commune omnium est ueritatis amatorum. illud autem, quod contendunt non hoc sensisse Moysen, quod ego dico, sed quod ipsi dicunt, nolo, non amo, quia etsi ita est, tamen ista temeritas non scientiae, sed audaciae est, nec uisus, sed tyfus eam peperit. ideoque, domine, tremenda sunt iudicia tua, quoniam ueritas tua nec mea est nec illius aut illius, sed omnium nostrum, quos ad eius communionem publice uocas, terribiliter admonens nos, ut nolimus eam habere priua
Abbreviated transcription (Latin):
ram uoclo conullamiam formatam ꝑfectam que naturam siue spititalem seuacut¬
coralom sedutram̃que in choatam & adhuc in formem uelle intelleni. Video quup¬
oo uerepotuis se dici quicquidhorum dicer&ur : sed quid horum in hais uerbis ille
cogienusotunssonuta uidieo quamuis siu ealiquidberum siuequid aliud quodomo
commeinoratum non est tantus uir ille men te conspexerit cum baceuerb aoro¬
merae uerum eum uidisse aptequeida dnuntia uisse nondubicebo sensit echo ro¬
iimolestus sit dicendo mibi non hoc sensit morses quod tudieas sedhoe senss lolier
dicoo sienimmihi dicert& undeu̾s hocsensisse morsen quod dehis uer beseiun do qucais
diqud animoferre deberem &x respondere fortasse quae suoera sit ucudi sediqtđ¬
quanto ubtrius si essd& durior : Cum uero dicit non boc illesensit quod eudicis sedeat
rgs dico heqita men negat qđ uterque nostrum dicit utrum que uenuenes deous¬

Expanded text:
ram hoc loco nullam iam formatam perfectamque naturam siue spiritalem siue corram hoc loco nullam iam formatam perfectamque naturam siue spiritalem siue corporalem, sed utramque inchoatam et adhuc informem uelle intellegi. uideo quippe uere potuisse dici, quidquid horum diceretur, sed quid horum in his uerbis ille cogitauerit, non ita uideo, quamuis siue aliquid horum siue quid aliud, quod a me conmemoratum non est, tantus uir ille mente conspexerit, cum haec uerba promeret, uerum eum uidisse apteque id enuntiauisse non dubitem. Nemo iam mihi molestus sit dicendo mihi: "non hoc sensit Moyses, quod tu dicis, sed hoc sensit, quod ego dico." si enim mihi diceret: "unde scis hoc sensisse Moysen, quod de his uerbis eius eloqueris?" aequo animo ferre deberem et responderem fortasse, quae superius respondi uel aliquanto uberius, si esset durior. cum uero dicit: "non hoc ille sensit, quod tu dicis, sed quod ego dico" neque tamen negat, quod uterque nostrum dicit, utrumque uerum esse, o ui
Abbreviated transcription (Latin):
dndamus simul ad uerba libritui & quaeramus in eis uoluntatem cuã ꝑuoluntatẽ famub
inillis uerbis aliter at que aliter in tellectis occurrunt qua ererribus. atidinsidenterdlo¬
mul hoesensissemorsen. ad quehoc inilla narratione uoluis selntell egi Iua nus cuiuis quidio
hocuerum esse siucille boc senserit si ue aliud÷ ecceenim dsieus ego seruus tuas queuo¬
uucibi sunficium confersionis in his litteris: & oro ut ex miseri cordia ua ned daricabi
uotamerfitu ego quam fidenter dico intuo uerbo in conmutabili emntare ssenie
iniusibiliã & usibilia Num quidtam fidenter dico non aliud quam hos ad tendissemo¬
men cimscriber& in principio ds̃fecit caclum & terra: quia nonsicut intua uerrtat
hoccestum uideo : itameius mente uideo ideũ cogicas se cumhaec scriber& potuit
onim cogitare in ipsofaciendi exordio cum dicer& in principios posur &ldel siuceo¬

Expanded text:
ccedamus simul ad verba Libri tui, et quaeramus in eis voluntatem tuam per voluntatem famuli ccedamus simul ad verba Libri tui, et quaeramus in eis voluntatem tuam per voluntatem famuli in illis verbis aliter atque aliter intellectis occurrunt quaerentibus; ut tam fidenter dicat hoc sensisse Moysen, atque hoc in illa narratione voluisse intelligi, quam fidenter dicit hoc verum esse, sive ille hoc senserit sive aliud? Ecce enim, Dui tibi sacrificium confessionis in his litteris et oro, ut ex misericordia tua reddam tibi uota mea, ecce ego quam fidenter dico in tuo uerbo incommutabili omnia te fecisse, inuisibilia et uisibilia, numquid tam fidenter dico non aliud quam hoc adtendisse Moysen, cum scriberet: in principio fecit deus caelum et terram, quia non, sicut in tua. ueritate hoc certum uideo, ita in eius mente uideo id eum cogitasse, cum haec scriberet? potuit enim cogitare in ipso faciendi exordio, cum diceret: in principio; potuit et caelum et ter
Abbreviated transcription (Latin):
terram inuisibilem & in compositam tenebrosamq: abyssum appellat docente ueritate
intellegamus exdõ factamesse denihilo. Ideoq: illi non eẽ coaeternũ quamuis ubi fac¬
firmitatis meae quamtibi confiteor scienti dõ meo duo uideo dissensionum genera
oboriri possecum aliquidanuntiis ueracibus ꝑsigne nuntiatur unum si de ueritatere¬
rum alterum si deipsius qui enuntiat uoluntate dissensio est : Aliter enim quaerimus
decreatura e conditione quiduerum sit. aliter autem quidinhis uerbis morses egregi¬
usdomesticus fidei tuae intellegere lectorem audicorem que uoluerit: In illo primo
genere discedant ame omnes quiea quae falsa sunt sescire arbitrantur in hoc item altero disce¬
Qant ame omnesquica quae falsa sunt moysendixisse arbitrancur: Coniungar autemillis
dncints & delecter cum eis inte: qui uerita tetua pascuntur in latitudinem caritatis &aus¬

Expanded text:
terram invisibilem et incompositam, tenebrosamque abyssum appellat, docente veritate terram invisibilem et incompositam, tenebrosamque abyssum appellat, docente veritate intelligamus a Deo factam esse de nihilo, ideoque illi non esse coaeternam, quamvis ubi facfirmitatis meae, quam tibi confiteor scienti Deo meo, duo video dissensionum genera oboriri posse, cum aliquid a nuntiis veracibus per signa enuntiatur: unum si de veritate rerum, alterum si de ipsius qui enuntiat voluntate dissensio est. Aliter enim quaerimus de creaturae conditione quid verum sit; aliter autem quid in his verbis Moyses, egregius domesticus fidei tuae, intelligere lectorem auditoremque voluerit. In illo primo genere discedant a me omnes, qui ea quae falsa sunt, se scire arbitrantur. In hoc item altero discedant a me omnes qui ea quae falsa sunt, Moysen dixisse arbitrantur. Conjungar autem illis, Domine, in te, et delecter cum eis in te, qui veritate tua pascuntur in latitudine charitatis; et a
Abbreviated transcription (Latin):
do cams peciosas aquas uidemus: autsuta accipitur cur exeadem in formĩte scribtũ
est factum firmamentũ & uocatum caelum Neq scriptum est factas esse aquas non
enimadhuc in formes sunt & inuisae quasitadecor aspscieflũ ere cernimus : Aut si cunc
acceperunt istam speciem cum dixitds congregetur aqua quae est sub firmamento
ut congregatiosit ipsa formatio : quidrespondebitur deaquis quae suꝑ firmamentũ sunt
quia neque in forme stam honorabilem sedem accipere meruissent. nec scriptum est qua
uoce formate sint undesi aliquid genesis tacuit dm̃ fecisse qđ tamen dm̃ fecisse nec sana fi¬
des nec certus ambigit incellectus Nec ideo ulla sobria doctrina dicere audebit istas a¬
quas coacternasdõ quia in libro geneseos commemoratas quidem audimus : ubi autem
factae sint non inuenimus : Curnon in formẽ quoq: illam materiem quã scribtura haec

Expanded text:
do tam speciosas aquas videmus? Aut si ita accipitur; cur ex eadem informitate scriptum do tam speciosas aquas videmus? Aut si ita accipitur; cur ex eadem informitate scriptum est, factum firmamentum et vocatum coelum, neque scriptum est factas esse aquas? Non enim adhuc informes sunt et invisae, quas ita decora specie fluere cernimus. Aut si tunc acceperunt istam speciem cum dixit Deus, Congregetur aqua quae est sub firmamento , ut congregatio sit ipsa formatio; quid respondebitur de aquis quae super firmamentum sunt? quia neque informes tam honorabilem sedem accipere meruissent, nec scriptum est qua voce formatae sint. Unde si aliquid Genesis tacuit Deum fecisse, quod tamen Deum fecisse nec sana fides, nec certus ambigit intellectus; nec ideo ulla sobria doctrina dicere audebit istas aquas coaeternas Deo, quia in libro Geneseos commemoratas quidem audivimus, ubi autem factae sint non invenimus: cur non informem quoque illam materiem, quam Scriptura haec
Abbreviated transcription (Latin):
cit caelum & terrã : Respondebunt adsertores duarum istarum sententiarũ quasextre¬
mas posuimus : aut illius autillius cum haec audierint: &dicent in formẽ quidem istam ma¬
teriam non negamus ab eo factam dõ a quo sunt omniabona ualde : quia sicut dicimus a¬
olius bonumes se qđ creatum at que formatum est : ita fatemur minus bonum esse quod fac¬
cum est creabile at que formabile sed camenbonum : Non autem comiemoras sescribtura qđ
hanc in formitatẽ fecerit ds̃ s̃icut alia multa non conmemorauit ut cerubim & sera fim & quȩ
a postolus distincte ait sedes dominationes principatus potestates quacta menomnia
dm̃ fecis semanifestum est : Aut sieo quod dictum est fecit caelum & cerra conphensa
sunt omnia quid deaquis dicimus superquas ferebatur sp̃sdi sienimterra nominata
simul intelleguntur. quomodo iam terrae nomine materies informis accipitur quar¬

Expanded text:
cit Deus coelum et terram. Respondebunt assertores duarum istarum sententiarum quas extrecit Deus coelum et terram. Respondebunt assertores duarum istarum sententiarum quas extremas posuimus, aut illius, aut illius, cum haec audierint, et dicent: Informem quidem istam materiam non negamus a Deo factam, Deo a quo sunt omnia bona valde: quia sicut dicimus amplius bonum esse quod creatum atque formatum est, ita fatemur minus bonum esse quod factum est creabile atque formabile, sed tamen bonum: non autem commemorasse Scripturam, quod hanc informitatem fecerit Deus, sicut alia multa non commemoravit, ut Cherubim et Seraphim , et quae Apostolus distincte ait, Sedes, Dominationes, Principatus, Potestates , quae tamen omnia Deum fecisse manifestum est. Aut si in eo quod dictum est, fecit coelum et terram, comprehensa sunt omnia; quid de aquis dicimus, super quas ferebatur Spiritus Dei? Si enim, terra nominata, simul intelliguntur; quomodo jam terrae nomine materies informis accipitur, quan
Abbreviated transcription (Latin):
id est in formitas quaedam iam materies erat undecaelum & terrã dmñfecisse scriptura
praedixit tota scilic& corpore am mundimolem induas maximas partes superiorẽ atq
inferiorem distributam cum omnibus quae in eis sunt usitatis notisq creaturis Cũ
enim duabus istis extremissententiis resistere quis quã. Ita tempta uerit si non uul¬
tis hanc in formitatẽ materiae caeli & terrae nomine appellatã uideri era cergo
aliquid ꝗđ non fecerat ds̃ unde caelum & terrã facer& . Neq enim scribtura narrauit
qđ istam materiem ds̃ fecerit nisi ut intellegamus eam caeli & terrae aut solius cerra
uo cabulo significatã cumdicer&ur in principio fecit ds̃ caelum & terrã ut id quod sequi¬
tur terra autemerat in uisibilis &in composita quamuis in formẽ materiã sic placu¬
erit appellare non tamen intellegamus nisi eam quam fecit ds in eoquod prae scriptum est se

Expanded text:
id est informitas quaedam iam materies erat, unde caelum et terram deum fecisse scriptura id est informitas quaedam iam materies erat, unde caelum et terram deum fecisse scriptura praedixit, totam scilicet corpoream mundi molem in duas maximas partes superiorem atque inferiorem distributam cum omnibus quae in eis sunt usitatis notisque creaturis. Cum enim duabus istis extremis sententiis resistere quisquam ita temptauerit: "si non uultis hanc informitatem materiae caeli et terrae nomine appellatam uideri, erat ergo aliquid, quod non fecerat deus, unde caelum et terram faceret; neque enim scriptura narrauit, quod istam materiem deus fecerit, nisi intellegamus eam caeli et terrae aut solius terrae uocabulo significatam, cum diceretur: in principio fecit deus caelum et terram, ut id, quod sequitur: terra autem erat inuisibilis et inconposita, quamuis informem materiam sic placuerit app
Abbreviated transcription (Latin):
nota Aliud quidicit terra autem erat in uisibilis & in composita & cenebrae erant super
abrssum id est hoctocum qđ caelum & terra apellatum est: ad huc in formis & tenebro¬
samateries erat undefier& caelum intellegibile quod a libidicitur caelum caeli & terra
scilic& omnisnatura corporea sub quo nomine in tellegatur &iam hoccaelum corporeũ
id est undefier& omnis in uisibilis uisibilis que creatura : aliud quidicit terra autemerat
in uisibilis &in composita & tenebreerant superabrssum non illa illam in formita tem
nomine caeli & terrae scriptura appellauit sediamerat in quidipsa in formitas quã
terram in uisibilem & in compositam tenebro samque ab essum nominauit dequaca elũ
& temm dm̃ fecisse praedixerat spiritalem scilic& corporalem que creaturã : Aliud
quidicit cerra autemerat in uisibilis & in composita & tenebrae erant suꝑ abrssum

Expanded text:
nota; aliud qui dicit: terra autem erat inuisibilis et inconposita, et tenebrae erant super nota; aliud qui dicit: terra autem erat inuisibilis et inconposita, et tenebrae erant super abyssum, id est hoc totumsa materies erat, unde fieret coelum intelligibile quod alibi dicitur coelum coeli ; et terra, scilicet omnis natura corporea, sub quo nomine intelligatur etiam hoc coelum corporeum; id est unde fieret omnis invisibilis visibilisque creatura. Aliud qui dicit: Terra autem erat inuisibilis et inconposita, et tenebrae erant super abyssum, non illam informitatem nomine caeli et terrae scriptura appellauit, sed iam erat, inquit, ipsa informitas, quam terram inuisibilem et inconpositam tenebrosamque abyssum nominauit, de qua caelum et terram deum fecisse praedixerat, spiritalem scilicet corporalemqne creaturam; aliud qui dicit: terra autem erat inuisibilis et inconposita, et tenebrae erant super abyssum,
Abbreviated transcription (Latin):
aliud quidicit in principio fecit ds̃ caelum & terrã id est in ipso exordio faciendi atq: operan¬
difecit ds̃ in formemmateriã confusehabentem caelum & terram unde forma tanunc emi¬
nent & apparent cum omnibus quaeineis sunt: Item quod attin& ad intellectum uerbo¬
rum sequentium exillis omnibus ueris aliud sibitollit quidicit tente autemerat inui sibilis
& in conposita & tenebraeerant suꝑ abrssum idest corporale illud quod fecit ds̃ ad huc
materies erat corporearũ rerum in formis sineordine sineluce aliud quidicit terra
autemerat in uisibilis & in conposita & tenebrae erant suꝑ abrssum: id est hoc totũ quod¬
caclum & terra appellatum est ad huc in formis & tenebrosa materies erat undefiera
caelum corporeum & terra corporea cumomnibus quae in eis sunt corporeis sensibus

Expanded text:
aliud qui dicit: in principio fecit deus caelum et terram, id est in ipso exordio faciendi atque operanaliud qui dicit: in principio fecit deus caelum et terram, id est in ipso exordio faciendi atque operandi fecit deus informem materiam confuse habentem caelum et terram, unde formata nunc eminent et apparent cum omnibus, quae in eis sunt. Item quod adtinet ad intellectum uerborum sequentium, ex illis omnibus ueris aliud sibi tollit, qui dicit: terra autem erat inuisibilis et inconposita, et tenebrae erant super abyssum, id est corporale illud, quod fecit deus, adhuc materies erat corporearum rerum informis, sine ordine, sine luce; aliud qui dicit: terra autem erat inuisibilis et inconposita et tenebrae erant super abyssum, id est hoc totuum et terra appellatum est, adhuc informis et tenebrosa materies erat, unde fieret caelum corporeum et terra corporea cum omnibus quae in eis sunt corporeis sensibus
Abbreviated transcription (Latin):
donasti & quimorsen famulumtuũ in spuueritacis locutumes seimmobiliter credunt :
exbisergo omnibus aliud sibi tollit quidicit in principio fecitds̃ caelum & terrã idest in
uerbo suosibi coaeterno fecitds̃ intellegibilem at que sensibilem uel spiritalem corpora
emque creaturã : aliud quidicit in principio fecitds̃ caelum & terrã id est in uerbo suo
sibi coaeterno fecitds uniuerstim istum molem corpore mundibuius cumomnibus quas
contin& manifestis notisque nacuris Aliud quidicit in principio fecitds̃ caeclum &ter¬
ramidest in uerbo suo sibi coaeterno fecit informẽ materiam creaturae spiritalis
&corporalis aliud quidicit in principio fecit ds̃ caelum & terrã idest in uerbo suo
sibi coaeterno fecitds̃ in formẽ materiã creaturae corporalis ubi confusum adhuc
erat caelum & terra quaenunciam distincta atque formata in istius mundi molesentimus :

Expanded text:
donasti et qui Moysen, famulum tuum, in spiritu ueritatis locutum esse immobiliter credunt, donasti et qui Moysen, famulum tuum, in spiritu ueritatis locutum esse immobiliter credunt, ex his ergo omnibus aliud sibi tollit qui dicit: in principio fecit deus caelum et terram, id est in uerbo suo sibi coaeterno fecit cit: in principio fecit deus caelum et terram, id est in uerbo suo sibi coaeterno fecit deus uniuersam istam molem corporei mundi huius cum omnibus quas continet manifestis notisque naturis; aliud qui dicit: in principio fecit deus caelum et terram, id est in uerbo suo sibi coaeterno fecit informem materiam creaturae spiritalis et corporalis; aliud qui dicit: in principio fecit deus caelum et terram, id est in uerbo suo sibi coaeterno fecit deus informem materiam creaturae corporalis, ubi confusum adhuc erat caelum et terra, quae nunc iam distincta atque formata in istius mundi mole sentimus;
Abbreviated transcription (Latin):
mutabile in sinuat notitiae nostrae quandam in formitatem qua formam capit uelquamu
tatur & uertitur : Verum est nulla tempora perpeti quodita coher& formae in conmu¬
tabili ut quamuis sit mutabile non mut&ur : Verum est in formitatẽ quac propenihil
est iuices cemporum habere non posse : Verum est qđ unde fic aliquid pocest quodam¬
genere locucionis habereiam nomen eius rei quae in defit unde potuit uocari caelum &
tenia quelib& in formitas unde factum est caelum & terra : Verum est omnium formato¬
ũ nibiles se in in formiuicinius quam terram & abrssum : Verum est quod non solum cre¬
tum atque formatum : sed &iam quod quid ereabileatque formabile est tu fecisti & quo
funt ominia : Verum est omne quod ex in forme formatur prius essein forme demde forma¬
tum: Exbis omnibus ueris dequibus nondubitant quorum interiori oculo taliauidere

Expanded text:
mutabile insinuat notitiae nostrae quandam informimutabile insinuat notitiae nostrae quandam informitatur et vertitur. Verum est, nulla tempora perpeti quod ita cohaeret formae incommutabili, ut quamvis sit mutabile, non mutetur. Verum est, informitatem, quae prope nihil est, vices temporum habere non posse. Verum est, quod unde fit aliquid, pogenere locutionis habere iam nomen eius rei, quae inde fit: unde potuit uocari caelum et terra quaelibet informitas, unde factum est caelum et terra. uerum est omnium formatorum nihil esse informi uicinius quam terram et abyssum. uerum est, quod non solum creatum atque formatum sed etiam quidquid creabile atque formabile est tu fecisti, ex quo sunt omnia. uerum est omne, quod ex informi formatur, prius esse informe, deinde formatum. Ex his omnibus neris, de quibus non dubitant, quorum interiori oculo talia uidere
Abbreviated transcription (Latin):
coci icũrimeto oma sibiculto quidimii obest cẽdiuer sa in hisuerbis intelleg possit
quac tamen uera sint: quid inquam mihi obest si aliudego sensero quam sensit alius eum sensis¬
se quiscribsit : omnes quidem qui legimus nitimur hoc indagare atque conprehendere qđ
uoluit ille quem legimus : &cum eum ueridicum credimus nihilquod falsum ess& uel no¬
uimus uel putamus audemus eum existimare dixisse : cumergo quisque conatur id sen¬
tire in scribturis sc̃is quodineis sensit ipse quis cribsit quid maliest si boc sentiat quod tu
luxomnium ueridicarum mentium ostendis uerumesse &iam si non hoc sensit ille quẽ
legit cum &illeuerum nec camen hoc senserit: uerumenimest dñe fecisse tecaelũ &
terran &uerumestesse principium sapientiam tuã inqua fecistiomnia item uerũ
est qđ mundus iste uisibilis hab& magnas partessuas caelum & corram breui conple¬
None factarum omnium conditarumque naturarum : & uerum est quo domne

Expanded text:
oculorum meorum in occulto, quid mihi obest, cum diuersa in his uerbis intellegi possint, quae tamen uera sint? quid, inquam, mihi obest, si aliud ego sensero quam sensit alius eum sensisse, qui scripsit? omnes quidem, qui legimus, nitimur hoc indagare atque conprehendere, quod uoluit ille quem legimus, et cum eum ueridicum credimus, nihil, quod falsum esse uel nouimus uel putamus, audemus eum existimare dixisse. dum ergo quisque conatur id sentire in scripturis sanctis, quod in eis sensit ille qui scripsit, quid mali est, si hoc sentiat, quod tu, lux omnium ueridicarum mentium, ostendis uerum esse, etiamsi non hoc sensit ille, quem legit, cum et ille uerum nec tamen hoc senserit? Verum est enim, domine, fecisse te caelum et terram. uerum est esse principium sapientiam tuam, in qua fecisti omnia. item uerum est, quod mundus iste uisibilis habet magnas partes suas caelum et terram breui conplexione factarum omnium conditarumque naturarum. et uerum est, quod omne
Abbreviated transcription (Latin):
mar&. Et hoc dixi non ut breuiter heresim confutarem. cui multis uoluminibus res¬
pondendum .ẽ. sed ut fidem tantae feminae ostenderem. quaemal uit inimititias ho¬
minum subire perp&uas quam amitiis noxii sꝓuocare: dicam ergo ut coeperam Ni

Expanded text:
maret. et haec dixi, non ut breuiter heresim confutarem, cui multis uoluminibus resmaret. et haec dixi, non ut breuiter heresim confutarem, cui multis uoluminibus respondendum est. sed at fidem tantae feminae ostenderem, quae maluit inimicitias hominum subire perpetuas quam dei offensam amicitiis noxiis prouocare. Dicam ergo, ut coeperam: ni
Abbreviated transcription (Latin):
uersa a&ate moriamur : ingyacte suscipies : Oaltitudo diuitiarum sapientiae & sciente
dĩ quam inscrutabilia sunt iudicia eius & inuestigabiles uiae eius. Quis enim cognouit sen¬
sum dñi aut quis consiliarius eius fuit a&atum autem diuersitas non mutat corporũ
uari&atem . Cum enim corpora nostyac cotidie fluant & aut crescant aut decrescant.
ergo tot erimus homines quot cotidie commutamus: Aut alius fui cum decem annorũ
essem. alius cum .xxx. alius cum quin quaginta alius cumiam toto cano capite sum : Igi¬
tur iuxta ecclesiarum traditiones & a postolum paulum. illud ẽ respondendum. quod
in uirum perfectum & in mensurã a&atis plenitudinis xp̃ires uresturi sumus inqua & ate¬
& adam conditum iudaei autumant. & dnm̃ saluatorem legimus surrexisse. & multa
alia quae deutroque testamento insuffocationẽ hereticiꝓtuli. Exquodie ita coepit ho¬
minem detestari &om̃s qui eiusdem dogmatis erant. ut eos uoce publica hostes dñi ꝓcla¬

Expanded text:
et: o profundum diuitiarum sapientiae et scientiae dei, quam inscrutabilia sunt iudicia eius et inuestigabiles uiae eius! quis enim cognouit sensum domini aut quis consiliarius eius fuit? aetatum autem diuersitas non mutat corporum ueritatem. cum enim corpora nostra cotidie fluant et aut crescant aut decrescant, ergo tot erimus homines, quot cotidie conmutamur? aut alius fui, cum decem annorum essem, alius, cum triginta, alius, cum quinquaginta, alius, quia iam toto cano capite sum? igitur iuxta ecclesiarum traditiones et apostolum Paulum illud est respondendum, quod in uirum perfectum et in mensuram aetatis plenitudinis Christi resurrecturi sumus, in qua et Adam conditum Iudaei autumant et dominum saluatorem legimus surrexisse\' et multa alia, quae de utroque testamento in suffocationem heretici protuli. ex quo die ita coepit hominem detestari et omnes, qui eiusdem dogmatis erant, ut eos uoce publica hostes domini procla