comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Res ipsȩ sp̃uales sunt. ad quas ꝑ
illa ducuntur. qui oculis corporeis
dediti. fidem inuisibilium quam
de notis usitatisq non possunt. de
nouis & repentinis uisibilib quęxt̃.
Si ergo & illi qui cogebant gentes
uidaizare. didicissent mites esse ex
humiles corde. quod ã dño petrus
didicerat. saltem correcto tanto uiro
ad imitandum inuitarentur. nec
putarent ȩuangłm xp̃i iustitiȩ suȩ tan¬
quam debitũ redditũ. sed scientes qm̃
non iustificatur homo ex oꝑibus
legis nisi ꝑ fidem xp̃i iũu. ut imple¬
at oꝑa legis. adiuuante infirmita¬
tem suam non merito suo sed grã
di. non exigerent de gentib carnales
legis obseruationes: sed ꝑ ipsam grãor
fidei sp̃ualia oꝑa legis impleri posse
cognoscerent. qm̃ ex oꝑibus legis cũ
tis dĩ. non iustificabit᷑ omĩs caro. id ẽ omĩs
homo: siue om̃s carnaliter sentientes.
Et ideo illi qui cum iam essent sub
lege xp̃o crediderunt. non quia iusti

Expanded text:
res ipsae spirituales sunt, ad quas per res ipsae spirituales sunt, ad quas per illa ducuntur, qui oculis corporis dediti fidem invisibilium, quia jam de notis usitatisque non possunt, de novis et repentinis visibilibus quaerunt. Si ergo et illi qui cogebant Gentes judaizare, didicissent mites esse et humiles corde, quod a Domino Petrus didicerat; saltem correcto tanto viro ad imitandum invitarentur, nec putarent Evangelium Christi justitiae suae tanquam debitum redditum: sed scientes quoniam non justificatur homo ex operibus Legis, nisi per fidem Christi Jesu, ut impleat opera Legis, adjuvante infirmitatem suam, non merito suo, sed gratia Dei; non exigerent de Gentibus carnales Legis observationes, sed per ipsam gratiam fidei, spiritualia opera Legis eos implere posse cognoscerent. Quoniam ex operibus tis Dei, non justificabitur omnis caro, id est, omnis homo, sive omnes carnaliter sentientes. Et ideo illi, qui cum jam essent sub Lege, Christo crediderunt, non quia justi
Abbreviated transcription (Latin):
ris pastoris ꝓ salute gregis libentissi¬
me sustinebat. Nam erat uirgatore
suo ipse qui obiurgabat᷑ mirabilior.
ꝙ ad imitandum difficilior. facilius
enim est uidere quid in alio corrigas.
atq id uituꝑando ł obiurgando cor¬
rigere: quam uidere quid in te cor-¬
rigendum sit. libent̃q corrigi uel
ꝑ teipsum. nedum ꝑ alium. Ad de
posteriorem. adde corã om̃ib. Ualet
autẽ hoc ad magnum humilitatis
exemplum: quȩ maxima ẽ discipli¬
na xp̃iana. Humilitate enĩ conseruat᷑
caritas. Nam nichil eam citius
uiolar: qũa suꝑbia. Et ideo dñs non
air. tollite iugum meum ꝙ discite
ame qm̃ quãtriduana de sepulchris
cadauera ex suscito. atq omĩa de¬
monia de corporib hominum mor¬
bosq depello. & cȩtera huiusmodi:
sed tollite inquit uigum meũ. &
discite a me qm̃ mitis sum ꝙ hu¬
milis corde. Illa enim signa sunt re¬
rum sp̃ualium. mitẽ autẽ esse &
humilẽ caritatis conseruatio ẽ.

Expanded text:
ris pastoris pro salute gregis libentissiris pastoris pro salute gregis libentissime sustinebat. Nam erat objurgatore suo ipse qui objurgabatur mirabilior, et ad imitandum difficilior. Facilius est enim videre quid in alio corrigas, atque id vituperando vel objurgando corrigere, quam videre quid in te corrigendum sit, libenterque corrigi, vel per teipsum, nedum per alium; adde posteriorem, adde coram omnibus. Valet autem hoc ad magnum humilitatis exemplum, quae maxima est disciplina christiana: humilitate enim conservatur charitas. Nam nihil eam citius violat quam superbia. Et ideo Dominus non ait, Tollite jugum meum et discite a me quoniam quatriduana de sepulcris cadavera exsuscito, atque omnia daemonia de corporibus hominum morbosque depello, et caetera hujus modi: sed, Tollite, inquit, jugum meum, et discite a me quia mitis sum, et humilis corde . Illa enim signa sunt rerum spiritualium: mitem autem esse et humilem charitatis conservatorem,
Abbreviated transcription (Latin):
quam apud gentes eam non serua-¬
ret. sed obiurgatus ẽ quia gentibus
eam uolebar imponere. Cum uidisset
quosdam uenisse ab iacobo: id est a iu¬
dȩa. Nam ȩccłiȩ ierosolimitanȩ iacobꝰ
p̃fuit. Timens ergo eos qui adhuc pu¬
tabant in illis obseruationib salutẽ
constitutam. segregabat se a gentib.
& simulate illis consentiebat ad im¬
ponenda gentib illa onera seruitu-¬
tis. Quod in ipsius obiurgatione uer-¬
bi satis apparet. Non enĩ ait. si tu
cum uidȩus sis gentilit̾ & non iudai-¬
cȩ uiuis. quead modũ rursus ad
consuetudinẽ iudȩoꝵ reuerteris:
sed quemadmodum inquit gentes
cogis iudaiare. Quod autẽ hoc ei
coram om̃ib dixtr: necessitas coe-¬
gir. ut om̃s illius obiirgatione
sanarentur. Non enim utile erat.
errorem qui palam noceret in secre¬
to emendare. Huc accedit quod in¬
firmitas & caritas petri cui ter a
dño dictum ẽ. amas me pasce oues
meas. obiurgationẽ talem posterio¬

Expanded text:
quam apud Gentes eam non servaquam apud Gentes eam non servaret: sed objurgatus est, quia Gentibus eam volebat imponere, cum vidisset quosdam venisse ab Jacobo, id est, a Judaea; nam Ecclesiae Jerosolymitanae Jacobus praefuit. Timens ergo eos qui adhuc putabant in illis observationibus salutem constitutam, segregabat se a Gentibus, et simulate illis consentiebat ad imponenda Gentibus illa onera servitutis: quod in ipsius objurgationis verbis satis apparet. Non enim ait, Si tu, cum Judaeus sis, Gentiliter, et non Judaice vivis, quemadmodum rursus ad consuetudinem Judaeorum reverteris? sed, quemadmodum, inquit, Gentes cogis judaizare? Quod autem hoc ei coram omnibus dixit, necessitas coegit, ut omnes illius objurgatione sanarentur. Non enim utile erat errorem qui palam noceret, in secreto emendare. Huc accedit quod firmitas et charitas Petri, cui ter a Domino dictum est, Amas me? pasce oves meas , objurgationem talem posterio
Abbreviated transcription (Latin):
simulationẽ paulus lapsus erat. qͥa seruabat
ubiq qͦd congruere uidebat siue eccłiis
gentiũ siue iudeoꝵ. ut nusqͣm auferret
consuetudinẽ quȩ seruata ñ impediebat
ad optinendũ regnũ dĩ. tantũ admonens
nequis in suꝑfluis poneret spem salu¬
tis. etiamsi consuetudinem in ei
ꝓpter offensionem infirmoꝵ custodi-¬
re uellet: sicut ad corinthios dicit.
Circũcisus quis uocatus ẽ. non ad¬
ducat prȩputium. In preputio quis
uocatus est: non circumcidatur. Cir-¬
cumcisio nichil ẽ. ꝙ p̃putium nichil
ẽ: sed obseruatio mandatoꝵ di. Unꝰqͥsq
in qua uocatione uocatusest: in ea per¬
maneat. Hoc enim ad eas consuetudi-¬
nes uel conditiones uitȩ retulit: quȩ
nichil obsunt fidei bonisq morib.
Non enim si latro erat quisq cum
uocatus est: debet in latrocinio ꝑma-
etrus autẽ cum uenisset antio nere.¬
chiam. obiuirgatus ẽ a paulo. non
quia seruabar consuetudinẽ iudȩoꝵ
in qua natꝰ atq educatus erat. quã¬

Expanded text:
simulationem Paulus lapsus erat, quia servabat ubique quod congruere videbat, sive Ecclesiis Gentium, sive Judaeorum, ut nusquam auferret consuetudinem, quae servata non impediebat ad obtinendum regnum Dei: tantum admonens ne quis in superfluis poneret spem salutis, etiam si consuetudinem in eis propter offensionem infirmorum custodire vellet. Sicut ad Corinthios dicit: « Circumcisus quis vocatus est? non adducat praeputium. In praeputio quis vocatus est? non circumcidatur. Circumcisio nihil est, et praeputium nihil est; sed observatio mandatorum Dei. Unusquisque in qua vocatione vocatus est, in ea permaneat » . Hoc enim ad eas consuetudines vel conditiones vitae retulit, quae nihil obsunt fidei bonisque moribus. Non enim si latro erat quisque cum vocatus est, debet in latrocinio permanere. Petrus autem cum venisset Antiochiam, objurgatus est a Paulo, non quia servabat consuetudinem Judaeorum, in qua natus atque educatus erat quan
Abbreviated transcription (Latin):
libertatis: carnaliter autẽ sentientib
si iudȩi sunt uigum est seruitutis. si
pagani aut heretici: uelamentum
est cȩcitatis. Nam quod quidam nr̃i
minus in scripturis eruditi. sententiã
istam nimis timentes. ꝙ scripturas
ueteres debita pietate approbantes.
non putant hoc de dño esse dictum
s de iuda traditore eius. aiunt enĩ ꝓpterea
ñ eẽ dictũ maledictꝰ om̃ĩs qͥ figit᷑ in ligno.
s qͥ pendet in ligno. qͥa ñ hic dñs signisi¬

Expanded text:
libertatis: carnaliter autem sentientibus, libertatis: carnaliter autem sentientibus, si Judaei sunt, jugum est servitutis; si pagani aut haeretici, velamentum est caecitatis. Nam quod quidam nostri minus in Scripturis eruditi, sententiam istam nimis timentes, et Scripturas veteres debita pietate approbantes, non putant hoc de Domino esse dictum, sed de Juda traditore ejus: aiunt enim propterea non esse dictum, Maledictus omnis, qui figitur in ligno; sed, qui pendet in ligno; quia non hic D
Abbreviated transcription (Latin):
porale habent prȩmium. nec illa
quȩ ȩternum. Qui autẽ in oꝑib
legis iustificatur: non apud dm̃ iu¬
stificatur. quia temporalem inde
expectat uisibilemq mercedem. Sed
tamen est etiam ista ut dixi quȩdao
ut sic dicam terrena carnalisq iu¬
stitia. Nam & ipse apłs eam iusti¬
tiam uocat. cum alibi dicit: scd̾m
quȩdã earum obseruationum non
seruauit ad litteram. Unde etiam
cum sabbato esurientes discipłi spi¬
cas euulsissent: respondit indignan
tib. dñm esse filiũ hominis etiam sab¬
bati. Itaq illa carnaliter non obser-¬
uando carnalium conflagrauit
inuidiam. & suscepit quidem pęnã
ꝓpositam illis qui ea non obseruasseñ.
sed ut credentes in se talis penȩ timo¬
re liberaret. Quo ꝑtinet qͦd adiungit.
p̃c nos redemit de maledicto legis.
factus ꝓ nobis maledictum: quia
scriptum est. maledictus om̃is qui
pendet in ligno. Quȩ sententia sp̃ua¬
liter intelligentib sacramentum est

Expanded text:
porale habent praemium, nec illa porale habent praemium, nec illa quae aeternum. Qui autem in operibus legis justificatur, non apud Deum justificatur, quia temporalem inde exspectat, visibilemque mercedem. Sed tamen est etiam ista, ut dixi, quaedam, ut sic dicam, terrena carnalisque justitia. Nam et ipse Apostolus eam justitiam vocat, cum alibi dicit: Secundquasdam earum observationum non servavit ad litteram. Unde etiam cum sabbato esurientes discipuli spicas evulsissent, restibus, Dominum esse Filium hominis etiam sabbati . Itaque illa carnaliter non observando, carnalium conflagravit invidiam; et suscepit quidem poenam propositam illis, qui ea non observassent, sed ut credentes in se talis poenae timore liberaret: quo pertinet quod adjungit, Christus nos redemit de maledicto Legis, factus pro nobis maledictum; scriptum est, Maledictus omnis qui pendet in ligno. Quae sententia spiritualiter intelligentibus sacramentum est
Abbreviated transcription (Latin):
intelligas legẽ in hoc loco ꝓ ipsis operib
positã. Qui autẽ uiuebant in his oꝑib. ti¬
mebant utiq si ñ ea fecissent. lapidationẽ
ł crucẽ ł aliqͥd huiusmodi paterent᷑. frgo
qui fecerit ea inqͥt uiuet in illis. id est
habebit premium. ne ista morte
puniatur. Non ergo apud dm̃: cuiꝰ
ex fide siquis in hac uita uixerit. cum
hinc excesserit. tunc eũ magis habebit pre¬
stantissimũ premiũ. Non itaq ex fide ui¬
uit qͥsquis p̃sentia qͦ uident᷑ uł cupit ł timet.
qͥa fides dĩ ad inuisibilia ꝑtinet qͦ post dabun¬
t᷑. Nam ẽ & ista quȩdã in oꝑib legis iusti¬
tia. quando sine suo premio relicta non
est: ur qui fecerir ea uiuar in eis.
Unde & ad Romanos dicit. Si enĩ
abraham ex oꝑib iustificatus est.
habet głam. sed non ad dm̃. Aliud
est ergo non iustificari: aliud non
iustificari apud dm̃. Qui om̃ino ñ
iustificat᷑: nec illa seruat quȩ tem-¬

Expanded text:
intelligas legem in hoc loco pro ipsis operibus intelligas legem in hoc loco pro ipsis operibus positam, qui autem vivebant in his operibus, timebant utique, ne si non ea fecissent, lapidationem, vel crucem, vel aliquid hujus modi paterentur. Ergo qui fecerit ea, inquit, vivet in illis, id est, habebit praemium, ne in ista morte puniatur. Non ergo apud Deum, cujus ex fide, si quis in hac vita vixerit, cum hinc excesserit, tunc eum magis habebit praesentissimum praemium. Non utique ex fide vivit, quisquis praesentia, quae videntur, vel cupit, vel timet: quia fides Dei ad invisibilia pertinet, quae post dabuntur. Nam est ista quaedam in operibus legis justitia, quando sine suo praemio relicta non est, ut qui fecerit, vivat in eis. Unde ad Romanos dicit: Si enim Abraham ex operibus justificatus est, habet gloriam, sed apud Deum . Aliud est ergo non justificari, aliud non justificari apud Deum. Qui omnino non justificatur, nec illa servat, quae tem
Abbreviated transcription (Latin):
miniam formidarent. Ille autẽ u-¬
stificatur apud dm̃ qui eum gratis
colit: non scilicet cupiditate appeten¬
di aliquid ab ipso pret̾ ipsum: aut
timore amittendi. In ipso enim solo.
uera nr̃a beatitudo atq ꝑfecta est.
Et qm̃ inuisibilis est oculis carneis:
fide colit᷑ quãdui in hac carne uiui-¬
mus. sicut supradixit. Quod autẽ¬
ait nunc uiuo in carne: in fide uiuo
filii di ꝙ ipsa est iustitia. quo ꝑti-¬
net quod dictum ẽ. quia iustus ex
fide uiuit. Hinc enim ostendere uo-¬
luit quia in lege nemo iustificatur.
quia scriptum est iustum ex fide ui-¬
istis qui in circũcisione carnis ex ta¬
lib obseruationib continentur: in
quibus qui uiuit. ita ẽ in lege ut¬
sub lege uiuat. Sed legẽ ut dictum
est ꝓ ip̃sis oꝑib legis nunc posuit:
quod de posterioribus manifestatur.
Ait enim. Lex autẽ non est ex fide:
sed qui fecerit ea uiuet in illis. Non
ait qui fecerit eam uiuet in ea: ut

Expanded text:
miniam formidarent. Ille autem juminiam formidarent. Ille autem justificatur apud Deum, qui eum gratis colit, non scilicet cupiditate appetendi aliquid ab ipso praeter ipsum, aut timore amittendi. In ipso enim solo vera nostra beatitudo atque perfecta est; et quoniam invisibilis est oculis carneis, fide colitur, quamdiu in hac carne vivimus, sicut supra dixit, Quod autem nunc vivo in carne, in fide vivo Filii Dei ; et ipsa est justitia. Quo pertinet quod dictum est, Quia justus ex fide vivit. Hinc enim ostendere voluit quia in Lege nemo justificatur, quia scriptum est justum ex fide vivistis qui in circumcisione carnis et talibus observationibus continentur: in quibus qui vivit, ita in Lege sub lege vivat, sed legem, ut dictum est, pro ipsis operibus legis nunc posuit, quod de posterioribus manifestatur. Ait enim: Lex autem non est ex fide, sed qui fecerit ea, vivet in illis. Non ait, qui fecerit eam, vivet in ea, ut
Abbreviated transcription (Latin):
tutes oꝑatur in uobis: ex oꝑibus
legis. an ex auditu fidei: Responde¬
tur. utiq ex auditu fidei. sicut su¬
ꝑius tractatum est. Deinde adhi-¬
bet exemplum patris abraham: de
quo in epła ad romanos uberius
aꝑtiusq dissertum est. Hoc enim
maxime in eo uictoriosũ ẽ: quod
antequam circumcideretur deputa¬
ta est fides eius ad iustitiam: & ad
hoc rectissime refertur quod ei dictũ
est. quia benedicentur in te om̃s gen-¬
tes. imitatione utiq fidei eius qua
iustificatus ẽ etiam ante sacramentũ
circumcisionis quod ad fidei signaculũ
accepit: & ante omnem seruitutem
legis quȩ multopost data ẽ. Quod¬
autẽ ait. quicumq enim exoꝑibus
legis sunt. sub maledicto sunr: sub
timore uult intelligi non in liberta-¬
tem. ut scilicet corporali p̾sentiq
uindicta uindicaret᷑ in eos qui ñ
ꝑmanerent in om̃ibus quȩ scripta
sunt in libro legis ut facerent ea.
Huc quoq accederet: ur in ipsa cor-¬
porum pęna etiam maledicti igno-¬

Expanded text:
ex operibus Legis, an ex auditu fidei? Respondetur, Utique ex auditu fidei, sicut superius tractatum est. Deinde adhibet exemplum patris Abraham, de quo in Epistola ad Romanos uberius apertiusque dissertum est . Hoc enim maxime in eo victoriosum est, quod antequam circumcideretur, deputata est fides ejus ad justitiam, et ad hoc rectissime refertur quod ei dictum est, Quia benedicentur in te omnes gentes : imitatione utique fidei ejus, qua justificatus est etiam ante sacramentum circumcisionis, quod ad fidei signaculum accepit, et ante omnem servitutem Legis, quae multo post data est. autem ait, Quicumque enim ex operibus Legis sunt, sub maledicto sunt Legis; sub timore vult intelligi, non in libertate: ut scilicet corporali praesentique vindicta vindicaretur in eos qui non permanerent in omnibus quae scripta sunt in libro Legis, ut facerent ea; huc quoque accederet, ut in ipsa corporum poena etiam maledicti igno
Abbreviated transcription (Latin):
seruis suis ut discant ab ipso mites
esse & humiles corde: quod nullo modo
potest qui ꝓpter seipsum. id est propt̃
suam quasi priuatã & ꝓpriam głam
placere hominib querit. Dicit autẽ
ꝙ alibi. hominib suademꝰ. dõ autẽ
manifesti sumus. ut intelligas quod
hic ait hominib suadeo an do. non
utiq do sed hominib suadendum.
Non ergo moueat quod alibi dixit:
sicut & ego om̃ib ꝑ om̃ia placeo.
Ad didit enim: non quęrens quod
michi ꝓdest sed quod multis ut sal¬
ui fiant. Nulli autẽ ꝓdest ut saluus
fiat. si homo ei ꝓpter seipsum placeat:
qui non placet utiliter nisi cũ ꝓpter
dm̃ placet. id est ut d̾s placear & głi¬
ficet᷑ cum dona eius attendunt᷑ in ho¬
mine. aut ꝑ ministerium hominis ac¬
cipiunt᷑. Cum autẽ sic homo placet: ñ
iam homo sed ds placet. Utrumq gͦ
recte dici potest: & ego placeo. & ego
adsit bonus intellector. piusq pulsator:
patebit utrumq. & nulla inter se

Expanded text:
servis suis ut discant ab ipso mites servis suis ut discant ab ipso mites esse et humiles corde . Quod nullo modo potest qui propter seipsum, id est propter suam quasi privatam et propriam gloriam, placere hominibus quaerit. Dicit autem et alibi, Hominibus suademus, Deo autem manifestati sumus ; ut intelligas quod hic ait, Hominibus suadeo, an Deo? non utique Deo, sed hominibus suadendum. Non ergo moveat quod alibi dixit, Sicut et ego omnibus per omnia placeo: addidit enim, Non quaerens quod mihi prodest, sed quod multis, ut salvi fiant . Nulli autem prodest, ut salvus liat, si homo ei propter seipsum placeat: qui non placet utiliter, nisi cum propter Deum placet, id est, ut Deus placeat et glorificetur, cum dona ejus attenduntur in homine, aut per ministerium hominis accipiuntur; cum autem sic homo placet, non jam homo, sed Deus placet. Utrumque ergo recte dici potest; et, Ego placeo, et, adsit bonus intellector, piusque pulsator, patebit utrumque, et nulla inter se
Abbreviated transcription (Latin):
placere uult. sed ipsam quã suadet ue-¬
ritatẽ. Qui enim placet hominib. non
abipsis głam suam querens sed d̃i ut
salui fiant: iam non hominibuss.
s d̾o placer. Aut certe iam cum et
dõ placet simul & hominib: non
utiq hominib placet. Aliud est enior
placere hominib. aliud & dõ & ho¬
minib. Item qui hominib ꝓpter ue¬
ritatẽ placet: non iam ipse illis. sed
ueritas placet. Placerẽ autẽ dixit
quantum inseipso ẽ id÷ quantũ ad eiꝰ
uoluntatẽ attinet. Ac si diceret. Pla¬
cere uellem. Non enim si hoc eo ñ
agente placeat alicui. quasi ꝓpter scip¬
sum. & non ꝓpter dm̃ atq ȩuangłm
quod annuntiat: suꝑbiȩ ipsius potius
quã errori eius cui ꝑuerse placet tribu¬
endum est. Iste itaq sensus est. Modo gͦ
hominib suadeo an dõ: Aut quia ho¬
minib suadeo. quȩro hominib place¬
re: Si adhuc hominib quęrerẽ placere:
xp̃i seruus non essem. Iubet enim ille

Expanded text:
placere vult, sed ipsam quam suadet veplacere vult, sed ipsam quam suadet veritatem. Qui enim placet hominibus, non ab ipsis suam gloriam quaerens, sed Dei, ut salvi fiant, non jam hominibus, sed Deo placet: aut certe jam cum et Deo placet simul et hominibus, non utique hominibus placet. Aliud est enim placere hominibus, aliud et Deo et hominibus. Item qui hominibus propter veritatem placet, non jam ipse illis, sed veritas placet. Placerem autem dixit quantum in seipso est, quantum ad ejus voluntatem attinet; ac si diceret, placere vellem. Non enim si hoc eo non agente placeat alicui, quasi propter seipsum, et non propter Deum atque Evangelium quod annuntiat, superbiae ipsius potius, quam errori ejus cui perverse placet, tribuendum est. Iste itaque sensus est: Modo ergo hominibus suadeo, an Deo? aut quia hominibus suadeo, quaero hominibus placere? Si adhuc hominibus quaererem placere, Christi servus non essem. Jubet enim ille
Abbreviated transcription (Latin):
Non quead modum istos contur-¬
bant. ita etiam conuertunt ȩugł̃m
xp̃i. quia manet firmissimum: sed
tamen conuertere uolunt. qui a sp̃ua¬
lib ad carnalia reuocant intentionẽ
credentium. Illis enim ad ista conu̾¬
sis: manet ȩuangłm non conuersum.
Etideo cum dixisser. conturbantes uos:
inquit conuertere euangelium xp̃i.
Sed licet si nos aut angłs de celo uobis
euangelizauerit preterquam quod
euangłizauimus uobis. anathema
angłm ꝑ quem annuntiatur. Qui
enim propter annuntiatores eam di¬
ligit. potest & mendacia diligere. si qͣ
forte ipsi sua ꝓtulerint. Sicut p̃dixi¬
mus: & nunc iterum dico. Siquis uo¬
bis euangelirauerit pret̾ qũã quod
accepistis: anathema sit. Aut p̃sens hoc
predixerat. aut quia iterauit quod
dixit. ꝓpterea uoluit dicere sicut pre¬
diximus. Tamen ipsa iteratio saluber¬
rime intentionẽ mouet ad firmita-¬
tem retinendi eam quȩ sic commen-
quia manifesta sunt illi om̃ia. Sed ho¬
minib ille bene suadet: qui non se illiᷤᷤ

Expanded text:
Non quemadmodum istos conturbant, ita etiam convertere possunt Evangelium Christi, quia manet firmissimum: sed tamen convertere volunt, quia ab spiritualibus ad carnalia revocant intentionem credentium. Illis enim ad ista conversis, manet Evangelium non conversum. Et ideo cum dixisset conturbantes vos,  conuertere euangelium Christi. sed licet si nos aut angelus de caelo uobis euangelizauerit praeterquam quod euangelizauimus uobis, anathema er quem annuntiatur. Qui enim propter annuntiatores diligit eam, potest etiam mendacia diligere, si qua forte ipsi sua protulerint. Sicut praediximus, et nunc iterum dico, si quis vobis evangelizaverit praeterquam quod accepistis, anathema sit. Aut praesens hoc praedixerat, aut quia iteravit quod dixit, propterea voluit dicere, Sicut praediximus. Tamen ipsa iteratio saluberrime intentionem movet ad firmitatem retinendi eam, quae sic commendaquia manifesta sunt illi omnia: sed hominibus ille bene suadet, qui non se illis
Abbreviated transcription (Latin):
malignum ꝓpter malignos homines
qui in illo sunt intelligendum est:
sicut dicimꝰ
& malignam do¬
mum ꝓpter
malignos inha¬
bitantes in ea. Ocđm uoluntatem
dĩ & patris nr̃i. cui est gła in scła scłoꝵ¬
ameni. Quanto gͥ magis homines ñ
debent arroganter ad seipsos referre
siquid oꝑantur boni quando & ipse
di filius in ȩuangłio non głam suam
se querere dixit. neq uoluntatẽ suã uenis¬
se facere. s uoluntatem eius qui eum
misit: Quam uoluntatẽ głamq pa¬
tris nunc commemorauit apłs: ut
ipse quoq dñi exemplo a quo missus
est. non se querere głam suam signifi¬
caret. nec facere uoluntatẽ suam in
predicatione euangelii. sicut paulo-
post dicit. Si hominib placerẽ. xp̃i ser¬

Expanded text:
malignum propter malignos homines, malignum propter malignos homines, qui in eo sunt, intelligendum est: sicut dicimus et malignam domum, propter malignos inhabitantes in ea. Secundum voluntatem Dei et Patris nostri, cui est gloria in saeca. Quanto igitur magis homines non debent arroganter ad seipsos referre, si quid operantur boni, quando et ipse Dei Filius in Evangelio non gloriam suam se quaerere dixit, neque voluntatem suam venisse facere, sed voluntatem ejus qui eum misit . Quam voluntatem gloriamque Patris nunc commemoravit Apostolus, ut ipse quoque Domini exemplo, a quo missus est, non se quaerere gloriam suam significaret, nec facere voluntatem suam in praedicatione Evangelii, sicut paulo post dicit: Si hominibus placerem, Christi ser
Abbreviated transcription (Latin):
qui mecum sunt om̃s fr̃s: ȩccłiis ga-¬
lathiȩ. Qui abhominib mittit᷑. men¬
dax est. Qui ꝑ hominẽ mittit᷑: potest
esse uerax: quia & d̾s uerax potest ꝑ
hominẽ mittere. Qui ergo neq ab
hominib neq ꝑ hominẽ sed ꝑ dm̃
mittitur. ab illo uerax est: qui etiam
ꝑ hominẽ missos ueraces facit. Priores
ergo apłi ueraces. qui non ab homini
Uerax etiã nouissimus apł̃s: qui per
rectionem eius missus ẽ. Priores sunt¬
cȩteri apłi ꝑ xpm adhuc ex parte
ergo testimonii eius ȩqualis auctori-¬
tas: in cuius honore implet clarifica¬
tio dñi siquid habebat ordo temporis
minꝰ. Ideo enim cum dixisset. ꝙ dm̃ pa-¬
trem: addidit. qui suscitauit illum a
mortius. ut etiam ex hoc modo bre¬
uiter iam a clarificato missum se ẽẽ
đi est qua nobis donantur peccata
ut reconciliemur do: pax autẽ qua
reconciliam̃ đo. Qui dedit semet.¬
ipsum ꝑ peccatis nr̃is: ut eximerer nos
de prȩsenti scło maligno. Scłm p̾sens.

Expanded text:
qui mecum sunt omnes fratres, Ecclesiis Galatiae. Qui ab hominibus mittitur, mendax est; qui per hominem mittitur, potest esse verax, quia et Deus verax potest per hominem mittere: qui ergo neque ab hominibus, neque per hominem, sed per Deum mittitur, ab illo verax est, qui etiam per hominem missos veraces facit. Priores ergo Apostoli veraces, qui non ab hominibuerax etiam nouissimus apostolus,. quirectionem eius missus est, propter iner Christum adhuc ex parte ergo testimonii ejus aequalis auctoritas, in cujus honorem implet clarificatio Domini, si quid habebat ordo temporis minus. Ideo enim cum dixisset, Et Deum Patrem, addidit, qui suscitavit illum a mortuis; ut etiam ex hoc modo breviter jam a clarificato missum se esse i est qua nobis donantur peccata, ut reconciliemur Deo; pax autem, qua reconciliamur Deo. Qui dedit semetipsum pro peccatis nostris, ut eximeret nos de praesenti saeculo maligno. Saeculum praesens
Abbreviated transcription (Latin):
tam paucos fuisse ut ȩccłiis gentiuo
miscerentur. sed tam multos ut ex
illis eccłiȩ fierent. Tantum autẽ au¬
dientes erant. quia qui aliquando
nos ꝑsequebatur nunc ęuangłirat
fidem quam aliquando uastabat.
ꝙ in me clarificabant dm̃. Hoc est
quod dicebat non se placere homi¬
nib utiq ꝑseipsum: sed ut in illo ma-¬
gnificaretur ds. Hoc est quod etiam
dñs dicit. Luceant oꝑa ur̃a coram ho¬
minibus: ut uideant bona facta ur̃a.
ꝙ głificent patrẽ ur̃m qui in cęlis est.¬
Deinde post annos quatuordecim ite¬
rum ascendi ierosolimam cum barna¬
ba: assumpto etiã tito. Tamquã testimo¬
niis pluribus agrt: cum etiam istos
nominauit. Ascendi autẽ scđm re-¬
uelationem. Ne mouerer eos quare
uł tunc ascenderit: quo tamdui non
ascenderat. Quappter si ex reuelatio¬
ne ascendit. tunc ꝓderat ut ascende¬
ret. Et ex posui illis ęuangłm qd̾
predico in gentib: seorsum autẽ his

Expanded text:
tam paucos fuisse, ut Ecclesiis Gentium tam paucos fuisse, ut Ecclesiis Gentium miscerentur; sed tam multos, ut ex illis Ecclesiae fierent. Tantum autem audientes erant quia qui aliquando nos persequebatur, nunc evangelizat fidem quam aliquando vastabat; et in me magnificabant Deum. Hoc est quod dicebat, non se placere hominibus, utique per seipsum, sed ut in illo magnificaretur Deus: hoc est quod etiam Dominus dicit, Luceant opera vestra coram hominibus, ut videant bona facta vestra, et glorificent Patrem vestrum qui in coelis estDeinde post annos quatuordecim iterum ascendi Jerosolymam cum Barnaba, assumpto etiam Tito. Tanquam testimoniis pluribus agit, cum etiam istos nominat. Ascendi autem secundum revelationem: ne moveret eos quare vel tunc ascenderit, quo tam diu non ascenderat. Quapropter si ex revelatione ascendit, tunc proderat ut ascenderet. Et exposui illis Evangelium quod praedico in Gentibus; seorsum autem his
Abbreviated transcription (Latin):
sanctiꝰ hac iuratione: S ñ est cont᷑ p̃ceptũ
iuratio ꝗͦ a malo non ẽ iurantis. s incre¬
dulitatis eius cui iurare cogitur. Nã
hinc intelligitur ita dm̃ ꝓhibuisse a
iurando: ut quantũ in ipso est quisq
non uret. Quod multi faciunt: in ore
habentes iurationẽ tamqũa magnũ
aut suaue aliquid. Nam utiq apłs
nouerat p̃ceptum dñi: & iurauit tam̃
Non enim audiendi sunt: qui has
iurationes eẽ ñ putant. Qͥd enĩ facient de
Quam greca exemplaria manifestissi¬
m̃a iurationem esse coniuncunt. Qñ¬
tum ergo in ipso est: non iurat apłs.
Non enim appetit iurationem cupi¬
ditate aut delectatione uirandi. Am-¬
plius est enim quã est. est. non. non.
& ideo a malo est: sed infirmitatis aut
incredulitatis eoꝵ qui non aliter mo¬
uentur ad fidem. Deinde ueni in
partes syriȩ & ciliciȩ. Eram autẽ igno¬
tus facie ȩccłiis iudeȩ quȩ in xp̃o sunt.
Animaduertendum non in sola ie-¬
rosolua uidȩos in xp̃o credidisse. nec

Expanded text:
tione? Sed non est contra praeceptum juratio quae a malo est, non jurantis, sed incredulitatis ejus cui jurare cogitur. Nam hinc intelligitur ita Dominum prohibuisse a jurando, ut quantum in ipso est quisque non juret: quod multi faciunt in ore habentes jurationem tanquam magnum aut suave aliquid. Nam utique Apostolus noverat praeceptum Domini, et juravit tamen. Non enim audiendi sunt, qui has jurationes esse non putant. Quid enim facient de quam graeca exemplaria manifestissimam jurationem esse convincunt. Quantum ergo in ipso est, non jurat Apostolus: non enim appetit jurationem cupiditate aut delectatione jurandi. Amplius est enim quam, Est, est; Non, non; et ideo a malo est , sed infirmitatis aut incredulitatis eorum qui non aliter moventur ad fidem. Deinde veni in partes Syriae, et Ciliciae. Eram autem ignotus facie Ecclesiis Judaeae, quae in Christo sunt. Animadvertendum, non in sola Jerosolyma Judaeos in Christum credidisse, nec
Abbreviated transcription (Latin):
lumnas constituisse sed septẽ: qui nu-¬
merus uel ad unitatẽ ȩccłarum refer-¬
in euangłio dictum est. accipiet in
hoc scło septies tantum. ac si diceret.
quasi nichil habentes sed omĩa possi¬
dentes. unde etiam ioħs ad septem
septenariam oꝑationem sp̃s sc̃ĩ ma-¬
gis refertur septenarius numerus
columnarum. sapientiȩ & intellectus.
consilii ꝙ fortitudinis. scientię & pie¬
tatis. & timoris d̃i. Quib oꝑationi¬
perum memores essemus. quod & stu¬
dui hoc ipsum facere: communis curȩ
erat om̃ib apłis de pauꝑibus scõꝵ
qui erant in uidȩa. qui rerũ suarum
uenditarũ pretia ad pedes aplõrũ posu
erant. Sic gͦ ad gentes missi st̃ paulus &
barnabas: ut ecdie gentiũ q̃ hoc ñ fecerãt
ministrarẽt oratioẽ ipsoꝵ eis qͥ hoc fecerãt.
sic̃ ad Romanos dicit. Nunc autẽ ꝑgam
ierłm ministrare scĩs. Placuit enim
macedoniȩ & achaiȩ. cõmunionẽ aliquã

Expanded text:
lumnas constituisse, sed septem : qui nulumnas constituisse, sed septem : qui numerus vel ad unitatem Ecclesiarum referin Evangelio dictum est, Accipiet in seculo hoc septies tantum. ac si diceret: Quasi nihil habentes, et omnia possidentes. Unde etiam Ioannes ad septem septenariam operationem Spiritus sancti magis refertur septenarius numerus columnarum, sapientiae et intellectus, consilii et fortitudinis, scientiae et pietatis, et timoris Dei , quibus operationiperum memores essemus, quod et studui hoc ipsum facere: cerat omnibus apostolis de pauperibus sanctis, qui erant in Judaea, qui rerum suarum venditarum pretia ad pedes apostolorum perant . Sic ergo ad Gentes missi sunt Paulus et Barnabas, ut Ecclesiae Gentium quae hoc non fecerant, ministrarent, hortatione ipsorum, eis qui hoc fecerant: sicut ad RomJerusalem ministrare sanctis. Placuit enim Macedoniae et Achaiae communionem aliquam
Abbreviated transcription (Latin):
mea interest. Et illi enĩ tamqu̾a sp̃ua¬
les uiri uolebant resisti carnalibus.
qui putabant aliquid ipsos esse. ꝙ
non potius xp̃m in eis. multumq
gaudebanr cum ꝑsuaderet᷑ homi¬
nib. ꝙ seipsos p̃cessores pauli sicut
eunde paulum ex peccatorib iustifi.¬
catos esse a dño. qui ꝑsonã hominis
non accipit. quia di głam quere¬
banr non suam. Sed quia carnales
q suꝑbi homines si quid de uita
ipsoꝵ p̃terita dicitur irascunt᷑ &. in
contumeliã accipiunt: ex animo
suo coniciunt apłos. Petrus autẽ &
iacobus & ioħs honoratiores in apo¬
stolis erant: quia ipsis tribus se in mon¬
te dñs ostendit in significatione regni
sui. cũ ante sex dies dixisset. sunt hic
quidam de circũstantib qui non
gustabunr mortẽ donec uideanr
filium hominis in regno patris sui.
Nec ipsi erant columnȩ. sed uide-¬
bant᷑. Nouerat enim paulus sapientiã
ȩdificasse sibi domũ. & non tres co-¬

Expanded text:
mea interest. Et illi enim tanquam spirituamea interest. Et illi enim tanquam spirituales viri volebant resisti carnalibus, qui putabant aliquid ipsos esse, et non potius Christum in eis: multumque gaudebant, cum persuaderetur hominibus, et seipsos praecessores Pauli, sicut eumdem Paulum, ex peccatoribus justificatos esse a Domino, qui personam hominis non accipit: quia Dei gloriam quaerebant, non suam. Sed quia carnales et superbi homines, si quid de vita ipsorum praeterita dicitur, irascuntur, et in contumeliam accipiunt; ex animo suo conjiciunt Apostolos. Petrus autem et Jacobus et Joannes honoratiores in Apostolis erant, quia ipsis tribus se in monte Dominus ostendit in significatione regni sui, cum ante sex dies dixisset: Sunt hic quidam de circumstantibus, qui non gustabunt mortem, donec videant Filium hominis in regno Patris sui . Nec ipsi erant columnae, sed videbantur. Noverat enim Paulus sapientiam aedificasse sibi domum, et non tres co
Abbreviated transcription (Latin):
inuenti sunt in aliquo dissentire
ab illo: ut cum ille se ꝑfectũ euan¬
geliũ accepisse diceret. illi negarent.
& aliquid uellent tamquam imꝑfe¬
cto ad dere. sed econtrario ꝓ rep̾henso¬
ribus imꝑfectionis aꝓꝓbatores ꝑfe¬
ctionis fuerunt. Et dederunt dextͣs
societatis. id est consenserunt in socie¬
tatẽ. & paruerunt uoluntati dñi.
consentientes ut paulus & barnabas
irent ad gentes. ipsi autẽ in circũcisio¬
ne.quȩ p̃putio id est gentib contraria
uidetur. Nam etiam sic potest intel¬
ligi quod ait econtrario: ut ordo iste
sit. Michi enim qui uidentur aliqͥd
nichil apposuerunt: sed econtrario
ut nos quidẽ in gentes iremus. quȩ
sunt contrariȩ circũcisioni. ipsi aut̃
in circumcisione. consenserunt mi¬
chi ꝙ barnabȩ hoc est dextras socie¬
tatis nobis dederunt. Neq in con¬
tumeliam p̃cessoꝵ eius putet quis
ab eo dictum: qui uident᷑ es se aliqͥd
quales aliquando fuerint nichil

Expanded text:
inventi sunt in aliquo dissentire inventi sunt in aliquo dissentire ab illo, ut cum ille se perfectum Evangelium accepisse diceret, illi negarent, et aliquid vellent tanquam imperfecto addere: sed e contrario pro reprehensoribus imperfectionis, approbatores perfectionis fuerunt. Et dederunt dexteras societatis, id est, consenserunt in societatem, et paruerunt voluntati Domini, consentientes ut Paulus et Barnabas irent ad Gentes, ipsi autem in circumcisionem, quae praeputio, id est, Gentibus contraria videtur. Nam etiam sic potest intelligi, quod ait, e contrario, ut ordo iste sit: Mihi enim qui videntur aliquid, nihil apposuerunt, sed e contrario, ut nos quidem in Gentes iremus, quae sunt contrariae circumcisioni, ipsi autem in circumcisionem, consenserunt mihi et Barnabae; hoc est, dexteras societatis nobis dederunt. 13. Neque in contumeliam praecessorum ejus putet quis ab eo dictum, Qui videntur esse aliquid, quales aliquando fuerint, nihil
Abbreviated transcription (Latin):
carent. Quib se nec ad horam id est
nec ad tempus cessisse dicit subiectioni:
ut ueritas eugłn ꝑmaneret ad gentes.
Denotabant autẽ. suspectumq haberi
uolebant inuidi apłm paulum: quod
aliquando ꝑsecutor ȩccłarum fuerit.
& ideo dicit.
e his autẽ qui uidentur ẽẽ aliquid
quales aliquando fuerint: nichil mea
ministri sunt di: xp̃c in illis est aliqͥd.
non ipsi ꝑse. Nam si ipsi ꝑse essent ali¬
quid: semꝑ fuissent aliquid. Quales ali¬
quando fuerinr: id est quia & ipsi pec-¬
catores fuerunt: nicħ sua dicit int̾esse.
Id ẽ sine ꝑsonarum acceptione om̃s ad
salutẽ uocauit: non reputans illis
delicta illoꝵ. Et ideo absentib illis
qui priores facti erant apłi. paulus
a dño ꝑfectus est. ut quando cũ eis
contulit. nichil esset quod ꝑfectioni
eius adderent. sed potius uiderent
hoc dedisse paulo ut ministraret
gentib: quod etiam petro dederat
ut ministraret uidȩis. Non ergo

Expanded text:
carent. Quibus se nec ad horam, id est, carent. Quibus se nec ad horam, id est, nec ad tempus cessisse dicit subjectioni, ut veritas Evangelii permaneret ad Gentes. 12. Ib. II, 6-9. Denotabant autem suspectumque haberi volebant invidi apostolum Paulum, quod aliquando persecutor Ecclesiarum fuerit; et ideo dicit, De his autem qui videntur esse aliquid, quales aliquando fuerint, nihil mea ministri Dei sunt, Christus in illis est aliquid, non ipsi per se. Nam si ipsi per se essent aliquid, semper fuissent aliquid. Quales aliquando fuerint, id est, quia et ipsi peccatores fuerunt, nihil sua dicit interesse: id est, sine personarum acceptione omnes ad salutem vocavit, non reputans illis delicta eorum. Et ideo absentibus illis qui priores facti erant apostoli, Paulus a Domino perfectus est: ut quando cum eis contulit, nihil esset quod perfectioni ejus adderent; sed potius viderent hoc dedisse Paulo ut ministraret Gentibus, quod etiam Petro dederat ut ministraret Judaeis. Non ergo
Abbreviated transcription (Latin):
tilis compulsus est circũcidi. Qũauis
titus grecus esset. & nulla eum consue¬
tudo aut cognatio parentum circũ¬
cidi cogeret sicut timotheum: facile
tamen etiam istum circũcidi ꝑmisisset
apłs. Non enĩ tali circumcisione sa-¬
lutẽ docebat auferri: sed si in ea con¬
stitueretur spes salutis. hoc esse contͣ
salutẽ ostendebat. Poterat ergo ut
suꝑfluam equo animo tolerare. scdo
sententiã qũa alibi dixit. Circũcisioni
Propter sub introductos autẽ falsos fr̃s
Inon est compulsus titus circũcidi.
id est non ei potuit extorqueri ut circũ¬
cideret᷑: quia illi qui subintroiert̃ qͦs di-¬
cit ꝓscultare libertatẽ eoꝵ. uehemen¬
ter obseruabant & cupiebant circũci¬
di titum. ut iam circumcisionẽ etiam
ipsius pauli attestatione & consensio¬
ne tamquã saluti necessariam p̾dica¬
rent. & sic eos ut ait in seruitutẽ redige¬
rent. id est sub onera legis seruilia reuo¬

Expanded text:
ecus, compulsus est circumcidi. Quamvis ecus, compulsus est circumcidi. Quamvis Titus Graecus esset, et nulla cum consuetudo aut cognatio parentum circumcidi cogeret, sicut Timotheum, facile tamen etiam istum circumcidi permisisset Apostolus. Non enim tali circumcisione salutem docebat auferri, sed si in ea constitueretur spes salutis, hoc esse contra salutem ostendebat. Poterat ergo ut superfluam aequo animo tolerare, secundum sententiam quam alibi dixit: Circumcisio nihil Propter subintroductos autem falsos fratres non est compulsus Titus circumcidi: id est, non ei potuit extorqueri ut circumcideretur, quia illi qui subintroierunt, dicit, proscultare libertatem eorum, vehementer observabant, et cupiebant circumcidi Titum, ut jam circumcisionem, etiam ipsius Pauli attestatione et consensione, tanquam saluti necessariam praedicarent; et sic eos, ut ait, in servitutem redigerent, id est, sub onera Legis servilia revo
Abbreviated transcription (Latin):
Quod seorsum exposuit ȩuangłm eis
qui eminebant in ȩccłia. cum iam
illud exposuisset coram om̃ib. non
ideo factum ẽ quod aliqua falsa dixe¬
rat. ut seorsum paucioribus uera di¬
ceret. sed aliqua tacuerar quȩ ad huc
paruuli portare non poterant. qua¬
lib se ad corinthios lac dicit dedisse
non ȩscam. falsũ enĩ dicere nicħ licet.
aliquando autẽ aliquid ueri tacere
utile est. ꝑfectionem ipsiuis opus erar
ut scirent cȩteri apłi. non enim seque¬
batur ut si fidelis ẽẽt. ueramq & re¬
ctam tenerer fidem. iam etiam apłs
esse deberet. Illud autẽ quod subiun¬
git. ne forte in uacuum curro aut cu¬
curri. non ad illos cum quib seorsũ
contulit ęuangłm. sed ad istos quib
scribit. quasi ꝑ interrogationẽ dictũ
intelligendum est. ut ex eo appareret.
non eum inuacuum currere aue cu-¬
currisse quia iam etiam attestatione
cȩteroꝵ nichil ab ȩuangłii ueritate
dissentire approbatur. Sed neq titus

Expanded text:
Quod seorsum exposuit Evangelium eis qui eminebant in Ecclesia, cum jam illud exposuisset coram omnibus, non ideo factum est, quod aliqua falsa dixerat, ut seorsum paucioribus vera diceret: sed aliqua tacuerat, quae adhuc parvuli portare non poterant; qualibus se ad Corinthios lac dicit dedisse, non escam . Falsum enim dicere nihil licet; aliquando autem aliquid veri tacere, utile est. Perfectionem ipsius opus erat ut scirent caeteri Apostoli. Non enim sequebatur ut, si fidelis esset, veramque et rectam teneret fidem, jam etiam apostolus esse deberet. Illud autem quod subjungit, Ne forte in vacuum curro, aut cucurri, non ad illos cum quibus seorsum contulit Evangelium, sed ad istos quibus scribit, quasi per interrogationem dictum intelligendum est; ut ex eo appareret non eum in vacuum currere aut cucurrisse, quia jam etiam attestatione caeterorum nihil ab Evangelii veritate dissentire approbatur. 11. Ib. II. 3-
Abbreviated transcription (Latin):
si aliud est p̃ter id quod suie ꝑse siue
ꝑ aliqũe dñs dedit.iam nec ȩuangło
recte dici potest. Uigilant̃ autẽ cum
si iam circũcisio carnis atque
huiusmodi opera legis tantum uale¬
bant. ut ꝑ illam homines salui fie¬
aliqui sunt conturbantes uos. &

Expanded text:
d quod, sive per se, sive per aliquem Dominus dedit; jam nec Evangelium recte dici potest. Vigilanter autem, cum si jam circumcisio carnis atque hujusmodi opera Legis tantum valebant, ut per illa homines salvi fiealiqui sunt conturban
Abbreviated transcription (Latin):
uicium est. qui ꝙ illa quȩ acceperunt
carnalit̾ sentiunt. & multa etiã sua tra¬
diderunt. dissoluentes sicut dñs dicit
mandatum di ꝓpter traditiones suas.¬
Cuor autẽ placuit ei qui me segregauit
de uentre matris meȩ & uocauit ꝑ
grãm suam reuelare filium suum in
me. ut annuntiarem eum in gentib:
continuo non adquieui carni ꝙ san¬
giuni. Segregatur quodammodo de
uentre matris: quisquis a carnalium
parentum consuetudine cȩca separat᷑.
Ad quiescit autẽ carni & sanguini:
quis quis carnalibus ꝓpinquis & con¬
sanguineis suis carnalit̾ suadentibus
assentitur.Neq ueni in ierosolimã
ad precessores meos apłos: sed abii in
arabiam. & iterum reuersus sũ dama¬
scum. Deinde post annos tres ascendi
ierosolimam uidere petrum: & mansi
apud illum dieb quindecim. Sic cum
euangłizasser paulus in arabia postea
uidit petrum: non ideo ut ꝑ ipsum
petrum disceret ȩuangłm. n̾ã eum an-

Expanded text:
vitium est, qui et illa quae acceperunt, vitium est, qui et illa quae acceperunt, carnaliter sentiunt, et multa etiam sua tradiderunt, dissolventes, sicut Dominus dicit, mandatum Dei, propter traditiones suasCum autem placuit Deo, qui me segregavit de ventre matris meae, et vocavit per gratiam suam, revelare Filium suum in me, ut annuntiarem eum in Gentibus, continuo non acquievi carni et sanguini. Segregatur quodammodo de ventre matris, quisquis a carnalium parentum consuetudine caeca separatur: acquiescit autem carni et sanguini, quisquis carnalibus propinquis et consanguineis suis carnaliter suadentibus assentitur. Neque veni in Jerosolymam aa praecessores meos Apostolos, sed abii in Arabiam, et iterum reversus sum Damascum. Deinde post annos tres, ascendi Jerosolymam videre Petrum, et mansi apud illum diebus quindecim Si cum evangelizasset Paulus in Arabia, postea vidit Petrum, non ideo ut per ipsum Petrum disceret Evangelium; nam ante
Abbreviated transcription (Latin):
głm quod scđ̾m hominem ẽ: men¬
dacium est. Omĩs enim homo men¬
dax: quia quicquid ueritatis inueni¬
tur in homine. non ẽ ab homine.
sed a dõ ꝑ hominẽ. Ideo iam qͦd scđm
hominẽ est nec ȩuangłm dicendumẽ:
quale illi afferebant qui in seruitutẽ
ex libertate attrahebant eos. quos
ds̃ ex seruitute in libertatẽ uocabat.
Aydistis enim conuersationẽ meam
aliquando in iudaismo: quia supra
mo dum ꝑsequebar ȩccłam di. ꝙ ua-¬
stabam illam. ꝙ ꝓficiebam in iudais-¬
mo supra multos coȩtaneos meos in
genere meo:abundantius ȩmulator
existens paternarum mearũ traditio¬
num. Si ꝑsequendo & uastando ȩccłao
di ꝓficiebat in iudaismo: apparet con
Et si ȩmulator .i. imitator paternarũ
suarum traditionum ꝑsequebat᷑ paulꝰ
ȩccłiam di: paternȩ ipsius traditiones
contrariȩ eccłiȩ dĩ sunt. Non autẽ
legis ipsius culpa est. lex enĩ spũalis ẽ.
nec carnalit̾ se cogit intelligi: sed illoꝵ

Expanded text:
m quod secundum hominem est, mendacium est: Omnis enim homo mendax , ; quia quidquid veritatis invenitur in homine, non est ab homine, sed a Deo per hominem. Ideo jam quod secundum hominem est, nec Evangelium dicendum est: quale illi afferebant, qui in servitutem ex libertate attrahebant eos quos Deus ex servitute in libertatem vocabat.Audistis enim conversationem meam aliquando in Judaismo, quia supra modum persequebar Ecclesiam Dei, et vastabam illam; et proficiebam in Judaismo supra multos coaetaneos meos in genere meo, abundantius aemulator existens paternarum mearum traditionum. » Si persequendo et vastando Ecclesiam Dei proficiebat in Judaismo, apparet contEt si aemulator, id est, imitator paternarum suarum traditionum persequebatur Paulus Ecclesiam Dei, paternae ipsius traditiones contrariae sunt Ecclesiae Dei, non autem Legis illius culpa est; Lex enim spiritualis est , nec carnaliter se cogit intelligi: sed illorum
Abbreviated transcription (Latin):
set nisi cum ueller recte facere. debuit
habere liberam uoluntatẽ. sine qua
recte facere non posset. Non enim qr
ꝑ illam etiam peccatur. ad hoc etiam
dm̃ dedisse credendum ẽ. Satis ergo
causȩ est cur dari debuerit. qm̃ sine
illa homo recte non potest uiuere.
Ad hoc autẽ datam uł hinc intelligi
potest. quia siquis ea usus fuerit ad
peccandum: diuinitus in eum uindi-¬
catur. Quod in iuste fierer: si non solũ
ut recte uiueret. sed etiam ut peccaret.
libera esser uoluntas data. Quomͦ enĩ
iuste uindicaretur in eum. qui ad hanc
rem usus esset uoluntate. ad qũã rem da¬
ta est: Nunc uero ds̃ cum peccantem
punit: quid aliud tibi uidetur dicere.
nisi cur non ad eam rem usus es libera
uoluntate. ad quam tibi eam dedi. hoc
est ad recte faciendum: Deinde illud
bonum quo commendatur ipsa iusti¬
tia in damnandis peccatis. recteq fa-¬
ctis honorandis. quomodo esset: si
homo careret libero uoluntatis ar-¬

Expanded text:
set, nisi cum vellet, recte facere, debuit set, nisi cum vellet, recte facere, debuit habere liberam voluntatem, sine qua recte facere non posset. Non enim, quia per illam etiam peccatur, ad hoc eam Deum dedisse credendum est. Satis ergo causae est, cur dari debuerit, quoniam sine illa homo recte non posset vivere. Ad hoc autem datam vel hinc intelligi potest, quia, si quis ea usus fuerit ad peccandum, divinitus in eum vindicatur, quod non juste fieret, si non solum, ut recte viveretur, sed etiam, ut peccaretur, libera esset voluntas data. Quomodo enim juste vindicaretur in eum, qui ad hanc rem usus esset voluntate, ad quam rem data est? Nunc vero Deus cum peccantem punit, quid aliud tibi videtur dicere, nisi, cur non ad eam rem usus es libera voluntate, ad quam tibi eam dedi, hoc est, ad recte faciendum? Deinde illud bonum, quo commendatur ipsa justitia in damnandis peccatis, recteque factis honorandis, quomodo esset, si homo careret libero voluntatis ar
Abbreviated transcription (Latin):
recteq facientib pręmium iustum ẽẽ:
Ex quo conficit᷑ a dõ affici & peccantes
miseria: &. recte facientes beatitate.
ANichil resisto. Sed quero illud alte¬
rum: quomodo noueris nos ab ipso
ẽẽ. Neq enim hoc nunc: sed ab ipso
nos uł pęnam uł prȩmium mereri.
explicasti. D Hoc quoq non aliunde
uideo esse manifestum. nisi quod iam
constat dm̃ uindicare peccata. siquid̾ẽ
ab illo est om̃is iustitia. Non enim ut
alicuius est bonitatis. alienis pręstare
beneficia: ita iustitiȩ. uindicare in alie-¬
nos. Unde manifestum ẽ ad eum nos
ꝑtinere qui non solum in nos benignis¬
simus in prȩstando: sed etiam iustissi¬
mus in uindicando est. Deinde ex eo
quod ego posui. tuq concessisti. omne
bonum ex dõ ẽẽ. etiam hominẽ ex do
esse intelligi potest. Homo enim ipse
inquantum homo est. aliquod bo
quȩstio est. quam ꝓposuisti. Si enim
homo aliquod bonum est. & non pos-

Expanded text:
recteque facienrecteque facienEx quo conficitur a Deo affici, et peccantes miseria, et recte facientes beatitate. 2. A. Nihil resisto: sed quaero illud alterum, quomodo noveris nos ab ipso esse. Neque enim hoc nunc, sed ab ipso nos vel poenam, vel praemium mereri explicasti. E. Hoc quoque non aliunde video esse manifestum, nisi quod jam constat Deum vindicare peccata. Siquidem ab illo est omnis justitia. Non enim ut alicujus est bonitatis alienis praestare beneficia ita justitiae vindicare in alienos. Unde manifestum est ad eum nos pertinere, quia non solum in nos benignissimus in praestando, sed etiam justissimus in vindicando est. Deinde ex eo quod ego posui, tuque concessisti, omne bonum ex Deo esse, etiam hominem ex Deo esse intelligi potest. Homo enim ipse in quantum homo est, aliquod bonquaestio est quam proposuisti. Si enim h