comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃s est hominis. quem semꝑ in
bonam partem scriptum memi¬
nimꝰ. et anima cuiꝰ infirmitates
et mortes legimus peccatoꝵ. id
quod nunc d̾r. surge qui dor¬
tetur. Anima enĩ quȩ pecca¬
uerit: ipsa moriet᷑. Sp̃s autẽ
mortẽ nunquã omnino legimꝰ.
Xp̃s gͦ lux uera orietur ei qui
surrexerit de sõpno: et ex mor¬
tiis fuerit suscitatus. Deio
me audisse quendam de hoc
loco. in eccłia dispitantẽ qui
in theatrale miracłm nunꝙͣ
ante uisam formã popło ex hi¬
buit ut placeret: testimoni¬
um hoc inquiens ad adam dr.
in loco caluarie sepulto ubi
crucifixis est dñs. Qui calua¬
ria iccirco appellatꝰ est : qđ ibi
antiqui hominis esset con¬
ditum capud. Illo pendens¬
crum. hȩc ꝓpħia completa ẽ
dicens. Durge adam qͥ dor¬
mis. et exurge a mortuis: et
id est continget te xp̃c. quia
uidelicet tactu sanguinis
ipsius et corporis dependen¬
tis uiuificetur atq consurgat.
Et tune typũ quoq illum

Expanded text:
spiritus est hominis, quem semper in spiritus est hominis, quem semper in bonam partem scriptum meminimus, et anima cujus et infirmitates et mortes legimus peccatorum, id quod nunc dicitur, Surge qui dortetur. Anima enim quae peccaverit, ipsa morietur . Spiritus autem mortem numquam omnino legimus. Christus ergo lux vera orietur ei qui surrexit de somno, et ex mortuis fuerit suscitatus. Scio me audisse quemdam de hoc loco in Ecclesia disputantem, qui in theatrale miraculum, numquam ante visam formam populo exhibuit, ut placeret, Testimonium hoc, inquiens: ad Adam dicitur in loco Calvariae sepultum, ubi crucifixus est Dominus. Qui Calvariae idcirco appellatus est, quod ibi antiqui hominis esset conditum caput: illo ecrum, haec prophetia completa 649 est dicens: Surge, Adam, qui dormis, et exsurge a mortuis: et id est, continget te Christus. Quia videlicet tactu sanguinis ipsius, et corporis dependentis, vivificetur atque consurgat: et tunc typum quoque illum
Abbreviated transcription (Latin):
tis eum propħis. et his quȩ uo¬
cantur aphocrhipha. hȩc lecta.
in medium ꝓtulisse: sicut in
aliis quoq locis illum fecisse
manifestum est : non quo apo¬
chripha comꝓbarit: sed quo
et arati. et epimenidis. et me¬
nandri uersibus sit abusus ad
ea quȩ uoluerit in tempore com¬
et menandri tota quȩ scripsere
sunt sc̃a quia eos uere aliquid
dixisse testatus est. Alius uero
ex hortationem penitentie hȩc
dicta memorauit. Ego certe
scdm pauꝑtatulam meã om̃s
editiones ueterum scripturaꝵ
ipsa quoq hebreoꝵ uolumina
diligenter euentilans. nunꝙͣ
hoc scriptum repperiꝰ. nͥ forte
hoc dicamꝰ quomodo olim pro
bantur. hȩc dicit dñs. et qm̃
sc̃o plenum repente in uerba
que in se xp̃s. loquebatur eru¬
pisse atq dixisse. hȩc dicit dñs.
Nec non et illud est disserenduo
quomodo conueniat. atq eidem
dicatur. quasi uiuenti. surge
qui dormis. et quasi mortuo
exurge a mortuis. Igit᷑ quia et

Expanded text:
tis eum prophetis, et his quae votis eum prophetis, et his quae vocantur apocrypha haec lecta in medium protulisse sicut in aliis quoque locis illum fecisse manifestum est, non quod apocrypha comprobaret; sed quo et Arati, et Epimenidis, et Menandri versibus 648 sit abusus ad ea quae voluerat in tempore compimenidis, et Menandri, tota quae scripsere, sunt sancta, quia eos vere aliquid dixisse testatus est. Alius vero exhortationem poenitentiae haec dicta memorabit. Ego certe secundum paupertatulam meam, omnes editiones veterum Scripturarum, ipsaque Hebraeorum volumina diligenter eventilans, numquam hoc scriptum reperi. Nisi forte et hoc dicamus: quomodo olim propbantur. Haec dicit Dominus. Et: Spiritu sancto plenum, repente in verba quae in se Christus loquebatur, erupisse atque dixisse: Haec dicit Dominus. Necnon et illud est disserendum, quomodo uni atque eidem dicatur quasi viventi, Surge qui dormis: et quasi mortuo, Exsurge a mortuis. Igitur quia et
Abbreviated transcription (Latin):
potissimum referendum sit:
nisi fortuis reddatur yꝑbaton
et ad filios diffidentiȩ copulet᷑
ut sonare possit. Quȩ enim oc¬
culte fiunt. a filiis diffiden¬
tiȩ. turpe est dicere: quȩ suis
fornicatio et immunditia. oĩs¬
et auaritia. Omnia autẽ aluce
arguta manifestantur. Omne
enim manifestatur quod lux
est. Omnia hauit dubium qͥn
hȩc quȩ occulte fint a filiis
diffidentiȩ. Hȩc enim aluce ar¬
guta manifestantur. Lux aut̃
arguit ea quȩ prius erant
tenebrȩ. et postea facta sunt
lumen in dño: ut ex eo quod
corripiuntur mutentur in me¬
lius: et mutata manifestentur
in publico. et publicata sint
lumen: quia omne quod ma¬
nifestatur lux est. PROpTER
quod dicit. Surge qui dormis.
cem his quȩ arguta fuerant
transmutatis dicit᷑ mortius¬
tenebrarum. Surge qui dor¬
mis: et exurge a mortius. Que¬
rat aliquis quisnam sit iste
qui dicat. surge qui dormis. &
dem qui simplici responsione
contentus est: dicet in recondi¬

Expanded text:
potissimum referendum sit, potissimum referendum sit, nisi forte altius reddatur hyperbaton, et ad filios diffidentiae copuletur, ut sonare possit, quae enim occulte fiunt a filiis diffidentiae, turpe est et dicere, quae sunt fornicatio et immunditia et avaritia omnis. Omnia autem arguta a luce manifestantur: omne enim quod manifestatur, lux est. Omnia, haud dubium quin ea quae occulte fiunt a filiis diffidentiae: haec enim a luce arguta manifestantur. Lux autem arguit ea quae prius erant tenebrae, et postea facta sunt lumen in Domino: ut ex eo quod corripiuntur, mutentur in melius, et mutata manifestentur in publico, et publicata sint lumen, quia omne quod manifestatur, lux est. Propter quod dicit: Surge qui dormis, cem, his quae arguta fuerant transmutatis, dicitutenebrarum: Surge qui dormis, et exsurge a mortuis. Quaerat aliquis, quisnam sit iste qui dicat: Surge qui dormis, etdem qui simplici responsione contentus est, dicet in recondi
Abbreviated transcription (Latin):
fructus in sp̃u : oꝑis uero posuit
in carne dicens. Manifesta autẽ
sunt oꝑa carnis. Quȩ sunt for¬
nicatio. et cȩtera. Porro in pre¬
sentiarum oꝑa tenebrarum in¬
fructuosa appellauit: quibus
qui ea fecerint communione
sotiantur. Mazis autem argu¬
ite. Inter cetera mandata etĩã
peccantes posse arguere: maxime
libertatis est. Sed hoc ille potest
facere : qui non meretur audire.
Hypocrita eice primum trabẽ
de oculo tuo: et tune poteris
eicere festucacam de oculo frĩs
tui. Quamobrem et ꝓpħȩ nul¬
la ipsi peccatoꝵ sorde polluti.
nec cauteriatam habentes con¬
scientiam: poterant cȩteros ar¬
guere sorde delinquentes. Ex
quo animaduertendum eũ ar¬
guere posse : qui ipse non re¬
darguatur in semet ipso. Que
enim occulte fiunt ab eis: turpe
est dicere. Non michi uidetur
sermonis stare contextus ut id
quod nunc dicitur. quȩ enĩ oc¬
culte fuint ab eis ex suꝑioribus
pendeat. et sciri possit ad qͦs

Expanded text:
fructus, in spiritu, operis vero posuit fructus, in spiritu, operis vero posuit in carne, dicens: Manifesta autem sunt opera carnis, quae sunt fornicatio , et sentiarum, opera tenebrarum infructuosa appellavit: quibus qui ea fecerint, communione sociantur. Magis autem et arguite. Inter caetera mandata, etiam peccantes posse arguere, maximae libertatis est. Sed hoc ille potest facere qui non meretur audire: Hypocrita, ejice primum trabem de oculo tuo, et tunc poteris ejicere festucam de oculo fratris tui . Quamobrem et prophetae, nulla ipsi peccatorum sorde polluti, nec cauteriatam habentes 647 conscientiam, poterant caeteros arguere delinquentes. Ex quo animadvertendum eum arguere posse, qui ipse non redarguatur in semetipso. Quae enim occulte fiunt ab eis, turpe est et dicere. Non mihi videtur sermonis stare contextus, ut id quod nunc dicitur: Quae enim occulte fiunt ab eis, ex superioribus pendeat, et sciri possit ad quos
Abbreviated transcription (Latin):
pari. Donitatem in eo quod se
cundum non oꝑa. sed scdm mi¬
sericordiam det grãm credenti¬
bus in se: iusticiam in ed quod
unicuiq retribuit quod meret᷑
Porro ueritatem: dum ipse so¬
lus causas creaturarum omĩum
rerumq cognoscat. Probantes
quid sit beneplacitum deo. Om¬
nia facienda cum consilio. ut
cauti atq solliciti ea tantum q̃
scimus deo placere faciamus
in morem prudentissime tra¬
pezete qui sculptum nũmis¬
ma. non solum oculo. sed et
pondere et tinnitu ꝓbat. Quia
uero in hoc loco. contextus elo¬
quii uidetur esse turbatus. et
tota scatere sententia: sic ordini
sermo reddendus est. Nolite gͦ
effici comparticipes eoꝵ ꝓbantes
quid sit beneplacitum deo. Et¬
si enim eratis aliquando tene¬
bre: nunc autem lux in dño
estis. Quasi filii lucis ambula¬
te : fructus luminis ostenden¬
tes in omni bonitate et iusticia
et ueritate. Et nolite cominu¬
nicare oꝑib infructuosis tene¬
brarum. Et ad galathas nom̃

Expanded text:
pari. Bonitatem in eo quod non pari. Bonitatem in eo quod non secundum opera, sed secundum misericordiam det gratiam credentibus in se. Justitiam in eo, dum unicuique retribuit quod meretur. Porro veritatem, dum ipse solus causas creaturarum omnium, rerumque cognoscit. Probantes quid sit beneplacitum Deo. Omnia facienda cum consilio, ut cauti atque solliciti, ea tantum quae scimus Deo placere, faciamus: in morem prudentissimi trapezitae, qui sculptum numisma non solum oculo, sed et pondere, et tinnitu probat. Quia vero in hoc loco contextus eloquii videtur esse turbatus, et tota scatere sententia, sic ordini sermo reddendus est: Nolite ergo fieri comparticipes eorum, probantes quid sit beneplacitum Deo: etsi enim eratis aliquando tenebrae, nunc autem lux estis in Domino: quasi filii lucis ambulate, fructus luminis ostendentes in omni bonitate, et justitia, et veritate. Et nolite communicare operibus infructuosis tenebrarum. Et ad Galatas nomen
Abbreviated transcription (Latin):
filii dei. filii lucis sunt. Nec non
si xp̃c lux uere est. filii quoq
eus. ad quos loquitur dicens.
filioli mei ad huc modicũ uob̾¬
cum sum: filii uere lucis sunt.
Ex quo colligitur. eosdem filios
esse dei patris : qui sunt filii
inĩ xp̃i. Fauctys enim lucis
est. in omni bonitate et iusticia
et ueritate. Ad uersus martio¬
nem qui iustum d̾m. a bono se¬
parat. et putat creatorem esse
iustum. alium uero nescio quẽ
cuius xp̃e iste qui uenit filius
sit bonum tantũmͦ esse d̾m hoc te¬
stimonium ꝓferamus si quidem
fructus lucis. non solum est in
bonitate. sed et in iusticia et
ueritate. Ubi itaq bonitas est:
ibi et iusticia. Ubi iusticia: ibi
consequenter et ueritas. Apud
bonum ergo xp̃i patrem. ut ip¬
si quoq fatentur: est bonitas
et ueritas. Ubi autem bonitas
et ueritas : apud ipsum et non
apud alium. ut nunc apłs do¬
cet iusticia est. Intelligat qͦq
Marcion: ipsum xp̃m bonitatẽ.
ueritatem. et iusticiam nuncu¬

Expanded text:
filii Dei, filii lucis sunt. Necnon filii Dei, filii lucis sunt. Necnon si Christus lux vera est, filii quoque ejus ad quos joquitur, dicens: Filioli mei, adhuc modicum vobiscum sum , filii verae lucis sunt. Ex quo colligitur eosdem filios esse Dei Patris, qui sunt filii Christi Jesu. Fructus enim lucis est in omni bonitate et justitia et veritate. Adversus Marcionem qui justum Deum a bono separat, et putat Creatorem esse ustum; 646 alium vero ne cio quem, cujus Christus iste qui venit, filius sit, bonum tantummodo esse Deum hoc testimonium proferamus. Siquidem fructus lucis, non solum est in bonitate; sed in justitia et in veritate. Ubi itaque bonitas est, ibi et justitia: ubi justitia, ibi consequenter et veritas. Apud bonum ergo Christi Patrem, ut ipsi quoque fatentur, est veritas et bonitas. Ubi autem bonitas et veritas, apud ipsum, et non apud alium, ut nunc Apostolus docet, justitia est. Intelligat quoque Marcion ipsum Christum, bonitatem, veritatem, et justitiam nuncu
Abbreviated transcription (Latin):
dens in tenebris. et nichil ui¬
clens. Quoꝵ differentiam inter
se atq distantiam: ex fructib
intelligimus. Omnis enim qui
oꝑatur malum odit lucem. et
non ueniens ad lucem tenebro¬
sus est: et filius noctis atq tene¬
brarum. Qui uero oꝑat̾ ueritatẽ
et in lucem uenit : lux est & fi¬
lius lucis et diei. Lucentes aut̃
siue tenebrosi: de cordis uł lu¬
mine uł tenebris cognoscunt᷑
Suꝑ hec querens ne forte ob
distinctionem eoꝵ qui lux sunt.
sed non lux in dño: de iustis di¬
catur. nunc aut̃ lux in dño. De¬
center quoq ephesiis qui ad sci¬
entiȩ suminam conscend̾ant. seri¬
bitur quod sint lux in dño. Neq
uero tenebrȩ ipse uertuntur in
lucem. aut̃ lux in tenebras cõ¬
mutatur. sed hii qui ab eo qđ
sunt. nomen quoq uł uirtu¬
tis meruere uł uitii. si conuersi
fuerint de alio in aliud. oa o¬
possidentur uł tenebrarum. uł
lucis uocabulum sortientur. Ut
filii lucis ambulate. Si d̃s lux

Expanded text:
dens in tenebris, et nihil videns in tenebris, et nihil videns. Quorum differentiam inter se atque distantiam, ex fructibus intelligimus. Omnis enim qui operatur malum, odit lucem, et non veniens ad lucem, tenebrosus est, et filius noctis atque tenebrarum. Qui vero operatur veritatem, et in lucem venit, lux est, et filius lucis et diei . Lucentes autem sive tenebrosi, de cordis vel lumine, vel tenebris cognoscuntur. Super haec quaeres, ne forte ob distinctionem eorum qui lux sunt; sed non sunt lux in Domino, de justis dicatur; nunc autem lux in Domino. Decenter quoque Ephesiis, qui ad scientiae summam conscenderant, scribitur quod sint lux in Domino. Neque vero tenebrae ipsae vertuntur in lucem; aut lux in tenebras commutatur; sed hi qui ab eo quod sunt, nomen quoque vel virtutis meruere, vel vitii: si conversi fuerint de alio in aliud, possidentur, vel tenebrarum, vel lucis vocabulum sortientur. Ut filii lucis ambulate. Si Deus lux
Abbreviated transcription (Latin):
in malam semꝑ accipi. Uerbi
gr̃a. Propter quod unxit te us
tuis. Et in alio loco. Participes
enim xp̃i facti sumꝰ. si tamen pͥn¬
cipium substantiȩ eiꝰ. usq ad fi
nem firmum tenuerimus. Porro
non memini alibi me legisse ex¬
cepta p̃senti ȩpła comparticipẽ:
et tamen manifestum est. hic ñ
in bonam partem. s incontrariã
positum. E Ratis enĩ aliqͣndo
tenebre : nẽ aut̃ lux in dño xp̃o.
Si possibile est uerti in lucem te¬
nebras : non est scđm quosdam
hereticos natura quȩ pereat. et
recipere nequeat salutem. Inter¬
rogemus gͦ eos qui illa confingun
utrumnam om̃s impii tenebre
sint. nec ne. de quibus quidam
cum ꝓpter malitiam tenebre uo¬
carentur ad meliora con uersi.
nunc lux appellentur in dño.
Sicut autẽ iusti sunt lumen
mundi: sic impii consequent̃
tenebrȩ uocabuntur. Et iusti qͥ¬
dem cum sint lumen. uidebuñ
lumen in lumine: iniusti aũ
cum sint tenebrȩ. ppłs sunt se¬

Expanded text:
in malam semper accipi. Verbi in malam semper accipi. Verbi gratia: Propter quod unxit te Deuarticipibus tuis ; et in alio loco: Participes enim Christi facti sumus: si tamen principium substantiae usque ad 645 finem firmum tenuerimus . Porro non memini alibi me legisse, excepto praesenti loco, comparticipem: et tamen manifestum est hic non in bona parte, sed in contraria positum. Eratis enim aliquando tenebrae: nunc autem lux in Domino. Si possibile est verti in lucem tenebras non est secundum quosdam haereticos natura quae pereat, et recipere nequeat salutem. Interrogemus ergo eos qui illa confingunt: utrumnam omnes impii tenebrae sint, necne: de quibus quidam cum propter malitiam tenebrae vocarentur, ad meliora conversi, nunc lux appellantur in Domino. Sicut autem justi sunt lumen mundi, sic impii consequenter tenebrae vocabuntur; et justi quidem cum sint lumen, videbunt lumen in lumine; injusti autem cum sint tenebrae, populus sunt se
Abbreviated transcription (Latin):
ira dei in filios diffidentiȩ siue
enim magis a suasione quam a
fidutia ediuerso intelligi potest.
Insuasibilitatis aut̃ siue diffiden¬
tiȩ filii sic dicuntur: quomͦ filii
ꝑditionis. et fornicationis. & filii
mortis. et filii gehenne. et cȩtera
his similia : quȩ in uariis scrip¬
turarum locis inuenire ꝑfacile
est. Nolite gͦ effici compartici¬
pes eorum. Particeps siue cõpar¬
ticeps fit diffidentię filioꝵ : qui
in fornicatione ⁊ in immunditra
et in auaritia ꝓpter quȩ uenit
ira dei in filios diffidentię reꝑꝑit᷑.
Et particeps quidem eoꝵ ẽ. ab
eo quod participat᷑. et cõmunio¬
nem habet maloꝵ oꝑum: com¬
particeps uero is appellatur. qͥ
cum aliis ẽ particeps. Et in cõ¬
participi intelligit᷑ et particeps:
in participi uero. non statim te¬
netur et comparticeps. Diligen¬
ter obserua uerbum comparti¬
cipis atq participis. Puto enĩ
in scripturis participem in bo¬
nam partem: comparticipem.

Expanded text:
ira Dei super filios diffidentiae, sive, ira Dei super filios diffidentiae, sive, nim magis a suasione quam a fiducia e diverso intelligi potest. Insuasibilitatis autem, sive diffidentiae, filii sic dicuntur, quomodo filii perditionis, et filii fornicationis, et filii mortis, et filii gehennae, et caetera his similia, quae in variis Scripturarum locis invenire perfacile est. Nolite ergo effici comparticipes eorum. Particeps sive comparticeps fit diffidentiae filiorum, qui in fornicatione, et in immunditia, et avaritia, propter quae venit ira Dei super filios diffidentiae, reperitur. Et particeps quidem eorum est, ab eo quod participatur, et communionem habet malorum operum: comparticeps vero ei appellatur, qui cum aliis est particeps: et in comparticipi intelligitur et particeps. In participi vero non statim tenetur et comparticeps. Diligenter observa verbum comparticipis atque participis. Puto enim in Scripturis participem in bonam partem, comparticipem
Abbreviated transcription (Latin):
piat inanib uerbis. Propter
hec enim uenit ira dei: in filios
diffidentiȩ. Uerba que decipi¬
unt atq sulplantant: in ania
sunt et uacua. Quȩ uero edificañ
audientes: plena. cumulata con¬
ferta: Quia gͦ sunt pleriq qui
dicunt non futura ꝓ peccatis ẽẽ
supplicia. nec extrinsecis ad hiben¬
da tormenta : sed ipsum peccatũ
et conscientiam delicti ẽẽ ꝓ pena:
dum uerimis in corde non morit᷑:
et in animo ignis accendit᷑ in si¬
militudinem febris quȩ non tor
corpora ipsa corripiens. punit sine
cruciatuũ forisecus adhibitiõe
quos possidet : has itaq ꝑsuasio¬
nes. et decipulas fraudulentas:
dentur florem quendam habere
sermonum: et blandiri peccantib
Sed dum fidutiam tribuunt ma¬
gis eos ferunt ad eterna supplitia:
quia de nulla re sic irascit᷑ ds.¶
quomͦ si peccator suꝑbiat: et erec¬
tus ac rigidus non flectatur in
fletum : nec miscdiam postulet
ꝓ delicto. Propter hoc enim uenit

Expanded text:
piat inanibus verbis: propter piat inanibus verbis: propter haec enim venit ira Dei in filios diffidentiae. Verba quae decipiunt atque supplantant, inania sunt et vacua. Quae vero 644 aedificant auditores, plena, cumulata, conferta. Quia igitur sunt plerique qui dicunt, non futura pro peccatis esse supplicia, nec extrinsecus adhibenda tormenta: sed ipsum peccatum, et conscientiam delicti esse pro poena, dum vermis in corde non moritur, et in animo ignis accenditur, in similitudinem febris quae non torqcorpora ipsa corripiens punit, sine cruciatuum forinsecus adhibitione quod possidet. Has itaque persuasiones et decipulas fraudulentas, dentur florem quemdam habere sermonum, et blandiri peccantibus; sed dum fiduciam tribuunt, magis eos ferunt ad aeterna supplicia. Quia de nulla re sic irascitur Deus: quomodo si peccator superbiat, et erectus ac rigidus non flectatur in fletum, nec misericordiam postulet pro delicto. Propter haec enim venit
Abbreviated transcription (Latin):
latria intelligi. Sin uero auarꝰ
ille accipitur. qui pecuniam ut¬
cumq conquirens. nummos ꝑ fas
et nefas habere desiderat. et pleno
sacculo delectatur: iste ydolatra
in eo est. quia sculpturam ipsius
nummi colit et ydola in eo cę̧lata
ueneratur. Ut uoracium deus
uenter est. ita cupidoꝵ quoq
iustissime pecunia ds dici potest:
uoluerit dicens. in regno. xp̃i et
dei: utrumnã aliud regnum
xp̃i sit. et aliud dei÷ an idem¬
sit regnum patris et filii. Et
si quidem dixisset in regno filii
et patris: ꝑ filium ueniremus
ad patrem. Et licet esset diuer¬
sitas ꝑsonarum: tñ ẽẽt regnanti¬
um una maiestas. Nunc cum
dixerit in regno xp̃i et dei ipsũ
et cum tradiderit regnum deo
et patri : non erit pater omnia
in omnib. sed deus omnia in
omnib. U̾bi autẽ õs est : tam
pater quam filius intelligi po¬
test. Porro quod de patre & filio
dicimus. hoc idem et de spu
sc̃o sentiamus. Nemo uos deci¬

Expanded text:
latria intelligi. Sin vero avarus latria intelligi. Sin vero avarus ille accipitur, qui pecuniam utcumque conquirens, nummos per fas et nefas habere desiderat, et pleno saeculo delectatur, iste idololatres in eo est, quia sculpturam ipsius nummi colit, et idola in eis caelata veneratur. Ut voracium deus venter est, ita cupidorum quoque justissime pecunia deus dici potest: voluerit, dicens: In regno Christi et Dei : utrumnam aliud regnum Christi sit, et aliud Dei: an idem regnum sit Patris et Filii. Et siquidem dixisset, in regno Filii et Patris, per Filium veniremus ad Patrem: et licet esset diversitas personarum, tamen esset regnantium una majestas: tunc vero cum dixerit, In regno Christi et Dei, ipsum et cum tradiderit regnum Deo et Patri, non erit Pater omnia in omnibus, sed Deus omnia in omnibus. Ubi autem Deus est, tam Pater quam Filius intelligi potest. Porro quod de Patre et de Filio dicimus, hoc idem et de Spiritu sancto sentiamus. Nemo vos deci
Abbreviated transcription (Latin):
nem. et carnis titillationib ai̾ma
ignita succenditur: et nicħominꝰ
dei timore. et mentis iudicio refre¬
natur. Deniq etiam supra absq
turpitudine tria pariter appella¬
uit dicens. Fornicatio autem et
omnis immunditia et auaritia.
nec nominetur in uobis : et de¬
inceps turpitudo cum stultilo.¬
quio et scurrilitate num̾ata ẽ.
Et quomodo stultiloquium et
scurrilitas. sic et ista turpitudo
non ꝑdit. nec imꝑpetuũ exeludit
a regno. Quia uero in suꝑioribus
ex eo quod alibi legeramiis ne suꝑ¬
grediatur auarus et fraudet in
negotio fratrẽ suũ: dixeramꝰ aua¬
ritiam ꝓ adulterio positam: que¬
rimus hic quod nunc dr. aut aua¬
rus quod est ydolis seruiens:
utrum cum illa. an cum uulgata
interp̃tatione consentiat. Inueni¬
mus in locis plurimis ꝓpħaꝵ. ydo¬
latriam fornicationẽ appellatam.
fornicabant᷑ inquid post ydola sua:
et sp̃i fornicationis seducti sunt.
Potest itaq fornicatio et suꝑ ydo¬

Expanded text:
nem, et carnis titillationibus anima nem, et carnis titillationibus anima ignita succenditur, et nihilominus Dei timore et mentis judicio refrenatur. Denique etiam supra absque turpitudine, tria pariter appellavit, dicens: 643 Fornicatio autem et omnis immunditia et avaritia, nec nominetur in vobis: et deinceps turpitudo cum stultiloquio et scurrilitate numerata est. Et quomodo stultiloquium et scurrilitas: sic et ista turpitudo non perdit, nec in perpetuum excludit a regno. Quia vero in superioribus ex eo quod alibi legeramus: Ne supergrediatur, et avarus fraudet in negotio fratrem suum , dixeramus avaritiam pro adulterio positam: quaerimus id quod nunc dicitur, aut avarus, quod est idolis serviens, utrum cum illa, an cum vulgata interpretatione consentiat. Invenimus in locis plurimis prophetarum idololatriam, fornicationem appellatam. Fornicabantur, inquit, post idola sua . Et: spiritu fornicationis seducti sunt. Potest itaque fornicatio et super idolo
Abbreviated transcription (Latin):
specialiter separauit. uidetur
sententia esse crudelis. non ig¬
noscere imbecillitati fragilita¬
tis humanȩ cum etiam ꝑ ihocũ
nos dieta dampnarent. Qui
enim in sermone non labitur ꝑfectꝰ
est uir. Neq uero ista dicentes. locũ
stultiloquio et scurrilitati damus
dum non excludunt᷑ a regno: sed
qm̃ apud patrem diuerse sunt man¬
siones. et stella ab stella differt in
gła. sic et resurrectio mortuoꝵ:
quamius aliquis a fornicatiõe. im¬
munditia atq lasciuia alienus sit:
tam̃ si stultiloquus et scurra fue¬
rit. non tenebit eum locum. quem
possessurus erat. si hȩc uitia. non
haberet. Respondeat quis. Esto
stultiloquium et ssurrilitas non
eundem habeant reatum. quem
fornicatio. immunditia. et auari¬
tia: nunquid non et turpitudi¬
nem cum trib suꝑioribus debu¬
it nominare: Ad quod dicendũ
turpitudinem hic significare ab¬
sconditam cogitationem cum in¬
flammatur sensus nr̃ ad libidi¬

Expanded text:
specialiter separavit, videretur specialiter separavit, videretur sententia esse crudelis, non ignoscere imbecillitati fragilitatis humanae: cum etiam per jocum nos dicta damnarent. Qui enim in sermone non labitur perfectus est . Neque vero ista dicentes, locum stultiloquio et scurrilitati damus, dum non excluduntur a regno, sed quomodo apud Patrem diversae sunt mansiones, et stella a stella differt in gloria : sic et resurrectio mortuorum: quamvis aliquis a fornicatione, immunditia, atque lascivia alienus sit: tamen si stultiloquus et scurra fuerit, non tenebit eum locum quem possessurus erat, si haec vitia non haberet. Respondeat quis: Esto stultiloquium et scurrilitas non eumdem habeat reatum, quem fornicatio, immunditia et avaritia: numquid non et turpitudinem cum tribus superioribus debuit nominare? Ad quod dicendum, turpitudinem hic significare absconditam cogitationem, cum inflammatur sensus noster ad libidi
Abbreviated transcription (Latin):
plicare uoluisse: maxime eum
apud hebreos gratiosus et grãs
agens. uno ut auint sermone
dicatur. Unde et in ꝓuerbiis
oͦ⁊̃ an. mulier grata suscitat
uiro głam. ꝓ eo quod est gratiosa.
Uidemur ium facere scripturȩ.
et grãs agentem mulierem pro
gratiosa audaciter accipere: nͥ
et cȩterȩ editiones cum nr̃a opi¬
nione congruerent. Aquila enim
et theodotion. et siminachus ita
id est mulier gratiosa: et non¬
nem ꝑtinet grãrum. Hoc enĩ
forneator. aut immundus aut
auarus. quod est ydolis seruiens:
non habet hereditatem in regno
xp̃i et uĩ. N otandum quod sex
uitiis. supra ꝓhibitis forneatiõe.
immunditia. auaritia. turpitudi¬
ne. stultiloquio. scurrilitate : nc̃¬
antẽ tantũ tria posuerit. fornica¬
tionẽ. immunditiam. auaritiam.
quib qui fuerit obnorius. here¬
reditatem in regno. xp̃i et dei
habere non possit. Si enim ita
stultiloquus et scurra aliem es¬
sent a regno dei: quomͦ tres qͦs

Expanded text:
plicare voluisse: maxime cum plicare voluisse: maxime cum apud Hebraeos gratiosus et gratias agens, uno, ut aiunt, sermone dicatur. Unde et in Proverbiis δόξαν, mulier grata suscitat viro gloriam , pro eo quod est, gratiosa: videremur vim facere Scripturae, et gratias agentem mulierem, pro gratiosa audacter accipere, nisi et caeterae editiones nostrae opinioni congruerent. Aquila enim et Theodotio, et Symmachus ita id est, mulier gratiosa, et nonnem pertinet gratiarum. Hoc autem fornicator aut immundus, aut avarus, quod est idolis serviens, non habet haereditatem in regno Christi et Dei. Notandum quod sex vitiis supra prohibitis, fornicatione, immunditia, avaritia, turpitudine, stultiloquio, scurrilitate, nunc tantum tria posuerit, fornicationem, immunditiam, avaritiam: quibus qui fuerit obnoxius, haereditatem in regno Christi et Dei habere non possit. Si enim ita stultiloquus et scurra alieni essent a regno Dei, quomodo tres quos
Abbreviated transcription (Latin):
quod sequitur et in fine posi¬
tum est. sed magis gratiarum
actio. querat aliquis & dicat.
quid sibi uelit post fornicatio¬
nem ꝓhibitam. et immunditi¬
am. et lasciiiam et turpitudi¬
nem. et stultiloquium et scur¬
rilitatem actio gr̃arum. Si enĩ
semel ei liberum fuit ponere
quam cumq uirtutem: potuit
dicere. sed magis iusticiȩ ueritas
dilectio. Quomodo aut̃ hoc in¬
consequens est: ita etiam illa
in consequentia ẽẽ potuissent.
et eadem licentia ordinem non
haberent. Forsitan gͥ grãrum ac¬
tio in hoc loco. non ista est nomi
lamur. Stultiloqum enĩ et seur¬
ram ẽẽ non decet xp̃ianum. De¬
cet autẽ sermonẽ eius sale ẽẽ
conditum ut grãm apud audi¬
entes habeat. Et quia non est
cons uetudinis nisi inter doctos
an ad distinctionem eucharistiş
dicere. hoc est gratiosum ẽẽ. et
agere grãs: ꝓpterea puto apłm
quasi hebreum ex hebreis. uerbo
usum esse uulgato. et sensum
sub alteriꝰ significatione uerbi ei¬

Expanded text:
quod sequitur, et in fine posiquod sequitur, et in fine positum est: Sed magis gratiarum actio, quaerat aliquis, et dicat quid sibi velit post fornicationem prohibitam, et immunditiam, et lasciviam, et turpitudinem, et stultiloquium, et scurrilitatem, actio gratiarum. Si enim semel ei liberum fuit ponere quamcumque virtutem, potuit dicere, sed magis justitia, veritas, dilectio. Quomodo autem hoc inconsequens est: ita etiam illa inconsequentia esse potuissent, et eadem licentia ordinem non haberent. Forsitan igitur gratiarum actio in hoc loco non ista est nominlamur. Stultiloquium enim et scurram non decet esse Christianum. Decet autem sermonem ejus sale esse conditum, ut gratiam apud audientes habeat. Et quia non est consuetudinis, nisi inter doctos ν, ad distinctionem Eucharistiae dicere, hoc est, gratiosum esse, et agere gratias: propterea puto Apostolum quasi Hebraeum ex Hebraeis, verbo usum esse vulgato, et sensum suum alterius significatione verbi ex
Abbreviated transcription (Latin):
dere põ. et in ritum imꝑatoris
et iudicis angłos stare incireui¬
tu. qui uerbis iubentis obtempe¬
rent: et indiuersa mit tantur
officia. S ed quia sequitur stul¬
tiloquiũ scurrilitas magis stul¬
tiloquium ad fatuas et ineptas
fabulas transferendum. Inter
stultiloquium autẽ et scurrili¬
tatem hoc inter est. quod stulti¬
loqui um nichil in se sapiens:
et corde hominis dignum hab&
Scurrilitas uero de prudenti
mente descendit. et consulto
appetit quedam. uł urbana
uerba. uł rustica. uł turpia. uł
faceta. quam nos iocularitatẽ
alio uerbo possumus appellare:
ut risum moueaat audientibꝰ.
Uerum et hȩc a scĩs uiris peni¬
tus ꝓpellenda: quibus magis
conuenit flere ac lugere: nt
in hebraico quoq ȩuangłio
legimꝰ dñm ad discipłos loq̃n¬
tem. Et nunquã inquit leti
sitis : nisi cum fratrem ur̃m
uderitis in caritate. Uidetur
huc usq nichil extra positum.
extra et consequentiam textũq
oidinis intulisse. Uerum hoc

Expanded text:
dere Deum, et in ritum imperatoris dere Deum, et in ritum imperatoris et judicis, angelos stare in circuitu, qui verbis jubentis obtemperent, et in diversa mittantur officia . Sed quia sequitur stultiloquium scurrilitas: magis stultiloquium ad fatuas et ineptas fabulas tranferendum. Inter stultiloquium autem et scurrilitatem 641 hoc interest, quod stultiloquium nihil in se sapiens et corde hominis dignum habet. Scurrilitas vero de prudenti mente descendit, et consulto appetit quaedam vel urbana verba, vel rustica, vel turpia, vel faceta, quam nos jocularitatem alio verbo possumus appellare, ut risum moveat audientibus. Verum et haec a sanctis viris penitus propellenda, quibus magis convenit flere atque lugere, ut in Hebraico quoque Evangelio legimus, Dominum ad discipulos loquentem: Et numquam, inquit, laeti sitis, nisi cum fratrem vestrum videritis in charitate. Videtur hucusque nihil extra propositum et extra consequentiam, textumque ordinis intulisse. Verum hoc
Abbreviated transcription (Latin):
discurrat. Sicut decet inquit scos.
Ex quo sc̃s non potest appellari:
quicunq extra fornicationem in
aliqua im munditia et auaritia
uoluptatũ quȩ se delecta uerin
inuenitur. Si quis autẽ arbit᷑¬
tur auaritiam non illo sensu
accipiendam ẽẽ qd diximus. red¬
dat causas. quare inter fornica¬
tionem & immunditiã et turpi¬
tudinem et stultiloquium et
scurrilitatem mediam auaritiã
extra ordinarie posuerit. Porro
stultiloqͥum ẽẽ estimo ñ solum
eoꝵ qui aliqua narrant turpia.
ut risum moueant. et fatuita¬
te simulate. magis illudant
eis quib placere desiderant. s
etiã eoꝵ qui sapientes scłi pu¬
tantur. et de rebus physicis
disputantes dicunt se hare¬
nas littoꝵ. guttas oceani. et
celi spacium. terreq punctum.
liquido comprehendisse. Est &
in ȩccłia stultiloqͥum: siquis
cȩlum putet fornicis more eur¬
uatum÷ ysaieq non intelligit
sermonem deceptus. soliũ qͦq
in cęlis positum. et suꝑ eo se¬

Expanded text:
discurrat. Sicut decet, inquit, sanctos. discurrat. Sicut decet, inquit, sanctos. Ex quo sanctus non potest appellari, quicumque extra fornicationem in aliqua immunditia et avaritia voluptatum, quae se delectaverint, invenitur. Si quis autem arbitratur avaritiam non in illo sensu accipiendam esse quo diximus, reddat causas, quare inter fornicationem, et immunditiam, et turpitudinem, et stultiloquium, et scurrilitatem, mediam avaritiam extraordinarie posuerit. Porro stultiloquium esse existimo non solum eorum qui aliqua narrant turpia, ut risum moveant, et fatuitate simulata magis illudant eis, quibus placere desiderant: sed etiam eorum qui sapientes saeculi putantur, et de rebus physicis disputantes, dicunt se arenas littorum, guttas Oceani, et coelorum spatium, terraeque punctum liquido comprehendisse. Est et in Ecclesia stultiloquium. Si quis coelum putet fornicis more curvatum, Isaiae, quem non intelligit, sermone deceptus: solium quoque in coelis positum, et super eo se
Abbreviated transcription (Latin):
oblationem et hostiam in odo¬
rem suauitatis se patri tradidit.
et fiet etiam ipse oblatio & hos¬
tia dei in odorem suauitatis:
ORNICatio autẽ et omĩs
immunditia. aut auaritia.
nec nominetur in uobis. sicut
decet scõs. aut turpitudo. aut
stulti loquiũ. aut scurrilitas
quȩ ad rem non ꝑtinet : s ma¬
gis gr̃aꝵ actio. Nisi phyloso¬
phoꝵ quidam eyncus extitis¬
set. qui doceret omnem titil¬
lationẽ carnis. et fluxum se¬
minis ex qualicumq attritu
tactuq uenientem tempore ñ
uitandum. et non nulli sapi¬
entes scłi in hanc turpem &
eru bescendam heresim consen
ad ephesios ad fornicationem etiam
omnem immunditiam copulasset.
et ad immunditiam iunxisset a¬
uaritiam: non hanc qua pecuni¬
as cupimꝰ congregare. sed illam
de qua supra diximus. ne suꝑgre¬
diatur. et auarus fraudet in ne¬
gotio fratrem suum. qd̃ scilicet
insaciabilis et inexpletus ꝑ omĩa
turpitudinum genera lasciuieq

Expanded text:
oblationem et hostiam, in odooblationem et hostiam, in odorem suavitatis se Patri tradidit, et fiet etiam ipse oblatio et hostia Dei in odorem suavitatis. Fornicatio autem et omnis immunditia, aut avaritia, nec nominetur in vobis, sicut deceut scurrilitas, quae ad rem non pertinent: sed magis actio gratiarum. Nisi philosophorum quidam Cynicus exstitisset, qui doceret omnem titillationem carnis, et fluxum seminis ex qualicumque attritu tactuque venientem, in tempore non vitandum, et nonnulli sapientes saeculi in hanc turpem et erubescendam haeresim consenscribens ad Ephesios, ad fornicationem etiam omnem immunditiam copulasset, et ad immunditiam junxisset avaritiam: non hanc qua pecuniam cupimus congregare, sed illam de qua supra diximus: ne supergrediatur, et avarus fraudet in negotio fratrem suum. Quod scilicet insatiabilis et inexpletus, per omnia turpitudinum genera, lasciviaeque
Abbreviated transcription (Latin):
cȩtera: s quo quecũq operetur
pater. hec eadem oꝑet᷑ et filius.
In quo aut̃ similes deo possimꝰ
fieri. supͣ testatꝰ est dicens. do¬
nantes uob̾. sic̃ et õs in xp̃o do¬
nauit uobis. Non enĩ puto qđ
in cȩteris quoq quecunq õs fecit.
homo põ possit imitarȩ. s uerbi
causa. ut quomͦ ille clemens est.
et pluit suꝑ bonos & malos. et
reliqua: sic etiã nos bonitatem
nr̃ãm suꝑ om̃s homines effunda¬
melius puto pĩ. Et ambulate
in caritate sicut et xp̃e dilexit
nos et tradidit semet ipsum ꝓ
nobis oblationem et hostiã deo
in odorem suauitatis. Qui pro
alioꝵ salute usq ad sanguinẽ
contra peccatum dimicat. ita
ut et animam suam tradat ꝓ
eis : iste ambulat in caritate.
imitans xp̃m. qui nos in tantũ
dilexit. ut crucem ꝓ salute om¬
nium sustineret. Quomodo e¬
nim ille tradidit se ꝓ nobis: sic
et ipse ꝓ quib potest libenter
occumbens. imitabit᷑ eum qui

Expanded text:
caetera; sed quo quaecumque operetur caetera; sed quo quaecumque operetur Pater, haec eadem et Filius operetur. In quo autem similes Deo possumus fieri, supra testatus est, dicens: Donantes vobis, sicut et Deus in Christo donavit vobis. Non enim puto quod in caeteris quoque quaecumque Deus fecit, homo Deum possit imitari: sed verbi causa, ut quomodo ille clemens est, et pluit super bonos et malos, et reliqua: sic etiam nos bonitatem nostram super omnes homines effundamelius puto, Dei. Et ambulate in charitate, sicut et Christus dilexit nos, et tradidit semetipsum nobis, oblationem et hostiam Deo, in odorem suavitatis. Qui pro aliorum salute usque ad sanguinem contra peccatum dimicat, ita ut et animam suam tradat pro eis, iste ambulat in charitate, imitans Christum, qui nos in tantum dilexit, ut crucem pro salute hominum sustineret, quomodo enim ille tradidit semetipsum pro nobis, sic et ipse pro quibus potest libenter occumbens, imitabitur eum, qui
Abbreviated transcription (Latin):
eo qui in se donat: qr et apłs
in facie xp̃i et dei. Esto¬
te s imitatores dĩ sic̃ filii um̃i.
Qͥ intelligit quomͦ dictñ sit. es¬
tote ꝑfecti. sicut et pater ur
cȩlestis ꝑfectus est : iste sciet
quomͦ et nẽ dicat᷑. estote imi¬
tatores pĩ. Et corinthiis qͥdem
seribens ait. Imitatores mei es¬
tote. sic̃ et ego xp̃i. Non enim
poterant statim imitatores xp̃i
fieri: sed grande illis erat si
imitatores possent imitatores
existere. E phesiis uero quasi his
quos iam mysteria tanta docue¬
rat. non ait. imitatores mei esto¬
te. nec imitatores xp̃i. sed imita¬
tores dĩ. non quo minus sit imi
cundũ hominem illum imitari.
scđm carnem. Loquit᷑ et ipse
saluator humilitatem dispensa¬
tionis ostendens. Q uecumq ui¬
derit patrem facientem. hec ea¬
dem filius facit similit̃: ñ quo
aliud cęlum. et aliam terram.
pater fecerit. et ad similitudi¬
nem eoꝵ aliud celum. et alia t̾era
et elementa a xꝑo facta sint et¬

Expanded text:
eo qui in se donat: quia et Apoeo qui in se donat: quia et Apoin facie Christi et Dei . Estote ergo imitatores Dei, sicut filii charissimi. Qui intelligit quomodo dictum sit: Estote perfecti, sicut et Pater vester coelestis perfectus est , iste sciet quomodo et nunc dicatur: Estote imitatores Dei . Et Corinthiis quidem scribens ait: Imitatores mei estote, sicut et ego Christi . Non enim poterant statim imitatores Christi fieri; sed grande illis erat, si imitatores possent imitatoris existere. Ephesiis vero quasi his quos jam mysteria tanta docuerat, non ait, Imitatores mei estote, nec, imitatores Christi; sed, imitatores Dei. Non quod minus sit imitcundum hominem imitari, us secundum carnem. Loquitur et ipse Salvator, humilitatem dispensationis ostendens: Quaecumque viderit Patrem facientem, haec eadem Filius facit similiter . Non quo aliud coelum et aliam terram Pater fecerit, et ad similitudinem eorum, aliud coelum et alia terra, et elementa a Christo facta sint
Abbreviated transcription (Latin):
etiam nr̃o studio cõꝑamus. et ha¬
bere nos facimꝰ. quas ds nobis
donauit in xp̃o. Alius uero ħ
quod ait. donantes uobismet¬
ipsis. simplicit̃ accipiet. ut qͦ
met ipsis inuicem: ut quomͦ
ds nobis in xp̃o nr̃a peccata do¬
nauit. sic etiam nos eis qui in
nos peccauerint dimittamꝰ. Et
ad ꝓbandum quod dimissio pec¬
catoꝵ in scripturis donatio nun¬
cupetur. illud sumet exemplum
qd̾ in luca seribit᷑. ubi uni cre¬
ditori. alius debebat quingentos
denarios : alius quinquaginta.
quos utrisq concesserit. et ad in¬
terrogationẽ saluatoris. ille qͥ
interrogatꝰ fuerat respond̾it ma¬
iorem grãm illũ hab̾e cui plus
donatum sit. Dicitur et in ora¬
tione dñica. Dimitte nob̾ debita
nr̃a. sic̃ & nos dimittimꝰ debito¬
rib nris. Ds aut̃ nob̾ donauit
in xp̃o. non extra positꝰ. s habi¬
tans in eo : qr pater est in filio.
et filius in patre. Nec statim
ille in quo donat᷑. minor ẽ ab

Expanded text:
etiam nostro studio comparamus, et haetiam nostro studio comparamus, et habere nos facimus, quas Deus nobis donavit in Christo. Alius vero hoc quod ait, donantes vobismetipsis, simpliciter accipiet, ut quois invicem: ut quomodo Deus nobis in Christo nostra peccata donavit: sic etiam nos eis qui in nos peccaverint, dimittamus. Et ad probandum quod dimissio peccatorum in Scripturis donatio nuncupetur, illud sumet exemplum quod in Luca scribitur, ubi uni creditori alius debebat quingentos denarios, et alius quinquaginta , quos utrisque concesserit, et ad interrogationem Salvatoris ille qui interrogatus fuerat, responderit, majorem gratiam illum habere cui plus donatum sit. Dicitur et in Oratione Dominica: Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris . Deus autem nobis donavit in Christo, non extra positus, sed habitans in eo: quia Pater in Filio, et Filius in Patre. Nec statim ille in quo donatur, minor est ab
Abbreviated transcription (Latin):
& blandi. et ad familiaritatẽ nr̃am
ultro om̃s inuitemus. ut nullus ad
nos formidet accede. Quȩ familia¬
ritas. maxime ex miscdia cõparat᷑:
nec statim prestantes aliis. ipsi qd̃
dedimus hab̾e desistimꝰ. Sequitur
enĩ. donantes uobis met ipsis : qr
qd̾ bene in alium fit. magis ei re¬
ponit᷑ qui prestitit. ꝙͣ cui datũ est.
Qui miseret᷑ pauꝑis. ipse sat᷑abit᷑ :
et qui dat egeno: põ fenerat. Uł
certe ita accipiendũ : qd̾ in eo qd
suaues et misericordes sumus. &
ꝑturbationib quȩ nos inquie¬
tabant relictis. ad mansuetu¬
dinẽ temꝑantiamq transiui¬
mus ipsis nob̾ datum sit. et do¬
natum. dum de malis in bonoᷤ
uertim᷑ : et hȩc ipsa donamus
nobis. quȩ d̾s pater donauit
in xp̃o. Si enĩ omissis uitiis uir¬
tutes sequimur: om̃s autẽ uir¬
tutes. sapientia. ueritas. iusticia.
mansuetudo. et cȩtera ad xp̃m
intellecta referunt᷑: cum has
uirtutes habuerimꝰ. ipsas nob̾

Expanded text:
et blandi: et ad familiaritatem nostram et blandi: et ad familiaritatem nostram ultro homines invitemus, ut nullus ad nos formidet accedere: quae familiaritas maxime ex misericordia comparatur. Nec statim praestantes aliis, ipsi quod dedimus, habere desistimus: sequitur enim: Donantes vobismetipsis: quia quod bene in alium fit, magis ei reponitur qui praestitit, quam cui datum est. Qui miseretur pauperis, ipse saturabitur: et qui dat ei, Deo fenerat. Vel certe ita accipiendum, quod in eo quod suaves et misericordes sumus, et perturbationibus quae nos inquietabant relictis, ad mansuetudinem, temperantiamque transivimus, ipsis nobis datum sit et donatum, dum de malis in bonos vertimur, et haec ipsa donamus nobis, quae Deus Pater donavit in Christo. Si enim, omissis vitiis, virtutes sequimur: omnes autem virtutes, sapientia, veritas, justitia, mansuetudo, et caetera ad Christum intellecta referuntur: cum has virtutes habuerimus, ipsas nobis
Abbreviated transcription (Latin):
sequit᷑ catholicũ ẽẽ contestans:
qui dicit dulce amarum: & ama¬
rum dulce. Unde omni studio
legende nob̾ scripturȩ sunt. et
in lege dnĩ meditandum die ac
nocte: ut ꝓbati trapezetȩ. sciamꝰ
quis mĩmus ꝓbus sit. quis ad¬
ulter. Porro amaritudinẽ. furo¬
rem. iram. clamorem. atq blas¬
phemiam. sic tollamus a nobis.
ut cum omniũ malicia auferanͭ.¬
̾. Malicia autẽ uł contraria uir¬
tuti intelligenda ẽ : quam alio
nomine uitium nominamꝰ. uł
malignitas et malicia quȩ inter¬
giuersatiõe et calliditate sentit᷑.
Est ot e aute̾ inuicem benig¬
ni misericordes. donantes uob̾¬
met ipsis. sicut et đs in xp̃o do¬
nauit uob̾. Supra amaritu¬
dini contrariam dulcedinẽ dix¬
eramꝰ. quam nẽ apłs alio uerbo.
tatem magis quam benignita¬
tem uocauit. p̃cipiens. ut omĩ
a maritudine. et furore et ira.
clamore & blasphemia. et motu
turbido. cũ quadam frontis auste¬
ritate dampnatis: clementes simus

Expanded text:
sequitur, catholicum esse contestans: sequitur, catholicum esse contestans: qui dicit dulce amarum, et amarum dulce. Unde omni studio legendae nobis Scripturae sunt, et in lege Domini meditandum die ac nocte: ut probati trapezitae, sciamus quis nummus probus sit, quis adulter. Porro amaritudinem, furorem, iram, clamorem, atque blasphemiam sic tollamus a nobis, ut cum omni malitia auferantur. Malitia autem vel contraria virtuti intelligenda est, quam alio nomine vitium nominamus: vel malignitas, et nequitia, quae in tergiversatione et calliditate sentitur. Cap. V Estote autem invicem benigni, misericordes: donantes vobismetipsis, sicut et Deus in Christo donavit vobis. Supra amaritudini contrariam dulcedinem dixeramus, quam nunc Apostolus alio verbo tatem magis, 638 quam benignitatem vocavit: praecipiens, ut omni amaritudine, et furore, ira, clamore, et blasphemia, et motu turbido, cum quadam frontis austeritate damnatis, clementes simus,
Abbreviated transcription (Latin):
et blasphemia ꝑhibent᷑ in nob̾.
quia qui fuerit furore suꝑatꝰ:
necesse est ꝓsiliat in clamorẽ.
et turbide fremens. huc atq
illuc in modum folii uentilet¬
& dicat. Orerum iniquitas. ꝯ
iniusta iudicia dei. et cȩt̃a q̃
solent loqui qui ꝑ indigna¬
tionis furorem mentis iudiei¬
um ꝑdidert̃. Porro blasphemu
ñ solum aꝑta est. et de ira nas¬
cit᷑. s & absq ira sedata m̃te
ꝓfert᷑: si aut de mundi istius
quispiam gub̾natiõe eauset᷑
et dicat. illud sic ẽẽ non de¬
buit. hoc uero ẽẽ sic debuit
aut certe in eccłia constitutꝰ
et credens in dm labatur in
dogmatib quȩ ignorare ñ
licitum ẽ. aliter de patre ꝙ
filio. et sp̃i sc̃o sentiens. quã
rei ipsius ueritas habet. non ita
credens in resurrectiõe mortuoꝵ
ut scripture doceut. uł certe
aliene in uidens sapientie. eum
male sentire cominemorat qui
chat holicȩ fidei est: aut rursũ
hereticum ꝓ adulatioẽ quasi ob¬

Expanded text:
et blasphemia prohibentur in nobis. et blasphemia prohibentur in nobis. Quia qui semel fuerit furore superatus, necesse est ut prosiliat in clamorem, et turbide fremens, huc atque illuc in modum folii ventiletur, et dicat: O rerum iniquitas! o injusta judicia Dei! et caetera quae solent loqui, qui per indignationis furorem mentis judicium perdiderunt. Porro blasphemia non solum aperta est, et de ira nascitur: sed et absque ira, sedata mente, profertur: si aut de mundi istius quispiam gubernatione causetur, et dicat: Illud sic esse non debuit, hoc vero esse sic debuit: aut certe in Ecclesia constitutus, et credens in Deum, labatur in dogmatibus quae ignorare non licitum est: aliter de Patre, et Filio, et Spiritu sancto sentiens, quam rei ipsius veritas habet: non ita credens in resurrectione mortuorum, ut Scripturae docent; vel certe alienae invidens sapientiae, eum male sentire commemoret, qui catholicae fidei est, et rursum haereticum pro adulatione qua sibi ob
Abbreviated transcription (Latin):
tores corriguntur. nr̃is uocib
appellat᷑. Nos uͦ si irascim̃ ꝑ
turbam᷑. et furore raptati nr̃i
ẽẽ desinimꝰ: unde a nob̾ omnis
a maritudo. & furor. & ira. pe¬
nitꝰ auferenda sunt. Nam et
illd̾ euuangłii quicũq iratus
fuerit frĩ suo si ne causa reus
erit iudicio. frustra ẽ additum
sine causa. quia nec eum causa
nob̾ irasei concedit᷑ manifestis.¬
sime apło nunc dicente. omĩs¬
amaritudo. et furor. et ira tol¬
latur a uobis. et intricesimo¬
sexto psalmo uniuersam cõmoti¬
onem animi geueralit̾ auferen¬
dam. Quiesce ab ira: & diuit¬
te furorem. Si enĩ ira desidat
ultionem: omĩs autẽ ultio re¬
ponere cupit ei malum. a quo
se lesam pittat. et xp̃ianꝰ non
debet malum ꝓ malo reddere.
sed uincere in bono malũ: ꝙ mͥ
uindictam. ego retribuã dicit
dñs : omnis qui irascit᷑ peceat.
Ira quippe uiri: iusticiam dei
ñ oꝑat᷑. Post amaritudinẽ. furo¬
rem. iram: recte clamor quoq

Expanded text:
tores corriguntur, nostris vocibus tores corriguntur, nostris vocibus appellatur. Nos vero si irascimur, perturbamur, et, furore rapti, nostri esse desinimus. Unde a nobis omnis amaritudo, et furor, et ira penitus auferenda sunt. Nam ad illud Evangelii: Quicumque irascitur fratri suo sine causa, reus erit judicio , frustra est additum, sine causa, quia nec cum causa nobis irasci conceditur, manifestissime Apostolo nunc dicente: Amaritudo, et furor et ira tollatur a vobis: 637 Et tricesimosexto psalmo universam commotionem animi generaliter auferente: Quiesce ab ira, et dimitte furorem. Si enim ira desiderat ultionem: omnis autem ultio rependere cupit ei malum a quo se laesam putat, et Christianus non debet malum pro malo reddere; sed vincere in bono malum . Et: Mihi vindictam, et ego retribuam, dicit: omnis qui irascitur, peccat: Ira quippe viri justitiam Dei non operatur . Post amaritudinem, furorem et iram, recte clamor quoque