comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
aderoita queabsens ae seauos &illasi perabo quibus auditisili nsoresis seten
UI
adduxerunt secum idipsum sorto ex plorare cupientes utrum possa osfsicens quodu bauidus
est &sedibus quibus potuerunt locatisunt : feruebant omnia in manissimis uoduegitarabus
illed ausis foribus oculorum interdixit animo ñeintantamala erdcedene uueubemente
& aures obturauis s& nam quo dam pugnae casu cumcla mor ingens corius o sun uoncomenert
eumpul sasiee curiositate uictus & quasi paratus quic quid illudessa &lanaunsllo etor pinere
quim cernere concupuit : cecidit quemꝰ serabilius quam ille quoca dente faccus ese cł amor
quiperstuus aures intrauit & reserauit eius lumina ut ess& quaferares ur sercdet quides
audar ad huc potius quam fortis animus & eo infirmior quo desepresue serse aeuunde¬
adfuenta soscptat nebriabatur a non erat iamile quiuenerati sedimu sde taba dla
qu amuenisut &uerus eorum socius a quibus adductus erat quid plure nontantum eũ¬

Expanded text:
Adero itaque absens, ac sic et vos et illa superabo. Quibus auditis, illi nihilo secius um adduxerunt secum, idipsum forte explorare cupientes, utrum posset efficere. Quo ubi ventum est, et sedibus quiille clausis foribus oculorum interdixit animo, ne in tanta mala procederet. atque utinam et aures opturasset! nam quodam pugnae casu, cum clamor ingens totius populi uehementer eum pulsasset, curiositate uictus et quasi paratus, quidquid illud esset, etiam uisum contemnere ore, quem cernere concupiuit, ceciditque miserabilius quam ille, quo cadente factus est clamor: qui per eius aures intrauit et reserauit eius lumina, ut esset, qua feriretur et deiceretur audax adhuc potius quam fortis animus et eo infirmior, quo de se praesumserat, qui deet cruenta uoluptate inebriabatur. et non erat iam ille, qui uenerat, sed unus de turba, ad quam uenerat, et uerus eorum socius, a quibus adductus erat. quid plura? spectauit, cl
Abbreviated transcription (Latin):
lus arnis & uid&ur ex intimonec considerabam miser exquauene ambipenerun ocutu
ista ipsasoedatamen cumamicis dulciter conferebam necessesine anuos poreclin peatuis
&iam setundum sensum quem cunc habebam in quant a libata qluis medilgi arlatis sen¬
Quom srmꝰ quos senqueramicos qgr atis diligebam uicis simque abeis meduilig seauqint¬
obam otortuosas inas uae animae audaci quaesperauit sia tereces erecet & dlra sunt
melius habitisam uorsa careuersa in cergum & in lacera &inuenere. & ceastresus t
ominua atusolus requies decceades & liberas amisera bilibis erroribus &consticius nos
ininatua a consolaris cedicis curricoegoseram &egoperducã & biego feram¬
ammor naor at stdiodes centiamea mala & nefanda &i baminuiuentutem quan
eo qlician duales per ibo so culos uder sola nonteco gtabands i figita coroenris numan

Expanded text:
lus carnis et uidetur ex intimo. nec considerabam miser, ex qua uena mihi manaret, quod lus carnis et uidetur ex intimo. nec considerabam miser, ex qua uena mihi manaret, quod ista ipsa foeda tamen cum amicis dulciter conferebam nec esse sine amicis poteram beatus etiam secundum sensum, quem tunc habebam quantalibet affluentia carnalium uoluptatum. quos utique amicos gratis diligebam uicissimque ab eis me diligi gratis sentiebam. o tortuosas uias! uae animae meae audaci, quae sperauit, si a te recessisset, se aliquid melius habituram! uersa et reuersa in tergum et in latera et in uentrem, et dura sunt omnia, et tu solus requies. et ecce ades et liberas a miserabilibus erroribus et constitues nos in uia tua et consolaris et dicis: "currite, ego feram et ego perducam et ibi ego feramortua erat adulescentia mea mala et nefanda, et ibam in iuuentutem, quannon poteram, quale per hos oculos uideri solet. non te
Abbreviated transcription (Latin):
ego fiebam miserior: & tupropinquior aderat iamiamque dexteratua ereptura mede
caeno & ablutura &ignorabam nec mereuocabat a profundiore uoluptatum carna¬
uum gurgite nisi m&is mortis & futuri iuidicutui qui peruarias quidem opiniones
numquam tam en reces sit depectoremeo: & disputabam cumamics meis alipio &n
bridio definibus bonorum & malorum epicurum accepturum fuisse palmam in animo
meo nisi ego credidissem post mortem restare animaeuitam trastatus meritorun
quodepicurus crederenoluit : & qua erebamsi essemus in mortales & inperp&ua cocone
uoluptate sincullo amissionis cerroreuiueremus. Curnones semus beati aut quid aliud que¬
reremus nesciens i dipsum ad magnam miseriam pertinere quodita de mersus & caccuscogrto¬
renomposise lumen honcstatis & gracis amplectendae pulchricudinis qͥuam non ul&ocu¬

Expanded text:
ego fiebam miserior et tu propinquior. aderat iam iamque dextera tua raptura me de ego fiebam miserior et tu propinquior. aderat iam iamque dextera tua raptura me de caeno et ablutura, et ignorabam. nec me reuocabat a profundiore uoluptatum carnalium gurgite nisi metus mortis et futuri indicii tui, qui per uarias quidem opiniones, numquam tamen recessit de pectore meo. et disputabam cum amicis meis Alypio et Nebridio de finibus bonorum et malorum Epicurum accepturum fuisse palmam in animo meo, nisi ego credidissem post mortem restare animae uitam et tractus meritorum, quod Epicurus credere noluit. et quaerebam, si essemus inmortales et in perpetua corporis uoluptate sine ullo amissionis terrore uiueremus, cur non essemus beati aut quid aliud quaereremus, nesciens id ipsum ad magnam miseriam pertinere, quod ita demersus et caecus\' cogitare non possem lumen honestatis et gratis amplectendae pulchritudinis, quam non uidet ocu
Abbreviated transcription (Latin):
UI
escam inoportunitate & aperturus manum at queim pl&urus animas nostras benedistio¬
ne interea mea peccata multiplicabantur & euulsa a lateremeo tamquam im pedir¬
mento coniugii cumqua cubare solitus eram corubiadherebat concisum & uulneratum
mihierat & trahebat sanguinem & illa in a fricam redierat uouens tibi alium seuirum
nescituram relicto apud menaturali exilla filiomeo: atego infelix nec feminae imita¬
tordilationisimpatiens tam quã postbiennium accepturus eam quam paebaniquia
non amator coniugii sed libidinis seruuseram procuraui aliam non utique coniugebam quo
tam quam suscontar&ur & perducer&ur uelinteger uel austior morbus anime meae
satellitio perdurantis consu&udinis in regnum uxorium nec sanabatur uulnus illud meũ
quod prioris praecisione factumerat sed post feruorem dolorem que acerrimũ putres¬
cebat & quasi frigidius seddesperatius dolebat : tibilaus tibigloria fonsmiseri cordiarũ

Expanded text:
us escam in opportunitate et aperturus manum atque impleturus animas nostras benedictione. Interea mea peccata multiplicabantur, et auulsa a latere meo tamquam inpedimento coniugii cum qua cubare solitus eram, cor, ubi adhaerebat, concisum et uulneratum mihi erat et trahebat sanguinem. et illa in Africam redierat uouens tibi alium se uirum nescituram relicto apud me naturali ex illa filio meo. at ego infelix nec feminae imitator, dilationis inpatiens, tamquam post biennium accepturus eam quam petebam, quia non amator coniugii sed libidinis seruus eram, procuraui aliam, non utique coniugem, quo tamquam sustentaretur et perduceretur uel integer uel auctior morbus animae meae satellitio perdurantis consuetudinis in regnum uxorium. nec sanabatur uulnus illud meum, quod prioris praecisione factum erat, sed post feruorem doloremque acerrimum putrescebat et quasi frigidius, sed desperatius dolebat. XYI. Tibi laus, tibi gloria, fons misericordiarum.
Abbreviated transcription (Latin):
mieri &e magnam nsuadendo iboi. ue austori tatem quodam plares e us tabat
nderis antribat deplacuerat nobis ut dim annui tainto d am ꝑlastesaus mncã

Expanded text:
huic rei et magnam in suadehuic rei et magnam in suadecaeteris anteibat: et placuerat nobis ut bini annui tanquam magistratus omnia
Abbreviated transcription (Latin):
con ds porense a ⁊l cabat enim discernere senescio quo sapore que muerbis explica¬
bamon ponen oundintores sad intereuclantemte & anim amsiam somncaonts mpista¬
quis camer e ouella paebatur euus a&as ferme biennio minus quan nibiiserat
as uasu placebat ex ppes tabaturaemultiamici agitaueramus animo &consoquer¬
tesaeda estance sturbulentas huma nacuitaemolestias peneram firim eco moques
mnmociuinturbis otio se uiuere docium sic moliti ut si quid nabere possemus conferemnis
nmedium uonam querem familarem conflaromus exom nibes possemus comses emi
suanonguior uoresseoe ceominia omnium cumui deremur nobis eist possedecemt
mne com imos uea de m soci&ato essent quein ternos oraediuites ÷ omania nusin se¬
nie communiceps tostenq uemtunc graues aestus negotiorum suorum adcomita
nucrei & nagram inbinconte aet acemib familiar ie sinus quimnaxine instabat

Expanded text:
contemnens ea. dicebat enim discernere se nescio quo sapore, quem uerbis explicacontemnens ea. dicebat enim discernere se nescio quo sapore, quem uerbis explicare non poterat, quid interesset inter reuelantem te et animam suam somniantem. instabatur tamen, et puella petebatur, cuius aetas ferme biennio minus quam nubilis erat, et quia ea placebat, exspectabatur. Et multi amici agitaueramus animo et conloquentes ac detestantes turbulentas humanae uitae molestias paene iam firmaueramus remoti a turbis otiose uiuere, id otium sic moliti, ut, si quid habere possemus, conferremus in medium unamque rem familiarem conflaremus ex omnibus, ut per amicitiae sirsum singulorum esset et omnia omnium, cum uideremur nobis esse posse decem ferme homines in eadem societate essentque inter nos praediuites, Romanianus maxime communiceps noster, quem tunc graues aestus negotiorum suorum ad comitatum adtraxerant, ab ineunte aetate mihi familiarissimus. qui maxime instabat
Abbreviated transcription (Latin):
lli siplacebat non mihiuita sed poena uider&ur stupebat enim lber ab illo uinculo
animus seruitutenimeam & stupendo ibat in experiendi cupidinem uenturus cnm
samerx perientiam atque inde fortasso labsurus in eam quamnstr leba ineidaa inliua
quonia sponsionem uolebat facere cummorte I& quiamat periculum in cid& mnillud
queutrumenim nostrum si quodest coniugale decus in offici ore gendimatrimonuu&
suscipiendorum liberorum ducebat inisi ten uiter magna autem expauro egruci
uebenenter consu &udo saciandae in satiabilis concupis centiae mecaptum exeruci¬
abatis lumuim nostnomꝰ mlo capindumn trabebat sice ramus donec tu altis sine nonde¬
aperamquomne iam conug as im bapeismnus salutaris abluere quomenndies gaudotat
remopsicumeo & desdoriosuo ferticla more cordis abstede precareeut oti dieni aen
eruisum ostenderes adiquuid de fucuro maerimoniomes umquam uolusti aui¬

Expanded text:
illi sic placebat, non mihi uita, sed, poena uideretur. stupebat enim liber ab illo uinculo illi sic placebat, non mihi uita, sed, poena uideretur. stupebat enim liber ab illo uinculo animus seruitutem meam et stupendo ibat in experiendi cupidinem uenturus in ipsam experientiam atque inde fortasse lapsurus in eam quam stupebat seruitutem, quoniam sponsionem uolebat facere cum morte, et qui amat periculum, incidet in illud. neutrum enim nostrum, si quod est coniugale decus in officio regendi matrimonii et suscipiendorum liberorum, ducebat nisi tenuiter. magna autem ex parte atque uehementer consuetudo satiandae insatiabilis concupiscentiae me captum excruciabat, illum autem admiratio capiendum trahebat. sic eramus, donec tu, altissime, non deoperam, quo me iam coniugatum baptismus salutaris ablueret, quo me in dies gaudet rogatu meo et desiderio suo forti clamore cordis abs te deprecaretur cotidie, ut ei per msum ostenderes aliquid de futuro matrimonio meo, numquam noluisti. et ui
Abbreviated transcription (Latin):
quebatur serpens & in nec tebat atquespargebat ꝑlinguam meã dulces laqueos
inuia eius quibus illihonesti & expediti pedes inplicarentur : Cumenim meille
mirar&ur quem non parui pender&. Itaherereuisco illius uoluptatis ut me af¬
firmarem quotiens cumque inde internos quaereremus caelibemuit am nullo
modo posse degere atqueita mede fenderem cum illum mirantem uiderem
ut dicerem multum interesse interillud quodipseraptimet furtim expertus essa
quod peneiam ne meminis s& quidem atqueideo nullã molestiam facile concem¬
ner& & delectaciones consu&udinis meae adquas si accessiss& honestum nomen
matrimonii non eum mirari oportere Curergo illamuitam nequirem spernero
coeperat & ipse desiderare coniugium ne quaquam uictus libidine talis uoluptatis sed
curio sitatis dicebat enim scire secupere quid namess& illud sine quo uitamea quae

Expanded text:
quebatur serpens et innectebat atque spargebat per linguam meam dulces laqueos quebatur serpens et innectebat atque spargebat per linguam meam dulces laqueos in uia eius, quibus illi honesti et expediti pedes inplicarentur. Cum enim me ille miraretur, quem non parui penderet, ita haerere uisco illius uoluptatis, ut me adfirmarem, quotienscumque inde inter nos quaereremus, caelibem uitam nullo modo posse degere atque ita me defenderem, cum illum mirantem uiderem, ut dicerem multum interesse inter illud, quod ipse raptim et furtim expertus esset, quod paene iam ne meminisset quidem atque ideo nulla molestia facile contemneret, et delectationes consuetudinis meae, ad quas si accessisset honestum nomen matrimonii, non eum mirari oportere, cur ego illam uitam nequirem spernere, coeperat et ipse desiderare coniugium nequaquam uictus libidine talis uoluptatis, sed curiositatis. dicebat enim scire se cupere, quidnam esset illud, sine quo uita mea, quae
Abbreviated transcription (Latin):
nlumoneraus consas an opstarum punuit re debamosr continenti nquaraum
esse continentem nisi tudederis: utiquedares sigemitu in terno pulsarem aurestuas & fide
solida inteiactarem curam meam : prohibebat me sanealipius ab uxore ducenda cantans
nullo modo nos posse securo otiosimulinamores apientiae uiuere sicut iamdiu desidera¬
remus si d fecissem Erat enim ipse in eare &iam tunc castissimus : Itaut miru mess&
quia uel experientiam concubitus coeperat in in gressu adalescentiae suae. sed non he¬
serat. magisque doluerat &spreuerat . & de indeiam continentissime uiuebat :
Ego autem resistebam illi exemplis eorum qui coniugati coluissent sapientiã & pro¬
meruissent dm̃ & habuissent fideliter acdilexissent amicos : a quorum ego quidẽ¬
granditate animi longe aberam & deligatus morbo carnis mortifera suauitate
trahebam catenam meam soluitimens & quasi concus souulnere repellens uerba
benesuadentis tam quam manu soluentis : in super &iam permeipsĩ quoque alipiolo¬

Expanded text:
non eram, et propriarum uirium credebam esse continentiam, quarum esse continentem, nisi tu dederis. utique dares, si gemitu interno pulsarem aures tuas et fide solida in te iactarem curam meam. Prohibebat me sane Alypius ab uxore ducenda cantans nullo modo nos posse securo otio simul in amore sapientiae uiuere, sicut iam diu desideraremus, si id fecissem. erat enim ipse in ea re etiam tunc castissimus, ita ut mirum esset, quia uel experientiam concubitus ceperat in ingressu adulescentiae suae, sed non haeserat magisque doluerat et spreuerat et deinde iam continentissime uiuebat. ego autem resistebam illi exemplis eorum, qui coniugati coluissent sapientiam et promeruissent deum et habuissent fideliter ac dilexissent amicos. a quorum ego granditate quidem animi longe aberam et deligatus morbo carnis mortifera suauitate trahebam catenam meam solui timens et quasi concusso uulnere repellens uerba bene suadentis tamquam manum soluentis. insuper etiam per me ipsi quoque Alypio lo
Abbreviated transcription (Latin):
multo amplius &nesciebat quid tuilli gaudiorum facturus essesde absentia mea nesci¬
ebat. ideo flebat & heiulabat atque illis cruciacibus arguebaturinea reliquiarum
euae cum gemitu quaerens quod cum gemitu pepererat: & tamen postaccusationẽ
fallaciarum & crudelitatis meae conuersa rursus adde precandum te prome: abut
adsolita & egoromam & ecce excipio ibi flagella egritudinis corporalis &ibam

Expanded text:
multo amplius, et nesciebat, quid tu illi gaudiorum facturus esses de absentia mea. nescimulto amplius, et nesciebat, quid tu illi gaudiorum facturus esses de absentia mea. nesciebat, ideo flebat et eiulabat atque illis cruciatibus arguebatur in ea reliquiarium Euae, cum gemitu quaerens quod cum gemitu pepererat. et tamen post accusationem fallaciarum et crudelitatis meae conuersa rursum ad deprecandum te pro me abiit ad solita, et ego Romam. Et ecce excipior ibi flagello aegritudinis corporalis et ibam
Abbreviated transcription (Latin):
na maternorum oculorum : quibus prome cotidierigabat terrã subuultusuo: & tamen
recusanti sine meredire : uixpersua si ut in loco qui ꝓximus nostraenauierat. memoria
beaticyprianimaner& ea noste: sede a nocte clanculo ego profeccussum illa autem
mansit orando &flendo & quidatep&ebat dĩ meus tantis lacrimifinisiut naui¬
gare me nonsineres : sed tualte consulens & ex audiens cardinem desiderueius non cu¬
rasti quod tunc p&ebac ut mefaceres quod semper p&ebat flauit uentus & in pleuit
uela nostra & litus subtraxit aspectibus nostris inquomaneill a insaniebat dolore
& que rellis & gemitu implebat aurestuas contemnentis ista cum & mecupiditatib¬
meis raperes adfiniendas ipsas cupiditates & illius carnaledesiderium nustodolorum
flagello uapular& amabatenim secum praesentiam meã morem atrum sed multis

Expanded text:
na maternorum oculorum, quibus pro me cotidie tibi rigabat terram sub uultu suo. et tamen na maternorum oculorum, quibus pro me cotidie tibi rigabat terram sub uultu suo. et tamen recusanti sine me redire uix persuasi, ut in loco, qui proximus nostrae naui erat, memoria beati Cypriani, maneret ea nocte. sed ea nocte clanculo ego profectus sum, illa autem non mansit orando et flendo. et quid a te petebat, deus meus, tantis lacrimis, nisi ut nauigare me non sineres? sed alte consulens et exaudiens cardinem desiderii eius non curasti quod tunc petebat, ut me faceres quod semper petebat. flauit uentus et impleuit uela nostra et litus subtraxit aspectibus nostris, in quo mane illa insaniebat dolore et querellis et gemitu implebat aures tuas contemnentis ista, cum et me cupiditatibus raperes ad finiendas ipsas cupiditates et illius carnale desiderium iusto dolorum flagello uapularet. amabat enim secum praesentiam meam more matrum, sed multis
Abbreviated transcription (Latin):
lecebras quibus ad traherer proponebas mihi perhomines quidiligunt uitam mortuam
hincinsana facientes indeuana pollicentes : & ad corrigendos gressus meos utebaris occulte
& illorum & mea peruersitate : Nam & qui perturbabant otium meum fedarabie cacci
erant : & qui in uitabant ad aliud terramsapiebant : Ego autem quide testabar hicue¬
ramiseriam illic falsam felicitatem appetebam sed quare hinc abirem & illucirẽ tu
sciebas ds̃ nec indicabas mihi nec matrique me profestum a trociter planxit . & usque adma¬
e secuta est sed fefellieam uiolenter metenentem ut autreuocar& aut mecum ꝑger&
& finxime amicum nolle deserere donec uento facto nauigar& & menticussum atri
& illimatri &euasi quia hoc dimisistimihi misericorditer seruans me ab aquis maris ple¬
num execrandis sordibus usque ad aquã gratiae tuae quame abluto siccarentur flumi¬

Expanded text:
lecebras, quibus adtraherer, proponebus mihi per homines, qui diligunt uitam mortuam, lecebras, quibus adtraherer, proponebus mihi per homines, qui diligunt uitam mortuam, hinc insana facientes, inde uana pollicentes, et ad corrigendos gressus meos utebaris occulte et illorum et mea peruersitate. nam et qui perturbabant otium meum, foeda rabie caeci erant, et qui inuitabant ad aliud, terram sapiebant, ego autem, qui detestabar hic ueram miseriam, illic falsam felicitatem appetebam. Sed quare hinc abirem et illuc irem, tu sciebus, deus, nec indicabas mihi nec matri, quae me profectum atrociter planxit et usque ad mare secuta est. sed fefelli eam uiolenter me tenentem, ut aut reuocaret aut mecum pergeret, et finxi me amicum nolle deserere, donec uento facto nauigaret. et mentitus sum matri, et illi matri, et euasi: quia et hoc tu dimisisti mihi misericorditer seruans me ab aquis maris plenum exsecrandis sordibus usque ad aquam gratiae tuae, qua me abluto siccarentur flumi
Abbreviated transcription (Latin):
inpu de nrebaginem Eceda est & in temperans licentia scolasticorum: in rumpunt
in pudenter su propefuriosa fronte perturbant ordinem quem quisq discipuuis
ad proficiendum instituerit: multa in iuriosa faciunt mira beb&udine & puniendas
egibus nisi consu&udo patrona sit : hoc miseriores eos ostendens qu otam quasiliceat
faciunt quod ꝑtuam ae ternam legem numquam licebit & in pune sefacere arbitr¬
tur cumipsa faciendi caccitate puniantur & in comparabiliterpatiantur peiora
quam faciunt: Ergo quos mores cumstuderem meos essenolui. eoscum docerem cogebar
perp&i alienos & ideo placebat ire ubitalia non fieri omnes quinouerant indicabant : Verũ
autem tuspesmea & portiomea in terraui uentium admutandum terrarum locum pro
salute anime meae & casthaginistimulos quibus inde a uellere ram mouebas. & romae in¬

Expanded text:
apud Carthaginem foeda est et intemperans licentia scholasticorum: inrumpunt apud Carthaginem foeda est et intemperans licentia scholasticorum: inrumpunt inpudenter et prope furiosa fronte perturbant ordinem, quem quisque discipulis ad proficiendum instituerit. multa iniuriosa faciunt mira hebetudine et punienda legibus, nisi consuetudo patrona sit, hoc miseriores eos ostendens, quo iam quasi liceat faciunt, quod per tuam aeternam legem numquam licebit, et inpune se facere arbitrantur, cum ipsa faciendi caecitate puniantur et inconparabiliter patiantur peiora, quam faciunt. ergo quos mores cum studerem meos esse nolui, eos cum docerem cogebar perpeti alienos, et ideo placebat ire, ubi talia non fieri omnes qui nouerant indicabant. uerum autem tu, spes mea et portio mea in terra uiuentium, ad mutandum terrarum locum pro salute animae meae et Carthagini stimulos, quibus inde auellerer, admonebas et Romae in
Abbreviated transcription (Latin):
cummiris modis Tuillud egisti ds̃ meus nam a dño gressus hominis diriguntur
& uiameius uol& : Aut quae procuratio salutis pra&ermanum tuã reficientẽ
quid efecisti: : Eg istiergo mecum ut mihi persu a der&ur romam pergere e& po¬
tius ibi docere quod docebam casthagine & hoc unde mihi persua sum est non
preteribo confiteritibi quoniã & in his altis simitui recessus & praesentissima in
nos misercordiatua cogitanda & praedicanda est. Nonideo romam pergere
uolii quod maiores quaestus maior que mihi dignitas ab amicis quihoc suadebant
promittebatur quam quã & ist aducebant animum tunc meum sedillaerat cau¬
amaxima & penesola quod audiebam qui&us ibi studere adolescentes &ordina¬
ture disciplinae cobercitione sed ari nein eius scholam quomagistrononutuntur
passim & procerue inruant nec eos admitti omnino nisiille permiserit: contra

Expanded text:
cum miris modis. tu illud egisti, deus meus. nam a domino gressus hominis diriguntur, cum miris modis. tu illud egisti, deus meus. nam a domino gressus hominis diriguntur, et uiam eius uolet. aut quae procuratio salutis praeter manum tuam reficientem quae fecisti? Egisti ergo mecum, ut mihi persuaderetur Romam pergere et potius ibi docere quod docebam Carthagini. et hoc unde mihi persuasum est, non praeteribo confiteri tibi, quoniam et in his altissimi tui recessus et praesentissima in nos misericordia tua cogitanda et praedicanda est. non ideo Romam pergere uolui, quod maiores quaestus maiorque mihi dignitas ab amicis, qui hoc suadebant, promittebatur — quamquam et ista ducebant animum tunc meum — sed illa erat causa maxima et paene sola, quod audiebam quietius ibi studere adulescentes et ordinatiore disciplinae cohercitione sedari, ne in eius scholam, quo magistro non utuntur, passim et proterue inruant, nec eos admitti omnino, nisi ille permiserit. contra
Abbreviated transcription (Latin):
ma qisque desperans dec&eris eorum doctoribus. quando in multis quae me mouebant
italle nominatus apparuit coepicumeo prostudiocius a gereuitam quo i psesra¬
glabat in eas litteras quastunc iamr& hor carthaginis adolescentes docebam
& lege recumeo siue quae ille audita desiderar& si uequaeipse talungenio apta
existimar& C&erum conatus omnis meus quo proficere in illa secta statueram
illo homine cognito prorsus intercidit : non ut ab eis omnino separarer sed quasi
melius quid quã non inueniens. eo quodiam quo quomodo inrueram contentus
interimesse decreueram nisi aliquid forte quod magis eligendumess& eluce¬
r& : Itaille faustus quimultis laqueus mortis extitit᷑ meum quo captus eram
relaxareiam coeperat nec uolens nec sciens : Manus enim cuae dĩ meus in abdito
prouidentiae tuae non deserebant animam meã : & desanguine cordis matris
meae perla crimas eius diebus & nostibus promes acrificabacurtibi & egistime¬

Expanded text:
magisque desperans de caeteris eorum doctoribus, quando in multis quae me movebant, ita ille nominatus apparuit; coepi cum eo pro studio ejus agere vitam, quo ipse flagrabat in eas litteras, quas tunc jam rhetor Carthagini adolescentes docebam; et legere cum eo, sive quae ille audita desideraret, sive quae ipse tali ingenio apta existimarem. Caeterum conatus omnis meus, quo proficere in illa secta statueram, illo homine cognito prorsus intercidit: non ut ab eis omnino separarer, sed quasi melius quidquam non inveniens, eo quo jam quoquo modo irrueram, contentuinterim esse decreueram, nisi aiquid forte, quod magis eligendum esset, eluceret. ita ille Faustus, qui multis laqueus mortis extitit, meum quo captus eram relaxare iam coeperat nec nolens nec sciens. manus enim tuae, deus meus, in abdito prouidentiae tuae non deaerebant animam meam, et sanguine cordis matris meae per lacrimas eius diebus et noctibus pro me sacrificabatur tibi, et egisti me
Abbreviated transcription (Latin):
dit buicmundo Vnde et ipseai: Nsimanduca ueritis carnemmea : & biberitis sanguine
ners non habebitis uita axerna. Eracergo panis aliquis dequo praescripserat edendum
dequoait: Meuscibuis ẽ ut facia uolunta cẽ pacrisinei quincaelis e Iterum uideamus
qura aone dns ds ad ae dixerit mortemori emini: quid inter sit utrum aliquis dicat mori¬
mini anaddat morte mortemini. Ostendere enim debemuse nihil so ꝑfluum indi ceman¬
lrepodi aque hoc arbitror scumduosibisint contraria mors auita : secundum simplicem

Expanded text:
dat huic mundo. unde et ipse ait: nisi manducaueritis carnem meam et biberitis sanguinem dat huic mundo. unde et ipse ait: nisi manducaueritis carnem meam et biberitis sanguinem meum, non habebitis uitam aeternam. erat ergo panis aliqui, de quo praescripserat edendum de quo ait: meus cibus est ut faciam uoluntatem patris mei, qui in caelis est. Iterum uideamus qua ratione dominus deus Adae dixerit morte moriemini, quid intersit utrum aliquis dicat moriemini an addat morte moriemini; ostendere enim debemus nihil superfluum in dei esse mandato. itaque hoc arbitror. cum duo sibi sint contraria mors et uita, secundum simplicem
Abbreviated transcription (Latin):
tunsistuid conuenire cadiaterraȩ ad que omniũ creatori nequaquã dignum in colis pdo¬
panis eo quo dolba sited simibis angelorum & ideo non terrenũ & corruptibilem hunc a¬
biur esin fusse possumus aestimare quia qui nonbibunt neque manducant erunt sicut
angelimeaelo : Sumigitur incibo nequa e praemiumsit quia esca nos non commendat do
nequemagnũ periculum sit: quia non qđ intrat in os communicat homine : sed qdexit
debre indeatur sine dluibio tanto auctore praeceptu nisibunc cibum adillũ ꝓphicũ refe¬
nos quto priarno praemio dns descis pollic& ursuis Ecce quiseruiunt mihi manducabus
uosautem esuri&is Hcestenimcibus in quota definitur aeterna quoquis que fuerit de¬
frauditus morte mori&ur quando quidem panis uiuis at que cadestis ipsecdis ẽ quiuitam

Expanded text:
tum istud conuenire caeli et terrae atque omnium creatori nequaquam dignum incolis patum istud conuenire caeli et terrae atque omnium creatori nequaquam dignum incolis paradisi, eo quod illa uita similis angelorum sit. et ideo non terrenum et corruptibilem hunc cibum esui fuisse possumus aestimare, quia qui non bibunt neque manducant erunt sicut angeli in caelo. cum igitur in cibo neque praemium sit, quia esca nos non commendat deo, neque magnum periculum sit, quia non quod intrat in os coinquinat hominem, sed quod exit de ore, uideatur sine dubio tanto auctore ..... praeceptum, nisi hunc cibum ad illum propheticum referas, quia pro magno praemio dominus de sanctis pollicetur suis: ecce qui seruiunt mihi manducabunt, uos autem esurietis. hic est enim cibus, in quo uita definitur aeterna, quo quisque fuerit defraudatus morte morietur, quandoquidem panis uiuus atque caelestis ipse dominus est, qui uitam
Abbreviated transcription (Latin):
nostrimisericors. respuendi erroris remedia reseruarit. abolendi que omnes contagu
non aboleuerit faculta tem. quomodo inrationabile ueliniustum ẽ si ꝑmisit nostrum
rrater ale nimsta neuadam trepidatione fragilitatis humanae ut feneratior postta
quodta mifeinitentam belicro ĩũ in hominis rediret affcctum & fragilitetis suae consius
quo s tamn facle adiumnorum manda corum serie deuiando trepisauer itetis mqu adrsuũ
oiu ri stue qantis mandata caclestia timera amit tore duineerie misricoa dlauui
plustribuens quo drecepit amissa. &x sibi aliquid usur pans gratias quo dreuest⁊ ordunc̃
quaesit ila ratio consideremus quid sit istud quodcumm andatũ dar& homim deila ad¬
mirabili beic querutat prescribens ne contra faciens mortemorer&ur demanducando
uno imanducando puttiuerit et mandandum: Sunt enĩ qui putant nequaqua mnanda¬

Expanded text:
nostri misericors respuendi erroris remedia reseruauerit abolendique omnia contagii nostri misericors respuendi erroris remedia reseruauerit abolendique omnia contagii non aboleuerit facultatem, quomodo inrationabile uel iniustum est, si permisit nostrum materiale temptari quadam trepidatione fragilitatis humanae, ut faeneratior postea gratia per paenitentiam delictorum in hominis rediret affectum et fragilitatis suae conscius, quod tam facile a diuinorum mandatorum serie deuiando trepidauerit, tamquam clauum animae fluctuantis mandata caelestia timeret amittere, diuinaeque misericordiae plus tribuens quod recepit amissum et sibi aliquid usurpans gratiae quod reuertit? nunc quae sit illa ratio consideremus, quid sit istud quod cum mandatum daret homini de illa admirabili beataque uita praescribens, ne contra faciens morte moreretur, de manducando et non manducando putauerit esse mandandum. sunt enim qui putant nequaquam manda
Abbreviated transcription (Latin):
tuit & non fecit. nonbonus : Ergosi sibi ista non congruunt : nec suae sibi her&icorum
conueniunt opiniones : requira mus ne fosterationis fuerit . qua causa ds̃. siue genitusi¬
uenongeniti illius operatoris siue lit malitiã introire in huncmundũ cumpossit in hi¬
bere : Itaq seruantes unum & eundem dm̃bonum at que operatorẽ ĩdsipossum adstru¬
amus quod gratiae utrique conueniat. nec accusationis eorũ declinemus inuidiam
quia it adicunt : Quomodo ds̃ bonus qui non solum passus ẽ introire in hunc mundũ maliti¬
amised &iã intantam confusionem uenire ꝑmisit uerum haec accusatio tunc locũ haber&:
suta animae uim & intimae secre tamentis inficer& nullo pacto poss& aboleri : & in medica¬
bilium uulnerum menti atque animaenrãe uirus insider&: ess& enim aptior huius quaȩ¬
relle locus : quod cum omnia poss& ds̃ hominem ta men perire sit passus: uerum cumds̃

Expanded text:
tuit et non fecit, non bonus. ergo si sibi ista non congruunt nec suae sibi haereticorum tuit et non fecit, non bonus. ergo si sibi ista non congruunt nec suae sibi haereticorum conueniunt opiniones, requiramus ne forte rationis fuerit qua causa deus siue geniti siue non geniti illius operatoris siuerit malitiam introire in hunc mundum, cum posset inhibere. itaque seruantes unum et eundem deum bonum atque operatorem id si possumus adstruamus quod gratiae utrique conueniat nec accusationis eorum declinemus inuidiam qui ita dicunt: quomodo deus bonus, qui non solum passus est introire in hunc mundum malitiam, sed etiam in tantam confusionem uenire permisit? uerum haec accusatio tunc locum haberet. si ita animae uim et intimae secreta mentis inficeret, ut . nullo pacto posset aboleri et inmedicabilium uulnerum menti atque animae nostrae uirus insideret; esset enim aptior huius querellae locus, quod cum omnia possit deus, hominem tamen perire sit passus. uerum cum deus
Abbreviated transcription (Latin):
tur abstinere : hoc autem genere : alium bonum dm̃. alium operatorem hominis co¬
nantur ad serere : Quibus respondendum ẽ ilico. secundum opinionem suã: Sienĩ ho¬
minem nolunt adõ factũ quia peccator ẽ. homo: & hocrefugiunt nebonus ds̃ peccatorẽ
fecis seuideatur . quia non putant bonum qui fecerit peccatorem. dicant utrum opera¬
torem hominis adõ factum putent: Sienim adõ factus ille ut dicunt operator ẽ ho¬
minis. quomodo bonus ds̃ operatorem malifecit : utique non bonus : Nam qui peccacorem
facit non bonus : Cauendum ne grauius sit operatorem peccatores fecisse : Debuit
enimbonus ds̃ ꝑhiberenatiuitatem eius qui peccciti substantiã haber& inducere : qđ¬
si dicunt non ẽẽ genitum operatorem : requirendũ utrum bonus ds̃ potuit in hibere
quo quomodo incipientem malitiã an non potuerit : Sienim non potuit infirmus: sipo¬

Expanded text:
tur abstinere. hoc autem genere alium bonum deum, alium operatorem hominis cotur abstinere. hoc autem genere alium bonum deum, alium operatorem hominis conantur adserere. quibus respondendum est ilico secundum opinionem suam. si enim hominem nolunt a deo factum, quia peccator est homo. et hoc refugiunt, ne bonus deus peccatorem fecisse uideatur, quia non putant bonum qui fecerit peccatorem, dicant utrum operatorem hominis a deo factum putent. si enim a deo factus ille, ut dicunt, operator est hominis, quomodo bonus deus operatorem mali fecit? utique non bonus. nam si qui peccatorem fecit non bonus, cauendum ne grauius sit operatorem peccatoris fecisse; debuit enim bonus deus prohibere natiuitatem eius qui peccati substantiam haberet inducere. quodsi dicunt non esse genitum operatorem, requirendum utrum bonus deus potuerit inhibere quoquo modo incipientem malitiam an non potuerit. si enim non potuit, infirmus; si po
Abbreviated transcription (Latin):
ut adilicem mandatieius quod diximus in hominis opinione consistere ibanc ipsam o¬
pinione in pressamadõ nobis tum qua praescriptum diuinae legis accusent : No¬
at in quid hominẽ peece drũ quicre auit eum : & has opiniones & boni & mali in¬
praessit : an non nouerat : ut si dixeris quia non nouerat : alienum amaiestate disentias : Si
autem dixeris quia sciens ds̃ peccaturum hominem. communes tamen opiniones eibo¬
ni& mali in praessit ut ꝓpter admixtionem malorum uitae ꝑ p&uitatem seruare non pos¬
s& sicut in illo non praesagum futuri. ita in hoc nonbonum dm̃ significare uidearis : Atq
hinc argumentantur : quia non ẽ creatura hominis adõfaciti: Namsicut supra osten¬
dimus eos dicere quia non ẽ mandatum dĩ sic & hic dicunt. Non ergo creatura hominis
adõ quiads̃ malum non fecit: Homo autem opinionem accepit mali : dum amalis p̃cipi¬

Expanded text:
ut ad uicem mandati eius, quod diximus in hominis opinione consistere, hanc ipsam out ad uicem mandati eius, quod diximus in hominis opinione consistere, hanc ipsam opinionem inpressam a deo nobis tamquam praescriptum diuinae legis accusent. norat, inquit, hominem peccaturum qui creauit eum et has opiniones ei boni et mali inpressit an non nouerat? ut si dixeris quia non nouerat, alienum a maiestate dei sentias; si autem dixeris quia sciens deus peccaturum hominem communes tamen opiniones ei boni et mali inpressit, ut propter admixtionem malorum uitae perpetuitatem seruare non posset, sicut in illo non praesagum futuri ita in hoc non bonum deum significare uidearis. atque hinc argumentantur quia non est creatura hominis a deo facta. nam sicut supra ostendimus eos dicere quia non est -mandatum dei, sic et hic dicunt: non ergo creatura hominis a deo, quia deus malum non fecit, homo autem opinionem accepit mali, dum a malis praecipi
Abbreviated transcription (Latin):
cu lastibus iudicamus sed cum eẽt diuerbum opiniones quaedam nobis boni & ma¬
onanu e auerunt dum id quod inalum e natura lit̃ intellegimus eẽ uitnidit & id ꝗđ
bonum .e mte alicer nobis intellegimus eẽ praeceptum: Ined igitur uocem dñi ui¬
demur audire: quod alia interdicat alia pcipiat: Si quis non obocdierit illis quic
semel ado praecepta credimus : poene obnoxius aestimatur : di autẽ preceptum
non qua si inttibulis lapideis a tramento legimus inscriptum: sed cordibus nostris
tenenes in praessum spũdiuiui : Ergo opinio nostra sibilegem facit Si enimgentes
qud e degem nonbabent naturalit̃ ea quae legis sunt faciunt : eius modilegem
non habentes ipsisibi sunt lex qua e ostendunt opus legis seriptũ in cordibus suis op¬
nioiqur numeina sibictum quã dilex to Iterũ hinc aliã faciunt quaestionem

Expanded text:
caelestibus iudicamus, sed cum esset dei uerbum, opiniones quaedam nobis boni et macaelestibus iudicamus, sed cum esset dei uerbum, opiniones quaedam nobis boni et mali pullulauerunt, dum id quod malum est naturaliter intellegimus esse uitandum et id quod bonum est naturaliter nobis intellegimus esse praeceptum. in eo igitur uocem domini uidemur audire, quod alia interdicat, alia praecipiat. si quis non oboedierit illis quae semel a deo praecepta credimus, poenae obnoxius aestimatur. dei autem praeceptum non quasi in tabulis lapideis atramento legimus inscriptum, sed cordibus nostris tenemus inpressum spiritu dei uiui. ergo opinio nostra sibi legem facit. si enim gentes quae legem non habent naturaliter ea quae legis sunt faciunt, eiusmodi legem non habentes ipsi sibi sunt lex, qui ostendunt opus legis scriptum in cordibus suis. opinio igitur humana sibi tamquam dei lex est. \' Iterum hinc aliam faciunt quaestionem,
Abbreviated transcription (Latin):
indo suit ostendie onutbr s quodom̃s uoluit liberare: necta mendico quia pragiquoo¬
minadiamine serebat futurã : hmmo quia sciebat adsero sed nomni qeb go unta practiri
iudiam in se debuit diriuare utadscriberaur do quoduterq sit lapsus Riunc autens
ute ꝙpiedat guitur at que re conuincitur : quia &ille manda tũ nelaberaci a cce¬
pit. ebic &iam in a postolatus munus ad scitus e ut uel bene ficio reuo car&ur a pro¬
ditionis as scctte simul ut dumalu reuincuncur ꝓdesse comnibus: Nonenim consister &
peteaitum sunterdictio nenfuiss&÷ Non consistente autem peccaco nonsolum malitia
aerie uelemnifocrte ssenonesi& quaenisi aliqua malitiae fussent semina. uelsas¬
Ateruuscium inopo ⁊ uposs& : Nuud ẽ enim peccctum nisi puciri catio legis diuinae
ilestibus ninoboedienti praeceptorũ : Non eñĩ auribus corporis demaniris

Expanded text:
in deo fuit ostendit omnibus quod omnes uoluit liberare. nec tamen dico quia praeuain deo fuit ostendit omnibus quod omnes uoluit liberare. nec tamen dico quia praeuaricationem nesciebat futuram, immo quia sciebat adsero, sed non ideo pereuntis proditoris inuidiam in se debuit deriuare, ut adscriberetur deo quod uterque sit lapsus. nunc autem uterque redarguitur atque reconuincitur, quia et ille mandatum ne laberetur accepit et hic etiam in apostolatus munus adscitus est, ut uel beneficio reuocaretur a proditionis affectu, simul ut dum alii reuincuntur, prodesset omnibus. non enim consisteret peccatum, si interdictio non fuisset; non consistente autem peccato non solum malitia, sed etiam uirtus fortasse non esset, quae nisi aliqua malitiae fuissent semina, uel subsistere uel eminere non posset. quid est enim peccatum nisi praeuaricatio legis diuinae et caelestium inoboedientia praeceptorum? non enim auribus corporis de mandatis
Abbreviated transcription (Latin):
putant diuinae derogant potesititi: sed hoc aestimare non possunt : cũ scripturadicat
quia sciebat ihs qui cum ꝓdicurus ess&. Contices cantigitur repugnatores istiu&eris tes¬
tamenti : Sedqm̃ &iam gentilibus si forteistud obiecerint respondendum uid&ur qui
exemplum non acipiunt ractionẽ exigunt : accipianti &iam ipsi quaratione di filius
uł p̃uaricctuto mandauerit uel elegerit ꝓditurũ : Venerat dñs ihs omnes saluos
facere peccatores &iam crca impios ostendere suã debuit uoluntatẽ. &ideo neepditurũ
debnit nusioene puceiduest ue omnes quo dneleccione &iam ꝑditoris suiseruandorã
cionis i posui qulicrnt que si quod acceperat custodiss& apecca copotuit abicimere
domus ue aecuudleos omor se r edituros sciebat & tamenant non ueninisi a doues pordiere
lomusist anes. Etgo nonin mandante culpa e se timpuari cante petratu & & quos

Expanded text:
putant, diuinae derogant potestati. sed hoc aestimare non possunt, cum scriptura dicat putant, diuinae derogant potestati. sed hoc aestimare non possunt, cum scriptura dicat quia sciebat Iesus qui eum proditurus esset. conticescant igitur repugnatores isti ueteris testamenti. sed quoniam etiam gentilibus, si forte istud obiecerint, respondendum uidetur, qui exemplum non accipiunt, rationem exigunt, accipiant etiam ipsi qua ratione dei filius uel praeuaricaturo mandauerit uel elegerit proditurum. uenerat dominus Iesus omnes saluos facere peccatores; etiam circa impios ostendere suam debuit uoluntatem. et ideo nec proditurum debuit praeterire, ut aduerterent omnes quod in electione etiam proditoris sui seruandorum tionis inposuit, quia uterque, si quod acceperat custodisset, a peccato potuit abstinere. denique nec ludaeos omnes credituros sciebat et tamen ait: non ueni nisi ad oues perditas domus Istrahel. ergo non in mandante culpa est, sed in praeuaricante peccatum est, et quod
Abbreviated transcription (Latin):
annesciebat: sinesciebat non .ẽ is ta diuinae potesititis ad sertio. Si autem sciebat: & ni¬
hilominus sciens neglegenda mandauit : ñon .ẽ. dĩ aliquid suꝑ fluum praecipere : suꝑ fluo
autem praecepit primo plasto illi adae : quod eum nouerat minime seruaturum nihil
autem ds̃ suꝑ fluo facit : Ergonon .ẽ. scriptura exdõ. hoc enim obiciunt quiu&us non re¬
cipiunt testamentum & has interserunt quaestiones. Verum hisua sententia & o¬
pinione uincendisunt. Cũ enim noui testamenti non refutunt fidem. exemplo sunt
arguendi ut u&us credant : qm̃ cum sibi diuina praecepta & facta conueniunt unius
austoris. testamentum : testamentum utrũque liqu& eẽ. credendum: Discat igitur
non suꝑ fluũ non iniustum. &iam p̃uari caturo praescriptum eẽ mandatum Nam
& ipsedñs ihs elegit iudam : quem ꝓditorem sciebat: quemsi ꝑ in prudentiã electum

Expanded text:
an nesciebat? si nesciebat, non est ista diuinae potestatis adsertio, si autem sciebat et nian nesciebat? si nesciebat, non est ista diuinae potestatis adsertio, si autem sciebat et nihilominus sciens neglegenda mandauit, non est dei aliquid superfluum praecipere. superfluo autem praecepit primoplasto IJU Adae quod eum nouerat minime seruaturum. nihil autem deus superfluo facit; ergo non est scriptura ex deo. hoc enim obiciunt qui uetus non recipiunt testamentum et has interserunt quaestiones. uerum hi sua sententia et opinione uincendi sunt. cum enim noui testamenti non refutant fidem, exemplo sunt arguendi, ut uetus credant, quoniam cum sibi diuina praecepta et facta conueniunt, unius auctoris testamentum utrumque liquet esse credendum. discant igitur non superfluum, non iniustum etiam praeuaricaturo praescriptum esse mandatum. nam et ipse dominus Iesus elegit Iudam, quem proditorem sciebat. quem si per inpiudentiam electum
Abbreviated transcription (Latin):
Sed neque frustra factum ẽ n eque alii nisi homini factum .ẽ. quimandatum accepit
ut non solo eo sed eo cum c&eris uter&ur : Namsimulta discutias. qđ̃ plura repperies
& plane innumera : quae ei quiuti nesciat possint nocere. nec ipsas diuitias inuenies
frustuosas: si habens diues subsidia largitatis neg& alimenta pauperibus exdu¬
dat in opem subsidio destitutum : Aliena extorqueat : quia prȩual& potestate Pul¬
chritudo ipsa & gratior corporis forma : frequenter inuitium quã de formitus trahit
Num quidigitur quis quã deformiores quam pulchriores filios habere desiderat. & ino¬
pespotius liberos suos cupit eẽ quamdiuites plura sunt huius modi. qua e non adinpuden¬
tiam largientis Referenda sunt sed admale utentis errorem : Et ideo utentem accusandũ
potius quã donantẽ : Iterum quaestio: Sciebat praeuaricaturũ ds̃ ad am mandata sua

Expanded text:
sed neque frustra factum est neque alii nisi homini factum est, qui mandatum accepit, sed neque frustra factum est neque alii nisi homini factum est, qui mandatum accepit, ut non solo eo, sed eo cum ceteris uteretur. nam si multa discutias, conplura repperies et plane innumera, quae ei qui uti nesciat possint nocere. nec ipsas diuitias inuenies fructuosas, si habens diues subsidia largitatis neget alimenta pauperibus, excludat inopem subsidio destitutum. aliena extorqueat, quia praeualet potestate. pulchritudo ipsa et gratior corporis forma frequenter in uitium quam deformitas trahit. numquid igitur quisquam deformiores quam pulchriores filios habere «lesiderat et inopes potius liberos suos cupit esse quam diuites? plura sunt huiusmodi quae non ad inprudentiam largientis referenda sunt, sed ad male utentis errorem. et ideo utentem accusandum potius quam donantem. Iterum quaestio: sciebat praeuaricaturum deus Adam mandata sua
Abbreviated transcription (Latin):
e necummalum sciens scientia boni incipias defraudari. Pulchrius ẽ igitur utrũq
nosi ÷raut & quia scimus bonũ fugiamus qđ malum ẽ & exeo qđ cognoscimus malum.
bonigratiã praeferamus sedita debes utrum que scire ut ꝓfunde noueris & qđ noue¬
ris ex sequaris actus qua e scientiae cuae congruat: Alioquin tolerabiliorem scrip¬
tura indicat eun qui utrũq nesciat quã qui ꝑ fuc coriae u trumq cognouit. Grauat
enimscire quoduelex sẽqui ueluitare non possis grauat scire sincusui absqueo pere
cognitionis ꝓfunde. obt̃. adexistimationem medico scire quid psit a quid noceat ꝑ̧gro
Nisi cognitione eaquem ad modum oport& utatur. &ideo non ẽ cogniciobona nisi eaita
utaris ut oport& Item accipe: non frustra lignum scientiae boni & mali ꝓductum
ẽ in medio para diso & si cuicumque homini productum ẽ& suꝑflua interdictio:

Expanded text:
est, ne cum malum scieris, scientia boni incipias defraudari. pulchrius est igitur ut utruest, ne cum malum scieris, scientia boni incipias defraudari. pulchrius est igitur ut utrumque norimus, ut et, quia scimus bonum, fugiamus quod malum est et ex eo quod cognoscimus malum boni gratiam praeferamus. sed ita debes utrumque scire, ut profunde noueris et quod noueris exequaris actusque scientiae tuae congruat. alioquin tolerabiliorem scriptura indicat eum qui utrumque nesciat quam qui perfunctorie utrumque cognouit. grauat enim scire quod uel exequi uel uitare non possis, grauat scire sine usu atque opere cognitionis profundae. obest ad existimationem medico scire quid prosit et quid noceat aegro, nisi cognitione ea quemadmodum oportet utatur, et ideo non est cognitio bona, nisi ea utaris ut oportet. item accipe: non frustra lignum scientiae boni et mali productum est in medio paradiso, et si cuicumque homini productum esset, superflua interdictio.
Abbreviated transcription (Latin):
ra torem mortis ẽt̃ memoramus dicant quod gemina opinione accusemus quodaut
ut& miitis ut noluerit ignoscere cumposs& ignoscere aut siignos cere nom potuit .ui¬
deatur infirmus. Vide amus gitur quo modo diluendum sit : Nifallar quia mortis
causa in oboedientia fuit : & ideo homo ipsesibi mostis ẽ causa : non babens dm̃ suae
mortis austorem Neque enimsi medicus praescripserit a egrotanti cum quibus uide¬
atur cauendum atque ille ab interdictis non puttiuerit abstinendum: causa ei mor¬
tis ẽ medicus sedutiq psesibireus mortis ẽ: Propriae ittiqueds quasibonus medicus
phibuit: neadam nocitura gustar& : Iterũ accipe. Scirebonum melius ẽ. quam nescire
& ciquibonum sciat pulchrum .e. scire qđ malum ẽ ut sciat cauere qđ malum ẽ. pru¬
dens subeat custodiae cautionem Rursus autem non satis e hoc solum scire qđ malũ

Expanded text:
ratorem mortis esse memoramus, dicunt quod gemina opinione accusemus, quod aut ratorem mortis esse memoramus, dicunt quod gemina opinione accusemus, quod aut ita inmitis, ut noluerit ignoscere, cum posset ignoscere, aut si ignoscere non potuit, uideatur infirmus. uideamus igitur quomodo diluendum sit. nisi fallor, quia mortis causa inoboedientia fuit, et ideo homo ipse sibi mortis est causa, non habens deum suae mortis auctorem. neque enim si medicus praescripserit aegrotanti quibus uideatur cauendum atque ille ab interdictis non putauerit abstinendum, causa ei mortis est medicus, sed utique ipse sibi reus mortis est propriae. itaque deus quasi bonus medicus prohibuit ne Adam nocitura gustaret. iterum accipe: scire bonum melius est quam nescire et ei qui bonum sciat pulchrum est scire quod malum est, ut sciat cauere quod malum est et prudens subeat custodiae cautionem. rursus autem non satis est hoc solum scire quod malum