comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hoiũ nescientiũ qͥd loquant᷑. de nat᷑a
uł institutione humani gen̾is. Alii nã¬
q sic̃ de ipso mundo c̾didert. semꝑ fuis¬
se hoĩes opinant᷑: unde ait et apuleiꝰ c̃
hoc aiantiũ genꝰ descb̃et. Sĩgillatim
mortales: cuncti tñ uniu̾so gen̾e ꝑpe¬
tui. Est cũ illis dictũ fuerit. si semꝑ
fuit humanũ genꝰ qͦ nã mͦ uerũ eoꝵ
loquat᷑ historia. narrans qui fuerint
quar̃q rerũ inuentores. qͥ pͥmi lib̃aliũ
disciplinaꝵ aliarsq arciũ instituto¬
res: uł aqͥb pͥmũ illa uł illa regio pars¬
q t̾raꝵ. illa atq illa insula incoli ce¬
ꝑit: respondent diluiuiis et conflagͣti¬
onib ꝑcepta int̾ualla tẽꝑm. ñ qͥdem
omia s plurima t̾rarũ ita uastari.
ut redigant᷑ hoies ad exiguã pauci¬
tatẽ: ex quoꝵ ꝓgenie rursꝰ multitu¬
do pͥstina reꝑet᷑: ac sic ideintidẽ rep¬
ꝑiri et institui qͣsi pͥma. cũ restituãt᷑
potiꝰ que fuerant illis nimiis uastati¬

Expanded text:
hominum nescientium quid loquantur de natura vel institutione generis humani. Alii namque, sicut de ipso mundo crediderunt, semper fuisse homines opinantur. Unde ait et Apuleius, cum hoc animantium genus describeret: « Singillatim mortales, cuncti tamen uniuerso genere perpetui.\' Et cum illis dictum fuerit, si semper fuit humanum genus, quonam modo uerum eorum loquatur historia narrans qui fuerint quarumque rerum inuentores, qui primi liberalium disciplinarum aliarumque artium institutores. uel a quibus primum illa uel illa regio parsque terrarum. illa adque illa insula incoli coeperit, respondent diluuiis et conflagrationibus per certa interualla temporum non quidem omnia, sed plurima terrarum ita uastari, ut redigantur homines ad exiguam paucitatem, ex quorum progenie rursus multitudo pristina reparetur; ac sic identidem reperiri et institui quasi prima, cum restituantur potius, quae fuerant illis nimiis uastati
Abbreviated transcription (Latin):
amore: nũꝗͣm scõs angłos fuisse c̾den¬
dũ. ẽ. Isti aut̾ qͥ cũ boni c̾ati eent. tamĩ
mali s̃ inala ꝓpͥa uoluntate: quã bona
nat᷑a ñ fec̃. nͥ cũ abono sponte defecit:
ut mali causa ñ sit bonũ. s defectꝰ abo¬
no: aut minorẽ acceꝑunt amoris diui¬
ni gr̃am. ꝙͣm illi qͥ in eadem ꝑstiterũt:
aut siutͥq boni ȩqualit᷑ c̾ati s̃: istis ma¬
la uoluntate. cadentib illi ampliꝰ ad¬
uiti ad eam plenitudinẽ beatitudinis
unde se ñqͣm casuros c̾tissimi fierent
ꝑuenert̃: sic̃ iã cẽ in libro quẽ sequit᷑
iste tctauimꝰ. Confitendũ. ẽ. gͥ cũ debi¬
ta laude c̾atoris. ñ ad solos scõs hoĩes
ꝑtine: uerũ &̃ de scĩs angłis posse dici
qͦd caritas dĩ diffusa sit ineis ꝑ sp̃m scm̃

Expanded text:
amore, numquam sanctos angelos fuisse credenamore, numquam sanctos angelos fuisse credendum est. Isti autem, qui, cum boni creatimali sunt — mala propria uoluntate, quam bona natura non fecit, nisi cum a bono sponte defecit, ut mali causa non sit bonum, sed defectus a bono — aut minorem acceperunt amoris diuini gratiam quam illi qui in eadem perstiterunt aut, si utrique boni aequaliter creati sunt, istis mala uoluntate cadentibus illi amplius adiuti ad eam beatitudinis plenitudinem, unde se numquam casuros certissimi fierent, peruenerunt, sicut iam in libro quem sequitur iste tractauimus. confitendum est igitur cum debita laude creatoris non ad solos sanctos homines pertinere uerum etiam de sanctis angelis posse dici quod caritas dei diff
Abbreviated transcription (Latin):
ris hab̃e ñ possent. Et cũ id egit eoꝵ
uoluntas bona ut ñ ad se ipsos qͥ muiꝰ
erant. s ad illũ qͥ sũme. ẽ ꝯu̾terent᷑: eiq
adherentes mag̃. eent. eiꝰq participati¬
one sapient̾ beateq uiu̾ent: qͥd aliud
ostendit᷑ nͥ uoluntatẽ ꝗmlibet bonan
inopem fuisse in solo desidio remansu¬
ram: nͥ ille qͥ bonã natam ex nichilo fui
capacẽ fec̾at. ex se ipso face̾t implendo
meliorẽ: pꝰ faciens excitando auidiorẽ.
Nam et hoc discutiendũ. ẽ: si boni an¬
głi ipsi in se fecer̃t uoluntatẽ bonã: u¬
trũ aliqua an nulla uoluntate fecert.
Si nulla uoluntate: nec fecer̃t̃. Si aliqͦ
tuit mala uoluntas. eẽ. bone uolunta¬
tis effectrr. Si bona: iã gͦ habebant.
Et istam quã habebant qͥs fec̾at. nͥ ille
qͥeos cũ bona uoluntate. id. ẽ c̃ amore
casto. qͦ illi adħerent c̾auit: simul eis
et condens natam et largiens gr̃am:
Unde sine bona uoluntate hoc ẽ d̃ĩ

Expanded text:
ris habere non possent. Et cum id egit eorum ris habere non possent. Et cum id egit eorum uoluntas bona, ut non ad se ipsos, qui minus erant, sed ad illum, qui summe est, conuerterentur eique adhaerentes magis essent eiusque participatione sapienter beateque uiuerent: quid aliud ostenditur nisi uoluntatem quamlibet bonam inopem fuisse in solo desiderio remansuram, nisi ille, qui bonam naturam ex nihilo sui capacem fecerat, ex se ipso faceret inplendo meliorem, prius faciens excitando auidiorem? Nam et hoc discutiendum est, si boni angeli ipsi in se fecerunt bonam uoluntatem, utrum aliqua eam an nulla uoluntate fecerunt. Si nulla, utique nec fecerunt. Si aliqua. potuit esse mala voluntas bonae voluntatis effectrix? Si bona, ergo jam habebant. Et istam quis fecerat, nisi ille qui eos cum bona uoluntate, id est cum amore casto quo illi adhaererent, creauit, simul eis et condens naturam et largiens gratiam? Unde sine bona uoluntate, hoc est Dei
Abbreviated transcription (Latin):
simulq ut factis ei aqͦ facti s̃: amore c̃
q̃ facti st̃ adhesert̃. Eoq st̾ isti ab illoꝵ¬
societate disct̾i. qͦd illi in eadem bona
uoluntate mansert: isti ab ea deficiendo
mutati st̃. mala scilicet uoluntate: hoc
ipso qͦd abona defecert̃. a qͣ ñ defecisset̃
si utiq noluissẽt. Si autẽ boni angłi fu¬
er̃t pͥus sine bona uoluntate. eãq inse
ipso deo ñ oꝑante fecer̃t: gͦ meliores a se
ipsis qͣm ab illo facti s̃. S absit. Qͥde¬
nim erant sine bona uoluntate nͥ mali:
Aut si ꝓptẽa ñ mali qͥa nec mala uolun¬
tas eis inerat. neq enĩ ab ea qͣm ñdũ ce¬
ꝑant hab̃e defec̾ant. certe ñdũ tales:
ñdũ tã boni qͣ eẽ. cũ bona uoluntate ce¬
ꝑunt. At si ñ potuert̃ se ipsos face̾ me¬
liores. qm eos ille fec̾at. qͦ nemo meliꝰ qͥc¬
qͣm fec̃: ꝓfecto et bonã uoluntatẽ qua
meliores. eent: nͥ oꝑante adiutorio cato¬

Expanded text:
simulque ut facti sunt, ei. a quo facti sunt, amore. cum simulque ut facti sunt, ei. a quo facti sunt, amore. cum quo facti sunt, adhaeserunt; eoque sunt isti ab illosocietate discreti, quod illi in eadem bona uoluntate manserunt, isti ab ea deficiendo mutati sunt, mala scilicet uoluntate hoc ipso quod a bona defecerunt; a qua non defecissent. si utique noluissent. Si autem boni angeli fuerunt prius sine bona uoluntate eamque in se ipsi Deo non operante fecerunt, ergo meliores a se ipsis quam ab illo facti sunt. Absit. Quid enim erant sine bona uoluntate nisi mali? Aut si propterea non mali, quia nec mala uoluntas eis inerat neque enim ab ea, quam nondum coeperant habere, defecerant, certe nondum tales, nondum tam boni quam esse cum bona uoluntate coeperunt. At si non potuerunt se ipsos facere meliores, quam eos ille fecerat, quo nemo melius quidquam facit: profecto et bonam uoluntatem, qua meliores essent, nisi operante adiutorio Creato
Abbreviated transcription (Latin):
ec suꝑbia uiciũ ẽ dantis po¬
testatẽ uł ipsiꝰ &̃ potestatis: s
anime ꝑuerse amantis potestatẽ suã:
potentioris potestate. iustiore cõtẽpta.
¶c ꝑ hoc qͥ ꝑuersa amat cuiꝰlibet nat᷑e
bonũ. cẽ si adipiscat᷑: ipse sit in bono ma¬
lus. et miser. meliore pͥnatꝰ. Cum gͦ ma¬
le uoluntatis efficiens nat᷑ał uł si dici
pot̾ essentialis nulla sit causa: ab ipsa
qͥppe incip̃ sp̃uũ mutabiliũ malũ qͦ
minuit᷑ atq depͣuat᷑ nat᷑e bonũ: nec
talem uoluntatẽ facit nͥ defectio qͣ de¬
serit᷑ ds̃. cuiꝰ defectionis &̃ causa utiq
deficit: si dixerimꝰ nullã. eẽ efficientẽ
causam c̃e uoluntatis bone: cauendũ ẽ.
ne uoluntas bona bonoꝵ angłoꝵ ñ
facta: s d̾o coet̾na. eẽ. c̾dat᷑. Cũ gͦ ipsi
facti s̃. qͦm illa ñ. eẽ facta dicet᷑: ꝑor¬
ro qͥa facta. ẽ: querit᷑ utrũ c̃ ipsis facta
.ẽ an sine illa fuer̃t pͥus. S si cũ ipsis:
ñ dubiũ qͦd ab illo facta ẽ aqͦ et ipsi:

Expanded text:
ec superbia uitium est dantis potestatem uel ipsius etiam potestatis, sed animae peruerse amantis potestatem suam potentioris iustiore contemta. ac per hoc qui peruerse amat cuiuslibet naturae bonum, etiam si adipiscatur, ipse fit in bono malus et miser meliore priuatus. Cum ergo malae uoluntatis efficiens naturalis uel, si dici potest, essentialis nulla sit causa — ab ipsa quippe incipit spirituum mutabilium malum, quo minuitur atque deriuatur naturae bonum, nec talem uoluntatem facit nisi defectio, qua deseritur deus, cuius defectionis etiam causa utique deficit —: si dixerimus nullam esse efficientem causam etiam uoluntatis bonae, cauendum est ne uoluntas bona bonorum angelorum non facta, sed Deo coaeterna esse credatur. Cum ergo ipsi facti sint, quo modo illa non esse facta dicetur? Porro quia facta est, utrum cum ipsis facta est, an sine illa fuerunt prius? Sed si cum ipsis, non dubium quod ab illo facta sit, a quo et ipsi;
Abbreviated transcription (Latin):
exouiendo et occupando. imꝑita ꝑseue¬
raret infirmitas. Potuer̃t et qͥ fuer̃t
ante nos ipsis recentib hominis c̾ati
tẽꝑib: istam mou̾e questionẽ. Ipse de¬
nq pͥmꝰ hõ uł pꝰ tridie. uł eadẽ die pꝰ
ea qͣm fact. ẽ: potuit inqͥrere c᷑ ñ an¬
tea sit factꝰ. Et q̃ncũq antea factꝰ
eẽt. ñ uires tẽ alias et alias nc̃ uł &̃
phi mundi huiꝰ ñ alit̃ putauert̃ posse
uł deb̾e dissolu̾e. nͥ ut circuitꝰ temꝑm
inducerent: quib eadẽ semꝑ fuisse re
nouata atq repetita in rerũ natura:
atq ita deinceps fore sine cessatione
asseuerarent uolumina uenientiũ. et
p̃t̾euntiũ scłoꝵ. siue in mundo ꝑma¬
nente isti circuitꝰ fierent. siuie incertis
int̾uallis oriens et occidens mundꝰ. ead̃
seꝑ quasi noua que tͣnsiert̃. et que uẽ¬
tura st̃ exhib̾et. I quo ludibrio ꝓrsꝰ
ĩmortalem aiãm cẽ cũ sapientiã ꝑce¬

Expanded text:
exoriendo et occubando et inperita perseueexoriendo et occubando et inperita perseueraret infirmitas. Potuerunt et qui fuerunt ante nos ipsis recentibus hominis creati temporibus istam mouere quaestionem. Ipse denique primus homo uel postridie uel eodem die pm factus est, potuit inquirere cur non ante sit factus; et quandocumque antea factus esset, non uires tunc alias et alias nunc uel ephi mundi huius non aliter putauerunt posse uel debere dissoluere nisi ut circuitus temporum inducerent, quibus eadem semper fuisse nouata atque repetita in rerum natura atque ita deinceps fore sine cessatione asseuerarent uolumina uenientium et praetereuntium saeculorum, siue in mundo permanente isti circuitus fierent siue certis interuallis oriens et occidens mundus eadem semper quasi noua, quae transacta et uentura sunt, exhiberet. a quo ludibrio prorsus immortalem animam, etiam cum sapientiam perce
Abbreviated transcription (Latin):
no cohercet᷑: magnitudine qͣntac̃q
cio utrũ ꝓ muumo an potiꝰ ꝓ nullo de¬
putandũ. ẽ. Hinc enĩ si a fine uł breui¬
ssima sigillatĩ mom̃ta detrahant᷑. de¬
c̾scente num̾o licet tã ingenti ut uo¬
cabulũ ñ inueniat retrorsũ redeũdo.
tãqͣm si hominis dies ab illo in qͦ nc̃ u¬
uit usq ad illũ in quo natꝰ. ẽ detrahas:
q̃nq ad iniciũ illa detractio ꝑducet᷑.
Si autẽ detrahant᷑ retrorsꝰ in spacio.
qͦd a nullo cepit exordio. ñ dico sigilla¬
tim minuta mom̃ta uł horarũ ułdi¬
erũ. aut mensiũ aut annoꝵ cẽ qͣntita¬
tes: s tã magna spacia qͣnta illa sũma
ꝯp̃hendit annoꝵ: que iã dici a qͥb liba
minutatĩ detractione ꝯfumit᷑. et det᷑
hant᷑ hec tanta spacia ñ semel atq i¬
terũ sepiꝰq s semꝑ: qͥd fit. qͥd agitur.
qñ nũꝗͣm ad inicium qͦd om̃ino nul
ties milies eadem curiositate reqͥrere.
si in tantũ hec mortalitatis hominũ

Expanded text:
 magnitudine quantacumque cio utrum pro minimo an potius pro nullo deputandum est. Hinc enim si a fine uel breuissima siugillatim momenta detrahantur, decrescente numero licet tam ingenti, ut uocabulum non inueniat, retrorsum redeundo tamquam si hominis dies ab illo, in quo nunc uiuit, usque ad illum, in quo natus est, detrahas quandoque ad initium illa detractio perducetur. Si autem detrahantur retrorsus in spatio, quod a nullo coepit exordio, non dico singillatim minuta momenta uel horarum aut dierum aut mensum aut annorum etiam quantitates, sed tam magna spatia, quanta illa summa conprehendit annorum, quae iam dici a quibuslibet minutatim detractione consumitur, enta spatia non semel adque iterum saepiusque, sed semper: quid fit, quid agitur, quando numquam ad initium, quod omnino nulltiens miliens eadem curiositate requirere. si in tantum haec mortalitas hominum
Abbreviated transcription (Latin):
sisse c̾dat᷑. Hoc etiam de pͥma hoĩs ꝯ¬
ditione respondim. ꝓpt̃ eos qͥ similit̃
mouent᷑ cur homo ꝑ innumiabilia at¬
q infinita retro temꝑa. catꝰ ñ sit tã¬
Q sero sit c̾atꝰ ut minꝰ ꝙͣm sex milia
sint annoꝵ ex qͦ eẽ. cepisse in sacͥs lit¬
t̾is inuenit᷑. Si enĩ breuitas offen¬
dit eos temꝑis. qͦd tã pauci eis ui¬
dent᷑ anni ex quo institutꝰ homo u
nr̃is auctoritatib legit᷑: consident
nichil eẽ. diut᷑nũ in quo. ẽ aliqͥd ex¬
tremũ: et omia scł̃oꝵ spacia defini
a existimanda. eẽ. s milla. Ne ꝑ hoc
si ñ qͥnq uł sex uerum etiã sexagin¬
ta milia. siue sexcenta. aut sexagies.
caret᷑ hec sũma uͥ iam nullũ num̃i
nom̃ hab̾emꝰ ex qͦ d̃s hoĩem fec̃. si¬
milit᷑ queri posset cur ante ñ fec̾it.
Dei qͥppe ab hominis c̃atione cessatio
retrorsus ȩt̾na sine inicio tanta ẽ. ut
si ei conferat᷑ quãlibet magna et in¬
esfabilis numerositas tẽꝑm. que tam̃

Expanded text:
m de prima hominis conditione responderim, propter eos, qui similiter mouentur, quur homo per innumerabilia adque infinita retro tempora creatus non sit tamque sero sit creatus, ut minus quam sex milia sint annorum, ex quo esse coepisse in sacris litteris inuenitur. Si enim breuitas eos offendit temporis, quod tam pauci eis uidentur anni, ex quo institutus homo in nostris auctoritatibus legitur: considerent nihil esse diuturnum, in quo est aliquid extrema existimanda esse, sed nulla. Ac per hoc, si non quinque vel sex, verum etiam sexaginta millia, sive sexcenta, aut sexagies, caretur haec summa, ubi jam nullum numeri nomen haberemus, ex quo Deus hominem fecit; similiter quaeri posset, cur ante non fecerit. Dei quippe ab hominis creatione cessatio retrorsus aeterna sine initio tanta est, ut si ei conferatur quamlibet magna et ineffabilis numerositas temporum, quae tamen
Abbreviated transcription (Latin):
octoguita qͥnq anni reppiant᷑. Per¬
sarũ uͦ donec ipsiꝰ alexandri uictoria
finiret᷑. ducenti et triginta tres ꝯpu¬
tant᷑. Longe itaq hi num̃i annoꝵ
illis egyptiis st̃ iinores: nec eis &̃ si
ter tantũ ꝯputarent᷑ equarent᷑. Phi¬
bent᷑ enĩ egyptii qͦndã tã breues an¬
nos habuisse: ut quat̾nis m̃sib simrẽt᷑.
Unde annꝰ plenior et uu̾or qͣł nc̃ et no¬
b et illis. ẽ: tres eoꝵ annos ꝯplectebat᷑
antiqͦs. S nec sic qͥdem ut dixi. g̾ca e¬
gyptiȩ num̾o tẽꝑm ꝯcordat histeriȩ:¬
et ideo gͥce potiꝰ fides habenda ẽ qͥa
iuitatẽ ñ excedit annoꝵ: qͥ litt̾is nr̃is q̃
u̾e̾ sacre st̃ continent᷑. ꝑ orrosi hec e¬
pistola alexandri que maxime ĩno¬
tuit. multũ abhorret in spaciis tẽꝑm
a ꝓbabili fide rerũ: qͣnto muniꝰ c̾den¬
dum. ec̃. illis lit̾is qͣs plenas fabulosis.
uelut antiqͥtatib ꝓferre uoluer̃t. c̃tͣ

Expanded text:
octoginta quinque reperiantur, Peroctoginta quinque reperiantur, Persarum uero, donec ipsius Alexandri uictoria finiretur, ducenti et triginta tres conputentur. Longe itaque hi numeri annorum illis Aegyptiis sunt minores. nec eis, etiamsi ter tantum conputarentur, aequarent. Perhibentur enim Aegyptii quondam tam breues annos habuisse, ut quaternis mensibus finirentur; unde annus plenior et uerior, qualis nunc et nobis et illis est, tres eorum annos conplectebatur antiquos. Sed ne sic quidem. ut dixi, Graeca Aegyptiae numero temEt ideo Graecae potius fides habenda est: eritatem non excedit annorum, qui Litteris nostris, quae vere sacrae sunt continentur. Porro si haec epistola Alexandri, quae maxime innotuit, multum abhorret in spatiis temporum a probabili fide rerum; quanto minus credendum est illis litteris, quas plenas fabulosis velut antiquitatibus proferre voluerint contra
Abbreviated transcription (Latin):
in historia tẽꝑm multa annoꝵs milia
ꝯtine: cũ ex littis sacẽs ab iustitutione
hominis ñdũ ꝯpleta annoꝵ sex milia
ꝯputemꝰ. Unde ne multa disputẽ quẽ
noꝵs milia referunt᷑. uanitas refellat᷑:
et nilla in illis rei huiꝰ idonea repꝑiat᷑
auctoritas: illa epła alexandri mag¬
ni ad olimpiadem matrẽ suã quã scͥp¬
sit. narrationẽ cuiꝰdam egẏptii sac̾do¬
tis insinuans: quã ꝓtulit ex litt̾is que
sacre apud illos hab̃ent᷑: continet cẽ
regna que gca qͦ nouit historia: in
quib regnũ assyrioꝵ in eadem epła
alexandri qͥnq milia excedit annoꝵ.
In gea uͦ historia mille ferme et trecẽ¬
tos ht̃ ab ipsi belli pͥncipatu: quẽ re¬
gem et ille egyptiꝰ in eiusdẽ regni po¬
nit exordio. ꝑsarũ autẽ et macedonũ
imꝑiũ usq ad ipsum alexandrũ cui
loquebat᷑ plusꝗͣm octo annoꝵ milia
ille ꝯstituit: cũ apud g̾cos macedonũ
usq ad mortẽ alexandri qͣdringenti

Expanded text:
 milia continere, cum ex litteris sacris ab institutione hominis nondum conpleta annorum sex milia conputemus. Unde ne multa disputem quem norum milia referuntur, uanitas refellatur et nulla in illis rei huius idonea reperiatur auctoritas: illa epistula Alexandri Magni ad Olympiadem matrem suam, quam scripsit narrationem cuiusdam Aegyptii sacerdotis insinuans, quam protulit ex litteris quae sacrae aput illos haberentur, continet etiam regna, quae Graeca quoque nouit historia; in quibus regnum Assyriorum in eadem epistula Alexandri quinque milia excedit annorum; in Graeca uero historia mille ferme et trecentos habet ab ipsius Beli principatu, quem regem et ille Aegyptius in eiusdem regni ponit exordio; Persarum autem et Macedonum imperium usque ad ipsum Alexandrum, cui loquebatur, plus quam octo annorum milia ille constituit, cum aput Graecos Macedonum usque ad mortem Alexandri quadringenti
Abbreviated transcription (Latin):
una ciuitas dĩ: eademq uiuũ sacͥfici¬
iungenda ĩmortalib angłis ex morta¬
lib hominib ꝯgregat᷑: et nc̃ mortalit̃
ꝑegͥnat᷑ in t̾ris: uł in eis qͥ mortẽ obie¬
runt sec̾tis aĩarũ receptacłis sedib q
reqͥescit: eodem d̃o c̾ante quẽ ad modũ
erorta sit: sic̃ de angł̃is dictũ ẽ iã ui¬
deo. eẽ. dicendũ. Esxuno qͥppe hoie quẽ

Expanded text:
tas Dei, eademque vivum sacrificijungenda immortalibus Angelis ex mortalibus hominibus congregatur, et nunc mortaliter peregrinatur in terris, vel in eis qui morte obierunt, secretis animarum receptaculis sedibusque requiescit, eodem Deo creante, quemadmodum exorta sit, sicut de Angelis dictum est, jam video esse dicendum. Ex uno q
Abbreviated transcription (Latin):
tabilitas aĩȩ qm dĩ nat᷑e retͥbuere
nesas. ẽ: S dicunt. Corꝑe nutat᷑ aiȩ
nat᷑a. Non ꝑ se ipsam incõmutabił
.ẽ. Poterant isti dicẽ. Corꝑe aliqͦ uul¬
nerat᷑ caro: nã ꝑ se ipsam unmulu̾a¬
bilis. ẽ. ꝓorsꝰ quod mutari ñ potest
nulla re potest: ac ꝑ hoc qͦd corꝑe po¬
test mutari. aliqua re pot̃: et ideo
ĩ cõmutabile recte dici ñ potest.

Expanded text:
tabilitas animae, quam Dei naturae tribuere tabilitas animae, quam Dei naturae tribuere nefas est. Sed dicunt, Corpore mutatur animae natura; nam per se ipsam incommutabilis est. Poterant isti dicere, Corpore aliquo vulneratur caro; nam per se ipsam invulnerabilis est. Prorsus quod mutari non potest, nulla re potest: ac per hoc quod corpore mutari potest, aliqua re potest, et ideo incommutabile recte dici non potest.
Abbreviated transcription (Latin):
eũq om̃ino ignẽ dm̃. eẽ. putauerũt.
Hi et ceti et similes eoꝵ id solũ cogita¬
re potuer̃t. qͦd cũ eis corda eoꝵ obstͥc¬
ta carnis sensib fabulata s̃: in se qͥp¬
pe habebant qͦd ñ uidebãt. et apđd̃ se
Hoc antẽ in ꝯspectu talis cogitatioĩs
iã ñ ẽ corpꝰ. s similitudo corꝑis: illud
aut̾ unde udet᷑ in aio hec similitudo
corꝑis. nec corpꝰ. ẽ. nec similitudo cor¬
ꝑis: et unde uidet᷑ atq utrũ pulchra
an deformis sit uidicat᷑. ꝓfecto. ẽ me¬
liꝰ qͣm ipsa quȩ iudicat᷑. Hec mens
hominis et rationalis aię nat᷑a. ẽ: q̃
ntiq corpꝰ ñ. ẽ. Nam illa corꝑis simi¬
litudo c̃ in aĩo cogitantis aspicitur
atq uidicat᷑ : nec ipsa corpꝰ. ẽ. Non. ẽ
gͦ nec terra nec aqua. nec aer. nec
Cedant gͦ et isti ut dictũ ẽ. platoni¬
cis: cedant et illi qͦs quidem puduit
ture cuiꝰ ille. ẽ. animos nr̃os eẽ pu¬
tauert̃. Ita ñ eos mouit tanta mu

Expanded text:
 omnino ignem deum esse putaverunt. Hi et caeteri similes eorum id solum cogitare potuerunt, quod cum eis corda eorum obstricta carnis sensibus fabulata sunt. In se quippe habebant quod non videbant, et apud se Hoc autem in conspectu talis cogitationis jam non est corpus, sed similitudo corporis. Illud autem, unde uidetur in animo haec similitudo corporis, nec corpus est nec similitudo corporis; et unde uidetur adque utrum pulchra an deformis sit iudicatur, profecto est melius quam ipsa quae iudicatur. Haec mens hominis et rationalis animae natura est, quae utique corpus non est, si iam illa corporis similitudo, cum in animo coatque judicatur, nec ipsa corpus est. Non est ergo nec terra, nec aqua, nec aer, nec Cedant ergo et isti, ut dictum est Platonicis: cedant et illi, quos quidem puduit turae, cujus ille est, animos nostros esse putaverunt. Ita non eos m
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃ et rerũ auctorẽ. eo u̾tatis illustͣ¬
toiẽ. et beatitudinis largitorẽ eẽ dixe¬
runt. S alii qͦ philosophi qͥ corꝑalia
nateͣ pͥncipia corpori deditis m̃tib
opinati st̾. cedant his tantis et tanti
di cognitorib ueris. ut thales in hu¬
more. ut aximenes in aere: stoici in
igne. epicurus in athomis. hoc ẽ. mi¬
nutissimis corpiiscłis. qͥ nec diuidi
nec sentiri queunt: et qͥc̃q alii quoꝵ
enum̾atioe ĩmorari ñ. ẽ necesse: siue
sĩplicia siue ꝯuincta corꝑa. sine uita
carentia. siue niuentia. s tñ corꝑa:
causam pͥncipĩq rerũ eẽ. dixer̃t.
Nam qͥdam eoꝵ areb ñ uuus res ui¬
uas fieri posse c̾didert̃. sic̃ epicurei:
qͥdã nͦ a uiente qͥdẽ et uiuentia et
ñ uiuentia. s tñ a corꝑe corpora nã sto¬
ici ignẽ. id ẽ. corpꝰ unũ ex his .iiii. ele¬
m̃tis qͥb uisibił mundꝰ hic ꝯstat. et
uuentẽ et sapientẽ. et ipsiꝰ mundi¬

Expanded text:
Deum et rerum auctorem et ueritatis inlustrDeum et rerum auctorem et ueritatis inlustratorem et beatitudinis largitorem esse dixerunt; sed alii quoque philosophi, qui corporalia naturae principia corpori deditis mentibus opinati sunt, cedant his tantis et tanti Dei cognitoribus uiris, ut Thales in umore, Anaximenes in aere, Stoici in igne, Epicurus in atomis, hoc est minutissimis corpusculis, quae nec diuidi nec sentiri queunt, et quicumque alii, quorum enumeratione inmorari non est necesse, siue simplicia siue coniuncta corpora, siue uita carentia siue uiuentia, sed tamen corpora, causam principiumque rerum esse dixerunt. Nam quidam eorum a rebus non uiuis res uiuas fieri posse crediderunt, sicut Epicurei; quidam uero a uiuente quidem et uiuentia et non uiuentia, sed tamen a corpore corpora. Nam Stoici ignem, id est corpus unum ex his quattuor elementis, quibus uisibilis mundus hic constat, et uiuentem et sapiente
Abbreviated transcription (Latin):
do curauit abscondi. et aratro eruta
senatꝰ uissit incendi. In eo genere st̃
cẽ illa ut aliqͥd de nuima mitiꝰ suspice¬
m̃. q̃ alexander macedo scͥbit ad ma¬
trem s amagno antistite sacroꝵ egip.¬
tioꝵ qͦdam leone patefacta: uͥ ñ picꝰ
et faunꝰ. et eneas. et romulus. ut etiã
hercules. et esculapiꝰ et liber semela
natꝰ. et tẏndaride fr̃s. et si quos alios
ex mortalib ꝓ diis habent: s ipsi cẽ
maioꝵ gentiũ. dii qͦs cicero intuscu¬
lanis tacitis nõib udet᷑ atting̾e iupit̃.
uno. sat̾nꝰ uulcanꝰ uesta et alii pluri¬
nui qͦs uarro conat᷑ ad mundi partes
siue elem̃ta tnsferre hoĩes fuisse ꝓdũt᷑:
timens enĩ et ille qͣsi reuelata misteria
petens admonet alexandrũ: ut c̃ ea
mat᷑ ꝯscpta insinuaiit: sãmis iubeat
conc̾mari. Non solum gͦ ista quȩ duȩ
theologie fabulosa ꝯtinent et ciuilis
platonicis philosophis cedant: qͥ uerũ

Expanded text:
do curauit abscondi et aratro eruta do curauit abscondi et aratro eruta senatus iussit incendi. In eo genere sunt etiam illa, ut aliquid de Numa mitius suspicemur, quae Alexander Macedo scribit ad matrem sibi a magno antistite sacrorum Aegyptiorum quodam Leone patefacta, ubi non Picus et Faunus et Aeneas et Romulus uel etiam Hercules et Aesculapius et Liber Semela natus et Tyndaridae fratres et si quos alios ex mortalibus pro dis habent, sed ipsi etiam maiorum gentium di, quos Cicero in Tusculanis tacitis nominibus uidetur adtingere, Iuppiter, Iuno, Saturnus, Vulcanus, Vesta et alii plurimi, quos Varro conatur ad mundi partes siue elementa transferre, homines fuisse produntur. Timens enim et ille quasi reuelata mysteria petens admonet Alexandrum, ut, cum ea matri conscripta insinuauerit, flammis iubeat concremari. Non solum ergo ista, quae duae theologiae, fabulosa continet et ciuilis, Platonicis philosophis cedant, qui uerum
Abbreviated transcription (Latin):
demones trestrib gaudiis ppl̃os delis¬
tos deor noie seducentes. humanos exꝰ¬
rores tãqͣm suos diumos honores hab̾e
uoluert: ad spectandos suoꝵ cͥminũ
ludos cultores suos. tãqͣm ad suũ cultũ
stuclis ĩundissimis excitantes. et sͥ de¬
lectabiliores ludos de ipsis spectatori¬
cenitate tͣpant᷑. et qͦcq tpia gerunt᷑ in
theatris. cõꝑata sͥ tẽploꝵ feditate lau¬
dant᷑: et ea que uarro ex his sacͥs qͣsi ad
cȩlum et trã rerũq mortaliũ semina
et actꝰ int̾pretatꝰ ẽ qͥa nec ipsa ipsis ri¬
tib significant᷑. que ipse insinuare co¬
nat᷑: et ideo ueritas conantẽ ñ sequit᷑:
et si ipsa eent tñ aiȩ rationali ea quȩ
infra illã nateͤ ordine ꝯstituta st̃. ꝓ do
suo colenda ñ eent: nec sͥ debuit p̃fer¬
re tãqͣm deos eas res qͥb ipsam p̃tulit
uerꝰ ds̃: et ea que numa põpiliꝰ reuera
ad sacͣ eiꝰmodi ꝑtinentia sec̃ sepelien¬

Expanded text:
demones terrestribus gaudiis deditos popudemones terrestribus gaudiis deditos populos, eorum nomine seducentes, humanos errores tanquam suos divinos bonos habere voluerunt, ad spectandos suorum criminum ludos cultores suos tamquam ad suum cultum studiis inmundissimis excitantes et sibi delectabiliores ludos de ipsis spectatoricenitate turpantur, et quaecumque turpia geruntur in theatris, comparata sibi templorum foeditate laudantur, et ea, quae Varro ex his sacris quasi ad caelum et terram rerumque mortalium semina et actus interpretatus est quia nec ipsa illis ritibus significantur, quae ipse insinuare conatur, et ideo ueritas conantem non sequitur; et si ipsa essent, tamen animae rationali ea, quae infra illam naturali ordine constituta sunt, pro deo suo colenda non essent, nec sibi debuit praeferre tamquam deos eas res, quibus ipsam praetulit uerus Deus, et ea, quae Numa Pompilius re uera ad sacra eius modi pertinentia secum sepelien
Abbreviated transcription (Latin):
gentiũ longe. recteq p̃latũ. acutiꝰ atq
ueraciꝰ intellexisse. ac secuti. eẽ fama
celebriore laudaut᷑: aliqͥd tale de. deo
sentiunt. ut in illo inueniat᷑ et causa
subsistendi: et ratio intelligendi. et or¬
do uiuendi. Quoꝵ triũ unũ ad nat᷑alẽ.
alt̾m ad rationalẽ: tc̾iĩ ad moralem
partẽ intelligit᷑ ꝑtiniẽ. Si enĩ hõ ita cã¬
tꝰ. ẽ. ut ꝑ id qͦd in eo p̃cellit attingat il¬
lud qͦd cuncta p̃cellit. id.ẽ. unũ uerũ
optimũ dm sine qͦ nulla nata᷑ subsistit:
milla doctrina instruit. muiltꝰ usꝰ expe
dit: ipse querat᷑ uͥ nob̃ certa st̃ omĩa:
ipse cernat᷑ u nob certa st̃ omĩa: ipse
rẽ. dix̃ eẽ. sapientẽ. cuiꝰ participatiõe
sit beatꝰ: quid opꝰ ẽ. excute ceceros: Nul¬
li nob̃ qm isti ꝓpius accessert̃. Cedat
eis itm ñ solum theologia illa fabu¬
losa doꝵ cͥminib oblectans animos
ĩpioꝵ. nec solũ. cẽ illa cuulis uͥ ĩpuri

Expanded text:
gentium longe recteque praelatum acutius atque gentium longe recteque praelatum acutius atque veracius intellexisse atque secuti esse fama celebriore laudantur, aliquid tale de Deo sentiunt, ut in illo inveniatur et causa subsistendi, et ratio intelligendi, et ordo vivendi: quorum trium, unum ad naturalem, alterum ad rationalem, tertium ad moralem partem intelligitur pertinere. Si enim homo ita creatus est, ut per id quod in eo praecellit, attingat illud, quod cuncta praecellit, id est, unum verum optimum Deum, sine quo nulla natura subsistit, nulla doctrina indit, ipse quaeratur, ubi nobis secura sunt omnia: ipse cernatur, ubi nobis certa sunt omnia; ipse rem dixit esse sapientem, cuius participatione sit beatus, quid opus est excutere ceteros? Nulli nobis quam isti propius accesserunt. Cedat eis igitur, non solum theologia illa fabulosa deorum, carminibus oblectans animos impiorum, nec solum etiam illa civilis ubi impuri
Abbreviated transcription (Latin):
morte multatꝰ ẽ. S eũ postea illa ipsa
q̃ publice. dãpnau̾at atheniensiũ cuu¬
tas publice luxit: in duos accusatores
eiꝰ usq ad eo p̾płi indignatioe ꝯu̾sa: ut
unꝰ eoꝵ opp̃ssus ui multitudius interi¬
ret. exilio autẽ uoluntario atq ꝑpetuo:
penam similẽ alt̃ euadet. Tam p̃clarȩ
gͥ uitȩ mortis fameq socrates reliqͥt
plurimos suȩ philosophiȩ sectatores :
quoꝵ c̾tatim studiũ fuit in q̃stionũ mo¬
raliũ disceptatione u̾sari: uͥ agit᷑ de sũ¬
mo bono qͦ fieri homo beatꝰ potest in
socͣtis disputationib dũ monet omĩa
asserit. dsstribuit. qm̃ ñ euident̾ appa¬
fine sententias habuert: ut qͦd uix c̾di¬
bile. ẽ. uniꝰ magistri potuisse face̾ sec¬
tatores: qͥdam sũmũ bonũ. eẽ. dic̾ent.
uoluptatẽ sic̃ aristippꝰ. qͥdam uͥtutem:
sic̃ antistenes. Sicq alii atq alii. aliud

Expanded text:
morte multatus est. Sed eum postea illa ipsa, morte multatus est. Sed eum postea illa ipsa, quae publice damnauerat, Atheniensium ciuitas publice luxit, in duos accusatores eius usque adeo populi indignatione conuersa, ut unus eorum obpressus ni multitudinis interiret, exilio autem uoluntario adque perpetuo poenam similem alter euaderet. Tam praeclara igitur uitae mortisque fama Socrates reliquit plurimos suae philosophiae sectatores, quorum certatim studium fuit in quaestionum moralium disceptatione uersari, ubi agitur de summo bono, quo fieri homo beatus potest. Quod in Socratis disputationibus, dum omnia mouet adserit destruit, quoniam non euidenter appafine sententias habuerunt, ut quod uix credibile est unius magistri potuisse facere sectatores quidam summum bonum esse dicerent uoluptatem, sicut Aristippus; quidam uirtutem, si
Abbreviated transcription (Latin):
uos se extende in diuina conari. qͣn¬
doqͥpem ab eis causas rerũ uidebat
inquiri: quas pͥmas atq sũmas ñ nͥ ĩ
uniꝰ ac sũmi dĩ uoluntate et̃. c̾debat:
unde ñ eas putabat nͥ mundata m̃te
posse ꝯp̃hendi. et ideo p᷑gande bonis
morib uitȩ censebat instandũ: ut depͥ¬
m̃tib libidinib exhoneratꝰ animꝰ nat᷑a¬
li ugore in ȩt̾n̾a se attolleret. nat᷑amq
ĩcorporei et ĩcõmutabilis luminis uͥ cau¬
se om̃ium factaꝵ naturaꝵ stabilit̃ ui¬
uunt. intelligentiȩ puritate ꝯspic̾et:
Constat eũ tñ imꝑitors stulticiã scire se
aliqͥd opinantiũ c̃ in ipsis moralib qͦs¬
tionib qͦ totũ animũ intendisse uide¬
bat᷑: uł confessa ignorantia sua ł dissi¬
mulata scientia. lepore᷑ mirabili disse¬
rendi. et acutissima urbanitate agita¬
sse atq u̾sasse: unde et concitatis inimi¬
ciciis calũpniosa cͥminatione. dãpnat:

Expanded text:
animos se extendere in diuina conari. Quananimos se extendere in diuina conari. Quando quidem ab eis causas rerum uidebat inquiri, quas primas adque summas non nisi in unius ac summi Dei uoluntate esse credebat; unde non eas putabat nisi mundata mente posse conprehendi; et ideo purgandae bonis moribus uitae censebat instandum, ut deprimentibus libidinibus exoneratus animus naturali uigore in aeterna se adtolleret naturamque incorporei et incommutabilis luminis, ubi causae omnium factarum naturarum stabiliter uiuunt, intellegentiae puritate conspiceret. Constat eum tamen inperitorum stultitiam scire se aliquid opinantium etiam in ipsis moralibus quaestionibus, quo totum animum intendisse uidebatur, uel confessa ignorantia sua uel dissimulata scientia lepore mirabili disserendi et acutissima urbanitate agitasse adque uersasse. Unde et concitatis inimicitiis calumniosa criminatione damnatus
Abbreviated transcription (Latin):
rem qͥdẽ dixit rerũ eẽ. mat̾iam de qͣ
omĩa fierent: s eũ eẽ cõpotem diui¬
ne rationis: sine qua nichil ex eo fi¬
eri poss Inaxagore successit audi¬
tor ei archelaus cẽ ipse de particłis
int᷑ se dissimilib quib singła queq
sierent. ita putauit ꝯstare omĩa: ut
.ẽ. illas particłas ꝯungendo et dissi¬
pando aget om̃ia. Socrates eiꝰ disci¬
pło fuisse ꝑ hibet᷑ magister platonis:
ꝓpt̃ quẽ breuit᷑ cũcta illa recolui so
crates gͦ pͥmꝰ uniu̾sam philosophĩã
ad corrigendos cõponendosq mores
utrũ socrates ut hoc fac̾et tedio rerũ
obscurarũ et inc̾tarũ ad aliqͥd aꝑtũ
et certũ reppiendũ animũ intendit:
qͦd cẽt beatȩ uitȩ necessariũ: ꝓpt̾ qͣm
unã om̃iũ philosophoꝵ inuigilasse
ac laborasse uideat᷑ industriã. In uͦ¬
sic̃ de illo qͥdam benuiolentiꝰ suspicãt᷑.
nolebat ĩmundos tr̾ens cupiditatib

Expanded text:
rem quidem dixit rerum esse materiam, de qua rem quidem dixit rerum esse materiam, de qua omnia fierent; sed eum esse compotem diuinae rationis, sine qua nihil ex eo fieri posset. Anaxagorae successit auditor eius Archelaus. Etiam ipse de particulis inter se similibus, \' quibus singula quaeque fierent, ita putauit constare omnia, ut est illas particulas, coniungendo et dissipando ageret omnia. Socrates huius discipulus fuisse perhibetur, magister Platonis, propter quem breuiter cuncta ista rcrates ergo primus uniuersam philosophiam ad corrigendos componendosque mores utrum Socrates, ut hoc faceret, taedio rerum obscurarum et incertarum ad aliquid apertum et certum reperiendum aet beate uitae necessarium, propter quam unam omnium philosophorum inuigilasse ac laborasse uidetur industria. Nsicut de illo quidam beneuolentius suspicantur, nolebat inmundos terrenis cupiditatibus
Abbreviated transcription (Latin):
sit anaximander eiꝰ auditor: mutauit¬
q de rerũ natura opinionẽ. Non enĩ
ex una re sic̃ thales ex humore: s ex su¬
is ꝓpriis pͥncipiis quasq res nasci puta¬
uit. Que rerum pͥncipia singłarũ. eẽ
c̾didit infinita. et innum̾abiles mũdos
gignere. et quec̃q in eis oriunt᷑: eosq
mundos mͦ dissolui. mͦ it̾m gigni exis¬
timauit: qnta qͥsq ȩtate sua manere
potuerit: nec ipse aliqͥd diuinȩ m̃ti ĩ
his rerũ oꝑib tͥbuens. Iste anaximenẽ
discipłm et successorẽ reliqͥt. qͥ om̃s re¬
rũ causas aeri infinito dedit: neo de¬
os negauit aut tacuit. ñ tñ ab ipsis
aerẽ factũ: s ipsos ex aere factos cͥdi¬
dit Anaxagoras uͭ eiꝰ aucditor har re¬
rum om̃iũ qͥs uidemꝰ esfectorẽ diunũ
animũ sensit: et dix̃ ex infinita ma-¬
teria que ꝯstaret similib uit̾ se par¬
singła fieri: s aĩo faciente diuino. Di¬
ogenes qͦ anaximenis alt̾ auditor. ae¬

Expanded text:
sit Anaximander, eius auditor, mutauitsit Anaximander, eius auditor, mutauitque de rerum natura opinionem. Non enim ex una re, sicut Thales ex umore, sed ex suis propriis principiis quasque res nasci putauit. Quae rerum principia singularum esse credidit infinita, et innumerabiles mundos gignere et quaecumque in eis oriuntur; eosque mundos modo dissolui, modo iterum gigni existimauit, quanta quisque aetate sua manere potuerit; nec ipse aliquid diuinae menti in his rerum operibus tribuens. Iste Anaximenen discipulum et successorem reliquit, qui omnes rerum causas aeri infinito dedit, nec deos negauit aut tacuit; non tamen ab ipsis aerem factum, sed ipsos ex aere ortos credidit. Anaxagoras uero êius auditor harum rerum omnium, quas uidemus, effectorem diuinum animum sensit et dixit ex infinita materia, quae constaret dissimilibus inter se parsingula fieri, sed animo faciente diuino. Diogenes quoque Anaximenis alter auditor, ae
Abbreviated transcription (Latin):
a qͦ cẽ fert̃ ipsum philosophiȩ nom̃ ex¬
ortũ. Nã c̃ antea sapientes appellarẽt᷑.
qͥ mͦ qͦdam laudabił uitȩ aliis p̃stare ui¬
debant᷑ iste int̾rogatꝰ qͥd ꝓsiteretur:
philosophũ se eẽ respondit. id. ẽ. studio¬
sum uł amatorẽ sapientiȩ: qm̃ sapien¬
tẽ ꝓfiteri arrogantissimũ udebat᷑.
Ionici uͦ gem̾s pͥnceps fuit thales mi¬
tes. S illi sex uitȩ gen̾e distinguebãt᷑.
et qͥb dã p̃ceptis ad bene uiuendũ ac¬
cõmodatis: iste aut̾ thales ut successo¬
res. cẽ ꝓpagaret rerũ nat᷑am scrutatꝰ
suas q disputatioe̾s lutis mandans e¬
minuit: maximeq admirabit extitił.
qͦd astrologiȩ mui̾s ꝯp̃hensis. defectũ
solis et lunȩ cẽ p̃dice̾ potuit Iqͣm tñ
putauit rerũ. eẽ pͥncipiũ : et hĩc om̃ia
elem̃ta mundi. ipsũq mundũ et q̃ in eo
gignunt᷑ existere: nichil aut̾ huic oꝑi
qͦd mundo ꝯsid̾ato tã mirabile aspici¬
mꝰ. ex diuina m̃te p̃posuit. Huic succes¬

Expanded text:
am ferunt ipsum philosophiae nomen exortum. Nam cum antea sapientes appellarentur, qui modo quodam laudabilis uitae aliis praestare uidebantur, iste interrogatus, quid profiteretPhilosophum se esse respondit, id est studiosum vel amatorem sapientiae: quoniam sapientem profiteri, arrogantissimum videbatur. Ionici vero generis princeps fuit Thales Mites. Sed illi sex uitae genere distinguebantur et quibusdam praeceptis ad bene uiuendum adcommodatis; iste autem Thales, ut successores etiam propagaret, rerum naturam scrutatus suasque disputationes litteris mandans eminuit maximeque admirabilis extitit, quod astrologiae numeris conprehensis defectus solis et lunae etiam praedicere potuit. Aquam tamen putauit rerum esse principium et hinc omnia elementa mundi ipsumque mundum et quae in eo gignuntur existere. Nihil autem huic operi, quod mundo considerato tam mirabile aspicimus, ex diuina mente praeposuit. Huic succes
Abbreviated transcription (Latin):
Nilla gͥ ydromantia. curiosissimꝰ rex
lle romanꝰ: et sacra didicit q̃ in libris
sius pontifices hab̃ent: et eoꝵ causas
qͣs p̃t̾ se neminẽ scire uoluit. Itaq e¬
as seorsum scͥptas secũ qͦdam mͦ mori
sec̃: qñ ita subtrahendas hominũ no¬
ticiȩ sepeliendasq curauit. Nut gͦ de¬
monũ illic tã sordidȩ et noxiȩ cupidi¬
tates erant ꝯscͥptȩ. ut ex his tota illa
theologia ciuilis ẽ apud tales hoies
erecrabilis appareret: qͥ tã multa in
ipsis sac̾s erubescenda susceꝑant aut
illi homines nichil aliud qͣm homines
mortiu ꝓdebant᷑: qͦs tñ ꝓlixa temꝑis
netustate fere om̃s populi gentitim
ueos ĩmortales esse c̾debant: c̃ et talib
sacͥs idem illi demones oblectarent᷑.
qͥ se colendos ꝓ illis mortuis qͦs deos pu¬
tari fecerãt. quib dã fallaciũ miracłoꝵ
attestationib supponebãt. S occulta
dĩ ueri ꝓuidentia factũ. ẽ. ut et põpi¬
lio amico suo illis conciliati artib qͥb

Expanded text:
itur hydromantia curiosissimus rex ille Romanus et sacra didicit, quae in libris suis pontifices haberent, et eorum causas, quas praeter se neminem scire uoluit. Itaque eas seorsum scriptas secum quodam modo mori fecit, quando ita subtrahendas hominum notitiae sepeliendasque curauit. Aut ergo daemonum illic tam sordidae et noxiae cupiditates erant conscriptae, ut ex his tota illa theologia ciuilis etiam aput tales homines execrabilis appareret, qui tam multa in ipsis sacris erubescenda susceperant; aut illi omnes nihil aliud quam homines mortui prodebantur, quos tam prolixa temporis uetustate fere omnes populi gentium deos inmortales esse crediderant, cum et talibus sacris idem illi daemones oblectarentur, qui se colendos pro ipsis mortuis, quos deos putari fecerant, quibusdam fallacium miraculorum adtestationibus subponebant. Sed occulta Dei ueri prouidentia factum est, ut et Pompilio amico suo illis conciliati artibus, quibus
Abbreviated transcription (Latin):
nat᷑alem uocant. ñ c̃ quiblibet hõib ñ
enĩ fabulosa. ẽ. uł cuulis. hoc. ẽ. theatͥca
uł urbana: quaꝵ altã iactitat deoꝵ cri¬
mina. altã indicat deoꝵ desicłia cͥmino¬
siora: ac ꝑ hoc malignoꝵ potiꝰ demonũ
ꝗͣ deoꝵ. s. c̃ philosophis. ẽ. habenda col¬
latio: quoꝵ ipsum nom̃ si latine int̾p̃¬
tem᷑. amorẽ sapientiȩ ꝓfitet᷑. ꝑorro si
sapientia ds̃. ẽ. ꝑ quẽ facta sunt omĩa
sic̃ diuina auctoritas uitasq monstra¬
uit: uerꝰ philosophꝰ. ẽ. amator dĩ. S qͥa
res ipsa cuiꝰ hoc nom̃ ẽ. ñ. ẽ. in om̃ib qͥ
hoc nomine gloriant᷑ neq enĩ conti¬
nuo uere sapientiȩ st̾ amatores. qͥc̃q
appellant᷑ philosophi: ꝓphecto ex om̃ib
quoꝵ sententias litt̾is nosse potuimꝰ.
eligendi. st̃ cũ qͥb ñ indigne questio is¬
ta tractet᷑. Neq enĩ hoc oꝑe oñĩs om̃iũ
philosophoꝵ uanas opiniones refutare
suscepi: s eas tantũ que ad theologiam

Expanded text:
ocant, non cum quibuslibet hominibus non enim fabulosa est uel ciuilis, hoc est uel theatrica uel urbana; quarum altera iactitat deorum crimina, altera indicat deorum desideria criminosiora ac per hoc malignorum potius daemonum quam deorum, sed cum philosophis est habenda conlatio; quorum ipsum nomen si Latine interpretemur, amorem sapientiae profitetur. Porro si sapientia Deus est, per quem facta sunt omnia, sicut diuina auctoritas ueritasque monstrauit, uerus philosophus est amator Dei. Sed quia res ipsa, cuius hoc nomen est, non est in omnibus, qui hoc nomine gloriantur neque enim continuo uerae sapientiae sunt amatores quicumque appellantur philosophi: profecto ex omnibus, quorum sententias ex litteris nosse potuimus, eligendi sunt cum quibus non indigne quaestio ista tractetur. Neque enim hoc opere omnes omnium philosophorum uanas opiniones refutare suscepi, sed eas tantum, quae ad theologian
Abbreviated transcription (Latin):
lem et intellectualẽ cuiꝰ gen̾is aĩa hu¬
mana. c̃. participatioe sin luminis inc̃¬
mutabilis et incorꝑci beatã fac̃. Hos
philosophos platonicos appellatos apla¬
tone doctore uocabulo diriato: nulłꝰ qͦ
ħ uł teniiiter audiuit ignorat . De hoc gͥ
platone q̃ necessaria p̃senti q̃stioni exi¬
stimo: breuit᷑ attingam. pͭ illos ꝯmemo¬
rans. qͥ eũ in eodẽ gen̾e litt̾ars tẽꝑe p̃¬
que linga int̾ cetas gentiũ clarior ha¬
bet᷑ duo philosophoꝵ gena tͣclunt᷑: u¬
nũ italicũ ex ea parte italiȩ quȩ qͦndã
magna g̾cia ñcupata. ẽ: alt̾m yoncũ
in eis tris uͥ et nc̃ g̾cia ñcupat᷑. Italic̃

Expanded text:
lem. cuius generis anima humana est, participatione sui luminis incommutabilis et incorporei beatam facit. Hos philosophos Platonicos appellatos a Platone doctore uocabulo deriuato nullus, qui haec uel tenuiter audiuit, ignorat. De hoc igitur Platone, quae necessaria praesenti quaestioni existimo, breuiter adtingam, prius illos commemorans, qui eum in eodem genere litterarum tempore prquae lingua inter caeteras gentium clarior habetur, duo philosophorum genera traduntur; unum Italicum, ex ea parte Italiae, quae quondam magna Graecia nuncupata est; alterum Ionicum, in eis terris, ubi et nunc Graecia nominatur. I
Abbreviated transcription (Latin):
põpilius occultauit. ꝗͣ timere qͦd timu¬
it: qͥ hoc audere ñ potuit. Qͥ gͦ uitã nec
mͦ habere uult piam: talib sacͥs q̃rat
etũã. Qautẽ c̃ malignis demonib ñ
uult hab̾e societatẽ. ñ suꝑsticionẽ qua
colunt᷑ noxiam ꝑtimescat: s uerã reli

Expanded text:
Pompilius occultavit, quam timere quod timuit qui hoc audere non potuit. Qui ergo vitam nec modo habere vult piam, talibus sacris quaerat aeternam. Qui autem cum malignis daemonibus non vult habere societatem, non superstitionem, qua c
Abbreviated transcription (Latin):
cipia: s subditꝰ porphiriꝰ inuidis po¬
testatib de quib et erubescebat. et eas
lib̾e redarguere formidabat: noluit
sa carne contẽpsit. qͣm ꝓpt̾ sacrificiũ
nr̃e purgatiõis assũpsit: magnũ scilicae
sacram̃tũ ea suꝑbia ñ intelligens. quã
sua ille humilitate deiecit: uerus be¬
nignꝰq mediator in ea se ostendeis mor¬
talitate mortalib. ꝗͣ maligni fallaces¬
q mediatores. ñ habendo se suꝑbiꝰ ex¬
tuler̃t: miserisq hõib adiutoriũ de¬
ceptoriũ uelut ĩmortales mortalib ꝓ

Expanded text:
IHI. Sed subditus Porphyrius inuidis potestatibus, de quibus et erubescebat, et eas libere redarguere formidabat, noluit sa carne contemsit. quam propter sacrificium nostrae purgationis adsumsit, magnum scilicet sacramentum ea superbia non intellegens, quam sua ille humilitate deiecit uerus benignusque Mediator, in ea se ostendens mortalitate mortalibus, quam maligni fallacesque mediatores non habendo se superbius extulerunt miserisque hominibus adiutorium deceptorium uelut inmortales mortalib
Abbreviated transcription (Latin):
dicit: qͣmius quẽ aliũ dicat hoꝵ medi¬
um ñ intelligat. Si enim t̾ciã sic̃ plo¬
tinꝰ uͥ de trib pͥncipalib substantiis dis¬
putat. animȩ nat᷑am cẽ iste uellet intel¬
ligi: ñ utiq dicẽt hors mediũ. id. ẽ pa¬
tris et filii mediũ. Post ponit qͥppe plo¬
tinꝰ aiȩ nat᷑am pat̾no intellectu: iste au̾
cũ dic̃ mediũ ñ pꝰponit. sed int̾ponit:
et nimirũ hoc dix̃ ut potuit siue ut
beris enĩ ub̃ loqunt᷑ philosophi: nec in
u̾bis ad intelligendũ difficillis offen¬
sionẽ religiosarũ auriũ ꝑtimescunt.
Nob aut̃ ad ceͣcam regł̃am loqͥ fas. est.
ne u̾boꝵ licentia cẽ de reb quȩ his sig¬
nificant᷑ impiam gignat opinonẽ. Nos
itaq ita ñ dicimꝰ duo uł tͥa pͥncipia cũ
de deo loqͥm᷑: sic̃ nec duos deos uł tres
nob licitũ. ẽ dicẽ. qͣmuis de uno qͦ lo¬
quentes. uł de patre. uł de filio. uł de

Expanded text:
uem alium dicat horum medium, non intellego. Si enim tertiam, sicut Plotinus, ubi de tribus principalibus substantiis disputat, animae naturam etiam iste uellet intellegi, non utique diceret horum medium, id est Patris et Filii medium. Postponit quippe Plotinus animae naturam paterno intellectui; iste autem cum dicit medium, non postponit, sed interponit. Et nimirum hoc dixit, ut potuit siue ut beris enim uerbis loquuntur philosophi, nec in rebus ad intellegendum difficillimis offensionem religiosarum aurium pertimescunt. Nobis autem ad certam regulam loqui fas est, ne uerborum licentia etiam de rebus, quae his significantur, inpiamitaque ita non dicimus duo uel tria principia, cum de Deo loquimur, sicut nec duos deos uel tres nobis licitum est dicere quamuis de unoquoque loquentes, uel de Patre uel de Filio uel de
Abbreviated transcription (Latin):
icit aẽ porphiriꝰ duinis oracłiꝰ¬
suisse responsũ nos ñ pͣgari
lune theletis atq solis. ut hinc ostendet᷑
muilloꝵ deoꝵ theletis hoiẽm posse p̃gari.
Cuiꝰ enĩ thelete purgant si lunȩ solisq
ñ purgant. qͦs int̾ cȩlestes deos p̃cipuos
hñt. Deniq eod dic̃ oracło exp̃ssum pͥn¬
cipia posse purgari: ne forte c̃ dictum
ẽet. ñ purgare theletas solis et lune:
alicuiꝰ alt̾iꝰ dĩ de turba ualere ad pͣgan¬
dũ thelete cđent᷑. Que autẽ dicat pͥn
cipia: tanꝗͣ platonicꝰ nouimꝰ. Dic̃ enĩ
dm patrem. & dm filiũ. quẽ grece appel

Expanded text:
icit etiam Porphyrius diuinis oraculifuisse responsum nos non purgari lunae teletis adque solis, ut hinc ostenderetur nullorum deorum teletis hominem posse purgari. Cuius enim teletae purgant, si lunae solisque non purgant, quos inter caelestes deos praecipuos habent? Denique eodem dicit oraculo expressum principia posse purgare, ne forte, cum dictum esset non purgare teletas solis et lunae, alicuius alterius dei de turba ualere ad purgandum teletae crederentur. Quae autem dicat esse principia tamquam Platonicus, nouimus. Dicit enim Deum Patrem
Abbreviated transcription (Latin):
uantũ intelligi dat᷑ hiuc philo¬
soxhi sapientiȩ disciplinã tͥꝑti¬
tam. eẽ. uoluerunt: ĩmo tͥꝑtitã. eẽ. aĩad¬
ute potuert̃: neq enĩ ipsi instituert̃
ut ita. eẽt: s ita esse potiꝰ inuenert̃. cuiꝰ
una pars appellaret᷑ phisica: altã logi¬
ca tercia ȩthica: quarũ noĩa latina tã
multoꝵ litt̾is frequentata st̃: ut nat᷑ał.
stam distributionẽ repꝑisse et c̃m̃dasse
dicat᷑: cui. nͣat᷑arũ om̃iũ auctor nͥ ds̃ ui¬
sls ẽ neq intelligentie dator: neq amo¬
ris qͥ et bene beateq uiuit᷑ inspirator.
S certe c̃ et de nata᷑ rerũ. et de ratioẽ¬
intelligentie indagande u̾itatis. et de
boni fine. ad quẽ cũcta q̃ aginiꝰ referre
debemꝰ diisi duisa sentiant: in histñ
t magnus et gen̾alib q̃stionib om̃is eoꝵ
onũ: eẽ. tñ aliqͣm nate᷑ causam. scientie
formã. uite sũmã. nemo cũctat᷑.

Expanded text:
uantum intelligi datur, hinc philosophi sapientiae disciplinam tripartitam esse voluerunt; imo tripartitam esse animadvertere potuerunt neque enim ipsi instituerunt ut ita esset, sed ita esse potius invenerunt: cujus una pars appellaretur physica, altera logica, tertia ethica. Quarum nomina latina jam multorum litteris frequentata sunt, ut naturalis,  Plato primus istam distributionem reperisse et commendasse dicatur, cui neque naturarum omnium auctor nisi Deus visus est neque intellegentiae dator neque amoris, quo bene beateque uiuitur, inspirator. Sed certe cum et de natura rerum et de ratione indagandae ueritatis et de boni fine, ad quem cuncta quae agimus referre debemus, diuersi diuersa sentiant: in his tamen tribus magnis et generalibus quaestionibus omnis eorum onum, esse tamen aliquam naturae causam, scientiae formam, uitae summam nemo cunctat