comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
raulerimus quodait &ic ẽ factum consequenserit ut fateamur &derdus¬
scillo siam eonultip licatos impleuisse teriẽ. In eodem sextodie quodead ra
serletuore tesinte ost multos an nos factumiuenimus qua ppt̃ cundata ẽt̃e¬
haee facultas edendi et hocdõ dicente homocogno uis s& dicitur. Ctsicest
faltũ in hocutiq quod dõ dicente homo cognouit. Naonsud &iã tuncegisse
id ẽ in escam illa quuelata sunt &uã uescendo ad sumsiss& seruar&ur illar
consu&dudo scribturre ut postea quamdictum ẽ &ic ẽ factũ quo dadexpr¬
mendam pnitecedentem cognitionem ꝑ tin&. deindeinfer&ur &iamipsa
openrtio acdicer&ur & acceper̃ & ederunt. Potera teñ itadici &am¬
si nomrursus nominar&urds̃ sicut illo loco postea quam distum ẽ congrege¬
tura quae quae est subcaelo in congregatione una & appareat arida subinfer¬

Expanded text:
dicta sunt, rettulerimus, quod ait: et sic est factum, consequens erit, ut fateamur etiam creuisdicta sunt, rettulerimus, quod ait: et sic est factum, consequens erit, ut fateamur etiam creuisse illos iam et multiplicatos inpleuisse terram in eodem sexto die, quod eadem scriptura testante post multos annos factum inuenimus. quapropter, cum data esset facultas haec edendi, et hoc deo dicente homo cognouisset, dicitur: et sic est factum, in hoc utique, quod deo dicente homo cognouit. nam si id etiam tunc egisset, id est in escam illa, quae data sunt, etiam uescendo adsumsisset, seruaretur illa consuetudo scripturae, ut, posteaquam dictum est: et sic est factum, quod ad exprimendam praecedentem cognitionem pertinet, deinde inferretur etiam ipsa operatio ac diceretur: et acceperunt et ederunt. poterat enim ita dici, etiamsi non rursus nominaretur deus, sicut illo loco, posteaquam dictum est: congregetur aqua, quae est sub caelo, in congregationem unam, et adpareat arida, subinfer
Abbreviated transcription (Latin):
fecit illos. utiam &iã corpus factũ intellegatur ruirsus nequis quã
arbi trxr&ur. Ita factã ut in homine singulari uterq: sexus ex primer¬
tur sicut interdum nascuntur quos androginos uocant ostendit sesingu¬
larem numerũ ꝓpt̃ coniunctionis unita tem posuisse. Et quod de uiro
mulier fasta ẽ sicut poste a manifestatur. Cumid quod hicbreuiter dic¬
tum ẽ diligentius coeperit explicari. Etideo pluralem numerũ conti¬
nuo subiecit dicens fecit eos & benedixiteos sed utiam dixi diligentius
in consequenti scribturr de hominiscreatione requiremus: Nuncad¬
uestendum .ẽ quod postea quam dixit & sic ẽ factum statim subiecit
&uiditd somnia quȩ fecit. &eccebonaualde ubun tellegitur potestas
&faculta sipsadatanatunitehumanae sumendia descam pabulũ agri & frustus
ligni ad hocem̃ intulit &ic ẽ faetũ quo dabillo loco in cohauent⁊ ubiait. Et dr̃

Expanded text:
fecit illos, ut iam etiam corpus factum intellegatur. rursus ne quisquam fecit illos, ut iam etiam corpus factum intellegatur. rursus ne quisquam arbitraretur ita factum, ut in homine singulari uterque sexus exprimeretur, sicut interdum nascuntur, quos androgynos uocant, ostendit se singularem numerum propter coniunctionis unitatem posuisse et quod de uiro mulier facta est, sicut postea manifestabitur, cum id, quod hic breuiter dictum est, diligentius coeperit explicari; et ideo pluralem numerum continuo subiecit dicens: fecit eos et benedixit eos. sed, ut iam dixi, diligentius in consequenti scriptura de hominis creatione requiremus. Nunc aduertendum est, quod, posteaquam dixit: et sic est factum, statim subiecit: et uidit deus omnia, quae fecit, et ecce bona ualde, ubi intellegitur potestas facultas ipsa data naturae humanae sumendi ad escam pabulum agri et fructus ligni. ad hoc enim intulit: et sic est factum, quod ab illo loco inchoauerat, ubi ait: et dixit
Abbreviated transcription (Latin):
uis hocinduob hominib: diuersis exus exterius secundũ coppus figu¬
irtũ sit. Quod &iã inuna hominis interius mente intellegitur. Tame
& femina quia corpore femina ẽ renouatur &iã ipsainspũmentis
suae inagnitionem dĩ secundũ imaginem eius quicreauit. ubinon .ẽ. mas¬
culus &femina. sicut enĩ ab hac gnartia renouationis &reformatione
imaginis dĩ non sepanentur feminȩ. Quãuis in sexu corporis earũ aliua
figuux cũ sit secundũ quoduir solus dicitur eẽ imago & gloriadĩ sic &
inipsa prima conditione hominis secundũ id quod & femina homo eroet
habebat utiq mentem suã eandem querationalem secundũ quã ipsa quoq
facta ẽ adimaginem dĩ sed ꝓpt̃ unitatem coniunctionis fec̃ds̃ inquithon¬
nem adimaginemdĩ Ac nequisquã putar& solũ spm̃ hominis factũ quã uis
secundũ solũ spmfier& ad imaginem dĩ fecitillũ inquit masculũ &feminã

Expanded text:
uis hoc in duobus hominibus diuersi sexus exterius secundum corpus figuuis hoc in duobus hominibus diuersi sexus exterius secundum corpus figuratum sit, quod etiam in una hominis interius mente intellegitur, tamen et femina, quia corpore femina est, renouatur etiam ipsa in spiritu mentis suae in agnitionem dei secundum imaginem eius, qui creauit, ubi non est masculus et femina. sicut enim ab hac gratia renouationis et reformatione imaginis dei non separantur feminae, quamuis in sexu, corporis earum aliud figuratum sit, secundum quod uir solus dicitur esse imago et gloria dei, sic et in ipsa prima conditione hominis secundum id, quod et femina homo erat, habebat utique mentem suam eandemque rationalem, secundum quam ipsa quoque facta est ad imaginem dei. sed propter unitatem coniunctionis, fecit deus, inquit, hominem ad imaginem dei. ac ne quisquam putaret solum spiritum hominis factum, quamuis secundum solum spiritum fieret ad imaginem dei, fecit illum, inquit, masculum et feminam
Abbreviated transcription (Latin):
dicere audebit ciborũ indigentiã quib: reficiantur nisi mostalib: corporibus
esse non posse. Non nullia utem &iã hoc suspicati sunt nuncinteriorem ho¬
minem factum. corpus autem hominis postea. Cumait scribtuite. & fixt
Quod autem finxit ad corpus. Nec ad tender̃ masculũ & feminã nisi secđm
corpus fieri potuisse: Lic& enim subtilissime disseractur ipsammentem
hominis inqua fastus ẽ adimaginemdĩ quandam scilic& nartiona lẽ
utã distribui in a &ernae contemplationis ueritate. &inrerũ tempo¬
seliũ amministractione atq: Ita fieri quasimasculũ & feminã illa par¬
teconsulente acobtempenante. In hactamen distributione non
estedicitur imagod ĩ nisullud quod inhaer& contemplande in comn¬
tabiliueritati incuius reifigur paulus a postolus uerumtantũ dicit
imaginem & gloriã dĩ muher auteminquit gloria uiri ẽ. Itaquam¬

Expanded text:
dicere audebit ciborum indigentiam, quibus reficiantur, nisi mortalibus corporibus dicere audebit ciborum indigentiam, quibus reficiantur, nisi mortalibus corporibus esse posse. Nonnulli autem etiam hoc suspicati sunt tunc interiorem hominem factum, corpus autem hominis postea, cum ait scriptura: et finxquod autem: finxit, ad corpus, nec adtenderunt masculum et feminam nonnisi secundum corpus fieri potuisse. licet enim subtilissime disseratur ipsam mentem hominis, in qua factus est ad imaginem dei, quandam scilicet rationalem uitam, distribui in aeternae contemplationis ueritatem et in rerum temporalium administrationem, atque ita fieri quasi masculum et feminam illa parte consulente, hac obtemperante: in hac tamen distributione non recte dicitur imago dei, nisi illud, quod inhaeret contemplandae incommutabili ueritati. in cuius rei figura Paulus apostolus uirum tantum dicit imaginem et gloriam dei; mulier autem, inquit, gloria uiri est itaque quam
Abbreviated transcription (Latin):
malib herbã pabuli ferentem semen & lignũ fructiferũ & herbam
uiridem difficile ẽ dicere sienimpeccato mostalis effectus .ẽ. utique
nte peccatũ non indigebat talib cibis. Neq enĩ poss& corpus illud
fame corrumpi Namillud quod dictum ẽ. crescite & multiplicamini
&mpl&e temiẽ. quã quaninisi ꝑconcubitũ maris & faeminae fierinon
posseuideatur . unde hinc quoq mostailiũ corporũ extitit indicium:
Dotest tamendici alium modũ eẽ potuis se incorporib: inmostalib: ut solo
n&atis affestu nulla corruptionis concupiscentia filiinas cerentur:
Nec mostuis parentib: successuri nec ipsimorituri. donec teriax in mostab¬
b hominib: impler&ur. Acsic instituto iusto & scõpopulo qualem post
resurrestionem futurũ credimus nascendi &iã modus fier&. Potest qui¬
dem dici & quomododicitur alia consideractio ẽ. sed non &ã hocquis quam

Expanded text:
malibus herbam pabuli ferentem semen et lignum fructiferum et herbam malibus herbam pabuli ferentem semen et lignum fructiferum et herbam uiridem, difficile est dicere. si enim peccato mortalis effectus est, utique ante peccatum non indigebat talibus cibis. neque enim posset corpus illud fame corrumpi. nam illud, quod dictum est: crescite et multiplicamini et inplete terram, quamquam nisi per concubitum maris et feminae fieri non posse uideatur — unde hinc quoque mortalium corporum existit indicium — potest tamen dici alium modum esse potuisse in corporibus inmortalibus, ut solo pietatis adfectu nulla corruptionis concupiscentia filii nascerentur, nec mortuis parentibus successuri nec ipsi morituri, donec terra inmortalibus hominibus inpleretur, ac sic instituto iusto et sancto populo, qualem post resurrectionem futurum credimus, nascendi etiam modus fieret: potest quidem dici et, quomodo dicatur, alia consideratio est; sed non etiam hoc quisquam
Abbreviated transcription (Latin):
primo fastum intelleger&ur in cognitione urtionalis creatunce. Acc
inde in aliquacreatura quaerationalis non ẽã. Quia uero &ista nrtio¬
nalis creatunx ẽ : Etipsa eadem agnitione ꝑfesta ẽ. sicuteñ postlapsũ
peccati homo m agnitione dĩrenouatur secundum imaginemeius quicrex¬
uiteũ ltainipsa agnitioñ creatus ẽ antequã delisto u&eres cer&
Vnderur susineademagnitione renouar&ur. Qua eautem non in ea cogni¬
tionecreata sunt. quia siue corpora siue in urtionales animae crea¬
bantur. Primo fasta ẽ increaturac intellestual cognitio eorũ auer
bo quo: distum ẽ utfierent. Pro pt̃ quã cognitionem primo dicebat
esic ẽ fastum ut ostender&ur fasta ipsa cognitio in eanatura que hac
in uerbodĩ ante cognoscere poterat. Acdem defiebaNT ipse corporales
innetionalescreatunte ꝓpt̃ qđ de inceps ad debatur. et feciads̃. XX¬
uomodo autem homo inmostalis factussit &acceperit adescã cũ aliis ani¬

Expanded text:
primo factum intellegeretur in cognitione rationalis creaturae ac primo factum intellegeretur in cognitione rationalis creaturae ac deinde in aliqua creatura, quae rationalis non esset; quia uero et ista rationalis creatura est, et ipsa eadem agnitione perfecta est. sicut enim post lapsum peccati homo in agnitione dei renouatur secundum imaginem eius, qui creauit eum, ita in ipsa agnitione creatus est, antequam delicto ueterasceret, unde rursus in eadem agnitione renouaretur. quae autem non in ea cognitione creata sunt, quia siue corpora siue inrationales animae creabantur, primo facta est in creatura intellectuali cbo, quo dictum est ut fierent: propter quam cognitionem primo dicebatur, Et sic est factum: ut ostenderetur facta ipsa cognitio in ea natura, quae hoc in Verbo Dei ante cognoscere poterat; ac deinde fiebant ipsae corporales et inrationales creaturae, propter quod deinceps addebatur: et fecit deus. Quomodo autem inmortalis factus sit homo et acceperit ad escam cum aliis ani
Abbreviated transcription (Latin):
in eo uerbo creabatur. sed ipsa primo creabatur lux. in quafier& cognitio
uerbidĩ ꝑ quod creabatur atq ipsa cognitio illi e& ab informitate sua¬
conuestiad formantẽ dm̃ & creariatq: formari. postea uero inc&eris
creaturis dicitur. & sic ẽ factũ ubi significatur in illaluce hoc estinb
tellestual creatur prius facta uerbi cognitio. acdeindecumdicitur
& fecitds̃ Ipsiuscreatuncegemis fieri demonstutur. quod in uerba dĩ
distũ eratutfier&. Hoc un hominis conditione seruatur : dixeñĩ ds̃
faciamus hominema dimaginem & similitu dinem nntm. &e&onie
Acdeinde nondicitur &sic e factũ sediam subinfestur. Et fecitds̃ hom¬
nema dima ginem dĩ. quia &ipsana tura scilic &intellestualis ẽ sicut
illalux Etꝓpterea hoc ẽ ei fieri quod ẽ agnoscere uerbũdĩ ꝑ quod fit
Namsi dicer&ur & sic ẽ factum & postea subinferr&ur et fec̃dr̃ quasi

Expanded text:
in eo uerbo creabatur, sed ipsa primo creabatur lux, in qua fieret cognitio in eo uerbo creabatur, sed ipsa primo creabatur lux, in qua fieret cognitio uerbi dei, per quod creabatur, atque ipsa cognitio illi econuerti ad formantem deum et creari atque formari, postea uero in ceteris creaturis dicitur: et sic est factum, ubi significatur in illa luce, hoc est in intellectuali creatura, prius facta uerbi cognitio, ac deinde, cum dicitur: et fecit deus, ipsius creaturae genus fieri demonstratur, quod in uerbo dei dictum erat, ut fieret: hoc et in hominis conditione seruatur; dixit enim deus: faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram et cetera. ac deinde non dicitur: et sic est factum, sed iam subinfertur: et fecit deus hominem ad imaginem dei, quia et ipsa natura scilicet intellectualis est sicut illa lux, et propterea hoc est ei fieri, quod est agnoscere uerbum dei, per quod fit. Nam si diceretur: et sic est factum, et postea subinferretur: et fecit deus, quasi
Abbreviated transcription (Latin):
ginemnitẽm : statim subiunxit. Et habeat potesta tempisciũ maris
& uolatihũ caeli. Etc&erorũ animalum rctionis expestiũ XUIII
uidelic& intellegamus in eo fastũ hominem adimaginemdĩ inquo in re¬
Ationabilib: animantib: antecellit id autem ẽ ipsartio uel mens
ue lintellegentia uelsiquo alio uocabulo commodius appellatur. Vnde
& a postolus dicit renouamini inspũmentis uestrae &induitae nouum
hominem qui renouatur in agnitionem dĩ secundum imaginem eius quicre¬
auit eũ satis ostendens ubisit homo creatus adimaginemdĩ. Quia no
corporis lini amentis sed forma quadam intellegibilimentis inluminatie
Ac ꝑ hoc sicut inilla primaluce sieo nomine recte intellegitur factalux
intellestualis pasticeps adernȩ adq: in commutabilis sapientia e dr̃
non dictum ẽ & sic ẽ fastum ut deinderep&er&ur & fecitds̃. Quia si¬
ut lam quantũ potumus disseruimus nonfiebat cognitio aliqua uerbi
dĩ in primacreatura ut post eam cognitionem inferius crear&ur. quod

Expanded text:
tatem piscium maris et volatilium coeli, et caeterorum animalium rationis expertium: ut videlicet intelligamus in eo factum hominem ad imaginem Dei, in quo irrationalibus animantibus antecellit. Id autem est ipsa ratio, vel mens, vel intelligentia, vel si quo alio vocabulo commodius appellatur. Unde et Apostolus dicit, Renovamini in spiritu mentis vestrae, et induite novum hominem , qui renovatur in agnitionem Dei, secundum imaginem ejus qui creavit eum ; satis ostendens ubi sit homo creatus ad imaginem Dei, quia non corporeis lineamentis, sed quadam forma intelligibili mentis illuminatae. 31. Ac per hoc sicut in illa prima luce, si eo nomine recte intelligitur facta lux intellectualis particeps aeternae atque incommutabilis sapientiae Dei, non dictum est: et sic est factum, ut deinde repeteretur: et fecit deus, quia, sicut iam, quantum potuimus, disseruimus, non fiebat cognitio aliqua uerbi dei in prima creatura, ut post eam cognitionem inferius crearetur, quod
Abbreviated transcription (Latin):
creator uel repanetor creatuntrum non sitnisi quiplanta¬
tore & rigato requo lib& solus incrementum datds XXUII
perhocilla extasis quam ds inmisit in adam ut sopontus obdor¬
Amir&. rete intellegitur adhocinmissa ut &ipsius nens
per extasi pasticeps fier& tamquam angelicae curia e& in¬
uens inscũ ariumdi intelleger& in nouissi madenique eui¬
gilans tamquam proph&ia plenuscumadse adductaminu¬
lierem suam uider& eructauit continuo quod magnum
sacrrmentum connendabit a postolus hoc nunc os exossibus
meis & caro de carnemea haec uocabitur mulier quoniam deua
in euangelio dm̃dicisse declarauita itenim non legistis. quia quiseca
ab initio masculum & feminim feciteos. & dixitpropterbo c din¬
tẽ homopatrem & matrem & adhereui tuxorisuae. &erunt
duo in carneuna. ut hinc intellegeremus propter exta sinquac
prcecessenat madam. hoc eum diuinitus tam quam prophai

Expanded text:
creator uel reparator creaturarum non sit, nisi qui plantacreator uel reparator creaturarum non sit, nisi qui plantatore et rigatore quolibet solus incrementum dat deus. Ac per hoc etiam illa extasis, quam deus inmisit in Adam, ut soporatus obdormiret, recte intellegitur ad hoc inmissa, ut et ipsius mens per extasin particeps fieret tamquam angelicae curiae et intrans in sanctuarium dei intellegeret in nouissima. denique euigilans tamquam prophlierem suam videret, eructuavit continuo quod magnum sacramentum commendavit Apostolus: Hoc nunc os de ossibus meis, et caro de carne mea. Haec vocabitur virago, quoniam de in euangelio deum dixisse declarauit; ait enim: non legistis, quia qui fecit ab initio masculum et feminam fecit eos? et dixit: propter hoc dimittet homo patrem et matrem et adhaerebit uxor.i suae, et erunt duo in carne una, ut hinc intellegeremus per extasin, quae praecesserat in Adam, hoc eum diuinitus tamquam prophetam
Abbreviated transcription (Latin):
reuiri & hocdor m&is quae peripsum firma facta est tamquam
eius ossefirmata i lleautem propteripsim infirmus quiam locumcos¬
tae non costa sedcaro suppl&a ẽ non habuit hoc primarerum con¬
dito quandosextodie dictum est masculum & feminim fecit cosur
femina omnino sicfier& sed tantum hochabuitquia & sicfieri
possa ne contrt causas quas uolumtate instituit : mutabiliuolum¬
tate aliquid facer& quid autem fier& ut omnino aliud futu¬
rum noness& absconditum enttindo. qui uniuersa creauit
sed quoniam sic dixit absconditum utin notescer& principib¬
tercreditur. sicut illut semen cui promissum .ẽ. dispositum e
perangelos in manu mediatoris si comnia qua ea dipsius semi¬
nis aduentum uel pntenuntiandum uel ad nuntiandum. in
rerum natunt prir&er usitatum natune cursum mintebiliter
facta sunt. ministruntibus angelis essefacta ut tamen ubique

Expanded text:
re uiri, et hoc dormientis, quae per ipsum firma facta est, tamquam re uiri, et hoc dormientis, quae per ipsum firma facta est, tamquam eius osse firmata, ille autem propter ipsam infirmus, quia in locum costae non costa sed caro subpleta est, non habuit hoc prima rerum conditio, quando sexto die dictum est: masculum et feminam fecit eos, ut femina omnino sic fieret, sed tantum hoc habuit, quia et sic fieri posset, ne contra causas, quas uoluntate instituit, mutabili uoluntate aliquid faceret. quid autem fieret, ut omnino aliud futurum non esset, absconditum erat in deo, qui uniuersa creauit. Sed quoniam sic dixit absconditum, ut innotesceret principibter creditur, sicut illud semen, cui promissum est, dispositum est per angelos in manu mediatoris, sic omnia, quae ad ipsius seminis aduentum uel praenuntiandum uel adnuntiandum in rerum natura praeter usitatum naturae cursum mirabiliter facta sunt, ministrantibus angelis esse facta, ut tamen ubique
Abbreviated transcription (Latin):
ad natuntm iniquasua uolumtate deprruatam recursumper
sem& ips amnon hab&. sed perdignetiam qua adiuuatur &in¬
stauustur ne que enim desperandisunhomines in illa senten¬
tiamqua scribtum e omnes quiambulantinea non reuesten¬
tur dictum .ẽ enim secundũm pondus : iniquitatis suaeutiiđ
reuert&ur qui re uest&ur non sibi cribuat sed gnetiaedi
non exoperibus ne forte extollatur propterea mesteriun¬
gnatia ehuus a postolus absconditum dixit non inmundo in quos̃
ibscondita caus ales nitiones omnium rerum natunaliter oritu¬
itrum sicut absconditus ente leui in lumbis abrtthae : quando &ipa
decimatus ẽ sed in dõ quiun iuersa creauit. quamobremomna
&iam qua e ad hano guatiam signisi candum nonnatundi moture¬
rum sedminrbiliter facta sunt eorum &iam causa eindõ abso¬
taefuerunt quorumsiunum erat quodita mulier facta esi delate¬

Expanded text:
ad naturam iniqua sua voluntate depravatam, recursum per ad naturam iniqua sua voluntate depravatam, recursum per semetipsam non habet, sed per Dei gratiam, qua adjuvatur et instauratur. Neque enim desperandi sunt homines in illa sententia, in qua scriptum est: Omnes qui ambulant in ea, non revertentur . Dictum est enim secundum pondus iniquitatis suae, ut quod revertitur, qui revertitur, non sibi tribuat, sed gratiae Dei, non ex operibus, ne forte extollatur . 34. Propterea mysteriugratiae hujus Apostolus absconditum dixit, non in mundo, in quo sunt absconditae causales rationes omnium rerum naturaliter oriturarum, sicut absconditus erat Levi in lumbis Abrahae, quando et ipse decimatus est, sed in deo, qui uniuersa creauit. quamobrem omnia, etiam quae ad hanc gratiam significandam non naturali motu rerum, sed mirabiliter facta sunt, eorum etiam causae in deo absconditae fuerunt: quorum si unum erat, quod ita mulier facta est de late
Abbreviated transcription (Latin):
rebus creatis inditae atque concr&e: ut autem lignum d&eri
excisum aridum perpolitum si nenediceulla sine ternt&ãqua
repentefloreat & fruetumgignat: utperiuuentam scerilis fe¬
nina in senecta pariat uta sina loquatur & siquid eius modi ẽ
dedit quidem naturis quascreauit utexeis & hacefieripossent Ne¬
queenim ex cis uel ipsefacer& quod exeisfieri non posse ipsepnte¬
figer& quoniam inipsonon ẽ nec ipsepotentior : Verunta¬
men alio modo dedit ut non haechaberent in motunatunalisedin
eo quoita orcata essent ut eorum naturt uolunitati pocenaiop
amplius subracerq÷ hab& ergods scipso absconditas quorumden
fucboruss diusas quas rebus conditas non inseruiteas quernꝑleo¬
Non illo opereps dui dentiae quonaturs subfecut ut sint sedillo
quo eas amministrat ut uoluerit. quasutuoluit candidit ubi
est & gnatia perquam saliuisiunt peccatores Nam quodattina

Expanded text:
rebus creatis inditae atque concretae. ut autem lignum de terra rebus creatis inditae atque concretae. ut autem lignum de terra excisum, aridum, perpolitum, sine radice ulla, sine terra et aqua repente floreat et fructum gignat, ut per iuuentam sterilis femina in senecta pariat, ut asina loquatur et si quid eius modi est, dedit quidem naturis, quas creauit, ut ex his et haec fieri possent — neque enim ex eis uel ipse faceret, quod ex eis fieri non posse ipse praefigeret, quoniam se ipso non est nec ipse potentior — uerum tamen alio modo dedit, ut non haec haberent in motu naturali, sed in eo, quo ita creata essent, ut eorum natura uoluntati potentiori amplius subiaceret. Habet ergo deus in se ipso absconditas quorundam factorum causas, quas rebus conditnon illo opere providentiae, quo naturas substituit ut sint, sed illo quo eas administrat ut voluerit, quas ut voluit condidit. Ibi est et gratia, per quam salvi fiunt peccatores. Nam quod attinet
Abbreviated transcription (Latin):
quo fieripossit uel nom possit. ex his uelut primor dusrerum amniꝙ
gignuntur suo quoque tempore exortus processusque sumunt fo¬
que & decessiones sucuiusque generi sundefit ut degn notrtai son
nascatur faba uel de fabae tritacum uel deperorebomo. autde
hominepecus. superbunc autem motũ cursumquererum natu¬
sodem peteflas creaioris hab& apud sep ossedehis omnibus pae¬
realiud quam eorum quasi seminales netiones habent. Nonta¬
men id quod non incis posuit ut debisfieri uelabipso possit Ne
enimpotentia temenaria. sed sapientiae uistute omni potens sa
hocdeuna quaque reinaemporesuo facit. quod ante inea fecic ut posst
Alius ergo est rerum modus quo illa herba sic germinã illasic illa a&as
parit illa non parit homoloqui potest pecus non potest. horum & ta¬
lium modorum nationes nontantum in dõ sunt sedabillo & ĩam

Expanded text:
quo fieri possit uel non possit. ex his uelut primordiis rerum omnia, quae quo fieri possit uel non possit. ex his uelut primordiis rerum omnia, quae gignuntur, suo quaeque tempore exortus processusque sumunt finesque et decessiones sui cuiusque generis. unde fit, ut de grano tritici non nascatur faba uel de faba triticum uel de pecore homo uel de homine pecus. super hunc autem motum cursumque rerum naturalem potestas creatoris habet apud se posse de his omnibus facere aliud, quam eorum quasi seminales rationes habent, non tamen id, quod non in eis posuit, ut de his fieri uel ab ipso possit. neque enim potentia temeraria, sed sapientiae uirtute omnipotens est; et hoc de unaquaque re in tempore suo facit, quod ante in ea fecit, ut possit. alius ergo est rerum modus, quo illa herba sic germinat, illa sic, illa aetas parit, illa non parit, homo loqui potest, pecus non potest. horum et talium modorum rationes non tantum in deo sunt, sed ab illo etiam
Abbreviated transcription (Latin):
i am illa nato. quam mundiprimis operibus concreauitatque
concre uitds̃ id habebat ut secundum eam iam necesseessa ex
uiri latere feminam fieri: anhoctantum habebatut fieri poss&
ut autemita fieri necesseess& non ibi iam conditum sed in dõe
itait absconditum : si hoc ergo quaeritur dicamquidmi hi uidea¬
tursin eadfirmandi temeritate quod tamen cum dixero for¬
tas seprudenter ista considentntes. quosia mxpĩana fidesinbu
it: & iamsinunc primitus ista cognoscunt dubitandum non
esse cogitabunt omnis uero natune usitatissimus cursus hab&
quasdamnatunt les legessuas secundum quas & sps̃ uitae
quicreatunt ẽ hab& quosdamapp&itus suos d& erminatos
quodammodo quos &iam mala uolumtas non possit excede¬
re& elementa mundi huiuscorporeihabent definitam iuim
qualitatemq suamquidunum quod qiualeat iel non ualent quidd

Expanded text:
iam illa ratio,. ua m mundi primis operibus concreauit atque iam illa ratio,. ua m mundi primis operibus concreauit atque concreuit deus, id habebat, ut secundum eam iam necesse esset ex uiri latere feminam fieri, an hoc tantum habebat, ut fieri posset, ut autem ita fieri necesse esset, non ibi iam conditum, sed in deo erat absconditum: si hoc ergo quaeritur, dicam quid mihi uideatur sine adfirmandi temeritate; quod tamen cum dixero, fortasse prudenter ista considerantes, quos iam christiana fides inbuit, etiam si nunc primitus ista cognoscunt, dubitandum non esse iudicabunt. Omnis iste naturae usitatissimus cursus habet quasdam naturales leges suas, secundum quas et spiritus uitae, qui creatura est, habet quosdam adpetitus suos determinatos quodammodo, quos etiam mala uoluntas non possit excedere, et elementa mundi huius corporei habent definitam uim qualitatemque suam, quid unumquodque ualeat uel non ualeat, quid de
Abbreviated transcription (Latin):
icutfideliter credimus & ĩamuirum factum exfemina nullo inter¬
ueniente concubitu cum semen abndae dispositum est perangelos
in manumediatoris utrumq infidelibus incredibile ẽ fidelibus
utemquur ad rei gestaepropria atem quod dexp̃o factum ẽ &
tantum ad figunttam significationem quod deeuas cribtum est
credibileuid eatur: Anuero sinecuius quam concubitu uir exfe¬
minafieri potuit. femina ex uiro non potuit & uirginalis ute¬
rus unde uirfier& habebat uirile autem latus undefemina fie¬
r& non habebat. Cum hicdñs defamula nascer&ur ibi deseruo
a liquo membrouir ginis creare sed quipos s& ostendere in cor¬
poresuo hoc seiterum fecisse quod factum .ẽ. utilius in matris
corpore ostenditnibil pudendum esse quod castum est AU
Quodsiquaeritur quo modo sehabeat causalis illa conditio. inqua
primumds̃ hominem fecit ad imaginem & similitudinem suam
ibi quippe & hocdictum .ẽ masculum & feminam feciteos utrũ

Expanded text:
icut fideliter credimus etiam uirum factum ex femina nullo interueniente concubitu, cum semen Abrahae dispositum est per angelos in manu mediatoris. utrumque infidelibus incredibile est; fidelibus autem cur ad rei gestae proprietatem quod de Christo factum est et tantum ad figuratam significationem quod de Eua scriptum est credibile uideatur? an uero sine cuiusquam concubitu uir ex femina fieri potuit, femina ex uiro non potuit? et uirginalis uterus unde uir fieret habebat, uirile autem latus unde femina fieret non habebat, cum hic dominus de famula nasceretur, ibi de seruo aliquo membro uirginis creare; sed qui posset ostendere in corpore suo hoc se iterum fecisse quod factum est, utilius in matris corpore ostendit nihil pudendum esse quod castum est. Quodsi quaeritur, quomodo se habeat causalis illa conditio, in qua primum deus hominem fecit ad imaginem ac similitudinem suam — ibi quippe et hoc dictum est: masculum et feminam fecit eos — utrum
Abbreviated transcription (Latin):
habeam deanima utnihil amphusquaerendum putem. Vtrum
autem nunc cestum aliquid inuenturussim & definituru s ignors
Quod autem potuero siconatũ meum dñs ad iuuerit sequenti uolu¬
mine explcare curabo, EXPL LIBER SEXTUS:

Expanded text:
habeam de anima, ut nihil amplius quaerendum putem. utrum habeam de anima, ut nihil amplius quaerendum putem. utrum autem nunc certum aliquid inuenturus sim et definiturus, ignoro. quod autem potuero, si conatum meum dominus adiuuerit, sequenti uolumine explicare curabo. LIBER SEPTIMUS.
Abbreviated transcription (Latin):
& spiritales posse cadere intemptatione peccati. Ostendit apłs
Vbi ait frssi prac eoccupatus fuerithomo inaliquodelicto. uosqui
spiritales estis instruite buui smodi in spũlenitatis Intadens te
ipsum ne& tutempteris: Hoc dixi necuiquã in possibi leuideatur
Quod peccauit adam sispiritalserat mente quamius animalis ess&¬
orpore :¶ Iuaecumita sint Nihiltamen ad huc prae¬
propere confirmamus sed exspectamus potius utrum &iam
c&erascripturt hunc intellectum non impediat: Sequitur enim
questio deamma ualde difficilis inqua multĩ labont uerunt
Nobisque ubi laboremus felii quer̃ siue enim quia non omniũ
omnialegere potui quidehac re secundum scriptunerum
nostracrum ueritatẽ ad alsquid li quidum minimeq: dubium per¬
uenire potuerunt. Siuequia tanta quȩstio ẽ Vt &iam quieã
ueraciter soluunt. Non facile intellegantur a talibus qualis
ipsesum: Fateor neminem mihi ad huc persua sisse quod sic

Expanded text:
et spiritales posse cadere in temtatione peccati ostendit aposet spiritales posse cadere in temtatione peccati ostendit aposdelicto, uos, qui spiritales estis, instruite huiusmodi in spiritu lenitatis, intendens te ipsum, ne et tu temteris. hoc dixit ne cuiquam inpossibile uideatur, quod peccauit Adam, si spiritalis erat mente, quamuis animalis essorpore. quae cum ita sint, nihil tamen adhuc praepropere confirmamus, sed expectamus potius, utrum etiam cetera scriptura hunc intellectum non inpediat. Sequitur enim quaestio de anima ualde difficilis, in qua multi laborauerunt nobisque, ubi laboremus, reliquerunt. siue enim quia non omnium omnia legere potui, qui de hac re secundum scripturarum nostrarum ueritatem ad aliquid liquidum minimeque dubium peruenire potuerunt, siue quia tanta quaestio est, ut etiam qui eam ueraciter soluunt non facile intellegantur a talibus, qualis ipse sum, fateor neminem mihi adhuc persuasisse, quod sic
Abbreviated transcription (Latin):
non acceperit illoa quo spentbat offenso : Secundum hanc
ergo sententiã corpus animale habuit adam. Nontantũ
ante panidisum sediamin panidiso constitutus quam uis ininteriore
homine fuerit spiritalis secundum imaginemeius quicreauiteũ
qđ ami sit peccando meruitq: &iam corporis mortẽ qui non pec¬
cando merer&ur & in corpus spiritale commutationẽ nam
si & interius animaliter uixit : Non possumus diciad hocip¬
sius renouari quib: enim dicitur̃ renouamini spũmenti sunte
hoc eis dicitur ut spiritales fiant. quod siille nec in ipsamente
fuit quomodo nos renouamur. adid quod homonumquã fuit :¬
postoli autẽ & omne siustianimale utiq: corpus ad huc ha¬
Vbebant sed tamen spiritalit̃ interius uiuebaret Renouatis
scilic& in agnitione dĩ secđm icraginẽ eius quicreauiteos. Non ideo
tamen iampeccare non poterat siconsentirent iniquitati Nam

Expanded text:
non acceperit illo, a quo sperabat, offenso. Secundum hanc non acceperit illo, a quo sperabat, offenso. Secundum hanc ergo sententiam corpus animale habuit Adam non tantum ante paradisum, sed iam in paradiso constitutus, quamuis in interiore homine fuerit spiritalis secundum imaginem eius, qui creauit eum: quod amisit peccando meruitque etiam corporis mortem, qui non peccando mereretur et in corpus spiritale commutationem. nam si et interius animaliter uixit, non possumus dici ad hoc ipsius renouari. quibus enim dicitur: renouamini spiritu mentis uestrae, hoc eis dicitur, ut spiritales fiant: quod si ille nec in ipsa mente fuit, quomodo nos renouamur ad id, quod homo numquam fuit? apostoli autem et omnes iusti animale utique corpus adhuc habebant, sed tamen spiritaliter interius uiuebant, renouati scilicet in agnitionem dei secundum imaginem eius. qui creauit eos; non ideo tamen iam peccare non poterant, si consentirent iniquitati. nam
Abbreviated transcription (Latin):
peccatum : N hocergor enouamur secundũ id quod ami sit
adamid ẽ. secundum spm̃ mentis nrtẽ secundum autem
corpus qđ seminatur ammale & surg& spiritale in melius
renouabimur qđ nondum fuitadam : Dicitem a postolus
expoliantes uos u&erem hominẽ cum actib: eius in duite no¬
uumqui renouatur in agnitione dĩ secundum. imaginem
eius quicreauiteũ : Hanc imaginẽ inspũmentis in putes¬
sam ꝑdiditadam ꝑpeccatum quã recipimus ꝑgratiã iusti¬
tae. non spiritaleadq: in mostale corpus in quo ille nondũ
fuit & in quoerunt omnes scĩ resurgentes amostuis. hocem̃
putemiũ ẽ illius meriti qđ amisit : Pro inde illa stola pri¬
ma autipsa iustitia .ẽ. unde labsus ẽ Aut si indumentũ
corponelis inmostalitatis significat. &iam hancillesica¬
misit cũ ꝓpt̃ peccatũ ad eam ꝑuenire non puit : Dicitur
enim & amisisse uxorem & amisisse honorem quis peratũ

Expanded text:
peccatum! In hoc ergo renouamur secundum id, quod amisit peccatum! In hoc ergo renouamur secundum id, quod amisit Adam, id est secundum spiritum mentis nostrae; secundum autem corpus, quod seminatur animale et surget spiritale, in melius renouabimur, quod nondum fuit Adam. Dicit item apostolus: expoliantes uos ueterem hominem cum actibus eius induite nouum, qui renouatur in agnitionem dei secundum imaginem eius, qui creauit eum. hanc imaginem in spiritu mentis inpressam perdidit Adam per peccatum, quam recipimus per gratiam iustitiae, non spiritale atque inmortale corpus, in quo ille nondum fuit, et in quo erunt omnes sancti resurgentes a mortuis; hoc enim praemium est illius meriti, quod amisit. proinde illa stola prima aut ipsa iustitia est, unde lapsus est, aut, si indumentum corporalis inmortalitatis significat, etiam hanc ille sic amisit, cum propter peccatum ad eam peruenire non potuit. dicitur enim et amisisse uxorem et amisisse honorem, qui speratum
Abbreviated transcription (Latin):
in ipsoanimalis genere multo ẽ. decerius hab& enĩ necessi tatem
moriendi qđ illud non habuit : Quam uisrestabat ad huc ut im¬
mutar&ur & spiritale fastum plenã immostalitatẽ perciper&
Ibi cibo corruptibili none ger& tamen suuste uiuer& homo in
spiritalem habitudinem corpuseius mutar&ur non ir&
inmostem in nobis autẽ &iam iuste uiuentib: corpus mori¬
turum .ẽ ÷ Propter quã neces sitatem exillius primi ho¬
minis peccato uenientem non mostalem sed mostuum corpus
nrm̃ dixit a postolus qui a omnesinadam morimur: Item
dicit sicut .e. ueritas in ihũ deponereuos secundum priorem
conuersationẽ u&erem hominẽ eũ quicorrumpitur secun¬
dum concupiscentias deceptionis. hoc ẽ. factus adam ꝑpecca¬
tum. uideergo quid sequatur : Renouamini autem spũ
mentis urt̃ẽ & induite nouum hominẽ eum qui secundũ dm̃ crea¬
tus .ẽ. iniustitia & scitate ueritatis : Ecce qđ ꝑdidit adam per

Expanded text:
in ipso animalis genere multo est deterius; habet enim necessitatem in ipso animalis genere multo est deterius; habet enim necessitatem moriendi, quod illud non habuit. quamuis enim restabat adhuc, ut inmutaretur et spiritale factum plenam inmortalitatem perciperet, ubi cibo corruptibili non egeret, tamen, si iuste uiueret homo, in spiritalem habitudinem corpus eius mutaretur, non iret in mortem. in nobis autem etiam iuste uiuentibus corpus moriturum est. propter quam necessitatem ex illius primi hominis peccato uenientem non mortale, sed mortuum corpus nostrum dixit apostolus, quia omnes in Adam morimur. item dicit: sicut est ueritas in Iesu deponere uos secundum priorem conuersationem ueterem hominem, eum, qui corrumpitur secundum concupiscentias deceptionis, hoc est, factus Adam per peccatum. uide ergo, quid sequatur. renouamini autem spiritu mentis uestrae et induite nouum hominem, eum, qui secundum deum creatus est in iustitia et sanctitate ueritatis. ecce, quod perdidit Adam per
Abbreviated transcription (Latin):
Vi nouitae non de constitutione naturace. A quo lignoseparatusẽ
cumpeccass& ut poss& mori qui nisi peccassepossa nonmori
Mostal sergo eraet conditione corporisanimalis. In mostals
autem beneficio conditoris. Si enimcorpus ani male utique
mostale quia & moripoterat quamuis & in mestale ideo quin¬
& non mori poterat: Neq enim in mostale quod moriomnino
non possit erit nuisi spiriale quod nobis futurum inre suroca¬
tione ꝓmitatur. Ac ꝑ hocilludanimale & obhoc mostale quoc ppt̃
iuftrtiam spiritale fier&. & obhocomni modo inmostalera stu
est ꝓpe peccatum Non mostale quod anteerat. sed mostuum quod
poss& nonfieri si homonon peccussa. quomodo enim corpusnt̃m
dicita postolus mostuum cum ad hucd euiuentib: loquer&urnisi quia
iamipsa condiciomoriendi expeccato parentũ hȩ sit in prole:
Animaleestenim & hoccorpus sicut & primi hominis fuit sed hociam

Expanded text:
ligno vitae, non de constitutione naturae: a quo ligno separatus est ligno vitae, non de constitutione naturae: a quo ligno separatus est cum peccasset, ut posset mori, qui nisi peccasset posset non mori. Mortalis ergo erat conditione corporis animalis, immortalis autem beneficio Conditoris. Si enim corpus anmortale, quia et mori poterat, quamvis et immortale, quia non mori poterat. Neque enim immortale, quod mori omnino non possit. erit nisi spiritale, quod nobis futurum in resurrectione promittitur. ac per hoc illud animale et ob hoc mortale, quod propter iustitiam spiritale fieret, et ob hoc omni modo inmortale factum est propter peccatum non mortale, quod et antea erat, sed mortuum, quod posset non fieri, si homo non peccasset. Quomodo enim corpus nostrum dicit apostolus mortuum, cum adhuc de uiuentibus loqueretur, nisi quia iam ipsa condicio moriendi ex peccato parentum haesit in prole? animale est enim et hoc corpus, sicut et primi hominis fuit; sed hoc iam
Abbreviated transcription (Latin):
cao apn in pristinum corpus animale in quo fuit adam sedin melias
idẽ incorpus spiritale cume fficiemur ae quales ange uislis apticae¬
lesti habitationi ubiesca quae corrum pitur non e gebimus reno
uamur ergo spũ mentis nostrce secundum imaginemeius quiere¬
adutt nos quã peccando adam uitiauit : Renouabimur autẽ
&am carne cum hoc corruptibile indu&ur incorrptione
Itsat spiritalecor pisinquonon clum mutatus sedmu tandus chon iqdic
nisi mostem oria mcorpori sa nimalis pecando meriusse ndenuru
Non ant a postolus corpus quidem mortalepp̃t peccattum sed corpus
moftale secundum aliam & in mortale secundum alam causamdic
poterat Idest mostale quia poterat mori in mostalequia poteura
nonmori : A ud estenim non possemori sicutquas clam natuias
in mostalescreauitds̃. Alud ẽ aut posse nonmori secundum quem
modum prius bomo creatus ẽ in mostalis qui d pracesta batur de

Expanded text:
ccati non in pristinum corpus animale, in quo fuit Adam, sed in melius. ccati non in pristinum corpus animale, in quo fuit Adam, sed in melius. id est in corpus spiritale, cum efficiemur aequales angelis dei, apti caelesti havamur ergo spiritu mentis nostrae secundum imaginem ejus qui creavit nos, quam peccando Adam perdidit. Renovabimur autem etiam carne, cum hoc corruptibile induetur incorruptione, ut sit spirituale corpus; in quod nondum mutatus, sed mutandus erat Adam, nisi mortem etiam corporis animalis peccando meruisset. 36. Denique non ait Apostolus, Corpus quidem mortale propter peccatum; sed, Corpusmortale secundum aliam, et immortale secundum aliam causam dici poterat: id est mortale, quia poterat mori; immortale, quia poterat non mori. Aliud est enim non posse mori, sicut quasdam naturas immortales creavit Deus: aliud est autem posse non mori, secundum quem modum primus creatus est homo immortalis; quod ei praestabatur de
Abbreviated transcription (Latin):
ergo inmostale sianimale sed rursus nonuident qui eius corpus in
paradiso mutatum putant ut ex animale fier& spiritale nihil
impedire si non peccass& lit post para disi uitam quamiuste
oboedienter que uixiss& Acciper& eandem corporis mutationẽ
inuitam a &ernã ubi iam cibis corporelib: non eger& : Quid
ergo necesse ẽ. propthociam cogi figurate non ꝓpri. epara¬
disumintellegerequia nom poss& mori corpus nisi peccato
uerum ẽ. quidem quod non morerodur &ua corporenisi petcas seuꝑ
spirttale q uomodo ergo inquiunt renouari dicimur si non hocre¬
lipimas quod ꝑdidit primus homo inquodunes monlioruuipin¬
pipuisiuoe upimus secundũ quendã medõs s non hos peripinus
sec undũ quendam modũ nonitaqum morta sacota ponus iuflitã
serporis recipimus quam nondum habutbomo sed recipinus suus trea
ex quaꝑpeccatum labsus e homo renouabimut erga auiscastate ee¬

Expanded text:
ergo inmortale, si animale? Sed rursus non uident, qui eius corpus in ergo inmortale, si animale? Sed rursus non uident, qui eius corpus in paradiso mutatum putant, ut ex animali fieret spiritale, nihil inpedire. si non peccasset, ut post paradisi uitam, quam iuste oboedienterque uixisset, acciperet eandem corporis mutationem in uitam aeternam, ubi iam cibis corporalibus non egeret. quid ergo necesse est propter hoc iam cogi figurate, non proprie paradisum intellegere, quia non posset mori corpus nisi peccato? uerum est quidem, quod non moreretur etiam corpore, nisi peccasset;  cum deus uellet, fieri spiritale. Quomodo ergo, inquiunt, renouari dicimur, si non hoc recipimus, quod perdidit primus homo, in quo omnes moriuntur? hoc plane recipimus secundum quendam modum et non hoc recipimus secundum quendam modum. non itaque inmortalitatem spiritalis corporis recipimus, quam nondum habuit homo, sed recipimus iustitiam, ex qua per peccatum lapsus est homo. renouabimur ergo a uetustate pe
Abbreviated transcription (Latin):
uomodo ergo sine mostemortalis. Autquomodo non morta lissicor¬
pus animale Vnde quidam non eum mostem corporis peccato me¬
ruisse arbitrantur. sed mostem animae qua m facitiniquitas
amcredunt eum ꝓpt̃ corpus animale exiturum fuisse de hoc
corpore ad requiem scilic& quam nunchãbent scĩ quiia indormier
& in fines aecł eadem membra in mostalst̃ recepturum lit uidelica
morscorporis nonde peccato accidisseuideatur sed natunditer ut
animalium c&erorum : Verum hisrursus a postolus occurrit¬
& dicit corpus quidem mostuum .ẽ. propterpeccatum. sp̃sautẽ
uita ẽ. propteriuftitiã si aut̃ sp̃s bius qui s uscita uitx pma mostuis¬
habitatinuobis qui suscitauitx p̃ma mostui suiuificabit & mortala
corporaura perinhabitantẽ sp̃meius in nobis Ac ꝑ hoc moss &iã
corporis depeccato ẽ: Siergo non peccass& adam neccorpore
morer&ur Ideoq: in mostale haber& & corpus: Quomodo

Expanded text:
quomodo ergo sine morte mortalis? aut quomodo non mortalis, si corquomodo ergo sine morte mortalis? aut quomodo non mortalis, si corpus animale? Unde quidam non eum mortem corporis peccato meruisse arbitrantur, sed mortem animae, quam fecit iniquitas. nam credunt eum propter corpus animale exiturum fuisse de hoc corpore ad requiem scilicet, quam nunc habent sancti, qui iam dormierunt, et in fine saeculi eadem membra inmortaliter recepturum, ut uidelicet mors corporis non de peccato accidisse uideatur, sed naturaliter, ut animalium ceterorum. uerum his rursus apostolus occurrit et dicit: corpus quidem mortuum est propter peccatum, spiritus autem uita est propter iustitiam. si autem spiritus habitat in uobis, qui suscitauit Christum a mortuis uiuificabit et mortalia corpora uestra per inhabitantem spiritum eius in uobis. ac per hoc mors etiam corporis de peccato est. si ergo non peccasset Adam, nec corpore moreretur ideoque inmortale haberet et corpus. quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
non cõmemorat sed ut possint utraq testimonia scripturarũ inter
se consentire siue illud quod de inimali corpore distum ẽ siueilla quȩ
derenouatione nr plurima in scis litteris reperiuntur hoctam¬
quam necessario consequi credider̃. Sed siita ẽ frustra cona¬
mur paradi sum & illa s arbores earumq fructus pracẽ figunitũ
significationẽ prius accipere adrerum gestarum ꝓ pri&atẽ Quis
enim credatiamillius modicibos ex arborum pomis in mostalibus
& spiritalibus corporibus necessarios ẽẽ potuisse :¬
erumta mensi aliud non potest inueniri melius elegimus pana¬
disumspirita lit̃ intellegere quamuel putare non renouariho¬
minem. Cum totiens hoc scriptunt cõmemor& uel eum existimare
recipere quod non ostenditur amisisse : Huc accedit quod &i psa moss
hominis quameum peccato commeruisse multa diuina testimonia
conloquuntur Indicate umsine moste futurum fuissenisi pecluss&

Expanded text:
non commemorat; sed ut possint utraque testimonia scripturarum inter non commemorat; sed ut possint utraque testimonia scripturarum inter se consentire, siue illud, quod de animali corpore dictum est, siue illa, quae de renouatione nostra plurima in sanctis litteris reperiuntur, hoc tamquam necessario consequi crediderunt. Sed si ita est, frustra conamur paradisum et illas arbores earumque fructus praeter figuratam significationem prius accipere ad rerum gestarum proprietatem. quis enim credat iam illius modi cibos ex arborum pomis inmortalibus et spiritalibus corporibus necessarios esse potuisse? uerum tamen, si aliud non potest inueniri, melius eligimus paradisum spiritaliter intellegere quam uel putare non renouari hominem, cum totiens hoc scriptura commemoret, uel eum existimare recipere, quod non ostenditur amisisse. huc accedit, quod et ipsa mors hominis, quam eum peccato commeruisse multa diuina testimonia conloquuntur, indicat eum sine morte futurum fuisse, nisi peccasset.
Abbreviated transcription (Latin):
meliu frenouentur. ab inferiore tamen statuquã quo enent anteare¬
nouantur. undeergo ille filius mostuus erat & reuxit. perienit &
inuentus .ẽ. : linde illi ꝓfestur stola prima sinon inmortalitatem
recipit quã ꝑdidit adam. quomodo autẽ ꝑdidit in mostalitatẽ sicorpus
habuitanmaleneq: enĩ anima lecorpus sed spiritale erit cumcor¬
ruptibile hoc induerit incorruptione. & mortale hoc indueritin mor¬
talitatẽ : Non nulli his angustis coartati. utilla consto sententia
qua exemplum de animali corpore hinc datum .ẽ. ut dicer&ur :
Fastus .ẽ. primus homo adaminanimã uiuentẽ & ista renouatio
receptioq: in mosta litatis non ab surde dicatur in pristinũ futuna
in illud scilic& qđ adã ꝑdidit : putauerunt prius quidẽ hominem
fuis se corporis animalis sed dũ in pani diso constitutus ẽ eũ fuiss e
mutatũ sicut nos quoq resurrestione mutabimur: hoc quidẽ liber genoseos

Expanded text:
melius renouentur, ab inferiore tamen statu, quam quo erant antea, remelius renouentur, ab inferiore tamen statu, quam quo erant antea, renouantur. unde . ergo ille filius mortuus erat et reuixit, perierat et inuentus est, unde illi profertur stola prima, si non inmortalitatem recipit, quam perdidit Adam? quomodo autem perdidit inmortalitatem, si corpus habuit animale? neque enim animale corpus, sed spiritale erit, cum corruptibile hoc induerit incorruptionem, et mortale hoc induerit inmortalitatem. nonnulli his angustiis coartati, ut et illa constet sententia, qua exemplum de animali corpore hinc datum est, ut diceretur: factus est primus homo Adam in animam uiuentem, receptioque inmortalitatis non absurde dicatur in pristinum futura, in illud scilicet, quod Adam perdidit, putauerunt prius quidem hominem fuisse corporis animalis, sed, dum in paradiso constitutus est, eum fuisse mutatum, sicut nos quoque resurrectione mutabimur. hoc quidem liber Geneseos