comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uerbũ. maior est pat̾ scđm id qđ uer¬
bũ caro factũ est. Dicã etiã qđ arria¬
ni & eunomiani negare non possunt.
do paruus maiorib sicut scriptũ est
subditus erat. Quid gͥ heretice cũ xp̃c
sit ds̃ & homo loqͥtur ut homo. &
caliimaris dõ: Ille in se naturã cõm̃dat
humanã. tu in illo audes deformare
cdiuinã : Infidelis. ingrate. ideo ne tu
minuis eũ qͥ fecit te: qͥa dicit ille qͥd
factus sit ꝓpt̾ te. Equalis enĩ patͥ
filius ꝑ quẽ factus ẽ homo: ut minor
eẽt patre factus ẽ homo. Quod nͥ fie¬
ret quid ẽẽt homo: Dicat plane dñs
& magister nr̃. Si diligeretis me gau¬
deretis utiq qͥa uado ad patrẽ. qͥa
pater maior me est. Cũ discipłis au¬
diamus uerba cloctoris. ñ cũ alienis ꝓ¬
sequam̃ astutiã deceptoris. Agnoscamꝰ
geminã substantiã xp̃i. diuinã scilicet
qua ȩqualis ẽ patri. humanã qua ma¬
ior est pat̾. Utrũq autẽ simul non

Expanded text:
Verbum: major est Pater, secundum id quod VerVerbum: major est Pater, secundum id quod Verbum caro fatum est . Dicam etiam quod Ariani et Eunomiani negare non possunt: do parvus majoribus, sicut scriptum est, subditus erat . Quid igitur, haeretice, cum Csit et homo, loquitur ut homo, et calumniaris Deo? Ille in se naturam commendat humanam; tu in illo audes deformare divinam? Infidelis, ingrate, ideone tu minuis eum qui fecit te, quia dicit ille quid factus sit propter te? Aequalis enim Patri, Filius per quem factus est homo, ut minor esset Patre, factus est homo: quod nisi fieret, quid esset homo? 3. Dicat plane Dominus et Magister noster, Si diligeretis me, gauderetis utique, quia vado ad Patrem, quia Pater major me est. Cum discipulis audiamus verba doctoris, non cum alienis sequamur astutiam deceptoris. Agnoscamus geminam substantiam Christi; divinam scilicet qua aequalis est Patri, humanam qua major est Pater. Utrumque autem simul non
Abbreviated transcription (Latin):
minoe est non patre solo sed etiã sp̃ũ
scõ. neq id tantũ sed etiã se ipso. qͥa
idem ipse in forma dĩ maior est se ip
pulchro meruit appellari. Nã quid
aliud confitemͣ cũ dicimꝰ credere nos
in unigenitũ filiũ dĩ. qͥ sub pontio
pilato crucifixus est & sepultus:
Et quid eius nͥ caro sepulta est si¬
ne anima: Ac ꝑ hoc cũ credimus
in dĩ filiũ qͥ sepultus ẽ : ꝓfecto filiũ
di dicimꝰ & carnẽ quȩ sola sepul¬
ta est. Ipse est gͦ xp̃c filius dĩ
ȩqualis patri in forma dĩ. qͥa semet¬
ipsũ exinamuit non formã cłi amit¬
tens. sed formã serui accipiens. Maioe
est & sine ipso. quia maior ẽ foema
cłi quȩ amissa non ẽ : quã serui quȩ
accepta est. Qd itaq mirũ uel qͥd
indignũ. si scđm hanc formã serui
loquens ait cłi filius pat̾ maior me
est : & scdm dĩ formã loquens ait
idem ipse dĩ filius. ego & pat̾ unũ
sumus : Unũ st̃ enĩ scđm id qđ dĩ erat

Expanded text:
minor est, non Patre solo, sed etiam Spiritu minor est, non Patre solo, sed etiam Spiritu sancto: neque id tantum, sed etiam seipso; quia idem ipse in forma Dei major est seipsos in sepulcro meruit appellari. Nam quid aliud confitemur, cum dicimus credere nos in unigenitum Dei Filium, qui sub Pontio Pilato crucifixus est et sepultus? Et quid ejus nisi caro sepulta est sine anima? Ac per hoc cum credimus in Dei Filium qui sepultus est, profecto Filium Dei dicimus et carnem quae sola sepulta est. Ipse ergo Christus Filius Dei, aequalis Patri in forma Dei, quia semetipsum exinanivit, non formam Dei amittens, sed formam servi accipiens, major est et seipso; quia major est forma Dei quae amissa non est, quam servi quae accepta est. Quid itaque mirum, vel quid indignum, si secundum hanc formam servi loquens, ait Dei Filius, Pater major me est; et secundum Dei formam loquens, ait idem ipse Dei Filius, Ego et Pater unid quod Deus erat
Abbreviated transcription (Latin):
patrẽ : qͥa pater maior me est. Fer qđ
gͦ filius non est ȩqualis patri.
hoc erat iturus ad patrẽ. ã qͦ uentu¬
rus est iuos iudicaturus & mortuos.
ti unigenitꝰ nũquã recedit a patre.
sed cũ illo est ubiq totus pari diui¬
nitate : quã nullus continet locus.
Cũ enĩ in forma dĩ ẽẽt. sicut apłs
loquit᷑ non rapinã arbitratus est
ẽẽ ȩqualis dõ. Quomͦ enĩ rapina pos¬
set ẽẽ natura. quȩ non erat usurpa¬
ta sed nata: Semet ipsũ autẽ exina¬
niuit. formã serui accipiens. Non
gͦ amittens illã sed accipiens istã.
eo modo se exinaniens quo hic minor
apparebat. quã apud patrẽ manebat.
dĩ recessit. Hȩc est assũpta. non illa
consũpta. Propter hanc dicit pater
maior me ẽ. Propter illã uͦ ego & pat̾
unũ sumus. Hoc attendat arrianꝰ &
adtentione sit sanus. ne contentione
sit uanus. aut quod est peius insanus.
Hec  enĩ foema serui in qua dĩ filius

Expanded text:
Patrem vado, quia Pater major me est. Per quod Patrem vado, quia Pater major me est. Per quod igitur Filius non est aequalis Patri, per hoc erat iturus ad Patrem, in quo venturus est vivos judicaturus et mortuos. tri, nunquam recessit a Patre, sed cum illo est ubiqnitate, quam nullus continet locus. Cum enim in forma Dei esset, sicut Apostolus loquitur, non rapinam arbitratus est esse aequalis Deo. Quomodo enim rapina posset esse natura quae non erat usurpata, sed nata? Semetipsum autem exinanivit, formam servi accipiens : non ergo amittens illam, sed accipiens istam. Eo modo se exinaniens, quo hic minor apparebat quam apud Patrem manebat. Dei recessit, haec est assumpta, non illa consumpta. Promajor me est: propter illam vero, Ego et Pater unum sumus . 2. Hoc attendat arianus, et attentione sit sanus: ne contentione sit vanus, aut, quod est pejus, insanus. Haec est enim forma servi, in qua Dei Filius
Abbreviated transcription (Latin):
ego dixi uobis. uado &
Quemio ad uos. Si dilige¬
retis me gauderetis utiq. quia ad
patrẽ ego uado: qͥa pater maior me
est. Hinc gͦ turbare̾ & formidare po¬
terat cor illoꝵ qđ ibat ab eis quãuis
uenturus ad eos: ne focsitan gregẽ lu¬
pus hoc intͣuallo inuaderet pastoris
absentia. Sed a quib homo abscedebat.
ds non derelinquebat. Et idem ipse
qđ homo erat. & manebat ꝑ id qđ
ds erat. Ibat ꝑ id quod uno loco erat.
manebat per id qđ ubiq erat. Cur
itaq turbaret᷑ & foemidaret cor:
quando ita deserebat oculos. ut non
desereret cor: Quãuis ds̃ etiã qͥ nul¬
lo continet᷑ loco discedat ab eoꝵ coe¬
dib qͥ eũ relinquunt morib non pe¬
dib. & ueniat ad illos qͥ conuertun¬
t᷑ ad eũ non facie sed fide : & acce¬
dunt ad eũ mente non carne. Ut
autẽ intelligerent scđm id quod homo
erat eũ dixisse uado & uenio aduos.:
adiecit atq ait. Si diligeretis me
gauderetis utiq quia ego uado ad

Expanded text:
s, Vado et venio ad vos. Si diligeretis me, gauderetis utique, quia vado ad Patrem, quia Pater major me est. Hinc ergo turbari et formidare poterat cor illorum, quod ibat ab eis, quamvis venturus ad eos, ne forsitan gregem lupus hoc intervallo invaderet pastoris absentia. Sed a quibus homo abscedebat, Deus non relinquebat: idem ipse quod homo erat, et manebat per id quod Deus erat: ibat per id quod uno loco erat, manebat per id quod ubique erat. Cur itaque turbaretur et formidaret cor, quando ita deserebat oculos, ut non desereret cor? Quamvis Deus etiam qui nullo continetur loco, discedat ab eorum cordibus, qui eum relinquunt moribus, non pedibus; et veniat ad eos qui convertuntur ad eum non facie, sed fide, et accedunt ad eum mente, non carne. Ut autem intelligerent secundum id quod homo erat eum dixisse, Vado et venio ad vos; adjecit, atque ait, Si diligeretis me, gauderetis utique, quia ego vado
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfruant᷑. Et quando iustis dant
potest uera ubi non est uera condeor¬
cdia. quia disiuncta sunt corda. Quo
ita ille consors dicendus est. qͥ corda
cẽ relinquit & pacẽ suã nobis lat
non sicut mundus sed sicut ille ꝑ
quẽ factus ẽ mundus : ut concodes
simus iungamꝰ inuicẽ corda. & cor
unũ sursũ habeamus. nec coerũpat᷑
in t̃ra.

Expanded text:
perfruantur: et quando justis dant perfruantur: et quando justis dant potest vera, ubi non est vera concordia, quia disiuncta sunt corda. Quomita ille concors dicendus est, qui corda cem relinquit, et pacem suam nobis dat, non sicut mundus, sed sicut ille per quem factus est mundus, ut concordes simus; jungamus invicem corda, et cor unum sursum habeamus, ne corrumpatur in terra.
Abbreviated transcription (Latin):
diligamus. Sed nec ipsa  estͦ: qͥa co¬
gitationes cordis nr̃i inuicẽ non ui¬
demus. & quedã de nobis quȩ non
sunt in nobis uel in melius inuicẽ
uel int᷑e terius opinam᷑. Itaq ista etiã
si ab illo nobis relicta ẽ : pax nr̃a ẽ.
Nisi enĩ ab illo non haberemꝰ & ta¬
lẽ. sed ipse non habet talẽ. Si te¬
nuerimus usq in finẽ qualẽ acce¬
pimus. qualẽ habebimꝰ ubi nichil
nobis repugnet ex nobis. & nichil
nos inuicẽ lateat in cordib nr̃is:
nec ignoro ista dñi uerba etiã sic
accipi posse. ut enisdẽ sententię
repetitio uideat᷑. Pacẽ relinqͦ uobis
pacẽ meã do uobis: ut qđ dixerat
Ut uolet qͥsq accipiat. me tam̃ de¬
sic tenere ipsã pacẽ. ubi aduersariũ
concordit̃ uincimꝰ. ut desideremus
pacẽ ubi aduersariũ non habebimꝰ.
quomͦ homines dant qͥ diligt̃ mun¬
dũ ita do uobis : U ꝓpt̃ea clant
sibi pacẽ. ut sine molestia litiũ atq
belloꝵ non dõ sed amico suo mundo

Expanded text:
diligamus. Sed nec ista plena est, quia cogitationes cordis nostri invicem non videmus; et quaedam de nobis, quae non sunt in nobis, vel in melius invicem vel in deterius opinamur. Itaque ista etiam si ab illo nobis relicta est pax, nostra est. Nisi enim ab illo, non haberemus et talem: sed ipse non habet talem. Si tenuerimus usque in finem, qualem accepimus, qualem habet habebimus, ubi nihil nobis repugnet ex nobis, et nihil nos invicem lateat in cordibus nostris. Nec ignoro ista Domini verba etiam sic accipi posse, ut ejusdem sententiae repetitio videatur. Pacem relinquo vobis, pacem meam do vobis. Ut quod dixerat Ut volet quisque accipiat: me tamen desic tenere istam pacem, ubi adversarium concorditer vincimus, ut desideremus pacem, ubi adversarium non habebimus. quomodo homines dant qui diligunt mundum, ita do vobis? Qui propterea dant sibi pacem, ut sine molestia litium atque bellorum, non Deo, sed amico suo mundo
Abbreviated transcription (Latin):
te sapientes ⁊ beati sunt : qr ⁊ hoc ꝓmi¬
sit dñs suis in resur rectione. Erunt
inquit sicut angeli in cęlis. Et ideo
post illam petitionẽ qua dicit᷑ adueNi¬
at regnũ tuũ seqͥtur.
Fiat uoluntas
tua sicut iNcęlo ⁊ interra

Expanded text:
te sapientes et beati sunt; quia et hoc promite sapientes et beati sunt; quia et hoc promisit Dominus suis: In resurrectione erunt, inquit, sicut Angeli in coelis . 21. Et ideo post illam petitionem qua dicimus, Adveniat regnum tuum, sequitur, Fiat voluntas tua sicut in coelo et in terra
Abbreviated transcription (Latin):
predicatũ fuerit in om̃ib gentib. Quȩ
res ꝑtinet. ad scĩficationẽ nominis dĩ.
Sic enĩ ⁊ hic ita dictũ est adueniat reg¬
Sed forte quis dicat adueniat dictum
esse in t̾ram. quasi uͦ uon ipse etiam nc̃ reg¬
net in t̾ra semꝑq iNIea regnauerit a con¬
stitutione mundi. Adueniat gͦ accipi¬
endũ est : manifestet᷑ hominib. Quẽ¬
admocłũ enĩ etiam p̃sens lux absens est
cȩxis ⁊ eis qui oculos clauđt. ita dĩ reg¬
bit ignorare dĩ regnũ. cum eius unige¬
nitꝰ non sołũ intelligibilit᷑ sed etiam ui¬
sibilit᷑ in homine dnico de cęlo uenerit
udicaturus uiuos ⁊ mortuos. Post
qđ iudiciũ idest cum discretio ⁊ sepa¬
ratio iustoꝵs ab iniustis facta fuerit.
ita inhabitabit iustos ds. ut non opus
sit quẽq doceri ꝑ hominẽ. sed sint omes
ut scriptũ est docibiles dõ. Deinde
beata uita om̃i ex parte ꝑficiet᷑ in scĩs
in ȩt᷑Num. sicut nc̃ cęlestes angeli scĩs¬
simi atq beatissimi do solo illustran¬

Expanded text:
praedicatum fuerit in omnibus gentibus : quae res pertinet ad sanctificationem nominis Dei. Non enim et hic ita dictum est, Adveniat regSed forte quis dicat, Adveniat dictum esse in terram. Quasi vero non etiam ipse nunc regnet in terra, semperque in ea regnaverit a constitutione mundi. Adveniat ergo accipiendum est, manifestetur hominibus. Quemadmodum enim etiam praesens lux absens est caecis, et eis qui oculos claudunt; ita Dei regbit ignorare dei regnum, quum eius unigenitus non solum intellegibiliter sed etiam uisibiliter in homine dominico de caelo uenerit iudicaturus uiuos et moquod judicium, id est, cum discretio et separatio justorum ab injustis facta fuerit, ita inhabitabit justos Deus, ut non opus sit quemquam doceri per hominem, sed sint omnes, ut scriptum est, docibiles Deo . Deinde beata vita omni ex parte perficietur in sanctis in aeternum, sicuti nunc coelestes Angeli sanctissimi atque beatissimi, solo Deo illustran
Abbreviated transcription (Latin):
Qđ non sic petit᷑ quasi non sit scm̃ nom̃ dñi.
sed ut scmͣ habeat᷑ ab hominib: idest.
ita illis innotescat dr̃. ut non existiment.
aliquid sanctius qđ magis offendẽ time¬
ant. Neꝙ enim qr dictum est notꝰ iN
uidea ds in isrł magnũ nom̃ eius sic intel¬
ligendũ est quasi alibi minor sit ds̃. ali¬
bi maior : sed ibi magnũ est nom᷑ eius.
ubi ꝓsuȩ maiestatis magnit udine nomi¬
nat᷑. Et hoc est qđ nc̃ agit᷑. dum euan¬
gelium adhuc usq ꝑ diuersas gentes
innotescendo cõmencdat unius dĩ nom̃.
ꝑ ãministratiorsem filii gius. Deinde

Expanded text:
 non sic petitur, quasi non sit sanctum nomen Dei, sed ut sanctum habeatur ab hominibus: id est, ita illis innotescat Deus, ut non existiment aliquid sanctius, quod magis offendere timeant. Neque enim quia dictum est, Notus in Judaea Deus, in Israel magnum nomen ejus ; sic intelligendum est quasi alibi minor sit Deus, alibi major: sed ibi magnum est nomen ejus, ubi pro suae majestatis magnitudine nominatur. Et hoc est quod nunc agitur, dum Evangelium adhuc usque per diversas gentes innotescendo, commendat unius Dei nomen per administrationem Filii ejus. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
ut rũ in spm̃ scm̃ iudei peccauer iNT.
quando dixert̃ qđ in belzebul. pͥN¬
cipe demoniors demonsia dñs expelłet.¬
utrum hoc in ipsum dñm dictũ accipiamꝰ
rant ingrati tam p̃sentib beneficus ꝗͣ¬
uis non dũ xp̃iani fuerint tam̃ ꝓpter
ipsam inuidentie magnitudinẽ in spm̃ scoi
peccasse credendi sunt. Non enĩ hoc
colligit᷑ de uerbis dñi. Quis enim eo¬
dẽ loco dixerit qͥcũq autẽ dixerit
uerbũ nequã adũsus filiũ hominis
remitret᷑ ei. qͥ autẽ dixerit aduer
sus sp̃m scm̃ non remittet᷑ ei neꝙ iN
hoc scło neq in futuro: tam̃ uideri
potest ad hoc eos monuisse ut accedart
ad gram. & post acceptam gram noN
ita peccent ut tc̃ peccauert̃. Nunc
enim in filiũ hominis dixert̃ uerbũ
inuicte & gram quam acceꝑunt oppug¬
nare uoluerint : non eis dimitti neq
in hoc scło neq in futuro. Nã si eossic
hab̾et condem pNIatos ut nulla spes
illis reliqua esset : ñ alhuc moneN¬
dos iudicaret cum addidit dicens.

Expanded text:
m Judaei peccaverint, quando dixerunt quod in Beelzebub principe daemoniorum daemonia Dominus expellereutrum hoc in ipsum Dominum dictum accipiamus, rant, ingrati tam praesentibus beneficiis, quamvis nondum christiani fuerint, tamen propter ipsam invidentiae magnitudinem in Spiritum sanctum peccasse credendi sunt? Non enim hoc colligitur de verbis Domini. Quamvis enim eodem loco dixerit, « Quicumque enim dixerit verbum nequam adversus Filium hominis, remittetur ei: qui autem dixerit verum sanctum, non remittetur ei, neque in hoc saeculo, neque in futuro; » tamen videri potest ad hoc eos monuisse, ut accedant ad gratiam, et post acceptam gratiam non ita peccent, ut nunc peccaverunt. Nunc enim in Filium hominis dixerunt verbum invidere, et gratiam quam acceperunt oppugnare voluerint, non eis dimitti, neque in hoc saeculo neque in futuro. Nam si eos sic haberet condemnatos, ut nulla spes illis reliqua esset, non adhuc monendos judicaret, cum addidit dicens:
Abbreviated transcription (Latin):
contra illam sententiam dñi ueniamꝰ
qua p̃cepit semꝑ ignoscendũ frĩ pe¬
tenti ut sibi fr̃ ignoscat : sed qr illiꝰ
peccati tanta lues est. ut dep̃candi Humili¬
tatẽ subire non possit. etiam si peccatũ suũ
mala conscientia ⁊ ignoscere ⁊ enuntiare co¬
gat᷑. EUm enim oxit uidas. peccaui
qł tradider ĩ sanguinẽ iustum : faci¬
lius tam̃ desꝑatione eueͬrit ad laque
um.ꝙ. humilitaueniao dep̾catꝰ est.
Quapropt̾ multum int̾est quali peniteN¬
tie ignoscat ds. Multi enim multo
citius se fatent᷑ heccasse. atq ita sibi
succensent ut uehem̃ter se peccasse
nollent : sed tam̃ animũ ad humilian¬
dũ & optẽꝑand̾cor implorandamq ueni¬
am nondepont᷑. Quam m̃tis affectioNͥe
ꝓpt̾ peccati magnitudinẽ iam de
cdampnatione illos hab̾e credendũ
est. Et hoc est fortasse peccare in

Expanded text:
contra illam sententiam Domini veniamus, contra illam sententiam Domini veniamus, qua praecipit semper ignoscendum esse fratri petenti ut sibi frater ignoscat : sed quia peccati tanta labes est, ut deprecandi humilitatem subire non possit, etiam si peccatum suum mala conscientia et agnoscere et enuntiare cogatur. Cum enim dixisset Judas, Peccavi, quod tradiderim sanguinem justum; facilius tamen desperatione cucurrit ad laqueum , quam humilitate veniam deprecatus est. Quapropter multum interest quali poenitentiae ignoscat Deus. Multi enim multo citius se fatentur peccasse, atque ita sibi succensent ut vehementer se peccasse nollent; sed tamen animum ad humiliandum et obterendum cor, implorandamque veniam non deponunt: quam mentis affectionem, propter peccati magnitudinem, jam de damnatione illos habere credendum est. 75. Et hoc est fortasse peccare in
Abbreviated transcription (Latin):
ti subiectus est frẽr uel soror in huius¬
modi. Peccatum gͦ fris ad mortempu
nitatem. & aduersus ipsam gram qua re¬
conciliatus est dõ inuidie facib agitat᷑.
Peccatũ aut ẽ non ad mortẽ ẽsi quisq non
amorem ꝑ odium a fr̃e alienauerit: sed
officia fr̃nitati debita ꝑ aliquam infir¬
mitatem animi ñ exibuerit. Quappt᷑
tis inierant. Et beatus stephanus iN
illam cõmunẽ gram limicabant. Et
alexandro. qͥ iam fr̃ erat. & ad mortẽ
idest iuidiȩ facibꝰ fr̃nitatem oppugnando
peccauerat. ꝓ his autẽ qͥ Non abruꝑant
amorẽ sed timore succubuerant orat ut
eis ignoscat᷑. Sic enĩ dicit. Alex ander
erarius multa mala mͥ ostendit. reddet
ta. ualde enio resistit nr̃is sermonib
Deinde subiungit pro qͥb orat. ita dicens.
In pͥma defensione mea nemo mͥ adfuit.
sed omẽs me dereliquert: nonillis im.¬
putet᷑. Ista differentia peccatoꝵ iu¬
cła tradentem a petͦ negante dist inguit.
ñ qr penitenti non sit ignoscendũ. ne

Expanded text:
ti subjectus est frater vel soror in hujusmodi . Peccatum ergo fratris ad mortem purnitatem, et adversus ipsam gratiam, qua reconciliatus est Deo, invidentiae facibus agitatur. Peccatum autem non ad mortem est, si quisquam non amorem a fratre alienaverit, sed officia fraternitatis debita per aliquam infirmitatem animi non exhibuerit. Quapropter tis inierant. Et beatus Stephanus in illam communem gratiam dimicabant. Et Alexandro, quia jam frater erat, et ad mortem, id est, invidentia fraternitatem oppugnando, peccaverat. Pro his autem qui non abruperant, amorem, sed timore succubuerant, orat ut eis ignoscatur. Sic enim dicit: Alexander aerarius multa mihi mala ostendit; reddet ta. Valde enim restitit nostris sermonibus. Deinde subjungit pro quibus orat, ita dicens: In prima mea defensione nemo mihi adfuit, sed omnes me dereliquerunt, non illis imputetur. Ista differentia peccatorum Judam tradentem a Petro nnon quia poenitenti non sit ignoscendum, ne
Abbreviated transcription (Latin):
sationẽ de peccato suo. Si enĩ non
habent. cur hic dictũ est ꝓpterea
istos non habere qͥa uenit & locu¬
tus eis est. Si autẽ habent. utrũ
ad hoc habeant ut a penis alienen¬
t᷑. an ut mitius puniant᷑. Ad hȩc
inquisita ꝓ meo captu dño donante
respondeo. habere illos excusationẽ
non de om̃i peccato suo: sed de hoc
peccato qͦ in xp̃m non crediderunt
ad qͦs non uenit & quib non est
locutus. Sed non in eo numero. st̃
hi ad quos in discipłis uenit. & qͥb
ꝑ discipłos est locutus. quod & nõ
facit. Nã ꝑ ęccłam suã uenit ad
gentes. & ꝑ eccłam loquit᷑ gentib.
Ad hoc enĩ ꝑtinet quod ait qͥ uos
recipit me recipit: & qui uos sper¬
nit me sperit. An uultis in qͥt
apłs paulus experim̃tũ accipere eiꝰ
qͥ in me loquit᷑ xp̃s : Restat inqͥ¬
rere utrũ hi qͥ priusquã ȩ̃ uangłm¬
sunt seu p̾ueniunt᷑. possunt hab̾e
hanc excusationẽ. Possunt plane. s

Expanded text:
sationem de peccato suo. Si enim non sationem de peccato suo. Si enim non habent, cur hic dictum est propterea istos non habere, quia venit et locutus est eis? Si autem habent, utrum ad hoc habeant ut a poenis alienentur, an ut mitius puniantur? Ad haec inquisita pro meo captu, Domino donante, respondeo, habere illos excusationem, non de omni peccato suo, sed de hoc peccato quo in Christum non crediderunt, ad quos non venit, et quibus non est locutus. Sed non in eo sunt numero hi ad quos in discipulis venit, et quibus per discipulos est locutus, quod et nunc facit: nam per Ecclesiam suam venit ad Gentes, Ad hoc enim pertinet quod ait: Qui vos recipit, me recipit; et qui vos spernit, me spernit . An vultis, inquit apostolus Paulus, experimentum accipere ejus qui in me loquitur ? Restat inquirere utrum hi qui priusquam Chsunt, seu praeveniuntur, possint habere hanc excusationem. Possunt plane, sed
Abbreviated transcription (Latin):
euidentissime indicat ȩuangłm. ui¬
deis locutus ẽ xp̃c non aliis gentib
In eis gͦ uoluit intelligi mundũ qͥ
odit xp̃m & discipłos eius. immo
uͦ non eis solis. sed hos quoq ad eun¬
dẽ mundũ ꝑtinere monstrauit.
Quid ẽ gͦ si non uenissem & locutus
eis fuissem peccatũ non haberent:
Numqͥd sine peccato erant iudei
antequã xp̃s ad eos in carne uenis¬
set: Quis gͦ uͦel stultissimꝰ dixerit:
Sed magnũ qđdã peccatũ non
om̃e peccatũ quasi sub generali no¬
mine uult intelligi. Hoc ẽ enĩ pec¬
catũ qͦ tenent̃ cuncta peccata. qđ
unusquisq si non habeat dimittun¬
t ei cuncta peccata. Hoc ẽ autẽ
non credentib exitiabilis factus ẽ:
stiterit qͥb dã q̃uidẽ odor intȩ in
uitã. quib dã uͦ odoe mortis in mor
tẽ. Sed qđ adiunxit atq ait nc̃
autẽ excusationẽ non habent de
peccato suo: potest mouere que¬
rentes utrũ hi ad qͦs non uenit
xp̃c nec locutus est eis habeant excu¬

Expanded text:
evidentissime indicat Evangelium. Judaeis locutus est Christus, non aliis gentibus. In eis ergo voluit intelligi mundum, qui odit Christum et discipulos ejus. Imo vero non in his solis, sed hos quoque ad eumdem mundum per tinere monstravit. Quid est ergo, Si non venissem, et locutus eis fuissem, peccatum non haberent? Numquid sine peccato erant Judaei, antequam Christus ad eos in carne venisset? Quis hoc vel stultissimus dixerit? Sed magnum quoddam peccatum, non omne peccatum, quasi sub generali nomine vult intelligi. Hoc est enim peccatum quo tenentur cuncta peccata, quod unusquisque si non habeat, dimittuntur ei cuncta peccata: hoc est autemnon credentibus exitiabilis factus est:stiterit quibusdam quidem odor vitae in vitam, quibusdam vero odor mortis in mortem . 2. Sed quod adjunxit, atque ait, Nunc autem excusationem non habent de peccato suo, potest movere quaerentes, utrum hi ad quos non venit Christus, nec locutus est eis, habeant excu
Abbreviated transcription (Latin):
si sermonẽ meũ seruaue¬
runt & ur̃m seruabunt:
s hȩc om̃ia facient uob̃
ꝓpter nomen meũ. qͥa nesciunt eũ qͥ
misit me. De quib autẽ hoc dixerit
si queramꝰ : inuenimꝰ eũ ad hec uerba
uenisse ab eo qđ dixerat si mundus
uos odit scitote quia me pͥorẽ uobis
olio habuit. nunc uͦ  addidit si non
uenissẽ & locutus eis fuissẽ peccatũ
non haberent: iudeos ostendit exp̃s¬
sius. De his gͦ & illa dicebat. nã hoc
indicat uerboꝵ ipsa contexti o De
his enĩ dicit si non uenissẽ & locutꝰ
eis fuissẽ peccatũ non haberent de
qͥb dicebat. si me ꝑsecuti sunt & uos
ꝑsequent᷑. si sermonẽ meũ seruauer̃t᷑
& ur̃m seruabunt. sed hȩc om̃ia
facient uobis ꝓpt̾ nom̃ meũ: qͥa nesci

Expanded text:
eum servaverunt, et vestrum servabunt: sed haec omnia facient vobis propter nomen meum, quia nesciunt eum qui misit me. De quibus autem hoc dixerit si quaeramus, invenimus eum ad haec verba venisse ab eo quod dixerat, Si mundus vos odit, scitote quia me priorem vobis odio habuit: nunc vero quod addidit, Si non venissem, et locutus eis fuissem, peccatum non haberent, Judaeos ostendit expressius. De his ergo et illa dicebat; nam hoc indicat verborum ipsa contextio. De his enim dicit, Si non venissem, et locutus eis fuissem, peccatum non haberent, de quibus dicebat, Si me persecuti sunt, et vos persequentur; si sermonem meum servaverunt, et vestrum servabunt: sed haec omnia faci
Abbreviated transcription (Latin):
gͥ nc̃ qͥdẽ tͥsti¬
tiã habetis. iterũ autẽ uidebo uos
& gaudebit cor meũ. & gaudi ũ
urm nemo tollet a uobis. Nec ista
similitude. ad intelligendũ uidet᷑
ẽẽ difficilis. qm̃ cõparatio eius in ꝓp̃¬
tu ẽ eodẽ ipso exponente cur dicta
sit. Parturitio qͥppe tristiciȩ: part̾
autẽ gaudio cõparat᷑. Quod tunc
magis ẽẽ̾ consueuit: quando non
puella sed puer nascit᷑. Qđ uͦ ait
gaudiũ urm nemo tollet a uobis.
quia gaudiũ ipsoꝵ ipse ẽ iħs : signi¬
ficatũ ẽ qd ait apłs. Xp̃s resurgens

Expanded text:
dem tristitiam habetis; iterum autem videbo vos, et gaudebit cor vestrum, et gaudium vestrum nemo tollet a vobis. Nec ista similitudo ad intelligendum videtur esse difficilis; quoniam comparatio ejus in promptu est, eodem ipso exponente cur dicta sit. Parturitio quippe tristitiae, partus autem gaudio comparatur; quod tunc majus esse consuevit, quando non puella, sed puer nascitur. Quod vero ait, Gaudium vestrum nemo tollet a vobis, quia gaudium eorum est ipse Jesus, significatum est q
Abbreviated transcription (Latin):
discipłos suos de carnalib uel animalib
se spũales ꝓmisisse facturũ: quãuis non¬
clũ tales quales erimꝰ quando sp̃uale
etiã corpus habebimꝰ. s qualis erat qͥ di¬
cebat. Sapientiã loqͥm̃ int̾ ꝑfectos. Et.
non potui uobis loqͥ quasi spũalib s

Expanded text:
discipulos suos de carnalibus vel animalibus discipulos suos de carnalibus vel animalibus se spirituales promisisse facturum, quamvis nondum tales quales erimus, quando spirituale etiam corpus habebimus; sed qualis erat qui dicebat, « Sapientiam loquimur inter perfectos » ; et, « Non potui vobis loqui quasi spiritualibus, sed
Abbreviated transcription (Latin):
nuntiabo uobis. Poss ĩ dicere hanc de qͣ
loqͥm̾ horã futurũ opaetere sctm̃¬
intelligi. ubi uidebimꝰ palã qđ beatus pau¬
lus dicit facie ad faciẽ. ut quod ait hȩc in
prouerbiis locutus sũ uobis. hoc sit qđ ab
eodẽ apło dictũ ẽ. Elidemus nunc ꝑ spe¬
culũ in enigmate. Adnuntiabo autẽ uo¬
bis. quia ꝑ filiũ pater uidebit᷑. iuxta il¬
lud qđ alibi dicit. Neq patrẽ qͥs cog¬
noscit nͥ filius. & cui uoluerit filius re¬
uelare. Sed istũ sensũ uidet᷑ impedire
qđ sequit᷑. illo tlie in nomine meo pete¬
tis. In futuro enĩ scło cũ ꝑuenerimꝰ ad
regnũ ubi similes ei erimꝰ qmͣ uidebi¬
mus eũ sicuti ẽ. qͥd petituri sumꝰ. qͣndo
satiabit᷑ in bonis desideriũ nr̃m: Unde
manifestabit᷑ gła tua. Petitio nãq ali¬
cuius ẽ indigentię. quȩ ibi nulla erit
ubi hȩc satietas erit. Relinqͥtur itaq
quantũ sapere ualeo ut intelligat᷑ iħc

Expanded text:
nuntiabo vobis. Possem dicere hanc de qua nuntiabo vobis. Possem dicere hanc de qua loquitur horam, futurum oportere saeculuintelligi, ubi videbimus palam, quod beatus Paulus dicit, facie ad faciem; ut quod ait, Haec in proverbiis locutus sum vobis, hoc sit quod ab eodem apostolo dictum est, Videmus nunc per speculum in aenigmate : annuntiabo autem vobis, quia per Filium Pater videbitur, juxta illud quod alibi ait, Neque Patrem quis cognoscit, nisi Filius, et cui voluerit Filius revelare . Sed istum sensum videtur impedire quod sequitur: Illo die in nomine meo petetis. In futuro enim saeculo cum pervenerimus ad regnum, ubi similes ei erimus, quoniam videbimus eum sicuti est , quid petituri sumus, quando satiabitur in bonis desiderium nostrum ? Unde manifestabitur gloria tua . Petitio namque alicujus est indigentiae, quae ibi nulla erit ubi haec satietas erit. 4. Relinquitur itaque, quantum sapere valeo, ut intelligatur Jesus
Abbreviated transcription (Latin):
qͥd ẽẽ cũ nichil sit. In cõparatior qͥppe
spũalis hominis qͥ scit gr̃ã dĩ se ẽẽ qđ
est : quisquis uana p̾sumit. nichil est.
Dicg recte intelligi potest. am̃ͣ amen
dico uobis siquid petieritis patre̾ in
nomine meo dabit uobis: ut hoc qđ ait
siquid non qđ libet intelligat᷑. sed aliqͥd
qđ non in beate uitȩ cõparatiõe sit
nichil. Et quod sequit᷑ usq modo non
petistis quicquã in nomine meo. duob mo¬
disintelligi potest. uel qͥa ñ in nomine meo
petistis qđ nom̃ non sicut cognoscendũ
ẽ cognouistis: uel non petistis quicquã.
qm in cõparatiõe rei quã petere debuis¬
tis. ꝓ nichilo habendũ ẽ qđ petistis. Ut
ut gaudiũ ur̃m sit plenũ. & accipietis.
Isto enĩ bono in petendo ꝑseuerantes scõs
suos nequaquã miscdia diuina frauda¬
bit. Hȩc inqͥt in ꝓuerbiis locutus sũ
uobis. Uenit hora. cũ iã in ꝓuerbiis
loquar uobis: s palã de patre meo ad¬

Expanded text:
quid esse, cum nihil sit . In comparatione quippe quid esse, cum nihil sit . In comparatione quippe spiritualis hominis, qui scit gratia Dei se esse quod est, quisquis vana praesumit, nihil est. recte intelligi potest, Amen, amen dico vobis, si quid petieritis Patrem in nomine meo, dabit vobis; ut hoc quod ait, si quid, non quodlibet intelligatur, sed aliquid quod non in beatae vitae comparatione sit nihil. Et quod sequitur, Usque modo non petistis quidquam in nomine meo, duobus modis intelligi potest: vel quia non in nomine meo petistis, quod nomen non sicut cognoscendum est cognovistis; vel non petistis quidquam, quoniam in comparatione rei quam petere debuistis, pro nihilo habendum est quod petistis. Ut ut gaudium vestrum sit plenum, et accipietis. Isto enim bono in petendo perseverantes sanctos suos nequaquam misericordia divina fraudabit. 3. Haec, inquit, in proverbiis locutus sum vobis: venit hora cum jam non in proverbiis loquar vobis, sed palam de Patre meo an
Abbreviated transcription (Latin):
tur his uerbis quȩ ad eos quȩͥ petunt
ꝓpriȩ ꝑtinent. Exaudiunt᷑ qͥppe õs
sci ꝓ se ipsis: non autẽ ꝓ om̃ib exaudi¬
untur uel amicis uel in imicis sus uel
qͥb libet aliis. qͥa ñ ut cũq dictũ ẽ da¬
bit. s dabit᷑ uobis. Usq mͦ inqͥt non
petistis quicquã in nomine meo. Peti
te & accipietis : ut gaudiũ ur̃m sit
plenũ. Hoc qđ dicit gaudiũ plenũ.
ꝓfecto non carnale s sp̃uale gaudiũ
est : & quando tantũ erit ut aliqͥd ei
iã ñ sit addendũ. ꝓcullubio tunc
erit plenũ. Quicqͥd gͦ petit᷑ quod
ꝑtineat ad hoc gaudiũ consequendũ. hoc
est in nomine xp̃i petendũ: si diumã
intelligimus grãm. si uͤ beatã poscimꝰ uitã.
Quicqͥd autẽ aliud petit᷑. nichil petitur:
non quia nulla om̃ino res ẽ. s qͥa in tan¬
te rei comparatiõe quicqͥd aliud concu¬
piscit᷑ nichil ẽ. Neq enĩ ꝓpsus nulla res
est homo de qͦ ait apłs: qͥ se putat ali¬

Expanded text:
tur his verbis, quae ad eos qui petunt tur his verbis, quae ad eos qui petunt proprie pertinent. Exaudiuntur quippe omnes sancti pro seipsis, non autem pro omnibus exaudiuntur vel amicis vel inimicis suis, vel quibuslibet aliis: quia non utcumque dictum est, dabit; sed dabit vobis. 2. Usque modo, inquit, non pette, et accipietis, ut gaudium vestrum sit plenum. Hoc quod dicit gaudium plenum, profecto non carnale, sed spirituale gaudium est: et quando tantum erit, ut aliquid ei jam non sit addendum, procul dubio tunc erit plenum. Quidquid ergo petitur quod pertineat ad hoc gaudium consequendum, hoc est in nomine Christi petendum, si divinam intelligimus gratiam, si vere beatam poscimus vitam. Quidquid autem aliud petitur, nihil petitur: non quia nulla omnino res est, sed quia in tantae rei comparatione quidquid aliud concupiscitur, nihil est. Neque enim prorsus nulla res est homo, de quo ait Apostolus: Qui se putat ali
Abbreviated transcription (Latin):
uobis. si qͥd petieritis patrẽ
in nomine meo. dabit uobis. Iam dictũ
est in suꝑiorib huius dñici sermonis
partib ꝓpter eos qui non nulla pe¬
tunt a patre in xp̃i nomine nec ac¬
cipiunt. nec peti in nomine saluato¬
ris quicqͥd petit᷑ contͣ rationẽ salutiˢ.
Non enĩ sonũ litterarũ aut syllaba¬
rũ. sed qđ sonus ipse significat & qđ
eo sono recte ac ueracit᷑ intelligit᷑. hoc
accipiendus ẽ se dicere. cũ dicit in
nomine meo. Unde qͥ hoc sentit de xp̃o
qđ non est de unico dĩ filio sentien¬
dũ. non petit in eius nomine etiã si
nͨ taceat in eo litteris ac syllabis xp̃m.
cũ petit. Qui uͦ qđ est de illo sentien¬
dũ sentit. ipse in eiꝰ nomine petit: &
accipit qđ petit. si non contͣ suã salu¬
tẽ sempit̾nã petit. Accipit autẽ. qͣnclo
clebet acciꝑȩ. Quȩdã enĩ non negant᷑.
sed ut congruo dent̾ tẽpore differunt᷑.
Ita sane intelligendũ ẽ qđ ait dabit
uobis. ut ea beneficia significata scian¬

Expanded text:
is, si quid petieritis Patrem in nomine meo, dabit vobis. Jam dictum est in superioribus hujus dominici sermonis partibus, propter eos qui nonnulla petunt a Patre in Christi nomine, nec accipiunt, non peti in nomine Salvatoris quidquid petitur contra rationem salutis . Non enim sonum litterarum ac syllabarum, sed quod sonus ipse significat, et quod eo sono recte ac veraciter intelligitur, hoc accipiendus est dicere cum dicit, in nomine meo. Unde qui hoc sentit de Christo quod non est de unico Dei Filio sentiendum, non petit in ejus nomine, etiamsi non taceat litteris ac syllabis Christcum petit. Qui vero quod est de illo sentiendum sentit, ipse in ejus nomine petit; et accipit quod petit, si non contra suam salutem sempiternam petit. Accipit autem quando debet accipere. Quaedam enim non negantur, sed ut congruo dentur tempore differuntur. Ita sane intelligendum est quod ait, dabit vobis, ut ea beneficia significata scian
Abbreviated transcription (Latin):
patre amemꝰ & filio. Amorẽ itaq nr̃m
piũ qͦ colimus dm̃ fecit ds̃. & uidit qͥa
bonũ ẽ. Ideo quippe amauit ipse qđ
fecit. Sed non in nobis faceret qđ
amaret. nͥ anteꝗͣ id faceret nos ama¬
ret. Et credidistis inqͥt. qͥa a dõ exiui.
Exii apatre. & ueni in mundũ. Iteruor
relinqͦ mundũ. & uado ad patrẽ. Pla¬
ne credidimꝰ. neq enĩ ꝓpterea lebet
in credibile uideri qͥa sic ad munduor
ueniens exiit a patre ut non desereret
patrẽ. & sic uadit ad patrẽ relicto mun¬
do ut non deserat mundũ. Exiit enĩ
a patre. qͥa de patre est. In mundũ ue¬
nit. qͥa mundo suũ corpus ostendit qđ
de uirgine assũpsit. Reliqͥt mundũ cor¬
porali discessione. ꝑrexit ad patrẽ homi¬
nis ascensione: nec mundũ deseruit pͣsen¬
ti gubernatione.¬
Inc̃ xl uiiii de eo qđ sequit᷑

Expanded text:
Patre amamus Patre amamus pium quo colimus Deum, fecit Deus, et vidit quia bonum est, ideo quippe amavit ipse quod fecit. Sed in nobis non faceret quod amaret, nisi antequam id faceret, nos amaret. 6. Et credidistis, inquit, quia a Deo exivi. Exivi a Patre et veni in mundum: iterum relinquo mundum, et vado ad Patrem. Plane credidimus. Neque enim propterea debet incredibile videri, quia sic ad mundum veniens exiit a Patre, ut non desereret Patrem; et sic vadit ad Patrem relicto mundo, ut non deserat mundum. Exiit enim a Patre, quia de Patre est: in mundum venit, quia mundo suum corpus ostendit quod de Virgine assumpsit. Reliquit mundum corporali discessione, perrexit ad Patrem hominis ascensione, nec mundum deseruit praesentiae gubernatione.CIII. De eo quod sequit
Abbreviated transcription (Latin):
qd eũ significasse arbitror ubi ait. &
non dico uobis qͥa ego rogabo patrẽ
de uobis. Ad hoc qͥppe intuendũ qͦmͦ
non rogat patrẽ filius. sed simul exau¬
diunt rogantes pat̃ & filius. non nͥ sp̃ua¬
lisoclus mentis ascendit. Ip̃se enĩ pat᷑
inquit anat uos. qͥa uos me a mastis: Nie¬
ꝙia it k te. Ideo amat ille qͥa nos ama¬
mus. an potius qͥa ille amat ideo nos¬
amamꝰ: Ex epła sua euangłista idẽ
ipse respondeat. Nos diligamꝰ inqͥt.
quia ipse pͥor dilext nos. Hinc gͦ fac¬
tũ ẽ. ut dili geremꝰ. qͥa dilecti sumus.
Prorsus donũ dĩ est: diligere dm̃. Ipse
ut diligeret᷑ dedit. qͥ non dilectus de¬
dit. Displicentes amati sumus. ut eẽt
in nobis unde placeremꝰ. Non enĩ ama¬
remꝰ filiũ. nͥ amaremꝰ & patrẽ. Amat
nos pat᷑ qͥa nos amamꝰ filiũ. cũ a patre
& filio accipimus ut & patrẽ amemꝰ
& filiũ. Diffundit enĩ caritatẽ in cordi¬

Expanded text:
Quod eum significasse arbitror ubi ait, Et Quod eum significasse arbitror ubi ait, Et non dico vobis quia ego rogabo Patrem de vobis. Ad hoc quippe intuendum quomodo non rogat Patrem Filius, sed simul exaudiunt rogantes Pater et Filius, nonnisi spiritualis oculus mentis ascendit. 5. Ipse enim Pater, inquit, amat vos, quia vos me amastis. Ideo amat ille, quia nos amamus; an potius, qamamus? Ex Epistola sua evangelista idem ipse respondeat. Nos diligimus, inquit, quia ipse prior dilexit nos . Hinc ergo factum est ut diligeremus, quia dilecti sumus. Prorsus donum Dei est, diligere Deum. Ipse ut diligeretur dedit, qui non dilectus dilexit. Displicentes amati sumus, ut esset in nobis unde placeremus. Non enim amaremus Filium, nisi amaremus et Patrem. Amat nos Pater, quia nos amamus Filium, cum a Patre et Filio acceperimus, ut Patrem amemus us. Diffundit enim charitatem in cordi
Abbreviated transcription (Latin):
eius nomine petunt qͥ petunt. qͥa in sono
eiꝰ nominis non aliud quã res ipsa ẽ que
hoc nomine uocat᷑ intelligunt nec ani¬
mi uanitate ł infirmitate confingunt.
tamq in alio loco patrẽ. in alio filiũ
ante patrẽ stantẽ & ꝓ nobis rogantem:
spacia sua quęq ãb& occupantib moli¬
b. & uerbũ ad eũ cuius ẽ uerbũ facere
uerba ꝓ nobis. interuallo int̾posito int̾
os loquentis & auriculas audientis : &
alia talia quȩ sibi animales idemq car¬
nales in caedib fabricant. Quic qͥd enĩ
tale spũalib de cło cogitantib ex corpo¬
rũ consuetudine occurrit. negando
atq respuendo tãꝗͣ. importunas muscas
ab intͣiorib ocłis abigunt. & sinceritati
eius lucis adqͥescunt: qua teste ac iuidi¬
ce has ipsas imagines corporũ suis int̾mᷤᷤ
aspectib in ruentes. falsas om̃ino ẽe con¬
uincunt. Hi possunt ut cũq cogitare
tũ autẽ ds̃ ẽ. nos exaudire cũ patre:

Expanded text:
ejus nomine petunt, quia in sono ejus nomine petunt, quia in sono ejus nominis non aliud quam res ipsa est quae hoc nomine vocatur, intelligunt, nec animi vanitate vel infirmitate confingunt tanquam in alio loco Patrem, in alio Filium ante Patrem stantem, et pro nobis rogantem, spatia sua quaeque amborum occupantibus molibus, et Verbum ad eum cujus est Verbum facere verba pro nobis, intervallo interposito inter os loquentis et auriculas audientis; et alia talia quae sibi animales, iidemque carnales in cordibus fabricantur. Quidquid enim tale spiritualibus de Deo cogitantibus ex corporum consuetudine occurrit, negando atque respuendo, tanquam importunas muscas, ab interioribus oculis abigunt; et sinceritati ejus lucis acquiescunt, qua teste ac judice has ipsas imagines corporum suis internis aspectibus irruentes, falsas omnino esse convincunt. Hi possunt utcumque cogitare tum autem Deus est, nos exaudire cum Patre.
Abbreviated transcription (Latin):
cõparantes. Animalis autẽ homo non ꝑ¬
cipit quȩ sunt sp̃s clĩ. Non itaq ꝑripi¬
ens quȩ sunt sp̃s dĩ homo animalis sic
audit quęcũq audit de dĩ natura ut
aliud quã corpus cogitare non possit.
quã libet ãplissimũ uel inmensũ. quãlib
lucidũ ac speciosũ: corpus. tam̃: ideo
ꝓuerbia illi st̃. quęcũq clicta sapientię
de incorporea immutabiliq substantia.
non qđ ea tamquã ꝓuerbia cleputat:
s qͥa sic cogitat qͦmͦ qͥ ꝓuerbia solent
audire neq intelligere. Cũ uͦ spũalis ce¬
perit om̃ia diui dicare. ipse autẽ a nemi¬
ne duudicari: etiã si in hac uita adhuc
uelut ꝑ speculũ exparte ꝑspicit. tam̃
non ullo corporis sensu. non ulla imagi¬
naria cogitatione quȩ capit aut fin¬
git qualiũcũq similitudines corporũ
sed mentis certissima intelligentia dm̃
non cocpus ẽẽ s spm̃: ita palã de patre
adnuntiante filio. ut eiusdẽ substantiȩ
conspiciat᷑ & ipse qͥ adnuntiat. Tunc in

Expanded text:
parentes. Animalis autem non percipit quae sunt Spiritus Dei . Non itaque percipiens quae sunt Spiritus Dei, homo animalis, sic audit quaecunque audit de Dei natura, ut aliud quam corpus cogitare non possit, quamlibet amplissimum vel immensum, quamlibet lucidum ac speciosum corpus. Tamen ideo proverbia illi sunt quaecunque dicta sapientiae de incorporea immutabilique substantia: non quod ea tanquam proverbia deputat, sed quia sic cogitat, quomodo qui proverbia solent audire, neque intelligere. Cum vero spiritalis coeperit omnia dijudicare, ipse autem a nemine dijudicari etiamsi in hac vita adhuc velut per speculum ex parte perspicit, tamen non ullo corporis sensu, non ulla imaginaria cogitatione, qua capit aut fingit qualescunque similitudines corporum, sed mentis certissima intelligentia, ita Deum non corpus esse, sed spiritum, ita palam de Patre annuntiante Filio, ut ejusdem substantiae conspiciatur et ipse, qui annuntiat tunc in
Abbreviated transcription (Latin):
me non rogabitis qͥcquã: Hoc uerbũ
qđ ẽ rogare non solũ petere uerũ
etiã int̾ragare significat. & grecũ
euangłm unde hoc translatũ ẽ cale
habet uerbũ qđ utrũq possit intel¬
ligi: ut hȩc ambiguitas nec inde sol¬
uat᷑. quãquã & si solueret᷑ non ideo
nulla questio remaneret. Dnm enĩ¬
xp̃m postquã resurrexit. & int̾rogatũ
legimꝰ & rogatũ. Nã int̾rogatꝰ est
a discipłis ascensurus in celũ quando
p̾sentaret᷑. & quando regnũ eẽt isrł.
cũ uͦ iã eẽt in cęlo. rogatus ẽ a scõ ste¬
phano ut sp̃m eius acciꝑetꝰ. Puto enĩ¬
qđ ait iterũ autẽ uidebo uos & gau¬
debit cor ur̃m & gaudiũ ur̃m nemo
tollet a uobis. non ad illud tẽpus ẽẽ
referendũ qͦ resurrexit eisq suã car¬
nẽ cernendã tangendãq monstrauit.
sed potius ad illud uncde iã dixerat
qͥ diligit me diliget᷑ a patre meo. &
ego diligã eũ & manifestabo me ipsũ
illi. Iam quippe resurrexerat. iã se illis

Expanded text:
me non rogabitis quidquam? Hoc verbum quod est rogare, non solum petere, verum etiam interrogare significat; et graecum Evangelium, unde hoc translatum est, tale habet verbum quod utrumque possit intelligi, ut haec ambiguitas nec inde solvatur: quanquam etsi solveretur, non ideo nulla quaestio remaneret. Domit interrogatum legimus, et rogatum. Nam interrogatus est a discipulis ascensurus in coelum, quando praesentaretur, et quando regnum esset Israel . Cum vero jam esset in coelo, rogatus est a sancto Stephano, ut Spiritum ejus acciperet . Et quiquod ait, Iterum autem videbo vos, et gaudebit cor vestrum, et gaudium vestrum nemo tollet a vobis, non ad illud tempus esse referendum quo resurrexit, eisque suam carnem cernendam tangendamque monstravit : sed potius ad illud unde jam dixerat, Qui diligit me, diligetur a Patre meo; et ego diligam eum, et manifestabo meipsum illi . Jam quippe resurrexerat, jam se illis
Abbreviated transcription (Latin):
ri non erant. qualẽ cũ ista loqueret᷑
uidebant. Qd̃ uͦ addidit & iterũ mo¬
dicũ & uidebitis me. uniu̾sȩ ꝓmisit
ȩccłiȩ : sicut uniuersȩ ꝓmisit. ecce ego¬
sũ uobiscũ sũ usq ad consũmationẽ
scłi. Non tardat dñs ꝓmissii. Moclicũ
& uidebimꝰ eũ. ubi iã nichil rogemus.
nichil interrogemꝰ: qͥa nichil int̾rogan¬
clũ remanebit. &t nichil querendũ la¬
tebit. Hoc modicũ longũ nobis indet᷑
qm̃ adhuc agit᷑. cũ finitũ fuerit tunc
sentiemꝰ quã modicũ fuerit. Nongͦ sit
gaudiũ nr̃m quale habet mundus. de
qͦ dictũ ẽ. mundus autẽ gaudebit. Nec
tamen in huius desiderii parturitiõe
sine gaudio tristes sumꝰ. sed sicut apłs ait
spe gaudentes in tribulatione patientes.
quia & ipsa parturiens cui cõparati su¬
mus. plus gaudet de mox futura ꝓle.
quã tristis ẽ de presenti labore. Sed
huius sermonis iste sit finis: habent
questionẽ molestissimã sequentia. nec

Expanded text:
ri non erant, qualem cum ista loqueretur, ri non erant, qualem cum ista loqueretur, videbant. Quod vero addidit: Et iterum modicum, et videbitis me, universae promisit Ecclesiae: sicut universae promisit, Ecce ego vobiscum sum usque in consummationem saeculi . Non tardat Dominus promissum: modicum, et videbimus eum, ubi jam nihil rogemus, nihil interrogemus; quia nihil desiderandum remanebit, nihil quaerendum latebit. Hoc modicum longum nobis videtur, quoniam adhuc agitur: cum finitum fuerit, tunc sentiemus quam modicum fuerit. Non ergo sit gaudium nostrum quale habet mundus, de quo dictum est, Mundus autem gaudebit: nec tamen in hujus desiderii parturitione sine gaudio tristes simus, sed sicut ait Apostolus, Spe gaudentes, in tribulatione patientes ; quia et ipsa parturiens, cui comparati sumus, plus gaudet de mox futura prole, quam tristis est de praesenti dolore. Sed hujus sermonis iste sit finis: habent enim quaestionem molestissimam quae sequuntur, nec
Abbreviated transcription (Latin):
me ostendit᷑. gaudiũ ur̃m nemo tol¬
let a uobis: de his etiã quȩ suꝑius dic¬
tta sunt. melius existimo intelligi.
modicũ & iã non uidebitis me & ite¬
rũ modicũ & uidebitis me. Modicũ
ẽ enĩ hoc totũ spatiũ qͦ p̾sens ꝑuolat
scłm. Unde dicit idem ipse ȩuangłista
nãq addidit qͥa uado ad patrẽ. qđ ad
priorẽ sententiã referendũ est ubi ait.
modicũ & iã non uidebitis me. non
ad posteriorẽ ubi ait. & iterũ modicũ
& uidebitis me. Eundo qͥppe ad patrẽ¬
facturus erat ut non eũ uiderent:. ac
ꝑ hoc non icleo dictũ ẽ qͥa fuerat mo¬
riturus. & donec resurgeret ab eoꝵ¬
cons pectib recessurus. sed qđ eẽt itu¬
rus ad patrẽ qđ fecit postea quã re¬
surrexit. & cũ eis ꝑ quadraginta dies
conuersatus ascendit in cęlũ. Illis gͦ ait.
modicũ & iã non uidebitis me qͥ eũ cor¬
poralit̾ tunc uidebant. qͥa iturus erat
ad patrẽ: & eũ deinceps mortalẽ iuisu¬

Expanded text:
me audimus, Gaudium vestrum nemo tolme audimus, Gaudium vestrum nemo tollet a vobis. 6. De hoc etiam quae superius dicta sunt, melius existimo intelligi, Modicum et jam non videbitis me, et iterum modicum et videbitis me. Modicum est enim hoc totum spatium quo praesens pervolat saeculum: unde dicit idem ipse evangelista namque addidit, quia vado ad Patrem: quod ad priorem sententiam referendum est, ubi ait, Modicum et jam non videbitis me; non ad posteriorem ubi ait, et iterum modicum et videbitis me. Eundo qfacturus erat, ut non eum viderent. Ac per hoc non ideo dictum est, quia fuerat moriturus, et donec resurgeret, ab eorum aspectibus recessurus, sed quod esset iturus ad Patrem: quod fecit posteaquam resurrexit, et cum eis per quadraginta dies conversatus, ascendit in coelum. Illis ergo ait: Modicum, et jam non videbitis me, qui eum corporaliter tunc videbant, quia iturus erat ad Patrem, et eum deinceps mortalem visu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ speculũ in enigmate. tunc auteor
facie ad faciẽ: nunc scio ex parte.
tẽ autẽ cognoscã sic̃ & cognitꝰ sum.
Hinc totius laboris sui fructũ eccłia
nunc parturit desiderando. tunc est
paritura cernendo. Parturit gignendo.
gemendo : paritura letando. Parturit
orando. paritura laudando: & ido mas¬
culũ. qm̃ ad istũ fructũ contẽplatiõis
cuncta officia referunt᷑ actionis. Solus
enĩ liber. qm̃ ꝓptͣ se appetit᷑ & non
refert᷑ ad aliud hinc seruit actio. Ad
hunc enĩ refert᷑ qͥcqͥd bene agit᷑. qͥa
ꝓpter hunc agit᷑ . ipse autẽ non ꝓptͣ᷑
aliud. sed ꝓpt̾ se ipsũ tenet᷑ & habet᷑.
lbi gͦ finis qͥ sufficit nobis: eternus erit.
Neq enĩ nobis sufficit finis. nͥ cuius ẽ¬
nullus finis. Hoc inspiratũ erat phi¬
lippo quando dixit. dñe ostende nobis
patrẽ & sufficit nobis. In qua ostensio¬
ne se ꝓmisit & filius dicens. Non cre¬
dis quia ego in patre & pater in me ẽ:
De hoc itaq qđ sufficit nobis rectissi¬

Expanded text:
nigmate, tunc autem facie ad faciem: nunc scio ex parte, tunc autem cognoscam sicut et cognitus sum . Hunc totius laboris sui fructum Ecclesia nunc parturit desiderando, tunc est paritura cernendo; nunc parturit gemendo, tunc paritura laetando; nunc parturit orando, tunc paritura laudando. Et ideo masculum; quoniam ad istum fructum contemplationis cuncta officia referuntur actionis. Solus est enim liber; quia propter se appetitur, et non refertur ad aliud. Huic servit actio: ad hunc enim refertur quidquid bene agitur, quia propter hunc agitur; ipse autem non propter aliud, sed propter semetipsum tenetur et habetur. Ibi ergo finis qui sufficit nobis. Aeternus igitur erit: neque enim nobis sufficit finis, nisi cujus nullus est finis. Hoc inspiratum erat Philippo quando dixit: Ostende nobis Patrem, et sufficit nobis. In qua ostensione se promisit et Filius dicens: Non credis quia ego in Patre, et Pater in me est ? De hoc itaque quod sufficit nobis, rectissi