comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tis: nͥ suis int̾uenientib inimicis. Nõ ẽ.
qͦd iste poetica sigmenta. et theatͥca
ludibria iustificare conet᷑. Habemꝰ
contͣ ista magistrũ eoꝵ et tante apd̃
eos auctoritatis platonẽ: si pudor hu¬
manꝰ ita de se male meret᷑. ut ñ solũ
diligat t̾pia: uerum &ẽ diuinitati e¬
xistimet grata. ꝑorro adu̾s magicas¬
artes de quib quosdã nimis infeliceᷤᷤ
et nuis impios &ẽ głari libet: ñne
ipsam publicã lucẽ testem citabo:
Cur enĩ tã grauit᷑ ista plectunt᷑ seue¬
ritate legum. si oꝑa sunt nĩmiũ colẽ¬
doꝵs. An forte istas leges rͥan institu¬
erint. qũb artes magicȩ puniunt᷑÷
seam quẽ aliũ sensũ ñ quo hec male¬
ficia geni humano ꝑniciosa. eẽ. ñ du¬
bium. ẽ: dit poeta clarissimꝰ. Testor
cara deos et te g̾mana. tuũq dulce ca-¬
put: magicas in uitam accingier ar¬
tes. Illud cẽ quod alio loco de his arti¬

Expanded text:
tis, nisi suis intervenientibus inimicis. Non est tis, nisi suis intervenientibus inimicis. Non est quod iste poetica figmenta, et theatrica ludibria justificare conetur. Habemus contra ista magistrum eorum et tantae apud eos auctoritatis Platonem: si pudor humanus ita de se male meretur, ut non solum diligat turpia, verum etiam divinitati existimet grata. CAPUT artes, de quibus quosdam nimis infelices et nimis impios etiam gloriari libet, nonne ipsam publicam lucem testem citabo? Cur enim tam graviter ista plectuntur severitate legum, si opera sunt numinum colendorum? An forte istas leges Christiani instituerunt, quibus artes magicae puniuntur? m quem alium sensum, nisi quod haec maleficia generi humano perniciosa esse non dubium est, ait poeta clarissimus: Testor, cara, deos et te, germana, tuumque Dulce caput, magicas inuitam accingier artes? Illud etiam, quod alio loco de his arti
Abbreviated transcription (Latin):
pon̾e iubet. Qnȩ gͥ causa. ẽ. nͥ stulticia
errorq miserabilis. ut ei te facias ue¬
nerando humilẽ. cui te cupias eẽ. ui¬
uendo dissimilem: et religione colas
quẽ ĩmitari nolis: cũ religionis sũma¬
E sit imitari quẽ colis. Exustra gͥ eis a¬
puleiꝰ et qͥc̃q ita sentiunt hc̃ detulit
honorẽ: Ac eos in aere medios inter
ethereũ cȩlum tr̾amq constituens: ut
rant p̃ces hominũ: et inde ad homines
impetrata. que possunt. Indignũ puta¬
uer̃t qui ista c̾didert̃ misceri hoĩes di¬
is et deos hoĩb: dignũ aut̃ misceri de¬
mones et diis et hominib. hinc petita
qͥ allegent. inde concessa qͥ ad portent:
ut uidelicet homo castꝰ. et ab artium
magicarũ scelerib alienꝰ eos patronos
adhibeat: ꝑ quos illum dii exaudiant
qͥ hec amant. Que ille si amando amãt
mat pudicicia: amant in maleficiis
magors mille nocendi arces quas ñ
trare uoluerit. ñ poterit sius meri¬

Expanded text:
ponere iubet. Quae igitur causa est nisi stultitia ponere iubet. Quae igitur causa est nisi stultitia errorque mirabilis, ut ei te facias uenerando humilem, cui te cupias uiuendo dissimilem; et religione colas, quem imitari nolis, cum religionis summa sit imitari quem colis? CAPUT XVIII. puleus, et quicumque ita sentiunt, hunc detulit honorem, sic eos in aere medios, inter aetherium coelum terramque constituens, ut,rant preces hominum, et inde ad homines impetrata quae poscunt. Indignum enim putaverunt qui ista crediderunt, misceri homines diis et deos hominibus: dignum autem misceri daemones et diis et hominibus, hinc petita qui allegent, inde concessa qui apportent: ut videlicet homo castus, et ab artium magicarum sceleribus alienus, eos patronos adhibeat, per quos illum dii exaudiant, qui haec amant, quae ille non amando fit mat pudicitia: amant in maleficiis magorum mille nocendi artes , quas non trare voluerit, non poterit suis meri
Abbreviated transcription (Latin):
sipientia uł potiᷤꝰ am̃tia ꝑ aliqm reli¬
gionem demonib subdim᷑. cũ ꝑ uerã
religionẽ ab ea uiciositate qua illi su¬
mus similes lib̃em᷑: Cum enĩ demones
qͦd et iste apuleiꝰ qmus eis plur unum
partat. et diuinis honorib dignos cen¬
seat. tñ cogit᷑ consiteri qͦd ira instigen¬
t: nob uera religio p̃cipit ne ira insti¬
gem᷑. s ei potiꝰ resistamꝰ: cũ demones
donis inuitent᷑. nob̃ uera religio p̃cip̃.
ne ciuqͣm donoꝵ acceptionẽ prebea¬
mꝰ. Cum demones honorib mulceant᷑.
nob̃ uera religio p̃cip̃. ut talib nullo
mͦ moueam᷑. Cũ demones quoꝵ dam
hominũ osores. quoꝵdã amatores st̃:
ñ prudenti tranqͥlloq iudicio s ani¬
mo ut appellat ipse passiuo: nob uera
religio p̃cipit: ut nr̃os eẽ diligamꝰ mi¬
micos. Postremo omẽm motũ cordis
et salum m̃tis. om̃s q turbidas tẽpesta¬
tes animi. qͥb demones estuare atq
fluctuare asserit: nos uera religio de¬

Expanded text:
amentia per aliquam religionem daemonibus subdimur, cum per ueram religionem ab ea uitiositate, in qua illis sumus similes, liberemur? Cum enim daemones, quod et iste Apuleius, quamuis eis plurimum parcat et diuinis honoribus dignos censeat, tamen cogitur confiteri, ira instigentur, nobis uera religio praecipit, ne ira instigemur, sed ei potius resistamus. Cum daemones donis inuitentur, nobis uera religio praecipit, ne cuiquam donorum acceptione faueamus. Cum daemones honoribus mulceantur, nobis uera religio praecipit, ut talibus nullo modo moueamur. Cum daemones quorundam hominum osores, quorundam amatores sint, non prudenti tranquilloque iudicio, sed animo ut appellat ipse passiuo, nobis uera religio praecipit, ut nostros etiam diligamus inimicos. Postremo omnem motum cordis et salum mentis omnesque turbelas et tempestates animi, quibus daemones aestuare adque fluctuare adserit, nos uera religio de
Abbreviated transcription (Latin):
falli: eadem diinitate qͦd agimꝰ ñ po¬
test ignorari. Uellem aut̾ mͥ isti di¬
cerent utrũ diis demones ñciau̾int
de cͥminib deoꝵ poetica platoni di¬
plicẽ figm̃ta: et sͥ ea placẽ celaiu̾nt:
an utrũq occultau̾int: deos q esse
maluerint totiꝰ rei huiꝰ ignaros: an
utrũq indicau̾int. et religiosã erga
deos platonis prudentiã. et in deos
inuiriosam libidinẽ suã: an sententiã
qͥdem platonis qua noluit deos ꝑ im¬
piam licentiã poetaꝵ falsis cͥminib
infamari ignotã diis eẽ uoluerint.
suã qͦ neqͥtiã qua ludos scenicos a¬
mant. qͥb illa deoꝵ declecora celebn¬
mali de diis bonis opinent᷑ attendãt.
i enim pͥmũ elegerint. confes

Expanded text:
falli, eadem diuinitate quod agimus non pofalli, eadem diuinitate quod agimus non potest ignorari. Vellem autem mihi isti dicerent, utrum dis daemones nuntiauerint de criminibus deorum poetica Platoni displicere figmenta et sibi ea placere celauerint, an utrumque occultauerint deosque esse maluerint totius rei huius ignaros, an utrumque indicauerint, et religiosam erga deos Platonis prudentiam et in deos iniuriosam libidinem suam, an sententiam quidem Platonis, qua noluit deos per inpiam licentiam poetarum falsis criminibus infamari, ignotam dis esse uoluerint, suam uero nequitiam, qua ludos scaenicos amant, quibus illa deorum dedecora celebranmali de dis bonis opinentur adtendant. Si enim primum elegerint, confes
Abbreviated transcription (Latin):
liud de diis isti sentiunt qͦs omnes
optimos uolunt: nͥ eos et humana
curare ne cultu uideant᷑ indigni:
et ꝓpt̾ elem̃toꝵ distantiã humana
nescire ut c̾dant᷑ demones necessa¬
rĩ. et ab hoc ẽe ipsi putent᷑ colend
ꝑ qͦs dii possunt. et qͥd in reb huma¬
nis agat᷑ ad discẽ. et uͥ oportet hoĩbꝰ sub¬
uenire: Hoc siita. ẽ: diis istis bonis
maiꝰ notus. ẽ demon ꝑ corpꝰ uicinũ:
ꝗͣ homo ꝑ animũ bonũ. O multũ do¬
lenda necessitas. In potiꝰ irridenda
uł detestanda uanitas. ne sit uana di¬
uinitas: Si enim aĩo ab obstacło cor¬
ꝑis libero aium ur̃m uidẽ dii posst̾:
ñ adhuc indigent demonib nũciis.
Si autẽ animoꝵ indicia corꝑalia. qͣ¬
lia sunt locutio. uultꝰ. motꝰ ꝑ corpus
suũ echerei dii sentiunt. et inde col¬
ligt̃ qͥd cẽ demones ñcient: possunt
et mñdaciis demonũ decipi. Porro
si deoꝵ diuinitas a demonib ñ pot̾

Expanded text:
aliud de dis isti sentiunt, quos omnes aliud de dis isti sentiunt, quos omnes optimos uolunt, nisi eos et humana curare, ne cultu uideantur indigni, et propter elementorum distantiam humana nescire, ut credantur daemones necessarii et ob hoc etiam ipsi putentur colendi, per quos di possint et quid in rebus humanis agatur addiscere et ubi oportet hominibus subuenire? Hoc si ita est, dis istis bonis magis notus est daemon per corpus uicinum quam homo per animum bonum.s o multum dolenda necessitas, an potius inridenda uel detestanda uanitas, ne sit uana diuinitas! Si enim animo ab obstaculo corporis libero animum nostrum uidere di possunt, non ad hoc indigent daemonibus nuntiis; si autem animorum indicia corporalia. qualia sunt locutio uultus motus, per corpus suum aetherii di sentiunt et inde colligunt quid etiam daemones nuntient, possunt et mendaciis daemonum decipi. Porro si deorum diuinitas a daemonibus non potest
Abbreviated transcription (Latin):
penitenti: et miscet᷑ demoni decipien¬
ti. Non miscet᷑ hõi confugienti ad di¬
uinitatẽ: miscet᷑ demoni. fingenti di¬
uinitatẽ. Non miscet᷑ hoi petenti. in¬
dulgentiã: et miscet᷑ demoni suaden¬
ti neqͥtiam. Non miscet᷑ hõi ꝑphiloso¬
phicos libros poetas debene instituta
ciuitate pellenti: et miscet᷑ demoni
a pͥncipib et pontisicib ciuitatis. ꝑ
scenicos demones. ludos poctarũ lu¬
dibria reqͥrenti. Non miscet᷑ hõi deoy
cͥmina sing̾e ꝓhibenti: et miscet᷑ do¬
moni se falsu dõꝵ cͥminib oblectan¬
ti. Non miscet᷑ hõĩ magoꝵ sccła uist̾
legib punienti: et miscet᷑ demoni ni¬
gicas artes docenti et ĩplenti. Non mĩ¬
cetur hõi imitacionẽ demonis fugi¬
enti: et miscet᷑ demoni deceptionem
absurditatis et indignitatis. ẽ. mag¬
na necc̾itas: qd scilicet ethereos huma¬
na curantes. qͦd t̾restres hoĩes agert
utiq latẽret. nͥ demones acrii ñtiarent

Expanded text:
paenitenti, et miscetur daemoni decipienpaenitenti, et miscetur daemoni decipienti; non miscetur homini confugienti ad diuinitatem, et miscetur daemoni fingenti diuinitatem; non miscetur homini petenti indulgentiam, et miscetur daemoni suadenti nequitiam; non miscetur homini per philosophicos libros poetas de bene instituta ciuitate pellenti, et miscetur daemoni a principibus et pontificibus ciuitatis per scaenicos ludos poetarum ludibria requirenti; non miscetur homini deorum crimina fingere prohibenti, et miscetur daemoni se falsis deorum criminibus oblectanti; non miscetur homini magorum scelera iustis legibus punienti, et miscetur daemoni magicas artes docenti et inplenti; non miscetur homini imitationem daemonis fugienti, et miscetur daemoni deceptionem absurditatis et indignitatis est magna necessitas, quod scilicet deos aetherios humana curantes quid terrestres homines agerent utique lateret, nisi daemones aerii nuntiarent;
Abbreviated transcription (Latin):
debemus oꝑa deuitart: si addm̃ uerũ
qualis p̾ces hõnim dii boniᷤᷤ ꝑdemoneᷤ
allegari putat: magicas an licitas.
Si magicas: nolunt tales. Si licitas:
fundit: maxime si aliqͥd magicum
admisit. ita no tandem illis int̾ceden¬
tib accipit ueniã. quib ĩpellentib aut
fauentib se cecidisse plang̃ in culpã:
An et ipsi idemones ut possuit peniten¬
tib mereri indulgentiã. pͥores agunt
quod eos deceꝑuit penitentiã: hoc
nemo unꝗͣ de demonib dixit. quia
si ita. t̾t: neqͣqͣm sibi audent diui¬
nos honores expet̾e. qͥ penitendo desi¬
ĩ decestanda suꝑbia: hic humilitas
artissima cogit demones medios. int̾
dõs et hou̾s. agere: ut ab hõib affe¬
rant disułata. et a diis referant ĩ pae¬
trata: Quenã tandẽ ista causa .ẽ. et
qͣnta nettitas: qͥa nullꝰ inqͥunt deus¬
miscet᷑ hõi. Preclara gͥ scĩtas dei qui
ñ miscet᷑ hõi supplicanti: et miscetur
demoni arroganti. Non miscet᷑ hõĩ

Expanded text:
tare, si ad Deum verum quales preces hominum diis bonis per daemones allegari putat, magicas, an licitas? Si magicas, nolunt tales: si licitas, fundit, maxime si aliquid magicum admisit; itane tandem illis intercedentibus accipit veniam, quibus impellentibus aut faventibus se cecidisse plangit in culpam? An et ipsi daemones ut possint poenitentibus mereri indulgentiam, priores agunt, quod eos deceperint, poenitentiam? Hoc nemo unquam de daemonibus dixit: quia si ita esset, nequaquam sibi auderent divinos honores expetere, qui poenitendo desiest detestanda superbia, hic humilitas arctissima cogit daemones medios inter deos et homines agere, ut ab hominibus offerant desiderata, et a diis referant impetrata. Quaenam tandem causa est ista, et quanta necessitas? Quia nullus, inquiunt, Deusmiscetur homini. Praeclara igitur sanctitas Dei, qui non miscetur homini supplicanti, et miscetur daemoni adroganti; non miscetur homini
Abbreviated transcription (Latin):
miseriã. Nondũ enĩ sumꝰ in illa ꝑfectio¬
ne sapientiȩ beati: que nob̃ ab hac mor¬
talitate lib̾atis in fine ꝑmitit᷑. Deos uͦ
ideo dicunt istas ꝑturbatioes ñ ꝑpeti:
qͥa ñ solum ȩtñ̾i uerũ ẽ beati sc̃. Esasdẽ
qͥppe aias rationales cẽ ipsos hab̾e ꝑhi

Expanded text:
miseria; nondum enim sumus in illa perfectiomiseria; nondum enim sumus in illa perfectione sapientiae beati, quae nobis ab hac mortalitate liberatis in fine promittitur. Deos uero ideo dicunt istas pel\'turbationes non perpeti, quia non solum aeterni, uerum etiam beati sunt. Easdem quippe animas rationales eti
Abbreviated transcription (Latin):
rei que inferior. ẽ. animo.
orro si int̾ illa que demonũ. eẽ.
dic̃. annum̾aret nͥtutẽ. sapien¬
tĩam. felicitatẽ. et hec eos dicẽt habe
aliqͥd exoptandum. magniq pendendũ
nec sic eos tam̃ ꝓpt̾ hec tamqͣm dm̃ co¬
lere deberemꝰ: s potiꝰ ipsum aqͦ hec il¬
los accepisse nossemꝰ. Qnto minꝰ nũc
honore diuino aeria indigna sũt aĩa¬
lia: ad hoc rationalia ut misera eẽ. pos¬
sint. ad hoc passuia. ut misera. suit. ad
hoc ȩt̾na. ut miseriã finire ñ possint:
qͦd nob̾cũ demones dix̃ hab̾e ꝯmune.
id. ẽ. animi passiones si omĩa qͣtuor
elenĩta sins aĩalib plena st̃: ĩmortalib
ignis et aer: mortalib aqua et terra:
quero cur antini demonũ passionũ
uoluit uocare animo passiua qͥa u̾bũ
de u̾bo phatos passio dice̾t᷑: motꝰ animi
cont᷑ rationem. Cur gͦ sunt ista in ani
batio: quia ñ ẽ contra rationẽ qua pec¬
cora carent: In hominib autẽ ut sus
iste ꝑturbationes: fac̃ hoc stulticia uł

Expanded text:
rei, quae inferior est animo? orro si inter illa, quae daemonum esse dicit, adnumeraret uirtutem, sapientiam, felicitatem et haec eos diceret habere diceret exoptandum magnique pendendum; nec sic eos tamen propter haec tamquam Deum colere deberemus, sed potius ipsum, a quo haec illos accepisse nossemus. Quanto minus nunc honore diuino aeria digna sunt animalia, ad hoc rationalia ut misera esse possint, ad hoc passiua ut misera sint, ad hoc aeterna ut miseriam finire non possint! quod nobiscum daemones dixit habere commune, id est animi passiones, si omnia quatuor elementa suis animalibus plena sunt, immortalibus ignis et aer, mortalibus aqua et terra; quaero cur animi daemonum passionum uoluit uocare animo passiua, quia uerbum de uerbo πάθος passio diceretur motus animi contra rationem. Quur ergo sunt ista in animbatio, quia non est contra rationem, qua pecora carent. In hominibus autem ut sint istae perturbationes, facit hoc stultitia uel
Abbreviated transcription (Latin):
ria. gallus abscidit᷑. S docti greci at¬
q sapientes: nequaqꝗͣ rationẽ tã san¬
ctã p̃clarãq tacuert̃. ꝑ pt̾ uernalẽ
pulchrior: porphiriꝰ philosophꝰ nobił
attin flores significare ꝑhibuit: et
ideo abscisũ: qͥa flos decidit aute fru¬

Expanded text:
 docti Graeci atque sapientes nequaquam rationem tam sanctam praeclaramque tacuerunt. Propter vernalem us est pulchrior, Porphyrius, philosophus nobilis, Atyn flores significare perhibuit; et ideo abscisum, quia flos decidit ante fru
Abbreviated transcription (Latin):
na his sacͥs polliceri ausi st̾: et tã cru¬
delia exercẽ potuert̃. Si dea t̾ra ñ eet.
manꝰ ei hoĩes oꝑando inferrent. ut se¬
mina ꝯsequerent᷑ ꝑ illam: ñ et sͥ serui
endo semina ꝑderent ꝓpt̾ illã. Si dea
ñ eet̾ ita fecunda. fieret manib alienis:
ut ñ cogeret hoiẽm sterilem fieri ma¬
nib suis. Iã qͦd in liberi sacͥs honesta
matrona pudenda uirilia coronabat
expectante multitudine: uͥ rubens et
sudans si.ẽ. ulla. frons in hoĩb adsta¬
bat forsitan et maritꝰ: et qͦo in celebra¬
tioe muptiaꝵ suꝑ pͥapi capit noua
nupta secde uidebat᷑. longe contẽptibi¬
liora atq leuiora st̃ p̃ ista tͣpitudine
crudelissima. uł crudelitate t᷑pissima.
uͥ demonicis ritib sic ut̾q sexꝰ illudit᷑.
ut neut̾ suo uuln̾e ꝑimat᷑. Ibi fasci¬
natio timet᷑ agroꝵs: hic m̃broꝵ ãpu¬
tatio ñ timet᷑. Ibi sic dehonestant᷑ no¬

Expanded text:
na his sacris polliceri ausi sunt, et tam cruna his sacris polliceri ausi sunt, et tam crudelia exigere potuerunt. Si dea terra non esset, manus ei homines operando inferrent, ut semina consequerentur per illam; non etiam si semina perderent propter illam. Si dea non esset, ita fecunda fieret manibus alienis, ut non cogeret hominem sterilem fieri manibus suis. Jam quod in Liberi sacris honesta matrona pudenda virilia coronabat, spectante multitudine, ubi rubens et sudans, si est ulla frons in hominibus, astabat forsitan et maritus; et quod in celebratione nuptiarum, super Priapi scapum nova nupta sedere jubebatur: longe contemptibiliora atque leviora sunt prae ista turpitudine crudelissima vel crudelitate turpissima, ubi daemonicis ritibus sic uterque sexus inluditur, ut neuter suo uulnere perimatur. Ibi fascinatio timetur agrorum, hic membrorum amputatio non timetur. Ibi sic dehonestatur no
Abbreviated transcription (Latin):
Concedo in uno hoie esse res plures: ñqͥd
ideo et homines plures: Sic in una dea
eẽ res plures. ñ qͥd ideo et deas plures:
Cerũ sic̃ uolt̃ diuidãt. ꝯflent. multipli¬
cent. replicẽt. implicẽt. Hec st̾ telluris
et matris magne preclara misteria:
unde omĩa referunt᷑ ad mortalia semi¬
na et exercendã agͥcult᷑am. Ita ne ad
hec relata. et hc̃ finẽ habentia. tẏmpa¬
nũ turres. galli iactatio insana m̃broꝵ
c̃pitꝰ cymbaloꝵ. confictio leonũ: uitã
cuqͣm pollicent᷑ ȩt̾nã: Itane ꝓpt̾ea gal¬
li abscisi huic magne dee seruiunt ut
significent qui semine indigeant trã
sequi oportere: quasi ñ eos ipsa potiꝰ
seruitꝰ semine faciat indigere. y trũ e¬
nĩ seq̃ndo hanc deam c̃ indigeãt senĩ
adqͥrant. hãc potiꝰ seqndo hãc deã c̃ ha¬
beant señ anuttũt: Hoc int̾ptari. ẽ.
an detestari: Nec attendit᷑ qͣntũ nalig¬
ni demones p̃ualuert̃. qͥ nec aliqͣ mag¬

Expanded text:
Concedo in una homine esse res plures, numquid Concedo in una homine esse res plures, numquid ideo et homines plures? Sic in una dea esse res plures, numquid ideo et deas plures? Verum sicut uolunt, diuidant conflent, multiplicent replicent inplicent. Haec sunt Telluris et Matris Magnae praeclara mysteria, unde omnia referuntur ad mortalia semina et exercendam agriculturam. Itane ad haec relata et hunc finem habentia tympanum, turres, Galli, iactatio insana membrorum, crepitus cymbalorum, confictio leonum uitam cuiquam pollicentur aeternam? Itane propterea Galli abscisi huic Magnae deae seruiunt, ut significent, qui semine indigeant, terram sequi opservitus semine faciat indigere? Utrum enim sequendo hanc deam, cum indigeant, semen acquirunt; an potius sequendo hanc deam, cum habeant, semen amittunt? Hoc interpretari est, an detestari? Nec attenditur, quantum maligni daemones praevaluerint, qui nec aliqua mag
Abbreviated transcription (Latin):
ueniat. Demde aduingit et dic̃ tellurẽ
matrẽ et nominib plurib et cogno¬
minib qͦd nominauer̃t: deos existima¬
tos eẽ. qͣmplures. Tellurẽ inquit pu¬
tant. eẽ. opem qͦd oꝑe fiat melior: ma¬
trẽ qͦd plurima pariat. magnã qͦd ci¬
bum pariat. ꝓserpinam: qͦd ex ea ꝓser¬
pant fruges: uestã: qͦd uestiat᷑ herbis.
Sic alias deas inqͥt ñ absurde: ad hãc
reuocant. Si gͦ una dea. ẽ que qͥdem
consulta ueritate ne ipsa est interim qͥd¬
diuidit᷑ in multas: Uniꝰ sint ista mulb¬
ta nomina: ñ tã dee multe qꝗͣ nomina.
S errantiũ maioꝵ auctoritas depͥmit.
et eũdem uarronẽ post hãc sententiã
trepidare ꝯpellit. Ndiung̃ enĩ et dic̃.
sũ quib opinio maioꝵ de his deab:
qͥd plures eas putart̃. eẽ. ñ pugnat. Qͦmͦ
ñ pugnat. c̃ ualde aliud sit unã deam
nomina hab̃e multa. aliud. eẽ. deas mul¬
tas: S pot̾ inqͥt fieri. ut eadem res et
una sit: et in ea quedam res siut plures

Expanded text:
ueniat.1 Deinde adiungit et dicit, Tellurem matrem et nominibus pluribus et cognominibus quod nominarunt, deos existimatos esse conplures. Tellurem, inquit, putant esse Opem, quod opere fiat melior; Matrem, quod plurima pariat; Magnam, quod cibum pariat; Proserpinam, quod ex ea proserpant fruges; Vestam, quod uestiatur herbis. Sic alias deas, inquit, non absurde ad hanc reuocant.\' Si ergo una dea est, quae quidem consulta ueritate nec ipsa est, interim quid itur in multas? Unius sint ista multa nomina, non tam deae multae quam nomina. Sed errantium maiorum auctoritas deprimit et eundem Varronem post hanc sententiam trepidare conpellit. Adiungit enim et dicit: Cum quibus opinio maiorum de his deabus, quod plures eas putarunt esse, non pugnat.\' Quo modo non pugnat, cum ualde aliud sit unam deam nomina habere multa, aliud esse deas multas? \'Sed potest, inquit, fieri ut eadem res et una sit, et in ea quaedam res sint plures.\'
Abbreviated transcription (Latin):
S hec omĩa inqͥt referunt᷑ ad mũdũ
Uideat ne potiꝰ ad ĩmundũ. Qdͥ autẽ
ñ potꝰ referri ad mundũ. qͦd. eẽ de¬
mõstrat᷑ in mundo: Nos aut̃ animũ
queruꝰ. qͥ ua religione confisꝰ. ñ tãꝙͣ
nis sordib expiat. mundꝰ ꝑueniat
ad dñ qͥ condidit mundũ Istos ue¬

Expanded text:
Sed haec omnia, inquit, referuntur ad mundum. Sed haec omnia, inquit, referuntur ad mundum. Videat ne potius ad immundum. Quid autem non potest referri ad mundum, quod esse demonstratur in mundo? Nos autem animum quaerimus, qui vera religione confisus, non tanquam nis sordibus expiatus, mundus perveniat ad Deum, qui condidit mundum.
Abbreviated transcription (Latin):
malũ furta m̾curii. ueneris lascuua
stupͣ. ac tͤpitudines cet̾oꝵ que ꝓferrẽ
de libris. nͥ cotidie cantarent᷑ et sal¬
tarent᷑ in theatris. S hec qͥd s̃ ad
tantũ malũ cuiꝰ magnitudo matri¬
cunt᷑ a poetis eẽ. conficta. quasi poe¬
te ideo &̃ ipsa sinxert̃: qͦd ea sint diis
gͣta et acceptã: Ut gͦ canerent᷑ uł scͥ¬
berent᷑ sit audatia uł petulantia po¬
etaꝵs. ut uͦ diuinis reb et honorib
eisdem imꝑantib et extorquentib
numinib adderent᷑. qͥd. ẽ. nͥ. cͥm̃ deoꝵ:
ĩmo uͦ ꝯfessio demonioꝵ. et deceptio
miseroꝵ: Uerũ illud qͦd de abscisoꝵ
ꝯsecratione mat̾ dm̃ coli meruit ñ po¬
etȩ ꝯfixert: s horrere magis ꝗͣ cane¬
re maluert. His ne diis selectis qͥs qͣm
consecrandꝰ. ẽ. ut post mortẽ uiuat be¬
ate. qͥb ꝯsecͥtꝰ ante mortẽ honeste ñ
potest uiu̾e. tã fedis suꝑsticionib sub¬
ditꝰ: et ĩmundis demonib obligatꝰ:

Expanded text:
malum furta Mercurii, Veneris lasciuia, malum furta Mercurii, Veneris lasciuia, stupra ac turpitudines ceterorum, quae proferremus de libris, nisi cottidie cantarentur et saltarentur in theatris? Sed haec quid sunt ad tantum malum, cuius magnitudo Macuntur a poetis esse conficta: quasi poetae id etiam finxerint, quod ea sint diis grata et accepta. Ut ergo canerentur vel scriberentur, audacia sit vel petulantia poetarum: ut vero divinis rebus et honoribus eisdem imperantibus et extorquentibus numinibus adderentur, quid est o confessio daemoniorum et deceptio miserorum? Verum illud, quod de abscisorum consecratione Mater deum coli meruit, non poetae confinxerunt, sed horrere magis quam canere maluerunt. Hisne dis selectis quisquam consecrandus est, ut post mortem uiuat beate, quibus consecratus ante mortem honeste non potest uiuere, tam foedis superstitionibus subditus et inmundis d
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ: ista in sacris deformẽ crudeli¬
tatẽ. Iile m̃bra in lapidib addita. ħ
m hominib ꝑditã. Hoc dedecꝰ tot io¬
uis ipsiꝰ ed tanta stupra ñ uincunt.I
le int̾ femineas corruptelas uno gani¬
mede celũ infamanit. ista tot mollib
ꝓfessis et publicis et inqͥnauit t̾rã.
et cȩlo fecit inuiriã. Sat᷑nũ fortasse
possemꝰ huic in isto gen̾e tpͣissimȩ cri¬
delitatis sine. ꝯferre siuie p̃ferre: qu
patrẽ castrasse ꝑhibet᷑. S in satui sa¬
cris hoĩes alienis manib potiꝰ occidi
ꝗͣ suis abscidi potuert̃. Deuorauit
ille filios utpote. ferũt. et phisici ex
hoc int̾pretant᷑ qͦd uolunt. ut autẽ
historia ꝓdit necauit: s qͦd ei peni
suos filios sacrificauert̃. ñ recepere
romani. At uͦ ista magna deoꝵ mat̃
eẽ romanis tẽplis castratos intulit
atq istam seuitiã moremq seruauit:
c̃dita uires adiuuare romanoꝵ ex¬
secando uirilia uiroꝵ. Qd st̃ ad hoc

Expanded text:
tatem, ista in sacris deformem crudelitatem, ista in sacris deformem crudelitatem; ille membra in lapidibus addita, haec in hominibus perdita. Hoc dedecus tot Jovis ipsius et tanta stupra non vincunt: ille inter femineas corruptelas uno Ganymede coelum infamavit; ista tot mollibus professis et publicis et inquinavit terram, et coelo fecit injuriam. Saturnum fortasse possemus huic in isto genere turpissimae crudelitatis siue conferre siue praeferre, qui patrem castrasse perhibetur; sed in Saturni sacris homines alienis manibus potius occidi quam suis abscidi potuerunt. Deuorauit ille filios, ut poetae ferunt, et physici ex hoc interpretantur quod uolunt; ut autem historia prodit, necauit; sed quod ei Poeni suos filios sacrificati sunt, non recepere Romani. At uero ista Magna deorum Mater etiam Romanis templis castratos intulit adque istam saeuitiam moremque seruauit, credita uires adiuuare Romanorum exsecando uirilia uirorum. Quid sunt ad hoc
Abbreviated transcription (Latin):
absciso: Qͥd eo significari dicit᷑ qͦre¬
fert ᷑ᷤ que int̾pretatio inde ꝓfert᷑: An
hec frustra moliendo nichilq inue¬
niendo ꝑsuadent illud potiꝰ. eẽ. c̃den¬
dũ. qd de hoĩe castrato fama iacta¬
uit. litt̾is q mandatũ ẽ: Mexito hu¬
ic adu̾satꝰ ẽ. uarro nr̃ neq hoc dice
uoluit: ñ enĩ hoiem doctissimũ latuit.
Itẽq de mollib eadẽ matͥ magne ꝯtͣ
om̃iũ uiroꝵ mulierũq uerec̃diã. con¬
secratis. qͥ usq in hesternũ diẽ madi¬
dis capillis. facie dealbata. fluentib
m̃bris. incessu femineo. ꝑ plateas ui¬
cosq carchaginis &̃ a p̾płis unde t̾pit̾
uiuerent exigebant: nichil uarro di¬
c̃e uoluit. nec uspiã me legise ꝯme¬
minĩ. Defecit int̾ptatio. erubuit ra¬
tio: ꝯticuit oratiõ. Cicit matris mag¬
nȩ om̃s deos filios: ñ numinis mag¬
nitudo s cͥminis. Huic monstro: nec
iani monstruositas ꝯꝑat᷑. Ille in si¬
mulachris habebat solam deformi¬

Expanded text:
absciso? quid eo significari dicitur? quo refertur? quae interpretatio inde profertur? An haec frustra moliendo nihilque inueniendo persuadent illud potius esse credendum, quod de homine castrato fama iactauit litterisque mandatum est? Merito hinc auersatus est Varro noster, neque hoc dicere uoluit; non enim hominem doctiItemque de mollibus eidem Matri magnae contra omnem virorum mulierumque verecundiam consecratis, qui usque in hesternum diem madidis capillis, facie dealbata, fluentibus membris, incessu femineo per plateas vicosque Carthaginis, etiam a populis unde turpiter viverent exigebant, nihil Varro dicere voluit, nec uspiam me legisse commemini. Defecit interpretatio, erubuit ratio, conticuit oratio. Vicit Matris magnae omnes deos filios, non numinis magnitudo, sed criminis. Huic monstro nec Jani monstrositas comparatur. Ille in simulacris habebat solam deformi
Abbreviated transcription (Latin):
ageret᷑. eẽt quidẽ dolendũ. ñ his ue¬
qͦ mͦ ferendũ tã feda et tͦpia ñ fieri
nec iuberi At nc̃ c̃ ꝓ deo uero qͦ solo
anima se in habitante fit felir nefas
sit colere aut corpꝰ aut aiam: ꝗͣnto mag̃
nefariꝰ ẽ. ista sic colere. ut nec salutẽ
nec decꝰ humanũ corpꝰ aut aiã colentiᷤ
obtineat: Qm obrẽ si tẽplo. si sac̾do¬
te. si sacrificio qͦd uero deo debet᷑ co

Expanded text:
uidem dolendum non his uequo modo ferendum tam foeda et turpia non fieri nec iuberi; at nunc cum pro Deo uero, quo solo anima se inhabitante fit felix, nefas sit colere aut corpus aut animam, quanto magis nefarium est ista sic colere, ut nec salutem nec decus humanum corpus aut anima colentis obtineat! Quam ob rem si templo sacerdote sacr
Abbreviated transcription (Latin):
malũ. ẽ qͥa illa mala st̃ qͥb colit᷑: s qͥa
illa talia st̃ quib ille solus colendꝰ sit.
cui talis cultꝰ seruitꝰ q debet᷑. Si autẽ

Expanded text:
malum est, quia illa mala sunt, quibus colitur, sed quia illa talia sunt, quibus ille solus colendus sit, cui talis cultus seruitusque debetur. Si aute
Abbreviated transcription (Latin):
sic̃ ñ solũ poetice litte̾ uerũ &ẽ histo¬
ricȩ tradider̃t. Nam qͦd uirgiliꝰ ait. pͥ¬
mꝰ ab ȩchereo uenit sat᷑nꝰ olimpo: ar¬
ma iouis fugiens. et regnis exul adẽp¬
tis. et que ad hãc rem ꝑtinentia ꝯsec̃t᷑:
totã de hoc homerꝰ pandit historiam.
quã enniꝰ in latinũ u̾tit eloqͥũ. Unde
qͥa plurima posuert̃. qͥ ꝯtra huiꝰ mo¬
di errores ante nos uł greco sermo¬
ne uł latino scͥpserunt: ñ in eo mͥ pla¬
Ecuit ĩmorari Ipsas phisiologias c̃ con¬
sidero. qͥb docti et acuti hoĩes has res
humanas conant᷑ uerte in res diuinaᷤ.
nichil uideo nͥ ad tẽꝑalia t̾renaq oꝑa

Expanded text:
e litterae, uerum etiam historicae tradiderunt. Nam quod Vergilius ait: Primus ab aetherio uenit Saturnus Olympo, Arma Iouis fugiens et regnis exul ademtis, et quae ad hanc rem pertinentia consequuntur, totam de hoc Euhemerus pandit historiam, quam Ennius in Latinum uertit eloquium; unde quia plurima posuerunt, qui contra huius modi errores ante nos uel Graeco sermone uel Latino scripserunt, non in eo mihi placuit inmorari. Ipsas physiologias cum considero, quibus docti et acuti homines has res humanas conantur uertere in res diuinas, nihil uideo nisi ad temporalia terrenaque opera
Abbreviated transcription (Latin):
cur non cẽ unã fecit deã qͣm dic̃ eẽ tel¬
lurẽ: Qd suta fec̃ uͥ erit orcꝰ frat̾ iouis
atq neptuni. quẽ ditem patrẽ uocãt:
Ubi eiꝰ conuix ꝓserpina. quȩ scd̃m aliã
in eisdẽ libris positam opinionẽ ñ t̾rȩ
fecunditas. s pars inferior ꝑhibet᷑ lls
si dicunt animi mundani partẽ c̃ ꝑme¬
qͥd erit: Ita enĩ totũ qͦd ipsa erit in du¬
ipsa t̾cia que sit aut nͥ sit inuenire ñ¬

Expanded text:
cur non etiam unam fecit deam, quam dicit esse Tellurem? Quod si ita fecit, ubi erit Orcus, frater Jovis atque Neptuni, quem Ditem patrem vocant? ubi ejus conjux Proserpina, quae secundum aliam in eisdem libris positam opinionem, non terrae fecunditas, sed pars inferior perhibetur? Quod si dicunt, animi mundani partem, cum permequid erit? Ita enim totum, quod ipsa erat, in duipsa tertia quae sit, aut ubi sit
Abbreviated transcription (Latin):
seꝑ̃ enĩ eẽ qͦd agant. Cymbaloꝵs sonitꝰ
ferram̃toꝵ iactandoꝵ ac manuũ. et eiꝰ
rei crepitꝰ incolendo agro qui fit: sig¬
nificãt ideo ere qͦd antiqͥ colebant es
ante ꝗͣ ferrũ esset iuuentũ. Leonẽ in¬
qͥt aduingunt solutũ ac mansuetũ ut

Expanded text:
semper enim esse quod agant. Cymbalorum sonitus, semper enim esse quod agant. Cymbalorum sonitus, ferramentorum jactandorum ac manuum, et ejus rei crepitus, in colendo agro qui fit, significant: ideo aere, quod eam antiqui colebant aere, antequam ferrum esset inventum. Leonem, inquit, adjungunt sol
Abbreviated transcription (Latin):
cognominib una iuno in quib om̃ib
multiplex eẽ dicit᷑ ad unũ dm̃ uł u¬
nam deã ꝑtinens: ñ multitudo cogno¬
minũ deoꝵ &̃ multitudinẽ faciens:
s ꝓfecto sic̃ aliqͣndo cẽ ipsas uilissimas
feminas eoꝵ qͦs libidine quesier̃t te¬
det. penitetq turbarũ: sic animã ui¬
lem factã et ĩmundis spiritib ꝓsti¬
tutã deos sͥ multiplicare quib con¬
taminanda ꝓsterneret᷑ sic̃ plurimũ
libuit: sic aliqñ et piguit. Nam et ip¬
se uarra qͣsi de ipsa turba uerec̃datꝰ
unã deam uult ẽẽ tellurẽ. Eanidem
inqͥt dict̃ matrẽ magnã qͦd timpanũ
habeat significare orbẽ t̾rȩ: qͦd turris
in capite. oppida sedes: qͦd fingant᷑ cu¬
ca eã õ omĩa moueant᷑ ipsam ñ moue¬
ri. Ad gallos huic dee ut seruirent fe¬
cerunt significat qui semine indige¬
ant t̾rã seqͥ oportere: in ea qͥppe omĩa¬
posst̾ repperiri. Qbͦ se apud cam iactat᷑
p̃cipit᷑ inquit qͥ t̾rã colunt ñ sedeant:¬

Expanded text:
cognominibus una Iuno, in quibus omnibus uis multiplex esse dicitur ad unum deum uel unam deam pertinens, non multitudo cognominum deorum etiam multitudinem faciens. Sed profecto sicut aliquando etiam ipsas uilissimas feminas earum, quas libidine quaesierunt, taedet paenitetque turbarum: sic animam uilem factam et inmundis spiritibus prostitutam deos sibi multiplicare, quibus contaminanda prosterneretur, sicut plurimum libuit, sic aliquando et piguit. Nam et ipse Varro quasi de ipsa turba uerecundatus unam deam uult esse Tellurem. \'Eandem, inquit, dicunt Matrem Magnam; quod tympanum habeat, significari esse orbem terrae; quod turres in capite, oppida; quod sedens fingatur, circa eam cum omnia moueantur, ipsam non moueri. Quod Gallos huic deae ut seruirent fecerunt, significat, qui semine indigeant, terram sequi oportere; in ea quippe omnia reperiri. Quod se aput eam iactant, praecipitur, inquit, qui terram colunt, ne sedeant
Abbreviated transcription (Latin):
tutã ammã ꝯstupñtib demonib sius.
dhuc respondeat᷑ quã partẽ tr̾e ꝑme¬
et pars mundani anuni: ut dm̃ faciat
tellumonẽ. Non inqͥt s una eadẽ tra
ht̾ geminã uĩ et mascłinã q̃ semina ꝓ¬
ducat: et femininã q̃ recipiat. atq nu¬
triat: inde a femina dictã eẽ. tellurem.
a mascłina tellumonẽ. Cur gͦ pontifi¬
ces ut ip̃se indicat additis qͦ aliis duo¬
b qͣtuor diis faciunt rẽ diuinã tellu¬
ri. tellumoni. altori. rusori: De dellu¬
Rusori quare: Qͦd rursꝰ inqͥt cuncta

Expanded text:
tutam animam constuprantibus daemonibus suis. Adhuc respondeatur, quam partem terrae permeet pars mundani animi, ut deum faciat Tellumonem? Non, inquit, sed una eademque terra habet geminam uim, et masculinam, quod semina producat, et femininam, quod recipiat adque nutriat; inde a ui feminae dictam esse Tellurem, a masculi Tellumonem. Quur ergo pontifices, ut ipse indicat, additis quoque aliis duobus quattuor dis faciunt rem diuinam, Telluri, Tellumoni, Altori, Rusori? De TelluRusori quare? Quod rursus, inquit, cuncta
Abbreviated transcription (Latin):
no societates: tanqͣm ciuitates duas.
Ex illo enĩ fut᷑i erant hoĩes. ali malis
anglis in suplicio: alii bonis in p̃nuo
sociandi: ꝗͣuis occulto d̃i. udicio: s

Expanded text:
no societates tanquam civitates duas. Ex illo enim futuri erant homines, alii malis angelis in supplicio, alii bonis in praemio sociandi, quamvis occulto Dei judicio, s
Abbreviated transcription (Latin):
dentes: nr̃i mr̃es uincunt. Non ei¬
no si dici usitate possit. heroes nr̃i
supplicib donis s urtutib diml
heraii suꝑant. Cõmodiꝰ qͥppe scipio af¬
fricanꝰ est cognominatꝰ. qͦd uirtute. af¬
fricam uicerit: qm si hostes donis
placass ut parcent. Uera pietate¬
hoĩes d̃i aeriam potestatẽ inimicã
contrariãq pietati exorcieando eici¬
unt ñ placando: om̃sq tẽptatioes
adu̾sitatis eiꝰ uncunt orando ñ ipsã.
s dm̃ suũ adu̾sꝰ ipsam. Non enĩ ali¬
quẽ uuicit aut subiungat: nͥ societa¬
te peccati. In eiꝰ gͦ nomine iuncit᷑ qui
hoiẽm assũpsit. egitq sine peccato
ut in ipso sac̾dote ac sacͥficio fieret re¬
missio peccatoꝵ: id ẽ ꝑ mediatorem

Expanded text:
dentes, nostri martyres uincunt. Non omnino, si dici usitate posset, heroes nostri supplicibus donis, sed uirtutibus diuinis Heran superant. Commodius quippe Scipio Africanus est cognominatus, quod uirtute Africam uicerit, quam si hostes donis placasset, ut parcerent. homines Dei aeriam potestatem inimicam contrariamque pietati exorcizando eiciunt, non placando, omnesque tentationes aduersitatis eius uincunt orando non ipsam, sed Deum suum aduersus ipsam. Non enim aliquem uincit aut subiugat nisi societate peccati. In eius ergo nomine uincitur, qui hominem adsumsit egitque sine peccato, ut in ipso sacerdote ac sacrificio fieret remissio peccatorum, id est per mediatorem
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ dr̃ nr̃a: illiꝰ. ẽ nob̃ bonitate ꝯces¬
sa. Multũ aut̃ nob̃ in hac carne tͥbu¬
eremꝰ: nͥ usq ad eiꝰ depositionẽ sub ue¬
nia uiuiemꝰ. ꝑptẽa gͦ nob̃ ꝑ media¬
torem p̃stita. ẽ. gr̃a: ut polluti carne
pecciꝰ carnis peccati similitudine
mundarem᷑. Hac d̃i grã qua in nob̾
ostendit magnã miscdiã suã. et in
hac uita ꝑ fidem regim᷑: et post hãc
iitã ꝑ ipsam sp̃em incõmutabił iu̾ta¬
tis ad ꝑfectionẽ plenissimã ꝑducem᷑.

Expanded text:
ur nostra, illius est nobis bonitate concessa. Multum autem nobis in hac carne tribueremus, nisi usque ad eius depositionem sub uenia uiueremus. Propterea ergo nobis per Mediatorem praestita est gratia, ut polluti carne peccati carnis peccati similitudine mundaremur. Hac Dei gratia, qua in nos ostendit magnam misericordiam suam, et in hac uita per fidem regimur, et post hanc uitam per ipsam speciem incommutabilis ueritatis ad perfectionem plenissimam perducem
Abbreviated transcription (Latin):
nii homines parentes gen̾is humani
intelligibilia referunt. arboresq illas
et ligna fructifera in uirtutes iite mo¬
resq comitunt: tãqͣm uisibilia et cor¬
ꝑalia illa ñ fuerint: s intelligibiliũ
significandoꝵ causa eo mͦ dicta. uł scͥp
ta sit̃: quasi ꝓpt̾ea ñ potuerit esse pa
agar et sara: et ex eis duo filii abrahȩ
unꝰ de ancilla aliꝰ de lib̾a: qͥa duo tes¬
tam̃ta in eis figurata dic̃ apłe. aut i¬
deo de nulla petra moyse ꝑcuciente
apło dicente petra autẽ erat xp̃c. Ne¬
mo itaq ꝓhibet intellig̾e ꝑadisũ uutã
beatoꝵ: quatuor eiꝰ flumina. qͣtuor uir

Expanded text:
imi homines parentes generis humani imi homines parentes generis humani intellegibilia referunt arboresque illas et ligna fructifera in uirtutes uitae moresque conuertunt; tamquam uisibilia et corporalia illa non fuerint, sed intellegibilium signta sint. Quasi propterea non potuerit esse parAgar et Sara, et ex illis duo filii Abrahae, unus de ancilla, alius de libera, quia duo Testamenta in eis figurata dicit Apostolus : aut ideo de nulla petra Moyse percutiente apostolo dicente, Petra autem erat Christus . Nemo itaque prohibet intelligere paradisum, vitam beatorum; quatuor ejus flumina, quatuor vir
Abbreviated transcription (Latin):
de ligno uite qͦd in medio ꝑadisi c̃ arbo¬
re uecita simul erat. muirabili di gr̃a
p̃stabat᷑: tñ et alios sumebant cibos p̃¬
ter unã arborem q̃ fuerat int̾dicta: ñ
q̃ magna uͥtꝰ ẽ. racionalis c̾at᷑e: sub c̾¬
atore dño ꝯstitute. Nam uͥ nullũ ma¬
lũ tangebat᷑. ꝓfecto si ꝓhibitũ tang̾et᷑
sola inobetlientia. peccabat᷑. I lebant᷑
gͦ aliis que sumebant: ne aĩalia corꝑa
molestiȩ aliqͥd esuriendo ac sitiendo
sentirent. De ligno autẽ uite ꝓpt̾ea
gustabat᷑. ne mors eis undec̃q subri¬
ꝑet: uł senectute ꝯfecta decursis tem¬
ꝑum spaciis interirent: tãqͣm cet̾a es¬
sent alim̃to: istud sacͣmento. ut sic fu¬
isse accipiat᷑ lignũ uite in ꝑadiso cor¬
porali sic̃ in spiritali: hoc. ẽ. intelligi¬
bili ꝑadiso sapientia dĩ de qͣ scͥptũ ẽ.
lignũ inte. ẽ. om̃ib amplectentib eã.
Unde ñ nulli totũ ipsũ ꝑ adisũ uͥ pͥ¬

Expanded text:
de ligno vitae, quod in medio paradiso cum arbode ligno vitae, quod in medio paradiso cum arbore vetita simul erat, mirabili Dei gratia praestabatur: tamen et alios sumebant cibos praeter unam arborem, quae fuerat interdicta, non quae magna virtus est rationalis creaturae sub Creatore Domino constitutae. Nam ubi nullum malum tangebatur, profecto, si prohibitum tangeretur, sola inoboedientia peccabatur. Agebatur ergo aliis quae sumebant, ne animalia corpora molestiae aliquid esuriendo ac sitiendo sentirent; de ligno autem uitae propterea gustabatur, ne mors eis undecumque subreperet uel senectute confecta decursis temporum spatiis interirent; tamquam cetera essent alimento, illud sacramento; ut sic fuisse accipiatur lignum uitae in paradiso corporali, sicut in spiritali, hoc est intellegibili, paradiso sapientia Dei, de qua scriptum est: Lignum uitae est amplectentibus eam.Unde nonnulli totum ipsum paradisum, ubi pr
Abbreviated transcription (Latin):
tate resistente sp̃itali iure coherce¬
bant: qͣntomagis eam diligunt etiã
ipsam spitalem fut᷑am: Sic̃ enĩ spc
carni seruiens ñ incongrue carnał.
ita caro spiu̾ seruiens recte appella
sic̃ non nulli putant ex eo qͦd scͥptũ. ẽ.
seminat᷑ corpꝰ aĩale. resurg̃ corpꝰ sp̃a¬
le: s qͥa sp̃u sũma ⁊ mirabili ob¬
temꝑandi felicitate subdet᷑. usq
ad implendã ĩmortalitatis indisso¬
lubił secͣissimã uoluntatẽ: omni
molestie sensu. oĩ corruptibilita
te ⁊tarditate detracta. Non solũ
enĩ ñ erit tale quale nc̃. ẽ. in qua inis
optima ualitudine: s nec tale quidẽ
qͣle fuit in pͥmis hõib ante peccatum:
qͥ licet moriti ñ eẽnt nͥ peccassent: alim̃¬
tis tñ ut hoĩes utebant᷑. ñdñ sp̃alia. s
adhuc animalia corꝑa t̾rena gestan¬
tes: que licet senio ñ ueterascent ut ne¬
cessitate ꝑducent᷑ ad mortẽ: qͥ statꝰ eis

Expanded text:
tate resistentem spiritali iure cohercetate resistentem spiritali iure cohercebant, quanto magis eam diligunt etiam ipsam spiritalem futuram! Sicut enim spiritus carni seruiens non incongrue carnalis, ita caro spiritui seruiens recte appellabsicut nonnulli putant ex eo quod scriptum est: Seminatur corpus animale, surget corpus spiritale, sed quia spiritui summa et mirabili obtemperandi facilitate subdetur usque ad inplendam inmortalitatis indissolubilis securissimam uoluntatem, omni molestiae sensu, omni cte et tarditate detracta. Non solum enim non erit tale, quale nunc est in quavis optima valetudine; sed nec tale quidem, quale fuit in primis hominibus ante peccatum. Qui licet morituri non essent, nisi peccassent; alimentis tamen ut homines utebantur, nondum spiritualia, sed adhuc animalia corpora terrena gestantes. Quae licet senio non veterascerent, ut necessitate perducerentur ad mortem qui status eis
Abbreviated transcription (Latin):
ñ peccassent ulla morte asus coꝵib sol¬
uerent᷑: s ꝓmeritis obedientiȩ custodite
ĩmmortalitate donati cũ eis aiuerent ĩ
et̾num: ⁊talia scõs in resurrectioe̾ ha¬
bituros ea ipsa in quib hic laborauer̃
corpa: ut nec eoꝵ carni aliqͥd corrupti¬
onis uł difficultatis. nec eoꝵ beatitudi¬
ni aliqͥd doloris ⁊ infelicitatis possit
separate sunt acorꝑib suis: qͥa caro
eoꝵ reqͥesce̾t inspe: qͣmlibet sine ullo
iam sensu ꝯtumelias accepisse uide¬
atur. Non enĩ sic̃ platoni uisum. ẽ.
Corꝑm obliuionẽ desid̾ant: s potiꝰ qͥa
meminert̃ qͥd sibi ab eo sit ꝓmissum
ꝗͥ neminẽ fallit: qͥ eis etiã de capillo¬
rum suoꝵ integͥtate sccͣitatem de¬
ddit. resurrectionẽ corꝑm in quib
multa dura ꝑpessi sunt: nicħ in eiᷤ
ulteriꝰ tale sensuri. desidabilitꝰ ⁊ paci¬
enter expectant. Si enĩ carnẽ suã
ñ otłant qͣndo eã sue menti infirmi¬

Expanded text:
non peccassent, nulla morte a suis corporibus solnon peccassent, nulla morte a suis corporibus solverentur, sed pro meritis obedientiae custoditae immortalitate donati, cum eis viverent in aeternum; et talia sanctos in resurrectione habituros ea ipsa, in quibus hic laborauerunt, corpora, ut nec eorum carni aliquid corruptionis uel difficultatis nec eorum beatitudini aliquid doloris et infelicitatis possit separatae sunt a corporibus suis, quia caro eorum requiescit in spe. quaslibet sine ullo iam sensu contumelias accepisse uideatur. Non enim, sicut Platoni uisum est, corpora obliuione desiderant, sed potius, quia meminerunt quid sibi ab eo sit promissum, qui neminem fallit, qui eis etiam de capillorum suorum integritate securitatem dedit, resurrectionem corporum, in quibus multa dura perpessi sunt, nihil in eis ulterius tale sensuri desiderabiliter et patienter expectant. Si enim carnem suam non oderant, quando eam suae menti infirmi
Abbreviated transcription (Latin):
mouisse corꝑa. bestiarũ. uerũ &ẽ sapi¬
entiũ aias ita uoluisse de corꝑeis ne¬
ib lib̾ari: ut corpꝰ om̃e fugientes: be¬
ite aput patrẽ sine sine teneantur.
Itaq ne a xp̃o uinci uidet᷑ uitã scĩs
pollicente ꝑpetuã. ce ipse purgatas
aĩas sine ullo ad miserias pristinas
reditu in et̾na felicitate ꝯstituit: et
ut xp̃o ad u̾saret᷑ resurrectionẽ in¬
corruptibiliũ corꝑm negans. ñ solũ
sine t̾renis. s sine ullis om̃ino corꝑib
eas asseruit in sempit̾nũ eẽ uicturas.
nec tam̃ ista qualicq opinione p̃ce¬
p̃ saltim ne discorꝑatis religionis
obseqͥo subdent᷑. Qd ita nͥ qͥa eas qm¬
nis nulli corꝑi sociatas ñ c̾didit illis
isti sic̃ eos ausuros. Et. ñ arbit̾r. diis beatissi¬
mis ⁊ tamen inȩt̾nis corꝑib ꝯstitutis.
humanas aiamas antepoñe: cur eis ui¬
det᷑ absurdũ qͦd fides xp̃iana predicat
⁊pͥmos homines ita fuisse ꝯditos. ut si

Expanded text:
mouisse corpora bestiarum, uerum etiam sapimouisse corpora bestiarum, uerum etiam sapientium animas ita uoluisse de corporeis nexibus liberari, ut corpus omne fugientes beatae aput Patrem sine fine teneantur. Itaque ne a Christo uinci uideretur uitam sanctis pollicente perpetuam, etiam ipse purgatas animas sine ullo ad miserias pristinas reditu in aeterna felicitate constituit; et ut Christo aduersaretur, resurrectionem incorruptibilium corporum negans non solum sine terrenis, sed sine ullis omnino corporibus eas adseruit in sempiternum esse uicturas. Nec tamen ista qualicumque opinione praecepit saltem ne dis corporatis religionis obsequio subderentur. Quid ita, nisi quia eas, qvis nulli corpori sociatas, non credidit illis isti, sicut eos ausuros esse non arbitror, diis beatissimis, et tamen in aeternis corporibus constitutis, humanas animas anteponere; cur eis videtur absurdum, quod fides christiana praedicat, et primos homines ita fuisse conditos, ut si
Abbreviated transcription (Latin):
laudat᷑. Ita qͥppe aias mortaliũ ne
in suis corꝑib semꝑ eẽ. posse existins.
s mortis necessitate dissolui: nec sil
corꝑib durare ꝑpetuo. s alt̾nantib ci¬
uub indesinent᷑ uiuos ex mortuis: et
ex uuus mortuos fieri putat: ut ace¬
t̾is hominib hoc uideant᷑ disferre
sapientes. qͦd pꝰ mortẽ ferunt᷑ ab syla
ut aliquanto diutiꝰ in astro sͥ ꝯgruo
qͥsq reqͥescat: atq inde rursꝰ mise¬
rie pͥstine oblitꝰ. et cupiditate haben¬
di corꝑis uictꝰ: redeat ad labores e¬
rũpnasq mertaliũ: illi uͦ qͥstultam
duxerint uitam. ad corꝑa siuis m̾tis
mo reuoluant᷑. In hac itaq durissi¬
ma conditione constituit cẽ bonas at¬
ꝙ sapientes aĩas. quib ñ talia corꝑa
distributa st̃: cũ quib semꝑ atq un¬
mortalit̃ uiu̾ent: ut neq in corꝑib
ꝑmanie. neq sine his possint in etn̾a
puritate ꝑthararẽ. De quo plato
riũ: et ñ solũ ab animis humanis re¬

Expanded text:
datur. Ita quippe animas mortalium nec in suis corporibus semper esse posse existimat, sed mortis necessitate dissolui, nec sine corporibus durare perpetuo, sed alternantibus uicibus indesinenter uiuos ex mortuis et ex uiuis mortuos fieri putat; ut a ceteris hominibus hoc uideantur differre sapientes, quod post mortem feruntur ad sidera, ut aliquanto diutius in astro sibi congruo quisque requiescat adque inde rursus miseriae pristinae oblitus et cupiditate habendi corporis uictus redeat ad labores aerumnasque mortalium; illi uero, qui stultam duxerint uitam, ad corpora suis meritis mo reuoluantur. In hac itaque durissima condicione constituit etiam bonas adque sapientes animas, quibus non talia corpora distributa sunt, cum quibus semper adque inmortaliter uiuerent, ut neque in corporibus permanere neque sine his possint in aeterna puritate durare. De quo Platonrium et non solum ab animis humanis re
Abbreviated transcription (Latin):
ista que bona ꝑhibet᷑ bonis. nec tãtũ
paucis intelligentib stue c̾dlentib s
om̃ib nota . ẽ. qua sit aĩe a corꝑe seꝑatio:
qua certe corpꝰ aĩantis qͦd euidenter
uiuebat. eiudent̃ emorit᷑ : eis posset
accide: nͥ peccati meritũ sequeret᷑.
Licet enĩ iustoꝵ ac pioꝵ aĩe defũcto¬
rũ. qͦd in reqͥe uiuant dubitare fas
ñ sit: usq ad eo tñ eis meliꝰ eẽt c̃ sius
corꝑib bene ualentib uiu̾e: ut cẽ il¬
li qͥ om̃imͦ. eẽ sine corꝑe beatissimũ
existimant: hãc opinionẽ suã sentẽ¬
cia repugnante coniuncãt. Neq enĩ
qͥsqͣm audebit illoꝵ sapientes hoi̾es
siue morituros siue iam mortuos. id ẽ.
aut carentes corꝑib aut corꝑa relic¬
turos. diis ĩmortalib ante pon̾e qͥb
ds sũmꝰ apud platonẽ munꝰ ingens
indissolubilẽ scilicet uitã: id ẽ. et̾ĩ
cũ suis corꝑib consortiũ pollicet᷑. I¬
time autẽ c̃ hominib agi arbitrat᷑

Expanded text:
antum paucis intellegentibus siue credentibus, omnibus nota est, qua fit animae a corpore separatio, qua certe corpus animantis, quod euidenter uiuebat, euidenter emoritur, eis potuisset accidere, nisi peccati meritum sequeretur. Licet enim iustorum ac piorum animae defunctorum quod in requie uiuant dubitare fas non sit, usque adeo tamen eis melius esset cum suis corporibus bene ualentibus uiuere, ut etiam illi, qui omni modo esse sine corpore beatissimum existimant, hanc opinionem suam sententia repugnante conuincant. Neque enim quisquam audebit illorum sapientes homines, siue morituros siue iam mortuos, id est aut carentes corporibus aut corpora relicturos, dis inmortalibus anteponere. quibus Deus summus aput Platonem munus ingens, indissolubilem scilicet uitam, id est aeternum cum suis corporibus consortium, pollicetur. Optime autem cum hominib