comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
neq quod sibi fieri ñ uult exerceat. Nemo dictum
de aliquo inueniat. quod in eius actib ñ agnoscat.
Ego autem labefactatam ñ solum quietem meam
sed & salutem. inimicoꝵ ualitudine & rumoꝵ pro¬
cellis agnosco. Potens est diuinitas in mensa. tem¬
pestatis incerta bono serenitatis amouere. Et quid¬
aliud. si xp̃c passus est pro nobis. nobis relinquens
exemplum. ut sequamur uestigia eius. & apł̃i passi
sunt. sequentes eius exemplum. & reliqui patres: nisi
ut sequamur tam doctrinam eorum quam & exem¬
plum. & patiamur aduersa pro.xp̃o. & cum patrib
atq cum frĩb crucem portemus. eorumq tribulati¬
onib compatiamur: ut xp̃i ueri discipuli inueni¬
amur qui dixit. qui uult post me uenire. ab neget
semet ipsum. & tollat crucem suam & sequatur me.
& reliqua: Presumptio est: si domini beneficia. fa¬
muli non sequantur. Obsequium gͦ estimandum
puto: qͦd pariturus impendo. Quid est enĩ quod

Expanded text:
neque quod sibi fieri non vult exerceat. Nemo dictum neque quod sibi fieri non vult exerceat. Nemo dictum de aliquo inveniat, quod in ejus actibus non agnoscat. Ego autem lased et salutem inimicorum ualitudine et rumorum procellis agnosco. potens est diuinitas inmensae tempestatis incerta bono serenitatis amouere. uus passus est pro nobis, nobis relinquens exemplum, ut sequamur vestigia ejus , et apostoli passi sunt, sequentes ejus exemplum, et reliqui patres, nisi ut sequamur vestigia ejus, tam doctrinam eorum quam exemplum, et patiamur adversa pro Christo, et cum patribus atque cum fratribus crucem portemus, eorumque tribulationibus compatiamur, ut Christi veri discipuli inveniamur, qui dixit: Qui vult post me venire, abneget semetipsum, et tollat crucem suam et sequatur me , » et reliqua? Praesumptio est si dominorum beneficia famuli non sequantur. Obsequium ergo aestimandum puto, quod pariturus impendo. Quid est enim, quod
Abbreviated transcription (Latin):
Uenit inter uos gladius ꝑfidorum: ut marcida
ȩccłiȩ menbra resecaret: & ad cȩlestem głam sana per¬
duceret. Quos habeat. xp̃c milites. certamen osten¬
dit. Qui triumphum mereantur. ꝑ bella cognoscs¬
tur. S̾cimus autem multos ob id infestare doctores.
ut eos ꝑdant. & propriȩ uoluntatis placita adim¬
pleant. Non propterea tamen doctores in quantũ
uires suppetunt. a recta ȩmulatione & bona inten¬
tione recedere debent: scientes quia beati qui ꝑ¬
secutionem patiuntur propter iustitiam. Nichil
autem illo est pastore miserius: qui luporum laudi¬
biis gloriatur. Ouib si placere uoluerit. att abhis a¬
mari delegerit: erit hinc ouib magna ꝑnicies. Nul¬
lus gͦ pastorum placere lupis. & gregibus ouium
potest. Perdit enim laboris memoriam. mens terrenis
obligata carcerib. Sicut artium in suo quoq opere
inuenitur mat̾ instantia: ita nouerca eruditionis
est negligentia. Nullus gͦ preiudicium alteri faciat:

Expanded text:
venit inter vos gladius perfidorum, ut marcida venit inter vos gladius perfidorum, ut marcida Ecclesiae membra resecaret, et ad coelestem gloriam perduceret. Quos habeat Christus milites, certamen ostendit, qui triumphum mereantur per bella cognoscuntur. Scimus autem multos ob id infestare doctores, ut eos perdant et propriae voluntatis placita adimpleant. Non propterea tamen doctores inquantum vires suppetunt a recta aemulatione, et bona intentione recedere debent, scientes quia « beati qui persecutionem patiuntur propter justitiam . » Nihil autem illo est pastore miserius, qui luporum laudibus gloriatur. Quibus si placere voluerit atque ab his amari delegerit, erit hinc ovibus magna pernicies. Nullus ergo pastorum placere lupis et gregibus ovium potest, perdit enim laboris memoriam mens terrenis obligata carceribus. Sicut artium in suo quoque opere invenitur mater instantia, ita noverca eruditionis est negligentia. Nullus ergo praejudicium alteri faciat,
Abbreviated transcription (Latin):
doctrinis. nec fres infestare. Si autem omĩa in hoc¬
scło uindicata essent: locum diuina iudicia non
haberent. Suꝑuacuis enim ad beneficia laborat
impenduis: qui solem certat facib adiuuare. Ido
si aliquis putat do in hoc placere. qͦd seruos suos
accusat & ut meliores fiant dicit se hoc agere. inua¬
num laborat. & plus inuidiȩ stimulis agitatur qmͣ
karitatis. qm̃ grẽ plenitudo adiectione non indiget.
nec ulla requirit cõmendationis augmenta. Eri¬
gunt gͦ doctores conscientiã suã: & si quando in¬
certis temporũ flatib opponuntur. sustinent mala.
quȩ scłis magis sunt ascribenda quam meritis. Da¬
tam enĩ scimus sathanȩ potestatẽ. ut seruos xpĩ cri¬
braret: ut qđ detritico inueniri possit. horreis in¬
gereretur: & qͦd de paleis. ad ignium alimenta tran¬
siret. Ad uos specialit̾ dictum. ẽ. Nolite timere pti¬
sillus grex: qͥa cõplacuit patri ur̃o dare uobis regnũ.

Expanded text:
doctrinis. Item doctrinis. Item saeculo vindicata essent, locum divina judicia non haberent, supervacuis enim ad beneficia laborat impendiis, qui solem certat facibus adjuvare; ideo si aliquis putat Domino in hoc placere quod servos suos accusat, et ut meliores fiant, dicit se hoc agere, in vanum laborat et plus invidiae stimulis agitatur quam charitatis, quoniam gratiae plenitudo adjectione non indiget, nec ulla requirit commendationis augmenta. Erigunt ergo doctores conscientias suas, et si quando incertis temporum flatibus opponuntur, sustinent mala quae saeculis magis sunt ascribenda quam meritis. Datam enim scimus Satanae potestatem, ut servos Christi cribraret, ut quod de tritico inveniri posset, horreis ingereretur; et quod de paleis, ac ignium alimenta transiret. Ad vos specialiter dictum est: « Nolite timere pusillus grex, placuit Patri vestro dare vobis regnum , »
Abbreviated transcription (Latin):
iudicio. Et dominus ait. Nolo mortem peccatoris. s
ut conuertatur & uiuat. Et multa talia horũꝙ simmi¬
& uiuoꝵ & mortuoꝵ dominetur: Iu autem qui
iuditas frẽm tuum. aut tu quare sꝑnis frẽm tuuo:
Om̃s enim stabimus ante tribunal di. Scriptũ. ẽ.
enim. Uiuo ego dicit dominus. qm̃ michi flectetuꝵ
omne genu. & omnis lingua confitebitur dño. Itaq
unusquisq nrm prose rationẽ reddet deo. Nongͦ¬
amplius inuicem iudicemus. s hoc iudicate ma¬
gis. ne ponatis offendiculum frĩ uł scandalum. Sci¬
mus enim. quia multum derogatio prȩualet. quando
derogator credit᷑ fide dignus. Ido fĩs uariis detctioibus
& accusationib ñ oportet labe factari iudices et pri¬
mates eceliȩ. sed magis apłoꝵ & doctoꝵ regulis in for¬
mari & roborari. Unde iustũ ẽ omnes inuniuerso
romanorũ orbe doctores legis. ea quȩ legis sunt recte
sapere & operari. & non regulas nascentis eccłe confun¬
ai. aut fidem aut doctrinam apłoꝵ uariis maculare

Expanded text:
ium , » et Dominus ait: « Nolo mortem peccatoris, sed ut magis convertatur, et vivat . » Et multa talia horum simi uiuorum dominetur. tu autem quid iudicas fratrem tuum? aut tu quare spernis fratrem tuum ? omnes enim stabimus ante tribunal dei. scriptum est enim : uiuo ego, dicit dominus, quoniam mihi flectet omne genu, et omnis lingua confitebitur deo. itaque unusquisqamplius invicem judicemus, sed hoc judicate magis, nec ponatis offendiculum fratri vel scandalum . » Scimus enim quia multum derogatio praevalet, quando derogator creditur fide dignus; ideo, fratres, variis detractionibus et accusationibus non oportet labefactari judices et primates Ecclesiae, sed magis apostomari et roborari. Unde justum est, omnes in universo Romanorum orbe doctores legis ea quae legis sunt recte sapere et operari, et non regulas nascentis Ecclesiae confundere, aut fidem aut doctrinam apostolorum variis maculare
Abbreviated transcription (Latin):
ut hominib placeat. Sed & illa species castimo¬
me obseruanda. ẽ. uti ne passim & libidinis so¬
lius causa feminis coeatur: sed posteritatis re¬
parandȩ grã. Quȩ obseruantia cum etiam in ñ¬
nullis pecudibiis inueniatur: pudoris est si
non ab hominib rationabilib & d̃m colentib
obseruetur. Ergo omnes peccauerunt: & egent
tem. & emulamini meliora & spũalia. & ad iu¬
uate uos inuicem: ut dõ semꝑ in omnib pla¬
cere ualeatis. amen:

Expanded text:
ut hominibus placeat, sed et illa species castimout hominibus placeat, sed et illa species castimoniae observanda est, uti ne passim et libidinis solius causa feminis coeat quis, sed posteritatis reparandae gratia, quae observantia cum etiam in nonnullis pecudibus inveniatur, pudoris est si non ab omnibus rationabilibus et Deum colentibus observetur. Ergo omnes peccaverunt, et egent tem et aemulamini meliora et spiritualia, et adjuvate vos invicem, ut Domino semper in omnibus plac
Abbreviated transcription (Latin):
uulgo separati in crepabat dicens eos ypoocbr¬
tas: quia ea solummꝰ quȩ hominib uidebant᷑
purificabant. corda uͦ que solus ds aspicit. inqui
ex ipsis non ad omnes dicebat. Ue uobis scribe &
pharisei yppochritȩ. quia mundatis calicis & pa¬
rapsidis quod deforis est: intus autem plena sunt
sordibus. Pharisee cȩce munda prius quod intus
est: & quod deforis est erit mundum. Uere enim
si mens mundetur luce scientiȩ: cum ipsa fuerit
munda ac splendida. tunc etiam ciꝰ qui deforis
est hominis. ipsa necessario curam gerit. id est cai¬
nis suȩ: ut & ipsa purificetur: bi autem ista quȩ
de foris est purificatio carnis negligitur: certum
est neq depuritate mentis. ac munditia cordis
curam geri. Ita gͦ fit. ut is qui intrinsecus mũ¬
dus. ẽ. mundetur sine dubio & extrinsecus. No
semꝑ autem is qui mundatur extrinsceus. etiã
intrinsetus mundus est: uidelicet cum agit hec

Expanded text:
vulgo separati, increpabat, dicens eos hypocrivulgo separati, increpabat, dicens eos hypocritas, quia eo solummodo quae hominibus videbantur, purificabant, corda vero, quae solus Deus aspicit, inquinex ipsis, non ad omnes, dicebat: Vae vobis, Scribae et Pharisaei hypocritae, quia mundatis calicis et paropsidis quod deforis est, intus autem plena sunt sordibus. Pharisaee caece, munda prius quod intus est, et quod deforis est erit mundum. Vere enim si mens mundetur luce scientiae, cum ipsa fuerit munda ac splendida, tunc etiam ejus qui deforis est hominis ipsa necessario curam gerit, id est carnis suae, ut ipsa purificetur; ubi autem ista quae deforis est purificatio carnis negligitur, certum est neque de puritate mentis ac munditia cordis curam geri. Ita ergo fit ut is qui intrinsecus mundus est mundetur sine dubio et extrinsecus; non semper autem is qui mundatur extrinsecus, etiam intrinsecus mundus est, videlicet cum agit haec
Abbreviated transcription (Latin):
nesciat. odium & auaritiam fugiat. iram. su¬
ꝑbiam. iactantiam respuat & exetretur. Inui¬
duiam quoꝙ & cętera his similia penitus a se du¬
cat aliena. Est sane propria quedam nr̃e re¬
ligionis obseruantia: quȩ non tam imponitur¬
hominibus. quam propriȩ ab inoquoq añm̃
cosente causa puritats expcutur. De castimoniȩ
sicorautelas. uius spctits multe sunt. Sca ui ꝑ¬
mo obseruet unusquisꝙ: ne mensteuate mulie
uertnur in stercore: Debemus aliquis ampli
habere animalib ut pote rationabiles hom¬
neoe celestium sensuum capaces: quib sũmi
Rudi esse. debet. ab omni inquinamento cor¬
du conseientiam custodire. Sonum est autẽ s
puritati conueniens etiam eorpus aqua elilii¬
ere Sonum uͦ dieo non quasi principale illu
in quo mens purificatur: sed quod sequela nĩ
illius hom hoc in quo caro diluitur. Sic em̃
& magister nr̃ quosdam phariseoꝵ & scriba¬
rum qui uidentur esse cȩteris meliores & &

Expanded text:
nesciat, odium et avaritiam fugiat, iram, sunesciat, odium et avaritiam fugiat, iram, superbiam, jactantiam respuat et exsecretur. Invidiam quoque et caetera his similia penitus ad se ducat aliena. Est sane propria quaedam nostrae religionis observantia, quae non tam imponhominibus quam proprie ab unoquoque Dominum colente causa puritatis expetitur, de castimoniae dico cautela cujus species multae sunt. Sed ut primo observet unusquisque, ne menstruatae mulieur in stercore. Debemus aliquid amplius habere animalibus, utpote rationabiles homines et coelestium sensuum capaces, quibus summi studii esse debet ab omni inquinamento cordis conscientiam custodire. Bonum est autem et puritati conveniens etiam corpus aqua diluere. Bonum vero dico non quasi principale illud in quo mens purificatur, sed quod sequela sit illius boni hoc, in quo caro diluitur, sicut enim et Magister noster quosdam Pharisaeorum et Scribarum, qui videbantur esse caeteris meliores et a
Abbreviated transcription (Latin):
ratur accedere. constat in eo infidelitatis adhuc¬
iolum ꝑmanere. & ab ipso prohiberi ad aqͣs
properare. quȩ salutem conferunt. Siue enim
iustus siue sit in iustus. baptismũ ꝑ omĩa necis¬
sarium. ẽ. Iusto quidẽ. ut adimpleatur in eo ꝑ¬
fectio: & regeneretur do. In iusto uͦ. ut peccatoꝵ
que gessit remissio concedatur. Omnib gͦ festi¬
nandum est sine mora renasci do. & demũ con¬
cipere: quia incertus est unicuiusq exitus uite
Cum autem regeneratus fuerit ꝑ aquam. & post¬
est confirmatus: qui alit̾ ꝑfectus esse. xp̃iams ne¬
quaquam poterit. nec sedem habere inter ꝑfectoᷤ
si non necessitate sed incuria aut uoluntate
remanserit. ut a beato petro accepimus. & cȩ
mũ ex operib bonis ostendat in se.similitudi¬
nem eius qui eum genuit patris. Post hec uero
agnoseat dm honorare. Honor autem eius: ut
ita uiuat. sicut ipse uult. Uult autem unum¬
quemꝙ ita uiuere. ut homicidiũ & adulteriũ

Expanded text:
ratur accedere, constat in eo adhuc infidelitatis idratur accedere, constat in eo adhuc infidelitatis idolum permanere, et ab ipso prohiberi ad aquas properare quae salutem conferunt. Sive enim justus, sive sit injustus, baptismus per omnia necessarius est, justo quidem ut adimpleatur in eo perfectio et regeneretur Deo, injusto vero ut peccatorum quae gessit remissio concedatur. Omnibus ergo festinandum est sine mora renasci Deo, et demum consancti percipere, quia incertus est uniuscujusque exitus vitae. Cum autem regeneratus fuerit per aquam, et postest, confirmatus, quia aliter perfectus esse Christianus nequaquam poterit, nec sedem habere inter perfectos si non necessitate, sed incuria aut voluntate remanserit, ut a beato Petro apostolo accepimumum ex operibus bonis ostendat in se similitudinem ejus, qui eum genuit, Patris. Post haec vero agnoscat Dominum honorare, honor autem ejus est, ut ita vivat sicut ipse vult; vult enim unumquemque ita vivere, ut homicidium, et adulterium
Abbreviated transcription (Latin):
tis: contrarii sine dubio & inimici estis uolunta¬
ti eius. Sed dicitis fortasse. Quid confert aque
baptismus add ̃i cultum: Primo quidẽ: qͥa
quod qdo placuit impletur. Secundo: quia reg¬
neratione exaquis & dõ. renato. fragilitas prio¬
ris natiuitatis quȩ uobis per hominẽ facda. ẽ.
amputatur: & ita demũ ꝑuenire poteritis ad
salutem. Aliter impossibile est. Sic enim no¬
bis cum sacramento uer ꝓpħa testatus est dicens
Amen dico uobis. nisi qͣuis denuo renatus fue¬
rit ex iiua aqua. non introibit in regnũ celo¬
rum. Et ido accelerate. Est enim in aqͥuis istis
misdłia eius quedam. qui ex initio ferebatur suꝑ
eas & agnoscit eos qui baptitantur sub appella¬
tione triplicis sacramenti: & eripit eos de sup¬
pliciis futuris. quasi donũ quoddam offerens
cło. animas ꝑ baptismũ consecratas. Confugite
ergo ad aquas istas. Solȩ sunt enim. quȩ possunt
uim futuri ignis extinguere. Ad quas qui mo¬

Expanded text:
tis, contrarii sine dubio et inimici estis voluntatis, contrarii sine dubio et inimici estis voluntati ejus. Sed dicetis fortasse: Quid confert aquae baptismus ad Dei cultum? Primo quidem, quia quod Domino placuit impletur. Secundo, quia regenerato ex aquis et Deo renato fragilitas prioris nativitatis quae vobis per hominem facta est amputatur, et ita demum pervenire poteritis ad salutem. Aliter impossibile est. Sic enim nobis cum sacramento verus Propheta testatus est, dicens: « Amen, amen dico vobis, nisi quis denuo renatus fuerit ex aqua viva, non introibit in regnum coelorum . » Et ideo accelerate. Est enim in aquis istis misericordia ejus quaedam quae ex initio ferebatur super eas, et agnoscit eos qui baptizantur sub appellatione triplicis sacramenti, et eripit eos de suppliciis, futuris, quasi donum quoddam offerens Deo animas per baptismum consecratas. Confugite ergo ad aquas istas, solae sunt enim quae possunt vim futuri ignis exstinguere. Ad quas qui mo
Abbreviated transcription (Latin):
ueneritis: agnoscite hanc ẽẽ uoluntatẽ eius:
ut ꝑ aquas que primȩ create sunt. denuo re¬
nascamini. Qui enim regen̾atus fuerit ꝑ aquã
bonis operib repletus. heres efficitur eius a quo
in incorruptione regeneratus est. Propter qͦd
paratis animis accedite quasi filii ad patrem.
ut peccata urã diluantur: & causa eoꝵ sola ig¬
norantia fuisse probetur apud dm. Nam si
post agnitionem horum ꝑmanetis in incredu¬
litate. uobis iam ꝑditionis ur̃e causa. & non
ignorantiȩ reputabitur. Nec putetis quod etiã
si omnem pietatem colatis omnemq iustitiã.
baptismũ uero ñ accipit̾is. spem possitis habe¬
re apud d̃m. immo maiore pena digni eritis. qui
bona oꝑa non bene operati estis. Confertur enĩ
meritum homini ex bonis gestis: sed si ita gerant᷑
sicut qds iubet. Ds autem iussit omnẽ colentẽ
se. baptismo consignari. Quod si uos renueritis.
ut ur̃e uoluntati magis quam di optempere¬

Expanded text:
erveneritis, agnoscite hanc esse voluntatem ejus, erveneritis, agnoscite hanc esse voluntatem ejus, ut per aquas, quae primae creatae sunt, denuo renascamini. Qui enim regeneratus fuerit per aquam, bonis operibus repletus, haeres efficitur ejus a quo in incorruptione regeneratus est. Propter quod, paratis animis accedite, quasi filii ad patrem, ut peccata vestra diluantur et causa eorum sola ignorantia fuisse probetur apud Dominum. Nam si post agnitionem horum permanetis in incredulitate, vobis jam perditionis vestrae causa, et non ignorantiae, reputabitur; nec putetis etiam quod si omnem pietatem colatis omnemque justitiam, baptismum vero non accipiatis, spem possitis habenum, imo majore poena digni eritis qui bona opera non bene operati estis. Confertur enim meritum homini ex bonis gestis, sed si ita gerantur sicut Deus jubet: Deus autem jussit omnem colentem se baptismo consignari. Quod si vos renueritis, ut vestrae voluntati magis quam Dei obtempere
Abbreviated transcription (Latin):
humorũ uenas latenter inseruit. ut uobis ex ea
ꝓflueret fontes & flumina. Propter uos produce¬
re iussa. ẽ animantia: & omnia que ur̾o usui uo¬
luntatiq seruirent. Annon propter uos uenti spi¬
rant: ut exipsis concipiens fructus uobis terra
parturiat: Nonne propter uos imbres proflu¬
unt: & tempora uicissitudines mutant: Non
propter uos sol oritur & occidit: & mutationes
luna ꝑpetitur: Propter uos mare. ex hibet fa¬
mulatum suum: ut uobis ingratis cuncta sub¬
iaceant. Nonne pro his omnib iusta erit ultio¬
nis pena: quia horũ omĩum largitorem. quem
ante omĩa & agnoscere & uenerari debuistis. solũ
preceteris ignoratis : Sed & nunclidem uos acd¬
huic in intelligentiã eiuis duco. Uidetis & enĩ qͦd
omnia gignuntur exaquis. Aqua uero per uni¬
genitum ex initio facta. ẽ. unigeniti uero omni¬
potens cs caput ẽ. ꝑ quem tali ordine ut supra
diximus ꝑuenitur ad patrem. Cum autem ꝑ¬

Expanded text:
humorum venas latenter inseruit ut vobis ex ea humorum venas latenter inseruit ut vobis ex ea profluerent fontes et flumina. Propter nos producere jussa est animantia et omnia quae nostro usui voluntatique servirent. An non propter vos venti spirant? ut ex ipsis concipiens fructus vobis terra parturiat? Nonne propter vos imbres profluunt et tempora vicissitudines mutant? Num propter vos sol oritur, et occidit, et mutationes luna perpetitur? propter vos mare exhibet famulatum suum, ut vobis ingratis cuncta subjaceant? Nonne pro his omnibus justa erit ultionis poena, quia horum omnium largitorem quem ante omnia et agnoscere et venerari debuistis, solum 12 prae caeteris ignoratis? Sed et nunc per idem vos adhuc in intelligentiam ejus duco. Videtis etenim quod omnia gignuntur ex aquis, aqua vero per Unigenitum ex initio facta est, Unigeniti vero omnipotens Deus caput est, per quem tali ordine, ut supra diximus, pervenitur ad Patrem. Cum autem p
Abbreviated transcription (Latin):
tuit hominem. quod lignum aut lapis aut es uł¬
alia huiusmodi materia non sit: Quod si in his qui
facile deprehendere potuistis. animũ ad discutiendũ
noluistis intendere. certum. ẽ. quia & in agnitione
di impediti estis. non impossibilitatis s ignauie ui¬
cio. Nam si uoluissetis. ex hisipsis uisibilib simulachriᷤsᷤ
ꝓfecto accepissetis intelligentiȩ uiam. Certũ est
quia ꝑferrũ facta sunt simulachra. Ferrũ uero
ꝑignem confectum. ẽ. Qui ignis aqua extinguitur.
tium habet. Sic enim dicit moyses propħa. In
pͥncipio fecit ds cȩlum & t̾ram. Terra autem erat
inuisibilis & in composita. & tenebre erant super
cũ quasi ipsa manus conditoris. lucemꝰ separauit
a tenebris. & post illud inuisibile cȩlum istud ui¬
sibile produxit. ut suꝑiora quidem habitaculũ
faceret angłis. inferiora uero hominibus. Propt̾
uos iussu dei aqua quȩ erat suꝑ faciem terrȩ seces¬
sit. ut terra uobis produceret fructus. Cui etiam

Expanded text:
tuit hominem, quod lignum aut lapis aut aes vel hujusmodi materia Deus non sit? Quod si in his quae facile deprehendere potuistis animum ad discutiendum voluistis intendere, certum est quia et in agnitione Dei impediti estis, non impossibilitatis sed ignaviae vitio, nam si voluissetis ex his ipsis inutilibus simulacris profecto accepissetis intelligentiae viam. Certum est, quia per ferrum facta sunt simulacra, ferrum vero per ignem confectum est. Qui ignis aqua exstinguitur, tium habet. Sic enim dixit Moyses propheta: « In principio fecit Deus coelum et terram. Terra autem erat invisibilis et incomposita, et tenebrae erant super  Domini jussu quasi ipsa manus Conditoris lucem separavit a tenebris, et post illud invisibile coelum istud visibile produxit, ut superiora quidem habitaculum faceret angelis, inferiora vero hominibus. Propter vos jussu Dei aqua quae erat super faciem terrae secessit, ut terra vobis produceret fructus. Cui etiam
Abbreviated transcription (Latin):
comptam decet esse rationabilem mentẽ. Unde¬
consilium dantes. urãm prudentiam hortamur:
ut ab apłicis regulis non recedatis: sed cõmunem
uitam ducentes. & scͥpturas sacras intelligentes. que
ddomino uouistis adimplere satagatis: & oratione
assidua cum d̃i gr̃am optinere merueritis. tunc
sine suspicione mali interitus. uota possint cȩle¬
brari festiua. Ds autem pacis sit cum om̃ib uobis
amen:¬

Expanded text:
comptam decet esse rationabilem mentem. comptam decet esse rationabilem mentem. consilium dantes vestram prudentiam hortamur, ub ab apostolicis regulis non recedatis, sed communem vitam docentes, et scripturas sacras recte intelligentes, quae Domino vovistis adimpassidua obtinere merueritis, tunc, sine suspicione mali interitus, vota possint celebrari festiva. Deus autem pacis sit cum omnibus vobis. Amen
Abbreviated transcription (Latin):
eo intelligentiam discere scripturarum. qui eã
a maiorib secundum ueritatem sibi traditam
seruat: ut & ipse possit ea quȩ recte suscepit com¬
petent̾ asserere. Cum enim exdiuinis scͥpturis.
integram quis & firmã regulam ueritatis susce¬
ꝑit: absurdum non erit si aliquid eciam exerudi¬
tione ac liberalib commune studiis. que forte in
ꝓueritia attigit. ad assertionem ueri dogmatis con¬
ferat: ita tamen ut ubi uera didicit. falsa & si¬
mulata declinet. Incertum. ẽ. enim etiam iuue¬
nibus uitȩ tempꝰ: sembus autem iam nec incertũ
est. Non enim dubitatur. quod quantumcumq. ẽ
qtiõd putatur suꝑ esse. breue sit. Et ido tam iuue¬
nes quam senes oportet de conuersione & peniten¬
tia ualdde esse sollicitos: & satis agere ut de reliqͦ
ornent animam suam ornamentis dignissimis.
idest dogmatibus ueritatis. decore pudicitiȩ. splen¬
dore iustitiȩ. candore pietatis. aliisq omnib qͥb

Expanded text:
eo intelligentiam discere Scripturarum qui eam eo intelligentiam discere Scripturarum qui eam a majoribus secundum veritatem sibi traditam servat, ut et ipse possit ea quae recte suscepit competenter asserere. Cum enim ex divinis Scripturis integram quis et firmam regulam veritatis susceperit, absurdum non erit, si aliquid etiam ex eruditione communi ac liberalibus studiis quae forte in pueritia attigit, ad assertionem veri dogmatis conferat, ita tamen ut ubi vera didicit, falsa et simulata declinet. Incertum est enim etiam juvenibus vitae tempus, senibus autem jam nec incertum est, non enim dubitatur quin quantumcunque est quod putatur superesse breve sit. Et ideo tam juvenes quam senes oportet de conversione et poenitentia valde esse sollicitos, et satis agere ut de reliquo ornent animam suam ornis, dogmatibus scilicet veritatis, decore pudicitiae, splendore justitiae, candore pietatis, aliisque omnibus, quibus
Abbreviated transcription (Latin):
postponunt. ñ solum rei. sed ex torres fiunt. Que
non solum uobis cauenda. sed omnibus predican¬
dda sunt.  elatum est etiam nobis. quos quid̃a
urĩs inpartib commorantes. aduersantur sanis
doctrinis. & prout eis uidetur non scđm tradi¬
tionem patrũ. sed iuxta sensum suum docere ui¬
dentur: Multas enim quidam ut audiuimus
ur̃arũ partiũ scđ̃m in genium hominũ ex his quȩ
legunt ueri similitudines capiunt: & ideo diligent̃
obseruandum est: ut & lex dĩ cum legitur. non scdm ꝓ.¬
priam ingenii intelligentiam legatur uł doceatur.
Sunt enim multa uerba inscripturis diumis. quȩ
possunt trahi adeum sensum. quem sibi unusquisꝙ
sponte presũpsit. sed fieri non oportet. Non enim sen¬
sum quem extrinsecus attuleritis alienum & ex¬
traneum debetis quȩrere. aut quomͦ ipsum ex scrip¬
turarum auctoritate confirmetis: sed ex ipsis scͥp¬
turis sensum capere ueritatis. Et id̃o oportet ab

Expanded text:
postponunt, non solum rei, sed extorres fiunt. Quae postponunt, non solum rei, sed extorres fiunt. Quae non solum nobis cavenda, sed omnibus praedicanda sunt. Relatum est etiam quod quidam in vestris partibus commorantes, adversantur sanis doctrinis, et prout eis videtur, non secundum traditionem Patrum, sed juxta sensum suum docere videntur. Multas enim quidam, ut audivimus, vestrarum partium, secundum ingenium hominum ex his quae legunt, verisimilitudines capiunt, et ideo diligenter observandum est, ut et lex Dei cum legit, non secundum propriam ingenii intelligentiam legatur vel doceatur. Sunt enim multa verba in Scripturis divinis quae possunt trahi ad eum sensum quem sibi unusquisque sponte praesumpsit, sed fieri non oportet: non enim sensum quem extrinsecus adulteratis, alienum et extraneum debetis quaerere, aut quomodo ipsum ex Scripturarum auctoritate confirmetis, sed ex ipsis Scripturis sensum capere veritatis. Et ideo oportet ab
Abbreviated transcription (Latin):
quisquam eoꝵ aut nr̃m dehis quȩ possidebat
aliquid suum esse dicebat. sed omiã illis & no¬
bis erant cõmunia: nec quisquam egens erat int̾
nos. Omnes uͦ qui domos uł agros possidebant.
uendebant eos: & prȩcia eorum & reliquas res q̃s
habebant afferebant. ponentes ante pedes apłoꝵ
sicut nobiscũ quidam ur̃m cognouerunt & uide¬
runt. & diuidebatur singłis prout cuiq opus
erat. Annanias autem uir austerus & saphira ux¬
or eiꝰ qui mentiti sunt apłis de precio agrorũ suoꝵ
qͦs uendiderant: nobis prȩsentib in conspectu om¬
nium circũastantium. a conspectu apł̃oꝵ propt̾
peccatum eoꝵ & mendacium qđ fecerunt. mortur
delati sunt ambo. Cetera quȩ de talib cognoui¬
mus & uidimus. nec recordatione nec demonstra
tione digna sunt. Quapropter hec uobis cauen¬
da mandamus. & doctrinis & exemplis apłorum
obedire prȩcipimus. quia hi qui mandata eorũ

Expanded text:
quisquam eorum aut nostrum de his, quae possidebat, quisquam eorum aut nostrum de his, quae possidebat, aliquid suum esse dicebat, sed omnia illis et nobis erant communia, nec quisquam egens erat inter nos. § 4. Omnes autem, qui domos vel agros possidebant, vendebant eos, et pretia eorum et reliquas res, quas habebant afferebant, ponentes ante pedes apostolorum sicut nobiscum quidam vestrum cognoverunt et viderunt et dividebantur singulis, prout cuique opus erat. § 5. Ananias autem vir austerus, et Sapphira uxor ejus, qui mentiti sunt apostolis de pretio agrorum suorum, quos vendiderant, nobis praesentibus, in conspectu omnium circumstantium a conspectu apostolorum propter peccatum eorum et mendacium, quod fecerunt, mortui elati sunt ambo. Cetera, quae de talibus cognovimus et vidimus, nec recotione digna sunt. Quapropter haec vobis cavenda mandamus, et doctrinis et exemplis apostolorum obedire praecipimus, quia hi qui mandata eorum
Abbreviated transcription (Latin):
coepo habitantib: Ciemẽs
omnib necessaria est: et
maxime his qui dõ irre¬
prehensibiliter militare
eorumq discipuloꝵ imitari uolunt. Communis
enim usus omĩum quȩ sunt in hoc mundo. om̃ib
esse hominib debuit. sed ꝑ iniquitatem alius hoc
suum esse dixit. & alius istud: & sic inter mortales
facta diuisio est. Denq grecorum quidam sapi¬
entissimus hȩc ita sciens esse. ait commnuna debe¬
re esse amicorũ omnia. In omnib autẽ sunt si¬
ne dubio & coniuges. Et sicut non potest inquit
ddiuidi aer neq splendor solis: ita nec reliqua quȩ
cõmunit᷑ in hoc mundo omnib data sunt. ad
habendum diuidi debere. sed habenda esse cõ¬
munia. Unde & dominus ꝑ propham loquitur
dlicens. Ecce quam bonum & quam iocundum¬
suetudinis more retento. etiam apłi eorumq disci¬
puli ut predictum est. una nobiscũ & uobiscũ
cõmunẽ uitam duxere. Unde ut bene nostis erat
multitudinis eoꝵ cor unum & anima una. nec

Expanded text:
copo habitantibus, Clemens omnibus necessaria est, et maxime his, qui Deo irreprehensibiliter militare eorumque discipulorum imitari volunt. § 1. Communis enim usus omnium, quae sunt in hoc mundo, omnibus esse hominibus debuit. Sed per iniquitatem alius hoc suum esse dixit, et alius illud, et sic inter mortales facta divisio est. § 2. Denique, Graecorum quidam sapientissimus, haec ita sciens esse, ait: Communia debere esse amicornm omnia. In omnibus autem sunt sine dubio et conjuges. Et, sicut non potest, inquit, dividi aer, neque splendor solis, ita nec reliqua, quae communiter  in hoc mundo  omnibus data sunt ad habendum, dividi debere, sed habenda esse communia. Unde et Dominus per prophetam loquitur, dicens: Ecce quam bonum et quam jucundumsuetudinis more retento etiam apostoli eorumque discipuli, ut praedictum est, una nobiscum et vobiscum communem vitam duxere. Unde, ut bene nostis, erat multitudinis eorum cor unum et anima una, nec
Abbreviated transcription (Latin):
magister eum ab his qui ignorabant eum duccretur
acicrucem: orabat patrem pro interfectorib suis. &
ddicebat. Pat̃ dimitte his peccatum. nesciunt enim¬
quiã faciunt. Imitantes quoq discipłi magistrũ:
etiam ipsi cum paterentur. similit̾ pro interfectori¬
bus suis orabant. Quod si disciplina nobis . ẽ. ora¬
re etiam pro interfectorib & ꝑ secutoribus nr̃is:
quomꝰ non etiam parentum & propinquorũ per¬
secutiones ferre. &sconuersione eorum orare
credimus: Ttm deinde etiam illud diligentius
consideremus: quȩ sit nobis causa parentes dili¬
gendi. Pro eo inquit quod uitȩ nr̃ȩ uidentur
auctores. Auctores quidem uite nr̃ȩ parentes nõ
sunt: sed ministri. Non enim uitam prebent: sed
ingrediendi nobis ad hanc uitam exhibent mi¬
nisterium. Auctor autem uite unus & solus. ẽ. d̾s.
Si autem auctorem uite diligere uolumus. illũ
nobis esse diligendum sciamus. S illum inqͥtͥ

Expanded text:
Magister cum ab his qui ignorabant eum duceretur Magister cum ab his qui ignorabant eum duceretur ad crucem, orabat Patrem pro interfectoribus suis, et dicebat: « Pater, dimitte eis peccatum, quia nesciunt quid faciunt . » Imitantes quoque discipuli magistrum, etiam ipsi cum paterentur, similiter pro interfectoribus suis orabant. Quod si disciplina nobis est orare etiam pro interfectoribus et persecutoribus nostris, quomodo non etiam parentum et propinquorum persecutiones ferre, et pro conversione eorum, orare credimur? Tum deinde etiam diligentius consideremus quae sit nobis causa parentes diligendi, pro eo, inquit, quia vitae nostrae videntur auctores. Auctores quidem vitae nostrae, parentes non sunt, sed ministri. Non enim vitam praebent, sed ingrediendi nobis ad hanc vitam exhibent ministerium, auctor autem vitae unus et solus est Deus. Si autem auctorem vitae diligere volumus, illum nobis esse diligendum sciamus, sed illum, inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
misit. Non ueni pacem mittere interrã. sed gladiũ.
Qd si dicit aliquis. & quomͦ uistum uidetur scpa¬
rari filios a parentib: audi quomͦ. quia cum ipsis
si in errore ꝑmaneant. neq illis ꝓderunt. & ipsi cũ
illis pariter interibunt. Iustum ĩgitur & ualde iuis¬
tum ẽ. separari eum qui saluari uuult. ab eo qͥ non
uult. Sed & illud aduerte. quia non exillis qͥ rec¬
tius intelligunt. uenit ista separatio. Illi enim uolũt
esse parit̾. & prodesse his & docere meliora. Sed & istud¬
proprium ignorantiȩ uicium: ut confutantem se
ueritatis lucem non ferat habere de proximo: & id̃o ex
illis ista nascitur separatio. Nam qui scientiam ueri¬
tatis accipiunt. quia bonitatis plena est. tanquã a
bono dõ datam cupiunt eam si fieri potest cum
omnib habere cõmunem. etiã cum his qu odert̃
eos & ꝑsecuntur. Sciunt enim quia peccatum ip¬
sorum. causa ignorantia est. Propterea deniq ipse

Expanded text:
misit: « Non veni pacem mittere in terram, sed gladium . misit: « Non veni pacem mittere in terram, sed gladium . » Quod si dicit aliquis: Et quomodo justum videtur separari filios a parentibus ? Audi quomodo: quia cum ipsis si in errore permaneant, neque illis proderunt, et ipsi cum illis pariter interibunt, justum igitur et valde justum est separari eum qui salvari vult ab eo qui non vult. Sed et illud adverte, quia non ex illis qui rectius intelligunt, venit ista separatio, illi enim volunt esse pariter et prodesse his et docere meliora. Sed proprium est ignorantiae vitium, ut confutantem se, veritatis lucem non ferat habere de proximo. Et ideo ex illis ista nascitur separatio. Nam qui scientiam veritatis accipiunt, quia bonitatis plena est, tanquam a bono Deo datam, cupiunt eam si fieri potest cum omnibus habere communem. Etiam cum his qui oderunt eos, et persequuntur. Sciunt enim quia peccatum ipsorum causa ignorantiae est. Propterea denique ipse
Abbreviated transcription (Latin):
ueritatis aspicerent. deceptos se & inprecipitia
erroris abtractos merito dolerent. & iracundie salu¬
taris ignem aduersum deceptricem suam concipe¬
rent ignorantiam. Ob hoc utaq dicebat: Ignẽ ueni
mittere interram. quem uolo ut accendatur. Est gͦ
pugna quȩdam. quȩ gerenda nobis. ẽ. in hac utta.
Sermo enĩ ueritatis & scientiȩ. necessario separat ho¬
mines aberrore & ignorantia. sicut sepe uidemus
putrefactas & emortuas corporis carnes. a conerione
uiuentium menbroꝵ ferro secantis separari. Talegͦ
aliquis. ẽ qͦd agit ueritatis agnitio. Necesse ẽ. enim
ut salutis causa. filius uerbi grã qui sermonẽ recepit
ueritatis. a parentib separetur incredulis. aut rursũ
pater separetur a filio. aut filia a matre. Et hoc mͦ
int̃ propinquos atq consanguineos. credentes atꝙ in¬
credulos: scientiȩ atq ignorantiȩ. ueritatisq & erroris
pugna consistit. Et obhoc iterum dicebat qui nos

Expanded text:
veritatis aspicerent, deceptos se, et in praecipitia veritatis aspicerent, deceptos se, et in praecipitia erroris abstractos merito dolerent, et iracundiae salutaris ignem adversum deceptricem suam conciperent ignorantiam. Ob hoc itaque dicebat: « Ignem veni mittere in terram, quem volo ut accendatur . » Est ergo pugna quaedam quae gerenda nobis est in hac vita. Sermo enim veritatis et scientiae necessario separat homines ab errore et ignorantia, sicut saepe videmus putrefactas et emortuas carnes corporis a connexione viventium membrorum ferro secantis separari. Tale ergo aliquid est quod agit veritatis agnitio. Necesse est enim, ut salutis causa filius verbi gratia qui sermonem receperit veri tatis a parentibus separetur incredulis, aut rursum, pater separetur a filio, aut filia a matre. Et hoc modo inter propinquos atque consanguineos credentes, atque incredulos, scientiae atque ignorantiae veritatisque et erroris pugna consistit. Et ob hoc iterum dicebat qui nos
Abbreviated transcription (Latin):
preparet glebam. Puto autem quod satis dignas
habeatis causas iracundiȩ ex quib iustissimus ig¬
nis iste coalescat: si consideretis in quantos uos erro¬
res deduxerit ignorantiȩ malũ. quantosq lapsus
& quanta precipitia ad peccandum dedit. a qnͣtis
uos bonis abstraxit. & inquȩ precipitauit mala. &
qͦd est suꝑ omĩa grauius quod uos in futuro scło
et̾uis penis obnoxios fecit. Nonne pro his om̃ib
ubi uobis ueritatis lumen effulsit ignis iustissimȩ
indignationis accenditur: & iracundiȩ dõ placite
intra uos consurgit incendium. qͦ consumatur &
radicitus intereat omne germen. quod forte intra¬
uos male concupiscentiȩ pullulauit:Unde &
ipse qui misit nos cum uenisset. & omnẽ mundũ
uidisset ad maliciam declinasse: non continuo e
pacẽ in erroribꝰ posito dedit. ne eum confirmaret
inmalis: s ignorantiȩ eius ruinis. scientiam ueri¬
tatis opposuit. ut siqui forte resipiscerent. & lumer

Expanded text:
praeparet glebam. Puto autem quod satis dignas praeparet glebam. Puto autem quod satis dignas habeatis causas iracundiae, ex quibus justissimus ignis iste coalescat, si consideretis in quantos vos errores deduxerit ignorantiae malum, quantosque lapsus et quanta praecipitia ad peccandum dedit, a quantis vos bonis abstraxit, et in quae praecipitavit mala, et, quod est super omnia gravius, quod vos in futuro saeculo aeternis poenis obnoxios fecit. Nonne pro his omnibus ubi vobis veritatis lumen effulsit, ignis justissimae indignationis accenditur, et iracundiae Deo placitae intra vos consurgit incendium, quo consumatur et radicitus intereat omne germen quod forte in terra malae concupiscentiae pullulavit? Unde et ipse qui misit nos cum venisset, et omnem mundum vidisset ad malitiam declinasse, non continuo ei pacem, in erroribus posito, dedit, ne eum confirmaret in malis, sed ignorantiae ejus ruinis scientiam veritatis opposuit, ut, si qui forte resipiscerent, et lumen
Abbreviated transcription (Latin):
moueriatis qui est uerus &e diligens cordis colonꝰ
assidnus excolat disciplinis. ¶rm̃ gͦ. ẽ. prebere obe¬
dicntiam. & occupationes ac sollicitudines suꝑflu¬
QS ampitare: ne bonum uerbi semen enecet noxiũ
germen. Potest enim fieri. ut multi temporis neg¬
ligentiam breuis & assidua reparet diligentiã. In¬
cer tum namq ẽ uniuscuiusq uitȩ tempus. Et id̃o
festinandũ est ad salutem: ne forte cunctantẽ mors
repentina preueniat: & ob hoc acrius innitendum
est ut dum est temporis spacium. collecta male con¬
suetudinis uitia resecentur: Od ñ aliter facere po¬
teritis. isi ut irascamini quod̾ammͦ aduersum uos¬
in quib errauit & ꝑperam gessit in dignetur: & se¬
mecapsum accuset. Ex qua indignatione accendit᷑
in nobis ignis quidam. qui uelut agro sterili mi¬
missus. consumptis & ex coctis radicib pessimȩ uo¬
luintatis. bono semine uerbi di. fecundiorem cordis

Expanded text:
mo veritatis qui est verus et diligens cordis colonus mo veritatis qui est verus et diligens cordis colonus assiduis excolat disciplinis. Vestrum ergo est praebere obedientiam et occupationes, ac sollicitudines superfluas amputare, ne bonum verbi semen enecet noxium germen: potest enim fieri ut multi temporis negligentiam, brevis et assidua reparet diligentia. Incertum namque est uniuscujusque tempus vitae. Et ideo festinandum est ad salutem, ne forte cunctantem mors repentina praeveniat; et ob hoc acrius innitendum est, ut dum est temporis spatium collecta malae consuetudinis vitia resecentur. Quod non aliter facere poteritis, nisi ut irascamini quodammodo adversum vosin quibus erravit et perperam gessit, indignetur et semetipsum accuset. Ex qua indignatione accenditur in nobis ignis quidam, qui velut agro sterili immissus, consumptis et excoctis radicibus pessimae voluntatis, bono semini verbo Dei fecundiorem cordis
Abbreviated transcription (Latin):
fr̃ĩb iulio & iuliano. ac reli¬
quis consodalibus nrĩs gen¬
tibꝙ quȩ circa uos sunt.
O portet fr̃s. omnes docto¬
res qui ad salutem anima¬
rum instituti sunt. & ad
luerandas animas epĩ sunt consecrati. pro cunc¬
tis sollicitudinem gerere & errantes adiuiam ue¬
ritatis. & ad portum salutis reducere. Et licet
propt gentes qͥue cirea uos sunt in modico uos¬
errasse contigerit: melius est cam̃ redire ad uerutadis
uiam quam duitius in ipso errore ꝑaurare. Quoscũꝙ
enm aehis qui uos errare fecerunt. uuł debhis qui
acamic uerbum predicationis non audieruret. por¬
testie i obiscum assumite. & adiuam ueritatis reducite.
ne in fructuosi dño inueniamini. Et qm̃quidẽ
sieut a cultore neglecta t̾ra spmas &e dribulos neces¬
sario producit. ita sensus nr̃ longi temporis meuiria.
multas &e noxias opiniones rerum. & intelligentias
false scientie germinauit: opus .ẽ. nunc mulca
ailigentia a dexcolendum rus mentis ur̃e uet hoc ses¬

Expanded text:
ribus JULIO et JULIANO ac reliquis consodalibus nostris, gentibusque quae circa vos sunt. Oportet, fratres, omnes doctores qui ad salutem animarum instituti sunt, et ad lucrandas animas episcopi sunt consecrati, pro cunctis sollicitudinem gerere, et errantes ad viam veritatis et ad portum salutis reducere. Et licet propter gentes quae circa vos sunt in modico voerrasse contigerit, melius est tamen redire ad veritatis viam quam diutius in ipso errore perseverare. Quoscunque enim de his qui vos errare fecerunt, vel de his qui adhuc verbum praedicationis non audierunt, potestis, vobiscum assumite, et ad viam veritatis reducite, ne infructuosi Domino inveniamini. Et quoniam quidem sicut a cultore neglecta terra spinas et tribulos necessario producit, ita sensus vester longi temporis incuria multas et noxias opiniones rerum et intelligentias falsae scientiae germinavit, opus est nunc multa diligentia ad excolendum rus mentis vestrae, ut hoc ser
Abbreviated transcription (Latin):
iħuxpĩ inuitam eternam. Et hos quide arguite
iudicatos. illos uͦ saluate de igne rapientes: aliis
autem miseremini intimore. odientes eam quȩ
carnalis est maculatam tunicam. Ei autem qui
potens est uos conseruare sine peccato. & constitue¬
re ante conspectum glȩ suȩ immaculatos in exul¬

Expanded text:
isti in vitam aeternam. Et hos quidem arguite judicatos, illos vero salvate de igne rapientes. Aliis autem miseremini in timore, odientes et eam, quae carnalis est maculatam tunicam ei autem qui potest vos conservare sine peccato et constituere ante conspectum gloriae suae inmaculatos in exul
Abbreviated transcription (Latin):
multo purius & attentius. & ꝑ singulas quasꝙ sic̃
supra ostendimus species a nobis qui ueritatẽ se¬
quimur teneatur. eo magis qͦ apud nos obseruan¬
tiȩ eius premia ȩt̃na sunt posita. Alit̾ enim neme
saluus esse poterit. nisi his obseruationibꝰ pro
uirib oꝑam dederit. D̾s uos in uoluntate sua.¬
unũquemq in suo ordine semꝑ custodiat fr̃s &
sibi placere in omnib concedat. ameri:

Expanded text:
multo purius et attentius per singulas quisque, sicut multo purius et attentius per singulas quisque, sicut supra ostendimus, species a nobis qui veritatem sequimur teneatur, eo magis quod apud nos observantiae ejus praemia aeterna sunt posita. Aliter enim nemo salvus esse poterit, nisi his observationibus pro viribus operam dederit. Deus vos in sua voluntate unumquemque in suo ordine semper custodiat, fratres, et sibi placere in omnibus concedat. Amen.
Abbreviated transcription (Latin):
futura reꝑiat: Audite gͦ quomͦ de his nos ipse uer
propħa docuerit. Ad eos autem qͥ negligunt audi¬
re uerba sapientiȩ: ita ait. Regina austri surget
iniudicio cum generatione hac. & condemnabit
eam: qͥa uenit a finibꝰ terrȩ auidire sapientia
salomonis. Et ecce plusquam salomors hic: & nõ
audiunt. Ad eos uͦ qui de malis actib gerere de¬
trectabant penitentiam: ita ait. Uiri ninuite sur¬
gent in iudicio cum generatione hac. & condem¬
nabunt eam: quia peuitentiam egerunt in pre¬
dicatione ione. Et ecce plusqm iona hic. Uidetis gͦ quo¬
modo eos qui erudiebantur ex lege. adductis ad
exemplum illis qui exgentili ignorantia ueniebant
& ostendens eos nec equales illis esse. qui in errore pe¬
siti uidebantur: ex ip̃sa tantum comparatione con¬
demnat. Ex quibus omnibus sermo quem pro¬
posuimus approbatur. ut castimonia quȩ aliqua¬
tenus etiam abhis qͥ in errore sunt positi eustodit̃

Expanded text:
futura reperiat? Audite ergo quomodo de his nos ipse verus futura reperiat? Audite ergo quomodo de his nos ipse verus Propheta docuerit. Ad eos autem qui negligunt audire verba sapientiae ita ait: « Regina austri surget in judicio cum generatione hac, et condemnabit eam, quia venit a finibus terrae audire sapientiam Salomonis. Et ecce plusquam Salomon hic et non audiunt . » Ad eos vero qui de malis actibus gerere detractabant poenitentiam, ita ait: « Viri Ninivitae surgent in judicio cum generatione hac, et condemnabunt eam, quia poenitentiam egerunt in praedicatione Jonae, et ecce plusquam Jonas hic . » Videtis ergo quomodo eos qui erudiebantur ex lege, adductis ad exemplum illis qui ex gentili ignorantia veniebant, et ostendens eos nec aequales illis esse qui in errore positi videbantur, ex ipsa tamen comparatione condemnatos. Ex quibus omnibus sermo quem proposuimus approbatur, ut testimonia quae aliquatenus etiam ab his qui in errore sunt positi custoditur,
Abbreviated transcription (Latin):
am colimus. sobrii esse recusemus. Nonhoc sit int̃
nos: sed magnum habeamꝰ studium. ut si illi qui
errant homicidium non faciunt. nos ne irascamur
quidẽ. Et si illi adult̾ium non cõmittunt: nos ne
concupiscamuis quidem alienam mulierem.Si
illi amant proximos suos: nos diligamus etiam ini¬
micos nr̃os. Si illi mutrio dant his qui habent un¬
de reddant: nos etiam his demus a quib recipere
non speramus. Et ꝑ omiã nos qui ȩcerni scł̃i heredi¬
tatem speramus. debemus prȩcellere eos qui prȩsens
oꝑibus collata. in die iudicii similia inueniantur
ac paria: confusio nobis erit quod equales intienimꝰ
in oꝑib his qui ppt̾ ignorantiam condemnant᷑. et
nullam spem futuri scłi habuerunt. Et uere dig¬
na confusio est. ubi nichil amplius gessimus. ab
his quib amplius intellȩximus. Qͦd si confusio nob
erit equales his inueniri in oꝑib bonis: quid erit
nobis. si inferiores nos ac deteriores examinatio

Expanded text:
Deum colimus sobrii esse recusemus. Non hoc sit inter Deum colimus sobrii esse recusemus. Non hoc sit inter nos, sed magnum habeamus studium, ut si illi qui errant homicidium non faciunt, nos ne irascamur quidem. Et si illi adulterium non committunt, nos nec concupiscamus quidem alienam mulierem. Si illi amant proximos suos, nos diligamus etiam inimicos nostros. Si illi mutuo dant his qui habent unde reddant, nos etiam his demus a quibus recipere non speramus. Et per omnia nos qui aeterni saeculi haereditatem speramus, debemus praecedere eos qui praesens operibus collata, in die judicii similia inveniantur ac paria, confusio nobis erit quod aequales invenimur in operibus his, quae propter ignorantiam condemnantur, et nullam spem futuri saeculi habuerunt. Et vere digna confusio est, ubi nihil amplius gessimus ab his quibus amplius intelleximus. Quod si confusio nobis erit, aequales his inveniri in operibus bonis, quid erit nobis si inferiores nos ac deteriores examinatio
Abbreviated transcription (Latin):
na esse nullus ambigit: tunc consequens uidebit̾
ut ei qui optinet bona uirtutum. etiam qͦa deest
fid̃i & scientiȩ conferatur: & in quib maculari uide¬
tur eiꝰ uita. quȩ ẽ inreliquis probabilis emendet᷑
Si uͦ inhis quȩ palam sunt peccatis in uolutus ꝑ¬
manet inquinatus: non me oportet aliquid dese¬
cretiorib & remotis diuinȩ scientiȩ proloqui. sed
magis ꝓtestari. & conuenire eum ut peccare desi¬
nat. & actus suos a uiciis emendet. Qa si mgesserit
se & prouocauerit nos dicere quȩ eũ minus recte agen¬
tem non oporteat audire: prudent̃ eum debemus e¬
ludere. Nam nichil omnino respondere auditoꝵs cau¬
se utile ñ uidet᷑. ne forte estiment nos responsionis pe
nuria declinare certamen: & fides eoꝵ ledatur
non intelligentia propositi nr̃i. Magna contumelia.
& graue nobis erit peccatum: si ita desipiamus ut s¬
uideamus eum qui idola colit esse sobrium. nos qͥ

Expanded text:
na esse nullus ambigit, tunc consequens videbitur na esse nullus ambigit, tunc consequens videbitur ut ei qui obtinet bona virtutum etiam quod deest fidei et scientiae conferatur, et in quibus maculari videtur ejus vita, quae est in reliquis probabilis, emendetur. Si vero in his quae palam sunt peccata involutus permanet inquinatus, non me oportet aliquid de secretioribus et remotis divinae scientiae proloqui, sed magis protestari et convenire eum, ut peccare desinat et actus suos a vitiis emendet. Quod si ingesserit se, et provocatem non oportet audire, prudenter eum debemus eludere. Nam nihil omnino respondere auditorum causa utile non videtur, ne forte existiment, nos responnuria declinare certamen, et fides eorum laedatur, non intelligentia propositi nostri. Magna contumelia et grave nobis erit peccatum, si ita desipiamus ut videamus eum qui idola colit esse sobrium, nos qui