comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ostenditur: multȩ piliae conereqauerunt diuiti¬
as tu super quessaes uniuersas: Multas filias
minicis renatȩ sacramentis & ad optionẽ filiorum quam
ñ custo dire ꝑceper̃ : Vnde & ioħs dicit de nobis &ierunt
sed non erant &x nobis : quae congregauer̃ diuitias. uide¬
lic& bonorũ operũ. Orationes Ieunia elemosinas af¬
flictiones & castimoniã carnis. continentiã linguȩ
meditationẽ scripturarũ & c& era huius mundi quȩ uere
sunt diuitiȩ spr̃ ubi puramentis sinceritate geruntur
ubi aũt sineside quaeꝑ dilectionem operatur siunt mñihil
agentib: ꝓsunt: sed &ille filiȩ frustra congregar̃ diuitias
Dequib: dñrait. Multidicent mihi in illadie dñedñe non¬
tunc consitebor illis. quianum quã noui uos: sed om̃s istius¬
modi filias eccła catholica suꝑ greditur. quȩfide casta &ope¬
re ꝑfesta redemptoris sui uestigia sectatur: pallax est¬
cnatia & uana est pulchritudo: ꝥallaxẽ gratia laudis

Expanded text:
onis . Multae filiae congregaverunt divitias, tu supergressa es universas . Multas filias psae sunt Dominicis renatae Sacramentis, et adoptionem filiorum, quam non custodiere, perceperunt unde et Joannes ait: De nobis exierunt, sed non erant ex nobis  . Quae congregaverunt divitias, videlicet bonorum operum operationes, jejunia, eleemosynas, afflictionem et castimonmeditationem Scripturarum, et caetera hujusmodi, quae verae sunt divitiae spiritus, ubi pura mentis sinceritate geruntur. Ubi autem sine fide, quae per dilectionem operatur, fiunt, nihil agentibus prosunt: sed et illae filiae frustra congregarunt divitias: de quibus Dominus ait: Multi dicent mihi in illa die: Domtunc confitebor illis, quia nunquam novi vos . Sed omnis istiusmodi filias Ecclesia catholica supergreditur, quae fide casta, et opere perfecta Redemptoris sui vestigia sectatur.-- Fallax gratia, et vana est pulchritudo, etc. Fallax est gratia laudis,
Abbreviated transcription (Latin):
celestie regna ꝑducuntur sedere namq adhumiliatio¬
nem aliquocies surgere adgłam ꝑtin&. Surgunt ergo
ti quanta sit illius patriebeatitas cuius participes ẽẽ
meruer̃ aspiciunt & hanc debita laudatione indiuina
usione concelebrant: uineius & laudabit eaor
benedicti patris mei ꝑcipite regnũ qđ uob paratum est
abharigine mundi. quia esuruuĩ & dedistis mihi mandu¬

Expanded text:
coelestia regna perducuntur. Sedere namque ad humiliatiocoelestia regna perducuntur. Sedere namque ad humiliationem, aliquoties surgere ad gloriam pertinet. Surgunt ergo ti, quanta sit illius patriae beatitudo, cujus participes esse meruerunt aspiciunt, et hanc debita laudatione in divina visione concelebrant. Vir ejus et laudubit eam. benedicti Patris mei, percipite regnum quod vobis paratum est ab origine mundi, quia esurivi, et dedistis mihi mandu
Abbreviated transcription (Latin):
tes uiduces arguens adiungit: simulautem & ociose
discunt circum ire domos non solum ociose sed &
uerbose &curiose: Surrexerunt pilii eius et
beatis sioiam praedicauerunt: Quod suturum
ꝓcerto nouerat more ꝓphetico quasi iam fasturo re¬
fert: Surgent enim filii ecđȩ uidelic& om̃selesti
innouissimo carnis inmortalitate cdonati. & tunc
matrem suam quȩ eos & aqua & spũ scõ dõ genuit bea¬
tissimã p̃dicant quȩ nunc ab infidelib: quasi misera
sperantes sumus in xp̃omis erabiliores sumus omnib: ho¬
minib: quia uero ꝓuita alia in p̃senti militamus: merito
cum apparuerit quiderimur matrẽ nr̃am quȩ &omnib:
iustis collecta una xp̃i colũba sponsa &amica uocat bea¬
tissimã p̃dicabimus: Potest& hoc qđ dicit surrexer̃ filiu
eĩ &beatissimã p̃dicauer̃ &iã in hoctẽpr can uenienter
accipi cũ quilib& sidelium transcensis scłi erumnis ad

Expanded text:
tes viduas arguens adjungit: Simul autem et otiosae tes viduas arguens adjungit: Simul autem et otiosae discunt circumire domos, non solum otiosae, sed et verbosae et curiosae . Surrexerunt filii ejus et beatissimam praedicaverunt. Quod futurum pro certo noverat, more prophetico, quasi jam factum refert: Surgent enim filii Ecclesiae, videlicet, omnes electi in novissimo carnis immortalitate donati, et tunc matrem suam, quae eos ex aqua et spiritu sancto Deo genuit, beatissimam praedicant, quae nunc ab infidelibus, quasi misera sperantes sumus in Christo, miserabiliores sumus omnibus hominibus . Quia vero pro vita alia in praesenti militamus, merito cum apparuerit quid erimus, matrem nostram quae ex omnibus justis collecta, una Christi columba, sponsa et amica vocatur, beatissimam praedicabimus. Potest et hoc quod dicit: Surrexerunt filii ejus, et beatissimam praedicaverunt, etiam in hoc tempore convenienter accipi, cum quilibet fidelium transcensis saeculi aerumnis ad
Abbreviated transcription (Latin):
temdomus mulieris fortis habitatio ẽ patriȩ cȩler¬
tis: semite domus illius p̃cepta iustitiae quib: ad a& nȩ
uitȩ mansionem ꝑuenit : quas ꝓfecto semitas anima
bene considerat qum & diligenter quibus actib: ad
suꝑna ꝑuenire debeant inspicit : & quȩ agenda didi¬
cit sedul& &ercere non desinit: panẽ quoq: ociosa nõ
comme dit cũs acrificiũ dominici corporis ꝑcipiens¬
instud& imitari astu qđ in ministerio celebrat¬
multũ sollicita ne in digna panẽ dñi cõmedendo &
calicẽ bibendo iudicium sibi manducat &bibat. sed
ut paciendo ꝓxp̃o alacrimas fundendo bonis quoque
astibus insistendo passionũ & empla ipsius quantũ
ual& sequatur: Potest & simpliciter accipi quia
panem octosa non commedit mulier foctis : iuxta illud
apłi Qui non operatur nec manduc& : &ipse dese:
qm̃ ad om̃a quaemihi opuserant & his quicum sunt
ministra uerunt manus istȩ : unde merito luxurian¬

Expanded text:
Item domus mulieris habitatio est patriae coelesItem domus mulieris habitatio est patriae coelestis; semitae domus illius praecepta justitiae, quibus ad aeternae vitae mansionem pervenitur: quas profecto semitas anima bene considerat, et diligenter quibus actibus ad superna pervenire debeat, inspicit; et quae agenda didicit, sedula exercere non desinit. Panem quoque otiosa non comedit, cum sacrificium dominici corporis percipiens, studet imitari actu qmultum sollicita, ne indigne panem Domini comedendo et calicem bibendo, judicium sibi manducet et bibat . Sed ut patiendo pro Christo, lacrymas fundendo, bonis quoque actibus insistendo, passionum exempla ipsius quantum valet sequatur. Potest et simpliciter accipi, quia panem otiosa non comedit mulier fortis, juxta illud Apostoli: Qui non operatur, nec manducet , et ipse de se: Quoniam ad ea, quae mihi opus erant, et his qui mecum sunt ministraverunt manus istae . Unde merito luxurian
Abbreviated transcription (Latin):
iuxta illud apłi : Om̃is sermo malus & oreur̃o non p¬
cedat: sed siquis bonus ad edificationem fidȩi. ut d&
grãm audientibus: uł certe os cordis apperuit ad dis¬
cendam asipsam sapientiam interius ueritatẽ quam
alios foras docer& : utriq: autem sensui quia utrumq:
facit eccła conuenit apte qđ sequitur. &lex clem¬
tiae inlix cua eius: I&x uidelic& illaq: non staum
morte legis mosaice peccantes punir& sed miseri¬
corditer ad penitenti& remedia reuocar&: cuius
&emplum clomentiae ab ipsa dĩ sapientia dño & salua¬
tore nr̃o manifeste p̃cipitur cũ oblata ei pecca trice
muliere siquis inquĩ sine peccato ẽ primus in illam
lapidem mittat: & sic eã a crimine qđ patrarat sub
conditione amplius non peccandi misertus ab soluit:
considerauit semitas donus suae & panem oci¬
osa noncoororedit Ociosa panem non cõmedit¬
quia hoc qđ desacro eloquio intelligendo ꝑcepit ante
ad̃ni iudicis oculos & hibendo operibur ostendit

Expanded text:
malus ex ore vestro non procedat, sed si quis bonus ad aedificationem fidei, ut det gratiam audientibus . Vel certe os cordis aperuit, ad discendam ab ipsa sapientia interius veritatem, quam alios foras doceret. Utrique autem sensui, quia utrumque facit Ecclesia, concinit apte quod sequitur; Et lex clementiae in lingua ejus, illa videlicet, ut non statim more legis Mosaicae peccantes puniret, sed misericorditer ad poenitentiae medicinam vocaret. Cujus exemplum clementiae, ab ipsa Dei sapientia Domino et Salvatore nostro manifeste percepit, cum oblata ei peccatrice muliere: Si quis, inquit, sine peccato est, primus in illam lapidem mittat ; et sic eam a crimine quod patrarat, sub conditione ampConsideravit semitas domus suae, et panem otiosa non comedit. Otiosa panem non coquia hoc quod de sacro eloquio intelligendo percepit, ante aeterni judicis oculos exhibendo operibus ostendit.
Abbreviated transcription (Latin):
qui cuoq eruoi pecerit uoluntateo patris mei qui
uicaelis ẽ. ip se meus puater sonor & mater est:
Cum is qui uo luntatem dĩ fecerit soror & frater dñi dicitur
ꝓpterutrũq secũ qui adsidem colligitur mirum nonẽ : Mi¬
randum uero ualde ẽ quomodo &iam mater dñi dicatur
Pideles & enim discipulos fratres uocare dignatus ẽ dicens.
Itenunciate fracribimeis: Quier gosrater dũ sieri acd dẽ
ueniendo potuerit : querendum ẽ quomodo &iam ẽe
enim parit ch̃m quem coredis audientis in fuderit:
Etmatereĩ efficitur : siꝑ eĩ uocem amordñi inꝓximi

Expanded text:
Quicunque enim fecerit voluntatem Patris mei qui in coelis est, ipse meus frater, soror et mater est. Cum is qui voluntatem Dei fecerit, soror et frater Domini dicitur propter utrumque sexum, qui ad fidem colligitur, mirum non est; mirandum vero valde est, quomodo etiam mater dicatur. Fideles etenim discipulos fratres vocare dignatus est, dicens: Ite, nuntiate fratribus meis. Qui ergo frater Domini fieri ad fidem veniendo potuerit, quaerendum est quomodo idem esse enim parit Dominum quem cordi audientis infuderit. Et mater ejus efficitur, si per ejus vocem amor Domini in proximi
Abbreviated transcription (Latin):
debatur ignobilis cumante tribunal p̃sidis star& iudi¬
candus cumꝓbra flagella sputa crucem mortemq sus¬
ciper&: sed nobilis apparebit cumuenerit iudicaturur
orbem in aequitate : & om̃s angelicum eo & tunc congrega¬
buntur ante eum om̃s gentes: quando sedenit cuos
Senatoribus tenrae: Ipse enim qui nunc contemp¬
nendus putatur amultis pceganis uidelic& iudaeis here¬
ticis siue praue uiuentibus xp̃ianis. ubi scłi finis ad¬
fuerit : ubi ingressum patriȩ celestis apparuerit elec¬
tis cunctis parebit nobilis & sublimis sedens cum se¬
natoribur terre illis uidelic& quibus ipse ꝓmitat di¬
cens: A mendico uobis quiauor qui sequti estis me in

Expanded text:
debatur ignobilis, cum ante tribunal praesidis staret judidebatur ignobilis, cum ante tribunal praesidis staret judicandus, cum probra, flagella, sputa, crucem, mortemque susciperet, sed nobilis apparebit cum venerit judicaturus orbem in aequitate, et omnes angeli cum eo, et tunc congregabuntur ante eum omnes gentes . Quando sederit cum senatoribus terrae. Ipse enim qui nunc contemnendus putatur a multis, paganis videlicet, Judaeis, haereticis, sive prave viventibus Christianis, ubi saeculi finis adfuerit, ubi ingressum patriae coelestis aperuerit, electis cunctis patebit, nobilis et sublimis, sedens cum senatoribus terrae, illis videlicet, quibus ipse promittit dicens: Amen dico vobis, quia vos qui secuti esti
Abbreviated transcription (Latin):
tria ꝑp&ua ubi semꝑ felices uiuant gratia diuina ad¬
leuati: straculatam ueste or fecit sibi Stragu¬
lata uestis que uariante tectura sol& firmissima con¬
fici forcia ecđae opera & diuersa uirtutum eĩ orna¬
menta significat. De quib: psalmista in laudem sũmi
regis cecinitdicens: ad stitit regima ad& tristuis inues¬
titu deaurato circum amicta uari&ate: BYSSUS
& purpura luducoentuo eius: Oyssus in castitate
purȩ conuersationis purpura in effusione p̃ciosi
sanguinis : hinc enim pulchre dictum est a patribus
quia scã eccła elestorum floribus uernans in paceha¬
b& lilia in bello rosas: Brspo ergo induitur eccła
cum castigant corporasua electi & seruituti subici¬
unt : Purpura cum eandem continentiam non obsa¬
uorem uulgi sed ꝓ ad quirenda beatitudine regni
ꝑ hennis &ercent: nobilis ita portis tun eius
V irscãe eccłae uł cuius cumq animȩ fidelis dr̃ est qui ui¬

Expanded text:
tria perpetua, ubi semper felices vivant gratia divina altria perpetua, ubi semper felices vivant gratia divina allevati. Stragulatam vestem fecit sibi. Stragulata vestis quae variante textura solet firmissima confici, fortia ecclesiae opera et diversa virtutum ornamenta significat. De quibus Psalmista in laudem summi regis cecinit dicens: Astitit regina a dextris tuis in vestitu deaurato, circumamicta varietate . Byssus et purpura indumentum ejus. Byssus in castitate purae conversationis, purpura in effusione pretiosi sanguinis. Hinc enim pulchre dictum est a patribus, quia sancta ecclesia electorum floribus vernans in pace habet lilia, in bello rosas. Bysso ergo induitur ecclesia, cum castigant corpora sua electi, et servituti subjiciunt, purpura cum eamdem continentiam non ob favorem vulgi, sed pro acquirenda beatitudine regni perennis exercent. Nobilis in portis vir ejus. Vir sanctae ecclesiae vel cujuscunque animae fidelis Dominus est, qui vi
Abbreviated transcription (Latin):
sed meliur deuerbodi qđ indum̃tũ salutis animab
confert intelligitur: apperuit eccła manũ in opi
cummisteria fidei ignorantib: ꝑ operarios ueri¬
tatis reuelauit: Palmas &tendit ad pauperẽ cum
late longeq p̃dicatores a& nȩ ad inbuendas saludis
rȩꝓborum ꝑfidiae suae tempor& rigentia quibus ha¬
bundat miquitas & refrigescit caritas: nontimebit
ergo eccła domuisuae a frigorib:niuis qui a dño pol¬
licente credit: quia pirte inferi non p̃ualebunt ad¬
uersus eam: om̃s enuodoores tici eius uegtiti s̃¬
duplicibus: Uestiti sapientia ad repellandas he¬
r&icorum doctrinas: uestiti sapientia ad tolerandas
prauorum hostium pugas: siue induti sunt domestici
eccłae dupliciueste una operis alteramentis idẽ fidei
& operationis : & sacramentis uidelic& suiredemptoris
imbuti & informati &xemplis: uł certe uestiti sunt dupli¬
cibus. quia ꝓmissionem habent uitae p̃sentis & futurae
nuncinpere grinatione temporali adiuti. tunc inpa¬

Expanded text:
Sed melius de verbo Dei, quod indumentum salutis animabus confert, intelligitur. Aperuit ecclesia manum inopi, cum mysteria fidei ignorantibus per operarios veritatis revelavit. Palmas extendit ad pauperem, cum late longeque praedicatores aeternae salutis reproborum perfidiae suae corpore rigentia, quibus abundat iniquitas, et refrigescit charitas. Non timebit ergo ecclesia domui suae a frigoribus nivis, quia domino pollicente credit, quia portae inferni non praevalebunt adversus eam . Omnes enim domestici ejus vestiti duplicibus. Vestiti sapientia ad repellendas haereticorum doctrinas. Vestiti sapientia ad tolerandas pravorum hostium pugnas. Sive induti sunt domestici ecclesiae duplici veste, una operis, altera mentis, id est, fidei et operationis, et sacramentis videlicet sui redemptoris imbuti, et informati exemplis, vel certe vestiti sunt duplicibus, quia promissionem habent vitae praesentis et futurae. Nunc in peregrinatione temporali adjuti, tunc in pa
Abbreviated transcription (Latin):
ferenda cum tactu suae pieatis informat. Sputum
namq dñi : saporem designat sapientiae: & suspi
mutis loquelam Inde auditum surdis ande cunctis
infirmitatibus medellam docer& eẽ quȩrendam:
incemuit: In gemuit autem non quia ipsi opus
e& cum gemitu aliquid petere apatre: qui cuncta
p&entibus donat cum patre sed ut nob̵ gemendi

Expanded text:
roferenda cum tactu suae pietatis informat. Sputum roferenda cum tactu suae pietatis informat. Sputum namque Domini saporem designat sapientiae, quae mutis loquelam, inde auditum surdis, inde cunctis infirmitatibus medelam doceret esse quaerendam. Ingemuit. Ingemuit autem, non quia ipsi opus esset, cum gemitu aliquid petere a patre, qui cuncta petentibus donat cum patre, sed ut nobis gemendi
Abbreviated transcription (Latin):
cũ mentem peccatis languidam uisitationis suȩ pi&atis
iniustrans a consu&is humane conuersationis morib:
auocat atq: ad sequenda p̃ceptorum suorum itinera
ꝓuocat: misit dicitos suos inauniculas Mit¬
cordis adintellegenda hac suscipienda uerba salutis
ipsedñs cum dicit iudȩis siego indigito dĩ eicio de¬
monia filii ur̃i inquo eiciunt quod exponens alius
euangelista dicit. Si ego inspũdĩ eicio demonia &
intabulis digito dĩ scripta est lapideis. Digiti ergo dĩ
in auriculas missi eius qui sanandus eratꝰ donã sunt
scĩ sps quibus corda quȩ auia ueritatis aberra ue¬
rant : ad scientiam salutis audiendã discendãq:
reuelat. & quia cognita ueritatis: lucem sequi con¬
fessio deb& apte subiungitur: &xpuens teticit
Liucuam eius: Expuens quippedñs linguã tangit
egroti : cum ad confessionẽ sidei ora cate zizatorũ¬
instruit cum ora diubruta ad uerba sapientiae ꝓ¬

Expanded text:
cum mentem peccatis languidam visitatione suae pietatis cum mentem peccatis languidam visitatione suae pietatis illustrans, a consuetis humanae conversationis moribus evocat, atque ad sequenda praeceptorum suorum itinera provocat. Misit digitos suos in auriculas ejus. Miti aures cordis ad intelligenda ac suscipienda verba salutis ipse Dominus cum dicit Judaeis: Si ego in digito Dei ejicio daemonia, filii vestri in quo ejiciunt? quod exponens alius Evangelista dicit: Si ego in spiritu Dei ejicio daemonia? Et  et lex in tabulis digito Dei scripta est lapideis. Digiti ergo Din auriculas missi ejus qui sanandus erat, dona sunt sancti Spiritus, quibus corda quae a via veritatis aberraverant, ad scientiam salutis audiendam discendamque revelat. Et quia cognitam veritatis lucem sequi confessio debet, apte subjungitur: Et exspuens tetigit linguam ejus. Exspuens quippe Dominus linguam tangit aegroti, cum ad confessionem instruit, cum ora diu bruta ad verba sapientiae p
Abbreviated transcription (Latin):
Exiens iħs depinibus tyri uenit peasidonem ad
mare calileae inter medios pines decapoleos:
Decapolis ẽ ut ipso nomine ꝓbat regio decem urbiũ
trans iordanẽ adorientem circa hyppum & pellum
& gtedaram contra galileam quod ergo dicitur quia
dñs uenit admare galileae intermedior fines decapo¬
lis non ipsosfines decapolis eum intrasse significat:
Neq enimmacre trans nauigasse dicitur sed potius¬
usq: ad mare uenisse atq: cedipsum ꝑuenisse locum
quae modios fines decapolis longe trans mecre posi¬
tus respiciebat: et adducunt ei surduor &mutũ
etde precabantur euor ut in ponat illi manũ
Surdus enim & mutus est : quinec aures audiendi dĩ uer¬
bum nec ors aperit ꝓloquendis. Qualos necesse ẽ ut¬
hi quilo quiiam & audire diuina eloquia longio
usu didicer̃ dño sanando offerant: Quatenur tos
quos humana fragiliias nequid ipse gratiȩ suȩ dextera
salu&: etad prehendens euor deturba seorsũ
Adp̃hendens namq: infirmum d&urba seor sum educit.

Expanded text:
exiens de finibus Tyri, venit per Sidonem ad mare Galilaeae inter medios fines Decapoleos. Decapolis est ut ipso nomine probatur regio decem urbium trans Jordanem ad Orientem circa Hippum et Pellem et Gadaram, contra Galilaeam. Quod ergo dicitur quod Dominus venit ad mare Galilaeae, inter medios fines Decapoleos, non ipsos fines Decapolis eum intrasse significat. Neque enim mare transnavigasse dicitur, sed potius ad mare usque venisse, atque ad ipsum pervenisse locum qui medios fines Decapolis longe trans mare positos respiciebat. Et adducunt ei surdum et mutum; et deprecabantur eum, ut imponat illi manum. Surdus et mutus est, qui nec aures audiendis Dei verbis, nec os aperit proloquendis, quales necesse ehi qui loqui jam et audire divina eloquia longo usu didicerunt, Domino sanandos offerant, quatenus eos quos humana fragilitas nequit, ipse gratiae suae dextera salvet. Et apprehendens eum de turba seorsum. Apprehendens namque infirmum de turba seorsum educit,
Abbreviated transcription (Latin):
iestatis suae sed ebitis &uos suꝑsedes duodecim iudi¬
cantes duo decim tribusisrł: Sindoneo pecit et
uendidit: In linteo sindonis subtilis intetio signatur
suẽ pdicitionis in qua mollit̃ quiescitur quiamens in
illa fidelium spe suꝑnae efouetur unde & paero ani¬
malia in linteo demonstrantur quia peccatorion
animȩ inisericorditer ad gregate inblanda fider
qui&e continentur: Hancergo sindonem feceecta
loquendo dedit: & ab infillelibus uitã reste conuer¬
sationis accepit & cingulum tnadidit chauaneo:
Chananeo cingulum tradidit ecđa quia ꝑ uigorem
demonstratȩ iustitiae flux a opera gentilitatis ad¬
struxit ut hoc qđ uerbo p̃cipitur uiuendo tenea¬
tur: ut illud: Sint lumbiur̃ĩ p̃cinsti & lucerne
ardenter: bene & enim nomine chanaan. qui &
gentilium ẽ populo ꝓcreatus & interp̃tatur com¬
mutatus conuersa adsidem gentilitas designat᷑.
quȩ felicissima cõmutatione auiciis adurr tute
adiabolo trans migrauit achxp̃m &mmpl&um est

Expanded text:
estatis suae, sedebitis et vos super sedes duodecim judicantes duodecim tribus Israel . Sindonem fecit et vendidit. In linteo sindonis subtilis intextio signatur sanctae praedicationis, in qua molliter quiescitur, quia mens in illa fidelium spe superna refovetur. Unde et Petro animalia in linteo demonstrantur , quia peccatorum animae misericorditer aggregatae, in blanda fidei quiete continentur. Hanc ergo sindonem ecclesia loquendo dedit, et ab infidelibus vitam rectae conversationis accepit. Et cingulum tradidit Chananaeo. Chananaeo cingulum tradidit ecclesia, quia per vigorem demonstratae justitiae fluxa opera gentilitatis astringit. Ut hoc quod verbo praecipitur, vivendo teneatur, ut illud: Sint lumbi vestri praecincti, et lucernae ardentes . Bene etenim nomine Chanaan, qui et in gentilium est populo procreatus, et interpretatur commutatus, conversa ad fidem gentilitas designatur. Quae felicissima commutatione a vitiis ad virtutes, a diabolo transmigravit ad Christum, et
Abbreviated transcription (Latin):
mutos loqui: Si sciebat eos sicut ille que notas
habebat & p̃senter & futuras hominũ uoluntatos tan¬
tomagis p̃dicaturos quanto magis nep̃dicarent eir
p̃eppiebat. Vt quid hoc p̃cipiebat nisi quia pigris
uolebat ostendere quanto studiosius quantoq fer¬
uentius eũ p̃dicare debeant quib iubent ut pdicent
quanto illi qui ꝓhibebantur tacere ñ poterant:¬
postea data ẽ rȩpmissiones : quaȩ antea facte sunt ad
abraham destrui & posteriora apriorib: p̃iudicare
cũ rȩꝓmissiones ad abraham ante qua dringentos &
triginta annos date sint qđ benedicerentur in illo uni¬
uerse nationes : Legis aũt obseruatio qđ qui feciss&
ea uiuer& in ea . post qua dringentos & triginta
annos moxsidata sit in monte synai: Nordicit &¬

Expanded text:
t? si enim sciebat eos sicut ille qui notas habebat et praesentes et futuras hominum uoluntates tanto magis praedicaturos, quanto magis, ne praedicarent, eis praecipiebat, utquid hoc praecipiebat, nisi quia pigris uolebat ostendere, quanto studiosius quantoque feruentius eum praedicare debeant quibus iubet. ut praedicent, quando illi qui prohibebantur tacere non poterantpostea data est, repromissiones, quae ante factae sunt ad Abraham, destrui, et posteriora prioribus praejudicare. Cum repromissiones ad Abraham ante quadringentos et triginta annos datae sint, quod benedicerentur in illo universae nationes: legis autem observatio, quod qui fecisset eam, viveret in ea, post quadringentos et triginta annos Moysi data sit in monte Sinai. E
Abbreviated transcription (Latin):
simpliciter accipiunt : qđ simon idẽ p&rus filius sit
io hannis : Iuxta alterius loci in terrogationẽ. Simon
io hannis diligisme. Qui respondit dñe tuscis & uo¬
lunt scriptorum uitio deprauatum ut probar ro¬
hanna hoc est filius iohannis. bariona scriptũ sit
unade tractata sillaba . Iohanna autem interp̃ta¬
tur dñigratia. Utrumq autem nomen mistice
donum signific& spiritale: Illud quoq quod ait.¬
quia caro & sangius nan reue labittibi: a postolice
narratigni comparat inquaait. continuo non ad¬
quieui carni & sanguini. Carnemibi & sanguinẽ
iudȩos : ut his quoq sub alio sensu de monstr& ur
filius dĩ uiui. & egotibi non sermone casso & nullũ
habente opus sed dicotibi quia meum dixisse fecis¬
seẽ: Quia tues petaus & super hanic petaam
a edipicabo ecclegiam oneao Sicutipse lumen
apłis donauit ut lumen mundi appellentur &
c&era quȩ & dño sortiti uocabula sunt : ita & simo¬

Expanded text:
simpliciter accipiunt quod Simon, id est Petrus, filius sit simpliciter accipiunt quod Simon, id est Petrus, filius sit Joannis, juxta alterius loci interrogationem: Simon Joannis, diligis me? qui respondit: Domine, tu scis. Et volunt scriptorum vitio depravatum, ut pro Bar Joanna, hoc est, filius Joannis, Barjona scriptum sit, una detracta syllaba. Joanna autem interpretatur Domini gratia, utrumque autem nomen mystice donum significet spirituale. Illud quoque quod ait: Caro et sanguis non revelavit tibi, apostolicae narrationi comparatur, in qua ait: Continuo non adquievi carni et sanguini , carnem ibi et sanguinem Judaeos, ut his quoque sub alio sensu demonstretur, filius Dei vivi, et ego tibi sermone casso, et nullum opus habente, sed dico tibi, quia meum dixisse fecisse est. Quia tu es Petrus, et super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam. Sicut ipse lumen apostolis donavit, ut lumen mundi appellentur, caetera quae ex domino sortiti vocabula sunt, ita et Simo
Abbreviated transcription (Latin):
icollaui iohannem ipse surrexit amortuis & uirtutes
operantur in illo: los auteo quemone ẽe dicitis
nes pondit sioon petrus tues xp̃s pilius dĩuiui:
Prudens lestor adtende qđ & sequentibus textuque
lantur cumenim dixiss& quem dicunt homines eẽ
filium hominis subiecit. Uos autem quem me ẽẽdicitis
illis quia homines sunt humana opinantibus. uos
quidi estis quemine &istimatis: pecrus ex ꝑsona
putantur dii. sed mortui sunt. saturnum iouem
ceserem liberum &c&era idolorum portenta sig¬
nificans: Respondens iħs dixitei: beatus es Si¬
mon ban iona guia cano & sanciuius nou reue¬
lasit tibi. sedpater oeus qui est incaelis: Quod
caro & sanguis reuelare non potuit : idẽ doctrina
humana sp̃r sc̃i gratia reuelatum ẽ. Ergo & confes¬
sione sortitur uocabulum qđ reue lationem &x spũ
sc̃o habeat cuius & filius appellandussit. Si quidem
bariona in lingua nr̃a sonat filius columbe. a lii

Expanded text:
collavi Joannem, ipse surrexit a mortuis, et virtutes collavi Joannem, ipse surrexit a mortuis, et virtutes operantur in illo . Vos autem, quem me dicitis? Respondit Simon Petrus: Tu es Christus filius Dei vivi. Prudens lector attende, qulantur. Cum enim dixisset: Quem dicunt homines esse Filium hominis, subjecit: Vos autem quem me esse dicitis? Illis quia homqui dii estis, quem me existimatis? Petrus ex persona putantur dii, sed mortui sunt, Saturnum, Jovem, Cererem, Liberum et caetera idolorum portenta significans. Respondens Jesus, dixit ei: Beatus es, Simon Barjona, quia caro et sanguis non revelavit tibi, sed Pater meus qui est in coelis. Quod caro et sanguis revelare non potuit, id est, doctrina humana, Spiritus sancti gratia revelatum est. Ergo ex confessione sortitur vocabulum, quod revelationem ex Spiritu sancto habeat, cujus et filius appellandus sit. Siquidem Barjona in lingua nostra sonat, filius columbae. Alii
Abbreviated transcription (Latin):
dicunt hoonues eẽ piliuor hoonnus Nondixit
quem me dicunt ẽẽ homineꝵ sed silium hominis n
iactanter dese quȩrere uider&ur: & nota quod
ubi cumq scriptum est inueteri testamento filius
hominis in hebreo positum sit filius adam: Illudq
qđ in psalmo legimus. filii haminum usque quo
graui corde : in hebreo hicitur filii adam pulchre
autem interrogat quem dicunt ẽẽ homines filiũ
hominis. quia qui defilio hominis locuntur homi¬
nes sunt. Quiuero diuinitatem eius intellegunt
non homines sed chappellantur: atilli dixeruat
alii iohatineo baptis taor. aii heliam. alii ue¬
ro hienecniam aut urrum ex prophetis:
Miror quosdam interp̃tes causas errorum inquirere
singulorum & dispectionem longissimam texere quac
nedñm nr̃m ihm̃ xp̃m. alii iohannem putauerunt
alii heliam alii hieremam aut unum &ꝓphois. Cũ
sic errare potuerint in helia & hieremia quo modo
herodes errauit in iohannem dicens quemego de¬

Expanded text:
dicunt homines esse filium hominis. Non dixit, dicunt homines esse filium hominis. Non dixit, quem me dicunt esse homines, sed filium hominis, ne jactanter de se quaerere videretur. Et nota quod ubicumque scriptum est in Veteri Testamento filius hominis, in Hebraeo positum sit , filius Adam. Illudque quod in Psalmo legimus: Filii hominum, usquequo gravi corde, in Hebraeo dicitur , filii Adam. Pulchre autem interrogat: Quem dicunt esse homines filium hominis, quia qui de filio hominis loquuntur homines sunt. Qui vero divinitatem ejus intelligunt, non homines, sed dii appellantur. At illi dixerunt: Alii Joannem Baptistam, alii Eliam, alii vero Jeremiam, aut unum ex prophetis. Miror quosdam interpretes causas errorum inquirere singulorum et disputationem longissimam texere, quare dominum nostrum Jesum, alii Joannem putaverunt, alii Eliam, alii Jeremiam, aut unum ex prophetis, cum sic errare potuerint in Elia et Jeremia, quomodo Herodes erravit in Joanne, dicens: Quem ego de
Abbreviated transcription (Latin):
paro: quem h̃ acheriae custodem deputat aule
eccłȩ quȩ suae faciens r&inere cacumen infernum su¬
percere iub&: & petaus ad gereuersus dixit
dẽ a contemplationis culmine adhoc regressus qđ
in intellectu communi & prius fuit: puric scio ue¬
re guia onsit drĩs ariceluo suuor & enipuit oie
demranu henodis & neliqua: Quod unus quis que
nr̃m habeat angelos & in libro pastoris & in multis
scaẽ scripture locis inueniuntur . nam & dñs depar¬
uulis angeli inquid eorum semꝑ uident faciem patris
mei & iacob dese loquitur angelus quieruit me
decunctis malis & hic discipuli angłm apłi pari
etut ihs it partes caesareae phy lippi:
Phylippus iste est frater hero dis dequa supra di¬
ximus thetarcha iturȩ & trachonitidis regionuma
qui in hanorem tiberii caesaris. caesaream quȩ nunc
phaneas dicitur appellauit e& estinꝓuintia phenicis
& interro gabat discipulos suos dicetis: queor

Expanded text:
Petro, Quem Deus aethereae custodem deputat aulae, Petro, Quem Deus aethereae custodem deputat aulae, Ecclesiaeque suae faciens relinere cacumen. Infernum superare jubet. Et Petrus ad se reversus dixit. Id est, a contemplationis culmine ad hoc regressus, quod in intellectu communi et prius fuit. Nunc scio vere, quia misit Dominus Angelum suum, et eripuitde manu Herodis, et reliqua. Quod unusquisque nostrum habeat angelos et in Libro Pastoris, et in multis sanctae Scripturae locis invenitur. Nam et Dominus de parvulis: Angeli, inquit, eorum semper vident faciem Patris mei . Et Jacob de se loquitur, Angelus qui eruit me de cunctis malis . Et hi discipuli angelum apostoli Petri esus in partes Caesareae Philippi. Philippus iste est frater Herodis, de quo supra diximus, tetrarcha Itureae et Trachonitidis regionum, qui in honorem Tiberii Caesaris Caesaream, quae nunc Paneas dicitur, appellavit, et est in provincia Phoenicis. Et interrogabat discipulos suos dicens: Quem
Abbreviated transcription (Latin):
salus nr̃a ꝓfluixit ⁊ o nolus quoq pries s urarũ catene
recentis tale solatium ipse redddit apł parus di
apłr cingulis usos fuisse legimus cuiur sibi p&rus
ligamenta ꝓpter pigorem carceris ad ora laxauerat
ut tunica cirta pedes dimissa frigus noctis ut cumq
temperar& & eemplam p̃bens in firmis cumuł mo¬
lestia corporali uł in iuria temptemur humana li¬
cere nobis aliquid de nr̃o ꝓpositi rigore legxare &
quia dietum ẽ. Sintlumbi ur̃i p̃cinti & calciatipedes
inp̃paratione euangelii pacis. Spiritaliter uirtictũ
uerbiq p̃dicandi p̃sumere iubemur insignia:
uenenunt ad portao perneam guaeducit ad eiui
tatem quae ułtno aperta ẽ eis eccetera: Angusta
immo ferrea erat porta quȩ ducit adhierus alem
caelestem sed apłorum uestigiis nobis iam fasta est mẽ¬
abilis qui sangiune ꝓprio ferreum uicerunt hostium
de hõc arator ferrea quid mirum sicaedunt hostia

Expanded text:
salus nostra profluxit, et nobis quoque pressurarum catena salus nostra profluxit, et nobis quoque pressurarum catena retentis, tale solatium ipse reddit apostolus Petr apostolos cingulis usos fuisse legimus, cujus sibi Petrus ligamenta proput tunica circa pedes demissa, frigus noctis utcunque temperaret, exemplum praebens infirmis, cum vel molestia corporali, vel injuria tentemur humana, licere nobis aliquid de nostri propositi rigore laxare. Et quia dictum est: Sint lumbi vestri praecincti, et calceati pedes in praeparatione Evangelii pacis, spiritaliter virtutum, verbique praedicandi resumere jubetur insignia. Venerunt ad portam ferream, quae ducittatem, quae ultro aperta est eis, etc. Angusta imo ferrea erat porta, quae ducit ad Jerusalem coelestem, sed apostolorum vestigiis nobis jam facta est meabilis, qui sanguine proprio ferreum vicerunt ostium, de hoc Arator: Ferrea quid mirum si cedunt ostia
Abbreviated transcription (Latin):
bum p̃dicatione cessare: In patale sc̃i petai:
isit herodes Rex manus ut adpligenet guos dã
deeccle sia: Hunc herodem tertio claudii an¬
Ano sui uero regni sepumo abangelo ꝑcussum nar¬
rat histaria Occidit auteo ia cõbuo prataẽ. io¬
haninis gladio &cerna: De hoc ia cobo clemens ale¬
xancirinus historiam quandam dignam memoriam
refert & his inquid qui obtulerat eum iudici ced
martyrium ia cobum scilic& motus &iam ipse con¬
sessus ẽ se ẽ e xp̃ianum dusti sunt autem ambo parit̃
ad supplicium. &cum duceremlir inua rogauit
ia cobum decri sibi remissionen  tille parum ꝑde
liberans paxtibi in quid & osculatus ẽ eum & ita
ambo simul capite plexisunt: tradeusq: quat¬
tuor quaterniotbus mrilitum & reliqua:
Sicut centurio centum ita quaternio quattuor sub
semiliter habebat: percus soq: Lateri pet&i¬
qui suscitauit eum & cocena: Percussio lateris
commemoratio passicnis xp̃i ẽ decuius uulnere

Expanded text:
bi praedicatione cbi praedicatione cisit Herodes rex manus, ut affligeret quosdam de Ecclesia. Hunc Herodem tertio Claudii anno, sui vero regni septimo, ab angelo percussum, narrat historia. Occidit autem Jacobum fratrem Joannis gladio, etc. De hoc Jacobo Clemens Alexandrinus historiam quamdam dignam memoria refert. Et is inquit qui obtulerat eum judici ad martyrium Jacobum, scilicet motus etiam ipse, confessus est se esse Christianum. Ducti sunt autem ambo pariter ad supplicium. Et cum ducerentur in via, rogavit Jacobum dari sibi remissionem. At ille parumpeliberans, Pax tibi, inquit, et osculatus est eum, et ita ambo simul capite plexi sunt. » Tradensque quatuor quaternionibus militum, et reliqua. Sicut centurio centum, ita quaternio quatuor sub se milites habebat. Percussoque latere Petri excitavit eum, etc. Percussio lateris, commemoratio passionis Christi est, de cujus vulnere
Abbreviated transcription (Latin):
ligas hincaliquando ꝓbabis cumꝓparuulorum meoꝵ¬
uita usq ad martem circando ꝑueneris ut&illi in
corpore possint pariter &mente saluari ipse torm̃ta
corporis omniaq: aduersarium infligere lib& forti
mentis constantia tolerabis in &tensione enim manu¬
um positionem membrorum eius quam crucier&
abtandus insinuat incintione alterius inositionẽ
uinculorũ quibus a ꝑsecutore erat arcendus & primit
inducto quonoll& ipsam mortis hac passionis a cerui¬
tatem indicat quam corporalis eius infirmitas horre¬
bat cuius animi firmitas spiritalis &iam aduersa pro
dño l&abantur cunctas sufficere non enim uoluntatẽ
suam sed uoluntatem quaerebat eius quimisit eũ xp̃i
hoc autem dixit signpicaris qua morteclanipi ca¬
tunus e& dõi. Clarisicauit quippe p&rus morte sua
dm̃ quando hoc indicio cunctis quantum dr̃ e&̃ colen¬
dus amandusq: monstrauit dumipsadata obtione
mall& crucis subire tormentum quam caelestes uer¬

Expanded text:
ligas, hinc aliquando probabis, cum pro parvulorum meorligas, hinc aliquando probabis, cum pro parvulorum meorum vita ad mortem certando perveneris, ut et illi in corpore possint pariter et mente salvari, ipse tormenta corporis omnia, quae adversarium infligere libet, forti mentis constantia tolerabis. In extensione enim manuum positionem membrorum ejus, qua cruci erat aptandus insinuat. In cinctione alterius impositionem vinculorum, quibus a persecutore erat arcendus exprimit. In ducto quo nollet, ipsam mortis ac passionis acerbitatem indicat, quam corporalis ejus infirmitas horrebat, cujus animi firmitas spiritualis etiam adversa pro domino laetabatur cuncta perferre. Non enim voluntatem suam, sed voluntatem qHoc autem dixit, significans qua morte clarificaturus esset Deum. Clarificavit quippe Petrus morte sua Deum, quando hoc indicio cunctis quantum Deus esset colendus amandusque monstravit, dum ipse data optione mallet crucis subire tormentum quam a coelestis ver
Abbreviated transcription (Latin):
scito & has quasi meas regere sine ꝑfeste amas reco¬
le ut meam ui delic& in eis głam meum dominium
mea lucra nontua ꝓpria quaeras. dilectio ampliorẽ
quam amor r&in& quali tatem. & ideo dicente dño
Symon iohannirdiligis me : Nonausus ẽ parus fateri
dilectionis. Se habere mensuram sedhumiliter ꝓ¬
fit&cur amore. Superio enim amori dilectio repe¬
ritur : deniq tertia appellatione dñs interrogans pe¬
trum quia non sicut prioribus uicibus duabus dixerat
diligis : sed amasme. Contristatus ẽ p&rus : quur & in
tercia interrogatione non dixerit diligisme sed
amasme uelud noniam desublime ordine dilectionis
sed de inferiore amoris gratia ꝑcunctatus: anen anen
dico tibi quia cuor es ses iutuor cinebaste et am¬
bulabas ubi uolebas. cum autem senueris exteri¬
des madius tuas & alnis tecitie&. &duc& quotu
uonius: Acsia ꝑte dicat quantame caritate di¬

Expanded text:
scio, et has quasi meas regere, si me perfecte amas recoscio, et has quasi meas regere, si me perfecte amas recole, ut meam videlicet in eis gloriam, meum dominium, mea lucra non tua propria quaeras. Dilectio ampliorem quam amor retinet qualitatem, et ideo dicente Domino: Simon Joannis, diligis me, non ausus est Petrus fateri dilectionis se habere mensuram, sed humiliter profitetur amare se. Superior enim amori dilectio reperitur. Denique tertia appellatione Dominus interrogans Petrum, quia non sicut prioribus vicibus duabus dixerat, diligis, sed amas me, contristatus est Petrus, cur in tertia interrogatione non dixerit, diligis me, sed amas me, velut jam non de sublimi ordine dilectionis, sed de inferiore amoris gratia percunctatus. Amen amen dico tibi, cum esses junior, cingebas te, et ambulabas ubi volebas, cum autem senueris, extendens manus tuas, et alius te cinget et ducet, quo tu non vis. Ac si patenter dicat: Quanta me charitate di
Abbreviated transcription (Latin):
tur ut liquido cunctis ostendatur. hoc quod maiore
p̃c&eris oboedientia dñi iussus obsequitur quod
ardentiori illum caritate amplectitur non huma¬
ni meritis sedmuneris eẽ diuini caute actempe¬
rate & simplici uocȩ ait. dñe tuscis quia amote
quodẽ aꝑte dicere scio quiate ut tu melius nosti
integra corde diligo quam uerote alii diligant
mihi quidem ignotum sed tibi sunt omnia nota
contistatus est petaus quia dixit ei ter aoras mre
anse diligat in terrogat : ut ipsa trina confessione
uincula quae illum ter negando ligauit absoluat
& quocier territus eius passiane qua illum nosse ne¬
gauerat toties eius resurrectione recreatus quod
illum toto amat corde testatur sed hoc pastori ẽ fixo
corde tenendum ut eos quibus p̃ est non quasi suor
ꝓprios sed ut dñi sui gregem tractare meminerit iux¬
ta illud qđ paro dicitur sidiligis me pasce ouermeas
meas in quid nontuas meas tibi ouer commendatas

Expanded text:
tur, ut liquido cunctis ostendatur hoc, quod majore tur, ut liquido cunctis ostendatur hoc, quod majore prae caeteris obedientia Dei jussis obsequitur, quod ardentiori illum charitate amplectitur non humani meriti, sed muneris esse divini. Caute ac temperate et simplici voce ait: Domine, tu scis quia amo te, quod est aperte dicere, Scio quia te, ut tu melius nosti, integro corde diligo, quam vero te alii diligant, mihi quidem ignotum, sed tibi sunt omnia nota. Contristatus est Petrus, quia dixit ei ter amas me? Ean se diligat interrogat, ut ipsa trina confessione vincula, quae ille ter negando ligavit, absolvat, et quoties territus ejus passione, qua illum nosse negaverat, toties resurrectione creatus, quod illum toto amet corde testatur. Sed hoc pastori est fixo corde tenendum, ut eos quibus praeest, non quasi suos proprios, sed ut Domini sui gregem tractare meminerit, juxta illud quod Petro dicitur: Si diligis me, pasce oves meas. Meas, inquit, non tuas, meas tibi oves commendatas
Abbreviated transcription (Latin):
ixit ih̃s petro. symor iohappes diligis me
plus his. dicit ei &iaoi dp̃e tuscis guia amote
Virtutem nobis ꝑsecte dilectionis p̃sens dñi nr̃i
interrogatio ostendit Perfesta enim dilectio ẽ : qua
dñm eetoto corde . tota anima tota uirtute. & ꝓxi¬
mum aũt tamquam nos ipsos diligere iubemur & ne¬
utra harum dilectio sine altera ual& ẽẽ ꝑfecta : quia
nec ds̃ uere sine ꝓximo nec sinedõ uere potest ꝓximus
amcri dicit ei pasce aquos oreos: Acsiaꝑte dice
r& haec sola &uera ẽ ꝓbatio integri in dño amoris si
erga fr̃s studueris curam solliciti eercere laboris
Nam qui cumq fratriopus pi&atis quod ual& inpende¬
ne neglegit minus iusto seconditorem diligere ostendit
cuius mandata insus tentanda ꝓximi necessitate con¬
tempnit dicit ei itertioi. sy moꝵ iõhanues amas
namq: oboediens. Iohannes dicitur dĩ gratia & ꝓpte¬
rea reste primus apłorum cum deamore suo requi¬
ritur simon iohannis idẽ oboediens dĩ gratia uoca¬

Expanded text:
ixit Jesus Petro: Simon Joannis, diligis me plus his? Dicit ei: Etiam Domine, tu scis quia amo te. Virtutem nobis perfectae dilectionis praesens Domini nostri interrogatio ostendit, perfecta enim dilectio est, qua Dominum ex toto corde, tota anima, tota virtute, proximum autem tanquam nos ipsos diligere jubemur, et neutra harum dilectio sine altera valet, aut est perfecta, quia nec Deus vere sine proximo, nec sine Deo vere potest proximus amari. Dicit ei: Pasce agnos meos. Ac si aperte diceret, et haec sola et vera est probatio integri in Domino amoris, si erga fratres studueris curam solliciti exercere laboris. Nam quicunque fratri opus pietatis, quod valet impendere, negligit, minus juste se conditorem diligere ostendit, cujus mandata in sustentanda proximi necessitate contemnit. Dicit ei iterum: Simon Joannis, amas namque obediens, Joannes dicitur Dei gratia, et propter ea recte primus apostolorum, cum de amore suo requiritur, Simon Joannis, id est obediens Dei gratia voca
Abbreviated transcription (Latin):
non habebant dñm: & dic& his quipeccatorum uin¬
culis ftringebantur. Exite: quia funibus peccatorũ
suorum unus quisq: cons tringitur: & his qui s edebant
in tenebris & lucẽ uidere non poterant. ait. re uela¬
min hi enim om̃s postquam conuensi fuerint &c la¬
rum xp̃ĩ lumen as pexerint : pascentur inuus & semitis
scãrum scripturarum &dicent: dñs pascitme & nihil
mihi de erit in loco pascue ibime collocauit. Suꝑ

Expanded text:
non habebat Dominum, et dicit his qui peccatorum vinnon habebat Dominum, et dicit his qui peccatorum vinculis stringebantur, exite, quia funibus peccatorum suorum unusquisque constringitur. Et his qui sedebant in tenebris et lucem videre non poterant, ait: relevamini; hi enim omnes postquam conversi fuerint et clarum Christi lumen aspexerint, pascentur in viis et semitis sanctarum Scripturarum, et dicent: Dominus pascit me, et nihil mihi deerit, in loco pas
Abbreviated transcription (Latin):
douenerit xp̃r ingła patris cum angelis suis & sede¬
rit inthrano głae suae iudicans uiuos & mortuos
quia sidelis est quielegit eum: siue ita intellegendũ¬
est: Reges qͣorum cormmanudĩ est & ecđȩ principes
mam suam qui abominatus est agente quiseruus
ligi possunt dicitenim in tempore placito & audiuite
& indie salutis auxiliatus sumtui. Hoc testimoniũ
indie salutis auxiliatus sumtiu Eccenunc tempus actep¬
tabile ectenunc dies ralutis: Tempur placitum &opor¬
tunum & diersalitis passio raluatorir est & resurrestio:
Cui &idem pater in subsequentibus ait: dedite in foedus
populi ut sus citares terram & possideres hereditates
dissipatas: ut diceres his qui uincti sunt exite & his qui
intenebris reuelamini. In foedus ppłi sub auditur iu¬
deorum. his ui delic& qui& illir credere noluerunt
& suscitauit terram quae in idolatriȩ iacebat errorib:
& possidebit hereditates desertas quae habitatorem

Expanded text:
o venerit Christus in gloria Patris cum angelis suis, et sederit in throno gloriae suae judicare vivos et mortuos; atrem suum, quia fidelis est qui elegit eum. Sive ita intelligendum, reges quorum cor in manu Dei est, et Ecclesiae principesmam suam, qui abominatur a gente, qui servus ligi possunt, dicit enim in tempore placito exaudivi te, et in die salutis auxiliatus sum tui. Hoc testimonio in die salutis auxiliatus sum tibi . Apostolus vetabile, ecce nunc dies salutis. Tempus placitum et opportunum, et dies salutis passio Salvatoris est et resurrectio. Cui et idem Pater in subsequentibus ait: Dedi te in foedus populi, ut suscitares terram et possideres haereditates dissipatas, ut diceres his qui vincti sunt, exite, et his qui in tenebris, relevamini. In foedus populi, subauditur Judaeorum, his, videlicet, qui ex illis credere voluerunt, et suscitabit terram, quae in idololatriae jacebat erroribus. Et possidebit haereditates desertas, quae habitatorem
Abbreviated transcription (Latin):
tudo mea qui & cansolatus ẽ me tristem suꝑ abiec¬
tione populi mei . & dixitimihi. parum ẽ siseruies
mihi adsus citandas tribus iacob quȩ suo uitio
corruerunt & adfeces siu freliquias isrł conuer¬
tendas: hoc enim uerbum hebraicum nonesure ꝑ¬
sonat ꝓ illis enim dedite lucem omnium gen¬
tium ut in lumin& uniuersum mundum & sa¬
lutẽ meã ꝑ quam om̃s salui siunt usq: ad & tre¬
materra facies ꝑ uenire Illud autem quod
inseptuaginta legitur congregabor & glorifica¬
bor coram dño sic intelligi potest ut congregatus sit
dñs cum credentibus : quodque sequitur dixit mihi
magum tibi est qđ uoceris puer meus magnus. referamus
ad hominem & ad puerum qui in conparationẽ dĩ par¬
iulis est: Hȩc dicit dñs redemptor isrł scr eius. acontẽp

Expanded text:
actus est fortitudo mea, qui et consolatus est me tristem super abjecactus est fortitudo mea, qui et consolatus est me tristem super abjectione populi mei; et dixit mihi: Parum est si servias mihi ad suscitandas tribus Jacob, quae suo vitio corruerunt; et ad faeces, sive reliquias Israel convertendas. Hoc enim verbum Hebraicum NESURE sonat. Pro illis enim dedi te in lucem omnium gentium, ut illumines universum mundum, et salutem meam, per quam omnes salvi fiunt, usque ad extrema terrae facias pervenire. Illud autem quod in Septuaginta legitur, congregabor, et glorificabor coram Domino, sic intelligi potest, ut congregatus sit Dominus cum credentibus. Quodque sequitur: Dixit mihi: Magnum tibi est ut voceris puer meus, magnum referamus ad hominem et ad puerum, qui comparatione Dei parvus est. Haec dicit Dominus r
Abbreviated transcription (Latin):
fortitudinem meã consumpsi quia uidȩi credere
noluerunt & iuditiũ meũ cumd̃o ẽ. & opus meũ
qđ illo uidente compleui cũ dõ meo Respondit
mihi dñs quime formauit &utero seruum sibi &
quo ostendit eum appella si seruum quisit forma¬
tus &x utero: qui & inpsalmo dicit deuentre matris
mȩȩ ds̃ m̃s estu : quid ergo dñs dixitei : ut educer&
iacob adeum qui aberrauerat. quideserto crea¬
tore idolis seruiebat: Vnde & ipse loquitur ad
discipulos : Inuiam gentium neieritis & inciui¬
tatem samaritanorum ne in traueritis. sedite ma
patris fuit ut pessimi uinitores missum suscipe¬
rent filium & fructus uinȩȩ redderent qui in¬
tersiterunt eumdicentes: uenite hoc cidamus
eum & nr̃a erit hereditas: & hoc est quod dicit
ad cdñm: quia igitur non est reductus iacob ad
dñm nec isrł congregatus ꝓpterea filius loquit᷑
Illis non credentibus glorisi catus sum in oculis dñi:
Inme enim omnis mundus credidit & dr̃m̃s forti

Expanded text:
credere noluerunt, et judicium meum cum Domino est; et opus meum, quod, illo juvante, implevi, cum Domino: respondit mihi Dominus, qui me formavit ex utero servum sibi. Ex quo ostendit eum appellari servum, qui sit formatus ex utero. Qui et in psalmo dicit: De ventre matris meae Deus meus es tu . Quid ergo Dominus dicit ei? Ut reduceret Jacob ad eum qui aberraverat, qui, deserto Creatore, idolis serviebat. Unde et ipse loquitur ad discipulos: In viam gentium ne ieritis, et in civitates Samaritanorum ne intretis; sed ite maPatris fuit, ut pessimi vinitores missum susciperent Filium, et fructus vineae redderent, qui interfecerunt eum dicentes. Venite, occidamus illum, et nostra erit haereditas ; et hoc est quod nunc  sonat. Quia igitur non est reductus Jacob ad Deum, nec Israel congregatus: propterea Filius loquitur illis non credentibus: glorificatus sum in oculis Domini. In me enim omnis mundus credidit: et Deus meus f
Abbreviated transcription (Latin):
cuisimile est qđ in ꝓuerbiorum fine de eadem
plebe cantatur: mulierem fortent̃ quis in ueni& ꝓ
cul neq: enim eandem mulierem uidelic& ecclesiam
fortem idẽ fide deuotam inuenit sed sibi despon¬
sando fortem reddidit quia su& fidei sublimitate ꝑ¬

Expanded text:
Cui simile est quod in Proverbiorum fine de eadem Cui simile est quod in Proverbiorum fine de eadem plebe cantatur: Mulierem fortem quis inveniet ? Neque enim eamdem mulierem, videlicet Ecclesiam fortem, id est, fide devotam invenit, sed sibi desponsando fortem reddidit, quia suae fidei sublimitate