comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pace atꝗramicicia : copulatis
& in unam uoluntatẽ quodã
spũali caritatis igne conflatis.
tanquam in excelsa & scã & se¬
creta sede p̃sidens uelut in
domo sua. & in templo suo In¬
de se quibus dam ordinatissi¬
mis creaturȩ motibus. pͥmo
spiritalibꝰ de inde corporalibꝰ
ꝑ cuncta diffundit: Et ut it̃
om̃ibus ad in cõmutabile arbi¬
trium sententiȩ suȩ siue in¬
corporeis. siue corporeis rebus
siue rationabilibus siue in ra¬
tionabilibus spiritib siue bo¬
nis ꝑ eius graciam siue mal
ꝑ propriam uoluntatẽ: d quẽ¬
ad modum corpora crassiora:
& inferiora ꝑ fubtiliora & po¬
tentiora quodam ordine re¬
gunt᷑. ita om̃a corpora ꝑ sp̃m¬
ꝑ sp̃m uitȩ rationalem. Et spꝰ
uite rationis desertor atꝙpec¬
cator ꝑ spm̃ uitȩ rationalem
pium & iustum. Et ille ꝑ ip¬
sum dm̃ ac si uniũsa creatura
ꝑ creatorem suum ex quo &
ꝑ quẽ & in quo & iam condia
atq instituta est ac ꝑ hoc uo¬

Expanded text:
pace atque amicitia copulatis, pace atque amicitia copulatis, et in unam voluntatem quodam spirituali charitatis igne conflatis, tanquam in excelsa et sancta et secreta sede praesidens, velut in domo sua et in templo suo, inde se, quibusdam ordinatissimis creaturae motibus, primo spiritualibus, deinde corporalibus, per cuncta diffundit, et utitur omnibus ad incotrium sententiae suae sive incorporeis, sive corporeis rebus, sive rationabilibus, sive irrationabilibus spiritibus, sive bonis per ejus gratiam, sive malis per propriam voluntatem Sed quemadmodum corpora crassiora et inferiora per subtiliora, et potentiora quodam ordine reguntur; ita omnia corpora ptum vitae rationalem, et Spiritus vitae rationalis desertor atque peccator per spiritum vitae rationalem pium, et justum, et ille per ipsum Deum, ac sic universa creatura per Creatorem suum, ex quo, et per quem, et in quo etiam condita atque constituta est. Ac per hoc vo
Abbreviated transcription (Latin):
lium factoꝵ causa nisi illa
ininsibilis & in cõmutabilis
uoluntas dĩ. ꝑ animam iuistã
sic̃ sedem sapientiȩ cunctis u¬
animis. & postremo corporibꝰ
siue illis quȩ inspirarentur
mitus uteret᷑ ipsa bona ani¬
ma & scã quã sibi ad pium
& religiosum obsequium sub¬
ente quam iuis adhuc corpus
mortale gestante quanuis ex
parte uidente posuimus ex¬
empli gr̃a hoc de aliqua do¬
mo ubi aliquoꝵ talium soci¬
etas est. hoc deci uitate uel
&iam de orbe t̾rarũ licet
cogitare si penes sapientes
scȩ̃ ꝙ ac ꝑfecte dõ subditos
sit principatꝰ & regimen re¬
rum humanarum s hoc qͥa
nondum est oportet enim uos
in hac ꝑ egrinatione pͥus mo¬
ralit̃ exerceri & ꝑ uires mansu¬
etudinis & pacientie inflagel¬
lis erudiri. illam ipsam suꝑnã
atq cȩlestem. Unde ꝑ egͥ nam
patriam cogitemus. Illic enim
dĩ uoluntas qui facit angłos
suos sp̾o: & ministros suos ignẽ
ardentẽ: Inspiritibus sũma

Expanded text:
lium factorum causa, nisi illa lium factorum causa, nisi illa invisibilis et incommutabilis voluntas Dei per animam justam, sicut sedem Sapientiae, cunctis uanimis, et postremo corporibus, sive quae illis inspirarentur mitus uteretur ipsa bona anima et sancta, quam sibi ad pium et religiosum obsequium subente, quamvis adhuc mortale corpus gestante, quamvis ex parte vidente, posuimus exempli gratia; hoc de aliqua domo, ubi aliquorum talium societas est, hoc de civitate vel etiam de orbe terrarum licet cogitare, si penes sapientes sancteque ac perfecte Deo subditos sit principatus, et regimen rerum humanarum. Sed hoc quia nondum est oportet enim nos in hac peregrinatione prius mortaliter exerceri, et per vires mansuetudinis et patientiae in flagellis erudiri, illam ipsam supernam atque coelestem, unde peregrinamur, patriam cogitemus. Illic enim Dei voluntas, qui facit angelos suos spiritus, et ministros suos ignem flagrantem , in spiritibus summa
Abbreviated transcription (Latin):
rantes secũ inoꝑe bono nec
tam̃ eadem uoluntate dõ ser¬
uientes s ad carnalium cupi¬
ditatum suarũ mercedem ꝓ¬
uenire cupientes. ł in comoda
carnalia dȩuitantes. Atthibu¬
isset & iãm uim̃ta si hoc exi¬
geret illius operis inplendi
ꝓcuratio quȩ utiq uimĩta
inracionabilia ẽẽnt : animan¬
tia. nec idõ mouerent m̃bra
subfarcinis quod de illo bono
bꝑe cogiorent s nat᷑ali appe¬
titu suȩ uoluntatis. & deuoa¬
one molestiȩ. Post tremo adhi¬
buisset ipse &iam corpora
om̃i sensu carentia que illi
oꝑi essent necessaria. frum̃tũ
scilicet uinum. & oleum:
uestem nũinũ codicem. & si
qua huiꝰ modi. Iuhis certe om¬
nibus in illo oꝑe uersanti¬
bus corporibus. siue anim¬
tis si ue in ꝯnimis que cumq
mouerent᷑ ad tererent᷑ repa¬
arent᷑ ext̾minarent᷑: refor¬
marent᷑ alio atꝙ alio modo. lo¬
cis extemporibus affectu mu¬
tarent᷑. Nam alia esset istoꝵ
om̃iũ uisi bilium & mutabi¬

Expanded text:
rantes secum in opere bono, nec rantes secum in opere bono, nec tamen eadem voluntate Deo servientes, sed ad carnalium cupiditatum suarum mercedem pervenire cupientes, vel incommoda carnalia devitantes; adhibuisset etiam jumenta, si hoc exigeret illius operis implendi procuratio, quae utique jumenta irrationalia essent animantia, nec ideo moverent membra sub sarcinis, quod aliquid de illo bono opere cogitarent, sed naturali appetitu suae voluptatis et devitatione molestiae; postremo adhibuisset etiam ipsa corpora omni sensu carentia, quae illi operi essent necessaria, frumentum scilicet, et vinum, et oleum, vestem, nummum, codicem, et si qua hujusmodi; in his certe omnibus in illo opere versantibus corporibus, sive animatis sive inanimatis, quaecumque moverentur, attererentur, repararentur, exterminarentur, reformarentur, alio atque alio modo locis et temporibus affecta mutarentur: num alia esset istorum omnium visibilium et mutabi
Abbreviated transcription (Latin):
subditꝰ eiq obtemperans rec¬
te faciat. Iste si consulta sum¬
ma ratione diuine iusticiȩ qͣ
insecreto audiret aure cordis
sui ea quȩ sibi iubente aliqͦ
officio misericordiȩ corpus la¬
borare fatigaret. egritudine¬
q contraheret consultisꝙ me¬
dicis ab alio diceret᷑ causam
morbi esse corporis scicitatem
ab alio aũt humoris in mode¬
ralibus ꝓnuntiarent: at su
li us siccitatis causa quere
& inueniretur uoluntarius
labor : iam uenturũ ẽe̾t as
suꝑiorem causam quȩ ad an¬
mam ꝓficisceret᷑ ad efficien¬
dum corpus quod regit: sed
nec ipsa prima debet esset
Illa enim ꝓcul dubio suꝑior
erat. in ipsa incõmutobili
sapientia cui hominis sapie¬
tis anima incaritate serui¬
ens: & ineffabilit iubenti
obȩdiens uoluntariam labe¬
rem susceperat ita non nisi
dĩ uoluntas causa pͥma illius
egritutdinis ueracissime sep¬
perit᷑ Iam uero si in illo labo.¬
re officioso. & pio adibisset
ille sapiens ministros conlabo¬

Expanded text:
subditus eique obtemperans recsubditus eique obtemperans recte faciat. Iste si consulta summa ratione divinae justitiae, quam in secreto audiret aure cordis sui, eaque sibi jubente, in aliquo officio misericordiae corpus labore fatigaret, aegritudinemque contraheret, consultisque medicis ab alio diceretur causam morbi esse corporis siccitatem, ab alio autem humoris immoderalibus pronuntiaret. At si illius siccitatis causa quaereretur, et inveniretur voluntarius labor; jam ventum esset ad superiorem causam, quae ab anima proficisceretur ad afficiendum corpus quod regit: sed nec ipsa prima esset; illa enim procul dubio superior erat in ipsa incommutabili Sapientia, cui hominis sapientis anima in charitate serviens, et ineffabiliter jubenti obediens, voluntarium laborem susceperat: ita nonnisi Dei voluntas causa prima illius aegritudinis veracissime reperiretur. Jam vero si in labore officioso et pio adhibuisset ille sapiens ministros collabo
Abbreviated transcription (Latin):
st certe incorpore humano
que dam moles carnis & for¬
mȩ species & ordo distinctioꝙ
m̃broꝵ & temperatio ualitudinis:
hoc corpus inspirata anima regit
eademq rationalis. Et idõ quam¬
uis mutabilis. tam̃ quȩ possit
illius incõnuitabilis sapientiae
particeps e̾e ut sit participatio
eius in idipsum. sicut in psal¬
mo scriptum est de olñibꝰ sc̃is.
ex quibus tanquam lapidibꝰ
uiius edificat᷑ illa ierusalem
mat̃ nr̃a ęt̃na incelis Itaenĩ
canitur hierusalẽ quȩ ȩdifica¬
tur ut ciuitas cuius participa¬
tio eius in idipsum idipsum
quippe hoc loco illud sũmum
& incõmutabile bonum intel¬
ligit᷑ quod ds̃ est atq sapien¬
tia uoluntasq ipsius cui can¬
tat᷑ alio loco. Muta bis ea &
lem sapientẽ cuius anima rati¬
onalis iamsit. particeps in¬
cõmutabilis et̃nęq ueritatis.
quam de om̃ibꝰ actionibus su¬
is consulat: Nec ali quid om̃i¬
no faciat. quod ñ in ea cogno¬
uerit ẽẽ faciendum ut ei

Expanded text:
st certe in corpore humano quaedam moles carnis, et formae species, et ordo distinctioque membrorum, et temperatio valetudinis: hoc corpus inspirata anima regit, eademque rationalis; et ideo quamvis mutabilis, tamen quae possit illius incommutabilis sapientiae particeps esse, ut sit participatio ejus in idipsum, sicut in Psalmo scriptum est de omnibus sanctis, ex quibus tanquam lapidibus vivis aedificatur illa Jerusalem mater nostra aeterna in coelis. Ita enim canitur: Jerusalem, quae aedificatur ut civitas, cujus participatio ejus in idipsum . Idipsum quippe hoc loco illud summum et incommutabile bonum intelligitur, quod Deus est, atque sapientia voluntasque ipsius. Cui cantatur alio loco: Mutabis ea, etlem sapientem, cujus anima rationalis jam sit particeps incommutabilis aeternaeque veritatis, quam de omnibus suis actionibus consulat, nec aliquid omnino faciat, quod non in ea cognoverit esse faciendum, ut ei
Abbreviated transcription (Latin):
sed uideo qđ & antea pater
dilexit nos: Non solum ante¬
quã ꝓnobis filius moreretur
sed antequã conder& mundũ:
ipso est ante apło quidicit:
Sicut elegit nos in ipso. ante
mundi constitutionẽ: Nec fili¬
us pater sibi nõ parcente pro
nobis uelut inuitus est traditꝰ
quia & deipso dictum est qui
medilexit & tradidit semedip¬
sum ꝓme: Omnia ergo simul
& pater & filius & amborũ sp̃s
pariter & concorditer operant᷑
Tamen iustificati sumus in xp̃i

Expanded text:
Sed video quod et antea Pater Sed video quod et antea Pater dilexit nos, non solum antequam pro nobis Filius moresed antequam conderet mundum, ipso teste Apostolo qui dicit: Sicut elegit nos in ipso ante mundi constitutionem . Nec Filius Patre sibi non parcente pro nobis velut invitus est traditus, quia et de ipso dictum est, Qui me dilexit, et tradidit semetipsum pro me . Omnia ergo simul et Pater et Filius et amborum Spiritus pariter et concorditer operantur: tamen justificati sumus in Chri
Abbreviated transcription (Latin):
ed quid est iustificati in
sanguine ipsius qua euis
est huius sanguinis obsecro ut
in eo iustificentur credentes:
& quid est recõ ciliati ꝑ mortẽ
filii eius. Ita neuero cũ irascere¬
tur nobis ds̃ pater uidit mortẽ
filii sui pronobis & placatus est
nobis: Num quid ergo filius eiꝰ
usq adeo innobis placatus erat
ut ꝓnobis &iã dignaretur mori:
Pater uero usq adeo adhuc iras¬
cebatur ut nisi filius ꝓnobis
moreretur non placaretur:
& quid est qđ alio loco idem
ipse doctor gentiũ. quid ergo
inquid dicimꝰ adhec: sids̃ ꝓ¬
tradidit eũ: Quomodo non
& cum illo omnia nobis dona¬
uit: Num quid nisit amplaca¬
tus eẽt pater proprio filio nõ
parcens ꝓnobis eum trader&: x
Nenne uidetur hȩc illi uelut
aduersa eẽ sententiȩ: ĩn illa
moritur ꝓ nobis filius & recõ¬
ciliatur nobis ꝑat ꝑ eius mor¬
tem. In hac aut̃ tam quã prior
nos dilexerit pat̾ ipse ꝓpter¬
nos filio non parcens. ipse ꝓno
bis eũ tradidit ad mortem.

Expanded text:
ed quid est, justificati in sanguine ipsius? Quae vis est sanguinis hujus, obsecro, ut in eo justificentur credentes? Et quid est, reconciliati per mortem Filii ejus? Itane vero, cum irasceretur nobis Deus Pater, vidit mortem Filii sui pro nobis, et placatus est nobis? Numquid ergo Filius ejus usque adeo nobis jam placatus erat, ut pro nobis etiam dignaretur mori: Pater vero usque adeo adhuc irascebatur, ut nisi Filius pro nobis moreretur, non placaretur? Et quid est quod alio loco idem ipse doctor Gentium: Quid, inquit, ergo dicemus ad haec? Si tradidit illum; quomodo non etiam cum illo omnia nobis donavit ? Numquid nisi jam placatus esset Pater, proprio Filio non parcens pro nobis eum traderet? Nonne videtur haec illi velut adversa esse sententia? In illa moritur pro nobis Filius, et reconciliatur nobis Pater per mortem ejus: in hac autem tanquam prior nos dilexerit Pater, ipse nos Filio non parcit, ipse pro nobis eum tradidit ad mortem .
Abbreviated transcription (Latin):
est ab angelis nato xp̃o. głã
titiã nõ p̃ire. ideo & rebus
secundis ponitur idest pros¬
peris: Secunde aut̃ asequon¬
do sunt dicte: Cum enĩ be¬
atum faciunt sicut suꝑius
disputauimus dueres bene
uelle & posse quod uelis nõ
deb& ẽẽ illa ꝑuersitas que
in eadẽ disputatione nota ẽ.
ut exduabus rebus que fa¬
cunt beatũ posse quod ue¬
lit homo eligat & uelle qd
portet nec legat: Cum pri¬
us debeat habere uolunta¬
tẽ bonã magnã uero postea
potestatẽ bona porro uolun¬
tas purganda est auicus aqͥ¬
bus suuncitur homo ad hoc
uncitur ut male uelit &
bona iam uoluntas eiuis
quomodo erit:¬
UI Obtandũ est itaq ut potestas
nunc detur sed contra uicia
propter que uincenda poten¬
tes ẽẽ nolunt homines & uo¬
lunt ꝓpt̃ uincendos homines:
Ut quid hoc nisi ut uere uic¬
ti falso uincant nec sint
ueritate sed opinione uicto¬
res Uelit homo prudens eẽ
uelit fortis uelit tẽperans

Expanded text:
est ab Angelis nato Christo, Glest ab Angelis nato Christo, Gltitiam, non praeire: ideo et in rebus secundis ponitur, id est prosperis: secundae autem a sequendo sunt dictae. Cum enim beatum faciant, sicut superius disputavimus, duae res, bene velle, et posse quod velis, non debet esse illa perversitas, quae in eadem disputatione notata est, ut ex duabus rebus quae faciunt beatum, posse quod velit homo eligat, et velle quod oportet negligat; cum prius debeat habere voluntatem bonam, magnam vero postea potestatem. Bona porro voluntas purganda est a vitiis, a quibus si vincitur homo, ad hoc vincitur ut male velit, et bona jam voluntas ejus quomodo erit? Optandum est itaque ut potestas nunc detur, sed contra vitia, propter quae vincenda potentes nolunt esse homines, et volunt propter vincendos homines; utquid hoc, nisi ut vere victi falso vincant, nec sint veritate, sed opinione victores? Velit homo prudens esse, velit fortis, velit temperans,
Abbreviated transcription (Latin):
tur in terra ridicula infir¬
mitas inuenitur & ibi fodi¬
tur peccatori fouea ubi ui¬
dentur mali plurimũ posse
Cunctat aut̃ iustus & dicit
Beatushomo quẽ tuerudieris
dñe & exlege tua docueris
eum Ut mitiges adiebus
malis donec fodiatur pecca¬
tori fouea: Qm̃ nõ repell&
dñs plebem suã & hȩreditatẽ
suã non derelinquet: Quo¬
adusq iusticia conuertatur
iniudiciũ & qui habent eam
om̃s recto sunt corde: hoc
igitur tempore quodiffertur
potentia populi dĩ non re¬
pell& dñs plebem sua &he
reditatẽ suã non derelinqu&
Quã talui & acerua & indig¬
na ipsa humilis atq infir¬
ma paciatur. quo adusq
iusticia quã nunc hab&e in¬
firmitas piorũ conuertatur
iudiciũ: hoc est iudicandi
accipiat potestatẽ quod ius
tentia sub secuta potentia
quippe adiuncta iusticię uł
iusticia accedente potentię
iudiciariã potestatẽ facit
Pertin& aut̃ iusticia aduo¬
luntatẽ bonã. unde dictũ

Expanded text:
tur in terra, ridicula infirtur in terra, ridicula infirmitas invenitur, et ibi foditur peccatori fovea, ubi videntur mali plurimum posse. Cantat autem justus et dicit: Beatus homo quem tu erudieris, Domine, et de lege tua docueris eum: ut mitiges ei a diebus malignis, donec fodiatur peccatori fovea. Quoniam non repellet Dominus plebem suam, et haereditatem suam non derelinquet: quoadusque justitia convertatur in judicium, et qui habent eam, omnes recto sunt corde . Hoc ergo tempore quo differtur potentia populi Dei, non repellet Dominus plebem suam, et haereditatem suam non derelinquet; quantalibet acerba et indigna ipsa humilis atque infirma patiatur, quoadusque justitia quam nunc habet infirmitas piorum, convertatur in judicium, hoc est, judicandi accipiat potestatem: quod justtentia subsecuta. Potentia quippe adjuncta justitiae, vel justitia accedens potentiae, judiciariam potestatem facit. Pertinet autem justitia ad voluntatem bonam: unde dictum
Abbreviated transcription (Latin):
on aut̃ diabolus poten¬
tia dĩ sed iusticia suꝑ¬
andus fuit: Nam quid omni¬
potente potentius aut cuius
creaturę potestas potestati
creatoris conparari potest:
Sed cũ diabolus uicio ꝑuer¬
sitatis suȩ factus sit amator
potentiȩ &iã & desertor ob¬
pugnatorq iusticiciȩ sic enĩ
& omines eũ tanto magis imi¬
tantur quanto magis nec let¬
ta uel &iã ꝑosa iusticia po¬
tentiȩ student Eiusq uel ad¬
eptione letantur uel inflã¬
mantur cupiditate Placuit
deo ut ꝓpt̾ erudiendũ homi¬
nẽ dediaboli potestate. non
potentia diabolus sed iusticia
uinceretur: Atq ita & homi¬
nes imitantes xp̃m iusticia
quȩ rerent diabolũ uincere
non potentia: Non qđ poten¬
cia quasi mali aliquid fugi¬
enda sit. sed ordo seruandus
est. qđ prior est iustitia:
Nam quanta potentia po¬
test esse mortaliũ. teneant
ergo mortales iusticiã poten¬
cia inmortalib dabitur. cui
conparata quanti libet eoꝵ
hominũ qui potentes uocan¬

Expanded text:
on autem diabolus potentia Dei, sed justitia superandus fuit. Nam quid Omnipotente potentius? Aut cujus creaturae potestas potestati Creatoris comparari potest? Sed cum diabolus vitio perversitatis suae factus sit amator potentiae, et desertor oppugnatorque justitiae; sic enim et homines eum tanto magis imitantur, quanto magis neglecta, vel etiam perosa justitia, potentiae student, ejusque vel adeptione laetantur, vel inflammantur cupiditate: placuit Deo, ut propter eruendum hominem de diaboli potestate, non potentia diabolus, sed justitia vinceretur; atque ita et homines imitantes Christum, justitia quaererent diabolum vincere, non potentia. Non quod potentia quasi mali aliquid fugienda sit; sed ordo servandus est, quo prior est justitia. Nam quanta potentia potest esse mortalium? Teneant ergo mortales justitiam, potentia immortalibus dabitur. Cui comparata quantalibet eorum hominum qui potentes vocan
Abbreviated transcription (Latin):
ramus natura filii ire sicut &
ceteri filu diffidentiȩ sunt in¬
sideles & quis hoc nõ est ante¬
quã fidelis fiat: Quo circa
oms homines aborigine sub
principe sunt potestatis ȩris
qui operatur infilios diffiden¬
ciȩ: & quos dixi ab origine.
to non ut recta creata ẽ ab inicio:
Modus aut̃ iste quo traditus ẽ.
homo indiaboli potestate non
ita debet intelligi tam quam
ds̃ hoc fecerit aut fieri usserit.
sed qđ tantũ ꝑmiserit: Iuste
tamen illo deserente peccantẽ
peccati auctor ilico inuasit:
Nec ita sane ds̃ deseruit crea¬
turam suã ut non seilli exhibe¬
& interpenalia mala &iã bona
malis multa prestantẽ: Non
enim continuit inira sua mise¬
rationes suas. nec hominẽ alege
suę potestatis amisit quando
Quia nec ipse diabolus apotes¬
tate omnipotentis alienꝰ est sic̃
neq abonitate: Nam & maligni
angeli unde quali cumq sub¬
stiterent uita nisi ꝑ eum quiui¬
uificat omĩa : Si ergo cõmissio
peccatorũ ꝑ iramꝰ dĩ iustam ho¬

Expanded text:
amus natura filii irae, sicut et caeteri . Filii diffidentiae sunt infideles; et quis hoc non est antequam fidelis fiat? Quocirca omnes homines ab origine sub principe sunt potestatis aeris, qui operatur in filiis diffidentiae. Et quod dixi, Ab origine, to, non ut recta creata est ab initio. Modus autem iste quo traditus est homo in diaboli potestatem, non ita debet intelligi, tanquam hoc Deus fecerit, aut fieri jusserit: sed quod tantum permiserit, juste tamen. Illo enim deserente peccantem, peccati auctor illico invasit. Nec ita sane Deus deseruit creaturam suam, ut non se illi exhibeet inter poenalia mala etiam bona malis multa praestantem. Non enim continuit in ira sua miserationes suas . Nec hominem a lege suae potestatis amisit, quandoquia nec ipse diabolus a potestate Omnipotentis alienus est, sicut neque a bonitate. Nam et maligni angeli unde qualicumque subsisterent vita, nisi per eum qui vivificat omnia? Si ergo commissio peccatorum per iram Dei justam ho
Abbreviated transcription (Latin):
tate diaboli traditũ est
genus humanũ peccato primi
hominis in om̃s utriusq sexus
cõmixtione nascentes origina¬
liter transeunte & parentum
primorũ debito uniuersos
posteros oliligante: Hec tradi¬
cio prius ingenesi significata
est. ubi cũ serperti dictũ eẽt¬
int̾ram ibis mors corporis ꝓ¬
nuntiata. ẽ. quia nec ipsam
fuerat experturus siꝑ mansiss&
ut factus est rectus Quod
tuuenti ait terra es ostendit
totũ hominẽ indeterius com¬
mutatũ: Tales est enim terra
es: quale illut non ꝑmanebit
sp̃s meus in hominibus istis qm̃
caro sunt: Tunc ergo demons¬
trauit ei traditũ cui dictũ fu¬
erat t̾rã manducabis: Apłs aut̃
apertius hoc p̃dicat ubi dicit:
&uos cum eẽtis mortui dilec¬
tis apeceatis ur̃is inquibus ali¬
quando ambulastis scđm scłm

Expanded text:
tatem diaboli traditum est genus humanum, peccato primi hominis in omnes utriusque sexus commixtione nascentes originaliter transeunte, et parentum primorum debito universos posteros obligante. Haec traditio prius in Genesi significata est, ubi cum serpenti dictum ein terram ibis; mors corporis praenuntiata est, quia nec ipsam fuerat experturus, si permansisset ut factus est rectus: quod vero viventi ait, Terra es; ostendit totum hominem in deterius commutatum. Tale est enim, Terra es; quale istud, Non permanebit Spiritus meus in hominibus istis quoniam caro sunt . Tunc ergo demonstravit eum ei traditum, cui dictum fuerat, Terram manducabis. Apostolus autem apertius hoc praedicat, ubi dicit: Et vos cum essetis mortui delictis et peccatis vestris, in quibus aliquando ambulastis
Abbreviated transcription (Latin):
precedens ubi ait. adhuc cum
infirmi ẽẽ mus iuxta tempus
xp̃s ꝓimpus mortuus est: Co¬
heret his duabus sequentibus.
quarum inuna dixit peccato¬
res in alia inimicos dĩ tã quã¬
in illis singulis reddiderit sin¬
gula. peccatores ad infirmos
inimicos dĩ referens adimpios:¬

Expanded text:
praecedens, ubi ait, Adhuc cum praecedens, ubi ait, Adhuc cum infirmi essemus, juxta tempus pro impiis mortuus est, cohaeret his duabus sequentibus, quarum in una dixit peccatores, in alia inimicos Dei, tanquam illis singulis reddiderit singula, peccatores ad infirmos, inimicos Dei referens ad impios
Abbreviated transcription (Latin):
Si enĩ cũ inimici essemus recors¬
ciliati sumus dõ ꝑmortẽ filii
eius multomagis reconciliati
saluierimus inuita ipsius Quõ
peccatores dixit prius hos pos¬
terius inimicos dĩ: & quos pri¬
us iustificatos in sanguine iħu
xp̃i eos posterius reconciliatos
ꝑmortẽ filii dĩ: & quos prius
saluos abira ꝑipsũ eos postea
saluos inuita ipsius: Non ergo
ante istam grãm quomodo
peccatores. sed intalibus pec¬
catis fuimus ut inimici eẽmus
dei. suꝑius aut̃ idem apłs.
nos peccatores & inimicos dei
duobus idem tidem nominibꝰ.
appellauit: Uno uelut mitis¬
simo alio plane atrocissimo
dicens Si enim xp̃s cũ infir¬
mis si essemus adhuc iuxta tẽ¬
pus pro impus mortusis est
Quos infirmos eos deimpios
nunc cupauit: Leue aliquid
uidetur infirmitas sed aliquan
talis est ut impietas nominet᷑:
Nisi tam̃ infirmitas esset mȩ¬
dicum necessariũ nõ haber&.
tea non habebat. sed habere
poterat sicut potuit quando
uoluit: hec aut̃ apłi sententia

Expanded text:
inimici essemus, reconciliati sumus Deo per mortem Filii ejus; multo magis reconciliati, salvi erimus in vita ipsius. Quos peccatores dixit prius, hos posterius inimicos Dei; et quos prius justificatos in sanguine Jesu Christi, eos posterius reconciliatos per mortem Filii Dei; et quos prius salvos ab ira per ipsum, eos postea salvos in vita ipsius. Non ergo ante istam gratiam quoquo modo peccatores, sed in talibus peccatis fuimus, ut inimici essemus Dei. Superius autem idem apostolus nos peccatores et inimicos Dei, duobus identidem nominibus appellavit, uno velut mitissimo, alio plane atrocissimo, dicens, Si enim Christus, cum infirmi essemus adhuc, juxta tempus pro impiis mortuus est . Quos infirmos, eosdem impios nuncupavit. Leve aliquid videtur infirmitas; sed aliquando talis est, ut impietas nominetur. Nisi tamen infirmitas esset, medicum necessarium non haberet: tea non habebat, sed habere poterat, sicut potuit quando voluit. Haec autem Apostoli sententia
Abbreviated transcription (Latin):
dona innos sua sineullis bo¬
nis meritis nr̃is. immo p̃cede¬
tibis & malis meritis nr̃is in¬
debita lagitate con ferret:
Quia & ea que dicuntur me¬
rita nr̃a bona dona sunt eius
semissurũ eẽ ꝓmisit & misit.
quia tunc sicut deillo scriptũ
est & ante predictũ ascendit
in aliũ captiuauit captiuitatt
dodit dona hominibus: hec¬

Expanded text:
dona in nos sua sine ullis bodona in nos sua sine ullis bonis meritis nostris, imo praecedentibus et malis meritis nostris, indebita largitate conferret? 14. Quia et ea quae dicuntur merita nostra, dona sunt ejus. se missurum esse promisit et misit : quia tunc, sicut de illo scriptum est, et ante praedictum, Ascendit in altum, captivavit captivitatem, dedit dona hominibus
Abbreviated transcription (Latin):
factũ mortẽ ꝑpeti parũ ẽ sic
asseramꝰ bonũ & diuine cõgruũ¬
tati uerũ &iã ut ostendamus
non aliũ modũ possibilẽ dõ
defuisse cuiꝰ potestati cuncta
equabilit̾ subiecent sed sanan¬
de nr̃ȩ miserie conuenientio¬
rem aliũ modũ non fuisse
nec ẽẽ oportuisse: Quid enĩ
tam necẽsariũ fuit aderigen¬
dum sepem nr̃am mentesq
mortaliũ conditione ipsius
mortalitatis abiectas ab in¬
mortalitates dĩperatione libe¬
randas quã ut demonstrare.¬
tur nobis quantinos pender&
ds̃ quantũq diligeret : Quid
uero huius rei tanto insto in¬
dicio manifestius atq precla¬
rius quã ut dĩ filius inmuta¬
bilit̾ bonus insemanens quod
erat & a nobis ꝓnobis accipiens
qđ non erat p̾ter suȩ naturȩ
decrim̃tũ nr̃m dignatus est
inire cõsortiũ prius sine ullo¬
suo malo merito. mala nr̃a ꝑ
ferret: ac sic iam credentibus
quantũ nos diligat ds̃ & quod
desperabamꝰ iam sperantibus

Expanded text:
factum mortem perpeti? parum est sic factum mortem perpeti? parum est sic asseramus bonum et divinae congrutati: verum etiam ut ostendamus non alium modum possibilem Deo defuisse, cujus potestati cuncta aequaliter subjacent; sed sanandae nostrae miseriae convenientiorem modum alium non fuisse, nec esse oportuisse. Quid enim tam necessarium fuit ad erigendam spem nostram, mentesque mortalium conditione ipsius mortalitatis abjectas, ab immortalitatis desperatione liberandas, quam ut demonstraretur nobis quanti nos penderet Deus, quantumque diligeret? Quid vero hujus rei tanto isto indicio manifestius atque praeclarius, quam ut Dei Filius immutabiliter bonus, inerat, et a nobis accipiens quod non erat, praeter suae naturae detrimentum nostrae dignatus est inire consortiumalo suo merito mala nostra perferret; ac sic jam credentibus quantum nos diligat Deus, et quod desperabamus jam sperantibus,
Abbreviated transcription (Latin):
qui receper̃ eũ: & quid sit rece¬
pisse eũ breuit̃ fuiss& expositũ
dicendo credentibꝰ in nomine
eius quoq modo filii dĩ fierent
eẽ ad iuncti quia non exsangui¬
nibus neq ex uoluntate carnis
ueq ex uoluntate uiri sed ex dõ
nati sunt: neista hominũ quã
uidemus & gestamus infirmitas
tantã excellentiã desperaret
ilico adnexũ est & uerbũ caro
factũ est & habitauit in mobis
ut a contrario suaderetur qđ in¬
credibile uidebatur: Si enm
quanto est credibilius natura
filios hominũ gra dĩ fieri dei filiõ
& habitare in dõ in quosolo. &
de cquosolo ẽẽ possint beati par¬
ticipes in mortalitatis ei. effecti
propt̃ qđ persuadendũ dĩ filius
parces nr̃ȩ mortalitatis effectꝰ ẽ:¬
defuit dõ modus alius qͦ
liberaret homi nes amiseria mor¬
talitatis huius ut unigenitum
filiũ dm̃ sibi coaternũ hominẽ
fieri uell& induendo hum anã
animã & carnẽ mortalem que

Expanded text:
qui eum receperunt; et quid sit recequi eum receperunt; et quid sit recepisse eum, breviter fuisset expositum, dicendo, Credentibus in nomine ejus; quoque modo filii Dei fierent, esset adjunctum, Qui non ex sanguinibus, neque ex voluntate carnis, neque ex voluntate viri, sed ex Deo nati sunt: ne ista hominum quam videmus et gestamus infirmitas tantam excellentiam desperaret, illico annexum est, Et Verbum caro factum est, et habitavit in nobis ; ut a contrario suaderetur quod incredibile videbatur. Si enimquanto est credibilius, natura filios hominis gratia Dei filios Dei fieri, et habitare in Deo, in quo solo et de quo solo esse possunt beati participes immortalitatis ejus effecti; propter quod persuadendum Dei Filius particeps nostrae mortalitatis effectus edefuit Deo modus alius quo liberaret homines a miseria mortalitatis hujus, ut unigenitum Filium Deum sibi coaeternum, hominem fieri vellet, induendo humanam animam et carnem, mortalemque
Abbreviated transcription (Latin):
umanis queppe argum̃¬
tationibꝰ. hec inuenire
conantes uix pauci magno p̾¬
diti ingenio abundantes otio
doctrinis quȩ subtilissimis eru¬
diti adindagantiã solius anime
in mortalitatẽ ꝑuenire potuer̃
Cui tam̃ anime beatã uitam
nõ inuener̾ stabilẽ idest ueram
ad miseras quippe uite huius
&iã post beatitudinẽ redire
dixer̃. & qui eoꝵ de hac erubu¬
erunt sententia & animã pur¬
gatã insempiternã beatitudinẽ.
sine corpore cõlocandã putar̃
talia demandi retrorsus a&et̃¬
nitate sentiunt. ut hac deani¬
ma sententiã suã ipsi redargu¬
antur qđ hic longum est de¬
monstrare: Sed in libro duode¬
cmo. deciuitate dei satis anob̾.
et quantũ arbitror explicatũ
Fides aut̃ ista notũ hominẽ
inmortalem futurũ qui utiq
constat anima & corpore: &
bhoc uere beatũ nõ argum̃ta¬
tone humana sed diuina auc x¬
toritate ꝓmittit &ideo cum
dictũ ẽẽ in euangelio. qđ iħs de¬
derit potestatẽ filios dĩ fieri his

Expanded text:
umanis quippe argumentationibus haec invenire conantes, vix pauci magno praediti ingenio, abundantes otio, doctrinisque subtilissimis eruditi, ad indagandam solius animae immortalitatem pervenire potuerunt. Cui tamen animae beatam vitam non invenerunt stabilem, id est veram: ad miserias eam quippe vitae hujus etiam post beatitudinem redire dixerunt. Et qui eorum de hac erubuerunt sententia, et animam purgatam in sempiterna beatitudine sine corpore collocandam putaverunt, talia de mundi retrorsus aeternitate sentiunt, ut hanc de anima sententiam suam ipsi redarguant: quod hic longum est demonstrare, sed in libro duodecimo de Civitate Dei, satis a nobis est, quantum arbitror, explicatum . Fides autem ista totum hominem immortalem futurum, qui utique constat ex anima et corpore, et ob hoc vere beatum, non argumentatione humana, sed divina auctoritate promittit. Et ideo cum dictum esset in Evangelio, quod Jesus dederit potestatem filios Dei fieri iis
Abbreviated transcription (Latin):
utrũ ds̃ pater uolens. annol
quã dedõ credere magna
insania ẽ: Si aut̃ dicer& uo¬
lens: responderetur ei: Ergo
non natura: Quid ergo res¬
tabat. nisi ut obmutesceret :
Et sua intergatione obliga¬
tum insolubili uinculo se ui¬
der&. si & uoluntas dĩ si& ꝓ
priȩ dicenda ẽ ali qua intri¬
nitate ꝑsona magis hoc no¬
mine sp̃ui sco cõpetit. sicut
caritas Nam quid ẽ. aliut
canitas quã uoluntas Uideome
despũ sc̃o inisto libro. scđm srip¬
turas sc̃as. hoc disputasse qđ fi¬
uerũ ẽẽ docuimꝰ decratura &iã
quã fecit ds̃ quantũ ualiumꝰ
admonimꝰ eos qui rationẽ de

Expanded text:
utrum deus pater uolens an noleutrum deus pater uolens an nolequam de Deo credere magna insania est; si autem diceret, Volens, responderetur ei, Ergo non natura. Quid ergo restabat, nisi ut obmutesceret, et sua interrogatione obligatum insolubili vinculo se videret? Sed voluntas Dei si et proprie dicenda est aliqua in Trinitate persona, magis hoc nomen Spiritui sancto competit, sicut charitas. Nam quid est aliud charitas, quam voluntas? 39. Video me de Spiritu sancto in isto libro secundum Scripturas sanctas hoc disputasse, quod fiverum esse docuimus. De creatura etiam quam fecit Deus, quantum valuimus, admonuimus eos qui
Abbreviated transcription (Latin):
inmutabile sic̃ ipse est: Qd
aut̃ decogitationẽ hoc &iã
deuoluntatibus uerissime di¬
ci potest: Multe uoluntates
incorde uiri: Uoluntas aut̃
dñi man& ineternũ: Quidã
ne filiũ cõsilĩ uel uoluntatis
dĩ dicerent unigenitũ uerbũ.
ipsut cõsilũ seũ uoluntatẽ pa¬
tris. idem uerbũ ẽẽ dixerunt:
Sed melius quantũ exiftimo
dicitur cõsiliũ deconsilio. &
uoluntas deuoluntate sicut
substantia desubstantia. sapi¬
entia desapientia: Ne absur¬
ditate illa quã iam refellimꝰ
filius patrẽ dicatur facere
sapientẽ uel uolentẽ: Sinon
habet pater in sub stancia sua
consiliũ uel uoluntatẽ:
XAcute sane quidã respondit.
heretico uersutissime in terro¬
ganti: utrũ ds̃ filiũ uolens.
annolens genuerit Ut sidi
ceretur nolens absurdissima
di miseria sequeretur: Siaut̃
uolens cõtinuo qđ intendebat
uelut inuicta ratione conclu¬
der&. nõ nature. ẽe filiũ. sed
uoluntatis atille uigilantis¬
sime. uicissĩ quesiuit ab eo.

Expanded text:
ile, sicut ipse est. Quod autem de cogitationibus, hoc etiam de voluntatibus verissime dici potest: Multae voluntates in corde viri; voluntas autem Domini manet in aeternum. Quidam ne filium consilii vel voluntatis Dei dicerent unigenitum Verbum, ipsum consilium seu voluntatem Patris idem Verbum esse dixerunt. Sed melius, quantum existimo, dicitur consilium de consilio, et voluntas de voluntate, sicut substantia de substantia, sapientia de sapientia: ne absurditate illa quam jam refellimus, Filius dicatur Patrem facere sapientem vel volentem, si non habet Pater in substantia sua consilium vel voluntatem. Acute sane quidam respondit haeretico versutissime interroganti, utrum Deus Filium volens an nolens genuerit: ut si diceretur nolens, absurdissima dei miseria sequeretur, si autem nolens, continuo quod contendebat uelut inuicta ratione concluderet, non naturae esse filium, sed uoluntatis. at ille uigilantissime uicissim quaesiuit ab eo,
Abbreviated transcription (Latin):
& pet̃ sp̃s. & filius sp̃s & pater
sc̃s. & filius sc̃s quod nõ ambi¬
git. pietas. & tam̃ iste nõ frus¬
tra ꝓprie dicit᷑ sp̃s sc̃s Quia
enim ẽ cõmunis ambobus. id
uocatur ipse proprie qđ am¬
bo comunit̃: Alio quin: sun
illa trinitate solus sp̃s sc̃s est
caritas ꝓfecto & filius Nolus
patris. uerũ &iã sp̃s scĩ filius
inuenitur: Ita enim locis innu¬
merabilib dicit᷑. & legit᷑ filius
unigenit̾ dĩ patris. ut tam̃ &
illut uerũ sit qđ apłs ait dedõ
patre qui eruit nos depotestate
tenebrarũ. & transtulit in reg¬
nũ filui caritatis suȩ: Non dix̃¬
dicer& quẽ admodũ quia sę¬
pe dix̃ uerissime dix̃: Sed ait
silu caritatis suȩ: Filius ergo
Quod si absurdissimũ ẽ restat
ut nõ solus abi sit caritas sp̃s sc̃s
disseplui. ꝓprie sic uocetur: qđ̵
atit̃ dictũ est filii caritatis suę:
nihil aliut intellegatur. quã
filu sui dilecti. quã filu postre¬
mo substancię suȩ. Caritas qͥp¬

Expanded text:
 et Filius spiritus, et Pater sanctus, et Filius sanctus, quod non ambigit pietas: et tamen iste non frustra proprie dicitur Spiritus sanctus. Quia enim est communis ambobus, id vocatur ipse proprie quod ambo communiter. Alioquin si in illa Trinitate solus Spiritus sanctus est caritas, profecto et filius non solius patris uerum etiam spiritus sancti filius inuenitur. ita enim locis innumerabilibus dicitur et legitur filius unigenitus dei patris, ut tamen et illud uerum sit quod apostolus ait de deo patre: qui eruit nos de potestate tenebrarum et transtulit in regnum filii caritatis. suae. non dixdiceret, quemadmodum quia saepe dixit, uerissime dixit; sed ait: filii caritatis suae. filius ergo quod si absurdissimum est, restat, ut non solus ibi sit caritas spiritus sdisserui, proprie sic uocetur, quod autem dictum est: filii caritatis suae, nihil aliud intellegatur quam filii sui dilecti, quam filii postremo substantiae suae. caritas quip
Abbreviated transcription (Latin):
hec ẽ domus quȩ sic ait psal¬
mus canit. etlificatur post
captiuitatẽ. qm̃ qui sunt
adiabolo eruti a quo captiui
tenebantur. dehis edificatur
corpus xp̃i que domus ap¬
pellatur eccła: hac aut̃ cap¬
tiuitatẽ ipse captiuauit qͥci
diabolũ uicit: Et ne illa
quefutura erant scĩ capitis mẽbra
inet̃nũ suppliciũ secũ trahe¬
ret. eũ iusticię prius deinde
potenciȩ uinculis aligabit:
Ipse itaq diabolus ẽ appella¬
ta captiuitas quã captiu̾a¬
uit qui ascendit in altũ &
dedit dona hominib uel ac¬
cepit in hominibus Petrus
nico legitur ubi scriptis act
tis corde uidaeis & dicentib
quid ergo faciemꝰ fr̃s mons¬
trate nobis Dixit ad eos. agi¬
te penitenciã & baptizetur
unus quisq ur̃m in nomine
iħu xp̃i. in remissione pecca¬
torũ. & accietis donũ sp̃s scĩ:¬

Expanded text:
haec est domus, quae, sicut psalhaec est domus, quae, sicut psalmus canit, aedificatur post captiuitatem, quoniam qui sunt a diabolo eruti, a quo captiui tenebantur, de his aedificatur corpus Christi, quae domus appellatur ecclesia. hanc autem captiuitatem ipse captiuauit, quia diabolum uicit. et ne illa quae futura erant sancti capitis membra in aeternum supr plicium secum traheret, eum iustitiae prius, deinde potentiae uinculis alligauit. ipse itaque diabolus est appellata captiuitas, quam captiuauit qui ascendit in altum et dedit dona hominibus uel accepit in hominibus. Petrus nico legitur, ubi scripti sunt tis corde Iudaeis et dicentibus: quid ergo faciemus, fratres? monstrate nobis, dixit ad eos: agite paenitentiam, et baptizetur unusquisque uestrum in nomine Iesu Christi in remissione peccatorum, et acci
Abbreviated transcription (Latin):
omĩa. sed hii illa alui illa alu
quã uis ipsũ donũ a quo uni¬
cuiq ꝓpria diuiduntur. om̃s
rass& om̃ĩa inquid hȩc operat᷑
unus atq idem sp̃s. diuidens
ꝓpria unicuiq ꝓ ut uult: qd
uerbũ & inepistola que ad
hebrebs est inuenitur Ubi scrp¬
tũ est ad testante dõ signis &
hostentis &uaruis uirtutibus &
sp̃s scĩ diuisionibus Et hic cũ
dixisset. ascendit in altũ cap¬
tiuit captiuitatẽ dedit dona
hominibus: Qđ aut̃ ascendit
ait. quid est. nisi quia & des¬
cendit in inferiores partes t̾rȩ :
Qui descendit ipse est . & qui
ascendit suꝑ om̃s cȩlos ut ad
impleret omnia: & ipse de¬
dit quos dam quidẽ apłos
quos dã aut̃ ꝓphetas quos¬
dã uero euangelistas. quos¬
dã aut̃ pastores & doctorẽ
Ecce quare dictas dona.
quia sic̃ alibi dicit: Num¬
quid om̃s apłi : Num quid
om̃s ꝓphete & cetera: Hinc
aut̃ adiunxit: Ad consũma¬
cionẽ scoꝵ. inopus ministeru.
inedificationẽ corporis xp̃i:

Expanded text:
omnia, sed hi illa et alii illa, quamuis ipsum donum, a quo cuique propria diuiduntur, omnesrasset: omnia, inquit, haec operatur unus atque idem spiritus, diuidens propria unicuique prout uult. quod uerbum et in epistula, quae ad Hebraeos est, inuenitur, ubi scriptum est: attestante deo signis et ostentis et uariis uirtutibus et spiritus sancti diuisionibus. et hic cum dixisset: ascendit in altum, captiuauit captiuitatem, dedit dona hominibus: quod autem ascendit, ait, quid est, nisi quia et descendit in inferiores partes terrae? qui descendit, ipse est et qui ascendit simpleret omnia. Et ipse dedit quosdam quidem apostolos, quosdam autem prophetas, quosdam vero evangelistas, quosdam autem pastores et doctores. Ecce quare dicta sunt dona: quia, sicut alibi dicit, Numquid omnes apostoli? numquid omnes prophetae ? et caetera. Hic autem adjunxit, Ad consummationem sanctorum in opus ministerii, in aedificationem corporis Christi.
Abbreviated transcription (Latin):
ait: Siscire donũ dĩ. & quif
est qui dicet tibi damihi bi¬
bere tu forsitan petisses abeo.
& dedisset tibi aquã uiuam:
Nã qđ ibi ait flumina deuen¬
tre eius fluent aque uiue:
Hoc isto loco fiet inquid in eo
fons aque salientis uitã et̾nã
Paułs quoq apostolus Uni¬
cuiq inquid nr̃m datur grã
scđm mensurã donatoris xp̃i
atq ut donationẽ xp̃i scm̃ spm̃¬

Expanded text:
ait: « Si scires donum Dei, et quis est qui dixit tibi: Da mihi bibere, tu forsitan petisses ab eo, et dedisset tibi aquam uiuam. nam quod ibi ait: flumina de uentre eius fluent aquae uiuae, hoc in isto loco: fiet, inquit, in eo fons aquae salutis in uita aeterna. Paulus uero apostolus: unicuique, inquit, nostrum datur gratia secundum mensuram donationis Christi atque ut donationem Christi sp
Abbreviated transcription (Latin):
sent cernerent trinitatẽ dm̃
innra memoria intellegentia
uoluntatẽ: Quetria insuam̃¬
te naturalitera diuinitus in¬
stituti quis quis uiuatiter ꝑ¬
spicit. & quã magnũ sit. in
ea unde potest &iã sempit̃¬
nã inmobilis que natura re¬
coli conspici. cocupisci: Remi
sume trinitatis imaginem
adquã sumã trinitatẽ re¬
miniscendã uidendã dili¬
gendã ut eã recordatur.
eã contẽpletur ea delectae¬
tur totũ debet referre qđ
uiuit: Uerũ ne hanc ima¬
ginẽ ab eadẽ trinitate
factã & suo uicio. indeterius
comutatã ita eidẽ compa¬
raret trinitati. ut omni mͦ
existimet similẽ. sed potius.
in quali cũq ista similitudi¬
ne magnã quoq dissimili¬
tudinẽ cernat quantũ satis
ẽẽ uidebatur ad monui:¬

Expanded text:
sent, cernerent trinitatem deum in nostra memoria, intellegentia, uoluntate. quae tria in sua mente naturaliter diuinitus instituta quisquis uiuaciter perspicit et quam magnum sit in ea, unde potest etiam sempiterna immutabilisque natura recoli, conspici, concupisci — remisummae trinitatis imaginem. ad quam summam trinitatem reminiscendam, uidendam, diligendam, ut eam recordetur, eam contempletur, ea delectetur, totum debet referre quod uiuit. uerum ne hanc imaginem ab eadem trinitate factam et suo uitio in deterius commutatam ita eidem comparet trinitati, ut omni modo existimet similem, sed potius in qualicumque ista similitudine magnam quoque dissimilitudinem cernat, quantum satis esse uidebatur, admonui
Abbreviated transcription (Latin):
potabimus: Utrũ donũ dĩsit
appellata aqua ista quod
est sp̃s sc̃s hoc queritur. sed sĩc
hic inuenimus hanc aquam
dĩ appellatã: Nam dñs idẽ
lierieret᷑ adputeũ loquebat᷑
cui dixerat damihi bibere
cum illa respondiss&. qđ ui¬
dei non quo uterentur sama¬
ritanis. respondit iħs & dix̃
ei: Siscires donũ dĩ & quis ẽ
quidicet tibi damichi bibe¬
re. tu forsitan petisses abeo.

Expanded text:
potavimus . Utrum autem donum Dei sit appellata aqua ista, quod est Spiritus sanctus, hoc quaeritur. Sed sicut hic invenimus hanc aquam Dei appellatam. Nam Dominus idem amaritana ad puteum loquebatur, cui dixerat, Da mihi bibere; cum illa respondisset, quod Judaei non couterentur Samaritanis; respondit Jesus, et dixit ei: Si scires Donum Dei, et quis est qui dicit tibi, Da mihi bibere; tu fo
Abbreviated transcription (Latin):
Omĩa aũt hec operatur unꝰ
adque idem sp̃s diuulens
ꝓpria unicuiq ꝓut uult.
Nõ enĩ illic cõdicio dati &
dominatio dantiũ: Qua
ut indõ maneamꝰ. & ipse in
nobis Et hocinde cognoscimꝰ
quia desp̃u suo dedit nobis
Ipse sp̃s eiꝰ est ds̃ caritas: De¬
inde sundonis dĩ nihil maiũ
ẽ. caritate & nullũ ẽ mauis.
donũ dĩ. quã sp̃s sc̃s. quid cõ¬
sequentius quã ut ipse sit ca¬
ritas. que dicitur & deus ex
dõ: & sicaritas qua pat̾ dili¬
git filiũ & patrẽ diligit filius
in effabilit̾ cõmunionẽ demon¬
strat amboꝵ. quid conuenien¬
tius quã ut ille ꝓprie dicat᷑
caritas. qui sp̃s ẽ comunis am¬
bobus : hoc enĩ sanius credit᷑
uel intelligitur ut nõ solus
sp̃s sc̃s caritas sit in ilła trini¬
tate: Sed nõ frustra ꝓpriȩ ca¬
ritas nuncupatur ꝓpt̾ illa quę
dictas. sic̃ nõ solus dictus est¬

Expanded text:
haec operatur unus atque idem Spiritus, dividens propria unicuique prout vult. Non est illic conditio dati et dominatio dantium, sed ut in deo maneamus et ipse in nobis. et hoc inde cognoscimus, quia de spiritu suo dedit nobis; ipse spiritus est deus caritas. deinde si in donis dei nihil maius est caritate et nullum est maius donum dei quam spiritus sanctus, quid consequentius, quam ut ipse sit caritas, quae dicitur et deus et ex deo? et si caritas, qua pater diligit filium et patrem diligit filius, ineffabiliter communionem demonstrat amborum; quid conuenientius, quam ut ille proprie dicatur caritas, qui spiritus est communis ambobus? hoc enim sanius creditur uel intellegitur, ut non solum spiritus sanctus caritas sit in illa trinitate, sed non frustra proprie caritas nuncupetur propter illa quae dicta sunt, sicut non solus
Abbreviated transcription (Latin):
quidem baptizauit aquã.
uos uero baptit ab imtii sp̃u
sc̃o Sugitur equale donũ
hibere dm̃ nõ dare illis spm̃
scm̃: Et multa alias testimo¬
nia scripturarũ: Que concor¬
diter ad testantur donũ dĩ ẽẽ
nimis logum est. cuncta colli¬
gere: Et quid eis satis est quib
ea quie diximꝰ satis non sunt:
cutionis agnoscant. quodic
carnis nihil aliut est quã caro
nũ dĩ est in quantum datur
eis : quibus datur: aput se aũt
ds est. & sineminidetur quia
ds̃ erat patri & filio coeternꝰ
Nec qui a illicdant ipse datur.
ideo minor est illis ita enim
datur sĩc dĩ doñi: ut &iam
seipsum doc sicut ds̃: Non enĩ
dici potest nõ eẽ suę potesta¬
tis dequo dictũ est sp̃s ubi¬

Expanded text:
quidem baptizauit aqua, quidem baptizauit aqua, uos uero baptizabimini spiritu sancto. si igitur aequale donum hibere deum non sanctum? Et multa alia sunt testimonia Scripturarum, quae concorditer attestantur donum Dei esse nimis longum est cuncta colligere, et quid eis satis est quibus haec quae diximus satis non sunt? cutionis agnoscant, quo diccarnis nihil aliud est quam ipsa caro, num Dei est, in quantum datur eis quibus datur. Apud se autem Deus est, etsi nemini detur, quia Deus erat Patri et Filio coaeternus, nec quia illi dant, et ipse datur. Ideo minor est illis. Ita enim datur sicut Dei donum, ut etiam seipsum det sicut Deus. Non enim dici potest non esse suae potestatis
Abbreviated transcription (Latin):
symonẽ magũ apłis dare
uolusse peccuniã ut ab eis
acciper& potestatẽ. quia ꝑ
inpositionẽ manus eius da¬
retur sp̃s sc̃s: Cui petrus idẽ:
Pecunia tua inquid tecum
sit inꝑdicionẽ. quia donũ
dĩ exestimasti te ꝑpecuniã
possidere ⁊ Et alio eius dẽ
libri loco. cũ petrus cornelio
& eissͥcũ illo fuerant loquere¬
tur adnuncians & p̃dicans
xp̃m att scrip̃dura: ad huc
loquente petro uerba hec.
audiebant uerbũ. & ob̾ti¬
puer̃ qui excircũ cisione
fideles simul cum petro ue¬
nerat. qui & innationes doꝰ¬
nũ sp̃s scĩ effusũ ẽ: Audie¬
bant enim illos loquentes
linguis. & magnificantes dm̃.
dequo factu suo quod incir¬
cũ scisos baptizauerat quia
prius quã baptizarentur
ut mnodũ questionis huius
auferet. in eos uenerat sp̃s
sc̃s. cũ petrus postea redder&
rationẽ fratribus qui erant
hierosolimis. & hac re audi¬
ta mouebantur ait post
cetera: Cum cepis sem aũt
memoratusq sum uerbi dĩi
sic̃ dicebat quia iohannes

Expanded text:
monem Magum Apostolis dare voluisse pecuniam, ut ab eis acciperet potestatem, qua per impositionem manus ejus daretur Spiritus sanctus. Cui Petrus idem: Pecunia, inquit, tua tecum sit in perditionem, quia donum Dei aestimasti te per pecunias possidere . Et alio ejusdem libri loco, cum Petrus Cornelio et eis qui cum eo fuerant loqueretur, annuntians et praedicans Christum, ait Scriptura: Adhuc loquente Petro verba haec, audiebant uerbum, et obstipuerunt qui ex circumcisione fideles simul cum Petro uenerant, quia et in nationes donum spiritus sancti effusum est. audiebant enim illos loquentes linguis et magnificantes deum. de quo facto suo, quod incircumcisos baptizauerat, quia, priusquam baptizarentur, ut nodum quaestionis huius auferret, in eos uenerat spiritus sanctus, cum Petrus postea redderet rationem fratribus, qui erant Hierosolymis et hac re audita monebantur, ait post cetera: cum coepissem autem memoratusque sum uerbi domini, sicut dicebat: quia Iohannes
Abbreviated transcription (Latin):
N & hoc ꝓbandũ ẽ donũ
dĩ dictũ esse insacris lit¬
teris sp̃m sc̃m: si & hoc expec¬
tatur habemus in eugło scđm
iohannẽ dñi xp̃i uerba dicen¬
tis: Si quis sitit ueniat adme
&bibut: Qui credit inme
sic̃ dicit scriptura fluminai

Expanded text:
n et hoc probandum est, donum dei dictum esse in sacris litteris spiritum sanctum? si et hoc exspectatur, habemus in euangelio secundum Iohannem domini Christi uerba dicentis: si quis sitit, ueniat ad me et bibat. qui credit in me, sic