comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
bet. Ita igit᷑ curã hoc quo offitio
administrabit. quo solẽt curato¬
res atq tutores pupilloꝵ. ¶Eligit
aũt cũrator aut exhis qtutores
dati sũt posthumo. aut ex nectͣus
ex amicis defucti. aut excreditoribꝰ.¬

Expanded text:
curam hoc quoque officio curam hoc quoque officio administrabit, quo solent curatores atque tutores pupillorum.Eligitur autem curator aut ex his, qui tutores dati sunt postumo, aut ex necessarex amicis defuncti aut ex credi‹t›orib
Abbreviated transcription (Latin):
uxore pregnãte facta mox alia
durerit cãꝙ pregnãtem fecerit.
diẽ ꝙ suum obierit edictũ ãbo¬
bus suffitiet. Uidelicet cum nẽo
uẽtri petẽ. solet ⁊ bõis. S⁊ ⁊ si qdẽ
tm̃ uentri curatordatus sit credi¬
torib ꝑmittend̾ est in custodia
securi creditores cũ piculũ ad cu¬
ratorẽ ptincat. Io ciroocuratore
boĩs ex inqsitione dandĩ udoneũ.
alius ẽ ꝗ nõ edito ptu successioẽ
speret. hoc aũt iureutimurut id̾ẽ
curator ⁊ bois ⁊uẽtri detur.S si e¬
ditores instent uł ꝗ sperat se succe
dus ẽ ꝯcibũ potũ ꝙ ⁊ uestitũ tectu
mulieri prẽt ꝑfacłtatibo defu̾cti
⁊ꝑdignitate eius atꝙ mulieris.¬
dimimtioaũt adhos sũptus fi
debet primũ ex pecuĩa mi̾ata. si ea
nõ fuiͣt erhis reb q̃ patrimoma
oncrare magis ĩpendio q̃ augere
fructib osueuerũt. It̃e si piculir.
ẽ ne interires usu capiãtur. ne de¬
bitores tp̾relibentur ide curareḋ

Expanded text:
uxore praegnate facta mox aliam duxerit eamque praegnatem fecerit diemque suum obierit, edictum ambobus sufficiet, uidelicet cum nemo uentri petere, solet et bonis. sed si quidem tantum uentri curator datus sit, creditoribus permittendum in custodia securi creditores, cum periculum ad curatorem pertineat. idcirco curatorem bonis ex inquisitione dandum, idoneum alius est, qui non edito partu successionem speret.Hoc autem iure utimur, ut idem curator et bonis et uentri detur: sed si creditores instant uel qui sperat se succesdus est, qui cibum potum uestitum tectum mulieri praestet pro facultatibus defuncti et pro dignitate eius atque mulieris.Deminutio autem ad hos sumptus fieri debet primum ex pecunia numerata: si ea non fuerit, ex his rebus, quae patrimonia onerare magis impendio quam augere fructibus consueuerunt.Item si periculum est, ne interim res usu capiantur, ne debitores tempore liberentur, idem cura
Abbreviated transcription (Latin):
inpõnem mitti. qr subincetorn¬
lius est.uẽtrem ali. ¶Si uent̾ abi¬
stitutis exb̾rdatus sit. a substit¬
tis pret̾itus marcellus. negat m
ponem eum mitti posse uiuetib
ĩstitutis. qr ex h̾rdatus ẽ. ꝙuerẽ¬
pꝯͣium aut si ab institutis sit pe¬
t̾itus uent̾. ab substitutis erhda¬
tus unus ĩstitutis mittendus e
mittend̾ntum. qr ad eũ gradi
deuoluta hrditas ẽ a quo exhro¬
tus ẽ.¶Sifilius ab hostib capt
sit uxor euis pregnãs in bor po¬
soceri mittenda c̃. nam aliquoc¬
suspes ẽ id ꝙ nascitur in t̾suosb
des futuꝵ.ut puta si pat̾ cius ap
hostes decedat. S⁊ ⁊ siꝗs uẽtremi¬
ta exhrdassi. ꝗ michi intra m̃ses.
tres mortis mecnatus erit.erhs¬

Expanded text:
ionem mitti, quia sub incerto utilius est uentrem ali.Si uent‹er› ab institutis exheredatus sit, a substitutis praeteritus, Marcellus negat in possessionem eum mitti posse uiuentibus institutis, quia exheredatus est: quium autem si ab institutis praeteritus sit uenter, a substitutis exheredatus, uiuis institutis mittendus esmittendum, quia ad eum gradum deuoluta hereditas est, a quo exheredatus est.Si filius ab hostibus captus sit, uxor enorum mittenda est: nam aliquo casu spes est id quod nascitur inter suos heredes futurum, ut puta si pater eius apud hostes decedat.Sed et si quis uentrem exheredasset: 'qui mihi intra menses tres mortis meae natus erit, exh
Abbreviated transcription (Latin):
p̃gnante deiñ decessissi. ⁊ pat ei
mortuus sit. anuent̃ in pone
emãcipati patris mitti possit ⁊
rectissime scripsit.rationem nõ
ẽe.curuent quem edictũ admi¬
ttit repellidebeat. est ẽi eqssimm
similit̾ uentrẽ. admittemus. ¶si
filius inadoptione ditus decesse¬
rit pregnãteurore.tũc tem̃ ado¬
ptator defũctus fui̾t mittetur.

Expanded text:
 decessisset et pater eius mortuus sit, an uenter in possessionem emancipati patris mitti possit. et rectissime scripsit rationem non esse, cur uenter, quem edictum admittit, repelli debeat: est enim aequisssimiliter uentrem admittemus.Si filius in adoptionem datus decesserit praegnate uxore, tunc deinde adoptator defunctus fuerit, mittetur
Abbreviated transcription (Latin):
datus. ⁊d ꝙ mutero eritint̾ suos.
hrdes futuꝵ erit. si ⁊ si inc̾tum sit a¬
liquo tñ casu possit exist̃e quo qe¬
ditur suus futurus sit. uẽtremit¬
temus. Equs eĩ est. uł frustra no¬
nunq̃ impendia fien q̃ denegari.
ca su futurus ẽ.Quaresuta exhrda¬
tio facta sit. si michifiliꝰ unus na
datus sit. q eum ꝗ nõ sit exhrdat
fame necari. ratuꝙ ẽe debet. ꝙ di
mimitũ sit q̃uisis nascatur. q re¬
pellitur. Id̾e erit dicend̾ ⁊ si mulier
que fuit inponem obortũ fecisfi.¬
s. ⁊ si sub ꝯditiõe postumus sit exhr¬
datus pendẽte oditiõe pedn sm̃am
admittimꝰ eximantis posseuetre¬

Expanded text:
d quod in utero erit inter suos heredes futurum erit. sed et si incertum sit, aliquo tamen casu possit existere, quo qui editur suus futurus sit, uentrem mittemus: aequius enim est uel frustra nonnumquam impendia fieri quam denegari acasu futurus est.Quare et si ita exheredatio facta sit: 'si mihi filius unus nasdatus sit, quam eum qui non sit exheredatus fame necari: ratumque esse debet, quod deminutum est, quamuis is nascatur, qui repellitur.Idem erit dicendum et si mulier, quae fuit in possessione, abortum fecisset.Sed et si sub condicione postumus sit exheredatus, pendente condicione Pedii sententiam admittimus existimantis posse uentre
Abbreviated transcription (Latin):
tutio accipiatur siuolũta
defũcti nõ refragatur. exq
tione ex qua ꝑtemetitur
hrdem scripsit. seius hrs e¬
stotunc eĩ si nõ est a titio
scrip̃tus nec seiũs abeo. no
inmĩto hic ẽi creditur mce

Expanded text:
tutio accipiatur, si uoluntas defuncti non refragatur: 'ex tione: 'ex qua parte me Titius heredem scripsit, Seius heres esto': tunc enim si non est a Titio scriptus, nec ‹S›eius ab eo, nec immerito: hic enim creditur ine
Abbreviated transcription (Latin):
.lur. D otest añt heres ul
pantiorib uł inunare. re¬
lictam ꝑtem legatariodo¬
re. in quam uł legatarius
ꝯsenẜit uł iudex existima¬
adusus cum exceptione.
id ꝙ ei debeolegem. utile
ait. ¶ Id ꝙ honorarla actioe

Expanded text:
um. Potest autem heres uel paucioribus uel in una re relictam partem legatario dare, in quam uel legatarius consenserit uel iudex aestimaaduersus eum exceptione, id quod ei debeo legem, utile ait id quod honoraria actio
Abbreviated transcription (Latin):
data brditate. Et gn̾alit in
om̃ib id pot̾it dici. quosim¬
les scribit h̾rdes ut ĩstitutio
ĩcipiat iure hr̃c. Si mortistp̃
talis ĩueniaturut amilituĩ¬
q̃ lib̾m ẽẽ credidiss milesb
dem sinc lib̾tate in stitui̾t.i

Expanded text:
data hereditate. et generaliter in omnibus id poterit dici quos miles scribit heredes, ut institutio incipiat uires habere, si mortis tempore talis inueniatur, ut a milite inquem liberum esse credidisset, miles heredem sine libertate instituit,
Abbreviated transcription (Latin):
onõiẽ desiderãti tribuẽ cum
manifestũ est. ¶Ratio anĩt
huius edicti. manifesta est.
n ẽi sinc iudice trãsigi. Nap
iudic̾e exqri mitas de hisco¬
trou̾sus que ex test̾o ꝓficisc

Expanded text:
nomine desideranti tribuere eum manifestum est. Ratio autem huius edicti manifesta est: neque enim sine iudice transigi neque apud iudicem exquiri veritas de his controversiis, quae ex testamento proficisc
Abbreviated transcription (Latin):
rem cã cognita. actiones hu¬
itarias utiles datuꝵ recte pol¬
licitũ ei que ad b̾rditatem pa¬
tris accesfatd̾negatuꝵ ꝙe.
que se abstimerat. q admo¬

Expanded text:
rem causa cognita actiones hereditarias utiles daturum recte pollicitum ei, quae ad hereditatem patris accesserat denegaturumque ei quae se abstinuerat. III TE
Abbreviated transcription (Latin):
necnecũ si bonafideres gestai
sit ẜuãda sit.si mala fide̾.aliẽai
tionoualet.¶Mimmi est licere
tutori respectu estiãtiom̃s pu¬
pilli crogare exbõis eius. ꝙ ex
suis bõis nõ honestissime fins¬
si crogaturus. ¶Cu tutornore
et pr̃abitisolepnia munera
paretibꝰ cognatis ꝙ mittet
sinodabit dotẽ sororialiopa¬
trenate.⁊̃ si alit̃ ea nub̾e ñ po¬
illi ẽ. ¶Si tutor pecumãpup
oꝵ estimare debet ꝗ circa cũ fu¬
tim sũt. ¶No est audiendus
tutor. cũdicat ideo cessasse pu¬
ydonea nõi na nõ inueiret si
argũat᷑ eo tp̃r suam pecumã
bene collocasse¶nsoluendis
legatis ⁊ ĩfideiꝯmissis atte¬
dere debet tutor necui no de¬
bitũ soluat/ nec nuptialem

Expanded text:
ne, cum, si bona fide res gesta sit, seruanda sit, si mala fide, alienatio non ualet. Nimium est licere tutori respectu existimationis pupilli erogare ex bonis eius, quod ex suis non honestissime fuisset erogaturus. Cum tutor non et, praestabit, sollemnia munera parentibus cognatisque mittet. sed non dabit dotem sorori alio patre natae, etiamsi aliter ea nubere non poilli est. Si tutor pecuniam puorum aestimare debet, qui circa eum futuri sunt. Non est audiendus tutor, cum dicat ideo cessasse puidonea nomina non inueniret, si arguatur eo tempore suam pecuniam bene collocasse. In soluendis legatis et fideicommissis attendere debet tutor, ne cui non debitum soluat, nec nuptiale
Abbreviated transcription (Latin):
ipotãte recasurus ẽ assigna¬
ri quate nõ admittimus cu
utrũꝙ eẽ inpotãte negare nõ
possumus anãt adlegittimã
h̾rditatem admitti possit is¬

Expanded text:
tatem recasurus est, adsignari quare non admittimus, cum utrumque esse in potestate negare non possumus? An autem ad legitimam hereditatem admitti possit
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ sus ꝗtiliũ⁊ nepot̾e hebat nẽpo¬
ti lib̾tum assignaui̾t.admittet᷑
nepos. adlegittimã hrditatem.
licet sit altius patronifiliꝰ ⁊ hoc
ꝯtĩgit patrm uita. Ceteꝵ su lle
ño eẽt ncħ̾ ei ꝓdẽet assignatio
addiminuendius altius patro¬
nifilu. posse.aũt. mepoti assign¬
ari c̾tum est ⁊ p̾ferri filio nepotẽ
assignatoris ꝯstat. Uñ querip̃t.
ansifiliũ hãt ⁊ ex conepot̾e possit
qiduos hãt. inpotãte ius.se .s.ĩ¬

Expanded text:
, qui filium et nepotem habebat, nepoti libertum adsignaverit: admittetur nepos ad legitimam hereditatem, licet sit alterius patroni filius, et hoc contingit patrui vita: ceterum si ille non esset, nihil ei prodesset adsignatio ad deminuendum ius alterius patroni filii. Posse autem et nepoti adsignari certum est et praeferri filio nepotem adsignatoris constat. Vnde quaeri poterit, an, si filium habeat et ex eo nepotem, possit, quasi duos habeat in potestate, ius s
Abbreviated transcription (Latin):
oirgipot. ꝗfideiomissum
int̾ cetero hĩturus ẽ rem¬
ota mãtris electiõt ¶Fei
hrdu meoꝵ omitto. ne fud
tusculanũ alienẽt. ⁊ ne de
familia nõis mei exeat.i
scdm uolutate eos quoꝙ̃
ĩutatos intelligend̾ ẽ. qbꝰ
hrdes extranei fidei ꝯmissã
nb̾tatẽ reddiderãt. ¶ Fideitu
comitto uxor. ut des ut resti¬
tuas  filiee mee cũ morieris
ꝯmisso ꝯtinebũtur. nã ordo
scripture. nõ in pedit cãmi
legata retinebitur qm redoi

Expanded text:
i fideicommissum inter ceteros habiturus est remota matris electione. 'Fidei heredum meorum committo, ne fundum Tusculanum alienent et ne de familia nominis mei exeat.' secundum uoluntatem eos quoque inuitatos intellegendum est, quibus heredes extranei fideicommissam libertatem reddiderunt. 'Fidei tuae committo, uxor, ut restituas filiae meae, cum morieris, ommisso continebuntur, nam ordo scripturae non impedit causam aelegata r
Abbreviated transcription (Latin):
ciũ eet. ut cũ adstat᷑um
suufr puenissi. ei demũ sol¬
uereturtn subcuratore alio
freagente recte placuit ac¬
tionẽ inferre cũ illis uerbiᷤ
fr̃ potius ꝯsultũ inderetur.
ͥ solutioq iuste fieri potuit

Expanded text:
um esset, ut, cum ad statum suum frater peruenisset, ei demum solueretur, tamen sub curatore alio fratrem agentem recte placuit actionem inferre, cum illis uerbis fratri potius consultum uideretur quam solutio quae iuste fieri potuit
Abbreviated transcription (Latin):
moriã dãpnatã appa̾rut.
mosi iã legatis solutis. cri¬
m̃ ꝑduellioĩs illatum est.
ceptis exh̾rditatate meam
portionẽ tuam centũ aurei
⁊ p̃diotusculano ꝑtẽ hrdita¬
tis restituas matritue.rdi.
prẽdiũ qdẽ hr̃ditariũ iudito
dunsioĩs. decõi filiã habito¬
rã. pecumã aũt. de ꝑte suare¬
donatũ est fideiomitti quo
in hisquo: doãtioib exẽplo
bunt. ¶Si ps donatiois fi¬
dei ꝯmissio tencatur fideio¬
missũ quo mue̾ falcidie
fungetur. si tñ alim̃ta pr̃are
uõluit. collatioĩs honusin
residuo donatioĩs ẽe. Rndẽ¬
dũ erit ex defũctiuolũta teq
d̃e maiore pecuma.pr̃ari nõ
dũbie uoluit in tegra ¶ma¬
ter filus suis uulgoꝯ cepti
dotẽ suã mortis cã donãdo.
scipulari ꝑmisit. cũ alus
h̾rdis institutis pẽtiss a fi¬
liis iuiro dotẽ restitui totu
uiro fidei ꝯmissũdotis debi.
sifalcidie rationo int̾uemͣt.
Ideo retentionẽ dotis inru
hr̃e placuit. alioqñ falcidie¬

Expanded text:
moriam damnatam apparuit, modo si iam legatis solutis crimen perduellionis illatum est. ceptis ex hereditate mea in portionem tuam centum aureis et praedio Tusculano partem hereditatis restituas matri tuae'. respondi praedium quidem hereditarium iudicio diuisionis de communi filiam habituram, pecuniam autem de parte sua redonatum est, fidei committi quoqin his quoque donationibus exemplo bunt. si pars donationis fideicommisso teneatur, fideicommissum quoque munere Falcidiae fungetur. si tamen alimenta praestari uoluit, collationis totum onus in residuo donationis esse respondendum erit ex defuncti uoluntate, qui de maiore pecunia praestari non dubie uoluit integra. Mater filiis suis uulgo conceptis dotem suam mortis causa donando stipulari permisit: cum aliis heredibus institutis petisset a filiis uiro dotem restitui, totum uiro fideicommissum dotis deberi, si Falcidiae ratio non interuenerit: ideo retentionem dotis uirum habere placuit: alioquin Falcidi
Abbreviated transcription (Latin):
erat. patr̾e in t̾ponistiplati¬
oñe uoluisse quofiliapost
primas nuptias indotata
ꝯstituẽtur. Cereꝵ si postea
nubet ad sccłas nuptuasci¬
utionẽ extendi nõ opter¬
¶Afilia pat petierat. ut cuil
ex lib̾is suss pͥor

Expanded text:
at patrem interponi stipulationem uoluisse, quo filia post primas nuptias indotata constitueretur: ceterum si postea nuberet, ad secundas nuptias cautionem extendi non oportere.A filia pater petierat, ut cui uellet ex liberis suis pr
Abbreviated transcription (Latin):
stipulationum ꝙ. implius
legatoꝵ noĩe cepis q̃ exlege
reddat ꝑtem⁊ bat ꝑtem.i
debito uł ꝯditione ens alic̃̃
existente totũ ꝙ legatum
est exauriatir. Si⁊ lib̾ta¬
tum ꝯditio in t̾dum existẽs
effitiet legatatum oĩo non
deb̾i. Quippecum h̃ĩta ratio¬
nelib̾tatum ⁊ dectuctis p̾tu
eoꝵ.tun c demum legator
ieãtur.ratio ¶In q boda
aũt testis falcidia qdem lo¬
uatur ut licet quadrantez
hẽs retineat. tñ hactemusle¬
gata debeant̃.quatemis pa¬
trimonii uires suffit̃iunt
utiq deducto ere. aliẽo. Iter
decluctis pretus eoꝵ qlib̾ta¬
tem in testõ. ułdirect.am. ul
fideiomiss.ariã acceperũt ¶S
⁊ legatano cauendest.aquo
fideĩomissum relinqtur ¶In
facienda estut putasi patro¬
nus exasse h̃rs institutus sit
⁊ pure ꝗncũx. legatus sit.
⁊ suboditionealiꝗd supra
debitam port̾ionẽ patronor¬

Expanded text:
stipulationis "quod amplius legatorum nomine ceperis, quam e lege reddat partem, habeat partem, debito uel condicione aeris alieni exsistente totum quod legatum est exhauriatur. sed et libertatium condicio interdum exsistens efficiet legatum omnino non deberi, quippe cum habita ratione libertatium et deductis pretiis eorum tunc demum legatorum ineatur ratio.In quibusdam autem testamentis Falcidia quidem louatur, ut, licet quadrantem heres non retineat, tamen hactenus legata debeantur, quatenus patrimonii uires sufficiunt, utique deducto aere alieno, item deductis pretiis eorum, qui libertatem in testamento vel directam vel fideicommissariam acceperunt. Sed et legatario cavendum est, a quo fideicommissum relinquitur. Intfacienda est, ut puta si patronus ex asse heres institutus sit et pure quincunx legatus sit et sub condicione aliquid supra debitam patrono par
Abbreviated transcription (Latin):
tenebitur ⁊replicationerx¬
cum certum sit legemfa. lacu¬
h̾re non stipłatiomi rioputa¬
tiom locum ẽẽ. pedius. at. ut
estimetur. qͣti sit. ꝙ indiem
legatum est.⁊ tm̃ credatur.
legatum esse q̃ tum efficit exti¬
legatis. statiꝑ legisfa.ratio
habeatur. ¶Quot futurumẽ
ut palãsit. ⁊ ante diem uemẽ¬
tem iamfalcidiam locũ hre
totiens ꝯpistatio eius fitna
siꝯditio m mora est. expecta¬
bimꝰ.oditionem. quoade
one atq extimatione.sie de
falcidia disputauimus cõ¬
mittistipulationemdicemꝰ
¶Quamins. nĩt om̃s legatatu
⁊ fideiomissani. wecesse bnti
hacstipulatione enueretñq
bustum remitti dun frẽs re¬
scripserunt ut putahis qbi
minut᷑a alim̾ta sunt relie¬
ta.popeie ⁊ fanstine rescripse¬
runt.sic nõ eandem cãm esse
st̃oponpeie crispine patrone
tue. relictos ꝓponis.atq fu¬

Expanded text:
tenebitur et replicatione recum certum sit legem Falcbere, non stipulationi, sed computationi locum esse Pedius ait, ut aestimetur, quanti sit quod in diem legatum est et tantum credatur esse legatum, quantum efficit aestilegatis statim legis Falcidiae ratio habeatur. Quotiens futurum est, ut palam sit et ante diem venientem iam Falcidiam locum habere, totiens computatio eius fit. nam si condicio in mora est, exspectabimus condicionem, quoad eone atque aestimatione sic de Falcidia disputabimus et committi stipulationem dicemus. Quamet fideicommissarii necesse habeant hac stipulatione cavere, tamen quibusdam remitti divi fratres rescripserunt, ut puta his, quibus minuta alimenta sunt relicta. Pompeiae enim Faustinae rescribserunt sic: "non eandem causam esse stamento Pompeiae Crispianae patronae tuae relictos proponi
Abbreviated transcription (Latin):
distra herẽtur. q̃ iuis non¬
du explicato eo nogotio
decesẜit. nã ⁊ tũc exin te¬
groalius curator facien¬
dũs ẽsn hrs prioris cura

Expanded text:
distraherentur, quamuis nondum explicato eo negotio decesserit. nam et tunc ex integro alius curator faciendus est neque heres prioris cura
Abbreviated transcription (Latin):
tota posthumus hr̃s eet.
Rdi. eam broitatem in
tatus ẽ. ut quart̾a portio¬
ñe am plius filia q̃ post¬
humus ferre debeat.Itco
si postbuma quor nati
ẽẽt. tĩndem sola filia. qͣtu
cẽnt ¶Ita ꝙ in pposito. cu
as. filie dodrans posthi¬

Expanded text:
te postumus heres esset. respondit eam hereditatem in datus est, ut quarta portione amplius filia quam postumus ferre debeat. ideo si postuma quoque nata esset, tantundem sola filia, quantum essent. itaque in proposito cum as filiae, dodrans postu
Abbreviated transcription (Latin):
furorhãt. uł ppetuus qdem
morbꝰ ẽ qui tn ferendus ẽ¬
his qui circa eã sunt. tunc
nullo mõoportet dirimi.
q̃ ad modum diximus. nũ¬
tium miẜit. culpa sua nup¬
tias ẽẽ direptas. qd eĩ tam
huanum est ꝙ̃ fortintis
caĩb mulieris maritũ uł
uxore uuri pticipẽ. ẽẽ si aũt
tantus furor ẽ.⁊ita ferox.
itapintiosus ut sanitati
nulla spes supsit. circa mi
furoris uł qr liberos nobt.
pereandȩ soboł. cupidine
tentae licẽtia erit ꝯpotim̃¬
tis psone furẽti nuntium
mittere ut nullius culpa
uideatur eẽ. m̾m. dissolu¬
cum. n indãpnum alter¬
utra pincidat. ¶Sin auĩt
in seuissimo furore mulie¬
re ꝯstituta. maritus diri¬
uxoris.⁊ ñ ad eam flectitũ.
nullam ꝙ ei ꝯpetentẽ cuã
inferre manifestissimurẽ.
siabucitur dote.tũc licen¬
tiam hãt. uł curatorfurio¬
se uł cogn̾ati. adire ꝯpeten
cessitas inponatur maito.
oẽm talem mulicris suste¬
tationem.sufferre ⁊ alim

Expanded text:
furor habeat vel perpetuus quidem morbus est, tamen ferendus his qui circa eam sunt, tunc nullo modo oportet dirimi mquemadmodum diximus nuntium miserit, culpa sua nuptias esse diremptas: quid enim tam humanum est, quam ut fortuitis casibus mulieris maritum vel uxorem viri participem tantus furor est, ita ferox, ita perniciosus, ut sanitatis nulla spes supersit, circa minfuroris uel, quia liberos non habet, procreandae subolis cupidine tenta est: licentia erit compoti mentis personae furenti nuntium mittere, ut nullius culpa uideatur esse matrimonium dissolutum neque in damnum alterutra pars incidat. Sin autem in saeuissimo furore muliere constituta maritus diriuxoris et non ad eam flectitur nullamque ei competentem curam inferre manifestissimus est, sed abutitur dotem: tunc licentiam habeat uel curator furiosae uel cognati adire iudicem cessitas imponatur marito omnem talem mulieris sustentationem su
Abbreviated transcription (Latin):
tire patrifiliam oportet
quolis ꝯtestatur. sccłm ħ.
si filia dicat se patriꝯ sẽtire
⁊ ante litis ꝯtestationem
mutauĩt uoluntatẽ uł ⁊̃
emancipata sit frustrapat̾
ageti noc nõillud quoꝙ pͣ¬
bamus. ꝙ la beo ꝓbat. non¬
nunq̃ patri denẽgandã ac¬
tionẽ.sitam turpis psona
sit patris. ut uerendum sit
ne acceptã dotemosumat.
Ideoꝙ offitium iudicis int̾¬
S⁊ silatitet filia. ne patri
tali ꝯ sentire cogatur.puto
dan qdem patri actionẽ si
cã cognita. qd eĩ si filia uere
dieat. cur non dicamusp¬
atri non ee dandam actioe.
ꝯsentire filiã decet. ħẽ uite

Expanded text:
iam patri oportet, quo lis contestatur. secundum haec si filia dicat se patri consentire et ante litis contestationem mutauerit uoluntatem uel etiam emancipata sit, frustra pater aget.Nec non illud quoque probamus, quod Labeo probat, nonnumquam patri denegandam actionem, si tam turpis persona patris sit, ut uerendum sit, ne acceptam dotem consumat: ideoque officium iudicis intesed si latitet filia, ne tali patri consentire cogatur, puto dari quidem patri actionem, sed causa cognita. quid enim, si filia uerecntradicat? cur non dicamus patri non esse dandam actionem? consentire filiam decet, hoc e
Abbreviated transcription (Latin):
tpris piculũptinere. ¶Pupillo
h̾rde instituto filie exhrdate du¬
omilia nũmoꝵ aureoꝵ legaut
poterũt.asubstãtia h̃rditatis.
separe ⁊ in nõia collocare negle¬
xerũt ufaꝵ nõie pupille tute¬
le iuditio teneãtur. R. teneri.
¶Quesitũ est an ufe pupillaris
pecume qͣs tutores debuerũt

Expanded text:
temporis periculum pertinere. Pupillo herede instituto filiae exheredatae duo milia nummorum aureorum legavit potuerunt a substantia hereditatis et in nomina collocare neglexerint, usurarum nomine pupillae tutelae iudicio teneantur. respondit teneri. Quaesitum est, an usurae pupillaris p
Abbreviated transcription (Latin):
om̃is pecume q̃ adcuratores trã¬
. Cum h̃roi sors efficitur
tas patris ere aliẽo grauaretur.
⁊ res in costatu uideret᷑ ut pupil¬
la abhrditate pat̾na abstinere¬
tur. unus extutorib cũ pleris¬
ꝙ creditorib ita deoderit ut
certa crediti portione ꝯtẽti ẽent
ri potẽti.acccpti cũ plerisꝙ credi¬
toribꝰdeciderũt. Quesitũ est an
si aliqs tutoꝵ ereditor patris pr¬
pille solidã pecumã expesã sibiex
ex re pupille cũ usuris fecerit re¬
uocari acuratorib pupille.ad
portiones eas possit quas oeteri
quo cͥditores accepert.R. eũ tu

Expanded text:
omnis pecuniae, quae ad curatores tran omnis sors efficiturtas patris aere alieno gravaretur et res in eo statu videretur, ut pupilla ab hereditate paterna abstineretur, unus ex tutoribus cum plerisque creditoribus ita decidit, ut certa crediti portione contenti essent ripotenti accepti cum plerisque creditoribus deciderunt: quaesitum est, an, si aliquis tutorum creditor patris pupillae solidam pecuniam expensam sibi ex re pupillae cum usuris fecerit, reuocari a curatoribus pupillae ad portiones eas possit, quas ceteri quoque creditores acceperunt
Abbreviated transcription (Latin):
tioso test̾o q̃ri. idem ⁊ morte
ferre debet.⁊ armis.⁊ manu
clamoribo. ⁊ obiectu corpori
Qd̾ si cũ possi nõ tulent moi¬
tode ea supplitium sũmitur.

Expanded text:
testamento queri idem et mortem ferre debet et armis et manu et clamoribus et obiectu corporis: quod si, cum posset, non tulerit, merito de ea supplicium sumitur.
Abbreviated transcription (Latin):
fundi celsus expeditissiã
te potirẽtur.simõ uolun¬
tas patris famił. manife¬
stissime nõ refragatur. ¶Si
ꝗs ita scripẜit sfichus lib̾

Expanded text:
fundi, Celsus expeditissimam te potirentur, si modo uoluntas patris familias manifestissime non refragatur. Si quis ita scripserit: 'Stichus lib
Abbreviated transcription (Latin):
adsabimi scripsit ualetuto
quo datioualebit ĩ eotestõ
scripta ꝙualet id̾c est ubine¬
posuł hrs institutus sit. uł
noĩatim exb̃rdatus sit.¶Sĩ
ꝯfurere desierit tutorem ẽe
rectedatũ. ꝓcul.existimat.
⁊ tũe forte tutorẽcum sa pei
cepit. ¶Seruus alicuiꝰ itai
dan tutor põt si liberit tuto
esto. Qũi ĩmo ⁊ si puredatu

Expanded text:
Sabino scripsit ualere tutoquoque datio ualebit in eo testamento scripta quod ualet, id est ubi nepos uel heres institutus sit uel nominatim exheredatus sit.Si idem, cum furere desierit, tutorem esse recte datum Proculus existimat: et tunc fore tutorem, cum sapere coeperit.Seruus alienus ita dari tutor potest 'si liber erit, tutor esto'. qu
Abbreviated transcription (Latin):
possũ. ¶Si ex asse h̃rs ĩsti¬
tutus. filio exhrdato substi¬
tutus. repudiamͣt patris.
hr̃ditatem. cum nõ hr̃et sb̾¬
stitutũ non pot̾it filii a dire¬
h̾rditatem nec eĩ ualet filii

Expanded text:
possum. Si ex asse heres institutus, filio exheredato substitutus repudiauerit patris hereditatem, cum non haberet substitutum, non poterit filii adire: nec enim ualet filii
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑe. nõ dubito. quĩ ⁊ si deficit
fidei ꝯmissũ ap̃eum tñ q ro¬
gatus ẽ.restitue. manẽ deb.
qr nulla fraus eius int̾uẽis

Expanded text:
e, non dubito quin, etsi deficit fideicommissum, apud eum tamen, qui rogatus est restituere, manere debet, quia nulla fraus eius interuenis
Abbreviated transcription (Latin):
re idꝙ ip̃i donabatur. In hac i¬
actione famana sires nõ restit¬
uatim: tati odẽpnabitur.reus
qͣti acgor mlitem iurañt.

Expanded text:
ri id quod ipsi donabatur.In actione Fauiana si res non restituatur, tanti damnabitur reus, quanti actor in litem iurauerit.
Abbreviated transcription (Latin):
potãte alicã. an abeo filiociꝰ
legari possit. Rcũ possit. afi¬
patris sui legetur. ¶Presẽti
quide die data lib̾tate ẜuo.
legari uł purc uł suboditi¬
oc̃ pot̾it. Cum uerolib̾tasi
abitur. na si ea ꝯditiolib̾ta¬
tis fui̾t ut ꝑatre fa. statim
mortuo possit.ante additã
h̾rditatẽ exi ste̾ ꝯditio. ułuti

Expanded text:
potestate aliena, an ab eo filio eius legari possit. respondi, cum possit a fipatris sui legetur. Praesenti quidem die data libertate seruo legari uel pure uel sub condicione poterit: cum uero libertas abitur. nam si ea condicio libertatis fuerit, ut patre familias statim mortuo possit ante aditam hereditatem exsistere condicio, ueluti:
Abbreviated transcription (Latin):
ad̾itã in płi possũt. mutile
legatũ effitient. ¶duob
hrdib institutis alti stich̾¬
um legait. ⁊ eidẽ sticho .x.
cum stichus uiuo testatore
adlib̾tatẽ pueniss totũle¬
gatum eĩ debebitur.nã in so¬
lidũ ostitisse cãm legati ĩ eiꝰ
psona hoc quoꝙargumto¬

Expanded text:
sunt, inutile legatum efficient. Duobus heredibus institutis alteri Stichum legauerat et eidem Sticho decem. cum Stichus uiuo testatore ad libertatem peruenisset, totum legatum ei debebitur: nam in solidum constitisse causam legati in eius persona hoc quoque argum
Abbreviated transcription (Latin):
eẽs.manebit tua obliga¬
tiosic̾maneret. si eũ fund
emissẽ. ¶Suta scriptũ erit
ãplius q̃ titio legaui. brs
m̃s scio .x. datodubitand̾
nõerit qu⁊titio suu lega¬
tum mancat.⁊ seio nchil
ultra .x. debeatur.nã ⁊ usi¬
tatũ fere c̃ sic legare lutio
titio tot. ⁊ hoc amplius u¬
uori⁊ libis cius tot. ¶Siei
cui nch̾ legatũ est. cũ hac
adiectionẽ.s. hoc amplius
a liqd legetur minime i¬
dubitandũ est. qn id ꝙ ita
legaũt debeãtur multoq
minus dubitandũ erit.
si abeo q nicħ michi debet
itastipulatus fũo.impliꝰ
q̃ michi debes .x. darespon¬
des qn decẽ debeantur. ¶Si
ẜuus alienus lib̾ẽc̃ iussus
⁊ legatus sit.peti cũ ex lega¬
cop̾serĩt. na cum lib̾tas nł¬
lius mom̃tisit absurdu
ẽẽ ait peam legatũ infir¬
mari ꝙ alioqn ualeret.⁊ si
solũ datũ fuissi. ¶Quiquĩ¬

Expanded text:
esses, manebit tua obligatio, sicut maneret, si eum fundum emissem. Si ita scriptum erit: "amplius quam Titio legavi heres meus Seio decem dato", dubitandum non erit, quin et Titio suum legatum maneat et Seio nihil ultra decem debeatur: nam et usitatum fere est sic legare: "Lucio Titio tot et hoc amplius uxori et liberis eius tot". Si ei cui nihil legatum est cum hac adiectione "hoc amplius" aliquid legetur, minime dubitandum est, quin id quod ita legaverit debeatur: multoque minus dubitandum, si ab eo qui nihil mihi debet ita stipulatus fuero: "amplius quam mihi debes decem dare spondes?" quin decem debeantur. Si servus alienus liber esse iussus et legatus sit, peti eum ex legato posse ait: nam cum libertas nullius momenti sit, absurdum esse per eam legatum infirmari, quod alioquin valeret, et si solum datum fuisset. Qui qui
Abbreviated transcription (Latin):
auccoritat̾e ut si sõpnoaut mõ¬
bocomitiali occupatus tacinssi.
perperam adhibeatur.
.luł. Etiã si nõ int̾rogatus tu¬
tor auctorfiat ualet ãc̃tas eni
cũ se ꝓbare dicit. idꝙ agit̾. hocẽ
enim auctorem ficri.

Expanded text:
auctoritatem, ut si somno aut morbo comitiali occupatus tacuisset.an perperam adhibeatur.um.Etiamsi non interrogatus tutor auctor fiat, ualet auctoritas eius, cum se probare dicit id quod agitur: hoc est enim auctorem fieri.
Abbreviated transcription (Latin):
uice m̃utua ꝑiculũ pr̃are cogũ̾¬
turcũ offitũi spõte citrauĩris
ydoneus decretũ pretoris cura
tis uice mutua ꝑĩculũ adbr¬
des eoꝵ nõ redu̾tat.d̾ nõ ha¬
buit locũ offitio tutele manẽa¬
se negotus miscuent. si cõine
glige̾tia put citra substituti¬
oms ordine equalit ad oĩu
piculũ spectat. ¶Tutores pu

Expanded text:
ce mutua periculum praestare coguntur, cum officium sponte citra iuris idoneus, decretum praetoris curattis uice mutua periculum ad heredes eorum non redundat, quod non habuit locum officio tutelae manense negotiis miscuerunt, sed communi neglegentia perit, citra substitutionis ordinem aequaliter omnium periculum spectat.Tutores pu
Abbreviated transcription (Latin):
id̾ ẽ ⁊ si ita hr̃s ĩstitut᷑ eẽt q
titiꝰ hr̃s estoita ut stichuma¬
numittat aũ titio .c. ita legoii
stichũmaũmittat. na mo¬
tuo sticho nẽodicet submo¬
crus ꝯditione si parcre odit¬
oni nõ possit ĩplenda estc̃i
uolũtas si põt. ¶De hoc urre¬
iurã do remittendo nõest ne¬
cesse a dire pretorẽ. Semele
ĩppetuum ap̃tore remissira
ẽ. nec ꝑsingulos remittenoᷤ
Et ideirco exquodies lega
cesẜit remissũ uidetur⁊ igi
orãte scripto hrde. Ideoꝙ ĩ hi¬
de legatarii recte ꝓbat. uit pet
diẽ legati cetent̾e si de cessent

Expanded text:
 et si ita heres institutus esset quis: "Titius heres esto ita, ut Stichum manumittat" aut "Titio centum ita lego, ut Stichum manumittat". nam mortuo Sticho nemo dicet summoectus condicione, si parere condicioni non possit: implenda est enim voluntas, si potest. De hoc iureiurando remittendo non est necesse adire praetorem: semel enim in perpetuum a praetore remissum est nec per singulos remittendum. et idcirco ex quo dies legati cesserit, remissum videtur etiam ignorante scripto herede. ideoque in herede legatarii recte probatur, ut post diem legati cedentem si decesse
Abbreviated transcription (Latin):
nes brditarias nõ alias habe¬
bit q̃ si dederit uł fecerit idꝙ
erat iussus iurare. ¶Mortu¬
o. aũt uł maũmisso stichoui¬
uotestatore q ita hr̃s institu¬
tus ẽ. si iurassi se stichũmai¬
missuꝵ nõ uidebiturdefectis

Expanded text:
nes hereditarias non alias habebit, quam si dederit uel fecerit id, quod erat iussus iurare. Mortuo autem uel manumisso Sticho uiuo testatore qui ita heres institutus est, si iurasset se Stichum manumissurum, non uidebitur defectus
Abbreviated transcription (Latin):
tio debeat liçet. alu ꝯditiõip¬
rendum hãt. S si subume¬
uirãdi ꝯditione sit ĩstitutꝰ.
aut si dec̾e dederit hoc est alt̾¬
natã ꝯditione. ut aut pare¬
at ꝯditiom. aut iuret. aliuo
ti ciꝯditio nõ debet qr pota¬

Expanded text:
at, licet alii condicioni parendum habeat. Sed si sub iurisiurandi condicione sit institutus aut si decem milia dederit, hoc est alternata condicione, ut aut pareat condicioni aut iuret aliud ei condicio non debet, quia pot
Abbreviated transcription (Latin):
tur s priusq̃ legatũ solue̾¬
qͣ ipsa nõdum ꝑcipe dot̾e po¬
ssit. nõ ideo tñ actio filii dif¬
fertur.qr tũchisd̃c dieb fili¬
o solui dotẽ Rnsũ est. cũ patͥ
ceptionẽ dotis solutom̾mio.
post qͣ br̃s extitit. admissus
essi forte ꝑcrrorẽ cautio defẽ
siõis omissa sit ⁊ excã fideio¬
missi. filius dotẽ accepat ut
indebitũ fidei ꝯmissũ nõ repe¬
terctur.cautiõĩs eĩ prande
necessitas.solutionẽ mora¬
tur. nõ in debitũ facit. ꝙ fu¬
it debitũ. si nõerit inquin.
hrdi subuc̃ĩri. qdergosi pa¬
tris hrs soluendonõfit.nõ¬
ne iuste mulieri dabiturad¬
u̾sus uirũ utił actiodotis.

Expanded text:
riusquam legatum filio solueramquam ipsa nondum praecipere dotem possit, non ideo tamen actio filii differtur: quia tunc isdem diebus filio solui dotem responsum est, cum patri aeceptionem dotis soluto matrimonio, postquam heres exstitit, admissus est. Si forte per errorem sionis omissa sit ex causa fideicommissi filius dotem acceperit, ut indebitum fideicommissum non repeteretur: cautiones enim praestandae necessitas solutionem moratur, non indebitum facit quod fuit debitum: sed non erit iniquum heredi subveniri. Quid ergo si patris heres solvendo non sit? nonne iuste mulieri dabitur adversus virum utilis actio dotis
Abbreviated transcription (Latin):
ui ꝙsialienus ẜnus fu̾it. ĩ
conopuis q̃ accepit. ad redi¬
mdũ cogitur ĩpendẽ ¶ Sĩ uõ
his suũ regatus sit maumi¬
tte placet pretiũ enis ut es iᷤᷤ¬
alienũ declucendũ ẽẽ. ¶Si solꝰ
b̾tatedonatus fu̾t. licet falci¬
diait̾uemẽte. totus ũndica
npetiue põt.s ⁊si aliud p̾t̾ea
capiat legatarius ad huc fuꝰ¬

Expanded text:
uid si alienus seruus fuerit? in eo non plus quam accepit ad redimendum cogitur impendere. Sin uero heres seruum rogatus sit manumittere, placet pretium eius, ut aes alienum, deducendum esse. Si solus bertate donatus fuerit, licet Falcidia interueniente totus uindicari petiue potest. sed et si aliud praeterea capiat legatarius, adhuc
Abbreviated transcription (Latin):
nob̾ legatũ sit ante ꝯoitio¬
nc̃ uł diẽ certũ. repudiarn
possumus.nã nec ptincta
nos.ante q̃ dies ueniat uło
sẜit.ubi ea nupsiss. si filian¬

Expanded text:
te condicionem uel diem certum repudiare non possumus: nam nec pertinet ad nos, antequam dies ueniet uel serit, ubi ea nupsisset, si filia n
Abbreviated transcription (Latin):
suosalut̃. cũ faciat ꝯditionẽ
mlegada dote. ut si mallet u¬
rormãcipia q̃ indotẽ dederit.
q̃ pecumã nũatam recipe. si
macipus nati sũt. uxori debe¬
antur q̃ro. pcus locuste sue sa¬
lutẽ. siucormallet mãcipla
q̃totem accipe. ip̃a mãcipiaq̃
estimata ĩdotem dederit nõ
q̃ptus mãcipioꝵ. ei debebũ¬
tur.¶Uor possone  dem̃tis cuã¬
tori data legata acuratore
ꝯfuriosũ defendit. petipote¬
ruit. si ꝗpetẽt cau̾ẽ debebũt.
sibĩditas euicta fuit ꝙlega¬

Expanded text:
suo salutem.Cum faciat condicionem in releganda dote, ut, si mallet uxor mancipia quae in dotem dederit quam pecuniam numeratam, recipere, si mancipiis nata sunt, uxori debeantur, quaero.Proculus Lucustae suo salutem.Si uxor mallet mancipia quam dotem accipere, ipsa mancipia, quae aestimata in dotem dedit, non etiam partus mancipiorum ei debebuntur.Bonorum possessione dementis curatori data legata a curatore, qui furiosum defendit, peti poterunt: sed qui petent, cauere debebunt, si hereditas euicta fue
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ rogatus restitũe hrditatem
si omissa cã testi legittimã hr¬
ditatẽ possideat. no dubie ut le¬
gata cet̾a ꝙ fidei ꝯmissa ita b̃r¬
ditat̾e quor restituẽ ꝯpellend
c̃. lib̾tates quo t̾adirectas q̃
fidei ꝯmissarias. S⁊ si aliẽos f¬
uos rogatus sit maumttͣe uti¬
ꝙ redimere eos debebit. ¶Eã
aũt decessionẽ patiet̃ is cui resti

Expanded text:
et rogatus restituere hereditatem si omissa causa testamenti legitimam hereditatem possideat, non dubie ut legata ceteraque fideicommissa, ita hereditatem quoque restituere compellendus est, libertates quoque tam directas quam fideicommissarias. sed si alienos seruos rogatus sit manumittere, utique redimere eos debebit. eam autem decessionem patietur is cui resti
Abbreviated transcription (Latin):
chus nollet eã uxore duc̃e
cũ mulier. pata c̾et nubei
li ꝗdẽ legatũ dełetur. stichi
aut port̾io ĩutił fiebat na
defectus ꝯditione intelu¬
gitur at si p̃e decedat nicꝰ
ad hrdem suũ eũ transmt¬
tere.qr morte eius. ꝯditio
defecisse ĩtelligitur uttos¬

Expanded text:
chus nollet eam uxorem ducere, cum mulier parata esset nubere, illi quidem legatum deberetur, Stichi autem portio inutilis fiebat. nam defectus condicione intellegitur: at si ipse decedat, nihil ad heredem suum eum transmittere, quia morte eius condicio defecisse intellegitur: utro
Abbreviated transcription (Latin):
tũfuissi. ¶ditalegatu
ẽ titio .x. hrs m̃sdato. si ti¬
dato.simoriatur.titius
an diẽ legati.sẽpnius le¬
gatũutuit pet̾et. trãs la¬
tũ eĩ legatũ. intelligidbe

Expanded text:
tum fuisset. Quod ita legatum est: "Titio decem heres meus dato: si Tidato", si moriatur Titius ante diem legati, Sempronius legatum utiliter petet: translatum enim legatum intellegi de
Abbreviated transcription (Latin):
portio brditatis fuit lega¬
ta. legari eĩ posse ⁊̃ portioe
b̾rdigatis placet nob̾roga¬
tusꝙ fuit hãc patrem resti¬
pat̃ fa.unũ uł duos h̃rdes.
cobrdibosuis restituere bz¬
ditatem iubet intelligit᷑
easdem ꝑtes ĩfideiꝯminsis
facere in h̾rditate quas di¬
stribuenda fece̾rit. S⁊ si iu¬
beãtur hus ꝗb fidei ꝯmis¬
sum datur pecuniã nua̾re
atꝙ ita fidei ꝯmissũ recipe
ex qͣtitate pecume. q̃ dare
iubẽtur uolũtas colligen¬
da ẽ patris fa. nã si exdispa¬
rib ꝑtibb̾rdes scripti. eq̃s
pͣtesdare iube̾tur. ꝓprius
est ut uirͣiles recipedebeãt
si uerosũm ⁊ pecunie dãde

Expanded text:
portio hereditatis fuerit legata legari enim posse etiam portionem hereditatis placet nobis rogatusque fuerit hanc partem restifamilias unum uel duos heredes coheredibus suis restituere hereditatem iubet, intellegitur easdem partes in fideicommissis facere, quas in hereditate distribuenda fecerit. sed si iubeantur hi, quibus fideicommissum datur, pecuniam numerare atque ita fideicommissa recipere, ex quantitate pecuniae, quam dare iubentur, uoluntas colligenda est patris familias. nam si ex disparibus partibus heredes scripti aequas partes dare iubentur, prop‹i›us est, ut uiriles recipere debeant: si uero summa pecuniae dandae
Abbreviated transcription (Latin):
teꝵ exbis prius decessis.
se.sisi m̃odici põt. omia
piñ deb̾e filium adq̃sca¬
pti sũt codicisli. atꝙsi
solus hr̃s extitissi. patri
Immodũ taxat ptemd̾¬
bet eoꝵ tñ que propte p̾¬
stari nõ possunt. nichil

Expanded text:
ex his prius decessisse, simili modo dici potest omnia perinde debere filium, ad quem scripti sunt codicilli, atque si solus heres exstitisset patri. immo dumtaxat partem debet: eorum tamen, quae pro parte praestari non possunt, nihil
Abbreviated transcription (Latin):
habebat eũ codicillos adi
eum scripsiss decessit ĩ te¬
postea pcrcauit.agnatio¬
ne sui hrdis. nemodixit.
codicillos euaniusse. gi
si nich̾ tunc de postumis
spauit. ⁊ codicilli nõ eua¬
nescunt. Et que relicta i¬
sunt. ꝓpte dimidia filiu
ad q̃ codicillus fẽs est. sol¬
uere ꝯpellitur. ño ⁊̃ postu¬
mus. ¶Si ⁊ codicillos re¬
liꝗssi. duob supstitibfi¬

Expanded text:
los ad eum scripsisset, decessit intepostea procreauit. adgnatione sui heredis nemo dixerit codicillos euanuisse: igitur si nihil tum de postumis sperauit, et codicilli non euanescent et quae relicta sunt, pro parte dimidia filius, ad quem codicillus factus est, soluere compellitur, non etiam postumus. sed et si codicillos reliquisset duobus superstitib
Abbreviated transcription (Latin):
inponem mittit᷑ ⁊ fructus
custodire ⁊ c̃. debebit. ⁊ rõ qd¬
ẽ hrdem colere agros. ac pos¬
se fructus recdigere sit custo¬
dire legatariũ fructus opte¬
bit. ne abhrde ꝯsumãtur. ꝙ
si hr̃s fructus nolit colere.
pmittenderit legatarioco¬
gere fructus ⁊ coactos ẜua¬
re.Quñ immositales sĩt fiu¬
ctus quos primoquo tp̃rue¬
ire expediat uendẽ quor le¬
gatariopmittend̾ est ⁊ pre¬
tium ẜuare.Inceteris quo
nẽ hoc erit offitiũ. ut uniu¬
sas res brditarias colligat.
⁊ bi custodiat. ubi domici¬
lium defũctus hu̾it ⁊ sinul¬
la domus sit.Hitationẽ ꝯdu¬
cat. uł orreũ ꝙdã in quores
collecte custodiãtur. Et pu¬
toita legatario custodire

Expanded text:
ionem mittitur, et fructus custodire et cetera debebit. et pati quidem heredem colere agros et fructus redigere, sed custodire legatarium fructus oportebit, ne ab herede consumantur: quod si heres fructus nolit cogere, permittendum erit legatario cogere fructus et coactos seruare. quin immo si tales sint fructus, quos primo quoque tempore uenire expediat, uendere quoque legatario permittendum est et pretium seruare. in ceteris quoque nem hoc erit officium, ut uniuersas res hereditarias colligat et ibi custodiat, ubi domicilium defunctus habuit, et, si nulla domus sit, habitatione‹m› conducat uel horreum quoddam, in quo res collectae custod‹i›antur. et puto ita legatarium custodire
Abbreviated transcription (Latin):
ex egit. tantã m euiodato.
si sub ꝯditione legatũ est an¬
q̃ ex acta pecuia sit legi tariꝰ
agere nõ põt. ꝙ si statundi¬
res legati cedit. ut publius
rectẽ putat. legatanus agẽ
põt ut actioẽs prentur.

Expanded text:
exegerit, tantam Maeuio dato', si sub condicione legatum est, antequam exacta pecunia sit, legatarius agere non potest: quod si statim dies legati cedit, ut Publicius recte putat, legatarius agere potest, ut actiones praestentur.
Abbreviated transcription (Latin):
legatũ unũ am̃phoraꝵ am
chil mt̾ dulciansi ꝙ potiõis
fuiss legatũ.putat labeo ex
instrofũdus leg¬
atus ẽ fiue instru¬
ctusduolegatai

Expanded text:
egatum: 'uinum amphorarium nihil inter dulcia, nisi quod potionis fuisset, legatum putat Labeo ex instrumento fundus legatus est siue instructus, duo legata
Abbreviated transcription (Latin):
necebit ei exhedatio adbõi iuitor
iis ꝙ in bõis cius h̾itur ẽẽnt.
sus in q̃ aiaduersum est. suam¬
ortetecessi ssi cripiend̾ nõ est. si
reliq̃ ꝑtem bõꝵ. que ad manu¬
missorẽ iure cunli nõ ꝑtineat.
ico ẽẽ rudicãdã placet ead̾e ẜ
seq̃tur. inbõis eoꝵ ꝗ metu accã¬
tiois morte sibi ꝯsciueri̾t aut fu¬

Expanded text:
nocebit ei exheredatio ad bona libertius, quod in bonis eius habituri essent, si is in quem animadversum est sua morte decessisset, eripiendum noreliquam partem bonorum quae ad manumissorem iure ciuili non pertineat, fisco esse uindicandam placet. Eadem seruantur in bonis eorum qui metu accusationis mortem sibi consciuerint aut fu
Abbreviated transcription (Latin):
sioris. ⁊ tã.ccͣ.ta. qͣ. abintestatoi
adbõi cius uenire põt qi patronꝰ.
Sropis ei mponẽ non põt. necĩ¬
positas ab eo petere. Sisi defũctus
filio suo legaui̾t ẜũi ⁊ rogau̾it.
ut cũ manimttat eam̃te nt i¬
plemĩ ius patrom be̾at deferend̃
ẽposse cum opas iure iure ĩponẽ
.II. Siꝗslib̾tũ pat̾num in ẜui¬
tutẽ ca uolutate petierit.ut cãr
euictioms sibi ꝯẜuetno mnttit
benefitium bonoꝵ pꝰonis.¬

Expanded text:
 tabulas quam ab intestato ad bona eius uenire potest quasi patronus: sed operas ei imponere non potest nec impositas ab eo petere. Sed si defunctus filio suo legauit seruum et rogauit, ut eum manumittat, ea mente, ut plenum ius patroni habeat, defendendum est posse eum opis libertum paternum in seruitutem ea uoluntate petierit, ut causam euictionis sibi conseruet, non amittit beneficium bonorum pos
Abbreviated transcription (Latin):
d. Si patronus nõ aluit lib̾tũ
Cer ehescẽtia adimit enius lib̾tum¬
tatis cã mnpositoꝵ tã ei q̃ ipsi adq̃
eares ꝑtinet. Itẽ hrditatẽ ip̃i uł
lb̾is eiusnisi hr̃s institutussit.

Expanded text:
. Si patronus non aluerit libertum, lex Aelia Sentia adimit eius libertatis causa imposita tam ei, quam ipsi ad quem ea res pertinet, item hereditatem ipsi et liberis ei
Abbreviated transcription (Latin):
ãcillas cos accipimus q st̃
pleno iurc testãtis. In ter
quos fructuariinꝯtinebut̃
suor appłatione magis ẽ
ut ꝯtinc̾ãtur. si mosuoꝵ ap¬
pellatione cosquos suoꝵ nu¬
mero hũit. uoluit ꝯtineri¬
cos uõ quos qspignoriypo¬
thece ue dedit sinc dubiom
tra suos legasse udebit᷑ de¬
storias.ul ustriomcas. uel
Alias similes. ansuoꝵ.appe¬
llatione ⁊ hoslegasse ude.a¬
ꝯ̃ia uolutas testatoris ap¬
parcar¶Eũ quena litiari¬
amuita exercebat puto su

Expanded text:
ancillas eos accipimus, qui sunt pleno iure testantis: inter quos fructuarii non continsuorum appellatione magis est ut contineantur, si modo suorum appellatione eos quos suorum numero habuit uoluit contineri.Eos uero, qu‹o›s quis pignori hypothecaeue dedit, sine dubio inter suos legasse uidebitur destorias uel histrionicas uel alias similes, an seruorum appellatione etiam hos legasse uideacontraria uoluntas testatoris appareat.Eum, qui uenaliciariam uitam exercebat, puto su
Abbreviated transcription (Latin):
nerib.ĩn cãm lib̾alẽ assũpto
qͣuis ẜuã fuisse postea ꝯstit̾it.
peti nõ posse. placuit. sũptus
ueronereios ⁊ utiles. inp̃dia
q̃ dotalia  uidebãtur fc̃os. ꝯp̃ẽ¬
satis fructib ꝓceptis. ad finc̃
supfluiẜuare ꝯuẽit. ¶Usuraᷤ
aut nuate dotis exscipłatu
pat̾.in mio defũcta filia sipe¬
tat.generq  residue dotis ꝓ¬
misse ferius scipłatus ẽ ita
demũ adfinẽ uice mutua.d̃¬
bite qͣtitatisꝯpensationem

Expanded text:
neribus ante causam liberalem absumptos, quamuis seruam fuisse postea constiterit, peti non posse placuit. sumptus uero necessarios et utiles in praedia quae dotalia uidebantur factos, compensatis fructibus perceptis, ad finem superflui seruari conuenit.Usuras numeratae dotis ex stipulatu pater in matrimonio defuncta filia si petat, gener, qui residuae dotis promissae faenus stipulatus est, ita demum ad finem uice mutua debitae quantitatis compensati
Abbreviated transcription (Latin):
lc uolũtate dmuortio facto
dotedari. siꝯitio stipłatiõis
ĩpleatur. ⁊ postea filia sine li¬
bis cecesẜit.nõ crit ĩpecdien¬
ous. pat̾ quominus exsti¬
pulatu agat. uiua aũt filia
si agere uult exceptione su¬
birouendus erit.

Expanded text:
liae uoluntate diuortio facto dotem dari. si condicio stipulationis impleatur et postea filia sine liberis decesserit, non erit impediendus pater, quo minus ex stipulatu agat: uiua autem filia si agere uult, exceptione summouendus erit.
Abbreviated transcription (Latin):
ctũ est. addistractione ꝯsen¬
tietib nullã fidei omissip¬
titionẽ suꝑfutura. ¶frac
ex fũdo pure legato. postao.¬
tam hrditate alegatarior¬
ceptos. ad ip̃m ptinẽ. colon
aut cum brde ex ꝯductobi¬

Expanded text:
est ad distractionem consentientibus nullam fideicommissi petitionem superfuturam.Fructus ex fundo pure legato post aditam hereditatem a legatario perceptos ad ipsum pertinere, colonum autem cum herede ex con
Abbreviated transcription (Latin):
rẽti suoh̾rs extitit.⁊ fidriom¬
issã h̾rditatis pte restitint.
mor. ibstinẽt pat̾na hroita¬
te. optiodeferenda ẽ fidriom¬
issanout aut portionẽ quo
pupilli agnoscat. antatota
discetat. aut om̃imobona
uentenda sũt.ut idꝙ supet¬
fluũ est.pupillo ẜuetur. ⁊ si¬

Expanded text:
renti suo heres extitit et fideicommissam hereditatis partem restituit, mox abstinetur paterna hereditate: optio deferenda est fideicommissario, ut aut portionem quoque pupilli adgnoscat aut toto discedat. aut omnimodo bona uendenda sunt, ut id quod superfluum est
Abbreviated transcription (Latin):
ał. nõ nisi mamfestũ ẽẽt
de dote quo restituenda to¬
statorẽ sensisse. at ꝙ ⁊̃ si sẽ¬
sisse eũ hoc fuerit aꝑ ꝓbatu
ita ⁊̃ eius quo petitionẽ fo¬
re.si nõ minus in q̃ titate
q̃ falcidie nõie remaneret.
foret q̃ in quantitatedotis.

Expanded text:
as, nisi manifestum esset de dote quoque restituenda testatorem sensisse: atque etiamsi sensisset et hoc fuerit adprobatum, ita eius quoque petitionem fore, si non minus in quantitate, quae Falcidiae nomine remaneret, foret quam in quantitat
Abbreviated transcription (Latin):
tur. nõ deb̾e restituere p̃cep¬
tionẽ. cum ip̃e testator⁊ le¬
gata excipe noluissi. ¶Oa¬
r̃itus uxore instituta hrde
gaint his ub̾seie uxori mei
dari uolo ⁊ filusmens sum¬
mã dotis eius. que michi ꝓ¬

Expanded text:
tur non debere restituere praeceptionem, cum ipse testator et legata excipi uoluisset. Maritus uxore instituta heredgauit his uerbis: 'Seiae uxori meae dari uolo a filiis meis summam dotis eius, quae mihi