comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uideo rẽ ñ cõꝑtã suꝑbis neq nudatã pri¬
eris. sed incessu humilẽ. successu excelsam.
& uelatã misteriis. Et non erã ego talis.
ut intrare in eã possẽ: aut inclinare cer¬
uicẽ ad eius gressus. Non enĩ sicut modo
loquor ita sensi: eũ attendi ad illã scrip¬
turã. Sed uisa ẽ mihi indigna. quã tul¬
lianȩ dignitati cõpararẽ. Tumor enĩ
m̃s refugiebat modũ eiꝰ. & acies mea ñ
penstrabat interiora eiꝰ. Uerũtamen
illa erat quȩ crescer& cũ paruulis. Sed
ego dedignabar ee̾ paruulus. & turgid̃
fastumͥ grandis uidebar. Itaq incidi in
homines suꝑbe delirantes carnales nimiᷤ
& loquaces. in quoꝵ ore laquei diaboli.
& iuscũ confectũ cõmiatione sillabarũ
non recedebant de ore eoꝵ. sed sono
tenus & strepitu linguę. Ceterũ cor
inane ueri. Q dicebant ueritas &
ueritas. & multũ eã dicebant mihi.
& nusquã erat in eis sed falsa loqueban¬

Expanded text:
uideo rem non conpertam superbis neque nudatam puuideo rem non conpertam superbis neque nudatam pueris, sed incessu humilem, successa excelsam et uelatam mysteriis, et non eram ego talis, ut intrare in eam possem aut inclinare ceruicem ad eius gressus. non enim sicut modo loquor, ita sensi, cum adtendi ad illam scripturam, sed uisa est mihi indigna, quam Tullianae dignitati eonpararem. tumor enim meus refugiebat modum eius et acies mea non penetrabat interiora eius. uerum tamen illa erat, quae cresceret cum paruulis, sed ego dedignabar esse paruulus et turgidus fastu mihi grandis uidebar. Itaque incidi in homines superbe delirantes, carnales nimis et loquaces, in quorum ore laquei diaboli et uiscum confectum conmixtione syllabarum non recedebant de ore eorum, sed tenus sono et strepitu linguae; ceterum cor inane ueri. et dicebant: "ueritas et ueritas" et multum eam dicebant mihi et nusquam erat in eis, sed falsa loqueban
Abbreviated transcription (Latin):
tio sp̃s tui ꝑ seruũ tuũ bonũ & pium.
Videte nequis uos decipiat ꝑ philosophiã
& manẽ seductionẽ. secdm traditionẽ
hominũ. scd̾m elementa huius mundi
& non scdm xp̃m. qͥa in ipso inhabitat
om̃is plenitudo diuinitatis corporalit᷑.¬
& ego illo tẽpore scis tu lumen cordis
hoc tamen solo delectabar in illa exhor¬
tatione. qđ ñ illã aut illã sectã sed ipsã
quetũq eẽt sapientiã ut diligerẽ & que¬
rerẽ & assequerer & tenerẽ & ãplexarer.
fortit᷑ excitabar sermone illo & accen¬
debar & ardebã. & hoc solũ me in tanta
dñe. hoc nomen saluatoris mei filii tui. in
ipso adhuc lacte matris tenerũ cor meũ
pie biberat. & alte retinebat. & quicqͥd sine
hoc nomine fuiss&e quãuis litteratũ & ex¬
politũ. & ueridicũ non me totũ rapiebat.
Itaq institui animũ intendere in scrip¬
turas sc̃as. & uidere quales essent. Ꝙ ecce

Expanded text:
tio Spiritus tui per servum tuum bonum et pium: tio Spiritus tui per servum tuum bonum et pium: Videte ne quis vos decipiat per philosophiam et inanem seductionem, secundum traditionem hominum, secundum elementa hum Christum, quia in ipso inhabitat omnis plenitudo divinitatis corporaliter. Et ego illo tempore, scis Tu, lumen cordis hoc tamen solo delectabar in illa exhortatione, quod non illam aut illam sectam, sed ipsam quaecumque esset sapientiam ut diligerem et quaererem et adsequerer et tenerem atque amplexarer fortiter, excitabar sermone illo et accendebar et ardebam, et hoc solum me in tanta isericordiam tuam, domine, hoc nomen saluatoris mei, fili tui, in ipso adhuc lacte matris tenerum cor meum pie biberat et alte retinebat, et quidquid sine hoc nomine fuisset quamuis litteratum et expolitum et ueridicum, non me totum rapiebat. Itaque institui animum intendere in scripturas sanctasI et uidere, quales essent. et ecce
Abbreviated transcription (Latin):
preces meas. & uota ac desideria mea fecit
alia. Uiluit mͥ repente om̃is uana spes.
& immortalitatẽ sapientiȩ concupiscebã¬
estu cordis incredibili. & surgere iã cȩpe¬
rã ut ad te redirẽ. Hon enĩ ad acuendã
linguã qđ uidebar emere maternis mer¬
cecłib cũ agerẽ annũ etatis unde uigesi¬
mũ iã defuncto patre ante bienniũ. non
gͦ ad acuendã linga referebã librũ illũ.
neq mͥ locutionẽ sed qđ loquebat᷑ ꝑsuaserat.
Quomͦ ardebã ds̃ m̃s. quomodo ardebam
reuolare a terrenis ad te: & nesciebam
qͥd ageres mecũ. Apud te ẽ enĩ sapientia.
Amor autẽ sapientiȩ nomen grecũ hab&
philosophiã. quo me accendebant illȩ lit¬
terȩ. Sunt qui seducant ꝑ philosophiã
magno & blanclo & honesto nomine co¬
lorantes & fucantes errores suos. & ꝓpe
om̃s qui eox illis & supra tẽporib tales erant
notant᷑ in eo libro & demonstrantur.
& manifestat᷑ ibi salut ifera illa aclmoni¬

Expanded text:
preces meas et uota ac desideria mea fecit preces meas et uota ac desideria mea fecit alia. uiluit mihi repente omnis uana spes et inmortalitatem sapientiae concupiscebam aestu cordis incredibili et surgere coeperam, ut ad te redirem. non enim ad acuendam linguam, quod uidebar emere maternis mercedibus, cum agerem annum aetatis undeuicensimum iam defuncto patre ante biennium, non ergo ad acuendam linguam referebam illum librum neque mihi locutionem, sed quod loquebatur persuaserat. Quomodo ardebam, deus meus, quomodo ardebam reuolare a terrenis ad te, et nesciebam quid ageres mecum! apud te est enim sapientia. amor autem sapientiae nomen graecum habet philosophiam, quo me accendebant illae litterae. sunt qui seducant per philosophiam magno et blando et honesto nomine colorantes omnes qui ex illis et supra temporibus tales erant, notantur in eo libro et demonstrantur; et manifestatur ibi salutifera illa admoni
Abbreviated transcription (Latin):
aliquando a quoꝵ semꝑ factis abhorre¬
bã. hoc ẽ ab euersionib quib ꝓterue
insectabantur ignotoꝵ uerecundiam
quã ꝓturbarentꝰ gratis illudendo.
atq inde pascendo maliuolas letitias
suas. Hihil est illo actu similius actib
demonioꝵ. Quid itaq uerius quam
euersores uocarent᷑ : Euersi plane pͥus
ipsi atq ꝑuersi deridentib eos & sedu¬
centib fallacib occulte spiritib. in eo ipso
qł alioss iridere amant & fallere. Inter
hos ego imbecilla tunc etate discebã libros
eloquentie. in qua eminere cupiebã fine
dãpnabili & uentoso ꝑ gaudia uanitatis
humanȩ. & usitato iã discendi ordine
ꝑuenerã in librũ quendã cuiusdã cice¬
ronis. cuius linquã ferre om̃s mirant᷑:
pectꝰ non ita. Sebl liber ille ipsius exhor¬
tationẽ contin& ad philosophiã. & uocat᷑
hortensius. Ille uero liber. mutauit af¬
fectũ meũ. & ad te ipsũ dñe mutauit

Expanded text:
aliquando, a quorum semper factis abhorrealiquando, a quorum semper factis abhorrebam, hoc est ab euersionibus, quibus proterue insectabantur ignotorum uerecundiam, quam proturbarent gratis inludendo atque inde pascendo maliuolas laetitias suas. nihil est illo actu similius actibus daemoniorum. quid itaque uerius quam euersores uocarentur, euersi plane prius ipsi atque peruersi deridentibus eos et seducentibus fallacibus occulte spiritibus in eo ipso, quo alios inridere amant et fallere? Inter hos ego inbecilla tunc aetate discebam libros eloquentiae, in qua eminere cupiebam fine damnabili et uentoso per gaudia uanitatis humanae, et usitato iam discendi ordine perueneram in librum cuiusdam Ciceronis, cuius linguam fere omnes mirantur, pectus non ita. sed liber ille ipsius exhortationem continet ad philosophiam et uocatur Hortensius. ille uero liber mutauit affectum meum et ad te ipsum, domine, mutauit
Abbreviated transcription (Latin):
parietes eccłȩ tuȩ concupiscere & agere
negotiũ ꝓcurandi fructꝰ mortis unde
me uerberasti grauib penis: sed nichil
ad culpã meã o tu pregrandis miscłia
mea ds̃ m̃s. refugiũ meũ a terribilibus
nocentib in quib uagatꝰ sũ prȩfidenti
collo alonge recedencdo a te. amans uias
meas & non tuas. amans fugitiuã liber¬
tatẽ. Habebant & illa stucdia quȩ hone¬
sta uocabant᷑ ductũ suũ. intuentẽ fora
litigiosa ut excellerẽ in eis. eo laudabi¬
lior quo fraudulentior. Tanta ẽ cecitas
hominũ de cecitate etiã głantiũ. & ma¬
ior iã erã in scola rethoris. & gaudebã
suꝑbe & tumebã tipo quanquã longe
sedatior dñe tu scis: & remotꝰ omĩno
ab euersionib quas faciebant euersores.
Hoc enĩ nomen seuũ & diabolicum
uelut insigne urbanitatis ẽ. Int̾ quos
uiuebã pudore inpudenti qͥa talis ñ erã
u eis erã. & amicitus eoꝵ delectabar

Expanded text:
parietes ecclesiae tuae concupiscere et agere parietes ecclesiae tuae concupiscere et agere negotium procurandi fructus mortis: unde me verberasti gravibus poenis; sed nihil ad culpam meam, o tu praegrandis misericordia mea, Deus meus, refugium meum a terribilibus nocentibus, in quibus vagatus sum praefidenti collo, ad longe recedendum a te, amans vias meas et non tuas, amans fugitivam libertatem. 6. Habebant et illa studia quae honesta vocabantur, ductum suum intuentem fora litigiosa, ut excellerem in eis, hoc laudabilior, quo fraudulentior. Tanta est caecitas hominum de caecitate etiam gloriantium. Et maior iam eram in schola rhetoris et gaudebam superbe et tumebam tyfo, quamquam longe sedatior, domine, tu scis, et remotus omnino ab euersionibus, quas faciebant euersores — hoc enim nomen scaeuum et diabolicum uelut insigne urbanitatis est — inter quos uiuebam\' pudore inpudenti, quia talis non eram: et cum eis eram et amicitiis eorum delectabar
Abbreviated transcription (Latin):
eẽt qđ dolerẽ quando mͥ in erũna aliena
& falsa & saltatoria. ea magis placebat
actio histrionis. meq alliciebat uehe¬
mentius. qua mͥ lacrimȩ excutiebant᷑
Quid autẽ mirũ. cũ infelix pecus aberra
a grege tuo & impatiens custodiȩ tuę
turpi scabie fedarer: Ꝙ inde erant
doloꝵ amores. non qͥb altius penitrarer
Non enĩ amabã talia ꝑpeti qualia
spectare. sed quib auditis & fictis tan¬
quã in suꝑficie fedarer. quos tam̃ quan
ungues scalpentiũ feruidus tłmor & ta¬
bes & sanies horrida consequebatur.
Talis uita mea nũquid uita erat ds̃ m̃s
& cirtũuolabat suꝑ me fidelis alonge
miscłia tua. In quantas iniquitates
distabui. & sacrilegã curiositatẽ secutꝰ
sũ ut deserentẽ te deducerõe me ad ima
infida & circũuentoria obsequia demo¬
mor qͥb immolabã facta mea mala. &
in om̃ib flagellabas me. Ausus sũ etiam
in celebritate sollẽpnitatũ tuarũ intra

Expanded text:
esset quod dolerem, quando mihi in aerumna aliena esset quod dolerem, quando mihi in aerumna aliena et falsa et saltatoria ea magis placebat actio histrionis meque alliciebat uehementius, qua mihi lacrimae excutiebantur. quid autem mirum, cum infelix pecus aberrans a grege tuo et inpatiens custodiae tuae turpi scabie foedarer? et inde erant dolorum amores, non quibus altius penetrarer — non enim amabam talia perpeti, qualia spectare — sed quibus auditis et fictis tamquam in superficie raderer: quos tamen quasi ungues scalpentium feruidus tumor et tabes et sanies horrida consequebatur. talis uita mea numquid uita erat, deus meus? Et circumuolabat super me fidelis a longe misericordia tua. in quantas iniquidistabui, et sacrilegam curiositatem secutus sum, ut deserentem te, deduceret me ad ima infida, et circumventoria obsequia daemoniorum, quibus immolabam facta mea mala, et in omnibus flagellabas me! Ausus sum etiam in celebritate solemnitatum tuarum, intra
Abbreviated transcription (Latin):
fruebant᷑ ꝑ flagitia. quãuis hȩc imagi¬
narie gererent in ludo spectaculi. Cum
autẽ sese amittebant. quasi misericors
contristabar : & utrũq me delectabat
tamen. Nuc uero magis misereor gau¬
dentẽ in flagitio. quã uelut dura ꝑpessũ
detrimento ꝑnitiose uoluptatis & amis¬
sione miserȩ felicitatis. Hȩc uereor certe
miscdia. sed ñ in ea delectat᷑ cor. Nã & si
apꝓbat᷑ officio caritatis qͥ dol& miserum.
mall& tamen utiq non eẽ qđ doler&e.
qui germanitꝰ misericors ẽ. Si enĩ ẽ mali¬
uola beniuolentia qd fieriñ potest. po¬
test & ille qui ueracit̾ sincerit᷑q mise¬
ret᷑ cupere ẽẽ miseros ut misereatur.
Non ullus itaq dolor apꝓbandus. nullis
amandusẽ. Hoc enĩ tu dñe ds̃ qͥ animas
amas longe alteq purius quã nos. & in¬
corruptibilius misereris: qđ nullo dolore
sauciaris. & ad hȩc quis idoneus : At ego
tunc miser dolere amabã. & querebã ut

Expanded text:
fruebantur per flagitia, quamvis haec imagifruebantur per flagitia, quamvis haec imaginarie gererent in ludo spectaculi. Cum autem sese amittebant, quasi misericors contristabar; et utrumque delectabat tamen. Nunc vero magis misereor gaudentem in flagitio, quam velut dura perpessum detrimento perniciosae uoluptatis et amissione miserae felicitatis. haec certe uerior misericordia, sed non in ea delectat dolor. nam etsi adprobatur officio caritatis qui dolet miserum, mallet tamen utique non esse quod doleret, qui gormanitus misericors est. si enim est maliuola beniuolentia, quod fieri non potest, potest et ille, qui ueraciter sineeriterquc miseretur, cupere esse miseros, ut misereatur. nounullus itaque dolor adprobandus, nullus amandus est. hoc enim tu, domine deus, qui animas amas, longe alteque purius quam nos et incorruptibilius misereris, quod nullo dolore saueiaris. et ad haec quis idoneus? At ego tunc miser dolere amabam et quaerebam, ut
Abbreviated transcription (Latin):
lamitates illȩ hominũ uel antique uel
falsȩ sic agant᷑ ut qui spectat ñ doleat.
abscetlit ide fastidiens & rep̾hendens.
Si autẽ doleat. mance intentꝰ. & gaudens
res. Certe om̃is homo gaudere uult. An
cũ miserũ ẽe nemine̾ libeat. lib& tamen
eẽ misericordẽ : Qđ quia non sine dolore
ẽ. hac una causa amant᷑ dolores. & hoc de
illa uena amicitiȩ ẽ. Sed qͦ uadit : Quo flu¬
it Ut quid decurrit in torrentẽ picis bul¬
lientis. in estꝰ ĩmanes tetrarũ libidinũ.
in qͦs ipsa mutat᷑. & uertit᷑ ꝑ nutũ ꝓpriũ
de cęlesti serenitate detorta atq deiectaͦ
Repudiet᷑ ergo miscdĩa: Nequaquã. Er¬
go ament᷑ dolores aliquando. Sed caue
immunditiã anima mea sub tutore dõ
meo dõ patrũ nr̃oꝵ & laudabili & suꝑ¬
exaltato in omĩa secula. Caue immundi¬
tiã neq enĩ nunc ᷤ misereor. Sed tunc in
theatris congaudebã amantib cũ sese

Expanded text:
lamitates illae hominum vel antiquae vel lamitates illae hominum vel antiquae vel falsae sic agantur, ut qui spectat non doleat; abscedit inde fastidiens et reprehendens: si autem doleat, manet intentus, et gaudens res? Certe omnis homo gaudere vult. An cum miserum neminem esse libeat, libet tamen esse misericordem; quod quia non sine dolore est, hac una causa amantur dolores? Et hoc de illa vena amicitiae est. Sed quo vadit? quo fluit? Utquid decurrit in torrentem picis bullientis aestus in manes tetrarum libidinum, in quos ipsa mutatur et vertitur per nutum proprium de coelesti serenitate detorta atque dejecta? Repudietur ergo misericordia? Nequaquam. Ergo amentur dolores aliquando. Sed cave immunditiam, anima mea, sub tutore Deo meo, Deo patrum nostrorum, et laudabili et superexaltato in omnia saecula ; cave immunditiam. Neque enim nunc non misereor; sed tunc in theatris congaudebam amantibus, cum sese
Abbreviated transcription (Latin):
misccłia mea quanto felle mͥ suauitatem
illã. & quãbonus asꝑsisti. quia & amatꝰ
sũ. & ꝑueni occulte ad uinculũ fruendi.¬
& conligabar letꝰ erũnosis neacib ut ce¬
derer uirgis ferreis arclentib zeli. &
suspitionũ. & timoꝵ & irarũ. atq rixarũ.
Rapiebant me spectacula teatrica. plena
imaginib miseriarũ mearũ. & fomitib
ignis mei. Quid ẽ qđ ibi homo uult dolere¬
cũ spectat luctuosa & tragica. quȩ tamen
ipse pati nollo: Ꝙ tamen pati uult eoc
eis dolorẽ spectator. & dolor ipse ẽ uolup¬
tas eiꝰ. Quid ẽ nisi miserabilis insania :
Hã eo magis eis mouet᷑ quisq quo minus
a talib affectib sanus ẽ: quã quã cũ ipse
patit᷑ miseria. cũ aliis cõpatit᷑ misclia
dici sol&. Sed qualis tandẽ miscłia in reb
in reb fictis & scenicis: Non enĩ ad subue¬
niendũ ꝓuocat᷑ aucditor. sed tantũ ael do¬
lencdũ inuitat᷑: & actori earũ imaginũ
amplius fau&. cũ amplius dol&. Eͦ si ca¬

Expanded text:
icordia mea, quanto felle mihi suavitatem illam, et quam bonus aspersisti! quia et amatus sum, et perveni occulte ad vinculum fruendi,et conligabar laetus aerumnosis nexibus, ut caederer uirgis ferreis ardentibus zeli et suspicionum et timorum et irarum atque rixarum. Rapiebant me spectacula theatrica plena imaginibus miseriarum mearum et fomitibus ignis mei. quid est, quod ibi homo uult dolere luctuosa et tragica, quae tamen pati ipse nollet? et tamen pati uult ex eis dolorem spectator et dolor ipse est uoluptas eius. quid est nisi miserabilis insania? nam eo magis eis monetur quisque, quo minus a talibus affectibus sanus est, quamquam, cum ipse patitur, miseria, cum diis compatitur, misericordia dici solet. in rebus fictis et scenicis? Non enim ad subveniendum provocatur auditor; sed tantum ad dolendum invitatur: et actori carum imaginum amplius favet, cum amplius dolet. Et si ca
Abbreviated transcription (Latin):
circumstrepebat me undiq sartago
flagitiosoꝵ amoꝵ. Hondũ amabã. & ama¬
riamabã: & secretiore indigentia ode¬
rã me minꝰ indigentẽ. Querebã qͥd amarẽ
amans amari. & oderã securitatẽ & uiã
sine muscipulis. qm̃ fames mͥ erat intꝰ ab
interiori cibo te ipso ds̃ m̃s. & ea fame ñ
esuriebã : sed erã sine desiderio alimentoꝵ
incorruptibiliũ. non qͥa plenꝰ eis erã. sed qͦ
inanior: eo fastidiosior.. & ideo ñ bene uale¬
bat anima mea. & ulcerosa ꝓiciebat se fo¬
ras miserabilit᷑. scalpi auida contactu
sensibiliũ. Sed si ñ haberent animã. non
utiq amarent᷑. Amare & amari dulce
mihi erat. magis si & amantis corpore
fruerer. Uenã igit᷑ amicitiȩ comquina¬
bã sordib concupiscentiȩ. candorẽq eiꝰ
obnubilabã de tartaro libidinis. & tam̃
fedus atq in honestus. elegans & urbanus
esse gestiebã. habundanti uanitate. Rui
etiã in amorẽ quo cupiebã capi. Ds̃ m̃s.

Expanded text:
circumstrepebat me undique sartago llagitiosorum amorum. nondum amabam et amare amabam et secretiore indigentia oderam me minus indigentem. quaerebam quid amarem, amans amare, et oderam securitatem et uiam sine muscipulis, quoniam famis mihi erat intus ab interiore cibo, te ipso, deus meus, et ea fame non esuriebam, sed eram sine desiderio alimentorum incorruptibilium, non quia plenus eis eram, sed quo inanior, fastidiosior. et ideo non bene ualebat anima mea et ulcerosa proiciebat se foras, miserabiliter scalpi auida contactu sensibilium. sed si non, haberent animam, non utique amarentur. amare et amari dulce mihi erat magis, si et amantis corpore fruerer. uenam igitur amicitiae coinquinabam sordibus concupiscentiae candoremque eius obnubilabam de tartaro libidinis, et tamen foedus atque inhonestus, elegans et urbanus esse gestiebam abundanti uanitate. rui etiam in amorem, quo cupiebam capi. deus
Abbreviated transcription (Latin):
ñ a dõ factũ sed apͥncipib tenebrarũ geni¬
tũ. ut pars dĩ quȩ in eoꝵ menbris captiua re¬
nebat᷑ copiosius & habundantius in terra te.¬
neret᷑. & isto mͦ creatũ cũ masculi & feminȩ
pͥncipes tenebrarũ concubuissent. & fetꝰ suos
maiori principi tenebrarũ declissent & ille
om̃s comediss& : & cũ sua coniuge concubuis¬
s&e. atq ita ex illa adã generass&. ligans in
illo magnã partẽ lĩ quȩ ligata fuerat in om¬
nib fetib principũ tenebrarũ quos ei man-

Expanded text:
principibus tenebrarum genitum, at pars dei, quae in eorum membris captiua tenebatur, copiosius et abundantius in terra teneatur, et isto modo creatum, cum masculi et feminae principes tenebrarum concubuissent et fetus suos maiori principi tenebrarum dedissent t, et ille omnes comedisset et cum sua coniuge concubuisset atque ita ex illa Adam generasset, ligans in illo magnam partem dei, quae ligata fuerat in omnibus fetibus principum tenebrarum. quos ei man
Abbreviated transcription (Latin):
uerũ etiã quȩ nescimꝰ. siue quȩ iã orta sunt.
siue quȩ ad huc oriri poterunt heretica uenena
uitemꝰ. Huius autẽ iã sit uoluminis finis. quem
ꝓpterea uobis antequã totũ hoc opꝰ ꝑficerem
credidi eẽ mittendũ. ut eũ qͥcũq legeritis. ad
id qđ restat implendũ. qđ tamen magnũ eẽ
cernitis. me orationib ur̃is adiuuetis. Gła¬

Expanded text:
verum etiam quae nescimus, sive quae jam orta sunt, verum etiam quae nescimus, sive quae jam orta sunt, sive quae adhuc oriri poterunt, haeretica venena vitemus. Hujus autem sit jam voluminis finis, quod propterea vobis, antequam totum hoc opus perficerem, credidi esse mittendum, ut illud quicumque legeritis, ad id quod restat implendum, quod tam magnum esse cernitis, me orationibus adjuvetis
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ contra ista sentiat catholica eccłia qd̃ a me
dicendũ putasti. suꝑfluo querit᷑. cũ ꝓpt̾ hoc
scire sufficiat eã contra istas sentire. nec aliqͥd
eor in fidẽ quẽquã debere recipere. Quomͦ aute
quȩ contra hȩc ueritas hab&e asserenda uł defen-¬
dencda sint. modulũ operis hunis eoccedit. sed
multũ adiuuat cor fidele. nosse qͥd credendũ ñ sit:
etiã si disputandi facultate id refutare ñ possit.
Om̃is itaq xp̃ianꝰ catholicus ista ñ deb& credere.
sed ñ om̃is qͥ ista ñ credit: consequent̃ iã deboe
se xp̃ianũ catholicũ uł putare uł dicere. Pos¬
sunt enĩ & hereses aliȩ quȩ in hoc opere nr̃o cõ¬
memoratȩ ñ sunt uł eẽ uł fieri. quarũ aliquam
quisquis tenuerit xp̃ianꝰ. catholicus ñ ẽ. Quid
gͦ faciat hereticũ deinceps reqͥrendũ ẽ. ut cum
hoc dño adiuuante uitamꝰ. non solũ ea quȩ scimꝰ

Expanded text:
enim contra ista sentiat catholica Ecclesia, quod a me enim contra ista sentiat catholica Ecclesia, quod a me dicendum putasti, superfluo quaeritur: cum propter hoc scire sufficiat eam contra ista sentire, nec aliquid horum in fidem quemquam debere recipere. Quomodo autem quae contra haec veritas habet, asserenda ac defendenda sint, modulum operis hujus excedit. Sed multum adjuvat cor fidele, nosse quid credendum non sit, etiamsi disputandi facultate id refutare non possit. Omnis itaque christianus catholicus ista non debet credere: sed non omnis qui ista non credit, consequenter debet se christianum catholicum jam putare vel dicere. Possunt enim et haereses aliae, quae in hoc opere nostro commemoratae non sunt, vel esse vel fieri, quarum aliquam quisquis tenuerit, christianus catholicus non erit. Quid ergo faciat haereticum, deinceps requirendum est: ut, cum hoc Domino adjuvante vitamus, non solum ea quae scimus,
Abbreviated transcription (Latin):
locoꝵ suoꝵ obscuritate fugientes. Iã uͦ illud
qđ habent tuȩ litterȩ ut omĩa om̃ino dicamꝰ
qͥb heretici a ueritate dissentiunt: etiã si
omĩa scirẽ facere ñ possẽ. St̃ enĩ heretici
qł fatendũ ẽ. qͥ singulis uł ñ multo ãplius
dogmatib oppugnant regulã ueritatis. sicut
macedoniani uł fotiniani atq alii qͥcũq ita
sese habent. Illi autẽ ut ita dixerĩ fabulones.
id. ẽ. qͥ fabulas uanas easdẽq longas ꝓliocasq
contexunt. tã multis clogiatib falsis pleni
sunt. ut ipsi quoq illa numerare ñ possint. aut
difficillime possint. Hũ quã ulli alieno ulla
heresis facile sic innotescit ut suis. unde nec earũ
quas cõmemoraui omĩa doginata me diocisse
uł didicisse ꝓfiteor. Quis enĩ ñ uicleat qͣntã
res ista operã. & quã multas litteras flagit& :
Nec ideo tam̃ parũ ꝓdest. errores istos qͦs huit
operi: inteaui lectos cognitosq uitare. Quid

Expanded text:
locorum suorum obscuritate fugientes. Jamvero illud locorum suorum obscuritate fugientes. Jamvero illud quod habent tuae litterae, ut omnia omnino dicamus, quibus haeretici a veritate dissenomnia scire non possum? Sunt enim haeretici, quod fatendum est, qui singulis, vel non multo amplius, dogmatibus oppugnant regulam veritatis: sicut Macedoniani vel Photiniani, atque alii quicumque ita se habent. Illi autem, ut ita dixerim, fabulones, id est, qui fabulas vanas easdemque longas perplexasque contexunt, tam multis falsis dogmatibus pleni sunt, ut ipsi quoque illa numerare non possint, aut difficillime possint. Nec ulli alieno ulla haeresis facile sic innotescit, ut suis: unde nec earum quas commemoravi, omnia dogmata me dixisse vel didicisse profiteor. Quis enim non videat quantam res ista operam, et quam multas litteras flagitet? Nec ideo tamen parum prodest errores istos, quos huic operi intexui, lectos cognitosque vitare. Quid
Abbreviated transcription (Latin):
qͥa nullus eoꝵ quoꝵ de hacre scripta legi om̃s
posuit. quandoqͥdẽ inueni apud aliũ quas apud
aliũ ñ inueni. & rursus apud istũ quas ille ñ po¬
suit. Ego autẽ ꝓpterea plures quã ipsi posui.
qͥa collegi ex om̃ib quas om̃s apud singulos ñ
inueni. additis etiã his quas ipse recolens apud
ullũ eoꝵ inuenire ñ potui. Unde merito credo
nec me posuisse om̃s. qͥa nec om̃s qͥ de hacre scrip¬
sert legere potui. neq hoc quẽ quã eoꝵ uideo
stcsse qͦs legi. Postremo etiã si oñs forsitan
posui. qđ ñ puto: utrũ om̃s sint nescio. Et ideo
qđ uis me loquente finiri. ñ saltẽ potest me cog
& forte habebis aliqͥd melius quã hoc nr̃m.
quãuis nec ipsũ lic&e hominẽ doctissimũ. om̃s
hereses arbitrer incdagare potuisse. Et certe
abeloitas nr̃ȩ regionis hereticos quantũ exi¬
stimo ille nesciuit. sic forte & alios in obscu¬
rissimis locis reconditos. eiusq notitiã ipsa

Expanded text:
quia nullus eorum quorum de hac re scripta legi, omnes quia nullus eorum quorum de hac re scripta legi, omnes posuit: quandoquidem inveni apud alium, quas apud alium non inveni; et rursus apud istum, quas ille non posuit. Ego autem propterea plures quam ipsi posui, quia collegi ex omnibus, quas omnes apud singulos non inveni, additis etiam quas ipse recolens apud ullum illorum invenire non potui. Unde merito credo nec me posuisse omnes; quia nec omnes qui de hac re scripserunt, legere potui, neque hoc quemquam eorum video fecisse quos legi. Postremo etiamsi omnes forsitan posui, quod non puto, utrum omnes sint utique nescio. Et ideo quod vis me loquente finiri, non saltem potest me cognt forte habebis melius aliquid quam hoc nostrum: quamvis nec ipsum, licet hominem doctissimum, omnes haereses arbitrer indagare potuisse. Et certe Abeloitas nostrae regionis haereticos, quantum existimo, ille nescivit: sic forte et alibi alios in obscurissimis locis reconditos, ejus notitiam ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
yrsus ñ sit qđ eis oporteat secła natiuitate
dimitri. sed eos ꝓpterea baptizari. ut rege¬
neratione adoptati admittant᷑ ad regnũ
d̃ de bono in melius translati. ñ ista reno¬
uatione ab aliquo malo obligationis uete¬
ris absoluti. Nã etiã sinon baptizent᷑. pro¬
mittunt eis extra regnũ qͥdẽ dĩ. sed tam̃
ȩternã & beatã quandã uitã suã. Ipsũ qͦq adã
dicunt etiã si ñ peccassoe fuisse corpore
moriturũ. neq ita mortuũ merito culpȩ.
sed conditione naturȩ. Obiciunt᷑ eis alia
ñ nulla. sed ista st̃ maxrime ex qͥb intelligunt᷑
etiã illa uł cuncta uł pene cuncta pendere.
cce quã multas cõmemorauimꝰ hereses.
nec tam̃ modũ tuȩ postulationis ĩpleui¬
mꝰ. Ex quo enĩ ap̃iana religio ut uerbis
tuis utar hereditatis ꝓmissȩ nom̃ accepit
quȩ hereses ortȩ sint. quomͦ cõmemorare om̃s
potui. qͥ om̃s nosse ñ potui : Qđ ideo existimo.

Expanded text:
prorsus non sit quod eis oporteat secunda nativitate prorsus non sit quod eis oporteat secunda nativitate dimitti; sed eos propterea baptizari ut, regeneratione adoptati, admittantur ad regnum Dei, de bono in melius translati, non ista regeneratione ab aliquo malo obligationis veteris absoluti: nam etiamsi non baptizentur, promittunt eis extra regnum quidem Dei, sed tamen aeternam et beatam quamdam vitam suam. Ipsum quoque Adam dicunt, etiamsi non peccasset, fuisse corpore moriturum, neque ita mortuum merito culpae, sed conditione naturae. Objiciuntur eis et alia nonnulla, sed ista sunt maxime, ex quibus intelliguntur etiam illa vel cuncta, vel pene cuncta pendere. Ecce quam multas commemoravimus haereses, nec tamen modum tuae postulationis implevimus. Ex quo enim christiana religio, ut verbis tuis utar, haereditatis promissae nomen accepit, quae haereses ortae sint, quomodo commemorare omnes potui, qui omnes nosse non potui? Quod ideo existimo,
Abbreviated transcription (Latin):
qͥs facit ȩccłia siue ꝓ infidelib & doctrinȩ dĩ
resistentib ut conuertant᷑ ad dm̃. siue ꝓfide¬
lib ut augeat᷑ in eis fides & ꝑseuerent in ea.
hȩc qͥppe ñ ab ipso accipere seda seipsis ho¬
mines habere contendunt. gr̃am dĩ qua libe¬
ram̃ ab impietate dicentes secłm merita nr̃a
dari. Qđ quidẽ pelagius in episcopali udicio
palestino dãpnari metuens. dãpnare cõpulsud
ẽ. sed in posteriorib suis scriptis hoc inuenit᷑
docere. In id etiã ꝓgrediunt᷑. ut dicant uitã
iustoꝵ in hoc secło nullũ om̃ino habere pet¬
catũ. & exx his ecclesiã dĩ in hac mortalitate
ꝑficiant. ut sit om̃ino simne macula & sine ru¬
a quasi ñ sit ap̃i ecclesia hȩc quȩ toro ter¬
rarũ orbe clamat ad dm̃. dimitte nob̾ debi¬
ta nr̃a. Paruulos etiã negant scdm̃ adã car¬
nalit̾ natos. contagiũ mortis antiquȩ pͥma
natiuitate contrahere. Sic enĩ eos sine ullo
peccati originalis uinculo asserunt nasci. ut

Expanded text:
 doctrinae Dei resistentibus, ut convertantur ad eum, sive pro fidelibus, ut augeatur in eis fides, et perseverent in ea. Haec quippe non ab ipso accipere, sed a seipsis homines habere contendunt, gratiam Dei qua liberamur ab impietate, dicentes secundum merita nostra dari. Quod quidem Pelagius in episcopali judicio Palaestino damnari metuens, damnare compulsus est; sed in posterioribus suis scriptis hoc invenitur docere. In id etiam progrediuntur ut dicant vitam justorum in hoc saeculo nullum omnino habere peccatum, et ex his Ecclesiam Christi in hac mortalitate perfici, ut sit omnino sine macula et ruga: quasi non sit Christi Ecclesia quae toto terrarum orbe clamat ad Dominum: Dimitte nobis debita nostra. Parvulos etiam negant secundum Adam carnaliter natos, contagium mortis antiquae prima nativitate contrahere. Sic enim eos sine ullo peccati originalis vinculo asserunt nasci, ut
Abbreviated transcription (Latin):
entiã confitent᷑ qua ignorantia pellit᷑. cari.¬
tatẽ autẽ dari negant qua pie uiuit᷑. ut scilic&
cũ sit dĩ donũ scientia quȩ sine caritate inflait
ñ sit dĩ donũ ipsa caritas quȩ ut scientia ũ

Expanded text:
entiam confitentur, qua ignorantia pellitur, carientiam confitentur, qua ignorantia pellitur, caritatem autem dari negant, qua pie uiuitur, I ut scilicet, cum sit dei donum scientia, quae sine caritate inflat, non sit dei donum ipsa carit
Abbreviated transcription (Latin):
sine me nihil potestis facere. Deniq pelagut
a fr̃ib increpatꝰ. qđ nihil tribuer& adiuto¬
rio gr̃ȩ clĩ ad eiꝰ mandata facienda. corret¬
tioni eoꝵ hactenꝰ cessit ut ñ eã libero arbi¬
trio p̃poner&. sed infideli calliditate subpo¬
ner&. dicens ad hoc eã dari hominib ut que
facere ꝑ liberũ iubent᷑ arbitriũ. facilius
possint implere ꝑ gr̃am. Dicendo utiq ut fa¬
cilius possint. uoluit credi etiã si difficilius.
tam̃ posse homines sine adiutorio gr̃ȩ diuine
facere iussa diuina. Illã uͦ grãm cłiꝰ sine qͣ nihil
boni possumꝰ facere ñ ẽẽ dicunt nͥ in libero
arbitrio. qđ nullis suis p̾cedentib meritis al
illo accepit nr̃a natura. ad hoc tantũ ipso ad¬
iuuante᷑ ꝑ suã legẽ atq doctrinã. ut discamꝰ
quȩ facere & quȩ sperare debeamꝰ. Non autẽ
ad hoc ꝑͣ donũ sp̃s sti. ut quȩ didicerimꝰ eẽ faci¬
enda faciamꝰ. ac ꝑ hoc diuinitꝰ nob̃ dari sci¬

Expanded text:
sine me nihil potestis facere. denique Pelagius a fratribus increpatus, quod nihil tribueret adiutorio gratiae dei ad eius mandata facienda, correctioni eorum hactenus cessit, ut non eam libero arbitrio praeponeret, sed infideli calliditate subponeret, dicens ad hoc eam dari hominibus, ut quae facere per liberum iubentur arbitrium facilius possint implere percilius possint, voluit credi, etiamsi difficilius, tamen posse homines sine gratia divina facere jussa divina. Illam vero gratiam Dei, sine qua nihil boni possumus facere, non esse dicunt nisi in libero arbitrio, quod nullis suis praecedentibus meritis ab illo accepit nostra natura. Ad hoc tantum ipso adjuvante per suam legem atque doctrinam, ut discamus quae facere et quae sperare debeamus, non autem ad hoc, per donum spiritus sui ut quae didicerimus esse facienda faciamus. ac per hoc diuinitus nobis dari sci
Abbreviated transcription (Latin):
partĩ rep̃hendendo. partĩ defendendo. qd̾ legi
posset ⁊ deberet. oꝑabar: ⁊ duo iam uolumina
absoluerã. retͣctatis õib libͥs meis. quoꝵ nume¬
rũ nesciebã: eosq. rc.xxiͫ. iiiͦ. esse cognoui. Resta
uocant. E plurimas iã epłarũ legebã. s adhuc nich
iñ dictauerã. cũ me etiã isti iuliani libri occupare
plicuero. qͥntoq respondõ: si tres ñ suꝑuenerint.
asponosi dñs uoluerit. ⁊ qd̾ poscis inciꝑe: simul
distributis. Hoc iõ insinuaui scitati tuȩ. ut qnͣ
tũ desid̾iũ tͥ ẽ sum̃di qd̾ poscis. tanto flagͣntiꝰ ã dño
mͥ poscas aduitoriũ. qͦ seruiã laudabili studiotuo.
atq utilitati eo qͥb id existimas ꝓfu̾tũ. dñe fince¬
rit̃ dilectissime fr̃. Cõm̃do itm ꝑlatorẽ. ⁊ negoti¬
ĩ ꝓpt̃ qd̾ eõ ꝑrexit. Cũ cognoueris apud quẽ agn¬
dũ sit: peto ne pigeat adiuuare. Non enĩ pos¬

Expanded text:
partim reprehendendo partim defendendo, quod legi partim reprehendendo partim defendendo, quod legi posset et deberet, operabar. et duo iam uolumina absolueram retractatis omnibus libris meis, quorum numerum nesciebam eosque CCXXX et duos esse cognoui: restabuocant. et plurimas iam epistularum legeram, sed adhuc nihil inde dictaueram. cum me etiam isti Iuliani libii occupare plicauero quintoque respondero, si tres non superuenerint, dispono, si dominus uoluerit, et, quod poscis, incipere simul distributis. Hoc ideo insinuo sanctitati tuae, ut, quantum tibi desidenum est sumendi, quod poscis, tanto flagrantius a domino mihi poscas adiutorium, quo seruiam laudabili studio tuo atque utilitati eorum, quibus id existimas profuturum, domine sinceriter dilectissime frater. commeudo iterum perlatorem  quod eo perrexit. cum cognoueris. apud quem agendum sit, peto, ne pigeat adiuuare; non enim pos
Abbreviated transcription (Latin):
amĩtiari cepit aduentꝰ. aliqͥd scͥberẽ. Hoc aũ feci
t uicłem utrũ iã deb̾em opꝰ ipsũ aggredi. ⁊ indetͥ
aliqͥd mitt᷑e: uͥ ꝯsid̾ares tanto esse difficiliꝰ qͣnto
us efficibreuiꝰ. S ne hoc qͥde potui talib curis
siꝑuenientib : a qͥb om̃ino clissimulare ñ possẽ.
lame ⁊ ab eo qd̾ habebã in manib aũtert̃. Hoc
autẽ ẽ uͥ respondeolibͥs iuliani qͦs octo edidit pꝰt
sr alipiꝰ. ñ dũ õs descͥpserat. cũ oblata occasiõe nolu¬
t p̃terire. ꝑ quãm̃ qͥnq tͣnsmisit. ꝓmittens alioᷤ. nͦ
ato esse misfurũ : ⁊ multũ instans ne respondere
diferrẽ. Cinꝰ instantia coactꝰ sũ remissiꝰ agere quã
agebã ut oꝑi utq ñ deessẽ. uni dieb. alt̾i noctib.¬
qntũ mͥ aliis occupat iõĩb hine atq hinc uenire ñ
aesistentib parceret᷑. agebã uͦ rem plurimũ ne¬
cessariã. Nam retractabã opuscula mea. ⁊ si quid
in eis me offenderet. uł alios posset offendere.

Expanded text:
scriberem. hoc autem feci, ut uiderem. utrum iam deberem opus ipsum adgredi et inde tibi aliquid mittere. ubi considerares tanto esse difficilius, quanto uis effici breuius. sed ne hoc quidem potui talibus curisa quibus omnino dissimulare non possem; nam me et ab eo, quod habebam in manibus. auerterunt. Hoc autem est, ubi respondeo libris IuJiani. quos octo edidit postfrater Alypius, nondum omnes descripserat, cum oblatam occasionem noluit praeterire, cito se esse missurum, et multum instans ne respondere differrem. Cujus instantia coactus sum remissius agere quod agebam; ut operi utrique non deessem, uni diebus, alteri noctibcupationibus hinc atque inde uenire non desistentibus parceretur. agebam uero rem plurimum necessariam; nam retractabam opuscula mea et. si quid in eis me offenderet uel alios posset offendere,
Abbreviated transcription (Latin):
uis etiã responderi cõmemoratis heresib.
qdđ ille ñ fecit. Ego uͦ hoc uolo magis facere
si & ds̃ uelit. unde possit om̃is heresis &
quȩ nota ẽ & quȩ ugnota uitari. & unde
recte possit quecũq innotuerit iudicari.
Non enĩ om̃is error heresis ẽ: quãuis om¬
nis heresis quȩ in uitio ponit᷑ nͥ errore
aliquo heresis ẽẽ ñ possit. Quid enĩ faci¬
at hereticũ regulari quadã diffinitione
cõprehendi sicut ego existimo aut om̃ino
ñ potest aut difficillime potest. qđ in p̃ro¬
cessu huius oꝑis declarabit᷑. si ds̃ rexerit
atq ad id qđ intendo ꝑduxerit dispositi¬
onẽ meã. Quid autẽ ꝓsit ipsa inqͥsitio. etiã¬
siñ potuerimꝰ cõprehendere quomͦ sit dif¬
finentꝰ hereticus. suo loco uidendũ atq
dicendũ ẽ. Nã si hoc cõprehendi potuerit.
qͥs ñ udeat utilitas quanta sit : Erunt gͦ
primȩ partes operis huiꝰ de heresib quȩ

Expanded text:
vis etiam responderi commemoratis haeresibus: vis etiam responderi commemoratis haeresibus: quod ille non fecit. Ego vero hoc magis volo facere, si et Deus velit, unde possit omnis haeresis, et quae nota est, et quae ignota, vitari; et unde recte possit quaecumque innotuerit, judicari. Non enim omnis error haeresis est; quamvis omnis haeresis, quae in vitio ponitur, nisi errore aliquo haeresis esse non possit. Quid ergo faciat haereticum, regulari quadam definitione comprehendi, sicut ego existimo, aut omnino non potest, aut difficillime potest: quod in processu hujus operis declarabitur, si Deus rexerit, atque ad id quod intendo, perduxerit disputationem meam. Quid autem prosit ipsa inquisitio, etiamsi non potuerimus comprehendere quomodo sit definiendus haereticus, suo loco videndum atque dicendum est: nam si hoc comprehendi potuerit, quis non videat utilitas quanta sit? Erunt ergo primae partes operis hujus de haeresibus, quae
Abbreviated transcription (Latin):
reinec laudandȩ nec uituperandȩ nec
affirmandȩ aut defetdende. sed aperier¬
dȩ indicandȩq sufficer&e. cũ ferme centũ
philosophos nominass&. quoꝵ ñ om̃s insti¬
tuerunt hereses ꝓprias. qm̃ nec illos ti¬
cendos putauit qui suos magistros sine ulla
dissensione secuti st̃. Nr̃ uͦ epiphanius ꝙ¬
prius ep̃c ab hinc ñ longe humanis reb eas¬
ẽptꝰ. de octoginta heresib loquens.sex libi
etiã ipse conscripsit. hẏstorica narrations
comemorans omĩa. nulla disputatione ad¬
uersus falsitatẽ ꝓ ueritate decertans. Breues
sane sunt hi libelli. & si in unũ librũ redi¬
gant᷑. nec ipse erit nr̃is. uł alioꝵ quibuslã
ibris longitudine cõparandus. huiꝰ breuitatẽ
si fuero in cõmemorandis heresib imitatꝰ.
qͥd a me breuius postulare uł exspectare
re cũ hoc fecero. Uidebis enĩ in eo qđ supͣ
uis fieri. quantomagis qd̃ ego: Tunamq
quauis breuit̃. ꝑstricte atq sũmatĩ. tam̃

Expanded text:
rei nec laudandae, nec vituperandae, nec rei nec laudandae, nec vituperandae, nec affirmandae aut defendendae, sed aperiendae indicandaeque sufficeret; cum ferme centum philosophos nominasset: quorum non omnes instituerunt haereses proprias; quoniam nec illos tacendos putavit, qui suos magistros sine ulla dissensione secuti sunt. Noster vero Epiphanius Cyprius episcopus, abhinc non longe humanis rebus exemptus, de octoginta haeresibus loquens sex libros etiam ipse conscripsit, historica narratione memorans omnia, nulla disputatione adversus falsitatem pro veritate decertans. Breves sane sunt hi libelli, et si in unum librum redigantur, nec ipse erit nostris vel aliorum quibusdam libris longitudine comparandus. Hujus brevitatem si fuero in commemorandis haeresibus imitatus, quid a me brevius postulare vel exspectare e, cum hoc fecero. Videbis enim in eo quod supvis fieri; quanto magis quod ego? Tu namque, quamvis breviter, perstricte atque summatim, tamen
Abbreviated transcription (Latin):
lib& poni heresis. & qͥd contra teneat eccłua
catholica. quantũ instructione̾ satis ẽ suba
Ecce iterũ mittis in longũ. ñ qͥa dici ista
breuit̃ siue ñ ualent siu̾e ñ debent. sed qͥa
tã multa sunt ut quãlib& breuit̾ dicenda
multas litteras flagitent. Tu autẽ. ut
siquis aliquã obiectionẽ aut conuictionẽ
uberius. plenius ac planius nosse uoluerit
ad opulenta & magnifica uolumina trais¬
mittat᷑. quib a diuersis & p̾cipue inqͥs
a beatitudine tua in hoc ipso constat ela
boratũ. Quȩ cũ dicis: unũ quasi cõmonitoriũ
de his om̃ib te desiderare significas Au¬
di ergo unde cõmonearis qͥd petas. Opinio¬
nes om̃ium philosophoꝵ qui sectas uarias
condiderunt: usq ad tẽpora sua neq enim
plus poterat sea ñ paruis uoluminib qͥda
celsus absoluit. nec recdarguit aliquẽ. sed
tantũ qͥd sentiroe aperuit᷑ ea breuitate
sermonis.: ut tantũ adhiber& eloqͥi qͣntũ

Expanded text:
libet haeresis poni, et quid contra teneat Ecclesia libet haeresis poni, et quid contra teneat Ecclesia catholica, quantum instructioni satis est, subdi. Ecce iterum mittis in longum: non quia dici ista breviter sive non valent, sive non debent; sed quia tam multa sunt, ut quamlibet breviter dicenda multas litteras flagitent: tu autem ut vsi quis aliquam objectionem aut convictionem uberius, plenius, ac planius nosse voluerit, ad opulenta et magnifica volumina transmittatur, quibus a diversis, et praecipue, inquis, a Veneratione tua in hoc ipsum constat esse elaboratum. Quae cum dicis, unum quasi commonitorium de his omnibus te desiderare significas: audi ergo unde commonearis quid petas. Opiniones omnium philosophorum, qui sectas varias condiderunt, usque ad tempora sua neque enim plus poterat, sex non parvis voluminibus quidam Celsus absolvit. Nec redarguit aliquem, sed tantum quid sentirent aperuit, ea brevitate sermonis, ut tantum adhiberet eloquii, quantum
Abbreviated transcription (Latin):
diũ. atq dixisti. & omĩa om̃ino qͥb aueri¬
tate dissentiunt. Deinde ad didisti. quȩ eti
ã baptismũ habeant quȩue ñ habeant. &
post qͦs baptiz& nec tam̃ rebaptiz& eccłi̾a.
qualit̃ suscipiat uenientes & qͥd singulis
lege. auctoritate atq ratione respondeat.
Hec omĩa cũ queris ut exponant᷑ ame.
Umiror luculentũ ingeniũ tuũ tot tantarũq
rerũ & sitire ueritatẽ & fastidiũ iã timen¬
do poscere breuitatẽ. Sed uidisti etiã ipse
qͥd hoc loco possẽ tuȩ huiꝰ epłe cogitare. &
quasi uigilant̃ occurristi cogitationi meȩ
dicens. Hec me tantȩ beatitudo tua cre¬
dat ineptiȩ. ut ñ aspiciã quantis & quã
ingentib uoluminib opus sit. ut possinit
ista dissolui. Uerũ hoc ego fieri ñ eocspecto.
icl enĩ multiplicit᷑ factũ ẽẽ ñ dubito. & tan¬
quã consiliũ subiciens quomͦ possit & serua¬
ri breuitas & ueritas pandi. adiungis ea

Expanded text:
dium, atque dixisti: Et omnia omnino, quibus a veridium, atque dixisti: Et omnia omnino, quibus a verita quaeve non habeant; et post quas baptizet, nec tamen rebaptizet Ecclesia: qualiter suscipiat venientes; et quid singulis lege, auctoritate, atque ratione respondeat. Haec omnia cum quaeris ut exponantur a me, miror luculentum ingenium tuum, tot tantarumque rerum et sitire veritatem, et fastidium jam timendo poscere brevitatem. Sed vidisti etiam ipse quid hoc loco possem tuae hujus epistolae cogitare; et quasi vigilanter occurristi cogitationi meae, dicens: Nec me tantae Beatitudo tua credat ineptiae, ut non inspiciam quantis et quam ingentibus voluminibus opus sit, ut possint ista dissolvi. Verum hoc ego fieri non exspecto: id enim multipliciter factum esse non dubito. Et tanquam consilium subjiciens, quomodo possit et servari brevitas, et veritas pandi, adjungis ea
Abbreviated transcription (Latin):
alioꝵ fr̃m qͦs tͥ in hanc rẽ fideles socioᷤ potu¬
eris inuenire: orationib adiuuandũ. Qđ ut
fiat: has ipsas primas huiꝰ laboris mei par¬
tes. ubi ẽ eͦt᷑iam p̾locutio. curaui caritati¬
tuȩ in auxilio dñi ac celerasmit tendas. ut
ꝓpt̾ illa quȩ restante noueritis quantũ ꝓ me
orare debeatis. quicũq nosse potueritis a me
iã fuisse susceptũ hoc tã grande negotium.
qd a me desideratis impleri. Petis gͦ qđ tuȩ
indicant litterȩ quas ad me declisti cũ pri¬
mũ a me petere ista cepisti. ut exxponã bre
hereses fuerint. sint. qͦs errores intulerint.
inferant. qͥd aduersus catholicã eccłiã sen¬
serint. sentiant. de fide. de trinitate. de
baptismo. de penitentia. de homine xxp̃o. de
dõ xp̃o. de resurrectione. de nouo & uete¬
ri testamento. Il l a ᷤ ᷤ autẽ inqͥsitiones tuas
in immensũ ꝓcedere cũ uideres. putasti cu¬
iusdã generalitatis adhibendũ ẽẽ conpen-¬

Expanded text:
fratrum, quos tibi in hanc rem fideles socios potueris invenire, orationibus adjuvandum. Quod ut fiat, has ipsas primas hujus laboris mei partes, ubi est ista praelocutio, curavi tuae Charitati in auxilio Domini accelerare mittendas: ut propter illa quae restant, noveritis quantum pro me orare debeatis, quicumque nosse potueritis, a me jam fuisse susceptum hoc tam grande negotium, quod a me desideratis impleri. Petis ergo quod tuae indicant litterae, quas ad me dedisti, cum primum a me petere ista coepisti ut exponam breviit, quae haereses fuerint, sint; quos errores intulerint, inferant; quid adversus catholicam Ecclesiam senserint, sentiant, de fide, de Trinitate, de Baptismo, de poenitentia, de homine Christo, de Deo Christo, de resurrectione, de Novo et Vetere Testamento. Istas autem inquisitiones tuas in immensum procedere cum videres, putasti cujusdam generalitatis adhibendum esse compen
Abbreviated transcription (Latin):
pulsaturũ quantũ sat. ẽ: nͥ & hunc effectũ
munere diuinȩ inspirationis accepero.
In hoc gͥ opere qđ te uehement̾ urgente in dĩ
uoluntate suscepi. cernis me ut id ꝑagã non
tã crebrescentib ad me tuis petitionib eẽ¬

Expanded text:
pulsaturum quantum sat est, nisi et hunc affectum pulsaturum quantum sat est, nisi et hunc affectum munere divinae inspirationis accepero. In hoc igitur opere, quod te vehementer urgente in Dei voluntate suscepi, cernis me ut id peragam non tam crebrescentibus ad me tuis petitionib
Abbreviated transcription (Latin):
ut de heresib aliqͥd scribã dignũ lectione
cupientiũ doginata deuitare contraria
fallentia : scias me olĩ longe antequã pete.¬
res facere cogitasse atq fuisse facturũ. nͥ
diligent̃ considerans quale quantũq id eẽt
ultra uires meas e̾ẽ sentirẽ. Sed qm̃ fateor
nullũ mͥ ut te institisse poscendo. in ipsa tam̃
molesta instantia tua etiã tuũ nom̃ atten¬
di & diaci. Aggrediar. & faciã ad̃ uult
deus. Hoc enĩ dm̃ uelle confido. si me ad huiꝰ
operis terminũ misericordi fauore ꝑdu¬
xerit. ut ꝑ ministeriũ linguȩ meȩ tanta
huius rei difficultas aut ostendat᷑ tantũ¬
mͦ. aut ipso etiã plenius adiuuante tol¬
lat᷑. Quoꝵ duoꝵ. qđ priore loco posui iam
diu ẽ ut animo uoluo ac reuoluo. & qua¬
dã meditatione contueor. Qđ autẽ postea
dixi non me accepisse confiteor. & utrũ
dũ hoc ago ut efficiã. dũ peto. dũ quero.
dũ pulso. sim fortasse accepturꝰ ignoro.
Scio me tam̃ nec petiturũ nec quesiturũ ac

Expanded text:
ut de haeresibus aliquid scribam dignum lectione cupientium dogmata devitare contraria fallentia; scias me olim longe antequam peteres, facere cogitasse, atque fuisse facturum, nisi diligenter considerans quale quantumque id esset, ultra vires meas esse sentirem. Sed quoniam fateor nullum mihi, ut te, institisse poscendo; in ipsa tam molesta instantia tua etiam tuum nomen attendi, et dixi: Aggrediar, et faciam quod vult Deus. Hoc enim Deum velle confido, si me ad hujus operis terminum misericordi favore perduxerit, ut per ministerium linguae meae tanta hujus rei difficultas aut ostendatur tantummodo, aut ipso etiam plenius adjuvante tollatur. Quorum duorum, quod priore loco posui, jam diu est ut animo volvo ac revolvo, et quadam meditatione contueor: quod autem postea dixi, non me accepisse confiteor; et utrum dum hoc ago, ut efficiam, dum peto, dum quaero, dum pulso, sim fortasse accepturus ignoro: scio me tamen nec petiturum, nec quaesiturum ac
Abbreviated transcription (Latin):
mante non mirabile atq lauclabile: At
ista om̃ia dĩ mei dona sunt. non mͥ ego
dedi hȩc. & bona sunt. &e hȩc omia ego.
Bonus ergo ẽ qui fecit me: & ipse ẽ bonũ
meũ. & illi eoculto bonis om̃ib qͥb etiã
puer erã. Hoc enĩ peccabã qđ non in ipso
sed in creaturis eius. me atq ceteraͥs.
uoluptates. sublimitates. ueritates que¬
rebã : atq ita irruebã in dolores. confu¬
siones. errores. Gr̃as tibi dulcedo mea
& honor m̃s. & fiducia mea ds̃ ins. Gr̾as
tibi de donis tuis. sed tu michi ea serua.
Ita enĩ seruabis me. & augebunt᷑ & ꝑfi.¬
cient᷑ quȩ dedisti mihi. & ero ipse tecũ.
quia & ut sim tu dedisti michi.
SE CUNDUS

Expanded text:
mante non mirabile atque laudabile? at mante non mirabile atque laudabile? at ista omnia dei mei dona sunt, non mihi ego dedi haec: et bona sunt et haec omnia ego. bonus ergo est qui fecit me, et ipse est bonum meum et illi exulto bonis omnibus, quibus etiam puer eram. hoc enim peccabam, quod non in ipso, sed in creaturis eius me atque ceteras uoluptates, sublimitates, ueritates quaere-bam, atque ita inruebam in dolores, confusiones, errores. gratias tibi, dulcedo mea et honor meas et fiducia mea, deus meus, gratias tibi de donis tuis; sed tu mihi ea serua. ita enim seruabis me, et augebuntur et perficientur quae dedisti mihi, et ero ipse tecum, quia et ut sim tu dedisti mihi. SECVNDVS