comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
inungua. premptum ẽ :
quod ialum ẽ propriũ
menciendi : In ipsccrũ autẽ
quae dicuntur conside¬
ratione rerum tantum t̃¬
ẽ. quec in re quisq foella¬
tur siue menticctur : ut cũ
fclli quam mentiriminus
sit mcclum quantũ ꝑtin&
ad hominis uoluntatem
tantum longe sit tolerabi
hus in his quȩ a religione
sunt s e iuncta mentiri
quam in hissine quorũ fi¬
de uel notitia dr̃ colinon
potest stelli quodut inlus¬
tr&ur exemplis Intue¬
amur quacle sit siquispi¬
am dũmentitur uiuere
nunti& aliquẽ mostuum.
& alius dũ stellitur cre¬
dact iterum istũ: potest
quã lib& longa tempora
moriturum: Non ne illo
modo mentiri. quac isto
modo felli in conpcora¬
biliter prestat: multoq:
minores mali ẽ in illum
errorem aliquem in dece¬
re quec̃ in istum ab aliquo
Inquibus dam paruo. in
quibus decmnullo malo
Inquibus dam nonnul¬
lo &icmbono fallimur:
nam megno malo fallitur
homo cum hoc noncre¬
dit quod aduitcm ducit
a&erncem : uel hoc credit
quod admostem ducit ae¬

Expanded text:
ngua promptum est; quod malum est proprium mentientis. In ipsarum autem quae dicuntur consideratione rerum tantum interest, qua in re quisque fallatur sive mentiatur, ut cum falli quam mentiri minus sit malum, quantum pertinet ad hominis voluntatem; tamen longe tolerabilius sit in his quae a religione sunt sejuncta, mentiri, quam in iis sine quorum fide vel notitia Deus coli non potest, falli. Quod ut illustretur exemplis, intueamur quale sit, si quispiam dum mentitur, vivere nuntiet aliquem mortuum; et alius dum fallitur, credat iterum Christum post quamlibet longa tempora moriturum: nonne illo modo mentiri quam isto modo falli imcomparabiliter praestat, multoque minoris mali est in illum errorem aliquem inducere, quam in istum ab aliquo in quibusdam parvo, in quibusdam nullo malo, in quibusdam nonnullo etiam bono fallimur. Nam magno malo fallitur homo, cum hoc non credit quod ad vitam ducit aeternam, vel hoc credit quod ad mortem ducit ae
Abbreviated transcription (Latin):
accipientes &icc̃ quod illi
non habuerunt: cer¬
tac̃ scũtiã qua essent desua.
sempiterna : &num quã
casura stebili tacte secun¬
sitactis crecctor atque
modercctori dõ : ut quõ
non tota multitudo an¬
gelorum dm̃ deserendo
perierat : eccq̃: perierat
inꝑp&ua ꝑditione re¬
maner & : que autem cum
dõ illa deserente ꝑstite¬
rat : de succ cestissimcce
cognita semꝑ futura feli

Expanded text:
accipientes etiam, quod illi accipientes etiam, quod illi non habuerunt, certam scientiam, qua essent de sua sempiterna et nunquam casura stabilitate secusitatis creatori et moderatori ut quoniam non tota multitudo angelorum Deum deserendo perierat, ea quae perierat in perpetua perditione remaneret, quae autem cum Deo, illa deserente, perstiterat, de sua certissime cognita semper feli
Abbreviated transcription (Latin):
erybit quac̃ mendatio con¬
tegit. si nouit ipse quid
uerũ sit sed hoc fcellitꝰ
quod putat sibi suum non
obeẽ mendatiũ cũma.¬
gis foccienti quac̃ pacien¬
ti obsit omne peccatum.
AUIII Uerũ hic difficilima
& latebrosissima gigni¬
tur questio. dequac iam
grandem librũ cumres¬
pondendinos necessi¬
ut rũ cdoffitiũ hominis
iustiꝑtinect aliquando

Expanded text:
errat quam mendacio conerrat quam mendacio contegit, si novit ipse quid verum sit: sed in hoc fallitur, quod putat sibi suum non obesse mendacium; cum magis facienti quam patienti obsit omne peccatum.um. Verum hic difficillima et latebrosissima gignitur quaestio, de qua jam grandem librum, cum respondendi necessiutrum ad officium hominis justi pertineat aliqua
Abbreviated transcription (Latin):
hil obsit. uerũ &icc̃prosit
aliquid: sed diligentius
considerat aueritate :
cũ aliud nihil sit errare
quac̃ uerũ putcre quod
stel sum ẽ. ftel sumue quod
uerũ ẽ uel cestum habere
pro incerto . Incertũ uero
ꝓcesto siue falsum siue sit
uerũ Idq: tams it inanimo
deforme atq: indecens
quã pulchrũ & decorũ ẽẽ
sentimus uel in loquendo
non. profecto & ob hoc ip¬
sum ẽ uita misera ista qua
uiuimus quod ei nonnum¬
quac̃ ut non admittatur
error ẽ necesscrius: Absit
ut talis sit illa uita. ubi ẽ
animae nostrue ipsa ueri¬
tas uita ubi nemo fallit fal¬
liturnemo hic autem ho¬
mines fcellunt atq: falluntur
miseriores que sunt mentien¬
do feellunt quã cũmentienti¬
b: credendo scelluntur usq: ad¬¬
eo. tamen soctionalis natu¬
rec refugit falsitatẽ. & quan¬
tũ potest deuitat errorem
amant fallere : Non enim
sibi quimentitur uid&ur
errare sed dium iner¬
rorẽ mittere credentem
sibi & ineccre quidem ñ

Expanded text:
hil obsit, verum etiam prosit hil obsit, verum etiam prosit aliquid. Sed diligentius considerata veritate, cum aliud nihil sit errare, quam verum putare quod falsum est, falsumque quod verum est; vel certum habere pro incerto, incertumve pro certo, sive falsum, sive sit verum; idque tam sit in animo deforme atque indecens, quam pulchrum et decorum esse sentimus, vel in loquendo,non : profecto et ob hoc ipsum est vita misera ista qua vivimus, quod ei nonnunquam, ut non amittatur, error est necessarius. Absit ut talis sit illa vita, ubi est animae nostrae ipsa veritas vita: ubi nemo fallit, fallitur nemo. Hic autem homines fallunt atque falluntur; miserioresque sunt cum mentiendo fallunt, quam cum mentientibus credendo falluntur. Usque adeo tamen rationalis natura refugit falsitatem, et quantum potest devitat errorem, amant fallere. Non enim sibi qui mentitur videtur errare, sed alium in errorem mittere credentem sibi. Et in ea quidem re non
Abbreviated transcription (Latin):
dem quere & nescienti
sciens. &errantinon er¬
rans rectaratione p̃poni¬
tur. Indiuersis autem reb:
idẽ cumiste sciat alia ille
alic & iste utiliora illemi¬
nus utilia uel &ic̃ noxice
quis non inẽis quȩ ille scit
ei prȩferat nescientem :
sunt enim quȩ dam nesci¬
re quac̃ scire sit melus : Itẽ¬
ꝓfut non nullis errare ali
quando sed inuia pedum
non inuia morum. Nam¬
& nobis ipsis contigit ut in
quod cc̃bibio fallemur & ñ
iremus ꝑ eum locum ubi ope¬
riens transitum nostrum donati
manus armata sub sede¬
rat: Atq: itac factum ẽ: ut
eo quo tendebamus ꝑ deui
um circuitũ ueniremus: cog¬
nitisq: insidiis eorũ nos
gractulanur errasse atq:
inde gratias a geremus dõ
quis ergo uiatorem sic er¬
rantem sic non errantila¬
tronip̃ponere dubitauent
& fortasse ideo apud illũ sum¬
mũ po&am loquens quidã
miser amctor : ut uidiin¬
quid ut perii ut me mcclus
abstulit error : quõ & ẽ er¬
rorbonus qui non solũ ni¬

Expanded text:
demque re et nescienti demque re et nescienti sciens, et erranti non errans, recta ratione praeponitur. In diversis autem rebus, id est, cum iste sciat alia, ille alia; et iste utiliora, ille minus utilia, vel etiam noxia: quis non in eis quae ille scit, ei praeferat nescientem? Sunt enim quaedam quae nescire quam scire sit melius. Itemque nonnullis errare profuit aliquando, sed in via pedum, non in via morum. Nam nobis ipsis accidit ut in quodam bivio falleremur, et non iremus per eum locum ubi opperiens transitum nostrum Donatistarum manus armata subsederat: atque ita factum est ut eo quo tendebamus, per um circuitum veniremus; cognitisque insidiis illorum, nos gratularemur errasse, atque inde gratias ageremus Deo. Quis ergo viatorem sic errantem sic non erranti latroni praeponere dubitaverit? Et fortasse ideo apud illum summum poetam loquens quidam miser amator, Ut vidi inquit, ut perii, ut me malus abstulit error! quoniam est et error bonus, qui non solum ni
Abbreviated transcription (Latin):
sesidant& c&era huius¬
modi : sed bonarum &
madarum rerum causces
nosse debimus: & hid
hactenus quectenus eccs
homini in ac uita errori¬
b: erumnis. que plenis¬
simec adeosdem errores
& erumnas euccdendas
nosse conceditur. Ad il¬
lcm quippe felicitatem
tendendum ẽ : ubi nulla
quatiamur erumna: Nul¬
loerrore ftllamur : Nam
si causcce corporalũ motio¬
num noscendȩ nobis essent
nullas magis nosse quam
nostrae ualitudinis debe¬
remus. Cum uero eis igno¬
raptis medicos quacerimꝰ
quis non uideat: quod de
secr&is cceli terrae nos
lateut quanta sit pacien¬
tic nesciendum:AUIL
quanta possumus Ciuiri ca¬
uendus sit Non solũ inma¬
ioribus uerũ &i aminmino¬
ribus rebus : nec nis iterũ
ignorantia possit errari:
Non ẽ tamen consequens.
ut continuo err& quis quis
aliquid nescit : sed siquid
exaestimat scire quod nes¬
cit: prouero quippe adꝓ¬
bat falsum quod erroris ẽ¬
propriũ uerũ tamen inqua
re quisque err& inter. ẽ
plurimum: Naminuna ea.¬

Expanded text:
esidant. et caetera hujusmodi: sed bonarum et malarum rerum causas nosse debemus, et id hactenus, quatenus eas homini in hac vita erroribus aerumnisque plenissima, ad eosdem errores et aerumnas evadendas nosse conceditur. Ad illam quippe felicitatem tendendum est, ubi nulla quatiamur aerumna, nullo errore fallamur. Nam si causae corporalium motionum noscendae nobis essent, nullas magis nosse quam nostrae valetudinis deberemus. Cum vero eis ignoratis, medicos quaerimus, quis non videat quod de secretis coeli et terrae nos latet, quanta sit patientia nesciendum? quanta possumus cura cavendus sit, non solum in majoribus, verum etiam in minoribus rebus, nec nisi rerum ignorantia possit errari; non est tamen consequens ut continuo erret quisquis aliquid nescit, sed quisquis se existimat scire quod nescit: pro vero quippe approbat falsum, quod est erroris proprium. Verumtamen in qua re quisque erret, interest plurimum. Nam in una ea
Abbreviated transcription (Latin):
piet quõ cause
cognoscendo sunt rerũ
bonarũ & mclccrum :
quantũ uicce satis ẽ que
nos ꝑducat adregnum:
ubi erit uita sine morte.
sine errore ueritas. sine
ꝑ turbatione felicitas.
nequaquam dubitccre
debemus rerũ q̃: cd nos
ꝑtinent bonarũ causcm
non ẽẽ : nisi bonitatẽ di:
mcdccrũ uero ab inmutac¬
bilibono deficientẽ boni
mutabilis uoluntatem ÷
prius angeli : hominis
postece¬

Expanded text:
is, quoniam causae cognoscendae sunt rerum bonarum et malarum, quantum viae satis est quae nos perducat ad regnum, ubi erit vita sine morte, sine errore veritas, sine perturbatione felicitas: nequaquam dubitare debemus, rerum quae ad nos pertinent bonarum causam non esse nisi bonitatem Dei; malarum vero ab immutabili bono deficientem boni mutabilis voluntatem, prius angeli, hominis poste
Abbreviated transcription (Latin):
tuste felsum aliquid dice¬
re nonnum quã honum
piũq opus ẽe conten¬
dat mihi autem uid&ur
peccatum quidem ẽe om¬
ne mendatium sed mul¬
tũ inter eẽ quo animu
& dequib: rebus quisq:
mentiatur: Non enim
sic peccat qui consuendi
quomodo ille qui nocen¬
di uoluntate mentit̃.
Aut uero tantũ quiuiato¬
rem mentiendo in diuer¬
sumitermittit: quantũ
is quiuiam uitie menda¬
tio fellente deprauat:
Nemo scne mentiens iu¬
dican duẽ qui dicit fed sum
quod putat uerũ: quõ
quantũ in ipso ẽ non fal¬
lit ipse sed ftllitur non
itaq: mendatii. sed ali¬
quanto temeritctis ar¬
guendus ẽ qui falso in¬
cautius credita proue¬
e contrario quantũ in ip¬
soẽ ille mentitir qui
dicit uerũ quod putat fal¬
sum: quantũ enim adani¬
mumeius adtin&. quia.
quod nonsentit hoc
dicit: Non uerum dicit.
quac̃ uis uerũ inueniat.
eẽ quod dicit. Nec ullo
modo liber ẽ amenda¬
tio quiore nesciens ue¬
rũ loquitur sciens autẽ
uoluntate mentitur :

Expanded text:
tura falsum aliquid dicere, nonnunquam bonum piumque opus esse conten Mihi autem videtur peccatum quidem esse omne mendacium, sed multum interesse quo animo et quibus de rebus quisque mentiatur. Non enim sic peccat ille qui consulendi, quomodo ille qui nocendi voluntate mentitur: aut vero tantum nocet qui viatorem mentiendo in diversum iter mittit, quantum is qui viam vitae mendacio fallente depravat. Nemo sane mentiens judicandus est, qui dicit falsum quod putat verum: quoniam quantum in ipso est, non fallit ipse, sed fallitur. Non itaque mendacii, sed aliquando temeritatis arguendus est, qui falsa incautius credita pro vee contrario, quantum in ipso est, ille mentitur, qui dicit verum quod putat falsum. Quantum enim ad animum ejus attinet, quia non quod sentit hoc dicit, non verum dicit, quamvis verum inveniatur esse quod dicit: nec ullo modo liber est a mendacio, qui ore nesciens verum loquitur, sciens autem voluntate mentitur.
Abbreviated transcription (Latin):
uerentiã uobis dico sic
non ẽ inter uos quis quãe
sapiens qui possit fratrẽ
suũ iudicare : sed frater
cũ fratre iudicat᷑ & hoc
apud infideles : nam&¬
hic poss& putacri iuditiũ.
habere ceduersus alte¬
rũ non ẽẽ ꝑeccatũ : sed
tantũ modo id extra ec¬
clesiã uelle iudicari
nisi secutus ad iunger&
ut dicer& iustũ sehabe¬
re negotiũ sed iniquita¬
tẽ sepacti quã uell&
a se iuditium sententia
remoueri continuo ta¬
libus cogitactionibus
uel excusationibus oc¬
currit adque ait : qua¬
re non magis iniquita¬
tẽ patimini: quacre
non potius fraudami¬
ni: ut ced illud redecctur
quod dñs ait. si quis uo¬
luerit tunicam tuccm
tollere & iuditio tecũ con¬
tendere demitte illi &
pallum. & alio loco qui
abstulerit inquid tuce
nob rep&ere: prohibuit
itaque suos de seculccri

Expanded text:
uerentiam uobis dico. sic non est inter uos quisquam sapiens, qui possit inter fratrem suum iudicare? sed frater cum fratre iudicatur, et hoc apud infideles? sahic posset putari judicium habere adversus alterum non esse peccatum, sed tantummodo id extra Ecclesiam velle judicari, nisi secutus adjungeret:ut diceret justum se habere negotium, sed iniquitatem se pati, quam vellet a se judicum sententia removeri; continuo talibus cogitationibus vel excusationibus occurrit, atque ait: Quare non magis iniquitatem patimini? quare non potius fraudamini? Ut ad illud redeatur, quod Dominus ait, Si quis voluerit tunicam tuam tollere, et judicio tecum contendere, dimitte illi et pallium ; et alio loco, Qui abstulerit, inquit, tua, noli repetere . Prohibuit itaque suos de saeculari
Abbreviated transcription (Latin):
niteat: satis alienus . ẽ
a fide : qui ad agendã pȩ¬
ex¬
tis spectat: metuendumẽ
Nedũ sperat mis eđiã inci¬
ceintur dicentes: pax
paxt& non ẽ pax : cum
ignominia igitur curat
contritionẽ : qui peccante
non legitime paenitent e
promittit securitatẽ: si¬
nicrimine corregit : non
dubium quod moriens ad
a &ernã transeat requiẽ:

Expanded text:
illa. Satis alienus est a fide, qui ad agendam poeexspectat. Metuendum est ut dum sperat misericordiam, inciinia, dicentes pax, pax, et non est pax. Cum ignominia igitur curat contritionem, qui peccanti et non legitime poenitenti promittit securitatem. ni crimine corrigit, non dubium quod moriens ad aeternam transeat requiem.
Abbreviated transcription (Latin):
cito corregitur culpa:
uȩ
qcito cognoscitur : tar¬
dius autẽ sanatur uulnꝰ:
quodiam putrescentib:
membris. longo tẽpore

Expanded text:
im corrigitur culpa que cito cognoscitur, tardius autem sanatur vulnus quod iam putrescentibus membris longo post tempore
Abbreviated transcription (Latin):
sicut commune uindi¬
cant utrius que propa¬
ginenis ed in considera¬
tione seminum quȩ ñ
concepta pereunt: &¬
ipsi penitus obmut escunt
Animã quippe humanam
cestum ẽ a &ernitatem
in ipso conditionis suȩ
munere percepisie
que ne cesse . ẽ. ut corpus
in quohic quantulũ cũq:
tempus uixerit in re¬
surrectione recipiat
Quis ergo dicat anima¬
ta semina profluxisse¬
siue illa que non cipiun¬
tur: siue que naturali
in lusione funduntur
quod omnis sapiens ui¬
d& quam sit ab surdum
& oratione omnimo dis
alienum his ergo pro¬
positionibus de animȩ
originae partes se
inuicem uincunt : quia
una quequae earũ cũ
alienam propositionẽ
distruit ipsa non ual&
adstruere quod propo¬
nit obhoc dehac ques¬
tione cautius querendũ
ẽ maximacequia ascĩs
uiris nihil certius defi¬
nitũ. ẽ nec scãrũ scrip¬
turarum auctoritate
manifestius pronunti¬
atur : illud tenendũ ẽ
paruulorum animas
ne xui peccati oririna¬

Expanded text:
sicut communem uindisicut communem uindicant utriusque propagationem. Sed in cοnsideratione seminum quae non concepta pereunt, et ipsi penitus obmutescunt. Animam quippe humanam certum est aeternitatem in ipso conditionis suae munere percepisse, quae necesse est ut corpus in quo hic quantulumcumque tempus uixerit, in resurrectione recipiat. Quis ergo dicat animata semina profluxissesiue illa quae concipiuntur, siue quae nocturna inlusione funduntur? Quod omnis sapiens uidet quam sit absurdum et a ratione omnimodis alienum. His ergo propositionibus de animae origine partes se inuicem uincunt, quia unaquaeque earum cum alienam propositionem destruit, ipsa non ualet adstruere quod proponit. Ob hoc de hac quaestione cautius quaerendum est: maxime quia a sanctis uiris nihil certius definitum est, nec sanctarum Scripturarum auctoritate manifestius pronuntiatur. Illud tamen tenendum est: paruulorum animas nexu peccati origina
Abbreviated transcription (Latin):
eius uacriae hẽbentur
opiniones uerũ tam̃
sine ad furtmandi pre¬
sumptione quid inde
patrum disputatio sen¬
serit referamus intest
quos sc̃issimus fulgenti¬
us incertã de acquestio¬
ne sic profest. sententi¬
ponenda sunt utrum
inquid sicut caronas¬
centium sic omnis ani¬
mace ex adam uenire
credantur. an nouȩ
ficnt ex parentibus
propagentur quoce
questio in definiendo
difficilis ẽ : quia con¬
trariis obiectionibus
sstruitur Nam illi qui
nouas animas dicunt
singulis corporibus cre
ncuillis opponi cȩperit . cur
anima paruuli que non
propagatur . ut ccro
cum carne originalis
pecati teneatur consor¬
tio. Num quid in iustus
est ds̃ ut cum carnens
mittat animam in
ignem adernum que
cum carne non hab&
commune ꝓeccctum
Noc cum illis opponitr.
omnino defitiunt: At
contra illi qui ad serunt
animas cum ipsis corpo¬
ribus propagari possunt
quidem in paruulis ius¬
tum dĩ iuditium firma¬
re : Vt commune habe¬
ant peccatum originale

Expanded text:
eius uariae habentur eius uariae habentur opiniones. Verum tamen, sine adfirmandi praesumptione, quid autem inde Patrum disputatio senserit, referamus. Inter quos sanctissimus Fulgentius incertam de hac quaestione sic profert sententiponenda sunt: "Vtrum, inquit, sicut caro nascentium, sic omnes animae ex Adam uenire credantur, an nouae fiant et ex parentibus minime propagentur?" Quae quaestio in definiendo difficilis est, quia contrariis obiectionibus destruitur. Nam illi qui nouas animas dicunt singulis corporibus dari, cum illis opponi coeperit cur anima paruuli, quae non propagatur, ut caro, cum carne originalis peccati teneatur consortio "numquid iniustus est Deus, ut cum carne mittat animam in ignem aeternum, quae cum non habent commune peccatum", hoc cum illis opponitur omnino deficiunt. At contra illi qui asserunt animas cum ipsis corporibus propagari, pοssunt quidem in paruulis iustum Dei iudicium firmare, ut commune habeant peccatum originale,
Abbreviated transcription (Latin):
Aut exaqua humorem
Aut flatum exaere:
Aut calorem exigne
sed quicc his omnibus.
Car& : appar& ecc In¬
de non ẽẽ qđ acũ illis
nihil probatur habe¬
re commune: unde
praua quibus damcre¬
ditur eẽ corporeaquȩ
proid addĩimaginem
facta ẽ ut & sibi in com¬
mutcbilis ut ds̃ e& ta
men incor porea ut ds̃¬
exister&: si enĩ corpo¬
recc̃ credimus animã
ergo & dm̃ credimus
habere corporeã for¬
mam qui ecndem ad suã
condidit similitudinẽ
huius autem partes non¬
nullu& erum tres eẽ
dixerunt : Rationabi¬
le irascibile & concu¬
piscibile ratonabile
ꝑ quod in uisibilia conspi¬
cit : ira scibile ꝑ quodim¬
p&us ircce suae emen¬
dat & corrigit: Con¬
cupiscibile ꝑ quã con¬
cupiscentiam carnis
spiritale uir tute con¬
cupiscit : cuius domici¬
hum quidam inpectore
ẽe uoluerunt : quidam
uero in capitis arceeã¬
in habitare dixeruNł.
tam quã incaelo recto
sed ec̃ periomnes astus
infusam discurrere di¬
cunt: deorigine autẽ

Expanded text:
aut ex aqua humorem, aut ex aqua humorem, aut flatum ex aere, aut calorem ex igne; sed quia his omnibus caret, apparet eam inde non esse, quia cum illis nihil probatur habere commune. Vnde praue a quibusdam creditur esse corporea, quae pro id ad Dei imaginem facta est ut etsi non incommutabilis ut Deus esset, tamen incorporea ut existeret. Si enim corpoream credimus animam, ergo et Deum credimus habere corpoream formam, quia eandem ad suam condidit imaginem. Huius autem partes nonnulli ueterum tres esse dixerunt: rationale, irascibile et concupiscibile. Rationale, per quam inuisibilia conspicit; irascibile, per quod impetus irae suae emendat et corrigit; concupiscibile, per quam concupiscentiam carnis spiritali uirtute conpescit. Cuius domicilium quidam in pectore esse uoluerunt, quidam uero in capitis arce eam habitare dixerunt, tamquam in caelo rectorsed eam per omnes artus infusam discurrere dicunt. De origine autem
Abbreviated transcription (Latin):
simae autem sp̃m ani¬
mam esse : euangelista
testatur quia animã
quicm xp̃s in carnem
suscepit sp̃m nominauit:
Nã cum dixiss& dr̃s
potestatem habeo ponẽ¬
di animã meam: quam
sine dubio tunc posuit
quando incruce incli
ma sp̃s esse potest: Non
tamen omnis sp̃s anima:
tamen anima non est
ipsam autem animam
aii ignem. Alii sangui¬
nem esse dixerurit alii
incorpoream nec habe¬
re ullam figuram : Non¬
nulli quo que eandem
diuinde. naturae eẽ par¬
tem impiate meritate
crediderunt : Nos autem
eandem non ignem uel
sanguinem sed incorpo¬
ream dicimus eẽ inpas¬
sibilem atque inmuta¬
bilem: carentem pon¬
dere figurȩ siue colore:
NEC credimus partem
sed creaturam esse dĩ:
Nec desubstantia di
uel dequalib& subiacẽ¬
ti el imentorum mate¬
ria sed exnihilo fuisse
creatam: Nam ut ait.
quidã sieam ds̃ deseme¬
tipso fecis s& ne qua quã
uitiosa uel mutabilis
uel misera ess&: Itaem si
exelimentis ẽ& uisibili¬
bus facta haber& utiq
exterra soliditatem.

Expanded text:
sime autem spiritum animam esse euangelista testatur, quia animam quam Christus in carne suscepit spiritum nominauit. Nam cum dixisset Dominus: Potestatem habeo ponendi animam meam, quam sine dubio tunc posuit, quando in cruce, inclima spiritus esse potest, non tamen omnis spiritus anima. tamen anima non est; Ipsam autem animam alii ignem, alii sanguinem esse dixerunt, alii incorpoream nec habere ullam figuram. Nonnudivinae naturae esse partem impia temeritate crediderunt. 101. Nos autem eamdem non ignem, vel sanguinem, sed incorpoream dicimus, passibilem, atque mutabilem, carentem pondere, figura siue colore. Nec credimus partem sed creaturam esse Dei, nec de substantia Dei uel de qualibet subiacentí elementorum materia, sed ex nihilo fuisse creatam. Nam, ut ait quidam, si eam Deus de semetipso fecisset, nequaquam uitiosa, uel mutabilis, uel misera esset. Item, si ex elementis esset uisibilibus facta, haberet utique ex terra soliditatem,
Abbreviated transcription (Latin):
ditare memorantꝰ ⁊
& hec quidẽ dũ mul¬
tiplici constent ap¬
pellatione : non ta¬
men ita diuiduntꝰ
insubstantia sicut in
nomine: nequia eadẽ
omni vuna .ẽ. anima
q: dũ contemplatur
sp̃s. ẽ: dũ sentit sen¬
sus ẽ : dums apit animꝰ
est dum recor datur
memoria ẽ dũ mebra
uegitat anima ẽ: & mo¬
do sapit : modo disipit:
modo remotis paulis ꝑ
curis corporis sopore
delinita qui escit: Rur¬
sũ commutata ad contẽ¬
plandas rerũ imagi¬
nes protinus excitata
Iuser animam en
SPM HOCDOCTORES
DIRFERRE:
ixerunt : quod ani¬
mauita ẽ hominis :

Expanded text:
ditata rememorantur. ditata rememorantur. Et haec quidem dum multiplici constent appellatione, non tamen ita diuiduntur in substantia sicut in nomine, quia eadem omnia una est anima. Quae dum contemplatur, spiritus est; dum sentit, sensus est; dum sapit, animus est; dum recordatur, memoria est; dum membra uegetat, anima est, et modo sapit, modo desipit, modo remotis paulisper curis corporis sopore delinita quiescit, rursusque commota ad contemplandas rerum imagines protinus excitata Inter animam et spiritum hoc doctores differre dixerunt, quod anima ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
Liactantius distinguere
filo sophos quos damita
ex istimat : quidaminquid
aiunt : Aliud ẽe animã
qua uiuimus : aliud ani¬
mam quo sentimus & sa¬
pimus unde & ualente
incorpore animũ non¬
num quã animus perit
sicut accedere demen¬
tibus sol& : Aiunt quoq:
animã morte soporari
animũ somno : obhoc in¬
de putant ẽẽ diuersum.
proeoquod actionis offi¬
tio separantur: qui uero
utrumq: in differenter
ac cipiunt ueratius sic
argumentantur quod
neque uiuere sine sensu
possumus : nec sentire
sine uita: ld circo ne¬
quac quam posse dicunt¬
eẽ diuersum quod semi¬
nime separatur: sed idẽ
unũ & uiuendi habere
uigorem : & sentiendi
perfrui rationem ⁊¬
& dũ sint utrumq
unum uaria. sum¬
sere uocabula pro
diuersi tate affec
tur: sic animus
pars eius dẽ animae
ẽ quo sentitur & sa¬
pitus : sicut & mens
eiusdẽ portio ẽ pro
quia omnis ratio in¬
tellegentia que per¬
cipitus: sicut uolup¬
tas qua intellecta
consentiantur: si cuc
memoria quae me¬

Expanded text:
Lactantius distinguere philosophos quosdam ita existimat: "Quidam, inquit, aiunt aliud esse animam qua uiuimus, aliud animum quo sentimus et sapimus". Vnde et ualente in corpore anima, nonnumquam animus perit, sicut accidere dementibus solet. Addunt quoque animam morte soporari, animum somno. Ob hoc inde putant esse diuersum pro eo quod actionis officio separantur. Qui uero utrumque indifferenter accipiunt ueracius sic argumentantur: quod neque uiuere sine sensu possumus nec sentire sine uita. Idquaquam posse esse divisum quod a se minime separatur. Sed idem unum, et vivendi habere vigorem, et sentiendi perfrui ratione; et dum sunt utraque unum, varia sumpsere vocabula, pro diversitate effecttur, sic animus pars ejusdem animae est, quo sentitur et sapitur; sicut et mens ejusdem portio est, per quam omnis ratio intellegentiaque percipitur; sicut uoluntas, qua intellecta consentiuntur; sicut memoria, qua me
Abbreviated transcription (Latin):
nemo hab& ut animam
suam ponat proamicis su¬
is: ibi autem quis explc&
quã ̃ coherendo super&
erit sanitas

Expanded text:
et, quam ut animam suam quis ponat pro amicis suis . Ibi autem quis explicequam vel coercendo superet umma sanitas
Abbreviated transcription (Latin):
ed sit aliquando hu¬
Pius uoluminis finis qđ
ipse uideris utrũ enchri¬
dion uel apellacredebe¬
ccs uel habere: ego tcm̃
cum spernen dec tucc in
xp̃o studior non putecrẽ
bona d&e credens inccd¬
iutorio nr̃i redemptoris¬
ac sƿercns teque in eius
membris plurimũ dili¬
gens librum adte sicut
ualui utincm tem quõ-¬
modum quam prolixum.
defide & spe & caritate

Expanded text:
ed sit aliquando hujus voluminis finis, quod ipse videris utrum Enchiridion vel appellare debeas, vel habere. Ego tamen cum spernenda tua in Christo studia non putarem, bona de te credens in adjutorio nostri Redemptorac sperans, teque in ejus membris plurimum diligens, librum ad te, sicut valui, utinam tam commodum quam prolixum, de Fide, Spe et Charitate
Abbreviated transcription (Latin):
dicaris: ueniens. enim
xp̃s incorpore tãquã
reũ se constituit: & iu¬
dechominũ hominib
adudicandũ se p̃buit
Sic que mitis & paciens
dũ iudicatus . ẽ uicit
Duia nihil in eo dignum
quod iudicaretur ꝓopu¬
lus perseutor inuenit
unde & proph&a ad¬
dñs loquitur. Sur¬
ge & contende iuditio
aduersus montes & au¬
diant colles uocẽ tuam
Audiant montes iuditi¬
um dñi & fostia funda¬
menta terrae. quiaiu¬
ditia dñi cum populo suo
& cũisrł diiudicabitur
populus ms̃ quid feciti¬
bi aut quid molestus fui
tibi responde mihi quia
aeduxite d&erra aegip¬
ti& dedomo seruienti¬
um liberauite & misi¬
& aaron & mariam
Vbi ostenditbenefitia
& prȩstita dñi inpopu¬
lũ suũ : & contra haec ad¬
uersus eũ malceorũ &
qui iuxta & eiꝰ populo
uenturũ sit : de in de sub¬
iungit. Audite trib:
quis approbauit illud ÷
adhuc ignis indomo
ipputhes auri imiquita¬
inquit eis qm̃ recesser
ame uastabuntur quia
p̃uaricati sunt inme
ego redemi eos. & ips̃lo¬

Expanded text:
Veniens enim Christus in corpore, tanquam reum se constituit, et judex hominum hominibus judicandum se praebuit, sicque mitis, et patiens, dum judicatus est, vicit, quia nihil in eo dignum, quod judicaretur, populus persecutor invenit. 2. Unde et propheta, adDominus loquitur surge contende iudicio adversum montes et audiant colles vocem tuam audiant montes iudicium Domini et fortia fundamenta terrae quia iudicium Domini cum populo suo et cum Israhel diiudicabitur populus meus quid feci tibi et quid molestus fui tibi respoeduxi te de terra Aegypti et de domo seruientium liberaui te. utruet Aaron, et Mariam? Ubi ostendit beneficia Domini praestita in populum suum, et contra haec adversus eum mala eorum. Et quid juxta haec eidem populo venturum sit, deinde subjungit: Audite, tribus, quis approbabit illud? adhuc ignis in domo impii, thesauri iniquitainquit, eis, quia recesserunt a me; vastabuntur, quia praevaricati sunt in me. Ego redemi eos; et ipsi lo
Abbreviated transcription (Latin):
cat. propt̃ quod dicimus
dimitte nobis debita nra
sic̃ & nos dimittimus de¬
bitorib nr̃is : uerũ etiã
ne peccemus ut regat ꝓpt̃
quod dicimus ne inferas
intemptationẽ. ille ro¬
gandus ẽ cui dicitur in
ꝓscclmo Dñs inlumina¬
timebo ut inluminatio
detrachat ignoranticẽ :¬

Expanded text:
cat, propter quod dicimus, Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris; verum etiam ne peccemus ut regat, propter quod dicimus, Ne nos inferas in tentationem ; ille rogandus est, cui dicitur in Psalmo, Dominus illumina; ut illuminatio detrahat ignorantiam,
Abbreviated transcription (Latin):
iudam &hierusalem in unũ
conuerti debere &crucir
signum surcipere quod ꝑ
duo ligna significatum est
Hec sunt duoligna quae
illauidua alienigina ad
quã morer&ur ubinon
solum ligni nomine: sed
&iam & numero lignorum
signum cricis exprersumẽ¬

Expanded text:
Judam et Jerusalem in unum Judam et Jerusalem in unum converti debere, et crucis signum suscipere, quod per duo ligna significatum est. Haec sunt duo ligna quae illa vidua alienigena, adquam moreretur. Ubi non solum ligni nomine, sed etiam et numero lignorum signum crucis expressum
Abbreviated transcription (Latin):
utique crucis. & alibi &
erit inquid dñs nomina¬
tus insignum ccernum
quod non aufer&ur. quod
ta significare uoluit de
nium innationibus ubi os¬
tendit. quod eleuato signo
crucis gentes ad euruem¬
sent atq: crederent:
cuius sacrae crucis glo¬
ria ita . ẽ & in psalmis p̃¬
dicta. dicite innationib
dñs regnauit aligno. de
quitur gladius excccutus
ẽ & limatus ut cedat uicti¬
mas exacutus es qui moues
sceptrum filii mei suc cidifa
lignũ & dedieum ad leuigan¬
dũ ut teneatur manu:
quo testimonio & filius dĩ¬
crucifixus ostenditur. &
crucis eius signũ suscipien¬
tum ab omnib uoce diui¬
na pronuntiatur cuius
crucis figuram deduobus
lignis compositã. Idem hie¬
gechiel itafiguraliter p̃¬
notat dicens. factus ẽ ser¬
mo dñĩ adme dicens. & tu
fili hominis sume tibi lignũ
& scribe superillud ioseph
domus ur sociorumq: ẽ
& adiunge illa unum ad
alterum tibi in lignum
unum xerunt inunione
inmanutua. ubi ostendit

Expanded text:
alibi: Et erit, inquit, Dominus nominatus in signum aeternum, quod non auferetur . Quod ta significare voluit de num in nationibus . Ubi ostendit quod, elevato signo crucis, gentes ad eum venirent, atque crederent. 4. Cujus sacrae crucis gloria ita est et in Psalmis praedicta: Dicite in nationibus, Dominus regnavit a ligno. De quitur: « Gladius exacutus est, et limatus, ut caedat victimas. Exacutus es, qui moves sceptrum Filii mei, succidisti lignum, et dedi eum ad levigandum, ut teneatur manu . » Quo testimonio et Filius Dcrucifixus ostenditur, et crucis ejus signum suscipiendum ab omnibus voce divina praenuntiatur. 5. Cujus crucis figuram de duobus lignis compositam idem Ezechiel ita figuraliter praenotat, dicens: « Factus est sermo Domini ad me, dicens: Et tu, fili hominis, sume tibi lignum et scribe super illud Joseph domus Israel, sociorumque ejus, et adjunge illa unum ad alterum tibi in lignum unum, et erunt in unionem in manu tua . » 6. Ubi ostenditur
Abbreviated transcription (Latin):
natum infronte uirorũ
gementium & dolentiũ
suꝑcunctis abominatio¬
nib: que fiunt in medio
transite ꝑ ciuitatẽ &
percutite non parcat
oculus uester neque mni¬
seremini simul adulis¬
centulum uirginẽm par¬
uulum & mulieres inter¬
ficite usque ad interni
opost& hanc sententiã
Tau quippe littera spe¬
ciem crucis demonstrat
cuius signaculũ prenota¬
tisunt. quicumq: abexi¬
tio huius seculi liberan¬
tur eiusdemtipũ prefi¬
gurabat inccegiypto: san¬
quo imaginacriae signen¬
tur postes corporis nr̃i
ut corpori loquamur di¬
centes. signatum ẽ suꝑ
nos lumen uultus tui dnẽ.
dehoc signo dic̃ esaias. ex
persoria dñi. ecce uenio
ut congregem cũ omrubus
genitibus & linguis & ue¬
nient & uidebunt gloriã¬

Expanded text:
na Thau in frontes virorum gementium, et dolentium super cunctis abominationibus quae fiunt in medio « Transite per civitatem, et percutite; non parcat oculus vester, neque misereamini senem, adolescentulum, 110 et virginem, parvulum, et mulieres interficite usque ad internecoportet hanc sententiam. Thau quippe littera speciem crucis demonstrat, cujus signaculo praenotati sunt quicunque ab exitu hujus saeculi liberantur; ejusdem typum praefigurabat in Aegypto sanquo imaginarie signantur postes corporis nostri, ut merito loquamur dicentes: Signatum est super nos lumen vultus tui, Domine . 3. De hoc signo dicit Isaias ex persona Domini: Ecce venio, ut congregem cum omnibus gentibus, et linguis, et venient,
Abbreviated transcription (Latin):
illi quos inimicos putant :¬
& reddunt errando mala
probonis : cum reddere
mala xp̃icnus . nonde¬
bect nec promalis mul¬
ta itacque genera sunt¬
elemosincrũ : Q cũ facimꝰ
adiuuamur ut dimittan¬
tur nostra peccata.Lxxiii¬
ed ecc nihil ẽ maius
quac excorde dimitti¬
mus quod & nos quis que
peccauit : minus enim mag¬
num ẽ erga eum ẽẽ. be¬
niuolũ siue &iam bene¬
ficum qui tibi nihil mali
fecerit : illud multo gran¬
dius & magnificentissimȩ
bonitatis ẽ ut tuũ quoq
inimicũ diligas: & ei qui
tibi incclũ uult & si potest
facit: tubonũ semꝑ uelis
faciccs que quod possis
audiens dicentem dm̃:
diligite inimicos uestros
benefacite eis quiuos ode¬
runt: & orate pro eis
qui uos per secuntur: sed
qm̃ ꝑ fectorum sunt ista
fihorũ dĩ quo quidem sed
deb& omnis fidelis ex¬
tendere : & humanum
animũ adhunc affectum
ortendo dm̃ secumque
agendo luctaendo¬
⁊amen quic hoc tam mag¬
num bonum tantȩ multi¬

Expanded text:
illi quos inimicos putant; etilli quos inimicos putant; et reddunt errando mala pro bonis, cum reddere mala christianus non debeat nec pro malis. Multa itaeleemosynarum, quae cum facimus, adjuvamur ut dimittantur nobis nostra peccata, sed ea nihil est majus qua ex corde dimittimus quod in nos quisque peccanum est erga eum esse benevolum, sive etiam beneficium, qui tibi nihil mali fecerit; illud multo grandius et magnificentissimae bonitatis est, ut tuum quoque inimicum diligas, et ei qui tibi malum vult, et si potest facit, tu bonum semper velis, faciasque cum possis, audiens dicentem Deum, Diligite inimicos vestros, bene facite eis qui vos oderunt, et orate pro eis qui vos persequuntur . Sed quoniam perfectorum sunt ista filiorum Dei, quo quidem se debet omnis fidelis extendere, et humanum animum ad hunc affectum, orando Deum, secumque agendo luctandotamen quia hoc tam magnum bonum tantae multi
Abbreviated transcription (Latin):
ane quisceleratissi¬
me uiuunt. nec cu¬
rant taclem uitam. mo¬
res que corrigere. &
inter ipsa facinora &
flagitia succ elemo sinces
frequentare non ces¬
scent : frustra ideo sibi
Ait. Date elemosinã &
ecce omnia mundec sur
uobis: hoc enim quac̃ la
ta pat& non intellagur
V÷ ut intilligene ad tendant quibus dixe¬
rit: nempe in euangelio
scriptum ẽ : cũ loquere¬
tur rogauit illũ quidc̃c
phariseds ut prander&
apudse & ingressus¬
recubuitphacris eus
autem coepit intra se
reputans dicere : quac¬
re non baptitatus ẽ&
ante prandium: & ait¬
dñs cedillum: Nunc uos
phacrisccei quod foris ẽ
calicis & catenimunda¬
tis : quod autem intus ẽ
uestrum plenũ ẽ rapina &
iniquitate : stulti nonne
qui fecit id quod foris ẽ.
&icm quod intus ẽ fecit.
Uerum tamen quod suꝑ¬
ẽ. date elemosinam &
ecce omnia mundac sunł
uobis: Itane hoc intelle
turi sumus ut ꝑharisȩis
non habentibus fidem
diderit nec renati fue¬
rint exccqua & spũ mun

Expanded text:
ane qui sceleratissime vivunt, nec curant talem vitam moresque corrigere, et inter ipsa facinora et flagitia sua eleemosynas frequentare non cessant, frustra ideo sibi ait, Date eleemosynam, et ecce omnia munda sunt vobis. Hoc enim quam late pateat, non intelligunt. Sed ut intelligant, attendant quibus dixerit. Nempe in Evangelio sic scriptum est: Cum loqueretur, rogavit illum quidam Pharisaeus ut pranderet apud se; recubuit. Pharisaeus autem coepit intra se reputans dicere, quare non baptizatus esset ante prandium. Anus ad illum: nunc uos, Pharisaei, quod de foris est calicis et catini mundatis, quod autem intus est uestrum plenum est rapina et iniquitate. stulti, nonne qui fecit quod de foris est, etiam quod de intus est fecit? uerum tamen quod superest date elemosynam, et ecce omnia munda sunt ucturi sumus, ut Pharisaeis non habentibus fidem diderint, nec renati fuerint ex aqua et Spiritu
Abbreviated transcription (Latin):
ane cauendum ẽ ne
Qquis quã existim& in¬
fanda illa crimina qua¬
licc qui agunt regnũ dĩ
non possidebunt: cot¬
tidie ꝑparanda & ele¬
mosinis cottidie redi¬
menda : in melius ẽ quip
edemosinces de peccatis
pr&eritis ẽ propician¬
dus dẽ Non ad hoc emen¬
dds quod cc̃ modo ut ecc
semꝑ liceat inpune
committere : nemini
enĩ dedit lcxamentũ
peccandi: quac̃ uis mise¬
rando delect iam fac¬
ta peccata si non satis¬
facio congrua negle
breuibus leuib: quae
peccatis sine quibus
hccec uita non ducitur
cotidiana fideliũ ora¬
tio satis facit: eorũ. ẽ enĩ
dicere pater noster
qui es in cccelis qui iam
patritali regenera¬
tio dominica cotidia¬
nac ꝑeccata del& & illa
quibus uita fidelium &iã
scelerate gesta sed pe¬
nitendo in melus muta¬

Expanded text:
ane cavendum est ne quisquam existimet infanda illa crimina, qualia qui agunt, regnum Dei non possidebunt, quotidie perpetranda, et eleemosynis quotidie redimenda. In melius quippe eleemosynas de peccatis praeteritis est propitiandus Deus; non ad hoc emendus quodam modo, ut ea semper liceat impune committere. Nemini enim dedit laxamentum peccandi : quamvis miserando deleat jam facta peccata, si non satisfactio congrua negligbrevibus levibusque peccatis, sine quibus haec vita non ducitur, quotidiana fidelium oratio satisfacit. Eorum est enim dicere, Pater noster qui es in coelis, qui jam Patri tali regeneratio minima quotidiana peccata, delet et illa a quibus vita fidelium, etiam scelerate gesta, sed penitendo in melius muta
Abbreviated transcription (Latin):
Nequis malum inferat
proximo:exhis ergo du¬
obus articulis congrue
diligitur proximus dũ
& benefitii inpensione
fou&ur: & nulla mͣlitia lae¬
ditur
HOC INTER EgT
Quod sciencia. adag¬
Initionem pertin&.
ad contem plationem
sapientia:. scientia
enim temporalibus
bene utitur  que
inuitandis malis seu
intellegendis uel appe¬
tendis bonis uersatur.:
sapientia autem tan¬
tum modo &erna
condem platur: Item ñ¬
nulli uiri inter sapienti¬
am & prudentiam. Ita
intellegi uoluerunt : ut
sapientiam induinis pru¬
dentiam autem uel sci¬
entiam inumanis negoti¬
is ponerent per ta est
autem scientia multa
agerebona. & de illis laudẽ
non quere re que ds̃ prȩ¬
cepit facere & seruum
inutilem sese anteđi
oculos. estimare:
IN TERSapIΕNCIaM

Expanded text:
ne quis malum inferat ne quis malum inferat proximo. Ex his ergo duobus articulis congrue diligitur proximus, dum et beneficii impensione fovetur, et nulla malitia laeditur. hoc interest, quod scientia ad agnitionem pertinet, ad contemplationem sapientia. Scientia enim temporalia bene utitur, atque in euitandis malis, seu intellegendis uel adpetendis bonis uersatur: sapientia autem tantummodo aeterna contemplatur. Item nonnulli uiri inter sapientiam et prudentiam ita intellegi uoluerunt, ut sapientiam in diuinis, prudentiam autem uel scientiam in humanis negotiis ponerent. Perfecta est autem scientia multa agere bona, et de illis laudem non quaerere quae Deus praecepit facere, et seruum inutilem se esse ante Dei oculos existimare. Inter sapientiam
Abbreviated transcription (Latin):
ner quod non diuinȩ
dilectione subdatur. Nã
dum dititur dilige chñ
ex toto corde tuo omnes
cogitationes referendas
addm̃ prae tipit : dumue¬
ro dicitur extota anima
omnes t perfectiones
animae addm̃ referre
iussit: Dum uero ad le¬
cit extota mente indi¬
cat omnẽ roctionem
humanam qua intelle¬
gimus & dis cernimus
in rebus diuinis esse
oc cupandam: Item duo
sunt erga proximi dilec¬
tione seruanda .: Ut
& ipse prest& alio quae
sibi prestare ab altero
uult & ipse non inferat
alteri quaesibi a quo quã
pertimescit inferri
Ex qua gemina uirtutũ
dilectionis in proximũ
omnes oriuntur uir¬
tu tes: quibus aut uti¬
liter quȩs̃ app&enda
cupimus aut quȩ uitan¬
da sunt utiliter prȩ ca¬
uemus : quod enĩ ch̃s
dicit omnia quȩ cũq
uultis ut faciant uobis
homines &uos facitał
illis pertin& ad boni in¬
pensionem in proximum
Item qđ legitur inu&eri.
tes tamento quod tibi fie¬
ri nonuis. alidnefeceris¬
pertin&: ad cauendum :¬

Expanded text:
ne quod non diuinae ne quod non diuinae dilectioni subdatur. Nam dum dicitur Dilige Deum ex toto corde tuo, omnes cogitationes referendas ad Deum praecipit; dum uero dicitur ex tota anima, omnes affectiones animae ad Deum referri iussit; dum uero adiecit ex tota mente, indicat omnem rationem humanam, qua intellegimus et discernimus, in rebus diuinis esse occupandam. Item duo sunt erga proximi dilectíonem seruanda; ut et ipse praestet alio quae sibi praestari ab altero uult, et ipse non inferat alteri quae sibi a quoquam pertimescit inferri. Ex qua gemina uirtute dilectionis in proximum omnes oriuntur uirtutes, quibus aut utiliter quae sunt adpetenda cupimus, aut quae uitanda sunt utiliter praecauemus. Quod enim Dominus dicit: Omnia quaecumque uultis ut faciant uobis homines, et uos facite illis, pertinet ad boni inpensionem in proximum. Item quod legitur in Veteri Testamento: Quod tibi fieri non uis, alpertinet ad cavendum
Abbreviated transcription (Latin):
acorem & dilectio¬
Nem siue caritatẽ
HOC DIEBER. T
Quod amor & dilectio
media sunt & adutrũ¬
que parata modom
bono. modo in malo uer¬
tuntur: Caritas autem
non nisibonũ. Cuius &iã
nomen eousque at tolli¬
tur: ut ipse ds̃ caritas
appell&ur: Illa autem
perfecta ẽ caritas. quae
mnimic os &patienter
sustin& & benigne refo¬
u&: Qui uero ita non
agit lon ge acaritate
dis cedit: Quat tuor aut̃
sunt diligenda: os scili¬
c&: Atque proximus.
caro nr̃a: atq anima
prior est autem amor
dĩ : sequens uero est ꝓxi¬
sed sicut peramorem
dĩ. amor fit proximi :
Ita & peramorem proxi¬
mi amor ostenditur dĩ:
dilectio indmorigo est
dilectionis in proximum:
& dilectio in proximũ
cognitio est dilectionis
lindm̃. Porro dilectio
dĩ atimorẽ inchoat. sed
non atimore perseueraet :
Nam dilectio extimore.
seruilis est non libera.
quia non constat examo¬
re di sed extimore sup¬
plitii : intribus rebus di¬
lectio dĩ exprimitur. Vit
nihil remaneat in homi¬

Expanded text:
amorem, dilectionem siue caritatem hoc differt, quod amor et dilectio media sunt, et ad utrumque parata, modo in bonum, modo in malum uertuntur; caritas autem non nisi in bonum. Cuius etiam nomen eo usque extollitur, ut et ipse Deus Caritas appelletur. Illa est autem perfecta caritas, quae inimicos et patienter sustinet et benigne refouet. Qui uero ita non agit, longe a caritate discedit. Quattuor autem sunt diligenda: Deus scilicet atque proxímus, caro nostra atque anima. Prior est autem amor Dei, sequens uero est proxiSed sicut per amorem Dei amor fit proximi, ita per amorem proximi amor ostenditur Dei. Dilectio in Deum origo est dilectionis in proximum, et dilectio in proximum cognitio est dilectionis in Deum. Porro dilectio Dei a timore inchoat, sed non sub timore perseuerat. Nam dilectio ex timore seruilis est, non libera, quia non constat ex amore Dei sed ex timore supplicii. In tribus autem rebus dilectio Dei exprimitur, ut nihil remaneat in homi
Abbreviated transcription (Latin):
tac& nec facit. ita que il¬
lũ quod scripsisti quos dã
fratres ita tem perare
a carnibus eden dis ut in¬
mundas arbitrentur
a pertissimȩ contra fidẽ
sanã que doctrinã est
sed hinc ergo sidisputare
uoluero potest putaria
non nullis obscure hinc
dixit sic detestatus est.
her&icorum impiam
opinationem ut dicer&
sp̃s autem manifeste di¬
cit : quia in nouissimis. tẽ¬
poribus recedent quidã
afide adtenderites spiri¬
tibus seductoribus & doc¬
trinis demoniorum in
rpocrisi mendatiloquen¬
crum cautheriatã ha¬
bentiũ conscientiã sucẽ
prohibentes nubere
abstinentes acibis quos
ds̃ creccuit ad ꝑcipien¬
dũ cũ graticcrum actio¬
ne fidelibus. & his qui
cognouerunt ueritatẽ

Expanded text:
tacet nec facit. Itaque iltacet nec facit. Itaque illud, quod scripsisti quosdam fratres ita temperare a carnibus edendis, ut inmundas arbitrentur, apertissime contra fidem sanamque doctrinam est. sed hinc ego si diutius disputare uoluero, potest putari a nonnullis obscure hinc dixit, sic detestatus est haereticorum impiam opinationem, ut diceret: Spiritus autem manifeste dicit, quia in nouissimis temporibus recedent quidam a fide adtendentes spiritibus seductoribus et doctrinis daemoniorum in hypocrisi mendaciloquorum cauteriatam habentes conscientiam suam, prohibentes nubere, abstinere a cibis, quos deus creauit ad percipiendum cum gratiarum actione fidelibus e t his, qui cogn
Abbreviated transcription (Latin):
tetigerit : qucc qui men¬
tem auinolentia saepe¬
lierit: omnia itaque
taliaque neque sc̃arũ
scripturum auctorita¬
tibus continentur . nec
conciliis episcoporum
statuta inueniuntur.
Nec consu&udine uni¬
uersa ecclesiae robora¬
ta sunt sed diuersorum
colorum diuersis motib
innu mercbiliter uccri¬
antur ita ut uix ccut om¬
nino num inueniri pos¬
sint cause quas meis in¬
stituendis homines secuti
sunt ubi facultas tribuitr
sine ulla dubitatione
resecanda existimo : quã¬
uis enim neque hoc inue¬
niri possit. quomodo con¬
tra fidem sint: ipsam ta¬
men religionem quã pau¬
cissimis & manifestissi¬
mis caelebrationum
sacramentis misericor¬
dia dĩ esse liberã seruilib
oneribus premunt ut to¬
lerabilior sit conditio
iudeorum qui &iam sitem¬
pus libertatis non cogno¬
uerunt legalibus tamen
sarcinis nonhumanis
presupitionibus subici¬
stituta multa tolerat.
& tamen multa que sunt
contra fidem uelbonam
uitã nec aprobat nec

Expanded text:
tetigerit, quam qui mentetigerit, quam qui mentem uinolentia sepeliuerit. omnia itaque talia. quae neque sanctarum scripturarum auctoritatibus continentur nec conciliis episcoporum statuta inueniuntur nec consuetudine uniuersae ecclesiae roborata sunt, sed diuersorum locorum diuersis motibus innumerabiliter uariantur, ita ut uix aut omnino numquam inueniri possint causae, quas in eis instituendis homines secuti sunt, ubi facultas tribuitur, sine ulla dubitatione resecanda existimo. quamuis enim neque hoc inueniri possit, quo modo contra fidem sint, ipsam tamen religionem, quam paucissimis et manifestissimis celebrationum sacramentis misericordia dei esse liberam uoluit, seruilibus oneribus premunt, ut tolerabilior sit condicio Iudaeorum, qui, etiam si tempus libertatis non cognouerunt, legalibus tamen sarcinis, non humanis praesumptionibus subicistituta multa tolerat et tamen, quae sunt contra fidem uel bonam uitam, nec adprobat nec