comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
merita examinando. nc̃ ꝑ grãm assumit: nõ
ꝑ iustitiam deserit. nunc ꝑlenitatẽ parcit.
nunc ꝑ districtionẽ punit. Ꝙ cum deseruerit
iterum assumit. ⁊ cũ assũpserit. iterũ dere¬
linqͥt : ut nesciat homo finem suum. ⁊ sollicitꝰ
ambulet omĩ tempore uite sue: ut qͥ iacent
non desperent. ⁊ qui stant non p̃sumant. Si
in celo iustitie sunt timeant. riuinã: si in in¬
ferno culpe. quęrant miscd̾iam. Ido ipsa nis¬
titia primũ descendit ad infernum. postea
ascendit ad celum: ut descendens spem daret
liberandis: ascendens uiam ostenderet głi¬
ficandis. Attingit gͦ sapientia a fine usq
ad finem fortit̾: ⁊ disponit omĩa suauit̾. fi̾nẽ
enim utriusq comp̃hendit. ⁊ boni uidelicet
quod ẽ in ipsa. & mali parit̾ quod in ipsa ñ ẽ:
s in eo quod est ex ipsa defluit ab ipsa: necomĩno
tam̃ sincipsa: quia qd natura ñ giguit ex suo
coercet potestate in suo. Malum enĩ ꝓpriã

Expanded text:
merita examinando, nunc per gratiam assumit, nunc merita examinando, nunc per gratiam assumit, nunc per justitiam deserit, nunc per lenitatem parcit, nunc per districtionem punit. Et cum deseruerit iterum assumit, et cum assumpserit iterum derelinquit, ut nesciat homo finem suum, et sollicitus ambulet omni tempore vitae suae, ut qui jacent non desperent, et qui stant non praesumant. Si in coelo justitiae sunt, timeant ruinam. Si in inferno culpae, quaerant misericordiam. Ideo ipsa justitia primum descendit ad infernum; postea ascendit ad coelum, ut descendens, spem daret liberandis, ascendens viam ostenderet glorificandis. Attingit ergo sapientia a fine usque ad finem fortiter, et disponit omnia suaviter. Finem enim utriusque comprehendit, et boni videlicet quod est in ipsa; et mali pariter, quod in ipsa non est. Sed in eo quod est ex ipsa defluit ab ipsa, nec tamen omnino sine ipsa, quia quod natura non gignit ex suo, coercet potestate in suo. Malum enim propriam
Abbreviated transcription (Latin):
ad es. Si enĩ ascendis in celum iustitie habes
illic tecum sapientiã continentẽ te ne cadas.si
autẽ descendis ad infernũ culpe: ad est illicsa-¬
pientia apphendens te ne effugias. Sursum dex¬
teram habet. ⁊ deorsum sinistrã: ꝑ tingens a fi-¬
ne usq ad finem fortit̾. ⁊ disponens omĩa suauit̃
Sursum fortis. deorsum fortis: ubiq in uinci¬
bilis. Sursum fortis ẽ: ut eos qui in ipsa confi¬
dunt. a malo conseruet: ⁊ eos qui de se p̾su¬
munt. in malo deserendo p̾cipitet: deorsum
fortis ẽ: ut contẽpnentes pro malo condemp¬
net. penitentes a malo iustificet. Ecce quan¬
tos in sum mo conseruauit. quantos desũmo
p̃cipitauit: quantos de imo erexit: quantos
in imo deseseruit. Mlanifesta sunt iudicia eiꝰ:
⁊ qui se ipsum nouit. nouit quomͦ hec omĩa
cotidie sapientia operatur insccreto cordis
humani. semꝑ uidicio presidens. ⁊ occulta
retributione. ac dispensatione in uisibili

Expanded text:
ades. Si enim ascendis in coelum justitiae, habes ades. Si enim ascendis in coelum justitiae, habes illic tecum sapientiam continentem te ne cadas; si autem descendis ad infernum culpae, adest illic sapientia apprehendens te ne effugias. Sursum dexteram habet, et deorsum sinistram, pertingens a fine usque ad finem fortiter, et disponens omnia suaviter. Sursum fortis, deorsum fortis, ubique invincibilis. Sursum fortis est ut eos, qui in ipsa confidunt a malo conservet, et eos qui de se praesumunt in malum deserendo praecipitet. Deorsum fortis est, ut contemnentes pro malo condemnet, poenitentes a malo justificet. Ecce quantos in summo conservavit, quantos de summo praecipitavit, quantos de imo erexit, quantos in imo deseruit. Manifesta sunt judicia ejus: et qui seipsum novit, novit quomodo haec omnia quotidie Sapientia operatur in secreto cordis humani semper judicio praesidens: et occulta retributione ac dispensatione invisibili,
Abbreviated transcription (Latin):
ferno ascendit in celum: tantũ ascendit. qͥ de
iniquitate ad iustitiam redit. Quantũ uero
descendit qͥ de celo ad infernũ descendit. tantũ
descendit qui de iustitia ad iniquitatẽ ruit.
W in hiis omĩb ascendunt usq ad celos. & des¬
cenctunt usq ad abissos: ⁊ anima eoꝵ in malis
tabescebat. Ergo celum ẽ iustitie. ⁊ infernus
iniquitatis : ⁊ rapiunt᷑ motus animorũ alt̾na
fluctuatione in cessanter quasi contrariis flati¬
bus acti. ascendentes ⁊⁊ descendentes: & fuut
eraltationes ⁊⁊ dep̃ssiones. ⁊ cõmotiones magnȩ
in illo inuisibili salo fluctuantiũ desiderio¬
rum. Uenit sp̃c bonus ⁊ sursum impellit.
uenit spc̃ malus & impellit deorsum: ⁊ ascen¬
dunt usq ad celos. ⁊ descendunt usq ad abis-¬
sos. anima autẽ illorũ tabescente in incerto
malorũ suorũ. Eqͥd dicit Si ascendero ince¬
lum tu illic es: si descendero in infernum

Expanded text:
ferno ad coelum ascendit, tantum ascendit qui de ferno ad coelum ascendit, tantum ascendit qui de iniquitate ad justitiam redit. Quantum vero descendit qui de coelo ad infernum descendit, tantum descendit qui de justitia ad iniquitatem ruit. Et in his omnibus ascendunt usque ad coelos, et descendunt usque ad abyssos, et anima eorum in malis tabescat . Ergo coelum est justitiae, et infernus iniquitatis; et rapiuntur motus animorum alterna fluctuatione incessanter quasi contrariis flatibus acti ascendentes, et descendentes; et fiunt exaltationes, et depressiones, et commotiones magnae in illo invisibili salo fluctuantium desideriorum. Venit spiritus bonus, et sursum impellit. Venit spiritus malus, et impellit deorsum: et ascendunt usque ad coelos, et descendunt usque ab abyssos, anima illorum tabescente in incerto malorum suorum. Et quid dicit? Si ascendero in coelum, tu illic es; si descendero ad infernum,
Abbreviated transcription (Latin):
sapientiȩ. & cõpendiosa porrectio: ⁊ modieun
ipenetret: nec longe e̾ẽ quicqͥd spatio porrigit᷑.
quod bonitate proximum sit. Multo amplius
distare a iustitia iniquitatẽ: ⁊ longinqua ni¬
mis duo plus celo a terra. & inferno sub terra.
Iustitia enim altior celo est: ⁊ non solũ celo:
s etiam hiis qui sunt in celo. Angeli in celost̾.
& a principio in celo sunt: ⁊ inde supra id qͦd
fact̾i fuerant ꝑ iustitiam ascendert̃. & iusti¬
tia altior celo ẽ: iquitas ꝓfundior inferno.
Profundior enim est om̃i quod increatura
imum ẽ: quia quod ꝑmiquitatẽ lapsum est.
sub omĩ creatura ẽ: nec potest e̾e̾ profundius
quiquã eo qd̾ nichilpeius est. Quantũ gͥ ascen¬
dit qui in celum ascendit: tantũ ascendit qui
ad iustitiam proficit. & quantũ descendit qui
ad infernũ descendit : tantũ descendit qͥ ad ini¬
quitatẽ cadit. Quantũ autẽ ascendit qͥ de in¬

Expanded text:
Sapientiae, et compendiosa porrectio, et modicum Sapientiae, et compendiosa porrectio, et modicum hendat, et penetret; nec longe esse quidquid spatio porrigitur, quod bonitate proximum sit. Multo vero amplius distare a justitia iniquitatem et longinquius duobus, coelo a terra, et inferno sub terra. Justitia enim altior coelo est, et non solum coelo, sed etiam iis qui sunt in coelo. Angeli in coelo sunt, et a principio in coelo sunt; et inde supra id quod facti fuerant per justitiam ascenderunt. Et justitia altior coelo est, iniquitas profundior inferno. Profundior enim est omni, quod in creatura imum est, quia quod per iniquitatem lapsum est sub omni creatura est; nec potest esse profundius quidquam eo quo nihil est pejus. Quantum igitur ascendit qui in coelum ascendit; tantum ascendit, qui ad justitiam proficit. Et quantum descendit, qui ad infernum descendit, tantum descendit qui ad iniquitatem cadit. Quantum autem ascendit, qui de in
Abbreviated transcription (Latin):
cudo est: quia ex es in toto partium marima ẽ
quod in partib differens. ⁊ multiplicit᷑ uaria¬
ta. distinctͥaq omĩfaria pulcritudo est deide
sequĩ & dicit. disponens omĩa suauiter. Sui¬
uiter omĩa disponit: quia in tam multis taꝙ
tiuersis rerum generib singula queq ad
terminũ suum propͣonens. nichil uniuersti¬
tis concordi am pacemq turbare ꝑmitait
s sic unicuiq quod suum ẽ tribuit: ut dis¬
milit̾ currentia᷑ ad unum finẽ conducat.
& ut unius oꝑ atio uim effectumq alteriꝰ
non unpediat. O sapientia quã late diffu¬
deris. ⁊ tam̃ non dissiparis: quã in longine¬
quũ porrigiste. & defectum non pateris:ͥ
Quantus ẽ ex cursus tuus: a summo usq ad
imum. Quantũ celum distat a terra ⁊ inse¬
nus sub terra ubi ẽ finis terrȩ. ⁊ ultra nonẽ
terra: quantũ distat summũ ab io. totun
penetrat sapientia. & breuis est tam̃ uia he

Expanded text:
tudo est; quia ex eo in toto partium maxima est, tudo est; quia ex eo in toto partium maxima est, quod in partibus differens, et multipliciter variata distinctaque omnifariam pulchritudo est. Deinde sequitur, et dicit: Disponens omnia suaviter. Suaviter enim omnia disponit, quia in tam multis tamque diversis rerum generibus singula quaeque ad terminum suum promonens, nihil universitatis concordiam pacemque turbare permittit; sed sic unicuique quod suum est tribuit, ut dissimiliter currentia ad unum finem conducat, et ut unius operatio vim effectumque alterius non impediat. O Sapientia, quam late diffunderis, et tamen non dissiparis. Quam in longinquum porrigis te, et defectum non pateris! Quantus est excursus tuus, a summo usque in infimum! Quantum coelum distat a terra, et infernus sub terra ubi est finis terrae, et ultra non est terra; quantum distat summum ab infimo, totum penetrat Sapientia. Et brevis est tamen via haec
Abbreviated transcription (Latin):
ergo non eque pulera sunt omĩa: nisiut magis
puscra sint simul uniuersarꝰ Nam si non eent
different᷑ pultra singula. ñ essent in cõꝑabi¬
liter pulcra unmuersa: quia si una esset pulcri¬
tudo insingulis. qualibet excellens illa foret. &
ceteris om̃ib eminentior. non esset omĩs pulcri.¬
tudo muniuersis. Ergo sapientia a fine usq
adfinem fortit̾ ꝑtingit: quia sic opera sua
usq ad funtum rerũ ꝑsequitur. ut etiam
defectum inferiorũ ad uniuersorũ pulcritu.¬
diuẽ moderetur: ut in de uniuersitas magis
pulera sit. quo in uniuersitate quȩła alioꝵ
comꝑatione ⁊ respectu defectum patuuntur.
Nam hoc ipsum quod inqͥbusd̾ã eius oꝑibuspul¬
cris non pulchrum uidetur. turpeta m̃ non ẽ
ubi est: s minus in parte plilerituduns habet.
quia hoc intoto pulchrũ est. ad qͦd est. Rrgo
innulla parte turpitudo ẽ: sed camen in qui¬
buscam partib maior inqͥbus da nmor puscri¬

Expanded text:
ergo non aeque pulchra sunt omnia, nisi ut magis ergo non aeque pulchra sunt omnia, nisi ut magis pulchra sint simul universa? Nam si non essent differenter pulchra singula, non essent incomparabiliter pulchra universa; quia summa esset pulchritudo in singulis quaelibet excellens illa foret, et caeteris omnibus eminentior, non esset omnis pulchritudo in universis. Ergo Sapientia a fine usque ad finem fortiter pertingit; quia sic opera sua usque ad fundum rerum persequitur, ut etiam defectum inferiorum ad universorum pulchritudinem moderetur, ut inde universitas magis pulchra sit, quod in universitate quaedam aliorum comparatione et respectu defectum patiuntur. Nam hoc ipsum, quod in quibusdam ejus operibus pulchris non pulchrum videtur, turpe tamen non est, ubi est; sed minus in parte pulchritudinis habet, quia hoc in toto pulchrum est ad quod est. Ergo in nulla parte turpitudo, sed tamen in quibusdam partibus major, in quibusdam minor pulchri
Abbreviated transcription (Latin):
non fecit s ꝑmisit quia ut omĩno non e̾e̾t. face¬
re non potuit. Deinde itaq ad alia post alia
descendendo. ⁊ al ia post alia faciendo. tanto
minus semꝑ posteriorib operum suorũ pulcri-¬
tudinis ac decoris contulit: quantomagis pͥora
faciendo. ⁊ uires fortͣmis suȩ qua amplius pos¬
set. ⁊ qua sciret amplius prudentiȩ suȩ ium in¬
geniumq consumpsit. propt̾ea rerum ordo de¬
orsum degenerauit ad infima descendens: ⁊ nͥ
sapientia sibi prospexiset ut in his tandem faci¬
endi finem constitueret: ñ erat fortasse ultra
pucrituamis aliqͥd quod faciendis conferre
pot uisset. Qunio dicimus: Ergo infaciendo mi¬
norata ẽ sapientia dei: & debilis prosecuca opus
soum infinem. & ubi est ꝑtingens a fine usq
ad finem fortiter.s Si fortit̾ ꝑtingit sapientia
a fine usq ad finem: ergo non est defectus
opificis diferens pulerituoo conditionis. Quare

Expanded text:
non fecit sed permisit; quia ut omnino non esset, facenon fecit sed permisit; quia ut omnino non esset, facere non potuit. Deinde itaque ad alia post alia descendendo, et alia post alia faciendo, tanto minus semper posterioribus operum suorum pulchritudinis ac decoris contulit, quando magis priora faciendo, et vires fortitudinis suae qua amplius posset, et qua sciret amplius, prudentiae suae vim ingeniumque consumpsit. Propterea rerum ordo deorsum degeneravit ad infima descendens. Et nisi sapientia sibi prospexisset, ut in his tandem faciendi finem constitueret, non erat fortasse ultra pulchritudinis aliquid quod faciendis conferre potuisset. Quid dicimus? Ergo in faciendo minorata est sapientia Dei? et debilis prosecuta opus suum in finem? Et ubi est pertingens a fine usque ad finem fortiter? Si fortiter pertingit Sapientia a fine usque ad finem: ergo non est defectu opificis, differens pulchritudo conditionis. Quare
Abbreviated transcription (Latin):
subsistentia nusquã ab eius similitudine deflu¬
unt. ista uero ꝑ defect̾um fugientia. ꝑ id ipsum
tam̃ quod in suo genere retinent. puleritudinis
sibi quoq sapientiã ad ee̾ ostendunt. Pertingit
ergo ubiq sapientua: quia in omi quod ẽ puleruimn
aliqund ẽ: ⁊omẽ quodi pulcrũ est sapiendie opꝰ
est. Quod uero ineo quod ẽ pulcrũ noneta
sapientis ꝯpus non est: quia quod pulerũ esti
in omi quos est. ipsa fecit: quod aut̃ pulerum
non est ipsa nonfecit. s ꝑ misit meo quod pul¬
crum fecit. Quare gͦ non totũ pulcrum fecit
in eo quod fecit: & quare non fecit. ut non pul¬
erum nusquã esset in eo quod fecits fortassis
fatigata erat. priora illa faciendo in quib sũ¬
mam quandam ꝑfectãq pulcritudinẽ : effece¬
rat. & iccirco cetera quomodo potuit postea
prosequuta est: faciendo quidem ut totum
ciendo ut non pulcrũ ineis non esset quod

Expanded text:
subsistentia nusquam ab ejus similitudine deflusubsistentia nusquam ab ejus similitudine defluunt. Ista vero per defectum fugientia per idipsum tamen, quod in suo genere retinent pulchritudinis, sibi quoque sapientiam adesse ostendunt. Pertingit ergo ubique sapientia, quia in omni quod est, pulchrum aliquid est, et omne quod pulchrum est, sapientiae opus est. Quod vero in eo, quod est, pulchrum non est, Sapientiae opus non est; quia quod pulchrum est in omni quod est, ipsa fecit: quod autem pulchrum non est, ipsa non fecit, sed permisit in eo quod pulchrum fecit. Quare ergo non totum pulchrum fecit in eo quod fecit: et quare non fecit, ut non pulchrum nusquam esset in eo, quod fecit? Fortassis fatigata erat priora illa faciendo in quibus summam quamdam perfectamque pulchritudinem effecerat. Et idcirco caetera quomodo potuit, postea prosecuta est, faciendo quidem ut totum ciendo, ut non pulchrum in eis non esset, quod
Abbreviated transcription (Latin):
tantõmagis quasiꝓ fugientia quodamodo asa¬
pientia elongant. S ipsa sapientia fugamrerũ
ã fine usq ad finem sequitur: quia in uniuersis
que fecit. nichil extoto deserens: singula queq
a summis usq ad infima propͥo conuentiq suo
generi decore moderando. his quoq se p̾sentem
ẽẽ testatur. E adem enim ipsa que excellentissi¬
ma creaturarum. in summa ⁊ superuenienti pul¬
critudine disposuit: inferiora quoq consequent̃
coaptans. ⁊ disponere ꝓsequens. usq ad fund̾u re¬
rum nichil mordinatum relinquitd. Ptingit itaq
sapientia ad finem usq ad ea que in rebus om̃ib
infima sunt: quia uhis etiam aliquid eius in ue¬
uitur. que  infirmitatẽ conditionis. ⁊ defectum
nature a suminis longe recesserunt. S tamen
ipsa sapientia. in suminis quasi ꝑmanendo consis¬
tit. ad infima uero quasi ercurrendo ꝑtingit:
quia illa in ꝑfect̾o decore suo immutabiliter

Expanded text:
tanto magis quasi fugientia quodammodo a satanto magis quasi fugientia quodammodo a sapientia elongant. Sed ipsa Sapientia fugam rerum a fine usque ad finem sequitur; quia in universis, quae fecit nihil ex toto deserens, singula quaeque a summis usque ad infima proprio convenientique suo generi decore moderando: his quoque se praesentem esse testatur. Eadem enim ipsa quae excellentissima creaturarum in summa et supereminenti pulchritudine disposuit; inferiora quoque consequenter coaptans et dispositione prosequens, usque ad fundum rerum nihil inordinatum relinquit. Pertingit itaque Sapientia ad finem usque ad ea quae in rebus omnibus infima sunt; quia in his etiam aliquid ejus invenitur, quae per infirmitatem conditionis et defectum naturae a summis longe recesserunt. Sed tamen ipsa Sapientia in summis quasi permanendo consistit; ad infima vero quasi excurrendo pertingit, quia illa in perfecto decore suo immutabiliter
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ hoc celum supra se ñ habet celum. Irimũ cȩłu
est sup̃mus status conditionis. scd̾m celum ẽ supͦ
conditionẽ prouect̾us uirtutis. terciũ celum ẽ.
sublime contemplationis. Primus infernus est.
infimus status conditionis: scds infernus est
sub conditione defectus miquitatis t̾tius infer-¬
nus est. profundũ dampnationis. Frimũ celum &
primꝰ infernus finis ⁊ finis: soł̾m celum ⁊ scd̃s in¬
fernus. finis & finis: tercium celum & tercuis in
fernus finis & finis. & ubiq sapientia ꝑtingit a fine
usq ad finem fortiter: ⁊ disponens omĩa suauiter.
¶ primo celo usq adprimũ infernum: primus ẽ excursꝰ
sapientie. Incipiens enim a summo deorsum. ⁊ a su¬
premo usq ad fundum rerum descendens. comitat᷑
ac fouet cuncta que oꝑata ẽ: ut non subsistant si¬
ne ipsa que factͥa ⁊ creata st̃ ab ipsa. A supremo
autẽ usq ad imum in uniuersis que subsistunt
singula queq. quantomagis a perfecta purcͥri

Expanded text:
bet coelum. Primum coelum est supremus status conditionis. Secundum coelum est supra conditionem provectus virtutis. Tertium coelum est sublime contemplationis. Primus infernus est infimus status conditionis. Secundus infernus est sub conditione defectus iniquitatis. Tertius infernus est profundum damnationis. Primum coelum et primus infernus, finis et finis. Secundum coelum et secundus infernus, finis ntia: Pertingit a fine usque ad finem fortiter, et disponit omnia suaviter. A primo coelo usque ad primum infernum, primus est excursus sapientiae. Incipiens enim a summo deorsum, et a supremo usque ad fundum rerum descendens, comitatur ac fovet cuncta quae operata est, ut non subsistant sine ipsa quae facta et creata sunt ab ipsa. A supremo autem usque ad infimum in universis quae subsistunt, singula quaeque quanto magis a perfecta pulchrit
Abbreviated transcription (Latin):
quib ꝑ iustitiam culpas examiminando. ad¬
ticat. E habet omĩs uita bona sua ⁊ mala
sua: ut omĩa tempiis habeant. ⁊ suis spatiss
transeant uniuersa subcelo U trũq datur
xutrũq proponitur: alterũ ex iustitia.

Expanded text:
quibus per justitiam culpas examinando addicat. Et habet omnis vita bona sua et mala sua, ut omnia tempus habeant, et suis spatiis transeant universa sub coelo; utrumque datur, et utrumque proponitu
Abbreviated transcription (Latin):
einde retributione ꝑuemiat. Precedat intenti¬
ne. ut omẽ quod facit pro illo ad ipiscendo fa¬
iat: subsequatur studio. ut in illo ꝑ seueret:
uemat retributione. ut illud in premium ac¬
piat. Tali modo gͥ oculi sapientis sunt incapite
nis. Propterea nanq caput nr̃m cum e̾e̾t deor¬
um nobiscũ. ne forte nr̃ã quoq intentio deorsũ
emaneret. ascendit sursũ caput ad caput. ut
ios traheret post se: ⁊ ecce sursum st̃ non duo
apita s unum caput. Caput enĩ deorsum fuit
ps̃ homo inmundo: ⁊ caput sursũ fuit. d̾s sur¬
um in celo. Uis scire quia xp̃c eaput ẽ: Caput
ulieris uir: caput uirixp̃c. E caput omis eccẽ

Expanded text:
deinde retributione perveniat. Praecedat intentideinde retributione perveniat. Praecedat intentione, ut omne quod facit, pro illo adipiscendo faciat; subsequatur studio, ut in illo perseveret; perveniat retributione, ut illud in praemium accipiat. Tali modo igitur oculi sapientis sunt in capite ejus. Propterea namque caput nostrum cum esset deorsum, nobiscum ne forte nostra quoque intentio deorsum remaneret, ascendit sursum caput ad caput, ut nos traheret post se: et ecce sursum sunt non duo capita, sed unum caput. Caput enim deorsum fuit Christus homo in mundo, et caput sursum fuit Deus Pater in coelo. Vis scire quod Christus caput est? Caput mulieris vir, cap
Abbreviated transcription (Latin):
in fecerunt. Uidisti alium adhuc altius ascenden-¬
tem &r maiora bona facientem. ñ solum amalo ab:¬
tinentẽ: s etiam inbono se exercentẽ. ieuinantẽ.
brantẽ. elemosinas multas tribuentẽm. compati¬
intem miseris. subuenientẽ in angustia ⁊ tribula-¬
tione constitutis: & p̃dicastis magnũ ⁊ imitatio¬
ie dignum. iam quasi deo & proximum ⁊ dilectũ.
& tamen multi omĩa ista fecert̃ & nichil profece¬
unt. quia dm̃ in causa non posuert̃. Non habuert̃
culos in capite suo sicut sapiens: s intentionem
suam deorsum curuantes: ł sibi uł aliis placere
upientes. ⁊ de bono suo sine deo głiantes & bonũ
uum ꝑdiderunt: ⁊ ad sumiũ bonum non ꝑue¬
ierunt. Merito enim menbra uiua tenere non
atuerunt: quia caput ã corpore p̃ciderunt.
deo oculi sapientis in capite eius: ut ad summũ
ponum prius mentis intentione ac desiderio
recedat. postea studio nactione̾ subsequatur:

Expanded text:
non fecerunt. Vidistis alium adhuc altius ascendennon fecerunt. Vidistis alium adhuc altius ascendentem et majora bona facientem, non solum a malo abstinentem, sed etiam in bono se exercentem, jejunantem, orantem, elemosynas multas tribuentem, compatientem miseris, subvenientem in angustia, et tribulatione constitutis, et praedicastis magnum et imitatione dignum, quasi Deo proximum et delectum. Et tamen multi omnia ista fecerunt, et nihil profecerunt; quoniam Deum in causa non posuerunt. Non habuerunt oculos in capite suo sicut sapiens, sed in tentationem suam deorsum curvantes, vel sibi, vel aliis placere cupientes et de bono suo sine Deo gloriantes, bonum suum perdiderunt, et ad summum bonum non pervenerunt. Merito enim membra viva tenere non potuerunt, qui caput a corpore praeciderunt. Ideo oculi sapientis in capite ejus, ut ad summum bonum prius mentis intentione ac desiderio praecedat, postea studio et actione subsequatur,
Abbreviated transcription (Latin):
ñ descenderunt. Illi itaq falsis bonis elatrab
summũ malum corruerunt: isti falsis maliꝰ
exercitati ⁊ humiliati ad summũ bonum prit¬
cerunt. Propt̾ea sapiens usq ad caput oculosl¬
uat: ⁊ non sufficit ei aliqͥd quod infra est: d¬
nec ꝑueniat ad id quod summũ est. Quidan
enim oculos sursum habuert̃: & usq ad capt
oculos ñ erexerunt: s in corpore medio ren
Numqͥd uiuere possent menbra ã capite p̾alo
Ita omẽ bonumsine summo bono. ñ est ueris
bonum. Uidistis hominẽ abstinentẽ ab hils
lege ꝓhibentur. non homicidium facient̾ i
aduterantẽ. non rapientẽ: non falsum teb¬
nium ꝑ hibentẽ. non concupiscentẽ. rem piͥ¬
misui: ⁊̃ dixisti hominẽ bonum. bone uitȩ. bonȩ con¬
uersationis. dignum laude. dignum retributione.
Et quam multi fecerunt hȩc. ⁊ deo non placuert̾.
quia ꝓpt̾ dm̃ non fecerunt quod fecerunt: ⁊ ideo
nec bene fecerunt. quia ꝓpter summum bonum

Expanded text:
non descenderunt. Illi itaque falsis bonis elati ad non descenderunt. Illi itaque falsis bonis elati ad summum malum corruerunt; isti falsis malis exercitati, et humiliati ad summum bonum profecerunt. Propterea sapiens usque ad caput suum oculos levat, et non sufficit ei aliquid, quod infra est, donec perveniat ad id quod summum est. Quidam enim oculos sursum habuerunt et usque ad caput oculos non erexerunt, sed in corpore medio remaNunquid vivere possent membra a capite praecisa? ita omne bonum, sine summo bono non est verum bonum. Vidistis hominem abstinentem ab his quae lege prohibentur, non homicidium facientem, non adulterantem, non rapientem, non falsum testimonium perhibentem, non concupiscentem rem proximi sui, et dixistis hominem bonum, bonae vitae, bonae conversationis, dignum laude, dignum retributione. Et quam multi fecerunt haec, et Deo non placuerunt; quia propter Deum non fecerunt, quod fecerunt: et ideo nec bene fecerunt, quia propter summum bonum
Abbreviated transcription (Latin):
summũ bonum: omẽ malum ad sũmum ma¬
lum. Non est enĩ uerũ bonum nͥ conducat
ad summũ bonum : nec uerum malũ nisi
recurrat ad sũmum malum. Ergo similiter
omẽ malum ad summũ malum. sicut om̃ebo¬
num ad summũ bonum. S non similit̾ onĩe mi¬
lum a summo malo: quemaclmodũ omẽ bonĩ
a summo bono. Omẽ enim datum optimũ
nomẽ cdonum ꝑfectum desursum ẽ: descei¬
dens a patreluminum. Et de malis quid:
Initia ergo doloꝵ sunt hec. Ergo a sum mo
bonũ. Similit̾ ad suminũ malum omẽ małi
non est: s cam̃ finis. Igitur omẽ bynum pret
summum bonum. intantũ bonum est: quanti
conducit ad summũ bonuni: ⁊ omẽ malum p̾c
summũ malum. intantũ malum ẽ: quantun
conducit ad summũ malum. Multi enim fuerꝰ
qui media ista bona habuerunt. ⁊ uera eis bo¬
na non fuerunt: quia ꝑ ea ad sumũ bonũ uo
ꝑuenerunt. & multi fuerunt. qui mȩdia ni¬

Expanded text:
summum bonum, et omne malum ad summum masummum bonum, et omne malum ad summum malum. Non enim est verum bonum, nisi conducat ad summum bonum, nec verum malum nisi recurrat ad summum malum. Ergo similiter omne malum ad summum malum, sicut omne bonum ad summum. Sed non similiter omne malum a summo malo, quemadmodum omne bonum a summo bono. Omne enim datum optimum, et omne donum perfectum desursum est descendens a patre luminum . Et de malis quid? Initia, inquit, dolorum sunt haec . Ergo a summo bbonum. Similiter ad summum malum omne malumnon est, sed tantum finis. Igitur omne bonum praeter summum bonum, in tantum bonum est, quantum conducit ad summum bonum; et omne malum, praeter summum malum, in tantum malum est, quantum conducit ad summum malum. Multi enim fuerunt qui media ista bona habuerunt, et vera bona eis non fuerunt, quia per ea ad summum bonum non pervenerunt. Et multi fuerunt qui media m
Abbreviated transcription (Latin):
Itaq summũ om̃ium caput sapientis ẽ: ⁊i for¬
casse ipsa sapientia hoc caput ẽ: quã qui sapi¬
ens est cunctis proponit que concupiscend̾u
aliqͥd habere uidentur: ⁊ in eius cõꝑatione
despicit imniuersa & recte quia sapientia
summũ omĩum est: caput sapientis ipsa ẽ:
gm̃ ⁊i hoc ipsum qd̾ sapiens est. ab ipsa sapien¬
tia est: ⁊ qd̾ esse cupit sapiens. totum in ipsa
est. Quaꝓpter caput sapientis. non aliud rec¬
tius accipitur quã ipsa sapientia. qm̃ ab ip
sa bonitatis origo:⁊ inipsa consistit omĩs
boni consũmatio. Itaq summũ omĩum ea¬
put sapientis ẽ: ⁊ hoc caput nͣ aliud quam
ipsa sapientia est: qm̃ sapienti a omĩum est.
Suminũ gͦ bonum caput ẽ: ⁊ sum mũ ma¬
lun finis ẽ. Duo enim sunt. summũ bonũ
⁊ sumũ malu. altrinsecus ex aduerso consti¬
tuta: & de medio uniuersa bona ⁊ mala ad
istos duos fines recurrunt. Omẽ bonũ ad

Expanded text:
Itaque summum omnium caput sapientis est: et forItaque summum omnium caput sapientis est: et fortasse ipsa sapientia, hoc caput est, quam qui sapiens est, cunctis praeponit, quae concupiscendum aliquid habere videntur, et in ejus comparatione despicit universa. Et recte, quia Sapientia summum omnium est; caput sapientis ipsa est, quoniam et hoc ipsum quod sapiens est, ab ipsa Sapientia est, et quod esse cupit, sapiens totum in ipsa est. Quapropter caput sapientis non aliud rectius accipitur, quam ipsa Sapientia; quoniam ab ipsa est bonitatis origo, et in ipsa consistit omnis boni consummatio. Itaque summum omnium caput sapientis est, et hoc caput non aliud quam ipsa Sapientia est; quoniam Sapientia summa omnium est. Summum ergo bonum caput est, et summum malum finis. Duo enim sunt summum bonum, et summum malum, altrinsecus ex adverso constituta, et de medio universa bona, et mala ad istos duos fines recurrunt. Omne bonum ad
Abbreviated transcription (Latin):
delectationẽ carnis sue. ⁊ ad uoluptatũ sua¬
rum illecebras oculos aperiunt. ⁊ qͥcqͥd ul¬
trapostea futurũ sit non attendunt. Ido̾
stulti sunt: quia in media uia finẽ faciunt.
ubi non ẽ finse & non ꝓspiciunt finẽ ubi ẽ
fins. Corstultorum ubi lecitia est: ⁊ cor sapienti¬
un ubi tristitia est. Et alia scriptura dicit. Om̃ĩ¬
num ñ peccabis. Propt̾ea stulti peccare nonti¬
ment. quia ad solam respiciunt peccati deleo¬
tationẽ: non autẽ ꝓspiciunt ꝗ̃ deinde sequitur
delectationis dampnationẽ. Souli stultorũ in
finb terre: oculi sapientis in capie rius. Quod
est caput sapientis: Quod cuiq summũ est:
hoc caput ẽ. illi. Caput enim summũ bominiᷤ
est. Caput ergo sapientis hoc est qd̃ sapienti sũ¬
mum ẽ. Quid aut̃ sapienti summũ est: insi qͦd
sumiũ omĩum est: Neq eni sapiens e̾ẽt. qͥ
pro summo haberet quod summũ non esset.

Expanded text:
delectationem carnis suae, et ad voluptatum suadelectationem carnis suae, et ad voluptatum suarum illecebras oculos aperiunt, et quid ultra postea futurum sit non attendunt. Ideo stulti sunt qui in media via finem faciunt, ubi non est finis: et non prospiciunt finem ubi est finis. Cor stultorum ubi laetitia est et cor sapientium ubi tristitia Eccle. VII Et alia Scriptura dicit. In omnirnum non peccabis . Propterea stulti peccare non timent, quia ad solam respiciunt peccati delectationem, non autem respiciunt quae deinde sequitur, delectationis damnationem. Oculi stultorum in finibus terrae; oculi sapientis in capite ejus. Quod est caput sapientis? Quod cuique summum est, hoc caput est illi. Caput enim summum hominis est. Caput ergo sapientis, hoc est quod sapienti summum est. Quid autem sapienti summum est, nisi quod summum omnium est. Neque enim sapiens esset, qui pro summo haberet, quod summum non esset.
Abbreviated transcription (Latin):
tia enim cũ conceperit parit peccatũ: pec¬
catum autẽ cum consummatũ fuerit: ge¬
nerat mortem. Concepit dolorẽ. ⁊ peperit
iniquitatẽ. Conuertetur in caput eius. & in
uerticem ipsius iniquitas eius descendet
Itaq carnalium uoluptatũ delectationes&
fines terrȩ sunt: ⁊ delect̾ationes quidem
carnis sunt mors carnis: mortẽ uero carnis
sequit᷑ ultio dampuationis. Igitur fines terrȩ
unum fiunem habent mortẽ. quo excipiunt᷑ &
consumuntur: mors autẽ finemhabet damp¬
nationẽ. quo excipit᷑ ⁊ consũmatur. Delec¬
tationes enim carnales. morte consumunt᷑.
ut amplius non sint: mors uero carnis
dampnatione consũmatur ut semꝑ sit. Istos
fines stulti considerare nolunt: qui oculos
habent infinib terre. Tantũmodo enim
primos fines terre intuentur circa t̾ram
ubi terra ipsa finit᷑. non ultra alium finẽ.:
ubi isti fines finuntur. Intendunt ad fi¬
nes desiderii sui: non ad fines iudicii sui. Ad

Expanded text:
tia enim, cum conceperit, parit peccatum; pectia enim, cum conceperit, parit peccatum; peccatum autem, cum consummatum fuerit, generat mortem . Concepit dolorem, et peperit iniquitatem. Convertetur dolor in caput ejus, et in verticem ipsius iniquitas ejus descendet . Itaque carnalium voluptatum delectationes fines terrae sunt, et delectationes quidem carnis sequitur mors carnis. Mortem vero carnis sequitur ultio damnationis. Igitur fines terrae unum finem habent mortem quo excipiuntur, et consumuntur; mors autem finem habet damnationem, quo excipitur et consummatur. Delectationes enim carnales morte consumuntur, ut amplius non sint; mors vero carnis damnatione consummatur, ut semper sit. Istos fines stulti considerare nolunt, qui oculos habent in finibus terrae. Tantummodo enim primos fines terrae intuentur circa terram, ubi terra ipsa finitur; non ultra alium finem, ubi isti fines finiuntur. Intendunt ad fines desiderii sui, non ad fines judicii sui. Ad
Abbreviated transcription (Latin):
icelum usq ad celestia ⁊ non ultra. Cerra
concupiscentiã tendit se usq ad t̾rena &
pelum ꝑsapientiã tendit se usq ad celestia.
Caro enim ait apostolus concupiscit ad¬
Spc̾ enim concupiscit sursũ. ⁊ caro concu¬
iscit deorsum: & in contrariũ alteri
trumq setendit. ⁊ utrumq cum ꝑuene¬
it quo tendit. ibi finẽ facit ⁊i non ultra
edeudit. Ergo fines t̾re t̾rena sunte quo
erra carnis ꝑ desiderium carnaletendit᷑.
łhabet qͥ dem t̾ra nr̃ã alium finem iudicis:
s desiderii alium finẽ non habet. Hucusq ꝑ desi¬
derium tenditur: s ꝑ iudicium ultra ducetur.
ꝑdesiderium qͥdem concupiscentia tenditur
ad terrena. sed per uidicium post terrena
in terram ducit᷑: post t̾ram ad gehennã. Per
concupiscentiã ad uoluptatem. post uolupta¬
tem ad iniquitatẽ: post iniquitatẽ ad mor¬
tem: post mortẽ ad dampnationẽ. Unusqͥsq
ait scriptura temptatur ã propria concupi¬
scentia abstractus ⁊ illectus. Concupiscen¬

Expanded text:
non ultra. Terra per concupiscentiam tendit se usque ad terrena, et coelum per sapientiam tendit se usque ad coelestia. Caro enim, ut ait Apostolus, concupiscit adSpiritus enim concupiscit sursum et caro concupiscit deorsum: et ideo in contrarium alteri utrumque se tendit. Et utrumque cum pervenerit quo tendit, ibi finem facit et non ultra se tendit. Ergo fines terrae terrena sunt, quo terra carnis per desiderium carnale tenditur. Et habet quidem terra nostra alium finem, judicii, sed desiderii alium finem non habet. Hucusque per desiderium tenditur, sed per judicium ultra ducitur. Per desiderium quidem concupiscentia tenditur ad terrena; sed per judicium post terrena in terram ducitur post terram ad gehennam. Per concupiscentiam ad voluptatem, post voluptatem ad iniquitatem, post iniquitatem ad mortem, post mortem ad damnationem. Unusquisque, ait Scriptura, tentatur a propria concupiscentia abstractus, et illectus. Concupiscen
Abbreviated transcription (Latin):
iuptatum illecebris sopiuntur: ut nec cogi¬
tare ualeant a quib bonis cecidert̃. neq ad
que mala sint ꝑuenturi ꝓspicere. Quis gͥ
isti non i tenebris ambulant. qui ita praua delte¬
catione cecati sunt: ut nec uera bona possint cog¬
noscere. nec uera mala prouidere. Quas tene¬
bras intus patiuntur. qui lucem p̾sentem non
uident: ⁊ illud bonum ñ possunt aguoscere
euius presentiam nulla ualent auersione de¬
cłnare: Quare hoc nͥ quia stultitia erceca¬
uit oculos eorum. qm̃ in finil terre illos de¬
firerunt: statuentes aput se oculos suos de¬
clinare interrã:S ne forte contrarium qͥs
putet quod hic stultus intenebris ambulare
dicitur. ⁊ quod illie ut cõmemoratũ est. oculi
stultorun in finib terre esse ꝑhibentur. Uide¬
tur enim quasi utrũq affirmatũ quad uide¬
ant ⁊ non uideant. cum utrumq tam̃ uerĩ¬
esse simul non possit quod uideant ⁊⁊ ñ uide¬

Expanded text:
luptatum illecebris sopiuntur, ut nec cogiluptatum illecebris sopiuntur, ut nec cogitare valcant a quibus bonis ceciderint, neque ad quae mala sint perventuri prospicere. Quid igitur isti, nisi in tenebris ambulant, qui ita prava delectatione caecati sunt, ut nec vera bona possint cognoscere, nec vera mala praevidere? Quas tenebras intus patiuntur qui lucem praesentem non vident, et illud bonum non possunt agnoscere, cujus praesentiam nulla valent aversione declinare? Quare hoc? nisi quia stultitia excaecavit oculos eorum: quam in finibus terrae illos defixerunt, statuentes apud se oculos suos declinare in terram. Sed ne forte contrarium quis putet quod hic stultus in tenebris ambulare dicitur, et quod illic, ut commemoratum est, oculi stultorum in finibus terrae esse perhibentur. Videtur enim quasi utrumque affirmatum, quod videant et non videant, cum utrumque tamen verum simul esse possit, quod videant et non vide
Abbreviated transcription (Latin):
tia deorsum. quasi diuisio ẽ tenebrarũ aluce:
ae que ab inde corda deorsum descendunt a lu¬
cedeficiunt. queuero ascendunt in luce st̃.
Qui enĩ aduanitatẽ desendunt. a ueritate
deficiunt: i qui a ueritate deficiunt. defici¬
unt a luce. quia ueritas lur est. & non de¬
ficit lux ipsa. s ipsi a luce deficiunt. quando
tenebre fiunt: quia tenebre ñ sunt lur: nec
illuminantur a luce ut luceant. Tam̃ ipsa
lux lucet etiam intenebris. s tenebrȩ eam non
cõprebenderunt. ut eam in se suscipiant. ⁊ par¬
ticipes eius fiant: qm̃ tenebre luci cõmunica¬
re non possunt. Istȩ gͦ sunt tenebre. inquib
ambulant stulti qui t̾rena sapiunt: ⁊ non
intelligentes honorẽ suum. comꝑati sunt ui¬
mentis insipientib: ⁊ similes factist̃ illis.
Nam quia more iumentoꝵ sola t̾rena appe¬
tunt. ⁊ cellestia nullo m̃tis affectu regͥrunt:
ita candem carnis delectatione cȩcant᷑. ⁊ uo¬

Expanded text:
tia deorsum, quasi divisio est tenebrarum a luce: tia deorsum, quasi divisio est tenebrarum a luce: et quae corda deorsum descendunt a luce deficiunt; quae vero ascendunt in luce sunt. Qui enim ad vanitatem descendunt, a veritate deficiunt, et qui a veritate deficiunt, deficiunt a luce; quia veritas lux est. Et non deficit ipsa lux, sed ipsi a luce deficiunt, quando tenebrae fiunt; quia tenebrae non sunt lux, nec illuminantur a luce ut luceant. Tamen ipsa lux lucet etiam in tenebris, sed tenebrae eam non comprehendunt , ut eam in se suscipiant, et participes ejus fiant, quoniam tenebrae luci communicare non possunt. Istae ergo sunt tenebena sapiunt et non intelligentes honorem suum, comparati sunt jumentis insipientibus et similes facti sunt illis . Nam quia more jumentorum sola terrena appetunt, et coelestia nullo mentis affectu requirunt; ita tandem carnis delectatione caecantur, et vo
Abbreviated transcription (Latin):
ind̾o slam ubi mortui sumꝰ. ibi saꝑe non de¬
bemꝰ:. s ibi sapere debemꝰ. ubi uitã habemꝰ.
Si mortui sumꝰ suꝑ terram. qͦ modo sapimus
suꝑterram. Wuis enim mortuus sentit:
Ibi taq seitire debemus ubi uitam habemꝰ ibisape¬
re ubi uita nrã abscondita ẽ cum xp̃o indeo. ubi
xpẽ est ad dexteram deisedens. Quid est saꝑe:
Olmare ipsum. est sapere. Amor emm ipse sapor
est: ⁊ dilectio ipsa sapientia est. Amare itaq
que sursum st̃. hoc est sapere ea que sursum st̃:
quia ipsa dilectio illuc trabit ubi ẽ quod dili¬
gitur: ihabet interim saporẽ suum quorõficit
donec ꝑueniatur ad id quod diligitur. Quia ergo
quod persapientiam diligitur sursum ẽ: iccir¬
eo sursum trahit ipsa sapientia: ⁊quia quod ꝑ
concupisentiã diligitur deorsum ẽ: deorsũqͦ ꝙ¬
trabat necesse est ipsa concupiscentia. A beo au¬
tem quo sapientia sursumtrahit. ⁊ concupiscen¬

Expanded text:
in Deo . Nam ubi mortui sumus, ibi sapere non dein Deo . Nam ubi mortui sumus, ibi sapere non debemus; sed ibi sapere debemus, ubi vitam habemus. Si mortui sumus super terram, quomodo sapimus super terram? Quis enim mortuus sentit? Ibi itaque sentire debemus, ubi vitam habemus; ibi sapere, ubi vita nostra abscondita est cum Christo in Deo, ubi Christus est ad dexteram Dei sedens. Quid est sapere? amare ipsum, est sapere. Amor enim ipse sapor est, et dilectio ipsa sapientia est. Amare itaque quae sursum sunt, hoc est sapere ea, quae sursum sunt; quia ipsa dilectio illuc trahit, ubi est quod diligitur: et habet interim saporem suum quo reficitur, donec perveniatur ad id quod diligitur. Quia ergo quod per sapientiam diligitur, sursum est; idcirco sursum trahit ipsa Sapientia. Et quia quod per concupiscentiam diligitur, deorsum quoque trahat necesse est ipsa concupiscentia. Ab eo autem quo Sapientia sursum trahit, et concupiscen
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i. quid dicit de sponso suo xp̃o. ⁊ de capite suo
xp̃o : Ipsa namq sponsa ẽ: que in cantico cantico¬
rum dilectum suum commendans. post multa
talia ⁊ alia multa. hoc in eius laudẽ addit di¬
cens. Caput eius aurum optimum. Ergo caput
suum ascendit: quia caput xp̃i dis. ⁊ hoc capt̃
est illud aurum optimũ. quod nulla rubigo
consumit. nulla uetustas conficit: quia in¬
mortalis diuinitas corruptionẽ non recipit.
Ego inquit principium. qui ⁊ loquor uobis.
hoc enim pͥncipium ipsum ẽ caput nrm. ad
quod sapiens oculos suoserexit : nc̃ ad illud
intuendo ꝑ fidem. ut postmođu in illud oculos
suos leuare possit. illud contẽplando ꝑ speciẽ.
Ad hoc principiũ. ⁊ ad caput istud. ut oculos
leuemus scriptura nos ammonet dicens. Si
consurrexistis cum xp̃o que sursunt st̃ sapi¬
te. ubi xpc̃ est in dextera dei sedens: que fursũ
sunt querite: non que suꝑ terram. Mortui
enum estis. ⁊ uita ur̃a abscondita ẽ cum xp̃o

Expanded text:
i, quid dicit de sponso suo Christo? et de capite suo Christo? Ipsa namque sponsa est, quae in canticorum dilectum suum commendans, post multa talia et alia multa, hoc in ejus laudem addit, dicens: Caput ejus aurum optimum . Ergo caput suum ascendit; quia caput Christi Deus. Et hoc caput est aurum illud optimum quod nulla rubigo consumit, nulla vetustas conficit; quia immortalis divinitas corruptionem non recipit. Ego, inquit, principium, qui et loquor vobis . Hoc enim principium ipsum est caput nostrum: ad quod sapiens oculos suos erexit, nunc ad illum intendendo per fidem, ut postmodum in illud oculos suos habere possit, illud contemplando per speciem. Ad hoc principium et ad caput istud, ut oculos levemus Scriptura nos admonet, dicens: Si consurrexistis cum Christo, quae sursum sunt sapite, ubi Christus est in dextera Dei sedens; quae sursum sunt quaerite, non quae super terram. Mortui enim estis, et vita vestra abscondita est cum Christo
Abbreviated transcription (Latin):
oculos interiores clariore atq ꝑspicatiore
intuitu attollens: usq ad finem qui non habet
finem in lumine eternitatis contemplatione con¬
scendat. Illud est uerum celum supra omẽ celum.
quod non solum celũ celi est. s celum celoꝵ: non
primo secundum. s primo ⁊ scđo tertium. Ipt̃
hoc paulus usq ad tertium celum raptum se
głatur: qui ad summũ omium mente ꝑ uenerat.
⁊ non solum uisibile hoc celum qd̾ & humana
cogitatio superares transierat: s ea quoq que
in uisibilia super hoc uisibile totum creata st̃.
omĩa transgressus. ad pͥmum principium & eter¬
nitatis caput inspiciendũ eleuatꝰ erat. hoc ẽ.
celum tertium. Primum enĩ celum uisibileẽ.
celum. scdm̃ cȩlum est uisibilis celi insibile cełu:
tercium celum est celi uisibilis ⁊ celi minsibilis

Expanded text:
oculos interiores clariore atque perspicaciore oculos interiores clariore atque perspicaciore intuitu attollens, usque ad finem, qui non habet finem, in lumine aeternitatis contemplatione conscendat. Illud est verum coelum supra omne coelum: quod non solum coelum coeli est, sed coelum coelorum. Non primo secundum; sed primo, et secundo tertium. Propter hoc Paulus usque ad tertium coelum raptum se gloriatur , qui ad summum omnium mente pervenerat: et non solum visibile coelum, quod et humana cogitatio superare potest transierat, sed ea quoque, quae invisibilia super hoc visibile totum creata sunt omnia transgressus ad primum principium, et aeternitatis caput inspiciendum elevatus erat. Hoc est coelum tertium. Primum enim coelum visibile est coelum. Secundum coelum est visibilis coeli invisibile coelum. Tertium coelum est coeli
Abbreviated transcription (Latin):
um a summo est: t̾minus autem & finis in imo
Quaꝓpter finis deorsum finis ẽ. ⁊tãm finis.
finis uero sursum. nonsolum finis. s & caput¬
⁊ finis.Si ergo celum sursum ẽ. ⁊ inferius
deorsum. ⁊ nichil altius celo. & nichil ꝓfunoi
inferno inueniri ꝓ otest: principium ẽ celum.
& infernus est finis. Squã bonum pͥncipiuis
& quam malus finis.Ideo fortassis oculi sapien¬
tis in capite euis st̃: quia in medio constitutus
respicit principium suum. ut ibi finem faciat:
ubi accepit originẽ. Non est enim bonum in alio
fine finiri. ubi finis est consuptionis: non consũ¬
mationis. Propt̾ea homo qui ad et̾nitatem cre¬
atus est.: solus inter om̃s bestias uultum erec¬
cum habet. ut celum contempletur. consum
mationis tendat. & non solum hoc uisibile ce
lum oculis corporeis suspiciend̾u existimet:
s mente quoq ⁊ cordis uisione supra celum
usq ad in uisibilia celi. ⁊ spũalia uirtutum.

Expanded text:
um a summo est; terminus autem et finis in infimo. um a summo est; terminus autem et finis in infimo. Quapropter finis deorsum finis est, et tantum finis. Finis vero sursum, non solum finis, sed et caput et finis. Si ergo coelum sursum est et infernus deorsum, et nihil altius coelo, et nihil profundius inferno inveniri potest: principium est coelum, et infernus finis. O quam bonum principium, et quam malus finis. Ideo fortassis oculi sapientis in capite ejus sunt, quia in medio constitutus respicit principium suum, ut ibi finem faciat ubi accepit originem. Non est enim bonum in alium finem finiri, ubi finis est consumptionis non consummationis. Propterea homo qui ad aeternitatem creatus est, solus inter omnia animalia vultum erectum habet, ut coelum contempletur; et in finem consummationis tendat; et non solum visibile hoc coelum oculis corporeis suspiciendum existimet, sed mente quoque et cordis visione supra coelum usque ad invisibilia coeli, et spiritalia virtutum,
Abbreviated transcription (Latin):
cendentes ad infernũ illic eum non effuguint. Si
finem ubi ades. fortiter: ⁊ aisponens omĩa suaut̃.
Roce modo distinrimꝰ duos fies ad quos ꝑtingt
sapientia. summũ & imum: quoꝵ alter quasi
locus est sapientiȩ ubi consistt. alter uero uelut
ex oursus quidam: & ut ita dicat᷑ meta porrecli¬
onsqͣnam se extendit. finis ile a quo erit sapien¬
tia. caput ẽ ante quẽ nihil: finis uero inquẽ
ex currit. finis ultra quem mohil ẽ. finis ille
caput est. iifinis: finis iste non caput.s tãm
fins. Caput est ille finis quia ab ipso ⁊ non sipͦ
finis est: quia usq ad ipsum ⁊ non ultra. Allius
autẽ finis caput non ẽ: quia ab ipso nicbil.stu
men finis.: quia qͥc quid usq ad ipsum non ultr
ipsum. Ille igitur finis guisursum ẽ quasi pͥn¬
cipum norigo est sup̾ta quẽ nichil. Finis uero
quideorsum est. quasi meta ⁊ t̾minus ultra
quem nichil Onĩ um enĩ rerum origo ⁊i principi¬

Expanded text:
cendentes ad infernum illic eum non effugiunt. Si cendentes ad infernum illic eum non effugiunt. Si finem ubi ades, fortiter, et disponens omnia suaviter. Ecce modo distinximus duos fines ad quos pertingit sapientia, summum et infimum, quorum alter quasi locus est sapientiae ubi consistit; alter vero velut excursus quidam et, ut ita dicatur, meta porrectionis qua se extendit. Finis ille a quo exit sapientia, caput est, ante quem nihil. Finis vero in quem excurrit, finis ultra quem nihil. Finis ille caput est et finis. Finis iste non caput, sed tantum finis. Caput est ille finis, quia ab ipso, et non supra; finis est, quia usque ad ipsum, et non ultra. Alter autem finis, caput non est; quia ab ipso nihil: sed tamen finis, quia quidquid usque ad ipsum, non ultra ipsum. Ille igitur finis qui sursum est, quasi principium et origo est, supra quem nihil. Finis vero qui deorsum est, quasi meta et terminus ultra quem nihil. Omnium enim rerum origo et principi
Abbreviated transcription (Latin):
n qͥcquid inumuersitate est p̃ter sũmum &
unum. medium ẽ. inter summũ uimũ. Et unũ¬
quodq quanto magis discedit ab altero. tantõ
magis accedit ad alterum: siue a fimmo ad
unum. siue abimo ad summũ. Uis nosse si for¬
ti seritura manifestius alicubi fines istos com¬
memoret . Si ascendero inquiẽ psalmista in
celum cu illices: si descendero in infernum
ad es. Ergo celum ⁊ infernũ euos fines consti¬
tuit ex cursus sui. Nichil autẽ altius ẽ telo:
⁊ nichil profundius inferno. Itaꝙ celum sum¬
mũ omium ẽ: infernꝰ mnum. supra quoꝰ nichil:
incelum tu ilic es: si descendero in insernum as¬
os. Non dixit in celo ades. neq in inferno illic es:
s si ascendero an celum tu illie es: si descendero
in infernum add es. Ergo in celo est in inferuo
as est: in celo manens mninferno ad uemens.In ae¬
lo expectat uenientes. in inferno sequit᷑ fugientes
Nscendentes in celum illic eum in ueniunt. des¬

Expanded text:
Et quidquid in universitate est praeter summum et Et quidquid in universitate est praeter summum et infimum, medium est inter summum et infimum. Et unumquodque quando magis discedit ab altero, tanto magis accedit ad alterum, sive a summo ad infimum, sive ab infimo ad summum. Vis nosse si forte Scriptura manifestius alicubi fines istos commemoret? Si ascendero, inquit Psalmista, in coelum, tu illic es; si descendero ad infernum, ades . Ergo coelum et infernum duos fines constituit excursus sui. Nihil autem altius est coelo, et nihil profundius inferno. Itaque coelum summum omnium est; infernus infimum, supra quod nihil etinquit, tu illic es; si descendero ad infernum, ades. Non dixit, in coelo ades. Neque in inferno, illic es. Sed, si ascendero in coelum, illic es; si descendero ad infernum, ades. Ergo in coelo est, in inferno adest; in coelo manens, in infernum adveniens, in coelo exspectat advenientes, in inferno sequitur fugientes. Ascendentes in coelum illic eum inveniunt, des