comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uinitus ad probauit: humente ui¬
perea genenitionem caelestem car¬
naliter aestimabant. Unde ct
salucitor petro. quia noncaro et
scinguis tibi hoc reuelauit. sed pat̃
m̃s qui in caelis est̃. Phariseis autem
dicit. Quomodo potestis bonaloqui
cum sitis mali: hanc igitur solam
eccłae nauem ascendit̾ dñs inqua
pettus magister ẽ. constitucus
Dicente dño: suꝑ hanc petram
meam. Quae nauus incłtum
sẽculi istius itt natat. ut pe¬
reunte mundo. om̃s quos susce¬
pit seruet inlesos: cuius figunim
iam inueteri uidimus testaim̃to.
Sicut enim noȩ in circa naufra¬
gante mundo. cunctos quos susce¬
perit in colũ me reseruaiuit : utti
et petri ecclesia conflagrante
seculo: om̃s quos amplectitur
rep̃sentabit in lesos. Et sicut tunc
trans acto diluuio. ad arcã noȩ
columba signum pacis detulit :
ita et trans acto iudicio ad ecle¬
siampetri. xp̃s gaudium pacis
defert. Quia ĩpsce columba uł
pax est̃ : sĩcut promisit dicens. Ite

Expanded text:
divinitus approbavit, hi mente vidivinitus approbavit, hi mente viperea generationem coelestem carnaliter aestimabant. Unde ait Salvator Petro: Quia non caro et sanguis tibi hoc revelavit, sed Pater meus, qui in coelis est . Pharisaeis autem dicit: Quomodo potestis bona loqui, cum sitis nequam ? 5. Hanc igitur solam Ecclesiae navem ascendit Dominus, in qua Petrus magister est constitutus, dicente Domino: Super hanc petram meam . Quae navis in altum saeculi istius ita natat; ut pereunte mundo, omnes quos suscipit, servet illaesos. Cujus figuram jam in veteri videmus Testamento; sicut enim Noe arca, naufragante mundo, cunctos quos susceperat, incolumes reservavit; ita et Petri Ecclesia, conflagrante saeculo, omnes quos amplectitur, repraesentabit illaesos: et sicut tunc transacto diluvio, ad arcam Noe columba signum pacis detulit; ita et transacto judicio, ad Ecclesiam Petri Christus gaudium pacis deferet; quia ipse columba vel pax est, sicut promisit, dicens: Iterum
Abbreviated transcription (Latin):
piscarentur. Sicut ait dñs apłis.
Uenite faciam uos piscatores homi¬
num. exhisergo duabus nauiculis
una relinquitur. ad ternim in anis
et uacua: altent producitur in altũ
onusta uel plena. Uacua enim sỹ na¬
gogt relinquit᷑ in littore. quia xp̃m
cum ꝓphettirum amisit oniculis.
onusta autem eccła in altum ad sũmi¬
tur. quia dñm cum apłorum doctri¬
na suscepit. Synagogam in quam
remanet ad terras quasĩ terrenis in¬
herens openitionibus: eccła autem in
alticudinem reuocatur. tam quam
ccelorum profunda saciismenta dis¬
cutiens. In illam scilicet alticudinẽ.
dequa apłscut. Oalcitudo diuitia¬
rum sãpientiȩ et scientiȩ dĩ propterea
dicit̾ petro : duc in altum : hoc est̃
in profundum disputtitionum
genenctiones diuine. Quid enim
tam pro fundum quam ut ait pe
uiui: Quid tam terrenum quam qđ
de dño dixerunt iudei. non ne hic
est̃ filius iosep̾ fabri: ille enim al¬
t̾iori consilio natiuita tem xp̃i di

Expanded text:
piscarentur, sicut ait Dominus apostolis: piscarentur, sicut ait Dominus apostolis: Venite, faciam vos piscatores hominum . Ex his ergo duabus naviculis una relinquitur 440 ad terram inanis et vacua, altera producitur in altum onusta vel plena; vacua enim Synagoga relinquitur in littore, quia Christum cum prophetarum amisit oraculis: onusta autem Ecclesia in altum assumitur, quia Dominum cum apostolorum doctrina suscepit. Synagoga, inquam, remanet ad terras, quasi terrenis inhaerens operationibus: Ecclesia autem in altitudinem evocatur, tamquam coelorum profunda sacramenta discutiens; in illam scilicet altitudinem, de qua Apostolus ait: O altitudo divitiarum sapientiae et scientiae Dei! Propterea dicitur Petro: Duc in altum , hoc est, in profundum disputationum generationis divinae. Quid enim tam profundum, quam quod ait Petius Dei vivi ? Quid tam terrenum, quam quod de Domino dixerunt Judaei: Nonne hic est filius Joseph fabri ? Ille enim altiore consilio nativitatem Christi
Abbreviated transcription (Latin):
doctrinę suȩ uerba pro fundere.
Uidete miscđam saluatoris: sẽpanct᷑
quidem corpore doctrinę tamen
his utilitate coniungitur. Vbiq
miseretur. ubiq. prõd ẽ:: in terris
positus ꝑcactum langores corporum
sanat. In mari conscitũtus ꝑ doctri¬
nam uulnens cuit animarum sed
uidetimus quȩ sit istti nauicula sỹ¬
monis petri. Quam addocendum
deduabus magis oportunã dñs ui
dicauit: quãe et tutũ salucitorẽ
p̃stet ab in uiria et credulitatis ho¬
uigauit enim cum moysẽ inmariru¬
bro quando populum isrł ꝑ undarũ
fluenta transuexit: Sed grauibus
etim affectibus in uirus. sĩcut cut in
euangelio ad uidȩos: sicrederitis
morsi et michi crederitis. Inuiria aut̃
saluctoris ẽ in credulitas synago¬
ge. Ergo petri nauem elegit. morsi
deserit. hoc ẽ sp̃nit sinã gogam
ꝑfidam fidele ad sumit aeccłam
Quce enim quia nauiculȩ ad dñm
destinate sunt: quae in hoc tã quã
inmari mundo salutem hominibus

Expanded text:
doctrinae suae verba profundere. doctrinae suae verba profundere. Videte misericordiam Salvatoris: separatur quidem ab hominibus corpore, doctrinae tamen iis utilitate conjungitur. Ubique miseretur, ubique prodest. In terra positus, per tactum, languorem corporum sanat: in mari constitutus, per doctrinam vulnera curat animarum. 3. Sed videamus quae sit ista navicula Simonis Petri, quam ad docendum de duabus magis opportunam Dominus judicavit, quae et tutum Salvatorem praestet ab injuria, et credulitatis hovigavit enim cum Moyse in mari Rubro, quando populum Israel per undarum fluenta transvexit: sed gravibus est affectus injuriis, sicut ipse ait in Evangelio ad Judaeos: Si crederetis Moysi, et mihi crederetis . Injuria autem Salvatoris est incredulitas Synagogae. Ergo Petri navem elegit, Moysis deserit, hoc est, spernit Synagogam perfidam, fidelem assumit Ecclesiam. 4. Duae enim quasi naviculae a Deo destinatae sunt, quae in hoc, tamquam in mari, mundo salutem hominibus
Abbreviated transcription (Latin):
NTELLIOERE POSSUMUS
ex euangelica lectione quae
benefitia inpopulo fuisse con¬
latti ut ꝓuocate hominum curbȩ
ad audiendum illum magis ir¬
ruerent quam rogarent. Et̃ medi¬
cinam sclutis nonspenirent per
humilictitis grãm. sed ꝑ inpor nica¬
tis in iuriamꝰ: Itt ut irruentes
sicut ait euangeliũ turbas
nsret. uon sy uagoga repelleret.
non rẽ uerentia dĩuinitatis arce¬
ret.. Haec ẽ. enim consũetudo in¬
firma entum. ut dum spenent suis
egri udinib medicinam cibiN¬
portuna pecitione non loco ꝓhibe¬
antur : non tempore. nonpudore
sed quanto plus medetur ille qui
sc̃incit. tando amplius ille inportu¬
nus ẽ. qui labortit. Ergo cum diis
iħs ab irruentibus turꝰbis remotus
in terra essẽ non possit. Aspiciens in
mare ducis nauiculas unam nauim¬
que enut petri. Omni festinatione
conscendit : ut inportunitatis iN¬
iuriam. uel aquarum na tuns repel¬
leret. Quia eum doctoris reuerentia
mini me quõ hercebat: atq. ex inde
coepit de nauicula petri ad homines

Expanded text:
ntelligere possumus ex hac evangelica lectione, quae beneficia in populum fuisse collata; ut provocatae hominum turbae ad audiendum illum magis irruerent, quam rogarent: et medicinam salutis non sperarent per humilitatis gratiam, sed per importunitatis injuriam; ita ut irruentes, sicut ait Evangelium , turbas raret, non Synagoga repelleret, non reverentia divinitatis arceret. Haec est enim consuetudo infirmantium, ut dum sperant suis aegritudinibus medicinam, ab importuna petitione non loco prohibeantur, non tempore, non pudore: sed quanto plus medetur ille, qui sanat, tanto amplius ille importunus est, qui laborat. 2. Ergo cum Dominus Jesus ab irruentibus turbis semotus, in terra esse non posset, aspiciens in mari duas naviculas, unam navem Petri omni festinatione conscendit, ut importunitatis injuriam vel aquarum natura depelleret: quia eam doctoris reverentia minime coercebat: atque exinde coepit de navicula Petri ad homines
Abbreviated transcription (Latin):
tupia et amatoria uel luxuriosa
canture. Istitales ñ dubitant fur¬
tũ fucere. edulteriũ ñtiment
ad mictere fulsũ testimoniũ
dicere : male dicere. ꝑ iurare.
Siueuiri siue mulieres. quicalia
oꝑafaciunt: ñ ad reme diũ sed
tis mi sacram̃tt suscipiunt. Etnisi
poenitentiã aegerinc : in aẽc̃num
ꝑhibunt. Ecce fr̃s ostendimꝰ uobis
quales sinc xp̃i aniboni: et quales
sint meli. et ideo quos bonoð uide¬
ritis. imittite : quos uero malos¬
eẽ cognoscitis castigate. sẽꝑ incre¬
patẽ. corripite ut et de ꝑfeccu
uro. et de illorũ ꝓfectione dupli¬
cẽ mercedẽ habere possitis. Qui
ergo boni sunc casti. sobrũ. hu¬
mi les et benigni . dõ cuxilian¬
te ꝑ seuerent inoꝑibus bonis
Qui uero mala oꝑa ftc iunt cito
se corrigant: antequa illorum
animae de hac luce caduca dis¬
cedant. Quia si sine peniten¬
tia mortui fuerint. ñ ueniunc
aduitũ. sed p̃cipi cant᷑ ad mortẽ.
us libertire dignietur¬

Expanded text:
turpia et amatoria vel luxuriosa turpia et amatoria vel luxuriosa cantare? Iste talis non dubitat furtum facere, adulterium non timet admittere, falsum testimonium dicereres, qui talia opera faciunt, non ad remedium, sed tismi sacramenta suscipiunt; et nisi poenitentiam egerint, in aeternum peribunt. Ecce, fratres, ostendimus vobis quales sint christiani boni, et quales sint mali. Et ideo quos bonos videtis, imitamini: quos vero malos cognoscitis, castigate semper, increpate, corrigite; ut de profectu vestro et de illorum perfectione duplicem mercedem habere possitis. Qui ergo boni sunt, casti et sobrii, humiles et benigni, Deo auxiliante, perseverent in operibus bonis. Qui vero opera mala faciunt, cito se corrigant, antequam illorum animae de hac luce discedant: quia si sine poenitentia mortui fuerint, non veniunt ad vitam, sed praecipitantur ad mortem. us liber
Abbreviated transcription (Latin):
et ipse castae uiuit : et filios uel ui¬
cinos suoð ut castae et sobrice ui¬
itant . et uerbis ammonet et exẽ¬
plis docet. Ille bonꝰ xpi anꝰest qui
quoties sccĩe sollẽp nittites adueni¬
unt . ut securꝰ cõmunicet. anteplu¬
res dieð castitatẽ cũ ꝓpria uxore
custodit: uc lib̾a et secura c̃scien¬
tia adaltaredni casto corpore
docet. Ecce audistis fr̃s: quales
sunt xpĩani boni. Et ideo quantum
ñ sit ftilsũ in nob̵: nec in uob xp̃i
sacram̃ta paciant᷑ in iuriã: sed
semꝑ oꝑa xp̃i cina. et cogitemus
in corde. et impletimꝰ in oꝑe
Nã ille xp̃ianꝰ qualis est qui uix a¬
liquando ad ceccłam uenit.
et quando uenerit ñ stat in ȩcđa¬
ut orot ꝓpeccatis suis. sed aut cau¬
sasdicit. aut lites aut rixad
c̃cituit. et si locũ in uenerit.
usque ad uomicũ bibit. et posteti¬
quã se in ebriauerit: surgit
uelut freneticꝰ et inscinꝰ bellare.
dicibolico more salttire. uerba

Expanded text:
et ipse caste vivit, et filios vel viet ipse caste vivit, et filios vel vicinos suos ut caste et sobrie vivant et verbis admonet et exemplis docet. Ille bonus Christianus est qui quoties sanctae solemnitates veniunt, ut securius communicet, ante plures dies castitatem cum propria uxore custodit, ut libera et secura conscientia ad altare Domini, casto corpore docet. Ecce audistis, fratres, quales sint Christiani boni, et ideo, quantum non sit falsum in nobis, nec in nobis Christi Sacramenta patiantur injuriam: sed semper opera christiana et cogitemus in corde, et impleamus in opere. Nam ille christianus qualis est, qui vix aliquando ad ecclesiam venit: et quando venerit non stat ut oret pro peccatis suis, sed aut causas dicit, aut lites et rixas concitat; et, si locum invenerit usque ad vomitum bibit, et postquam se inebriaverit, surgit velut phreneticus et insanus balare diabolico more, saltare, verba
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓdest qđ xpĩanꝰ dicit᷑ : qui castitatẽ
diligit. ehrictate fugit suꝑbiã de¬
testat᷑: inuidie ueluc uenenũ dia¬
boli respuit. Ille uero xp̃ianꝰ est:
qui furtũ ñ facit. quifalsũ testimo¬
niũ ñdicit: qui necmentit᷑ nec iu¬
rat. quiadul teriũ ñ cõmitit qui ad
aeccłam frequentuiꝰ uenit. qui de
fructib suis rĩ gustatnisi pru exipsis
dõ aliquid offercit. Quidecimas annis
singulis erogandas: pauꝑib reddic.
Qui socer dotib siuis honorẽ impendit.
qui om̃s homines sic̃ se ipsũ diligit.
qui nullũ hominẽ odio habet. Illeue
habitat: quis tateras dolosas et men¬
suras duplices uelut gladiũ ꝑtimes¬
cit. illebonꝰ xpĩcinꝰ edt : qui quando
ad aeccłam uenic et in oblatione
quae in altarimittitur exhibec
pauꝑibus scdđm qđ uires abet
auc argentũ porrigit. duc bu¬
cellã qui ꝑegrinos indomos ua
excipit. qui ospitib pedes lauit
qui ñ solũ lites ñ c̃tat : sed etiam
discordes adc̃cordic̃ reuocat. Qui

Expanded text:
ianus dicitur, qui charitatem diligit, ebrietatem fugit, superbiam detestatur, invidiam velut venenum diaboli respuit; ille vero Christianus est qui furtum non facit, qui falsum testimonium non dicit, qui nec mentitur, nec perjurat; qui adulterium non committit, qui ad ecclesiam frequentius venit, qui de fructibus suis non gustat nisi prius ex ipsis Deo aliquid offerat, qui decimas annis singulis erogandas pauperibus reddit, qui sacerdotibus suis honorem impendit, qui omnes homines sicut seipsum diligit, qui nullum hominem odio habet. Ille vehabitat, qui stateras dolosas et mensuras duplices velut gladium diaboli pertimescit. Ille bonus Christianus est qui quando ad ecclesiam venit, et oblationem quae in altario mittat exhibet, et pauperibus, secundum quod vires habet, aut argentum porrigit aut cibum: qui peregrinos in domum suam excipit, qui hospitibus pedes lavat; qui non solum lites non concitat; sed etiam discordes ad concordiam revocat; qui
Abbreviated transcription (Latin):
plus manduccis quc̃ expetit: et plus
uinũ accipis quã oportet. forte etiã¬
et tur pib cogitaitionib occupas ñ¬
tẽ tuc̃ et uerba luxuriosc ñ solum
nec erubescis. incipecũ dĩ ad uicorio
gulce c̃cupiscentias refrenare. cas¬
tis cogitationib et honestis sermoni¬
bus m̃tẽ uellinga tuã iugit̃ occupa¬
re. et uidebis quia dõ auxiliante cas¬
tittitẽ poteris custodire. Nec ce pi¬
turius surge. ut possis animã tuã a
et forte aliquoties excepto filiorum
desiderio ad cognoscendã uxorẽ ꝓpri¬
dicinað elemosinas adde: quia scriptũ
est. Sicut ciqua extinguit ignẽ: i ta
elemosina extinguit peccatũ. Et il¬
lud quod c̃traomĩa peccata. mag̃
nũ et salubre est̃ medicam̃tũ : om¬
nib qui inte peccauerine plenã iN¬
dulgentiã tribuae : ut qđ ꝑ in c̃ti¬
nentiã in quinat᷑ : ie iumiis ecele¬
mosinis eic pcipucie ꝑ inimicorũ in

Expanded text:
plus manducas quam expedit, et plus plus manducas quam expedit, et plus vinum accipis quam oportet. Forte etiam turpibus cogitationibus occupas mentem tuam, et luxuriosa verba non solum nec erubescis. Incipe cum Dei adjutorio gulae concupiscentias refrenare, castis cogitationibus et honestis sermonibus mentem vel linguam tuam jugiter occupare; et videbis quia Deo auxiliante castitatem potueris custodire. Nec te piturius surgere; ut possis tuam animam a et forte aliquoties, excepto filiorum desiderio, ad cognoscendam uxorem propridianas eleemosynas adde: quoniam scriptum est, Sicut aqua exstinguit ignem, ita eleemosyna exstinguit peccatum . Et illud quod contra omnia peccata magnum est et salubre medicamentum: omnibus qui in te peccaverint, plenam indulgentiam tribue; ut quod per incontinentiam inquinatur, jejuniis, eleemosyni
Abbreviated transcription (Latin):
te plures dies castitatẽ seruate
ut cũ secura ẽscientia ad alta¬
re dnĩ possitis accedere. Quãrẽ
etiã ꝑ tottĩ qua dra gesimã. et
usque in finẽ paschae fideliter
nitas castoð et puros iN ueniat.
Qui enĩ bonꝰ xpĩ anꝰ est ñ solũ an¬
te plures dies quã cõmunicet
casti tatẽ seruat: sed uxorem
suam excepto desiderio filiorũ
ñ agnoscit Quic uxor ñ ꝓpter
libidinẽ : sed ꝓpt̃ filiorũ ꝓcrecti¬
onem accipitur. Deniq. et ipsce
tabulce matri moniales. hoc con¬
tinerit. Liberorũ inquid ꝓcre¬
andorũ causa. Videte quia non
remĩ : ille qui uxorẽ suã in conti¬
nent̾ utitur. si quoties et̃ luxuria
uictꝰ cgnouerit. toties suũ agrũ
debunt. Quia sicut plenae nostis:
nulla t̃ra poteric dare legitimum
fructũ : in qua frequent̃ in uno cnno
fuerit seminatũ. quod ergo ñ uult
aliquis in agro suo. quare fecit incor¬
uenid sũ c̃tinere me nullatenꝰ possis.
ne forte ideo te ñ contineas. quia

Expanded text:
te dies plures castitatem servate; ut cum secura conscientia ad altare Dei possitis accedere. Quam rem etiam per totam Quadragesimam, et usque ad clausulam Paschae fideliter halis castos et puros inveniat. Qui enim bonus christianus est, non solum ante dies plures quam communicet, castitatem servat; sed et uxorem suam, excepto desiderio filiorum, non agnoscit: quia uxor non propter libidinem, sed propter filiorum procreationem accipitur. Denique et ipsae tabulae matrimoniales hoc continent: Liberorum, inquit, procreandorum causa. Videte quia non , fratres charissimi, ille qui uxore sua incontinenter utitur, si quoties eam luxuria victus agnoverit, toties suum agrum debunt; quia, sicut optime nostis, nulla terra poterit dare legitimum fructum, in qua frequenter in uno anno fuerit seminatum. Quod ergo non vult aliquis in agro suo, quare facit in coruvenis sum, continere me nullatenus possum. Ne forte ideo te non contines, quia
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ possi debunt. E t illud. fiorni¬
catores et adulteros iudicabit
deus. Pueri uel puellae qui ir
c̃ iugio iungendi sunt: uirgini¬
tatem usque ad nuptics seruent.
N c̃ siante legitimã c̃iunctionem
ꝑcidulteriũ corruptifuerint. ad
nuptics quidẽ corpore uiui ueni¬
unc : sed in anima mortui eẽ com¬
probant᷑. Quic scriptũ ese. Ani¬
ma quae peccauerit: ipsa morie
tur. Nulla mulier potiones.
ad cuorsũ aiccipiat: nec filio.
cumq haec fecerit: ante tribu¬
quos occiderit eẽ dicturam.
Sed nec illos diabolices potiones¬
diorũ se recĩ eẽ cognoscat. Muli¬
er cuitẽ ingenua quae mortife¬
ras potiones accipie ut ñ c̃cipiet.
uellem scire si hoc ancillas aut co¬
lonas sus facere uelit. Et ideo si
una queq uult ut sibi nascant᷑ man¬
cipiai quae illi seruianc: ita et illa
quantos cumq c̃ceꝑit. aut ipsa nu¬
trix. aut nutriendo alus tredc
Ne forte illos cuit c̃ciꝑe pollec. aut

Expanded text:
Dei possidebunt : et illud, ForniDei possidebunt : et illud, Fornicatores et adulteros judicabit Deus . Pueri vel puellae qui in conjugio conjungendi sunt, virginitatem usque ad nuptias servent. Nam si ante legitimam conjunctionem per adulterium corrupti fuerint, ad nuptias corpore quidem vivi veniunt, sed in anima mortui comprobantur: quia scriptum est, Animala mulier potiones ad abortum accipiat, nec filios cumque fecerit hoc, ante Chris occiderit esse dicturam. Sed nec alias diabolicas potionesdiorum se ream esse cognoscat. Mulier autem ingenua, quae mortiferas potiones accipit ut non concipiat, velim scire si hoc ancillas vel colonas suas facere velit. Et ideo sicut unaquaeque vult ut sibi mancipia nascantur quae illi serviant; ita illa quantoscumque conceperit, aut ipsa nutriat, aut nutriendos aliis tradat: ne forte illos aut concipere nolit, aut,
Abbreviated transcription (Latin):
martirũ tanta de uotione fidei.
ad aeccłam c̃ uenistis. Sed si uul¬
tis dõ auxiliante. et urm̃ ꝓ fec¬
tum et nrm̃ gaudiũ. spirit̾ilit̃
implere: ita int̃ uoð pacẽ ethecri¬
tatẽ in spirante dño c̃ seruate. ut
incorde. Fro bonis orcite : ut sẽꝑ
ad meliora ꝓficiant. Pro malið
assiduce supplicate: utcito se cor
enĩ inueritate pax ec iusticia et
miscdia custo ditur. quando ñsolũ
nulli hominũ malũ faciamꝰ: sedetiã
ubi cũq. potuerimꝰ ad iuuare c̃tendi¬
mus. si haec ergo xpõ ciu xiliante
sidelit̃ agimꝰ. becitos martires in his
quee suprei diximꝰ p̃cipuis et p̃cla¬
rið oꝑib imitantes: partẽ cu illis
inaet̾nã beatitudinẽ habepote¬
rimus. Et tunc ꝓ nob̾ absque ulla
dubitatione scĩ martires int̾ce¬
dunt: quando in nob̵ aliquid de suis
uirtutib recognoscunt. Castitatẽ
ꝙite omia : cũ dĩ ed iutorio
custodite. Propt̃ illud qđ scrip¬
tũ est. Neque cidulteri : regnũ

Expanded text:
martyrum tanta devotione fidei ad ecclesiam convenitis. Sed si vul, Deo auxiliante, et vestrum profectum et nostrum gaudium spiritualiter adimplere, ita inter vos et pacem et charitatem, inspirante Domino, conservate, ut in corde. Pro bonis orate, ut semper ad meliora proficiant; pro malis assidue supplicate, ut cito se correnim in veritate pax et justitia et misericordia custoditur, quando non solum nullis hominibus malum facimus, sed etiam ubicumque potuerimus, adjuvare contendimus. Si ergo haec Christo adjuvante fideliter agamus, beatos martyres in his quae supra diximus, praecipuis et praeclaris operibus imitantes, partem cum illis in aeterna beatitudine habere poterimus. Et tunc pro nobis absque ulla dubitatione sancti martyres intercedunt, quando in nobis aliquid de suis virtutibus recognoscunt. Castitatem ante omnia cum Dei adjutorio custodite, propter illud quod scriptum est, Neque adulteri regnum
Abbreviated transcription (Latin):
apłs dicenð. Vt sciat unꝰquisq
suũ uas possidere. ĩ honore et seĩ¬
ficatione. ñ in passione desideru si¬
cut gences qͥ spẽ ñ habent. Et quia
dixi largað elemosinað sticiunt : et
om̃ib inimicis suis indulgeant. Et
sicut iã dictũ est qđ ꝑluxuriã sor¬
didũ efficitur: assiduis ȩlemosinis
indulgettis. quia ꝓ salute animȩ
uraẽ. cũ grandi timore uel tremore.
etiã et cũ uerecundia de talib reb
michi expetic dicere: et uosopor¬
tet audire. Et idõ omiã quae a nob̃
auditid: ubi cũq. fueritis sẽꝑ uob
inuicẽ dicite : et cũ caricatẽ uod
ad monete. Sic̃ enĩ ego reusero an
gentes ã monere nolueritis. timere
debetis ne uob̾ necesse sit ꝓ illis red¬
dere racionẽ. Sed credimꝰ dedĩ mi¬
sericordia. qđ ito uob agere inspirabit

Expanded text:
isque suum vas possidere in honore et sanctificatione; non in passione desiderii, sicut et gentes quae spem non habent . Et quia dixi, largas eleemosynas faciant, et omnibus inimicis suis indulgeant: ut, sicut jam dictum est, quod luxuria sordidum effecit, assiduis eleemosynis indulgeatis, quia pro salute animae vestrae cum grandi timore vel tremore etiam, et cum verecundia de talibus rebus mihi expedit dicere, et vos oportet audire. Et ideo omnia quae a nobis audistis, ubicumque fueritis invicem vobis dicite, et cum charitate vos admonete. Sicut enim ego reus ero antgentes agnoscitis, admonere nolueritis, timere debetis, ne vobis necesse sit pro illis reddere rationem. Sed credimus de Dei misericord
Abbreviated transcription (Latin):
fuerint aut lepsi. aut epilen¬
nascunt᷑. Deniq quicũq lepsi
sunt: ñ de sapientib: hominib¬
tinere ñ scipiunt. nascisolent.
Et reuera fr̃s. si animalia sine in¬
tellectu ñ se c̃cingunt nisi cerco
et legitimo tẽprẽ. quanto magis
homines qui ad imaginẽ dĩfcic¬
tisunt hoc obseruare debent :
Sed qđ peius esc sunt aliqͥ ita lu¬
xuriosi. uel ebriosi: si aliqͦties
nec pregnantib uxorib parcur

Expanded text:
fuerint, aut leprosi, aut epilepfuerint, aut leprosi, aut epilepnascentur. Denique quicumque leprosi sunt, non de sapientibus hominibntinere non sapiunt, nasci solent. Et revera, fratres, si animalia sine intellectu non se contingunt, nisi certo et legitimo tempore; quanto magis homines, qui ad imaginem Dei facti sunt, hoc observare deberent? Sed quod pejus est, sunt aliqui ita luxuriosi vel ebriosi, qui aliquoties nec praegnantib
Abbreviated transcription (Latin):
incꝰ ĩ cinima pollutti susciꝑe. Et quia
sic̃ dixi ĩ anima nr̃ã ftctisumꝰ adima¬
ginẽ dĩ : suntabula aucligneai auc
lapideti faceres i maginẽ tuã et a¬
liquis impudens homo uelic ipsam
imaginẽ. aut lapidib frangere aut
aliquib sordib ĩ quinare uelĩ scire
si c̃tra eũ ñ mouere c᷑ animꝰ tuus.¬
mortuã sic telaueris. putts qua¬
lẽ in iuriã paciat᷑ ds̃ quando in
nob uiua imago sua pluxuriã
sordidatur : et ideo si nob ñ par¬
cimꝰ ꝓpt̃ nos mec ipsos: parcamꝰ
nobið uel ꝓpt̾ imaginẽ dĩ ad quã
factisumus. Ante omia quoti¬
es dies dnĩ cus aut aliae festiuita¬
tes ueniunt: uxorẽ sũ nullꝰ
agnoscat. Et quoties fluxũ
scinguinis mulieres patiuncur
simi lit̃ obseruandum est ꝓpt̃
illud qđ cit ꝓpħa. Ad mulie¬
rẽ menstruatã ñ ac cesserit.
Nam qui uxorẽ suã in ꝓfluuio
positã agno uerit: aut indie
dñico. uelinalia qualibec sol¬
lẽpnitate adueniente conti¬
nere noluerit: qui tunc c̃cepti

Expanded text:
 Et quia, sicut dixi, in anima nostra facti sumus ad imaginem Dei, si in tabula aut lignea aut lapidea faceres imaginem tuam, et aliquis impudens homo vellet illam imaginem aut lapidibus frangere, aut aliquibus sordibus inquinare, velim scire si contra illum non moveretur animus tuusmortuam sic zelaveris, putas qualem injuriam patiatur Deus, quando in nobis viva imago sua per luxuriam sordidatur? Et ideo si nobis non parcimus propter nosmetipsos, parcamus nobis vel propter imaginem Dei ad quam facti sumus. 7. Quaes dies dominicus aut aliae festivitates veniunt, uxorem suam nullus agnoscat. Et quoties fluxum sanguinis mulieres patiuntur, similiter observandum est: propter illud quod ait propheta, Ad mulierem menstruatam non accesseris . Nam qui uxorem suam in profluviis positam agnoverit, aut in die dominico, aut in alia qualibet solemnitate adveniente se continere noluerit; qui tunc concepti
Abbreviated transcription (Latin):
nob̵ hocds̃ meret᷑ : ut in nob̵ imago
ipsius ꝑ malas c̃cupiscentias
in iuriam patiatur. Et cũ nullꝰ
hominũ uelit cũ tunica sordib
dere ñ timens illud qđ apłs dixic¬

Expanded text:
nobis Deus meretur, ut in nobis imago ipsius per malas concupiscentias injuriam patiatur. Et cum nullus homo velit cum tunica sordibusdere: non timens illud quod Apos
Abbreviated transcription (Latin):
cere debent. Seddicis. Pec catum
quidẽ est: sed tam̃ paruũ. Nec nos
dicimꝰ quia capitale peccatũ est: sed
tum̃ sifrequentius exerceat᷑ et ie iu¬
nus uelelemosinis ñ redimait᷑: ni¬
mis inmunda animã reddit. Noli
despicere peccatatua: quia parua
sunt : sedtime quia plura sunt.
Nã et pluuiarũ guttae minutte s̃:
sed flumina implent. et moles tra¬
hunt et arbores cũ suis arboribus¬
et r adicibus tollunt. Tudicis quia
paruũ peccatũ est. Velĩ scire
quoties tale peccatũ amittis.
si toc paruulas plagas in corpo¬
retuo. ut tot maculas auc scissu¬
rað in uestib tuis fieri uelis.
S iergo nec in corpore tuo plagas
nec inuestib tuis scissuras uel
maculað fieri adquiescis. qua
c̃ scientia hoc facere in anima tua
ñ metuis: Acsic quicũq hoc fece¬
rit. plus amat et uestẽ et carnem
suã quã animã suã. Cũ enĩ adi¬
maginẽ dĩ incꝰ in anima facti

Expanded text:
ei deformat. Sed dicis: Peccatum quidem est; sed tamen parvum est. Nec nos dicimus quia capitale peccatum est. sed tamen si frequentius exerceatur, et jejuniis vel eleemosynis non redimatur; nimis immundam animam facit. Noli despicere peccata tua, quia parva sunt; sed time quia plura sunt. Nam et pluviarum guttae minutae sunt; sed flumina implent, et moles trahunt, et arbores cum suis radicibus tollunt. Tu qui dicis quia parvum peccatum est; velim scire quoties tale peccatum admittis, si tot parvulas plagas in corpore, et tot maculas aut scissuras in vestibus tuis fieri velis? Si ergo in corpore tuo plagas, nec in veste tua scissuras vel maculas fieri acquiescis; qua conscientia hoc facere in anima tua non metuis? Ac sic quicumque hoc fecerit, plus amat vestem et carnem suam quam animam. Cum enim ad imaginem Dei intus in anima facti
Abbreviated transcription (Latin):
ablucit᷑. Seddicis. Vxorẽ excepto
ñ est. Intantũ enĩ peccatũ est: ut
ꝓpħa poenitens clamet. In iniquitati¬
b c̃ceptꝰ sũ : et indelictis peꝑit me
mat̃ mea Et sic̃ in ueteri testam̃to
legimnꝰ. quando popłs iudcȩorũ ciscen¬
surꝰ ercit ad montẽ sina ex p̃cepto dñi
dicebat᷑ eis. Scĩ ficamini et estote pa¬
rati in diẽ t̾ciũ. necid ꝓp inquetis u¬
xorib ur̃is. Et illud. Siquis in noct᷑¬
no pollutꝰ fuerit somno. ñ manducet
sacrificiũ salutaris. neperetit ani¬
ma eiꝰ depopło. Si pꝰ pollutionẽ quae
nolentib fieri solet. nob̵ cõmunicare
ñ licet. nisi prius p̃cedae c̃punctio
et elemosina. et si infirmitais ñ pro¬
hibet etiã et ieiuniũ quisest quipos¬
sic dicere illud qđ uigilantes et uo¬
lentes fticimꝰ ñ eẽ peccatũ. Deniq.

Expanded text:
t. Sed dicis: Uxorem excepto non est. In tantum peccatum est, ut propheta poenitens clamet, In iniquitatibus conceptus sum, et in delictis peperit me mater mea . Et sic in Veteri Testamento legimus; quando populus Judaeorum accessurus erat ad montem Sinai, ex praecepto dicebatur eis, Sanctificamini et estote parati in diem tertium, et ne appropinquetis uxoribus vestris : et illud, Si quis nocturno pollutus fuerit somno, non manducet carnes sacrificii salutaris; ne pereat anima sua de populo . Si post pollutionem quae nobis nolentibus fieri solet, nobis communicare non licet, nisi prius praecedat cumpunctio et eleemosyna, et si infirmitas non prohibet, etiam jejunium; quis est qui potest dicere illud, quod vigilantes et volentes facimus, non esse peccatum?
Abbreviated transcription (Latin):
tantũ uita sollicitisimus. Sic enim
sꝑantes in xpõ. miserabiliores sumus
om̃ib hominibus. Qui enĩ ñ cogitat
nisi de ista tantũ modo uitt: anima¬
lib: et peccorib similis esc. Quid enĩ
querunt animalia. nisi manducare
etbibere. luxuriare. atq dormire :
Tales sunt qui plus cogitant decar¬
ne sua : quã de animasua. Quiplꝰ
diligunc gulã ac luxuria : quam
castitatẽ atque iusticia Scire
debetis fr̃s. quici ideo xpĩ ani fac

Expanded text:
s: Si enim erantes sumus, miserabiliores sumus omnibus hominibus . Qui enim non cogitat nisi de ista tantummodo vita, animalibus et pecoribus similis est. Quid enim quaerunt animalia, nisi manducare et bibere, luxuriari atque dormire? Tales sunt qui plus cogitant de carne sua quam de anima; qui plus diligunt gulam ac luxuriam, quam castitatem atque justitiam. Scire debeti
Abbreviated transcription (Latin):
colomes inue¬
niri meruimus
Etuere fr̃s iustae ⁊ merito pat̃ guidet
quoties filios suos. et corpore scinos.
et indĩ timore deuotos inuenerit. et
nob̵ geudiũ piaetas diuina c̃cessit.
qđ ad ꝓfectũ animarũ urãrũ ꝑti¬
net debemꝰ caritati uraẽ suggerere.
in quirere uel intelligere studetimꝰ quare

Expanded text:
columes invenire meruimus. Et vere, fratres, juste et merito pater gaudet, quoties filios suos et corpore sanos et in Dei timore devotos invenerit. Et nobis gaudium nunc pietas divina concessit, quod ad profectum animarum vestrarum pertinet, debemus Charitati vestrae suggerere. inquirere vel intelligere studeamus, quare
Abbreviated transcription (Latin):
ma quã ꝓcor porelaboremꝰ. Quic
caro nra paucis annis erit inmun¬
do : anima cutẽ nra sibene agimꝰ.
si ne fine regnabit inccelo. Siuero
ꝓsclute cinimae laboremꝰ. timeone
quando boni xp̃iani cũ argłis acci¬
pient uittĩ aet̾nc̃. Nos qd absit pre¬
cipitem᷑ in gehenna. Non nob̵ suffi¬

Expanded text:
ma quam pro corpore laboremus: quia caro nostra paucis annis erit in mundo; anima autem nostra, si bene agimus, sine fine regnabit in coelo. Si verpro salute animae laboremus; timeo ne quando boni christiani cum Angelis accipiunt vitam aeternam, nos, quod absit, praecipitemur in gehennam. 2. Qu
Abbreviated transcription (Latin):
regni caelestis sedula cogita tione
assistere. quia romata onstionum
ꝑignem amoris dõ incendere. qui di¬
cere possint cum propheta. Diriga¬
tur onitio meci. sicut incensum̃
in conspectu tuo. Quod autẽ ct
racharice. qm̃ exauditti ẽ. dep̃catio
tua et uxor tua helisabeth pariet
tibi filium : nonẽ. arbitrandum quia
pontifex qui propopło oniturus intra¬
uenit. mutato repente animo ꝓpri
uatis negotiis coeperit rogare. maxi¬
me plibẽris. Aquorum genenistione
intantum homo senex ac̾de crepitus
spem tottm auercerit. ut neq angło
promittenti crederet nasci sibi filiũ
posse. Sed hoc certissime sc̃iendum.
quia ꝓpopłi saluatione rogabat quẽ
et mã ximo peccatorum lang̃uore uexa¬
tum. et in suꝑ alienigene regis domino
prtiessum nouenit. Unde angelico ons¬
culo et sẽ exauditum cognõuit ad ño
t quo ordine salus quam̃ quȩrebat
esset ciduentuns didicit: quia uide¬
licet nasceret᷑ ñ bi filius qui prophet

Expanded text:
regni coelestis sedula cogitatione regni coelestis sedula cogitatione assistere, qui aromata orationum per ignem amoris Deo incendere, qui dicere possunt cum Propheta: Dirigatur oratio mea sicut incensum in conspectu tuo . Quod autem ait Zachariae: Quia exaudita est deprecatio tua, et uxor tua Elizabeth pariet tibi filium, non est arbitrandum quod pontifex, qui pro populo oraturus intraverat, mutato repente animo, pro privatis negotiis coeperit rogare, maxime pro liberis, a quorum generatione in tantum homo senex ac decrepitus spem totam averterat, ut neque angelo promittente crederet nasci sibi filium posse. Sed hoc certissime sciendum quia pro populi salvatione rogabat, quem et maximo peccatorum languore vexatum, et insuper alienigenae regis dominio pressum noverat. Unde angelico oraculo et se exauditum cognovit a Domino, et quo ordine salus quam quaerebat esset adventura didicit: quia videlicet nasceretur sibi filius qui propheta
Abbreviated transcription (Latin):
tionis scicerdoti apparuit: ut uerũ
se cieternumq pontificem. uensm pro
mundi sclute hostiam uenturã p̃clica¬
re signaret. Sctibat iuxtti altare in¬
censĩ. ut noui testam̃ti p̃conem sẽ ue¬
nissẽ doceret. duo namq altuaria eria
incemplo: quȩ duo cesttim̃ta signifi¬
cant in aeccła. Primum alttre holo¬
caustiere cooꝑtum ẽ. et ante fores
templi acl offerendas uictimas et sa¬
crificia positum: quod carnales
ueteris tesctim̃ti cultores significat
De inde al tart incensi auro te ctũ prape
oscium scĩ scorumꝰ ad olenda timiama¬
ta enit scatutum: quod interiorem
ꝑfectioremq noui testam̃ti cultorũ
illius grãm designat. Sttbat etiam
Sad ex t̾ris eiusdem̃ altaris: ut non terre¬
na et infima. sed gaudia caelestis
et sempit̃ nae beatitudinis quȩ per
dextensm solent figunisri hominib
sẽ promittere monstraret: illis maxi¬
me. qui ꝑcordissui munditiam
altare cuireum efficiqui pesingressu

Expanded text:
tionis sacerdotii apparuit, ut verum tionis sacerdotii apparuit, ut verum se aeternumque pontificem veram pro mundi salute hostiam venturam praedicare signaret. Stabat juxta altare incensi, ut Novi Testamenti praeconem se venisse doceret. Duo namque altaria erant in templo, quae duo Testamenta signant in Ecclesia. Primum altare holocausti aere coopertum, et ante fores templi ad offerendas victimas et sacrificia positum, quod carnales Veteris Testamenti cultores significat. Deinde altare incensi auro tectum, prope ostium Sancti sanctorum, ad adolenda thymiamata erat statutum, quod interiorem perfectioremque Novi Testamenti et cultorum illius gratiam designat. Stabat etiam a dextris ejusdem altaris, ut non terrena et infima, sed gaudia coelestis et sempiternae beatitudinis, quae per dextram solent figurari, hominibus se promittere monstraret: illis maxime qui per cordis sui munditiam ipsi altare aureum effici, qui prope ingressum
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃s semel oblatus cid multorum ex¬
haurienda peccata secundo siie
peccato apparebit expectantibus
se insalutem. Quod autem pontifice
ad rogtndum ingrediente sc̃ũciriũ
neminem hominum intaib̾naculo eẽ.
licebat donec exiret: infirmittitem
pati necdum enit idoneti: quod it
ipsis pace factumẽ. aplis. qui incho¬
att etidem passione illius omnes
relicto eo fugerunt. E grediebat᷑
autem explẽta expicitiõne pontifex
ut et aliis tab̾naculum intrandi
facultas daretur. quia ꝑfecto suȩ
Sorum quoque corda robonruit. Haȩc
de obseruantia festiuitatis legalis
latius ex posuimus. ut agnosceret cari¬
tus uñi quam congruent̃ in ea nou&
grãe p̃conia sumpserint exordium:
inqua tam multiplicit̃ opus eiusdem
grãe et totius mundi redemptio sig¬
nabatur. Apparuit autem oninti
rachariae angłs. stans ad extris alta¬
ris incensi. Qui notandum quod non
loci situ in quo apparuit gratiae
quam euangelit are uenenẽt testi¬
monium ꝑhibet. Tempore quippe obla¬

Expanded text:
s semel oblatus est ad multorum exhaurienda peccata, secundo sine peccato apparebit exspectantibus se in salutem . Quod autem pontifice ad rogandum ingrediente sanctuarium, nemini hominum in tabernaculo esse licebat donec exiret, infirmitatem pati necdum erat idonea. Quod in ipsis patefactum est apostolis qui, inchoata eadem passione illius, omnes relicto eo fugerunt. Egrediebatur autem expleta expiatione pontifex, ut et aliis tabernaculum intrandi facultas daretur, quia perfecto suaeorum quoque corda roboravit. Haec de observantia festivitatis legalis latius exposuimus, ut agnosceret charitas vestra quam congruenter in ea nova gratiae praeconia sumpserint exordium, in qua tam multipliciter opus ejusdem gratiae et totius mundi redemptio significabatur. Apparuit autem oranti Zachariae angelus, stans e dextris altaris incensi. Quo notandum quod non loci situ in quo apparuit, gratiae quam evangelizare venerat, testimonium perhibet. Tempore quippe obla
Abbreviated transcription (Latin):
heliȩ. dñm p̃cedere dicitur: quia
sicut hęlias in magna uirtute sp̃s
secundum eius ad uentum p̃ueniet
itti ioħs non minore sp̃s potentia
p̃ditus p̃uenit. primum. Sicut
ille p̃cursor futurus ẽ. uidicis. ita
iste p̃cursor factus ẽ. redemptoris.
Nec solum aduentus ordine. sed doc¬
trine quoque similitudine: iohe
inspũ et uir tute hȩlice dñmprȩ¬
cessit. Nam sicut de iohanne angłs
sub iungit ut conuercat corda p̾a¬
trum infilios et incredibiles ad pru¬
dentiam iustorum: itti et dñs ꝑ pro

Expanded text:
Eliae Dominum praecedere dicitur, quia Eliae Dominum praecedere dicitur, quia sicut Elias in magna virtute spiritus secundum ejus adventum praeveniet, ita Joannes non minore spiritus potentia praeditus praevenit primum. Sicut ille praecursor futurus est judicis, ita iste praecursor factus est Redemptoris. Nec solum adventus ordine, sed doctrinae quoque similitudine Joannes in spiritu et virtute Eliae Dominum praecessit. Nam sicut de Joanne angelus subjungit. Ut convertat corda patrum in filios, et incredibiles ad prudentia
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑceptionem baptis inisui gratia
consecnsuit : ipsẽ utiq iohannem
non solum ante circumcisionem
sed et ante natiuittitẽ eiꝰ dem gñie
munere ꝑ fudit. itti ut offitiũm
suae p̃cursionis dño adhuc inutero
positus. quia loquendo necdum
poterist iam gritulando p̃beret.
quando sicut̃ sequentia scĩ euange¬
lu tescantur. intrante beata dĩ
genitrice et saluttinte elisabeth:
ro eius. Sed et in eo quo illo multos
filiorum isrł ad dñm dm̃ ipsorum
con uersurum cisse uertit. manifeste
angelus quam magnus cortem dño
ẽẽt. futurus indic̾at. quem optimo
genere conuer sandi uitam ꝑ actu¬
rum esse declanit Quȩ enim iN¬
ter homines sublimior et dõ gratior
eẽ. conuersatio potest. quam̃ eos
ad auctoris sui gr̃am suadent con¬
uertere: et crebñs animarum fideli¬
um ad quisitione gaudium sẽmꝑ
patriȩ caelestis augere : Et ipse
p̃cedet ante illum insp̃ũ et uirtute
hęlie. Iohannes insp̃u et uirtute

Expanded text:
perceptionem baptismi sua gratia perceptionem baptismi sua gratia consecravit, ipse utique Joannem non solum ante circumcisionem, sed et ante nativitatem ejusdem gratiae munere perfudit, ita ut officium suae praecursionis Domino adhuc in utero positus, quia loquendo nondum poterat, jam gratulando praeberet, quando sicut sequentia sancti Evangelii testantur, intrante beata Dei genitrice, et salutante Elizabeth, ro ejus. Sed et in eo quod illum multos filiorum Israel ad Dominum Deum ipsorum conversurum asseverat, manifeste angelus quam magnus coram Domino esset futurus indicat, quem optimo genere conversandi vitam peracturum esse declarat. Quae enim inter homines sublimior, et Deo gratior esse conversatio potest, quam eorum ad auctoris sui gratiam student convertere, et crebra animarum fidelium acquisitione gaudium semper patriae coelestis augere? Et ipse praecedet ante illum in spiritu et virtute Eliae. Joannes in spiritu et virtute
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃o replebitur adhuc exutero matris
sude. et multos filiorum isrł con
conuertet ad dñm dm̃ ipsorum.
Siquidem in eo quod illum ciuino
et sicens id ẽ. ab omni quod inebri¬
ari potest continentiam habicu¬
rum asseruit. patenter indicauit
quia ab omnib ui us et mundi
in lecebris quȩ statum mentis
munis: In eo autem quod illum ad¬
huc exutero matris sp̃uscõ replen¬
dum eẽ. memonsuit: profecto quia
ncitus inmunda cunctis uircutũ
fructib ẽẽt. clarificandꝰ ostendit. Quid
enim uuenti et coniuersanti iN¬
ter homines potenit de es se uir tutes.
qui et si ut homoꝰ iniquittitibus cõ¬
ceptus ẽ: contris morem ttmen huma¬
nȩ conditionis non in delictis eum
p̃uaricationis sed in gr̃a remissionis
mater sua peperit: Neque enim dubi¬
taindum ẽ. quia sp̃s sc̃s qui eum reple¬
uit: et iam apeccatis omnib absol¬
uit. Constat quippe ueridica pa¬
trum sententia quia lege non strin¬
gitur scĩ sp̃s donum. et̃ proptereci
qui cornelium acdomum eiꝰ ante

Expanded text:
cto replebitur adhuc ex utero matris suae, et multos filiorum Israel convertet ad Dominum Deum ipsorum. Siquidem in eo quod illum a vino et sicera, id est ab omni quod inebriare potest, continentiam habiturum asseruit, patenter indicavit, quia ab omnibus vitiis et mundi illecebris, quae statum mentis munis; in eo autem quod illum adhuc ex utero matris Spiritu sancto replendum esse memoravit, profecto quia natus in mundum, cunctis virtutum fructibus esset clarificandus ostendit. Quid enim viventi et conversanti inter homines poterat deesse virtutis, qui etsi ut homo in iniquitatibus conceptus est, contra morem tamen humanae conditionis non in delictis eum praevaricationis, sed in gratia remissionis mater sua peperit? Neque enim dubitandum est quia Spiritus sanctus qui eum replevit etiam a peccatis omnibus absolvit. Constat quippe veridica Patrum sententia quia lege non stringitur Spiritus sancti donum. Et propterea qui Cornelium et domum ejus ante
Abbreviated transcription (Latin):
barbaris nationibus in exitium com¬
munis sclutis aperiunt: himores
plebem dĩ inimicis gentibus iugo
miserȩ captiuittitis ad dicunt Hi
mores armatos dis sĩpant populos:
et munittis diruunt ciuittites. Et¬
quid plura lem̃i: quic quid poten¬
ticie. quicquid uirium uidemus
inhostibus: corruptione uitȩ nr̃ae
inde est quod nihil fusci cd dm̃
supplicatione proficimus: quia in¬
cessabilit̃ impiis prãuisq desderi is
inherentes. uiam dño nr̃o secundum
prophetica monita non p̃parĩmus.
Propt̃ quod reuertentes adbeatis si mi
p̃cepta iohannis paremus dño uiam.
rectas faciamus semitas dĩ nr̃i: quatenꝰ
culis fessas benignissimus pastor
inquint: ut sicut debaptistȩ domini¬
ci hodie natiuittite gaudemus.
ita de dĩ nr̃i reconcilitĩone letemur:
TE CUIUS SUP RA

Expanded text:
barbaris nationibus in exsilium combarbaris nationibus in exsilium communis salutis aperiunt. Hi mores plebem Dei inimicis gentibus jugo miserae captivitatis addicunt. Hi mores armatos dissipant populos, et munitas diruunt civitates. Ecquid plura, carissimi? Quidquid potentiae, quidquid virium videmus in hostibus, corruptione vitae nostrainde est, quod nihil fusa ad Deum supplicatione poscimus; quia incessabiliter impiis, pravisque desideriis inhaerentes, viam Domino nostro secundum prophetica monita non praeparamus. Propter quod revertentes ad beatissimi praecepta Joannis, paremus Domino viam, rectas faciamus semitas Dei nostri; quatenus culis fessas, benignissimus pastor inquirat: ut, sicut de Baptistae dominici hodie nativitate gaudemus, ita de Dei nostri reconciliatione laetemur: te
Abbreviated transcription (Latin):
cictuum tuorum tibi munias uias.
quas ꝑ ambulare ꝓpicius ueniens
ad te dñs delectetur: Ille uiam
dño suo panit: qui luxuriantis
carnis respuens uoluptates. totomen¬
tis suce sp̃u suspensus ad dm̃ uigore
se castutitis accingit. Optimam
panit dño uicim : qui cogittitiones
suas auaritię fluctib Aestuantes:
serenȩ consconscientię tranquillita¬
te compescit. Uiam dño parcit.
qui idolorum uana atq omnium
suꝑstitionum figmenta concul¬
cans. unum dĩ uiui cultum et fidẽ
uerictitis inquirit. Quicumq uero
uoluptuosi scłi huius languet iN¬
lecebris : cupiditatib auaritice
fer uentis inscinit infrat̃ na odici: fe¬
rilis inuidicie fticibus in ardescit.
atq ad contumeliam dĩ omnipoten¬
tis ꝑ anfracitis de monum semitas erra¬
ticus uiator incedit. Nonpanit dño
uiam. sed inimico miser suo exicia¬
bilem insẽmet ipsum pate facit in¬
gressum. Himores et uita huuis mo¬
di ampla itineris et largissimas uias

Expanded text:
actuum tuorum tibi munias vias; actuum tuorum tibi munias vias; quas perambulare propitius veniens ad te Dominus delectetur? Ille viam Domino suo parat, qui luxuriantis carnis respuens voluptates, toto mentis suae spiritu suspensus ad Deum, vigore se castitatis accingit. Optimam parat Domino viam, qui cogitationes suas avaritiae fluctibus aestuantes, serenae conscientiae tranquillitate compescit. Viam Domino parat, qui idolorum vana, atque omnium superstitionum figmonta conculcans, unum Dei vivi cultum, et fidem veritatis inquirit. Quicunque vero voluptuosis saeculi hujus languet illecebris, cupiditatibus avaritiae ferventis insanit, in fraterna odia feralis invidiae faucibus inardescit atque ad contumeliam Dei omnipotentis, super anfractas daemonum semitas erraticus viator 210 incedit: non parat Domino viam, sed inimico miser suo exitiabilem in semetipsum patefacit ingressum. Hi mores, et vita hujusmodi ampla itinera, et largissimas vias
Abbreviated transcription (Latin):
nitus ex peterent. et ad uercerent
eum uens cid nuntiare de xp̃o. qui
pas sertionem iustitiaie ut in lici¬
itis herodis nuptias increparet.
nec regem timuissẽt offendere.
nec sq̃ualorem carceris declinas¬
set: nec tyrannico gladio refu¬
gisset occidi. Audĩa mus adhuc
paululum fr̃s. quid ad profectũ
omnium nr̃m saluctoris nuntius
p̃diccibat : ꝓdrade inquit uiam
dño. recctis facite semittis dĩ nr̃i.
Uere dignus beatus iohannes. cuiꝰ
prophetica ẽẽt natiuittis: qui
et illis deparentib quorum eẽt
despenscti posterittis. dĩ munere
nasceretur. Nam tanta aucto¬
rtate tantoq docendi pondere
inuocem scãe p̃dicationis erupit:
ut inscantem dñi nuntiaret
aduentum: et inse mittis rectus
male iuuentium dirigeret pra¬
uitatem. Quid est eñim partire
dño uicm. nisi ad uenta̾ti de
cȩlo iudici purgato auitus pec¬
tore. simplicis cordis habitticu¬
lum p̃panire : Quid ẽ recctis
facite semittisdĩ. nisi ut cales

Expanded text:
cultus expeterent, et adverterent cultus expeterent, et adverterent eum vera enuntiare de Christo, qui per assertionem justitiae, ut illicitas Herodis nuptias increparet, nec regem timuisset offendere, nec squalorem carceris declinasset, nec tyrannico gladio refugisset occidi. Audiamus adhuc paululum, fratres, quid ad profectum omnium nostrum Salvatoris nuntius praedicabat: Parate, inquit, viam Domino, rectas facite semitas Dei nostri. Vere dignus beatus Joannes, cujus prophetica esset nativitas, qui et illis de parentibus, quorum esset desperata posteritas, Dei munere nasceretur. Nam tanta auctoritate, tantoque docendi pondere in vocem sanctae praedicationis 209 erupit, et instantem Domini nuntiaret adventum, et in semitas rectas male viventium dirigeret pravitatem. Quid est enim, parate viam Domino, nisi adventanti de coelo judici, purgato a vitiis pectore, simplicis cordis habitaculum praeparare? Quid est, rectas facite semitas Dei, nisi ut tales
Abbreviated transcription (Latin):
loqui tur : et in sẽcreto maternoꝵ
uiscerum par uuli totius mundi
gaudia futuns p̃ludunt: Nec
ẽnim potenit ueteri sublege ordi¬
nem suum mortalis ser uare natu¬
nĩ . quando ꝑ nouam diuinictitis
grãm. nouum saluti omnium
mysterium pansbatur. Hic ergo
est ioħs. de quo propheta uit
iscuas dicens. Uoxclamantis
in deserto panite uiam dnĩi :
reccts facite semitts dĩ nr̃i :
Uox inquit clamantis: O quam
bene uoxdicitur: qui uenientem
de caelestibus incarne homins
unigenitum dĩ. pleno letus ore.
clamabat. Recte uox diciturtui
intonante p̃conio. scicrim̃tũ redemp¬
tionis humanę surdadudum coe¬
pit audire morcalitas. Ut enim ue¬
nenindus baptista muto patri ape¬
ruit linguam: itti aures hominũ
sclutaris grãe in nouauit auditu.
Gla mabat autem indeserco: ubi
p̃dicationem eius nec insoleis
turba ꝑstreperet nec infidelis
ri deret auditus. sed hi cantum
audire possint quip̃dicantem
uerbum salutis cunc tantũ diui

Expanded text:
loquitur, et in secreto maternorum loquitur, et in secreto maternorum viscerum parvuli totius mundi gaudia futura praeludunt; nec enim poterat veteri sub lege ordinem suum mortalis servare naturam, quando per novam Divinitatis gratiam, novum saluti omnium mysterium parabatur. Hic ergo est Joannes, de quo prophetavit Isaias dicens: Vox clamantis in deserto: Parate viam Domini, rectas facite semitas Dei nostri . Vox, inquit, clamantis; quam bene vox dicitur, qui venientem de coelestibus in carne hominis Unigenitum Dei pleno laetus ore clamabat. Recte vox dicitur, cujus intonante praeconio sacramentum redemptionis humanae, surda dudum coepit audire mortalitas. Ut enim venerandus Baptista muto patri aperuit linguam, ita aures hominum salutaris gratiae innovavit auditum. Clamat autem in deserto, ubi praedicationem ejus nec insolens turba perstreperet, infidelis rideret auditor, sed hi tantum audire possunt, qui praedicantem verbum salutis, cura tantum divini