comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
it sacramentis: de quib et noni
psalmi titulus p̃notat᷑ ꝓ archanis
filii. Tychicꝰ enĩ silentium inter¬
p̃tat᷑. non ꝓiciens margaritas añ
porcos nec dans scm canibus : et
libere ad dm̃ loq̃ens. in corde meo
abscondi eloqͥa tua: ut ñ peccem tͥ:
MNIS amaritudo. et furor.
Uet ira. et clamor. et blasphemia.
auferat᷑ a uobis. cũ omi malicia.
Amaritudo contraria dulcedini¬
est: unde amari uulgo appellans
et dulces. De qua et iheremias
loquit᷑ dicens. Et amaritudo
tua ascendit suꝑ me. Furor uͦ
incipiens ira est : et feruescens
in animo indignatio. Ira aut̃ est.
cuiꝰ a maritudo et furor species
sunt. quȩ furore restincto de¬
siderat ultionẽ: et eũ quẽ no¬
cuisse putat. uult led̾e. Quȩ
quidem licet in do sepe dicans.
scłm illt̾. biĩe ne in furore
tuo arguas me. neq in iratua
corripias me: non st̃ ꝑt̾batiões
animi cõputandȩ sicut in nob̾.
qr in illo moderata et ordinata
sunt omĩa. et pena qua pecca¬

Expanded text:
it sacramentis . De quibus et noni psalmi titulus praenotatur, pro arcanis filii. Tychicus enim silens interpretatur: non projiciens margaritas ante porcos, nec dans sanctum canibus: et libere ad Deum loquens. In corde meo abscondi eloquia tua, ut non peccem tibi . Omnis amaritudo, et furor, et ira, et clamor, et blasphemia auferatur a vobis cum omni malitia. Amaritudo contraria est dulcedini: unde amari vulgo appellantur, et dulces. De qua et Jeremias loquitur, dicens: Et amaritudo tua ascendit super me . Furor vero incipiens ira est, et fervescens in animo indignatio. Ira autem est cujus amaritudo et furor species sunt quae furore restincto desiderat ultionem, et eum quem nocuisse putat, vult laedere. Quae quidem licet in Deo saepe dicantur, secundum illud: Domine, ne in furore tuo arguas me, neque in ira tua corripias me , non sunt perturbationes animi computandae sicut in nobis: quia in illo moderata et ordinata sunt omnia, et poena qua pecca
Abbreviated transcription (Latin):
ceptis uolu̾it ĩꝑare. Quomͦ aũ ad
count hios scd̾m tẽpꝰ rescͥpserat ne
ꝑ occasionẽ fidi in xͦ int̾ maritos &
uxores diuortia fierent. si ex duob
unꝰ cred̾e uoluisset: ita ad ephesios
& ad colosenses. qr plurimi int̾ in¬
itia fidi putabant gentiles dnõs
ꝯtẽpnendos. nc̃ ꝯditionũ mod̾ate
p̃cepta ꝯstituit : ut & seruos ñ uid¬
at᷑ contͣ dños concitare. & rursum
neqͦꝙͣ dnõs doceat audiendos. si ui¬
tiosa & nefanda p̃cipiant. Et dnĩ
eadem facite ad illos. remittentes
tio apud eum. Quȩ nã sint hȩc quȩ
seruis suꝑiꝰ imꝑauit. ut diceret
dnĩs eadem facienda quȩ seruis:
puto illa que dix̾at in simplicitate
cordis facientes uoluntatẽ łi ex aĩo.
& cũ fidelitate siue beniuolentia in
potest. Unꝰqͥsq enĩ qd̵ fec̾it boni. hoc
recipiet a dño. siue famulus serui¬
erit ut p̃dictũ ẽ. siue lib̾ dñatꝰ fue¬
rit ut oportet. ut ñ sit terribilis. ñ
ꝓmptꝰ ad uerb̾a. sciens qr & ipse ha¬

Expanded text:
o autem ad Corinthios secundum tempus rescripserat , ne per occasionem fidei in Christum inter maritos, et uxores divortia fierent, si e duobus unus credere voluisset: ita ad Ephesios et ad Colossenses, quia plurimi inter initia fidei putabant Gentiles dominos contemnendos, nunc conditionum moderate praecepta constituit: ut et servitia non videatur contra dominos concitare: et rursum nequaquam dominos doceat audiendos, si vitiosa et nefanda praecipiant. Et domini, eadem facite ad illos, remittentes tio apud eum. Quaenam sunt haec quae servis superius imperavit, ut diceret dominis eadem facienda quae servis? Puto illa quae dixerat, in simplicitate cordis, et, facientes voluntatem Dei:  cum fidelitate sive benevolentia in potest. 669 Unusquisque enim quod fecerit boni, hoc recipiet a Domino, sive famulus servierit, sicut dictum est, sive liber dominatus fuerit, ut oportet: ut non sit terribilis, non promptus ad verbera: sciens quia et ipse ha
Abbreviated transcription (Latin):
appellat᷑. S ħ apd̾ nos ꝯsuetudo ẽ
scripturaꝵ. ut indifferent̃. tẽ xͦ
nent. maxime q fortitudo corporis
uirtꝰ aĩe estimat᷑: quamꝙͣ. et apd̃
phylosophos int̃ quatuor uirtutes
fortitudo sit posita: quã utiq a
animi et ñ corporis ẽẽ manifestũ
est. Qd gͥ ait confortamini ĩ dño
&. in potentia uirtutis eiꝰ: totũ

Expanded text:
appellatur. Sed haec apud nos consuetudo est Scripturarum, ut indifferenter ἰσχὺν nent: maxime quia fortitudo corporis virtus animi existimatur. Quamquam et apud philosophos inter quatuor virtutes fortitudo sit posita; quam utique animi, et non corporis esse manifestum est. Quod igitur ait: Confortamini in Domino, et in pot
Abbreviated transcription (Latin):
omĩ honestate: Et idipsũ ad titũ
ĩculeat & repetit. Fil ios habentes
fideles. ñ in accusatiõe luxuriȩ
aut ñ subditos. Et quasi uitia fili¬
oꝵ parentib imputent᷑: coniuntio¬
ne causalem ĩterserens ait. Oportet
dispensatorẽ. Non ẽ gͦ sñ cͥmine ep̃s:¬

Expanded text:
omni honestate . Et idipsum ad Titum omni honestate . Et idipsum ad Titum inculcat et repetit: Filios habentem fideles: non in accusatione luxuriae, aut non subditos : et quasi vitia filiorum parentibus imputentur, conjunctionem causalem interserens, ait; Oportet dispensatorem . Non est ergo sine crimine epis
Abbreviated transcription (Latin):
domesticos. aut intẽpli stipes. aut
in sordida scorta conuertit lucra.
Haly sacerdos ipse sẽs fuit. s qr
filios suos ñ erudiuit in omni
disciplina et correptiõe. supinus
crcidit. & mortuus est. Non enĩ po¬
terat ad priora extendi: s retrorsũ
ruit: et opystoto insanabili lapsꝰ.
int̾gũ ad sodomã cũ loth uxore
resperit. et certe corripuerat filiõ
suos dicens. Quare facitis uerba
hȩc quȩ ego audio de uob̾ mala
ab omi popło: Nolite filii mei:
qm̃ non est bona fama ꝙͣego au¬
dio de uob̾. De istius modi patrib
et ysaias lacrimabili uoee eausat᷑
dicens. Et filii a lienigenaꝵ: natist̃
eis. U̾ si hoc ephesiis laicis plerisq
ut in popło solet uitȩ huiꝰ negotis
occupatis p̃cepit. ut filios suos eru¬
diant ĩ om̃i disciplina ⁊ ãmonitiõe
dñ ÷ qͥd de sacerdotib estimandũ ẽ.
de quoꝵ ordine ad thimotheũ seri¬
bit dicens. filios habentẽ ĩ obseqͥo cũ

Expanded text:
domesticos, aut in templi stipes, aut domesticos, aut in templi stipes, aut in sordida scorta convertit. Eli sacerdos ipse sanctus fuit, sed quia filios suos non erudivit in omni disciplina et correptione, supinus cecidit, et mortuus est . Non enim poterat ad priora extendi, sed retrorsum ruit, et opisthotono insanabili lapsus in tergum, ad Sodomam cum Lot uxore respexit. Et certe corripuerat filios suos, dicens: Quare facitis verba haec quae ego audio de vobis mala ab omni populo? Nolite, filii mei: quoniam non est bona fama, quam ego audio de vobis . De istiusmodi patribus et Isaias lacrymabili voce causatur, dicens: Et filii alienigenarum nati sunt eis . Quod si hoc Ephesiis laicis, et plerisque, ut in populo solet, vitae hujus negotiis occupatis, praecepit, ut filios suos erudiant in omni disciplina, et admonitione Domini: quid de sacerdotibus aestimandum est, de quorum ordine ad Timotheum scribit, dicens: 667 Filios habentem in obsequio, cum
Abbreviated transcription (Latin):
imꝑare ꝑuersũ ad iunxit in dño.
ꝑec catũ uͦ parentũ paruulos filios
atq lactentes ad iracundiam pro¬
uocare: aut certe iam adolescentib
& maturiorib ȩtatis ea imꝑare q̃
grauia st̃. Sicut gͥ in filios obsequi¬
um et subiectioĩ merces est demon¬
strata. sic in parentib i odãtũ iubet᷑
imꝑium. ut non quasi seruis sed
quasi filiis p̃esse nouerint. se nec hoc
p̃cepti fine contẽptꝰ est: sed et illud
adiungit. edueate illos in disciplina.
et cor reptione dñi. Quam correpti¬
onẽ nos legimꝰ. meliꝰ ingreco dicit᷑.¬
eruditionẽ magis quã austeritatẽ
faciunt comedias legere. & mimoꝵ
turpia scripta cantare. de ȩccłiasti¬
cis forsitan sũptib eruditos & qđ
in corbanan ꝓpeccato uirgo. uł udua
uł totã substantiã suã effundens.
quilibet pauꝑ obtulerat: hoc kalen¬
dariam strenã. et saturnaliciam
sportulam. & mineruale munꝰ
gramaticiis & orator. aut insũptꝰ

Expanded text:
imperare perversum, adjunxit, in Domino. imperare perversum, adjunxit, in Domino. Peccatum vero parentum, 666 parvulos filios atque lactentes ad iracundiam provocare, aut certe jam adolescentibus et maturioris aetatis, ea imperare quae gravia sunt. Sicut igitur in filiis obsequium, et subjectionis merces est demonstrata: ita parentibus moderatum jubetur imperium, ut non quasi servis, sed quasi filiis praeesse se noverint. Nec hoc praecepti fine contentus est; sed et illud adjunxit: Educate illos in disciplina et correptione Domini. Quam correptionem nos legimus, melius in Graeco diciteruditionem quam austeritatem faciunt comoedias legere, et mimorum turpia scripta cantare, de Ecccis forsitan sumtibus eruditos. Et quod in corbonam pro peccato virgo vel vidua, vel totam substantiam suam effundens quilibet paudariam strenam, et Saturnalitiam sportulam et Minervale munus Grammaticus, et Orator, aut in sumptus
Abbreviated transcription (Latin):
matrem. quod longeui sint suꝑ ter¬
ram. ꝗͣ dñs ds suus ded̾it eis : Que¬
renda est gͦ terra. quã dñs reꝓmittit.¬
&. tribuit his qui spĩtalem egyptũ
reliquerint: et cũ omĩ patientia.
magna et terribilia uitȩ istiꝰ deserta
transierint. & uicerint reges mag¬
nos quos ꝑcutiet dñs. & transierint
in uideam quȩ lacte & melle fluit.
et sub iħu duce muri iericho cor¬
ruent. et uastata hay. quȩ int̾p̃tat᷑
abruptũ i hersłm uenen̾u et ȩdificet᷑
eis templum sub salomone rege paci¬
fico. et possideant terrã quȩ mansu¬
etis est p̃parata. Deati qͥppe mites. qm̃
ipsi possidebt̃ t̾am. quȩ uera est
terra uiuentiũ: psalmista quoq
dicente. Credo uid̾e bona dnĩ in t̾era
uiuentiũ. huiꝰ uitȩ longitudinem
& sapientia habet in manu dextera:
in sinistra tenens diuitias & głam.
Et patres nolite ad iracundiam ꝓ¬
uocare filios ur̃os: s educate illos
in disciplina & conuersatiõe dñi.¬
tib: & qr pot̾ant parentes. aliquid

Expanded text:
od longaevi sint super terram, quam Dominus Deus suus dederit eis? Quaerenda est ergo terra, quam Dominus repromittit et tribuit his qui spiritualem Aegyptum reliquerint, et cum omni patientia, magna et terribilia vitae istius deserta transierint, et vicerint reges magnos, quos percutit Dominus: et transierint in Judaeam quae lacte et melle fluit, et sub Jesu duce, Jericho corruente, atque vastata Hai, quae interpretatur, abruptum, Jerusalem venerint, et aedificetur eis templum sub Salomone rege pacifico , et possideant terram, quae mansuetis est praeparata: Beati quippe mites: quoniam ipsi possidebunt terram , quae vere est terra viventium, Psalmista quoque dicente: Credo videre bona Domini in regione viventium . Hujus vitae longitudinem et sapientia habet in manu dextera, in sinistra tenens divitias et gloriam. Et patres nolite ad iracundiam provocare filios vestros: Sed educate illos in disciplina et conversatione Domitibus, et quia poterant parentes aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
foitab̾is. p̃ter illũ autẽ ne tueas ali¬
um: uidet᷑ apłs diuersa p̃ciꝑe. ut
serui cũ timore & tremore obediant
bit hȩc dicet: ñ ꝑfectis seruis. ⁊ eis
qui sapientiȩ secreta cognouerint
hȩc p̃cepta constitui: s his qͥ pͥncipia
habebant fidĩ. & doctͥnis humiliorib
indigebant. Aliꝰ uͦ asserat eũ qͥ ñ ha¬
bet sp̃m seruitutis iterũ ĩ timore
nequaꝙͣ huic subiacere sententiȩ. ut
cũ timore & tremore obediat dnis
carnalib. hoc idem et de uxore dictꝰ
q̃ iubet᷑ ut timeat uirũ. Porro t̾ciꝰ
in hoc qͦq loco sic̃ in muliere timorẽ.
ꝑ reuerentia dictũ putabit: s arta¬
bit᷑ ex eo qđ additꝰ ẽ timori tremor.
Potest enĩ uxori reuerentia ꝯuenire:
ut reuerens timeat uirũ. Ubi aut̃
tremor ẽ: metꝰ ñ sonabit reuerentiã
s timorẽ. Necessario in seruis itaq
ad litũ ẽ. ut post timorẽ dñi. habe¬
ant et tremorẽ: & ad distinc̾tionẽ

Expanded text:
fortaberis: praeter illum autem ne timeas alium : videtur Apostolus diversa praecipere ut servi cum timore et tremore obediant bit, haec dicet: non perfectis servis et eis qui sapientiae secreta cognoverint haec praecepta constituti, sed his qui principia habebant fidei, et doctrinis humilioribus indigebant. Alius vero asserat eum qui non habeat spiritum servitutis iterum in timore, nequaquam huic subjacere sententiae, ut cum timore et tremore obediat dominis carnalibus, hoc idem et de uxore dicturus, quae jubetur ut timeat virum. Porro tertius in hoc quoque loco, sicut in muliere, timorem pro reverentia dictum putabit: sed arctabitur ex eo quod additus est timori tremor. Potest enim uxori reverentia convenire, ut reverens timeat virum. Ubi autem tremor est, metus non sonabit reverentiam, sed timorem. Necessario itaque in servis additum est, ut post timorem Domini habeant et tremorem, et ad distinctionem
Abbreviated transcription (Latin):
qđ scriptũ ẽ. de psendo ꝓpħis
qͥ furant᷑ sermones unꝰquisq
a ꝓximo suo ÷ ⁊ in eugło om̃s
qͥ uenert̃ añ me. fures fuert̃
⁊ latͦnes. et ad romanos. qͥ p̃di¬
cas ñ furandũ furaris : quod
monã iniqͥtatis ꝑtinet. Euis
enĩ iustꝰ labor opes habeat absq
tergiuersatiõe questꝰ: satis ha¬
bebit si ñ dicat᷑ malũ: cęt̾ũ bo¬
nũ ñ ualet appellari. Igit᷑ ope
ratur bonũ qͥ declinat a malo
et facit bonũ: ⁊ oꝑat᷑ in agro
aĩȩ suȩ. ut spĩtalib panib ĩ¬
pleat᷑ : ⁊ possit cõmodare esuri¬
enti. & neces sitatẽ sustinenti
dans in tẽpore cybaria conser¬
uis suis. Si autem talis ẽ qui
consequent̃ uerba furat᷑ ⁊ dog¬
mata: de furto uiuens. de
furto sͥ ceruicalia consuens.
et scripturarũ pannos. hĩc
inde colligens. ut possit tui¬
cã facere concissam. quȩ dede-¬
orsũ ẽ : ñ desursũ. Tynica
enĩ eccłiȩ hoc ẽ corpis xp̃i de¬

Expanded text:
ptum est de pseudoprophetis: Qui furantur sermones unusquisque a proximo suo . Et in Evangelio: Omnes qui venerunt ante me, fures fuerunt et latrones . Et ad Romanos: Qui praedicas non furandum, furaris : quod monam iniquitatis pertinet. Quamvis enim justus labor opes habeat absque tergiversatione quaesitas, satis habebit si non dicantur malum: caeterum bonum non valent appellari. Igitur bonum operatur, qui declinat a malo, et facit bonum, et operatur in agro animae suae, ut spiritualibus panibus impleatur, et possit commodare esurienti, et necessitatem sustinenti, daus in tempore cibaria conservis suis: si autem talis est qui consequenter verba furatur et dogmata, de furto vivens, de furto sibi cervicalia consuens, et Scripturarum pannos hinc inde colligens, ut possit tunicam facere conscissam, quae deorsum est non desursum. Tunica enim Ecclesiae, hoc est, corpus Chri
Abbreviated transcription (Latin):
tura ñ sit ei. dixi meliꝰ ẽ suꝑ eũ
ab ortiuũ. quia inuanitate uenit.
solem non uidit & cȩtera: Si enu
laudant᷑ suꝑ uiuos mortui. & uixta
quosdã qͥ anteꝙͣ in corpora ista descen¬
dant animas degere in cȩlestib ar¬
bitrant᷑ melior ẽẽ dr. duob qͥ nec¬
dum natꝰ est. & omĩs ista uita tẽp¬
tatio est. & scłm ios. mors uiri reqͥ

Expanded text:
tura non sit ei: dixi melius est super eum tura non sit ei: dixi melius est super eum abortivum, quia in vanitate venit, solem non vidit , et caetera. Si enim laudantur super vivos mortui et juxta quosdam qui, antequam in corpora ista descendant, animas degere in coelestibus arbitrantur, melior esse dicitur duobus, qui necdum natus est, et omnis ista vita tenta
Abbreviated transcription (Latin):
frustra & in aliis p̃ceptis hanc repro¬
missionẽ adiunctam eẽ memorabit
Post hec retractandũ ꝓ honore patris
et matris. ñ iudaicũ et carnale
eẽ ꝓmissum. ut longeui sint filii
suꝑ terrã quã dñs ds suus ded̾it
eis. Multos enĩ fuisse credendũ qͥ
& parentib obsequentes cito mortui
st̃: & in parentes impii usq ad ex¬
tremã uenerint senectutẽ. Respon¬
deant enĩ iuidei & similes iudeoꝵ :
si uitȩ istiꝰ longitudo est in reꝓmis¬
sis. et diu in corpore ꝑmanere feli
cũ habitantib cedar. & hoc salomo¬
nis in eccłiaste. Laudaui om̃s ego
mortuos qͥ olim mortui sunt. suꝑ
uiuentes qui uiuunt usq in pre¬
sens. & melior ẽ suꝑ hos duos qui
nec dum natꝰ ẽ. & non uidit om̃e
opus malũ qd̾ factũ ẽ sub sole: et
post paululũ. si genuerit uir cen¬
tũ lib̾os. & annos plures uixerit. &¬
multi fuerint dies annoꝵ eiꝰ. et
anima illiꝰ repleat᷑ bonis. & sepul¬

Expanded text:
frustra et in aliis praeceptis hanc reprofrustra et in aliis praeceptis hanc repromissionem adjunctam esse memorabit. Post haec retractandum, pro honore patris et matris, non Judaicum et carnale esse promissum, ut longaevi sint filii super terram, quam Dominus Deus suus dederit eis. Multos enim fuisse credendum, qui et parentibus obsequentes cito mortui sint, et in parentes impii usque ad extremam venerint senectutem. Respondeant enim Judaei et similes Judaeorum, si vitae istius longitudo est in repromissis, et diu in corpore permanere feliccum habitantibus Cedar . Et hoc Salomonis in Ecclesiaste: Laudavi ego omnes mortuos qui olim mortui sunt, super viventes qui vivunt usque in praesens: 665 et melior est super hos duos, qui necdum natus est, et non vidit omne opus malum quod factum est sub sole ; et post paululum: Si genuerit vir centum, et annos plures vixerit, et multi fuerint dies annorum ejus, et anima illius repleatur bonis, et sepul
Abbreviated transcription (Latin):
ut sis longeuus suꝑ terrã. quã dñs
ds tuus dabit tͥ. In hoc uͦ mandato
id ÷ ñ facies tͥ ydolum neq omnem
similitudinem: ñ seorsũ. s sub uno
texti atq sermone. non tã ꝓmissionẽ
datã. quami sententiã in laudes dei
ẽẽ finitã facientis miscdiam in mi¬
lia his qui eum diligunt. et custo¬
diunt mandata eiꝰ. Rursum his qͥ
tota de calogi mandata. primũ man¬
datũ ẽẽ contendit reꝓmissionẽ in
qua scriptũ ẽ. ut sis longeuus suꝑ
terrã. quã dñs ds tuus cdabit tͥ.
non solũ ad eos ꝑtinere monstrabit
qui parentib obsequunt᷑. s etiã ad
alia in numerabilia p̾cepta: & neces¬
se habebit cuncta replicare man¬
data in quib merces hȩc & p̃mia
ꝓmittant᷑: ut sint longeui suꝑ
terrã quã dñs d̾s suus dedit eis.
A quo diuersus ille exigere deb&
int̾pres: ut doceat ante hoc manda¬
tũ illa que ab eo plata st̃ scripta eẽ
mandata. Quod si ñ potuerit apꝓbare:

Expanded text:
ut sis longaevus super terram, quam Dominus ut sis longaevus super terram, quam Dominus Deus tuus dabit tibi. In hoc vero mandato, id est: Non facies tibi idolum, neque omnem similitudinem, non seorsum, sed sub uno textu atque sermone, non tam promissionem datam, quam sententiam in laudes Dei esse finitam, facientis misericordiam in millia his qui eum diligunt, et custodiunt mandata ejus. Rursum is qui tota Decalogi mandata, primum mandatum esse contendit, repromissionem in qua scriptum est: ut sis longaevus super terram, quam Dominus Deus tuus dabit tibi, non solum ad eos pertinere monstrabit, qui parentibus obsequantur: sed etiam ad alia innumerabilia praecepta; et necesse habebit cuncta replicare mandata, in quibus merces haec et praemium promittantur, ut sint longaevi super terram, quam Dominus Deus suus dederit eis. A quo diversus ille exigere debebit interpres, ut doceat ante hoc mandatum, illa quae ab eo prolata sunt, scripta esse mandata. Quod si non potuerit approbare,
Abbreviated transcription (Latin):
mandato reꝓmissionẽ ẽẽ sociatã. Ait
enĩ. Non facies tͥ ydolũ. neq omnẽ
similitudinẽ eoꝵ quȩ in cęlosur¬
sum. & que in terra deorsum: et
quȩ in aquis subtꝰ terrã: ñ ad orab̾
ea. & ñ immolab̾ illis. Ego enĩ sum
patrũ in filios. usq ad terciã et
quartã generationẽ. his qui me
od̾unt. & facio miscdiam in milib
his qui diligunt me: & custodiuii
manclata men. Obserua enĩ quod
uerba sint sponsionis faciens mi¬
sccłia in milia his qui diligunt
me: et eustodiunt mandata mea.
Forsitan gͦ. qr de calogus exeunti
de egypto popło prima lex data ẽ:
unum quodq mandatũ decalogi
primũ mandatũ est appellandum.
ad comꝑationẽ eoꝵ p̃ceptoꝵ quȩ postea
in lege conseripta st̃. Qui uͦ expositi¬
onem suꝑioiẽ tenere conabit᷑ in eo qd̾
distinxerat. qđ est mandatũ pͥmũ
in reꝓmissione dicet seꝑatũ ẽẽ man¬
cdata. honora patrẽ tuũ & matrẽ tuã
et pꝰea reꝓmissionẽ suo loco positam:

Expanded text:
. Ait enim: Non facies tibi idolum, neque omnem similitudinem eorum quae in coelo sursum, et quae in terra deorsum, et quae in aquis subtus terram: non adorabis ea, et non immolabis illis: Ego enim sum patrum in filios usque ad tertiam et quartam generationem, his qui me oderunt, et facio misericordiam in millia his qui diligunt me, et custodiunt mandata mea . Observa enim quod verba sint sponsionis: Faciens misericordiam in millia his qui diligunt me, et custodiunt mandata mea. Forsitan ergo quia Decalogus exeunti de Aegypto populo, prima Lex data est, unumquodque mandatum Decalogi, primum 664 mandatum est appellandum, ad comparationem eorum praeceptorum, quae postea in Lege conscripta sunt. Qui vero expositionem superiorem tenere conabitur, in eo quod distinxerat, quod est mandatum primum in repromissione, dicet separatim esse mandatum: Honora patrem tuum et matrem tuam: et postea repromissionem suo loco positam,
Abbreviated transcription (Latin):
sic̃ dño ⁊ ñ hoĩb: scientes qd̾ unꝰ¬
qͥsq qd̾ fec̾it boni hoc recipiet a
dño: siue seruꝰ siue lib̾. Dropħa
loquente ad iherłm. qͣł tu timusti
ab hoĩe mortali ⁊ a filio hoĩs: & pe¬
nolite timere eos qͥ posst̃ occidẽ cor¬
pus & plus ñ habent qđ uob̾ faciañ
s timete eũ qͥ potest & animã et

Expanded text:
n hominibus: scientes quod unusquisque quod fecerit boni, hoc recipiet a Domino, sive servus, sive liber. Propheta loquente ad Jerusalem: Qualis tu timuisti ab homine mortali, et a filio hominis ? et PeNolite timere eos qui possunt occidere corpus, et plus non habent quod vobis faciant: sed timete eum qui potest et a
Abbreviated transcription (Latin):
Beata anima xp̃i. sponsa cuiꝰ pudor
dum concipit ñ deperit dũ gen̾at.
ñ laborat. Beatissimꝰ &̾ sponsus cui
nͥ cohereat nulla anima uͥgo ẽ:
nulla casta nisi cũ diligat. nulla
libera nisi ei seruiat. Eius amore
nichil honestiꝰ. quo nec regia eru¬
bescit sublimitas. Eius amplexii
nichil mirabiliꝰ. ex quo parit. nec
perit uirginitas. Eiꝰ ꝓle nichil ui¬
uatiꝰ. cũ qua nulla ꝓpagat᷑ morta¬
litas. Eiuis dote nicħ utilius in qua

Expanded text:
Beata nimirum sponsa, cujus 65 pudor dum concipit non deperit; dum generat, non laborat. Beatissimus autem Sponsus, cui, nisi cohaereat, nulla virgo est; nulla casta, nisi eum diligat; nulla libera, nisi ei serviat. Ejus amore nihil honestius, quo nec regia erubescit sublimitas. Ejus amplexu nihil mirabilius, ex qua parit, nec perit virginitas. Ejus prole nihil vivacius, cum qua nulla propagatur mortalitas. Ejus dote nihil utiliu
Abbreviated transcription (Latin):
tis adu̾sus illatam contumeliã se¬
se defendit. Primũ ut considẽ mꝰ
culpam nr̃am qui meruimꝰ ut ta¬
lia patiam᷑. deinde considẽmꝰ. quia
quotieus ad nr̃ãm lesionẽ ꝓximꝰ¬
armat᷑. hoc quasi ñ ille. s in do d̾̃s
agenti ñ irascendũ. s cõpatiendũ
sit. sicut corporalit̾ infirmanti.¬
nemo qui sane saꝑet. ñ potius con¬
dolendũ quã irascendũ estimaret.
Peccata enĩ quasi quedã st̃ uuln̾a
animaꝵ. ce̾ om̃is qui male agit.ñ
quasi ex uͥtute agens. s quasi a uir¬
tute deficiens. & quasi quadam frene¬
sis egritudine laborans. pie tolerandꝰ
est. Prima consid̾atio nob̾ suadet

Expanded text:
s adversus illatam contumeliam se defendit: Primum, ut consideremus culpam nostram, qua meruimus ut talia patiamur; deinde, ut cogitemus quod quoties ad nostri laesionem exmus, hoc quasi non ille, sed in illo agenti non irascendum, sed compatiendum sit, sicut corporaliter infirmantinemo sana saperet qui non potius condolendum quam irascendum existimaret. Peccata enim quasi quaedam sunt vulnera animarum; et omnis qui male agit, non quasi ex virtute agens, sed, quasi a virtute deficiens et veluti quadam phrenesis aegritudine laborans, pie tolerandus est. Prima ergo consideratio suadet
Abbreviated transcription (Latin):
dientem. Iccrrco ut homo. et ad¬
huc in fragili coipuscło consti¬
tutus. circum ferebat᷑ quidem
omĩ uento doctrinȩ: sed non eli¬
debatur in saxa: nec nauis eius.
gurgitib implebat᷑. Stabat qͥppe
in puppi gubernacłm tenens: et
spumantes hereseon fiuctus. fid̃i
securitate frangebat. Non tamen
inde ꝑfiantes: & sollicita aure
captabat. U incebat quidem con¬
traria: s non erat illa secura
uictoria. Quia gͥ aduersariorum
uerba atq rationes qͥbꝰ ueritatẽ
euertere nitebant᷑. uidebat non
facile posse suꝑari. et omĩ calli¬
ditate plenas dialetice quoq ĩmo
diaboli arte contextas sperabat
cłi a uxilium. ut omnẽ delib̾ationẽ
e mente sua propelłet: et certe
atq defixe absq ulla molestia
crederet ueritati. et augeret eam
in dilectione xp̃i : quẽ sciebat
et sui et tociꝰ eccłie coipors ca¬
pud. Sciendũ qđ hic locus in
greco manifestioi sit. Dum au̾
in latinũ e uerbo transfertur

Expanded text:
dientem: idcirco ut homo, et addientem: idcirco ut homo, et adhuc in fragili corpusculo constitutus, circumferebatur quidem omni vento doctrinae, 618 sed non elidebatur in saxa, nec navis ejus gurgitibus implebatur: stabat quippe in puppi gubernaculum tenens, et spumantes haereseos fluctus, fidei securitate frangebat. Non tamen inde perflantes, et sollicita aure captabat, vincebatque contraria: sed non erat illi secura victoria. Quia igitur adversariorum verba, atque rationes, quibus veritatem evertere nitebantur, videbat non facile posse superari, et omni calliditate plenas, dialecticae quoque, immo diaboli arte contextas, sperabat Dei auxilium, ut omnem deliberationem de mente sua propelleret, et certae atque defixae absque ulla molestia crederet veritati, et augeret eam in dilectione Christi: quem sciebat et sui et totius Ecclesiae corporis caput. Sciendum quod hic locus in Graeco manifestior sit, dum autem in Latinum e verbo transfertur
Abbreviated transcription (Latin):
bam ut pariuilus. sapiebam ut
paruulus. Quando autẽ factus
sum uir: euacuaui quȩ erant
paruili. Alius uͦ ad ista respon¬
deat. comꝑatiõe multoꝵ in ȩta¬
ad ea uͦ q̃ reposita scĩs sunt. ad¬
huc paruulũ nuncupari: siqui¬
dem om̃s apłos qui in xp̃m cre¬
dant. paruulos ꝓpħa cõmemoret
dicens. Ecce ego et pariili. quos¬
mͥ dedit d̾s. Post hȩc attentius
disserendum. ne foite uere urta
humilitatẽ. non solum par¬
uulum apłs ẽẽ se dixerit: sed
fluctuantem. et omĩ doctrina¬
rũ fiatu in diuersa raptatum
in fallatia hominũ. in nequitia
ad circũuentioĩs erroiem. Qui
autẽ uult et hec eũ non de hu¬
militate. s de conscientia ꝓtulis¬
se: dicet. Paulus apłs homo erat
acuti et acris ingenii: et qui ad
primos quosq disputantium co¬
natꝰ. sagaci mente quȩ erant in¬
ferenda p̃nosceret. U̾ idebat gͥ
sepe exutraq parte sic dici. et tã
ueri similia. in rebus contrariis
asseri: ut ambigere facerent au¬

Expanded text:
sapiebam ut parvulus. Quando vero factus sum vir, evacuavi ea quae erant parvuli . Alius vero ad ista respondeat, comparatione multorum, in aetaad ea vero quae reposita sanctis sunt, adhuc parvulum nuncupari. Siquidem omnes apostolos qui in Christo credant, parvulos propheta commemorat, dicens: Ecce ego et parvuli quos dedit mihi Deus . Post haec attentius disserendum, ne forte vere juxta humilitatem, non solum parvulum Apostolus se esse dixerit, sed fluctuantem, et omni doctrinarum flatu in diversa raptatum, in fallacia hominum, in nequitia, ad circumventionem erroris. Qui autem vult haec eum non de humilitate, sed de conscientia protulisse, dicit: Paulus apostolus, homo erat acuti et acris ingenii, et qui ad primos quosque disputantium conatus, sagaci mente quae erant inferenda, praenosceret. Videbat igitur saepe ex utraque parte sic dici, et tam verisimilia in rebus contrariis asseri, ut ambigere facerent au
Abbreviated transcription (Latin):
plicit̃. ut quidam putant. nec
loquendam: alioquin si tantũ
cũ ꝓximis loquimur ueritatem.
qͥcumq ũ fuerit ꝓximꝰ. debet au¬
dire mendaciũ. Qđ qͥdem et in
lege p̃ceptũ. ñ ad ulterab̾ uxorem
ꝓrimi tui. si ꝑximꝰ tantũ ꝓpin¬
quus uł amicus accipit᷑: ad ul¬
teria in alienos iure ꝑmittit.
S ꝓyimũ uocat omnem homi¬
nem. qͥ ex eodem nob̾cũ paren¬
te generatꝰ est. Qd̃ quidem et
parabola significat de ierłm
iherico hois descendentis qͥ in¬
cidit in latͦnes. & sacerdote ꝙ
leuita p̃tereuntibus. a sama¬
ritano curatꝰ est. et ad stabula¬
riũ reuectꝰ. Affirmat aut̃ post
hec dñs. eũ ẽẽ ꝓximũ qͥ illi mi¬
sericordiã fecerit uolens osten

Expanded text:
pliciter, ut quidam putant, nec  veritatem loquendam. Alioqui si tantum cum proximis loquimur veritatem, quicumque non fuerit proximus, debet audire mendacium. Quod quidem et in Lege praeceptum est: Non adulterabis uxorem proximi tui . Si proximus tantumpropinquus vel amicus accipitur, adulteria in alienos jure permittit: sed proximum vocat omnem hominem, qui ex eodem nobiscum parente generatus est. Quod quidem et parabola illa significat, de Jerusalem Jericho hominis descendentis, qui incidit in latrones: et sacerdote et Levita praetereuntibus, a Samaritano curatus est, et ad stabularium revectus . Affirmat autem post haec Dominus eum esse proximum, qui illi misericordiam fecerit, volens os
Abbreviated transcription (Latin):
gue dictũ utrũ parentib suis filii
obediant in dño. qđ utrũq facien¬
dum. ut & his parentib qui nosin
dño genuerunt. qͣlis fuit paulus.
implentes ea quȩ ñ st̃ dnĩ contͣria uo¬
luntati. simul & hereticos eoartabimꝰ
nolentes uetꝰ testam̃tũ ẽẽ dĩ boni. euiꝰ
di filii scriptura creatoris utat᷑. & obe¬
dientiã filioꝵ. de ueteri lege p̃sumat
q̃d testimoniũ de exodo sũptũ. ita ibi
contexit᷑. Honoia patremtuũ & ma¬
trem tuã ut bene sit tibi: & sis lon¬
geuus suꝑ terrã quã dñs d̾s tiuis

Expanded text:
edire, an certe parentibus suis filii obediant in Domino. Quod utrumque faciendum, ut et his parentibus qui nos in Domino genuere, qualis fuit Paulus implentes ea quae non sunt Domini contraria voluntati. Simulque et haereticos coarctabimus, nolentes vetus Testamentum esse Dei boni, cujus ti, boni Dei filii, Scriptura Creatoris utatur, et obedientiam filiorum de veteri Lege praesumat. Quod testimonium de Exodo sumptum, ita ibi contexitur: Honora patrem tuum et matrem tuam, ut bene sit tibi, et sis longaevus super terram, quam Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
loquatur. et ꝑsemet ipsum nos
doceat. et oiganũ oris non g̃rat
alieni: tantũ ñ simꝰ subditi
peccato. nec corpus nr̃m delicta
possideant: et in gredietur in
illud sapientia. Sicyt est ue¬
ritas in iħr. Uocabulum iħs in¬
terdũ eum hominẽ significat.
qui a deo uerbo ẽ. assumptus ex
urgine: iuxta ild̾. Uocab̾ nom̃ eiꝰ
im. Ipse enĩ saluabit ppłm¬
suum a peccatis eiꝰ. Et alibi.

Expanded text:
loquatur, et per semetipsum nos doceat, et organum oris non quaerat alieni: tantum non simus subditi peccato; nec corpus nostrum delicta possideant, et ingredietur in illud sapientia. Sicut est veritas in Jesu. Vocabulum, Jesus, interdum eum hominem significat, qui a Deo Verbo est assumptus ex Virgine, juxta illud: Vocabis nomen ejus Jesus: ipse enim salvabit populum a p
Abbreviated transcription (Latin):
inter uxorem. & quoꝵlibet hominũ
dilectionẽ differentia caritatis. Qđ
dicere ualde absurdũ ẽ. In ꝓximo
enĩ similitudo ponit᷑. ut sic eũ dili¬
gas sicut te & cupias ẽẽ saluatũ: in
uxore autẽ cõꝑatioĩs ad uerbiũ sicut

Expanded text:
quorumlibet hominum dilectionem differentia charitatis? quod dicere absurdum est: in proximo enim similitudo ponitur, ut sic eum diligas sicut te, et cupias esse salvatum: in uxore autem comparationis adverbium dicit
Abbreviated transcription (Latin):
uerbũ caro factũ sit. & qr ñ omĩa ȩqͣ¬
lia saeram̃ta st̃. s ẽ aliud sacram̃tũ
maiꝰ & aliud minꝰ : ꝓpterea nc̃ dicit.
sacͣm̃tũ hoc magnũ est. Simulq hu¬
militatis inditiũ ẽ inferentis. E go
autẽ dico : in xp̃m et in ȩccłiam.
Gregoruus nazanzenꝰ uir ualde e¬
loquens. et inscripturis ad prime
eruditꝰ: eũ de hoc mecũ tractaret
loco: solebat dicere. Uide quantũ
non se ita asserat ut testimonii pos¬
tulabat dignitas exp̃ssisse: s qͦdãmͦ
dixerit. scio quia locus iste in effa¬
bilibꝰ plenꝰ sit sacram̃tis: et diui¬
nũ cor querat int̾p̃tis. Ego aut̃ ꝓ
pusillitate sensus mei in xp̃m inte¬
rim illud et in eccłiam intelligen¬
dũ puto. Non quo aliquid rp̃o et
ȩccłia maiꝰ sit: s qd̾ totũ quod de
int̾pretari posse difficile sit. Ue¬
rũtam̃ et uos singłi. unus qͥsq su¬
am uxorem sicut se diligat. E sti¬
met aliquis eandem inter maritũ
et uxorem. iuberi ab apło caritatem

Expanded text:
actum sit. Et quia non omnia aequalia sacramenta sunt, sed est aliud sacramentum majus, et aliud minus: propterea nunc dicit: Sacramentum hoc magnum est: simulque humilitatis ejus indicium est inferentis: Ego autem dico 661 in Christo et in Ecclesia. Gregorius Nazianzenus, vir valde eloquens, et in Scripturis apprime eruditus, cum de hoc mecum tractaret loco, solebat dicere: Vide quantum non se ita asserat, ut testimonii postulabat dignitas, expressisse: sed quodammodo dixerit: Scio quia locus iste ineffabilibus plenus sit sacramentis, et divinum cor quaerat interpretis. Ego autem pro pusillitate sensus mei, in Christo interim illud, et in Ecclesia intelligendum puto: non quo aliquid Christo et Ecclesia majus sit; sed quod totum quod de icile sit. . Verumtamen et vos singuli unusquisque suam uxorem sicut se diligat. Aestimet aliquis eamdem inter maritum et uxorem juberi ab Apostolo charitatem,
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ. uxor in corpore acipit᷑ uir in ani¬
mo: nicħ in congruũ ẽ timere eam
ut anelllã uirũ. scd̃o gradu. &. in
uiliori substantia constitutã. Ani¬
mi qͥppe ut ait crysupus. imꝑio cor¬
poris seruitio. magis utim᷑. Qui uͦ sim¬
plicẽ intelligentiã mulieris seqͥtur
& mariti. duas significantias in uerbo
timoris ẽẽ monstrabit: et dicet u¬
nã de qua ioħes ait. qui tunet pe¬
nam habet. & qui timet non ẽ ꝑfectꝰ:
uixta ꝙͣ et serui sp̃m seruitutis ha¬
bent in timore. quẽ exigunt᷑ a dño
dicente ad eos. et si pat̾ sũ ego. ubi
ẽ gła mea. & si dñs sũ ego. ubi est
timor m̃s: alterã uͦ que apd̃ phylo¬
nos licet ñ plene sonet. reuerentia
dici potest. Seit quoq & ꝓpħes ꝑ
fectꝰ est: in tricesimo .iiͦi. psalmo di¬
cens. Non ẽ in opia tim̃tib eũ. Potest
gͥ uxori simplicit̾ intellectȩ hic ĩ ꝑari
metus: ut timeat hoc ẽ reuereat᷑ ui¬

Expanded text:
mus, uxor in corpore accipitur, vir in animus, uxor in corpore accipitur, vir in animo, nihil incongruum est timere eam ut ancillam virum, in secundo gradu et in viliori substantia constitutam. Animi quippe, ut ait Crispus, imperio, corporis servitio magis utimur. Qui vero simplicem intelligentiam mulieris sequitur et mariti, duas significantias in verbo timoris esse monstrabit. Et dicet una de qua Joannes ait: Qui timet, poenam habet, et qui timet, non est perfectus . Juxta quam et servi spiritum servitutis habent in timore, quem exiguntur a Domino dicente ad eos: Et si pater sum ego, ubi est gloria mea: et si dominus sum ego, ubi est timor meus ? Alteram vero quae apud philonos, licet non plene sonet, reverentia dici potest. Scit quoque et propheerfectus est, in tricesimo tertio psalmo dicens: Non est inopia timentibus eum . Potest igitur uxori simpliciter intellectae hic imperari metus, ut timeat, hoc est, revereatur vi
Abbreviated transcription (Latin):
sicut. similitudinẽ magis uidet᷑
ꝙͣ firmitatẽ significare dictoꝵ.
si non ut confirmationẽ audieris s
dũ. qd̾ diligere iubet᷑ uir uxoiẽ:
mulier uͦ timere uiru᷑. Congruit
enĩ uiro dilectio. mulieri timor: seruo
uͦ ñ solum metꝰ. s & tremor iungitur.
Unde & inconsequentib ait. Serui
obedite obedite dnĩs carnalib cũ
timore & tremore. Qylier aut̃
ut timeat uirũ. Si ind̾m metus
ꝓpt̾ timorẽ supplicii. ñ sinit eu̾ qui
metuit ẽẽ ꝑfectũ. qͣntomagis ĩ ꝑfec¬
ta erit mulier. ñ solũ dm. s etĩa uitũ
metuens : Qua ꝓpt̾ reqͥrendũ. an car¬
nalit̾ uyor intelligenda sit & uxoris
timor. cũ frequent̾ multo meliores
maritis inueniant᷑ urores. et eis im¬
ꝑent. et domũ regant. et educent li¬
beros. & familiȩ teneant disciplinã.
illis luxuriant᷑. et ꝑ scorta currentib.
he uiros suos. utrũ reg̾e debeant
an timere: lecꝰtoris arbitrio d̾elinqͦ.
Qł si uixta allegoriã ut supra dixi¬

Expanded text:
sicut, similitudinem magis videtur, quam firmitatem significare 662 dictorum, si non ut confirmationem audieris, seendum, quod vir diligere jubetur uxorem, mulier vero timere virum. Congruit enim viro dilectio, mulieri timor: servo vero non solum metus, sed et tremor jungitur. Unde et in consequentibus ait: Servi, obedite dtimore et tremore. Mulier autem ut timeat virum. Si in Deum metus propter timorem supplicii, non sinit eum qui metuit esse perfectum; quanto magis imperfecta erit mulier, non solum Deum, sed etiam virum metuens? Propter quod requirendum, an carnaliter uxor intelligenda sit, et uxoris timor: cum frequenter multo meliores maritis inveniantur uxores et eis imperent, et domum regant, et educent liberos, et familiae teneant disciplinam: illis luxuriantibus et per scorta currentibus. Hae viros suos utrum regnare debeant, an timere, lectoris arbitrio derelinquo. Quod si juxta allegoriam, ut supra dixi
Abbreviated transcription (Latin):
luntatẽ dñi sui et ñ fecerit eã:
uapulabit multis. Hȩc iccirco
ut dicerem quare animã et con¬
silium et uoluntatẽ oĩ. ephesi¬
oꝵ uocabulũ sonet. qui artiũ
magicarum p̃stigiis derelictis.
erroris zelum ad ueritatis stu¬
dium transtulert̃. Ob quoꝵ
salutem tanto paulus sudore
pugnauit. ut ad corinthios scri¬
beret. Si scdm hominẽ ad besti¬
as pugnaui ephesi ÷ qͥd mͥ ꝓdest
si mortui non resurgunt: Que
sunt iste bestiȩ: Nempe illȩ:
de quib ps almista p̃cat᷑ dicens.
Ne tradas bestiis animã confi¬
tentis tibi. Et in alio loco. Increpa
feras calami. Ad uersariꝰ enĩ nr
diabolus tanquã leo rugiens cir¬
cuit: qui cum cerneret pͥncipẽ
asie ciuitatem. ad doctrinã pauli
de faucib suis eripi. totis satel¬
litũ suoꝵ agminib congrega¬
tis. eum opprimere uttebatur. ꝙ
imꝓbe se extollens uolebat. quasi
aquila ponere suꝑ illum nidum
suum. Qđ apłs sentiens. et omni

Expanded text:
luntatem Domini sui, et non fecerit eam, luntatem Domini sui, et non fecerit eam, vapulabit multis . Haec idcirco, ut docerem quare animam et consilium, et voluntatem Dei, Ephesiorum vocabulum sonet: qui, artium magicarum praestigiis derelictis, erroris zelum ad veritatis studium transtulerunt. Ob quorum salutem tanto Paulus sudore pugnavit, ut ad Corinthios scriberet: Si secundum hominem ad bestias pugnavi Ephesi: quid mihi prodest si mortui non resurguntistae bestiae? Nempe illae de quibus Psalmista precatur dicens: Ne tradas bestiis animam confitentem tibi . Et in alio loco: Increpa feras calami . Adversarius enim noster diabolus, tamquam leo rugiens circuit . Qui cum cerneret principem Asiae civitatem ad doctrinam Pauli de faucibus suis eripi, totis satellitum suorum agminibus congregatis, eum opprimere nitebatur, et improbe se extollens, volebat quasi aquila ponere super illum nidum suum . Quod Apostolus sentiens, et omni
Abbreviated transcription (Latin):
ȩternũ. Fulgebunt iuqͥd iusti.
sic̃ stellȩ in eternum: et intelli¬
gentes. id est habentes scientiam
scripturarũ. sic̃ splendor cęli. Non
quo doctus uir. iustꝰ quoq ẽẽ ñ
debeat : sed quo qui iustus ẽ. nisi
fuerit eruditus. tam ꝓcul sit a
sapiente iusto: quam ẽ stellarũ
fulgor a lumine firmam̃ti. Quod
si quis meditatione tantum legis
instructus. uitam suam negligit.
neq audet dicere. a mandatis
tuis intellexi. ꝓpterea ad omnia
mandata tua dirigebar : iste qͣsi
eramentũ sonans et cymbalum
tinniens. et infatuatũ sal. in
stercore conculcandus est. Si aũ
detur optio singłoꝵ: seposito eo
qui habet sapientiam atq iusti-¬
ciam: magis ego uelim rusticita¬
tem iustam. quã doctam mali¬
ciam: quia in altero licet minor.
tam̃ gła ẽ stellarum ẽẽ lumini
coȩqualẽ. in altero iuxta scien¬
tię ꝓfectum maiora supplicia st̃.
Notentes quidem potenter torm̃ta
patient᷑. et seruus qui scierit uo¬

Expanded text:
aeternum . Fulgebunt, inquit, justi aeternum . Fulgebunt, inquit, justi sicut stellae in aeternum: et intelligentes, id est, habentes scientiam Scripturarum, sicut splendor coeli. Non quo doctus vir justus quoque esse non debeat: sed quo qui justus est, nisi fuerit eruditus, tam procul sit a sapiente justo, quam est stellarum fulgor a lumine firmamenti. Quod si quis meditatione tantum legis instructus, vitam suam negligit, neque audet dicere: A mandatis tuis intellexi, propterea ad omnia mandata tua dirigebar , iste quasi aeramentum sonans, et cymbalum tinniens, et infatuatum sal, in stercore conculcandus est . Si autem detur optio singulorum seposito eo qui habet sapientiam atque justitiam, magis ego velim rusticitatem justam, quam doctam malitiam. Quia in altero 635-636 licet minor, tamen gloria est, stellarum esse lumini coaequalem: in altero juxta scientiae profectum, majora supplicia sunt. Potentes patientur tormenta ; et: Servus qui scierit vo
Abbreviated transcription (Latin):
ad nullam ȩccłiarum tã mystice
scripserit. et abscondita scłis re¬
uelauerit sacram̃ta. R nnc gͦ
fultus auxilio. terciũ id est ex¬
tremũ in eandem epłam dicto
librum iustũ mͥ uidet᷑. ut uoĩs
supͣ exposui. congruere doceam.
E phesus in latinam linguam
int̾pretat᷑ uoluntas. siue consi¬
lium meum in ea : uł certe aĩa
mea in ea. U oluntas ⁊ consiliũ
et anima uĩ in eo ẽ: qui potest
dicere. Ipse dedit mͥ noticiam
omnium. Et cum incerta et
occulta sapientiȩ di illi fueriñ
reuelata: testimoniũ conseqͤtur
dicentis. Inueni dauid de beth¬
tis. multam ẽẽ distantiã iusti
simplicis. iustiq sapientis. qͣlem
in resurrectione mortuoꝵ sin¬
guli głam consequant᷑ attendite
Et multi dormientiũ de limo
terrȩ exurgent. hi in uitã et̾nã:
et hi in opprobriũ et confusionẽ
ȩternã. Et intelligentes fulge¬
bunt sic̃ splendor firmamenti
et ex iustis. multi sic̃ stellȩ in

Expanded text:
ad nullam Ecclesiarum tam mystice ad nullam Ecclesiarum tam mystice scripserit et abscondita saeculis revelaverit sacramenta. Nunc ergo fultus auxilio, tertium, id est extremum, in eamdem Epistolam dicto librum, justum mihi videtur, ut nominis supra exposui, congruere doceam. Ephesus in Latinam linguam interpretatur, voluntas, sive consilium meum in ea, vel certe anima mea in ea. Voluntas et consilium, et anima Dei in eo est, qui potest dicere: Ipse enim mihi dedit notitiam omnium , et cum incerta et occulta sapientiae Dei, illi fuerint revelata, testimonium consequetur loquentis: Inveni David de Bethtis multam esse distantiam justi simplicis, justique sapientis, qualem in resurrectione mortuorum singuli gloriam consequantur attendite. Et multi dormientium de limo terrae exsurgent: hi in vitam aeternam, et hi in opprobrium et confusionem aeternam. Et intelligentes fulgebunt sicut splendor firmamenti, et ex justis multi sicut stellae in
Abbreviated transcription (Latin):
in humanã similitudinẽ pas¬
siones ñ qͦ contristet᷑ sp̃s. et
ullam ꝑturbationẽ diuinitas
sentiat : sed qͦ ex uerbis nr̃is
bĩ discamꝰ affectus qd̾ mereat
quotienscũq peccamus et defle¬
at peccatores. Nam et saluator
in corpore constitutꝰ fleuit ihe¬
rusalem. et om̃e hominũ genus
in ꝓph̾a deplorat dicens. heu mͥ
anima. qr periit reuertens a terra:
om̃ĩb istis contristabas me. Sig
naculo pĩ. et illam recipiamꝰ yma¬
ginem & similitudinẽ ad quã in
exordio conditi sumus. Hoc signa¬
nacłm sc̃i sp̃s iuxta eloquium sal¬
uatoris. p̃õ imprimente signatur.
uet signacłm. et ostendat illud
in die redẽptionis purum atq sin¬
cerũ et nulla ex parte in utilatũ:
ut ob id numerari cum his ualeat
qui redempti sunt finit expla¬
atis. aorn¬
De G. o paula.
et eystoctn¬
Um. De argum̃¬
to epłȩ pauli
ad ephesios. in
primi libͥ p̃fatiõe
disserui et spar¬
sim ubicũq occasio data est. licet
breuit̃ ostendi: quod beatꝰ apłs

Expanded text:
in humanam similitudinem passiones. Non quo contristetur Spiritus, et ullam perturbationem divinitas sentiat: sed quo ex verbis nostris, Dei discamus affectus, quod moereat quotiescumque peccamus, et defleat peccatores. Nam et Salvator in corpore constitutus, flevit Jerusalem , et omne hominum genus in propheta deplorat, dicens: Heu mihi, anima, qomnibus istis contristabas me . Signnaculo Dei, et illam recipiamus imaginem et similitudinem ad quam in exordio conditi sumus, Hoc signaculum sancti Spiritus, juxta eloquium Salvatoris, Deo imprimente, signatur. vet signaculum et ostendat illud in die redemptionis, purum atque sincerum, et nulla ex parte mutilatum, et ob id numerari cum his valeat qui redempti sunt. Latis abundeque, o Paula et Eustochium, de argumento Epistolae Pauli ad Ephesios, in primi libri praefatione disserui: et sparsim ubicumque occasio data est, licet breviter, ostendi quod beatus Apostolus
Abbreviated transcription (Latin):
tibꝰ. Neq uͦ ait. magis aut̃ laboret
oꝑando manib suis qd̾ bonũ ẽ. ut
ñ indigeat. et habeat uictũ. et
nulli molestiã exhibeat: s labo¬
ret inqͥd manib suis qd̾ bonũ ẽ.
ut habeat uñ cõmunicet indi¬
gentib. Q gͥ ad hoc tantũ labo¬
rat ut ipse ñ egeat. et cȩteris con¬
tͣbat manũ : quanuis applaudat

Expanded text:
tibus. Neque vero ait: Magis autem laboret, tibus. Neque vero ait: Magis autem laboret, operando manibus suis, quod bonum est, ut non indigeat, et habeat victum, et nulli molestiam exhibeat: sed, Laboret, inquit, manibus suis quod bonum est, ut habeat unde communicet indigentibus. Qui igitur ad hoc tantum laborat, ut ipse non egeat, et a caeteris contrahit manum: quamvis applaudat
Abbreviated transcription (Latin):
uult ascendẽ. uult subicere: s
etiã si te oppressũ putauerit. & se
extulerit: tu ne ded̃is locũ. Po¬
testas qͥppe diaboli. ñ intemeritate
illiꝰ atq iactantia: s & tua ẽ uolim¬
tate. Eui furabat᷑: iã ñ furet᷑.
Magis autem laboret oꝑando ma¬
nibus suis qd bonũ ẽ ÷ ut habeat
cõmunicare et ei qui indiget. Quia
hi qͥ in uitȩ istiꝰ negotiis ꝯuersant᷑.
ꝓpt̾ alim̃ta et usus necessarios
cogunt᷑ aliqua uł emere. uł uen¬
dere et lucra de negotiatione
sectari. et difficile est etiã eos qͥ
a ceteris passionib liberi st̃. for¬
nicatione uidelicet ydolatria. ad¬
ulterio &s õmicidio hoc uitio ñ
teneri: ꝓpt̾a nc̃ ephesios monet.
ne sub occasione emolum̃ti. furti
crim̃ in currant: furtũ nomi¬
nans. om̃ẽ qd̵ alteriꝰ dãpno que¬
rit᷑: iustũ aut̃ ẽẽ. ut manibus
suis unꝰqͥsq oꝑans. et uictũ la¬
bore conquirens ĩꝑtiat ñ haben¬

Expanded text:
vult ascendere, vult subire: sed vult ascendere, vult subire: sed etiam si te oppressum putaverit, et se extulerit, tu ne dederis locum. Potestas quippe diaboli, non in temeritate illius atque jactantia, sed in tua est voluntate. Qui furabatur, jam non furetur: magis autem laboret, operando manibus suis quod bonum est: ut habeat communicare ei qui indiget. Quia hi qui in vitae istius negotiis conversantur, propter alimenta et usus necessarios coguntur aliqua vel emere, vel vendere, et lucra de negotiatione sectari: et difficile est etiam eos qui a caeteris passionibus liberati sunt, fornicatione videlicet, idololatria, adulterio, et homicidio, 631 hoc vitio non teneri. Propterea nunc Ephesios monet, ne sub occasione emolumenti, furti crimen incurrant. Furtum nominans, omne quod alterius damno quaeritur. Justum autem esse, ut manibus suis unusquisque operans, et victum labore conquirens, impertiat non haben
Abbreviated transcription (Latin):
Solet aut̃ anteꝙͣ ueniat qͣdã iacu¬
la premittere: & p̃cursorem aduen¬
tꝰ sui facere cogitationẽ. Hanc si nos
in corde nr̃o susceptã nittͥerimꝰ in¬
tͥnsecus et crescere fecerimꝰ: cũ in
nob̾ ꝓlem suã auctã uid̾it : et ip¬
se audebit intͣre. Deniq in iudȩ
scarioht cor. pͥmã iecit sagittã :
ut tͣłet saluatorẽ. E si exceptã
ille miserabilis ñ fouisset ⁊ ñꝙͣ
post intinctũ panẽ in parapside:
intͣsset in illũ sathanas. Simulq
et hoc diligent̾ attendite. qd̾ ñ in¬
uen̾it diabolus locũ intͦeundi in
iidã cuiꝰ pectꝰ iam ante ꝑcusserat.
nͥ in conuiuio saluatoris : qr tc̃ uł
marime in potestate ei dat᷑. qͣndo
nec humanitatȩ. nec clem̃tia. nec
mansuetudine eiꝰ uincim᷑. quem
odimꝰ indigne. Huic qd̾ nc̃ p̃cepit.
astico cõparat᷑. Si sp̃s potestatem
habentis ascendit suꝑ te : locum
ne dederis ei. Ille suꝑbꝰ et tem̾ariꝰ

Expanded text:
Solet autem, antequam veniat, quaedam jacuSolet autem, antequam veniat, quaedam jacula praemittere, et praecursorem adventus sui facere cogitationem: hanc si nos in corde nostro susceptam nutrierimus intrinsecus, et crescere fecerimus, cum in nobis prolem suam auctam viderit, et ipse audebit intrare. Denique in Judae Iscariot cor, primam jecit sagittam, ut traderet Salvatorem, quam si exceptam ille miserabilis non fovisset, numquam post intinctum panem in paropside, intrasset in illum Satanas. Simulque et hoc diligenter attendite, quod non invenerit diabolus locum introeundi in Judam, cujus pectus jam ante percusserat, nisi in convivio Salvatoris . Quia tunc vel maxime in potestatem ei damur, quando nec humanitate, nec clementia, nec mansuetudine ejus vincimur, quem odimus indigne. Huic quod nunc praecepit, astico comparatur: Si spiritus potestatem habentis ascenderit super te, locum tuum ne dederis ei . Ille superbus et temerarius