comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cestes ip̃os haberet: s factum mnpruoẽ¬
cia biturigum. & nimia obsequencia
reliͦꝵ uti hoc incõmodũ acciꝑet᷑. Iomñ
se cełiter maiorsbꝰ cõmodis sanaturũ.
Nam que abreliqͥs gallis ciuitates dis¬
sentirent. has suas diligencia adume¬
turum. atq unũ consilium tociꝰ gallie
effectirum. Cui consensui. ne orbis
q̃s t̾raꝵ possit obsistere. idq se ppe iã effec¬
tum hr̃e. Int̾ea equm eẽ abħis cõmu¬
nis sauitis cã impetrari. ut castra mu¬
nire iustituerent. quo faciliꝰ repenti¬
nos hoftium impetꝰ sustinerent. fuit ħ
oratio nõ ingrata gallis. & maxime qd̾
ip̃e animo non defecerat. tanto accepto
incõmodo. neq inoccultum abdiderat.
& conspestum multitudinis fugerat.
uicum. pꝰ deserendum censuerat. Itaq ut
reliqͥꝵ imꝑatoꝵ res aduerse auctoritatẽ
miauunt. Sic hꝰ ex contrarsõ dignitas
in comimodo acepto iñdies ingbatur.
S imuii inspem ueniebant eiꝰ affarma¬

Expanded text:
testes ipsos haberet; sed factum imprudentestes ipsos haberet; sed factum imprudentia Biturigum et nimia obsequentia reliquorum uti hoc incommodum acciperetur; id tamen se celeriter maioribus commodis sanaturum. Nam quae ab reliquis Gallis civitates dissentirent, has sua diligentia adiuncturum atque unum consilium totius Galliae effecturum, cuius consensui ne orbis quidem terrarum possit obsistere; idque se prope iam effectum habere. Interea aequum esse ab eis communis salutis causa impetrari ut castra munire instituerent, quo facilius repentinos hostium impetus sustinerent. Fuit haec oratio non ingrata Gallis, et maxime, quod ipse animo non defecerat tanto accepto incommodo neque se in occultum abdiderat et conspectum multitudinis fugerat; ricum, post deserendum censuerat. Itaque ut reliquorum imperatorum res adversae auctoritatem minuunt, sic huius ex contrario dignitas incommodo accepto in dies augebatur. Simul in spem veniebant eius adfirma
Abbreviated transcription (Latin):
Sic & genabi cede & labore oꝑis incitati
nõ etate confectat nõ mulieribꝰ. nõ in¬
fantibus. peꝑcerunt. Deniq ex om̃i nu¬
mero qͥ fuit circiter miliũ .xl .uix. dcec.
q pmo labore audito st ex ospios eiceit
meolumes ad uercmgetorigem ꝑuene¬
runt. Oos itle multa iam nocte si¬
lencio ex fuga excepit. ueritꝰ neqͣ i
castris ex eoꝵ concursu & miscd̾ia uul¬
qi sedicio oriretur. & ꝓcul inuia dispo¬
sitz famsliaribꝰ suis pͥncipibꝰꝙ ciuita¬
cum. disꝑandos deducendosq adsuos
curaret. que cuiq ciuitati ꝑs castrorũ
ab initõ obuenerat. Postero die conci¬
lio conuocato. consolatꝰ cohortatqͦ est
ne se ad modũ animo demiterẽt. ne
ꝑturbarẽt᷑ incõmodo. nõ uirtute neq
macie uicisse romanos s artificio cͦdã
& sciencia oppugnatõnis. cuiꝰ rei fuerĩt
ip̃i imꝑiti. Errare si qͥ inbello omnes
secuntos rerum ꝓuentus expectent. sibi
ñqͣm placuisse auaricum defendi. cꝰ rei

Expanded text:
Sic et Cenabi caede et labore operis incitati Sic et Cenabi caede et labore operis incitati non aetate confectis, non mulieribus, non infantibus pepercerunt. Denique ex omni numero, qui fuit circiter milium XL, vix DCCC, qui primo clamore audito se ex oppido eiecerunt, incolumes ad Vercingetorigem pervenerunt. Quos ille multa iam nocte silentio ex fuga excepit, veritus ne qua in castris ex eorum concursu et misericordia vulgi seditio oreretur, ut procul in via dispositis familiaribus suis principibusque civitatum disparandos deducendosque ad suos curaret, quae cuique civitati pars castrorum ab initio obvenerat. Postero die concilio convocato consolatus cohortatusque est ne se admodum animo demitterent, ne perturbarentur incommodo; non virtute neque in acie vicisse Romanos, sed artificio quodam et scientia oppugnationis, cuius rei fuerint ipsi imperiti; errare, si qui in bello omnes secundos rerum proventus exspectent. Sibi numquam placuisse Avaricum defendi, cuius rei
Abbreviated transcription (Latin):
tatem arbitratus . ẽ. qd̃ paulo incauciꝰ
custodias inmuro dispositas uidebat. su
castra uineaz in occulto expeditis cohor¬
tatus. ut aliqnͣdo ꝓ tantis laborib. fructũ
uictorie ꝑciperent. His qͥ pͥmi murũ as¬
cendissent premia ꝓposuit. militibꝰ q
signum dedit. Ili subito ex om̃ibꝰ ꝑtibꝰ
euolauerunt. murumq cełiter comple¬
uerunt. Nosteꝵ re noua ꝑterriti. muro
trscq deiecti. ac foro ae locis patentõribꝰ
cuneatim constiterunt. hoo animo. ut
si qͣ exꝑte oburam contͣueniret᷑. acie ĩ¬
structa depugnarent. Ubi neminẽ me
quũ locũ sese dimittere. s toto undiq
muro circũfundi uiderunt: ueriti ne
omnino spo fuge tolleret᷑. abiectis ar¬
mis ultimas oppidi ꝑces continenti mi¬
petu petierunt. Pargq ibi cũ angusto
exitu portarũ se ip̃i p̃merent amilitibꝰ
pars iam egressa portis ab eqͥtibꝰ est int̾¬
fecta. Nec fuit qͥsꝙͣ. qui prede studeret.

Expanded text:
tatem arbitratus est, quod paulo incautius tatem arbitratus est, quod paulo incautius custodias in muro dispositas videbat, suointra vineas in occulto expeditis, cohortatus ut aliquando pro tantis laboribus fructum victoriae perciperent, eis qui primi murum ascendissent praemia proposuit militibusque signum dedit. Illi subito ex omnibus partibus evolaverunt murumque celeriter compleverunt. Hostes re nova perterriti muro turribusque deiecti in foro ac locis patentioribus cuneatim constiterunt, hoc animo ut si qua ex parte obviam contra veniretur acie instructa depugnarent. Vbi neminem in aequum locum sese demittere, sed toto undique muro circumfundi viderunt, veriti ne omnino spes fugae tolleretur, abiectis armis ultimas oppidi partes continenti impetu petiverunt, parsque ibi, cum angusto exitu portarum se ipsi premerent, a militibus, pars iam egressa portis ab equitibus est interfecta; nec fuit quisquam, qui praedae studeret.
Abbreviated transcription (Latin):
& iubente uercingetorige. Id silencio
noctis conati. ñ magna iactura suoꝵ
sese effectoͣs sꝑabant. ppt̾ea qd̾ neq lõ¬
ge ab opptoo castra uercintetorigis abe¬
rant. & palus q̃ ꝑpetua intercedebat ro¬
manos ad insequendũ tardabat. Iãq
ħ facere noctũ parabant. cũ matresfa¬
milie repente inpublicũ ꝓcucurrerũt.
flentesq proiecte at pedes suoꝵ. om̃ibꝰ pͤci¬
bꝰ pecerint. Ile se a cõmines icr̃os hosib̃
as lupliciĩ dederent.el as capiendam bu¬
gam nat᷑e & uiriũ infirmitas impedir
Nbi eos insentencia ꝑstare uiderunt. qd̾
płmq insũmo ꝑicło timor miscd̾iam nõ
recipit. conclamare & sig̃care defuga ro¬
manis ceperunt. Q timore ꝑt̾riti galli
ne ab eqͥtatu romanoꝵ uie p̃ocuparent᷑.
consilio destiterunt. Postero die cesar pro¬
mota turri directisq oꝑ ibꝰ q̃ fac̾e̾ insti¬
tuerat. magno cohorto mibre. nõ uuti¬
lem hanc ad capiendũ consilium. tẽpes¬

Expanded text:
et iubente Vercingetorige. Id silentio et iubente Vercingetorige. Id silentio noctis conati non magna iactura suorum sese effecturos sperabant, propterea quod neque longe ab oppido castra Vercingetorigis aberant, et palus, quae perpetua intercedebat, Romanos ad insequendum tardabat. Iamque hoc facere noctu apparabant, cum matres familiae repente in publicum procurrerunt flentesque proiectae ad pedes suorum omnibus precibus petierunt, ne se et communes liberos hostibus ad supplicium dederent, quos ad capiendam fugam naturae et virium infirmitas impediret. Vbi eos in sententia perstare viderunt, quod plerumque in summo periculo timor misericordiam non recipit, conclamare et significare de fuga Romanis coeperunt. Quo timore perterriti Galli, ne ab equitatu Romanorum viae praeoccuparentur, consilio destiterunt. Postero die Caesar promota turri perfectisque operibus quae facere instituerat, magno coorto imbre non inutilem hanc ad capiendum consilium tempes
Abbreviated transcription (Latin):
gis qõ deustos pluteos turriũ uidebãt
nͥ sucile adire aꝑtos at auxiliandũ
animaduertebant. semꝑq ip̃i recenteᷤ
defessis succederent. omnẽq gallie sa¬
lutem millo uestigio demꝑis positam.
arbitrarent᷑. Accidit inspectantibꝰ nobiᷤᷤ
qd̃ dignum memoria uisum p̃t̾eund ũ
ñ existimauimꝰ. Qͥdam añ portã oppi¬
digallus ꝑmanꝰ seui . p̾icis traditis gle¬
baꝯ mignem ẽ regione turris ꝓiciebat
scorpione ab latere dextro traiectꝰ exa¬
minat᷑q concidit. Hunc ex ꝓximĩs unꝰ
racentem tranꝰgressus eodem illo mun̾e
fingebat᷑. Cadem racione istõ scorpiõis
exanimato: aĩti successit tercłꝰ. & tercio
qͣrtꝰ. Nec pꝰ ile est appugnatoribꝰ uacuuꝰ
relictus locꝰ. ꝙͣ. restincto aggere. atq oĩ
ea ꝑte sũmotis hostibꝰ. finis ÷ pugnan¬
di factus. Om̃ĩa exꝑti galli quod res
nulla successerat. postero die cõfliũ
ceperunt ex oppido ꝓfugere. hortante

Expanded text:
gis, quod deustos pluteos turrium videbant gis, quod deustos pluteos turrium videbant nec facile adire apertos ad auxiliandum animadvertebant, semperque ipsi recentes defessis succederent omnemque Galliae salutem in illo vestigio temporis positam arbitrarentur, accidit inspectantibus nobis quod dignum memoria visum praetereundum non existimavimus. Quidam ante portam oppidi Gallus per manus sebi ac picis traditas glebas in ignem e regione turris proiciebat: scorpione ab latere dextro traiectus exanimatusque concidit. Hunc ex proximis unus iacentem transgressus eodem illo munere fungebatur; eadem ratione ictu scorpionis exanimato alteri successit tertius et tertio quartus, nec prius ille est a propugnatoribus vacuus relictus locus quam restincto aggere atque omni ex parte summotis hostibus finis est pugnandi factus. Omnia experti Galli, quod res nulla successerat, postero die consilium ceperunt ex oppido profugere hortante
Abbreviated transcription (Latin):
cesar ad opꝰ consuetuoine excubaret.
militesq hortaret᷑. nequod omnino
tempꝰ ab oꝑe int̾miteret᷑. paulo ante
t̾riani iugiliam. ẽ animaduersum.
fumare aggerem. quem cunicło hoᷤᷤ¬
tes succenderant. eodemq tempore
toto muro clamore sublato. duab
portis abutͦq latere turriũ eruptio
fiebat. alii faces atc aridam mate¬
riem de muro maggerem eminꝰ iaci¬
ebãt. picẽ reqͣs res quibꝰ ignis excita¬
ri pocest fundebant. ut quo priũ
curperetur. aut cui rei feret᷑ auxsli¬
um. uix racio miri posset. Tamen
quod instituto cesaris semꝑ due legio¬
titis temporsbꝰ erant moꝑe. cełiter
factum est ut auĩ eruptõnibꝰ resiste¬
rent. alii turres reduc̾e̾nt. aggerẽq
interscinderent. Omĩs uͦ excastris
multituto adrestringendum cõcurre¬
ret. Cum i om̃ib locis consũpta iã
reliqͣ ꝑte noctis pugnaret᷑. semꝑq hoᷤ¬
tibꝰ spe inctorie redintegraret᷑. co ma¬

Expanded text:
Caesar ad opus consuetudine excubaret Caesar ad opus consuetudine excubaret militesque hortaretur, ne quod omnino tempus ab opere intermitteretur, paulo ante tertiam vigiliam est animadversum fumare aggerem, quem cuniculo hostes succenderant, eodemque tempore toto muro clamore sublato duabus portis ab utroque latere turrium eruptio fiebat. Alii faces atque aridam materiem de muro in aggerem eminus iaciebant, picem reliquasque res, quibus ignis excitari potest, fundebant, ut quo primum curreretur aut cui rei ferretur auxilium vix ratio iniri posset. Tamen, quod instituto Caesaris semper duae legiotitis temporibus erant in opere, celeriter factum est, ut alii eruptionibus resisterent, alii turres reducerent aggeremque interscinderent, omnis vero ex castris multitudo ad restinguendum concurreret. Cum in omnibus locis consumpta iam reliqua parte noctis pugnaretur, semperque hostibus spes victoriae redintegraretur, eo ma
Abbreviated transcription (Latin):
nats. coagm̃tatis. alius insuꝑ ordo
additur. ut idem nlud interuallum
seruetur. neq inter se contingãt. tͣ¬
bes. s partibꝰ intͥmisse spaciis. singłe
singłis saxis interiectis arte contine¬
antur. Sic deuiceps om̃e opꝰ cõtexit᷑.
dum uixta muri altitudo expleatur.
Hoc cum inspẽm uarietatemq opꝰ de¬
forme nõ est alternis trabibꝰ ac saxis
q̃ rectis lineis suos ordines seruant. lũ
atutilitatem & defensionem urbiũ.
sumiã habet oportunitatem. qͦo ⁊ ab
incendio lapis. & abariete materia de¬
fendit. que ꝑpetuis trabib pedes qͣdra¬
genos płmq intror sꝰ reuincta. neq
prumpi neq distrahi potest. His tor
resꝰ impedita oppugnatõne. milites cũ
toto tempore. frigore & assidius mib̾¬
bꝰ terrerent᷑. Tamen continenti la¬
bore omĩa hec suꝑauerunt. & diebus
xxu. aggerem latum pedes. cccxxx. al¬
tum pedes .Lxxx. excruxerunt. Cum
is murum hostrum pene contingeret.

Expanded text:
et coagmentatis alius insuper ordo et coagmentatis alius insuper ordo additur, ut idem illud intervallum servetur neque inter se contingant trabes, sed paribus intermissae spatiis singulae singulis saxis interiectis arte contineantur. Sic deinceps omne opus contexitur, dum iusta muri altitudo expleatur. Hoc cum in speciem varietatemque opus deforme non est alternis trabibus ac saxis, quae rectis lineis suos ordines servant, tum ad utilitatem et defensionem urbium summam habet opportunitatem, quod et ab incendio lapis et ab ariete materia defendit, quae perpetuis trabibus pedes quadragenos plerumque introrsus revincta neque perrumpi neque distrahi potest. His tot rebus impedita oppugnatione milites, cum toto tempore frigore et assiduis imbribus tardarentur, tamen continenti labore omnia haec superaverunt et diebus XXV aggerem latum pedes CCCXXX, altum pedes LXXX exstruxerunt. Cum is murum hostium paene contingeret, et
Abbreviated transcription (Latin):
cie. atq ad om̃ia imitanda & efficien¬
da q̃ ab qͥ traduntur aptissimũ. Nam
&e iaq̃is falces auercebant. qͣs cũ desti¬
nauerant torm̃tis intͦrꝰ reducebant. &
aggerẽ cunicłis subtrahebant. Eo scien¬
cuis. quod apd̾ eos magne sunt ferrarie
ati om̃e genꝰ cunicłoꝵ notũ atq usi¬
tatum est. Totũ aũ murũ ex om̃i ꝑte
turribꝰ contabłauerant. ate has co¬
rlis intexerant. Tum crebris diurmꝰ
nocturnisq erũptionib. ut aggere̾m
ignẽ inferebant. aut milites occupa¬
tos moꝑe adoriebant᷑. & nr̃aꝵ turriũ
altitudinem. qnͣtum agger cotidianus
maus adeq̾bant. Muri aũ om̃s galli¬
ci hac fere forma sunt. trabes direc¬
te ꝑpetue mlongitudinem. paribꝰ int̾¬
uanis distantes inter se. binos pedes
insolo collocant᷑. ħ E reuinciunt᷑ ex tͦr¬
sus. &e muslto aggere uestiunt᷑. Ea qͦ¬
diximꝰ int̾uaua. grandibꝰ infronte sax¬
is effarciuntur. His collatis a congm¬

Expanded text:
tiae atque ad omnia imitanda et efficientiae atque ad omnia imitanda et efficienda, quae ab quoque traduntur, aptissimum. Nam et laqueis falces avertebant, quas, cum destinaverant, tormentis introrsus reducebant, et aggerem cuniculis subtrahebant, eo scientius quod apud eos magnae sunt ferrariae atque omne genus cuniculorum notum atque usitatum est. Totum autem murum ex omni parte turribus contabulaverant atque has coriis intexerant. Tum crebris diurnis nocturnisque eruptionibus aut aggeri ignem inferebant aut milites occupatos in opere adoriebantur, et nostrarum turrium altitudinem, quantum has cotidianus ebant. Muri autem omnes Gallici hac fere forma sunt. Trabes derectae perpetuae in longitudinem paribus intervallis, distantes inter se binos pedes, in solo collocantur. Hae revinciuntur introrsus et multo aggere vestiuntur: ea diximus, intervalla grandibus in fronte saxis effarciuntur. His collocatis
Abbreviated transcription (Latin):
re oꝑis laborem posse. Itaq statuisse
imꝑatorem. si nicħ inoppugnatõe
oppidi ꝓfecissent. triouo ex̾atum de¬
decere. Hec inqͥt ame uercingetorie
beneficia habetis. quem ꝓditõnis in¬
similatis. cui. oꝑa sine ur̃o sanguĩe
tantũ ex̃citum uictorem fame cõsup¬
fua uiders. I arpitrer se qs fuga
recipientem. neqͥanitas ug finibꝰ
reciptat. ame ꝓuisum est. Concla¬
mat om̃is inuititudo. & suo more ar¬
iis concrepat. quod fac̾e consuerũt.
uercingetorigem ducem. nͦ de eiꝰ fioe
dubitandum. nͥͦ maiore ratõne bellũ
ad ministrari posse. Statuunt ut x
milia hominum delecta. ex om̃ibꝰ lo¬
cis inoppidum mittant᷑. Nec solisbi¬
turigibus cõmunẽ salutem cõmitẽ¬
dam censent. quod penes eos si id oppi¬
dum retinuissent. sũmã uictorie cõsta¬
re indelligebant. Singłari militũ nr̃oꝵ
uirtuti. consilia cuiusq modi galloꝵ
oceurrebant. ut est summe genꝰ soller¬

Expanded text:
re operis laborem posse: itaque statuisse re operis laborem posse: itaque statuisse imperatorem, si nihil in oppugnatione oppidi profecissent, triduo exercitum deducere. "Haec," inquit, "a me," Vercingetorix, "beneficia habetis, quem proditionis insimulatis; cuius opera sine vestro sanguine tantum exercitum victorem fame consumptum videtis; quem turpiter se ex fuga recipientem ne qua civitas suis finibus recipiat a me provisum est." Conclamat omnis multitudo et suo more armis concrepat, quod facere in eo consuerunt Vercingetorigem ducem, nec de eius fide dubitandum, nec maiore ratione bellum administrari posse. Statuunt, ut X milia hominum delecta ex omnibus copiis in oppidum mittantur, nec solis Biturigibus communem salutem committendam censent, quod paene in eo, si id oppidum retinuissent, summam victoriae constare intellegebant. Singulari militum nostrorum virtuti consilia cuiusque modi Gallorum occurrebant, ut est summae genus soller
Abbreviated transcription (Latin):
possent. Romani si casu int̾uenirent
fortune. Si alicꝰ indicio uocati. huic
habendam gr̃am. qt̾ & pancitatẽ eoꝵ
ex loco suꝑiore cognosc̾e & iurtutẽ des¬
pic̃e potuerint. qͥ dimicare nõ ausi
turpiter se in castra receꝑunt. Imꝑi¬
um se ab cesare ꝑꝓdicionem nullum
destderare. qd̃ habere uictoria posset.
q̃ iam esset sibi atq om̃ibꝰ gallis ex¬
plorata. Qͥ n etiam ip̃is remuteret.
si sibi magis honorem tribuere. quã
abse saiutem acciꝑe uideant᷑. Hec ut
intelligatis inqͥt iam sincert ꝓnũcia¬
ri. audite romanos milites. Pducit
seruos quos inpabulatõnem paucs
añ diebꝰ exceꝑat. & fame uincłisq ex¬
cruciauerat. Hnĩ iam aña docti q̃ in¬
t̾rogati ꝓ nunciarent. milites se ẽẽ
legionarios dicunt. fame & inopia
adductos clam ex castris exisse. si qͥd
frum̃ti aut pecoris magris reperire
possent: Simili omnẽ excitũ inopia
p̃mi: fuam uires sufficͥe cuiꝰꝙͣ. nec fer¬

Expanded text:
possent. Romani si casu intervenerint, possent. Romani si casu intervenerint, fortunae, si alicuius indicio vocati, huic habendam gratiam, quod et paucitatem eorum ex loco superiore cognoscere et virtutem despicere potuerint, qui dimicare non ausi turpiter se in castra receperint. Imperium se ab Caesare per proditionem nullum desiderare, quod habere victoria posset, quae iam esset sibi atque omnibus Gallis explorata: quin etiam ipsis remittere, si sibi magis honorem tribuere, quam ab se salutem accipere videantur. "Haec ut intellegatis," inquit, "a me sincere pronuntiari, audite Romanos milites." Producit servos, quos in pabulatione paucis ante diebus exceperat et fame vinculisque excruciaverat. Hi iam ante edocti quae interrogati pronuntiarent, milites se esse legionarios dicunt; fame et inopia adductos clam ex castris exisse, si quid frumenti aut pecoris in agris reperire possent: simili omnem exercitum inopia premi, nec iam vires sufficere cuiusquam nec fer
Abbreviated transcription (Latin):
di : administrare instituit. Uercin¬
getorix. cum ad suos redisset. ꝓdicio¬
nis insimulatus quod castra ꝓpiꝰ ro¬
manos mouisset. quod cũ om̃i eqͥta¬
tu discessesset. quod sine imꝑio tantaᷤᷤ
copias reliquisset. quod eius disces¬
su romiani tanta oportunitate ⁊ ce¬
leritate uenissent. nõ ħ omĩa fortu¬
ita aut sine consilio accidere potrisse
regnũ iłlum gallie malle cesaris cõ¬
cessu ꝗͣ ip̃oꝵ habere beneficio. Tali
m accusatus. adhec respondit. Quod
castra moiusset factum inopia pab¬
illi. & iam ip̃is hortantib. quod ꝓpiꝰ
romanos accessisset. ꝑsuasum loci
fenderet. eqͥtum uͦ oꝑam. neq in loco
patustri deliderari debuisse. & illis fu¬
isse utilem quo sint ꝓfecti. summã
imꝑii se consulto mitli discedentem
tradidisse. Ne is multitudinis stu¬
dio ad dimicandum impelleretur.
Cui rei ꝓpter aninui molliciem stud̾e̾
uideret᷑. quod diutiꝰ laborem ferre ñ

Expanded text:
di administrare instituit. Vercindi administrare instituit. Vercingetorix, cum ad suos redisset, proditionis insimulatus, quod castra propius Romanos movisset, quod cum omni equitatu discessisset, quod sine imperio tantas copias reliquisset, quod eius discessu Romani tanta opportunitate et celeritate venissent: non haec omnia fortuito aut sine consilio accidere potuisse; regnum illum Galliae malle Caesaris concessu quam ipsorum habere beneficio—: tali modo accusatus ad haec respondit: Quod castra movisset, factum inopia pabuli etiam ipsis hortantibus; quod propius Romanos accessisset, persuasum loci fenderet: equitum vero operam neque in loco palustri desiderari debuisse et illic fuisse utilem, quo sint profecti. Summam imperi se consulto nulli discedentem tradidisse, ne is multitudinis studio ad dimicandum impelleretur; cui rei propter animi mollitiem studere omnes videret, quod diutius laborem ferre non
Abbreviated transcription (Latin):
fere ꝑtibꝰ palus difficilis atq impedi
butis inciuirates. om̃ia uada ac saltꝰ
eiꝰ paludis obtinebant. Sic amimo
parati. ut si eam paludem romani
ꝑrumꝑe conarentur. hesitantes pre¬
merent ex superiore loco. ut qͥ ꝓpĩ¬
quitatem loci uideret ꝑatos ꝓpe equo
marte. addunicand̾ existim᷑aret. Qͥ
iniqͥtatem conditõnis ꝑspiceret. ĩa¬
ni simisiatõne sese oftentare cognos¬
ceret. Indignantes mslites cesar qd̾
conspectum surim hostes ꝑferrent¬
rsent. tantilo spacio interiecto. & sig¬
num p̃lii expect᷑antes. edocet qnͣto
detrm̃ĩto. & quod iuroꝵ fortium m᷑¬
te necẽe sit constare uctoriam. Qͦs
cũ ꝯͦ animo ꝑaratos uideret. ut nil¬
lum ꝓ sua iaude ꝑicłm recusent.
sunme se iniqͥtatis contempnare̾
debere. nͥ eoꝵ uitam sua salute habe¬
at cariorem. Sic milites consola¬
tos. eod̾ die reducit in castra. reliqͣ
q̃ at oppugnatõnem ꝑtinebãt oppi¬

Expanded text:
fere partibus palus difficilis atque impeditfere partibus palus difficilis atque impeditributi in civitates omnia vada ac saltus eius paludis obtinebant, sic animo parati, ut, si eam paludem Romani perrumpere conarentur, haesitantes premerent ex loco superiore; ut qui propinquitatem loci videret paratos prope aequo Marte ad dimicandum existimaret, qui iniquitatem condicionis perspiceret inani simulatione sese ostentare cognosceret. Indignantes milites Gaesar, quod conspectum suum hostes perferre possent tantulo spatio interiecto, et signum proeli exposcentes edocet, quanto detrimento et quot virorum fortium morte necesse sit constare victoriam; quos cum sic animo paratos videat, ut nullum pro sua laude periculum recusent, summae se iniquitatis condemnari debere, nisi eorum vitam sua salute habeat cariorem. Sic milites consolatus eodem die reducit in castra reliquaque quae ad oppugnationem pertinebant oppi
Abbreviated transcription (Latin):
ferre acexbitates. qmͣ nõ ciuibꝰ ro¬
manis qͥ genabi ꝑfidia galloꝵ inte¬
rissent. parentarent. Hec ead̾ cent᷑io¬
nib trisbunisq militum mandabãt.
ut ꝑ eos adcesarem deferrent᷑. Cum
iam muro tupres appinqͣbant. ex
captiuis cesar cogn̾ouit. uercĩge¬
torigem consũpto pabulo castra
mouisse ꝓpiꝰ auaricum. atq ip̃m cũ
equitatũ expeditsq qui intereqͥtes
p̃liari consuessent insidiarum cau¬
sa eo ꝑfectum qͦ nr̃os postero die pa¬
bulatum uenturos arbitraret᷑. Qbꝰ
rebꝰ cognitis. media nocte silentio
ꝓfectus. ad hostium castra mane ꝑ¬
uenit. Illic cełiter ꝑ exploratores ad¬
uentu cesaris cognito. carros impe¬
dim̃taq fua in arciores siluas abdi¬
derunt. copias om̃s in loco edito atq
aꝑto instrurererunt. Qͣ re nũciata
cesar cełiter sarcinas conferri. ar¬
ma expediri uissit. Collis erat leui¬
ter ab infimo accliuis. Hunc ex om̃ibꝰ

Expanded text:
ferre acerbitates, quam non civibus Roferre acerbitates, quam non civibus Romanis, qui Cenabi perfidia Gallorum interissent, parentarent. Haec eadem centurionibus tribunisque militum mandabant, ut per eos ad Caesarem deferrentur. Cum iam muro turres appropinquassent, ex captivis Caesar cognovit Vercingetorigem consumpto pabulo castra movisse propius Avaricum atque ipsum cum equitatu expeditisque, qui inter equites proeliari consuessent, insidiarum causa eo profectum, quo nostros postero die pabulatum venturos arbitraretur. Quibus rebus cognitis media nocte silentio profectus ad hostium castra mane pervenit. Illi celeriter per exploratores adventu Caesaris cognito carros impedimentaque sua in artiores silvas abdiderunt, copias omnes in loco edito atque aperto instruxerunt. Qua re nuntiata Caesar celeriter sarcinas conferri, arma expediri iussit. Collis erat leniter ab infimo acclivis. Hunc ex omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
destitit. QOrum alteri quod nullo stu¬
dio agebant. ñ multũ adiuuabant:
alt̾i nõ magnis facuitatibꝰ quod ciuitaᷤᷤ
erat exigua ⁊ infirma celeriter qd̃ ha¬
buerunt consumpsert᷑. Sũma diffi¬
cultate rei frum̃tarie affecti ex̾citu.
tenuitate boioꝵ. Indiligencia heduo¬
rũ. incendus edificioꝵ. usq ed ut com¬
płes dies. frum̃to milites caruerint.
e peore ⁊elonginqorilb ucz aracto.
extremantamem lustentarent. ulła
tamen uox est. ab hiis audita. p̃. R.
maiestate. & suꝑiorib uictoriis ĩdig¬
na. Qn etiam cesar cũ moꝑe sigłas
legiones appellaret. & si mopiam ac̾¬
buis ferrent. se dimissurum oppugna¬
tõnem diceret. Uniuersi ab eo ne id
faceret petebant. ꝯͦ se compłes annos
ulo imꝑante meruisse. ut nullam ig¬
nominam acaperent. nusqmͣ incep¬
ta re discederent. Noc se ignominie
lat᷑os loco. si inceptam oppugnatõ¬
nem reliqͥ̾ssent. prestaret om̃s per¬

Expanded text:
destitit; quorum alteri, quod nullo studestitit; quorum alteri, quod nullo studio agebant, non multum adiuvabant, alteri non magnis facultatibus, quod civitas erat exigua et infirma, celeriter quod habuerunt consumpserunt. Summa difficultate rei frumentariae adfecto exercitu tenuitate Boiorum, indiligentia Aeduorum, incendiis aedificiorum, usque eo ut complures dies frumento milites caruerint et pecore ex longinquioribus vicis adacto extremam famem sustentarent, nulla tamen vox est ab eis audita populi Romani maiestate et superioribus victoriis indigna. Quin etiam Caesar cum in opere singulas legiones appellaret et, si acerbius inopiam ferrent, se dimissurum oppugnationem diceret, universi ab eo, ne id faceret, petebant: sic se complures annos illo imperante meruisse, ut nullam ignominiam acciperent, nusquam infecta re discederent: hoc se ignominiae laturos loco, si inceptam oppugnationem reliquissent: praestare omnes per
Abbreviated transcription (Latin):
sores oppido idonei deligunt᷑. Nercin¬
getorir minorib cesarem itineribꝰ sub¬
seqͥtur. & locũ castris deligit paludibꝰ
siluisq munitum. ab auarico longe mi¬
lia passumi. xui. Ibi ꝑcertos explorato¬
res insingła diei tempora. q̃ ad auaricũ
agͥent᷑ cognoscebat. & quid fieri uellet
imꝑabat. om̃s nr̃as pabulatõnes fru¬
m̃tatõnesq obseruabat. Disꝑsosqs cũ lõ¬
qus necessario procederent adoriebat᷑.
magnoq incõmodo afficiebit. & si qnͣ¬
tum ratõne ꝓuideri pot̾at. ab nr̃is oc¬
currebatur. ut incertis temporibꝰ. di¬
uersisq itineribus iretur. Castris ad
eam ꝑtem oppidi posiris cesar. q̃ inter¬
missa aflumine ꝙ a paludibꝰ aditum
ut suẜͣdiximꝰ angustum habebat. agge¬
reni apparare. uineas agere. turres du¬
as constituere cepit. Nlam aircũualla¬
re loci nat᷑a ꝓhibebat. De re frum̃ta¬
ria boios atq heduos ad hortari nõ

Expanded text:
sores oppido idonei deliguntur. Vercinsores oppido idonei deliguntur. Vercingetorix minoribus Caesarem itineribus subsequitur et locum castris deligit paludibus silvisque munitum ab Avarico longe milia passuum XVI. Ibi per certos exploratores in singula diei tempora quae ad Avaricum agerentur cognoscebat et quid fieri vellet imperabat. Omnis nostras pabulationes frumentationesque observabat dispersosque, cum longius necessario procederent, adoriebatur magnoque incommodo adficiebat, etsi, quantum ratione provideri poterat, ab nostris occurrebatur, ut incertis temporibus diversisque itineribus iretur. Castris ad eam partem oppidi positis Caesar, quae intermissa a flumine et a paludibus aditum, ut supra diximus, angustum habebat, aggerem apparare, vineas agere, turres duas constituere coepit: nam circumvallare loci natura prohibebat. De re frumentaria Boios atque Aeduos adhortari non
Abbreviated transcription (Latin):
ciua. heũ romanis ꝓposita ad copiam cõ¬
meatꝰ p̃damq tołlentu. Hec si gͣuia
estimare. lib̾os cõuiges inseruitutem
abstrahi. ip̃os interfici. q̃ sit necesse
accioere iustis. Om̃ium ꝯsensu ac sen¬
tencia ꝓbata. uno die ampliꝰ xx. ur¬
be biturigum incendt̃. Hoc idem in
reliqͥs ciuitatibꝰ. in oĩb ꝑtib incen¬
dia confpiciunt᷑. Qͤ & si magnõ
leriter amissa recuꝑat᷑os confidebant.
Dicebat᷑ de auarico in cõmuni cõcibio
incendi placeret an defendi: Pcum¬
buntꝑ om̃ib gallis ad pedes bituri
ur bem q̃ p̾sidio &e ornam̃to lit cuuta¬
ꝗ. sius manib succend̾e cogerentur.
facile se loci nataͣ defensuros dicunt.
quod ꝓpe ex om̃ibꝰ ꝑtibꝰ flumine ⁊ pa¬
lute airadata uinuĩ habeat & ꝑangastũ
aditum. Datur petentib uenia. dissu¬
adente pͥmo uercingetorige. pꝰ concedẽ¬
te & p̾cibꝰ ip̃oꝵ ce miscd̾ia uulgi. Defen¬

Expanded text:
cula neu Romanis proposita ad copiam comcula neu Romanis proposita ad copiam commeatus praedamque tollendam. haec si gravia aestimare, liberos, coniuges in servitutem abstrahi, ipsos interfici; quae sit necesse accidere victis. Omnium consensu hac sententia probata uno die amplius XX urbes Biturigum incenduntur. Hoc idem fit in reliquis civitatibus: in omnibus partibus incendia conspiciuntur; quae etsi magno cum leriter amissa reciperaturos confidebant. Deliberatur de Avarico in communi concilio, incendi placeret an defendi. Procumbunt omnibus Gallis ad pedes Bituriurbem, quae praesidio et ornamento sit civitati, suis manibus succendere cogerentur: facile se loci natura defensuros dicunt, quod prope ex omnibus partibus flumine et palude circumdata unum habeat et perangustum aditum. Datur petentibus venia dissuadente primo Vercingetorige, post concedente et precibus ipsorum et misericordia vulgi. Defen
Abbreviated transcription (Latin):
mõdis huic rei łtudendum. ut pabu¬
latõne aut cõmeatu romani ꝓhi¬
beant᷑. Io et̃ facile ut equitatũ ip̃i
habundent. & quod anmi tempore sub¬
leuient᷑. Pabulum secari nõ posse. ne¬
cessario disꝑsos hostes ex edificiis pe¬
tere. Hos om̃s cotidie ab eqͥtibꝰ deligi
posse. Pret̾ea salutis cã. rei familia¬
ris commoda negligenda. uicos atep
edificia incendi oportere. Hoc spacio
aboia ꝙ uersꝰ. quo pabłandi cã adire
posse uit̾ant᷑. Haꝵ ip̃is rerũ copiam
suppetere. quod cͦt infinibꝰ bellum ge¬
natur. eoꝵ opibꝰ subleuent᷑. Roma¬
nos aut mopiam non latos. aut mag¬
no perieło ⁊ ongiꝰ ab castris ꝓcessuros
neq itereẽ. ip̃osne interfic̾iant: mi¬
pedim̃tis ne exuant᷑. qͥpꝰ amissis bellum
geri non possit. Pret̾ea oppida incen¬
di oportere. q̃ nõ munitõne & loci na¬
tira ab om̃i sint ꝑicło tuta. ne usui
sint addetrectandam miliciam recepta¬

Expanded text:
modis huic rei studendum, ut pabumodis huic rei studendum, ut pabulatione et commeatu Romani prohibeantur: id esse facile, quod equitatu ipsi abundent et quod anni tempore subleventur; pabulum secari non posse; necessario dispersos hostes ex aedificiis petere: hos omnes cotidie ab equitibus deligi posse. Praeterea salutis causa rei familiaris commoda neglegenda: vicos atque aedificia incendi oportere hoc spatio ab via quoque versus, quo pabulandi causa adire posse videantur. Harum ipsis rerum copiam suppetere, quod, quorum in finibus bellum geratur, eorum opibus subleventur: Romanos aut inopiam non laturos aut magno periculo longius ab castris processuros; neque interesse, ipsosne interficiant, impedimentisne exuant, quibus amissis bellum geri non possit. Praeterea oppida incendi oportere, quae non munitione et loci natura ab omni sint periculo tuta, neu suis sint ad detractandam militiam recepta
Abbreviated transcription (Latin):
õm̃s incolumes receꝑunt. Cesar ex
castris eqͥtatum educi iubet. p̾liũ
eqͣstre cõmittit. laborantibꝰ ramsuoᷤ
germnanos eqͥtes circiter. eccc. sũmt¬
tit qͦs ab initõ habere secum insti¬
tuerat. Eoꝵ impetum galli sustin̾e
ñ potuerunt. atq infugam coniec¬
ti muttis amissis se ad agnen rece¬
perunt. Qͥbꝰ ꝓfligatis.rursꝰ oppida¬
ni ꝑterriti. comp̃hensos eos quoꝵ
oꝑã plebem concitatam existima¬
bant. ad cesarem ꝑduxerunt. seseq
ei dediterunt. Q bꝰ confectis cesar. ad
oppioum auaricum. qͦs erat maxi¬
mum mĩniitissimumq infinibꝰ bi¬
figum. atq agri fercdissima regio¬
ne ꝓfectus est. qd̾ eo oppido recepto
eiuitatem biturigum se inpotestatẽ
redacturum confidebat. Uexcinge¬
torix. tot continuis incõmodis uela¬
uncduni. Genabi. Nlouioduni. accep¬
tis. suos ad conciliũ conuocat. docet
longe alia rõne ẽẽ bellum gerend̾
attp antea gestum sit. Onnibus

Expanded text:
omnes incolumes receperunt. Caesar ex omnes incolumes receperunt. Caesar ex castris equitatum educi iubet, proelium equestre committit: laborantibus iam suis Germanos equites circiter CCCC summittit, quos ab initio habere secum instituerat. Eorum impetum Galli sustinere non potuerunt atque in fugam coniecti multis amissis se ad agmen receperunt. Quibus profligatis rursus oppidani perterriti comprehensos eos, quorum opera plebem concitatam existimabant, ad Caesarem perduxerunt seseque ei dediderunt. Quibus rebus confectis, Caesar ad oppidum Avaricum, quod erat maximum munitissimumque in finibus Biturigum atque agri fertilissima regione, profectus est, quod eo oppido recepto civitatem Biturigum se in potestatem redacturum confidebat. Vercingetorix tot continuis incommodis Vellaunoduni, Cenabi, Novioduni acceptis suos ad concilium convocat. Docet longe alia ratione esse bellum gerendum atque antea gestum sit. Omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
nat. ex̾citum ligerem traducit. atcp
ibiturigum fines ꝑuenit. Uercin¬
getorix ubi de cesaris aduentũ cogno¬
uit. oppugnatõne destitit. atq ob¬
uiam cesari ꝓficiscit᷑. Ille oppidum
do cum legati ad eum uenissent ora¬
tum. ut sibi ignosceret. sueq uite cõ¬
siaeret. ut oeieritite reliq̃ rez onfi¬
ceret. q̃ psaq erat conlecutꝰ: arma con¬
ferri. equos produa. obsites dari iu¬
bet. parce iam obsioum tradita. cũ
reliqua adminastrarent᷑. Cent̾ionibꝰ
&e paucis militibꝰ intromissis. qui ar¬
ma iuitataq cõquirerent: eͥtatꝰ hosti
un insꝰ est qui agnien uercingetori¬
ꝗiꝯ añcesserat. Q᷑ i simulac oppidani
cõfpererant. atq inspem auxilii uene¬
ruuit᷑. clamore sublato. arma capere.
portas claudere. murũ cõplere cepe¬
runt. Cent᷑iories in oppioo cũ ex sig¬
nificatõne Galloꝵ noni alicͥt abhũs
iniri consilii intellexissẽt. gladiis
districtis portas occupauerunt. fuo̾q

Expanded text:
nat, exercitum Ligerem traducit atque nat, exercitum Ligerem traducit atque in Biturigum fines pervenit. Vercingetorix, ubi de Caesaris adventu cognovit, oppugnatione destitit atque obviam Caesari proficiscitur. Ille oppidum do cum legati ad eum venissent oratum ut sibi ignosceret suaeque vitae consuleret, ut celeritate reliquas res conficeret, qua pleraque erat consecutus, arma conferri, equos produci, obsides dari iubet. Parte iam obsidum tradita, cum reliqua administrarentur, centurionibus et paucis militibus intromissis, qui arma iumentaque conquirerent, equitatus hostius est, qui agmen Vercingetorigis antecesserat. Quem simul atque oppidani conspexerunt atque in spem auxili venerunt, clamore sublato arma capere, portas claudere, murum complere coeperunt. Centuriones in oppido, cum ex significatione Gallorum novi aliquid ab eis iniri consili intellexissent, gladiis destrictis portas occupaverunt suosque
Abbreviated transcription (Latin):
nutum ꝓficiscit᷑. Qͥ tr̃ pͥmum alla¬
to nũcio de oppugnatõne uelaudu¬
ni. cũ longuis eam rem ductum iri
ex istimarent. p̾sidium genabi tuen¬
di cã. qͦo meo mitterent comꝑabãt.
Huc biduo ꝑuenit. Castris añ oppi¬
dũ positis. diei tempore excluqꝰ. in
pꝰterum oppugnatõnem differt. q̃ e
adeam rem usui sint militib impe¬
rat. Et quod oppidũ genabum poris
fluminis ligeris continebat. ueritꝰ
ne noctu ex opptdo ꝓfugerent. duas
legiones in armis excubare iubet.
Genabenses paulo añ mediã noctẽ
srlencio ex oppido egressi. flumẽ tͣnsi¬
re ceperunt. Qaͥ re ꝑ exploratores
nunciata cesari. legiones qͣs expedi¬
tas ẽẽ iusserat. portis incensis intro¬
mittit. aiq oppido potit᷑. ꝑpaucis
ex hostium numero desideratis. quin
cuncti caperentur. quod pontis ateẜ
itinerum angͦtie multititoinis fugã
intercluserant. oppidum diruit.
atq incendit. predam militibꝰ do¬

Expanded text:
nutum proficiscitur; qui tum primum allanutum proficiscitur; qui tum primum allato nuntio de oppugnatione Vellaunoduni, cum longius eam rem ductum iri existimarent, praesidium Cenabi tuendi causa, quod eo mitterent, comparabant. Huc biduo pervenit. Castris ante oppidum positis diei tempore exclusus in posterum oppugnationem differt quaeque ad eam rem usui sint militibus imperat et, quod oppidum Cenabum pons fluminis Ligeris contingebat, veritus ne noctu ex oppido profugerent, duas legiones in armis excubare iubet. Cenabenses paulo ante mediam noctem silentio ex oppido egressi flumen transire coeperunt. Qua re per exploratores nuntiata Caesar legiones quas expeditas esse iusserat portis incensis intromittit atque oppido potitur, perpaucis ex hostium numero desideratis quin cuncti caperentur, quod pontis atque itinerum angustiae multitudinis fugam intercluserant. Oppidum diripit atque incendit, praedam militibus do
Abbreviated transcription (Latin):
situm ẽẽ. Si maturiꝰ ex hibernis edu¬
ceret. ne ab re frum̃taria duris sub¬
uectionibꝰ laboraret. Prestare uisum
ẽ tam̃ om̃s difficultates ꝑpeti. quã
tanta contumelia accepta. om̃ium
suoꝵ uoluntates alienare. Itaq cohor¬
tatꝰ heduos de supportando cõmeatu:
p̃mutit ad boios qͥ de suo aduentu do¬
ceant. hortenturq ut infide mane¬
ant. atq hostium impetũ magnã
anio sustineant. Duabꝰ agendinci
legionibꝰ atq impedim̃tis tociꝰ ex̾citꝰ
relictis. adboios ꝓficiscit᷑. Alt̾o die
cũ ad oppidum senonũ uellainodu¬
no uenisset. ne quem pꝰ se hostem relĩ¬
q̃ret. qd̾ expediciore re frum̃tiria u¬
teretar. oppugune insteuit. Pesdi
d̾uo carꝯuatlauit. Cercio die missiz ex
oppido legatis dedeoicione. arma cõ¬
ferri. iumenta ꝓduci. sex centos ob¬
sides dari uibet. ea qͥ confic̾et. G̾. tre¬
bonium legatum relinquit. Ip̃e ut
qͣm primũ iter faceret. Genabũ. Car¬

Expanded text:
situm esse; si maturius ex hibernis edusitum esse; si maturius ex hibernis educeret, ne ab re frumentaria duris subvectionibus laboraret. Praestare visum est tamen omnis difficultates perpeti, quam tanta contumelia accepta omnium suorum voluntates alienare. Itaque cohortatus Aeduos de supportando commeatu praemittit ad Boios qui de suo adventu doceant hortenturque ut in fide maneant atque hostium impetum magno animo sustineant. Duabus Agedinci legionibus atque impedimentis totius exercitus relictis ad Boios proficiscitur. Altero die cum ad oppidum Senonum Vellaunodunum venisset, ne quem post se hostem relinqueret, quo expeditiore re frumentaria uteretur, oppugnare instituit idque biduo circumvallavit; tertio die missis ex oppido legatis de deditione arma conferri, iumenta produci, sescentos obsides dari iubet. Ea qui conficeret, C. Trebonium legatum relinquit. Ipse, ut quam primum iter faceret, Cenabum Car
Abbreviated transcription (Latin):
mapimis pecest itaneribꝰ iennrã pueũ
Ibi nactꝰ recentem eqͥtatum quẽ multis
añ diebꝰ eo p̃miserat. neq duirno neq
noct᷑no itinere intermisso. ꝑfines hedu¬
oꝵ inlingones contendit. ubi due legi¬
ones hiemabant. ut si quod etiam desua
salure ab heduis inirecur: consilii cełita¬
te precurreret. Eo cũ ꝑuenisset. ad reli¬
quas legiones mittit. pͥq om̃s inimũ
locũ cogit : qͣm de eiꝰ aduentu aruer¬
ns nũciari posset. Hac re cognita. uer¬
cingecorix. ruriꝰ inbit᷑iges ex̾citũ re¬
ducit: atq uide ꝓfectus Gorgobinam
boioꝵ oppidum. qͦs ibi heluetico p̃lio
uictos cesar collocauerat. hedisq at¬
tͥbuerat. oppugnare instituit. Mag¬
nam ħ res cesari difficultatẽ ad consili¬
um capiendum afferebat. Si reliqͣm
ꝑtem hiemis uno loco legiones conti¬
neret. ne stipendiariis heduoꝵ expug¬
natis. cuncta gallia deficeret. qͦt nul¬
lum amicis in eo p̾sidium iuderet᷑ po¬

Expanded text:
maximis potest itineribus Viennam pervenit. maximis potest itineribus Viennam pervenit. Ibi nactus recentem equitatum, quem multis ante diebus eo praemiserat, neque diurno neque nocturno itinere intermisso per fines Aeduorum in Lingones contendit, ubi duae legiones hiemabant, ut, si quid etiam de sua salute ab Aeduis iniretur consili, celeritate praecurreret. Eo cum pervenisset, ad reliquas legiones mittit priusque omnes in unum locum cogit quam de eius adventu Arvernis nuntiari posset. Hac re cognita Vercingetorix rursus in Bituriges exercitum reducit atque inde profectus Gorgobinam, Boiorum oppidum, quos ibi Helvetico proelio victos Caesar collocaverat Aeduisque attribuerat, oppugnare instituit. Magnam haec res Caesari difficultatem ad consilium capiendum adferebat, si reliquam partem hiemis uno loco legiones contineret, ne stipendiariis Aeduorum expugnatis cuncta Gallia deficeret, quod nullum amicis in eo praesidium videretur po
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑuenit. Qͥb oppressis inopinantibus.
quod se cebenna ut muro munitos existi¬
mabant. ac ne singłari qͥdem uinqͣm
homini eo tempore anni. semite patu¬
erant. equitibꝰ imꝑat ut qm latissime
possent uagentur. & qm maximũ ter¬
rorem bostibꝰ inferant. Celeriter hec
fama ac nuncii ad uercingerorigem
ꝑferuntur. quem ꝑterriti om̃s auer¬
ni circumsistunt. atq obsecrant ut su¬
is fortunis consilat. neue ab hostib
diripiantur. p̃sertim cũ uideat om̃e
ad se bełlum translatum. Qͦrũ ille pͤ¬
eibꝰ ꝑmotꝰ. castra ex biturigibꝰ mouet
ꝑ aruernos uersꝰ. At cesar biduumĩ
his locis moratus. quod hec de uercin¬
gecorige usus uentura opinione perre¬
perat. pro causa fupplem̃ti eqͥtatusq
cogendi. abex̾citu discedit. Brutum
adolescentem his copus p̃fecit. Hũc
monet. ut ĩ om̃s ꝑtes equites qmlatis¬
sime ꝑuagent᷑. Daturũ se oꝑam. ne
longius triduo ab castris absit. Hiis

Expanded text:
pervenit. Quibus oppressis inopinantibus, pervenit. Quibus oppressis inopinantibus, quod se Cevenna ut muro munitos existimabant, ac ne singulari quidem umquam homini eo tempore anni semitae patuerant, equitibus imperat, ut quam latissime possint vagentur et quam maximum hostibus terrorem inferant. Celeriter haec fama ac nuntiis ad Vercingetorigem perferuntur; quem perterriti omnes Arverni circumsistunt atque obsecrant, ut suis fortunis consulat, neve ab hostibus diripiantur, praesertim cum videat omne ad se bellum translatum. Quorum ille precibus permotus castra ex Biturigibus movet in Arvernos versus. At Caesar biduum in his locis moratus, quod haec de Vercingetorige usu ventura opinione praeceperat, per causam supplementi equitatusque cogendi ab exercitu discedit; Brutum adulescentem his copiis praeficit; hunc monet, ut in omnes partes equites quam latissime pervagentur: daturum se operam, ne longius triduo ab castris absit. His
Abbreviated transcription (Latin):
gressus in nitiobriges & uabalos. ab
utrisq obsides accipit. & magna co¬
acta manu inꝓuinciam narbonem
uercꝰ eruptõnem fac̾e contendit. Qͣ
re nũciata. cesar om̃ibꝰ confilũs añ¬
uertendũ existimautt: ut narbonẽ
ꝓficisceret᷑. Eo cũ uenisset: timentes
confirmat. preldia iuritens. ꝓuin¬
cialibꝰ. uoicis. Aretomicis. Tolosatibus
cixcumq narbonem. qͤ loca hostibꝰ erant
finittima constituit. parcem copiaꝵ ex
ꝓuincia supplem̃tumq quod ex italia ad¬
tux̾at. inheluios qui fines aruernoꝵ cõ¬
tingunt. conuenire iubet. Nis rebꝰ comꝑa¬
tis. represso iam lucterio & remoto. quod
intrare intrarep̾sidia ꝑiculosum puta¬
bat. In heliuios ꝓficiscitur. & sͦ cebennia
qui aruennos abheluiis discludit. du¬
rissimo tp̃r anni altissima niue iter im¬
pediebat. tam̃ discussa niue sex ĩ alti¬
tudinem pedum. atq ita uiis patefeĩs.
summo militũ sudore ad fines aruernoꝵ

Expanded text:
gressus in Nitiobriges et Gabalos ab gressus in Nitiobriges et Gabalos ab utrisque obsides accipit et magna coacta manu in provinciam Narbonem versus eruptionem facere contendit. Qua re nuntiata Caesar omnibus consiliis antevertendum existimavit, ut Narbonem proficisceretur. Eo cum venisset, timentes confirmat, praesidia in Rutenis provincialibus, Volcis Arecomicis, Tolosatibus circumque Narbonem, quae loca hostibus erant finitima, constituit; partem copiarum ex provincia supplementumque, quod ex Italia adduxerat, in Helvios, qui fines Arvernorum contingunt, convenire iubet. His rebus comparatis, represso iam Lucterio et remoto, quod intrare intra praesidia periculosum putabat, in Helvios proficiscitur. Etsi mons Cevenna, qui Arvernos ab Helviis discludit, durissimo tempore anni altissima nive iter impediebat, tamen discussa nive sex in altitudinem pedum atque ita viis patefactis summo militum sudore ad fines Arvernorum
Abbreviated transcription (Latin):
gum ꝑfidiam ueritos reuertisse. qͥb
to consilii fuisse cognouerint: ut si
flum̃ tnͣsissent una ex ꝑte ip̃i. altera
aruerni se cirꝯsisterent. Id eane de cã
qm legatis ꝓnunciarint. an ꝑfidia
adducti fecerint. quod nicħ nob̾ con¬
stat. ñ uidet᷑ ꝓ certo ẽẽ ꝓponendum.
Bituriges eoꝵ discessu statim aruer¬
nis uingunt᷑. His rebꝰ in italiam ce¬
sari nũciatis. cũ iam ille urbanaᷤ reᷤᷤ
uirtute. Sn. pompei cõmodiorẽ in
statum ꝑuenisse intellig̾et. intnͣsal¬
pinam galliam ꝓfectus est. Eo cũ
nenisset. magnaᷤ d ifficultate afficie¬
batur. qͣ ratõne ad ex̾citum ꝑuenire
posset. Nam si legiones in ꝓuinciã.
accersiret. se absente initinere p̃lio
dimicat᷑as intelligebat. Si ip̃e ad ex̾¬
citum contenderet. ne his qͥdem eo
tempore qui qͥeti uiderent᷑ suam sa¬
lutem recte cõmitti uidebat. Interĩ
lucreciꝰ carducꝰ in rutenos missus. eã
ciuitatem aruernis conciliat. Pro¬

Expanded text:
gum perfidiam veritos revertisse, quibus gum perfidiam veritos revertisse, quibus id consili fuisse cognoverint, ut, si flumen transissent, una ex parte ipsi, altera Arverni se circumsisterent. Id eane de causa, quam legatis pronuntiarunt, an perfidia adducti fecerint, quod nihil nobis constat, non videtur pro certo esse proponendum. Bituriges eorum discessu statim cum Arvernis iunguntur. His rebus in Italiam Caesari nuntiatis, cum iam ille urbanas res virtute Cn. Pompei commodiorem in statum pervenisse intellegeret, in Transalpinam Galliam profectus est. Eo cum venisset, magna difficultate adficiebatur, qua ratione ad exercitum pervenire posset. Nam si legiones in provinciam arcesseret, se absente in itinere proelio dimicaturas intellegebat; si ipse ad exercitum contenderet, ne eis quidem eo tempore qui quieti viderentur suam salutem recte committi videbat. Interim Lucterius Cadurcus in Rutenos missus eam civitatem Arvernis conciliat. Pro
Abbreviated transcription (Latin):
det. Sũme diligencie. suinmam
imꝑiĩ seueritatem addit. Magni¬
tudine supplicii dubitantes cogit.
Nam maiore cõmisso delicto. igne
atq om̃ibꝰ tormentis necat: leuiore
decausa. auribꝰ desectis. aut singłis
effosis ocłis donũ remittit. ut sint
reliquis docum̃to. ce magnitudine pe¬
ne reliqͦs ꝑterreant. His suppliciis
cełiter coacto ex̾citu. lucterium car¬
ducũ. summe hominem audacie. cũ
ꝑte copiaꝵ i ruthenos mittit. Ip̃e ĩ
bituriges ꝓficiscit᷑. Eiꝰ aduentu bi¬
curiges adheduos quoꝵ erãt infide le¬
gatos mittunt: subsidiũ rogatum.
qus taalus hotum cogias lushiue
possint. Nediu de consilio legatorum
quos cesar adex̾citum reliquerat. co¬
pias equitatꝰ peditatꝰq subsidio biu¬
rigibꝰ mitunt. Qͥ cũ ad flum̃ lig̾im
uenissent. qd̾ bituriges ab heduis di¬
utoit. paucos dies ibi morati. neq flu¬
men thisire ausi: domũ reuertuntur.
Legatisq nr̃is renunciant. se bituri¬

Expanded text:
det. Summae diligentiae summam det. Summae diligentiae summam imperi severitatem addit; magnitudine supplici dubitantes cogit. nam maiore commisso delicto igni atque omnibus tormentis necat, leviore de causa auribus desectis aut singulis effossis oculis domum remittit, ut sint reliquis documento et magnitudine poenae perterreant alios. His suppliciis celeriter coacto exercitu Lucterium Cadurcum, summae hominem audaciae, cum parte copiarum in Rutenos mittit; ipse in Bituriges proficiscitur. Eius adventu Bituriges ad Aeduos, quorum erant in fide, legatos mittunt subsidium rogatum, quo facilius hostium copias sustinere possint. Aedui de consilio legatorum, quos Caesar ad exercitum reliquerat, copias equitatus peditatusque subsidio Biturigibus mittunt. Qui cum ad flumen Ligerim venissent, quod Bituriges ab Aeduis dividit, paucos dies ibi morati neque flumen transire ausi domum revertuntur legatisque nostris renuntiant se Bituri