comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Sane inquam quis quis uoluerit
omnia qued icta sunt secundũ
litteramaccipere. Id est non ali¬
ter intellegerequã littera sonat¬
& potest euitareblasphemia
sedomnia congruentia fidei
catholicȩpredicare non solũ ei
non est inuidendum sed preci¬
puus multũ que laud abilis intel¬
lector habendus est. Si aut̃ nul¬
lus exitus datur ut pie & digne
doquescripta sunt intellegan¬
turnisi figurate at que in enig¬
mate proposita istacredamus
habentes auctor itatẽ a postolicam
aquib: tammulta delibris u&e¬
ris testam̃ti soluuntur enigmata
modum quem intendimus tene¬
amus adiuuante illo quinos pete¬
re querere & pulsare adhortatur.
utomnes istasfiguras rerum
secundũ catholicã fidem siue
que adhistoriam siue que ad pro¬
ph&iã ꝑtinent explicemus non
preiudicantis meli ori diligen¬
tiori que tractatui. Siue pernos
siue peralios quibus ds̃ reuelare
dignatur. hȩc tunc dixi Nunc
aut̃ quiauo luit dns ut eadiligenti¬

Expanded text:
sane, inquam, quisquis uoluerit sane, inquam, quisquis uoluerit omnia, quae dicta sunt, secundum litteram accipere, id est non aliter intellegere, quam littera sonat, et potest euitare blasphemias et omnia congruentia fidei catholicae praedicare, non solum ei non est inuidendum, sed praecipuus multumque laudabilis intellector habendus est. si autem nullus exitus datur, ut pie et digne deo quae scripta sunt intellegantur, nisi figurate atque in aenigmatis proposita ista credamus habentes auctoritatem apostolicam, a quibus tam multa de libris ueteris testamenti soluuntur aenigmata, modum, quem intendimus, teneamus adiuuante illo, qui nos petere, quaerere et pulsare adhortatur, ut omnes istas figuras rerum secundum catholicam fidem, siue quae ad historiam siue quae ad prophetiam pertinent, explicemus non praeiudicantes meliori diligentiorique tractatui siue per nos siue per alios, quibus dominus reuelare dignatur. haec tunc dixi. nunc autem quia uoluit dominus, ut ea diligenti
Abbreviated transcription (Latin):
gurate posse accipi: Nam& ego
contramanicheos qui as litteras
u eris testam̃ti non aliter quã
oport& accipiendo errant sed
omninonon accipiendo & detes¬
tando blasphemant. Duos cons¬
cripsi libros recenti tempore con¬
uersionis meae cito uolens eorũ
uel confutare deliramenta. uel
erigere intentionẽ adquerendã
in litteris quas oderant xp̃ianã
& euangelicam fidem & qui a non
mihituncoccurrebant omnia
quẽ ammodũ proprie possent
accipimagisque non posse uideban¬
tur aut uixposse atque difficile :
nesttardarer quid figurate sig¬
nificarent ea que ad literem in ue¬
nire non potui quanta ualui breuita¬
te acperspicuitate explicaui. Ne
uel multa lectione uel disputatio¬
nis obscuritate deterrit inmanus
ea sumere non curarent. Memor
tamen quid maxime uoluerim nec
potuerim ut non figurate sed pro¬
prie primitus cuncta intellege¬
rentur nec omnino desperant
&iam sic posse intellegiin id sũ in pri¬
ma parte secundi librittaposui.

Expanded text:
gurate posse accipi. Nam et ego gurate posse accipi. Nam et ego contra Manichaeos, qui has litteras ueteris testamenti non aliter quam oportet accipiendo errant, sed omnino non accipiendo et detestando blasphemant, duos conscripsi libros recenti tempore conuersionis meae, cito uolens eorum uel confutare deliramenta uel erigere intentionem ad quaerendam in litteris, quas oderunt, christianam et euangelicam fidem. et quia non mihi tunc occurrebant omnia quemadmodum proprie possent accipi magisque non posse uidebantur aut uix posse atque difficile, ne retardarer, quid figurate significarent, ea quae ad litteram inuenire non potui, quanta ualui breuitate ac perspicuitate explicaui, ne uel multa lectione uel disputationis obscuritate deterriti in manus ea sumere non curarent. memor tamen quid maxime uoluerim nec potuerim, ut non figurate sed proprie primitus cuncta intellegerentur, nec omnino desperans etiam sic posse intellegi id ipsum in prima parte secundi libri ita posui.
Abbreviated transcription (Latin):
an & ipsifigure tantum fuerunt
non &iam homines ex hominib nan:
Depxinio ergo adaendant istam pre¬
sumptionẽ quotendat & con&ur nobis¬
cumcuncta primitus que gestano¬
rantur in expressionem propri&i¬
tis accipere. Quis enim eis postei
non fabeat intellegentib quidistadĩ
figurita significatione co monue
siue ipsarum sp̃italium naturuu
uel ad fectionum siuererum &iun
futurarum: sane sinullomodo pos¬
sent salua fide ueritatis ea que cor¬
poraliter hic nominata sunt &an
corporaliter accipi quid aliudre¬
maner& nisiut ea potius figura
dicta in tellegeremus quã scris¬
turam scãm inpie culparemus.
Porro aut̃ si non solũ non inpedi
uerũ &iam solidius asserunt
diuim eloquii narratione hec &i
corporaliter intellecta nemoes
ut opinor tamin fideliter perti¬
nax quicũ ea sec undũ regulam fi¬
dei exposita proprie uiderit malit
in pristina remanere sententia
si forte illi uis a fuerant non nisi fi¬

Expanded text:
an et ipsi figurate tantum fuerunt, an et ipsi figurate tantum fuerunt, non etiam homines ex hominibus nati? de proximo ergo adtendant istam praesumtionem quo tendat et conentur nobiscum cuncta primitus, quae gesta narrantur, in expressionem proprietatis accipere. quis enim eis postea non faueat intellegentibus, quid ista etiam figurata significatione commoneant, siue ipsarum spiritalium naturarum uel adfectionum siue rerum etiam futurarum ? sane si nullo modo possent salua fide ueritatis ea, quae corporaliter hic nominata sunt, etiam corporaliter accipi, quid aliud remaneret, nisi ut ea potius figurate dicta intellegeremus, quam scripturam sanctam inpie culparemus? porro autem, si non solum non inpediunt, uerum etiam solidius adserunt diuini eloquii narrationem haec etiam corporaliter intellecta, nemo erit, ut opinor, tam infideliter pertinax, qui cum ea secundum regulam fidei exposita proprie uiderit malit in pristina remanere sententia, si forte illi uisa fuerant, nonnisi fi
Abbreviated transcription (Latin):
dent siluas fieri. Ad eosquippe
loquor qui auctoritatem harũ
litter arũ sequuntur : eorum
enim quidam non proprie sed
figurate paradisum intellegi
uolunt. Nam qui omnino aduer¬
santun his litteris alias cumeis
atque aliter egimus. Quã quã
& hec in hoc ipso operenro quan¬
tum ualemus it adefendamus
adlitteram ut qui non rationa¬
biliter moti ꝓpt̃ animũ perui¬
cacem uelbȩbe. tem credere
istade trectant. Nullam tamen
inueniant rationem Vnde fal¬
sa eẽ conuincant. uerum isti
nostriquifidem habent his
diuinis libris & nolunt paradi¬
sum ad proprietatem litterȩ
intellegi locum scilic& & amo¬
enissimum fructuo sisinne¬
morib opecatum eundemque
magnum & magno fonte fecundi
cũ uideant nulla humana opera
tot actanta uir ecta siluescere occul¬
to operedi. Miror quemam modũ
credant ipsum hominem ita factũ
quem animodumnum quã uiderunt
autsi & ipse figurate intellegendis
est. Quis genuit cam & abel &scaeh

Expanded text:
dent siluas fieri ? Ad eos quippe dent siluas fieri ? Ad eos quippe loquor, qui auctoritatem harum litterarum sequuntur; eorum enim quidam non proprie, sed figurate paradisum intellegi uolunt. nam qui omnino aduersantur his litteris, alias cum eis atque aliter egimus, quamquam et haec . in hoc ipso opere nostro, quantum ualemus, ita defendamus ad litteram, ut, qui non rationabiliter moti propter animum peruicacem uel hebetem credere ista detrectant, nullam tamen inueniant rationem, unde falsa esse conuincant. uerum isti nostri, qui fidem habent his diuinis libris et nolunt paradisum ad proprietatem litterae intellegi, locum scilicet amoenissimum, fructuosis nemoribus opacatum eundemque magnum et magno fonte fecundum, cum uideant nulla humana opera tot ac tanta uirecta siluescere occulto opere dei, miror, quemadmodum credant ipsum hominem ita factum, quemadmodum numquam uiderunt. aut si et ipse figurate intellegendus est, quis genuit Cain et Abel et Seth?
Abbreviated transcription (Latin):
adam & eua conuenerunt
at que genuerunt. Quasi uero
usitatum nobissit uel quod
tot annos uixerunt uel quod
enochtrans latus ẽ. uel quod
& grandeua & sterilis peperit
&c&era eius modi sed alia est
inquiunt narratio factorũ
mirabiliũ alia institut arum
creaturarũ. Illic enim ea ipsa
in solita ostendunt alios ẽẽ
tam quã natur ales modos
rerũ alios miraculorũque
magnalia nominantur: hic
aitẽ ipsa in sinuatur institutio
naturarum. quibus respon¬
d&ur. sedideo insolita & ipsa
quia prima. Nam quid tansi¬
ne exemiplo & sine parifacto
mnrerũ mundanarũ constitu¬
tione quãmundus. Nũ ideo
credendum non est dñfe¬
cissemundũ quiaiam non fa¬
cit mundos. aut non fecisse
solem quiaiam non facit soles
Et hoc quidem non de paradisosed
deipso homine permotis debuit
responderi Nunc uero cũ ipsũ
siccredant a dõ factũ sic ut ali¬
us nullus factus.ẽ. quur paradi¬
sum nolunt ita factum crede¬
requem ammodum nunc ui¬

Expanded text:
Adam et Eua conuenerunt Adam et Eua conuenerunt atque genuerunt. quasi uero usitatum nobis sit, uel quod tot annos uixerunt uel quod Enoch translatus est uel quod et grandaeua et sterilis peperit et cetera eiusmodi. Sed alia est, inquiunt, narratio factorum mirabilium, alia institutarum creaturarum; illic enim ea ipsa insolita ostendunt alios esse tamquam naturales modos rerum, alios miraculorum — quae magnalia nominantur — hic autem ipsa insinuatur institutio naturarum. quibus respondetur: sed ideo insolita et ipsa, quia prima. nam quid tam sine exemplo et sine pari facto in rerum mundanarum constitutione quam mundus? num ideo credendum non est deum fecisse mundum, quia iam non facit mundos, aut non fecisse solem, quia iam non facit soles? et hoc quidem non de paradiso, sed de ipso homine permotis debuit responderi; nunc uero, cum ipsum sic credant a deo factum, sicut alius nullus factus est, cur paradisum nolunt ita factum credere, quemadmodum nunc ui
Abbreviated transcription (Latin):
gata numerosa prolemortuus ẽ
si c̃moriuntur c&erihomines
& sinon sicut c&eri exparentib:
natus sed sicut primitus oporte¬
bat exterra factus est ita & para¬
disus inquo eũ conlocauit ds̃ nihil
aliud quã locus quidam intellega¬
tur terra scilic& ubihabitar&
homo terrenus. Narratio quippe
inhis libris nongenere locutio¬
nis figuratarumrerum est
icut incantico canticorum sed
omnino gestarum est sicut in
regnorum libris & huius cemo¬
dic&eris. Sed quia illic eadicun¬
tur que uite humane usus notis¬
simus hab& non difficile immo
promtissime primitus accipi¬
untur adlitteram. ut deinde
exillis quid&iam futurorũ res
pse geste significauerint ex¬
culpatur. hic aut̃ quia ea dicun¬
tur queusi tatum nature cursũ
ntuentibus non occurrant
nolunt ea quidam proprie
sedfigurate dicta intellegi
at que ex illo locouolunt in ci¬
perehistoriam idestrerum
proprie gestarum narratio¬
nem ex quo dimissi de paradiso

Expanded text:
gata numerosa prole mortuus est, gata numerosa prole mortuus est, sicut moriuntur et ceteri homines, etsi non sicut ceteri ex parentibus natus, sed sicut primitus oportebat ex terra factus est, ita et paradisus, in quo cum conlocauit deus, nihil aliud quam locus quidam intellegatur terrae scilicet, ubi habitaret homo terrenus. Narratio quippe in his libris non genere locutionis figuratarum rerum est sicut in Cantico canticorum, sed omnino gestarum est sicut in Regnorum libris et huiuscemodi ceteris. sed quia illic ea dicuntur, quae uitae humanae usus notissimus habet, non difficile, immo promtissime primitus accipiuntur ad litteram, ut deinde ex illis quid etiam futurorum res ipsae gestae significauerint exculpatur; hic autem, quia ea dicuntur, quae usitatum naturae cursum intuentibus non occurrant, nolunt ea quidam proprie, sed figurate dicta intellegi atque ex illo loco uolunt incipere historiam, id est rerum proprie gestarum narrationem, ex quo dimissi de paradiso
Abbreviated transcription (Latin):
que madmodum. Ipse quaesi uer
sciat ut sime potest docere. Non
abnuat Siaut̃ non potest a quo
ambodiscamus mecũ requirat:¬
tplantabit ds̃ paradisumin
aedem adorientem & posu¬
it ibi hominẽ quem finxit: Non
ignoro deparadiso multos mul¬
ta dixisse. trestamen de hacre
quasi generales sunt sententiae :
unaeorum quitutũmodo cor¬
poraliter para disũ intellegiuo¬
lunt: Aliaeorũ qui spĩtaliter
tantũ. Tertia eorũ qui utroque
modo paradisũ accipiunt. alias
corporaliter. alias aut̃ spiritab¬
ter. Breuiter ergo ut dicam
tertiam mihi fateor placeresen¬
tentiã secundũ hanc suscepinun
loqui depara diso quoddñsdonor
dignabitur ut homo factus elimo
quodutique corpus humanumẽ
inparadiso corporali conlocit
intellegatur: ut quẽ ammodum
ipseadam & si aliquid aliud signi¬
ficat secundumid quod eum for¬
mam futuri eẽ dix it apostolus:
Homo tamen innatura propria
expressus accipitur quiuixit
certo numero annorũ & propa¬

Expanded text:
quemadmodum ipse quaesiuerit quemadmodum ipse quaesiuerit sciam, ut, si me potest docere, non abnuam, si autem non potest, a quo ambo discamus mecum requiratplantauit deus paradisum in Eden ad orientem et posuit ibi hominem quem finxit. non ignoro de paradiso multos multa dixisse; tres tamen de hac re quasi generales sunt sententiae. una eorum, qui tantummodo corporaliter paradisum intellegi uolunt, alia eorum, qui spiritaliter tantum, tertia eorum, qui utroque modo paradisum accipiunt, alias corporaliter, alias autem spiritaliter. breuiter ergo ut dicam, tertiam mihi fateor placere sententiam. secundum hanc suscepi nunc loqui de paradiso, quod dominus donare dignabitur, ut homo factus e limo — quod utique corpus humanum est — in paradiso corporali conlocatus intellegatur, ut, quemadmodum ipse Adam, etsi aliquid aliud significat secundum id, quod eum formam futuri esse dixit apostolus, homo tamen in natura propria expressus accipitur, qui uixit certo numero annorum et propa
Abbreviated transcription (Latin):
rar&ur. Sed sipossunt hȩc
melius intellegi nonsolum
non resisto uerum &iam faueo
Non tamen de anima quã dr̃
inspirauit homini sufflan¬
do in eius faciemnihil confir¬
monisiquia ex dõ sic est ut ñ
sit substantiadi & sit in cor¬
porea Id est non sit corpus
sed sp̃s non de substantia di
genitus noc de substantia dĩ
procedens. sed factus adõ
nec ita factus ut in eius natu¬
ram. Natur aulla corporis
uel inrationalis animȩ uer¬
teretur acꝑ hoc denihilo &
qđ sit inmortalis secundũ
quendam uitȩ modum quem
nullomodo potest amittere
secundũ quandam uero muta¬
bilitatem quapotest ueldete¬
rior uel melior fieri. Nonin¬
merito &iã mortalis possit
intellegi : qm̃ ueram inmor talita¬
tem. Solus illehab& de quo
propriae dictumẽ : Quisolus
hab& inmor talitatem.. Ce
leant legenti ut aut nouerit que¬
ad modũ sine ad firmanditeme¬
ritate querenda sint que non a per¬
tescriptura loquitur aut siei
querendimodusiste non plac&

Expanded text:
retur. Sed si possunt haec retur. Sed si possunt haec melius intnon resisto, uerum etiam faueo. Nunc tamen de anima, quam deus inspirauit homini sufflando in eius faciem, nihil confirmo, nisi quia ex deo sic est, ut non sit substantia dei et sit incorporea. id est non sit corpus, sed spiritus, non de substantia dei genitus nec de substantia dei procedens, sed factus a deo, nec ita factus, ut in eius naturam natura ulla corporis uel inrationalis animae uerteretur, ac per hoc de nihilo; et quod sit inmortalis secundum quendam uitae modum, quem nullo modo potest amittere; secundum quandam uero mutabilitatem, qua potest uel deterior uel melior fieri, non inmerito etiam mortalis possit intellegi, quoniam ueram inmortalitatem solus ille habet, de quo proprie dictum est: qui solus habet inmortalitatem. ceteleant legenti, ut aut nouerit, quemadmodum sine adfirmandi temeritate quaerenda sint, quae non aperte scriptura loquitur, aut, si ei quaerendi modus iste non placet,
Abbreviated transcription (Latin):
creata dicipossint quorũ crea¬
tiospatus temporalib distat
non horarum tantũ sed&iam
dierum Cur & quoque osten¬
dere quomodo utrũq: sit uerũ
quod contrariũ uideri pot est
& dm̃ in die septimo ab omnib
operibus suis requieuisse quod
geneseos liber dicit. &us que
nunc eũ operari quod dñs dicit
Respiciat &iam que dicta sunt
consũmata quomodo eadem
dicta sint inchoata : Hisenim
omnibus diuinȩ scripturȩ
testimoniis quam eẽ ueracem
Nemo dubitat nisi infidelis aut
impius ad illam sententiam
ductisumus ut diceremus dm̃
ab exordio seculi primumsi¬
mul omnia creauisse quedĩ
presentia uerum &iam futu¬
ra fecit omp̃s & ab eis factis
requieuit. Vt eorum deinceps
adminis tratione at queregi¬
mine crear& &iam ordines
temporum & tempor alium
quia & consũ mauerat ea ꝓpt̃
omnium generũ terminatio¬
nẽ & inchoauerat propterse¬
culorum propagationẽ: ut ꝓpt̃
consumatare quiescer& ꝓpt̃
inchoataus que nunc coope¬

Expanded text:
creata dici possint, quorum creacreata dici possint, quorum creatio spatiis temporalibus distat, non horarum tantum, sed etiam dierum. curet quoque ostendere, quomodo utrumque sit uerum, quod contrarium uideri potest, et deum in die septimo ob omnibus operibus suis requieuisse, quod Geneseos liber dicit, et usque nunc eum operari, quod dominus dicit. respiciat etiam quae dicta sunt consummata, quomodo eadem dicta sint inchoata. His enim omnibus diuinae scripturae testimoniis, quam esse ueracem nemo dubitat nisi infidelis aut inpius, ad illam sententiam ducti sumus, ut diceremus deum ab exordio saeculi primum simul omnia creauisse, quaedapraesentia, uerum etiam futura fecit omnipotens et ab eis factis requieuit, ut eorum deinceps administratione atque regimine crearet etiam ordines temporum et temporalium, quia et consummauerat ea propter omnium generum terminationem et inchoauerat propter saecuconsummata requiesceret, et propter inchoata usque nunc ope
Abbreviated transcription (Latin):
tam quã illa non fuerint omnia
enĩ dictum est. Et finxit ds̃
adhuc deterra ceteras bestias
agri & c&era uolatilia caeli
quasi queminus uel terras ex¬
toto uelaqua quinto die produxe¬
rit ged omnes bestias inquit
& omnia uolatilia: nec non & illud
cogit& quem ad modum ds̃ &
sex diebus fecerit omnia pri¬
mo ipsum diem secundo firma¬
mentũ. Tertio speciemmaris
& terrȩ atque exterra herbã
&ligna. Quarto luminaria
&sidera. Quinto aquarũ anima¬
lia. Sexto terrȩ & postea dica¬
tur cũ factus est dies. Fecit dr̃
celũ & terram & omne uiride
agri. Quando quidem cũ factus
est dies Non fecit nisuipsũ diem:
quomodo
&iamomne uiri de agrifecerit
ante quam e& suꝑ terram & om¬
nefenũ ante quã ex oreretur
Tunc enim factum cũ exortum
est non antequam ex oreretur.
Quis non dicer& nisi scripturȩ
uerba reuocarent. Meminerit
&iam seriptum ẽẽ quiuiuit inȩ¬
ternũ creauit omniasimul. ⁊¬
tuideat quem ad modũ simul

Expanded text:
tamquam illa non fuerint omnia, tamquam illa non fuerint omnia, enim dictum est: et finxit deus adhuc de terra ceteras bestias agri et cetera uolatilia caeli, quasi quae minus uel terra sexto die uel aqua quinto die produxerit, sed omnes bestias, inquit, et omnia uolatilia. necnon et illud cogitet, quemadmodum deus et sex diebus fecerit omnia: primo ipsum diem, secundo firmamentum, tertio speciem maris et terrae atque ex terra herbam et ligna, quarto luminaria et sidera, quinto aquarum animalia, sexto terrae, et postea dicatur: cum factus est dies, fecit deus caelum et terram et omne uiride agri, quandoquidem, cum factus est dies, non fecit nisi ipsum diem; quomodo etiam omne uiride agri fecerit, antequam esset super terram, et omne fenum, antequam exoreretur; tunc enim factum, cum exortum est, non, antequam exoreretur, quis non diceret, nisi scripturae uerba reuocarent? meminerit etiam scriptum esse: qui uiuit in aeternum, creauit omnia simul, et uideat, quemadmodum simul
Abbreviated transcription (Latin):
uel de aliquo fecerat quãsieo
modo deuitare uoluerit ut di¬
cat sexto die &iam delimofac¬
tum eẽ hominẽ sed hoc reca¬
pitulando postea cõmemora¬
tum uideat demuliere quid
dicat. Quia masculum & feminã
dixit fecit eos & benedixit eos
Quod si & ipsam eo die factamẽe
deuirios seres ponderit atten¬
dat quomodo ad serat sextodie
facta uolatilia que adductasum
ad adam cũ scriptura omnegȩ¬
nus uolatilium quinto die erea¬
tum ex aquis insinu& Itemsex¬
to die ligna &iam que in paradi¬
so plantata sunt cũ ea deniscri¬
tura hoc creaturȩ genus tertio
die tribuerit. Ipsa &iam uer¬
baconsider&. Quid sit eiecit
adhuc de terra omne lignum
pulchrum adaspectũ et bonũ
ad escamtam quam illa que
tertio die de terra eiecerat
Nonerant pulchra ad aspectũ
etbona adescam cumin his essem
operibus ꝗuaefecit ds̃ omnia
bona ualde. quid sit &iam finxi
ds̃ adhuc deterra omnes besti¬
as agri & omnia uolatilia cael

Expanded text:
uel de aliquo fecerat. Quam si eo uel de aliquo fecerat. Quam si eo modo deuitare uoluerit, ut dicat sexto die etiam de limo factum esse hominem, sed hoc recapitulando postea commemoratum, uideat de muliere quid dicat, quia, masculum et feminam, dixit, fecit eos et benedixit eos. quodsi et ipsam eo die factam esse de uiri osse responderit, adtendat, quomodo adserat sexto die facta uolatilia, quae adducta sunt ad Adam, cum scriptura omne genus uolatilium quinto die creatum ex aquis insinuet, item sexto die ligna etiam quae in paradiso plantata sunt, cum eadem scriptura hoc creaturae genus tertio diei tribuerit. ipsa etiam uerba consideret, quid sit: eiecit adhuc de terra omne lignum pulchrum ad aspectum et bonum ad escam, tamquam illa, quae tertio die terra eiecerat, non erant pulchra ad aspectum et bona ad escam, cum in his essent operibus, quae fecit deus omnia bona ualde; quid sit etiam: finxit deus adhuc de terra omnes bestias agri et omnia uolatilia caeli;
Abbreviated transcription (Latin):
tempore sed origine precede¬
r&. Sicut uox cantum: quid
nisi demateria sp̃itali facta
anima congruentius creditur
Si. aut̃ aliquis non uult eam ex¬
istimare factã nisi cumfor¬
matocor poriest inspita ui¬
deat quidres pondeat cũ querit᷑
unde facta sit aut enim exnihi¬
lodicturus est dm̃ aliquid fe¬
cisse uel facere post illam con¬
sũmationẽ operũ suorũ & de¬
b& intueri quomodo explic&
sextodie factum hominẽ adi¬
maginem dĩ quo dnisi secun¬
dum animã recte intelleginon
potest. Id est inquanatura
caus alis ratio facta fuerit
eius reique nondũ fuit. aut ñ
denihilo sed de aliquoiam ex¬
istente factam dic& animã
& laborauit inquerendo que¬
nam illanatura sit utrũ cor
poralis anspĩtalis secundum
eas questiones quas superius
uersabimus manente illa quo¬
quemolestia aut adhucquȩ¬
ratur inqua substantiacre¬
aturarum insex diebus pri¬
mitus conditarũ causalem
illamrationẽ fecerit animȩ
quamnondum uel denihilo

Expanded text:
tempore, sed origine praecedetempore, sed origine praecederet, sicut uox cantum, quid nisi de materia spiritali facta anima congruentius creditur? Si autem aliquis non uult eam existimare factam, nisi cum formato corpori est inspirata, uideat, quid respondeat, cum quaeritur, unde facta sit. aut enim ex nihilo dicturus est deum aliquid fecisse uel facere post illam consummationem operum suorum et debet intueri, quomodo explicet sexto die factum hominem ad imaginem dei — quod nisi secundum animam recte intellegi non postet —, id est in qua natura causalis ratio facta fuerit eius rei, quae nondum fuit, aut non de nihilo, sed de aliquo iam existente factam dicet animam et laborabit inquirendo, quaenam illa natura sit, utrum corporalis, an spiritualis, secundum eas quaestiones quas superius versavimus; manente illa quoque molestia, ut adhuc quaeratur in qua substantia creaturarum in sex diebus primitillam rationem fecerit animae, quam nondum uel de nihilo
Abbreviated transcription (Latin):
quippehomo iuste uiuens &iam
non prescius futurorũ. & ibiui¬
dendum est excellentia uolun¬
tatis bone quamnon inpediatur
adrecte uiuendum & dõ placen¬
dum quodignarus futuriuiuit
xfide. Huius modi ergo crea¬
turam quis quis ee noll& in rebus
contradicit dĩbonitati: Quis¬
quis autẽ poenas eam non uult lu¬
ripotest utrum sinoluerit con¬
pellatur. Sed melius creditur
hoc naturaliter uelle id est
in eanatura creariut uelit
sic ut naturale nobis est uelle
uiuere. Maleaut̃ uiuereiam
non est naturȩ sed ꝑuerse uo¬
luntatis quã iuste poena conse¬
i quitur: Prustraergoiam
queritur exqua uelut materie
facta sit anima sirecte in tel¬
legipotest in primis illis ope¬
ribus factacũ factus est dies
Sicut enim in illa que nonerant
facta sunt sic & hȩc inter illa:
quod si & materies aliqua for¬
mabiilis fuit & corporalis & spĩ¬
talis non tamen &ipsa inftituta
nisi adõ ex quo sunt omniaquȩ
quidem formationẽ suã non

Expanded text:
quippe homo iuste uiuens etiam quippe homo iuste uiuens etiam non praescius futurorum et ibi uidendum est, excellentia uoluntatis bonae quam non inpediatur ad recte uiuendum et deo placendum, quod ignarus futuri uiuit ex fide. huiusmodi ergo creaturam quisquis esse nollet in rebus, contradicit dei bonitati; quisquis autem poenas eam non uult luri potest, utrum, si noluerit, conpellatur. sed melius creditur hoc naturaliter uelle, id est in ea natura creari, ut uelit, sicut naturale nobis est uelle uiuere; male autem uiuere iam non est naturae, sed peruersae uoluntatis, quam iuste poena consequitur. Frustra ergo iam quaeritur, ei qua ueluti materie facta sit anima, si recte intellegi potest in primis illis operibus facta, cum factus est dies; sicut enim illa, quae non erant, facta sunt, sic et haec inter illa. quodsi et materies aliqua formabilis fuit, et corporalis et spiritalis — non tamen et ipsa instituta nisi a deo, ex quo sunt omnia — quae quidem formationem suam non
Abbreviated transcription (Latin):
dem acciper & uitȩ a& ernȩ atq
angelorũ soci&atis. Si autẽ con¬
temner & poenas iustis simas lue¬
ret. Siue labores diurni. Siue
ignis a&ermi. Anquia hoc ipsum
dõ uolenti obtemperas se iamut¬
que actio bona est &erit contra¬
rium nondũ natos nihil egisse
uelboni uelmali: Quesiita sunt
fatebimur &iam non ineorum
genere animã primitus creatã
ut e& prescia futuri operis
incredibile est eam potuisse pro¬
pria uoluntate inclinare adcor¬
poris uitam si seita in quibusdam
peccaturã eẽ prescir&. Vtiuste
sane creator laudatur in omnib:
que fecit omnia bonaualde, Ne¬
que enim ex his tantum laudan¬
dus est quibus prescientiam dedit
curecit laudetur Mam quiape xxxii¬
cora creauit quibus est natura
humana prestantior & iaminip¬
sis peccantibus. Natura quippe
hominis exdõ est non iniquitas
qua seipse in uoluit male utendo
libero arbitrio. Quod tamen
sinon haber& innatur arerum
minus exceller& : cogitandus ẽ

Expanded text:
dem acciperet uitae aeternae atque dem acciperet uitae aeternae atque angelorum societatis; si autem contemneret, poenas iustissimas lueret siue laboris diuturni siue ignis aeterni? an, quia hoc ipsum, deo uolenti obtemperasse, iam utique actio bona est, et erit contrarium nondum natos nihil egisse uel boni uel mali? Quae si ita sunt, fatebimur etiam non in eo rerum genere animam primitus creatam, ut esset praescia futuri operis incredibile est eam potuisse propria uoluntate inclinari ad corporis uitam, si se ita in quibusdam peccaturam esse praesciret, ut iuste sane creator laudatur in omnibus, qui fecit omnia bona ualde. neque enim ex his tantum laudandus est, quibus praescientiam dedit, cum recte laudetur etiam, quia pecora creauit, quibus est natura humana praestantior etiam in ipsis peccantibus. natura quippe hominis ex deo est, non iniquitas, qua se ipse inuoluit male utendo libero arbitrio: quod tamen si non haberet, in natura rerum minus excelleret. cogitandus est
Abbreviated transcription (Latin):
nenda oritur questio. Si
enimiam factaerat anima
& latebat ubi ei poss& eẽ
melius quam ibi. Quider¬
go fuit causȩ ut anima in¬
nocenter uiuens inserere¬
tur uitae huius carnis in
qua peccando ipsũ qui eam
creauit offender & unde
eã merito sequeretur la¬
boris erũna damnationis¬
que cruciatus: an illud di¬
cendum. ẽ. quod ad corpus
administrandũ uoluntate
propria fuerit inclinata.
inquauita corporis qnm̃ &ius¬
te & inique uiuipotest quod eli¬
ger& hoc haberetuel premiũ
deiustitia uel deiniquitate su¬
plicium ut nec illi a postolic
sententiaesit contrariũ qua
dicit non dũnatos nihil egisse
boni seumali. Illa quippe in¬
clinatio uoluntatis ad corpus
non dum est actio uel iustitiȩ
uel iniqui tatis dequaratio
reddenda est iniudicio dĩ.
Recepturo uno quoque secun¬
dũ ea queper corpus gessit sue
bonum siuemalũ. Quur er gonon
iam & illud credatur quodđinutu
ad corpus uenerit ubi siuell& secun¬
dumeius preceptũ ageremerce¬

Expanded text:
nenda oritur quaestio. si nenda oritur quaestio. si enim iam facta erat anima et latebat, ubi ei posset esse melius quam ibi? quid ergo fuit causae, ut anima innocenter uiuens insereretur uitae huius carnis, in qua peccando ipsum, qui eam creauit, offenderet, unde eam merito sequeretur laboris aerumna damnationisque cruciatus? an illud dicendum est, quod ad corpus administrandum uoluntate propria fuerit inclinata, in qua uita corporis, quoniam et iuste et inique uiui potest, quod eligeret hoc haberet, uel praemium de iustitia uel de iniquitate subplicium, ut nec illi apostolicae sententiae sit contrarium, qua dicit nondum natos nihil egisse boni seu mali? illa quippe inclinatio uoluntatis ad corpus nondum est actio uel iustitiae uel iniquitatis, de qua ratio reddenda est in iudicio dei recepturo unoquoque secundum ea, quae per corpus gessit, siue bonum siue malum. cur ergo non iam et illud credatur, quod dei nutu ad corpus uenerit, ubi, si uellet secundum eius praeceptum agere, merce
Abbreviated transcription (Latin):
innnatura angelica condi¬
disse: Illud ergo uideamus
utrũ forsitan uerũ eẽ possit
quod certe humano opinioni
tolerabilius mihiuidetur
dm̃ in illis primis operib:
quesimul omnia creauit
Animam &iã humanã creasse
quam suo tempore membris
exlimo formati corporis
inspirar& cuius corporis
in illis simul conditis rebus
rationem creasse caus aliter
secundum quã fier& cũ faci¬
endum e& corpus humanũ
Namne que illud quod dictũ
est adimaginẽ suam nisim
anima. Neque illud quod
dictum est masculum & fe¬
minãnisuncorpore recte
intellegimus: Credatur
ergo sinullascribtur arum
auctoritas seu ueritatis ra¬
tio contradicit. hominem
it a factũ sexto die ut corpo¬
ris quidem humaniratio
causalis in elementis mundi.
Anima uero iam ips a creare¬
tur sicut primitus conditus
est dies & creata later &. in o¬
peribus dĩ donec eam suo
tempore sufflando hoc ẽ
inspirando formato ex
limo corpori inserer&:
Sed hicrursus nonsper¬

Expanded text:
in natura angelica condiin natura angelica condidisse. Illud ergo uideamus, utrum forsitan uerum esse possit, quod certe humanae opinioni tolerabilius mihi uidetur, deum in illis primis operibus, quae simul omnia creauit, animam etiam humanam creasse, quam suo tempore membris ex limo formati corporis inspiraret: cuius corporis in illis simul conditis rebus rationem creasse causaliter, secundum quam fieret, cum faciendum esset, corpus humanum. nam neque illud, quod dictum est" ad imaginem suam", nisi in anima neque illud, quod dictum est "masculum et feminam", nisi in corpore recte intellegimus. credatur ergo, si nulla scripturarum auctoritas seu ueritatis ratio contradicit, hominem ita factum sexto die, ut corporis quidem humani ratio causalis in elementis mundi, anima uero iam ipsa crearetur, sicut primitus conditus est dies, et creata lateret in operibus dei, donec eam suo tempore sufflando, hoc est inspirando, formato ex limo corpori insereret. Sed hic rursus non sper
Abbreviated transcription (Latin):
aliud dicitur cũ hocdicitur ni¬
si angeli cũ spm̃ quasi parentem
ẽẽ animȩ humanȩ sisic in illo in¬
est animȩ creandȩ precondita
ratio sicut in homine future pro¬
lissuȩ ut corporũ quidem huma¬
norum parentes homines ani¬
marum autẽ angeli creator ue¬
sed corporũ ex hominib anima¬
rũ exangelis aut prioris corpo¬
ris exterra aupprioris animȩ ex
angelica natura. ubirationes
eorum causales prefixerat quan¬
doprimitus fecit hominem in his
quesimul omnia creauit. De in¬
ceps uero iam homines ex homini¬
s corpus excorpore animã ex
anima: Turũ est hoc angeli
dt angelorũ filiã dicere eẽ ani¬
mam sed multo durius caelicor¬
porei quanto magis engomaris
& terre multominus igitur
in aliqua corporali creatura
causalis animȩratio precon¬
dita est cũ facer& ds̃ hominẽ
adimaginẽ suã antequam eũ
suo tempore delimoformatũ
Flatuanimar& si absurde
creditur animã causaliter

Expanded text:
aliud dicitur, cum hoc dicitur, nialiud dicitur, cum hoc dicitur, nisi angelicum spiritum quasi parentem esse animae humanae, si sic in illo inest animae humanae creandae praecondita ratio, sicut in homine futurae prolis suae, ut corporum quidem humanorum parentes homines sint, animarum autem angeli, creator uesed corporum ex hominibus, animarum ex angelis, aut prioris corporis ex terra et prioris animae ex angelica natura, ubi rationes eorum causales praefixerat, quando primitus fecit hominem in his. quae simul omnia creauit, deinceps uero iam homines ex hominibus, corpus ex corpore, animam ex anima! durum est hoc angeli aut angelorum filiam dicere esse animam, sed multo durius caeli corporei; quanto magis ergo maris et terrae! multo minus igitur in aliqua corporali creatura causalis animae ratio praecondita est, cum faceret deus hominem ad imaginem suam, antequam eum suo tempore de limo formatum flatu animaret. si absurde creditur animam causaliter
Abbreviated transcription (Latin):
pertendit a fine usque ad finẽ
fortiter disponit omnia suaut̃
Sednescio quem ammodum
possit intellegi ad hoc tantum
creatam nescio quã creaturã
spĩtalem quȩ in dĩ condition¬
bus perillos sex dies factis non
cõmemor&urcũ ds̃ hominẽ
sextodie fecisse dictus est quẽ
non dũ inꝓprianatura fecerl
Sedadhoc creatione causalun
illa creatura que cõmemorato
non est. Magis enim debust
ipsa cõmemorari que sic consi¬
mataerat ut ñ adhuc e& secun¬
dũ suae cause precedentẽ ratis¬
hxaminem facienda: Anfuri
in illius diei natura quẽ prim¬
tus condidit si sps intellec tua
dies ille recte accipitur hano fa¬
ciende animȩ causa lem rationẽ
ds̃ inseruit. Cũ sextodie fecit ds̃¬
hominem adimaginẽ suã Causa
scilic&rationẽ que prefigens se¬
cundum quã eũ postillos septem
dies facer& &uidelic& corporis
eius causalemrationẽ innatura
terrȩ animȩ aut̃ innatura illius
dieicreasse credatur. Sed quid

Expanded text:
pertendit a fine usque ad finem pertendit a fine usque ad finem fortiter et disponit omnia suauiter. sed nescio, quemadmodum possit intellegi ad hoc tantum creatam nescio quam creaturam spiritalem, quae in dei conditionibus per illos sex dies factis non commemoraretur, cum deus hominem sexto die fecisse dictus est, quem nondum in propria natura fecerat, sed adhuc ratione causali in illa creatura, quae commemorata non est. magis enim debuit ipsa commemorari, quae sic consummata erat, ut non adhuc esset secundum suae praecedentem rationem facienda. An forte in illius diei natura, quem primitus condidit, si spiritus intellectualis dies ille recte accipitur, hanc faciendae animae causalem rationem deus inseruit, cum sexto die fecit hominem ad imaginem suam, causam scilicet rationemque praefigens, secundum quam eum post illos septem dies faceret, ut uidelicet corporis eius causalem rationem in natura terrae, animae autem in natura illius diei creasse credatur? sed quid
Abbreviated transcription (Latin):
bus & in ea erat hoc uagans
ante quã homo insua natura
propria conder&ur. Sicut
in ipso homine iam propriã
ducente uitam latenter otio¬
seque in est ratio generan¬
dique non operatur nisi per
concubitum atq: conceptũ.
An& illa creatura spĩtalis in
qualatenter erat haecratio
nihilagebat sui operis & ut
quid creata erat anut con¬
tiner& rationem futurȩ
animȩ humanȩ uel futura¬
rum animarũ tã quã in se
ipsis eẽ non possent sed in a¬
liqua creatura uita propria
iam uiuent e sicut generan¬
diratio non potest eẽ in aliquixa¬
busiam exsistentib: perfec¬
tis quenaturis. Parenser¬
go animȩ instituta est aliqua
creatura spitalis inquasit ra¬
tio futurae animae quenonin¬
de existat nisi cũ eam ds̃ hom¬
ni inspirandam facit. Neque
enim & ex homine fetum uel se¬
minis uel ipsiusiam proliscre
at & format nisids ꝓsapiendã
attingentem ubique ꝓ pt̃suã
munditiam it aut nihil inqui¬
natum in eam in currat dum

Expanded text:
bus? et in ea erat hoc uacans bus? et in ea erat hoc uacans antequam homo in sua natura propria conderetur, sicut. in ipso homine iam propriam ducente uitam latenter otioseque inest ratio generandi, quae non operatur nisi per concubitum atque conceptum. an et illa creatura spiritalis, in qua latenter erat haec ratio, nihil agebat sui operis? et ut quid creata erat? an ut contineret rationem futurae animae humanae uel futurarum animarum, tamquam in se ipsis esse non possent, sed in aliqua creatura uita propria iam uiuente, sicut generandi ratio non potest esse nisi in aliquibus iam existentibus perfectisque naturis? parens ergo animae instituta est aliqua creatura spiritalis, in qua sit ratio futurae animae, quae non inde existat, nisi cum eam deus homini inspirandam facit. neque enim et ex homine fetum uel seminis uel ipsius iam prolis creat et format nisi deus per sapientiam adtingentem ubique propter suam munditiam, ita ut nihil inquinatum in eam incurrat, dum
Abbreviated transcription (Latin):
s& iam dicids̃ fecis se homi¬
nem adimaginẽsuã cuius
corpus nondũ delimo finxerat.
Cuinondũ anima flando fece¬
rat. Et corporis quidem huma¬
ni&iam si fuit aliqua occulta
ratio qua futurum erat ut.
formar& ur erat & materies
dequa formar&ur. Id est
terra inquauideripotest illa
ratio uelut insemine latuisse.
animȩ autem faciendȩ idest
flatum faciendiquie & ani¬
ma hominis que ibiratiocau¬
salis primitus condita est
cumdicer & ds̃. Faciamus
hominẽ ad imaginẽ & simili¬
tudine nostrã. quod nisi se¬
cundum animã rec te intelle¬
gi non potest. Sinullaerat
natura ubi conderetur. Si
enĩ hȩcratio in dõ erat non in
creatura nondũ ergo erat condit
Quomodo ergo dic tum est
fecit ds̃ hominẽ adimaginẽ
di. Si aut̃ iam increatur a erat
hocẽ in his ques imul omnia
creauerat ds̃ inquacreatura
erat utrum sp̃itali ancorpo¬
rali. Si spitalia gebat neali¬
quid incorporibus mundi
seu cȩlestibus seu terrestri¬

Expanded text:
set iam dici deus fecisse homiset iam dici deus fecisse hominem ad imaginem suam, cuius corpus nondum de limo finxerat, cui nondum animam flando fecerat? et corporis quidem humani etiamsi fuit aliqua occulta ratio, qua futurum erat, ut formaretur, erat et materies, de qua formaretur, id est terra, in qua uideri potest illa ratio uelut in semine latuisse; animae autem faciendae, id est flatum faciendi, qui esset anima hominis, quae ibi ratio causalis primitus condita est, cum diceret deus: faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram — quod nisi secundum animam recte intellegi non potest —, si nulla erat natura, ubi conderetur? Si enim haec ratio in deo erat, non in creatura, nondum ergo erat condita. quomodo ergo dictum est: fecit deus hominem ad imaginem dei? si autem iam in creatura erat, hoc est in his, quae simul omnia creauerat deus, in qua creatura erat? utrum spiritali, an corporali? si spiritali, agebatne aliquid in corporibus mundi, seu caelestibus seu terrestri
Abbreviated transcription (Latin):
exprecepto sui creatoris hic
uixerit: Vndesit aut̃ idest de
quaue lut materiae factasit
uel de qua perfecta beata que na
tura defluxerit: Ve lutrũ om¬
nino exnihilo factasit &iamsi
dubitatur & queritur illudta¬
menminime dubitandum est
stsialiquid antea fuit adõfactũ:
eẽ quod fuit: Et eamnune adõ
factam ut animauiua sit: Aut
enim nihil fuit aut hoc qđ est¬
ii non fuit: Sed illam partẽ qua
querebamus quasi eius materi¬
emunde factasit iam satistrac
fuit quer endum ẽ quomodo
possit intellegi quod causalis
cius ratio fuisse dicebatur in
primis sex dierum operibus di
quando fecit ds̃ hominẽ adima¬
gmem suã quodnis. secundum
animã non recte intellegitur.
erendum estaut necum dicimꝰ
non ipsas tunc naturas at que
substantias que futurȩ fuerant
dĩ creauisse dũcrear& om̃a
simul sed earum futurarũ
causales quasdam rationes
putemur in ania quedam dice¬
re que sunt enimistecausales
rationes secundum quas pos¬

Expanded text:
ex praecepto sui creatoris hic ex praecepto sui creatoris hic uixerit. Unde sit autem, id est de qua uelut materie facta sit utura defluxerit, vel utrum omnino ex nihilo facta sit, etiamsi dubitatur, et quaeritur; illud tamen minime dubitandum est, et si aliquid antea fuit, a Deo factum esse quod fuit, et eam nunc a Deo factam, ut anima viva sit: aut enim nihil fuit, aut hoc quod est non fuit. Sed illam partem, qua quaerebamus quasi ejus materiem unde facta sit jam satis tracfuit, quaerendum est quomodo possit intelligi quod causalis ejus ratio fuisse dicebatur in primis sex dierum operibus Dei, quando fecit Deus hominem ad imaginem suam, quod nisi secundum animam non recte intellegitur. uerendum est autem, ne, cum dicimus non ipsas tunc naturas atque substantias, quae futurae fuerant, deum creauisse, dum crearet omnia simul, sed earum futurarum causales quasdam rationes, putemur inania quaedam dicere. quae sunt enim istae causales rationes, secundum quas pos
Abbreviated transcription (Latin):
qualib& uisuacorporis ẽẽ animi
similis potest: ¶Si autẽ corpus
eẽdicunt alia qualib& notione
omne quodest id est omnemna¬
turam atque substantiam non
quidem admittenda est istaloco¬
tione non inueniamus quo mo¬
do loquentes ea quecorpor anon
sunt acorporibus distinguamus
Non tamennimis est denomine¬
XXXI. laborandum: Nam & nos dicims
quidquid anima est: non eẽ hori
quattuor notissimorũ elemen¬
torum que manifesta sunt corpor
sed neque hoc eẽ quod ds̃ est :
Quid sit autem non dicitur meli¬
us quamanima uelsps uitae : Io
enim additur uite quia & istẽ ae
plerum que dicitur sp̃s. Quam¬
quã & animam eundem aerem
appella uerunt ut iam non possi
inueniri nomenque propriedis¬
tinguatur istanatura quaene
corpus nec ds̃ est. Nec uita sine
sensu. qualis potest crediinar¬
boribus nec uita sinerationalꝑmen¬
te qualis est in pecorib: seduita
nunc minor quam angelorum
& futura quod angelorum: Si

Expanded text:
qualibet ui sua corpori esse anima qualibet ui sua corpori esse anima similis potest! Si autem corpus esse dicunt alia qualibet notione omne quod est, id est omnem naturam atque substantiam, non quidem admittenda est ista locutio, ne non inueniamus, quomodo loquentes ea, quae corpora non sunt, a corporibus distinguamus; non tamen nimis est de nomine laborandum. nam et nos dicimus, quidquid anima est, non esse horum quattuor notissimorum elementorum, quae manifesta sunt corpora, sed neque hoc esse, quod deus est. quid sit autem, non dicitur melius quam anima uel spiritus uitae. ideo enim additur" uitae", quia et iste aer plerumque dicitur spiritus. quamquam et animam eundem aerem appellauerunt, ut iam non possit inueniri nomen, quo proprie distinguatur ista natura, quae nec corpus nec deus est nec uita sine sensu, qualis potest credi in arboribus, nec uita sine rationali mente, qualis est in pecoribus, sed uita nunc minor quam angelorum, et futura, quod angelorum, si
Abbreviated transcription (Latin):
ergo & totam senouit. Neq:
enim aliquid aliud sed seipsã
totanouit. Quidergo adhuc
sequerit siquerentem seno¬
uit. Neq enimsine scir & se
poss& querentem sescirese
sed hoc in presenti. Quod aũ
desequerit quid antea fue¬
rit uelquid futurasit quȩrit.
Desinat ergonunc interim
sus picari se eẽ corpus quia
si aliquid tale e& talem se
nos s& quȩ magis senouit.
quã caelũ & terram que per
sui corporis oculos nouit:
Omitto dicere quia illud eius
quod &iampecora habere
intelleguntur uelcȩli uola¬
tilia cum habita cula sua seu
nidos repetunt quo capiun¬
tur imagines omnium rerũ
corporalium nullomodo cui¬
quã corpori simile est & uti¬
que hoc. potius corporiẽẽ si¬
mile deber& ubi corpor earũ
rerum similitudines continerdin
acsihoc corpus non est quiacer¬
tum est eas similitudines corpors
illic non solũ mem oriter detine
uerũ &iã innumer abiles proar¬
bitrio figurari quanto minus alu

Expanded text:
ergo et totam se nouit; neque ergo et totam se nouit; neque enim aliquid aliud, sed se ipsam tota nouit. quid ergo adhuc se quaerit, si quaerentem se nouit? neque enim si nesciret se, posset quaerentem se scire se; sed hoc in praesenti; quod autem de se quaerit, quid antea fuerit uel quid futura sit quaerit. desinat ergo nunc interim suspicari se esse corpus, quia, si aliquid tale esset, talem se nosset, quae magis se nouit quam caelum et terram, quae per sui corporis oculos nouit. Omitto dicere, quia illud eius, quod etiam pecora habere intelleguntur uel caeli uolatilia, cum habitacula sua seu nidos repetunt, quo capiuntur imagines omnium rerum corporalium, nullo modo cuiquam corpori simile est; et utique hoc potius corpori esse simile deberet, ubi corporearum rerum similitudines continentur. at si hoc corpus non est, quia certum est eas simulitudines corporum illic non solum memoriter detineri, uerum etiam innumerabiles pro arbitrio figurari, quanto minus alia
Abbreviated transcription (Latin):
or atque terrenus siue ille
caelestis purus & lucidus sed
nes cio quid aliud quod care¬
at usitato nomine sed tamen
corpus sit : Sienim qui hoc sen¬
tiunt hoc dicunt corpus
quod & nos idest naturam
quam lib& longitudine al¬
titudine latitudine spatiũ
locioccupantem neque hoc
est anima neque in de facta
credenda est. quid quid enĩ
tale est ut multa nondicam
inquacũque sui parte lineis
diuidi uel circũ scribi potest
quod anima si pater&ur nullo
modo nosse poss& tales line¬
as queper longũ secarinon
queunt quales incorpore
non posse inueniri nihilomi¬
nus nouit. Nec ipsa sibi aliquid
tale occurrit cũ senescire
non possit &iam quando seut
cognoscat inquirit. Cũ enĩ
sequerit nouit quod sequerat
quod nosse non poss& sise non
noss&. Neque enim aliunde
sequerit quam seipsa Cumer¬
go querentem senouit seuti¬
que nouit. Et omne quod no¬
uit totanouit. Cũ itaque seque¬
rentem nouit totasenouit.

Expanded text:
or atque terrenus, siue ille or atque terrenus, siue ille caelestis purus et lucidus, sed nescio quid aliud, quod careat usitato nomine, sed tamen corpus sit. si enim qui hoc sentiunt hoc dicunt corpus, quod et nos, id est naturam quamlibet longitudine, latitudine, altitudine spatium loci occupantem, neque hoc est anima neque inde facta credenda est. quidquid enim tale est, ut multa non dicam, in quacumque sui parte lineis diuidi uel circumscribi potest: quod anima si pateretur, nullo modo nosse posset tales lineas, quae per longum secari non queunt, quales in corpore non posse inueniri nihilominus nouit. Nec ipsa sibi aliquid tale occurrit, cum se nescire non possit, etiam quando, se ut cognoscat, inquirit. cum enim se quaerit, nouit, quod se quaerat; quod nosse non posset, si se non nosset. neque enim aliunde se quaerit quam a se ipsa. cum ergo quaerentem se nouit, se utique nouit et omne, quod nouit, tota nouit. cum itaque se quaerentem nouit, tota se nouit,
Abbreviated transcription (Latin):
cerebrimediam nuntiantem
corporis motus non uac& ad¬
uertere obliuiscitur aliquan¬
do &unde ueniat & quo eat & tran¬
sit in prudens uillam quotende¬
bat natura sui corporissana sed
sua in aliud auocata. Qua prop¬
ter istas corporei caeli corpore¬
as quasdam particulas id est lu¬
cis & aeris quȩ primȩ excipiunt
nutus animȩ uiuificantis eo quod
inconporeȩ naturȩ propinqui¬
ores sunt quamumor & terra
biadearum ꝓximum ministe¬
rium totamoles administre¬
tur utrum dr̃ dehoccircum¬
fuso & suꝑ fuso caelo corporiũ¬
uentis miscuerit aut ad iunxe¬
rit an& ipsa delimo sicut car¬
nem fecerit non est adremper¬
tnens quȩstio : Omne quippe
corpus in omne corpus muta¬
riposse credibile est quod lib&
autẽ corpus mutari posse in ani¬
mam credere absurdum est:
Quam obrem nec illud audien¬
dum est quod quidam putauerunt
Sumtum quoddam eẽ corpus
undesint animȩ quod nec
terra nec aqua sit nec aer
nec ignis siueiste turbulenti¬

Expanded text:
cerebri mediam nuntiantem cerebri mediam nuntiantem corporis motus non uacet. aduertere, obliuiscitur aliquando et unde ueniat et quo eat, et transit inprudens uillam, quo tendebat, natura sui corporis sana, sed sua in aliud auocata. quapropter istas corporei caeli corporeas quasdam particulas, id est lucis et aeris, quae primae excipiunt nutus animae uiuificantis, eo quod incorporeae naturae propinquiores sunt quam humor et terra, ut ad earum proximum ministerium tota moles administretur, utrum deus de hoc circumfuso et superfuso caelo corpori uiuentis miscuerit aut adiunxerit, an et ipsas de limo sicut carnem fecerit, non est ad rem pertinens quaestio. omne quippe corpus in omne corpus mutari posse credibile est; quodlibet autem corpus mutari posse in animam credere absurdum est. Quamobrem nec illud audiendum est, quod quidam putauerunt, quintum quoddam esse corpus unde sint animae, quod nec terra nec aqua sit nec aer nec ignis, siue iste turbulenti