comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pore. multa post hac: ab eo ordiri maxime uolui. qđ ox etati
tue eet aptissimũ: & auc toritati meȩ. Nã cũ multa sint un
phylosophia & grauia &e utilia accurate copioseq a phylo¬
sophis disputata. latemos patere uident᷑ ea quȩ de officiis tra¬
dita ab illis &r ebnsũmata sunt. Nulla enĩ pars uite neq pu¬
uicis neq priuatis neq forensib neq domesticis in reb
neq si tecũ agas qͥd. neq cũ alt̾o contͣhas. uacare officio
potest. In eoq colendo sita ẽ uitȩ honestas om̃is. aͥ negligen¬
do turpitudo. Atq hec qͥdẽ qͣstio cõmunis ẽ omĩũ phyloso¬
phorꝰ. Qͥ sẽ̾enĩ qͥ nullis officii p̃ceptis tͣdendis ꝓhyhosopliũ se
audeat dicere: S. st̃ ñ nullȩ disciplinȩ. quc ẜposteris bono¬
rũ a malorũ finib officiũ omẽ ꝑuertant. dda qͥ sumũ bo¬
nũ sic instituit ut nichil habeat cũ uirtute coniunctũ idq

Expanded text:
pore, multa posthac, ab eo ordiri maxime volui, quod et aetati pore, multa posthac, ab eo ordiri maxime volui, quod et aetati tuae esset aptissimum et auctoritati meae. Nam cum multa sint in philosophia et gravia et utilia accurate copioseque a philosophis disputata, latissime patere videntur ea, quae de officiis tradita ab illis et praecepta sunt. Nulla enim vitae pars neque publicis neque privatis neque forensibus neque domesticis in rebus, neque si tecum agas quid, neque si cum altero contrahas, vacare officio potest, in eoque et colendo sita vitae est honestas omnis et neglegendo turpitude. Atque haec quidem quaestio communis est omnium philosophorum; quis est enim, qui nullis officii praeceptis tradendis philosophum se audeat dicere? Sed sunt non nullae disciplinae, quae propositis bonorum et malorum finibus officium omne pervertant. Nam qui summum bonum sic instituit, ut nihil habeat cum virtute coniunctum, idque
Abbreviated transcription (Latin):
se. studiose legas. Uis enĩmaior ẽ in illis dicendi ĩ
noc q̃q eolendũ ẽ equabile & cẽꝑacũ or atiomi genu
Et id quidem nemini grecoꝵ uidł a dhuc contigisse. ut̾
idem utroq in genere laboraret. Sequeret᷑q. & ulud fo¬
rense dicendi. & hoc quietũ disputandi genus. nforte
cemetrius phaleriꝰ in hoc numero haberi potest. disputa¬
tor subtilis or ator uehemens. dulcis tͣantũ. ut theophras¬
ti discipłm possis agnoscere. Nos aut̃ qͣntũ in utroq ꝓfȩce¬
rimus alioꝵꝰ sit iudiciũ. Utrũq certe sequuti sumus. Eqͥ¬
dẽ & platonẽ existimo si genus forense dicendi trac tare
uoluisset. gͣuissime & copiosissime potuisse dicere. & demoste¬
nẽ siuia quȩ a platone didicerat tenuisset. & ꝓnuntiare uo¬
luisset. or nate splendideq facere potuisset. eo deq modo de
aristotile & socrate iudico. quoꝵ ut̃q suo studio delectatus.
contepsit alterũ. S cũ statuisse scribere ad te aliꝗͥd hoc tẽ¬

Expanded text:
 studiose legas; vis enim maior in illis dicendi, sed hoc quoque colendum est aequabile et temperatum orationis genus. Et id quidem nemini video Graecorum adhuc contigisse, ut idem utroque in genere elaboraret sequereturque et illud forense dicendi et hoc quietum disputandi genus, nisi forte Demetrius Phalereus in hoc numero haberi potest, disputator subtilis, orator parum vehemens, dulcis tamen, ut Theophrasti discipulum possis agnoscere. Nos autem quantum in utroque profecerimus, aliorum sit iudicium, utrumque certe secuti sumus. Equidem et Platonem existimo, si genus forense dicendi tractare voluisset, gravissime et copiosissime potuisse dicere, et Demosthenem, si illa, quae a Platone didicerat, tenuisset et pronuntiare voluisset, ornate splendideque facere potuisse; eodemque modo de Aristotele et Isocrate iudico, quorum uterque suo studio delectatus contempsit alterum. Sed cum statuissem scribere ad te aliquid hoc tem
Abbreviated transcription (Latin):
cittũ picienda st̃ in nnĩ officio & consuetudo exercitati
capiend: ut bor raciocinatores officioꝵ esse posumꝰ.
ũ cu abent in lligas. ut nec inedier net ĩ at eres
nec oratores. ꝗͣuis artis p̃cepta ꝑceꝑint. qͥcꝗͣ magna laude
dignũ sine usu & exercitatione conseqͥ posst̃. sic & officii
conseruandi p̃cepta. Tradunt᷑ illa qͥdẽ ut facimꝰ ipsi.
s rei magnitudo usũ qͦq exercitationẽq desiderat. atq
ab his reb quȩ st̃ in iure societatis humanȩ quẽad modũ
ducat᷑ honestũ. ex qͦ aptũ ẽ officiũ: satis fere diximꝰ. In¬
telligendũ aut̃ ẽ. cũ ꝓposita sint genera qͥtuor. e qͥb ho¬
nestas officiũq manaret. splendidissi.¬
mum
uideri. qͦd animo magno elatoq
humanasq res despioiente factũ sit
Itaq in ꝓbris maxime in ꝓmptu ẽ.
si qͥd tale dici potest. Uos enĩ uiue¬
nes animũ geritis muliebrẽ. illa
uirgo uiri &e si qͥd eiꝰ modi salmacida
spolia sine sudore &e sanguine. contraq

Expanded text:
circumspicienda sunt in omni officio et consuetudo exercitatioque capienda, ut boni ratiocinatores officiorum esse possimus ur, intellegas. Sed ut nec medici nec imperatores nec oratores, quamvis artis praecepta perceperint, quicquam magna laude dignum sine usu et exercitatione consequi possunt, sic officii conservandi praecepta traduntur illa quidem, ut facimus ipsi, sed rei magnitude usum quoque exercitationemque desiderat. Atque ab iis rebus, quae sunt in iure societatis humanae, quem ad modum ducatur honestum, ex quo aptum est officium, satis fere diximus. Intelligendum autem est, cum proposita sint genera quattuor, e quibus honestas officiumque manaret, splendidissimum videri, quod animo magno elatoque humanasque res despiciente factum sit. Itaque in probris maxime in promptu est si quid tale dici potest: Vós enim, iuvenes, ánimum geritis múliebrem, ílla virgo viri et si quid eius modi: Salmácida, spolia sÍne sudore et sánguine. Contraque
Abbreviated transcription (Latin):
tissimũ opitulari. Qđ contͣfit a plerisq a qͦ enĩ pluri
offendere. in quo maxime uis ꝑspicit᷑ detori Hisgͥ eapo¬
sitis: qͥle sit id qd dicire debemiꝰ intellectũ puto. Officium
uit̃ qͦd ab eo ducit᷑. hanc pͥmũ habet uiã. quȩ deducit ad
conuenientiã conseruationẽq naturȩ. Quã si seqͤmur
turȩ est. & id qđ ad hominũ consociationẽ ac cõmodatũ.
&e id qđ uehemens atq forte. S maxima uis decori in
nac in est parte. de qua disputamus. Neq enĩ solũ cor¬
poris qui ad naturã apti sunt s multo etiã magis animi
motus ꝓbandi. qͥ itẽ ad naturã ac cõmodati st̃. Duplex est
enĩ uis animors atq naturȩ. Una pars in appeuitu posita
est. quȩ ẽ horme grece quę hominẽ huc &e illuc rapit.
altera in ratione quȩ docet. explanat. qͥd faciendũ fugi¬
endũq sit. Itaq fit. ut ratio presit. appetitus obtẽꝑec

Expanded text:
tissimum opitulari; quod contra fit a plerisque; a quo enim pluritissimum opitulari; quod contra fit a plerisque; a quo enim plurioffendere; in quo maxime vis perspicitur decori. His igitur expositis, quale sit id, quod decere dicimus, intellectum puto. Officium autem, quod ab eo ducitur, hanc primum habet viam, quae deducit ad convenientiam conservationemque naturae; quam si sequemur tura est, et id, quod ad hominum consociationem accommodatum, et id, quod vehemens atque forte. Sed maxima vis decori in hac inest parte, de qua disputamus; neque enim solum corporis, qui ad naturam apti sunt, sed multo etiam magis animi motus probandi, qui item ad naturam accommodati sunt. Duplex est enim vis animorum atque natura; una pars in appetitu posita est, quae est ormh/ Graece, quae hominem huc et illuc rapit, altera in ratione, quae docet et explanat, quid faciendum fugiendumque sit. Ita fit, ut ratio praesit, appetitus obtempe
Abbreviated transcription (Latin):
multo plus offert̃ ꝙͣ acceꝑint: Eenĩ si in eos qͦs speramꝰ
nob̾ ꝓfuturos ñ dubitamꝰ officia conferre. qͣles in eos
esse debemꝰ qͥ iã ꝓfuert̃: Nã cũ duo genera libent᷑atis
sint: unũ dandi beneficii. alterũ reddendi debemꝰ nec ne.
In nr̃ã potestate ẽ ñ reddere. uiro bono ñ licet. mͦ
id facere possit sine iniuria Acceptoꝵ aut̃ beneficioꝵ
delectus habendi. nec dubiũ qͥn maxrimo euiq pluri¬
mũ debeat᷑. In qͦ tam̃ in pͥmis qͦ quisq animo. studio. be¬
niuolentia fecerit. p̃ponderandũ ẽ. Multi enĩ faciunt
multa temeritate quadã. sine iudicio uł motu in om̃s
uł repentino qͦdã qͥsi uenro ĩpetu animi incitati. Quȩ
beneficia eque magna. st̃ habenda. atq ea quȩ iudicio
considerate constantq delata st̃. S in collocando bene¬
ficio & in referenda grã si cętera paria st̃. Hoc ma¬
xime officii ẽ. ut qͥsq maxime opis indigeat. ita ei po¬

Expanded text:
multo plus efferunt quam acceperunt? Etenim si in eos, quos speramus nobis profuturos, non dubitamus officia conferre, quales in eos esse debemus, qui iam profuerunt? Nam cum duo genera liberalitatis sint, unum dandi beneficii, alterum reddendi, demus necne, in nostra potestate est, non reddere viro bono non licet, modo id facere possit sine iniuria. Acceptorum autem beneficiorum sunt dilectus habendi, nec dubium, quin maximo cuique plurimum debeatur. In quo tamen in primis, quo quisque animo, studio, benivolentia fecerit, ponderandum est. Multi enim faciunt multa temeritate quadam sine iudicio vel morbo in omnes vel repentino quodam quasi vento impetu animi incitati; quae beneficia aeque magna non sunt habenda atque ea, quae iudicio, considerate constanterque delata sunt. Sed in collocando beneficio et in referenda gratia, si cetera paria sunt, hoc maxime officii est, ut quisque maxime opis indigeat, ita ei po
Abbreviated transcription (Latin):
pe unie eupiditas esset. Nec uͦ rei familiaris ãplifica¬
tio nemini nocens uituperanda ẽ: s fugienda sẽꝑ iniuri.
ẽ. Marime aut̃ adducunt᷑ pleriq ut eos uisticiȩ capiat oui¬
uio. cũ imꝑioꝵ honoꝵꝰ. głe cupiditatẽ inciderint. Qͦa
enis apud enniũ nulla scã societas nec fides regni ẽ. idia¬
tius patetinã qͥ qͥd eiꝰmodi ẽ in qͦ ñ posst̃ plures ercellere¬

Expanded text:
pecuniae cupiditas esset. Nec vero rei familiaris amplificapecuniae cupiditas esset. Nec vero rei familiaris amplificatio nemini nocens vituperanda est, sed fugienda semper iniuria est. Maxime autem adducuntur plerique, ut eos iustitiae capiat oblivio, cum enim est apud Ennium, Nulla sancta societas nec fides regni est, id latius patet. Nam quidquid ejusmodi est in quo non possunt plures praecellere
Abbreviated transcription (Latin):
obsistit si pocest iniuri. tã ẽ in uicio ꝙͣ si parentes aut ami¬
cosen pistriã deserat ꝗatq ile qͥdẽ iniuriȩ que noc endi anu¬
sa de industria inferunt᷑ sepe a metu ꝓficiscunt᷑: cũnis q̃ no¬
cene al teri coguattimet ne nͥ id fecerit ipse aliq inco
modo: onipimã aut̃ parte̾ ad iniuriã faciendia aggre¬
dunt᷑ non nulli ut adipiscant᷑ ea quȩ concupiu art. i
qͦ uicio latissime patet auaricia. Expetunt᷑ aut̃ diuitiȩ.
tũ ad usus uite necessarios. tũ ad ꝑfruendas uoluptates
In qͥb autẽ maior ẽ animꝰ. in ins pecuniȩ cupiditas spetꝰ¬
tat ad opes & ad gratificandi facultatẽ ut nuꝑ m. eras¬
sus negabat ullã satis magnã pecumã esse ei qͥ in re puuũ¬
ca paceps uellet uersari cuiꝰ fructib alere exercitũ non
posset. Delectant etiã magnifici appiratus uiteq euet
cũ elegantia & copia. Quib reb effectũ ẽ ut infinita

Expanded text:
obsistit, si potest, iniuriae, tam est in vitio, quam si parentes aut amiobsistit, si potest, iniuriae, tam est in vitio, quam si parentes aut amicos aut patriam deserat. Atque illae quidem iniuriae, quae nocendi causa de industria inferuntur, saepe a metu proficiscuntur, cum is, qui nocere alteri cogitat, timet ne, nisi id fecerit, ipse aliquoem ad iniuriam faciendam aggrediuntur, ut adipiscantur ea, quae concupiverunt; in quo vitio latissime patet avaritia. Expetuntur autem divitiae cum ad usus vitae necessarios, tum ad perfruendas voluptates. In quibus autem maior est animus, in iis pecuniae cupiditas spectat ad opes et ad gratificandi facultatem, ut nuper M. Crassus negabat ullam satis magnam pecuniam esse ei, qui in re publica princeps vellet esse, cuius fructibus exercitum alere non posset. Delectant etiam magnifici apparatus vitaeque cultus cum elegantia et copia; quibus rebus effectum est, ut infinita
Abbreviated transcription (Latin):
generatos. ut ipsi int̾ se aliis alii ꝓdesse possent. In hoc
naturã debenius ducẽ seqͥ. cõmunes utilitates in mediũ
afferre. mutatione officiors dando & accipiendo. tũ ar¬
tib tũ oꝑa. tũ facultatib deuincire hominũ int̾ homi¬
nes societates. Fundam̃tũ aut̃ iusticiȩ fides. idẽ dic tor
conuentorꝰq constantia &e ueritas. E x qͦ ꝗͣ ꝙͣ hoc uidebit᷑
fortasse cuipiã duriꝰ. tam̃ uideam᷑ imitari stoicos. qͥstu¬
diose exqͥrunt unde uerba sint ducta. Credamꝰ qͦq qͥa
fiat qđ dictũ ẽ. appellatã fidẽ. S in iusticiȩ genera duo
st̃. Unũ eorꝰ qͥinferunt. alterũ eoꝵꝰ qͥ ab his qͥb inferun¬
t᷑si posst̃. ñ ꝓpulsant iniuriã Nã qͥ in iuste ĩpetũ in
qͣmpiã facit. aut ira aut aliꝗͣ ꝑt᷑batione incitatus.
is qͣsi ma us afferre uidet᷑ socio. Q aut̃ ñ defendit nec

Expanded text:
generatos, ut ipsi inter se aliis alii prodesse possent, in hoc generatos, ut ipsi inter se aliis alii prodesse possent, in hoc naturam debemus ducem sequi, communes utilitates in medium afferre mutatione officiorum, dando accipiendo, tum artibus, tum opera, tum facultatibus devincire hominum inter homines societatem. Fundamentum autem est iustitiae fides, id est dictorum conventorumque constantia et veritas. Ex quo, quamquam hoc videbitur fortasse cuipiam durius, tamen audeamus imitari Stoicos, qui studiose exquirunt, unde verba sint ducta, credamusque, quia fiat, quod dictum est, appellatam fidem. Sed iniustitiae genera duo sunt, unum eorum, qui inferunt, alterum eorum, qui ab iis, quibus infertur, si possunt, non propulsant iniuriam. Nam qui iniuste impetum in quempiam facit aut ira aut aliqua perturbatione incitatus, is quasi manus afferre videtur socio; qui autem non defendit nec
Abbreviated transcription (Latin):
nominant᷑. & nuic coniuncta beneficientia. qͣm eandẽ
uł benignitatẽ uł liberalitatẽ appellari licet. S iusti¬
ut cõmunib ꝓ cõmunib utat᷑. pͥuatis ut suis. St̃ autẽ
pͥuata nulla natura. s aut uetere occupatione. ut qͥ qͦndã
in uacua uenert̃. aut uictoria. uit qͥ bello potiti st̃. aut
lege conditione. pactione sorte. ex qͦ fit ut ager arpinas
arpinatiũ dicat᷑. tusculanꝰ tusculanoꝵ. Similisq est
pͥuatorꝵ possessionũ descriptio. Ex qͦ qͥa suũ cuiꝰq fit cor
quȩ natura fuerant cõmunia. qͦd cuiq op̃tigit. id qͥsq
teneat. Eo si qͥs sibĩ appetit. uiolabit ius humanȩ societa¬
tis. S qm̃ ut p̃clare scriptũ ẽ aplatone. ñ nob̾ solũ na¬
ti sumꝰ. ortusq nr̃ĩ partẽ patria uendicat. partẽ ami¬
ci. Atq ut placet stoicis quȩ in tris gignunt᷑. ad usũ ho¬
minũ omia creari. Homines aut̃ hominũ causa fuisse

Expanded text:
nominantur, et huic coniuncta beneficentia, quam eandem nominantur, et huic coniuncta beneficentia, quam eandem vel benignitatem vel liberalitatem appellari licet. Sed iustiut communibus pro communibus utatur, privatis ut suis. Sunt autem privata nulla natura, sed aut vetere occupatione, ut qui quondam in vacua venerunt, aut victoria, ut qui bello potiti sunt, aut lege, pactione, condicione, sorte; ex quo fit, ut ager Arpinas Arpinatium dicatur, Tusculanus Tusculanorum; similisque est privatarum possessionum discriptio. Ex quo, quia suum cuiusque fit eorum, quae natura fuerant communia, quod cuique obtigit, id quisque teneat; e quo si quis sibi appetet, violabit ius humanae societatis. Sed quoniam, ut praeclare scriptum est a Platone, non nobis solum nati sumus ortusque nostri partem patria vindicat, partem amici, atque, ut placet Stoicis, quae in terris gignantur, ad usum hominum omnia creari, homines autem hominum causa esse
Abbreviated transcription (Latin):
sextũ pompeiũ ipsi cognouimꝰ multos in dialetticis.
plures in iure ciuili. Quȩ om̃s artes in ueri inuesti¬
gatione uersant᷑ cũ studio a reb gerendis abduci. ec̃.
officiũ ẽ. Uirtutis enĩ laus omis. in actione consistit.
A qͣ tam̃ fit int̾missio sepe. multiq dant᷑ ad studia
reditus. Tũ agitatio mentis quȩ nũꝙͣ acqͥescit. potest
nos in studiis cogitationis etiã sine oꝑa nrã continere
Omĩs aut̃ cogitatio motusq animi. aut in consiliis
capiendis dereb honestis & ꝑtinentib ad bene beateq
uiuendũ. aut in studiis scientiȩ cognitionisq uersa¬
bit᷑ ¶ Acde pͥmo qͥdẽ officii font̾e diximus. De tri¬
b aut̃ reliqͥs latissime patet ea ratio qͣ societas homi¬
num
int̾ ipsos & uitȩ qͥsi cõmunitas continet᷑. Cuiꝰ partes duȩ.
iusticia. in qͣuirtutis splendor ẽ maximꝰ. ex qͣ uiri boni

Expanded text:
Sex. Pompeium ipsi cognovimus, multos in dialecticis, Sex. Pompeium ipsi cognovimus, multos in dialecticis, plures in iure civili, quae omnes artes in veri investigatione versantur; cuius studio a rebus gerendis abduci contra officium est. Virtutis enim laus omnis in actione consistit; a qua tamen fit intermissio saepe multique dantur ad studia reditus; tum agitatio mentis, quae numquam acquiescit, potest nos in studiis cognitionis etiam sine opera nostra continere. Omnis autem cogitatio motusque animi aut in consiliis capiendis de rebus honestis et pertinentibus ad bene beateque vivendum aut in studiis scientiae cognitionisque versabitur. Ac de primo quidem officii fonte diximus. De tribus autem reliquis latissime patet ea ratio, qua societas hominum inter ipsos et vitae quasi communitas continetur; cuius partes duae, iustitia, in qua virtutis est splendor maximus, ex qua viri boni
Abbreviated transcription (Latin):
conseruabimus. Ex qͣtuor aut̃ locis in qͦs honestatis natu¬
rã uĩq diuisimus: pͥmꝰ ille qͥ in ueri cognitione consis¬
tit. maxime naturã attingit humanã. Om̃s enĩ tra¬
him᷑ &e ducim᷑ ad cognitionis & scientiȩ cupiditatem:
In qͦ excellere pulchrũ putamus. labi aut̃ errare. nes¬
cire decipi & malũ & turpe dicimꝰ. In hoc genere & na¬
turali & honesto. duo uicia uitanda st̃. Uñũ ne in cog¬
nita ꝓ cognitis habeamꝰ. hisq temere assentiam᷑. Qa
uiciũ effugere qͥ uolet: om̃s aut̃ uelle debent. admbebit
ad considerandas res. & tẽpus & diligentiã. Aiterũ est
uiciũ. qͦd qͥdã nimis magnũ studiũ. multãq oꝑam.
inyes obscuras atq difficiles confert̃. easdẽq ñ necessari¬
as. Quib uiciis declinatis qͦd in reb honestis & cogni¬
tione dignis oꝑe cureq ponet᷑᷑ id iure laudabit᷑. ut
in astrologia .c. suͥpliciũ audiuimus. in geometria

Expanded text:
Ex quattuor autem locis, in quos honesti naturam vimque divisimus, primus ille, qui in veri cognitione consistit, maxime naturam attingit humanam. Omnes enim trahimur et ducimur ad cognitionis et scientiae cupiditatem, in qua excellere pulchrum putamus, labi autem, errare, nescire, decipi et malum et turpe ducimus. In hoc genere et naturali et honesto duo vitia vitanda sunt, unum, ne incognitapro cognitis habeamus iisque temere assentiamur; quod vitium effugere qui volet omnes autem velle debent, adhibebit ad considerandas res et tempus et diligentiam. Alterum est vitium, quod quidam nimis magnum studium multamque operam in res obscuras atque difficiles conferunt easdemque non necessarias. Quibus vitiis declinatis quod in rebus honestis et cognitione dignis operae curaeque ponetur, id iure laudabitur, ut in astrologia C. Sulpicium audivimus, in geometria
Abbreviated transcription (Latin):
riis oꝑam exrigendã iusta p̾benda Cũ aut̃ duob modis idẽ
aut ui aut fraude fiat imuria. fraus qͣsi uulpecule uis
leonis uidet᷑: utrũq homine alienissimũ. s fraus odio
digna maiore. Totiꝰ aut̃ in iusticiȩ nulla capitalior. ꝙͣ¬

Expanded text:
riis: operam exigendam, iusta praebenda. Cum autem duobus modis, id est riis: operam exigendam, iusta praebenda. Cum autem duobus modis, id est aut vi aut fraude, fiat iniuria, fraus quasi vulpeculae, vis leonis videtur; utrumque homine alienissimum, sed fraus odio digna maiore. Totius autem iniustitiae nulla capitalior
Abbreviated transcription (Latin):
lit me reguare. qͥdue feret fors uirtute exꝑiam̃ & hocsi¬
mul accipe dictũ. Quoꝵ uirtuti belli fortuna peꝑcit. illoꝵ
libertati me parcere certũ ẽ. Dono ducite. doq uolentib.
cũ magnus diis. Regalis sane a digna eacidarũ genere
sententia. Atq etiã si qͥd singłi tẽporib adducti hosti ꝓ¬
iniserunt. ẽ in eo ipso fides conseruanda. ut pͥmo pumco
bello regulus captus a penis dũ de captius cõmutandis
romã missus esset. iurassetq se rediturũ. primũ ut ue¬
nit: captiuos reddendos in senatu ñ censuit. Deinde cũ
retieret᷑ a ꝓpinqͥs & amicis. ad suppliciũ redire maluit:
ꝙͣ fidẽ hosti datã fallere.Ac de bellicis qͥdẽ officiissatis
dictũ ẽ. Meminerimus aut̃ etiã aduersus infimos iusti¬
ciã esse seruandã. Est aut̃ infima conditio. & fortuna ser¬
uoꝵ. qͥb ũ malẽ p̃cipiunt qͥita iubent uti. ut mercenna¬

Expanded text:
an me regnare era, quidve ferat Fors, Virtute experiamur. Et hoc sian me regnare era, quidve ferat Fors, Virtute experiamur. Et hoc simul accipe dictum: Quorum virtuti belli fortuna pepercit, Eorundem libertati me parcere certum est. Dono, ducite, doque volentibus cum magnis dis. Regalis sane et digna Aeacidarum genere sententia. Atque etiam si quid singuli temporibus adducti hosti promiserunt, est in eo ipso fides conservanda, ut primo Punico bello Regulus captus a Poenis cum de captivis commutandis Romam missus esset iurassetque se rediturum, primum, ut venit, captivos reddendos in senatu non censuit, deinde, cum retineretur a propinquis et ab amicis, ad supplicium redire maluit quam fidem hosti datam fallere.dictum est. Meminerimus autem etiam adversus infimos iustitiam esse servandam. Est autem infima condicio et fortuna servorum, quibus non male praecipiunt qui ita iubent uti, ut mercenna
Abbreviated transcription (Latin):
auctoritas. Qͥa ad hanc mansuetudinẽ addi potest. eũ qͦcũ
bellũ geras tã molli nomine appellare: Quãꝗͣ id nom̃ du¬
riꝰ efficit iã uetustas. a ꝑegrino enĩ recessit. & ꝓprie in eo
qͥ arma contͣferret remansit. Cũ uͦ de imꝑio certat᷑. belloq
querit᷑ gła. causas omino subesse tam̃ oportet. easdẽ qͣs dixi
mus alit̾ si ẽ inimicus: alit̾ si cõpetitor. Cũ altero certam̃
honoris & dignitatis ẽ. cũ altero capitis & fame. Sic cũ cel¬
tberiis cũ cimbris. bellũ ut cũ inimicis gerebat᷑. uter eẽt.
ñ ut̃ ĩꝑaret. Cũ latinis. sabinis. sãnitib penis. pyrro de im¬
pio certabat᷑ semi fedifragi erudeł hanmbal reliqͥ iustiores:
Pyrri qͥdẽ de captiuis reddendis illa p̃clara. Nec mi aurũ
posco. nec mnp̃tiũ dederitis ne cauponantes bellũ s belli¬
gerantes ferro ñ auro uitã cernamꝰ utrĩq Uosne ante ue

Expanded text:
auctoritas. Quid ad hanc mansuetudinem addi potest, eum, quicum auctoritas. Quid ad hanc mansuetudinem addi potest, eum, quicum bellum geras, tam molli nomine appellare? Quamquam id nomen durius effect iam vetustas; a peregrino enim recessit et proprie in eo, qui arma contra ferret, remansit. Cum vero de imperio decertatur belloque quaeritur gloria, causas omnino subesse tamen oportet easdem, quas dixi mus, si est inimicus, aliter, si competitor cum altero certamen honoris et dignitatis est, cum altero capitis et famae, sic cum Celtiberis, cum Cimbris bellum ut cum inimicis gerebatur, uter esset, non uter imperaret, cum Latinis, Sabinis, Samnitibus, Poenis, Pyrrho de imperio dimicabatur. Poeni foedifragi, crudelis Hannibal, reliqui iustiores. Pyrrhi quidem de captivis reddendis illa praeclara: Nec mi aurum posco nec mi pretium dederitis, Nec cauponantes bellum, sed belligerantes Ferro, non auro vitam cernamus utrique. Vosne velit
Abbreviated transcription (Latin):
ret᷑ unã dimittere legionẽ. catonis qͦq filiũ qͥ in eadẽ le¬
gione militabat: dimisit. S cũ amore pugnandi in exer¬
citu remansisset. cato ad põpiliũ scripsit. ut si eũ patitur
in exercitu remanere. scđo eũ obliget miliciȩ sacram̃to.
qͥa pͥore amisso iure cũ hostib pugnare ñ poterat. ad eo
suma erat obseruatio in bello mouendo. Marci qͥdẽ cato
esse a consule. cũ in macedonia bello ꝑsico miles esset. Mo¬
net gͥ ut caueat ne p̃liũ in eat. Negat enĩ ius esse qͥ miles
ñ sit. cũ hoste pugnare. Etiã illud animaduerto. qͦd qͥ ꝙ¬
prio nomine ꝑduellis ẽẽt. is hostis uocaret᷑. lenitate uerbi
rei tristiciã mitigatã. Hostis enĩ apud maiores nrõs is di¬
cebat᷑. quẽ nc̃ ꝑegrinũ dicimꝰ. Indicant duodecĩ tabulȩ. ut
statutus dies cũ hoste. itẽq aduersus hostẽ ȩt̾na seruetur

Expanded text:
retur unam dimittere legionem, Catonis quoque filium, qui in eadem leretur unam dimittere legionem, Catonis quoque filium, qui in eadem legione militabat, dimisit. Sed cum amore pugnandi in exercitu remansisset, Cato ad Popilium scripsit, ut, si eum patitur in exercitu remanere, secundo eum obliget militiae sacramento, quia priore amisso iure cum hostibus pugnare non poterat.Adeo summa erat observatio in bello movendo. M. quidem Catonum missum factum esse a consule, cum in Macedonia bello Persico miles esset. Monet igitur, ut caveat, ne proelium ineat; negat enim ius esse, qui miles non sit, cum hoste pugnare. Equidem etiam illud animadverto, quod, qui proprio nomine perduellis esset, is hostis vocaretur, lenitate verbi rei tristitiam mitigatam. Hostis enim apud maiores nostros is dicebatur, quem nunc peregrinum dicimus. Indicant duodecim tabulae: aut status dies cum hoste, itemque: adversus hostem aeterna
Abbreviated transcription (Latin):
tunitatẽ loci maxime ne posset aliqͣndo ad bellũ facien¬
dũ locus ipse ad hortari. Mea qͥdẽ sententia paciquę
nichu habitura sit insidiarũ sẽꝑ ẽ consulendũ. In qͦ sim
eet obtẽꝑatũsi ñ optimã a t aliqͣm rẽ publicã quȩ
nunc nulla ẽ haberemꝰ: & cũ his qͦs ui deuiceris consu¬
iendũ ẽ. Tũ hi qͥ armis positis ad imꝑator fide confug¬
ent ꝙͣuis murũ aries ꝑcusserit recipiendr In qͦ ta nce¬
opere apud nr̃os iusticia culta ẽ. ut his qͥ ciuitates ait
nationes deuictas bello infidẽ recepissent. eoꝵ patos¬
ni eent. more maiorũ Nebelli qͥdẽ eqͥtas scissime focal¬
popłi R. iure ꝑscripta ẽ. Ex qͦ intelligi potest nullũ bellũ
esse iustũ. nͥ qđ aut reb petitis geratꝰ aut denuntiatũ ante
sit & indictũ. Pompiliꝰ imꝑator tenebat ꝓuintiã. in cuiꝰ
exercitu catonis filiꝰ tẏro militabat. Cũ aut̃ põpilio uide¬

Expanded text:
tunitatem loci maxime, ne posset aliquando ad bellum facientunitatem loci maxime, ne posset aliquando ad bellum faciendum locus ipse adhortari. Mea quidem sententia paci, quae nihil habitura sit insidiarum, semper est consulendum. In quo si mihi esset optemperatum, si non optimam, at aliquam rem publicam, quae nunc nulla est, haberemus. Et cum iis, quos vi deviceris, consulendum est, tum ii, qui armis positis ad imperatorum fidem confugient, quamvis murum aries percusserit, recipiendi. In quo tantopere apud nostros iustitia culta est, ut ii, qui civitates aut nationes devictas bello in fidem recepissent, earum patroni essent more maiorum. Ac belli quidem aequitas sanctissime fetialRomani iure perscripta est. Ex quo intellegi potest nullum bellum esse iustum, nisi quod aut rebus repetitis geratur aut denuntiatum ante sit et indictum. Popilius imperator tenebat provinciam, in cuius exercitu Catonis filius tiro militabat. Cum autem Popilio vide
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ ñ iudicare: Quo circa in omĩ ẽ re fugienda talis sollertia
St̃ aut̃ quedã officia etiã aduersus eos seruanda. a qͥb
iniuriã acceꝑis. Est enĩ ulciscendi & puniendi modus:
Atq haud scio ansatis sit eũ qͥ lacesserit iniuriȩ suȩ
penitere. ut & ipse neqͥd tale post hȩc: & cȩteri sint ad
in iuriã tardiores. Atq in re publica. maxime conser¬
uanda st̃ iura beli. Nã cũ sint duo genera certandi uũ
ꝑdisceptationẽ. alterũ ꝑuim. cũq illud ꝓpriũ sit hom¬
nis. hoc beluarũ. confugiendũ ẽ ad posteriꝰ. si uti ñ licet
suꝑiore. Quare suscipienda qͥdẽ bella ob eã causã ut sine
inuria in pace uiuat᷑. Parta aut̃ uictoria conseruandi
hi qͥ ñ in belio crudeles fuert̃. ut maiores nrĩ. tuscula¬
acceperunt. At carthaginẽ & numantiã funditus sus¬
tulerunt. nollẽq chorinthũ s credo aliqͥd secutos. opor¬

Expanded text:
e hoc quidem est, non iudicare. Quocirca in omni est re fugienda talis sollertia. e hoc quidem est, non iudicare. Quocirca in omni est re fugienda talis sollertia. Sunt autem quaedam officia etiam adversus eos servanda, a quibus iniuriam acceperis. Est enim ulciscendi et puniendi modus; atque haud scio an satis sit eum, qui lacessierit, iniuriae suae paenitere, ut et ipse ne quid tale posthac et ceteri sint ad iniuriam tardiores. Atque in re publica maxime conservanda sunt iura belli. Nam cum sint duo genera decertandi, unum per disceptationem, alterum per vim, cumque illud proprium sit hominis, hoc beluarum, confugiendum est ad posterius, si uti non licet superiore. Quare suscipienda quidem bella sunt ob eam causam, ut sine iniuria in pace vivatur, parta autem victoria conservandi eles in bello, non immanes fuerunt, ut maiores nostri Tusculatatem etiam acceperunt, at Carthaginem et Numantiam funditus sustulerunt; nollem Corinthum, sed credo aliquid secutos, oppor
Abbreviated transcription (Latin):
tra officiũ non facere qđ dixeris. magisq illi cui ꝓmissũ
sit ab officio discedit. si se destitutũ querat᷑. In illis ꝓmissis
standũ non ẽc̃ Qsñ uidet Quȩ coactus qͥs metu. quȩ deceptꝰ ue
dolo ꝓmiserit:Que qͥdẽ pleraq iure p̃torio liberant᷑. non
nulla legib. Existunt etiã sepe iniurie calũpnia qͥdã & ni¬
mis callida s maliciosa in t̾p̃tatione . Car qͦ illud sũmũ ius
sũma iniuria. factũ ẽ iã tritũ sermone ꝓuerbiũ. Quo i
genere etiã in re publica multa peccant᷑: ut ille quȩ cũ
xxx dierũ essent cũ hoste induciȩ factȩ. noc tu popula¬
bat᷑ agros. qđ dierũ e̾ent pactȩ. ñ noc tiũ induciȩ sle nr̃¬
qdẽ ꝓbandus. si uerũ ẽ quȩ fabiũ labeonẽ seu quẽ aliũ. suchil
enĩ habeo p̃t̃ auditũ arbitrũ nolanis & neapolitanis de finib
mallent. Id cũ utriq fecissent: aliquantũ agri in medio reli

Expanded text:
tra officium non facere, quod dixeris, magisque ille, cui promissum tra officium non facere, quod dixeris, magisque ille, cui promissum sit, ab officio discedat, si se destitutum queratur. Iam illis promissis standum non esse quis non videt, quae coactus quis metu, quae deceptus dolo promiserit? quae quidem pleraque iure praetorio liberantur, non nulla legibus. Exsistunt etiam saepe iniuriae calumnia quadam et nimis callida, sed malitiosa iuris interpretatione. Ex quo illud Summum ius summa iniuria factum est iam tritum sermone proverbium. Quo in genere etiam in re publica multa peccantur, ut ille, qui, cum triginta dierum essent cum hoste indutiae factae, noctu populabatur agros, quod dierum essent pactae, non noctium indutiae. Ne nerum est Q. Fabium Labeonem seu quem alium nihil enim habeo praeter auditum arbitrum Nolanis et Neapolitanis de finibus mallent. Id cum utrique fecissent, aliquantum agri in medio relic
Abbreviated transcription (Latin):
ritẽ & fidc̃ ea migrare int̾dũ. & ñ seruare sit iustũ. Referri
enĩ decet ad ea quȩ posui principio fundamenta iusticiȩ:
srimũ ut ne cui noceatur. deinde. ut cõmuni utilitati serui¬
itur. eacũ tẽpora cõmutant᷑ cõmutat᷑ officiũ. & ñ sẽꝑ est idẽ:
Potest enĩ accidere ꝓmissũ aliqͦd & conuentũ. ut id effici sit
utile. uł ei cui ꝓmissũ sit : uł ei qͥ ꝓmiserat Nã si ut in fabu¬
lis ẽ neptumꝰ qͦd the seo ꝓmiserat ñ fecisset: theseus yppolito
bit᷑ qđ de yppoliti interitu iratus optauit. Quo ĩpetraco.
in maximosluctus incidit. Nec ꝓmissa gͥ seruanda st̃ ea
que st̃his qͥb ꝓmiseris inutilia. nec si plus tͥ ea noceant
qͣ illi ꝓsint cui tͦd ꝓmiseris: contͣ officiũ ẽ. Maius anteponi
minori. Ut si constitueris cuipiã te aduocatũ in rẽ p̃sentẽ
esse futurũ atq interĩ grauit egrotare filiꝰ ceꝑit. ñ sit con¬

Expanded text:
ritatem et ad fidem, ea migrare interdum et non servare fit iustum. Referri ritatem et ad fidem, ea migrare interdum et non servare fit iustum. Referri enim decet ad ea, quae posui principio, fundamenta iustitiae, primum ut ne cui noceatur, deinde ut communi utilitati serviatur. Ea cum tempore commutantur, commutatur officium et non semper est idem. Potest enim accidere promissum aliquod et conventum, ut id effici sit inutile vel ei, cui promissum sit, vel ei, qui promiserit. Nam si, ut in fabulis est, Neptunus, quod Theseo promiserat, non fecisset, Theseus Hippolyto quod de Hippolyti interitu iratus optavit; quo impetrato in maximos luctus incidit. Nec promissa igitur servanda sunt ea, quae sint iis, quibus promiseris, inutilia, nec, si plus tibi ea noceant quam illi prosint, cui promiseris, contra officium est maius anteponi minori; ut, si constitueris cuipiam te advocatum in rem praesentem esse venturum atque interim graviter aegrotare filius coeperit, non sit con
Abbreviated transcription (Latin):
continet᷑ facile qđ cuiꝰq tẽporis officiũ sit poterimꝰ nͥ nos¬
met ipsos ualde amabimꝰ iudicare. Est enĩ difficilis cura n¬
rũ alienarũ ꝗͣ ꝗͥ terentianus ille chremes humam nichin
a se alienũ putat s tam̃ qͥa magis ea ꝑcipimus atq sentimꝰ
quȩ nobis iosis aut ꝓsꝑa aut aduersa ueniunt ꝗͣ. illa quȩ ex¬
teris quȩ qͥsi longo int̾uallo int̾iecto uidemus. alit̾ de ullis
alit̃ de nob iudicamꝰ. Quo circa bene p̃cipiunt qͥuetant
qͥcꝗͣ agere. qđ dubites equũ sit an iniquũ: Fqͥtas cnĩ lucet
ꝑ se. dubitatio cogitationẽ significat iniuriȩ.S incidunt sepe tẽ¬
pora. cũ ea quȩ maxime uident᷑ digna esse iusto homine. eoq
quẽ uirũ bonũ dicimus. cõmutant᷑ fiuntq contraria. ut redde¬
re depositũ etiã ne furioso. facere ꝓmissũ. queq ꝑtinent ad ue¬

Expanded text:
contineretur, facile, quod cuiusque temporis officium sit, poterimus, nisi noscontineretur, facile, quod cuiusque temporis officium sit, poterimus, nisi nosmet ipsos valde amabimus, iudicare; est enim difficilis cura rerum alienarum. Quamquam Terentianus ille Chremes humani nihil a se alienum putat; sed tamen, quia magis ea percipimus atque sentimus, quae nobis ipsis aut prospera aut adversa eveniunt, quam illa, quae ceteris, quae quasi longo intervallo interiecto videmus, aliter de illis ac de nobis iudicamus. Quocirca bene praecipiunt, qui vetant quicquam agere, quod dubites aequum sit an iniquum. Aequitas enim lucet ipsa per se, dubitatio cogitationem significat iniuriae. Sed incidunt saepe tempora, cum ea, quae maxime videntur digna esse iusto homine eoque, quem virum bonum dicimus, commutantur fiuntque contraria, ut reddere depositum, facere promissum quaeque pertinent ad ve
Abbreviated transcription (Latin):
qͥb int̃ se digladiari soleant. contẽpnant. & ꝓ nichilo ducant.
putant se iustos esse ꝓpt̾ea. Nã alterũ iusticiȩ genus asseqͣui¬
tur. in inferenda ne cui noceant iniuria. in alterũ incidt᷑
Discendi enĩ studio impediti. qͦs tueri debent deserunt. Itaq¬
ne eos ad rẽ publicã qͥdẽ accessuros putant nͥ co ac tos. Equiꝰ
uit̃ erat id uoluntariȩ fieri. Nã hoc ipsũ ita iustũ ẽ. qͦd recte
fit: si ẽ uoluntariũ St̃ etiã qͥ aut studio rei familiaris tus¬
ende aut odio qͦdã nominũ suũ negotiũ agere dicant. ne
facere cuipiã uideant᷑ iniuriã. Qui altero genere iniusti¬
cie uacant. in alterũ incurrunt. Desert̃ enĩ uitȩ societatẽ
dͥa nichil confert̃ in eã studii. nichil oꝑum. iuchil facultatis
Qͥndo gͥ duob generib imusticiȩ ꝓpositis. adiunxinius
causas utriꝰq generis. easq res ante constituimꝰ qͥb iusticia

Expanded text:
quibus inter se digladiari soleant, contemnant et pro nihilo putent, quibus inter se digladiari soleant, contemnant et pro nihilo putent, propterea iustos esse. Nam alterum iustitiae genus assequuntur, ut inferenda ne cui noceant iniuria, in alterum incidunt; discendi enim studio impediti, quos tueri debent, deserunt. Itaque eos ne ad rem publicam quidem accessuros putat nisi coactos. Aequius autem erat id voluntate fieri; namhoc ipsum ita iustum est, quod recte fit, si est voluntarium. Sunt etiam, qui aut studio rei familiaris tuendae aut odio quodam hominum suum se negotium agere dicant nec facere cuiquam videantur iniuriam. Qui altero genere iniustitiae vacant, in alterum incurrunt; deserunt enim vitae societatem, quia nihil conferunt in eam studii, nihil operae, nihil facultatum. Quando igitur duobus generibus iniustitiae propositis adiunximus causas utriusque generis easque res ante constituimus, quibus iustitia
Abbreviated transcription (Latin):
in hoc genere molestũ. qđ in maximis animis splendi¬
disq ingeniis plerũq exristunt honoris imꝑis poten
genere peccet᷑.S: in omĩ imusticia ꝑmultũ intest. utrũ
onirbatione aliqͥ animi quȩ plerũq breuis ẽ &e ad tẽpꝰ.
an consulto &e cogitata fiat iniuria. Leuiora enĩ st̃ ea
quȩ repentino aliqͦ motu accidunt. ꝗͣ ea quȩ meditata &e p̃¬
parata inferunt᷑. Ac de inferenda qͥdẽ iniuria: satis dic tũ e
Pret̃mnittendȩ aut̃ defensionis deserendiq officii. plures solent
esse cause. Nã aut inimicicias aut labores. aut sũptꝰ susciꝑe
nolunt. aut etiã negligentia. pigritia. inertia. aut suis studi¬
is qͥb dã occupationib ue sic impediunt᷑. ut eos qͦs tutari debe¬
ant. desertos esse patiant᷑. Itaq uidendũ ẽ ne ñ satis sit id
qͥa apud platonẽ ẽ in phylosophos dictũ qđ in ueri uestiga¬
tione uersent᷑. qđq ea quȩ pleriq uehement̃ expetant. de

Expanded text:
in hoc genere molestum, quod in maximis animis splendidissimisque ingeniis plerumque exsistunt honoris, imperii, pogenere peccetur. Sed in omni iniustitia permultum interest, utrum perturbatione aliqua animi, quae plerumque brevis est et ad tempus, an consulto et cogitata fiat iniuria. Leviora enim sunt ea, quae repentino aliquo motu accidunt, quam ea, quae meditata et praeparata inferuntur. Ac de inferenda quidem iniuria satis dictum est. Praetermittendae autem defensionis deserendique officii plures solent esse causae; nam aut inimicitias aut laborem aut sumptus suscipere nolunt aut etiam neglegentia, pigritia, inertia aut suis studiis quibusdam occupationibusve sic impediuntur, ut eos, quos tutari debeant, desertos esse patiantur. Itaque videndum est, ne non satis sit id, quod apud Platonem est in philosophos dictum, quod in veri investigatione versentur quodque ea, quae plerique vehementer expetant, de
Abbreviated transcription (Latin):
ante diffinire qͥd sit officiũ. qͦd apanetio p̃t̾missũ
esse miror. Omĩs enĩ quȩ a ratione suscipit᷑ de aliqͣͥre
institutio: a diffinitione ꝓficisci debet. ut intelligat᷑ qd

Expanded text:
ante definire, quid sit officium; quod a Panaetio praetermissum ante definire, quid sit officium; quod a Panaetio praetermissum esse miror. Omnis enim, quae a ratione suscipitur de aliqua re institutio, debet a definitione proficisci, ut intel
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ afferunt ad mibere doctos uiros. uł etiã usu ꝑito
& quid eis de qͦqͦ officii genere placeat eaqͥrere. Maior
enĩ pars eo fere deferri solet qͦa natura deducitur
cirte nullo modo potest. Quȩ ꝙͣ ꝙͣ ita sint in ꝓmptu ut
res dispnutatione n egeant. tam̃ st̃ a nob̾ alio ioco disputata:
He gͥ discipline si sibi consentaneȩ uelint esse de officio a¬
chil queant dicere. neq ulla officii p̃cepta firma. stabilia
conune ta nature tradi possunt n aut abmis qͥsolã aut
ab uis qͦ maxime honestatẽ ꝓpt̾ se dict̃ expetendã Ita ꝓpa
haberent ius suũ disputandi de officio. si rerũ aliqͥm d̾e¬
lectũ reliqͥssent. ut ad officii inuentionẽ aditus esset. Se¬
qͥmꝰ gͥ hoc qͥdẽ tẽpore. & in hac qͦstione potissimũ storcos.
ñ ut int̾p̃tes s. ut solemus e fontib eoꝵ iudicio arbitrioq
Iacet gͥ qm̃ omĩs disputatio de officio futura ẽ.

Expanded text:
tionem afferunt, adhibere doctos homines vel etiam usu peritos tionem afferunt, adhibere doctos homines vel etiam usu peritos et, quid iis de quoque officii genere placeat, exquirere. Maior enim pars eo fere deferri solet, quo a natura ipsa deducitur. certe nullo modo potest. Quae quamquam ita sunt in promptu, ut res disputatione non egeat, tamen sunt a nobis alio loco disputata. Hae disciplinae igitur si sibi consentaneae velint esse, de officio nihil queant dicere, neque ulla officii praecepta firma, stabilia, coniuncta naturae tradi possunt nisi aut ab iis, qui solam, aut ab iis, qui maxime honestatem propter se dicant expetendam. Ita propria haberent ius suum disputandi de officio, si rerum aliquem dilectum reliquissent, ut ad officii inventionem aditus esset. Sequemur igitur hoc quidem tempore et hac in quaestione potissimum Stoicos non ut interpretes, sed, ut solemus, e fontibus eorum iudicio arbitrioque ur, quoniam omnis disputatio de officio futura est,
Abbreviated transcription (Latin):
magis. qͦ maior & melior actionũ ꝙͣ sonoꝵ accentus ẽ. Itaq
ut in fidib musicoꝵ aures uł minima sentiunt. sic nossi
acres. ac diligentes esse uolumus animaduersoresq uiti¬
orũ. magna intelligemus sepe ex paruis. ax oculoꝵ ob¬
uitu. suꝑcilioꝵ aut remissione aut contractione. ex mes¬
ticia ex inlaritate. e risu. ea loquutione. ex reticentia.
ex contentione uocis. ex sũmissione. ex cȩteris similib fa¬
cile iudicabimus. qͥd eoꝵ apte fiat. qͥd ab officio naru¬
raq discrepet. Quo in genere. non ẽ incõmodũ qͣle qͥdq
eoꝵ sit ex aliis iudicare. ut si qͥd dedeceat in illos. uitemꝰ
ipsi. Fit enĩ nescio qͦmͦ ut magis in aliis cernamus ꝙͣ in no¬
bismet ipsis siqͥd delinqͥtur. Itaq facillime corrigunt᷑¬
uitia in discendo. quoꝵ imitant᷑ uitia emendandi car¬
sa magutri. Nec uͦ alienũ ẽ ad ea eligenda quȩ dubita¬

Expanded text:
magis, quo maior et melior actionum quam sonorum concentus est. Itaque, magis, quo maior et melior actionum quam sonorum concentus est. Itaque, ut in fidibus musicorum aures vel minima sentiunt, sic nos, si acres ac diligentes esse volumus animadversoresque vitiorum, magna saepe intellegemus ex parvis. Ex oculorum optutu, superciliorum aut remissione aut contractione, ex maestitia, ex hilaritate, ex risu, ex locutione, ex reticentia, ex contentione vocis, ex summissione, ex ceteris similibus facile iudicabimus, quid eorum apte fiat, quid ab officio naturaque discrepet. Quo in genere non est incommodum, quale quidque eorum sit, ex aliis iudicare, ut, si quid dedeceat in illis, vitemus ipsi; fit enim nescio quo modo, ut magis in aliis cernamus quam in nobismet ipsis, si quid delinquitur. Itaque facillime corriguntur in discendo, quorum vitia imitantur emendandi causa magistri. Nec vero alienum est ad ea eligenda, quae dubita
Abbreviated transcription (Latin):
sophode decet ñ solũ manus s: etiã oculos abitinantes nacere
Atq hoc idẽ sophocles si in athletarũ ꝓbatione dixisset.
iusta rep̾hensione caruisset. Tinta uis ẽ loci ac tẽporis. ut
siqͥs cũ causã sit acturus in itinere aut in ambulatione
seciĩ ipse meditetur. aut si qͥd aliud attentius cogitet ñ
rep̃hendatur. At hoc idẽ si in conuiuio faciat. inhuma¬
nus uidet᷑ insciscia temporis. S sunt ea quȩ multũ ab
humanitate discrepant. ut siqͥs in foro cantet. aut siqͣ ẽ
alia magna ꝑuersitas. facile apparet. nec magnopere
ad monitionem & prȩcepta desideratQuȩ aut̃ par¬
ua uident᷑ esse delicta. neq a multis intelligi possunt.
ab his ẽ diligentius declinandũ. ut in fidib aut tẏbiis. quę¬
ꝙuis paulũ discrepent. tam̃ ia a sciente animaduerteͥ solet
Sic uiuendũ ẽ in uita. ne forte qͥd discrepet. uł multo etiã

Expanded text:
Sophocle, decet non solum manus, sed etiam oculos abstinentes habere. Sophocle, decet non solum manus, sed etiam oculos abstinentes habere. Atqui hoc idem Sophocles si in athletarum probatione dixisset, iusta reprehensione caruisset. Tanta vis est et loci et temporis. Ut, si qui, cum causam sit acturus, in itinere aut in ambulatione secum ipse meditetur, aut si quid aliud attentius cogitet, non reprehendatur, at hoc idem si in convivio faciat, inhumanus videatur inscitia temporis. Sed ea, quae multum ab humanitate discrepant, ut si qui in foro cantet, aut si qua est alia magna perversitas, facile apparet nec magnopere admonitionem et praecepta desiderat; quae autem parva videntur esse delicta neque a multis intellegi possunt, ab iis est diligentius declinandum. Ut in fidibus aut tibiis, quamvis paulum discrepent, tamen id a sciente animadverti solet, sic videndum est in vita ne forte quid diserepet, vel multo etiam
Abbreviated transcription (Latin):
latinȩ appellat᷑ occasio. Sic fit ut modestia hȩc qͣm ita int̾p̃¬
tamꝰ ut dixri scientia sit oportuuitatis. idoneoꝵ ad dagen¬
dũ tempoꝵ. S potest eadẽ esse prudentię diffinitio. de
qͣ pͥncipio dixrimus. hoc aut̃ loco de moderatione & tẽperan¬
tia & harũ fimilib uirtutil querimus. Itaq quȩ erant pru¬
dentię ꝓpria: suo loco dicta sunt.: Quȩ aut̃ hariĩ uirtutu
gͣ ordo actigriũ adhibendus. ut quẽadmodũ in oratione
coristanti sic in uita omĩa apta sint int̾ se & conuenientia.
Turpe enĩ ẽ ualdeq uitiosũ in re seuera. conuiuio dignũ
aut delicatũ aliqẽ inferre sermonẽ. Bene pericles cu
haberet collegã in p̃tura sophoclẽ poetam. hiq de cõmu¬
muossu io conuenissent & casu formosus puer p̃teriret di¬
xissec sophocles. o puerũ pulchrũ pericle. At enũ pretorẽ

Expanded text:
Latine appellatur occasio. Sic fit, ut modestia haec, quam ita interprLatine appellatur occasio. Sic fit, ut modestia haec, quam ita interpretamur, ut dixi, scientia sit opportunitatis idoneorum ad agendum temporum. Sed potest eadem esse prudentiae definitio, de qua principio diximus; hoc autem loco de moderatione et temperantia et harum similibus virtutibus quaerimus. Itaque, quae erant prudentiae propria, suo loco dicta sunt; quae autem harum virtutum, igitur ordo actionum adhibendus, ut, quem ad modum in oratione constanti, sic in vita omnia sint apta inter se et convenientia; turpe enimn valdeque vitiosum in re severa convivio digna aut delicatum aliquem inferre sermonem. Bene Pericles, cum haberet collegam in praetura Sophoclem poëtam iique de communi officio convenissent et casu formosus puer praeteriret dixissetque Sophocles: O puerum pulchrum, Pericle! At enim praetorem,
Abbreviated transcription (Latin):
ad liberalẽ speciem & dignitatẽ moderanda sint. Modus autẽ
optimus ẽ. decus ipsũ tenere de qͦ ante diximus. nec ꝓgredi lon¬
gius. Hoꝵ tam̃ triũ prestantissimũ ẽ. appetitũ obtẽperare ra¬
tioni Deinceps de ordine rerũ & de oportunitate tẽporũ
dicendũ ẽ. Hac aut̃ scientia continet᷑ ea qͦm greci eutarian
nominant. non hanc qͣm int̾p̃tamur modestiã. quo ui uerbo
modus in ẽ. S uia ẽ eutaria in ꝗͣ intelligit᷑ ordinis conserua¬
tio Itaq ut eandẽ nos modestiã appellemus sic diffinit᷑ asto¬
icis. ut modestia sit scientia earũ rerũ quę agent᷑ aut dicen¬
tur suo loco collocandarũ. Ita uidet᷑ eadẽ uis ordinis & colloca¬
tionis fore. Nã & ordinẽ sic diffiniunt. cõpositionẽ rerũ aptis
ce accõmodatis locis Locũ aut̃ actionis oportunitatẽ tẽporis
esse dicunt. Tẽpus aut̃ actionis oportunũ grece eucheria.

Expanded text:
ad liberalem speciem et dignitatem, moderata sint. Modus autem est ad liberalem speciem et dignitatem, moderata sint. Modus autem est optimus decus ipsum tenere, de quo ante diximus, nec progredi longius. Horum tamen trium praestantissimum est appetitum optemperare rationi. Deinceps de ordine rerum et de opportunitate temporum dicendum est. Haec autem scientia continentur ea, quam Graeci eutaci/an nominant, non hanc, quam interpretamur modestiam, quo in verbo modus inest, sed illa est eutaci/a, in qua intellegitur ordinis conservatio. Itaque, ut eandem nos modestiam appellemus, sic definitur a Stoicis, ut modestia sit scientia rerum earum, quae agentur aut dicentur, loco suo collocandarum. Ita videtur eadem vis ordinis et collocationis fore; nam et ordinem sic definiunt: compositionem rerum aptis et accommodatis locis; locum autem actionis opportunitatem temporis esse dicunt; tempus autem actionis opportunum Graece eukairi/a
Abbreviated transcription (Latin):
cuntib dicit᷑. O domus autiqͣ. & ꝙͣ dispari dominare dño
Qđ qͥdẽ in his tẽporib. in multis licet dicere. Cauendũ
nificentia ꝓdeas. qͦ in genere multũ mali in exẽplo ẽ
Studiose enĩ pleriq p̾sertĩ in hanc partẽ facta princi¬
pũ imitantur. ut .l. luculli summi uiri uirtutẽ qͥs: At
quã multi uillarũ magnificentiã imitati. qͣrũ qͥdẽ certe
adhibendus ẽ modus: ad medio critatẽq reuocandus. ea¬
dẽq mediocritas. ad omẽm usũ cultũq uitȩ transferen¬
da est S hȩc hactenus. In omĩ aut̃ actione suscipienda.
tria sunt tenenda. Primũ. ut appetitus rationi pareat.
qͦ nichil ẽ ad officia conseruanda accõmodatius. Dem¬
de ut animaduertat᷑ qͥnta illa ressit qͥm efficere ueli¬
mus. ut neq maior neq minor cura a oꝑa suscipiat. ꝙꝓͥcau
postulet. Terciũ ẽ ut caueamus ad modũ ut ea que ꝑtinent

Expanded text:
reuntibus dicitur: O domus ántiqua, heu quam dispari domináre domino! reuntibus dicitur: O domus ántiqua, heu quam dispari domináre domino! quod quidem his temporibus in multis licet dicere. Cavendum nificentia prodeas; quo in genere multum mali etiam in exemplo est. Studiose enim plerique praesertim in hanc partem facta principum imitantur, ut L. Luculli, summi viri, virtutem quis? at quam multi villarum magnificentiam imitati! quarum quidem certe est adhibendus modus ad mediocritatemque revocandus. Eademque mediocritas ad omnem usum cultumque vitae transferenda est. Sed haec hactenus. In omni autem actione suscipienda tria sunt tenenda, primum ut appetitus rationi pareat, quo nihil est ad officia conservanda accommodatius, deinde ut animadvertatur, quanta illa res sit, quam efficere velimus, ut neve maior neve minor cura et opera suscipiatur, quam causa postulet. Tertium est, ut caveamus, ut ea, quae pertinent