comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
c̾dit eraclitꝰ. an ex numis ut pigtagoras:
an ex athonis ut ait epicurus: Sic alia
q̃ faciliꝰ intra parietes in scola. quã extͣ
in foro ferre posst̾ aures. Nichil in hoc
gen̾e culpauit qͦd phisicon uocant. et
ad philosophos ꝑtinet: tantũ qͦd eor int̾
se controu̾sias ꝯmemorauit: ꝑ qͦs facta
ẽ. dissidentiũ multitudo sectarũ. Remo¬
uit tñ hoc genꝰ aforo. id ẽ. appłis: sco¬
lis uͦ et parietib clausit. illud aũ pͥmũ
m̃dacissimũ atq tpissimũ. a quitatib
ñ remouit. Oreligiosas aures popłares:
atq in his &ẽ romanas. Qͦd de dis ĩmor¬
talib philosophi disputant ferre ñ
possunt: qͦd uero poete canunt et istri¬
ones agunt. qͥa cont᷑ dignitatẽ ao nat᷑a
ĩmortaliũ ficta st̃. qͥa ñ mͦ in hominẽ
neq id tantũ s diis qͦ ipsis hec place̾.
et ꝑ hec eos placandos. eẽ. decernũt.
Dixerit aliqͥs. Hec duo genera iichi¬

Expanded text:
credit Heraclitus; an ex numeris, ut Pythagoras; credit Heraclitus; an ex numeris, ut Pythagoras; an ex atomis, ut ait Epicurus. Sic alia, quae facilius intra parietes in schola, quam extra in foro ferre possunt aures. Nihil in hoc genere culpavit, quod physicon vocant, et ad philosophos pertinet: tantum quod eorum inter se controversias commemoravit, per quos facta est dissidentium multitudo sectarum. Removit tamen hoc genus a foro, id est a populis; scholis vero et parietibus clausit: illud autem primum mendacissimum atque turpissimum a civitatibus non removit. O religiosas aures populares, atque in his etiam Romanas! Quod de diis immortalibus philosophi disputant, ferre non possunt: quod vero poetae canunt, et histriones agunt, quia contra dignitatem ac naturam immortalium ficta sunt, quia non modo in hominem, Neque id tantum, sed dis quoque ipsis haec placere et per haec eos placandos esse decernunt. Dixerit aliquis: Haec duo genera mythi
Abbreviated transcription (Latin):
multa cont᷑ dignitatẽ et nat᷑am ĩ morta¬
liũ ficta. In hoc enĩ ẽ. ut ds aliꝰ ex capi¬
te: aliꝰ ex femore sit: aliꝰ ex guttis sangi¬
nis natꝰ. In hoc ut dii furati sinit: ut at¬
ulterarint. ut seruierint homini. De¬
niq in hoo omĩa diis attͥbuũt᷑. que ñ mͦ
in hominẽ: s &̃ que incõtẽptissimũ ho¬
minũ cadere possunt. Hic certe uͥ potu¬
it. uͥ ausꝰ.ẽ. uͥ impunitũ putaũ: qͣnta
m̃dacissimis fabulis nateͣ de. ⁊ fieret
iniuria: sine caligine ulliꝰ ambiguita¬
tis exp̃ssit. Loq̃bat᷑ enĩ ñ de nat᷑ali theo¬
logia. ñ de cuuli s de fabulosa: quã li¬
bere a se putanit. eẽ. culpandam̃. Uide¬
amꝰ qͥd de altera dicat. Scđ̾m genꝰ ẽ. in¬
qͥt qͦd demõstraui de quo multos libros
philosophi reliquert̃. in qͥb ẽ. dii qͥ suit:
uͥ qͦd genꝰ quale. ẽ: ã quodam temꝑe an
a sempit̾no fueriit. Dii ex igne sint ut

Expanded text:
multa contra dignitatem et naturam immortamulta contra dignitatem et naturam immortalium ficta. In hoc enim est, ut deus alius ex capite, alius ex femore sit, alius ex guttis sanguinis natus: in hoc, ut dii furati sint, ut adulteraverint, ut servierint homini: denique in hoc omnia diis attribuuntur, quae non modo in hominem, sed etiam quae in contemptissimum hominem cadere possunt. Hic certe ubi potuit, ubi ausus est, ubi impunitum putavit, quanta mendacissimis fabulis naturae deorum fieret injuria, sine caligine ullius ambiguitatis expressit. Loquebatur enim, non de naturali theologia, non de civili, sed de fabulosa, quam libere a se putavit esse culpandam. 2. Videamus quid de altera dicat. Secundum genus est, inquit, quod demonstravi, de quo multos libros philosophi reliquerunt: in quibus est, dii qui sint, ubi, quod genus, quale; a quodam tempore, an a sempiterno fuerint dii; ex igne sint, ut
Abbreviated transcription (Latin):
p̃posuisse institutis hominũ. ñ nat᷑am
hominũ naturȩ deoꝵ: ita se libros re¬
rum diuinarũ ñ de u̾itate que ꝑtinet
ad natam. s de falsitate quȩ ꝑtinet ad
errorẽ. scͥpsisse ꝯfessus. ẽ. Qͦd aꝑtiꝰ ali¬
bi posuit sic̃ in quarto libro ꝯmemora¬
ui. ex nature formula se scͥpturũ fu¬
ise: si nouã ipse conderet cuutatem:
qͥa uͦ iam ueterem inuenerat: ñ se po¬
tuisse nͥ eiꝰ ꝯsuetudinẽ seqͥ Deinde il¬
lud quale. ẽ. qͦd tria. genera theologie
dic̃. eẽ. id. ẽ. rationis quȩ de diis expli¬
cat᷑: eoꝵ q unũ myticon appellat᷑. al¬
terũ phisicon. t̾ciũ cuiile: Latine
si usus admittẽt: et genꝰ qͦd pͥmũ po¬
suit fabulare. appellaremꝰ. S fabulo¬
sum dicamꝰ. a fabulis enĩ myticon dic¬
cutiois abmittit: tciũ cẽ ipse latine ñ¬
ciauit. qͦd ciuile appellat᷑. Deinde ait.
miticon appellant qͦd maxime utunt᷑
poete: phisicon qͦd philosophi: cuule

Expanded text:
praeposuisse institutis hominum, non naturam praeposuisse institutis hominum, non naturam hominum naturae deorum. Ita se libros rerum diuinarum non de ueritate quae pertinet ad naturam, sed de falsitate quae pertinet ad errorem scripsisse confessus est. Quod apertius alibi posuit, sicut in quarto libro commemoraui, ex naturae formula se scripturum fuisse, si nouam ipse conderet ciuitatem; quia uero iam ueterem inuenerat, non se potuisse nisi eius consuetudinem sequilud quale est, quod tria genera theologiae dicit esse, id est rationis quae de diis explicatur, eorumque unum mythicon appellari, alterum physicon, tertium civile? Latine si usus admitteret, genus quod primum posuit, fabulare appellaremus; sed fabulosum dicamcutionis admittit. Tertium etiam ipse Latine enuntiauit, quod ciuile appellatur. Deinde ait: \'Mythicon appellant, quo maxime utuntur poetae; physicon, quo philosophi; ciuile,
Abbreviated transcription (Latin):
quĩ quȩ nulla ẽ: nec om̃is nec aliqͣ ẽ.
Nam et ipse dic̃. Si om̃is eẽt. nat᷑a deoꝵ
de qua scb̃et: scͥbendi ordine reb hu¬
manis p̃ponenda. eẽt. Ut ant̃ et ipso
tacente ueritas clamat. p̃ponenda eẽt
certe reb romanis: ã si ñ om̃is. s saltĩ
aliqͣ eẽt. Recte autẽ pꝰponit᷑. Gͦ nulla ẽ.
Non itaq reb duunis ante ferre uolu¬
it res humanas: s reb ueris noluit¬
ante ferre res falsas. In his enĩque se¬
bit de reb humanis : secutꝰ. ẽ. historiã
rerũ gestarũ. Que aut̃ de his qͣs diui¬
nas uocant. Qd nͥ opiniones rerũ ua¬
naꝵ: Hoc. ẽ. ni mirũ qͦd uoluit subti¬
li significatioe monstrare: ħi solũ scri¬
bens de his posteriꝰ qͣm de illis: s etiã
rationẽ reddens cͣ id fec̾it. Quã si tacu¬
is: alit̾ hoc factum eiꝰ ab aliis fortas¬
se defenderet᷑. In ea uͦ ipse ratioe̾ qͣm
reddidit. nec aliis qͥcqͣm reliquit. ꝓ arbi¬
trio suspicari: et satis ꝓbauit hoies se

Expanded text:
nulla est, nec omnis, nec aliqua est. Nam, ut ipse dicit, si omnis esset natura deorum de qua scriberet, scribendi ordine rebus humanis praeponenda esset: ut autem et ipso tacente veritas clamat, praeponenda esset certe rebus Romanis, etiam si non omnis, sed saltem aliqua esset: recte autem postponitur; ergo nulla est. Non itaque rebus diuinis anteferre uoluit res humanas, sed rebus ueris noluitanteferre res falsas. In his enim, quae scripsit de rebus humanis, secutus est historiam rerum gestarum; quae autem de his, quas diuinas uocat, quid nisi opiniones rerum uanarum? Hoc est nimirum, quod uoluit subtili significatione monstrare, non solum scribens de his posterius quam de illis, sed etiam rationem reddens quur id fecerit. Quam si tacuisset, aliter hoc factum eius ab aliis fortasse defenderetur. In ea uero ipsa ratione, quam reddidit, nec aliis quidquam reliquit pro arbitrio suspicari et satis probauit homines se
Abbreviated transcription (Latin):
aꝑtissime ꝯfitens qͦd cẽ iste res diuinȩ
sic̃ pictura. sic̃ structura ab hominib
institute sũt. Restat ut de nulla deoꝵ
nata scͥpsisse intelligat᷑: neq hoc aꝑte
dice̾ uoluisse. s intelligentib reliqͥsse.
ubi enĩ dr̃ ñ om̃is. usitate qͥdem intel

Expanded text:
apertissime confitens quod etiam istae res divinae, apertissime confitens quod etiam istae res divinae, sicut pictura, sicut structura, ab hominibus institutae sint. Restat ut de nulla deorum natura scripsisse intelligatur; neque hoc aperte dicere voluisse, sed intelligentibus reliquisse. Ubi enim
Abbreviated transcription (Latin):
fuisse de diis. postea de hoĩb: si de om̃i
nat᷑a deoꝵ scb̃et. Quasi hic de aliqͣ scͥbit:
et ñ de om̃i. Nut uͦ aẽ aliqualicet ñ om̃is
deoꝵ nata ñ pͥor debeat. eẽ. qͣm hõiũ:
qͥd qͦd in illis trib nouissimis libris
deos certos ed incertos. et selectos dili¬
gent̾ explicans. nullam dors natam
p̃termitt̾e̾ uidet᷑: Qͥd. ẽ. gͦ qͦd ait. si de
om̃i nat᷑a deoꝵ et hominũ scb̃emꝰ pͥus
diuina absoluissemꝰ qͣm humana atti¬
bit aut de aliqͣ: aut om̃ino de nulla.
Si de om̃i: p̃ponenda ẽ. utiq reb hu¬
manis. Si de aliqͣ: cur ñ cẽ ipsas res p̃¬
cedat humanas. An indigna p̃ferri
ponat᷑ uniu̾sis reb humanis: saltim
digna.ẽ. uł romanis. Rerũ qͥppe hu¬
manarũ libros ñ qͣntũ ad orbem t̾raꝵ.
s qͣntũ ad solam romã ꝑtinet scͥpsit:
qͦs tam̃ rerũ diuinaꝵ libris se dixit
scͥbendi ordine m̾ito p̃tulisse: sic̃ pic¬
torem tabulȩ pictȩ. sic̃ fabrũ edificio:

Expanded text:
fuisse de diis, postea de hominibus, si de omni natura deorum scriberet. Quasi hic de aliqua scribat, et non de omni; aut vero etiam aliqua, licet non omnis, deorum natura non prior debeat esse, quam hominum? Quid quod in illis tribus novissimis libris, deos certos et incertos et selectos diligenter explicans, nullam deorum naturam praetermittere videtur? Quid est ergo quod ait, Si de omni natura deorum et hominum scriberemus, prius divina absolvissemus, quam humana attibit, aut de aliqua, aut omnino de nulla. Si de omni, praeponenda est utique rebus humanis: si de aliqua, cur non etiam ipsa res praecedat humanas? an indigna est praeaeponatur universis rebus humanis, saltem digna est vel Romanis: rerum quippe humanarum libros, non quantum ad orbem terrarum, sed quantum ad solam Romam pertinet, scripsit. Quos tamen rerum divinarum libris se dixit scribendi ordine merito praetulisse, sicut pictorem tabulae pictae, sicut fabrum aedificio;
Abbreviated transcription (Latin):
ipse uarro ꝓpte̾a se pͥ de reb humanis.
de diuinis aũ pꝰea scͥpsisse testat᷑: qͦd pͥ
extiteriit ciuitates: deinde ab eis hec
istituta sit̃. Uera aut̾ religio ñ a t̾re¬
na aliqͣ ciuitate instituta. ẽ: s planes
cȩlestem ipsa instituit ciuitatẽ. Eam
uͦ instituit et docet uerus d̾s: clator ui¬
te ȩt̾nȩ ueris cultorib siuis. Uarronis
gͥ ꝯfitentis ideo se pͥus de reb huma¬
nis scͥpsisse. pꝰea de diuinis : qͥa diui¬
ne iste ab hominib institute st̃: hec
ratio. ẽ. Sic̃ suꝑior ẽ. inqͥt pictor qmͣ
tabula picta: pͥor faber qͣm edificiũ:

Expanded text:
ipse Varro propterea se prius de rebus humanis, ipse Varro propterea se prius de rebus humanis, de diuinis autem postea scripsisse testatur, quod prius extiterint ciuitates, deinde ab eis haec instituta sint. Vera autem religio non a terrena aliqua ciuitate instituta est, sed plane caelestem ipsa instituit ciuitatem. Eam uero inspirat et docet uerus Deus, dator uitae aeternae, ueris cultoribus suis. Varronis igitur confitentis ideo se prius de rebus humanis scripsisse, postea de diuinis, quia diuinae istae ab hominibus institutae sunt, haec ratio est: \'Sicut prior est, inquit, pictor quam ta
Abbreviated transcription (Latin):
iste unu̾sꝰ cultꝰ impensꝰ. ẽ. In pͥmo dii
certi. in scd̃o incerti: int̾cio cũctoꝵ.
Nouissimo dii p̃cipui: atq selecti. In¬
hac tota serie pulcherrunȩ ac subti¬
lissimȩ distinctiois et distributioi̾s ui¬
tã ȩtnã frustra queri et sꝑari ĩpudẽ¬
tissimȩ uł optari. ex his quȩ iã diximꝰ
et quȩ deinceps dicenda st̃.: cui uis ho¬
minũ qͥ corde obstinato ͥ ñ fuerit mni¬
micꝰ facillime apparet. Vł hõiũ enĩ st̃
ista instituta uł demonũ: ñ quales uo¬
cant illi demones bonos. s ut loquar
aꝑtiꝰ ĩmundoꝵs sp̃uum et sine ꝯtrou̾sia
malignoꝵ: qͥ noxias opunones qͥb aĩa
humana mag̃ mag̃q uanescat: et ĩcõ¬
mutabili ȩt̾nȩq ueritati coaptari. atq
inherere ñ possit: inuidentia mirabi¬
li et occulte inserũt cogitatioĩb ĩpioꝵ.
et aꝑte aliq̃n ingerunt sensib et qua
possunt fallaci attestatioe ꝯfirmãt. Iste

Expanded text:
iste universus cultus impensus est: in primo dii iste universus cultus impensus est: in primo dii certi, in secundo incerti, in tertio cunctorum novissimo dii praecipui atque selecti. tilissimae distributionis et distinctionis uitam aeternam frustra quaeri et sperari inpudentissime uel optari, ex his, quae iam diximus et quae deinceps dicenda sunt, cuiuis hominum, qui corde obstinato sibi non fuerit inimicus, facillime apparet. Vel hominum enim sunt ista instituta uel daemonum, non quales uocant illi daemones bonos, sed, ut loquar apertius, inmundorum spirituum et sine controuersia malignorum, qui noxias opiniones, quibus anima humana magis magisque uanescat et incommutabili aeternaeque ueritati coaptari adque inhaerere non possit, inuidentia mirabili et occulte inserunt cogitationibus inpiorum et aperte aliquando ingerunt sensibus et qua possunt fallaci adtestatione confirmant. Iste
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯm̃dans. S qͥa oportebat dicẽ et ma¬
xime id expectabat᷑ quib exhibeant.
de ipsis qͦ diis tres cõscͥpsit extremos:
ut qͥnqͥes term qͥndecim fierent. St̾ a̾
om̃s ut diximꝰ serdecĩ qͥa et istoꝵ exor¬
dio unũ singłarem qͥ pͥus de om̃ib lo¬
q̃ret᷑ apposuit: qͦ absoluto cõseq̃nt᷑ ex
illa qͥnq ꝑtita distributione tres p̃ce¬
dentes qͥ ad homines ꝑtinẽt ita subdi¬
uisit: ut pͥmꝰ sit de pontificib scd̾s de
augurib t̾ciꝰ de qͥndetĩ iuris sacroꝵs:
sccd̃os tres ad loca ꝑtinentes. ita ut unꝰ
eoꝵ de sacellis. alt̾ uͦ de sacris edibus
dice̾t. t̾ciꝰ de locis religiosis: tres por¬
ro qͥ istos secunt᷑ et ad tẽꝑa ꝑtinent.
id. ẽ. ad dies festos: ut unũ eoꝵ fac̾e̾t
de feriis. alt̾in de ludis circensib: de
ac uelut põpam obseqͥoꝵ in trib qui
restant. Dii ipsi secunt᷑ extremi: qͥb

Expanded text:
commendans. Sed quia oportebat dicere, et macommendans. Sed quia oportebat dicere, et maxime id exspectabatur, quibus exhibeant, de ipsis quoque diis tres conscripsit extremos, ut quinquies terni quindecim fierent. Sunt autem omnes, ut diximus, sedecim: quia el istorum exordio unum singularem, qui prius de omnibus loqueretur, adposuit. Quo absoluto consequenter ex illa quinquepertita distributione tres praecedentes, qui ad homines pertinent, ita subdiuisit, ut primus sit de pontificibus, secundus de auguribus, tertius de quindecimuiris sacrorum; secundos tres ad loca pertinentes, ita ut in uno eorum de sacellis, altero de sacris aedibus diceret, tertio de locis religiosis; tres porro, qui istos sequuntur et ad tempora pertinent, id est ad dies festos, ita ut unum eorum faceret de feriis, alterum de ludis circensibus, denc uelut pompamrestant, dii ipsi sequuntur extremi, quibus
Abbreviated transcription (Latin):
bros scͥpsit amiqͥtatũ. Hos in res hu¬
manas diuinasq diuisit. Reb hu
buit. istam secutꝰ in ea particione ra¬
tionem: ut rerũ humanaꝵ libros se¬
nos .iiii. partib daret. Intendit enim
qͥ agant. uͥagant. qͣndo agant: qͥd a¬
gant. In sex itaq pͥmis de hoib sc̃p¬
sit. in scdis sex de locis: sex t̾ciis de
tẽꝑib sex quartis eosdemq postremoᷤᷤ
de reb ab soluit. Qter aut̾ seni: xxͥ. et
iͦi. fiunt. S unũ singłarem qͥ ꝯmu¬
nit̾ pͥus de om̃ib loqueret᷑: in capite
posuit. In duunis idẽtidem reb eadẽ
ab illo diuisionis forma seruata. ẽ:
qͣntũ attinet ad ea quȩ diis exhiben¬
da st̾. E xhibent᷑ enĩ ab hominib in
locis et tepib sacra. Hecui q̃ diri:¬
libris ꝯplexꝰ est tms. Nam tres pͥores
de hoĩb scͥpsit. sequentes de locis: ter¬
cios de tẽꝑib quartos de sacͥs: &̃ hec
qͥ exhibeant. uͥ exhibeant. qñ exhibeãt:
qͥd exhibeant. subtilissima distinctiõe

Expanded text:
bros scripsit antiquitatum; hos in res humanas diuinasque diuisit, rebus hubuit, istam secutus in ea partitione rationem, ut rerum humanarum libros senos quattuor partibus daret. Intendit enim qui agant, ubi agant, quando agant, quid agant. In sex itaque primis de hominibus scripsit, in secundis sex de locis, sex tertios de temporibus, sex quartos eosdemque postremos de rebus absoluit. Quater autem seni uigint fiunt. Sed unum singularem, qui communiter prius de omnibus loqueretur, in capite posuit. In diuinis identidem rebus eadem ab illo diuisionis forma seruata est, quantum adtinet ad ea, quae dis exhibenda sunt. Exhibentur enim ab hominibus in locis et temporibus sacra. Haec qlibris complexus est ternis: nam tres priores de hominibus scripsit, sequentes de locis, tertios de temporibus, quartos de sacris; etiam hic qui exhibeant, ubi exhibeant, quando exhibeant, quid exhibeant, subtilissima distinctione
Abbreviated transcription (Latin):
tã ĩmane dñat᷑: Nam et cont᷑ omẽm
curantis industriam: ñ malo medici
s egroti insanabił morb inuictus. ẽ.
Hiuͦ qͥ ea q̃ legunt. uł sine ulla uł ñ c̃
magna ac numia uet̾is erroris obti
isto num̃o t̾minatoꝵ qͥnq uoluminũ
plus ꝗͣ quadionis ipsiꝰ necessitas postu¬
libat. quã ninꝰ disseruisse udicabt̃: to

Expanded text:
tam inmane dominatur. Nam et contra omnem tam inmane dominatur. Nam et contra omnem curantis industriam non malo medici, sed aegroti insanabilis morbus inuictus est. Hi uero, qui ea quae legunt uel sine ulla uel non cum magna ac nimia ueteris erroris obstiisto numero terminatorum quinque uoluminum plus, quam quaestionis ipsius necessitas postulabat, quam minus disseruisse
Abbreviated transcription (Latin):
licentiã maledicendi tempꝰ expectãt:
absit ut eis eueniat qͦd ait tulliꝰ de qͦ¬
dam qui peccandi licentia felix appel¬
labat᷑. O miserũ cui peccare licebat.¬
Uude qͥs qͥs. ẽ. qͥ maledicendi licentia
selicẽ se putat: multo erit felicior si
hoc illi om̃ino ñ liceat: cũ possit de¬
posita mnanitate iactantiȩ cẽ isto tẽ¬
ꝑe tãqm studio ꝯsulendi. qͥcqͥd uolu¬
erit contͣlicẽ: et qͣntũ possunt ab eis
qͦͣs ꝯsulit amica. disputatione honeste
gͣuit libere qͦd oportet audire.¬
Bus
libris
satis mͥ
adu̾sus
eos ui¬
deor dis¬
puitasse.¬
S qui multos deos et falsos quos esse
dr̃ et uni uero deo debet᷑ ueuerandoᷤᷤ
et colendos putãt. Est nimiȩ qͥdem
stulticiȩ uł ꝑtinatiȩ. nec istos qͥnq
nec ullos alios qͣntic̃q mun̾i libros
satis. eẽ. posse qͥs nesciat. qñ ea puta¬
t᷑ gła uanitatis nullis cedere uiribꝰ
ueritatis: in ꝑniciẽ utiq eiꝰ cui uiciũ

Expanded text:
licentiam maledicendi tempus exspectant, licentiam maledicendi tempus exspectant, absit ut eis eveniat quod ait Tullius de quodam, qui peccandi licentia felix appellabatur: O miseruUnde quisquis est, qui maledicendi licentia felicem se putat, multo erit felicior, si hoc illi omnino non liceat, cum possit deposita inanitate iactantiae etiam isto tempore tamquam studio consulendi quidquid uoluerit contradicere et, quantum possunt, ab eis quos consulit amica disputatione honeste grauiter libere quod oportet audire.bus libris satis mihi aduersus eos uideor disputasse, qui multos deos et falsos, quos esse peca dicitur et uni uero Deo debetur, uenerandos et colendos putant. Et nimiae quidem stultitiae uel pertinaciae nec istos quinque nec ullos alios quanticumque numeri libros satis esse posse quis nesciat? quando ea putatur gloria uanitatis, nullis cedere uiribus ueritatis, in perniciem utique eius, cui uitium
Abbreviated transcription (Latin):
cõfutati atq cõuicti conant᷑ assereri.
ñ ꝓpt̾ uitȩ p̃sentis utilitatẽ: s ꝓpter
eam que pꝰ mortem fitta. ẽ. colendos
deos. Nam istis qͥ ꝓpt̾ amicicias mũdi
huiꝰ uolunt uana. colere. & ñ se ꝑmit¬
ti puerilib sensib ꝯqͥrunt᷑: his qͥnq
libris satis arbitror esse responsum:
qͦꝵ tres pͥores c̃ edidissem. et in multoꝵ
Ocinde ad me ꝑlatũ. ẽ. qͦd iã scͥpseruit:
ẜ tẽpꝰ querant qͦ sine ꝑiclo possint ede
Qs ãmoneo. ñ optent qͦd eis ñ expedit.
facile. ẽ enĩ cinqͦm uidĩ respondisse. qͥ
uoluerit pł potest clamare qͣm u̾itas
S ꝯsiderent omĩa diligent̃: et si for¬
te sine studio partiũ iudicantes ta¬
lia et̃. ꝑspexerint⁊ que potiꝰ exagita¬
ri ꝗͣm conuelli possint: garrulitate
ĩpudentissima et quasi satyrica. uł
mimica leuitate cohibeant suas nu¬
sas: et potiꝰ aprudentib em̃dari: ꝗͣ
laubari ab imprudentib eligant.
Nã si ñ ad lib̾tatẽ uera dicendi. s ad

Expanded text:
icti conantur asserere, non propter vitae praesentis utilitatem, sed propter eam quae post mortem futura est, colendos deos. Nam istis qui propter amicitias mundi hujus volunt vana colere, et non se peti puerilibus sensibus conqueruntur, his quinque libris satis arbitror esse responsum. Quorum tres priores cum edidissem, et in multorum Deinde ad me perlatum est, quod jam scripserint, sed tempus quaerant, quo sine periculo possint edere. Quos admoneo, non optent quod eis non expedit. Facile est enim cuiquam videri respondisse, qui uoluerit, etiam plus potest clamare quam ueritas. Sed considerent omnia diligenter, et si forte sine studio partium iudicantes talia esse perspexerint, quae potius exagitari quam conuelli possint garrulitate inpudentimimica levitate, cohibeant suas nugas; et potius a prudentibus emendari, quam laudari ab imprudentibus eligant. Nam si non ad libertatem vera dicendi, sed ad
Abbreviated transcription (Latin):
dosq censuerit. ut in eo ipso oꝑe lis¬
tas suars dicat se tun̾e ne peant. s
incursu hostili. s ciuiũ negligentia:
de qua illos uelut ruma liberari a se
dic̃. et in menoria bonoꝵ ꝑ eimodi
libros recondi. atq seruari. utiliore
cura qͣm metellꝰ de incendio sacͣ ues¬
talia. et eneas de troiano excidio pe¬
nates lib̾asse p̃dicat᷑: et tam̃ ea legen¬
da scł̃is ꝓdit. que asapientib et infi¬
pientib merito abicienba. et uitati
religionis inimicissuma iuidicent᷑: qͥd
existimare debemꝰ nͥ hominẽ acerri¬
mũ ac ꝑitissimũ ñ tñ sp̃u scõ liberũ¬

Expanded text:
dosque censuerit, ut in eo ipso opere litdosque censuerit, ut in eo ipso opere litterarum suarum dicat se timere ne pereant, non incursu hostili, sed ciuium neglegentia, de qua illos uelut ruina liberari a se dicit et in memoria bonorum per eius modi libros recondi adque seruari utiliore cura, quam qua Metellus de incendio sacra Vestalia et Aeneas de Troiano excidio penates liberasse praedicatur; et tamen ea legenda saeculis prodit, quae a sapientibus et insipientibus merito abicienda et ueritati religionis inimicissima iudicentur: quid existimare debemus nisi hominem acerrimum ac
Abbreviated transcription (Latin):
in nr̃a urbe ꝑegͥnantes errantesq
tanqͣm hospites tui libri quasi domĩ
reduxer̃t: ut possemꝰ aliqͣndo qͥ et uͥ
essemꝰ agnosce̾. Tu ȩcatẽ pat̾e. tu des¬
cͥptiones tẽꝑum tu sacroꝵ iura. tu
sac̾dotũ. tu domesticã. tu publicam
discipluiã. tu sediũ. regionũ. locoꝵ
rũ noia. gen̾a. officia. causas aꝑinsi.
tiȩ. et qͦd de illo ã terentianꝰ elegan¬
tissimo u̾sicło breuit᷑ ait: uir doctis¬
simꝰ undec̃q uarro qͥtã multa leg̃.
ut aliqͥd ei scb̾e uacasse mirem᷑: tam
multa scͥpsit. ꝗͣ multa uix quẽqͣ lege
potuisse c̾damꝰ iste inqͣni iuir tantꝰ i¬
genio tantꝰq doctrina: si rerũ ue¬
lut diuinaꝵ de qͥb scͥbit oppugna¬
tor eẽt. atq destructor: easq ñ ad
religionẽ s ad suꝑsticionẽ dicẽt ꝑti¬
n̾e: nescio utrũ tã multa in eis riden¬
da. ꝯtẽpnenda. detestanda ꝯscbet.
Cũ uͭ deos eosdẽ ita coluerit colen¬

Expanded text:
in nostra urbe peregrinantes, errantesque in nostra urbe peregrinantes, errantesque tanquam hospites, tui libri quasi domum reduxerunt, ut possemus aliquando qui, et ubi essemus, agnoscere. Tu aetatem patriae, tu descriptiones temporum, tu sacrorum jura, tu sacerdotum, tu domesticam, tu publicam disciplinam, tu sedem regionum, locorum, rum nomina, genera, officia, causas aperuisttiae, et quod de illo etiam Terentianus elegantissimo versiculo breviter ait, Vir doctissimus undecumque Varro, qui tam multa legit, ut aliquid ei scribere uacuisse miremur; tam multa scripsit, quam multa uix quemquam legere potuisse credamus: iste, inquam, uir tantus ingenio tantusque doctrina, si rerum uelut diuinarum, de quibus scribit, obpugnator esset adque destructor easque non ad religionem, sed ad superstitionem diceret pertinere, nescio utrum tam multa in eis ridenda contemnenda detestanda conscriberet. Cum uero deos eosdem ita coluerit colen
Abbreviated transcription (Latin):
Qtã et si minꝰ. ẽ. suanis eloqͥo: doctrma
tñ atq sententiis ita refertꝰ. ẽ: ut in
om̃i eruditio ẽ qͣm nos scłarẽ. illi aut̃
lib̾alem uocant. studiosũ rerũ tantũ
iste doceat: qͣntũ studiosũ u̾boꝵ cico
timoniũ ꝑhibet: ut in his libris acha¬
demicis dicat. eãdem que ibi u̾sant᷑
disputationẽ se habuisse c̃ marco uar¬
rone. homine inqͥt hominũ facile
acutissimo: et sine ulla. dubitatione
doctissimo. Non ait eloquentissimo. ł
facundissimo. qm̃ reuera in hac fa¬
cultate multũ impar. ẽ. s hominũ.
inqͥt facile acutissimo. Et meis lib̾s¬
ib .ẽ. achademicis. uͥ cuncta dubitanda
eẽ. ꝯtendit: addit sine ulla. dubitatio¬
ne doctissimo. Profecto de hac re. sic
erat ctꝰ ut auferret dubitatioem qͣm
solet in om̃ib adhibe: tãqm de hoc
uno ã ꝓ achademicoꝵ dubitatiõe
disputatus se achademicũ fuiss obli
tꝰ In pͥmo aut̾ libro cũ eiusoẽ uarro¬
nis litt̾aria oꝑa p̃dicaret: nos inqͥt

Expanded text:
tametsi minus est suauis eloquio, doctrina tamen adque sententiis ita refertus est, ut in omni eruditione, quam nos saecularem, illi autem liberalem uocant, studiosum rerum tantum iste doceat, quantum studiosum -uerborum Cicero timonium perhibet, ut in libris Academicis dicat eam, quae ibi uersatur, disputationem se habuisse cum Marco Varrone, homine, inquit, omnium facile acutissimo et sine ulla dubitatione doctissimo. Non ait \'eloquentissimo\' uel facundissimo, quoniam re uera in hac facultate multum inpar est; sed \'omnium, inquit, facile acutissimo, et in eis libid est Academicis, ubi cuncta dubitanda esse contendit, addidit \'sine ulla dubitatione doctissimo\'. Profecto de hac re sic erat certus, ut auferret dubitationem, quam solet in omnibus adhibere, tamquam de hoc uno etiam pro Academicorum dubitatione disputaturus se Academicum fuisset obli In primo autem libro, cum ejusdem Varronis litteratoria opera praedicaret: Nos inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓbet᷑ quẽ ad modũ huc fuerit tanto
ante ꝓphetatũ. ne forte cũ leg̾et᷑ in
nr̃is: a nob putaret᷑ esse confictum.
Iam qͦd sequit᷑ in uolumine sequenti

Expanded text:
betur, quem ad modum hoc fuerit tanto ante prophetatum; ne forte, cum legeretur in nostris, a nobis putaretur esse confictum. Iam quod sequitur in uolumine sequenti
Abbreviated transcription (Latin):
in aĩa inuente: uoluit apłc intelligi
corpꝰ hoĩs aĩale. Spiritale aut̾ quẽad
modũ intelligendũ eet ostendit. ⁊ ad¬
ceps om̃ino ñ possit. Deide seqͥt᷑ et
postea spiritalẽ. Ubi multo aꝑtiꝰ decla¬
rauit se aiale corpꝰ insinuasse in eo qͦd
scͥptũ . ẽ: factũ. eẽ. pͥmũ hoĩem i aĩa
uiuente. spiritale autẽ in eo qͦd ait. no¬
uissimꝰ adam in sp̃u uuuficante. Priꝰ
ẽ. enim aiale corpꝰ quale habuit pͥmꝰ
adam. qͣmius ñ morit᷑m nͥ peccass qͣle
nc̃ habemꝰ et nos: hactenꝰ eiꝰ mutata
uiciataq nat᷑a: quatinꝰ in eo pꝰ ea qͣm
peccauit esfectum ẽ: unde hab̃et iã
moriendi necessitatẽ. Tale ꝓ nob̃ cẽ

Expanded text:
iuentem, uoluit apostolus intellegi corpus hominis animale. Spiritale autem quem ad modum intellegendum esset, ostendit adceps omnino non possit. Denique sequitur et postea spiritale. Ubi multo apertius declarauit se animale corpus insinuasse in eo quod scriptum est factum esse primum hominem in animam uiuentem, spiritale autem in eo quod ait: Nouissimus Adam in spiritum uiuificantem. Prius est enim animale corpus, quale habuit primus Adam, quamuis non moriturum, nisi peccasset; quale nunc habemus et nos, hactenus eius mutata uitiataque natura, quatenus in illo, postea quam peccauit, effectum est, unde haberet iam morie
Abbreviated transcription (Latin):
Vnde et sp̃alia er̃t. ñ qͥa corꝑa esse de¬
sistent: s qͥa sp̃u iuuuficante subsistẽt.
Dam sicuti ista que hñt aiam uiuen¬
tẽ ñdum sp̃m iuificantẽ aĩalia dict᷑
corꝑa: nec tñ aĩẽ st̾ s corꝑa: ita illa sp̃u¬

Expanded text:
unde et spiritualia erunt, non quia corpora esse deunde et spiritualia erunt, non quia corpora esse desistent, sed quia spiritu vivificante subsistent. Nam sicut ista quae habent animam viventem, nondum spiritum vivificantem, animalia dicuntur corpora, nec t
Abbreviated transcription (Latin):
talitatis induent᷑: ut ñ nͥ uelint possi¬
bilitate ñ necessitate uescant᷑. Qͦdan¬
gli qͦ uisibilit̾ et tractabilit̾ apparen¬
tes ñ qͥa indigebant s qͥa uolebant:
et pot̾ant ut hominib ꝯgruerent:
sin ministĩi quadã humanitate fece¬
r̃t. Neq enĩ in fantasmate anglos ui¬
disse c̾dendũ. ẽ: qñ eos hoies hospicio sꝰ¬
ceꝑunt: qͣmuis utrũ angłi essẽt ignorã¬
tib: simili nob indigentia uesci iuden¬
t᷑. Unde. ẽ. qͦd ait angłc in libro thobie
Uidebatis me manducare. s tusu ur̃o
uidebatis: id. ẽ. necessitate reficiendi cor¬
poris sic̃ uos facitis: me cibum sum̾e
putabatis. S si forte de angłis aliud c̾¬
dibiliꝰ disputari pot̃: certe fides xͥana
de ipso saluatore ñ dubitat: qͦd cẽ pꝰ re¬
surrectionẽ iã quidẽ in sp̃ali carne. s
tam̃ uera: cibũ ac potum ẽ discipłis
di ac bibendi: talib corꝑib auferet᷑.

Expanded text:
talitatis induentur, ut non nisi uelint, possitalitatis induentur, ut non nisi uelint, possibilitate, non necessitate uescantur. Quod angeli quoque uisibiliter et tractabiliter apparentes, non quia indigebant, sed quia uolebant et poterant, ut hominibus congruerent sui ministerii quadam humanitate, feceunt. Neque enim in phantasmate angelos edisse credendum est, quando eos homines hospitio susceperunt, quamuis utrum angeli essent ignorantibus simili nobis indigentia uesci uiderentur. Unde est quod ait angelus in libro Tobiae: Videbatis me manducare, sed uisu ueatro uidebatis; id est necessitate reficiendi corporis, sicut uos facitis, me cibum sumere putabatis. Sed si forte de angelis aliud credibilius disputari potest, certe fides Christiana de ipso Saluatore non dubitat, quod etiam post resurrectionem, iam quidem in spiritali carne, sed tamen uera, cibum ac potdi ac bibendi talibus corporibus auferetur,
Abbreviated transcription (Latin):
lignũ scientie boni et mali: ꝓpͥum uo¬
luntatis arbitͥum. Nec se ipso qͥppe hõ
diuina uoluntate contẽpta. nͥ ꝑnicio¬
se uti potest. atq ita discit: qͥd int̾ sit
utrũ inhereat ꝯmuni om̃ib bono.
an ꝓpͥo delectet᷑. Se qͥppe amans do¬
nat᷑ sͥ: ut inde timorib merorib q c̃¬
pletꝰ cantet in psalmo. si tñ mala sua
sentit: ad me ipsum tͣbata. ẽ. aĩa mea.
Correptq iã dicat: fortitudinẽ meã
ad te custodiã. Hec et siqua alia cõ¬
modiꝰ dici posst̃ de intelligendo sp̃a¬
lit̃ ꝑadiso. nemine ꝓhibente dicant᷑:
dũ tñ et illiᷤ historie u̾itas fidelissima
rerũ gestarũ narratione ꝯm̃data c̾¬
one futa st̃: neq ullo ligno indigebt̃:
qͦ fiat ut nullo morbo ut senectute ĩ¬
ueterata moriant᷑: neq ullis aliis cor¬
ꝑalib alim̃tis. qͥb esuriendi ac sicien¬
di qualiscq molestia denitet᷑. qm̃ cer¬
to et om̃imͦ inuolabili mun̾e ĩmor¬

Expanded text:
lignum scientiae boni et mali proprium uoluntatis arbitrium. Nec se ipso quippe homo diuina uoluntate contemta nisi perniciose uti potest, adque ita discit, quid intersit, utrum inhaereat communi omnibus bono an proprio delectetur. Se quippe amans donatur sibi, ut inde timoribus maeroribusque conpletus cantet in psalmo, si tamen mala sua sentit: Ad me ipsum turbata est anima mea; correctusque iam dicat: Fortitudinem meam ad te custodiam. Haec et si qua alia commodius dici possunt de intellegendo spiritaliter paradiso nemine prohibente dicantur, dum tamen et illius historiae ueritas fidelissima rerum gestarum narratione commendata crone futura sunt, neque ullo ligno indigebunt, quo fiat ut nullo morbo uel senectute inueterata moriantur, neque ullis aliis corporalibus alimentis, quibus esuriendi ac sitiendi qualiscumque molestia deuitetur; quoniam certo et omni modo inuiolabili munere inmor
Abbreviated transcription (Latin):
et̾t temꝑi uetustatiq simendũ. In eadũ¬
tarat uita qͣm in corꝑe licet aĩali. donͦc
spiritale obedientie merito fieret: pos¬
s in ꝑadiso nͥ peccass hab̃e ꝑpetuã. Qͣ¬
ꝓpt̾ ẽ simortẽ ipsam manifestã q̃ sit a¬
nime a corꝑe seꝑatio. intelligamꝰ simł
significatã in eo qͦd d̾s dix̾at: qua die
ederitis ex illo morte moriemini: ñ ideo
debet absurdũ uderi: qͥa ñ eo ꝓrsꝰ die
a corꝑe s̃ soluti. qͦ cibũ int̾dictũ morti¬
ferũq sũpsert. Eso qͥppe die mutata in
deceriꝰ uiciataq natura. atq aligno
uite seꝑatione uistissima: mortis in e¬
is cẽ corꝑalis necessitas facta. ẽ: cũ qͣ nos
necessitate nati sumꝰ. Propt᷑ qͦd apłc¬

Expanded text:
esset tempori uetustatique finiendus, in ea dumesset tempori uetustatique finiendus, in ea dumtaxat uita, quam in corpore licet animali, donec spiritale oboedientiae merito fieret, posset in paradiso nisi peccasset habere perpetuam. Qtem istam manifestam, qua fit animae a corpore separatio, intelligamus simul significatam in eo quod Deus dixerat, Qua die ederitis ex illo, morte moriemini ; non ideo debet absurdum videri, quia non eo prorsus die a corpore sunt soluti, quo cibum interdictum mortiferumque sumpserunt. Eo quippe die mutata in deterius vitiataque natura, atque a ligno vitae separatione justissima, mortis in eis etiam corporalis necessitas facta est, cum qua nos necessitate nati sumus Propter quod Ap
Abbreviated transcription (Latin):
c̾damꝰ fut᷑a. s corꝑa carnis habit᷑a sub̃ã:
s nullã tarditatẽ. corruptionẽq car¬
nalẽ sp̃u uiuificante passura. Tunc
iã ñ t̾renꝰ s celestis homo erit: ñ qͥa cor¬
pꝰ qͦd de t̾ra factũ. ẽ. ñ ipsũ erit: s qͥa
dono celesti iã tale erit: nt ae celo inco¬
lendo ñ amissa nata. s mutata. qͣlitate
ꝯueniat. Primꝰ autẽ homo de t̾ra tre¬
nꝰ in aĩa uiuente factꝰ. ẽ ñ in sp̃n uiui¬
ficante: qͦd ei pꝰ obedientie m̾itũ serua¬
bat᷑. ideoq corpꝰ eiꝰ qͦd cibo ac potu ege¬
bat. ne fame afficet᷑ ac siti: et ĩmortali¬
tate illa absoluta atq indissolubili. s
ligno uite amortis necessitate ꝓhibe.¬
bat᷑. atq in uiuentutis flore tenebat᷑ :
ũ spiritale s aiale fuisse ñ dubiũ. ẽ: ne¬
quaqͣm tñ moritum nͥ in dĩ p̃dicentis
minantisq sententiã delinq̃ndo corru¬
iss et alim̃tis qͥdem extra ꝑadisũ ñ ne¬
gantis: aligno tñ uite ꝓhibitũ traditũ

Expanded text:
damus futura, sed corpora carnis habitura substantiam, sed nullam tarditatem corruptionemque carnalem spiritu uiuificante passura. Tunc iam non terrenus, sed caelestis homo erit; non quia corpus, quod de terra factum est, non ipsum erit; sed quia dono caelesti iam tale erit, ut etiam caelo incolendo non amissa natura, sed mutata qualitate conueniat. Primus autem homo de terra terrenus in animam uiuentem factus est, non in spiritum uiuificantem, quod ei post oboedientiae meritum seruabatur. Ideo corpus eius, quod cibo ac potu egebat, : ne fame adficeretur ac siti, et non inmortalitate illa absoluta adque indissolubili, sed ligno uitae a mortis necessitate prohibebatur adque in iuuentutis flore tenebatur, non spiritale, sed animale fuisse non dubium est, nequaquam tamen moriturum, nisi in Dei praedicentis minantisque sententiam delinquendo conruisset et alimentis quidem etiam extra paradisum non negatis, a ligno tamen uitae prohibitus traditus
Abbreviated transcription (Latin):
factũ ẽ: quasi et hic secutꝰ ȩuuangłista
dixerit. et facti st̃ in anima uiuente.
Qd quidẽ si dictũ eẽt. hoc intelligemꝰ
qͦd aĩarũ quedã uita sit sp̃c di. sine qͦ
aniie rationales mortue deputande.
ditꝰ hõ satis ipsa libri uerba testant᷑:
que ita se hñt. Et formauit ds hoi̾em
pulu̾em de t̾ra. Qͦs quidã planiꝰ int̾¬
rat. fons autẽ ascendebat de t̾ra. et ir¬
rigabat om̾em faciem t̾re: ut ex hoc
limꝰ intelligendꝰ uidet᷑: humore sciłẽ
t̾raq concretꝰ. Uenĩ hoc dictũ ẽ: con¬
tinuo sequit᷑. ẽt formauit ds̃ hoi̾em
pulu̾em de t̾ra sic̃ g̾ci codices hñt:
unde in latinam linguã scͥptura ipsa
conu̾sa. ẽ. Siue autẽ formauit siue fĩ¬
xit qͥs dice̾ uoluerit qͦd grece dr̃. as
plas eNi: ad rem nichil inter est.
Mag̃ tam̃ ꝓprie dr̃ finxit. S ambi¬
guitas uisa. ẽ. deuitanda eis. qui for¬
mauit dic̾e maluert̃: eo qͦd in latinã
linguã illud mag̃ obtinuit consuetu

Expanded text:
unc factum est: quasi et hic secutus Evangelista dixerit, Et facti sunt in animam viventem. Quod quidem si dictum esset, hoc intellegeremus, quod animarum quaedam uita sit Spiritus Dei, sine quo animae rationales mortuae deputandae ditus homo, satis ipsa libri uerba testantur, quae ita se habent: Et formauit Deus hominem puluerem de terra. Quod quidam planius interat: Fons autem ascendebat de terra et inrigabat omnem faciem terrae; ut ex hoc limus intellegendus uidenim hoc dictum est, continuo sequitur: Et formauit Deus hominem puluerem de terra, sicut Graeci codices habent, unde in Latinam linguam scriptura ipsa conuersa est. Siue autem formauit siue finxit quis dicere uoluerit, quod Graece dicitur licXaasv, ad rem nihil interest; magis tamen proprie dicitur finxit. Sed ambiguitas uisa est deuitanda eis, qui formauit dicere maluerunt, eo quod in Latina lingua illud magis obtinuit consuetu
Abbreviated transcription (Latin):
Qͥalis celestis. tales et celestes. Est qͦmͦ
indumꝰ imaginẽ treni: induamꝰ et
imaginẽ eiꝰ qͥ de celo. ẽ. Hoc apł̃c ita
posuit ut nc̃ quidẽ in nob̃ scđ̃m sacͦ¬
re autẽ ipsa tt̃ ꝑcipiet: c̃ et in nob qͦd. ẽ.
aĩale nascendo. spiritale factũ fuerit re¬
surgendo. Ut enĩ eiꝰ itidem u̾bis utar.
spe salui facti sumꝰ. Indumꝰ autẽ una¬
ginẽ t̾reni hominis ꝓpagatione p̃ua
ricationis. et mortis. qͣm nob̃ intulit
gen̾atio: s indumꝰ imaginẽ cȩlestis
hominis grã indulgentie uiteq ꝑpe¬
ꝑe uestiret᷑. qͦd celesti ĩ mortalitate ue¬
stiret. Celestes uͦ ideo appellat et alios.
qͥa fiunt ꝑ gr̃ãm m̃bra eiꝰ: ut cũ illis
sit unꝰ xp̃c uelut caput et corpꝰ. Hoc
in eadem epła euidentiꝰ ita ponit̃. ꝑ
hoĩem mors: et ꝑ hominẽ resurrecti¬
o mortuoꝵ. Sic̃ enĩ in adam om̃s mo¬

Expanded text:
ales et caelestes. Et quo modo induimus imaginem terreni, induamus et imaginem eius, qui de caelo est. Hoc apostolus ita posuit, ut nunc quidem in nobis secundum sacrre autem ipsa tunc perficietur, cum et in nobis, quod est animale nascendo, spiritale factum fuerit resurgendo. Ut enim eius itidem uerbis utar: Spe salui facti sumus. Induimus autem imaginem terreni hominis propagatione prae. uaricationis et mortis, quam nobis intulit generatio; sed induimus imaginem caelestis hominis gratia indulgentiae uitaeque perpepore uestiretur, quod caelesti inmortalitate uestiret. Caelestes uero ideo appellat et alios, quia fiunt per gratiam membra eius, ut cum illis sit unus Christus, uelut caput et corpus. Hoc in, eadem epistula euidentius ita ponit: Per hominem mors, et per hominem resurrectio mortuorum. Sicut enim in Adam om
Abbreviated transcription (Latin):
peccati necessitatẽ moriendi hab̾e ñ
poss Cũ uͦ ds et dicendo adam uͥ es.
mortẽ significau̾it aĩe q̃ facta. ẽ. illo¬
đm deserente: et dicente t̾ra es et in
t̾ram ibis : mortẽ significau̾it corꝑis.
q̃ illi sit aĩa discedente: ꝓpt̾ea de morte
scd̾a nichil dixisse c̾dendꝰ ẽ. qͥa occultã
eẽ uoluit ꝓpt̾ dispensationẽ testam̃ti
noni: uͥ scd̾a mors aꝑtissime declarat᷑.
ut prius ista mors pͥma que ꝯmunis
.ẽ. om̃ib ꝓderet᷑ ex illo uenisse peccõ:
qͦd in uno ꝯmune factũ. ẽ om̃ib mor
uͦ scda ñ utiq ꝯmunis. ẽ om̃ib: ꝓpter
eos qui scđm ꝓpositum uocati st̃. qͦs an¬

Expanded text:
peccati necessitatem moriendi habere non posset. Cum vero Deus et dicendo, Adam, ubi es? mortem significaverit animae, quae facta est illo deserente; et dicendo, Terra es, et in terram ibis , mortem significaverit corporis, quae illi fit anima discedente: propterea de morte secunda nihil dixisse credendus est, quia occultam esse uoluit propter dispensationem testamenti noui, ubi secunda mors apertissime declaratur; ut prius ista mors prima, quae communis est omnibus, proderetur ex illo uenisse peccato, quod in uno commune factum est omnibus; mors uero secunda non utique communis est omnibus propter eos, qui s
Abbreviated transcription (Latin):
multo plures scd̾a in et̾nũ morte ple¬
ctent᷑. s ideo dictũ. ẽ om̃s atq om̃s qͥa
sic̃ nemo corꝑe al̾ali nͥ in adam mo¬
nos in resurrectioe tale corpꝰ habitos:
qͣle habuit pͥmꝰ hõ ante peccatũ. Nec
illud qͦd dictũ. ẽ qͣlis t̾renꝰ tales et tr̃e¬
ni scd̃m id intelligendũ ẽ: qͣd factũ ẽ.
adinissione peccati. Non enim existimã¬
dũ. ẽ. eum pͥqm peccass spiritale corpꝰ
habuisse: et peccati merito in anmale
mutatũ. Ut enĩ hoc putet᷑: parũ aitẽ¬
dunt᷑ tanti u̾ba doctoris qͥait. Si est
corpꝰ aĩale: est et spiritale. Sic̃ scͥptũ ẽ
Factꝰ. ẽ. pͥmꝰ hõ adam in aĩa uiuente.
Nũqͥd hoc pꝰ peccatũ factũ ẽ c̃ sit ista

Expanded text:
da in aeternum morte plectentur; sed ideo dictum est, omnes atque omnes, quia sicut nemo corpore animali nisi in Adam monos in resurrectione tale corpus habituros, quale habuit homo primus ante peccatum. Neque illud quod dictum est, Qualis terrenus, tales et terreni; secundum illud intelligendum est, quod factum est admissione peccati. Non enim existimandum est, eum prius quam peccasset, spirituale corpus habuisse, et peccati merito in animale mutatum. Ut enim hoc putetur, parum attenduntur tanti verba doctoris, qui ait, Si est corpus animale, est et spirituale; sicut scriptum est, Factus est primus homo Adam in animam viventem. Numquid hoc
Abbreviated transcription (Latin):
luerat ꝑueniret: aliqͦ tam̃ fortasse
iure belli iniuste negatas uictor au¬
ferret: nullo aut̾ iure pacis ñ datas
rapuit: et iniustum bellũ cũ earũ
parentib iuste suscensentib gessit.
Hoc sane utiliꝰ facilusq successit.
Qͦd et si ad memoriã fraudis illiꝰ cir¬
censiuim spectadm mansit: facino¬
ris tam̃ in illa cuutate et imꝑio ñ
placuit exemplũ: faciliꝰq romani

Expanded text:
luerat, perueniret. Aliquo enim fortasse iure belli iniuste negatas iuste uictor auferret; nullo autem iure pacis non datas rapuit et iniustum bellum cum earum parentibus iuste suscensentibus gessit. Hoc sane utilius feliciusque successit, quod, etsi ad memoriam fraudis illius circensium spectaculum mansit, facinoris tamen in illa ciuitate et imperio non pl
Abbreviated transcription (Latin):
rem p᷑płi esse negare ñ possumꝰ. Si
aut̾ hoc nom̃ qͦd alibi aliterq uul¬
gatum. ẽ. ab usu nr̃e locutionis.ẽ.
forte remotꝰ in ea certe ciuitate. ẽ.
uera iusticia: de qua scͥptura sc̃ã
dic̃. Głosa dicta sunt de te ciuitas
nem qualibet laudabilem dicant
istam fuisse uł eẽ rem publicam:
scđm eoꝵ auctores doctissimos. iã

Expanded text:
rem populi esse negare non possumus. Si rem populi esse negare non possumus. Si autem hoc nomen, quod alibi aliterque uulgatum est, ab usu nostrae locutionis est forte remotius, in ea certe ciuitate est uera iustitia, de qua scriptura sancta dicit: Gloriosa dicta sunt de te, ciuitas nem, quamlibet laudabilem dicant istam fuisse uel esse rem publicam, secundum eorum auctores doctissimos ia
Abbreviated transcription (Latin):
rne ueniret tam lugubbiter deplo¬
rat amissam: Tiderint laudatores
eiꝰ etiam illis antiqͥs uiris et morib
qualis fuerit: utrũ in ea uigruerit
uera iusticia: an forte nec tc̃ fuerit
uiua morib s picta colorib: qͦd et
ipse cicero nesciens cũ eam p̃ferret
exp̃ssit. S alias si łs uoluerit hoc
iudebimꝰ enitar enĩ suo loco ut osten¬
dam scđm definiciones ipsiꝰ cicero¬
nis quib qͥd sit res publica et quid
sit popłs loquente scipione brenit
posuit: attestantib eciã multis. siue
ipsuis siue eoꝵ qͦs loqui fec̃ in eadem
disputatione sentenciis: nũꝗͣm illã
fuisse rem publicam: qͥa nũqͣm in
ea fuerit uera iusticia. Scd̃m ꝓba¬
biliores autẽ definiciones ꝓ suo mͦ
quodam respublica fuit. et meliꝰ
ab antiqͥorib romanis ꝗͣm a poste¬
riorib administrata. ẽ: uera autẽ
iusticia ñ. ẽ nͥ in ea re publica cui
conditor rectorq xp̃o ẽ: si et ipsam
rem publicam placet dicere: qm̃ eã

Expanded text:
rne uenisset, tam lugubriter deplorat amissam? Viderint laudatores eius etiam illis antiquis uiris et moribus qualis fuerit, utrum in ea uiguerit uera iustitia an forte nec tunc fuerit uiua moribus, sed picta coloribus; quod et ipse Cicero nesciens, cum eam praeferret, expressit. Sed alias, si Deus uoluerit, hoc uidebimus. Enitar enim suo loco, ut ostendam secundum definitiones ipsius Ciceronis, quibus quid sit res publica et quid sit populus loquente Scipione breuiter posuit adtestantibus etiam multis siue ipsius siue eorum quos loqui fecit in eadem disputatione sententiis, numquam illam fuisse rem publicam, quia numquam in ea fuerit uera iustitia. Secundum probabiliores autem definitiones pro suo modo quodam res publica fuit, et melius ab antiquioribus Romanis quam a posterioribus administrata est; uera autem iustitia non est nisi in ea re publica, cuius conditor rectorque Christus est, si et ipsam rem publicam placet dicere, quoniam eam
Abbreviated transcription (Latin):
sim subtrahit. qũa condat et̾nam:
et ñ plausu uanitatis s iudicio ue¬
ritatis głosissimã cuuitatẽ. Ecce ro
mana res publica qͦd ñ ego prius di¬
co s auctores eoꝵ: unde hec incede
didicimꝰ tanto ante dixerunit: ante
xͥ aduentũ paulatim mutata ex pul¬
cherrima atq optima. pessima atq
flagiciosissima facta. ẽ. Escce ante
xp̃i abuentum post deletam carcha¬
ginem. maloꝵ mores ñ paulatim ut
antea s torrentis mͦ p̃cipitati. ad eo
iuuentus luxii atq auaricia corrup¬
ta ẽ Legant nob̃ contͣ luxum et a¬
uariciam p̃cepta deoꝵ suoꝵ pͦpło ro¬
mano data. cui utinã tantũ casta
et modesta reticerent: ac ñ ab illo
etiã ꝓbrosa et ignominiosa depos¬
cerent. quib ꝑ falsam diuinitatem
ꝑniciosam conciliarent auctorita¬

Expanded text:
sim subtrahit, qua condat aeternam et non plausu uanitatis, sed iudicio ueritatis gloriosissimam ciuitatem? mana res publica quod non ego primus dico, sed auctores eorum, unde haec mercede didicimus, tanto ante dixerunt ante Christi aduentum \'paulatim mutata ex pulcherrima adque optima pessima ac flagitiosissima facta est.\' Ecce ante Christi aduentum, post deletam Carthaginem \'maiorum mores non paulatim, ut antea, sed torrentis modo praecipitati, adeo iuuentus luxu adque auaritia corrupta est.3 Legant nobis contra luxum et auaritiam praecepta deorum suorum populo Romano data; cui utinam tantum casta et modesta reticerent, ac non etiam ab illo probrosa et ignominiosa deposcerent, quibus per falsam diuinitatem perniciosam conciliarent auctorita
Abbreviated transcription (Latin):
qͣmius ligurgꝰ lacedemoniis leges
ex apollinis auctoritate se instituisse
confunxerit : qͦd prudent̾ roma¬
ni c̾dere noluerunt: ꝓpt̾ea ñ inde
acceꝑunt. Huma pompiliꝰ qͥ ro¬
mulo successit in regnũ quasdam
leges que quidem regende ciuitati
nequaꝗͣm susficerent condidisse fer¬
t᷑: qui eis etiã multa sacra consti¬
tuit: ñ tam̃ ꝑhibet᷑ easdem leges
a numinib accepisse. Mala gͥ ani¬
mi. inala uite. mala moꝵs. quȩ tã
magna sunt ut his doctissimi eoꝵ
iuri etiam stantib urbib res pu¬
blicas ꝑire confirment. dii eors
ne suis cultorib accident minime
curarunt: imno uͦ ut augerent᷑ sic̃
supͣ disputatũ ẽ om̃imꝰ curarunt.¬

Expanded text:
quamuis Lycurgus Lacedaemoniis leges quamuis Lycurgus Lacedaemoniis leges ex Apollinis auctoritate se instituisse confinxerit, quod prudenter Romani credere noluerunt, propterea non inde acceperunt. Numa Pompilius, qui Romulo successit in regnum, quasdam leges, quae quidem regendae ciuitati nequaquam sufficerent, condidisse fertur, qui eis multa etiam sacra constituit; non tamen perhibetur easdem leges a numinibus accepisse. Mala igitur animi, mala uitae, mala morum, quae ita magna sunt, ut his doctissimi eorum uiri etiam stantibus urbibus res publicas perire confirment, di eorum, ne suis cultoribus acciderent, minime curarunt immo uero ut augerentur, sicut supra disputatum est, omni modo curarunt
Abbreviated transcription (Latin):
lis que p̃cipue cauenda st̃ mores
corruꝑent᷑ humani: nulla sacra¬
edicula dignũ putarunt: et romu¬
lum suũ diis multis p̃tulerũt:
Qͣmiuis et ipsum semidm potiꝰ ꝗͣ
dm̃ uelut sectior eoꝵ doctrina cõ¬
m̃dat. nã etiã flaminẽ illi consti¬
tuerunt: qͦd sacerdotii genꝰ ad eo
in romanis sacͥs testante apice
excelluit. ut tres solos flamines
haberent trib numinib institu¬
tos: diualem ioui. martieilem
marti. qͥriualem romulo:nã be¬
niuolentia ciuiũ uelut receptꝰ in
cȩlum quirmꝰ ẽ. postea nominatꝰ.
ac ꝑ hoc et neptuno et plutoni fr̾ib
iouis. et ipsi sat᷑no patri eoꝵ iste
romulus honore p̃latꝰ. ẽ: ut  magno
sacerdotiũ qͦd ioui tribuerant. hoc
etiã huic tribuerant et marti: tãꝗͣ
patͥ eiꝰ forsitan ꝑ ipsum. Si aut̾ adi
ꝑe potiussent: ñ aliqͦt annos post
roniam conditã. ab atheniensib
mutuarent᷑ leges salonis. Quas
et emendatiores facere conati sũt :

Expanded text:
lis, quae praecipue cauenda sunt, mores lis, quae praecipue cauenda sunt, mores corrumperentur humani, nulla sacra aedicula dignum putarunt, et Romulum suum dis multis praetulerunt, quamuis et ipsum semideum potius quam deum uelut secretior eorum doctrina commendet. Nam etiam flaminem illi instituerunt, quod sacerdotii genus adeo - in Romanis sacris testante apice excelluit, ut tres solos flamines haberent tribus numinibus institutos, Dialem Ioui, Martialem Marti, Quirinalem Romulo. Nam beneuolentia ciuium uelut receptus in caelum Quirinus est postea nominatus. Ac per hoc et Neptuno et Plutoni, fratribus Iouis, et ipsi Saturno, patri eorum, isto Romulus honore praelatus est, ut pro magno sacerdotium, quod Ioui tribuerant, hoc etiam huic tribuerent, et Marti tamquam patri eius forsitan propter ipsum. CAPUT XVIpere potuissent, non aliquot annos post Romam conditam ab Atheniensibus mutuarentur leges Solonis, quas et emendatiores facere conati sunt,