comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ñr uisus estimat. set quod ip̃r u¬
ult operatur. Nam sicut uiolencia
indeoꝵ uidebatur mori. et tamen
ip̃e dicit. Nemo tollit animam me¬
am a me. set eg ponam eam ame¬
ip̃o. Ita ergo cuiuslibet fortasse molẽ¬
cia putatire frangi. nec tamen qd̾
carnalis estimat sensus. set quod
ip̃e uult xp̃c credendus est operari.
sicut sane poa patticionem hostiesĩ¬
gula tibi minora uidentur quam
hostia integra: ita in omnibus mis¬
sis minus apparet corpus domini
tis rebus aliis sepe ita in hac re sem¬
per falluntur. Set hoc totum nũ¬
quid srhꝰ capere non potest oculus car¬
Cum emm mana magdalene ad
monumentum domini plorans
ip̃m dñm cerueret. nuimiquid
non ĩp̃e reuera ih̾c erat. quia illa
secundum oculos decepta. ortola¬
num seuidere putabat: Aut cũ
ip̃a die resurrectionis sueduobus
discipulis ambulantibus in uia
scripturas tamquam peregrinis
exponeret. nuniquid aliud quã
ip̃e erat. quia sicut scriptum est.

Expanded text:
vester visus aestimat, sed quod ipse vvester visus aestimat, sed quod ipse vult operatur. Nam sic violentia Judaeorum videbatur mori, et tamen ipse dicit: Nemo tollit animam meam a me, sed ego pono eam a meipso . Ita ergo cujuslibet fortasse violentia putatur frangi: nec tamen quod carnalis aestimat sensus, sed quod ipse vult Christus credendus est operari. Sicut sane post partitionem hostiae singula tibi minora videntur quam hostia integra; ita in omnibus missis minus apparet corpus Domini tis rebus aliis saepe, ita in hac re semper falluntur. Sed nunquid si hoc capere non potest oculus carCum enim Maria Magdalene ad monumentum Domini plorans, ipsum Dominum cerneret; nunquid non ipse revera Jesus erat, quia illa secundum oculos decepta hortulanum se videre putabat? Aut cum ipse die resurrectionis suae, duobus discipulis ambulantibus in via Scripturas tanquam peregrinus exponeret, nunquid aliud quam ipse erat; quia scriptum est:
Abbreviated transcription (Latin):
modo unu uideo. id me parciente
ita in plura diuidi ceruitur. utu
na queq portio minor quam illud
quod erat integrum uideatur. Si
emui nou mea ui set sua sponte
hostia diuideretur. aut post diuisio¬
nem magnitudo integri non inde¬
retur in mimita÷ iam sansfactũ
michi crederem ẽẽ quod ⁊ una queq
porcio et omnes simul absqz ulla
diuisione unum integrum corpꝰ
ẽe possent. G uimundus
I de nille missis que uno
tempore celebrantur sa¬
tis estimas declaratum. minii
est quare de uua hostia ita possis
moueri. Namsicut hic priusqmͣ
parciaris hostiam tantũm unã
uides. ita priusquam mille celebrẽ¬
tur misseunũ tantum xp̃i corpus
cernis. Et sicut opore tuo putas hos¬
nam diidi. sic puraripotest sacer¬
dotum opere fieri ut corpus xp̃i qͣd
in celis unum ẽ. mille inlocis simul
teneatur. Set absit ut uel illoꝵ
opere. uel tuo unus xp̃c per plures
locos uel partes diuidatur: qui a
ĩe est qui in opere nr̃o. non quod

Expanded text:
modo video, id, me partiente, modo video, id, me partiente, ita in plura dividi cernitur, ut unaquaeque portio minor quam illud quod erat integrum, videatur. Si enim non mea vi, sed sua sponte hostia divideretur, aut post divisionem magnitudo integre non videretur immutata; jam satisfactum mihi esse crederem, quod et unaquaeque portio et omnes simul absque ulla divisione unum integrum corpus esse possent. GUITMUNDUS. Si de mille missis quae uno tempore celebrantur satis aestimas declaratum, mirum est quod de una hostia ita possis moveri. Nam sicut hic, priusquam partiaris hostiam, tantummodo unam vides; ita priusquam mille celebrentur missae unum tantum Christi corpus  vel fide cernis. Et sicut opere tuo putas hostiam dividi, sic putari potest sacerdotum opere fieri ut corpus Christi, quod in coelis unum est, mille in locis simul teneatur. Sed absit hoc, ut vel illorum opere, vel tuo, unus Christus per plures locos vel partes dividatur! quia ipse est qui in opere vestro, non quod
Abbreviated transcription (Latin):
salomon cuuctas res ẽẽ difficiles
dixerit. ita nt explicare eas homo
nou possit. nouue insamenti ꝙͣ
simillimus est que hec diuina
archana discuttere ad oculũ uiolẽ¬
ter querit. Oumes enim craiture
dei miracula nobis explicabilia
sunt xp̃c uero interomina aut pͥ
omnib miraculum singulare.
tamen ommes seperate non plura
sunt corpora. set unũ corpus. quẽ¬
admodum nox mille hominũ per¬
cutit aures. et apud ununquẽq
tota est. nec tamen plures dicim¬
quemadmodum tota amia mil¬
le corporis humani replet perticu¬
las et cumise totam prebeat singu
modi quasi particiones obstare iide¬
tur. ut non possit aut uelle non de¬
beat xp̃c panem et uinum sicut
ip̃e docuit. et ecc̃a credidit transferre
in corpus et sanguinem suum.
uideris quidem michi rem ualde
diffialem sufficienter et satis ydo¬
nee declarasse uerũptamen in perti¬
cione unius hostie ad huc panlisꝑ
hereo quomam quod prius tantũ¬

Expanded text:
Salomon cunctas res esse difficiles Salomon cunctas res esse difficiles dixerit , ita ut explicare eas homo non possit, nonne insanienti quam simillimus est qui haec divina arcana discutere ad oculum violenter quaerit? Omnes enim creaturae Dei miracula nobis inexplicabilia sunt; Christus vero inter omnia aut prae omnibus miraculum singulare. tamen omnes separatae, non plura sint corpora, sed unum corpus: quemadmodum vox mille hominum percutit aures, et apud unumquemque tota est, nec tamen plures dicunquemadmodum tota anima mille corporis humani replet particulas, et cum se totam praebeat singulmodi quasi partitiones obstare videtur, ut non possit aut velle non debeat Christus panem et vinum, sicut et ipse docuit et Ecclesia credidit, transferre in corpus et sanguinem suum. videris mihi rem quidem valde difficilem sufficienter et satis idonee declarasse. Verumtamen in partitione unius hostiae adhuc paulisper haereo, quoniam quod prius unum tantum
Abbreviated transcription (Latin):
q existentib et nuniquam preua¬
let capere et tamen pene semper exper¬
iiento habet. Ipãm certe animã
nostram corpore quod corumpit᷑
aggrauatam nõ perticulatim per
singula corporis membra diuidi. set
in singulis porciunculis totamatz
integram contineri. U̾ eatus augꝰ¬
tinus ualidissime prodat. Qui igitꝰ
hanc nostre anime potenciam tri¬
buit. ut una eadem q indiuisa in
singulis quibusq perticulis sui cor¬
poris eo dem tempore tota consistat.
quare sue propͥe carmi id dignita¬
tis si uult dare non ualeat. nt et
ip̃a indiuersis si ciuistam corporis
quod est ecc̃a partibus tota simul
et indiuisa possit hẽri cum sicut a¬
nima nr̃a inta est corporis. ita sic
ecte ñno multo melius per dei gra¬
ciam uita. caro saluatoris. per ani¬
main qunpe sit ut corpus ut cuinz
temporaliter uiuat᷑. per carnem uͦ
saluatoris agitur. ut ecclesia non
quomodo cumq set beate meternũ
uiuat. Cum uero sapientissimus

Expanded text:
que existentibus et nunquam praevaque existentibus et nunquam praevalet capere, et tamen pene semper experimento habet. Ipsam certe animam nostram corpore quod corrumpitur aggravatam, non particulatim per singula corporis membra dividi, sed in singulis portiunculis totam atque integram contineri beatus Augustinus validissime probat. Qui ergo hanc nostrae animae potentiam praebuit, ut una eademque et indivisa in singulis quibusque particulis sui corporis, eodem tempore tota consistat: quare suae propriae carni id dignitatis si vult dare, non valeat, et ipsa in diversis sui cujusdam corporis, quod est Ecclesia, partibus, tota simul et indivisa possit haberi: cum sicut anima nostra vita est corporis, ita sit Ecclesiae imo multo melius per Dei gratiam vita caro Salvatoris. Per animam quippe fit ut corpus utcunque temporaliter vivat: per carnem vero Salvatoris agitur ut Ecclesia non quomodocunque, sed beate in aeternum vivat. Cum vero sapientissimus
Abbreviated transcription (Latin):
quia intellectus n̾rad ẽ uerbum
cordis n̾ri. cum illum quodamuͦ
uoce nestinius. ut qui in corde nos¬
tro latens nobis solis coguitus erat.
per uocem eciain aliis mainfesta¬
ri possit. eodem tempore. et totus ĩ
corde n̾r̃o remanet. et totus eque
nulle hominibus cum assumpta
uoce sua quantum in seest. ita appri¬
rere potest. ut non solum ip̃e si muil
onmium corda collustret. set aures
eciam cunctoꝵ ip̃a qua uestitus ẽ
uox eodem tempore tota et in diui¬
sa perstringat. Si igitur humano
uerlo deus tantum perstitit ut nõ
solum ip̃m. set eciani uox qua quo¬
damm uestitur ad nille honiues
eadem simul totaq pertingere ua¬
leat. nemo ħ ip̃m de ommpotentis
dei bnico et coonimpotente et coet̾¬
no uerbo. et de carne eius quam simi¬
liter. ut nobis ip̃m uerbum appa¬
reret uestiuit. et si capere non possit.
harere incredibile debet. quod de fra¬
gilissimo et transitorio uerbo honn¬
nis et momentaniis uocibus uix¬

Expanded text:
quia intellectus noster, id est verbum quia intellectus noster, id est verbum cordis nostri, cum illum quodammodo voce vestimus, ut qui in corde nostro latens nobis solus cognitus erat, per vocem aliis etiam manifestari possit eodem tempore et totus in corde nostro remanet, et totus aeque mille hominibus cum assumpta voce sua quantum in se est, ita apparere potest, ut non solum ipse simul omnium corda collustret, sed aures etiam cunctorum ipsa qua vestitus est voce, eodem tempore tota et indivisa perstringat. Si igitur humano verbo Deus tantum praestitit ut non solum ipsum, sed etiam vox, qua quodammodo vestitur, ad mille homines eadem simul totaque pertingere valeat: nemo hoc ipsum de omnipotentis Dei unico et omnipotente et coaeterno Verbo, et de carne ejus, quam similiter ut nobis ipsum Verbum appareret, vestivit, et si capere non possit, habere incredibile debet, quod de fragilissimo et transitorio verbo hominis et momentaneis vocibus vix
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃os nec diui sum xp̃m faciat. aut
sacerdotum diuersitas. aut locoꝵ.
In quo quidem illi contra nos ẽẽ nõ
possunt: qui corpus domini in om̃i
missa ad ẽe inusibiliter dicunt. Nã
cum simul mille celebrentur misse.
et sicut ip̃i consenciunt in omni
nissa est totum corpus xp̃i. diuidi
.Ai. Psse corpus xp̃i et ip̃i negant
ant mille tunc erunt xp̃i corpo¬
ra. aut fatebunitur nobistuui
uno eodeni qz tempore nulle in lo¬
cis unum icemq xp̃i corpus totũ
et in diuisum posse haberi. Set
mille corpora xp̃i nec ip̃i dicunt.
tiestat ergo ut in mille missis eo¬
dem tempore unum idem corpꝰ xp̃i.
et in diuisum ẽẽ credere deleant. Simi¬
liter igitur et in una hostia. et siui¬
deatur quasi in plures partes diuidi.
nullam tamen in eis diuisiorem at¬
tendimus. quia quod omnes simul
iuncte i dip̃m singule separate sũt
totum corpus xp̃i. Nec cuiquam
in credibile id debet uideri. Cotidia¬
no enum experimento cognosciuus

Expanded text:
Christos, nec divisum Christum faciat aut Christos, nec divisum Christum faciat aut sacerdotum diversitas aut locorum. In quo quidem illi contra nos esse non possunt, qui corpus Domini in omni missa adesse invisibiliter credunt. Nam cum simul mille celebrentur missae, et sicut ipsi consentiunt, in omni missa est totum corpus Christi dividi enim posse corpus Domini et ipsi negant aut mille tunc erunt Christi corpora, aut fatebuntur nobiscum, uno eodemque tempore, mille in locis unum idemque Christi corpus totum et indivisum posse haberi. Sed mille Christi corpora nec ipsi dicunt. Restat ergo ut in mille missis eodem tempore, unum idemque corpus Christi et indivisum esse credere debeant. Similiter igitur et in una hostia, et si videatur quasi in plures partes dividi: nullam tamen in eis dividi carnem attendimus, quia quod omnes simul junctae, idipsum singulae separatae sunt, totum Christi corpus. Nec cuiquam incredibile id debet videri. Quotidiano enim experimento cognoscimus
Abbreviated transcription (Latin):
eułaristie sacra pertepcio nõ ĩ quanti¬
tate. set inuirtute consisit. Quod cor.¬
pus sacerdote dispensate tantum in ex¬
igno quantum ẽẽ constat in toto. Qd̃
dum ecc̃a fidelium sumit᷑: sicut plenũ
in uniuersis. ita integrum prolatur
ẽẽ insingulis. De quo sensu apostoli¬
ca sentencia deriuata est dicens. Qui
multum habet non habuudauit. et
qui modicum. non iumorauit. Si
forte es̾um panis esurientibus appono¬
renus. non ex toto perueniret ad sĩg¬
ulos. quia perticulatim et minutatĩ
pro porcione sua unusquisq pꝰsume¬
ret. De hoc uero pane cumassimit᷑
nnichil minus habent singuli quam
uniuersi. Totũ unus. totum duo.
totum plures sine diminicõne per¬
cipiunt. quia leuedictio huius sacra¬
menti scit distribui. nescit distribu¬
cione consumi. Idem quoq dicimꝰ
et si nulle misse eodem tempore cele¬
brentur. Nam ita insingulis totũ
credimus ẽẽ xp̃m. ut nec plures

Expanded text:
Eucharistiae sacra perceptio non in quantiEucharistiae sacra perceptio non in quantitate, sed in virtute consistat. Quod corpus sacerdote dispensante tantum est in exiguo, quantum esse constat in toto: quod dum Ecclesia fidelium sumit, sicut plenum in universis, ita integrum esse probatur in singulis. De quo sensu apostolica sententia derivata est, dicens: Qui multum habuit, non abundavit, et qui modicum non minoravit . Si forte esum panis esurientibus apponeremus, non ex toto perveniret ad singulos, quia particulatim et minutatim proportione sua unusquisque praesumeret. De hoc vero pane cum assumitur nihil minus habent singuli, quam universi. Totum unus, totum duo, totum plures, sine diminutione percipiunt; quia benedictio hujus sacramenti scit distribui, nescit distributione consumi. Idem quoque dicimus, et si mille missae eodem tempore celebrentur. Nam ita in singulis totum credimus esse Christum, ut nec plures
Abbreviated transcription (Latin):
si dentibus nel quo alio modo hoc
frangi uidetur. intelliginius non
hec frangi. quia nichil aliud in to¬
to quam in quantalibet uelud per¬
ticula separata credimus contineri. Ne
autem me quis estimet hauc sentẽ¬
ciam ex in eo sensu conmentatum.
prefacionem istam que per totum
pene orlan latinũ latinm int̾ ephi¬
phamam et septuagesimam in qua¬
tam die dominica habetur. hic suppo¬
sui hec continentem. Eterne deus. Nota¬
et tibi hanc ĩmolacionis hostiam
offer : que est salutifera. et in effa¬
bile diuie gracie sacramentun.
perficitur. Singuli accipiunt xp̃m
tominum. et in singulis porcionib
totus est. Nec per singulos miuuit᷑
set integrum se prebet in singulis.
Propterea ip̃i qui suinimus cõmu¬
monem huius sancti pains et tali¬
cis unum xp̃i corpus efficianur. Eu¬
rebius. emissenꝰ ita dicit uecus nar¬
rat hystoria. Nec qui plus college¬
rat habuit amplius. nec qui minꝰ
parauerat reperit minus. eo ꝯuod

Expanded text:
si dentibus, vel aliquo alio modo haec si dentibus, vel aliquo alio modo haec frangi videntur, intelligimus non haec frangi; quia nihil aliud in toto, quam in qualibet velut particula separata credimus contineri. Ne autem me quis existimet hanc sententiam ex meo sensu commentatum: praefationem istam, quae per totum pene orbem Latinum, inter Epiphaniam et Septuagesimam, in quadam die Dominica habetur, hic supposui haec continentem: Aeterne Deus: et tibi hanc immolationis hostiam offerre, quae est salutifera, et ineffabile divinae gratiae sacramentum: perficitur. Singuli accipiunt Christum Dominum, et in singulis portionibus totus est; nec per singulos minuitur, sed integrum se praebet in singulis. Propterea ipsi qui sumimus communionem hujus sancti panis et calicis, unum Christi corpus efficimur. Eusebius Emissenus ita dicit: Vetus narrat historia: Nec qui plus collegerat, habuit amplius, nec qui minus paraverat, reperit minus : eo quod
Abbreviated transcription (Latin):
re indeatur c nos tamen domiiu¬
um et saluatorem nr̃m quando
corpus enis uenerabile fidelibus
distribuitur. non se persingulos
diuidentem. set participationem
sin diuersos credere debemus ui¬
uentem. Possumus quoq dicͥe
tantũdem ẽẽ in una. quasi por¬
ciun cula quantũ erat in hostia
tota. si cut de mamia legitur.
quia nec qui plus colligerat ha¬
uint amplius uec qui minus col¬
ligerat. habint minus. Ita ergo
tota hostia est corpus xp̃i᷑ ut ni¬
chilominus una ꝯueq perticula
separata sic totinu corpus xͥ. Nec
tres namq perticule separate. sunt
tria corpora. set unum corpus. Nec
etiam ip̃e perticule a se tanquani
plures differunt: quia quod coporis
tocins una est. hec et cetere sunt.
Itaq iam nec plures perticule di¬
ceude sunt. set una pocius hostia in¬
tegra et in diuisa. licet officio sacer¬
dotis uideatur quasi dindi propter
magnum ut dixi misterium quod
ita oportuit celebrari. Similiter ⁊

Expanded text:
re videatur, nos tamen Dominre videatur, nos tamen Dominum et Salvatorem nostrum, quando corpus ejus venerabile fidelibus distribuitur, non se per singulos dividentem, sed participatione sui in diversos credere debemus venientem. Possumus quoque dicere tantumdem esse in una quasi portiuncula, quantum erat in hostia tota. Sicut de manna legitur, quia nec qui plus collegerat, habuit amplius, nec qui minus collegerat habuit minus . Ita ergo tota hostia est corpus Christi, ut nihilominus unaquaeque particula separata sit totum corpus Christi. Nec tamen tres particulae separatae, sunt tria corpora, sed unum corpus. Nec ipsae etiam particulae a se tanquam plures differunt, quia quod corporis totius una est, hoc et caeterae sunt. Itaque jam nec plures particulae dicendae sunt, sed una potius hostia integra et indivisa, licet officio sacerdotis videatur quasi dividi, propter magnum, ut dixi, mysterium, quod ita oportuit celebrari. Similiter et
Abbreviated transcription (Latin):
quicꝙͥ uult facere potest. sicut dic¬
dum est placet. ut non quidem per
nr̃am molenciam. set per suam iuos¬
tro ministerio uoluntatem corpus su¬
um sine morte uel lesione. uel aliquo
sui in comodo in istis sacramentis di¬
indatur et per partes destribuatur si
et nos ita credimus. nemo super h in¬
conuemens aliquid ualeat annota¬
re. Eius quippehic ut scanctus gre¬
goriꝰ ait. caro in populi salutẽ parnt᷑
Si autem ei non placet ut sine aliqͦ
sin in quomodo caro enis possit per
partes diuisa distribui: tuaic nos is¬
ta neꝯue dentib miuui. neq ꝑ par¬
tes aliquo modo credimus dissipa¬
ri. Et tuuc nobis intelligendũ
est hoc quod dicitur. Enis caro
in populi salutem partitur dictũ
ẽẽ non ꝯua parciendo minuatur
set propter similitudinem frac¬
cionis. sicut ĩmolari cotidie xp̃c
dicitur propter similitudinem pas¬
sionis. Licet enim hec magni cau¬
sa nusterii sacerdos quasi dunde¬

Expanded text:
quidquid vult facere potest, sicut dicquidquid vult facere potest, sicut dictum est, placet ut non quidem per nostram violentiam, sed per suam in nostro ministerio voluntatem, corpus suum sine morte vel laesione, vel aliquo sui incommodo in istis sacramentis dividatur, et per partes distribuatur: si et nos ita credimus, nemo super hoc inconveniens aliquod valeat adnotare. Ejus quippe hic ut sanctus Gregorius ait caro in populi salutem partitur. Si autem ei non placet, ut sine aliquo sui incommodo, caro ejus possit per partes divisa distribui; tunc nos ista neque dentibus minui, neque per partes aliquo modo credimus dissipari. Et tunc nobis intelligendum est hoc quod dicitur: Ejus caro in populi salutem partitur, dictum esse non quia partiendo minuatur, sed propter similitudinem fractionis, sicut immolari quotidie dicitur: Christus propter similitudinem passionis. Licet enim haec magni causa mysterii sacerdos quasi divide
Abbreviated transcription (Latin):
partib dissipari. inisi quia plus ẽ par¬
tib dissipari quam dentib acteri. et ita
intelligendum est. taiquam si di¬
cerent non est fas xp̃m per partes dissi¬
pari. uel dentib atterendo .i. cõminu¬
endo. nel alio ullo modo. Noc equidẽ
et uos confitemur. scilicet quia
non est fas xp̃m ulla quidem uio¬
lencia sine dentibus sine alio modo
per partes dissipari. Si uero illi cui
omnia possibilia sunt altissima ⁊
inscrutabili concilii sui racioire
placzit corpus suum per partes ip̃e
diuidere possit. ita duuitaxat nec
iam ultra moriatur. neq ledatur
ueq ullam corrupcõnem paciatur.
nullam enim nuseriam amplius
sustinebit. quis in possibile hoc au¬
deat estimare: Quod igitur infe¬
runt quia ista sacramenta denti¬
bus atteruntur et in partes dissi¬
pantur. si atteruntur ponant qui¬
dem quasi diminuũtur. responde¬
mus quoma si ei cui rachil mpos¬
sibile est. et qui de ommbus rebus

Expanded text:
partibus dissipari, nisi quia plus est parpartibus dissipari, nisi quia plus est partibus dissipari, quam dentibus atteri; et ita intelligendum est tanquam si dicerent: Non est fas Christum in partes dissipari, vel dentibus atterendo, id est comminuendo, vel ullo alio modo. Hoc equidem et nos confitemur: scilicet, quia non est fas Chistum ulla quidem violentia, sive dentibus, sive alio modo per partes dissipari. Si vero illi cui omnia possibilia sunt , altissima et inscrutabili consilii sui ratione placet, ut corpus suum per partes ipse dividere possit, ita duntaxat, ut jam ultra non moriatur, neque laedatur, neque ullam corruptionem patiatur nullam enim miseriam amplius sustinebit quis impossibile hoc audeat aestimare? Quod igitur inferunt quia ista sacramenta dentibus atteruntur, et in partes dissipantur; si atteruntur, ponant quidem quasi diminuuntur; respondemus: Quoniam si ei, cui nihil impossibile est , et qui de omnibus rebus
Abbreviated transcription (Latin):
non uitabit. Ad fortasse metuunt
isti saluatorem le dere deatibus attrec¬
tando queni ledere non metuunt proca¬
hoc sare nesciunt. quia caro domini
resurgentis. quod nature erat retinu¬
it quod infiruntatis. amisit. Tangi
namq naturale est carni. ledi autem
infirmitatis est. Ita ergo potest xp̃c
eciam dentib tangi. ut quatumq
pressura dencium iam non ualeat
ledi. Ouare quonam nec ulla ob¬
sifit in possibilitas. nec xp̃i ab¬
horret humilitas si quidem id nobꝰ
quoque ita expedit ad intam. cuiu
neq per hoc ulla in mundicia salua¬
tori uellesura timenda sit. nullaq
occurrat alia racio cur uephas sit
yp̃m dentibus atteri. si atteri accipi¬
tur quasi pressius tangi. nichil pror¬
sus contra nos ualet quod uaissi¬
me iactant dicentes. non est fas cris¬
tum dentib acteri. Porro si aiteri ĩ¬
telligunt quasi comininui uel frã¬
gi. tunc iam non due. set una sola
racio est quod dicunt dentib atteri. ⁊

Expanded text:
non vitabit. At fortasse metuunt non vitabit. At fortasse metuunt isti Salvatorem laedere dentibus attrectando, quem laedere non metuunt procahoc scire nesciunt, quia caro Domini resurgentis, quod naturae erat, retinuit, quod infirmitatis, amisit. Tangi namque naturale est carni, laedi autem infirmitatis est. Ita ergo potest Christus etiam dentibus tangi, ut quacunque pressura dentium jam non valeat laedi. Quare quoniam nec ulla obsistit impossibilitas, nec Christi abhorret humilitas si quidem id nobis quoque ita expedit ad vitam, cum neque per hoc ulla immunditia Salvatori, vel laesura timenda sit, nullaque occurrat alia ratio cur nefas sit Christum dentibus atteri. Si atteri accipitur quasi pressius tangi, nihil prorsus contra nos valet quod vanissime jactitant, dicentes: Non est fas Christum dentibus atteri. Porro si atteri intelligunt quasi comminui vel frangi: tunc jam non duae, sed una sola ratio est, quod dicunt dentibus atteri, et
Abbreviated transcription (Latin):
te isto faciem uinculi colligati super
ommes populos. precitabit mortem
in sempiternum. proph̾a in ierusa¬
lem erat. Quid est ergo dicere in mõ¬
te hoc nisi ubi trucifixus est xp̃c: Et
quid est conuiuium faciet omnibus
populis. nisi quia illud quod pepen¬
dit ibi manducant omnes populi:
Quid in pingnib istis medullatis nͥ
carnem gracia spiritus sancti pin¬
guissimam in qua habitat plenitudo
diuintatis corporaliter. Quid in m̃¬
denna defecata. nisi sanguinem sanc¬
tum qui in specieuini bibitur signat
Et quid nobis peristud conuinium fi¬
et. Precpitabit in quid mortem in
sempiternum. At fortasse in mundi
sunt dentes. Set apls ait. Omma
munda mundis. Igitur neq deus n
aliud quicquam in mundum est xͦ.
Certe sordidiores uidentur mainis ẽẽ
quam dentes. Manibus quippe mul¬
tas sordes tanguns quas ad mouere
dentib horremus. Qui ergo se palpã¬
dum. et poa resurrectõnem manib
obtulit dentes propter inuiundiciã

Expanded text:
te isto faciem vinculi colligati super te isto faciem vinculi colligati super omnes populos, et praecipitabit mortem in sempiternum . Propheta in Jerusalem erat. Quid est ergo dicere, in monte hoc, nisi ubi crucifixus est Christus? Et quid est, convivium faciet omnibus populis, nisi quia illud quod pependit ibi, manducant omnes populi? Quid in pinguibus istis medullatis, nisi carnem gratia Spiritus sancti pinguissimam, in qua habitat plenitudo divinitatis corporaliter? Quid in vindemia defaecata, nisi sanguinem sanctum, qui in specie vini bibitur, signat? Et quid nobis per istud convivium fiet? Praecipitabit, inquit, mortem in sempiternum. At fortasse immundi sunt dentes. Sed Apostolus ait: Omnia munda mundis . Igitur neque dens, neque aliud quidquam immundum est Christo. Certe sordidiores videntur manus esse quam dentes. Manibus quippe multas sordes tangimus, quas admovere dentibus horremus. Qui ergo se palpandum et post resurrectionem manibus obtulit, dentes propter immunditiam
Abbreviated transcription (Latin):
ce. clanis. lancea. nimis irreligio¬
sissime quantum in ip̃is erat. at¬
teri. sicut scriptum est. Attritus
est proptꝰ nr̃a scelera is pro salute
coꝵdem fideliũ dentib eoꝵ dedigna¬
tur religiosissime in quantum
possunt atteri: Si enini id quod
erat indigniꝰ pronobis pertulit.
quomodo ꝯuod minꝰ indignũ ẽ
de dignabitur pati maxime cum
sicut oportuit dominũ xp̃m in
ligno suspendi. ut mors que per
lignũ uenerat. per lignũ sancte¬
crucis uinceretur. ita oportetit
reuera xp̃m manducari. ut ꝯua
ueteres homines non umbram
fructus. set ip̃m fructum ligni
uetiti uere cõmedendo mortem
susceperant. nomi homines nõ
umbram set ip̃m qui inligno pe¬
pendit obediencie id ẽ cruas uere
cõmidendo. uortem euadant. et
uitam simiant: Quod misterũ
ysaias ꝓp h̾asse uidetur. ubi ait.
ffaciet dominus excercituum om¬
mb popuł in monte hoc conuiui¬
nue defalcate. et p̾cipitabit in mõ¬

Expanded text:
ce, clavis, lancea, nimis irreligioce, clavis, lancea, nimis irreligiosissime quantum in ipsis erat, atteri, sicut scriptum est, Attritus est propter scelera nostra , is pro salute eorumdem fidelium dentibus ipsorum dedignatur religiosissime, in quantum valent atteri? Si enim id quod erat indignius pro nobis pertulit, quomodo quod minus indignum est dedignabitur pati? Maxime cum sicut oportuit Dominum Jesum Christum, in ligno suspendi, ut mors quae per lignum venerat, per lignum crucis vinceretur, ita oporteat revera Christum manducari, ut, quia veteres homines non umbram fructus, sed ipsum fructum ligni vetiti vere comedendo mortem susceperunt, novi homines non umbram, sed ipsum qui in ligno pependit obedientiae, id est crucis, vere comedendo mortem evadant et vitam sumant. Quod mysterium Isaias prophetasse faciet Dominus exercituum omnibus populis in monte hoc conuiuimiae defaecatae; et praecipitabit in mon
Abbreviated transcription (Latin):
scriptum est quia tenuerunt pe¬
des enis. Nulla nam que racio ẽ.
ut non possit tangere deus. qͥd
tangit manus. Nam situt ad mͣ¬
nus. ita et ad totum corpus per¬
tinet tactus. Quare quicquid
taugit manus. potest et toto cor¬
pore tangi. Potest igitur et dẽ¬
tib tangi. Porro quod potest
uel leinter tangi cum solidum
corpus sit. cur non possit ⁊̃ forti¬
uscule tangi quod est acteri. Si
ergo corpus domini post resurret¬
tionem mambus thome aplĩ
et sanctarum mamibus mulie¬
rum potuit tangi. cur hodie q a cre¬
deuaum dentibz non possit leniꝰ ul
pressius tangi. id est atteri. nulla
obstare racio indetur. Porro autẽ
si iccirco dicunt non ẽe fas xp̃m
tentib acteri. non q in possibile ẽ.
set eo quod indignũ uideatur. que¬
ro iterum quare indignum debeat
uideri. Ili quia nimirum xp̃c hu
miliari uideatur: Set qui de digna¬
tus non est ob salutem fideliũ uir¬
gis infidelnum. corona spurca. cru¬

Expanded text:
scriptum est quia tenuerunt pescriptum est quia tenuerunt pedes ejus. Nulla namque ratio est ut non possit tangere dens quod tangit manus; nam sicut ad manus, ita et ad totum corpus pertinet tactus. Quare quidquid tangit manus, potest et toto corpore tangi: potest igitur et dentibus tangi. Porro quod potest vel leviter tangi, cum solidum corpus sit, cur non possit etiam fortiuscule tangi, quod est atteri? Si ergo corpus Domini post resurrectionem manibus Thomae apostoli et sanctarum mulierum potuit tangi, cur hodie a credentium dentibus non possit vel levius vel pressius tangi, id est atteri, nulla obstare ratio videtur. Porro autem si idcirco dicunt non esse fas Christum dentibus atteri, non quia impossibile est, sed eo quod indignum videatur; quaero iterum quare indignum debeat videri? An quia nimium Christus humiliari videatur? Sed qui dedignatus non est ob salutem fidelium, virgis infidelium, corona spinea, cru
Abbreviated transcription (Latin):
tacionem iari ni si deus uelit
Ffrustra gͦ hoc quasi magnũ
aliquid contra nos afferunt. Ni¬
chil enim prorsus per hͥ contra¬
nos agunt. Nemo enin xp̃anoꝵ
credit hauc fieri mutacionem nisi
per dei uoluntatem. Desmant gͥ
in ainter dicere nanira non pant᷑.
et id tantũ au deus hanc mu¬
tacionem uelit requiramus. S
absit inquiunt. ut uiiqm h̾ uelit
Non enim fas est xp̾m dentibus
atteri. Ego uero in primis que¬
ro quid dicant significare atteri.
Si enim intelligunt atteri uelud
pressius tangi. aut forcius pre¬
mi: quero quare non sit fas xp̾m
tentibus atteri. Nam si iccirco
nou est fas. quia non possit fieri
eadem racio est quam de natura
dicunt scilicet quia non potest
natura pati. Et niunum uana
racio. Nulla quippe rerum in pos¬
sibilitas potest impedire uolunta¬
tem dei. Demde quare non pos¬
sit dentib premi qui manib tho¬
me. et post resurrectionem potint
atrractari: Et sancte mulieres
quibus occurrit post resurrectĩo.

Expanded text:
tationem pati nisi Deus velit; frustra ergo hoc quasi magnum aliquid contra nos asserunt. Nihil enim prorsus per hoc contranos agunt. Nemo enim Christianorum credit hanc fieri mutationem nisi per Dei voluntatem. Desinant igitur inaniter dicere: Natura non patitur; et id tantummodo an Deus hanc mutationem velit, requiramus. Sed, absit, inquiunt, ut unquam hoc Deus velit! Non enim fas est Christum dentibus atteri. Ego vero in primis quaero quid dicant significare atteri. Si enim intelligunt atteri, velut pressius tangi aut fortius premi, quaero quare non sit fas Christum dentibus atteri? Nam si idcirco hoc ipsum non est fas, quia non possit fieri, eadem ratio est quam de natura dicunt, scilicet quia natura non potest pati. Et nimium vana ratio. Nulla quippe rerum impossibilitas potest impedire voluntatem Dei. Deinde quare non possit dentibus premi, qui manibus Thomae et post resurrectionem potuit attrectari? Et sanctae mulieres, quibus occurrit post resurrectionem,
Abbreviated transcription (Latin):
obnieccõnibus prostratum ac propriis
Oc quidem sunt que ex libris
beati augustini uel ex noĩe
sacramenti sen exoracõne minc dis¬
cussa berengarium fidei nr̃e obic̾e
solere comꝑiius. Si qua uero alia
ex beato angustino obicit inuirtute
xp̃i confidenter dico quia diligent᷑
aiaduersa aut pro nobis aut uon
contra nos erunt. Prouide dispu¬
tacõius huius hic teruniũ facia¬
mus ea que restant alio micio si uo¬
luerit dominus aggressuri.

Expanded text:
objectionibus prostratum, ac propriis objectionibus prostratum, ac propriis Haec quidem sunt quae ex libris beati Augustini, vel ex nomine sacramenti, seu ex oratione nunc discussa, Berengarium fidei nostrae objicere solere comperimus. Si qua vero alia ex beato Augustino objicit, in virtute Christi confidens dico quia diligenter animadversa, aut pro nobis, aut non contra nos erunt. Proinde disputationis hujus hic terminum faciamus, ea quae restant alio initio, si voluerit Dominus, aggressuri.
Abbreviated transcription (Latin):
ant in uos ut uere sinus unum cor¬
inficant ut quod nunc id est dumi
manducanius corpus filii tui sp̃e
geriuius idẽ figura tanti sacraiẽ¬
ti significamus. Hoc rerum uenta¬
te capiamus id est reuera unũ yͥ
corpus ⁊ una ecclia siunus. Iste cre¬
do intellectus possibilis est iste ⁊ scͥp¬
ture est conueuientissimus ⁊ nobͤ
utilissimus. Hunc beatus paulus
apostolus comprobat. Hunc tociꝰ
ecclĩe fides concordat. Aduersarii
porro nesamam nullius auctori¬
tas munit set ecclĩa tota ut uene¬
nun mortiferum fugit non eum
ulla prorsus utilitas non or̃o illa
cõmendat set absurditas intolle¬
rabilis que illum sequitur oumi¬
uo recusat. Quis igitur pro bestia¬
li prostultissimo ninuo inpossibili
sensir ullatenus debeat impediri
cum hac racõnabilem ⁊ cogruen¬
tissimũ intellectuni ac sapientib
onnubus amplectendũ. Uitrum
ergo iam hꝰ sufficere estimas an
ad hunc plura requiris. Rogenus
Michi plane ad cuumlun ista
sufficicunt uirorq hereticum suis

Expanded text:
ant » ut nos vere simus unum Chrnificant: ut quod nunc, id est, dum manducamus corpus Filii tui, specie gerimus, id est, figura tanti sacramenti significamus: hoc rerum veritate capiamus, id est, revera unum Christi corpus et una Ecclesia simus. Iste, credo, intellectus possibilis est, et Scripturae est convenientissimus et nobis utilissimus, hunc beatus Paulus apostolus comprobat, huic totius Ecclesiae fides concordat; adversarii porro vesaniam nullius auctoritas munit, sed Ecclesia tota ut venenum mortiferum fugit. Non eum ulla prorsus utilitas, non oratio ipsa commendat, sed absurditas intolerabilis, quae illum sequitur, omnino recusat. Quis igitur pro bestiali, pro stultissimo, imo impossibili sensu, ullatenus debeat impediri, cum habeat rationabilem et congruentissimum intellectum, ac sapientibus omnibus amplectendum? Utrum ergo jam haec sufficere aestimas, an adhuc plura requiris? ROGERIUS. Mihi plane ad cumulum ista sufficiunt, mirorque haereticum suis
Abbreviated transcription (Latin):
tiue manducauius. Adde sequencia.
Rerum ueritate capiauius. Quid.
In futuro ergo seculo corpus ⁊ san¬
guiuem dñi uere et substantiue
mranducabimiꝰ. hoc quippe oratur
ut id quod nnc specie gerunus qͥc¬
quid illud sit. illud idem in ueritate
capianns. Quare si semꝑ in hoc
seculo corpus xp̃i ut tu deliras sp̃ẽ
id est umbratice comeduus restat
ut illud in altero seculo substanti¬
ue comendanus. Quod si sentire
ab surdissimum est qmͣ stultissime
interpreteris or̃oneui predictam
iaui nec teip̃m latere puto. Capite
igitur or̃ous quid uelud scriptura
qd̾ diuina sacrauienta unitatõ cor¬
poris xp̃i qͥ est ecclĩa desiguarẽt ⁊ hꝰ est
ꝙ significando contiuent. Hoc gͥ orat
ecclia dicens. ꝑficiãt in nobis q̃s dũe

Expanded text:
tive manducamus. Adde sequentia. tive manducamus. Adde sequentia. Rerum veritate capiamus. Quid? In futuro ergo saeculo corpus et sanguinem Domini vere et substantive manducabimus? Hoc quippe oratur ut id quod nunc specie gerimus, quidquid illud sit, illud idem in veritate capiamus. Quare, si semper in hoc saeculo corpus Christi, ut tu deliras, specie, id est, umbratice comedimus; restat, ut illud in altero saeculo substantive comedamus. Quod si sentire absurdissimum est, quam stultissime interpretaris orationem praedictam, jam nec teipsum latere puta. A capite igitur orationis quid velit Scriptura quod divina sacramenta unitatem corporis Christi, quae est Ecclesia, designarent, et hoc est quod significando continent. Hoc igitur rogat Ecclesia dicens: Perficiant in nobis, quae
Abbreviated transcription (Latin):
numeꝵ alia multa. Si ergo multe
res propter haꝵ causarimi alterã
recte aliaꝵ rerum louge diuersarũ
uocabulis nũcupantur quanto ma¬
gis sacramenta nr̃a propter utrãꝙ
hauc causani recte pauis ⁊ uinuiu
dici possunt rerum uidelicet que fue¬
runt multam retinencia simil itudi¬
neni cuni substancialit᷑ proprie d̾oci
corporis ⁊ sangunus teneant uerita¬
teui. Iaui nunc illud ꝙ ex ecclĩastice
oracionis auctoritate se conficere be¬
rengenus iactitat uideanius. Eccle¬
sia inquit iu missa quadam ita orat.
ꝑficiant in uobis quesumus dñe
tua sacrauienta quod continent ut
quod nunc specie geriuus rerum
ueritate capianius. Hic ergo ostendit
se non hẽre reruni ueritatem set spe¬
ciem. Heris bone iutellector quaꝵ
ni quam rerum speciem non ueri¬
tatem. Corporis inquies ⁊ sanguinis
domini. Bene considera ergo diligẽ¬
ter qd̃ dicitur ac michi responde. Qͥd
est quod specie nunc gerimus. Cor¬
pus inquies dñi specie non subitã¬

Expanded text:
. Si igitur multae res propter harum causarum alteram, recte aliarum rerum longe diversarum vocabulis nuncupantur, quanto magis sacramenta nostra propter utramque hanc causam, recte panis et vinum dici possunt, rerum videlicet quae fuerunt multam retinentia similitudinem, cum substantialiter proprie Dominici corporis et sanguinis teneant veritatem? Jam nunc illud quod ecclesiasticae orationis auctoritate se conficere Berengarius jactitat, videamus: « Ecclesia, inquit, in missa quadam ita orat: Perficiant in nobis, quaesumus, Domine, tua sacramenta quod continent, ut quod nunc specie gerimus, rerum veritate capiamus. Hic ergo ostendit se non habere rerum veritatem, sed speciem. » Heus, bone intellector, quarum, inquam, rerum speciem, non veritatem? Corporis, inquies, et sanguinis Domini. Bene. Considera ergo diligenter quod dicitur, ac mihi responde. Quid est quod nunc specie gerimus? Corpus, inquies, Domini specie, non substan
Abbreviated transcription (Latin):
andistis cum eunͣgeliũ legeretur.
cum ille totum orbem emuerit. qͥa
tantum tunc precium dedit. ille tã¬
quam in prorimo scandalizatur
a luua uritur. Efalsum est igitur
quod de corpore xp̃i a te creditur et
aaruitur. Ergo uera ẽ. eius caro
quam acapimꝰ et uerus ea eius
sanguis queni potamus.

Expanded text:
audistis cum Evangelium legeretur, audistis cum Evangelium legeretur, cum ille totum orbem emerit quia tantum pretium dedit, ille tanquam in proximo scandalizatur, a luna uritur. » Falsum est igitur quod de corpore Christi a te creditur et astruitur. Ergo vera est ejus caro, quam accipimus, et verus est ejus sanguis quem potamus.
Abbreviated transcription (Latin):
certum tempus in hoc soculo
incturam et postea non futuram.
Permanebit autem cum sole qmͣ¬
dui soloritur et occidit. hoc ẽ quã¬
diu tempora ista boluuntur. non de
m eadem. Domuni tuam domino¬
decet sanctitudo. domũ tuam totain
comũ tuam. Non hic aut. hic a¬
ut ibi. set domũ tuam tantum per
totam orbem terraꝵͨ. Quare per to¬
tiun orbem terrarum: Quia correx¬
it orbem terre qui non cõmouebitur:
Domus domini fortis erit per totũ
orleni terrarum erit. Item in extre¬
ma eiusdem operis perte. Quid
est quod dicis. heretice iam porisse
ecclesiam de ommbus gentibus qñ
ad hoc predicatur ennͣgeliũ ut pos¬
sit ẽẽ in omnibus gentibus. Ergo
usq in finem seculi ec̾ta momi. nib
gentibus. In eadem ubi sunt qui
dicunt perisse de mundo ecclesiam
quando inclinare non potest ᷑. Item
in eadem. Quisquis putauerit
ecclesiam in una parte ẽe. et non
eam cognouerit diffusam toto orbe
terrarum. et crediderit eis qui dicũt

Expanded text:
certum tempus in hoc seculo certum tempus in hoc seculo uicturam et postea non futuram. Permanebit autem cum sole, quandiu sol oritur et occidit. Hoc est quandiu tempora ista uoluuntur, non deein eadem: Domum tuam decet sanctitudo domine; domum tuam, totam domum tuam. Non hic aut hic aut ibi, sed domum tuam tantum per totum orbem terrarum. Quare per totum orbem terrarum? Quia correxit orbem terre qui non commouebitur. Domus domini fortis erit, per totum orbem terrarum erit. Item in extrema eiusdem operis parte: Quid est quod dicis heretice iam perisse ecclesiam de omnibus gentibus quando ad hoc predicatur euangelium ut possit esse in omnibus gentibus? Ergo usque in finem seculi ecclesia in omnibus gentibus. In eadem: Vbi sunt qui dicunt perisse de mundo ecclesiam, quando nec inclinari potest? Item in eadem: Quisquis putauerit ecclesiam in una parte esse et non eam cognouerit diffusam toto orbe terrarum, et cre
Abbreviated transcription (Latin):
lis ⁊ hiis qui nos sequũtur. sancta
interris ecclesia iemansit. Hauc
sacrilegam uauitatem euertit eunͣ¬
gelii ueritas. et prophetarum atq
sanctorum patrum. non uiolanda
auctoritas. Unde et̾ce sue sancte in
eunͣgelio suo dominis pollicetur¬
domrinus dicens. Ecte ego uobistũ
sum ommbris diebus usq ad con¬
summacionem uite. Quod mimi¬
me diceret᷑ oͥcclesiam suam aute cõ¬
sũnacõnem seculi perituram ẽẽ
preuosceret. Et alibi. Tunc si quis
nobis dixerit. Ecte hic xp̃c. aut ecce
illic. nolite credere. Auguainus
te. Corpus est autem ecc̃a. non is¬
ta aut illa. set toto orbe diffusa. Itẽ
in eadem. Spes omniũ finium ter¬
re. Non spes unius anguli. non
spes unius uidee. non spes solius
affrice. non spes pannonie. non
spes orientis aut occidentis. set spes
ominũ finiũ terce et in mari lon¬
ge. In eadem. Hec ꝓpħia proꝑter
eos premissa est putant religio¬
nem nominis rp̃iani usq ad

Expanded text:
lis et in his qui nos sequuntur sancta lis et in his qui nos sequuntur sancta in terris ecclesia remansit. Hanc sacrilegam uanitatem euertit euangelica ueritas, et prophetarum atque sanctorum patrum non uiolanda auctoritas. Vnde ecclesie sue sancte in euangelio suo dominus pollicetur dicens: Ecce ego uobiscum sum omnibus diebus usque ad consummationem seculi. Quod minime diceret, si ecclesiam suam ante consummationem seculi perituram esse prenosceret. Et alibi: Tunc si quis uobis dixerit: Ecce hic Christus aut ecce illic, nolite credere. Augustinus te: Corpus est autem ecclesia; non ista aut illa, sed toto orbe diffusa. Item in eadem: Spes omnium finium terre. Non spes unius anguli, non spes unius iudei, non spes solius Africe, non spes Pannonie, non spes orientis aut occidentis, sed spes omnium finium terre et in mari longe. In eadem: Hec prophetia propter eos premissa est, qui putant religionem nominis christiani usque ad
Abbreviated transcription (Latin):
que una catholia est negant per
orbeni ẽe diffusam. Et ꝯuibusdam
intermissis. Populus autem ip¬
sis ingnio. quando non audit ꝓ¬
phetas. et eunͣgeliũ. in quibus
aportissime scriptum est ec̃ciam yͥ
per omnes gentes ẽẽ diffusam et
andit sasmaticos non dei gł̾iamqͥ ͤ
reutes set suam. satis significat se
seruum ẽẽ non liberum. Et dominꝰ
in eunͣgelio. Ager est hic mundus
Et paulo poa. Simile est regnum
celoꝵ sagene misse inmare et ex
omni genere piscnun congregã¬
ti. Et ad discipillos. Ite m orbe
terrarum predicate ennͣ gelium oĩ
creatie. Aduersus tam clara ip̃iꝰ
domiui. et sancti sp̃c eius de eccle¬
sia et de statu eeclesi testimonia obi¬
cis tu et obiciunt qui ate decepti
alios decipere moliuntur. Itaq dici¬
tis predicatum est ennͣgelium in
onibus gentibus credidit mũdꝰ.
sfacta est ecc̃a creuit. fructificanit
set mnpericia male intelligencami.
postea errauit et periit. in nobis so¬

Expanded text:
que una catholica est negant per que una catholica est negant per orbem esse diffusam. Et quibusdam intermissis: Populus autem ipsius inquit quando non audit prophetas et euangelium in quibus apertissime scriptum est ecclesiam Christi per omnes gentes esse diffusam, et audit scismaticos non dei gloriam sed suam querentes, satis significat se seruum esse non liberum. Et dominus in euangelio: Ager est hic mundus. Et paulo post: Simile est regnum celorum sagene misse in mare, et ex omni genere piscium congregati. Et ad discipulos: Ite in orbem terrarum, predicate euangelium omni creature. Aduersus tam clara ipsius domini et sancti spiritus eius de ecclesia et de statu ecclesie testimonia obicis tu, et obiciunt qui a te decepti alios decipere 442 moliuntur. Itaque dicitis: Predicatum est euangelium in omnibus gentibus, credidit mundus, facta est ecclesia, creuit, fructificauit, sed imperitia male intelligentium postea errauit et periit, in nobis so
Abbreviated transcription (Latin):
Postula ame et dabo tibi gentes in¬
hereditatem tuam. et possessionẽ
tuam terminos terre. Item re¬
miniscentur et conuertentur ad
dominũ uiuersi fines terre. Et
alibi. Quos redemit de mami in¬
imici de regionibus congregauit
eos a solis ortu et octasu ab aqui¬
lone et mari. Item beatus augus¬
tinus inprima ex posicõnus psal¬
moꝵ per te. Etrlesia magna quid
est fratres. Num quid exigua pars
orbis terrarum eccłia magna est.
na. Toto orbe terraꝵ. Quam mͣg¬
na ͤ In omnib gentibus. Quarc
in omnib gentib.: Quia in oui¬
nem terran exnnt souus eoꝵ. Itẽ
intertia eiusdem operis prte. Corpꝰ
xp̃i constat ex multis credentibus
in toto orbe terraiuui. Item in cadẽ
Talernaculũ domini est ip̃a saucta
cita in toto orbe terraꝵ diffusa.
Et alibi. Chorꝰ xͥ iã totꝰ mũdꝰ ẽ. Chorꝰ
xp̃i ab oriente ĩ occidẽtẽ ꝯsonͣt. Itẽ m
libro de agone xp̃iano. Net eos
audiamus qui sauctam ecclesiã

Expanded text:
Postula a me et dabo tibi gentes hPostula a me et dabo tibi gentes haereditatem tuam et possessionem tuam terminos terrae . Item: Reminiscentur, et convertentur ad Dominum universi fines terrae . Et alibi: Quos redemit de manu inimici, de regionibus congregavit eos, a solis ortu et occasu, ab aquilone et mari . Item beatus Augustinus in prima expositionis psalmorum parte : « Ecclesia magna quid est, fratres? Nunquid exigua pars orbis terrarum Ecclesia magna est? na? Toto orbe terrarum. Quam magna? in omnibus gentibus. Quare in omnibus gentibus? Quia in omnem terram exivit sonus eorum. » Item, in tertia ejuChristi constat ex multis credentibus in toto orbe terrarum. Item in eadem: Tabernaculum domini est ipsa sancta ecclesia, in toto orbe terrarum diffusa. Et alibi: Chorus Christi iam totus mundus est. Chorus Christi ab oriente in occidentem consonat. Item in libro de agone christiano: Nec eos audiamus qui sanctam ecclesiam
Abbreviated transcription (Latin):
ta xp̃ĩanoꝵ quam indeoꝵ. Ergo fal¬
sa sunt que proponis. Amplius
si uerum sit quod de corpore xp̾i tu
credis et astrius falsum est quod ab
ect̃ia nbi q genciũ de eadem re credit᷑
et astruitur. Omues enuut qui xp̃i
xp̃i carnem uerumq ens sangui¬
nem. utraq sumpta de uirgine
in hoc sacramento se percipere glori¬
anti. In terroga uniu̾sos qui la¬
tine lingue nostrarum ue litteraꝑ
uoticiam perreperunt interroga
grecos. arme nos sen cuuslibet na¬
cionis quoscumq xpĩanos homi¬
ues uno ore hanc fidein se testantꝰ
habere. porro si uniuersalis ecc̃ie
fides falsa existit. aut nm quam
fiit catholica ecc̃a. aut periit. Ni¬
chal namq efficatius ad interitũ
animarum quam peruiciosus er¬
ror. Set non fuisse aut perusse ec¬
clesiam. catholicus nemo consen¬
serit. Alio quin non est uerui¬
quod habrahe ueritas promisit di¬
cens. In semine tuo benedicentur
omnes gentes. Item in spalmo.

Expanded text:
ta christianorum quam iudeorum. 9 Ergo falta christianorum quam iudeorum. 9 Ergo falsa sunt que proponis. Amplius. Si uerum est quod de corpore Christi tu credis et astruis, falsum est quod ab ecclesia ubique gentium de eadem re creditur et astruitur. Omnes 441 enim qui Christi carnem uerumque eius sanguinem, utraque sumpta de uirgine in hoc sacramento se percipere gloriantur. Interroga uniuersos qui latine lingue nostrarumue litterarum noticiam perceperunt, interroga grecos, armenos, seu cuiuslibet nationis quoscunque christianos homines, uno ore hanc fidem se testantur habere. Porro si uniuersalis ecclesie fides falsa existit, aut numquam fuit catholica ecclesia aut periit. Nichil namque efficacius ad interitum animarum quam perniciosus error. Sed non fuisse aut periisse ecclesiam, catholicus nemo consenserit. Alioquod Abrahae Veritas promisit dicens: In semine tuo benedicentur omnes gentes . Item in Psalmo: