comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sum quicquã nec uerum ẽ. Relt si falsitas inrerũ natura non
sit : uera sunt omĩa. nec uideri qͥcquã nisi uiuenti animȩ p otest:
Manet igitur anima in rerum natura. si auferri falfitas non po¬
test: manet si potest. H Uideo robustius eͥe̾ factum. qͥd est qͦd
iam conclusum erat : s nichil hac ad iect̾ione ꝓmouimꝰ. Nichi¬
lominꝰ enĩ manet illud qͦd me plurimũ mou&. nasci anim as
& interire. atq ut ñ desint mundo. non earũ inmortalitate sed successio¬
ne ꝓuenire. RUidenturne tibi queq corporea. id ẽ sensibilia intellectu
posse cõprehendi.SHN Ion uident᷑. R Quid illud: Llidetur tibi sen-¬
sib uti d̾m ad res cognoscendas: HNichil audeo de hac re temere
ad firmare. sed quantũ concere datur. nullomͦ deus utitur sensibus.
Raͣ concludimꝰ non sentire posse nisi animã. HConctude interim quan¬

Expanded text:
sum quidquam, nec verum est. At si falsitas in rerum natura non sum quidquam, nec verum est. At si falsitas in rerum natura non sit, vera sunt omnia. Nec videri quidquam nisi viventi animae potest. Manet igitur anima in rerum natura, si auferri falsitas non potest; manet, si potest. A. Video robustius quidem esse factum quod jam conclusum erat; sed nihil hac adjectione promovimus. Nihilominus enim manet illud quod plurimum me movet, nasci animas et interire, atque ut non desint mundo, non earum immortalitate, sed successione provenire. 6. R. Videnturne tibi quaeque corporea, id est sensibilia, intellectu posse comprehendi? A. Non videntur. R. Quid illud? videtur tibi sensibus uti Deus ad res cognoscendas? A. Nihil audeo de hac re temere affirmare; sed quantum conjicere datur, nullo modo Deus utitur sensibus. R. Ergo concludimus non sentire posse nisi animam. A. Conclude interim quan
Abbreviated transcription (Latin):
non paruu est qͦd confłcimꝰ rerum naturam sine anima e̾e̾ non posse.
nisi forte in rerum natura falsitas aliquando. ũ erit. HIst uc quide
consequens ẽẽ confiteor: sed amplius deliberand̾u censeo utrũ supe¬
rius concessa nutent. Non eniꝰ paruũ gradũ ad arunȩ in mortalita¬
tem factum e̾e uideo. Rsatisne considerati. ne qͥd temere dederis:
Hsatisquidẽ. sed nichil uideo quod me arguam temeritatis. R Qͦ
confectum ẽ rerum naturã sine anina uiuã e̾e̾ non posse. H con¬
si de natura rerũ falsitas auferatur. nonne fios ut uera sint om̃iaᷤ
HConsequi uideo. R Responde unde tibi uideat᷑. paries iste ue¬
rus ee. H Quia ñ eiꝰ fallor aspectu. R Ergo quia ita ẽ ut uidet᷑.
Hetiam. Si igitur inde aliqͥd falsum est quod alit̾ ui detur atq
est : inde uerũ quod ita ut est uidet᷑. Ablato eo cui uidet᷑. nec fal¬

Expanded text:
non parum est quod confecimus, rerum naturam sine anima esse non posse, non parum est quod confecimus, rerum naturam sine anima esse non posse, nisi forte in rerum natura falsitas aliquando non erit. A. Istud quidem consequens esse confiteor. Sed jam amplius deliberandum censeo, utrum superius concessa non nutent. Non enim parvum gradum ad animae immortalitatem factum esse video. R. Satisne considerasti, ne quid temere dederis? A. Satis quidem, sed nihil video quo me arguam temeritatis. R. Ergo confectum est rerum naturam sine anima viva esse non posse. A. Confe R. Quid, si de natura rerum falsitas auferatur? nonne fiet ut vera sint omnia? A. Consequi video. R. Responde unde tibi videatur paries iste verus esse. A. Quia ejus non fallor aspectu. R. Ergo quia ita est ut videtur. A. Etiam. R. Si igitur aliquid inde falsum est quod aliter videtur atque est, inde verum quod ita ut est videtur; ablato eo cui videtur, nec fal
Abbreviated transcription (Latin):
uideatur posse fieri ut aliqͣndo falsitas non sit. H Quomͦ mͥ hoc uide¬
ri potest. cum tanta sit dificultas inueniende ueritatis: ut absurdi-¬
us dicat᷑ falsitatẽ qua ueritatẽ esse non posse:RNumqͥd nã arbi¬
traris eum qui non uiuit posse sentire:HNonpotest fieri. R Con-¬
fectum ẽ animã semꝑ uiuere: H Nimis cito urges me ingaudia. pe¬
detentim quȩso. Rle qui si recte illa concessa st̃: nichil de hac
re dubitandu uideo. HNimis cito ẽ in quã. itaq facilius adducor
ut me temere. aliquid concessisse arbitrer: quã ut iam securus de
inmortalitate anime fiam. tam̃ euolue istã conclusionẽ: & qͦmodo
id effect̾um sit ostende. Rfalsitat̾e dixisti sine sensu ẽe̾ ñ posse.&.
uit. H Oplumbeũ pugionẽ. posses enĩ concludere hominẽ e̾e immor¬
talem. si tibi concesfissem: nũqͣna nã istũ nrunłu esse posse sine ho¬
nrine. eumq mundũ esse sempit̾nũt᷑ R Bene quidẽ uigilas. s tam̃

Expanded text:
videatur posse fieri ut aliquando falsitas non sit. A. Quomodo mihi hoc videri potest, cum tanta sit difficultas inveniendae veritatis, ut absurdius dicatur falsitatem quam veritatem esse non posse? R. Numquidnam arbitraris eum qui non vivit, posse sentire? A. Non potest fieri. R. Confectum est animam semper vivere. A. Nimis cito urges me in gaudia: pedetentim, quaeso. R. Atqui, si recte illa concessa sunt, nihil de hac re dubitandum video. A. Nimis cito est, inquam. Itaque facilius adducor ut me temere aliquid concessisse arbitrer, quam ut jam securus de immortalitate animae fiam. Tamen evolve istam conclusionem, et quomodo id effectum sit ostende. R. Falsitatem dixisti sine sensu esse non posse, et . O plumbeum pugionem! Posses enim concludere hominem esse immortalem, si tibi concessissem nunquam istum mundum esse posse sine homine, eumque mundum esse sempiternum. R. Bene quidem vigilas. Sed tamen
Abbreviated transcription (Latin):
sum falsũ. quare falsũ est : HO. uod alit̾ sese habet quã uidetur.
Sigͦ non sint quib uideat᷑. nichil est falsum: H Sequitur. Rllon
igitur ẽ in reb falsitas. sed in sensum. Non aũ fallitur: qui falsis
non adsentitur. Conficitur ut aliud simus nos: aliud sensus: si qui¬
dem cũ ipse fallitur. ꝓ ossumꝰ non falli. H Nichil habeo quod cont᷑¬
dicam. R s nũquid cum anima fallit᷑. audes te dicere. non esse
falsum: ħ Quo pacto istud audeo: R Aut nullus sensus sine ani

Expanded text:
sum falsum? quare falsum est? A. Quod aliter sese habet quam videtur. R. sum falsum? quare falsum est? A. Quod aliter sese habet quam videtur. R. Si ergo non sint quibus videatur, nihil est falsum. A. Sequitur. R. Non igitur est in rebus falsitas, sed in sensu: non autem fallitur qui falsis non assentitur. Conficitur ut aliud simus nos, aliud sensus; siquidem, cum ipse fallitur, possumus nos non falli. A. Nihil habeo quod contradicam. R. Sed numquid, cum anima fallitur, audes te dicere non esse falsum? A. Quo pacto istud audeam? R. At nullus sensus sine ani
Abbreviated transcription (Latin):
HProrsus uidetur. R Ald solam. an ad aliqͥd altud: HNichil aliud
uideo. pret̾ animã. nisi đm ubi intellectũ e̾ẽ credã. RIam illud ui-¬
deamꝰ. Si tibi quisꝙpiã istũ parietẽ. non ẽẽ parietẽ s arborẽ dice
quid putares: HaAut eiꝰ sensũ aut meũ falli. aut
ne abeo parietẽ uocari. R Quid si ⁊ illi species arboris in eo appa-¬
reat. ⁊ tibi parietis. nonne poterit utrũq uerũ esse: H Nullo
modo. quia una ead̾eq res. ⁊ arbor ⁊⁊ paries e̾e̾ non potest. Quã-¬
uis enĩ singulis nobis singula ẽe̾ uideantur: necesse est unũ nos-¬
trũ imaginationẽ falsam ꝑati. R Quid: si nec paries. nec arbor est¬
& ambo fallimini: H Lotest id quide. Rhoc ergo unũ superiꝰ
p̃termiseras. Hfa̾teor RQuid.si agnoscatis aliud uobis uderi
quã est: nũqͥd non fallimini : HNon. R Potest igit᷑ ⁊ falsũ ẽe quod

Expanded text:
A. Prorsus videtur. R. Ad solam animam, an ad aliquid aliud? A. Nihil aliud A. Prorsus videtur. R. Ad solam animam, an ad aliquid aliud? A. Nihil aliud video praeter animam, nisi Deum, ubi intellectum esse credam. R. Jam illud videamus. Si tibi quispiam istum parietem non esse parietem, sed arborem diceret, quid putares? A. Aut ejus sensum, aut meum falli, aut hoc nomine ab eo parietem vocari. R. Quid, si et illi species arboris in eo appareat, et tibi parietis? nonne poterit utrumque verum esse? A. Nullo modo; quia una eademque res, et arbor et paries esse non potest. Quamvis enim singulis nobis singula esse videantur, necesse est unum nostrum imaginationem falsam pati. R. Quid, si nec paries nec arbor est, et ambo fallimini? A. Potest id quidem. R. Hoc ergo unum superius praetermiseras. A. Fateor. R. Quid, si agnoscatis aliud vobis videri quam est? numquidnam fallimini? A. Non. R. Potest igitur et falsum esse quod
Abbreviated transcription (Latin):
sinũ ordinẽ uideo atq breuissimũ. B hic gͦ esto nunc. ut int̾roganti
cauteq respondeas. HIstie sum. Rsi manebit semꝑ mundus iste.¬
uerũ est mundũ semꝑ e̾e mansurũ. H Quis hoc dubitet: Rqa.
si non manebit. nonne ita uerũ ẽ. munctu ñ esse mansurũ: H
Nichil resisto. R Quid cum interierit si interiturꝰ est: ñ ne tc
iderit uerũ mundũ uiterisse: Nam quãdu uerũ non ẽ mundũ
ueritas. etiã si mundus intereat. H Negare ñ possũ. R Qͥd si
ipsa ueritas occiderit. uerum erit ueritatẽ occidisse: H& istud
quis negat: RUerũ autẽ non potest e̾e̾ si ueritas nonsit. H
Iam hoc paulo aute concesse. RNullomodo gͥ occid& ueritas.
Hꝑge ut cepisti. Nam ista collectione. nichil est uerius. R Nc̃¬
respondeas mnichi uelim. utrũ tͥ sentire anima uldeat᷑ an corpꝰ
Holnima uidetur. RQuid. intellectꝰ uidet᷑ tibi ad animã ꝑtineres

Expanded text:
simum ordinem video atque brevissimum. R. Hic ergo esto nunc, ut interroganti simum ordinem video atque brevissimum. R. Hic ergo esto nunc, ut interroganti caute firmeque respondeas. A. Isthic sum. R. Si manebit semper mundus iste,verum est mundum semper mansurum esse? A. Quis hoc dubitet? R. Quid, si non manebit? nonne ita verum est mundum non esse mansurum? A. Nihil resisto. R. Quid, cum interierit, si interiturus est? nonne tunc id erit verum, mundum interisse? Nam quamdiu verum non est mundum veritas, etiamsi mundus intereat. A. Negare non possum. R. Quid, si ipsa veritas occidat? nonne verum erit veritatem occidisse? A. Et istud quis negat? R. Verum autem non potest esse, si veritas non sit. A. Jam hoc paulo ante concessi. R. Nullo modo igitur occidet veritas. A. Perge ut coepisti, nam ista collectione nihil est verius. Crespondeas mihi velim, utrum tibi sentire anima videatur, an corpus? A. Anima videtur. R. Quid? intellectus videtur tibi ad animam pertinere?
Abbreviated transcription (Latin):
Immo tantũ flebo. ut uita nulla sit. Rt Ion gͥ uiuere ꝓpt̃
ipsũ uere amas. sed propt̾ scire. HCedo conclusioni. RQuiosi
eadem ipsa rerũ scientia miserũ facit. Hnullo id quid̾e pactͥo
fieri posse credo. S si ita ẽ: nemo e̾e̾ beatꝰ potest. Non eniꝰ nc̃ ali¬
unde sũ miser: nisi rerũ ignorantia. Quod si & rerũ scientia
intelligentia efficiat beatũ : beatus autẽ nemo nͥ uiuens. et
nemo u̾iuit qui non ẽ: ẽẽ uis uiuere .&. intelligere. sed esse. ut
uiuas: uiuere. ut intelligas. Esse te scis. uruere scis. intelligere
scis: s utrũ ita semꝑ futura sint: an nichil horũ futurũ sit.
an maneat aliqͥd semper. ⁊ aliqͥd int̾cidat. an urmui ⁊ auger
hec possint : cũ omĩa mansura sint: nosse uis. H Ita est. Rs igͥ
ꝓ bauerimꝰ semꝑ nos e̾e̾ uicturos. sequet᷑ etiã semꝑ futuros:
HSequit᷑. R Restabit querere de intelligendo. H Manifestis¬

Expanded text:
Imo tantum flebo ut vita nulla sit. R. Non igitur vivere propter Imo tantum flebo ut vita nulla sit. R. Non igitur vivere propter ipsum vivere amas, sed propter scire. A. Cedo conclusioni. R. Quid, si eadem ipsa rerum scientia miserum faciat? A. Nullo id quidem pacto fieri posse credo. Sed si ita est, nemo esse beatus potest; non enim nunc aliunde sum miser, nisi rerum ignorantia. Quod si et rerum scientia intelligentia efficiat beatum; beatus autem nemo nisi vivens, et nemo vivit qui non est: esse vis, vivere et intelligere; sed esse ut vivas, vivere ut intelligas. Ergo esse te scis, vivere te scis, intelligere te scis. Sed utrum ista semper futura sint, an nihil horum futurum sit, an maneat aliquid semper, et aliquid intercidat, an minui et augeri haec possint, cum omnia mansura sint, nosse vis. A. Ita est. R. Si igitur probaverimus semper nos esse victuros, sequetur etiam semper futuros. A. Sequetur. R. Restabit quaerere de intelligendo. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
ATlS int̾missum ẽ opus urͣm. & inpati¬
ens est amor: nec lacͥmis motus fit: nisi
amori detur qđ amat᷑. Qua re aggrediam᷑
librũ scđ̾m. R̾ Aggrediamur. H Credamꝰ
dm ad futurũ. RCyscdamꝰ sane. si uel hoc
ipotestate est. HPotestas nr̃a. ipse est. R
Itaq ora breuissime. ac ꝑfectissime. quantũ
potes. H Ds̃ semꝑ idẽ. nouerĩ me. nouerĩte
Oratum ẽ. R Tu qui uis de nosse. scis te: H
Scio. NUnde scis.HNescio. R S implicẽ te sentis. an ne nrulti¬
plicem. Hnescio. RMouere te scis: ħ Nescio. R Cogitare te sois:
Hscio. R Ergo uerũ est cogitare te.HUerum. Rimmortałe te
esse scis: H Nescio. Rhorũ quae te nescire dixisti. qͥd scire prius
mauis : Hutrum in mortalis sun. Rlliuere igitur amas.fa
teor. R Quid cũ te ipsũ imortałe esse didiceris. satis erit: ᷤ H
tum gaudebif: H Plurimũ. Rt Iichil iam flebis: H Nichil
omĩno. R Quid si uita ipsa talis e̾e̾ inueniatur. ut in ea ni¬
chiltibi amplius quã nosti nosse liceat. tẽperabis a lacrimis :

Expanded text:
atis intermissum est opus nostrum, et impatiens est amor, nec lacrymis modus fit, nisi amori detur quod amatur: quare, aggrediamur librum secundum. R. Aggrediamur. A. Credamus Deum affuturum. R. Credamus sane, si vel hoc in potestate ime ac perfectissime, quantum potes. A. Deus semper idem, noverim me, noverim te. Oratum est. R. Tu qui vis te nosse, scis esse te? A. Scio. R. Unde scis? A. Nescio. R. Simplicem te sentis, anne multiplicem? A. Nescio. R. Moveri te scis? A. Nescio. R. Cogitare te scis? A. Scio. R. Ergo verum est cogitare te. A. Verum. R. Immortalem te esse scis? A. Nescio. R. Horum omnium quae te nescire dixisti, quid scire prius mavis? A. Utrum immortalis sim. R. Vivere igitur amas? A. Fateor. R. Quid, cum te immortalem esse didiceris? satisne erit? A. tum gaudebis? A. Plurimum. R. Nihil jam flebis? A. Nihil omnino. R. Quid, si ipsa vita talis esse inveniatur, ut in ea tibi nihil amplius quam nosti, nosse liceat? temperabis a lacrymis? A.
Abbreviated transcription (Latin):
cuiq si cut dñs dedit. ego plantaui apollo rigauit: sed ds in crem̃tum
dedit. Itaq neq qui plantat ẽ aliqͥd neq quirigat. s qui increm̃tũ
ctat ds. Uidetif ne nichil agere apostołu. nisi ut humiliet᷑ homo. et er¬
altet᷑ ds solus: quandoqͥdẽ in eis qui plantant᷑ ⁊ rigantur. nec ipsum
plantatorẽ ⁊ rigatorẽ dicit esse aliquid. sed qui increm̾tum dat d̾s: Qͣͥn¬
uis ⁊ hoc ipsũ quod ille plantat. hic rigat. non ipsis s dño tͥbuat di¬
cens. Unicuiq sic̾ dñs dedit. ego plantaui. a pollo rigauit. Hinc ergo
ineadem intentione ꝑsistens: ad hoc uenit ut dicer&. Itaq nemogłec
in homine. Iam enim dixerat. Qui głatur in dño głetur. Post hec ⁊ alia
nonnulla que his conectunt᷑. ad hoc ꝑtucit᷑ eadem ipsa eiꝰ intentio.¬

Expanded text:
tum dedit. Itaque neque qui plantat est aliquid, neque qui rigat; sed qui incrementum dat Deus. Videtisne nihil agere Apostolum, nisi ut humilietur homo, et exaltetur Deus solus? Quandoquidem in eis qui plantantur et rigantur, nec ipsum plantatorem et rigatorem dicit esse aliquid, sed qui incrementum dat, Deum: quamvis et hoc ipsum quod ille plantat, hic rigat, non ipsis, sed Domino tribuat, dicens: Unicuique sicut Dominus dedit. Ego plantavi, Apollo rigavit. Hinc ergo in eadem intentione persistens, ad hoc venit ut diceret, Itaque nemo glorietur in homine . Jam enim dixerat, Qui gloriatur, in Domino glorietur. Post haec et alia nonnulla quae his connectuntur, ad hoc perducitur eadem ipsa e
Abbreviated transcription (Latin):
tur ut credant. dei preuenit gram: quando quidẽ hoc ꝓ eis orat᷑. ut ñ
credentib. id ẽ fidem ñ habentib fides ipsa donetur : Cum igit᷑ p̾dica-
p̃dicatore forinsecus in sonante: intꝰ a patre audiunt atq discunt.
Qui aũ non credunt. foris audiunt : intus neq audiunt neq disct᷑
Hoc illis dat᷑ ut credant. illis ñ datur. Quia nemo in qͥt uenit ađ
me: nisi pat̾ qui misit me traxerit eum. qđ aptius postea dicit᷑. Nã
post aliquantũ cum de carne sua manducanda. & bibendo sangui¬
ne suo loqueret᷑. & dicerent quid̾a etiam discipuloꝵ eiꝰ. durus est
hic sermo quis potest eum audire : sciens ihc apud semet ipsum.

Expanded text:
edant, Dei praevenit gratiam? Quandoquidem hoc pro eis oratur, ut non credentibus, id est fidem non habentibus, fides ipsa donetur. Cum igitur Evangelipraedicatore forinsecus insonante, intus a Patre audiunt atque discunt; qui autem non credunt, foris audiunt, intus non audiunt neque discunt: hoc est, illis datur ut credant, illis non datur. Quia nemo, inquit, venit ad me, nisi Pater qui misit me, traxerit eum. Quod apertius postea dicitur. Nam post aliquantum cum de carne sua manducanda et bibendo sanguine suo loqueretur, et dicerent quidam etiam discipulo rum ejus, Durus est hic sermo, quis potest eum audire? Sciens
Abbreviated transcription (Latin):
questionẽ sufficere uideretur : Quid enĩ est uerius c
qui ⁊ quando ⁊ quib locis in eum fuerant credituri :  Sed utrũ p̃dica¬
to sibi xpͣo a se ipsis habituri e̾e̾nt fidem: an dõ donante sũpturi.
id est utrũ tantũmodo eos p̃scierit. an etiam predestinauerit ds̾:
querere atq ctisserere tunc necessarrũ non putaui. Proinde qͦd dixi
tunc uoluisse hominib apparere xp̃m. & apuł eos p̾dicari doctrinã

Expanded text:
quaestionem, sufficere videretur? Quid enim est verius, quaestionem, sufficere videretur? Quid enim est verius, qui et quando et quibus locis in eum fuerant credituri? Sed utrum praedicato sibi Christo a se ipsis habituri essent fidem, an Deo donante sumpturi, id est, utrum tantummodo eos praescierit, an etiam praedestinaverit Deus, quaerere atque disserere tunc necessarium non putavi. Proinde quod dixi, « Tunc voluisse hominibus apparere Christum, et apud eos praedicari doct
Abbreviated transcription (Latin):
ii ceteris hac atq illac gentib alias alios fuisse. quanuis eos cõmemora¬
tos in eiscdem auctoritatib ñ legamus: Ita salus religionis huiꝰ. ꝑ quã
solam uerã salus uera ueracit̾ que promittit᷑. uulli umqu̾a defuit
qui dignus fuit. ⁊ cui defuit. dignus non fuit.E.t ab exordio ꝓpaga¬
tionis humane. usq infinem qͥb dã ad p̃mium. quib d̾a ad udiciũ pre¬
dicatur. Ac per hoc ⁊quib omĩno annuntiata non ẽ. non credituri p̃¬
sciebant᷑: & quib non credituris tamen annuntiata est: in illoꝵ ex em¬
plum demontrat᷑. Quib autẽ credituris annuntiat᷑: hi regno celoꝵ
& scorum angłoꝵ. societati p̃parantur. Cernitisne me sine p̾reuidicio
latentis consilii dei. aliarũq causarũ. hoc de p̾scientia xp̃i dicere uolu¬
isse. quođ conuincende paganoꝵ infidelitati qui hanc obieceraut

Expanded text:
in ceteris hac atque illac gentibin ceteris hac atque illac gentibtos in eisdem auctoritatibus non legamus? Ita salus religionis hujus, per quam solam veram salus vera veraciterque promittitur, nulli unquam defuit qui dignus fuit; et cui defuit, dignus non fuit. Et ab exordio propagationis humanae usque in finem, quibusdam ad praemium, quibusdam ad judicium praedicatur. Ac per hoc et quibus omnino annuntiata non est, non credituri praesciebantur; et quibus non credituris tamen annuntiata est, in illorum exemplum demonstrantur: quibus autem credituris annuntiatur, hi regno coelorum et sanctorum angelorum societati praeparantur » . 18. Cernitisne, me sine praejudicio latentis consilii Dei aliarumque causarum, hoc de praescientia Christi dicere voluisse, quod convincendae Paganorum infidelitati, qui hanc objecerant
Abbreviated transcription (Latin):
fidelib pleno orbe t̾rarum xp̃c priorib seculis non uenerat: ut
eis apparere uel p̾dicari merito nollet. quos nec uerbis nec miracu¬
lis suis credituros e̾ẽ presciȩbat: Neq enĩ in credibile ẽ tales fuisse
tunc om̃s: quales ab eius ad uentu usq ad hoc tempꝰ tam multos fu¬
isse atq e̾e̾ miramur.&. tam̃ abinitio generis humani. alias eu¬
dentrus. alias occultius. sic̃ congruere temporib diuinitꝰ uisum
est: nec ꝓpħari destitit. nec qui ui eum crederent ñ defuerunt.¬
& ab ad̾a usq ad moisen &. in ipso poplo isrł. que speciali quodamis¬
terio gens propħica fuit. ⁊ in aliis gentib auteqũa ueniss in carne.
Cum enĩ nonnulli cõmeniorant᷑ in scĩs hebraicis libris. iam ex tẽpore abra¬
he nec de stirpe carnis eius. nec expoplõ isrł nec aduentitia societate in
popło isrł: qui tam̃ huiꝰ sacram̃ti participes fuert̃. cur non credamꝰ etiã

Expanded text:
fidelibus plenum orbem terrarum Christus prioribus saeculis nouerat, ut fidelibus plenum orbem terrarum Christus prioribus saeculis nouerat, ut eis apparere uel praedicari merito nollet, quos nec uerbis nec miraculis suis credituros esse praesciebat? neque enim incredibile est tales fuisse tunc omisse atque esse miramur. Et tamen ab initio generis humani, alias ocultius, alias evidentius, sicut congruere temporibus divinitus visum est, nec p ab Adam usque ad Moysen et in ipso populo Israhel,. quae speciali quodam mysterio gens prophetica fuit, et in aliis gentibus, antequam uenisset in carne. cum enim nonnulli commemorantur in sanctis Hebraicis libris iam ex tempore Abrahae nec de stirpe carnis eius nec ex populo Israhel nec aduenticia societate in populo Israhel, qui tamen huius sacramenti participes fuerunt, cur non credamus etiam
Abbreviated transcription (Latin):
rũ. uel etiam numini doꝵ. suoꝵ : qͥd respondebunt si excepta illa al¬
idine sapientie ⁊ scientie dĩ. ubi fortassis aliud diuinũ c
longe secretius latet sine p̃uidicio etiã aliarum forte causarũ. quȩ
a prudentib uestigari queunt : hoc sołu eis breuitatis gr̃a in huiꝰ
questionis disputatione dicamꝰ : tunc uoluisse hominib apparerexp̃m.
& apud eos p̾dicari doctͥrinã suam: quando sciebat rubi sciebat esse
qui in eum fuerant credituri: His enĩ temꝑib & his locis quib locis
eugłm eius non p̾dicatũ tales om̃s in eiꝰ predicatione futuros e̾ẽ¬
Quales etiam ncͣ multos uidemꝰ. cum tanta manifestatione de illo com¬
pleantur p̃ conia propharũ. nolle ad huc credere.⁊ malle humana astu¬
tia resistere: quã tam clare atq ꝑspicuȩ. tamq sublimi ⁊ sublimiter
iffamate. diuine cedere auctoritati. quãdui paruus ⁊ in

Expanded text:
rum, vel etiam numini deorum suorum; quid respondebunt si excepta illa alrum, vel etiam numini deorum suorum; quid respondebunt si excepta illa altitudine sapientiae et scientiae Dei, ubi forlonge secretius latet, sine praeiudicio etiam aliarum forte causarum, quae a prudentibus inuestigari queunt, hoc solum eis breuitatis gratia in huius quaestionis disputatione dicamus tunc uoluisse hominibus apparere Christum et apud eos pqui in eum fuerant credituri. His enim temporibus, et his locis, quibus Evangelium non est praedicatum, tales omnes in ejus praedicatione futuros esquales etiam nunc multos uidemus, cum tanta manifestatione de illo compleantur praeconia prophetarum, nolle adhuc credere et malle humana astutia resistere quam tam clarae atque perspicuae tamque sublimi et sublimiter diffamatae diuinae cedere auctoritati, quam diu paruus et i
Abbreviated transcription (Latin):
d̾anatis: sed in dño głẽtur. Cur autẽ istũ potius quã illum liber&
inscrutabilia sunt uidicia eius. & inuertigabiles uie eius. Melius enĩ ⁊ hic
audimꝰ aut dicimus. ohomo tuqͥs es qui respondeas d̃o. quã dicere aude¬
mus quasi nouerimꝰ quođ occultũ ẽẽ uoluit. qui tam̃ aliqͥd in iustũ uel¬
le non potuit. Illud aũ q in opusculo meo quodã contra porphiriũ. sub
titulo de tẽpore xp̃iane religionis me dixisse recolitis. ita dixi ut hanc
diligentiorẽ ⁊ operosiorẽ disputationẽ de gr̃a preterirẽ. non sane omiᷤ¬
sa significatione. quod eã loco illo explicare noliussem. que posset alias
uel ab aliis explicari. Nam ita locutus sũ inter cet̾a respondens pro¬
posite questioni: curxpͣc post tam longa tẽpora uenerit. Pro inde
unt enĩ ⁊ ipsi nequaquã hoc recte obici posse uel sapientie philosopho¬

Expanded text:
damnatis, sed in Domino glorietur. Cur autem istum potius quam illum liberet, damnatis, sed in Domino glorietur. Cur autem istum potius quam illum liberet, inscrutabilia sunt judicia ejus et investigabiles viae ejus . Meaudimus aut dicimus: « O homo, tu quis es qui respondeas Deo? » quam dicere audemus, quasi noverimus, quod occultum esse voluit, qui tamen aliquid injustum vel IX. 17. Illud autem quod in opusculo meo quodam contra Porphyrium sub titulo, de Tempore Christianae religionis, me dixisse recolitis; ita dixi, ut hanc diligentiorem et operosiorem disputationem de Gratia praeterirem, non sane omissa significatione, quod eam loco illo explicare noluissem, quae posset alias vel ab aliis explicari. Nam ita locutus sum inter caetera, respondens propositae quaestioni, Cur Christus post tam longa tempora venerit: « Proinde, uuntur sentiunt enim et ipsi nequaquam hoc recte objici posse, vel sapientiae philosopho
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ omĩum ẽ fides: cum fide̾ posse habere sit omĩum. Non autẽ ait
apłs. quid autẽ potes habere qđ non accepisti. ut possis habere.
S ait: Quid aũ habes qł non accepisti: P roinde posse habere fi¬
dem. sicut posse habere caritatẽ. naturȩ est hominũ: habere aũ
fidẽ quẽadmodu habere caritatẽ. gr̾e est filium. Iila itaq natu¬
ra inqua nobis data ẽ possibilitas habendi fide̾: non discernit ab
homine hominẽ. Ip sa uero fictes discerint ab infideli fidelem. Noper
hoc ubi dicit᷑. qͥs enim te discernit. quid autẽ habes qͦd ñ accepusti :
quisqͥs audet dicere. habeo ex me ipso fidem. non gͦ accepi: ꝓfecto
contradicit huic apertissime ueritati. Non quia credere uł non
credere. non ẽ marbito uoluntatis humanȩ: s in elect̾is preparat᷑

Expanded text:
enim omnium est fides ; cum fidem posse habere sit omnium. Non autem ait enim omnium est fides ; cum fidem posse habere sit omnium. Non autem ait Apostolus, Quid autem potes habere, quod non acccepisti ut posses habere; sed ait, Quid autem habes quod non accepisti? Proinde posse habere fidem, sicut posse habere charitatem, naturae est hominum: habere autem fidem quemadmodum habere charitatem, gratiae est fidelium. Illa itaque natura, in qua nobis data est possibilitas habendi fidem, non discernit ab homine hominem: ipsa vero fides discernit ab infideli fidelem. Ac per hoc, ubi dicitur, Quis enim te discernit? Quid autem habes quod non accepisti? quisquis audet dicere, Habeo ex me ipso fidem, non ergo accepi; profecto contradicit huic apertissimae veritati: non quia credere vel non credere non est in arbitrio voluntatis humanae, sed in electis praeparatur
Abbreviated transcription (Latin):
queso agit aliud. nͥ ut qui głatur in dño głetur: Nichil aut̃ huic sen-¬
sui tam contrariũ est: quã de suis meritis sic queq głari: tanquã ipse
sibi ea fecerit: non grã dĩ. Sed graͣ que bonos discernit a malis. non
que cõmunis est bonis ⁊ malis. Sit ergo gr̃a nature attͥbuta. qua su¬
mꝰ animantia racionalia. discernimq ã pecorib . sit etiã gr̃a nature
attͥbuta. qua in ipsis hominib pulchri uł in geniosi discernuntur
a tarcdis. ac si qͥd eiusmodi ẽ: s non se ille quẽ cohercebat apłs ad¬
uersus pecus inflabat: nec ad uersus hominẽ alterũ de aliquona¬
turali munere qͦd in esse posset ⁊ pessimo. Sed aliquod honũ qd̾ per¬
tineret ad uitam bonã. sibi non dõ tribuens inflabat᷑. quando au¬
dire meruit. Quis enĩ te discernit . Quid autẽ hab es quod ñ acce¬
pistuꝰ Ut enĩ sit nature. fidem posse habere. numqͥd ⁊ habere : llor

Expanded text:
quaeso, agit aliud, nisi ut qui gloriatur, in Domino glorietur? Nihil autem huic senquaeso, agit aliud, nisi ut qui gloriatur, in Domino glorietur? Nihil autem huic sensui tam contrarium est, quam de suis meritis sic quemquam gloriari, tanquam ipse sibi ea fecerit, non gratia Dei: sed gratia quae bonos discernit a malis, non quae communis est bonis et malis. Sit ergo gratia naturae attributa, qua sumus animantia rationalia, discernimurque a pecoribus; sit etiam gratia naturae attributa, qua in ipsis hominibus a deformibus pulchri, vel ingeniosi discernuntur a tardis, ac si quid ejusmodi est: sed non se ille, quem coercebat Apostolus, adversus pecus inflabat, nec adversus hominem alterum de aliquo naturali munere quod inesse posset et pessimo; sed aliquod bonum quod pertineret ad vitam bonam, sibi non Deo tribuens inflabatur, quando audire meruit, Quis enim te discernit? Quid autem habes quod non accepisti? Ut enim sit naturae, fidem posse habere; numquid et habere? Non
Abbreviated transcription (Latin):
alterum. Quis enĩ te discernit: Quid aũ habes quod non accepisti:Si autẽ
accepisti: quid głaris quasi ñ acceperis: In hac apli eiudentissima intenti-¬
one qua contra humana suꝑbiam loquit᷑. ne qͥsquã in homine s in dño
głietur. dona dei naturalia suspicari. siue ipsam totã ꝑfectamq natur̃a:
quias: nimis quantũ existimo absurdũ est. Numqͥd enĩ per hec dona q̃
om̃ib cõmunia st̃ hominib discernunt᷑ homines ab hominib : Hic autẽ
prius dixit. quis enĩ te discernit. & deinde addidit. Quid autẽ habes
quod ñ accepisti: Posset quippe homo dicere inflatus aduersus ał terũ:
discernit me fides mea: iustititia mea: uel siqͥd aliud. Qualib occur¬
rens cogitationib bonus doctor. quid autẽ habes inquit qđ non ac¬
cepisti: Aquo nͥ ab illo. qui te discerit ab alio. cui ñ donauit qͦdo
nauit tibi : ᷤ Si autẽ ⁊ accepisti ait. quid głaris quasi non acceꝑis. Nu

Expanded text:
uod non accepisti? Si autem et accepisti, quid gloriaris quasi non acceperis ? 10. In hac Apostoli evidentissima intentione, qua contra humanam superbiam loquitur, ne quisquam in homine, sed in Domino glorietur, dona Dei naturalia suspicari, sive ipsam totam perfectamque naturareliquias, nimis, quantum existimo, absurdum est. Numquid enim per haec dona quae omnibus communia sunt hominibus, discernuntur homines ab hominibus? Hic autem prius dixit, Quis enim te discernit? et deinde addidit, Quid autem habes quod non accepisti? Posset quippe dicere homo inflatus adversus alterum, Discernit me fides mea, justitia mea, vel si quid aliud. Talibus occurrens cogitationibus bonus doctor, Quid autem habes, inquit, quod non accepisti? A quo, nisi ab illo qui te discernit ab alio, cui non donavit quod donavit tibi? Si autem et accepisti, ait, quid gloriaris quasi non acceperis? Num,
Abbreviated transcription (Latin):
nisi ut ds in illis oꝑet᷑ & uelle:He uideis certe apłs ait. Fr̃s. bona uolun¬
tas quidẽ cordis mei: & dep̾catio ad dm̃ fit. ꝓ illis in salutẽ. Orat pro

Expanded text:
nisi ut Deus in illis operetur et velle ? De Judaeis certe Apostolus ait: Fratres, bona volunnisi ut Deus in illis operetur et velle ? De Judaeis certe Apostolus ait: Fratres, bona voluntas quidem cordis mei, et deprecatio ad Deum pro illis fit in salutem . Orat p
Abbreviated transcription (Latin):
Fuc ẽ qͦd uerbũ crucis pereuntib stultitia ẽ.His aũ qui salui
fiunt. uirtꝰ ctĩ est. hos om̃s docet uenire ad xꝑm deus hos enĩ om̃s
uult saluos fieri: ⁊ in agnitione ueritatis uenire. Nam si ⁊ illos
quib stultitia ẽ. uerbũ crucis. ut ad xp̃m uenirent. docere uoluiss
ꝓculctubio uenirent ⁊ ipsi. Non enĩ fallit aut fallitur qui ait.
Omĩs qui audiuit a patre & didicit. uenit ad me. Absit gͦ ut qͥs¬
guã non ueniat. qui ã patre audiuit & didicit. Quare inqui¬
unt ñ om̃s docet: Si dixerimꝰ quia nolunt discere quos ñ docet.
respondebit̾ nobis. & ubi ẽ. qͦd ei dicit᷑. ds tu conuertens inui¬
ficabis nos. O ut si non facit uolentes ex nolentib ds: ut qͥd orat eccłã
scd̾m p̃ceptum dni ꝓ ꝑ secutoribus suis: Nam sic etiã uoluit intellig
sicut in eis qui iam credidert̃ & tanqu̾ã cęlum st̃: ita ⁊ in eis qui nondu
credunt & ob hoc t̾ra sunt athuc. Quid gͦ oramꝰ ꝓ nolentib credere.

Expanded text:
crucis pereuntibus stultitia est, his autem qui salvi fiunt, virtus Dei est . » Hos omnes docet venire ad Christum Deus; hos enim « omnes vult salvos fieri, et in agnitionem veritatis venire . » Nam etsi illos quibus « stultitia est verbum crucis, » ut ad Christum venirent docere voluisset, procul dubio venirent et ipsi. Non enim fallit aut fallitur, qui ait: « Omnis qui audivit a Patre, et didicit, venit ad me . » Absit ergo ut quisquam non veniat, qui a Patre audivit et didicit. Quare, inquiunt, non omnes docet? Si dixerimus quia nolunt discere, quos non docet, respondebitur nobis, et ubi est quod ei dicitur: « Deus, tu convertens vivificabis nos ? Aut si non facit volentes ex nolentibus Deus, utquid orat Ecclesia secundum praeceptum Domini pro persecutoribus suis ? Nam sic etiam voluit intelligi diccredunt, et ob hoc adhuc terra sunt. Quid ergo oramus pro nolentibus credere,
Abbreviated transcription (Latin):
iustitiã dei : uidicium uero in cet᷑s qui excecati st̃. Et tamen illiqͥa
uoluert̃ credidert̃. illi quia noluert̃ non crectidert̃. Miscd̾ia igit᷑.
n udiciũ in ipsis uoluntatib fact̾a st̃. Elect̾io quippe ista grͣeͣ est:
non utiq meritoꝵ. Suꝑius enĩ dixerat. Sic enim & in hoc tẽpore. re¬
liquie. per elect̾ionẽ grę salue fact̾e sunt. Si autẽ gr̃aͣ.iam ñexoperi¬
bus. Alioquin gra iam non ẽ gr̃a. Gratis gͦ consecuta est. quod con

Expanded text:
justitiam Dei; judicium vero in caeteros, qui excaecati sunt: et tamen illi quia voluerunt crediderunt; illi quia noluerunt, non crediderunt. Misericordia igitur et judicium in ipsis voluntatibus facta sunt. Electio quippe ista gratiae est, non utique meritorum. Superius enim dixerat, Sic enim in hoc tempore reliquiae per electionem gratiae salvae factae sunt. Si autem gratia, jam non ex operibus, ali
Abbreviated transcription (Latin):
uocantur talis est: sedtantũ electoꝵ. Itaq qͦd paulo post dixi. sicut eñ in his qͦs
elegit ds. non oꝑa sed fides inchoat meritũ. ut per munus dei operentur.
sic in his quos damnat. infidelitas & impietas uichoat poene meritũ. ut ꝑ
ipsam penã etiã male oꝑent᷑: uerissime dixi. sed fidei meritũ etiã ipsun
miseret᷑. facit eumbene oꝑari. & quẽ obdurat relinqͥt eum ut male oꝑet̾.
Sed & illa miscct̾ia p̃cecdenti merito fidĩ tribuit᷑: & ista obduratio p̃ceden¬
ti iniquitati. Quod qͥdẽ uerũ est. Is ad hucquerend̾u erat. utrũ & meri¬
tum fictei. de miscdia dei ueniat: id ẽ utrum ista miscd̃ia ideo tantũm
fiat in homine quia fidelis est: an etiã fact̾a fuerit ut fidelis ẽet. Legi¬

Expanded text:
vocantur talis est, sed tantum electorum. Itaque quod paulo post dixi, Sicut enim in his quos vocantur talis est, sed tantum electorum. Itaque quod paulo post dixi, Sicut enim in his quos elegit Deus. non opera, sed fides inchoat meritum, ut per munus Dei bene operentur; sic in his quos damnat, infidelitas et impietas inchoat poenae meritum, ut per ipsam poenam etiam male operentur; verissime dixi, sed fidei meritum etiam ipsum tur, inquam, facit eum bene operari; et quem obdurat , relinquit eum et male operetur: sed et illa misericordia praecedenti merito fidei tribuitur, et ista obduratio praecedenti iniquitati. Quod quidem verum est; sed adhuc quaerendum erat, utrum et meritum fidei de misericordia Dei veniat; id est, utrum ista misericordia ideo tantummodo fiat in homine, quia fidelis est, an etiam facta fuerit, ut fidelis esset. Legi
Abbreviated transcription (Latin):
ictem apłs. idem ds̾ qui oꝑatur omĩa in om̃ib. nusqu̾a aut̃ dicdũ est. d̾s
credit omĩa in om̃ib ac deunde subiunxi. qd enĩ credimꝰ nrm ẽ: quod autẽ
scirem etiã ipsam ficte inter dĩ munera repꝑiri: quȩ dantur in eodẽ spũ.
enim credere ⁊ uelle. illius autẽ credentib dare & uolentib facultatem
est quidẽ. sed eadẽ regula. & utriunq ipsius ẽ: quia ipse pͣparat uolun o¬
tatẽ. et utrũq nr̃m. quia ñ fit. nisi uolentib nobis. Ac ꝑ hoc qͦd etiã post¬
ea dixi. quia neq uelle possumꝰ nisi uocem᷑. & cũ post uocationẽ uolueri
tib & perducat quo uocat: ac deuide subiunxi. manifestũ est gͦ non uolen¬
tis neq currentis. sed miserentis dei e̾ẽ qđ bene oꝑamur: omĩno uerissimũ¬
est . sed parũ de ipsa uocatione disserui: quȩ fit scđm ꝓpositũ d̃i. Non enĩ qͥ

Expanded text:
idem apostolus: idem deus, qui operatur omnia in omnibus; nusquam autem dictum est: deus idem apostolus: idem deus, qui operatur omnia in omnibus; nusquam autem dictum est: deus credit omnia in omnibus, ac deinde subiunxi: quod ergo credimus, nostrum est, quod autem berem, si iam scirem etiam ipsam fidem inter denim credere et uelle, illius autem dare credentibus et uolentibus facultatem est quidem, sed ea regula et utrumque ipsius est, quia ipse praeparat uoluntatem, et utrumque nostrum, quia non fit nisi uolentibus nobis. ac per hoc, quod etiam postea dixi: quia neque uelle possumus, nisi uocemur, et cum post uocationem uoluerimtibus praebeat et perducat, quo uocat, ac deinde subiunxi: manifestum est ergo non uolentis neque currentis, sed miserentis dei esse, quod bene operamur, omnino uerissimuest. Sed parum de ipsa vocatione disserui, quae fit secundum propositum Dei: non enim omnium qui
Abbreviated transcription (Latin):
maiorẽ. & quid in eocte maiore similit̾ nondu nato repro bauerit. de quib prop¬
ter hoc comemorat᷑. quanuis longe postea ꝓlatum sit ꝓphicum testimonium.
iacob dilexi. esau autẽ odio habui: ad hoc ꝑduxi ratiocinationẽ. ut dicerem. Nlon
gͦ elegit ds opera cuiusquã in prescientia que ipse daturus ẽ: sed fidem
elegit inp̃scientia: ut que sibi crediturũ esse p̾sciuit. ipsum eligeret cui
spm scm daret: ut bona operando etiã et̾nam uitã consequeret᷑. Nond̾u
cdiligentius quesiuerã nec ad huc inuenerã qualis sit electio grͣe. dequa
icłe dicit apłs. Peliquie ꝑ electionẽ gre salue facte sunt. Que utiq ñ est grã.¬
sieam ulla merita p̃cedtunt. ne iam quod dat᷑ non scdm gr̃am. s scd̾m debi-¬
tũ reddat᷑ pocius meritis quã donet᷑. Proinde qͦd continuo diri. dicit enĩ

Expanded text:
majorem; et quid in eodem majore similiter nondum nato reprobaverit: de quibus propmajorem; et quid in eodem majore similiter nondum nato reprobaverit: de quibus propter hoc commemoratur, quamvis longe postea prolatum, propheticum testimonium, Jacob dilexi, Esau autem odio habui ; ad hoc perduxi ratiocinationem, ut dicerem: Non ergo elegit Deus opera cujusquam in praescientia, quae ipse daturus est; sed fidem elegit in praescientia, ut quem sibi crediturum esse praescivit, ipsum elegerit, cui Spiritum sanctum daret, ut bona operando, etiam aeternam vitam consequeretur. Nondum diligentius quaesiveram, nec adhuc inveneram, qualis sit electio gratiae; de qua idem dicit apostolus, Reliquiae per electionem gratiae salvae factae sunt : quae utique non est graita ulla praecedunt, ne iam quod datur non secundum gratiam, sed secundum debitum reddatur potius meritis quam donetur. proinde quod continuo dixi: dicit enim
Abbreviated transcription (Latin):
temperant̾ i iuste ⁊ pie uiuamꝰ in hoc scło. Neq enũ fid̾ẽ putab̾a dei grã pre¬
possimꝰ. si non p̾ceder& p̃conium ueritatis. Ut aũ predicato nobis euangło
consentiremꝰ. nostrũ e̾t̾ propͥum & nobis ex nobis e̾ẽ arbitrabar. Qu̾e me¬
uni errorẽ non nulla opuscula mea satis indicant. ante ep̃atũ meum scrip¬
ta: in quib ẽ illud. qͦd cõmemorastis in lit̾tis ur̃is : ubi ẽ expositio quaꝵ¬
dam propositionũ ex epła quȩ ẽ ad romanos. Ueniq cum mea cuncta opus¬
cula retractarẽ. eamq retractationẽ stilo ꝓseeruerer. cuiꝰ operis iam du¬
os absoluerã libros. anteꝗͣ. scripta ur̃a prolixiora sumpsisse̾: cum ad hunc
librũ retractandu in pͥmo uolumine ꝑuenissẽ: sic inde locutus sũ. It̾ẽq
disputans in quã quid elegerit ds in nond̾u nato. cui dix̃ seruiturũ essẽ

Expanded text:
temperanter et juste et pie vivamus in hoc saeculo. Neque enim fidem putabam Dei gratemperanter et juste et pie vivamus in hoc saeculo. Neque enim fidem putabam Dei grapossemus, si non praecederet praeconium veritatis: ut autem praedicato nobis Evangelio consentiremus, nostrum esse proprium, et nobis ex nobis esse arbitrabar. Quem meum errorem nonnulla opuscula mea satis indicant, ante episcopatum meum scripta. In quibus est illud quod commemorastis in litteris vestris , ubi est expositio quarumdam propositionum ex Epistola quae est ad Romanos. Denique, cum mea cuncta opuscula retractarem, eamque retractionem stilo prosequerer, cujus operis jam duos absolveram libros, antequam scripta vestra prolixiora sumpsissem, cum ad hunc librum retractandum in primo volumine pervenissem, sic inde locutus sum: « Item disputans, » inquam, « quid elegerit Deus in nondum nato, cui dixit serviturum esse
Abbreviated transcription (Latin):
testimoniis. quib & fides unde pietatis exordiũ sumit᷑. donũ di esse mon¬
gͦ his tam claris cestimoniis repugnare . tam̃ uolens a se ipso sibi e̾ẽ qͦd cre¬
dit : quasi cõponit homo cũ d̃o. ut partẽ fidei sibi uindicet. atq illi
partẽ relinquat. & quod ẽ elatius. pͥmã tollit inse. sequentẽ dat illi:
& in eo qd̃ esse dicit amboꝵ: priorẽ se facit: posteriorẽ dm. Nonsic pi¬
us atq humilis doctͥor ille sapiebat. ciprianũ beatissimũ beatissimum
loquor qui dixit. innullo głi andu. quando nrm nichil sit. Quod ut os¬
tenderet : ad hibuit apłm testem dicentẽ. Quid aũ habes qͦd non accipis¬
ti Si aut̾ accepisti.quid głaris quasi ñ acceꝑis: Quo p̾cipuo testimoi
etiã ipse conuictus sum cum similit̾ errarẽ: putans fidem qua in dm credimꝰ.
ñ e̾ẽ cdonũ dei: s a nobis esse innobis. & ꝑ illam nos impetrare dĩ dona. qͥb

Expanded text:
testimoniis, quibus et fides, unde pietatis exordium sumitur, donum Dei esse montestimoniis, quibus et fides, unde pietatis exordium sumitur, donum Dei esse monergo his tam claris testimoniis repugnare, et tamen volens a se ipso sibi esse quod credit, quasi componit homo cum Deo, ut partem fidei sibi vindicet, atque illi partem relinquat: et quod est elatius, primam tollit ipse, sequentem dat illi; et in eo quod dicit esse amborum, priorem se facit, posteriorem Deum. CAPUT III. 7. Non sic pius atque humilis doctor ille sapiebat: Cyprianum beatissimum loquor, qui dixit, « In nullo gloriandum, quando nostrum nihil sit » . Quod ut ostenderet, adhibuit Apostolum testem dicentem, Quid autem habes quod non accepisti? Si autem et accepisti, quid gloriaris quasi non acceperis ? Quo praecipue testimonio etiam ipse convictus sum, cum similiter errarem, putans fidem qua in Deum credimus, non esse donum Dei, sed a nobis esse in nobis, et per illam nos impetrari Dei dona quibus
Abbreviated transcription (Latin):
lat attuersis dm: cum sedicit facere quod ꝓmisit ds. Nonne fides gentiũ.
promissa ẽ abrahe: & illedans głam do plenissime credidit : qmͣ que ꝓmisit po¬
tens est & facere:Ipse gͥ fidẽ gentiũ facit : qui potens ẽ facere qͦd ꝓmisit.
numqͥd metuendu est. ne tototũ facere non possit: & id̾o sibi homo pͥmas
eius inde dicat partes. ut nouissimas ab illo acciꝑe mereatur. Nidete si
aliud agitur isto modo: nisi ut graͣ dei scđ̾m merita nr̃a detͣ᷑ quolibet
modo. ac sic grã iam nonsit grã. Reddit᷑ namiq hoc pacto debita: ñ dona¬
tur gratis. Pebet᷑ enĩ credenti. ut a dño ipsa fides eiꝰ augeatur: & sit mer¬
ces fidei coepte. fides auctͥa. Nec adtenditur cũ hoc dicitur. non scd̾m gr̾aor
sed scđm debitũ istam mercetẽ credentib imputari. Cur aũ non totũ tͥbu¬
atur homini. ut qͥ sibi potuit instituere qđ non habebat ipse qd̃ institu¬
it augeat. omĩno ñ uideo : nisi quia resisti ñ potest diuinis manifestisq

Expanded text:
lat adversus Deum, cum se dicit facere quod promisit Deus. Nonne fides gentium promissa est Abrahae, et ille dans gloriam Deo, plenissime credidit quoniam quod promisit, potens est et facere ? Ipse igitur fidem gentium facit, qui potens est facere quod promisit. numquid metuendum est ne totum facere non possit, et ideo homo sibi primas ejus vindicat partes, ut novissimas ab illo accipere mereatur? Videte si aliud agitur isto modo, nisi ut gratia Dei secundum merita nostra detur quolibet modo, ac sic gratia jam non sit gratia. Redditur namque hoc pacto debita, non donatur gratis: debetur enim credenti, ut a Domino ipsa fides ejus augeatur, et sit merces fidei coeptae fides aucta; nec attenditur, cum hoc dicitur, non secundum gratiam, sed secundum debitum istam mercedem credentibus imputari. Cur autem non totum tribuatur homini, ut qui sibi potuit instituere quod non habebat, ipse quod instituit augeat, omnino non video: nisi quia resisti non potest divinis manifestissimis
Abbreviated transcription (Latin):
non acceperis:llud uero quod putant de hac fide. ideo non posse dici.
quid enĩ habes qͦd non accepisti.quia in eadẽ natura remansite licet
uiciata. que prius sana ac ꝑfect̾a donata sit: nichil ad id quod uolunt ua¬
lere intelligitur: si cur hoc apłs ctixerit. cogitet᷑. Agebat eni̾ neqͥsqͣm
gloriaret᷑ in homine. qm dissensiones exorte fuerant inter corinthios
xꝑianos: ita ut unusqͥsq diceret. Ego quidẽ sum pauli : alius aut̃ ego
apollo. alius uero. ego cephȩ. & inde uentũ est ut dicer&. Stulta mun¬
cdi elegit ds. ut confundat sapientes. & infirma mundi elegit deus.

Expanded text:
9. Illud vero quod putant, « de hac fide ideo non posse dici, 9. Illud vero quod putant, « de hac fide ideo non posse dici, Quid enim habes quod non accepisti? quia in eadem natura remansit, licet vitiata, quae prius sana ac perfecta donata sit : nihil ad id quod volunt valere intelligitur, si cur hoc Apostolus dixerit cogitetur. Agebat enim, ne quisquam gloriaretur in homine; quoniam dissensiones exortae fuerant inter Corinthios christianos, ita ut unusquisque diceret, Ego quidem sum Pauli; alius autem, Ego Apollo; alius vero, Ego Cephae: et inde ventum est, ut diceret, Stulta mundi elegit Deus, ut confundat sapientes; et infirma mund
Abbreviated transcription (Latin):
habes quot ñ accepisti:Si autẽ arcepisti. quid głaris quasi non ac¬
ceꝑis: Quod uolens etiã martir ciprianys ostendere. hoc totũ ipso
titulo definiuit dicens: in nullo gloriandu: quando nr̃m nichil sit.
coninctũ. cum de hacre aliter saperẽ quã mͥ deus in hac questione soluen¬
da. cum ad episcopũ simplicianũ. sicut dixi seriberẽ reuelauit. Hoc gͥ
apłi testimontũ. ubi ad repͥmend̾a hominis inflationẽ dixit. qͥd enĩ ha¬
bes quod ñ accepistiti: non sinit quẽqũa fidelium dicere. Habeo fidẽ qu̾ã
non accepi Repͥmitur omĩno his apostolicis uerbis. tota huius responsionis
elatio. Secł ne hoc qͥdem potest dici. Quãuis non habeã ꝑfectam fictem:
habeo tamen eiꝰ initiũ : quo ruxp̃m primitꝰ credidi. Quia &s hic respon¬
detur. Quid aũ hab es quod ñ accepisti: Si aut̃ accepisti. qͥd głaris quasi

Expanded text:
habes, quod non accepisti? si autem accepisti, quid gloriaris, quasi non achabes, quod non accepisti? si autem accepisti, quid gloriaris, quasi non acceperis? quod uolens etiam martyr Cyprianus ostendere hoc totum ipso titulo definiuit psum fuisse convictum: cum de hac re aliter saperem; quam mihi Deus in hac quaestione solvenda, cum ad episcopum Simplicianum, sicut dixi, scriberem, revelavit. Hoc igitur Apostoli testimonium, ubi ad reprimendam hominis inflationem dixit, Quid enim habes quod non accepisti? non sinit quemquam fidelium dicere, Habeo fidem quam non accepi. Reprimitur omnino his apostolicis verbis tota hujus responsionis elatio. Sed ne hoc quidem potest dici: Quamvis non habeam perfectam fidem, habeo tamen ejus initium, quo in Christum primitus credidi. Quia et hic respondetur: Quid autem habes quod non accepis
Abbreviated transcription (Latin):
rũ duas ex epłã pasli apłi ad romanos in pͥmũ librũ contuli. harũ
prior ẽ. de eo qͦd scriptũ est. Quid gͦ dicemꝰ: Lex peccatũ est :Absit.
Usq ad illud ubi ait. Quis me liberabit de corpore mortis huiꝰ.Grã
aut̃ carnalis sum: & cet̾a quib caro contra spͣm confligere ostendit᷑. eo
modo ex posui: tanqu̾a ħo describat᷑ ad huc sub lege nondu sub gr̃a con¬
ititutꝰ. Longe enĩ postea etiam spiritalis hominis. & hoc ꝓbabilius e̾e̾ pos
usq ad illud ubi ait. Nisi dñs sabaoht reliquisset nobis semen. sic̃
sodoma facti essemꝰ: & sicut gomorra similes fuissemꝰ. Incuiꝰ questi¬
onis solutione. laboratũ est quidẽ pro libero arbito uoluntatis hu¬
mane. sed uicit dĩ gr̃a: nec nisi ad illud potuit ꝑueniri: ut liquidis¬
sima ueritate dixisse intelligat᷑ apłs. Quis enĩ tediscernit :  Quid enĩ

Expanded text:
rum duas ex Epistola Pauli apostoli ad Romanos in primum librum contuli. Harum rum duas ex Epistola Pauli apostoli ad Romanos in primum librum contuli. Harum prior est de eo quod scriptum est, Quid ergo dicemus? Lex peccatum est? Absit; usque ad illud ubi ait, Quis me liberabit de corpore mortis hujus? Graautem carnalis sum : et caetera, quibus caro contra spiritum confligere ostenditur, eo modo exposui, tanquam homo describatur adhuc sub lege, nondum sub gratia constitutus. Longe enim postea, etiam spiritualis hominis et hoc probabilius esse posse usque ad illud ubi ait, Nisi Dominus Sabaoth reliquisset nobis semen, sicut Sodoma facti essemus et sicut Gomorra similes fuissemus. in cuius quaestionis solutione laboratum est quidem pro libero arbitrio uoluntatis humanae, sed uicit dei gratia, nec nisi ad illud potuit perueniri, ut liquidissima ueritate dixisse intellegatur apostolus: quis enim te discernit? quid autem