comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ut ad solis cursũ finiendi anni tempris
extendet̾ lacii quoq ueter incole quia inhul
iã tum difcere ab egipto licebat ad quã
nullꝰ illis cõmeatus parebat morẽ grecie
imimerandis mẽsiũ dieb secuti fũt et
retcone̾sum tedente niro ab augniẽto indini¬
micionẽ computacio resoluta desmeret Ita enĩ
nos docimũ diem deinde nonũ et postea octa.¬
cuiꝰ paulatim deficientes supputacio ĩnonĩ
defunt secuturi et relaurnion illũ qͥ pre¬
cedit nim successucꝰ priori indefectũ meãti:
Quod et homerus uest̾ mantuanus dtelligẽs
illud stare dici ad quod accedit ait. scat sua
cuiq dies oxtremũ diem stare dices̃ quasi
ad quẽ ꝑ om̃ẽs catꝭ. idẽ pocta doct̾na et ue¬
recũdia ix nobilis sciens rõnos ueteres
ad lune c̃sũ et seque̾tes ad solis anni tẽpora
digessiise unaiusq seculi opinioni reuerẽciam
duces ãmi hac d̃uocacõe designãs. ħ anienꝰ.

Expanded text:
ut ad solis cursum finiendi anni tempus ut ad solis cursum finiendi anni tempus extenderet. Latii vero veteres incolae, quia nihil iam tum discere ab Aegypto licebat, ad quam nullus illis commeatus patebat, morem Graeciae in numerandis mensium diebus secuti sunt, ut retroversum cedente numero ab augmento in diminutionem computatio resoluta desineret. Ita enim nos decimum diem, deinde nonum et postea octacuius paulatim deficientis supputatio in nomen desinit secuturi, et ἱστάμενον illum qui praenumerum successurus priori in defectum meanti? Quod et Homerus vester Mantuanus intellegens, illud stare dici ad quod acceditur, ait: Stat sua cuique dies extremum diem stare dicens, quasi ad quem per omnes eatur. Idem poeta doctrina ac verecundia iuxta nobilis, sciens Romanos veteres ad lunae cursum et sequentes ad solis anni tempora digessisse, utriusque seculi opinioni reverentiam duces anni hac invocatione designans. Hic Avienus:
Abbreviated transcription (Latin):
lustrãt ot nomẽ accipuĩt sed is maribuo
nouus octanus est feminis plene ut arbitcor
anni ac mẽsuũ constitucõe digesta hab horus
quoꝙ nr̃ quod de dieꝵ uocabulis et obẜuatoẽ
consuluit Et stire quidẽ uelim / und qd it qd
arguta uligena et gent accola mĩoꝵ potent
ꝯ hot ordine romaẽ dispenacionis ioridoat
antustũ quoꝵ thbrim aliquad ex disciplinis¬
suis hansisse consenciat
ubiecit eustacuiꝰ nõ solũ hoicrs nr̃̾¬
alius ut estimo tam futilis posset oẽ
indicii qui romãl ãm sit ad ungire ut ait
enĩ datũ ordinẽ nõ ꝓbaret cui maio graciã
et tenax mẽoria et luculenta oracio refen̾ts
adiecit Nec murt si hec digeries mõsũ euarit¬
rep̾hensionis cui accersita est ab egnpto po¬
streme corecciones auctoitas Nã Iulis ce.¬
sar ut syder motus de quib nõ indoctos libi
reliquit Iab ogrpciis discipliuis hausit. Ita
hoc quoq ex cade̾ iustiticione mutuatꝰ est

Expanded text:
lustrantur et nomen accipiunt: sed is maribus lustrantur et nomen accipiunt: sed is maribus nonus, octavus est feminis. Plene, ut arbitror, anni ac mensium constitutione digesta habet Horus quoque noster quod de dierum vocabulis et observatione consuluit. Et scire equidem velim, numquid sit quod argutus Niligena et gentis accola numerorum potentis ex hoc ordine Romanae dispensationis inrideat, an Tuscum quoque Tiberim aliqusuis hausisse consentiat.» Subiecit Eustathius, «non solum Horus nosalius ut aestimo tam futtilis posset esse iudicii qui Romani anni sic ad unguem, ut aiunt, emendatum ordinem non probaret; cui maiorem gratiam et tenax memoria et luculenta oratio referentis adiecit. Nec mirum si haec digeries morsum reprehensionis evasit, cui accersita est ab Aegypto postremae correctionis auctoritas. Nam Iulius Caesar ut siderum motus, de quibus non indoctos libros reliquit, ab Aegyptiis disciplinis hausit, ita hoc quoque ex eadem institutione mutuatus est
Abbreviated transcription (Latin):
nari ex actis iã regibus cepisse celebrad̃ qr
pleriq de plebe repetita secum̃ tullii incoria
parentarẽl ei nundiis eiu rei eciã uarro
consentit. fuitanis scribit romanos istituise
nũdinas ut um quidẽ diebus ĩ agres rustici
opus facent Nouo aut̃ die int̾misso icue̾ ad
mercatũ logesq accipiendas romã uenirẽt
et ut scita atq cõsulta frequẽtiore ppło̾ icefe¬
rent ⁊ que bemiũdino die ꝓposita a singulis
atꝙ uniusis facile nostebantr unde eg̾ mos
tractus ut leges trimnũdino die ꝓmulgarẽtr̃
ta re eciã candidatus usus fuit ĩcomitiũ
nũdnis ueniẽ et incolle consistẽ unde coro
possent ab uniũis uideĩ Sod hec oĩa nogli¬
genciꝰ haber̃ cepta q post ab olita postqͣr int̾¬
nundino eciã ob multi ͥ ͤ plebis frequẽtes ad¬
esse ceperũt Est eciã nundina rõnori dea a
nouo die nascenciũ nĩcupata qui lustritꝰ
dicitꝭ Eͥst autẽ lustricꝰ dies quo infantes

Expanded text:
narum exactis iam regibus coepisse celebrari, quia narum exactis iam regibus coepisse celebrari, quia plerique de plebe repetita Servii Tullii memoria parentarent ei nundinis: cui rei etiam Varro consentit. Rutilius scribit Romanos instituisse nundinas, ut octo quidem diebus in agris rustici opus facerent, nono autem die intermisso rure ad mercatum legesque accipiendas Romam venirent, et ut scita atque consulta frequentiore populo referrentur, quae trinundino die proposita a singulis atque universis facile noscebantur. Unde etiam mos tractus ut leges trinundino die promulgarentur. Ea re etiam candidatis usus fuit in comitium nundinis venire et in colle consistere unde coram possent ab universis videri: sed haec omnia neglegentius haberi coepta et post abolita, postquam internundino etiam ob multitudinem plebis frequentes adesse coeperunt. Est etiam Nundina Romanorum dea a nono die nascentium nuncupata, qui lustricus dicitur. Est autem dies lustricus quo infantes
Abbreviated transcription (Latin):
concionẽ aduocaĩ posse idẽ cũ ppło agi Ideo¬
Corneliꝰ ecrã labeo p̾mo fastoꝵ libͦ mõdinas
ferias esse ꝓnuccat. Causã uero hinꝯ uarie¬
tatis apud granrũ licimanũ libro nͦ diliges
lector inuemet Ait eni ñdinas iouis ꝯre¬
ferias. siquidẽ flaminita om̃ibꝰ nũdinis in
regia ioui arietẽ soleat iolae̾ Sod lege hor¬
tensia effectũ ut faste essent uti ruscici qui
mndinãdi causa murbem ueniebãt lites cõ¬
ponerẽt nefasto enĩ diem p̃tori fari nõ licebt
Rego qui ferias dicũt amẽdacia yiudicãt᷑r pa¬
bcocinis uetustatꝭ qui cont sencĩt escimatu
ctatisq legem secuta est uera depromunt
hart origiẽ quidã romulo assignãt quem
cõmuĩtato regno cũ tito tatio sac̾sicis et
odalitatibus inscitutis inddinas quoq adieci.¬
se cõmeõrat sicut tutidanꝰ affirmat Sed
cassuis serũ tulliũ fecisse nibinas dicit
ut in urbe ex agus cõuenirẽt urbanas rusti¬
casq res ordinatiri Beninꝰ ait diẽ nũde¬

Expanded text:
pulo agi, ideoCornelius etiam Labeo primo fastorum libro nundinas ferias esse pronuntiat. Causam vero huius varietatis apud Granium Licinianum libro secundo diligens lector inveniet. Ait enim nundinas Iovis ferias esse, siquidem flaminica omnibus nundinis in regia Iovi arietem soleat immolare: sed lege Hortensia effectum ut fastae essent, uti rustici, qui nundinandi causa in urbem veniebant, lites conponerent: nefasto enim die praetori fari non licebat. Ergo qui ferias dicunt a mendacio vindicantur patrocinio vetustatis: qui contra sentiunt aestimatu aetatis quae legem secuta est vera depromunt. Harum originem quidam Romulo adsignant, quem communicato regno cum T. Tatio sacrificiis et sodalitatibus institutis nundinas quoque adiecisse commemorant, sicut Tuditanus adfirmat. Sed Cassius Servium Tullium fecisse nundinas dicit, ut in urbem ex agris convenirent urbanas rusticasque res ordinaturi. Geminus ait diem nundi
Abbreviated transcription (Latin):
tari: ferte aut̾ ĩ ca̾mib Narc uaitas ciuꝰ
duo uoliuao illata sũt isenatũ ĩuentũ esse¬
esse ita sip̾rũ hostem romar̃ Si ox agro expelle
multis nomitã q̃ genciũ uenit longe appollure
censes nouendo s ludos qui quot d̃ns conuĩt
appolloni fiant hns ludit presit is precor¬

Expanded text:
 autem in carminibus Marcii vatis, cuius duo volumina inlata sunt in senatum, inventum esse ita scriptum: Hostem, Romani, si ex agro expellere vultis, vomicam quae gentium venit longe, Apollini censeo vovendos ludos qui quotannis comiter Apollini fiant. His ludis faciendis pr
Abbreviated transcription (Latin):
mambitũ Unde cleantes ita cognoiãtũ staibit
asso lor diatr lai quia quotidie impetu ab oriẽte
ad occasũ diem noctem ꝙ faciendo cele conficit
mentẽ esse dixerut mundꝰ at uocatꝭ celũ. qd
appellãr iouẽ unde aratꝰ de celo dicturꝰ ait ER dioc
apxo Aiesa : liber a romanis appellatꝰ qd̾ liber
et uagus est ut ait neuꝰ hac qua pol uagus igneas
habenas ĩ nuitit ꝓpius ingat q t̾re. idest ues
hũ deũ pstitem demõstrãt / Nã si conceptũ mẽtꝭ
auctores a quo in honnẽs manat intelligendi
pncipiũ merito boni consiłii solem antistitem
crodiderũt Solem liber esse maĩfeste ꝓmiccrat
orpheus hoc u̾fri
hiꝰ uersus auctoritas fundatd oraculo appollinis
clarii in quo aliud quoq nomẽ soli adict qͥ in
hisdẽ sacris ue̾sibus int̾ cetera uocatꝭ
nã confultus appollo claruis quis deoꝵ habẽdus

Expanded text:
ambitum. Unde Cleanthes ita cognominatum scribit ἀπὸ τοῦ διανύσαι, quia cotidiano impetu ab oriente ad occasum diem noctemque faciendo caeli conficit mentem esse dixerunt: mundus autem vocatur caelum, quod appellant Iovem: unde Aratus de caelo dicturus ait: Ἐκ Διὸς ἀρχώμεσθα. Liber a Romanis appellatur, quod liber et vagus est, ut ait Naevius: Hac qua sol vagus igneas habenas Inmittit propius iugatque terrae. Idem versus stitem monstrant. Nam si conceptu mentis auctores, a quo in homines manat intellegendi principium: merito boni consilii solem antistitem crediderunt. Solem Liberum esse manifeste pronuntiat Orpheus hoc versu:ος. Huius versus auctoritas fundatur oraculo Apollinis Clarii, in quo aliud quoque nomen soli adicitur, qui in isdem sacris versibus inter cetera vocatur Ἰαώ: nam consultus Apollo Clarius, q
Abbreviated transcription (Latin):
augmẽtũ. Exinde ꝑ dimincoes ueluti seuescenti
iitᵃ forma deus siguratꝭ. Item in trachia eudẽ
haberi solem atq liberũ accipimꝰ quẽ illi sebadiũ
nũcupantes magnifica religione celebrãt ut alex¬
specie rotunda/ cinꝰ modiũ inẽpatet tectũ rotũdi¬
tas edis mõstrat huiꝯce sideris spem̃ : sũmo q
cecto lumẽ admittite ut appareat solem cucta
uetice sumo lustrae̾ lugꝭ̃ imisso et quia oriente
eo uinu̾ia patefũt / orphoꝰ ꝙ solẽ uolens intelli¬
gi ait int̾ cetera

Expanded text:
augmentum: exinde per diminutiones veluti senescenti augmentum: exinde per diminutiones veluti senescenti quarta forma deus figuratur. Item in Thracia eundem haberi solem atque Liberum accipimus, quem illi Sebadium nuncupantes magnifica religione celebrant, ut Alexspecie rotunda, cuius medium interpatet tectum. Rotunditas aedis monstrat huiusce sideris speciem: summoque tecto lumen admittitur, ut appareat solem cuncta vertice summo lustrare lucis inmissu, et quia oriente eo universa patefiunt. Orpheus quoque solem volens intellegi ait inter cetera
Abbreviated transcription (Latin):
Sod licet illo p̾us asserto
emdẽ esse appolliuẽ et solem edocto q postea
ipĩ esse libeꝵ prẽ q̃ appollo est nuilla exhiis
dubita ͦ sit. solem ac libert prem̃ eiusdi minua
habendi ab solute tũ h ͦ argumẽtꝭ liquidioribus
astruets in sacris enĩ hec religiosi archam ob ẜua ͦ
est liber par̾ habrate Ĩtem liberi patris simlã¬
chra parti puerili etate partim inueis fingũt
prete̾a barbata spo semli quoq uti greci eiꝰ quẽ
pania neapolitam celebrãt bobona cognoiantes
hoe aũt̃ etatũ du̾itates ad solem referipi ut
pauulꝰ uideats huemali so lsticio qualẽ egiptii
proferut exadito die certa qͦd tũc buissiõ die ue¬
luti paruus et inf̾ans uideat᷑ ẜxunde aũt ꝓcedẽ¬
tibus augniẽtis oquinoctio uernali silẽ atq ado le¬
stentis adipiscitꝭ uires figuraq inuenis ornatꝭ
postca statuitꝭ eius etas plenissuma efsigie barte
olsticio estino quo temꝑe lũmũ sui conseq̾tur

Expanded text:
Sed licet —illo prius adserto eundem esse Apollinem ac solem edoctoque postea ipsum esse Liberum patrem qui Apollo est— nulla ex his dubitatio sit solem ac Liberum patrem eiusdem numinis habendum, absolute tamen hoc argumentis liquidioribus adstruetur. In sacris enim haec religiosi arcani observatio est Liber pater habeatur. Item Liberi patris simulacra partim puerili aetate, partim iuvenis fingunt, praeterea barbata specie, senili quoque, ut Graeci eius quem pania Neapolitani celebrant Ἥβωνα cognominantes. Hae autem aetatum diversitates ad solem referuntur, ut parvulus videatur hiemali solstitio, qualem Aegyptii proferunt ex adyto die certa, quod tunc brevissimo die veluti parvus et infans videatur, exinde autem procedentibus augmentis aequinoctio vernali similiter atque adulescentis adipiscitur vires figuraque iuvenis ornatur. Postea statuitur eius aetas plenissima effigie barbae solstitio aestivo, quo tempore summu
Abbreviated transcription (Latin):
appellat S et
lidii colunt appollinẽ
spitalis et medici dei in nr̃is quoꝙ sacicis fone
Namq uirgines uestales ita indigitãt appollo
medite appollo pean Cũ ergo huiꝯte sideris
idẽ sołis duo maxime effectus. alt̾ quoq caloe̾
temꝑato iuat mortaliũ uitã Alt̾ quo iactu
radioꝵ nõm̃ꝙͣ pestiferũ iurus ĩmitit duo
cadem q cognoia circa singulos effectus ꝓpͥno
enuociatoĩbꝰ signãt appellantes iniore atq¬

Expanded text:
appellant. Sed et Lindii colunt Apollinem Λspitalis et medici dei in nostris quoque sacris fovetur. Namque virgines Vestales ita indigitant: Apollo Medice, Apollo Paean. Cum ergo sint huiusce sideris, id est solis, duo maximi effectus, alter quo calore temperato iuvat mortalium vitam, alter quo iactu radiorum nonnumquam pestiferum virus inmittit, duo eademque cognomina circa singulos effectus propriis enuntiationibus signant, appellantes de
Abbreviated transcription (Latin):
a feriendo obtinuit tamẽ ut cũ sanitatem dari
dicũt cũ aspiracione prioris littere sig̾ficãt
hoc dici in aliquẽ aduersa precatione
usam cũ appollinẽ hortaret᷑ impetũ phitonis
petentibꝰ sopem dei adueresus a masonas theseo
egnãte . Nãq mituros bellũ iuspit ipsis his
ubis semetipiũ auxiliatore inuotae̾ hortariq
appoliodarus in libͦ uiiii¬

Expanded text:
a feriendo. Obtinuit tamen ut cum sanitatem dari dicunt cum adspiratione prioris litterae, significant hoc dici in aliquem adversa precatione,usam cum Apollinem hortaretur impetum Pythonis petentibus opem dei adversus Amazonas Theseo regnante. Namque inituros bellum iussit his ipsis verbis semet ipsum auxiliatorem invocare hortarique. Apollodorus in lib
Abbreviated transcription (Latin):
duiis extinguet ꝑ duelles nr̃õs qͥ restross
campos pascũt placide tx hẽ cãmus cũ pro.¬
curandi grã dies unus rebus diunus im.¬
pensus esset postea senaties confuliũ factũ
uti decem uiri quo magꝭ instituerentꝭ delũ¬
dis anulioni agundis re q diniã recte fa.¬
faciendi libros ⁊billmos adirent Iu quibus
inido repente nucciatũ esset censuerut pres
opolieun ludos mouendor faciendosꝙ Inq
cam rem duodecẽmilia aeris ptori et duaꝵ
hostias maioes dari decẽmrises p̃cepiũ ut
uouo eutũ histe hostiis sacrũ fateret apollu
bois aurato ot capris duab ꝯ albis auratio.
latoue bone femina aurati ludos marcopo¬
pulis coronatus spectare uisus ost hoc p̃cipue
raditꝭ origo ludoꝵ appollinariũ. Nut̃ ox aliis
pͣ huiꝰ dei noĩbn end̃ esse appolliuẽ ⁊ polom
probamꝰ. loxias cognoiãtꝰ ut ait oenopides
ꝑgit aut ut cleanthes stribit

Expanded text:
divus extinguet perduelles vestros qui vestros campos pascunt placide. Ex hoc carmine cum procurandi gratia dies unus rebus divinis impensus esset, postea senatus consultum factum: uti decemviri, quo magis instruerentur de ludis Apollini agundis reque divina recte facienda, libros Sibyllinos adirent. In quibus cum eadem reperta nuntiatum esset, censuerunt Patres: Apollini ludos vovendos faciendosque, inque eam rem duodecim milia aeris praetori et duas hostias maiores dari, decemvirisque praeceptum: ut Graeco ritu hisce hostiis sacrum facerent, Apollini bove aurato et capris duabus albis auratis, Latonae bove femina aurata. Ludos in circo populus coronatus spectare iussus. Haec praecipue traditur origo ludorum Apollinarium. Nunc ex aliis quoque huius dei nominibus eundem esse Apollinem et solem probemus. Λοξίας cognominatur, ut ait Oenopides:pergit: aut, ut Cleanthes scribit
Abbreviated transcription (Latin):
a ꝑte hũc deũ boius ꝓ pugnae̾ signisicet. hic
est ꝙ apud Rachinũ sicile ꝑmuntoriũ a pollo
labi scimꝰ eximia religione celebratr Nã cũ
libies ĩnasuri siliciã classem apulissẽt ad id
ꝓuuntoriũ a pollo qui ibi colite inuocatus
abucolis ĩ missa hostibus peste cu ãtꝭ subita¬

Expanded text:
hunc deum bonis propugnare significet. Hinc est quod apud Pachynum Siciliae promuntorium Apollo Libystinus eximia religione celebratur. Nam cum Libyes invasuri Siciliam classem adpulissent ad id promuntorium, Apollo, qui ibi colitur, invocatus ab incolis inmissa hostibus peste et paene cunct
Abbreviated transcription (Latin):
nitu̾seco uistera salua cõseruer. Et qr corso
beneficio ca dessimulacõe brutꝰ habebat᷑ ydones
emẽdacoẽ suplici statꝰ extitit hane deam q̃
uitalibꝰ p̃ est tẽplo sacͣ᷑uit. Cui pulte fabatia
et larido sacrisicat᷑ qd lus maxiẽ robus uues
corꝑis coborẽt᷑. Nã et kł iume fabarie ruło

Expanded text:
a conservet: et quia cordis beneficio, cuius dissimulatione brutus habebatur, idoneus emendationi publici status extitit, hanc deam quae vitalibus praeest templo sacravit. Cui pulte fabacia et larido sacrificatur, quod his maxime rebus vires corporis roborentur. Nam et Kalendae Iuniae fabariae vulgo
Abbreviated transcription (Latin):
nouad sextiles adrem rane militarẽ inhil
actine notat uarro utcũ fastus uł nefasta
dies sit S ad polas acciones respite pͥua.¬
tas Quod aut nidinas ferias dixi potest
argui qr titus deferiis st̾bens nũdinarũ
dies nõ int̾ ferias retulit ẜ cantũ solenes
uocanit et quod iuluis modestiis affremat
Messula arguit consalente pontifices an
mĩdinaꝵ romanaꝵ nonaꝵ q dies ferens
tenerent⁊ respondisse cos mũdinas ibi fe¬
rias nõ uideri Et ꝙ ocebraciꝰ inliͦ p̾mo
religionũ ait nĩdinis magistratũ posse
mauimitte̾ iudicia q addice S con iulius

Expanded text:
Nonas Sextiles. Ad rem sane militarem nihil Nonas Sextiles. Ad rem sane militarem nihil attinere notat Varro, utrum fastus vel nefastus dies sit, sed ad solas hoc actiones respicere privatas. Quod autem nundinas ferias dixi potest argui, quia Titus de feriis scribens nundinarum dies non inter ferias retulit sed tantum sollemnes vocavit: et quod Iulius Modestus adfirmat Messala augure consulente pontifices, an nundinarum Romanarum Nonarumque dies feriis tenerentur, respondisse eos nundinas sibi ferias non videri: et quod Trebatius in libro primo Religionum ait nundinis magistratum posse manu mittere iudiciaq
Abbreviated transcription (Latin):
nilitũ uergillo mallio enulio pastumo colle¬
ruspitẽ insenatũ ueniẽ iussũ religionudie.¬
quirẽdaꝵi grã dixisse quĩti sulpiciũ t̾bunũ
militũ ad alliã adũios gallos pugnaturp tẽ
diuinã dimicandi grã fecisse postridie idus
quĩtiles Item a pud cremerã multis alus ꝙ
ꝑibꝰ et locis post fac̾ficiũ die postero cele¬
bratũ male cerrisse conflictũ ⁊uc̃ patres
iussesse ut ad collegiũ pontificũ de his reli¬
gionib refere᷑ ponti ficesq statiusse post̾ die
omes bł. nonas idꝰ atros dies habendos ut
h dies neq płiores neq puri neq tõnniciales
ubet fabuas maxiq̃ seruilianꝰ pontisexi
libro xiiᵐͫ ͦ uegat opo̾te atro die parentai e
quia tũc ꝙꝰ ianũ iouẽq p̃fari necesse ẽ
mominalẽ diem pleriq uitant ciꝰ obẜuatoẽ
an religio ulla sit tradita q̃ri solet ẜ nos n̾e
annaliũ qn̾to cladem illã nastissimã pug¬
ne canuẽsis factã refert ante diem quãtũ

Expanded text:
ilitum Virgilio Mallio Aemilio Postumio colleruspicem in senatum venire iussum religionum requirendarum gratia dixisse: Q. Sulpicium tribunum militum ad Alliam adversus Gallos pugnaturum rem divinam dimicandi gratia fecisse postridie Idus Quintiles, item apud Cremeram multisque aliis temporibus et locis post sacrificium die postero celebratum male cessisse conflictum. Tunc Patres iussisse ut ad collegium pontificum de his religionibus referretur, pontificesque statuisse postridie omnes Kalendas Nonas Idus atros dies habendos, ut hi dies neque praeliares neque puri neque comitialeset Fabius Maximus Servilianus pontifex in libro XII. negat oportere atro die parentare; quia tunc quoque Ianum Iovemque praefari necesse est, nominalem diem plerique vitant. Eius observationis an religio ulla sit tradita quaeri solet: sed nos nihil Annalium quinto cladem illam vastissimam pugnae Cannensis factam refert ante diem quartum
Abbreviated transcription (Latin):
aduemis fecit. Et iamario quidẽ dies quos dicimq̃
quartũ et t̾ciũ balendas sebenarias doł aprili
t̾ciũ kl̾ octobres. nouembri tciũ kl decembres.
factũ est ut tũ om̃e hn mẽses quibꝰ dies addidł
ante hãc ordinatõ huissent mensis sequẽtes

Expanded text:
advenis fecit: et Ianuario quidem dies quos dicimus advenis fecit: et Ianuario quidem dies quos dicimus quartum et tertium Kalendas Februarias dedit, Aprili tertium Kalendas Octobres, Novembri tertium Kalendas Decembres, factum est ut, cum omnes hi menses quibus dies addidit ante hanc ordinationem habuissent mensis sequentis
Abbreviated transcription (Latin):
dixiq̃ at ordinacõe distribuit dianuaicũ et
sextilem et decembrẽ binos dies insexuit. In
aprilem autẽ Iumũ. septembrẽ nouẽbrẽ sin¬
gulos s neq mẽsi februaio addidit diẽ ne
deo infero religio inunutaretr Et marcio. maio
quintili octobri seruauit pristinũ statũ quod
satis pleno erant nuimeo ĩ diert singlõr trige¬
noꝵi q Ideo et septimanas hũt nonas sicũt
mimia constitrat quia nchil in hiis Iuliqinu¬
uit S ianuariꝰ. sextilis. december q̃b cesar
binos dies addidit lu trigenos singlos habe̾
post cesarẽ ceperunit qu̾tatias tantũ habent
nonas. et abidibus illis sequẽtes kał. unde¬
uigesimiũ rentunt᷑ qr cesar qͦs addidił dies
neq ante nonas nez ante idus inferre uoluit
ne nonart aut iduũ religior quo statuto cat die
nouella comparendi nacõe corũpet S nec pꝯ¬
indiucio. S ꝑ actis auꝯq mẽsis feris locũ dich

Expanded text:
diximus hac ordinatione distribuit. In Ianuarium et diximus hac ordinatione distribuit. In Ianuarium et Sextilem et Decembrem binos dies inseruit, in Aprilem autem Iunium Septembrem Novembrem singulos; sed neque mensi Februario addidit diem, ne deum inferum religio immutaretur, et Martio Maio Quintili Octobri servavit pristinum statum, quod satis pleno erant numero, id est dierum singulorum tricenorumque. Ideo et septimanas habent Nonas, sicut Numa constituit, quia nihil in his Iulius mutavit: sed Ianuarius Sextilis December, quibus Caesar binos dies addidit, licet tricenos singulos habere post Caesarem coeperint, quintanas tamen habent Nonas, et ab Idibus illis sequentes Kalendae ad undevicesimum revertuntur, quia Caesar quos addidit dies neque ante Nonas neque ante Idus inserere voluit, ne Nonarum aut Iduum religionem, quae stato erat die, novella comperendinatione corrumperet. Sed nec pindictio: sed peractis cuiusque mensis feriis locum diebus
Abbreviated transcription (Latin):
et quadrante cuxsũ confiat annũ dirige̾ con¬
tendit. Nã sicut lunais annus mẽsis ẽ qui a
luna paulominꝰ ꝙͣ mẽse in zodiaci circu̾ctioẽ
consuit ita solis annus hoc dier mĩo colligẽdꝰ
est quẽ ꝑagit dũ ad id signũ se denno uertit
ex quo digressus ost. unde annũ uertens uocar
et habe᷑ magnꝰ cũ lune annus brenis puter
hori ꝙregiliꝰ uteũq complexus est interea
magnũ sol caduoluit⁊ annũ. hnc et aterꝰ
capito annũ a coccuctu iꝑis putat dictũ qr
orator An t̾mi ͫ i ceecat̾mimũ et ambiere¬
dicit᷑ ꝓ ac̾idire. Iulues igiłr cerar . xi dies
obseruacioni ueteri suꝑiecit ut amiũ. ccclxx
dies quibus sl lustrat zodicicũ efficeãt et ne
quadrans decẽt. statuit ut quarto quoq ãno
sat̾dotes qui cuabat mẽsibus ac diebus unũ
nakalarẽt diẽ co sc mẽse at loco qͦ ccꝭ apud
februarii ultimos dies idq bissextũ censuit
nommad dies aũt docẽ quos ab co additos

Expanded text:
et quadrante cursum conficit, annum dirigere contendit. Nam sicut lunaris annus mensis est, quia luna paulo minus quam mensem in zodiaci circumitione consumit, ita solis annus hoc dierum numero colligendus est quem peragit dum ad id signum se denuo vertit ex quo digressus est: unde annus vertens vocatur, et habetur magnus, cum lunae annus brevis putetur. Horum Virgilius utrumque conplexus est: Interea magnum sol circumvolvitur annum. Hinc et Ateius Capito annum a circuitu temporis putat dictum, quia Arator anuadrante cursum conficit, annum dirigere contendit. Nam sicut lunaris annus mensis est, quia luna paulo minus quam mensem in zodiaci circumitione dies quibus sol zodiacum lustrat efficerent, et ne quadrans deesset, statuit ut quarto quoque anno sacerdotes qui curabant mensibus ac diebus unum intercalarent diem, eo scilicet mense ac loco quo etiam apud Februarii mensis dies, idque bissextum censuit nominandum. Dies autem decem quos ab eo additos
Abbreviated transcription (Latin):
mĩtisi in se nõ in alia diuidietꝭ Iuori eñ dieꝵ
quibusdã fas est horis quibusdã fas nõ est
nis dice. Nã cũ hostia cedit⁊ fari nefas est
Inttisa et porecta fari licet Ruesq cũ adolet
nõ licet. Rrgo de diuisione festoꝵ et ꝓfestort
dier lacius disserendũ est Sarrca celeb̾tas
est ud cũ sacrificia dus offerũti ub cũ dies¬

Expanded text:
intercisi in se non in alia dividuntur: illorum enim dierum intercisi in se non in alia dividuntur: illorum enim dierum quibusdam horis fas est, quibusdam fas non est ius dicere. Nam, cum hostia caeditur, fari nefas est: inter caesa et porrecta fari licet: rursus, cum adoletur, non licet. Ergo de divisione festorum et profestorum dierum latius disserendum est. Sacra celebritas est vel cum sacrificia dis offeruntur
Abbreviated transcription (Latin):
suͥgun uider Scd uerriũ flaccũ urris ponti¬
sicii ꝑitissimũ dice̾ solitũ refert uarro qr fe¬
ris terge uetes fossas licet̾ nonas face̾ ius nõ
esẜ Ioco magꝭ uidius ꝙͣ uginibꝰ idoneas esse
ferias adimbendũ subiciet aliquis Cur ego
nonis si feriatus dies nõ est ꝓhite celeb̾tas
duani dies seir post bl sine post nouas idꝯ¬
ne excquo atri sũt. idco et nonas inhabiles
impciis esse dixerũt. ne impta aut postero
die libertatẽ auspicaretr uxoriã aut atco ĩ¬
molaet̾ quo nefas est sacra celebrad S quia
nos ad cõmerraco dierꝭ ordo deduxit de h ͦ
cenda fsũt nã ut diuenses annũ ita indies
mẽsem quẽq distribuit dies q omesi aut festos
aut ꝓfestos aut mt̾tisos uocanit festi dii oi ditali
sũt profesti homibꝰ obãmistradã rem p̾natã
publicãq concessi irĩtisi deoꝵ hom̃nq cõmuẽs
sũt . festis insũt sac̃ficia . Epule ludi ferie
ꝓfestis cõmiciales comꝑendini. stati. p̃liares

Expanded text:
idetur. Sed Verrium Flaccum iuris pontificii peritissimum dicere solitum refert Varro, quia feriis tergere veteres fossas liceret, novas facere ius non esset, ideo magis viduis quam virginibus idoneas esse ferias ad nubendum. Subiciet aliquis: Cur ergo Nonis, si feriatus dies non est, prohibetur celeduani dies seu post Kalendas sive post Nonas Idusve ex aequo atri sunt, ideo et Nonas inhabiles nuptiis esse dixerunt, ne nupta aut postero die libertatem auspicaretur uxoriam aut atro immolaret quo nefas est sacra celebrari. Sed quia nos ad commemorationem dierum ordo deduxit, de hoccenda sunt. Numa ut in menses annum, ita in dies mensem quemque distribuit, diesque omnes aut festos aut profestos aut intercisos vocavit. Festi dis dicati sunt: profesti hominibus ob administrandam rem privatam publicamque concessi: intercisi deorum hominumque communes sunt. Festis insunt sacrificia epulae ludi feriae: profestis fasti comitiales conperendini stati praeliares:
Abbreviated transcription (Latin):
incedit Radẽ q racõe sol in co signo sol obliuũ ut
solet incipit agore retrogressũ. Capre uero consue¬
iudo hec inpastu uidetꝭ ut semꝑ altũ pascendo
petata ded ot sol in cap̾corno incipit ab ymis in
geminã spem̃ nimimis sui prefert ipse illmaũdo
formando q lunã etem̃ exrno fonte lucꝭ gennõ
sydere spacio diei ot noctis illustat unde romãi q̃dẽ¬
solem sub noie ẜ et specie iani didimei appollinis ap

Expanded text:
e cedit, eademque ratione sol in eo signo obliquum, ut solet, incipit agere retrogressum: caprae vero consuetudo haec in pastu videtur, ut semper altum pascendo petat, sed et sol in Capricorno incipit ab imis in geminam speciem sui numinis praefert ipse inluminando formandoque lunam: etenim ex uno fonte lucis gemino sidere spatia diei et noctis inlustrat: unde et Romani solem sub nomine et specie Iani D
Abbreviated transcription (Latin):
dedicatũ sub noiẽ dee et eandẽ esse bonã deã
et trã exipõ ritu oconciore saciorꝭ docere fosse
confiemat. Hanc eandẽ bonã faunãq opomi
et fatuã pontificũ libris indigitar. bonãq oñã
nobis adiuctũ bonorũ causa ẽ fantiã ꝙ omd
usui amãtiũ fauet. opẽq ip̃m auxilio uita ꝯst
editi nõ priuẜ uocẽ ednt̃ quũ autigerut e̾rã¬

Expanded text:
 Bonae Deae et eandem esse Bonam Deam et Terram ex ipso ritu occultiore sacrorum doceri posse confirmat. Hanc eandem Bonam Faunamque, Opem et Fatuam pontificum libris indigitari: Bonam quod omnium nobis ad uictum bonorum causa est, Faunam quod omni usui animantium fauet, Opem quod ipsius auxilio uita consediti non prius uocem edunt quam attigerint terra
Abbreviated transcription (Latin):
ds potasa ⁊ capitoliũ plebe mx urico cala¬
orcoes que case ⁊ omuli est ꝓxima qͣt ño dies
e lalendio ad nonas supe net ꝓnutecabat
serqnũtunas quidẽ dicto quaq̃es uerbo halu
septimanas repetito sepner p̃dicabat. ubiõ aut

Expanded text:
 vocata in Capitolium plebe juxta curiam calabrariam, quae casae Romuli proxima est, quot dies a Kalendis ad Nonas superessent, pronuntiabat: et quintanas quidem dicto quinquies verbo Kalo, septimanas repetito septies praedicabat. Epact
Abbreviated transcription (Latin):
contigisset uideri Quia nõ cõtinuo euenit ut
codem die semꝑ appareat sed modo tardius
modo celexius excertis cansis solet uideiꝰ cõ¬
ngit ut cũ tardius apparuit p̃codẽti mensi płu¬
ut᷑ alii xxx et unũ alii unde xxx sortirent
diesi onũbꝯ tamẽ mẽsibꝰ ex die nonaꝵ idus
nonee die rep̃sentar̃ placuit et int idus at se¬
quetes bl conscitutũ est sedecim dies esse m¬
merando. ideo mẽsis mberior duos illos q̃l
augebar dies int̾ tl suas et nonas hebat᷑
huic aliis quĩtus a kralendis dies aluo septi¬
uis nonas focit. Cesar tñ ut supͣdixq̃ stata

Expanded text:
contigisset videri. Quia non continuo evenit ut contigisset videri. Quia non continuo evenit ut eodem die semper appareat, sed modo tardius modo celetigit ut cum tardius apparuit, praecedenti mensi pluut alii XXX et alii XXX unum sortirentur dies. Omnibus tamen mensibus ex die Nonarum Idus nono die repraesentari placuit: et inter Idus ac sequentes Kalendas constitutum est sedecim dies esse numerandos. Ideo mensis uberior duos illos quibus augebatur dies inter Kalendas suas et Nonas habebat. Hinc aliis quintus a Kalendis dies aliis septimus Nonas facit. Caesar tamen, ut supra diximus, stat
Abbreviated transcription (Latin):
reddũ dies annectẽtes inᵗͭ ͦ ꝙ anno exacto
int̾tralarẽ qui exquadrãtibꝰ q̃it at s̃ nõ ap̃o
inultimũ mensis diem adic̾eẽtũ cõtinũ
uͣs accedit. s post tł dirigitꝭ in nonas inde
ad quasdam idus de flecti audio post rursũd
Nã illud nec consequi posse me spero ut rõblã
comprehendã q̃ singłis apud uos diebi ado.d
dum alios fastos uariisq alios noĩbꝰ mdtrr¬
patis nundinasq urãs nescie̾ me fotteor de
quib obẜnacio tam diligens tam canta nãrꝙr
hec nec mihi exubescend̃ est ignorae ꝑegrino
a te ues p̃textate disce nec cuem puderet
Tũc p̃texius nõ solũ tibi inꝙ chore tũ sis
egypto oridꝰ s ne nob̾ q̾dem quibꝰ orcigo ⁊oña
nũ omes putanerut. Nam de tł nons et coi¬
bus de ꝙ feriart uarns obseruatodba in mieros
auctores cura questioiis cxercuit Et ideo nos
q de his ab omibꝰ dicta sũt ĩ rnũ breuit col¬
lignuꝰ Romulus cũ ingenio acci quidẽ sed

Expanded text:
reddunt, annectentes quarto quoque anno exacto intercalarem, qui ex quadrantibus confit. At hic non a primo in ultimum mensis diem ad incrementum continuum numerus accedit, sed post Kalendas dirigitur in Nonas: inde ad quasdam Idus deflecti audio: post rursus, equidem vellem. Nam illud nec consequi posse me spero, ut vocabula conprehendam quae singulis apud vos diebus adduntur, dum alios fastos variisque alios nominibus nuncupatis. Nundinas quoque vestras nescire me fateor: de quibus observatio tam diligens tam cauta narratur. Haec nec mihi erubescendum est ignorare peregrino: a te vero, Praetextate, discere nec civem puderet. Tunc Praetextatus: Non solum tibi, inquit, Hore, cum sis Aegypto oriundus, sed ne nobis quidem, quibus origo Romana es putaverunt. Nam de Kalendis Nonis et Idibus deque feriarum variis observationibus innumeros auctores cura quaestionis exercuit: et ideo nos quae de his ab omnibus dicta sunt in unum breviter colligimus. Romulus, cum ingenio acri quidem sed
Abbreviated transcription (Latin):
ale annus infaustis casib luctuosus fu̾it maxi¬
meq lepidiano tumultii opinio ista firmata est
Noms aut̾ conuentus uaiĩse multandinis uitãd
cristimabas quõ ꝓplusĩ romanꝰ ex actus eciam
regibus diem hũt nonaꝵ maxime celebrabat
quẽ natalẽ serui tullu existimabat quia cũ
mẽtũ esset quo mẽse sexinꝰ tulliꝰ natus fuisset
noms tamẽ esse natĩ constaret. om̃es nonas
celebri noticia ficequẽtabat . ueritos ergo qui
diebus pre erant nequid nũdinis collecta uni¬
uersitas ob desideriũ regis nouaret/ cauisse ut
eũ ĩ medio t̾ialioꝵ uł mẽsis int̾balaris ita
locarẽt ut a suspecto die celebritatẽ anteret
nundinaꝵ Atq hoc est ꝙ uetes retulerut nõ¬

Expanded text:
ille annus infaustis casibus luctuosus fuit, maxiille annus infaustis casibus luctuosus fuit, maximeque Lepidiano tumultu opinio ista firmata est. Nonis autem conventus universae multitudinis vitandus existimabatur, quoniam populus Romanus exactis etiam regibus diem hunc Nonarum maxime celebrabat, quem natalem Servii Tullii existimabat: quia, cum incertum esset quo mense Servius Tullius natus fuisset, Nonis tamen natum esse constaret, omnes Nonas celebri notitia frequentabant: veritos . . .o qui diebus praeerant, ne quid nundinis collecta universitas ob desiderium regis novaret, cavisse ut eum in medio Terminaliorum vel mensis intercalaris ita locarent, ut a suspecto die celebritatem averteret nundinarum. Atque hoc est quod quidam veterum
Abbreviated transcription (Latin):
cioni Mensis februai̾ꝰ deputatus est qũ is
ultimus anni erat qd eciã ipiũ de ꝙrecorũ
miitacoe faciebant. Nam et illi ultiõ amri
sui mẽsi suꝑfluos int̾serebãt dies ut refert
glancipus qui de sacris athemẽsiũ stp̾sit uer
una xe a grecis differebãt Nã illi confecto
altio mẽse romaĩ nõ confecto februaio sed post
uigesimũ et terciũ eiꝰ diem inekalabãt t̾mi.¬
nalibus sc iam ꝑ actis Deide reliqͦs febeũ¬
arii mẽsis dies qui erãt quĩq post it̃balatõ
fubiugebant, occdo ueteres religiomis sue more
ut februariũ omimodo marcuis consequeretꝵ.
Sed quom sepe euemẽt ut nundine modo ĩ anni
pncipem diem modo in nouas cederẽt utrcũq aut
ꝑniciosũ reipub. putabat remediũ quo hoc
au̾leret: crcogitatũ est qͦd aperiemꝰ si prius
ostenderimꝰ cur nndine uel primis tłis uł
nouis omibꝰ cauebant Nã quociens ĩciprete
anno dies cepit qui additus est nuunid̾inis ois

Expanded text:
tioni mensis Februarius deputatus est, quoniam is ultimus anni erat: quod etiam ipsum de Graecorum imitatione faciebant. Nam et illi ultimo anni sui mensi superfluos interserebant dies, ut refert Glaucippus qui de sacris Atheniensium scripsit. Verum una re a Graecis differebant. Nam illi confecto ultimo mense, Romani non confecto Februario sed post vicesimum et tertium diem eius intercalabant, Terminalibus scilicet iam peractis: deinde reliquos Februarii mensis dies, qui erant quinque, post intercalationem subiungebant: credo vetere religionis suae more, ut Februarium omni modo Martius consequeretur. Sed cum saepe eveniret ut nundinae modo in anni principem diem modo in Nonas caderent utrumque autem perniciosum rei publicae putabatur, remedium quo hoc averteretur excogitatostenderimus cur nundinae vel primis Kalendis vel Nonis omnibus cavebantur. Nam quotiens incipiente anno dies coepit qui addictus est nundinis, omnis
Abbreviated transcription (Latin):
peruuit animãtes cũ pestem ĩtemperie calo¬
ris ĩ mittit ut euripides in phoetonte
appellat et qr siiles sũt solis effectibꝰ effectꝰ
lune ĩ muando nocendo q. ideo fennãs cẽtis
afflictas mõbis
chra decorat ut ꝑsagittas us ĩtlliga emissa radior
ditur sol animãtibus prestae̾ temperiẽ deo
quia ꝑpetuã prestat salubritatẽ et pestilens
ab ipo casus carior est Idco appolliuis similãcha
manu dextra gratias gestant. arcũ cũ surste¬
simstra sagittis/. qd̾ ad noxam sit pigrior. et¬
ad salutẽ manus promptior largiati᷑. huit est
quod eidẽ actribuit modendi potestas. quia
temꝑatus polis calor morboꝵ om̃i suga est
Que sentencia latine quoq nomĩs emiãtiacoĩ

Expanded text:
perimit animantes, cum pestem intemperie caloris inmittit, ut Euripides in Phaethonteappellant: et quia similes sunt solis effectibus effectus lunae in iuvando nocendoque, ideo feminas certis adflictas morbis chra decorantur, ut per sagittas intellegatur vis emissa radioruditur sol animantibus praestare temperie: sed quia perpetuam praestat salubritatem et pestilens ab ipso casus rarior est, ideo Apollinis simulachra manu dextra Gratias gestant, arcum cum sagittis sinistra: quod ad noxam sit pigrior, et salutem manus promptior largiatur. Hinc est quod eidem attribuitur medendi potestas, quia temperatus solis calor morborum omnium fuga est. Quae sen
Abbreviated transcription (Latin):
die mẽtalate deuorarentꝭ Post s unũ diẽ
scdm̃ ordinacõ cesaris uł ͦ quoq anno ĩcipiẽte
int̾tralari iussit et omẽ hũc ordinẽ eree tablẽ
ad ct̾nã custodiã in cisione mãdauit/
unc chorus dies quidẽ ħ inꝙͥ int̾ba.¬

Expanded text:
intercalato devorarentur. Post hoc unum diem secundum ordinationem Caesaris quinto quoque incipiente anno intercalari iussit et omnem hunc ordinem aereae tabulae ad aeternam custodiam incisione mandavit.» Tunc Horus, «dies quidem hic», in
Abbreviated transcription (Latin):
stellis errantib p̃stat ipsaꝵ uero stellaꝵi cursa
ordiuẽ reꝵ huãnart ut quibusdã uide ⁊ ꝓ ptãte
disporuił ut plotuo constat placusse sigłicant
uecesse est ut solem q̃ moderat⁊ nr̃a moderãtes
om̃ que circa nos gerũt fateaniur auctorẽ
et sicut maro cũ demia iunone dicet̾ quo me¬
mine leso ostendit uniꝰ dei effectiis uarios
ꝓ rariis censeridos esse mubus Ita diu̾se uie.¬
tutes solis noĩa dis dederut unde Ecostaꝵ.
sapienciũ pn̾cipes prodidexut uoctutẽ Igitur
solis q diuinacioni curaciomi pre est apollnẽ
uocaueeũt q̃ sermonis auctor est merciaeii nõ
accepit Nã quia sermo int̾preta ⁊ cogitacõnes
appellacione uocitatus est uirtus solis est que
feuctibus effectus eiusdem est qui fengibus
pre est Et huic nate sũt appellaciones deo
sicut ceteror qui ad solem certa est archana
racione referũtꝭ Et ne tanto secreto nnda pste

Expanded text:
stat, ipsarum vero stellarum cursus ordinem rerum humanarum, ut quibusdam videtur, pro potestate disponunt, ut Plotino constat placuisse, significant: necesse est ut solem, qui moderatur nostra moderantes, omnium quae circa nos geruntur fateamur auctorem. Et sicut Maro, cum de una Iunone diceret: Quo numine laeso, ostendit unius dei effectus varios pro variis censendos esse numinibus, ita diversae virtutes solis nomina dis dederunt: unde ἓν τὸ πᾶν sapientum principes prodiderunt. Virtutem igitur solis quae divinationi curationique praeest Apollinem vocaverunt: quae sermonis auctor est Mercurii nomen accepit. Nam quia sermo interpretatur cogitationes appellatione vocitatus est. Virtus solis est quae fructibus, effectus eiusdem est qui frugibus praeest. Et hinc natae sunt appellationes deorum sicut ceterorum qui ad solem certa et archana ratione referuntur: et, ne tanto secreto nuda praestetur
Abbreviated transcription (Latin):
miꝑator angustꝰ tesar mẽse sextili ⁊ pañ
ꝯsulatũ mierit et trũdplos tres ĩ urbẽintu¬
lerit. Et ex ianculo legiones secute deducte q
suit eiꝰ aufꝑicia ac fidem. sed et egiptus hoc
mense in ptãtem ppłĩ romani redacta sit ac fue̾it¬
finisq hõc imeoiie bellis cuulibꝰ impositus sit at
obhas causas hit mensis huic imꝑio foelicissiq̃
sit at fuerit placẽ senatiũ ut hic mensis au¬
gustus appellet  Item plebiscitũ factũ ob eãd̃
rem soxto pacubio tribuno plebem rogante ayẽ¬
sis septembris plicipalem sui retinet appellaco
quẽ germanici appellacõe. octobrẽ uero suo noie
domicianus ĩuaferat S ybi infaustũ uocabłm
ex oni aere uel saxo placuit eradi Menses qͦs
usuepatione thramnce appellacõs exuti sũt
Caucio ꝙͦ postea pn̾cipũ ceteroꝵ dixi ominis
infausta uitanciũ mensibus a septembri usq
ad decembrẽ prista noĩa reẜuauit/ hec fuit a
romulo amua ordinata dimensio qui sicũt

Expanded text:
AR AUGUSTUS MENSE SEXTILI ET PRIMUM CONSULATUM INIERIT. ET TRIUMPHOS TRES IN URBEM INTULERIT. ET EX IANICULO LEGIONES DEDUCTAE SECUTAEQUE SINT EIUS AUSPICIA AC FIDEM. SED ET AEGYPTUS HOC MENSE IN POTESTATEM POPULI ROMANI REDACTA SIT. FINISQUE HOC MENSE BELLIS CIVILIBUS INPOSITUS SIT. ATQUE OB HAS CAUSAS HIC MENSIS HUIC IMPERIO FELICISSIMUS SIT AC FUERIT. PLACERE SENATUI UT HIC MENSIS AUGUSTUS APPELLETUR. Item plebiscitum factum ob eandem rem Sexto Pacubio tribuno plebem rogante. Mensis September principalem sui retinet appellationem: quem Germanici appellatione, Octobrem vero suo nomine Domitianus invaserat. Sed ubi infaustum vocabulum ex omni aere vel saxo placuit eradi, menses quoque usurpatione tyrannicae appellationis exuti sunt: cautio postea principum ceterorum diri ominis infausta vitantium mensibus a Septembri usque ad Decembrem prisca nomina reservavit. Haec fuit a Romulo annua ordinata dimensio, qui, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
Nec mixũ si genun effectus uariis noĩbus
celebrantr̃ cũ alios quoq deos ex conrio ĩ cad
duplici censeri et ptãte accipiamꝰ et nomiẽ
lientẽ uocãt Item me̾curus hon mentes
oculos et oxcitat et sapit et ait poeta

Expanded text:
Nec mirum, si gemini effectus variis nominibus celebrantur, cum alios quoque deos ex contrario in eadem re duplici censeri et potestate accipiamus et nomine, lientem, vocant: item Mercurius hominum mentes vel oculos et excitat et sopit, ut ait poeta
Abbreviated transcription (Latin):
scus aut fenatꝰ fuit et tũt ad sextũ decimũ di¬
cebatt̃ eciã post augmẽtũ dieri cadẽ ⁊cligio
reẜuata est ut tercio ab idus die celebraretꝭ
li abincremẽto nõ iam ad sextũ decimũ bla̾s
.scd ad septimũ decimũ si uniis aut ad octanũ
decimũ si duo sũt additi dice̾r nõ ideo nonos
dies circa finẽ cuiꝯq mensil inseruit ubi sinẽ
oii que ĩmẽse erãt repperit feriaꝵ adietos¬
q omẽs a se dies fastos notaũ ut maio daẽt̾
accionib lib̾tatẽ. t nõ solũ nullũ nefastũ
sed nec cõmitralẽ quẽꝙͣ de adiectis dicbus
institut ne ambitionẽ magistratuũ augeret
adieccio Sic annũ cuulem cesar habitis ad
lunã dimẽsionib conscitutũ odicto palam por̃to
publicauit. Et exror iste usq stae̾ posisset
ni sac̾dotes sibi erro nouũ ex ipã emẽdacione
fecissent Nã cũ oportet̾ diem qͥ exquadrantib¬

Expanded text:
s aut feriatus fuit et tunc a. d. sextum decimum dicebatur, etiam post augmentum dierum eadem religio servata est, ut tertio ab Idibus die celebraretur, licet ab incremento non iam a. d. sextum decimum Kalendas sed a. d. septimum decimum, si unus, a. d. octavum decimum, si duo sunt additi, diceretur. Nam ideo novos dies circa finem cuiusque mensis inseruit, ubi finem omnium quae in mense erant repperit feriarum, adiectosque omnes a se dies fastos notavit, ut maiorem daret actionibus libertatem: et non solum nullum nefastum sed nec comitialem quemquam de adiectis diebus instituit, ne ambitionem magistratuum augeret adiectio. Sic annum civilem Caesar habitis ad lunam dimensionibus constitutum edicto palam posito publicavit. Et error hucusque stare potuisset, ni sacerdotes sibi errorem novum ex ipsa emendatione fecissent. Nam cum oporteret diem qui ex quadrantib
Abbreviated transcription (Latin):
sitos cmma ꝯanuanũ ac frebru ariã retinuit
nomiẽ quoir nõ uideret᷑ iam qu̾tꝰ esse sed sepuã
ded postra in honorẽ ulii cesaris dictatoris le¬
g̃ẽ ferẽte marco automio marri filio cõsule uiłis
appellatꝰ ẽ ad̾ hac mẽse ad qͣrtũ idus quał¬

Expanded text:
sitos a Numa Ianuarium ac Februarium retinuit nomen, cum non videretur iam quintus esse, sed septimus: sed postea in honorem Iulii Caesaris Dictatoris legem ferente M. Antonio M. filio consule Iulius appellatus est, quod hoc mense a.d. quartum Idus Qu
Abbreviated transcription (Latin):
ras nec ex sie asparitu uiris gustare fũs
⁊̃ p̃sontiã feminre et poritio et pinario sati¬
rũ ristodibꝰ ussit ne mulierẽ int̾esse ꝓmrtteret
ere occasis nõs quo maiã eandẽ essc et tra
et bouã deã dixiq̃ coegit nos de bõla dca
cnguis arbitrat᷑ qd iuntomꝰ apũd latinos aũ
uoucato. diuqr apad aruinos prenestinosq hac

Expanded text:
dies nec ex eo apparatu viris gustare fas eest praesentiam feminarum, et Potitio ac Pinario sacrorum custodibus iussit ne mulierem interesse permitterent. Ecce occasio nominis, quoniam Maiam eandem esse et terram et Bonam Deam diximus, coegit nos de Bona Dea qCingius arbitratur, quod Iunonius apud Latinos ante vocitatus diuque apud Aricinos
Abbreviated transcription (Latin):
uulcaralis lil muias huic dee xen diuinũ facie
S piso ueoiẽ uilcam maiestã nõ marã dicit
uocari Contẽdũt ali maiũ mercurn matrem
mẽsemercatores omes maye ꝑit̾ meromoqͣ
sacrificãe. Affiemũt quidã quibus coruelius labio
consount hant maiã ou mẽse maio res diniã¬
celebrat᷑ terrã ẽẽ hoc ad qprtad nomẽ a magni¬
indine sũ ex mẽ magna in sacris uocat᷑ Alssemt¬
nẽq escimatoĩs sue eciã lime colligũe qd̾ sus
pregnas ei mactat᷑ q̃ hostia ꝓpria ⁊̃ r̾ee et mer

Expanded text:
Vulcanalis Kalendis Maiis huic deae rem divinam facit: sed Piso uxorem Vulcani Maiestam, non Maiam, dicit vocari. Contendunt alii Maiam Mercurii matrem mense mercatores omnes Maiae pariter Mercurioque sacrificant. Adfirmant quidem, quibus Cornelius Labeo consentit, hanc Maiam cucelebratur Terram esse, hoc adeptam nomen a magnitudine, sicut et Mater Magna in sacris uocatur: adsertionemque aestimationis suae etiam hinc colligunt quod sus praegnans ei mactatur, quae hostia propria
Abbreviated transcription (Latin):
nũ hodieq ĩ sacris matrẽ patrẽ uenerẽ genitrite᷑
nocemꝰ sli futae comulũ uł alciori rudencia
uł certi nims ꝓuidẽcia ita p̾mos ordinasse mẽses
ut c̃ p̃cedẽs marti eẽr dicum deo plerĩs ho¬
quasi benefica leniret Nã et in xii ⁊odiatisignis
quore certa certore niminũ domitilia credidtue
Eũ ꝑͥmũ signũ acies marti assignatũ sit Bequẽs
mox uenere᷑ id ẽ cuurꝰ accopit et euesꝰ e rẽmo¬
quidẽ aculeo uelut potẽtissimo tolo. pars acma¬
ta fosterior domiciliũ maruis ẽ. prior uero
libram uoctiõ uenꝰ accepit q̃ uelut uiego tõcordi
udgit matemina anicitiasq compomit S tui¬
gius in eo liuro quẽ defastis xelinquit aue iife

Expanded text:
atrem Venerem genetricem vocemus. Alii putant Romulum vel altiore prudentia vel certi numinis providentia ita primos ordinasse menses, ut, cum praecedens Marti esset dicatus, deo plerumque hoquasi benefica leniret. Nam et in duodecim zodiaci signis, quorum certa certorum numinum domicilia creduntur, cum primum signum Aries Marti adsignatus sit, sequens mox Venerem, id est Taurus, accepit. Et rursus e regiosiquidem aculeo velut potentissimo telo pars armata posterior domicilium Martis est, priorem veLibram vocamus, Venus accepit, quae velut iugo concordi iungit matrimonia amicitiasque conponit. Sed Cingius in
Abbreviated transcription (Latin):
pres ꝙ pontifex minor in curia talabra rem
diuinã ininoni facit Et iã rognia sacroꝵ id est
regis uxor porcã ul agnã in rogio iunoni ĩmo.¬
lat a qua ociã ianũ iunonicũ cognonuatid
dixmꝰ qͦd illi deo omĩs ingressꝰ huit dee cũcti

Expanded text:
 pontifex minor in curia Calabra rem divinam Iunoni facit, etiam regina sacrorum, id est regis uxor, porcam vel agnam in regia Iunoni immolat: a qua etiam Ianum Iunonium cognominatum diximus, quod illi deo omnis ingressus, huic deae cuncti