comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
angłort̃ redimere potitit humanũ genus
peccatis obnoxius tũ dñs angłorum descendit
& resꝑsos nos sangiine suo sanauit ab om̃i
infiriitate peceatorum nr̃orũ. Sicut enim
punum hominem intrauit mors in mun¬
ne forte audias seruũ tuũ maledicentẽ
tibi. Seit enĩ tua conscientia quia & tu
crebro malediristi aliis. Docet igitur sa¬
pientem maledicorum linguas non aus¬
cutare. s sapientiȩ auxilio confortatus
magis mores uanos paruipendere. magis
contristari. Alaxime qui se ipsũ nouit ali¬
quotiens aliis detrahere. & si sibi ipsi ignosci
desiderat alios reprehendenti: aliis quoq
se reprehendentib ignoscat. Si enĩ curiofus
ẽ. quislibet quid alii de se loquantur &
uidicent: semꝑ i tribulatione erit. Qui
nullatenuis nec seruorũ suorũ musitatio¬
nes compescere. ualet & simul docet non
facile ⁊udicandũ. & habenti trabem in
octilo. de festuca altertus non loquendũ.

Expanded text:
angelis redimere potuit humanum genus peccatis obnoxium. Tum Dominus angelorum descendit, et respersos nos sanguine suo, sanavit ab omni infirmitate peccatorum nostrorum. Sicut enim per unum hominem intravit mors in munne forte audias servum tuum maledicentem tibi. Scit enim tua conscientia quia et tu crebro maledixisti aliis. Docet igitur sapientem maledicorum linguas non auscultari, sed sapientiae auxilio confortatum magis mores vanos parvipendere, magisqcontristari: maxime qui seipsum novit aliquoties aliis detrahere; et si sibi ipsi ignosci desideret alios reprehendenti, aliis quoque se reprehendentibus ignoscat. Si enim curiosus est quispiam quid alii de se loquantur et judicent, semper in tribulatione erit, quia nullatenus nec servorum suorum mussitationes compescere valet; et simul docet non facile judicandum, et habenti trabem in oculo, de festuca alterius non loquendum.
Abbreviated transcription (Latin):
autꝰ amplius habet eruottio & sapientia quod
uutã tribuit possesseri suo. Maioris ẽ. glonę sa¬
pientia cũ diuitiis. Alii enĩ sapientia indigent.
alii opib. & melior ẽ. qui utrũq p̃stat utraꝙ
indigenti. Qui sapiens ẽ. & non diues. potest
quidem docere quod bonũẽ. sod int̾dum non pot̃
p̾stare quod petitur. Idõ ait quo mͦ ꝓtegio sapientia.
ita ꝓtegit peccinia. S in eo maior ẽ. sapientia. qd̾¬
diuitiis quod absq ullis opib huiꝰ scłi. uitã tribu¬
it habenti ean. Sciendum ẽ. tam̃ quod hoc de ue¬
ta dicitur sapientia. quȩ ad utam tendit et̃iã.

Expanded text:
autem amplius habet eruditio et sapientia, quod autem amplius habet eruditio et sapientia, quod vitam tribuunt possessori suo. Majoris est gloriae sapientia cum divitiis. Alii enim sapientia indigent, alii opibus: et melior est, qui utrumque praestat utroque indigenti. Qui sapiens est, et non dives, potest quidem docere quod bonum est, sed interdum non potest praestare, quod petitur; ideo ait: quomodo protegit sapientia, ita protegit et pecunia: sed in eo major est sapientia divitiis quod absque ullis opibus hujus saeculi vitam tribuit habenti eam. Sciendum est tamen quod hoc de vera dicitur sa
Abbreviated transcription (Latin):
intepantia cadit in uitium. la in sinu stutti requi¬
escit. Semꝑ iracumdia suꝑbiȩ iuncta: ultionem
querit. qr qu̾aius aliquis potens uideatur & sapi¬
ens estunctur. si iracundus sine ratione ẽ. insi¬
piens arguatur. & in ęuangłio. Qui irascitur stĩ
atur. Ne dicas quid putas causȩ ẽ. quod pͥora tẽ¬
pora meliora fuere. quã nunc funt: Stulta eñi
ẽ. huiꝰemodi uit̾rogatio. Ple dicas gͦ meliores fuisse
dies sub moyse & subap̃o qua modo sunt. Nam
& millo tẽpore plures fuerunt increduli. & dies
illorũ mali facti sunt. & nunc credentes multire¬
periuntur. De quib ait saluator. Beatioes sunt
qui me non iuderunt & crediderunt. Alit̃. Sic
debes uitiere. ut semꝑ p̾sentes dies meliores tibi
sint: qũa p̃t̾iti. necũ paulatim decrescere ceperis
dicatur tibi. Currebatis bene quis uos impediuto
diuitiis. & magis ꝓdest uidentib solem. Sieut
enĩ ꝓtegit sapientia: sic ꝓtegit pecunia. hoc

Expanded text:
intemperantia cadit in vitium. Ira in sinu stulti requiintemperantia cadit in vitium. Ira in sinu stulti requiescit. Semper iracundia superbiae juncta ultionem quaerit, quia quamvis aliquis potens videatur, et sapiens aestimetur, si iracundus sine ratione est, insipiens arguitur. Et in Evangelio: Qui irascitur fratri  Ne dicas: Quid putas causa est quod priora tempora meliora fuere quam nunc sunt? Stulta enim est hujusmodi interrogatio. Ne dicas ergo meliores fuisse dies sub Moyse et sub Christo quam modo sunt. Nam et illo tempore plures fuerunt increduli, et dies eorum mali facti sunt; et nunc credentes multi reperiuntur, de quibus ait Salvator: Beatiores sunt, qui me non viderunt, et crediderunt . Aliter: debes sic vivere, ut semper praesentes dies meliores tibi sint quam praeteriti, ne cum paulatim decrescere coeperis, dicatur tibi: Currebatis bene, quis vos impedivit divitiae, et magis prodest videntibus solem. Sicut enim protegit sapientia, sic protegit pecunia. Hoc
Abbreviated transcription (Latin):
alctior ÷ finisorationĩi. quam pͥnciptũ. Aleliora
fuo in dicendo epilogi. quã exodia. qi in iftis incho¬
atioẽ. loeutionis. in illis confu̾matio. Qui ad p̾ceptorẽ
udit melius in sinem u̾bi intelligit quȩ dicunt᷑
qũi in pͥncipio: ita melior ẽ. consĩmata iusticia.
quã inchotta. Hila uictoriã p̾stat: ista certare inci¬
pio. Hic enĩ ex parte cognoscitur. Cum aut̃ uene¬
nt quod ꝑfectum ẽ. non erit necesse illud quod
aiparte ẽ. Adelioi ẽ. paciens arrogante. Qui si
suꝑius iram concesserat dicens meliorem iram qũa
risum. ne putaremus iram. quȩ ẽ. in passione. i
laudari. nunc p̃cipit irani paciencia. eẽ. toleran¬
da. łoi enĩ ꝓ correptione in peccantes. & eruditi¬
one in iinores: tram posuit. Hic uͦ patienciam
cessaria ẽ. ne plusqu̾a decet exaltemur. Ne uelox¬
considerate irasci uetat. qr repentinꝰ furor consiliũ
ñ habet. & nicla uiro sapienti sine ratione agendũ
ẽ. lecuro connicus quidã ait. Nequid niis. quia oĩs

Expanded text:
lior est finis orationis quam principium. Meliores sunt in dicendo epilogi quam exordia, quia in istis inchoatio est locutionis, in illis consummatio. Qui ad praeceptorem vadit, melius in fine verbi intelligit quae dicuntur, quam in principio: ita melior est consummata justitia quam inchoata; illa victoriam praestat, ista certare incipit. Hic enim ex parte cognoscitur; cum autem venerit quod perfectum est, non erit necesse illud quod ex parte est. Melior est patiens arrogante. Quia erius iram concesserat, dicens, meliorem iram quam risum; ne plaudari, nunc praecipit iram penitus esse tollendam. Ibi enim pro correptione in peccantes, et eruditione in minores iram posuit: hic vero impatientcessaria est, ne plus quaconsiderate irasci vetat, quia repentinus furor consilium non habet, et nihil viro sapienti sine ratione agendum est. Idcirco comicus quidam ait: Ne quid nimis, quia omnis
Abbreviated transcription (Latin):
sentiunt. Quod ñ potes facere. ñ ꝑmittas. Non
enim inuentum dicta transeunt. s ap̃senti
angło qui unicuiq adheret comes statim
quod pollicitus es. ꝑ uocas eum adiracundiã.
ut om̃ia oꝑa tua dissipent᷑. Nos uͦ ita intelli¬
gimus quod his uerbis arguant᷑ qui neces¬
sitate cor poris & naturȩ se peccare contendunt
creatoriq inseribunt. cur eos tales fecisset.
Et hoc est quod ait ne dederis os tiuim ut
peccare facias caruem tuam. Noli itaq ait
uanas ex cusationes querere. & dare occasi¬
onem carmi tue adpeccandum & dicere.
non ego pecco s quod habitat in me peccatũ.
Sienim inquid hȩc dueris. dm̃ ꝑuocas qua¬
si auctorem mali atq peccati ut iratꝰ sit & si
quid uideris boni habere auferat demanib
tius. uł certe talia sentientem tradat te in re¬
ꝓbum sensum. ut facias ea quȩ non conueniunt.
tates. & sermones innumeri. Tuuͦ dm̃ time.

Expanded text:
sentiunt: quod non potes facere, non promittas; non sentiunt: quod non potes facere, non promittas; non enim in ventum dicta transeunt, sed a praesenti angelo, qui unicuique adhaeret comes, statimquod pollicitus es, provocas eum ad iracundiam, ut omnia opera tua dissipentur. Nos vero ita intelligimus, quod his verbis arguantur qui necessitate carnis et naturae se peccare contendunt, Creatorique inscribunt, cur eos tales fecerit, e; et hoc est, quod ait: Ne dederis os tuum, ut peccare facias carnem tuam. Noli itaque, ait, vanas excusationes quaerere, et dare occasionem carni tuae ad peccandum, et dicere: Non ego pecco, sed quod habitat in mea carne peccatum. Si enim, inquit, haec dixeris, Deum provocas quasi auctorem mali atque peccati, ut iratus sit; et si quid videris boni habere, auferet de manibus tuis; vel certe talia sentientem, tradet te in reprobum sensum, ut facias ea quae non conveniunt. tates et sermones innumeri. Tu vero Deum time.
Abbreviated transcription (Latin):
Cumq plura ut uisum nobis fuerit disse¬
rimꝰ. finem disputationis nr̃ȩ. ẽę̃. stulticiã
ex multiloquio enim nos non effugere
peccatum. Si quid uouisti deo. ne moreris
reddere. Displicet enim ei infidelis & stul
tum ꝑmissa ñ reddere. Simplex intelli¬
gentia. in t̃pretatione ñ indiget. meliꝰ. ẽẽ.
quȩ promittunt deo. d̃s enim uerax est &
ueritas ẽ. eosq amat qͥ ueritatis oꝑa faci¬
implere possit quȩ uouere cogitat. S gene¬
raliter om̃i p̃cipitur xp̃iano ut fidem oꝑe
compleat. & non similis iuidȩ orum qui spon¬
dentes se omĩa facere que dñs p̾cipit dicen¬
tes. om̃ia quȩcumq p̃cepit nobis dñs faciemꝰ.
postea uitulos facientes ad orauerunt idola.
Ne dederis os tuum ut peccare facias carnẽ
tuam. neq dicas coram angło ñ ÷. p̃uidentia.
ne forte iratus ds̃ suꝑ ser mone tuo dissipet
cuncta oꝑa manuum tuarum. hebrei ita

Expanded text:
cumque plura, ut visum nobis fuerit, dixecumque plura, ut visum nobis fuerit, dixerimus, finem disputationis nostrae esse stultitiam: ex multiloquio enim nos non effugere peccareddere. Displicet enim ei infidelis et stultum promissa non reddere. Simplex intelligentia, interpretatione non indiget. Melius est noquae promittunt Deo. Deus nisi verax est et veritas, eosque amat qui veritatis opera faciimplere possit quae vovere cogitat. Sed generaliter omni praecipitur Christiano, ut fidem opere compleat, et non sit similis Judaeorum, qui spondent se omnia facere, quae Dominus praecipit, dicentes: Omnia quaecunque praecepit nobis Dominus faciemus ; postea vitulos facientes, adoraverunt idola.um, ut peccare facias carnem tuam, neque dicas coram angelo: Non est providentia, ne forte iratus Deus super sermone tuo, dissipet cuncta opera manuum tuarum. Hebraei ita
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cipi ne coram deo facile aliquid ꝑmitta¬
muf. & sine consideratione uirium uo¬
ueamus ea quȩ explerẽ non possimus.
ad.ẽẽ. quippe presentem dm̃. & licet ille
incelo. nos. ẽẽ. uideam̃ in t̾ra. tamen audi¬
re quę loquimur. & insipientiam nr̃am
argui ex multiplicatione sermonum. A¬
lii uͦ meliꝰ intelligentes hȩc p̃cipi affirmant.
ne aut loquentes aut cogitantes plus de dõ
quam possumus opinemur. s sciamus
inbecillitatem nrãm qr quantum distat
cȩlum at̾ra. tantum nr̃a opinatio ana¬
tura illius seꝑat᷑. & idcirco debere uerba
nt̃a. ẽẽ. moderata. Sicut enim qui in
multis eogitationib . ẽ. ea somnia.
fiequent̃ de quib cogitat. ita qͥ plura
uoluerit de diuinitate disserere incidet
instulticiam. Uel certe uerba nr̃a pau¬
ca ideo łesse debere. quia & iam ea que
nosse. nos estimamur ꝑspeculum ui¬
uidemus & in eniginate. & uelut somnia
comp̃hendimus quod tenere nos estimamꝰ.

Expanded text:
praecipi, ne coram Deo facile aliquid promittapraecipi, ne coram Deo facile aliquid promittamus, et sine consideratione 427 virium voveamus ea quae explere non possumus. Adesse quippe praesentem Deum, et licet ille in coelo, nos esse videamur in terra: tamen audire, quae loquimur, et insipientiam nostram argui ex multiplicatione sermonum. Alii vero melius intelligentes, hoc praecipi affirmant, ne aut loquentes, aut cogitantes plus de Deo quam possumus, opinemur; sed sciamus imbecillitatem nostram, quod, quantum distat coelum a terra, tantum nostra opinatio a natura illius separetur: et idcirco debere verba nostra esse moderata. Sicut enim qui in multis cogitationibus est, ea somniat frequenter, de quibus cogitat: ita qui plura voluerit de divinitate disserere, incidit in stultitiam. Vel certe sic: Verba nostra pauca ideo esse debere, quod etiam ea quae nosse nos arbitramur, per speculum videmus et in aenigmate, et velucomprehendimus quod tenere nos aestimamus;
Abbreviated transcription (Latin):
cunt᷑ magis quan int̾erioris sapientiam.
in eo reuertentes aduitia. ideo consumpti in
diens domum dei. & ꝑꝑinquã ut audias. Mul¬
to enim melior ẽ. obedientia quam stultorũ
uictime. qui nesciunt quid faciant mali.
Precepta.dat uite. & ñ uult offendere eiares
ad ecełiam. Noneñi ingredi domum dei. ieici¬
s si ne offensione ingredi laudis est. Eti
si. eẽt. om̃iium qui sunt in ecłia dex midire
ad didisset ap ꝓpinqua ut auoĩas: Demq
morses solus ꝓpe accedebat aid duoiendĩm
dm̃. cęteri accedere non ualebant. Quod stul¬
ti nescientes remedium. ẽẽ. peccati estiman.
fecerint. huic congruit illud qd in euangłi¬
o ipsa ueritas ait. Discite quidẽ. miscdiam
loquaris. neq cor tuum sit uelox ad ꝑferen¬
dum sermonem coram deo. dsenim incę¬
lo. & tu suꝑ terram. Ideirco sint pauei ser¬
mones tui. Multas euras secunt᷑ somni¬
a. & in multis sermonib in uenit᷑ stul¬

Expanded text:
uuntur magis quam interioris sapientiam. uuntur magis quam interioris sapientiam. in eo, revertentes ad vitia, ideo consumpti inodiens in domum Dei, et propinqua ut audias. Multo enim melior est obedientia quam stultorum victimae, qui nesciunt quid faciunt mali. Praecepta dat vitae, et non vult offendere euntes ad Ecclesiam. Non enim ingredi domum Dei, sed sine offensione ingredi laudis est. Et si esset omnium qui sunt in Ecclesia Dei, audire addidisset, Appropinqua ut audias. Denique Moyses solus prope accedebat ad audiendum Deum: caeteri accedere non valebant. Quod stulti nescientes remedium esse peccati, aestimantefecerint. Huic congruit illud, quod in Evangelio ipsa Veritas ait: Discite quid est, misericordiam loquaris neque cor tuum sit velox ad proferendum sermonem coram Deo Deus enim in caelo et tu super terram idcirco sint pauci sermones tui multas curas sequuntur somnia et in multis sermonibus invenitur stul
Abbreviated transcription (Latin):
gius unum interiorem & alterum exterio¬
rem nominare solebat. Nos uͦ meliꝰ estimamꝰ
hȩc intelligenda. eẽ. de diabolo rege stulto &
de ap̃o priuꝑe sapiente qui egressus est de
uirginali utero inmundum ut contere¬
ret & subuerteret imꝑium stulti regis qui
ei ostendit om̃ia regna mundi eoq uicto
uasa illiꝰ raperet & domim subuerteret. cap¬
tiuamq captiuaret captiuitatem. Puerum
apłs. Qui cum diues eẽt pauꝑfactus : ꝓ nob̾is.
Et sapientem eum ȩuangłista testatur dicens.
& iħc ꝑficiebat ȩtate & sapientia & gr̃a coram
deo & hominib. Iste natus est in regnoseniᷤ
de domo uinculatorum ꝑcederet in regnũ.
abiens in regionem longinquam uixta para¬
bolam ȩuangłicam acciꝑt̃ sibi regnitn et
reuerti. eosq post aliquantum temporis.
qui suꝑ se regnare noluerunt inuditio dq̃p¬
naturus. Tamenerunt quam plurimi qͥ
lia de sideria .i. exterioris hominis uitia sȩ¬

Expanded text:
gius unum interiorem, et alterum exteriogius unum interiorem, et alterum exteriorem nominare solebat. Nos vero melius aestimamus haec intelligenda de diabolo rege stulto, et de Christo paupere sapiente, qui egressus est de virginali utero in mundum, ut contereret et subverteret imperium stulti regis, qui ei ostendit omnia regna mundi; eoque victo, vasa illius caperet, et domum subverteret, captivamque captivaret captivitatem. Puerum Apostolus: Qui cum dives esset, pauper factus est pro nobis . Et sapientem eum Evangelista testatur dicens: Et Jesus proficiebat aetate et sapientia et gratia coram Deo et hominibus  . Iste natus est in regno senis de domo vinculatorum procederet in regnum, abiens in regionem longinquam, juxta parabolam evangelicam, accipere sibi regnum et reverti, eos post aliquantum temporis, qui super se eum regnare noluerunt, in judicio damnaturus. Tamen erunt quam plurimi quilia desideria, id est, exterioris hominis vitia seq
Abbreviated transcription (Latin):
adregnum. & aliuis in regno in opia consina¬
t̃. uidi cunctos uiuentes qui ambulant sub
sole cum adolescente sedõ qui consurgit ꝑ eo.
infinitus ÷ numerus popłi om̃ium qui fue¬
runt ante eum. & qui postea futuri sunt ñ
lȩtabunt᷑ in eo. S hoc uanitas & afflictio sp̃s.
hebrȩi hunc locum ita disserunt. Melior :
interior homo qui post quartum decimũ
pub̾tatis annum in nobis exorit᷑. exteriore
naret inuitiis. Qui etiam in natura sua
pauꝑ factus ÷ ñ habens sapientiam. mala om
ne uixerunt & cum sedõ homine postea con¬
uersati sunt eo udelicet qui pͥore deceden¬
te generatus ÷. intellexiq homines inhomi¬
ne pͥore peccasse antequam secd̾o nascente.
tempore legitimo duo homines fuerint
alt̃ carnalis. alt̃ sꝑitalis. Qui uͦ ad meliora
conuersi erunt. & interiori homini .i. sedo
se subicere sciunt ñletant᷑ inpͥore qui inui-¬
tiis regnabat. hos duos homines doctor egre¬

Expanded text:
ad regnum, et alius natus in regno, inopia consumaad regnum, et alius natus in regno, inopia consumatur. Vidi cunctos viventes qui ambulant sub sole, cum adolescente secundo qui consurgit pro eo. Infinitus est numerus populi omnium qui fuerunt ante eum; et qui postea futuri sunt, non laetabuntur in eo. Sed et hoc vanitas et afflictio spiritus. Hebraei hunc locum ita disserunt: Melior est interior homo, qui post quartumdecimum pubertatis annum in nobis exoritur, exteriore naret in vitiis, qui et in natura sua pauper factus est, non habens sapientiam, mala omnne vixerunt, et cum secundo homine postea versati sunt, eo videlicet, qui priore decedente generatus est; intellexique homines in homine priore peccasse, antequam secundo nascente, tempore legitimo duo homines fuerint, alter carnalis, alter spiritalis. Qui vero ad meliora conversi fuerint, et interiori homini, id est, secundo se subjicere sciunt, non laetantur in priore qui in vitiis regnabat. Hos duos homines doctor egre
Abbreviated transcription (Latin):
& robore. Et hȩc interim simplicit᷑ dicta sint.
eodem ordine disserenda sunt. OMeliꝰ ÷ duos pa¬
rit̾.ẽẽ. quam unum. Melius ÷ eñi habitantẽ
diis aduersantis. Alerces quippe contub̾nii
statim in ipsa societatis utilitate monstrat᷑.
pem suum. Ue quippe ei qͥt uia. cum cor¬
ruerit. p̃m inse ñ habet erigentem.
Quodsi &iam dormierit intus hoc ÷ si morte
fuerit dissolutus. & secum apm haber it cale¬
factus citius reuiuescit. Et si aduersus homi¬
nem robustior in expugnando diabolus exti¬
ꝑsodali suo. non quod solius. xp̃i aduersus dia¬
bolum uirtus infirma sit. s quod liberum
głio dicit᷑. & pat̾ m̃s diliget eum. & ad eum ue¬
niemꝰ. & mansionem apud eum faciemus.
si unus dormierit quomodo cale fiet: Nisi gͥ
nobiscum xp̃e dormierit & in morte requie¬
to. qui nescit ꝓuidere inposterum. Quod et
de carcere eatenisq interdum quis egrediat᷑

Expanded text:
 robore. Et haec interim simpliciter dicta sint.  robore. Et haec interim simpliciter dicta sint. eodem ordine disserenda sunt. Melius est enim duos pariter esse quam unum: melius est enim habitantem diis adversantis. Merces quippe contubernii statim in ipsa societatis utilitate monstratur.pem suum. Vae quippe ei, qui cum corruerit, Christum in se non habet erigentem. Quod si et  Ms., etiam dormierit unus, hoc est, si morte fuerit dissolutus, et secum Christum habuerit, calefactus citius reviviscit; et si adversus hominem robustior in expugnando diabolus exstine suo, pro sodali suo: non quod solius Christi adversus diabolum virtus infirma sit, sed quod liberum gelio dicitur: Et pater meus diliget eum, et ad eum veniemus, et mansionem apud eum faciemus. si unus dormierit, quomodo calefiet? Nisi igitur nobiscum Christus dormierit, et in morte requieto qui nescit providere in posterum: quod et de carcere catenisque interdum quis egrediatur
Abbreviated transcription (Latin):
rit. ab altero fulciet᷑. Ue soli. qr cũ ruerit. ñ
habet subleuantem. Et si dormierint duo.
fouebunt᷑ mutuo. Unꝰ quomͦ cale fiet: Et si
quispiam p̾ualuerit contra unum. duo re¬
sistunt ei. Funiculus triplex difficile rum¬
pit᷑. Post sollicitudines & miserias inquib
corruptus ÷ ille qui in opib conquirendis
absq certo herede se eruciat. nunc ad sodali¬
tatem sermo conuertit᷑. & dicit᷑ quid boni
habeat amicoꝵ contub̾nium & in cõmune
solatium qr alteriꝰ ruina. alteriꝰ aualio sub¬
leuat᷑. & curas domesticas ipsiꝰ quoq noctis
requiẽ meliꝰ exgat ille qui fidum amicum
habet quam qui solis oꝑib in cubat requisitis.
Quod si robustior quis inimicus contrauũ.
surrexerit. alteriꝰ in becillitatem amiei solatio
sustentari. & quantum duo uno differunt si
amore coniuncti sunt. tanto etiam trium con-
lo liuore. quanto auget᷑ numero. tanto creseit¬

Expanded text:
rit, ab altero fulcietur. Vae soli, quia cum corruerit, non rit, ab altero fulcietur. Vae soli, quia cum corruerit, non habet sublevantem. Et si dormierint duo, fovebuntur mutuo; unus quomodo calefiet? Et si quispiam praevaluerit contra unum, duo resistunt ei. Funiculus triplex difficile rumpitur. Post sollicitudines et miserias, in quibus corruptus est ille qui in opibus conquirendis absque certo haerede se cruciat, nunc ad sodalitatem sermo confertur, et dicitur quid boni habeat amicorum contubernium, et commune solatium, quia et alterius ruina alterius auxilio sublevatur; et curas domesticas, ipsius quoque noctis requiem melius exigit ille, qui fidum amicum habet quam qui solis opibus incubat acquisitis. Quod si robustior quis inimicus contra unum surrexerit, alterius imbecillitatem amici solatio sustentari dicit. Et quantum duo uno differunt, si amore conjuncti sunt, tanto etiam trium contullo violata livore, quanto augetur numero, tanto crescit et
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpinquum ut uideat᷑ priorũ labor necessa¬
rius reseruatis. Nichil itaq uanius. eẽ. depre¬
hendi quam eum hominem qui diuitias con¬
gregat. cui eas relinquat ignorans. Quod qui
fastidiosis lectorib relinquitnt. Quidam hẽ
locum abeo quod ait unus ÷ & ñ est scd̃s. suꝑ
saluatorem interp̃tant᷑. qd̾ solus & absq ullo
comite ad saluandum mnundum descenderit.
& quãquam multi filii dei sint. & fr̃s adop¬
tionȩ dicant᷑. tam̃ nullus dignus extitit. qͥ
in hoc oꝑe uingeret᷑. cuiꝰ laboꝵ ñ ÷ finis. por¬
tantis nr̃a uitia atq peccata & ꝑ nob̾ dolet.
& oculus eiꝰ non saciabit᷑ diuitiis. semꝑ nr̃am
cupiens salutem & quanto plus quẽ peccare
uiderit. tanto magis ad pęnitentiam coar
tans. Eogenere locutionis dicimꝰ dolet quod
apli ait. & ipse sp̃s postulat ꝓ nobis gemitibꝰ
ine narrabilib .i. nos gemere facit. ita & hic
enĩ emolum̃tum socie tatis suȩ. Si unꝰ cecide¬

Expanded text:
propinquum, ut videatur pius labor necessapropinquum, ut videatur pius labor necessariis reservatus. Nihil itaque vanius esse deprehendi, quam eum hominem qui divitias congregat, cui eas relinquat ignorans. Quod quidfastidiosis lectoribus relinquunt. Quidam hunc locum ab eo, quod ait, unus est, et non est secundus, super Salvatore interpretantur: quod solus et absque ullo comite ad salvandum mundum descendit; et quanquam multi filii Dei sint, et fratres adoptione dicantur, tamen nullus dignus exstitit qui in hoc ei opere jungeretur. Cujus laborum non est finis, portantis nostra vitia atque peccata, et pro nobis dolet; et oculus ejus non satiabitur divitiis, semper nostram cupiens salutem, et quanto plus quem peccare viderit, tanto magis ad poenitentiam cohortans  Ms., coarctans. Eo genere locutionis dicimus, Dolet, quo Apostolus ait: Et ipse spiritus postulat pro nobis gemitibus inenarrabilibus , id est, nos gemere facit. Ita et hic enim emolumentum societatis suae; si unus cecide
Abbreviated transcription (Latin):
quietus in opia oppͥmi. &. ẽẽ. utrumq mise¬
rabilem dum aliꝰ ꝑꝑt̾ opes ꝑiclitat᷑. aliꝰ ꝓꝑt̾ in¬
opiam egestate conficit᷑. Aliter. Mlanus cre¬
bro ꝑ oꝑib accipiunt᷑: Stultus retrahit manꝰ
suas ab oꝑe bono. & ñ uult uirilit̾ agere. sed
comedit carnes suas. id÷ scd̾in carnalia ui¬
uit desideria. tabescens in uoluptatib suis
catorum multas. Elegant̃ iusticia requiem ha-¬
bet: iniquitas laborem. Et quia singularis
numerus inbono semꝑ accipit᷑. & duplex in
malo ꝓꝑterea unus pugillus habet requiem.
& scd̾m non habet. non filium. non fr̾em. & ti¬
men laborare ñ cessat. nec satiant᷑ oculi eiꝰ di¬
uitiis. nec cogitat dicens. cui laboro & frau¬
do animam meam bonis : In hoc uanitas :
& afflictio pessina. Conuersus sum ad ali¬
os. & uidi eos plusquam necesse ÷ laborare.
congregare opes ꝑfas & nefas & non uti con¬
aimȩ cum nec filium. nec frẽm habeat. nec

Expanded text:
quietus, inopia opprimi; et esse utrumque misequietus, inopia opprimi; et esse utrumque miserabilem, dum alius propter opes periclitatur, alius propter inopiam egestate conficitur. Aliter: Manus crebro pro operibus accipiuntur. Stultus retrahit manus suas ab opere bono, et non vult viriliter agere, sed comedit carnes suas, id est, secundum carnalia vivit desideria, tabescens in voluptatibus suis,catorum multas. Eleganter justitia requiem habet, iniquitas laborem; et quia singularis numerus in bono semper accipitur, et duplex in malo, propterea unus pugillus habet requiem, et secundum non habet, non filium, non fratrem; et tamen laborare non cessat, nec satiantur oculi ejus divitiis, nec cogitat dicens, cui laboro et fraudo animam meam bonis? In hoc vanitas est, et afflictio pessima. Conversus sum ad alios, et vidi eos plus quam necesse esset, laborare, congregare opes per fas et nefas, et non uti conxime cum nec filium nec fratrem habeant, nec
Abbreviated transcription (Latin):
habere substantiȩ. quam infelit̾it᷑ uł ẽẽ. uł ui¬
uere. Quomodo & de uida dñs loquit᷑ futura
eiꝰ tormenta significans. Aleliꝰ erat ñ nasci ho¬
mini illi. qr meliꝰ fuerat om̃ino non. ẽẽ. quã
ȩt̾nos cruciatus ꝑpeti. Rursum contemplatꝰ¬
om̃s labores hominum & industrias animad¬
uerti patere inuidiȩ ꝑximi. Et in hoc gͦ uani¬
tas & cura suꝑflua ÷. Conuerti me rursus ad
alia. & uidi omnẽ fortitudinem & głam labo¬
rantium. & dep̃hendi bonum. alteriꝰ. ẽẽ. alte¬
riꝰ malum. dum inuidus aliena felicitate tor¬
quetur. & patet insidiis głosus. Quid enim
uaniꝰ quam homines ñ sua flere miserias
nec ꝑpria lugere peccata. alios uidicare se ipsos
obliuisci & meliorib tantum modo in uide¬
re. aliorumq benefactis torqueri : Stultus
as. Totum quod dixerit hoc ÷. ut ostendi̾t eũ
qui laboret & aliquid habet inmundo pate¬
re inuidiȩ. & rursum eum qui uiuere uult

Expanded text:
habere substantiae, quam infeliciter vel esse, vel vihabere substantiae, quam infeliciter vel esse, vel vivere. Quo modo et de Juda Dominus loquitur, futura ejus tormenta significans: Melius erat non nasci homini illi : quia melius fuerat ei omnino non esse, quam aeternos cruciatus peomnes labores hominum, et industrias animadverti patere invidia tas et cura superflua est. Converti me rursus ad alia, et vidi omnem fortitudinem et gloriam laborantium, et deprehendi bonum alterius esse alterius malum, dum invidus aliena felicitate torquetur, et patet insidiis gloriosus. Quid enim vanius quam homines non suas flere miserias, nec propria lugere peccata; alios judicare, seipsos oblivisci; et melioribus tantum invidere, aliorumque benefactis torqueri? VERS. 5.-as. Totum, quod disserit, hoc est ut ostendat eum qui laborat et aliquid habet in mundo, patere invidiae; et rursum eum qui vivere vult
Abbreviated transcription (Latin):
mas in nocentium. & consolatorem ne mi¬
nem. nec posse resistere. eorum uiolentię.
cunctorum laqueo destitutos. Post hanc
cogitationem. illuc mentem meam
oculosq conuerti ut uiderem calumpnia
lor. calumpniatores uident insuis in iquita¬
tib fortiores. Et hȩc.ẽ. causa. qd̾ ñ ualeant con¬
solari. Pleniꝰ hunc locum in septũagesimo se¬
cundo psalmo dauid & iheremias in suo uolu¬
caui qui nec dum natus est nec uidit mala
quȩ fiunt subsole. Ad comꝑationem miseri¬
arum quib in hoc mundo mortuos p̃munt᷑.
felitiores iudicaui mortuos abhuiꝰ miserię
labore liaui beratos quam uiuentes. Me¬
uor ÷ itaq his duob uiuente uidelicet & de¬
functo qui nec dum natꝰ est. In eo felicior ẽ qͥa
nec dum malum mundi exꝑtus ẽ. Hoc autem
dicit ñ quia animȩ sint hominum scđm quo¬
rumdam errorem antequam nascat᷑ homo in
mundo. s quia meliꝰsit om̃ino ñ. ẽẽ. nec sensũ

Expanded text:
mas innocentum et consolatorem nemimas innocentum et consolatorem neminem nec posse recunctorum auxilio destitutos. Post hanc cogitationem illuc mentem meam oculosque converti, ut viderem calumniatolor, calumniatores vident in suis iniquitatibus fortiores: et haec est causa, quod non valent consolari. Plenius hunc locum in septuagesimo secundo psalmo David; et Jeremias in suo volucavi, qui necdum natus est, nec vidit mala quae fiunt sub sole. Ad comparationem miseriarum quibus in hoc mundo mortales premuntur, feliciores judicavi mortuos, ab hujus miseriae labore liberatos, quam viventes. Melior est itaque his duobus, vivente videlicet et defuncto, qui necdum natus est; in eo felicior est, quia necdum malum mundi expertus est. Hoc autem dicit, non quia animae sint hominum, secundum quorumdam errorem, antequam nascatur homo in mundo; sed quia melius sit omnino non esse, nec sensum
Abbreviated transcription (Latin):
plitior quisq rusticiorq qui uimentum ho¬
minis comꝑatione dicit᷑ melius uiuat. & mar¬
tyrio coronatus parady si colonus. Et dep̾hen-
di nichil. ẽẽ. meliꝰ quam lȩtari hominẽ in
oꝑe suo. & hanc. ẽẽ.partem illius. Quis enĩ
adducet eum ut post se futura cognoseat: Su¬
ꝑiort errore turbatus quod putarem inter
praua opinione deductus sum ut nichila¬
liud dicerem boni nisi p̃sentem caꝑe uoluu¬
tatem. Neq enim cum semel nos dissoluis¬
set interitꝰ possemus his ꝑfrui a quib re¬
cesseramꝰ ingrati. S meliori sensu de lȩti¬
cia bonorum oꝑum intelligendum ẽ. Ni¬
chil est gͦ meliꝰ inutta ista nisi quod lȩtet᷑
homo in oꝑe suo faciens hȩlemosinam. & fu¬
turos sibi thesauros in regno cęlorum p̃pa¬
rans. Hanc solam habemus ueracit̃ portio¬
nem quam nec fur nec latro ualet nec ty¬
rannus auferre. quȩ nos tantum modo pꝰ
lumpnias quȩ subsole generant᷑ & lacri¬

Expanded text:
plicior quisque atque rusticior, qui jumentum hoplicior quisque atque rusticior, qui jumentum hominis comparatione dicitur, melius vivat, et martyrio coronatus paradisi sit colonus. di nihil esse melius quam laetari hominem in opere suo, et hanc esse partem illius. Quis enim adducet eum, ut post se futura cognoscat? Superiori errore turbatus, quod putarem inter prava opinione seductus  Ms., deductus sum, ut nihil aliud dicerem bonum, nisi praesentem capere voluptatem: neque enim cum semel nos dissolverit interitus, posse his perfrui a quibus recedimus ingrati. Sed meliori sensu de laetitia bonorum operum intelligendum est. Nihil est ergo melius in vita ista, nisi quod laetetur homo in opere suo, faciens eleemosynam, et futuros sibi thesauros in regno coelorum praeparans. Hanc solam habemus veraciter portionem, quam nec fur, nec latro valet, nec tyrannus auferre, quae nos tantummodo post lumpnias que sub sole geruntur; vidi lacri
Abbreviated transcription (Latin):
surum sedicit. Ioeopios & impios queri¬
tur apud inferos detentari. Et reuera an¬
tequam flammeam illam rotam & igne
latrone reseraret. clausa erant cęlestia &
sp̃s hominis peccorisq equalis uilitas
aliud reseruari. tamen ñ multum inter¬
erat ꝑire cum corpore. aut inferni tene¬
bris detineri. Quod uͦ ait de t̾ra facta sunt
& int̾ram reuertent᷑. hoc eum decorpore di¬
cere manifestum est qr corpus de t̾ra creatũ
est ñ anima sicut uindex peccati senten¬
tia homini intulit. terraes & int̾ram
ibis. Nec interim uixta litteram. Quan¬
tum adspitalem p̾tinet. intelligentiam qͥs¬
scit utrum sc̃s qui hominis appellatione dig¬
nus ÷ ascendat incęlum. & utrum peccator
qui iumentum uocat᷑ descendat int̾ram:
fieri enim potest utrumq ꝑ incerto uitę
ut rationabilior & eruditus inscripturis
.I. homo. non circumspecte & ut est scientia
sua dum ẽ. uiuens ducatur ad inferos. & sum¬

Expanded text:
surum se dicit . Et Job pios et impios querisurum se dicit . Et Job pios et impios queritur apud inferos detentari . Et revera antequam flammeam illam rotam, et ignlatrone reseraret, clausa erant coelestia, et spiritus hominis pecorisque aequalis vilitas aliud reservari, tamen non multum intererat, perire cum corpore, aut inferni tenebris detineri. Quod vero ait, de terra facta sunt, et in terram revertentur, hoc eum de corpore dicere manifestum est, quia corpus de terra creatum est, non anima; sicut vindex peccati sententia homini intulit: Terra es, et in terram ibis . Haec interim juxta litteram. Quantum ad spiritalem intelligentiam ominis appellatione dignus est, ascendat in coelum, et utrum peccator, qui jumentum vocatur, descendat in terram? Fieri enim potest utrumque pro incerto vitae ut rationabilior et eruditus scripturis, id est homo, non circumspecte et ut scientia sua exigit, vivat, et ducatur ad inferos; et sim
Abbreviated transcription (Latin):
rum. & equa utriusq conditio. Sicut mo¬
rit᷑ homo. sic & illa moriunt᷑. similit̾ spi¬
rant om̃ia. & nichil habet homo iumento
ampliꝰ. Cuncta sũb iacent uanitati. & om̃ia
ꝑgunt ad unum locum. de terra facta sunt
& int̾ram parit̾ reuertent᷑. Quis nouit si sp̃s
filiorum adam ascendat sursum. & si sp̃s iu¬
mentorum descendat deorsum: Nonmirandũ
est inp̃senti uita int̾ iustum & impium nullã
incerto euentu om̃ia uolutari cum etiam in¬
t̃ pecudes & hom ines scd̃m corꝑis uilitatem
nichil differri uideat᷑. Sicut eadem conditi¬
o est nascendi: ita sors una moriendi. Si mili¬
t̃ ꝑcediniꝰ adlucem. ȩquȩ dissoluem̃ inpulue¬
rem. Si autem uidetur hȩc ẽẽ.distantia qͥa
sp̃s hominis ascendat incȩtum. & sp̃s peccoris
cognouimꝰ: Quis potest scire utrum uerũ
in falsum sit qd̾ spatur : hoc aut̃  dicit ñ
quid animam ꝑire cum corpore. uł unum
bestiis & hominib p̃ꝑari locum. s qd̾ an¬
te aduentum xp̃i omnia ad inferos parit̃

Expanded text:
ua utriusque condicio sicut moritur homo sic et illa moriuntur similiter spirant omnia et nihil habet homo iumento amplius cuncta subiacent vanitati et omnia pergunt ad unum locum de terra facta sunt et in terram pariter revertentur quis novit si spiritus filiorum Adam ascendat sursum et si spiritus iumentorum descendest in praesenti vita, inter justum et impium nullam incerto eventu omnia volutari, cum etiam inter pecudes, et homines secundum corporis vilitatem nihil differre videatur. Sicut eadem conditio est nascendi, ita sors una moriendi. Similiter procedimus ad lucem, aeque dissolvemur in pulverem. Si autem videtur haec esse distantia, quia spiritus hominis ascendat in coelum, et spiritus pecoris cognovimus? Quis potest scire utrum verum an falsum sit quod speramus? Hoc autem dicit, non quod animam putet perire cum corpore, vel unum bestiis et hominibus praeparari locum, sed quod ante adventum Christi omnia ad inferos pariter
Abbreviated transcription (Latin):
ego cognoui: quod erit bonũ. timentib dñi
qui uerentur faciem enis. Er eo quod impnis
plurimum peccat. hoc quippe significat qd̾
statim punit in scelere. s eipectat ut conte¬
tatur ab iniquitate sua. & agat pęnitentiam.
qitia ãs non uult mortem peccatoris. s ud am¬
uertatur & ituat: ego intelligo quia benigꝰ
& misericors suꝑ eos futurus sit di qui haberto
timorem illtus. & ad uerbũ illuis contrenueꝰ¬

Expanded text:
ego cognovi quod erit bonum timentibus Dominum, ego cognovi quod erit bonum timentibus Dominum, qui verentur faciem ejus. Ex eo quod impius plurimum peccat hoc quippe significat quodn eum statim punit in scelere, sed exspectat ut convertatur ab iniquitate sua et agat poenitentiam: quia Deus non vult mortem peccatoris, sed ut convertatur et vivat, ego intelligo quia benignus et misericors super eos futurus sit Deus qui habent timorem illius, et ad verbum ejus contre
Abbreviated transcription (Latin):
& qui iniqua gerit benedicitur. hoc aut
ꝓpterea quod nem o peccantib ep̃is audet
contradicere. nec stata d̃s hoc scelus ulciscttꝰ.
s differt pęnam cum expectat pęnitentiũ.
leccatores aut̃ qui non statim arguti atq oo¬
repti sunt putantes nequaquã futurum eẽ
iudictũ: in scelere ꝑseuerant. Possumus hoc
testimontũ accipere aduersus epõs. qui acce¬
perunt in ȩccłia potestatem. & scandalitant ma¬
gis eos quos docere & ad meliora debuerant in¬
citare. hii frequenter post martem latdantur
runt publice siue a successorib siue a popłis
runt sic auidiunt. nec statim comipiuntꝰ in
peccato fuo. Nemo quippe audet accusare ma¬
iurem. ꝓpterea quasi scĩ & beati in p̾ceptis ao¬
mini anbulantes auguent peccata peccatis.
Difficilis ẽ. accusatio in ep̃mi. Si enĩ pecca¬
uerio non creditur. & si comuctus fuerit:
non punitur. At tam̃ ex eo quod peccator cen¬
cies facit malum. & ꝑpacientiam fustentat᷑.

Expanded text:
et qui iniqua gerit, benedicituet qui iniqua gerit, benedicitut quod nemo peccantibus episcopis audet contradicere; nec statim Deus ob scelus ulciscitur, sed differt poenam, cum exspectat poenitentiam. Peccatores autem qui non statim arguti atque correcti sunt, putantes nequaquam futurum esse judicium, in scelere perseverant. Possumus hoc testimonium accipere adversus episcopos qui acceperunt in Ecclesia potestatem, et scandalizant magis eos quos docere et ad meliora debuerant incitare. Hi frequenter post mortem laudantur runt publice sive a successoribus sive a populis runt, sic audiunt, nec statim corripiuntur in peccato suo. Nemo quippe audet accusare majorem. Propterea quasi sancti et beati in praeceptis Domini ambulantes, augent peccata peccatis. Difficilis est accusatio in episcopum: si enim peccaverit, non creditur; et si convictus fuerit, non punitur. VERS. 12.-- Attamen ex eo quod peccator centies facit malum, et per patientiam sustentatur,
Abbreviated transcription (Latin):
pietas fua. s magis adgrauat in die eritꝰ ful.
de meritis equalia recipit suis. & ingniente fuꝑ
se bello miseriȩ peccatorũ suorũ saluari non pote¬
unt sub sole. Interdum dũatur homo honitnub
inmalũ fitũ. Uidi impios sepultos. qui etiam cũ
adiuuerent in loco scõ erant. & latidabantur in
ullo timore. sui hominũ ꝑpetrant mala. hanc
sententiam beatus ieroninus ita int̾̃pretatus :
Dedi oor meũ inquit ut om̃e quod sub sole gertt̃¬
intueer. & hoc qud̾ marime homo accipit
in homines potestatem. ut quoscũq uult
asfligat atq condempnet. Cũ itaq mentem
meam ad hȩc intuenda dirigerem: uidi im
pios cũ tali opinione mortuos & sic sepultos
ut scĩ estimarent᷑ in t̾ra. Quod cũ uiuerent
putabantur digni. eẽ. eccłie pͥncipes. & tem¬
plo dĩ & insuꝑ ambulantes tumidi laudaban¬
tur in malis suis. Sicut scriptum ẽ. Lau¬
datur cirĩ peccator in desiderus anunȩ suȩ̨

Expanded text:
pietas sua, sed magis aggravat in die exitus sui, pietas sua, sed magis aggravat in die exitus sui, dum meritis aequalia recipit suis, et ingruente super se bello miseriae peccatorum suorum, salvari non potetico: Interdum dominatur homo homini in malum suum. Vidi impios sepultos, qui etiam cum aduiuerent, in loco sancto erant et laudabantur in ullo timore filii hominum perpetrant mala. Hanc sententiam beatus Hieronymus ita interpretatus est:  cor meum, ut omne quod sub sole geritintuerer, et hoc vel maxime, quod homo accepit in hominem potestatem, ut quoscumque vult affligat atque condemnet. Cum itaque mentem meam ad hpios cum tali opinione mortuos, et sic sepultos, ut sancti aestimarentur in terra, quod, cum viverent, putabantur digni esse Ecclesiae principes, et templo Dei; et insuper ambulantes tumidi laudabantur in malis suis, sicut scriptum est: Laudatur peccator in desideriis animae suae,
Abbreviated transcription (Latin):
tonꝑe iubeat. Onĩ negocio tempus est & oportu¬
nitas & multa hominis afflictio qi ignorat p̃terita.
& futitra nullo scire pot̾ nuntio. Omĩ negotio ait
flictio generis hiunani qr homo ad laborem nascit᷑.
& uariis asstigtictur tribulationib cui sepe aliud
euenit. & aliud sperat. De altero loco cauet se ab¬
hoste. & alteruis iaculo uulneratur. qi nescius ẽ.
fituri sicut ꝓpła ait. Nescia mens hominis fatisar
tam̃ scire debet omĩa adõ ad utilitatem hominũ
fieri. & non absq eiꝰ uoluntate disponi. sine ciuius
dispositione. nec unus passer cadet in laqueum.
habet potestatem in die mortis. nec finitur qui¬
escere. ingruente bello. neq saluabit impietas
impium. Nonẽ. gͦ lugendũ si futura scire ñ possu¬
mis. & sepe ab iniquis potentiorib opprimamur.
cũ morte onũa siniant᷑. & suꝑb & potens. qui cun¬
ta populatus ẽ. non ualet animam suã recmẽ
cũ exire iubet᷑ de corpore nec eũ saluabit un¬

Expanded text:
 7.-- Omni negotio tempus est, et opportuet multa hominis afflictio, quia ignorat praeterita, et futura nullo scire potest nuncio. Omni negotio, aitflictio generis humani, quia ad laborem homo nascitur, et variis affligitur tribulationibus, cui saepe aliud evenit, t alterius jaculo vulneratur, quia nescius est futuri, sicut poeta ait: Nescia mens hominis fati sortamen scire debet omnia a Deo ad utilitatem hominum fieri, et non absque ejus voluntate disponi, sine cujus dispositione nec unus passer in laqueum cadit. habet potestatem in die mortis, nec sinitur quiescere ingruente bello, neque salvabit impietas impium. Non est ergo lugendum si futura scire non possumus, et saepe ab iniquis potentioribus opprimamur, cum morte omnia finiantur, et superbus et potens qui cuncta populatus est, non valet animam suam retinere, cum exire jubetur de corpore; nec eum salvabit im
Abbreviated transcription (Latin):
magister debet c̾e̾. s uia regia ingredi & con¬
sid̾are diligent̃ quid ein conueniat ad salu¬
tem animȩ suȩ. Quod aut̃ ait noli querere
ampliis ne obtupescas m̃tem nr̃am scit ñ¬
ꝑfectam posse comprehendere: sapientiã. & m̃¬
sitram fragrilitatis nr̃ȩ tubet nos scire debe¬
re. Ne impie agas mrultũ. & noli ee̾. stultꝰ.
ne moriaris in tempore ñ tuo. Cum dñs
loquatur nolo iortem peccatoris. s tantũ
ut conuertatur & iuuat. semel peccasse
sufficiat. debennus noserigere post rumã.
Sienĩ uixta eos qui de phisicis dispu¬
tant. nouit hẏrundo pullos suos de sua
osculare celedonia dictannũ capreȩ appe¬
tunt uulneratȩ eur nos ignorenius me¬
dicinam pęnitentiȩ p̃positam. eẽ. peccan¬
tib: Qd̾ aut̃ ait ne monaris in tẽpore ñ
tuo. sciorus chore & datham & abiron ꝓpt̾¬
seditionem aduiersum morsem & aaron re¬
pentino t̾rȩ hyati deuoiatos. & ad emendati¬

Expanded text:
magister debet esse, sed via regia ingredi, et conmagister debet esse, sed via regia ingredi, et considerare diligenter quid cui conveniat ad salutem animae suae. Quod autem ait: Noli quaerere amplius, ne obstupescas; mentem nostram scit perfectam non posse comprehendere sapientiam, et mensuram fragilitatis nostrae jubet nos scire debercum morieris in tempore non tuo: cum Dominus loquatur Nolo mortem morientis, sed tantum ut revertatur, et vivat. Semel peccasse sufficiat. Debemus ergo nos erigere post ruinam. Si enim juxta eos qui de physicis disputant, novit hirundo pullos suos de sua oculare chelidonia; dictamnum capreae appetunt vulneratae; cur nos ignoremus medicinam poenitentiae propositam esse peccantibus? Quod autem ait: Ne moriaris in tempore non tuo ; scimus Chore et Dathan, et Abiron pseditionem adversum Moysen et Aaron, repentino terrae hiatu devoratos, et in emendati
Abbreviated transcription (Latin):
dieb uanitatis. mex. lustus perto in iusticiasua.
& impius multo uiuit tẽꝑe in malicia sua. hoc¬
idem & ꝓpła in septuagesimo sed̾o psalmo detes¬
quare impti felicia habeant tempora & iusti plu¬
rimis torqueantur ad uersis. S dĩ in occulto pa¬
tiencu ẽ. titbulari nime scõs. ud recipint iu¬
la in uita sua. & peccatores non uisitari ꝓ sceler
suo in hoc scło p̃senti. ut & illis possio et̃na
bona restituere. & his mala inferre ꝑpetura¬
sicitt de lazaro & diuite logitur. Unde & p̃faꝰ
psalmista respiciens finem malorũ qui hicẽ¬
licit̃ uiuunt erclamauut dicens. Existima¬
bani ut cogmoscerẽ hoc labor ẽ. ante me.
donec intrem in santuartũ dĩ. & intelligam
cas. Qui uͦ nunquã fraterias ignoscescere
peccatis iult. s omĩa iundicare scd̾m fełiio¬
rem animi sui : plus ustus ẽ. quã deceat.
Cũ enĩ salitator ait. nolite. iudicare ut ñ
iudicemini. & si dimiseritis hominib pera¬
ta corũ. dimitet uobis pat̃ nr̃. ꝙlestis debita

Expanded text:
diebus Vanitatis mea. Iustus perit in iustitia sua, et impius multo vivit tempore in maliidem et Propheta in septuagesimo secundo psalmo detesquare impii felicia habeant tempora, et justi plurimis torqueantur adversis. Sed Dei in occulto patientia est, tribulari nunc sanctos, ut recipiant mala in vita sua, et peccatores non visitare pro scelere suobona restituere, et his mala inferre persicut de Lazaro et de divite legitur. Unde et praefatus Psalmista respiciens finem malorum, qui hic feliciter vivunt, exclamavit dicens: Existimabam ut cognoscerem hoc, labor est ante me, donec intrem in sanctuarium Dei, et intelligam cas. Qui vero nunquam fraternis ignoscere peccatis vult, sed omnia vindicare secundum furorem animi sui, plus justus est quam decet. Cum enim Salvator ait: Nolite judicare, ut non judicemini ; et: Si dimiseritis hominibus peccata eorum, dimittet vobis Pater vester coelestis delicta
Abbreviated transcription (Latin):
in tenebris & in cari mutas &̾ in erumia atq
tristicia. Cum suꝑiore unge quod sequitur. eocłi¬
aste diuttem describente. quod nec ipse possit
suis diitas ꝑfr̃ni. & erebro ꝓpter eas in dis¬
crimen ueruat. nec non heri quod congroga¬
uit ramquat. Sed & ipse & filiis suis sicut
uenerunt nudi: ita nudi reuertent᷑ in t̾ram.
ut nichil cos laborũ fuorũ comittetur. Non
tione torqueri. & perituras opes quas nobis¬
cũ non possumus auferre morientes in
tristicia. in gemitu. in indignatione.
in litib casso labore conquirere: Possumꝰ
hec eadem u̾ba de phylosophorũ dogmatibus
uł hereticorũ pͣntatibus intelligere. qui in
malũ sici diuersorũ congregatis dtuitus dog¬
matum. nec aliquã in eis utilitatem ha
bebunt. nec sectataril suis fructũ relinqẽo
ppetuum. Sed & ipsi & discipuli eorũ midi.
non habentes luoem uerȩ sapientiȩ. s in to¬
nebris ignorãtię. ueriq lunins expertes.

Expanded text:
in tenebris, et in curis multis, et in aerumna atque in tenebris, et in curis multis, et in aerumna atque tristitia. Cum superiori junge quod sequitur. Ecclesiaste divitem describente, quod nec ipse possit suis divitiis perfrui, et crebro propter eas in discrimen veniat, nec haeredi quod congregavit, relinquat, sed et ipse et filius suus, sicut enerunt nudi, ita nudi revertantur in terram, et nihil eos laborum suorum comitetur. Nonntione torqueri, et perituras opes, quas nobiscum non possumus auferre morientes, in tristitia, in gemitu, in indignatione, in litibus, casso labore conquirere. Possumus haec eadem verba de philosophorum dogmatibus vel haereticorum perversitatibus intelligere, qui in malum sui divitias diversorum congregant dogmatum, nec aliquam in eis utilitatem habent  Ms., habebunt; nec sectatoribus suis fructum relinquunt perpetuum, sed et ipsi, et discipuli eorum nudi, non habentes lucem verae sapientiae, sed in tenebris ignorantiae, verique luminis expertes,
Abbreviated transcription (Latin):
ant. s hoc uanissimum ẽ. Int̾ cȩteras uanitates qͥ
in mundo uario ferentur. euentii. etiã hoc depre¬
hendi quod iustis frequent̃ ea eueniunt. q̃ impus
Septua gesimus quoꝙ scd̃s psalmiis de hac re disputat
cur iustis int̾dum mala. & impiis euenuint bo¬
na. Sedhebrei hoc de filiis atron intelligunt qui
dõ sacrificantes perierunt. & de miasse qui pnst
tanta mala reductiis ẽ. de captititate & resti¬
tutus in regnũ ut dies suos felictõ finiret. Lau
atq gauderet. & hoc secũ auferret de labore
suio in diebiis uttȩ quos dedit ei d̃s sub sole. Con¬
cionator nr̃ multas in se transsigurat ꝑsonas.
Modo tiuilgi uierba ꝓfert quod inlaliud bonim
estimant nisi lȩtari in manducando & bibendo
& scłi sertirre delicits sũmam acctpiant felicita¬
tem. Sedhȩc sententia si sic intelligitur. sicrit
regnũ cȩlorum eẽ. dixit. Nec non efurientes &
sicientes beatos ee̾. testatur. Sed melurs ẽ. de sꝑi¬
tali eibo & potu sapientiȩ hȩc intelligere de

Expanded text:
ant. Sed et hoc vanissimum judico. Inter caeteras vanitates quae in mundo vario feruntur eventu, etiam hoc deprehendi quod justis ea frequenter eveniunt quae impiis . Septuagesimus quoque secundus psalmus de hac re disputat, cur justis interdum mala et impiis eveniant bona. Sed Hebraei hoc de filiis Aaron intelligunt, qui Deo sacrificantes perierunt; et de Manasse, qui post tanta mala reductus est de captivitate, et restitutus in regnum, ut dies suos feliciter finiret. 434atque gauderet, et hoc solum secum auferret de labore suo in diebus vitae, quos dedit ei Deus sub sole. Concionator noster, qui multas in se transfigurat personas, modo vulgi verba profert, quod nihil aliud bonum aestimat, nisi l Ms., servire deliciis, summam accipere felicitatem. Sed haec sententia, si sic intelligitur sicut regnum coelorum esse dixit: necnon esurientes et sitientes beatos esse ibidem testatur. Sed melius est de spiritali cibo et potu sapientiae haec intelligere, de