comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fuerunt diuinos ẽẽ. ⁊ et̾nos quã eos. qͥ se¬
mel cremati sunt eqͥtare. ⁊ ĩ acie pugna¬
re potuisse: Aut si hoc fieri potuisse dicis.
doceas oportet. qͦ mͦ nec fabellas aniles ꝓ¬
feras. Tum luciliꝰ. Antͥ inqͥt fabelle uidẽt᷑ :
Non ne aulu pͥtumio edem castori ⁊ polluci
inforo delicatam. Non ne senatꝰ consultum
deuatinio uides. Nam de sagra gͥcoꝵ etiã
ẽ uulgare ꝓuerbiũ qui eque affirmant
cerciora ẽẽ. dicunt. Quam illa q̃ apud sagrã.
his gͥ auctorib non ne de bes moueri: Tñ
cotta. Rumorib inqͥt mecũ pugnas balbe
futurũ ẽ. Sepe autẽ ne utile qͥd̃ ẽ. scire qͥ
futurũ ẽ sit. Miser̃ ẽ enĩ nicħ ꝓficientẽ angi
nec hr̃e ne spei qͥd̃ extremũ. ⁊ tñ conmune
solaciũ p̃sertim cũ uos ił fato fieri dica¬
tis om̃ia. Quod autẽ semꝑ ex om̃i et̾nitate
uerũ fuerit id ẽẽ. fatũ. Qͥd gͥ iuuat aut

Expanded text:
fuerunt, divinos esse et aeternos, quam eos qui sefuerunt, divinos esse et aeternos, quam eos qui semel cremati essent equitare et in acie pugnare potuisse; aut si hoc fieri potuisse dicis, doceas oportet quo modo, nec fabellas aniles proferas.” Tum Lucilius An tibi inquit fabellae videntur? nonne ab A. Postumio aedem Castori et Polluci in foro dedicatam, nonne senatus consultum de Vatinio vides? nam de Sagra Graecorum etiam est volgare proverbium, qui quae adfirmant certiora esse dicunt quam illa quae apud Sagram. his igitur auctoribus nonne debes moveri? Tum Cotta Rumoribus inquit “mecum pugnas Balbe,futurum est. saepe autem ne utile quidem est scire quid futurum sit; miserum est enim nihil proficientem angi nec habere ne spei quidem extremum et tamen commune solacium; praesertim cum vos idem fato fieri dicatis omnia, quod autem semper ex omni aeternitate verum fuerit id esse fatum: quid igitur iuvat aut
Abbreviated transcription (Latin):
pitoliũ iouẽ appellet aut hoc ꝑspicuũ sit
constetq inter om̃s ẽẽ. deos qͦs tͥ uelleꝰ mul¬
tiq p̃terea ne auimantis qͥd̃ ẽẽ. concedant.
Graue etiã arguñtũ tͥ uidebat᷑ qd opinio de
diis ĩ mortalib. ⁊ oĩũ eẽt. ⁊ cotidie cresc̾et.
Placet gͥ tantas res opiione stultoꝵ iu¬
dicari uob̾ p̃sertun qͥ illos in sanos ẽẽ dica¬
tis: At enĩ p̃sertis uidemꝰ deos ut apud re¬
gilium pꝰtumiꝰ insalaria uatienꝰ nescio qͥd
etiam delocroꝵ apud sagrã p̾lio. Quos gͥ
tu tindaridas appellabas. idẽ. hoĩes hõie na¬
tos ⁊ quos homerꝰ qui recens abilloꝵ etare
fuit sepultos eẽ. dicit lacedomone eus tuq
cauteriis alb̃ nulł calonib obuiã uatieno
pͥnceps nũciauuse. Ergo ⁊ illud nͥ licet qd̃
hodie apparet apud regiliũ. tãꝙͣ uestigiũ
ungule castoris equi credis rẽ. Non ne ma¬
uis illud c̾dere qd̃ ꝓbari põt ammos p̾¬
claroꝵ hominũ qͣles isti tyndaride de

Expanded text:
pitolinum Iovem appellet, aut hoc perspicuum sit constetque inter omnes, eos esse deos quos tibi Velleius multique praeterea ne animantis quidem esse concedant. Grave etiam argumentum tibi videbatur, quod opinio de dis inmortalibus et omnium esset et cottidie cresceret: placet igitur tantas res opinione stultorum iudicari, vobis praesertim qui illos insanos esse dicatis? "At enim praesentis videmus deos, ut apud Regillum Postumius, in Salaria Vatinius"—nescio quid etiam de Locrorum apud Sagram proelio. quos igitur tu Tyndaridas appellabas id est homines homine natos, et quos Homerus, qui recens ab illorum aetate fuit, sepultos esse dicit Lacedaemone, eos tu cum cantheriis albis nullis calonibus obviam Vatinio princeps nuntiavisse? ergo et illud in silice quod hodie apparet apud Regillum tamquam vestigium ungulae Castoris equi credis esse? nonne mavis illud credere, quod probari potest, animos praeclarorum hominum, quales isti Tyndaridae
Abbreviated transcription (Latin):
physice digta sunt de ui ignea deq
eo calore ex qͦ oĩa gn̾ari dicebas loco suo
q̃ rentur. Om̃iaq que a te nudiꝰt̾tiꝰ dicta
sirat cũ doc̾e uelles dõs eẽ. qͣre ⁊ mũdus
uniu̾sus ⁊ sol ⁊ luna  ⁊ stelle sensũ ac
mentẽ hrẽnt. in id̾ tẽpus reseruabo. Ate
autẽ id illud ⁊̃ atq etiam q̃ram. qͥb
racionib tͥ ꝑsuadeas deos ẽẽ. Tum balbꝰ
Equid attulisse raciones mͥ uideor s eas
tu tta refellis. ut cũ me int̾rogaturꝰ ẽẽ ui¬
deare. ⁊ ego me ad respondendũ conꝑarin
repente au̾tas orationẽ nedes respondendi
locum. Itaq maxime res tacite p̾teriert̃
dediuinatione. de fato. quib de qͥstionib
tu quid̃ strictim. nr̃i autẽ multa solent
dic̾e̾ s abhac ea q̃stione q̃ nc̃ in manib
ẽ. seꝑantur. Qua re sindetur noli ag̾e
confuse ut hoc explicemꝰ hac disputaci¬
one qd qͣrit᷑. Optime inqͥt cotta. Itaq¬

Expanded text:
physice dicta sunt de vi ignea deque physice dicta sunt de vi ignea deque eo calore ex quo omnia generari dicebas loco suo quaerentur; omniaque quae a te nudius tertius dicta sunt, cum docere velles deos esse, quare et mundus universus et sol et luna et stellae sensum ac mentem haberent, in idem tempus reservabo. A te autem idem illud etiam atque etiam quaeram, quibus rationibus tibi persuadeas deos esse.” Tum Balbus: Equidem attulisse rationes mihi videor, sed eas tu ita refellis, ut, cum me interrogaturus esse videare et ego me ad respondendum compararim, repente avertas orationem nec des respondendi locum. itaque maximae res tacitae praeterierunt, de divinatione de fato, quibus de quaestionibus tu quidem strictim nostri autem multa solent dicere, sed ab hac ea quaestione quae nunc in manibus est separantur; quare si videtur noli agere confuse, ut hoc explicemus, hac disputatione quod quaeritur. Optime inquit Cotta. 'Itaq
Abbreviated transcription (Latin):
tia. De p̾sensione diximꝰ de ꝑturbationi¬
b celestibꝰ & maritimis ⁊ t̾renis ñ pos¬
sumꝰ di c̾e tũ ea fiant ñ ẽẽ multos qͥ il¬
la metuant. ⁊ ad iis ĩmortalib fieri exis¬
timent. S: ñ id q̃ritur sint ne aliqͥ qͥ de¬
os ẽẽ. uutent dii utr̃ sint uec ne sint
q̃ritur. Nam relique cause qͣs cleanthes
copia. Aalt̾a de tempoꝵ ordine celiq
constancia tum tractabuntur a nob̾
cum disputabimꝰ. de ꝓuidentia deoꝵ
de qua płima ate balbe dicta sunt. Eo¬
deinq illa etiam differemꝰ qd cͥsippũ
did̾e aiebas. qm̃ ẽẽt aliqͥd in rerum nat᷑a
qd ab hõĩe effici ñ posset eẽ aliqͥd homi¬
ne meliꝰ. queq ĩ domo pulcra cũ pul¬
cͥtudine mũdi conꝑabas. ⁊ cũ tociꝰ mũ¬
di conuenientiam consensamq affere¬
bas: zenonisq b̾uis ⁊ acirrulas conclu¬
siones in eã ꝑtẽ sermonis ꝙͣ mͦ dixi
differemꝰ. Eodemq temꝑe illa oĩa q̃ ate

Expanded text:
tia. De praesensione diximus. De perturbationitia. De praesensione diximus. De perturbationibus caelestibus et maritimis et terrenis non possumus dicere cum ea fiant non esse multos qui illa metuant et a dis inmortalibus fieri existument; sed non id quaeritur, sintne aliqui qui deos esse putent: di utrum sint necne sint quaeritur. Nam reliquae causae quas Cleanthes copia, altera de temporum ordine caelique constantia, tum tractabuntur a nobis, cum disputabimus de providentia deorum, de qua plurima a te Balbe dicta sunt; eodemque illa etiam differemus, quod Chrysippum dicere aiebas, quoniam esset aliquid in rerum natura quod ab homine effici non posset, esse aliquid homine melius, quaeque in domo pulchra cum pulchritudine mundi comparabas, et cum totius mundi convenientiam consensumque adferebas; Zenonisque brevis et acutulas conclusiones in eam partem sermonis quam modo dixi differemus; eodemque tempore illa omnia quae a te
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ diuinatio q̃ unde oriatur. Ñ. in telligo:
Tn autẽ etiam detioꝵ deuocionib placa¬
ros deos cẽ censes. Que fuit eoꝵ tanta ini¬
quitas ut placari. p .r. non possent nisi uiri
tales occidissent᷑. Consiliũ illud imꝑatoriũ
fuit. qd greti stratege na appellant s eoꝵ
imꝑatoꝵũ qui patrie consulerent uite ñ
parc̾ent. Rebantur enĩ fore ut exercitꝰ im¬
ꝑatorẽ equo ĩcitam̃to se inhostem ĩ mitẽtẽ
ꝑ seq̃retur id qd̃ euenit. Nam fauni uocẽ
dam ⁊ si fauus oĩo qͥd sit nescio. Non gͥ
adhuc qͣnͣtũ qͥd̾ inte ẽ. balbe ĩtelligo deos
eẽ quos equid̃ credo ẽẽ s nicħ docent stoici
Nam cleantes ut dicebas.iiͦiͦi. mͦis formataᷤᷤ
in animis hõiũ putat deoꝵ ẽẽ uociones
Unꝰ his modus ẽ de qͦ satis dixi qui ẽ. sus¬
ceptꝰ exp̃sensione rerũ futuraꝵ. alt̾ ex
ꝑturbationib tempestatũ. ⁊ reliqͥs mo¬
copia qͣrtꝰ exastroꝵ ordine celiq constã¬

Expanded text:
 non intellego? Tu autem etiam Deciorum devotionibus placatos deos esse censes. quae fuit eorum tanta iniquitas, ut placari populo Romano non possent nisi viri tales occidissent? consilium illud imperatorium fuit, quod Graeci strath/ghma appellant, sed eorum imperatorum qui patriae consulerent vitae non parcerent; rebantur enim fore ut exercitus imperatorem equo incitato se in hostem inmittentem persequeretur, id quod evenit. Nam Fauni vocem dam, etsi Faunus omnino quid sit nescio. Non igitur adhuc, quantum quidem in te est Balbe, intellego deos esse; quos equidem credo esse, sed nil docent Stoici. Nam Cleanthes ut dicebas quattuor modis informatas in animis hominum putat deorum esse notiones. unus is modus est de quo satis dixi, qui est susceptus ex praesensione rerum futurarum; alter ex perturbationibus tempestatum et reliquis mocopia; quartus ex astrorum ordine caelique constan
Abbreviated transcription (Latin):
nicħ autẽ mũdo meliꝰ. Rõne gͥ mũdus un¬
tur. Hoc si placet iam efficies ut mũdus oꝑ¬
time librũ leg̾e uideatur. Tenonis enĩ ues¬
tigiis hoc mͦ rationẽ pot̾is concluđe. Quod
litatũ ẽ. id̾e meliꝰ quã qd ñ ẽ litt̾atum.
Hicħ autẽ mũdo meliꝰ. litta̾tꝰ gͥẽ mũdus is
deniq doctͥna eruoitꝰ. postremo philophus¬
erit mũdus sepe dixi nicħ fieri si ne deo nec
ullam uim ẽẽ nature ut sui dissimilia posset
effinge. concedam ñ mͦ animãtẽ ⁊ sapientẽ
ẽẽ. mũdũ. s fidicinẽ eã etiam ⁊ tubicinẽ.

Expanded text:
nihil autem mundo melius; ratione igitur mundus utitur". Hoc si placet, iam efficies ut mundus optime librum legere videatur; Zenonis enim vestigiis hoc modo rationem poteris concludere: "quod litteratum est id est melius quam quod non est litteratum; nihil autem mundo denique doctrina eruditus, postremo philosophus. Saepe dixisti nihil fieri sine deo, nec ullam vim esse naturae ut sui dissimilia posset effingere: concedam non modo animantem et sapientem esse mundum sed fidicinem etiam et tubicinem,
Abbreviated transcription (Latin):
t̾ris qͥd̾ urbe nr̃a. Num gͥ u cͥco ĩ urbe eẽ
racionẽ cogitacionẽ m̃tẽ putas: Aut qm̃
ñ sit. ñ idcͥco existimas formicã aute po¬
nẽdam eẽ. huic pulcherrime urbi qd̃ in
urbe sensus sit nullus ĩformica ñ mͦ ñ nͦ
sensus. s etiam mens. r̾o. memoria. Uidere
oportet balbe qͥd tͥ concedatur. ñ te ipsũ

Expanded text:
urbe nostra; num igitur idcirco in urbe esse rationem cogitationem mentem putas, aut, quoniam non sit, num idcirco existimas formicam anteponendam esse huic pulcherrumae urbi, quod in urbe sensus sit nullus, in formica non modo sensus sed etiam mens ratio memoria? videre oportet Balbe quid tibi concedat
Abbreviated transcription (Latin):
pectu. motuq constantꝰi. Qd simũdus uni¬
u̾sus ñ ẽ deus. ne stelle qͥd qͣs tu ĩnumerbie ᷤ
ĩ deoꝵ nu̾o reponebas. qͣrũ te cursus eqͣbiles
et̾niq delectabant nec me hercule in iuria
Sunt eni admirobili inc̾dibiliq constancia
s non oĩa balbe q̃ cursus certos ⁊̃ onstantis
h̃it uł seruant. ea deo pociꝰ ⁊ ribuenda sũt
quã nature. Qͥd chalcidico euripo ĩ motu
identidẽ reciꝓ cando puas fieri posse constã¬
a: Qd freto si cilicensi. Ed occeani feruore
illis in locis europã. lẏbiamq rapax uͥ diui¬
dit unda. Qͥ destus marituni ł hispanienses.
ł britannici. eoꝵq c̾cis tẽporib ł accessus

Expanded text:
pectu motuque constantius. Quod si mundus universus non est deus, ne stellae quidem, quas tu innumerabilis in deorum numero reponebas. quarum te cursus aequabiles aeternique delectabant, nec mehercule iniuria, sunt enim admirabili incredibilique constantia. sed non omnia Balbe quae cursus certos et constantis habent ea deo potius tribuenda sunt quam naturae. quid Chalcidico Euripo in motu identidem reciprocando putas fieri posse constantius, quid freto Siciliensi, quid Oceani fervore illis in locis, "Europam Libyamque rapax ubi dividit unda"? quid aestus maritimi vel Hispanienses vel Brittannici eorumque certis t
Abbreviated transcription (Latin):
ficatã eẽ. ũ miurib Sic gͥ mũdũ deoꝵ
domũ existunare debemꝰ. Ita ꝓrsus exis¬
timarem. si illũ edificatum ñ quẽ ad mo¬
dum docebo anatura coufirmatũ puta¬
remi At enĩ q̃ret apud xeuofontem
socrates. uñ aĩam arripuerinꝰ. si nullus
fuerit ĩ mũdo. et ego q̃ro unͣ orationẽ.
uñ numeros. uñ cantꝰ. nͥ uͦ loqͥ solem cũ
luna putanꝰ cum ꝓpiꝰ accessefit aut ad ar¬
moniam can̾e mu̾buni. ut pytagoras exis¬
tunat. Nature ista sunt balbe. nature ñ
artificiose ambulantis ut ait xeno. Qd̃
quid̃ qͣle sit iam iudebitnꝰ. s om̃ia scien¬
tis ⁊ agitantis motib ⁊ mutacionib suis
Itaq illa mͥ placebat oratio ne de conueni¬
entia consensuq nature ꝗͣ qͣsi cognatio¬
ne continuatã conspirare dicebas. illud
ñ ꝓbam qd negabas id acciłe potuisse nͥ

Expanded text:
ficatam esse non muribus; sic igitur mundum deorum domum existimare debemus". Ita prorsus existimarem, si illum aedificatum, non quem ad modum docebo a natura conformatum putarem. At enim quaerit apud Xenophontem Socrates unde animum arripuerimus si nullus fuerit in mundo. Et ego quaero unde orationem unde numeros unde cantus; nisi vero loqui solem cum luna putamus cum propius accesserit, aut ad harmoniam canere mundum ut Pythagoras existimat. Naturae ista sunt Balbe, naturae non artificiose ambulantis ut ait Zeno, quod quidem quale sit iam videbimus, sed omnia cientis et agitantis motibus et mutationibus suis. Itaque illa mihi placebat oratio de convenientia consensuque naturae, quam quasi cognatione continuatam conspirare dicebas, illud non probabam, quod negabas id accidere pot
Abbreviated transcription (Latin):
possidonius disseruit in libro qͥnto dena¬
tura deoꝵ nullos ẽẽ deos epicuro uideri.
queq is dedeis ĩmortalib dix̾it. inuidie
de testande gr̾a dixisse. Neq enĩ tam de¬
sipiens fuisset. ut homũtulis sinilẽ dm̃
fingeret liniam̃tis dum taxat extremis
ñ habitu solo sed menbris honius p̃ditũ
om̃ib usu menbroꝵ ne minimo quidem.
exilem quendam atq ꝑ lucidum nich cuiꝙͣ
tribuentẽ. nich gratificantẽ. om̃io nich̃ cu¬
rantem: nicħ agentẽ. Que natura pͥmũ
nulla eẽ potest. Idq uidens epicurus: re
tollit oratione relinqͥt dõs. De inde si mari¬
me talis ẽ. ds: ut nulla gc̃a nulla bomĩ
caritate teneatur: ualeat. Quid enum dicam
qm̃ ut dicitis om̃is in inbecillitate ẽ. et gra¬
iis cum cotta dixisset tũ

Expanded text:
Posidonius disseruit in libro quinto de naPosidonius disseruit in libro quinto de natura deorum, nullos esse deos Epicuro videri, quaeque is de deis inmortalibus dixerit invidiae detestandae gratia dixisse; neque enim tam desipiens fuisset ut homunculi similem deum fingeret, liniamentis dumtaxat extremis non habitu solido, membris hominis praeditum omnibus usu membrorum ne minimo quidem, exilem quendam atque perlucidum, nihil cuiquam tribuentem nihil gratificantem, omnino nihil curantem nihil agentem. quae natura primum nulla esse potest, idque videns Epicurus re tollit oratione relinquit deos; deinde si maxime talis est deus ut nulla gratia nulla hominum caritate teneatur, valeat—quid enim dicam quoniam ut dicitis omnis in inbecillitate est et graQuae cum Cotta dixisset, tu
Abbreviated transcription (Latin):
Nulla ẽ. caritas naturalis int̾ bonos: Carũ
ipsum uerbum est amoris. ex quo amicirie
nom̃ ẽ ductũ. Quã si adfructũ nr̃m refere¬
mus non ad illius conmoda quẽ diligemꝰ
ñ erit ista amititia s mertatura q̃dam uti¬
litatũ suaꝵ. Prata et arua ⁊ petudum gre¬
ges diliguntur isto mͦ qd̾ fructꝰ ex his capi¬
untur hominũ caritas et amicitia gratui¬
ta ẽ. Qnͣto gͥ mag̃ deoꝵ qͥ innulla re egẽ¬
tes sunt ⁊ int̾ se diligunt: ⁊ hominib ꝯ¬
sulunt. Quod ni tta sit: quid ueneram᷑.
quid p̃camꝰ deos: Cur sacris pontifices.
cur auspiciis augures presunt: Quid
optamꝰ adeis ĩmortalib quid uouemꝰ:
At etiam lib̾ est epicuri de scĩtate. Ludi¬
mur ab hoĩe non tam faceto quã ad scͥben¬
di licentiam lib̾o. Que eni pot ẽẽ sc̃itaf.
si dii humana ñ curant: Que autem ani¬
mans natura nicħ curans: Ueruis ẽ gͥ
nimirũ illud qd familiaris om̃iũ nr̃m

Expanded text:
nulla est caritas naturalis inter bonos? carum nulla est caritas naturalis inter bonos? carum ipsum verbum est amoris, ex quo amicitiae nomen est ductum; quam si ad fructum nostrum referemus, non ad illius commoda quem diligemus, non erit ista amicitia sed mercatura quaedam utilitatum suarum. prata et arva et pecudum greges diliguntur isto modo, quod fructus ex is capiuntur, hominum caritas et amicitia gratuita est; quanto igitur magis deorum, qui nulla re egentes et inter se diligunt et hominibus consulunt. Quod ni ita sit, quid veneramur quid precamur deos, cur sacris pontifices cur auspiciis augures praesunt, quid optamus a deis inmortalibus quid vovemus? "At etiam liber est Epicuri de sanctitate." Ludimur ab homine non tam faceto quam ad scribendi licentiam libero. quae enim potest esse sanctitas si dii humana non curant, quae autem animans natura nihil curans? Verius est igitur nimirum illud quod familiaris omnium nostrum
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ ł ꝓdesse nob̾ sollent uł noce. cũ ingentis
quasdam ymagines tantasq ut uniu̾¬
sum mũdũ conplectantur extrinsetus.
Que quid̃ om̃ia sunt patria democriti
quã democͥto digniora. Quis enim istas
ymagines conp̾hendere aĩo põt Quis ad¬
mirari: Quis aut cultu aut religione dig¬
nas iudicare: Epicurus uͦ ex anuus hõiũ
extraxit radicttꝰ religionẽ. cũ diis ĩmorta¬
lib ⁊ oꝑem et gr̾am sustulit. Cũ enĩ opti¬
mã ⁊ p̃stantissimã naturam dei dicat eẽ.
nec ueniniẽ deo nec dm̃ nec hominem
carum. neminẽ ab eo amari neminẽ dili¬
gi uuttis. Ita fit ut ñ mͦ homines adeis. s ip¬
si dei inter se ab aliis alii neglegantur. Qnͣ¬
diligetur ẽ uos autẽ qͥd mali datis. cum ĩ
becillitatẽ gratificationẽ. ⁊ beniguolenciam
pmitis. ut eñi omitam ium ẽt naturam
deoꝵ ne homines qͥdem censeris nͥ in becilli
eent futuros beneficos ⁊ benignos fuisse.

Expanded text:
quae vel prodesse nobis solent vel nocere, tum ingentes quae vel prodesse nobis solent vel nocere, tum ingentes quasdam imagines tantasque ut universum mundum conplectantur extrinsecus. quae quidem omnia sunt patria Democriti quam Democrito digniora; quis enim istas imagines conprehendere animo potest, quis admirari, quis aut cultu aut religione dignas iudicare? Epicurus vero ex animis hominum extraxit radicitus religionem, cum dis inmortalibus et opem et gratiam sustulit. cum enim optimam et praestantissumam naturam dei dicat esse, , neminem deo nec deum nec hominem carum, neminem ab eo amari neminem diligi vultis: ita fit ut non modo homines a deis sed ipsi dei inter se ab aliis alii neglegantur. Quandiligetur. Vos autem quid mali datis, cum in inbecillitate gratificationem et benivolentiam ponitis. ut enim omittam vim et naturam deorum, ne homines quidem censetis, nisi inbecilli essent, futuros beneficos et benignos fuisse?
Abbreviated transcription (Latin):
claros aut pqͣuͣtis uiros tradunt pꝰ mor¬
tem addeos ꝑueisse eosq et̃ ipsos qͦs noᷤᷤ
colere p̾cari uenerariq solemꝰ. Hon ne
exꝑtes sunt religionũ om̃iũ  Que ro
marime tractata abheuheniero quem
demonstrantur deoꝵ. Utrũ hic gͥ confir¬
masse uidetur religionẽ an penitꝰ totam
sustulisse: Omitto eleusinem sc̃am illam
⁊ angustam uͥ inttiant᷑ gentes horaꝵ ul¬
time p̃tereo samothraciam eamq q̃ leu¬
ni nocturuo aditu occulta coluntur siluestri¬
bus seꝑib densa quib explicatis ad racio¬
nemq reuocatis. rerũ mag̃ natura cognes¬
citur quam deoꝵ. Michi qͥd̃ etiam democri¬
tus uir magnꝰ in pͥmis cuiꝰ fontib epicurꝰ
hortulos suos irrigauit nutare uidetur
in natura deoꝵ. Tum eñi censet inagines
diuinitate p̾ditas mẽe unu̾isitati rerũ.
tum pͥncipia mentesq q̃ sunt meod̾ uni¬
u̾so deos ẽẽ dicit. Tũ animantes ymagineᷤᷤ

Expanded text:
claros aut potentis viros tradunt post morclaros aut potentis viros tradunt post mortem ad deos pervenisse, eosque esse ipsos quos nos colere precari venerarique soleamus, nonne expertes sunt religionum omnium? quae ratio maxime tractata ab Euhemero est, qdemonstrantur deorum; utrum igitur hic confirmasse videtur religionem an penitus totam sustulisse? Omitto Eleusinem sanctam illam et augustam, "ubi initiantur gentes orarum ultimae", praetereo Samothraciam eaque quae Lemni "nocturno aditu occulta coluntur silvestribus saepibus densa"; quibus explicatis ad rationemque revocatis rerum magis natura cognoscitur quam deorum. Mihi quidem etiam Democritus vir magnus in primis, cuius fontibus Epicurus hortulos suos inrigavit, nutare videtur in natura deorum. tum enim censet imagines divinitate praeditas inesse in universitate rerum, tum principia mentis quae sunt in eodem universo deos esse dicit, tum animantes imagines
Abbreviated transcription (Latin):
bono. Quid ẽ. aut qd̵ deos ueneremur pp̃t ad¬
mirationẽ eiꝰnature inqua egregiũ nich
uidenꝰ: Nam suꝑsticione quod głari soletis
facile ẽ. liberare cũ sustuleris omem uimi
deoꝵ nͥ forte diagoram aut theodoꝵ qui
oĩo deos eẽ. negabant censes suꝑsticiosos ẽe
potuisse ego ne ꝓthagoram quidem. cui
neutrum libuerit nec eẽ deo nec ñ ẽe. hoꝵ
eni sentencie oĩũ ũ mͦ suꝑsticionẽ tollunt
inꝗͣ inest timor mnanis deoꝵ s etiam re¬
ligionẽ q̃ deoꝵ pio cultu continetur. qͥ d̃
ii qui dixerunt totã dediis ĩ mortalib
opinionẽ fictã eẽ ab hominib sapientibᷤ
rei .ꝑ. causa ut quos ro non posset eos ad of¬
ficium religio duc̾et. Hon ne omẽm reli¬
gionẽ funditus eẽt sustulerunt ⁊ Qopoi¬
gus chiuis qͥ ea q̃ ꝓdissent hominũ uite
deoꝵ in numero habitã eẽ dixit ꝙͣ tãdẽ
religionẽ reliquit e Qd qͥ aut fortis aut

Expanded text:
bono. Quid est autem quod deos veneremur propter adbono. Quid est autem quod deos veneremur propter admirationem eius naturae in qua egregium nihil videmus? Nam superstitione, quod gloriari soletis, facile est liberare, cum sustuleris omnem vim deorum. Nisi forte Diagoram aut Theodorum, qui omnino deos esse negabant, censes superstitiosos esse potuisse; ego ne Protagoram quidem, cui neutrum licuerit, nec esse deos nec non esse. horum enim sententiae omnium non modo superstitionem tollunt, in qua inest timor inanis deorum, sed etiam religionem, quae deorum cultu pio continetur. Quid i qui dixerunt totam de dis inmortalibus opinionem fictam esse ab hominibus sapientibus rei publicae causa, ut quos ratio non posset eos ad officium religio duceret, nonne omnem religionem funditus sustulerunt? Quid Prodicus Cius, qui ea quae prodessent hominum vitae deorum in numero habita esse dixit, quam tandem religionem reliquit? Quid qui aut fortis aut
Abbreviated transcription (Latin):
adu̾sus deos libros scͥpsit epicurꝰ. at
qͦmͦ in his loquitur ut coruncanium
aut pͥscaeuolanũ pontifices maximos
te audire dicas. ñ eũ qͥ sustulerit om̃ẽ
funditus religionẽ. nec manib ut per¬
euerterit: Qͥd est eñi cur deos ab hoib
colendos dicas. c̃ dĩ ñ mͦ homines ñ co¬
lent s oĩo nicħ curent nich agant :¬
at ẽ. eoꝵ eximia q̃ dam p̃stans q nat᷑a
ut ea debeat ipsa ꝑse ad se colendam
elicere sapientẽ. Anqͥcꝗͣ exumiũ põt
ẽe. ĩ ea natura que sua uoluptate letans
nicħ nec actura sit umꝙͣ neq agat neq
eigͥt: Que porro pietas ei debetur aqͦ
nicħ acceꝑis: Aut quidoĩo cuiꝰ nulsũ meritũ sit
ei debi põt: Est eñi pietas iusticia ad u̾sum deos
cum quib qͥd po̾t nob̾ ẽẽ iuris. cũ bomini nul¬
la cum deo sit ꝯmunitas. Sc̃itas autẽ ẽ. scia
colendoꝵ deoꝵ. qui ꝙͣ obrem colendi sunt ñ
intelligo nullo necaccepto ab his nec sꝑato

Expanded text:
adversus deos libros scripsit Epicurus." At adversus deos libros scripsit Epicurus." At quo modo in his loquitur: ut Ti. Coruncanium aut P. Scaevolam ponte audire dicas, non eum, qui sustulerit omnem funditus religionem; nec manibus, ut Xereverterit. Quid est enim, cur deos ab hominibus colendos dicas, cum dii non modo homines non colant sed omnino nihil curent nihil agant? "At est eorum eximia quaedam praestansque natura, ut ea debeat ipsa per se ad se colendam elicere sapientem." An quicquam eximium potest esse in ea natura, quae sua voluptate laetans nihil nec actura sit umquam neque agat neque egerit? Quae porro pietas ei debetur a quo nihil acceperis, aut quid omnino cuius nullum meritum sit ei deberi potest? est enim pietas iustitia adversum deos; cum quibus quid potest nobis esse iuris, cum homini nulla cum deo sit communitas? Sanctitas autem est scientia colendorum deorum; qui quam ob rem colendi sint non intellego nullo nec accepto ab his nec sperato
Abbreviated transcription (Latin):
multa ĩpudentiora recitabat. Accusat enĩ ti¬
mocraten fr̾em suũ metrodortis. qd dubitet
oñia q̃ acdbeatam uitam ꝑtineaoit uentre
metiri. neq id semel dicit. s sepiꝰ. Adnue¬
rete uideo tiota eñi tibi sunt. ꝓ ferrem li¬
bros si negares. Neq eñ ñ rep̾hendo qd ad
uoluptatẽ omnĩia referantur. alia ẽ. ea q̃ stio
S doceo deos urͥos ẽe uoluptatis exꝑtes.
ita ur̃o iudicio nebeatos quid. Adolore
uacant sat inẽ. id ad illam habundantẽ
bonã uttã bissimam. Cogitat inqͥunt as¬
sidue beatũ eẽ se. ht̃ it nich̃ aliuo qd agi¬
tet inmente. Conp̾hende gͥ arimo et ꝓ¬
pone ante ocłos dm̃ nicħ aliud mnom̃i
etnitate nͥ mͥ pulchro ẽ. ⁊ ego beatꝰ sum¬
iste ds̃ beatus cũ sine ulla uttmissione
pulsetur. agiteturq atomoꝵ inicursi¬
one sempit̾na. Cumq exipso semꝑ ima
gines affluant. Ita nec beatꝰ ẽ ur̃ deus
nec etnꝰ. At etiã descitate de pietate

Expanded text:
multa inpudentiora recitabat; accusat enim Timulta inpudentiora recitabat; accusat enim Timocratem fratrem suum Metrodorus, quod dubitet omnia quae ad beatam vitam pertineant ventre metiri, neque id semel dicit sed saepius. adnuere te video, nota enim tibi sunt; proferrem libros si negares. Neque nunc reprehendo quod ad voluptatem omnia referantur alia est ea quaestio, sed doceo deos vestros esse voluptatis expertes, ita vestro iudicio ne beatos quidem. "At dolore vacant. " Satin est id ad illam abundantem bonis vitam beatissimam? "Cogitat" inquiunt "adsidue beatum esse se; habet enim nihil aliud quod agitet in mente". Conprehende igitur animo et propone ante oculos deum nihil aliud in omni aeternitate nisi "mihi pulchre est" et "ego beaintereat, cum sine ulla intermissione pulsetur agiteturque atomorum incursione sempiterna, cumque ex ipso imagines semper afluant. Ita nec beatus est vester deus nec aeternus. "At etiam de sanctitate de pietate
Abbreviated transcription (Latin):
tatur se ue intellig̾e qͥd̃ ullum bonũ qd̃
sit se iuinctũ adelicatis ⁊ obscenis uolapta¬
tib ⁊ Quas qͥd̃ ñ erubescens ꝑ seqͥtur oĩs
nominatim: Quẽ cibum gͥ aut qͣs potio¬
nes. aut quas uocũ. aut floꝵ narietates.
aut qͦs tactꝰ. quos odores adhibebit addeos
iuuẽtutẽ. aut ganymedem pocula mi¬
nistrautẽ : Tu autẽ epycure qͥd facies. Neq
uñ habeat ista deus tuus uideo. nec qͦ mͦ
utatur. Locupletior gͥ hominũ natura ad
beate uiuendũ ẽ. quam deoꝵ: qd̾ płib ge¬
nerib fruitur uoluptatum. At has leui¬
oris ducis uoluptates. quib quasi ticilla¬
tio epicuri enĩ hoc u̾bum ẽ. adhibetur
sensibus. Quo usq ludis: Nam enĩ phy¬
lo nr̃ ferre ñ pot̾at asꝑnari epicureos
mollis ⁊ delicatas uoluptates. Sũma it.
memoria ꝓ nũciabat płimas epicuri sẽ¬
tencias his ipsis u̾bis qͥbus erant scripte
Metiodori uero qͥ ẽ epicuri collega sapientior.

Expanded text:
tatur se ne intellegere quidem ullum bonum quod tatur se ne intellegere quidem ullum bonum quod sit seiunctum a delicatis et obscenis voluptatibus; quas quidem non erubescens persequitur omnis nominatim. quem cibum igitur aut quas potiones aut quas vocum aut florum varietates aut quos tactus quos odores adhibebis ad deosIuventatem aut Ganymedem pocula ministrantem, tu autem Epicure quid facies? neque enim unde habeat ista deus tuus video nec quo modo utatur. locupletior igitur hominum natura ad beate vivendum est quam deorum, quod pluribus generibus fruitur voluptatum. At has levioris ducis voluptates, quibus quasi titillatio Epicuri enim hoc verbum est adhibetur sensibus. quo usque ludis? nam etiam Philo noster ferre non poterat aspernari Epicureos mollis et delicatas voluptates. summa enim memoria pronuntiabat plurimas Epicuri sententias is ipsis verbis quibus erant scriptae. Metrodori vero, qui est Epicuri collega sapientiae,
Abbreviated transcription (Latin):
placet appellemus. Et ais. Qm̃ sit nat᷑a
mortał. in mortalem etiã ẽẽ. oportere.
Isto modo qm̃ homines mortales sunt:
sint aliqui ĩ mortales. ⁊ qm̃ nascũtur
que sunt. Deos istos ẽẽ non sencio. Om̃is tñ
ista rerũ effigies ex diuinis qͦmͦ corꝑib ori¬
se concursu forrasse possent. formare. figu¬
rare. colorare. aminare possent. Hullo gͥ
mͦ ĩ mortalẽ deũ efficitis. Uideamꝰ ñc de
beato. Sine uirtute certe nullo mͦ. Uirtus
autẽ auctuosa. Et ds̃ ur̾ uil agens ex ꝑs
uirtutis. Igitur ita ne beatꝰ quid̃. Que gͦ
uita: Suppeditacio in qͥs bonorũ nullo ma¬
loꝵ int̾uentu. Quoꝵ tand̾ bonoꝵ. Uolup¬
tatũ credo nẽpe ad corpus ꝑtinẽtiũ. Hullã
enĩ nouistis nͥ ꝓfectam a corpore. ⁊ redeũ¬
tẽ animi ad corpꝰ uoluptatẽ. Non arbitror
te uellei similẽ ẽẽ epicureoꝵ reliqͦꝵ qͦs
pudeat eaꝵ dem epicuri uocũ qͥbus ille tes¬

Expanded text:
placet appellemus et ais, quoniam sit natura placet appellemus et ais, quoniam sit natura mortalis, inmortalem etiam esse oportere. isto modo, quoniam homines mortales sunt, sint aliqui inmortales, et quoniam nascuntur quae sunt; deos istos esse non sentio. Omnis tamen ista rerum effigies ex individuis quo modo corporibus orise concursu fortasse possent, formare figurare colorare animare non possent. Nullo igitur modo inmortalem deum efficitis. Videamus nunc de beato. Sine virtute certe nullo modo; virtus autem actuosa; et deus vester nihil agens; expers virtutis igitur; ita ne beatus quidem. Quae ergo vita? "Suppeditatio" inquis "bonorum nullo malorum interventu". Quorum tandem bonorum? voluptatum credo, nempe ad corpus pertinentium; nullam enim novistis nisi profectam a corpore et redeuntem ad corpus animi voluptatem. non arbitror te velle similem esse Epicureorum reliquorum, quos pudeat quarundam Epicuri vocum, quibus ille tes
Abbreviated transcription (Latin):
orpheus id ẽ. ymago eiꝰ ut uos uultis in
animũ meũ sepe incurrit. Qd qd eiꝰd̃ hõis
in meũ alie. alie intuũ e Quid qd̾ eaꝵ re¬
rum. q̃ nũquã om̃ino fuerunt neq ẽẽ po¬
tuerunt ut scille. ut chimere. Qͥd qd ho¬
minũ locoꝵ urbiũ eaꝵ quas nũquã ui¬
dimꝰ : Qͥd qd̃ simul ac mͥ collibitũ ẽ. p̃sto
t̃ ẏmago: d qd̃ etiam addornuentẽ ue¬
niunt in uocacate. Tota res uellei nuga¬
toria ẽ. Uos aitẽ ñ mͦ ocłis ymagines s ⁊̃
animis incultatis. tanta ẽ. ĩ pmitasgar¬
riendi. Ad ꝙͣ licent̾ fluentiũ freq̃nt᷑ tͣnsi¬
cio fit uisionũ ut emultis unai uideat᷑.
Oud̾et me dic̾e non intelligere si uos iꝑ¬
si intellig̾etis qui ista defenditis. Qͦ m
enuĩ ꝓ bas ꝯtinent̾ ymagines ferri: Aut
inqͥt suppeditat atomoꝵ. Non ead̾ gͦ ista
facient. ut sint om̃ia sẽpit̾na. Confugis
ad eqͥ lib̾tatem. Sic enini ysononuan si

Expanded text:
Orpheus, id est imago eius ut vos vultis, in Orpheus, id est imago eius ut vos vultis, in animum meum saepe incurrit. Quid quod eiusdem hominis in meum aliae aliae in tuum; quid quod earum rerum quae numquam omnino fuerunt neque esse potuerunt, ut Scyllae ut Chimaerae; quid quod hominum locorum urbium earum quas numquam vidimus; quid quod simul ac mihi collibitum est praesto est imago; quid quod etiam ad dormientem veniunt invocatae. tota res Vellei nugatoria est. Vos autem non modo oculis imagines sed etiam animis inculcatis: tanta est inpunitas garriendi. At quam licenter. "Fluentium frequenter transitio fit visionum, ut e multis una videatur." Puderet me dicere non intellegere, si vos ipsi intellegeretis qui ista defenditis. quo modo enim probas continenter imagines ferri, aut inquit "suppeditat atomorum". Num eadem ergo ista faciet ut sint omnia sempiterna? Confugis ad aequilibritatem sic enim isonomi/an si
Abbreviated transcription (Latin):
animi ccti philosophi motũ manẽ uocant.
Uos autẽ aduentũ maĩos ⁊ ĩtroitũ uidere¬
de marco octauio deferentẽ sicellam tum
eum motũ animidico eẽ i nauem. tũ aũ
⁊ grachi ⁊ octaui imagines remanere.
que in capitoliũ cũ ꝑ uenerĩt tum adani¬
nũ meum referantur hoc id̾ fieri ĩ deo
cuĩ trebra facie ꝑ ellantur animi exqͦ ẽẽ beda
atq eterni intelligantur. fac imꝗgiaes
esse quib pulsentur aitini sp̃es dũtaxat
obicitur q̃ sam. nc̃ etiam cur ea beata sit
cur et̾na: Que autẽ iste imagines ur̾e aut un¬
de: Ad emocͥto omnino hec licencia.S et
ille rep̾hensus amultis ẽ nec uos exitũ reꝑi¬
tis totaq res uacillat et claudicat. Nam
ymagines. homeri. archilochi. romuli.
nume. pithagore platonis. nec exforma
gines : Orpheñ poetam docet aristotiles
mĩ ꝙͣ fuissẽ ⁊ hoc orficũ carmen pithago¬
rei ferunt cuidam fuisse cerconis. At

Expanded text:
animi ceteri philosophi motum inanem vocant, animi ceteri philosophi motum inanem vocant, vos autem adventum in animos et introitum ide M. Octavio deferentem sitellam, tum eum motum animi dico esse inanem, tu autem et Gracchi et Octavi imagines remanere, quae in Capitolium cum pervenerint tum ad animum meum referantur—hoc idem fieri in deo, cuius crebra facie pellantur animi, ex quo esse beati atque aeterni intellegantur. Fac imagines esse quibus pulsentur animi: species dumtaxat obicitur quaedam; num etiam cur ea beata sit cur aeterna? Quae autem istae imagines vestrae aut unde? a Democrito omnino haec licentia; sed et ille reprehensus a multis est, nec vos exitum reperitis, totaque res vacillat et claudicat. nam imagines, Homeri Archilochi Romuli Numae Pythagorae Platonis—nec ea forma gines: Orpheum poetam docet Aristoteles numquam fuisse, et hoc Orphicum carmen Pythagorei ferunt cuiusdam fuisse Cerconis; at
Abbreviated transcription (Latin):
moueat. simotlo mouetur aliqͣnͣdo. ptremo
cum hoc propriũ sit animãtiũ ut aliqͥd appe¬
tant qd̾ sit nature accomodatũ. ds qͥd appẽtat
ad quam deniq rem motu m̃tis ac racionis
utatur: postremo qͦ modo beatꝰ sit quo modo
et̾nus. cqͥd enim hoꝵ attigerit ultus ẽ. ita
male institata racio exitum repꝑire. ñ pot.
Sic em̃ dicebas sp̃em dei ꝑcipi cogitacione ũ
sensu nec ẽẽ inea ullã soliditatẽ neq eandẽ
adnumerũ ꝑmanare eamq ẽẽ. eiꝰ uisionẽ
ut similitudine ⁊ transicione cernatur. ue¬
q deficiat umꝗͣ exinfintis corꝑib similiũ
accessio. ex eoq fieri. ut in hec uitenta mens
nr᷑a beatam illam naturam ⁊ i sẽꝑttuã pu¬
tet. Hoc ꝑipsos deos de qͥb loqͥmur qͣle tãd̾
est. Nam sitantũ mod̾o adcogitacionẽ ualẽt
nec hũt ullam soliditatẽ. nec eminẽtiam. qͥd
inter est. utrum deippocentauro ande deo
cogitemꝰ: Onĩem eñi talem confirmacionem

Expanded text:
moveat, si modo movetur aliquando, post, moveat, si modo movetur aliquando, post, cum hoc proprium sit animantium ut aliquid adpetant quod sit naturae accommodatum, deus quid appetat, ad quam denique rem motu mentis ac rationis utatur, postremo quo modo beatus sit quo modo aeternus. quicquid enim horum attigeris ulcus est: ita male instituta ratio exitum reperire non potest. Sic enim dicebas, speciem dei percipi cogitatione non sensu, nec esse in ea ullam soliditatem, neque eandem ad numerum permanere, eamque esse eius visionem ut similitudine et transitione cernatur neque deficiat umquam ex infinitis corporibus similium accessio, ex eoque fieri ut in haec intenta mens nostra beatam illam naturam et sempiternam putet. hoc, per ipsos deos de quibus loquimur, quale tandem est? nam si tantum modo ad cogitationem valent nec habent ullam soliditatem nec eminentiam, quid interest utrum de hippocentauro an de deo cogitemus; omnem enim talem conformationem
Abbreviated transcription (Latin):
aliqͣ ludicra delectantur. Deunt. sic fenatum
uolumꝰ cessatione torpere ut si se ꝯmouerit
ueream᷑ ne beatꝰ eẽ non possit. Hec oracio non
mn deos spoliat motu ⁊ actione diuina. s ⁊̃
homines mertis efficit. Si qͥd agens aliqͥs ne
oeus qͥd ẽ beatꝰ ꝑotest. Uerũ sisane ut nults
ds̃ effigies hominis ⁊ imago. qd̾ eꝰ ẽ. domiciliũ:
Que sedes: Qͥ locꝰ: Que de inde actio uite : qb
reb id qd̾ uultis beatꝰ ẽ. Utatur eñi suis bonis
oportet fruatur. qͥ beatus futurus est. Hant.
locus qͥdem his etiam naturis q̃ sine animiis s̃
suus ẽ cuiq propiꝰ. ut t̾ra infimũ teneat.
altissima ora reddatur. Bestiaꝵ autẽ t̾re ne
sinit alie partim aqͣtiles. alie quasi ancipites
ĩ utraq sede uiuentes sunt. q̃ dam etiam q̃ ig¬
ne nasci putentur appareantq in ardentib
fornacib sepe uolitantes. Quero gͥ ur̾ deus
primum ubi habitet. de inde q̃ causa eũ loco

Expanded text:
aliqua ludicra delectantur: deum sic feriatum aliqua ludicra delectantur: deum sic feriatum volumus cessatione torpere, ut, si se commoverit, vereamur ne beatus esse non possit? haec oratio non modo deos spoliat motu et actione divina, sed etiam homines inertis efficit, si quidem agens aliquid ne deus quidem esse beatus potest. Verum sit sane, ut vultis, deus effigies hominis et imago: quod eius est domicilium quae sedes qui locus, quae deinde actio vitae, quibus rebus, id quod vultis, beatus est? utatur enim suis bonis oportet et fruatur qui beatus futurus est. nam locus quidem his etiam naturis, quae sine animis sunt, suus est cuique proprius, ut terra infimum teneat, altissima ora reddatur; bestiarum autem terrenae sunt aliae, partim aquatiles, aliae quasi ancipites in utraque sede viventes, sunt quaedam etiam quae igne nasci putentur appareantque in ardentibus fornacibus saepe volitantes. Quaero igitur vester deus primum ubi habitet, deinde quae causa eum loco
Abbreviated transcription (Latin):
lum hõis deo tribuant s usum etiam men¬
broꝵ. Dant enim arcum. sagittas. hastam. cli¬
peum. fuscinã. fulmen Et si actiones q̃ suit
deoꝵ ñ uident nicħ agentẽ tñ dcum ñ q̃unt
cogitare. Ipsi qͥ irrident᷑ egiptii nullam be¬
luam nisi obaliꝙͣ utilitatem ꝙͣ ex ea caꝑent
conserrauerunt. uelud ibes maximã uim ser¬
pentiũ conficumt. cũ sunt aues excelse cruribꝰ
rigidis. corneo ꝓceroq rostro. auertunt ꝑestẽ
abegipto uolucres anguis ex uastitate libie uẽ¬
to asfrico in uectas int̾ficiunt atq consum̃t
Ex quo fit ut ille ne morsu uiue noceant
nec odore mortue. Possum deichueuionũ
nilitate decrocodiloꝵ de faeliũ dicẽ. s nolo
ẽt longus. Ita concludã tñ beluas abarbaris
heneficiũ millũ extare. s ne factũ quid̃ oĩo.
Nicħ ht̃ inqͥt negocii ꝓfecto epicurus quasi
pueri delicati nicħ cessatione meliꝰ ex itimat
At ipsi tñ pueri etiam cũcessant exercitacione

Expanded text:
lum hominis deo tribuant sed usum etiam memlum hominis deo tribuant sed usum etiam membrorum; dant enim arcum sagittas hastam clipeum fuscinam fulmen, et si actiones quae sint deorum non vident, nihil agentem tamen deum non queunt cogitare. ipsi qui inridentur Aegyptii nullam beluam nisi ob aliquam utilitatem quam ex ea caperent consecraverunt; velut ibes maximam vim serpentium conficiunt, cum sint aves excelsae cruribus rigidis corneo proceroque rostro; avertunt pestem ab Aegypto, cum volucris anguis ex vastitate Libyae vento Africo invectas interficiunt atque consumunt, ex quo fit ut illae nec morsu vivae noceant nec odore mortuae. possum de ichneumonum utilitate de crocodilorum de faelium dicere, sed nolo esse longus. ita concludam, tamen beluas a barbaris eneficium nullum extare, sed ne factum quidem omnino. "Nihil habet" inquit "negotii". Profecto Epicurus quasi pueri delicati nihil cessatione melius existimat. at ipsi tamen pueri etiam cum cessant exercitatione
Abbreviated transcription (Latin):
talis sit. qͥd ħ aduitam menbra ꝑtment: ¶d
ipsa facies: Magis illa cerebrũ. cor pulmonis ietur.
Hec em̃ siuit domicilia uite. oris quidem habitꝰ
aduite firmitatẽ nicħ ꝑtinet. at eos uitupabaᷤᷤ
qui exoꝑib magnificis atq p̾claris cum ipsũ
mũdũ. cũ eiꝰ meubra. cesũ. tras. maria. cũq ho¬
rum in signia solem lunam stellasq uidis¬
mutt̾ones uicissitudinesq cognouissent suspi¬
cati eẽnt. aliquã exceslentẽ ẽẽ p̃stantẽn natu¬
ram q̃ hec fecisset. moueret. regeret. gubna¬
ret. Qui etiam si aberrant a ꝯiectura: uideo
tñ quid seqͣnͣtur. Tu q̃ o pꝰ tand̾ magnũ et er̾g¬
um habes qdꝰ effectũ diuina mẽte uideatur. ex
quo ẽẽ. dõs suspic̾e: habebam inqͥs in animo
ĩsitam ĩ formacionẽ qͣdã dei ⁊ barbati quid̃
iouqs galeate minerue. Nũ gͥ eẽ talis putas. nͣto
meliꝰ hec uulgus imꝑitoꝵ qui ñ menbra so¬

Expanded text:
talis sit, quid haec ad vitam membra pertinent, quid talis sit, quid haec ad vitam membra pertinent, quid ipsa facies? magis illa, cerebrum cor pulmones iecur: haec enim sunt domicilia vitae; oris quidem habitus ad vitae firmitatem nihil pertinet. Et eos vituperabas, qui ex operibus magnificis atque praeclaris, cum ipsum mundum, cum eius membra caelum terras maria, cumque horum insignia solem lunam stellasque vidismutationes vicissitudinesque cognovissent, suspicati essent aliquam excellentem esse praestantemque naturam, quae haec effecisset moveret regeret gubernaret. qui etiam si aberrant a coniectura, video tamen quid sequantur: tu quod opus tandem magnum et egregium habes quod effectum divina mente videatur, ex quo esse deos suspicere? "Habebam" inquis "in animo insitam informationem quandam dei". Et barbati quidem Iovis, galeatae Minervae: num igitur esse talis putas? Quanto melius haec vulgus imperitorum, qui non membra so
Abbreviated transcription (Latin):
nͥ ineo qͥ natꝰ sit nisi in eo qͥ adolenerit. nͥ ineo
qͥ didicerit. nisi in eo qui exanimo constet. ⁊
corꝑe caduco. ⁊ ĩfirmo. Postremo nisi ĩ homine
atq mortali. Qd̃ si in om̃ib his reb obsistis. qͥd
ẽ. qd̾ te forma una conturbet. his eñi om̃ib q̃
ꝓposui ad uictis in hoĩe racionẽ eẽ. ⁊ mẽtẽ ui¬
debas quib detractis dm̃ tm̃nosse te dicis modo
liniam̃ta maneant. Hoc ẽ non consid̾are. s
qͣsi sortiri qͥd loqͣre nͥ forte ne hoc qͥd̾ attendis
ñ modo in homine. s etiam in arbore qͥcqͥd su¬
ꝑ uacuaneũ sit aut ufũ ñ habeat obstare. Quã
molestũ ẽ aino digito plus hr̾e. Quid ita: Qa
nec sp̃em nec usũsum al ium qͥnq desiderant
Tuus autẽ ds̃ ñ digito uno redundat s capi¬
te. collo. ceruicib. lat̾ib aluo. tergo. poplitibꝰ.
manib pedib. feminib. crurib. Si ut ĩmor¬

Expanded text:
nisi in eo qui natus sit, nisi in eo qui adoleverit, nisi in eo nisi in eo qui natus sit, nisi in eo qui adoleverit, nisi in eo qui didicerit, nisi in eo qui ex animo constet et corpore caduco et infirmo, postremo nisi in homine atque mortali. quod si in omnibus his rebus obsistis, quid est quod te forma una conturbet? his enim omnibus quae proposui adiunctis in homine rationem esse et mentem videbas; quibus detractis deum tamen nosse te dicis, modo liniamenta maneant. hoc est non considerare sed quasi sortiri quid loquare. Nisi forte ne hoc quidem adtendis, non modo in homine sed etiam in arbore quicquid supervacuaneum sit aut usum non habeat obstare. quam molestum est uno digito plus habere; quid ita? quia nec speciem nec usum alium quinque desiderant. tuus autem deus non digito uno redundat sed capite collo cervicibus lateribus alvo tergo poplitibus manibus pedibus feminibus cruribus. si ut inmor
Abbreviated transcription (Latin):
mena quã figura. An qͥcꝙͣ tam puerile dici
pot̾ ut eũdem locũ diucius urgeam ꝙͣ si ea
gña beluaꝵ que in rubro mari india uegig¬
nantur nulla ẽẽ dicam: At qͥ ne curiosissimi
quid̃ homines ex qͥrendo audire tam multa
possunt quant sunt multa. q̃ t̾ra. mari. pa¬
ludib fluminib existunt. Que negemꝰ ẽẽ. qr
nũ ꝙͣ uidimꝰ. Iͥpsa uͦ quã nicħ ad rem ꝑtinet. que
uos delectat maxime similitudo. Qͥd çanis. nõ¬
ne siłis lupo : Atq ut enmꝰ. Simia qͣm similis
turpissima bestia nobis. At mores in utroq
dispares. Elefanto beluarũ nulla prudentior
At figura q̃ uastior: De bestiis loqͦ̾r. Qͥo inter
ipsos homines. Non ne et simillimis formis dis¬
pares mores. ⁊ morib figura dissimilis : Q eñi
sisemel uellei suscipimꝰ genꝰ hoc argum̃ti attẽ¬
de quo serpat. Cu enĩ sumebas nisi ĩ hõĩs figͣa
rõnẽ ineẽ. nonposse. Sumet alius nͥ in terrestri

Expanded text:
rtus quam figura. An quicquam tam puerile dici rtus quam figura. An quicquam tam puerile dici potest ut eundem locum diutius urgeam quam si ea genera beluarum, quae in rubro mari Indiave gignantur, nulla esse dicamus? atqui ne curiosissimi quidem homines exquirendo audire tam multa possunt quam sunt multa quae terra mari paludibus fluminibus existunt; quae negemus esse, quia numquam vidimus? Ipsa vero quam nihil ad rem pertinet, quae vos delectat maxime, similitudo. quid canis nonne similis lupo atque, ut Ennius, "simia quam similis turpissuma bestia nobis"; at mores in utroque dispares. elephanto beluarum nulla prudentior; ad figuram quae vastior? de bestiis loquor; quid inter ipsos homines nonne et simillimis formis dispares mores et moribus paribus figura dissimilis? Etenim si semel Vellei suscipimus genus hoc argumenti, attende quo serpat. tu enim sumebas nisi in hominis figura rationem inesse non posse; sumet alius nisi in terrestri,
Abbreviated transcription (Latin):
sit. Qd autẽ obstat quo minꝰ sit beatus si ñ sit
bipes: aut ista sine beatitas siue beatitudo dicẽ¬
daisunt utrũq oĩo ourum s usu mollienda
nob̾ u̾basunt. uerumea. q̃cũq ẽa cur aut in
solem ilbĩ aut ĩ hunc mũdũ aut ĩ aliquam
mẽtẽ et̾nã figura menb̾sq corꝑis uacuam ca¬
dere non potest: Nicħ aliud dicis nisi nũquã
uidi solem aut mũdũ beatũ. Qͥ: Mundum
ẜt hunc nũquã te uidisti: Negabis: Curgͥ
ñ sescenta milia ẽe mũdoꝵ s ĩ numerabilia an¬
sus es dice: Racio docuit. Ergo hoc te racio ñ do¬
cebit cũ p̃stantissima natura q̃ ratur ea q̃ beata
et et̾na q̃ sola diuine nature sunt ut ĩ mortali¬
tate uĩcamur abea natura sic animi p̾stantia
uinci atq ut animi item corꝑis. Cur gͥ cũcet̾is
rebus inferiores simus forma pares sum᷑ius: Ad
similitudinẽ enĩ dõ ꝓpiꝰ accedebat uirtus hu¬

Expanded text:
sit. quid autem obstat quo minus sit beatus si non sit sit. quid autem obstat quo minus sit beatus si non sit bipes, aut ista sive beatitas sive beatitudo dicendast utrumque omnino durum, sed usu mollienda nobis verba sunt—verum ea quaecumque est cur aut in solem illum aut in hunc mundum aut in aliquam mentem aeternam figura membrisque corporis vacuam cadere non potest? nihil aliud dicis nisi "Numquam vidi solem aut mundum beatum". Quid mundum praeter hunc umquamne vidisti? negabis. cur igitur non sescenta milia esse mundorum sed innumerabilia ausus es dicere? "Ratio docuit." Ergo hoc te ratio non docebit, cum praestantissima natura quaeratur eaque beata et aeterna, quae sola divina naturast, ut inmortalitate vincamur ab ea natura sic animi praestantia vinci, atque ut animi item corporis? cur igitur, cum ceteris rebus inferiores simus, forma pares sumus; ad similitudinem enim deorum propius accedebat humana vi
Abbreviated transcription (Latin):
fuisse dicebat. Chrisipphũ nũꝙͣ nisi chysippã
uocabat. Tu ipse panlo ante cũ tamquã senatũ
philosophoꝵ recitares sũmos uiros desiꝑe. delira¬
re. dementis ẽẽ. dicebas qͦꝵ si nemo uerũ uidit
de natura deoꝵ u̾endũ est. ne nulla sit oĩo. Nã
ista q̃ uos dicitis sunt tota ꝯm̃ticia uix digna
lucubracione aniculaꝵ. Non enĩ sentitis ꝙͣ
multa uob̾ suscipienda suit. si impetratis
ut concedamꝰ eand̾ hominũ eẽ. ⁊ deoꝵ figurã.
om̃is cultus ⁊ curacio corꝑis erit ead̾ adbibẽ¬
da deo q̃ adhibetur homini ingressus. cur¬
sus acubitio. inclinatio. sessio. ꝯp̃hensio ad ex¬
tremũ etiam sermo ⁊ oratio. Nam qd̾ et mares
deos ⁊ feminas eẽ dicitis quid seqͣtur uidetis.
Eqͥd̃ mirari satis non possũ. uñ ad istas opini¬
ones ur̃ ille pͥnceps uen̾it s clamare ñ desini¬
tis uetinendũ hoc ẽẽ. ds̃ ut beatꝰ ĩmortalisq

Expanded text:
fuisse dicebat, Chrysippum numquam nisi Chrysippam fuisse dicebat, Chrysippum numquam nisi Chrysippam vocabat. tu ipse paulo ante cum tamquam senatum philosophorum recitares, summos viros desipere delirare dementis esse dicebas. quorum si nemo verum vidit de natura deorum, verendum est ne nulla sit omnino. Nam ista quae vos dicitis sunt tota commenticia, vix digna lucubratione anicularum. non enim sentitis quam multa vobis suscipienda sint si inpetraritis ut concedamus eandem hominum esse et deorum figuram. omnis cultus et curatio corporis erit eadem adhibenda deo quae adhibetur homini, ingressus cursus accubitio inclinatio sessio conprehensio, ad extremum etiam sermo et oratio. nam quod et maris deos et feminas esse dicitis, quid sequatur videtis. equidem mirari satis non possum unde ad istas opiniones vester ille princeps venerit. Sed clamare non desinitis retinendum hoc esse, deus ut beatus inmortalisque