comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Preuisum ẽ. qui a futurũ ẽ. & dicunt.
S ꝓuidentia ec inari potest nec qui¬
sari.euentus aut̃ i pediri pot̃ ut non
fiat quod futurũ ẽ. Si aut̃ impediretur
euentus rei. quod fieri pot̾ inutaretur i
quassaretur ꝓuidentia. qͦd fieri om̃ino
ñporest. S nos ad hȩc respondem̃ quil
simutaretur euentus qͦd fieri pot̃. nec
mutaretur nec quassaretur ꝓuidentia.
quia hoc om̃ino fieri non pot̾. s potiꝰ nũ¬
qm̃ fuisset p̃uisum. qͦd nunquã fuerat
futurum & constaret ꝓuidentia ineo ut
ñ fieret. sicut mͦ meo constitit ut fieret ñ
mutata. ut post aliam alia eẽt. s ut nun¬
qm̃alia eẽt. Ergo ds̃ aliud pot̃ facere ꝗͣ
facit. sic tam̃ ut ipse aliud faciendo alius
ũsit s siue idem siue aliuo faciat. ipse tñ
semꝑ idem sit. Nunc illud restat ut discu¬
cumus utrumne melius aliquid facere
possit quã facit ds̃. Hic illi nr̃i scrutatores
qui defecerunt scruitantes scrutationes:

Expanded text:
praevisum est, quia futurum est; et dicunt: praevisum est, quia futurum est; et dicunt: Sed providentia nec mutari potest, nec cassari: eventus autem impediri potest, ut non fiat quod futurum est: si autem impediretur eventus rei quod fieri potest, mutaretur vel cassaretur providentia, quod fieri omnino non potest. Sed nos ad haec respondemus, quia si mutaretur eventus quod fieri potest, nec mutaretur, nec cassaretur providentia, quia hoc omnino fieri non potest: sed potius nunquam fuisset praevisum, quod nunquam fuerat futurum, et constaret providentia in eo, ut non fieret, sicut modo in eo consistit ut fieret, non mutata, ut post aliam alia esset, sed ut nunquam alia esset. Ergo Deus aliud potest facere quam fecit: sic tamen ut ipse aliud faciendo alius non sit; sed sive idem, sive aliud faciat, ipse tamen semper idem sit. Nunc illud restat, ut discutiamus utrumne melius aliquid facere possit quam facit Deus. Hic illi nostri scrutatoqui defecerunt scrutantes scrutationes,
Abbreviated transcription (Latin):
extendunt. & ultra negant ꝓcedere.
Certum ẽ enum quia om̃e quod facuq
innumero & pondere & mensuralg¬
timũ t̾iinũ & finẽ suũ habet. & iab
si ad oꝑis m̃suram creatoris potentisi
dumq componitur. ipsa ꝓculdubas
fine & insura t̃minari declaratur. Eni¬
ꝓpt̃ ne uł his que uidentur rationesin
causa assensum negare uideamur ue
om̃ino creduli sine consideratione fi¬
sum ꝓuero recipere. oportet ꝓ cõpendi
p̃senti breuit᷑ ad ea quȩ dicta sunt resĩ¬
dere. Primũ considerandũ ẽ. si ds̃ ullio
tione neq inutata neq quassata sua pu¬
dentia aliud facere possit quam facit
Constat enĩ quia om̃e qͦd fit ab et̃no pr¬
uisum ẽ futurũ eẽ. quia ab et̃no futim
ẽ. quod ipsum tam̃ ab ȩt̃no non ẽ. & dic¬
musquia possibile ẽ non fieri quod fute¬
rum ẽ. & si ñ fieret quod fiet. & non fici
possibile ẽ. minquã futurũ fiusset neci
quassitio ꝓuidentiȩ appuret. quia sicue

Expanded text:
extendunt et ultra negant procedere. extendunt et ultra negant procedere. Certum est enim quod omne quod factum est in numero, et pondere et mensura, legitimum terminum et finem suum habet: et idcirco si ad operis mensuram Creatoris potentia, modumque componitur, ipsa procul dubio, et fine et mensura terminari declaratur. Quapropter, ne vel his, quae videntur rationes, sine causa assensum negare videamur, vel hominum creduli sine consideratione falsum pro vero recipere, oportet pro compendio praesenti breviter ad ea quae dicta sunt respondere. Primum considerandum est utrum Deus ulla ratione neque mutata, neque cassata sua providentia aliud facere possit quam facit. Constat enim quod omne quod fit ab aeterno praevisum est futurum esse: quia ab aeterno futurum est, quod ipsum tamen ab aeterno non est: et dicimus, quod possibile est non fieri, quod futurum est. Et si non fieret quod fiet et non fieri possibile est, nunquam futurum fuisset, nec cassatio providentiae apparet: quia sicut
Abbreviated transcription (Latin):
uisum ẽ. ẽẽ fieri necesse ẽ aliud fieri qmͣ
fit. nulla ratione possibile ẽ. Amplius.
Quicqͥd facit d̾s̃ si melius potest facere
qmͣ facit. in hoc ipso ñ bene facit. qͦd opti¬
me quidem ñ facit qͦd facit. Meliuisenĩ
faceret. si quod facit melius faceret. fa¬
cere quippe & nolle melius facere: etiã
bonum facientis male ẽ facere. S. hoc
pia mens indm̃ dici ñ sustinet. Xobhoc
ꝓximũ uidetur & consequens. quia me¬
lius facere ñ potest quam facit. qui sic
facit ut ñ faciat male ineo quod sic facit.
Enismodicausis atq rationib quidã
inducuntur utdicant dm̃ suorũ oꝑũ
mensura ac lege ita astrictum atq alli¬
gatum. ut p̃ter qmͣ facit quicquã nec
aliud facere possit nec melius. Ac ꝑ hoc
plane infinitã illã atq imm̃sã diuint¬
tatis potentiã sub termino ac m̃sura
Alligare conuincunt᷑. qui usq ad ali¬
quid qͦd uere finẽ ipsum habet eam

Expanded text:
rovisum est esse, fieri necesse est aliud fieri quam rovisum est esse, fieri necesse est aliud fieri quam fit nulla ratione possibile est. Amplius quidquid facit Deus, si melius potest facere quam facit, in hoc ipso non bene facit, quod optime quidem non facit quod facit. Melius enim faceret si quod facit melius faceret. Facere quippe et nolle melius facere, etiam bonum facientis male est facere. Sec hoc pia mens in Deum dici non sustinet; et ob hoc proximum videtur et consequens, quod melius facere non potest quam facit qui sic facit ut non faciat male in eo quod sic facit. Ejusmodi causis atque rationibus quidam inducuntur ut dicant Deum suorum operum mensura ac lege ita astrictum atque alligatum, ut praeter quam facit, quidquam nec aliud facere possit nec melius. Ac per hoc plane infinitam illam atque immensam divinitatis potentiam sub termino ac mensura alligare convincuntur, qui usque ad aliquid quod vere finem ipsum habet eam
Abbreviated transcription (Latin):
potest quanta ẽ. de qua uerissime
scitur quia immensa ẽ. Eant gͦ nẽ
& desuosensu glorientur qui oꝑa
diuina ratione se prtant discutere.¬
&x eius potentiã subinensura coartare.
Cum enĩdicunt huc usq potest &e
ñ amplius: quid hoc ẽ aliud quã eiꝰ
potentiam quȩ infinita ẽ concludere.
& restringere ad mensuram: Aiunt
enĩ. Nompotest ds̃ aliud facere quam
facit. nec melius facere qͣm facit. Si enĩ
aliud potest facere qm facit. pot̃ facere
quod ñ preuidit. & si pot̾ facere quod
ñ pieuidit. potest sine p̃uidentia oꝑari
ds̃ quia om̃e qͦd p̃uidit se facturũ facit.
nec facit aliquid qͦd ñ preuidit. Si gͦ ñ
pot̾ ꝓuidentia eius aut mutari ut ali¬
ud fiat qmͣ ꝓuisum ẽ. aut quassari ut
ꝓuisum nonẽ. Porro quicqͥd fit ꝓuisũ
ẽẽ constat. & quicqͥd ꝓusum ẽ. fieridu¬
bium nonẽ. Quod si p̃ter ꝓuidentiam
fieri aliqͥd impossibile ẽ. om̃e aut̃ qͦd ꝓ¬

Expanded text:
potest quanta est: de qua verissime potest quanta est: de qua verissime scitur quia immensa est. Eant ergo nunc, et de suo sensu glorientur, qui opera divina ratione se putant discutere, ejus potentiam sub mensura coarctare. Cum enim dicunt, Hucusque potest, et non amplius, quid hoc est aliud, quam ejus potentiam quae infinita est concludere, et restringere ad mensuram? Aiunt enim: Non potest Deus aliud facere, quam facit, nec melius facere, quam fecit. Si enim aliud potest facere, quam facit, potest facere quod non praevidit, et si potest facere quod non praevidit, potest sine providentia operari Deus, quia omne, quod praevidit se facturum, facit, nec facit aliquid quod non praevidit. Si ergo non potest providentia ejus aut mutari, ut aliud fiat quam praevisum est: aut cassari, ut provisum non est. Porro quidquid fit provisum esse constat; et quiquid provisum est, fieri dubium non est. Quod si praeter providentiam fieri aliquid impossibile est omne autem quod p
Abbreviated transcription (Latin):
magnalia quȩ in me oꝑatus ẽ aꝑuit:
ex hoc eadem inom̃s generationes ma-¬
nifestando inagnificabit. Quia fecit
mͥ magna qui potens ẽ & sc̃m noiñ eius.
Magnum fuit ut uirgo sine uirili se¬
mine filium conciꝑet. Magnũ fuit.
ut dĩ patris uerbum carne sua indutũ
utero gestaret. Magnum fuit. ut dũ se
ancillam confessa ẽ mat̾ fieret sui plas¬
matoris. S hec omĩa simagna sunt.
impossibilia tamen ñst̃ ei aquo facta st̃.
quia potens ẽ. & ideo fecit magna quia
potensẽ. & singularit᷑ magna. qͥa singir-¬
lariter potens. Propt̃ea ñ ait hoc uł hoc
potest. s potens inquit ẽ. ut omipoten¬
tẽ intelligas qui absolute potens dicit᷑.
quia om̃ia potest. Potentem gͦ confessa
ẽ. nec ampliusdixit. Quia credipotest
eius potentia quia ẽ. s quanta sit
aut qualis comp̃hendi ñ pocest. Ie¬
circo solum confessaẽ potentiã dis¬
cutere ñ presumpsit. quia sciri non

Expanded text:
magnalia, quae in me operatus est, aperuit, magnalia, quae in me operatus est, aperuit, ex hoc eadem in omnes generationes manifestando magnificabit. Quia fecit mihi magna qui potens est: et sanctum nomen ejus. Magnum fuit, ut virgo sine virili semine filium conciperet. Magnum fuit, ut Dei Patris Verbum carne sua indutum utero gestaret. Magnum fuit, ut dum, se ancillam confessa est, mater fieret sui plasmatoris. Sed haec omnia si magna sunt, impossibilia tamen non sunt ei, a quo facta sunt, quia potens est. Et ideo fecit mihi magna, qui potens est, et singulariter magna, quia singulariter potens. Propterea non ait, hoc vel hoc potest: sed potens, inquit, est, ut omnipotentem intelligas, qui absolute potens dicitur, quia omnia potest. Potentem ergo confessa est, nec amplius dixit: quia credi potest ejus potentia, quia est; sed quanta sit, aut qualis comprehendi non potest. Idcirco solum confessa est, potentiam discutere non praesumpsit, quia sciri non
Abbreviated transcription (Latin):
rationes. Usq ad illud namq apud ho¬
mines obꝓbrium sterslitatis portauerat.
qͥaintegritatẽ uirginitatis thoro inari¬
tali p̃ponebat. S unde in pͥori generatio¬
ne carualiquasi maledictionis senten¬
tiam sustinuit. inde nunc ab om̃i gene¬
ratione merita benedictione collaudat᷑.
cui hoc int̾ om̃s feminas soli concessũ ẽ.
ut & fructum fecunditatis haberet. & in¬
tegritatẽ uirginitatis ñ amitteret.Res¬
pexit enĩ ds̃ humil itatẽ eius. & abstulit
humiliationẽ eius. & ideo inquit ex hoc
beatam ine dicent om̃s generationes.
Om̃s generationes quȩ amissã beatitu-¬
dinẽ ꝑfructum uteri mei recuꝑabunt.
qua ꝑfructũ uetiti ligni pͥuate sunt õs
beatam medicent. ut parum iam sit
inp̃terita generatione sustinuisse steri¬
litatis obꝓbrium: quȩ ab om̃i generatio¬
ne futura ꝓfructu fecunditatis mee be¬
ata uocabor. Ex hoc inquit. Ac si dice¬
ret elisa beth. Ex quo ꝑos tuum sua

Expanded text:
rationes. Usque ad illud namque apud horationes. Usque ad illud namque apud homines opprobrium sterilitatis portaverat, quia integritatem virginitatis thoro maritali praeponebat. Sed unde in priori generatione carnali quasi maledictionis sententiam sustinuit, inde nunc ab omni generatione merita benedictione collaudatur: cui hoc inter omnes feminas soli concessum est, ut et fructum fecunditatis haberet, et integritatem virginitatis non amitteret. Respexit enim Deus humilitatem ejus, et abstulit humiliationem ejus, et ideo, inquit, ex hoc beatam me dicent omnes generationes. Omnes generationes, quae amissam beatitudinem per fructum uteri mei recuperabunt, qua per fructum vetiti ligni privatae sunt; omnes beatam me dicent, ut parum jam sit in praeterita generatione sustinuisse sterilitatis opprobrium, quae ab omni generatione futura pro fructu fecunditatis meae beata vocabor. Ex hoc inquit. Ac si diceret Elisabeth: Ex quo per os tuum sua
Abbreviated transcription (Latin):
bent. Nunquã uͦ humiliationẽ sine hum¬
licate habent. Humilitatẽ cum humilu¬
tione habent. qui & coram dõ humileis st̃.¬
& e coram hominib despicabiles. Humiliti¬
tẽ sine humiliatione habent. qui licet e¬
ram hominib foris despicabiles ñ appa¬
reant. intus tam̃ humilitatis meritumm
coramdõ inuolatũ conseruant. Illis mĩ¬
duscrucifixus ẽ & ipsi mundo. quia ꝑhi
militatẽ mundũ contemnunt. & ꝑhu
miliationẽ amundo contẽpnunt᷑. Istis
uͦ mundus quidem crucifixus ñ ẽ. ipsitar
mundo sunt crucifixi. quia głam hum¬
nam quã foris ñ quesitam accipiunt. max
ꝑuirtutẽ humilitatis oblatam contẽpnis
Ergo mariaquȩ apud dm̃ huiilis erat.
& apud homines ꝓpt̃ dñi abiecta inutroq
seadõ respectam eẽ testatur. quia & eius
humilitas apud dm̃ acceptabilis facta
ẽ &x eiiis humiliatio apuid homines in
gł̃am cõmuitatã. Unde sequitur. Ecce
eni ex hoc beatam medicent om̃s gene¬

Expanded text:
bent. Nunquam vero humiliationem sine humbent. Nunquam vero humiliationem sine humilitate habent. Humilitatem eum humiliatione habent, qui et coram Deo humiles sunt, et coram hominibus despicabiles. Humilitatem sine humiliatione habent, qui licet coram hominibus foris despicabiles non appareant, intus tamen humilitatis meritum coram Deo inviolatum conservant. Illis mundus crucifixus est, et ipsi mundo, quia per humilitatem mundum contemnunt, et per humiliationem a mundo contemnuntur. Istis vero mundus quidem crucifixus non est; ipsi tamen mundo sunt crucifixi, quia gloriam humanam, quam foris non quaesitam accipiunt, intus per virtutem humilitatis oblatam contemnunt. Ergo Maria, quae apud Deum humilis erat, et apud homines propter Deum abjecta, in utroque se a Deo respectam esse testatur, quia et ejus humilitas apud Deum acceptabilis facta est, et ejus humiliatio apud homines in gloriam commutata. Unde sequitur: Ecce enim ex hoc beatam me dicent omnes gene
Abbreviated transcription (Latin):
quando insuꝑbiam elatidespexerunt
eẽ sub illo qͦd fuerant conditi. & uoluert
ꝑuerse cũ illo eẽ in maiestate c̃similes.
qui ñ erant innatura equales. Conue¬
nient̃ gͦ gra eulpȩ respondet. Eua ꝑ
suꝑbiam ereaturam dĩ se ẽẽ & opusdĩn
considerans dõ parificari uoluit. inanui
aut̃ suo factori humilit̃ se subdens an¬
cillam se nominauit. & tecirco illa abi¬
ta &e ista electa ẽ. Suꝑbam despexit. et
humilem respexit. & qͦd suꝑba ꝑdidit
humilis recepit. Ideo .uit. respexit hum¬
litatẽ ancille suȩ. Respexit humilitit̃
respexit humiliationẽ. Humilitatem
respexit. humilẽ remunerans. humilu¬
tionẽ respexit. humiliatã exaltans. Duo
sunt. humilitas & humiliatio. Humili¬
tas ẽ intus in uirtute mentis. humiliatio
foris ẽ in abiectione humane opinionis
S serui dĩ aliquando eum humilitate
etiam humiliationẽ habent. aliquando
humilitatẽ habent. humiliationẽ non lit¬

Expanded text:
quando in superbiam elati despexerunt quando in superbiam elati despexerunt esse sub illo a quo fuerant conditi, et voluerunt perverse cum illo esse in majestate consimiles, qui non erant in natura aequales. Convenienter ergo gratia culpae respondet. Eva per superbiam creaturam Dei se esse et opus Dei, non considerans, ideo parificari voluit; Maria autem suo factori humiliter se subdens, ancillam se nominavit: et idcirco illa abjecta, et ista electa est. Superbam despexit, et humilem respexit: et quod superba perdidit, humilis recepit. Ideo ait: Respexit humilitatem ancillae suae. Respexit humilitatem, respexit humiliationem. Humilitatem respexit, humilem remunerans, humiliationem respexit, humiliatam exaltans. Duo sunt, humilitas et humiliatio: humilitas est intus in virtute mentis, humiliatio foris est in abjectione humanae opinionis. Sed servi Dei aliquando cum humilitate etiam humiliationem habent. Aliquando humilitatem habent, humiliationem non ha
Abbreviated transcription (Latin):
tur prauȩ uoluntates quȩ cum eius ius-¬
sionibus contraire nituntur. ꝑmesfa
bilem tam̃ eius dispositionẽ artantur.
ut nichil sine ipsius nutu ad effec tum
ꝑducere queant. Serurunt nolentes
eius dispositioni: quiuolentes subiec¬
ti ñ st̃ ipsius p̃ceptioni. Sequit᷑ tercia
seruitus quȩ fit timore quando diuna
p̃cepta ñ ex dilectione implemus s ex
formidine. Quarta aut̃ seruitus ẽ qnͣ¬
do uoluntariȩ iussionib illius obtem¬
peramꝰ. quia ipsum qui iubet diligimꝰ.
nec aliud in nr̃a seruitute extra ipsum
commodũ querimus quã ut scđ̾in eũ
ambulantes. ad ipsum ꝑuenire uale¬
amus. Hoc ẽ enum ꝓpt̃ ipsum facere
qͦd ipse iubet. ꝓpt̾ ipsum ad ipiscendũ
facere qͦd iubet. S ex his quatuor ser.¬
uitutib. illa mͥ p̃cipue in hoc loco cõ¬
mendari uidetur quȩ ẽ seđm conditio¬
nem. Hanc si quidem parentes ur̃t in
paradiso conditori exhibere noluerunt.

Expanded text:
tur pravae voluntates, quae cum ejus justur pravae voluntates, quae cum ejus jussionibus contraibilem tamen ejus dispositionem arctantur, ut nihil sine ipsius nutu ad effectum perducere queant. Serviunt nolentes ejus dispositioni, qui volentes subjecti non sunt ipsius praeceptioni. Sequitur tertia servitus, quae fit timore, quando divina praecepta non ex dilectione implemus, sed ex formidine. Quarta autem servitus est, quando voluntarie jussionibus illius obtemperamus; quia ipsum qui jubet diligimus, nec aliud in nostra servitute extra ipsum commodum quaerimus, quam ut secundum eum ambulantes, ad ipsum pertingere valeamus. Hoc est enim propter ipsum facere quod ipse jubet, propter ipsum adipiscendum facere quod jubet. Sed ex his quatuor servitutibus illa mihi praecipue in hoc loco commendari videtur, quae est secundum conditionem. Hanc siquidem parentes nostri in paradiso Conditori exhibere noluerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
xit gͦ humilitatẽ marie ds̃. eui ꝓpter
humilitatis meritũ dedit ut filiũ suũ
incarne sua conciꝑet. & de sua carnȩ ue¬
rũ dm̃ & hominẽ om̃iũ hominũ quan¬
tum in ipso ẽ saluatorẽ generaret. Cuiꝰ
humilitatis uirtutẽ mox det̃minans
subiungit ancillȩ suȩ. Nam quia se hu-¬
milit̾ quod erat ancillam cognouit. ideo
qͦd ñ erat sublimit̃ mat̾ eẽ meruit. S qͥ a
in eo quod se ancillam nominauit uirtu-¬
tẽ humilitatis expͥm diximus: ut appa¬
reit qualit̾ hoc dictum humilitatẽ com-¬
mendet. seruitutis genera distinguere
debemus. Seruitus enĩ quatuor modis
uariatur. scđm conditionẽ. scđ̾m neces¬
tuti debent ẽẽ obnoria. quia opꝰ facto¬
risuo hoc ex conditione sua debet ut
eius dispositionib obtemꝑet & insti¬
tuta sequatur. ut sic̃ ab ipso factumẽ.
ita ñ nͥ sub ipso & scđmn ipsum incedat.
Scđm necessitatẽ aut̃ dõ seruire dicun¬

Expanded text:
xit ergo humilitatem Mariae Deus: cui propter xit ergo humilitatem Mariae Deus: cui propter humilitatis meritum dedit ut Filium suum in carne sua conciperet, et de sua carne verum Deum, et hominem omnium hominum quantum in ipso est Salvatorem generaret. Cujus humilitatis virtutem mox determinans subjungit ancillae suae. Nam, quia humiliter se, quod erat, ancillam cognovit, ideo quod non erat sublimiter mater esse meruit, sed quia in eo, quod se ancillam nominavit, virtutem humilitatis exprimi diximus, ut appareat qualiter hoc dictum humilitatem commendet, servitutis genera distinguere debemus. Servitus enim quatuor modis variatur, secundum conditionem, secundum necestuti debent esse obnoxia: quia opus factori suo hoc ex conditione sua debet, quod ejus dispositioni obtemperet, et instituta sequatur; ut sicut ab ipso factum est, ita non nisi ab ipso et secundum ipsum incedat. Secundum necessitatem Deo servire dicun
Abbreviated transcription (Latin):
qͦdam factam fuisse: inqua quidẽ eiꝰdem
irreuerentia admodum displicuisset. ꝓ¬
eo qͦd ñ ut oportuit ita pudice de resacrosẽĩ
locutiis sit. Ego gͥ sicut placitũ fuerat q̃
suꝑ hoc dicenda uidebantur stilo signans.¬
uobis legenda transmisi. Ualete: Expli

Expanded text:
quodam factam fuisse, in qua quidem ejusdem irreverentia admodum displicuit, eo quod non ut oportuit ita pudice de re sacrosancta locutus sit. Ego igitur sicut placitum fuerat, quae super hoc dicenda videbantur stylo signans legenda transmitto. Vale. CAP.
Abbreviated transcription (Latin):
minari ñ ꝑtimescis. Sacius multo. alt
pͥmũ dixisses ueritatẽ. si eam ñ iguorasti:
aut si hoc ñ poteras. saltem tacuisses pra¬
uitatem: qua dicta. simpliciũ auditum
uiolasti. S qͥd ages. sieos quos falsa opi¬
nione de prauasti. ueritas manifesta itaia
ꝑieulo erroris lib̾et: ut tam̃te a culpate¬
meritatis ñ eminidet: Nideamus gͥ nẽ
utrũ mat̾ dñi & uera comiux ẽẽ potuit:
& uera uirgo ꝑmanere. Discutiamꝰ ut

Expanded text:
minari non pertimescis. Satius multo aut minari non pertimescis. Satius multo aut primum dixisses veritatem si eam non ignorasti, aut si hoc non poteras, saltem tacuisses pravitatem, qua dicta simplicium auditum violasti. Sed quid ages si eos quos falsa opinione depravasti veritas manifesta ita a periculo erroris liberet, ut tamen te a culpa temeritatis non emundes? Videamus igitur nunc utrum mater Domini et vera conjux esse potuit, et vera virgo permane
Abbreviated transcription (Latin):
custodia uirginitatis tam iniuctã exhi¬
buit: ut eam a ꝓposito suo nec ipsa mors
illata deiceret. Hec se tam mobilemde¬
monstrauit: ut umiꝰ eam uiri & pauꝑs
affectuis ad consensum sui meliuaret.
Illa intantumt uirginitatẽ dilexit. ut
quicquid in eius comparatione p̃ciosũ
ꝓmittebatur contẽpuendũ crederet. qͥ
tim̃dum iudicaret. Hȩc uirginitatẽ tĩ
facile despexit. ut eam & sine p̃mio ꝓmi¬
so desereret. & sine pena illata abdicaret
Quid gͥ restat nͥ ut dicamus inferiorem
hab̾e gradum inmerito ac laude ungo¬
tatis illam quȩ aꝓposito conseruande nt¬
ginitatis sponte cecidit. etiam sicarneuir¬
go ꝑmansit: Suꝑiorem uͦ illam quȩ en
carnis integritate ꝓpositũ uirginitati
usq infinem inuiolatum custodiuit:
Hoc gͥ ẽ qͦd magna & laboriosa scrutation
inuenisse te głaris : & cum tu mentem
sunul &e carnẽ corruptam habeas. mend
intemerare euiꝰ carnẽ non potes falso ei¬

Expanded text:
custodia virginitatis tam invictam exhicustodia virginitatis tam invictam exhibuit, ut eam a proposito suo nec ipsa mors illata dejiceret. Haec se tam mobilem demonstravit, ut unius eam viri et pauperis affectus ad consensum sui inclinaret. Illa intantum virginitatem dilexit, ut quidquid in ejus comparatione pretiosum promittebatur, contemnendum crederet; quitimendum judicaret; haec virginitatem tam facile despexit, ut eam et sine praemio promisso desereret, et sine poena illata abdicaret. Quid igitur restat nisi ut dicamus inferiorem habere gradum in merito ac laude virginitatis illam quae a proposito conservandae virginitatis sponte cecidit, etiam si carne virgo permansit; superiorem vero illam quae cum carnis integritate propositum virginitatis usque in finem inviolatum custodivit! Hoc igitur est quod magna et laboriosa scrutatione invenisse te gloriaris; et cum tu mentem simul et carnem corruptam habeas, mentem intemeratae cujus carnem non potes falso cri
Abbreviated transcription (Latin):
In eo ipsonamq ꝓpositum uirginita¬
tis deseruit: qͦd se ꝑconsensum debito
carnalis cõmercii inconiugali sacra¬
intosponte subieoit. Acꝑ hoc qͥa uir.¬
ginitatis ꝓpositũ. inconsensu copule
carnalis deseruit: iam mñte uirgo eẽ
desiit. etiam si carne uirgo ꝑmansit.
Quȩ ẽ gͥ hȩc uirgo uirginũ singularis
integritate: unica castitate: excellets
dignitate: Que sunt ista p̃conia. & as¬
sidue laudatione. imin opotius quȩ st̃
cotidiane iste adulationes. quibꝰ sin¬
gulariter laudabilem & excellenter
suꝑ om̃s głosam marie uirginitatẽ
p̃dicamus: quȩ non solum om̃ibus
uirginib p̃ferenda nonẽ. s multis etũ
post ponenda: quȩ & carne uirgines ꝓ¬
bate sunt. & iurginitatis ꝓpositumusq
infinẽ mente casta atq deuota in iiole¬
tum tenuerunt: Comparetur nunc
uirginitas agnetis & orariȩ: & quȩ fue¬
rit in merito ꝓbata sublimior: digne etũ
in laudibus excelsior teneatur. Illa sem

Expanded text:
In eo ipso namque propositum virginitaIn eo ipso namque propositum virginitatis deseruit, quod se per consensum debito carnalis commercii in conjugali sacramento sponte subjecit. Ac per hoc quod virginitatis propositum in consensu copulae carnalis deseruit, jam mente virgo esse desiit, etiam si carne virgo permansit. Quae est igitur haec Virgo virginum, singularis integritate, unica castitate, excellens dignitate? Quae sunt ista praeconia et assiduae laudationes, imo potius quae sunt quotidianae istae adulationes quibus singulariam Mariae virginitatem praedicamus, quae non solum omnibus virginibus praeferenda non est, sed multis etiam postponenda; quae et carne virgines probatae sunt, et virginitatis propositum usque in finem mente casta atque devota inviolatum tenuerunt? Comparetur nunc virginitas Agnetis et Mariae et quae fuerit in merito probata sublimior, digne etiam in laudibus excelsior teneatur. Illa se in
Abbreviated transcription (Latin):
ponderet. Deinde hoc concesso & statu¬
to. scilicet quod sine talis consensus pac-¬
tione. coniugium stare ñ possit: ꝓseque-¬
ris & interrogas. siuerũ fuit coniugiũ.
inter mariam matrẽ dñi & iosephque
scriptura uirũ mariȩ appellasse aliqͦ¬
tiens inuenitur: ipsamq mariam irco¬
rem. siue coniugem eiusdẽ ioseph
indubitanter nominasse. Quo con¬
cesso. quia &e hoc negare absurdumẽ
cũ id & sacrę scripturȩ manifesta aue-¬
toritate ꝓbetur. & catholica hoc religio.
sua attestatione confirmet: infers et
dicis. Si uerũ fuit coniugium: gͦ
carnalis cõmixtionis consensus ibi
fuit: & inuenitur marla ad coitum
carnis. uiro assensum p̃buisse. Quod
siuerumẽ. immo quia sihoc uerum
nonẽ. uerum coniugium diciñ pot̃:
cur ipsa maria uera semꝑ uirgo per¬
mansisse dicitur: quȩ aliquandoue¬
ra coniuux fuisse non negatur. Aut
enĩ ñ consensit & uera conunx ñ fuit:
aut consensit & uera uirgo nĩ ꝑmansit.

Expanded text:
ponderet. Deinde hoc concesso et statuponderet. Deinde hoc concesso et statuto, scilicet quod sine talis consensus pactione conjugium stare non possit; persequeris et interrogas, utrum, verum fuit conjugium inter Mariam matrem Domini et Joseph, quem Scriptura virum Mariae appellasse aliquoties invenietur, ipsamque Mariam uxorem sive conjugem ejusdem Joseph indubitanter nominasse. Quo concesso, quia et hoc negare absurdum est, cum id et sacrae Scripturae manifesta auctoritate probetur, et catholica hoc religio sua attestatione confirmet, infers et dicis: Si verum fuit conjugium, ergo carnalis commistionis consensus ibi fuit, et invenitur Maria ad coitum carnis viro assensum praebuisse. Quod si verum est, imo quia si hoc verum non est, verum conjugium dici non potest, cur ipsa Maria vera semper virgo permansisse dicitur, quae aliquando vera conjux fuisse non negatur? Aut enim non consensit, et vera conjux non fuit, aut consensit, et vera virgo non permansit.
Abbreviated transcription (Latin):
inuentus. Uideamus tam̃ quȩ sit mag̃¬
na illa ce grauis questio: soli ut putas
tibi ñ insolubilis. &quidẽ etiam sigra¬
uis: foret tanto ueriꝰ multis plusquã
tibi quanto stultius tu p̾sumis solitibi.
Uideamꝰ cam̃ quȩ sit. Primũ queris u-¬
trũ sine consensu coitus coniugiũ fieri
possit: hoc ẽ sulli matrimoniũ inuicẽ
contrahere possint qui sibi ñ consenti¬
unt in reddendo debito carnis. Mouit
fortassis te qͦd dictum audieras. matri¬
moniũ ñ facit coitus s consensus: & me¬
rito mouisset siquidem qͦd dictum ñ
audieras s intelligendũ putaueras.
consensus coitus additum fuisset. Que-¬
ris gͦ utrũ sine consensu coitus coniugi¬
um ẽẽ possit. Post hec. his qui tͥ respon¬
dent. sine eiusmodi consensu. uerũ con¬
iugium ñ eẽ : tuam ut audio uideris
existimationẽ adiungere: ꝓpt̾ea fortas¬
sis. quia tͥ de reliquo necessitatẽ tacendi
imponeret. qui hoc querenti aliud res-¬

Expanded text:
inventus. Videamus tamen quae sit maginventus. Videamus tamen quae sit magna illa et gravis quaestio soli ut putas tibi non insolubilis. Et quidem etiam, si gravis foret tanto verius multis plusquam tibi, quanto stultius tu praesumis tibi soli. Videamus tamen quae sit. Primum quaeris utrum sine consensu coitus conjugium fieri possit; hoc est, an illi matrimonium invicem contrahere possint, qui sibi non consentiunt in reddendo debito carnis. Movit ergo fortassis te quod dictum audieras: matrimonium non facit coitus, sed consensus. Et merito movisset si quidem quod dictum non audieras, sed intelligendum putaveras, consensus coitus, additum fuisset. Quaeris ergo utrum sine consensu coitus conjugium esse possit. Post haec his qui tibi respondent sine ejusmodi consensu verum conjugium non esse, tuam ut audio videris existimationem adjungere; propterea fortassis quia tibi de reliquo necessitatem tacendi imponeret, qui hoc quaerenti aliud res
Abbreviated transcription (Latin):
sti. Quid enĩ sibi uoluerunt exsufflan¬
da illa argumenta tua q̃ tu cũ longa
acdiutina ruminatione texuisses:
quasi nouũ & magnũ aliquod inuen¬
tum ꝓlaturus. sicut tͥ consuetudinis
ẽ cireũire cepisti aures prurientes qͣ¬
rens: Ampliꝰ quidẽ te doctis in sipien-¬
tem: qmͣ insipientib doctum demois¬
trans. Quid enĩ: Doctor ẽẽ uoluisti:
Nouitatis relator: an assertor ueritatis:
S esto. Inueneras qͦd doceres. Curtibi
insũ ẽ infamare castitatẽ. & obpugna-¬
re ueritatẽ: S forte quod ego magis
suspicor. nichil contraueritatẽ molie¬
baris: s solita &e tͥ molita lenitate auras
popłaris fame captans. acumen inge¬
nii tui ꝓbare putasti: si priꝰrem quasi qͦs¬
tonis ambage apud alios in uolueres:
ut menis solutione post modũ tudoctior
appareres. At nunc res tͥ incontrariũ
uersa ẽ. In questione enĩ tua temera-¬
rius ꝓbatus es: s in solutione ñ esdoctꝰ

Expanded text:
sti. Quid enim sibi voluerunt exsufflansti. Quid enim sibi voluerunt exsufflanda illa argumenta tua, quae tu cum longa ac diutina ruminatione texuisses quasi novum et magnum aliquod inventum prolaturus sicut tibi consuetudinis est, circuire coepisti aures prurientes quaerens; amplius quidem te doctis insipientem quam insipientibus doctum demonstrans. Quid enim? Doctor esse voluisti? Novitatis relator, an assertor veritatis? Sed esto. Inveneras quod doceres. Cur tibi visum est infamare castitatem, et oppugnare veritatem? Sed forte quod et ego magis suspicor nihil contra veritatem moliebaris, sed solita et tibi inolita levitate auras popularis famae captans, acumen ingenii tui probare putasti, si prius rem quasi quaestionis ambage apud alios involveres, ut in ejus solutione postmodum tu doctor appareres. At nunc res tibi in contrarium versa est. In quaestione enim tua temerarius probatus es, sed in solutione non es doctus
Abbreviated transcription (Latin):
EINCOR RU PIA
uirginitate matris dñi
hoc fides pie & pietas fide¬
liter confitetur: qͦd eiꝰ ꝑfe¬
tionem nullomodo imminuit conui¬
galis consensus: quẽad modũ castitat
illius ñ uiolauit conceptus: nec inte¬
gritatẽ abstulit partus. Ipsa nãq eadẽ
uirgo ꝑpetua: & cũ desponsaretur urs
ñ tam̃ deseruit aut mutauit ꝓpo situm
continentiȩ: & cum fecundaretur ñ d
uiro concepit si ne libidine: & eĩ filiun
ederet. peꝑit sine dolore. Quid dicis nõ
inquisitor contentiose & ñ pie auditor:
Nutiris andiffidis: Si m̾raris iniranda:
mirandus ñes. Si aut̃ ñcredis credenda:
adiuuandus es. Postremo si falsa coniris
asserere audiendus nones. Si uera nite¬
ris oppugnare conuincendus es: & sima¬
nifesta negas confutandus. fateor equo
animo ferre ñ possum temerariã p̾sũp¬
tionẽ tuam: quod tam impudica & nu-¬
gici loquacitate. cemerare sincerã & in¬
iactam maculare conaris. Stulte: cũ
tenebris tus. in matrẽ luminis impegi¬

Expanded text:
incorrupta virginitate matris Domini hoc fides pie et pietas fideliter confitetur, quod ejus perfectionem nullo modo imminuit conjugalis consensus quemadmodum castitatem illius non violavit conceptus, nec integritatem abstulit partus. Ipsa namque eadem virgo perpetua, et cum desponsaretur viro, non tamen deseruit aut mutavit propositum continentiae; et cum fecundaretur non a viro concepit sine libidine; et cum filium ederet peperit sine dolore. Quid dicis nunc inquisitor contentiose et non pie auditor? Miraris an diffidis? Si miraris miranda, mirandus non es; si non credis credenda, tolerandus non es; si falsa conaris asserere audiendus non es; si vera niteris oppugnare, convincendus es: denique si manifesta negas, confutandus es. Fateor, aequo animo ferre non possum temerariam praesumptionem tuam, quod tam impudica et nugaci loquacitate temerare sinceram et intactam maculare conaris. Stulte istis tenebris tuis in matrem luminis impegi
Abbreviated transcription (Latin):
unquã magis mirũ factum ẽ qm ut
ds̃ homo fieret. & natura in cõp̃hen¬
sibilis corporis sub̃am ita sibi uniret.
ut nec minus inea eẽt quia inseerat
immensa. nec minor inse existeret.
quia in illa fuerat tota. Hȩc gͦ sunt
magna & in effabiliter magna quȩ
in maria facta sunt ad om̃iũ salutẽ.

Expanded text:
unquam magis mirum factum est, quam ut Deus homo fieret, et natura imcomprehensibilis corporis substantiam ita sibi uniret, ut nec minus in ea esset, quia in se erat immensa, nec minor in se existeret, quia in illa fuerat tota. Haec ergo sunt magna, et ineffabiliter magna, quae in Maria facta sunt ad omnium salutem,
Abbreviated transcription (Latin):
fecit infirmitatẽ. & ipsa infirmitas
potentia fuit. qͥa pillã uictus ẽ diaboł.
& homo de eius potestate ereptus. fecit
potentiam in brachio suo: disꝑsit suꝑ¬
bos m̃te cordis sui. Quid ẽ mente cordis
sui: Mente cordis sui disꝑsit eos: ꝓ¬
fundo consilio suo disꝑsit eos. Yfundũ
erat consilium ut ꝓ homine ds̃ homo
fieret. & pateret᷑ in nocens. ut redime¬
retur nocens. & inhis om̃ib ꝓfundum
erat consilium. nec pot̾at illud diabolꝰ
p̃uidere. s captiis ẽ hamo leuiathan.

Expanded text:
fecit infirmitatem, et ipsa infirmitas potentia fuit; quia per illam victus est diabolus, et homo de ejus potestate ereptus. Fecit potentiam in brachio suo; dispersit superbos mente cordis sui. Quid est mente cordis sui? Mente cordis sui dispersit eos, profundo consilio suo dispersit eos. Profundum erat consilium ut pro homine Deus homo fieret, et pateretur innocens, ut redimeretur nocens: et in his omnibus profundum erat consilium, nec poterat illis diabolus praevidere. Sed captus est hamo L
Abbreviated transcription (Latin):
inquit apłs et̃nis temporib taciti so¬
lidõ cogniti. qͦd nemopͥncipũ huiꝰ
scłi nouit. quia si cognouissent nũ¬
quã dnm głe crucifixissent. hoc ẽ.
m̃te cordis sui. hoc in corde suo deus
uoluebat. immo ñ uoluebat s habe¬
bat. & diabolus nesciebat. Stulti pͥn¬
cipes thaphneos sapientes consilia¬
rii pharao dederunt consilium insi.¬
piens. Ubi sunt nc̃ sapientes tui. ã¬
nuntient tͥ &edicent quid cogitaue¬
rit dñs exercituũ suꝑ egyptũ. stulti

Expanded text:
iti soli Deo cogniti , quod nemo principum hujus saeculi agnovit; quia, si cognovissent, nunquam Dominum gloriae crucifixissent . Hoc est mente cordis sui, hoc in corde suo Deus volvebat, imo non volvebat, sed habebat, et diabolus nesciebat. Stulti principes Thaneos, sapientes consiliarii Pharaonis dederunt consilium insipiens: Ubi sunt nunc sapientes tui? annuntient tibi, et indicent quid cogitaverit Dominus exercituum super Aegyptum. Stulti
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ il li. In ꝓgeuies & ꝓgeuies. hocem
om̃s ꝓgenies. In hac gr̃a uichil dser.¬
nit homunẽ insi timor dĩ. Grecussit
barbarus sit. scita sit. masculus sit
femina sit. liber sit. seruus sit. timo
dĩ habeat. & saluus erit. Miscđiaes¬

Expanded text:
 illi. In progenies et progenies, hoc est in omnes progenies. In hac gratia nihil discernit hominem, nisi timor Dei. Graecus sit, Barbarus sit, Scytha sit; masculus sit, femina sit, liber sit, servus sit; timorem Dei habeat, et salvus erit. Mise
Abbreviated transcription (Latin):
gatur. Discutiamꝰ si hoc stare possit: re¬
linquet ait homo patrẽ suũ ce matrẽ suã:
&e ad herebit uxori suȩ. Illos relinquet.
&e huic adherebit. Gabillis discedit
istam accedit. Quod illis subtrahit:
huic impendit. Quid ẽ hoc : Reliis
homo patrẽ suũ & matrẽ suã: & ad¬
rebit uxori suȩ. G in eo patrẽ & mati
relinquit ut uxori adhereat: inquo
uxori adherere ñ potest si patrẽ & n¬
trem ñ relinquat. Relinquet homo
patrẽ suũ & matrẽ suam. In quo relinꝰ
Nuiiquid relinquet in cohabitatione
an indilectione: & si sicoportet dier nĩ¬
qͥd relinquet incõmixtione: Sirelui.¬
quet homo in cohabitatione patremae
matrẽ & adherebit uxori sue: nunqͥs
gͥ indomo patris sui uxorem habere nor
potest: Aut nunqͥd uxorem diligere i
potest: nisi patrẽ & matrẽ od io habiu¬
rit: Namillud t̾cium qͦd positum es
uec oportet repeti. necdecet nomina
Tam̃ his modis adherebit homouror

Expanded text:
gatur. Discutiamus si hoc stare possit. Regatur. Discutiamus si hoc stare possit. Relinquet, ait, homo patrem suum et matrem suam, et adhaerebit uxori suae. Illos relinquet et huic adhaerebit. Igitur ab illis discedit, ad istam accedit. Quod illis subtrahit, huic impendit. Quid est hoc? Relinquet homo patrem suum et matrem suam, et adhaerebit uxori suae. Igitur in eo patrem et matrem relinquit, ut uxori adhaereat; in quo uxori adhaerere non potest, si patrem et matrem non relinquat. Relinquet homo patrem suum et matrem suam. In quo relinquet? Nunquid relinquet in cohabitatione an in dilectione? et si sic oportet dici, nunquid relinquet in commistione? si relinquet homo in cohabitatione patrem et matrem, et adhaerebit uxori suae; nunquid igitur in domo patris sui uxorem habere non potest? Aut nunquid uxorem diligere non potest, nisi patrem et matrem odio habuerit? Nam illud tertium quod propositum est nec oportet repeti, nec decet nominari. Tamen his modis adhaerebit homo uxori
Abbreviated transcription (Latin):
quet homo patrem suũ & in atrẽ suam:
ꝓpt̃ hoc adherebit uxorisuȩ: ꝓpt̾ hoc
erunt duo incarneuna ꝓpt̾ hoc. ꝓpter
quid: Ppt̃ hoc quia hoc nuncos exos¬
sibus meis: & caro de carne mea. Ergo
ꝓpt̾ hoo incarne una. quia de carue u¬
na: ñ ꝓpt̃ hoc de carne una. quia in car-¬
ne una. ꝓpt̾ hocerunt duo incarne u¬
na. hoc nunc os ex ossibus meis. & caro
de carne mea: ꝓpt̃ hoc relinquet homo
patrẽ suũ & matrẽ suam & adherebit
uxori sue: & erunt duo incarne una.
Consideremꝰ singula quȩ dictasunt:
ne forte contrate dixeris. qͦd ꝓte dicen¬
dum putasti. Relinquet homo patrẽ
suũ & matrẽ suã & ad herebit uxori sue:
&erunt duo in carne una. Fortassis idẽ
dicere uoluit. ad herebituxori sue et
erunt duo incarne una: ut hoc ipsum
sit uxori adherere qͦd duos ẽẽ incarne
una: tanqmͣ si hoc solum dictuinsit. re-¬
linquet homo patrẽ suũ & matrẽ suã
& ad herebit urori sue: & ipsa adhesio
non aliud qm cõmixtio carnalis intelli¬

Expanded text:
atrem suam; propter hoc adhaerebit uxori suae; propter hoc erunt duo in carne una. Propter hoc: propter quid? Propter hoc quia hoc nunc os ex ossibus meis, et caro de carne mea. Ergo propter hoc in carne una, quia de carne una; non propter hoc de carne una, quia in carne una. Propter hoc erunt duo in carne una. Hoc nunc os ex ossibus meis, et caro de carne mea. Propter hoc relinquet homo patrem suum et matrem suam, et adhaerebit uxori suae, et erunt duo in carne una. Consideremus singula quae dicta sunt ne forte contra te dixeris quod pro te dicendum putasti. Relinquet homo patrem suum et matrem suam, et adhaerebit uxori suae, et erunt duo in carne una. Fortassis idem dicere voluit adhaerebit uxori suae, et erunt duo in carne una, ut hoc ipsum sit uxori adhaerere, quod duos esse in carne una; tanquam si hoc solum dictum sit, relinquet homo patrem suum et matrem suam, et adhaerebit uxori suae, et ipsa adhaesio non aliud quam commistio carnalis intelli
Abbreviated transcription (Latin):
tius amant. quia ipsum uidẽ saꝑe ẽ.
& qͦd uidet᷑ dulcedo ẽ. Uera aut̃ dulce¬
do. quanto ꝑfectius sentitur. tanto de¬
siderabilius appetitur. quia si uere dul¬
ce est qͦd ꝑcipitur. & hoc dulce eẽ. necẽẽ
ẽ si amplius ꝑcipiatur. Ad hanc gͦ con-¬
templationis lucẽ mens mariȩ suble¬
uata fuerat. que cęlestis patrie dulce¬
dinẽ inu̾bis suis tam mirabilit̾ exp̃ssit.
quantũ ineffabilit cõprehendit. Nam
cũ se dñm magnificare ꝑ hibuit. uene¬
randam illam reuerendãq uinũsis
et̃ni numinis maicstatẽ int̾na uisita¬
tione contuerise manifeste de clara-¬
uit. Cum uͦ se insuo salutari exultare
asseririt. gustũ se int̾nę dulcedins ꝑce¬
pisse ostendit. Unde utrũq ꝓfessa est.
& dñm uidelicet & saluatorẽ. ut ꝓpotes¬
tate qua om̃i creature suȩ dñatur. etiã
his aquib ñ diligit᷑ iure metuendum
ostenderet. ꝓbonitate uͦ qua misediter

Expanded text:
tius amant; quia ipsum videre sapere est, tius amant; quia ipsum videre sapere est, et quod videtur dulcedo est. Vera autem dulcedo quanto perfectius sentitur, tanto desiderabilius appetitur; quia si vere dulce est quod percipitur, et hoc dulcius esse necesse est, si amplius percipiatur. Ad hanc ergo contemplationis lucem mens Mariae sublevata fuerat, quae coelestis patriae dulcedinem in verbis suis tam mirabiliter expressit, quam ineffabiliter comprehendit. Nam cum se Dominum magnificare perhibuit, venerandam illam reverendamque universis aeterni numinis majestatem interna visione contueri se manifeste declaravit. Cum vero se in suo salutari exsultare asseruit, gustum se internae dulcedinis percepisse ostendit. Unde utrumque professa est, et Dominum videlicet et Salvatorem, ut pro potestate, qua omni creaturae suae dominatur, etiam iis, a quibus non diligitur, jure metuendum ostenderet; pro bonitate vero, qua misericorditer
Abbreviated transcription (Latin):
maiestas dĩ& ineffabilis bonitas. quoꝵ
alterum castum timorẽ generat. alte-¬
rumdilectionẽ parit. Imaiestate enĩ
uenerant᷑ dm̃. & ꝓbonitate amant.
ne uel dilectio sine reuerentia dissolu-¬
ta fit. uel reuerentia sine dilectione
penalis. Ammirantes enundiligunt.
& diligentes ammirantur. ut mex-¬
tinguibilit̾ ꝑ ammirationẽ arcleat
dilectio. & suauiter indilectione fer¬
ueat admiratio. ꝓpt̾ hanc reuerentiã
dictum ẽ quia columne cęli ante ipsũ
contremiscunt. quia nimirũ etiã uir¬
tutes celoꝵ tantam maiestatẽ sine am¬
miratione intueri ñ possunt. Tremor
aut̃ beatorũ sp̃uum concussio non ẽ
tranquillitatis s incessabilis & inuca
intentio ꝑpetuȩ contẽplationis. Nam
quia eũ quẽ uident. ꝑfecte nunquam
comp̃hendere sufficrant. semꝑ supra
se conspiciunt. inquo quasi ꝑ aminira¬
tionẽ euigilant. ne meo qͦ cõp̃hendẽ
aut̃ ꝑspicatiꝰ intuentur. tanto ardẽ¬

Expanded text:
majestas Dei, et ineffabilis bonitas; quorum majestas Dei, et ineffabilis bonitas; quorum alterum castum timorem generat, alterum dilectionem parit. Pro majestate enim venerantur Deum, et pro bonitate amant, ne vel dilectio sine reverentia dissoluta sit, vel reverentia sine dilectione poenalis. Admirantes enim diligunt, et diligentes admirantur, ut inexstinguibiliter per admirationem ardeat dilectio, et suaviter in dilectione ferveat admiratio. Propter hanc reverentiam dictum est, quod columnae coeli ante ipsum contremiscunt; quia nimirum etiam virtutes coelorum tantam majestatem sine admiratione intueri non possunt. Tremor autem beatorum spirituum concussio non est tranquillitatis, sed incessabilis et vivifica intentio perpetuae contemplationis. Nam quia eum, quem vident, perfecte nunquam comprehendere sufficiunt, semper supra se conspiciunt: in quo quasi per admirationem evigilant, ne eo quod comprehendere autem perspicacius intuentur, tanto arden
Abbreviated transcription (Latin):
salutaris. Dñs potentiam notat: salu¬
taris miscđiam. Uideamus itaq u̾boꝵ
distinctionẽ. Primum anima magnifi
Nondixit anima exultat. nec dixit sp̃e
magnificat. s anima inqͥt magnificat.
& sp̃c exultat. Nec ait magnificat saluta¬
rem. & exultat in dño. s magnificat dñm.
& exultat insalutari suo. Primũ discerna¬
imus quare distincte posuit magnificat
& exultat. uł quare prius magnificat. pꝰea
exultat. Nichil enim ratione caret. quia
om̃e qͦd dictum ẽ ab illa intima summe
ueritatis luce cui mens uirginis excellen¬
ter inheserat emanauit. Nec potuit
aliud dicere quȩ meditando locuta ñ
ẽ. s gustando. quã ñdocuit ꝑuaria
discurrens cogitatio s uni inherens
fontisapientiȩ ꝑcontemplationẽ m̃tis
deuotio. Magnificat inquit anima.¬
Exultauit sp̃c m̃s. Duoquippesunt
que beati angłoꝵ & hominũ sp̃e in
illo fonte boni et̾na contemplatione
hauriunt: in comp̃hensibilis uidelicet

Expanded text:
salutaris: Dominus potentiam nota, salutaris misericordiam. Videamus itaque verborum distinctionem. Primum anima magnificnon dicit anima exsultat. Nec dixit: Spiritus magnificat; sed anima, inquit, magnificat, et spiritus exsultat; nec ait magnificat salutarem et exsultat in Domino; sed magnificat Dominum, et exsultat in salutari suo. Primum discernamus quare distincte posuit, magnificat et exsultat; vel quare prius magnificat, postea exsultat. Nihil enim ratione caret; quia omne, quod dictum est ab illa intima summae veritatis luce cui mens virginis excellenter inhaeserat emanavit. Nec potuit aliud dicere, quae meditando locuta non est, sed gustando: quam non docuit per varia discurrens cogitatio, sed uni inhaerens fonti sapientiae per contemplationem mentis devotio. Magnificat animaexsultavit spiritus meus. Duo quippe sunt, quae beati angelorum et hominum spiritus in illo fonte boni aeterna contemplatione hauriunt. Incomprehensibilis videlicet
Abbreviated transcription (Latin):
aduenite uiuificationẽ accipiat. indignũ
uidetur hoc humano semini qͦd insua nat᷑a
excellentius eẽ constat denegare. Post hec
oñia illud etiam in testimoniũ eiꝰ assertiõis
adducunt qͦd inscripturis catholicis freqͣn-¬
t̃ inuenimus inuna ꝑsona geminato uo-¬
cabulo animã & sp̃m nominari. & inp̃cibus
excłe cotidie sine aliqua erroris suspicione
cum funeri fidelit̃ obsequiũ reddimus ani-¬
inã & spm̃ defunctidũo cõmendamus.
Hac gͦ ratione ꝓbare uolunt unum¬
quẽq hominẽ duas animas habere.
alterã qua uiuit. alteram qua sapit. &
utrãq infuturo inelectis beatifican¬
dam. alteram id ẽ sensualem ꝑ incor-

Expanded text:
adveniente vivificationem accipiat, indignum adveniente vivificationem accipiat, indignum videtur hoc humano semini, quod in sua natura excellentius esse constat, denegare. Post haec omnia illud etiam in testimonium assertionis adducunt, quod in Scripturis catholicis frequenter invenimus, in una persona geminato vocabulo animam et spiritum nominari, et in precibus Ecclesiae quotidie sine aliqua erroris suspicione cum fidelium funeri obsequium reddimus, animam et spiritum defuncti Domino commendamus. Hac ergo ratione probare volunt unumquemque duas animas habere, alteram qua vivit; alteram qua sapit, et utramque in futuro in electis beatificandam; alteram, id est rationalem per
Abbreviated transcription (Latin):
mã ꝓ amina reddat. si aut̃ formatũ ñ fuerit.
multetur pecunia. Quidam etiam sc̃orum
patrum in suis tractatibus hoc asseruisse
inueniuntur. & ꝓpterea cũ constet animã
rationalem non nͥ formato corpori dari. & ite¬
rum manifestum sit ipsum corpus priꝰqm
humanã formã accipiat moueri& crescere.
& ipso uitali motii qui sibi in est ad hanc ipsã
formã ꝑduci sine contradictione aliqua con-¬
cedendum putant. quod ante quam rationa¬
lem animã accipiat corpus humanũ animã
habeat sensualem qua uiuat &e uegetetur.
& incrementum formãq ꝑcipiat. in tantũ
ut si concepto semini &e formato rationalis
anima ñdaretur. cũ illa anima qm apͥma
conceptione habet irrationalem inhumana
forma de homine. animal brutum nascere¬
tur nichil aceteris irratioualib distans. ex¬
cepto qͦd de humano semine sub̃am contraxis¬
set. Namcũ brutorũ animalium semim hoc
naturaliter insit ut insemet ipso cempore

Expanded text:
mam pro anima reddat; si autem formatum non fuerit, mam pro anima reddat; si autem formatum non fuerit, multetur pecunia . Quidam etiam sanctorum Patrum in suis tractatibus hoc asseruisse inveniuntur. Et propterea cum constet animam rationalem nonnisi formato corpori dari, et iterum materiam, sicut ipsum corpus, priusquam humanam formam accipiat moveri, et crescere, et ipso vitali motu, qui ipsi inest, ad hanc ipsam formam perduci, sine contradictione aliqua concedendum putant, quod antequam rationalem animam accipiat corpus humanum, animam habeat sensualem, qua vivat et vegetetur et incrementum formamque percipiat intantum ut si concepto semini, et formato rationalis anima non daretur, cum illa anima, quam a prima conceptione habet irrationalem, in humana forma de homine animal brutum nasceretur, nihil a caeteris irrationabilibus distans, excepto quod de humano semine substantiam contraxisset. Nam cum brutorum animalium semini hoc naturaliter insit, ut a semetipso tempore