comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
filius. iudicantis uͦ honor & auctori¬
tas patris imperiales leges. sicuti sp̃s scĩ
officiosa aduocatio &. consolatio unige¬
niti dĩ. iusti uidicis ẽ dignitas. Iam quȩ
suꝑius respondimus. etiam ad uersus
ista similiter ualent. Quod enĩ uolun-¬
tati & precepto patris obȩdiens est filiꝰ.
nec in hominib demonstrat diuersam
imparẽq naturam patris p̃cipientis
&. filii obȩdientis. Huc accedit quod xp̃s
non tantum ds ẽ. qua natura ȩqualis
est patri: sed etiã homo qua natura ma¬
ior est pater. Cuius etiã non solum pa-¬
ter. uerum & dñs ẽ. Nam inde ẽ &
illud ꝓpheticum. Dñs dixit ad me. filiꝰ
meus estu. Ibi quippe ẽ inferior sub¬
stantia qua pat̾ maior sit. ꝙ. serui for¬
ma cui dñs sit. Hȩc autẽ forma huma-¬
nitatis eius. quã manente forma di¬
uinitatis accepir. ut similitudine ho¬
minũ fieret: &. habitu inueniret᷑ ut
homo. in iudicio quoq apparebit. quo

Expanded text:
Filius: judicantis vero honor et auctoriFilius: judicantis vero honor et auctoritas, Patris imperiales leges; sicut et Spiritus sancti officiosa advocatio et consolatio, Unigeniti Dei justi judicis est dignitas. Jam quae superius respondimus, etiam adversus ista similiter valent. Quod enim voluntati et praecepto Patris obediens est Filius, nec in hominibus demonstrat diversam imparemque naturam, patris praecipientis, et filii obedientis. Huc accedit quod Christus non tantum Deus est, qua natura aequalis est Patri; sed etiam homo, qua natura major est Pater, cujus etiam non solum Pater, verum et Dominus est. Nam inde est et illud propheticum: Dominus dixit ad me, Filius meus es tu . Ibi est quippe inferior substantia qua Pater major sit, et servi forma cui Dominus sit. Haec autem forma humanitatis ejus, quam manente forma divinitatis accepit, ut in similitudinem hominum fieret et habitu inveniretur ut homo , in judicio quoque apparebit, quo
Abbreviated transcription (Latin):
Is qui uoluntate patris descendit &
ascendit. uoluntate &. p̃cepto patris
sedet ad dexteram eius. audiens patrẽ
sibi dicentẽ. sede ad dexteram meam
donec ponam inimicos tuos scabellũ
pedum tuoꝵ. Is qui uoluntate &
precepto patris sedet ad dexteram.
is uoluntate & p̃cepto patris in con¬
summatione scłi uenturus est. apło
uociferante &. dicente. Et ipse inquit
dñs in iussu. &. in uoce archangłi. &.
in tuba dĩ descendet de cęlo. Is qui uo¬
luntate ꝙ p̃cepto patͥs ueniet. uoluntate
&. p̃cepto patris udicaturus ẽ totũ
mundum in ȩquitate. & redditurus
singłis scdm̃ fidẽ & oꝑa sua. sicut ipse
ait. Pater iudicat neminẽ. sed omne u¬
dicium filio dedit. Item. Sicuti audio
iudico. & iudicium meũ uerum ẽ. quia
non quȩro uoluntatẽ meã. sed uolun¬
tatem eius qui me misit. Unde & in ui¬
dicando patris p̃sentiam p̃ponit. &.
suam diuinã dignitatẽ &. potestatem
sccłam post ponit dicens. Uenite bene¬
dicti patris mei. Ergo iustus uidex est

Expanded text:
Is qui voluntate Patris descendit et ascendit, voluntate et praecepto Patris sedet ad dexteram ejus, audiens Patrem sibi dicentem: Sede ad dexteram meam, donec ponam inimicos tuos scabellum pedum tuorum . Is qui voluntate et praecepto Patris sedet ad dexteram ejus, is voluntate et praecepto Patris in consummatione saeculi venturus est, Apostolo vociferante et dicente: Et ipse, inquit, Dominus in jussu, in voce archangeli, et in tuba Dei descendet de coelo . Is qui voluntate et praeceptoet praecepto Patris judicaturus est totum mundum in aequitate, et redditurus singulis secundum fidem et opera sua; sicut ipse ait, « Pater judicat neminem, sed omne judicium Filio dedit » : item, « Sicuti audio, judico, et judicium meum verum est; quia non quaero voluntatem meam, sed voluntatem ejus qui me misit » . Unde et in judicando Patris praesentiam praeponit, et suam divinem dignitatem et potestatem secundam postponit, dicens: « Venite, benedicti Patris mei » . Ergo justus judex est
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ filium simul facientẽ facit. Quȩcũq
enĩ pater facit. hȩc eadem filiꝰ similit̃
facit. Euangłica ẽ &. ista sententia: filii
ipsius consequent̾ ore ꝓlata. Non sunt
ergo alia filii. & alia patris oꝑa. sed
hȩc eadem. nec dissimilit̃ fiunt a filio
sed similiter. Cũ autẽ non alia similia.
sed hȩc ead̾ẽ fiant a filio. quȩ fuint a
patre: quid est similit̾. nisi ñ dissimili
facilitate. non dissimili potestate. Si
enim hȩc eadem quidem ambo facuiÑ.
sed alter altero facilius & potentius:
non utiq similiter ea facit filius. Cum
uͦ & hȩc eadem & similit̃. ꝓfecto nec alia
sunt filii qũa patris oꝑa: nec oꝑanti

Expanded text:
per Filium simul facientem facit. Quaecumque per Filium simul facientem facit. Quaecumque enim Pater facit, haec eadem Filius similiter facit . Evangelica est et ista sententia, Filii ipsius consequenter ore prolata. Non sunt ergo alia Filii, et alia Patris opera, sed haec eadem: nec dissimiliter fiunt a Filio, sed similiter. Cum autem non alia similia, sed haec eadem fiant a Filio quae fiunt a Patre; quid est, similiter, nisi non dissimili facilitate, non dissimili potestate? Si enim haec eadem quidem ambo faciunt, sed alter altero facilius et potentius, non utique similiter ea facit Filius. Cum vero et haec eadem et similiter, profecto nec alia sunt Filii quam Patris opera, nec operanti
Abbreviated transcription (Latin):
test excarnetur intentio. qui carna¬
lib cogitationib moliuntur unam
trinitatis eandemq naturã & sub¬
stantiarum separare distantia. & po¬
testatum gradibus ordinare. Ideo enĩ
dictum ẽ quod non faciat aliquid fi¬
luls a se quia non ẽ a sei &. id eo qͥc quid
facit patrem uidit facientẽ: quia ui-¬
det ex ipso faciendi se habere poten¬
diam. ex quo se uidet existendi habe-¬
re naturam. Et quodait se non pos¬
se. non deficientis est. sed in eo quod
de patre natus est ꝑmanentis: tamq
laudabile est om̃ipotentẽ non posse
mutari: quam laudabile est quod
om̃ipotens non potest mori. Posset
enim filius facere quod non uidisser
patrem facientẽ. si posset facere quod
ꝑ illum non facit pater: hoc ẽ si posset
peccare. neq naturȩ immutabiliter
bonȩ quȩ a patre genita ẽ conuenire.
Hoc autẽ quia non potest: non defi¬
quia nullum opus ẽ filii. quod ñ ꝑ eũ
pater facit. nec ullum patris. quod ñ

Expanded text:
test, excarnetur intentio, qui carnatest, excarnetur intentio, qui carnalibus cogitationibus moliuntur unam Trinitatis eamdemque naturam et substantiarum separare distantia, et potestatum gradibus ordinare. Ideo enim dictum est, quod non faciat aliquid Filius a se, quia non est a se: et ideo quidquid facit, Patrem videt facientem; quia videt ex ipso faciendi se habere potentiam, ex quo se videt existendi habere naturam. Et quod ait, se non posse, non deficientis est, sed in eo quod de Patre natus est permanentis: tamque laudabile est omnipotentem non posse mutari, quam laudabile est quod omnipotens non potest mori. Posset enim Filius facere quod non vidisset Patrem facientem, si posset facere quod per illum non facit Pater: hoc est, si posset peccare, neque naturae immutabiliter bonae, quae a Patre genita est, convenire. Hoc autem quia non potest, non defiquia nullum opus est Filii, quod non per eum Pater facit; nec ullum Patris, quod non
Abbreviated transcription (Latin):
esse. Nam &. illud quod alibi ait. non
potest filiꝰ a se facere quicqũa. nisi qͦd
uiderit patrẽ facientẽ: multo est ad
intelligendum difficilius. qũa hoc qd̾
isti posuerunt ubi dixit. sicut audio
iudico.Si enim non potest filiꝰ facere
a se quicquã. nisi quod uiderit pa-¬
trẽ facientẽ: quomͦ poterit iudicare.
si patrẽ non uiderit iudicantẽ: Sed
pater non iudicat quẽquã: omne qͥp¬
pe iudicium dedit filio. Iudicat gͦ filiꝰ.
accepto a patre non aliquo sed om̃i
uidicio: qũauis patrẽ non uideat iu¬
dicantẽ quia ille neminẽ uidicat.
Quomͦ gͥ non potest filiꝰ a se facere
quicquã. nisi quod uiderit patrem
facientẽ: cum iudicet. nec patrẽ ui¬
dear iudicantẽ: Non enĩ ait non
potest filius a se facere quicqũa. nisi
quod audierit patre iubentẽ. sed qd̾
uiderit patrẽ facientẽ. In ista inten-¬
dant. ista cogitent. ista considerent.
& eoꝵ quodamodo quantũ fieri po¬

Expanded text:
esse. Nam et illud quod alibi ait, Non esse. Nam et illud quod alibi ait, Non potest Filius a se facere quidquam, nisi quod viderit Patrem facientem, multo est ad intelligendum difficilius quam hoc quod isti posuerunt, ubi dixit, Sicut audio, judico. Si enim non potest Filius a se facere quidquam, nisi quod viderit Patrem facientem; quomodo poterit judicare, si Patrem non viderit judicantem? Sed Pater non judicat quemquam; omne quippe judicium dedit Filio. Judicat ergo Filius, accepto, a Patre, non aliquo, sed omni judicio; quamvis Patrem non videat judicantem, quia ille neminem judicat. Quomodo igitur non potest Filius a se facere quidquam, nisi quod viderit Patrem facientem, cum judicet, nec Patrem videat judicantem? Non enim ait, Non potest Filius a se facere quidquam, nisi quod audierit Patrem jubentem; sed, quod viderit Patrem facientem. In ista intendant, ista cogitent, ista considerent; et eorum quodam modo, quantum fieri po
Abbreviated transcription (Latin):
in iussu in uoce archangłi. ipsiꝰ archan¬
głi uolunt iussum intelligi. sicut uer¬
ba ipsa uident᷑ sonare: quid eis restat.
nisi ut angłis etiã minorem dicant
unigenitũ filium. quoꝵ uissis obȩdi¬
re ꝑhibetur. si iubente minor ẽ cui iu¬
betur: Qũauis quod dictum ẽ. in ius¬
su. inuoce archangeli. possit etiã sic in¬
telligi. ut ipsa uox archangłi iussu dĩ
fieri accipiat᷑ id est ut angłs qui tuba
dĩ esse intelligendus ẽ. a dño dõ iubeat᷑
emittere uocẽ suam. Qđ inferiori crea¬
turȩ necessarium erit audire. cum filiꝰ
dĩ descendet de cęlo. Ipsa est enĩtuba:
de qua dicit in alio loco. Canet enim
exhumana subiectione quaꝙ. filiꝰ
hominis est. siue scđm illam incom¬
mutabilem simplicemq naturam.
quȩ sic ẽ filii. ut tamen ei de patre sit.
Inqua natura non est aliud audire.
aliud uidere. aliud esse: sed quod ẽ esse.
hoc audire. hoc uidere. Unde ab illo ei
est uidere & audire: a quo illi ẽ ipsum

Expanded text:
In jussu, in voce archangeli; ipsius archangeli jussum volunt intelligi, sicut verba ipsa videntur sonare: quid eis restat, nisi ut Angelis etiam minorem dicant unigenitum Filium, quorum jussis obedire perhibetur, si jubente minor est cui jubetur? Quamvis quod dictum est, In jussu, in voce archangeli, possit etiam sic intelligi, ut ipsa vox archangeli jussu Dei fieri accipiatur, id est, ut angelus qui tuba Dei esse intelligendus est, a Domino Deo jubeatur emittere vocem suam, quod inferiori creaturae necessarium erit audire, cum Filius Dei descendet de coelo. Ipsa est enim tuba de qua dicit alio loco: Canet enim ex humana subjectione, quia et Filius hominis est; sive secundum illam incommutabilem simplicemque naturam, quae sic est Filii, ut tamen ei de Patre sit: in qua natura non est aliud audire, aliud videre, aliud esse; sed quod est esse, hoc audire, hoc videre. Unde ab illo ei est audire et videre, a quo illi est ipsum
Abbreviated transcription (Latin):
uolens. ut quod nollet iure pateretur.
Si autẽ iniuste patitur. quomͦ peccat: Non
enim iniuste aliquid pati. sed in iuste
aliquid facere: peccatum est. Quod si neq
sua neq aliena natura peccare quis co¬
gitur: restat ut ꝓpria uoluntate peccet᷑.
uod si tribuere uolueris conditori. pec¬
cantem purgabis. qui nichil preter
sui conditoris instituta commisit. Qui
si recte defenditur: non peccauit. Non

Expanded text:
volens, ut quod nollet jure pateretur. volens, ut quod nollet jure pateretur. Si autem injuste patitur, quomodo peccat? Non enim injuste aliquid pati, sed injuste aliquid facere, peccatum est. Quod si neque sua neque aliena natura quis peccare cogitur, restat ut propria voluntate peccetur. Quod si tribuere volueris Conditori, peccantem purgabis, qui nihil praeter sui Conditoris instituta commisit, qui si recte defenditur, non peccavit: non
Abbreviated transcription (Latin):
quod non facit quod deber. iuste reus
est. Debet autẽ si accepit & uoluntatẽ
liberam: & sufficientissimã facultatem.
sq adeo autẽ dum non facit quisq
qͦd deber. nulla culpa est conditoris:
ut & laus sit. qm̃ quod debet patitur.
& in eoipso quod uitup erat᷑ non facien¬
do quod debet. non nisi laudet᷑ ille
cui deber. Si enim tu laudaris uiden¬
do quid facere debeas. cũ id non uideas
nisi in illo qui est incommutabilis ue¬
ritas: quantomagis ille qui & uelle
prȩcepit. & posse p̾burt & non impu-¬
za ue nolle ꝑmisit: Si enim hocdebet qͥsq
quod accepit. & sic homo factus ẽ ut¬
necessario peccet. hoc debet ut peccet. Cum
ergo peccat: quod debet facit. Quod si scelus
est dicere. neminẽ natura sua cogit ur pec¬
cet. sed nec aliena. Non enim qͥsq dum id
quod non uult patit᷑: peccat. Nam si iu¬
ste patitur. non in eo peccar quod patit᷑
inuitus. sed in eo peccauit. quod ita fecit

Expanded text:
quod non facit quod debet, juste reus quod non facit quod debet, juste reus est. Debet autem, si accepit et voluntatem liberam, et sufficientissimam facultatem. 46. Usque adeo autem dum non facit quisque quod debet, nulla culpa est Conditoris, ut et laus sit, quoniam quod debet patitur, et in eo ipso quod vituperatur non faciendo quod debet, non nisi laudatur ille cui debet. Si enim tu laudaris videndo quid facere debeas, cum id non videas, nisi in illo qui est incommutabilis Veritas; quanto magis ille qui et velle praecepit, et posse praebuit, et non impune nolle permisit? Si enim hoc debet quisque quod accepit, et sic homo factus estnecessario peccet, hoc debet ut peccet. Cum ergo peccat, quod debet facit. Quod si scelus est dicere, neminem natura sua cogit ut peccet. Sed nec aliena. Non enim quisquis dum id quod non vult patitur, peccat. Nam si juste patitur, non in eo peccat quod patitur invitus, sed in eo peccavit quod ita fecit
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ quam sunt. nichilominꝰ nulla culpa ẽ:¬
aut nolunt eẽ. Quod si uellent esse. ac¬
ceperunt. Et quia bonum ẽ. reatus ẽ
si nolint.
omĩa gratuito prȩstat. & si quisꝗͣ
dicet aliquid ab illo deberi meritis
sius. certe ut esset non ei debebatur.
Non enim erat cui deberet᷑. Et tam̃
quod meritum est conuerti ad eum
ex quo es. ut ex ipso etiã melior sis. ex
quo habes ut sis: Quid ergo ei p̃ro¬
gas. ut tanquã debitum poscas. qͣndo
si nolles ad eum conuerti nichil ei de-¬
esser. tibi autẽ ipse sine quo nichil ẽẽs.
& ex quo ita es aliquid. ut nisi conuer¬
tendo te ad illum. reddideris ei quod
ab ipso es. non quidẽ nichil sed miser
tamen eris: Om̃ia ergo illi debent.
Primo quicquid sunt: in quantum
natura erunt. Deinde quicquid me¬
lius possunt esse si uelint. quȩcũq
acceperunt ut uelint. & quicquid
oporter eas esse. Ex eo igitur quod
non accepit. nullus reus est. Ex eo uͦ

Expanded text:
esse quam sunt, nihilominus nulla culpa eesse quam sunt, nihilominus nulla culpa eaut nolunt esse, quod si vellent, esse acceperunt; et quia bonum est, reatus est si nolint. omnia gratuito praestat. Et si quisquam dicet ab illo aliquid deberi meritis suis, certe ut esset, non ei debebatur. Non enim erat cui deberetur. Et tamen, quod meritum est converti ad eum ex quo es, ut ex ipso etiam melior sis, ex quo habes ut sis? Quid ergo ei praerogas, ut tanquam debitum poscas; quando si nolles ad eum converti, nihil ei deesset, tibi autem ipse, sine quo nihil esses, et ex quo ita es aliquid, ut nisi convertendo te ad illum, reddideris ei quod ab ipso es, non quidem nihil, sed miser tamen eris? Omnia ergo illi debent, primo quidquid sunt, in quantum naturae sunt: deinde quidquid melius possunt esse si velint, quaecumque acceperunt ut velint; et quidquid oportet eas esse. Ex eo igitur quod non accepit, nullus reus est: ex eo vero
Abbreviated transcription (Latin):
bene. Itaq si non reddit faciendo
iustitiam. reddet patiendo miseriã.
quia in utroq uerbum illud debiti
sonat. Hoc enim etiam modo. dici po¬
tuit quod dictum ẽ. Si non reddet fa¬
ciendo quod debet. reddet patiendo
quod debet. Nullo autẽ interuallo
temporis ista diuiduntur. ut quasi alio
tempore non faciat quod deber ꝙ alio
patiatur quod debet. ne uel puncto
temporis uniuersalis pulchritudo tur¬
petur. ut sic in ea peccati dedecus sine
decore uindictȩ. sed in futurum uidi¬
cium seruat᷑ ad manifestationẽ atq ad
acerrimum sensum miseriȩ: quicquid
nunc occultissime uindicatur. Sicut
enim qui non uigilat dormit. sic qͥsquis
non facit quod debet. sine interuallo pati-¬
tur quod debet. qm̃ tanta est beatitudo
iustitiȩ. ut nemo ab ea nisi ad miseriã
possit abscedere. In om̃ibus ergo defecti-¬
bus aut non acceperunt ultra esse quȩ
deficiunt. & nulla culpa est: sicut etiam
cum sunt quia non acceperunt ampliꝰ

Expanded text:
. Itaque si non reddit faciendo . Itaque si non reddit faciendo justitiam, reddet patiendo miseriam; quia in utroque verbum illud debiti sonat. Hoc enim etiam modo dici potuit quod dictum est, Si non reddit faciendo quod debet, reddet patiendo quod debet. Nullo autem temporis intervallo ista dividuntur, ut quasi alio tempore non faciat quod debet, et alio patiatur quod debet, ne vel puncto temporis universalis pulchritudo turpetur, ut sit in ea peccati dedecus sine decore vindictae. Sed in futurum judicium servatur ad manifestationem atque ad acerrimum sensum miseriae, quidquid nunc occultissime vindicatur. Sicut enim qui non vigilat, dormit; sic quisquis non facit quod debet, sine intervallo patitur quod debet, quoniam tanta est beatitudo justitiae, ut nemo ab ea nisi ad miseriam possit abscedere. In omnibus ergo defectibus, aut non acceperunt ultra esse quae deficiunt, et nulla culpa est; sicut etiam cum sunt, quia non acceperunt amplius
Abbreviated transcription (Latin):
dicere. peccar enim saltim qui uel
damnat quasi peccata quȩ nulla st̃.
aut non sunt uituperanda peccata.
quod nichilominus absurdum est.
incipient quippe nec recte facta lauda¬
ri. ꝙ tota turbabit᷑ humanȩ mentis
intentio. uitamq subuerter. aut ul¬
tuperabitur factum quod ita factũ
est ut debuit. & execrabilis insania.
uel ut mitius loquar error miserri¬
mus orietur aut si cogit uerissima¬
ratio. sicuti cogit. ut ꝙ uituperent᷑
peccata. & quicquid recte uituperat᷑.
ideo uituperetur quia non ita est
ut ẽẽ debuit: quęre quid debeat na-¬
tura peccatrix. & inuenies recte factũ.
Quere cui debeat. & inuenies dm̃.
Aquo enĩ accepte posse recte facere
cum uelit. abeo accepit. ut sit etiam
misera si non fecerit. & beata si fecerit.
Quia en im nemo superat leges om̃i¬
potentis creatoris. non sinitur ani¬
ma non reddere debitum. Aut enĩ
reddit bene utendo quod accepit. aut
reddit amtitendo quod uti noluit¬

Expanded text:
dicere peccat enim saltem, qui vel dicere peccat enim saltem, qui vel damnat quasi peccata quae nulla sunt: aut non sunt vituperanda peccata, quod nihilominus absurdum est; incipient quippe nec recte facta laudari, et tota turbabitur humanae mentis intentio, vitamque subvertet: aut vituperabitur factum quod ita factum est ut debuit, et exsecrabilis insania, vel, ut mitius loquar, error miserrimus orietur: aut si cogit verissimtio, sicuti cogit, ut et vituperentur peccata, et quidquid recte vituperatur ideo vituperetur, quia non est ita ut esse debuit; quaere quid debeat natura peccatrix, et invenies recte factum; quaere cui debeat, et invenies Deum. A quo enim accepit posse recte facere cum velit, ab eo accepit ut sit etiam misera si non fecerit, et beata si fecerit. 44. Quia enim nemo superat leges omnipotentis Creatoris, non sinitur anima non reddere debitum. Aut enim reddit bene utendo quod accepit, aut reddit amittendo quo bene uti noluit
Abbreviated transcription (Latin):
bere deficere. Quantum enim acceper̃.
tantum agunt: & tantum reddunt ei
cui debent quod sunt. inquantũcuq
sunt. Qui enim dolet ea deficere: sermo¬
nem suum oportet atcendat. eum cer¬
te ipsum quo ista conquęrit᷑. si iustum
& a prudentia ꝓfectum esse arbitrat᷑.
Cuius sermonis quod ad sonum eius
attinet. siquis unam particulam dili¬
gad. nec eam uelit cȩteris deficiendo
locum dare. quib decedentib & succe¬
dentibus totus sermo ille contexitur.
mirabilis dementiȩ iudicabit᷑. In his
igitur rebus quȩ ideo deficiunt. quia
non ultra esse acceperunt. ut suis tem¬
porib om̃ia ꝑagantur: nemo defe-¬
ctum recte uituperar. quia nemo potest
dicere. debuit ꝑmanere: cum acceptas
metas transire non posser.
N creaturis autẽ rationalib. quib
siue peccantibus siue non peccantib
uniuersalis pulchritudo modis con-¬
gruentissimis terminat᷑ aut nulla
peccata sunt. quod absurdissimũ est

Expanded text:
bere deficere. Quantum enim acceperunt, bere deficere. Quantum enim acceperunt, tantum agunt, et tantum reddunt ei cui debent quod sunt in quantumcumque sunt. Qui enim dolet ea deficere, sermonem suum oportet attendat, eum certe ipsum quod ista conqueritur, si justum et a prudentia profectum esse arbitratur; cujus sermonis quod ad sonum ejus attinet, si quis unam particulam diligat, nec eam velit caeteris deficiendo locum dare, quibus decedentibus et succedentibus totus ille sermo contexitur, mirabilis dementiae judicabitur. 43. In iis igitur rebus quae ideo deficiunt, quia non ultra esse acceperunt, ut suis temporibus omnia peragantur, nemo defectum recte vituperat; quia nemo potest dicere, Debuit permanere, cum acceptas metas transire non posset. In creaturis autem rationabilibus, quibus sive peccantibus sive non peccantibus, universalis pulchritudo modis congruentissimis terminatur, aut nulla peccata sunt, quod absurdissimum est
Abbreviated transcription (Latin):
summa ꝙ̾ in commutabilis sapien¬
tia dĩ uere summȩq est. sicuti ẽ. respice
quo tendat quicquid ab illa discedit.
Qui tamen defectus non esset ui-¬
tuperatione dignus: nisi esser uolun IQd̾ om̃t¬
tarius.
ttende enim quȩso utrum recte uitu¬
peres. quod ita ẽ sicut esse debuit. Non
opinor. sed utiq quod non ita est:
ut debuit. Nemo autẽ debet quod
non accepit. E quisquis debet: cui
debet. nisi a quo accepit ut debeat:
Nam & quȩ reddunt᷑ tralegando:
ei redduntur. qui tralegauerir. Et
qͦd creditoꝵ iustis successorib reddit᷑. ipsis
utiq reddit᷑: quib isti iure succedunt.
Aliter non redditio. sed cessio uł amis¬
sio uel siquid aliud huiusmodi no¬
minanda est. Quappter omĩa tem¬
poralia quȩ in hõc rerum ordine
locata sunt ut nisi deficiant non pos¬
sint preteritis futura succedere. ut tota
temporum in suo genere pulchritudo
pagatur: absurdissime dicimꝰ non de-¬

Expanded text:
summa et incommutabilis Sapiensumma et incommutabilis Sapientia Dei, vere summeque est, sicuti est, respice quo tendat quidquid ab illa discedit. Qui tamen defectus non esset vituperatione dignus, nisi esset voluntarius. Attende enim, quaeso, utrum recte vituperes quod ita est sicuti esse debuit: non opinor; sed utique quod non ita est ut debuit. Nemo autem debet, quod non accepit: et quisquis debet, cui debet, nisi a quo accepit ut debeat? Nam et quae redduntur translegando, ei redduntur qui translegaverat. Et quod creditorum justis successoribus redditur, ipsis utique redditur quibus isti jure succedunt. Aliter non redditio, sed cessio vel admissio, vel si quid aliud hujusmodi nominanda est. Quapropter omnia temporalia, quae in hoc rerum ordine ita locata sunt, ut nisi deficiant, non possint praeteritis futura succedere, ut tota temporum in suo genere pulchritudo peragatur, absurdissime dicimus non de
Abbreviated transcription (Latin):
naturȩ aduersat᷑. tantum additur
malitiȩ uitioꝵ. quantũ naturarũ
integritati minuit᷑. Cum ergo uitu¬
peras uitium. id ꝓfecto laudas cuiꝰ
integritatẽ desideras. Cuius autẽ
nisi naturȩ integritatẽ  Nlatura
enim ꝑfecta: non solum nulla ui-¬
tuperatione: sed etiam laude in suo
genere digna est. Quod ergo ꝑfectioni
naturȩ deesse ꝑspexeris: id uocas uiti¬
um. satis tibi eam placere contestans.
quam uituperatione imꝑfectionis eiꝰ
tio uitioꝵ ipsarum etiam quarum st̃
uitia naturarum decus dignitatẽq
commendat. quantomagis ds con¬
ditor om̃ium naturarum. etiam in
earum uitiis laudandus ẽ. cum &
hoc ab illo habeant quod naturȩ
sunt. & intantum uitiosȩ sut in qͣn¬
tum ab eius qua factȩ sunt arte disce¬
dunt. & intantum recte uituperant᷑.
inquantum earum uituperator artẽ
qua factȩ sunt uidet. ut hoc in eis ui-¬
tuperet. quod ibi ñ uidet. Et si ars
ipsa ꝑ quam facta sunt omĩa hoc ẽ

Expanded text:
naturae adversatur, tantum additur naturae adversatur, tantum additur malitiae vitiorum, quantum naturarum integritati minuitur. Cum ergo vituperas vitium, id profecto laudas cujus integritatem desideras: cujus autem, nisi naturae integritatem? Natura enim perfecta, non solum nulla vituperatione, sed etiam laude in suo genere digna est. Quod ergo perfectioni naturae deesse perspexeris, id vocas vitium, satis tibi eam placere contestans, quam vituperatione imperfectionis ejus tio vitiorum ipsarum etiam, quarum sunt vitia, naturarum decus dignitatemque commendat, quanto magis Deus conditor omnium naturarum etiam in earum vitiis laudandus est; cum et hoc ab illo habeant quod naturae sunt, et in tantum vitiosae sint, in quantum ab ejus qua factae sunt arte discedunt, et in tantum recte vituperentur, in quantum earum vituperator artem qua factae sunt videt, ut hoc in eis vituperet, quod ibi non videt! Et si ars ipsa per quam facta sunt omnia, hoc est
Abbreviated transcription (Latin):
ualidos sol fulgore corrumpat. aut ad
explendam indigentiam sui luminis
eos commutare putandus ẽ: aut id fa¬
cere ullo uitio suo: aut saltim ipsi ocu¬
li uituperandi sunt. qͥa & domino suo
cesserunt. ut contra lucem aperirent᷑.¬
& ipsi luci ut corrum perentur. Om̃i-¬
um igitur corruptionum sola quȩ
uitiosa est corruptio: recte uitupe¬
ratur. Cȩterȩ autẽ: aut ne corruptio¬
nes quidem dicendȩ sunt. aut certe qr
uitiosȩ non sunt. dignȩ uituperatio¬
ne esse non possunt. Nam & ipsa ui¬
tuperatio quod soli uitio parata idẽ
apta & debita sit. inde traxisse uo¬
cabulum credit᷑ ut uituperatio dice
ram non aliunde malum est. nisi
quia naturȩ aduersatur eius ipsius
rei cuius ẽ uitium. Unde manifestũ
est hanc eande rem cuiꝰ uitium ui-¬
tuperatur natura eẽ laudabilem. ita
ut om̃ino hanc ipsam uituperatio.¬
nẽ uitiorum. naturarum laudẽ esse
fateamur. earum scilicet quarũ uitia
uituperantur. Quia enim uitium

Expanded text:
validos sol fulgore corrumpat, aut ad validos sol fulgore corrumpat, aut ad explendam indigentiam sui luminis eos commutare putandus est, aut id facere ullo vitio suo; aut saltem ipsi oculi vituperandi sunt, quia et domino suo cesserunt ut contra lucem aperirentur, et ipsi luci ut corrumperentur. Omnium igitur corruptionum sola quae vitiosa est corruptio recte vituperatur: caeterae autem, aut ne corruptiones quidem dicendae sunt, aut certe quia vitiosae non sunt, dignae vituperatione esse non possunt. Nam et ipsa vituperatio, quod soli vitio parata, id est apta et debita sit, inde traxisse vocabulum creditur, ut vituperatio dicerram, non aliunde malum est, nisi quia naturae adversatur ejus ipsius rei cujus est vitium. Unde manifestum est hanc eamdem rem cujus vitium vituperatur, natura esse laudabilem; ita ut omnino hanc ipsam vituperationem vitiorum, naturarum laudem esse fateamur, earum scilicet quarum vitia vituperantur. Quia enim vitium
Abbreviated transcription (Latin):
tentioremq ẽẽ hominis naturam etiã
test etiam fieri ut aliquam inferiorem
potentior natura corrumpat. & hoc
nullius earum uitio fiat: siquid̃e ui¬
tium dicimus. quod uituperatione
dignum est. Quis autẽ uł frugalem
hominem nichil aliud de frugibus
quam supplementa naturȩ queritantẽ
uituperare audeat. aut easdem fruges.
quod inusum ciboꝵ eius corrumpunt᷑
Talis enim nec usitate corruptio dicit᷑.
quia maxime uiti nomen solet esse
corruptio. Nam & illud in rebus
facile animaduerti potest quod in¬
plerumq in nullos usus explendȩ in¬
digentiȩ suȩ natura potentior inferio¬
rem corrumpit. uel iustitiȩ ordine dũ
uindicat culpam ex qua regula illud
corruperit corrumpit illum d̾s. uel
ordine mutabilium rerum sibi ceden¬
tium scđm leges congruentissimas.
ꝓualentia cuiusq partis uniuersita¬
ti datas. Neq enim si cuiꝰquã oculos
ꝓ naturȩ suȩ modulo ferendȩ lucis in¬

Expanded text:
tentioremque esse hominis naturam etiam tentioremque esse hominis naturam etiam uges? 40. Potest etiam fieri ut aliquam inferiorem potentior natura corrumpat, et hoc nullius earum vitio fiat: siquidem vitium dicimus, quod vituperatione dignum est. Quis autem vel frugalem hominem nihil aliud de frugibus, quam supplementa naturae quaeritantem vituperare audeat, aut easdem fruges quod usu ciborum ejus corrumpantur? Talis enim nec usitate corruptio dicitur, quia maxime vitii nomen solet esse corruptio. Nam et illud in rebus facile animadverti potest, quod plerumque in nullos usus explendae indigentiae suae natura potentior inferiorem corrumpit, vel justitiae ordine dum vindicat culpam; ex qua regula illud corruperit, corrumpet illum Deus : vel ordine mutabilium rerum sibi cedentium secundum leges congruentissimas pro valentia cujusque partis universitati datas. Neque enim si cujusquam oculos pro naturae suae modulo ferendae lucis in
Abbreviated transcription (Latin):
accedit cum uitio suo ad aliam corrũ¬
pendam. non in ea corruptibilȩ aliqͥd
inuenit: non eam corrumpit. Si autẽ
inuenit: adiuncto eius uitio corruptis¬
nem eius oꝑatur. Potentior enim ab in¬
firmiore si corrumpi nolit: non corrũpi¬
tur. Si autẽ uelit: prius incipit uitio suo
corrumpi quam alieno. Equalis autem
ab ȩquali nichilominus corrumpi si
nolit: non potest. Nam quȩcũq natura
cum uitio ad eam quȩ sine uitio ẽ ut
corrũpat accedit: eo ipso non ȩqualis
accedit. sed infirmior uitio suo. Si uero
potentior inualidiorem corrumpit. aut
utriusq uitio sit: si utruisq praua cu¬
piditate fit. aut uitio potentioris. si na-¬
turȩ tanta prȩstantia est. ut inferiorẽ
quam corrumpit. etiam uitiosa p̃cedit.
Quis enim recte uituperauerit fructꝰ
terrȩ quod eis homines non utantur
bene corruptiq uitio suo corrumpant
eos abutendo ad luxuriam. cum tam̃
dubitare dementis sit prestantiorem po¬

Expanded text:
accedit cum vitio suo ad aliam corrumaccedit cum vitio suo ad aliam corrumpendam, non in ea corruptibile aliquid invenit, non eam corrumpit. Si autem invenit, adjuncto ejus vitio corruptionem ejus operatur. Potentior enim ab infirmiore si corrumpi nolit, non corrumpitur: si autem velit, prius incipit suo vitio corrumpi quam alieno. Aequalis autem ab aequali nihilominus si corrumpi nolit, non potest. Nam quaecumque natura cum vitio ad eam quae sine vitio est, ut corrumpat accedit, eo ipso non accedit aequalis, sed infirmior vitio suo. Si vero potentior invalidiorem corrumpit, aut utriusque vitio fit, si utriusque prava cupiditate fit; aut vitio potentioris, si naturae tanta praestantia est, ut inferiorem quam corrumpit, etiam vitiosa praecedat. Quis enim recte vituperaverit fructus terrae, quod homines eis non utantur bene, corruptique vitio suo, corrumpant eos abutendo ad luxuriam; cum tamen dubitare dementis sit praestantiorem po
Abbreviated transcription (Latin):
non suo sed alieno uitio aliqua natu¬
ra corrumpitur: in iuste uituperat᷑. Et
querendum est utrum illa natura non
corrũpatur uitio suo. cuius uitio potuit
alia natura corrumpi. Sed quid est aliud
uitiari. nisi uitio corrũpi: Porro natura
quȩ non uitiatur.: caret uitio. Cuiꝰ autẽ
uitio alia natura corrumpit᷑. Habet utiq
uitium. Prior ergo uitiosa est. & prior
corrumpitur uitio suo. cuiꝰ uitio alia qͦ
corrumpi potest. Ex quo colligit᷑ cont̃
naturã esse omne uitiũ. etiam eius rei
cuius est uitium. Quaꝓpter q̃m in qͣcũq
re non uituperatur nisi uitium. ideo
autẽ uitium ẽ quia contra naturã eius
rei est cuiꝰ est uitium: nullius rei recte
uituperat᷑ uitium. nisi cuiꝰ natura lau¬
datur. Non enim tibi recte in uitio
displicer: nisi quia uitiat quod in na-
uere dicatur. aliqu̾a naturã natu¬
rȩ alterius uitio corrumpi. nullo ad¬
iuncto uitio suo. Si enim natura quȩ

Expanded text:
non suo, sed alieno vitio aliqua natunon suo, sed alieno vitio aliqua natura corrumpitur, injuste vituperatur, et quaerendum est utrum illa natura non corrumpatur vitio suo, cujus vitio potuit aliena natura corrumpi. Sed quid est aliud vitiari, nisi vitio corrumpi? Porro natura quae non vitiatur, caret vitio: cujus autem vitio aliena natura corrumpitur, habet utique vitium. Prior ergo vitiosa est, et prior corrumpitur vitio suo, cujus vitio alia quoque corrumpi potest. Ex quo colligitur, contra naturam esse omne vitium, etiam ejus rei cujus est vitium. Quapropter, quoniam in quacumque re non vituperatur nisi vitium, ideo autem vitium est, quia contra naturam ejus rei est cujus est vitium, nullius rei recte vituperatur vitium, nisi cujus natura laudatur. Non enim tibi recte in vitio displicet, nisi quia vitiat quod in natuvere dicatur aliquam naturam naturae alterius vitio corrumpi, nullo adjuncto vitio suo. Si enim natura quae
Abbreviated transcription (Latin):
& honorandus ẽ creator om̃ium ds̃. sine
cuius laude. nec laudari possumus nec
uituperari. Non enim uituperari possy¬
mus. quia in eo non manemꝰ: nisi quia
manere in illo. Unde autẽ hoc: nisi qr
ille in effabile bonum ẽ: Quid ergo in¬
ueniri potest in nr̃is peccatis unde ille
uituperet᷑: quando uituperatio pecca¬
torum nr̃oꝵ nulla est. nͥ ille laudetur᷑.
uid quod etiam in ipsis rebus quȩ
uituperant᷑. nullius uituperat᷑ nisi
uitium: Nullius autẽ uituperat᷑ uiti¬
um. nisi cuius natura laudatur. Aut
enim scđm naturã est quod uituperas
& non est uitium. tuq magis emendan¬
dus es ut recte uituperare noueris. qũã
illud quod non recte uituperas. aur si
uitium est ut recte uituperari possit:
etiam contra naturam sit necesse est.
Omne quippe uitium eo ipso quod iuiti¬
um ẽ. contra naturam est. Si enim non¬
quia nocet ideo uitium ẽ. ideo uitiũ
est quia contra naturam ẽ. Quod si

Expanded text:
et honorandus est creator omnium Deus, sine et honorandus est creator omnium Deus, sine cujus laude nec laudari possumus, nec vituperari! Non enim vituperari possumus quia in eo non manemus, nisi quiamanere in illo: unde autem hoc, nisi quia ille ineffabile bonum est? Quid ergo inveniri potest in nostris peccatis unde ille vituperetur, quando vituperatio peccatorum nostrorum nulla est, nisi ille laudetur? 38. Quid, quod etiam in ipsis rebus quae vituperantur, nullius vituperatur nisi vitium? Nullius autem vituperatur vitium, nisi cujus natura laudatur. Aut enim secundum naturam est quod vituperas; et non est vitium, tuque magis emendandus es, ut recte vituperare noveris, quam illud quod non recte vituperas; aut si vitium est, ut recte vituperari possit, etiam contra naturam sit necesse est. Omne quippe vitium, eo ipso quo vitium est, contra naturam est. Si enim natquia nocet ideo vitium est, ideo vitium est quia contra naturam est. Quod si
Abbreviated transcription (Latin):
bonum aut ds̃ aut ex dõ. Quibus
constitutis atq firmatis tanquã in ca-¬
pite ratiocinacionis nr̃ȩ. attende qd̃ dicã.
m̾is natura rationalis cum libero uo¬
luntatis arbitrio condita. simanet in
fruendo sũmo atq in commutabili
bono. ꝓculdubio laudanda ẽ. & om̃is
quȩ tendit ut maneat. etiã ipsa lau-¬
danda est. Om̃is autẽ quȩ non in eo
manet. ꝙ non uult agere ut maneat:
inquantum ibi non est. & inquantum
non id agit ut ibi sit. uituperanda est.
Si ergo laudatur rationalis natura quȩ
facta est: nemo dubitat laudandum ẽẽ
qui fecit. Et si uituperatur: nemo dubitar
eius conditorem in ipsa eius uitupera¬
tione laudari. Cum enim ꝓpterea uitu¬
peramus hanc. qm̃ summo & in cõmu¬
tabili bono id est creatore suo frui non
uult. illum sine ulla dubitatione lau¬
damus. Quantum ergo bonum. & qũa
uel effabiliter lingius om̃ib. uł in effa-¬
biliter cogitationib om̃ib p̃dicandus

Expanded text:
bonum aut Deus, aut ex Deo. 37. Quibus bonum aut Deus, aut ex Deo. 37. Quibus constitutis atque firmatis tanquam in capite ratiocinationis nostrae, attende quid dicam. Omnis natura rationalis, cum libero voluntatis arbitrio condita, si manet in fruendo summo atque incommutabili bono, procul dubio laudanda est; et omnis quae tendit ut maneat, etiam ipsa laudanda est: omnis autem quae non in eo manet, et non vult agere ut maneat, in quantum ibi non est, et in quantum non id agit ut ibi sit, vituperanda est. Si ergo laudatur rationalis natura quae est facta, nemo dubitat laudandum esse qui fecit; et si vituperatur, nemo dubitat ejus Conditorem in ipsa ejus vituperatione laudari. Cum enim propterea vituperamus hanc, quoniam summo et incommutabili bono, id est Creatore suo frui non vult, illum sine ulla dubitatione laudamus. Quantum ergo bonum, et quam vel ineffabiliter linguis omnibus, vel ineffabiliter cogitationibus omnibus praedicandus
Abbreviated transcription (Latin):
ptio & non corrumpitur. aut si corrũ¬
pitur nocer ei corruptio. Et si nocet: mi-¬
nuit aliquid de bono eius. et eam mi-¬
nus bonam facit. Nam si pęnitꝰ eam
priuat om̃i bono: quicquid eius re-¬
manebit iam corrumpi non poterit.
quia nullum erit bonum. cuius adem¬
ptione: possit nocere corruptio. Cui
autẽ non potest nocere corruptio: non
corrumpitur. Porro natura quȩ non
corrumpitur. in corruptibilis est. Frit
ergo natura quod absurdissimum est
dicere corruptione facta incorruptibilis.
Quaꝓpter quod uerissime dicitur:
om̃is natura. inquantum natura ẽ.
bona est. quia si est incorruptibilis.
inelior est quam corruptibilis. Si aut̃
corruptibilis ẽ. qm̃ dum corrumpit᷑.
minus bona fit sine dubitatione bo-¬
na est. Om̃is autẽ natura aut corrupti¬
bilis est: aut incorruptibilis. Om̃is gͦ
natura bona ẽ. Naturã uoco quȩ ꝙ.
substantia dici soler. Om̃is igitur sub-¬
stantia aut deus aut ex dõ. quia om̃e

Expanded text:
ptio, et non corrumpitur; aut si corrumptio, et non corrumpitur; aut si corrumpitur, nocet ei corruptio: et si nocet, minuit aliquid de bono ejus, et eam minus bonam facit. Nam si penitus eam privat omni bono, quidquid ejus remanebit, jam corrumpi non poterit; quia nullum erit bonum cujus ademptione possit nocere corruptio: cui autem non potest nocere corruptio, non corrumpitur. Porro natura quae non corrumpitur, incorruptibilis est: erit ergo natura, quod absurdissimum est dicere, corruptione facta incorruptibilis. Quapropter quod verissime dicitur, omnis natura in quantum natura est, bona est: quia si incorruptibilis est, melior est quam corruptibilis; si autem corruptibilis est, quoniam dum corrumpitur minus bona fit, sine dubitatione bona est. Omnis autem natura aut corruptibilis est, aut incorruptibilis. Omnis ergo natura bona est: naturam voco quae et substantia dici solet. Omnis igitur substantia aut Deus, aut ex Deo; quia omne
Abbreviated transcription (Latin):
cassent angłi nullam inopiam face̾nt
ad regendum imperium suum creatori
angłoꝵ. Non enim uł bonitas eius
quasi aliquo tedio uł om̃ipotenti diffi¬
cultate deficeret ad creandos alios qͦs
in eis sedibus collocaret. quas peccan¬
do alii deseruissent. auͥt creatura spi-¬
ritalis quantiliber numeri. ꝓ suis me-¬
ritis damnaret᷑. angustare posser or-¬
dinem. qui conuenient̃ & decenter
excipit quoscumq damnatos. Quac̃q
se igitur consideratio nr̃a conuerterit:
in effabiliter laudandum inueniet
dm naturarum om̃ium conditorem
optimum. & ad ministratorem iustissi-
ostremo ut relinquamus Imum.¬
contemplationem pulchritudinis
rerum his qui eam diuino munere
bilia contuenda uerbis conemur ad¬
ducere. & tamen ꝓpter loquaces aut
infirmos aut insidiosos homines
tantam questionẽ breuissima cõplexio¬
bona fieri potest.bona est. Et omnis
natura dum corrumpitur: minus
bona fit. Aut enim non ei nocet corru-¬

Expanded text:
cassent Angeli, nullam inopiam facerent cassent Angeli, nullam inopiam facerent ad regendum imperium suum Creatori Angelorum. Non enim vel bonitas ejus quasi aliquo taedio, vel omnipotentia difficultate deficeret ad creandos alios, quos in eis sedibus collocaret, quas peccando alii deseruissent; aut creatura spiritualis quantilibet numeri, si pro suis meritis damnaretur, angustare posset ordinem, qui convenienter et decenter excipit quoscumque damnandos. Quacumque se igitur consideratio nostra converterit, ineffabiliter laudandum invenit Deum naturarum omnium conditorem optimum, et administratorem justissimum. 36. Postremo, ut relinquamus contemplationem pulchritudinis rerum iis qui eam divino munere bilia contuenda verbis conemur adducere, et tamen propter loquaces aut infirmos aut insidiosos homines tantam quaestionem brevissima complexiobona fieri potest, bona est; et omnis natura dum corrumpitur, minus bona fit. Aut enim non ei nocet corru
Abbreviated transcription (Latin):
peccaret. sufficeret dĩ potestas in effa¬
bilis potentiȩ ad regendam istam
uniuersitatem. ut om̃ib congrua ꝙ
condigna retribuens. nichil in toto
imperio suo turpe atq indecoꝵ esse
ꝑmitteret. quia siu̾e ꝑ nullas ad hoc
ipsum conditas potestates. si om̃ĩs an¬
glica natura ab eius preceptis peccan-¬
do defecisset: maiestate sua decentissi-¬
me atq optime regeret omĩa. nec sic
inuidens creaturȩ spiritali ut esset.
qui etiam corporalem peccantib qͦq
spiritalib longe inferiorem tanta lar-¬
gitate bonitatis instituit. ut nullus
sit cęlum terramq rationalit̾ intuens.
om̃sq naturas uisibiles in suis gene¬
ribus moderatas. formatas. ordinatas.
qui uel alium credat artificem om̃iũ
eẽ quam dm̃. ł non ineffabiliter lau-¬
dandum esse fateatur: siue nulla est
melior rerum ordinatio. nisi potestas
angłica naturȩ excellentia & boni¬
tate uoluntatis in dispositione uni-¬
uersitatis suꝑemineat. & ia si om̃s pec-¬

Expanded text:
peccaret, sufficeret Dei potestas ineffabilis potentiae ad regendam istam universitatem, ut omnibus congrua et condigna retribuens, nihil in toto imperio suo turpe atque indecorum esse permitteret. Quia sive per nullas ad hoc ipsum conditas potestates, si omnis angelica natura ab ejus praeceptis peccando defecisset, majestate sua decentissime atque optime regeret omnia: nec sic invidens creaturae spirituali ut esset; qui etiam corporalem peccantibus quoque spiritualibus longe inferiorem, tanta largitate bonitatis instituit, ut nullus sit coelum terramque rationabiliter intuens, omnesque naturas visibiles in suis generibus moderatas, formatas, ordinatas, qui vel alium credat artificem omnium esse quam Deum, vel non eum ineffabiliter laudandum esse fateatur. Sive nulla est melior rerum ordinatio, nisi potestas angelica naturae excellentia et bonitate voluntatis in dispositione universitatis superemineat, etiamsi omnes pec
Abbreviated transcription (Latin):
llud est quod uolo dicere. Hoc quicqͥd
est quo pecorib homo p̃ponitur. siue
mens siue sp̃s. siue utrumq rectius ap¬
pellatur. nam utrumq in diuinis libͥs
inuenimus. si dñetur atq imperet cȩte-¬
ris quibuscũq homo constat tunc esse
hominem ordinatissimum. Uidemus
enim habere nos.non solum cum pecori-¬
bus: sed etiam cum arbustis & stirpib
multa communia. Namq alimentũ
corporis sumere. crescere. gignere. uigere.
arborib quoq tributum uidemus.
Quȩ infima quadam uita continentur.
Uidere autẽ atq audire. & olfactu. gusta¬
tu. tactu. corporalia sentire posse bestias.
& acrius plerasq quam nos: cernimus
& fatemur. Adde uires & ualentiam.
firmitatẽq membroꝵ. & celeritates
facillimosq corporis motus: quibus
om̃ib quasdam earum superamus:
quibusdam ȩquamur: a non nullis etiã
uincimur. Genus tamen ipsum rerum:

Expanded text:
llud est quod volo dicere: hoc quidquid est, quo pecoribus homo praeponitur, sive mens, sive spiritus, sive utrumque rectius appellatur nam utrumque in divinis Libris invenimus, si dominetur atque imperet caeteris quibuscumque homo constat, tunc esse hominem ordinatissimum. Videmus enim habere nos non solum cum pecoribus, sed etiam cum arbustis et stirpibus multa communia: namque alimentum corporis sumere, crescere, gignere, vigere, arboribus quoque tributum videmus, quae infima quadam vita continentur; videre autem atque audire, et olfactu, gustu, tactu corporalia sentire posse bestias, et acrius plerasque quam nos, cernimus et fatemur. Adde vires et valentiam firmitatemque membrorum, et celeritates facillimosque corporis motus, quibus omnibus quasdam earum superamus, quibusdam aequamur, a nonnullis etiam vincimur. Genus tamen ipsum rerum
Abbreviated transcription (Latin):
cum prȩparatur uoluntas a dño.
Sed̃a quȩstio est. quomodo dictum sit.
penitet me qd̾ consticuerim regem
saul. Tertia utrum sp̃s immundus
qui erat in phytonissa potuerit age¬
re. ut samuhel a saule uideretur. &
loqueretur cum eo. Quarta. de eo qͦd
scriptum est. intrauit rex dauid & se¬
dit ante dñm. Quinta. de eo quod
dyeit helyas. o dñe testis huius uiduȩ
cum qua ego in habito apud ipsam.
tu male fecisti occidere filium eius:
Hoc opus sic incipit. Gratissimaor.¬

Expanded text:
cum praeparatur uoluntas a domino. cum praeparatur uoluntas a domino. secunda quaestio est: quomodo dictum sit: paenitet me, quod constituerim regem Saul; tertia: utrum spiritus inmundus, qui erat in pythonissa, potuerit agere, ut Samuhel a Saule uideretur et loqueretur cum eo; quarta de eo, quod scriptum est: intrauit rex Dauid et sedit ante dominum; quinta de eo, quod dixit Helias: o domine, testis huius uiduae, cum qua ego inhabito apud ipsam, tu male fecisti occidere filium eius. Hoc opus sic incipit: Gratissimam s
Abbreviated transcription (Latin):
dissima ueritate dixisse intelligatur
apłs. Quis enim te discernit. quid
autẽ habes quod non accepisti. si
autem accepisti. quid głaris quasi
non acceperis. Quod uolens etiam
martyr ciprianus ostendere. hoc totũ
ipso capitulo definiurt. dicens in
nullo głandum. quando nr̃m nichil
sit. In secundo libro tractantur cȩterȩ
quȩstiones. & ꝓ nr̃a quantulacumq
facultate soluunt᷑. quȩ sunt om̃i de
scriptura quȩ regnoꝵ appellatur. Ha¬
rum prima ẽ de eo qͦd scriptum est.
& insiluit sp̃s domini in saul: cum
saul. Quam cum exponerem. dixi.
Quamuis sit in cuiusqũa potestate
quid uelit: non ẽ tamen in cuiusqũa
potestate quid possit. Quod ideo di¬
ctum est. quia non dicimus esse in po¬
testate nr̃a. nisi quod cum uolumus
fit: ubi prius & maxime ẽ ipsum uel¬
le. Sine ullo quippe interuallo tempo¬
ris presto est uoluntas ipsa cum uo-¬
lumus. sed hanc quoq ad bene ui¬
uendum desuꝑ accipimus potestatẽ.

Expanded text:
dissima veritate dixisse intelligatur dissima veritate dixisse intelligatur Apostolus, Quis enim te discernit? Quid autem habes, quod non accepisti? si autem accepisti, quid gloriaris, quasi non acceperis? quod uolens etiam martyr Cyprianus ostendere hoc totum ipso titulo definiuit dicens: in nullo gloriandum, quando nostrum nihil sit. In secundo libro tractantur ceterae quaestiones et pro nostra quantulacumque facultate soluuntur, quae sunt omnes de scriptura, quae Regnorum appellatur. harum prima est de co, quod scriptum est: et insiliuit spiritus domini in Saul, cum Saul. quam cum exponerem, dixi: quamuis sit in cuiusque potestate, quid uelit, non est tamen in cuiusquam potestate, quid possit. quod ideo dictum est, quia non dicimus esse in potestate nostra,. nisi quod, cum uolumus, fit; ubi prius et maxime est ipsum uelle. sine ullo quippe interuallo temporis praesto est uoluntas ipsa, cum uolumus; sed hanc quoque ad bene uiuendum desuper accipimus potestatem,
Abbreviated transcription (Latin):
ibrorum quos ep̃s elaboraui
primi duo sunt ad simplicia¬
num ȩccłȩ mediolanensis antistitem.
qui beatissimo successit ambrosio. de
diuersis quęstionib. quarum duas
ex epła pauli apłi ad romanos in primũ
librum contuli. Harum prior ẽ de eo
quod scriptum est. Quid ergo dicemꝰ.
lex peccatum ẽ absit. usq ad illud ubi
ait. quis me liberabit de corpore mortis
eo modo exposui. tamquam homo de¬
scribatur adhuc sub lege. nondum sub
grã constitutus. Longe enim postea etiã
sp̃ualis hominis & hoc ꝓbabilius ess
posse illa uerba cognoui. Posterior in
hoc libro quȩstio ẽ. ab eo loco ubi ait.
solum autẽ sed & rebecca ex uno concu¬
bitu habens ysaae patris nr̃i: ulq ad
illud ubi ait. nisi dñs sabaoth reliqͥset
nobis semen. sicut sodoma facti essei ꝰ
& sicut gomorra similes fuissemus. In
cuius quȩstionis solutione labors cum
est quidem. ꝓ libero arbitrio uolun¬
tatis humanȩ. sed uicit di gr̃a: nec
nisi ad illud potuit ꝑueniri. ut liqui¬

Expanded text:
ibrorum, quos episcopus elaboraui, primi duo sunt ad Simplicianum, ecclesiae Mediolanensis antestitem, qui beatissimo successit Ambrosio, de diuersis quaestionibus, quarum duas ex epistula Pauli apostoli ad Romanos in primum librum contuli. Harum prior est de eo, quod scriptum est: quid ergo dicemus? lex peccatum est? absit, usque ad illud, ubi ait: quis me liberabit de corpore mortis eo modo exposui, tanquam homo describatur adhuc sub lege, nondum sub gratia constitutus. Longe enim postea, etiam spiritualis hominis et hoc probabilius esse posse illa verba cognovi. Posterior in hoc libero quaestio est ab eo loco ubi ait, Non solum autem, sed et Rebecca ex uno concubitu habens Isaac patrait, Nisi Dominus Sabaoth reliquisset nobis semen, sicut Sodoma facti essemus, et sicut Gomorrha similes fuissemus . In cujus quaestionis solutione laboratum est quidem pro libro arbitrio voluntatis humanae; sed vicit Dei gratia: nec nisi ad illud potuit perveniri, ut liqui