comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cat. qd̾ recitat qui blasphemat. Ad aliꝙ᷑
namq usum scoꝵ ordinatur omĩs ced¬
tas impioꝵ a sũmo deo. qui ꝓ sui regi¬
minis equitate bñ utitur etiã malis
ut qui suo arbitrio iniuste iuimt. illiꝰ
digna passuri. morituri. resurrecturi. as¬
censuri ꝑ om̃s gentes eungłm uite et¬
ne dissemmaturi. illi finxisse credentur
qui eum ppłis annuntiarẽt: magnũ
aliqͥ̾d actum est inusum nr̃m de infide¬
litate uideoꝵ ut idem ip̃i qͥ ħ ꝓpt̾ se non
haberent in cordib. ꝓpter nos haberent
in codicibus Nec inde auctoritas illis li¬
bris minuitur. qd̾ a uideis nõ intelli¬
gunt᷑ : ĩmo ꝙ augetur. Nam ꝙͣ ip̃a eo¬
rum cecitas ibi p̾dicta est. Unde magis
nõ intelligendo uitatem ꝑhibent testi¬
moniũ u̾tati: quia cum eos libros nõ in¬
telligunt a quib nõ intellecturi p̾dicti st̃.
etiam hiic eos ueraces ostendunt. Hinc ÷
Uidebis uitam tuã pendentẽ. ꝙ nõ credeᷤ

Expanded text:
cat, quod recitat qui blasphemat. Ad aliquem cat, quod recitat qui blasphemat. Ad aliquem namque usum sanctorum ordinatur omnis caecitas impiorum a summo Deo, qui pro sui regiminis aequitate bene utitur etiam malis, ut qui suo arbitrio injuste vivunt, illiudigna passuri, morituri, resurrecturi, ascensuri, per omnes gentes Evangelium vitae aeternae disseminaturi, illi finxisse crederentur, qui eum populis annuntiarent; magnum aliquid actum est in usum nostrum de infidelitate Judaeorum, ut iidem ipsi qui haec propter se non haberent in cordibus, propter nos haberent in codicibus. Nec inde auctoritas illis Libris minuitur, quod a Judaeis non intelliguntur; imo et augetur: nam et ipsa eorum caecitas ibi praedicta est. Unde magis non intelligendo veritatem perhibent testimonium veritati: quia cum eos Libros non intelligunt, a quibus non intellecturi praedicti sunt, etiam hinc eos veraces ostendunt. CAPUT XVidebis vitam tuam pendentem, et non credes
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃c colendus agnosc̾etur. uana loqui de¬
putet. si nõ ita fc̃m est. si nõ ita sit: si ñ
in eandẽ fidem ꝑ uniu̾sum orbem t̾rarũ
eoꝵdẽ libroꝵ recitatione concurrit᷑. unde
mirabilit̾ istoꝵ est ridenda uecordia. qui
tanqͣm impossibile a nobis querunt qͦ
discere homo gentilis: cum tanta deuo¬
tione ⁊ tanta celebritate om̃s gentes is¬
torũ libroꝵ fieri discipulas cernat. eo ip̃o
nimirũ fortius atq firmuis. qd ex mani¬
b inimicoꝵ tanta de xp̃o testimonia
ꝓferunt᷑. In quib ideo gentes que credũt
nichil de illo ad tempꝰ possunt putare cõ¬
fictum: qr in eis libris inuenĩt xpm.
quib a tot scłis seruiunt qui crucifire¬
runt xp̃m: et quos in tanto apice auc¬
toritatis habent. qui cotidie blasphemãt
iħ̾m. Si eñĩ ab eis ꝓferent᷑ ꝓphetie de pͦ¬
qui p̾dicant xp̃m: ab eisip̃is conficte
putarent᷑. Nunc uo̾ id exponit qͥ predi:¬

Expanded text:
etia Christus colendus agnosceretur. uana loqui deetia Christus colendus agnosceretur. uana loqui deputer, si non ita factum est, si non ita fit, si non in eam fidem per uniuersum orbem terrarum eorundem librorum recitatione concurritur. Unde mirabiliter istorum est ridenda uecordia. qui tamquam inpossibile a nobis quaerunt, qdiscere homo gentilis, cum tanta deuotione et tanta celebritate omnes gentes istorum librorum fieri discipulas cernat. eo ipso nimirum fortius atque firmius. quod ex manibus inimicorum tanta de Christo testimonia proferuntur: in quibus ideo gentes. quae credunt. nihil de illo ad tempus possunt putare confictum. quia in eis libris inueniunt Christum, quibus a tot saeculis seruiunt, qui crucifixerunt Christum et quos in tanto apice auctoritatis habent, qui cotidie blasphemant Christum. si enim ab eis proferrentur prophetiae de qui praedicant Christum, ab eis ipsis confictae putarentur: nunc vero id exponit qui praedi
Abbreviated transcription (Latin):
cũ in illo hoĩe qui regendo et introdiscedo
in regnũ ppło constitutꝰ. nutato nom̃e
iħc appellatus est suũ nomen ẽẽ d̾s dic̾et.
eumq angłm noĩaret eo ip̃o quo muta¬
to nomine mittebat᷑ magnũ aliqͥd di¬
uinumq nuntiantẽ: Nuntiũ qͥppe
grece angłm dici. quis illa lingua uel
tenuit᷑ tinctus ignoret: Quamobrem
quilib gentilis si ꝑu̾sus ⁊ ꝑuicax esse
nollet. nõ ideo libros illos contempnet
qr eẽnt hebrei cuiꝰ gentis lege nõ ten̾e¬
tur. s cuiꝰlib gentis libros ideo magnipẽ¬
deret: qr in eis tanto conscͥpta antem¬
ueniret. que suis iam tꝑ̃ib impleta co¬
nerꝰ. qr hebeaicis litt̾is p̃nuntiatũ ui¬
ris et sacram̃tis. ita p̃nuntiari. cõmen¬
dariq meruiss. cũ ingenti ammiratõ¬
ne et debita religione sectandũ uen̾an¬
dumq censeret. Ita ili ex rerũ xp̃ia na¬
rum iam p̃sentatis effectib. libroꝵ ꝓphe¬
tia uera ꝓbaretur: ex libroꝵ aut̃ pͥpħia

Expanded text:
ine illo. qui regendo et introducendo in regnum populo constitutus mutato nomine Iesus appellatus est. suum nomen esse deus diceret eumque angelum nominaret eo ipso, quod mutato nomine mittebatur. magnum aliquid diuinumque nuntiantem? nuntium quippe graece angelum dici quis illa lingua uel tenuiter tinctus ignoret? quamobrem quilibet gentilis, si peruersus et peruicax esse nollet, non ideo libros illos contemneret, quia essent Hebraei. cuius gentis lege non teneretur, sed cuiuslibet gentis libros ideo magni penderet, quia in eis tanto ante conscripta inueniret, quae suis iam temporibus inpleta coneret, quia Hebraeicis litteris praenuntiatum uiris et sacramentis ita praenuntiari commendarique meruisset, cum ingenti admiratione et debita religione sectandum uenerandumque censeret. ita illi ex rerum christianaram iam praesentatis effectibus librorum prophetia uera probaretur, ex librorum uero proph
Abbreviated transcription (Latin):
nomine xp̃iano głamini. satis eẽ idoneũ
ac p̃ualidũ. tu quoq et si diu tergiu̾sat᷑.
tam̃ coactus es confiteri dicens. Nolo .N.
nũc ad me respicias. quẽ ad credendum
ꝓfessio mea fecit obnoxiũ. ut ñ possim

Expanded text:
nomine christiano gloriamini, satis esse idoneum nomine christiano gloriamini, satis esse idoneum ac praeualidum, tu quoque et si diu tergiuersatus tameJ;lJ coactus es confiteri dicens: nolo enim nunc ad me respicias, quem ad credendum professio mea fecit obnoxium, ut non pos
Abbreviated transcription (Latin):
ibi de xp̃o ꝓpħias inuenit. Cui cito res¬
pondeo. qr non intelligit. Et sicut non
intelligat quisꝙͣ quesierit: respondebo
Quia mimico. quia adĩiso animo legit.
qr nõ ideo scrutatur ut sciat. sed qd̃ nescrõ
scire se putat. Hec p̾sumptio tumide arro¬
gantie oculũ cordis uł claudit ut omĩno
nõ uideat. uel distorquet ut ꝑu̾se uideat.
et aliud ꝓ alio ꝓbet aut improbet. Tu me
inquit doce. qͥd est qd̃ me forte legentem
p̃terierit. de deo ac dño nr̃o memoratũ
in scͥptura moysi. Et hic cito respondeã.
Totum te p̾terico : qr totum ille de xp̃o
scͥpsit. Q quia totum discutere et ꝑtra¬
ctare nõ possumꝰ. hoc ł in isto oꝑe si pot̾o
dño adiuuante seruabo qd̃ suꝑius dixi
ut ea ip̃a que ad rep̾hendendũ eligis os¬
tendam de xp̃o ẽẽ conscͥpta. Quin etiã pe
hoc ad conuincendũ gentilem uł iudeũ
et ego fateor: S adu̾sus uos. qui qͦ quomͦ

Expanded text:
ibi de Christo prophetias inuenit. cui cito resibi de Christo prophetias inuenit. cui cito respondeo: quia non intellegit; et si, cur non intellegat, quisquam quaesierit, respondebo "quia inimico, quia aduerso animo legit, quia non ideo scrutatur, ut sciat, sed quod nescit, scire se putat." haec praesumptio tumidae adrogantiae oculum cordis uel claudit, ut omnino non uideat, uel distorquet, ut peruerse uideat, et aliud pro alio probet aut inprobet. tu me, inquit, doce, quid est, quod me forte legentem praeterierit de deo ac domino nostro memoratum in scriptura Moysi. et hic cito respondeam: totum te praeteriit, quia totum ille de Christo scripsit. sed quia totum discutere et pertractare non possumus, hoc tibi in isto opere, si potero, domino adiuuante seraabo, quod superius dixi. ut ea ipsa, quae ad reprehendendum eligis, ostendam de Christo esse conscripta. quin etiam pethoc ad conuincendum gentilem uel Iudaeum et ego fateor; sed aduersus uos, qui quoquo modo
Abbreviated transcription (Latin):
dicitis. ꝓptẽa nõ est credendũ qd̃ dixerit
xp̃c de se scͥpsisse moysen. qr si hoc ille
dixisset. nec uidei tacere potuissent. quĩ
statim ut pote maligni et astun quere¬
rent. quidnam illud eẽt. qd̾ de se a moy¬
se scͥptum putaret: sic et ille uanus et
ꝑditus dicat. si de celo uox illa sonuiss
om̃s uidei qui audierant credidissent.
Cur nõ gͦ consideratis insani. sicut fie¬
ri potuit. ut et post illam celestem uo¬
cem duya uideoꝵ infidelitas ꝑmaner:
ita fieri potuisse. ut cum xp̃c dic̾e̾t de se
scͣpsisse moysen. hoc magis maligna astu¬
tia timentes. unde coniuinc̾entur quere¬
quererent. qͥd de illo scͥpserit moyses :
S hanc nõ solum sacrilegam adu̾sus
eungłicam sc̃ĩtatem. uerum etiã eneruẽ
ac debilem eẽ argumentatõem sentit
ꝙ faustus. atq intentõnẽ suam ĩ illud
potiꝰ confert eoq seplus teneri dicit. qͥa
omnẽ moyseos sc̃pturam scrutatꝰ. nlłas

Expanded text:
dicitis propterea non esse credendum, quod dixerit dicitis propterea non esse credendum, quod dixerit Christus de se scripsisse Moysen. quia si hoc ille dixisset. nec Iudaei tacere potuissent. quin statim, utpote maligni et astuti, quaererent, quidnam illud esset, quod de se a Moyse scriptum putaret: sic et ille uanus et perditus dicat: si de caelo uox illa sonuisset, omnes Iudaei, qui audierant, credidissent ? cur ergo non consideratis, insani, sicut fieri potuit, ut et post illam caelestem uocem dura Iudaeorum infidelitas permaneret, ita fieri potuisse, ut cum Christus diceret de se scripsisse Moysen, hoc magis maligna astutia timentes, unde conuincerentur, audiquid de illo scripserit Moyses ? Sed hanc non solum sacrilegam aduersus euangelicam sanctitatem, uerum etiam eneruem ac debilem esse argumentationem sentit et Faustus atque intentionem suam in illud potius confert eoque se plus teneri dicit, quia omnem Moyseos scripturam scrutatus nullas
Abbreviated transcription (Latin):
dit: eo quoq ip̃o intelligi ualuit de se ꝓphas¬
se moysen. An forte inde calũpniam̃i. qr
nõ ait in lege dei s in lege ur̃a scptũ est
uͥ usitatam Iocutionẽ scͥpturar̃ qͥs nõ ag¬
noscat. In lege enĩ ur̃a dixit uobis data
accepisse testatur nõ ab hoĩe. s ꝑ reuetã¬
tionẽ ihũ xp̃i. An et xp̃m dicetĩs negasse
memorasti celo delatam. hic est filius in eꝰ
dilestus credite illi: quia uos nõ audistis
nolite il li credere. Si autẽ ideo creditis. qꝑ
eam in scͥpturis scĩs inuenistis: ibi ⁊̃ ista
cui credere nõ uultis. de xp̃o scͥpsisse mo¬
ysen. ibi alie multe quib ꝑiter fidẽ de¬
uogatis. Nec timetis miseri. ne ita ꝓfa¬
nus aliquis dicat istam uocem om̃ino
nõ sonuisse de celo: et sicut uos contra sa¬
lutem gen̾is humani que om̃ib gen̾ib
eungłica auctoritate confertur. etiam
in ur̃am ꝑnitiem argumentam̃i cum

Expanded text:
dit, eo quoque ipso intelligi voluit de se prophetasdit, eo quoque ipso intelligi voluit de se prophetasse Moysen. An forte inde calumniamini, quia non ait, in lege Dei, sed, In lege vestra scriptum est? Ubi usitatam locutionem Scripturarum quis non agnoscat? In lege enim vestra dixit, vobis data accepisse testatur, non ab homine, sed per reuelationem Iesu Christi. an et Christum dicitis negasse memorasti caelo delatam: hic est filius meus dilectissimus, credite illi, quia uos non audistis, nolite illi credere. si autem ideo creditis, quia eam in scripturis sanctis inuenistis, ibi est et ista. cui credere non uultis de Christo scripsisse Moysen; ibi aliae multae, quibus pariter fidem derogatis nec timetis, miseri, ne ita profanus aliquis dicat istam uocem omnino non sonuisse de caelo. et sicut uos contra salutem generis humani, quae omnibus gentibus euangelica auctoritate confertur, etiam in uestram perniciem argumentamini, cum
Abbreviated transcription (Latin):
retis añ eum uenire uoluistis. ut ur̃am fal¬
laciam iactaretis Illic autẽ ubi ei dictum est
A iudeis. tu de ce testificaris cestimoniũ tuiĩ
nõ est uerum: nõ mirũ est te nõ udere ꝓsecu
tum eum. ut diceret de se ꝓph̾asse moysen: nõ
eñi habes pium oculũ quo id possis nid̾e. Nã
stra scͥptum est. qr duoꝵ hominũ testimoni¬
ũ uerunrest. ego sum qui cestificor deme¬
et testificat᷑ de me qui me misit ꝑat̾: qͥd
testium numerũ in lege. ꝓpħico ppũ conse¬
cratum et cõmendatũ: ut etiã sic p̃nuntia¬
retur futura reuelatio patͥs et filii. quoꝵ
sp̃c est. in illa inseꝑabili tͥnitate sp̃c scĩis
Ideo scͥptum est in ore duoꝵ ułtriũ testiũ
stare omne u̾bum. Alioqͥn et unꝰ testis
plerumq uerum dicit. et plures plerũq
mentiunt᷑. potiusq creditũ est in exordio
fidi gentiũ uni apło eungłizanti. qm ppłis
errantib. A quib ꝑsecutionẽ patiebatur

Expanded text:
retis, eum anteuenire uoluistis, ut uestram falretis, eum anteuenire uoluistis, ut uestram fallaciam iactaretis. Illic autem, ubi ei dictum est a ludaeis: tu de te testificaris; testimonium tuum non est uerum, non mirum est non te uidere tum eum, ut diceret de se prophetasse Moysen: non enim habes pium oculum, quo id possis videre. Nam stra scriptum est quia duorum testimonium uerum est; ego de me testificor et testificatus est de me qui me misit Pater? testium numerum in lege prophetico spiritu consecratum et commendatum, ut etiam sic praenuntiaretur futura reuelatio patris et filii, quorum spiritus est in illa inseparabili trinitate spiritus sanctus? ideo scriptum est: in ore duorum uel trium testium stabit omne uerbum. alioquin et unus testis plerumque uerum dicit et plures plerumque mentiuntur, potiusque creditum est in exordio fidei gentium uni apostolo euangelizanti quam populis erranti
Abbreviated transcription (Latin):
de te sacerdoti: et offer ꝓ te sacͥficiũ qd̃
p̃cepit moyses in testimoniũ illis. Quorum
aut̃ figure fu̾int iste. ꝑtun dñs ip̃e demõ¬
strat. cum templũ corꝑis sui templo illi
mus Templũ eñi d̾i scm̃ est ait apłs: qd̃
estis uos. Et obsecro uos itaq ꝑ miscd̾iam d̾i.¬

Expanded text:
de te sacerdoti et offer pro te sacrificium, quod de te sacerdoti et offer pro te sacrificium, quod praecepit Moyses, in testimonium illis. quorum autem figurae fuerint istae, partim dominus ipse demonstrat, cum templum corporis sui templo illi imus; templum enim dei sanctum est, ait apostolus, quod estis uos et: obsecro itaque uos per mi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ aqͣm marinã bibere. ac spinas ed̾e quas
uituꝑasti: Qd̃ u̾o etiã demonib d̾i famu¬
lũ comꝑasti. ut quales ibi fuerunt cum
xp̃m confit̾entur : talis ⁊ iste accipiatur
si aliqͥd in eius libris repꝑiri potuerit¬
qd̾ p̾dicet xp̃m: ille quidem nõ dedignat᷑
obpbrium dñi sui. Si eñi paterfamilias
beel ⁊ebuch appellatus est. qͣntomagis
domestici eius: S uos uidete a quib di
diceritis ista: ꝑfecto sceleratiores qͣm illi
q̃ dño ita conuitiati sunt. Illi eñi ñ tum
xp̃m ẽẽ credebant: et ideo fallacem pu¬
tabant᷑. uos aut̃ doctrinã nõ putatis ẽẽ ue¬
racẽ. nisi que xp̃m audet p̃dicare fallacẽ.
Unde aut̃ tibi iudet᷑ legem moysi nichil
Apaganismo distare: An qr templũ sacͥ¬
ficium altare sacerdotẽq cõmendat: Ad
hec omĩa noĩa. et in nouo testamento rep¬
triduo resuscitabo illud. Et cum offers
munus tuũ ad altare. uade prius osten¬

Expanded text:
et aquam marinam bibere ac spinas edere quas et aquam marinam bibere ac spinas edere quas vituperasti? Quod vero etiam daemonibus Dei famulum comparasti, ut quales illi fuerunt cum Christum confiterentur, , talis et iste accipiatur si aliqquod praedicet Christum, ille quidem non dedignatur obprobrium domini sui. si enim paterfamilias Beelzebub appellatus est, quanto magis domestici eius! sed uos uidete, a quibus ista didiceritis, profecto sceleratiores quam illi, qui domino ita conuiciati sunt. illi enim non eum Christum esse credebant et ideo fallacem putabant; uos autem doctrinam non putatis esse ueracem, nisi quae Christum audet praedicare fallacem. Unde autem tibi uidetur legem Moysi nihil a paganismo distare? an quia templum, sacrificium, altare sacerdotemque commendat? at haec omnia nomina et in nouo testamento reptriduo resuscitabo illud et: cum offers munus tuum ad altare et: uade, osten
Abbreviated transcription (Latin):
U Gustinus respondit. stute qͥdẽ
ꝑatum te dicis. si quas in libris moy¬
si. de xp̃o ꝓpħias inuen̾is ita ꝑcipere
ac si piscem de mari. cum siqͣm ip̃am un¬
de piscis capitur respuas. E qr moyses
om̃ino ꝑtinet: siue qd̾ eum figuris re¬
rum uł gestarum uł dictarũ p̃nuntiet
siue qd̾ eius gr̃am głamq cõmendet
tu qui cõmenticiũ fallacem q xp̃m de
manichei litt̾is credidisti ita moysi ñ
ius credere : sicut nec piscem uis edere:
uerum hoc int̾est. qd̾ moysen hostilit
insectaris: piscem aut̃ fallacit̾ laudas.
Si eñi piscem de mari edere ñ nocet. sic̃
ip̃e dixisti: cur eum uos ita noxiũ p̾dica¬
tis. ut si alia escat nõ occurrat priꝰ t̾ame
consumamni qͣm piscem uescamini: Qd
qd̃ si omĩs caro ĩmunda est. ut dicitis. ꝙ
in om̃i aqua. om̃iq herba uita illa mise¬
ra d̾i ur̃i retinetur. que ꝑ ur̃a alimenta
purganda est. detestabilis suꝑsticio tua.
et piscem te cogit proicere quẽ laudasti:

Expanded text:
UGUSTINUS respondit: Astute quidem ratum te dicis, si quas in libris Moysi de Christo prophetias inveneris, ita percipere, ac si piscem de mari, cum aquam ipsam unde piscis capitur, respuas. Sed quia Moyses omnino pertinet, sive quod eum figuris rerum vel gestarum vel dictarum praenuntiet, sive quod ejus gratiam gloriamque commendet; tu qui commentitium fallacemque Christum de Manichaei litteris credidisti, ita Moysi non vis credere, sicut nec piscem vis edere. Verum hoc interest, quod Moysen hostiliter insectaris, piscem autem fallaciter laudas. Si enim piscem de mari edere non nocet, sicut ipse dixisti; cur ita eum vos noxium praedicatis, ut si alia esca non occurrat, prius fame consumamini, quam pisce vescamini? Quid, quod si omnis caro immunda est, ut dicitis, et in omni aqua omnique herba vita illa misera dei vestri retinetur, quae per vestra alimenta purganda est; detestabilis superstitio tua et piscem te cogit projicere quem laudasti,
Abbreviated transcription (Latin):
stram neq in dextera. nec addas quicqͣm
eis nec minuas: S in eisdẽ ꝑseuerabis
ut bñdicat te dñs deus tuũs. Qappt
tis adiecit in dexterã uidetur lapsũs. si¬
ue dempsit ut destrueret in sinistram.

Expanded text:
istram neque in dextram, nec addas quicquam istram neque in dextram, nec addas quicquam eis nec minuas, sed . in iisdem, perseuerabis. ut benedicat te dominus deus tuus? quapropter tis adiecit, in dextram uidetur lapsus, siue dempsit, ut destrueret, in sinistram
Abbreviated transcription (Latin):
scͥpsit. s alius sub nominib ⁊ ihũ ⁊ ma¬
tħi: Quid qd̾ etiã ex ip̃o sermone qd pre¬
cepit nõ putare. qr uenit legem soluere
magis intelligi detur qr solueret: Neq
eñi nichil eo tale faciente. uidei hoc suł¬
picari possent. S nolite inquit putare
quia ueni legem soluere Age dum gͦ siei
et iud̾i dixissent. quid porro aut̃ tu taleᷤ
agis. unde hoc suspicari possumus : An qr
circũcisionẽ derides. sabbatũ molas. sacci¬
ficia despius. confundis cybos. Hoc ÷ g
nolite putare: Et quid amplius hoc quio¬
ue manifestius fieri potuit. in destructionẽ
legis ac ꝓpħarum: Aut si hoc adĩplere. ẽ
legem. quid erit soluere: Quid. qd̃ etra
lex et ꝓphe ne adimpletionẽ quidem tua¬
gaudent. Adeo sibi pleni uident᷑ et cõsĩ¬
mati: quoꝵ auctor et pat̾ nõ minꝰ eis
adici indignatur aliqͥd qͣm detrahi.ut
scribens in deuteronomio dicit. hec p̃cep¬
ta que mando tibi hodie isrł obseruabis.
et caue ne declines ab eisdem. neq in sin¬

Expanded text:
s sub nominibus et Iesu et Matthaei! Quid? quod etiam ex ipso sermone. quo praecepit non putare, quia uenerit legem soluere, magis intellegi detur, quia soluerit. neque enim nihil eo tale faciente Iudaei suspicari hoc possent. sed, nolite, inquit, putare, quia ueni soluere legem. agedum ergo, si ei et Iudaei dixissent, quid porro autem tu tale agis, unde hoc suspicari possimus? an quia circumcisionem derides, sabbatum uiolas, sacrificia respuis, confundis cibos? hoc est ergo: nolite putare? et quid hoc amplius quidue manifestius fieri potuit in destructionem legis ac prophetarum? aut si hoc adinplere est legem, quid erit soluere? quid? quod etiam lex et prophetae ne adinpletione quidem gaudent. adeo sibi pleni uidentur et consummati: quorum auctor ac pater non minus ei adici indignatur quam detrahi, ut scribens in deuteronomio dicat: haec praecepta, quae mando tibi hodie, Israhel, obseruabis; et caue, ne declines ab iisdem neque in sin
Abbreviated transcription (Latin):
tum. qd̾ tu tanqͣm refellendũ facile e¬
legisti: ubi d̾s loquitur ad moysen di¬
tens suscitabo illis ꝓpham de fr̃ib illorũ
similem tͥ. Nec me tua lauta ⁊ lapida
antitheta quib luteum sermonẽ qͣsi
colorare ac ꝑuĩge uoliusti. ullo modo
ab hac fidei u̾tate deterrent. Comꝑans. N
dissimiles. ut ob hoc nõ de xp̃o iudeatur
intelligendũ ẽẽ qd̾ scͥptum est. suscitabo
illis ꝓpłiam similem tͥ. opposiusti tibim

Expanded text:
tum, quod tu tanquam facile refellendum etum, quod tu tanquam facile refellendum elegisti, ubi Deus loquitur ad Moysen, dicens: Suscitabo illis Prophetam de fratribus ipsorum similem tibi . Nec me tua lauta et lepida antitheta, quibus luteum sermonem quasi colorare ac pingere voluisti, ullo modo ab hac fidei veritate deterrent. Comparans edissimiles, ut ob hoc non de Christo videatur intelligendum esse quod scriptum est, Suscitabo illis Prophetam similem tibi; oppos
Abbreviated transcription (Latin):
in eungłio scͥptum est. cuius tam p̃cla¬
ram sc̃amq auctoritatẽ labesactare nõ
audes: qr et cum id ex obliquo audes.
difficultatis tue pressus angustiis ⁊ cer¬
nens qͣnta ruina te obruat. cum tͥ dici¬
tur nullã eẽ scͥpturã. cui de fastis ⁊ dic¬
tis xp̃i flagites esse credendũ. si eungłio
tam sc̃e lateq notissimo credendũ ẽẽ nõ
putas. et tinens ne amisso xp̃iani nõis
pallio. nuda uanitas nr̃a om̃ib cõspu¬
enda et detestanda remaneat:rursus
te sauciũ collig̾e conaris. et dicis quod
istis eungłui u̾bis iam te ad credendũ
ꝓfessio tua fecit obnoxiũ. Sic gͦ ce inte¬
tim cum quo nc̃ ago. tenco. perimo. fi̾o.
idest errorem tuũ atq fallatiam. ⁊ cogo
fateri de xp̃o scͥpsisse moysen. qr hoc xp̃m̃
dixisse in eungłio legitur. cui te ad credẽ¬
dum ꝓfessio tua fecit obsioxiũ. Cum ui¬
deo uero uel gentili si mͥ nc̃ce fu̾it dis¬
putare. iam supͣ ostendi quib modis ꝓ

Expanded text:
in euangelio scriptum est, cuius tam praeclaram sanctamque auctoritatem labefactare non audes; quia et, cum id ex obliquo audes, difficultatis tuae pressus angustiis et cernens, qtur, nullam esse scripturam cui de factis et dictis Christi flagites esse credendum, si Evangelio tam sancte lateque notissimo credendum esse non putas; et timens ne amisso Christiani nominis pallio nuda vanitas vestra omnibus conspuenda et detestanda ramaneat, rursus te saucium colligere conaris, et dicis quod istis Evangelii verbis jam te ad credendum professio tua fecit obnoxium. Sic ergo te interim, cum quo nunc ago, teneo, ferio, perimo, id est, errorem tuum atque fallaciam; et cogo fateri de Christo scripsisse Moysen: quia hoc Christum dixisse in Evangelio legitur, cui te ad credendum professio tua fecit obnoxium. Cum Judaeo vero vel Gentili si mihi necesse fuerit disputare, jam supra ostendi quibus modis p
Abbreviated transcription (Latin):
sine contentionis cecitate conspice̾s. in hõib
doctis atq indoctis grecis ⁊ barbaris. sapi¬
tem. Si g nõ erat ueri simile. ut iudei ax¬
ysi ⁊ xp̃o parit̾ crederent. multonimꝰ u̾i¬
simi le est. ut orbis t̾rarũ moysi ⁊ xp̃o
ꝑiter credat. Cum uͦ uideamus omnes
gentes utriq credere. et illiuis ꝓpħiam c̃
eungłio huiꝰ conuenientẽ fide robustis¬
sima et celeberrima retine̾. nõ ad aliqͥ
impossibile gens una uocabat᷑. cum ei di¬
cetur.si crederetis moysi. credetis et mͥ:
potiuisq est miranda. et uehementius
arguenda duritia iudeoꝵ qͥ hoc nõ fece¬
runt qd̃ totum mundũ fecisse conspi¬
cimus. Nam qͥcqͥd dicis de sabbaro. et de
cͥcũcisione carnis. et de differentia cyboꝵ
aliam fuisse traditionẽ moysi. Aliud ꝓ
ip̃m didicisse xp̃ianos. iam suꝑͣ ostendi¬

Expanded text:
sine contentionis caecitate conspiceres in hominibus sine contentionis caecitate conspiceres in hominibus doctis atque indoctis, Graecis et Barbaris, sapitem. si ergo non erat uerisimile, ut Iudaei Moysi et Christo pariter crederent. multo minus uerisimile est, ut orbis terrarum Moysi et Christo pariter credat. cum uero uideamus omnes gentes utrique credere et illius prophetiam cum euangelio huius conuenientem fide robustissima et celeberrima retinere, non ad aliquid inpossibile gens una uocabatur, cum ei diceretur: si crederetis Moysi, crederetis et mihi, potiusque est miranda et uehementius arguenda duritia Iudaeorum, qui hoc non fecerunt, quod totum mundum fecisse conspicimus. Nam quicquid dicis de sabbato et de circumcisione . carnis et de differentia ciborum aliam fuisse traditionem Moysi, aliud per Christum didicisse christianos. iam supra ostendi
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃m dixisse legimus. si cred̾etis moysi: cre¬
deretis et michi. de me eñi ille scͥpsit. Et
eungłii quidem tam eminens est austo¬
ritas. et tam fundata u̾itas: ut etiam¬
si nos ꝓpt̾ tarditatẽ intelligentie nr̃e nul
de me ille scͥpsit credere deberemus. Nunc
aut̃ et si de isto euͣngłii capitulo qd̃ ab¬
sit dubitandũ ẽẽt comꝑtis iam multis
in scͥptura moysi dexp̃o testimoniis. oĩs
illa dubitatio tolleretur. Et qr de capło
euingłii dubitandũ non est. etiã si illa cõ¬
ꝑta non eẽnt ⁊ eẽ tam̃ credi oport̾et. Nã
illud qd̃ adiungis dissimilem fuisse tradi¬
tionẽ xp̃i adq moyseos. et ideo ñ fuisse iũ¬
simile̾. ut si cred̾ent moysi crederent ⁊ xͦ.¬
ĩmo potius ẽẽ conseq̃ns. ut si alt̾i uidei
cred̾ent. alt̾i necessario repugnarent:
nõ utiq diceres si consideratõnis oculũ
paululũ attolleres: orbemꝙ terrarum

Expanded text:
Christum dixisse legimus: si crederetis Moysi, creChristum dixisse legimus: si crederetis Moysi, crederetis et mihi; de me enim ille scripsit. et euangelii quidem tam eminens est auctoritas et tam fundata ueritas, ut, etiamsi nos propter tarditatem intellegentiae nostrae nullde me ille scripsit, credere deberemus. nunc autem, etsi de isto euangelii capitulo, quod absit, dubitandum esset, conpertis tam multis in scriptura Moysi de Christo testimoniis omnis illa dubitatio tolleretur; et quia de capitulo euangelii dubitandum non est, etiamsi illa conperta non essent. esse tamen credi oporteret. Nam illud quod adiungis "dissimilem fuisse traditionem Christi atque Moyseos et ideo non fuisse uerisimile, ut si crederent Moysi, crederent illud potius esse consequens, ut si alteri Judaei crederent, alteri necessario repugnarent; non utique diceres, si considerationis oculum paululum attolleres, orbemque terrarum
Abbreviated transcription (Latin):
lestores eẽt hĩturus. ut nullus au̾teret
qͥd p̃t̾miseris: cucurristi dic̾e. Si nulla
fu̾int. nec xp̃c potuit asseuerare qd̾ nus¬
qm est ita. Si xp̃c hoc minume asseuera¬
uit: capitulũ hoc falsum eẽ constiterit.
O hominẽ se cogitantẽ distorẽ. et alium
nõ cogitantẽ contͣ dictorem. Ubi est acu¬
men tuũ. An in mala causa nõ posses:
aliter: S mala causa te uana loqͥ coegͤ:
malam u̾o habere causam nemo te cogit.
Quid eñĩ si alia dabimus: Cerceutiq
nõ erunt nulla. qr erunt aliqua. Et si
erunt aliqua: potuit xp̃c asseuerare qd̾
est ita. Si xp̃c hoc asseuerare potuit ca¬
pitulũ illum eidngłicum falsũ est con¬
stat. Redi gͦ ad ꝓpositionẽ tuam.qua di¬
xisti. aut alia dabitis. An nulla erunt. ⁊
uide nõ te ostendisse nulla nos alia datu¬
ros uide etiam nos qͣm multa alia iam
supra dederimus. et quid hinc confitiatur
adu̾te: scilicet nõ cẽ falsum qd̾ in euͣngłio

Expanded text:
lectores esset habiturus, ut nullus aduerteret, lectores esset habiturus, ut nullus aduerteret, quid praetermiseris, concurristi dicere: si nulla fuerint, nec Christus potuit adseuerare, quod nusquam est; ita si Christus hoc minime adseuerarit, capitulum hoc falsum esse constiterit. o hominem se cogitantem dictorem et alium non cogitantem contradictorem! ubi est acumen tuum? an in mala causa non posses aliter? sed mala causa te uana loqui coegit; malam uero habere causam nemo te cogit. quid enim ? si alia dabimus ? certe utique non erunt nulla, quia erunt aliqua. et si erunt aliqua, potuit Christus adseuerare, quod est. ita si Christus hoc adseuerare potuit, capitulum illud euangelicum falsum esse non constat. redi ergo ad propositionem tuam, qua dixisti: aut alia dabitis, aut nulla erunt, et uide non te ostendisse nulla nos alia daturos. uide etiam nos quam multa alia iam supra dixerimus, et quid hinc conficiatur aduerte: scilicet non esse falsum, quod in euangelio
Abbreviated transcription (Latin):
Qd̾ si hec de xp̃o minime scͥpsit: aut a¬
lia dabitis. aut nulla erunt. Hec ꝓpositõ
uera est. S conseq̃ns erat ut ostenderet
et ħ de xp̃o minime scͥpta ẽẽ: et alia dari
nõ posse. Nichil aut̃ hoꝵ fecit. qr et hec
nos ostendimus quomͦ de xp̃o accipi pos¬
sint. et suꝑuis alia multa dedimꝰ que nͥ
de xp̃o intellectum hab̾e nõ possint. Nõ
est̾ ꝯͦ cur concludas fauste nulla ẽẽ a mo¬
yse scͥpta de xp̃o. Atcende eñi qͥd dicas. Qd̾¬
si hec inquis minime de xp̃o sc̃psit. ut alia
dabitis aut nulla erunt. Uerum dicis. Pro¬
mentatio tua potius nulla exit. Et hec qͥ¬
dem que cõmemorasti.q̃mus nõ obtinue¬
ris. saltẽ conatus es ostend̾e nõ eẽ sc̃pta
de xp̃o. Qd̃ aut̃ subdidisti. aut alia dabi¬
tis. aut nulla erunt. prius demonstrare
debusti. Alia nos dare nõ posse. ut secutꝰ
inferres nulla ẽẽ. Nunc u̾o tanqͣm libel¬
lus tuus tam surdos auditores. uel cecos

Expanded text:
quodsi haec de Christo minime scripsit, aut aquodsi haec de Christo minime scripsit, aut alia dabitis aut nulla erunt. haec propositio uera est, sed consequens erat, ut ostenderet et haec de Christo minime scripta esse et alia dari non posse. nihil autem horum fecit. quia et haec nos ostendimus, quomodo de Christo accipi possint, et superius alia multa dedimus, quae nisi de Christo intellectum habere non possint. non est ergo, cur concludas, Fauste, nulla esse a Moyse scripta de Christo. adtende enim, quid dicas. quodsi haec, inquis, minime de Christo scripsit, aut alia dabitis aut nulla erunt. uerum dicis. promus, argumentatio tua potius nulla erit. et haec quidem, quae conmemorasti, quamuis non obtinueris, saltem conatus es ostendere non esse scripta de Christo. quod autem subdidisti: aut alia dabitis, aut nulla erunt, prius demonstrare debuisti alia nos dare non posse, ut securus inferres nulla esse. nunc uero tamquam libellus tuus tam surdos auditores uel caecos
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓph̾am siue pͥncipem. qui eos ad̾o suo uell
autere. aliqd̾ue infringe mandatoꝵ: ostẽ¬
damus ad custodiendã fidem que ĩ eccłia
cturos h̾eticos diu̾soꝵ erroꝵ magistros
adu̾sus doctrinã xp̃i. qui nõ eum xp̃m p̃¬
quis itaq alium docere uellet: ip̃m int̾fici¬
endũ moyses p̃cipiebat. Quid aut̃ nunc
aliud agit lingua catholica. nͥ ut spiri¬
tali gladio utriusq testamenti acie bis a¬
cuto. int̾ficiantur om̃s qui nos a d̾o nr̃o
uolunt au̾tere: aliquo due infring̾e mã¬
datoꝵ: Int̾ quos p̃cipue cadit ip̃e mani¬
cheus.cum euis error asserta legis ⁊ ꝓpħ̾a¬
rum u̾itate ꝑimitur: uolentis nos auer¬
tere a deo nr̃o.deo abrahã. et ysaac. et ia¬
cob. quẽ xp̃c cõmendat: et uolentis ĩfem¬
fraudulentissimã dicam nescio: erat .N.
fausto ingeniũ. Unde magis arbitror eũ
nebulã inicere uoluisse minus attento
lectori: qͣm nõ uidisse qd̃ dicam. Ait enĩ

Expanded text:
prophetam siue principem, qui eos a deo suo uellet prophetam siue principem, qui eos a deo suo uellet auertere aliquodue infringere mandatorum, ostendamus ad custodiendam fidem, quae in ecclecturos haereticos diuersorum errorum magistros aduersum doctrinam Christi, qui non eum Christum prquis itaque alium docere uellet, ipsum interficiendum Moyses praecipiebat. quid autem nunc aliud agit lingua catholica. nisi ut spiritali gladio utriusque testamenti acie bis acuto interficiantur omnes, qui nos a deo nostro uolunt auertere aliquodue infringere mandatorum? inter quos praecipue cadit ipse Manichaeus, cum eius error adserta legis et prophetarum ueritate perimitur, uolentis nos auertere a deo nostro, deo Abraham et Isaac et Iacob, quem Christus conmendat, et uolentis infrifraudulentissimam dicam, nescio; erat enim Fausto ingenium . unde magis arbitror eum nebulam inicere uoluisse minus adtento lectori quam non uidisse quod dicam; ait enim:
Abbreviated transcription (Latin):
liqd̃ illoꝵ mandatoꝵ dñs infregiss nõ
d̾i. S traditionẽ senioꝵ : ait illis. Ut qͥd
et uos tͣnsgredimini mandatũd̾i. ut tͭ¬
ditiones ur̃as statuatis: Ipm̃q d̾i man¬
datum cõmemorat: qd̾ ꝑ moysen manda¬
tum ẽẽ nouimꝰ. Secutus quippe ait. Ss
eñi dixit. Honora patrem tuũ ⁊̃ matrẽ.
Et qui maledicit patri aut mat̾ morte
morietur. Uos aut̃ dicitis. quicũq dixit
patri uł matri. munus qd̾ est ex me tibi
doceat. et iudeos a deo suo se ñ auter t̃
eius mandata ñ tantũ se ñ ĩfringere. uer̃
etian illos aquib infringentur argue¬
re: ꝙ nõ nisi d̾m ꝑ moysen ista mandeas
sit moyses ad xp̃i cõmendatõnẽ ꝑtinere:
qd̃ isto oꝑe qr demonstrare nõ possumꝰ. pol¬
liciti sumus in his hoc ostendere q̃ faustus
de illa scͥptura refellenda. uł uituꝑanda
deleg̾it: recte a nobis debitum exigiturut
hoc etiã qd̃ precepit moyses int̾ficiendũ eẽ

Expanded text:
liquod illorum mandatorum dominus infregisset, non liquod illorum mandatorum dominus infregisset, non dei. sed traditiones seniorum, ait illis: utquid et uos egredimini mandatum dei, ut traditiones uestras statuatis? ipsumque dei mandatum conmemorat, quod per Moysen mandatum esse nouimus. secutus quippe ait: deus enim dixit: honora patrem et matrem et: qui maledixerit patri aut matri, morte morietur. uos autem dicitis: quicumque dixerit patri uel matri. munus, quod est ex me, tibi doceat, et Judaeos a Deo suo se non avertere; et ejus mandata non tantum se non infringere, verum etiam illos a quibus infringerentur, arguere; et non nisi Deum per Moysen ista mandassit Moyses, ad Christi conmendationem pertinere, quod isto opere quia demonstrare non possumus. polliciti sumus in his hoc ostendere, quae Faustus de illa scriptura refellenda uel uituperanda delegerit, recte a nobis debitum exigitur, ut hoc etiam, quod praecepit Moyses interficiendum esse
Abbreviated transcription (Latin):
res. qd̃ adu̾sos uideret a deo suo: in cuius
regno gentes uocatas ex toto orbe t̾rarũ.
recubituras dicit cum abrahã et ysaao
et iacob: nõ ob aliud qͣm qd̾ fidem tenuis¬
sent d̾i abraham et ysaac ⁊ iacob. Unde
ꝙ apłs dicit. ꝓuidens aut̃ scͥptura. qr ex
fide ustificat gentes d̾s: p̃nuntiauit
abrahe dicens in semine tuo bñ dicent᷑
om̃s gentes: ut illi scilicet in semine a¬
brahe bñdicerent᷑ qui abrahe fidem imi
uolebat au̾tere: s potius eos qd̾ ab illo a¬
u̾terent᷑ arguebat. M andatoꝵ aut̃ ali¬
qd̃ eoꝵ que ꝑ moysen data sunt. in fre¬
gisse dñm qui arbitrat᷑ : nõ mirũ si hoc
putat qd̃ uidei. S ideo errat: qr in eo er¬
rauerũt ⁊ iuidei. Ubi autẽ faustus cõme¬
morat ip̃m mandatũ qd̾ dñm in fregis¬
se uult credi. ubi opus est. ut ostendamꝰ
quomͦ fallatur. sicut iam sup̃ ubi opor¬
tebat ostendimꝰ. Nunc illud dico qr si a¬

Expanded text:
res, quod auersos uideret a deo suo, in cuius res, quod auersos uideret a deo suo, in cuius regno gentes uocatas ex toto orbe terrarum recubituras dicit cum Abraham et Isaac et Iacob: non ob aliud, quam quod fidem tenuissent dei Abraham et. Isaac et Iacob. unde et apostolus dicit: prouidens autem scriptura, quia ex fide iustificat gentes deus, praenuntiauit Abrahae dicens: in semine tuo benedicentur omnes gentes. ut illi scilicet in semine Abrahae benedicerentur, qui Abrahae fidem imituolebat auertere, sed eos potius, quod ab illo auerterentur, arguebat. mandatorum autem aliquod eorum, quae per Moysen data sunt. infregisse dominum qui arbitratur, non mirum, si hoc putat, quod Iudaei; sed ideo errat, quia in hoc errauerunt et Iudaei. ubi autem Faustus conmemorat ipsum mandatum, quod dominum infregisse uult credi. ibi opus est. ut ostendamus, quomodo fallatur, sicut iam supra, ubi oportebat, ostendimus. nunc illud dico, quia, si a
Abbreviated transcription (Latin):
sit de rubo ad moysen: Ego sum deus
abraham. et d̾s ysaac. et d̾s iacob. et¬
nõ est d̾̃s mortuoꝵ s uiuoꝵ: om̃s .N.
illi uiuunt. Oportune itaq eadem uo¬
ce nũc cõuincuntur manichei: qua tc̃
conuicti sunt saducei. Nam ⁊ ip̃am
resurrestionẽ alio quidẽ mͦ: s tamen
etiã isti negant. It̃ cum fidem centu¬
rionis laudans diceret. Amen dico uo¬
bis non inueni tantã fidem in isrł.
adiecit. et ait. Dico aut̃ uobis qͥmã
multi ab oriente ꝙ occidente ueniẽt
et recumbent cũ abrahã et ysaas ⁊ iacob
in regno celoꝵ: filii aut̃ regni ibunt ĩ
tenebras ext̾iores. Si gͦ qd̃ negare fau¬
stus nõ potest nõ cõmendauit moyses
ppło isrł d̾m. nisi d̾m abrahã ⁊ ysaas et
iacob eumq ip̃m xp̃c et his ⁊ aliis testimo¬
niis sine dubitatione cõmendat : nõ ẽ
conatus illũ ppłm au̾tere ad̾o suo. s ido̾
minatus est eos ituros in tenebras ext̾io¬

Expanded text:
sit de rubo ad Moysen: ego sum deus sit de rubo ad Moysen: ego sum deus Abraham et deus Isaac et deus Iacob? non est deus mortuorum, sed uiuorum; omnes enim illi uiuunt. oportune itaque eadem uoce nunc conuincuntur Manichaei, qua tunc conuicti sunt Sadducaei; nam et ipsam resurrectionem alio quidem modo. sed tamen etiam isti negant. item cum fidem centurionis laudans diceret: amen dico uobis, non inueni tantam fidem in Israhel, adiecit et ait: dico autem uobis, quoniam multi ab oriente et occidente uenient et recumbent cum Abraham et Isaac et Iacob in regno caelorum; filii autem regni ibunt in tenebras exteriores. si ergo, quod negare Faustus non potest, non conmendauit Moyses populo Israhel deum, nisi deum Abraham et Isaac et Iacob eumque ipsum Christus ex his et aliis testimoniis sine dubitatione conmendat. non est conatus illum populum auertere a deo suo, sed ideo minatus est eos ituros in tenebras exterio
Abbreviated transcription (Latin):
fidelissimꝰ dispensacor ꝓpħetici sacͣmenti:
.I. illiꝰ sacerdotillis chrismatis. unde xp̃i
nomen agnoscimꝰ. In quo sacͣmento ꝙͣ¬
ius homo pessimus cayphas. etiã nesciens
potuit ꝓpħare. Hoc quippe in eo egit pro¬
ph̾icum chrisma. ut ꝓpħaret: hoc autem
A quo illud chrisma cepit unde xp̃i no¬
men ĩnotuit. et unde xp̃m etiam ꝑ se¬
cutor xp̃i uł nesciens ꝓphauit: Nam de
maledicto pendentis in ligno. iam qͣntũ
satis uisum est. supradiximꝰ. Int̾ficiend̾
aut̃ esse ꝓpħam suie pͥncipem ppłi. qui
filios israhel ad̾o suo uellet a utere ali¬
qd̃ ue infring̾e mandatoꝵ. nõ adũsus
xp̃m p̃cepisse moysen: et ex his que iã
multa egimus satis clarum est. et mag̃
magisq consideranti dicta ⁊ facta dm̃¬
nr̃i iħu xp̃i magis magisq clarebre :
o refellit errorem. resurrectionẽ ne¬
gantiũ: ubi ait. De resurrectione aut̃
mortuoꝵ non legistis. quid d̃s locutꝰ

Expanded text:
fidelissimus dispensator prophetici sacramenti, id fidelissimus dispensator prophetici sacramenti, id est illius sacerdotalis chrismatis, unde Christi nomen agnoscimus: in quo sacramento, quamuis homo pessimus, Caiphas etiam nesciens potuit prophetare. hoc quippe in eo egit propheticum chrisma, ut prophetaret; hoc autem a quo illud chrisma coepit, unde Christi nomen innotuit, et unde Christum etiam persecutor Christi uel nesciens prophetauit. Nam de maledicto pendentis in ligno iam.' quantum satis uisum est. supra diximus. interficiendum autem esse prophetam siue principem populi. qui filios Israhel a deo suo uellet auertere aliquidue infringere mandatorum, non aduersus Christum praecepisse Moysen et ex his. quae iam multa egimus. satis clarum est et magis magisque consideranti dicta et facta domini Iesu Christi magis magisque clarebit, orum refellit errorem resurrectionem negantium, ubi ait: de resurrectione autem m ortuorum non legistis, quid deus locutus
Abbreviated transcription (Latin):
q snĩam qua ñ ait. ille eñi et de me scͥp¬
sit ut et alia que ad xp̃m nõ ꝑtinent
scͥpsisse credetur. S ait de me eñi ille
scͥpsit. ut omnẽ sc̃pture illius intenti¬
onẽ nõ nisi ad intelligendã xp̃i grãm
ꝑscrutando consuleremꝰ. etiã cet̾a in illa
nimis longum erit. Unde tm̃ abest. ut
Qñto magis hoc: Qd̾ et sitalis fuiss
moyses. ut aliud corde intuens. id ore
funderet: facilius eum dic̾em ꝓpħasse
nescientẽ. qm cum audirem populo iu¬
deoꝵ dictum uidebis uitam tuã pen¬
dentem. et nõ credes uite tue: de xp̃o
ꝓph̾atum negarem. Neq eñi hoc intu¬
nec ꝑiret tota gens. Ubi eu̾ngłista sbiecit.
hoc eum ñ a se dixisse: s cum ẽẽt ponti¬
fex ꝓpħasse. S moyses nõ erat cayphas
Quare illud qd̃ ppło hebreo dixit. uideb̾
uitam tuam pendentẽ. ꝙ nõ credes iute
tue: nõ solum. de xp̃o dixxit. qd̾ ⁊ si nesci¬
ens dixiss. de nullo alio dixisse deb̾e̾t.
intelligi. uerum ⁊̃ sciens dixit. Erad.n.

Expanded text:
iam, qua non ait: Ille enim et de me scripsit, ut et alia quae ad Christum non pertinent scripsisse crederetur; sed ait: « De me enim ille scripsit, ut omnem scripturae illius intentionem nonnisi ad intellegendam Christi gratiam perscrutando consuleremus, etiam cetera in illa nimis longum erit. Unde tantum abest, ut quanto magis hoc! quod et si talis fuisset Moyses, ut aliud corde intuens id ore funderet, facilius eum dicerem prophetasse nescientem, quam, cum audirem populo Iudaeorum dictum: uidebis uitam tuam pendentem et non credes uitae tuae, de Christo prophetatum negarem. neque enim hoc intune periret tota gens. ubi euangelista subiecit hoc eum non a se dixisse, sed cum esset pontifex prophetasse. sed Moyses non erat Caiphas. quare illud, quod populo Hebraeo dixit: uidebis uitam tuam pendentem et non credes uitae tuae. non solum de Christo dicit. quod, etsi nesciens dixisset. de nullo alio dixisse deberet intellegi, uerum etiam sciens dixit. erat enim
Abbreviated transcription (Latin):
nõ uult credere. dicat ẽẽ confictum: si tanta
illum audisti hoc dicentẽ nisi ex euͣngłio :
At si hoc qd̾ ita credis ex eilñgłio ut tanꝙ̃
ex ore dñi studisse te dicas. alius falsũ cẽ.
condempnat. atq hoc dixisse xp̃m neget:
quo ibis qͥd facies: Nõne eungłicã austori¬
tatem qͣntis potueris uirib p̃dicabis: Mi¬
ser illic scͥptum est qd̾ ñ uis credere: uͥ di¬
dicisti qd̃ ita credis. ut hoc te ab ip̃o xp̃o di¬
cas audisse. Ecce nos utrũq credinus qr
xp̃m uenerunt fures fuisse ⁊ latͦnes uenis¬
se qͥꝓpe ita uult intelligi. qr missi nõ sũt.
nam qui missi sunt sicut moyses et ꝓpħe¬

Expanded text:
non vult credere, dicat esse confictum, si tanta non vult credere, dicat esse confictum, si tanta illum audisti hoc dicentem, nisi ex Evangelio? At si hoc, quod ita credis ex Evangelio, ut tanquam ex ore Domini audisse te dicas, alius falsum esse contendat, atque hoc dixisse Christum neget; quo ibis? quid facies? Nonne evangelicam auctoritatem quantis potueris viribus praedicabis? Miser, illic scriptum est quod non vis credere, ubi didicisti quod ita credis, ut hoc te ab ipso Christo dicas audisse. Ecce nos utrumque credimus, qChristum venerunt, fures fuisse et latrones. Venisse quippe ita vult intelligi, quia missi non sunt: nam qui missi sunt, sicut Moyses et
Abbreviated transcription (Latin):
scͥptorib asscrib̾e falsitatẽ qͣm u̾itatis
auctori mendaciũ. Itane tu xp̃m credis
u̾itatis auctorem. quẽ p̾dicas carnis ⁊
mortis et uulnerũ et ꝙ̇catritũ simulato¬
rem: Nolo mͥ ostendas unde auctorẽ ũ¬
tatis didiceris xp̃m. si eis qui de illo sc̃pse¬
runt quoꝵ auctoritas recenti memoria
cõmendata atq firmata in posteros ems¬
nauit audes asscribere falsitatẽ. Non
eñi iudisti xp̃m. aut quẽadmodũ cum a¬
płis locutus est tetum. aut de celo te sic̃
saulum uocauit. Quid de illo sentire. qͥd cre¬
dere possumus: nisi qd̃ scͥptura testatur:
Porro si mendax est eungłium dissemina¬
tũ. et notum om̃ib gentib. ꝙ ab inicio p̃¬
dicationis nonũs xp̃i in eccłus om̃ib in¬
tanto sc̃ĩtatis culmine collocatũ. que sc̃p¬
tura ꝑferri potest cui de xp̃o fides hñda sit :
Qͥd poteris ꝓferre scͥptum. qd̾ nõ ille qͥhoc

Expanded text:
scriptoribus ascribere falsitatem quam ueritatis scriptoribus ascribere falsitatem quam ueritatis auctori mendacium. itane tu Christum credis ueritatis auctorem, quem praedicas carnis et mortis et uulnerum et cicatricum simulatorem ? uolo mihi ostendas. unde auctorem ueritatis didiceris Christum, si eis, qui de illo scripserunt, quorum auctoritas recenti memoria commendata atque firmata in posteros emanauit. audes adscribere falsitatem. non enim uidisti Christum, aut quemadmodum cum apostolis locutus est tecum, aut de caelo te sicut Saulum uocauit. quid de illo sentire, quid credere possumus. nisi quod scriptura testatur ? porro si mendax est euangelium disseminatum et notum omnibus gentibus et ab initio praedicationis nominis Christi in ecclestanto sanctitatis culmine collocatum; quae scriptura proferri potest, cui de Christo fides habenda sit? Quid poteris proferre scriptum, quod non ille qui hoc
Abbreviated transcription (Latin):
si fu̾it euidentia clarioris u̾itaris oppres¬
sus. dicere se illa tanqm de mari salso
suauem piscem capere: nec ideo se ad
totam scͥpturã moyseos uelud ad aqͣm
marinã bibendã cogi oportere: Quaꝓpt̃
sufficere arbitror huic oꝑi. ut ea ipsa
que rep̃hendenda secerpit. de scͥptura
nere si recte intelligantur ostendam:
ex quo satis appareat multomagis
cet̾a uel statim ꝓnuntiata. uł diligẽ¬
cõuenire. si ea que dericlenda atq
damꝑnanda obicit inimicus. eis ip̃is
cõiun catur xp̃iana u̾itate dampnã¬
dus. Quaꝓpt᷑ o plene om̃i fallacia. cũ
dñs in euangłio dix̾it. si cred̾etis moy¬
si cred̾etis et mͥ: de me eñi ille scͥpsit nnchil est
qd̃ te in ingenti estu positum fingas ⁊ cogi
iudearis in alt̾um eduob. ut aut falsũ
ꝓnunties capitłm hoc: aut mendacem
ih̾m. Sicut enĩ hoc capitulũ uerum est.
lta ⁊ uerax iħc. Rectius uisum est inqͥt

Expanded text:
si fuerit euidentia clarioris ueritatis obpressi fuerit euidentia clarioris ueritatis obpressus, dicere se illa tamquam de mari salso suauem piscem capere nec ideo se ad totam scripturam Moyseos uelut ad aquam marinam bibendam cogi oportere. quapropter sufficere arbitror huic operi, ut ea ipsa, quae reprehendenda secerpsit de scriptura nere, si recte intellegantur. ostendam: ex quo satis adpareat multo magis cetera uel statim pronuntiata uel diligenconuenire, si ea, quae deridenda atque damnanda obicit inimicus, eis ipsis conuincatur christiana ueritate damnandus. quapropter, o plene omni fallacia, cum dominus in euangelio dixerit: si crederetis Moyi, crederetis et mihi; de me enim ille scripsit. nihil est, quod te in ingenti aestu positum fingas et cogi uidearis in alterum e duobus. ut aut falsum pronunties capitulum hoc aut mendacem Iesum. sicut enim hoc capitulum uerum est, ita et uerax est Iesus. rectius uisum est, inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
omĩa figure nr̃e fuerunt. sicut idem dic̃
et sepẽ cõmemorandũ est: qr nõ demõi¬
b exhibebant᷑. s uni u̾o deo qui fecit celũ
et t̾ram. nõ tanqͣm indigenti talib. Es
tempora distinguenti. etiubenti p̾senti
a ꝑ que significaret futura. uos autẽ
qui ut seducatis et decipiatis idiotas im¬
ꝑfectosq xp̃ianos. paganismũ uos fin¬
gitis decestari: edite nobis auctoritatem
lunam colere acq adorare p̃ceptum sit.
Ur̃ gͦ potius error paganismo simił est.
et deos nel in isto conspicuo celo usibiles.
uel alios innumerabiles cõmenticios a¬
doratis: quib phantasmatib quasi ua¬
nis atq manib simulatͥs nõ ediculas
fabricastis: S corda ur̃a templa fecistis.
Exigis a me ut ostendã. quenã scͥpserit
de xp̃o moyses:Iam quidem suꝑius
multa demonstrata sunt. S qͥs possit
omĩa demonstrare.p̃sertim qr si quedã
cõmemorẽ. ꝑatus udetur iste ꝑu̾sus.
uel ĩ aliũ sensũ ea conari ꝑutere. uel

Expanded text:
rae fuerunt, sicut idem dicit et saepe commemorandum est, quia non daemoniis exhibebantur, sed uni uero deo, qui fecit caelum et terram, non tamquam indigenti talibus, sed tempora distinguenti et iubenti praesentia, per quae significaret futura. uos autem, qui ut seducatis et decipiatis idiotas inperfectosque christianos, paganismum uos fingitis detestari, edite nobis auctoritatem lunam colere atque adorare praeceptum sit. uester ergo potius error paganismo similis estet deos uel in isto conspicuo caelo uisibiles uel alios innumerabiles conmenticios adoratis. quibus phantasmatis quasi uanis atque inanibus simulacris non aediculas fabricastis, sed corda uestra templa fecistis. Exigis a me, ut ostendam, quaenam scripserit de Christo Moyses. iam quidem superius multa demonstrata sunt, sed quis possit omnia demonstrare? praesertim quia, si quaedam commemorem, paratus uidetur iste peruersus uel in alium sensum ea conari peruertere uel,
Abbreviated transcription (Latin):
sit: cum ceꝑit aliud annuntians ab u¬
nuso orbe a nathematizari. continuo
dicat hoc est qd̾ scͥptum est mundꝰ eũ
acciꝑe nõ potest: ¶In de gͦ ꝓbare pot̾itiᷤ
qd̃ ex uobis exigitur ꝑacłytum ẽẽ illũ
A quo didicistis qd̾ eũñgłica scͥptura

Expanded text:
sit', cum coeperit aliud adnuntians ab usit', cum coeperit aliud adnuntians ab uniuerso orbe anathemari, continuo dicat: hoc est, quod scriptum est: mundus eum accipere non potest? Unde ergo probare poteritis, quod a uobis exigitur, paracletum esse illum, a quo