comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ditiam non debenus despicere: s quã¬
tum possumus ad fidem cum acreli-¬
gionem cõmunem potiris ꝓuocare:
Uestimentum autem: exteriora oꝑa sũt:
Quȩ si uiderimꝰ in aliquo a recticudinis
tramite deuiare: inuiam iusticiȩ dirige
debemus: Hoc enim ante omĩa nobis
cauendum ẽ: ne quoslibet fr̃s nrõs er¬
rantes aut delinquentes ꝑfastum suꝑ¬
biȩ despiciamꝰ: s eorum casui mente pia
magis condoleamꝰ: atq ꝑ dĩ grãm in me¬
lius eos quantum ualemꝰ restaurare
certemꝰ Deniq siuiderimꝰ quemlibet
ex iudȩis. siue ex gentibus in doctum
lege. seu ebetem sensu. repentino casu in
uia presentis uitȩ in peccatum corriiere:
ꝑ compassionẽ illi atq miscdĩam subue¬
nire debemꝰ: quatenꝰ grãm xp̃i ꝑpenitẽ¬
tiam acstiidium bonum iterum adi-¬
pisci mereatur: Hinc enim instrnt noᷤ
apls paulus dicens: fr̃atres: si p̃occu¬
patus fuenit homo in aliquo delicto.

Expanded text:
ditiam non debemus despicere, sed, quanditiam non debemus despicere, sed, quantum possumus, ad fidem eum ac religionem communem potius provocare. Vestimentum autem exteriora opera sunt, quae si viderimus in aliquo a rectitudinis tramite deviare, in viam justitiae dirigere debemus. Hoc enim ante omnia nobis cavendum est ne quoslibet fratres nostros errantes aut delinquentes per fastum superbiae despiciamus, sed eorum casui mente pia magis condoleamus, atque per Dei gratiam melius eos, quantum valemus, restaurare certemus. Denique si videris quemlibet ex Judaeis, sive ex gentibus, indoctum lege seu hebetem sensu, repentino casu in via praesentis vitae in peccatum corruere, per compassionem illi atque misericordiam subvenire debemtiam ac studium bonum iterum adipisci mereamur. Hinc enim instruit nos apostolus Paulus dicens: « Fratres, si praeoccupatus fuerit homo in aliquo delicto,
Abbreviated transcription (Latin):
rium uenerandum ostendit: Fr̃ enim
qui in eugłio post resurrectionẽ suam
ꝑmulieres mandauit discipulis suis
dicens: Ite nuntiate fr̃ibus meis ut eãt
in galileam: ibi uidebunt mez Hupas
autem fratris bos aut ouis errat: cum
quis de legis iugo ad fidem conuocatꝰ.
uł simplex quilibet catholicus. ꝑ hereci¬
cos inerrorem in duciturz S hȩc am¬
malia iubemur in domũ nrãm introdu¬
cere. hoc ẽ insollicitudinem ac curã nr̃a
susciꝑe ⁊ & indomo eccl̃ȩ ꝓunitatem fidei
ce pacis nobis conseruare: donec predic̃¬
tus frͣ nr̃ ad iudicium uenicns cum re¬
petiuerit. a quo recedendo pͥus oberra
uit: Quod autem sequitur. sumiliter¬
facies de asino et deuestĩto. et de om¬
ni re frĩs tui quȩ ꝑierat: si inueneris
eam non negligas quasi alienami Si
uideris asinum frĩs tui. aut bouem cȩ¬
cidisse in uia: non despicies s subleuabis
cum eo: Asinus hic gentilem hominem
significat: cuius uilitatem atq in mun¬

Expanded text:
ter enim qui in Evangelio, post resurrectionem suam, per mulieres mandavit discipulis suis dicens: « Ite, nuntiate fratribus meis ut eant in Galilaeam; ibi me videbunt . » Hujus autem fratris bos aut ovis errat, cum quis de legis jugo ad fidem convocatus, vel simplex quilibet catholicus per haereticos in errorem inducitur. Sed haec animalia jubemur in domum nostram introducere, hoc est in sollicitudinem atque curam nostram suscipere, et in domo Ecclesiae per unitatem fidei et pacis nobiscum servare, donec praedictus frater noster ad judicium veniens, eum repetiverit, a quo recedendo aberravit prius. Quod autem sequitur: « Similiter de asino, et de omni vestimento, et de omni re fratris tui quae perierit, si inveneris eam, non negligas quasi alienam. Si videris asinum fratris tui aut bovem cecidisse in via, non despicies, sed sublevabis cum eo. » Asinus hic gentilem hominem significat, cujus vilitatem atque immun
Abbreviated transcription (Latin):
mus uespi: ce ior danis descensio eon:
Ubi gͦ humilitas ostenditur ȩcclȩ: ibi
occiduntur uitia &e deponunt᷑ pecca-¬
ta: ibiq hostes repelluntur effraim.
cum a credentibus renuntiatur dia¬
bolo. & omnibus operibꝰ atq pompiᷤ
eius. Comp̃hendunt᷑q illic oreb ce reb.
principes madian atq int̾ficiuntur:
cum ibi triumphant᷑ pͥncipatus atq
potestates tenebraruin harum: et
regnum diaboli dissipatur. Oreb
enim: coruus. uł siccitas int̃pretat᷑
Et reb lupus: quȩ duo nomina con¬
uementer expͥmunt auiditatẽ atq
ferocitatẽ diaboli: qui sicut petrus
apłs testatur. uelut leo rugiens cir¬
cuit querens quẽ deuoret. Occidit᷑q
oreb in petra oreb: cum diabolus in
sua nequitia atq duritia perit:
Teb uero intorculari zeb: cum in
ipsa p̃ssura qua ille tribulat cepre-¬
mit eleccos suꝑ atus atq confusus.
dignus et̃na dampnatione appare-¬

Expanded text:
mus vesperi; et Jordanis, descensio eorum. mus vesperi; et Jordanis, descensio eorum. Ibi ergo humilitas ostenditur Ecclesiae, ubi occiduntur vitia et deponuntur peccata; ibique hostes repelluntur Ephraim, cum a credentibus renuntiatur diabolo, et omnibus operibus atque pompis ejus; comprehendunturque illic Oreb et Zeb, principes Madian atque interficiuntur, cum ibi triumphantur principatus atque potestates tenebrarum harum, et regnum diaboli dissipatur. Oreb enim corvus vel siccitas interpretatur, et Zeb lupus: quae duo nomina convenienter exprimunt aviditatem atque ferocitatem diaboli, qui, sicut Petrus apostolus testatur, velut leo rugiens circumit, quaerens quem devoret . Occiditurque Oreb in petra Oreb, cum diabolus in sua nequitia atque duritia perit. Zeb vero in torculari Zeb, cum in ipsa pressura qua tribulat ille et premit electos, superatus atque confusus dignus aeterna damnatione appare
Abbreviated transcription (Latin):
cens. Descendite in occursum
madian ce occupate aquas usq beth¬
bera atq iordanen. Clamauitq om̃is
effraim: ce p̃occupauit aquas usq
bethbera atꝙ iordanen. Apprehensoq
duos iros madian oreb &e rebant̃fe¬
cit oreb in petra oreb: ⁊ eb uͦ indorcu-¬
larixeb. & ꝑsecuti sunt madian. Ecȩte¬
ra Mitcit namq gedeon nuntios
in monte effraim. cum redemptor
nr̃ doctores suos in popłm catholi¬
cum dirigit. in locum fructiferum
uł crescentem᷑ ubi fruccificant uir¬
tutes et alticudo contemplationis
excellit: mandans ut in occursum
madian ꝑgant. & ad bellum contra
hostes ȩcclȩ se coadunent: qui declinant
iuditium ueritatis quod sonat ma¬
dian: ce occupent aquas usq beth¬
bera atq iordanen aquas uidelicet
baptismatis: quia illic hostrum
suffocatur exercitus: nec ultra eis
ꝓ gredi licebit: ubi xp̃i regnum suc¬
cedit. Quod bene significant ipsa
nomina locorum. Bethbera enm.
int̃pretatur domus humilis. uł do-¬

Expanded text:
ccursum Madian, et occupate aquas usque ad Bethbera atque Jordanem. Clamavitque omnis Ephraim, et praeoccupavit aquas usque Bethbera atque Jordanem. Apprehensosque duos viros Madian, Oreb et Zeb, interfecit Oreb in petra Oreb, Zeb vero in torculari Zeb, et persecuti sunt Madian, etc. Mittit namque Gedeon nuntios in montem Ephraim, cum Redemptor noster doctores suos in populum catholicum dirigit in locum fructiferum vel crescentem ubi fructificant virtutes et altitudo contemplationis excellit, mandans ut in occursum Madian pergant, et ad bellandum contra hostes Ecclesiae se coadjungant, qui declinant judicium veritatis, quod sonat Madian, et occupant aquas usque Bethbera atque Jordanem, aquas videlicet baptismatis, quia illic hostium suffocatur exercitus, nec ultra eis progredi licebit, ubi Christi regnum succedit; quod bene significant ipsa nomina locorum: Bethbera enim interpretatur domus humilis, vel do
Abbreviated transcription (Latin):
num cetitum romanos principes.
urbe destructa. temploq succen-¬
so: habitatores eius. parum fame
necati. partun gladio occisi: par-¬
tmq in captiuitatem ab ductist̃.
Hoc ipsum etiam m illis pueris
bethel quadraginta duobus qui
heli seũꝓpħam irriserunt dicentes. as¬
cende calile. ascende calue: similit infigu¬
ra precessit. Quia sicut ibi duour¬
si egredientes de saltu. irrisores
pueros deuorauerunt: sic &e hic
romani pͥncipes hoc ẽ duo imꝑato-¬
res p̃dicti egredientes de saltu gen-¬
tium. quadragesimo scdo anno as-¬
censionis. xp̃i ad cȩlos: ipsos insul-¬
tatores dominicȩ passionis mihrłm
in caluarie loco undiq contrictos
atq coartatos interimentes dele-¬
uerunt:¬

Expanded text:
num et Titum, Romanos principes, urbe destructa, temploque succenso, habitatores ejus partim fame necati, partim gladio occisi, partimque in captivitatem abducti sunt. Hoc ipsum etiam in illis pueris Bethel quadraginta duobus, qui Elisaeum prophetam irriserunt, dicentes: Ascende, calve, ascende, calve , similiter in figura praecessit. Quia sicut ibi duo ursi egredientes de saltu irrisores pueros devoraverunt; sic et hi Romani principes, hoc est duo imperatores praedicti, egredientes de saltu gentium, quadragesimo secundo anno ascensionis Christi ad coelos, ipsos insultatores Dominicae passionis in Hierusalem, in Calvariae loco undique constrictos atque coarctatos interimentes deleverunt
Abbreviated transcription (Latin):
ipse scripserit. sicut ꝓmisit cum iuberet
excidi: Porro autem si diligentius atten¬
damus ideo utrumq dictum ẽẽ in scdis
tabulis. quia &e deus facit ꝑ gr̃am suã
opus legis in homine: & homo ꝑfidem
suscipiens grãm dĩ. ꝑtinens ad testam̃¬
tum nouum co oꝑator ẽ adiuuantis di:
ideo autẽ in pͥmis solum opus dĩ cõme¬
moratur: quia lex sp̃alis ẽ et lex sc̃a. et
mandatum scm̃ &e iustum et bonumi
ideo uͦ nullum opus hominis ibi cõme¬
moratur: quia infideles non cooꝑant᷑
adiutorio gr̃e. s ignorantes dĩ iusticiã
cesuam uolentes constituere iusticiȩ dĩ
non sunt subiecti: unde illis lex ad con¬
dempnationẽ ualet. quod significat
cont̾cio tabularum: ꝓfecto ñ cogimur
uolento intellectu sub audire qͦa ds
scͥpsent ubi scriptura dixit. et erat ibi
moyses inconspectu dñi qͣdraginta die¬

Expanded text:
ipse scripserit, sicut promisit cum iuberet ipse scripserit, sicut promisit cum iuberet excidi. porro autem si diligentius adtendamus ideo utrumque dictum esse in secundis tabulis, quia et deus facit per gratiam suam opus legis in homine et homo per fidem suam suscipiens gratiam dei pertinens ad testamentum nouum cooperator est adiuuantis dei — ideo autem in primis solum opus dei commemoratur, quia lex spiritalis est et lex sancta et mandatum sanctum et iustum et bonum: ideo uero nullum opus hominis ibi commemoratur, quia infideles non contemperantur adiutorio gratiae, sed ignorantes dei iustitiam et suam uolentes constituere iustitiae dei non sunt subiecti: unde illis lex ad condemnationem ualet, quod significat contritio tabularum — profecto non cogimur uiolento intellectu subaudire, quod deus scripserit, ubi scriptura dixit: et erat ibi Moyses in conspectu domini quadraginta die
Abbreviated transcription (Latin):
test: quando cepͥores et scdas tabulas
scͥpsit ñ homo sds: Ueruntam̃ illa c̾te¬
distantia ñ habet dubitationem: quod
pͥores tabulas et deus fecit. et ds scͥpsit:
Non enim tunc dictum ẽ ad moysen.
excide tͥ duas tabulas: s ita potius
legitur: & conũsus moyses descendit
demonte. et duȩ tabule testimonii
in manib eius. tabulȩ lapideȩ scriptȩ
exutraq parte. hinc atq hinc erant
scriptȩ: et tabule opus dĩ erant. & scͥpta
scriptura dĩ ẽ sculpta in tabtilis: Iam¬
enm suꝑius dixerat easdem tabulas
scriptas digito dĩ: sic loquens: Et de¬
dit moy si statim ut cessauit loqui ad¬
eum in monte sina duas tabulas desti¬
monii: tabulas lapideas scͥptas digi¬
to dĩ Ibi gͦ et tabulȩ opus dĩ erant:
et scriptura earum digito dĩ facta Se¬
cundas autem tabulas ipse moyses
iubetur excidere: ut ipse certe oꝑe hu¬
mano intelligant᷑ excise: quãuis cas ds

Expanded text:
test, quando et priores et secundas tabulas test, quando et priores et secundas tabulas scripsit non homo sed deudistantia non habet dubitationem, quod priores tabulas et Deus fecit, et Deus scripsit. Non enim tunc dictum est ad Moysen, Excide tibi duas tabulas: sed ita potius legitur, Et conversus Moyses descendit de monte, et duae tabulae testimonii in manibus ejus: tabulae lapideae scriptae ex utraque parte, hinc atque hinc erant scriptae; et tabulae opus Dei erant, et scriptura scriptura Dei est sculpta in tabulis enim superius dixerat easdem tabulas scriptas digito Dei sic loquens: « Et dedit Moysieum in monte Sina, duas tabulas testimonii, tabulas lapideas scriptas digito dei. ibi ergo et tabulae opus dei erant et scriptura earum digito dei facta. secundas autem tabulas ipse Moyses iubetur excidere, ut ipsae certe opere humano intellegantur excisae, quamuis eas deus
Abbreviated transcription (Latin):
quod dictum ẽ scͥbe tͥ uerba hȩc. & enim
in uerbis his posui tͥ testam̃tum & isrł. ad
supiora ꝑtinet quando ds ista precipie-¬
bat. ut non induabꝰ lapideis tabulis
seͥberentur: s m illo libro legis ubi multa
conscͥpta sunt: certe illud quod sequitur.
ce erat ibi moyses in conspectu dñi .xl. diebꝰ¬
ce .xl noctib. panem non manducauit et
aquam ñ bibit. &e scripsit intabulis ũ¬
ba testam̃ti .xͣ. uerba: satis manifestat
cundem moy sen intabulis hȩc. xͤ uerba
scripsisse ñ d̃m: nisi forte uiolent quidem
s certa necessitate compellim᷑. ubi dictũ
ẽ ce scͥpsit in tabulis uerba testam̃tix. ũba.¬
non moy sen sub audire s dñm: Supͣ
enim positum ẽ. et erat ibi moy ses in
conspectu dm̃i: ut a dño i euiꝰ conspectu
quam ñ bibens. scͥpta intelligantur
hȩc .x. uerba in tabulis. sicut ante ꝓmi¬
serat: Quod siita ẽ non quidem illa dif¬
ferentia duorum testam̃torum quȩ no-¬
bis uisa ẽ in his uerbis comm̃dari po¬

Expanded text:
quod dictum est: scribe tibi uerba haec; etenim in uerbis his posui tibi testamentum et Israhel, ad superiora pertinet, quando deus ista praecipiebat, ut non in duabus lapideis tabulis scriberentur, sed in illo libro legis, ubi multa conscripta sunt, certe illud, quod sequitur: et erat ibi Moyses in conspectu domini noctibus; panem non manducauit et aquam non bibit, et scripsit in tabulis uerba testamenti, decem uerba, satis manifestat eundem Moysen in tabulis haec decem uerba scripsisse, non deum. nisi forte uiolenter quidem sed certa necessitate conpellimur, ubi dictum est: et scripsit in tabulis\' uerba testamenti, subaudire, sed dominum — supra enim positum est: et erat ibi Moyses in conspectu domini — ut a domino, in cuius conspectu quam non bibens, scripta intellegantur haec decem uerba in tabulis, sicut ante promiserat. Quod si ita est, non quidem illa differentia duorum testamentorum, quae nobis uisa est, in his uerbis commendari po
Abbreviated transcription (Latin):
scͥpsisse moysen: s ideo suꝑius d̃s se ꝓmi¬
sit scripturũ. et indeuterononio non so¬
lum ita ꝓmisisse. uerumetiam ipse scri-¬
psisse narratur: ut significetur quod ait
apłs. deus est enim qui oꝑatur in uobis
et uelle ce opariꝓbona uoluntate: hoc
est in eis qui ex fide grãm suscipiunt: et
non suam iustitiam uolunt statuere s
iustitiȩ dei subiecti sunt: ut ipsi sint in
xp̃o iustitia deiz Nam et illic apłs utrũ¬
q dicit: et dm̃ oꝑan et ipsos Nam si ipsi
non oꝑabantur: quomͦ eis dicebat. cũ
timore & tremore uestram ipsorũ salutẽ
oꝑamini: Oꝑatur gͦ ille: co oꝑamur nos
Non enim aufert: s adiuuat bonȩ uo¬
uoluntatis arbitrium:¬

Expanded text:
Moysen. Sed ideo superius Deus se promisit scripturum, et in Deuteronomio non solum ita promisisse, verum etiam ipse scripsisse narratur, ut significetur, quod-ait Apostolus: « Deus est enim qui operatus est in nobis et velle et operari pro bona voluntate » , hoc est, in eis qui ex fide gratiam suscipiunt, et non suam justitiam volunt exstruere, sed justitiae Dei subjecti esse, ut ipsi sint in Christo justitia Dei. Nam et illic Apostolus utrumque dicit, et Deum operari, et ipsos. Nam si ipsi non operabantur, quomodo eis dicebat: « Cum timore et tremore vestram ipsorum salutem operamini? » Operatur ergo ille, cooperamur nos. Non enim offert, sed adjuvat bonae voluntatis arbitrium
Abbreviated transcription (Latin):
in eiᷤ uerba quȩ erant in tabuł pͥoribus
qͣs tu contriuisti. Excepto itaq libꝰ deut̃ono¬
mii.
questionẽ istã etiã solus liber exodi con¬
tinet: quomͦ dixĩt ds̃. & scribam in ta-¬
bulis uerba. quȩ erant intabulis
prioribus cum paulopost legatur:
Scribe tͥ uerba hecz Q enim in uerbis
his posui testam̃tum tͥ & isił̃ Et erat
ibi moyses in conspectu dñi .xl. dieb¬

Expanded text:
in tabulis uerba quae erant in tabulis prioribus, in tabulis uerba quae erant in tabulis prioribus, quas tu contriuisti. excepto itaque libro Deuteronomii quaestionem istam etiam solus liber Exodi continet, quomodo dixerit deus: et scribam in tabulis uerba quae erant in tabulis prioribus, cum paulo post legatur: scribe tibi uerba haec; etenim in uerbis his posui tibi testamentum et Israhel. et erat ibi Moyses in conspectu d
Abbreviated transcription (Latin):
sticiȩ: quod non potest ꝑtimorem pe¬
nȩ Nunc gͦ cum legitur indeuterono¬
mio descdis tabulis ita dictum. et ex¬
tidi duas tabulas lapideas sicut pri¬
ores. & ascendi in montem. et duȩ tabulȩ
Non enimait et scͥpsi s scripsit hoc ẽ
d̃s. sicut paulo ante dixerat uerba dĩ
sͥ dicta. excide tͥ duas tabulas lapideas¬
quẽadmodum pͥores. & ascende ad
me in montem.ce. facies tͥ arcam ligne¬
am et scͥbam intabulis uerba quȩ erans
intabulis pͥorib. discutienda nascitur
quęstio. quod utrasq tabulas. id est
et priores ae sedas as hic legitur scͥpsisse
non homo S si in ipso quoq exodo
uerba di legantur ubr iubet easdem
tabulas sed̃as excidi a moyse: nichil
altud inuenitur qͣm ipsum d̃m se eas¬
dem ꝓmisisse scͥpturum Nam ita scͥp¬
cum ẽ Et dixit dñs ad moysen. Ex¬
cide tͥ duas tabulas lapideas sicut &
pͥores. & ascende adme inmonte: cescͥbã

Expanded text:
stitiae, quod non potest per timorem poestitiae, quod non potest per timorem poenae. Nunc ergo cum legitur in Deuteronomio de secundis tabulis, ita dictum est: « Et excidi duas tabulas lapideas sicut priores, et ascendi in montem, et duae tabulae » Non enim ait, et scripsi, sed scripsit: hoc est, Deus, sicut paulo ante dixerat, verba Dei sibi dicta: Excide tibi duas tabulas quemadmodum priores, et ascende ad me in montem, et facies tibi arcam ligneam; et scribam in tabulis uerba quae erant in tabulis prioribus — discutienda nascitur quaestio, quod utrasque tabulas, id est et priores et secundas, deus hic legitur scripsisse, non homo. sed si in ipso quoque Exodo uerba dei legantur, ubi iubet easdem tabulas secundas excidi a Moyse, nihil aliud inuenitur quam ipsum deum se easdem promisisse scripturum; nam ita scriptum est: et dixit dominus ad Moysen: excide tibi duas tabulas lapideas sicut et priores et ascende ad me in montem. et scribam
Abbreviated transcription (Latin):
.xl. noctib. Panem ñ manducauit et
aquam nonbibit: et scͥpsit in tabulis
uerba testamenti .xͣ. uerba Cum gͦ in
exodo ipse moyses intabulis. decem
legis uerba scͥpsisse narretur: quomͦ
hic indeuterononnio ds intabulis ea¬
dem uerba scͥpsisse recolitur: Demq
illud quod ẽ in exodo. cum transeunt
tractaremus. & quid nobis inea dif¬
ferentia uisum fuerit litteris manda¬
remus: cur pͥores tabulȩ quȩ contritȩ
sunt digito di scriptȩ referantur scd̃as
autem tamdiu marca tab̃nacłoq man¬
suras ipse moyses scripsisse dicatur:
ita ꝑ hanc differentiam duo testam̃¬
ta significata eẽ diximꝰ ut in ueteri te¬
stamento lex cõmendaretur tãqͣm
opus di ubi homo nichil fecerit. eo
quod lex timore ñpossec impleri: qm̃
cum uere fit opus legis. caritate fit
non timore: quȩ caritas gr̃a ẽ. testam̃¬
ti noui. Ido in secundis tabulis homo
legitur scͥpsisse uerba d̃i: quia homo¬
potest facere opus legis ꝑcaritatem iu¬

Expanded text:
 panem non manducauit et aquam non bibit, et scripsit in tabulis uerba testamenti, decem uerba. cum ergo in Exodo ipse Moyses in tabulis decem legis uerba scripsisse narretur, quomodo hic in Deuteronomio deus in tabulis eadem uerba scripsisse recolitur? Denique illud quod est in Exodo cum transeunter tractaremus et quid nobis in ea differentia uisum fuerit litteris mandaremus, cur priores tabulae, quae contritae sunt, digito dei scriptae referantur, secundas autem tamdiu in arca tabernaculoque mansuras ipse Moyses scripsisse dicatur, ita per hanc differentiam duo testamenta significata esse diximus, ut in uetere testamento lex commendaretur tamquam opus dei, ubi homo nihil fecerit, eo quod lex timore non posset inpleri, quoniam cum uere fit opus legis caritate fit, non timore: quae caritas gratia est testamenti noui. ideo in secundis tabulis homo legitur scripsisse uerba dpotest facere opus legis per charitatem ju
Abbreviated transcription (Latin):
Iin his quas ante confregistr. ponesq¬
I eas in arcaz feci gͥ arcam de lignis se
I chim Cumq dolassem duas tabu¬
las lapideas. tabulas instar priorum:¬
I ascendi in montem habens eas in ma¬
nb: Scripsitq in tabulis iuxta id qͦd
Iprius scͥpserat. uerba decem quȩ locu¬
Itus est dñs ad uos in monte de medio
Signis. quando popls cong̃gatus ẽ: et de¬
queritur quomͦ hȩc indeuteronomio
dicantur moy se recolente acrepetente
quȩ gesta sunt: cum in exodo ubi pri¬
mum hȩc dicta ce facta narrantur ita
sit scͥptum Et dixit dñs ad moysen
Scͥbe tͥ uerba hȩc. E enim in uerbis hĩ
posui tͥ testam̃tum ceifrł Et eratibi

Expanded text:
in his quas ante confregisti, ponesquin his quas ante confregisti, ponesque eas in arca. Feci igitur arcam de lignis setthim cumque dolassem duas tabulas lapideas instar priorum ascendi in montem habens eas in manibus scripsitque in tabulis iuxta id quod prius scripserat verba decem quae locutus est Dominus ad vos in monte de medio ignis quando populus congregatus est et dequaeritur quomodo haec in Deuteronomio dicantur Moyse recolente ac repetente quae gesta sunt, cum in Exodo, ubi primum haec dicta et facta narrantur, ita sit scriptum: et dixit dominus ad Moysen: scribe tibi uerba haec; etenim in uerbis his posui tibi testamentum et Israhel. et erat ib
Abbreviated transcription (Latin):
nes: ce suꝑ omnem uirtutem inimici: et
conculcares leonem et draconemꝰ et basilis¬
cum regulum qui aliquando regnauit
in te. et nutriuit in te regnum peccati: ut
illis omnib int̾ emptis qui in te regna-¬
bant oꝑe peccati: solus in te regnet ihesus
dominus noster:¬

Expanded text:
nes, et super omnem virtutem inimici, et nes, et super omnem virtutem inimici, et conculcares leonem et draconem, et basiliscum regulum qui aliquando regnavit in te, et nutrivit in te regnum peccati: ut, illis omnibus interremptis qui in te regnabant opere peccati, solus in te regnet Jesus Dominus noster
Abbreviated transcription (Latin):
dicebat: quia eramꝰ & nos aliquando in¬
sensati. increduli.errãtes et seruientes de¬
sideriis et uoluptatib uariis: Non enim
aliud ẽ hoc quod iherłm aliquando fitisse
sub rege ad omberech scribitur: uel aliȩ ci-¬
uitates sub aliis: s interim iħs int̾ficit im¬
micos: ñ crudelitatẽ docens ꝑhoc sicut
heretici putant: s futura in his quȩ gerũt
sacram̃ta designans: ut cum intemerit
iłis cos reges qui regnum peccati tenent
in nobis: possimꝰ illud implere quod dix̃
apłs. Sicut exibuimꝰ menbra ña seruire
inquitati ad inquitatẽ: ita nunc exibea¬
inus menbra nr̃a seruire iusticiȩ ad iusti¬
ficationem: Quid gͦ ẽ quod abeis hoc
loco uelud crudele culpatur: hocĩqͥt qd̾
scͥptum ẽ. Ponite pedes urõs suꝑ collum
eorum: &e int̾ficite eos: Namq hoc ñ cru-¬
delitas: s humauitas ce benignitas inue-¬
nit᷑ Utinam enim tu talis esses qui po¬
neres pedes tuos suꝑ serpentes ce scorpio¬

Expanded text:
dicebat, « quia eramus et nos aliquando indicebat, « quia eramus et nos aliquando insensati, increduli, errantes, et servientes desideriis et voluptatibus variis? » Non enim aliud est hoc quod Jerusalem aliquando sub rege fuisse Adonibezeth scribitur, vel aliae civitates sub aliis; sed interim Jesus interficit inimicos, non crudelitatem docens per hoc, sicut haeretici putant, sed futura in his quae gerunt sacramenta designans: ut cum interimeret Jesus eos reges qui regnum peccati tenent in nobis, possimus illud implere quod dixit Apostolus: « Sicut exhibuimus membra nostra servire iniquitati ad iniquitatem, ita nunc exhibeamus membra nostra servire justitiae ad justificationem . » Quid ergo est quod ab eis hoc loco velut credule culpatur? Hoc, inquit, scriptum est: Ponite pedes vestros super collum eorum, et interficite eos, namque hoc non crudelitas, sed humanitas et benignitas invenitur. Utinam enim tu talis esses qui poneres pedes tuos super serpentes et scorpio
Abbreviated transcription (Latin):
positi: cum ꝑiħ̃m fuerint deuicti: ita ut
infidelitas ab eis et incredulitas depella-¬
tur. & cõmoriantur peccato:in eo quod
desinunt a ministerio peccati: ipsis post¬
modum ministris utitur antma ad oꝑã¬
dam iustitiã dĩ Ita fit. ut in ibrłm in qͣ
prius rex neqͣm regnabat ce pessimus:
pꝰmodum in ea regnet dauid potens ina-¬
nu: uł pacificus. salomon. Adsedent et¬
emm ipsis etiam quos supͣ diximus cor¬
poralibus sensib hominum in alignȩ uir-¬
tutes: quȩ eos ad malas concupiscenti-¬
as & fȩda ministeria ammȩ prebendosol-¬
licitent: quas malignas uirtutes si fides
xp̃i suꝑauerit. et in ligno crucis eius fue-¬
rint suspensi: ut de ip̃sis triumphet in
ligno: et in ligno crucis suȩ interemptis
his regnoq depulsis. tunc efficitur am-¬
ma in parte diͥ tunc ihrłin regnum dei
efficitur: et templum in ea dño construt᷑.
Aut ñ hoc desemet ipso sentiebat ille qui

Expanded text:
positi, cum per Jesum fuerint devicti, ita ut positi, cum per Jesum fuerint devicti, ita ut infidelitas ab eis et incredulitas depellatur, et commoriantur peccato, in eo quod desinunt a ministerio, peccatis ipsis postmodum ministris utitur anima ad operandam justitiam Dei. Ita fit ut Jerusalem, in qua prius rex nequam regnabat et pessimus, postmodum in ea regnet David potens manu, et pacificus Salomon. Assident etenim ipsis etiam, quos supra diximus, corporalibus sensibus, hominum malignae virtutes, quae eos ad malas concupiscentias et foeda ministeria animae praebendo sollicitent: quas malignas virtutes si fides Christi superaverit, et in ligno crucis ejus fuerint suspensi, ut de ipsis triumphet in ligno; et in ligno crucis suae interemptis his, regnoque depulsis, tunc efficitur anima in parte Dei, tunc Jerusalem regnum Dei efficitur, et templum in ea Domino construitur. An non hoc de semetipso sentiebat ille qui
Abbreviated transcription (Latin):
se absconderunt in spelunca urbis mace¬
da. Nunciatum q ẽ iosue qͦd inuenti ẽẽnt
quinq reges latentes inspelunca mace-¬
da. Qui precepit sociis et ait. Uoluite sa-¬
ra ingentia ad os speluncȩ: et ponite ui-¬
srõs
industrios qui clausos custodiant. &ce-¬
tera. Quod autem dicuntur inspelun-¬
cȩ loco confugisse: potest hoc fortasse in¬
dicari: quia spelunca locus ẽ inꝓfun¬
dum terrȩ defossus. Igitur etiam isti qͦs
supͣ exposuimus sensus. cum se terrenis
actib in corpore positi demerserint: et m-¬
chil ad opus dĩ. s totum ad ministerium
corpons egerint: inspeluncas confugisse
dicuntur. Sciendum tam̃ ẽ quod ista
ipsa regna quorum nunc reges uincun¬
tur ab ih̃u et confugunt adspeluncas:
postmodum in sortei ueniunt scõrum.
& pars dñi appellantur:sicut regnum
ihrłm. uł lachis. uł ebron. Inquo hoc ar-¬
bitror indicari: quod etiam isti quinq
sensus quos supra exposurinus in corpore

Expanded text:
se absconderunt in spelunca urbis Macese absconderunt in spelunca urbis Maceda. Nuntiatumque est Josue quod inventi essent quinque reges latentes in spelunca Maceda. Qui praecepit sociis, et ait: Volvite saxa ingentia ad os speluncae, et ponite viros industrios qui clausos custodiant, » et caetera. Quod autem dicuntur in speluncae loco confugisse, potest hoc fortasse indicari, quia spelunca locus est in profundum terrae defossus. Igitur etiam isti quos supra exposuimus sensus, cum se terrenis actibus in corpore positi demerserint, et nihil ad opus Dei, sed totum ad ministerium corporis egerint, in speluncas confugisse dicuntur. Sciendum tamen est quod ista ipsa regna, quorum nunc reges vincuntur ab Jesu et confugiunt ad speluncas, postmodum in sortem veniunt sanctorum, et pars Domini appellantur, sicut regnum Jerusalem, vel Achis, vel Ebron. In quo hoc arbitror indicari quod etiam isti quinque sensus quos supra exposuimus, in corpore
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ xp̃ianorum pugnam ꝑfectis quidem
et talibus qualis erat paulꝰ apłs qui dicit᷑:
ñ erat eis pugna adu̾sus carnem & san¬
guinem s aduersus principatus ce potesta-¬
tes. adu̾sus mundi huius rectores tenebrarũ¬
orib uͦ & nondum ꝑfectis pugna adhuc
adu̾sus carnem et sanguinem geritur:
his qui ad huc carnalib uitiis &e fragilita¬
tibrimpugnant᷑: quod etiam in hoc loco
indicari puto. Et entin gabaonitis indi-¬
ctum eẽ aquinq regib diximꝰ bellum:
quorum figuram dixi ẽẽ in his qui in¬
ꝑfecti sunt: Isti gͦ a quinq regib inpugnã¬
tur. Quinq autem reges quinq sensus
corporeos indicant: Uisum. auditum.
gustum. tactum. odoratum. Paliquem
&e enun horum: unumquẽq necesse ẽ de¬
cidere inpeccatum: Qumq sensus: qũiq:
illis regibus comparantur: qui gabao¬
nitas ulẽ qui carnales homines inpug¬
nant. Iugerunt enu quinq reges: et

Expanded text:
esse Christianorum pugnam: perfectis quidem esse Christianorum pugnam: perfectis quidem et talibus qualis erat Paulus apostolus qui dicit: « Non erat eis pugna adversus carnem et sanguinem, sed adversus principatus mundi hujus rectores tenebraruoribus vero et nondum perfectis, pugna adhuc adversus carnem et sanguinem geritur, his qui adhuc carnalibus vitiis et fragilitatibus impugnantur, quod etiam in hoc loco indicari puto. Etenim Gabaonitis indictum esse a quinque regibus diximus bellum, quorum figuram dixi esse in his qui imperfecti sunt. Isti ergo a quinque regibus impugnantur. Quinque autem reges quinque sensus corporeos indicant: visum, auditum, gustum, tactum, odoratum; per aliquem etenim horum unumquemque necesse est decidere in peccatum. Quinque sensus quinque illis regibus comparantur, qui Gabaonitas, id est, carnales homines, impugnant. « Fugerunt enim quinque reges, et
Abbreviated transcription (Latin):
ditatem tuam: ce possessionem tuam tĩm¬
nos terrȩ. Donec gͦ pat̾na pollicitatio cõ¬
pleatur. ecclȩ et diu̾sis nationib crescat
atq introeat dota gentium multitudo:
tunc demum omnns isrt saluetur: dies ꝓ-¬
ducitur et differtur occasus. nec umqmͣ
sol occubint: s semꝑ oritur. dum creden¬
tium cordib sol iustitiȩ lum̃ ueritatis in¬
fundit: Cum uͦ repleta fuerit mensura
credẽtium. et deterior iam ac de color ȩtas
ultimȩ generationis aduenerit: cum in¬
crescente iniquitate refrigescet caritas
multorum. et ꝑpauci remanserint in quib
fides inueniatur: tunc iam breuiabunt᷑
dies: Idem gͥ atq ipse dñs nouit et exten-¬
dere diem cum salutis ẽ tempus: et bre-¬
uiare diem: ce ꝓducitur nobis spatium
lucis: sic ut in die honeste ambulemus:
et oꝑa lucis oꝑemur: S ce illud uideamꝰ:
quid sit quinq reges fuisse: et hos inspe-¬
lunca confugisse: Sepe diximus du ꝓlicẽ

Expanded text:
ditatem tuam, et possessionem tuam termditatem tuam, et possessionem tuam terminos terrae . » Donec ergo paterna pollicitatio compleatur Ecclesiae, et diversis nationibus crescat, atque introeat tota gentium multitudo, tunc demum omnis Israel salvetur: dies producitur, et differtur occasus; nec unquam sol occubuit, sed semper oritur, dum credentium cordibus sol justitiae lumen veritatis infundit. Cum vero repleta fuerit mensura credentium, et deterior jam ac decolor aetas ultimae generationis advenerit, cum increscente iniquitate refrigescet charitas multorum, et perpauci remanserint in quibus fides inveniatur, tunc jam breviabuntur dies. Idem igitur atque ipse Dominus novit et extendere diem cum salutis est tempus, et breviare diem, et producitur nobis spatium lucis, sicut in die honeste ambulemus et opera lucis operemur. Sed et illud videamus quid sit quinque reges fugisse, et hos in speluncam confugisse. Saepe diximus duplicem
Abbreviated transcription (Latin):
cutus ẽ iosue dño indie qua tradidit amor-¬
reum in conspectu filiorum isrł: dixitq
coram eis. Sol contra gabaon ne mouea¬
Iris: et luna coutra uallem ahialon. Ste¬
teruntq sol &eluna. Nonne scͥptum ẽ hoc
in libro iustorum : Stetit itaq sol in me-¬
dio cęli: et ñ festinauit obcumbere spacio
Iumius diei: Non fuit ante et postea tam
longa dies: obȩdiente dño uoci homunis
et pugnãte ꝓ isrł. Rcu̾susq ẽ iosue cum
omni isrł in castra galgale: Uolumus gͦ
ꝓtelauerit lucem et maiorem fecerit diem:
uł ꝓsalute hominum. uł ꝓunteritu contra-¬
riarum uirtutum. Ex quo aduenit salua¬
tor finis erat muncti: iam deniq ipse dice¬
bat. Pȩiitentiam agite: appropinquabit¬
enum regnum cȩlorum: Et tenuit et re-¬
pressit diem consũmationis: et ad ẽẽ ꝓhi¬
buit. Tidens enim ds̃ pater. salutem gen¬
tium ꝑipsum solum posse constare: dicit
ad eum: Pete ame &e dabo tͥ gentes here-¬

Expanded text:
cutus est Iosue Domino in die qua tradidit Amorcutus est Iosue Domino in die qua tradidit Amorreum in conspectu filiorum Israhel dixitque coram eis sol contra Gabaon ne movearis et luna contra teruntque sol et luna. Nonne scriptum est hoc in libro justorum? Stetit itaque sol in medio coeli, et non festinavit occumbere spatio unius diei. Non fuit ante et postea tam longa dies, obediente Domino voci hominis, et pugnante pro Israel. Reversusque est Josue cum omni Israel in castra Galgalae. » Volumus ergo, ster Jesus protelaverit lucem, et majorem fecerit diem, vel pro salute hominum, vel pro interitu contrariarum virtutum. Ex quo advenit Salvator, finis erat mundi; jam denique ipse dicebat: « Poenitentiam agite, appropinquavit regnum coelorum . » Et tenuit et repressit diem consummationis, et adesse prohibuit. Videns enim Deus Pater salutem gentium per ipsum solum posse constare, dicit ad eum: « Pete a me, et dabo tibi gentes haere
Abbreviated transcription (Latin):
tur: nisi ei placuisset illa iuratio quȩ sub¬
iectis parcere cogeret: Crediderant enim
deo. quem audierant suo ppło ꝓmisisse:
quod illas gentes subũteret eorumq ter¬
ram obtineret: et hanc eorum fidem non
eos ꝓdendo remunerauit quodam modo.
umq fugerent filios isrł et eẽnt indes¬
censu bethoron: dñs misit suꝑ eos lapides
magnos de cęlo usq arecha Et mortui sunt
multo plures lapidibus grandinis: quam
sunt grandinis durȩ uindictȩ quȩ cȩlitus
mittuntur suꝑ hostes popłĩ di. uł diuinȩ
comminationes quȩ in scͥpturis sacris con-¬
tra imꝓbos leguntur ꝓlatȩ: ubi gehenna
ignis cepęna eis predicitur ꝑpetua. Hoc gͦ
mͦ iħs cum ducib et uirtutib suis ad ẽ.
his qui ꝓ nomine suoꝰ contrarii s uirtuti¬
bus obpugnant᷑: &e non solum auxilium
prestat inbello: uerum et ꝓdurit tempus
diei: et spatia lucis ꝓtelans. aduentum
discutit noctis. Unde sequitur: Gunc lo¬

Expanded text:
tur, nisi ei placuisset illa iuratio, quae subtur, nisi ei placuisset illa iuratio, quae subiectis parcere cogeret. crediderant enim deo, quem audierant suo populo promisisse, quod illas gentes suburam obtineret, et hanc eorum fidem non eos prodendo remuneravit quodammodo. « Cumque fugerent filios Israel, et essent in descensu Bethoron, Dominus misit super eos lapides magnos de coelo usque Azeca; et multo plures lapidibus grandinis, quam sunt grandinis durae vindictae, quae coelitus mittuntur super hostes populi Dei, vel divinae comminationes quae in Scripturis sacris contra improbos leguntur prolatae, ubi gehenna ignis et poena eis praedicitur perpetua. Hoc ergo modo Jesus cum ducibus et virtutibus suis adest his qui pro nomine suo contrariis virtutibus oppugnantur: et non solum auxilium praestat in bello, verum et produxit tempus diei, et spatia lucis protelans, adventum discutit noctis; unde sequitur: « Tunc lo
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ lapides deute¬
rononnium legis ino-¬
Dysi: quod ille diges¬
serat coram filiis isrł. Scripsit inquit iħs
suꝑ lapides altaris deuteronomium le-¬
gem moysi: et scͥpsit in conspectu filiorũ
isrł. Quomͦ scͥpsit: Et qͦmͦ potuit tunc filiꝰ
naue suꝑ lapides altaris legẽ totã describ̾e:
Ergo ꝓut uoluit:typum adumbrauit.
nomium: quod scd̃ȩ legislatio dicitur.
Si gͦuis uidere quomͦ prima lege infir-¬
mata. scdam legem scͥbat iħs: audi eum
in ecclȩsiis dicentem. Dictum ẽ autiquis.
Non occides. Ego autem dico uobis: quia
omnis qui irascitur fr̃i suo: homicida ẽ.
Et iterum dictum ẽ antiquis. Non mecha-¬
beris. Ego autem dico uobis: quia qui
uiderit inulierem ad concupiscendum

Expanded text:
 lapides Deuteronomium legis Mosi, quod ille digesssuper lapides altaris Deuteronomium legis Moysi, et scripsit in conspectu filiorum Israel. Quomodo scripsit et quomodo potuit tunc filius Nave super lapides altaris legem totam describere? Ergo prout voluit typum adumbravit. nomium, quod secundae legis latio dicitur. Si ergo vis videre quomodo, prima lege infirmata, secundam legem scribat Jesus, audi eum in ecclesiis dicentem: « Dictum est antiquis: Non occides; ego autem dico vobis quia omnis qui irascitur fratri suo, homicida est . » Et iterum: « Dictum est antiquis, Non moechaberis; ego autem dico vobis quia qui viderit mu
Abbreviated transcription (Latin):
inquit legis xp̃s ẽ: ad iustiam omni
credenti Noua bella elegit dñs:
Quȩ sunt ista noua bella: nisi contͣ
peccata &e uitia uirtutum luctamina :
Hȩc quippe elegit dñs: qͥ ahȩc ꝓbat. Uñ
paulꝰ ait. Non ẽ. nobis colluctatio adũsus
carnem &e sanguinem: s aduersus pͥn

Expanded text:
inquit, legis Christus est ad justitiam omni inquit, legis Christus est ad justitiam omni credenti . Nova bella elegit Dominus. Quae sunt ista nova bella, nisi contra peccata et vitia virtutum luctamina? Haec quippe elegit Dominus, quia haec probat. Unde Paulus ait: Non est nobis colluctatio adversus carnem et sanguinem, sed adver
Abbreviated transcription (Latin):
dñs ait: Dimisi eos scđm desideria cor-¬
dis eorum: & ibunt in uoluntatibꝰ suis:
Et alibi scriptum ẽ: Ue peccatori terrã
ingredienti duabus uiis: Cessaue-¬
runt fortes in isrł et quieuerunt: do¬
nec surgeret debbora mater in isrł:
tes: consiliis eos gub̃nabant. atq sola-¬
tiis adiuuabant: S quieuerunt: hoc
ẽ dormitionẽ mortis acceperunt: Et
ideo cessauerunt: quia morte interce-¬
dente ꝑmanere ñ potuerunt: ut pau-¬
latim ueteris legis usu deficienteᷤ. ĩa
ille adueniret quem debbora mater.
hoc ẽ uera ꝓphetia futurum precine¬
bat: ut benedictionẽ daret ipse qui
legem dedit: qui signaculum legis ac
propħarum omnium fuit: Unde ip̃a
ueritas in eugłio ait: Lex ce prophȩ
usq ad ioh̃em: Hĩc quoq paulusait:
Postqm̃ uenit plenitudo temporis:.
misit ds̃ filium suum factum ex muli-¬
ere. factum sub lege: ut eos qui sub le-¬
ge erant redimeret: Et iterum: finis

Expanded text:
Dominus, ait, dimisit eos secundum desideria corDominus, ait, dimisit eos secundum desideria cordis eorum, et ibant in voluntatibus suis . Et alibi scriptum est: Vae peccatori terram ingredienti duabus viis . Cessaverunt fortes in Israel, et quieverunt, donec surgeret Debbora mater in Israel. tes, consiliis eos gubernabant, atque solatiis adjuvabant; sed quieverunt, hoc est, dormitionem mortis acceperunt, et ideo cessaverunt, quia morte intercedente permanere non potuerunt: ut paulatim veteris legis usu deficiente, jam ille adveniret, quem Debbora mater, hoc est, vera prophetia futurum praecinebat, ut benedictionem daret ipse, qui legem dedit, qui signaculum legis et prophetarum omnium fuit. Unde ipsa Veritas in Evangelio ait: Lex et prophetae usque ad Joannem . Hinc quoque Paulus ait: Postquam venit plenitudo temporis, misit Deus Filium suum factum ex muliere, factum sub lege, ut eos, qui sub lege erant, redimeret . Et iterum: Finis,
Abbreviated transcription (Latin):
adimpletur: Unde diuina uox ꝑ ꝓphe-¬
tam ait: Suꝑ quem requiescet sp̃s meus:
nisi suꝑ humilem &e quietum cetremẽ-¬
tem sermones meos: In diebus gͦ horũ
quieuerunt semite: quia ꝑdiuinam
grãm. pacis dona fidelibus fuere con-¬
cessa Et qui ingrediebant᷑ ꝑ eas ambu-¬
lauer̃ ꝑ calles deuios: cum ꝑsecutores
xp̃ianorum. & heretici. qui non fidi de-¬
uotione. s fastu malitiȩ ȩcclam ingredi
temptauerunt: diuino iuditio disꝑsi
sunt: Et quia pacis semitam incedere
neglexerunt: ꝑerroris anfractus deuia-¬
uerunt: Non quod iustissima pietas
deitatiᷤ errare eos fecerit: s iusto iudi-¬
tio ꝓpter sua peccata inerrorem illos ca¬
dere ꝑmiserit: Unde ꝑsalomonem di-¬
citur: Qui ambulat simpliciter saluus
erit: qui autem ꝑuersis ingreditur uiis:
concidet semel. Et iterum: Uir qui
errauerit auia doctrinȩ: in cętu gigan-¬
tum commorabit᷑. Hinc ce ꝑsalmistã

Expanded text:
adimpletur. Unde divina vox per propheadimpletur. Unde divina vox per prophetam ait: Super quem requiescet spiritus meus, nisi super humilem et quietum, et trementem sermones meos . In diebus ergo horum quieverunt semitae, quia per divinam gratiam pacis dona fidelibus fuere concessa; et qui ingrediebantur per eas, ambulaverunt per calles devios, cum persecutores Christianorum et haeretici, qui non fidei devotione, sed astu malitiae Ecclesiam ingredi tentaverunt, divino judicio dispersi sunt; et quia pacis semitam incedere neglexerunt, per erroris anfractus deviaverunt, non quod justissima pietas Deitatis errare eos fecerit, sed justo judicio propter sua peccata in errorem illos cadere permiserit. Unde per Salomonem dicitur: Qui ambulat simpliciter, salvus erit; qui autem perversis ingreditur viis, concidet semel . Et item: Vir qui erraverit a via doctrinae, in coetu gigantium commorabitur . Hinc et Psalmista:
Abbreviated transcription (Latin):
de ꝑsecutorib eorum in euanglistas mu¬
tati sunt: sicut saulus seuissimus ꝑsecu¬
tor de iudȩis in apłm paulum: Nec non
ce multi de gentilibus in predicatores
eugłii transmutati sunt: sicut dionisius
ariopagita: trophimus ephesinus: gaius.
ce aristarcus macedones comites pauli:
ce ceteri qui discipulatui apostolorum
adheseruntz In diebus saingar filii
anath. in diebus iahel quieuerunt semi¬
te: ce qui ingrediebant᷑ ꝑ eas ambula-¬
uerunt ꝑ calles deuios: Diximus suꝑius
quod saingar qui interp̃tatur aduena
siue colonus significaret predicatorem
diuim uerbi: qui dñico aratro innitens.
ꝑeugłium colit corda auditorum: et ia-¬
hel mulier aliengena quȩ int̾pretatur
ascensio siue requies dĩ. designaret eccle-¬
siam: in qua ueraciter ad cȩlorum regnũ
ascenditur: quia ibi cunctis recte creden-¬
tibus ꝑ hennis uitȩ aditus aꝑitur: ibi
requies di ẽ. ubi cotidie eius uoluntas

Expanded text:
eorum de persecutoribus in evangelistas mueorum de persecutoribus in evangelistas mutati sint, sicut Saulus saevissimus persecutor de Judaeis in apostolum Paulum; nec non et multi de gentilibus in praedicatores Evangelii transmutati sunt: sicut Dionysius Areopagita, Trophimus, Ephesinus, Gaius, et Aristarchus, Macedones comites Pauli, et caeteri qui discipulatui apostolorum adhaeserunt . In diebus Samgar filii Anath, in diebus Jael, quieverunt semitae; et qui ingrediebantur per eas ambulaverunt per calles devios. Diximus superius quod Samgar, qui interpretatur advena sive colonus, significaret praedicatorem divini verbi, qui Dominico aratro innitens per Evangelium colit corda auditorum; et Jael, mulier alienigena, quae interpretatur ascensio, sive requies Dei, designaret Ecclesiam, in qua veraciter ad coelorum regnum ascenditur; quia ibi cunctis rite credentibus perennis vitae aditus aperitur, sibi et requies Dei est, ubi quotidie ejus voluntas
Abbreviated transcription (Latin):
esau sicut ce seyr: idem popłs iude¬
orum designatur: Namseir pilosus
uel ispidus: esau uanus aut frustra:
ceedom rubeus siue terrenuᷤ in terp̃-¬
tatur: Igitur quia carnalium desi-¬
deriorum oblectam̃ta. & uanitatem
mundi secutus ẽ: quasi ꝑlentis edu¬
lium primatus sui głam ꝑdidit. &e
ꝓmissam sibi benedic̃tionis grãm.
fide populi iunioris supplantatus
to: ad gentium salutem: S quid tunc
factum sit audiamus: Terra inqͥt
mota ẽ hoc ẽ carnalium corda timore
concussa sunt cęli ac nubes stillarunt
tes fluxerunt a faciȩ dñi: quando su¬
ꝑbia ꝑsecutorum. ac potentium huius
gem ad nõ accepit: iudaicus popłs
cui ipsa lex data ẽ designatur Sed
sicut montes fluxerunt a faciȩ dñi:
nec etiam gentilium fastus ac suꝑbia pre-¬
sentiȩ dñi ullomͦ resistere ualebat: s po¬
tentia uirtutis summe suꝑata ac ꝓstra¬
ta ẽ: ita ut pęnitentia peccatorum con¬
uersi. baptismatisq gr̃a abluti: plurimi

Expanded text:
Esau, sicut et Seir, idem populus JudaeEsau, sicut et Seir, idem populus Judaeorum designatur. Nam Seir pilosus vel hispidus, Esau, vanus aut frustra, et Edom rubeus sive cerrenus interpretatur. Igitur quia carnalium desideriorum oblectamenta et vanitatem mundi secutus est, quasi per lentis edulium primatus sui gloriam perdidit, et promissam sibi benedictionis gratiam fide populi junioris supplantatus to ad gentium salutem. Sed quid tunc factum sit audiamus. Terra, inquit, mota est, hoc est, carnalium corda timore concussa sunt. Coeli ac nubes stillaverunt tes fluxerunt a facie Domini, quando superbia persecutorum ac potentium hujus gem a Domino accepit, Judaicus populus, cui ipsa lex data est, designatur. Sed sicut montes fluxerunt a facie Domini,a nec Judaeorum nec etiam gentilium fastus ac superbia praesentiae Domini ullo modo resistere valebat; sed potentia virtutis summae superata ac prostrata est, ita ut ad poenitentiam peccatorum conversi, baptismatisque gratia abluti plurimi
Abbreviated transcription (Latin):
qui possunt canere canticum dño Ait
gͦ hic uox iusti: Ego dño cantabo: ce
psallam deo isrł: Quis putas ita canore
uocis ẽ. & ita sp̃s puri. mentisq sincere:
ut cantilena eius diuinum delectare
possit auditum: Ille profecto ẽ qui nul-¬
lum habet inse raucum peccatisonũ:
qui nichil offensionis in lingua. nichil
crassitudinis insꝑugerit: ille potest re¬
cte dicere ego dño cantabo. ce psallam
dõisrł̃: Cantat gͦ dño: qui eum deuo¬
tione cordis. &e oris offitio digne pre¬
dicat: psallit uͦ: qui eum bonis operi¬
bus laudat: Nideamꝰ itaq quomͦ can¬
ticum ipse in choet: Gomine cum
exires descyr ae transires ꝑregiones
edom: terra mota ẽ cȩliq ac nub es
stillauerunt aquas: montes fluxer̃t
pło malitiȩ ce inere dulitatis sꝑmetis
asperrimo scđm cariem editus ẽ Trã¬
siit ꝑregiones edom: quando ibidẽ
ꝑętatis spatia iuuenescens creuit᷑: &
eugłium predicando. lumen fideiuq

Expanded text:
qui possunt cantare canticum Domino. Ait qui possunt cantare canticum Domino. Ait ergo hic vox justi: Ego Domino cantabo, et psallam Deo Israel. Quis putas ita canorae vocis est, et ita spiritus puri mentisque sincerae, ut cantilena ejus divinum delectare possit auditum? Ille profecto est qui nullum habet in se raucum peccati sonum, qui nihil offensionis in lingua, nihil crassitudinis in spiritu gerit. Ille potest recte dicere: Ego Domino cantabo, psallam Deo Israel. Cantat ergo Domino, qui eum devotione cordis et oris officio digne praedicat. Psallit vero, qui eum bonis operibus laudat. Videamus itaque quomodo canticum ipsum inchoet. Domine, cum exires de Seir, et transires per regiones Edom, terra mota est, coelique ac nubes stillaverunt aquas, montes fluxeruntpulo malitiae et incredulitatis spinetis asperrimo, secundum carnem editus est; transiit per regiones Edom, quando ibidem per aetatis spatia juvenescens crevit, et Evangelium praedicando lumen fidei ubique
Abbreviated transcription (Latin):
sicut exultastis de nobilitatis ur̃e
titulo: ita disserere debetis quid
agendo unusquisq ur̃m fiat rex:
Quod uobis ita breuiter defimam:
regem te ẽẽ omium facit᷑ si regnet
xp̃s inte: Rex namq a regendo di¬
ctus ẽ Si gͦ &e inte anmus regnat.
ce corpus obtemꝑat: si con cupiscen¬
tias carnis sub ngum imꝑii tui mit¬
tas. si uitioꝵ gentes sobrietatis tuȩ fremᷤ
arciorib p̾mas: merito rex diceris:. qui¬
te recte regere noueris: Cum gͦ talis
fueris effectus: digne ut rex ad au-¬
dienda diumna uerba uocaberis:
hoc uͦ quod sequitur: magis corpo-
ita & auribus ꝑcipere inferius uide-¬
tur ẽẽ quam audire: Audire namq
ad interiorem ꝑtinet hominem: sicut
& dñs dicebat Qui habet aures audi-¬
endi audiat: Nuribus uͦ ꝑcipere ad ex-¬
teriorem & corporalem spectat auditum:
Ideo gͦ &e hic illi qui audire debent re-¬
ges dicuntur: qui uͦ auribus ꝑcipere
nam: psallam dño deo isrł: Beati sunt

Expanded text:
sicut exaltastis de nobilitatis vestrae sicut exaltastis de nobilitatis vestrae titulo, ita discere debetis quid agendo unusquisque vestrum fiat rex, quod vobis ita breviter definiam. Regem te esse omnium facit, si regnet Christus in te: rex namque a regendo dictus est. Si ergo et in te animus regnat et corpus obtemperat, si concupiscentias carnis sub jugum imperii tui mittas, si vitiorum gentes sobrietatis tuae frenis arctioribus premas, merito rex diceris, quite recta regere noveris. Cum ergo talis fueris effectus, digne ut rex ad audienda divina verba vocaberis. Hoc vero quod subsequitur, magis corporeita et auribus percipere inferius videtur esse quam audire: audire namque ad interiorem pertinet hominem, sicut et Dominus dicebat: Qui habet aures audiendi, audiat ; auribus vero percipere, ad exteriorem et corporalem spectat auditum. Ideo ergo et hic illi qui audire debent, reges dicuntur; qui vero auribus percipere, nam, psallam Domino Deo