comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
principio sed deutroq idẽ patre principio filioq Nec tamen
tria principia. sedunum principium. Quem ad modum non
ds̃ sed hi tres unus dr̃ Itemin posterioribus. Luxdelicce filius de
patre & simulambo luxuna. Sicut ds̃ dedõ & simul ambo utiq
ds̃ unus & hoc totum nonsinespũ amborũ. Quod dicens testat᷑
eum abutroq procedere. Namsi sp̃s õ patris quia procedit a pa¬
enim diuersa causadicitur sp̃s esse patris & sp̃s filii. sed una ea¬
demq Illa uidelic& quia procedit ab utroq sicut sp̃s ẽ utriusq
Namsidicas eum sp̃m patris quia procedit de patre. quaenam cau¬
sa restat ut dicatur sp̃s filii. nisi quia procedat & ab illo: Haec
cessione sc̃i sp̃s exfiliosensit dixit scripsit Arrianam ꝑfidiã
dam nans. catholicae uero fide pi&atem affirmans. Qui con¬
tradicere quis quis molitus fuerit. hostis catholicȩfide repeperit᷑¬

Expanded text:
principio, sed de utroque, id est Patre principio Filioque: nec tamen principio, sed de utroque, id est Patre principio Filioque: nec tamen tria principia, sed unum principium; quemadmodum non Deus: sed hi tres unus Deus. Item in posterioribus : « Lux de luce, Filius de Patre, et simul ambo lux una: sicut Deus de Deo, et simul ambo utique Deus unus; et hoc totum non sine Spiritu amborum. » Quod dicens testatur eum ab utroque procedere. Nam si Spiritus est Patris, quia procedit a Paenim diversa causa dicitur Spiritus esse Patris, et Spiritus Filii, sed una eademque; illa videlicet, quia procedit ab utroque, sicut Spiritus est utriusque. Nam si dicas eum Spiritum Patris, quia procedit de Patre, quaenam causa restat ut dicatur Spiritus Filii, nisi quia procedat et ab illo? Haec i Spiritus processione ex Filio sensit, dixit, scripsit, Arianam perfidiam damnans, catholicae vero fidei pietatem affirmans; cui contradicere quis molitus fuerit, hostis catholicae fidei reperitu
Abbreviated transcription (Latin):
numarat cum creaturis. aut procedens exfilio quod confitent a
cateholino ł ligant engo quoduolunt im peratores grecorun.
filii sinon procedit ab ipso Namsi proces sionẽ negant pdiciont
enttioneni quodimpi&atis esse constat arrianac. Quia non po¬
resoe se filusp̃s si non uelereatus sit uel procedens ab illo. Item
in consequentibus Quid ẽ autemin prinoi pioenit uerbum nisi¬
ionpetro nait filiuso. At ipsefilius interrogatus a iudacis quises¬
so rospondit. principium quia e loquor uobrr Pateratitom
porineipium nonde principio Filius principiũ  de principio
seda iumq simul nonduo sed unum principium. Sicut patꝰ
si mul sicut unum dm̃ ita unũ dico esse principium. Negat eẽ
ereaturam spm scm dicens eum ẽẽ principium. sicut pater est
principium & filius principium. Sed pater principium. denullo
principio. Filius autem principium. sed depatre principio
Sp̃s quoq scs̃ principium nondenullo principio nec depatre solũ

Expanded text:
onnumerat eum creaturis; aut procedens ex Filio, quod confitentur catholici. Eligant ergo quod volunt imperatores Graecorum: Filii, si non procedit ab ipso. Nam si processionem negant, praedicant creationem, quod impietatis esse constat Arianae, quia non potest esse Filii Spiritus, si non vel creatus sit, vel procedens ab illo. Item in consequentibus : « Quid est autem: In principio erat In Patre erat Filius? Et ipse Filius interrogatus a Judaeis quis esset, respondit: Principium, quia et loquor vobis . Pater ergo principium non de principio; Filius principium de principio: sed utrumque simul, non duo, sed unum principium; sicut Pater simul sicut unum Deum, ita unum dico esse pricreaturam Spiritum sanctum, dicens eum esse principium sicut Pater est principium, et Filius principium: sed Pater principium de nullo principio, Filius autem principium, sed de Patre principio: Spiritus quoque sanctus principium non de nullo principio, nec de Patre solum
Abbreviated transcription (Latin):
cessione: Quic quidenim nascitur. &iam procedit Aeꝓpterea
dicit quidembeatus augustinus quid sit generitio & ꝓcessio sed
sicut ingenere uel sicut inspeoie. non uero sicut in proprio
Dicit enim haec senesciro nec ꝓpriis finibus illa pos sedistinguere
&cur hoc subicit causam inquiens. quia & illa &ista est in effabilis.
dicitur processio nemeius quisenarrabit Quibus uerbis osten¬
dit & natiuitatem filii sicut processionem sp̃ssc̃ĩ non enarrari
posse quia sint ineffabiles Acpropterea non debere scrutari
quod non possit enarrari. quia nullo modo possit comphendi
Debere uero sufficere quod suꝑ his scriptura scã testatur. natũ¬
uerum &afilio sicut consequenter in sinuat dicens Satis sit
ergo nobis quia non est a seipso filius. sed ab illo dequo natus ẽ
q procedit sicut ia mostendimus. unde & sp̃s patris dictus est

Expanded text:
cessione: quidquid enim nascitur, etiam procedit: ac propterea cessione: quidquid enim nascitur, etiam procedit: ac propterea dicit quidem beatus Augustinus quid sit generatio et processio, sed sicut in genere, vel sicut in specie, non vero sicut in proprio; dicit enim haec se nescire, nec propriis finibus illa posse distinguere. Et cur hoc? subjicit causam, inquiens: « Quia et illa et ista est ineffabilis, idicitur: Processionem ejus quis enarrabit? Quibus verbis ostendit et nativitatem Filii, sicut processionem Spiritus sancti, non enarrari posse, quia sint ineffabiles: ac propterea non deberi scrutari quod non possit enarrari; quia nullo modo possit comprehendi. Debere vero sufficere quod super his Scriptura sancta testatur, natuverum et a Filio; sicut consequenter insinuat, dicens: « Satis sit ergo nobis, quia non est a seipso Filius, sed ab illo de quo natus est, que procedit, sicut jam ostendimus, unde et Spiritus Patris dictus est,
Abbreviated transcription (Latin):
omine maitte ngenenationem esse processionemꝰ scitnon
proois quo elin pes ehonno c̃ quamuisbi persit ominis quihosno
Nce quod ponti exemplum propter distinc aonem pohor
q tllitmas a pebeossconis Nortamen propriae signi ficans
quid s̃it nasti uel procedere sed ueliticumdiatur quiast
horeces quid gonus Bi pesenim genus ẽ eius s pacio quae est
dixens hominom comprehendis omnem quidem homine
ficettbs adnem omne quodẽbipe A mpliudenime sign¬
fiago quam houno Etideohȩc definitio nethominam ppn
sigen ficror necbi pedem propriao Sic a proiuno apati¬
nanis un pro cessione namq monstratur neecustoa nt
non seprp ueluticumdicitur. de oresapientis procedi mel
su ꝓsalmista desole Et ipse tumquam sponsus procedens
des halamosuo Thalamum namq solis. seor&sum quo ddã
& ab hominum conspctu remotum significat : undelucem prȩ¬
biturus mortalibus singulis diebus procedit. At uero natiuitas
ꝓcessio nc̃m semper ostendit. quia num quam pocest fieri sine pro¬

Expanded text:
cessionem: sicut non omne quod bipes est, homo est; quamvis bipes sit omnis qui homo est. Hoc quod ponit exemplum, propter distinctionem ponit nativitatis et processionis; non tamen proprie significans quid sit nasci vel procedere, sed veluti cum dicitur: quid sit species, quid sit genus. Bipes enim genus est ejus speciei quae est dixeris hominem, comprehendis omnem quidem hominem simul, sed non omne quod est bipes: amplius enim significat quam homo; et ideo haec definitio nec hominem proprie significat, nec bipedem proprie: sic et processio et nativitas. In processione namque monstratur nativitas, sed non semper: veluti cum dicitur: De ore sapientis procedit mel. Et Psalmista de sole: Et ipse tanquam sponsus procedens de thalamo suo . Thalamum namque solis secretum quoddam, et ab hominum conspectu remotum significat, unde lucem praebiturus mortalibus singulis diebus procedit. At vero nativitas processionem semper ostendit, quia nunquam potest fieri sine pro
Abbreviated transcription (Latin):
fulsisse: quȩ tantũ in splendore p̃cessit: qͦ tantũ pre¬
ibat in munere: quȩ uelud quidã totius orb̃ ocłs. cali¬
sb̃. gantis mundi ueterẽ nouauit aspectũ: S querendũ
nob̾. ẽ: qͥd nã sit qđ redẽptore nato pastorib in u¬

Expanded text:
fulsisse! Quantum in splendore praecessit, tantum praefulsisse! Quantum in splendore praecessit, tantum praeibat in munere. Quae velut quidam totius orbis oculus, caligantis mundi veterem novavit aspectum. Sed quaerendum nobis est quidnam sit quod Redemptore nato, pastoribus in Ju
Abbreviated transcription (Latin):
pit: qͥ aliter tam̃ habent᷑ apud gentẽ suã. eo qͦd
sint philosophi caldeoꝵ: & ad artis huiꝰ scientĩã.
reges qͦq & pͥncipes eidẽ gentis om̃ia faciunt.
Inde & in natiuitate añ saluatoris ipsi pͥmi
ortũ eiꝰ intellexerunt: & uenientes in scãm bechle¬
em ad orauert̃ puerũ. stella desuꝑ ostendente. sic̃¬
iudeoꝵ. ut natiuitatẽ cp̃i ã gentib dicerent. orit᷑
stella moriente: qͣm futurã balãam cuiꝰ sucessores
erant. uaticinio nouerant. sic̃ in numeris legitur.
Ait enĩ inter cȩt̾a sic. Oriet᷑ stella ex iacob: & exur¬
get homo ex isrł. Id circo autẽ magi apud isrł p̾ci¬
pue natũ regẽ requirt̃: qͥa ꝑbalãam de isrł nasci¬
S Iturũ eũ audierunt. Noua eni stella: nouũ ad¬
uentasse hominẽ reu̾elabat. Quib uͦ radiis qͣnto¬
de lumine illã dñi stellã antiqͣ credimꝰ tc̃ int̾ astra

Expanded text:
pit; qui aliter habentur apud gentem suam. Eo quod pit; qui aliter habentur apud gentem suam. Eo quod sint philosophi Chaldaeorum, et ad artis huius scientiam, reges quoque et principes ejusdem gentis omnia faciunt. Unde et in nativitate Domini Salvatoris ipsi primum ortum ejus intellexerunt, et venientes in sanctam Bethleem, adoraverunt puerum, stella desuper ostendente . EJudaeorum, ut nativitatem Christi a gentibus discerent, oritur stella in Oriente, quam futuram, Balaam, cujus successores erant, vaticinio noverant, sicut in Numeris legitur. Ait enim inter caetera sic: Orietur stella ex Jacob, et exsurget homo ex Israel. Idcirco autem magi apud Israel praecipue natum regem requirunt, quia per Balaam de Israel nasciturum eum audierunt. Nova enim stella novum adventasse hominem revelabat. Quibus vero radiis, quantove lumine illam Domini stellam antiqua credimus tunc inter astra
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ hominẽ uenientẽ in hunc mundũ: & ille cib
ac potꝰ de cȩlisdatꝰ. ẽ: de qͦ qͥ gustauerit ñ esuriet
neq siciet in ȩt̾nũ. Itaq expletis annis ab exordio
tione dĩ totũ orbẽ t̾rarum aboriente in occidentẽ.
ã septẽtrione in meridiẽ. ac ꝑ totũ occeani cirtulũ.
cunctas gentes una pace cõposuit. Cuicũ dm̃ nom̃
ꝑ adulationẽ mimus in ludo deferret: uniu̾siq
exultantes qͣsi iuste ei dictũ sit approbauissent:
abiecit. ac grauissimo cõpescuit edicto. Et merito:
dientib hominib exultantes angłi cecinerunt
gła in excelsis dõ. & in t̾ra pax hominib bone
uoluntatis. Qua qͥdem natiuitate in bethleem ce-¬
lebrata: matheus de magoꝵ aduentu subiungit
dicens. Ecce magi ab ouente uenert̃ ierosolimã: di¬
centes. Ubi. ẽ. qui natus. ẽ. rex iudeorũs Magi st̃
qͥ de suigulis reb philosophant᷑. S consuetu
do sepe & sermo cõmunis magos ꝓ maleficis acci-¬

Expanded text:
le cibus ac potus de coelis datus est, de quo qui gustaverit non esuriet, neque sitiet in aeternum. Itaque expletis annis ab exordio tione Dei totum orbem terrarum ab Oriente in Occidentem, a Septentrione in Meridiem, ac per totum Oceani circulum omnes gentes una pace composuit. Cui cum domini nomen per adulationem mimus in ludo deferret, universique exsultantes, quasi ei juste dictum sit, approbavissent, abjecit, ac gravissimo compescuit edicto. Et merito, dientibus hominibus, exsultantes angeli cecinerunt: Gloria in excelsis Deo, et in terra pax hominibus bonae voluntatis. Qua quidem nativitate in Bethlehem celebrata, Matthaeus de magorum adventu subjungit, dicens: Ecce magi ab Oriente venerunt Jerosolymam dicentes: Ubi est, qui natus est rex Judaeorum? Magi sunt, qui de sdo autem communis magos pro maleficis acci
Abbreviated transcription (Latin):
di: qua homo nullis p̃cedentib meritis. in ipso
exordio naturȩ suȩ qͦ. eẽ. cepit. uerbo dĩ copularet᷑
in tantã ꝑsonȩ unitatẽ. ut idem ipse. ẽẽt. filius dei
qui filiꝰ hominis. & filiꝰ hominis qͥ filiꝰ dei: ac sic i
nature humanȩ susceptione. fieret quodã modo ipsa
grã illi homini naturalis. quȩ nullũ peccatũ posset

Expanded text:
Dei, qua homo nullis praecedentibus meritis in ipso exordio naturae suae, quo esse coepit, Verbo Dei copularetur in tantam personae unitatem, ut idem ipse esset filius Dei qui filius hominis, et filius hominis qui filius Dei: ac sic in naturae humanae susceptione fieret quodam modo ipsa gratia illi homini naturalis, quae nullum peccatum posset
Abbreviated transcription (Latin):
& pacientia digna probatũ triticũ elestoꝵ. celestis ui¬
tȩ recondet᷑ in horreũ: quomͦ uixta aliã parabolã
ñ solũ pisces. qͥ apłice fidei retia declinant unis pec¬
cators obscuri resident in undifi uerũ multiadlitꝰ
usq discretionis extreme in t̾ bonos ad tracti. tt̃ ob
suȩ nequitiȩ noxã exteriores mitti merentur intenebraᷤ.
Ignẽ aũt gehenne bifaria ratione inextingũbilem
uocat. id.ẽ. qͥa neq ille ꝑpetuo possit extingui: ne¬
ꝙ eos quos cruciat unqͥm extincturꝰ. s immortali
ut ita dycerim sit morte plexurꝰ. Ad distinctionem
uidelicet illiꝰ sacratissim ignis: qͥ electos ap̃i bapti¬
tandos. eẽ. p̃miserat. Deqͦ pialmista agne nos exa¬
minasti ait: sic̃ igne examinat᷑ argentũ. Et paulo
ibo in domũ tuam in holo caustis: idl ẽ. de uictis p̃siut¬
rum angorib. ingiãrum actione regni tui celestisab¬

Expanded text:
et patientia digna probatum triticum electorum coelestis viet patientia digna probatum triticum electorum coelestis vitae recondetur in horreum. Quomodo juxta aliam parabolam, non solum pisces qui Apostolicae fidei retia declinant, imis peccatorum obscuri resident in undis, verum multi ad littus, usque discretionis extremae inter bonos attracti, tunc ob suae nequitiae noxam exteriores mitti merentur in tenebras. Ignem autem gehennae bifaria ratione inexstinguibilem vocat, id est quia neque ille perpetuo possit exstingui, neque eos quos cruciat unquam exstincturus, sed immortali ut ita dixerim sit morte plexurus. Ad distinctionem videlicet illius sacratissimi ignis, quo electos Christi baptizandos esse praemiserat. De quo et Psalmista: Igne nos examinasti, ait, sicut igne examinatur argentum . Et paulo ibo in domum tuam in holocaustis , id est, devictis pressurarum angoribus in gratiarum actione regni tui coelestis
Abbreviated transcription (Latin):
Uerũ hoc int̾ palcas &e ritania distat: qͥa palcȩ ñ
alio quã triticorũ semine ꝓdeunt: quã uis ñaradi¬
cis boni tñ nobilitate de generent: tirania aut̃ ñ
fructũ solũmͦ discrepant. s & diuersa prorsus origi¬
ne ꝓcieantur: quia palcȩ sunt illi qͥ eiꝰdẽ cum electis
fidei mysteriis imbuunt᷑. s ab eoꝵ solida ꝑfectione.
uł oꝑum leuitate. uł ꝑfidiȩ uacuitate dissentiunt:
pirania uͦ qͥ nec audire quidẽ fidei uerba dignant᷑⁊
Ideoq ã bonorũ sorte & oꝑe si mul & ꝓfessione se cer¬
nunt᷑. Et ita in agro mundi istiꝰ. unꝰ electorũ. & duo
lunt fructus irꝑborũ⁊ qͥa & om̃ia quȩ inimicus semi¬
nat. flãmis ob noxia st̃: & qͦd. ẽ. grauiꝰ plurima ex
his quȩ bonꝰ sator iacit. aut a uolatilib rapta. aut
sole arefacta. aut spinis suffocata. aut certe in pale¬
as uersa depereunt. Solũ autẽ de terrabona creatũ.

Expanded text:
Verum hoc inter paleas et zizania distat. Quia paleae non Verum hoc inter paleas et zizania distat. Quia paleae non alio quam triticorum semine prodeunt, quamvis a radicis bonae nobilitate degenerent, zizania autem non fructus solum merito discerpunt, sed et diversa prorsus origine procreantur. Quia paleae sunt illi qui ejusdem cum electis fidei mysteriis imbuuntur, sed ab eorum solida perfectione, vel operum levitate, vel perfidiae vacuitate dissentiunt. Zizania vero, qui ne audire quidem fidei verba dignantur, ideoque a bonorum sorte, et opere simul et professione secernuntur. Et ita in agro mundi istius, unus electorum, et duo sunt fructus reproborum, quia et omnia quae inimicus seminat, flammis obnoxia sunt, et quod est gravius, plurima ex his quae bonus sator jacit, aut a volatilibus rapta, aut sole arefacta, aut spinis suffocata, aut certe in paleas versa depereunt. Solum autem de terra bona creatum
Abbreviated transcription (Latin):
uiritĩ geritur: cũ quisq ꝑuersus. uł ob manifes¬
ta peccata de eccł̃ia. sacerdotali castigauone reicit᷑.
uł ob occulta pͦ morit̃. diuina districtione dãpnat᷑.
Et uniu̾salit̾ infine ꝑficietur: qͣndo mittet filius
hominis angłos suos. & colligent de regno eius
omĩa scandala. Uentilabrũ itaq dñs in manu:
id . ẽ. iudicii discrim̃ habet inpocestate. Qͥa pat̃
ñ iudicat quẽquã: s iudiciũ om̃e dedit filio.
Et congregabit iriticũ suum in horreũ: palcas autẽ cõ¬
buret igni mextingubili. Et ipse dñs parabolam
boni seminis. cui suꝑlemmauit inimicus hõ tirania
ita terminauit: ut diceret & in tempore messis dicã
messorib. Colligite pͥmũ mrania. & alligate ea fasci
culos ad comburendũ: triicum aut̃ congregate in
horreum incum: nimirũ docens impios & peccatores
gehenne igni tradendos: scõs uͦ celesti gła coronandõ

Expanded text:
viritim geritur, cum quisque perversus, vel ob manifesviritim geritur, cum quisque perversus, vel ob manifesta peccata de Ecclesia sacerdotali castigatione rejicitur, vel ob occulta post mortem divina districtione damnatur, et universaliter in fine perficietur, quando mittet Filius hominis angelos suos, et colligent de regno ejus omnia scandala. Ventilabrum itaque Dominus in manu, id est judicii discrimen habet in potestate, quia Pater non judicat quemquam, sed judicium omne dedit Filio. Et congregabit triticum in horreum suum, paleas autem comburet igni exstinguibili. Et ipse Dominus parabolam boni seminis, cui superseminavit inimicus homo zizania, ita terminaverit ut diceret: Et in tempore messis dicam messoribus meis: Colligite primum zizania; et alligate ea in fascculos ad comburendum, triticum autem congregate in horreum meum Nimirum docens impios et peccatores gehennae igni tradendos, sanctos vero coelesti gloria coronandos.
Abbreviated transcription (Latin):
edificauit mercedẽ accipiet: si cuiꝰ opꝰ arserit. de tri¬
mentum patiet᷑. Ipse aut saluus erit: sic tam̃ quasi
ꝑignem. Qd quãuis & de igne tribulationis in hac
nob̾ uita ad habito possit intelligi: tam̃ si qͥs hoc
fundam̃tum xp̃i ferrũ. es. plumbũ sdificat. id. ẽ.
pcccata maiora & duriora. atq tt̃ iam in solubilia:
s lignũ. fenum. stipulã:id. ẽ. peccata minima atq
dum. ẽ: quod illic saltẽ de minimis nil qͥsq purga¬
tionis obtinebit: nͥ bonis hoc actib in hac ad huc
uita positꝰ. ut illic obtineat ꝓmereatur. xii.
uiꝰ uentilabrum in manu sua: & ꝑmunda¬
bit aream suã. Per uentilabrum id ÷ palam discre¬
tio insti examinis: ꝑ aream uͦ p̃sens eccł̃ia designat᷑.
Inqua ꝓculdubio quod lugubre satis. ẽ: multi st̃
uocati. pauci uͭ electi. Pauca grana suꝑnis recipien¬
da mansionib: incõꝑatione loliorum. qͦ flãmis
st̃ mancipanda ꝑpetuis. Cuiꝰ arcȩ purgatio. & nc̃

Expanded text:
cujus opus arserit, detrimentum patietur; ipse autem salvus erit, sic tamen quasi per ignem. Quamvis hoc de igne tribulationis in hac nobis vita adhibito possit intelligi, tamen si quis hoc id est peccata majora, idcirco duriora, atque tunc jam insolubilia, sed ligna, fenum, stipulam, id est peccata minima atquen hoc est quia illic saltem de minimis nil quisque purgationis obtinebit, nisi bonis hoc actibus in hac adhuc vita positus, ut illic obtineat, prus ventilabrum in manu ejus, et purgabit aream suam. Per ventilabrum, id est palam, discretio justi examinis: per aream vero, praesens Ecclesia figuratur. In qua procul dubio quod lugubre satis est, multi sunt vocati, pauci vero electi . Pauca grana supernis recipienda mansionibus, in comparatione loliorum, quae flammis sunt mancipanda perpetuis. Cujus areae purgatio et nunc
Abbreviated transcription (Latin):
to istius mundi p̃dicare: siue ꝑ se. siue ꝑ doctoreᷤ
suos. Qͥ recte uax clamantis. ob fortitudinẽ p̃di¬
cationis dr̃: qͥa in euangłio de eo scriptũ. ẽ. Iñc
hȩc dicens clamabat: qͥ habet aures audiendi
audiat. Et in nouissimo die magne festiuitatis
stabat nĩc: & clamabat dicens. Siqͥs sitit: ueni¬
atd ad me & bibat. Et discipłis suis ipse p̃cepit: di¬
cens. Qͦd dico uob̃ in tenebris: dicite in lumine. Et
qͦd in aure auditis: p̾dicate suꝑtecta. Trib gͦ mo¬
dis: clamor accidit. Hoc. ẽ. si longe positis quis
loqͦtur: si surdis. si ꝑ indignationẽ. Et hȩc tria
gencri humano accidert̃. Longe erant: qͥa scͥptũ
ẽ. longe ã peccatorib salus. Et ꝓpħa talib loqͥtur:
dicens. Audite qͥ longe estis: dicit dñs. Surdi e¬
rant: quib ꝑ ysaiam dicit᷑. Surdi audite. Et
qͥs. ẽ. in uob̃ qui audiat hoc. attendat & auscul¬

Expanded text:
to istius mundi praedicare sive per se, sive per doctores to istius mundi praedicare sive per se, sive per doctores suos, qui recte vox clamantis ob fortitudinem praedicationis dicitur. Quia in Evangelio de eo scriptum est: Jesus haec dicens, clamabat: Qui habet aures audiendi audiat . Et: In novissimo die magnae festivitatis stabat Jesus, et clamabat dicens: Si quis sitit, veniat ad me et bibat . Et discipulis suis ipse praecepit, dicens: Quod dico vobis in tenebris, dicite in lumine, et quod in aure audistis, praedicate super tecta . Tribus ergo modis clamor accidit, hoc est, si longe positis quis loquatur, si surdis, si per indignationem. Et haec tria generi humano acciderunt. Longe erant, quia scriptum est: Longe a peccatoribus salus . Et prophta talibus loquitur dicens: Audite qui longe estis, dicit Dominus . Surdi erant, quibus per Isaiam dicitur: Surdi, audite; et: Quis est in vobis qui audiat hoc, attendat, et auscul
Abbreviated transcription (Latin):
te didicimꝰ. Locustas & mel siluestre edebat: qͥa
dulce qͥdem sapiebat turb̃ p̃dicatio eꝰ: existi¬
mante popło. & cogitantib om̃ib in cordibus
eñ dulcedo: in locustis. ẽ. alacer uolatꝰ. s cito¬
auxꝰ deciduus. Nec silendũ arbitror. qͦd in dictis
artulfi galliarum ep̃i. qui de locis scĩs pluri-¬
ma narrauit repperimꝰ. minimũ genus locꝰ¬
tarum funsse in deserto iudeȩ. qͦ pastꝰ. ẽ. ioħs
pusculis in modum digiti manꝰ exilib & breuib. in
herb̃ facile capiunt᷑: cocteq in oleo pauꝑem p̃bent
eẽ. arbores habentes folia lata & rotunda. lactei co-¬
loris & melliti saporis: quȩ natura fragilia manib
confricant᷑ & edunt᷑: & hoc. eẽ. qͦd mel siluestre in
ȩuangłio dr᷑ ibidemq ostendi fontẽ dicit. lucidã
aquã habentẽ. ã qͦ sc̃s ioħes biberit: qͥ & lapideo
tecto calceq ꝑlito ꝓtectus sit. Mystice autẽ. ioħs
in deserto iudeş p̃dicans. significat xp̃m in deser¬

Expanded text:
te, didicimus. Locustas et mel silvestre edebat, quia dulce quidem sapiebat turbis praedicatio ejus, existimante populo et cogitantibus omnibus in cordibus tenim dulcedo, in locustis esset alacer volatus, sed cito deciduus. Nec silendum est, quod in dictis Arculfi Galliarum episcopi, qui de locis sanctis plurima narravit, reperimus minimum genus locustarum fuisse in deserto Judaeae, quo pastus est Joannes pusculis in modum digiti manus exilibus et breuibus in herbis facile captae coctaeque in oleo pauperem praebent  arbores esse habentes folia lata et rotunda lactei coloris et melliti saporis, quae natura fragilia manibus confricantur et eduntur. Et hoc esse quod mel silvestre in Evangelio dicitur. Ibidemque ostendi dicit fontem lucidam aquam habentem, a quo sanctus Joannes biberit, qui et lapideo tecto calceque perlito protectus sit. Mystice autem Joannes in deserto Judaeae praedicans significat Christum in deser
Abbreviated transcription (Latin):
tisma acciꝑe de siderant: daba.tͦ. Sic etiampꝰ
ti credentiũ ueniebant. confitentel & annunti¬
linceo cȩlesti. diuersi generis animantib: dictum
ẽ surge petre: occide & manduca. Qͦd.ẽ. aꝑte di-¬
cere. Occide infideles ab eo qͦd fuerant pͥus: ab re-¬
nuntiatione scelerum. & ꝓmissione piȩ religio¬
nis: ac sic fidei xp̃iane sacram̃tis imbutos. in scẽ
eeclesiȩ menbra commuta.

Expanded text:
tisma accipere desiderant, dabatur. Sic etiam post tisma accipere desiderant, dabatur. Sic etiam post ti credentium veniebant confitentes et annuntilineo coelesti diversis generis animantibus dictum est: Surge, Petre, occide et manduca . Quod est aperte dicere: Occide infideles ab eo quod fuerant prius, ab renuntiatione scelerum et promissione piae religionis, ac sic fidei Christianae sacramentis imbutos in sanctae Ecclesiae membra commuta.
Abbreviated transcription (Latin):
eum ex ierosolimis & om̃is iucdea & om̃is regio
cirra iordanem: & baptiabant᷑ ab illo in iorda¬
ne confitentes peccata sua. Hene aut̃ qui bap¬
titandi erant exire ad ꝓphetam dicunt᷑: qͥa nͥ
quis ab infidelitate recedat. & a ꝑfidorum ẽ¬
sortio egrediens. pompe diaboli ac mundi
in lecebris abrenuntiet:. baptismũ salubre
conseqͥ non poterit. Unde apte sequit᷑. Et bap¬
tizabant᷑ ab illo in iordane: confitentes pecta¬
ta sua. Iordanis enim hebreo uocabulo: descensio
emum dr̃. Nã bene in iordane baptirabantur:
qui de suꝑbia uitȩ. & actib ueteris hominis. a
humilitatẽ uere confessionis & em̃dationẽ mo
rum descenderant. Et tc̃ rite quisq baptismum
ꝑcipit: si ꝑ confessionẽ peccatoꝵ ã suꝑbia recelse¬
rit: & melioris uitȩ ꝓfessione. prisce conu̾sation
penitꝰ int̾dixerte. Exemplum iãm ẽñĩ tc̃ confiten¬
di peccata. ac meliorẽ uitam ꝓmittendi eis qͥ bas¬

Expanded text:
eum ex Hierosolymis, et omnis Judaea, et omnis regio eum ex Hierosolymis, et omnis Judaea, et omnis regio circa Jordanem, et baptizabantur ab illo in Jordane confitentes peccata sua. Bene autem qui baptizandi erant exire ad prophetam dicuntur. Quia nisi quis ab infidelitate recedat, et a perfidorum consortio egrediens pompae diaboli ac mundi illecebris abrenuntiet, baptismum salubrem consequi non poterit. Unde apte sequitur: Et baptizabantur ab illo in Jordane, confitentes peccata sua. Jordanis enim Hebraeo vocabulo descensio eorum dicitur. Nam bene in Jordane baptizabantur, qui de superbia vitae, et actibus veteris hominis ad huite quisque baptismum percipit, si per confessionem peccatorum a superbia recesserit, et melioris vitae professione, priscae conversationi penitus interdixerit. Exemplum enim jam tunc confitendi peccata, ac meliorem vitam promittendi eis qui bap
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ ab infidelitatis erioe & a tortitudine pecca¬
torum erecte. in ap̃i uestimentũ redacte st̃. Unde ꝑ pn¬
phetam dr̃. Om̃ib his: uelut ornam̃to uestieris.
Zona uͦ pellicea. quȩ de pelle animantis mortui
carne & sanguine de raso efficit᷑. similit᷑ signifi¬
cat gentes: quȩ de mortuoꝵ id.ẽ. peccatoꝵ ho¬
minum societate abstracte. ultra carni & san¬
guini ñ seruiunt. He lumbos xp̃i ueraciter
cingunt: qͥa incarnationẽ eiꝰ fidelit᷑ credunt.
Porro locustȩ. quȩ uento agitatȩ ꝑ segetes uoli¬
tant. & spicas succidunt: significant uideosqͥ
pͥus legem tenentes. sacram̃ta spiritalia ñ inta¬
ligebant̾. nc̃ aut̃ spu sc̃o acti. spiritalẽ secuntur
sensũ uanã stipulã littere relinquentes: ut esca
dñi fieri mereant᷑. Mel aut̃ dulcedo. ẽ. sensus
spiritalis. in foliis uerbors inuentꝰ: qͥ cũ ꝑ doc¬
torũ ministeriũ infideliũ cordib reconditur.
suauiter corpꝰ xp̃i satiatur. Tunc exibant ad

Expanded text:
catorum ereptae in Christi vestimentum redactae sunt. Unde per prophetam dicitur: Omnibus his velut ornamento vestieris . Zona vero pellicea, quae de pelle animantis mortui carne et sanguine deraso efficitur, similiter significat gentes quae de mortuorum, id est peccatorum hominum, societate abstractae, ultra carni et sanguini non serviunt. Hae lumbos Christi veraciter cingunt, quia incarnationem ejus fideliter credunt. Porro locustae quae vento agitatae per segetes volitant, et spicas succidunt significant Judaeos, qui prius legem tenentes, sacramenta spiritalia non intelligebant, nunc autem Spiritu sancto acti, spiritalem sequuntur sensum, vanam stipulam litterae relinquentes, ut esca Domini fieri mereantur. Mel autem dulcedo est sensus spiritalis, in foliis arborum inventus, qui cum per doctorum ministerium in fidelium cordibus reconditur, suaviter corpus Christi satiatur. II. Tunc exibant ad
Abbreviated transcription (Latin):
ticiam p̾ferunt. Unde & diuisi uocant᷑ ã popłõ:
qͣsi ꝑ pͥuatam iusticiã. Sadducei uͦ: interp̃tat᷑ uisti.
hendicant enim sibi: qͦd ñ sunt. Corporis resurrec-¬
tionẽ negant: & aĩam interire cũ corpore p̃dicas.
hi qͥnq tantũ libro̾legiᷤᷤ recipiunt: ꝓpħarum uati¬
tiȩ ñ recurrit. Et notandũ qͦd male soboles ma-¬
lorũ parentũ actiones imitantes. ꝓ genies uipe¬
rarũ uocant᷑: qͥa ꝑ hoc qͦd bonis inuident eos¬
q: ꝑsequunt᷑: qͦd qͥb dam mala retribuunt.
qd̃ lesiones ꝓximis exquirunt: qͦd in his om̃ib
prioꝵ suoꝵ carnaliũ uias sequunt᷑. qͥsi uenena¬
ti filii de uenenatis parentib nati st̃. S qͥa iã
peccauimꝰ: qͥa usu male consuetudinis inuo¬
luti sumꝰ: dicat qͥd nob̃ faciendũ sit. ut fuge

Expanded text:
ferunt: unde divisi vocantur a populo, quasi per justitiam. Sadducaei interpretantur justi. Vendicant enim sibi quod non sunt; corporum resurrectionem negant, et animam interire cum corpore praedicant. Hi quinque tantum libros legis recipiunt, prophetarum vatitiae non recurrit. Et notandum quod malae soboles, malorum parentum actiones imitantes, genimina viperarum vocantur. Quia per hoc quod bonis invident eosque persequuntur, quod quibusdam mala retribuunt, quod laesiones proximis exquirunt, quoniam in his omnibus priorum suorum carnalium vias sequuntur, quasi venenati filii de venenatis parentibus nati sunt. Sed quia jam peccavimus, quia usu malae consuetudinis involuti sumus, dicat quid nobis fa
Abbreviated transcription (Latin):
illis: ñ utiq tantũmͦ pueritiȩ illiꝰ dies insinuat.
s om̃s dies ab eiꝰ natiuitate usq ad tempꝰ qͦ p̃dica¬
Qͦ temꝑe xp̃i ȩtas niuenilis inuenit᷑: qͥa coeui eras
ipse & ioħs: & triginta ferme annoꝵ narratur¬
fuisse. cũ ab illo baꝑtitatꝰ. eẽt. lucasautẽ ꝑ potes¬
tates terrenas. signantius ipsa tempora exp̃ssto
p̃dicationis. uł baptismi ioħis: dicens. Anno aĩt

Expanded text:
ista, non utique tantummodo pueritiae illius dies insinuans, sed omnes dies ab ejus nativitate usque ad tempus quo praedicati aetas iuuenilis inuenitur, quia coaeui erant ipse et Iohannes et triginta ferme annofuisse, cum ab illo baptizatus esset. Lucas autem per potestates terrenas signantius ipsa tempora expressit praedicationis vel baptismi Joannis, dicens: Anno autem
Abbreviated transcription (Latin):
cundum legis p̃ceptum. uxorẽ tͥ nominatã: & scd̃m
nuptiarum consuetudinẽ & coniunctionẽ longe
alienam. Cur aut̃ non debuerit uereri eã accipe:
ostendit cũ dicte. Quod enim mea natum. ẽ. de
spiritu scõ. ẽ. Quib profecto uerbis modus conceptionis
enis. simul & dignitas partus edocetur: quia uidelicet
patris om̃ipotentis. scd̃m diuinam atq humanam¬

Expanded text:
cundum legis praeceptum uxorem tibi nominatam, et secundum cundum legis praeceptum uxorem tibi nominatam, et secundum nuptiarum consuetudinem et conjunctionem longe alienam; cur autem non debuerit vereri eam accipere ostendit cum dicit: Quod enim in ea natum est de Spiritu sancto est. Quibus profecto verbis modus conceptionis ejus et dignitas Patris edocetur, quia videlicet Patris omnipotentis secundum divinam atque humanam
Abbreviated transcription (Latin):
tionis infundit. Unde racharias aic. Et dix̃ ad
me angłs: qui loquebatur in me. Dũ ad se qͥdẽ
s tam̃ in se loqui angłm dicit: liquido ostendit.
quodis qui ad ipsum uerba faceret. ꝑ corporeã
spetiem extra non. eẽc. Unde & paulo pͦ subdidit.
Et ecce angłs qui loquebatur in me egradiebat᷑¬
nanꝰ Quomodo autem angłs ioseph apparuerit de-¬
monstratur. cum dicitur in sompnis: id.ẽ. quo¬
modo iacob scalam uidit. ꝑ imaginationẽ uide-¬
licet qͦndam ocłis cordis ostensam. Qͥd autem idẽ
angłs apparens dixerit: ostenditur cum subin-¬
fertur: Ioseph fili dauid: noli timere accipere miriaoꝯ
conugem tuam. Ideo iosepb filius. eẽ. dicio aanid:
ut oꝯaria quoq destirpe dauid monstraret᷑ nixta
illud quod scriptum. ẽ. Nemo copuletur uxou: nͥ
de tribu sua. Noli inquit timere accipe oqaniaoq:¬
s̾. coniugem tuam. Ne timueris. ne trepidaueris. ne
conturberis: s securus & intrepidus actipe eamse¬

Expanded text:
tionis infundit. Unde Zacharias ait: Et dixit ad tionis infundit. Unde Zacharias ait: Et dixit ad me angelus, qui loquebatur in me ; dum ad se quidem, sed tamen in se loqui angelum dicit, liquido ostendit quod is qui ad ipsum verbum faceret per corpoream speciem extra non esset. Unde et paulo post subdidit: Et ecce angelus qui loquebatur in me, egrediebatur. Quomodo autem angelus Joseph apparuerit demonstratur, cum dicitur in somnis, id est quomodo Jacob scalam vidit per imaginationem videlicet oculis cordis ostensam. Quid autem idem angelus apparens dixerit ostendit cum subinfert. Joseph, fili David, noli timere accipere Mariam conjugem tuam. Ideo Joseph filius David esse dicitur, ut Maria quoque de stirpe David monstraretur, juxta illud quod scriptum est, nemo copuletur uxori nisi de tribu sua: Noli, inquit, timere accipere Mariam conjugem tuam. Ne timueris nec trepidaveris, nec conturberis, sed securas et intrepidus accipe se
Abbreviated transcription (Latin):
assumptis: sic̃ abraham non solum ties uros indit:
s in domum accepit: insuꝑ etiam & cibauit. Aliqͥndo
celestib substantiis: sicut baptitato dño scriptum
ẽ. quia de nube uox sonuit. dicens. Hic. ẽ. filius
meus dilectus: in quo mͥ complacuit. Aliquando
terrenis substantiis: sicut cum balãam corripuit:
& iore asine humana uerba formauit. Aliqͦndo
simul terrems & celestib substantiis. dñs ꝑangłos
loquitur: sic̃ coram moyse in monte ignẽ rubumq
sociauit: significans se doctorem eius popłi fore qui¬
& legis flaminam ꝑciꝑet & tam̃ pectati spinã neqͥ-¬
quam uitaret: uł quod ex illo poplõ exiret. qui in
igne deicatis dolores carns nr̃ȩ quasi rubi spinas
susciꝑet: & inconsũptam humanitatis nr̃e sub¬
stantiam etiam in ipsa diuinitatis flãma seruarec.
Non nunquam uͦ humanis cordib: etiam ꝑan
głos ds. secreta corum p̃sentia. uirtutẽ suȩ aspira¬

Expanded text:
adsumptis, sicut Abraham non solum tres viros vidit, adsumptis, sicut Abraham non solum tres viros vidit, sed in domum accepit, insuper etiam cibavit . Aliquando coelestibus substantiis, sicut baptizato Domino scriptum est, quia de nube vox sonuit dicens: Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi complacuit . Aliquando terrenis substantiis, sicut cum Balaam corripuit, in ore asinae humana verba formavit . Aliquando simul terrenis et coelestibus substantiis Dominus per angelos loquitur, sicut coram Moyse in monte ignem rubumque sociavit, significans se doctorem ejus pop legis flammam acciperet, et tamen peccati spinam non relinqueret, sive quod ex illo popigne deitatis dolores carnis nostrae quasi rubi spinas susciperet, et inconsumptam humanitatis nostrae substantiam etiam in ipsa divinitatis flamma servaret. Nonnusentia virtutem suae aspira
Abbreviated transcription (Latin):
gentum quidem clarius redditur: s tamen fulgor
auri temꝑat᷑. Gͥd gͦ melectro. nͥ mediator d̃ĩ & homi¬
num demonstratur: Qui dum in semetipso diumã
humanãq naturam composuit: & humanã ꝑdei-¬
tatem clariorem reddidit: & diuinã ꝑhumanita¬
temair̃ĩs aspectib temꝑauit. Aliquando reb simul
& uerb̃: tum quibdam motib insinuat. hoc qͦd
sermonib narrat. Qͥd. ẽ. enim quod post peccatũ
hominis in paradyso dñs non iam stat. s deambu¬
lat: nͥ quod irruente culpa. se ãcorde hominis mo¬
tum demonstrat: Sicq nequitiam suam cecis m̃¬
tib non solum sermonib quib eos increpauit:
s etiam reb app sr̃uit. Aliquando imaginib ocłis
cordis ostensis: sicut iacob subnixam celo scalam
dormiens uidit: & petrus lintheũ reptilib ac qͦd¬
rupedib plenum. inextasi raptus aspexit. Aliqͥn-¬
do imaginib ante corporeos ocłos ad tempꝰ exaere

Expanded text:
gentum quidem clarius redditur, sed tamen fulgor gentum quidem clarius redditur, sed tamen fulgor auri temperatur. Quid ergo in electro nisi mediator Dei et hominum demonstratur, qui dum in semetipso divinam humanamque naturam composuit, et humanam per Deitatem clariorem reddidit, et divinam per humanitatem nostris aspectibus temperavit. Aliquando rebus simul et verbis, cum quibusdam motibus insinuat hoc quod sermonibus narrat. Quid est enim, quod post peccatum hominis in paradiso Dominus non jam stat, sed ambulat, nisi quod irruente culpa se a corde hominis motum demonstrat, sicque nequitiam suam caecis mentibus non solum sermonibus, quibus eos increpavit, sed etiam rebus aperuit. Aliquando imaginibus, oculis cordis ostensis, sicut Jacob subnixam coelo scalam dormiens vidit , et Petrus linteum reptilibus et quadrupedibus plenum, in extasi raptus aspexit . Aliquando imaginibus ante corporeos oculos ad tempus exstare
Abbreviated transcription (Latin):
Siendum ẽ: quia duob modis locutio diuma chs¬
tniguitur. Aut ꝑ semet ipsum namq dominus lo¬
quitur: aut ꝑ treaturam angelicam eius ad nol
uerba formantur. Sed cum ꝑ semetipsum dñs lo¬
quitur: sola nob̃ uiꝰ interne inspirationis apitur
& de uerbo eius. sine uerbis ac syllabis cor docetur.
ẜuod auditum aꝑit. & habere sonitũ nescit: sic̃
petrura timentes dm̃ milites corneliꝰ direxisset: in
mente procul dubio ab spũ petrus audiuit. ecce
tres uiri querunt te. Cum uͦ ꝑ angelum dñs uo¬
luntatem suam indicat: aliquando eam uerbis sine
ulla imagine demonstrat. Sic̃ dño dicente. pat̃
clarifica filium tuum. ut & filius tuus clarificet
te: ꝓtinꝰ responetur. Clarificaui: & iterũ clarifi¬
cabo. Aliquando rebus sine uerbis: sic̃ exechiel
electri speciem uidit in medio ignis: qͦd significat
incarnationẽ xp̃i. Electrum quippe ex auri ar¬
gentiq metallo miscetur. In qua ꝑmixtione ar¬

Expanded text:
Sciendum est quia in duobus modis locutio divina disSciendum est quia in duobus modis locutio divina distinguitur; aut per semetipsum namque Dominus loquitur, aut per creaturam angelicam ejus ad nos verba formantur. Sed cum per semetipsum loquitur, sola nobis vi internae inspirationis aperitur. Et de verbo ejus sine verbis ac syllabis cor docetur, quod auditum aperit et habere sonitum nescit, sicutPetrum timentes Dominum milites Cornelius direxisset, in mente proculdubio a Spiritu Petrus audivit: Ecce tres viri quaerunt te . Cum vero per angelum Dominus voluntatem suam indicat, aliquando eam verbis sine ulla imagine demonstrat, sicut Domino dicente: Pater, clarifica Filium tuum, ut et Filius tuus clarificet te , protinus respondetur, clarificavi, et iterum clarificabo. Aliquando rebus sine verbis, sicut et Ezechiel electri speciem vidit in medio ignis , quod significat incarnationem Christi. Electrum quippe ex auri argentique metallo miscetur, in qua permistione ar
Abbreviated transcription (Latin):
ginem de domo dauid. eẽ. concepturam. & paritut̃
dnm̃: de qua etiam domo nouerat genus duxile c¬
Riam: atq id eo non diffidebat in ea prophetiam
hanc implendam. ẽẽ. Ergo humilians se ante ra¬
tam & tam mesfabilem rem. querebat se longe
facere: sic̃ & beatꝰ petrus dño se humilians aiebar
Recede a me dñe: qm̃ homo peccator sum. S si
ui. sic eam occulte dimitteret. neq acciꝑet coniuge
& illa sponsa pareret.: nmirum pauci essent qͥ
cam uirginẽ & non potius autum arent. eẽ. me¬
retricem. Unde consilium ioseph repente consi¬
lio meliore mutatur: ut uidelicet ad conseruan¬
dam mariȩ famam. ipse eam celebrato nuptia¬
rum conuiuio. conuigem acciꝑet: & castam ꝑ¬
petuo custodiret. Maluit namq dñs aliquos
modum suȩ generationis ignorare: quã castitati
in famare genitricis. Hȩc autẽ eo cogitante: ecte
angłs dñi in sompnis apparuit ei dicens.

Expanded text:
ginem de domo David esse concepturam et parituram ginem de domo David esse concepturam et parituram Dominum, de qua etiam domo noverat genus duxisse Mariam, atque ideo non diffidebat in ea prophetiam hanc implendam esse. Ergo humilians se ante tantam et tam ineffabilem rem, quaerebat se longe facere, sicut et beatus Petrus, Domino se humilians aiebat: Recede a me, Domine, quoniam homo peccator sum . Sed si sic eam occulte dimitteret, neque acciperet conjugem et illa sponsa pareret, nimirum pauci essent qui eam virginem et non potius autumarent esse meretricem. Unde consilium Joseph repente consilio meliore mutatur, ut videlicet ad conservandam Mariae famam ipse eam celebrato nuptiarum convivio conjugem acciperet, et castam perpetuo custodiret. Maluit namque Dominus aliquos modum suae generationis ignorare, quam castitatem infamare genitricis. Haec autem eo cogitante ecce angelus Domini in somnis apparuit ei dicens.
Abbreviated transcription (Latin):
& nollet eam traducere: uoluit occulte dimit¬
teie eam. Scriptum. ẽ. Siquis fornicarie conum¬
gitur: unum coꝵpꝰ efficitur. Et in lege preceptum
ẽ: non solum reos s & conscios criminum ob nor¬
os. eẽ. peccato. Quomodo ioseph cum crimen cela
uroris. iustus dicitur: illa quippe iusticia ioseph iuf
erat. quȩ ante dm̃ iusticia. ẽ. quȩ aliena ã miscclłia
ñ . ẽ: quȩ ex mentis simplicitate formatur: que gñ
concordat. & ex fide. ẽ: non illa quȩ apud homines
falso iusticia dicit᷑. & uel ex appecitu humani fauo¬
ris simu late ꝓfertur: uel ã crudelitate a nimi pro¬
ii̾. lata sine discretione exercet᷑. Iustus erat. in uerbo
iustus in facto iustus in legis consũmatione: iuł
in mitio gre. Ideo eam dimittere uolebat: qm̃ ut
tutem mysterii & sacram̃tum quoddam magn¬
ficum. in eadem cognoscebat: cui ad poxrimare sese
in dignum estimabat. Nam & in ysaia legerat ur¬

Expanded text:
 nollet eam traducere, voluit occulte dimit nollet eam traducere, voluit occulte dimittere eam. Scriptum est, si quis fornicariae conjungitur unum corpus efficitur, et in lege praeceptum est non solum reos, sed et conscios criminum obnoxios esse peccato. Quomodo Joseph cum crimen celat uxoris justus dicitur? Illa quippe justitia Joseph justus erat, quae ante Dominum justitia est, quae aliena a misericordia non est, quae ex mentis simplicitate formatur, quae gratiae concordat et ex fide est. Non illa quae apud homines falso justitia dicitur, et vel ex affectu humani favoris simulate profertur vel a crudelitate animi prolata sine discretione exercetur. Igitur erat in verbo justus, in facto justus, in legis consummatione, justus in initio gratiae. Ideo eam dimittere volebat quoniam virtutem mysterii et sacramentum quoddam magnificum in eadem cognoscebat, cui adproximare sese indignum aestimabat. Nam et in Isaia legerat vir
Abbreviated transcription (Latin):
uirginis ooaria. Et ingressus angłs adeam dixit:
aue grã plena dñs tetum. benedicta tu in mulie¬
rib: & cȩtera. quȩ sequuntur de conceptione eiꝰ.
uirtutis altissimi. Quod gͦ sed̃m lucam angłs ꝓ
misit futurum: hoc matheus narrat. eẽ. cõple¬
tum. Inuenta. ẽ. autẽ in utero habens de sp̃u sc̃õ:
ã nullo uidelicet alio quam ã ioseph:. qͥ licentia
maritali future uxoris pene omĩa nouerat: ideoq
tumentẽ eius uterum mox curioso dep̃hendit in-¬
tuitu. In eo quippe quod ait. antequã conueni¬
rent. uerbo conueniendi non ipsũ concubitum.
s nuptiarum quȩ p̾cedere solent tempꝰ in sinuat:
quando ea quȩ prius sponsata fuerat. eẽ. conunx
incipit. Ergo antequam conuenirent dicit. an
tequam nuptiarum sollempnia ritȩ celebrarent:
inuenta. ẽ. in utero habens de sp̃u scõ. Siqͥdem
memorata ordine postea conuenerunt: qͣndo
ioseph ad preceptum angeli accepit conuigem srã
S ñ concumbebant: quia sequit᷑. & non cognos¬

Expanded text:
gressus angelus ad eam dixit: Ave, gratia plena, Dominus tecum, benedicta tu in mulieribus, etc. ; quae sequuntur de conceptione ejus,virtutis Altissimi. Quod ergo secundum Lucam angelus promisit futurum, hoc Matthaeus narrat esse completum. Inventa est autem in utero habens de Spiritu sancto, a nullo videlicet alio quam Joseph, qui licentia maritali futurae uxoris pene omnia noverat; ideo tumentem ejus uterum mox curioso deprehendit intuitu. In eo quippe quod ait: Antequam convenirent, verbo conveniendi non ipsum concubitum, sed nuptiarum, quae praecedere solent, tempus insinuat, quando ea quae prius sponsata fuerat esse conjux incipit. Ergo antequam convenirent, dicit atequam nuptiarum solemnia rite celebrarent. Inventa est in utero habens de Spiritu sancto. Siquidem memorato ordine postea convenerunt, quando Joseph ad praeceptum angeli accepit conjugem suam, sed non concumbebant, quia sequitur: Et non cognos
Abbreviated transcription (Latin):
scã fides. xp̃o ucraciter offerre ñ desinit: dũ unum
eundemq uerũ dm̃. uerũ regẽ. uerũq hominem
treditꝰ ut uere pro nob̾ mortuum ueracit̾ recognoscat.
In oblatione thuris confundit᷑ arrianꝰ: qui soli patri
sacrificiũ osferri debere contendit. In oblatione myr¬
re. confundit᷑ manicheus: qͥ xp̃m uere mortuũ ꝓ nr̃a
salute ñ credit. In auro uͦ simul uterq confunditur:
qͥa & manicheus de semine dauid scdm carnẽ natum
ñ credit rege̾s & arrianꝰ deo unigenito naturalem ad¬
signare nitit᷑ seruiturẽ. Pidinde uterq ñ exꝑiet᷑ regẽ.
a quo ꝑ fidẽ regat᷑. s ã quo infidelitatis crimine pu-

Expanded text:
sancta fides Christo veraciter offerre non desinit, dum unum sancta fides Christo veraciter offerre non desinit, dum unum eumdemque verum Deum, verum regem, verumque hominem credit, et vere pro nobis mortuum veracitIn oblatione thuris confunditur Arianus, qui soli Patri sacrificium offerri debere contendit. In oblatione myrrhae confunditur Manichaeus, qui Christum vere mortuum pro nostra salute non credit. In auro vero simul uterque confunditur. Quia et Manichaeus de semine David secundum carnem natum, non credit regem, et Arianus Deo unigenito naturalem assignare nititur servitutem. Proinde uterque non experietur regem a quo per fidem regatur, sed a quo
Abbreviated transcription (Latin):
occasio: quȩ pͥmitias suas saluatore natostatim ad eum
adorandũ miserunt. Nã ꝓcidentes adorant in carns
uerbũ. in infantia sapientiã in infirmitate uirtutem:
& in hominis ueritate dnm maiestatis: utq saciam̃¬
tum fidei suȩ intelligentieq manifestent. qͦd cordibus
credunt. munerib ꝓtestãt᷑. Unde seqͥtur. Et aꝑtis
thesauris sins: obtulerunt ei munera. aurũ thus
& myrram. Exce tres magi simul unoitinere adora¬
turi ueniebant: quia in uno xp̃o iħu qͥ om̃ium cre-¬
dentium uia. ẽ. inseparata ab eiserat trinitas adoran¬
u̾lgͣ. da. Deferunt aut̃ & munera: quȩ ñ tam munera qͣm
mysteria ꝓbant᷑. Id. ẽ. aurũ thus & myrrã. ꝑ ista gͦ¬
tria munerũ genera: in uno eodemq xp̃o & diuina
maiestas. & regia potestas. & humana mortalitas
intimat᷑. Thus enĩ ad sacrificiũ aurũ ꝑtinet ad tri¬
butũ: myrra ad sepulturã ꝑtinet mortuorũ. Dra hȩc

Expanded text:
occasio, quae primitias suas Salvatore nato statim ad eum occasio, quae primitias suas Salvatore nato statim ad eum adorandum miserunt. Nam procidentes adorant in carne Verbum, in infantia sapientiam, in infirmitate virtutem et in hominis veritate Dominum majestatis. Utque sacramentum fidei suae irotestantur. Unde sequitur: Et apertis thesauris suis obtulerunt ei munera, aurum, thus et myrrham. Ecce tres magi simul uno itinere adoraturi veniebant, quia in uno Christo Jesu, qui omnium credentium via est, inseparata erat ab eis Trinitas adoranda. Deferunt autem ei munera, quae non tam munera quam mysteria probantur, id est, aurum, thus et myrrham. Per ista ergo munerum genera, in uno eodemque Christo et divina majestas, et regia potestas, et humana mortalitas intimatur. Thus enim ad sacrificium, aurum pertinet ad tributum, myrrha ad sepulturam pertinet mortuorum. Omnia haec
Abbreviated transcription (Latin):
rant. & regem natũ cognouerant: immo qͦd eos usq
ad illũ ꝑducebat. cuiꝰ desiderio iã dudũ accensi erars.
Unde scriptũ. ẽ. Gauisi sunt gaudio magno ualdẽ.
Nalde quippe eis & gaudio magno gaudendũ erat: qͥ
ad puerꝑium cȩlestis regis ꝑuenire meruerant: & cor-¬
poreis ocłis simul && aspectu fide illũ aspicere: qͥuenit
totũ mundũ ã peccatoꝵ & infidelitatis tenebris libe¬
rare. Et intrantes domũ inuenert̃ puerũ cũ Maria
matre eiꝰ. Et ꝓcidentes: adorauerunt eũ. E mtran.¬
tes domũ dicit. id. ẽ. indiuersoriũ. illud uidelicet.¬
qͦd lucas in ȩuangłio suo cõmemorat: inuenerunt
puerũ cum oraria matre eiꝰ. Cur puerũ illũ uocat.
qͥ ad huc infans erat: quia ñ necessario ad signat᷑ur
ȩtas ei: qui semꝑ ꝑfectus. ẽ. Querit᷑ cur ioseph simul
cum puero & maria. inuentꝰ ã magis. eẽ. ñ dicatur.
Hoc. ẽ. ne aliqua male suspicionis gentib darecur

Expanded text:
rant et regem natum cognoverant, imo quod eos usque rant et regem natum cognoverant, imo quod eos usque ad illum perducebat, cujus desiderio jamdum accensi erant. Unde scriptum est: Gavisi sunt gaudio magno valde, valde quippe eis et gaudio magno gaudendum erat, qui ad puerum coelestis regis pervenire meruerant, et corporeis oculis simul et aspectu fidei illum aspicere, qui venit totum mundum a peccatorum et infidelitatis tenebris liberare. Et intrantes domum invenerunt puerum cum Maria matre ejus, et procidentes adoraverunt eum. Et intrantes domuin Evangelio suo commemorat . Invenerunt puerum cum Maria matre ejus, cur puerum illum vocat, qui adhuc infans erat, quia non necessario assignatur aetas ei qui semper perfectus est. Quaeritur cur Joseph simul cum puero et Maria inventus a magis esse non dicatur, hoc est, ne aliqua malae suspicionis gentibus daretur