comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
petito semꝑ repetendo: ne uidelicet
si aliqͣndo pͥmũ di oꝑa cepta dicũt᷑
pͥorem suã sine mnicio uacationẽ. tãꝗͣ
inertẽ ac desidiosam. et ideo sͥ displi¬
centẽ: dãpnasse quodã mͦ. atq ob hoc
mutasse c̾lat᷑. Si autẽ semꝑ quidem
ac sit aliqͣndo oẽ ad hominẽ faciendũ
quẽ ñqͣm antea fecat ꝑuenisse. ñ scien¬
tia qua putant ñ posse quec̃q infini¬
ta ꝯphendi s qͣsi ad horam sic̃ uemebat
in intem: fortiuta quadã inconstan¬
tia uideat᷑ fecisse que fecit. Porro si
illi circiitꝰ admittant᷑ inqͥunt. qͥb ł
manente mũdo. uł ipsos qͦ reuolutiles
ortꝰ suos et occasꝰ eisdem cͥcuitib inserẽ¬
te. eadem tẽꝑalia repetunt᷑: nec igna¬
uũ ociũ p̃sertim tã longe sine inicio

Expanded text:
petito semperque repetendo; ne uidelicet, petito semperque repetendo; ne uidelicet, si aliquando primum Dei opera coepta dicuntur, priorem suam sine initio uacationem tamquam inertem ac desidiosam et ideo sibi displicentem damnasse quodam modo adque ob hoc mutasse credatur; si autem semper quidem ac sic aliquando etiam ad hominem faciendum, quem nunquam antea fecerat, pervenisse: non scientia, qua putant non posse quaecumque infinita comprehendi, sed quasi ad horam, sicut veniebat in mentem, fortuita quadam inconstantia videatur fecisse quae fecit. Porro si illi circuitus admittantur, inquiunt, quibus vel manente mundo, vel ipso quoque revolubiles ortus suos et occasus eisdem circuitibus inserente, eadem temporalia repetuntur, nec ignavum otium, praesertim tam longae sin
Abbreviated transcription (Latin):
erat. Illud qͦ ñ clubito. ante qͣm hõ pͥ¬
mitꝰ c̾atus. eẽt: ñqͣm quẽqͣm fuisse ho¬
minẽ. Nec eumdẽ ipsum nescio quib
circuitib nescio quotiens reuolutũ:
nec aliũ aliquẽ nata similẽ. Neq ab
hac fide: me philosophoꝵ argumĩta
det̾rent. Quoꝵ acutissimũ illud. eẽ¬
putat᷑ qͦd dicunt: nulla infinita. ul¬
la scientia posse cõprehendi. Ac ꝑħ
ds̃ inquiunt rerũ quas fac̃ om̃ium
finitaꝵ. om̃s finitas apud se rationes
ht̾. Bonitas autẽ eiꝰ nũqͣm uacua fu¬
isse c̾oenda ẽ: ne sit tẽꝑalis eiꝰoꝑatio.
cuiꝰ retro fuerit et̾na cessatio: quasi
penituerit eũ pͥoris sine inicio uaca¬
tionis: ac ꝓpt̾ea sit oꝑis aggressus ini¬
cũ. Et ioeo necesse. ẽ inqͥunt eadẽ
semꝑ repeti. eademiq semꝑ repeten¬
da tnͣscurre. uł manente mundo
mutabilit̃. qui licet nũꝗͣ ñ fuerit. et
sine inicio tẽꝑis tñ factus ẽ: uł eiꝰ qͦ
ortu et occasii semꝑ illis circuitib re¬

Expanded text:
. Illud quoque non dubito, antequam homo primus creatus esset, numquam quemquam fuisse hominem; nec eundem ipsum nescio quibus circuitibus nescio quotiens reuolutum, nec alium aliquem, natura similem. Neque ab hac fide me philosophorum argumenta deterrent, quorum acutissimum illud putatur, quod dicunt nulla infinita ulla scientia posse conprehendi; ac per hoc Deus, inquiunt, rerum quas facit omnium finitarum omnes finitas aput se rationes habet; bonitas autem eius numquam uacua fuisse credenda est, ne sit temporalis eius operatio, cuius retro fuerit aeterna cessatio, quasi paenituerit eum prioris sine initio uacationis ac propterea sit operis adgressus initium; et ideo necesse est, inquiunt, eadem semper repeti eademque semper repetenda transcurrere, uel manente mundo mutabiliter, qui licet numquam non fuerit et sine initio temporis tamen factus est, uel eius quoque ortu et occasu semper illis circuitibus re
Abbreviated transcription (Latin):
c̾atos: Neq enĩ et ipsa tẽꝑa cͥata esse
negabimꝰ. qͣmuis om̃i tẽꝑe tẽpꝰ fuisse
nemo ambigat. Nam si ñ om̃i tẽꝑe fu¬
it tẽpꝰ. erat gͦ tempꝰ qñ nullũ erat tẽ
Qͥs hoc stultissimꝰ dixerit: Possumꝰ gͦ
rat abraham. erat tẽpꝰ qñ non erat hõ.
et si qͥd huiꝰ mobi: postremo si ñ c̃ uncio
tẽꝑis s pꝰ aliqͦd tẽpꝰ factꝰ c̃ mund̾. Elt

Expanded text:
creatos? Neque enim et ipsa tempora creata esse creatos? Neque enim et ipsa tempora creata esse negabimus, quamvis omni tempore tempus fuisse nemo ambigat. Nam si non omni tempore fuit tempus, erat ergo tempus, quando nullum erat tempus? Quis hoc stultissimus dixerit? Possumus enrat Abraham; erat tempus, quando non erat homo; et si quid hujusmodi: postremo si non cum initio temporis, sed post aliquod tempus fact
Abbreviated transcription (Latin):
ent̃ semꝑ. eẽ. dicat᷑: Usq ad eo autẽ.
dicũt᷑. ut cẽ ante omia tẽꝑa facti sint
erant ante celũ. It si tempꝰ ñ a celo ue¬
rum et ante celũ fuit: ñ quidẽ in ho¬
ris et dieb et m̃sib et annis: nã iste di¬
m̃siones temꝑaliũ spacioꝵ. que usitate
ac ꝓͥe dicunt᷑ tẽꝑa. manifestum. ẽ qͦ a
motu syderum ceꝑint: unde et dñs cũ
hec institueret dix et sint in signa et
in tẽꝑa. et indies et in annos: s in ali¬
t̾it. eo qͦd simul eẽ. ñ possunt: si gͦ ante
celũ in angl̃icis motib tale aliqͥo fuit
et ideo tempꝰ iã fuit: et angłi ex qͥ fac¬
ti st̾ temꝑalit̾ mouebant᷑ : cẽ sic om̃i¬
tẽꝑe fuert: q̃nqͥdem cũ illis facta st̃.
tẽꝑa. Qͥs aut̾ dicat ñ semꝑ fuit qͦd om̃i
tẽꝑe fuit: S si hoc respondero: dicet᷑
di st̃. si semꝑ fuisse uitelligãt᷑: Ad hoc
qͥd respondebit᷑: Andicendũ. ẽ. et scꝑ
eos fuise qm̃ om̃i tẽꝑe fuer̃t. qͥ c̃ tẽꝑe

Expanded text:
 dicatur? Usque adeo autem ut etiam ante omnia tempora facti sint;erant ante caelum. At si tempus non a caelo, uerum et ante caelum fuit; non quidem in horis et diebus et mensibus et annis nam istae dimensiones temporalium spatiorum, quae usitate ac proprie dicuntur tempora, manifestum est quod a motu siderum coeperint; unde et Deus, cum haec institueret, dixit: Et sint in signa et in tempora et in dies et in annos, sed in aliaeterit, eo quod simul esse non possunt; — si ergo ante caelum in angelicis motibus tale aliquid et ideo tempus iam fuit adque angeli, ex quo facti sunt, temporaliter mouebanttempore fuerunt, quandoquidem cum illis facta sunt tempora. Quis autem dicat, Non semper fuit, quod omni tempore fuit? 2. Sed si hoc respondero, diceturdi sunt, si semper fuisse intelliguntur? Ad hoc quid respondebitur? An dicendum est, et semper eos fuisse, quo
Abbreviated transcription (Latin):
seruauit. ultra uires meas esse confi¬
teor. s ideo putaui sine affirmatioe
tractanda: ut qͥ hec legunt iuideant a
quib se questionũ ꝑicłis debeant tẽ¬
ꝑare: nec ad om̃ia se idoneos arbitrẽ¬
tur: potiꝰ intelligant qͣm sit apło obtẽ¬
ꝑandũ p̃cipienti salubrit̾ uͥait. Dico

Expanded text:
seruauit, ultra uires meas esse\' confiseruauit, ultra uires meas esse\' confiteor. Sed ideo putaui sine adfirmatione tractanda, ut qui haec legunt uideant, a quibus quaestionum periculis debeant temperare, nec ad omnia se idoneos arbitrentur potiusque intellegant quam sit apostolo obtemperandum praecipienti salubriter, ubi ait: Dico
Abbreviated transcription (Latin):
bilitate transcurrit: et̾nitati ĩmuta¬
bili ñ potest eẽ coet̾nũ. Ac ꝑ hoc ẽẽ si
ĩmortalitas angłoꝵ ñ transit in tẽꝑe:
nec p̃tita. ẽ. quasi iã non sit. nec futã
et ideo c̾atori in cuiꝰ motu dicendũ
ũ ẽ uł fuisse qͦd iã ñ sit. uł futũm. eẽ
qͦd ñdũ sit: coetui. eẽ. ñ possũt. Qua¬
ꝓpt̾ si d̾s semꝑ dñs fuit: semꝑ habuit
caturam suo dñatui seruientẽ: uerũ
tam̃ ñ de ipso genitã: s ab ipso de ni¬
chilo factam. nec ei coȩt̾nã. Erat qͥp¬
pe ante illã: qͣmuis millo tẽꝑe. sine illa
ñ eam spacio tnscurrente: ẜ manẽte
ppecuitate p̃cedens. S hoc si respon¬
suit: aut qͦm c̾ata. ẽ. et ñ potiꝰ catori
coetna. ẽ. si semꝑ fuit: uereor ne fa¬
ciliꝰ udicer asfirmare qͦd nescio. ꝗͣ
docẽ qͦd scio. Redeo gͥ ad id qͦo cãtor
ñ scire nos uoluit. Iua uͦ quȩ uł sa¬
pientiorib in hac uita scire ꝑmisit.
uł omĩmo ꝑfectis in alia uita scienda

Expanded text:
bilitate transcurrit, aeternitati inmutabili non potest esse coaeternum. Ac per hoc etiamsi inmortalitas angelorum non transit in tempore, nec praeterita est quasi iam non sit, nec futuraet ideo Creatori, in cuius motu dicendum non est uel fuisse quod iam non sit, uel futurum esse quod nondum sit, coaeterni esse non possunt. Quapropter si Deus semper dominus fuit, semper habuit creaturam suo dominatui seruientem; uerum tamen non de ipso genitam, sed ab ipso de nihilo factam nec ei coaeternam; erat quippe ante illam, quamuis nullo tempore sine illa; non eam spatio transcurrente, sed manente perpetuitate praecedens. Sed hoc si responfuit; aut quo modo creata est et non potius creatori coaeterna est, si semper fuit: uereor ne facilius iudicer adfirmare quod nescio, quam docere quod scio. Redeo igitur ad id, quod creator noster scire nos uoluit; illa uero, quae uel sapientioribus in hac uita scire permisit uel omnino perfectis in alia uita scienda
Abbreviated transcription (Latin):
bum suũ. Ecce dix̃ retro qͦd fuerĩt¬
temꝑa ȩcn̾a: que tñ ñ fuerĩt deo coe¬
tna. Siquidem ille ante tẽꝑa ȩtn̾a ñ
solum erat: uerũ cẽ ꝓmisit uitã ȩtnã
quã manifestauit tẽꝑib suis id .ẽ. cõ¬
grius. qͥd aluid qͣm uerbũ suũ: Hoc
.ẽ. enĩ uita ȩtn̾a. Q mͦ autẽ ꝓmisit. cũ

Expanded text:
na, nec ea futura, sed, quod magis est mirandum, prterna, quae tamen non fuerint Deo coaeterna, si quidem ille ante tempora aeterna non solum erat, uerum etiam promisit uitam aeternam, quam manifestauit temporibus suis, id est congruis, quid aliud quam Verbum suum? Hoc est enim uita aeterna. Quo modo autem promis
Abbreviated transcription (Latin):
st̃ appellati suꝑsticiosi qͥ totos dies p̃ca¬
bant᷑ et ĩmolabant: ñqͥd et illi qui ins¬
tituerunt qͦd iste rep̃hendit deoꝵ simu¬
lachra diu̾sa ȩtate et ueste distincta.
deoꝵ gen̾a coniugia. cognationes:
Hecitaq cuncta tamꝗͣ suꝑsticiosa cul¬
pant᷑. Implicat ista culpa maiores ta¬
lium simulachroꝵ institutores atq
cultores. implicat et ipsum: qͥ qͣntoli¬
bet eloqͥo se in lib̃tatẽ uitat᷑ euoluere.
necesse habeat ista uenerari. nec qͦd
in hac disputatione disertꝰ insonat:
mutire audet in pͦpłi ꝯtentione. Ilgamꝰ
et t̾rȩ sic̃ iste disputat. s ci qͥ fec̃ celũ¬

Expanded text:
sunt appellati superstitiosi, qui totos dies precasunt appellati superstitiosi, qui totos dies precabantur et immolabant, numquid et illi, qui instituerunt quod iste reprehendit deorum simulacra diuersa aetate et ueste distincta, deorum genera coniugia cognationes? Haec utique cum tamquam superstitiosa culpantur, inplicat ista culpa maiores talium simulacrorum institutores adque cultores; inplicat et ipsum, qui, quantolibet eloquio se in libertatem nitatur euoluere, necesse habebat ista uenerari; nec quod in hac disputatione disertus insonat, muttire auderet in populi contione. Agamus et t
Abbreviated transcription (Latin):
p̃terea ꝯuigia. cognationes om̃ia q tͣ¬
ducta ad similitudinẽ inbecillitatis hu¬
manẽ. Nam et ꝑturbatis animis indu¬
cunt᷑. Accepimꝰ enĩ deoꝵs cupiditates.
egͥtudines. iracundias. nec uͦ ut fabule
ferunt. dii bellis p̃liis q caruer̃t: nec
solum ut apud homerũ c̃ duos exercitꝰ
ꝯtrariis aliis. alii dii ex alia parte de¬
fenderunt: s &̃ ut c̃tẏtanis aut c̃ gigã¬
tib sua ꝓpria bella gessert̃. Hec &e dic̃¬
t᷑ et c̾dunt᷑ stultissime: et plena st̃ leui¬
tatis sũmeq uanitatis. Ecce interim
que confitent᷑: quȩ defendunt deos gẽ¬
tiũ. Demde cũ hec ad suꝑsticionẽ ꝑti¬
nere dicat: ad religionẽ uͦ que ipse
scdm historicos uidet᷑ docẽ. ñ enĩ phi
⁊ ĩmolabant ut sͥ sui lib̾i suꝑstites eent:
suꝑsticiosi st̃ appellati. ¶ͥ s ñ intelligat
eũ conari dũ consuetudinẽ ciuitatis
timet religionẽ laudare maior. eãq

Expanded text:
praeterea, coniugia, cognationes, omniaque trapraeterea, coniugia, cognationes, omniaque traducta ad similitudinem inbecillitatis humanae. Nam et perturbatis animis inducuntur; accepimus enim deorum cupiditates aegritudines iracundias. Nec uero, ut fabulferunt, dii bellis praeliisque caruerunt. Nec solum, ut apud Homerum, cum duos exercitus contrarios alii dii ex alia parte defenderent, sed etiam ut cum Titanis aut cum Gigantibus sua propria bella gesserunt. Haec et dicuntur et creduntur stultissime, et plena sunt vanitatis, summaeque levitatis. Ecce interim quae confitentur qui defendunt deos gentium. Deinde cum haec ad superstitionem pertinere dicat, ad religionem vero quam ipse secundum Stoicos videtur dicere. Non enim phit immolabant ut sibi sui liberi superstites essent, superstitiosi sunt appellati. Quis non intellegat eum conari, dum consuetudinem ciuitatis timet, religionem laudare maiorum eamqu
Abbreviated transcription (Latin):
Cu aut̃ susficit. ñ enim habet homo
qͥd ampli optare debeat: seruiat uni
deo datori felicitatis: Non ẽ. ipse quẽ
nominant iouem. Nam si eũ datorem
felicitatis agnoscerent: ñ utiq aliũ
uł aliam aqua daret᷑ felicitas. noiẽ
ipsiꝰ felicitatis inqͥperent: neq ipsum
iouem cũ tantis inuiriis colendũ puta

Expanded text:
habet homo quid amplius optare debeat, seruiat uni Deo datori felicitatis. Non est ipse, quem nominant Iouem. Nam si eum datorem felicitatis agnoscerent, non utique alium uel aliam, a qua daretur felicitas, nomine ipsius felicitatis inquirerent, neque ipsum Iouem cum tantis iniuriis co
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃m cõpulsos. eẽ. ut exhib̾ent talia di¬
is: que recto consilio poterant turpia
iudicari: In illis gͦ ludis poetica nu¬
minũ crimina frequentant᷑: qͥ ludi co¬
gentib numinib iussu senatꝰ instaura¬
bant᷑ In illis ludis corruptorem pudi¬
citiȩ iouem: tͣpissimi histriones canta¬
bant. agebant. placcabant. Si illud fĩ

Expanded text:
compulsos esse exhibere talibus diis, quae recto consilio poterant turpia judicari? In illis certe ludis poetica numinum crimina frequentantur, qui ludi cogentibus numinibus jussu senatus instaurabantur. In illis ludis corruptorem pudicitiae Jovem turpissimi histriones cantabant, agebant, placeba
Abbreviated transcription (Latin):
olo enim querere cur ñ c̾dant
t̾renũ eẽ. posse corpꝰ in cęlo. cũ
t̾ra uni̾sa libret᷑ in nichilo. Fortassis
enĩ de ipso medio mundi loco eo qͦd
in eum coeant queq grauiora: cẽ ar¬
gum̃tatio ueri similior habeat᷑. Iilud
dico si dii minores quib int̾ aĩalia ter¬
restria cet̾a cẽ hominẽ faciendũ ꝯmi¬
sit plato: potuerunt sic̃ dic̃ ab igne
remou̾e urendi qualitatẽ. lucendi re¬
linquere que ꝑ ocłos emicaret: itane
deo sũmo concełe dubitabimꝰ cuiꝰ il¬
le uoluntati potestatiq concessit ne
moriant᷑ que orta sint: et tã diu̾sa tã
dissimilia. id.ẽ. corꝑea et incorꝑea sͥmet
conexa nulla possint dissolutione se¬
iungi. ut de carne hõĩs cui donat im¬
mortalitatẽ corruptionẽ auferat. na¬
t᷑am relinquat: congruentiãq fig᷑e
m̃broꝵ detineat : detrahat pondis

Expanded text:
olo enim quaerere, quur non credant terrenum esse posse corpus in caelo, cum terra uniuersa libretur in nihilo. Fortassis enim de ipso medio mundi loco, eo quod in eum coeant quaeque grauiora, etiam argumentatio ueri similior habeatur. Illud dico: Si di minores, quibus inter animalia terrestria cetera etiam hominem faciendum commisit Plato, potuerunt, sicut dicit, ab igne remouere urendi qualitatem, lucendi relinquere quae per oculos emicaret: itane Deo summo concedere dubitabimus, cuius ille uoluntati potestatique concessit, ne moriantur quae orta sint, et tam diuersa, tam dissimilia, id est corporea et incorporea, sibimet conexa nulla possint dissolutione seiungi, ut de carne hominis, cui donat inmortalitatem, corruptionem auferat, naturam relinquat, congruentiam figurae membrorumque detineat, detrahat pond
Abbreviated transcription (Latin):
uit: imicoꝵ suoꝵ filios qͦs ñ ipsi ius¬
anos ad ȩccłiã ꝯfugientes. xͥanos hac
occasione sieri uoluit: et xͥana carita¬
te dilex̃: nec pͥuauit reb s auxit ho¬
norib In neminẽ. post uictoriã. pͥua¬
tas inunicicias ualere ꝑmisit. Bella
ciuilia ñ sic̃ cunna. et mariꝰ et sylla. a
liiq tales qͥ nec finita sinire uoluert̃.
s mag̃ doluit exorta: qm ciuꝗͣ nocẽ
uoluit t̾minata. Int̾ hec omĩa ex ipso
ĩicio imꝑii sui ñ qͥeuit uictissimis et
misccłissimis legib. adu̾sꝰ impios labo¬
ranti eccłiȩ subuenire: quã ualens

Expanded text:
uit. Inimicorum suorum filios, quos, non ipsius iusuit. Inimicorum suorum filios, quos, non ipsius iusanos ad ecclesiam confugientes, Christianos hac occasione fieri uoluit et Christiana caritate dilexit, nec priuauit rebus et auxit honoribus. In neminem post uictoriam priuatas inimicitias ualere permisit. Bella ciuilia non sicut Cinna et Marius et Sylla et alii tales nec finita finire uoluerunt, sed magis doluit exorta quam cuiquam nocere uoluit terminata. Inter haec omnia ex ipso initio imperii sui non quieuit iustissimis et misericordissimis legibus aduersus inpios laboranti ecclesiae subuenire, quam Valens
Abbreviated transcription (Latin):
tra cuiꝰ robustissimũ exercitũ: mag̃orã¬
do qͣ feriendo pugnauit Milites nob̾
qͥ aderant retulert̃ extorta ÷ͥ. ec̃. de
manib quec̃q iactilabant᷑ : cũ a theo¬
dosii partib in adu̾sarios uehemens
uentꝰ iret: et ñ solũ. quec̃q in eos iaci¬
ebant᷑ ꝯcitatissime raꝑet: uerũ cẽ ipso¬
rũ tela in eoꝵ corꝑa recorq̃ret̃. Vnde
et poeta claudianꝰ qͣmuis a xp̃i noie
alienꝰ: in eiꝰ tam̃ laudib dix̃. Ominiũ
dilecte deo cui fudit ab astris. eurus
armatas hiemes. Tibi militat ether: et
ꝯuirati ueniũt ad classica ue̾nti. Victor
aut̾ sic̃ c̾didat et p̃dixerat iouis simi¬
lachra que adu̾sꝰ eũ fuerant nescio qͥb
ritib uelut ꝯsecrata. et in alpib ꝯstitu¬
ta deposuit: eoꝵ q fulmina uł aurea¬
si fuissent iocantib qͦd illa leticia ꝑmit¬
tebat cursorib et se ab eis fulminari
uelle dicentib hilarit᷑ benigneq dona¬

Expanded text:
tra cujus robustissimum exercitum magis orantra cujus robustissimum exercitum magis orando, quam feriendo pugnavit. Milites nobis, qui aderant, retulerunt, extorta sibi esse de manibus quaecumque jaculabantur, cum a Theodosii partibus in adversarios vehemens ventus iret, et non solum, quaecumque in eos jaciebantur, concitatissime raperet, verum etiam ipsorum tela in eorum corpora retorqueret. Unde et poeta Claudianus, quamvis a Christi nomine alienus, in ejus tamen laudibus dixit: O nimium dilecte Deo, cui fundit ab antris Aeolus armatas hiemes; cui militat aether, Et conjurati veniunt ad classica venti! Victor autem, sicut crediderat et praedixerat, Iouis simulacra, quae aduersus eum fuerant nescio quibus ritibus uelut consecrata et in Alpibus constituta, deposuit, eorumque fulmina, quod aurea fuissent, iocantibus quod illa laetitia permittebat cursoribus et se ab eis fulminari uelle dicentibus hilariter benigneque dona
Abbreviated transcription (Latin):
xͥanꝰ excep̃. pupillũ pat̾no custodiuit asfe¬
ctu: quẽ destitutũ om̃ib opib nullo ne¬
gotio poss auferre. si latus regnandi
imꝑatoria dignitate stisceptũ: ipsahu¬
manitate et grã ꝯsolatꝰ. ẽ. Deinde cũ
maximũ t̾ribilem fac̾et ille successus
hic in angustiis curarũ suaꝵ ñ ẽ lap¬
sꝰ ad curiositate sacͥlegas atq illicitas:
s ad ioħm in egypti heremo ꝯstitutũ¬
crebrescẽte didicat misit.: atq ab eo ñ¬
ciũ uictoriȩ c̾tissimũ accep̃. Nox tẏrã¬
ni maximi extĩctor ualentinianũ pu¬
erũ in imꝑii sui partib unde fugatꝰ
fuerat c̃ miscđissuna ueneratione resti¬
tuit: eoq siue ꝑ insidias siue qͦ alio pac¬
to uł casu ꝓxime extincto. alium tiran¬
nũ eugeniũ qͥ in illiꝰ imꝑatoris locũ ñ
legitime fuerat subrogatꝰ. accepto rur¬
sꝰ ꝓpħico responso: fide certꝰ opp̾ssit. Con¬

Expanded text:
anus excepit pupillum, paterno custodiuit adfeanus excepit pupillum, paterno custodiuit adfectu, quem destitutum omnibus opibus nullo negotio posset auferre, si latius regnandi imperatoria dignitate susceptum ipsa humanitate et gratia consolatus est. Deinde cum Maximum terribilem faceret ille successus, hic in angustiis curarum suarum non est lapsus ad curiositates sacrilegas adque inlicitas, sed ad Iohannem in Aegypti eremo constitutucrebrescente didicerat, misit; atque ab eo nuntium victoriae certissimum accepit. Mox tyranni Maximi exstinctor Valentinianum puerum imperii sui partibus, unde fugatus fuerat, cum misericordissima veneratione restituit: eoque sive per insidias, sive quo alio pacto vel casu proxime exstincto, alium tyrannum Eugenium, qui in illius imperatoris locum non legitime fuerat subrogatus, accepto rursus prophetico responso, fide certus oppressit, con
Abbreviated transcription (Latin):
ciũ deo suo uero ĩmolare ñ negligũt.
Tales xp̃ianos imꝑatores dicimꝰ eẽ. fe¬
lices: interĩ spe. postea re ipsa fut᷑os:
c̃ id qͦd expectamꝰ aduem̾it. Nam bonꝰ¬
colendũ. has sublimitates et regna t̾
lib multũ ualerent: ꝯstantinũ imꝑa¬
torem ñ supplicantẽ demonib s ipsũ
uerũ dm̃ colentẽ. tãtis trenis impleũ
administrandis et gerendis bellis: iuc
iouianũ multo citiꝰ ꝗͣ uilianũ abstulit.
gͣtianũ ferro tirannico ꝑmisit int̾ii:
longe qͥdem mitiꝰ ꝗͣ magnũ põpeiũ co¬
lentẽ uelut romanos deos. Nam ille
uindicari. a cathone ñ potuit. quẽ ciuił
belli qͦdam mͦ ħedem reliquerat: iste au̾
qͣmuis pie anime solacia talia ñ reqͥrãt.
atheodosio uindicatꝰ. ẽ: quẽ regni parti¬
debebat fidem: uerũ &̃ pꝰ eiꝰ mortẽ pulsũ
ab eiꝰ int̾fectore maximo. ualentinianũ
eiꝰ frẽm paruulũ in sui partes ĩꝑii tãqͣm

Expanded text:
cium Deo suo uero immolare non neglegunt. cium Deo suo uero immolare non neglegunt. Tales Christianos imperatores dicimus esse felices interim spe, postea re ipsa futuros, cum id quod expectamus aduenerit. CAcolendum, has sublimitates et regna terlibus multum ualerent, Constantinum imperatorem non supplicantem daemonibus, sed ipsum uerum Deum colentem tantis terrenis inpleuit administrandis et gerendis bellis uictoIouianum multo citius quam Iulianum abstulit; Gratianum ferro tyrannico permisit interimi, longe quidem mitius quam magnum Pompeium colentem uelut Romanos deos. Nam ille uindicari a Catone non potuit, quem ciuilis belli quodam modo heredem reliquerat; iste autem, quamuis piae animae solacia talia non requirant, a Theodosio uindicatus est; quem regni partidebebat fidem,_ uerum etiam post eius mortem pulsum ab eius interfectore Maximo Valentinianum eius paruulum fratrem in sui partes imperii tam
Abbreviated transcription (Latin):
int̾ linguas sublimit̾ honorantiũ. et
obseqͥa nimis humlimit᷑ salutantiũ ñ
extollunt᷑. s se hoĩes. eẽ. meminerint:
si suã potestatẽ ad dĩ cultũ maxime
dilatandũ maiestati eiꝰ famulatũ fa¬
ciunt: sid̾m timent. diligũt. colunt:¬
si płꝰ amant illud reguũ uͥ ñ timent
hab̃e ꝯsortes: si tardiꝰ uindicant. faci¬
le ignoscunt: si eãdem iundictã ꝓ ne¬
cessitate regendȩ tuendȩq rei publig
ñ ꝓ satandis inimiciciaꝵ odiis exer¬
cent: si eamd̃ ueniã ñ ad impunita¬
tẽ inqͥtatis. s ad spem. correctionis i¬
dulgent: si qͦd asꝑe cogunt᷑ plerũꝙ:
decerne miscdiȩ lenitate. et benefici¬
oꝵ largitate ꝯpensant: si luxuria tã¬
to eis .ẽ. castigatior: qͣnto pot̾.eẽ. lib̃ior:
si malũt cupiditatib pͣuis ꝗͣ qͥb libet
gentib imꝑare. et si hec omĩa faciũt
militatis. miseratiõis. et oratiois. sacͥfi¬

Expanded text:
inter linguas sublimiter honorantium et inter linguas sublimiter honorantium et obsequia nimis humiliter salutantium non extolluntur, et se homines esse meminerint; si suam potestatem ad Dei cultum maxime dilatandum majestati ejus famulam faciunt; si Deum timent, diligusi plus amant illud regnum, ubi non timent habere consortes, si tardius vindicant, facile ignoscunt, si eandem vindictam pro necessitate regendae tuendaeque rei publicae, non pro saturandis inimicitiarum odiis exercent, si eandem veniam non ad impunitatem iniquitatis, sed ad spem correctionis indulgent, si, quod aspere coguntur plerumque decernere, misericordiae lenitate et beneficiorum largitate compensant, si luxuria tanto eis est castigatior, quanto possit esse liberior, si malunt cupiditatibus prauis quam quibuslibet gentibus imperare et si haec omnia faciunt militatis et miserationis et orationis sacrifi
Abbreviated transcription (Latin):
uerꝰ dñs gub̃natorq uerũ. et romanos
c̃miscdłia flagellauit: et tã inc̾dibilit̃
uictis supplicatorib demonũ. nec saluti
rerũ p̃sentiũ necessaria eẽ. sacͥficia illa
monstraũ: ut ab his qͥ ñ ꝑuicacit᷑ ꝯten¬
necessitates u̾a religio deserat᷑: et mag̃
etnȩ uitȩ fidelissima expectatiõe tene
⁊at. Neq enĩ nos xp̃ianos qͦs dam ĩꝑato¬
res ĩdeo felices dicimꝰ qͥa uł duitiꝰ im¬
ꝑarunt: uł imꝑatores filios morte pla¬
cida reliquer̃t: uł hostes rei publice
domuer̃t: uł inumnicos ciues adu̾sus
se insurgentes. et caue̾ et oppͥm̾e potu¬
ert. Hec et alia uite huiꝰ erũpnose uł
munera. uł solatia. qͥdã cẽ cultores de¬
monũ acciꝑe meruer̃t qͥ ñ ꝑtinent ad
regnũ dĩ: qͦ ꝑtinent et isti Et hoc ipsi
miscdia factũ ẽ: ne ab illo ista qͥ in eũ
c̾dent. uelut sũma bona desidarent.
S felices eos dicimꝰ si iuste imꝑant: si

Expanded text:
uerus dominus gubernatorque rerum et Romanos uerus dominus gubernatorque rerum et Romanos cum misericordia flagellauit, et tam incredibiliter uictis supplicatoribus daemonum nec saluti rerum praesentium necessaria esse sacrificia illa monstrauit, ut ab his qui non peruicacitenecessitates uera religio deseratur, et magis aeternae uitae fidelissima expectatione teneas. Neque enim nos Christianos quosdam imperatores ideo felices dicimus, quia uel diutius imperarunt uel imperantes filios morte placida reliquerunt, uel hostes rei publicae domuerunt uel inimicos ciues aduersus se insurgentes et cauere obprimere potuerunt. Haec et alia uitae huius aerumnosae uel munera uel solacia quidam etiam cultores daemonum accipere meruerunt, qui non pertinentregnum Dei, quo pertinent isti; et hoc ipsius misericordia factum est, ne ab illo ista, qui in eum crederent, velut summa bona desiderarent: sed felices eos dicimus, si juste imperant, si
Abbreviated transcription (Latin):
iã illo his locis. uͥ nitu sũme maiestatis
opp̃ssus. ẽ: c̾ eiꝰ fama uͥq crebrescẽt. no¬
b apud carchaginẽ dicebat᷑ hoc cͥ̾dere.
sparg̾e. iactare paganos: qͦd ille diis
amicis ꝓtegentib et opitulantib qͥb
ĩmolare cotidie ferebat᷑ : iunci om̃ino
ñ posse ab eis qͥtalia diis romanis sacͣ
ñ facẽt: nec fleri a quoqͣm ꝑmuterẽt.
uiore indignos mores hoiũ castigare.
indignationẽ suã tanta mansuetudiẽ
tẽꝑauit: ut illũ pͥmo face̾t mirabilit̾
uinci: ne ad infirmoꝵ aiõs eu̾tendos
gła daret᷑ demonib qͥb eũ supplicare
ꝯstabat: deinde ab his barbaris roma
caꝑet᷑. qui contra omẽm ꝯsuetudinem
gestoꝵ ante belloꝵ ab loca sc̃a ꝯfugien¬
tes. xp̃ianȩ religionis reu̾entia tuerẽt᷑
ipsis q demonib atq impioꝵ sacͥficio¬
rũ ritib de quib ille p̃sũpserat. sic ad
lũ c̃ eis ꝗͣ cũ hoĩb gerere uident᷑. Ita

Expanded text:
iam illo his locis, ubi nutu summae maiestatis iam illo his locis, ubi nutu summae maiestatis obpressus est, cum eius fama ubique crebrescebis apud Carthaginem dicebatur, hoc credere, spargere, jactare Paganos, quod ille diis amicis protegentibus et opitulantibus, quibus immolare quotidie ferebatur, vinci omnino non posset ab eis, qui talia diis Romanis sacra non facerent, nec fieri a quoquam permitterent. aviora pati dignos mores hominum caindignationem suam tanta mansuetudine temperauit, ut illum primo faceret mirabiliter uinci, ne ad infirmorum animos euertendos gloria daretur daemonibus, quibus eum supplicare constabat; deinde ab his barbaris Roma caperetur, qui contra omnem consuetudinem gestorum ante bellorum ad loca sancta confugientes Christianae religionis reuerentia tuerentur ipsisque daemonibus adque inpiorum sacrificiorum ritibus, de quibus ille praesumserat, sic adulum cum eis quam cum hominibus gerere uiderentur; ita
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯmemorant: s qͣntũ in ipsis. ẽ. om̃iũ
si fieri pot̾ hoĩũ obluuone sepelire co¬
nant᷑ : qͦd a nob̃ si tacebit᷑: similit̾ erimꝰ
ingͣti. Cũ radagaisꝰ rex gotthoꝵ. ag¬
mine ingenti et ĩmani tã in urbis ui¬
cinia ꝯstitutꝰ romanis c̾uicib ĩminet.
uno die tanta celeritate sic uictꝰ. ẽ: ut
ne uno qͥdem ñ dicã extincto s uuln̾a¬
to romanoꝵ: multo ampliꝰ ꝗͣ centum
milia ꝓstern̾et᷑ eiꝰ exercitꝰ: atq ipse mox
captꝰ. pena debita necaret᷑. Nam si ille
tã impiꝰ et c̃tantis ĩpiis copiis romam
siuiss ingͥssus: cui pepciss. Ob locis ho¬
m̾et: Cuiꝰ ñ sanguinẽ fusũ: cuiꝰ pudici¬
ciam uellet intactam: Qͣs aut̃ isti ꝓ diis
sius uoces habent: Qnta insultatione
iactarẽt qͦd ille. ideo uiciss ideo ille tãta
potuiss qͥa cotidianis sacͥficiis place̾bat
atq inuitabat deos: qͦd romanos facẽ
xͥana religio ñ sinebat. Nam ꝓpinqͣnte

Expanded text:
commemorant, sed, quantum in ipsis est, omnium si- fieri potest hominum obliuione sepelire conantur; quod a nobis si tacebitur, similiter erimus ingrati. Cum Radagaisus, rex Gothorum, agmine ingenti et inmani iam in Urbis uicinia constitutus Romanis ceruicibus inmineret, uno die tanta celeritate sic uictus est, ut ne uno quidem non dicam extincto, sed uulnerato Romanorum multo amplius quam centum milium prosterneretur eius exercitus adque ipse mox captus poena debita necaretur. Nam si ille tam inpius cum tantis et tam inpiis copiis Romam fuisset ingressus. cui pepercisset? quibus locis mameret? cuius non sanguinem fusum, cuius pudicitiam uellet intactam? Quas autem isti pro dis suis uoces haberent, quanta insultatione iactarent, quod ille ideo uicisset, ideo tanta potuisset, quia cottidianis sacrificiis placabat adque inuitabat deos, quod Romanos facere Christiana religio non sinebat? Nam propinquante
Abbreviated transcription (Latin):
ĩnotescent. qñ tanta fama p̃dicarent᷑.
nͥ romanũ imꝑiũ longe lateq porrec¬
tũ magnificis successionib augẽt᷑. ꝓm¬
de illud imꝑium tã latũ tãq duiturmĩ
uiroꝵ q tantoꝵ uirtutib p̃clarũ atq
głosum. et illoꝵ intentioni merces qͣm
quere bant. ẽ. reddita: et nob̃ ꝓposita ne¬
cessaria ꝯmonitioĩs exempla: ut si uͥtu¬
tes quaꝵs iste ut c̃q st̾ similes qͣs isti ꝓ
ciuitatis tr̾ene gła tenuerunt: ꝓ dĩ gło¬

Expanded text:
innotescerent, quando tanta fama praedicarentur, innotescerent, quando tanta fama praedicarentur, nisi Romanum imperium longe lateque porrectum, magnificis successibus auge illud imperium tam latum tamque diuturnum uirorumque tantorum uirtutibus praeclarum adque gloriosum et illorum intentioni merces quam quaerebant est reddita, et nobis proposita necessariae commonitionis exempla, ut, si uirtutes, quarum istae utcumque sunt similes, quas isti pro ciuitatis terrenae gloriae tenuerunt, pro Dei glo
Abbreviated transcription (Latin):
uelli: ibiq in sua pauꝑtate pͥuatũ ma¬
n̾e maluisse: Nam illud qͦd rẽ publicã
id ẽ. rẽ pͦpłi. rẽ pat̾ȩ. rẽ ꝯmunẽ. c̃ habe¬
rẽt opulentissimã atq ditissimã. sic ip¬
si in suis domib pauꝑes erant: ut qͥdã
eoꝵ qͥ iã bis ꝯsul fuiss ex illo senatu
pauꝑũ hominũ pelleret᷑ notatione cen¬
soria qͦd decẽ pondus argenti in uasis
hab̃e c̃ꝑtꝰ. ẽ. Ita idem ipsi pauꝑes erãt.
quoꝵ tumphis publicũ ditabat᷑ erari¬
ũ. Nonne om̃s xp̃iani qͥ excellentiore
ꝓposito diuicias suas ꝯmunes faciũt.
distribuat᷑ unicuiq sic̃ cuiq opꝰ. ẽ: et
nemo dicat aliqͥo ꝓpͥũ. s sint illis omĩa
ꝯmunia: intelligunt se nulla ob hoc o¬
do ꝓ obtinenda societate angłoꝵ: c̃pe¬
ne tale aliqͥd illi fecerunt ꝓ conseruan¬
da gła romanoꝵs. Hec et alia si qͣhuiꝰ¬
modi reꝑiunt᷑ in litt̾is eoꝵ: qͣndo sic

Expanded text:
uelli ibique in sua paupertate priuatum mauelli ibique in sua paupertate priuatum manere maluisse? Nam illud quod rem publicam, id est rem populi, rem patriae, rem communem, cum haberent opulentissimam adque ditissimam, sic ipsi in suis domibus pauperes erant, ut quidam eorum, qui iam bis consul fuisset, ex illo senatu hominum pauperum pelleretur notatione censoria, quod decem pondo argenti in uasis habere conpertus est; ita idem ipsi pauperes erant, quorum triumphis publicum ditabatur aerarium: nonne omnes Christiani, qui excellentiore proposito diuitias suas communes faciunt distribuatur unicuique sicut cuique opus est, et ncommunia ; intelligunt se nulla ob hoc vdo pro obtinenda societate Angelorum, cum pene tale aliquid illi fecerint pro conservanda gloria Romanorum? 3. Haec et alia, si qua hujuscemodi reperiuntur in litteris corum, quando sic
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ fide quã ꝑniciosissimis inimicis de¬
bebat passus. ẽ. regłs: Qͦmͦ se audebit
extollere de uoluntaria pauꝑtate.xͥa
or ambulet uiã que ꝑducit ad patͥam.
uͥ uere diuitie. ds̃ ipse. ẽ: c̃ audiat uł
legat luciũ ualeriũ. qͥ i suo defunctꝰ
ẽ. consulatu. usq ad eo fuisse pauꝑeni.
ut nũmis a ppło collatis eiꝰ sepultura
curaret᷑. N udiat uł legat qͥntiũ circi¬
natũ c̃ qͣtuor iugera possidet. et ea sris
manib coleret. et ab aratro. eẽ. ad duc¬
tũ ut dictator fieret: maior utiq ho¬
nore ꝗͣ ꝯsul: uictis q hostib ingentẽ
głam c̃secutũ in eadẽ pauꝑtate man¬
sise. ¶ ut qͥd se magnũ fecisse p̃dica¬
bit. qui nullo p̃mio mundi huiꝰ fuerit
ab ȩcn̾ȩ illiꝰ patͥe societate seductꝰ: õ fa-¬
briciũ didicit tantis munerib pirri
regis epirotaꝵs ꝓmissa &ẽ quarta parte
regni a romana ciuitate ñ potuisse di-¬

Expanded text:
pro fide quam perniciosissimis inimicis depro fide quam perniciosissimis inimicis debebat passus est Regulus? Quo modo se audebit extollere de uoluntaria paupertate Chor ambulet uiam, quae perducit ad patriam, ubi uerae diuitiae Deus ipse est, cum audiat uel legat Lucium Valerium, qui in suo defunctus est consulatu, usque adeo fuisse pauperem, ut nummis a populo conlatis eius sepultura curaretur? audiat uel legat Quintium Cincinnatum, cum quattuor iugera possideret et ea suis manibus coleret, ab aratro esse adductum, ut dictator fieret, maior utique honore quam consul, uictisque hostibus ingentem gloriam consecutum in eadem paupertate mansisse? Aut quid se magnum fecisse praedicabit, qui nullo praemio mundi huius fuerit aeternae illius patriae societate seductus, cum Fabricium didicerit tantis muneribus Pyrrhi, regis Epirotarum, promissa etiam quarta parte regni, a Romana ciuitate non potuisse de
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ consequeret᷑. ita contẽpsit. ut eũ aẽ ꝓ
ici insepultũ iub̃et. sic meiꝰ cords orbi¬
tatis dolorem glȩ cupiditas uicat: qͥ
ciues suꝑnȩ patriȩ de diu̾sis lib̾ant᷑
et colligunt᷑ errorib fecisse dicturꝰ. ẽ:
cui dñs de sepultura patris sui sollici¬
toait: sequere me. et sine mortuos se¬
pelire mortuos suos: Simarcꝰ regułꝰ
ne crudelissimos hostes uirando falle¬
ret. ad eos ab ipsa roma reu̾sꝰ. ẽ: qm̃si¬
cut romanis eũ ten̾e̾ uolentib respon¬
disse fert᷑. postea ꝗͣ affris seruierat di¬
gnitatẽ illic honesti ciuis hab̃e ñ poss.
eũq carchaginẽses qm̃ contͣ eos in ro¬
mano senatu egerat gͣuissimis supplici¬
is necauert: qͥ cruciatꝰ ñ sunt ꝓ fide
illiꝰ pat̾e ꝯtẽpnendi: ad cuuꝰ beatitudi¬
nẽ fides ipsa ꝑducit: Ilut qͥd retͥbuet᷑
dño ꝓ om̃ib que retribuit: si ꝓ fide q̃
illi debet᷑. talia fuerit homo passus qͣlia

Expanded text:
eius consequeretur, ita contemsit, ut eum etiam eius consequeretur, ita contemsit, ut eum etiam proici insepultum iuberet sic in eius corde orbitatis dolorem gloriae cupiditas uicerat: quid ciues supernae patriae de diuersis liberantur et colliguntur erroribus, fecisse dicturus est, cui Dominus de sepultura patris sui sollicito ait: Sequere me et sine mortuos sepelire mortuos suos? Si Marcus Regulus, ne crudelissimos hostes iurando falleret, ad eos ab ipsa Roma reuersus est, quoniam, sicut Romanis eum tenere uolentibus respondisse fertur, postea quam Afris seruierat, dignitatem illic honesti ciuis habere non posset, eumque Carthaginienses, quoniam contra eos in Romano senatu egerat, grauissimis suppliciis necauerunt: qui cruciatus non sunt pro fide illius patriae contemnendi, ad cuius beatitudinem fides ipsa perducit? aut quid retribuetur Domino pro omnibus quae retribuit, si pro fide quae illi debetur talia fuerit homo passus, qualia
Abbreviated transcription (Latin):
se ultro in talem mortẽ mittens. s ab
illo missus obierit: qͣndoqͥdẽ a dño
suo. eodemq rege patͥe sue cerciꝰ ora¬
cłm accep̃: nolite tim̾e eos qͥ occidũt
corpꝰ: animã aut̃ ñ posst̾ occidẽ: Si si
occidendos certis uͥb qͦdam mͦ ꝯsecͣn¬
tes decii deuouer̃t. ut illis cadentib
aẽ deos sanguine suo placantib ron¬
nꝰ lib̾aret᷑ exercitꝰ: nullo mͦ suꝑbiam
sc̃i martires. tãqm dignũ aliqͥd ꝓ ilꝰ
pat̾e participatiõẽ fec̾int: nͥ ȩt̾na est
et uera felicitas: usq ad sui sanguins
effusionẽ ñ solũ suos frs ꝓ quib funti¬
bat᷑: uerũ et ipsos inimicos a quib fĩ¬
debat᷑ sic̃ eis p̃ceptũ ẽ. diligentis cari¬
tatis. fide et fidei caritate certarunt.
S marcꝰ puluislꝰ dedicans edem iomsꝰ.
Innonis. minerne. falso sͥ ab inindis m¬
te fili nũciata: ut illo ñcio ꝑt̾batꝰ abs¬
cedet: atq ita dedicatiois głam collepi

Expanded text:
se ultro in talem mortem mittens, sed ab se ultro in talem mortem mittens, sed ab illo missus obierit; quando quidem a Domino suo eodemque rege patriae suae certius oraculum accepit: Nolite timere eos, qui corpus occidunt, animam autem non possunt occidere? Si se occidendos certis uerbis quodam modo consecrantes Decii deuouerunt, ut illis cadentibus et iram deorum sanguine suo placantibus Romanus liberaretur exercitus: nullo modo superbient sancti martyres, tamquam dignum aliquid pro illius patriae participatione fecerint, ubi aeterna est et uera felicitas, si usque ad sui sanguinis effusionem non solum suos fratres, pro quibus fundebatur, uerum et ipsos inimicos, a quibus fundebatur, sicut eis praeceptum est, diligentes caritatis fide et fidei caritate certarunt? Si Marcus Puluillus dedicans aedem Iouis Iunonis Mineruae falso sibi ab inuidis morte filii nuntiata, ut illo nuntio perturbatus abscederet adque ita dedicationis gloriam collega
Abbreviated transcription (Latin):
it. et ꝓ eo alt̾ũ deceptꝰ occidit: in arden¬
tem arã ante eiꝰ ocłos dexterã extendit.
dicens multos. eẽ. tales qualem illũ ui¬
dẽt in eiꝰ exiciũ ꝯuirasse: cuiꝰ ille forti¬
tudinẽ et conuirationẽ taliũ ꝑhorres¬
cens. sine ulla dubitatione se ab illo bel¬
lo facta pace ꝯpescuit: qͥs regno cȩloꝵ
imputatũs. ẽ. merita sua. si ꝓ illo ñ unã
manũ neq hoc sͥ ultro faciens: s ꝑ se¬
quente aliq̃ patiens totũ slãmis corpꝰ
impendit: Si curciꝰ armatꝰ eqͦ concito
in abrutũ hiatũ trȩ se p̃cipitẽ dedit.
rãt ut illuc id qͦt romani hab̾ent op¬
timũ hab̃et᷑ nec aliub intellig̾e potue¬
r̃t. ꝗͣ uiris armisq se excellere : unde
iudelicet oportebat. ut deoꝵ uissis in
illum interitũ uir p̃cipitaret᷑ armatꝰ.
qͥd se magnũ ꝓ ȩtna patͥa fecisse dictũs
ẽ. qͥ aliquẽ fidei sue passũ inimicũ ñ

Expanded text:
it et pro eo alterum deceptus occidit, in ardenit et pro eo alterum deceptus occidit, in ardentem aram ante eius oculos dexteram extendit, dicens multos tales, qualem illum uideret, in eius exitium coniurasse cuius ille fortitudinem et coniurationem talium perhorrescens sine ulla dubitatione se ab illo bello facta pace conpescuit: quis regno caelorum inputaturus est merita sua, si pro illo non unam manum neque hoc sibi ultro faciens, sed persequente aliquo patiens totum flammis corpus inpenderit? Si Curtius armatus equo concito in abruptum hiatum terrae se praecipitem dedit, rant, ut illuc id quod Romani haberent optimum mitteretur, nec aliud intellegere potuerunt, quam uiris armisque se excellere, unde uidelicet oportebat, ut deorum iussis in illum interitum uir praecipitaretur armatus: quid se magnum pro aeterna patria fecisse dicturus est, qui aliquem fidei suae passus inimicum non
Abbreviated transcription (Latin):
quinio rege. s ademonib et demonũ pͥn¬
nomine torqͣt. filiũ ñ qͥa ꝯtra patriam
suũ . id. ẽ contra qͦd imꝑau̾at pat̾ im¬
ꝑator. ab hoste ꝓuocatꝰ. iuuenili ardo¬
re pugnau̾at. licet uiciss occidit: ne
ĩmortalis patͥe legib om̃a quȩ multo
minꝰ ꝗͣ filii diligunt᷑ bona tr̾ena ꝯtẽp¬
nũt: Si furiꝰ camillꝰ etiã ingͣcã patͥã
a cuiꝰ c̾uicib acerrimoꝵ hostiũ uegen¬
tiũ iugũ depulerat. dãpnatq ab eniu¬
lis fuerat. agallis it̾ũ lib̾auit: qͥa ñ ha¬
exhonoratiois passus inuiriã. ñ se ad
eiꝰ hostes ħeticos transtulit: aut aliqͣm
cont᷑ illam ipse heresem condidit: s
eã potiꝰ qͣntũ ualuit ab heticoꝵ ꝑnici¬
osissima pͣuitate defendit. c̃alia ñ sit
t᷑ȩt̾na: Si mutiꝰ ut c̃porsenna rege fie¬
ret pax. qͥ gͣnissimo bello romanos p̃¬
mebat. qͥa porsennã ipsũ occidẽ ñ potu¬

Expanded text:
quinio rege, sed a daemonibus et daemonum prinquinio rege, sed a daemonibus et daemonum prinnomine Torquatus, filium, non quia contra patriam, suum, id est contra quod imperauerat pater imperator, ab hoste prouocatus iuuenali ardore pugnauerat, licet uicisset, occidit, ne inmortalis patriae legibus omnia, quae multo minus quam filii diliguntur, bona terrena nunt? Si Furius Camillus etiam ingratam patriam, a cuius ceruicibus acerrimorum hostium Veientium iugum depulerat damnatusque ab aemulis fuerat, a Gallis iterum liberauit, quia non haexhonorationis passus iniuriam non se ad eius hostes haereticos transtulit aut aliquam contra illam ipse haeresem condidit, sed eam potius quantum ualuit ab haereticorum perniciosissima prauitate defendit, cum alia non sit, aeterna? Si Mucius, ut cum Porsenna rege pax fieret, qui grauissimo bello Romanos premebat, quia Porsennam ipsum occidere non potu
Abbreviated transcription (Latin):
lios nr̃os ñ diuitie t̾rene facuint. aut
nob̃ iuuentib amittende. aut nob̃ mor¬
tius aqͥb nescimꝰ. uł forte aquib nolu¬
mꝰ possidende. s ds̃ felices fac̃ qͥ ẽ ñitiũ
uera opulentia. Bruto aut̃ qͥa filios oc¬
cidit: infelicitatis ꝑhibet testimoniũ. c̃
poeta laudator. Ait enĩ. Natosq pater.
noua bella mouentes. ad penã publica
ꝓ lib̾tate uocauit infelix: ut c̃q ferent
ea facta minores. S u̾su sequenti: ꝯsola¬
dꝰ. ẽ. infelicem̃. Uinc̃ amor patͥe. laudũq
ĩmensa cupido:. Hec st̾ duo illa lib̃tas
et cupiditas laudis humanȩ: q̃ ad facta
ꝯpulit miranda romanos. Si gͦ ꝓ lib̃ta¬
te morit᷑oꝵ et cupiditate laudũ q̃ amor¬
talib expetunt᷑ occidi filii a patre potu¬
er̃t: qͥd magnũ. ẽ si ꝓ uera lib̃tate que
nos ab iniqͥtatis et mortis et diaboli dña¬
tu liberos fac̃. nec cupiditate humanars
laudũ. s caritate lib̃andoꝵ hoi̾ũ ñ atar¬

Expanded text:
lios nostros non divicie terre faciunt aut nobis viventibus amittende aut nobis mortuis, a quibus nescimus vel forte a quibus nolumus possidende, sed deus felices facit, uera opulentia. Bruto autem, quia filios occidit, infelicitatis perhibet testimonium etiam poeta laudator. Ait enim: Natosqne pater nona bella monentes Ad poenam pulchra pro libertate uocabit Infelix, utcumque ferent ea facta minores. Sed uersu sequenti consolatus est infelicem: Uincit amor patriae laudumque inmensa cupido. Haec sunt duo illa, libertas et cupiditas laudis humanae, quae ad facta conpulit miranda Romanos. Si ergo pro libertate moriturorum et cupiditate laudum, quae a mortalibus expetuntur, occidi filii a patre potuerunt: quid magnum est, si pro uera libertate, quae nos. ab iniquitatis et mortis et diaboli dominatu liberos facit, nec cupiditate humanarum laudum, sed caritate liberandorum hominum, non a Tar
Abbreviated transcription (Latin):
landatis. bellũ sannitic̃ annis tractũ. ẽ.
ferme qͥnqͣginta. in qͦ bello ita romami
ñ diligebant głam ꝓpt̾ iusticiã. s iustici¬
ã ꝓpt̾ głam dilige̾ udebant᷑: pacẽ factã
fedusq ruꝑunt. Hec ideo ꝯmemoro: qm̃

Expanded text:
laudatis bellum Samniticum annis tractum est laudatis bellum Samniticum annis tractum est ferme quinquaginta; in quo bello ita Romani non diligebant gloriam propter iustitiam, sed iustitiam propter gloriam diligere uidebantur, pacem factam foedusque ruperunt. Haec ideo
Abbreviated transcription (Latin):
horribilit̾ ꝯtrita atq uastata: t̾cio tñ
anno pꝰmulta consũpta ꝯsũptũ. ẽ. ꝑi¬
centes. marsi et peligni. gentes ñ exte¬
re. s italicȩ. pꝰ diut᷑nã et deuotissimã
sub romano iugo seruitutẽ: in lib̾tatẽ
caput erig̾e tẽptauert̃. Iam multis
nationib romano imꝑio subiugatis.
deletaq carchagine in qͦ bello italico
romanis sepissime uictis. uͥ et duo cõ¬
sules ꝑierunt: et alii nobilissimi sena¬
malũ. Nam qͥntꝰ ei annꝰ finem dedit.
S bellũ piinic̃ scđm c̃ maximis decͥm̃¬
tis et calamitate rei publice ꝑ annos
decẽ ⁊ octo romanas uires extenuauit:
&e pene ꝯsũpsit. Ouob p̃liis. ferme sep¬
tuaginta romanoꝵ milia ceciderũt.
pactũ.ẽ. Bellũ mitͥdatic̃: qͣd raginta.
Fc ne qͥsqm arbitret᷑ rudim̃ta romanoꝵ
fuisse fortiora ad bella citiꝰ ꝑagenda:
suꝑiorib tẽꝑib multũ in om̃i uͥtute

Expanded text:
horribiliter contrita adque uastata, tertio tamen horribiliter contrita adque uastata, tertio tamen anno post multa consumta consumtum est. Picentes, Marsi et Peligni, gentes non exterae, sed Italicae, post diuturnam et deuotissimam sub Romano iugo seruitutem in libertatem caput erigere tentauerunt, iam multis nationibus Romano imperio subiugatis deletaque Carthagine; in quo bello Italico Romanis saepissime uictis ubi et duo consules perierunt et alii nobilissimi senamalum; nam quintus annus ei finem dedit. Sed bellum Punicum secundum cum maximis detrimentis et calamitate rei publicae per annos decem et octo Romanas uires extenuauit et paene consumsit; duobus proeliis ferme septuaginta Romanorum milia ceciderunt. peractum est; bellum Mithridaticum quadraginta. Ac ne quisquam arbitretur rudimenta Romanorum fuisse fortiora ad bella citius peragenda, superioribus temporibus multum in omni uirtute
Abbreviated transcription (Latin):
fretꝰ securitate uictoriȩ naues qͥb uic¬
tꝰ necessariꝰ portabat᷑ incendit. Deide
feruide instans in modicis ausib et
mox m̾ito tem̾itatis occisꝰ. in locis hos¬
tilib egenũ reliqͥt exercitũ: ut aliter
inde ñ potuiss enadi nͥ ꝯtͣ illud auspi¬
ciũ dĩ t̾mini de qͦ suꝑiore libro diximꝰ
romani imꝑii t̾mini mou̾ent᷑. Cessit
enĩ tminꝰ ds necessitati: qͥ ñ cesserat
iouĩ. Hec plane ds̃ unꝰ et uerꝰ regit
et gub̾nat ut placet: et si ocultis elli¬
loꝵ sic̃ in eiꝰ arbitrio. ẽ iustoq iudicio
et misccłia uł atterere uł ꝯsolari genꝰ
humanũ: ut alia citiꝰ alia tardiꝰ finian¬
t᷑. bellũ pirataꝵ apõpeio: bellũ pu¬
nicũ t̾ciũ a scipione: inc̾dibili celeri¬
tate tẽꝑis breuitate ꝯfecta st̃. Bellũ
qͦ sugitiuoꝵ gladiatoꝵ. qͣmuis multis
ducib et duob ꝯsulib uictis. italiaq

Expanded text:
fretus securitate uictoriae naues, quibus uicfretus securitate uictoriae naues, quibus uictus necessarius portabatur, incendit; deinde feruide instans inmodicis ausibus et mox mento temeritatis occisus in locis hostilibus egenum reliquit exercitum, ut aliter inde non posset euadi, nisi contra illud auspicium dei Termini, de quo superiore libro diximus, Romani imperii termini mouerentur. Cessit enim Terminus deus necessitati, qui non cesserat Ioui. Haec plane Deus unus et uerus regit et gubernat, ut placet; et si occultis caulorum, sicut in eius arbitrio est iustoque iudicio et misericordia uel adterere uel consolari genus humanum, ut alia citius, alia tardius finiantur. Bellum piratarum a Pompeio, bellum Punicum tertium ab Scipione incredibili celeritate et temporis breuitate confecta sunt. Bellum quoque fugitiuorum gladiatorum, quamuis multisducibus et duobus consulibus uictis Italiaque
Abbreviated transcription (Latin):
dedit. qͥ dedit assiriis uł cẽ ꝑsis. a quib
solos duos deos coli. unũ bonũ alt̾m
malũ ꝯtinent litt̾e̾ istoꝵ. ut taceã de
pͦpło hebreo de. quo iã dixi qͣntũ satis
uisum. ẽ: qͥ p̾t̃ unũ dm̃ ñ coluit et q̃n
regnauit. Qͥ gͦ ꝑsis dedit segetes sine
cultu dee segetiȩ. qualia dona t̾rars
sine cultu tot deoꝵ. qͦs istis reb singłis
singłos uł ẽ reb singł̃is plures p̃po¬
suert: ipse &̃ regnũ dedit sine cultu
eoꝵ. ꝑ quoꝵ cultũ se isti regnasse c̾dide¬
rt̃. Sic &ẽ hoib Qui mario: ipse gaio
cesari. Qͥ augusto: ipse et nerom. Qui
uespasianis uł patͥ uł filio suauissimis
imꝑatorib: ipse et domiciano crude¬
lissimo. Et ne ꝑ singłos ire necesse sit.
qͥ ꝯstantino xp̃iano. ipse apostate iuli¬
ano: cuiꝰ eg̾giam indolem decep̃ amo¬
re dñandi sacͥlega et detestanda curi¬
ofitas. cuiꝰ uanis deditꝰ oracłis erat. qñ

Expanded text:
dedit; qui dedit Assyriis, uel etiam Persis, a quibus dedit; qui dedit Assyriis, uel etiam Persis, a quibus solos duos deos coli, unum bonum, alterum malum, continent litterae istorum; ut taceam de populo Hebraeo, de quo iam dixi quantum satis uisum est, qui praeter unum Deum non coluit et quando regnauit. Qui ergo Persis dedit segetes sine cultu deae Segetiae, qui alia dona terrarum sine cultu tot deorum, quos isti rebus singulis singulos, uel etiam rebus singulis plures praeposuerunt: ipse etiam regnum dedit sine cultu eorum, per quorum cultum se isti regnasse crediderunt. Sic etiam hominibus: qui Mario, ipse Gaio Caesari; qui Augusto, ipse et Neroni; qui Vespasianis, uel patri uel filio, suauissimis imperatoribus, ipse et Domitiano crudelissimo; et ne per singulos ire necesse sit, qui Constantino Christiano, ipse apostatae Iuliano, cuius egregiam indolem decepit amore dominandi sacrilega et detestanda curiositas, cuius uanis deditus oraculis erat, quando