comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
enim nocuit martiribꝰ iniquitas per¬
sequentium : Ipsis aut ꝑsecutoribꝰ plu¬
rimum. & si aliqui eoꝵ correcti siit:
eo tam̃ tempore quo persequebantur.
excecab̾at illos malitia eoꝵSic &
temerarium uiditium. plerumq nichil
nocet ei de quo temere uidicatur:
ei aũt qui temere uidicat. ipsa teme¬
ritas necesse est ut noceat.
Sta regula. etiam illud dictum arbi¬
tror. om̃is qui percusserit gladio: gla¬
dio mori etur. Quam multi enĩ gladio
percuciunt. nec tamen gladio monũt᷑:
sicut nec ipse petrus. Sed ne iftũ ue¬
putet: quamquã nichil absurdius. quã
ut maiorẽ putet gladii penã esse po¬
tusse. quȩ petro nõ accidit. quam cruciᷤᷤ
quȩ accidit : quid tam̃ de latronibꝰ dic¬
turus est qui cum dño erueifixei sũt :
Quia & ille qui ueniant meruit. postea¬
quam crucifixus est meruit: & alter
omnino nõ meruit. Don forte: om̃s.
quos occiderant crucificerant. & ꝓp¬

Expanded text:
enim nocuit martyribus iniquitas perenim nocuit martyribus iniquitas persequentium? ipsis autem persecutoribus plurimum. Quia etsi aliqui eorum correcti sunt, eo tamen tempore quo persequebantur, excaecabat illos malitia eorum. Sic et temerarium judicium pierumque nihil nocet ei de quo temere judicatur; ei autem qui temere judicat, ipsa temeritas necesse est ut noceat. Ista regula etiam illud dictum arbitror: Omnis qui percusserit gladio, gladio morietur . Quam multi enim gladio percutiunt, nec tamen gladio moriuntur, sicut neque ipse Petrus? Sed ne istum veputet, quanquam nihil absurdius, quam ut majorem putet gladii poenam esse potuisse, quae Petro non accidit, quam crucis quae accidit: quid tamen de latronibus dicturus est, qui cum Domino crucifixi sunt; quia et ille qui meruit veniam, posteaquam cruciomnino non meruit? an forte omnes, quos occiderant, crucifixerant et prop
Abbreviated transcription (Latin):
re udicabis. Nõ engo reprehendamtꝰ
ea. quȩ nescimꝰ quo animo fiant. Neq
ita rep̾hendamꝰ quȩ manifesta sũt ut
desperemꝰ sanitatem: & uitabimus.
uiditium de quo nunc dicitur nolite
iudicare. ne udicetur de uob̃. Potest
aut mouere quod ait. Inquo enĩ iu¬
ditio audicaueritis. uidicabitur de uob̾:
& inqua mensura mensi fueritis in ea¬
remecietur uob̃. Numquid enim si nos
inuiditio temerario iudicauerimus. te¬
mere. de nob̾ etiam ds̃ iudicabit: aut
unde nob remetiatur: Nam & mensure
nomine. ipsum uiditium significatũ
arbitror. Nullo modo ds̃ uł temere
uidicat: uel. miqua mensura cuiquã
rependit. Sed hoc dictum est: quor¬
niam temeritas: qua punis alium: eadẽ
ipsa tepuniat necesse est: misi forre ar¬
bitrandum est. quod iniquitas ei noceat
aliquid inquem ꝓcedit. ei aũt niehil
a quo ꝓcedit. lmmo uero sepe nichil
nocet ei qui patitur inuiriam: ei aũt
qui facit necesse est ut noceat. Quid

Expanded text:
re iudicabis. non ergo reprehendamus re iudicabis. non ergo reprehendamus ea quae nescimus quo animo fiant, neque ita reprehendamus quae manifesta sunt, ut desperemus sanitatem, et uitabimus iudicium, de quo nunc dicitur: nolite iudicare, ne iudicetur de uobis. Potest autem mouere quod ait: in quo enim iudicio iudicaueritis, iudicabitur de nobis, et in qua mensura mensi fueritis, remetietur nobis. numquid enim, si nos in iudicio temerario iudicauerimus, temere etiam de nobis deus iudicabit ? aut unde nobis remetiatur? nam et mensurae nomine ipsum iudicium significatum arbitror. nullo modo deus uel temere iudicat uel iniqua mensura cuiquam rependit, sed hoc dictum est, quoniam temeritas, qua punis alium, eadem ipsa te puniat necesse est. nisi forte arbitrandum est, quod inaliquid in quem procedit, ei autem nihil a quo procedit: imo vero saepe nihil nocet ei, qui patitur injuriam, ei autem qui facit necesse est ut noceat. Quid
Abbreviated transcription (Latin):
M anifesta eadicit: de quibꝰ clarum est
quo animofiant. Hȩc precedunt ad
uiditium. id est quia si fuerit ista sub.¬
secutum uiditium: nõ est temerariũ
subsequuntur aũt illa quȩ occulta sũt.
quia nec ipsa latebunt tempore suo
Sic & debonis factis: intelligendum est.
Nam ita subiungit. Similiter & bona
facta. manifesta sũt. Et quȩcumq alit̾
se habent: abscõdi nõ possũt. Demani¬
festis ergo uidicemꝰ. de occultis uerbo¬
dõ uiditium relinquamus. quia & ipsa
abscõdi nõpossunt. siue bona siue ma¬
la. cum tempus aduenerit quo ma¬
incertum est quo animo qͥcqͥd factũ
sit. uel in certum est qualis futurꝰ sit.
qui nunc malus uł bonꝰ apparet. Si gͦ
quispiam uerbi gr̃ã cõquestꝰ destoma¬
cho ieuinare noluerit: & tu id nõ ere¬
dens edacitatis uitio tribueris. temere
udicab̾. Item simanifestam edacitatẽ
ebriositatemq cognoueris: & ita re¬
prehenderis quasi ille numquã possit
corrigi atq mutari. nichilominꝰ teme.¬

Expanded text:
manifesta ea dicit, de quibus clarum est quo animo fiant; haec praecedunt ad judicium, id est, quia si fuerit ista subsecutum, judicium non est temerarium. Subsequuntur autem illa quae occulta sunt, quae nec ipsa latebunt tempore suo. Sic et de bonis factis intelligendum est, nam ita subjungit: Similiter et bona facta manifesta sunt; et quaecunque aliter se habent, abscondi non possunt. De manifestis ergo judicemus. De occultis vero, judicium Deo relinquamus, quia et ipsa abscondi non possunt, sive bona, sive mala, cum tempus advenerit quo manimo quidque factum sit, uel cum incertum est, qualis futurus sit qui nunc uel malus uel bonus apparet. si ergo quispiam uerbi gratia conquestus de stomacho ieiunare noluit et tu id non credis edacitatis id uitio tribuens, temere iudicabis. item si manifestam edacitatem ebriositatemque cognoueris et ita reprehenderis, quasi numquam ille possit corrigi atque mutari, nihilo minus teme
Abbreviated transcription (Latin):
sternent te: & filios tuos qui inte
sũt. hoc quoq quod dicitur. &¬
nõ relinquent inte lapidem suꝑ
lapidem: etiam ipsa iam eius dem
ciuitas transmigratio testatur. Quiã
dum nunc in eo loco constructa ẽ:
ubi extra portam fuerat dñs cru¬
cifixus. prior illa ihrłm funditus

Expanded text:
ternent te, et filios tuos qui in te sunt. Hoc quoque quod additur: Non relinquent in te lapidem super lapidem, etiam ipsa jam ejusdem civitatis transmigratio testatur, quia dum nunc in eo loco constructa est, ubi extra portam fuerat Dominus crucifixus, prior illa Jerus
Abbreviated transcription (Latin):
infilio sit. Itaq qui unus dĩtatis atq
dominatꝰ asserimus trinitatẽ: unum
dm̃ & unum dñm confitemur. Qui aũt
aliam patris. aliam filii. aliam sp̃e
Origenis & didimi in hanc parabolam
explantionẽ inuenire non potui:
& utrum abolita sit tempoꝵ uetus.¬
tate. an ipsi nõ seripserint: incertum
habeo. Michi uxta priorem inter¬
pretationem hoc uidetur. quod
de iniquo mãmona debeamus nob̃
amicos facere. nõ quos libet pauꝑes:
sed eos qui nos possint recipere in
domos suas. & in ȩterna tabnacuła:
ut cum eis parua tribuerimꝰ. recipi¬
amus ab eis magna : & dantes alie¬
na nr̃a suscipiamus. & seminemus
inbenedictione: ut metamꝰ bene¬
dictionẽ. Iui enim parce seminaue¬

Expanded text:
in filio sit. itaque quia unius deitatis atque in filio sit. itaque quia unius deitatis atque dominatus adserimus trinitatem, unum deum et unum dominum confitemur. qui autem aliam patris, aliam filii, aliam spiritus Origenis et Didymi in hanc parabolam explanationem inuenire non potui et, utrum abolita sit temporum uetustate an ipsi non scripserint, incertum habeo. mihi iuxta priorem interpretationem hoc uidetur, quod de iniquo mamona debeamus nobis amicos facere non quoslibet pauperes, sed eos, qui nos possint recipere in domos suas et in aeterna tabernacula, ut, cum eis parua praebuerimus, recipiamus ab illis magna et dantes aliena nostra suscipiamus et seminemus in benedictione, ut metamus benedictionem; qui enim parce seminaue
Abbreviated transcription (Latin):
aũt nr̃ est: quia uita est. deniq in
sua ꝓpria uenit: & sui eum nõ recepe¬
runt. Ergo nemo dabit quod ur̃m ẽ.
quia ur̃m nõ credidistis. urm̃ non re-¬
cepistis. Argui igitur uidentur uidei
& fraudis auaritiȩ. Et ideo qui infa-¬
cultatibꝰ fideles nõ fuerunt: quas cũ
aliena scirent. communẽ em̃ ad usũ
fructus terraꝵ a dño dõ datus est
runt : quem zacheus ut ad quireret
dimidiã partem bonoꝵ suoꝵ obtulit.
Ergo nonseruiamꝰ alienis: quia nullum
dñm debemꝰ scire nisi xp̃m̃. Unus enĩ
ds̃ pater ex quo omĩa: & nos inipso.
ergo: Pater dñs: aut filius ds̃ nõ eft :
Sed & pater dñs: quia uerbo dñi cęli
firmati sũt. Et filius ds̃. qui est suꝑ
om̃s ds benedictus in scła Q uomͦ ergo
nemo potest duobꝰ dñis seruire :
Unus enim dñ s quia unus ds̃. Deniq
dñm dm̃ tuum adorabis: & ipsi soli
seruies. Unde claret. unum patris
& filii esse dñatum : linus aũt est si
nõ diuidaiuir. Sed totus in patre. totus

Expanded text:
ter est, quia uita est. denique in sua propria uenit, et sui eum non receperunt. ergo nemo dabit quod uestrum est, quia uestrum non credidistis, uestrum non recepistis. argui igitur uidentur Iudaei et fraudis et auaritiae et ideo qui in facultatibus fideles non fuerunt, quas cum alienas scirent — conmunem enim ad usum fructus terrarum a domino deo datus est runt, quem Zacchaeus ut adquireret, dimidiam partem bonorum suorum obtulit. ergo non seruiamus alienis, quia nullum dominum debemus scire nisi Christum; unus enim deus pater, ex quo omnia et nos in ipso, ergo? pater dominus aut filius deus non est? sed et pater dominus, quia uerbo domini caeli firmati sunt, et filius deus, qui est super omnia deus benedictus in saecula. quomodo ergo nemo potest duobus dominis seruire? unus enim dominus, quia unus deus. denique dominum deum tuum adorabis et ipsi soli seruies. unde claret unum patris et filii esse dominatum. unus autem est, si non diuidatur, sed totus in patre, totus
Abbreviated transcription (Latin):
ciferas. gratis exaltas uocem tuã:
dicens añe dñe. Testem inobedien¬
tiȩ tuȩ uocas eum dñm nominans:
nõ tinens sicut dñm. neq in tre.¬
introibit in regnũ cȩloꝵ: sed qui
opera digna mio nomine facit.
& cõuersationẽ. dignam meȩ scĩ¬
ficationis adimplet. Hȩc est enim¬

Expanded text:
ciferas gratis, exaltas vocem tuam, dicens: Domine, Domine, testem inobedientiae tuae vocas, eum Dominum nominans, non timens sicut Dominum neque in treintroibit in regnum coelorum, sed quia opera digna meo nomine facit, et conversationem dignam meae sanctificationi adimplet. De men
Abbreviated transcription (Latin):
d & etionem breuem sc̃i euangłii.
breui si possum uolo sermone tran̾¬
currere: ut illis in ea ꝓlixeͥor
detur intentio. qui sciunt expau¬
cis multa cogitare. Quod flente
dño illa iherosolimoꝵ subuersio
de scribitur. quȩ a uespasiano &
tpto romanis principibꝰ facta ẽ.¬

Expanded text:
brevem sancti Evangelii, brevi, si possum, volo sermone percurrere, ut illis in ea prolixior detur intentio qui sciunt ex paucis multa cogitare. Quod flente Domino illa Jerosolymerum subversio describatur, quae a Vespasiano et Tito Romanis principibus facta e
Abbreviated transcription (Latin):
Omnis ergo arbor quȩ nõ facit fructum¬
excidetur.: & nõ tantum fructum. sed
& bonum fructum. Multȩ quidem
arbores fructum ferunt: sed malum
& mutilem fructum. Sic & multi
homines malum in religiositatis &
infidelitatis. & peruersit᷑atis fructũ
afferunt. Ob hoc clare demonstiaauit
dñs. quia omnis arbor quȩ nõ facit
fructum bonum exeidetur: & inignẽ
mittetur. Omnis arbor idest omnis

Expanded text:
Omnis, inquit, arbor quae non facit fructum, et non tantum fructum, sed et bonum fructum: multae quidem arbores fructum ferunt, sed malum et inutilem fructum; sic et multi homines malum irreligiositatis, et infidelitatis, et perversitatis fructum afferunt. Ob hoc clare demonstravit Dominus quia omnis arbor quae non facit fructum bonum, excidetur et in ignem mittetur. Omnis arbor, id est omnis
Abbreviated transcription (Latin):
nomine detur intelligi. quia nullus po¬
test facere: quod facere preualet deus.
Unde & ille antiquus hostis qui esse dõ per
suꝑbiã similis cõcupiuit dicens: in cȩlum
cõscendam. suꝑ astra cęli ex altabo soliũ
meum. sedebo inmonte testam̃ti inlat̾ibꝰ
aquilonis: ascendam suꝑ altitudinẽ nubi.¬
um. similis ero altissimo: dum infine mũdi
in sua uirtute relinquitur ex tremo suppli¬
tio puniendus. cum michaele archange¬
suꝑbꝰ extulerat: per michaelẽ ꝑemptꝰ
discat. quia ad dĩ similitudinẽ nullus ex¬
urgat per suꝑbiam. Ad marlam quoq
gabriel mittitur. qui dĩ fortitudo nomi¬
natur. Illum quippe nuntiare ueniebat:
qui ad debellandas aerias potestates.
humili sapparere dignatꝰ est. De quo ꝑ
psalmistam dicitur. Tollite portas princi.

Expanded text:
nomine detur intelligi, quia nullus ponomine detur intelligi, quia nullus potest facere quod facere praevalet Deus. Unde et ille antiquus hostis qui esse Deo per superbiam similis concupivit, dicens: In coelum ascendam, super astra coeli exaltabo solium eum, sedebo in monte testamenti, in lateribus aquilonis, ascendam super altitudinem nubium, similis ero altissimo», dum in fine mundi in sua virtute relinquetur extremo supplitio perimendus, cum Michaele archangesuperbum extulerat, a Michaele peremptus discat, quia ad Dei similitudinem per superbiam nullus exurgat. Lectio secunda. Ad Mariam quoque Gabriel mittitur, qui Dei fortitudo nominatur: illum quippe nuntiare veniebat, qui ad debellandas aerias potestates humilis ap<p>arere dignatus est; de quo per psalmistam
Abbreviated transcription (Latin):
tunc solum sũt angłi: cum per eos aliqͣ
nũtiant᷑. Unde & per psalmistam dicit᷑.
Qui facit angłos suos sp̃e. Ac si patenter
dicat. quia eos quos semꝑ habet sp̃e :
etiam cum uoluerit angłos facit.
Hii aũt qui minima nuntiant angłi. qui uͦ
summa annuntiant archangłi uocãtur.
Hinc est enim quod ad mͤriã uirginẽ non
quilibor angłs: sed gabriel archangłs
mititur. Ad hoc quippe ministerium sum¬
mum angłm uenire dignum fuerat: qui
sũmũ omniũ uenire nuntiabat. qui id¬
circo etiam priuatis nominibꝰ censentur:
ut signetur per uocabula etiã inoꝑatio¬
ne quid ualeant. Neq enĩ in illa sc̃a ciui¬
tare. quam omiipotentis dĩ plena scien¬
tia perficit: idcuro ꝓpria nomina sorci
cum ad nos aliquid ministraturi ueniunt.
apud nos etiam nomina aminifteriis
trahunt. Michael namq : quis ut ds̃.
mirȩ uirtutis aliquid agitur. michael
mitti perhibetur: ut ex ipso actu &

Expanded text:
tunc solum sunt angeli, cum per eos aliqua tunc solum sunt angeli, cum per eos aliqua nuntiantur. Unde et per psalmistam dicitur: «Qui facit angelos suos spiritus»; ac si patenter dicat: qui etiam cum voluerit, angelos facit. Hi autem qui minima nuntiant, angeli, qui vero summa annuntiant, archangeli, vocantur. Hinc est enim quod ad Mariam virginem non quilibet angelus, sed Gabriel archangelus, mittitur . Ad hoc quippe ministerium summum angelum venire dignum fuerat, qui summum omnium nuntiabat. Qui idcirco etiam privatis nominibus censentur, ut signetur per vocabula etiam in operatione quid valeant. Neque enim in illa sancta civie omnipotentis Dei plena sciencia perficit, idcirco propria nomina sorciucum ad nos aliquid ministraturi veniunt, apud nos etiam nomina a ministeriis trahunt. Michael namque «quis ut Deus», mire virtutis aliquid agitur, Michael mitti perhibet
Abbreviated transcription (Latin):
sapientia. & perfectus de core: indeu.is
paradisi dĩ fuisti. Iui notandũ qđ nõ ad si¬
militudinem dĩ factus. sed signaculum
similitudinis dicit᷑. Ut quo in eo subtilior
est natura: eo millo imago dĩ similius
insimietur expressa Auo in loco mox
dicitur. Omnis lapis preciosus operim̃¬
tum tuum. Sardius. topazius. iaspis. eri¬
solitus. onyx. & berillus. saphirus. car¬
bunculus. & zmaragdus. Ecce nouem
dixit nomina lapidum: quia ꝓfecto no¬
uem sũt ordines angłoꝵ. Quibꝰ nimirũ
ordinibꝰ ille primus angłs ideo ornatuᷤ¬
& opertus extitit: quia dum cunctis
agminibꝰ angłoꝵ prelatus est: ex eoꝵ
comparatione clarior fuit. Sed cur istoᷤ
persistentium angłoꝵ choros enumerã¬
do per strinximus. si nõ eoꝵ quoq mys¬
teria subtiliter exprimamus: Greca &¬
enim lingua angłi nuntii: archangłi uͦ
summi nuntii uocantur. Sciendum
quoq quod angłoꝵ uocabulũ nomen
est offitii nõ naturȩ. Nam scĩ illi celestis

Expanded text:
apientia, et perfectus decore, in deliciis paradisi Dei fuisti . Ubi notandum quod non ad similitudinem Dei factus, sed signaculum similitudinis dicitur, ut quo in eo subtilior est natura, eo in illo imago Dei subtilius insinuetur expressa. Quo in loco mox subditur: Omnis lapis pretiosus operimentum tuum: sardius, topazius, et jaspis, chrysolitus, onyx, et beryllus, sapphirus, carbunculus, et smaragdus . Ecce novem dixit nomina lapidum, quia profecto novem sunt ordines angelorum. Quibus nimirum ordinibus ille primus anget opertus extitit, quia, dum cunctis agminibus angelorum prelatus est, ex eorum conparatione clarior fuit. Sed cur istos persistentium angelorum choros enumerando perstrinximus, si non eorum quoque ministeria subtiliter exprimamus? Greca etenim ling<u>a angeli nuncii, archangeli summi nuncii vocantur. Sciendum quoque, quod angelorum vocabulum nomen est offi
Abbreviated transcription (Latin):
nuod paulo suꝑius spatiosam &r
latam uiam nominauit :. hoc¬
s nunc aꝑtius falsos ꝓpħas
ostendit. per quos multi in perditio¬
nem abhominabiles abierunt. Qui
modo inperfidia totum repleuerunt
mundum. Sed illi prius falsi ꝓphecȩ qui
races xp̃ianos sine miscđia persequu¬
tur & opprimunt. Aliqͣndo si detur
copia etiam gladiis: sine intermissione
aũt suis prauis morbꝰ & exemplis. Idcir¬
co om̃s preueniens dñs. adhortatus est
dicens: attendite a falsis ꝓpħis. Attendi¬
te diligentiꝰ. obseruate eaueius ut nõ
seduc amini: ut nõcireum ueniamini
ut nõ fallamini. Attendite ergo. hoc ẽ
cosioerite. quia nõ sũt ones ser lupi.
In uestimento ouium. quia nõ sũt re-¬
ligiosi sed irreligiosi infigura religi-¬
ositatis: quod non sũt xp̃iani. sed
ueritate uacui xp̃ianoꝵ. persecu.¬

Expanded text:
uod paulo superius spatiosam et latam viam nominavit, hoc nunc apertius falsos prophetas ostendit, per quos multi in perditionem abominabilem abierunt. Quia modo in perfidia totum repleverunt mundum. Sed illi prius falsi prophetae furaces Christianos sine misericordia persequuntur, et opprimunt aliquando, si detur copia, etiam gladiis, sine intermissione autem suis pravis moribus et exemplis. Idcirco omnes praeveniens Dominus adhortatus est, dicens: Attendite a falsis prophetis; attendite diligentius, observate cautius, ut non seducamini, ut non circumveniamini, ut non fallamini. Attendite ergo, id est, considerate quia non sunt oves, sed lupi in vestimento ovium; quia non sunt religiosi sed irreligiosi in figura religiositatis: quod non sunt Christiani, sed veritate vacui Christianorum persecu
Abbreviated transcription (Latin):
eos. Numquid eolligunt. despinis. uias:
aut de tribulis ficus: M anfeste. dñs ꝑ
hanc similitudinẽt declarauit: quia nul.¬
lus prudentul ad ipmas pergensi auar
exinde dulcedinem̃ queritir anta super
tribulosi ancedens: einde ficqꝵ colli.¬
q̃it suauitatem. Ita erg̃o nullus sapien¬
sina apud illos a maligña reperire  ũ
Sieũt etm spinȩ & tribuli : om̃a. quecũ ꝙ
capere possunt aititihunt. detinent &
cõscindunt᷑: ita om̃s infideles heretiei.
&c preterea male uuentes: etiã qui rec¬
tam uidentur fidem tenere. per huma.¬
nam potentiam & corruptibilẽ principa.¬
tum: per iniquos mores & praua exem.¬
pla. omne quicquid apprehendere pos¬
sunt conscindunt. attrahunt atq di¬

Expanded text:
. Nunquid colligunt de spinis uvas aut de tribulis ficus? Manifeste Dominus per hanc similitudinem declaravit quia nullus prudentium ad spinas pergens, uvarum exinde dulcedinem quaerit; aut super tribulos incedens, exinde ficorum colligit suavitatem. Ita ergo nullus sapiensima apud illos et maligna reperiet. Sicut enim spinae et tribuli omnia quaecunque capere possunt attrahunt, detinent et conscindunt, ita omnes infideles haeretici et propterea male viventes, etiam qui rectam videntur fidem tenere per humanam potentiam et corruptibilem principatum, per iniquos mores et prava exempla, omne quidquid apprehendere possunt, conscindunt, attrahunt atque di
Abbreviated transcription (Latin):
cant. sed apłis contiaria annũtiant.
O artires magnificant᷑ ⁊ sed martirum per¬
i secutores ꝓbantur. Apłi & martires
sc̃i. nõ persecutionem. secerunt: sed per.¬
mauerunt. sed ablasphematoribꝰ inter¬
fecti sut. lsti aũt onũa ini quissima. omĩa
irreligiosa implere curauerunt. Scos
persequuntur. fideles opprimunt: dm̃
etiam si nõ uerbis: moribꝰ blasphemant.

Expanded text:
cant, sed apostolis contraria annuntiant; cant, sed apostolis contraria annuntiant; martyres magnificant, sed martyrum persecutores probantur. Apostoli et martyres sancti non persecutionem fecerunt, sed permaverunt Dominum, sed a blasphematoribus interfecti sunt. Iste autem iniquissimi omnia irreligiosa implere curarunt; sanctos persequuntur, fideles opprimunt, Dominum etiam si non verbis, moribus blasphemant.
Abbreviated transcription (Latin):
sos beatus apłs ad ephesios loqiens
de sig̾nabat dicens. Scio: enimiqũtia
post dicessum meũ: introibunt in uos
nominantur omnes infideles. heretici.
qui grauit᷑ scãm eccłam opprimunt
& pen sequuntur: uel molestare frequen.¬
tant: qui sine miscłia rapere & eoacer¬
uares mõdesmunt. Aliquando pecu¬
hiȩ irriunt alienȩ: aliquando inipsoᷤ
pecuniaꝵ dñs. Multomagis etiam
satagunt animas rapere. & secum mise.¬
rabiliter inperditionẽ deducere. Et
uestimentũ ouium habere dicuntur.
quod nomen habeant xp̾ianitatis: uel
quia simulant se ministros iusticiȩ
figurã religiositatis mentientes. Per
xp̃ianũ itaq nomen multos seducere
nituntur: dulcibꝰ sermonibꝰ multis scan.¬
dalum inferentes. Isti sũt de quibꝰ iterũ
ait apłs. Per suos dulces sermones &b¬
landos: seducunt corda innocentium.
oLite ad uultum attendere: seda oꝑa.
Nolitẽ uestimentũ cõsiderare: sed in¬
spicite figuram fallaciȩ. Apłos predi.¬

Expanded text:
 beatus Apostolus ad Ephesios loquens designabat, dicens: Scio enim quia post discessum meum introibunt in vos nominantur omnes infideles haeretici, qui graviter sanctam Ecclesiam opprimunt et persequuntur, vel molestare frequentant, qui sine misericordia rapere et coacervare non desinunt. Aliquando pecuniae irruunt alienae, aliquando in ipsos pecuniarum dominos. Multo magis etiam satagunt animas rapere, et secum miserabiliter in perditionem deducere. Et vestitum ovium habere dicuntur, quod nomen habeant Christianitatis, vel quia assimilant se ministris justitiae, figuram religiositatis mentientes. Per Christianum itaque nomen multos seducere nituntur, dulcibus sermonibus multis scandalum inferentes. Isti sunt de quibus iterum ait Apostolus: Per suos dulces sermones et blandos seducunt corda innocentium . olite ad vultum attendere, sed ad opera. Nolite vestimentum considerare, sed inspicite figuram fallaciae. Apostolos praedi
Abbreviated transcription (Latin):
fratri suo sine causa. reus erit iuditio.
n seđa uero cum ait. qui aũt dixe¬
rit fr̃i suo racha: subaudiatur sine
causa. & ita uingitur reus erit cõ¬
eilio. lam intertia ubi ait qui aũt
dixerit fatue: & duo subaudiunt᷑
& fri suo. & sine causa. Hoc est un¬
de defenditur. quod apłs galathas
uocat stultos: quod etiam fratres
nominat. Non enim id facit sine
causa. Ideo hic aũt frater subau¬
diendꝰ est: quia demnimico postea
dicitur. quomͦ etiam ipse tactand̾

Expanded text:
fratri suo sine causa, reus erit judicio. fratri suo sine causa, reus erit judicio. In secunda vero cum ait, Qui autem dixerit fratri suo, Racha, subauditur, sine causa, et ita jungitur, reus erit concilio. Jam in tertia ubi ait, Qui autem dixerit, Fatue, duo subaudiuntur, et fratri suo, et sine causa. Hoc est unde defenditur, quod Apostolus Galatas vocat stultos , quos etiam fratres nominat: non enim id facit sine causa. Ideo autem hic frater subaudiendus est, quia de inimico postea dicitur quomodo etiam ipse tractandus
Abbreviated transcription (Latin):
dentur ergo aliqui gradus. in peccatiᷤ
& inreatu. Sed quibꝰ modis in iusibilit᷑
exhibeantur meritis animaꝵ. quis
potest dicere : Audiendum ẽ itaq
quantum intersit inter iustitiam
ꝑhariseoꝵ: & istam maiorem quȩ
in regnum celoꝵ introdñeit. Scao
cum ut gnanuius oceidere quam uerbo
irrogareᷤ conuitium: ibi occisio reũ
facit uiditio. hĩc aũt ira reũ facit ui
ditio. Iuod trium illoꝵ peccatoꝵ. le¬
uissimum est. Quia illie questione
homicidii inter homines agitabant:
hic aũt omĩa diumno uditio dimit¬
tuntur. ubi finis dampnatoꝵ est ge¬
henna ignis. Iuisquis aũt dixentꝰ qͣ.
grauiore supplitio inmaiore iustitia
puniatur homicidiũ. si gehenna igni
punitur conuitium: cogit intelligi
differentias gehennaꝵ. Sane intribꝰ
istis sententiis. subauditd uerboꝵ in¬
tuenda est. habet enim prima sen¬
tentia omnia uerba necessaria. ut
nichil subaudiat᷑. Qui irascitur inqͥt

Expanded text:
dentur ergo aliqui gradus in peccatis dentur ergo aliqui gradus in peccatis et in reatu: sed quibus modis invisibiliter exhibeantur meritis animarum, quis potest dicere? Audiendum est itaque quantum intersit inter justitiam Pharisaeorum, et istam majorem quae in regnum coelorum introducit, quod cum sit gravius occidere quam verbo irrogare convicium, ibi occisio reum facit judicio, hic autem ira facit reum judicio, quod trium illorum peccatorum levissimum est: quia illic quaestionem homicidii inter homines agitabant; hic autem omnia divino judicio dimittuntur, ubi finis damnatorum est gehenna ignis. Quisquis autem dixerit quod graviore supplicio in majore justitia punitur homicidium, si gehenna ignis punitur convicium, cogit intelligi esse differentias gehennarum. 25. Sane in tribus istis sententiis subauditio verborum intuenda est. Habet enim prima sententia omnia verba necessaria, ut nihil subaudiatur: Qui irascitur, inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
tionem eius in quẽ ꝓfertur designet¬
& notet᷑: quis dubitet amplius hoc
esse. quam si solus indignationis sonꝰ
ederetur: Itaq inprimo unum est:
idest ira sola. In secundo duo. ira
& uox quȩ iram significat. In tertio
tria . ⁊ ira & uox quȩ iram significat.
& inuoce ipsa certȩ untuperationis
ex pressio. Uide nunc etiam tresreatꝰ:
uiditii. cõcilii. gehennȩ ignis. Namin
iuditio. adhuc defensioni datur locus.
Incocilio aũt quamquã & uiditiũ esse
soleat:. tam̃ quia inter esse aliquid hoc
loco fateri cogitur ipsa distinctio. ui¬
detur ad eõciliũ pertinere sententiȩ
ꝓlatio: quando nõ iam cum ipso reõ
agitur utrum dampnandꝰ sit. set int̾
se qui udicant conferunt quo suppli¬
tio dampnari oporteat. quem cõstat
esse dampnandum. Gehenna uero igni.
nec dampnationẽ hab& dubiam sie
uidituta: nec dampnati pęnam sicut
concilium. Ingehenna quippe. certa ẽ
& dampnatio. ⁊ pęna dampnati.Ui¬

Expanded text:
tionem in quem profertur, designet ettionem in quem profertur, designet et notet, quis dubitet amplius hoc esse, quam si solus indignationis sonus ederetur? Itaque in primo unum est, id est, ira sola; in secundo duo, et ira, et vox quae iram significat; in tertio tria, et ira, et vox quae iram significat: et in voce ipsa, certae vituperationis expressio. Vide nunc etiam tres reatus, judicii, concilii, gehennae ignis. Nam in judicio adhuc defensioni datur locus: in concilio autem quanquam et judicium esse soleat, tamen quia interesse aliquid hoc loco fateri cogit ipsa distinctio, videtur ad concilium pertinere sententiae prolatio; quando non jam cum ipso reo agitur, utrum damnandus sit, sed inter se qui judicant conferunt quo supplicio damnari oporteat quem constat esse damnandum: gehenna vero ignis, nec damnationem habet dubiam, sicut judicium; nec damnati poenam, sicut concilium; in gehenna quippe ignis certa est et damnatio et poena damnati. Vi
Abbreviated transcription (Latin):
uerbo quod & in latina lingua nullũ
sit & ingreca inusitatum. ꝑ robabilius
ergo ẽ quod audiui a quodã hebreo.
eum id interrogassem. dixit enr̃ esse
uocem nõ significantẽ aliquid: sed in.¬
dignantis animi motum exprimentẽ.
Uelut cum dicit᷑ a dolente heu: uel ab:
irascente hem. Iuȩ uoces quarũcũq
linguaꝵ sũt ꝓi ne: nec inaliam linguã
transferunt᷑ ue causa utiq coegit tã
grecum interpntẽ quã latinũ uocem
ip̃sam poncre:um quomꝰ eam interp̃ta.¬
retur nõ inueniret. Grad̾ itaq sũt in
istis peccatis ut pͥmo quisq irascatur :¬
& eum motũ retineat corde cõceptum.
I am si extorserit uocem indignati ipsa
comotio. nõ significantẽ aliquid: sed
illum animi motum ipsa eruptione
testantem. qua feriatur ille eiui irasci¬
tur: plus est utiq quã si surgens ira
silentio premeretur.Si uero nõ solum
uoꝵx indignantis audiatur. sed etiam
uerbum quod iam certam uitupera.¬

Expanded text:
verbo quod et in latina lingua nullum verbo quod et in latina lingua nullum sit, et in graeca inusitatum. Probabilius est ergo quod audivi a quodam Hebraeo, cum id interrogassem: dixit enim esse vocem non significantem aliquid, sed indignantis animi motum exprimentem. velut cum dicitur a dolente, Heu; vel ab irascente, Hem. Quae voces quarumque linguarum sunt propriae, nec in aliam linguam facile transferuntur: quae causa utique coegit tam graecum interpretem quam latinum vocem ipsam ponere, cum quomodo eam interpretaretur non inveniret. 24. Gradus itaque sunt in istis peccatis, ut primo quisque irascatur, et eum motum retineat corde conceptum: jam si extorserit vocem indignantis ipsa commotio, non significantem aliquid, sed illum animi motum ipsa eruptione testantem, qua feriatur ille cui irascitur; plus est utique quam si surgens ira silentio premeretur: si vero non solum vox indignantis audiatur, sed etiam verbum quo jam certam ejus vitupera
Abbreviated transcription (Latin):
sa: reuserit iuditio Qui aũt dixerit
ignis. Quid inter est inter reum uidi.¬
tio. & reum cõcilio. ⁊ reum gehennȩ
ignis: Nam hoc postremũ grauissimũ
sõnat: & admonet gradꝰ quoscdã factoᷤᷤ
aleuioribꝰ ad grauiora. donec ad ge.¬
hennã ignis ueniretur. Et idẽo sic̃
reum gehennȩ ignis. Oportet leuuis
intelligatur irasci sine causa frĩ: quã
dicere racha. Et rursus est leuius
esse dicere racha: quã
dicere fatue. Non enĩ reatus ipse ha¬
beret grad̾.: nisi gradatim etiam pec¬
cata cõmemorarent᷑. Unũ aũt hic
uerbum obscurum positum ẽ: quia
nec grecum ẽ nec latinũ racha. Cȩte.¬
ra uero. in sermone nr̃o usitata sũt:
Iorinulli aũt de greco trahere uolu¬
erunt int̾pretationẽ huius uocis.
putantes pannosum dici racha: qm̃
grece pannus rachos dicit᷑. A quibus
tam̃ cum queritur. quid dicatur gre¬
ee pannosus: nõ respondent racha.
Deinde poss& latinus interpres. ubi po¬
suit rachã pannosum ponere: nec uti

Expanded text:
rit potest? Quid interest inter reum judicio et reum consilio, et reum gehennae ignis? Nam hoc postremum gravissimum sonat et admonet gradus quosdam factos a levioribus ad graviora donec ad gehennam ignis veniretur. Et ideo si levreum gehennae ignis; oportet levius esse intelligatur irasci sine causa fratri, quam dicere Racha, et rursus levius esse dicere Racha, quam dicere Fatue. Non enim reatus ipse haberet gradus, nisi gradatim etiam peccata commemorarentur. 23. Unum autem hic verbum obscurum positum est, quia nec graecum nec latinum est Racha: caetera vero in sermone nostro usitata sunt. Nonnulli autem de graeco trahere voluerunt interpretationem hujus vocis, putantes pannosum dici Racha, quoniam graece pannus ῥάκος dicitur: a quibus tamen cum quaeritur quid dicatur graece pannosus, non respondent Racha; deinde posset latinus interpres ubi posuit Racha, pannosum ponere, nec uti
Abbreviated transcription (Latin):
uel richa nõ dicat sine causa. uel
eum fatuũ nõ appell& sine causa.
Quod totum suꝑbissime admittitur.
uel si forte in hoꝵ aliqd lapsus fuent:
quod unum eit remedium suppuci
animo ueniam deprecetur. nisi quis¬
quis mnanis iactantiȩ spu nõ inflatur.

Expanded text:
vel Racha non dicat sine causa, vel vel Racha non dicat sine causa, vel eum fatuum non appellet sine causa, quod totum superbissime admittitur; vel forte si in aliquo horum lapsus fuerit, quod est unum remedium, supplici animo veniam deprecetur; nisi quisquis inanis jactantiae spiritu non inflatur?
Abbreviated transcription (Latin):
teriore homine habitare xp̃m ꝑfidẽ
rit quod aliquid habeat ad uersum nos
frater. ia est sinos eum in aliquo lesimus:
tune eñ ipse hab& aduersum nos. Na
ciliationẽ. Non eniin ueniam postulabis
ab eo qui tibi fecit in uiriam: sed tantum
dimittes sicut ubi dimitti a dño cupis
quod ipse cõmiseris. ꝑ gendum est engo
ad reconciliationẽ. cum inmentẽ uene¬
rit. quod nos forte fratrem in aliquo le¬
simus. Pergendum aũt nõ pedibꝰ corporꝰ.
sed motibꝰ animi: ut te humili affectu
prosternas fr̃ĩ. ad que cara cogitatione
cucurreris in cõspectu eiꝰ. cuiminꝰ obla.¬
turus es. Ita enim etiam si presens sit:
poteris eum nõ simulato animo lenire.
atq in grãm reuocare ueniã postulan.¬
do. Sihoc prius coram dõ feceris. per¬
gens ad eum nõ pigro moti corporis:
sed celerrimo dilectionis affectu. Atꝙ
in de ueniens. idest intentionẽ reuoeatꝰ
fratri suo uel nõ irascatur sine causa

Expanded text:
interiore homine habitare Christum per fidem interiore homine habitare Christum per fidem rit quod aliquid habeat adversum nos frater, id est, si nos eum in aliquo laesimus; tunc enim ipse habet adversum nos: namciliationem; non enim veniam postulabis ab eo qui tibi fecit injuriam, sed tantum dimittes, sicut tibi dimitti a Domino cupis, quod ipse commiseris: pergendum est ergo ad reconciliationem, cum in mentem venerit quod nos forte fratrem in aliquo laesimus; pergendum autem non pedibus corporis, sed motibus animi, ut te humili affectu prosternas fratri, ad quem chara cogitatione cucurreris, in conspectu ejus cui munus oblaturus es. Ita enim etiam si praesens sit, poteris eum non simulato animo lenire, atque in gratiam revocare veniam postulando, si hoc prius coram Deo feceris, pergens ad eum non pigro motu corporis, sed celerrimo dilectionis affectu; atque inde veniens, id est, intentionem revocans fratri suo vel non irascatur sine causa,
Abbreviated transcription (Latin):
dõ. Et ideo prorsus intro ad spiritalia
refugere cogimur. ut hoc quod die¬
tum est sine absurditate possit intel¬
ligi. Altare itaq spiritalit̾. in inte¬
riori dei templo ipsam fidem accipe
possumꝰ: cuius signum est altare ui¬
sibile. Quodlibet enim munꝰ offerimꝰ
dõ. siue ꝓphetiam. siue doctrinã siue
orationem. siue hymnum. siue psal.¬
mum. & siquid tale aliud spiritalium
cͥonoꝵ animo occurrit. acceptum eẽ
nõ potest aeo. nisi fidei sinceritate ful¬
eiatur: & ei fixe atq immobili tanquã
imponatur. ut possit integrum atq illi.¬
hereti nõ habentes altare idest ueran
fidem. blasphemias ꝓlaude dixerunt:
terrenis udelicet opimonibꝰ aggraua¬
ti. uotũ suũ tanquã interra proicien¬
tes. Sed deb& esse sana etiam offeren¬
tis intentio. Et ꝓpterȩa eum tale aliqͥa
oblaturi sumus incorde nr̃o: idest in.
interiore dĩ templo. templum eñĩ dei
sem̃ est inquit quod estis uos & min

Expanded text:
Deo. Et ideo prorsus intro ad spiritualia Deo. Et ideo prorsus intro ad spiritualia refugere cogimur, ut hoc quod dictum est sine absurditate possit intelligi. 27. Altare itaque spiritualiter in interiore Dei templo ipsam fidem accipere possumus, cujus signum est altare visibile. Quodlibet enim munus offerimus Deo, sive prophetiam, sive doctrinam, sive orationem, sive hymnum, sive psalmum, et si quid tale aliud spiritualium donorum animo occurrit, acceptum esse non potest Deo, nisi fidei sinceritate fulciatur, et ei fixe atque immobiliter tanquam imponatur, ut possit integrum atque illihaeretici non habentes altare, id est veram fidem, blasphemias pro laude dixerunt; terrenis videlicet opinionibus aggravati, votum suum tanquam in terram projicientes. Sed debet esse sana etiam offerentis intentio. Et propterea cum tale aliquid oblaturi sumus in corde nostro, id est in interiore Dei templo; Templum enim Dei sanctum est, inquit, quod estis vos ; et, In
Abbreviated transcription (Latin):
ut suꝑiori atestetur. Nõ enĩ ait si
aut̃ obtuleris munꝰ tuũ in altare. ses
ait si ergo obtuleris munꝰ tuũ in altare
N am si irasci nõ fas est frntri sine causa:
aut dicere racha. aut dicere fatue.
multo minꝰ fas est animo tenere
aliquid. ut in odium in dignatio cõ¬
uertatur. Quo pertinet etiam quod
inalio loco dicitur. Nonoceidat sol.
super iracundiam urãm. Iubem̾ ergo
illaturi munꝰ in altare. sirecordati fu¬
erimus aliquid aduersum nos hab̾e
fratrem munus ante altare relinque¬
re: ac pergere & recõciliari fratri.
deinde uenire & munus offerre. Qa
si accipiatur ad luterã. fortassis aliqͥs
credat ita fieri oportere: si presens¬
sit frater. Non enim duitius differri
potest. cum munus tuum ante altare
relinquere iubearis. Si ergo de ab¬
sente.⁊ quod fieri potest etiam trans.
mare cõstituto aliquid tale ueniat
inmente: ab surdum ẽ eredere ante
altare munꝰ relinquendum. quod post
terras & maria. peragrita offerã

Expanded text:
ut superiori attestetur: non enim ait, Si autem obtuleris munus tuum ad altare; sed ait, Si ergo obtuleris munus tuum ad altare. Nam si irasci fas non est fratri suo sine causa, aut dicere Racha, aut dicere Fatue; multo minus fas est animo tenere aliquid ut in odium indignatio convertatur. Quo pertinet etiam quod alio loco dicitur, Non occidat sol super iracundiam vestram . Jubemur ergo illaturi munus ad altare, si recordati fuerimus aliquid adversum nos habere fratrem, munus ante altare relinquere, et pergere ac reconciliari fratri, deinde venire et munus offerre. Quod si accipiatur ad litteram, fortassis aliquis credat ita fieri oportere, si praesens frater sit non enim diutius differri potest, cum munus tuum relinquere ante altare jubearis: si ergo de absente, et, quod fieri potest, etiam trans mare constituto aliquid tale veniat in mentem, absurdum est credere ante altare munus relinquendum, quod post terras et maria pererrata offeras
Abbreviated transcription (Latin):
eccłȩ diriuantur. Ecce alia sollicitudo
petri: cui sua iam preda suspecta est.
Sed nouit perfectꝰ. quẽ ad modum seruare
possit eoditos: quiscit quẽ ad modũ pos¬
sit capere disꝑsos. Quos inuerbo capit:
uerbo credidit. Negat suam predam. Ne¬
gat suum munꝰ. Exi inquit ame dñe: qͥa
homo peccator sum. Admirabatur enim̃.
dona diuina. Et quo plus meruerat:
hoc presumebat minꝰ. Dic: & tu exi ame
dñe. quia peccator sum: ut respõdeat
peccatũ fateri. Noli timere etiã quȩ
tua sũt dño de ferre: quia quȩ sua sũt
nobis ille cõsensit. Nescit eripere. nescit
uferre. Uides quam bonꝰ dñs. qui tantũ
Ctribuit hominibꝰ: ut iuuificandi habeat

Expanded text:
ecclesiae deriuantur. ecce alia sollicitudo ecclesiae deriuantur. ecce alia sollicitudo Petri, cui sua iam praeda suspecta est. sed nouit perfectus quemadmodum seruare possit reconditos, qui scit quemadmodum possit capere dispersos. quos in uerbo capit uerbo reddit; negat suam praedam, negat suum munus. exi inquit a me, domine, quia homo peecator sum. ammirabatur enim dona diuina et quo plus meruerat hoc praesumebat minus. dic et tu: exi a me, domine, quia peccator sum, ut respondeat peccatum fateri, noli timere etiam quae tua sunt domino deferre, quia quae sua sunt nobis ille concessit. nescit inuidere, nescit eripere, nescit auferre. uides quam bonus dominus, qui tantum tribuit hominibus, ut uiuificandi habeant
Abbreviated transcription (Latin):
in uerbo tuo laxabo retia. O uaeua p¬
sumptio. O humilitas fructuosa. Quinichil
au̾it cȩperant: magnam in uerbo dĩ con¬
eludunt pisciũ multitudinem. Nõ hoc
humane facundiȩ opus. sed superuȩ
uocationis est munꝰ. Cedunt disputatio.¬
nes hominũ. fide plebs sua credit. Rũ¬
puntur retia: nec labitur piscis. Uẽan.¬
tur ad iumentum sotii qui erant in alia
naui. Quȩ ẽ illa nauis alia. nisi forte
uidea exqua ioħs & iacobꝰ allegunt᷑:
facta ẽ eni uidea: scĩficatio eiꝰ. Hii igitur
de synagoga ad naue petri. hoc est ad
excłam conuenerunt: ut implerent
ambas nauiculas. Om̃s eñi in nomine
iħu genu flectunt. siue uideus siue gre¬
cus: omĩa & in omnibꝰ xp̃e. Sed michi
cumulus iste suspectus est. ne plenitu¬
dine sui nauss penȩ mergantur. Opor.¬
tet enim & hereses esse: ut ꝓbentur bo¬
ni. Possumꝰ tam̃ ⁊ aliam ȩccłam intellige¬
re: nauẽ alteriꝰ. Ab una enim: plures

Expanded text:
in uerbo tuo laxabo retia.s o uacua pin uerbo tuo laxabo retia.s o uacua praesumtio, s o humilitas fructuosa! qui nihil antea ceperant magnam in uerbo domini concludunt piscium multitudinem. non hoc humanae facundiae opus, sed supernae uocationis est munus. cedunt disputationes hominum, fide plebis sua credit. rumpuntur retia, nec labitur piscis. uocantur ad adiumentum socii qui erant in alia naui. quae est illa alia nauis nisi forte Iudaea, ex qua Iohannes et Iacobus adleguntur? facta est enim Iudaea sanctificatio eius. hi igitur de synagoga ad nauem Petri, hoc est ad ecclesiam conuenerunt, ut inplerent ambas nauiculas; omnes enim in nomine Iesu genu flectunt, siue Iudaeus siue Graecus; omnia et in omnibus Christus. sed mihi cumulus iste suspectus est, ne plenitudine sui naues paene mergantur; oportet enim et haereses esse, ut probentur boni. possumus tamen et aliam ecclesiam intellegere nauem alterius; ab una enim plures
Abbreviated transcription (Latin):
seculi obsequiũ nõ recognoscas: Cur
te supra scłm quadam animiarrogan.¬
tia feras. cum sçło sis misera cupiditate
subiectus: Penditur igiur didrgͥma.
Quod erat pretiũ: nr̃e redemptionis &
corporis. In lege premissum. in euãgłio
persolutum: nõ otiose in ore piscis in.¬
uentum. Ex ore enĩ tuo iustificaberis.
Et enim pretiũ immortalitatis est nobis:
nrã confessio. Q uia scriptum est. Ore cõ¬
fessio fit adsalutem. Et fortasse primꝰ
hic piscis. primꝰ est martir in ore habenꝰ
didraꝗma: hoc est preciũ census. Di drag
cum xp̃m inpassione loqueretur. Sed
reuertamur: ad ꝓpositum locum. ⁊disca.¬
mus apłicã humilitatẽ. Preceptor inqͥt.
pertotam noctem laborantes nichil cȩpi¬
mus. sed inuerbo tuo laxabo retia. Et
ego dñe scio quia nox michi est: qͣndo
non imperas. Nemo adhuc dedit nom̃
suum: adhuc noctem habeo: Misi iacu¬
lum uocis per epiphana: & ad hue niehil
cepi: nisi perdiem expecto ut iubeas.

Expanded text:
saeculi obsequium non recognoscas ? saeculi obsequium non recognoscas ? te supra saeculum quadam animi adrogantia feras, cum saeculo sis misera cupiditate subiectus? penditur . igitur didragma, quod erat pretium nostrae redemtionis et corporis, in lege praemissum, in euangelio persolutum, non otiose in ore piscis inuentum; ex ore enim tuo iustificaberis. etenim pretium inmortalitatis est nobis nostra confessio, quia, sicut scriptum est, ore confessio fit ad salutem. et fortasse primus hic piscis primus est martyr in ore habens didragma, hoc est pretium census. didragmacum Christum in passione loqueretur. sed reuertamur ad propositum locum et discamus apostolicam humilitatem. Praeceptor, inquit per totam noctem laborantes nihil cepimus; sed in uerbo tuo laxabo retia. et ego, domine, scio quia nox mihi est, quando non imperas. nemo adhuc dedit nomen suum, adhuc noctem habeo. misi iaculum uocis per epifania et adhuc nihil cepi, misi per diem. exspecto ut iubeas;
Abbreviated transcription (Latin):
giens sol fatetur: tremens terra testatur.
In hoc altum disputationis. ȩccła apetro
ducitur: ut uideat hinc resurgentem
retia. nisi uerboꝵ complexiones: Et
quasi quidam onitionis sinus. ⁊ disputa.¬
tionum recessus. qui eos quos cȩperint
nõ amittant: Et bene apłica instru.¬
menta piscandi: retia sũt. Quȩ nõ cap.¬
tos perimunt: sed reseruant: ⁊de pro.¬
fundo adlumen extrahunt. fluctuanteᷤᷤ
de infernis ad suꝑna transducunt. Est
& aliud apłicum piscandi genus. quo
genere solum petrum piscari dñs uibet
adicens. Mitte amũ: & eum pisce qui pͥmꝰ
ascenderit. tolle. Magnum quidem ẽ
& spiritale docum̃tum: quo xp̃ian
uiri sublimioribꝰ potestatibꝰ docentur
debere eẽ subiecti. Ne qui cõstituone
regis terreni: putet eẽ soluendam. Si
enim census filius dĩ soluit: quis tu tantꝰ
es. qui nõ putes esse soluendum: Et ille
censum soluit. qui nichil possidebat.
Tu aũt qui scłi sequeris lucrum: eur

Expanded text:
giens sol fatetur, tremens terra testatur. giens sol fatetur, tremens terra testatur. in hoc altum disputationis ecclesia a Petro ducitur, ut uideat hinc resurgentem retia nisi uerborum conplexiones et quasi quidam orationis sinus et disputationum recessus, qui eos quos ceperint non amittant? et bene apostolica instrumenta piscandi retia sunt, quae non captos perimunt, sed reseruant et de profundo ad. lumen extrahunt, fluctuantes de infimis ad superna transducunt. Est et aliud apostolicum piscandi genus, quo genere solum Petrum piscari dominus iubet dic ns: mitte amum et eum piscem qui primus ascenderit tolle. magnum quidem est et spiritale documentum, quo Christiani uiri sublimioribus potestatibus docentur debere esse subiecti, ne qui constitutionem regis terreni putet esse soluendam. si enim censum filius dei soluit, quis tu tantus ea, qui non putes esse soluendum? et ille censum soluit, qui nihil possidebat; tu autem, qui saeculi sequeris lucrum, cur
Abbreviated transcription (Latin):
perfecta dilectio. Deniq & si aliis
imperatur ut laxent recia sua: soli
tam̃ petro dicitur. duc in altũ. Hoc ẽ.
in ꝓfundum disputationũ  uid eñi
tam altum. quam altitud mẽ diuitiaꝵ
uidere: Scire dĩ filiũ. ⁊ ꝓfessionem
diuinȩ generationis assumere : Quã
licet mens nõqueat humana plenȩ
rationis inuestigatione comprehen¬
dere. fidei tam̃ plenitudo complectitur.
Nam & si nõlicet michi scire quemadino.¬
dum natꝰ sit: nõ lic& tam̃ nescire quod
natus sit. Seriem generationis ignoro:
sed auctorem generationis agnosco.
Nõ interfuuimꝰ cum expa tẽ dĩ filius nasce¬
retur: sed interfuimꝰ cum a patre dĩfiluᷤᷤ
diceretur. Si dõ nõ credimꝰ. cui eredimꝰ:
Omia enim quȩ credimꝰ: uel uisu credimꝰ.
uel auditu. Uisus sepe fallit᷑: auditus
infide est. An asserentis ꝑ sona dicutit᷑:
Si urri boni dicerent. nefas putaremus
nõ eredere. Ds̃ assent: ꝓbat filius. refu¬

Expanded text:
perfecta dilectio. denique etsi aliis perfecta dilectio. denique etsi aliis imperatur ut laxent retia sua, soli tamen Petro dicitur: due in altum, hoc est in profundum disputationum. quid enim tam altum quam altitudinem diuitiarum uidere, scire dei filium et professionem diuinae generationis adsumere? quam licet mens non queat humana plenae rationis inuestigatione conprehendere, fidei tamen plenitudo conplectitur. nam etsi non licet mihi scire quemadmodum natus sit, non licet tamen nescire quod natus sit. seriem generationis ignoro, sed auctoritatem generationis agnosco. non interfuimus, cum ex patre dei filius nasceretur, sed interfuimus, cum a patre dei filius diceretur. si deo non credimus, cui credimus? omnia enim quae credimus uel uisu credimus uel auditu. uisus saepe fallitur, auditus in fide est. an adserentis persona discutitur? si uiri boni dicerent, nefas putaremus non credere: deus adserit, probat filius, refu
Abbreviated transcription (Latin):
re: & diuinȩ uocis imꝑio. obsecuntur.
elem̃ta. Atq insensibilia sensum ac¬
cipiunt obsequendi: diuinȩ mysteriũ
grẽ reuelatur. quod fluctus mitescut
scłi: uerbo immundꝰ sp̃ẽ cõquiescit.
Nõ alterum altero refellitur: sea utrũq
cȩlebratur. Habes miraculũ in elem̃tis:
habes docum̃tũ i mysteriis. Ergo sẽs
eam sibi naium in qua petrus pisca¬
retur elegit. Nõ turbatur ista quȩ
petrum habet. turbatur illa quȩ ui¬
dam habet. Et si multa illie discipłoꝵ
merita nauigabant: tam̃ adhuc eã¬
perfidia ꝓditoris agitabat. In utroq
petrus: sed qui suis meritis firmus
est: turbatur alienis. Caueamꝰ igit᷑
perfidum: caueamꝰ ꝓditorẽ. ne per
unum plurimi fluctuemꝰ. Ergo nõ
turbatur hȩc nauis in qua pͦruden¬
tia nauigat: ab est perfidia. fides
spirat. Quem admodum enĩ turbari
poterat. cui preerat is in quo ȩccłȩ
firmam̃tum est: Illic ergo turbatio.
ubi modica fides. Hic securitas: ubi

Expanded text:
re et diuinae uocis imperio obsequuntur re et diuinae uocis imperio obsequuntur elementa atque insensibilia sensum accipiunt obsequendi, diuinae mysterium gratiae reuelatur, quod fluctus mitescunt saeculi, uerbo inmundus spiritus conquiescit, non alterum refellitur, sed utrumque celebratur. habes miraculum in elementis, habes documentum in mysteriis. ergo quia eam sibi nauem, in qua Petrus piscaretur, elegit. non turbatur ista quae Petrum habet, turbatur illa quae ludam habet. etsi multa illic discipulorum merita nauigabant, tamen eam adhuc perfidia proditoris agitabat. in utraque Petrus, sed qui suis meritis firmus est turbatur alienis. caueamus igitur perfidum, caueamus proditorem, ne per unum plurimi fluctuemus, ergo non turbatur haec nanis, in qua prudentia nauigat, abest perfidia, fides spirat. quemadmodum enim turbari poterat, cui praeerat is, in quo ecclesiae firmamentum est? illic ergo turbatio, ubi modica fides, hic securitas, ubi