comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ne mouearis. Nec ita extollas bonum tuum. ut qđ malũ nonẽ.
tantum illo deuitari mala. s quȩdam etiam bona suꝑari.
Mala sunt enim adult̾ium uł forncatio. Abhis autẽ illicitis ual¬
de longe ẽ. quȩ uoti lib̾ate se obstrux̃. et sibi etiam licita ne li¬
cerent ñ imꝑio legis s consilio castitatis effłcit. Et bonum ẽ.
pudicitia comugalis. s. meliꝰ bonũ ẽ. continentia uidualis:
melioris huius laude dampnat᷑. Nec quia dixi ruth beatã
annam beatiorẽ. cum illa bis nupserit. hȩc uni uiro eito
iuduata diu uixerit. continuo etiam te meliorẽ putes ẽẽ.
qͣm ruth. Alia quippe propħicis temporib sc̃arum femina¬
rum dispensatio fuit. quas nub̾e obedientia ñ concupiscen¬
tia compellebat. ut propagaretur popłi dĩ in qͦ promitterẽt᷑
prophȩ dĩ. cum & ipse popłs ꝑea que infigura contingeban
illis siue in his qui scirent siue in illis qui illam nescirent

Expanded text:
ne mouearis; nec ita extollas bonum tuum, ut quod malum non est, ne mouearis; nec ita extollas bonum tuum, ut quod malum non est, tantum illo deuitari mala, sed quaedam bona etiam superari. mala sunt enim adulterium uel fornicatio. Ab his autem inlicitis ualde longe est, quae uoti libertate se obstrinxit et sibi etiam licita ne licerent non imperio legis, sed consilio caritatis effecit. et bonum est pudicitia coniugalis, sed melius bonum est continentia uidualis. melioris huius laude damnatur. Annam beatiorem, cum illa bis nupserit, haec uniuira cito uiduata diu uixerit, continuo etiam te meliorem putes esse quam Ruth. Alia quippe propheticis temporibus sanctarum feminarum dispensatio fuit, quas nubere oboedientia, non concupiscentia conpellebat, ut propagaretur populus dei, in quo praemitterentur prophetae Christi, cum et ipse populus per ea. quae in figura contingebant in illis, siue in his qui scirent siue in his qui illa nescirent,
Abbreviated transcription (Latin):
uiuit. Qđ si dormierit uir eiꝰ lib̾ata ẽ. cui uult nubat tantũ in
dño. Beatior autem erit si sic ꝑmanserit scdm meũ confiliũ.
Satis ostendit beatam eẽ. in dño etiam post mortẽ uiriit̾um
nubentem fidelem s in eodẽ dño uiduam beatiorẽ hoc ẽ. ut
scripturarũ ñ tantum ũbis uerum etiã exemplis loquar. bea¬
tam eẽ. ruth. sed annam beatiorẽ. Qua propt̃ hoc pͥmũ oportet
ut noueris. bono qđ elegisti ñ dampnari scđas nuptias s inferiꝰ
honorari. Nam sic̃ bonum sc̃ȩ uirginitatis quod elegit filia tua
ñ dampnat unas nuptias tuas. sic nec uiduitas tua cuiꝰqͣm scd̾as.
hinc enum maxune Ratafrigarũ et nouatianiorum hereses tu
lianus inflauit. dum scd̾as nuptias. tamqͣm illicitas maledico
dente concidit. quas omnino licitas apłs sobria mente concedit.
Ab hac sanitate doctrinę. nullius in docti nulliꝰ docti disputatio.¬

Expanded text:
 cui uult nubat, tantum in  cui uult nubat, tantum in domino. beatior autem erit, si sic permanserit secundum meum consilium, satis ostendit beatam esse in domino etiam post mortem uiri iterum nubentem fidelem, sed in eodem domino uiduam beatiorem: hoc est, ut scripturarum non tantum uerbis, uerum etiam exemplis loquar, beatam esse Ruth, sed Annam beatiorem. Quapropter hoc primum oportet ut noueris, bono, quod elegisti, non damnari secundas nuptias, sed inferius honorari. nam sicut bonum sanctae uirginitatis, quod elegit filia tua, non damnat unas nuptias tuas, sic nec uiduitas tua cuiusquam secundas. hinc enim maxime Cataphrygarum ac Nouatianorum haereses tulianus inflauit, dum secundas nuptias tamquam inlicitas maledico dente concidit, quas omnino licitas apostolus sobria mente concedit. ab hac sanitate doctrinae nullius indocti, nullius docti disputatio
Abbreviated transcription (Latin):
dñs. Et quale ẽ. consilium do. tale ẽ. ego dico. Allud autẽ dissumle
quia de nubendo & non nubendo pot̾ dici hoc bene fieri.
illud melius. qm̃ utrumq expedit. minus aliud. maius aliud.
At uͦ de coniuge infideli dimittendo uł non dimittendo. qm̃
tit bene facit. & qͥ ñ dimittit meliꝰ facit s dici oportet ñ dimit.¬
tat &e nondimittat. qͥa & si licet ñ expedit. Si gͦ possumus
dicere melius cẽ. infidelem coniugem ñ diitt̃̾e quam uis lice¬
at. & dimitt̃ẽ. quem ad modum recte dicimus meliꝰ eẽ. & qđ li¬
cet et expedit. qͣm id qđ licet nec expedit. Sicut autẽ bo¬
no male uti malum ẽ. sic malo bene uti bonum ẽ. duo gͥ hȩc
bonum ce malũ &e alia duo usus bonus et usus malus sibimet
relaxans adulterio¶ Male utit᷑ bono continentiã dedicans ido
gͦ meliꝰ ẽ. bene uti bono qmbene utimalo. cum sit utrumq bo¬
num ita qͥdat uirginẽ suam bene facit. &e qui ñdat nuptum

Expanded text:
 et quale est \'consilium do\\ tale est e god i co, illud autem dissimile est, quia de nubendo et non nubendo potest dici, hoc bene fieri, illud melius, quoniam utrumque expedit, minus aliud, magis aliud; at uero de coniuge infideli dimittendo uel non dimittendo, quotit, bene facit; et qui non dimittit, melius facit, sed dici oportet: non dimittat, quia etsi licet, non expedit. sic ergo possumus dicere melius esse infidelem coniugem non dimittere, quamuis liceat et dimittere, quemadmodum recte dicimus melius esse, quod et licet et expedit quam id, quod licet nec expedit. His de no male uti malum est, sic malo bene uti bonum est. duo igitur haec, bonum et malum, et alia duo, usus bonus et usus malus, sibimetrelaxans adulterio, bene utitur malo concupiscentiam restringens cogo melius est bene uti bono quam bene uti malo, cum sit utrumque bonum, ita qui dat uirginem suam bene facit et qui non dat nuptum
Abbreviated transcription (Latin):
patre loqui cum dic̃ seruet uirginẽ suã. et det nuptum uir¬
ginem suam ce oetã hoc mͦ. ubi ñ nulli intellexerunt uirginẽ
suam. iurginitatem suam. nulla tam̃ hoc simili scripturarum
locutione demonstrant. cum sit inusitatissima. Sepe autẽ
putat. figurate dicta eẽ. arbitretur quȩ inferiorib gradibus
p̃cipiunt᷑ ut ũbi grã si celibem amplexus ẽ. uitã et se castrauit
ꝓpt̃̾ regnum cęlorum quicquid de uxore diligenda &e regen¬
da scĩ libri p̃cipiunt non propͥe s translate accipi oportere
contendat. & quisquis statuit seruare innuptam uirginem
suam. tamquam figuratam locutionẽ conetur interpretari qͥa
dictũ ẽ. trade filiam. et grande opus ꝑfeceris. Erit gͥ etiam hoc
i obseruationibꝰ intelligendarum scripturarum. ut sciamꝰ
alia om̃ib commnunit̃ p̃cipi. alia singłis quibꝰq generibꝰ ꝑsonar̃.
ut ñ solum ad uniũsum statum ualitudiuis. s etiam ad suam

Expanded text:
patre loqui, cum dicit: seruet uirginem suam, et: det nuptum uirginem suam et cetera hoc modo. ubi nonnulli intellexerunt uirginem rginitatem suam; nulla tamen hoc simili scripturarum locutione demonstrant. cum sit inusitatissima. quod autem putat, figurate dicta esse arbitretur quae inferioribus gradibus praecipiuntur, ut uerbi gratia, si caelibem amplexus est uitam et se castrauit propter regnum caelorum, quidquid de uxore diligenda et regenda sancti libri praecipiunt, non proprie, sed translate accipi oportere contendat; et quisquis statuit seruare innuptam uirginem suam, tamquam figuratam locutionem conetur interpretari qua dictum est: trade filiam, et grande opus perfeceris. erit igitur hoc etiam in obseruationibus intellegendarum scripturarum, ut sciamus alia omnibus «ommuaiter praecipi, alia singulis quibusque generibus personarum, ut non solum ad uniuersum statum ualetudinis sed etiam ad suam
Abbreviated transcription (Latin):
homini sic ẽẽ. Hicit nob̾ euuangłium. Obseruate nouissimũ¬
diem uenturum. diem aduentus filiĩ hominis. quia illos male
inuenturꝰ ẽ. qui nͦt ⁊i securi sunt idõ quia ꝑuerse securi sunt. Secu¬
ri sunt enim inuoluptatib scłi. cum deb̾ent eẽ. securi domitis cu¬
piditatibꝰ scłi. lam utiq illi uitȩ nos p̃parauit apłs inhis uerbis
tide enm magnum magniq honoris meritũ apd dm̃ fidelis
et pura uirginitas ht̃. nisi quia isto iam tempore continendi ab
amplexu cum exomĩib gentib ad implendum scõrum numerum

Expanded text:
o diceret nobis Evangelium, Observate diem novissimum venturum, diem adventus Filii hominis; quia illos male inventurus est, qui modo securi sunt, ideo quia perverse securi sunt; securi sunt enim in voluptatibus saeculi, cum deberent esse securi domitis cupiditatibus saeculi: jam utique illi vitae nos praeparavit Apostolus, in verbis de enim magnum magnique honoris meritum apud deum fidelis et pia uirginitas habet, nisi quia isto iam tempore continendi ab amplexu, cum ex omnibus gentibus ad inplendum sanctorum numerum
Abbreviated transcription (Latin):
catur mulier infidelis infiẽ. Alioquin filii ur̃i inmundi eẽnt. nẽ
autem scĩ sunt. Non opinor quisqͣm tam infidelit̃ intelligit qđ¬
libet in his uerbis intelligat. ut obhoc existimet etiam maritum
ñ xp̃ianum quia xp̃iana fuerit uxor eiꝰ neq iam baptizari oporte¬
re et ad peocatorũ remissionẽ ꝑuenisse et in regnũ cȩloꝵ eẽ. intra¬
turũ. quia sc̃ĩficatꝰ dictus ẽ. in uxore. Quod siinfidelis disce

Expanded text:
catur mulier infidelis in fratre; alioquin filii uestri inmundi essent, nunc catur mulier infidelis in fratre; alioquin filii uestri inmundi essent, nunc autem sancti sunt. non, opinor, quisquam tam infideliter intellegit, quodlibet in his uerbis intellegat, ut ob hoc existimet etiam maritum non christianum, quia christiana fuerit uxor eius, neque iam baptizari oportere et ad peccatorum remissionem iam peruenisse et in regnum caelorum esse intraturum. quia sanctificatus dictus est in uxore. Quisquis ue
Abbreviated transcription (Latin):
scđm quendã modum suum ꝑsignum xp̃i &e orationem manus
impositionis puto scĩficari. Et qđ accipiunt qͣinius non sit corpus
c̃. Uerum & ipsos cibos quib adnecessitatẽ sustentandȩ uitȩ
oramꝰ utiq nr̃a corpuscula refecturi. Sic̃ gͦ ista ciboꝵ scĩficatio
non efficit ut quod in osintrauerit non inuentrẽ uadat et in
escam quȩ ñ corrumpit᷑ nos dñs exhortat᷑ ita scĩficatio eathecu¬
minisi ñ fuerit baptizatꝰ. non ei ualet ad intrandũ regnũ cęlorũ.
aut ad peccatorum remissionem. Ac ꝑhoc et illa sc̃ĩficatio cuiꝰeũ¬
q modi sit qͣm infiliis fidelium cẽ. dixit apłs adistam de bapti¬
sino et de peccati origine uł remissione questionẽ omino non
ꝑtinet. Nam & coniuges infideles in coniugib fidelib scĩficari diẽ
co ipso loco ita loquens. Scĩficat᷑ enini uir infidelis inuxore. &e scĩfi¬

Expanded text:
m quemdam modum suum per signum Christi et orationem manus m quemdam modum suum per signum Christi et orationem manus impositionis puto sanctificari: et quod accipiunt, quamvis non sit corpus est. Verum et ipsos cibos, quibus ad necessitatem sustentandae hujus oramus utique nostra corpuscula refecturi. sicut ergo ista ciborum sanctificatio non efficit, ut quod in os intrauerit non in uentrem uadat et inescam, quae non corrumpitur, nos dominus exhortatur, ita sanctificatio catechumeni, si non fuerit baptizatus, non ei ualet ad intrandum regnum caelorum aut ad peccatorum remissionem. ac per hoc et illa sanctificatio, cuiuscumque modi sit, quam in filiis fidelium esse dixit apostolus, ad istam de baptismo et de peccati origine uel remissione quaestionem omnino non pertinet. nam et coniuges infideles in coniugibus fidelibus sanctificari dicit eo ipso loco ita loquens: sanctificatur enim uir infidelis in uxore et sanctifi
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. accipiendũ. qđ exempla iam precesserant. et uiroꝵ quos uxores.
&e feminarũ qͣs mariti lucrifecerant. xp̃o. et paruuloꝵ ad quos fa¬
ciendos xp̃ianos uoluntas ꝓp̃aana etiam uniꝰ parentis euicerat.
Aut si qđ magis uerba apłi uident᷑ sonare et qͦdãmͦ cogere aliqͣ
illic intelligenda ẽ. stĩficatio. qua scĩficabant᷑ uir uł mulier infi¬
delis inconiugio fideli. et qua scĩ nascebant᷑ filii fidelium. fiue qͥa
ta ponit quȩ non figurate accipienda sunt. siue ꝓpt̃ aliam qͣmlibet
quȩ ibi aꝑte proposita ñ ẽ. exipsa necessit᷑at  coniugiorum atq
filiorum sc̃itatis asꝑginem. illud tam̃ sine dubitatione tenendũ ẽ.
quȩcumq illa scĩficatio sit ñ ualere ad xp̃ianos faciendos. atq ad
dimttenda peccanͣda. nͥ xp̃iana et eccłiastica institutione sacra¬
mentis efficiunt᷑ fideles. Nam nec coniugesinfideles quãlibet scĩs ⁊ itͥis ꝯui¬
rint baptizati. Proquib tanto impensius loqui debemus qͣnto ꝓ

Expanded text:
exposuit, quod exempla iam praecesserant et uirorum quos uxores et feminarum quas mariti lucrifecerant Christo et paruulorum ad quos faciendos Christianos uoluntas christiana etiam unius parentis cuicerat, aut si, quod magis uerba apostoli uidentur sonare et quodam modo cogere, aliqua illic intellegenda est sanctificatio, qua sanctificabantur uir uel mulier infidelis in coniuge fideli et qua sancti nascebantur filii fidelium, siue quia ta ponit, quae non figurate accipienda sunt — siue propter aliam quamlibet, quae ibi aperte posita non est, ex ipsa necessitudine coniugiorum atque filiorum sanctitatis asperginem, illud tamen sine dubitatione tenendum est, quaecumque illa sanctificatio sit, non ualere ad Christianos faciendos atque ad  dimittenda peccata, nisi christiana et ecclesiastica institutione et sacramentis efficiantur fideles. nam nec coniuges infideles, quamlibet sanctis erint baptizati; pro quibus tanto impensius loqui debemus, quanto pro
Abbreviated transcription (Latin):
nens et consulens. ut uł meliora capiant᷑ uł ea quȩ ñ expediunt ca.¬
ueant᷑. Ibi audiat᷑ dicens. preceptum dñi ñ habeo consilium aũt do
Et ego. dico non dñs. Ibi si meliora elegerit qui audit solutus es ab
uxore ñ querat uxorem quia et si acceꝑit uxorem non peccat.
Ibi Qũnubat qui enim ñ dat nuptum. meliꝰ facit. & qͥdat nuptũ.

Expanded text:
nens et consulens, ut uel meliora capiantur uel ea, quae non expediunt, caueantur. ibi audiatur dicens: praeceptum domini non habeo, consilium autem do, et: ego dico, non dominus. ibi si meliora elegerit, qui audit: solutus est ab uxore, non quaerat uxorem, quia et si acceperit uxorem, non peccat, ibi uirgo non nubat. qui enim non dat nuptum, melius facit; et qui dat nuptum,
Abbreviated transcription (Latin):
pħa. uos dicite illis fr̃s nr̃i estis. nͥ quia nos in eis agnoscimꝰ qđ ñ repe¬
timus: illigͦ non agnoscendo baptisiũ nr̃m negant se frs nos autẽ¬

Expanded text:
pheta: Vos dicite illis, Fratres nostri estis: nisi quia nos in eis agnoscimus quod non repepheta: Vos dicite illis, Fratres nostri estis: nisi quia nos in eis agnoscimus quod non repetimus? Illi ergo non agnoscendo baptismum nostrum, negant nos e
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. Tunc eẽ. desinent fis nr̃i. si destiterint dicere pat̾ nr̃. dix̃
dequib dam proph̃a. his qui dicunt uob̃ ñ estis fr̃s nr̃i. dicite fr̃s
nr̃i estis. Circumspicite de quib hoc dicere potuerit. Numqͥd de
paganis : non. Neq enim dicimus eos fis nr̃os scđm scripturas. et
ȩccłiasticum loquendi morẽ. Numquid de iudȩis qui in xp̃m non
crediderunt: legite apłm et uidete quia frs̃ quando dicit apłs
fine aliquo additam̃to non uult intelligi nͥ xp̃ianos. Nonẽ. autẽ
subiectus inquit fr̃ aut soror in huimodi cum diceret de coniu
quid udicas frẽm tuum. aut tu quid sꝑnis frẽm tuums &e alio
qui dicunt non estis fr̃s nr̃i. paganos nos dicunt. Idõ enim et re¬
baptizare nos uolunt. dicentes nos: hab̾e quod dant. Unde conseq̃ns
ẽ. errori ipsorum. ut negent nos fr̃s suos ẽẽ. S quare nob̾ dixit pro¬

Expanded text:
sunt. Tunc esse desinent fratres nostri, si desierint dicere, Pater noster . Dixit sunt. Tunc esse desinent fratres nostri, si desierint dicere, Pater noster . Dixit de quibusdam propheta: His qui dicunt vobis, Non estis fratres nostri; dicite, Fratres nostri estis . Circumspicite de quibus hoc dicere potuerit: numquid de Paganis? Non, neque enim dicimus eos fratres nostros secundum Scripturas et ecclesiasticum loquendi morem. Numquid de Judaeis qui in Christum non crediderunt? Legite Apostolum, et videte quia fratres quando dicit Apostolus sine aliquo additamento, non vult intelligi nisi Christianos: Non est autem subjectus, inquit, frater aut soror in hujusmodi : cum diceret de conjugquid judicas fratrem tuum, aut tu quid spernis fratrem tuum ? Et alioqui dicunt, Non estis fratres nostri, paganos nos dicunt. Ideo enim et rebaptizare nos volunt, dicentes nos non habere quod dant. Unde consequens est error ipsorum, ut negent nos fratres suos esse. Sed quare nobis dixit pro
Abbreviated transcription (Latin):
Eo autẽ mͦ illam rectissime dimitti si uiro fuo dicat. Non ero ix
or tua nͥmͥ de latrocinio diuitias congeras aut nͥ solita lenocinia
quib nr̃am aomũ transigebas etiam xp̃ianus exerceas. aut siquid a¬
liuid uel facinorosum uel flagitiosum in uiro nouerat quo delecta¬
ta uel libidinem expleat. uel facilem uictum habebat. uł etiam
incedebat ornatior. Tunc enim ille cui hoc uxordicit. si ueracit̃
egit penitentiã ab oꝑib mortuis quando accessit ad baptismũ
habetq infundamento fidem quȩ ꝑdilectionem oꝑat᷑. procul
dubio plus tenebit᷑ amore diuinȩ gr̃ẽ quam carnisuxore. et mẽ.¬
brum qͦd eum scandalizat fortit̾ amputat. Quod si infide
lis inquit discedit discedat. Non ẽ. enim seruituti subiectus fr̃ aut
soror in huiꝰmodi. id ẽ. sunfidelis noluerit eẽ. cum coniuige fideli.
hic agnoscat fidelis suam lib̾tatem. ne ita se subiectum putet
seruituti. ut ipsam dimittat fidẽ ne coniugem amittat infide¬

Expanded text:
eo modo illam rectissime dimitti, si uiro suo dicat: non ero uxor tua, nisi mihi uel de latrocinio diuitias congeras aut nisi solita lenocinia, quibus nostram domum transigebas, etiam Christianus exerceas, aut si quid aliud uel facinerosum uel flagitiosum in uiro nouerat, quo delectata uel libidinem explebat uel facilem uictum habebat uel etiam incedebat ornatior. tunc enim ille, cui hoc uxor dicit, si ueraciter egit paenitentiam ab operibus mortuis, quando accessit ad baptismum habetque in fundamento fidem, quae per dilectionem operatur, procul dubio plus tenebitur amore diuinae gratiae quam carnis uxoriae, et membrum, quod eum scandalizat. fortiter amputat. quelis, inquit, discedit, discedat; non est enim seruituti subiectus frater aut soror in huius modi, id est si infidelis noluerit esse cum coniuge fideli, hic agnoscat fidelis suam libertatem, ne ita se subiectum deputet seruituti, ut ipsam dimittat fidem, ne coniugem amittat infide
Abbreviated transcription (Latin):
uendendo. utendo mundo isto. sine sollicitudine ẽ. ⁊t talis
si p̃t̃ archam. Ue illi adiluuio. Quisquis autem siue mandu¬
cat siue bibit siuie aliud quid agit. om̃ia ingłam dĩ facit.
et si aliqua tristicia ẽ. de reb scłaribus. sic flet ut intꝰ inspe
gaudeat. Et si aliqua leticia ẽ. in rebus scłarib sic gaudeat
ut intꝰ sp̃ualit tuneat. nec donat se corrumpendo felicita¬
ti nec cedit aduersitati frangendum. hoc ẽ. enim flere tã¬
qͣm ñ flentem. et gaude tamqͣm non gaudem. Quisquis
&e siht̃ uxorem eiꝰ q infirmati compaciens reddit ñ exigit
debitum. aut si ꝓpt̃ propͥam infirmitatẽ ducit uxorẽ. plan¬
gens potius quia sine uxore ñ potuit quam gaudens quia dux̃.
Quisqͥs uendit quod nouit quia et simaneret beatum ñ faceret
quisquis qđ emuit nouit quia transiet & de his om̃ib et si abun.¬

Expanded text:
endendo, utendo mundo isto, sine sollicitudine est et talis - sed praeter arcam: vae illi a diluvio. Quisquis autem, sive manducat, sive bibit, sive aliquid agit, omnia in gloriam Dei facit : et si aliqua tristitia est de rebus saecularibus, sic flet, ut intus in spe gaudeat; et si aliqua laetitia est in rebus saecularibus, sic gaudet, ut intus spiritualiter timeat, nec donet se corrumpendum felicitati, nec se det adversitati frangendum hoc est enim flere tanquam non flentem, et gaudere tanquam non gaudentem: quisquis et si habet uxorem, ejus infirmitati compatiens, reddit, non exigit debitum; aut si propter propriam infirmitatem ducit uxorem, plangens potius quia sine uxore esse non potuit, quam gaudens quia duxit: quisquis vendit quod novit quia etsi maneret, beatum non faceret; quisquis quod emit, novit quia transiet; et de his omnibus etsi abun
Abbreviated transcription (Latin):
alicui scõ angło et excellentissimo de lignis & lapidib face¬
remus. anathematizaret᷑ aueritate. xp̃i et abęccłia dĩ qm̃ crea¬
turȩ exhib̾emus eam seruitutẽ quȩ uni tantum debet᷑ dõs si
gͦ sacrilegi eẽmus. faciendo templũ cuicumq creatux qͦmͦ
ñ ẽ. deus uerus. cui ñ templum facimus s nos ip̾si templũ
spis autem uiuificat : ñ uultis gͦ adorare. quẽ iuiuificare animas ñ

Expanded text:
alicui sancto angelo excellentissimo de lignis et lapidibus faceremus, anathemaremur a veritate Christi et ab Ecclesia Dei; quoniam creaturae exhiberemus eam servitutem, quae uni tantum debetur Deo? Si ergo sacrilegi essemus faciendo templum cuicumque creaturae, quomodo non est Deus verus cuSpiritus autem vivificat ? Non vultis ergo adorare, quem vivificare animas non
Abbreviated transcription (Latin):
et uir ñ ht̃ potestatem corporis s mulier. Cum gͦ tuum maritũ
arguere de fornicatione non possis. qͦmͦ te putas qđ ab eo discedis
non nubendo excusare. aqͦ tͥ ñ licet om̃ino discede: dñs itaq pre¬
qua discedẽ licitum ẽ. manere inuptam aut uiro suo reconcilia¬
ri. Mulier enĩ subuiro uiuo marito iuncta ẽ. legi. Et uiuente iuro
uocabit᷑ adultera si fuerit cum alio uiro. Qm̃ mulier alligata ẽ.
qͣndiu uir eiꝰ uiuit. Unde si uxor dimiserit uirum suum et alii
nupserit męchatur. Et qui dimissam auiro duxerit mechatur.
Idõq exeodem p̃cepto diũ. ait. Et uir uxorem ne dimittat qͣm si

Expanded text:
et uir non habet potestatem corporis sui, sed mulier. cum et uir non habet potestatem corporis sui, sed mulier. cum arguere de fornicatione non possis, quomodo putas quod ab eo discedis non nubendo excusare, a quo tibi non licet omnino discedere? Cum haequa discedere licitum est — manere innuptam aut uiro suo reconciliari; mulier enim sub uiro uiuo marito iuncta est legi; et uiuente uiro uocabitur adultera, si fuerit cum alio uiro, quoniam mulier alligata est, quamdiu uir eius uiuit. unde si uxor dimiserit uirum suum et alii nupserit, moechatur, et qui dimissam a uiro duxerit, moechatur. ideoque ex eo
Abbreviated transcription (Latin):
discede. Quod si discesserit manere innuptã aut uiro suo recon¬
ciliari. Ecoe discessi. nolo reconciliari uiro. s innupta ꝑmaneo.
Non enĩ ait si discesserit manere innuptam donec uiro suo recon¬
ciliet᷑. s manere inquit innuptam aut uiro suo reconciliari.
hoc inquit faciat aut illud. Unum eduob eligendum ꝑmisit
ñ autẽ inhorum alt̾um compulit. Manere innupta eligo ac sic
p̃ceptum impleo. Corripe. argue. increpa. utere qua uolueris se¬
ueritate sinupsero. Quid huic contradicam nͥ apłm ñ bene intel
mulierẽ nisi eam cui disced̾e licuisset. illa una uidelicet causa q̃
illi ꝓpt̾ea tacita ẽ. quia notissima ẽ. hoc ẽ. fornicationis. hanc
enim solam ds̃ magister excepit. cum de mittenda loqueretur ux.¬
ore. deditq intelligi talem foriam etiam auiro eẽ. seruandam.
qm̃ non solum mulier ñ ht̃ potestatẽ corporis sui s uir.s similit̃

Expanded text:
discedere; quodsi discesserit, manere innuptam aut uiro suo recondiscedere; quodsi discesserit, manere innuptam aut uiro suo reconciliari? ecce discessi, nolo reconciliari uiro, sed innupta permaneo. non enim ait: si discesserit, manere innuptam, donec uiro suo reconcilietur, sed, manere, inquit, innuptam aut uiro suo reconciliari. hoc, inquit, faciat aut illud. unum e duobus eligendum permisit, non autem in horum alterum conpulit. manere innupta eligo ac sic praeceptum inpleo. corripe. argue, increpa, utere qua uolueris seueritate, si nupsero. Quid huic contradicam nisi: apostolum non bemulierem, nisi eam, cui discedere licuisset, illa una uidelicet causa, quae ibi propterea tacita est, quia notissima est, hoc est fornicationis. hanc enim solam deus magister excepit, cum de dimittenda loqueretur uxore, deditque intellegi talem formam etiam a uiro esse seruandam, quoniam non solum mulier non habet potestatem corporis sui, sed uir; sed similiter
Abbreviated transcription (Latin):
nupta: si autẽ licet ꝓfecto ẽ. aliqua causa qua liceat. Hȩc autẽ
inquisita ñ inuenitur. nͥ qͣm solam saluator excepit. id ẽ. causa for¬
nͥ uiro fornicante. qͦmͦ iubetur innupta si discesserit ꝑmanere :
quis ẽ. qui dicat si discesserit mulier a uiro ñ fornicante innup¬
ta ꝑmaneat. cum ei nͥ a uiro fornicante discede omino ñ liceat:
ocłos. Ecce placuit continentiam mulieri. uiro ñ placet. Discessit
ab eo mulier et cepit uiuere continent̃. ipsa scilicet casta mansura
s factura qđ dñs ñ uult adulterum uirum. qͥcum se ñ continuerit
alteram queret. Quid sunus dicturi mulieri. nͥ qđ dic̃ ȩccłiȩ sana
doctrinas redde debitum uiro. ne dũ tu quęris unde ampliꝰ hono¬
reris. ille unde damnet᷑ inueniat. hoc enim et illi diceremus fi te
nolente continere uoluisset. ñ enim habes potestatẽ corporis tui s

Expanded text:
nupta? si autem licet, profecto est aliqua causa, qua liceat. haec autem nupta? si autem licet, profecto est aliqua causa, qua liceat. haec autem inquisita non inuenitur, nisi quam solam saluator excepit, id est causa fornisi uiro fornicante — quomodo iubetur innupta, si discesserit, permanere? quis est, qui dicat: si discesserit mulier a uiro non fornicante, innupta permaneat. cum ei nisi a uiro fornicante discedere omnino non liceat? oculos. ecce placuit continentia mulieri, uiro non placet. discessit ab eo mulier et coepit uiuere continenter, ipsa scilicet casta mansura, sed factura, quod dominus non uult, adulterum uirum: qui cum se non continuerit, alteram quaeret. quid sumus dicturi mulieri, nisi quod dicit ecclesiae sana doctrina? redde debitum uiro, ne, dum tu quaeris unde amplius honoreris, ille unde damnetur inueniat. hoc enim et illi diceremus, si te nolente continere uoluisset. non enim habes potestatem corporis tui, se
Abbreviated transcription (Latin):
dimitt̾e uxorẽ. si nulla causa fornicationis extiterit. Et dictũ
ẽ. quare ne scilicet faciat eam mechari. Utiq idõ qui etiã si non
ipsa dimiserit s dimissa fuerit. erit mechata si nupserit. Propt̃
hoc gͦ tam magnũ malũ ñ licet homini dimittere uxorẽ nͥ ex
causa fornicationis. Tunc enuim ñ ipse dimittendo facit. adul¬
t̃am. s dimittit adulteram. Quid si gͦ dicat dimitto quidẽ ux¬
orem meam sine ulla causa fornicationis s continens ꝑmane¬
bo. idõ nẽ dicemus eum impune fecisse qđ fecit: quis hoc dice¬
re audebit qͥ uoluntatẽ dñi hȩc dicentis intelligit: qm̃ non cõ¬
tinentie causa dimitti coniugẽ uoluit. qͥ solam causam forni¬
cationis exceꝑit. Redeamus gͥ ad ipsa apłi uerba. et eum ue
lut interrogemꝰ. et tamqͣm p̃sentem qͦdãmꝰ consulamus. Cur
dixisti apłe. qđ si discesserit manere innuptãs licet ne discede an
ñ licet : si omĩno non licet. cur p̃cipis discedenti ut maneat in¬

Expanded text:
dimittere uxorem, si nulla causa fornicationis extiterit? et dictum est quare, ne scilicet faciat eam moechari; utique ideo, quia, etiamsi non ipsa dimiserit, sed dimissa fuerit, erit moecha, si nupserit. Propter hoc ergo tam magnum malum non licet homini dimittere uxorem nisi ex causa fornicationis. tunc enim non ipse dimittendo facit adulteram, sed dimittit adulteram. quid? si ergo dicat: dimitto quidem uxorem meam sine ulla causa fornicationis, sed continens permanebo, ideone dicemus eum inpune fecisse quod fecit? quis hoc dicere audebit, qui uoluntatem domini haec dicentis intellegit? quoniam nec continentiae causa dimitti coniugem uoluit, qui solam causam fornicationis excepit. Redeamus igitur ad ipsa apostoli uerba lut interrogemus et tamquam praesentem quodam modo consulamus: cur dixisti. apostole, quodsi discesserit, manere innuptam? licetne discedere an non licet? si non licet, cur praecipis discedenti. ut maneat in
Abbreviated transcription (Latin):
Siup ipit exdm̃ ꝑsona si ex sua ꝑsona monet. ita ẽ hoc bonum ut
siquis alit fecerit non sit precepti transgressor sic̃ de uiginibi pau¬
lo post dic̃ preceptum dni se ñ hab̾e. consilum aitẽ clarr aitd pau
lalidat uirginitatem. ut arripiat eam quȩ uoluerit. ñ tam̃ ut si
nifecent contra preceptum fecisse iudicet᷑. Aliud em̃ ẽ. quod ube¬
tu aliud quod monetur. aliud qđ ignoscit᷑. Iub et̃ mulieroa uiro
li discede. Quod si recesserit manere innuptam aut uiroreconoi¬

Expanded text:
i persona, sed ex sua persona monet, ita est hoc bonum, ut si quis aliter fecerit, non sit praecepti transgressor: sicut de virginibus paulo post dicit, praeceptum Domini se non habere, consilium autem dare; atque ita laudat virginitatem, ut arripiat eam qui voluerit, non tamen ut si non fecerit, contra praeceptum fecisse judicetur. Aliud enim est quod jubetur, aliud quod monetur, aliud quod ignoscitur. Jubetur mulier a viro non discedere; quod si discesserit, manere innuptam aut viro suo
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. melius eẽ. Melior autẽ fit sp̃s alicuiꝰ creaturȩ cum adheret
creatori. qͣm si ñ adherat. & idõ etiam maior quia melior. qui
set si se omino nesciret. id ẽ. sui ñ meminisset nec se intellige¬
ret qua inse imagnie dĩ tam potens ẽ. ut ei cuiꝰ imago est
ualeat adherere. Sic enĩ ordinata ẽ. naturarũ ordinę non
locorum ut supra illam ñ sit nͥ ille. Deniq cum illi qrs adhese¬
ritatis beatitudinis illiꝰ. ñ tam̃ crescente illo innatura ueri.¬
tate &e beatitudine sua. In illa itaq natura cum ei felicit adheserit.
immutabile uidebit omne qđ uidit. Tunc sic̃ ei diuina scriptura
ꝓmittit saciabit᷑ inbonis desid̾ium eiꝰ bonis immutabilib ipsa
trinitate dõ suo cuius imago ẽ. Et ne uspiam deinceps ioletur
erit in abscondito uultꝰ eius. tanta ub̾tate eius impleta. ut ea nũꝙͣ

Expanded text:
est melius esse. Melior autem fit spiritus alicujus creaturae, cum adhaeret est melius esse. Melior autem fit spiritus alicujus creaturae, cum adhaeret Creatori, qset, si se omnino nesciret, id est, si sui non meminisset; nec se intelligeret: qua in se imagine Dei tam potens est, ut ei cujus imago est valeat inhaerere. Sic enim ordinata est naturarum ordine, non locorum, ut supra illam non sit nisi ille. Denique cum illi penitus adhaeseritatis, et beatitudinis illius, non tamen crescente illo in natura, veritate et beatitudine sua. In illa itaque natura, cum feliciter adhaeserit, immutabiliter vivet, et immutabile videbit omne quod viderit. Tunc, sicut ei divina Scriptura promittit, satiabitur in bonis desiderium ejus , bonis immutabilibus, ipsa Trinitate Deo suo cujus imago est: et ne uspiam deinceps violetur, erit in abscondito vultus ejus , tanta ubertate ejus impleta, ut eam nunquam
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ dicendi sunt manducare corpꝰ xp̃i qm̃ nec in membris com¬
putandi sunt xp̃i. Ut enim alia taceam ñ possunt simul eẽ.
pus xp̃i manducare &e eiꝰ sanguinem bib̾e. Noc ẽ. enim in xͦ
manere. ut in illo maneat &e xp̃s. Sic enim hoc dixit. tanqͣm
diceret. Qui non mine manet & in quo non maneo ñ se dicat
aut existimet manducare corpꝰ meum aut bib̾e sanguinem
meũ. Non itaq manent inxp̃o. qui ñ sunt membra eiꝰ. Non
sunt autẽ membra xp̃i. qͥse faciunt membra meretricis. nͥ
malum illud penitendo eẽ. destiterint. & adhoc bonum re¬
Corporalia adiunctione sua crescunt. Quãuis enĩ qui ad¬
heret uxori suȩ unum corpus sit. maiꝰtam̃ corpꝰ sit quam si so¬
lius iuri eẽt. aut si solius uxoris. In reb autẽ spũalib cum minor
maiori adheret sic̃ creatori creatura. illa fit maior qͣm erat non
ille. In his enim quȩ ñ mole magna sunt. hoc ẽ. maius eẽ. qđ

Expanded text:
go dicendi sunt manducare corpus Christi, quoniam nec in membris conputandi sunt Christi. Ut enim alia taceam, non possunt simul esse pus Christi manducare et eius sanguinem bibere; hoc est enim in Christo manere, ut in illo maneat et Christus. Sic enim hoc dixit, tamquam diceret: \'Qui non in me manet, et in quo ego non maneo, non se dicat aut existimet manducare corpus meum aut bibere sanguinem meum.\' Non itaque manent in Christo, qui non sunt membra eius. Non sunt autem membra Christi, qui se faciunt membra meretricis, nisi malum illud paenitendo esse destiterint et ad hoc bonum reCorpora quippe adjunctione sua crescunt. Quamvis enim qui adhaeret uxori suae, unum corpus sit; majus tamen corpus fit, quam si solius viri esset, aut solius uxoris. In rebus autem spiritualibus, cum minor majori adhaerescit, sicut creatura Creatori, illa fit major quam erat, non ille. In iis enim quae non mole magna sunt, hoc est majus esse quod
Abbreviated transcription (Latin):
etiam hoc qđ coniugati uicti concupiscentia utunt᷑ inuicem
ultra necessitatẽ lib̾os procreandi. ponam inhis ꝓ quib quotidie
dr̃. Dimitte nob̾ debita nr̃a sic̃ et nos dimittimus debitorib nr̃is.¬

Expanded text:
Etiam hoc quod conjugati victi concupiscentia utuntur invicem Etiam hoc quod conjugati victi concupiscentia utuntur invicem ultra necessitatem liberos procreandi, ponam in his pro quibus quotidie dicitur, Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nost
Abbreviated transcription (Latin):
honestate nuptiarum. ut qđ satͥis eẽ. posset officium sit egrotis
remedium. Neq enĩ quia incontinentia malum ẽ. idõ connũ
uenerabile ẽ. illud malum. qm̃ id quod bonum habent nuptiȩ
et qđ bone sunt nuptiȩ peccatum eẽ. numqͣm pot̃. Hoc autẽ tri¬
ꝑtitum ẽ. fides. proles. sacramentũ. Infide attendit᷑ ne p̃t̃ uin-¬
cłm coniugale cum altera uł altero concumbat᷑. Inprole ut
amant᷑ suscipiat᷑. benigne nutriatur. religiose educetur. In
sacram̃to ut conugium ñ separetur. et dimissus aut dimissa
ne causa ꝓlis alti coniungatur. hȩc est. tanqͣm regula nuptia¬
rum. qua uł naturȩ decoratur fecunditas. uł incontinentiȩ regit᷑
tese Non possum. Suscipit te nutriactoria quedam apłi auctori¬
catur quod non licet. hoc qđ sequit᷑ indicat. Mallem eos nube
quam uri. Concessit inquam aliquid incontinentiȩ qͥa magis

Expanded text:
honestate nuptiarum, ut, quod sanis esse posset officium, sit aegrotis honestate nuptiarum, ut, quod sanis esse posset officium, sit aegrotis remedium. neque enim quia incontinentia malum est, ideo conubiueniale est illud malum, quoniam id, quod bonum habent nuptiae et quo bonae sunt nuptiae, peccatum esse numquam potest. hoc autem tripertitum est: fides, proles, sacramentum. in fide adtenditur, ne praeter uinculum coniugale cum altera uel altero concumbatur; in prole, ut amanter suscipiatur, benigne nutriatur, religiose educetur; in sacramento, ut coniugium non separetur et dimissus aut dimissa nec causa prolis alteri coniungatur. haec est tamquam regula nuptiarum, qua uel naturae decoratur fecunditas uel incontinentiae regitur tes? Non possum. Suscipiat te nutritoria quaedam Apostoli auctoricatur quod non licet. Hoc indicat quod sequitur: Mallem eos nubere, quam uri . Concessit, inquam, aliquid incontinentiae quia majus
Abbreviated transcription (Latin):
carnalis cõmixtionis fraudarent inuicem. & ꝑhoc alt̃ eoꝵ nega.¬
to sibi debito coniugali ꝑintemꝑantiam suam temptatus a
satana iniformncationẽ prolabetur. hoc autẽ dico inquit scđm ue
S unusquisq propͥum donum habet a dõ alius sic. alius quidẽ
sic. Uides etiam coniugalem puditiciã et thori xp̃iam matrimo¬
malem fidem donum cẽ. et hoc a dõ ut illud qđ ultra liborum
pro creandoꝵ necessitatẽ modum concumbendi aliquatenus cõ¬
cupiscentia carnalis excedit. non nuptiarum sit hoc malum sed
ueniale sit ꝓpt̃ nuptiarum bonum. Non enim de coniugiieo
dissolubili qͣndiu ambo uiuunt matrimonii sacram̃to quȩ om̃ia
bona st̾ s de illo immodico carnis usii qui ininfirmitate conuiia¬
gum agnoscitur. et interuentuboni nuptialis ignoscit᷑. ait
apls. Scd̃m ueniã dico. ñ scđm imꝑium. Qđ si se ñ conti¬
inifirintas ꝓpendens in ruinã turpitudimnis recte excipitur.

Expanded text:
carnalis commixtionis fraudarent inuicem et per hoc alter eorum negacarnalis commixtionis fraudarent inuicem et per hoc alter eorum negato sibi debito coniugali per intemperantiam suam temptatus a satana in fornicationem prolaberetur, hoc autem dico, inquit, secundsed unusquisque proprium donum habet a deo, alius sic, alius quidem sic. Vides etiam coniugalem pudicitiam et tori christiani matrimonialem fidem donum esse et hoc a deo, ut illud, quod ultra liberorum procreandorum necessitatem modum concumbendi aliquatenus concupiscentia carnalis excedit, non nuptiarum sit hoc malum, sed ueniale sit propter nuptiarum bonum. non enim de coniugio, qdissolubili, quamdiu ambo uiuunt, matrimonii sacramento, quae omnia bona sunt. sed de illo inmodico carnis usu, qui in infirmitate coniugum agnoscitur et interuentu boni nuptialis ignoscitur, ait apostolus: secundum ueniam dico, non secundum imperium. item cinfirmitas propendens in ruinam turpitudinis recte excipitur
Abbreviated transcription (Latin):
carius tenenda. quia inbreuitate ñ ulis. Non enim qualecumq
bonum hic commendaret apł̃. qđ fide innuptarum sine iilla
ambiguitate ꝓposuit. Quantũ autẽ bonum babeat nuptarũ
fides. iaẽ. xp̃ianarum et religiosarum coniugatarum. hinc in¬
telligi pot̃. qđ eum defugienda fornicatione p̃ciꝑet ubi utiq
ce coniugatos alloquebatur. Nescitis inquit quia corpora urã ñ
tie uidualis. ñ hac ꝓfessione id agitur ut aliquid plus sit catho¬
lica uidua qͣm membrum xp̃i. s ut meliorẽ quam coniugata lo¬
cum habeat inter membra ip̃i. dic̃ quidẽ idẽ. apłs. Sic̃ em̃ inuno
corpore multa membra habenius. omĩa autẽ membra ñ eosdẽ ac¬
tuis habent. ita multi imum corpꝰ sumus in xp̃o singłi autẽ alter
alterius membra. habentes autẽ dona diuersa scđ̃m grãm quȩ
data ẽ. nob̾. Idõ etiam cum commoneret coniugatos ne debito

Expanded text:
carius tenenda, quia in breuitate non uilis. non enim qualecumque carius tenenda, quia in breuitate non uilis. non enim qualecumque bonum hic commendaret apostolus, quod fidei nuptarum sine ulla ambiguitate praeposuit. quantum autem bonum habeat nuptarum fides, id est christianarum et religiosarum coniugatarum, hinc intellegi potest. quod, cum de fugienda fornicatione praeciperet, ubi utique et coniugatos adloquebatur, nescitis, inquit, quia corpora uestra tiae uidualis. non hac professione id agitur, ut aliquid plus sit catholica uidua quam membrum Christi, sed ut meliorem quam coniugata . locum habeat inter membra Christi. dicit quippe idem apostolus: sicut enim in uno corpore multa membra habemus, omtus habent, ita multi unum corpus sumus in Christo. singuli autem alter alterius membra, habentes dona diuersa secundum gratiam quae data est nobis. Ideo etiam cum moneret coniugatos, ne debito
Abbreviated transcription (Latin):
qͥmͦ placeat dño. Quȩ autẽ nupta ẽ. sollicita ẽ. eaquȩ sunt ii¬
ri qͦmͦ placeat uiro. Innuptã certe ñ eam tantũ intelligi uoluit
que numqͣm nupsit. s eam etiam quȩ nuptiarũ uincło ꝑiuidui¬
tatem libata nupta eẽ. destitit. Nam idõ et nuptam ñ dicit nͥ eã
que uirum habet. ñ etiam eam quȩ babut &x ñ ht̃. Qua propter
uidua. om̃is innupta ẽ.S. quia non om̃is innupta uidua ẽ. s̃em̃
ex unrgines. ideohic utrumq posuit ubi ait. dico autẽ innuptis
et euduis. Tamqͣm diceret. qđ dico innuptis non eis solis dico
que uirgines sunt. s etiam eisquȩ iudue sunt bonum eẽ. ulis si sic
ꝑmanserint sic̃ et ego. Eoce ẽ. bonũ tuum ei bono comparatũ qđ
dicit apłs suum si fides ad ẽ immo quia fides ad ẽ. breuis ẽ. ista
doctrma. Nȩc idõ contempnenda quia breuis. s idõ facilius et

Expanded text:
quomodo placeat domino: quae autequomodo placeat domino: quae auteuptam certe non eam tantum intellegi uoluit, quae numquam nupsit, sed etiam eam, quae nuptiarum uinculo per uiduitatem liberata nupta esse destitit: nam ideo et nuptam non dicit nisi eam quae uirum habet. non etiam eam, quae habuit et non habet. quapropter uidua omnis innupta est; sed quia non omnis innupta uidua est — sunt enim et uirgines — ideo hic utrumque posuit, ubi ait: dico autem innuptis et uiduis; tamquam diceret: quod dico innuptis, non eis solis dico, quae uirgines sunt, sed eis etiam, quae uiduae sunt, bonum esse illis, si sic permanserint, sicut et ego. Ecce est bonum tuum ei bono conparatum, quod dicit apostolus suum, si fides adest, immo quia fides adest. breuis est ista doctrina nec ideo contemnenda, quia breuis: sed ideo facilius et
Abbreviated transcription (Latin):
et rinȩ regulam fugit. ne audeamꝰ saꝑe plusqm oportet saꝑe .s. sa¬
piamus ut ipse ait adtemꝑantiam sic̃ uincuiq ds̃ partitus e. inen¬
suram fidĩ. Non sit gͦ aliud te docere. nͥ uerba t̃ doctoris ex ponere.
et de his quod dñs dedit disputare. it itaq apłs doctor gentiũ
uas electionis. dico autem innuptis &e uduis. bonum eẽ. illis si sic
ꝑmanserint sic̃ &e ego. hȩc ũba ita intelligenda st̃ ut non existi¬
neinus uiduas non oportere innuptas dici. quia nuptias uident᷑
exꝑte. Innuptiarum enim nomine illas significat quȩ ñ sunt iupp¬
tiis alligatȩ. siuie fuerint siue ñ fuerint. Quod alio loco aꝑit ubi
dic. Diuisa ẽ. mulier innpta et urgo. Q uando utiq ec iurginẽ
adliungit quid mulierẽ innuptam nͥ uiduam uult inteligit
unde etiam de inceps uno innupte nomine ꝓfessionem utramq
complectitur dicens. quȩ innupta ẽ. sollicita ẽ. eaquȩ sunt ani

Expanded text:
ctrinae regulam figit. ne audeamus sapere plus quam oportet sapere, spiamus, ut ipse ait, ad temperantiam. sicut unicuique deus partitus est mensuram fidei. non sit ergo mihi aliud te docere nisi uerba tibi doctoris exponere et de his quod dominus dederit disputare. Ait itaque apostolus, doctor gentium, uas electionis: dico autem innuptis et uiduis bonum esse illis. si sic permanserint sicut et ego. haec uerba ita intellegenda sunt, ut non existimemus uiduas non oportere innuptas dici, quia nuptias uidentur expertae; innuptarum enim nomine illas significat, quae non sunt nuptiis alligatae, siue fuerint sine non fuerint. quod alio loco aperit, ubi ait: diuisa est mulier innupta et uirgo. quando utique et uirginem adiungit, quid mulierem innuptam nisi uiduam uult intellegi? unde etiam deinceps uno innuptae nomine professionem utramque conplectitur dicens: quae innupta est, sollicita est ea quae sunt domini,
Abbreviated transcription (Latin):
nicatio dr̃ id ẽ. quȩ concubitu illicito ꝑpetratur. hoc pot̾ dicere
dnm cum de hacre loqueret᷑ de utroq fideli dixisse et marito
et uxore. ut si ambo fideles sunt. neutri liceat alterum relin¬
quere nͥ causa fornicationis. ubi non potest paganisinꝰ intelli
his autẽ qͥsunt inconiugio. p̃cipio ñ ego s dñs. uxorem a uiro ñ
discede. Qđ si recesserit manere innuptam. aut uiro suo recon.¬
ciliari. Ubi intelligit᷑. quia etiam si una illa causa qua sola re¬
lictio coniugii ꝑmictit᷑. mulier auiro suo recesserit. innupta
ꝑseuerare debet. aut si se non continet uiro potius reconcilia.¬
ri. si correctio uł certe tolerando quam alt̃i nub̃e. Sequitur autẽ
& dicit. Et uir uxorem ñ dimittat. breuit̾ eandẽ formã inti¬
mans inuiro qͣm p̃cipiebat infemina. Quib exp̃cepto dñi insi¬
nuatis. ita sequitur. Cet̃is autem ego dico ñ dñs. Siquis fr̃ hc̃

Expanded text:
fornicatio, id est quae concubitu illicito perpetratur: hoc potest dicere, fornicatio, id est quae concubitu illicito perpetratur: hoc potest dicere, Dominum, cum de hac re loqueretur, de utroque fideli dixisse, et marito et uxore, ut si ambo fideles sint, neutri liceat alterum relinquere, nisi causa fornicationis; ubi non potest paganismus intellicipio, non ego, sed Dominus, uxorem a viro non discedere; quod si recesserit, manere innuptam, aut viro suo reconciliari. Ubi etiam intelligitur quod si una illa causa, qua sola relectio conjugii permittitur, mulier a viro recesserit, innupta perseverare debet: aut si se non continet, viro potius reconciliari vel correcto vel certe tolerando, quam alteri nubere. Sequitur autem, et dicit, Et vir uxorem non dimittat: breviter eamdem formam intimans in viro, quam praecipiebat in femina. Quibus ex praecepto Domini insinuatis ita sequitur: Caeteris autem ego dico, non Dominus, Si quis frater habet
Abbreviated transcription (Latin):
neq huic alt̾am ducere uiua uxore qͣm dimisit: multominus fas
ẽ. illicita cum quib lib stupra cõmittere. Si dñs dimitten¬
de coniugis solam causã forncationis admittit. et paganum
conuigium dimitti ꝓhibet: consequens est ut paganismus for¬
meationi ñ deputetur: Solam autẽ forncationis causam ex¬
ceptam facere dñm. cum dedimittenda comuge loquit᷑ in euan¬
głio manifestum ẽ. Paganum uͦ coniugium hic non ꝓhibetur
lentem secum eẽ. coniugem infidelem ñ dimittat: ait. E go
dico ñ dñs. ut dñs intelligat᷑ ñ quidẽ iub̾e ut dimittat᷑. ne con¬
tra iussum eiꝰ consilium dare uideat᷑ apłs s tam̃ ꝑmittere. ut ne
mo in ea re iussionis necessitate teneat᷑. s consilii uoluntate lib̾e
faciat. Uerumtam̃ si quisquam asserat solam illam fornicationẽ
dnm ad mittere ad causam relinquende coniugis que uulgo for

Expanded text:
neque huic alteram ducere viva uxore quam dimisit, multo minus fas neque huic alteram ducere viva uxore quam dimisit, multo minus fas est illicita cum quibuslibet stupra committere. Beatiora sadae conjugis solam causam fornicationis admittit, et paganum conjugium dimitti non prohibet, consequens est ut paganismus fornicatio deputetur. Solam autem fornicationis causam exceptam facere Dominum, cum de dimittenda conjuge loquitur in Evangelio, manifestum est. Paganum vero conjugium hinc non prohibetur lentem secum esse conjugem infidelem, non dimittat, ait, Ego dico, non Dominus: ut Dominus intelligatur, non quidem jubere ut dimittatur, ne contra jussum ejus consilium dmo in ea re jussionis necessitate teneatur, sed consilii voluntate libere faciat. Verumtamen si quisquam asserat solam illam fornicationem Dominum admittere ad causam relinquendae conjugis, quae vulgo dicitur
Abbreviated transcription (Latin):
b̾e s ꝑmitti. Oñs gͦ ad illud confirmandũ ut non facile ux¬
or dimitat᷑. solam causam fornicationis excepit. Cȩt̃as uͦ uniũsas
molestias si quȩ forte extiterint. iubet ꝓfide coniugali et proca¬
stitate fortit̃ sustineri. Et me chum dic̃. etiam utrũ qͥ eam duxe.
nubendi licentiã. Hanc etiam regulam ipse tenuit. et in ea non
suum consilium sic̃ & innonnullis monitis s p̃ceptum dñ iuben¬
tis ostendit cum ait. Cis autẽ qui inconiugio sunt. p̃cipio ñ ego s
dñs. mulierẽ a uiro ñ disceđe. Quod si discesserit. manere innuptã
aut uiro suo reconciliari. Et uir uxorẽ ne dimittat. Credo simili
forma. ut si dimiserit ñ ducat aliã. aut reconciliet᷑ uxori. Pieri
enim potest. ut dimitat uxorẽ causa fornicationis qͣm dñs excep¬
tam eẽ. uoluit. Iam uͦ si nec illi nub̾e concedit᷑ uuo  iͤi a qͦ recessit

Expanded text:
 Dominus ad illud confirmandum, ut non facile  Dominus ad illud confirmandum, ut non facile dimittatur uxor, solam causam fornicationis excepit, ceteras vero universas molestias, si quae forte exstiterint, jubet pro fide conjugali, et pro castitate fortiter sustineri. Et moechum dicit etiam virum qui eam duxerinubendi licentiam. Hanc etiam regulam ipse tenuit, et in ea non suum consilium, sicut et in nonnullis monitis, sed praeceptum Domini jubentis ostendit, cum ait: Eis autem quae nuptae sunt praecipio non ego, sed Dominus, mulierem a viro non discedere, quod si discesserit, manere innuptam, aut viro suo reconciliari, et vir uxorem ne dimittat , credo simili forma, ut si dimiserit, non ducat aliam, aut reconcilietur uxori, fieri enim potest ut dimittat uxorem causa fornicationis, quam Dominus exceptam esse voluit. Jam vero si nec illi nubere conceditur a quo recesserit,
Abbreviated transcription (Latin):
inconugio inquit. p̃cipio ñ ego s dñs uxorem auiro ñ discedẽ.
Qđ si discesserit. manere inmptam aut auiro suo reconciliari.
Potest enim fieri ut discedat ea causa qua dñs ꝑmisit. Aut si femi¬
ne licet uirum dimittere etiam p̃t̃ causam fornicationis et non
licet uiro. quid respondebimus de hoc qđ dix̃ posterius. et uir
uxorem ne dimittat: quare ñ addit excepta causa formcationis
qđ dñs ꝑmittit nͥ qͥa similẽ formam uult intelligi. ut si dimise
rit qđ causa fornicationis ꝑmittit᷑. maneat sine uxore. aut re¬
conciliet᷑ uxori : non enĩ male reconciliaret᷑ uir illi mulieri. qͣm
cum lapidare nemo ausus eẽt. dicit ei dñs. uade uide de inceps ne
pecces. quia et qui dic̃ ñ licet dimittere uxorẽ nisi causa formca¬
tionis cogit retineri uxorem. si causa fornicationis non fuerit.
mulieri nub̃e alt̃i. nͥ uiro mortuo. Si ante uiri mortẽ nupserit
rea ẽ. Si post uiri mortẽ nupserit ñ ẽ. rea. Non enim iussa ẽ. nu

Expanded text:
 uxorem a viro non discedere: quod si discesserit, manere innuptam, aut viro suo reconciliari. Potest enim fieri ut discedat ea causa qua Dominus permisit. Aut si feminae licet virum dimittere etiam propter causam fornicationis, et non licet viro, quid respondebimus de hoc quod dicit posterius: Et vir uxorem non dimittat? Quare non addidit, excepta causa fornicationis, quod Dominus permittit: nisi quia similem formam vult intelligi, ut si dirit quod causa fornicationis permittitur, maneat sine uxore, aut reconcilietur uxori? Non enim male reconciliaretur vir illi mulieri, quam cum lapidare nemo ausus esset, dixit ei Dominus: Vade, et vide deinceps ne pecces . Quia et qui dicit, Non licet dimittere uxorem, nisi causa fornicationis; cogit retinere uxorem, si causa fornicationis non fuerit;  Non liceat mulieri nubere alteri, nisi mortuo viro; si ante viri mortem nupserit, rea est: si post viri mortem non nupserit, non est rea; non enim jussa est nu