comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
eũ. nͥ qͥa hora tͣtia crucifirus ẽ dñs lin¬
gus iudeoꝵ. hora sexta manib militũ.
Ut intelligamꝰ horã quintã iã fuisse trans¬
actã & aliqͥd de sexta coeptũ qͣndo sedit
ꝓ tribunali pilatus quȩ dicta ẽ a iohan¬
ne hora quasi sexta. Et cũ duceret᷑ & ligno
cũ duob latronib configeret᷑ & iuxta
eius crucẽ gererent᷑ quȩ gesta narrant᷑.
hora seata integra cõpleret᷑. Ex qua hora
usq ad nonã sole obscurato tenebras fac¬
tas triũ ȩuangłistarũ. mathei. marchi.
⁊ lucę contestat᷑ auctoritas. Sed qm̃ udei
facinus int̾fecti xp̃i ase in romanos idest
pilatũ & eius milites transferre conati
ceperat. tertiã potius horã recordatus
exp̃ssit. qua hora intelligunt᷑ apud pi¬
latũ clamare potuis se crucifige cruci¬
fige: ut non illi repperiant᷑ tantũ cru¬
cifixisse iħm. idest milites qͥ eũ ligno
sexta hora suspenderłnt. uerũ etiã u¬
dȩi qͥ ut crucifigeret᷑ hora tͣtia clama¬

Expanded text:
ia crucifixus est Dominus linguis Judaeorum, hora sexta manibus militum? Ut intelligamus horam quintam jam fuisse transactam, et aliquid de sexta coeptum quando sedit pro tribunali Pilatus, quae dicta est a Joanne hora quasi sexta: et cum duceretur, et ligno cum duobus latronibus configeretur, et juxta ejus crucem gererentur quae gesta narrantur, hora sexta intusque ad nonam sole obscurato tenebras factas, trium evangelistarum, Matthaei, Marci et Lucae contestatur auctoritas. Sed quoniam Judaei facinus interfecti Christi a se in Romanos, id est, Pilatum et ejus milites transferre conati gi sexta jam coeperat, tertiam potius horam recordatus expressit, qua hora intelliguntur apud Pilatum clamare potuisse, Crucifige, crucifige: ut non illi tantum reperiantur crucifixisse Jesum, id est, milites qui eum ligno sexta hora suspenderunt, verum etiam Judaei, qui ut crucifigeretur, hora tertia clama
Abbreviated transcription (Latin):
Quȩ om̃a tunc utiq nonerunt cum er̃t om̃es
docibiles dõ. & ipsam ineffabilẽ lucẽ ueri¬
tatis non motu corpoꝵ. significantes sed
puritate m̃tis haurieNtes. Nam fortas
se ꝓpt̃ea ⁊ panis dictus est non potus
qr panisfrangendo atq mandendo in
alim̃tum conuertitur. sicut scriptur ȩ
aꝑiendo ⁊ disserendo animam pascunt.
potus autem paratus sicuti est transit iN
corpus. ut isto tempore panis sit ueritas
cum cotidianus panis dicit᷑. tc̃ autem po¬
tus. cum labore nullo disputandi ⁊ ser mo¬
cinandi quasi frangendi atq mandendi
opuserit. sed solo haustu sincerȩ ac ꝑspi¬
cuȩ ueritatis. Et peccata nc̃ nob̃ dimit

Expanded text:
Quae omnia tunc utique non erunt, cum omnes erunt Quae omnia tunc utique non erunt, cum omnes erunt docibiles Dei, et ipsam ineffabilem lucem veritatis non motu corporum significantes, sed puritate mentis haurientes. Nam fortasse et propterea panis dictus est, non potus, quia panis frangendo atque mandendo in alimentum convertitur, sicut Scripturae aperiendo et disserendo animam pascunt. Potus autem paratus, sicuti est, transit in corpus, ut isto tempore panis sit veritas, cum quotidianus panis dicitur; tunc autem potus, cum labore nullo disputandi et sercinandi, quasi frangendi atque mandendi, opus erit, sed solo haustu sincerae et perspicuae veritatis. Et peccata nunc nobis dimit
Abbreviated transcription (Latin):
& in tesra siue iustos ⁊ peccatores celum
& terram intelligas. siue spm ⁊ carNẽ.
siue dñm ⁊ eccłam. siue om̃a simul. ipsa ꝑ¬
fectione nr̃ȩ beatitudinis ⁊ ideo scłi ter¬
mINatione complebitur : tam̃ om̃a tria
in ȩt̃num maNebt̃. N am n scificatio nomi¬
nis cłi sempit᷑ria erit. n regni ȩius nullus est¬
finis: & ꝑfectȩ nr̃ȩ beatitudini ęt̾na ui¬
ta ꝓmittit᷑. ꝑ manebt gͦ ista tria. con¬
sũmata atq cumulata INilla uita quȩ no¬
b̃ ꝓmittitur. Reliqua uͦ quatuor quȩ pe¬
timꝰ ad tẽporalẽ istam uitam ꝑtinere mi¬
chi uidentur. Quoꝵ pͥmum est. Panem
nr̃m cotidianũ da nob̃ hodie. Hoc ipso enĩ
qł dictus est cotidianus panis siue spũalis
significetur siue in sacram̃to aut iN uicꝰ¬
tu isto iuisibili. ad hoc tẽpus ꝑtinet qđ¬
sempit᷑ nus. sed qr iste qui cotidianus dictꝰ est
in seripturis siue in strepitu sermonis siue
quibq temporalib sigriis exibet᷑ animȩ.

Expanded text:
sive justos et peccatores coelum et terram intelligas, sive spiritum et carnem, sive Dominum et Ecclesiam, sive omnia simul, ipsa perfectione nostrae beatitudinis, et ideo saeculi terminatione complebitur, tamen omnia tria in aeternum manebunt. Nam et sanctificatio nominis Dei sempiterna erit, et regni ejus nfinis , et perfectae nostrae beatitudini aeterna vita promittitur. Permanebunt ergo ista tria consummata atque cumulata in illa vita quae nobis promittitur; reliqua vero quatuor, quae petimus, ad temporalem istam vitam pertinere mihi videntur, quod primum est: Panem nostrum quotidianum da nobis hodie; hoc ipso enim quod dictus est quotidianus panis, sive spiritalis significetur, sive sacramento, aut in victu iste visibilis, ad hoc tempus pertinet qsempiternus, sed quia iste, qui quotidianus dictus est in Scripturis, sive in strepitu sermonis, sive quibusque temporalibus signis exhibetur animae.
Abbreviated transcription (Latin):
se consũmaturũ ẽẽ certissime nouit. Si¬
cut longe ante in ꝓphetia p̾teriti tẽpo¬
ris usus est uerbis. quando pꝰ annos plu¬
rimos futurũ fuerat qđ dicebat. fodert᷑
inquit manus meas & pedes. dinumera¬
uerunt om̃ia ossa mea: non ait fodient
& dinumerabunt. Et in hoc ipso ęuan¬
głio om̃ia inquit quȩ audiui a patre
meo nota feci uobis. quib ait postea. ad¬
huc multa habeo uobis dicere. sed non po¬
testis illa portare modo. Qui enĩ certis &
immutabilib causis om̃ia futura p̾desti¬
nauit. quicqͥd facturus. ẽ. fecit. Nã &¬

Expanded text:
se consummaturum esse certissime novit? Sise consummaturum esse certissime novit? Sicut longe ante in prophetia praeteriti temporis usus est verbis, quando post annos plurimos futurum fuerat quod dicebat: Foderunt, inquit, manus meas et pedes, dinumeraverunt omnia ossa mea ; non ait, Fodient et dinumerabunt. Et in hoc ipso Evangelio, Omnia, inquit, quae audivi a Patre meo, nota feci vobis : quibus ait postea, Adhuc multa habeo vobis dicere; sed non potestis illa portare modo . Qui enim certis et immutabilibus causis omnia futura praedestinavit, quidquid facturus est fecit: nam
Abbreviated transcription (Latin):
laudatur cũ famȩ credit᷑. quomͦ ds̃ lau¬
dabit᷑. quando ipse uidebit᷑: ꝓpter
qd scriptũ ẽ. Beati qͥ habitant in domo
tua. in scła scłoꝵ laudabunt te. Ibi erit
dĩ sine fine laudatio. ubi erit cłi plena
cognitio. Et quia plena cognitio: ido
sũma clarificatio uel głificatio. Sed
prius hic clarificat᷑ ds dũ ad nuntiatꝰ
hominib innotescit. & ꝑ ficlẽ credenti¬
ũ pͣdicat᷑. Propter qđ dicit. Ego te
clarificaui suꝑ terrã. opus consũmaui
qđ ded sti mͥ ut faciã. Non ait uissisti
sed dedisti. ubi consũmat᷑ euicdens gr̃a.
Quid enĩ habet qđ non accepit. etiã in
unigenito humana natura. An non
accepit ut nichil mali s bona faceret
om̃ia. quancdo in unitate̾ ꝑsone susceꝑ¬
ta est a uerbo. ꝑ qđ facta st om̃ia: S
quomͦ consũmauit opus qđ accepit ut
faciat. cũ restet adhuc passionis exꝑi¬
m̃tũ ubi martirib suis maxine

Expanded text:
laudatur cum famae creditur, quomodo Deus laulaudatur cum famae creditur, quomodo Deus laudabitur quando ipse videbitur? Propter quod scriptum est, Beati qui habitant in domo tua; in saecula saeculorum laudabunt te . Ibi erit Dei sine fine laudatio, ubi erit Dei plena cognitio; et quia plena cognitio, ideo summa clarificatio vel glorificatio. 4. Sed prius hic clarificatur Deus, dum annuntiatus hominibus innotescit, et per fidem credentium praedicatur. Propter quod dicit, Ego te clarificavi super terram, opus consummavi quod dedisti mihi ut faciam. Non ait, jussisti; sed, dedisti: ubi commendatur evidens gratia. Quid enim habet quod non accepit, etiam in Unigenito humana natura? An non accepit, ut nihil mali, sed bona faceret omnia, quando in unitatem personae suscepta est a Verbo, per quod facta sunt omnia? Sed quomodo consummavit opus quod accepit ut faciat, cum restet adhuc passionis experimentum, ubi martyribus suis maxime
Abbreviated transcription (Latin):
intelligit᷑. quia sp̃s est patris & filii tã¬
quã caritas substantialis & consubstan¬
tialis ͣͫ baꝵ. Qm̃ non cluo dii pater&
Nȩc idem tam̃ pat qͥ filius. nec idẽ fi¬
lius qͥ pater: nec idem sp̃s sc̃s qͥ pater¬
sp̃s sc̃s. s ipsa trinitas unus est ds̃. Si
gͦ eomͦ te głificat filius sicut dedisti
ei potestatẽ om̃is carnis. & sic dedisti
ut om̃e qđ dedisti ei det eis uitã ȩt̾nã.
& hec ẽ nita ȩt̾na ut cognoscant te: sic
te gͥ filius głificat. ut om̃ib qͦs dedistiei
te cognitũ faciat. Porro si cognitio cłĩ
est uita ȩterna : tantomagis uiuere
tenclimꝰ. quantomagis in hac cognitiõe
ꝓficimꝰ. Non autẽ moriemͣ in uita ęt̾na.
Cunc gͦ dĩ cognitio ꝑfecta erit. quando
nulla mors erit. Sũma tunc dĩ clarifica¬
interpretati. clarifica. quidã głifica. Aue¬
terib autẽ gła qua głosi homines dicun¬
tur ita est definita. Gła est. frequens
de aliquo fama cum laude. At si homo

Expanded text:
. Quia Spiritus est Patris et Filii, tamquam charitas substantialis et consubstantialis amborum. Quoniam non duo dii, Pater et Nec idem tamen Pater, qui Filius; nec idem Filius, qui Pater; nec idem Spiritus saa Trinitas unus est Deus. Si ergo eo modo te glorificat Filius sicut dedisti ei potestatem omnis carnis, et sic dedisti, ut omne quod dedisti ei, det eis vitam aeternam, et, haec est vita aeterna, ut cognoscant te; sic te igitur Filius glorificat, ut omnibus quos dedisti ei, te cognitum faciat. Porro si cognitio Dei est vita aeterna, tanto magis vivere tendimus, quanto magis in hac cognitione proficimus. Non autem moriemur in vita aeterna: tunc ergo Dei cognitio perfecta erit, quando nulla mors erit. Summa tunc Dei clarificainterpretati sunt, clarifica; quidam, glorifica. A veteribus autem gloria, qua gloriosi homines dicuntur, ita est definita: Gloria est frequens de aliquo fama cum laude. At si homo
Abbreviated transcription (Latin):
cere. ꝓcutiet te dñs paries dealbate minus
intelligentib conuitium sonat : intelligen¬
tib uͦ ꝓphetia est. Paries qͥppe dealbatus
hipocrisis est idest simulatio sacerdotalẽ
p̃ferens dignitatem. & sub hoc nomine tamꝙ.
candido tegmit Ie interiorẽ quasi lute am
tͣpit udinem oculans. Nam qđ humilitatis
fuit mirabilit᷑ custodiuit. cum ei diceret᷑.
Principi sacerdotum maledicis. respondit:
Nesciui frẽs qđ pͥnceps esset sacerdotum.
Scriptum est enĩ. Pr incipẽ płi tui ñ male¬
dices. U bi ostendit quanta tranquillita¬
te illud dixisset q d̾ iratus dixisse uideba¬
t᷑ qđ tam cito tam mansuete respondit. qđ
ab indignantib & ꝑtͣbatis fieri non potest:¬
& in eoipso intelligentib ueru dixit nesciui
qr pͥnceps est sacerdotum : tamq. si dicer&.
Ego alium sciui pͥncipem sace rdotũ ꝓ cuius
nomine ista sustineo. cui maledicere fas noti
est : & cui uos maledicitis. cum iNme nichil
Aaliud quam eius nom̃ odistis. Sic gͦ oportet

Expanded text:
ercutiet te Deus, paries dealbate, minus intelligentibus convicium sonat; intelligentibus vero prophetia est. Paries quippe dealbatus, hypocrisis est, id est simulatio sacerdotalem praeferens dignitatem, et sub hoc nomine tanquam candido tegmine interiorem quasi luteam turpitudinem occultans. Nam quod humilitatis fuit, mirabiliter custodivit, cum ei diceretur, Principi sacerdotum maledicis? respondit, Nescivi, fratres, quia princeps est sacerdotum; scriptum est enim, Principi populi tui non maledices . Ubi ostendit quanta tranquillitate illud dixisset, quod iratus dixisse videbatur, quod tam cito, tam mansuete respondit, quod ab indignantibus et perturbatis fieri non potest. Et in eo ipso intelligentibus verum dixit, Nescivi quia princeps est sacerdotum: tanquam si diceret, Ego alium scivi principem sacerdotum, pro cujus nomine ista sustineo, cui maledicere fas non est, et cui vos maledicitis, cum in me nihil aliud quam ejus odistis nomen. Sic ergo oportet
Abbreviated transcription (Latin):
ret᷑. Si uero ñ solũ uox indignantis audit.
sed etiã uerbũ qđ iam certam uituꝑatio¬
nẽ eius in quẽ ꝓfert᷑ designet & notet.
quis dubitet amplius hoc esse quam si solꝰ
indignationis moͣtus ederet᷑: Itaq in pͥmo

Expanded text:
retur. Si vero non solum vox indignantis audiatur, retur. Si vero non solum vox indignantis audiatur, sed etiam verbum, quod certam ejus vituperationem in quem profertur designet et notet, quis dubitet amplius hoc esse quam si solus indignationis sonus ederetur. Itaque in primo
Abbreviated transcription (Latin):
inusitatũ. P robabilius gͦ est qđ audi¬
ui a quodã hebreo cũ id int̾rogassem.
Dixit enĩ esse uocẽ non significantem
aliquid. sed indignantis animi motũ
expͥmentẽ. Has int̾iectiones grãmati¬
ei uocant. particulas orationis. signifi¬
cantes cõmoti animi affectũ: uelut
cũ dicit᷑ a dolente heu uel ab irascente
hem : que uoces quarũq linguarũ surt
ꝓpͥȩ. nec in aliam linguam facile transfe¬
runt᷑. Que causa utiq coegit tam gre¬
cũ int̾pretẽ quã latinũ uocẽ ipsam po¬
nere. cũ quomͦ eam int̾pretaret᷑ ñ inueni¬
ret. G radus itaq sunt in istis peccatis.
ut pͥmo qͥsq irascatur. & eũ motũ retineat
corde conceptũ. Iam si extorserit uocẽ in¬
dignantis ipsa cõmotiõ: N on significantem¬
aliqͥd. sed ipsum animi motũ ipsa erupti¬
one testantẽ qua feriatur ille cui irascit᷑ :
plus est utiq quã si surgens ira silentio p̃me¬

Expanded text:
inusitatum. Probabilius est ergo quod audiinusitatum. Probabilius est ergo quod audivi a quodam Hebraeo, cum id interrogassem: dixit enim esse vocem non significantem aliquid, sed indignantis animi motum exprimentem. Has interjectiones grammatici vocant particulas orationis significantes commoti animi affectum: velut cum dicitur a dolente, Heu; vel ab irascente, Hem. Quae voces quarumque linguarum sunt propriae, nec in aliam linguam facile transferuntur: quae causa utique coegit tam graecum interpretem quam latinum vocem ipsam ponere, cum quomodo eam interpretaretur non inveniret. 24. Gradus itaque sunt in istis peccatis, ut primo quisque irascatur, et eum motum retineat corde conceptum: jam si extorserit vocem indignantis ipsa coaliquid, sed illum animi motum ipsa eruptione testantem, qua feriatur ille cui irascimur, plus est utique quam si surgens ira silentio preme
Abbreviated transcription (Latin):
reũ iudicio & reũ concilio & reũ gehen-¬
ne ignis. Nã hoc postremũ grauis¬
simũ sonat. & ãmonet gradus quos¬
đa factos a leuiorib ad grauiora. do¬
nec acd gehennã ignis ueniretur. Et
ideo sicut leuius est esse reũ iudicio ꝙ.
concilio quam e̾c̾ reũ gehenne ignis.
oportet ut leuius esse intelligat᷑ irasci
sine causa fratͥ quã dicere racha : &
rursus leuius esse dicere racha quã di¬
cere fatue. Non enĩ reatꝰ ipse haberet
gradus. nͥ gradatĩ etiã peccata cõmemo¬
positũ est. qr nec grecũ est nec latinũ.
rachã : cetera uero in sermone nr̃o usita¬
ta sunt. Honnulli autẽ de greco trahe¬
re uoluert᷑ int̾pretationẽ huius uocis.
putantes pannosũ dici rachã : qm̃ grece
pannꝰ raccos dicit᷑. A qͥb tam̃ cum queri.¬
t᷑ quid dicat᷑ grece panNIosus: non res¬
pondent racha. D einde posset latiNꝰ
int᷑pres ubi posuit racha pannosuo
ponere. nec uti uerbo inusitato qđ &¬
in latina lingua nulłũ sit. & in greca

Expanded text:
reum judicio, et reum concilio, reumque gehennae ignis. Nam hoc postremum gravissimum sonat et admonet gradus quosdam factos a levioribus ad graviora, donec ad gehennam ignis veideo si levius est reum esse judicio quam concilio, quam esse reum gehennae ignis; oportet levius esse intelligatur irasci sine causa fratri, quam dicere Racha, et rursus levius esse dicere Racha, quam dicere Fatue. Non enim reatus ipse haberet gradus, nisi gradatim etiam peccata commemopositum est, quia nec graecum nec latinum est Racha: caetera vero in sermone nostro usitata sunt. Nonnulli autem de graeco trahere voluerunt interpretationem hujus vocis, putantes pannosum dici Racha, quoniam graece pannus ῥάκος dicitur: a quibus tamen cum quaeritur quid dicatur graece pannosus, non respondent Racha; deinde posset latinus interpres ubi posuit Racha, pannosum ponere, nec uti verbo quod et in latina lingua nullum sit, et in graeca
Abbreviated transcription (Latin):
Qui enim soluerit unũ de mandatis istis mi-¬
nimis & docuerit sic homines : minimꝰ uoca¬
bit᷑ in regno celors. M andata gͦ minima
significant᷑ ꝑ unũ iota & unũ apicẽ. Qui
qͦ soluerit & docuerit sic. idest scđm id qđ
soluit ñ scđm id qđ inuenit & legit : mini¬
mꝰ uocabit᷑ in regno celors. Et fortasse
ideo non erit in regno celoꝵ. ubi nisi magni
eeͤ ñ possunt. Qui autẽ fecerit & docuerit
soluerit : & docuerit sic. scđm id qđ non

Expanded text:
Qui enim solverit unum de mandatis istis miQui enim solverit unum de mandatis istis minimis, et docuerit sic homines, minimus vocabitur in regno coelorum. Mandata ergo minima significantur per unum iota et unum apicem. Qui ergo solverit et docuerit sic, id est, secundum id quod solvit, non secundum id quod invenit et legit, minimus vocabitur in regno coelorum: et fortasse ideo non erit in regno coelorum, ubi nisi magni esse non possunt. Qui autem fecerit et docuerit solverit
Abbreviated transcription (Latin):
plex sensus est. scđm utrũꝙ tractandũ
est. Hã qđ dicit non ueni soluere legẽ
sed adĩplere: aut addendo dicit quod
minꝰ habet. aut faciendo qđ habet.
Iilud gͦ prius considemus qđ pͥmo posui.
Nã qui addit qđ minus habet : non utiq
soluit qđ inuenit. sed magis ꝑficiendo¬
S confirmat: Et ideo seqͥt᷑ & dicit. Am̃dico
uob̃. donec transeat. cełu & t̾ra iota unũ uel
unꝰ apex non transiet a lege donec hec om̃a
fiant. Dũ enĩ fiunt etiã illa que addunt᷑
ad ꝑfectionẽ. multomagis fiunt illa que
p̃missa st᷑ ad incͥoationẽ. Qđ autẽ ait iota
unũ uel unꝰ apex non transiet a lege: nichil
potest aliud intelligi nisi uehemens exp̃ssio
ꝑfectionis. quando ꝑ litteras singulas demon¬
strata est. Int̾ quas litteras iota minor est
ceteris. qr uno ductu. fit. Apex autẽ etiã:
ipsius aliqua in sũmo particula. Quib
uerbis ostendit in lege ad effectũ etiam
minima queq ꝑduci. D einde subicit.

Expanded text:
plex est; secundum utrumque tractandum est. Nam qui dicit, Non veni solvere Legem, sed implere; aut addendo dicit quod minus habet, aut faciendo quod habet: illud ergo prius consideremus, quod primo posui. Nam qui addit quod minus habet, non utique solvit quod invenit, sed magis perficiendo confirmat: et ideo sequitur, et dicit, Amen dico vobis, donec transeat coelum et terra, iota unum aut unus apex non transiet a Lege, donec omnia fiant. Dum enim fiunt etiam illa quae adduntur ad perfectionem, multo magis fiunt illa quae praemissa sunt ad inchoationem. Quod autem ait, Iota unum, aut unus apex non transiet a Lege, nihil potest aliud intelligi nisi vehemens expressio perfectionis, quando per litteras singulas demonstrata est: inter quas litteras iota minor est caeteris, quia uno ductu fit; apex autem est etiam ipsius aliqua in summo particula. Quibus verbis ostendit in Lege ad effectum etiam minima quaeque perduci. Deinde subjicit:
Abbreviated transcription (Latin):
det iustitia inqͥt ur̃a suꝑscribarũ & pha¬
riseors. qr nͥ habundauerit: ñ intrabitis
in regnũ celoꝵs. E rgo qui soluerit. illa mi¬
nima & sic docuerit: minimꝰ uocabit᷑ in¬
regno celors. Qui autẽ fecerit illa miNi¬
ma & sic docuerit : non iã magnus haben¬
dis est & idoneꝰ regno celoꝵ. sed tam̃ non
tam minimꝰ quã ille qui soluit. Ut autẽ
sit magnus atq illi regno aptus : facere¬
debet & docere sicut xp̃s nc̃ docet. id est
ut habundet iustitia enus suꝑ seribaruoi
& phariseoꝵ. Iustitia phariseoꝵ est ut
ñ occidant. iustitia eoꝵ qui intraturi st̃¬
inregnũ dĩ ut ñ irascant᷑ sine causa. Minimũ ẽ¬
gͦ non occicłe. & qui illud soluerit : minimꝰ
noc abit᷑ in regno celoꝵ. Qui autẽ illucl
impleuerit ut nͣ occidat : ñ continuo magnꝰ
erit & idoneꝰ regno celoꝵꝵ. sed tam̃ asceN¬
dit᷑ aliquẽ gradũ. ꝑficiet᷑ autẽ si nec irascat᷑
sine causa. Qđ si ꝑfecerit: multo remotior

Expanded text:
ustitia, inquit, vestra super Scribarum et Pharisaeorum; quia nisi abundaverit, non intrabitis in regnum coelorum. Ergo qui solverit illa minima, et sic docuerit, minimus vocabitur: qui autem fecerit illa minima, et sic docuerit, non jam magnus habendus est et idoneus regno coelorum; sed tamen non tam minimus quam ille qui solvit: ut autem sit magnus atqdebet, et docere, sicut Christus nunc docet, id est, ut abundet justitia ejus super Scribarum et Pharisaeorum. Justitia Pharisaeorum est, ut non occidant; justitia eorum qui intraturi sunt regnum Dei, ut non irascantergo et non occidere, et qui illud solverit minimus vocabitur in regno coelorum. Qui autem illud impleverit ut non occidat, non continuo magnus erit et idoneus regno coelorum; sed tamen ascendit aliquem gradum; perficitur autem si nec irascitur sine causa: quod si perfecerit multo remotior
Abbreviated transcription (Latin):
ñ intrabitis in regnũ celors. Sed dicis mͥ.
Side illis manclatis minimis cũ superiꝰ loque¬
ret᷑ dix̃ minimũ uocari in regno celors qͥs¬
quis unũ eoꝵ soluerit & scđm suã solutio¬
nẽ docuerit. magnũ autẽ uocari qͥsqͥs ea
fecerit & sic docuerit & ex eo iã in regno
celoꝵ futurũ esse qr magnꝰ est: quid opꝰ
est addi p̃ceptis legis minimis siiam iti
regno celors potest esse qr magnus est qͥs¬
quis ea fecerit & sic docuerit. Quappt᷑
sic est accipienda illa sententia. Qui au¬
tem fecerit & docuerit sic homines. mag¬
nus uocabit᷑ in regno celors. il est. ñ scõm

Expanded text:
n intrabitis in regnum coelorum. Sed dicis mihi: Si de illis mandatis minimis cum superius loqueretur, dixit minimum vocari in regno coelorum quisquis unum eorum solverit, et secundum suam solutionem docuerit; magnum autem vocari quisquis ea fecerit, et sic docuerit, et ex eo jam in regno coelorum futurum esse quia magnus est: quid opus est addi praeceptis Legis minimis, si jam in regno coelorum potest esse, quia magnus est quisquis ea fecerit, et sic docuerit? Quapropter sic est accipienda illa sententia, Qui autem fecerit et docuerit sic, magnus vocabitur in regno coelorum: id est, no
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ uerba eius manent in memo¬
ria nec inuenit᷑ in uita: non com¬
putatur palmes in uitȩ. quia ui¬
tã non adtrahit ex radice. Ad
hanc differentiã ualet qđ scriptũ
ẽ : & memoria retinentib manda¬
ta enuis ut faciant ea. Multi enĩ
memoria retinent ut contẽpnant.
uel etiã clerideant & oppugnent
ea. In his uerba xp̃i non manent.
& icło illis non erunt in beneficũr.
sed in testimoniũ. Et quia sicͥ st̃
eis ut non maneant in eis. ad hoc
tenentur ab eis ut iudicentur ex
eis.
Nhoc clarificatus ẽ pater m̃s. ut
fructũ plurimũ adferatis & ef¬
ficiamini mei discipłi. Sicut dilex

Expanded text:
autem verba ejus manent in memoautem verba ejus manent in memoria, nec inveniuntur in vita, non computatur palmes in vite, quia vitam non attrahit ex radice. Ad hanc differentiam valet quod scriptum est, Et memoria retinentibus mandata ejus, ut faciant ea . Multi enim memoria retinent, ut contemnant, vel etiam derideant et oppugnent ea. In his verba Christi non manent, et ideo illis non erunt in beneficium, sed in testimonium; et quia sic insunt in eis, ut non maneant in eis, ad hoc tenentur ab eis ut judicentur ex eis. it, glorificatus est Pater meus, ut fructum plurimum afferatis, et efficia
Abbreviated transcription (Latin):
quippe uolumus quia sumꝰ in xp̃o.
& aliud uolumus quia sumus adhuc
in hoc scło. De mansione nãq huiꝰ
scłi nobis aliquando subrepit ut
hoc petamꝰ qđ nobis non expedire
nescimus. sed absit ut fiat nobis si
manemus in xp̃o. qͥ non facit qđ
petimus nͥ quod expedit nobis. Ma¬
nentes in eo cũ uerba eius in nobis
manent. quodcũq uoluerimꝰ petimus
& fiet nobis : qͥa si petimus & non fiet
non hoc petimus quod habet mansio
in eo nec quod habent uerba enis quȩ
manent in nobis. sed quod habet cu¬
piditas & infirmitas carnis que non
est in eo. & in qua non manent uer¬
ba eius. Nã utiq ad uerba eius
ꝑtinet oratio illa quã docuit. ubi
dicimus pater nr̃ qui es in cęlis.
Ab huius orationis uerbis & sensi¬
b non recedamus petitionib nr̃is.
& quicquid petierimus fiet nobis.
Cunc enĩ dicencla sunt uerba eius ĩ nõ¬
biꝰmanere quando facimꝰqđ p̃cepit.
& diligimus quȩ ꝓmisit. Quando

Expanded text:
quippe volumus quia sumus in Christo, quippe volumus quia sumus in Christo, et aliud volumus quia sumus adhuc in hoc saeculo. De mansione namque hujus saeculi nobis aliquando subrepit, ut hoc petamus quod nobis non expedire nescimus. Sed absit ut fiat nobis, si manemus in Christo, qui non facit quando petimus, nisi quod expedit nobis. Manentes ergo in eo, cum verba ejus in nobis manent. quodcumque voluerimus petemus, et fiet nobis. Quia si petimus et non fiet, non hoc petimus quod habet mansio in eo, nec quod habent verba ejus quae manent in nobis; sed quod habet cupiditas et infirmitas carnis, quae non est in eo, et in qua non manent verba ejus. Nam utique ad verba ejus pertinet oratio illa quam docuit, ubi dicimus, Pater noster, qui es in coelis . Ab hujus orationis verbis et sensibus non recedamus petitionibus nostris, et quidquid petierimus, fiet nobis. Tunc enim dicenda sunt verba ejus in nobis manere, quando facimus quae praecepit, et diligimus quae promisit: quando
Abbreviated transcription (Latin):
gr̃am palmitib non p̾beret. nͥ etiã
ds̃ eẽt. Uerũ quia ita sine ista grã ñ
potest uiui ut mors in potestate sit
liberi arbitrii. siquis in me inquit
non manserit mittet᷑ foras sicut
palmes & arescet. & colligent eũ &
in ignem mittent & ardet. Ligna
itaq uitis tanto sunt contẽptibili¬
ora si in uite non manserint. qͣnto
głosiora si manserint. Deniq sicut
de his etiã ꝑ hiere chielẽ ꝓpħam
dñs dicit precisa nullis agricolarũ
usib ꝓsunt. nullis fabrilib oꝑib de¬
putant᷑. Unũ de duob palmiti con¬
gruit. aut uitis aut ignis. Si in
uite non ẽ : in igne erit. Ut gͦ in
UIIII igne non sit : in uite sit. Si manse¬
ritis in me inquit & uerba mea in
uobis manserint : quodcũq uolueri¬
tis petetis. & fiet uobis. Manendo
quippe in xp̃o quid uelle possunt.
nͥ quod conuenit xp̃o : Quid uelle
possunt manendo in saluatore. nͥ
qł non alienũ est a salute: Aliud

Expanded text:
am palmitibus non praeberet, nisi etiam am palmitibus non praeberet, nisi etiam Deus esset. Verum quia ita sine ista gratia non potest vivi, ut et mors in potestate sit liberi arbitrii: Si quis in me, inquit, non manserit, mittetur foras sicut palmes; et arescet; et colligent eum, et in ignem mittent, et ardet. Ligna itaque vitis tanto sunt contemptibiliora si in vite non manserint, quanto gloriosiora si manserint: denique, sicut de his etiam per Ezechielem prophetam Dominus dicit, praecisa nullis agricolarum usibus prosunt, nullis fabrilibus operibus deputantur . Unum de duobus palmiti congruit, aut vitis, aut ignis; si in vite non est, in igne erit: ut ergo in igne non sit, in vite sit. 4. Si manseritis in me, inquit, et verba mea in vobis manserint, quodcumque volueritis petetis, et fiet vobis. Manendo quippe in Christo, quid velle possunt nisi quod convenit Christo? Quid velle possunt manendo in Salvatore, nisi quod non est alienum a salute? Aliud
Abbreviated transcription (Latin):
sus horrete. Qui enim a semetipso
se fructũ existimat ferre. in uite
non est. Qin uite non ẽ: in xp̃o
non est. Qui in xp̃o non ẽ. xp̃ianus
non est. Hȩc sunt ꝓfunda submer¬
sionis ur̃ȩ: etiã atq etiã considerate
quid adhuc ueritas adiungat & di¬
cat. Ego sũ inquit uitis. uos pal¬
mites. Qui manet in me & ego in
eo: hic fert fructũ multũ. qͥa si
ne me nichil potestis facere. Ne
quisquã putar& saltĩ paruũ aliquẽ
fructũ posse a semetipso palmitẽ
ferre. cũ dixisset hic fert fructũ
multũ non ait quia sine me par¬
uũi potestis facere : sed nichil potes¬
tis facere. Siue gͦ paruũ siue mul¬
tũ. sine illo fieri non potest. sine qͦ
fieri nichil potest. Quia & si paruũ
adtulerit palmes. eũ purgat agri¬
cola ut plus adferat. tamen nͥ in
uite manserit & uxerit de radice.
quantũlibet fructũ a semetipso non
potest ferre. Quãuis autẽ xp̃c uitis
non ẽẽt. nͥ homo ẽẽt : tam̃ istam

Expanded text:
sus, horrete. Qui enim a semetipso sus, horrete. Qui enim a semetipso se fructum existimat ferre, in vite non est; qui in vite non est, in Christo non est; qui in Christo non est, christianus non est. Haec sunt profunda submersionis vestrae. 3. Etiam atque etiam considerate quid adhuc veritas adjungat et dicat: Ego sum, inquit, vitis, vos palmites. Qui manet in me, et ego in eo, hicne me nihil potestis facere . » Ne quisquam putaret, saltem parvum aliquem fructum posse a semetipso palmitem ferre, cum dixisset. « Hic fert fructum multum, non ait, quia sine me parum potestis facere, sed nihil potestis facere. » Sive ergo parum, sive multum, sine illo fieri non potest, sine quo nihil fieri potest. Quia etsi parum attulerit palmes, eum purgat agricola ut plus afferat: tamen nisi in vite manserit et vixerit de radice, quantumlibet fructum a semetipso non potest ferre. Quamvis autem Christus vitis non esset, nisi homo esset; tamen istam
Abbreviated transcription (Latin):
& suã uolentes constituere iustitię
dĩ non st̃ subiecti. Ecce cui responde¬
ant sibi placentes. & ad bona oꝑa fa¬
cienda dm̃ sibi necessariũ non pu¬
tantes. Nonne huic resistunt ueri¬
tati homines mente coerupti. reꝓ¬
bi circa ficlẽ. qͥ respondent & locun¬
tur imquitatẽ dicentes. ã do habe
mus qđ homines sumꝰ. a nobisipsis
autẽ quod iusti sumꝰ : Qd dicitis
qͥ uos ipsos decipitis. non asertores
sed p̾cipitatores liberi arbitrii ex alto
elationis. ꝑ mana p̃sũptionis. in
profunda submersionis: Nempe uox
ur̃a est quod homo ex semet ipso facit
iustitiã : hoc est altũ elationis ur̃ȩ.
Sed ueritas contradicit : & dicit.
Palmes non potest ferre fructũ a
semet ipso : nͥ manserit in uitȩ. Ite
nunc ꝑ abruta. & non habentes ubi
figamini. uentosa loquacitate iac¬
tamini. Hec sunt in ana p̾sũpti¬
onis ur̃ȩ. Sed quid uos sequat᷑
uidete. & si est in uobis ullus sen¬

Expanded text:
et suam volentes constituere, justitiae et suam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti . » Ecce cui respondeant sibi placentes, et ad bona opera facienda Deum sibi necessarium non putantes. Nonne huic resistunt veritati homines mente corrupti, et reprobi circa fidem, qui respondent, et loquuntur iniquitatem, dicenmus quod homines sumus, a nobis ipsis autem quod justi sumus? Quid dicitis, qui vos ipsos decipitis, non assertores, sed praecipitatores liberi arbitrii, ex alto elationis per inania praesumptionis, in profunda submersionis? Nempe vox vestra est, quod homo ex semetipso facit justitiam: hoc est altum elationis vestrae. Sed veritas contradicit, et dicit, Palmes non potest ferre fructum a semetipso, nisi manserit in vite. Ite nunc per abrupta, et non habentes ubi figamini, ventosa loquacitate jactamini. Haec sunt inania praesumptionis vestrae. Sed quid vos sequatur videte, et si est in vobis ullus sen
Abbreviated transcription (Latin):
suos palmites & agricolã pa¬
trẽ. unde iã pridẽ sicut potu¬
imus disputatũ ẽ. In hac autẽ
lectione cũ adhuc de se ipso qͥ ẽ uitis
& de suis palmitib hoc est discipłis
loqueret᷑ : manete inquit in me & ego
in uobis: non eomodo illi in ipso. sicut
ipse in illis. Utrũq autẽ ꝓdest. non
ipsi sed illis. Ita quippe sunt in uite
palmites ut uiti non conferant.s
inde accipiant unde uiuant. Ita uͦ
uitis ẽ in palmitib. ut uitale ali¬
mentũ sub ministret eis : non sumat
ab eis. Ac ꝑ hoc manentẽ in se hab̾e
ꝓdest utrũq non xp̃o. Nã p̃ciso¬
palmite potest de uiua radice alius
pullulare. Qui autẽ p̾cisus ẽ : sine
radice non potest uiuere. Deniq ad¬
iungit & dicit. Sicut palmes ñ
potest ferre fructũ a semet ipso nisi
manserit in uite : sic & uos nͥ in me
manseritis. Magna gr̃ȩ cõmendatio
fr̃s mei. corda instruit humiliũ. ora
obstruit suꝑboꝵ. Ecce cui si audẽt
respondeant. qͥ ignorantes dĩ iusticiã

Expanded text:
mites, et agricolam Patrem: unde jampridem sicut potuimus disputatum est. In hac autem lectione, cum adhuc de seipso qui est vitis, et de suis palmitibus, hoc est discipulis loqueretur: Manete, inquit, in me, et ego in vobis. Non eo modo illi in ipso, sicut ipse in illis. Utrumque autem prodest non ipsi, sed illis. Ita quippe in vite sunt palmites, ut viti non conferant, sed inde accipiant unde vivant: ita vero vitis est in palmitibus, ut vitale alimentum subministret eis, non sumat ab eis. Ac per hoc et manentem in se habere prodest utrumque, non Christo. Napalmite, potest de viva radice alius pullulare; qui autem praecisus est, sine radice non potest vivere. Denique adjungit et dicit: Sicut palmes non potest ferre fructum a semetipso, nisi mansmanseritis . » Magna gratiae commendatio, fratres mei: corda instruit humilium, ora obstruit superborum. Ecce cui si audent respondeant, qui « ignorantes Dei justitiam,
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃c. qͥa ds̃ erat uerbũ: unde ipse
& pat̾ unũ sunt. Et si uerbũ ca¬
ro factũ est qđ non erat. manet
qđ erat. Deniq cũ de patre tã¬
quã de agricola dixisset quod in¬
fructuosos palmites tollat. fructuosos
autẽ purget ut plus aclferant fruc¬
tũ. continuo etiã se ipsũ mundato¬
rẽ palmitũ ostendens. iã uos inqͥt
mundi estis ꝓpter sermonẽ quẽ lo¬
cutus sũ uobis. Ecce & ipse mun¬
datoer est palmitũ. qđ ẽ agricolȩ
non uitis officiũ. qͥ etiã palmites
oꝑarios suos facit. Nã & si non
dant incrementũ. impendunt
tamen aliquod adium̃tũ: sed
non cde suo. qͥa sine me inqͥt me¬
hil potestis facere. Audi etiã ipsos
confitentes. Quid autẽ ẽ apollo.
quid autẽ paulus: Ministri eius¬
ꝑ quos credidistis. Et unicuiq
sicut dñs dedit. Ego plantaui.
apollo rigauit. Et hoc gͦ sicut
unicuiq dñs dedit: non itaq de
suo. lã uͦ quod seqͥt᷑. sed ds̃ incre¬
m̃tũ dedit : non ꝑ illos sed ꝑ ip¬

Expanded text:
, quia Deus erat Verbum: unde ipse et Pater unum sunt: et si Verbum caro factum est quod non erat, manet autem quod erat. Denique cum de Patre tanquam de agricola dixisset, quod infructuosos palmites tollat, fructuosos autem purget ut plus afferant fructum, continuo etiam seipsum mundatorem palmitum ostendens, Jam tos, inquit, mundi estis propter sermonem quem locutus sum vobis. Ecce et ipse mundator est palmitum, quod est agricolae, non vitis officium: qui etiam palmites operarios suos fecit. Nam etsi non dant incrementum, impendunt tamen aliquod adjumentum; sed non de suo: Quia sine me, inquit, nihil potestis facere. Audi etiam ipsos confitentes: Quid autem est Apollo? quid autem Paulus? Ministri redidistis, et unicuique sicut Dominus dedit. Ego plantavi, Apollo rigavit. Et hoc ergo sicut unicuique Dominus dedit: non itaque de suo. Jam vero quod sequitur, sed Deus incrementum dedit ; non per illos, sed per seip
Abbreviated transcription (Latin):
qͣppe naturę sunt uites & palmites.
Propt̃ quod cũ eẽt dĩ cuiꝰ naturȩ
non sumus. factus ẽ homo ut in illo
eẽt uitis humana natura. cuius & nos
homines palmites eẽ possemu.
Ad est gͦ. ego sum uitis uera: Nũ¬
quid ut adderet uera hoc ad eã ui¬
tẽ retulit. unde ista similirludo tͣns¬
lata est: Sic enĩ dr̃ uitis ꝑ simi¬
litudinẽ non ꝑ ꝓprietatẽ. quẽ ad¬
modũ dicit᷑ ouis. agnus. leo. petra.
lapis angularis. & cętera huiusmo¬
di quȩ magis ipsa sunt uera. &
qͥb dicunt᷑ istȩ similitudines non
ꝓprieta tes. Sed cũ dicit ego sũ
uitis uera. ab illa se utiq dis¬
cernit cui dicit᷑. Quomͦ conuersa es
in amaritudinẽ uitis alienȩ: Nã
qͦ pacto ẽ uitis uera. quȩ expecta

Expanded text:
ppe naturae sunt vitis et palmites. Propter quod cum esset Deus, cujus naturae non sumus, factus est homo, ut in illo esset vitis humana natura, cujus et nos homines palmites esse possumus. Quid est ergo, Ego sum vitis vera? nunquid ut adderet vera, hoc ad eam vitem retulit, unde ista similitudo translata est? Sic enim dicitur vitis per similitudinem, non per proprietatem, quemadmodum dicitur ovis, agnus, leo, petra, lapis angularis, et caetera hujusmodi, quae magis ipsa sunt vera, ex quibus dicuntur istae similitudines, non proprietates. Sed cum dicit, Ego sum vitis vera; ab illa se utique discernitur, cui dicitur, Quomodo conversa es in amaritudinem, vitis aliena ? Nam quo pacto est vitis ve
Abbreviated transcription (Latin):
omnẽ qͥ fert fructũ purgat agͥcola.
ut fructũ plus adferat. Fert fructũ
qͥa mundus ẽ: atq ut plus adferat
purgat adhuc. Us enĩ ẽ in hac ui¬
ta sic mundus. ut non sit magis
magisq mundandus: Ubi si dixe¬
rimus qͥa peccatũ non habemus.
nos ipsos seducimꝰ : & ueritas in no¬
bis non est. Si autẽ confessi fuerimꝰ
peccata nr̃a. fidelis ẽ & iustus qͥ dimit¬
tat nobis peccata. & mundet nos ab
om̃i iniqͥtate. Mundet utiq mun¬
dos hoc est fructuosos. ut tanto
sint fructuosiores quanto fuerint
mundiores. Iam uos mundi estis.
ꝓpter uerbũ quod locutus sũ uob̃.
Quare non ait mundi estis ꝓpter bap¬
tismũ qͦ loti estis. sed ait ꝓpter uer¬
bũ quod locutus sũ uobis. nͥ qͥa &

Expanded text:
m qui fert fructum, purgat agricola, ut fructum plus afferat. Fert fructum, quia mundus est; atque ut plus afferat, purgatur adhuc. Quis est enim in hac vita sic mundus, ut non sit magis magisque mundandus? ubi si dixerimus quia peccatum non habemus, nosipsos seducimus, et veritas in nobis non est. Si autem confesspeccata nostra, fidelis est et justus, qui dimittat nobis peccata, et emundet nos ab omni iniquitate : mundet utique mundos, hoc est fructuosos, ut tanto sint fructuosiores, quanto fuerint mundiores. Jam vos mundi estis propter verbum quod locutus sum vobis . Quare non ait, Mundi estis propter baptismum, quo loti estis, sed ait, propter verbum quod locutus sum vobis, nisi quia et
Abbreviated transcription (Latin):
ut corpus tangat & cor abluat nͥ
faciente uerbo. non qͥa dicit᷑ sed qͥa
credit᷑ : Nã & in ip̃so uerbo aliud
est sonus transiens. aliud uirtus
manens. Hoc est uerbũ fidei quod

Expanded text:
ut corpus tangat, et cor abluat nisi faciente verbo? Non quia dicitur, sed quia creditur. Nam et in ipso verbo aliud est sonus transiens, aliud virtus manens, hoc est verbum fidei, quod
Abbreviated transcription (Latin):
Corde enĩ credit᷑ ad iustitiã. ore
autẽ confessio fit ad salutẽ. Und
petrus . Sic & uos inqͥt baptisma
saluos facit. non carnis depositio
sordiũ. sed conscientię bonȩ int̾ro¬
gatio: hoc ẽ uerbũ fidei qđ p̾dica¬
mus. quo sine dubio ut mundare¬
possit consecratur & baptismus. Ap̃c qͥp¬
pe nobiscum uitis cum patre agrico¬
la dilexit ȩcclam: & se ipsũ tradidit
ꝓ ea. Lege apłm. & uide quid adiun¬
gat. Ut eam scĩficarae inqͥt. mun¬
dans eam lauacro aquȩ in uerbo.
Mundatio gͥ nequaquã fluxo & la
uabili tribuet᷑ elemento. nͥ adderet᷑

Expanded text:
ore autem confessio fit ad salutem . UndPetrus, Sic et vos, inquit, baptisma salvos facit, non carnis depositio sordium, sed conscientiae bonae interrogatio. Hoc est verbum fidei, quod praedicamus : quo sine dubio, ut mundarepossit, consecratur et baptismus. Christus quippe nobiscum vitis, cum Patre agricola, dilexit Ecclesiam, et semetipsum tradidit pro ea. Lege Apostolum, et vide quid adjungat: Ut eam sanctificaret, inquit, mundans eam lavacro aquae in verbo . Mundatio igitur nequaquam fluxo et labili tribueretur elemento, nisi adderetur
Abbreviated transcription (Latin):
deat. Tẽplũ dĩ enĩ scm̃ ẽ : quod estis
uos. Hoc est etiã regnũ dĩ. qđ filius
traditurus est patri. Unde dicit ite
in p̃sentia eius. deinde finis cũ tradi¬
derit regnũ dõ & patri. id ẽ qͦs rede¬
mit sanguine suo: tradicderit contẽ¬
plando etiã patri suo. Hoc est regnũ
celoꝵ de quo dicit᷑. Simile est regnũ
celoꝵ homini seminanti bonũ sem̃
in agro suo. Bonũ autẽ sem̃. hi sunt

Expanded text:
deat: Templum enim Dei sanctum est, quod estis vos . Hoc est etiam regnum Dei, quod Filius traditurus est Patri: unde dicit idem in praesentia ejus: deinde finis, cum tradiderit regnum Deo et Patri ; id est, quos redemit sanguine suo, tradiderit contemplando etiam Patri suo. Hoc est regnum coelorum, de quo dicitur, Simile est regnum coelorum homini seminanti bonum semen in agro suo. Bonum autem semen, hi sunt
Abbreviated transcription (Latin):
de eadem lectione.:
Et beri uobis fr̃s karissimi
iamq ẽẽ reddendũ quod dis¬
tuleramꝰ agnoscimꝰ. Quomͦ
intelligi possint non ẽẽ
int̾ se ista duo contraria. quod cũ dixis¬
set dñs in domo patris mei mansiones
multȩ sunt. si quominus dixissem uobis
qͥa uado parare uobis locũ. ubi satis osten¬
dit ideo se hoc illis dixisse qͥa iã ibi man
siones sunt multȩ. & non opus ẽ aliquã
p̾̃parare : rursus dicit & si abiero & pre¬
parauero uobis locũ. iterũ ueniã & acci¬
piã uos ad me ipsũ. ut ubi ego sũ & uos
sitis. Quomͦ uadit &e parat locũ. si iam
mansiones multe sunt : si quominꝰ. dixis¬
set uado parare:Aut si adhuc paran¬
dus ẽ. cur non mego dixisset uado pa¬
rare: An iste mansiones & sunt & paran¬
de sunt: Si quominus enĩ eẽnt : dixis¬
set uado parare. Et tamen quia itast̃
ut parande sint. non eas uadit parare.
sicut sunt : sed abierit & parauerit sicut
futurȩ sunt. iterũ ueniens accipiet ad se¬

Expanded text:
In eamdem lectionem. 1. Deberi vobis, fratres charissimi, jamque esse reddendum quod distuleramus, agnoscimus, quomodo intelligi possint non esse inter se ista duo contraria, quod cum dixisset Dominus, In domo Patris mei mansiones multae sunt: si quo minus, dixissem vobis quia vado parare vobis locum; ubi satis ostendit ideo se hoc illis dixisse, quia jam ibi sunt mansiones multae, et non est opus aliquam praeparare: rursus dicit. Et si abiero, et praeparavero vobis locum; iterum venio, et accipiam vos ad me ipsum, ut ubi ego sum et vos sitis. Quomodo vadit, et parat locum, si jam multae mansiones sunt? Si quo minus, dixisset, Vado parare. Aut si adhuc parandus est, cur non merito dixisset, Vado parare? An istae mansiones et sunt, et parandae sunt? Si quo minus enim essent, dixisset, Vado parare. Et tamen quia ita sunt ut parandae sint, non eas vadit parare sicut sunt: sed si abierit et paraverit sicut futurae sunt, iterum veniens accipiet suos ad se
Abbreviated transcription (Latin):
gerit satis indicat euangłm. tunc utiq
quando eos uocauit. Et tamen ait
apłs. elegit nos ante constitutionẽ mun¬
di. predestinando utiq: non uocando.¬
Quos autẽ p̃destinauit. illos & uoca¬
uit. Elegit p̾destinando ante mun¬
di constitutionẽ. elegit uocando ante
mundi consũmationẽ. Dic & mansio¬
nes preparauit. & p̾parat: nec alias
sed quas p̾parauit has p̃parat. qͥ fecit
quȩ futura sunt. Quas p̃parauit p̃des¬
tinando. p̃parat oꝑando. lam gͦ sunt in
predestinatione : si quominus dixisset
ibo & preparabo. id est p̾destinabo. Sed¬
quia nondum sunt in oꝑatione : & si
abiero inquit & p̾parauero uobis locũ.
iterũ uenio & accipiã uos ad me ipsũ.
Parat autẽ qͦuomͦ mansiones: Dansiom

Expanded text:
gerit, satis indicat Evangelium , tunc utique quando eos vocavit; et tamen ait Apostolus: Elegit nos ante constitutionem mundi , praedestinando utique, non Quos autem praedestinavit, illos et vocavit : elegit praedestinando ante mundi constitutionem, elegit vocando ante mundi consummationem. Sic et mansiones praeparavit et praeparat; nec alias, sed quas praeparavit, has praeparat, qui fecit quae futura sunt: quas praeparavit praedestinando, praeparat operando. Jam ergo sunt in praedestinatione: si quo minus, dixisset, Ibo et parabo, id est, pquia nondum sunt in operatione: Et si abiero, inquit, et praeparavero vobis locum, iterum venio, et accipiam vos ad meipsum. Parat autem mansiones,
Abbreviated transcription (Latin):
etiã ꝓpħa p̾dicat dm̃. quia fecit quȩ fu¬
tura sunt : Non enĩ ait qͥ facturus
est quȩ futura sunt: sed qͥ fecit quȩ fu¬
tura sunt. Ergo & fecit ea. & factu¬
rus est ea. Nã neq facta sunt si ipse
non fecit : neq futura sunt si ipse non
fecerit. fecit gͦ ea p̃destinando. facturus
est oꝑando : sicut discipłos quando ele

Expanded text:
eta praedicat Deum, quia facit quae futura sunt? Non enim ait, qui facturus est quae futura sunt, sed qui fecit quae futura sunt, ergo et fecit ea, et facturus est ea. Nam neque facta sunt si ipse non fecit, neque futura sunt si ipse non fecerit. Fecit ergo ea praedestinando, facturus est operando: sicut discipulos quando ele
Abbreviated transcription (Latin):
tũ est cũ consumasset iħs ũba hȩc : admira¬
bant᷑ turbȩ suꝑ doctrina eius. E rat enĩ ddo¬
cens eos quasi potestatẽ habens. non quasi
Fiducialit᷑ agam in eo. eloquia dñi eloquia
tus sum etiam p̃cepta ista ad septẽ illas
referre sententias quas in pͥncipio sermo¬
nis huius posuit de beatis cum diceret.¬
& ad illas septẽ oꝑationes sp̃s scĩ quas isaias
ꝓpħa cõmemorat. S ed siue iste ordo in

Expanded text:
set Jesus verba haec, admirabantur turbae super doctrina ejus: erat enim docens eos, quasi potestatem habens, non quasi Fiducialiter agam in eo: eloquia Domini, eloqutus sum etiam praecepta ista ad septem illas referre sententias, quas in principio sermonis hujus posuit, de beatis cum diceret; et ad illas septem operationes Spiritus sancti, quas Isaias propheta commemorat : sed sive iste ordo in
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ petrã. idest qͥ uoti solũ audit p̃cepta dni
sed etiam facit. Et his om̃ib ꝑiculose subiacet
qͥ audit & ñ facit. Non enĩ habet stabile fun¬
dam̃tum. setl audiendo & ñ faciendo runã
ȩcdificat. Ait enĩ consequent᷑. Et om̃is qui
audit uerba mea & ñ facit ea: similis erit
uiro st ulto qui ȩdificauit domũ suꝑ harenã.

Expanded text:
super petram, id est, qui non solum audit praecepta Domini, sed etiam facit. Et his omnibus periculose subjacet qui audit et non facit: non enim habet stabile fundamentum; sed audiendo et non faciendo ruinam aedificat. Ait enim consequenter: « Et omnis qui audit verba mea haec et non facit ea, similis erit viro stulto qui aedific
Abbreviated transcription (Latin):
St̃ autẽ inqͥt & alia multa quȩ fecit
tħ̾c: quȩ si scribant᷑ ꝑ singula. nec ipsũ
arbitror mundũ caꝑe eos qͥ scribendi
sunt libros. Non spacio locaꝵ creden¬
dũ ẽ mundũ caꝑe non posse. quȩ in
eo scribi qͦmͦ possent si scripta non fer¬
ret : sed capacitate legentiũ cõp̃hen¬
cli foctasse non possent. quãuis salua
rerũ fide plerũq uerba excedere uide¬
ant᷑ fidẽ. Quod non fit qͣndo aliqͥd qđ
erat obscurũ uel dubiũ causa & ratio¬
ne redelita exponit᷑. sed qͣndo ad id qd̃
aꝑtũ est uł auget᷑ uel extenuat᷑ nec
tam̃ a tramite significandȩ ueritatis
errat᷑ : qm̃ sic uerba rẽ quȩ indicat᷑ exce¬
dt̃ ut uoluntas loquentis nec fallentis
appareat qͥ nouit qͦ usq credat᷑. a qͦ ul¬
tra quã credendũ ẽ uel minuit᷑ loquen¬
do aliqͥd uel auget᷑. Nc̃ loqͤndi modũ
greco nomine non solũ grecarũ uerũ
etiã latinarũ litterarũ magistri yꝑ¬
bolen uocant. qͥ modus sic̃ hoc loco ita

Expanded text:
ulta, quae fecit Jesus, quae si scribantur per singula, nec ipsum, arbitror, mundum capere eos qui scribendi sunt libros. « Non spatio locorum credendum est, mundum capere non posse, quae in eo scribi quomodo possent, si scripta non ferret, sed capacitate legentium comprehendi fortasse non possent, quamvis, salva rerum fide, plerumque verba excedere videantur fidem. Quod non fit quando aliquid quod erat obscurum vel dubium, causa et ratione reddita, exponitur, sed quando id quod apertum est, vel augetur, vel extenuatur; nec tamen a tramite significandae veritatis erratur, quoniam sic verba rem quae indicatur excedunt, ut voluntas loquentis, nec fallentis appareat, qui novit quousque credatur, a quo ultra quam credendum est, vel minuitur loquendo aliquid, vel augetur. Hunc loquendi modum Graeco nomine non solum Graecarum, vel etiam Latinarum litterarum magistri Yperbolen vocant, qui modus, sicut hoc loco, ita
Abbreviated transcription (Latin):
nobis de miseria liberandis exhiberi uo¬
lumꝰ plus amamꝰ : eãq cotidie maxime
ꝓ peccatoꝵ remissione poscimꝰ & habe¬
mus. H oc ꝑ petrũ significatũ est plus
amantẽ sed minꝰ amatũ. qͥa minus noᷤ

Expanded text:
nobis de miseria liberandis exhiberi volumus, plus amamus, eamque quotidie maxime pro peccatorum remissione poscimus et habemus: hoc per Petrum significatum est plus amantem, sed minus amatum; quia minus nos