comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Atale sc̃i theodori martyriᷤᷤ
temporibus maximiani et
maximi imꝑatoꝵ. Qui cũ
eẽt miles. et uere xp̃ianuᷤ
adductus est ad brincam
prepositum legionis. A qͦ
dilatione accepta ut sentẽ¬
ꝑmaneret iudici appło si¬
stitur. Qui iussit eum mut¬
ti in carterem. ⁊ signari ofi¬
um carceris. ubi diuina ui¬
aliquot dies iterum ante
sus est in ligno. et ungu¬
lis ferreis latera euis rasa
quousq coste ip̃ius nuda¬
dit sententiam dicens. Ie¬
odorum non obtemꝑante
preceptis inuictissimoꝵ ĩ¬
di. Stans igitur beatus mi¬
tyr signaculo crucis munitͥ
manibus post tergum liga¬
tis. in foco ꝓpellitur. Et ar¬
cumspiciens uidit in turba
lacrimantem leonicum. ꝗ
cum eo tyro adductus fue¬
rat. Et exclamaris dixit. Cle¬
onice. expecto te. festina ad¬
me et sequere me. Et cum
flartimarum globis undi¬
q uallaretur. beatus marhi
orationem fudit. laudans a
glorificans patrem et filiũ
et sp̃m sc̃m. Sicq scãm ani¬
mam xẜo reddidit. quinto

Expanded text:
atale sancti Theodori martyris, temporibus Maximiani et Maximini imporatorum. Qui cum esset miles, et vere Christianus, adductus est ad Brincam praepositum legionis, a quo dilatione accepta ut sentenneret, judici Popilio sistitur, qui jussit eum mitti in carcerem, et signari ostium carceris; ubi divina coaliquot dies iterum adductus ante sus est in ligno, et ungulis ferreis latera ejus rasa, quousque costae ipsius nudait sententiam, dicens: Theodorum non obtemperantem praeceptis invictissimorum imdi. Igitur beatus martyr signaculo crucis munitus, manibus post tergum ligatis, in focos propellitur. Et prospiciens videt in turba lacrymantem Cleonicum, qui cum eo tyro adductus fuerat. Et exclamans dixit: Cleonice, exspecto te; festina, et sequere me. Et cum jam flammarum globis undique vallaretur beatus martyr, orationem fudit, laudans et glorificans Patrem, et Filium, et Spiritum sanctum. Sicque sanctam animam Christo reddidit V
Abbreviated transcription (Latin):
tempus actum est. et non
illum om̃ipotens deus per¬
misit que nitebatur ꝑfice.
yidens ergo se a sc̃a dei eccle¬
sia catholica et apłica sepa¬
de sua mala intentione de

Expanded text:
tempus actum fuisset, non permisit omnipotens Deus quae nitebatur perficere. Videns ergo, se a sancta Dei catholica ecclesia supequasi a mala intentione de
Abbreviated transcription (Latin):
drabolus presumptione cõ¬
funditur. eccła uirtute ro¬
boratur. sacerdotes reuela¬
tione gsificantur. Quem
michael assumpsit cum
angelis. maria suscepit cũ
uirginum choris. parado¬
sus retinet letum cum sc̃is.
Sed quid nos temptamus
ficimus adimplere: Ip̃e est
enim laus ip̃ius. cuius lauᷤ
cessit. Nam nos utinam ł

Expanded text:
diabolus praesumptione condiabolus praesumptione confunditur, Ecclesia virtute roboratur, sacerdotes revelatione glorificantur; quem Michael assumpsit cum angelis, Maria suscepit cum virginum choris, paradisus retinet laetum cum sanctis! Sed quid nos in laudem ficimus adimplere? Ipse est enim laus illius, cujus laus cessit. Nam nos utinam ve
Abbreviated transcription (Latin):
phetica lectione iam lec¬
ta. et ante altare stante.
qui lectionem beati pauli
ꝓferret. beatissimus anti¬
stes ambrosius suꝑ scm̃
altare obdormiret. Qd̃ ui¬
dentes multi. cum nulluᷤ
eum penitus excitare pre¬
sumeret. transactis duaꝵ
aut trium fere horarum
spatiis. excitauerunt eũ
dicentes. Iam hora prete¬
rit. iubeat dompnꝰ lectori
lectionem legere. expectat
enim ppłs ualde lassus.
Respondens autem teatꝰ
ambrosius. ait. Nolite in
quit turbari. Multum e
se. cui tale miraculum to¬
minus ostendisse digna¬
tus sit. Nani rioueritis
fratrem nĩm martinum
sacerdotem de corꝑe egres
uobis excitantibus non er¬
pleui. Turic illi stupefac¬
ti pariter et admirantes.
diem et tempus notant.
sollicite requirentes. qui
ip̃m diem tempusq repe
sor dixerat se cius obsego
descruisse. Obeatum uirũ
ĩcuiꝰ transitu scoꝵ canit nu¬
merus. angłoꝵ ęxultat cho¬
rus. omĩumq celestium uĩ¬
tutum occurrit exercitus.

Expanded text:
phetica lectione iam lecphetica lectione iam lecta, ante altare stante qui lectionem beati Pauli proferret, beatissimus antistis Ambrosius super sanctum altare obdormiret. Quod videntes multi, cum nullus eum penitus excitare praesumeret, transactis fere duarum aut trium horarum spatiis, excitaverunt, dicentes: 'Iam hora praeterit. Iubeat domnus lectori lectionem legere; spectat enim populus valde iam lassus'. Respondens autem beatus Ambrosius: 'Nolitquit, turbari. Multum enim se, cui tale miraculum Dominus ostendere dignatus est. Nam noveritis fratrem meum Martinum sacerdotem egressvobis excitantibus, non explevi. Tunc illi stupefacti, pariterque admirantes, diem et tempus notant, sollicite requirentes. Qui ipsam diem tempusque transor dixerat se ejus exsequiis deservisse. O beatum virum, in cujus transitu sanctorum canit numerus, angelorum exsultat chorus, omniumque coelestium virtutum occurrit exercitus:
Abbreviated transcription (Latin):
sit narrabo. Dompnus me¬
us martinus ep̃s migra¬
uit exhoc mundo. et nũc
angłi canendo eum defe¬
runt in excelsum. Et ut pa
rumꝑ mora ẽet ut hec au¬
direntur. dyabolus eum cũ
iniquis angelis retiriere tẽ¬
ꝓtauit. nichilq suum in
eundem reperiens. confusꝰ
abscefit. Quid ergo de nob
peccatoribus erit: si tantu
sacerlotem uoluit pars ĩi¬
qua nocere: hec sacerdote
loquente. notato tempore
arthidiaconus turonismi¬
sit uelociter. qui hoc dili¬
genter inquireret. Qui ue¬
niens. eo die horaq mani¬
festissime cognouit tran¬
sisse beatum uirum. quo
sc̃s̃ seuerinus audunt psa¬
lentium chorum. Set et si
beatus amibrosius cuiꝰ ho¬
die fiores eloquii ꝑ totã
eccłam redolent. mediola¬
nensi ciitati preerat ep̃s
sui celebranti festa dnĩce
diei ista erat consuetudo.¬
ut ueniens lector cum li¬
bro. non antea presumẽt¬
legere. quam sc̃s nutu ius¬
sisset. Factum est autem.
ut in illa die dominica ꝓ¬

Expanded text:
sit narrabo. Dominus mesit narrabo. Dominus meus Martinus episcopus migravit ex hoc mundo; et nunc Angeli canendo eum deferunt in erumper mora esset, ut haec audirentur, diabolus eum cum iniquis angelis retenere temptavit, nihilque suum in eundem repperiens, confusus abscessit. Quid ergo de nobis peccatoribus erit, si tantum sacerdotem voluit para iniqua nocere?' Haec sacerdote loquente, notatum tempus, archidiaconus Turonus misit velociter qui haec diligenter inquireret. Qui veniens, eum diem horamque manifestissime cognovit transisse beatum virum, quo sanctus Severinus audivit psallentium chorum. Sed si ad beatus Ambrosius, cuius hodie flores eloquii per totam eclesiam redolent, Mediolanensi civitati praeerat episcopus. Cui celebranti festa dominici diei ista erat consuetudo, veniens lector cum libro non antea legere praesumeret, quam sanctus nutu iussisset. Factum est autem, ut illa die dominica, pro
Abbreviated transcription (Latin):
ditur. Illinc nos ut spero
custodiens. me hec scritẽ¬
tem respicit. te legentem
Beatus autem seuerinus
coloniensis ciitatis ep̃s.
uir honeste uite. et pertũ¬
ta laudabilis. dum die
dominico loca scõrum ex
consuetudine post matu
tinos cum suis clericis ã¬
ciuret. illa hora qua iurte¬
atus obiit. audiunt choꝵ
canentium in sublimi. U¬
catoq archidiacono. int̃¬
rogat si aures eius ꝑcute¬
rent uoces. quas ille ate¬
tius audiret. Respondit.
nequaquam. Tunc ille.
diligenter inquit auscul¬
ta. Archidiaconus autem
dere. aures erigere. et suꝑ
summis articulis baculo
sustentante stare. Sed cre¬
do eum non fuisse equa¬
lis meriti. a quo hec non
merebantur audiri. Tunc
ꝓstrati terre ip̃e pariter et
tur. ut hoc ei diuina pie¬
tas audire ꝑmitteret. Erec¬
tis autem rursum inter¬
rogat senex. Quid audis.
Qui ait. Uoces psallentiũ
tamquã in celo audio. sed
quid sit. ꝓrsus ignoro. QCui
ille. Ego inquit tibi quid

Expanded text:
ditur. illinc nos, ut spero, ditur. illinc nos, ut spero, custodiens me haec scribentem respicit, te legentemBeatus autem Severinus Coloniensis civitatis episcopus, vir honestae vitae, et per cuncta laudabilis, dum die Dominica loca sancta ex consuetudine post matutinos hymnos cum suis clericis circumiret, illa hora qua Beatus obiit, audivit chorum canentium in sublimi. Vocatumque archidiaconum interrogavit si aures ejus percuterent voces quas ille attentus audiret. Respondit: Nequaquam. Tunc ille: Diligentius, inquit, ausculta. Archidiaconus autem dere, aures erigere, et super summos articulos, baculo sustentante, stare. Sed credo eum non fuisse aequalis meriti, a quo haec non merebantur audiri. Tunc prostrati terrae, ipse pariter et 06 deprecantur, ut hoc ei divina pietas audire permitteret. Erectis autem, rursum interrogat senex: Quid audis? Qui ait: Voces psallentium tanquam in coelo audio, sed quid sit prorsus ignoro. Cui ille: Ego tibi quid
Abbreviated transcription (Latin):
foueret. quem scõ dissi¬
mulabat gaudio qd̃ dole¬
bat. Si quidem fides flere
phiberet. gemitum extor¬
quebut affectus. Et eñ
tam erat sc̃a de illius gła
exultatio. quam de morte
pia confusio. Ignosce flen¬
tibus. gratulare gaudenti¬
flere martinum. dum unꝰ¬
quisq et sibi prestat ut
doleat. et illi debet ut gau¬
deat. hoc igatur beati iuri
corpus usq ad locum se¬
pulchri. hymnis carora
celestibus turba ꝓsequit᷑.
Comparetur si placet secu¬
laris illi pompa. non dicã
funeris sed triumphi. ꝗd
simile martini exequiis cõ¬
ferctur: Ducant illi precũ¬
ribus sius iunctos post
terga captiuos. martini
corpus hii qui mundum
ductu illius uicerant ꝓse¬
cuntur. Illos confusis pla¬
usibus popłorum hono¬
ret insania. martino di¬
uinis plaudit᷑ psalmis.
martinus hymnis cele¬
stibus honoratur. Illi post
triumphos suos intarta
seua truduntur. martinꝰ
abrahe sinu letus excipit᷑.
martinus hic pauꝑ et mo¬
dicus. celum diues ingre¬

Expanded text:
ore, quam sancto dissimulabat gaudio quod dolebat! siquidem fides flere prohiberet: gemitum tamen extorquebat adfectus. etenim tam erat sancta de illius gloria exu confusio. Ignosceris ignosce flentibus, gratulare gaudentiere gaudentibus, dum unusquisque et sibi praestat ut doleat, et illi ut gaudeat. haec igitur beati uiri corpus usque ad locum sepulchri hymnis canora caelestibus turba prosequitur. conparetur, si placet, saecularis illa pompa non dicam funeris, sed triumphi: quid simile Martini exequiis aestimabitur? ducant illi prae curribus suis uinctos post terga captiuos: Martini corpus ii, qui mundum ductu illius uicerant, prosequuntur. illos confusis plausibus populorum honoret insania: Martino diuinis plauditur psalmis, Martinus hymnis caelestibus honoratur. illi post triumphos suos in tartara saeua trudentur: Martinus Abrahae sinu laetus excipitur, Martinus pauper et modicus caelum diues ingre
Abbreviated transcription (Latin):
unquã cilicio tectum. quiꝰ
cneribus crederet inuolu¬
dam future resurrectioĩs
gła. ⁊ natura demutate cã¬
nis ostensus ẽ. Lam uero
in obsequium funeris. crẽ¬
di non potest. quanta ho¬
minum multitudo conue¬
nerit. Tota obiuiam corpo¬
ri ciuitas ruit. cuncti exa¬
gris atq uicis. multiq eti
am ex uicirus urbibus af¬
fuerũt. O quantus luctus
om̃ium. quanta precipue
merentium lamenta mo¬
nachorum. qui eo die fe¬
re ad duo milia conuenis¬
se dicuntur. Specialis mã¬
tini gła. cuius exemplo.
in domini seruitutem stĩps
tanita fructificauerat. Age¬
bat nimirum ante se pa¬
stor extinctus greges suos.
sc̃e illius multitudinis
pallidas turbas agmna
palliata ⁊ aut emeritorũ
laboꝵ senes. aut uiratos
xp̃i in sacramenta tyroneᷤ
tamen uirginum chorꝰ
fletu abstinens pre pu¬

Expanded text:
umquam cilicio tectum, quis in cineribus crederet inuoluin futurae resurrectionis gloria et natura demutatae carnis ostensus esset. in obsequium uero funeris credi non potest quanta hominum multitudo conuenerit: tota obuiam corpori ciuitas ruit, cuncti ex agris adque uicis multique de uicinis etiam urbibus adfuerunt. o quantus luctus omnium, quanta praecipue maerentium lamenta monachorum! qui eo die fere ad duo milia conuenisse dicuntur, specialis Martini gloria: eius exemplo in Domini seruitutem stirpes tantae fruticauerant. agebat nimirum ante se pastor greges suos, sanctae illius multitudinis pallidas turbas, agmina palliata, aut emeritorum laborum senes aut iuratos Christi in sacramenta tirones. tum uirginum chorus, fletu abstinens prae pu
Abbreviated transcription (Latin):
q in naui. cum om̃i popło
ꝑ iugennam fluuium de¬
scendunt. Ingressiq ligeriᷤ
alueum. adurbem turoni¬
cam cum magnis laudibꝰ
psallentium dirgunt greᷤᷤ¬
sum. De quoꝵ uocibus pic¬
taui erꝑgefacti. de thesau¬
ro quem custodiebant ni¬
chil habentes. cum ma¬
gna confusione ad ꝓpria

Expanded text:
mque in navi cum omni populo mque in navi cum omni populo per Vingennam fluvium descendunt. Ingressique Ligeris alveum, ad urbem Turonicam cum magnis laudibus psallentioque dirigunt copioso. De quorum vocibus Pictavi expergefacti, nihil de thesauro quem custodiebant habentes, cum magna confusione ad propria
Abbreviated transcription (Latin):
pretermittamꝰ płuna. uob
suscitauit duos mortuos.
nob unum. Et ut ip̃e sepe
dicebat. maior ei uirtus
ante ep̃atum fuit. quam
post cpãtum. Ergo neces¬
se est. ut qd̃ nob̾cum nõ
adimpleuit uiuus. exple¬
at uel defunctus. uobis eͥ
est ablatus. nobis autem
adeo donatus. Uerum si mox
antiquitus institutus ser¬
uatur. in urbe inqua ordi¬
natus est. habebit deo iubẽ¬
te sepulchrum. Certe si ꝓ
num ei monasterium cũ
mediolanensibus fuit. Hiiᷤ
ergo litigantibus sole uer¬
gente nox clauditur. corpꝰ
turum ut mane facto a
pictauis per uiolentiam a¬
uferretur. Sed omnipotẽs¬
deus. noluit urbem turoni¬
cam ꝓprio frustrare patro¬
no. Deniq nocte media õs
pictaui a sompno fallacie
comprimuntur. nec unus
suꝑfuit. qui ex hac multi¬
tudine uigilaret. Igitur uͥ
turonici eos conspiciũt ob¬
tormisse. apprehensam eiꝰ¬
scissimi corporis glebam
alii ꝑfenestram eiciunt. al¬
lii foris suscipiunt. posito¬

Expanded text:
praetermittamus plurima, vobis praetermittamus plurima, vobis suscitavit duos mortuos, nobis unum; et, ut ipse saepe dicebat, major ei virtus ante episcopatum fuit, quam post episcopatum. Ergo necesse est, ut quod nobiscum non implevit vivens, expleat vel defunctus. Vobis est enim ablatus, nobis a Deo donatus. Verum si mos antiquitus institutus servatur, in urbe qua ordinatus est, habebit Deo jubente sepulcrum. Certe si prmum ei monasterium cum Mediolanensibus fuit. His ergo litigantibus, sole ruente nox clauditur, corpusturum ut mane facto a Pictavis per violentiam auferretur: sed Deus omnipotens noluit urbem Turonicam a proprio frustrare patrono. Denique nocte media omnis Pictava somno phalanga comprimitur, nec ullus superfuit qui ex hac multitudine vigilaret. Igitur ubi Turonici eos conspiciunt obdormisse, apprehensam sanctissimi 36 corporis glebam, alii per fenestram ejiciunt, alii aforis suscipiunt, positu
Abbreviated transcription (Latin):
tibus. sc̃s martinus turo¬
norum ep̃s plenus uir¬
tutibus et scĩtate. p̃bens
infirmis multa beneficia.
octogesimo primo etatis
sue anno. ep̃atus autem
uicesimo sexto. apd̃ con¬
datensem diocesis sue ui¬
cum. excedens a setulo. fe¬
liciter migrauit ad xp̃m
Transiit autem media na¬
te que dnĩca habebatur.
attico cesarioq consulibꝰ.
Multi enim in eius tran¬
situ psallentium uoces¬
audierunt in celo. qd̾ inli¬
beo uirtutum eius primo
plenius exposiumus. Na
nerunt. Quo migrante ga¬
dis altercatio inutroq sur¬
rexit popło. dicebant eni
pictaui. Moster est mona¬
chus. nob̾ abbas extitit. nõ
requirimus commendatũ.
Sufficiat uobis. qui dum
stis coniuiuio. firmati fui¬
stis benedictionibus. insu¬
per et uirtutibus iocundat.
Sufficiant uob̾ ista omĩa.
nobis liceat auferre uelca¬
dauer exanme. Ad hec tu¬
ronici responderunt. Si
iurtutum nob facta suf¬
ficere clictis. scitote quia
uob̾cũ positus. amplius ẽ
quam hic oꝑatus. Nam ut

Expanded text:
tus Martinus Turonorum episcopus, plenus virtutibus et sanctitate, praebens infirmis multa beneficia, octogesimo et primo aetatis suae anno, episcopatus autem vigesimo sexto apud Condatensem dioecesis suae vicum excedens a saeculo feliciter migravit ad Christum. Transiit autem media nocte, quae Dominica habebatur, Attico Caesarioque consulibus. Multi enim in ejus transitu psallentium audierunt in coelo, quod in libro virtutum ejus primo plenius exposuimus. Namnerunt. Quo migrante, grandis altercatio in utrumque surrexit populum. Dicebant enim Pictavi: Noster est monachus; nobis abba exstitit; nos requirimus commendatum. Sufficiat vobis, quod dumstis convivio, firmati fuistis benedictionibus, insuper et virtutibus jocundati. Sufficiant ergo vobis ista omnia: nobis liceat auferre vel cadaver 35 exanimum. Ad haec Turonici respondebant: Si virtutum nobis facta sufficere dicitis, scitote quia vobiscum positus, amplius est quam hic operatus. Nam, ut
Abbreviated transcription (Latin):
beati uiri uerba catholicꝰ
sub cartulari precepto tra¬
dam tibi istud nemus to¬
tum. Cui beatus leonarclꝰ.
non totum inquit sereni¬
sume rex accipiam. Sed
ua cum meo asello pote¬
non amplius a tua celsitu¬
dine michi concedi exop¬
to. Qd̾ rex sub regali de¬
creto adimpleuit. et quic¬
quid ip̃e circuitione sui
aselli comprehendisset sic̃
idem uir sc̃s expetierat. la¬
pideis terminis includi p̃¬
re sc̃e dei genitricis marie.
in sinistro quidẽ oratoru la¬
tere. collocauit ad memori¬
am beati remigii alterum
altare. Aggregauit prete¬
rea secum duos monachos.
uita et moribus religiosos.

Expanded text:
beati viri verba catholicus sub cartulari praecepto tradam tibi istud nemus totum'. Cui beatus Leonardus: 'Non totum', inquid, 'serenissime rex, accipiam, sedva cum meo asellnon amplius a tua celsitudine mihi concedi exopto'. Quod rex sub regali decreto adimplevit, et quicquid ipse circuitione sui aselli comprehendisset, sicut idem vir sanctus expetierat, lapideis terminis concludi pre sancte Dei genitricis Mariae; in sinistro quidem oratorii latere collocavit ad memoriam beati Remigii alterum altare. Adgregavit praeterea secum duos monachos vita et moribus religiosos.
Abbreviated transcription (Latin):
tabant. Quam plures uõ
ibi remanebant. et in mo¬
rem famulorum seruitu¬
tis obsequia promittebãt.
Set uir dei magis stude¬
bat illis seruire. distribu¬
ens cis partem in spatio¬
sa latitudine silue. quati¬
nus consuescerent potius
uiuere ex agri cultura ꝗͣ
secularibus rapinis inhi¬
antes irretirentur iterum
reclusione obscura. Syxit

Expanded text:
tium. Quam plures vero ibi remanebant et in morem famulorum servitutis obsequia promittebant. Sed vir Dei magis studebat illis servire, distribuens eis partem ex spatiosa latitudine silvae, quatinus consuescerent vivere potius ex agricultura, quam saecularibus rapinis inhiantes, inreciarentur iterum reclusione obscura. 9.
Abbreviated transcription (Latin):
sua eccła fere uno miliario
distabat a flumine uingẽ¬
na. uidebatur suis mon̾ia¬
chis ẽẽ difficile. ad auriẽ¬
dam aquam ire cotidie.

Expanded text:
sua ecclesia fere uno miliario distabat a flumine Vingenna, videbatur suis monachis esse difficile ad hauriendam aquam ire cottidie.
Abbreviated transcription (Latin):
postquam euasit incremẽ¬
ta puerilia. adolescens fac¬
tus. iuxta consuctudinẽ
parentele. regali noluit
implicari militia. sed spũ
diuino tactus. potius uo¬
luit sequi archipontificiᷤ re¬
om̃s qui inergastulorũ
custodia tenerentur. su p̃e
eos uoluisset uisitare oĩ¬
no soluerentur. Quam
rem a rege cum beniuolẽ¬
tia impetrauit. Et ubicũ¬
q incarceratos eẽ audie¬
bat. non piger ad eoꝵ ab¬
solutionem totis uirib
concurrebat. Interea dũ¬

Expanded text:
postquam evasit incrementa puerilia, adolescens factus, iuxta consuetudinem parentelae regali noluit implicari militia, sed Spiritu divino tactus, potius voluit sequi archipontificis Reomnes qui in ergastulorum custodia detinerentur, si eos ipse voluisset visitare, omnino solverentur. Quam rem a rege cum benivolentia impetravit, et ubicumque incarceratos esse audiebat, non piger ad eorum absolutionem totis viribus concurrebat. Scieba
Abbreviated transcription (Latin):
postquam autem placuit
anima recepta est in celũ
ab angelis. Beatissimum
ud corpus eius a fidelium
turmis sepultum est ĩ eccła
struxerat ad honorem sce
marie dei genitricis et ꝑpe¬
tue uirganis. simulq eti¬
am in memoriam beati re¬
migii remensium archi¬

Expanded text:
Postquam autem placuit anima recepta est in celum ab angelis; beatissimum vero corpus eius a fidelium turbis sepultum est in ecclesia, struxerat ad honorem sanctae Mariae Dei genitricis et perpetuae virginis simulque etiam in memoriam beati Remigii Remensium archi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓsequitur iter inceptum.
tandemq quandam silũa¬
intrauit. cui uocabulum
est pauum. Que cleniq
silua satis erat habundãs.
et plena ferarum. ꝓpterca¬
q reges gallie. atq etiã
duces aquitame consue¬
uerant ire uentum. In
prefata uero silua. regalis
habebatur sala. causa ue¬
nationis antiquitas pre¬

Expanded text:
sequitur iter initum; tandem intravit quandam silvam, cui vocabulum est Pavum . Quae denique silva satis erat habundans et plena ferarum, proptereaque reges Galliae atque etiam duces Aquitaniae consueverant in ea ire venatum. In praefata vero silva regalis habebatur sala, causa venationis antiquitus prae
Abbreviated transcription (Latin):
te. Rex francie ip̃m accer¬
siri per honorabiles lega¬
tos iussit. Cui et chxit. le¬
onarde homo dei . precor
te ut nusquam discedas
a palatio meo. sed mecũ
maneas. quousq infulã
pontificalem sicut dignꝰ
es accipias. Erat enimĩa
clericus humilis et m̃a¬
suetus. Cui sc̃s leonarclus
et regabus francie nilitare.
in tua aula inter medio¬
cres non fuissem. Uerum

Expanded text:
ter rex Franciae ipsum ad se accersiri per honorabiles legatos iussit, cui et dixit: 'Leonarde, homo Dei, deprecor te, ut nusquam discedens in palatio meo mecum maneas, quousque infulam pontificalem, sicut dignus es, a me suscipias'. Erat enim iam clericus humilis et mansuetus. Cui sanctus Leonardus um regibus Franciae militare in tua aula inter mediocres non fuissem. – –
Abbreviated transcription (Latin):
temere uidicare peccatũ ẽ: et
cum cuius nõ uident̃ oꝑa ni¬
si bona: iniquũ ẽ ex suspitiõe
rep̃hendere. cum coꝵ que hõĩbꝰ
sunt incognita: solus ds̃ iudex
ta cordis et nõ alius. Iniu
sta eñi udicia ab om̃ibus
iauẽda sunt: maxime tam̃
asetius dei. Seriũ aũt dei ñ
oportet litigare: nequẽ qͣm
dãpnare. Ep̃i namq aplebi
rendi sunt: ut sub exercitatĩ¬
one tollerantie sustineãtur
tpͣalia: sperẽtur efna. Auget
eñi merita uirtutis ꝙ ꝓpoĩ¬
tũ nõ iuolat religionis. Sa
tet opp̃ssis et liberare eos de
manu p̃esequẽtiũ: ut cũ be¬
perituri suꝑ me ueniebat
et cor indue cõsolatus sũ
Iustitia indutus sum et
uestiuit me sicut uestim̃to
et diademate uidicio meo:
oculus fui ceco et pes clau¬
do. Pat̾ eram pauperum
et causam quam nesciebaz
diligentissime inuestiga¬
bam. Conterebam molas in¬
iꝗ: et de dentib eors aufe¬
rebam p̃dam. Et reliqua. Uos

Expanded text:
temere judicare, peccatum est: et temere judicare, peccatum est: et eum cujus non videntur opera nisi bona, iniquum est ex suspicione reprehendere, cum eorum, quae homini sunt incognita, solus Deus judex tsta enim judicia ab omnibus cavenda sunt, maxime tamen a servis Domini. Servum autem Dei non oportet litigare, nec quemquam damnare. Episcopi namque a plebirendi, ut sub exercitatione tolerantiae sustineantur temporalia, et sperentur aeterna. Auget enim meritum virtutis, quotum non violat religionis. Sattet oppressis, et liberare eos de manu persequentium, ut cum beperituri super me ueniebat, et cor uiduae consolatus sum. iustitia indutus sum et uestiui me sicut uestimento et diademate iudicio meo. oculus fui caeco et pes claudo. pater eram pauperum: et causam, quam nesciebam, diligenter inuestigabam. conterebam molas iniqui et de dentibus illius aufere
Abbreviated transcription (Latin):
tari. Nullum namq eos.
sententia nisi a suo iudice
dicta constringat: quia et
leges scłi id ip̃m fieri p̾cipi¬
unt. Duodecim enim uidi¬
ces quilibet ep̃s accusatuᷤ
si necesse fuerit eligat: aꝗ
b eius causa iuste iudite¬
tur. Nec prius audiatũ ant
excomunicet᷑. uel iudicetũ
quam ip̃i ꝑse eligantur et
regłariter uocatus ad suoꝵ
et rationabiliter discemat.
sinis uo eius cause adsedẽ
apłicam deferatur. ut ibidẽ
terminẽt. nec antea fimãt
Ad eam quoq eccłam ab
om̃ib maxime tam̃ aboy¬
pressis appłłandum ẽ et cõ¬
cntrendũ quasi ad matrem.
ut eius uberib nutͥantur.
auctoritate defendatur. et
a sius opp̃ssionib releuentũ.
quia nõ põt nec debet mat̾
obliuisci filium suum. Iudi
lis. Et reliqua priuilegia q̃
soli huic sc̃e sedi concessa st̃.
Sexaginta eñi apłi sentẽtias
prefixerunt cum aliis ꝙͣ płi¬
mis ep̃is. et ẜuandas censueit̃.
De occultis eñi cordis alieni

Expanded text:
tari. Nullum autem eorum tari. Nullum autem eorum sententia a non suo judice dicta constringat, quia et leges saeculi id ipsum fieri praecipiunt. Duodecim enim judices quilibet episcopus accusatus, si necesse fuerit, eligat, a quibus ejus causa juste judicetur, nec prius audiatur, aut excommunicetur, vel judicetur, quam ipsi per se eligantur, et regulariter vocatus ad suoruet rationabiliter discernatur. Finis vero ejus causae ad sedem apostolicam deferatur, ut ibidem terminetur. Nec antea finiatuad eam quoque ab omnibus maxime tamen ab oppressis appellandum est et concurrendum quasi ad matrem, ut ejus uberibus nutriantur, auctoritate defendantur, et a suis oppressionibus releventur, quia non potest, nec debet mater oblivisci filium suum. 29 Judiclis. Et reliqua privilegia quae soli huic sanctae sedi concessa sunt, eSeptuaginta enim apostoli sententias praefixerunt cum aliis quamplurimis episcopis, et servandas censuerunt. De occultis enim cordis alieni
Abbreviated transcription (Latin):
ture. non obscurat munda¬
na iniquitas. Idcirco medi
tendere. ne tr̃ãs gressores le¬
gis dei. sed unpletores appa¬
reatis. Patriarche uero uel
primates accusatum discuti¬
entes ep̃m. non ante sentẽ¬
tiam ꝓferant finitiuam.
quam apłica fulti auctori
tate. aut reũ se ip̃e confitea¬
tur. aut ꝑ innocentes regu¬
linter examinatus. conuin¬
cantur. testes qui minori ñ
sint numero quam illi disci¬
iumentum apłoꝵ. eligere p̃¬
cepit. idest septuaginta duo.
Detractores quoq ꝑ diuinã
auctoritatem eradicandi sũt.
⁊ faurtores inimicoꝵ ab ep̃ali
submouemus accusatione ł
testimonio. nec sũmoꝵ ꝗspiã
petatur. aut dispereat. Neq
in re dubia certa iudicetur
sententia. nec ullum iudiciũ
nisi ordinabiliter habitum
teneatur. Absens uero nemo
iudicet᷑. quia ⁊ diuine ⁊ hu¬
mane hoc ꝓhibent leges. Ac¬
cusatores aũt eoꝵ. omĩ care¬
ant suspitionẽ. quia colũp¬
nas suas dominꝰ firmit̃ stare
uoluit non aquibusubet agĩ¬

Expanded text:
turae non obscurat mundana iniquitas. Idcirco medittendere, ne transgressores legis Dei, sed impletores appareatis. Patriarchae vero vel primates accusatum discutientes episcopum, non ante sententiam proferant finitivam, quam apostolica fulti auctoritate, aut reum se ipse confiteatur, aut per innocentes et regulariter examinatos convincatur testes: qui minores non sint numero quam illi discijumentum apostolorum eligere praecepit, id est septuaginta et duo. Detractores quoque, qui divina auctoritate eradicandi sunt, et auctores inimicorum ab episcopali submovemus accusatione vel testimonio. Nec summorum quisppetatur aut dispereat, neque in re dubia certa judicetur sententia, nec ullum judicium, nisi ordinabiliter habitum, tjudicetur, quia et divinae et humanae hoc prohibent leges. Accusatores autem eorum omni careant suspicione, quia columnas suas Dominus firmiter stare voluit, non a quibuslibet agi
Abbreviated transcription (Latin):
tricis: Qui post multa ac di¬
uersa supplicia uissi sunt
capitalem subire sententiã.
⁊ ligato saxo in collo eoꝵ
iactari ꝑpontem qui uocat᷑
lapideus. in tyberinis reuina¬
tibus. Quoꝵ corpora dei nu¬
tu inuenta sunt abeata soro¬
re eoꝵ beatrice. ⁊ abeatis pƀriᷤᷤ
crispo ⁊ ioħ̾e. ⁊ sepulta sunt
in loco qui appellatur sextũ
phylippi. uia portuensi. quã
rum cũ oraret apud uenera¬
bilem lucinam: factum est
ut uicinus quidã possessor
lucretius ambiret possessiũ¬
culam eius. Per hoc itaq
fecit tenen scãm beatricem.
⁊ duci ad sacrificãdum. Tũc
beata beatrix exclamauit. xp̃i¬
ana sum. nõ sacrifico demot¬
niis. Ducta est itaq. ⁊ carce¬
rali custodie mancipata: Cũ¬
q in dei noĩe libere ageret. fe¬
cit ambitiosus lucretius p̃¬
focari eam noctu. Quã uer¬
scõs martires germanos

Expanded text:
i: qui post multa ac diversa supplicia jussi sunt capitalem subire sententiam; et ligato saxo in collo eorum, jactari per pontem, qui vocatur Lapideus, in Tiberinis theumatibus. Quorum corpora Dei nutu inventa sunt a beata sorore eorum Beatrice, et a beatis presbyteris Crispo et Joanne: et sepulta sunt in loco qui appellatur Sextum Philippi, via Portuensi, quarto rum cum moraretur apud venerabilem Lucinam, factum est, ut quidam vicinus possessor Lucretius ambiret possessiunculam ejus. Pro hoc itaque fecit teneri sanctam Beatricem, et duci ad sacrificandum. Tunc beata Beatrix, exclamavit: Christiana sum, non sacrifico daemoniis. Ducta est itaque, et carcerali custodiae mancipata. Cumque in Dei nomine libere ageret, fecit eam ambitiosus Lucretius praefocari noctu. Quam vennctos martyres germanos
Abbreviated transcription (Latin):
sui cordis penetralibus ho¬
centem. idest semetip̃os si¬
ne macula atq amuixtiõe
praui oꝑis offerre nõ desi¬
stant. Et licet ꝑsecutorum
non sensissent gladium.
tamen ꝑuite meritum deo¬
des digni martyrio non pͥ¬
uantur. quia martyrium
non tantum effusione san¬
guinis. sed abstinentia pec¬
catorum ⁊ exercitatione dei¬

Expanded text:
sui cordis penetralibus hosui cordis penetralibus hocentem, id est, semetipsos sine macula atque admistione pravi operis offerre non desistant; et licet persecutorum non sensissent gladium, tamen per vitae meritum Deo digni martyrio non privantur, quia manon in sola effusione sanguinis, sed abstinentia peccatorum, et exercitatione
Abbreviated transcription (Latin):
hostie accepit illos. Auns
ego km̃i. martyrum certa¬
mina atq uictorias audi¬
umus. eis nimirum hũc
dicm tantum credimus sc̃¬
ficatum. quantum insemet¬
ip̃is ut scĩficarentur labora
re ꝑtormenta non cessaue¬
p̃i uero sacerdotibus atq
tactoribus siue confessoribꝰ.
huius festiuitatem diei ñ
ignoratam eẽ credimus. ꝗ
corda fidelium sp̃ualiter-
quasi imbribus irrigant ce¬
lestibus. ut feliciter ꝓferre
immarcessibilem bonorum
operum possint fructum.
Qui talenta sibi credita ñ
solum reddere. uerum etiã
cum usura sine fraude am¬
pliare ꝓcurauerunt. quia
bonum qd̃ ꝑ gratiam sc̃ĩ-
sp̃s intelligendo didicere.
non sibimet tantummodo.
sed et aliis subiectorum m̃¬
apłicum preceptum. argu¬
endo. obsecrando. increp̃ã¬
do. curamq faciendo inse¬
rere nitebantur. Quoꝵ mes
luciclissima. manus uero
plene sunt munditia. eo ꝙ
immensa altaris sacrosca xͥ
corporis et sanguinis my¬
steria celebrantes. etiam in

Expanded text:
hostiam accepit illos. » Nunc hostiam accepit illos. » Nunc ergo martyrum Christi certamina atque victorias audivimus, eis nimirum hunc diem tantum credimus sanctificatum, quantum in semetipsis ut sanctificaretur laborare per tormenta non cessavesti vero sacerdotibus atque doctoribus, sive confessoribus, hujus festivitatem diei non ignotam esse credimus, qui corda fidelium spiritaliter quasi imbribus irrigant coelestibus, ut feliciter proferre immarcescibilem bonorum operum possint fructum, qui talenta sibi credita non solum reddere, verum etiam cum usura sine fraude amplificare procuraverunt; qui bonum, quod per gratiam Spiritus sancti intelligendo didicere, non sibimet tantummodo profuturum, sed et aliis subjectorum meApostoli praeceptum, arguendo, obsecrando, increpando, curamque faciendo, inserere nitebantur. Quorum mens lucidissima, manus vero plenae sunt munditia, eo quod in mensa altaris sacrosancta Christi corporis et sanguinis mysteria celebrantes, et in
Abbreviated transcription (Latin):
modi apłs mente conpũc¬
tus: ingemiscens ait. Sc̃i
ludibria. et uerbera exptil
suꝑ et uincula et carteris.
lapidati sunt. secti sunt fq¬
tati sunt: in occisione gli
dii mortui sunt. Circuier
in melotis. et in pellibus s¬
prinis: egentes. angustian
afflicti. quibus lignus ñ
erat mundus. Et cetera. Et
beatus papa gregorius inci¬
positione cuiusdam euan¬
gelii. de istiusmodi bellato¬
ribus querimoniam faciẽ¬
do. ecte inꝗt electi dei ca¬
nem domant. sp̃m robor
demorubus imꝑant. urtu¬
tibus choruscant. presen¬
tia despiciunt. eternam pa¬
triam uocibus moribusq
predicant. eam etiam mo¬
riendo diligunt. atq ad
illam ꝑtormenta attingũt.
Occidi possunt. et flecti ne¬
Et si coram hominibus tor¬
menta passi sunt. spes illo¬
rum immortalitate plena
est. In pacis uexati. in ml¬
tis bene disponent᷑. qm̃ ds̃
temptauit illos. et inueñ
illos dignos se. Tamquan
aurum infornace ꝓbauit
illos. et quasi holocausta

Expanded text:
modi Apostolus, mente compuncmodi Apostolus, mente compunctus, ingemiscens ait: Sancti ludibria et verbera experti, insuper et vincula et carceres. Lapidati sunt, secti sunt, tentati sunsunt. Circuierunt in melotis, in pellibus caprinis, egentes, angustiati, afflicti, quibus dignus non erat mundus, et caetera. Et beatus papa Gregorius, in expositione cujusdam Evangelii, de istiusmodi bellatoribus querimoniam faciendo: « Ecce, inquit, electi Dei carnem domant, spiritum roborant, daemonibus imperant, virtutibus coruscant; praesentia despiciunt, aeternam patriam cum vocibus moribusque praedicant: eam etiam moriendo diligunt, atque ad illam per tormenta pertingunt. Occidi possunt, et flecti neEtsi coram hominibus tormenta passi sunt, spes illorum immortalitate plena est. In paucis vexati, in multis bene disponentur: quoniam Deus tentavit eos, et invenam aurum in fornace probavit illos, et quasi holocausta
Abbreviated transcription (Latin):
xi amicos. quia omĩa que¬
cunq audiui a patre meo.
nota feci uobis. Et qd̾cumq
ligare uoluissent suꝑ ter¬
ram. ligatum eẽ et incelis:
sent suꝑ terram: solutum
eẽ et in celis ꝓmisit. Et ite¬
rum cum uenturus eẽt ad
iudicandum seculum: eos
suꝑ secles duodecim ẽẽ ses¬
suros: et secum iudicat᷑ ros
laccescentibus precordiorũ
mentibus imitabantur. Alii
ferro ꝑempti: alii flammiᷤᷤ
exusti. Alii flagris uerb̾ati.
AlIuectibus ꝑforati. Alii
cruciati patibulo. alii pela¬
g penculo demersi. Alii ui¬
ui decoriati. alii uinculis
mancipati. Alii lingiis pri¬
uati. alii lapidibus obruti.
alii frigore afflicti. alii fa¬
me cruciati. Alii uero trun¬
catis manibus siue ceteris
cesis membris. spectaculum
contumelie in ppłis nudi
ꝓpter nomen dñi portantes.
Bii sunt triumphatores et
amici dei. qui contempnẽ¬
tes sceleratorum iussa pñ¬
cipum: modo coronantur
et accipiunt palmam labo¬
rum: quia fundati erant
supra firmam petram idẽ

Expanded text:
icos, quia omnia quaecunque audivi a Patre meo nota feci vobis. Et quodcunque ligare voluissent super terram, ligatum esse et in coelis; rent super terram, solutum esse in coelis promisit. Et iterum, cum venisset ad judicandum saeculum, eos super sedes duodecim esse sessuros, et secum judicaturos lacessantibus praecordiorum mentibus imitabantur. Alii ferro perempti, alii flammis exusti, alii flagris verberati, alii vectibus perforati, alii cruciati patibulo, alii pelagi periculo subjecti, alii vivi decoriati, alii vinculis mancipati, alii linguis privati, alii lapidibus obruti, alii frigore afflicti, alii fame cruciati; alii vero, truncatis manibus, sive caeteris caesis membris, spectaculum contumeliae in populis nudi propter nomen Domini portantes. Hi sunt triumphatores et amici Dei, qui, contemnentes sceleratorum jussa principum, modo coronantur et accipiunt palmas laborum, qui fundati erant supra firmam petram, id e
Abbreviated transcription (Latin):
q pectata. uel certe heretico¬
rum doctrinas per quas il¬
lecti homines ducuntur
ad tartarum. Nemo itaq¬
putet de morte dici. qd̃ apłi
conditione mortis subiecti
tyria cõruscare. Et tibi dabo
cdaues regni celoꝵ. Et qd¬
cumq ligauens suꝑ ter¬
ram. ent ligatum.⁊ in celiᷤ.
Et quodcumq solueris suꝑ
terram.: erit solutum in ce¬
lis. Istum locum ep̃i. ⁊ preᷤ¬
biteri intelligentes. aliquid
sibi te phariseoꝵ assumũt
supercilio. ut uel dampnẽt
innocentes. uel soluere se
noxios arbitrentur. cum a¬
pud teum non sententia
sacerdotum set reoꝵ uita re¬
quiratur:. Legimus in leuiti¬
co de leꝓsis: ubi uibentur
ut ostendant se sacerdotibꝰ.
⁊ si lepram habuerint. tunc
a sacerdote immundi fiant.
non qd̃ sacerdotes lepsos fi¬
ciant ⁊ unmundos. sed qd̃
habeant notitiam leꝓsi ⁊ ñ
leprosi: ⁊ possint discernere
qui mundus quiue ĩmun¬
dus sit. Quomodo ergo ibi
leprosum sacerdos immũ

Expanded text:
que peccata: vel certe haereticoque peccata: vel certe haereticorum doctrinas, per quas illecti homines ducuntur ad tartarum. Nemo itaqputet de morte dici, quod apostoli conditioni mortis subjecti videat coruscare. Et tibi dabo claves regni coelorum, et quodcunque ligaveris super terram, erit ligatum in coelis: et quodcumque solveris super terram, erit solutum in coelis. Istum locum episcopi et presbyteri non intelligentes, aliquid sibi de Pharisaeorum assumunt supercilio, ut vel damnent innocentes, vel solvere se noxios arbitrentur; cum apud Deum 125 non sententia sacerdotum, sed reorum vita quaeratur. Legimus in Levitico de leprosis, ubi jubentur, ut ostendant se sacerdotibus, et si lepram habuerint, tunc a sacerdote immundi fiant: non quo sacerdotes leprosos faciant et immundos; sed quo habeant notitiam leprosi, et non leprosi, et possint discernere qui mundus, quive immundus sit. Quomodo ergo ibi leprosum sacerdos mundum
Abbreviated transcription (Latin):
lumba: ⁊ gr̃a dei donum signi¬
ficet spũale. Illud quoq qd̾
ait: quia caro ⁊ sanguis non
reuelauit tibi: apłice naria¬
tioni compara in qua ait.
Continuo non acquieui car¬
ni ⁊ sanguini. Carnem ibi
⁊ sanguinem uideos signi¬
ficans:ut hic quoq sub alio
sensu demonstretur qd̾ non
per toctrinam phariseoꝵ sed
uelatus sit. Et ego dico tibi.
Quid est qd̾ ait. ⁊ ego dico tͥ.
Quia tu michi dixisti. tu es
xp̃s filius dei uiui. ⁊ ego di¬
co tibi non sermone casso ⁊
nullum habente opus. sed di¬
co tibi quia meum dixisse fe¬
cisse est. quia tu es petrus.⁊
suꝑ hãc petram edificabo et¬
desiam meam. sic̃ ip̃e lum̃
apłis donauit. ut lumen
mundi appellentur. ⁊ ceteri¬
que ex dño sortiti sunt uo¬
cabula. ita ⁊ symoni qui cre¬
tebat in petrim xp̃m. pecri
largitus est nomen. ac se¬
cundum metaphoram pe¬
tre recte dicitur ei. edifica¬
bo ecclesiam meam suꝑ te.
⁊ porte inferi non preuale¬
bunt aduersus eam. Ego
portas inferi reor uitia at¬

Expanded text:
um; et gratia Dei, donum significet spirituale. Illud quoque quod ait: Quia caro et sanguis non revelavit tibi, Apostolicae narrationi comparatur, in qua ait: Continuo non acquievi carni et sanguini , carnem ibi et sanguinem, Judaeos significans, ut hic quoque sub alio sensu demonstretur, quod ei non per doctrinam Pharisaeorum, ei Filius revelatus sit. Et ego dico tibi. Quid est quod ait: Et ego dico tibi? Quia tu mihi dixisti: Tu es Christus Filius Dei vivi: et ego dico tibi, non sermone casso, et nullum habente opus, sed dico tibi: quia meum dixisse, fecisse est. Quia tu es Petrus, et super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam. Sicut ipse lumen apostolis donavit, ut lumen mundi appellarentur, caeteraque ex Domino sortiti sunt vocabula: ita et Simoni, qui credebat in petram Christum, Petri largitus est nomen. At secundum metaphoram petrae, recte dicitur ei: Aedificabo Ecclesiam meam super te. Et portae inferi non praevalebunt adversus eam. Ego portas inferi reor vitia at
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ ut ait apłs spectaculum
facti sumus mundo ⁊ angłiᷤ
⁊ hõib qui nos amant que¬
runt quid laudent in nobis.
qui aut̃ nos oderunt detrahũt
nobis. Nos aut̃ in utroq me¬
cdio ꝯstituti adiuuante dño
sic custodire debemus. ut non
erubescant de detractoribus la¬
udatores. Quomodo autem
uiuere uelimus. ⁊ quomodo¬
ius de scriptura sca multa
noueritis. tam̃ ad commemo¬
randos uos ip̃a de libro actu¬
um apłoꝵ uobis lectio reci¬
tabit᷑. ut uideatis ubi descrip¬
ta sit forma. quam desideram᷑
implere. Dum ergo recitatur.
uos intentissimos eẽ uolo.
ut post eius recitationem.
qd̾ institui loquar dño donã

Expanded text:
enim ait Apostolus: Spectaculum facti sumus mundo et angelis et hominibus, qui nos amant, querunt quid laudent in nobis, qui autem nos oderunt, detrahunt nobis. Nos autem in utroque medio constituti, adiuvante Domino sic custodire debemus, ut non erubescant de detractoribus laudatores. Quomodo autem vivere velimus, quomodovis de Scriptura sancta multi noveritis, tamen ad commemorandos vos, ipsa de libro Actuum apostolorum vobis lectio recitabitur, ut videatis ubi descripta sit forma, quam desideramus implere. Dum ergo recitatur, vos intentissimos esse volo, ut post ejus recitationem, quod constitui loquar, Domino dona
Abbreviated transcription (Latin):
te bona. Testamentum nul¬
lum fecit. quia unde faceret
pauꝑ dei non habuit. Tertio
obsidionis mense. nam ciui¬
tas eius quatuordecim mẽ¬
sibus conclusa ⁊ obsessa est
auancdalicis alanis. aliisq
ꝯmistis gentibus. decubuit
febribus. ⁊ illa ultima exer¬
citatus est egritudine. Hic be¬
uino tactus. in scã eccła ca¬
tholica ad instructionẽ aĩaꝵ
fecit libros. tractatꝰ. epistolas
numero mille triginta. excep¬
tis qui numerari non posst̃.
quia nec numerũ designauit
coꝵ. Huius corpus uenerabi¬
le primo de sua ciuitate ꝓpt̃
barbaros sardiriã translatum.
nuꝑ aluiprando rege longo¬
bardoꝵ dato magno pretio.
ticini relatũ ⁊ hõrifice cõditũ ẽ.

Expanded text:
te bona. Testamentum nulte bona. Testamentum nullum fecit, quia unde faceret pauper Dei non habebat. Tertio obsidionis mense nam civitas ejus quatuordecim mensibus conclusa et obsessa est a Wandalis, Alanis, aliisque commistis gentibus decubuit febribus, et illa ultima exercitatur aegritudine. Hic bevino tactus, in sancta Ecclesia catholica ad instructionem animarum fecit libros, tractatus, epistolas numero mille triginta, exceptis qui numerari non possunt, quia nec numerum designavit orum. Hujus corpus venerabile, primo de sua civitate propter barbaros et Sardiniam translatum, nuper a Leutprando rege Longobardorum, dato magno pretio, Ticinis relatum, et honorifice conditum est.
Abbreviated transcription (Latin):
uebat. ieuiniis. orationib.
conis oꝑibus. in lege dñi
meditans die ac nocte. ⁊ͣ de
hiis que sibi deus cogitanti
atq oranti intellecta reuela¬
uit. ⁊ presentes.⁊ absentes sẽ¬
monibus ac libris docebat. Fic¬
tum est aut̃ ut ordinaretur
Oox ibi monasterium intra
apłis ꝯstitutam. maxime ut
illa societate haberet. sed ẽẽnt¬
cis omĩa communia. ⁊ distri¬
bueret᷑ unicuiq sic̃ opus erit.
ep̃o id agente. omĩb gratu¬
lantibus atq id fieri ingen¬
ti desiderio clamantibus. ep̃a¬
tum suscipere suo uiuente
ep̃s ordinatus multo instan¬
tius ac feruentius maiori auc¬
toritate. uerbum salutis et̃¬
tu annis fere quadragiita.
etatis uero illius anni sep¬
tuaginta sex. Uerbum dei us¬
q ad extremam egritudinẽ
impretermisse. alacrit̃ ⁊ forti¬
ter. sana mente sanoq consi¬
lio in eccła p̃licauit. mẽbris
om̃ib sui corporis uncolumi.
integro aspectu atq auditu
miuit. enutritus in senectu¬

Expanded text:
vebat jejuniis, orationibus, vebat jejuniis, orationibus, bonis operibus in lege Domini meditans die ac nocte. Et de his, quae sibi Deus cogitanti atque oranti intellecta revelavit, et praesentes et absentes sermonibus ac libris docebat. Factumque est ut ordinaretur Mox sibi monasterium intra apostolis constitutam: maxime ut illa societate haberet, sed essent omnia communia, et distribuerentur unicuirio id agente, omnibus gratulantibus, atque id fieri ingenti desiderio clamantibus, episcopatum suscipere, suo vivente episcopus multo instantius ac ferventius majore auctoritate verbum salutis aetetu annis ferme quadraginta, aetatis vero illius anni septuaginta sex. Verbum Dei usque ad extremam aegritudinem impraetermisse, alacriter et fortiter sana mente, sanoque consilio in Ecclesia praedicavit. Membris omnibus sui corporis incolumis, integro aspectu atque auditu,  enutritus in senectu
Abbreviated transcription (Latin):
uitate tagastensi. de numeros
rialium parentib honestis et
xp̃ianis progenitus. alitinqe
ac nutritus eoꝵ cura et cdilig¬
tiaĩ pensisq secularibus litte¬
ris eruditus ad prime omni¬
bus udelicet disciplinis m¬
butus. quas liberales uccãt
Nam et gramaticam prius :
sua ciuitate. et rethoricam i¬
affricam in affrice capite car¬
tagine postea docuit. consey¬
ti etiam tempore transmare
num inqua urbe tunc ep̃atũ
amministrabat. acceptissimu
deo. et in optimis uiris pre¬
clarissimus sacerdos ambro¬
sius. Huius interea uerbid
predicatoris frequentissimis
ineccła disputationibus ai¬
sistens in ppło. intendebat
suspensus atq affixus. Et
ambrosium. et doctrinam.
salutem eccłe catholice et
cdiuine perciperet sacramen¬
Ox ex intimis cordis me¬
om̃em spem quam habebat
in seculo dereliquit. Iam ñ
urorem. nõ filios carnis ñ¬
diuitias. nõ honores seculi
querens. sed deo cum suis
seruire statuẽs: ⁊ cum hiis
qui eidem adherebãt deo ui¬

Expanded text:
civitate Tagastensi, de numero curialium parentibus honestis et Christianis progenitus, alitusque est ac nutritus eorum cura ac diligentia, impensisque saecularibus artibus eruditus apprime, omnibus videlicet disciplinis imbutus, quas liberales vocant. Nam et Grammaticam prius in sua civitate, et Rhetoricam in Africae capite Carthagine postea docuit; consequenti etiam tempore trans mare num. In qua urbe tunc episcopatum administrabat acceptissimus Deo, et in optimis viris praeclarissimus sacerdos Ambrosius. Hujus interea verbi Dei praedicatoris frequentissimis in Ecclesia disputationibus astans in populo, intendebat suspensus atque affixus. Et Ambrosium, et doctrinam salutarem Ecclesiae catholicae, et divina perciperet Sacramenue ex intimis cordis meomnem quam habebat in saeculo dereliquit. Jam vero non uxorem, non filios, non carnis divitias, non honores saeculi quaerens, Deo cum suis servire statuit. Unde cum his qui eidem adhaerebant Deo vi
Abbreviated transcription (Latin):
fũtiatũ ẽ eñi sedi apłice ꝑ
eccłirs et sedib ꝓpͥrs pelli. su¬
asq eis auferri suppellectiles.
et sic nudos et expoliatos ad
iudicia nocari. Quod õm̃o
ratiõe caret: cum statuta a¬
postoloꝵ eoꝵq successoru
et p̃cepta imꝑatoꝵ acõstitr¬
tiõib legum id ip̃m ꝓhibe¬
ant: et apłice seclis auctori¬
tas: io ip̃m fieri uetet. Prece¬
ptũ ẽ ergo inantiquis statu¬
tis. ep̃os eiectos atq suis re¬
is et ita demũ siquis eos urssa
accusare uolui̾t: et quopen¬
culo face̾. Iudices ẽẽ decẽñ¬
tes ep̃os recte sapientes: et:
eccła cõuenientes. ubi teste
essent singłoꝵ qui opp̃ssuu
debantur. Nec prius eos res¬
pondere deb̾et. quã om̃ia su
eis et eccłuis eoꝵs legib ite¬
gerrime restitiãt. Nec mi¬

Expanded text:
untiatum est sedi apostolicae per Ecclesiis et sedibus propriis pelli, suaque auferri eis supellectilia, et sic nudos et exspoliatos ad judicia vocari, quod omni ratione caret, cum constituta apostolicorum eorumque successorum et praecepta imperatorum, ac constitutiones legum idipsum prohibeant, et apostolicae sedis auctoritas idipsum fieri vetet. Praeceptum est ergo, in antiquis statutis, episcopos ejectos atque suis rei, et ita demum, si quis eos juste accusare voluerit, aequo periculo facere judices esse decernentes, episcopos recte sapientes, et in ecclesia convenientes, ubi testes essent singulorum, qui oppressi videbantur: nec prius eos respondere debere quam omnia sua eis et ecclesiis eorum legibus integerrime restituantur.
Abbreviated transcription (Latin):
uane sunt. Uana aũt locu¬
tutus ẽ unꝰquisq ad ꝓximĩ
suũ. labia dolosa incerde. E
corde locuti sunt mala. S clis¬
pdat dñs unursa labia dolo¬
sa. et linguam magniloqͣm.
Qui dixerunt labia nr̃a a no¬
sihec in memoria retinerẽt. mi¬
nime adtantam ꝓsilirẽt ini¬
quitatẽ. Nõ eñi ꝑ ꝓbabłem

Expanded text:
ae sunt. Vana autem locutus est unusquisque ad proximum suum, et labia dolosa in corde, et corde locuti sunt mala. Sed disperdet dominus universa labia dolosa, et linguam magniloquam. Qui dixerunt, labia nostra a nosi haec in memoria retinerent, minime ad tantam prosilirent iniquitatem. Non enim  ejusdem