comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Uabus ut dictũ
constat ẽẽ cõmu¬
ne asemetip̃ĩs ñ
esse. sed aliunde procedere. in qͦ
illito adhuc uidet̾ ad inꝗren¬
dum restare utrum nam tdem
procedẽdi modus sit tam in u¬
na ꝙ inalia. in potius unus ĩ
ista. et alius in illa. Mat̾ia satis
modica.s multũ profunda. et
diligẽti in quisitione dignissi¬
ma. Puto tñ ex añiam dictisi
ñ mechocrit̾ eluscescere qd̾ pos¬
sit ad huius pplexionis enodati
nis querit᷑mento ad illam na¬
turam recurrit᷑ ubi deo oꝑante
del imago depieta utoet᷑. Est aũt
notissimũ ad imaginẽ et simili¬
cuoinẽ dei homine factum. Et
ꝙͣuis in cõpabilit̾ copiosior sit
dissimilitudĩsꝙͣ similicudĩs
ratio: ẽtñhumane nature ad
diuinam nõ nulla uno mul¬
ta similitudo. Possumꝰ itaq ut
credo in hoc diuine imaginis
speculo cemere. imo et iuxta
ratiocinantis animi iuditiu
discernẽ ꝗd ibisit uł ꝓsimili¬
cuoinis ratione approbãdum.
uł pro ratione dissimilituoĩs

Expanded text:
uabus, ut dictum constat esse commune a semetipsis non esse, sed aliunde procedere, in quo illud adhuc videtur ad quaerendum restare, utrumnam idem procedendi modus sit tam in una quam in alia, an potius unus in ista, et alius in illa. Materia satis modica, sed multum profunda et diligenti inquisitione dignissima. Puto tamen ex ante jam dictis non mediocriter elucescere quod possit ad hujus perplexionis enodationis quaeritur merito ad illam naturam recurritur, ubi, Deo operante, Dei imago depicta videtur. Est autem notissimum ad imaginem et similitudinem Dei hominem factum. Et quamvis incomparabiliter copiosior sit dissimilitudinis quam similitudinis ratio, est tamen humanae naturae ad divinam nonnulla imo multa similitudo. Possumus itaque, ut credo, in hoc divinae imaginis speculo cernere, imo et juxta ratiocinantis animi judicium discernere, quid ibi sit vel pro similitudinis ratione approbandum, vel pro ratione dissimilitudinis
Abbreviated transcription (Latin):
ca modũ ẽẽndi. ista u̾o u̾satur
cutamodum obtinẽdi. Illa cir¬
ca rationẽ essẽtie ista utsic di¬
cam cirea ratione obtinetieut
taceam de cet̾is.scio ꝙ obtinen¬
tia minus dignedicit᷑ de diui¬
nis. Sed neminẽ scandaliçet
si ubis. quib ualeo explic̾o qd̾
de diuinis sentio. Illuo aũt gͣ¬
tant̾ accipio. et pro magno my¬
nere habeo si quid ameꝙ uer
sit minꝰ proprie uł tooncedici¬
tur: a quouis alio u̾bis ydone¬
is et magis proprus explica¬
tur. Obtinẽtiam dico hoc loco
nendi siquidẽ modus in aliis
et aliis ẽ multũdiu̾sus. siue
in accipiẽdo. siue in nõ accipi¬
endo. siue indandi uł accipi¬

Expanded text:
ca modum essendi, ista vero versatur ca modum essendi, ista vero versatur circa modum obtinendi. Illa circa rationem essentiae, ista, ut sic dicam, circa rationem obtinentiae. Ut taceam de caeteris, scio quod obtinentia minus digne dicitur de divinis. Sed neminem scandalizet, si verbis quibus valeo explico quod de divinis sentio. Illud autem gratanter accipio, et pro magno munere habeo, si quid a me quod verum sit, minus proprie vel idonee dicitur, a quovis alio verbis idoneis, et magis propriis explicatur. Obtinentiam dico hoc loco nendi siquidem modus in aliis et aliis est multum diversus, sive in accipiendo, sive in non accipiendo, sive in dandi vel accipi
Abbreviated transcription (Latin):
ut queramꝰ quõ possit eẽ alte¬
ritas ꝑsonaꝵ: sine alt̾itate sb̾¬
stantiaꝵ. Indiscernẽdis itaqi
ꝑsonis opus ẽ ut arbitror gemi¬
na costoeratione. ut sciamus
utdelicet et quale ꝗd sit. et uñ
habeat ẽẽ. Una istaꝵ cõsiderati¬
onum u̾satur indiscernẽda rei
qualitate. alia u̾o u̾satur ĩ ĩue¬
stiganda rei origine. ao illaz
ꝑtinet diligent᷑ querere. ꝗdi
sibi sit cũ quib cõmune. go
generale. ꝗo speciale. ꝗo deniq
propͥum assignate nature.ad
istam cõstoerationẽ ꝑtinet sb̃¬
tilit̾ urdagare hoc ip̃m go̾ est.
un habeat᷑ ẽẽ. asemetip̃o anali¬
unde. et si aliunde ꝙ ase ip̃o u¬
crum modo isto uel illo. uel a¬
lio quoẽq existerdi modo. Illie
itaq querit᷑ rei ip̃ius diffiniti¬
o. uł qualisc̃q descͥptio propͥeta¬
tisq assignatio. Hic u̾o natuẽ
ordo rei ip̃ius origo. et cirea i¬
huiusmodi qualisẽq discretio.
Illa itaq cõstoeratio u̾satur cir¬

Expanded text:
o possit esse alietas personarum sine alietate substantiarum. In discernendis itaque personis opus est, ut arbitror, gemina consideratione, ut sciamus videlicet et quale quid sit, et unde habeat esse. Una istarum considerationum versatur in discernenda rei qualitate; alia vero versatur in investiganda rei origine. Ad illam pertinet diligenter quaerere quid sibi sit, et cum quibus commune, quid generale, quid speciale, quid denique proprium assignatae naturae. Ad istam considerationem pertinet subtiliter indagare hoc ipsum quod est unde habeat esse, an a semetipso, vel aliunde; et si aliunde quam a seipso, utrum isto modo, vel illo, vel alio quocunque existendi modo. Illic itaque quaeritur rei ipsius definitio, vel qualiscunque descriptio, proprietatisque assignatio. Hic vero naturae ordo, rei ipsius origo, et circa hujusmodi qualiscunque discretio. Illa itaque consideratio versatur cir
Abbreviated transcription (Latin):
sbe q̃nquidẽ intam cõtrarie q̃¬
litatis diu̾sitate inuenit᷑ uni¬
tas toetitasq ꝑsone: Inhuma¬
na namq natura una cadẽq p¬
sona ex uno corporea.ex alio ĩ¬
corporea. ex uno usibilis.ex
alio ĩuisibilis. ex imo morta¬
lis ex alio ĩmortalis. nichilo¬
minus tñ unitas ꝑsone consi¬
et alium inhumana nat᷑a. nec
pluralitas ꝑsonar facit aliud
et aluto innat᷑a diuinadiuĩa.
aodamus aũt et ro qd̃ conse¬
quens ẽ qm̃ nec pluralitas sḃ¬
stantiaꝵ ibi diutoit unitate
psone.nec pluralitas ꝑsonax
hic dissoluit unitatẽ Ibe. xi.¬

Expanded text:
 quidem in tam contrariae qualitatis diversitate invenitur unitas identitasque personae? In humana namque natura una eadem persona ex uno corporea, et ex alio incorporea, ex uno visibilis, et ex alio invisibilis, ex uno mortalis, et ex alio immortalis, nihilominus tamen unitas personae consiet alium in humana natura, nec pluralitas personarum facit aliud et aliud in natura divina. Addamus autem et id quod consequens est. Quoniam nec pluralitas substantiarum ibi dividit unitatem personae, nec pluralitas personarum hic dissolvit unitatem
Abbreviated transcription (Latin):
tum in unã formã. In cõpeͬrabi¬
lit̾ aũt et incõprehensibilit̾ su
pra eĩmodi om̃s costat hane fo¬
re que in infmitis ioẽtitate h̃t
sũme simplex et incõmutabile
in illo sũma simplicitas. ĩ illo
uera et sũme simplex toẽtitas.
Ibi qd̃ ad huc mirabilius ẽ u̾a
unitas cũ plenitudĩs uniu̾si¬
tate. ibi sũma simplicitas cum
ꝑfectionis mim̃sitate. ibi sum¬
me simplex itẽtitas cum totius
cõsumationis infinitate. Attẽ¬
de gͦ ꝙͣ sit in cõprehẽsibilis ⁊ oĩ¬
no inextimabilis siplicitas illa
uere et sũme unitatis.

Expanded text:
te in unam formam. Incomparabite in unam formam. Incomparabiliter autem et incomppra hujusmodi omnes constat hanc fore, quae in infinitatis identitate habet summe simplex et incommutabile in illo summa, simplicitas in illo est vera, et summe simplex identitas. Ibi, quod adhuc mirabilius est, vera unitas cum plenitudinis universitate; ibi summa simplicitas cum rfectionis immensitate; ibi summe simplex identitas cum totius consummationis infinitate. Attende ergo quam sit incomprehensibilis et omnino inaestimabilis simplicitas illa verae et summae unitatis.
Abbreviated transcription (Latin):
me unũ. s ⁊ unice sũmũ. Ee¬
ce ut uites qͣ de sunmo bo¬
no dicimus.in eantẽ cõseq̃n¬
tiam currit ꝙͣ suꝑior ratio de
diuine sb̃e unitate ratiocinan¬
do inueĩt. Nam si deus ueracit̾
mum bonũ nisi unũ: tam ue¬
racit̾ constat. qd̾ credimꝰ. nõ
posse ẽẽ nisi unũ deum. Est x¬
itaq in illa uera et sũma feli¬
citate et uere et sũme felicidiui
batum ẽ itẽ ip̃m ẽ totũ qd̃ est.
Ed si in ista unitate.uera .xx.¬
et summa simplicitas ẽ:
nich ip̃i ad illam que ẽ ex cõ¬
positione partium insb̾stãtiar
unam. Si idem ip̃m ẽ totũ qd̾
in ea ẽ. nich̾ ip̃i ad illam. que
ẽ ex cõformitate multarum
sb̾stantiaꝵ in unam naturã. Si
formiũ sb̾arum in ꝑsonã unã:
Si simplex itẽtitas in ip̃a ẽ:go
ip̃i ad illam que ẽ in cõcretioẽ
subsistentis et sb̃sistentie in es
ge ẽ supra unitatẽ illam que ẽ
ex collectione multaꝵ propͥeta¬

Expanded text:
me unum, sed et unice summum. Ecme unum, sed et unice summum. Ecce ut vides quod de summo bono dicimus, in eamdem consequentiam currit quam superior ratio de divinae substantiae unitate ratiocinando invenit. Nam, si Deus veraciter mum bonum nisi unum, tam veraciter constat quod credimus non posse esse nisi unum Deum. Est itaque in illa vera et summa felicitate et vere et summe felici divibatum est, idem ipsum est totum quod est. ed si in ista unitate vera et summa simplicitas est, nihil ipsi ad illam quae est ex compositione partium in substantiam unam. Si idem ipsum est totum quod in ea est, nihil ipsi ad illam quae est ex conformitate multarum substantiarum in unam naturam. Si formium substantiarum in personam unam? Si simplex identitas in ipsa est, quid ipsi ad illam quae est in concretione subsistentis et subsistentiae ge est supra unitatem illam quae est ex collectione multarum proprieta
Abbreviated transcription (Latin):
et non solum summe unu.
sed et unice summũ. Non eĩ
possunt eẽ duosimma bona.
sic̃ nec duo uniu̾salit̾ ꝑfecta.
Nam siduo eque pfecta eẽ cõ¬
cedimꝰ. oportet ut conseq̃nt̾
cocedamꝰ q̃m quicqd plenitu¬
dinis. quicqo ꝑfectionis est
muno: totũ iuxta eundẽ mo¬
dum atq m̃suram erit et ĩ
altero. Erit itaq utrobiq u¬
na et eadẽ plenitudo. erit utro¬
biq una indiferensq ꝑfecti¬
o. S ubi differẽtia nulla ẽ. plu¬
ralitas õino recte dicisicut¬
et inueniri nõ põt Plura ita¬
q uniu̾salit̾ pfecta sicut õino¬
non sunt. sic et õmo ẽẽ non
possũt.Et qui de sicut et ante
nos dictũ est. si unum uniu̾¬
salit pfectum ẽ. ao õĩa suffi¬
cit. Alioqn usq quaq ꝑfectũ
nõ erit. et si unum oĩno suffĩ¬
cit. alt̾um suꝑfluum erit. ⁊ si
oĩno ẽ suꝑfluum. quõ utile:i
uł si mutile quõ bomim: Bo¬
num gͥ illito unu̾salit̾ ꝑfectũ
erit ut dictũ ẽ nõ solum sum¬

Expanded text:
et non solum summe unum, sed et unice summum. Non enim possunt esse duo summa bona, sicut nec duo universaliter perfecta. Nam, si duo aeque perfecta esse concedimus oportet ut et consequenter concedamus, quoniam quidquid plenitudinis, quidquid perfectionis est in uno, totum juxta eumdem modum atque mensuram erit et in altero. Erit itaque utrobique una et eadem plenitudo, erit utrobique una indifferensque perfectio. Sed ubi differentia nulla est, pluralitas omnino recte dici sive inveniri non potest. Plura itaque universaliter perfecta sicut omnino sunt, sic et omnino esse non possunt. Et quidem sicut et ante nos dictum est, si unum universaliter perfectum est ad omnia sufficit. Alioquin usquequaque perfectum non erit, et si unum omnino sufficit, alterum superfluum erit; et si omnino est superfluum, quomodo utile, vel si inutile, quosaliter perfectum erit, ut dictum est, non solum sum
Abbreviated transcription (Latin):
ris uł segetis. nõ ne cõstant̾ re¬
sponderet diu̾sum cẽ ab omni¬
bus et singulis: Ioem sẽtiret
de om̃i pilo ioe affumaret de
omni capillo. Quro de qua¬
libet gutta maris. ꝗo de quo¬
libet folio cuiusẽq arboris: Si
cota terra solueret᷑ in puluere.
et de singulis minnciis illius
int̾rogari potuisset: ad singul¬
as int̾rogationes idẽ tam con¬
stant̾ ꝙͣ ueracit̾ responderet.⁊
Si insura terre in infinitũ ere¬
sceret. de minutissimis partibꝰ
ip̃ius eandẽ sẽtentiam ceneret.
Hec stuoui diligẽtius expri¬
mere. ut quilibet quantũuis
simplex in propria sciẽtia leg¬
at et intelligat quõ sub una⁊
simplici ueritate cõprehend ũ¬
tur infinite.Quto gͦ mirum
siin illa sapiẽtia que deus est.⁊
in qua oĩs ueritas ẽ. Aliquin
ꝑfecta nõ esset si eam aliqua ɨ¬
uentas lateret. quid inꝙͣ mirũ
si milla ẽ. et iuxta aligo sũma
simplicitas. et iuxta aligo infi¬
nita multiplicitas: Qũto inꝙͣ

Expanded text:
ne constanter responderet diversum esse ab omnibus et singulis? Idem sentiret de omni pilo, idem affirmaret de omni capillo. Quid de qualibet gutta maris? Quid de quolibet folio cujuscunque arboris? Si tota terra solveretur in pulverem, et de singulis illius minutiis interrogari potuisset, ad singulas interrogationes idem tam constanter quam veraciter responderet. Si mensura terrae in infinitum cresceret, et de minutissimis partibus ipsius eamdem sententiam teneret. Hoc studui diligentius exprimere, ut quilibet quantumvis simplex propria scientia legat, et intelligat quomodo sub una et simplici veritate comprehenduntur infinitae. Quid ergo mirum, si in illa sapientia, quae Deus est, et in qua omnis veritas est alioquin perfecta non esset si eam aliqua veritatis lateret, quid, inquam, mirum si in illa est, et juxta aliquid summa simplicitas, et juxta aliquid summa multiplicitas?
Abbreviated transcription (Latin):
Ed ne quis ex simpliciori¬
bus existimet me contͣria
et sibi inuicẽ repugnãtia astru¬
ere. quasi ea que dicta sũt non
possint simulstare: ostendo ei
qui eĩmodi ẽ. quõ possit quasi
ꝑ speculũ uidere. et in semetip̃o
ex cõparatione collig̾e. quro
debeat de illa supemmnẽti in cõ¬
prehẽsibilitate sentire. Si gͣnur
aliqd̃ in manu teneret. nõ ne
ueracit̾ sẽtiret. et incuntant̾ af¬
um eẽt numero itẽ qd̾ ip̃m:
Si gͥ int̾regaret sigillatim de

Expanded text:
ed, ne quis ex simplicioribus existimet me contraria et sibi invicem repugnantia astruere, quasi ea quae dicta sunt non possint simul stare, ostendo ei qui ejusmodi est, quomodo possit quasi per speculum videre et in semetipso ex comparatione colligere quid debeat de illa supereminenti incomprehensibilitate sentire. Si granum aliquis in manu teneret, nonne veraciter sentiret et incunctanter afum esset numero idem quod ipsum? Si igitur interrogaretur sigillat
Abbreviated transcription (Latin):
Erumsi hine nouissimei
speculatiom uelit quis ĩ
elmod ex̾citatos sẽsus habẽs di¬
ligent̾ insistere: multa supuis
disputata et diu̾sis demõstaͣtio¬
nibus probata pot̾it fortassisi
ex hac sola idubitant̾ collige̾.
et probabili assertione cõnincẽ.
Siquis unũ deũ ẽẽ altius ĩtelli¬
git. et ip̃m sũme bonũ.sũme be¬
atum ẽẽ manifesta ratione dep̃¬
ce difftoit: ex eo qd̃ iam credit ĩ
io qd̾ nondũ apprehẽdit: ꝑ hãc
speculam assingẽ pot̾it Ex hac
una ut arbitror speculationep¬
sonar pluralitatẽ imo totã tri¬
nitatẽ pot̾it elicere. et docum̃tis
probabilib astruere. Hec specula¬
tio ut supior ratio docuit. suspi¬
tionẽ quat̾mitatis exeludit.
hec uerã diuinitatẽ credentibꝰ.
ueracit̾q cõfitẽtib sic psonaꝵ

Expanded text:
erum si huic novissimae speculationi velit quis in hujusmodi exercitatos sensus habens diligenter insistere, multa superius disputata et diversis demonstrationibus probata poterit fortassis ex hac sola indubitanter colligere et probabili assertione convincere. Si quis unum Deum esse altius intelligit, ipsum summe bonum, summe beatum esse manifesta ratione depte diffidit, ex eo quod jam credit in id quod nondum apprehendit per hanc speculam assurgere poterit. Ex hac una, ut arbitror, speculatione personarum pluralitatem, imo totam Trinitatem poterit elicere et documentis probabilibus astruere. Haec speculatio, ut superior ratio docuit, suspicionem quaternitatis excludit. Haec veram divinitatem credentibus veraciterque confitentibus sic persona
Abbreviated transcription (Latin):
alt̾a ꝙͣ dilectio sũma.alia prope¬
tate distincta.Nec aliuo aliqo
ẽ psona tertia. ꝙ dilectio sũma.
tertia propͥctate distincta. Iuxta
numerũ itaq propͥetatũ erit et
morsuus. et assignata singulq
discretio cõstat insolis iar dic¬
tistribus: sic̃ quartam proprie¬
tatem sic quartã psonam nulla¬
tenus ibi inuenire pot̾imus.
ne aũt aliꝗs nos parum intelli¬
gat et ea propt̾ in cõsulte repre¬
hendat.meo qd̾ gratuitũ ul de¬
bitum posuimus. nõ nos utilla
tet ꝙ hee ñ semꝑ sub eatẽ sigͥfica¬
cione accipimꝰ. Dicimusq hic
illũ amare debet. co qd̾dignus
sit.dicimus nichominusq unꝰ
alium amare debet: eo qd̃ eum a¬
licuiusdoni uł bñficii merito
debitorẽ rectoroenit. Sie et gratu¬
itum alias et aliassub alia et a¬
lia sigͥficatione accipi potent. Sr
sub qua sigͥficatioẽ utrũq hoc lo¬
co accipi uolumꝰ. ne calampnie¬

Expanded text:
altera quam dilectio summa alia propriealtera quam dilectio summa alia proprietate distincta, nec aliud aliquid est persona tertia quam dilectio summa tertia proprietate distincta. Juxta numerum itaque proprietatum, erit et mor suus, et assignata singularum discretio, constat in solis jam dictis tribus, sicut quartam proprietatem, sic quartam personam nullatenus ibi invenire poterimus. Ne autem aliquis nos parum intelligat, et eapropter inconsulte reprehendat in eo quod gratuitum vel debitum posuimus, non nos utique latet quod hoc non semper sub eadem significatione accipimus. Dicimus quia hic illum amare debet eo quod dignus sit. Dicimus nihilominus quod unus alium amare debet, eo quod alicujus doni, vel beneficii merito debitorem reddiderit. Sic et gratuitum alias et alias, sub alia et alia significatione accipi poterit. Sed sub qua significatione utrumque hoc loco accipi volumus ne calumni
Abbreviated transcription (Latin):
na. que sit a semctip̃a. Hinc aũt
or indubitata ratione collige̾.
ꝙ in illa mutua psonar canta¬
te nõ possit amor ẽẽ. qui nõ sit
aut solum gratuitꝰ. aut solum
debitus. aut simul utrũq debi¬
tus atq gratuitꝰ. Constat nichꝰ¬
ominꝰ de dictis tͥbus ꝙ gratui¬
ti amoris plenitudo sit in solo
uno. debiti u̾o amoris plenitu¬
do sit insolo alt̾o tam debiti ꝙͣ
gratuiti plenitirdo sit insolo t̃¬
cio.Sed qd ad istadicemus:Nũ¬
quid aliqs ex his tribus aluto
aliqd ẽ et aluto aligo amorsu¬
uera illa et sũma simplicitas
et multa rationũ attestatione
probauimꝰ: Oportet itaq abs¬
qr dubio ut insũma simplicita¬
te ioẽ ip̃m sit ẽẽ qd̾ dilig̾e. Erit gͦ
unicuiq tͥum tõe ip̃m psona su¬
a.qd̾ dilectio sua Hich̾ itaq alio
crit plures inunadiumitatep¬
ut pote sĩam dilectionẽ hr̃e.
qui potius ẽẽ ex differẽti pro
na ista. ꝙ dilectio sũma hac poͥ¬
etate distincta.Nil aliuo psona

Expanded text:
na quae sit a semetipsa. Hinc etiam is indubitata ratione colligere, quod in illa mutua personarum charitate non possit amor esse, qui non sit aut solum gratuitus, aut solum debitus, aut simul utrumque debitus atque gratuitus. Constat nihilominus de dictis tribus quod gratuiti amoris plenitudo sit in solo uno, debiti vero amoris plenitudo sit in solo altero, tam debiti quam gratuiti plenitudo sit in solo tertio. Sed quid ad ista dicemus, nunquid ex his tribus aliud aliquid est, et aliud aliquid amor suvera illa et summa simplicitas et multa rationum attestatione probavimus? Oportet itaque absque dubio ut in summa simplicitate idem ipsum sit esse quod diligere. Erit ergo unicuique trium idem ipsum persona sua quod dilectio sua. Nihil itaque aliud erit plures in una Divinitate putpote summam dilectionem habere, quin potius esse ex differena ista quam dilectio summa hac proprietate distincta. Nihil aliud persona
Abbreviated transcription (Latin):
sic sũmus. ut sit ex uno debit᷑.
ex alt̾o oĩo gratuitꝰ. Erce manx¬
re summo trina propͥctatũ distic̃¬
tio. cum sit tñ una catẽq in om¬
nibus ut pote sũma et uere eter¬
nadilectio:Nũc itaq exhac ue¬
ri et sũmi amoris possumꝰ specu¬
latione colligere. utrũ nam in
illa diuinaꝵ pͦsonar pluralitate
quarta possit psona locũ habere.¬

Expanded text:
sic summus, ut sit ex uno debitus, sic summus, ut sit ex uno debitus, ex altero omnino gratuitus. Ecce in amore summo terna proprietatum distinctio, cum sit tamen una eademque in omnibus, utpote summa et vere aeterna dilectio. Nunc itaque ex hac veri et summi amoris speculatione possumus colligere, utrumnam in illa divinarum personarum pluralitate quarta possit persona locum habere.
Abbreviated transcription (Latin):
ri nõ pt. Plenitutoinẽ itaq debi¬
ti amoris dicta ꝑsona iuxta su¬
pradictã ratione et habe ualet
et h̃t. plenitudinẽ u̾o gratuiti
amoris oĩo nõ habet: sed necha¬
bere ualet.Solius itaq debiti a¬
morisplenitudm̃e habere opor¬
tetpsonam illam que de se que¬
aomodum dictũ ẽ procedentẽ
non habet.
Chis que de duab perso¬
nis cirea instantẽ cõsid̾ra¬
tionem iamdiximꝰsatis eluce
gratuito ꝙ debito amore abũ¬
Dare. et utͥusq plenititoiẽ ut¬
pote umnius amoris uni.alt̾ius
alt̾iintegralit̾ exhibere.debitũ
quippe est ꝙ sumo amore di¬
ligit.a quo totũ accipit ⁊ nich
impendit. gratuitũ u̾o. qd̃ sum¬
me diligit. a quo nich̾ accipit.
sed totũ impẽdit. Eccc iam ap¬
ta ratione tenemus.qũo sigu¬
lorum propͥa iuxta hanc consi¬
deratione distingͥere debeamis
Constat namq qr inuno extͥ¬
bus c̃ amorsũus et solũ gra¬
tuitus. in alt̾o u̾osicsumus. ut
sit solum debitꝰ. intertio autẽ

Expanded text:
ari non potest. Plenitudinem itaque debiti amoris dicta persona juxta supradictam rationem et habere valet et habet. Plenitudinem vero gratuiti amoris omnino non habet, sed nec habere valet. Solius itaque debiti amoris plenitudinem habere oportet personam illam, quae de se quemadmodum dictum est, procedentem non habet.his quae de duabus personis circa instantem considerationem jam diximus, satis elucesgratuito quam debito amore abundare, et utriusque plenitudinem, utpote unius amoris uni, alterius alteri integraliter exhibere. Debitum quippe est quod summo amore diligit a quo totum accipit, et nihil impendit; gratuitum vero, quod summe diligit a quo nihil accipit, sed totum impendit. Ecce jam, aperta ratione, tenemus quomodo singularum propria juxta hanc considerationem distinguere debeamus. Constat namque, quia in uno ex tribus est amor summus et solum gratuitus. In altero vero sic summus, ut sit solum debitus. In tertio autem
Abbreviated transcription (Latin):
unitatẽ cõmincat. Ex haespecu¬
latione cuiꝰq psone propͥetas
elucescit. et in manifestatio¬
nem exit.Nam diligent̾ reqsi¬
ta ꝑspicua ratione clam̃at ꝙĩ
diumnĩtate sit psona que ab
alia aliqua eẽ nõ habeat qd̾ ibi
sit que asola una:et alt̾a que a
duab originẽ trahat.Cogitet
qui hec legit ꝙͣ magnũ ⁊ utile
sit prõptum. ⁊ familiare. habe
omni poscẽti ratione rectoeres

Expanded text:
unitatem convincat. Ex hac speculatione cujusque personae proprietas elucescit et in manifestationem exit. Nam diligenter requisita perspicua ratione clamat quod in Divinitate sit persona quae ab alia aliqua esse non habeat, quod ibi sit quae a sola una, et alia quae a duabus originem trahat. Cogitet qui haec legit quam magnum et utile sit promptum et familiare habereomni poscenti rationem reddere.
Abbreviated transcription (Latin):
cuius ẽproprium procedẽ.
nectn de se procedẽtẽ habe. qm̃
aliunde accipit totũ qd̃ h̃t. ple¬
nititom̃e debiti amoris haberei
oportet. Alioqn sisũme diligẽti¬
bus sũmũ amorẽ nõ repẽderet:
sũmo amoredigna nõ ẽẽt. Sũ¬
mosane amore ab ip̃is diligit᷑.
a quibꝰ omnẽ plenituoiem
accepisse cognoseit᷑.Quid itaq̃
indebiti amoris possit eis repe
a quib cõstat eam omne ple¬
nituoinẽ gratis accepisse.: Et
sit plenitudinẽ gratuiti amo¬
ris exhibere.Et quidẽ erga erea¬
tam psonam gratuitũ amorẽ
hab̾e p̾. s gratuiti amoris ple¬
nitirome erga ereaturã habere

Expanded text:
cujus est proprium procedere, nec tamen de se procedente habere quoniam aliunde accipit totum quod habet plenitudinem debiti amoris habere oportet; alioquin, si summae diligentibus summum amorem non rependeret, summo amore digna non esset. Summo sane amore ab ipsis diligitur, a quibus omnem plenitudinem accepisse cognoscitur. Quid itaque indebiti amoris possit eis rependere, a quibus constat eam omnem plenitudinem gratis accepisse? Et qsit plenitudinem gratuiti amoris exhibere. Et quidem erga creatam personam gratuitum amorem habere potest, sed gratuiti amoris plnitudinem erga cre
Abbreviated transcription (Latin):
cõsortio carere. Sedsi solam unã
sociam haberet: ei utiq nõ deeẽt.
cui magͥtudinis sue diuitias cõ¬
municaret. sed cui caritatis deli¬
tias imptiret om̃o nõ hab̾et. Dil¬
lectionis duleechine nil iocundi¬
us inuenit̾. nich̾ in quo animus
amplius delectet᷑. Huiusmodi dł¬
cedmis delicias solus possidet:qui
in erhibitasibi dilectione sotium
et condilectũ nõ habet. Commu¬
nio itaq amoris nõ p̾t ẽẽ oĩno i
minus ꝙͣ intribpsonis:. Nichil
aũt ut dictũ ẽ gloriosius. nichil
magͥficẽtius. ꝙͣ quicgo habes uti¬
le et dulce. in cõmime deducere.
Non pt̾ u̾o hoc summã sapiẽtiam
latere. nec sũmebeniuolẽtie non
complac̾e. Et ꝙͣ nõ p̃t sũme poten¬
cis felicitas uł summe felicis po¬
cestas suo beneplacito carere: tam
nõ p̃t gemine psone indiuinita¬
tetercia nõ coherere.

Expanded text:
societatis carere, sed si solam unam societatis carere, sed si solam unam sociam haberet, ei utique non deesset, cui magnitudinis suae divitias communicaret, sed cui charitatis delicias impertiret omnino non haberet. Dilectionis dulcedine nihil jucundius invenitur, nihil in quo animus amplius delectetur. Hujusmodi dulcedinis delicias solus non possidet, qui in exhibita sibi dilectione socium et condilectum non habet. Communio itaque amoris non potest esse omnino minus quam in tribus personis. Nihil autem, ut dictum est, gloriosius, nihil magnificentius quam quidquid habes utile et dulce in commune deducere. Non potest vero hoc summam sapientiam latere, nec summae benevolentiae non complacere, et quam non potest summe potentis felicitas vel summe felicis potestas suo beneplacito carere, tam non potest geminae personae in divinitate tertia non cohaerere.
Abbreviated transcription (Latin):
aliqua psonam in uera diumitate
ẽẽ tante beniuolẽtie ut nich̾ diui¬
tiarum. nich deliciaꝵ habere uelit i¬
qõ nolit cõmunicare tante pote¬
statis ut nich sit ei impossibile.tã¬
ce felicitatis: ut nich̾ sit ei diffici¬
le. cõseques ẽ ut faten oporteat di¬
uinaꝵ ꝑsonar trinitatẽ nõ posse de¬
esse. Sed ut hoc melius elucescat.i
qõ diffusius diximꝰ in unũ colliga¬
mus.Certe sisola una ꝑsona ĩdiui¬
nitate ẽẽt. nõ habet cui magnitu¬
dinis sue diuitias cõmuicaret.
sed econu̾so illa deliciaꝵ et dulce¬
dinis abundantia que ex intime
dillectionis obtentu ei accrescere
potuisset. met̾ͥnum careret. Sed
summe bonũ plenituto bonitatiꝰ
nõ sinit illas auare retinere. nec
sũme beatum plenitudo beatitioi¬
nis ꝑmittitistas nõ obtinere et
ad honoris sui magficentuã tam
de illar largitate letat᷑. ꝙͣ de istarĩ
fruitione gloriat᷑. Animadu̾titis
ex his ꝙͣ sit impossibile una aliqua
indiuinitate ꝑsonam societatis.

Expanded text:
divinitate esse tantae benevolentiae, ut nihil divitiarum, nihil deliciarum habere velit quod nolit communicare, tantae potestatis ut nihil sit ei impossibile, tantae felicitatis ut nihil sit ei difficile, consequens est ut fateri oporteat divinarum personarum Trinitatem non posse deesse. Sed ut hoc melius elucescat, quod diffusius diximus in unum colligamus. Certe si sola una persona in divinitate esset, non haberet cui magnitudinis suae divitias communicaret. Sed et e converso, illa deliciarum et dulcedinis abundantia quae ex intimae dilectionis obtentu ei accrescere potuisset, in aeternum careret. Sed summe bonum, plenitudo bonitatis non sinit illas avare retinere, nec summe beatum, plenitudo beatitudinis istas non obtinere, et ad honoris sui magnificentiam tam de illarum largitate laetatur, quam de istarum fruitione gloriatur. Animadvertis ex his quam sit impossibile unam aliquam in divinitate personam consortio
Abbreviated transcription (Latin):
Randis proculoubio defec¬
tus caritatis nõ posse pati
cosortu amoris. Quis hoc nescia.
uł dissimulare queat.Sihic itaq
defectus sepe iam dictis illis mu¬
tuo dilectis inẽẽt: haberet ut̾q ñ
solum qd̃ in alt̾o doleret. sed et si¬
mul qd̾ inseipo erubesceret: Nam
uetus et intimus amicus sic̃ nõ
p̃t intime dilecti defectũ uttere
et nõ dolere. sic sane de propͥo defec¬
tu ante amici cõspectum nõ possẽ
nõ erubesce̾. Sed sulli ꝑsonar plu¬
ralitati mest. unde merito debeat
erubesce̾. ubi erit obsecro plenitu¬
do glie. que uere diuinitati drẽe
õmo ẽ impossibile: Sed sic̃ sum¬
me felicitati nõ p̃t ẽẽ causadolẽ¬
di:sic in sũme glie plenitudme
nõ p̃t in esse mat̾ia erubescẽcdi Qs
namq nõ uideat qm sit extrenx
dementie uł tenuit̾ suspican. alli
sũme felici maiestati aligo mẽe
potuisse qd̾ possit tante głie splẽ¬
dorẽ uł ĩmodieo obnubilare: Ec¬
ce qũo plenitudo diuine bonitati

Expanded text:
randis procul dubio defectus charitatis, non posse pati consortium amoris quis hoc nesciat vel dissimulare queat? Si hic itaque defectus saepe jam dictis illis mutuo dilectis inesset, haberet uterque non solum quod in altero doleret, sed et simul quod in seipso erubesceret. Nam verus et intimus amicus sicut non potest intime dilecti defectum videre, et non dolere, sic sane de proprio defectu ante amici conspectum non posset non erubescere. Sed si illi personarum pluralitati inest unde merito debeat erubescere, ubi erit, obsecro, plenitudo gloriae quam verae divinitati deesse omnino est impossibile? Sed sicut summae felicitati non potest inesse causa dolendi, sic in summae gloriae plenitudine non potest inesse materia crubescendi. Quis namque non videat quam sit extremae dementiae, vel tenuiter suspicari illi summae felici majestati aliquid inesse potuisse, quod possit tantae gloriae splendorem vel in modico obnubilare? Ecce quomodo plenitudo divinae bonitatis,
Abbreviated transcription (Latin):
sicuti ex supiorib patet. non
posse habere supiorem.
Ubstantie itaq primor¬
diali uidet᷑ naturalitͥ ĩ ẽẽ.
dibus presioere. et parem nel
supiorem habere nõ posse. Qd
eĩ mest substãtialit̾: absq du¬
bio et naturalit. Ex eo namq
qd̃ ip̃a primoroialis substãtia
roem oĩno qd̾ sũma potẽtia est.
naturalit̾ ei mest. qd̾ sũme po
test. et qd potẽtiorem uł eqpotẽ¬
tem habere non pt̃. Uideamus
gͦ si uł inferiorẽ possit habere ꝓ¬
prie nature cõsortem. Sed quo¬
modo queso queius substantia
primoroiali ẽẽntia infenor esse
poterit. si naturalit̾ cũ illa cõmu¬
ne habuerit qd̾ parem uł suꝑio¬
rem habere nõ possit: Iuxta hoc
ent una quelibet altera. ammo

Expanded text:
sicuti ex superioribus patet non sicuti ex superioribus patet non posse habere superiorem.bstantiae itaque primordiali videtur naturaliter inesse, omnibus praesidere, et parem vel superiorem habere non posse. Quod enim inest substantialiter, absque dubio et naturaliter inest. Ex eo namque quod ipsa primordialis substantia idem omnino quod summa potentia est, ei naturaliteentiorem vel aeque potentem habere non potest. Videamus ergo si vel inferiorem possit habere propriae naturae consortem. Sed quomodo, quaeso, quaevis substantia primordiali essentia inferior esse poterit, si naturaliter cum illa commune habuit quod parem vel superiorem habere non possit? Juxta haec erit una quael
Abbreviated transcription (Latin):
qr si substãtia hoc ip̃m qd̾ sum¬
ma potẽtia ẽ: diu̾sa aliqua sub¬
stantia ro ip̃m eẽ non p̃t. ali¬
oquin diu̾se sb̾stantie eẽnt u¬
na. et una diu̾se. qd̾ ẽ utiq oĩ¬
no ĩpossibile. Sed dicis ad
ista fortassis. Quio si p̃t diu̾sa
aliqua sb̾stãtia sũmam potesta¬
tem habere. et si nõ possit sum¬
ma potẽtia eẽ: Nõ ne equipo¬
tentes erũt. si ambe sũmam po¬
testatem habuerũt: Absq du¬
bio et incunctant̾ affirmo.q
si una caꝵ sũmam pocẽtiam ha¬
bere p̃t. et ẽẽ nõ p̃t. equipotẽs
ei nõ ẽ. que utrũq potest. Ex
parte eĩ posse. et ex parte nõ pos¬
se qd̾ altenri ẽ ex toto possibile:
hoc nõ ẽ de potẽtie ip̃ius pleni¬
titome. sed de eius participatiõe
gaudere. Multo aũt ẽ maius.i
multoq excellẽtius. ma̾ne ali¬
cuius rei habere plenititoinez.
ꝙ obtinere participationẽ. Ex
his gͥ apte colligit᷑ qõ primor¬
dialis sub̾a nõ pot habere parẽ.

Expanded text:
d summa potentia est, diversa aliqua substantia idipsum esse non potest. Alioquin diversae substantiae essent una et una diversae; quod est utique omnino impossibile. Sed dicis ad ista fortassis. Quid si potest diversa aliqua substantia summam potestatem habere? Et si non possit summa potentia esse, nonne aequipotentes erunt, si ambae summam potestatem habuerint? Absque dubio, et incunctanter affirmo; quia, si una earum summam potentiam habere potest, et esse non potest aequipotens ei non est quae utrumque potest. Ex parte enim posse, et ex parte non posse, quod alteri est ex toto possibile, hoc non est de potentiae ipsius plenitudine, sed de ejus participatione gaudere. Multo autem est majus multoque excellentius magnae alicujus rei habere plenitudinem, quam obtinere participationem. Ex his igitur aperte colligitur quod primordialis substantia non potest habere parem,
Abbreviated transcription (Latin):
Axta supiorẽ disputatiõe
iam procerto tenemusꝙ a
Sed si ab ip̃a sũt omnia: gͦ et di¬
uinitas ip̃a. Si uero illam alten
dedit. nec sibi retinuit: supiorẽ
habet. que iuxta qõ supius pro¬
batum ẽ supiorẽ habere ñ ualet.
Constat itaq illam sibi retinu¬
isse simul et habere. Deus añt
est qui deitatẽ hẽt. et hoc ip̃m
go deus ẽ: exoeitate hẽt. Sedsi
summa sub̾a hoc ip̃m gõ d̾s ẽ
hẽt ex diuinitate sua. que ni¬
chil ht nisi asemetip̃a: ꝓfecto
ip̃a deitas nõ aluro aligo est.
ꝙͣ sũma sb̾a. Non gͦ potuit ali¬
cui alteri sb̾stantie dare nõ di¬
cam. ut deitatem haberet. sed
ut ip̃a deitas ẽẽt. Alioqn qd̃ ĩ¬
possibile ẽ cẽ. parem haberet.
Non ẽ itaq deus nisi sb̾aliter
unus.

Expanded text:
xta superiorem disputationem jam pro certo tenemus quoSed si ab ipsa sunt omnia, ergo et divinitas ipsa. Si vero illam alteri dedit, nec sibi retinuit, superiorem habet, quae, juxta quod superius probatum est, superiorem habere non valet. Constat itaque illam sibi retinuisse, simul et habere. Deus autem est qui Deitatem habet, et hoc ipsum quod Deus est, ex Deitate habet. Sed si summa substantia hoc ipsum quod Deus est habet ex divinitate sua, quae nihil habet nisi a semetipsa, profecto ipsa Deitas  substantia. Non ergo potuit alicui alteri substantiae dare, non dicam ut Deitatem haberet, sed ut ipsa Deitas esset Alioqui quod impossibile est esse parem haberet. Non est itaque Deus nisi substantialiter unus.
Abbreviated transcription (Latin):
Iao sublimiũ sci¬
entiam mẽtis sa¬
gacitate ascendẽ
uolumus:. opere
preciũ ẽ primo nosse quibus
dere solemus. Rerum itaq ro¬
ticiam nn fallor mͦ triplici app̃¬
hendimus. Namalia expien¬
do probamiꝰ. alia ratiocinando
colligimꝰ. alioꝵ certititoinem
credendo tenemꝰ. Et tẽporalium
qd̾ noticiã ꝑ ipãm exꝑiẽtiam
apprehẽdimus. ad et̾nor uero
noticiã mͦ ratiocinãdo.mͦ credẽ
do assingimꝰ.Nam quecdam ex
his que credere iubemĩ nõ mͦ
supra rationẽ. nẽu et̃ cõtra
humanã rationẽ ẽẽ uidẽtur nͥ
profunda et subtilissima inda¬
gatione discutiant᷑. uł potius
diuina reuelatione manifestẽ¬
tur. In hoꝵitaq cogͥtione uł as¬
sertione magis uniti solemuᷤ
fide ꝙͣ raciocinatione. auctori¬
tate potius ꝙͣ argm̃tatione. arx̃
illiro prophe. Nisi credideritis.

Expanded text:
ad sublimium scientiam mentis sagacitate ascendere volumus, operae praetium est primo nosse quibus dere solemus. Rerum itaque notitiam, ni fallor, modo triplici apprehendimus. Nam alia experiendo probamus, alia ratiocinando colligimus, aliorum certitudinem credendo tenemus, et temporalium quidem notitiam per ipsam experientiam apprehendimus. Ad aeternorum vero notitiam, modo ratiocix his, quae credere jubemur, non modo supra rationem, verum etiam contra humanam rationem esse videntur, nisi profunda, et subtilissima indagatione discutiantur, vel potius divina revelatione manifestentur. In horum itaque cognitione vel assertione magis inniti solemus fide, quam ratiocinatione, auctoritate potius quam argumentatione, juxta illud prophetae: Nisi credideriti
Abbreviated transcription (Latin):
terent pagani cum quãta cõ¬
sciẽtie secunitate prohae parte
ad diuinũ iudiciũ pot̾imus ac¬
cedere. Nõ ne cum om̃ĩ conftõe¬
tia deo dicere pot̾imus. dñe si er¬
ror ẽ: a teip̃o decepti sum᷑:. Naz
ista in nob̾ tantis signis et pro¬
digus cõfirmata sũt. et talib
que non nisi ꝑ te fieri possũt.
Certe asũme sanctitatis uiris
sunt nob̾ tradita. et cũ sũma
et autẽtica attestatione proba¬
ta ce ipõ ccopante et sermonẽ
cõfirmate seq̃ntib signis. u¬
Hinc ẽ utiq ꝙ pfecte fidelesi
patiores sũt mori pro fide:
qm fidẽ ab negare. Nich eĩm
proculdubio firmius tenet᷑.
ꝙͣ qd cõstanti fide apprehẽdit᷑.¬
de quib recte d̾r nobis.
lmo credidentis nõ intellige¬
tis: oportet quidẽ ꝑ fidẽ ĩtrare.
nec tñ in ipõ statim introitusb̃̾¬
sistere.sed sẽper ad int̾iora et ꝓ¬
fundiora intelligẽtie propera¬
re. et cũ oĩ studio et sũma di¬

Expanded text:
terent pagani, cum quanta conterent pagani, cum quanta conscientiae securitate pro hac parte ad divinum judicium poterimus accedere, nonne cum omni confidentia Deo dicere poterimus? Domine, si error est teipso decepti sumus: nam ista in nobis tantis signis et prodigiis confirmata sunt et talibus, quae nonnisi per te fieri possunt. Certe a summae sanctitatis viris sunt nobis tradita, et cum summa, et authentica attestatione probata, teipso cooperante, et sermonem confirmante sequentibus signis, hinc est utique, quod perfecte fideles paratiores sunt mori pro fide quam fidem abnegare. Nihil enim procul dubio firmius tenetur quam quod constanti fide apprehenditde quibus recte dicitur nobis, si non credideritis non intelligetis, oportet quidem per fidem intrare nec tamen in ipso statim introitu subsistere, sed semper ad interiora et profundiora intelligentiae properare, et cum omni studio, et summa di
Abbreviated transcription (Latin):
cia hac nob̾ auetoritate nõ ge̾¬
neralit̾ sed ẽodicionalit̾ negã¬
da proponit᷑: cum d̾r. Nisi cre¬
didentis: nõ intelligetis. Nõ
gͦ debẽt euercitatos sesus habẽ¬
tes de talium intelligẽtia cõ¬
paranda despare dum̾ tñ se sẽ¬
ciant firmos in fide et per om¬
nia probate cõstantie. in frõi
suc asscitione.
Ed hoc in his sup̃modu
mirabile. q̃m quotqͦti
ueracit̾ fideles sumuo. nichil
ccitius nich̾ cõstantius tene.¬
mus: ꝙͣ qd̾ fide apprehẽdimꝰ.
Sũt namq patrib et celitꝰ
reuelata. et tam multis.tam
prodigiis diuinitꝰ cõfirmata.
ut genus uiteat᷑̾ eẽ demẽtie.
inhis uł aliquãtulũ dubita¬
re. Innum̾a itaq miracula⁊
talia que nõ nisr ominitꝰ fieri
possũt. in huimodi nob̾ fidem
faciunt. et dubitare non si¬
nunt Utimur itaq meoꝵ atte¬
statione. seu et cõfirmatione.i
signis pro argum̃tis.prodigi¬
is pro expim̃tis. Ucinã atten¬
derent iudei. utinã animadu¬

Expanded text:
oritate, non generaliter, sed conditionaliter neganda proponitur, cum dicitur: Nisi credideritis non intelligetis. Non ergo debent exercitatos sensus habentes, de talium intelligentia comparanda desperare, dum tamen se sentiant firmos in fide, et per omnia probatae constantiae in fidei suae assertione. Sed hoc in his supra modum mirabile, quia quotquot veraciter fideles sumus, nihil certius, nihil constantius tenemus quam quod fide apprehendimus. Sunt namque patribus coelitus revelata, et tam multis, tam prodigiis divinitus confirmata, ut genus videatur esse dementiae in his vel aliquantulum dubitare. Innumera itaque miracula, et alia quae nonnisi divinitus fieri possunt, in hujusmodi fidem faciunt, et dubitare non sinunt, utimur itaque in eorum attestatione seu etiam confirmatione signis pro argumentis, prodigiis pro experimentis. Utinam attenderent Judaei, utinam animadver
Abbreviated transcription (Latin):
ĩtima dulcedo. in eor fruitiore
infinita delectatio. De illis itaq
proposuimꝰ agere in boc ope que
iubem̃ ex catholice fidei regula
nõ dequibeũq s de et̾nis erede¬
re. Nam de redẽptionis nr̃e sa¬
cram̃tis ex tẽpore factis que i
credere iubem̃ et credimꝰ. nicħꝰ
inhoc ope in cẽdimus. Nã agen¬
di modus alius in bis. alius ⁊¬
u̾o in illis.

Expanded text:
ultima dulcedo, in horum fruitione infinita delectatio. De illis itaque proposuimus agere in hoc opere, quae jubemur ex catholicae fidei regula, non de quibuscunque, sed de aeternis credere. Nam de redemptionis nostrae sacramentis ex tempore factis, quae credere jubemur, et credimus, nihil in hoc opere intendimus. Nam agendi modus alius in his, alius vero in illis.
Abbreviated transcription (Latin):
penitus pret̾ similitudĩs raci¬
onem nõ fuit. Dictus ẽspũs q
ab hoĩe peedit. et sine quo honu
similitudome ille de quo loquimꝰ
spiis dei dici asserit̾. forte alicui
hec annominatio quãtum ad il¬
lum nimis ꝑegrina uidebitur.
Sp̃m namq qui ꝓcedit ab hoĩ¬
ne cõstat ip̃i hõi cõsub̾alem ñ
esse Spũs aũt dei ci a quo pro
si pro similitudĩs ratione dici¬
tur spirame prĩs et filii qui ĩdi¬
uinisscͥpturs dictus ẽ digitus
dei: In eoaũt qd̾ dei digitus d̾r.
nulla inequalitas notat᷑. s ao
aliquã propͥctatis sue similitudi¬
nem refeit.Digitum sane protẽ¬
dimus.cum aliꝗd alicui ad Ø¬
oculum ostẽdere uolumꝰ. Qũa¬
ta sapĩc sue spũs sui illustratio
deri uult. digito suo demostãt:
Nampat̾ quitẽ et filius unus
ratione docet nos de oĩbusi
non ne magister ueritatis sp̃m
sc̃m diuinum c̃ẽ spiramẽ ue¬
lut ꝑsimilitudinẽ docuit. qn
discipulis apparẽs insufflauit

Expanded text:
penitus praeter similitudinis rationem non fuit. Dictus est spiritus qui ab homine procedit, et sine quo homo similitudine ille de quo loquimur Spiritus Dei dici asseritur, forti alicui haec denominatio quantum ad illum nimis peregrina videbitur. Spiritum namque qui procedit ab homine constat ipsi homini consubstantialem non esse. Spiritus autem Dei ei a quo procuid tamen mirum si pro similitudinis ratione dicitur spiramen Patris et Filii qui in divinis Scripturis dictus est digitus Dei? In eo autem quod Dei digitus dicitur, nulla inaequalitas notatur, sed ad aliquam proprietatis suae similitudinem refertur. Digitum sane portendimus, cum aliquid alicui ad oculum ostendere volumus. Quanta sapientiae suae Spiritus sui illustrationod videri vult digito suo demonstrat? Nam Pater quidem et Filius unus ratione docet nos de omnibus. Nonne magister veritatis Spiritum sanctum divinum esse spiramen velut per similitudinem docuit, quando discipulis apparens i
Abbreviated transcription (Latin):
uoce profeit. Quto cĩ ẽ uox nͥ u̾
bi uehiculum.uł si magis pla¬
cet u̾bi indum̃tum: Nũquio
c̃ alius aliꝗs hõ moutus. et aliꝰ
aliqs cũ fuerit exutus: Nũgo
queso u̾bum qd̃ ore profers. ꝓ¬
fere potuisses. nͥ ip̃m priusꝑ co¬
gitationẽ in corde habuisses:
Et cum u̾bum prolatũ ab auor¬
tore fuerit intellectũ. nõne toẽ
u̾bum incipit ẽẽ in corde suo.
nem oris. nõ oĩo opus hab̾et
ut ei ext̾ior locutio fieret. Ex his
ut credo patent̾ intelligis. qd̃ꝰ
toe u̾bum ẽ oris qd̾ cordis sedd
incorde ẽ sine uoce. more u̾o c̃u
uoce. Absq dubio una et cadez
ueritas corde cõcipit̾. u̾bo ꝓfert̾.
auditione addiscit᷑. Uerbum ẽe
h̃t ex solo corde. auoitio autez
corde ꝓcedit. et ꝑ ip̃m cordis
sagacitas in notescit.recte a si¬
mili dei filius u̾bum prĩs d̾r.p
quẽ pat̾na claritas manifestat᷑.
Inpr̃e oĩs uentatis c̃oceptio. in
eus u̾bo oĩs uentatis prolatio.

Expanded text:
voce profertur. Quvoce profertur. Quvehiculum, vel, si magis placet, verbi indumentum? Nunquid est alius aliquis homo indutus, et alius aliquis cum fuerit exutus? Nunquid, quaeso, verbum quod ore profers proferre potuisses nisi ipsum prius per cogitationem in corde habuisses? Et cum verbum prolatum ab auditore fuerit intellectum, nonne idem verbum incipit esse in corde suo nem oris, non omnino opus haberet ut ei exterior locutio fieret. Ex his, ut credo, patenter intelligis, quod idem verbum est oris quod cordis, sed in corde est sine voce, in ore vero cum voce. Absque dubio una et eadem veritatis corde concipitur, verbo profertur, auditione addiscitur. Verbum esse habet ex solo corde, auditio autem corde procedit, et per ipsum cordis sagacitas innotescit, recte a simili Dei Filius Verbum Patris dicitur per quem paterna claritas manifestatur. In Patre omnis veritatis conceptio, in ejus Verbo omnis veritatis prolatio,
Abbreviated transcription (Latin):
qr nom̃prĩs manifestat᷑ non so¬
lum ꝑ filium. uer etũ ꝑspiritũ
sc̃m. Si quidẽ ip̃e spũs sc̃s ẽ illai
unctio que nos docet de õibus
ip̃e qui nob̾ oĩa docet et suggit.
et in omnẽ ueritatẽ introducit.
Si uixta hanc rationẽ u̾burdr
filius. cur nõ similit̾ u̾bum di¬
catur etiã spus sc̃s: Iodamus
itaq qr u̾bum nascit᷑ de corde
solo et ip̃o propalat proferẽtis
intẽtio.Iure gͥ solius prĩs sola
genitura u̾bum noĩatur. ꝑ quẽ
ip̃e quiprĩcipalis sapĩa ẽ mani
festat᷑. Iuxͣ boc itaq nũcupatio
uerbi pro similituoinis ratiõe
utoet cõuenire filio  soli.Sed go¬
huc fortassis iterum dicis quia
de corde orit̾. istud u̾o ore ꝓfert̃.
Illito int̾is latet. p istuo cordi
cognitio patefiensolet. et neutx¬
trum coꝵ utranq dictar propͥe¬
tatum h̃t.sed una unius altera
uitet᷑ alt̾ius Sed dico qr si sub¬
cilius pẽses. torm u̾bum ẽe ĩue¬
mies. et qd̾ corde cõcipit̾: et qd̾

Expanded text:
nifestatur non solum per Filium, verum etiam per Spiritum sanctum, siquidem ipse Spiritus sanctus est illa unctio quae nos docet de omnibus, ipse qui nos omnia docet et suggerit, et in omnem veritatem introducit. Si juxta hanc rationem Verbum dicitur Filius, cur non similiter verbum dicatur etiam Spiritus sanctus? Addamus itaque quia verbum nascitur de corde solo, et ipso propalatur proferentis intentio. Jure igitur solius Patris sola genitura Verbum nominatur per quod ipse, qfestatur. Juxta hoc itaque nuncupatio Verbi prosimilitudinis ratione videtur convenire Filio soli. Sed adhuc fortassis iterum dicis, quia de corde oritur, istud vero ore profertur. Illud interius latet, per istud cordis cognitio patefieri solet. Et neutrum eorum utramque dictarum proprietatum habet, sed una unius, altera videtur alterius. Sed dico quia, si subtilius penses idem verbum esse, invenies et quod corde concipitur et quod
Abbreviated transcription (Latin):
uno solo.sed solus filius q est
a solo uno. a quo emanat oĩs
uenitatis manifestatio. De hoc
u̾bo habes inpsalmo. Eructaiit
tio aũt sem supius data. alia
intͥnseca.alia extͥnseca Intrinse¬
ca u̾o ẽ illa qua capit solus sp̃¬
sẽs ad quã extͥnseca ẽ illa quã
capit spũs creatus. Et sicut in¬
t̾ior locutio in nob̾ fit sine hua¬
ni flatus coopatione. ext̾ior aũt
oĩo nõ fit iusi ip̃o coopante: sic
sane in illa supeminẽti natura
int̾na illa locutio agit aucto¬
re prẽ suo.Namsolus pat̾ dicit.
solus spũs sẽs auoit. ext̾ior ãt
locutio pagit᷑ auctore etiami
flammne diuino.hoc ẽsp̃usc̃o.¬

Expanded text:
uno solo; sed solus Filius, qui est ab uno solo a quo emanat omnis veritatis manifestatio. De hoc verbo habes in psalmo: Eructavit tio autem secundum superius dicta alia intrinseca, alia extrinseca. Intrinseca vero est illa quam capit solus Spiritus sanctus, extrinseca est illa quam capit spiritus creatus. Et, sicut interior locutio in nobis fit sine humani flatus cooperatione, exterior autem omnino non fit nisi ipso cooperante, sic sane in illa supereminenti natura interna illa locutio agitur auctore Patre solo. Nam solus Pater dicit, solus Spiritus sanctus audit. Exterior autem locutio peragitur auctore etiam flamine divino, hoc est S
Abbreviated transcription (Latin):
cio qua ht̃ pat̾ infilio. non ẽ
ei cõmimis cũ aliquo. qm
filius ẽ apr̃e solo.Illa aũt cla¬
rificatio que relucet inspirtu
scõ nõ ẽ declaratio pat̾nitatis.
nec ẽ solius prĩs. sed ẽ ei cum
pan modo tam apre ꝙ afilio.
Recte gͦ solius u̾bum uł lingͣ
prĩs dicit. in quo solo iuxta i

Expanded text:
tio quam habet Pater in Filio, non est tio quam habet Pater in Filio, non est ei communis cum aliquo, quoniam Filius est a Patre solo. Illa autem clarificatio quae relucet in Spiritu sancto, non est declaratio paternitatis, nec est solius Patris, sed est ei cum pari modo tam a Patre quam Filio. Recte ergo Filius Verbum vel lingua Patris dicitur, in quo solo juxt