comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mo nascat᷑ unde ce sordida semꝑ ⁊ im¬
munda habet᷑. Bombices frondiumu̾-¬
mes. ex cuiꝰ textura bombicinum confi-¬
citur. appellatꝰ autem hoc noĩe ab eo qͦd e¬
uacuetur. dum fila gn̾at. ⁊ aer solus in
ea remaneat. Cruca frondium u̾mis
in olere uel pampino inuoluta: abero¬
dendo dicta. de qͦmeminit plautus
Imitatus nequã bestiam &e maleficam
inuolutam in pampino implicat se
idem. nec aduolat ut locusta. ut huc
illucq discurrens. semipasta dimit
lapsti pigris morsib uniuisa consumit.
Teredonas g̾ci uocant lignorum u̾mes
quod terendo edant. Hos nos thermite̾
dicimꝰ. ita enim apud latinos ligni u̾¬
mesuocant᷑: quos tempore importuno
cese arbores gignunt. Tinea uestim̃to¬
rum u̾mis. dieta qͦd teneat. & eousq in¬
sidat qͦ erodat: unde ce ꝑtinax qͦd in
eandem rem identidem urgeat. Uer-¬
mes carniumemigraneus. lumbricꝰ.
ascaridȩ costȩ pedicłi. pulices. lendix.

Expanded text:
mo nascatur. Unde et sordida semper et immo nascatur. Unde et sordida semper et immunda habetur. Bombyces, frondium vermes, ex cujus textura bombycinum conficitur. Appellatus autem hoc nomine ab eo, quod evacuetur, fila generat, et aer solus in ea remaneat. Eruca, frondium vermis, in olus vel pampino involuta, ab erodendo dicta. De quo meminit Plautus: « Imitatus nequam bestiam et maleficam involutam in pampino implicat. » Sed idem nec advolat, ut locusta, ut huc illucque discurrens semipasta dimittlapsu pigris morsibus universa consumit. Teredonas Graeci vocant lignorum vermes, quod terendo edant. Hos nos thermites dicimus ita enim apud Latinos ligni vermes vocantur quos tempore importuno caesae arbores gignunt. Tinea, vestimentorum vermis, dicta, quod teneat et eo usque insideat, quo erodat. Unde pertinax, quod in eamdem rem identidem urgeat. Vermes carnium, hemicraneus, lumbricus, ascaridae costi peduculi, pulices, lendix,
Abbreviated transcription (Latin):
ermis est ammal. quod plerũꝙ¬
de carne uel de ligno uł de quacunq
re t̾rena sine ullo concubitu gignit᷑.
Licet ñnunquam &e de ouisnascant᷑.
sic̃ scorpio. Sunt autem uermes aut
t̾rȩ aut. aquȩ. aut aeris. aut carnium.
aut frondium. aut lignorum. aut
uestimentoꝵ. Aranea. u̾mis aeris. ab
aeris nut᷑mento cognominata. quia
exiguo corpore longa fila deducit: ce
telȩ semꝑ intenta nunquam desinit
dium. Sanguissuga. u̾mis aquatilis di¬
cta qͦd sanguinem sugit: potantibus e¬
nim insidiant᷑. Eumq labit᷑ faucibus.
uel ubiuspiam adherescit sanguinẽ
haurit: ⁊ cum ninio cruore madue¬
rit. euomit qͦd hausit: ita ut recentio¬
rem denuo sugat. Cantarida uermis
t̾renꝰ. qͥsi humano corpori statim fu̾it
applicatꝰ. sui adustione uesicas facit
plenas humore. Multi pes u̾mis t̾renꝰ.
ex multitudine pedum uocat᷑:. qͥ con¬
tractus in globum complicat᷑. hascit᷑
subpetris ex humore & t̾ra. Limaxuer¬
mis a limodietꝰ. qͦd in limouel de li¬

Expanded text:
ermis est animal quod plerumque carne vel de ligno vel de quacunque re terrena sine ullo concubitu gignitur, licet nonnunquam et de ovis nascantur, sicut scorpio. Sunt autem vermes aut terrae, aut aquae, aut aeris, aut carnium, aut frondium, aut lignorum, aut vestimentorum. Aranea, vermis aeris, ab aeris nutrimento cognominata, quia exiguo corpore longa fila deducit, et telae semper intenta, nunquam desinit dium. Sanguisuga, vermis aquatilis, dicta, quod sanguinem sugit. Potantibus enim insidiatur. Cumque labitur faucibus, vel ubi uspiam adhaerescit, sanguinem haurit, et cum nimio cruore maduerit, evomit, quod hausit: ita ut recentiorem denuo sugat. Cantarida, vermis terrenus, qui cum humano corpori fuerit applicatus, statim sui adustione vesicas facit plenas humore. Multipes, vermis terrenus, ex multitudine pedum vocatus, qui contractus in globum complicatur, nascitur sub petris ex humore et terra. Limax, vermis limi, dictus, quod in limo vel de li
Abbreviated transcription (Latin):
ocius añ luctationis palestra arͣ pales¬
tram aũ. uł apotu palesi. id÷ aluctatio¬
nel uł apotupalin id ÷ a motu ruine fortis
nominatam dicunt: scilicet. qđ inluctan¬
do. cũ medios arripiant. fere quatiunt:
idq apud grecos pali uocat᷑:¬

Expanded text:
ocus autem luctationis palestra dicitur. Palestram autem vel apo tis palesi, id est a luctatione, vel apo tu pallin, id est a motu ruine fortis nominatam dicunt, scilicet quod in luctando, cum medios arripiant, fere quatiant; idque apud Grecos pallin vocat
Abbreviated transcription (Latin):
As circi auriga. et currꝰ eqͥtes. siue
pedites. Auriga proprie dictus ꝙ
agat. et regat. siue qd̃ feriat iunctos eqͦs
abagendo dictus ẽ.¬

Expanded text:
s circi auriga et currus, equites, sive pedites. Auriga proprie dictus, quod currum agat, et regat, sive quod feriat junctos equos. ab agendo dictus.
Abbreviated transcription (Latin):
luce dic̾e̾t᷑. ñ staret u̾sꝰ. Lichiniꝰ aũ qͣsi lucimiꝰ. ẽ
enĩ cicendelaluene. luc̾na eccłe fides ÷ ł oꝑaiꝰti¬
cie: ũn ĩ salomone scͥptũ ẽ: łpte̾a ñ extinguet᷑
luc̃na eiꝰ ꝑ totã noctem. Item ꝓpħa signifi¬
cat ꝓpħicum sermonẽ uł p̾dicatores diui¬
ne legis: unde ꝓpħa ait inpsalmo. luc̃na
pedib meis uerbũ tuũ dñe. Et in euͣgłio
de ioħe baptista scͥptũ ẽ: ille erat lucer¬
na ardens et lucens. Candelabrũ acande¬

Expanded text:
luce diceretur, non staret versus. Lychnus autem quasi lucinius: est luce diceretur, non staret versus. Lychnus autem quasi lucinius: est enim cicendela lucernae. Lucerna Ecclesiae fie. Unde in Salomone scriptum est: Propterea non exstinguetur lucerna ejus per totam noctem . Item lucerna significat propheticum sermonem vel praedicatores divinae legis. Unde Propheta ait in psalmo: Lucerna pedibus meis verbum tuum, Domine . Et in Evangelio de Joanne Baptista scriptum est: Ille erat lucerna ardens et lucens . Candelabrum a cande
Abbreviated transcription (Latin):
dorso aũtit ds honera pecc̃oꝵ qͥn se feli
cihumilitate ꝓsf̃nt sic̃ ipse dic̃: uenite
adme om̃s qͥ laboratis et honerati estis
et ego uos resiciam. Cophinos aũ dicimꝰ.
ꝑq̃s sordium purgam̃ta ꝓicimꝰ ut loci pu¬
ritas elucescat. Manꝰ gͦ sũas ineis teneñ.
qͥ pec̃coꝵ imundiciuis occapant᷑. s de hac
telligunt᷑ inqͥb collecte teliqͥe fragm̃tar ex
qnꝙ panib et duob piscib. s̾porta uł¬
qͥa asparto fieri solet: uł qđ exportet a
significat apłicos doctores ea q̃ plebes
ñ ualent cõsumere demisticis doctrmis
sp̃s scĩ hoc ipsi ise intelligant¬
caphilosophos calore quo̾dã cuncta ꝓc̾ant᷑
nit. Uarro aut̃ focos ait dictos qđ foueant
ignes:. nã ignis ipsa flamina ẽ. quicqͥd aut̃
ignẽ fouet. focus uocatꝰ. seu arasit. sine aliud
qͥd in qͦ igniᷤᷤ fouet᷑. Luc̃̾na a lichinio dict̾a ẽ :
pinguẽ nebulã mouere lucernȩ. Si enim a

Expanded text:
i humilitate prosternunt, sicut ipse dicit: Venite ad me, omnes qui laboratis et onerati estis, et ego vos reficiam . Cophinos autem dicimus per quos sordium purgamenta projicimus, ut loci puritas elucescat. Manus ergo suas in eis tenent, qui peccatorum immunditiis occupantur: sed de hac telliguntur, in quibus collectae sunt reliquiae fragmentorum ex quinque panibus et duobus piscibus . Sporta vel a sparto fieri solet, vel quod exportet alsignificat apostolicos doctores ea, quae plebs non valet consumere de mysticis doctrinis Spiritus sancti, hoc ipsi in se colligantta philosophos quosdam cuncta procreantur. ni. 506 Varro autem focos ait dictos, quod foveant ignes, nam ignis ipsa flamma est; quidquid autem ignem fovet, focus vocatur, seu ara sit, sive quid aliud, in quo ignis fovetur. 2. Lucerna a lychno dicta est, pinguem nebulam vomuere lucernae. Si enim a
Abbreviated transcription (Latin):
lingͣm doctoris. inqͣ offerunt᷑ legis p̾cepto pa¬
nes arimoꝵ: hoc ẽ u̾bũ euangłii insacͥficiũ
dñi sic̃ legit᷑ inuctione aaron et filioꝵ
eus factum eẽ. Cophinus ẽ. uas ex iurgulais
ꝯtextum: aptũ mundare st̃cora. et t̾rã
portare: deqͦ dicit psalmista ꝑ isrł: mauꝰ
eiꝰ incophino seriuert̃. Dictꝰ autꝰ cophinꝰ.

Expanded text:
 offeruntur legis praecepto panes azymorum, hoc est, verbum Evangelii in sacrificium Domini, sicut legitur in unctione Aaron et filiorum ejus factum esse. Cophinus est vas ex virgultis contextum aptum mundare stercora, et terram portare, de quo dicit Psalmista pro Israel: Manus ejus in cophino servierunt . Dictus autem cophinus,
Abbreviated transcription (Latin):
hoĩbꝰ laude qͣs amauer̃. Itẽ lampades signifi¬
cant corda scõꝵ splendida. et scientia lu¬
minis semꝑ fulgida: ut incanticis can¬
alibi legit᷑ lampas contenta apͣ cogitatioes
incordib eoꝵ suꝑboꝵ. fax dicta qđ focos
faciat: cuiꝰ diminutiuũ facula. Lant̾na
inde uocata. qđ lucẽ int̾iꝰ hãt clausam.
fit eñi ex uitro recluso intꝰ lumine. ut
uenti flatꝰ adire ñ possit: et ad p̃bendũ
lum̃ facile uͥq circũferat᷑. pira ẽ. q̃ in mo¬
dumare ex lignis constri solet ut ardeat.
pir eñĩ ignis drͣ ẜ pira ẽ. ipsa lignoꝵ c̃ge¬
ries cũ nundũ ardet rogꝰ ẽ. cũ arlere ce¬

Expanded text:
hominibus laudes, quas amaverunt. Item lampades signifihominibus laudes, quas amaverunt. Item lampades significant sanctorum corda splendida, et scientiae lumine semper fulgida, ut in Canticis canta apud cogitationes in cordibus superborum. Fax dicta, quod foccos faciat: cujus diminutivum, facula. Laterna inde vocata, quod lucem interius habeat clausam. Fit enim ex vitro, recluso intus lumine, ut venti flatus adire non possit, et ad praebendum lumen facile ubique circumferatur. Pyra est, quae in modum arae ex lignis construi solet, ut ardeat. Pur enim ignis dicitur. Sed pyra est lignorum congeries, cum nondum ardet: rogus est, cum ardere c
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃s sc̃i significãt. Cereus ꝑ diriuationẽ
tͥ nocturnos p̃stabit cereus ignes subduc¬
ta luce altera tͥ lux est. Cereu̾ᷤ aũ qͥ adil¬
iuminandas tenebͣs noctis accendit᷑. signi¬
ficat doctrinã fidelis predicatoris: q̃ illu¬
minat animas uerbo dĩ credentes et obe¬
dientes. Itẽ decera in pz̃o scͥptum᷑ sic̃ flu¬
it cera a facie ignis: sic ꝑeant pecc̃oresa
naria pendentia st̃ lumia qͣsi lucanẽria.
idẽ. maere lucentia. fimalia dnr ꝙͣ intͣ
cerã sunt. dicta afimib qͦs ante usũ pa¬
piri cera circũdatos habuere maiores:¬
pas flamina ẽ. inuertice lucens: dicta qd
labentis motũ ostendere uideat᷑. Delam
habuerit: qͥa electi incordib sins oleũ mi¬
scdie et caritatis tenent. qđ fatue uirgi¬
nes ñ habent. Unde intrantib pruden¬
q̃ clara hominib foris apparuerant. in ad¬
uentri iudicis intus obscurant᷑ et ad eo
retͥbutionẽ ñ inueniunt qͥa ꝓ eis receꝑut̃ ab

Expanded text:
nificant. Cereus per derivationem tibi nocturnos praestabo cereus ignes: Subducta luce, altera lux tibi sum. Cereus autem, qui ad illuminandas tenebras noctis accenditur, significat doctrinam fidelis praedicatoris, quae illuminat animas verbo Dei credentes et obedientes. Item de cera in psalmo scriptum est: Sicut fluit cera a facie ignis, sic peribunt peccatores a naria pendentia sunt lumina, quasi lucunaria, id est in aere lucentia. Funalia dicuntur que intra ceram sunt, dicta a funibus quos ante usum papyri, cera circundatos habuere maiores:pas flamma est in vertice lucens, dicta quod labentis motum ostendere videatur. De lamhabuerunt: quia electi in cordibus suis oleum misericordiae et charitatis tenent, quod fatuae virgines non habent. Unde, intrantibus prudenera, quae clara hominibus foris apparuerunt, in adventu judicis intus obscurantur, et a Deo retributionem non invenerunt, quia pro eis receperunt ab
Abbreviated transcription (Latin):
odor uel sp̃s manare ñ desinit: siue qͥa
nos odore ammonent. ut nouerimꝰ
aliquid ac sciam. Unde econtra in¬
scii ac rudes ignari dicunt᷑. Olfecisse
enim. scisse uet̾es dicebant. In odora¬
tu enim discretioboni & mali desig¬
natur. In seriptura uͦ sacra uocabulo
narium aliquando fatuitas: aliqͣn¬
do antiqui hostis instigatio: aliqnͣdo
uͦ p̃sci entia solet intelligi. Narib
nanq fatuitas designatur. scientiȩ
ut suꝑius salomone attestante docuimꝰ
qͥ ait. Circulus aureus in narib suis
Mulier pulchra &e fatua.: narium no¬
mine exalantes insidiȩ atq instigatio
antiqͥ hostis accipit᷑: quod in libro iob
de illo dñs attestatur dicens. De na-¬
ribus eius ꝓcedit fumus: ac sidicat:
de ꝑuersa instigatione illius in hu-¬
manis cordib ealigo nequissimȩ co¬
gitationis surgit: ꝑ quam uidentium
ocłi tenebrescant. In narib quoq p̃¬
scientia designat᷑ sicut ꝑ ꝓpħam d̃r.¬

Expanded text:
odor, vel spiritus manare non desinit: sive quia odor, vel spiritus manare non desinit: sive quia nos odore admonent, ut norimus aliquid, ac sciamus. Unde contra inscii ac rudes ignari dicuntur. Olfecisse enim scisse veteres dicebant. In odoratu enim discretio boni ac mali designatur. In Scriptura vero sacra vocabulo narium aliquando fatuitas, aliquando antiqui hostis instigatio, aliquando vero praescientia solet intelligi. Naribus namque fatuitas designatur scientiae, ut superius Salomone attestante docuimus, qui ait: Circulus aureus in naribus suis, mulier pulchra et fatua . Narium nomine exhalantes insidiae atque instigatio antiqui hostis accipitur, quod in libro Job de illo Dominus attestatur, dicens: De naribus ejus procedit fumus ; ac si dicat: De perversa investigatione illius in humanis cordibus caligo nequissimae cogitationis surgit, per quam videntium oculi tenebrescant. In naribus quoque praescientia designatur, sicut per Pr
Abbreviated transcription (Latin):
nuncupatȩ st̃. uox enim reꝑcussa ꝑ an¬
fractus earum. sonum facit: quo sensum
excipiant audiendi. E aures enim ut iã
diximꝰ mistice auditꝰ int̾nus animȩ sig¬
nificatur: siue obȩdientia in p̃ceptis d̃
seu auditꝰ fidei uł intellectus. Unde scͥp¬
tum est. Qui habet aures audiendi.
audiat: hoc ẽ corde intelligat. Q item
in malam partem: aures eors aggraua.
ne forte audiant. Rogam etiam deũ
exaudire p̾ces nr̃as. Unde ẽ illud psal-¬
mistȩ. Exaudi dñe iusticiam meam. in¬
tende dep̾cationi meȩ: hoc ẽ elementi
suscipe p̾ces nr̃as affectu. Nam intendere
ocłors est: p̃ces admittere aurtum. Sed
ideo ista uerba sociata sunt ut ambarũ
rerum unꝰ intelligeretur affectus. Qͥe¬
quid enim uel auris audit. uel ocłs
uidet. uel manꝰ palpant. uelq̃ palatũ
gustat. uel nasꝰ odoratur: deo sola con¬
templationis uirtute notissima sunt.
Nares iceirco nominant᷑. quia ꝑ eas uł

Expanded text:
nuncupatae sunt. Vox enim repercussa per annuncupatae sunt. Vox enim repercussa per anfractus eorum sonum facit, quo sensum excipiant audiendi. Per aures enim ut jam diximus mystice auditus internus animae significatur, sive obedientia in praeceptis Dei, seu auditus fidei vel intellectus. Unde scriptum est : Qui habet aures audiendi, audiat, hoc est corde intelligat. Et iterum in malam partem: Aures eorum aggrava, ne forte audiant . Rogamus etiam Deum exaudire preces nostras. Unde est illud Psalmistae: Exaudi, Domine, justitiam meam, intendesuscipe affectu. Nam intendere oculorum est, preces admittere aurium. Sed ideo ista verba sociata sunt, ut ambarum rerum unus intelligeretur effectus. Quidquid enim vel auris audit, vel oculus videt, vel manus palpat, vel quae palatus gustat, vel nasus odoratur, Deo sola contemplationis virtute notissima sunt. Nares idcirco nominantur, quia per eas vel
Abbreviated transcription (Latin):
Unde est illud unguentum in capite
quod descendit inbarbam barbam a¬
aron: qͦd descendit in orã uestimenti eꝰ.
Barbam siquidem benedicimus apłos.
qm̃ hec robustissimȩ uiriditatis inditiũ
est: & fixa subsuo capite id est xp̃o ꝑserie¬
rat. Multis enim passionib diuino mu¬
nere suꝑatis. apłi uiros se constantissimoᷤ
ꝑ dei grãm ꝓbauerunt:seruantes etiam
reglas qͣs a dño acceperunt. sub fuose
mansisse capite monstrauerunt.S ne
hanc barbam cuicunq hominis fortas¬
sis aduerteres. Addidit aaron: qͥ xp̃i
speciem p̾ferens.iam ipsum in sacerdotio
suo sub quadam imaginatione gestabat:
qͦd descendit in ͥorã uestimenti eiꝰ. Ora
uestimenti dñi saluatoris significatur
ȩccłia: qͥa usq ad extremitates eiꝰ descen-¬
Aurib inditum nomen: a uocib hauri¬
endis. Unde & uirgiliꝰ. Uocemq his au-¬
ribus hausit: aut qͥa uocem ipsam greci
audenliden uocant ab auditu. P immu¬
tationem enim litterȩ: aures qͣsi audes

Expanded text:
ut unguentum in capite, quod descendit in barbam Aaron, quod descendit in oram vestimenti ejus . Barbam siquidem bene dicimus apostolos: quoniam haec robustissimae virilitatis indicium est, et fixa sub suo capite, id est, Christo, perseverat. Multis enim passionibus divino munere superatis, apostoli viros se constantissimos per Dei gratiam probaverunt: servantes etiam regulas, quas a Domino acceperunt, sub suo mansisse capite monstraverunt. Sed ne hanc barbam cujuscunque hominis fortassis adverteres, addidit Aaron, qui Christi speciem proferens, jam ipsum in sacerdotio suo sub quadam imagine gestabat. Quod descendit in oram vestimenti ejus. Ora vestimenti Domini Salvatoris significatur Ecclesia, quia usque ad extremitates ejus descenAuribus inditum nomen a vocibus hauriendis. Unde et Virgilius: Vocemque his auribus hausi. Aut quia vocem ipsam Graeci auden vocant, ab auditu per immutationem litterae, aures, quasi audes,
Abbreviated transcription (Latin):
ad portandum: quiadum ad ꝓmis¬
sam reqͥem ꝑuenire desiderat: cunẽta
mandatoꝵ onera libent̾ portat. Le-¬
gitur & in ysaia de dño saluatore qͥd
factus sit pͥncipatꝰ suꝑ humerum eiꝰ.
ꝓeo quodcrucem suam ipse portau̾it:
uel ꝑhumerum ostendens brachii for¬
titudinem. eodem ysaia dicente. Re¬
uelauit dñs brachium scm suum om¬
nibus gentib. & rursum: dñe quis
credidit auditui nr̃o: &e brachiũ dñi
cui reuelatum est. Cubitum dictum:
quod ad cibos sumendos in ipso eu¬
bamus. In cubito autem aliquando
auet̾or & redemptor humani gene-¬
ris designat᷑: ut ẽ illud in construẽtio¬
ne arche noe. & in cubito consũmab̃¬

Expanded text:
ad portandum, quia dum ad promisad portandum, quia dum ad promissam requiem pervenire desiderat, cuncta mandatorum opera libenter portat. Legitur et in Isaia de Domino Salvatore, quod factus sit principatus super humerum ejus , eo quod crucem suam ipse portaverit, vel per humerum ostendens brachii fortitudinem, eodem Isaia dicente: Revelavit Dominus brachium sanctum suum omnibus gentibus . Et rursum: Domine, quis credidit auditui nostro, et brachium Domini cui revelatum est . Cubitum dictum, quod ad cibos sumendos in ipso cubamus. In cubito autem aliquando auctor et redemptor humani generis designatur, ut est illud in constructione arcae Noe: Et in cubito, inqu
Abbreviated transcription (Latin):
inquit ⁊ ebrietatib: quia ebriosi reg¬
num dei non possidebunt. Humeri
dicti qͣsi armi ad distinc̃tionẽ
hominis a pecudib multis: ut hiͨ hu¬
meros. illi armos hab̃e dicant᷑. Nam
ꝓpͥe armi qͣdrupedum sunt. Humeri
oꝑatio uel pondus eiꝰdem oꝑissicut in
exodo in ornamento sacerdotis suꝑhu¬
merale habi p̾cipit᷑. Brachia a fortitu¬
dine nominata. bari enim grece gͣue
& forte significat᷑. In brachiis enim tho¬
ri lacertorum sunt: & insigne muscłoꝵ
robur existit. Hi sunt thori id ẽ mus¬
culi: & dicti thori qͦd illic uiscera tor¬
ta uideantur. Humerꝰ autem ꝓ onere
aliqͣndo positꝰ repꝑit᷑: aliquando ꝓ
fortitudine. dđr enim in benedictione
isachar. qͦd ipse fuerit asinꝰ fortis. et
supposuerit humerum suum ad por¬
tandum: in qͦ intelligit᷑ simplex gen-¬
tilitas. quȩ se iccirco ad robur boni
oꝑis erigit: qͥa ad et̾ne uitȩ patriam
tendit. unde etiam & ponit humerũ

Expanded text:
inquit, et ebrietatibus, quia ebriosi reginquit, et ebrietatibus, quia ebriosi regnum Dei non possidebunt . Humeri si armi ad distinctionem hominis a pecudibus mutis, ut hi humeros, illi armos habere dicantur. Nam proprie armi quadrupedum sunt. Humeri operatio vel pondus ejusdem operis, sicut in Exodo in ornamento sacerdotis superhumerale praecipitur. Brachia a fortitudine nominata. Bary enim Graece grave et forte significatur. In brachiis enim thori lacertorum sunrobur existit. Hi sunt thori, id est musculi: et dicti thori, quod illic viscera torta videantur. Humerus autem pro onere aliquando positus reperitur, aliquando pro fortitudine. Dicitur enim in benedictione Issachar , quod ipse fuerit asinus fortis, et supposuerit humerum suum ad portandum. In quo intelligitur simplex gentilitas, quae se idcirco ad robur boni operis erigit: quia ad aeternam vitae patriam tendit. Unde etiam et ponit humerum
Abbreviated transcription (Latin):
te matͥs. in illacreator. in hac saluator.
Item &e in contrariam partem guttur
accipit̾: ut est illud sepulchrum pa¬
ters N est guttur eoꝵs. linguis suis
dolose are bant. ꝑfiguram parabolȩ:
nimis cõpetens facta ꝓbatur allus io.
Sepulchrum enim mortui. guttur est
mentientis: qͣndo exitiabilem sͥuani¬
tatem in faucib reuoluit quȩ malum
mortis infligit. Merito gͦ sepulchrum
dictum est guttur eoꝵ: qui mortifera lo¬
quebant᷑. Nam sic̃ illa cum patent fȩti¬
dos odores exalant: ita & istorum gutẽ
pestiferos sermones ꝓferebat. Gula au¬
tem quȩ adeglutiendo nuncupata est.
aliqͣndo ꝓ acceptione cibi uel potus po¬
nitur. aliqͣndo ꝓuoracitate. id ẽ comes¬
satione ae ebrietate quȩ castrimargia
dicitur. & unum ẽ de octo pͥncipalib
uitiis. contͣ quam ipsa ueritas ad disci¬
pulos ait. Attendite uob̃ ne forte gra¬
uentur corda ur̃a in crapula & ebrie-¬
tate. & apł̃s. non in comessationibus

Expanded text:
te matris; in illa Creator, in hac Salvator. te matris; in illa Creator, in hac Salvator. Item in contrariam partem guttur accipitur, ut illud: Sepulcrum patens est guttur eorum, linguis suis dolose agebant . Per figuram parabolae nimis competens facta probatur allusio. Sepulcrum enim mortui guttur est mentientis, quando exitiabilem sibi vanitatem in faucibus revolvit, quae malum mortis infligit. Merito ergo sepulcrum dictum est guttur eorum, qui mortifera loquebantur. Nam sicut illa cum patent, fetidos odores exhalant ita et istorum guttur pestiferos sermones proferebat. Gula autem, quae a deglutiendo nuncupata est, aliquando pro acceptione cibi vel potus ponitur; aliquando pro voracitate, id est, comessatione et ebrietate, quae gastrimargia dicitur, et unum est de octo principalibus vitiis. Contra quam ipsa Veritas ad discipulos ait: Attendite ventur corda vestra in crapula et ebrietate . Et Apostolus: Non in comessationibus,
Abbreviated transcription (Latin):
dicit. dura ceruice &e incircumcisisꝰ
cordibus & aurib: uos semꝑ sp̃ui scõre¬
stitistis sic̃ patres ur̃i. Istis gͦ hec uicissi¬
tudo reddit᷑ ut ceruices quas contra do-¬
minum letalit̾ extulerunt. iugo ipsiꝰ
suaui salutari humilitate subdantur:
quod sepe de ꝑsecutorib factum esse
meminimꝰ ut fierent p̃dicatores scĩssi¬
mȩ religionis: qͥ pꝰ idola nefandissimiˢ
ꝑsuasionib uindicabant. Gurgulio a
gutture nom̃ trahit: cuiꝰ meatꝰ ad os ce
nares ꝑtendit. habens uiam qua uox ad
linguam tͣnsmittitur. ut possit uerba
collidere: unde & garrire dicimꝰ. Gutt᷑
aliqnͣdo significat dulcedinem legis
dei: ut est illud sponse de sponso: gut¬
tur illiꝰ suauissimum: & totꝰ desidera
bilis. In gutture int̾na dulcedo uerboꝵ
illiꝰ memorat᷑. quam qui sapit. ñ esurit.
Totꝰ desiderabilis est. quia totꝰ ds. & tot᷑
homo. in quem desid̾ant angłi ꝓspicere.
Ds in maiestate patͥs homo inuirginita-¬

Expanded text:
dicit: Dura cervice et incircumcisis dicit: Dura cervice et incircumcisis cordibus et auribus, vos semper Spiritui sancto restitistis, sicut patres vestri . Istis ergo haec vicissitudo redditur, ut cervices, quas contra Dominum lethaliter extulerunt, jugo ipsius suavi salutari humilitate subdantur. Quod saepe de persecutoribus factum esse meminimus, ut fierent praedicatores sanctissimae religionis, qui prius idola nefandissimis persuasionibus vindicabant. Gurgulio a gutture nomen accepit, cujus meatus ad os et nares pertendit, habens viam, qua vox ad linguam transmittitur, ut possit verba collidere: unde et garrire dicimus. Guttur aliquando significat dulcedinem legis Dei, ut est illud sponsae de Sponso: Guttur illius suavissimum, et totus desiderbilis. » In gutture interna dulcedo verborum illius memoratur, quam qui sapit Totus desiderabilis est, quia totus Deus; et totus homo, in quem desiderant et angeli prospicere . Deus in majestate patris, homo in virginita
Abbreviated transcription (Latin):
ortensiꝰ ceruicem singłarit̾ dixit. Cer¬
uix autem numero singłari:membrũ
ipsum significat. Nam pluralit̾ contu¬
maciam sepe demonstrat Cicero in
uerrinis: p̾torem tu causes frange cer¬
uices. In collo intelligentiȩ decor. uel
p̃dicationis fortitudo. siue etiam doc-¬
tores scĩ expͥmunt᷑: ut est illiro in can¬
tico canticoꝵ. Collum tuum sic̃ mo¬
nilia & item sicut turris inquit dd
collumtuum. Turris dauid eccłia
est catholiea: collum p̾di¬
tores scĩ: unde in eadem ciuitate con-¬
stantia firma est. ce undiq in expla-
nabilis. Item collum &e ceruix in
malam partem accipit᷑: ut est illud
de sapientia testimonium: suꝑbors
ce sublimium colla ꝓpͥa uirtute cal¬
cauit. Q in psalmo dñs inquit iu-¬
stus concidet ceruices peccatorum
Ceruices autem ꝓ suꝑbia positas:
scͥptura testatur dicens. Cerno quod po¬
pulus iste durȩ ceruicissit. E beatus
stephanꝰ in passione sua iudeos arguens:

Expanded text:
Ostensius cervicem singulariter dixit. CerOstensius cervicem singulariter dixit. Cervix autem numero singulari membrum ipsum significat. Nam pluraliter contumaciam saepe demonstrat. Cicero in Verrinis: Praetorem tu accuses, frange cervicem. In collo intelligentiae decor vel praedicationis fortitudo, sive etiam doctores sancti exprimuntur: ut est illud in Cantico canticorum: Collum tuum, sicut monilia ; et iterum: sicut turris, inquit, David collum tuum . Turris David Ecclesia est Catholica: collum, praedicatores sancti. Unde in eadem civitate constantia firma est, et undique inexplanabilis inexpugnabilis. Item collum vel cervix in malam partem accipitur; ut est illud de sapientia testimonium: Superborum et sublimium colla propria virtute calcavit. Et in Psalmo: Dominus, inquit, justus concidet cervices peccatorum . Cervices autem pro superbia positas Scriptura testatur, dicens: Cerno quod populus iste durae cervicis sit . Et beatus Stephanus in passione sua Judaeos arguens
Abbreviated transcription (Latin):
non audiebat᷑ a ꝑfidis. Raucȩ factȩ
sunt fauces eiꝰ: quia dic̃ta eiꝰ nequa¬
quam sacrilegus popłs audiebat.
Mentum dict̾um. qͦd inde mandi¬
bulȩ oriant᷑: uel qͦd ibi iungantur.
Inmento enim ubibarba maxime
ꝓtendit᷑. ostendit adẽe deb̾e man-¬
suetudinem uerȩ doctͥnȩ: nec aliquid
ibi commisceri fraudis maliciȩ. Hĩe
est quod ioab amasie mentum dext̾a
manu tenuit:s sinistra gladium la-¬
tenter mittens eiꝰ uiscera effudit. Dex¬
trananq mentum denere ẽ.quas:
ex benignitatib blandiri: s sinistrã
ad gladium mittit. qͥ latent̾ ex mali¬
ca ꝑcutit. Collum dictum quod sit
rigidum & heret ut columna. baiu-¬
lans caput &e sustentans quasi capi-¬
tolium: cuiꝰ ant̾ior pars gula uocat᷑.
postior ceruix. Ceruix autem uoeata.¬
eo quod ꝑ eam partem cerebrum &¬
ad medullam spinȩ dirigat᷑ quas:
cerebri uia. Ueteres autem plurali
tm̃ numero ceruices dicebant. Prius

Expanded text:
non audiebatur a perfidis; raucae factae non audiebatur a perfidis; raucae factae sunt fauces ejus, quia dicta ejus nequaquam sacrilegus populus audiebat. Mentum dictum, quod inde mandibulae oriantur: vel quod ibi jungantur. In mento enim ubi barba maxime protenditur, ostendit adesse debere mansuetudinem verae doctrinae, nec aliquid ibi commisceri fraudis et malitiae. Hinc enim, quod Joab Amasae mentum dextra manu tenuit, sed sinistra gladium latenter mittens ejus viscera effudit: . Dextera namque mentum tenere est quasi ex benignitatibus blandiri: sed sinistram ad gladium mittit, qui latenter ex malitia percutit. Collum dictum, quod sit rigidum, et haeret ut columna bajulans caput et sustentans, quasi capitolium. Cujus anterior pars gula vocatur, posterior cervix. Cervix autem vocata, quod per eam partem cerebrum ad medullam spinae dirigatur, quasi cerebri via. Veteres autem plurali tantum numero cervices dicebant. Primus
Abbreviated transcription (Latin):
teneant. unde uocis sonos emittuñ:
& soniuno mͦ sonarent: nͥ linguȩ
motꝰ distantias uocis efficeret. fau¬
ces iudicium intellectꝰ significare
ualent: ut est illud ubi sunt fauces
meȩ. nonne sapientiam meditant᷑:
Item fauces mandatorum di
custodiam significãt: quia siẽ lin
gua ꝑsonos faucium uerba ꝓferre
debet: sic doctor catholicus ꝑman¬
datorum di custodiam. p̃dicatioĩs
suȩ ꝓfectum ostendere debet. Hinc¬
& in psalmo scͥptum est.Lingͣ mea.
adhesit faucib meis. Nam cum oĩs
gustus sapiat in palato conside¬
randum est hic quare dixit fau-¬
cibusmeis. fauces enim sunt gut¬
turis nr̃iuia: ubi iam deglutita dul¬¬
cedo nulla sentit᷑. Sed qui de eloqͥ-
is dñi erat absolute dicturus mirabi¬
liter illam partemposuit:ut cito ⁊¬
ad cordis nr̃i penetrabilia ꝑueniret.
Rursum scriptum ẽ. Laboraui cla¬
mansraucȩ facte sunt fauces meȩ.
Laborabat gͦ xp̃s clamans: quando

Expanded text:
teneant. Unde vocis sonos emittunt, teneant. Unde vocis sonos emittunt, qui soni uno modo sonarent, nisi linguae motus distantias vocis efficeret. Fauces judicium intellectus significare valent, ut est illud: Ubi sunt fauces meae? nonne sapientiam meditantur? Item fauces mandatorum Dei custodiam significant: quia sicut homo per sonos faucium verba proferre debet, sic doctor Catholicus per mandatorum Dei custodiam, praedicationis suae profectum ostendere debet. Hinc in Psalmo scriptum est: Lingua mea adhaesit faucibus meis . Nam cum omnis gustus sapiat in palato, considerandum hic, quare dixit, faucibus meis? Fauces enim sunt gutturis nostri via, ubi jam deglutita dulcedo nulla sentitur. Sed quod de eloquio Domini erat absolute dicturus mirabiliter illam partem posuit, ut cito ad cordis nostri penetrabilia perveniret. Rursum scriptum est: Laboravi clamans: raucae factae sunt fauces meae . Laborabat ergo Christus clamans, quando
Abbreviated transcription (Latin):
nefandis dognatib obloquunt᷑. Den-¬
tes enim dicti sunt a demendo: & ideo
pulchrȩ nimis lingue detrahentium
dentes uocant᷑: quia sicut illi ciborum
partes demunt: ita & isti oyiniones ho¬
minum adhibita detraẽtione corrodt̃.
Dentes intellectꝰ siue locuto bona uel
mala: ut in exodo: ocłm ꝓ ocło. dentẽ
ꝓ dente. Palatum nr̃m siẽ cȩlum ẽ po¬
situm: & inde palatum a polo ꝑdiri¬
uationem: s &e greci similit̾ uranoN
appellant: eo quod prosui concaui¬
tate cęli similitudinẽ habeat. Sicut
palatum suꝑ linguam extat. & sub eo
uerba formant᷑. sic nr̃a locutio cȩle¬
stisapientiȩ & sp̾itali doctͥnȩ subiun¬
gere se debet ut utilem doctrinam
& proficuam auditorib suis ꝓferre
possit. fauces a fundendis uocibus
nominate: uel qͦd ꝑeas fam uoces.
Arteriȩ uocate. siue qͦd ꝑ eas a pul¬
mone aer hoc ẽ sp̃s fertur: seu quod
artis cr angustis meatib sp̃m uitalẽ

Expanded text:
nefandis dogmatibus obloquuntur. Dennefandis dogmatibus obloquuntur. Dentes enim dicti sunt a demendo: et ideo pulchre nimis linguae detrahentium dentes vocantur: quia sicut illi ciborum partes demunt, ita et isti opiniones hominum adhibita detractione corrodunt. Dentes intellectus sive locutio bona vel mala, ut in Exodo: Oculum pro oculo, dentem pro dente . Palatum nostrum, sicut coelum est positum; et inde palatum a polo per derivationem. Sed et Graeci similiter appellant, eo quod pro sui concavitate coeli similitudinem habeat. Sicut palatum super linguam exstat, et sub eo verba formantur; sic nostra locutio coelesti sapientiae et spiritali doctrinae subjungere se debet, ut utilem doctrinam et proficuam auditoribus suis proferre possit. Fauces a fundendis vocibus nominatae, eo quod per eas famur voces. Arteriae vocatae, sive quod per eas a pulmone aer, hoc est spiritus, fertur, seu quod arctis et angustis meatibus spiritum vitalem
Abbreviated transcription (Latin):
men impositum: alii quod ꝑ articula-¬
tos sonos u̾ba ligat. Sicut enim plec¬
trum cordis. ita lingua illidit᷑ dentib.
& uocalem efficit sonum.S ⁊ lingua
eo quod eloquium format ꝓloquela po.¬
nitur: unde dicunt᷑ genera linguarum.
qͥa diu̾si sunt soni u̾boꝵ. Loquebantur
enim uariis linguis apłi magnalia ħ̃:
qͥa ꝑsp̾s scĩ grãm acceperunt loqͥ posse
omnib linguis laudem dei. Item lingͣ
doetͥna recta uel praua: in salomone.
Labia sapientium disseminabunt scien-¬
tiam lingua pͣuorum ꝑibit. Dentes g̾ei
odontes uocant: & inde in latinum tra.¬
here nomen uident᷑. Significant den-¬
tes aliqndo doctores eccłiȩ: ut est illud in
cantico eanticorum. Dentes tui sic̃ gre¬
nantur. Illi enim comminuunt senten¬
tias sacrarum scͥpturarum: & in pastũ
redigunt fidelium ammarum. Item
in psalmo ꝓpħa ad dñm dicit: dentespec¬
eatorum contriuisti. id ẽ detrahentium
uerba mordacia: qui potestati diuinȩ

Expanded text:
men impositum: alii, quod particulamen impositum: alii, quod particulatos sonos verborum ligat. Sicut enim plectrum chordis, ita lingua illiditur dentibus et vocalem sonum efficit. Sic et lingua, eo quod eloquium format, pro loquela ponitur. Unde dicuntur genera linguarum: quia diversi sunt soni verborum. Loquebantur enim variis linguis apostoli magnalia Dei quia Spiritus sancti gratiam acceperunt loqui posse omnibus linguis laudem Dei. Item lingua doctrina recta vel prava, ut in Salomone: Labia sapientium disseminabunt sapieniam, lingua pravorum peribit . Dentes Graeci odontes vocant et inde in latinum trahere nomen videntur. Significant dentes aliquando doctores Ecclesiae, ut est illud in Cantico canticorum: Dentes tui sicut grenantur. Illi enim comminuunt sententias sacrarum Scripturarum, et in pastum redigunt fidelium animarum. Item in Psalmo Propheta ad Dominum dicit: Dentes peccatorum contrivisti , id est, detrahentium verba mordacia, qui potestati divinae
Abbreviated transcription (Latin):
uiroꝵ labra: mulierum labia dicunt.
Labia aliquando ꝓ occulto u̾bo: aliqͣn¬
do ꝓ manifesto ponunt᷑. P occulto ut
est illud salomonis. Labia iusti conside¬
rant placita: & os impiorum ꝑuersa.
Pmanifesto autenrut est illud in psal¬
mo. Labia mea laudabunt te. Item in
cantico canticoꝵ sponsꝰ ad sponsam di¬
cit. Sic̃ uitta cocemea labia tua: &e elo¬
quium tuum dulce. Uitta coccinea:
doctrina ueritatis intelligit᷑. Labia sp̃o¬
sȩ cocco assimilant᷑: qͥa dm̃ici sangumis
qͦ redempta ẽ p̾cium p̃dicare ñ cessat ec-¬
clesia: uel quia p̾dicatio sc̃a caritatis ar-¬
dore flammascit. Item sponsa de spon¬
so dicit. Labia illiꝰ lilia distillantia myr¬
ram pͥmam. Labia illiꝰ uerba sunt doc̃¬
trinȩ. Lilia: qͥa claritatem cȩlestis regni¬
ꝓmittunt. Distillantia myrram pͥmã.
quia ꝑ contemptum uoluptatum p̃sen¬
tium ad hanc ꝑueniendum ẽẽ p̾dicãt.
Linguȩ a ligando cyboputat uarrono¬

Expanded text:
virorum labra, mulierum labia dicunt. virorum labra, mulierum labia dicunt. Labia aliquando pro occulto verbo, aliquando pro manifesto ponuntur. Pro occulto, ut est illud Salomonis: Labia justi considerant placita, et os impiorum perversa . Pro manifesto autem, ut est illud in Psalmo: Labia mea laudabunt te . Item in Cantico canticorum Sponsus ad Sponsam dicit: Sicut vitta coccinea, labia tua: et eloquium tuum dulce . Vitta coccinea doctrina veritatis intelligitur. Labia sponsae cocco assimilantur, quia Domini sanguinis, quo redempta est, pretium praedicare non cessat Ecclesia, vel quia praedicatio sancta charitatis ardore flammescit. Item Sponsus de sponsa dicit: Labia illius lilia distillantia myrrham primam . Labia illius, verba sunt doctrinae; lilia, quia claritatem regni coelestis promittunt: distillantia myrrham primam: quia per contemptun voluntatum praesentium ad hanc perveniendum esse praedicant. Linguae a ligando cibo putat Varro no
Abbreviated transcription (Latin):
cordis purissima uisione. Ibi enim non
litt̾is sapientia colligit᷑ s cȩlesti largita¬
te inelaborata p̾statur. Similit̾ os in con¬
trariam partem ponit᷑. ubi ad peccato¬
rem dicit᷑: os tum abundauit neqͥcia.
& lingua tua concinnauit dolum. Os
ꝓ dolosa cogitatione positum ẽ: & lingͣ
ꝓ falsa laudatione uel consilio maligno.
Os locutio bona uel mala:ut ieuglio:
ex uerbis tuis iustificabis: & ex uerb̾ tius
condemnab̃is. Auquando uͦ yonit᷑ osꝓ ip.¬
sis uerbis ut est illud in apocalipsi: & in
ore ipsorum. hoc est in uerbis eorum ñ
est auditum mendacium. E in psalmo.
Osmeum loquit᷑ sapientiam: ce meditatio
cordis mei prudentiam.Sapientia ꝑti-¬
net ad res diuinas edocendas: pruden-¬
tia ad res ꝓbabiles instituendas:. sic omĩs
sermo diumꝰ duab his uirtutib indi-¬
catur. Labia alambendo nominata qͦd
autem suꝑius est. Labium dicimꝰ. quod
inferius eo quod grossius sit labrum: alii

Expanded text:
cordis purissima visione. Ibi enim non cordis purissima visione. Ibi enim non litteris sapientia colligitur, sed coelesti largitate inelaborata praestatur. Similiter os in contrariam partem ponitur, ubi ad peccatorem dicitur: Os tuum abundavit nequitia, et lingua tua concinnavit dolum . Os pro dolosa cogitatione positum est, et lingua pro falsa laudatione, vel consilio maligno. Os locutio bona vel mala, ut in Evangelio: Ex verbis tuis justificaberis, et ex verbis tuis condemnaberis . Aliquando vero os ponitur pro ipsis verbis, ut est illud in Apocalypsi: Et in ore ipsorum, hoc est, in verbis eorum, non est auditum mendacium . Et in psalmo: Os meum loquetur sapientiam, et meditatio cordis mei prudentiam . Sapientia pertinet ad tres divinas edo endas, prudentia ad res probabiles instituendas. Sic omnis sermo divinus duabus his virtutibus indicatur. Labia a lambendo nominata. Quod autem superius est, labium dicimus: quod inferius, eo quod grossius sit, labrum. Alii
Abbreviated transcription (Latin):
cere uoluit dicens. Si filiꝰ dei es: dic ut
lapides isti panes fiant. S dum a
dño audiuit hȩc &e hȩc: sententiarũ
ei acuminib indagatio antiqui ho-¬
stis ꝑculsa est. Os dictum qͦd ꝑ ipsum
quasi ꝑ ostium & cibos intromittimꝰ.
& sputum foras ꝓicimꝰ: uel qͥa inde
ingrediunt᷑ cibi. inde egrediuntur
sermones. Os aliquando signi¬
ficat ipsum uerbum hoc est ihm
xp̃m: qui nobissuam patͥsq sui an¬
nunciat uoluntatem. Aliquando
sp̃m sc̃m: ut est illud. os dñi locutum
est. Loquit᷑ utiq ipse qui loqui facit.
Nam quamuis alieno ministerio ser
te humana allata est ꝓpħia: sed sp̃u
sc̃o atcacti. locuti sunt sc̃ homines dei.
Aliqndo int̾nam cogitationem homi¬
nis ostenditut est illuo. Os iusti medita¬
bitur sapientiam: non enim dic̃ medita¬
tur: s meditabit᷑ de futuro. Os hic cogi¬
tationem debemꝰ acciꝑe: qͥa de lingua
sequit᷑ quid loquat᷑. Meditabitur gͦ
sapientiam ñ scͥpturarum lectione. sed

Expanded text:
es, dic ut lapides isti panes fiant . Sed a Domino audivit haec . . . et his sententiarum ejus acuminibus indagatio antiqui hostis perculsa est. Os dictum, quod per ipsum, quasi per ostium, et cibos intromittimus, et sputum foras projicimus: vel quia unde ingrediuntur cibi, inde egrediuntur sermones. Os aliquando significat ipsum Verbum, hoc est, Jesum Christum, qui nobis suam patrisque annuntiat voluntatem, aliquando Spiritum sanctum, ut est illud: Os Domini locutum est . Loquitur utique ipsNam quamvis alieno ministerio sermte humana allata est prophetia: sed Spiritu sancto acAliquando internam cogitationem hominis ostendit, ut est illud: Os justi meditabitur sapientiam . Non enim dicit, meditatur, sed meditabitur, de futuro. Os hic cogitationem debemus accipere: quia de lingua sequitur, quid loquatur. Meditabitur ergo sapientiam, non Scripturarum lectione, sed
Abbreviated transcription (Latin):
textrinam stolȩ cȩlestis ꝑ oꝑa caritatis ef¬
ficit. ubi discretione summa opꝰ est. ut ꝓ
ȩt̾na mercede & non ꝓ temporali laude
bona agamꝰ. Ungulas ex greco uocamus:
qͥrpe extremitas uel finis cuiuslibet rei de¬
monstrat᷑. Nam scͥptum est in genesi
ubi iacobbenedixit filio suodan dicens.
fiat dan coluber inuia. cerastes insemita.
mordens ungłas eqͥ. ut cadat ascensor eiꝰ
retro. Quidam uͦ hanc ꝓpħiam ad anti¬
xp̃m transferunt: arbitrantes eum de tri¬
budan uenturum: In hoc loco equum
accipi iudicant hunc mundum: qui ꝑ
ela tionem suam in cursu labentium tem¬
porum spumat: & quia antixp̃s extrema
mundi app̃hendere nititur. Cerastes iste
equi ungłas mordere phibetur.Ungulam
qͥppe equi mordere est.extrema scłi feri-

Expanded text:
textrinam stolae coelestis per opera charitatis eftextrinam stolae coelestis per opera charitatis efficit. Ubi discretione summa opus est, ut pro aeterna mercede, et non pro temporali laude bona agamus. Ungulas ex Graeco vocamus;  ungulam quippe extremitas vel finis cujuslibet rei demonstratur. Nam scriptum est in Genesi, ubi Jacob benedixit filio suo Dan, dicens: Fiat Dan coluber in via, cerastes in semita, mordens ungulas equi, ut cadat ascensor ejus retro . Quidam vero hanc prophetiam ad antichristum transferunt, arbitrantes eum de tribu Dan venturum: in hoc loco equum accipi judicant hunc, qui per elationem suam in cursu labentium temporum spumat. Et quia Antichristus extrema mundi apprehendere nititur, cerastes iste equi ungulam mordere perhibetur. Ungulam quippe equi mordere est extrema saeculi feri
Abbreviated transcription (Latin):
uidebo cȩlos id est libros euangłicos: qui
cȩli merito dicunt᷑. qm̃ continent dñm
saluatorem qui dixit: cȩlum mͥ sedes est.
t̾ra autem scabellum pedum meorum.
Ideo gͦ hic positam oꝑationem digitorũ
estimo.ut libros diuinos cooꝑatione sc̃e
trinitatis ꝑfectos euident̾ ostenderet:. sic̃
& alibi legit᷑. App endit tͥb digitis
molem t̾rȩ: quod simili sacramentore¬
cipiendum est. Digitꝰ enim dicit᷑ diui¬
nȩ oꝑationis effectus: quod potest pat
& filio & sp̃ui sco id ẽ uni deo aptissime
conuenire. Item ꝑ digitos discretio siue ex¬
ercicium boni oꝑis expͥmitur: unde de il¬
la muliere fortȩ quam salomon in fine
ꝓuerbiorum fuoꝵ descͥpsit. ita legitur.
Manum suam misit ad fortia: & digiti
sui app̾henderunt fusum. Manꝰ gͦ misit
ao fortia. id est studium suum. ad ꝑfec¬
ta xp̃i caritatis oꝑa: & digiti sui app̃hen¬
derunt fusum. cum discretionis ȩqͥtate

Expanded text:
videbo coelos, id est, libros Evangelicos, qui videbo coelos, id est, libros Evangelicos, qui coeli merito dicuntur: quoniam continent Dominum Salvatorem, qui dixit: Coelum mihi sedes est, terra autem scabellum pedum meorum . Ideo hic positam operationem digitorum aestimo, ut libros divinos cooperatione sanctae Trinitatis perfectos evidenter ostenderet, sicut et alibi legitur: Appendit tribus digitis molem terrae . Quod simili sacramento recipiendum est. Digitus enim dicitur divinae operationis effectus, quod potest Patri et Filio et Spiritui sancto, id est, uni Deo aptissime convenire. Item per digitos discretio sive exercitium boni operis exprimitur. Unde de illa muliere forti, quam Salomon in fine proverbiorum suorum describit ita legitur. Manum suam misit ad fortia, et digiti sui apprehenderunt fusum . Manus enim misit ad fortia, id est, studium suum ad perfecta Christi charitatis opera, et digiti sui apprehenderunt fusum, cum discretionis aequitate
Abbreviated transcription (Latin):
spuerunt in faciem eiꝰ. significat eos
qui eiꝰ presentiȩ gr̃am respuunt. Item
tanquam colaphis eum cedunt: qͥ
ei honores suos p̾ferunt: palmas in
faciem ei dant. qui ꝑfidia cȩcati. eum
non uenisse affirmant:tanquam p̃¬
sentiam eiꝰ ext̾minantes & repellentes:
error hereticoꝵ de xp̃o trib generibꝰ
t̾minatur: aut enim de diuinitate. aut
de humanitate: aut de utroq fallunt᷑.
Digiti nuncupati uł quia decem sunt:
uel qͥa decent̾ iuncti existunt. Nam ha
nem decentissimum. Digiti autem pro
distributione donoꝵ sp̃s sc̃i inscͥpturis
allegorice accipiunt᷑. Nam scͥptum est
in euangłio dño dicente. Sim digito d̃i
eicio demonia. hoc est in uirtute sp̃s sẽ.
scriptam: quem multi sp̃m sc̃m accipere
uoluerunt: &e in psalmo legit᷑. Qm̃ui
debocelos oꝑa digitorum tuoꝵ. Merito
istud de futura głosa dicit ȩccłia: quȩ
ante aduentum dñi erat adhuc in patͥ¬
archis & scĩs hominib constituta. Nit enĩ.

Expanded text:
Spuerunt in faciem ejus, significat eos qui ejus praesentiae gratiam respuunt. Item tanquam colaphis eum caedunt qui ei honores suos praeferunt. Palmas in faciem ei dant, qui perfidia caecati eum non venisse affirmant, tanquam praesentiam ejus exterminantes et repellentes. Error haereticorum de Christo tribus generibus terminatur: aut enim de divinitate, aut de humaniDigiti nuncupati, quia decem sunt: vel quia decenter juncti existunt. Nam habnem decentissimum. Digiti autem pro distributione donorum Spiritus sancti in scripturis allegorice accipiuntur. Nam scriptum est in Evangelio, Domino dicente: Si in digito Dei ejicio daemonia , hoc est, in virtute Spiritus  quem multi Spiritum sanctum accipere voluerunt. Et in psalmo legitur: Quoniam videbo coelos opera digitorum tuorum . Merito istud de futuro gloriosa dicit Ecclesia, quae ante adventum Domini erat adhuc in patriarchis et sanctis hominibus constituta. Ait enim:
Abbreviated transcription (Latin):
fudit: Qͥa data morti p̃dicatorum cor¬
pora. magna popłis monstrauere mira¬
cula. Qͦd autem in psalmo scͥptum ẽ.
nolite fieri siẽ equus & mulus. in qͥb
ñ est intellectꝰ. in freno & chamo max¬
illas eors constringe. ideo istȩ com¬
parationes sunt positȩ. quia equus
sine discretione sessoris seruit arbito.
&e a quocũq fuerit ascensꝰ excurrit:
Mulus autem patient̾ accipit sarcinas
quib fuerit oneratꝰ: & ꝓ hoc utriq
intellect̾um ñ habent: qͥa nec ille eli
git cui obediat: nec iste quib onerib
insideri & uitioꝵ onerib p̃grauari:
ne male obȩdiendo suꝑbiȩ magis par¬
tibus addicant᷑. Nam quod art in freno.¬
ad equum ꝑtinet: frenum enm aferũ
retinendo dict̾um ẽ. ferum qͥpe anti-¬
qui caballum dixerunt. In chamo ad
mulum respicit. Maxilla uͦ ammini¬
cula sunt animalium qͥb esca mandit᷑.
in corporis uita ꝓcuretur: ipsas gͦ max¬
illas ꝑfiguram allegoricam dieit mo¬

Expanded text:
fudit: quia data morti praedicatorum corfudit: quia data morti praedicatorum corpora magna populis monstravere miracula. Quod autem in Psalmo scriptum est: Nolite fieri sicut equus et mulus, in quibus non est intellectus: in freno et chamo maxillas eorum constringe , ideo ergo istae comparationes sunt positae, quia equus sine discretione sessoris servit arbitrio, et a quocunque fuerit ascensus excurrit. Mulus autem patienter accipit sarcinas quibus fuerit oneratus; et pro hoc utrique intellectum non habent, quia nec ille git cui obediat, nec mulus quibus oneribus insideri, et vitiorum oneribus praegravari, ne male obediendo superbiae magis partibus addicantur. Verum ad equum pertinet. Frenum enim a fero retinendo dictum est; ferum quippe antiqui caballum dixerunt. In camo ad mulum respicit. Ergo hacula sunt animalium, quibus esca manditur, ut corporis vita procuretur. Ipsas ergo maxillas per figuram allegoricam dicit ino
Abbreviated transcription (Latin):
ne tuȩ sic̃ turturis.Hẽ tanta te ue¬
recundiȩ salutari uirtute decoraui:
ut castitatem ꝓmissȩ mͥ fidei nulla
prauorum doctorum seductione corrũ¬
pas. Malȩ sunt eminentes sub oculis
partes ad ꝓtectionem eorum supposi¬
tȩ: uocate malȩ siue quod infra oculos
ꝓminent in rotunditatem qũã greci
melã appellant: siue quod sint supra
maxillas. Maxillȩ ꝑ diminutionem
a malis. sic̃ paxillus a palo. taxillus a
talo. Maxilla sͦ aut doctores significat.
aut disciplin am corporalem: ꝑ qmͣ
bruti & mobȩdientes constringuntur.
Nam qͦd in iudicũ scriptum est sanson
maxilla asiniuł mandibula pulli asi¬
narum deleuisse & ꝑcussisse mille ui¬
ros. typice expͥmit gesta saluatoris nr̃i:
quors hic ꝑ maxillam asini: n p̾dicato¬
rum ȩccłiȩ ꝑsone signant᷑. Redemptor
enim nr̃ simplicitatem atq patientiã
p̃dicantium suȩ manꝰ uirtute tenens.
a uitiis suis carnales int̾fecit. Imaxil¬
la in terram ꝓiect̾a postmodum aqͣs

Expanded text:
e tuae, sicut turris : hoc est, tanta te verecundiae salutaris virtute decoravi, ut castitatem promissae mihi fidei nulla pravorum doctorum seductione corrumpas. Malae sunt eminentes sub oculis partes ad protectionem eorum suppositae; vocatae malae, sive quod infra oculos prominent in rotunditatem, quam Graeci mela appellant: sive quod sint supra maxillas. Maxillae per diminutionem a malis, sicut paxillus a palo, taxillus a talo. Maxilla ergo aut doctores significat, aut disciplinam corporalem, per bruti et inobedientes constringuntur. Nam quod in libro Judicum scriptum est : Samson maxilla asini vel mandibula pulli asinarum delevisse et percussisse mille viros, typice exprimit gestas Salvatoris nostri. Quid hic per maxillam asini, nisi praedicatorum Ecclesiae personae signantur? Redemptor enim noster, simplicitatem atque patientiam praedicantium suae manus virtute tenens, a vitiis suis carnales interfecit, et maxilla in terram projecta postmodum aquas
Abbreviated transcription (Latin):
simul &e seueritas expͥmitur. Areolis
aromatum: uirtutes & ddulcedo et
nationis eiꝰ archana patefecerunt.
Item sponsꝰ de sponsa dicit. Cortex
mali punei genȩ tuȩ: absq occul¬
tis tuis. Genȩ sẽȩ eccłiȩ sp̃itales suñ
patres:qͥ uirtutib sunt mirabiles.¬

Expanded text:
simul et severitas exprimitur. Areolae simul et severitas exprimitur. Areolae aromatum, virtutes et dulcedo et nationis ejus arcana patefecerunt. Item Sponsus de Sponsa dicit: Cortex mali punici, genae tuae absque oculis tuis . Genae sanctae spiritales sunt Patres, qui virtutib