comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
insonet. et bene iuuendo ue¬
quia et gallus iste quem ꝓ ex¬
pͥmenda boni p̃dicatoris specie
in locucione sua dñs assumit.
cũ iã edere cantus ꝑat. prius
alas excutit. et semet ipsũ feri¬
ens uigilanciorem reddit: qͥa
nimirum necẽẽ. ẽ. ut hi qui u¬
ba sc̃e p̾dicacionis mouent.
prius studio bone accionis eui¬
gilent. ne in semet ipsis corpen¬
tes oꝑe. alios excitent uoce. s¬
prius se ꝑsublunia facta ex̃¬
cuciant. et tc̃ adbniuuendũ
alios sollicos reddant. Prius
cogitacionũ alis sẽmet ip̃sos
feriant. quidquid in se inu¬
tilit᷑ corpet. sollicita inuestiga¬
cione dep̃hendant. districta
animadũsione corrigant. et
tc̃ demum aliorũ uitã loquẽ¬
do conponant Priꝰ punire
ꝓpͥa fletib curent. et t̾e que
aliorũ sunt punienda denũ¬

Expanded text:
insonet, et bene vivendo veQuia et gallus iste, quem pro exprimenda boni praedicatoris specie in locutione sua Dominus assumit, cum jam edere cantus parat, prius alas excutit, et semetipsum feriens vigilantiorem reddit, quia nimirum necesse est ut hi qui verba sanctae praedicationis movent, prius studio bonae actionis evigilent, ne in semetipsis torpentes opere, alios excitent voce; prius se per sublimia facta excutiant, et tunc ad bene vivendum alios sollicitos reddant; prius cogitationum alis semetipsos feriant; quidquid in se inutiliter torpet, sollicita investigatione deprehendant, districta animadversione corrigant; et tunc demum aliorum vitam loquendo componant; prius punire propria fletibus curent, et tunc quae aliorum punienda su
Abbreviated transcription (Latin):
ed quia sepe dũ pdicacio
modis congruentib ub̃¬
t̾im tundit᷑. apud semet ipsũ
de ostensione sua occussca le a¬
a loquentis animus side
magna cura necẽẽ. ẽ. ut an
laceracione se mordeat. in
aliorũ uuln̾a medendo al
lutẽ reuocat. ipse ꝑnegligos¬
tiam sue salutis intumes
ne ꝓximos uiuando se doua
ne alios erigens cadat. Llara
nate securi sunt pnegligen¬
çiam ino mnate morerent
Vutus namq cũ uiciis re¬
nicit᷑. quadam dectacione
eiꝰ sibimet ipsi animus blan¬
ditur. fitq ut bn agentis
mens metũ sue circũspectioĩs
abiciat. atq infui confiden¬
cia secura requiescat. Cui
iara torpenti seductor callid̃
om̃e quobn gessit enumerat.
eãq quasi p̃ crt̾is p̃pollentem
in tumore cogitacionis exaltat
Unde agit᷑ ut ante iusti iudi¬
cis oculos fouea mentis sit me¬
moria uirtutis. quia reminis¬
cendo quod gessit. dũ se aputd
se erigit. apud humilitatis
udnem cadit hinenamq¬

Expanded text:
Sed quia saepe dum praedicatio modis congruentibus ubertim funditur, apud semetipsum de ostensione sui occulta laetitia loquentis animus sublevatur, magna cura necesse est ut timoris laceratione se mordeat, ne qui aliorum vulnera medendo ad salutem revocat, ipse per negligentiam suae salutis intumescat, ne proximos juvando se deserat, ne alios erigens cadat. Nam nate securi sunt, per negligentiam inopinate morerentur. Virtus namque cum vitiis renititur, quadam delectatione ejus sibimetipsi animus blanditur; fitque ut bene agentis mens metum suae circumspectionis abjiciat, atque in sui confidentia secura requiescat; cui jam torpenti seductor callidus omne quod bene gessit enumerat, eamque quasi prae caeteris praepollentem in tumore cogitationis exaltat. Unde agitur, ut ante justi judicis oculos, fovea mentis sit memoria virtutis; quia reminiscendo quod gessit, dum se apud se erigit, apud humilitatis auctorem cadit. Hinc namq
Abbreviated transcription (Latin):
Quare dix̃ ds̃ germinet t̾ra ber¬
bam uirentẽ ⁊ afferentẽ sem̃ et
ligna fructifera: ligna ĩfructuo
Al spinas et tͥbulos ꝗdo fecit. Amb̾.
Simul om̃ia ds̃ fecit dicente
oĩa simul. Nullatenus dicenda
s̃ infructuosa ligra. qr aliqͦ mͦ
hõib afferunt adtumenta. Litia
adedendũ. inuenimus aliqͥd

Expanded text:
dixerit Deus, germinet terra herbam virentem et adferentem semen et ligna fructifera; ligna infructuosa vel spinas et tribulos quando fecit? M. Simul omnia Deus fecit, dicente omnia simul . Nullatenus igitur dicenda sunt infructuosa ligna, quae aliquo modo hominibus afferunt adjumenta: quia ead edendum invenimus certe
Abbreviated transcription (Latin):
ati s̃ angłi ut si uellent in
heatitudinis luce ꝑsist̾ent
Si autem nollent. eciam
labi potuissent. Unde et
sachan cũ sequacib legioni¬
b ecidit et alu post eus
lapsum angłi ita confirma¬
ti s̃. ut cade om̃ino ñ possint¬

Expanded text:
ati sunt angeli, ut si velint, in beatitudinis luce persisterent; si autem nollent, etiam labi potuissent. Unde et Satan cum sequacibus legionibus cecidit, sed post ejus lapsum ita confirmati s
Abbreviated transcription (Latin):
Et russus. Euigilate iusti. et no¬
lite peccare. Eallus audem ꝓfũ¬
diorib horis noctis. altos edere
cantꝰ solet. cũ uͦ matutinum
iam tp̃s inꝓximo. ẽ. minutas
actenues uoces format. quia
nimirum qui recte p̃dicat
obscuris adhuc cordibus aꝑta
clamat. nil de occultis miste¬
riis indicat. ut tc̃ subtiliora
queq de celestib audiant
cũ luci uitatis apypͥnquãt

Expanded text:
Et rursum: Evigilate justi, et noEt rursum: Evigilate justi, et nolite peccare . Gallus autem 100 profundioribus horis noctis altos edere cantus solet; cum vero matutinum jam tempus in proximo est, minutas ac tenues voces format, quia nimirum qui recte praedicat, obscuris adhuc cordibus aperta clamat, nil de occultis mysteriis indicat, ut tunc subtiliora quaeque de coelestibus audiant, cum luci veritatis appropinquant
Abbreviated transcription (Latin):
cuit dñs suꝑfamiliam suã
ut det ill in tempore tͥcici
Ensurã. ꝑmensurã qͥppe
tici. expͥmit᷑ modus u̾bi.
Exũ angusto cordi incapabi¬
le aliquid tribuit᷑. extͣ fun¬
dat᷑. Hinc paulusait. Non
potui uob̃ loqui quasi sp̃u¬
alib. s quasi carnalibus:
uob̃ potũ dedi. non escam.
Hinc moises a secreto dĩ exi¬
ens. coruscantẽ coram poplo
faciem uelat. quia nimirũ
turb̃ claritatis intime archa¬
na non indicat. Hinc ꝑeũ
duuna uoce p̾cipit᷑. ut is
qͥ cisternam foderit. si oꝑire
negligat. corruente in ea
boue ł asino precium reodat.
quia ad alta sciencie fluenta
pueniens. cũ b apuo bruta au¬
diencium corda ñ tegit. pe¬
ne reus addicit᷑. si ꝑu̾ba eius
inscandalũ siue munda seu¬
mens inmunda capiatur.
Hinc ad beatũ iob dr̃. Qiuis de¬
dit gallo intelligenciã. Fredi¬
cator et enum sc̃s. dũ caligoso ħ
clamat intp̃re. quasi gallus
cantat in nocte. cũ dicit. Ho¬
ra.ẽ. iam nos de sonno surgere

Expanded text:
amiliam suam, ut det illis in tempore tritici mensuram ? Per mensuram quippe tritici exprimitur modus verbi, ne cum angusto cordi incapabile aliquid tribuitur, extra fundatur. Hinc Paulus ait: Non potui vobis loqui quasi spiritalibus, sed quasi carnalibus. vobis potum dedi, non escam . Hinc Moyses a secreto Dei exiens, coruscantem coram populo faciem velat , quia nimirum turbis claritatis intimae arcana non indicat. Hinc per eum divina voce praecipitur , ut is qui cisternam foderit, si operire neglexerit, corruente in ea bove vel asino, pretium reddat; quia ad alta scientiae fluenta perveniens, cum haec apud bruta audientium corda non contegit, poenae reus addicitur, si per verba ejus in scandalum, sive munda sive immunda mens capiatur. Hinc ad beatum Job dicitur? Quis dedit gallo intelligentiam ? Praedicator etenim sanctus dum caliginoso hoc clamat in tempore, quasi gallus cantat in nocte, cum dicit: Hora est jam nos de somno surgere .
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓuidencia ita in alto sita ẽ
ut cẽptacionũ crtamina et
ea dũ uen̾int munita sub¬
sistat. Que enĩ futͤa p̃uident᷑
cũp̃sencia suerint. minoris
uirtutis fiunt: quia dũi con¬
tͣictum quisq ꝑacior reddit᷑.
hostis qͥ se inopinatũ credidit
eo ipso qͦ p̃uisus. ẽ. eneruatur
At contͣ admonendis qui in
culpa exconsilio ligant᷑: qͣtiiꝰ
ꝓuida considacione ꝑpendãt
qr dũ mala exiudicio faciũt:
distuctiꝰ contͣ se iudictũ ac¬
cendunt: ut tanco eos duri¬
or sentencia feriat: qͣto illos ĩ
culpa artius uincula deli¬
bacionis ligant. Ciciꝰ fortasse
delicta penitendo abluerẽt:
si ibis sola p̃cipitacione oeci¬
dissent. Nar tardiꝰ peccatium

Expanded text:
providentia ita in alto sita est, ut tentationum certamina et ea dum venerint, munita subsistat. Quae enim futura praevidentur, cum praesentia fuerint, minoris virtutis fiunt, quia dum contra ictum quisque paratior redditur, hostis qui se inopinatum 91 credidit, eo ipso quo praevisus est, enervatur. At contra admonendi sunt qui in culpa ex consilio ligantur, quatenus provida considquia dum mala ex judicio faciunt, districtius contra se judicium accendunt, ut tanto eos durior sententia feriat, quanto illos in culpa arctius vincula deliberationis ligant. Citius fortasse delicta poenitendo abluerent, si in his sola praecipitatione cecidissent. Nam tardius pec
Abbreviated transcription (Latin):
garet. Hinc ẽ. quod petrus pͥ¬
cũ neqͣq iudeos monebat
qliã facerent . s de his q̃ fecerãt
increrabat dicens. ħm nazare¬
nũ uirũ approbatũ adõ uob̃

Expanded text:
ant. Hinc est quod Petrus prcum nequaquam Judaeos monebat quid jam facerent, sed de his quae fecerant increpabat, dicens: Jesum Nazarenum virum approbatum a Deo
Abbreviated transcription (Latin):
.i. negligent̃ audiendũ. ẽ. qd̃ cũ
decimari minima dr̃et. extrema
cia memorare. ut ꝓfecto oftendet
qr simulatores cũ paruia custodi¬
seruant. que humano uidicio
longe lateq redoleant.
nec inchoant. Atq aliter qui
inchoata minime consiĩmant.¬
ui enĩ bona nec inchoant.
ñs̃ in eis priꝰ edificanda que
salubrit̃ diligant: s. destruen¬
da ea in quib semet ipsos neqͥt̃
u̾sant. Neq ii. sequunt᷑ que in¬
sa sint. ea que sibi sunt exꝑta
dep̃hendant: qͥa nec leuati ap¬
petit. qui et hoc ipsũ qͥa creidi
nescit. Et qui dolorem in ilnu¬
ñ sentit. saliitis remedia ł¬

Expanded text:
enim negligenter audiendum est quod cum enim negligenter audiendum est quod cum decimari minima diceret, extrema tia memorare; ut profecto ostenderet quia simulatores cum parva custodiservant, quae humano judicio longe lateque redoleant.nec inchoant, aliter qui inchoata minime consummantQui enim bona nec inchoant, non sunt eis prius aedificanda quae salubriter diligant, sed destruenda ea in quibus semetipsos nequiter versant. Neque enim sequuntur quae insa sint ea quae sibi sunt experta, deprehendant, quia nec levari appetit, qui et hoc ipsum quia cecidit nescit; et qui dolorem vulneris non sentit, salutis remedia
Abbreviated transcription (Latin):
dicis retͥbucionẽ. elacio minoris
ris culpe. Qu enĩ uane elati.
nunimi boni custodiam suis
uiribus tͥbuunt. iuste dere¬
licti culpis maiorib obruun¬
t᷑. Et cadendo discunt. ñ fius¬
se ꝓpͥũ quod steterunt: ut
mala inmñsa cor repͥmant. qd̃
bona minima exaltant. Ad¬
monendi s̃ ut consiðent qd̃ et
inculpis gͣiuiorib alto reacu
se obligant. et cũ plerumq ĩ
parius que custodiunt dec̾us
peccant. qr et in ill iniqua sa¬
ciunt. et ꝑ ista se hominib qr
iniqͥ sint cegunt. uñ fit ut cũ
maiora mala ppetrant. corã
dõ apte iniquitatis sit: et cũ
parua bona custodiunt. corã
hominib simulate scĩtatis.
Hinc ẽ .Ni. qd̾ phaseis dt̃. Liquãtes
culicẽ. camelũ au̾ gluciendes.
Acsi apte dicẽt᷑. Minima mala
discernitis. maiora deuoratis.
Hinc ẽ qd rursũ ore u̾itatis in¬
crepant᷑ cũ audiunt. Decimatĩ
mentã et anetũ et ciminũ. et
relĩquitis q̃ gͣuiora s̃ legis: iudi¬
ciũ. et miscdiã. et fidem. Neq

Expanded text:
onem elatio minoris ris culpae. Qui enim vane elati, boni minimi custodiam suis viribus tribuunt, juste derelicti culpis majoribus obruuntur; et cadendo discunt non fuisse proprium quod steterunt, ut mala immensa cor reprimant, quod minima bona exaltant. Admonendi sunt ut considerent quod et in culpis gravioribus alto reatu se obligant, et tamen plerumque in parvis quae custodiunt, deterius peccant, quia et in illis iniqua faciunt, et per ista se hominibus quod iniqui sunt tegunt. Unde fit ut cum majora mala perpetrant coram Deo, apertae iniquitatis sit; et cum parva bona custodiunt coram hominibus, simulatae sanctitatis. Hinc est enim quod Pharisaeis dicitur: Liquantes culicem, camelum autem glutieAc si aperte diceretur: Minima mala discernitis, majora devoratis. Hinc est quod rursum ore Veritatis increpantur, cum audiunt: Decimatis mentham, et anethum, et cyminum; et relinquitis quae graviora sunt legis, judicium, et misericordiam, et fidem. Neque
Abbreviated transcription (Latin):
so lat̾e incidat. quatinꝰ sic suꝑ¬
bis p̃dicet᷑ humilitas. ut tam̃
timidis ñ augeat᷑ metus: sic
timidis infundat᷑ auctoritas.
ut tũ suꝑbis ñ crescat effrena¬
tio: sic ociosis ac torprbns
licencia ñ augeat᷑ acciorus. fi
inquietis ponat᷑ modus
tar̃ ociosis ñ fiat corpo s¬
lenes accendant᷑ ad zebũ
t̾n tracundis ñ addat᷑ inci¬
diũ. sic tenacib infundan
tͥbuendi largitas. ut ca
ꝓdigis effusionis frena minir
laxent᷑. sic ꝓdigis p̃dicet᷑ pr¬
citas. ut t tenacib pitatum
terũ custodia ñ augeat᷑: sic
incontinentib laudet᷑ conu
giũ. ut t̾n iam continentes
ñ reuocent᷑ adluxũ: sic conti¬
nentib laudet᷑ uirginitas
corꝑis. ut cñ in conuigibus
despecta ñ fiat fecunditas car¬
nus dic p̃dicanda s̃ bona. ne
oxlatere iubeant᷑ et mala. dic
laudanda s̃ bona sũma. ne
s̃ ultima. ne dũ creduntur
sufficere. nequaquam tẽ¬
datur ad surutia

Expanded text:
rso latere incidat, quatenus sic suprso latere incidat, quatenus sic superbis praedicetur humilitas, ut tamen timidis non augeatur metus; sic timidis infundatur austeritas, ut tamen superbis non crescat effrenatio. Sic otiosis ac torpentiblicentia non augeatur actionis. Sic inquietis ponatur modus, ut tamen otiosis non fiat torpor seculenes accendantur ad zelum, ut tamen iracundis non addatur incendium. Sic tenacibus infundatur tribuendi largitas, ut tamen prodigis effusionis frena minime laxentur. Sic prodigis praedicetur parcitas, ut tamen tenacibus periturarum rerum custodia non augeatur. Sic incon continentes non revocentur ad luxum; sic continentibus laudetur virginitas corporis, ut tamen in conjugibus despecta non fiat fecunditas carnis; sic praedicanda sunt bona, ne ex latere jubeantur et mala; sic laudanda sunt bona summa, ne sunt ultima, ne dum creduntur sufficere, nequaquam tendatur ad summa
Abbreviated transcription (Latin):
moises cũ diceret ñ maledices
surdo: ꝓtintis adiunx̃. nec co¬
ram ceco pones offendiculũ.
Surdo quipe maledicere. ẽ.
absenti ac ñ audienti deroga¬
re. Corã ceco uͦ pon̾e offendi¬
culũ. ẽ. discretã quid rẽ
agere. s tñ ei qui lum̃ discreci¬
Ionis ñħt scandali occasioẽ pb̃e.¬
Hec Synt. lue p̾sul animarũt
inp̾dicacionẽ liu̾sitate cu¬
stodiat. ut sollicitus congru¬
a singulorũ uulnerib medi¬
camenta opponat :¬
ed cum magni sit studii. ut
exbortandis singul seruuiat᷑
ad singła. cũ ualde laboriosum
sit unũ quemq de ꝓpͥis sub diꝰ¬
pensãcione debite considacionis
instruere. longe tam̃ ẽ. laborio
sius audicores innumeros ac di¬
u̾sis passionib laborances uno
eod̃̾q tempore uoce uniꝰ et con¬
munis exhortacionis admorie.
bi quippe tanta arte uoxtẽ¬
ꝑanda ẽ : ut cũ diu̾sa sint au¬
ditorũ uicia: et singul inuenia¬
more bicipitis gladii tumores
cogitacionũ carnaliũ ex diu̾¬

Expanded text:
oyses cum diceret: Non maledices surdo, protinus adjunxit: Nec coram caeco pones offendiculum . Surdo quippe maledicere, est absenti et non audienti derogare: coram caeco vero offendiculum ponere, est discretam quidem rem agere, sed tamen ei qui lumen discretionis nec sunt quae praesul animarum in praedicationis diversitate custodiat, ut sollicitus congrua singulorum vulneribus medicamina opponat. Sed cum magni sit studii ut exhortandis singulis serviatur ad singula, cum valde laboriosum sit unumquemque de propriis sub dispensatione debitae considerationis instruere, longe tamen labsius auditores innumeros ac diversis passionibus laborantes, uno eodemque tempore, voce unius et communis exhortationis admonere. Ibi quippe tanta arte vox temperanda est, ut cum diversa sint auditorum vitia, et singulis inveniamore ancipitis gladii, tumores cogitationum carnalium ex dive
Abbreviated transcription (Latin):
lñ quereret. et tũ hoc ꝓpt̃
celestis patris glam ñ celaret
Unde fit plerumq ut bonum
opus mocculto fit cũ fit publi¬
&. et rursũ inpublico cũ agit᷑
occulte. Qui enĩ inpublicõ
bono oꝑe ñ suã s suꝑni patris
głam querit: qd fecit abscon¬
dit: qͥa illũ solũ cestẽ habuit
cui place curauit. Et qui in
secreto suo bono oꝑe dep̾hen¬
di aclaudari concupiscit
et nullus fortasse uidit quod
exibuit. ⁊ t̾nħ coram homini¬
b fecit. qr tot cestes inbono
oꝑe secũ duxit. qͦt himnanã
laudes incorde requisiuit. Cũ
uͦ pͣua estimacio in quantum
sine peccato ualet ab intuenci¬
ũ mente ñc̃git᷑. cunctis mala
credentib ꝑ exemplũ culpa ꝓ¬
pinat᷑. Unde et plerũq contĩ¬
git. ut qui de se negligenter
mala opinari ꝑmittunt. ꝑ se¬
met ipsos quid nulla iniqua
faciant. s tam̃ ꝑeos qui se imi¬
tati fuerint. multipliciꝰ delin¬
quant. Hinc. ẽ. qd paulꝰ in mũ¬
da quedã sine pollucione come¬

Expanded text:
n quaereret, et tamen hoc propter coelestis Patris gloriam non celaret. Unde fit plerumque ut bonum opus et in occulto sit, cum fit publice; et rursus in publico, cum agitur occulte. Qui enim in publico bono opere non suam, sed superni Patris gloriam quaerit, quod fecit abscondit; quia solum illum testem habuit, cui placere curavit. Et qui in secreto suo bono opere deprehendi ac laudari concupiscit; et nullus fortasse vidit quod exhibuit, et tamen hoc coram hominibus fecit, quia tot testes in bono opere secum duxit, quot humanas laudes in corde requisivit. Cum vero prava aestimatio, in quantum sine peccato valet, ab intuentium mente non tergitur, cunctis mala credentibus per exemplum culpa propinatur. Unde et plerumque contingit, ut qui negligenter de se mala opinari permittunt, per semetipsos quidem nulla iniqua faciant; sed tamen per eos qui se imitati fuerint, multiplicius delinquant. Hinc est quod Paulus immunda quaedam sine pollutione come
Abbreviated transcription (Latin):
qui opꝰ qd imitandum .ẽ. ñ
ostendit. Hinc namiq in euã¬
gelio uitas dic̃. Uideant oꝑa
ur̃a bona. et glorificent patrẽ
urãm qui incel .ẽ. Ubi illa
quoq sentencia ꝓmit᷑. que
longe aliud p̾cepisse uideat᷑.
dicens. Attendite ne iustici
a urãm faciatis corã homi¬
nib ut uideamini ab eis.
Quid ẽ. gͦ qd̾ opꝰ nr̃m et ita
faciendũ. ẽ. ne uideat᷑. et
ta ut debeat uidi p̃cipit᷑¬

Expanded text:
qui opus quod imitandum est non qui opus quod imitandum est non ostendit. Hinc namque in Evangelio Veritas dicit: Videant opera vestra bona et glorificent Patrem vestrum qui in coelis est . Ubi illa quoque sententia promitur, quae longe aliud praecepisse videtur, dicens: Attendite ne justitiam vestram faciatis coram hominibus, ut videamini ab eis . Quid ergo quod opus nostrum et ita faciendum est ne videatur, et tamen ut debeat videri praecipit
Abbreviated transcription (Latin):
dic̃. Am̃ dico uob̃. receꝑunt
ercedem suam. Ad monendi s̃
ut consident. quia dũ pͣuos se
in occultis exibent. s tñ exẽpla
de se publice inbonis oꝑib p̃¬
bent. ostendunt sequenda q̃
fugiunt. clamant amanda
que odunt. uiuunt postre¬
mo aliis. et sibi moruintur
At contͣ admonendi s̃ qͥ bona
occulte faciunt. et tñ quib¬
dã factis publics de se mala
opinari ꝑmittunt. ne dum
semet ipsos actionis recte uir¬
tute uiuificant. inse alios
pexemplũ pͣue estimacionis
occidant. ne minus quam
ꝓrimos diligant: et cũ ꝑ
lubrem potum uini sor
intentis in sui considacior
tib pestisei ĩ ueneni pocus
fundant. Hinimirum iu
in alt̾o multũ guant. dũ
dẽt et recta ꝯcculte ageu
quibusdam factis adexeit
de se praua seminare. Qid¬
quis enĩ laudis concupisce¬
ciã calcare iã sufficit. edn¬
cacionis fraudera ꝓpetra
si bona que agit occultat
et quasi iactato semune gͥr¬
minandi radices subtͣhit

Expanded text:
dicit: Amen dico vobis, receperunt mercedem suam . Admonendi sunt ut considerent quia dum pravos se in occultis exhibent, sed tamen exempla de se publice in bonis operibus praebent, ostendunt sequenda quae fugiunt, clamant amanda quae oderunt, vivunt postremo aliis, et sibi moriuntur. At contra admonendi sunt qui bona occulte faciunt, et tamen quibusdam factis publice de se mala opinari permittunt, ne cum bona semetipsos actionis rectae virtute vivificant, in se alios per exemplum pravae aestimationis occidant; ne minus quam se proximos diligant, et cum ipsi salubrem potum vini sorbeant, intentis in sui consideratione mentibus pestiferum veneni poculum fundant. Hi nimirum in uno in altero multum gravant, dum student et recta occulte agere, et quibusdam factis, ad exemplum de se prava seminare. Quisquis enim laudis concupiscentiam calcare jam sufficit, aedificationis fraudem perpetrat, si bona quae agit, occultat; et quasi jactato semine gminandi radices subtrahit
Abbreviated transcription (Latin):
cripsi ã librũ de fide. spe
icaritate. cũ a me adquẽ
scͥptus. ẽ. postulasset. ut aliqd̃
opusculum hab̃et meũ de
meis manib ñ recessurũ. qđ
ubi satis diligent᷑ mͥ uideor. ẽẽ.
tomplexus qͦm sit colendus
deus. quã sapĩau. ẽẽ. hominis
utiq uerant diuina scriptura
defunt. hic liler̾sic incipit. Di¬
Diti nõ potif diuectissime fili lau.¬

Expanded text:
cripsi etiam librum de fide, spe, caritate, cum a me, ad quem scriptus est, postulasset, ut aliquod opusculum haberet meum de suis manibus non recessurum, quod ubi satis diligenter mihi uideor esse conplexus, quomodo sit colendus deus, quam sapientiam esse hominis utique ueram diuina scriptura definit. Hic liber sic incipit: Dici non potest, dilectissime fili Lau
Abbreviated transcription (Latin):
pͣtut. Crecdimꝰ sede ad dext̃am
patris: qđ nc̃. ẽ Credimꝰ uent᷑ũ
adiudicandũ. qd fut᷑ũ. ẽ. Item
fides et suarum rerum. ẽ. et ali¬
enarũ Nlam et se qͥsq credit ali¬
ꝗͣdo. ẽẽ. cepisse: nec fuisse utiq
senpiternum: ⁊ alia atq alia
nec solũ de aliis hõib multa q̃
ad religionem ꝑtinent: uerum x̃
de anglis credimꝰ. Opes aut̃.
fut᷑atũ. et ad eũ ꝑtinencium
Qui earũ spem gerere ꝑhibetur.
Que cum itasint ꝓpt̾ has causas
distingenda eriͣt fides a sp̃e sic̃
uocabulo: ita racionabili dif¬
ferentia. Nam qđ attinet ad ñ
uidẽ. suie que credurt᷑ siue q̃¬

Expanded text:
t; credimus sedere ad dexteram Patris; quod nunc est: credimus venturum ad judicandum ; quod futurum est. Item fides et suarum rerum est, et alienarum. Nam et se quisque credit aliquando esse coepisse, nec fuisse utique sempiternum; et alios, atque alia: nec solum de aliis hominibus multa, quae ad religionem pertinent, verum etiam de angelis credimus. Spes autem futurarum, et ad eum pertinentium, qui earum spem gerere perhibetur. Quae cum ita sint propter has causas, distinguenda erit fides a spe, sicut vocabulo, ita rationabili differentia. Nam quod attinet ad non videre, sive quae creduntur, sive q
Abbreviated transcription (Latin):
rc̃itis humane serpendi. ꝗ si¬
asione corrupta .ẽ. Et furzo
qͥa cib ꝓbibitꝰ usurpatus e.
siquid aliud inħuno admisso.
diligenti considacione inue¬

Expanded text:
tis humanae serpentina suasione corrupta est; et furtum, quia cibus prohibitus usurpatus estsi quid aliud in hoc uno admisso diligenti consideratione inve
Abbreviated transcription (Latin):
conmiserunt. ł cogitacione. ł
locucione ł oꝑe: quia eciã ꝑ
singłarem numerũ płaliꝰ nu¬
merus significari solet. sicut
ait ille. utũq armato milite
complent: quis ħ multis mi¬
litib fecerint. Et in nr̃is litt̃¬
is legit᷑. Ora gͦ addñm. ut au¬
ferat a nob serpentem. llon
ait serpentes. quos paciebat᷑
popłs. ut ħ dicexet: et innume¬
rabilia talia. Cũ uͦ et illd ori¬
ginale unũ płali numero
significat᷑. qnͥ dicimꝰ in re¬
rari paruulos. nec dicirꝰ in
remissionẽ peccati: illa .Ẽ. e cõ
mortuo dictum. ẽ. Mortui s̃
enura qui q̃rebant animam
pueri. ñ ddictũ. ẽ. mortuus .ẽ.
Et inexodo fecerunt inquit
sibi dõs aureos. eũ unum
uitulum fecerint. tartum.¬
isrł. qui edipcerunt te de
egipti. et hic plalem

Expanded text:
ommiserunt, vel cogitatione, vel locutione, vel opere; quia etiam per singularem numerum pluralis numerus significari solet: sicut ait ille, « Uterumque armato milite complent » ; quamvis hoc multis militibus fecerint. Et in nostris Litteris legitur, Ora ergo ad Dominum, ut auferat a nobis serpentem ; non ait serpentes, quos patiebatur populus, ut hoc diceret: et innumerabilia talia. Cum vero et illud originale unum plurali numero significatur, quando dicimus in pezari parvulos, nec dicimus in remissionem peccati; illa est e contrmortuo dictum est, Mortui sunt enim qui quaerebant animam pueri : non dictum est, mortuus est. Et in Exodo, Fecerunt, inquit, sibi deos aureos; cum unum vitulum fecerint, Israel, qui eduxerunt te de terra Aegypti : et hic pluralem
Abbreviated transcription (Latin):
nec inse s in nob̃ constitutũ
similitudine carnis peceati.
uit: ut qm peccatum ei non
inerat: ita quodã mͦ pecca¬
to moreret᷑. dum morit᷑ carni
in qua erat similitudo pec¬
cati. Et cũ scd̃m uetustatem
peccati ñꝗͣ ipse uixisset: nr̃a
ex morte uet̃i qua in peccato
mortui fueramꝰ. reuuuscentẽ
uitam. noua sua resurecti¬
one signaret. Ipsum .ẽ. qd in
nob̃ celebrat᷑ mãgnũ baptisia¬
tis sacramentum. ut qͥcumq
ad estam ptinent gr̃am. mori¬
ant᷑ peccato. sic̃ ip̃se peccato
mortuus dr̃. qͥa mortuus. ẽ.
carnt. ħ.ẽ. peccati similit u¬
dint̃ et iuiuant᷑ lauachio te¬
nascendo. sic̃ ipse a sepulchro
resurgendo. quamlibet cor
usq ad decrepitum senẽ.
sic̃ nullus ꝓhibendꝰ abap¬
tismo: ita nullus ẽ. qͥñ pecra¬
to moriatur in baptismo.
S pariuili tm originali. ma¬
iores aĩi eciam his om̃ib mo¬
riunt᷑ peccatis: quecunq
male iuiuendo addiderunt¬
ad illd quod nascendo t xeit
S io eciam ipsi peccato mori

Expanded text:
c in se, sed in nobis constitutum, similitudine carnis peccati, vit: ut quoniam peccatum ei non inerat, ita quodam modo peccato moreretur, dum moritur carni, in qua erat similitudo peccati; et cum secundum vetustatem peccati nunquam ipse vixisset, nostram ex morte veteri, qua in peccmortui fueramus reviviscentem vitam nova sua resurrectione signaret. Ipsum est, quod in nobis celebratur, magnum Baptismatis sacramentum, ut quicumque ad istam pertinent gratiam, moriantur peccato, sicut ipse peccato mortuus dicitur, quia mortuus est carni, hoc est, peccati similitudini: et vivant a lavacro renascendo, sicut ipse a sepulcro resurgendo, quamlibet corpusque ad decrepitum senem, sicut nullus est prohibendus a Baptismo, ita nullus est qui non peccato moriatur in Baptismo: sed parvuli tantum originali, majores autem etiam iis omnibus moriuntur peccatis, quaecumque male ad illud quod nascendo traxerunt. Sed ideo etiam ipsi peccato mori
Abbreviated transcription (Latin):
ualet qd dñs ait. Date elemea¬
nã: iecce oĩa munda s̃ uobis.
Nonsolũ gͦ qui dat esurienti
cibum. sicienti potũ. nudo ue¬
stimentũ. ꝑegͥnanti bospiciũ.
fugienti latibulũ. egͦ ł induso
uisitacionẽ. captiuo redẽptio¬
nẽ. debili subuectionẽ. &co de¬
ductionẽ. tͥsti consolacionẽ. ñ
sano medelã. erranti uiã. delib̾¬

Expanded text:
alet quod Dominus ait: Date eleemosynam, et ecce omnia munda sunt vobis . Non solum autem qui dat esurienti cibum, sitienti potum, nudo vestimentum, peregrinanti hospitium, fugienti latibulum, aegro vel incluso visitationem, captivo redemptionem, debili subjectionem, caeco deductionem, tristi consolationem, non sano medelam, erranti viam, delibe
Abbreviated transcription (Latin):
repromittat dñs nr ib̃s x̾ filus¬
Qđ in resurrectione sulgeant
rificata carne utiq resurrexit
s noluit in ea darificacione
discipłis apparere. qd non possent
hora tercia crucifixũ. Ioħs aut̃¬
.ui. cui pocius credendum ẽ. ex his
duob R. Et ille uerim dix. et
ille similit̃. Igit᷑ hora tercia cla¬
ge crucifige eum. milites autẽ
hora sȩxta crucifixerunt. Iit᷑¬

Expanded text:
us in resurrectione sua rificata carne utique resurrexit; sed noluit in ea clarificatione discipulis suis apparere, quia non possent hora tertia crucifixum , Joannes aut cui potius credendum est ex his duobus? RESP. Et ille verum dixit, et ille similiter. Nam hora tertia clage, crucifige eum . Milites autem hora sexta crucifixerunt eum
Abbreviated transcription (Latin):
nesciunt. uideri medici car¬
nis erubescunt. S quia
auctore deo ad religionis
reuerenciam omne iam p̾sen¬
tis scłi culmen inclinatur
sunt non nulli qui intͣ scão
glam affectant honoris. uidi
doctores appetunt. t ĩscen¬
dere cet̃os concupiscunt
atq attestante ueritatep
mas salutaciones in foro.
pͥmos in cenis recubitꝰ. pͥmã
in conuentib catheciras q̃¬
runt. Qui susceptũ cure
pastoralis officium ministͣ¬
re digne tanto mag̃ neque¬
unt : quanto ad humilita¬
tis magisteriũ exsola elaci¬
one ꝑuener̃. Ipsa quippe¬
lingua in magisterio con
funditur: quando aliud
discit᷑. et aliud docet᷑. Quos
s non exme: principes
extiterunt. & ñ cognoui.
Ex se enim et non exarbri¬
trio summi rectoris regnãt
qui nullis fulti uututib¬
nequaꝗͣ diuinitꝰ uocati. sed
sua cupidine accensi. cul¬
men regiminis rapiunt.
potiꝰ quam assecunt᷑. Quos¬

Expanded text:
nesciunt, videri medici carnesciunt, videri medici carnis erubescunt. Sed quia auctore Deo ad religionis reverentiam omne jam praesentis saeculi culmen inclinatur, sunt nonnulli qui intra sanctgloriam affectant honoris; videri doctores appetunt, transcendere caeteros concupiscunt, atque attestante Veritate, primas salutationes in foro, primos in coenis recubitus, primas in conventibus cathedras quaerunt ; qui susceptum curae pastoralis officium ministrare digne tanto magis nequeunt, quanto ad humilitatis magisterium ex sola elatione pervenerunt. Ipsa quippe in magisterio lingua confunditur, quandiscitur, et aliud docetur. Contt non ex me: principes exstiterunt, et non cognovi . Ex se namque et non ex arbitrio summi rectoris regnant, qui nullis fulti virtutibnequaquam divinitus vocati, sed sua cupidine accensi, culmen regiminis rapiunt potius quam assequuntu
Abbreviated transcription (Latin):
get᷑ Adextremum uͦ suꝑ¬
.ẽ. ut ꝑfecta queq oꝑa con¬
sidacio ꝓpͥe infirmitatis de¬
pͥmat : ne hec ante occulti
arbitri oculos timor elacio¬
nis extinguat. Sed quia fõ
pleriq mͥ impicia similes.
qui dũ metiri se nesciunt.
quȩ ñ didicerint docere
concupiscunt : qui pondus
magisterii tanto leuiꝰ esti¬
mant. quanto uim magni¬
tudinis illiuis ignorant. ab
ipso libri hutus rep̾hendant᷑
exordio: ut quia indocti ac
p̾cipites doctne arcem tene¬
re appetunt : a precipitati¬
onis sue ausib in ipsa nr̃e¬
locucionis ianua repellãt᷑.
nisi intenta priꝰ medita¬
tione discat᷑. Ab imꝑitis gͦ
pastorale magisterium qua
temeritate suscipit᷑: quan¬
do ars. ẽ. artium. regimen
animarum: Quis autẽ
cogitacionum uulnera
occultiora. ẽẽ. nesciat uul¬
neribus uiscerũ : Et tam̃
sepe qui nequaꝗͣ spiritali¬
a p̃cepta cognouer̃t: cordis
se medicos ꝓfit̾i ñ metuũt.
dum qui pigmentorũ uim

Expanded text:
getur Ad extremum vero supgetur Ad extremum vero superest ut perfecta quaeque opera consideratio propriae infirmitatis deprimat, ne haec ante occulti arbitrii oculos tumor elationis exstinguat. Sed quia sunt plerique mihi imperitia similes, qui dum metiri se nesciunt, quae non didicerint docere concupiscunt; qui pondus magisterii tanto levius aestimant, quanto vim magnitudinis illius ignorant; ab ipso libri hujus reprehendantur exordio; ut quia indocti ac praecipites doctrinae arcem tenere appetunt, a praecipitationis suae ausibus in ipsa locutionis nostrae janua repellantur.nisi intenta prius meditatione discatur. Ab imperitis ergo pastorale magisterium qua temeritate suscipitur, quando 3 ars est artium regimen animarum. Quis autem cogitationum vulnera occultiora esse nesciat vulneribus viscerum? Et tamen saepe qui nequaquam spiritalia praecepta cognoverunt, cordis se medicos profiteri non metuunt: dum qui pigmentorum vim
Abbreviated transcription (Latin):
astoralis curȩ me
pond̾a fugere deli¬
tiscendo uoluisse :
uideant᷑: p̃sentis libri stilo
exprimo de eorũ grauedine
omne qđ penso. ut et ħ qͥ
uacat. incaute ñ expetat̃:¬
& qui incaute appetiit: adep¬
tum se ẽẽ. ꝑtimescat. Quadri¬
ꝑtita uero disputacione lib
iste distinguit᷑. ut ad lectoris
sui animum ordinatis alli¬
gacionibus. quasi quib dã
passib gradiatur. Nam cũ
rerum necessitas exposcit: pen¬
sandũ ualde.ẽ. ad culm̃ qͥsq
reguminis qualiter ueniat:
atq adhoc rite ꝑueniens. qua¬
qualiter doceat: et recte do¬
cens. infirmitatem suã coti¬
die quanta considacione cog¬
noscat : ne aut humilitas ac¬
cessum fugiat: aut ꝑuentio¬
ni uita contͣdicat: aut ui¬
tam doctrina destituat: aut
doctrinam p̾sũptio extollat.
Prius gͦ appetitum timor
tempet : post autem magist̾¬
ium quod a non querente
suscipit᷑. uita conmendet :
ao deinde neceẽ. ẽ. ut pasto¬
ris bonum qđ uiuendo ostẽ¬
dit᷑. etiam loquendo ꝓpa¬

Expanded text:
astoralis curae me pondera fugere delitescendo voluisse, bvideantur, praesentis libri stylo exprimo de eorum gravedine omne quod penso, ut et haec qui vacat, incaute non expetat; et qui incaute expetiit, adeptum se esse pertimescat. Quadripartita vero disputatione liber iste distinguitur, ut ad lectoris sui animum ordinatis allegationibus quasi quibusdam pastibus gradiatur. Nam cum rerum necessitas exposcit, pensandum valde est ad culmen quisque regiminis qualiter veniat; atque ad hoc rite perveniens, quaqualiter doceat, et recte docens infirmitatem suam quotidie quanta consideratione cognoscat; ne aut humilitas accessum fugiat, aut perventioni vita contradicat, aut vitam doctrina destituat, aut doctrinam praesumptio extollat. Prius ergo appetitum timor temperet, post autem magisterium, quod a non quaerente suscipitur, vita commendet. Ac deinde necesse est ut pastoris bonum quod vivendo ostenditur, etiam loquendo propa
Abbreviated transcription (Latin):
denunciat dicens. Obscu¬
rent᷑ oculi eorum ne ude¬
ant. & dorsum eorũ semꝑ
incurua. Oculi quippe st̃:
qui in ipsa honoris summi
facie positi. ꝓuidendi itine¬
ris officiũ susceꝑunt. Qui¬
bus hi nimirũ qui subse-¬
quent̾ inherent : dorsa no¬
minant᷑. Obscuratis gͦ ocu¬
lis dorsum flectit᷑. quia cũ
lumen sciencie ꝑdunt qͥ
p̾eunt : ꝓfecto ad portanda
peccatorũ curuant᷑ one¬
ra qui secuntur.¬

Expanded text:
denuntiat, dicens: Obscudenuntiat, dicens: Obscurentur oculi eorum, ne videant, et dorsum illorum semper incurva . Oculi quippe sunt qui in ipsa honoris summi facie positi providendi itineris officium susceperunt; quibus hi nimirum qui subsequenter inhaerent dorsa nominantur. Obscuratis ergo oculis dorsum flectitur, quia cum lumen scientiae perdunt qui praeeunt, profecto ad portanda peccatorum curvantur onera qui sequuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
hescit: quia quos ꝑmit¬
̃ reꝓbationis ignorat. Un
Mad se quibusdam et post
itacula uenientib dicit.
cedite a me oꝑarii ini¬
gicitatis. nescio qui estis.
Pistorum impicia uoce
ueritatis increpat᷑. cum ꝑ
ꝓpham dicit᷑. Ipsi pastores
ignorauer̃ intelligentiam.
Quos russum dñs detestat᷑.
dicens. Et tenentes legem:
nescier̃ me. Et nesciri se ab
eis gͦ ueritas querit᷑. et nesci¬
re sẽ pͥncipatum nescientiũ
ꝓtestat᷑ : quia ꝓfecto hi qui
ea que sunt dñi nesciunt.
a domino nesciunt᷑. Paulo
attestante qui ait. Si quis
autem ignorat. ignorabit᷑.
Que nimirum pastorum
sepe imꝑicia meritis con¬
gruit subiectorũ: qr ꝗͣuis
lumen sciencie sua culpa
exigente non habeant: dis¬
tricto tam̃ iudicio agitur.
ut peorum ignorantiã hi
eciam qui secunt᷑ offendant.
Hinc namq in euangłio ꝑ
semet ipsam ueritas dioit:
Si cecus ceco ducatũ p̾be¬
at: ambo infoueã cadunt.
Hinc psalmista ñ optantis
animo. s ꝓpħantis minest̾i̾o

Expanded text:
scit; quia quos permitcium reprobationis ignorat. Unde ad se quibusdam et post miracula venientibus dicit: Recedite a me, operarii iniquitatis, nescio qui estis . Pastorum imperitia voce Veritatis increpatur, cum per prophetam dicitur: Ipsi pastores ignoraverunt intelligeQuos rursum Dominus detestatur, dicens: « Et tenentes legem nescierunt me . » Nesciri ergo se ab eis queritur Veritas, et nescire se principatum nescientium protestatur, quia profecto hi qui ea quae sunt Domini nesciunt, a Domino nesciuntur, Paulo attestante, qui ait: « Si quis autem ignorat, ignorabitur . » Quae nimirum pastorum saepe imperitia meritis congruit subjectorum, qui quamvis lumen scientiae sua culpa exigente non habeant, districto tamen judicio agitur, ut per eorum ignorantiam hi etiam qui sequuntur offendant. Hinc namque in Evangelio per semetipsam Veritas dicit: Si caecus caeco ducatum pat, ambo in foveam cadunt . Hinc Psalmista, non optantis animo, sed prophetantis mysterio
Abbreviated transcription (Latin):
spetiem. Nc̃ enim scius
mortales. corda mortaliũ. Lc̃
aut̃ illuminabit dñs oceul¬
t᷑a tenebrarũ. ⁊ manifestab
cogitaciones cordis. et tunc
laus erit unicuiq a deo.
Quia id laudabit᷑. et dili¬
ne lateat. ab ipso illum: abi¬
t᷑ dõ. Oinuit᷑ au cupid̃ itas.
caritate crescente: donec ueniat
ic ad tantam magnitudinem.
qua maior ẽẽ. ñ possit. Maiorẽ
Ibi autem quis explicet qͣnta
erit᷑. ibi cupiditas quam ł
cohercendo suꝑet. nulla erit.
Uñam summna sanitas erit.
qn contencio mortis nulla erit.
finis. q ipse uideris utrum en¬
chiridion uł appellare debe¬
as. uł habere. Ego tn consꝑnẽ¬
da tua in xͦ studia non puta¬
rem: bona dete credens. in adiu¬
torio nr̃i redemptoris ac sꝑaus.
teq in eius menbris plitrimũ
diligens: librum ad te sic̃
ualui. utinam tam conmodũ
q̃ ꝓlixum: de fide. spe. et ca¬

Expanded text:
t. Non enim scimus mortales, corda mortalium; tunc autem illuminabit Dominus abscondita tenebrarum, et manifestabit cogitationes cordis; et tunc laus erit unicuique a Deo : quia id laudabitur et diline lateat, ab ipso illuminabitur Deo. Minuitur autem cupiditas charitate crescente, donec veniat hic ad tantam magnitudinem, qua major esse non possit: Majorem . Ibi autem quis explicet quanta charitas erit ubi cupiditas quam vel coercendo superet nulla erit? quoniam summa sanitas erit, quando contentio mortis nulla erit. finis, quod ipse videris utrum Enchiridion vel appellare debeas, vel habere. Ego tamen cum spernenda tua in Christo studia non putarem, bona de te credens in adjutorio nostri Redemptoris ac sperans, teque in ejus membris plurimum diligens, librum ad te, sicut valui, utinam tam commodum quam prolixum, de Fide, Spe et Cha
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓcedit abeo. mittitur aͥo eo.
dat᷑ ab eo. effundit᷑ abxo. quia
abeo dat᷑. mitit᷑. effunditur.
insufflat᷑. spirat᷑. ꝓfert᷑. exit.
accipit ab eo quod annunci
insinuat. Non enim .ẽ. aliter
sp̃s filu. ialit̾ patris. nec aliter
dat eum filius. aut mittit.
exit a filio. nec aliter as¬

Expanded text:
cedit ab eo, mittitur ab eo, datur ab eo, effunditur ab eo, quia ab eo datur, mittitur, effunditur, insufflatur, spiratur, profertur, exit, accipit ab eo quod annuntia puram insinuat. Non enim est aliter Spiritus Filii, et aliter Patris, nec aliter dat eum Filius, aut mittit, aut profertur et exit a Filio; nec aliter
Abbreviated transcription (Latin):
mero. ⁊ ponde cuncta dispon̾it
Nam fuit pͥmitꝰ an legem. scd̃o
sub lege. que data.ẽ. ꝑ̃moisen.
eam oportuit imꝑtiri. qͣuis ꝓ
tp̃ris duispensacione uelata et̃
tuisset nob̃ ꝑ eorũ misterusi
alias aꝑtiꝰ. alias occultiꝰ ꝓpłs

Expanded text:
mero et pondere cuncta disponit mero et pondere cuncta disponit . Nam fuit primitus ante Legem; secundo sub Lege, quae data est per Moysen; eam oportuit impertiri, quamvis pro temporis dispensatione velata et tuisset nobis per eorum ministerium alias apertius, alias occultius
Abbreviated transcription (Latin):
hs pͥma hõĩs. Deinde cũ ꝑlegẽ
cognicio fuerit facta peccati:.
toq subdicꝰ sruit. Aquo enĩ
quis deuictus.ẽ. huic et seruꝰ
addictus. ẽ. ld agente sciencia
mandati: ut peccatũ
in homine om̃em concupiscẽ¬
ciam. cumulo p̃uaricacionis
adiecto. atq ita q scͥpͥtũ . ẽ. in¬
pleatur. Lex subint᷑uit. ut ha
adiuuare credat᷑. et agi homo
ceꝑit dĩ sp̃u: concupiscit᷑ ad¬
uersus carnẽ forciort robore
caritas. ut quis adhuc sit qđ
homini repugnet. ex homine
ñdum tota infirmitate sana¬
ta:. ex fide t̾n iustus uiuat.
lusteq uiuat. inqͥtũ ñ cedit
male concupiscencie: iuncente
delectacione iusticie. ħ sunt
t̾cia bone spei hõĩs. inquib si
pia ꝑseu̾ancia quisq ꝓficiat.
postrema pax restat. que pꝰ hãc
uitã inrequie sp̃s. deĩn inresur¬
rectione eciã carnis implebit᷑.
Harũ.iͦii. differenciarũ. pͥma . ẽ.
an legem. scd̃a sublege. Tercia
sub gr̃a. Quarta in pace plena.
placuit. qui imensura. Et nu¬

Expanded text:
 prima hominis. Deinde cum per legem cognitio fuerit facta peccati, stoque subditus servit: A quo enim quis devictus est, huic et servus addictus est ; id agente scientia mandati, ut peccatum operetur in homine omnem concupiscentiam, cumulo praevaricationis adjecto, atque ita quod scriptum est impleatur, Lex subintravit, ut abadjuvare credatur, et agi homo coeperit Dei Spiritu, concupiscitur adversus carnem fortiore robore charitatis ; ut quamvis adhuc sit quod homini repugnet ex homine, nondum tota infirmitate sanata, ex fide tamen justus vivat , justeque vivat, in quantum non cedit malae concupiscentiae, vincente delectatione justitiae. Haec sunt tertia bonae spei hominis; in quibus si pia perseverantia quisque proficiat, postrema pax restat, quae post hanc vitam in requie spiritus, deinde in resurrectione etiam carnis implebitur. Harum quatuor differentiarum prima est ante Legem, secunda sub Lege, tertia sub gratia, quarta in pace plena a, sicut Deo placuit, qui in mensura et nu
Abbreviated transcription (Latin):
eri tam̃ pot̃ ut id non amet.
sine quo adidqd sꝑat non pot̃
puenire. lamꝗͣ si sꝑet uitam
etnam: quariius non amet
et ñ amet iusticiam. sine qua¬

Expanded text:
eri tamen potest ut id non amet, sine quo ad id quod sperat non potest pervenire. Tanquam si speret vitam aeternam, quam quis non amat? et non amet justitiam, sine
Abbreviated transcription (Latin):
angnadĩ exulare aciuitate
Hen alieuari a uita dei. care¬
te tam magna multitudine
dulcehinis dĩ. quam abscon¬
dit tunentib se ꝑficit autem
quantib insẽ: tam grandis. ẽ.
pena. ut ei nulla possint tor¬
menta que nouimꝰ conpari.
siilla sĩt et̾na: ista aut̃ sit qͣli¬
bet niultis sclis longua. Mane¬
tua dãpnatorũ .i. alienacio a
uita dĩ. et om̃ib erit conmu¬
nis. qͣlibet homines deuaris¬
tate penarum. de dolorum
teleuacione ł int̾missione ꝓ
suis humanis motib suspicẽ
tur . sic̃ manebit conmunit̃
rum distancia concordit̃ ful¬
geant. Ex ista fidei confessione
qͦ breuit̾ simbolo continetur.
et carnalit᷑ cogitata lac pariui
spes bona fidelium. cui cari¬
tas sc̃a comitatur. De sps ñ¬
credenda: ea tamtum modo¬
ad spem ꝑtinent. que in oraci¬
one dñica continent᷑. Maledic¬
tus enim omis sic̃ duuna te¬
stant᷑ eloquia: qui spem po¬
nit in homine. Ac ꝑ hoc. et in
se ipso qui spem ponit. huius
ledicti uin¬

Expanded text:
a regno Dei, exsulare a civitate Dei, alienari a vita Dei, carere tam magna multitudine dulcedinis Dei quam abscondit timentibus se, perfecit autem sperantibus in se , tam grandis est poena, ut ei nulla possint tormenta quae novimus comparari, si illa sit aeterna, ista autem sint quamlibet multis saeculis longa. CAtua damnatorum, id est alienatio a vita Dei, et omnibus erit ipsa communis, quaelibet homines de varietate poenarum, de dolorum relevatione vel intermissione pro suis humanis motibus suspicentur: sicut manebit communiterrum distantia concorditer fulgeant. quae breviter Symbolo continetur, et carnaliter cogitata lac parvulospes bona fidelium, cui charitas sancta comitatur. Sed credenda, ea tantum ad spem pertinent quae oratione dominica continentur. Maledictus enim omnis, sicut divina testantur eloquia, qui spem ponit in homine : ac per hoc et in se ipso qui spem ponit, hujus ledicti vin
Abbreviated transcription (Latin):
sunt necessaria. Nam đ dicimꝰ
sc̃ificet᷑ nomen tuũ. Adueni¬
at regnũ tuũ. fiat uoluntas
tua sic̃ incęlo et interra. q ñ
absurde quidam intellexer̃
in sp̃u et corꝑe: om̃ino sine
fine tenenda st̃. et hic incho

Expanded text:
 dicimus: Sanctificetur nomen tuum: Adveniat regnum tuum, et fiat voluntas tua sicut in coelo et in terra. Quod non absurde quidam intellexerunt in spiritu et corpore, omnino sine fine retinenda esse, et hic incho
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ in ea salute in qͦ conditꝰ
erat custodire uoluisset. eũq
oportuno temꝑe pꝰ genitos si¬
lios sine interposicione mor¬
tis ad meliora ꝓducere. ubi
iã ũ solum peccatũ ĩ coniit¬
tere: fed nec uoluntatem posset
hr̃e peccãti. si ad ꝑmanendũ

Expanded text:
in ea salute in qua conditus erat, custodire voluisset, eumque opportuno tempore post genitos filios sine interpositione mortis ad meliora perducere, ubi jam non solum peccatum non committere, sed nec voluntatem posset habere peccandi, s
Abbreviated transcription (Latin):
apłs. q̃ ꝑ dilectionem oꝑatur.
It qd in dilectione nondum ħt:
petat ut accipiat. Querat eͣt in¬
ueniat. Milset. ut aꝑiatur ei.
fides namq impetrat: quod
am sine dei dono .i. sine spũ
bere lex pot̾it non iuare. Et
p̾uaricatorẽ in suꝑ facere: qͥ
de ignoran cia se gxcusare ñ
possit. Regnat enim carnalis
cupiditas. ubi non ẽ. dĩ cari¬

Expanded text:
tionem operatur ; et quod in dilectione nondum habet, petit ut accipiat, quaerit ut inveniat, pulsat ut aperiatur ei . Fides namque impetrat quod am sine Dei dono, id est, sine bere lex poterit, non juvare; et praevaricatorem insuper facere, qui de ignorantia se excusare non possit. Regnat enim carnalis cupiditas, ubi non est Dei chari
Abbreviated transcription (Latin):
peticionem duarũ
Deinde tres alias adiugtide
pane cotidiano. de romslone
peccatoꝵ. de tẽptacione uitanda.
At uͦ qđ ille inultimo posuit.
s: lib̃a nos amalo: iste ñ posuit.
ut intelligeremꝰ ad aliud suꝑ¬
iis q̃de tẽptacione dictũ. ẽ.
ꝑtinere. lõ quippe ait s lib̾a.
non ait et lib̃a. tamꝗ unam
peticionem. ẽẽ. demonstrans.
noli h. s ħ. ut sciat unꝰ qiisq
ineo se lib̾ari amalo q ñ infer¬

Expanded text:
petitionem, magis einde tres alias adjungit de pane quotidiano, de remissione peccatorum, de tentatione vitanda. At vero quod ille in ultimo posuit: Sed libera nos a malo, iste non posuit, ut intelligeremus ad illud superius quod de tentatione dictum est pertinere. Ideo quippe ait: sed libera; non ait: Et libera, tanquam unam petitionem esse demonstrans, noli hoc, sed hoc, ut sciat unusquisque in eo se liberari a malo, quod non infer
Abbreviated transcription (Latin):
qͥa obħ solum sp̃s patris ÷ quia
de patre. ẽ. Quia si de dõ ñ.c̾ẽt.
nullatenꝰ sp̃s erus. eẽt. Et sicut
filiꝰ eẽntiã ħt a patre nascendo.
ita sp̃s ꝓcedendo. ⁊ rocessio nãq
significat. ẽẽnciam sp̃s sc̃i. Nich̃
ertum insimplicius nat᷑a alte¬

Expanded text:
hoc solum Spiritus Patris est, quia de Patre est: quia si de eo non esset, nullatenus Spiritus ejus esset; et, sicut Filius essentiam habet a Patre nascendo, ita Spiritus procedendo. Processio namque significat essentiam Spiritus sancti. Nihil enim in simplici ejus natura al
Abbreviated transcription (Latin):
alio tołabilius ꝑmanebunt.¬
rustra itaq non nulli
ĩmoquam plurimi. et̃nã
dãpnatorũ penam et cruci¬
atus sine int̾missione ꝑpetu¬
os. humano miserantur af¬
fectu. atq ita futũ. eẽ. non
motu dura q̃q molliento
et inleniorẽ flectendo sentinci¬
am. que putant in eis t̃tib̃i
non ꝓ mitis siuis. s dõ misea¬
rante de miseria lEantur.
Aut si hoc adom̃s grutimani
ꝑtinere: non iõ necesse .ẽ. ut
dãpnacionem opinent᷑ posse
finiri eorum de quib dictũ
.ẽ. et ibunt hi insupplicium
et̾nũ. ne isto modo putetur
habit̾a finem qͥnq felicitas e
orum de quib econtrario dic¬
tum. ẽ. iusti autem inuttã
et̃nam. s penas dãpnatorum
certis temporum interuallis
existiment: si hoc eis placet
aliquatenus mitigari. Etiã
sic quippe intelligi potest

Expanded text:
alio tolerabilius permanebunt.Frustra itaque nonnulli, imo quam plurimi, aeternam damnatorum poenam et cruciatus sine intermissione perpetuos humano miserantur affectu, atque ita futurum esse non motu dura quaeque molliendo, et in leniorem flectendo sententiam, quae putant in eis terribilnon pro meritis suis, sed Deo miserante de miseria liberantur. Aut si hoc ad omnes existimant pertinere, non ideo necesse est ut damnationem opinentur posse finiri eorum de quibus dictum est, Et ibunt isti in supplicium aeternum: ne isto modo putetur habitura finem quandoque felicitas etiam illorum, de quibus e contrario dictum est, Justi autem in vitam aeternam . Sed poenas damnatorum certis temporum intervallis existiment, si hoc eis placet, aliquatenus mitigari. Etiam sic quippe intelligi potest