comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fdisectissime et qui simul seruitis
dẽo quas per fintrem florum et cos qui¬
cum ilło ad nos uenerunt misit caritas
ur̃a egi deo gnitias: qd̾ ur̃am in domino
pacem. et in ueritate consensionem. et
in caritate flagrantiam. urõ nobis red¬
dito sermone cognoui. Quod autem sub¬
uersionem quorumdam apud uos mo¬
litus ẽ inimicus. deo miserante et eius
insidias in suor seruoꝵ prouectum mi¬
nbili bonitate uertente. ad hoc potius
ualuit. ut nulli ur̃m destruerentur
in peius. s nonnulli instruerentur in
mesius. Non itaq opus ẽ omnia iden¬
tidem retractare: que sufficienter uobis
pleno libro disputata transinisimus.
indicant ur̃a. Uerumptamen semes
lectum nullo modo arbitremini satis
uobis innotescere potuisse. Si ergo eũ
fructuosissimum hẽre uultis. non uos
pigeat relegendo habere notissimum. ut
incelligentissime sciatis ꝯuib et qua¬
librs questiombrs soluendis acq sa¬
nandis. non ibi humana sed diuina oc¬
currit auctoritas: a qua recedere nõ de¬

Expanded text:
dilectissime, et qui simul servitis Deo, quas per fratrem Florum, et eos quicum illo ad nos venerunt, misit Charitas vestra, egi Deo gratias, quod vestram in Domino pacem, et in veritate consensionem, et in charitate flagrantiam vestro nobis reddito sermone cognovi. Quod autem ad subversionem quorumdam apud vos molitus est inimicus, Deo miserante et ejus insidias in suorum servorum provectum mirabili bonitate vertente, ad hoc potius valuit, ut nulli vestrum destruerentur in pejus, sed nonnulli instruerentur in melius. Non itaque opus est omnia identidem retractare, quae sufficienter vobis pleno libro disputata transmisimus  indicant vestra. Verumtamen semel lectum nullo modo arbitremini satis vobis innotescere potuisse. Si ergo eum fructuosissimum habere vultis, non vos pigeat relegendo habere notissimum, ut diligentissime sciatis quibus et qualibus quaestionibus solvendis atque sanandis, non ibi humana, sed divina occurrat auctoritas, a qua recedere non de
Abbreviated transcription (Latin):
hẽrites. Quid istis tam masis meritis nͥ
pena utiq debebatur. sed deo reddente bo¬
na promasis per gũam que non secundũ
merita ña datur factum ẽ quod deinde
subiungit et dicit. Cum aũt benignitas ⁊
humanitas illuxit saluatoris nostri dei.
non ex operibus iusticie que nos fecimus.
sed secundum suam mĩam saluos nos fe¬
cit. per sauacrum regeneratiomis et renoua¬
tionis spũs sancti . quem ditissime effudit

Expanded text:
habentes. Quid istis tam malis meritis nisi habentes. Quid istis tam malis meritis nisi poena utique debebatur? Sed Deo reddente bona pro malis, per gratiam quae non secundum merita nostra datur, factum est quod deinde subjungit et dicit: « Cum autem benignitas et humanon ex operibus justitiae, quae nos fecimus, sed secundum suam misericordiam salvos nos fecit per lavacrum regenerationis et renovationis Spiritus sancti, quem ditissime effudit
Abbreviated transcription (Latin):
ne ip̃a uolinitas sinegm̃ dei putetur boni
aliquid posse contimio cum dixisset. gr̃a
eius in meuacua non fuit s plus omnib
illis laboraui. subumxit atq ait. Nõ ego
autem. sed gr̃a dei niccum. id ẽ non solus s
gr̃a dei mecum. ac per hoc nec gratia dei
sola nec ip̃e solus. sed gratia dei cum illo.
Ut autem de celo uocaretur et tam magna et¬
efficacissima uocatiorie conuerteret᷑. grã
der erat sola quia merita eius erant mag¬
na s mala. Deniq et alibi dicit ad tymoche¬
um. conlabora euangelio secundũ uirtutẽ
dei saluos nos facientis et uocantis uo¬
catione sua sancta. non secim̃dum opera
nĩni. sed secundum suum propositũ et gra¬
tiam que data ẽ nobis in xp̃o ihr̃. Itẽ me¬
rita sua sed mala commemorans dicit.
fumus enĩ stulti et nos aliquando et in¬
crẽduli. errantes et seruientes desideriis
et uosuptatib uariis in masicia et inui¬
dia agentes. abhominabiles. inuicẽ odio

Expanded text:
ne ipsa voluntas sine gratia Dei putetur boni ne ipsa voluntas sine gratia Dei putetur boni aliquid posse, continuo cum dixisset, Gratia ejus in me vacua non fuit, sed plus omnibus illis laboravi; subjunxit atque ait, Non ego autem, sed gratia Dei mecum : id est, non solus, sed gratia Dei mecum: ac per hoc nec gratia Dei sola, nec ipse solus, sed gratia Dei cum illo. Ut autem de coelo vocaretur, et tam magna efficacissima vocatione converteretur , gratia Dei erat sola; quia merita ejus erant magna, sed mala. Denique et alibi dicit ad Timotheum: Collabora Evangelio secundum virtutem Dei salvos nos facientis, et vocantis vocatione sua sancta; non secundum opera nostra, sed secundum suum propositum et gratiam, quae data est nobis in Christo Jesu . Item merita sua, sed mala commemorans dicit: Fuimus enim stulti et nos aliquando et increduli, errantes, servientes desideriis et voluptatibus variis, in malitia et invidia agentes, abominabiles, invicem odio
Abbreviated transcription (Latin):
in eo ponunt meritum hominis quod dic¬
tum est. et inuenietur tibi. et omnino
liborant quantum possunt ostendere
ar̃am dei secundum merita nr̃a dari:
hoc ẽ gr̃am non ẽẽ grãm. Quibus enim
setundum meritum redditur non impu¬
tatur merces secudum gr̃am. s scdm
debitum: ficut apertissime dicit aplũs.
Meritum em̃ fuit quidem in apło paulo.
sed malum quando persequebat᷑ eccͣam
unde dicit. Non sum ydoneus uogari apo¬
stolus. quia persecutus sum ecc̃am dei.
cum ergo hẽret hoc meritum mafũ red¬
ditum est ei bonum pro malo. Ideoq se¬
cutus ãdumxit. Sẽd gñ dei sum id quod
sum. atq ut ostenderet et liberum arbi¬
trium mox addidit. et gratia eius ĩ me
uacua non fuit. s plus omnibus illis
laboraui. hoc enĩ liberum arbitriũ hoĩs
erhortatur et in aliis quib dicit. roganiꝰ
neiuacuum grãm dei suscipiatiẽ. Ut¬
quid emim eos rogat si gr̃am sic susceperunt
ut propriam perderent uoluntatem: tamẽ

Expanded text:
in eo ponunt meritum hominis, quod dicin eo ponunt meritum hominis, quod dictum est, si quaesielaborant, quantum possunt, ostendere gratiam Dei secundum merita nostra dari; hoc est, gratiam non esse gratiam. Quibus enim secundum meritum redditur, non imputatur merces secundum gratiam, sed secundum debitum, sicut apertissime dicit Apostolus . 12. Meritum enim fuit quidem in apostolo Paulo, sed malum, quando persequebatur Ecclesiam: unde dicit, Non sum idoneus vocari Apostolus, quia persecutus sum Ecclesiam Dei. Cum ergo haberet hoc meritum malum, redditum est ei bonum pro malo: ideoque secutus adjunxit, Sed gratia Dei sum id quod sum. Atque ut ostenderet et liberum arbitrium, mox addidit, et gratia ejus in me vacua non fuit, sed plus omnibus illis laboravi. Hoc enim liberum arbitrium hominis exhortatur et in aliis, quibus dicit, Rogamus ne in vacuum gratiam Dei suscipiatis . Utquid enim eos rogat, si gratiam sic susceperunt, ut propriam perderent voluntatem? Tamen
Abbreviated transcription (Latin):
ad me nisi datum ei fuerit a patre meo.
Item quod scriꝑtum ẽ in libro secundo pa¬
ralipomenon. Dominus uobistum cum
uos estis cum eo: et si quefieritis eũ inue¬
metis. Si autem reliqueritis eũ. dexełin¬
quet uos. manifestat quid ẽ liberũ uo¬
luntatis arbitrium. Sẽd illi qui dicunt
gc̃am dei seciñdum merita nr̃a dari:
istu testimonia sic accipiunt ut dicant
meritum nr̃m in eo ẽẽ quõd fumꝰ cũ deo.
eius autem gr̃am secundum meritum
aari ut sic st ip̃e nobiscum. Itẽ meritũ
ñm in eoẽe qd̾ querimus eum: et scd̾m
hoc meritum dari eius gr̃am ut inuemi¬
amis eum. Et in libro primo quod dc̃mẽ.
Et tu salomon fili mi. cognosce deum et
serui ei in corde perfecto et anma uolen¬
te. quia omnia corda scrutatur dominꝰ.
et omnem cogitationem mentiũ nouit.
si quesieris eum inuemetur tibi: et fidi¬
miseris eum repellet te imperpetuum.
Declarat uolinitatis arbitrium. s illi

Expanded text:
ad me, nisi datum fuerit ei a Patre meo . ad me, nisi datum fuerit ei a Patre meo . 11. Item quod scriptum est in libro secundo Paralipomenon, Dominus vobiscum, cum vos estis cum eo, et si quaesieritis eum, invenietis; si autem reliqueritis eum, derelinquet vos ; manifestat quidem voluntatis arbitrium. Sed illi qui dicunt gratiam Dei secundum merita nostra dari, ista testimonia sic accipiunt, ut dicant meritum nostrum in eo esse, quod sumus cum Deo; ejus autem gratiam secundum hoc meritum dari, ut sit et ipse nobiscum. Item meritum nostrum in eo esse, quod quaerimus eum; et secundum hoc meritum dari ejus gratiam, ut inveniamus eum. Et in libro primo quod dictum est, Et tu, Salomon fili mi, cognosce Deum, et servi ei in corde perfecto et anima volente; quia omnia corda scrutatur Dominus, et omnem cogitationem mentium novit: si quaesieris eum, invenietur tibi; et si dimiseris eum, repellet te in perpetuum ; declarat voluntatis arbitrium. Sed illi
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃a dari. quod sic alienum ẽ a catholi¬
ca doctrina et inimicum gr̃e xp̃i. ut nͥ
hoc obiectum sibi anathematiz asset:
ip̃e inde anathematizatꝰ exisset. falla¬
citer autem eum a nathematiz asse. poste¬
riores eius indicant fibri:in ꝯuib omĩo
nichil aliũd defendit ꝙͣ gr̃am dei scõm
merita nr̃n dari. Talia ergo de scripturis
colligunt. quale c̃ hoc unum quod pau¬
ło ante dixi. Conuertimini adme. et ꝯ¬
uertar ãd uos. ut secundum meritum
conuersionis nr̃e ad deum detur gr̃a
eius. in qua ad nos et ip̃e conuertit᷑. nec
acteñdunt qui hoc sentiunt. quia nͥ dei
donũ eẽt etiam ip̃a ad deum nr̃a ꝯuer¬
sĩo non ei diceretur. Deus uirtutũ con¬
uerte nos. et deus tu conuertens uuifi¬
cabis nos. et conuerte nos deus sainta¬
tum nr̃aꝵ. et huiusmodi alia que com¬
memorare songum ẽ. Nam et uenire ad
rp̃m ꝯuid ẽ aliũd nisi ad eum credendo
conuerti. et camen ait. Nlemo põt uenire

Expanded text:
nostra dari: quod sic alienum est a catholinostra dari: quod sic alienum est a catholica doctrina et inimicum gratiae Christi, ut nisi hoc objectum sibi anathemasset , ipse inde anathematus exisset. Sed fallaciter eum anathemasse, posteriores ejus indicant libri in quibus omnino nihil aliud defendit, quam gratiam Dei secundum merita nostra dari. Talia ergo de Scripturis colligunt, quale est hoc unum quod paulo ante dixi, Convertimini ad me, et convertar ad vos; ut secundum meritum conversionis nostrae ad Deum, detur gratia ejus, in qua ad nos et ipse convertitur. Nec attendunt qui hoc sentiunt, quia nisi donum Dei esset etiam ipsa ad Deum nostra conversio, non ei diceretur, Deus virtutum, converte nos ; et, Deus, tu convertens vivificabis nos; et, Converte nos, Deus sanitatum nostrarum ; et hujusmodi alia, quae commemorare longum est. Nam et venire ad Christum, quid est aliud nisi ad eum credendo converti? Et tamen ait: Nemo potest venire
Abbreviated transcription (Latin):
domino uictoria concedatur oranti ne
intret in temptationem. Quid uero e¬
uidentius ꝙͣ dei ostenditur gr̃a. ubi
quod oratur accipitur. Si enĩ dixisset
saluator nr̃. Uigilate ne intretis in tẽ¬
ptationem. admoniusse tantũmodo
uideretur hominis uosuntutem. Cũ
uero addĩdit et orate ostendit deum
adiuuare ne intretur in temptationẽ
Dictum ẽ libero arbitrio. fili noli defice
a disciplina domini. et drĩs dicit. Ego ro¬
gaui pro te petre ne deficiat fides tua
Homo ergo gratia iuuatur ne sine
eum. Alterum uero ip̃ius gr̃e. id ẽ ut
etiam ip̃e conuertatur ad nos. ubi
possunt putare pelagiani suam obti¬
nere sententiam: qua dicunt gratiam
dei secundum merita nñ dari. Quod
quidem in oriente hoc ẽ in prouincia pa¬
lestina in qua ẽ ciuitas ierłm. cũ ip̃e
pelagius ab ep̃is ierłm audirctur. af¬
firmare non ausus ẽ. Nam int̾ cetera
que illi obiecta sunt. et hoc obiectum ẽ
qd diceret gr̃am dei secundum merita

Expanded text:
Domino victoria concedatur oranti, ne Domino victoria concedatur oranti, ne intret in tentationem. Quid vero evidentius quam Dei ostenditur gratia, ubi quod oratur accipitur? Si enim dixisset Salvator noster, Vigilate, ne intretis in tentationem; admonuisse tantummodo videretur hominis voluntatem: cum vero addidit, et orate, ostendit Deum adjuvare, ne intretur in tentationem. Dictum est libero arbitrio, Fili, noli deficere a disciplina Domini : et Dominus dixit, Ego rogavi pro te, Petre, ne deficiat fides tua . Homo ergo gratia juvatur, ne sineeum; alterum vero ipsius gratiae, id est, ut etiam ipse convertatur ad nos. Ubi possunt putare Pelagiani suam obtinere sententiam, qua dicunt, gratiam Dei secundum merita nostra dari. Quod quidem in Oriente, hoc est, in provincia Palaestina, in qua est civitas Jerusalem, cum ipse Pelagius ab episcopis audiretur, affirmare non ausus est. Nam inter caetera quae illi objecta sunt, et hoc objectum est, quod diceret, gratiam Dei secundum merita
Abbreviated transcription (Latin):
pcc̃i. Augetur enim concupiscentia et
maiores uires accipit lege prohibente. nͥ
ãdiuuet spũs gr̃e. hoc ẽ quod dicit ille
ip̃e doctor gentium. Acuseus aũt mor¬
tis ẽ peccutum. Uirtus uero peccati sex.
Ecce unde dicit homobolo legis seruare
mandatum: s uirtute concupiscentie
mee uincor. Et cum uoluntas eius cõue¬
nitur et dicitur. noli unici a malo. Qͥd
ei prõdest insi gratia succurrente fiat
quod ip̃e aplũs secutus adiunxit. Nam¬
et cũ dixisset uirtus peccati lex. cõtinuo
ẽ aliũd ꝙͣ dei donum. in istocertamiẽ
adiuuantis liberum arbitriũ. propter
quod dicit et celestis magr̃. Uigilate et o¬
inate. ne intretis in temptationẽ. Ergo
unusquisq contra suam concupiscenti¬
am dimicans oret ne meret in tempta¬
tioriem. id ẽ ne sit ab illa abstractus et
illectus. Non autem intrat in temptati¬
onem si uosuntate bona uincat concu¬
piscentiam malam. Nec tamen sufficit
arbitrium uoluntatis humane. insi a

Expanded text:
peccati. Augetur enim concupiscentia, et peccati. Augetur enim concupiscentia, et majores vires accipit lege prohibente, nisi adjuvet spiritus gratiae. Hoc est quod dicit ille ipse Doctor Gentium: Aculeus autem mortis est peccatum; virtus vero peccati, lex. Ecce unde dicit homo, Volo legis servare mandatum, sed virtute concupiscentiae meae vincor. Et cum voluntas ejus convenitur, et dicitur, Noli vinci a malo; quid ei prodest, nisi gratia succurrente fiat? Quod ipse Apostolus secutus adjunxit: nam cum dixisset, virtus peccati lex, continuo il aliud est quam donum Dei, in isto certamine adjuvantis liberum arbitrium. 9. Propter quod dicit et coelestis Magister, Vigilate, et orate, ne intretis in tentationem . Ergo unusquisque contra suam concupiscentiam dimicans oret, ne intret in tentationem, id est, ne sit ab illa abstractus et illectus. Non autem intrat in tentationem, si voluntate bona vincat concupiscentiam malam. Nec tamen sufficit arbitrium voluntatis humanae, nisi a
Abbreviated transcription (Latin):
unusquisq proprium donumi he̾t adeo.
asius sic. alius autem sic. Numquĩd
tam musta que precipiunt᷑ in sege
dei ne forncationes et adusteria com¬
mittantur indicant aliũd ꝙͣ libe¬
rum arbitrium. Neq enim preciperẽ¬
tur.nnsi homo hr̃et propriam uoluu¬
tatem qua diuinis preceptis obẽdiret.
Et tamen donumi dei ẽ smne qͦ seruari
castitatis precepta non possurit. unde
ait ille in libto saprentie. cum scirem
quia nemo ẽẽ potest continens nͥ deꝰ
det. et hoc ip̃m erat sapientie. scire cuiꝰ
eẽt hoc domumi. Ut audem ista nõ ser¬
uentur castitatis sancta mandata. u¬
misquisq temptatur a coricupiscen᷑.
sua abstractus et illectus. ubi si dix̾it
uolo seruare. sedunicor a concupiscen¬
tia mea. Respondet scriptura libero eius
arbitrio quodiam superius dixi. Noli
uinci a malo. s uince in bono malum.
Quodtamen ut fiat adiuuat gr̃a que
nisi ãdiuuerit. nichil erit lex insiuirtꝰ

Expanded text:
unusquisque proprium donum habet a Deo; unusquisque proprium donum habet a Deo; alius sic, alius autem sic . Numquid tam multa quae praecipiuntur in lege Dei, ne fornicationes et adulteria committantur, indicant aliud quam liberum arbitrium? Neque enim praeciperentur, nisi homo haberet propriam voluntatem, qua divinis praeceptis obediret. Et tamen Dei donum est, sine quo servari castitatis praecepta non possunt. Unde ait ille in libro Sapientiae: Cum scirem quia nemo esse potest continens nisi Deus det; et hoc ipsum erat sapientiae, scire cujus esset hoc donum . Ut autem ista non serventur castitatis sancta mandata, unusquisque tentatur a concupiscentia sua abstractus et illectus . Ubi si dixerit, Volo servare, sed vincor a concupiscentia mea: respondet Scriptura libero ejus arbitrio, quod jam superius dixi, Noli vinci a malo, sed vince in bono malum. Quod tamen ut fiat, adjuvat gratia: quae nisi adjuverit, nihil lex erit nisi virtus
Abbreviated transcription (Latin):
nccitatem potestatem autem habens
sue uoluntatis. uit seruet uirginẽ suã
aut nolunt aut non implent quod uo¬
lunt. Quibus autem datum ẽ sic uolũt:
ut impleant quod uosunt. Itaq ut hoc
uerbum quod non ab omnib capitut
ab ali quib̾ capiatur. et dei donum ẽ:
et siberum arbitrium. De ip̃a quoq
pudicicia comugali nempe aplũs aic.
Quod uult faciat non peccat si mibat.
et tumen etiam hoc domimi dei est. di¬
cente scriptura. a dño iungitur mu¬
lier iuiro. Ideo doctor gentium et pudi¬
citiam comugasem per quam nõ fu̾it
ãdulteria. et perfectiorem continentiã
per quam nuissus concubitus queritur¬
suo sermone commendans. et hoc et
illud donum dei ẽẽ morstrauit. Scri¬
bens ad corinthios. et admonens con¬
iuges ne se muicem ferũdent. Quos
cum admonuisset ãdiungit. uellem
autem ommes hommes eẽ sicut me
ip̃m. Quia utiq ab omm corcubitu
continebat. Et continuo subiũxit. S

Expanded text:
necessitatem, potestatem autem habens necessitatem, potestatem autem habens suae voluntatis, ut servet virginem suam. aut nolunt, aut non implent quod volunt: quibus autem datum est, sic volunt ut impleant quod volunt. Itaque, ut hoc verbum, quod non ab omnibus capitur, ab aliquibus capiatur, et Dei donum est, et liberum arbitrium. 8. De ipsa quoque pudicitia conjugali nempe Apostolus ait, Quod vult faciat, non peccat si nubat : et tamen etiam hoc Dei donum est, dicente Scriptura, A Domino jungitur mulier viro . Ideo Doctor Gentium et pudicitiam conjugalem per quam non fiunt adulteria, et perfectiorem continentiam per quam nullus concubitus quaeritur, sermone suo commendans, et hoc et illud donum Dei esse monstravit, scribens ad Corinthios, et admonens conjuges ne se invicem fraudent: quos cum admonuisset, adjecit, Vellem autem omnes homines esse sicut et me ipsum; quia utique ipse ab omni concubitu continebat: et continuo subjunxit, Sed
Abbreviated transcription (Latin):
brachii nũi. nec a dño discẽdat cor nr̃m.
sed ei dicat. adiutor meus esto. ne dere¬
linquas me.neq desprcias me deus
salutaris meus. Proinde carissimi si¬
cut superiorib testimoniis sanctarũ
scripturarum probauimus ad beneui¬
uendum et recte agendum ẽẽ i hoĩe
siberum uoluntatis arbitriũ. sic etiã
degratia dei smne qua nichil bom age
possumus que fũt diuina testimonia
iuideamus. Ac primum de ip̃a ur̃a pro¬
fessiorie aliquĩd dicam. neq enim con¬
gregaret uos ista societas in qua conti¬
nenter uiuitis. nͥ uosuntatem comuga¬
lem contempneretis. Hinc autẽ dño
loquenti cum dixissert discipuli. si ta¬
lis ẽcausa hominis cum uxore non ex¬
pẽdit mibere. respondit eis. non omes
capiunt uerbum hoc. sẽd quib datũ ẽ.
numquĩd non liberum arbitrium ti¬
mothei ẽ exhortatus aplũs dicens. Cõ¬
tine te ip̃m. et in hac re potestatem uo¬
luntatis ostendit ubi ait. Non habens

Expanded text:
brachii nostri: nec a Domino discedat cor nostrum; brachii nostri: nec a Domino discedat cor nostrum; sed ei dicat, Adjutor meus esto, ne derelinquas me, neque despicias me, Deus salutaris meus . 7. Proinde, charissimi, sicut superioribus testimoniis sanctarum Scripturarum probavimus, ad bene vivendum et recte agendum esse in homine liberum voluntatis arbitrium; sic etiam de gratia Dei, sine qua nihil boni agere possumus, quae sint divina testimonia videamus. Ac primum de ipsa vestra professione aliquid dicam. Neque enim congregaret vos ista societas, in qua continenter vivitis, nisi voluptatem conjugalem contemneretis. Hinc autem Domino loquenti cum dixissent discipuli, Si talis est causa hominis cum uxore, non expedit nubere; respondit eis, Non omnes capiunt verbum hoc, sed quibus datum est . Numquid non liberum arbitrium Timothei est exhortatus Apostolus dicens, Contine te ipsum ? Et in hac re potestatem voluntatis ostendit, ubi ait, non habens
Abbreviated transcription (Latin):
spem hẽt in hommie. ut nemo hẽat spẽ
i altero homine s in se. ot ergo osten¬
deret fic se admonuisse hommem ut
nec in se ip̃o hẽret spem. Proptea cum
dirisset maledictus homo qui spẽ hẽt
in homine. Mox addidit. et firmat car¬
nem brachii fui. brachiũ pro potentia
posuit operandi. In nomine autem car¬
me intelligenda est humana fragili¬
tas. ac per hoc firmat carnem brachii
sui qui potentiam fragilem atq in¬
ualidam id ẽ humanam suffic̾e sibi
ad ẜene oꝑerañdum putat. nec adiu¬
torium nẽ spenit a dño. Propter hoc
em̃ subiecit. et ãdñõ discẽdit cor eius.
Tasis ẽ heresis pesagiana: nõ ãtiqua.
sed ante non multum tempus eporta.
contra quam heresem cum fuisset di¬
utius disputatum. etiam ad concisia
ep̃alia nouissima necessitate peruen¬
tum ẽ. Unde uobis non quidem oĩa.
sedtamẽ aliqua. segenda direxi Alos
ergo ãd bene operandum spem nõ ha¬
beamus in homine. firmantes carnẽ

Expanded text:
spem spem in altero homine, sed in se. Ut ergo ostenderet sic se admonuisse hominem, ut nec in seipso haberet spem, propterea cum dixisset, « Maledictus homo qui spem habet in homine, » mox addidit, « et firmat carnem brachii sui. » Brachium pro potentia posuit operandi, in nomine autem carnis intelligenda est humana fragilitas. Ac per hoc firmat carnem brachii sui, qui potentiam fragilem atque invalidam, id est, humanam, sufficere sibi ad bene operandum putat, nec adjutorium sperat a Domino. Propter hoc ea subjecit, et a Domino discedit cor ejus. Talis est haeresis Pelagiana, non antiqua, sed ante non multum tempus exorta: contra quam haeresim cum fuisset diutius disputatum, etiam ad concilia episcopalia novissima necessitate perventum est; unde vobis, non quidem omnia, sed tamen aliqua legenda direxi. Nos ergo ad bene operandum spem non habeamus in homine, firmantes carnem
Abbreviated transcription (Latin):
seruum se cognoscit et dolet. Cui tam
dicit aplũs. Noli unici a malo. s uince
in bono malum. Et utiq cui dicitur
tatis eius conuenitur. Uelle enim et
monia et quecũq alia funt que sine
dubitatione sunt plurima. in defensi¬
one liberi arbitrii sic intelligant᷑ ut
ad uitam piam et bonam cõusationẽ
ciu merces eterna debetur adiutorio
et gr̃e dei locus non relinquatur. et au¬
deat miser homo quando bene uiuit ⁊ be¬
ne operatur. ues potius bene uiuere et
bene operari sibi uidetur in se ip̃o non
i dnõ gloriari. Et spem recte uiuendi
i se ip̃o ponere. ut sequatur eum ma¬
ledictum ieremie prophete dicentis.
Malẽdictus homo qui spem bẽt ĩ hoĩe:
et firmat carnem brachii sui et adño
discedit cor eius. Intelligite fr̃es hoc ꝓ¬
pheticum testimonium. quia em̃ nõ
dirit propheta. Maledictus homo qui
spem hẽt in se ip̃o. posset alicui iudĩ
deo dictum ẽẽ. maledictus homo qui

Expanded text:
suum in se cognoscit et dolet; cui tamen suum in se cognoscit et dolet; cui tamen dicit Apostolus, Noli vinci a malo, sed vince in bono malum . Et utique cui dicitur, sine dubio convenitur. Velle enim et monia, et quaecumque alia sunt, quae sine dubitatione sunt plurima, in defensione liberi arbitrii, sic intelligantur, ut ad vitam piam et bonam conversationem, cui merces aeterna debetur, adjutorio et gratiae Dei locus non relinquatur; et audeat miser homo, quando bene vivit et bene operatur, vel potius bene vivere et bene operari sibi videtur, in se ipso, non in Domino gloriari, et spem recte vivendi in se ipso ponere, ut sequatur eum maledictum Jeremiae prophetae dicentis, Maledictus homo qui spem habet in homine, et firmat carnem brachii sui, et a Domino discedit cor ejus . Intelligite, fratres, hoc propheticum testimonium. Quia enim non dixit propheta, Maledictus homo qui spem habet in se ipso; posset alicui videri ideo dictum esse, Maledictus homo qui
Abbreviated transcription (Latin):
que non est eoro qui scire nolunt. s eor
qui taquã simpliciter nesciunt. nemi¬
nem sic excusat ut sempiterno igne nĩ
ar̃deat:si propterea non crẽdĩdit quia ñ
audruit ommnino quid crẽderet. Sẽd for¬
tasse ut mitius ardeat. Non autẽ sine
causa dictum ẽ. Effunde irm tuam ĩ
gentes que te non nouerunt. Et illũd
quod ait aplũs. Cum uenerit ĩ flãma
ignis dare uindictam in eos qui igno¬
rni deum. Uerumptamen ut hẽamꝰ
et ip̃am scientiam ne dicrit unusquisq
nestiui. non audiui. non intellexi. s¬
luntas comuenitur humania ubi dicit
nolite cẽ sicut equus et mulus quisͥ
non ẽ incellectus. Quanuus peior
pareat de quo dictum est in prouerbii
Non emendabrtur seruus durus. si eĩ¬
et intellexerit non obaudiet. Quando
autem dicit horno non possum facere
quõd precipitur. quomam concupis¬
centia mea uinicor. Iam quidem de
ignorantia non hẽt extusationẽ: nec
deum causatur in corde suo. s malũ

Expanded text:
quae non est eorum qui scire nolunt, sed eorum quae non est eorum qui scire nolunt, sed eorum qui tamquam simpliciter nesciunt, neminem sic excusat, ut sempiterno igne non ardeat, si propterea non credidit, quia non audiuit omnino quid crederet, sed fortasse, ut mitius ardeat. non enim sine causa dictum est: effunde iram tuam in gentes, quae te non nouerunt, et illud quod ignis dare vindictam in eos qui ignorant Deum . Verumtamen ut habeamus et ipsam scientiam, ne dicat unusquisque, Nescivi, non audivi, non intellexi; voluntas convenitur humana, ubi dicitur, Nolite esse sicut equus et mulus, quibus non est intellectus : quamvis pejor appareat, de quo dictum est, Verbis non emendabitur servus durus; si enim intellexerit, non obaudiet . Quando autem dicit homo, Non possum facere quod praecipitur, quoniam concupiscentia mea vincor: jam quidem de ignorantia non habet excusationem, nec Deum causatur in corde suo, sed malum
Abbreviated transcription (Latin):
enim iũdetur ẽẽ perire ꝙ̃ iudicari. scũ
hoc de gentibus et de iudeis loqueretur.
quia illi sme lege sunt. isti aũt legẽ
acceperunt. Quis audeat dicere iude
quidem de illis dictum est. ꝑ legem iu¬
dicabuntur. Sine fide enim xp̃i nemo
liberuri potest. Ac per hoc ita iudicabũt᷑
ut pereanit. Nam si peior ẽ conditio ne¬
scientium ꝙͣ scientium legem dei. qͦmo¬
do uerum erit quod in euangesio dñs
ait. Serus qui nescait uoluntatẽ dm̃
fui et facit digna plagis uapulabit pau¬
ca. Seruus autem qui scit uoluntatem
dñi sui et facit digna plagis. uapulabit
multa. Ecce ubi ostendit grauius pecca¬
re hominem scientem ꝙͣ nescientem. Nec
tamen ĩdeo confugiendum ẽ ad ignoran¬
tie tenebras. ut in eis quisq requirat ex¬
cusationem. Aliud ẽ enim nestisse. aliud
scire noluisse. uoluntas quippe arguit᷑
in eo de quo dicitur. Noluit intessigere
ue bene ageret. Sed et illa ignorantia

Expanded text:
enim uidetur esse perire quam iudicari. sed cum enim uidetur esse perire quam iudicari. sed cum hoc de gentibus et Iudaeis loqueretur, quia illi sine lege sunt, isti autem legem acceperunt, quis audeat Iudaeos, quiquidem de illis dictum est: per legem iudicabuntur? sine fide enim Christi nemo liberari potest; ac per hoc ita iudicabuntur, ut pereant. nam si peior est condicio nescientium quam scientium legem dei, quomodo uerum erit quod in euangelio dominus ait: seruus, qui nescit uoluntatem domini sui et facit digna plagis, uapulabit pauca; seruus autem, qui scit uoluntatem domini sui et facit digna plagis, uapulabit multa. ecce ubi ostendit grauius peccare hominem scientem quam nescientem. nec tamen ideo confugiendum est ad ignorantiae tenebras, ut in eis quisque requirat excusationem. aliud est enim nescisse, aliud scire noluisse. uoluntas quippe arguitur in eo de quo dicitur: noluit intellegere, ut bene ageret. sed et illa ignorantia,
Abbreviated transcription (Latin):
ex animo seruiant cum bona uoluntate.
Irem iacob. Nosite itaq errare fratres
mei. et nolite in personarum acceꝑtiõe
trahere de alterutro. Item iohannes ĩ
epła sua. Nosite disigere mundum. et
cetera huiusmõdi. Nempe ubi dicitur.
noli hoc et noli illud. et ubi aliquid fa¬
ciendum uel non faciendum ĩ diuinis
monitis opus uoluntatis exigitur. sa¬
tis liberum demonstratur arbitrium.
Nemo ergo deum causetur in corde suo
net hoc a propria uosuntate. Quando
emm uolens facit. tunc dicendũ ẽ opus
bonum: tunc speranda ẽ boni oꝑis m̃ces.
tio quam solent hẽre homines de igno¬
runtia. Sẽd nec ip̃i sine pena erũt qui
legem dei nesciunt. Qui enim sine lege
peccauerunt. sine lege peribunt. Qͥ autẽ
in sege pecciuerunt. per segem iudicabũ¬
tur. Quod michi non uidetur aplũs ita
dixisse tanquam peius aliqrud signifi¬
querit eẽ passuros qui legem nesciũt
in peccatis sus. ꝙͣ illos qui sciu̾̃t. Peius

Expanded text:
ex animo serviant cum bona voluntate . ex animo serviant cum bona voluntate . Item Jacobus, Nolite itaque errare, fratres mei, et nolite in personarum acceptione trahere de alterutro . Item Joannes in Epistola sua, Nolite diligere mundum : et caetera hujusmodi. Nempe ubi dicitur, Noli hoc, et noli illud, et ubi ad aliquid faciendum vel non faciendum in divinis monitis opus voluntatis exigitur, satis liberum demonstratur arbitrium. Nemo ergo Deum causetur in corde suo,net hoc a propria voluntate. Quando enim volens facit, tunc dicendum est opus bonum, tunc speranda est boni operis merces tio, quam solent homines habere de ignorantia. Sed nec ipsi sine poena erunt, qui legem Dei nesciunt. Qui enim sine lege peccauerunt, sine lege peribunt; qui autem in lege peccauerunt, per legem iudicabuntur. quod mihi non uidetur apostolus ita dixisse, tamquam peius aliquid significauerit esse passuros qui legem nesciunt in peccatis suis quam illos qui sciunt. peius
Abbreviated transcription (Latin):
nobis abscondere thesauros in terra. Et
nolite timere eos qui corpus occidunt:
et qui uult post me uenire abrieget se¬
metip̃m. et pax in terra hominib bone
uoluntatis. Et quod dicit aplũs paulus.
quod uult faciat. non pecoat si mibat.
Qui autem statuit in co: de suo non habens
necessitritem. potestatem autem habens
sue uoluntatis et hoc statuit in corde suo
seruare uirginem suam bene facit. Item
dicit. si autem uosens hoc facio. mercedẽ hẽo.
Et alioloco. sobrii estote. et nolite peccare.
Et iterum ut quemadmõdum promptus
ẽ ammus uoluntatis. ita sit et ꝑficiendi.
Et ad thimotheum dicit. Cum emm in de¬
liciis egerint. in xp̃o mibere uolunt. Et
alibi. sed et omnes qui pie uolunt uiuere
in xp̃o ihũ persecutionem patieutur. Et
ip̃i timotheo. Nosi negsigere gr̾am que
in te ẽ. Et ãd phisemonem. Ne bonũ tuũ
uelut ex ncͣcitate esset. sed ex uolũtate
Seruos etiam ip̃os moriet. ut dirs suis

Expanded text:
vobis condere thesauros in terra ; et, vobis condere thesauros in terra ; et, Nolite timere eos qui occidunt corpus ; et, Qui vult venire post me, abneget semetipsum ; et, Pax in terra hominibus bonae voluntatis : et quod dicit apostolus Paulus, Quod vult faciat, non peccat si nubat: qui autem statuit in corde suo, non habens necessitatem, potestatem autem habens suae voluntatis, et hoc statuit in corde suo, servare virginem suam, bene facit . Item dicit, Si autem volens, hoc facio, mercedem habeo : et alio loco, Sobrii estote juste, et nolite peccare : et iterum, Ut quemadmodum promptus est animus voluntatis, ita sit et perficiendi . Et ad Timotheum dicit, Cum enim in deliciis egerint in Christo, nubere volunt : et alibi, Sed et omnes qui pie volunt vivere in Christo Jesu, persecutionem patientur : ipsi Timotheo, Noli negligere gratiam quae in te est . Et ad Philemonem: Ne bonum tuum velut ex necessitate esset, sed ex voluntate . Servos etiam ipsos monet, ut dominis suis
Abbreviated transcription (Latin):
non ẽ siberum arbitrium: quid beatꝰ ille
de quo psalmus dicit. ꝙ in lege dñi fuit
uoluntas eius. Nonnie satis indicat uosũ¬
tate sua hominem in lege dei consistere.
Denide tam musta mandata que ip̃am
quõdammõdo nominatim conuemunt
uoluntatem. sicut ẽ. Noli uinci a malo.
et ałia simiłia. sicut surit. Nolite fieri si¬
cut equus et mulus. quib non ẽ intellec¬
tus. Et noli repessere consilia mr̃is tue.
Et noli ẽẽ sapiens apud temetip̃m. Et no¬
li deficere adisciplina dm̃. Et noli neglig̾e
legem. et noli abstinere benefacere egen¬
ti. et nosi fabricare in amicum tuũ ma¬
la. et nosi intendere fallacie mulieris.
Et noluit intelligere ut bene ageret. et
noluerunt accipere disciplmam. et m̃u¬
membilia tałia in ueterib libris diuinoꝵ
escquior. quĩd ostendunt insi liberum
arbitriũ uoluntatis humane. In libris
etiam nouis euangelicis et apostolicis
quid aliũd ostenditur ubi dicitur. Nolite

Expanded text:
non est liberum arbitrium? Quid beatus ille, non est liberum arbitrium? Quid beatus ille, de quo Psalmus dicit, quod in lege Domini fuit voluntas ejus ? nonne satis indicat voluntate sua hominem in lege Dei consistere? Deinde tam multa mandata, quae ipsam quodam modo nominatim conveniunt voluntatem, sicut est, Noli vinci a malo : et alia similia, sicut sunt, Nolite fieri sicut equus et mulus, quibus non est intellectus ; et, Noli repellere consilia matris tuae ; et, Noli esse sapiens apud te ipsum; et, Noli deficere a disciplina Domini; et, Noli negligere legem; et, Noli abstinere bene facere egenti; et, Noli fabricare in amicum tuum mala ; et, Noli intendere fallaci mulieri ; et, Noluit intelligere ut bene ageret ; et, Noluerunt accipere disciplinam : et innumerabilia talia in veteribus Libris divinorum eloquiorum quid ostendunt, nisi liberum arbitrium voluntatis humanae? In Libris etiam novis evangelicis et apostolicis quid aliud ostenditur, ubi dicitur, Nolite
Abbreviated transcription (Latin):
upiscentia sua abstractus et illectus.
dem concupiscentia. cum conceperit parit
peccatum: peceratum uero cũ ꝯsũmatũ
fu̾it generat mortem. Item de ip̃o deo se
ercusare uolentibus respondet liber pro¬
uerbioꝵ salomonis. Insipientia uiri uio¬
lat iuas eius. Deum autem caufatur ĩ
corde sus. Et liber eccͣasticus dicit. Ne dixe¬
rs quia propter dñm recessi. Que em̃
odit non fucias. ne dixeris quia ip̃e me
induxit. Non enĩ opus hẽt uiro pc̾cote.
Omne execramentum odit dñs. et nõ ẽ
amabiłe timentibus illum. Ip̃e ab ini¬
tio fecit issum. et resiquit issũ in mam
consilii sui. Si uolueris conseruabis
mandata: et fidem bonam placiti ap¬
ponet tibi ignem et aquam. ad quodcũ¬
ꝙ uolueris extende manum tuam. In
conspectu hominis uita et mors: et quod¬
cũq placuerit dabitur ei. lece aꝑtissime
uidemus expressum liberum humane uo¬
litatis arbitrium. Quĩd illud quod tam
multis locis ommia mandata fua custo¬
diri et fieri iubet deus. Quomodo iubet si

Expanded text:
illectus: deinde concupiscentia cum conceperit, parit peccatum; peccatum vero cum consummatum fuerit, generat mortem . Item de ipso Deo se excusare volentibus, respondet liber Proverbiorum Salomonis: Insipientia viri violat vias ejus, Deum autem causatur in corde suo. . Et liber Ecclesiasticus dicit: Ne dixeris, Quia propter Dominum recessi: quae enim odit non facias. Ne dixeris, Quia ipse me induxit: non enim opus habet viro peccatore. Omne exsecramentum odit Dominus, et non est amabile timentibus illum. Ipse ab initio fecit hominem, et reliquit eum in manu consilii sui. Si volueris, conservabis mandata, et fidem bonam placiti. Apponit tibi ignem et aquam; ad quodcumque volueris extende manum tuam. In conspectu hominis vita et mors, et quodcumque placuerit dabitur ei . Ecce apertissime videmus expressum liberum humanae voluntatis arbitrium. 4. Quid illud, quod tam multis locis omnia mandata sua custodiri et fieri jubet Deus? quomodo jubet, si
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ nos facere cum facimus: sed ille facit
ut faciamus prebendo uires efficacis¬
simas uoluntati qui dixit. faciam ut
in iustificationib meis ambuletis: et
dicit faciam. quid aliud dicit insi aufe¬
ram a uobrs cor lapideum unde nõ fa¬
ciebatis. et dabo cor carneum unde fa¬
ciatis. Et hoc quid ẽ insi auferã auobis¬
cordurum unde nõ faciebatis: ⁊ dabõ
cor obediens unde faciatis. Ille facit ut
faciamus. cui dicit homo. Pone dñe cu¬
stõdram ori meo: hoc ẽ enim dicere. fac
ut ponam custodiam ori meo. quod be¬
neficium dei iam fuerat consecutus
potest.iam quidem hẽt uoluntatẽ bo¬
nam: sed adhuc paruam et inualidã.
poterit aũt cum magnam hu̾it et ro¬
bustam. Quando enim martires ma¬
gna illa mandata fecerunt.magna
utiq uoluntate hoc ẽ magna caritate
fecerunt. De qua caritate ip̃e dñs ait.
Maiorem hac caritatem nemo habet ꝙͣ
ut animam suam ponat pro amicis su¬

Expanded text:
est nos facere cum facimus. Sed ille facit est nos facere cum facimus. Sed ille facit ut faciamus, praebendo vires efficacissimas voluntati, qui dixit: « Faciam ut in justificationibus meis ambuletis, et faciatis, quid aliud dicit nisi, Auferam a vobis cor lapideum, unde non faciebatis, et dabo cor carneum, unde faciatis? et hoc quid est, nisi, Auferam cor durum, unde non faciebatis, et dabo cor obediens, unde faciatis? Ille facit ut faciamus, cui dicit homo: Pone, Domine, custodiam ori meo: hoc est enim dicere, Fac ut ponam custodiam ori meo, quod beneficium Dei jam fuerat consecutus, potest, jam quidem habet voluntatem bonam, sed adhuc parvam et invalidam: poterit autem, cum magnam habuerit et robustam. Quando enim martyres magna illa mandata fecerunt, magna utique voluntate, hoc est, magna charitate fecerunt: de qua charitate ipse Dominus ait, Majorem hac charitatem nemo habet, quam ut animam suam ponat pro amicis su
Abbreviated transcription (Latin):
nem ocusor ne dederis michi: iã dir̾at
et ler. non concupisces. uelit ergo et faci
ait quod iubetur. qm̃ si uoluerit conserua¬
bit maridata. quare sequitur et dicit.
concupiscentiam auerte a mescontͤ lu¬
ruriam deus quanta mandauit.faci¬
at ea quia si uoluerit conseruabit mã¬
data / ꝯuid ẽ quodclamat ad deũ uen¬
tris appetitio et concubitus ne appte¬
hendat me. fihec ei in presenti diceremꝰ
rettissime nobis responderet et diceret.
Er ista oratione mea qua hec adomimo
peto intelligite quomodo dixerim. si ue¬
Rueris conseruabis mandata. Certũrẽ
enim nos mandatũ seruare si uolumie
si quia pt epanitur uosuntas a domino
abꝰ ilło petendum ẽ. ut cantum uesmiꝰ
qnͣtum sufficit ut nolendo faciamus.
Sertum ẽ nos uesse cum uolumus. sed
ille facit ut uelimꝰ bomu de quodẽim¬
e adño gressus hominis dirigentur et¬
uiam eius uolet. de quo dc̃m ẽ. Deus¬
ẽ qui operatur in uobis et uelle. sertũ

Expanded text:
nem oculorum ne dederis mihi? iam dixerat nem oculorum ne dederis mihi? iam dixerat ei lex: non concupisces; uat quod jubetur; quoniam si voluerit, conservabit mandata. Quare sequitur et dicit, Concupiscentiam averte a me? Contra luxuriam Deus quam multa mandavit: faciat ea; quia si voluerit, conservabit mandata. Quid est quod clamat ad Deum, Ventris appetitio et concubitus ne apprehendat me ? Si haec ei praesenti diceremus, rectissime nobis responderet et diceret: Ex ista oratione mea, qua haec a Deo peto, intelligite quomodo dixerim, Si volueris, conservabis mandata. Certum est enim nos mandata servare, si volumus: sed quia praeparatur voluntas a Domino, ab illo petendum est ut tantum velimus, quantum sufficit ut volendo faciamus. Certum est nos velle, cum volumus: sed ille facit ut velimus bonum, de quo dino gressus hominis dirigentur,viam ejus volet , » de quo dictum est: « Deus qui operatur in vobis et velle . » Certum
Abbreviated transcription (Latin):
Hi ergo xp̃o intelligunt᷑ dari. qui ordi¬
nati sunt inuitam ecernã. Ip̃i sũt illi
prẽdestinati et secundum propositũ uo¬
cati quoꝵ nussus perit. Ac ꝑ hoc nssũs
eoꝵ ex bono in malum mutatꝰ finit
hanc uitam. qm̃ sic est ordinatus ⁊
ĩdeo xp̃o datus. ut non pereat sedhẽat
uitam eternam. Et rursus qͦs dicimꝰ
est. ut in ea fide quie ꝑ dilectionẽ ope¬
ratur hanc uitam fimiant. iam et
antequam hoc fiat in illa prẽdesti¬
tatione filii sunt eius: et dati funt
xp̃o filio eius ut nõ pereant. s hẽant
uitam eternam. Deniq ip̃e saluator.
si manseritis inquit in uerbꝰ meo. di
scipuli mei estis. Numquid in his cõ¬
putandus ẽ iũdas. qui non mansit ĩ
uerbo eius. Numquid in his compu¬
eandi sunt illi de quib euangelium
sic loquitur. u dñs cũ commendassẽt
manducandam carnem suam et bibẽ¬
dum suum sangumem. ait euangeli¬
sta hos dixit in sinagoga docens in ca¬

Expanded text:
Hi ergo Christo intelliguntur dari, qui ordiHi ergo Christo intelliguntur dari, qui ordinati sunt in vitam aeternam. Ipsi sunt illi praedestinati et secundum propositum vocati, quorum nullus perit. Ac per hoc nullus eorum ex bono in malum mutatus finit hanc vitam; quoniam sic est ordinatus, et ideo Christo datus, ut non pereat, sed habeat vitam aeternam. Et rursus quos dicimuest, ut in ea fide quae per dilectionem operatur, hanc vitam finiant; jam et antequam hoc fiat, in illa praedestinatione sunt filii ejus, et dati sunt Christo Filio ejus, ut non pereant, sed habeant vitam aeternam. § 2. Denique ipse Salvator: Si manseritis, inquit, in verbo meo, vere discipuli mei estis. Numquid in his computandus est Judas, qui non mansit in verbo ejus? Numquid in his computandi sunt illi, de quibus evangelium sic loquitur? ubi Dominus, quum commendasset manducandam carnem suam, et bibendum sanguinem suum, ait Evangelista: Haec dixit in synagoga docens in Ca
Abbreviated transcription (Latin):
in bono illos uolebat proculdubio ꝑ¬
manere. Erant itaq in bonio. s quia
in eo nõ permanserunt id ẽ nõ usq
in finem per seuerauerunt. nõ erant
inquit ex nobis: et quando erant no¬
biscum. hoc ẽ non erant ex nimero
filioꝵ. et quando erant in fide filioꝵ
quoniam qui uere filii sũt presciti.
et predestinati conformes ymagĩs
filii eius. et secundum propofitũ uo¬
cati sunt ut electi ẽẽnt.Non eĩ perit
filius promissionis : sed filius perditi¬
onis. fuerunt ergo isti ex multitu¬
dine uocatoꝵ: ex esectoꝵ aũt pauci¬
tate non fuerunt. Non igitur filiis su¬
is predestinatis deus per seuerantiã
non dẽdit. Hẽrent enĩ eam.si in eorũ
filioꝵ numero ẽẽnt: et quid haberent
quod non accepissent secundũ apłicã
ueramqr sententiam. Ac per hoc tules
filii filio xp̃o dati essent quemãdma
ip̃e dicit ad patrem. ut omne quod dedi¬
sti mͥ nõ pereat sedhẽat uitã eternã.

Expanded text:
In bono illos volebat procul dubio perIn bono illos volebat procul dubio permanere. Erant itaque in bono, sed quia in eo non permanserunt, id est non usque in finem perseveraverunt, non erant, inquit, ex nobis, et quando erant nobiscum; hoc est, non erant ex numero filiorum, et quando erant in fide filiorum: quoniam qui vere filii sunt, praesciti et praedestinati sunt conformes imaginis Filii ejus, et secundum propositum vocati sunt ut electi essent. Non enim perit filius promissionis, sed filius perditionis . 21. Fuerunt ergo isti ex multitudine vocatorum: ex electorum autem paucitate non fuerunt. Non igitur filiis suis praedestinatis Deus perseverantiam non dedit; haberent enim eam si in eo filiorum numero essent: et quid haberent, quod non accepissent, secundum apostolicam veramque sententiam ? Ac per hoc tales filii Filio Christo dati essent, quemadmodum ipse dicit ad Patrem, Ut omne quod dedisti mihi, non pereat, sed habeat vitam aeternam .
Abbreviated transcription (Latin):
bis permansissent utiq nobiscũ. Non
ait. ex nobis erierunt. s quia nõ ma̾¬
serunt nobiscum iam non fũt ex nobis.
Uerum ait.ex nobis exierunt. s non
erant ex nobis. Hoc est et quando ui¬
debantur in nobis nõ erant ex nobis.
et tanꝙͣ ei diceretur. unde ĩd osteñdis.
quod si fuissent inquit ex nobis. ꝑmã¬
sissent utiq nobiscum. filioꝵ dei uox
est. iohannes loquitur in filiis dei loco
precipuo constitutus. Cum ergo filii
dei dicunt de his qui perseuerantiam
non hu̾nt. ex nobis exierũt: sẽd non
erant ex nobis. et ãddunt. quod si
fuissert ex nobis. ꝑmansissent utiq
nobiscum: ꝯuid aliud dicunt. nͥ non
erant filii etiã quando non erant in
professiorie et nomine filioꝵ. Non
quia iusticiam simulauerunt. sed
quia in ea non permanserũt. Neq
em̃ ait. nam si fuissent ex nobis. ue¬
ram non fictam iusticiam tenuissent
utiqz nobiscum. sed si fuissent ĩquit
ex nobis. permansisserit utiq nobiscũ.

Expanded text:
bis, permansissent utique nobiscum . Non bis, permansissent utique nobiscum . Non ait, ex nobis exierunt, sed quia non manserunt nobiscum, jam non sunt ex nobis; verum ait, Ex nobis exierunt, sed non erant ex nobis; hoc est, Et quando videbantur in nobis, non erant ex nobis. Et tanquam ei diceretur, Unde id ostendis? Quod si fuissent, inquit, ex nobis, permansissent utique nobiscum. Filiorum Dei vox est: Joannes loquitur, in filiis Dei loco praecipuo constitutus. Cum ergo filii Dei dicunt de his qui perseverantiam non habuerunt, Ex nobis exierunt, sed non erant ex nobis; et addunt, Quod si fuissent ex nobis, permansissent utique nobiscum: quid aliud dicunt, nisi, Non erant filii, etiam quando erant in professione et nomine filiorum? non quia justitiam simulaverunt; sed quia in ea non permanserunt. Neque enim ait, Nam si fuissent ex nobis, veram, non fictam justitiam tenuissent utique nobiscum: sed, si fuissent, inquit, ex nobis, permansissent utique nobiscum.
Abbreviated transcription (Latin):
istam per seuerantiam. Absit enim ue
ita ẽẽt. si de illis predestinatis ẽẽnt et
secuũdum propositum uocatis: qͥ uere
sunt filii promissionis. Nam isti cũ pie
uiuunt dicuntur filii dei: s qm̃ uicturi
sunt impie et in cãdem impretate mo¬
rituri. non eos dicit filios dei prescien
tia dei. sunt enĩ filii dei qui nondum
sunt nobis: et funt iam deo. De quib
ait euangelista iohannes. quia ihũs
moriturus erat pro gente: nec tantũ
progente.sed etiam ut filios dei disper-¬
sos congregaret in unum. Quod utiq
credendo futuri erint per euangelii
prẽdicationem: et tamen antequã eẽt
factum iam filii dei erant in memori¬
ali patris sui inconcussa stabilitate
conscripti. Et sunt rursus quĩdã qui
filii dei propter susceptam uel tempo¬
nliter gnitiam dicuntur a nobis: nec
sunt tamen deo. De quibus ait idem
iohannes . ex nobis exierũt: sed non
erant ex nobis. quod si fuissent ex no¬

Expanded text:
istam perseverantiam. Absit enim ut istam perseverantiam. Absit enim ut ita esset, si de illis praedestinatis essent, et secundum propositum vocatis, qui vere sunt filii promissionis. Nam isti cum pie vivunt dicuntur filii Dei: sed quoniam victuri sunt impie, et in eadem impietate morituri, non eos dicit filios Dei praescietia Dei. Sunt enim filii Dei, qui nondum sunt nobis, et sunt jam Deo; de quibus ait evangelista Joannes, Quia Jesus moriturus erat pro gente, nec tantum pro gente, sed etiam ut filios Dei dispersos congregaret in unum : quod utique credendo futuri erant per Evangelii praedicationem; et tamen antequam esset factum, jam filii Dei erant in memoriali Patris sui inconcussa stabilitate conscripti. Et sunt rursus quidam, qui filii Dei propter susceptam vel temporaliter gratiam dicuntur a nobis, nec sunt tamen Deo: de quibus ait idem Joannes, Ex nobis exierunt, sed non erant ex nobis; quod si fuissent ex no
Abbreviated transcription (Latin):
aresamamus: ꝙ̃ inscrutabisia sũt iu¬
dicia rius et iuestigabiłes uis eius. Neq
enm hos non donat deus quib uosu̾it:
ant reco scciptura ilsa mentitur que
de morte uelut iimatura homĩs iust
dut fiptus ẽ ne masicia mutaret ĩtes¬
sectum eius: aut nẽ fictio deciperet ani¬
mam eius. Cur igitur hoc tam magnũ
beneficium aliis dat asiis nõ dat deus:
apus quem non ẽ miquitas. nec accep¬
tio personars. et in cuius potestate est.
ꝙ̃diu quisq ẽ in hac uita maneat que
demptatio dicta est super terram. Sicut
de gorogintur fateri domun dei ẽẽ ut
fiuas homo istam uitam anteꝙͣ ex bo¬
sio muitetur in masum. cux autem id
nio doncturasiis non donetur ignorãt
iadonim dei ẽẽ in bono ꝑseuerantia
secundum scriptuns. de quibus testi¬
monia multa iam posui fateant᷑ no¬
bistum et cur asiis detur aliis nõ det
sie murinure aduersus deu dignent
quos fisiis suis quibusdam deuo ñ dat¬

Expanded text:
exclamamus, Quam inscrutabilia sunt juexclamamus, Quam inscrutabilia sunt judicia ejus, et investigabiles viae ejus! Neque enim hoc non donat Deus quibus voluerit, aut vero Scriptura illa mentitur, quae de morte velut immatura hominis justi ait, Raptus est, ne malitia mutaret intellectum ejus, aut ne fictio deciperet animam ejus . Cur igitur hoc tam magnum beneficium aliis dat, aliis non dat Deus, apud quem non est iniquitas, nec acceptio personarum, et in cujus potestate est quamdiu quisque in hac vita maneat, quae tentatio dicta est super terram ? Sicut ergo coguntur fateri, donum Dei esse ut finiat homo vitam istam, antequam ex bono muiis donetur, aliis non donetur, ignorant: ita donum Dei esse in bono perseverantiam secundum scripturas de quibus testimonia multa jam posui, fateantur nobiscum, et cur aliis detur, aliis non detur, sine murmure adversus Deum dignentur quod filiis suis quibusdam Deus non dat