comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rũ uicissitudines. in eoꝵ accessu ⁊ recessu
ugit̃ si ne cessatione alt̾nantib demonstran¬
tur. Qua gͥ cunctͥa nascentia que de t̾ra ori¬
unt᷑. ⁊ ext̾ra substantiã nutͥmentũq accipi¬
u̾t ab his trib elementis uitalis motꝰ naturã
sortiunt᷑. rect̾e in eis & mutabilitatis ori¬
ginẽ posuit. ⁊ mutabiliũ omĩum nat᷑am
ꝓpͥetatẽq expressit. ut in his parit̾ uidea¬
mus. ⁊ unde sit qd̾ stare ñ potest qͥcqͥd sub
tempore oritur: ⁊ qua uia ad esse ꝓdeat
qd̾ non est. uł qd̾ est ad non esse reuerta¬
tur. Oritur sol & occidit. ⁊ ad locũ suum
reuertit᷑: ibiq renascens girat ꝑ meridiẽ.
& flectit᷑ ad aquilonẽ. Paucis uerbis rem
magnã cõprehendit. de qͥb aliqua nos ꝓ
tempore dicere oportet: ñ tam̃ animũ au¬
ditoris diutius in eiꝰ modi detinere. ne uide¬
amur contra ꝓpositũ nrm sacrã expositi¬
onẽ relinquentes. ad describendos siderũ

Expanded text:
rum vicissitudinibus in eorum accessu et recessu rum vicissitudinibus in eorum accessu et recessu jugiter sine cessatione alternantibus demonstrantur. Quia igitur cuncta nascentia quae de terra oriuntur et ex terra substantiam nutrimentumque accipiunt, ab his tribus elementis vitalis motus naturam sortiuntur, recte in eis, et mutabilitatis originem posuit, et mutabilium omnium naturam proprietatemque expressit, ut in his pariter videamus et unde sit quod stare non potest, quidquid sub tempore oritur, et qua via adesse prodeat quod non est, vel quod est, ad non esse revertatur. Oritur sol, et occidit, et ad locum suum revertitur, ibique renascens gyrat per meridiem, et flectitur ad aquilonem. Paucis verbis rem magnam comprehendit: de quibus aliqua nos pro tempore dicere oportet, non tamen animum auditoris diutius in ejusmodi detinere, ne videamur contra propositum nostrum sacram expositionem relinquentes, ad describendos siderum
Abbreviated transcription (Latin):
ponenctũ est. Postea sequitur. Omĩa fł̾mina
intrant in mare: ⁊ mare ñ redundat. Ad locũ
unde exeunt flumina reuertunt᷑. ut iterũ
fluant. & hoc simul conuingend̾u ẽ. Tria gͦ
queda̾ ꝓponere uidetur. in argum̃tũ muta¬
bilitatis omĩum. Solem. sp̃m. flumina. idẽ.
ã parte significatũ intelligatur. Suꝑius nãq
terrã quasi fundam̃tũ immobilem medio loco
constituit: nc̃ cet̾a tria elementa. idẽ. ignem.
aerem. aquã. circa ipsam motu instabili fluc¬
tuantia disponit: ut in ꝓcreandis mutabilib.
his tribus elem̃tis motũ agendi & quod̾amͦ
uicem artificis attributã ostendat. Cerram
sed aptã tantũmͦ. ut exea ceteris operantibꝰ.
formentur que creanda st̃. Phec igit᷑ tria
elem̃ta. in illo quarto uim suã natura exer¬
cet. que circa illud ⁊ in illo discurrentia le¬
ge mirabili. ⁊⁊ se in uicẽ contẽꝑantia tã in-¬
numerabiles formas & species rerũ ex ea ꝓdu-¬
cunt: quot annͣis menstruis diuris tẽpo¬

Expanded text:
mina intrant in mare, et mare non redundat: ad locum unde exeunt flumina revertuntur, ut iterum fluant. Et hoc simul conjungendum est. Tria ergo quaedam proponere videtur in argumentum mutabilitatis omnium, solem, spiritum, flumina, id est significatum intelligatur. Superius namque terram quasi fundamentum immobile medio loco constituit. Nunc caetera tria elementa, id est ignem, aerem, aquam circa ipsam motu instabili fluctuantia disponit, ut in procreandis mutabilibus, his tribus elementis motum agendi, et quodammodo vicem artificis attributam ostendat. Terram sed aptam tantummodo, ut ex ea caeteris operantibus formentur, quae creanda sunt. Per haec igitur tria elementa in illo quarto vim suam natura exercet, quae circa illud, et in illo discurrentia lege mirabili, et se invicem contemperantia, tam innumerabiles formas et species rerum ex ea producunt, quot annuis menstruis, diurnis tempo
Abbreviated transcription (Latin):
tempore transeuntibus.
e neratio preterit ⁊ generatio ad¬
uenit. Ecce alia uanitas. generatio p̃terit. &
generatio aduenit. Hanc humana natura
in pͥma rachce sui generis uitiata concepit.
& in omnẽ ꝓpaginẽ posteritatis cũ hac eade
seminata seminauit. Primꝰ enĩ generis buma¬
niparens ut audiuit. t̾ra es ⁊ in t̾ram ibis:
ex inde mortalis fact̾us. quia a statu in cor¬
ruptionis cecidit. quasi a uita ad mortẽ
ꝑ mortalitatẽ transire cepit. Hanc gͦ inam
onĩs homines post ipsũ ꝑ transeunt. qui ab
ipso ꝑ carnis natiuitatẽ descendunt. heo c̃
illa uanitas. de qua psalmista locutꝰ est di¬
cens. Uerũptam̃ uniuersa uanitas. omĩs
hõ uiuens. uerũptam̃ in iagine ꝑtransiit
homo. Hanc ergo uanitatẽ quasi ceteris
maiorẽ. ⁊ humanis animis ꝓpt̾ dirã mor¬
tis necessitatẽ magis horribile nouissimo
loco adiunxit: ut hoc ad extremũ homo
audiat. in quo euidentiꝰ meseriam suȩ con-¬
ditionis agnoscat. Prima enĩ uanitas nec

Expanded text:
tempore transeuntibus. Generatio praeterit, et generatio advenit. Ecce vanitas. Generatio praeterit et generatio advenit. Hanc humana natura in prima radice sui generis vitiata concepit, et in omnem propaginem posteritatis cum hac eadem seminata pullulavit. Primus enim generis humani parens ut audivit: Terra es et in terram ibis; exinde mortalis factus; quia a statu incorruptionis cecidit, quasi a vita ad mortem per mortalitatem transire coepit. Hanc ergo viam omnes homines post ipsum pertranseunt, qui ab ipso per carnis nativitatem descendunt. Haec est illa vanitas, de qua Psalmista locutus est, dicens: Verumtamen universa vanitas omnis homo vivens. Verumtamen in imagine pertransit homo . Hanc ergo vanitatem quasi caeteris majorem et humanis animis propter diram mortis necessitatem magis horribilem novissimo loco adjunxit, ut hoc ad extremum homo audiat, in quo evidentius miseriam conditionis suae agnoscat. Prima enim vanitas nec
Abbreviated transcription (Latin):
cause ẽ. inquã. cur dubitandũ putemꝰ: etiã si
nĩquã antea sapientes fuimꝰ. uoluntate nos
tam̃ laudabiłe & beatã uitã. uolintate turpẽ
emiserã mereri ac degere:tẽq alio
ioco Ea quo conficit᷑ inquã. ut qͥsquis rect̾e
ponesteq uult uiuere: si id se uelle p̃fugaci
reb uelit assequatur tantã rẽ. tanta facili¬
tate ut nichil aliud ei quã ipsũ uelle. sit habe
t qd uoluit. Itẽq alibi diri Hoc enĩ et̃na
tr illa. ad cuiꝰ considerationẽ redire iã tẽpꝰ
t. in cõmutabili stabilitate firmauit. ut in

Expanded text:
causa est, inquam, cur dubitandum putemus, etiamsi causa est, inquam, cur dubitandum putemus, etiamsi numquam antea sapientes fuimus, uoluntate nos tamen laudabilem et beatam uitam, uoluntate turpem et miseram mereri ac degere? itemque alio loco: ex quo conficitur, inquam, ut quisquis recte honesteque uult uiuere, si id se uelle prae fugacibus rebus uelit, adsequatur tantam rem tanta facilitate, ut nihil aliud ei quam ipsum uelle sit habere, quod uoluit. itemque alibi dixi: hoc enim aeterna lex illa, ad cuius considerationem redire iam tempus est, incommutabili
Abbreviated transcription (Latin):
ne defensa Alliud est enĩ querere unde
sit malũ: & aliud querere unde redeatur ad
pristinũ ł ad maius ꝑueniat᷑ bonũ Qua propt̃
noui heretici pelagiam. quiliberũ sic assert̃
uoluntatis arbitrium. ut gr̃e dei ñ relinquant
locũ: quandoqͥd̾e eam scd̾m merita nr̃ã dari as¬
sert̃. ñ se extollant quasi eorũ egerĩ causam:
quia multa inhis libris diri ꝓlibera arbitͥo
quȩ illiꝰ disputationis causa poscebat. Diri
quippe in pͥmo libro malefact̾a iustitia di um¬
dicari. & addidi Non enĩ iuste uindicarentur:
nͥ fierent uoluntate. Itẽ cũibonã uoluntatẽ tã
magnũ bonũ e̾e̾ monstrarẽ. ut om̃ib corporis
& ert̾nis bonis merito ante poneret᷑ diri Uides
gͥ iã ut eristimo in uoluntate nrã eẽ constitu¬
tũ: ut hoc uel fruamur. ł careamꝰ tanto & tã
uero bono: Quid enĩ tã inuoluntate. quam
ipsa uoluntas sita est. Et alio loco Quid gͦ

Expanded text:
ne defensa. Aliud est enim quaerere unde ne defensa. Aliud est enim quaerere unde sit malum, et aliud est quaerere unde redeatur ad pristinum, vel ad majus perveniatur bonum. Quapropter novi haeretici Pelagiani, qui liberum sic asserunt voluntatis arbitrium, ut gratiae Dei non rlocum, quandoquidem eam secundum merita nostra dari adserunt, non se extollant, quasi eorum egerim causam, quia multa in his libris dixi pro libero arbitrio, quae illius disputationis causa poscebat. dixi quippe in primo libro male facta iustitia dei uindicari et addidi: non enim iuste uindicarentur, nisi fierent uoluntate. item cum ipsam bonam uoluntatem tam magnum bonum esse monstrarem, ut omnibus corporis et extraneis bonis merito anteponeretur, dixi: uides igitur iam, ut existimo, in uoluntate nostra esse constitutum, ut hoc uel fruamur uel careamus tanto et tam uero bono; quid enim tam in uoluntate quam ipsa uoluntas sita est? et alio loco: quid ergo
Abbreviated transcription (Latin):
ita differrent᷑. ut exutraq parte uel ex om̃t
earundẽ questionũ partib in quib ñ appare¬
bat qͥd potiꝰ congruer& ueritati. ad hoc can̾
ratiocinatio nr̃a conduderet᷑. ut qd libet eaꝵ
uerũ esset laudandꝰ crederetur uel etiã oste¬
deretur ds̃ ꝓpter eos quippe disputatio illa
suscepta est. qui negant ex libero uoluntad
arbitͥo mali originẽ duci. & dm̃ si ita ẽ creato¬
rẽ omĩum naturarũ culpandũ ẽẽ contendẽ.
eo modo uolentes scd̾m sue impietatis erroti
manichei enĩ st̃: in mutabiłe quanda &e do
choet̾nam introducere naturã mali Degñ
uero dei. qua suos electos. sic predestini¬
uit. ut eo qͥ iam meis utuntur libers ali¬
trio ipse etiã preparet uoluntates: nedil
inhis libris disputatũ est ꝓpter hanc ꝓpositam
questionẽ Ubi autẽ incidit locus. ut huiꝰ grẽ
cõmemoratio fieret : transeunt̾ cõmemorata ẽ.
ñ quasi inde ageretur operiosa ratiocinatio

Expanded text:
ita differrentur, ut ex utraque parte uel ex omnibus ita differrentur, ut ex utraque parte uel ex omnibus earundem quaestionum partibus, in quibus non apparebat, quid potius congrueret ueritati, ad hoc tamen ratiocinatio nostra concluderetur, ut, quodlibet eorum uerum esset, laudandus crederetur uel etiam ostenderetur deus. propter eos quippe disputatio illa suscepta est, qui negant ex libero uoluntatis arbitrio mali originem duci et deum, si ita est, creatorem omnium naturarum culpandum esse contendunt, eo modo uolentes secundum suae inpietatis errorem — Manichei enim sunt — inmutabilem quandam et deo coaeternam introducere naturam mali. de gratia uero dei, qua suos electos sic praedestinauit, ut eorum, qui iam in eis utuntur libero arbitrio, ipse etiam praeparet uoluntates, nihil in his libris disputatum est propter hoc proposita quaestione. ubi autem incidit locus, ut huius gratiae commemoratio fieret, transeunter commemorata est, non, quasi inde ageretur, operosa ratiocinatio
Abbreviated transcription (Latin):
ad patrẽ meũ: ideo sic sũ locutꝰ D eniꝙ¬
mor addidi. atq ita fieri amicũ mancipium
dnõ Qd̾ ergo dixi cume marime debeo: ad ho¬
mines retuli Magis enĩ mͥ me debeo quã homi¬
nib ceteris. quãuis dõ magis quã michi Hic
liber sic incipit Qm̃ uideo te habundare otio
.uIII.ũ rome adhuc demorarem᷑: uoluimꝰ
disputando querere unde sit malumz
& eo modo disputauimꝰ: ut si possemꝰ is quod
de hacre chiuine auetoritati subdita credelia¬
mus. etiĩ ad intelligentiã nrãm quantũ disse¬
libero uoluntatis arbitrio. tres libri quos
eadẽ disputatio peperit. appellati st̃ de libe¬
ro arbitrio Quoꝵ secundũ & t̾tium in asfiu¬
ca iã etiã yppone regio prb̃r ordinatꝰ. sicit
tẽ terminaui pͥotui In his libris ita multa
aisserta sc̃: ut incidentes ñ nulle questio¬
nes quas uel enocdare non poteram .ł que lan¬
gã sermocinationẽ inp̃senti requirebant:

Expanded text:
ad patrem meum, ideo sic sum locutus. deniad patrem meum, ideo sic sum locutus. denimox addidi: Atque ita fieri amicum mancipium Domino . Quod ergo dixi, cui me maxime debeo, ad homines retuli: magis enim mihi me debeo, quam hominibus caeteris, quamvis Deo magis quam mihi. Hic liber sic incipit: Quoniam video te abundare otio.1. Cum adhuc Romae demoraremur, voluimus disputando quaerere unde sit malum. Et eo modo disputavimus, ut si possemus, id quod de hac re divinae auctoritati subditi credebamus, etiam ad intelligentiam nostram, quantum disselibero voluntatis arbitrio; tres libri quos eadem disputatio peperit, appellati sunt, de Libero arbitrio. quorum secundum et tertium in Africa iam Hippone Regio presbyter ordinatus, sicut tunc potui, terminaui. In his libris ita multa disserta sunt, ut incidentes nonnullae quaestiones, quas uel enodare non poteram uel longam sermocinationem in praesenti requirebant,
Abbreviated transcription (Latin):
ri fuerit data. cũ ad corpus uenerit. quał
efficiatur. qualis cũ abscefit. S qm̃ quan¬
tasit diligentissime ac subtilissime dispu¬
tatum ẽ ut eã si possemꝰ ostenderemꝰ corporals
quantitatis non e̾e̾. & tamen magnũ aliqͥo¬
ce : ex hac una in quisitione cotus liber no¬
men accepit: ut app ellaret᷑ de animȩ quautitate
Inquo libro illud qd̾ diri om̃s ardes anin am
fecũ attulisse m uideri. nec aliud qͥequã eise
ie q diciur cdiscere quã reminisei & recordarͥ:
nonsic accipientũ est. quasi ex hoc aiprobet᷑
anima uel hõc inalio corpore uel alibi siue
in corpore siue ertia corpꝰ aliquando uirisse.
& ea que int̾ragata respondet cũ bic ñ didice¬
eit. in alia uita ⁊ diclicise fieri em̃ pocest sic̃
iĩ in hoc oꝑe supra diximꝰ: ut hoc iđo possit qi
natura intelligibilis est & conectitur ñ solis
intelligibilib uerũ etiã inmutabilib rebus.

Expanded text:
ri fuerit data, cum ad corpus uenerit qualis ri fuerit data, cum ad corpus uenerit qualis efficiatur, qualis cum abscesserit. sed quoniam quanta sit diligentissime ac subtilissime disputatum est, ut eam, si possemus, ostenderemus corporalis quantitatis non esse et tamen magnuesse; ex hac una inquisitione totus liber nomen accepit ut appellaretur, de Animae quantitate. In eo libro illud, quod dixi, omnes artes animam secum adtulisse mihi uideri nec aliud quicquam esse id, quod dicitur discere, quam reminisci et recordari, non sic accipiendum est, quasi ex hoc adprobetur animam uel in alio corpore uel alibi siue in corpore siue extra corpus aliquando uixisse et ea, quae interrogata respondet, cum hic non didicerit, inpossit, quia natura intellegibilis est, ut conectatur non solum intellegibilibus uerum etiam inmutabilibus rebus,
Abbreviated transcription (Latin):
raliũ. se ad eiꝰ p̃cepta implenda conuertunt. qõ
oms homines possunt si uelint: ñ putent nouui
heretier pelagiani scd̃m eos esse dictũ Uerũ
e enĩ omĩno onĩs homines hoc posse si uelunt.
s pparatur. uoluntas a dño: & tantũmaũete¬

Expanded text:
ralium se ad eius praecepta inplenda conuertunt; quod ralium se ad eius praecepta inplenda conuertunt; quod omnes homines possunt, si uelint, non putent noui heretici Pelagiani secundum eos esse dictum. uerum est enim omnino omnes homines hoc posse, si uelint. sed praeparatur uoluntas a domino et tantum auget
Abbreviated transcription (Latin):
esse omĩum mutabilium naturarũ. nec ulła
esse naturã mała siue substantiã. inquantũ
natura ẽ fute substantia. ad u̾sus manicheos
nrã uigilarit intentio: isti tam̃ duo libri aꝑ¬
tissime aduersus eos edi ti st̃ indefensione
ueteris legis. quã uehementi studio uesam
erroris oppugnant In primo. ab eo qd scrip¬
tũ est. in principio fecit d̾s cełu & t̾ram. do¬
nec septẽ ꝑ agunt᷑ dies. ubi legitur d̾s requie¬
uise die septimo: ĩscło autẽ ab eo quod scrip¬
tũ est. hic liber creature celi & t̾rȩ donec ad̃a
& mulier eius dimisi sc̃ de paradiso. & eutocdia po¬
atauu legno iute Deunde infine libri errori ma¬
niceoꝵ ficła catholicȩ ueritatis opposui. qͥd illi
aicant st nos qͥd dicamꝰ. beiit̃ aꝑteꝙ conpleccens
Quod uero dixi. islluo aut lum̃ nonmi qtioua¬
biliũ oculos pascit. s ꝓura corda eorũ quido
credunt & ab amore uisibiliũ rerum &e cẽpo¬

Expanded text:
esse omnium mutabilium naturarum nec ullam esse omnium mutabilium naturarum nec ullam esse naturam malum siue substantiam, in quantum natura est atque substantia, aduersus nostra invigilaret intentio; isti tamen duo libri apertissime adversus eos editi sunt in defensionem veteris legis, quam vehementi studio vesani erroris oppugnant. In primo, ab eo quod scriptum est, In principio fecit Deus coelum et terram , donec septem peragantur dies, ubi legitur Deus requievisse in die septimo. In secundo autem, ab eo quod scriptum est, Hic liber creaturae coeli et terrae , donec Adam  mulier eius dimissi sunt de paradiso et custodia posita est ligno uitae. deinde in fine libri errori Manicheorum fidem catholicae ueritatis opposui, quid illi dicant et quid dicamus, breuiter aperteque conplectens. Quod uero dixi: illud autem lumen non inrationabilium auium oculos pascit, sed pura corda eorum, qui deo credunt et ab amore uisibilium rerum et tempo
Abbreviated transcription (Latin):
norantia & diffilcultas etiã si essent hominis
pͥmordia naturalia. nec st̃ culpandꝰ s laudandꝰ
d̾s esset. sic̃ in eodẽ libro t̾tio disputauimus
Q ue disputatio contra manic̾eos habenda ẽ :
qͥ non accipiunt scripturaᷤᷤ scãs ueteris instru¬
menti. in qͥb peccatũ originale narrat᷑: ⁊qͥeqͥd
inde in literis apłicis legitur. detestabili in¬
pudentia in missũ fuisse contendunt. a corrup¬
torib scripturarũ canquã ñ fuerit ab apłis
dictũ Contra pelagianos autẽ hoc defenden¬
d̾u est quod utraq scriptura cõmendat: quã
se accipere ꝓfitentur. hoc opus sic incipit Dic
michi queso te. utrũ d̾s ñ sit auiictor mali
De genesi aduersum manicheos. libri .uͦ.
am uero in affrica constitutꝰ. scripsiduosli .uiiii.¬
bros de genesi contra manicheos Quanuis enĩ
superiorib libris qͥcqͥd disputaui. unde osten¬
derẽ dm̃ sũme bonũ. immutabiłe. creatorẽ

Expanded text:
norantia et difficultas etiamsi essent hominis norantia et difficultas etiamsi essent hominis primordia naturalia, nec sic culpandus, sed laudandus deus esset, sicut in eodem libro tertio disputauimus. quae disputatio contra Manicheos habenda est, qui non accipiunt scripturas sanctas ueteris instrumenti, in quibus peccatum originale narratur, et quidquid inde in litteris apostolicis legitur, detestabili inpudentia inmissum fuisse contendunt a corruptoribus scripturarum, tamquam non fuerit ab apostolis dictum. contra Pelagianos autem hoc defendendum est, quod utraque scriptura commendat, quam se accipere profitentur. Hoc opus sic incipit: Dic mihi, quaeso te, utrum deus non sit auctor maliDE GENESI ADVERSVS MANICHEOS LIBRI DVO. Iam uero in Africa constitutus scripsi duos libros de Genesi contra Manicheos. quamuis enim superioribus libris quidquid disputaui, unde ostenderem deum summe bonum et inmutabilem creatorem
Abbreviated transcription (Latin):
ucet in qua homo fact est loquimꝰ. Eece qͥm
unge antequã pelagiana heresis extitisset:
Ic disputauimꝰ. uelud iã contra illos disputare¬
ius Cũ enĩ omĩa bona dicerent᷑ ex do. idẽ &
agna & media. & minima. in mediis quidẽ
nis in uenitur liberũ uoluntatis arbitriũ. qͥa
male illo uti possumꝰ: s tam̃ cale ẽ. ut sine illo
de uiuere nequeamꝰ ẜonꝰ autẽ usus eius iam
tꝰ ẽ: quȩ in magnis repperitur bonis. qͥb mi
bonis Deinde dictũ est ẜxqua miseri
cantib iustissime inflicta. liberat d̾i gra:
quia sponte homo id ẽ. libeto arbitrio cadere potu¬
it. si etiam surgere Aaquã miseriã iuste dapna¬
tionis ꝑtinet ignorantia. & difficultas quã patit᷑
omĩs homo ab ex ordio natuitatis suę: nec ab isto
malo qͥsquã nͥ grã di liberatur Q.uã miseriam
pelagiam nolunt eriusta d̾apnatione descen¬
dere. negantes originale peccatũ. quãuis ig¬

Expanded text:
licet, in qua homo factus est, loquimur. Ecce tam licet, in qua homo factus est, loquimur. Ecce tam . longe, antequam Pelagiana heresis extitisset, sic disputauimus, uelut iam contra illos disputaremus. cum enim bona dicerentur ex deo, id est et magna et media et minima, in mediis quidem bonis inuenitur liberum uoluntatis arbitrium, quia et male illo uti possumus; sed tamen tale est, ut sine illo recte uiuere nequeamus. bonus autem usus eius iam uirtus est, quae in magnis reperitur bonis, quibus male bonis. deinde dictum est, ex qua miseria peccantibus iustissime inflicta liberet dei gratia, quia sponte homo, id est libero arbitrio, cadere potuit, non etiam surgere. ad quam miseriam iustae damnationis pertinet ignorantia et difficultas, quam patitur omnis homo ab exordio natiuitatis suae, nec ab isto malo quisquam nisi dei gratia liberatur. quam miseriam Pelagiani nolunt ex iusta damnatione descendere negantes originale peccatum, quamuis, ig
Abbreviated transcription (Latin):
est. non est bonꝰ: nec habet in potestate ut bouꝰ
sit. siue ñ uidendo qualis esse debeat siue ui¬
dendo & non ualendo esse qualẽ debere esse
se uidet: penã istã esse quis dubitet: Omĩs
autẽ pena si uista ẽ. peccati pena est. ꝙ sup¬
plitium nominaturSi aut̃ in iusta pena est.
qm̃ penã e̾e̾ nemo ambigit: in uisto aliquo
dominante homini imposita est Porro quia
de omĩpotentia dei & iustitia dubitare dem̃tis ẽ. usta
in iustꝰ dnãtor aut subreꝑe hommẽ potuit
uelut ignoranti deo: aut extorquereitiuito
tanquã in ualidiori. ł t̾reno. ł conturbando:
ut hominẽ in iusta pena cruciara. ł elinqͥt᷑
gͦ ut hec pena iusta de dãpnatione hominis
uenit᷑ & alio loco Approbare inquã faisa
ꝓueris ut erret in uitꝰ. & resistente atq cor¬
quente dolore carnis uincłi ñ posse a libidi¬
nosis oꝑib tẽperare: ñ est natura instituti
homnis. s pena dãpnati. Cũ aut̃ delib̾a
uoluntate. recte faciendi loquim᷑: de illa sei¬

Expanded text:
est, non est bonus nec habet in potestate, ut bonus sit, siue non uidendo, qualis esse debeat, siue uidendo et non ualendo esse, qualem debere esse se uidet. poenam istam esse quis dubitet ? omnis autem poena; si iusta est, peccati poena est et supplicium nominatur. si autem iniusta poena est — quoniam poenam esse nemo ambigit — iniusto aliquo dominante homini inposita est. porro quia de omnipotentia dei et iustitia dubitare dementis est, iusiniustus dominator aut subripere hominem potuit uelut ignoranti deo aut extorquere inuito tamquam inualidiori uel terrendo uel conturbando, ut hominem iniusta poena cruciaret. relinquitur ergo, ut haec poena iusta de damnatione hominis ueniat. et alio loco: adprobare, inquam, falsa pro ueris, ut erret inuitus, et resistente atque torquente dolore carnalis uinculi non posse a libidinosis operibus temperare non est natura instituti hominis, sed poena damnati. cum autem de uoluntate recta faciendi loquimur, de illa sci
Abbreviated transcription (Latin):
legẽ ipsã di. sine qua folium de arbore ñ
cadit & cui nr̃i capili numerati sc̃. nulla int̾¬
posita natura excipientes. usq ad t̾rena &
saõs inteligi uolui.: quos habere ammas nũ¬
quã me legisse indiuinis eloquis canomeis
recolo hic liber sic incipit Sacis diu pene
er ide tẽpus serppsi librũ euꝰ est
titulus de magistro. inquo disputa¬
tur & quęritur & inuenit᷑. magistrr̃ non esse
qui docet hominẽ scientiã nͥ deum: sed̾m illuo
etiã qͥd in euagłio scriptũ est Unus est ma

Expanded text:
legem ipsam dei, sine qua folium de arbore non legem ipsam dei, sine qua folium de arbore non cadit et cui nostri capilli numerati sunt, nulla interposita natura excipientes usque ad terrena et sanctos intellegi uolui, quos habere animas numquam me legisse in diuinis eloquiis canonicis recolo. Hic liber siPer idem tempus scripsi librum cujus est titulus, de Magistro: in quo disputatur et quaeritur, et invenitur, magistrum non esse, qui docet hominem scientiam, nisi Deum, secundum illud etiam quod in Evangelio scriptum est: Unus est Ma
Abbreviated transcription (Latin):
me temere dic̾tũ nocaui: ñ quia fasũ esse con¬
firmo hoc: s quia nec uerũ esse conp̃hendo qd̾
sit animal mundꝰ Hoc sane in concusse retien¬
dũ cẽ ñ cdubito. dñ nobis ñ esse mundũ. siue
anima eiꝰ ulla siue nulla sit: quia si ulla est.
Ile qui eã fecit. qs nr̃ est Si autẽ nulla est:
milloi qs pocest eẽ iste. quantominꝰ nr̃: Risse
tam spiritałe uitalẽq uirtute̾ etiam si ñ sic
anumal mundꝰ. que uirtꝰ in angłis scĩs ad deco¬
ranctũ atq administrandũ mundu do seruit.
& aquib ñ intelligit᷑. rectisime creditur
Angłoꝵ autẽ scõrum nomine. om̃em scãm
creaturã sprritalẽ in di secreto atq occulto
ministerio constitutã. nc̃ appellaueri. Sed
spc̃ angłicos scã scriptura nomine animarũ
significare ñ solet. Proide meo qdeir¬
ea finẽ libri huiꝰ dixĩ. rationales & intelle¬
tualis nuimeribeatarũ animarũ acꝙ sẽrũ

Expanded text:
mae, temere dictum notaui, non quia hoc falsum esse conmae, temere dictum notaui, non quia hoc falsum esse confirmo, sed quia nec uerum esse conprehendo, quod sit animal mundus. hoc sane inconcusse retinendum esse non dubito, deum nobis non esse istum mundum, siue anima eius ulla siue nulla sit, quia si ulla est, ille, qui eam fecit, est deus noster; si autem nulla est, nullorum deus potest esse iste, quanto minus noster. esse tamen spiritalem uitalemque uirtutem, etiamsi non sit animal mundus, quae uirtus in angelis sanctis ad decorandum atque administrandum mundum deo seruit, et a quibus non intellegitur rectissime creditur. angelorum autem sanctorum nomine omnem sanctam creaturam spiritalem in dei secreto atque occulto ministerio constitutam nunc appellauerim. sed spiritus angelicos sancta scriptura nomine animarum significare non solet. proinde in eo, quod circa finem libri huius dixi: rationales et intellectuales numeri beatarum animarum atque sanctarum
Abbreviated transcription (Latin):
nͥ incorporib hominũ omĩumq animaliũ:
cũ qͥb sensu corporis uiuimꝰ: ratio manifes¬
ta defendit hoc qͥppe in ea pulcritudine
imitat᷑ constantiã: qd̾ in cõpage sua manent
eadẽ corpora inquantũ manent Id autẽ
ã sũmo dõ inea ꝑ animã traicitur anima qͥppe
cõpagẽ ipsani tenent ne disoluatur & dif¬
fluat. qd̾ uidemꝰ in corporib animalium.
anua discedente contingere Si aut̃ infima
pulcritudo in corporib omĩb intelligat᷑. co¬
git ista sententia etiã ipsũ mundũ animal
eredere: ut etiã in ipsũ qd in illo imitatur
constantiã. a su̾mo do ꝑ animã trarciaturd animal
ẽẽ istum mundũ sicut plato sensit aliiq panloso¬
phi plurimi. uec ratione certa indagare potui.
nec diuinarũ scripturarũ auctoritate ꝑ suaderi
posse cognoui Unde tale aliqͥd ame cdictũ qd is
accepi possit. etiã in libro de in mortalitate ani¬

Expanded text:
nisi in corporibus hominum omniumque animalium, nisi in corporibus hominum omniumque animalium, cum quibus sensu corporis uiuimus, ratio manifesta defendit. hoc quippe in ea pulchritudine imitatur constantiam, quod in conpage sua manent eadem corpora, in quantum manent, id autem a summo deo in ea per animam traicitur. anima quippe ipsam conpagem tenet, ne dissoluatur et diffluat, quod uidemus in corporibus animalium anima discedente contingere. si autem ipsa pulchritudo in omnibus corporibus intellegatur, cogit ista sententia etiam ipsum mundum animal credere, ut etiam in ipsum, quod in illo imitatur constantiam, a summo deo per animam traiciatur. sed animal esse istum mundum, sicut Plato sensit aliique philosophi plurimi, nec ratione certa indagare potui nec diuinarum scripturarum auctoritate persuaderi posse cognoui. unde, tale aliquid a me dictum quod accipi possit etiam in libro de inmortalitate ani
Abbreviated transcription (Latin):
ita sit bona ⁊ recta ut nec latere possit᷑ eã nec oc¬
cupare tẽ qd diri hec aut̃ sanitas dẽ fir¬
missima erit atq certissima. cũ pristine stabili¬
tati certo suo tẽpore atq ordine hoc corpꝰ resti
futura post resurrectionẽ corpora meliora.
uquã pͥmorũ hominũ inparadiso fuerint. cũ
illa iã non sint alenda corporalib alim̃tis
quib alebantur ista. s pͥstina stabilitas hacte¬
nus accipienda est. quatinus egritudinẽ ita nul¬
lam corpora illa patie̾ntur: sic̃ nec ista pati
possent ante peccatũ Alio loco Laboriosior
querit constantiã scilicet ȩt̾nita̾q ñ inuenit.
qm̃ rerũ transitu conpletur in fima pulcri¬
tudo Et qd̾ in illo imitatur constantiã a
sũmo d̾o ꝑ animã traicitur. qm̃ pͥor est spe¬
cies cãtummͦ tẽpore cõmutabilis. quã ea qͦ
& cẽpore & locis hec u̾ba si eo modo accipi
posst̃. ut intelligatur in fima pulcritudo

Expanded text:
ita sit bona et recta, ut nec latere possint eam nec ocita sit bona et recta, ut nec latere possint eam nec occupare. Item quod dixi: haec autem sanitas tunc firmissima erit atque certissima, cum pristinae stabilitati certo suo tempore atque ordine hoc corpus fuerifutura post resurrectionem corpora meliora, quam primorum hominum in paradiso fuerunt, cum illa iam non sint alenda corporalibus alimentis, quibus alebantur ista; sed pristina stabilitas hactenus accipienda est, quatenus aegritudinem ita nullam corpora illa patientur, sicut nec ista pati possent ante peccatum. Alio loco: laboriosior quaerit, constantiam scilicet aeternitatemque, non inuenit, quoniam rerum transitu conpletur infima pulchritudo et, quod in illo imitatur constantiam, a summo deo per animam traicitur, quoniam prior est species tantummodo tempore commutabilis quam ea, quae et tempore et locis. haec uerba si eo modo accipi possint, ut non intellegatur infima pulchritudo
Abbreviated transcription (Latin):
corpora enĩ canto meliora quanto numfriosi¬
ora talib numeris. anima uero istis qͤ ꝑ corpꝰ
icelpit carendo fit melior. cũ sese auertit a
uarnalib sensib & diuinis sapientie numeris
eformatur: non sic accipiendũ ẽ. quasi ñ sint
fucuri numeri corporales in corporib in cor¬
uptibilib & spiritalib cũ multo speciosiora
decentiora futura sut: aut anima eos seu¬
ura ñ sit quando erit optima.quẽ ad modũ
ie eis carendo fit melior hic enĩ opus habet
urtere se a carnalib sensib ad intelligibi¬
u sapienda: quia in firma ẽ. et minꝰ idonea
nisq simul adhib̾e intentionẽ suã bͥt in
scorperalib nc̃ illecebra cauenda ẽ.: quan¬
diu anima illici aꝯdelectationẽ turpẽ pocest c̃e aut̃¬
cã firma erit atq ꝑfecta. ut numeris corporalib ñ
au̾tatur a contẽplacione sapientiȩ & ita sentiat eos
utꝰ illiciatur ab eis. nec eis carendo fiat melior.s

Expanded text:
corpora enim tanto meliora, quanto numerosicorpora enim tanto meliora, quanto numerosiora talibus numeris; anima uero istis, quae per corpus accipit, carendo fit melior, cum sese auertit a carnalibus sensibus et diuinis sapientiae numeris reformatur, non sic accipiendum est, quasi non sint futuri numeri corporales in corporibus incorruptibilibus et spiritalibus, cum speciosiora et decentiora futura sint, aut anima eos sensura non sit, quando erit optima, quemadmodum hic eis carendo fit melior. hic enim opus habet auertere se a carnalibus sensibus ad intellegibilia capienda, quia infirma est et minus idonea utrisque simul adhibere intentionem suam, et in his corporalibus nunc inlecebra cauenda est, quamdiu anima inlici ad delectationem turpem potest. tunc autem firma erit atque perfecta, ut numeris corporalibus non auertatur a contemplatione sapientiae et ita sentiat eos, ut non inliciatur ab eis nec eis carendo fiat melior, sed
Abbreviated transcription (Latin):
hominis dicitur Trans lato aut̃ uerbo utimͣ.¬
ut naturã dicamꝰ etiã quali na
Scdm quã locutionẽ dirit apłs¬
enĩ & nos aliquando natara filii
& ceteri hoc opus sic incipit. Si eligerent ma¬
nichei quos deciperent De musica. libri
einde ut supra cõmemoraui tres.
sex libros de musica scripsi. quorũ sertus
sertꝰ maxximȩ in notuit. qm̃ res in eo cogni¬
tionẽ digna uersatur: quomͦ a corporalib
et spiritalib s mutabilib numeris. ꝑueniat᷑
ad in mutabiles numeros. qͥ iã in ipsa st̃ immu¬
tabili ueritate: ac sic imiusibilia di ꝑ ea quȩ
fact̾a st̃. intellect̾a conspiciuntur Q. d̾ͥ qui non
posst̃ ꝙ tam̃ ex fide. xꝑi uiuunt: ad illa certiꝰ
atq felscius conspicienda post hanc ueniunt¬
uitã Q. autẽ posst̾: si desit eis fides xpi. qui
inus mediator est dĩ & hominũ eũ cota sapi¬
entia sua pereunt In hoc libro. illud qd̾ dixi.

Expanded text:
hominis dicitur, translato autem uerbo utimhominis dicitur, translato autem uerbo utimt naturam dicamus etiam, qualis nam quam locutionem dixit Apostenim et nos aliquando natura filii et caeteri . Hoc opus sic incipit: Si eligerent Manichaei quos deciperent. CAPUT XI. De Musica libri einde, ut supra commemoraui, sex libros de musica scripsi. quorum ipse sextus maxime innotuit, quoniam res in eo cognitione digna uersatur, quomodo a corporalibus et spiritalibus, sed mutabilibus numeris perueniatur ad inmutabiles numeros, qui iam in ipsa sunt inmutabili ueritate, ac sic inuisibilia dei per ea, quae facta sunt, intellecta conspiciantur. quod qui non possunt et tamen ex fide Christi uiuunt, ad illa certius atque felicius conspicienda post hanc uitam ueniunt; qui autem possunt, si desit eis fides Christi, qui unus mediator est dei et hominum, cum tota sapientia sua pereunt. In hoc libro illud, quod dixi:
Abbreviated transcription (Latin):
hominẽ: non corpus hominis solũ Qaut̃ dic
nulli nature nocere peccata nͥ sua: ido dipi
quia iusto qͥ nocet. ñ ei uere nocet quando qͥl¬
etiã mercedẽ eius auget incelis: sibi qutẽ
nocendi recipiet id qđ nocuit Possunt san
pelagiam ad suum dognia trahere istã sen¬
tentiã. & ideo dicere paruulis aliena nonno¬
euisse peccata. quia nulli diri nature no¬
cere peccata nͥ sua: ñ intuentes ido pariui¬
ios qͥ utiq ꝑtinent ad humanã naturãtu¬
here originale peccatũ. quia in primis hori¬
nib uatura humana peccauit. ac ꝑ hocui¬
ture humane nulla nocuert̃ peccata nͥ sua
L uinũ qͥppe hominẽ inquo om̃s peccauert.
peccatũ intrauit in mundũ Nlon em̃ ulli hori¬
ni s nulli nature diripeccata nocere nͥ sua
Itẽ in eo qõ paulo post diri malli cẽ mlis¬
nate. posst̃ querere similẽ latebrã: nͥ hoc dictũ
ad naturã tałe referatur: qualis sinȩ uitis pri¬
mitꝰ conlita est Ipsa enĩ uere & ꝓprie natura

Expanded text:
on corpus hominis solum. quod autem dixi nulli naturae nocere peccata nisi sua, ideo dixi, quoniam iusto qui nocet, non ei uere nocet, quandoquidem mercedem eius auget in caelis; sibi autem am uoluntatem nocendi recipiet id, quod nocuit. possunt sane Pelagiani ad suum dogma trahere istam sententiam et ideo dicere paruulis aliena non nocuisse peccata, quia. dixi nulli naturae nocere peccata nisi sua, non intuentes ideo paruulos, qui utique pertinent ad humanam naturam, trahere originale peccatum, quia in primis hominibus natura humana peccauit, ac per hoc naturae humanae nulla nocuerunt peccata nisi sua. per unum quippe hominem, in quo omnes peccauerunt, peccatum intrauit in mundum; non enim nulli homini, sed nulli naturae dixi peccata nocere nisi sua. item in eo, quod paulo post dixi, nullum esse malurale, possunt » quaerere similem latebram, nisi hoc dictum ad naturam talem referatur, qualis sine uitio primitus condita est. ipsa enim uere ac proprie natura
Abbreviated transcription (Latin):
re ñ poterant sic̃ eos et nẽ uidemꝰ sine sa¬
crisficis remansisse. nisi forte qd ꝑpaschu immolant
ulud qd̾ posui nomine ꝑabuli significart posse
uitã. cũ melioris int̾pretationis codices nouba¬
beant pabulũ s fenũ. ñ sagis apte dietãi ude¬
cur N on enĩ congriuit fem nom̃ sigiuifieat ioi
uite. quomꝰ pabuli tẽ ñ uideor reete appel¬

Expanded text:
re non poterat, sicut eos et nunc uidemus sine sare non poterat, sicut eos et nunc uidemus sine sacrificiis remansisse, nisi forte, quod per pascha immolant illud quod posui, nomine pabuli significari posse vitam , cum melioris interpretationis codices non habeant, pabulum; sed, fenum; non satis apte dictum videtur. Non enim congruit feni nomen significationi vitae, quom
Abbreviated transcription (Latin):
roresto crescite. ⁊ multiplicamit ut eue malẽ
frunditatẽ post peceatũ conuersa esseere¬
aenda. smnon pocest alio modo chietũ uderi
nut pucencur illi homines. ñ habituri fusse
filios homines nͥ peccassent. omĩno ñ appbo
Illud̾ etis̃ ñ est consequens. ut ids ñ intlli¬
gatur in allegoria tantũ modo esse accipien¬
du. qd herbe uirides & ligna fructifera omi
generi bestiarũ &x om̃ib auib e om̃ib ser¬
pentib in libro genescos dantur adeibĩ.i qia
sen quaoru pectia & uolatilia que solis car¬
nib uiuere uideantur. fieri enĩ possent ut
nlerentiur ab hominib etiã de fructibe̾re.
siarter obedientiã qua ipsi homines sines
uli iniquitate seruirent. mererent᷑ om̃s bes¬
tias & aues omimͦ habere seruientes Ice mo¬
uere potest. quomodo direrĩ de popło ssel
aohuc corporali circunçisione & sacrificiis
tanqua in marigentiũ popbs ille legiser¬
niebat. quando quid̾e apud gentes sacrifica¬

Expanded text:
em fecunditatem post peccatum conuersam esse credendam, si non potest alio modo dictum uideri, nisi ut putentur illi homines non habituri fuisse filios homines, nisi peccassent, omnino non adprobo. illud etiam non est consequens, ut ideo intellegatur in allegoria tantummodo esse accipiendum, quod herbae uirides et ligna fructifera omni generi bestiarum et omnibus auibus et omnibus serpentibus in libris Geneseos dantur ad cibum, quia sunt et quadrupedia et uolatilia, quae solis carnibus uiuere uideantur. fieri enim posset, ut alerentur ab hominibus etiam de fructibus terrae, si propter oboedientiam, qua ipsi homines deo sine ulla iniquitate seruirent, mererentur omnes bestias et aues omni modo habere seruientes. item mouere potest, quomodo dixerim de populo Israhel: adhuc corporali circumcisione et sacrificiis tamquam in mari gentium populus ille legi seruiebat, quandoquidem apud gentes sacrifica
Abbreviated transcription (Latin):
me legise ñ recolo. siue in sacris licteris nris
siue in sermone cuĩquã ȩccłiastiei disputatoris
quanuis ab ominatio inde sit dicta. quȩ indi¬
umis libris assidue reꝑit᷑. In sed̾o autem
libro prorsus iepta ẽ & insulsa illa quasi fa¬
bula. de philo calia.& de philosophia. quod sut
germane. & eode parente ꝓcreate Aut eni
philocalia quȩ dr̃. non nͥ innugis est. & obboc
philosophiȩ nulla ratioẽ germana: aut si pro¬
terea ẽ hoc nom̃ honorandũ. quia latine
& est uera ac sũma sapientiã pulcritudo. ead
ipsa ẽ inreb incorporalib atq sumus philocll
que philosopfia: neq ullo modo st̃ sorores due
Alio loco de animo cũ agerẽ: diri securior
rediturꝰ in celũ Iturus autẽ quã rediturꝰ dut¬
sem securiꝰ. prot᷑ eos quiputant animos hune¬
nos ꝓ meritis peccatoꝵ suoꝵ. de cȩlo lapsos siue
aenectos. in corpora ista de trudi Sed hoc ego

Expanded text:
me legisse non recolo siue in sacris litteris nostris me legisse non recolo siue in sacris litteris nostris siue in sermone cuiusquam ecclesiastici disputatoris, quamuis abominatio inde sit dicta, quae in diuinis libris adsidue reperitur. In secundo autem libro prorsus inepta est et insulsa illa quasi fabula de philocalia et philosophia, quod sunt germanae et eodem parente procreatae. aut enim philocalia quae dicitur non nisi in nugis est et ob hoc philosophiae nulla ratione germana aut, si propterea est hoc nomen honorandum, quia latine t et est uera ac summa sapientiae pulchritudo, eadem ipsa est in rebus incorporalibus atque summis philocalia, quae philosophia, nAlio loco de animo, cum agerem dixi: Securior rediturus in coelum . Iturus autem, quam, rediturus dixissem securius, propter eos qui putant animos humanos pro meritis peccatorum suorum de coelo lapsos sive dejectos, in corpora ista detrudi. Sed hoc ego
Abbreviated transcription (Latin):
t̃. inuete: Ꝙ̾ qͥd dixerim in homine eeꝰ optimũ
paulo post explicans: qͥs inquã dubitauerit.
nichil esse hominis aliud optimũ. quã eam
partẽ animi cui cdommnanti optẽꝑare coni e¬
uenit cet̾a. quȩ in homine sunt:  Hȩc autẽ.
ne aliã postules definitionẽ. mens aut racio
dici potest Hoc quid̾e uerũ est. Nã quan¬
tũ attinet ad hominis naturã. nichil ẽ. in
eo meliꝰ quã mens & racio: s nͣ scłm ipsam
debit uiuere: qui beate uult uiuere lio¬
quin. scd̃m hominẽ uiuit: cũ scđm deuni
uiuendũ sit ut possit ad beatitudinẽ ꝑuemi¬
re Propt̾ quã consequenda. ñ se ipsa debet
esse contenta. sed d̾o mens nr̃a subdenda ẽ.
Itẽ respondens ei cũ quo disputabat᷑. hic plane
inquã non erras: qd̵ ut tibi omen sit ad reliqͣ
lbenter oy taueri. Hoc licet non serio sed ioco dic¬
tũ sit. nollẽ tamen eo uerbo uti Omen qͥtꝑ e

Expanded text:
est, uiuere? et quid dixerim in homine esse optimum, est, uiuere? et quid dixerim in homine esse optimum, paulo post explicans: quis, inquam, dubitauerit nihil esse aliud hominis optimum quam eam partem animi, cui dominanti obtemperare conuenit cetera, quaeque in homine sunt? haec autem, ne aliam postules definitionem, mens aut ratio dici potest. hoc quidem uerum est — nam quantum adtinet ad hominis naturam, nihil est in eo melius quam mens et ratio — sed non secundum ipsam debet uiuere, qui beate uult uiuere. alioquin secundum hominem uiuit, cum secundum deum uiuendum sit, ut possit ad beatitudinem peruenire, propter quam consequendam non se ipsa debet esse contenta, sed deo mens nostra subdenda est. item respondens ei, cum quo disputabatur: hic plane, inquam, non erras; quod ut tibi omen sit ad reliqua, libenter optauerim. hoc licet non serio, sed ioco dictum sit, nollem tamen eo uerbo uti. omen quippe
Abbreviated transcription (Latin):
philosophiȩ portꝰ accipiat. ꝙ cet̾a: aut nichil
horũ duoꝵ dicendũ fuit: quia etiã sic sensus
possit ee̾ integer. aut satis erat dicere ꝓmeri¬
tis nr̃is. sicut uerũ ẽ. ex adã tract̾a miseria.
nec addere siue ꝓnecessitate nature. quando qͥdẽ
nature nrẽ dura necessitanmefito s̾ cedentis
miquitatis erorta ẽ. Itẽq illic quod diri.
nichil omĩno colendũ et̃ totũq abiciendũ quic¬
qͥs mortalib oculis cerint᷑. quicqͥd pullus sensus
attingit: addenda erant uerba ut diceretur
quicqͥd mortalis corporis ullus sensus at tingit
Est enĩ sensus & mentis Sed eoꝵ more tẽ lo¬
quebar. qui sensũ ñ nͥ corporis dicunt. & sensi¬
bilia non nͥ corporalia Itaq ubicũq sic locu¬
tus sũs: parũ ẽ. ambiguitas euitata. nisi
apud eos quoꝵ consuetudo ẽ. loquutionis
huiꝰ. Itẽ dixi. Quid censeas aliud esse
beate uniere. nͥ scdm̃ id quod in homine optimũ

Expanded text:
philosoph\'ae portus accipiat et cetera, aut nihil philosoph\'ae portus accipiat et cetera, aut nihil horum duorum dicendum fuit, quia etiam sic sensus posset esse integer, aut satis erat dicere: pro meritis nostris, sicut uerum est ex Adam tracta miseria, nec addere: siue pro necessitate naturae, quandoquidem naturae nostrae dura necessitas merito praecedentis iniquitatis exorta est. itemque illic quod dixi: nihil omnino colendum esse totumque abiciendum quidquid mortalibus oculis cernitur, quidquid ullus sensus adtingit, addenda erant uerba, ut diceretur: quidquid mortalis corporis sensus adtingit; est enim sensus et mentis. sed eorum more tunc loquebar, qui sensum non nisi corporis dicunt et sensibilia non nisi corporalia. itaque ubicumque sic locutus sum, parum est ambiguitas euitata nisi apud eos, quorum consuetudo est locutionis huius. item dixi: quid censes aliud esse beate uiuere nisi secundum id, quod in homine optimum
Abbreviated transcription (Latin):
mouebant. quantis possẽ rationib amoue¬
ñ mͥ placet totiens me appellasse fortunã:
quanuis ñ aliquã deã uolueri hoc iromine
intelligi: s forcuitũ rerũ euentũ uel in
corporis nr̃i. ł in ext̾nis bonis aut malis
Unde & illa uerba st̃ que nulla religio
forsan. fortasse. fortuitu.
Qͦ d tamen totũ ad diumã
reuocandũ est ꝓuidentiam.
Hoo etiã ibi ñ cacui dicens E enim
fortasse. quȩ uulgo fortuna nominat᷑.
occulto quod̾ã ordine regit᷑. nichilq ali¬
ud in reb casũ uocamꝰ. nisi cuiꝰ ratio. &.
causa secreta. ẽ. Diri quide̾ hoc Uerũp
tam̃ penito me sic illic nominasse fortu¬
nã. cũ uideã homines habere in pessima
consuetudine. ubi dici deb& hoc deus uo¬
luit. dicere hoc uoluit fortuna. Quod
aut̃ quoda loco diri. ita ita conparatũ est
siue ꝓmeritis nr̃is. siue ꝓ necessitate uacure. ut
diuinũ animũ mortalib inherentẽ nequaquã

Expanded text:
movebant, quantis possem rationibus amovemovebant, quantis possem rationibus amovenon mihi placet toties me appellasse Fortunam ; quamvis non aliquam deam voluerim hoc nomine intellegi, sed fortuitum rerum euentum uel in corporis nostri uel in externis bonis aut malis. unde et illa uerba sunt, quae nulla religio forsitan, for-tasse, fortuito, quod tamen totum ad diuinam reuocandum est prouidentiam. hoc etiam ibi non tacui dicens: etenim fortasse, quae uulgo fortuna nominatur, occulto quodam ordine regitur, nihilque aliud in rebus casum uocamus, nisi cuius ratio et causa secreta est. dixi quidem hoc, uerum tamen paenitet me sic illic nominasse fortunam, cum uideam homines habere in pessima consuetudine. ubi dici debet: hoc deus uoluit, dicere: hoc uoluit fortuna. quod autem quodam loco dixi: ita conparatum est siue pro meritis nostris siue pro necessitate naturae, ut diuinum animum mortalibus inhaerentem nequaquam
Abbreviated transcription (Latin):
consuetudine scripsi: quia & ipsa exiert̃ in
notitiã describentiũ atq legentiũ. & legunt᷑
utilit̾ si ñmillis ignoscatur. uel si nͣ ignoscat᷑.
ñ tamen inbereatur erratis. Quaꝓpt̾ quic̃uq
ista lecturi st̃: ñ me imitent᷑ errantẽ. s in
meliꝰ proficientẽ Inueni & enĩ fortasse qͦmͦ
scribendo ꝓfecerim: quisquis opulcula mea
ordine quo scripta st̃ legerit Quod ut pos¬
sit: hoc oꝑe quantũ potero curabo. ut
y m ergo relihuissem
uel quȩ adeptꝰ fuerã
incupiditatib huiꝰ mun¬
di uel que adipisci uo¬
uitȩ mitiũ contulissẽ:
nondũ baptizatꝰ contͦ
achademios. uel de
achademicis primũ scripsi: ut argumen¬
ta eorum. quȩ multis ingerunt ueri inue¬
niendi desꝑationẽ: &. ꝓhibent ciuiquã rei
assentiri. & omĩno aliqͥd tanquã manifestũcertũꝙ
sit approbare sapientẽ. cũ eis omĩa uideant᷑¬
obscura & incerta: ab animo meo qͥa & me

Expanded text:
consuetudine scripsi, quia et ipsa exierunt in consuetudine scripsi, quia et ipsa exierunt in notitiam describentium atque legentium et leguntur utiliter, si nonnullis ignoscatur uel, si non ignoscatur, non tamen inhaereatur erratis. quapropter quicumque ista lecturi sunt, non me imitentur errantem, sed in melius proficientem. inueniet enim fortasse, quomodo scribendo profecerim, quisquis opuscula mea ordine, quo scripta sunt, legerit. quod ut possit, hoc opere, quantum potero, curabo, ut Cum ergo reliquissem uel quae adeptus fueram in cupiditatibus huius mundi uel quae adipisci uouitae otium contulissem, nondum baptizatus contra Academicos uel de Academicis primum scripsi, ut argumenta eorum, quae multis ingerunt ueri inueniendi desperationem et prohibent cuiquam rei adsentiri et omnino aliquid, tamquam manifestum certumque sitobscura et incerta, ab animo meo, quia et me
Abbreviated transcription (Latin):
tõmagis cũ iuuenis cepi scribere. uel
apud popłos dicere ᷤᷤ Tantũq mͥ tribus¬
tũ est: ut ubicũq me p̾sente loqͥ opus
eet ad popłm. rarissime tacere atq alios
audire ꝑ miterer: & esse uelox ad audien¬
dũ. tardus autẽ ad loquendũ R estat gͥ
ut me ipse uidicẽ sub magistro uno. cuius
de offensionib meis iudiciũ euadere cupio
Magistros aut̃ tẽ fieri plures existimo ĩ
cũ diuersa atq uit̾ se ad uersa sentiunt
Cũ uͦ id ipsum dicunt om̃s & uerũ dicunt:
abunius ueri magistri magisterio ñ reced̾t
Offendunt autẽ. non cũ illiꝰ multa dicunt:
s cũ addunt sua Sic qͥppe incidunt ex mul¬
ciloquio. etiã infalsiloquium Scrib̾e aut̃
mͥ ista placuit. ut hec emittã in manꝰ homi¬
nũ: a quib ea quȩ iã edidi reuocare em̃
danda ñ possũ Nec illa sane pretereo. que
cateͣminꝰ iã licoe relicta spe quã terrenã ge¬
rebã. sed adhuc scłarium litterarũ in flatus

Expanded text:
to minus, cum iuuenis coepissem scribere uel to minus, cum iuuenis coepissem scribere uel apud populos dicere tantumque mihi tributum est, ut, ubicumque me praesente loqui opus esset ad populum, rarissime tacere atque alios audire permitterer et esse uelox ad audiendum, tardus autem ad loquendum. restat igitur, ut me ipse iudicem sub magistro uno, cuius de offensionibus meis iudicium euadere cupio. magistros autem plures tunc fieri existimo, cum diuersa atque inter se aduersa sentiunt. cum uero ipsum dicunt omnes et uerum dicunt, ab unius ueri magistri magisterio non recedunt. offendunt autem, non cum illius multa dicunt, sed cum addunt sua. sic quippe incidunt ex multiloquio etiam in falsiloquium. Scribere autem mihi ista placuit. ut haec emittam in manus hominum, a quibus ea, quae iam edidi, reuocare et emendare non possum. nec illa sane praetereo, quae catechumenus iam, licet relicta spe, quam terrenam gerebam, sed adhuc saecularium litterarum inflatus