comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
manere sicut deista dicitur accidisse : Et side prehensa fue¬
rit haec ante coniugium crimina ꝑpecrasse: utrum in con¬
iugio debeat aut ualeat ꝑmanere
Destupro denique & ab orsu quȩ sȩpedictae obiecta fuisse
dudiuimus mulieri : Nesecundum coniecturam humani arbitri
decernentes ae quissimum iudicem dñm offendamus:
ad scãrum scripturarum paginas recurramus ÷ Aitenim
liber deutero nomii siduxerit uir uxorem & postea
eamodio habuerit quaesieritque occasiones quibus
dimittat eam. obiciens ei nomen pessimum & dixerit
uxorem hanc accepi. & ingressus ad eam Non inueni¬
illam uirginem : tollent eampater & mater eius & ferent
secum signa uirginitatis eius ad seniores urbis qui in por¬
ta sunt Et dic& pater: filiam meam dedi huic uxorem
quamquia odit : in ponit ei nomen pessimum ut dicat.
non inueni filiamtuam uirginem ÷ It ecce haec sunt signa
uirginitatis filiae meae : It expand& uestimentum

Expanded text:
manere, sicut de ista dicitur accidisse: et si deprehensa fuemanere, sicut de ista dicitur accidisse: et si deprehensa fuerit haec ante conjugium crimina perpetrasse, utrum in conjugio debeat aut valeatDe stupro denique et aborsu, quae saepe dictae objecta fuisse audivimus mulieri, ne secundum conjecturam humani arbitrii decernentes, aequissimum judicem Dominum offendamus, ad sanctarum Scripturarum paginas recurramus: ait enim liber Deuteronomii: Si duxerit vir uxorem, et postea eam odio habuedimittat eam obiciens ei nomen pessimum et dixerit: uxorem hanc accepi et ingressus ad eam + non inueni uirginem, tollent eam pater et mater eiam et ferent secum signa uirginitatis eius ad seniores urbis, qui in porta sunt, et dicet pater: filiam meam dedi huic uxorem, quam quia odit, inponit ei nomen pessimum, ut dicat: non inueni filiam tuam uirginem: et ecce haec sunt signa uirginitatis filiae meae. expandent uestimentum
Abbreviated transcription (Latin):
diui pon communicauerit illi quem sibi dicit crimen secrete
fuisse confessum :: Vtrum debeat Autaudeat aliquis desecre ca
confessione siue perlibellum siue ꝑ uerbum creditam quemcũ¬
que publicȩ poenitentiae legib subdere quarto minus
coniugium legaliter initum si necerta & manifesta ratio¬
ue disfoluere cumidem leo adom̃s ep̃os peruniuersas
prouintias consitutos terribiliter intonor dicens
hocitaque admonitio nostra deniuntiat . quod siquis fiatrum
ausus admitere. a suose nouerit officio submouendum
Neccommunionis prae futurum essẽ consortem qui socius
essenoluit disciplinae
Quinto capitulo nobis rescribite ex auctoritate scripturarũ
& traditione patrum destupro atque ab orsuquae scripta con¬
tine antur cumauctorum nominibus & designatione
librorum ut scire possimus utrumtali modo sicut dicitur
femina possit concipere. & post aborsum uirgo ualeat per¬

Expanded text:
diu non communicaverit illi, quem sibi dicit crimen secrete diu non communicaverit illi, quem sibi dicit crimen secrete fuisse confessum, utrum debeat aut audeat aliquis de secreta confessione, sive per libellum sive per verbum credita, quemcunque publicae poenitentiae legibus subdere, quanto minus conjugium legaliter initum sine certa et manifesta ratione dissolvere: cum idem Leo ad omnes episcopos per universas provincias constitutos terribiliter intonet dicens : « Hoc itaque adausus admittere, a suo se noverit officio submovendum, nec eum communionis nostrae futurum esse consortem, qui socius esse noluit disciplinaeQuinto capitulo nobis rescribite, ex auctoritate Scripturarum, et traditione Patrum, de stupro, atque aborsu quae scripta contineantur, cum auctorum nominibus et designatione librorum, ut scire possimus, utrum tali modo, sicut dicitur, femina possit concipere, et post aborsum virgo valeat per
Abbreviated transcription (Latin):
nitentia scilic& quaea fidelibus postulatur: Nede singulorum
peccatorum genere libelli scripto professio public&ur
conscientiarum : sufficiat solissacerdocibus indicari confessione
secr&a : quamuis enim plenitudo fidei uideatur esselaudabilis
quae ꝓp̃t dĩtimorẽ apud homines erubescere nonueretur
tamenquia non omnium huiꝰ modi sunt peccata utea quipo e¬
uitenciam poscunt Nontimeant publicare. remoueatur
in probabilis consuctudo Nemulti a poenitentiae remedus
arceantur dum dut erubescunt autmetuunt inimicissuis
sua facta reserari quibus possint legum constitutione percelli
sufficit enim illa confessio quae primumdõ offertur : tunc&iã
sacerdoti qui ꝓdelictis poenitentium precator accedat i Tupe
enimplures ad poenitentiam poterunt ꝓuocari : sipopuli
duribus non publicetur conscientia confitentis : Hinc colli¬
gant quiquesi canones sacri iubent ex communicare ep̃mquã¬

Expanded text:
nitentia scilicet, quae a fidelibus postulatur, ne de singulorum nitentia scilicet, quae a fidelibus postulatur, ne de singulorum peccatorum genere libellis 626 scripta professio publicetur, cum reatus conscientiarum sufficiat solis sacerdotibus indicari confessione secreta. Quamvis enim plenitudo fidei videatur esse laudabilis, quae propter Dei timorem apud homines erubescere non veretur, tamen quia non omnium hujusmodi sunt peccata, ut ea qui poenitentiam poscunt non timeant publicare, removeatur improbabilis consuetudo, ne multi a poenitentiae remediis arceantur, dum aut erubescunt, aut metuunt inimicis suis sua facta reserari, quibus possint legum constitutione percelli. Sufficit enim illa confessio, quae primum Deo offertur, tunc etiam sacerdoti, qui pro delictis poenitentium precator accedat. Tunc enim plures ad poenitentiam poterunt provocari, si populi auribus non publicetur conscientia confitentis. » Hinc colligant quique, si canones sacri jubent excommunicare episcopum, quan
Abbreviated transcription (Latin):
ut alibi scriptumẽ. relegentes : Reddite quae sunt cȩsaris
caesari & quae sunt dĩdõ : Caesari quidem : nummũ tributũ
& pecuniam honorem debitum quamdiu ipsed ñm fideliter
honorauerit & uectigal. Dõ quidem: decimas: primitias
oblationes acuictimas atque continuam seruitutem quomodo
& ipsereddidit tributa prose & petro & dõ reddidit quae
dĩ sunt patris faciens uoluntatem: Et sc̃s dugustinus inser¬
mone uͦi euangelii iohannis: Noli in quit dicere quid mi¬
hi & regiquid cibiergo & possessioni periura regum possi
& delibello uel secreta confessione idemdecernit: Leo inquiens
uniuersi s ep̃is percam paniam samnium & picenũ salutem
Magna in dignatione commoueor & dolore multo contris¬
tor quod quosdam ex uobis comperi a postolicae traditionis
oblitos & studio siuierroris int̃ritos : Et post aliquanta : Depoe¬

Expanded text:
» Ut alibi scriptum est relegentes: Reddite quae sunt Caesaris » Ut alibi scriptum est relegentes: Reddite quae sunt Caesaris Caesari, et quae sunt Dei Deo , Caesari quidem nummum, tributum, et pecuniam, honorem debitum, quandiu ipse Dominum fideliter honoraverit, et vectigal, Deo autem decimas, primitias, oblationes, ac victimas, atque continuam servitutem: quomodo et ipse reddidit tributa pro se et Petro, et Deo reddidit quae Dei sunt, Patris faciens voluntatem. Et sanctus Augustinus in Sermone sexto Evangelii Joannis: « Noli, inquit, dicere quid mihi et regi? Quid tibi ergo et possessioni? per jura regum possidt de libello, vel secreta confessione, idem decernit Leo, inquiens , universis episcopis per Campaniam, Samnium, et Picenum, salutem: « Magna indignatione commoveor, et multo dolore contristor, quod quosdam ex vobis comperi apostolicae traditionis oblitos, et studio sui erroris intentos. » Et post aliquanta: « De poe
Abbreviated transcription (Latin):
poenitentide fruccus ag& ante quam iuxta dauid iudicuncona
cheiexemplum autemendandoaut satis faciendo placationis
hostiam offerat quirapinis crudeliter insudauit i uel
quomodo soluecur coniugium pinsi decernentibus xp̃ianis
logibus quibus suerat duccore dño copulatum uelquia nonini¬
cum sed magis usur patum contra xpianas leges fuerat esier¬
terit demonstratum : Et hoc quomodo ordinabiliter fieri
poterito nusi legibus abeoispiratis perquem conditores lugum
uista decer fiupit  urideses gelasius ada nastasium
imperatorem : Siinquit quantum adordinem publicae
pertin& disciplinae cognoscen simperiumtibi suꝑna dispo¬
sicione collatum legibustuis ipsiquoque parent religionis
antiftices : neuel rebus mundanis exclusi uideantur obuia¬
resententiae. quo orote dec& affectu & eistȩ conuenit oboe¬
dire qui prorogandis uenerabilib: sunt at tributimysterus:

Expanded text:
poenitentiae fructus aget, antequam juxta David judicium, et poenitentiae fructus aget, antequam juxta David judicium, et Zachaei exemplum, aut emendando, aut satisfaciendo, placationis hostiam offerat qui rapinis crudeliter insudavit? Vel quomodo solvetur conjugium, nisi decernentibus Christianis legibus, quibus fuerat auctore Domino copulatum, vel quia non initum, sed magis usurpatum contra Christianas leges fuerat, exstiterit demonstratum? » Et hoc quomodo ordinabiliter fieri poterit, nisi legibus humanis ab eo inspiratis, per quem conditores legum justa decernunt? Unde sanctus Gelasius ad Anastasium imperatorem : « Si, inquit, quantum ad ordinem publicae pertinet disciplinae, cognoscentes imperium tibi superna dispositione collatum, legibus tuis ipsi quoque parent religionis antistites, ne vel rebus mundanis exclusae videantur obviare sententiae, quo rogo te decet affectu eis obedire, qui praerogandis venerabilibus sunt attributi mysteriis?
Abbreviated transcription (Latin):
apostolodemonstrante quando adhuc inter infidelesconuer¬
sabantur fideles : Iamdelictumẽ inquit interuos. quia iudi¬
caminia pud extraneos & non apud fratros : Seculariaigitur
iudicia sih abuerits in teruos contemptibiles qui sunt ineclesia
consticuite adiudicandum: Vnde gregorius in regula pastoralen
ut saltsntorrenis negotiis inseruiant quosdonaspiritalia non
exornant : It augustinus inenlepridion ÷ Cums int ealia iuidi¬
cia fieri necessaria nonuetari sed apud fidoles debere iudicari
demonstrat : Etambrosius : Quia ergo sunt inquit sapientus
fratres aliqui horumeligantur adiudicandum. quorum iudicium
ueretur mundus magnusenĩ pudor ẽ sintereos quidicuntur
dm̃cognouise. ⁊ oninuenitur qui ex aminare possit iudicium i
Quom odoenim homicida poenitens pacem sum& eccłae antequã u litigantdo
pacificetur÷: quomodo indulgentiam accipere pocerit discors
antequam caritatis glutino uniatur : quomodorapdre iugnos

Expanded text:
Apostolo demonstrante, quando adhuc inter infideles conversabantur fideles. Jam delictum est, inquit, inter vos, quia judicamini apud extraneos, et non apud fratres. Saecularia igitur judicia si habueritis inter vos, contemptibiles qui sunt in Ecclesia constuitite ad judicandum . Unde Gregorius in Regula pastorali: « Ut saltem terrenis negotiis inserviant, quos dona spiritalia non exornant. » Et Augustinus in Enchiridio: « Cum sint talia judicia fieri necessaria, non vetari, sed apud fideles debere judicari demonstrat. » Et Ambrosius: « Quia ergo sunt, inquit, sapientes fratres, aliqui horum eligantur ad judicandum, quorum judicium veretur mundus. Magnus enim pudor est, si inter eos qui dicuntur Deum cognovisse, non invenitur qui examinare possit judicium. Quomodo enim homicida poenitens pacem sumet Ecclesiae, antequam cum litigantibus pacificetur? Quomodo indulgentiam accipere poterit discors, antequam charitatis glutino uniatur? Quomodo rapax dignos
Abbreviated transcription (Latin):
tis aluis modis secundum leges ecclesiasticas ab sentes pos¬
sint & debeant iudicari quod nuncadrem ꝑtin& quod que
ualentina srnodus sequens romanam ec clesiam demonstra¬
uititla medium deuocemus: Videlic& ut si quis sereum uel
ueri confessione uelmendacio falsitatis pronuntia uerit
Ne que enim inquit ab solui potest qui in seipso dixeritmor
ta confessione uecperalium potest fieri quanto minus per
sacetdotes quibus non lic& sibi confessa publicare petcata
susi perilum ip sum qiui peccatum commisit id quod ma de
estretifue rt propulatum : Dequo &iam prdouidere quan¬
tum potueritdeb& ep̃s ad cuius hoccuram noscitur pertinere
ut nionerrore seductus auttimore coactus quis quam men¬
daciter in sedicat unde uel se uel ecclesiam laedat . quia
inde &iam est decr&um ut ex tosta confessio uelco acta
sabscriptio nuhilugoris optineat beato alexandro martrreglo¬

Expanded text:
tis aliis modis secundum leges ecclesiasticas absentes postis aliis modis secundum leges ecclesiasticas absentes possint et debeant judicari, quod nunc ad rem pertinet, quodque Valentina synodus sequens Romanam Ecclesiam demonstravit, in medium devocemus, videlicet : « Ut si quis se reum, vel veri confessione, vel mendacio falsitatis pronuntiaverit, neque enim, inquit, absolvi potest, qui in seipso dixerit morta confessione, nec per alium potest fieri: quanto minus per sacerdotes, quibus non licet sibi confessa publicare peccata, nisi per illum ipsum qui peccatum commisit, id quod male egerat fuerit propalatum? De quo etiam providere quantum potuerit debet episcopus, ad cujus hoc curam noscitur pertinere, ut non errore seductus, aut timore coactus, quisquam mendaciter in se dicat, unde vel se, vel Ecclesiam laedat, quia inde etiam est decretum, ut extorta confessio, vel coacta subscriptio, nihil vigoris obtineat, B. Alexandro martyre glo
Abbreviated transcription (Latin):
debeant condempnari: Id estut sitam fano sissimum crim̃
sit & in crimine famo sissima ꝑsona ut neq testes ad conuincendũ
necessarii habeantur. Necipsius indigeatur praesentia.
sicut ambrosius incpistola adchorinthios dicit : Iudicis inquiens
non est sineaccusatore damnare. quia & dñs uidam cum fur
esso quia nonest accusatus minime abiecit. ut tolle retur
demedio uestrum qui hoc opusfecit: cognito opereisto pellen¬
dum illum fusse de co&u fraternitatis : Omne senim crimer
eius sciebant & non arguebant : Publiceenim nouertam
suam loco uxoris habebat Inquare neque testibus opus
erat Neque tergi uersatione aliqua poterat tegi crimepen
egoquidem sicut absens corpore praesens autemspũ. id est absens
ficie praesens autem auctoritate sp̃s quinus quam ab est. lamiu¬
dicaui ut praesenseum qui hoc admisit
Utqm̃ alterius est loci& temporis demons trare quibus & quan¬

Expanded text:
debeant condemnari, id est, ut si tam famosissimum crimen debeant condemnari, id est, ut si tam famosissimum crimen sit, et in crimine famosissima persona, ut neque testes ad convincendum necessarii habeantur, nec ipsius indigeatur praesentia, sicut Ambrosius in Epistola ad Corinthios dicit: « Judicis, inquiens, non est sine accusatore damnare, quia et Dominus Judam, cum fur esset, quia non est accusatus, minime abjecit. Ut tolde medio vestrum, qui hoc opus fecit. Cognito opere isto, pellendum illum fuisse de coetu fraternitatis; omnes enim crimen ejus sciebant, et non arguebant; publice enim novercam suam loco uxoris habebat. In qua re neque testibus opus erat, neque tergiversatione aliqua poterat tegi crimen. Ego quidem absens corpore, praesens autem spiritu: id est, absens facie, praesens autem auctoritate spiritus, qui nusquam abest. Jam judicavi ut praesens, eum qui hoc admisitm alterius est loci et temporis demonstrare, quibus et quan
Abbreviated transcription (Latin):
Quod& sin hoc ut supra diximus de quo lo quimꝰ iudicio e uidentibus indici¬
is sueritde monstratum : sicut scs̃ fabianus papa & martrr constituit
ordinetur udicium : Qm̃ inquiens in omnuudicio quatauor ꝑsonas¬
necesse est semꝑ adesse : Id est iudice selectos & accusatores & testes:
Qua sicut leo scribit ad uniuersose põs ꝑcaesareã & mauritaniã consti¬
tutos neminẽ possumꝰ uidicare nisi in praesentia positus aut confutatꝰ
autterte confessus iuscȩ possit sub api. iacere sententiȩ se Et scscornelius¬
papa& martirr heatusq felix reticor romanus pontifex &om̃ sillius
sedispontifices decreuer̃ Vt caue fide antiudices ecđȩ ne absente eo
cuius causa uentilatur sententiã ꝓferant quia irritaerit & &iamra¬
tionem pro actione in praesentia fratrumdabunt. exceptis desig¬
nĩ natis causis quassingillatim leges ecclesiȩ exprimunt sicut &¬
leges publicȩ modum certẽ deniominant quo absentes iudicio

Expanded text:
. RESPONSIO. Quod et si in hoc, ut supra diximus de quo loquimur judicio evidentibus indiciis fuerit demonstratum, sicut sanctus Fabianus papa et martyr constituit, ordinetur judicium. « Quoniam, inquiens , in omnnecesse est semper adesse, id est judices electos, accusatores idoneos, Quia sicut Leo scribit ad universos episcopos per Caesaream et Mauritaniam constitutos : « Neminem possumus judicare, nisi in praesentia positus, aut confutatus, aut certe confessus, justae possit subjacere sententiae. » Et spapa et martyr, beatusque Felix Romanus pontifex, et omnes illius sedis pontifices decreverunt, ut caveant judices Ecclesiae, ne absente eo cujus causa ventilatur, sententiam proferant, quia irrita erit, et etiam rationem pro actione in praesentia fratrum dabunt, exceptis designatis causis quas singillatim leges Ecclesiae exprimunt, sicut et leges publicae modum certum denominant, quo absentes judicio
Abbreviated transcription (Latin):
tosexcutiant intereosorareut uidet̃ nobis prȩcipi&ur quispũ
pereclitant᷑ in mundo & ꝑ districtã decennalẽp oenitentiã casti¬
gata usq adui tae finẽ dignis penitentiae fructib in cũbere reser¬
uato sibi pro ecde siasticapi&ate simortis m&us ingruerit iuatico
munere uidicabit᷑ segregata non solũat ororegio uerũ &iam
ab omni coniugali consortio secundũ decr&la beatigregorunipe
ad felicẽsicilien semepm quib dicit: Proginiem inquiens suã unũ¬
quemq dehis quifi delitere docti &i am firmaradice plantatista it
in conuulsi usq ad sẽptimã obserua redecernimus generationẽ & quã¬
diu secognoscunt adfini tate propinquos ad huius modi copulas
non accedere soci&atẽ Nec eã quã aliquis ex propria consangui¬
nitate coniugẽ habuit. uel aliqua in licita pollutione maculauit

Expanded text:
tos excutiant, inter eos orare, ut videtur nobis, praecipietur, qui spiritu tos excutiant, inter eos orare, ut videtur nobis, praecipietur, qui spiritu periclitantur immundo, et per districtam decennalem poenitentiam castigata, usque ad vitae finem dignis poenitentiae fructibus incumbere, reservato sibi pro ecclesiastica pietate, si mortis metus ingruerit, viatico munere judicabitur, segregata non solum a toro regio, verum etiam ab omni conjugali consortio, secundum decreta beati Gregorii papae ad Felicem Siciliensem episcopum, quibus dicit : « Progeniem, inquiens, suam unumquemque de his, qui fideliter edocti, 643 et jam firma radice plantati stant inconvulsi, usque ad septimam observare decernimus generationem, et quandiu se cognoscunt affinitate propinquos, ad hujusmodi copulae non accedere societatem. Nec eam, quam aliquis ex propria consanguinitate conjugem habuit, vel aliqua illicita copulatione maculavit;
Abbreviated transcription (Latin):
Ideoq fratnitatẽ tuã hisortam̃ affatib: uttũ dĩ sicut dec& timore causa lua
subtili omnino inuestigatione ꝑquirat : & si inconiugiodia conimulierem
dequaigitur fusse constiterit : & supͣscriptus latormemorato defensri
datione hiꝗmale sociatis dis iungant᷑: Hȩc de scĩ gregorii uerbis ex cerpsimus¬
Etsicut supra debeati dugustini uerbis posumus qm̃ quod a gebat in
legeu&eriuł e&ui am quod nunc agit inrei publicȩlegib. interfecrtio:
hocoperat᷑ bi aecđa ex communicatio & ab eccła separatio: Sidele¬
gib publicis quaecũq femina huius modi scelerib sicut praemis
sue ir&ita euadens foren se uidiciũ adepis copale uidiciũ uenerit
socundũ sacrũ anchiranũ conciliũ debis qui fornicant᷑ in rationa¬
biliter idẽ cummasculis uel pecorib & deillis mulierib: quae for¬
nicant᷑ & partus suos necant uł quae agunt secũ ut utero concep¬

Expanded text:
ideo fraternitatem tuam his hortamur affatibus, ut cum Dei sicut decet timore, causam hanc ideo fraternitatem tuam his hortamur affatibus, ut cum Dei sicut decet timore, causam hanc subtili omnino investigatione perquiras, et si in conjugio diaconi mulierem de qua agitur fuisse constiterit, et suprascriptus lator memorato defensori ndatione ii, qui male sociati sunt, disjungantur. Si vero in Et sicut supra de beati Augustini verbis posuimus, quoniam quod agebat in lege veteri, vel etiam quod nunc agit in reipublicae legibus interfectio, hoc operatur in Ecclesia excommunicatio, et ab Ecclesia separatio; si de legibus publicis, quaecunque femina hujusmodi sceleribus, sicut praemissum est, irretita, evadens forense judicium, ad episcopale judicium venerit, secundum sacrum Ancyranum concilium , de his qui fornicantur irrationabiliter, id est cum masculis vel pecoribus, et de illis mulieribus quae fornicantur et partus suos necant, vel quae agunt secum ut utero concep
Abbreviated transcription (Latin):
ei iure poss& comp&ere contraius sibi praesumpserit : perlegẽ
ei quem spoliauerat cog&ur legaliter emendare : Qua propt̃
si qui lib& legaliter coniugatus ante iudicium ex criminata de ter

Expanded text:
ei jure posset competere contra jus sibi praesumpserit, per legem ei jure posset competere contra jus sibi praesumpserit, per legem ei quem spoliaverat cogetur legaliter emendare. Quapropter si quilibet legaliter conjugatus, ante judicium ex criminata deter
Abbreviated transcription (Latin):
habita fruendi perartẽ maleficarũ possit restitui : Et quae sit
causa curdis̃ ut dicit᷑ sȩpe in legitimo coniugio permittatta¬
lia fieri : Et si forte talesuirimalefici uel incantatrices fe¬
minae inuentȩ fuerint quiddehuius modi debeat fieri¬
coniugiũ cũ alia aliqua carnis commixtione negotiũ concũbendiex¬
ercuit : nenari non potest adulteriũ perp&ras se &iã si femina
quã duxit uxorẽ de talib sicut reputat᷑ rea fuerit fortassis inuen¬
ta qm̃ postlegaliter initũ conuigiũ antelegalẽ diffinitionẽ
prȩ sumꝑsit inlicita ꝓ. Magnus &enim leo papa deforensibus
legib ecclesiasticis modum tribuit adnice tam a qui leiensẽ
epm scribens Vt sicut bimancipiis uel agris aut &iam indo¬
mib ac possessionib incaptiui tatẽ ductis postliminium
reuersis decaptiuitate seruatur : Ita &iam & coniugiasi
aliis iuncta fueriut reformentur : Et nos de esdem legibus
ad exemplum ipsius debemus conicere. qm̃ siquilib& quod

Expanded text:
habita fruendi, per artem maleficarum possit restitui. Et quae sit causa cur Deus, ut dicitur, saepe in legitimo conjugio permittat talia fieri. Et si forte tales viri malefici, vel incantatrices feminae inventae fuerint, quid de hujusmodi debeat fiericonjugium cum alia aliqua carnis commistione negotium concumbendi exercuit, negari non potest adulterium perpetrasse, etiamsi femina quam duxit uxorem, de his de quibus accusatur, rea fuerit fortassis inventa, quoniam post legaliter initum conjugium, ante legalem definitionem poterit. Magnus etenim Leo papa de forensibus legibus ecclesiasticis modum tribuit ad Nicetam Aquileiensem episcopum scribens : Ut sicut in mancipiis, vel agris, aut etiam in domibus, ac possessionibus, in captivitatem ductis postliminium reversis de captivitate servatur: ita etiam et conjugia, si aliis juncta fuerint, reformentur. Et nos de eisdem legibus ad exemplum ipsius debemus conjicere, quoniam si quilibet quod
Abbreviated transcription (Latin):
firmationis maner& & nom̃ laudis putrescer& : Sed forte
hac legentes ł audientes principesdicent : Benenos castiga
ss̃ grg̃inepła ad sabinã sabdia conũ scribens : Sacrilegũin ꝗt & ẽtraleges ẽ siquis qđ uene rabilib: locis relingur praue uoluita
tudus sustẽ prauerit cõpendiis r&inere : Et sacricanones : Cericilnquiunt ił saeculares ꝗoblationes parentũ

Expanded text:
firmationis maneret, et nomen laudis putresceret. Sed forte firmationis maneret, et nomen laudis putresceret. Sed forte haec legentes vel audientes principes dicent: « Bene nos castiga epistola ad Sabinum subdiaconum scribens : « Sacrilegum, inquit, et contra leges est, si quis quod venerabilibus locis relinquitur, pravae voluntatis studiis suis tentaverit compendiis retinere. » Et sacri canones : « Clerici, inquiunt, vel sa
Abbreviated transcription (Latin):
dnĩditui. Et non accipias nom̃ dnĩdĩtui buanũ : Legant quoq: paulum
riptione manus suae a sedata uł priulegia scorũ cũ a nathematis momanib: roborata c̃firmant. & illa postea t̃seruare parui¬
uẽs siue decrectant quasia nadematis uinculo p̃teneant᷑ obstricts sententiã beatigregor÷ exepła ad theoethistã patriciũ audiat

Expanded text:
Domini Dei tui ; et: Non accipias nomen Domini Dei tui in vanum . Legant quoque Paulum, Domini Dei tui ; et: Non accipias nomen Domini Dei tui in vanum . Legant quoque Paulum, ui subscriptione manus suae a se data, vel privilegia sanctorum cum anathematismo manibus roborata confirmant, et illa postea conservare parvipendunt, sive detractant, quasi anathematis vinculo non teneantur obstricti, sententiam beati Gregorii ex epistola ad Theoctistam patriciam audi
Abbreviated transcription (Latin):
dolomalo scripserit suppresserit amouerit designauerit deleuerit.
honestiorẽ quidẽ in insulã deportari. humiliorẽ aut̃ ħime tallũdã¬
uari aut incrucẽ leuari. seruũ uero capite puniri : Etut beatus augus¬
tinus cominemorat in io hannis euange list& cominento iuris forensi sestut
qui in p̃cibus mentitus fuerit principi n on illiꝓsit scriptũ qđ imp&raue¬
gerene fasduxer̃ : sic̃ in libro hest̃ legitur quantã ualitudinẽ anuli
regis habeat signatio quantam cautelam signullius uacuatioqun¬
tomagis regiae manus subscriptio : Et nec ꝑfunctori educere deba
regia dignitas qđ insuis praeceptis scribit᷑ : &ut h inꝗt nraẽ auctoritatis pcepi¬
pleniore indinomine obtineat firmitatis iugorẽ. & dataillo ł illo anno
indĩnominefelicit̃ : Neqđ indinomine feliot̃ confirmat᷑ sinedĩidẽsi ne
ueritatis iudicio infelicit eff&et᷑ : Quia scriptumest : Non pollua s nom̃

Expanded text:
dolo malo scripserit, suppresserit, 641 admoverit, designaverit, deleverit, dolo malo scripserit, suppresserit, 641 admoverit, designaverit, deleverit, honestiorem quidem in insulam deportari, humiliorem autem in metallum damnari, aut in crucem levari, servum vero capite puniri. Et, ut beatus Augustinus commemorat in Joannis evangelistae Commento : « Juris forensis est, ut qui in precibus mentitus fuerit principi, non illi prosit scriptum quod impetravegere nefas duxerunt: sicut in libro Esther legitur quantam valitudinem annuli regis habeat signatio , quantam cautelam signi illius vacuatio, quanto magis regiae manus subscriptio. Et nec perfunctorie ducere debet regia dignitas quod in suis praeceptis scribitur: Et ut hoc, inquit, l illo anno in Dei nomine feliciter; ne quod in Dei nomine feliciter confirmatur, sine Dei, id est, sine veritatis judicio infeliciter effoetetur; quia scriptum est: Non polluas nomen
Abbreviated transcription (Latin):
antiqui reges & imperatoressuqs legibus statuerunt ut carta
confirmationis quinq ł septem autdecem ut scribit am brosius
testibus raborata constar& : sed & iure ciuili.In conscriptio¬
ne cartarum conditionalis constitutioponit᷑ quodispendioqui
eandem cartam infringere tempta uerit fis comult&ur. &accu¬
satoraccusationis scripturt subscribens sea c̃ dicione mnutareñ poterit:
Desua aut̃ confirmatione Nihilscripserunt qui principis manus fic̃
dedauid inregum librodictum legimus ꝓdecem milibus compu¬
tatur: Etrex adõ uel ad gratiam uel ꝓpt̃ peccata populi consti¬
tutus ab ipsorege regum desuis ł iustis actibus coronabitur uel
iniustis ludiciis & iniquis actionibus aequitatis iudicio iudica¬
tus multabitur : Inseruer̃ &iam in eisdẽ legib: ad legẽ corneliã
testam̃tariã dehisꝗt estam̃tum quoduealiud instrum̃tũ falsũ sciens

Expanded text:
antiqui reges et imperatores suis legibus statuerunt, ut charta antiqui reges et imperatores suis legibus statuerunt, ut charta confirmationis quinque, vel septem, aut decem, ut scribit Ambrosius, testibus roborata constaret. Sed et jure civili in conscriptione chartarum coaditionalis constitutio ponitur, quo dispendio, qui eamdem chartam infringere tentaverit, fisco multetur, et accusator accusationis scripturae subscribens, se a conditione mutare non poterit. De sua autem confirmatione nihil scripserunt, quia principis manus, sicut de David in Regum libro dictum legimus, pro decem millibus computatur . Et rex a Deo vel ad gratiam, vel propter peccata populi constitutus, ab ipso Rege regum de suis vel justis actibus coronabitur, vel injustis judiciis et iniquis actionibus aequitatis judicio judicatus multabitur. Inseruerunt etiam in eisdem legibus ad legem Corneliam testamentariam, de his, qui testamentum quodve aliud instrumentum falsum sciens,
Abbreviated transcription (Latin):
ut eruatte & tradat tibi inimi costuos. Vt sint castratua scã a uihil
in cis appuareat feditatis nederelinquatte : Naturae quippe cor¬
ruptibilis pondere praegrauati. amentis prãe utero quaedam
cogitanum suꝑflua &ab actionis frae opere regimin i Indig¬
naqua siuentris grauamina erumpunt : & portare subbaltes
parillim debemus qiurectores in populosumaes ulltuadelinos
udre prohendentes nos m&ipsos semꝑ accincti acutum cacainos
stimulum c̃e punctionis habaamus qualn cessantir terridum
tisprae dolore poenitentiae confodiat. & hoc qđ a nobis foctidum
erumipitabscondat: Ventris quuippe egestio fosahumoꝑ prepllũ
tegitur : Cummentis nrae suꝑfluitas toperatiois pnoscaepor¬
honsibilis freditas subtiliredargitione discussae orestuuer¬
none coritta: antedi oculos ꝑco punctions suas starauium
& correctionis bonumcelatur: Perpendendum est &iamquia

Expanded text:
ut eruat te, et tradat tibi inimicos tuos: ut sint castra tua sancta, et nihil ut eruat te, et tradat tibi inimicos tuos: ut sint castra tua sancta, et nihil in eis appareat foeditatis, ne derelinquat te . Naturae quippe corruptibilis pondere praegravati, a mentis nostrae utero quaedam cogitationum superflua, et ab actionis nostrae opere regimine indigna, quasi ventris gravamina erumpunt, et portare sub balteo paxillum debemus, qui rectores in populo sumus, ut videlicet ad reprehendentes nosmetipsos semper accincti, acutum circa nos stimulum compunctionis habeamus, qui incessanter terram mentis nostrae dolore poenitentiae confodiat, et hoc quod a nobis foetidum erumpit abscondat. Ventris quippe egestio fossa humo per paxillum tegitur, cum mentis nostrae superfluitas, vel operationis nostrae reprehensibilis foeditas, subtili redargutione discussa, etone correcta, ante Dei oculos per compunctionis suae stimulum et correctionis bonum celatur. Perpendendum est etiam, quia
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓximotuo : dicut non uult princeps sibi tollia fortiore suo quod
ds̃ illi concessit : Ita & ipse nonsine aequitatis iudicio auferat
a quoquam ł quod dedit ł quod ñ dedit : Quia scriptum est :
quod tibi nonius fieri alteri ne facias : Sed potius &iam atq &iã
praedicauerunt epĩ. facite uobis amicos de mammona iniqui¬
tatis ut cum deferitis recipiant uos in a& natabernacula : Et qđ¬
cumq potestmanustua instanteroperare . quia nec locus fiec
ratia est apud inferos quotu ꝓperas: Et sicutista quae utilia
& honesta sunt praedicauerunte pĩ : Ita ruhi lominus praedicant
ut turpem notam regioriom inirex a sefestina abs condere
& quantum portest abluere & persingulos dies & persinga losarties
Asenaorsententiae deuteronomudicentis : Flabebolors pea¬
tra cuserae ad quomegrediaris ad reqiuisi taniaturaegeren sperilli

Expanded text:
proximo tuo . Sicut non vult princeps sibi tolli a fortiore suo quod proximo tuo . Sicut non vult princeps sibi tolli a fortiore suo quod Deus illi concessit, ita et ipse non sine aequitatis judicio auferat a quoquam vel quod dedit, vel quod non dedit, quia scriptum est: Quod tibi non vis fieri, alteri ne facias . Sed potius etiam atque etiam praedicaverunt episcopi: Facite vobis amicos de mammona iniquitatis, ut cum defeceritis, recipiant vos in aeterna tabernacula ; et: Quodcunque potest manus tua, instanter operare, quia nec locus, nec ratio est apud inferos, quo tu properas . Et sicut ista quae utilia et honesta sunt praedicaverunt episcopi, ita nihilominus praedicant ut turpem notam regio nomini rex a se festinet abscondere, et quantum potest abluere, et per singulos dies, et per singulos actus, memor sententiae Deuteronomii dicentis: Habebis locum extra castra, ad quem egrediaris ad requisita naturae, gerens paxillum
Abbreviated transcription (Latin):
censusa uerba correptionis audit. flagella correptionis ꝑcipit . & tam̃ adrata
salutis itinera redire contem:nit:¬
uerunt epĩ : Nihilꝑ praecepta donabimus nelterum reprohen¬
damur : Erontra audiant quiduoce casti gantiũ ꝓph&ca conquerit᷑ dicens :
Curauimus bal : lonẽ & nonẽ sanata : Babylon quippecurat᷑ pec tam̃ ad sanitatẽ reducit᷑ :
tro Ita ei quicantat carmina cordipessimo : Cum a c&um innitro
mittitur eferuescit ꝓtinus & ebulit : sic plerumq & cordapo¬
tentium quide potentiatument & non sedehumanitate humili¬
ant. ueluti abrahamd nõdixit humiliansse de ex altatione
conlocutionis eius. loquarad dnm̃meum cum simcinis & puluis
Quando correptionem castigantis missidni audiunt extumore
cordis in uerbo contradictionis erum punt : Cure scĩs locis uel fide
tednouro: &omĩa factum consilio & post factũ non penitebis:
& non facias qđ iniquum est neq in iusteludicabis : Et ĩste iudica

Expanded text:
confusa, verba correptionis audit, flagella correptionis percipit, et tamen ad recta salutis itinera redire contemniterunt episcopi: nihil per praecepta donabimus, ne iterum reprehendamur. » Econtra audiant quid voce castigantium propheta conqueritur dicens: Curavimus Babylonem, et non est sanata . Babylon quippe curatur, nec tamen ad sanitatem reducitur, tro, ita ei qui cantat carmina cordi pessimo . Cum acetum in nitro mittitur, effervescit protinus et ebullit: sic plerumque et corda potentium, qui de potentia tument, et non se de humanitate humiliant, veluti Abraham Domino dixit, humilians se de exaltatione collocutionis ejus: Loquar ad Dominum meum cum sim cinis et pulvis . Quando correptionem castigantis missi Domini audiunt, ex tumore cordis in verba contradictionis erumpunt: Dare sanctis locis vel fidelt: Omnia fac cum consilio, et post factum non poenitebis ; et: Non facias quod iniquum est, neque injuste judicabis ; et: Juste judica
Abbreviated transcription (Latin):
solal paquam calida si uefrigidã neq ꝑferrum caliduntsed ad inuent¬
ones : humani arbitrii inquibus sepis sime ꝑ maleficia falsitas loc uobti¬
n&ueritatis & ideo credenda eẽ nondebent: sed & depurgatione sacra¬
menti quiduobuideatur cuius auctoritatis sit: nob rescribidoposcm
auitrũ uerũ es possit qd quidã dicunt qa ꝓsecre acfessione quã ipiafemi

Expanded text:
solet per aquam calidam, sive frigidam, neque per ferrum calidum, sed adinventsolet per aquam calidam, sive frigidam, neque per ferrum calidum, sed adinventiones sunt humani arbitrii, in quibus saepissime per maleficia falsitas locum obtinet veritatis, et ideo credenda esse non debent. Sed et de purgatione sacramenti quid vobis videatur, cujus auctoritatis sit, nobis rescribi deposcimus, et utrum verum esse possit, quod quidam dicunt, quia pro secreta confessione, quam ipsa femi
Abbreviated transcription (Latin):
&iam publicoiudicio a populo lapidari praecepit: Vnde & susanna cum
falso adulteri crimineaccusarctur : & publicoiudiciocondem nata & pub¬
legẽ od phariseosqui potes tatemiudicii inpopulo ex ercebant : Delnde
&iam temptandigratia ad dnĩ iudiciũ ꝑducta est. qui noniadiciũ abnu¬
it sed fieriiuste &aiustis prȩcepit
Quappt̃ si quȩcũ q mulier in adulterio de prachensa delegemorsi quãdñ lntestamto
ueteri promulgauit ueld exp̃ianorum legib publicis quia sa mnelectirtur
sc a erola adepi copaleiudicium uenerit: medicina est maniteitisimaate
suffientisima & salubria postolicorũ traditione uirorũ confecta quasi¬
neullo a mbiguitatis ertore diuina gratia & eccłastica pietate melicarauele bit
quidam dicunt nulliu sere. auctoritatissi ue credulitatisiudieiulqd fieri

Expanded text:
etiam publico judicio a populo lapidari praecipit. Unde et admirabilis illa Susanna, cum etiam publico judicio a populo lapidari praecipit. Unde et admirabilis illa Susanna, cum falso adulterii crimine accusaretur, et publico judicio condemnata, et publegem ad Pharisaeos, qui potestatem judicii in populo exercebant, deinde etiam tentandi gratia ad Domini judicium it, sed fieri juste, et a justis praecepit. Quapropter, si quaecunque mulier in adulterio deprehensa, de lege Moysi, quam Dominus in Testamento Veteri promulgavit, vel de Christianorum legibus publicis, quas amplectitur sancta Ecclesia, ad episcopale judicium venerit, medicina est manifestissima atque sufficientissima, et salubri apostolicorum traditione virorum confecta, qua sine ullo ambiguitatis errore, divina gratia et ecclesiastica pietate medicari valebit.videatur, quoniam quidam dicunt nullius esse auctoritatis, sive credulitatis judicium, quod fieri
Abbreviated transcription (Latin):
uerbis sine dubio aliter consideranda est dignitas uxoris. aliter condi¬
tio seruorum & ancillarum. & aliteruilitas. brutonimanimalium
siue insensibilium rerum & id eo omniaista suis meritis tractanda suis
gradib: discernenda aciudicanda sunt: Hȩc dicimu s utconsiderent
ꝗei modis̃ quia inordin atoordineuilioremapud se teneant condicionemuxorũ
quam seruulorum : Etsideseruo abiq: conscientia iudicis occisodominus eius
homici diireus existit. nec effusionemsanguinis nisi perpoeni tentiam
potestexpiare : quid de coniugesentiendum sit. : Non autem hocdicim
utiudicia debita conculcemus uel prohibeamus. sed illa potus exp&i&
sequi hortemur. cumsciamus legemdĩ quaomnis xpianus indieiudicu uidi¬
cabitur utrecipiat secundum operasua. Nullũ reũ necipsosadulteros
uł adulteras puniri ꝑmitterenisi sublegitimis iudicibus & testibus quos

Expanded text:
verbis sine dubio aliter consideranda est dignitas uxoris, aliter condiverbis sine dubio aliter consideranda est dignitas uxoris, aliter conditio servorum et ancillarum, et aliter vilitas brutorum animalium, sive insensibilium rerum, et ideo omnia ista suis meritis tractanda, suis gradibus discernenda ac judicanda sunt. Haec dicimus, ut considerent qui ejusmodi sunt, quia inordinato ordine viliorem apud se teneant conditionem uxorum, quam servulorum; et si de servo absque conscientia judicis occiso dominus ejus homicidii reus existit, nec effusionem sanguinis nisi per poenitentiam potest expiare, quid de conjuge sentiendum sit. Non autem hoc dicimus, ut judicia debita conculcemus vel prohibeamus, sed illa potius expeti, et sequi hortemur, cum sciamus legem Dei, qua omnis Christianus in die judicii judicabitur, ut recipiat secundum opera sua, nullum reum, nec ipsos adulterosvel adulteras puniri permittit, nisi sub legitimis judicibus et testibus, quos
Abbreviated transcription (Latin):
sine suomortali penculo depeccantib uxorib poterant absoluuudicio:
qđ illi non expectantes sed diuinaelegis p̃uenientes iudicium . Incuriunt
indam nationisiudicium: defendant sequantum uolunt quieuis madi
sunt si ue ꝑleges siullae sunt mundanas: siue ꝑ consu&udines huma¬
nas: Tamensi xp̃iani sunt sciant se indicii necromanis nec salicis nec
gundobadis sed diuinis & apostolicis legibus iudicandos quam quam
in regnoxp̃iano & amipsas leges publicasoporteat ẽe xpianas conuenend
uidelic& & consonantes xp̃ianitati: Lexnamq omnipotentis dĩ
intresspecies diuid it omnia quae homines inmundanis reb subdita
habere uel possi dereuidentur. cum indecalogi praeceptis definit & dicit
Non desiderabi s uxorem proximitui. non seruum. non ancillam
non bouem. nonouem. nonasinum. ne c omnia quaeillius sunt : Inꝗb

Expanded text:
sine suo mortali periculo de peccantibus uxoribus poterant absolvi judicio, sine suo mortali periculo de peccantibus uxoribus poterant absolvi judicio, quod illi non exspectantes, sed divinae legis praevenientes judicium, incurrunt in damnationis 598 judicium. Defendant se quantum volunt qui ejusmodi sunt, sive per leges, si ullae sunt, mundanas, sive per consuetudines humanas. Tamen si Christiani sunt, sciant se in die judicii nec Romanis, nec Salicis, nec Gundobadis, sed divinis et apostolicis legibus judicandos. Quanquam in regno Christiano etiam ipsas leges publicas oporteat esse Christianas, convenientes videlicet et consonantes Christianitati. Lex namque omnipotentis Dei in tres species dividit omnia, quae homines in mundanis rebus subdita habere vel possidere videntur, cum in Decalogi praeceptis definit et dicit: Non desiderabis uxorem proximi tui, non servum, non ancillam, non bovem, non ovem, non asinum, nec omnia quae illius sunt . In quibus
Abbreviated transcription (Latin):
disperdentes & see arums angiuine impiepolluentes cum in huius modi
causa tantoiustius expectandum ess & legitimum iudicium quanto
facilius maritalitelopotest perpetrari homicidium : Ex his nonnulo
utam irgnites & non humane affectionis sed belunae inmanitatis inueni¬
untur : ut prioribus ux oribus exsuspicioneadul re terii nullalege
nullaratione nulloiudicio. sed sola sita animositate. & crudelita¬
te uł lebidine ad aliam uxorem uł concubinamtendente occisis: ad huc
sanguine recenti madentes : non solumnulla poenitentia c̃õ. puncti
aut aliquahumilitate dõ & ecłae satis facientes : sed exultantes in suꝑ¬
bussiuis incunctant̃ ad altare xp̃iaccedant & indifferent̃ sacramrstena
contingere pͣsumant . De quibus mrsteria sua accipientib: semꝑdicitap̃s
quod dixit deuida : Eccemanus tradentisme mecum es tinmensa: cum

Expanded text:
disperdentes, et se earum sanguine impie polluentes, cum in hujusmodi disperdentes, et se earum sanguine impie polluentes, cum in hujusmodi causa tanto justius exspectandum esset legitimum judicium, quanto facilius maritali zelo potest perpetrari homicidium? Ex his nonnulli tam immites, et non humanae affectionis, sed belluinae immanitatis inveniuntur, ut prioribus uxoribus ex suspicione adulterii, nulla lege, nulla ratione, nullo judicio, sed sola sua animositate et crudelitate, vel libidine ad aliam uxorem vel concubinam tendente, occisis, adhuc sanguine recenti madentes, non solum nulla poenitentia compuncti, aut aliqua humilitate Deo et Ecclesiae satisfacientes, sed exsultantes in superbiis suis, incunctanter ad altare Christi accedant, et indifferenter sacra mysteria contingere praesumant. De quibus mysteria sua accipientibus semper dicit Christus quod dixit de Juda: Ecce manus tradentis me mecum est in mensa , cum
Abbreviated transcription (Latin):
mundar& & quid carius atq coniunctius quamut uir caput sitmuli¬
eris sicut xp̃s caput est ecđdae ipses alua torcorporis: qui &iam ine
uuangeliodehac coniugii unitione testaturdicens: Itaq iam non sunt
duo sedunacaro. eruntenim in quit duo in carneuna: addit ad¬
huc apłs dicens. Viridiligiteuxores ur̃as. & nolite amari eẽ. ad
illas : Siergo uiriergauxoressuas non debenteẽ. amari: quanto
minus sae uicrudeles cruentinullam eisseruantes legem nullamra¬
tionem nullum iudicium: quod &iamerga seruos xp̃ianareligi¬
onecustodiendumẽ sed moxuteis placuerit indignatione & furore
impio concitati tamquam ad macellum illa sducifaciant laniandas
&coquorũsui orumgladiis more ueruecum atq portorũ e mactari p̃ci¬
piantul ipsi &iaminanu & mucrone proprio eastrucident. ne qua¬
scificent & mundent. sed potius telo libidinis suȩ ipsas ina&ernũ

Expanded text:
mundaret? Quid charius atque conjunctius, quam ut vir caput sit mulimundaret? Quid charius atque conjunctius, quam ut vir caput sit mulieris, sicut Christus caput est Ecclesiae ipse salvator corporis? Qui etiam in Evangelio de hac conjugii unitione testatur dicens: Itaque jam non sunt duo, sed una caro. Erunt enim, inquit, duo in carne una . Addit adhuc Apostolus dicens: Viri, diligite uxores vestras, et nolite amari esse ad illas . Si ergo viri erga uxores suas non debent esse amari, quanto minus saevi, crudeles, cruenti, nullam eis servantes legem, nullam rationem, nullum judicium, quod etiam erga servos Christiana religione custodiendum est, sed mox ut eis placuerit, indignatione et furore impio concitati, tanquam ad macellum illas duci faciant laniandas, et coquorum suorum gladiis more vervecum atque porcorum mactari praecipiant, vel ipsi etiam manu et mucrone proprio eas trucident, nequasanctificent et mundent; sed potius zelo libidinis suae ipsas in aeternum
Abbreviated transcription (Latin):
manus autgenitale uel quod cumq aliud membrum putresce¬
re uel cancro comedi coeperit cumquanta diligentia & inspec¬
tione aciudiciome dici illud aut sustinebit ut sanariualeat aut
a se abscid& sis anari nequiuerit : & itademem bro immodecor¬
pore idest deuxore sua faciat. Vnderursumidem apłs dicit
Viridiligite uxores ur̃as sicut & xp̃s dilex iteccłam. & sem&¬
ipsum tradidit proea ut illam scĩ ficar& mundanseam lauachro
aquae in uerbo : Certe enima postoli cisuiris tanta in teruirum
& uxorem &tã ro praecipua atque excelles dilectio commendatur.
salua tamen in ipso coniugio praelationeuiri & subiectione feminȩ
ud nilla coniunctione semela dõ instituta & legitime conciliata maior
ẽe nec debeat nec possit : Quid enim uenerabilius quamut coniugium
mysteriũ sitxp̃i& ecđȩ & quid sanctius ut sic diligantiuri uxores

Expanded text:
manus, aut genitale, vel quodcunque aliud membrum putrescemanus, aut genitale, vel quodcunque aliud membrum putrescere, vel cancro comedi coeperit, 597 cum quanta diligentia et inspectione ac judicio medici, illud aut sustinebit ut sanari valeat, aut a se abscidet si sanari nequiverit, et ita de membro, imo de corpore, id est de uxore sua faciat. Unde rursum idem Apostolus dicit: Viri, diligite uxores vestras, sicut et Christus dilexit Ecclesiam, et semetipsum tradidit pro ea, ut illam sanctificaret, mundans eam lavacro aquae in verbo . Certe enim apostolicis viris tanta inter virum et uxorem, et tam praecipua atque excellens dilectio commendatur, salva tamen in ipso conjugio praelatione viri, et subjectione feminae, ut in illa conjunctione semel a Deo instituta, et legitime conciliata, major esse nec debeat, nec possit. Quid enim venerabilius quam ut conjugium mysterium sit Christi et Ecclesiae? Quid sanctius quam ut sic diligant viri uxores
Abbreviated transcription (Latin):
seruo qui pecunia dominisui est: quipercus serit seruum suũ
uel ancillamuirga & mortui fuerint in manibus eius : crimi¬
sine conscientia iudicis occiderit ex communi catione bien¬
nueffusionem sanguinis prȩcipiunt ex piare : Itsidomi¬
na ancillam flagelli s uerbera uerit & indemortua fuerit
siuo luntate hocaccidit : post septemannos. & sicasu : post
quinquennui tempora ad communionemprȩcipit eamad¬
mitti seruata auctoritate deuiati comunere : quod nulli
est &iam in ultimo spũ denegandum : Sugitur indomo unius¬
cuiusq xp̃iani tanta aequitas & bonitas etiam erga seruilem
conditionem seruanda est interdominum & seruum: quanto
maior & uberior ac plenior custodienda est intermaritum &
uxorem interuirum & coniugem intercaput & corpus . o¬
sua s ut corpora sua : Quisuamux orem diligit seipsum diligit
Nemoenimum quam carnem suam odiohabuit : sed nutrit

Expanded text:
servo, qui pecunia domini sui est: Qui percusserit servum suum, servo, qui pecunia domini sui est: Qui percusserit servum suum, uel ancillam uirga, et mortuus fuerit in manibus eius, crimisine conscientia judicis occiderit, excommunicatione biennii effusionem sanguinis praecipiunt expiare ; et: « Si domina ancillam flagellis verberaverit, et inde mortua fuerit, si voluntate hoc accidit, post septem annos, et si casu, post quinquennii tempora ad communionem praecipit eam admitti, servata auctoritate de viatico munere, quod nulli est etiam in ultimo spiritu denegandum . » Si igitur in domo uniuscujusque Christiani tanta aequitas et bonitas etiam erga servilem conditionem servanda est inter dominum et servum, quanto major et uberior ac plenior custodienda est inter maritum et uxorem, inter virum et conjugem, inter caput et corpus? quosuas, ut corpora sua. Qui suam uxorem diligit, seipsum diligit. Nemo enim umquam carnem suam odio habuit: sed nutrit,