comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
suis erat fructib repleta. quippe quȩ tot
berbarũ milia germinauerat. & uarũs
plantarũ generib babundabat. sol aut̃ nͦ¬
dum erat &e luna. ne principem uidelicet
patremq luminis eũ nocarent. uel aucto¬
rem e terra nascentiũ. qui deũ nesciunt
opinarentur. ꝓpterta quarto die dixit.
fiant luminaria. & fecit deus duo lumi¬
naria. Quis precepit: Quis obsecutus est:
Num consideras in his duplicatiõem ꝑsona¬
rum: Ubiq igit᷑ dognna deitatis. mystica
narratione consertũ est historiȩ: causaq
presto est. creandorũ luminariorũ. ad illus¬
trandam terrã. Quomͦ ergo si lux antecesse¬
rat. nunc ad illuminatioẽm sol dicit᷑ conꝰ¬
titutus: Primo quidẽ sermonis nr̃i sim¬
plicitas. nullũ tibi risum moueat si fa¬
cundiȩ ur̃ȩ non affectamus elegantiã. nec
cõpositiones sequim᷑ clausularũ. Non enĩ
consueuimus uerborũ instructuras. uel

Expanded text:
suis erat fructibus repleta; quippe quae tot suis erat fructibus repleta; quippe quae tot herbarum millia germinaverat et variis plantarum generibus abundabat: sol autem necdum erat et luna, ne principem videlicet patremque luminis eum vocarent, vel auctorem e terra nascentium, qui Deum nesciunt, opinarentur. Propterea quarto die dixit: Fiant luminaria, et fecit Deus duo luminaria. Quis praecepit? Quis obsecutus est? Num consideras in his duplicationem personarum? ubique igitur dogma Deitatis mystica narratione consertum est historiae, causaque praesto est creandorum luminariorum ad illustrandam terram. Quomodo ergo si lux antecesserat, nunc ad illuminationem sol dicitur constitutus? Primo quidem sermonis nostri simplicitas nullum tibi risum moveat, si facundiae vestrae non affectamus elegantiam, nec compositiones sequimur clausularum. Non enim consuevimus verborum instructuras, vel
Abbreviated transcription (Latin):
piterna: Si uisibilia tã bona. qualia quȩ ñ
uidentur: Si celi magnitudo. m̃suram huma¬
nt mentis. excedit quis sempiternoꝵ naturã
sufficiat estimare: Si corruptioni obnoxius. tã
bonus. & magnus est mobilitate uelox. disc̃¬
sib ordinatus. habens congruam amplitudi¬
nem. qua statutam reb omnib mediocrita¬
tem. transgredi non queat. Decor aut̃ nat̾e
uelut oculus quida ꝑspicuus. ornam̃tum
mundo ꝑhibet. Si insaciabilis est eius aspec¬
tio: qualis in pulchritudine sol putabitur
esse iusticiȩ Si ceco iactura est. hunc ñ ui¬
sere. quantũ dispendiũ pacit᷑ peccator ue¬
ra luce fraudatus: Et dixit deus. fiant lu¬
minaria in firmatñto celi. ad illuminandã
terrã & diuidant intex diem. & noctem. Ce¬
lum scilicet. & terra precesserant. lux suꝑ
his iam fuerat fabricata. dies a nocte dis¬
cretus. arida iam reuelata erat. aqua con¬
gregata in stationem sibi deputatã. teri

Expanded text:
piterna? Si visibilia tam bona, qualia quae non piterna? Si visibilia tam bona, qualia quae non videntur? Si coeli magnitudo mensuram humanae mentis excedit, quis sempiternorum naturam sufficiat aestimare? Si corruptioni sol obnoxius, tam bonus et magnus est, mobilitate velox, discursibus ordinatus, habens congruam amplitudinem, qua statutam rebus omnibus mediocritatem transgredi non queat? Decor autem naturae velut oculus quidam perspicuus ornamentum mundo perhibet. Si insatiabilis est ejus aspectio, qualis in pulchritudine sol putabitur esse justitiae? Si caeco jactura est hunc non visere, quantum dispendium patitur peccator, vera luce fraudatus? 2. Et dixit Deus: Fiant luminaria in firmamento coeli ad illuminandam terram, et dividant inter diem et noctem. Coelum scilicet et terra praecesserant, lux super his jam fuerat fabricata, dies a nocte discretus, arida jam revelata erat, aqua congregata in stationem sibi deputatam, terra
Abbreviated transcription (Latin):
homicida diabolus: suis sollicitatos illecebri.
hic conspitiens primã hominis generati¬
onẽ. & mortẽ quȩ nos subinde secuta est.
quam peperit peccatũ. qđ est primogenitũ
uetusti demonis germen: ibi recognoscis ho¬
minẽ. natura quidẽ terrenũ. s opus esse ma¬
nuũ diuinarũ. ualitudine multũ pecorib
deteriorem.s animantiũ. inanimatorũq prin¬
cipem constitutũ. instrum̃tis naturalib im¬
becillem: s ad celũ ip̃m operationis elatũ.
Si hȩc didicerimus: nos quidem ipsos recog¬
cemus. dm reminiscemͣ. conditorẽ adorabimꝰ.
dño seruiemus. patrem glorificabimus. bene¬
factorẽ reuerebim᷑. auctorẽ uite nĩe presenti᷑.
& futuix. non cessabimus uenerari. qui ꝑ eaᷤ
quas largitus est nob̃ diuitias. etiã earũ fi¬
dem. quã ꝓmisit ostentat & qui exꝑim̃to
presentiũ. illa quoq quȩ sperant᷑ ad sirmat.
Si enĩ temporalia sunt eiusmodi. qualia sem¬

Expanded text:
homicida diabolus, suis sollicitatos illecebris. homicida diabolus, suis sollicitatos illecebris. Hic conspiciens primam hominis generationem, et mortem quae nos subinde secuta est, quam peperit peccatum, quod est primogenitum vetusti daemonis germen; ibi recognoscis hominem, natura quidem terrenum, sed opus esse manuum divinarum; valetudine multum pecoribus deteriorem, sed animantium inanimatorumque principem constitutum; instrumentis naturalibus imbecillem, sed ad coelum ipsum ope rationis elatum. Si haec didicerimus, nos quidem ipsos recognoscemus, Deum reminiscemur, Conditorem adorabimus, Domino serviemus, patrem glorificabimus, benefactorem reverebimur, auctorem vitae nostrae praesentis et futurae non cessabimus venerari, qui per eas quas largitus est nobis divitias, etiam earum fidem quas promisit ostentat, et qui experimento praesentium, illa quoque quae sperantur affirmat. Si enim temporalia sunt ejusmodi, qualia sem
Abbreviated transcription (Latin):
cesse est. maximarũ rerũ studiosissimos
spectatores. non in exertitatos animo. questi¬
onib interesse presentib. Itaq si quando
sub serenitate nocturna. in effabilẽ syderũ
pulcbritudinẽ desuspexisti. credote captũ
de rerũ omniũ conditore quesisse. quis fo¬
rib eiusmodi cȩlũ uariauerit. & quomͦ in
his quȩ cernuntur. maior delectatione ꝓ¬
batus utilitas. Itemq si interdiui. sobria
m̃te discutiens. considerasti diuturna mi¬
racula. ꝑ uisibiliũq rationẽ. eũ qui habe¬
tur inuisibilis reputasti. omnino ꝓintus
ad audiendũ uenisti. dignũ te demonstͣnᷤ
celebritate honesti huius. beatiq specta¬
culi. Quaꝓpter faciã qđ solent hi qui ur¬
biũ ꝑegrinos. manu cõprehensos. ad desti¬
nata ꝑducunt. idẽ ut uos ad occulta mi¬
racula maxime huius ciuitatis. ut pote
nescios introducã. In hac igit᷑ urbe sita ẽ
antiqua patria nr̃a. ex qua nos traduxit.

Expanded text:
cesse est maximarum rerum studiosissimos cesse est maximarum rerum studiosissimos spectatores, non inexercitato animo, quaestionibus interesse praesentibus. Itaque si quando sub serenitate nocturna, ineffabilem siderum pulchritudinem desuspexisti, credo te captum de rerum omnium conditore quaesisse, quis floribus ejusmodi coelum variaverit, et quomodo in iis quae cernuntur major delectatione probatur utilitas, itemque si interdiu, sobria mente discutiens, considerasti diurna miracula, per visibiliumque rationem, eum qui habetur invisibilis reputasti, omnino promptus ad audiendum venisti, dignum te demonstrans celebritate honesti hujus beatique spectaculi. Quapropter faciam quod solent hi qui urbium peregrinos, manu comprehensos, ad destinata perducunt, id est, ut vos ad occulta miracula maximae hujus civitatis, utpote nescios introducam. In hac igitur urbe sita est antiqua patria nostra, ex qua nos traduxit
Abbreviated transcription (Latin):
tbleticorum certaminum
spectatores. oportet dimi¬
cantiũ ualitudinis esse
consortes. qđ ab editorib
ludorum lustraliũ facile
ꝓbabitur: qui congrega¬
tos in stadio. nudato capite sedere precipi¬
unt. ꝓpterea ut mͥ uidetur. ne non solũ spec¬
tator intersit unusquisq. s etiã particepͤᷤ
sudoris existat. Ita uidelicet maximorũ atq
excellentiũ spectaculoꝵ quesitorẽ. & sũmȩ
sapientiȩ. atq ineffabilis. auditorẽ conuenit
afferre ꝓprias causas ad contemplationem
rei ꝓposite. mecũq partiri laboris huius
ut poterit. sociũ se magis arbitrans asta¬
re. quã iudicẽ. ne forte lateat nos ueritatiᷤᷤ
inuentio. & mea culpa fiat cũ auditorib
cominune dispendium. Quorsus hoc di¬
xerim: Quia uidelicet ꝓposita nobis est.
disputatio de mundi compositiõe. non ex
seculari sapientia nacta principiũ. sed ex
quib famulũ suũ moysen dñs docuit in
spetie. non ꝑ figurã locutus ad eũ. Ergo ne¬

Expanded text:
thleticorum certaminum spectatores, oportet dimicantium valetudinis esse consortes, quod ab editoribus ludorum lustralium facile probabitur, qui congregatos in stadio nudato capite sedere praecipiunt. Propterea, ut mihi videtur, ne non solum spectator intersit unusquisque, sed etiam particeps sudoris existat. Ita videlicet maximorum atque excellentium spectaculorum quaesitorem, et summae sapientiae atque ineffabilis auditorem convenit afferre proprias causas ad contemplationem rei propositae, mecumque partiri laboris onus, ut poterit, socium se magis arbitrans astare quam judicem: ne forte lateat nos veritatis inventio, et mea culpa fiat cum auditoribus commune dispendium. Quorsus haec dixerim? Quia videlicet proposita nobis est disputatio de mundi compositione, non ex saeculari sapientia nacta principium, sed ex quibus famulum suum Moysen Dominus docuit in specie, non per figuram locutus ad eum. Ergo ne
Abbreviated transcription (Latin):
tetioris nominis passiones: Dicebat abbas
iohannes quia fecerit aliqnͣto plectam ad
duas portas. ⁊ expendit totam in unam spor¬
tam. et non intellexit. Frat enim mens eiꝰ
occupata in contemplatione dei. Dicebat
albas serapion. Sicut milites imꝑatoris cũ
ante ip̃mstant non audent dextera aut si¬
nistra respicere. ita monachus si stat in cõ¬
specta dei et intentus ẽ omni hora in timo¬
re eius. nichil ẽ de quo adu̾saruis eum t̃rere
posit. Dixit albas yꝑicius. Cogitatio tua sit
semꝑ in regno celorum. et cito in hereditatẽ
accipies illad. Dixit iterũ. uita monachi.
unta imitationẽ angłorum fiat. combu¬
rens. atꝙ consumens peccata. Dixit albas
matoys. Quanto se approxumat homo addm̃.
qui iuxta imꝑatorem ẽ. ita sachanas non
potecit nob̾ aliquid nocere. si anima nr̃a in¬
hesecit deo.

Expanded text:
terioris hominis passiones. Dicebat abbas terioris hominis passiones. Dicebat abbas Joannes: Quia fecerat aliquando plectam ad duas sportas, et expendit eam in unam sportam, et non intellexit. Erat enim mens ejus occupata in contemplatione Dei. Dixit abbas Serapion: Quia sicut milites imperatoris cum ante ipsum stant non audent ad dexteram aut sinistram respicere: ita monachus si stat in conspectu Domini, et intentus est omni hora in timore ejus, nihil est de quo adversarius eum terrere possit. Dixit abbas Hypericius: Cogitatio tua semper sit in regno coelorum, et cito in haereditatem accipies illud. Dixitque iterum: Vita monachi juxta imitationem angelorum fiat, comburens atque consumens peccata. Dixit abbas Matois: Quanto magis se approximat homo ad Deumqui juxta imperatorem est, ita Satanas non poterit nobis aliquid nocere, si anima nostra inhaeserit Deo.
Abbreviated transcription (Latin):
turꝰ. Paulus apłs ꝑ contemplationẽ mortuoᷤ
et quasi in sepulchro absconditos discipłosui¬
derat. quib dicebat. Mortui enĩ estis. ⁊ uita ue¬
stra abscondita ẽ cum xp̃o indeo. Qui enm mor¬
tificare se appetit. ualde ad inuentam reqͥem
contemplationis hylarescit. ut extinctus
mũdo lateat. et cunctis exterioꝵ rerum per
ini amoris abscondat. Aliqñdo mens usti ad
qndam inusitatam dulcelinem int̃mi saporis
Admittitiu et raptum aliquo mͦ ardenti spũ
afflata renouatur. Tanto ꝙ magis inhiat.
quantomagis quedam et degustat. atꝙ boc
uatra se appetit. quod sibi dulcius habe̾re in¬
tansetus sentit. Dicebat abb̾as thomas quia
impeditur mens nr̃a. et reuocaturꝰ a contem¬
platione ddei: propt̃ea captin ducirut in car¬
nalib passionib. Dyxit albas arsenius ciredã
fã. Quantacũꝙ tibi untus ẽ. conare ut in¬
terius opus tium scłm dm̃ sit. et uincat ex¬

Expanded text:
tur. Paulus apostolus per contemplationem, mortuos tur. Paulus apostolus per contemplationem, mortuos et quasi in sepulcro absconditos discipulos viderat, quibus dicebat: Mortui enim estis, et vita vestra abscondita est cum Christo in Deo . Qui enim mortificare se appetit, valde ad inventam requiem contemplationis hilarescit: ut exstinctus mundum lateat, et cunctis exteriorum rerum somi amoris abscondat. Aliquando mens justi ad quamdam inusitatam dulcedinem interni saporis admittitur; et raptim aliquo modo ardenti spiritu afflata renovatur, tantoque magis inhiat quanto magis quaedam et degustat, atque hoc intra se appetit, quod sibi dulcius habere intrinsecus sentit. Dixit abbas Theonas: Quia impeditur mens nostra, et revocatur a contemplatione Dei, propterea captivi ducimur in carnalibus passionibus. Dixit abbas Arsenius cuidam fratri: Quantacunque tibi virtus est, conare ut interius opus tuum secundum Deum sit et vincat ex
Abbreviated transcription (Latin):
nta dilatione extenduntur ut proficiant. ꝓfi¬
cuant ut ad hoc quod ꝑceptura sunt conualeᷤᷤ¬
cant. Excitantur in certamine: utmaiorib
cumulenturꝰ preniis in rectibutione. Labor
prothitur pugne. ut crescat corona uictorie.
Iysti uiri quanto in celestib ꝑ contemplati¬
onis radium in herere oesiderant. tanto in
t̃ra edificari restigiunt. ubi se ꝑegimos et̾
hospites nouerunt. Paulo attestarite qͥ ait.
Nrã autem conu̾satio inoelis ẽ. Sci uiri abĩ¬
portuntate desiderioꝵ temporalium. ab stre¬
pitu intitilium curarum. et ab amore ꝑstre¬
pentium ꝑturbationum. semet ipsos sacti
u̾bi gladio mortificare non desinunt: atꝙ
uit᷑ꝰ se ante faciem dei insinu mentis abscon¬
duint dnde reste ꝑ psalmistam dicitur. Abscontes
eos in abscondito uultus tui. a conturbatione ho¬
minum. Ut mens eorum dum in amorem dei tota
intenditurꝰ. nulla inutiliter̾ ꝑturbatione lacere¬

Expanded text:
nostra dilatione extenduntur, ut proficiant: profinostra dilatione extenduntur, ut proficiant: proficiunt, ut ad hoc quod perceptura sunt, convalescant. Excitantur in certamine, ut majoribus cumulentur praemiis in retributione. Labor protrahitur pugnae, ut crescat corona victoriae. Justi viri quantum in coelestibus per contemplationis radium inhaerere desiderant, tantum in terra aedificari refugiunt, ubi se peregrinos et hospites noverunt, Paulo attestante qui ait: Nostra autem conversatio in coelis est . . Sancti viri ab importunitate desideriorum temporalium et inutilium curarum, ac ab amore perstrepentium perturbationum, semetipsos sacri verbi gladio mortificare non desinunt, atque intus se ante faciem Dei in sinu mentis abscondunt. Unde recte per Psalmistam dicitur: Abscondes eos in abscondito vultus tui, a contradictione hominum , ut mens eorum dum in amorem Dei tota tenditur, nulla inutiliter perturbatione lacere
Abbreviated transcription (Latin):
git. S contemplatura ꝑfectius sepelit: quia
acunctis mundi actionib fanditus dinidit.
fr̃at̃ quidam abiit adcellam abbatis ar semi et
igntum. Erat autem frat̃ ille dignus qui
talra uiderit. Dicebant autem de abbate sysoi.
quia nͥ cito deponeret manus suas. quanto sta¬
bat ad orõnem. rapiebatur menseras insuꝑio¬
rib. Si gͦ contingebat cum eo aliquet frem
orare. festinabat cito deponete mamis. ne raꝑe
senex. quia assidua or̃o cito corngit mentem.
Dierbat quidam patrum. Sic̃ impossibile ẽ
ut uideat quis inaqua turbita faciem suam.
sic et anima nisi purgata fuerit a cogitatioĩ¬
b alienis contemplatie non potest orare de
agnus clamor scõrum. magnum et deside
tium. Tanto enm quisꝙ mus clamat.
quanto ramnus desiderat. & tanto maiorem uo¬
tose in eius desiderium plenns fundit. Sepe¬
audumtut. et quod implen concite petimus
ex ip̃a meluis carditaie prosꝑatur. desiteria

Expanded text:
git; sed contemplativa perfectius sepelit, quia git; sed contemplativa perfectius sepelit, quia a cunctis mundi actionibus funditus dividit. Frater quidam abiit ad cellam abbatis Arsenii, etigneum. Erat autem frater ille dignus, qui talia intueretur. Dicebant de abbate Sysoi, quia nisi cito deponeret manus suas quando stabat ad orationem, rapiebatur mens ejus in superiora. Si ergo contingebat cum eo aliquem fratrem orare, feis senex: Quia assidua oratio cito corrigit mentem. 13. Dicebat quidam Patrum: Quia sicut impossibile est ut videat quis in aqua turbida faciem suam, sic et anima, nisi purgata fuerit a cogitationibus alienis, contemplative nodesiderio. Magnus clamor sanctorum, magnum est desiderium. Tanto enim minus quisque clamat, quanto minus desiderat: et tanto majorem vonto se in ejus desiderium plenius fundit. Si eaudiuntur, et quod impleri concite petimus, ex ipsa melius tarditate prosperatur. Desideria
Abbreviated transcription (Latin):
runt. unde foris ad eius gloriam operent᷑. Sicut
gere. nec deflectere. nisi este solius intentu: ira ⁊¬
sancti a cõtemplatione ad actualem uitam iater¬
dum peflectunt᷑. conscd̾antes illa sũma sic esse
utilia. ut tam̃ ista humilia sint paululum nr̃e
indigentiȩ necessaria. Magna est in cõtemplatiua
uita mentis contentio: cum se dd celestia erigit:
cum in reb sp̃alib animum tendit. eum trãs¬
gredinititur om̃e qd̾ corporalit̾ uidetur: cum se
angustat ut dilaret. Et aliqͣ̃nto quidem uinoit.
et reluctantes terebras sue cecitatis exsuꝑat. et
de incurtumscͥpto latrine quiddam furtim sub¬
tilit̾ attingit. S statim ad semet ipãm protinꝰ
retib̾atur. atꝙ: ab ealuce ad quam aspiranto tñsit.
ad sue cecitatis tenebras srispirando redit. Inli¬
bro genesi scriptum ẽ. Sepeliuit abraham cõ¬
iugem suam. inspelunca dupplici. Actina qͣsi
sepulchrum ẽ. quia a prans oꝑib mortuos te¬

Expanded text:
runt unde foris ad ejus gloriam operentur. . Sicrunt unde foris ad ejus gloriam operentur. . Sicgere, nec deflectere, nisi escae solius obtentu: ita sancti a contemplatione ad actualem vitam interdum reflectuntur, considerantes illa summa sic esse utilia, ut tamen ista humilia sint paululum nostrae indigentiae necessaria. Magna est in contemplativa vita mentis contentio, cum sese ad coelestia erigit, cum in rebus spiritalibus animum tendit, cum transgredi nititur omne quod corporaliter videtur, cum se angustat ut dilatet; et aliquando quidem vincit, et reluctantes tenebras suae caecitatis exsuperat, et de incircumscripto lumine quiddam furtim subtiliter attingit: sed statim ad semetipsam protinus reverberatur, atque ab ea luce ad quam respirando transit, ad suae caecitatis tenebras suspirando redit. In libro Genesis scriptum est: Sepelivit Abraham conjugem suam in sepulcro duplici . Activa quasi sepulcrum est, quia a pravis operibus mortuos te
Abbreviated transcription (Latin):
tur: ita ⁊ inxep̃o om̃es uiuificabunt᷑. Nam si fustine¬
mus pro illo teibulationes. sicut ⁊ ille sustinuit ꝓ no¬
bis: conregnabimus cum illo. quia oportet nos per
multas tribulationes introire in regnum dei. Mor
contẽplatiua uͦ speculatio suꝑnorum. Iua cõ¬
munis multorum est: ista singularis pancorum.
Actiua uita mundams reb bene utitur: contẽpla¬
tiua uͦ mundo remutians. soli deo uiuere delectat᷑.
Qui prius in actiua uita proficit: ad ed̃templatio¬
nem postmodum conscendit. Merito enuu in istam
subtollitur: qui in illa utilis inuenitur. Sicut se¬
pultus ab om̃i negotio terreno pͥuatur: ita ⁊ cõtem¬
plationi uacans ab om̃i occupatione actuali auertitur:
Urri sancti sicut a secreto cõtemplationis egrediun¬
tur ad publicum actionis. ita rursus ab actionis
manifesto ad secretum initime contẽplationis re¬
uertuntur: ut intus deum laudent ubi accepe¬

Expanded text:
tur, ita et in Christo omnes vivificabuntur . Nam et si sustinetur, ita et in Christo omnes vivificabuntur . Nam et si sustinemus pro illo tribulationes, sicut et ille sustinuit pro nobis, conregnabimus cum illo: quia oportet nos per multas tribulationes introire in regnum Dei . Morcontemplativa speculatio supernorum. Illa communis multorum est, ista vero paucorum. Activa vita, mundanis rebus bene utitur, contemplativa vero mundo renuntians, soli Deo vivere delectatur. Qui prius in activa vita proficit, ad contemplationem bene conscendit. Merito enim in ista sustollitur, qui in illa utilis invenitur. Sicut sepultus ab omni negotio terreno privatur: ita contemplationi vacans, ab occupatione actuali avertitur. Viri sancti sicut a secreto contemplationis egrediuntur ad publicum actionis, ita rursus ab actionis manifesto ad secretum intimae contemplationis revertuntur: ut intus Deum laudent, ubi accepe
Abbreviated transcription (Latin):
deleerum cdifertur ut preficiar: & atareditatis
sue sinu nutritur. ut crescat. Bonus monachus ab
huius mundi inqͥeta concupiscentia se penitus suib¬
trahit: ac terrenarum actionum strepitum dese¬
rit: et per quietis studium eius mens uirtutib
intenta. quasi iugilans dormit. Unusquisq mona¬
chus ad contẽplanda interna minime perducitur:
nͥ ab his quȩ exterius implicant studiose subtraha¬
tur. Hinc ⁊ enim persemet ipsam ueritas dicit. Ne¬
mo potest duob dñis seruire. Hinc etiam paulus
ait. Hemo militans deo. implicat se negotis seeula
rib: ut ei placeat cui se prebauit. Per propham qͦ¬
dñs admonet. dicens. Uacate ⁊ uidete: qm̃ ego sũ
deus. Quia uidelicet nequaqͣm notitia interna c̃¬
cipitur: nisi ab externa implicatione cesset᷑. Hĩc
iterum paulus dicit. Si cẽmoitui sum: ⁊ ꝯuiuemꝰ.¬
uniemus cum eo. Sicut exum in adam om̃s moriũ¬

Expanded text:
desiderium differtur ut proficiat, et a tarditatis desiderium differtur ut proficiat, et a tarditatis suae sinu nutritur, ut crescat. Bonus monachus ab hujus mundi inquieta concupiscentia se penitus subtrahit, ac terrenarum actionum strepitum deserit, et per quietis studium ejus mens virtutibus intenta, quasi vigilans dormit. Unusquisque monachus ad contemplanda interna minime perducitur; nisi ab iis quae exterius implicant, studiose subtrahatur. Hinc enim per semetipsam Veritas dicit: Nemo potest duobus dominis servire . Hinc Paulus ait: Nemo militans Deo iit . Per Prophetam Dominus admonet dicens: Vacate et videte, quoniam ego sum Deus , quia videlicet nequaquam notitia interna concipitur, nisi ab externa implicatione cessetur. Hinc iterum Paulus ait: Si commortui sumuvivemus cum eo : quia sicut in Adam omnes moriun
Abbreviated transcription (Latin):
rib cibis. s eciam a uiliorib temperans se sus¬
pendit. ⁊ quando nichil carni sue pro desid̾io.
s pro sustentande uite necessitate permittit.
Eum sp̃uales monachi plene mortificationẽ
suam appetunt: quanto fiuint uiciuores ad fi¬
nem. tanto se exibent ardentiores in opere.
Laborando gͦ non deficiunt. s magis ad usum
laboris crescunt: quia quo iam p̃mia propin¬
quiora considerant. eo in opere delectabilius ex¬
udant. Omnes monachi seculum pelinquenteᷤ.
punire flendo non desinunt que deliquerunt.¬
ce graui se merore affligunt: quia longe huc
a fatie conditoris proiecti. Dhuc in eternȩ pa¬
tris gaudiis nõ sunt. Hon numqͣm monacho
tenuari impleta poterant: magna dispensati¬
one agitur. ut repulsa multiplicuis crescant.
fieriq monachorum sic in p̃senti seculo mor¬
tificare se appetunt. ut iam persecte si liceat
conditoris sui fatiem contemplentur. S eorũ

Expanded text:
ribus cibis, sed etiam a vilioribus temperans, se susribus cibis, sed etiam a vilioribus temperans, se suspendit, quando nihil carni suae pro desiderio, sed pro sustentandae vitae necessitate permittit . Cum spirituales monachi plene mortificationem suam appetunt, quanto magis fiunt viciniores ad finem, tanto se exhibent ardentiores in opere. Laborando ergo non deficiunt, sed magis adversum labores crescunt, qui cum jam praemia propinquiora considerant, eo in opere delectabilius exsudant. Omnes monachi saeculum relinquentes, punire flendo non desinunt quae deliquerunt. Gravi se moerore affligunt, quia longe huc a facie conditoris projecti, adhuc in aeternae patriae gaudiis non sunt. Nonnunquam monachi tenuari implicata poterant, magna dispositione agitur, ut repulsa multiplicius crescant. Plerique monachorum sic in praesenti saeculo se mortificare appetunt, ut jam perfecte si liceat conditoris sui faciem contemplentur, sed eorum
Abbreviated transcription (Latin):
quib in fine dicitur. Hospes eram: & collegistiᷤ me.
fectionis uirtute transcendunt: quia nequaqͣm
hoc solum qd̾ cunctis diuina lex precipit imple¬
re contenti sunt: si p̾stantiori desiderio plus exibe¬
re appetunt. qͣm p̃ceptis gen̾alib audire potuerũt.
uiuentes autem deo. In mortuo enuim s̃ regnat pec¬
catum: neq cupiditas uiuit peccati. Extinguitur
enim continuo in eo concupiscentia carnis. con¬
quiescit furor. cessat ira. sugatur odium: ⁊ omĩa
simul conqͥescunt uicia: et hoc est mori peccato.
⁊ uiuere cum xp̃o. Item ip̃e apłs ait. MortuiN.
estis: ⁊ uita ur̃a abscondita est cum xp̃o in deo.
cato. ⁊ uiuamus deo. Ille autem uiuit deo. qui
xp̃i uestigia humilitate. sanctificatione. ⁊ pie¬
tato sectatur. Mortificatur monachus. quando
corpus suum ieiuniorum continuatione casti¬
gat. ⁊ qͣndo intra necessarium modum. suum
temperat appetitum: qͣndo nõ solum a delicatio¬

Expanded text:
quibus in fine dicitur: Hospes eram, et collegistis me, quibus in fine dicitur: Hospes eram, et collegistis me, fectionis virtute transcendunt, quia non hoc solum quod cuncta quae divina lex praecipit, impleri contenti sunt, sed praestantiore desiderio plus exhibere appetunt quam praeceptis generalibus audire potuerunt. viventes autem Deo . In mortuo enim non regnat peccatum, neque cupiditas vivit peccati: exstinguitur enim continuo in eo concupiscentia carnis, conquiescit furor, cessat ira, fugatur odium, et omnia simul conquiescunt vitia. Et hoc est mori peccato, et vivere Christo. Item ipse Apostolus ait: Mortui enim estis, et vita vestra abscondita est cum Christo in Deo .ut vivamus Deo. Ille autem vivit Deo, qui Christi vestigia humilitate, sanctificatione et pietate sectatur. Mortificatur monachus, quando corpus suum jejuniorum continuatione castigat, quando intra necessarium modum suum temperat appetitum, quando non solum a delicatio
Abbreviated transcription (Latin):
ta opera iuxta euangelica p̃cepta secuti sũt.
Qui in hoc seculo p̃ceptis dñi paruit. cũ illo
postmodum ad iudicandos populos ueniet iu¬
dex: sicut cuncta relinquentib p̃dicatorib di¬
citur. Sedebitis & uos super sedes duodecim
iudicantes duõdecim trib iscł. Rectum qͥppe
est. ut cum deo de populis in iudicio disputẽt.
qui ad uerba dei. p̃sens seculum ꝑfecte reli¬
querunt: et illic postmodum cum deo iudiceᷤᷤ
ueniant. qui ei mͦ in uoluntaria pauperta¬
te uel in pace familiares extiterunt. Scͥptũ
est. Aduocauit celos desursum: & terram ut
discerũet populum suum. Eelos quippe sur.¬
sum aduocat: cum hii qui sua om̃ia relinqͥn¬
tes. conu̾sationem celestis patrie tenuerunt.
ad consistendum in uidicio conuocant᷑: atꝙ
cum eo iuidices ueniunt. Terra etiam sursum uo¬
catur. cum hi qui terrenis actib obligat. suerant.
in eis tam̃ plus celestia qͣm t̾rena luera quesier̃t.

Expanded text:
ta opera juxta Evangelica praecepta secuti sunt. ta opera juxta Evangelica praecepta secuti sunt. Qui in hoc saeculo praeceptis Domini paruit, cum illo postmodum ad judicandos populos judex veniet, sicut cuncta relinquentibus praedicatoribus dicitur: Sedebitis et vos super duodecim thronos, judicantes duodecim tribus Israel. Rectum quippe est, ut cum Deo de populis in judicio disputent, qui ad verba Dei praesens saeculum perfecte derelinquunt. Et illi cum Deo postmodum judices veniant, qui ei modo in voluntaria paupertate, vel in pace familiares exstiterunt. Scriptum est: Advocavit coelos sursum, et terram, ut discerneret populum suum . Coelos quippe sursum advocat, cum ii qui sua omnia relinquentes, conversationem coelestis vitae tenuerunt, ad consedendum in judicio convocantur, atque cum eo judices veniunt. Terra etiam sursum vocatur, cum ii qui terrenis actibus obligati fuerant, in eis tamen plus coelestia quam terrena lucra quaesierunt:
Abbreviated transcription (Latin):
emicat: quanto eos manus persequentium du¬
rius angustat. Tunc reproborum oculis pa¬
tescet. qd celesti potestate subnixi sunt: qͥ ter¬
rena om̃ia sponte reliquerũt. Quia quisquis
stimulo diuini amoris excitatus. hic possessa
reliquerit: illic proculdubio culmen iudicia¬
rie potestatis obtinebit: ut simul tunc iudex
cum iudice ueniat. qui nũc cõsid̾atione iudicii
sese spontanea uoluntate castigat. Redemptor
nr̃ iudicii sententiara cum sanctis eccłe p̃diea¬
torib decernit: sicut ip̃e in euãgelio dicit.
Uos qui reliquistis om̃ia. ⁊ sequati estis me.
ia regen̾atione cur sederit filius hominis ĩ
sede maiestatis suȩ: sedebitis ⁊ uos suꝑ sedes du¬
odecim. uidicantes duodecim trib israel. Om̃s
qui in ecclesia mͦ perfecti sunt: perfectionis
sue rectitudinem per euangłm didicerunt.
Redẽptori gͦ nr̃o uniti. eiusq maiestati con¬
iuncti. cum eo iudices uidebunt᷑. qͥ mͦ perfeo¬

Expanded text:
emicat, quanto eos nunc manus persequentium duemicat, quanto eos nunc manus persequentium durius angustat. Tunc reproborum oculis patescet, quod coelesti potestati subnixi sunt, qui terrena omnia sponte reliquerunt. Quia quisquis stimulo divini amoris excitatus, hic possessa reliquerit, illic procul dubio culmen judiciariae potestatis obtinebit, ut simul tunc judex cum judice veniat, qui nunc consideratione judicii sese spontanea voluntate castigat. Redemptor nester judicii sententiam cum sanctis Ecclesiae praedicatoribus decernit, sicut ipse in Evangelio dicit: Vos qui reliquistis omnia, et secuti estis me, in regeneratione cum sederiedebitis et vos super duodecim sedes, judicantes duodecim tribus Israel . Omnes qui in Ecclesia modo perfecti sunt, perfectionis suae rectitudinem per Evangelium didicerunt. Redemptori ergo nostro uniti, ejusque majestati conjuncti, cum eo judices videbuntur, qui modo perfec
Abbreviated transcription (Latin):
muitu rerum temꝑalium dauid secessum que¬
rebat cum diceret. Unam petii a domino hãc
requiram ut in habitem in domo domini. Et
illud. c̾cce elongaui fugiens. ee mansi in soli¬
tudine. fugiens elongat: qui a turba desid̾io.
rum temꝑalium in altam dei contemplacio¬
nem se subleuat. Manet uero in solitudine.¬
qui ꝑseuerat. inremota mentis intencione.
Dicit abbas enagrius. Qui sedet in solitũdine.
et quiescit: a trib bellis eripitur. idest auditꝰ.
loquutionis. & uisus. Abbas arsenius orauit. di¬
cens. Dñe dirige me ad salutem. Et uenit ei uex
dicens. Arseni. fuge homines: tace. quiesce et
saluus eris. Dixio abbas moyses. Horuo fugienᷤ
homines: similis est uuȩ mature. Qui autẽ
cum hominib conu̾satur: sicut uua acerba e¬
tit. Dixit abbas nilus. Impenetbilis manet a
sagittis inimici: qui amat requiem. Qui aut̾
Imniscetur multitudini: crebra suscipiet iuiln̾a.
iuiste uidicant᷑. Tu̾c eorum lux tanto latius

Expanded text:
multu rerum temporalium David secessum quaemultu rerum temporalium David secessum quaerebat, cum diceret: Unam petii a Domino, hanc requiram, ut inhabitem in domo Domini . Et illud: Ecce elongavi fugiens, et mansi in solitudine . Fugiens elongat, rum terrenorum in altam Dei contemplationem se sublevat; manet qui perseverat in remota mentis intentione. Dixit abbas Antonius: Qui sedet in solitudine et quiescit, a tribus bellis eripitur, id est, auditus, locutionis et visus. Abbas Arsenius oravit dicens: Domine, dirige me ad salutem; et venit ei vox dicens: Arseni, fuge homines, tace, quiesce, et salvus eris. Dixit abbas Moyses: Homo fugiens hominem similis est uvae maturae; qui autem cum hominibus conversatur, sicut uva acerba est. 11. Dixit abbas Nilus: Imperforabilis manet a sagittis inimici, qui amat quietem: qui autem miscetur multijuste judicantur. Tunc eorum lux tanto latius
Abbreviated transcription (Latin):
bene gerant: istis ut sua omnia derelinquant. Illi
p̃ceptis generalitꝰ astringuntar. isti p̃cepta gnãlia
ꝑfectius uiuendo transcendunt. ad ꝑfectum ñ suffi¬
cit. nnsi abnegatis omnib suis. etiam se ipsum qͥsꝙ¬
humilis. Qui iracundus. esse studeat mansuetus.
Nam si ita quisq renuntiet his que possidet omĩb
ut sins ñ renuntiet morib ñ est xpi discipulus. Q
enim renuntiat rebus suis. se abnegat. Qui uͦ re¬
nuntiat moribus prauis. semetip̃m scilicet ab negat
motus. a cubili cordis manus sc̃ẽ conuersationis
ciciunt. ⁊ qui transitona cuncta despiciunt. ex his
nascentes cogitacionum insolentias ñ pascuntur.
Solam namq eternam patriam. appetunt. et
quia nuilla huiuis mundi diligunt. magna mentis
tranquillitate ꝑfruuntur. Magna enim mentis
requies est. a secreto cordis terrenorum desid̾iorũ
tumultus expellere. et una intencione eterne pa¬
trie in amorem intime quietis anhelare. Atu¬

Expanded text:
bene gerant, istis ut sua omnia derelinquant. Illi bene gerant, istis ut sua omnia derelinquant. Illi praeceptis generalibus astringuuntur; isti praecepta generalia, perfectius vivendo, transcendunt. Ad perfectum non sufficit, nisi abnegatis omnibus suis, etiam seipsum humilis; qui iracundus, esse studeat mansuetus. Nam si ita quisque renuntiet omnibus quae possidet, ut suis non renuntiet moribus, non est Christi discipulus. Qui enim renuntiat rebus suis, sua abnegat; qui vero renuntiat moribus pravis, semetipsum abnegat.motus a cubili cordis manu sanctae conversations ejiciunt, et qui transitoria cuncta despiciunt, ex iis nascentes cogitationum insolentias non patiuntur. Solam namque aeternam patriam appetunt, et quia nulla hujus mundi diligunt, magna mentis tranquillitate perfruuntur. Magna requies mentis est, a secreto cordis terrenorum desideriorum tumultus expellere, et una intentione aeternae patriae in amorem intimae quietis anhelare. A tu
Abbreviated transcription (Latin):
su interius. unde exterius subleuantur calcant. ele¬
Et monachi nullis praue actionis clamoribus ꝑtre¬
punt. hullo cupiditatum temꝑalium turbulento
appetitu rapiuntur accuris p̃sentis uite necessatũs
un noderacius occupari refugiint. Sepe bona agentes
monachi adhuc paterna flagella senciunt. ut tanto
pfactiores ad hereditatem. uimant. quanto eos pie feri¬
entis disciplina cotidie etiam de minimis purgat. He¬
rimonachi funditus seculo reuuntiantes. ita huic mũ
domoruintur ut soli deo uiuere delectentur. Quãto
to interne meutis acie presentiam dei et angłorũ
terus despiciendo deiciuntur. tanto amplius interꝰ¬
nis reuelationum contemplatione pascuntur. Qs
enim exterius infletu continet conuallis humilita.¬
tis. eos interius subleuat. ascensus contemplatioĩs.
Alia enim sunt p̃cepta que dantur fidelibus. cõ¬
munem in seculo uitam ducentibus atgͣ haic
seculo renuntiantibꝰ. Illis enim dicitur ut sua oĩa

Expanded text:
su interius ea unde exterius sublevantur calcant. Elesu interius ea unde exterius sublevantur calcant. Electi monachi nullis pravae actionis clamoribus perstrepunt, nullo cupiditatum temporalium turbulento appetitu rapiuntur, sed curis praesentis vitae necessariis immoderatius occupati refugiunt. Saepe bona agentes monachi, paterna adhuc flagella sentiunt, ut tanto perfectiores ad haereditatem veniant, quanto eos pie ferientis disciplina quotidie etiam de minimis purgat. Veri monachi funditus saeculo renudo moriuntur, ut soli Deo vivere delectentur. Quantumtum internae mentis facie praesentiam Dei et angelorum exterius despiciendo dejiciunt, tanto amplius interius revelationum contemplatione pascuntur. Quos enim exterius in fletu continet convallis humilitatis, eos interius sublevat, ascensus contemplationis.Alia sunt enim praecepta quae dantur fidelibus communem in saeculo vitam degentibus, atque alia saeculo renuntiantibus. Illis enim dicitur ut sua omnia
Abbreviated transcription (Latin):
elucet. hȩc etiã in imagine ad illius similitu¬
dinẽ salua ꝓfecto reperies. Mens & enĩ & uer¬
bũ: est summa diuinitas. In principio nãq
erat uerbũ: & qui scdm paulũ ꝓficiunt. men¬
dem xp̃i. qui in eis loquitur se habere ꝓficen¬
tur. Non ergo ꝓcul hoc a natura humana con¬
spitias. In te nãq uerbũ & intelligentia est. quȩ
imitantur uerbũ. mentẽq diuinã. Item caritas

Expanded text:
elucet, haec etiam in imagine ad illius similituelucet, haec etiam in imagine ad illius similitudinem salva profecto reperies, mens etenim et verbum est summa Divinitas. In principio namque erat Verbum, et qui, secundum Paulum, proficiunt, mentem Christi, qui in eis loquitur, se habere profitentur. Non ergo procul haec a natura humana conspicias: in te namque et verbum et intelligentia est, quae imitantur verbum mentemque divinam. Item charita
Abbreviated transcription (Latin):
tabulis transferunt. tincturas ꝓprias. congru¬
asq miscentes. ita ut primeue̾ formȩ decor.
in similitudinẽ diligentissima imitatiõe tranᷤ¬
migret. sic intellige michi nr̃ȩ substantiȩ for¬
matorẽ. uelut quibdã uirtutũ colorib. mirã
pulchritudinẽ suȩ imagini contulisse: in
nobis exprimens ꝓprium principatũ. Sunt
aut̃ multiplices. & multiformes colores huius
imaginis. quib uerȩ formȩ similitudo depin¬
gitur. ñ cerussa & purpurisso. nec horũ mix¬
ta cũ altero qualitas. nec alicuiꝰ nigrediniᷤᷤ.
artifici conposuere sollertia: s ꝓ istis ad est
puritas. impassibilitas. beatitudo. maliq totiꝰ
auersio. & quecũq generis huius existunt ꝑ
que in hominib inprimitur similitudo di¬
uina. Talib florib mirabilis conditor. imaginẽ
ꝓpriam. idẽ naturã nr̃ȩ conditionis ornauit.
Si uero discutias & alia ꝑ que diuinũ decus

Expanded text:
tabulis transferunt, tincturas proprias congrutabulis transferunt, tincturas proprias congruasque miscentes, ita ut primaevae formae decor in similitudinem diligentissima mutatione transmigret: sic intelligo nostrae substantiae formatorem, velut quibusdam virtutum coloribus, miram pulchritudinem suae imagini contulisse, in nobis exprimentem proprium principatum. Sunt autem multiplices et multiformes colores hujus imaginis, quibus verae formae similitudo depingitur, non cerussa et purpurisso, nec horum mixta cum altero qualitas, nec alicujus nigredinis artificis composuere solertia; sed pro istis adest puritas, impassibilitas, beatitudo, malique totius aversio, et quaecunque generis istius existunt, per quae in hominibus imprimitur similitudo divina. Talibus floribus mirabilis Conditor imaginem propriam, id est naturam nostrae conditionis ornavit. Si vero discutias et alia per quae divinum decus
Abbreviated transcription (Latin):
tuR. uerũ etiã amictu purpureo descributit
rrgiã dignitatẽ. & imago ipsa iam ꝓ con¬
suetudine dicitur imꝑator: sic & humana
substantia. qm̃ ad alioꝵ regimen conde
Primȩ uero forme. & nomine. & honore
participans. ñ tegmine circũamicta pus¬
pureo. nec sceptro uł diademate. glam suȩ
dignitatis insinuans. nec enĩ principaliᷤ
forma in his esse conspicitur. s ꝓ purpu¬
reo uelamine uestita uirtute est. quȩ
omniũ ornam̃toꝵ regaliũ preciosior aꝑ¬
ꝓbatur pro sceptro uero beatitutidine.
&e inmortalitate sustollituR. & ꝓ regali
serto iusticie corona decoratur. itã ut ꝑ hȩc
omnia monstraretur ad dignitatẽ regiã
genita. pulchritudinẽ in se primeue for¬
mȩ diligenter exprimere. Quod homo
tuia uero pulchritudo.
non habitu qͦdam uel¬
hac spetie. uł alicuius cla¬
ritate coloris ornatur: s
ineffabili felicitatis ho¬
formas hominũ ꝑ colores quosdã pictores in

Expanded text:
tur, verum etiam amictu purpureo describunt tur, verum etiam amictu purpureo describunt regiam dignitatem, et imago ipsa jam pro consuetudine dicitur imperator; sic et humana substantia, quoniam ad aliorum regimen condebprimae vero formae et nomine et honore participans, non tegmine circumamicto purpura, nec sceptro vel diademate gloriam suae dignitatis insinuans: nec enim principalis forma in his esse conspicitur: sed pro purpureo velamine, vestita virtute est, quae omnium ornamentorum regalium pretiosior approbatur; pro sceptro vero beatitudine et immortalitate sustollitur, et regali serto justitiae corona decoratur: ita ut per haec omnia monstretur ad dignitatem regiam genitam pulchritudinem in se primaevae formae diligenter exprimere. CAPUT V. Quod homo ivinam vero pulchritudinem non habitu quodam ac specie, vel alicujus claritate coloris ornatam, sed ineffabili felicitatis hoformas hominum per colores quosdam pictores in
Abbreviated transcription (Latin):
fiat. insinuat: congruã illi naturã effec¬
tib suis instituens. quȩ ad ꝓpositum ap
humana significet
icut enĩ in hac uita. ad qͦs¬
libet usus ab artificib in¬
strum̃ta competenter ap¬
tantur: ita ueluti res quȩ¬
dam. ad opus imperii. con¬
gruens. ab optimo artifice
natura nr̃a construitur. Que siue iuxta ani¬
mȩ prȩrogatiuã. seu iuxta corporis habitũ ta¬
lis existeret: que ad imꝑandum oportunior
appareret.Deniq anima id qđ regale atq
sublimissimũ sue substantiȩ est. & a priuata
arbitrii libertatẽ. suoq se nutu atq modera¬
none dispensans. Cuius hoc nisi imꝑantis ẽ
ꝓprium: Suꝑ hȩc ȩtiã totius creaturȩ dñs
ad imaginẽ sui creatoris effectus: nichil
aliud indicat. nisi q mox in eo regia natu¬
ra formata sit. Sicut enĩ iuxta humanã con¬
suetudinẽ. qui principũ imagines fingunt.
non solũ impressiõem forme eius imitan¬

Expanded text:
fiat, insinuat, congruam illi naturam effecfiat, insinuat, congruam illi naturam effectibus suis instituens, quae ad propositum apthumana significet. Sicut enim in hac vita ad quoslibet usus ab artificibus instrumenta competenter aptantur, ita veluti res quaedam ad opus imperii congruens ab optimo artifice natura nostra construitur, quae sive juxta animae praerogativam, seu juxta corporis habitum talis existeret, quae ad imperandum opportunior appareret: denique anima, id quod regale atque sublimissimum est, suae substantiae et a privata arbitrii libertatem, suoque se nutu atque moderatione dispensans, cujus enim hoc nisi imperantis est proprium? Super haec etiam totius creaturae Dominus ad imaginem sui Creatoris effectus, nihil aliud indicat, nisi quod mox in eo regia natura formata sit. Sicut enim juxta humanam consuetudinem, qui principum imaginem fingunt, non solum impressionem formae ejus imitan
Abbreviated transcription (Latin):
sisteret uniuersorũ possidens principatũ.
Dixit enĩ ds. faciamus hominẽ ad imagi¬
nẽ &e similitudinẽ nr̃am. & dominet᷑ pisci¬
bus maris. & bestiis terre. & uolatilib cȩli
&e pecorib. uniuersȩq terrȩ. O quale mi¬
raculũ. sol fit. & nullũ precedit omnino¬
consiliũ. celũ quoq cui nichil in creatu¬
ris uisibilib simile reperitur uerbo solo
ꝑficitur & opus tã mirabile. nec unde fi¬
at. nec qualiter intimatur. Sic &e singła
quȩque creaturarũ. ether. stellȩ & aer
qui mediũ locũ continet mare. terra. ani¬
malia. & nascentia omĩa. uerbo tantũ mo¬
do ꝑducuntur. ut sint: ad hominis aut̃
conditioẽm solius. cũ consilio quodã mͦ
conditor uniuersitatis accedit. & materiã
quȩ constructioni eius sit necessaria pii¬
parat. Et ad formã primeue. ac princi¬
palis pulchritudinis eius coaptat si¬
militudinẽ. & intentioem. Cuius rei grã.

Expanded text:
sisteret universorum possidens principatum. sisteret universorum possidens principatum. Dixit enim Deus: Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram, et dominetur piscibus maris, et bestiis terrae et volatilibus coeli, et pecoribus universae terrae. O quale miraculum! sol fit, et nullum praecedit consilium; coelum quoque, cui nihil in creaturis visibilibus simile reperitur, verbo solo perficitur, et opus tam mirabile nec unde fiat nec qualiter, intimatur: sic et singula quaeque creaturarum, aether, stellae et aer qui medium locum continet, mare, terra, animalia et nascentia omnia, verbo tantummodo producuntur ut sint; ad hominis autem solius conditionem cum consilio quodammodo Conditor universitatis accedit, et materiam quae constructioni ejus sit necessaria praeparat, et ad formam primaevae ac principalis pulchritudinis ejus coaptat similitudinem, et intentionem, cujus rei gratia
Abbreviated transcription (Latin):
tium possessioe gauderet. Idcuro ȩtiã duplicis
conpositionis ei causas intexuit. terreno spiri¬
tale cominiscens: ut ꝑ utriusq cognationẽ. ut᷑q
ꝓprietate potiretur. deo quidẽ spiritalitea fru¬
ens. terrena uero bona corporali usu ꝑcipiens.
tat humana condino.
ignũ uero est. ut nec ista
res nos incontẽplata pre¬
tereat. qd tanti huiꝰ orbis
exstructio. & partiũ eius qu¬
bus in elem̃tis continetui
uniuersitas. a diuina po¬
tentia ꝑficiatus extimplo pariter cũ iussio¬
ne subsistens. hominis aut̃ formationẽ. au¬
tificis precedat tanti consiliũ. & descriptioe
uerbi qđ futurũ est. ante signetur. qualẽq
esse oporteat: & cuiꝰ primȩue formȩ sumili¬
tudinem referat. O quã etiã causam fiat qͥd¬
definitus efficiat &e quoꝵ dñatum gerat. Om¬
nia priusa ratione ꝑspecta sunt. ut ante
generatiõem suã homo antiquiorẽ quo¬
dam mͦ sortitus sit dignitatẽ. priusquã sub¬

Expanded text:
tium possessione gauderet. Idcirco etiam duplicis tium possessione gauderet. Idcirco etiam duplicis compositionis ei causas intexuit, terreno spirituale commiscens, ut per utriusque cognationem utraque proprietate potiretur, Deo quidem spiritualiter fruens, terrena vero bona corporali usu percipienstat humana conditio. Dignum vero est ut nec ista res incontemplata praetereat, quod tanti hujus orbis exstructio et partium ejus quibus in elementis continetur universitas, a divina potentia perficiatur extemplo pariter cum jussione subsistens, hominis autem formationem artificis praecedebat tanti consilium, et descriptione verbi quod futurum est ante signatur, qualemque esse oporteat, et cujus primae formae similitudinem referat, ob quam causam fiat, quidve finitus efficiat, et quorum dominatum gerat, omnia prius actione perspecta sunt, ut ante generationem suam homo antiquiorem quodammodo sortitus sit dignitatem, priusquam sub
Abbreviated transcription (Latin):
tator existeret. quorũdã uero dñatum prin¬
cipaliter optineret. quatinus ꝑ ea quib un¬
tux intelligeret largitorẽ: ꝑ ea uero quȩ pul¬
chra. & magnifica contemplantue. ineffabilẽ
sui factoris posset inuestigare potentiã. ꝓpte
ma parte ꝓiectus. s quẽ decebat genitũ. mox
esse rectorem. Nam sicur quidã optimus inui¬
tator. ñ prius in domũ pransorẽ. quã prepara¬
rit epulas introcducit. s om̃s apparatus instru¬
ens. domũq congruenter exornans. discubi¬
tũ quoq &e mensã. & cetera. tunc ad prepa¬
ratas iam ddelitias conuocat inuitatũ. Iuxta
hunc modũ diues & copiosus nostre condi¬
tor eductorq substantiȩ. bonis omnib re¬
plens habitacłmmundi huiꝰ: & magnas has
epulas. uariasq disponens. sic introduxit ho¬
minẽ. dans ei opus. eximmiũ. eustodite manda¬
tum: quo ñ appetitu rerũ non extantium s presen¬

Expanded text:
tator existeret, quorumdam vero dominatum printator existeret, quorumdam vero dominatum principaliter obtineret; quatenus per ea quibus uteretur intelligeret largitorem, per ea vero quae pulchra et magnilica contemplatur, ineffabilem sui factoris posset investigare potentiam. Proptma parte projectus, sed quem decebat genitum mox esse rectorem. Nam sicut quidam optimus invitator non prius in domum pransorem quam praeparet epulas introducit, sed omnem apparatum instruens, domumque congruenter exornans, discubitum quoque et mensam et caetera; tunc ad praeparatas jam delicias convocatum invitat: juxta hunc modum dives et copiosus nostrae conditor educatorque substantiae, bonis omnibus replens habitaculum mundi hujus et magnas has epulas variasque disponens, sic introduxit hominem, dans ei opus eximium custodire mandatum, quo non appetitu rerum non exstantium, sed praesen
Abbreviated transcription (Latin):
& pretiosa res homo mun¬
di dñs aderat: nec enĩ de¬
cuerat prius existere prin¬
cipem. quã illa quoꝵ ge
ꝯ teret principatũ. S ubi ei¬
cuncta subicienda parata sunt iam conseqͥnꝰᷤ
erat apparere rectorem. Quia igit᷑ ueluti quod¬
bam regni domiciliũ. futuro regi creator uni¬
uersitatis effecerat. id aut̃ erat. terra. insulȩ. ma¬
ria. & suꝑ his celũ in modũ camere curuatũ.
diuitia ᷤ uͦ reposuerat regni multiplices. diuinaᷤ
autẽ lico totã creaturã. quicqͥd est in herbis.
& plantis. & arborib. quicqͥd in spirabilib. &
sensibilib. & animatis. quod si metalla quoꝙ
conuenit his annumerare diuitiis. que ꝓpt̾
coloris pulchritudinẽ. preciosa humanis o¬
culis uisa sunt. ut auri & argenti. & lapidũ
eoꝵ quos homines amant. hoꝵ omniũ co¬
piã. uelut quibdã regalib thesauris. terrȩ
sinib occulens: in hunc mundũ hominem
ꝓtinus introduxit. ut quorũdã miracłoꝵ spec¬

Expanded text:
 pretiosa res homo mundi dominus aderat, nec enim decuerat prius existere principem quam illa quorum gereret principatum. Sed ubi cuncta ei subjicienda parata sunt, jam consequens erat apparere rectorem. Quia igitur veluti quoddam regni domicilium futuro regi Creator universitatis effecerat, id autem erat terra, insulae, maria, et super haec coelum in modum camerae curvatum; divitias vero reposuerat regni multiplices; divitias autem dico totam creaturam quidquid est in herbis et plantis et arboribus, quidquid in spiritalibus et sensilibus et animatis, quod nisi metalla quoque his convenit adnumerari divitiis quae propter colorum pulchritudinem pretiosa humanis oculis visa sunt, ut auri et argenti et lapidum eorum quos homines amant, horum omnium copiam velut quibusdam regalibus thesauris terrae finibus occulens, in hunc mundum hominem protinus introduxit, ut quorumdam miraculorum spec