comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uearit hec igitur sit prima partitio qͦd
facete dicatur id alias in re habere alias
in uerbo facetas. maxime autt hoiẽs
delectari si quando tisus cõiunctere uẽ¬
boq moueatur. Sed hoc mementote qͦs¬
cumq locos attingam unde tidicula du¬
cantur ex iisdem locis fere etiam graues
smãs posse duci Tantu interest quod gͣ¬
uitas honestis in rebrs seuere iotus mnͦ
turpitulii et quasi deformibui ponit
uł ut miisdem uerbis et laudait frugi p̃¬
uum possumus et siẽ neꝙͣ iocari. fudicu¬
lum est illud netoniami uetus ĩ furate
seruo solu cẽ tui domi tnchil sit nec
obsignatu nec occlusu quod idem in
bono seruo dicisolet. Sedhec hisdem uer¬
Nam quod spu. caruilio grauiter lau¬
dicanti ex uulnere ob remipu. accopto
ob eam causam uerecundanti ĩpublicu
prodire mater dixit. quin piodis mi
spuri quotienscũq gradu faties totiẽs
tibi tuaru uirtutu ueniet ĩmẽte pre¬

Expanded text:
veant. Haec igitur sit prima partitio, quod veant. Haec igitur sit prima partitio, quod facete dicatur, id alias in re habere, alias in verbo facetias; maxime autem homines delectari, si quando risus coniuncte re verboque moveatur. Sed hoc mementote, quoscumque locos attingam, unde ridicula ducantur, ex eisdem locis fere etiam gravis sententias posse duci: tantum interest, quod gravitas honestis in rebus severisque, iocus in turpiculis et quasi deformibus ponitur, velut eisdem verbis et laudare frugi servum possimus et, si est nequam, iocari. Ridiculum est illud Neronianum vetus in furaci servo: solum esse, cui domi nihil sit nec obsignatum nec occlusum, quod idem in bono servo dici solet. Sed hoc eisdem verNam quod Sp. Carvilio graviter claudicanti ex vulnere ob rem publicam accepto et ob eam causam verecundanti in publicum prodire mater dixit "quin prodis, mi Spuri? quotienscumque gradum facies, totiens tibi tuarum virtutum veniat in mentem," prae
Abbreviated transcription (Latin):
qui se nult dicatera et me hertule ẽ appri
Sed nõ numꝙͣ in hoc uitium scurrile
delabit᷑ Cenabo inquit apud te huic lu¬
sto familiari mõ.C sextio Uni eni locũ
eẽ uideo Est hoc seuerile quide et quod
sine causa lacesfiuit et tameri id dixit
quod in omẽs luscos conueniret Ea qr
meditata putantur ẽẽ minus rident᷑
Illud egregium sexti et extempore. manꝰ
inquit laua et Cena. temporis igit ratio
et ip̃ĩus dicacitatis moderatio et temperã¬
tia et raritas dictoꝵ distinguet oratore
ascũra. Et quod nos tucã ditimus nõ
ut ridiculi uideamur sed ut proficiamꝰ
aliquid Illitotu diem et sine cauisa Ꝙd
eni ẽ uargula assequutus cu eu candi¬
cõplexus ẽẽt. puer abige muscas risum q̃
mi fructus Tempus igitur dicendi pru¬
dentia et grauitate moderabit᷑ quaru
uliam artem aliquam habetemus. sed do¬
mina natura ẽ. Nunc exponamus ge¬
nera sũmatim que risum maxime mo¬

Expanded text:
qui se vult dicacem et me hercule est, Appius, qui se vult dicacem et me hercule est, Appius, sed non numquam in hoc vitium scurrile delabitur. "Cenabo" inquit "apud te," huic lusco familiari meo, C. Sextio; "uni enim locum esse video." Est hoc scurrile, et quod sine causa lacessivit et tamen id dixit, quod in omnis luscos conveniret; ea, quia meditata putantur esse, minus ridentur: illud egregium Sexti et ex tempore "manus lava" inquit "et cena." Temporis igitur ratio et ipsius dicacitatis moderatio et temperantia et raritas dictorum distinguent oratorem a scurra, et quod nos cum causa dicimus, non ut ridiculi videamur, sed ut proficiamus aliquid, illi totum diem et sine causa. Quid enim est Vargula adsecutus, cum eum candicomplexus esset "puer, abige muscas"? Risum qni fructus. Tempus igitur dicendi prudentia et gravitate moderabimur; quarum utinam artem aliquam haberemus! Sed domina natura est. Nunc exponamus genera ipsa summatim, quae risum maxime mo
Abbreviated transcription (Latin):
autem tidiculu ẽ id quod uerbi aut smẽ
quodam acumiẽ mouetur sed ut ĩ illo su¬
periore genere uł narrationis uł imitatio¬
nis uitanda ẽ mimoꝵ et hologoꝵ simili¬
tudo sic in hoc sturilis orathori dicacitas
magnopere fugienda ẽ. Quid igit᷑ distm¬
guenius acrasso acatulo a ceteris familia¬
rem urũm graniu aut uargulamamicũ
meum non me hertule inmẽtẽ michi
quid ueinit. Sunt enim Dicates grauio
quidem nemo dicatior hoc opinor pri¬
mu ne quotienstũq potuetit dictum
dici necesse habeamui dicete pusillui
testis processit. Licet inquit rogate phi¬
lippus tum quesitor properans. modo bre¬
uiter hic ille num accusabis per pusillu
rogabo Ruditule sed sedebat iudex lauxi¬
fex hrcuor ipẽ ꝙͣ testis etiam. omĩs est
tisus ĩ iudicem cͥomiersus. uisum ẽ totũ¬
esse scurtile iditium Ergo hec sunt que
cadere possunt in quos nobis ꝙͣ uis sint
bella tamen ipõ genere scurrilia. Ut iste

Expanded text:
autem ridiculum est id, quod verbi aut sententiae autem ridiculum est id, quod verbi aut sententiae quodam acumine movetur; sed ut in illo superiore genere vel narrationis vel imitationis vitanda est mimorum et ethologorum similitudo, sic in hoc scurrilis oratori dicacitas magno opere fugienda est. Qui igitur distinguemus a Crasso, a Catulo, a ceteris familiarem vestrum Granium aut Vargulam amicum meum? Non me hercule in mentem mihi quidem venit: sunt enim dicaces; Granio quidem nemo dicacior. Hoc, opinor, primum, ne, quotienscumque potuerit dictum dici, necesse habeamus dicere. Pusillus testis processit. "Licet" inquit "rogare?" Philippus. Tum quaesitor properans "modo breviter." Hic ille "non accusabis: perpusillum rogabo." Ridicule. Sed sedebat iudex L. Aurifex brevior ipse quam testis etiam: omnis est risus in iudicem conversus; visum est totum scurrile ridiculum. Ergo haec, quae cadere possunt in quos nolis, quamvis sint bella, sunt tamen ipso genere scurrilia; ut iste,
Abbreviated transcription (Latin):
quid aliud fuit in quo contio ridetet nisi
illa et uultus et uocis imitatio per tuassta¬
tuas uero cu dixit ex extento brachio pau¬
lulum etiam de gestu addidit. Uehemẽti
risimus. E hoc genete ẽ illa rosciana imi¬
tatio sens libi ego antipho has sero ĩquit
senu ẽ cu audio Atq ita c̃ toto hoc ipõ
genere ridiculu ut tautissime tractandũ
fit tumore est enu et hologor sinima
c̃ ertimatio sicut obfemtas. Drator subri¬
prat oportet imitationẽ ut his qui audi¬
et cogitet plura ꝙͣ uideat. prester idem
ingeniutatem et pudorem suum uerborum
turpitudine et rerum obscenitate uitanda¬
Igitur hec duo genera sunt eius ridiculi qd̃
mre positum ẽ que sunt propria ꝑ erpetua¬
rum facetiaru in quibus describunt᷑ ho¬
minu mores et ita effingunt᷑ ut aut re
narrata aliqua quales sunt intelligant
aut imitatioẽ breui per iniecta in aliquo ĩ¬
signi ad ridendu uitio reperiant᷑ In dcõ

Expanded text:
Quid aliud fuit, in quo contio rideret, nisi Quid aliud fuit, in quo contio rideret, nisi illa vultus et vocis imitatio? "Per tuas statuas!" vero cum dixit et extento bracchio paulum etiam de gestu addidit, vehementius risimus. Ex hoc genere est illa Rosciana imitatio senis: "tibi ego, Antipho, has sero, inquit; seniumst, quom audio." Atqui ita est totum hoc ipso genere ridiculum, ut cautissime tractandum sit; mimorum est enim et ethologorum, si nimia est imitatio, sicut obscenitas. Orator surripiat oportet imitationem, ut is, qui audiet, cogitet plura quam videat; praestet idem ingenuitatem et ruborem suum verborum turpitudine et rerum obscenitate vitanda. Ergo haec duo genera sunt eius ridiculi, quod in re positum est, quae sunt propria perpetuarum facetiarum, in quibus describuntur hominum mores et ita effinguntur, ut aut re narrata aliqua quales sint intellegantur aut imitatione breviter iniecta in aliquo insigni ad inridendum vitio reperiantur. In dicto
Abbreviated transcription (Latin):
tatur alteru dicto. Resi quando quidtã ꝙͣ
aliqua fabella narratur. Ut olim tu crasse
ĩ mẽmium comedisse cum lacertum lar¬
gi ruzeẽt cu eo tarratine de amicula rix¬
atus Salsa attamen ate ipõ ficta narratõ
Ad didisti clausula tota tarratina cu õibs
ĩparietibus instriptas fuisse lrãs tria lll.
duo . M. It. cum quereres quid eẽt senẽ
tibi quenda opidanu dixisse laterat lace̾¬
tum largi. Mc̃ mius mordax. perspicitis
genus hoc ꝙͣ sit facctu ꝙͣ elegans ꝙ̃ orato¬
nu suic habeas uere quod narrare possis
quod tũ c̃ mendaciunculis aspergendu suuc
fingas Est eni huiꝰ generis uirtus ut in fcã
Demõstres ut mores cius de quo narres ut
sermo ut uultus om̃es exprimãtur ut us
qui audiũt tum geri illa ficriq idcantur
Iin te est item ridiculu quod ex quadas de¬
prauata imitatioẽ sumi solet ut idem cra¬
sus pet tua nobilitate per urãm familiã

Expanded text:
tatur, alterum dicto: re, si quando quid tamquam tatur, alterum dicto: re, si quando quid tamquam aliqua fabella narratur, ut olim tu, Crasse, in Memmium, comedisse eum lacertum Largi, cum esset cum eo Tarracinae de amicula rixatus: salsa, ac tamen a te ipso ficta tota narratio; addidisti clausulam: tota Tarracina tum omnibus in parietibus inscriptas fuisse litteras L. L. L. M. M.; cum quaereres id quid esset, senem tibi quendam oppidanum dixisse: "lacerat lacertum Largi mordax Memmius." Perspicitis genus hoc quam sit facetum, quam elegans, quam oratorium, sive habeas vere quod narrare possis, quod tamen est mendaciunculis aspergendum, sive fingas. Est autem huius generis virtus, ut ita facta demonstres, ut mores eius, de quo narres, ut sermo, ut vultus omnes exprimantur, ut eis, qui audiunt, tum geri illa fierique videantur. In re est item ridiculum, quod ex quadam depravata imitatione sumi solet, ut idem Crassus: "per tuam nobilitatem, per vestram familiam!"
Abbreviated transcription (Latin):
di nolunt insi forte iactant. Parcendu
maxime ẽ Raritati hominui ne temere in
sunt. Hec igitur adhibenda ẽ primu ĩ iocã¬
Do moderatio Itaq ea facillime ludunt᷑ que
neq odio neq misericordia maxima dig
sunt Quamobrem materies om̃ĩs ridicu¬
lotu est m istis uitiis que sunt ĩ uita hoĩ¬
nu neq caror neq calamitosor neq eoꝵ
qui obfacimis ad supplitiu tapiendi uidẽ¬
tur eaq belle agitata ridentur. Est etia
Deformitatis et corporis iutior satis bella
materies ad iocandu. Sed querimus ide
quod mceteris rebus maxime quertrdu
ẽ. quatenus in quo nõ illud precipit᷑ ne
quuid insulse sedetiam si quidꝓridicule pos¬
sis. Uitandu est oratori utrũq ne aut scu¬
rilis iocus sit aut ĩimitus. Que cuĩtũq mo¬
Disunt facilius iam intelligemus cu adipã
ridiculor genera uenerimus. Duo sunt
enim genera facetiaru quor alteru re trac¬

Expanded text:
di nolunt, nisi se forte iactant; parcendum autem di nolunt, nisi se forte iactant; parcendum autem maxime est caritati hominum, ne temere in ec igitur adhibenda est primum in iocando moderatio; itaque ea facillime luduntur, quae neque odio magno neque misericordia maxima digna sunt; quam ob rem materies omnis ridiculorum est in eis vitiis, quae sunt in vita hominum neque carorum neque calamitosorum neque eorum, qui ob facinus ad supplicium rapiendi videntur; eaque belle agitata ridentur. Est etiam deformitatis et corporis vitiorum satis bella materies ad iocandum; sed quaerimus idem, quod in ceteris rebus maxime quaerendum est, quatenus; in quo non modo illud praecipitur, ne quid insulse, sed etiam, si quid perridicule possis, vitandum est oratori utrumque, ne aut scurrilis iocus sit aut mimicus. Quae cuius modi sint facilius iam intellegemus, cum ad ipsa ridiculorum genera venerimus. Duo sunt enim genera facetiarum, quorum alterum re trac
Abbreviated transcription (Latin):
eru tidentꝰ uł sola ul maxime que notãt
et designant tupitudine aliqua nõ tur¬
piter Est aute ut ad illud tertiu uenia
est plane oratoris mouerc risum uł quod
ipã hylaritas bemuolentia conciliat ei perquẽ
excitata ẽ uł ꝙ admirant᷑ omẽs acumen uno
sepeni uerbo positum maxime r̃spondentis
rium quod impedit quod deuiat quod deter¬
ret quod refutat uł quod ipũm oratorẽ po¬
litu ẽẽ honune significat quod eruditum
quod urbanu maximeq ꝙ tristitia ac seuc¬
ritatem mitigat et relaxat odiosasq ressepe
quas argumẽtis dilui nõ facile ẽ ioto risuq
dissoluit. Quatenus autem hec sint ridicła
tractanda cratori per qua diligenter uidẽ¬
duz ẽ id quod in quarto loco querendi pro¬
posuerainus. Nam nec insignis ĩprobitas
et scelere iuncta nec rursus miseria ĩsignis
agitata ridetur facinorosos maiori quada
iuꝰ ꝙͣ ridituli uulnerari uolũt miseros illu¬

Expanded text:
enim ridentur vel sola vel maxime, quae notant enim ridentur vel sola vel maxime, quae notant et designant turpitudinem aliquam non turpiter. Est autem, ut ad illud tertium veniam, est plane oratoris movere risum; vel quod ipsa hilaritas benevolentiam conciliat ei, per quem excitata est; vel quod admirantur omnes acumen uno saepe in verbo positum maxime respondentis,rium, quod impedit, quod elevat, quod deterret, quod refutat; vel quod ipsum oratorem politum esse hominem significat, quod eruditum, quod urbanum, maxime quod tristitiam ac severitatem mitigat et relaxat odiosasque res saepe, quas argumentis dilui non facile est, ioco risuque dissolvit. Quatenus autem sint ridicula tractanda oratori, perquam diligenter videndum est, quod in quarto loco quaerendi posueramus. Nam nec insignis improbitas et scelere iuncta nec rursus miseria insignis agitata ridetur: facinerosos enim maiore quadam vi quam ridiculi vulnerari volunt; miseros inlu
Abbreviated transcription (Latin):
tionis mec requiescam in cesaris sermone
quasi inaliquo peroportuno diuersorio atq
ĩquit iulius nõ nimis liberale hospitiu mc¬
u dices. nam te ĩuiam simulac per paulu
gustaris extrudam et eiciam ac ne diutius
uos demorer de omĩ isto genere quid sentiã
perbreuiter exponam. Derisuquinq sũt q̃
querant unu quid sit alter ũdesit tertui
sit ne oratotis tisum uelle mouere quartũ
quatenus quintu que sint genera ridiculi
Atq illud primu quid sit ip̃e tisus quo
pacto concitetur ubi sit quomõ existat atq
ita r̾pente erumpat ut cum cupiẽtes tenere
nequeamus et quomõ simul latera os uenas
oculos uultu octupet uiderit democritus. neq
en ad hũc sermone hoc pertinet et siptine¬
ret nestut metũ nõ id puderet quod ne¬
noĩ illi quide scirent qui pollicerẽtur. Iotus
culi nam id quod proxime querit turpitu¬
dine et deformitate quada tontinet. hec

Expanded text:
tionis meae requiescam in Caesaris sermone tionis meae requiescam in Caesaris sermone quasi in aliquo peropportuno deversorio.' 'Atqui' inquit Iulius 'non nimis liberale hospitium meum dices; nam te in viam, simul ac perpaulum gustaris, extrudam et eiciam. Ac ne diutius vos demorer, de omni isto genere quid sentiam perbreviter exponam. De risu quinque sunt, quae quaerantur: unum, quid sit; alterum, unde sit; tertium, sitne oratoris risum velle movere; quartum, quatenus; quintum, quae sint genera ridiculi. Atque illud primum, quid sit ipse risus, quo pacto concitetur, ubi sit, quo modo exsistat atque ita repente erumpat, ut eum cupientes tenere nequeamus, et quo modo simul latera, os, venas, oculos, vultum occupet, viderit Democritus; neque enim ad hunc sermonem hoc pertinet, et, si pertineret, nescire me tamen id non puderet, quod ne illi quidem scirent, qui pollicerentur. Locus culi—nam id proxime quaeritur—turpitudine et deformitate quadam continetur; haec
Abbreviated transcription (Latin):
mus artemus que studio que etercitatione
consequimur aut recta ẽẽ confidamus ant
praua intelliganius tu quo referenda sint
uidet disputes de hoc toto iocandigenere
quid sentias ne qua dicendi pars quoma ita uo¬
liustis hoc tali cetu atq intam accuratos. moc̃
preterita ȩc̃ uideatur Ego uero inquit ille quo¬
niam acõuiuia collectam crasse exigis nõ ꝯmit¬
tam ut si defugeri. causam aliqua tibi r̃cusã¬
di dem ꝙ̃ꝙͣ soleo sepe mirati eoru ĩpudẽtia
qui agunt instena gestu inspectante roscio
Quis enu sese cõmouere põt cuiꝰ ille uitia nõ
uideat Sic ego nũc crasso audiẽte primuzo¬
nũc loquar de facetus et docebo siis ut aiint
orathore cum quẽ cu catulus nuper audissi
alendus ẽẽ iudeatur Ueru te Cesar audia¬
ut ad antomi teliqua ueniamus. At Anto.
per pauca michi quide restant inquit ded
tñ iam defessus labore atq itinere disputa¬

Expanded text:
quae studio, quae exercitatione quae studio, quae exercitatione consequimur, aut recta esse confidamus aut prava intellegamus, cum quo referenda sint videtur, disputes de hoc toto iocandi genere quid sentias, ne qua forte dicendi pars, quoniam ita voluistis, in hoc tali coetu atque in tam accurato sermone praeterita esse videatur.' 'Ego vero,' inquit ille 'quoniam conlectam a conviva, Crasse, exigis, non committam ut, si defugerim, tibi causam aliquam recusandi dem. Quamquam soleo saepe mirari eorum impudentiam, qui agunt in scaena gestum inspectante Roscio; quis enim sese commovere potest, cuius ille vitia non videat? Sic ego nunc, Crasso audiente, primum loquar de facetiis et docebo sus, ut aiunt, oratorem eum, quem cum Catulus nuper audissetalendus esse videatur. Verum te, Caesar, audiamus, ut Antoni reliqua videamus.' Et Antonius 'perpauca quidem mihi restant,' inquit 'sed tamen defessus iam labore atque itinere disputa
Abbreviated transcription (Latin):
tio grauitas. tanta auctoritas ut quod eẽt ab
eo obiectu lepore magis eleuandu ꝙ̃ cõtenti¬
one fraugendu uideretur. Tum sulpitius quid
igitur patiemur inquit Cesarem qui ꝙͣꝙͣ in
crasso facetias conçedat tamen multo m eo
studio magis ipẽ laborat nõ explicare nob̾
totum genus hoc iocandi quale sit et unde
dicatur presertim tu tantam uim et utili¬
tatem salis et urbantatis ẽẽ fateamur Quid
simquit Iulus assentior Antomo dicenti nł¬
lam ẽẽ artem salis hic cum sulpitius r̃ticuiss
quasi uero inquit Crassus hor ip̃or de quib
Antonius tam diu loquit᷑ ars nulla sit obser¬
uatio queda ẽ ut ipe dixit earu reru que in
ddo ualent que si eloquẽtes facere posset ꝗs
ẽẽt non eloquens Quis eniuł non facile uł
Sed ego inhis preceptis hanc uim et utilita¬
tem esse arbitror nõ ut ad reperiendu quod
Dicamus artemur sed ut ea que natura dica

Expanded text:
tio gravitas, tanta auctoritas, ut, quod esset ab tio gravitas, tanta auctoritas, ut, quod esset ab eo obiectum, lepore magis levandum quam contentione frangendum videretur.' Tum Sulpicius 'quid igitur? Patiemur' inquit 'Caesarem, qui quamquam M. Crasso facetias concedit, tamen multo in eo studio magis ipse elaborat, non explicare nobis totum genus hoc iocandi quale sit et unde ducatur; praesertim cum tantam vim et utilitatem salis et urbanitatis esse fateatur?' 'Quid, si' inquit Iulius 'adsentior Antonio dicenti nullam esse artem salis?' Hic cum Sulpicius reticuisset, 'quasi vero' inquit Crassus 'horum ipsorum, de quibus Antonius iam diu loquitur, ars ulla sit: observatio quaedam est, ut ipse dixit, earum rerum, quae in dicendo valent; quae si eloquentis facere posset, quis esset non eloquens? Quis enim haec non vel facile vel Sed ego in his praeceptis hanc vim et hanc utilitatem esse arbitror, non ut ad reperiendum quod dicamus, arte ducamur sed ut ea, quae natura,
Abbreviated transcription (Latin):
ferendu iudebatur hic tu arrisisset ipẽ
crassus attamen inquit Antomus cuzarte
ẽc̃ facetiaru ulla negares aperiusti quiddã
quod precipiendu uderet᷑ hr̃i er dixisti
ratione oportere hominu tei temporis ne
quid iocus de grauitate decerperet quod quidẽ
ĩprimis a crasso obseruari solet. Sed hoc pit¬
ceptu pretermittendu ẽ facctiaru quodhii
nichil opussit nos aute quomõ utamur
cum opus sit queriius ut in aduersariu.
et maxime si eius stultitia poterit agitaro
in testem stultu cupidu leuem si fa̾cile ho¬
mines audituri iudebũtur omnino proba¬
biliora sunt que lacessiti dicimus ꝙ̃q̃ prio¬
ẽ tesponsio uidertiur em quictiu fuisse
insi cẽmis lacessiti ut ĩ ista ipã contioneni¬
chil fere dictu ẽ abhoc domitio quod qde
facetius dictum uideretur quod nõ prouocat¬
crassus responderit. Erat aute tanta ĩ domi¬

Expanded text:
ferendum videbatur.' Hic cum adrisisset ipse ferendum videbatur.' Hic cum adrisisset ipse Crassus, 'ac tamen,' inquit Antonius 'cum artem esse facetiarum, Iuli, ullam negares, aperuisti quiddam, quod praecipiendum videretur: haberi enim dixisti rationem oportere hominum, rei, temporis, ne quid iocus de gravitate decerperet; quod quidem in primis a Crasso observari solet. Sed hoc praeceptum praetermittendarum est facetiarum, cum eis nihil opus sit; nos autem quo modo utamur, cum opus sit, quaerimus, ut in adversarium et maxime, si eius stultitia poterit agitari; in testem stultum, cupidum, levem, si facile homines audituri videbuntur. Omnino probabiliora sunt, quae lacessiti dicimus quam quae priost responsio; videmur enim quieturi fuisse, nisi essemus lacessiti, ut in ipsa ista contione nihil fere dictum est ab hoc, quod quidem facetius dictum videretur, quod non provocatus responderit; erat autem tanta in Domi
Abbreviated transcription (Latin):
tu ymagines ipãs nõ pethorrescis quibus
non mõ imitandis. sed ne collocandis tu¬
sed hec tragica atq diuina faceta aut et
urbana ĩnumerabilia ex una cõtentione
meministis. Nec eni maior concia iuꝙͣ
fuit nec apud populu granior orõ ꝙͣ hui
contra collegani incensura nuper neq le¬
pore et festiuitate conditior. Q uare tibi an¬
toni utrumq assentior et multu ĩ ddo fa
cetias prodesse sepe et eas arte millo modo
tradi posse Illud quidez admiror te nobu
in eo genert tribuisse tantu et nõ hui rei
quoq palmam et ceteraru crasso detulisse
Tu Antonnis ego uero ita fetisse ĩquit
nisi interdu in hoc trasso paululu ĩ ui¬
derem. Nam ec̃ quẽ uis facetu atq salsu
nõ nimis ẽ perse ipũ ĩuidendu. sed qd
omniu sit uenustissimus et urbanissim
omniu grauissimu et seuerissimu et ec̃
et uideri quod isti contigit uni mihi ure

Expanded text:
magines ipsas non perhorrescis? Quibus magines ipsas non perhorrescis? Quibus non modo imitandis, sed ne conlocandis quSed haec tragica atque divina; faceta autem et urbana innumerabilia vel ex una contione meministis; nec enim maior contentio umquam fuit nec apud populum gravior oratio quam huius contra conlegam in censura nuper neque lepore et festivitate conditior. Qua re tibi, Antoni, utrumque adsentior et multum facetias in dicendo prodesse saepe et eas arte nullo modo posse tradi: illud quidem admiror, te nobis in eo genere tribuisse tantum et non huius rei quoque palmam ut ceterarum Crasso detulisse.' Tum Antonius 'ego vero ita fecissem,' inquit 'nisi interdum in hoc Crasso paulum inviderem; nam esse quamvis facetum atque salsum non nimis est per se ipsum invidendum; sed cum omnium sit venustissimus et urbanissimus, omnium gravissimum et severissimum et esse et videri, quod isti contigit uni, id mihi vix
Abbreviated transcription (Latin):
diis quas egit idem Cum casu meadem cã¬
cu funere ferret᷑ anus iunia proph dii
ĩ mortales que fuit illa quanta uis ꝙͣ expec¬
tata ꝙͣ tepentina Cum comiectis oculis ge¬
sta omĩ et ĩ minẽti sũma grauitate et ceᷤ¬
leritate uerbor brute quid sedes Quid illã
anum patri nũtiare uis tuo.quid illis oĩ¬
biis quoꝵ ymagines duci uides quid maio¬
ribus tuis. quid .L. bruto qui hũc ppłm
dnãtu regio liberauit. Quid te facete cur
rei tu cui glorie tui uirtuti studere patri¬
monio ne augendo at id nõ est nobilitat
sed fac ẽẽ. Nichil super est libidines totu
dissipanerũt An iure tiuili ẽ paternu sed
dices it cum edes uenderes ne ĩ rutis ꝗde
et cesis ĩ olium tibi patrimoniu reliquissẽ
An tei militaris qui nũꝙ̃ castra uideris an
eloquẽtie que nulla ẽ mte Et quitquid no
cis ac litigue omẽ m istu turpissimũ ca¬
lũpnie questu cõtulisti Tu lucem aspicere

Expanded text:
diis, quas egit idem, cum casu in eadem cadiis, quas egit idem, cum casu in eadem causa efferretur anus Iunia. Pro di immortales, quae fuit illa, quanta vis! quam inexspectata! quam repentina! cum coniectis oculis, gestu omni ei imminenti, summa gravitate et celeritate verborum "Brute, quid sedes? Quid illam anum patri nuntiare vis tuo? Quid illis omnibus, quorum imagines duci vides? Quid maioribus tuis? Quid L. Bruto, qui hunc populum dominatu regio liberavit? Quid te agere? Cui rei, cui gloriae, cui virtuti studere? Patrimonione augendo? At id non est nobilitatis. Sed fac esse, nihil superest; libidines totum dissipaverunt. An iuri civili? Est paternum. Sed dicet te, cum aedis venderes, ne in rutis quidem et caesis solium tibi paternum recepisse. An rei militari? Qui numquam castra videris! An eloquentiae? Quae neque est in te, et, quicquid est vocis ac linguae, omne in istum turpissimum calumniae quaestum contulisti! Tu lucem aspicere
Abbreviated transcription (Latin):
petua. Cum eni brutus duos decolor̃
facctissime tres prĩs bruti de iure ciuili
libellos tribus legendos dedit Ex libro
primo forte euenit ut in priuernati es¬
semus brute testifitat᷑ pr̾ se tibi priuer¬
nante fundu r̃liquisse. Deinde ex libro
secundo malbano eramus ego et. M
filius sapiens iudelicet homo tu p̾mis
nrẽ ciuitatis norat hunc gurgitem me¬
tuebat ne cum is nichil habetet nichil
ẽẽ relictu putaretur. Tum ex libro tertio
in quo fine scribendi fecit. tot enim
ut audiui sceuola dicere sunt uere
bruti libri intiburti forte assidimus ego et
M. filius Ubi sunt hi fundi brute quos tͥ
pr̃ publicis cõmẽtariis insignatos r̃liquit
Quod insi prbetem te inquit iam hret qͣr¬
tu libru composuisset et se etiam ĩbalneis
lotu tum filio scriptu x̃liquisset. Quis ẽ igit
qui nõ fateatur hoc lepore atq his facetus
nõ minus tefutatu eẽ brutu ꝙͣ illis trage¬

Expanded text:
petua: cum enim Brutus duo lectores epetua: cum enim Brutus duo lectores efacetissime tris patris Bruti de iure civili libellos tribus legendos dedit. Ex libro primo: "forte evenit ut in Privernati essemus." "Brute, testificatur pater se tibi Privernatem fundum reliquisse." Deinde ex libro secundo: "in Albano eramus ego et Marcus filius." "Sapiens videlicet homo cum primis nostrae civitatis norat hunc gurgitem; metuebat ne, cum is nihil haberet, nihil esse ei relictum putaretur." Tum ex libro tertio, in quo finem scribendi fecit—tot enim, ut audivi Scaevolam dicere, sunt veri Bruti libri—"in Tiburti forte adsedimus ego et Marcus filius." "Ubi sunt hi fundi, Brute, quos tibi pater publicis commentariis consignatos reliquit? Quod nisi puberem te, inquit, iam haberet, quartum librum composuisset et se etiam in balneis lotum cum filio scriptum reliquisset." Quis est igitur qui non fateatur hoc lepore atque his facetiis non minus refutatum esse Brutum quam illis tragoe
Abbreviated transcription (Latin):
uit hylatitate quada et ioco dicta illa bre¬
uia nõ hũit. Partebat eni aduersati
dignitati in quo ipẽ seruabat suam Ed
ẽ homĩbus facctis et dicacibus difficilim¬
um habere hominu ⁊dcm̃ et temporu
et que octurtantitu salsissime dicipo¬
ssunt tenere Itaq nõ nulli ridiculi ho¬
mines hoc ipũm nõ insulse int̾ pretãt᷑
Dicete eni aiunt eriniu flãma a sapiẽ¬
te fatiluis ote mardenti opprimi qua
bona dicta teneat hec scilicet bona dicta
que salsa sint. nam ea salsa dicta appel¬
lant᷑ proprio nomiẽ sedut in sceuolam
conticuit ea crassus atq m illo altero ge¬
nere in quo nalli aculei cõtumeliaru
merant causa illam disputationẽq lu¬
sit sic mn bruto quem oderat et quẽ dignũ
dixit. Atq illa breria cu ille diceret se
sine causa sudare minime miru ĩquit
tu existi De balueis. ĩ numerabilia fuert
Huimoĩ. Sednõ minus iocunda illa ꝑ¬

Expanded text:
vit hilaritate quadam et ioco; dicta illa brevit hilaritate quadam et ioco; dicta illa brevia non habuit; parcebat enim adversari dignitati, in quo ipse conservabat suam; quod est hominibus facetis et dicacibus difficillimum, habere hominum rationem et temporum et ea, quae occurrunt, cum salsissime dici possunt, tenere; itaque non nulli ridiculi homines hoc ipsum non insulse interpretantur; dicere enim aiunt Ennium, flammam a sapiente facilius ore in ardente opprimi, quam bona dicta teneat; haec scilicet bona dicta, quae salsa sint; nam ea dicta appellantur proprio iam nomine. Sed ut in Scaevola continuit ea Crassus atque in illo altero genere, in quo nulli aculei contumeliarum inerant, causam illam disputationemque elusit, sic in Bruto, quem oderat et quem dignum dixit! Atque illa brevia, cum ille diceret se sine causa sudare, "minime" inquit "modo enim existi de balneis." Innumerabilia alia fuerunt, sed non minus iucunda illa per
Abbreviated transcription (Latin):
pe lepore et facetiis profici uidi. Sed cu
illo in genere perpetue festiuitatis ars
nõ desideratur. natura eni fingit ho¬
mines et creit imitatores et narratores¬
et facctos adiuuante et uultu et uoce et
ipõ genere sermonis. Tum uo in hoc al¬
tero dicacitatis quid habet ars loci cu
ante illud facete dictu emissu habere
debeat ꝙͣ cogitari potuisse iuideat᷑ Qd
enim michi meus frater ab arte iuura¬
ri potuit cu a philippo intertogatus
quid latraret furem se uidere respondit
Quid inomni oroẽ crassus uł apud cẽ¬
tum uiros contra sçeuola uł contra accu¬
satorem brutum. Cum pro Gn. panco
diceret. nam id quod tu michi tribiui
antoni erasso ẽ omniu sinã concedẽdu
Non eni ferc quisꝙͣ reperiet᷑ pteter hũc
ni utroq genẽ lepotis excellens et illo qui
iperpetutate sermonis et hoc qui ĩcele¬
ritate atq dictoẽ. Nam hec perpetua ꝯ̃
sceuolam curiana defensio tota redunda¬

Expanded text:
pe lepore et facetiis profici vidi. Sed cum pe lepore et facetiis profici vidi. Sed cum illo in genere perpetuae festivitatis ars non desideretur natura enim fingit homines et creat imitatores et narratores facetos adiuvante et vultu et voce et ipso genere sermonis tum vero in hoc altero dicacitatis quid habet ars loci, cum ante illud facete dictum emissum haerere debeat, quam cogitari potuisse videatur? Quid enim hic meus frater ab arte adiuvari potuit, cum a Philippo interrogatus quid latraret, furem se videre respondit? Quid in omni oratione Crassus vel apud centum viros contra Scaevolam vel contra accusatorem Brutum, cum pro Cn. Plancio diceret? Nam id, quod tu mihi tribuis, Antoni, Crasso est omnium sententia concedendum; non enim fere quisquam reperietur praeter hunc in utroque genere leporis excellens: et illo, quod in perpetuitate sermonis, et hoc, quod in celeritate atque dicto est. Nam haec perpetua contra Scaevolam Curiana defensio tota redunda
Abbreviated transcription (Latin):
tis ec̃ potes aut nulla cẽ artẽ salis aut
siqua ẽ camtu potissimu nobis doce¬
bis. Ego ueto inquit omĩ dere puto
facetius eẽ ab homic̃ nõ inurbano ꝙ̃
De ip̃ĩs facetis disputati Itaq cu quos¬
dumꝰ grecos inscriptos libros c̃ẽ indis¬
sem de ndiculis nõ nullam inspem ue¬
neram posse me exhis aliquid discere
Inueni autem ridicła et salsa milta
grecoꝵ. Nam et siculi tn eo genete et ro¬
dii et bizantii et preter ceteros attici extel¬
lunt. Sed qui eius rei ratione quanda
conati sunt artemq tradere sic insulsi
extiterũt ut nichilcoru aliud insuipã
tradi Et enim cum duo genera sint fa¬
cetiaru alterum equabilit᷑ in onini ser¬
mone fusum alteru peratutu et breue
Illa a ueteribus superior cauillatio hec
altera dicatitas nomiãta ẽ leue nomẽ
Habet utraq tes quippe. leuę enim est
totu hoc tisum mouere. Uerũtamen
ut dicis Antoni multu in cusis perse¬

Expanded text:
tis esse potes nullam esse artem salis aut, tis esse potes nullam esse artem salis aut, si qua est, eam tu potissimum nos docere.' 'Ego vero,' inquit 'omni de re facilius puto esse ab homine non inurbano, quam de ipsis facetiis disputari. Itaque cum quosdam Graecos inscriptos libros esse vidissem de ridiculis, non nullam in spem veneram posse me ex eis aliquid discere; inveni autem ridicula et salsa multa Graecorum; nam et Siculi in eo genere et Rhodii et Byzantii et praeter ceteros Attici excellunt; sed qui eius rei rationem quandam conati sunt artemque tradere, sic insulsi exstiterunt, ut nihil aliud eorum nisi ipsa tradi. Etenim cum duo genera sint facetiarum, alterum aequabiliter in omni sermone fusum, alterum peracutum et breve, illa a veteribus superior cavillatio, haec altera dicacitas nominata est. Leve nomen habet utraque res. Quippe; leve enim est totum hoc risum movere. Verum tamen, ut dicis, Antoni, multum in causis persae
Abbreviated transcription (Latin):
actionis nemo potest. Quart qui aut
breuiter aut submisse dicunt docert i¬
dicem possunt cõmouert nõ possunt
inquo sunt onniã iam illud porspituũ
c̃ omniu terum incõtrarias partes fa¬
crltatem ex usdem sub peditari locis Sed
argunic̃tis resistendu c̃ aut his que do¬
probandi eius cansa sumũtur ⁊ ep̾hen¬
des aut demõstrando id quod conclude
illi uelint nõ effici ex propositis nec ẽc̃
consequens aut suta nõ tefellas afferẽdũ
est in coritrariam partem quod sit aut
grauius aut eque graue. Illa aute que
tonciliationis causa lemter aut permo¬
tioms uehementer agunt᷑ contrariis cõ¬
motionib afferenda sunt ut odio aut¬
beniuolentia miscritordia ĩ iudia tona¬
tur. Suanis antem ẽ et uehemẽter sẽ¬
pe utilis iotus et facetie que etia si alia
omiã arte tradi possunt natut sunt
propria certę neq ullam artem deside¬
taant. inquibus tu longe aliis mã smã
tesar excelles quo magu michi etia tẽs¬

Expanded text:
actionis nemo potest; qua re qui aut breviter aut summisse dicunt, docere iudicem possunt, commovere non possunt; in quo sunt omnia. Iam illud perspicuum est, omnium rerum in contrarias partis facultatem ex eisdem suppeditari locis. Sed argumento resistendum est aut eis, quae comprobandi eius causa sumuntur, reprehendendis aut demonstrando, id, quod concludere illi velint, non effici ex propositis nec esse consequens, aut, si ita non refellas, adferendum est in contrariam partem, quod sit aut gravius aut aeque grave. Illa autem, quae aut conciliationis causa leniter aut permotionis vehementer aguntur, contrariis commotionibus auferenda sunt, ut odio benevolentia, ut misericordia invidia tollatur. Suavis autem est et vehementer saepe utilis iocus et facetiae; quae, etiam si alia omnia tradi arte possunt, naturae sunt propria certe neque ullam artem desiderant: in quibus tu longe aliis mea sententia, Caesar, excellis; quo magis mihi etiam aut tes
Abbreviated transcription (Latin):
et ut ante dixi sua sponte quo impellimus ĩ¬
clinant atq propendũt accipio quod datur
et ad id unde aliquis flatus ostendit᷑ uelado
Sin ẽ integer quictusq udex plus est operis
Sunt ei omiã dicendo excitanda nichilad¬
iuuante natura Sed tantam iim habet illa
que tecte ab uno poeta dcã est flexanima
atq omnu regina reru orõ ut nõ mõ ĩcli¬
nantem exigete aut stantem incdinate sed
etiam aduersantem atq repugnãtem ut im¬
perator fortis ac bonus capere possit. Hec
sunt enim illa que me ludens modo crassui
Diceret et incausa. Maquilii .c. quoq nor¬
bani nõ nullisq aliis quasi preclare acta
laudaret. Que me hercle ego crasse cuate
tractant᷑ in causis horrert soleo tauta uis
animi tantus impetus tantus dolor. oclis
uultu gestu digito demq isto tuo significai
solet. Tantu ẽ flumen graussimoꝵ optimorq¬

Expanded text:
et, ut ante dixi, sua sponte, quo impellimus, inet, ut ante dixi, sua sponte, quo impellimus, inclinant atque propendent, accipio quod datur et ad id, unde aliquis flatus ostenditur, vela do; sin est integer quietusque iudex, plus est operis; sunt enim omnia dicendo excitanda, nihil adiuvante natura. Sed tantam vim habet illa, quae recte a bono poeta dicta est flexanima atque omnium regina rerum oratio, ut non modo inclinantem excipere aut stantem inclinare, sed etiam adversantem ac repugnantem, ut imperator fortis ac bonus, capere possit. Haec sunt illa, quae me ludens Crassus modo diceret et in causa M'. Aquili Gaique Norbani non nullisque aliis quasi praeclare acta laudaret, quae me hercule ego, Crasse, cum a te tractantur in causis, horrere soleo: tanta vis animi, tantus impetus, tantus dolor oculis, vultu, gestu, digito denique isto tuo significari solet; tantum est flumen gravissimorum optimor
Abbreviated transcription (Latin):
spernant aut cupiant aut abhorreant.i
letentur aut mereant aut misereant aul
pumre uelint aut ad cos motus deducãt
si qui finitum sint et de propinqhis ac
talibus animi permotiombus. Atq illud
optandu ẽ otatori tit aliqua permotio
animoꝵ sua sponte ipĩ ad causa iudicel¬
afferant ad id quod utilitas oratoris fert
accomodata faciliis est eni cutrentem
ut aiunt ĩcitare ꝙͣ cõmoueti languẽtem
Sin id aut nõ erit aut erit obscũtius sicuit
medico diligenti priusꝙ conet᷑ egit ad¬
hibere medicina nõ solu morbi ciusci
mederi uolet sed etia consuetudo ualẽt
et natura corporis cognostenda ẽ siceq¬
dem cu agredior mancipitez causam
et grauem ad animos iudicum pertractandos
omn mente mea cogitatioẽ curaq uersor ut
odoter ꝙͣ sagacissime possim quid sentiant qd
existiment quid expectent quid uelint quo dedu¬
ci oroẽ facillime posse uideant᷑. Sisedant ita¬

Expanded text:
sperent aut cupiant aut abhorreant aut sperent aut cupiant aut abhorreant aut laetentur aut maereant aut misereantur aut poenire velint aut ad eos motus deducantur, si qui finitimi sunt et de propinquis ac talibus animi permotionibus. Atque illud optandum est oratori, ut aliquam permotionem animorum sua sponte ipsi adferant ad causam iudices ad id, quod utilitas oratoris feret, accommodatam; facilius est enim currentem, ut aiunt, incitare quam commovere languentem; sin id aut non erit aut erit obscurius, sicut medico diligenti, priusquam conetur aegro adhibere medicinam, non solum morbus eius, cui mederi volet, sed etiam consuetudo valentis et natura corporis cognoscenda est, sic equidem cum adgredior in ancipiti causa et gravi ad animos iudicum pertractandos, omni mente in ea cogitatione curaque versor, ut odorer, quam sagacissime possim, quid sentiant, quid existiment, quid exspectent, quid velint, quo deduci oratione facillime posse videantur. Si se dant
Abbreviated transcription (Latin):
fortis otõ querit sed sepe placida submis¬
sa lenis que marime cõmendat teos. Reos
autem appello non eos mõ qui arguũtur
sed omẽs quor dere disceptat᷑ sic ei oliz
loquebant. Horu igitur exprimere mo¬
res oroẽ iustos integros x̾ligiosos timidos
perferentes ĩiuriaru mixum quiddam
ualet et hoc uł inprincipiis uł in re nar¬
randa uł inperoranda tantam habet iu
si ẽ suauiter et cum sensu tractatu ut sẽpe
plusꝙ causa ualeat tantu autem efficit᷑
sensu quodam ac roẽ dicendi ut quasi
mores oratoris effingat orõ. Genere ei
quodam sinãruz et genere uerbõr adhibi¬
ta etiam actione lenĩ facilitatemq signifi¬
canti efficit᷑ ut probi ut bene morati ut
boni iuri ẽẽ uideant᷑. Nuit aute ẽ illa di¬
par adiuncta rõ orationis que alio quoda
genere mẽtes iudicum permonet ĩpellit¬
q ut aut oderint aut diligant aut ĩ uide¬
ant aut saluum uelint au̾t metuant ã

Expanded text:
fortis oratio quaeritur, sed saepe placida, summisfortis oratio quaeritur, sed saepe placida, summissa, lenis, quae maxime commendat reos. Reos autem appello non eos modo, qui arguuntur, sed omnis, quorum de re disceptatur; sic enim olim loquebantur. Horum igitur exprimere mores oratione iustos, integros, religiosos, timidos, perferentis iniuriarum mirum quiddam valet; et hoc vel in principiis vel in re narranda vel in perorando tantam habet vim, si est suaviter et cum sensu tractatum, ut saepe plus quam causa valeat. Tantum autem efficitur sensu quodam ac ratione dicendi, ut quasi mores oratoris effingat oratio; genere enim quodam sententiarum et genere verborum, adhibita etiam actione leni facilitatemque significante efficitur, ut probi, ut bene morati, ut boni viri esse videamur. Huic autem est illa dispar adiuncta ratio orationis, quae alio quodam genere mentis iudicum permovet impellitque, ut aut oderint aut diligant aut invideant aut salvum velint aut metuant aut
Abbreviated transcription (Latin):
ciliari ꝙͣ maxime ad bemuolentia cu erga
orathorem tum erga illum pro quo dicet
orator conciliant autẽ animi dignitate
hominis rebus gestis existimatioẽ uite
que fatilius orna̾ri possunt si mõ sunt
ꝙͣ fingi si nulla non sunt. ded hec adiu¬
uant in orathore lemtas uocis uultus pu¬
doris significatio uerboꝵ comitas siquid
persequat̾ acrius ut ĩuitus et coactus fatẽ
uideare facilitatis liberalitatis mansuetu¬
dinis pictatis grati animi nõ appetentis
nõ auidi signa proferri perutile ẽ Eaque
omia que uerbor demissor nõ acriumi nõ
pertinatium non litigiosor non acerbor
sunt ualde beniuolentia conciliant aba¬
lienantq ab iis in quibus hec nõ sunt Itaq
cadem sunt i aduersarios e contrario te¬
ferenda Sed genus hoc totum orationis
in iis causis excellet in quibus minui põt
inflãmari an̾imus iidicis acci et uehemẽ¬
ti quadam incitatioẽ. Non enim sempet

Expanded text:
ciliari quam maxime ad benevolentiam cum erga ciliari quam maxime ad benevolentiam cum erga oratorem tum erga illum, pro quo dicet orator. Conciliantur autem animi dignitate hominis, rebus gestis, existimatione vitae; quae facilius ornari possunt, si modo sunt, quam fingi, si nulla sunt. Sed haec adiuvant in oratore: lenitas vocis, vultus pudoris significatio, verborum comitas; si quid persequare acrius, ut invitus et coactus facere videare. Facilitatis, liberalitatis, mansuetudinis, pietatis, grati animi, non appetentis, non avidi signa proferre perutile est; eaque omnia, quae proborum, demissorum, non acrium, non pertinacium, non litigiosorum, non acerborum sunt, valde benevolentiam conciliant abalienantque ab eis, in quibus haec non sunt; itaque eadem sunt in adversarios ex contrario conferenda. Sed genus hoc totum orationis in eis causis excellit, in quibus minus potest inflammari animus iudicis acri et vehementi quadam incitatione; non enim semper
Abbreviated transcription (Latin):
le nõ hercule michi nisi ad momto uenis¬
set inmẽtem ut possis existimare me ĩ ea
in quibus nõ nũꝙ aliꝗd effice̾ uideor usu
solere indicendo uł casu potius ĩcurrere
Ac res quidem ista ꝙͣ ego quia nõ nora
sic tanꝙͣ ignotu homine preteribam tiñ
potest mddo ut aduncendu nulla tes plꝰ
possit. Sed tñ michi uideris ante tempus¬
a me roem̃ ordinis et disponendar rerum
requisisse. Nam si ego omnem iim orato¬
ris in argumẽtis et reipã per se compbandã
posuissem tempus eẽt iam de ordine̾ argum̃¬
tor et de collocatio ẽ aliquid ditere ded cur
tria sint a me sposita de uno dicto cu de
duobus reliquis dixeto tum erit demq de
disponenda tota oroẽ querendu Ualetigit
multu addicendu probari mores et insti¬
tuta et fcã et uitam et eorum qui agẽt caĩ
et eoꝵ pro quibus et item improbaniͦ aduer¬
sarior animosq eor apud quos agit con¬

Expanded text:
le: non hercule mihi nisi admonito venisle: non hercule mihi nisi admonito venisset in mentem; ut possis existimare me in ea, in quibus non numquam aliquid efficere videor, usu solere in dicendo vel casu potius incurrere. Ac res quidem ista, quam ego, quia non noram, sic tamquam ignotum hominem praeteribam, tantum potest in dicendo, ut ad vincendum nulla plus possit; sed tamen mihi videris ante tempusa me rationem ordinis et disponendarum rerum requisisse; nam si ego omnem vim oratoris in argumentis et in re ipsa per se comprobanda posuissem, tempus esset iam de ordine argumentorum et de conlocatione rerum aliquid dicere; sed cum tria sint a me proposita, de uno dictum, cum de duobus reliquis dixero, tum erit denique de disponenda tota oratione quaerendum. Valet igitur multum ad vincendum probari mores et instituta et facta et vitam eorum, qui agent causas, et eorum, pro quibus, et item improbari adversariorum, animosque eorum, apud quos agetur, con
Abbreviated transcription (Latin):
tos et semidoctus ipse percurto ut aliqñ
ad illa maiora ueniamus. Nichilẽ enun
in dicendo catule mauisꝙͣ ut faueat orathori is
qui audiat utq ipc̃ sic moueat᷑ ut impetu quo¬
dam animmi et perturbatioẽ magisꝙͣ iudicio
aut consilio regatur. Plura enim multo ho¬
mines iudicant odio aut amore aut cupidi¬
tate aut iracundia aut dolote aut letitia a
spe aut timore aut errore aut aliqua permo¬
tione mentis ꝙͣ uerietate aut scripto aut iu¬
ris memoria aliqua aut iudicii formula ã
legibus. Quare nsi quid uobis aliud placet
ad illa pergamus. Paululu inquit catulus
etiam nunc de ẽẽ uidet᷑. his rebris antoni
quas exposinsti quod sit tibi ante explicandiun
ꝙͣ illuc proficiscare quo te dicis intendẽ Qiuid¬
nam inquit Antonius qui ordo tibi placeat
inquit Catulus et que dispositio argumẽtor
ni qua tu michi semper dcus uideri soles
Uide ꝙͣ sum inquit deus m isto gene̾ Catu¬

Expanded text:
tos et semidoctus ipse percurro, ut aliquando tos et semidoctus ipse percurro, ut aliquando ad illa maiora veniamus: nihil est enim in dicendo, Catule, maius, quam ut faveat oratori is, qui audiet, utique ipse sic moveatur, ut impetu quodam animi et perturbatione magis quam iudicio aut consilio regatur: plura enim multo homines iudicant odio aut amore aut cupiditate aut iracundia aut dolore aut laetitia aut spe aut timore aut errore aut aliqua permotione mentis quam veritate aut praescripto aut iuris norma aliqua aut iudici formula aut legibus. Qua re, nisi quid vobis aliud placet, ad illa pergamus.' 'Paulum' inquit Catulus 'etiam nunc deesse videtur eis rebus, Antoni, quas exposuisti, quod sit tibi ante explicandum, quam illuc proficiscare, quo te dicis intendere.' 'Quidnam?' inquit. 'Qui ordo tibi placeat' inquit Catulus 'et quae dispositio argumentorum, in qua tu mihi semper deus videri soles.' 'Vide quam sim' inquit 'deus in isto genere, Catu
Abbreviated transcription (Latin):
assequit᷑ ut talis uideat qualem uideri uelit
et animos eorum ita affitiat apud quos aget
ut eos quotũq uelit trahere ul rapete possĩt
nichil profecto p̃terea addicendu requiret
Iam illud iudeamus nequaꝙͣ satis eẽ repe¬
rut quid dicas nisi id ĩuentu tractare po¬
ssis. Tractatio aute uaria ẽẽ debet ne aut
cognoscat artem qui audiat aut offendat¬
aut defatigetur similitudinis sacietate o
Proponi oportet quid afferas et quate id
ita sit ostendere ex usdem lotis interdu cõ¬
cludere. interdum relinquere alias aliorsũ
transire sepe non proponẽ ac ratione ipã
afferendu quicquid proponendu fuerit
Declarare sicui quid dicas simile priusꝙ si¬
mile dicas confirmes. Demde quod agitur
adiungas. Inter puncta argumẽtoꝵ plerũq¬
ut occultes. ne quis ea nimmicrate possit Ut
nec distinguant᷑ uerbis nec confusa ẽẽ ui¬
deantur. Hec ut et properãs et apud doc¬

Expanded text:
adsequetur, ut talis videatur, qualem se videri velit adsequetur, ut talis videatur, qualem se videri velit et animos eorum ita adficiat, apud quos aget, ut eos quocumque velit vel trahere vel rapere possit, nihil profecto praeterea ad dicendum requiret. Iam illud videmus nequaquam satis esse reperire quid dicas, nisi id inventum tractare possis; tractatio autem varia esse debet, ne aut cognoscat artem qui audiat aut defetigetur similitudinis satietate: proponi oportet quid adferas et qua re ita sit ostendere; ex eisdem illis locis interdum concludere, relinquere alias alioque transire; saepe non proponere ac ratione ipsa adferenda quid proponendum fuerit, declarare; si cui quid simile dicas, prius ut simile dicas confirmes, deinde quod agitur, adiungas; interpuncta argumentorum plerumque occulas, ne quis ea numerare possit, ut re distinguantur, verbis confusa esse videantur. Haec properans ut et apud doc
Abbreviated transcription (Latin):
C̃Pixit autem. O luctatis hoc fallu
est hita enim questione hoc sequi nectẽ ẽ Re¬
cito enum tabulas de quo genere toto paulo
ante dixi. ¶Lec ut breuissime dici potuerũt
ita a medicta sunt Ut ei si auru cui quod
eẽt multiphariam defossum ꝯmõstrare uel¬
lem satis ẽẽ debẽt si signa et notas ostendẽm
locoꝵ quibus cognitis ille ipẽ sibi foderet et id
quod uellet paruo labore nullo errore ĩueni¬
ret. Sic hasego argumẽtoꝵ noui notas que¬
illa michi querenti demõstrant ubi sint re¬
liqua cura et cogitatione eruunt. Quod
autem argumẽtoꝵ genus cuiq causarum
generi maximͦ cõueniat nõ est artis exqui¬
site perscribere sed ẽ mediocris ingenii in¬
dicare. Neq enim nũc id agimus ut artẽ
et cogitatioẽ defixis et in omĩ ad dicendũ
posita excitatis nichil ẽ quod oratore effu¬
gere possit nõ mõ inforẽsibus disceptatio¬
nibus sed onio m ullo gne̾ dicendi Si uõ

Expanded text:
ixit enim Q. Lutatius. Hoc falsum ixit enim Q. Lutatius. Hoc falsum est; habita enim quaestio est. Hoc sequi necesse est; recito enim tabulas." De quo genere toto paulo ante dixi. Haec, ut brevissime dici potuerunt, ita a me dicta sunt; ut enim si aurum cui, quod esset multifariam defossum, commonstrare vellem, satis esse deberet, si signa et notas ostenderem locorum, quibus cognitis ipse sibi foderet et id quod vellet parvo labore, nullo errore, inveniret; sic has ego argumentorum notavi notas quae quaerenti demonstrant, ubi sint; reliqua cura et cogitatione eruuntur; quod autem argumentorum genus cuique causarum generi maxime conveniat, non est artis exquisitae praescribere, sed est mediocris ingeni iudicare, neque enim nunc id agimus, ut artemet cogitatione defixis et in omni re ad dicendum posita excitatis, nihil erit quod oratorem effugere possit non modo in forensibus disceptationibus, sed omnino in ullo genere dicendi. Si vero