comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
& cũ a circũ stantib diceretur in uiriã facis pͥncipisacerdotũ: irrident᷑ eos ammonere uoluit quid
dixerit. ut qͥ saperent intelligerent. iam destruendũ esse aduentuxp̃i parietem dealbatum
hoc ẽ i pocrisiN sacerdotii iudeorũ. Uit quippe Ne sciu fr̃s: quia princeps est. Scriptũ est
Principi popłi tui ñ maledices: Cũ ꝓculdubio qui in eodem popło creuerat. atq
fuerat eruditus illũ pͥncipem sacerdotũ nescire ñ poss&. nec eos quibus ita notuserat ullomͦ
beniuolentia ne reddatur malũ ꝓmalo semꝑ in uoluntate complenda est
sunt aut̃ multa&iã cũ inuitis. benigna quadã aspitate flectentis. quorũ potius utilitati
consulendũ ẽ. quã uoluntati. qđ in principe ciuitatis luculentissime illorũ litterȩ lau
uer᷑. Nam in corripiendo filio quã lib& aspere. nũo ꝓfecto amorpat̾nu
res publica p̃cepta xp̃iana custodiat: & ipsa bella sine beniuolentia ñ gerent᷑. ut ad pi&datis

Expanded text:
 cum a circumstantibus diceretur, Injuriam facis principi sacerdotum, irridenter eos admonere voluit quid dixerit, ut qui saperent, intelligerent jam destruendum esse adventu Christi parietem dealbatum, hoc est, hypocrisim sacerdotii Judaeorum: ait quippe, Nescivi, fratres, quia princeps est; scriptum est enim, Principi populi tui non maledices ; cum procul dubio, qui in eodem populo creverat, atque ibi Lege fuerat eruditus, illum principem sacerdotum nescire non posset, nec eos quibus ita notus erat, ullo modo e retinenda, ipsaque benevolentia, ne reddatur malum pro malo, semper in voluntate complenda est. Agenda sunt autem multa, etiam cum invitis benigna quadam asperitate plectendis, quorum potius utilitati consulendum est quam voluntati; quod in principe civitatis luculentissime illorum litterae laudauerunt. nam in corripiendo filio quamlibet aspere numquam profecto amor paternres publica praecepta Christiana custodiat, et ipsa bella sine beniuolentia non gerentur, ut ad pietatis
Abbreviated transcription (Latin):
tantis opere: ñ dispositione mutata: Quã dispositionẽ intelligibilis ratio contin&. ubi sine
tempore simulsunt quȩ in temporib: simulfieri ñ possunt: quia tempora ñ simul cirrunt:
Iiuspiã fortassis expect& causasa nobis ipsius mutationis accipere qđ ipse nostiquã plixi negotu
sit Uerũ ptam̃ breuit̃ dicipotest qđ homini acuto fortasse suffecerit alis sacram̃tis pre¬
nunciari xp̃m cũ uenturus essa aliis cũ uenissa annuntiari oportuisse. sicut mͦ nos idipsum
loquentes diuersitas rerũ compulit ciam uerba mutare Siquidem aluid ẽ. p̾nunciari. aliud
annuncari. aliud cũ uenturus eẽt. aliud cũ uenissã. Nunc de inde uideamꝰ quale sit qd in

Expanded text:
tantis opere non dispositione mutata, quam dispositionem intellegibilis ratio continet, ubi sine tantis opere non dispositione mutata, quam dispositionem intellegibilis ratio continet, ubi sine tempore simul sunt, quae in temporibus simul fieri non possunt, quia tempora non simul currunt, quispiam fortassis expectet causas a nobis ipsius mutationis accipere, quod ipse nosti quam prolixi negotii sit. uerum tamen breuiter dici potest, quod homini acuto fortassis suffecerit, aliis sacramentis praenuntiari Christum, cum uenturus esset, aliis, cum uenisset, adnuntiari oportuisse, sicut modo nos id ipsum loquentes diuersitas rerum compulit etiam uerba mutare, si quidem aliud est \'praenuntiari\' aliud adnuntiari aliud \'cum uenturus esset\' aliud \'cum uenisset. Nunc deinde uideamus, quale sit, quod in
Abbreviated transcription (Latin):
u&eris & noui. &iam ꝓdictam fiuisse ꝓ phoicis uocib Itaenĩ uidebunt si poter̃. id qđ urtem¬
pore nouũ ẽ ñ ẽẽ nõuũ apud eũ qͥ condidit tempora & sine tempore hab& om̃ia. quȩ sius
quibq. temporibus ꝓ eorũ uaridate distribuit : Nam & in illo plalmo unde cõmei
meorũ ñ eges paulo post legitur expersona xp̃i. Non congregabo conuenticula eorũ desan¬
unib hocest pecorũ uictimis quib prius congregabant᷑. conuenticula iua
dicit. Non accipiã dedomotua uitulos neq degregib tiuis hircos Et alius ꝓph&a. Eccedies
inquit uenient dicit diis. & confirmabo suꝑ domũ iacob testam̃tũ nouũ: ñ sicut testam̃tũ
nia. quib hocꝰ facturũ esse p̃dictũ est. quȩ cõmemorare nunclongũ est: hic iã si satis consti¬
tit. qđ recte alio tempore constitutũ est : itidem recte alio tempore posse mutari: mu¬

Expanded text:
ueteris et noui etiam praedictam fuisse propheticis uocibus. ita enim uidebunt, si poterunt, id, quod in temueteris et noui etiam praedictam fuisse propheticis uocibus. ita enim uidebunt, si poterunt, id, quod in tempore nouum est, non esse nouum apud eum, qui condidit tempora et sine tempore habet omnia, quae suis quibusque temporibus pro eorum uarietate distribuit. nam et inn eges\', paulo post legitur ex persona Christi: Non congregabo conuenticula eorum de sanguinibus, hoc est pecorum uictimis, quibus prius congregabantur conuenticula Iudaeorum; et alibi dicit: Non accipiam de domo tua uitulos neque de gregibus tuis hircos; et alius propheta: Ecce dies, inquit, uenient, dicit dominus, et confirmabo super domum Iacob testamentum nouum non sicut testamentum,nia, quibus hoc deum facturum esse praedictum est, quae commemorare nunc longum est. Hic iam si satis constitit, quod recte alio tempore constitutum est, itidem recte alio tempore posse mutari mu
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ cũ adres diuinas ꝑtinent. sacram̃ta appellant᷑. Sicut aut̃ ñ idõ mutabilis ds̃ quia mane aliud.
aliud uespere. aliud hoc m̃se. illud alio. ñ hoc isto anno qđ illo. ita ñ ideo mutabilis ds qr uniuersi
scłi pͥore uolumine aliud aliud posteriore sibi iussit offerri. qͦ conuenient̃ significationes ad doctri¬
nã religionis salub̃ rimã ꝑtinentes: ꝑmutabilia tempora sine ulla sui mutatione disponeret.
Namut nouerint quos hec mouent iã hoc fuisse in ratione diuina: nec cũ ista noua constituerent᷑
sibito priora displicuisse. uelut mutabili uoluntati. s iã hocfixũ & statutũ fusse in ipsa sapien¬
tia dt̃ cui de maioribul aiam rerũ mutationib eadem scripura dicit. mutabis ea & mitta¬
bunt᷑ tuaut̃ idem ipsees. & insinuandũ e. eis mutationẽ istam sacram̃torũ testam̃ti

Expanded text:
quae cum ad res diuinas pertinent, sacramenta appellantur. sicut autem non ideo mutabilis deus, quia mane aliud quae cum ad res diuinas pertinent, sacramenta appellantur. sicut autem non ideo mutabilis deus, quia mane aliud aliud uespere, illud hoc mense illud alio, non hoc isto anno quod illo, ita non ideo mutabilis deus, quia uniuersi saeculi priore uolumine aliud aliud posteriore sibi iussit offerri, quo conuenienter significationes ad doctrinam religionis saluberrimam pertinentes per mutabilia tempora sine ulla sui mutatione disponeret. nam ut nouerint, quos haec mouent, iam hoc fuisse in ratione diuina nec, cum ista noua constituerentur, subito priora displicuisse uelut mutabili uoluntate, sed iam hoc fixum et statutum fuisse in ipsa sapientia dei, cui de maioribus etiam rerum mutationibus eadem scriptura dicit: Mutabis ea et mutabuntur, tu autem idem ipse es, insinuandum est eis mutationem istam sacramentorum testamenti
Abbreviated transcription (Latin):
cens uł hoc idemȩ uł ꝑinde hab&ur: Age nunc ea quȩ diximꝰ. refer adillud unde agitur:
Aptũ fuit pͥmis temporib sacrificiũ qđ p̃ceperat ds̃. nunc uͦ ñ itaest. Aliudenĩ p̃cepit qđ huic .¬
tempori aptũ eet. qͥ multomagis quã homo nouit : quid cuiq tempori accomodate adhibeatuꝵ.
quid quando imꝑtiat. addat. auferat: detrahat. augeat. minuat. uł ĩmutabilis mutabilium ⁊¬
sicut creator ita moderator : donec uni uersi scłi pulcritudo cuiꝰ particulȩ sunt que suis quibusq
emporib apta sunt. uelut magnũ carm̃ cuiꝰdã ineffabilis modulatoris excurra
S alluntur aut̃ qui existimant hȩc dm̃ iubere. causa suȩ utilitatis uł uoluptatis. & merito mouentur cur
ds̃ ista mutauerit. quasi delectatione mutabili: aliud sibi iubens offerri illo prius tempore: aliudisto
aerne saluti adipiscende quȩdã signa sunt. quorũ celebratione atq functione ño

Expanded text:
cens uel hoc idem est uel perinde habetur. age nunc ea, quae diximus, refer ad illud, unde agitur. aptum fuit primis temporibus sacrificium, quod praeceperat deus, nunc uero non ita est. aliud enim praecepit, quod huic tempori aptum esset, qui multo magis quam homo nouit, quid cuique tempori accommodate adhibeatur, quid quando impertiat, addat, auferat, detrahat, augeat minuatue inmutabilis mutabilium sicut creator ita moderator, donec uniuersi saeculi pulchritudo, cuius parti. culae sunt, quae suis quibusque temporibus apta sunt, uelut magnum carmen cuiusdam ineffabilis modulatoris excurratFalluntur autem, qui existimant haec deum iubere causa suae utilitatis uel uoluptatis et merito mouentur, cur deus ista mutauerit quasi delectatione mutabili aliud sibi iubens offerri illo prius tempore aliud isto. animo uel aeternae saluti adipiscendae quaedam signa sunt, quorum celebratione atque functione non
Abbreviated transcription (Latin):
cuitati penitens adqui ratur. uictus ñ seuientis uirib : s beniuolentia patientis Tunc enĩ recte

Expanded text:
ciuitati, paenitens adquiratur uictus non saeuientis uiribus sed beniuolentia patientis. tunc enim recteciuitati, paenitens adquiratur uictus non saeuientis uiribus sed beniuolentia patientis. tunc enim recte
Abbreviated transcription (Latin):
scripta in xp̃i eccłis lectitentur. quis uł abilla religione alienus. ita surdus ẽ utignor&. Ad hoc
enĩ & illa ꝑtinent. quȩ malunt exagitare quã discere. alterã ꝑcutienti p̃bendã esse maxillã
uolenti auferre tunicã dandũ &iam palliũ: cũ angariante dupplicandã uiã. Hoc quippe fit
ut uincat᷑ bono malus: immo in homine malo uincatur bono malũ: & homoliberetur amalo
ñ exteriore a& alieno s intimo ac suo: quo grauius & ꝑnitiosius. quã cuiꝰuis hostis extrinsetus im¬
manitate uasta t᷑. Quigͦ uincit bono malũ pacient̃ amittit temporalia cõmoda. ut doceat
quȩ ꝑfide atq iusticia contẽpnenda sint quȩ ille nimis amandofit malus. acsic inuriosus abeo
ipso quifeait iniuriã discat. qualia sint ꝓpt̾ quȩ fecit iniuriã: atq in concordã qua nichil ẽ utilius

Expanded text:
scripta in Christi ecclesiis lectitentur, quis uel ab illa religione alienus ita surdus est, ut ignoret? ad hoc scripta in Christi ecclesiis lectitentur, quis uel ab illa religione alienus ita surdus est, ut ignoret? ad hoc enim et illa pertinent, quae malunt exagitare quam discere, alteram percutienti praebendam esse maxillam, uolenti auferre tunicam dandum etiam pallium, cum angariante duplicandam uiam. hoc quippe fit, ut uincatur bono malus, immo in homine malo uincatur bono malum et homo liberetur a malo non exteriore et alieno sed intimo ac suo, quo grauius et perniciosius quam cuiusuis hostis extrinsecus immanitate uastatur. qui ergo uincit bono malum, patienter amittit temporalia commoda, ut doceat, quam pro fide atque iustitia contemnenda sint, quae ille nimis amando fit malus. ac sic iniuriosus ab eo ipso, cui fecit iniuriam, discat, qualia sint, propter quae fecit iniuriam, atque in concordiam, qua nihil est utilius
Abbreviated transcription (Latin):
nȩ gentis p̃claris uiris constituer&. consetrar&. firmar&. augeraq rẽpublicã: Quid enĩ est res
publica nisi res popłi : Res gͦ cõmunis. res utiq ciuitatis. Quidest aut̃ ciuitas nisi hominũ mul¬
titudo in qd̃dam uinculũ redacta concordiȩ: Apud eos enĩ legit᷑ itabrͤus multitudo diuersa
atq uaga concordia ciuitas fac̾taerat: quȩ porro p̃cepta concordiȩ insuis templis umꝗ illi legen¬
da censuer̃ quando quidem miseri querere cogebantur. quonã modo sine offensione cuius quam
eorũ discordes int̾ se deossuos colere possent: Quo ssi imitari discordando uellent rupta concor¬
diȩ uinculo: ciuitas laberetur. qđ postea paulatĩ decoloratis corruptisq morib agi cepit ꝑ bella ci¬
uilia  uanta uͦ p̃cepta concordiȩ ñ humanis disputationib exquisita. s diuina auctoritate con¬

Expanded text:
nae gentis praeclaris uiris constitueret. consecraret, firmaret augeretque rem publicam. quid enim est res nae gentis praeclaris uiris constitueret. consecraret, firmaret augeretque rem publicam. quid enim est res publica nisi res populi? res ergo communis, res utique ciuitatis. quid est autem ciuitas nisi hominum multitudo in quoddam uinculum redacta concordiae? apud eos enim legitur ita: \'Breui multitudo diuersa atque uaga concordia ciuitas facta erat. quae porro praecepta concordiae in suis templis umquam illi legenda censuerunt, quando quidem miseri quaerere cogebantur, quonam modo sine offensione cuiusquam eorum discordes inter se deos suos colere possent, quos imitari discordando si uellent, rupto concordiae uinculo ciuitas laberetur, quod postea paulatim decoloratis corruptisque moribus agi coepit per bella ciuilia? Quanta uero praecepta concordiae non humanis disputationibus exquisita sed diuina auctoritate con
Abbreviated transcription (Latin):
pͥncipem ciuitatis. qualem illũ fallacit̾ p̃dicabat. uid est aut̃ ñ reddere malũ ꝓmalo. nisi ab¬
horrere ab ulciscendi libidine. qđ e accepta iniuria ignoscere malle quã ꝑsequi. & nichil nisi
as obliuisci : hȩc cũ in eorũ legunt᷑ auctorib exclamat᷑ & plaudit᷑ describi atq
mores uidentur. quib dignũ ess& exsurgere ciuitatẽ. quȩ tot gentib imperar&. qd̵ accepta
in iuria ignoscere quã ꝑsequi malebant: Cũ legit᷑ p̃cipiente auctoritate diuina ñ reddendum
maluĩ ꝑ malo cũ hȩc tam salubris ãmonitio congregationib popłorũ tamꝗ publicis utriusque
sexus atq om̃iũ &atũ & dignitatũ scolis. desuꝑiore loco ꝑsonat.: accusat᷑ religio. tamꝗ inimica
reipublice Iuȩ si ut dignũ ẽ. audiretur. songe melius romulo. nu abruto ederisq illis roma¬

Expanded text:
 ostendebat principem ciuitatis, qualem illum fallaciter praedicabat. quid est autem non reddere malum pro malo nisi ab ostendebat principem ciuitatis, qualem illum fallaciter praedicabat. quid est autem non reddere malum pro malo nisi abhorrere ab ulciscendi libidine, quod est accepta iniuria ignoscere malle quam persequi et nihil nisi iniurias obliuisci? Haec cum in eorum leguntur auctoribus, exclamatur et plauditur; describi atque praedicari mores uidentur, quibus dignum esset exsurgere ciuitatem, quae tot gentibus imperaret, quod accepta iniuria ignoscere quam persequi malebant. cum uero legitur praecipiente auctoritate diuina non reddendum malum pro malo, cum haec tam salubris admonitio congregationibus populorum tamquam publicis utriusque sexus atque omnium aetatum et dignitatum scholis de superiore loco personat, accusatur religio tamquam inimica rei publicae. quae si, ut dignum est, audiretur, longe melius Romulo, Numa, Bruto ceterisque illis Roma
Abbreviated transcription (Latin):
nos angariare uoluerit. ire debere spatio itineris dupplicato. Suȩ om̃ia. rei publicȩ
morib asserunt᷑ eẽ. contraria Nã quis inquiunt tolli sibi ab hoste aliquid patiatur. uł
nanȩ ꝓuinciȩ de p̃datorib: ñ malaue lit belli uire reponere : hȩc ãq
uerba obtrectantiũ siue ñ obtrectando s querendo talia loquentiũ operosius fortasse refel¬
lerem. nisi hȩ disceptationes haberentur cũ uiris liberalit᷑ institutis Unde quid opusẽ
ut dintius laboremꝰ. Act̃ ipsos potius ꝑ contem᷑ quomͦ poterant gub̃ nare atq augere
rem publicã. quã ex parua & inopi magnã opulentãq fecerunt. qui accepta in uiria ignoscere
quã ꝑsequi malebant. Quomͦ cesari utiq ãministratori rei publicȩ mores eiꝰ extollens cicero
dicebat. qđ nichil obliuisci soler& nisi in urias: Dicebat enĩ hoc tã magnꝰ laudator. aut tã magnꝰ
itor. S si laudator. talem cesarẽ nouerat. Siaut̃ adulator. talem ee. debere

Expanded text:
ire debere spatio itineris duplicato, quae omnia rei publicae moribus adseruntur esse contraria. \'nam quis>. inquiunt, \'tolli sibi ab hoste aliquid patiatur uel Romanae prouinciae depraedatoribus non mala uelit belli iure reponere? haec atque huius modi uerba obtrectantium siue non obtrectando sed quaerendo talia loquentium operosius fortasse refellerem, nisi haec disceptationes haberentur cum uiris liberaliter institutis. unde quid opus est, ut diutius laboremus ac non ipsos potius percontemur, quo modo poterant gubernare atque augere rem publicam, quam ex parua et inopi magnam opulentamque fecerunt, qui \'accepta iniuria ignoscere quam persequi malebant\'? quo modo Caesari, utique administratori rei publicae, mores eius extollens Cicero dicebat, quod nihil obliuisci soleret nisi iniurias? dicebat enim hoc tam magnus laudator aut tam magnus adulator; sed si laudator, talem Caesarem nouerat, si autem adulator, talem esse debere
Abbreviated transcription (Latin):
quid uob̾ erant responsuri. quid de monstraturi: credoplaturi erant gesta: & dic̾¬
turi uob̾. Nos instabimꝰ ut causa non ageret᷑: illi instabant ut ageretur. ¶os
ipectatis uidere quid egerimꝰ. ecce legite ubi eos uicimꝰ: ut nihil ageres
& uos responderctis: sicor haberetis. Nihil gͦ acturi. ut quid istis. uł pocus qui
nihil egistis ut quid redistis: Deniq postea qͦuã non potuerunt efficere quod cona-
C idẽ ut causa nonageretur: ipsa actio demonstra uit quid timuerint.¬

Expanded text:
quid uobis erant responsuri? quid demonstraturi? credo, prolaturi erant gesta et dicquid uobis erant responsuri? quid demonstraturi? credo, prolaturi erant gesta et dicturi uobis: Nos instabamus, ut causa non ageretur, illi instabant, ut ageretur. uos expectatis uidere, quid egerimus; ecce legite, ubi eos uicimus, ut nihil ageremus. forte et uos responderetis, si cor haberetis: Nihil ergo acturi ut quid istis? uel potius, qui nihil egistis, ut quid redistis? Denique posteaquam non potuerunt efficere, quod conati sunt, id est ut causa non ageretur, ipsa actio demonstrauit, quid timuerint
Abbreviated transcription (Latin):
icusatio iã remansit. Iliiũ dura. nimiũ diabolica corda sunt hominũ
huc tante manifestatiõni ueritatis obsistunt. Ecce ep̃i partis ur̃ȩ quos om̃s eleger̃
ut pro om̃ib loquerentur conatisunt quantũ potuer̃. ut om̃ino ipsa causa non
ageretur ꝓpt̃ quã tantũ numerus ep̃oꝵ̾ utriusq partis deuniuersa. africa.
& detã longinquis locis carthaginẽ uenerat. Et cũ om̃is anima suspensa exped¬
taret intanta collectione quid ageretur: illi uehemt̃ instabant ut Ni chil
Ageret᷑. Quare hoc nisi quia causã malam sciebant. & facillime sepossẽ uini ci
si a geretur dubitare non poterant: Ise gͦ animꝰ eoꝵ quo cimebant necausa ageret᷑:
iã uictos eos ẽẽ monstrabat. Sienĩ extorquerent quod uolebant ut iã collatio
ipsa nonfier&. nec disputationib nr̃is ueritas appareret. redeuntes a cartha gine

Expanded text:
xcusatio iam remansit; nimium dura, nimium diabolica corda sunt hominum, quae xcusatio iam remansit; nimium dura, nimium diabolica corda sunt hominum, quae adhuc tantae manifestationi ueritatis obsistunt. Ecce episcopi partis uestrae, quos omnes elegerunt, ut pro omnibus loquerentur, conati sunt, quantum potuerunt, ut omnino ipsa causa non ageretur, propter quam tantus numerus episcoporum utriusque partis de uniuersa Africa et de tam longinquis locis Carthaginem uenerat. et cum omnis anima suspensa expectaret, in tanta collectione quid ageretur, illi uehementer instabant, ut nihil ageretur. qua re hoc, nisi quia causam suam malam sciebant et facillime se posse uinci, si ageretur, dubitare non poterant? ipse ergo animus eorum, quo timebant, ne causa ageretur, iam uictos eos esse monstrabat. si enim extorquerent, quod uolebant, ut iam conlatio ipsa non fieret, nec disputationibus nostris ueritas appareret, redeuntes a Carthagine
Abbreviated transcription (Latin):
cũ qͥb ubi opꝰ erat c̃siliũ ꝑtractarent Electis̃ quattuor hinc & quattuor inde. qͥ gestis
c̃scribendis custodes essent. neinfalsatũ aliquid ab aliqͦ diceret᷑. Datis & iã anobis
& abipsis notarii qͣt tuor hinc & quattuor inde: ut bim cũ excẽptorib udicis alter¬
irent. nealiquis Nrinse dixisse aliquid causaret᷑ qđ non fuiss& exceptũ
tante diligentiȩ & iã illud ẽ. additum. ut & nos & ipsi quẽ ad modũ udex uerbis
nris sub scriberemꝰ: nequis quã diceret in illis gestis aliquid uł postea fuisse corruptũ
enĩ adhuc uiuentib eis qui sub seripser̃ in notuerint eadẽ gesta om̃ib lo
oportet ut in notes cant: sic & iã ad posteros confirmita ueritasꝰ ꝑ durauit. Nolite ꝓͦ
esse ingrati tante miscdie dĩ: queper istã diligentiã uob̾ ministrata est. N ullaͦ.¬

Expanded text:
cum quibus, ubi opus erat, consilium pertractarent. electi sunt quattuor hinc et quattuor inde, qui gestis cum quibus, ubi opus erat, consilium pertractarent. electi sunt quattuor hinc et quattuor inde, qui gestis conscribendis custodes essent, ne infalsatum aliquid ab aliquo diceretur. dati sunt etiam a nobis et ab ipsis notarii quattuor hinc et quattuor inde, ut bini cum exceptoribus iudicis alternarent, ne aliquis nostrum se dixisse aliquid causaretur, quod non fuisset exceptum. huic tantae diligentiae etiam illud est additum, ut et nos et ipsi quem ad modum ipse iudex uerbis nostris subscriberemus, ne quisquam diceret in illis gestis aliquid uel postea fuisse corruptum. cum enim adhuc uiuentibus eis, qui subscripserunt, innotuerint eadem gesta omnibus locis, in quibus oportet ut innotescant, sic etiam ad posteros confirmata ueritas perdurabit. nolite ergo esse ingrati tantae misericordiae dei, quae per istam diligentiam uobis ministrata est; nulla e
Abbreviated transcription (Latin):
ipsieũ c̃fiterent᷑ initinere defecisse. Et cũ int̾ rogarent᷑. qͦmͦ potuerit aput carcha¬
ginẽ subscribere si initinere iã defecerat: uehementius ꝑturbati. alio men datio
se obligauer̃: respondentes eũ dcarchagine redeuntẽ fuisse defunctũ. dequo
mendatio exire om̃ino mini me potuer̃. Ecce qͥb creditis uł deantiqua tradi¬
tione. uł de cognitoris corruptione: qͥmandatũ suũ ubi nob̾ obiecer̃ crimeri
traditionis. non potuer̃ c̃scribere sine crimine falsitatis. Proinde que maxine
Decessaria. credimꝰ. his litteris tãquã breuiario collecta inseruimꝰ: nefoste
dmagna gestoꝵ uolumina. uł ꝑuenire Nonfacile possitis. uł ea legere labo¬
indignũ ẽe dicebant. inunũ c̃uenimꝰ. Electis ex nob̾ & ex ipsis septẽ hinc & septẽ
inde:quiꝓ causa om̃iũ loquerentur. E lectisunt alii sẽptẽ hinc & septẽ in de :

Expanded text:
ipsi eum confiterentur in itinere defecisse. et cum interrogarentur, quo modo potuerit apud Carthaipsi eum confiterentur in itinere defecisse. et cum interrogarentur, quo modo potuerit apud Carthaginem subscribere, si in itinere iam defecerat, uehementius perturbati alio mendacio se obligauerunt respondentes eum a Carthagine redeuntem fuisse defunctum; de quo mendacio exire omnino minime potuerunt. ecce quibus creditis uel de antiqua traditione uel de cognitoris corruptione, qui mandatum suum, ubi nobis obiecerunt crimen traditionis, non potuerunt conscribere sine crimine falsitatis. proinde, quae maxime necessaria credidimus, his litteris tamquam breuiario collecta inseruimus, ne forte ad magna gestorum uolumina uel peruenire non facile possitis uel ea legere laboindignum esse dicebant, in unum conuenimus. electi sunt ex nobis et ex ipsis septem hinc et septem inde, qui pro causa omnium loquerentur. electi sunt alii septem hinc et septem inde,
Abbreviated transcription (Latin):
OPTATUS. AUOUSTINUS. DONATUS. T CȨTERI EBĨ DE CONCILIOTER TENSI AD DONATISTAS IS¬
Uo in aurib Ñris fama crebresceret. hoc uob̾ ur̃os ep̃os dicere cogni¬
torẽ p̃mio fuisse corruptũ. ut contra eos sententia ꝓferret᷑ . uos autẽ
ista facile credere. ꝓpterea multos ur̃m adhuc nolle ad quiescere
ueritati : placuit nob̾ cogente dñi caritate exc̃cilionr̃o hec aduos
scripta dirigere. qͥb primitus ammonerẽ in illos uob̾ uictos atq c̃uictos hęc
meNi dacia iactare: qui & iã in suo mandato qđ pipsa collatione fecer̃ & suis
nominib atq subscriptionib firmauer̃: nosillic traditores & ꝑsecutor es suos ẽẽ
dicentes. infalsitate atq m̃ datio manifestissimo detecti atq c̃ uictĩs: ita ut
uolentes głari demultitudine coep̃oꝵ suoꝵ ᷤᷤ. int̾ aliquorũ absentiũ nomina
&iã mortui nom insererent. Et cũ quereret᷑ ubi ẽẽt: subita ꝑturbatione cecati

Expanded text:
OPTATUS, AUGUSTINUS, DONATUS ET CETERI EPI- SCOPI DE CONCILIO ZERTENSI AD DONATISTAS. Cum in auribus nostris fama crebresceret hoc uobis uestros episcopos dicere, cognitorem praemio fuisse corruptum, ut contra eos sententia proferretur, uos autem ista facile credere ac propterea multos uestrum adhuc nolle adquiescere ueritati, placuit nobis cogente domini caritate ex concilio nostro haec ad uos scripta dirigere, quibus primitus admoneremini illos uobis uictos atque conuictos haec mendacia iactare. qui etiam in suo mandato, quod pro ipsa conlatione fecerunt et suis nominibus atque subscriptionibus firmauerunt nos illic traditores et persecutores suos esse dicentes, in falsitate atque mendacio manifestissimo detecti atque conuicti sunt, ita ut uolentes gloriari de multitudine coepiscoporum suorum inter aliquorum absentium nomina etiam mortui nomen insererent et, cum quaereretur, ubi esset, subita perturbatione caecati
Abbreviated transcription (Latin):
neccausa cansȩ p̾uidicat: Nec ꝑsona ꝑsone. Nã & in ipsa causa cęciliam quãlic&
ab eccłe causam nonpertinentẽ. tam̃ defendendã suscepimꝰ. ut & iã ibi calumpnie
manifestarentur ipsorũ aꝑtissime uictis. niħil eorum que incecilianũ intende¬
bant ꝓbare potuer̃. Insuꝑ & iã decriminib traditionis nos episcopalia gesta ꝓtu¬

Expanded text:
nec causa causae praeiudicat nec persona personae. nam et in ipsa causa Caeciliani, quam licet nec causa causae praeiudicat nec persona personae. nam et in ipsa causa Caeciliani, quam licet ad ecclesiae causam non pertinentem tamen defendendam suscepimus, ut etiam ibi calumniae manifestarentur ipsorum, apertissime uicti sunt, nihil eorum, quae in Caecilianum intendebant, probare potuerunt. insuper etiam de criminibus traditionis nos episcopalia gesta protu
Abbreviated transcription (Latin):
causa postea. quã eoꝵ aures ꝑcussit: expauescentes & ꝑturbati. & obliti unde
catholicȩ trans marinȩ c̃tra quãse confessisunt non habere qđ dicerent. uerũ &iã
catholicȩ africanȩ que illi unitatis comunione c̃iungit᷑. causa & ꝑsona ceciliaru
qualis cũq fuiss& p̃iudicare nomposset. Simaximianꝰ qͥ cũ ceteris socussius pri-¬
mianũ dã nauit. si& iã felicianꝰ qͥsimul pͥmianũ dã nauit & postea incausa pͥmi¬
causȩ p̃iudicat. nec ꝑsona ꝑsone. Quid gͦ queritis amplius. Multis quidẽ ub̾
uis gesta onerauerunt. & quia non pocuer̃ efficere ut causa non agi
hoc fecer̃ multum loquendo. ut quod actum . ẽ. difficile legeretur. Sed debent
uob̾ &iã ista eoꝵ pauca uerba fufficere. nẽc ꝓpt nẽscĩo quȩ nescio qͦrũ hominum
crimina oderitis unitatẽ catholicȩ eccłȩ. quia sicut ipsi dixer̃. releger̃. subscripser̃

Expanded text:
causa posteaquam eorum aures percussit, expauescentes et perturbati et obliti, unde causa posteaquam eorum aures percussit, expauescentes et perturbati et obliti, unde catholicae transmarinae, contra quam se confessi sunt non habere, quod dicerent, uerum etiam catholicae Africanae, quae illi unitatis communione coniungitur, causa et persona Caeciliani. qualiscumque fuisset, praeiudicare non posset, si Maximianus. qui cum ceteris sociis suis Primianum damnauit, si etiam Felicianus. qui simul Primianum damnauit et postea in causa Primicausae praeiudicat nec persona personae. Quid ergo quaeritis amplius? multis quidem uerbis super- Suis gesta onerauerunt et, quia non potuerunt efficere, ut causa non ageretur, hoc fecerunt multum loquendo, ut, quod actum est, difficile legeretur. sed debent uobis etiam ista eorum pauca uerba sufficere, ne propter nescio qua, nescio quorum hominum crimina oderitis unitatem catholicae ecclesiae, quia, sicut ipsi dixerunt, relegerunt, subscripserunt,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑmalã causã suã p̃iudicare nomposset. Cũ gͦ & iã ad ipsam ceciliani causã uentũ
fuiss&. & legissent illi conciliũ carthaginense. ubi recitabant septua ginta plus
minus ep̃orum sententias contra cecilianũ absentem prolatas: respondimꝰ eis sic
non obẽe illud ep̃oꝵ conciliũ absenti ceciliano. quẽ ad modũ non obfuit pluriũ
ep̃oꝵ partis donati conciliũ absenti primiano: quandõ in maximian causa plus
minꝰ centũ ep̃i damnauerant. Tunc illi nominata causa maximiani undesciunt
se&iã quos damnauerant inhonore integrosusepisse. & baptismũ insacrilego
maximiani sismate datũ sẽ confirmasse & non destruxisse. & in sua uaganana ser¬
tentia qua eos danmauer̃ qͥb dam quiimpso sismate fuer̃ dilationẽ dedisse.
& dixisse quod eos nonpolluerint sacrilegi surculi maximiani plantaria. Istagͦ

Expanded text:
per malam suam causam praeiudicare non posset, — cum ergo etiam ad ipsam Caeciliani causam uentum per malam suam causam praeiudicare non posset, — cum ergo etiam ad ipsam Caeciliani causam uentum fuisset et legissent illi concilium Carthaginense, ubi recitabant septuaginta plus minus episcoporum sententias contra Caecilianum absentem prolatas. respondimus eis sic non obesse illud episcoporum concilium absenti Caeciliano, quem ad modum non obfuit plurium episcoporum partis Donati concilium absenti Primiano, quando eum in Maximiani causa plus minus centum episcopi damnauerant. tunc illi nominata causa Maximiani, unde sciunt se etiam, quos damnauerant, in honore integro suscepisse et baptismum in sacrilego Maximiani schismate datum se confirmasse et non destruxisse et in sua Bagaitana sententia, qua eos damnauerunt, quibusdam, qui in ipso schismate fuerunt, dilationem dedisse et dixisse, quod eos non polluerint sacrilegi surculi Maximiani plantaria, — ista ergo
Abbreviated transcription (Latin):
dicit. Et qͥcũq inea corpꝰ xp̃i manducauerit indigne iudiciũ sibi manducat. & bi¬
bit Nã &iã hoc ipse apłs scripsit. Cũ autẽ dicitꝰ iudiciũ sibi manducat: satis
ostendit: quia non alteri uidiciũ manducat sed sibi. Hoc nos egimꝰ & ostendimͦ. &
optinuimꝰ : quia cõmunio maloꝵ non maculat aliquẽ partici patione sacram̃toꝵ.
Sedc̃ sentione factoꝵꝰ. Namsi in factis malis noneis qͥsq c̃sentiat: portat malus
ciusã sũ & ꝑsonĩ suã: nec p̃uidicat alteri. quẽ in consensionẽ mali oꝑis socium
non hiba criminis. Hoc & ia ipsi uoce apertissima co actisunt confiteri. non tunc
quindo ista dicebamꝰ: sed postea cum aliud ageretur. Nã cũ uentũ fuiss& ad causã
& iĩ ceciliam quã nos abeccłȩ causa distinguebamꝰ. ut siforte malus ẽet muentus.
ipsum anathemati taremꝰ: non tamen propt̃ ipsam eccłim xp̃i relinqueremꝰ. ciu

Expanded text:
dicit: Et quicunque in ea corpus Christi manducaverit indigne, judicium sibi manducat et bidicit: Et quicunque in ea corpus Christi manducaverit indigne, judicium sibi manducat et bibit; nam etiam hoc ipse apostolus scripsit. cum autem dicit \'iudicium sibi manducat\', satis ostendit, quia non alteri iudicium manducat sed sibi. hoc nos egimus et ostendimus et obtinuimus, quia communio malorum non maculat aliquem participatione sacramentorum sed consensione factorum. nam si in factis malis non eis quisque consentiat, portat malus causam suam et personam suam nec praeiudicat alteri, quem in consensione mali operis socium non habet criminis. Hoc etiam ipsi uoce apertissima coacti sunt confiteri non tunc, quando ista dicebamus, sed postea, cum aliud ageretur. nam cum uentum fuisset ad causam etiam Caeciliani, quam nos ab ecclesiae causa distinguebamus, ut, si forte malus esset inuentus, ipsum anathemaremus, non tamen propter ipsum ecclesiam Christi relinqueremus, cui
Abbreviated transcription (Latin):
apłi p̃dicauer̃. & nomina eoru̾dẽ locoꝵ insuis epłis & actis c̃scripser̃. & inide
diffundi ꝑceteras g̃s contra istam eccłam senonhabere causã manifesta uoce ꝓfessis.
ubrẽ. eui dentissima in nomine dĩ nr̃a uictoria. Cũ eñĩ c̾firmant ecd̃am cui nios
cõ municare. ipsosautẽ ñ cõmunicare manifestũ est: olim se uictos ẽẽ testant᷑. & uob̃
sisapientis apertissimẽ indicant quid dimittere. & quid tenere debeatis. non in ea
lsitate qua uob̾ non cessant adhuc usq mentiri. sed illa ueritate quã i
confiteri. Quis quis gͦ abhac catholica eccła fuerit separatus. quãtũ lib& lauda¬
bilit̃ se uiuere existimet: hoc solo scelere qđ axp̃i unitate dis iunctus.ẽ. Non
habebit uitã. sed iradĩ manet super eũ. Iuis qͥs autẽ in hac eccła bene uixerit.
nihil ei p̃udicant aliena peccata: quia unus quisq ꝓpͥũ onꝰ portabit. sicut apłs

Expanded text:
toli praedicauerunt et nomina eorundem locorum in suis epistulis et actis conscripserunt, et inde diffundi per ceteras gentes. contra istam ecclesiam se non habere causam manifesta uoce professi sunt, ubi est euidentissima in nomine dei nostra uictoria. cum enim confirmant ecclesiam, cui nos communicare ipsos autem non communicare manifestum est, olim se uictos esse testantur et uobis, si sapiatis, apertissime indicant, quid dimittere et quid tenere debeatis non in ea falsitate, qua uobis non cessant adhuc usque mentiri, sed in illa ueritate, quam uicti coacti sunt confiteri. Quisquis ergo ab hac catholica ecclesia fuerit separatus, quantum libet laudabiliter se uiuere existimet, hoc solo scelere, quod a Christi unitate disiunctus est, non habebit uitam, sed ira dei manet super eum. quisquis autem in hnihil ei praejudicant aliena peccata, quia unusquisque in ea proprium onus portabit, sicut Apostolus
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓuisores edũp defensor es pacis  nnntotis nominar uelletis. Cũ uͦ meol qͥ ultre arcesan¬
tes nchil ꝓbate potuer . neo obsato sibi gre mis pacis quo corretꝰti excipere ⁊t̃ conset¬
tire uolier ab impato ribus talia detey nuntur : in dignũ facmꝰ clamuitau de talns

Expanded text:
ouisores ecclesiae, defensores pacis et unitatis nominari uelletis. cum uero in eos, qui ultro accusanouisores ecclesiae, defensores pacis et unitatis nominari uelletis. cum uero in eos, qui ultro accusantes nihil probare potuerunt nec oblato sibi gremio pacis, quo correcti exciperentur. consentire uoluerunt, ab imperatoribus talia decernuntur, indignum facinus clamitatur, neminem
Abbreviated transcription (Latin):
sus ad eundem imperatorẽ uener̃: rursus ñcecilianũ tantũ uerũ &iam dats sibi epos
idices apud t̾renũ regẽ accusauer̃ Rursus ab alio episcopali iudicio ad eunder
torem appellauer. nec eo ipso int̃ partes cognoscente atq iudicante. uł ueritati ue
paci cedendũ ee: duxer̃ Quid aut̃ aliud statuenã constantinꝰ adiisus ceciliatũ & socios
nis si essent uris maioribus accusantib uicti. quã quod statuit in eos ipsos qui cũ ultro
accusas sent. nec ea quȩ intendebant ꝓbare potuissent. noluer̃ ueritati consentu. ehecũ
uicti  Ille quippe imꝑatos prunius consticuie in hac causa ut res conuieiorũ & um¬
tat ꝑuicacit᷑ resistentiũ : fisco uincdicarent᷑. S iudelicos. Siuris maiorib aecusan¬
tibus atq superantibus contri comuntio nẽ ceciliani imꝑator tale aliquus qlectrs u fose

Expanded text:
sus ad eundem imperatorem uenerunt, rursus non Caecilianum tantum uerum etiam datos sibi episcopos sus ad eundem imperatorem uenerunt, rursus non Caecilianum tantum uerum etiam datos sibi episcopos iudices apud terrenum regem accusauerunt, rursus ab alio episcopali iudicio ad eundem imperatorem appellauerunt nec eo ipso inter partes cognoscente atque iudicante uel ueritati uel paci cedendum esse duxerunt. Quid autem aliud statueret Constantinus aduersus Caecilianum et socios eius, si essent uestris maioribus accusantibus uicti, quam quod statuit in eos ipsos, qui cum ultro accusassent nec ea, quae intendebant, probare potuissent. noluerunt ueritati consentire nec uicti? ille quippe imperator primus constituit in hac causa, ut res conuictorum et unitati f peruicaciter resistentium fisco uindicarentur. sed uidelicet si uestris maioribus accusantibus atque superantibus contra communionem Caeciliani imperator tale aliquid decreuisset. pr
Abbreviated transcription (Latin):
potuit Si aut̃ sicut falso arbitramini uere criminosũ uidicandũ t̾renis potes¬
tatibus tradider̃. quid nobis obicitis qd urorũ p̃sumptio pͥmitus fecit. Quod eos ñ ar¬
ueremꝰ qr fecer̃. siñ animo inuido & noxio .s: em̃dandi & corrigendi uoluna
cissent: uos tam̃ indubitant̃ arguimꝰ : quib crut̃ uidaur demimiris cõmunionis
nrȩ xp̃iano uti ꝑatori aliquid ionqueri cũ libellus amaiorib ur̃is anallino ꝓconsuli
datus constantino imperator nittendus ita supͣ scriptus sit libellus ȩccłȩ tholice
cruinũ ceciliani traditus apatre maĩorini. Illos aut̃ hinc magis argumꝰ. quia
cũ apud imperatorem ultro cecilianũ accusassent. quẽ pͥmo utiq apud collegas trans¬
arinos conuincere debuer̃. ipso imꝑatore longe ordinatius agente. ut epil
causam adse delatã ad epos mitter&. nec uicti pacem cũ fribus habere uoluer̾. s rur¬

Expanded text:
potuit? si autem, sicut falso arbitramini, uere criminosum iudicandum terrenis potespotuit? si autem, sicut falso arbitramini, uere criminosum iudicandum terrenis potestatibus tradiderunt, quid nobis obicitis, quod uestrorum praesumptio primitus fecit? quod eos non argueremus, quia fecerunt, si non animo inuido et noxio sed emendandi et corrigendi uoluntate fecissent. uos tamen indubitanter arguimus, quibus crimen uidetur de inimicis communionisristiano imperatori aliquid conqueri, cum libellus a maioribus uestris Anulino proconsuli datus Constantino imperatori mittendus ita suprascriptus sit: \'Libellus ecclesiae catholicae criminum Caeciliani traditus a parte Maiorini\'. illos autem hinc magis arguimus, quia, cum apud imperatorem ultro Caecilianum accusassent, quem primo utique apud collegas ti-ansmarinos conuincere debuerunt, ipso imperatore longe ordinatius agente, ut episcoporum causam ad se delatam ad episcopos mitteret. nec uicti pacem cum fratribus habere uoluerunt, sed rur
Abbreviated transcription (Latin):
bant : ut aut iusticiã ee. idolatriã faterent᷑. Aut se scelerate m̃titos negare ñ possent.
deũ dicerent solam locũ habere iusticiã: apud quẽ magnũ locũ cernerent h¬
bere idolatriã. S fuerit error in uerbo. De ipso facto quid dicis:Si nichil iustũ
ab imꝑatore p&endũ ẽ. cur diuliano paitũ ẽ. quod iustũ putatũ ẽ  An hoc p&endũ ẽ.
ut sua quisq recuper&. ñ ut aliquẽ quo abimperatore coberceat᷑ accusa: Interĩ & in
suaris rerũ recipiendarũ repaitione. ab apłicis exemplis recedit᷑ q hoc fecisse nemo
inuenit᷑ illoru. S tam̃ cũ maiores ur ipsũ cecilianũ tunc ȩccłe chartaginensis epm.
cui tamq criminoso cõmunicare noluer̃. apud principẽ constantinũ ꝑ anallinũ pro¬
consulẽ accusauer̃. ñ ressuas amissas rep&iuer̃. s in nocentẽ sicut existimamꝰ & sicut
ipse udiciorũ exitus docuit᷑: calũ pniose app&iuer̃. Quo qui dsceleratius ab eis fieri

Expanded text:
bant, ut aut iustitiam esse idolatriam faterentur aut se scelerate mentitos negare non possent, ut apud eum dicerent solam locum habere iustitiam, apud quem magnum locum cernerent habere idolatriam. sed fuerit error in uerbo. de ipso facto quid dicis? si nihil iustum ab imperatore petendum est, cur a Iuliano petitum est, quod iustum putatum est? An per hoc petendum est, ut sua quisque recuperet, non ut aliquem, quo ab imperatore coherceatur, accuset? interim et in suarum rerum recipiendarum repetitione ab apostolicis exemplis receditur, quia hoc fecisse nemo inuenitur illorum. sed tamen cum maiores uestri ipsum Caecilianum tunc ecclesiae Carthaginiensis episcopum, cui tamquam criminoso communicare noluerunt, apud principem Constantinum per Anulinum proconsulem accusauerunt, non res suas amissas repetiuerunt, sed innocentem, sicut existimamus et sicut ipse iudiciorum exitus docuit, calumniose appetierunt, quo quid sceleratius ab eis fieri
Abbreviated transcription (Latin):
tinib accusant᷑. qr crimina aliena seu falsa seu uera nescier̃: Quis locus in i¬
tiȩ reseruat᷑. sicrim̃ ẽ ꝓpriũ. nescire crim̃ alienũ : Porro sitot gentiũ popłos ipsa ig¬
norantia sicut dictũ e. in nocentes ostendit. quã magnũ crim̃ e. ab istoꝵꝰ in nocentiũ
sustinent᷑. Non enĩ ꝓpt̾ malos boni deserendi. s ꝓpt̾ bonos mali tolerandi sunt. sic̃
olerar᷑ ꝓphaȩ. contrã quos tanta dicebant. nec cõmunionẽ sacram̃torũ illius p
linquebant. sicut ipse dũs nocentẽ iudã usq ad condignũ eiꝰ exitũ tolerauit: &
eũ sacrã cenã cũ in nocentib cõmunicare ꝑ misit. sic̃ tolerar̃ apłi eos qͥ ꝑ inuidiam¬
S melius erat ut amar&is possessiones t̾renas. quas tim̃ do ꝑdere cognitȩ ueritati consen¬
tirdis quã ut amarais uanissimã hominũ głam. quã uos putatis ꝑdere: si cognitȩ

Expanded text:
criminibus accusantur. quia crimina aliena seu falsa seu uera nescierunt? quis locus innocriminibus accusantur. quia crimina aliena seu falsa seu uera nescierunt? quis locus innocentiae reseruatur. si crimen est proprium nescire crimen alienum? porro si tot gentium populos ipsa ignorantia, sicut dictum est, innocentes ostendit, quam magnum crimen est ab istorum innocentium sustinentur. non enim propter malos boni deserendi, sed propter bonos mali tolerandi sunt, sicut tolerarunt prophetae, contra quos tanta dicebant, nec communionem sacramentorum illius populi relinquebant, sicut ipse dominus nocentem ludam usque ad condignum eius exitum tolerauit et eum sacram cenam cum innocentibus communicare permisit, sicut tolerarunt aptatis. sed melius erat. ut amaretis possessiones terrenas, quas timendo perdere cognitae ueritati consentiretis, quam ut amaretis uanissimam hominum gloriam, quam uos puta
Abbreviated transcription (Latin):
uł nocensi conuinci ñ potuit. quid in hoc negotio tã longe lateq diffusa socidas xp̾iana pec¬
cauit : cur orbi xpiano ñ licuit ignorare: quod ñ potuer̃ qui accusauerant de monstrare:¬
ir illi quos xp̃s in agro suo id est in hoc inuido seminauit & int̾ zizana crescere
mes sem p̃cepit. curtot milia fideliũ inom̾ibus gentibus quorũ multitudinẽ stellis celi &
harenȩ maris dnis cõparauit. quos in semine habrahȩ benedicendos ꝓmisit & reddidit:
ꝓpterea negant᷑ eẽ. xpiani. qi in hac causa in qua discutienda ñ int̃ fuer̃ iudicib potius
suo periculo iudicantib quã uictis litigatorib credere maluer̃. Certe millius crim̃
maculat nescientẽ Quomͦ fideles toto orbe diffusi crim̃ traditorũ cognoscere pote¬
rant: qd accusatores &iam si nouerant. tam̃ eis ostendere ñ ualebant: hos gͦ ab hoc crii¬
ne innocentes eẽ: nempe ipsa ignorantia facillime ostendit. Cur gͦ in nõcentes falsis

Expanded text:
uel nocens conuinci non potuit, quid in hoc negotio tam longe lateque diffusa societas Christiana peccauit? cur orbi cur illi, quos Christus in agro suo, id est in hoc mundo seminauit et inter zizania crescere usque ad messem praecepit, cur tot milia fidelium in omnibus gentibus, quorum multitudinem stellis caeli et harenae maris dominus comparauit, quos in semine Abrahae benedicendos promisit et reddidit, propterea negantur esse Christiani, quia in hac causa, in qua discutienda non interfuerunt, iudicibus potius suo periculo iudicantibus quam uictis litigatoribus credere maluerunt? certe nullius crimen maculat nescientem. quo modo fideles toto orbe diffusi crimen traditorum cognoscere poterant, quod accusatores, etiam si nouerant, tamen eis ostendere non ualebant? hos ergo ab hoc crimine innocentes esse nempe ipsa ignorantia facillime ostendit. cur ergo innocentes falsis
Abbreviated transcription (Latin):
indño salitẽ. Nonmiror sathanan fideliũ animos ꝑturbantẽ. ciui resistite ꝑ manentes inspe pro¬
sorũ di quifallere ñ potest. quinon solũ nobis inse credentib & sperantib & in eiꝰ caritate
in finẽ ꝑseuerantib polliceri premia aeterna dignatus. ẽ: uerũ etiã tẽporalia scandala ñ defutura
p̃dix̃. quib fidẽ nr̃am exerceri & pbari oporter&e. Aitenĩ. Im̃ habundauit iniquitas refrigeseae
caritas multorum: sed continuo subiecit. Quiaut̃ ꝑseuerauerit usq infinẽ: hic saluus erit. Quidergo
mirũ si homines seruisdĩ ditra hunt. & quia eoꝵ uitã ꝑuertere non possunt. famã decolorare conantur:

Expanded text:
INO SALUTEM. Non miror satanan fidelium animos perturbantem. cui resistite permanentes in spe promissorum dei, qui fallere non potest, qui non solum nobis in se credentibus et sperantibus et in eius caritate usque in finem perseuerantibus polliceri praemia aeterna dignatus est, uerum etiam temporalia scandala non defutura praedixit, quibus fidem nostram exerceri et probari oporteret; ait enim: Quoniam abundauit iniquitas, refrigescet caritas multorum; sed continuo subiecit: Qui autem perseuerauerit usque in finem, hic saluus erit. quid ergo mirum, si homines seruis dei detrahunt et, quia eorum uitam peruertere non possunt, famam decolorare conantur
Abbreviated transcription (Latin):
furens parato qͥ obuio bello sc̃itatis tuȩ ftangor imperio: gudilã fortissimũ semper
quẽ uolo uiuert iurũ metuo nerum aliquando iuuentutis suȩ leuitas. faciat iNterire.
Potest quidem p̾cinctus armis quantos inimicos reppererit trucidare: sedapud belligeros
uiros uinctus dr̃ uictor occisus. Nã eqͦ uectus maris brachiũ qđ natando ꝑrexit: luxuriȩ
uerat sed uirtutis. Arbit᷑or enĩ qđ nocte cogitarit aliqͥd hostib facere: cinsole
gresso. finis diei consilia parata subduxit. hoc uͦ dolui. qđ natacione longissima ab eqͦ posseł
qđ gudila uobis .ẽ. iubentib ueNue condonatus.

Expanded text:
Furens parco, qui obvius bello Sanctitatis tuae frangor imperio, Gudilam fortissimum semper quem volo vivere virum, metuo ne eum aliquando juventutis suae levitas faciat interire. Potest quidem praecinctus armis, quantos inimicos repererit, trucidare. Sed apud belligeros viros victus dicitur victor occisus. Nam equo vectus maris brachium quod natando perrexit, luxuriae non fuerat, sed virtutis. Arbitror enim quod nocte cogitarit aliquid hostibus facere; cui, sole ingresso, finis diei consilia parata subduxit. Hoc vero dolui, quod natatione longissima ab equo posset quod Gudila vobis est jubentibus veniae condonatus.
Abbreviated transcription (Latin):
decima seduicesima quarta parseiꝰ unahora ẽ. idẽ. non qͥn genti sedducenti quin qua¬
ginta anni totus eñ dies totus circuitus solis uerius nuncupatur nonaboriente usq
moccidentẽ. sed abhoccidente usq in orientẽ: unde totodie ꝑacto id ẽ iuginti & iͦiͦ hori
rursus ex oritur. ac ꝑhoc horaista nouissima ex quo exeͦ tempore iollocutus .ẽ. ioho
ante ferme septuaginta Annos ut minimũ iam repperitur ẽt trans acta: & not dedum
uenit terminꝰ scłi. Huc accedit. quia inspecta diligent̃ eeclesiastica historia
apłs iobs longe ante fuisse defunctus. quã quinꝙ milia quingenti Anni ageneris huo¬
mani ex ordis complerent. Hondũerat itaꝙ hora nouissima. sisȩx miliũ Annorũ pars duo¬
decima. id ẽ. quingenti Anni. uł unꝰ hore spaciũ deputatur. Porrosi sedm scripturas uad

Expanded text:
decima sed uicesima quarta pars eius una hora est, id est non quingenti sed ducenti quinquadecima sed uicesima quarta pars eius una hora est, id est non quingenti sed ducenti quinquaginta anni? totus enim dies, totus circuitus solis uerius nuncupatur non ab oriente usque in occidentem sed ab oriente usque in orientem, unde toto die peracto. id est uiginti et quattuor horis rursus exoritur. ac per hoc hora ista nouissima, ex quo tempore id locutus est Iohannes, ante ferme septuaginta annos ut minimum iam reperitur esse transacta et nondum uenit terminus saeculi. huc accedit, quia inspecta diligenter ecclesiastica historia reperitur apostolus Iohannes longe ante fuisse defunctus, quam quinque milia quingenti anni a generis humani exordio complerentur. nondum erat itaque hora nouissima, si sex milium annorum pars duodecima, id est quingenti anni uel unius horae spatium deputatur. porro si secundum scripturas unum