comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Uod in primo cõ¬
m̃tariorum ad ga-¬
lathas libro cum
de gentium pro-¬
prietatibꝰ dispu¬
tarem intactum
reliqueram: nunc in secundo
dendum uidetur. qui sint galathȩ uel qͦ
unde transierint: utrum indigenas eos
fuderit an aduenas qũa nunc incolunt
terra susceperit: ꝙ utrum linguam co¬
nubio ꝑdiderint. an ꝙ nouã didiceriñ.
& non amiserint suam. Marcus uarro
cunctarum antiquitatum diligentissimꝰ
ꝑscrutator &. cȩteri qui eum imitatist̃.
multa suꝑ hac gente & digna memoria
tradiderunt. Sed quia nobis ꝓpositum¬
non est incircũcisos homines introduce¬
re in templum dĩ ꝙ ut simpliciter fatear
multi iam anni sunt quod hȩc legere
desiuimus. lactantii nr̃ique in tertio ad
pbum uolumine de hac gente opina¬
tus sit uerba ponamus. Galli in quit
antiquitus a candore corporis galathȩ
nuncupabantur. & sibilla sic eos appel¬
lat. Quod significare uoluit poeta cũ
ait: tum lactea colla auro innectuntur.
cum posset dicere candida. Hinc utiq

Expanded text:
uod in primo Commentariorum ad Galatas libro, cum de Gentium proprietatibus disputarem, intactum reliqueram, nunc in secundo reddendum videtur: qui sint Galatae, vel quo, et unde transierint. Utrum indigenas eos fuderit, an advenas quam nunc incolunt, terra susceperit: et utrum linguam connubio perdiderint, an et novam didicerint, et non amiserint suam. Marcus Varro, cunctarum antiquitatum diligentissimus perscrutator, et caeteri qui eum imitati sunt, multa super hac gente, et digna memoria tradiderunt. Sed quia nobis propositum est, incircumcisos homines non introducere in templum Dei et ut simpliciter fatear, multi jam anni sunt quod haec legere desivimus, Lactantii nostri quae in tertio ad Probum uolumine de hac gente opinatus sit uerba ponemus. Galli inquit antiquitus a candore corporis Galatae nuncupabantur et Sibylla sic eos appellat. quod significare uoluit poeta, cum ait: \'tum lactea colla Auro innectuntur\', cum poss
Abbreviated transcription (Latin):
rent᷑ ad gentes. ꝙ sp̃s repromissio ꝑ fide
illius compleretur in nobis. quam dupli¬
citer debemus accipere. aut in uirtutũ
sp̃ualibꝰ donis. aut in scripturarum in
nis testamentum confirmatum nemo
spernit aut suꝑ ordinat. Abrahȩ dic̃tȩ
sunt promissiones: s semini eius. Non
dicit & seminibus quasi in multis: sed qͣsi

Expanded text:
rentur ad gentes, et spiritus repromissio per fidem rentur ad gentes, et spiritus repromissio per fidem illius compleretur in nobis: quam dupliciter debemus accipere, aut in virtutum spiritualibus donis, aut in Scripturarum intnis testamentum confirmatum nemo spernit, aut superordinat: Abrahae dictae sunt repromissiones, et semini ejus. Non dicit, et seminibus, quasi in multis
Abbreviated transcription (Latin):
ens uita mortuus ẽ. ꝙ sapĩa dĩ fatuitaᷤᷤ appellata.
ut quod stultum erat dĩ sapientius
fieret hominibꝰ. Et in sexagesimo octa¬
uo psalmo de se loquit᷑ ds̃. tuscis in¬
sipientiam meam. & delicta mea ate
non sunt abscondita. Iniuria itaq do¬
mini. nr̃a głã ẽ. Iue mortuus ẽ. ut nos
uiueremus: ille descendit ad inferos.
ut nos ascenderemus ad cęlum: ille
factus est stultitia. ut nos sapientia
fieremus. Ille se de plenitudine & forma
dĩ euacuauit formam serui accipiens:
ut in nobis habitaret plenitudo di¬
uinitatis. & dñi fieremꝰ e seruis. Ille
pependit in ligno. ut peccatum quod
commiseramꝰ in ligno scientiȩ boni ac
mali. ligno deleret appensus. Crux eius
amaras aquas uertit in dulcem sapo¬
rem: & securim ꝑditam in ꝓfundumq
dimersam. missa influento iordanis
leuauit. Ad postremum factus est ille
maledictio. factus inquam non natꝰ:
ut benedictiones quȩ ꝓmissȩ fuerant
abrahe. ipso auctore ꝙ prȩiuo transfer¬

Expanded text:
 Al. mortuus est, et sapientia Dei fatuitas est appellata, ut quod stultum erat Dei sapientius fieret hominibus . Et in sexagesimo octavo psalmo de se loquitur: Deus, tu scis insipientiam meam, et delicta mea a te non sunt abscondita . Injuria itaque Domini, nostra gloria est. Ille mortuus est, ut nos viveremus. Ille descendit ad inferos, ut nos ascenderemus ad coelum. Ille factus est stultitia, ut nos sapientia fieremus. Ille se de plenitudine et de forma Dei evacuavit, formam servi accipiens, ut in nobis habitaret plenitudo divinitatis, et Domini fieremus e servis. Ille pependit in ligno, ut peccatum quod commiseramus in ligno scientiae boni et mali, ligno deleret appensus. Crux ejus amaras aquas vertit in dulcem saporem, et securim perditam, in profundumque demersam, missa in fluenta Jordanis levavit . Ad postremum factus est ille maledictio, factus, inquam, non natus: ut benedictiones quae promissae fuerant Abrahae, ipso auctore et praevio transfer
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ nomen est additum. intantum ut
etiam ipse sathanas cum de iob pollice.¬
retur quod si grandibus pressus fuisset
angustiis blasphemaret. a meliori par-¬
te hoc significauerit dicens. nisi te be¬
rit dm & regẽ. Nullũ autẽ debet mouere qͦd
xp̃s ꝓ nobis maledictũ factus sit. qͥa & ds̃ qui

Expanded text:
Dei nomen est additum: intantum ut Dei nomen est additum: intantum ut etiam ipse Satanas, cum de Job polliceretur, quod si grandibus pressus fuisset angustiis, blasphemaret, a meliori parte hoc significaverit, dicens: Nisi te berit Deum et regem . Nullum autem debet movere quod Christus pro nobis maledictum fac
Abbreviated transcription (Latin):
aliter habuisse quam nc̃ habent. aut
apłm ut ante iam dixi. sensum scri-¬
pturarum posuisse non uerba: aut qd
magis est ȩstimandũ. post passionem
xꝑi & in hebreis ꝙͦ in nostris codicibꝰ
ab aliquo d̃i nomen appositum. ut infa¬
miam nobis inureret. qui in xp̃m male¬
dictum a dõ credimꝰ. Audaci itaq pede
in hoc ꝓcedo certamen. ut ad libros ꝓ¬
uocem. nullo loco scriptum. ado qũepi-¬
am esse maledictum. & ubicũq maledi-¬
ctio ponitur. nũquam dĩ nomen adiun-¬
ctum. Maledictus du ab om̃ibus bestiis
dicitur ad serpentem: & ad adam. male-¬
dicta terra in oꝑibus tuis. & ad cain. ma¬
ledictus tu suꝑ terram: ꝙ alibi. male¬
dictus chanaan puer. famulus erit
fr̃ibus suis. Nec non in alio loco: ma¬
ledictus furor eoꝵ quia audax. ꝙ ira
eoꝵ quia dura. Longum ẽ si uniu̾sas
maledictiones quȩ in leuitico ꝙ deute.¬
ronomio & in irĩunaue scribuntur
enumerem. & tamen in nulla earum

Expanded text:
aliter habuisse, quam nunc habent: aut aliter habuisse, quam nunc habent: aut Apostolum ut ante jam dixi sensum Scripturarum posuisse, non verba: aut quod magis est aestimandum, post passionem Christi, et in Hebraeis, et in nostris codicibus ab aliquo Dei nomen appositum, ut infamiam nobis inureret, qui in Christum maledictum a Deo credimus. Audaci itaque pede ad hoc procedo certamen, ut ad libros provocem, nullo loco scriptum, a Deo quemquam esse maledictum, et ubicumque maledictio ponitur, numquam Dei nomen adjunctum. Maledictus tu ab omnibus bestiis , dicitur ad serpentem. Et ad Adam: Maledicta terra in operibus tuis . Et ad Cain: Maledictus tu super terram . Et alibi: Maledictus Chanaan puer, famulus erit fratribus suis . Necnon et in alio loco: Maledictus furor eorum, quia audax, et ira eorum, quia dura . Longum est si universas maledictiones, quae in Levitico, et in Deuteronomio, et in Jesu Nave scribuntur, enumerem; et tamen in nulla earum,
Abbreviated transcription (Latin):
maturi ẽos fuerint. an omni benedi¬
ctione dignissimos. Certe si crucẽ quã
aman parauerat mardocheo non ipse
ꝑ suo merito conscendisset: puto mar
dignum facinus patibulo ꝑpetrarit.
non cum qui iniquitate uidicum et
inimicoꝵ potentia uel clamore uulgi.
aut uirtutum inuidia. aut regis ira
do ad iezabel litteras tota ierrahel cuu¬
tas morte damnauit: sed sanguis eus
in typo xp̃i multa post scła uindicatur.
dicente dño ad osee. uoca nomen eius
ierrahel. quia adhuc modicum & ulciscar
sanguinẽ ierrahel. suꝑ domum ieu. hȩc
aduersum udȩos. Cȩterum ut ad nos
redeat disputatio. scire non possum q̃re
apłs in eo quod scriptum est maledictꝰ
a dõ om̃is qui pendet in ligno. uel sub¬
traxerit aliquid uel addiderit. Si enĩ
semel auctoritatẽ lxx interpretum se¬
quebatur. debuit sicut ab illis editũ
hebreus ex hebreis id quod in sua lin¬
gua legerat putabat esse uerissimum.
nec omnis. nec in ligno quȩ in hebreo

Expanded text:
maturi fuerint , an omni benedimaturi fuerint , an omni benedictione dignissimos? Certe si crucem quam Aman paraverat Mardochaeo , non ipse pro suo merito conscendisset, puto Marddignum facinus patibulo perpetrarit: non cum qui iniquitate judicum, et inimicorum potentia, vel clamore vulgi, aut virtutum invidia, aut regis 437 ira dam, ad Jezabel litteras, tota Jezrael civitas morte damnavit ; sed sanguis ejus in typo Christi, multa post saecula vindicatur, dicente Domino ad Osec: Voca nomen ejus Jezrael, quia adhuc modicum, et ulciscar sanguinem Jezrael super domum Jeu. . Haec adversum Judaeos. Caeterum ut ad nos redeat disputatio, scire non possum quare Apostolus in eo quod scriptum est: Maledictus a Deo omnis qui pendet in ligno , vel subtraxerit aliquid vel addiderit. Si enim semel auctoritatem Septuaginta interpretum sequebatur, debuit, sicut ab illis editum Hebraeus ex Hebraeis, id quod in sua lingua legerat, putabat esse verissimum, nec omnis, nec in ligno, quae in Hebraeo
Abbreviated transcription (Latin):
mus. quia famosissima quȩstio ẽ & no¬
bis solet a iuidȩis ꝓ infamia obici. qͦd
saluator nr̃ ꝙ dñs sub dĩ fuerit male-¬
dicto. Primum igitur intuendum est
quod non quicũq in ligno pependerit
maledictus sit apud dm̃. s qͥ peccauerit. &
ꝓpter scelus morti fuerit ad iudicatus
sublatusq in crucem. non uleo maledi¬
ctus quia crucifixus est: sed quia in ta¬
lem inciderit reatum ut meruerit cru¬
cifigi. Deinde illud opponendum. quod
inferius causa patibuli plenius expo¬
natur scriptura referente. ob maledi-¬
ctum. & blasphemiam dĩ eum ẽẽ cru¬
cifixum. Quod aꝑtius symmachus
transtulit dicens. quia ꝓpter blasphemiã
dĩ suspensus ẽ. Ad extremum interro¬
gemus eos si anamas ꝙ azarias &
misahel nolentes adorare idolum. na-¬
bugodonosor. fuissent in ligno suspensi.
eleararus quoq nonagenarius sub an¬
tiocho rege syriȩ. et cum septẽ filiis
głosa mater. utrum maledictos esti¬

Expanded text:
mus, quia famosissima quaestio est, et nomus, quia famosissima quaestio est, et nobis soleat a Judaeis pro infamia objici, quod Salvator noster et Dominus sub Dei fuerit maledicto. Primum igitur intuendum est, quod non quicumque in ligno pependerit maledictus sit apud Deum, sed qui peccaverit, et propter scelus morti fuerit adjudicatus sublatusque in crucem: non ideo maledictus quia crucifixus est, sed quia in talem inciderit reatum, ut meruerit crucifigi. Deinde illud opponendum, quod inferius causa patibuli plenius exponatur, Scriptura referente, ob maledictum et blasphemiam Dei eum esse crucifixum. Quod apertius Symmachus transtulit, dicens: quia propter blasphemiam Dei suspensus est. Ad extremum interrogemus eos, si Ananias et Azarias et Misael, nolentes adorare idolum Nabuchodonosor, fuissent in ligno suspensi ; Eleazarus quoque nonagenarius sub Antiocho rege Syriae, et cum septem filiis gloriosa mater, utrum maledictos eos aesti
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ suspensus est. ꝙ non contaminabis
derram tuam quam dñs ds tuus dabit
tibi adhereditatẽ. Theodotion. Et quia
non dormiet morticinum eius suꝑ li¬
gnum: quia sepultura sepelies eum
in die ipsa. quia maledicto dĩ est sus-¬
pensus. & non contaminabis ad amam
tuam quam dñs d̾s tuus dederit tibi
hereditatẽ. Porro ad ama terra siue
humus. lingua hebrea appellat᷑. In eo
autẽ loco ubi aquila & theodotion si¬
milit̾ transtulerunt dicentes. quia ma-¬
ledicto dĩ est suspensus. in hebreo ita
ponitur chi rla lath. Si oo. thalui.
Hȩc uerba ebion ille heresiarches senu¬
xp̃ianus ꝙ̃ semiiudeus. ita interpretatꝰ
quia iniuria dĩ est suspensus. Memini
me in altercatione iasonis & papisci
quȩ greco sermone conscripta est ita
nõs. id est maledictio dĩ qui appensꝰ
est. Dicebat michi hebreus qui me in
scripturis aliqua ex parte instituit qͦd
possit & ita legi. quia contumeliose
d̾s suspensus est. Hȩc iccirco congessi¬

Expanded text:
spensus est: et non contaminabis terram tuam quam Dominus Deus tuus dabit tibi ad haereditatem. Theodotio: Et quia non dormiet morticinium ejus super lignum, quia sepultura sepelies eum in die ipsa, quia maledictio Dei est suspensus: et non contaminabis adama Al. adamam tuam quam Dominus Deus tuus dederit tibi haereditatem. Porro ADAMA  , terra sive humus, lingua Hebraea appellatur. In eo autem loco ubi Aquila et Theodotio similiter transtulerunt, dicentes: quia maledictio Dei est suspensus, in Hebraeo ita ponitur CHI CALALATH ELOIM THALUI. Haec verba Ebion ille haeresiarches Semichristianus, et Semijudaeus 436 ita interpretatus quia injuria Dei est suspensus. Memini me in Altercatione Jasonis et Papisci, quae Graeco sermone conscripta est, ita ενος, id est, maledictio Dei qui appensus est. Dicebat mihi Hebraeus qui me in Scripturis aliqua ex parte instituit, quod possit et ita legi: quia contumeliose Deus suspensus est. Haec idcirco congessi
Abbreviated transcription (Latin):
dolebit suꝑ uulnere suo. & conscientiȩ
tormenta patietur. quȩ liberam frontẽ.
& puritatẽ immaculatȩ mentis amise¬
rit. Discamus igit᷑ xp̃m. & audiamus
illum. Siquis est qui potest dicere. an
expimentum quęritis eius qui in me
loquitur xp̃s: curramus ad eum. diebꝰ
ac noctibus ad os eius & ad eloquiũ¬

Expanded text:
dolebit super vulnere suo, et conscientiae dolebit super vulnere suo, et conscientiae tormenta patietur: quia liberam frontem, et puritatem immaculatae mentis amiserit. Discamus igitur Christum, et audiamus illum; si quis est qui potest dicere: An experimentum quaeritis ejus qui in me loquitur Christus ? Curramus ad eum diebus ac noctibus, ad os ejus et ad eloquiu
Abbreviated transcription (Latin):
& sensibus inuolutam.
os autẽ non ita didicistis xp̃m. si ta¬
men illum audistis. ꝙ in illo docti estiᷤ.
iom̃s qui xp̃m audire uidentur au¬
dirent: numquam ad ephesios & cer¬
te illos quibus sacramenta xp̃i reue¬
larat apłs diceret. si tamen illum au¬
distis. Discere autẽ xp̃m idipsum est
quod nosse uirtutẽ. & audire illum
non differt ab eo si diceret audire sa¬
pientiam. iustitiam. fortitudinẽ. tempe¬
rantiam. & cȩt̾a quibus xp̃s uocatur.
Siquis ergo xp̃m audiuit ꝙ didicit¬
& non ambulauit inuanitate sensus
sui: nec obscuratus mente gradietur.
neq erit ab alienatus a uita di. Habe¬
bit etiam scientiã ignoratione discussa.
ꝙ immisso tenebris lumine. omĩs de
oculis cordis eius cęcitas auferet᷑. Qd̃
cum habuerit. non se tradet impudici-¬
tiȩ nec operabitur omnem immunditi¬
am in auaritia. concessos fines p̃tergre¬
diens nuptiarum. Si autẽ aliquando
contigerit. ut aliqua passione superet᷑:

Expanded text:
et sensibus involutam. et sensibus involutam. Vos autem non ita didicistis Christum; si tamen illum audistis et in illo docti estis. Si omnes qui Christum audire videntur, audirent, numquam ad Ephesios, et certe illos quibus sacramenta Christi revelarat Apostolus diceret: Si tamen illum audistis. Discere autem Christum, idipsum est, quod nosse virtutem: et audite illum, non differt ab eo si diceret, audire sapientiam, 623 justitiam, fortitudinem, temperantiam, et caetera quibus Christus vocatur. Si quis ergo Christum audivit et didicit, non ambulabit in vanitate sensus sui: nec obscuratus mente gradietur: neque erit abalienatus a vita Dei: habebit etiam scientiam, ignoratione discussa, et immisso tenebris lumine, omnis de oculis cordis ejus caecitas auferetur. Quod cum habuerit, non se tradet impudicitiae: nec operabitur omnem immunditiam in avaritia, concessos fines praetergrediens nuptiarum. Si autem aliquando contigerit ut aliqua passione superetur,
Abbreviated transcription (Latin):
sicut prediximus uobis & testificati
sumus. Non enim uocauit uos d̾s in
immunditiam. sed in scĩficationẽ. Dili¬
genter obserua quia ad castitatẽ nos ꝓ¬
uocans. & uolens uxoribꝰ tantum esse
contentos dixerit. ne quis suꝑ grediat᷑
& circumscribat in negotio frẽm suum:
idest. ne suam coniuigem derelinguens.
alterius polluere quęrat uxorem. ubi
nos habemus. & circũ seribat in negotio
quam nos possumus ium uerbi transfe¬
rentes. sic in presenti loco exprimere.
ut dicamus. nequis suꝑ grediatur ꝙ
auiarus fraudet in negotio frẽm suũ.
Quȩ enim consequentia est uel in illo
capitulo quod nunc ad exemplum
uocauimus. uel in hoc quod princi¬
paliter ad ephesios conamur expone¬
re inter impudicitiam & immundidiã.
castitatẽ quoq ꝙ affectum conuiga¬
lem. extra ordinarie repente auaritiã
nominari: Non uobis molestum sit
si diu in obscurioribꝰ immoremur. Causa¬
ti enim in principio sumus. inter om̃s
pauli epłas hanc uel maxime & uerbiᷤᷤ

Expanded text:
estificati sumus. Non enim vocavit nos Deus in immunditia, sed in sanctificatione . Diligenter observa, quia ad castitatem nos provocans, et volens uxoribus tantum esse contentos, dixerit: Ne quis supergrediatur, et circumscribat in negotio fratrem suum, id est, ne suam conjugem derelinquens, alterius polluere quaerat uxorem. Ubi nos habemus, et circumscribat in negotio quam nos possumus, vim verbi transferentes, sic in praesenti loco exprimere: ut ne quis supergrediatur, et avarus fraudet in negotio fratrem suum. Quae enim consequentia est, vel in illo capitulo quod nunc ad exemplum vocavimus, vel in hoc quod principaliter ad Ephesios conamur exponere, inter impudicitiam et immunditiam, castitatem quoque et affectum conjugalem, extraordinarie repente avaritiam nominari? Non vobis molestum sit, si diu in obscurioribus immoremur: causati enim in principio sumus, inter omnes Pauli Epistolas, hanc vel maxime et verbis,
Abbreviated transcription (Latin):
sed tantũmͦ de ouibus lac & lanam.
cẏbos uidelicet ꝙ uestimenta captan¬
tes: Neq uero absq ordine in hȩc pu¬
temus apłm subito prorupisse. Uerũ
quia premiserat esse dm̃ suꝑ om̃ia &
datam grãm scđm mensuram donatio¬
nis xp̃i. nunc addit. alios apłos. ali¬
os prophas. alios ęuangłistas. alios
pastores & magistros esse in ȩccłia distͥ¬
butos. qui necessarii sint ad ꝑfectionẽ
instructionẽq scõꝵ in opus ministerii.
in ȩdificationẽ corporis xp̃i: quia cũ
corpus dñi ȩccłia sit. ꝙ ȩccłia de uiuis
lapidibus construatur. hi quos supra
mem orauimus in ȩccłia constitutos.
id habent oꝑis ut scdm dispensationẽ
& offitia sibi credita. eccłiam xp̃i id est
corpus eius ȩdificent. Siquis igitur ñ
edificat ȩccłiam xp̃i. nec plebem sibi sub
iectam instruit. ut de subiecto popło
xp̃i ȩccłia construatur: iste nec apłs nec
gister est appellandus.

Expanded text:
sed tantummodo de ovibus lac et lanam, sed tantummodo de ovibus lac et lanam, 616 cibos videlicet et vestimenta captantes. Nec vero absque ordine in haec putemus Apostolum subito prorupisse; verum quia praemiserat esse Deum super omnia et datam gratiam secundum mensuram donationis Christi; nunc addit alios apostolos, alios prophetas, alios evangelistas, alios pastores et magistros esse in Ecclesia distributos, qui necessarii sint ad perfectionem, instructionemque sanctorum in opus ministerii, in aedificationem corporis Christi: quia cum corpus Domini Ecclesia sit, et Ecclesia de vivis lapidibus construatur: hi quos supra memoravimus in Ecclesia constitutos, id habent operis, ut secundum dispensationem et officia sibi credita, Ecclesiam Christi, id est, corpus ejus aedificent. Si quis igitur non aedificat Ecclesiam Christi, nec plebem sibi suiectam instruit, ut de subiecto populo Christi aecclesia construatur, iste nec apostolusgister est appellandus.
Abbreviated transcription (Latin):
Non enim ait alios autẽ pastores &
alios magistros. sed alios pastores q.
magistros: ut qui pastor ẽ esse debeat
ꝙ magister. nec in ȩccłiis qũauis sc̃s
sit. pastoris sibi nomen assumere. ni¬
si possit docere quos pascit. Uel certe
aliter. ut unus atq idem preses eccłiȩ
sit pastor & doctor: pastor ouium. ma¬
gister hominum. Homines quippe
ꝙ doctor. ita posse & apłm repperiri.
in quo & apostolatus signa & indicia
compleantur. & e regione esse pluri-¬
mos tam foris quam intus. tam in eccl̃a
quam in heresibus qui pseudo apłi sint
ꝙ pseudo pastores. & pseudo magistri.
Et de heresibus quidem nulla dubita¬
tio ẽ. quin scđ̾m falsam fidem falsa uni¬
uersa possideant. In eccłiis autẽ ñne
uobis uident᷑ falsi esse pastores. qui non
pascunt oues cum disciplina sed qua¬
si mercennarii nequaqũa gregis salu¬
tem cogitant. quod errauit non conu̾¬
tentes. ꝙ quod periit non querentes:

Expanded text:
Non enim ait: alios autem pastores, et Non enim ait: alios autem pastores, et alios magistros, sed alios pastores et magistros: ut qui pastor est, esse debeat et magister: nec in Ecclesiis quamvis sanctus sit, pastoris sibi nomen assumere, nisi possit docere quos pascit. Vel certe aliter, ut unus atque idem praeses Ecclesiae, sit pastor et doctor; pastor ovium: magister hominum. Homines quippe et doctor: ita posse et apostolum reperiri, in quo apostolatus signa et indicia compleantur; et e regione esse plurimos tam foris, quam intus, tam in Ecclesia, quam in haeresibus, qui pseudoapostoli sint, et pseudopastores, et pseudomagistri. Et de haeresibus quidem nulla dubitatio est quin secundum falsam fidem, falsa universa possideant. In Ecclesiis autem nonne vobis videntur falsi esse pastores, qui non pascunt oves cum disciplina, sed quasi mercenarii nequaquam gregis salutem cogitant, quod erravit, non convertentes, et quod periit, non quaerentes;
Abbreviated transcription (Latin):
t ex hoc loco manifestissime compbatur.
patris & filii una diuinitas. Si quidem
hoc quod nunc xp̃c tribuisse describitur.
in prima epła ad corinthios ds̃ pater de¬
disse narratur. Alios enim ait posuit
tertio doctores. deinde uirtutes. & dona
sanitatũ. opitulationes. gub̃nationes.
genera linguarum. Quod sabellius
non intelligens. patrẽ confundit ꝙ
filium: dum eandem oꝑationem esse
non putat diuersoꝵ. Et simul notan¬
głistas. pastores & magistros dedisse
xp̃s. ibi uero eosdem pater posuisse me¬
moretur. Posuit itaq siue dedit pater
illos qui futura uaticinentur. quales
in ueteri legimus testamento. sed qui in¬
fideles ꝙ imꝑitos arguant atq di¬
iudicent. tales quippe ꝓpħas noui te¬
stamenti in alia epła esse definit: ter¬
dio ȩuangłistas. quoꝵ spetiosi pedes st̃
ad anuuntiandam pacem. Nec uero
putandum quod sicut insuꝑioribus
& magistris officia diuersa posuerit.

Expanded text:
Et ex hoc loco manifestissime comprobatur, Et ex hoc loco manifestissime comprobatur, Patris et Filii una divinitas. Siquidem hoc quod nunc Christus tribuisse 615 describitur, in prima epistola ad Corinthios, Deus Pater dedisse narratur: Alios enim, ait, posuit tertio doctores: deinde virtutes, et dona sanitatum, opitulationes, gubernationes, genera linguarum . Quod Sabellius non intelligens, Patrem confundit et Filium, dum eamdem operationem esse non putat diversorum. Et simul notans, evangelistas, pastores, et magistros dedisse Christus: ibi vero eosdem Pater posuisse memoretur. Posuit itaque sive dedit Pater illos qui futura vaticinentur, quales in veteri legimus Testamento: sed qui infideles et imperitos arguant atque dijudicent. Tales quippe prophetas novi Testamenti in alia epistola esse definit . Tertio Evangelistas, quorum speciosi pedes sunt ad annuntiandam pacem . Nec vero putandum, quod sicut in superioribus n pastoribus et magistris, officia diversa posuerit.
Abbreviated transcription (Latin):
gionibus erant. scđm id quod se capere
poterant. Ex quo sciendum quod anteꝙͣ.
xp̃s descenderet & ascenderet uacua fue-¬
rint omĩa. & plenitudine illius indigue¬
rint. Hic locus aduersus hebionẽ & fo¬
tinum. uel maxime facit. Si enim ipse
ante mariam est. sed post mariam: Nec¬
non & contra eos qui duos filios in¬
sano errore confingunt: filium uidelicet
dĩ. & filiũ hominis. Ecce hic aꝑtissime dici¬
tur: quod ipse sit ascendens atq descen¬
dens. Nec statim ista dicentes locum alte¬
ri heresi damus. quȩ dimidiatã xp̃i asse¬
rit dispensationem: sed sicut unum & di
ꝙ hominis filium confitem᷑. ne dispensa¬
tionẽ assũpti hominis qua saluati sumus
ex parte credentes. in parte truncemys.
t ipse dedit quosdam quidem apłos. qͦs¬
dam autẽ ꝓpħas. alios uero ȩuangłistas:
alios autẽ pastores & magistros ad in¬
structionem scõꝵ. in opus mynisterii. in
ȩdificationem corporis xp̃i.

Expanded text:
gionibus erant, secundum id quod se capere gionibus erant, secundum id quod se capere poterant. Ex quo sciendum, quod antequam Christus descenderet et ascenderet, vacua fuerint omnia, et plenitudine illius indiguerint. Hic locus adversum Ebionem, et Photinum, vel maxime facit. Si enim ipse ante Mariam est, sed post Mariam? Necnon et contra eos, qui duos filios insano errore confingunt: Filium videlicet Dei, et filium hominis. Ecce hic apertissime dicitur, quod ipse sit ascendens atque descendens. Nec statim ista dicentes, locum alteri haeresi damus, quae dimidiatam Christi asserit dispensationem; sed sic unum et Dei et hominis Filium confitemur: ne dispensationem assumpti hominis, qua salvati sumus, ex parte credentes, in parte truncemus. Et ipse dedit quosdam quidem apostolos: quosdam autem prophetas: alios vero Evangelistas: alios autem pastores et magistros ad instructionem sanctorum, in opus ministerii, in aedificationem corporis Christi.
Abbreviated transcription (Latin):
loco legimus. Ueniat mors suꝑ eos: ꝙ
descendant in infernum uiuentes.
UI descendit ipse est qui ascendit suꝑ
om̃s cęlos ut impleret omia.
ymquid corporaliter om̃s cęlos & uni¬
uersas sublimitates. & cęloꝵ circulos
quos philosophi speras uocant transieis
atq transcendens stetit in summo cęli
fornice. & ut ipso uerbo utar abside:
an certe om̃ia corꝑalia contemneis atq
despiciens. & ȩterna contemplans. suꝑ
cęlos id est suꝑ inuisibilia stetisse creden¬
dus est: Quod ego melius puto. Descen-¬
dit ergo in inferiora terrȩ. ꝙ ascendit
filius dĩ. ut non tantum legem ꝓphasq
compleret. sed & alias quasdam occul¬
tas dispensationes. quas solus nouit
ipse cum patre. Neq enim scire possumꝰ
quomodo & angłis & his qui in infer¬
no erant sanguis xp̃i ꝓfuerit. ꝙ tam̃
quin ꝓfuerit nescire non possumus.
Descendit quoq ad inferos. & ascendit
ad cȩlos: ut impleret eos qui in illis re¬

Expanded text:
loco legimus: Veniat mors super eos, et loco legimus: Veniat mors super eos, et descendant in infernum viventes Qui descendit, ipse est qui ascendit supra omnes coelos, ut impleret omnia. Numquid corporaliter omnes coelos, et universas sublimitates, et coelorum circulos, quos philosophi sphaeras vocant, transiens atque transcendens, stetit in summo coeli fornice, et ut ipso verbo utar, apside? An certe omnia corporalia contemnens atque despiciens, et aeterna contemplans, super coelos, id est, super invisibilia stetisse credendus est? quod ego melius puto. Descendit ergo in inferiora terrae, et ascendit Filius Dei, ut non tantum legem prophetasque compleret; sed et alias quasdam occultas dispensationes, quas solus ipse novit cum Patre. Neque enim scire possumus, quomodo et angelis, et his qui in inferno erant, sanguis Christi profuerit, et tamen quin profuerit nescire non possumus. Descendit quoque ad inferos, et ascendit ad coelos, ut impleret eos qui in illis re
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ descendit: Requirendum itaq super
eo quod alibi scriptum est: nemo ascen¬
dit in cęlum nisi qͥ de cęlo descendit filiꝰ
hominis. quomodo ascenderit ante
descendens. Quando enim hȩc loqueba¬
tur: post descensionẽ e cȩlis se quondã
ad cęlos ascendisse monstrabat. Nec ñ
ꝙ illud pariter retractandum quomͦ
ipsa descensio & ascensio sentienda sit.
utrũnam scđm corpus localiter. an su¬
pra corpus sp̃italiter. uel certe utroq
modo. Inferiora autem terrȩ. infer-¬
nus accipitur: Ad qu̾e dñs ñr̃ salua¬
torq descendit: ut scõꝵ animas quȩ
tenebantur inclusȩ. secum ad cęlos ui-¬
ctor obduceret. Unde & post resurre¬
ctionem eius plurima corpora iustoꝵ
in scã ciuitate uisa sunt. Quod autẽ in¬
fernus in inferiori parte terre sit: &
psalmista testatur dicens. Aꝑta ẽ terra
gregationẽ abyron. Et idipsum innume¬
rorum libro pleniꝰ explicatur. Alio quoq

Expanded text:
et descendit. Requirendum itaque super et descendit. Requirendum itaque super eo quod alibi scriptum est: Nemo ascendit in coelum, nisi qui de coelo descendit, Filius hominis , quomodo ascenderit ante descendens? Quando enim haec loquebatur, post descensionem e coelis, se quondam ad coelos ascendisse monstrabat. Necnon et illud pariter retractandum, quomodo ipsa descensio et ascensio sentienda sit. Utrumnam secundum corpus localiter, an supra corpus spiritualiter, vel certe utroque modo. Inferiora autem terrae, infernus accipitur ad quem Dominus noster Salvatorque descendit, ut sanctorum animas, quae ibi tenebantur inclusae, secum ad coelos victor abduceret. Unde et post resurrectionem ejus, plurima corpora justorum in sancta civitate visa sunt . Quod autem infernus in inferiori parte terrae sit, et Psalmista testatur, dicens: Aperta est terra, gregationem Abiron . Id ipsum in Numerorum libro plenius explicatur. Alio quoque
Abbreviated transcription (Latin):
quod̾amodo ille sustinuerint captiuitatẽ.
Ido enim inquiunt ascendit in altum: ut
captiuans captiuitatẽ. dona hominibus
largiretur. Hoc autẽ totum ideo apłs re¬
plicat. ut quia suꝑius dixerat. sufferentes
in uicem in caritate. solliciti seruare unita¬
tem sp̃s in uinculo pacis. doceret in diuer¬
sis carismatibus ȩccłiam esse concordem.
& non statim scismatum & dissensionum
occasionẽ dari. quia scdm mensuram dona-¬
tionis xp̃i. unusquisq nr̃m accepisset dona
ñ ea dem. sed in unum corpꝰ & in unũ sp̃m
om̃s uocatos esse. id est ut sicut unꝰ dñs est.
& una fides. ꝙ unum baptisma. ꝙ unꝰ d̃s
pater. ita & nos in caritate id ipsum si¬
mus. in pacis uinculo seruantes sp̃s uni
od autẽ ascendit quid ẽ: nisi qr. s tatẽ¬
ꝙ destendit in inferiora terrȩ.
Uia ascendisse nunc dicit᷑. ꝓpterea ascen-¬
⁊dit quia ante descenderat. Hoc enim
sonat. quod autẽ ascendit quid ẽ. nisi qr

Expanded text:
quodammodo illae sustinuerint captivitatem. quodammodo illae sustinuerint captivitatem. Ideo enim inquiunt ascendit in altum, ut captivans captivitatem, dona hominibus largiretur. Hoc autem totum ideo Apostolus replicat, ut quia superius dixerat: Sufferentes invicem in charitate, solliciti servare unitatem spiritus in vinculo pacis, doceret in diversis charismatibus Ecclesiam esse concordem, et non statim schismatum et dissensionum occasionem dari, quia secundum mensuram donationis Christi unusquisque nostrum accepisset dona: non eadem, sed in unum corpus, et in unum spiritum omnes vocatos esse, id est, ut sicut unus Dominus est, et una fides, et unum baptisma, et unus Deus Pater: ita et nos in charitate idipsum simus, in pacis vinculo servantes spiod autem ascendit, quid est, nisi quia et descendit in inferiora terrae? Qui ascendisse nunc dicitur, propterea ascendit, quia ante descenderat. Hoc enim sonat: Quod autem ascendit, quid est, nisi quia
Abbreviated transcription (Latin):
berauit. sicut illam in euangło mulicrẽ
de qua ipse comiemorat. Hanc autẽ
filiam abrahȩ. qũa alligauerat sathanas
iam deceni & octo annis. non oportuit
solui de unculo hoc in die sabbati. Li¬
beratosq nos & ꝑ nouã captiuitatẽ de capti¬
uitate ueterierutos secũ duxit incęlũ. & hiis
ipsis qͦs de iimicoꝵ manu uictor eripuit di¬
uersa grãrũ dona largitꝰ ẽ. E elegant̃ hic posu¬
it dedit dona in hominib cũ in psalt̾io scriptũ
sit. accepit dona in hominibꝰ. Uerum ibi
quia necdum factum erat sed futurum ꝓ-¬
mittebatur. ꝓpterea dicitur accepisse: hic
uero cum apłs scribit quia iam dederat &.
in uniuerso orbe ȩccłiȩ fundate erant. idcir¬
co non accepisse scribitur sed dedisse. Alii
hunc locum ita edisserunt. quod obid
rit. ut inde angłos cȩterasq uirtutes ad
custodiam ȩccłiarum suarum mitteret: ꝙ
dum indignus sit locus iste terrenus
sublimium potestatum habere presentiam.

Expanded text:
beravit, sicut illam in Evangelio mulierem, beravit, sicut illam in Evangelio mulierem, de qua ipse commemorat: Hanc autem filiam Abraham, quam ligavit Satanas jam decem et octo annis, non oportuit solvi de vinculo hoc in die sabbati ? Liberatosque nos, et per novam captivitatem de captivitate veteri erutos, secum duxit in coelum: et his ipsis quos de inimicorum manu victor eripuit, diversa gratiarum dona largitus est. Et eleganter hic posuit, dedit dona in hominibus, cum in Psalterio scriptum sit: accepit dona in hominibus . Verum ibi, quia necdum factum erat, sed futurum promittebatur, propterea dicitur, accepisse. Hic vero cum Apostolus 613 scribit, quia jam dederat, et in universo orbe Ecclesiae fundatae erant: idcirco non accepisse scribitur, sed dedisse. Alii hunc locum ita edisserunt, quod ob idrit, ut inde angelos caeterasque virtutes ad custodiam Ecclesiarum suarum mitteret. Et dum indignus sit locus iste terrenus, sublimium potestatum habere praesentiam,
Abbreviated transcription (Latin):
captiuam duxit captiuitatẽ dedit dona
ĩhominibus.
uia supra dixerat unicuiq autẽ nr̃m
data est gr̃a. scdm mensuram donationis
xp̃i: ut confirmaret hȩc ipsa dona quȩ
post paululum quoq enumerat diccns.
&̃ ipse dedit quosdam quidem apłos. qͦsdã
autẽ ꝓpħas. alios euangłistas. alios pa¬
stores & magistros. & reliqua. a saluatore
esse donata. testimonium de sexagesimo
septimo psalmo assumpsit: ut sciamus
illas esse manubias hominibus distribu¬
tas. quas xp̃s uictor emeruit. Ascen¬
dens quippe in altum captiuã duxit cap¬
tiuitatẽ: nos qui nunc in xp̃o credimus
de gentibus congregati. cum essemus crea¬
tura di. a diabolo capti sumus: et eius sa¬
tellitibꝰ distributi. Uenit igitur dñs nr̃
ptiuitatis apportans. ꝙ oꝑto capite ne
ab aduersariis cognosceretur. predicauit
his qui captiui erant remissionẽ. ꝙ qui
tenebantur in unculis solutionẽ. & nos
de catenis hostium ꝙ de compedibus li¬

Expanded text:
captivam duxit captivitatem, dedit dona captivam duxit captivitatem, dedit dona in hominibus. Quia supra dixerat: Unicuique autem nostrum data est gratia secundum mensuram donationis Christi, ut confirmaret haec ipsa dona, quae post paululum quoque enumerat, dicens: Et ipse dedit quosdam quidem apostolos, quosdam autem prophetas, alios evangelistas, alios pastores et magistros, et reliqua, a Salvatore esse donata, testimonium de sexagesimo septimo psalmo assumpsit, ut sciamus illas esse manubias hominibus distributas, quas Christus victor emeruit. Ascendens quippe in altum, captivam duxit captivitatem. Nos qui nunc in Christo credimus de gentibus congregati, cum essemus creatura Dei, a diabolo capti sumus, et ejus satellitibus distributi. Venit igitur Dominus nptivitatis apportans, et operto capite, ne ab adversariis cognosceretur, praedicavit his qui capti erant remissionem, et qui tenebantur in viculis, solutionem, et nos de catenis hostium, et de compedibus li
Abbreviated transcription (Latin):
ds. magnificentiȩ enim eius non est finis:
sed quo iuxta mensuram uasculoꝵ in fun-¬
dat liquorem. tantũ muneris largiens
quantum potest ille cui donatur accipe¬
re nec enim ad mensuram dat d̾s sp̃m.
aut potest habere mensuram quod ȩqua¬
liter ubiq diffusum est. Quod ut manife¬
stius fiat. imꝑfectum licet & non impleis
similitudinẽ. tamen quo. possit intelligi
quod dicitur: sumamꝰ exemplum. Oare
certe immensum est: & capacitas eiꝰ do so
li nota. Ex hoc siquis uelit multis homi¬
nibus scđ̾m quod gestare queunt tradere:
necesse ẽ ut ad mensurã unicuiq tribuat.
ꝙ. partis eius mensuram recipiant. cuius
solidum immensurabile ẽ. Ita ꝙ sp̃s sc̃s
immensus quidem ẽ. ꝙ nullo fine con¬
cluditur. tamen unicuiq dat᷑ scd̾m quod
expedit. Et simul notandum quod hec eadẽ
gr̃a quȩ nunc attributa ꝑhibetur: scđ̾m
menfuram donationis xp̃i data sit nobis.
Ropter quod dicit. Ascendens in altum

Expanded text:
Deus magnificentiae enim ejus non est finis, Deus magnificentiae enim ejus non est finis, sed quod juxta mensuram vasculorum, infundat liquorem, tantum muneris largiens, quantum potest ille cui donatur, accipere. Nec enim ad mensuram dat Deus spiritum: aut potest habere mensuram, quod aequaliter ubique diffusum est. Quod ut manifestius fiat, imperfectum licet et non implens similitudinem, tamen per quod possit intelligi quod dicitur sumamus exemplum. Mare certe immensum est, et capacitas ejus Deo soli 612 nota: ex hoc si quis velit multis hominibus secundum id quod gestare queunt, tradere, necesse est ut ad mensuram unicuique tribuat, et partes ejus mensuram recipiant, cujus solidum immensurabile est. Ita et Spiritus sanctus immensus quidem est, et nullo fine concluditur: tamen unicuique datur secundum quod expedit. Et simul notandum, quod haec eadem gratia, quae nunc attributa perhibetur, secundum mensuram donationis Christi data sit nobis. Propter quod dicit: Ascendens in altum,
Abbreviated transcription (Latin):
quinq filiis & quinq seruis pariter
diceremꝰ. horum decem unus ẽ dñs &
unus est pater. non utiq om̃ium pa-¬
trem. nec dñm om̃iũ uocaremus. sic &
in eo quod ait. unus ds̃ ꝙ pat̾ om̃iũ.
alioꝵ pater. alioꝵ d̃s̃ accipiendus est.
Tale quid de creaturis & d̾o. zeno cum
suis stoicis suspicatur: quem secutus
yirgilius ait. dm̃ nãq irȩ ꝑ om̃s t̾rasq
tractusq maris. & reliqua: &. princi¬
pio cęlum ac terras camposq liquen¬
tes. lucentẽq globum lunȩ tytaniaq
astra. sp̃s intus alit. totamq infusa
ꝑ artus mens agitat molem. ꝙ magno
se corpore miscet. Quidam hoc quod
suꝑ omna pater sit quia auctor est
om̃ium. ꝑ om̃s filius. quia ꝑ filium
creata sunt om̃ia: in om̃ibus sꝑs sc̃s ipse
bis. Unieuiq autẽ nr̃m data ẽ grã
scdm mensuram donationis xp̃i. licet ds̃
pater suꝑ om̃ia sit ꝙ̾ ꝑ om̃s. & in om̃ib:
tamen gra iuxta mensuram credentibꝰ dat᷑.

Expanded text:
quinque filiis, et quinque servis, pariter quinque filiis, et quinque servis, pariter diceremus: horum decem, unus est dominus, et unus est pater: non utique omnium patrem, nec dominum omnium vocaremus: sic et in eo quod ait: Unus Deus et Pater omnium, aliorum Pater, aliorum Deus accipiendum est. Tale quid de creaturis, et de Deo etiam Zeno cum suis Stoicis suspicatur. Quem secutus Virgilius ait : Deum namque ire per omnes Terrasque tractusque maris, etc.; et: Principio coelum ac terras, camposque liquentes, Lucentemque globum lunae, Titaniaque astra, Spiritus intus alit, totamque infusa per artus Mens agitat molem, et magno se corpore miscet. Quidam hoc quod super omnia Pater sit, quia auctor est omnium: per omnes, Filius, quia per Filium creata sunt omnia: in omnibus, Spiritus sanctus, ipse bis. Unicuique autem nostrum data est gratia secundum mensuram donationis Christi. Licet Deus Pater super omnia sit, et per omnes, et in omnibus: tamen gratia juxta mensuram credentibus datur
Abbreviated transcription (Latin):
liuersitatẽ. arrius. macedonius & eu¬
nomius suspicentur. concordante in
impietate discordia. & a creatura in
tes. diuersos hereseon ruuilos duxe¬
rint. Unum baptisma. Et contra ua¬
lentinum facit. qui duo baptismata
esse contendit. & contra om̃s hereti¬
cos: ut sciant non habere se bapti¬
sma. sed in unam xp̃i ȩccł̃iam fontẽ
esse uitalem. Potest unum baptisma
& ita dici. quod licet ter baptirem᷑
ꝓpter mysterium trinitatis: tamen unũ
baptisma reputet᷑. Unum quoq ba-¬
beo baptizari: & alibi. baptismate meo
baptizamini. Diuersitas autẽ preposi-
uersam intelligentiã sapit. Suꝑ om̃s enĩ
est d̃s pater quia auctor est om̃ium. ꝑ
om̃s filius: quia cuncta transcurrit.
uaditq ꝑ om̃ia: in om̃ibus sp̃s sc̃s. qr
nichil absq eo est. Nec uero putandũ.
unum dm̃ & patrem om̃ium esse com¬
muniter. ut scilicet & ad irrationabilia
iumenta nomen patris possit aptari:
sed quomodo si in decem hominibus.

Expanded text:
diversitatem, Arius, Macedonius, et Eudiversitatem, Arius, Macedonius, et Eunomius suspicentur concordante in impietate discordia et creaturae in tes, diversos haereseos rivulos duxerint. Unum baptisma, et contra Valentinum facit, qui duo baptismata esse contendit, et contra omnes haereticos: ut sciant non habere se baptismata, sed in una Christi Ecclesia fontem esse vitalem. Potest unum baptisma et ita dici, quod licet ter baptizemur, propter mysterium Trinitatis: tamen unum baptisma reputetur. Unum quoque babeo baptizari ; et alibi: Baptismate meo baptizabimini . Diversitas autem praepositiet in omnibus, diversam intelligentiam sapit. Super omnes enim est Deus Pater, quia auctor est omnium. Per omnes Filius, quia cuncta transcurrit, vaditque per omnia. In omnibus 611 Spirnihil absque eo est. Nec vero putandum, unum Deum, et Patrem omnium esse communiter, ut scilicet ad irrationabilia jumenta, nomen Patris possit aptari; sed quomodo si in decem hominibus,
Abbreviated transcription (Latin):
d̾s pater ex quo om̃ia. ꝙ unꝰ dñs iũc¬
xp̃s ꝑ qu̾e om̃ĩa: ꝙ nos ꝑ ipsum. Sicut
enim dõ patri non adimit filius ne dis
sit. cum dñs solus ipse dicatur: ita &
filio non aufert pater ut ds sit. quia
pater ds̃ tantummodo nominatur. Le¬
gimus & in alio loco. ꝙ scitote qm̃ do¬
minus ipse est d̃s: & alibi. dñs d̾s cuus.
d̾s unus est. Si enim ut existimant ar-¬
riani ds̃ pater solus est ds̃. eadem con-¬
pater erit dñs. nec filius d̾s. Sed absit
ut non sit uel in dominatione ditas:
uel in ditate dñatio. Unus est dñs &
unus ẽ ds: quia patris & filii dñatio una.
una duunitas est. Propt̾ea & fides una
dicit᷑. quia similiter in patrem & in fili¬
um & in sp̃m scm̃ credimus: & baptisma
unum. Eodem enim modo & in pa
zamur. et ter mergimur: ut trinitatis
unum appareat sacramentũ: & non
baptiramur in nominibꝰ patris &.
quentia in uno uocabulo eodem
opere. & eodem sacramento nature

Expanded text:
Deus Pater, ex quo omnia, et unus Deus Pater, ex quo omnia, et unus per quem omnia, et nos per ipsum . Sicut enim 610 Deo Patri non adimit Filius ne Dominus sit, cum Dominus solus ipse dicatur: ita et Filio non aufert Pater ut Deus sit, quia Pater Deus tantummodo nominatur. Legimus et in alio loco: Et scitote quoniam Dominus ipse est Deus ; et alibi: Dominus Deus tuus, Deus unus est . Si enim, ut existimant Ariani, Deus Pater solus est Deus, eadem conPater erit Dominus, nec Filius Deus. Sed absit, ut non sit, vel in dominatione deitas, vel in deitate dominatio. Unus est Dominus, et unus est Deus, quia Patris et Filii dominatio, una divinitas est. Propterea et fides una dicitur, quia similiter in Patrem, et in Filium, et in Spiritum sanctum credimus. Et baptisma unum, eodem enim modo, et in Pzamur. Et ter mergimur, ut Trinitatis unum appareat sacramentum. Et non baptizamur in nominibus Patris, equentia in uno vocabulo, eodem opere, et eodem sacramento, naturae
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑe. & mentis affectu. Sed generalis ex¬
planatio. ꝙ ad specialem interpretatio¬
nem trahi potest. quod seruet unita¬
tem sp̃s in uinculo pacis. qui non ra¬
piat᷑ om̃i uento doctrinȩ. neq in mo¬
rem stulti quasi luna mutetur. nunc
diabolo seruiens. nunc dõ: habeat uͦ
unum corpus bonoꝵ operum. & semꝑ
carnem suam do templum exhibeat: ꝙ
unum sp̃m eadem semper sentiens: in
una spe uocationis. ut nequaqu̾a de
repromissionibꝰ ambigens. sed in resur¬
rectione & restitutione om̃ium solida
mente confidat.
⁊ dño. sic baptisma. dñs & d̾s. alia sunt
a tribus singulis quȩ parit̃ nominant᷑.
Hoc autẽ dico ꝓpter sabellium qͥ eunde
dm̃ patrem arbitrat᷑ & filium. confundit¬
q ꝑsonas. dum eandem diuinitatẽ in
utroq deprehendit. Eece manifestissi-¬
me unus dñs filius. & unus ds̃ pat̾
uocantur: quod ad corinthios quoq
plenius scriptum est. Sed nobis unus

Expanded text:
opere, et mentis affectu. Sed et generalis exopere, et mentis affectu. Sed et generalis explanatio ad specialem interpretationem trahi potest, quod servet unitatem spiritus in vinculo pacis, qui non rapiatur omni vento doctrinae, neque in morem stulti quasi luna mutetur , nunc diabolo serviens, nunc Deo. Habeat vero unum corpus bonorum operum, et semper carnem suam Deo templum exhibeat. Et unum spiritum: eadem semper sentiens: in una spe vocationis, ut nequaquam de repromissionibus ambigens, in resurrectione et restitutione omnium, solida mente confidat. Domino: sic baptisma, Dominus et Deus, alia sunt a tribus singulis, quae pariter nominantur. Hoc autem dico propter Sabellium, qui eumdem Deum Patrem arbitratur et Filium, confunditque personas, dum eamdem divinitatem in utroque deprehendit. Ecce manifestissime unus Dominus Filius, et unus Deus Pater vocantur. Quod ad Corinthios quoque plenius scriptum est: Sed nobis unus
Abbreviated transcription (Latin):
illis appellatur se orͣiã. Cum ergo
mẽbrum quis fuerit ȩccłiȩ. nec ab uno
eius sp̃u separatus: consequenter erit
in una spe uocationis. Querit᷑ quo mͦ¬
una spes uocationis sit: cum apud pa¬
trem diuersȩ sint mansiones. Ad quod
unam spem uocationis regnum cȩlo¬
rum quasi unum bonum di patris esse
siones: alia enim gła solis. alia lunȩ.
alia stellarum. Aut certe illud subtilius
indicatur: quod infine & in consũma¬
done rerum. in pristinum statũ restitu¬
enda sint omĩa. quando om̃s unum cor-¬
pus efficimur. & in uirum ꝑfectum re¬
formamur. & oratio ꝓ nobis saluatoris
impletur. Bater da ut quomodo ego
& tu unum sumus: sic & isti in nobis¬
unum sint. Non ignoro in eo quod
nunc exposui solliciti seruare unitatẽ
sp̃s in uinculo pacis. sp̃m a plerisq non
scm̃ accipi. sed affectum mentis atq sen-¬
tentiam: iuxta quam om̃ium credenti¬
umerat anima & cor unum.
Et ab apło uirgini precipitur. ut sit
scã corpore ꝙ sp̃u. carnis uidelicet

Expanded text:
illis appellatur θεορία. Cum ergo membrum quis fuerit Ecclesiae, nec ab uno ejus spiritu separatus, consequenter erit in una spe vocationis. Quaeritur quomoduna spes vocationis sit: cum apud Patrem diversae 609 sint mansiones. Ad quod, unam spem vocationis, regnum coelorum, quasi unam domum Dei Patris esse siones. Alia enim gloria solis, alia lunae, alia stellarum . Aut cindicatur, quod in fine et in consummatione rerum, in pristinum statum restituenda sint omnia, quando omnes unum corpus efficiemur, et in virum perfectum reformabimur, et Oratio in nobis Salvatoris implebitur: Pater da, ut quomodo ego et tu unum sumus: ita et isti in unum sint . Non ignoro in eo quod nunc exposui: solliciti servare unitatem spiritus in vinculo pacis, Spiritum a plerisque non sanctum accipi, sed affectum mentis atque sententiam, juxta quam omnium credentium erat anima et cor unum . Et ab Apostolo virgini praecipitur: Ut sit sancta et corpore et spiritu : carnis videlicet
Abbreviated transcription (Latin):
mus hunc sensum alterius loci testimo¬
nio comꝓbare. In prima ad thessalonicen¬
ses epła scribitur. Hȩc est uoluntas dĩ
scĩficatio ur̃a. ut abstineatis uos a forn¬
catione. ut sciat unusquisq ur̃m suũ

Expanded text:
mus hunc sensum alterius loci testimomus hunc sensum alterius loci testimonio comprobare. In prima ad Thessalonicenses Epistola scribitur: Haec est enim voluntas Dei, sanctificatio vestra, ut abstineatis vos a fornicatione: ut sciat
Abbreviated transcription (Latin):
debat non facile posse suꝑari. & om̃i cal¬
liditate plenas. dialecticȩ quoq immo
diaboli arte contextas: sperabat dĩ au¬
xilium ut omnẽ deliberationẽ e mente
sua ꝓpelleret. ꝙ certe atq defixȩ absq
ulla molestia crederet ueritati. & auge¬
ret eam in dilectione xp̃i. qũe sciebat
tes in uanitatẽ sensus obscuratis menti¬
bus ambulare: quia ignorantiȩ se ceci¬
tati dederunt. Nemo enim imꝑitus ap¬
pellatur & cȩcus: nisi is qui cognoscere
potest & uidere. Nec dicimus cȩcum esse
lapidem. ꝙ brutum animal ignorare:
quia non ab eo quęritur. nec eius natu¬
rȩ est ut cognoscat & uideat. Sin autẽ
in natura gentium fuit ut dĩ uitam
intelligerent ꝙ uiderent: non est cohi-
coꝵ ꝙ spiritalium natura uaria. sed
uoluntas. Dixeramus supra oꝑationẽ
immunditiȩ om̃ĩs. in auaritia. non ad
auaritiam ut sonat simpliciter ꝑtinere.
sed ad libidinem atq luxuriam: debe¬

Expanded text:
debat non facile posse superari, et omni caldebat non facile posse superari, et omni calliditate plenas, dialecticae quoque, immo diaboli arte contextas, sperabat Dei auxilium, ut omnem deliberationem de mente sua propelleret, et certae atque defixae absque ulla molestia crederet veritati, et augeret eam in dilectione Christi: quem sciebat tes in vanitate sensus obscuratis mentibus ambulare: quia ignorantiae se et caecitati dederint. Nemo enim imperitus appellatur et caecus, nisi is qui cognoscere potest et videre. Nec dicimus caecum esse lapidem, et brutum animal ignorare: quia non ab eo quaeritur, nec ejus naturae est, ut cognoscat et videat. Sin autem in natura gentium fuit, ut Dei 622 vitam intelligerent et viderent: non choicorum et spiritualium natura varia, sed voluntas. Dixeramus supra operationem immunditiae omnis in avaritia, non ad avaritiam, ut sonat simpliciter, pertinere; sed ad libidinem atque luxuriam. Debe