comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uanitate sensus sui. nec obscura¬
tus mente gradiet᷑. neq erit ab¬
alienatꝰ a uita dei: scientiã habe¬
bit :⁊ &e iã ignoratione discussa.
et immisso tenebris lumine. omĩs
de ocłis cordis eiꝰ cecitas auferetur.
Qđ cũ habuerit. ñ se tradet ĩpudi¬
citiȩ. nec oꝑabit᷑ omnẽ ĩmundiciã
in auaritia. concessos fines p̃tergre¬
diens nuptiarũ. Si autẽ aliquan¬
do contigerit. ut aliqua passione
suꝑet᷑: dolebit suꝑ uulnere suo:
et conscientiȩ tormenta patietur.
qr liberam frontẽ et puritatem
immacłate mentis amiserit. Dis
Siquis est qui potest dicere. an
exꝑim̃tũ queritis eiꝰ qui in me
loquit᷑ xꝑi. curramꝰ ad eũ : die¬
bus ac noctibus ad eiꝰ os et ad elo
Statuit enĩ d̾s̃. in eccła. primũ

Expanded text:
vanitate sensus sui: nec obscuravanitate sensus sui: nec obscuratus mente gradietur: neque erit abalienatus a vita Dei: habebit etiam scientiam, ignoratione discussa, et immisso tenebris lumine, omnis de oculis cordis ejus caecitas auferetur. Quod cum habuerit, non se tradet impudicitiae: nec operabitur omnem immunditiam in avaritia, concessos fines praetergrediens nuptiarum. Si autem aliquando contigerit ut aliqua passione superetur, dolebit super vulnere suo, et conscientiae tormenta patietur: quia liberam frontem, et puritatem immaculatae mentis amiserit. Discsi quis est qui potest dicere: An experimentum quaeritis ejus qui in me loquitur Christus ? Curramus ad eum diebus ac noctibus, ad os ejus et ad eloqStatuit enim Deus in Ecclesia primum
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ consonantia est. uł in illo ca¬
pitulo. qđ nc̃ ad ȩxemplũ uoca¬
uimꝰ. uł in hoc quod principalit̃
ad ephesios conamur exponere
inter impudicitiã. et iñmun¬
diciam castitatẽ quoq et affec¬
tũ coniugalem extra ordinariȩ re-¬
pente auaritiã nominari: Ion
uob̾ molestũ sit: si diuin ob¬
scuriorib ĩmoremur. Causati
enĩ sumꝰ in principio inter om̃s
pauli epłas. hanc uł maxime
et uerbis et sensibus inuolutã
Uos axt̃ non ita didicistis xp̃m.
si tam̃ illum audistis. et in illo
edocti estis. Si om̃s qui xp̃m au¬
dire uident᷑ audirent: nunꝗͣ.
ad ephesios et certe ad illos quib
sacram̃ta xp̃i reuelarat apłs
diceret. si tam̃ illum audistis
Discere aut̃ xp̃m. id ipsum est
qđ nosse uirtutẽ . &. audire illũ.
non differre ab eo si diceret audi¬
re sapientiam. iusticiã. fortitudi¬
nem. temꝑantiam: et cȩtera quibꝰ
uit et didicit. ñ ambulabit in

Expanded text:
enim consequentia est, vel in illo caenim consequentia est, vel in illo capitulo quod nunc ad exemplum vocavimus, vel in hoc quod principaliter ad Ephesios conamur exponere, inter impudicitiam et immunditiam, castitatem quoque et affectum conjugalem, extraordinarie repente avaritiam nominari? Non vobis molestum sit, si diu in obscurioribus immoremur: causati enim in principio sumus, inter omnes Pauli Epistolas, hanc vel maxime et verbis, et sensibus involutam. Vos autem non ita didicistis Christum; si tamen illum audistis et in illo docti estis. Si omnes qui Christum audire videntur, audirent, numquam ad Ephesios, et certe illos quibus sacramenta Christi revelarat Apostolus diceret: Si tamen illum audistis. Discere autem Christum, idipsum est, quod nosse virtutem: et audite illum, non differt ab eo si diceret, audire sapientiam, 623 justitiam, fortitudinem, temperantiam, et caetera quibus vit et didicit, non ambulabit in
Abbreviated transcription (Latin):
dei scificatio ura : ut abstineatis
uos a fornicatione. ut sciat unꝰ¬
quisq ur̃um suum uas posside
in sc̃ificatione et honore non
in libroine desiderii: sicut et¬
gentes quȩ ñ nouerunt d̾m ÷
ut nequis suꝑ grediat᷑. et cir¬
cumscribat in negotio frẽm
suum: qm̃ uindex est dñs de
his omĩb. sicut et prediximus
uob̾. et testificati sumꝰ. Non enĩ
uocauit nos ds iniminunditiã:
sed in scificationẽ. Diligent̃ ob¬
serua qr ad castitatẽ nos ꝓuo¬
cans. & uolens uxoribus tantũ
ẽẽ contentos. dixerit. ne quis suꝑ¬
grediat᷑ et circumscribat in¬
negotio fratrẽ suum. id est ne suã
coniugem derelinquens alterius
polluere querat uxorem. Ubi nos
habemus et circumscribat in ne¬
gotio frẽm suũ. in greco legitur.
auaritia nuncupatur. quã nos
possumꝰ uim uerbi transferentes
sic in p̃senti loco exprimere. ut
nequis suꝑ grediatur. et auarus
fraudet in negotio frẽm suũ. Que

Expanded text:
dei, sanctificatio uestra, ut abstineatis dei, sanctificatio uestra, ut abstineatis uos a fornicatione, ut sciat unusquisque uestrum suum uas possidere in sanctificatione et honore, non in passione desiderii, sicut gentes quae ignorant deum, ut ne quis supergrediatur neque circumueniat in negotio fratrem suum: quoniam uindex est deus de his omnibus, sicut vobis, et testificati sumus. Non enim vocavit nos Deus in immunditia, sed in sanctificatione . Diligenter observa, quia ad castitatem nos provocans, et volens uxoribus tantum esse contentos, dixerit: Ne quis supergrediatur, et circumscribat innegotio fratrem suum, id est, ne suam conjugem derelinquens, alterius polluere quaerat uxorem. Ubi nos habemus, et circumscribat in negotio fratrem suum, in Graeco legitur, avaritia nuncupatur, quam nos possumus, vim verbi transferentes, sic in praesenti loco exprimere: ut ne quis supergrediatur, et avarus fraudet in negotio fratrem suum. Quae
Abbreviated transcription (Latin):
Exprimamꝰ si possumus uerbũ
ot̾ ẽc̃. indolentes. siue in dolo¬
rios. Nam et quidã phylosopho
a paltesan. id est in doloriam
predicauit. Hi qui naturas u¬
rias introducunt. sciant ꝓpteri
gentes in uanitate sensus obscu¬
ratis mentib ambulare: quia
ignoiantiȩ se et cecitati dede¬
runt. N emo enĩ imꝑttꝰ appelliꝰ
et cecus: nisi is qui cognoscere
potest et uide. Nec dicimus cę¬
cum ẽẽ lapidem. et brutũ ani¬
mal ignorare: quia non ab eo
queritur. nec eius natura ẽ. ut
cognoscat et uideat. Sin autẽ
natura gentium fuit. ut dei
uitam intelligerent et uident:
ñ est coicoꝵ et sp̃italiũ nat᷑a ua¬
ria. sed uoluntas. Dixeramus
supra oꝑationem ĩmunditiȩ oĩs
in auaritia. non ad auaritiam.
ut sonat simpliciter ꝑtinere.
sed ad libidinem atq luxuriã:
debemꝰ hunc sensum alterius
loci testimonio compbare. In
prima ad tessalonicences epła
scribitur. Nec est enĩ uoluntas

Expanded text:
Exprimamus, si possimus, verbum Exprimamus, si possimus, verbum ες, indolentes, sive, indolorios. Nam et quidam philosophorum ἀναλγησίαν, id est, indoloriam praedicavit. Hi qui naturas varias introducunt, sciant propterea gentes in vanitate sensus obscuratis mentibus ambulare: quia ignorantiae se et caecitati dederint. Nemo enim imperitus appellatur et caecus, nisi is qui cognoscere potest et videre. Nec dicimus caecum esse lapidem, et brutum animal ignorare: quia non ab eo quaeritur, nec ejus naturae est, ut cognoscat et videat. Sin autem in natura gentium fuit, ut Dei 622 vitam intelligerent et viderent: non choicorum et spiritualium natura varia, sed voluntas. Dixeramus supra operationem immunditiae omnis in avaritia, non ad avaritiam, ut sonat simpliciter, pertinere; sed ad libidinem atque luxuriam. Debemus hunc sensum alterius loci testimonio comprobare. In prima ad Thessalonicenses Epistola scribitur: Haec est enim voluntas
Abbreviated transcription (Latin):
quet᷑. qui physicus ꝑscrutator
ocłos transcȩlum leuat. et ultͣ
ꝓfundum terrarum et abyssi
qđ dam in ane demergit: qui
metroꝵ siluam in suo studiosus
corde distinguit et congerit.
et ut ad alteram part̾ẽ transe¬
am. qui diuitias ꝑ fas et nefas
querit. qui adulat᷑ regibus. he¬
reditates captat alienas et opes
congregat: quas in mom̃to cui
sit relicturus ignorat : Quod
aut̃ ait. qui desꝑantes semet ip¬
greco significat quam in latmo
aũt hi sunt qui post ꝙͣ peccaue¬
rint non dolent. qui nequaquam
sentientes ruinam suã ferunt᷑
in ꝓnum: et tanquã bestiȩ fer¬
rum uidentes in mortẽ ritunt.
Pone mͥ duos in uno uitio de pri¬
hensos. alteru᷑ qui intelligat
plangatq qđ fecit: alterũ qui
delectetur in scelere: et non sal̾
non doleat. uerum etiã głetur.
et putet se quandam turpitu¬
dinẽ palmã et uictoriã consecu¬
tum. Nonne tibi uidetur ille
dolere: et hic penttꝰ non dolere

Expanded text:
quetur: qui physicus perscrutator quetur: qui physicus perscrutator oculos trans coelum levat, et ultra profundum terrarum et abyssi quoddam inane demergit  Al.metrorum silvam in suo studiosus corde distinguit et congerit: et ut alteram partem transeam qui divitias per fas et nefas quaerit: qui adulatur regibus, haereditates captat alienas, et opes congregat, quas in momento cui sit relicturus, ignorat? Quod autem ait, qui desperantes semetipGraeco significat quam in Latino: m hi sunt, qui postquam peccaverint, non dolent: qui nequaquam sentientes ruinam suam, feruntur in pronum, et tamquam bestiae ferrum videntes, in mortem ruunt. Pone mihi duos in uno vitio deprehensos: alterum qui intelligat, plangatque quod fecit: alterum qui delectetur in scelere, et non solum non doleat, verum etiam glorietur, et putet se quamdam turpitudinum palmam et victoriam consecutum: nonne tibi videtur ille dolere, et hic penitus non dolere?
Abbreviated transcription (Latin):
remedium. resipiscere post erro¬
rem. Nunc uͦ despantes se. et in
ritum irrationabiliũ bestiarũ.
cȩno uoragimiq mergentes tra¬
diderunt impuditicie atq lux¬
uriȩ. oꝑantes quicqͥd corpus uo¬
luit̃. mens desiderauit. libido
suggessit : et cũ nicħ omnino
p̃termiserint qđ immundum
sit : hoc totũ fecere in auaritia.
dum nunquã luxuriando satu¬
rant᷑. nec eoꝵ terminũ habet uo¬
luptas. aut certe ultra concessã
niri ad feminã comunctionẽ. ad
maiora conscendunt: mascłi in
masculos turpitudinẽ oꝑantes:
et mercedem erroris sui in se¬
met ipsis recipientes. Uanitas
sensus. et mentis obscuritas.
bifariam diuidit᷑ : in scłi huiꝰ
negotia. et in sapientiã scłarem.
quando aut in his q̃ mundi
huiꝰ sunt et cito transeunt de¬
tinem᷑. aut non ꝓ fut᷑a cognos¬
cimus. Nonne uob̾ uidetur
in uanitate sensus. et obscuri¬
tate mentis ingredi. qui diebꝰ
et noctib in dialectica arte tor.¬

Expanded text:
remedium resipiscere post erroremedium resipiscere post errorem. Nunc vero desperantes, se, et in ritum irrationabilium bestiarum, coeno voraginique mergentes, tradiderunt impudicitiae atque luxuriae, operantes quidquid corpus voluit, mens desideravit, libido suggessit. Et cum nihil omnino praetermiserint quod immundum sit, hoc totum fecere in avaritia, dum numquam luxuriando satiantur, nec 621 eorum terminum habet voluptas. Aut certe ultra concessam viri ad feminam conjunctionem, ad majora conscendunt, masculi in masculos turpitudinem operantes, et mercedem erroris sui in semetipsis recipientes. Vanitas sensus, et mentis obscuritas, bifariam dividitur, in saeculi hujus negotia, et in sapientiam saecularem: quando aut in his quae mundi hujus sunt, et cito transeunt, detinemur, aut non profutura cognoscimus. Nonne vobis videtur in vanitate sensus et obscuritate mentis ingredi, qui diebus ac noctibus in dialectica arte tor
Abbreviated transcription (Latin):
sentibus et oiationis sensus. et ger¬
mina suffocant᷑. Hoc eRGo dico.
et contestor in dño. ut non ampliꝰ
ambuletis. sic̃ et gentes ambulant
in uanitate sensus sui. obscurati
mente: ab alienati a do. ꝓpter ig¬
norantiam q̃ est in ilł. ꝓpter ceci¬
tatem cordis eoꝵ. qͥ desperantes se¬
metipsos tradiderunt impudiciciȩ
in oꝑationẽ ĩmundiciȩ omĩs. in
auaricia. Hoc gͦ ait dico uobis
o ephesii uosq contestor: ut quia
occursuri estis. in m̃surã ȩtatis ple¬
nitudinis xp̃i. ñ ambuletis sicut
ambulant gentes: quȩ ydolis ser¬
uientes et sensu. et m̃te abutunt᷑
in praua: quȩ cum ideo acceꝑig
animam et intellectũ. ut cognos¬
cerent dm̃. ab alienati sunt a ui¬
ta eiꝰ : quam aliam absq xp̃o non
nouimus: et in sui coidis ãbulas
cȩcitate. Atq utinã peccasse suf¬
ficeret : et uł sero agerent pęni¬
tudinẽ: dampnarentq uitia. in
quib iugit̃ inhiarunt: esset et

Expanded text:
sentibus, orationis sensus et gersentibus, orationis sensus et germina suffocantur. Hoc ergo dico, et contestor in Domino, ut non amplius ambuletis, sicut et gentes ambulant in vanitate sensus sui, obscurati mente, abalienati a via Dei propter ignorantiam, quae est in illis, propter caecitatem cordis eorum. Qui desperantes, semetipsos tradiderunt impudicitiae in operatione immunditiae omnis in avaritia. Hoc ergo, ait, dico vobis, o Ephesii, vosque contestor, ut quia occursuri estis in mensuram aetatis plenitudinis Christi, non ambuletis sicut ambulant gentes, quae idolis servientes, et sensu et mente abutuntur in prava. Quae cum ideo acceperint animam et intellectum, ut cognoscerent Deum, abalienati sunt a via ejus quam aliam absque Christo non novimus et in sui cordis ambulant caecitate. Atque utinam peccasse sufficeret, et vel sero agerent poenitudinem, damnarentque vitia in quibus jugiter inhiarunt, esset
Abbreviated transcription (Latin):
ad uenerit: unus quisq scđd̾m
mensuram fidei. et agnitionis
filii dei: quem ideo agnoscere
d̾r. qr prius nouerat. et postea
nosse desiuit suum recipiet locũ.
et incipiet id ẽẽ quod fuerat:
ita tamen ut non iuxta aliam
heresim. om̃s in una etate sint
positi. idr om̃s in angłos reformen¬
tur. s unũ qđq menbrum uixta
mensurã & officiũ suũ ꝑfectũ sit:
uerbi grã. ut angłs refuga id ẽẽ in¬
cipiat qđ creatꝰ ẽ : et ħo qͥ de para-¬
diso fuerat eiectꝰ. ad culturã ite¬
rũ paradysi restituat᷑. Ista aut̃
uniuersa sic fient. ut inuicẽ int̾
se caritate uingant᷑. Et dum con¬
gaudet menbrum menbro. & in
alt̾is ꝓuectione letatur: xp̃i corpꝰ
eccłia primitiuoꝵ habitet in cę¬
lesti iherłm : quam in alio loco.
apłs matrem sc̃oꝵ uocat. Iccirco
ut supra diximꝰ. hec apud nos ob¬
dicunt᷑ in greco. et omĩs metafora.
si de alia in aliam linguã trans¬
feratur ad uerbum. qͥbdam. qͣsi

Expanded text:
advenerit, unusquisque secundum advenerit, unusquisque secundum mensuram fidei et agnitionis Filii Dei quem ideo agnoscere dicitur, quia prius noverat, et postea nosse desivit suum recipiet locum, et incipiet id esse quod fuerat: ita tamen ut non juxta aliam haeresim omnes in una aetate sint positi, id est, omnes in Angelos reformentur: sed unumquodque membrum juxta mensuram suam et officium suum perfectum sit. Verbi gratia, ut Angelus refuga id esse incipiat quod creatus est: et homo qui de paradiso fuerat ejectus, ad culturam iterum paradisi restituatur. Ista autem 351 universa sic fient, ut invicem inter se caritate jungantur: et dum congaudet membrum membro, et in alterius provectione laetatur, Christi corpus Ecclesia primitivorum, habitet in caelesti JeApostolus matrem sanctorum vocat . Idcirco ut supra diximus haec apud nos obdicuntur in Graeco. Et omnis metaphora, si de alia in aliam linguam transferatur ad verbum, quibusdam quasi
Abbreviated transcription (Latin):
alium locum teneant: in ali
inter se disꝑsa sint et diuisa
finge aliquem uenire tantȩ
scientie medicũ. qui iuxta
fabulas et hnicoꝵ esculapiũ
possit imitari: et in nouam
figuram nouumq nom̃ uir¬
hium suscitare. Hic necesse
habebit. unũqd̾q in enbrum
suo loco restituere. et compa¬
gem copulare. compagli et
quodam glũtino: partibus
restitutis. unũ corpus effic̾e
Hyc usq nob̾ una similituss
ꝓcesserit. nc̃ in eandem similitudi¬
nem. ad id quod intelligi uolu¬
mus. aliud trahat᷑ exemplum.
Paruulus creseat. et occulto ȩno.
inꝑfectam ad olescat ȩtatem. su¬
sua pedes sentient incrementa:
uenter dum nescimꝰ impletur.:
humeri dum falluntur oculi di¬
latantur: et omĩa menbra iuxta
mensuram suam sic crescunt. ut
tam̃ non s. s corpor uideantur
augeri. Ita gͥ et in restitutione
omniũ. quando coipus totius ȩe¬
clesiȩ. nc̃ disꝑsum atq laceratum.
uerus medicus xp̃c iħs s anaturus

Expanded text:
alium locum teneant, in aliualium locum teneant, in aliuinter se dispersa sint, et divisa. Finge aliquem venire tantae scientiae medicum, qui juxta fabulas ethnicorum, Aesculapium possit imitari, et in novam figuram novumque nomen, Virbium suscitare: hic necesse habebit unumquodque membrum suo loco restituere, et compagem copulare compagi, et quodam glutino partibus restitutis, unum corpus efficere. Huc usque nobis una similitudo processerit: nunc in eamdem similitudinem ad id quod intelligi volumus, aliud trahatur exemplum. Parvulus crescat, et occulto aevo, in perfectam adolescat aetatem: susua pedes sentient incrementa: venter dum nescimus, impletur: humeri, dum falluntur oculi, dilatantur: et omnia membra per partes juxta mensuram suam sic crescunt ut tamen non sibi, sed corpori videantur augeri. Ita omnium, quando corpus totius Ecclesiae nunc dispersum atque laceratum, verus medicus Christus Jesus sanaturus
Abbreviated transcription (Latin):
uuloꝵ creuerimꝰ in eũ uirum
de quo ꝓpħa dicit. ecce uir orienis
nomen eius. et ihoħs baptistua
ante me erat tunc in occursum
unius fidei. et uniꝰ agnitionis
filii dei. quem nunc ꝓ uarieta¬
te mentiu̾ non una nec eadem
fide et agnitione cognoscimus
totũ corpis quod prius dissipa¬
tum fuerat et in diuersa lace¬
ratum in suam compagem iunc¬
turamq rediget᷑. ita ut una sub¬
ministratio: eademq oꝑatio. et¬
unius ętatis consuminata ꝑfectio
totum crescere. faciat coipis eq¬
liter. et omĩa menbra iixta men¬
surã suam increm̃tũ ętatis ac¬
cipiant. Hȩc autẽ tota ȩdifica¬
augetur: mittua in se carita¬
te cõplebit᷑. Totas rationabiles
creaturas sub unꝰ rationabilis
animalis intelligamꝰ exemplo.
et qđ cumq de huius m̃bris
dixerimus et partibus. hoc sei
quamq rationabilem creatͥam.
Putemus hoc animal ita ꝑ artus.
os ossi hereat: nec neruus ium¬
gat᷑ ad neruũ : separatim ocłi
iaceant. seorsum nares. manus

Expanded text:
um, creverimus in eum virum, de quo Propheta dicit: Ecce vir, Oriens nomen illi . Et Joannes Baptista ante me erat , tunc in occursu unius fidei, et unius agnitionis Filii Dei, quem nunc pro varietate mentium, non una nec eadem fide et agnitione cognoscimus, totum corpus, quod prius dissipatum fuerat, et in diversa laceratum, in suam compagem juncturamque redigetur: ita ut una subministratio eademque operatio, etunius aetatis consummata perfectio, totum crescere faciat corpus aequaliter, et omnia membra juxta mensuram suam incrementum aetatis accipiant. Haec autem tota aedificaaugetur, mutua in se caritate complebitur. Totas rationabiles creaturas sub unius rationabilis animalis intelligamus exemplo, et quodcunque de hujus membris dixerimus et partibus, hoc Al.quamque rationabilem creaturam. Putemus hoc animal ita Al. tac.os ossi haereat, nec nervus jungatur ad nervum, separatim oculi jaceant, seorsum nares, manus
Abbreviated transcription (Latin):
cũ ꝓximo suo : sciamꝰ de zacha¬
ria ꝓpłra sumptũ. Tras cionni.
et nolite peccare. De quarto psal¬
mo. hoc usurpatũ nulli dubi¬
um est : & udet̾ illi eẽ contrari¬
um. qđ alibi dr. Nc̃ aut̃ depo¬
nite et uos omnẽ irã et indig

Expanded text:
cum proximo suo, sciamus de Zachacum proximo suo, sciamus de Zacharia propheta sumptum . Irascimini, et nolite peccare. De quarto psalmo hoc usurpatum, nulli dubium est, et videtur illi esse contrarium quod alibi dicitur: Nunc autem deponite et vos omnes i
Abbreviated transcription (Latin):
loq̃bat᷑. Sapientiã aũ loqͥm᷑ int̾
ꝑfectos. Ergo hoc iubet. ut unꝰqͥsq
m ystica queq atq secreta. et ea
quȩ dei ueritate st̃ plena loqͣtur
cum ꝓrimo suo. et dies diei erue¬
tet uerbum: et nox nocti indi¬
cet scientiã : hoc est clara quȩq
et lucentia his indicet qͥ merent᷑
audire: uos estis lum̃ mundi.
Porro tenebrosa et inuoluta. & omĩ
sacram̃toꝵ nocte uelata. his re¬
ferat. qͥ & ipsi nox tenebrȩ uł
caligo ft̃ : de qͥb dr. Et caligo
sub pedib eiꝰ : haut dubiũ quin
dei. Nam et in monte syna. Moy¬
ses ingredit᷑ in turbinẽ et in cili¬
ginẽ. uͥ erat p̃s. Et de ipso põ
scriptũ est. Posuit tenebras lati¬
bulum suũ. Loquat᷑ itaq ueri¬
tatem atq in ysteriũ unꝰquisq
cum ꝓximo suo. et ñ det scm̃
canib. neq mittat margari¬
tas suas ante porcos: s quicũq
oleũ habuerint ueritatis. illos
in thalamũ sponsi. et penum
regis inducat. Porro quod ait.
loquimin ueritatẽ unus qͥsq

Expanded text:
loquebatur: Sapientiam autem loquimur inter perfectos . Ergo hoc jubet, ut unusquisque mystica quaeque atque secreta, et ea quae Dei veritate sunt plena, loquatur cum proximo suo, et dies diei eructet verbum, et nox nocti indicet scientiam , hoc est, clara quaeque et lucentia his indicet, qui merentur audire: Vos estis lumen mundi . Porro tenebrosa et involuta, et omni sacramentorum nocte velata, his referat, qui et ipsi nox, tenebrae, vel caligo sunt, de quibus dicitur: Et caligo sub pedibus ejus : haud dubium quin Dei. Nam et in monte Sina Moyses ingreditur in turbinem et caliginem, ubi erat Deus , et de ipso Deo scriptum est: Posuit tenebras latibulum suum . Loquatur itaque veritatem atque mysterium unusquisque cum proximo suo, et non det sanctum canibus, neque mittat margaritas suas ante porcos : sed quicumque oleum habuerint veritatis, illos in thalamum sponsi et penum regis inducat. Porro quod ait: Loquimini veritatem unusquisque
Abbreviated transcription (Latin):
iħe xp̃s ad celos uictoi ascendit:
et inde angłos cȩterasq uirtutes
ad custodiam ȩccłiarũ suarũ mi¬
serit: et dum indignus sit locus
iste terrenus sublimiũ potesta¬
tum habere p̃sentiam. quod ammͦ
ille sustinuerint captiuitatem
Ideo enĩ inquiunt ascendit in al¬
tũ : ut captiuans captiuitatem
dona hominib largiretur. Hoc
autẽ totum id̾o apłs replicat. ut
qr suꝑiꝰ dixerat sufferentes in ui¬
cem in caritate. solliciti seruare
unitatẽ sp̃s in uincło pacis. doc̾et
in diuersis Rarismatibus ȩccłam
ẽẽ concoidem: et non statim scis¬
matũ et dissensionũ occasionẽ
dari: quia scđm mensurã dona¬
tionis xp̃i. unusquisq nrm acce¬
pisset dona ñ eadem. s in unũ
corpus. et in unũ spm oõis uoca¬
tos ẽẽ id est. ut sic̃ unꝰ dñs ẽ. et
una fides. et unũ baptisma. et
unꝰ d̾s pater. ita et nos in carita¬
te id ipsum simus in pacis uin¬
culo seruantes sp̃c unitatẽ. Qđ̃

Expanded text:
istus ad coelos victor ascenderit, istus ad coelos victor ascenderit, ut inde angelos caeterasque virtutes ad custodiam Ecclesiarum suarum mitteret. Et dum indignus sit locus iste terrenus, sublimium potestatum habere praesentiam, quodammodo illae sustinuerint captivitatem. Ideo enim inquiunt ascendit in altum, ut captivans captivitatem, dona hominibus largiretur. Hoc autem totum ideo Apostolus replicat, ut quia superius dixerat: Sufferentes invicem in charitate, solliciti servare unitatem spiritus in vinculo pacis, doceret in diversis charismatibus Ecclesiam esse concordem, et non statim schismatum et dissensionum occasionem dari, quia secundum mensuram donationis Christi unusquisque nostrum accepisset dona: non eadem, sed in unum corpus, et in unum spiritum omnes vocatos esse, id est, ut sicut unus Dominus est, et una fides, et unum baptisma, et unus Deus Pater: ita et nos in charitate idipsum simus, in pacis vinculo servantes spiritus unitatem. Quod
Abbreviated transcription (Latin):
et oꝑto capite ne ab aduersariis
cognosceretur p̾dicauit his qui
capti erant remissionẽ. et qui
tenebant᷑ in uincłis sol utionẽ.
et nos de cathenis hostium et
de compedibus liberauit: sic̃
illam in euangłio mulierem
de qua ipse cõmemoiat. hanc
aut̃ filiam abrahã quam liga¬
uit sathanas. iam decem et oc¬
to annis. ñ oportuit solui de
uincło hoc die sabbati: Libe¬
ratosq nos. et ꝑ nouam capti¬
uitatem de captiuitate ueteri
erutos. secum duxit in cęlum
et his ipsis quos de inunicoꝵ
manu uictor eripuit. diuersa
gr̃arũ dona largitus est. Et ele¬
ganter hic posuit. dedit dona
hominibus. cum in psalterio
scriptum sit accepit dona in ho¬
minibꝰ. Uerum ibi. quia needũ
factum erat. sed futurum ꝓmit¬
tebatur. ꝓpterea dr accepisse. hic
derat. et in uniuerso oibe eccłiȩ
fundate erant: ic circo non acce¬
pisse scribitur s dedisse. Alii ħc
locum ita edissert̃. qđ dñs nr̃¬

Expanded text:
et operto capite, ne ab adversariis et operto capite, ne ab adversariis cognosceretur, praedicavit his qui capti erant remissionem, et qui tenebantur in viculis, solutionem, et nos de catenis hostium, et de compedibus liberavit, sicut illam in Evangelio mulierem, de qua ipse commemorat: Hanc autem filiam Abraham, quam ligavit Satanas jam decem et octo annis, non oportuit solvi de vinculo hoc in die sabbati ? Liberatosque nos, et per novam captivitatem de captivitate veteri erutos, secum duxit in coelum: et his ipsis quos de inimicorum manu victor eripuit, diversa gratiarum dona largitus est. Et eleganter hic posuit, dedit dona in hominibus, cum in Psalterio scriptum sit: accepit dona in hominibus . Verum ibi, quia necdum factum erat, sed futurum promittebatur, propterea dicitur, accepisse. Hic derat, et in universo orbe Ecclesiae fundatae erant: idcirco non accepisse scribitur, sed dedisse. Alii hunc locum ita edisserunt, quod
Abbreviated transcription (Latin):
Ita et sp̃s sc̃s immensus qͥdẽ
est. et nullo fine concludit᷑
tam̃ unicuiq dat᷑ scđm qđ
expedit. Et simul notandũ
quod hȩc eadem grã quȩ nc̃
attributa ꝑhibetur scđm men¬
surã donationis xp̃i data sit
nob̾. ꝑRopter quod dicit :
ascendens in altum captiuam
duxit captiuitatẽ : dedit do
na hominibus. Quia supra
dixerat. unicuiq autẽ nrm̃
data est gr̃a. scđ̾m m̃surã do¬
nationis xp̃i. ut confirmaret
hȩc ipsa dona quȩ post pau¬
lulum quoq enumerat di¬
cens. et ipse dedit quosdam
quidem apłos. quosdã aut̃
ꝓpħas. alios ęuangłistas. alios
ƿastores et magistros et reliqua:
a saluatoie ẽẽ donata testi mo¬
niũ de sexagesimo septimo psal¬
mo assumpsit: ut sciamꝰ illas
ẽẽ manubias hominibus distri
qui nc̃ in xp̃o eredimꝰ de gentibꝰ
congregati. cum essemꝰ creatura
pĩ. a diabolo capti sumꝰ. et eiꝰ satel¬
utibus distributi. Uenit gͥ dñs¬
secum captiuitatis appoitans:

Expanded text:
Ita et Spiritus sanctus immensus quidem Ita et Spiritus sanctus immensus quidem est, et nullo fine concluditur: tamen unicuique datur secundum quod expedit. Et simul notandum, quod haec eadem gratia, quae nunc attributa perhibetur, secundum mensuram donationis Christi data sit nobis. Propter quod dicit: Ascendens in altum, captivam duxit captivitatem, dedit dona in hominibus. Quia supra dixerat: Unicuique autem nostrum data est gratia secundum mensuram donationis Christi, ut confirmaret haec ipsa dona, quae post paululum quoque enumerat, dicens: Et ipse dedit quosdam quidem apostolos, quosdam autem prophetas, alios evangelistas, alios pastores et magistros, et reliqua, a Salvatore esse donata, testimonium de sexagesimo septimo psalmo assumpsit, ut sciamus illas esse manubias hominibus distribqui nunc in Christo credimus de gentibus congregati, cum essemus creatura Dei, a diabolo capti sumus, et ejus satellitibus distributi. Venit secum captivitatis apportans,
Abbreviated transcription (Latin):
templum sumus sp̃s sc̃i. et pa¬
ter et filius habitant in nobis.
INi cuiq autẽ nrm data est
gr̃a : scđm mensuram donatioĩs
xp̃i. Licet ds pater suꝑ omnia
sit. et ꝑ om̃s. et in omnib: tam̃
gr̃ã uixta m̃suram merentib
datur. non quo ad mensurã s p̃oꝵ
et grãm tribuat d̾s. magnificen¬
tie enĩ eiꝰ ñ ẽ finis. sed quo iuxta
mensurã uascłoꝵ infundat liquo¬
rem: tantũ muneris largiens.
quantum potest ille cui donat᷑
acciꝑe. N ec enĩ atd mensurã dat
ũs sp̃m: aut potest hab̾e men¬
suram qđ equaliter ubiq dif¬
fusũ ẽ. Qa ut manifestius fiat:
imꝑfictũ licet et ñ ĩplens simi¬
litudinem. tam̃ ꝑ qđ̃ possit intel¬
ligi qđ d̾r. sumamus exemplum.
Mare certe in mensum ẽ: et ca¬
pacitas eius uõ soli nota. Ex hoc
siquis uelit multis hominibus
scd̃m id quod gestare queunt
trade: necesse est ut ad m̃surã
unicuq tribuat et partes
eius mensurã recipiant cuiꝰ
solidum in mensurabile est

Expanded text:
emplum sumus Spiritus sancti, et Pater et Filius habitant in nobis.Unicuique autem nostrum data est gratia secundum mensuram donationis Christi. Licet Deus Pater super omnia sit, et per omnes, et in omnibus: tamen gratia juxta mensuram credentibus datur. Non quod ad mensuram spiritum, et gratiam tribuat Deus magnificentiae enim ejus non est finis, sed quod juxta mensuram vasculorum, infundat liquorem, tantum muneris largiens, quantum potest ille cui donatur, accipere. Nec enim ad mensuram dat Deus spiritum: aut potest habere mensuram, quod aequaliter ubique diffusum est. Quod ut manifestius fiat, imperfectum licet et non implens similitudinem, tamen per quod possit intelligi quod dicitur sumamus exemplum. Mare certe immensum est, et capacitas ejus Deo soli 612 nota: ex hoc si quis velit multis hominibus secundum id quod gestare queunt, tradere, necesse est ut ad mensuram unicuique tribuat, et partes ejus mensuram recipiant, cujus solidum immensurabile est.
Abbreviated transcription (Latin):
Set michi uidecur. non ad arcip¬
pi uerũ ad phylemonis refereu¬
dũ ẽẽ personã: cui ipsa quoq epła
depucat᷑. Nam licet paulus. et ci¬
motheus parit̃. seribant ad phyle¬
monẽ. apiam. arcyppũ. et eccłiam:¬

Expanded text:
Sed mihi videtur non ad ArchipSed mihi videtur non ad Archippi, sed ad Philemonis referendum esse personam, cui ipsa quoque epistola deputatur. Nam licet Paulus et Thimotheus pariter scribant ad Philemonem, Appiam, Archippu
Abbreviated transcription (Latin):
saia. ita scriptũ habet. Cantabo dilec̃¬
to. canticũ diligibilis uineę meȩ. ui¬
nea fact̾a ẽ. dilecto. Et hoc circũcisio
de popło iudaico accipiendũ putats.
impegit in lapidem offensionis.
et petrã scandali: ñ recogitans ui¬
neã quȩ de egypto translata ẽ. cẽ
ligibilem uel dilectũ: dũ et ipse di¬
lig meret᷑ a sc̃ĩs. & scĩ eũ diligũt:
offerentes ei magis caritatẽ. quã
ces. Scribũt gͥ paulus et cimo¬
theus. phylemoni carissimo & coo¬
ꝑatori: qui in eo carissimus dict̾us
se. falsȩ aliquid & fictȩ germanica¬
cis: et arcippo cõmiliconi. quem
arbitror cum paulo & timotheo.
cont᷑ aduersarios. pro xp̃i noĩe
dunicantem. extitisse uictorem: &
ꝓpterea nunc cõmiliconẽ dici: qͦo
in eodem certamine belloq supe¬
rauerit. Scribit᷑ etiã eccłȩ: quȩ
in domo eius est. Uerũ hoc am̃¬
biguum: utrũ eccłe. que in domo
arcippi sic: an ei que in domo phy¬

Expanded text:
saia ita scriptum habet: Cantabo dilecsaia ita scriptum habet: Cantabo dilecto canticum diligibilis vineae meae. Vinea facta est dilecto . Et hoc circumcisio de populo Judaico accipiendum putans, impegit in lapidem offensionis, et petram scandali: non recogitans vineam quae de Aegypto translata est, essligibilem, vel dilectum: dum et ipse diligi meretur a sanctis, et sancti eum diligunt, offerentes ei magis charitatem, quam r. Scribunt igitur Paulus et Timotheus Philemoni charissimo et cooperatori: qui ideo charissimus dictus se falsae aliquid et fictae germanitatis. Et Archippo commilitoni, quem arbitrandum est cum Paulo et Timotheo contra adversarios pro Christi nomine dimicantem exstitisse victorem; et propterea nunc commilitonem dici, quoin eodem certamine belloque superaverit. Scribitur etiam Ecclesiae quae in domo ejus est. Verum hoc ambiguum, utrum Ecclesiae quae in domo Archippi sit: an ei quae in domo Phi
Abbreviated transcription (Latin):
tristicia abddebat paulus in lictĩs
quas dict̾abat: scdm id qđ ipse co¬
rinthiis p̾cepit: ut si alio ꝓpħan¬
te. alii fuerit reuelatũ: caceat il¬
le qui priꝰ ꝓpħabat. Ita ipse quoq
p̾ceptũ suum oꝑe cõplebat. & ꝓpt̃
pauca. que alio addidat suggerẽ
et ĩmicos nr̃os diligere p̾cipim̃:
qui sunt dilecti. s ñ diligibiles.
Amamꝰ quippe illos: ñ quia amari
merent᷑: s quia p̾cipit᷑. eos odio ñ
habendos. Illud qͦq. qd̾ in quadra¬
gesimi quarti psalmi titulo p̾no¬
tat᷑ ꝓ dilecto: meliꝰ habet in greco
pro diligibili. Qui locꝰ. manifestis¬
sime de xp̃o ĩcelligr᷑. Licet enĩ iudĩ.
idida. hoc ẽ amatũ dĩ. salonionem
dici putent. qđ ei a dõ sit ob sapi¬
entiam nom̃ inpositum: tam̃ a ma¬
tus dĩ quis magis dici pocest: iusi is
de quo in euangłio pater loquitur.
hic ẽ filiꝰ m̃s dilectus. in quo mͥ cõ
placuit. hunc audite. Peniq & in y¬

Expanded text:
tristitia addebat Paulus in litteris tristitia addebat Paulus in litteris quas dictabat. Secundum id quod ipse Corinthiis praecepit, ut si alio prophetante, alii fuerit revelatum, taceat ille qui prius prophetabat . Ita ipse quoque praeceptum suum opere complebat, et propter pauca quae alio addiderat suggereet inimicos nostros diligere praecipimur, qui sunt 750 dilecti, sed non diligibiles. Amamus quippe illos, non quia amari merentur, sed quia praecipitur eos odio non habendos. Illud vero quod in quadragesimi quarti Psalmi titulo praenotatur, pro dilecto, melius habet in Graeco, pro diligibili: qui locus manifestissime de Christo intelligitur. Licet enim Judaei IDIDIA  , hoc est, amatum Dei, Salomonem dici putent, quod ei a Deo sit ob sapientiam nomen impositum : tamen atus Dei quis magis dici potest, nisi is de quo in Evangelio Pater loquitur: Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi bene complacui, hunc audite Denique et in I
Abbreviated transcription (Latin):
tib: ut patres non prouocent ad
iracũdiam filios suos: ut serui o¬
bediant dñĩs carnalib: ut dñi
relictis minis. ea serius quȩ uis¬
tͥa sunt p̾beant. & ad extremũ
epłam suam hoc fine concludat.
Quid agam notũ uobis faciet ty¬
ticus carissimus fr̃. & fidelis mi¬
nist̾ in dño: quem misi ad uos. in
hoc ipsũ. ut cognoscatis que circa
me sunt: et consolet᷑ corda uestra.
Tithicꝰ aut̃ is est. qui & ad colosen¬
ses cũ honesimo mittit᷑. & eo tem¬
pore honesimũ habuit comitẽ:
quo honesimus ad phylemonem
licteras ꝑferebat. Et timocheus
fraten. In aliis epłis. sostenes et sil¬
quia uel eodẽ in cẽpore. uel p̃sẽce
timocheo. ceteris q. dic̾tate sint:
Qđ ego duplici ex causa factum
puto: ut & epła maiorem haberet
auctoritatẽ: que ñ ab uno scͥbe¬
bat᷑. Et quia nulla emulatio erat
int̾ apłos. si qͥd forte. paulo dictã¬
te. alii sp̃s suggessisset: absq ulla

Expanded text:
tibus, ut patres non provocent ad tibus, ut patres non provocent ad iracundiam filios suos, ut servi obediant dominis carnalibus, ut domini, relictis minis, ea servis quae justa sunt, praebeant: et ad extremum Epistolam suam hoc fine concludat: Quid agam, notum vobis faciet Tychicus charissimus frater, et fidelis minister in Domino: quem misi ad vos in hoc ipsum, ut cognoscatis quae circa me sunt, et consoletur corda vestra. Tychicus autem is est, qui et ad Colossenses cum Onesimo mittitur, et eo tempore Onesimum habuit comitem, quo Onesimus ad Philemonem litteras perferebat. Et Timotheus frater. In aliis epistolis Sosthenes et Silquia vel eodem tempore, vel praesente Timotheo caeterisque, dictatae sint. Quod ego duplici ex causa factum puto; ut et Epistola majorem haberet auctoritatem, quae non ab uno scribebatur: et quia nulla aemulatio erat inter apostolos, si quid forte Paulo dictante, alii spiritus suggessisset, absque ulla
Abbreviated transcription (Latin):
refert᷑. qd̾ honesimꝰ ex eis sit: racio
nos ipsa. & ordo deducit: qd̾ et phy¬
lemoi colosensis sit: & eo tꝑ̃e. cõ¬
munẽ ad omẽm eccłiam. honesimꝰ
epłam culerit: quo pͥuatas. & sui
conm̃datͥces ad dñm litteras sũp¬
serat. Est & aliud indiciũ: qd̾ in
hac eadem epła. & arcippus nõiat᷑:
cui hic cũ phylemone scribituꝵ.
nẽ legimꝰ: & arcippo cõmilitoni
nr̃o. & eccłiȩ. quȩ in domo cua est.
Ex quo puto. aut ep̃m cũ fuisse. eccle¬
catorem:. aut si ita nõ ẽ: illud mi¬
chi in presentiarũ sufficitꝰ. qd̾ et
phylemon. & arcippꝰ. & honesimus.
ipse qui litteras ꝑferebat. fuerint co¬
losenses: & eodem tẽpore. quatuor ut
ante diximus epłe scͥptȩ suit. Ad e¬
phesios uero. illam ob causam. quob
pro xp̃o. & hic uincꝰtũ eẽ se dicat:
et eadem quȩ ad colosenses usserat.
in huiꝰ quoq epłe fine p̾cipiat: ut
uxores subiciant᷑ uiris. & uiri uxo¬
res diligant. & filii obediant parẽ¬

Expanded text:
refertur quod Onesimus ex eis sit: ratio nos ipsa et ordo deducit, quod et Philemon Colossensis sit, et eo tempore communem ad omnem Ecclesiam Onesimus epistolam tulerit, quo privatas et sui commendatrices ad Dominum litteras sumpserat. Est et aliud indicium, quod in hac eadem epistola et Archippus nominatur: cui hic cum Philemone scribitur: nem legimus: Et Archippo commilitoni nostro, et Ecclesiae quae in domo tua est. Ex quo puto aut episcopum eum fuisse Colocatorem. Aut si ita non est, illud mihi impraesentiarum sufficit, quod et Philemon et Archippus, et Onesimus ipse qui litteras perferebat, fuerint Colossenses, et eodem tempore quatuor ut ante diximus Epistolae scriptae sunt. Ad Ephesios vero illam ob causam, quod pro Christo et hic vinctum se esse dicat, et eadem quae ad Colossenses jusserat, in hujus quoque Epistolae fine praecipiat, ut uxores subjiciantur viris, et viri uxores diligant, ut filii obediant paren
Abbreviated transcription (Latin):
missus. a pͥmo eccłie spolio ꝓconsule
sergio paulo. uictoriȩ sue trophea re¬
tulit. erexitq uexillũ: ut paulus di¬
ceret᷑ e saulo. Si aut̃ et interp̾tatio
nõis querit᷑: paulus in hebreo mi¬
rabilem sonat. Re uera mirũ: ut
post saul qui interp̃tatur expetitꝰ.
eo qd ad uexandam eccłiam fuisset
a diabolo postulatus. de ꝑsecutore fi
eret uas electionis. Plus forsitan qͣm
oportuit: s neccessarie disputatũ est.
in nulla epła hoc cognomine usus
ẽ: licet in corꝑe epłarũ. ad ephesyos
udelicet. & ad phylipenses. & colo¬
senses. ẽẽ se in uinculis pro cõfessioẽ

Expanded text:
missus, a primo Ecclesiae spolio proconsule missus, a primo Ecclesiae spolio proconsule Sergio Paulo, victoriae suae trophaea retulit, erexitque vexillum, ut Paulus diceretur e Saulo. Si autem et interpretatio nominis quaeritur, Paulus in Hebraeo, mirabilem sonat. Revera mirum, ut post Saul, qui interpretatur, expetitus, eo quod ad vexandum Ecclesiam, fuisset a diabolo postulatus, de persecutore vas fieret electionis. Plus forte quam oportuit, sed necessarie disputatum est. in nulla Epistola hoc cognomine usus est, licet in corpore Epistolarum, ad Ephesios videlicet et Philippenses, et Colossenses, esse se in vincu
Abbreviated transcription (Latin):
gum se pseudo ꝓpham. noĩe barie
cũ ꝓconsule sergio paulo uiro pru¬
fide recta sergiũ deprauante: saulus.
ait seripta. qui et paulus. repletus sp̃u
sco. intuens in eũ dixit. Oplene om̃i
dolo. et om̃i fallatia. fili diaboli. ini¬
mice om̃is usticie ñ desinis subũ
tere uias dñi rectas: et ecce nẽ manꝰ
dñi suꝑte: et eris cecus. ñ uidens
solem usq ad tempꝰ. Confestim q
cecidit in eũ caligo. et tenebre: et
circiuens querebat. qui ei manus
daret. Tunc proconsul cum uidisset
factũ credidit: ammirans suꝑ doc̾¬
t̾rina dñi. Et cũ a papho nauigas¬
sent paulus et qui cũ eo erant: ue¬
neruit ꝑgenpamphylie. Diligenter
acceꝑit ut enĩ scipio subiecta africa.
africani sibi nom̃ assũpsit. et mecellꝰ
creta insula subiugata. insigne creti¬
ci suȩ familiȩ reportauit. et imꝑato¬
res nẽ usq romani. ex subiectis gentibus
adiabinici. parthici. sarmatici nũcu¬
pantur: ita et saubꝰuad p̃dicationẽ gentiũ

Expanded text:
um pseudoprophetam nomine Bar Jesu, cum proconsule Sergio Paulo viro prufide recta Sergium depravante, Saulus ait Scriptura qui et Paulus, repletus Spiritu sancto, intuens in eum dixit: O plene omni dolo, et omni fallacia, fili diaboli, inimice ecce manus Domini super te, et eris caecus, non videns solem usque ad tempus. Confestimque cecidit in eum caligo et tenebrae, et circuiens quaerebat qui ei manus daret. Tunc proconsul, cum vidisset factum, credidit, admirans super doctrina Domini. Et cum a Papho navigassent Paulus, et qui cum eo erant, venerunt Pergen Pamphyliae. Diligenter acceperit. Ut enim Scipio, subjecta 747 Africa, Africani sibi nomen assumpsit: et Metellus, Creta insula subjugata, insigne Cretici suae familiae reportavit: et Imperatores nunc usque Romani ex subjectis gentibus, Adiabenici, Parthici, Sarmatici nuncupantur: ita et Saulus ad praedicationem gentium
Abbreviated transcription (Latin):
quis uniu̾sa credidit: in dm̃ sc̃oꝵ
credere ñ ualebit: nec adduci ad
fidẽ ueteris cestamenti. nisi que¬
cũq de patͥarchis et ꝓpħis. & aliis
insignib uiris. narrat hẏstoria.
compbarit: ut ex fide legis. ad fi¬
dem ueniat euuangelii: & iusti¬
cia dĩ in eo reueletur ex fide in fi¬
dem: sicut scripcũ ẽ. Iustus aut̃ ex
fide uiuit. Precipit᷑ et in alio loco
Sci estoce⁊̃ qñ sc̃s sum eg̃o: dicit

Expanded text:
quis universa crediderit, in Deum sanctorum quis universa crediderit, in Deum sanctorum credere non valebit: nec adduci ad fidem veteris Testamenti, nisi quaecumque de patriarchis et prophetis, et aliis insignibus viris narrat historia, comprobarit: ut ex fide Legis, ad fidem veniat Evangelii, et justitia Dei in eo reveletur ex fide in fidem, sicut scriptum est: Justus autem ex fide vivit . Praecipitur et in alio loco: Sancti estote, q
Abbreviated transcription (Latin):
Non ẽ enĩ in dm̃ ꝑfect̾a dilectio &
fides: que in ministros eiꝰ. odio & in¬
fidelicate. tenuat᷑. Qd aut̃ dico: ta¬
le est. Credidit quispiã in condicorẽ
dm̃: ñ pot̃ credere. nisi priꝰ credi¬
derit. de scĩs eiꝰ uera eẽ que scripca
sunt: adam a dõ plasmatũ: euã ex
costa illiꝰ et latere fafri fabricatam:
enoch tnͣslatũ: noe. naufrago solũ
orbe seruatũ: qd̾ primꝰ abrahã de
t̃ra sua et de cognatione. iussus ex¬
ire. circũcisionem quã in signum
fucure plis acceꝑat. posteris dere¬
liqͥe: qͦd ẏsaac oblatꝰ uictima sit: et
pro illo aries immolatur. corona¬
tusq sentib passionẽ dñi reforma
et luna in ualle elom: Longũ est.
uniũsa iudicũ gesta ꝑcurrere: et
totam sansot fabulam. ad ueri so¬
lis. hoc quippe nom̃ eiꝰ sonat. trahe
crante samuele. pliuue de celo.
flumina repente manarunt: et̾
dauid unctus in regem est. et na
et helyseus spu duplicato mortuꝰ
mortuũ suscicauit. Et hec. & ce¬

Expanded text:
enim in Deum perfecta dilectio et fides, quae in ministros ejus odio et infidelitate tenuatur. Quod autem dico, tale est: credidit  Al. credit quispiam in conditorem Deum: non potest credere, nisi prius crediderit, de sanctis ejus vera esse quae scripta sunt: Adam a Deo plasmatum, Evam ex costa illius, et latere fabricatam, Enoch translatum, Noe naufrago solum orbe servatum: quod primus Abraham de terra sua, et cognatione jussus exire, circumcisionem quam in signum futurae prolis acceperat, posteris dereliquit: quod Isaac oblatus victima sit, et pro illo aries immolatus, coronatusque sentibus, passionem Domini deformaret luna in valle Ailon. Longum est universa Judicum gesta percurrere: et totam Samson fabulam, ad veri solis hoc quippe nomen ejus sonat trahercrante Samuele, pluviae de coelo, et flumina repente manarunt: et David unctus in regem est: et Natet Elisaeus spiritu duplici mortuus mortuum suscitavit. Haec et cae
Abbreviated transcription (Latin):
uͦ dictũ ẽ. utrũ grãs agat cõ suo
semꝑ: an memoriã eiꝰ faciat semꝑ¬
in orationib suis. Et utrũq in¬
celligi poc̾. Quienĩ p̃cipit aliis. ut
in om̃ib grãs agant deo: nullis
angustiis pocerit coartari. ut grãs
semꝑ dõ ipse ñ referat. Si autẽ ꝓ
scĩs. et meliorib quibq. paulus
semꝑ orabat: sc̃s aut̃ et phylemoti

Expanded text:
o suo semper, an memoriam ejus faciat in orationibus suis semper. Et utrumque intelligi potest. Qui enim praecipit aliis, ut in omnibus gratias agant Deo, nullis angustiis poterit coarctari, ut gratias semper Deo ipse non referat. Si autem pro sanctis, et melioribus quibusque Paulus semper orabat sanctus autem et Philemon
Abbreviated transcription (Latin):
o int̾ uincła. fuisse dictatas. Illud
aut̃ propͥe habet ad colosenses. qd̾
idẽ hose honesimꝰ. qui nẽ phylemo¬
ni conmendat᷑: etiã ꝑlator eiꝰdẽ ser¬
monis fuit. Deniq ait. Quȩ circa
me sunt: omĩa uob̾ noca faciet ty¬
ticus. carissimꝰ fr̃. & fidelis minist.¬

Expanded text:
et inter vincula fuisse dictatas. Illud et inter vincula fuisse dictatas. Illud autem proprie habet ad Colossenses, quod idem Onesimus, qui nunc Philemoni commendatur, etiam perlator ejusdem sermonis fuit. Denique ait: Quae circa me sunt, omnia vobis nota faciet Tychicus charissimus frater, et minist
Abbreviated transcription (Latin):
effusus is tancũ martyrẽ facit. qͥ
lemonẽ. romȩ uinctus ĩ carcere: quo
tempore mͥ uident᷑ ad phylupenses.
colosenses. & ephesios. ẽẽ epłe dicta¬
ce. Ad phylupenses illa ex causa :
pͥmũ qd̾ cũ solo timotheo sebit. qd̾ &
in hac epła facit. dehinc qđ uincła
sua manifesta dicit fac̾ta ꝓ xp̃o in
uos omẽs scĩ: maxime aut̃. qui de
cȩsaris domo sũt. A cesare missus
in carcerẽ: nocior familie eiꝰ factꝰ
ꝑsecutoris domũ. xp̃i facit eccłiã:
deinde ait. Quidam aut̃ ex conten¬
tione xp̃m annũtiant. ñ sincere: ex¬
istimantes p̃ssuram se suscitare iuĩ¬
culis meis. Porro. et ad colosenses.
frater. Et in sequẽcib. Cuiꝰ factus
ego paulus. minist̃. qui nẽ gaudeo
in passiõib pro uobis: et adimpleo
ea que desunt passionũ xp̃i. ĩ carne
mea. ꝓ corpore eiꝰ qd ẽ. eccłia. Et in
fine. Salutatio mea: manu pauli.
Memores estoce uincłoꝵ meoꝵ. ħ¬
ido: ut sciamꝰ has qͦ epłas. de carcẽ.

Expanded text:
us is tantum martyrem facit, qui lemonem Romae vinctus in carcere, quo tempore mihi videntur ad Philippenses, Colossenses, et Ephesios Epistolae esse dictatae. Ad Philippenses illa ex causa: primum quod cum solo Timotheo scribit, quod et in hac Epistola facit. Dehinc quod vincula sua manifesta dicit facta pro Christovos omnes sancti, maxime autem qui de Caesaris domo sunt. A Caesare missus in carcerem, notior familiae ejus factus, persecutoris domum, Christi fecit Ecclesiam. Deinde ait: Quidam autem ex contentione Christum annuntiant, non sincere existimantes pressuram se suscitare vinculis meis . Porro et ad Colossenses frater. Et in consequentibus: Cujus factus sum ego Paulus minister, qui nunc gaudeo in passionibus pro vobis: et adimpleo ea quae desunt passionum Christi in carne mea pro corpore ejus, quod est Ecclesia . Et in fine: Salutatio mea manu Pauli, memores estote vinculorum ideo, ut sciamus has quoque Epistolas de carcere
Abbreviated transcription (Latin):
nom̃ amiserit. uel nouũ sũpserit.
ut ex abram. abraham diceret᷑.
dei uissione ꝑfectum ẽ: ut ex saray
sarȩ uocabulũ fieret. eque dĩ im¬
periũ fuit Et ut ad nouũ instru¬
mentũ ueniam. ut symon petri no¬
m̃ acciperet. et filii ⁊ebeder. banere
em. hoc ẽ filii thonitrui uocarentur:
la scriptura memorat. Audact᷑ itaq
faciam s forte uero: de actib apłoꝵ.
suspiciones affirmans meas. Legiinꝰ

Expanded text:
nomen amiserit, vel novum sumpserit. nomen amiserit, vel novum sumpserit. Ut ex Abram, Abraham diceretur, Dei jussione perfectum est : ut ex Sarai, Sarae vocabulum fieret, aeque Dei imperium fuit. Et ut ad novum Instrumentum veniam, ut Simon, Petri nomen acciperet : et filii Zebedaei, BANE REEM  , hoc est, filii tonitrui vocarentur, la Scriptura memorat. Audacter itaque faciam, sed forte vere de Actibus Apostolorum suspiciones meas affirmans. Legimus
Abbreviated transcription (Latin):
et timotheus
archippo cominilitoni nr̃o.
et ecclesie quȩ in domo tua ẽ:
ame atq ꝑuerso: in epła pauli. dic.¬
tari a me uobis placuit. Nam cum
Id crebro o paula. et eustochiũ pete¬
retis. ut facerem: et ego obuixe ne
facerem. recusarem: saltem paruã.
et quȩ uobis ut numero uersuum.
ita sensu quoq ordine uidebatur ex¬
trema: ut dissererem coegistis. Rem
itaq principii in fine temptabo.
et qͦa alius in exordio statim apłi
quereret. quare. aut quo tempore.
uel quo cogneminãte. a saulo pauli
nomen acceperit. hoc ego nunc fa¬
cere conpellor: ne mutũ quid̃ ut
ar̃. ante hanc diem in eum facerẽ
ausus. Neq uͦ putandũ est. ut a
simpliciorib latinis legit᷑. saulũ
ante dictũ eẽ. et non saul: quia et
de tribu beniamin erat. in quo
nom̃ hoc familiariꝰ habebat᷑. Si qui¬
pro ioseph iosephus. ꝓ iacob iacobus:
ita pro saul quoq saulus. in nr̃a lĩ¬
gua ac sermone dicat᷑. Querit᷑ gͥ.
cur. aut quo iubente. uel antiquũ

Expanded text:
et Timotheus Archippo commilitoni nostro, et Ecclesiae quae in domo tua est, dine atque perverso, in Epistolas Pauli dictari a me vobis placuit. Nam cum id crebro, o Paula et Eustochium, peteretis ut facerem; et ego obnixe ne facerem recusarem, saltem parvam, et quae vobis ut numero versuum, ita sensu quoque et ordine videbatur extrema, ut dissererem coegistis. Rem itaque principii in fine tentabo, et quod alius in exordio statim Apostoli quaereret, quare, aut quo tempore, vel quo cognominante, e Saulo Pauli nomen acceperit, hoc ego nunc facere compellor: ne mu quidem, ut dicitur, ante hanc diem in eum facere ausus. Neque vero putandum est, ut a simplicioribus Latinis legitur, Saulum ante dictum esse, et non Saul: quia et de tribu Benjamin erat, in qua hoc nomen familiarius habebatur. Siquipro Joseph, Josephus: pro Jacob, Jacobus: ita pro Saul quoque, Saulus in nostra lingua ac sermone dicatur. Quaeritur igitur, cur, aut quo jubente, vel antiquum
Abbreviated transcription (Latin):
in opus qd̾ assũpsi eos. Tunc ieiunã¬
tes et orantes: imponẽtes q eis manꝰ:
dimiserunt eos. Qui cũ seleutiam
syriȩ descendissent. et naiugantes sa¬
lamiam cypri. quȩ nc̃ constantia dr᷑.
ꝑuenissent. haberentq secũ in mynis¬
terio ioħ̾em ꝓpter qu̾e postea edifi¬
catoriũ eccłȩ uirgiũ concitatũ est:

Expanded text:
Tunc jejunantes et orantes, imponentesque eis manus, dimiserunt illos . Qui cum Seleuciam Syriae descendissent, et navigantes Salaminam Cypri, quae nunc Constantia dicitur, pervenissent, haberentque secum in ministerio Joannem propter quem postea aedificatorium Ecclesiae jurgium concitatum est