comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ex nariis diuersicq morib arculu cogit et̾du studet place̾ omĩb maiore
discordia secuz ipẽ pugnauit ꝙͣ int̾fe uniuersi. Unde aur disciplina eiis teta
descendat quã originẽ heãt explicandu ẽ Uidebat epicuriis bonis aduersa
semꝑ actidẽ. pauꝑtatem labotes exilia carorũ amissiones malos contͣ bonos
c̃ẽ augeri pomĩtiã honorib affiq uidebat sine delectu moꝵꝰ sine ordine discꝰ
mine armorũ seuire mortẽ. S et alios ad senectutem ꝑuenire. Ahos infan¬
tes rapi aliosq robustos interire. Alios in p̾mo adolescentiẽ flore ĩ maturis fu¬
nerib extingui etia bellis meliores potius et uinci etꝑire. Maxime aũt ꝯmo/¬
uebat hoĩes in p̾mis religiosos gramorib malii affiq. iis aut qui aut deos onño
negligerent. a ut non pue colerent. uel minora ĩ ꝯmoda uenire uel nulla ipã

Expanded text:
ex uariis diuersisque moribus circulum cogit et dum studet placere omnibus, maiore ex uariis diuersisque moribus circulum cogit et dum studet placere omnibus, maiore discordia secum ipse pugnauit quam inter se uniuersi. unde autem disciplina eius tota descendat, quam originem habeat, explicandum est. uidebat Epicurus bonis aduersa semper accidere, paupertatem labores exilia carorum amissiones, malos contra beatos esse, augeri potentia, honoribus adfici; uiimine annorum saeuire mortem, sed alios ad senectutem peruenire, alios infantes rapi, alios iam robustos interire, alios in primo adulescentiae flore inmaturis funeribus extingui, in bellis meliores potius et uinci et peru\'e. maxime autem commouebat homines in primis religiosos grauioribus malis adfici, iis autem qui aut deos omnino neclegerent aut non pie colerent, uel minora incommoda euenire uel nulla; ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
Ixi de phiã ppã ꝙ breuiter potus. Nuc̃ ad pħos ueniamus. non ut
nsdem certemus stare non pñt. s ut cos fugientes atq deiectos nr̃o
campo insequamur Epicuri disciplma multo celebrior semꝑfint
ꝙ̃ cetẽrum. non quia ueri aliquid affert. si quia multos popularis nomen nolup¬
catis ĩuitat Nemo eni non in initia pronus. p̾terea ut ad se multituo mem tra¬
hat opposita singulii quib morib loquitur. desidiosum uetat hãs adiscẽ. Anaꝵ
populari largitione liberat ignauũ ꝓhibet accedẽ ad rem publica. pigrum ex¬
ceri. Tnidum militari Itreligiosus andit deum nichil curare Inhumanus et
sins ꝯmodis ẜuens inbetur nichil cui ꝙͣ tribue̾. omĩa enĩsua cã face̾ sapientem
fugienti turbam solittudo laudatur Quis nimis parcus est discit aqua et polẽ¬
tã uita posse tollerãi Qui odituxorem huic enarrant celibatꝰ bona. hñt ma¬
ges colẽ Qui molestiam ferre non pot huic regia fuge̾. Ita homo astitutꝰ

Expanded text:
ipsa quam potui breuiter. nunc ad philosophos ueniamus, non ut his decertemus, qui stare non possunt, sed ut eos fugientes atque deiectos nostro campo insequamur. Epicuri disciplina multo celebrior semper fuit quam ceterorum, non quia ueri aliquid adferat, sed quia multos populare nomen uoluptatis inuitat. nemo enim non in uitia pronus est. praeterea ut ad se multitudinem contrahat, adposita singulis quibusque moribus loquitur. desidiosum uetat is litteras discere, auarum populari largitione liberat, ignauum prohibet accedere ad rem publicam, pigrum exerceri, timidum militare. inreligiosus audit deos nihil curare, inhumanus et suis commodis seruiens iubetur nihil cuiquam tribuere: omnia enim sua causa facere sapientem. fugienti turbam solitudo Jt\' laudatur, qui nimium parcus est, discit aqua et polenta uitam posse tolerari. qui odit uxorem, huic enumerantur caelibatus bona, habenti mages colere, qui molestiam ferre non potest, huic regiam fugere. ita homo astutus
Abbreviated transcription (Latin):
aspectu celi erectisumus ut sũmum bonu nr̃m in sũmo ẽẽ credamus Iõ
religionẽ soli capimꝰ. ut ex hoc sciamus humanũ spũ non eẽ mortalem ꝙ
non ꝑuenerunt ad sũmum Hec enĩ sunt duo que simul efficiant illuq quod
pħia nulla est / et iõ non potuit ab ñs reꝑiri qr sũmu bonu non in sumobono.¬

Expanded text:
aspectum coeli erecti sumus ut summum bonum nostrum in summo esse credamus. Ideo aspectum coeli erecti sumus ut summum bonum nostrum in summo esse credamus. Ideo religionem soli capimus, ut ex hoc sciamus, humanum spiritum non esse mortalem, quod non pervenerunt ad summum. Haec enim duo sunt, quae simul efficiant illud, quod philosophia, nulla est et ideo non potuit ab his reperiri, quia summum bonum non in sum
Abbreviated transcription (Latin):
cius et mures duo nũꝙͣ mortẽ uite ꝯmodis p̃tulissent nisi se ĩmortalita¬
tem opimone ciuiu consequi putauissent que tnĩ et si nesarenr ĩ morta¬
litatis uia res eos ñ non fefellit Si emĩ uixtꝰ diuitias et opes iõ ꝯtempnir
ꝯtemp̃nit ut solidam et ꝑpetua ⁊sequatur ipã igr̃ cogitatio pordinem
gdiens et uni uersa considerans ꝑducit nos ad eximĩi illuo et singulare
cuius cã nasciniur bonu. qđ si fecissent pħi si non quod semel apphende¬
rant tueri ꝑtinaciter malcussent ꝓfesto ꝑuenissent ad ueri hoc qđ
cñdi modo Ꝙ si non fuit eoꝵ qui telestes aiãs una cũ corporib extingunt sili tñ
qui de ĩmortalitate disputant intellige̾ debuerũt sõ ꝓpositã nobis eẽ ututem
tes aiẽ ad deum idest ad originẽ sua reuertantur Id circo soli aiantiu ad

Expanded text:
tius et Mures duo, numquam mortem uitae commodis praetulissent, nisi se inmortalitatius et Mures duo, numquam mortem uitae commodis praetulissent, nisi se inmortalitatem opinione ciuium consequi putauissent. qui tamenetsi nescierunt inmortalitatis uiam, res eos tamen non fefellit. si enim uirtus diuitias et opes ideo contemnit, ideo contemnit, ut solidam et perpetuam consequatur. ipsa igitur cogitatio per ordinem gradiens et uniuersa considerans perducit nos ad eximium illut ac singulare cuius causa nascimur bonum. quod si fecissent philosophi, non quod semel apprehenderant tueri pertinaciter maluissent, profecto peruenissent ad uerum hoc, ut ostendi modo. quod si non fuit eorum qui caelestes animas una cum corporibus extinguunt, illi tamen qui de inmortalitate animae disputant intellegere debuerunt ideo propositam nobis esse uirtutem, ictrices animae ad deum id est ad originem suam reu
Abbreviated transcription (Latin):
net põt cuuꝙͣ sine sc̃e uirtute .i sme dei cognitione ac iustitia ꝑuemre cũap
petitio ꝙ̃ recta ꝙͣ uera sit. ip̃a uito huiusce cupid̾itas indicat que licet sis teri¬
ꝑalis et labore plemissima expetitur. tñ et ab om̃ib optatur Hanc enĩ tam
sener tã pueri ꝙͣ reges ꝙ infimi tã deniq sapientes ꝙͣ stulti cupint. Tanti
est ut anaragore uisu est contemplatio celi ac lucis ipiũs ut quascũ q ini¬
serias libeat sustinere Cu igr̃ laboriosa hec ⁊ uita brenis non tm̃ hoiminu
s etia cetõ mãntiu consensu magnu bonũ eẽ dicatur. manifestu est
cindem at sũmu ac ꝑfectu fieri bonu si et fine careat etomĩmalo de¬
niq nemo unꝙͣ extitiss qui hancbrenem ipam ꝯtentieret aut subiret
moitem isispe intelongioris na illi qui prosalute cuiiu uoluntarie Ie
neti obtulerunt. sicut ⁊hebis m anecheus Athenis codrus Rome cur¬

Expanded text:
et uirtute id est sine dei cognitione ac iustitia prouenire. cuius adpetitio quam recta, quam uera sit, ipsa uitae huiusce cupiditas indicat, quae licet sit temporalis et labore plenissima, expetitur tamen ab omnibus et optatur: hanc enim tam senes quam pueri, tam reges quam infimi, tam denique sapientes quam stulti cupiunt. tanti est, ut Anaxagorae uisum est, contemplatio caeli ac lucis ipsius, ut quascumque miserias libeat sustinere. cum igitur laboriosa haec et breuis uita non tantum hominum, sed etiam ceterarum animantium consensu magnum bonum esse ducatur, manifestum est eandem summum ac perfectum fieri bonum, si et fine careat et omni malo. denique nemo umquam extitisset qui hanc ipsam breuem contemneret aut subiret mortem nisi spe uitae longioris. nam illi qui pro salute ciuium uoluntariae se neci optulerunt, sicut Thebis Menoeceus, Athenis Codrus, Romae Cur
Abbreviated transcription (Latin):
fit aciꝰ mori qui ut maioriẜ sit auctoritatis sileno attbintur Cicero in consola¬
tione non nasci inquit longe opti ͫ. nec in hos scopulos incidẽ̾ uite proximu aũt
nissimo dicto ex inde apparet q adiecit de suo aliquid ut ornaret. Quero igẽ
cui ẽẽ optimũ putet non nasci arz sit nullus omĩo qui sentiat. na ut bonu sit ali¬
quisd / Aut maluz sensus effiat deinde cir omẽs uitaz nichil aliuo eẽ ꝙͣ scopi¬
nina tribuat non deiis aut uiuendi rationẽ quicꝙ̃ siłe intendio hr̃e uideatur¬
pelon dissilẽ platonis illud est ꝙ aiebat sẽ grãs agẽ nẽ p̃mu ꝙ homo natꝰ eẽt ꝙͣ¬

Expanded text:
citius mori. Quae, ut majoris sit auctoritatis, Sileno attribuitur. Cicero, in Consolacitius mori. Quae, ut majoris sit auctoritatis, Sileno attribuitur. Cicero, in Consolatione: « Non nasci, inquit, longe optimum, nec in hos scopulos incidere vitae; Proximum autnissimo dicto exinde apparet, quod adjecit aliquid de suo, ut ornaret. Quaero igitur, cui esse optimum putet non nasci, cum sit nullus omnino, qui sentiat: nam ut bonum sit aliquid aut malum, sensus efficit. deinde, cur omnem uitam nihil esse aliud quam scotuna tribuat, non deus, aut uiuendi ratio quicquam simile incendio habere uideatur. non dissimile Platonis illut est, quod aiebat se gratias agere naturae:
Abbreviated transcription (Latin):
tuari ac sceliẽ sinichil int̃ est utiũ ne Arist ides sit aliquis an falsaris ctur
Entrenef ate funa Et hanc repugnantia rerũ sententi ain q non cẽmefris
qui ts nendeistate Snquis igitux nos introget utrũ bonu sit mors aut malũ
ponderanda ita fit ut uita simdei religione eñsacta sit mors malmz non sit qr
cñslatio est ad ĩmortalitatez. si aliter malur sit nccẽ est  ut dixi ad etna suppli
cia c̃smittir Quidergo dicemus nisi errare illos qui aut mortẽ appetunt tã
pensant bonis plurib. nar cur omnẽ uita ꝑcequisitas ⁊ uarias traducant no¬
luptates mori cupiũt Si quid forte hs amaritudinis suꝑuenit et sic hñt tanꝙ̃ illis
nũ ꝙͣ fuit bñ si aliqũ fuĩt male damnat igr̃ uita cẽ in bonis plena que nichis
aliud ꝙ̃ malis opmantur Hic nata est inepta illa snĩa ẽẽ morte quã nosinti

Expanded text:
tutis, ac sceleris, si nihil interest, utrumne Aristides sit aliquis, an Phalaris? utrum tutis, ac sceleris, si nihil interest, utrumne Aristides sit aliquis, an Phalaris? utrum Cato, an Catilina? Sed hanc repugnantiam rerum sententiarumque non cernit, nisi qui tenet veritatem. Si quis igitur nos roget, utrumne bonuponderanda est. Ita fit, ut si vita in Dei religione transacta sit, mors malum non sit; quia translatio est ad immortalitatem. Sin autem, malum sit necesse est; quoniam ad aeterna ut diaut mortem adpetunt tamqauciora mala non pensant bonis pluribus. nam cum omnem uitam per exquisitas et uarias traducant uoluptates, mori cupiunt, si quid forte iis amaritudinis superuenit, et sic habent, tamquam illis numquam fuerit bene, si aliquando fuerit male. damnant igitur uitam omnem plenamque nihil aliut quam malis opinantur. hine nata est inepta illa sententia, hanc
Abbreviated transcription (Latin):
Uid Fireroni faciemis qui cu in prĩcpio ꝯsolationis sue dixisset
luendoru sceleru cã nasci hoĩes iterauit ad ip̃m̃ postea qĩ obinrgãs¬
eum qui uita non eẽ penam malis puter sec̾te igr ꝓfatus est
errore ac miẜabili ueritatis ignorantia tueri At gli qui de mortis beno dispn¬
tant qr nichil ueri scuit sicargumentant᷑ Su nichil est post mortẽ non est
nam sine corpore: aĩo urgente diuina uita est sensu arente Nichil ꝑfcstot
pitna Hlec enĩfas est aut eñ qui obin sceleitꝰ in uita felicit fuit effugẽ quoa
meretur. ant eũ qui ebinsticia miẜrimꝰ fuĩt sua mer rede fraudan quaso
dec uerũ est ut idem Tulis in osolatione non easdem sedes in dle uistos atq im
suz in celuna pate Nlam uichs et stelerib ꝯtaminatos depmi in febin arqr̃
atip artib eypolitos leui quoda et facili lapsi ađ deos id est ao nãg snen siu psie¬
nite ut serẽa horemm natĩ ÷̃mortalitite donari Tuodigr erstmistr mipluni¬

Expanded text:
uid Ciceroni faciemus? qui cum in principio Consolationis suae dixisset, luendorum scelerum causa nasci hoeum qui uitam non esse poenam putet. recte ergo praefatus est errore ac miserabili ueritatis ignorantia se ttant quia nihil veri sciunt, sic argumentantur: Si nihil est post mortem, non est Nam sine corpore animo vigente, divina vita est; sensu carente, nihil profecto est piterna. nec enim fas est aut eum qui sceleratus in uita feliciter fuerit, effugere quod meretur aut eum qui ob iustitiam miserrimus fuerit, sua mercede fraudari. quod adeo uerum est, ut idem Tullius in Consolatione non easdem sedes incolere iustos atque sum in caelum patere. nam uitiis et sceleribus contaminatos deprimi in tenebras aatque artibus expolitos leui quodam et facili lapsu ad deos id est ad naturam simiem natum immortalitate donari. Quod igitur erit discrimen vir
Abbreviated transcription (Latin):
tor. si suos ad grassanduz coortetur quo alio ẜmone uti pot̾ ꝙͣ ut eadẽ ditat . que
dicat epicu rus deos nichil curare. non ira non grã tangi infẽnorũ penas non
esse metuendas ꝙaĩe post mortem octidant nec ulli omĩo sint inferi. uoluptatẽ
ẽẽmaximũ bonũ. nulla õe humana sotietatẽ. sibi quẽ ꝙͣ neminẽ ꝯsulem.
neminem eẽ qui alterũ dicat nisi sua cã. mortem non eẽ metuenda forti iuiro.
nec ullũ dolorem qui etiãsi torq̃atur si uratur nichil curare se dicat est plane
cr quisꝙͣ dicat hanc uocem ẽẽ uiri sapientis que põt latronib aptissime ꝯmno¬

Expanded text:
tor si suos ad grassandum cohortetur, quo alio sermone uti potest quam ut eadem dicat quae tor si suos ad grassandum cohortetur, quo alio sermone uti potest quam ut eadem dicat quae dicit Epicurus? deos nihil curare; non ira, non gratia tangi; inferorum poenas non esse metuendas, quod animae post mortem occidant nec ulli omnino sint inferi; uoluptatem esse maximum bonum; nullam esse humanam societatem; sibi quemque consulere; neminem esse qui alterum diligat nisi sua causa; mortem non esse metuendam forti uiro nec ullum dolorem, qui etiamsi torqueatur, si uratur, nihil curare se dicat. est plane cur quisquam putet hanc uocem uiri esse sapientis, quae potest latronibus aptissime commo
Abbreviated transcription (Latin):
malorũ maxim est Quid ergo possum non timere. si ioquod mortẽ añcedit
unt. Nie uõ inquit nã qr cũ corpore nascitur ai corpores interat nct̃e est Ia
psuasionem siue illa demorriti siue dicearchi fu̾it ut argumentis ⁊ diuis testi¬
mois redargua: Ham si ꝑiture sint aĩe appetamꝰ dinitias utom̃s suanitates
cape possimꝰ. que si nobis de sunt abiis qui heñt afferemꝰ. dam dolomi eo
magis si humanas res nullus deus curat. qũcunq spes̃ impunitatis arriẜit
rapĩamꝰ necemꝰ Sapientis est enĩ male face̾ si etucile sit et tutu. Eiñ si quis
in celo tutꝰ est non irascitur cuꝙͣ E que stulti est bñfacẽ/ qr sicut ira non non¬
pientes iua cãfuce ad ucilitatem suã rofortomiã que agit utn qui andit flagi¬
tia nec bom quicꝙͣ faciendũ putabit qm̃ bñface̾ ad utilitatem spectat a liena. nec

Expanded text:
malorum maximum est. Qui ergo non possum non timere, si id, quod mortem antecedit, malorum maximum est. Qui ergo non possum non timere, si id, quod mortem antecedit, unt. Nam quod cum corpore nascitur, cum corpore intereat necesse est. Jam persuasionem, sive illa Democriti, sive Dicaearchi fuit, et argumentis, et divinis testiineat? nam si periturae sunt animae, adpetamus diuitias, ut omnes suauitates capere possimus. quae si nobis desunt, ab iis qui habent auferamus clam dolo ui; eo magis, si humanas res nullus deus curat, quandocumque spes inpunitatis adriserit, rapiamus necemus. sapientis est enim male facere, si et utile sit et tutum, quoniam si quis in caelo deus est, non irascitur cuiquam. aeque stulti est bene facere, quia sicut ira non copientem sua causa facere, ad utilitatem suam refert omnia quae agit. ita qui audit haec flagitia, nec boni quicquam faciendum putabit, quoniam bene facere ad utilitatem spectat alienam, nec a
Abbreviated transcription (Latin):
en de Soctate aut flatone aut Aristotile dicebat qui uelut reges hñt᷑
phorum. Sed de hose quosane at ingente nullus eger mneptius delirauit.
Atq pocta manissimꝰ leonis laudib murem nõ ornauit. sobruit et obteuut
A idem nos liberat metu mortis. de qua hec ipiuis cxp̃ssa uerba sunt. qñ nos
simiꝰ mors non est. qñ est mors nos non sumꝰ. mors ergo nchil ad nos ꝙͣ argu¬
renos fefellit q̃i uero mi tñsacta mors timeatiir i iam̃ sensus cieptus est as
non ip̃m mori quo sensus eripitur Est enĩ tpiis aliquod quo ⁊ nos iam non
sumꝰ et mors tỹ nondum est id quodipm indetur ẽẽ miseru ꝙ et mors ẽẽ inci¬
pit et nos eẽ desumꝰ nec in frustra dictum est mors misera non est Aditꝰ
as mortem est miẜ. hoc est morbo tabesce̾ ictu ꝑpeti. ferru corꝑe exciꝑe ar¬
dere igni. dentib bestiay lamari hec sunt que timentur. non qr mortem
afferũnt s quia dolorẽ magis ꝗn potius effice ne dolor malĩsit. onin inquit

Expanded text:
enim de Socrate hoc saltem aut Platone dicebat, qui uelut reges habentur philosophorum, sed de homine, quo sano ac uigente nullus aeger ineptius delirauit. itaque poeta inanissimus leonis laudibus murem non ornauit, sed obruit et obtriuit. at idem nos liberat metu mortis, de qua haec ipsius expressa uerba sunt: quando nos sumus, mors non est: quando mors est, nos non sumus. mors ergo nihil ad nos. quam argute nos fefellit! quasi uero transacta mors timeatur, qua iam sensus ereptus est, ac non ipsum mori, quo sensus eripitur. est enim tempus aliquod quo et nos iam non sumus et mors tamen nondum est, idque ipsum uidetur esse miserum, quod et mors esse incipit et nos esse desinimus; nec frustra dictum est: mors misera non est, aditus ad mortem est midere igni, dentibus bestiarum laniari. Haec sunt quae timentur, non quia mortem afferunt, sed quia dolorem magnum. Quin potius effice ne dolor malum sit. Omnium, inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
sce̾ nullo mõ possumus quia nichil cius modi põt cogitando ĩuemro̾ sic̃
sup̃docui Religioni ergo ẜuendu est. quã qui nõ suscipit ipẽse ꝓstẽnit in
terram ⁊ uifa pecuan fecutꝰ humanitate se abcicat Sapientiores
igẽ impiti qui etia si errant in religione diligenola tñ nẽ sue ꝯditiõis¬

Expanded text:
scere nullo modo possumus, quia nihil eiusmodi potest cogitando inueniri, sicut scere nullo modo possumus, quia nihil eiusmodi potest cogitando inueniri, sicut supra docui. religioni ergo seruiendum est, quam qui non suscipit, ipse se prosternit in terram et uitam pecudum secutus humanitate se abdi-. cat. sapientiores igitur inperiti, qui etiamsi errant in religione deligenda, tamen nat
Abbreviated transcription (Latin):
metu lib̾are tollunt et religionem / etorbant etia hoĩem suo ꝓprio ac singn¬
lari bono quod est arecte nuiendo atq ab omĩ humanitate disiũctum qma
dens ut cũcta nuentia subiecit homĩ sic ip̃m hominẽ sibi. nã quid est cur
idem ip̃i disputent eo dirigendam ẽẽ mentem quo ⁊ uultuserestꝰ est Sino
bis in celum spectandum est nichil utiq ob alnia ꝙͣ ob religionẽ / si religio
tollitur nulla nobis ratio cũ celo est Itaq aut eospectandũ est autiñ
terra procum bendu In terra ꝓcũbẽ si uelimus quidẽ possumus. quoꝵ
status rectꝰ est In celum igitur spectandum est quo natura corporis ꝓno¬
cat. q̃d si constat eẽ faciendu aut iõ faciendu est ut religioni ẜmanius. aut
io ut rationẽ rerũ celestiu agnoscamus Si rationẽ terũ celestin ꝯg̾no¬

Expanded text:
metu liberare, tollunt etiam religionem et orbant hominem suo proprio ac singumetu liberare, tollunt etiam religionem et orbant hominem suo proprio ac singulari bono: quod est a recte uiuendo atque ab omni humanitate diiunctum, quia deus ut cuncta uiuentia subiecit homini, sic ipsum hominem sibi. nam quid est cur idem ipsi disputent eo dirigendam esse mentem quo uultus erectus est? si enim nobis in caelum spectandum est nihil utique aliut quam ob religionem, si religio tollitur, nulla nobis ratio cum caelo est. itaque aut eo spectandum est aut in terram procumbendum. in terram procumbere ne si uelimus quidem possumus, quorum status rectus est. in caelum igitur spectandum est, quo natura corporis prouocat. quod si constat esse faciendum, aut ideo faciendum est, ut religioni seruiamus, a.ut ideo, ut rationem rerum caelestium cognoscamus. sed rationem rerum caelestium cogno
Abbreviated transcription (Latin):
cũ hoicm ipm sepe deludant. Nam quib gnãndi mellis officiu est cũ assigna¬
tas incolunt sedes castra muniĩt. domicilia in enarrabili arte sponũt.
Regi suo ẜuiñt nescio an in ns sit ꝑfecta prudentia. Incertũ igr̾ est utru¬
ne illa que hoĩ tribuũt coiã sut cu aliis muentib seligionis certe sunt ex¬
ꝑtia e quidem sit arbitror uniuersit aĩalib datam cẽ ratione s mutis
tñ modo ad iitaz tuendam. homĩ aũt ad ꝓpagandam. et qr in hoiẽ ratio
ipã si ꝑfecta est sapiã noiãtur que in hoc eximiu facit hoiem ꝙ solidatu
nulla gens est neq tam mansueta neq ta fera. que non etia sugnoret
qualem hr̃i deum deceat tñ habendum sciat. ex quo efficitur utis e agno¬
scat den qui nnde ortussit qͣi recordetur. quia ergo pħi uolunt aĩos omĩ

Expanded text:
cum hominem ipsum saepe deludant? Nam quibus generandi mellis officium est, cum assignacum hominem ipsum saepe deludant? Nam quibus generandi mellis officium est, cum assignatas incolunt sedes, castra muniunt, domicilia inenarrabili arte componunt, regi suo serviunt; nescio an non in his perfecta sit prudentia. Incertum est igitur, utrumne illa, quae homini tribuuntur, communia sint cum aliis viventibus: religionis certe sunt expertia. Equidem sic arbitror, universis animalibus datam esse rationem, sed mutis tantummodo ad vitam tuendam, homini etiam ad propagandam. Et quia in homine ipsa ratio perfecta est, sapientia nominatur: quae in hoc eximium facit hominem, quod soli datum nulla gens est neque tam mansueta neque tam fera, quae non etiamsi ignoret qualem haberi deum deceat, tamen habendum sciat. ex quo efficitur ut is agnoscat deum, qui unde ortus sit quasi recordetur. qui ergo philosophi uolunt animos omui
Abbreviated transcription (Latin):
Xpedita ẽ igr̃ hõis ratiosisapiat.ciuꝰ ppria est humanitas nami
pa humaintas quid est insi ipã insticia. quiad est insticia p nisi¬
pietas. pietas aut̃ nichil aliud ꝙ̃ dei parentis agnitio Sũmu igitur hoĩs
bonn insola religione est Nam et cet᷑a etia que putantur ẽẽ hõmĩ ꝓpria
incetis q aĩalib reꝑiũtur Cum cnĩ suas noces. ꝓp̾ns int̾se notis discernũt
contractaq ritu et oculis ui lascinia rosolutis ant homĩ alludunt. aut sus
quia ꝯiugib ac fetib ꝓpriis. Nonne aliquid amori mutuo et indulgentie sile
ĩparant Iaz illa que sibi ꝓspiciũt et in futuru etia abos reponũt. hñt utiq
prudentia. rõnis qͦ signa in multis de prehenduntur. na qñ utilia sibi ap¬
petunt.mala cauent piculu iitant. latibula sibi parant in plures exitus
dispatentia ꝓfecto aliquid intelligunt. põt aliquis negare illis inesse rationẽ

Expanded text:
xpedita est igitur hominis ratio, si sapiat: cujus propria est humanitas. Nam psa humanitas quid est, nisi justitia? quid est justitia, npietas? pietas autem nihil aliud bonum in sola religione est. nam cetera, etiam quae putantur esse homini propria, in ceteris quoque animalibus reperiuntur. cum enim scontractoque rictu, et oculis in lasciviam resolutis, aut homini alludunt, aut suis quisque conjugibus ac foetibus propriis. Nonne aliquid amori mutuo et indulgentiae simile impartiunt? Jam illa quae sibi prospiciunt in futurum, et cibos reponunt, habent utique providentiam. Rationis quoque signa in multis deprehenduntur. Nam quando utilia sibi appetunt, mala cavent, pericula vitant, latibula sibi parant in plures exitus dispatentia, profecto aliquid intelligunt. Potest aliquis negare illis inesse rationem,
Abbreviated transcription (Latin):
sigitur in terra Erͣ non ĩ merito sũmu bonũ non ꝯp̃hendexũt qr quicquiq
ao corpꝰ spectat et ĩ mortalitatis expers est. ymũ sit ntẽ est. Non cadit igẽ in
hoĩe btitudo illo modo qno p̃ħi putanerũt. s ita cadit non ut tũt btũs sit̃ cũ uiuit
hat bt̃i ẽẽ possumus. si mĩme btĩ ẽẽ uideamut. si fugientes illecebras nolupta¬
tu. soliq uxtuti ẜmentes in om̃ib miseriis laberibq innamus que sunt ex̃ci¬
cia et corroboramenta uirtutis Si deniq asperam illam uia difficilemq tẽ¬
norenꝰ que nobis add bñtudinem patefacta est. Sũmu igc̃ bonu quod facit
btos nõ potest ẽẽ nisi in uera teligione atq doct na cui spẽs ĩmorta litatis ad¬
sentiebant/ expertes em̃biuꝰ dñi eruditionis nec argumenta uera quabus
iu̾ferent atrulerunt nes testimonia quib probarent Sed oportimius hãt
questionem ñctabimus in ultimolibio cu de inta brã nobii eritdisserendum

Expanded text:
sigitur in terra. Quare non immerito summum bonum non comprehenderunt; quia quidquid ad corpus spectat, et immortalitatis est expers, imum sit necesse est. Non cadit ergo in hominem beatitudo illo modo, quo philosophi putaverunt: sed ita cadit, non ut tunc beatus sit cum vivit  si minime beati esse uideamur, si fugientes inlecebras uoluptatum solique uirtuti seruientes in omnibus miseriis laboribusque uiuamus, quae sunt exercitia et corroboramenta uirtutis, si denique asperam illam uiam difficilemque teneamus, quae nobis ad beatitudinem patefacta est. summum igitur bonum quod beatos facit non potest esse nisi in ea religione atque doctrina, cui spes inmortalitatis adsentiebant; expertes enim hujus divinae eruditionis, nec argumenta vera, quibus vincerent, attulerunt, nec testimonia, quibus probarent. Sed oportunius hanc quaestionem tractabimus in ultimo libro, cum de vita beata nobis erit disserendum
Abbreviated transcription (Latin):
muliores que a multis hñtur non utiq adulcẽ qr incertũ matrimonius ẽ¬
nullũ. s ꝓstitute ac mẽtrices sint nctẽ est Redigit gͦ hũana uita ad similitu¬
dinem non dico mutorũ s pecudu as beluaru. Ha uolucres pene om̃s fati¬
unt matrimonia et paria uĩguntur et indos suos ranꝙͣ gemtales thoros ꝯc̃õ¬
di mente defendunt. et fetussuos qr sunt certi amant et si alienos obieais
abigunt Ac homo sapiens ⁊tra mores hoĩn contraq nã stultiora sibique i¬
mitaretur elegit. et qm̃ uidebat in cetis aĩalib offitia maruĩ feiãruq non
ẽe diuisa existimauit foportere mulieres etiã militare et in consiliis publi¬
cis int̾esse et magistratꝰ gerẽ imꝑra qr susciꝑe. Itaq iil arma . et equos assis¬
nauit ꝯsequens est utlana ⁊ telam uiris et infantiũ gestationes. nec uidic¬
impossibilia ẽẽ que dicẽt eoꝙ ad huc in orbe terre neq tam stulta neq taz

Expanded text:
mulieres, quae a multis habentur, non utique adulterae, quia certum matrimonium nullum est, sed prostitutae ac meretrices sint necesse est. Redegit ergo humanam vitam ad similitudinem, non dicam mutorum, sed pecudum ac belluarum. Nam volucres pene omnes faciunt matrimonia, et paria junguntur, et nidos suos tamquam geniales toros concordi mente defendunt; et foetus suos, quia certi sunt, amant; et si alienos objeceris, abigunt. At homo sapiens contra morem hominum, contraque naturam, stultiora sibi, quae imitaretur, elegit. Et quoniam videbat in caeteris animalibus officia marium foeminarumque non esse divisa, existimavit oportere etiam mulieres militare, et consiliis publicis interesse, et magistratus gerere, et imperia suscipere. Itaque his arma et equos assignavit: consequens est, ut lanam inpossibilia esse quae diceret et ex eo, quod adhuc in orbe terrae neque tam stulta neque tam
Abbreviated transcription (Latin):
nũ genus sine ratiõe uixit. quod irridens ꝑsuis. postꝙͣ inquit᷑ saꝑe uibi cũ pi¬
pe ⁊ palmis uenir tã ꝙͣ sapiã cu saporib m̾cib fiñt innecta. quesi ẜm hoñ¬
naͣ est cu hoĩe ip̃o cepit ntẽ est. Si noͣ non est nec caꝑe̾ quidem illam poss
uitatis lras non attigetant quẽ admodu depuata eẽt sapiã nesaerunt/ et
atq ignotam sibi ueritatem disserendo erũe uoluerunt. quod studin ꝑigno¬

Expanded text:
num genus sine rationum genus sine ratiopere et palmis uenit, tamquam sapientia cum saporis mercibus fuerit inuecta. quae si naturam, cum homine ipso coeperit necesse est, si uero non est, ne capere quidem illam posset ueritatis litteras non attigerant, quemadmodum deprauata esset sapientia nescierunt; et atque ignotam sibi ueritatem disserendo eruere uoluerunt: quod studium per igno
Abbreviated transcription (Latin):
alta̾uita ꝯceditur ut cu in hac sapiã queramꝰ in illa sap̾e possimus In hac fic̃i
utrñq nccẽ est cito inuemiri det̃ ut atosuscipi possit. ne quio pereat ex nita auꝰ
finis incertus est Cicero hortensius contͣ phiã disserens circũuenitur arguta
ꝯdusione ꝙ cu dicẽt philosophandu non esse. nichilonimus ficĩ iudebatu r p̃ħa
ui. qm̃i pħi est ⁊ quiol in inta faciendu sit disputare. Nos ab hac calup̃ma in¬
phia defendimꝰ quia duuna tractatio est. ea que ab om̃ibus suscipi opõtere
testamur Ille cũ phĩa tollẽt nec melius aliquid offerret sapiã tollẽ putabat᷑
eo ꝙ facilius de sm̃a pulsus est quia ⁊stat hoicm non ad stulticia s ad sapiã nasq.
sunt inquit mille anni ex quo ĩitia sapie mota sunt. Multis igitur seculis hũa¬

Expanded text:
altera uita conceditur, ut cum in hac sapientiam quaeramus, in illa sapere possimus: in hac utrumaltera uita conceditur, ut cum in hac sapientiam quaeramus, in illa sapere possimus: in hac utrumque fieri necesse est. cito inueniri debet, ut cito suscipi possit, ne quid pereat ex uita, cuius finis incertus est. Ciceronis Hortensius contra philosophiam disserens circumuenitur arguta conclusione, quod cum diceret philosophandum non esse, nihilominus philosophari uidebauita faciendum uel non faciendum sit disputare. nos ah hac calumnia inphiam defendimus, quia diuina traditio est, eamque ah omnibus suscipi oportere testamur. ille cum philosophiam tolleret nec melius aliquid adferret, sapientiam tollere putabatur eoque facilius de sententia pulsus est, quia constat hominem non ad stultitiam, sed ad sapientiam nasci. sunt, inquit, mille anni, ex quo initia sapientiae mota sunt. » Multis ergo saeculis huma
Abbreviated transcription (Latin):
salutem libratem qa timu. uel bonis legibiis uel salubrib ꝯsilis uel iudiciis gram
in angulis facienda p̃ciꝑe. que neipĩ quidem fatuit qui loquiitur Et qm̃ se aueris
Ui aũt docent tmn ne fatuit ip̃i p̃ceptis suis
dethur¬
ponolus qui obtemperẽt.cu ipĩ pceptores docent nõ obtemꝑare
bonũ estaũt recta ⁊ honcsta p̃cipe si nisi ⁊ facias mendatiũ esti ⁊ in
ongruens atipi ĩeptis non in pestore si i labus hrẽ honitates. t lon ergo utilita¬
tatem ex phiã s oblectationẽ petunt quod quidẽ Cicero tostatus est ꝓfecto in ꝗt
teus a phis citaretut. non est ausus confiolent̾ pronũtiare qđ fuit uerti illos¬
.s. non ideo disputare ut doceant s ut se oblectent in otio qui qni auctores st̃
du quod fine ac mõ catet. s sapiendum est et quidẽ mature. Non enĩ s nobis

Expanded text:
salutem libertatemque ciuium uel bonis legibus uel salubribus consiliis uel iudiciis grauisalutem libertatemque ciuium uel bonis legibus uel salubribus consiliis uel iudiciis grauiin angulis facienda praecipere quae ne ipsi quidem faciant qui locuntur; et quoniam se a ueris ui autem docent tantum nec faciunt, ipsi praeceptis suis detrahunpondus. quis enim optemperet, cum ipsi praeceptores doceant non optemperare? bonum est autem recta et honesta praecipere, sed nisi et facias, mendacium est, et est incongruens atque ineptum non in pectore, sed in labris habere bonitatem. non ergo utilitatem ex philosophia, sed oblectationem petunt. quod quidem Cicero testatus est. profecto inquit oditi mysterii reus a philosophis citaretur, non est ausus confidenter pronuntiare quod fuit uerum, illos non ideo disputare ut do-1 ceant, sed ut se oblectent in otio. qui quoniam auctores sunt i quia non studendum sapientiae, quod fine ac modo caret, sed sapiendum est et quidem mature. non enim nobis
Abbreviated transcription (Latin):
ualessu inderent om̃ib ꝑditis neꝗorem nec satis fuit ira uin̾ẽ s docere etiam
libidiis cepit at mores suos de iupanari ad scolam tñstulit disserens nolup/¬
tatem corporis cẽ sũmu bonu que doctna exec̃bilis et pudenda: non in pħi
patulo coire cu ꝯiugib mos fuit Quid̾ miru siacanib quoꝵ uita imitant᷑
etiã uocabulum nomẽ q traxerũt Hulluzigitur in hac disciplina magistiꝰ¬
uz iurtutis est cuz et illi qui honestiora p̃cipiut / aut non fatuĩt ipi que suãdent
aut si facuit quod raro accidit. non disciplina cos ad rectu s naͣ producat. que
sepins etiam indoctos impellit ad landem. ueru etia cu se ꝑpetue defidie tra
inz sua ex̃teayit ĩ anis et falsa est recteq tulius auiles uiros qua rem publicam
gub̾nent qui urbes aut nonas constituant aut ostitutas equitate tueantur / qui

Expanded text:
uales sui uiderent omnibus perditis nequiorem? nec satis fuit ita uiuere, sed docere etiam uales sui uiderent omnibus perditis nequiorem? nec satis fuit ita uiuere, sed docere etiam libidines coepit ac mores suos de lupanari ad scolam transtulit disserens uoluptatem corporis esse summum bonum. quae doctrina exsecrabilis et pudenda non in cordepatulo coire cum coniugibus mos fuit? quid mirum si a canibus, quorum uitam imitantur, etiam uocabulum nomenque traxerunt? nullum igitur m hac disciplina magisterium uirtutis est, cum etiam illi qui honestiora praecipiunt, aut non faciant ipsi quae suadent aut si faciunt, quod raro accidit, non disciplina eos ad rectum, sed natura producat, quae saepius etiam indoctos inpellit ad laudem. Verum enim cum se perpetuae desidiae traduim suam exerceat, inanis et falsa est recteque Tullius ciuiles uiros, qui rem publicam gubernent, qui urbes aut nonas constituant aut constitutas aequitate tueantur, qui
Abbreviated transcription (Latin):
pectare iudeantux. faciet inꝗuir sapiens id est czenẽta etia q̃ non ꝓbabit¬
ut et etia iam ad maiora t̃nsitu ĩueiãt. inec relinquet moros bonos sed
qoriꝰ aptabit ut quibuis ai ntumtr in glocia aut uolupta temsutant᷑ rei
agende causa Deniq paulo post omĩa que luxnriosi fatuit queq in pñti fa
clat sapiens si non ecdem mõ eodez ꝓposito. At quin nichil interest quo aĩo fa¬
tios quod fecisse uitiosuz est qr facta cernuntur. aiꝰ non uidetur Arisippo airne¬
naicoꝵ magrõ cuzlayde nobili scurto fuit quod flagitiũ grauis ille phiẽ doctõ
sic defende̾bat. ut n dicẽt multu int̾se et cetõs laydis amatores in teresse ꝙ
ip̃e hrẽt laydem. Alnilayde hreñtur Opredara et bonis imitanda sapĩa. Nuic
toris exemplo et auctoritate corrupta sine ullo pudore scurrẽt. Quid ergo

Expanded text:
peccare uideantur. — faciet sapiens inquit idem Seneca etiam quae non. probabitpeccare uideantur. — faciet sapiens inquit idem Seneca etiam quae non. probabit, ut etiam ad maiora transitum inueniat, nec relinquet mores bonos, sed tempori aptabit, et quibus alii utuntur in gloriam aut uoluptatem, utetur agendae rei causaciet et sapiens, sed non eodem modo eodemque proposito. atquin nihil interest quo animo facias quod fecisse uitiosum est, quia facta cernuntur, animus non uidetur. Aristippo Cyrenaicorum magistro cum Laide nobili scorto fuit consuetudo. quod flagitium grauis ille philosophiae doctor sic defendebat, ut diceret multum inter se et ceteros Laidis amatores interesse, quod ipse haberet Laidem, alii a Laide haberentur. o praeclara et bonis imitanda sapientia! huic toris exemplo et auctoritate corrupta sine ullo pudore concurreret. quid er
Abbreviated transcription (Latin):
ter.qui obtemꝑet ipẽ sib et deccetis pareat sins idete licet alios. tanta leuita¬
te criactatione ut ns fuit non didicisse melius Nios petiuẽ cupidos A hos
glorie. multos libidinũ ẜuos ut cu coꝵuita uinis mirabiliter pugnet oro.
Nepos quoq Corneluis ad eundem Ciceronem ita scribit. Tantu ab est ut
istimem opus eẽ magrõs uiuendi ꝙͣ plerisq qui in ea disputanda uersan¬
tur. Uideo enĩ magna partem eoru qui in scola de pudore ꝯtinentia p̃
qipiant argutissime eosdem in om̃iu libidinũ cupiditatib uiue it seneca
mexortationib snis. pleriq inquit pħoru tales sut diẜti in suitiuĩ sun qͦs
si audias m auaritia in libidinem in ambitionẽ porantes in inditiũ ꝓfessos
ꝙ̃ medditos quoꝵ tituli remedia heñt. pixides uenena. Enosda no nec
pudor iutioꝵ tenet s patrocima turpitudini sue fingunts etiã honeste

Expanded text:
t? qui obtemperet ipse sibi et decretis pareat suis? uidere licet alios tanta leuitat? qui obtemperet ipse sibi et decretis pareat suis? uidere licet alios tanta leuitate et iactatione, ut iis fuerit non didicisse melius, alios pecuniae cupidos, alios gloriae, multos libidinum seruos, ut cum eorum uita mirabiliter pugnet oratio. Nepos quoque Cornelius ad eundem Ciceronem ita scribit: tantum abest ut istimem opus esse magistros uiuendi quam plerisque qui in ea disputanda uersantur. uideo enim magnam partem eorum qui in schola de pudore et continentia praecipiant argutissime, eosdem in omnium libidinum cupiditatibus uiuere. item Seneca in Exhortationibus plerique inquit philosophorum tales sunt, diserti in conuicium suum. quos si audias in auaritiam, in libidinem, in ambitionem perorantes, indicium professos quam medicos, quorum tituli remedia habent, puxides uenena. quosdam uero nec pudor uitiorum tenet, sed patrocinia turpitudini suae fingunt, ut etiam honeste
Abbreviated transcription (Latin):
explicantem cadẽ non pñt Nulla igr̃ ratio uelsciã nel lex bñ niuendi insi in
rena qm falsa est fituaria ⁊ multiplex sibiq tota conͣria est Et sicut umiis
est huiꝰ mũdi constitutor et rector dens una neritas ita unã eẽ ac simplicem
sapiaznccẽ est Quia quicquid estueru acbonu id ꝑfectu ẽẽ non pot nisi fuit
ea non dicdiassent ceñt om̃s sempmali. Cũ u̾õ inuĩabiles existant ⁊ semꝑ ex¬
nietutii qua ip̃i egent non esse doctores. Ha siquis mores corũ diligenter
inquirat ĩneiãt iracundos cupidos libiꝯͥmosos arrogantes ꝓternos ⁊ sub ob¬
tentu spẽ sapiẽ uitia sua celantes tu domi facientes ca que in scolis arguisse
Mentior fortasse accusandigrã. Honne iod ipm̃ Tulluis et fatetur ⁊ q̃ ritur.
qui sit ut rõpostulat. qui disaplina uera non ostentatione sciẽ s legem pu

Expanded text:
explicantem cadere non possunt. Nulla itaque ratio, vel scientia, vel lex bene vivendi, nisi in explicantem cadere non possunt. Nulla itaque ratio, vel scientia, vel lex bene vivendi, nisi in rena, quoniam falsa est, fit varia, et muest huius mundi constitutor et rector deus, una ueritas, ita unam esse ac simplicem sapientiam necesse est, quia quidquid est uerum ac bonum, id perfectum esse non potest, nisi fuerit eam non didicissent, essent omnes semper mali. Cum vero innumerabiles existant, et semper exvirtutis, qua ipsi egent, non esse doctores? Nam si quis in mores eorum diligenter inquirat, inveniet iracundos, cupidos, libidinosos, arrogantes, protervos, et sub obtentu sapientiae sua uitia celantes, tum domi facientes ea quae in scolis arguissent. mentior fortasse accusandi gratia: nonne id ipsum Tullius et fatetur et queritur? ratio postulat? qui disciplinam suam non ostentationem scientiae, sed legem u
Abbreviated transcription (Latin):
Odem errore ductꝰ Seneca quis uera ma tenẽt Errante Cice¬
rone. phiã inquit nichil aliud est ꝙͣ recta ratio inuendi uel ho¬
noste iuendi. sciã uelars recte nite agende non errabimꝰ si dix¬
erimus pħia ẽẽ legem bn honesteq uiuendi et qui dixĩt illi regula inte
cũ in plures sectas disciplinasq diffusa. nichilq heãt certi nichil demiq
de quo uniuersi una uoce ac mente consentiant Quid pot ẽẽ tam falsu
ꝙ̃ regula uite phiã nomĩa ri in qua diuersitas p̃ceptoru rectum iter̃
impediat auͣt turbet aut legem bñ iuuendi cuiꝰ capita legem dissonant.
aur sciaz inte agonde in qua inchil alus efficaitur Sria dicendo cqp̃ ut neo
quiꝙͣ sçiat Quero utꝵ ne A chademia pħia putet esse an non. negatuꝵ
certa legem abrogat. artẽ milla putat racionem subuertit. regulas dep̃nat
sciã funditus tollit falsaigitur omiã illa q̃ in rem semꝑ incerta et ad huc nł

Expanded text:
 errore Seneca — quis enim ueram uiam teneret errante Cicerone? — philosophia inquit nihil aliut est quam recta ratio uiuendi uel honeste uiuendi scientia uel ars rectae uitae agendae. non errabimus, si dixerimus philosophiam esse legem bene honesteque uiuendi, et qui dixerit illam regulam uitae, en. quae cum sit in plures sectas disciplinasque diffusa nihilque habeat certi, nihil denique de quo uniuersi una mente ac uoce consentiant, quid potest esse tam falsum quam regulam uitae philosophiam nominari, in qua diuersitas praeceptorum rectum iter inpediat et turbet aut legem bene uiuendi, cuius capita longe dissonant, aut scientiam uitae agendae, in qua nihil aliut efficitur Quaero enim, utrumne academiam philosophiam putet esse, an non? Negaturum certa, legem abrogat, artem nullam putat, rationem subvertit, regulam depravat, scientiam funditus tollit. Falsa igitur illa omnia, quia in rem semper incertam et adhuc nihil
Abbreviated transcription (Latin):
intropidus at ꝑatus colendi se dei gr̃ã nãti qui nosio gñauit ut ei ẜinaraꝰ¬
esurs añt des nichil aliuo est ꝙͣ bonis oꝑibus tueri et ẜuare usticiam S
ile ut homo dininatũ ieru imꝑitus. rem maximã redegit ad mimu. duo
homis officin. qr ꝙto pluris est aĩa ꝙ corpꝰ tanto pluris est ddens ꝙͣ mun¬
mindus onilis qr uteñq corpꝰ est s deus aiõ ⁊ templandus est qr deus ut¬
ipe cst ĩ mortalis sic aĩ sħ uoluit ẽẽ sempitnu dei aũt ꝯtemplatio est uene¬
que niddenda natũ se cẽ dixit nec celuim uidisse nec solem

Expanded text:
intrepidus ac paratus, colendi se Dei gratia natum, qui nos ideo generavit, ut ei serintrepidus ac paratus, colendi se Dei gratia natum, qui nos ideo generavit, ut ei sereruire autem deo nihil aliut est quam bonis operibus tueri et conseruare iustitiam.. sed ille ut homo diuinarum rerum inperitus rem maximam redegit ad minimum duo hominis officium, quia quanto pluris est anima quam corpus, tanto pluris est deus quam munmundus oculisest ipse immortalis, sic animum voluit esse sempiternum. Dei autem contemplatio est, venequae uidenda natum esse se dixerit, nec caelum uidisse nec solem
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ md cetẽ iorpis partes nũ catebunt sins quoq munerib quid quod plus est
in auribus ꝙ in oculis situ. qm̃ doctrina et sapiã ꝑapi aurib solis pot etulis so¬
lis nom pot Celi at solis mdendi cã natus es. quis te in hos moluxut spestatulũ
mirabilt opus laudes. Confirere igitut om̃in rerũ ẽẽ ꝯstititorem deum
fic austox est Cur nõ ipius iuxtutis pronidentiss ima ptãtem metiris aiõ
amnꝰ opa miraris. ncte est enĩ ut multo mirabilior sit qui mirabilia fecit.
i te quis pia nocassi aol cenam in ea ꝙ optimo acceptus esses nursa¬
pħunsꝰ ꝙ̃ sub oculos uenit Atqui remotis omĩbus offins corporis in sola men¬
te ponanda est hoñs ratio. Non ergo nascimnr ut ea que sunt facta midea¬
nuus s ut ipeo factorem rerum om̃iu ꝯtemplemar id est mente ernamus.
cr si quis hoiem qui nõ sapiat interroget cuiꝰ reigrã natus sit Rñdebit

Expanded text:
d caeterae corporis partes? num carebunt suis quaeque muneribus? Quid, quod plus est in auribus, quam in oculis situm; quoniam et doctrina, et sapientia percipi auribus solis potest, oculis solis non potest. Coeli ac solis videndi causa natus es? Quis te in hoc spectaculum induxit?mirabile opus laudes. Confitere ergo rerum omnium esse constitutorem Deum,ficii auctor est? cur non ipsius virtutem, providentiam, potestatem metiris animo, cujus opera miraris? Etenim necesse est, ut multo mirabilior sit qui mirabilia perfecit. Si te quispiam vocasset ad coenam, in eaque optime acceptus esses, num saquam quod sub oculos venit. Atqui, remotis omnibus officiis corporis, in sola mente ponenda est hominis ratio. Non ergo ideo nascimur, ut ea, quae sunt facta, videamus, sed ut ipsum factorem rerum omnium contemplemur, id est, mente cernamus. Quare si quis hominem, qui vere sapiat, interroget, cujus rei gratia natus sit, respondebit
Abbreviated transcription (Latin):
Enio nũc ad uere sapiẽ sũmũ bonu. cuiꝰ nã hoc mõ detͥminã¬
Da est . p̃mu ut soluis hoĩs sit nec cadat i ullu almd aial de¬
Unde ut soluss ãi nec coĩtari possir cũ corꝑe. postremont non
possit cuiq̃ sme sciã ⁊ urtute ꝯtinge̾. que arcũscriptio illoru om̃s suiãs ex¬
Audit ac soluit / eoru em̃ qui dixerunt nichil tale esse / dita nũt quidsit
Anaxagoras cũ ab eo querẽtur cuiꝰ rei cã natus eẽt Rñdit celi ac solis
nidendi hans notem admirantur om̃s hac pħo dignam Iudicant At ego pu¬
to hunc non iuementem quid responolẽt effu ddisse. hoc passim ne tatet.
quod quidem si sapiens fuiss secu ꝯmentata meditatu q hrẽ debuit.
ꝙ si quis rationem sin nescrat rehomo sit quidem Sed putemus non ex tp̃re¬
dictum illud effusum iudeanus in trib uerbis quot et ꝙ̃ta peaũit. pͥman¬

Expanded text:
enio nunc ad uerae sapientiae summum bonum. cuius natura hoc modo determinanda est, primum ut solius hominis sit nec cadat in ullum aliut animal, deinde ut solius animi nec communicari possit cum corpore, postremo ut non possit cuiquam sine scientia et uirtute contingere. quae circumscriptio illorum omnes sententias excludit ac soluit: eorum enim quae dixerunt nihil tale est. dicam nunc quid sit, Anaxagoras, cum ab eo quaereretur cujus rei causa natus esset, respondit, coeli ac solis videndi. Hanc vocem admirantur omnes ac philosopho dignam judicant. At ego hunc puto non invenientem quid responderet, effudisse hoc passim, ne taceret. Quod quidem secum, si sapiens fuisset, commentatum et meditatum habere debuit: quia si quis rationem sui nesciat, nec homo sit quidem. Sed putemus non ex temporedictum illud effusum. Videamus, in tribus verbis quot et quanta peccaverit. P
Abbreviated transcription (Latin):
tore ꝓferuntur Itaq inara olei que nẽ maxima est et que in cordę
hois collata inquinari non potest sanguine iusticia ĩponitur Patiẽtia
fides innocentia castitas abstinentia hic est uerissimul ritus hecilla
lex dei ut a Cicerone dictum est p̃dara et diuina semꝑ que recta et
honesta iubet uetat p̾ma ⁊ turpia. cui parentẽ ⁊ scissime legi iuste
ac legitime necesse est unie̾ Cuiꝰ legis pauca equidẽ capita posui ꝙ
sum pollicitus ea me tin mõ ẽẽ dicturum que sumũ fastigui iurtuti et
iusticie imponerent Siquis uolet cetera omĩa comphendẽ ex fonte
ip̃o petat unde ad nos riuusiste manauit De p enitentia ⁊ euis

Expanded text:
tore proferuntur. Itaque in aram Dei, quae vere maxima est, et quae in corde tore proferuntur. Itaque in aram Dei, quae vere maxima est, et quae in corde hominis collocata, coinquinari non fides innocentia castitas abstinentia. hic est uerissimus ritus, haec illa lex dei, ut a Cicerone dictum est, praeclara et diuina, semper quae recta et honesta iubet, uetat praua et turpia: cui parentem sanctissimae ac certissimae legi iuste ac legitime necesse est uiuere. cuius legis pauca equidem capita posui, quod sum pollicitus ea me tantummodo esse dicturum quae summum fastigium uirtuti et iustitiae imponerent. si quis uolet cetera omnia comprehendere, ex fonte ipso petat unde ad nos riuus iste manauit. Nunc de s
Abbreviated transcription (Latin):
infletur libidim ẜuiat. cupiditatib mardestat. Sed eum potuis quiad
alienam felicitatem non attollat oculos. opes non admiret alienam mu¬
lierem stẽ uideat. nichil omĩs appetat nchil ꝯcupiscat alienũ. non ĩ¬
uideat ulli. nõ fastidiat quẽꝙͣ Sit huilis miẜitors bemficus mits misn¬
cors huanus. pax in aid̃ eius ꝑpetua uẽsetur Ille homo sanus Ille uistꝰ
ille ꝑfectꝰ est Quisquis igr his omĩb p̃ceptis celestib obtemꝑauit hic
cultor ẽ ueri dei cuiꝰ sacficia sunt mangiluetudo aĩ et inta innocens ⁊
actus boni que omĩa qui exibet totiens sacrificat quotiens bonũ aliꝗd
ac piũ feci̾t. Deus enĩ non desiderat uictima n muti aialis nec mõtis
net sanguinis s homis et uite ad quod sacrifitiu n u̾beuis opꝰ est nec
fibris nec cespitib que sunt utiq uanssima Sed de lns que ĩtimo pes¬

Expanded text:
infletur, libidini seruiat, cupiditatibus inardescat: sed eum potius qui ad infletur, libidini seruiat, cupiditatibus inardescat: sed eum potius qui ad alienam felicitatem non attollat oculos, opes non admiretur, alienam mulierem sancte uideat, nihil omnino adpetat, nihil concupiscat alienum, non inuideat ulli, non fastidiat quemquam, sit humilis misericors beneficus mitis humanus, pax in animo eius perpetua uersetur: ille homo sanus, ille iustus, ille perfectus est. quisquis igitur his omnibus praeceptis caelestibus obtemperauerit, hic cultor est uerus dei, cuius sacrificia sunt mansuetudo animi et uita innocens et actus boni: quae omnia qui exhibet, totiens sacrificat, quotiens bonum aliquid ac pium fecerit. deus enim non desiderat uictimam. neque muti animalis neque mortis ac sanguinis, sed hominis et uitfebruis, neque cespitibus, quae sunt utique vanissima: sed iis quae de intimo pec