comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lib corporib induent᷑ : ut neq pec¬
cent ampliꝰ neq moriant᷑ : ea tñ un
mortalitate uestiti: que sic̃ angłoꝵ
nec peccato possit auferri: nat᷑a qͥdẽ
manente carnis: s nulla omĩno car¬
nali corruptibilitate uł tarditate re¬
manente. Seqͥt᷑ autẽ questio necessa¬
rio ꝑtractanda: et dño deo u̾itatis
aduiuante soluenda. Si libido m̃broꝵ
mobedientiũ ex peccato in obedientie
in illis pͥmis homiub c̃ illos diuira
grã deseruiss exorta. ẽ: unde in suam
nuditatẽ ocłos aꝑuert̃. id ẽ eã curio¬
siꝰ adu̾tert̃ : et quia impudens motus
uoluntatis arbitrio resistebat puden¬
da texerunt: qͦmͦ ee̾nt filios ꝓpagati:
sic̃ c̾ati fuerant. si sine p̃uaricatione
mansissent: Est qͥa et liber iste clau

Expanded text:
libus corporibus induentur, ut neque peclibus corporibus induentur, ut neque peccent amplius, neque moriantur: ea tamen immortalitate vestiti, quae, sicut Angelorum, nec peccato possit auferri; natura quidem manente carnis, sed nulla omnino carnali corruptibilitate vel tarditate remanente. 7. Sequitur autem quaestio necessario pertractanda, et Domino Deo veritatis adjuvante solvenda. Si libido membrorum inobedientium ex peccato inobedientiae in illis primis hominibus, cum illos divina gratia deseruisset, exorta est; unde in suam nuditatem oculos aperuerunt, id est, eam curiosius adverterunt, et quia impudens motus voluntatis arbitrio resistebat, pudenda texerunt: quomodo essent filios propagaturi, si, ut creati fuerant, sine praevaricatione mansissent. Sed q
Abbreviated transcription (Latin):
orpꝰ gͥ aiale in quo pͥmũ hoiem
adam factum. eẽ. dic̃ apł̃o. sic erat factũ.
ñ ut mori om̃ino ñ poss s ut ñ more¬
ret᷑. nͥ homo peccass Nam illud qͦd
spũ inuificante sp̃uale erit et ñ morta¬
le mori om̃ino ñ pot̾it: sic̃ anima crea¬
ta.ẽ ĩmortalis: que licet peccato mor¬
tua ꝑhibeat᷑ carens quadam uita hoc
ra sua uita ñ desinit uiu̾e. qͥa ĩmor¬
talis. ẽ. c̾ata: sic̃ aẽ desertores angłi
licet scđm quẽdam modũ mortui
suit peccaudo: qͥa fontẽ uite deserũ¬
erunt qͥ ds̃. ẽ: quẽ potando sapient᷑
et beate pot̾ant uiu̾e: tam̃ ñ sic mo¬
ri potuert ut om̃imͦ desisterent iu¬
ue atq sentire: qm̃ ĩmortales c̾ati s̃.
atq ita in scdam mortem pꝰ ultimũ¬
p̃cipitabunt᷑ iudiciũ: ut nec illic uita
careant: qñqͥdem aẽ sensu c̃ in dolo¬
rib futi s̃ ñ carebunt. S homines
ad dĩ grãm ꝑtinentes ciues scõꝵ an¬
gloꝵ in beata ita manentiũ: ita sp̃a¬

Expanded text:
r animale, in quo primum hominem Adam factum esse dicit Apostolus, sic erat factum, non ut mori omnino non posset; sed ut non moreretur, nisi homo peccasset. Nam illud quod spiritu vivificante spirituale erit et immortale, mori omnino non poterit. Sicut anima creata est immortalis, quae licet peccato mortua perhibeatur carens quadam vita sua,ra, vita sua non desinit vivere; quia immortalis est creata. Sicut etiam desertores angeli, licet secundum quendam modum mortui sint peccando, quia fontem uitae deseruerunt, qui Deus est, quem potando sapienter et beate poterant uiuere, tamen non sic mori potuerunt, ut omni modo desisterent uiuere adque sentire, quoniam inmortales creati sunt; adque ita in spraecipitabuntur judicium, ut nec illic vita careant; quandoquidem etiam sensu, cum in doloribus futuri sunt, non carebunt. Sed homines ad Dei gratiam pertinentes cives sanctorum Angelorum in beata vita manentium, ita spiritua
Abbreviated transcription (Latin):
amor. Amor autẽ inhians ha¬
b̃e qͦd amat᷑: cupiditas. ẽ. Id autẽ hñs
eoq fruens: leticia. Fugiens qͦd ei ad¬
u̾sat᷑: timor. ẽ Idq si accidit sentieus:
tͥsticia. ẽ Prouide mala st̃ ista: si
malus amor. ẽ. Bona: si bonꝰ. Qo di¬
cimꝰ de scͥpturis ꝓbenᷤ Concupiscit
aiã mea desidare iudiciatua in om̃i¬
tẽꝑe: uł si accomodatiꝰ dicit᷑ desidaut
anima mea concupisce̾ iudicia tuo
Et concupiscentia sapientie: ꝑducit
ad regnũ. Hoc autẽ loqndi obtinu¬
it consuetudo: ut si cupiditas uł con¬
cupiscentia dicat᷑. nec addat᷑ cuiꝰ rel
sit: ñ nͥ in malo possit intelligi. Leti¬
cia in bono. ẽ: letamuni in dño et exul¬
tate iusti: et dedisti leticiã in corde
meo: et adimplebis me leticia c̃ nultu
tuo. Timor in bono. ẽ apud apłm:
uͥ ait. Cũ timore et tremore: ur̃am
ipsoꝵ salutem oꝑamim. & noli altũ

Expanded text:
amor. Amor ergo inhians habere quod amatur, cupiditas est, id autem habens eoque fruens laetitia; fugiens quod ei aduersatur, timor est, idque si acciderit sentiens tristitia est. Proinde mala sunt ista, si malus amor est; bona, si bonus. Quod dicimus, de scripturis probemus. Concupiscit anima mea desiderare judicia tua; vel si accommodatius dicitur, Desideravit anima mea concupiscere judicia tua ;; et, Concupiscentia sapientiae perducit ad regnum . Hoc tamen loquendi obtinuit consuetudo, ut si cupiditas vel concupiscentia dicatur, nec addatur cujus rei sit, non nisi in malo possit intelligi. Laetitia in bono est, Laetamini in Domino, et exsultate justi : et, Dedisti laetitiam in cor meum : et, Adimplebis me laetitia cum vultu tuo . Timor in bono est apud Apostolum, ubi ait, Cum timore et tremore vestram ipsorum salutem operamini : et, Noli altum
Abbreviated transcription (Latin):
inqͥrere: et uͥ nrm ingenũ uł infir¬
mitas defic̃. ita c̾dere occulta. sic̃ erãt
quedam q̃ iuix potuimꝰ inuenire: qͥa
et ipsa utilitatis occultatio. aut humi¬
litatis exercitatio. ẽ aut elationis attri¬
cio: cũ om̃ino nat᷑a nulla sit malum.
nom̃q hoc ñ sit nͥ pͥuatio boni: s at¬
renis usq ad celestia. et auisibilib n
ad uisibilia st̃ aliis alia bona melior
ad hoc inequalia: ut eẽnt omĩa. Ds̃ an
ita. ẽ artifex magnꝰ in magnis ut mi¬
nor ñ sit in paruis: q̃ parua ñ sua gͣndo¬
tate nã pene nulla. ẽ. s artificis sapiẽ¬
tia metienda st̃: sic̃ in specie uisibilis
dũ nichil corꝑi: et quã multũ detrah

Expanded text:
m ingenium uel infirmitas deficit, ita credere occultam, sicut erant quaedam, quae uix potuimus inuenire; quia et ipsa utilitatis occultatio aut humilitatis exercitatio est aut elationis adtritio; cum omnino natura nulla sit malum nomenque hoc non sit nisi priuationis boni. Sed a terrenis usque ad caelestia et a uisibilibus usque ad inuisibilia sunt aliis alia bona meliora, ad hoc inaequalia, ut essent omnia; Deus autem ita est artifex magnus in magnis, ut minor non sit in paruis; quae parua non sua granditate nam nulla est, sed artificis sapientia metienda sunt; sicut in specie uisibilis dum nihil corpori, et quam multum detrah
Abbreviated transcription (Latin):
rib caliginosi huiꝰ aeris: et̾no suppli¬
cio destinatꝰ. Hec autẽ uicia que te¬
nent indiabolo pͥncipatũ carni tͥbu¬
it apłe: qͣm certum. ẽ diabolũ ñ ha¬
be. Dic̃ enĩ inimicicias. contentio¬
nes. emulationes. animositates. inuu¬
dias: oꝑa eẽ carnis. Quoꝵ om̃ium
maloꝵ caput atq origo suꝑbi᷑ est:
que sine carne regnat in diabolo.
Qs autẽ illo. ẽ immicicior scĩs: Qͥs
aduersꝰ eos contentiosior. animosi¬
or. et mag̃ emulus atq inuidꝰ inue¬
nit᷑: Ad hec omi̾a c̃ habeat sine car¬
st̃ hominis. quẽ sic̃ dixi nomine car¬
nis appellat: Non enim habendo
carnẽ quã ñ ht̃ diabołꝰ s uiuendo
scdm se ipsum hoc. ẽ. scd̾m hoĩem÷
factꝰ. ẽ homo similis diabolo: qͥa et
ipse scdm se ipsum uiu̾e uoluit. qñ
in uitate ñ stetit: ut ñ de di s de
suo m̃daciũ loqueret᷑: qͥ ñ solũ m̃dax
uerũ cẽ m̃dacii pat̃. ẽ. ꝑrimꝰ est

Expanded text:
ribus caliginosi huius aeris aeterno supplribus caliginosi huius aeris aeterno suppli destinatus. haec enim uitia, quae tenent in diabolo principatu carni tribuit apostolus, quam certum est diabolum non habe? dicit enim inimicitias, contentiones, aemulationesdias opera esse carnis; quorum omnium malorum caput adque origo superbia est, quae sine carne regnat in diabolo. Quis autem illo est inimicior sanctis? Quis aduersus eos contentiosior, animosior et magis aemulus adque inuidus inuenitur? At haec omnia cum habeat sine carsunt hominis, quem, sicut dixi, nomine carnis appellat? Non enim habendo carnem, quam non habet diabolus, sed uiuendo secundum se ipsum, hoc est secundum hominem, factus est homo similis diabolo; quia et ille secundum se ipsum uiuere uoluit, quando in ueritate non stetit, ut non de Dei, sed de suo mendacium loqueretur, qui non solum mendax, uerum etiam mendacii pater est. Primus est
Abbreviated transcription (Latin):
leticiam. tͥsticiam qͣsi origines om̃iũ
peccatoꝵ atq uicioꝵ uolens intelli¬
gi ex corꝑe accide: subuingat et di¬
cat: huic metuunt cupiuntq dolet
gaudentq nec auras suspictunt clar¬
se tenebris. et carcere ceco: tñ aliter¬
poris que ad grauat animã. ñ pec¬
cati pͥmi ẽ causa s pena: nec caro
corruptibilis animã peccatͥcem:s
anima peccatrix fec̃ ee̾. corruptibi¬
lem carnem. Ex qua corruptione
carnis licet existant quedã incitam̃¬
ta uicioꝵ: et ipsa desicłia uiciosa. ñ
da st̃ carni: ne ab his om̃ib purgi¬
mꝰ diabolũ qͥ ñ ht̃ carnẽ. Et si eñ
diabolus fornicator. uł ebriosꝰ uł
si qͥd aliud huiꝰmodi mali. ẽ. qͦd ad
carnis ꝑtinet uoluptates ñ potest
dici: cũ sit cẽ taliũ peccatoꝵ suasor
et instigator occult: ẽ tñ maxime
suꝑb et inuidꝰ. Que illũ iuiciositas
sic obtinuit. ut ꝓpt̃ hanc sit in carce¬

Expanded text:
laetitiam, tristitiam, quasi origines omnium laetitiam, tristitiam, quasi origines omnium peccatorum atque vitiorum volens intelligi ex corpore accidere, subjungat et di: Hinc metuunt cupiuntque, dolent gaudentque, nec auras suscipiunt clause tenebris et carcere ceco, sciliravat animam non peccati primi est causa, sed poena. Nec caro corruptibilis animam peccatricem, sed anima peccatrix fecit esse corruptibilem carnem. Ex qua corruptione carnis, licet existant quaedam incitamenta uitiorum et ipsa desideria uitiosa, non da sunt carni, ne ab his omnibus purgemus diabolum, qui non habet carnem. etsi enim diabolus fornicator uel ebriosus uel si quid huius modi mali est quod ad carnis pertinet uoluptatem non potest dici, cum sit etiam talium peccatorum suasor et instigator occultus, est tamen maxime superbus atque inuidus, quia illum uitiositas sic obtinuit, ut prop hanc esset in carce
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd de celo. ẽ. suꝑindui cupientes: si
tñ indati ñ muidi inueniam᷑. Aenm
qͥ sumꝰ in hac habitatione ingenuisci¬
mꝰ grauati. in quo nolumꝰ spoliari s
suꝑ nestiri: ut absorbeat᷑ mortale a
uita. Et ad grauam᷑ gͦ corruptibili
corꝑe: et ipsiꝰ ad grauationis causam
ñ nat᷑am substantiamq corꝑis: s eiꝰ
corruptionẽ scientes nolumꝰ corꝑe
spoliari: s eiꝰ ĩmortalitate uestiri.
Qd̾ eo tc̃ erit: s qͥa corruptibile ñ e¬
rio ñ grauabit. Adgranat gͦ nc̃ a¬
nimã corpꝰ corruptibile: et depͥmit
trena in habitatio sensũ multa cogi¬
tantẽ. Uerũtũ qui omĩa mala aiẽ
ex corꝑe putant accidisse: merrore
st̃. Qmͣius enĩ uirgiliꝰ platonicam
udeat᷑ luculentis uersib explicare
sententiam dicens: ignens est illis
iugor et celestis origo seminis in qnͣ¬
tũ ñ noxia corꝑa tarcdant. tr̃emq
hebetant artꝰ. moribundaq m̃bra.:
om̃s q illas notissimas qͣtuor animi

Expanded text:
cupientes; si tamen et induti, non nudi inueniamur. Etenim qui sumus in hac habitatione, ingemescimus grauati, in quo nolumus exspoliari, sed superuestiri, ut absorbeatur mortale a uita. Et adgrauamur ergo corruptibili corpore, et ipsius adgrauationis causam non naturam substantiamque corporis, sed eius corruptionem scientes nolumus corpore spoliari, sed eius inmortalitate uestiri. Et tunc enim erit, sed quia corruptibile non erit, non grauabit. Adgrauat ergo nunc animam corpus corruptibile, et deprimit terrena inhabitatio sensum multa cogitantem. Verum tamen qui omnia mala animae ex corpore putant accidisse, in errore sunt. Quamuis enim Vergilius Platonicam uideatur luculentis uersibus explicare sententiam dicens: Igneus est illis uigor et caelestis origo Seminibus, quantum non noxia corpora tardant Terrenique hebetant artus moribundaque membra, omnesque illas notissimas quattuor animi
Abbreviated transcription (Latin):
ualene uerba. in enuangłio legunt᷑ di¬
centis : dulerunt dñm meũ et nescio uͥ
posuert eum: c̃ de sola xͥ carne loqͤret᷑.
qͣm sepultam de monum̃to putabat
ablatam. ita et aparte totũ carne no
na scriptura ñcupet carnem: qͥd sit
c̃ ipsa carnis nat᷑a non sit malũ ut
scͥpsit ad galathas uͥ ait: manifesta aut̃
sunt oꝑa carnis: que sint adult̾ia. form¬
cationes. ĩmundicie. luxurie. idoloꝵ ser¬

Expanded text:
io leguntur dicentis, Abstulerunt Dominum meum, et nescio ubi posuerunt eum ; cum de sola Christi carne loqueretur, quam sepultam de monumento putabat ablatam: ita et a parte totum, carne nomina Scriptura nuncupet carnem: quid sit cum ipsa carnis natura non sit malum ut ostoli, quam scripsit ad Galatas, ubi ait, Manifesta autem sunt opera carnis, quae sunt adulteria, fornicationes, immunditiae, luxuri
Abbreviated transcription (Latin):
on talia sc̃i homines inista u¬
niu̾sali aiaꝵ lib̃andaꝵ uia
gradientes. tãqm magna ꝓpħare cu¬
rar̃t: qͣnuiᷤ et ista eos ñ sugerint. et
ab eis sepe p̃dicta suit ad eor sidem
faciendã. que mortaliũ sensib ñ pote¬
rant uitimari: nec ad exꝑim̃tũ celeri
facilitate ꝑduci. S alia erant ue ma¬
gna. atq diuina: que qͣntũ dabat᷑ co

Expanded text:
on talia sancti homines in ista universali animarum liberandarum via gradientes, tanquam magna prophetare curarunt: quamvis et ista eos non fugerint, et ab eis saepe praedicta sint, ad eorum fidem faciendam, quae mortalium sensibus non poterant intimari nec ad experimentum celeri facilitate perduci. Sed alia erant uere magna adque diuina, quae quantum dabatur co
Abbreviated transcription (Latin):
numina mala uictimis cruentis atq
huiꝰmodi supplicationib om̃ib placa¬
ri existimat: bona uͦ ludis ec talib qͦlib
ad leticiam ꝑtinentib reb Qͥd. ẽ. gͦ qͦo
semids plato ñ semicdeis s diis. et hoc
honis ula oblectam̃ta qu̾a uidicat tya
tã ꝯstant᷑ audet auferre: Qui aut̃ di
reselunt sententiã labeonis: Ham s
in latino ñ lasciuos tantũ. atq ludibũ¬
uos: s etiã seuos t̾ribilesq monstrarũt.

Expanded text:
numina mala uictimis cruentis atque numina mala uictimis cruentis atque huius modi supplicationibus placari existimat, bona uero ludis et talibus quasi ad laetitiam pertinentibus rebus. Quid est ergo quod semideus Plato non semideis, sed deis, et hoc bonis, illa oblectamenta, quia iudicat turpia, tam constanter audet auferre? Qui sane di refellunt sententiam Labeonis; nam, in Latinio non lasciuos tantum adque ludibundos, sed etiam saeuos terribilesque monstrarunt.
Abbreviated transcription (Latin):
uinis reb aduingi. et sus honorib fla¬
gitant exhib̃i: quoꝵ us ñ eos indicãt
notũ ẽ: cũ poetas ipsos qͦd tã indigna
deoꝵ maiestate atq bonitate carmina
cõposueriit. censet ciuitate pellendos.
so platone contendũt: Ille qͥdẽ ñ pati¬
t᷑ deos falsis cͥminationib infamari: is¬
ti eisdem cͥminib suos honores celebra¬
ri iubent. Deniq isti c̃ eoscdem ludos ins¬
taurari. p̃ciꝑent. poscentes tͦpia ã ma¬
ligna gesses̃t: tito latinio auferentes si¬
luĩ et ĩmittentes morbũ. qͦo eoꝵ celauis¬
set aluss imꝑiũ: eũq morbũ retrahen¬
tes cũ uissa ꝯplesset. Iste autẽ illos nec
tã malos timendos putat. s suȩ senten¬
tiȩ robur ꝯstantissime retuiens. om̃s
poetarũ saclegas muigas qͥb illi ĩmunci¬
ciȩ societate. oblectant᷑: a pͦpło bene insti¬
tuto remou̾e. ñ cdubitat. Hc̃ autẽ plato¬
nẽ qͦd iã in sccło libro ꝯmemoraui int̃
semideos. labeo ponit: qͥ labeo inter¬

Expanded text:
inis rebus adjungi et suis honoribus flagitant exhiberi? quorum vis non eos indicat nnotum est; cum poetas ipsos, quod tam indigna deorum majestate atque bonitate carmina composuerint, censet civitate pellendos. so Platone contendunt? Ille quippe non patitur deos falsis criminibus infamari: isti eisdem criminibus suos honores celebrari jubent. Denique isti cum eosdem ludos instaurari praeciperent, poscentes turpia, etiam maligna gesserunt, Tito Latinio auferentes filium, et immittentes morbum, quod eorum abnuisset imperium, eumque morbum retrahentes, cum jussa complesset: iste autem illos nec tam malos timendos putat, sed suae sententiae robur constantissime retinens omnes poetarum sacrilegas nugas, quibus illi inmunditiae societate oblectantur, a populo bene instituto remouere non dubitat. Hunc autem Platonem, quod iam in secundo libro commemoraui, inter semideos Labeo ponit. Qui Labeo n
Abbreviated transcription (Latin):
ħeticꝰ fauens arrianis uehem̃t᷑ affli¬
in tr̾is regnare gaudebat. Simulachͤ
gentiliũ uͥq eu̾tenda p̃cep̃: satis intel¬
ligens nec trena mun̾a in demonioꝵ

Expanded text:
eticus favens Arianis vehementer affliin terris regnare gaudebat. Simulacra Gentilium ubique evertenda praecepit, satis intelligens nec terrena munera in daemonio
Abbreviated transcription (Latin):
cłinam uĩ tribuit: huic feminã. Et ñ
attendit eũ potiꝰ eẽ qͥ hec fac̃ qͥ utrũ¬
q fecit. Hinc cẽ samathracũ nobilia
misteria in suꝑiore libro sic int̾pre¬
tat᷑. eaq se quȩ nec suis nota s̃. scͥbẽ¬
do expositurũ. eisq missurũ quasi
religiosissime pollicet᷑. Dic̃ enĩ se ibi
multis indiciis collegisse in simula¬
chris aliud significare cȩlũ aliud t̾rã:
aliud exempla rerũ qͦs plato appel¬
lat ideas. Cȩlũ. iouẽ. t̾ram. iunonẽ.
ideas mineruã uult intelligi. Cȩlũ
a qͦ fiat aliqͥd. tram de qua fiat: exẽ¬
plũ scđm qͦd fiat. Qua in re omitto
dice qͦd plato illas ideas tantũ ium
hab̾e dic̃. ut scđm eas ñ celũ aliqͥd
fecit: s &ẽ cȩlum factũ sit̃. Hoc dico
istũ in hoc libro selectoꝵ deoꝵ ratio¬
nẽ illã triũ deoꝵs: quib qͣsi cuncta
ꝯplexus. ẽ. ꝑdidisse. Cȩlo enĩ tͥbuit
mascłos deos. feminas t̾rȩ. int̾ qͣͦs po¬

Expanded text:
culinam uim tribuit, huic rem femininam, et non culinam uim tribuit, huic rem femininam, et non adtendit eum potius esse qui haec facit, qui utrumque fecit. Hinc etiam Samothracum nobilia mysteria in superiore libro sic interpretatur eaque se, quae nec suis nota sunt, scribendo expositurum eisque missurum quasi religiosissime pollicetur. Dicit enim se ibi multis indiciis collegisse in simulacris aliud significare caelum, aliud terram, aliud exempla rerum, quas Plato appellat ideas; caelum Iouem, terram Iunonem, ideas Mineruam uult intellegi; caelum a quo fiat aliquid, terram de qua fiat, exemplum secundum quod fiat. Qua in re omitto dicere, quod Plato illas ideas tantam uim habere dicit, ut secundum eas non caelum aliquid fecerit, sed etiam caelum factum sit. Hoc dico, istum in hoc libro selectorum deorum rationem illam trium deorum, quibus quasi cuncta conplexus est, perdidisse. Caelo enim tribuit masculos deos, feminas terrae: inter quas po
Abbreviated transcription (Latin):
exigentib reddita. Vnde et remotis
ꝯstat ambagib nefarios demones atq
ĩmũdissimos sp̃s. hac om̃i cuuli theolo¬
gia in uisendis stolidis imaginib et
ꝑ eas possidendis ẽ stultis cordib in¬
uitatos. ¶ͥa gͥ ualet qͦd nir doctissimꝰ
et acutissimꝰ uarro uelut subtili dispu¬
tatiõe hos om̃s deos in celum et t̾ram
redig̾e ac referre conat᷑: ñ potest.
Fimnit de manib reslunt.labunt᷑:¬
et decidunt. Dicturus cnĩ de feminis
de locis: duo s̃ pͥncipia deor animad¬
u̾sa de celo et t̾ra. a quo dii partĩ dict᷑
celestes. partim t̾restres. ut in suꝑiorib
iniciũ fecimꝰ a cȩlo c̃ diximꝰ de lano:
quẽ alii celũ. alii dixert̃ eẽ mundum.
sic de feminis scbendi facimꝰ inicium
a tellure. Sentio qͣntã molestiã. tale
ac tantũ patiat᷑ ingeniũ. Dicit᷑ enĩ
quadã ratione ueri simili celũ eẽ. qͦs
faciat. t̾ram q̃ patiat᷑. et ideo illi mas¬

Expanded text:
exigentibus reddita. Unde remotis exigentibus reddita. Unde remotis constat ambagibus, nefarios daemones atque immundissimos spiritus hac omni civili theologia in visendis stolidis imaginibus, et per eas possidendis etiam stultis cordibus, inuid igitur ualet, quod uir doctissimus et acutissimus Varro uelut subtili disputatione hos omnes deos in caelum et in terram redigere ac referre conatur? Non potest; fluunt de manibus, resiliunt, labuntet decidunt. Dicturus enim \' de feminde locis, duo sunt principia deorum animaduersa de caelo et terra, a quo di partim dicuntur caelestes, partim terrestres: ut in superioribus initium fecimus a caelo, cum diximus de Iano, quem alii caelum, alii dixerunt esse mundum, sic de feminis scribendi facimus initium a Tellure. Sentio quantam molestiam tale ac tantum patiatur ingenium. Ducitur enim quadam ratione uerisimili, caelum esse quod faciat, terram quae patiatur, et ideo illi mas
Abbreviated transcription (Latin):
stoliditate uł monstruositate simula¬
chroꝵ sacͥficiis homicidioꝵ coronatio¬
ne uiriliũ pudendoꝵ. mercede. stuꝓ¬
rum. sectione m̃broꝵ. abscisione ge¬
nitaliũ. ꝯsecͣtione molluĩ festis ĩpudoꝵ.
obscenoꝵ q ludoꝵ. unũ uerũ dm. id.ẽ.
om̃is aĩę corꝑisq c̾atorem. colere. se
qͥsq contendat: ñ ideo peccat. qͥa ñ. ẽ
colendus quẽ colit: s qͥa colendũ ñ ut
colendꝰ. c̃. colit Quͦ et reb talib id ẽ tur¬
pib et scelestis. et ñ uerũ dm̃.id. ẽ aiȩ̃
corporisq factorẽ. s c̾at᷑am qͣmuis non
humosam colit. siue illa sit aĩa siue cor¬
pꝰ sine aia simł et corpꝰ bis peccat in
dm̃. qͦd et ꝓ ipso colit qͦd ñ ẽ. ipse: et
talib reb colit. qualib nec ipse colen¬
tpit̾ nefarieq coluer̃t: in ꝓmptu. est.
Qui autẽ uł quos coluerint eẽt obscu¬
rum: nͥ eoꝵ testaret᷑ hustoria ea ipsa q̃
fecla et tͦpia ꝯfitet᷑ numinib t̾ribilit̾

Expanded text:
stoliditate uel monstrositate simulacrorum, sacrificiis homicidiorum, coronatione uirilium pudendorum, mercede stuprorum, sectione membrorum, abscisione genitalium, consecratione mollium, festis inpurorum obscenorumque ludorum unum uerum Deum, id est omnis animae coruisque contendat, non ideo peccat, quia non est colendus quem colit, sed quia colendum, non ut colendus est colit. Qui vero et rebus talibus, id epibus et scelestis, et non Deum verum, id est animae corporisque factorem, sed creaturam quamvis non vitiosam colit, sive illa sit anima, sive corpus, sive anima simul et corpus, bis peccat in Deum, quod et pro ipso colit, quod non est ipse; et talibus rebus colit, qualibus nec ipse colenturpiter nefarieque, coluerint, in promptu est. Quid autem vel quos coluerint, esset obscurum, nisi eorum testaretur historia, ea ipsa quae foeda et turpia confitentur numinibus terribiliter
Abbreviated transcription (Latin):
fac̃ atq agit unꝰ uerus ds. s sic̃ dñs:
idem uͥq totꝰ. nullis inclusꝰ locis. milł
uincłis alligat:. in nullas partes sectilis.
ex nulla parte mutabił. implens ce¬
lum et t̾rã p̃sente potentia: ñ indigẽ¬
te nat᷑a᷑ . Sic itaq administrat om̃ia q̃
c̾auit: ut c̃ ipsa ꝓpͥos exserere et ag̾e
motꝰ sinat. Qͣmius enĩ nicħ et̾ possit

Expanded text:
facit adque agit unus uerus Deus, sed sicut Deus, facit adque agit unus uerus Deus, sed sicut Deus, id est ubique totus, nullis inclusus locis, nullis uinculis adligatus, in nullas partes sectilis, ex nulla parte mutabilis, inplens caelum et terram praesente potentia, non indigente natura. Sic itaque administrat omnia, quae creauit, ut etiam ipsa proprios exerere et agere motus sinat. Quamuis enim nihil esse possi
Abbreviated transcription (Latin):
tũ dedit: qͥ ipsis cẽ inferis dñationẽ
suã potestatẽq ñ substrahit: qͥ semina
et alim̃ta mortaliũ siue. arida siue li¬
qͥda natis ꝯpetentib attͥbuta substitu¬
it : qͥ tram fundat. atq fecdat: qͥ fructꝰ
eiꝰ animalib hominibq largit᷑. qͥ cau¬
sas ñ solum pͥncipales s &̃ subseq̃ntes
nouit atq ordinat: qͥ lunã statuit in¬
loco suo. qͥ uias cȩlestes atq trestres lo¬
coꝵ mutationib p̾bet: qͥ humanis i¬
geniis quȩ c̾auit ã scientias artiũ ua¬
sit: qͥ ꝯuinctionẽ maris et feminȩ ad ad¬
intoriũ ꝓpagandȩ ꝓlis instituit: qͥ ho¬
minũ cetib qͦd focis et luminib adhi
berent. ad facillimos us munꝰ t̾reni
ignis indulsit. Osta st̃ certe q̃ diis se¬
lectis ꝑ nescio quas phisicas ĩnt̾preta¬
tiones uir acutissimꝰ atq doctissim uar¬
ro. sine q̃ alunde accepit: siue q̃ ipse
comecit distribuere laborauit.¶ Hec au̾

Expanded text:
tum dedit; qui ipsis etiam inferis dominationem tum dedit; qui ipsis etiam inferis dominationem suam potestatemque non subtrahit; qui semina et alimenta mortalium, sive arida sive liquida, naturis competentibus attributa substituit; qui terram fundat atque fecundat; qui fructus ejus animalibus hominibusque largitur; qui causas non solum principales, sed etiam sequentes novit, atque ordinat. Qui lune statuit modum suum. Qui vias celestes atque terrestres, locorum mutationibus prebet. Qui humanis ingeniis que creavit, etiam scientias artium vasit. Qui coniunctionem maris ac femine, ad adiutorium propagande prolis instituit. Qui hominum cetibus, quem focis et luminibus aberent, ad facillimos usus munus terreni ignis indulsit. Ista sunt certe, quae dis selectis per nescio quas physicas interpretationes uir acutissimus adque doctissimus Varro, siue quae aliunde accepit, siue quae ipse coniecit, distribuere laborauit. Haec autem
Abbreviated transcription (Latin):
Et ut iam incipiã illa uniꝰ et ueri dei
oꝑa ꝑcurrere. ꝓpt̾ que isti sͥ dũ quasi ho¬
neste conant᷑ sacm̃ta t̃pissima. et sce¬
lestissima intptari: deos multos falsos¬
q fecert̃. Illũ dm̃ colunꝰ qͥ natis a se
c̾atis et subsistendi et mouendi uncia
finesq ꝯstituit: qui rerũ causas ht̃. no¬
uit. atq disponit: qͥ uim seminũ ꝯdi¬
dit. qͥ rationalẽ aĩam qͦd dicit᷑ animꝰ
qͥb uoluit uiuentib indidit: qͥ sermo¬
nis facultatẽ usũq donauit: qͥ munꝰ
futã dicendi quib placuit spiritib im¬
ꝑtunit: et ꝑ qͦs placet ipse futa p̃dicit:
et ꝑ qͦs placet ipse malas ualitudines
et castigandũ genꝰ humanũ exordiis.
ꝓgressib finib q moderat᷑: qͥ mundi
huiꝰ ignem uehem̃tissimũ et uiolentissi¬
nũ ꝓ ĩm̃se nat᷑e tẽꝑam̃to et c̾auit et
regit: qͥ unuisaꝵs aquarũ c̾ator et gu¬
b̃nator.ẽ. qͥ solem fec̃ temꝑaliũ claris¬
simũ luminũ eiq uim ꝯgruã et mo

Expanded text:
Et ut iam incipiam illa unius et ueri Dei opera percurrere, propter quae isti sibi, dum quasi honeste conantur sacramenta turpissima et scelestissima interpretari, deos multos falsosque fecerunt: illum Deum colimus, qui naturis a se creatis et subsistendi et mouendi initia finesque constituit; qui rerum causas habet, nouit adque disponit; qui uim seminum condidit; qui rationalem animam, quod dicitur animus, quibus uoluit uiuentibus indidit; qui sermonis facultatem usumque donauit; qui munus futura dicendi quibus placuit spiritibus inpertiuit et per quos placet ipse futura praedicit et per quos placet malas ualetudines et castigandum est genus humanum, exordiis progressibus finibusque moderatur; qui mundi huius ignem uehementissimum et uiolentissimum pro inmensae naturae temperamento et creauit et regit; qui uniuersarum aquarum creator et gubernator est; qui solem fecit corporalium clarissimum luminum eique uim
Abbreviated transcription (Latin):
t̾ram referre conant᷑: Qͥd solidum.
qͥd constans. qͥd sobriũ. qͥd disfinitũ
habet hec disputatio: Illa. ẽ autem
tellus miciũ. deaꝵ mat̾ scilicet mag¬
na: apud qͣm molliũ et abscisoꝵ sese¬
q secantiũ atq iactantiũ insana ꝑ¬
strepit multitudo.Qͥd. ẽ gͦ qͦd dicit᷑
caput deor ianꝰ. caput dearũ tellus:
Nec ibi facit unũ caput error: nec
his sanũ furor. Cur hec frustra refer¬
re nitunt᷑ ad mundũ: Es et si possit̃
ꝓ deo uero mundũ nemo piꝰ colit: et
tñ eos nec hoc posse ueritas aꝑta cõ¬
uincit. Ei eferant hec potiꝰ ad hoiẽs
mortuos. et ad demones pessimos: et
nulla questio remanebit. Namq oiã¬
que ab eis ex istoꝵs theologiã uelut
phisicis rationib referunt᷑ ad mun¬
dũ qͣm sine ullo scrupulo sacͥlege o¬
pinnionis deo potiꝰ uero qui fec̃ mun¬
dũ. omis aiȩ et om̃is corꝑis c̾atori tri¬
buant᷑: aduertamꝰ hoc mͦ. Nos dm̃
colimꝰ ñ celũ et t̾r̾am. qͥb duab par¬

Expanded text:
terram referre conantur? Quid solidum quid constans, quid sobrium quid definitum habet haec disputatio? Illa est autem Tellus initium dearum, Mater scilicet Magna, aput quam mollium et abscisorum seseque secantium adque. iactantium insana perstrepit turpitudo. Quid est ergo quod dicitur caput deorum Ianus, caput dearum Tellus? Nec ibi facit unum caput error, nec hic sanum furor. Quur haec frustra referre nituntur ad mundum? Quod etsi possent, pro Deo uero mundum nemo pius colit; et tamen eos nec hoc posse ueritas aperta conuincit. Referant haec potius ad homines mortuos et ad daemones pessimos, et nulla quaestio remanebit. CAPUT quae ab eis ex istorum deorum theologia uelut physicis rationibus referuntur ad mundum, quam sine ullo scrupulo sacrilegae opinionis Deo potius uero, qui fecit mundum, omnis animae et omnis corporis conditori, tribuantur. tur, aduertamus hoc modo: Nos Deum colimus, non cael
Abbreviated transcription (Latin):
Suaticinationib et qͦꝵ libet modoꝵ
uł artiũ diuinationib facunt. negais
emĩ hec uł magnoꝵ hõiũ uł magni
ẽẽ. pendenda et recte: nã uł inferioꝵ
fiunt p̃sensione causaꝵ: sic̃ arte me¬
dicinȩ qͥbdam antecedentib signis
plurima uent᷑e ualitudini p̃udent᷑.
uł ĩmundi demones sua disposita fa
gruentia facta ducendis. qͦdam mͦ sͥ
iundicant in matia infirma fragili¬
tatis humanȩ.

Expanded text:
nibus et quorumlibet modorum vel artium divinationibus faciunt. Negant enim haec vel magnorum hominum, vel magni esse pendenda: et recte. Nam vel inferiorum fiunt praesensione causarum, sicut arte medicinae quibusdam antecedentibus signis plurima eventura valetudini praevidentur; vel immundi daemones sua disposita faceque congruentia facta ducendis quodam modo sibi vindicant, et in materia infima fragilitatis humanae .
Abbreviated transcription (Latin):
malũ. qͦd conͣstaret irruebat. An forte.
cupiebant ꝓhibitũ lignũ ad uesceu¬
dũ contingere S mori metuebant.
Nc ꝑ hoc: et cupiditas et metꝰ iam tc̃
illos homines &̃ in illo ꝑturbabat lo¬
co. Abfit ut hoc eristimemꝰ fuisse: uͥ
nullum. erat om̃ino peccatũ. Heq e¬
nim nullũ peccatũ. ẽ. ea que lex dei
ꝓhibet concupisc̾e: atq ab his absti

Expanded text:
malum, quod contristaret, inruebat. An forte malum, quod contristaret, inruebat. An forte cupiebant prohibitum lignum ad uescendum contingere, sed mori metuebant, ac per hoc et cupiditas et metus iam tunc illos homines etiam in illo perturbabat loco? Absit ut hoc existimemus fuisse, ubi nullum erat omnino peccatum. Neque enim nullum peccatum est ea quae lex Dei prohibet concupiscere adque ab his abs
Abbreviated transcription (Latin):
ed utrum primꝰ homo uł pͥmi
homines. duoꝵ erat qͥppe con¬
Siugium. habebant istos asfectus in cor¬
pore animali aute peccatũ: quales in
corꝑe spiritali ñ habebiꝰ om̃i purga¬
to finitoq peccato: ñ ĩmerito querit᷑.
Si enĩ habebant quomͦ erant beati qͦ¬
mͦ in illo memorabili beatitudinis lo¬
co: id ẽ. paradiso: Qͥs tandẽ absolu¬
te dici beatꝰ pot̃: qui timore afficit᷑
uł dolore: Qͥd autẽ tim̾e aut dolere
pot̾ant illi homines in tantoꝵ tanta
asfiuentia bonoꝵs: uͥ nec mors metue¬
bat᷑. nec ulla corꝑis mala ualitudo:
nec aberat qͥcqͣm qͦd bona uoluntas ad¬
ipisceret᷑ : nec inerat qͦd carnẽ animũ¬
ue hominis felicit̃ uiuentis offendẽt:
Amor erat inꝑturbatꝰ indm. atq int̾
se coniugũ fida. et sincera societate
uiuentiũ: et ex hoc amore gͣnde gau¬
diũ: ñ desistente qͦd amabat᷑ ad fruen¬
dũ. Esrat deuitatio tranqͥlla peccati:
qua manente. nullũ om̃ino alicunde

Expanded text:
ed utrum primus homo uel primi homines duorum erat quippe coniugium habebant istos adfectus in corpore animali ante peccatum, quales in corpore spiritali non habebimus omni purgato finitoque peccato, non inmerito quaeritur. Si enim habebant, quo modo erant beati in illo memorabili beatitudinis loco, id est paradiso? Quis tandem absolute dici beatus potest, qui timore adficitur uel dolore? Quid autem timere aut dolere poterant illi homines in tantorum tanta afluentia bonorum, ubi nec mors metuebatur nec ulla corporis mala ualetudo, nec aberat quicquam, quod bona uoluntas adipisceretur, nec inerat quod carnem animumue hominis feliciter uiuentis offenderet? Amor erat inperturbatus in Deum adque inter se coniugum fida et sincera societate uiuentium, et ex hoc amore grande gaudium, non desistente quod amabatur ad fruendum. Erat deuitatio tranquilla peccati, qua manente nullum omnino alicunde
Abbreviated transcription (Latin):
boni et mali. tnsg̾ssi mandati ex ꝑĩ¬
tũ. Penam enĩ peccatorib bene uti¬
q qͦdã mͦ et iuste ꝯstituit ds: s ñ suo
bono exꝑit᷑ homo.
osst̃ hec cẽ in eccłia intelligi.

Expanded text:
boni et mali transgressi mandati experimentum. Poenam enim peccatoribus bene utique, quoniam iuste, constituit Deus, sed non suo bono experitur homo. Possunt haec etiam in ecclesia intellegi
Abbreviated transcription (Latin):
nĩpham argeriã coniugẽ dr̃ habuis¬
se: quẽ ad modũ in supͣdicto libro uar¬
ronis exponit᷑. Ita enĩ solent res geste
asꝑsione m̃datioꝵ: in fabulas uerti.

Expanded text:
nympham Egeriam coniugem dicitur habuisse, quem ad modum in supradicto libro Varronis exponitur. Ita enim solent res gestae aspersione mendaciorum in fabulas uerti.
Abbreviated transcription (Latin):
sentaitie qͥsqͥs ad quiescit. ñ cũ illis he¬
reticis sapit id. ẽ manicheis: et si que
alie pestes ita sentiunt qͦd suã quãdã
ꝓpͥam tãꝗm ex adu̾so qͦdam pͥncipio
diabolus habeat natãm mali: qͥ tãta
uanitate desiput: ut c̃ uba ista e¬
uuãgłica in auctoritate nob̾cũ ha¬
beant. ñ attendant ñ dixisse dum a
i̾tate alienꝰ fuit: s in ui̾tate ñ stecit:¬

Expanded text:
sententiae quisquis adquiescit, non cum illis haesententiae quisquis adquiescit, non cum illis haereticis sapit. id est Manichaeis, et si quae aliae pestes ita sentiunt, quod suam quandam propriam tamquam ex aduerso quodam principio diabolus habeat naturam mali; qui tanta uanitate desipiunt, ut, cum uerba ista euangelica in auctoritate nobiscum habeant, non adtendant non dixisse Dominum: A ueritate alienus fuit; sed: In ueritate non stetit
Abbreviated transcription (Latin):
ti ee̾ntꝰ que finẽ fuerat habita: restat
ut aut impares fueruit. aut si pares
fuert̃: pꝰ istoꝵ ruinã illis certa scien¬
tia sue sempit̾ne felicitatis accesse¬
rit: nͥ forte quis dicat id qͦd dñs ait
de diabolo in euangłio: ille homici¬
da erat ab inicio et in u̾itate ñ stetit:
sic. ẽẽ. accipiendũ. ut ñ solum homici¬
da fuerit ab inicio. id. ẽ ab uncio hu¬
mani gen̾is. ex qͦ utiq hõ factꝰ. ẽ quẽ
decipiendo poss occide: uerũ &̃ ab¬
inicio sue conditionis inu̾itate ñ ste¬
t̾it. et ideo ñqͣm beatꝰ c̃ sc̃is angłis fu¬
erit. suo recusans. eẽ. subditꝰ c̾atori: &e
sua ꝑsuꝑbiam uelut pͥuata potestate
letatꝰ. ac ꝑ hoc falsꝰ et fallax: qͥa neq
qͥs qͣm potestatẽ om̃ipotentis euadit:
et qͥ ꝑ piam subiectionẽ noluit tene
qͦd uere. ẽ affectat ꝑ suꝑbam elatio¬
iꝰticiam recusauit: quã nͥ pia deo q
subdita uoluntas hab̾e ñ possit. Huic

Expanded text:
ti essent, quae finem fuerat habitura: restat ti essent, quae finem fuerat habitura: restat ut aut impares fuerint, aut si pares fuerunt, post istorum ruinam illis certa scientia suae sempiternae felicitatis accesserit. Nisi forte quis dicat, id quod Dominus ait de diabolo in Evangelio, Ille homicida erat ab initio, et in veritate non stetit ; sic esse accipiendum, ut non solum homicida fuerit ab initio, id est initio humani generis, ex quo utique homo factus est, quem decipiendo posset occideinitio suae conditionis in ueritate non steterit et ideo numquam beatus cum sanctis angelis fuerit, suo recusans esse subditus creatori et sua per superbiam uelut priuata potestate laetatus, ac per hoc falsus et fallax, quia nec quisquam potestatem Omnipotentis euadit, et qui per piam subiectionem noluit tenere quod uere est, adfectat per superbam elatioiustitiam recusauit, quam nisi pia Deoque subdita uoluntas habere non posset. Huic
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑseuerantie. uł casus sui: alios aut̾ ut
ueritate certissima. et̾nitatẽ sue bea¬
titudinis nossent: s equalis felicitatis
m̃s ab inicio c̾ati sint. et ita fuerint
anec sti qͥ tic̃ mali s̃. ab illo bouitatis
lumine sua uoluntate cecidissent. ꝓcul
uibio multo.ẽ. duriꝰ nc̃ putares angl̃os
scõs ȩt̾nȩ sue beatitudinis incertos.:
t ipsos de semet ipsis ignorare. qͦd
nos de illis ꝑ scͥpturas scãs nosse potu¬
mꝰ. Qͥs enĩ catholicꝰ. rͥanꝰ ignorat
malũ nouũ diabolũ ex bonis angłis
iltiꝰ futum : sic̃ nec istum in societate
onoꝵ angloꝵ ult̾iꝰ redit᷑um: Ueri¬
orro aut̃ si nos certi sumꝰ ñꝗͣ nos ex
a ĩmortali felicitate casuros: ili uͦ
si certi ñ st̃: iam potiores ñ equales eri
mꝰ. S qͥa nequaꝗͣ ueritas fallit. et eqͣ¬
les eis erimꝰ: ꝓfecto cẽ ipsi certi st̃ sue
felicitatis et̾nȩ. cuiꝰ illi alii qͥa certi ñ

Expanded text:
perseuerantiae uel casus sui, alios autem ita ut perseuerantiae uel casus sui, alios autem ita ut ueritate certissima aeternitatem suae beatitudinis nossent, sed aequalis felicitatis omnes ab initio creati sunt, et ita fuerunt, donec isti, qui nunc mali sunt, ab illo bonitatis lumine sua uoluntate cecidissent: procul dubio multo est durius nunc putare angelos sanctos aeternae suae beatitudinis incertos, et ipsos de semet ipsis ignorare, quod nos de illis per scripturas sanctas nosse potuimus. Quis enim catholicus Christianus ignorat nullum nouum diabolum ex bonis angelis ulterius futurum, sicut nec istum in societatem bonorum angelorum ulterius rediturum? VeriPorro autem si nos certi sumus numquam nos ex illa inmortali felicitate casuros, illi uero si certi non sunt, iam potiores, non aequales eis erimus. Sed quia nequaquam Veritas fallit et aequales eis erimus, profecto etiam ipsi certi sunt suae felicitatis aeternae. Cuius illi alii quia certi non
Abbreviated transcription (Latin):
ritate manifestũ. ẽ. sine fine se habi¬
turũ om̃i molestia carente societati
angłoꝵ. in participatione sũmi dci
ꝗͣ erat ille homo sui casꝰ incertꝰ ini
la magna felicitate ꝑadisi. Quoc
cui us iã ñ difficult᷑ occurrit utn
ꝯuincto effici beatitudinẽ.: Im̃ rccto
ꝓposito intellectualis nataͣ deid̾at: hoc
est ut et bono incõmutabiliqͦr ds̃. ẽ.
sine ulla molestia ꝑfruat᷑: et meo se
in ȩt̾num esse mansurã. nec illa dubi¬
tatione cunctet᷑. nec ullo error fallat᷑.
Hanc hab̃e angłos lucis pia side celi¬
mꝰ hanc nec ante qmͣ cacdent habuis¬
s angłos peccatores. qui sua pͣuitate
illa luce pͥati st̃ consequenti ratioe
colligimꝰ. habuisse tñ aliqͣm et si ñ
p̃sciam beatitudinẽ: siuitã egert̃ an¬
⁊ peccatũ ꝓfecto c̾dendi st̃. Aut si du¬
tĩ uidet᷑ qñ facti sunt angłi alios c̾dẽ
ta factos. ut ñ acciꝑent p̃scientiã uł

Expanded text:
ritate manifestum est, sine fine se habiritate manifestum est, sine fine se habiturum omni molestia carentem societatem angelorum in participatione summi Dei, quam erat ille homo sui casus incertus in magna illa felicitate paradisi. Ccuiuis iam non difficulter occurrit utroque coniuncto effici beatitudinem, quam recto proposito intellectualis natura desiderat, hoc est, ut et bono incommutabili, quod Deus est, sine ulla molestia perfruatur et in eo se in aeternum esse mansurum nec ulla dubitatione cunctetur nec ullo errore fallatur. Hanc habere angelos lucis pia fide credimus; hanc nec antequam caderent habuisse angelos peccatores, qui sua prauitate illa luce priuati sunt, consequenti ratione colligimus; habuisse tamen aliquam, etsi non praesciam, beatitudinem, si uitam egerunt ante peccatum, profecto credendi sunt. Aut si durum uidetur, quando facti sunt angeli, alios credere ita factos ut non acciperent praescientiam uel
Abbreviated transcription (Latin):
tamꝰ. Qs enim pͥmos illos homines in
paradiso audeat negare beatos fuisse
ante peccatũ: qͣmuis sua beatitudo qͣm
diutnͣa uł utrũ ecn̾a eẽt. incertos. eet
aut̾ ȩcña nͥ peccassent: cũ hodie ñ in¬
prudent̃ beatos uocemꝰ qͦs uidemꝰ ui¬
te ac pie cũ spe fut᷑e ĩmortalitatis hã
uitã. duc̾e sine cͥmine uastante ꝯscũ¬
tiam: facile impetͣntes peccatis huii
firmitatis diuinã misccłiã: Qlicet de
sue ꝑseuerantie p̃mio certi sint: de
ipsa tam̃ ꝑseuerantia sua repꝑiunt᷑ i¬
certi. Qs enim hominũ se mactione
ꝓuectuq nsticiȩ ꝑseueraturũ usq in
finẽ sciat: nͥ aliqͣ reuelatione. ab illo
certꝰ. qͥ de hac re iusto latentiq indi¬
cio ñ om̃s instrut. s neminẽ fallit:
onẽ p̃sentis boni bcatior erat pͥmꝰ hõi
paradiso. qͣm quilibet ustꝰ in hac in¬
firmitate mortali: qͣntũ aut̃ ad spem
suti᷑ beatior quilibet in quib libet cri¬
ciatib corꝑis: cui ñ opinione s c̾ta us¬

Expanded text:
tamus. Quis enim primos illos homines in paradiso negare audeat beatos fuisse ante peccatum, quamuis sua beatitudo quam diuturna uel utrum aeterna esset incertos esset autem aeterna, nisi peccassent, cum hodie non inpudenter beatos uocemus, quos uidemus iuste ac pie cum spe futurae inmortalitatis hanc uitam ducere sine crimine uastante conscientiam, facile inpetrantes peccatis huius infirmitatis diuinam misericordiam. Qui licet de suae perseuerantiae praemio certi sint, de ipsa tamen perseuerantia sua reperiuntur incerti. Quis enim hominum se in actione prouectuque iustitiae perseueraturum usque in finem sciat, nisi aliqua reuelatione ab illo fiat certus, qui de hac re iusto latentique iudicio non omnes instruit, sed neminem fallit? ionem praesentis boni, beatior erat primus homo in paradiso, quam quilibet iustus in hac infirmitate mortali; quantum autem ad spem futuri, beatior quilibet in quibuslibet cruciatibus corporis, cui non opinione, sed certa ue
Abbreviated transcription (Latin):
dñi. Non. e ulla nat᷑a cẽ in ext̾mis in¬
fimisq bestiolis quã ñ ille ꝯstituit. aqͥ
.ẽ. om̃is modꝰ. om̃is species. om̃isq or¬
do: sine quib nichil rerũ inueniri
uł cogitari pot̃. qͣnto mag̃ angłicã
c̾aturã que omĩa cet̾a quȩ ds̃ condidit

Expanded text:
nim est ulla natura etiam in extremis infimisque bestiolis, quam non ille constituit, a quo est omnis modus, omnis species, omnis ordo, sine quibus nihil rerum inueniri uel cogitari potest; quanto magis angelica creatura, quae omnia cetera, quae Deus c
Abbreviated transcription (Latin):
putandꝰ.c̃: s ab inicio peccati. qͦd ab
ipsiꝰ suꝑbia ceꝑit et̾. peccatũ. Name
illud qͦd scͥptũ ẽ. in libro iob cũ dec
abolo sermo eẽt. hoo. ẽ iniciũ fignĩ
tidĩ qͦd fec̃ ad illudendũ ab angłis
sius. cui consonare iudet᷑ et psalmꝰi
legit᷑: dracho hic quẽ fraxisti ad illi¬
bendũ ei: sic intelligendũ. ẽ. ut exis

Expanded text:
andus est, sed ab initio peccati, quod ab ipsius superbia coeperit esse peccatum. Nec illud, quod scriptum est in libro Iob, cum de diabolo sermo esset: Hoc est initium figmenti Domini, quod fecit ad inludendum ab angelis suis cui consonare uidetur et psalmus, ubi legitur: Draco hic, quem finxisti ad inludendum ei, sic intellegendum est, ut e
Abbreviated transcription (Latin):
qͥd ꝑ semet ipsam in rerũ gradib pẽ¬
qͥd ꝓpt̾ quid expetat. cogitat: et ista
qͦd uerũ luci m̃tis appareat: uolup¬
tas uͦ qͦd iocundũ corꝑis sensib blan¬
diat᷑ expetat. S tantũ ualet in natis
rationalib qͦddam. ueluti pondꝰ uo¬
luntatis et amoris: ut c̃ ordine nat᷑e᷑
angłi hominib tũ longe iusticia bo¬
ni homines malis angłis p̃ferantur.

Expanded text:
quid per se ipsum in rerum gradibus penquid per se ipsum in rerum gradibus penquid propter quid expetat cogitat, et ista quid uerum luci mentis appareat. uoluptas uero quid iucundum corporis sensibus blandiatur expectat. Sed tantum ualet in naturis rationalibus quoddam ueluti pondus uoluntatis et amoris, ut, cum ordine naturae angeli hominibus, tamen lege iustitiae boni homines malis angelis praeferantur.
Abbreviated transcription (Latin):
habent iuĩ gignendi uł ̃ appetendi.
his que isto motu carent: et in hisq̃
nuunt p̃ponint᷑ scientia ñ sentientib
sic̃ arborib aialia: et in his que senti¬
unt p̃ponint᷑ intelligentia ñ intelli¬
gentib sic̃ hoĩes peccerib et in hsii
intelligunt p̃ponunt᷑ ĩmortalia mor¬
talib sic̃ angłi hoib s ista p̃ponunt᷑
nat᷑e᷑ ordine. Est aut̃ aliꝰ atq aliꝰ ꝓsuo
cuiꝰq usu estimationis modꝰ qͦ fit ut q̃¬
dam sensu carentia quibdam sentien¬
tib p̃ponamꝰ. in tantũ ut si potestas
ec̾t. ea ꝓrsꝰ de natura rerũ auferre
uellemꝰ: siue quẽ in ea locũ hãnt igno
lit: S quid mirũ c̃ in ipsoꝵ cẽ hõiũ
estimatioẽ. quoꝵ certe natura tan¬
te. ẽ dignitatis. ut plerũq cariꝰ cõꝑet᷑
equus ꝗͣ seruꝰ. gẽma ꝗͣ famula: Ita ĩ¬
tali lib̾tate iudicandi plurimũ distat
ratio consid̾antis a necessitate indigẽ¬
tis. seu uoluntate cupientis: cũ ista

Expanded text:
habent vim gignendi vel etiam appetendi, his quae isto motu carent. Et in his quae vivunt, praeponuntur sentientia non sentientibus, sicut arboribus animalia. Et in his quae sentiunt, praeponuntur intelligentia non intelligentibus, sicut homines pecoribus. Et in his quae intellegunt, praeponuntur inmortalia mortalibus, sicut angeli hominibus. Sed ita praeponuntur naturae ordine; est autem alius adque alius pro suo cuiusque usu aestimationis modus, quo fit, ut quaedam sensu carentia quibusdam sentientibus praeponamus, in tantum, ut si potestas esset ea prorsus de natura rerum auferre uellemus, siue quem in ea locum habeant ignorlit? Sed quid mirum, cum in ipsorum etiam hominum aestimatione, quorum certe natura tantae est dignitatis, plerumque carius conparetur equus quam seruus, gemma quam famula? Ita libertate iudicandi plurimum distat ratio considerantis a necessitate indigentis seu uoluptate cupientis, cum ista
Abbreviated transcription (Latin):
dictũ. ẽ: cũ eis int cetã celestia cõme¬
moratis iufert᷑ ad om̃ia. ipse dix̃ et fa¬
ctas. Qͥs porro audebit opinari pꝰ
omĩa ista que sex dieb enum̾ata sũt
angl̃os factos: S et si quisꝗͣm ita de¬
sipit. redarguit istã uanitatẽ illa scͥp¬
tura paris auctoritatis. uͥ ds dicit. Qñ
facta sunt sẏdera: laudauert̃ me uo¬
ce magna om̃s angłi mei. Iam gͦ e¬
rant angłi qͣndo facta sunt sidera:
facta sunt autẽ quarta die. Nũqͥd nã
gͦ die t̾cia factos esse dicimꝰ Absit. In
ꝓmptu. ẽ enĩ: qͥd illo die factum sit.
Ab aquis utiq tra disc̾c̾a. ẽ: et distinc¬
tas sui gen̾is species duo ista elem̃ta
sũpserunt. et ꝓdux̃ tra qͥcqͥd ei radicitꝰ
inheret. Nũquid nã scđo: Ne hoo qͥdẽ.
Tc̃ enim firmam̃tũ factũ ẽ int̾ aquas
in quo firmam̃to qͣrto die facta sut̃
sydera. Mimirũ gͦ si ad istor dierũ oꝑa
di ꝑtinent angłi: ipsi sunt ipsa lux q̃
diei nom̃ accep̃: cuiꝰ unitas ut cõm̃daret᷑

Expanded text:
dictum est, cum, eis inter caetera coelestia commemoratis, infertur ad omnia, ipse dixit et facta sunt. Quis porro audebit opinari post omnia ista, quae sex diebus enumerata sunt, angelos factos? sed et si quisquam ita desipit, redarguit istam vanitatem illa Scriptura paris auctoritatis, ubi Deus dicit: Quando facta sunt sidera, laudaverunt me voce magna omnes angeli mei; jam ergo erant angeli quando facta sunt sidera, facta sunt autem quarto die. Nunquidnam ergo die tertio factos esse dicemus? Absit. In promptu est enim quid illo die factum sit: ab aquis utique terra discreta est, et distinctas sui generis species duo ista elementa sumpserunt, et produxit terra quidquid ei radicitus inhaeret. Nunquidnam secundo? ne hoc quidem: tunc enim firmamentum factum est super aquas in quo firmamento quarto die facta sunt sidera: nimirum ergo si ad istorum dierum opera Dei pertinent angeli, ipsi sunt illa lux quae diei nomen accepit, cujus unitas ut commendaretur
Abbreviated transcription (Latin):
qͣnquidẽ si equales in ea fuissent. & iã
isti in eiꝰ et̾nitate mansissent pariter
beati. qͥa parit̃ certi: Neq enĩ sicut
uita qͣmdiuc̃q fuerit. ita eterna uita
ueracit᷑ dici pot̾it: si sinẽ habitura sit.
sinẽ ñ habendo noiata. ẽ. Qa ꝓpt̃ qͣm¬
iis ñ quicqͥd et̾num continuo beatũ
sit. dr̃ enĩ ct̃ penalis ignis ȩcn̾us: tñ¬
ñ eradtalis istoꝵ q̃ñq desitura. et ꝓpt̾ea
ñ etña: siuie id scirent siue nescientes
aliid putarent: qͥa scientes timor. nes¬
cientes error beatos. eẽ. utiq ñ sinebat.
Si aut̾ hoc ita nesciebant. ut falsis in¬
certis ue ñ siderent. s utrũ sempit̾nũ
anq̃nq finẽ habit᷑um eẽc. bonũ suũ
in neutrã parcẽ sirma assensione fer¬
rent᷑: ipsa de tanta felicitate cuncta¬
tio eam beate uite plenitudinẽ qm in
sc̃is angłis. eẽ c̾dimꝰ ñ habebat. Neq
enĩ beate uite nocabulũ ꝯtrahimꝰ ad

Expanded text:
quidem si aequales in ea fuissent, etiam isti in eius aeternitate mansissent pariter beati, quia pariter certi. Neque enim sicut uita, quamdiucumque fuerit, ita aeterna uita ueraciter dici poterit, si finem habifinem non habendo nominata est. Quapropter, quamvis non quidquid aeternum, continuo beatum sit dicitur enim etiam poenalis ignis non erat talis istorum, quandoque desitura et propterea non aeterna, siue id scirent, siue nescientes aliud putarent; quia scientes timor, nescientes error beatos esse utique non sinebat. Si autem hoc ita nesciebant, ut falsis incertisue non fiderent, sed utrum sempiternum an quandoque finem habiturum esset bonum suum, in neutram partem rentur, ipsa de tanta felicitate cunctatio eam beatae vitae plenitudinem, quam in sanctis Angelis esse credimus, non habebat. Neque enim beatae vitae vocabulum ita