comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓtege me: a facie impioꝵ qͥ me afflxer unt.
Grauit hic affugunt᷑ animȩ om̃iũ ia iustifi¬
catox et ex fide uiuentiũ. immo solȩ animȩ
intelligunt in qua sint afflictione positȩ qͥbꝰ
se infundit lumen uerũ qͦd illuminat om̃em
hominẽ uenientẽ in hunc mundũ. Uident
enĩ qͥalicet sint gr̃ȩ dono ab oꝑm maloꝵ
contagione liberȩ: teneant᷑ tam̃ cogitati¬
onũ uarietate captiuȩ. Os enĩ głabitur ca¬
stũ se habere cor:ᷤ Aut qͥs glabitur mundũ
se e̾ẽ apeccatis: At tendamꝰ qualis quantꝰq
iustꝰ dixerit. in multis enĩ offendimꝰ om̃s &
ille qͥ dixit. si dixerimꝰ qͥa peccatũ ñ habemꝰ.
nos ipsos seducimꝰ. et ueritas in nobis est:
Ille etiã qͥ condelectabat᷑ legi di scd̃m interi¬
orẽ hominẽ. uidebat aũ aliã legẽ in m̃ebreˢ
suis repugnantẽ legi mentis suȩ. et cap

Expanded text:
. Graviter hic affliguntur animae omnium jam justificatorum, et ex fide viventium, imo solae animae intelligunt in qua sint afflictione postiae, quibus se infundit lumen verum, quod illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum. Vident enim quia licet sint gratiae dono ab operum malorum contagione liberae, teneantur tamen cogitationum varietate captivae. Quis enim gloriabitur castum se habere cor? aut quis gloriabitur mundum se esse a peccatis ? Attendamus qualis quantusque justus dixerit: In multis enim offendimus omnes ; et ille qui dixit: Si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos seducimus, et veritas in nobis non est : ille etiam qui condelectabatur legi Dei secundum interiorem hominem, videbat autem aliam legem in membris suis re
Abbreviated transcription (Latin):
corporis eiꝰ de carne eiꝰ. et de ossib eiͦ. Petrus
qͦq apłs: coniugatas fideles scãs ñ ambigit
appellare dicens. Sic enĩ aliquando mulieres
scȩ sperantes in dõ. ornabant se subiecte uiris
suis. sicut sarra obsequebat᷑ abrahȩ dñm
hoc eas cogitare dicit. ubi earũ cogitationẽ
amplius teneri cognoscit. Quis enĩ nesciat
scãrũ uirginũ cogitationẽ magis ad spiri¬
talia recurrere. et scãrũ coniugatarũ co¬
gitationẽ magis coniugali necessitati ser ui¬
d̃i opus et dĩ donũ quas ipse dñs conexuit
fidei uinculo. gratificauit benedictionis dono
multiplicauit ꝓpagatio ͫ augm̃to. Noumꝰ
honorabile conubium in om̃ib et thoꝵ
immacłatũ. Nouimꝰ adõ. ñ coniugia. sed
fornicationes. et ad ulteria udicanda. Forni¬
catores enĩ et adulteros uidicabit ds. fatemꝰ
enĩ adõ. ẽẽ. nuptiarũ fidẽ. coniugũ carita¬
tẽ. nate fecunditatẽ. Sed qͥa unꝰquisq pro

Expanded text:
corporis ejus de carne ejus, et de ossibus ejus . Petrus quoque apostolus conjugatas fideles, sanctas non ambigit appellare, dicens: Sic enim aliquando mulieres sanctae, sperantes in Deo, ornabant se, subjectae viris suis: sicut Sara obsequebatur Abrahae, domhoc eas cogitare dicit, ubi earum cogitationem amplius teneri cognoscit. Quis enim nesciat sanctarum virginum cogitationem magis ad spiritalia recurrere, et sanctarum conjugatarum cogitationem magis conjugali necessitati serviDei opus et Dei donum: quas ipse Dominus connexuit fidei vinculo, gratificavit benedictionis dono, multiplicavit propagationis augmento. Novimus honorabile connubium in omnibus, et thorum immaculatum ; novimus a Deo, non conjugia, sed fornicationes et adulteria judicanda: Fornicatores enim et adulteros judicabit Deus . Fatemur enim a Deo esse nuptiarum fidem, conjugum caritat
Abbreviated transcription (Latin):
lunȩ. et alia gła stellarũ. Stella enĩ. ab stella
differt in gła: sic et resurrec̾tio mortuox. De¬
niq sub sp̃adonũ nomine qͦs etiã in euũgłio
ꝓpt̃ regnũ cȩloꝵ seipsos eastrasse saluator
affirmat. meliorẽ locũ in domo sua et in
muro suo dñs ꝑ ysaiã uirginib reꝑmittit
Sic enĩ scriptũ. ẽ. Nȩc dicit dñs spacionibꝰ
quicũq custodierint p̃cepta mea et elege¬
rint quȩ ego uolo. et amplectunt᷑ testantĩ
meũ: dabo ilis in domo mea & in muro meo
locũ nominatũ meliorẽ filiox et filiarũ. Nom̃
electũ dabo illis: & ñ deficiet. In apocalipsin
qͥq beati iohannis: uli sunt qͥ sequunt᷑ agnum
qͥcũq ierit. qͥ uirgines ꝑmanserunt. Claret itaq
inter cȩteras eccłiȩ donationes. illius p̃cipuum
munꝰ spiritalis. ẽẽ. carismatis: ubi uirtus ipsa
integritatis ꝑfecto meret᷑ uocabulo censeri uir¬

Expanded text:
lunae, et alia gloria stellarum; stella enim a stella lunae, et alia gloria stellarum; stella enim a stella differt in gloria; sic et resurrectio mortuorum. Denique sub spadonum nomine quos etiam in Evangelio propter regnum coelorum se ipsos castrasse Salvator affirmat meliorem locum in domo sua et in muro suo Dominus per Esaiam virginibus repromittit. Sic enim scriptum est: Haec dicit Dominus spadonibus: Quicunque custodierint praecepta mea, et elegerint quae ego volo, et amplectentur testamentum meum, dabo illis in domo mea et in muro meo locum nominatum meliorum filiorum et filiarum; nomen electum dabo illis, et non deficiet . In Apocalypsi quoque beati Joannis, illi sunt qui sequuntur Agnum quocunque ierit , qui virgines permanserunt. inter caeteras Ecclesiae donationes, illic praecipuum munus spiritalis esse carismatis, ubi virtus ipsa integritatis perfecto meretur vocabulo censeri vir
Abbreviated transcription (Latin):
nomen accepit. Quȩ cũ indiuersis mẽbris
suis habeat donationes scd̃m grãm quȩ da¬
ta. ẽ. ei differentes. maiorẽ tam̃ gr̃am do¬
nationis in illis m̃ebris accepit. in qͥb ita spiri¬
taliter uirgo dr. ut etiã corporeȩ uirginitatis
integritate potiat᷑. Nã ettã in cȩteris fidelibꝰ
m̃ebris. quȩ in dm̃ scđ̃m fidei catholicȩ regu¬
lã recte credunt. et pudicitiã iuidualẽ coniu¬
gasẽue custodiunt. quȩ scilicet nec actualis
sunt forncationis colluuione resꝑsa. et ab
om̃i manent stupro infidelitatis immunia
spiritali tantũ uirginitate potit᷑ eccłia.
In his uͦ mẽbris in quib sic fidẽ custodit rec¬
t̃a. ut etiã carnẽ ab om̃i concubitu reseruet
intactã. quanto plemorẽ habet uirginitatem
tanto pleniꝰ et ꝑfectiꝰ eiusdẽ uirginitatis pos¬
sidet nomen illa qͥppe nichil habet minꝰ adui¬
t̃a. in hac aũ aliqͥd ampliꝰ adqͥrit ad głam: qͥa
sicut paulus ait. alia. ẽ. gła solis. ꝙaliagła

Expanded text:
 --10. Quae cum in diversis membris suis habeat donationes, secundum gratiam quae data est ei, differentes, majorem tamen gratiam donationis in illis membris accepit, in quibus ita spiritaliter virgo dicitur, ut etiam corporeae virginitatis integritate potiatur. Nam in caeteris fidelibus membris, quae in Deum secundum fidei catholicae regulam recte credunt, et pudicitiam conjugalem vidualemve custodiunt; quae scilicet nec actualis sunt fornicationis colluvione respersa, et ab omni stupro manent infidelitatis immunia, spiritali tantum virginitate potitur Ecclesia; in his vero membris, in quibus sic fidem custodit rectam, ut etiam carnem ab omni concubitu reservet intactam, quanto pleniorem habet virginitatem, tanto plenius et perfectius ejusdem virginitatis 167 possidet nomen: in illa quippe, nihil minus habet ad vitam; in hac ait: Alia est gloria solis, et alia gloria
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ sunt mundi. qͦmꝰ placeat uiro. Uerũtam̃
hoc apłs dicens. ñ sic adscripsit uirginib sc̃ĩta¬
tẽ corporis et sp̃s. ut illã uel conuigatis de¬
meret. uel uidius abnegaret. p̃cipue qui su¬
ꝑiori loco eidẽ epłȩ fideliũ corpora. m̃ebra
xp̃i et tẽplũ appellat sp̃s sc̃ĩ. Dicit enim
Nlescitis qͥa cepora uia mẽbra xp̃osunt.

Expanded text:
umtamen hoc Apostolus dicens, non sic ascripsit virginibus sanctitatem corporis et spiritus, ut illam vel conjugatis demeret, vel viduis abnegaret: praecipue qui superiori loco ejusdem Epistolae fidelium corpora membra Christi et templum appellet Spiritus sancti; dicit enim: N
Abbreviated transcription (Latin):
q̃d integritatis uirginalis agnoscimꝰ culmen:
pudicitiȩ coniugalis asserimꝰ crim̃. Neq sic
uir ginitatẽ frumentis ascribimꝰ: ut conuigiũ
int̾ ziraniã deputemꝰ. Non . ẽ. conuigiũ noc¬
turm seminis fructus. quia magro dnico hoc¬
ñ sator inuidus suꝑseminauit: sed dñs bonus
instituit. Uerũtam̃ utriꝰq rei congrua discre¬
tione mom̃ta pensantes. tantũ dicimꝰ a scĩs
nuptiis ubi nubunt. qui se continere ñ posst̃
scãm uirgintatẽ merito potiore distare. qͣntũ
distant a nobis meliora. auhumilib celsa. a
terrenis cȩlestia. abeatis beatiora. asc̃is sc̃iora
amundis mnundiora. a mortali conubio im-¬
mortale conubiũ. a carne sp̃s. ab infirmita¬
te uirtus. a fetu transiture ꝓlis ꝑmansuri
germinis fructus. a tribulatione securitas. a
ꝑtͣbatione tranquillitas. abono q̃d. ẽ. cũ an-¬
gustia mom̃tane ũ. melius q̃d. ẽ. cũ leticia sem¬

Expanded text:
quod integritatis virginalis agnoscimus culmen, pudicitiae conjugalis asserimus crimen; neque sic virginitatem frumentis ascribimus, ut conjugium inter zizania deputemus. Non est conjugium nocturni seminis fructus, quia hoc in agro dominico non sator invidus superseminavit , sed Dominus bonus instituit. 15. Verumtamen utriusque rei congrua discretione momenta pensantes, tantum dicimus a sanctis nuptiis, ubi nubunt qui se continere non possunt, sanctam virginitatem merito potiore distare, quantum distant a bonis meliora, ab humilibus celsa, a terrenis coelestia, a beatis beatiora, a sanctis sanctiora, a mundis mundiora, a mortali connubio immortale connubium, a carne spiritus, ab infirmitate virtus, a fetu transiturae prolis permansuri germinis fructus; a tribulatione securitas, a perturbatione tranquillitas, a bono quod est cum angustia momentaneum melius quod est cum laetitia sem
Abbreviated transcription (Latin):
tꝰ mẽbris ipsius denegat᷑. cũ ñ ob aliud ipse
uoluerit male quondã liberos a peccati ser-¬
uitio liberare. nͥ ut nos doceret inuicẽ libera
caritate seruire. Quos enĩ conpressosinue
inuenit iugo seruilis ac pessimȩ libertatis sub¬
leuauit donoliberalis atq optimȩ seruitutis
Iuliꝰ deniq noxiȩ libertatis in qua magis libet
peccato seruire quã dõ. apłico nobis intima¬

Expanded text:
tus membris ipsius denegatur; cum non ob aliud ipse tus membris ipsius denegatur; cum non ob aliud ipse voluerit male quondam liberos a peccati servitio liberare, nisi ut nos doceret invicem libera caritate servire: quos enim compressos invenit jugo servilis ac pessimae libertatis, sublevavit dono liberalis atque optimae servitutis. Illius denique noxiae libertatis, in qua magis libet peccato servire quam Deo, apostolico nobis intima
Abbreviated transcription (Latin):
instituto tuo sc̃ã
famula di ꝓba:
quantũ congra¬
culer. atq congau¬
deã. uellẽ cõpe¬
tenter uerbis ex¬
pͥmere: si pari
modo cogitationẽ locutio posset ȩquare.
Neq enĩ parui ꝓpositi debet indiciũ esti¬
mare. quod cũ te constet illo in te oꝑante
aqͦ. ẽ. om̃e datũ optimũ. ꝙ om̃e donum
ꝑfectũ. S piritalib uirtutib p̃ditã. ar¬
hitraris te t̾aꝙͣ ex ꝑtẽ de uirtutib ãmo¬
nenddã. Hoc g studiũ quo me sc̃o frẽ nr̃o
tito scilicet dei seruo. scr iptis psentib
insistente uehement̃ instigas: ut tibi
exbibeam sermonẽ de uirginitate atq humi¬
litate aliqͥd continentẽ. in dõ in quo laudan¬
da. ẽ. anima tua multũ laudo. sed quantum
laudare debeo. laudare ñ ualeo. E quantum
me huic desiderio digne laudando imparem
cerno. tantomagis in te dm̃ seudura negati¬
one siue diuit᷑na dilatione offenderetimeo
Ouippe xp̃c offendit᷑. si quando debita serui¬

Expanded text:
instituto tuo, sancta famula Dei Proba, quantum congratuler atque congaudeam, vellem competenter verbis exprimere, si pari modo cogitationem locutio posset aequare. Neque enim parvi propositi debet indicium aestimari, quod, cum te constet, illo in te operante a quo est omne datum optimum et omne donum perfectum , spiritalibus virtutibus praeditam, arbitraris te tanquam expertem, de virtutibus admonendam. Hoc itaque studium, quo me, sancto fratre nostro, Tuto scilicet Dei servo, scriptis frequentibus insistente, vehementer instigas ut tibi exhibeam sermonem de virginitate atque humilitate aliquid continentem, in Deo, in quo laudanda est anima tua, multum laudo, sed quantum laudare debeo, laudare non valeo; et quantum me huic desiderio digne laudando imparem cerno, tanto magis in te Deum, seu dura negatione, sive diuturna dilatione offendere timeo. Quippe Christus offenditur, si quando debita servi
Abbreviated transcription (Latin):
seruitꝰ. in qua uere libertatis.ẽ. munus.
Ad uitã scilicet ȩternã. in qua semꝑ uiui¬
t᷑. semꝑq regnat᷑. In qua nemo tam̃ homi¬
nũ uiuet. nͥ qui mortificat᷑ huic mundo. In
qua ne mo regnabit. nͥ qui humilis ꝑseue¬
rat indõ. Illa nãq uita huic mortificatio¬
ni ꝓmittit᷑. et illa celsitudo huic humili¬
tati seruat᷑. Ipsi humilitati quã scilicet
efficacit̃ sectaris. et in qua sc̃am uirgini¬
tatẽ dõ custodiente custodis. me qͦq de¬
uote libent̃q ser uire cõpellis. Et ego qͥ¬

Expanded text:
in qua verae libertatis est munus: ad vitam scilicet aeternam, in qua semper vivitur, semperque regnatur, in qua nemo tamen hominum vivet, nisi qui mortificatur huic mundo; in qua nemo regnabit, nisi qui humilis perseverat in Deo. Illa namque vita huic mortificationi promittitur, et illa celsitudo huic humilitati servatur: ipsi humilitati, quam scilicet efficaciter alacriterque sectaris, et in qua sanctam virginitatem, 164 Deo custodiente, custodis, me quoque devote libenterque servire compellis. CAP.
Abbreviated transcription (Latin):
uiraginis nomen ex nomine uiri descende¬
rit. qͦuis dubitet qͥd uir a uirtute uocatꝰ
sit: Et qͥa sicut paulus docet. illa om̃ia in
figura fac̾ta sunt nr̃i. ꝓfecto in illa uirgine
que ex uiri fiebat costa. futura iã tunc
p̃figurabat᷑ ecłia. quȩ uere de uiro sũpta. et de
quos ũpta. uli coniuncta. Inde habet inueri¬
tate uirtutẽ. unde habet uerũ uiraginis
nomen. Propter q̃d hanc uiragiẽ id. ẽ. uir¬
ginẽ quȩ de uiro sũpta. ẽ. ñ solũ uirginis
s etiã uiri nomine paulus ñ dubitat appel¬
lare. Dicit enĩ fidelib. Despondi enĩuos uni
uiro uirginẽ castã exhibere xp̃o. Ap̃c. est.¬

Expanded text:
viraginis nomen ex nomine viri descenderit, quis dubitet quod vir a virtute vocatus sit? Et quia, sicut Paulus docet, illa omnia in figura facta sunt nostri , profecto in illa virgine quae ex viri fiebat costa, futura jam tunc praefigurabatur Ecclesia, quae vere de viro sumpta, et de quo sumpta illi conjuncta, inde habet in veritate 166 virtutem, unde habet verum viraginis nomen. Propter quod hanc viraginem, id est virginem, quae de viro sumpta est, non solum virginis, sed etiam viri nomine Paulus non dubitat appellare; dicit enim fidelibus: Despondi enim vos uni viro virginem castam exhibere Christ
Abbreviated transcription (Latin):
inheret sponsoxp̃o. Mater: ẽ. qͥa fecundat᷑
axp̃o. Uirgo. ẽ. qͥa incorrupta ꝑseuerat
in xp̃o.Nui s ponsȩ nec fecunditate uirgi
corrũpit᷑¬
nitas nec uirginitate fecunditas impedit᷑
Cale nãq istuis. ẽ. uiri uirginisq conubiũ:
ut idcirco ab hoc uiro fecundet᷑. hȩc uirgo:
qͥa in hoc conubio nulla ũquã potest ẽẽ cor¬
ruptio. & tanta in hac matre uirginitatis
ꝑseuerat integritas. ut nͥ uirgo semꝑ. eẽt
mat̾ ẽẽ. ñ posset. Istiͦ matris ac uirginis
nouũ nomen. ita p̃nuntiat ysaias. O uo.¬
cabit᷑ tͥ nomen nouũ. qͦd os dñi nominauit.¬

Expanded text:
et Christo; mater est, quia fecundatur a Christo; virgo est, quia incorrupta perseverat in Christo. Hujus sponsae nec fecunditate virginitas corrumpitur, nec virginitate fecunditas impeditur. Tale namque istius est viri virginisque connubium, ut idcirco ab hoc viro fecundetur haec virgo, quia in hoc connubio nulla unquam potest esse corruptio, et tanta in hac matre virginitatis perseverat integritas, ut nisi virgo semper esset, mater esse non posset. Istius matris ac virginis nomen novum ita praenuntiat Esaias: Et vocabitur tibi nomen novum, quod os D
Abbreviated transcription (Latin):
opitulationis: imeo quod adiuuor orationib
ur̃is. Obhoc enĩ ds sc̃i desiderii fer uore.
filiis filiab q suis inspirat: ut cũ a conseruu
suis spiritale debitũ flagitant. ipsi qͦq ꝓ
eis oare dñm ñ quiescant: atq ita mutuȩ
caritatis officio sic debitũ qͦd sibi debet᷑
exigant: ut debitorib quod exigunt red¬
dant. Nemo ẽ enĩ fideliũ qui sic sibi caritatem
flagitet reddi: ut ipse ñ illã suo debeat red¬
dere debitori. Quȩ licet in diuerzis dona¬
tionib scđm gr̃am quȩ data .ẽ. nobis diffe¬
rentib. diuerso reddi uideat᷑ effectu: in ad¬
uitorio tamen mutuȩ orationis. om̃s facit
uniꝰ debiti participes: in qua facit sin¬
głos om̃ib debitores. Uide qualit̃ ileqͥ
se debitorẽ sapientib et insipientib pro¬
fitet᷑. debitũ orationis et cunctis reddat
et ab om̃ib exigat. Romanis ait: reddens
hoc debitũ. Cestis enũ mͥ ẽ. ̃ cui serio

Expanded text:
opitulationis, in eo quod adjuvor orationibus opitulationis, in eo quod adjuvor orationibus vestris. Ob hoc enim Deus sancti desiderii fervorem filiis filiabusque suis inspirat, ut cum a conservis suis spiritale debitum flagitant, ipsi quoque pro eis orare Dominum non quiescant, atque ita mutuae caritatis officio sic debitum quod sibi debetur exigant, ut debitoribus quod exigunt reddant. 4. Nemo est enim fidelium qui sic sibi caritatem flagitet reddi, ut ipse non illam suo debeat reddere debitori. Quae licet in diversis donationibus, secundum gratiam quae data est nobis, differentibus diverso reddi videatur effectu, in adjutorio tamen mutuae orationis omnes facit unius debiti participes, in qua facit singulos omnibus debitores. Vide qualiter ille qui se debitorem sapientibus et insipientibus profitetur, debitum orationis et cunctis reddat, et ab omnibus exigat. Romanis ait, reddens hoc debitum: Testis enim mihi est Deus, cui servio
Abbreviated transcription (Latin):
tã de lect᷑abilit̃ qũa liberalit̾ seruire xp̃i mem¬
bris instigat. uolo quod iniunx isti cõpetent̃
implere. sciens illũ uere xp̃o seruire. qͥ ꝑ illã ca¬
mẽbrũ fieret. pͥor ꝓ eo xp̃c ipse ser uiuit Prop
ter qͦd apłs ut ad libertat᷑e ꝑueniamꝰ eternã
seruitutẽ liberã inuicẽ xp̃i m̃ebris imperat
exhibendã dicens. uos enĩ in ubertatẽ uocati
estis fr̃s: tantũ ne liber tatẽ in occasionẽ car¬
nis detis. s ꝑcaritatẽ seruite inuicẽ. Quan¬
tomagis gͥ reddere quod exigis huiꝰ seruitu¬
tis p̃cepto cõpellor: tantomagis uiriũ mea¬
rũ consideratione deterreor. Est enĩ talis
utriꝰq uir tutis copula: de qͣ mͥ ẽ. aliquid
in quantũ ds donauerit disputandũ: ut in
p̃senti uita ipsa sit om̃iũ ꝑfectio culm̃q uir¬
tutũ. qͥa nec in corpore. ẽ. aliquid integritate
meliꝰ. nec in anima. ẽ. aliqͥd fideli humilitate
sublimius. Est mͥ tam̃ confidentia diuinȩ

Expanded text:
tam delectabiliter quam liberaliter servire Christi membris instigat, volo quod injunxisti competenter implere; sciens illum vere Christo servire, qui per illam camembrum ter quod Apostolus, ut ad libertatem perveniamus aeternam, servitutem liberam invicem Christi membris imperat exhibendam, dicens: Vos enim in libertatem vocati estis, fratres: tantum, ne libertatem in occasionem carnis detis, sed per caritatem servite invicem . 3. Quanto magis igitur reddere quod exigis hujus servitutis praecepto compellor, tanto magis virium mearum consideratione deterreor. Est enim talis utriusque virtutis copula, de qua mihi est aliquid, in quantum Deus donaverit, disputandum, ut in praesenti vita ipsa sit omnium perfectio culmenque virtutum: quia nec in corpore est aliquid integritate melius, nec in anima est aliquid fideli humilitate sublimius. Est mihi tamen confidentia divinae
Abbreviated transcription (Latin):
tus. ẽ. et cdi sapientia. ex quo. est ȩccłia quȩ
uirgo in fide et caritate ꝑsistens. et sapi¬
entiã possidet et uirtutẽ. Ido nec seducti¬
one decipit᷑. nec uiolentia uincit᷑. qͥa inter¬
nȩ uirginitatis integritate fulcit᷑. Huic
uirgini isaias dicte. Om̃ cõplacuit dño

Expanded text:
tus est et Dei sapientia, ex quo est Ecclesia, quae virgo in fide et caritate persistens, et sapientiam possidet et virtutem; ideo nec seductione decipitur, nec violentia vincitur, quia internae virginitatis integritate fulcitur. Huic virgini Es
Abbreviated transcription (Latin):
hec dona diuersa ꝓpriis inueniunt᷑ appellari
nominib. Integritas aũ carnis dõ fidelit̃ con¬
secrata. et in cordis uirginitate cd̃o adiuuante
sc̃itas uirginalis. quȩ dium gr̃a muneris uirtu¬
te uidet᷑ originẽ uocabuli trahere. ut ex ipso
nomine semꝑ se ammoneri cognoscat ea quȩ
uirtutis sunt debere seruare. Unde ñ imme
nitione discernit. ut istã sollicitã quȩ di sunt
in scĩficationẽ corporis ꝙ sp̃s. dõ placere. illã uͦ
mundanis cogitationib deditã. placendi uiro
studiũ gestare confirmet. O sine uxore ẽ. in¬

Expanded text:
ec dona diversa propriis inveniuntur appellari nominibus. Integritas autem carnis Deo fideliter consecrata, et in cordis virginitate, Deo adjuvante sanctitas virginalis, quae divini gratia muneris a virtute videtur originem vocabuli trahere, ut ex ipso nomine semper se admoneri cognoscat, ea quae virtutis sunt debere servare. Unde non immenitione discernit, ut istam sollicitam quae Dei sunt in sanctificatione corporis et spiritus Deo placere; illam vero mundanis cogitationibus deditam, placendi viro studium gestare confirmet. Qui sine uxore est, in
Abbreviated transcription (Latin):
iuiuenẽ qũa sponsũ. nec aliã. ẽẽ. uirginem
qua sponsã: sponsũ aũ et sponsam xp̃m
et eccłiã: secutꝰ adiunxit. Et gaudebit
tui. Et hec mat̾ uirgo. ẽ. de qͦ dr̃. habitauit
enĩ iuuenis cũ uirgine. Hec uirgo sponsa ẽ.
de qͣ dr̃: et gaudebit suꝑ sponsam suã. Hȩc¬

Expanded text:
 sponsum, nec aliam esse virginem quam sponsam, sponsum autem et sponsam Christum et Ecclesiam, secutus adjunxit: Et gaudebit tui; et haec mater virgo est de qua dicitur: Habitabit enim juvenis cum virgine. Haec virgo sponsa est de qua dicitur: Et gaudebit sponsus supe
Abbreviated transcription (Latin):
etiã uirginis filius. Unus om̃iũ sacrarũ uir¬
ginũ sponsus: sc̃e uirginitatis fructus. decus.
et munus: quẽ corporalĩt sc̃a uirginitas pe¬
perit: cui spiritalit̃ sc̃a uirginitas nubit
A quo sc̃a uirginitas fecundat᷑ ut ꝑseueret
intacta: a qͦ decorat᷑ ut ꝑmaneat pulcbra.
tũ tantiboni quod ut haberes ds dedit. et
ut dõ uoueres ipse fecit. ex nominis ipsius
significatione ꝑpende. Cã magnũ quippe
ds uoluit ẽẽ. bonũ uirguntatis. ut illud ñ
aliunde. sed ex uocabulo dignaret᷑ nominare
uirtutis. Uirginis itaq siquis uelit diligent̃
considerare uocabulũ. ex uirtutis inueniet
nomine dirnatũ. Uirgo enĩ dr̃. quasi iura¬

Expanded text:
etiam Virginis filius, unus omnium sacrarum viretiam Virginis filius, unus omnium sacrarum virginum sponsus, sanctae virginitatis fructus, decus et munus; quem corporaliter sancta virginitas peperit; cui spiritaliter sancta virginitas nubit; a quo sancta virginitas fecundatur, ut perseveret intacta; a quo decoratur, ut permaneat pulchra; tum tanti boni, quod ut haberes Deus dedit, et ut Deo voveres ipse fecit, ex nominis ipsius significatione perpende: tam magnum quippe Deus voluit esse bonum virginitatis, ut illud non aliunde, sed ex vocabulo dignaretur nominare virtutis. Virginis itaque si quis velit diligenter considerare vocabulum, ex virtutis inveniet nomine derivatum: virgo enim d
Abbreviated transcription (Latin):
habere. nͥfuerit ipso custode seruatũ. Ab
ipso gͥ posco reddi huiꝰ debiti facultatẽ: a
quo readendi uoluntatẽ accepi. Neq enim
uel recdere aliqͥtenꝰ uellẽ. nͥ misericors ipse
donaret ut uellẽ. Si qͥd itaq in hocoꝑe
dixero qd placeat et sufficiat: uel si non
sufficiat. saltẽ placeat sc̃o desiderio tuo:
ñ. ẽ. meȩ indigentiȩ. sed diuinȩ sufficientiȩ
Si qͥd uͦ ita forsitan dixero. ut nec sufficere
tuo sco possit desiderio nec placere: ñ. ẽ.
sufficientiae diuinȩ sed indigentiȩ meȩ.
Pinde xp̃iana caritas ut obic opis ꝯui
partes exhibeat: ut et sufficientiã di humi¬
lit̃ agnoscat. et indigentiȩ seruili patienter
tuito. fecit: qͥ om̃ĩa quȩcũq uoluit fecit᷑:
A qͦuło gr̃a nulus p̃cedentib meritis clat᷑. ut
illisemꝑ gr̃arũ actio pura cordis humilitate
reddat᷑. Hic. ẽ. aut̃e unigenitꝰ d̃ĩ filiꝰ. unigenitꝰ

Expanded text:
habere, nisi fuerit ipso custode servatum. Ab habere, nisi fuerit ipso custode servatum. Ab ipso igitur posco reddi hujus debiti facultatem, a quo reddendi accepi voluntatem. Neque enim vel reddere aliquatenus vellem, nisi misericors ipse donaret ut vellem. Si quid itaque in hoc opere dixero quod placeat et sufficiat, vel, si non sufficiat, saltem placeat sancto desiderio tuo, non est meae indigentiae, sed divinae sufficientiae. Si quid vero forsitan ita dixero, ut nec sufficere tuo sancto possit desiderio, nec placere, non est sufficientiae divinae, sed indigentiae meae. Proinde Christiana caritas utrobique operis sui partes exhibeat, ut et sufficientiam Dei humiliter agnoscat, et indigentiae servili patienter tuito fecit, qui omnia quaecunque voluit fecit ; a quo ideo gratia nullis praecedentibus meritis datur, ut illi semper gratiarum actio pura cordis humilitate reddatur. Hic est autem unigenitus Dei Filius, unigenitus
Abbreviated transcription (Latin):
In hoc debito quod exigitis anobis. et reddi¬
tis nobis adiuuari me non dubito: ut ds̃ qͥ
oꝑat᷑ in suis et uelle et ꝑficere ꝓ bona uolun¬
cate: ipse donet quod digne cogitẽ. digne
dicã. Inbonis enĩ cogitationib ñ sumꝰ idonei
cogitare aliquid anobis qͣsi ex nobis: sed suf¬
ficientia nr̃a ex dõ ẽ. & ob hoc ñ defici. mus
indigentia: quia gratuto munere ab illo suf¬
ficientia nr̃a in quo indigentia ulla nonẽ.
dat ut donet. Nec donando fit indigus:
qͥa hoc donat qͦd semꝑ ẽ. plenꝰ. Nec ẽ. quod
illi a nobis offerat᷑: cogitationis. sermonis.
aut oꝑis placitũ munus. q̃d ñ ipse fuerit
gratuita benignitate largitꝰ. Idcireo autẽ
gratuita semꝑ ẽ. d̃ĩ scã largitio: qͥa huma¬
noꝵ meritoꝵ nulla ũꝙͣ p̃cedit exactio: qͥa
et si qd. ẽ. bonũ cuilibet hominis meritũ.
ab ipso. ẽ. utiq a qͦ ẽ. om̃e datũ optimũ et
om̃e donũ ꝑfectũ. Quod nec habere potest
homo nͥ ab ipso fuerit datũ: nec ꝑseuerant̃

Expanded text:
In hoc debito quod exigitis a nobis et redditis nobis, adjuvari me non dubito, ut Deus, qui operatur in suis et velle et perficere pro bona voluntate, ipse donet quod digne cogitem, digne dicam. In bonis enim cogitationibus non sumus idonei cogitare aliquid a nobis, quasi ex nobis, sed sufficientia nostra ex Deo est . Et ob hoc non deficimus indigentia, quia gratuito munere ab illo sufficientia nostra est, in quo indigentia ulla non est; dat ut donet, nec donando fit indigus, qui hoc donat quo semper est plenus; nec est quod illi a nobis offeratur cogitationis, sermonis aut operis placitum munus, quod ipse non fuerit gratuita benignitate largitus. Idcirco autem gratuita semper est Dei sancta largitio, quia humanorum meritorum nulla unquam praecedit exactio: quia etsi quod est bonum cujuslibet hominis meritum, ab ipso est utique a quo est omne datum optimum et omne donum perfectum : quod nec habere potest homo, nisi ab ipso fuerit datum, nec perseveranter
Abbreviated transcription (Latin):
mansuetudine oꝑa tua ꝑfice: et suꝑ om̃iũ
głam diligeris. Quanto magna. es humi¬
la te in omib: ꝙ corã dõ inuenies grãm.
Dñs te inuia uirtutis suȩ dirigat᷑: et ad

Expanded text:
mansuetudine opera tua perfice, et super omnium gloriam diligeris. Quanto magis magna es, humilia te in omnibus, et coram Deo invenies gratiam . Dominus te in via virtutis suae dirigat, et ad
Abbreviated transcription (Latin):
Amisinꝰ suꝑfluas rationes quȩ fastidiũ ñ
facerent auditorib: ꝙ ad hoc responsumẽ
ad quod sententia inqͥrebat expositionẽ.
tia non sit: ipse saluator dicit qͥcreden¬
dys ẽ. Alius. ẽ. qͥ testimoniũ ꝑhibet de
me pater. Itẽ ipse filius dicit de sp̃u sc̃o.
& aliũ ꝑaclitũ mittã uobis. Aliũ dixit
patrẽ. ꝙ aliũ dixit ẽẽ ꝑaclitũ. O cũ non

Expanded text:
Omisimus superfluas rationes, quae fastidium non Omisimus superfluas rationes, quae fastidium non facerent 62 auditoribus, et ad hoc responsum est, ad quod sententia inquirebat expositionem. tia non sit, ipse Salvator dicit, qui credendus est: Alius est qui testimonium perhibet de me . Item ipse Filius dicit de Spiritu sancto: Et alium Paracletum mittam vobis . Alium dixit Patrem, et alium dixit esse Paracletum, et cum no
Abbreviated transcription (Latin):
non sunt ullȩ. Atq subuunxit. Si
in lumine ambulemꝰ. sicut  ipse ẽ in lu¬
mine: societatẽ habemꝰ ad inuicẽ. Qd̃
ut se de patre de patre dixisse mons¬
traret: ad iunxit. & sanguis iħy.
filii eius mundat nos ab om̃i peccato. Patrẽ
quẽ lucẽ dixit. in lumine. ẽẽ. asser uit.
om̃em hominẽ uenientẽ in hunc mundỹ
Ostensum ẽ gͥ patrẽ ẽẽ lumen. sicut ẽ filiꝰ
lumen. demonstrat᷑ etiam filiꝰ dies. sicut
et pat̾.ẽ. dies ꝓpħa dicente. Exuangłiza
te diẽ ex die salutare eiꝰ. Quapropter
agnoscat᷑ pater ẽẽ in filio lumine. et filiꝰ
in patrelumine: ipso de se lumine pro¬
testante. Ego in patre. et pater in me.
Tamqũã diceret. Ego in lumine. et lumen
in me. E ubi ñ inuenit᷑ diuersitas luminis
non neget᷑ equalitas ditatis. ne dũ ds lux
ẽẽ apłica p̃dicatione dicit᷑. ille qui lumen
ẽẽ non dicit᷑ ds̃ etiam ẽẽ quod nefas. est.
ab negetur . uiii. obiectio.

Expanded text:
non sunt ullae: atque subjunxit: Si non sunt ullae: atque subjunxit: Si in lumine ambulemus, sicut et ipse est in lumine, societatem habemus ad invicem . Quod ut se de Patre dixisse monstraret, adjunxit: Et sanguis Jesu Filii ejus mundat nos ab omni peccaro . Patrem, quem lucem dixit, in lumine esse asseruit: omnem hominem venientem in hunc mundum ? Ostensum est igitur Patrem esse lumen, sicut est Filius lumen; demonstratur etiam Filius dies sicut et Pater est dies, propheta dicente: Evangelizate de die in diem salutare ejus . Quapropter agnoscatur Pater esse in Filio lumine, et Filius in Patre lumine, ipso de se lumine protestante: Ego in Patre, et Pater in me ; tanquam diceret: Ego in lumine, et lumen in me. Et ubi non invenitur diversitas luminis, non negetur aequalitas deitatis: ne dum Deus lux esse apostolica praedicatione dicitur, ille qui lumen esse non dicitur Deus etiam esse quod nefas est abnegetur. Objectio 7.
Abbreviated transcription (Latin):
nes etiã euuangłista dicit. Quot quot aũ
credider unt in eum: dedit eis potestatẽ
filios dĩ fieri. Ut gͥ beatꝰ paulus dm̃ cuiꝰ
filii sumꝰ lucem ẽẽ monstraret: eosdẽ filios
lucis quoq filios appellauit itadicens. uUoᷤ
autẽ fr̃s non estis intenebris: ut uos di¬
es illa tamquã fur cõp̃hendat. Om̃s enĩ
uos filii lucis estis.& filii diei. ꝙ filiꝰ ad dis¬
cipłos. Ut sitis filii patris ur̃i. qui in celis
ẽ. Ipsũ uͦ filiũ lucẽ ẽẽ. nullus poterit ab¬
negare: de quo euuangłista dicit. Erat
lix uera. quȩ illuminat omẽm hominẽ
uementẽ in hunc mundũ. ꝙ rursus:
Et uita erat lux hominũ. et lux in tene¬
bris lucet. et tenebix eã ñ cõphendert̃.
Ipse quoq filius lucẽ se ẽẽ ꝓpria uoce te¬
stat᷑ : ego sũ inqͥens lux mundi. Utautẽ
agnoscat᷑ pater in filio lumen in lumi¬
ne ẽẽ: in iohannis testimonio ꝑdocet᷑
qui ait. Ds̃ lux ẽ: et tenebrȩ in eo

Expanded text:
nes etiam evangelista dicit: Quotquot autem nes etiam evangelista dicit: Quotquot autem crediderunt in eum, dedit eis potestatem filios Dei fieri . Ut igitur Paulus Deum, cujus filii sumus, lucem esse monstraret, eosdem filios lucis quoque filios appellavit, ita dicens: Vos autem fratres non estis in tenebris, ut vos dies ille, tanquam furFilius ad discipulos: Ut sitis filii Patris vestri, qui in coelis est . Ipsum vero Filium lucem esse nullus poterit abnegare, de quo evangelista dicit: Erat lux vera quae illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum . Et rursus: Et vita erat lux hominum, et lux in tenebris lucet, et tenebrae eam non comprehenderunt . Ipse quoque Filius lucem se esse propria voce testatur: Ego sum inquiens lux mundi . Ut autem agnoscatur Pater in Filio, lumen in lumine esse, in Joannis testimonio perdocetur, qui ait: Deus lux est, et tenebrae in eo
Abbreviated transcription (Latin):
pientia dr̃ quã lucẽ eternã patrẽ. ẽẽ.
umuersa xp̃ianitas ꝓficet᷑. Quodsi
forte aliqͥ putant istã lucẽ eternã cuiꝰ
sapientia candor.ẽ. patrẽ accipi non
debere: necesse. ẽ. ut dũ dm̃ patrẽ lu¬
cẽ ȩternã denegant. aliã lucẽ ȩternã
querant. cuiꝰ ee. candorẽ sapientiam¬
euident̃ ostendant. Sed ipsi nouerint qͦmͦ
possint aut lucẽ quȩ ds̃ nonsit aut alteram
lucẽ p̃ter sapientiã quȩ dõ coeterna sit
inuenire. Cognoscat᷑ gͦ lux ẽẽ pater lu¬
minis. ut saltẽ sic filius patͥ ñ dubitet᷑
uel neget᷑ equalis. Uno iam testimonio dm̃
patrem lucẽ ẽẽ docuimꝰ. meliꝰ ẽ si id ipsum
paulus filios dĩ nos ẽẽ testat᷑ dicens. Ouic̃¬
q sp̃ũ dĩ agunt᷑. hi filii sunt dĩ. Non enim
accepistis sp̃m seruitutis iterũ in timore.
s accepistis sp̃m adoptionis filior. in quo
clamamꝰ abba pater. Ipse sp̃s testimonium
reddit sp̃ui nr̃o: quod sumꝰ filii dĩ. Iohan¬

Expanded text:
nam Patrem esse universa Christianitas profitetur. Quod si forte aliqui putant istam lucem aeternam, cujus Sapientia candor est, Patrem accipi non debere, necesse est ut, dum Deum Patrem lucem aeternam denegant, aliam lucem aeternam quaerant, cujus esse candorem Sapientiamevidenter ostendant. Sed ipsi noverint quomodo possint, aut lucem quae Deus non sit, aut alteram lucem, praeter Sapientiam, quae Deo coaeterna sit, invenire. Cognoscatur ergo lux esse Pater luminis, ut saltem sic Filius Patri non dubitetur vel negetur aequalis. Uno jam testimonio Deum Patrem lucem esse docuimus, melius est si id ipsum Paulus filios Dei nos testatur, dicens: Quicunque Spiritu Dei aguntur, hi filii sunt Dei: nepistis spiritum servitutis iterum in timore, sed accepistis spiritum adoptionis filiorum, in quo clamamus, Abba, Pater. Ipse Spiritus testimonium reddit spiritui nostro quod simus filii Dei . Joan
Abbreviated transcription (Latin):
ICTU Ẽ patrẽ
de seipso hoc est
quod ipse ẽ inef¬
fabiliter filium
genuisse. ad auc
Si mͦ uocabula diuersa apponunt᷑. qͥd
ꝓdest si ipsa ueritas ñ ꝓfiteat᷑ : Responsio.
st quidem dum nominat᷑ pat̃ et filius.
in his duob nominib uocabuloꝵ diuer¬

Expanded text:
ctum est Patrem de seipso, hoc est de hoc quod ipse est, ineffabiliter Filium genuisse. Adauctusi modo vocabula diversa ponuntur, quid prodest, si ipsa veritas non profiteatur? Responsio. Equidem dum nominantur Pater et Filius, in his duobus nominibus vocabulorum diver
Abbreviated transcription (Latin):
essentia uerũ dm̃ genitũ ꝙ obhoc cũ patre
unũ dñm dm̃. nec imine mor p̃cepti domi
nici. qͦ prohibem᷑ duob dominis seruire.
dño xp̃o sicut uerodõ p̃cepit seruiendũ. que
equalit̃ cũ patre nouerat honorandũ ipso
dño dicente. ut om̃s honorificent filium
sicut honorificant patrẽ. Ouẽ uerũ dm̃
iohannes apls ipso inse dño loquente testat᷑
dicens. Ut simꝰ in uero filio eius ihu xp̃o. hic
ẽ uerus ds̃ ꝙ uita eter na. Quocura uerȩ
fidei tenenda ẽ regula. qua dĩ filius de pa
tris substantia hoc ẽ id quod ipse ẽ ineffa¬
bilit sine intio natꝰ credit᷑ ꝙ unꝰ ds̃ cũ patre
colit̾ ꝙ timet᷑: quia nec xp̃ianis licitũ ẽ. ei
qͥ natura. ñ .ẽ. ds̃ sicut uero dõ seruire. nec
cuiquã fasẽ xp̃o unigenito di filio ñ sicut
uero dõ seruire. Nam eũ qͥ seruit xp̃o. pla¬
cere dõ beatꝰ paulus qͥhis qͥ natura non sunt

Expanded text:
essentia verum Deum genitum, et ob hoc cum Patre essentia verum Deum genitum, et ob hoc cum Patre unum Dominum Deum, nec immemor praecepti doibemur duobus dominis deservire, Domino Christo sicut vero Deo praecepit serviendum, quem aequaliter cum Patre noverat honorandum, ipso Domino dicente: Ut omnes honorificent Filium, sicut honorificant Patrem . Quem verum Deum Joannes apostolus, ipso in se Domino loquente, testatur dicens: Ut simus in vero Filio ejus Jesu Christo; hic est verus Deus et vita aeterna . Quocirca verae fidei tenenda est retris substantia, hoc est, de eo quod ipse est, ineffabiliter sine initio natus creditur, et verus Deus cum Patre colitur, et tenetur . Quia nec Christianis licitum est, ei qui natura non est Deus, sicut vero Deo servire; nec cuiquam fas est, Christo unigenito Dei Filio, non sicut vero Deo servire. Nam eum qui servit Christo, placere Deo
Abbreviated transcription (Latin):
tione firmat᷑. Si autẽ ñ fuit aliquid un¬
de generaret᷑ filius. nec tam̃ de substiantia
patris dr̃ natꝰ: hoc suꝑẽ. ut euident̃ ex nichi¬
lo dĩ filiũ extitisse fateant᷑. qͥ eũ in diuinita¬
te miorẽ p̃dicare contendunt. S forsitan
dicit᷑ ex uoluntate patris natũ. ẽẽ. filium.
dicat᷑ gͦ utrum ex se an aliunde pater fili¬
ũ genuit. Si enĩ ex seipso genuit. non po¬
tuit uoluntas generationẽ p̃cedere: qͥa
nefas ẽ credere indm̃ aliquid quod non
semꝑ fuit nouiter accidisse. Unde cogno¬
scit᷑. qm̃ ds̃ om̃em quidẽ creaturã de ni¬
chilo condidit uoluntate sua filiũ uͦ sub¬
stantia genuit uelnatura. Si autẽ aliunde
filius dicit᷑ natꝰ. aut ex nichilo eiꝰ origo asse¬
rit᷑. aut sicut superiꝰ dictũ ẽ. excepto dõ sem¬
ꝑ aliquid fuisse cont᷑ regłam uerȩ fidei pre-¬
dicat᷑. Beatꝰ qutippe apłs sciens filiũ ex patriᷤ

Expanded text:
tione firmatur. Si autem non fuit aliquid untione firmatur. Si autem non fuit aliquid unde generaretur Filius, nec tamen de substantia Patris dicitur natus, hoc superest, ut evidenter ex nihilo Dei Filium exstitisse fateantur qui eum in divinitate minorem praedicare contendunt. Sed forsitan dicitur ex voluntate Patris natum esse Filium: dicatur ergo utrum ex se an aliunde Pater Filium genuit? Si enim ex se ipso genuit, non potuit voluntas 59 generationem praecedere, quia nefas est credere in Deum aliquid quod non semper fuit noviter accidisse. Unde cognoscitur quoniam Deus omnem quidem creaturam de nihilo condidit voluntate sua, Filium vero substantia genuit vel natura. Si autem aliunde Filius dicitur natus, aut ex nihilo ejus origo asseritur, aut sicut superius dictum est excepto Deo, semper aliquid fuisse contra regulam verae fidei praedicatur. Beatus quippe Apostolus sciens Filium ex Patris
Abbreviated transcription (Latin):
cȩlo datũ: filiũ cũ ẽẽ. ipsius filii uerbis osten¬
dit̾ qͥ ait. Ego sum panis uiuus: qͥ de cȩlo
descendi. De qͦ dauid ait. Panẽ angłoꝵ man¬
ducauit homo. Ecce de substantia patris
extitisse filiũ ñ solũ rationabilit̃ credimꝰ
uerũetiam testimoniis approbamꝰ. scrip¬
tura dicente. qdiligit genitorẽ. diligit
eũ qͥ natꝰ ẽ ex eo: qm̃ fides uera quod credit.
ñ nescit. etiã si nondũ potest uidere quod
sperat & credit. Hii uͦ qͥfiliũ de patris sub¬
stantia natũ denegant: debent utiq dice¬
re. unde arbitrent᷑ di filiũ extitisse. utrũ
de nichilo. an ex aliquo. Si de nichilo ex¬
titit: creatura dicendꝰ. ẽ. ñ creator. Si autẽ
de aliqͦ dicat᷑. Sic etiam id ipsum ds̃ fecit.
unde filiũ genuit. Anforte coȩternũ dicit᷑
aliqͥd habusse. unde posset filiũ generare.ᷤ
Si coeter nuĩ aliquid estunat᷑. unde genitꝰ
filius credit᷑: mancheoꝵ error hac asser¬

Expanded text:
lo datum Filium Dei esse, ipsius Filii verbis ostenditur, qui ait: Ego sum panis vivus, qui de coelo descendi . De quo David ait: Panem angelorum manducavit homo . Ecce de substantia Patris exstitisse Filium, non solum rationabiliter credimus, verum etiam testimoniis approbamus, Scriptura dicente: Qui diligit genitorem, diligit eum qui natus est ex eo ; quoniam fides vera quod credit, non nescit, etiamsi nondum potest videre quod sperat et credit. Hi vero qui Filium de Patris substantia natum denegant, debent utique dicere, unde arbitrentur Dei Filium exstitisse: utrum de nihilo, an ex aliquo? Si de nihilo exstitit, creatura dicendus est, non creator. Si autem de aliquo dicatur, sic etiam id ipsum Deus fecit, unde Filium genuit. An forte coaeternum dicitur aliquid habuisse unde posset Filium generare? Si coaeternum aliquid aestimatur unde genitus Filius creditur, Manichaeorum error hac asser
Abbreviated transcription (Latin):
lis ẽẽ non posse. hoc semꝑ patris et filii.
demonstrat equalitas: ut quicquid fue¬
rit derogationis uel honorificentiȩ. si¬
mul sit utriq cõmune. Quo fit: ut dũ
contra fidei nor mã filiꝰ a patris equalita¬
te discernit᷑. magis patͥ quã filio detra¬
hat᷑. Quod huiꝰ loci manifestiꝰ demons¬
trat assertio: qua dũ filiꝰ solus lumen
appellari credit᷑. ipsi patͥ qui lumen genu¬
it nomen luminis abnegat᷑. Qui autem
ñ substantialiter possidet nomen lumi¬
nis: ñ potest habere substantialiter uo
ex lumine credendus ẽ filius quia de dõ
natꝰ ẽ ds̃. ne dũ solus filiꝰ lumen dicit᷑.
ds̃ pater intolerabiliter blasphemet᷑.
Ac ne putem̾ patrẽ comiectura magis
quã ueritate lumen dicere. necesse ha¬
bemꝰ hoc quoq testimoniis approbare.
In scĩs eloquiis de sapientia dr̃. Om̃ium
mobiliũ mobilior ẽ sapientia. atcingit
autẽ ubiq ꝓpter suam munditiam.
Uapor ẽ autẽ uirtutis dĩ. & manatio

Expanded text:
 Responsio. Hoc semper Patris et Filii demonstrat aequalitas, ut quidquid fuerit derogationis vel honorificentiae simul sit utrique commune. Quo fit ut, dum contra fidei normam Filius a Patris aequalitate discernitur, magis Patri quam Filio detrahatur. Quod hujus loci manifestius demonstrat assertio, qua dum Filius solus lumen appellari creditur, ipsi Patri, qui lumen genuit, nomen luminis abnegatur. Qui autem non substantialiter possidet nomen luminis, non potest habere substantialiter vocex lumine credendus est Filius, quia de Deo natus est Deus, ne dum Filius lumen dicitur, Deus Pater intolerabiliter blasphemetur. Ac ne putemus Patrem conjectura magis quam veritate lucem dicere, necesse habemus hoc quoque testimoniis approbare. In sanctis eloquiis de Sapientia dicitur: Omnium mobilitantium mobilior est Sapientia: attingit autem ubique propter suam munditiam; vapor
Abbreviated transcription (Latin):
res: cũ asserunt patrẽ et filiũ ꝙ sp̃m sc̃m.
Uera fides num qũa suꝑfluas sed rectas
semꝑ habet ꝙ habiit rationes: nec ex
his auquod fastidiũ nascit᷑. si mͦ absq
contentionis studio ueritas audiat᷑. Quȩ

Expanded text:
res, cum asserunt Patrem et Filium et Spiritum sponsio. Vera fides nunquam superfluas, sed rectas semper habet et habuit rationes, nec ex his aliquod fastidium nascitur, si modo absque contentionis studio veritas audiatur, qu
Abbreviated transcription (Latin):
estis indiem redemptionis. Cũ se dixisse
meminisset ex patre ꝑfiliũ in sp̃u sc̃o: ut
hanc trinitatẽ unũ dm̃ ẽẽ monstraret.
alio loco ait. Om̃ ex ipso ꝙ ꝑ ipsũ ꝙ in p¬
so sunt oña. & qͦd singłariter intulit.
& scã scriptura cõmemorat. Paulus apłs
de filio dĩ dicit. Qui cũ sit splendor głe
et figura substantiȩ eiꝰ. Dñs denuodicit
adiheremiã. Suꝑ montes accipe planctũ¬
ꝙ suꝑ semitas deserti luctũ: quia defece¬
runt ex eo quod ñ sunt homines. ñ audi¬
erunt uocẽ substantiȩ meȩ. auolatilib
cȩli usq ad pecora. filiũ autẽ patris. ẽẽ.¬
substantiam: sapientiȩ liber euident̃ osten¬
dit dicens. Esca angłoꝵ nutristi popłm tu¬
ũ. p̃paratũ panẽ de cęlo p̃stitisti eissine la¬
bore: om̃e delectamentũ inse habentem
ꝙ om̃em suauitatis saporẽ. Substantiam
enĩ tuã & dulcedinẽ tuam quã in filios habes

Expanded text:
estis in diem redemptionis . Cum se dixisse meminisset ex Patre per Filium in Spiritu sancto, ut hanc Trinitatem unum Deum esse monstraret, alio loco ait: Quoniam ex ipso, et per ipsum, et in ipso sunt omnia. Et quod singulariter intulit: et sancta Scriptura commemorat. Paulus apostolus de Filio Dei dicit, Qui cum sit splendor gloriae, et figura substantiae ejus . Dominus denuo dicit ad Jeremiam: Super montes accipe planctuet super semitas deserti luctum, quia defecerunt, eo quod non sint homines: non audierunt uocem substantiae a uolatilibus caeli usqsubstantiam, Sapientiae liber evidenter ostendit, dicens: Esca angelorum nutristi populum tuum, praeparatum panem de coelo praestitisti eis, sine labore, omne delectamentum in se habentem, et omnem suavitatis saporem: substantiam enim tuam et dulcedin
Abbreviated transcription (Latin):
et fundatꝰ scd̃m quod de dño menarrabilit̃
natꝰ ẽ dñs: creatꝰ autẽ scđ̾in humanã gene¬
rationẽ qua de ancilla natꝰ ẽ seruus: ut
quẽ ante omĩa solũ pat̃ genuit ex natura
ꝓ nr̃a salute generaret ex gr̃a. Quocirta
utrãq debemꝰ in dño xp̃o naturã agnoscere.
ut nec ad uersus creatorẽ uideamꝰ suꝑbi: nec
beneficisnr̃ĩ saluatoris existamꝰ ingrati:
ne apud saluatorẽ ipse sibi deneget quam
quęrit salutẽ. qͥcreatoris de dõ patre uerã
denegat deitatẽ. u. obiectio.
Sed qui p̃sumunt irrationabiliter dicere
de patris substantia natũ eẽ filiũ. doceant
ꝑscripturas tam̃ qͦmͦ ñ sit erroris falsa ꝓ¬
fessio: qͥcũ dicit in enarrabilẽ ẽẽ genera¬
tionẽ eiꝰ asserat eũ de patris ẽẽ natum
substantia. Responsio.
Issertionis defectus agnoscit᷑. quando
quis ita fidei alteriꝰ destruere nitit᷑ regłam
ut credulitatis suȩ firmã nolit ꝓferre

Expanded text:
et fundatus secundum quod de Domino inenarrabiliter et fundatus secundum quod de Domino inenarrabiliter natus est Dominus; creatus autem secundum humanam generationem qua de ancilla natus est servus, ut quem ante omnia solum Pater genuit ex natura, pro nostra salute generaret ex gratia. Quocirca utramque debemus in Christo Domino naturam agnoscere, ut nec adversus creatorem videamur superbi, nec beneficii nostri Salvatoris existamus ingrati, ne apud Salvatorem ipse sibi deneget quam quaerit salutem, qui Creatoris de Deo Patre veram denegat deitatem. Objectio 4. Sed qui praesumunt irrationabiliter dicere de Patris substantia natum esse Filium, doceant per Scripturas tamen quomodo non sit erroris falsa professio, qui cum dicit inenarrabilem esse generationem ejus, asserat eum de Patris esse natum substantia. Responsio. Assertionis defectus agnoscitur, quando quis ita fidei alterius destruere nititur regulam, ut credulitatis suae firmam nolit proferre
Abbreviated transcription (Latin):
terminos postulauit. Qui scđ̃m diuinã
naturã sicut uniuersa quȩ in cȩlo sunt
ꝙ in terra uisibilia ꝙ inuisibilia cũ patre
fecit. ita cũ patre semꝑ unuiersa possedit.
Hanc generationẽ quã psalmꝰ scd̃s uisinuat
ad incarnationis misteriũ ꝑtinere. liber
actuũ apłoꝵ paulo in sinagoga loquente
testat᷑: cuiꝰ uox ad uideos huuisemocdi re¬
perit᷑. O nos uobis annuntiamꝰ eam que ad pa¬
tres nros repmissio facta ẽ: qm hanc d̃s adem
pleuit filiis nr̃is resuscitans iħm: sicut ꝙ
in psalmo scdo scriptũ ẽ. Filius meus estu:
ego hodie genui te. Hoc gͥ quod psalmus
dixit. scdm id apłs ostendit ad filiũ dic̾tum:
scdm quod a mortuis p̃dicat suscitatum.
Attendat᷑ gͦ quȩ amortuis in xp̃o natura sur-
nitꝰ ter minos terrȩ possidendos accepit.
Agnoscat᷑ itaq in xp̃o ꝓprietas utriusq
naturȩ: ut sine errore possit intelligiꝙ
creatꝰ ꝙ fundatꝰ. ꝙ. genitꝰ. Genitꝰ quippe. ẽ.

Expanded text:
qui secundum divinam naturam sicut universa, quae in 57 coelo sunt et in terra, visibilia et invisibilia cum Patre fecit, ita cum Patre semper universa possedit. Hanc generationem quam psalmus secundus insinuat ad Incarnationis mysterium pertinere, liber Actuum apostolorum Paulo in synagoga loquente, testatur; cujus vox ad Judaeos hujuscemodi reperitur: Et nos vobis annuntiamus eam quae ad patres nostrlevit filiis nostris, resuscitans Jesum; sicut et in psalmo secundo scriptum est: Filius meus es tu, ego hodie genui te . Hoc igitur quod psalmus dixit, secundum id Apostolus ostendit ad Filium dictum, secundum quod a mortuis praedicat suscitatum. Attendatur ergo quae a mortuis in Christo natura surrenitus terminos terrae possidendos accepit. Agnoscatur itaque in Christo proprietas utriusque naturae, ut sine errore possit intelligi, et creatus, et fundatus, et genitus: genitus quippe est
Abbreviated transcription (Latin):
benedicat nos ds̃. ꝙ metuant eũ om̃s fines
terrȩ. Cui sententiȩ beatꝰ concordat apłs.
Oui cũ quodã loco dixisset. unꝰ ds̃ pater.
ex qͦ om̃ia ꝙ nos in ipso. ꝙ unꝰ dñi iħc xp̃c¬

Expanded text:
benedicat nos Deus, et metuant eum omnes fines benedicat nos Deus, et metuant eum omnes fines terrae . Cui sententiae beatus concordat Apostolus, qui cum quodam loco dixisset: Unus Deus Pater, ex quo omnia, et nos in ipso; et unus Dominus