comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nolebas omẽs equales. Ideo erat om̃ĩbi
supior. qr caritate optabat omẽs equa¬
sumlia faciat. et qͣiͣ pana caritati pascit
sepelit et suꝑbia. Omĩa oꝑa bona que
uult fac̾e caritas et facit agitat contͣ
supbia. et qͣi docet equos suos. S inti̾
oi caritas tollit locũ male agitate sup¬
bie Nõne male agitãti. Sr male agitate.
dehonũ ciiꝰ auriga supbia est. Ncc̾e est̃
en ut p̃sẽps eat. Ut aũt nõ sit suꝑbia t¬
Meagit fcã bona quis nouit qt udec
suscipit et suꝓbia. Int̾cedit ꝓ paupenĩa¬
c̾mimꝰ. audeo alqͥid dr̃e. s nõ ego. pau¬
lus dixit mout᷑ caricas id est hõ heñs
caritatẽ. Cõfitẽt᷑ nom̃e xp̃i. ducit mar¬
tynũ cõfite̾tur et suꝑbia ducit marto¬
b caritatẽ.S audiat aplmille quinõ¬
Ergo scpͥtura diuina initid nos reuo¬
cat. a iacta cõe huiꝰ faciei forsecus et
ab ista fac̾iei que iactat᷑ añ hoĩes. reuo¬
cat nos intro. Redi ad cõsciãm tuã. Ipã

Expanded text:
nes esse aequales? Ideo erat omnibus superior, quia charitate optabat omnes aequasimilia facit, et quasi paria charitati. Pascitsepelit et superbia. Omnia opera bona quae vult facere charitas et facit, agitat contra superbia, et quasi ducit equos suos. Sed interior est charitas: tollit locum male agitatae superbiae; non male agitanti, sed male agitatae. Vae homini cujus auriga superbia est, necesse est enim ut preceps eat. Ut autem non sit superbia quae agitet facta bona, quis novit? quis videt? suscipit et superbia; intercedit pro paupecernimus. Audeo aliquid dicere, sed non ego; Paulus dixit: moritur charitas, id est, homo habens charitatem, confitetur nomen Christi, ducit martyrium; confitetur et superbia, ducit et martybet charitatem. Sed audiat ab Ergo Scriptura divina intro nos revocat a jactatione hujus faciei forinsecus; et ab ista superficie quae jactatur ante homines, revocat nos intro. Redi ad conscientiam tuam, ipsam
Abbreviated transcription (Latin):
morbo ab egͦtacõe febre. Ilłd tollit qt
ilłi adu̾sat̃ et remaneat. illd̾ ũide gͣtu¬
let̃. Sic et tu. Siͦ dit te ĩnnicꝰ tuus ei
go. si et tu odisti. S ꝑsequit᷑ rẽ cuam
collit tibi nescio qua. que hẽs ĩ t̾ra. Icd¬
o illũ odisti. quia augustias tibi facit
ĩ t̾ra. Noli pati angustias migra ĩ celii
sursũ cor ibi ħebis ubi latitudo est. ut
nullas angustias paciaris ĩ sꝑe etͥneus¬
te. atcẽde que tibi tollit. ne ipã ribit
collẽt. nille ꝑmitre̾t qui flagellat
om̃e filiũ que recꝑit. Quodãm̃o fe¬
ranẽtũ dei est. quo saneris ip̃e simicͥ
tuus. Si nouit deus utile tibiẽẽ ut
expoliet te. et ꝑmitrit illa. Si noils
utile cibi ẽẽ ut uapules ꝑmittit illeut
cedaris. De illo curat opta ut et illet
sanet᷑. Deũ nẽo uidit unqm̃. Uidete da¬

Expanded text:
tollit quod illi adversatur, ut remaneat illud unde gratuletur. Sic et tu: si odit te inimicus tuus, et go, si et tu odisti. Sed persequitur rem tuam; tollit tibi nescio quae, quae habes in terra: ideo illum odisti, quia angustias tibi facit in terra. Noli pati angustias, migra in coelum sursum: cor ibi habebis ubi latitudo est, ut nullas angustias patiaris in spe vitae aeternae. Attende quae tibi tollit: nec ipsa tibi tolleret, nisi ille permitteret qui flagellat omnem filium quem recipit . Quodammodo ferramentum Dei est quo saneris, ipse inimicus tuus. Si novit Deus utile tibi esse ut exspoliet te, permittit illum; si novit tibi utile esse ut vapules, permittit illum, ut caedaris: de illo te curat, opta ut ille sanetur. 12. Deum nemo vidit unquam. Videte, d
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃is ꝑ spñi scim̃ qui datus est nobis
et nos udimꝰ et testes sumꝰ qr pat̾ mi¬
sit filiũ suũ saluatorẽ mũdi. Securi
estoce qr egͥtatis tał medicus ueĩt. De
spabatis magni erãt niorbi. In sanabłia
erãt uulna despata erat egritudo. Mag¬
incudinẽ mali tui attẽtis. omĩ poteciã
medici nõ attẽdit. Tu desꝑatus es. s
ille onũpotẽs est. cuiꝰ testes isti sũt ꝯ
pmo sanati et ãnũciãtes medicu. et
ip̃i tamĩe plꝰ spes sanati ꝙͣre. Na sic di¬
cit apłs. spe enĩ salui fã sumꝰ. Cepiniꝰ

Expanded text:
nctum qui datus est nobis . 13. Et nos vidimus, et testes sumus, quia Pater misit Filium suum Salvatorem mundi. Securi estote qui aegrotatis: talis medicus venit, et desperatis? Magni erant morbi, insanabilia erant vulnera, desperata erat aegritudo. Magnitudinem mali tui attendis, omnipotentiam medici non attendis? Tu desperatus es; sed ille omnipotens est: cujus testes isti sunt qui primo sanati, et annuntiantes medicum; et ipsi tamen plus spe sanati quam re. Nam sic dicit Apostolus: Spe enim salvi facti su
Abbreviated transcription (Latin):
dũ uestire. nũꝗd semꝑ egrotũ uisitare.
nũqd semꝑ discordãtes cõcordare nũ¬
qd semꝑ mortuos sepelire. Modo ills
cũ ills̾. Inchoant̃ ista. et cessant. Ille
aũt imꝑatoi nec ichoatur. nec cessa¬
re deb. Caritas nitus nõ int̾mtta¬
c.Officia caritatis ꝓ tẽpe exhibeant᷑.
caritas g ͦ sic̃ scpͥtũ est frat̾na ꝑmnane

Expanded text:
dum vestire? numquid semper aegrotos visitare? numquid semper discordantes concordare? numquid semper mortuos sepelire? Modo illud, modo illud. Inchoantur ista, et cessant: ille autem imperator, nec inchoatur, nec cessare debet. Charitas intus non intermittatur: officia charitatis pro tempore exhibeantur. Charitas ergo, sicut scriptum e
Abbreviated transcription (Latin):
dño qui dixit ĩscriptura flagellat oe
suit fidelib suis. Ideo deus quosdã li¬
bauit iusibilit̾ quosdã nõ libãuit iusi¬
bilit᷑. Omẽs tanse spuitalit̾ liba̾uit spi¬
ritalĩ nemiẽm desenut. Uisibilit̾ quos¬
dã uisus est deseruisse. quostã uisus e
eripuisse. Ideo quostã enpuit neputes
ilũ nõ potiusse enꝑe. Testiõniũ dedii
tatis laqueos cũ trãsierũt tpr̃a tẽptacõ¬

Expanded text:
tente Domino, qui dixit in Scriptura, Flagellat omnem suit fidelibus suis? Ideo Deus quosdam liberavit visibiliter, quosdam non liberavit visibiliter: omnes tamen spiritualiter liberavit, spiritualiter neminem deseruit. Visibiliter quosdam visus est deseruisse, quosdam visus est eripuisse. Ideo quosdam eripuit, ne putes illum non potuisse eripere. Testimonium dedit tatis laqueos, cum transierint tempora tentatio
Abbreviated transcription (Latin):
et si uicei̾s aliꝙ̃ ꝑ prudẽciã optare debes
ut sit et ip̃e prudẽs. Quãdiu tardus ẽ
discit a te. ꝙͣdu ĩdoctus est ĩdiget te.
Et cũ deus doctor ille aut̃ discẽs. eugͤ
supior. qr doctores ille ĩfior. qr discẽs. n

Expanded text:
et si viceris aliquem per prudentiam, optare debes ut sit et ipse prudens. Quamdiu tardus est, discit a te; quamdiu indoctus est, indiget tui; et tu videris doctor, ille autem discens: tu ergo superior, quia doctor es; ille inferior, quia discens. Nisi
Abbreviated transcription (Latin):
medicus. s male heñtib. Nũꝙͥ ad hoc a¬
mauit pct̾ores ut pcc̃ores remanemus.
Qiͣ lignũ de silua iudit nos fab̾. et cogi¬
tauit edificiũ qd̾ nide ftũrus est. nõ sił¬
uã qd̾ erat. Sic et tu respicis ĩunicũ cu¬
pant̾e ⁊ cõtueliis. ĩ sectãtẽ odiis. attẽdis

Expanded text:
dicus, sed male habentibus . Numquid ad hoc amavit peccatores, ut peccatores remaneremus? Quasi lignum de silva vidit nos faber, et cogitavit aedificium quod inde facturus est, non silvam quod erat. Sic et tu respicis inimicum tuperantem contumeliis, insectantem odiis; at
Abbreviated transcription (Latin):
uescio ꝗd et p̃posteꝵ. fac ills quodãmo
capite deorsũ. qd̾ susũ faciat iosũ. Qt
deorsũ faciat susũ. iosũ us fac̾e deum
et te susũ. precipitãs. nõ eleuaris. Ille
enĩ semꝑ sursũ est. Quid gͦ. tu bñ et
deus male. Iino hoc dic siuis u̾ius dr̃e
Ego male. ille bñ. et qñ ego bñ. ab illo
bñ. Naz a me quitqd ago male ista cõ¬
fessiõ firma cor. et facit dilcõis fun
tus facie ecc̃iis uidee que ĩ xp̃o sunit

Expanded text:
ens illud quodammodo capite deorsum: quod susum, faciens jusum: quod deorsum, faciens sursum. Jusum vis facere Deum, et te susum? Praecipitaris, non elevaris: ille enim semper sursum est. Quid ergo? tu bene, et Deus male? Imo hoc dic, si vis verius dicere, Ego male, ille bene; et quod ego bene, ab illo bene: nam a me quidquid ago male. Ista confessio firmat cor, et facit dilectionis ftus facie Ecclesiis Judaeae, quae
Abbreviated transcription (Latin):
illũ. supͣ se leones.Si aũt nõ agnoscis
illũ qui supͣ te est suꝑiorẽ cõtẽpiis. sub¬
dis ĩferiori. ꝓptea suꝑbia egypcõꝵ uñ
domata est. de ranis et muscis. Potãt
deus et leones mitt̾e.S aliꝗs magnꝰ
leone t̾rẽdus est. Qnilli erãt suꝑiores
tanta de reb cõtẽpnibłib et abiectis
fracta est cͥiuxmala. S damelẽ agno¬
un̾t leones. qr ille ss̃ditus deo erat. Qd
mr̃es qui adbestias pugnaun̾t. et fe¬
raꝵ morsib lamati sũt. nõ erãt sb̾ deo.

Expanded text:
gnoscis illum qui supra te est, superiorem contemnis, subderis inferiori. Propterea superbia Aegyptiorum unde domita est? De ranis et muscis . Poterat Deus et leones mittere, sed aliquis magnus leone terrendus est. Quanto illi erant superbiores, tanto de rebus contemptibilibus et abjectis fracta est eorum cervix mala. Sed Danielem agnoverunt leones, quia ille subditus Deo erat. Quid? martyres qui ad bestias pugnaverunt, et ferarum morsibus lacerati sunt, non erant sub Deo?
Abbreviated transcription (Latin):
corã honũb ut uideanũ ab eis. Nũꝗd
ħ uoluit dr̃e. ut quecũq bona facimiꝰ
abscõdamꝰ ab ocłis hom̃ et timeniꝰ
uideri. Si times spectatores. nõ hẽbis
nuitatores. Debes gͦ uideri s nõ ad
hoc debes face ut uideas. Nõ ibi deb
eẽ finis gaudii cui. Nõ i t̾mĩs leticie
tue. ut putes te totũ fructũ cõsequu¬
cũ ẽẽ boni oꝑis tui cũ iusus fui̾s atq
laudatus. Nichil est hoc. Contep̃ne c
cũt laudaris. Ile in te laudet᷑. qui ꝑte
ut bonũ agas.abste hẽs male age̾ a
deo hẽs bene age̾. Contͣ ꝑu̾sihonnẽs
uidece quã p̃posteri sĩt qd̾ faciũt. Bñ¬

Expanded text:
ideamini ab eis . Numquid hoc voluit dicere, ut quaecumque bona facimus, abscondamus ab oculis hominum, et timeamus videri? Si times spectatores, non hebebis imitatores debes ergo videri. Sed non ad hoc debes facere ut videaris. Non ibi debet esse finis gaudii tui, non ibi terminus laetitiae tuae, ut putes te totum fructum consecutum esse boni operis tui, cum visus fueris atque laudatus. Nihil est hoc. Contemne te cum laudaris: ille in te laudetur, qui perut bonum agas. Abs te habes male agere, a Deo habes bene agere. Contra perversi homines videte quam praeposteri sint. Quod faciunt b
Abbreviated transcription (Latin):
tiia omẽs uestici eent. et nõ est ista t¬
aliqñ illa uita uͥ nemo moriat᷑. Cõcordas
litigãtes. utmã aliqñ sit pax illa et̾na.
ih̾rsm ubinemo discordat. Hec eĩ omĩa
officia nccͣitũ sũt. ẽolle mĩam cessabũt
oꝑa mĩe. Oꝑa mĩe cessabũt. Nũꝙͣ ardor
caritatis extinguit᷑. Germanꝰ amab̾ feli¬
cez homĩem. cui nõ ames qd̾ pr̃es. pu¬
norille amor erit młtoq sincior. Na si
prestitĩs miso̾. Fortassis excolłe te cupis
adu̾sus eũ. et eũ cibi ius ẽẽsb̾iectũ qui
auctor est cui beneficii. Ille indiguit
tu ĩꝑtitus es. Quasi maioruideris qr
tu p̾stitisti. ꝙͣ ille cui p̾sticũ est. Opta e¬
omm̃i maloꝵ auaricia est. Et itẽ dcm̃
est t̃initiũ omĩs pcc̃i suꝑbia. Et q̃rimꝰ

Expanded text:
et ista nlla vita ubi nemo moriatur! Concordas litigantes: utinam aliquando sit pax illa aeterna Jerusalem, ubi nemo discordet! Haec enim omnia officia necessitatum sunt. Tolle miseros; cessabuntbunt; numquid ardor charitatis exstinguetur? Germanius amas felicem hominem, cui non habes quod praestes; purior ille amor erit, multoque sincerior. Nam si praestiteris misero, fortassis extollere te cupis adversus eum, et eum tibi vis esse subjectum, qui auctor est tui beneficii. Ille indiguit, tu impertitus es; quasi major videris quia tu praestitisti, quam ille cui praestitum est. Opta aeomnium malorum avaritia . Et item dictum est, Initium omnis peccati superbia . Et quaerimus
Abbreviated transcription (Latin):
aut sic possumꝰ dilige̾ uł amare. hoc t¬
amas me. Nõ sic debemꝰ dilige honĩ es
Qũo audiuimꝰ gulosos dice̾ amo turdo.
Queris quar̃̾ ut occidat et ꝯsuãt. Et a¬
mare se dic̾. ad hoc illos amat.ut nõ
sit ad hoc amat ut ꝑimat. Et quicquid

Expanded text:
aut sic possumus diligere, vel amare; hoc eaut sic possumus diligere, vel amare; hoc eamas me ? non sic debemus amare homines, quomodo audimus gulosos dicere, Amo turdos. Quaeris quare? Ut occidat, et consumat. Et amare se dicit, et ad hoc illos amat ut non sint, ad hoc amat ut perimat. Et quidquid
Abbreviated transcription (Latin):
ioñs aũt dic̾ nõ uob̾ suffice̾ut frẽs di¬
ligamꝰ s debc̾ nos ostende ip̃am dilcio¬
ne ut ꝑuẽiamꝰ adĩnnicos. Qui usq ad
ũinicos ꝓueĩt. nõ trãsibit fre̾s. Ncc̃e est
sicut ignis prius occupet ꝓxĩa. et sic se
ilongĩquiora discẽdat ꝓpĩquior est cibi
fr̃. ꝙͣ nescio quis hõ. Rursus tibimag̾
ad het ille quẽ nõ noua̾s qͥ cibi tamen
nõ adu̾sat᷑. ꝙ ĩnnicus qui et iã adu̾sat̃.
Extẽde dilcionẽ ĩ ꝓxmos necuoces il¬
la extesione. ꝓpe enĩ te diligis qui e¬
os diligis. qmi tibi adhen̾t. Extẽdead
ĩcognitos qui tibi nich mali fecerĩt.
Trãscede et ip̃os ꝑueĩas ut diligas ĩuiu¬
cos. hoc c̾te dñs uib. Quarenste tacu¬
it or dilc̃one ĩinci. Omĩs dilcio sine
q̃ carnał dicit᷑ q̃ nõ dilcio s mag̾ amor
dici solet. Dilcoĩs nom̃e eĩ. mag̾ solet i
meliorib reb dici. ĩ meliorib reb ac
gũt. Nõ em̃ sic debemꝰ dilig̾e homiẽs.

Expanded text:
 dicit non nobis sufficere ut fratres diligamus, sed debere nos extendere ipsam dilectionem, ut perveniamus ad inimicos? Qui usque ad inimicos pervenit, non transilit fratres. Necesse est sicut ignis, prius occupet proxima, et sic se in longinquiora distendat. Propinquior est tibi frater quam nescio quis homo. Rursus tibi magis adhaeret ille quem non noveras, qui tibi tamen non adversatur, quam inimicus qui etiam adversatur. Extende dilectionem in proximos, nec voces illam extensionem. Prope enim te diligis, qui eos diligis qui tibi adhaerent. Extende ad ignotos, qui tibi nihil mali fecerunt. Transcende et ipsos; perveni, ut diligas inimicos. Hoc certe Dominus jubet. Quare iste tacuit de dilectione inimici? 5. Omnis dilectio, sive quae carnalis dicitur, quae non dilectio, sed magis amor dici solet dilectionis enim nomen magis solet in melioribus rebus dici, in melioribus accguntur. Non enim sic debemus diligere homines,
Abbreviated transcription (Latin):
hec tenẽta sũt. qr uitus st̃ omẽs iste
iurtutes qͣs nomĩaui. Quis aũt suf¬
ficit omẽs nomĩare qͣiͣ ex̾citus est im¬
ꝑatoris. Qui sedec nitus ĩmẽte cua.
Qũo enĩ imꝑator ꝑ ex̾citũ suũ agit qt̾¬

Expanded text:
a sunt; quia intus sunt omnes istae virtutes quas nominavi. Quis autem sufficit omnes nominare? Quasi exercitus est imperatoris, qui sedet intus in mente tua. Quomodo enim imperator per exercitum suum agit quo
Abbreviated transcription (Latin):
łr ĩ spirent᷑ sic̃ aĩant᷑ carnes ꝑ animas aĩaliũ an
script᷑raꝵ oportuniora loca posse occͣrere iͥ nob̾de
hac re scd̃m sancte auctoritate regulas ⁊ siñ ont̾e
certũ ad tñ tred̾e licebit. Nũc aũ ẜuata sc̃ꝑ mod̾a¬
cõne pie gͣuitatis nichl cred̾e dere obscura tem̾e
te bemꝰ ne forte ꝙ postea n̾itas pate fecit. quͥiuis

Expanded text:
liter inspirentur, sicut animantur carnes per animas animalium, an scripturarum oportuniora loca posse occurrere, ubi nobis de hac re secundum sanctae auctoritatis regulas etsi non ostetamen credere licebit. Nunc autem servata semper moderatione piae gravitatis, nihil credere de re obscura temere debemus; ne forte quod postea veritas patefecerit, quamvis
Abbreviated transcription (Latin):
tm̃ ĩtest qñtũ abistis cõp̾hendi. cõputacõne
nõpossit manꝰ seqũtis iacobdũ naccͥeͣt ĩ uẽta
est pedẽ frĩs p̃cedẽnᷤ tenẽs. us adeo sic nati sũt qͥ
unꝰ ĩ fans ĩ duplũ plixor nasci uid̾et᷑. hoꝵ cͥce
cõstellacõnes quas appellãt nullo motodis¬
cõnes intuens mathematitꝰ ad eũdẽ horosco¬
pũ ad eandẽ luã dicũt unũ eoꝵ amatre dilet¬
tũ alt̾m nõ dilettũ. Si em̃ aliud diceret mat¬
ceret. Si aũ hoc dicͥet uerũ qͥtẽ s nõ icd̾m s uoꝵ
ubroꝵ ĩ eptas canciũ culas diceret. Ꝙ sihuit
historie qr de nris ꝓfert᷑ uolũt credere ninad

Expanded text:
m interest, quantum ab istis conprehendi conputatione non possit. manus sequentis Iacob, dum nascerentur, inuenta est pedem fratris praecedentis tenens; usque adeo sic nati sunt, quasi unus infans in duplum prolixior nasci uideretur. horum certe constellationes, quas appellant, nullo modo distiones intuens mathematicus ad eundem horoscopum, ad eandem lunam diceret unum eorum a matre dilectum, alterum non dilectum? si enim aliud diceret, faceret; si autem hoc diceret, verum quidem, sed non secundum suorum librorum ineptas cantiunculas diceret. Quod si huic historiae, quia de nostris profertur, nolunt credere, numquid
Abbreviated transcription (Latin):
cũsoli ꝓxima ẽ nisi lucis cornib apparere qr cecͥa
pars que tota morbẽ illust̾atur nõ ẽ ad t̾ras ut
uiteri possit. nisi cũ soli contͣria est. ut cocũ t̾ris
appareat ꝙ eius illuminat nõ desunt tam̃ qui nõ
eo se arbitrari dũt lunam pͥmitꝰ a deo quartam
decimã stãm quia plena fc̃a credenda est s auia
ĩscript᷑ris dei u̾ba sic hñt lunã fcãm ĩichoacõ¬
nẽ noctis. tunt aũt noctis exordio uitet᷑ cũ plena
ẽ. alias u̾o ⁊ ꝑdiẽ incipit ud̾i añ plenitudinẽ ⁊
ꝓgͤssu noctis tanto ampliore qnͣto minuit᷑. S
qui ꝑ inchoacõnẽ noctis ñ intelligit nͥ pͥncipa¬

Expanded text:
 nisi lucidis cornibus adparere, quia cetera pars, quae tota in orbem inlustratur, non est ad terras, ut uideri possit, nisi cum soli contraria est, ut totum terris adpareat, quod eius inluminat. Non desunt tamen, qui non eo se arbitrari dicunt lunam primitus a deo quartam decimam factam, quia plena facta credenda est, sed quia in scripturis dei uerba sic habent: lunam factam in inchoationem noctis; tunc auest, alias vero et per diem incipit videri ante plenitudinem et in progressu noctis tanto ampliore quanto minuitur. Sed qui per inchoationem noctis non intelligit nisi principa
Abbreviated transcription (Latin):
isti auã cec̾is supplicãt ⁊ tenere dicãt ⁊ retro a¬
g̾e acursu ꝓpͥo. Nõ .n. fit uͥi siłe maiores aut
⁊̃ eauales molencia radioꝵ eius pꝰse suꝑari.
aut si supenores signoꝵ stellas uł septẽtõñ maio¬
res esse asserũt i q̃ nichu tale asole pacumt᷑ cͦ is¬
tas ꝑsigna cͥcueñtes amplius uen̾ant᷑ cur eas
tis qͥb iñfatoꝵ au̾itate deuii suspitat᷑ p̃cipuã
tͥbuere potestatẽ exlibͥs eoꝵ c̃te manifestũ ẽ. s
dicãt quid uolũt decelo aliem aprẽqui ẽ ĩceł¬

Expanded text:
 retro agere a cursu proprio. non enim fit uerisimile maiores aut etiam aequales uiolentia radiorum eius posse superari. aut si superiores signorum stellas uel septentrionum maiores esse adserunt, quae nihil tale a sole patiuntur, cur istas per signa circumeuntes amplius uenerantur V cur eas ntis, quibus uim fatorum a ueritate deuii suspicantur, praecipuam tribuere potestatem ex libris eorum certe manifestum est. Sed dicant quod uolunt de caelo alie
Abbreviated transcription (Latin):
re mauis ĩ ĩchoacõnẽ diei ⁊lm̃are minꝰ ũichoa¬
cõnẽ nocts c̾ce .n. uł ħ cõcedet᷑ ocłis nr̃is ut ea
manifestũ sit amplius cet̾is lut̾e sr̃ t̾rã. nec dĩe
ciarẽ nͥ lute soł. nͨ noctẽ tot stellis appaiẽtibus
italuc̾e uiluna desit ꝙͣ ad modũ p̾sentia illiꝰ
illuscrat᷑. Uẽ tatis ã quales lib eoꝵ ãguisias im¬

Expanded text:
re maius in inchoationem diei et luminare minus in inchoationem noctis. certe enim uel hoc concedent oculis nostris, ut ea manifestum sit amplius . ceteris lucere super terram nec diem clarere nisi luce solis nec noctem tot stellis adparentibus ita lucere, si luna desit, quemadmodum praesentia illius inlustratur. De fatis autem qualeslibet eorum argutias
Abbreviated transcription (Latin):
dicrũ ia exinformi que formata mun̾antur
⁊ exista corͣli mat̾ia iã fcm̃ celũ narrau̾at cuĩ
u̾b̾ inrer̃ creatar̃ ordinẽ inserere ut dr̃etur fi¬
at nõ accept᷑a ista residua infornutate talem
speciẽ quase accepat celũ siam ĩ fenorẽ ⁊ ĩ fir¬
miorẽ athi ĩ formitati yximã ut hiis pocius uͥb̾
cũ dͨ cõgregent᷑ aque appareat arita accepint
ħ duo spc̃s ꝓpͥas istas notissimas nob̾ q tracta¬
diles aqua mobilẽ t̾ra ĩ iobłem ⁊ idõ deilla dic¬
tũ est cõgregent᷑. de hac appareat. ⁊laua .n. est
labilit̾ fluxa. t̾ra stabiłr fixa. Et dixit deus. G̃ce¬
słitudinẽ ⁊ lignũ fructifu̾m facientes fructũ ħbar

Expanded text:
rum jam ex informi quaeque formata numerantur, et ex ista corporali materia jam factum coelum narraverat, cujus verbis in rerum creatarum ordinem inserere, ut diceretur, Fiat; non acceptura ista residua informitate talem speciem, qualem acceperat coelum, sed jam inferiorem et infirmiorem atque informitati proximam: ut his potiusur: congregentur aquae, et: adpareat arida, acceperint haec duo species proprias istas notissimas nobisque tractabiles, aqua mobilem, terra inmobilem: ideo de illa dictum est: congregetur, de hac: adpareat; aqua enim est labiliter fluxa, terra stabiliter fixa. Et dixit deus: germsimilitudinem et lignum f
Abbreviated transcription (Latin):
aiuaꝵ pondĩ ⁊ ip̃e aercedit ut uł ad t̾rã uład
aqirã ꝑueniat᷑ unde ĩtelligi uolũt ħ mͦ ne¬
cesse fuisse ut aer quo siquis enis particu¬
lam ĩ spaciis illis cb̃ limib celi poss diunt¬
t̾e pond̾e suo cateret donet ad et̾ea subt̃ spacia
ꝑueniret. Qua pp̃ colligũt multo nunꝰ eẽ posse
aquis supͣ illud igneũ celũ aliquid loci. cũilles
aermulto aqͥs leuor manere ñ possit falib eoꝵ¬

Expanded text:
aquarum ponderi, et ipse aer cedit, ut vel ad terram vel ad aquarum ponderi, et ipse aer cedit, ut vel ad terram vel ad aquam perveniat. Unde intelligi volunt, hoc modo necesse fuisse ut aer quoque, si quis ejus particulam in spatiis illis sublimibus coeli posset dimittere, pondere suo caderet, donec ad aeria subter spatia perveniret. Quapropter colligunt multo minus esse posse aquis supra illud igneum coelum aliquid loci, cum illic aer multo aquis levior manere non possit. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
patib emitrunt ĩ sua ꝓpantem atq illis adn
na. decscẽdis aditũ dantẽ. Si a sub a nuas ire
cogitꝰ᷑ exuaceut illo cerente uas abore ĩ ua
psio implĩ uelis facilus midis undiq u̾sum
cooꝑitur qmͣ ꝑ os enis ab ĩfĩore parte ĩ trandi
guta exigua reppiat locũ / iã u̾o ignẽ ad sr̃na
emitantẽ ⁊ ip̃nis aeris naturã uelle trans¬
cend̾̃e quis nõ senciat qñ quidẽ si aͥs arcẽtẽ
tatutã capite deorsũ quis teneat. nich̾ominꝰ
nis extĩguit᷑. ⁊ ĩ eius qualitatẽ ꝑ hundancia
iuꝑatꝰ. subm̃ ꝯmutat᷑ ac uͥtitur ad uniu̾sam el
aitidudinẽ transilientam nõ potest ꝑ diccare
Ita cẽ aerẽ purus ignis eẽ dr celũ unde ⁊ sydã¬
at liñaria ecã ꝯicctãt illiꝰ uidelic ignee lucit
ieas formas quas incelo cͥnimꝰ cõglo bota.
disposita qr natura ac ꝑ ħ sicut t̾raꝵ pond̾i¬
br⁊ aec ⁊ aqua cedit ut ad trã ꝑueniãt. sic a¬

Expanded text:
antem atque illis ad ima decidendi aditum dantem. si autem sub aquas ire cogatur ex uase, ut illo cedente uas ab ore in ima presso repleri uelis, facilius undis undique uersum cooperitur, quam per os eius ab inferiore parte intrandi gutta exigua reperit locum. Iam uero ignem ad superna emicantem etiam ipsius naturam aeris uelle transcendere quis non sentiat? quandoquidem si ardentem faculam capite deorsum quisque teneat, nihilominus nis extinguitur et in eius qualitatem per abundantiam superatus subinde commutatur ac uertitur, ad uniuersam eius altitudinem transiliendam non potest perdurare. itaque super aerem purus ignis esse dicitur caelum, unde etiaa facta conjectant, illius videlicet igneae lucis in eas formas quas in coelo cernimus, conglobata dispositaque natura: ac per hoc, sicut terrarum ponderibus et aer et aqua cedit, ut ad terram perveniant; sic
Abbreviated transcription (Latin):
lucu cõdicd̾ prius ẽ in u̾bo dei scd̃m rõnẽ aua
condita est s est in coctͥna patri sapĩa. ac deĩde
inp̃a lucis condicõne. scõm nat᷑am qua cõdita
est illic nõ fata s genita. hic̃ uͥo fc̃a qr exĩforma
cione formitate formata. ⁊ iceo dix deus fiat lux

Expanded text:
lucis conditio prius est in uerbo dei secundum rationem, qua condita est, hoc est in coaeterna patri sapientia, ac deinde in ipsa lucis conditione secundum naturam, quae condita est: illic non facta, sed genita, hic uero facta, quia ex informitate formata. et ideo dixit deus: fiat lux.
Abbreviated transcription (Latin):
ulla scella fit frigida q̃ tãto aidencior ẽe debent
anto sublimore celo rapit᷑. Nã ꝓcul dubio cmi
tamoies cutulari motu agit᷑ ĩ tiora eiui tra¬
teͥus eunt ext̾iora cełuis ut maiora spacia cĩ
bremiorib ad eoscẽ giros ꝑit̾ oct̾rant ã ant ci¬

Expanded text:
it frigida, quae tanto ardentior esse deberet, quanto sublimiore caelo rapitur. nam procul dubio cum rotunda moles circulari motu agitur, interiora eius tardius eunt, exteriora celerius, ut maiora spatia cum breuioribus ad eosdem gyros pariter occurrant, quae
Abbreviated transcription (Latin):
csi ãnos ut articulos quodã quos ꝑhorologia
ꝯputam̃ uł ĩ celo notissimos cũ arborientẽ
is ĩ meridianã altitudinẽ sol insurgit at
inde rursus us ĩ occidẽtẽ u̾git ił pꝰsir de ĩceps
adu̾ti uł luna uł aliꝙ sidꝰ aboriente statĩ pꝰ oc¬
casũ solis em̾gere. Mit̃ cũ ad mediã celi ueu̾it
altitudinẽ iediũ noctis ĩdicet tunc .s. occasur̃
cũ sole redeũte fit mane. dics aũt totos soł ab ori¬
eute us ad occidentẽ c̾cuitus annos uero uł
istos usitatos soł anfractus nõ cũ ad orientẽ
ꝙ cotidie facit s cũ ad eadẽ loca sid̾ũ redit ꝙ uõ
facit uͥ ꝑactu tricẽtis sexatinta qͥn dieb ⁊ sex
horis .i. quadrante tocius diei que pars quat̾¬

Expanded text:
es et annos, ut articulos quosdam, quos per horologia conputamus, uel in caelo notissimos, cum ab oriente usque in meridianam altitudinem inde rursus usque in occidentem vergit; ut possit deinceps adverti vel luna vel aliquod sidus ab oriente statim post occasum solis emergere; quod item cum ad mediam coeli venerit altitudinem, medium noctis indicet, tunc scilicet occasurum cum sole redeunte fit mane: dies autem totos solis ab oriente usque ad orientem circuitus: annos vero vel istos usitatos solis anfractus, non cum ad orientem, quod quotidie facit, sed cum ad eadem loca siderum redit, quod non facit nisi peractis trecentis sexaginta quinque diebus et sex horis
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ forma ⁊ figura celi eẽ credenda celi sit scd̾m
icpͥturas nrãs. muiti enĩ uiultũ disputãt de hus
reb qͥs maiore prictẽtia nr̃i auctores omisere
ad bãm uitã nõ ꝓfut᷑as discentib ⁊ occupantes
&e penis est multũ ꝓlixa ⁊ reb salubribus ĩ p̃e¬
cẽtatemporũ spacia quid eiũ ad me ꝑtin ur̃
di mole libratã. an eã exuna ꝑte de suꝑneui
discus oꝑiat. S qiia defide agit᷑ icͥtũ pp̃ cãm¬
uła ꝙͣ nõ semel ꝯmẽorant nequis ꝙͣ eloquia
diuina nõ intelligeus cũ hiis reb tale aͥd uł
tis assertionib ad u̾sari ideat᷑ nullo moto
eis cetͥa utilia monentib uł narrãtib uł pre¬
nũciantib cretat breuit᷑ dũo ẽ defigͣa ccli h̾

Expanded text:
a sit secundum Scripturas nostras. Multi enim multum disputant de iis rebus, quas majore prudentia nostri auctores omiserunt, ad beatam vitam non profuturas discentibus; et occupantes, quod pejus est, multum pretiosa, et rebus salubribus impendenda temporum spatia. Quid enim addi mole libratam, an eam ex una parte desuper velut discus operiat? Sed quia de fide agitur Sc ne quisquam eloquia divina non intelligens, cum de his rebus tale aliquid tis a se rationibus adversari videatur, nullo modo eis caetera utilia monentibus, vel narrantibus, vel pronuntiantibus credat; breviter dicendum est de figura coeli hoc
Abbreviated transcription (Latin):
ut cutũente sole diei noctis q uicissitudine
pp̃ uicissitudine dornuẽdi ⁊ ingilandi potũe¬
tur nox u̾o illa nõ uidecora reman̾et. S lune
ac sydũ uice ⁊ ip̃os cõsolaretur homines qͥb¬

Expanded text:
ut circumeunte sole, diei noctisque vicissitudine, ut circumeunte sole, diei noctisque vicissitudine, propter vicissitudinem dormiendi et vigilandi potirentur: nox vero illa non indecora remaneret, sed lunae ac siderum luce, et ipsos consolaretur homines, q
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃ũas ⁊ corꝑrał sepe celũ ⁊ t̾ra nominat᷑
ita ut glob quo uste t᷑bulentioris aeris
t̾rene parti deputet᷑ exalacõnib quippe ii¬
midi ᷤ coporasscit. Si quid u̾o tranquilli aeris
ẽ uͥ uẽtosi atq ꝓcellosi motꝰ nõ possũt existere.
ad celestẽ partẽ ꝑtineat. post hanc uniu̾si¬
tatẽ moł corpree fabricatã q̃ uno loco tota ẽ
quo locat᷑ est m̃dus ꝯseauens erat ũ imple¬
ret᷑ partib intra unuu̾sũ q̃ deceloto in locũ con
gtuss motib agͥent᷑ cuiꝰ gen̾is ħ be atq arbo¬
res nõ sũt radicib quippe ista fixa sunt tͥre
ꝓpͥis nõ mouẽt᷑ nisib suis s nͥ tixa sũt ibi alunt᷑
⁊ crescũt pp̃ea magis ꝑtinẽt ad t̾rã ꝙͣ ad gencra¬
rer̃ aue ĩ aquis ⁊ tͥris mouent᷑ quia ẽgo usibi¬
li m̃to cõstituento. ħ est celo ⁊ t̾re duo sũt adtͥ¬
Et quia sic̃ pͥus celũ fcm̃ ẽ ita pͥꝰ est ornandũ
huiꝰ modi pãtibe suis. quarto die fuuit sid̾a

Expanded text:
s et corporalis saepe caelum et terra nominatur, ita ut globus quoque iste turbulentioris aeris terrenae parti deputetur — exhalationibus quippe humidis corporascit — si quid uero tranquilli aeris est, ubi uentosi atque procellosi motus non possunt existere, ad caelestem partem pertineat, post hanc uniuersitatem molis corporeae fabricatam, quae uno loco tota est, quo conlocatus est mundus, consequens erat, ut inpleretur partibus intra uniuersum, quae de loco in locum cogruis motibus agerentur? Cujus generis herbae atque arbores non sunt. Radicibus quippe ista fixa sunt terrae: propriis non moventur nisibus suis; sed ubi fixa sunt, ibi aluntur et crescunt: propterea magis pertinent ad terae in aquis et terris moventur. Quia ergo visibili mundo constituendo, hoc est coelo et terrae, duo sunt attriEt quia sicut prius coelum factum est, ita prius est ornandum hujusmodi partibus suis; quarto die fiunt sidera,
Abbreviated transcription (Latin):
repõitũ sit quarto die cepisse tẽpra aiͥ supiꝰ
triduũ sñ tẽꝑe pͥt̾ire potint. Quis gͥ animo
petetret quõ illi tres dies transiert̃ añ ꝙͥ ĩ ciꝑ¬
ent tẽpra que quarto die dicũtur ĩ cipre us ut̃
om̃o transierit dies illi an cirta spetiẽ fcẽ rei
dies appeliantꝰ sit ⁊ circa pͥuacõnẽ nox ut nũ¬
dũ spẽ formata mat̾u a nox dicta sit uare
tornta erat̃ cecͥa sic̃ potest qnͣuis in ieb for¬
matis ĩ telligi tam̃ ĩ ip̃a mutabilitate mtos
si remocior uł tẽprũ qi ant̾ior discermi pose
in pocuis ĩ ipã re cc̃a atq formata ea dem
mutabilitas ħ est deficiendi ut ita dix̾im
possibiltias nox appella: ta sit quia mẽ i

Expanded text:
quarto die coepisse tempora, quasi superius triduum sine tempore praeterire potuerit? Quis ergo animo penetrat quomodo illi tres dies transierint, antequam inciperent tempora, quae quarto die dicuntur incipere; vel utrum omnino transierint dies illi? An circa speciem factae rei dies appellatus sit, et circa privationem nox: ut nondum specie formata materia nox dicta sit, unde formanda erant caetera; sicut potest quamvis in rebus formatis, intelligi tamen in ipsa mutabilitate si remotior, vel temporum quasi anterior, discerni potest? An potius in ipsa re facta atque formata eadem mutabilitas, hoc est deficiendi, ut ita dixerim, possibilitas, nox appellata sit; quia i
Abbreviated transcription (Latin):
quõ firmam̃itũ est. Sia̾stat quo sidera que ĩ
illo fixa cͦd intͣcaboriente us ad occidentẽ ar¬
cuncunt septẽ tͥonalb bremiores giros uixta
cardinem ꝑagentib ut celũ si ẽ alius nob̾ occui¬
ius cardo ex alio uͥtice. aic̃ sꝑa. si autẽ nlius
alius cardo ẽuelut discus rotari udeat᷑ aͥbus
hendeo multũ subtilib ⁊ iaboriꝯsil̃ iõnib
ista ꝑ quiri ut u̾e ꝑcipiatur utr̃ ita au ista sit
quib incundis atq tractandis net mͥ iã tẽp̾¬

Expanded text:
quae in illo fixa creduntur, ab oriente usque ad occidentem circumeunt, septentrionibus breviores gyros juxta cardinem peragentibus; ut coelum, si est alius nobis occultus cardo ex alio vertice, sicut sphaera, si autem nullus alius cardo est, velut discus rotari videatur? Quibus respondeo, multum subtilibus et laboriosis rationibus ista perquiri, ut vere percipiatur utrum ita an non ita sit; quibus ineundis atque tractandis nec jam mihi temp
Abbreviated transcription (Latin):
qͥiqmͣ ita tarto ĩgenio repperit᷑ qͥ nõ potiꝰ u̾ba
fieri deuoce respõdeat. Ita qm uis utr̃q simł
qui loquit᷑ faciat ꝙ nude saciat nat᷑ali attẽ¬
tõne satis apparet ꝙͣ obrẽ cũ simul utr̃ q deus
fec̾it ⁊ mat̾iã ꝙͣ formauit ⁊ resĩciuas eam
formauit ⁊ utrũ q inscriptura dicioportuerit
nec siul utrũ q dici potu̾it pͥus illud unde
isse quis dibitet. qui ⁊̃ cũdicimꝰ mat̾iã ⁊ forͣm

Expanded text:
ba fieri de voce respondeat: ita quamvis utrumque simul qui loquitur faciat, quid unde faciat, naturali attentione satis apparet. Quamobrem, cum simul utrumque Deus fecerit, et materiam quam formavit, et res in quas eam formavit, et utrumque ab Scriptura dici oportuerit, nec simul utrumque dici potuerit; prius illud unde isse quis dubitet? Quia etiam cum dicimus materiam et formam,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ absit inuna ꝑte cred̾e deũ fuisse qmͣ partem
lux ista deseret ut possit ei uesꝑa fier anforte¬
in ea parte lucẽ feterat in qua fcũrus erat
hominẽ ⁊ ideo c̃ ab ip̃a parte lux discessisset
inde disce̾sat mane exortura ꝑ acto cirtuitu. u̾
ꝙͥ gͦ fcũs est sol ĩpotestatẽ diei qui luceret suꝑ
terrã siuix illa diẽ caciendo suffecͥat que dies ⁊
nocata ẽ. an illa pͥor regiones suꝑiores at̾ra soͥ¬
ginquas illustrabat ut sentiri no poss ĩtris
dici sole ad dito ut ꝑ illam sucem minus sul¬
gens dies ꝙͣ nũt est fuisse credat᷑si ħ a quodam
dcm̃ scio primũ naturã uicis ĩ ductã ĩ oꝑe
creatoris cũdictũ ẽ fiat iux ⁊ fc̃a ẽ iux posssa
isce ꝯmemoratũ ordine dieꝵ quo uisũ es
creatori cuncta eẽ facienta q̃ natura mos
quo transierit ec̃a uesꝑa ut iicissim noꝵ ps¬
ageret᷑ net uledixit uet facile ĩẽiri posse

Expanded text:
uod absit, in una parte credere Deum fuisse, quam partem uod absit, in una parte credere Deum fuisse, quam partem lux ista desereret, ut posset ei vespera fierin ea parte lucem ferat, in qua facturus erat hominem, et ideo, cum ab ipsa parte lux discessisset,inde discesserat, mane exortura peracto circuitu? Ut quid ergo factus est sol in potestatem diei, qui luceret super terram, si lux illa diei faciendo suffecerat, quae dies etiam uocata erat? an illa prior regiones superiores a terra longinquas inlustrabat, ut sentiri non posset in terris, diei sole addito, ut per illam lucem minus fulgens dies, quam nunc est, fuisse credatur. etiam hoc a quodam dictum scio primum naturam lucis inductam in opere creatoris, cum dictum est: fiat lux. et facta est lux, posteaisse commemoratum, ordine dierum, quo visum est Creatori cuncta esse facienda: quae natura lucis quo transierit facta vespera, ut vicissim nox perageretur, nec ille dixit, nec facile inveniri posse
Abbreviated transcription (Latin):
adaquilonẽ. austrał gͦ pars cũ h̃t solẽ nobis
dies est cũ at ad aqͥionis parcẽ circiuens ꝑ ue¬
nit nob̾ uox ẽẽ nõ tam̃ ĩ alia ꝑte nõ est dies uͥ
p̾sencia soł est. Nisi forte poeticis figm̃tis corĩ¬
clmnandũ ẽ ut credanꝰ solẽ mari se ĩ mͥgͥe atq ĩde¬
suũ iotũ exalia ꝑte mane surgͥe. Qmͣꝙ  si ita eẽt
abissus ip̃a p̾sencia soł illustraret᷑ ata ibi eẽt di¬
es. poss em̃ ⁊ aquas illĩare qñ ab eis nõ pꝰs ex¬
tingui. s hoc monstruosũ est suspicari. Qͥn ccĩa
q̃ nã ila lux est qmͣ post octasũ soł udere nõ
possumꝰ. Quia nec luna erat ad huc uec alique
scelle: ansi scmꝑ inea parte celi ẽ inqua sol ut nõ
sit solis lux s qiͣ comes eiꝰ cide ita cõuĩcta ut dis¬
redit. ⁊ est ĩ alia parte nũdi quo tempe ꝑs ista
ĩ aua sumꝰ tenebrascit innoctẽ. Ex quo cogitat᷑¬

Expanded text:
ad aquilonem . Australis ergo pars cum habet solem, nobis ad aquilonem . Australis ergo pars cum habet solem, nobis dies est: cum autem ad aquilonis partem circumiens pervenit, nobis nox est; non tamen in alia parte non est dies, ubi praesentia solis est: nisi forte poeticis figmentis cor inclinandum est, ut credamus solem mari se immergere, atque inde lotum ex alia parte mane surgere. Quanquam si ita esset, abyssus ipsa praesentia solis illustraretur, atque ibi esset dies. Posset enim et aquas illuminare, quando ab eis non posset exstingui. Sed hoc monstruosum est suspicari. Quid quod quaenam illa lux est, quam post occasum solis videre non possumus, quia nec luna erat adhuc, nec aliquae stellae? Aut si semper in ea parte coeli est, in qua sol, ut non sit solis lux, sed quasi comes ejus, eidem ita conjuncta, ut disredit; et est in alia parte mundi, quo tempore pars ista in qua sumus, tenebrescit in noctem. Ex quo cogit, q
Abbreviated transcription (Latin):
mora eĩ pot̾at ⁊ si s silłatĩ ꝑ sonũ uocis egiss
magnꝰ est delis putet ore dei platas ꝙͣuis pau
t̾niᷤ extͥnis  rõnib nõ corꝑali sono uocis uocaũ
tens lucẽ diẽ ⁊ tenebras noctẽ sursũ eĩ q̃rit᷑
si u̾ͥb̃ quib utim̃ uocauit qua lingna uota¬
u̾it i quid opꝰ erat sonis transeuntib uͥ cuiꝰ ꝯ
nõ erat corpałꝰ ullus auditꝰ ⁊ nõ ĩuenit᷑. an
lux ĩ succentente. nocte. donec diurnũ spacũ
pageret᷑ itamdu mansit nox luci succedens
ret diei seqñtis. uino pͥmo q transacto s siħ dixͥo
uereor nederidear ⁊ abhiis qui cͥcusĩe cognou̾ũt
⁊ ab hiis qui posst̃ facillme auͥt̾ere. ꝙ eo tẽpe
quo nox aput nos est eas partes mũdi pre¬
sencia lucis illustret ꝑ quas sol ab occaluͥ ortũ
nã ergo inꝑte aliqua posituri sumꝰ deũ nͥei
necꝑa fierer cũ abca parce ĩ aliam parce lux
abscederet. Na ⁊ ĩubro qui appellat᷑ ecc̃astes

Expanded text:
rat, etiam si hoc syllabatim per sonum uocis egissetmagnus est deus, putet ore dei prolatas quamuis paucorali uocis sono uocauit deus lucem diem et tenebras noctem. rursum enim quaeritur, si uerbis, quibus utimur, uocauit, qua lingua uocauerit, et quid opus erat sonis transeuntibus, ubi cuiusquam non erat corporalis ullus auditus. et non inuenitur. An lux non succedente nocte, donec diurnum spatium perageretur; et tamdiu mansit nox luci succedens,ret diei sequentis, uno primoque transacto? Sed si hoc dixero, vereor ne deridear et ab iis qui certissime cognoverunt, et ab iis qui possunt facillime advertere quod eo tempore quo nox apud nos est, eas partes mundi praesentia lucis illustret, per quas sol ab occasu in ortuidnam ergo in parte aliqua posituri sumus Deum ubi ei vespera fieret, cum ab ea parte in aliam partem lux abscederet? Nam et in libro qui appellatur Ecclesiastes,
Abbreviated transcription (Latin):
angeł ipͥma lucis condicõne formatis pͥus deꝰ
oñtebat ꝙ erat te inceps creaturꝰ. Neque enĩ
intellc̃uidei uoscent iͥ qnͣtũ ip̃e monstrasset.
Quis em̃ cognouit intlłera dñi aut quis cõsi¬
siarius eius fuit. aut quis pͥor dedit illi ⁊ retri¬
buet᷑ ei. Qm̃ ex ip̃o rꝑ ipm̃ sunt oĩa. ex ip̃o gͦ

Expanded text:
n prima lucis conditione formatis, prius Deus ostendebat quod erat deinceps creaturus. Neque enim intellectum Dei nossent, nisi quantum ipse monstrasset. Quis enim cognovit intellectum Domini? Aut quis consiliarius ejus fuit? Aut quis prior dedit illi, et retribuet
Abbreviated transcription (Latin):
Multaᷤ aũt stellas uł equales soli. uł t̃ maiores au¬
deant dr̃e. S longius põitas paruas uteri. ⁊ nob̾
quid̃ pot̃ fortasse suffic̾e qui qͦ qͦm ͦ se ista res
hc̃at scimꝰ arcifice dõ condita syt̾a qmͣ qmͣ tenea¬
mꝰ autoritate apłica dictũ alia głi̾a soł aliagłia

Expanded text:
multas autem stellas uel aequales soli uel etiam maiores audent dicere, sed longius positas paruas uideri. et nobis quidem potest fortasse sufficere. quoquo modo se ista res habeat, artifice deo condita sidera. quamquam teneamus auctoritate apostolica dictum: alia gloria sol
Abbreviated transcription (Latin):
dr̃e electa ẽẽ queq meliora qͥb dieꝵ senes ita
distingueret᷑ ut sinis ⁊ mediũ maxime ornaci¬
uo emient. Septẽ qͥppe dieꝵ medius quartꝰ
ẽ occ̾rit em̃ illud quia septimo die nõ est fr̃ã
ulla creat᷑a an forte lux pͥmi diei magis res¬
pondet ad qͥera diei septimi. ut eo mͦ ꝯcinẽ¬
tib finib iste ordo texat᷑ emmnentib deme¬
dio lñib celi. or si pͥmꝰ diei septimo cõcunt d¬

Expanded text:
dicere electa esse quaeque meliora, quibus dierum series ita distingueretur, ut finis et medium maxime ornatius eminerent: septem quippe dierum medius quartus est. Occurrit enim illud quia septimo die non est facta ulla creatura. An forte lux primi diei magis respondet ad quietem diei septimi, ut eo modo concinentibus finibus iste ordo texatur, eminentibus de medio luminibus coeli? Sed si primus dies septimo concinit, d
Abbreviated transcription (Latin):
p̾dix at ĩpͥncipio fecit deus celu ⁊ t̾rã. nich̾ aliud
hiis u̾bis ꝙͣ mat̾ic corꝑalis ĩ fornutatẽ ĩ sinuare
uolusse eligis eam usitatiꝰ appellare ꝙ̃ obscurꝰ.
Sitam̃ tardo ĩtellectui sbrepat ut mat̾ia⁊ spa¬
t̾uallo int̾posito postea sit addita spctios cũ deꝰ
ħ simul creauit mat̾iam formaq insistituit
ciuꝰ ĩ formitatẽ usitato ut dixi uocabulo uł t̾re
uł aque script᷑a p̾dixit. Terra em̃i ⁊ aqua ⁊ ĩa sius
aualitatib id existencia ꝙ uidemꝰ tam̃ pp̃ tacile

Expanded text:
Deus coelum et terram; nihil aliud his verbis quam materiae corporalis informitatem insinuare voluisse, eligens eam usitatius appellare quam obscurius. Si tamen tardo intellectui non subrepat ut materiam et spetervallo interposito, postea sit addita species; cum Deus haec simul creaverit, materiamque formatam instituerit, cujus informitatem usitato, ut dixi, vocabulo vel terrae vel aquae Scriptura praedixit. Terra enim et aqua etiam suis qualitatibus id existentia
Abbreviated transcription (Latin):
nitas ut nõ inca tinis eẽ. S adhuc formanda
re staret ꝑ creaturas cet̾as iã corprales. Itaq
sipostea ꝙxͣ distincta eeñt illa diuisione ⁊ uo¬
cabulis tũc dic̾et᷑ indit deus quia bonũ est
s stã acceprmꝰ significare auib iã ĩ suogeu̾e
nichil ess ad dendũ. quia ueroiucẽ solam ita
ꝑ feterat iuidit deus inauit uicẽ quia bona ẽ
i diuisione at nominbr distrepuit atenebris
informitas illa discreca ut ad hͨ ĩde alia for¬
marẽt᷑. nã ꝙ ista nox que notissima nob̾ ẽ

Expanded text:
mitas, ut non in ea finis esset, sed adhuc formanda restaret per creaturas ceteras iam corporales. itaque si, posteaquam distincta essent illa diuisione et uocabulis, tunc diceretur: uidit deus, quia bonum estemus significari, quibus iam in suo genere nihil esset addendum; quia uero lucem solam ita perfecerat, uidit deus, inquit, lucem quia bona est et diuisione ac nominibus discreuit a tenebris. informitas illa discreta, ut adhuc inde alia formarentur. namque ista n
Abbreviated transcription (Latin):
utr̃ ã ne illud celũ fiat ꝙ extedit aeris omnia spa¬
aituũtur auarto die. an ip̃e aer uocet᷑ firmam̃tũ
q̃ri u̾ico potest. multi em̃ assunt istaꝵ aquaꝵ
naturã sr̃ siderũ celũ eẽ nõ posse ꝙ sit heant or¬
diuatũ pondꝰ suũ ut uł sr̃ t̾rã fluitent uł macre
tus primo uaporałr ferant᷑. Ncc quisꝙͦ istos deb
ues qmͣ nouimꝰ atq sentimꝰ celesti corpori ĩquo
at̃ sidera suꝑ fusas. Nuĩt .n. ꝙ admodũ deus insti¬
tuit naturaᷤ rer scdm̃ scripturas eius nos ꝯuãit
querere. Nan ixͥ ineis uł exeis admiraculũ po¬
tencie sue uelit oꝑari. Neq em̃ si uelet deus ts̃¬
U aqua oleũ aliqñ manere. nõ fieret ñ cx eo¬

Expanded text:
utem nunc illud caelum fiat, quod excedit aeris omnia spastituuntur quarto die. an ipse aer uocetur firmamentum, merito quaeri potest. Multi enim asserunt istarum aquarum naturam super sidereum caelum esse non posse, quod sic habeant ordinatum pondus suum, us proximo vaporaliter ferantur. Neque quisquam istos debet elesti corpori, in quo sunt sidera, superfusas. nunc enim, quemadmodum deus instituerit naturas rerum, secundum scripturas eius nos conuenit quaerere, non, quid in eis uel ex eis ad miraculum potentiae suae uelit operari. neque enim, si uellet deus sub aqua oleum aliquando manere, non fieret; n
Abbreviated transcription (Latin):
eis ad iptia locũ facit᷑. ⁊ ip̃a disrupcõ singiutꝰ
uasoꝵ est d̾ ꝑtibus fugit quia totus iã cito nõ
pot̾ ip̃ ulius oris augustias. iͣ si aer suꝑ aquas
irecogit᷑ ĩ cõ fluentes eas dissicit cũ exiientes

Expanded text:
eis ad ima locum faciat; at ipsa disruptio singultus eis ad ima locum faciat; at ipsa disruptio singultus uasorum est, dum partibus fugit, quia totus tam cito non potest propter illius oris angustias. ita si aer super aquas ire cogitur, etiam confluentes
Abbreviated transcription (Latin):
dauit t̾rã sr̃ aqm ut aquar̃ pond̾ t̾reno pond̃i
lubportanto nali ordine qiͣ sb̾ iectũ eẽ arpt̾ret᷑
sui spacia ĩ aridã cõgregat hinc intelligitur
x nullũ uas abore imp̃ssũ repleri aquis põt
dũ sat̾ ĩ dicat aerłs naturã iocũ pet̾e sr̃iorẽ. d¬
dec᷑ eñĩ uas mane s aere pleuũ ꝓuatur cumore
tis aquis subt̾ eas ire uatura sunt᷑ plenitudie
sua repellit eas⁊ in nas nõ ꝑmittit intrare. Cũ
& uas ĩ colligat᷑ ut hos nõ hãt deorsum s ĩ iat̾
incliuat᷑ intrat aqua ĩ fius exemtte aere sr̃nis
Ita siuasis cretti os pateat in celũ cũ ĩ tundisat᷑
euadit aer cͣsũ u̾sus exaliis ꝑtib quia nõ ĩfim¬
dis ⁊ tit iocisacue deorsũ uͥsus intrandi. Qd̃
si mmaiore uas depͥmit᷑ ut ut uł exlat̾e uł de¬
suꝑ aque repente ĩ flnant ⁊ undi ꝙ os naus
obtegant disrũpit cas aer sursũ nitens ut

Expanded text:
davit terram davit terram subportando naturali ordine quasi subiectum esse arbitretur. sui spatia etiam aridam contegat, hinc intellegitur quod nullum uas ab ore inpressum repleri aquis potest: unde satis indicat aeris naturam locum petere superiorem. uidetur enim uas inane, sed aere plenum probatur, cum ore tis aquis subter eas natura ire sinitur, plenitudine sua repellit eas et in uas non permittit intrare. cum autem uas ita conlocatur, ut os non habeat deorsum, sed in latus inclinatum, intrat aqua inferius exeunte aere superius. itemque si uasis erecti os pateat in caelum, cum infundis aquam, euadit aer sursum uersus ex aliis partibus, qua non infundis, et fit locus aquae deorsum uersus intrandi. quodsi ui maiore uas deprimitur, ut uel ex latere uel desuper aquae repente influant et undique os uasis obtegant, disrumpit eas aer sursum nitens, ut
Abbreviated transcription (Latin):
il ne forte auia scriptũ est in psalmuis fũdaũ¬
torram suꝑ a cmã arbitret᷑ aliciuis nr̃m adu̾s̾
istos de ponderib elem̃toꝵ sb̾tłit dissentes isto
testimonio scripturaꝵ eẽ renatendũ qr illi nõ
qmͣ illud repudiabũt ꝙ uł certis rõnib ꝑceꝑ¬
unt uł exꝑim̃tis manifesfissin s puai̾t. ilud
nãz in psalnuis aut figura tedictũ recte accipi pͣ
ies ꝙ significãt᷑ celos oũd̾it ꝑtinere ad serenã
ĩ telligenciam u̾itatis. dicẽs aui fenit celos in
mintelligentia. t̾ram u̾o ad fidẽ simplicem ꝑ
q̃ ꝑ baptismũ solidat᷑ ⁊idõ subiet̾it dicens fũdaũ
tͥram sup acunͣ aut si ad lrãm quisqua cogit¬
ĩtelligi nõ ĩ cõgruentes uł sublimia tͥrarum¬
ł sine cõcĩenciũ. si u̾ĩsulaꝵ accipumit᷑ que sup¬
iora sunt aquis. uł ip̃a teginina spelunctaꝵ¬
pendula soliditate formata sũt. Quotuta nͤ
ad ir̃am quisꝙͣ ꝑ õt sic intellig̾e ꝙ dictũ est tun¬

Expanded text:
i, ne forte quia scriptum est in Psalmis, Fundaviterram super aquam; arbitretur aliquis nostrum, adversus istos de ponderibus elementorum subtiliter disserentes, isto testimonio Scripturarum esse nitendum: quia illi non quam illud repudiabunt, quod vel certis rationibus peunt uel experimentis manifestissimis probauerunt. illud namque in Psalmis aut figurate dictum recte accipi potlesque significantur, caelos ostenderit pertinere ad serenam intellegentiam ueritatis dicens: qui fecit caelos in intellegentia, terram uero ad fidem simplicemquae per Baptismum solidatur, et ideo subjecerit, dicens, Fundavit terram super aquam. Aut si ad litteram quisquam cogitelligi, non incongruenter vel sublimia terrarum sive continentium, sive insularum accipiuntur, quae superiora sunt aquis; vel ipsa tegmina speluncpendula soliditate firmata sunt. Quocirca nec ad litteram quisquam potest sic intelligere, quod dictum est, Fun
Abbreviated transcription (Latin):
qr purgare donet ad escã ꝑ ueniãt. Uit aͣi quid
tu cãta tritura disceptacõnis huiꝰ quid grauoꝵ
cuisti. Quid euentilasti. our ꝓpe modũ ĩ questi¬
onib adluic latẽt oĩa affirma aͥd eoꝵ que mlt̾a
posse intelligi disputasti. Eñi respõdeo ad cũ ip̃m
dẽdo scd̃m fidẽ ꝙ respc̾ded̾ est hominib qͥ calũp

Expanded text:
que purgare, donec ad escam perueniant. Dicet aliquis: quid que purgare, donec ad escam perueniant. Dicet aliquis: quid tu tanta tritura dissertationis huius, quid granorum exuisti? quid euentilasti? cur propemodum in quaestionibus adhuc latent omnia? adfirma aliquid eorum, quae multa posse intellegi disputasti. cui respondeo ad eum ipsum d