comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
in hębreis autẽ codicibꝰ nõ ẽ. ꝑistos ea maluit
quã ꝑillos idẽ sp̃s dicere: sic ostendens utͦsq¬
eadẽ ꝑunc ac ꝑ illũ dix̃ ut utluit. Quicqͥo
porro apud utrosq inuenitur ꝑ utrosq dice¬
re uoluit unũs atq idẽ sp̃s s. ita ut illi pre¬
cełent ꝓpħando. isti sequęrent᷑ ꝓpħioe
illos intp̃tando quia sicut millis uera et con¬
cordantia dicentibꝰ unꝰ pacis sp̃s fuit. sic et
in istis nõ secũ conferentibꝰ et cam̃ tãquã uno
ore cuncta int̾p̃tantibꝰ: idẽ sp̃s unꝰ apparutt.
S ait aliqͥs. Quomͦ sciã quid ionas ꝓpħa dixe iħ¬
an .xl. dies: Quis enĩ nõ uideat nõ potuisse
utrũq tunc dici aꝓpħa qui missus fuerat
terrere comminatione imminentis exitii
ciuitatẽ: cui si t̃cio die fuerat futurus in¬
teritus. nõ utiq quadragesimo die: siaũ
quadragesimo. nõ utiq tercio: Sigͦ ame
quęrit᷑ qͥd horũ ionas dixerit. hoc pociuis
int̾p̃tati aliud dicere potuerunt. quod tam

Expanded text:
in hebreis autem codicibus non est, per istos ea maluit quam per illos idem Spiritus dicere, sic ostendens utrosqueadem per hunc ac per illum dixit, ut voluit. Quidquid porro apud utrosque invenitur, per utrosque dicere voluit unus atque idem Spiritus; sed ita, ut illi praecederent prophetando, isti sequerentur prophetice illos interpretando: quia sicut in illis vera, et concordantia dicentibus unus pacis Spiritus fuit; sic et in istis non secum conferentibus, et tamen tanquam uno ore cuncta interpretantibus, idem Spiritus unus apparuit.  ait aliquis: lQuo modo sciam quid Ionas propheta dixeur. an: Quadraginta dies? Quis enim non uideat non potuisse utrumque tunc dici a propheta, qui missuterrere comminatione imminentis exitii civitatem? Cui si tertio die fuerat futurus interitus, non utique quadragesimo die: si autem quadragesimo, non utique tertio. Si ergo a me quaeritur, quid horum Jonas dixerit, hoc puto potinterpretati aliud dicere potuerunt, quod tamen
Abbreviated transcription (Latin):
petrꝰ: Respondeãt gͥ ipssibi. et si posst̃ in tel¬
ligat illa suꝑna grã factũ eẽ. ut ꝑꝑt̾ et̾nã uitã
xpm̃ diligeret mundus: qua grã factũ ẽ. ut
et ꝓpt̾ et̃nã uitã ab illo accipiendã. et usq
ad tẽpr̃aliã mortẽ ꝓ illo paciendã xp̃m diliger&
petrꝰ. Deĩde istidii qͥ st̃. qͥposit̃ ista p̾dicere
nec posst̃ adũtẽ ita subcũbentes uni malefico et
imiscleri magico. qͦ puer ut dict̃ annic ulus oc¬
cisiis et dilanatꝰ et ritu nefario sepultꝰ ẽ. ut sec¬
cã s adũsariã cã ꝓlixo cp̃r c̃ualescere cot
tantarũq ꝑsecucionũ orrendas crudelitates
nõ resistẽdo s paciendo suꝑare: et ad suorũ
simulacrorũ cẽplorũ sac̾rũ oracłorũ eũsioẽm
ꝑuenire ꝑmittẽt: Quis pꝰtremo ẽ. ds̃ nõ nr̃

Expanded text:
PetrPetrligant illa superna gratia factum esse, ut propter eternam vitam Cristum diligeret mundus, qua gratia factum est, ut propter eternam vitam ab illo accipiendam et usque ad temporariam mortem pro illo patiendam Christum diligeret Petrus. Deinde isti dii qui sunt, qui possunt ista praedicere, nec possunt avertere, ita succumbentes uni malefico, et uni sceleri magico, quo puer, ut dicunt, anniculus occisus, et dilaniatus, et ritu nefario sepultus est, ut sectam sibi aduersariam tam prolixo tempore conualescere, tot tantarumque persecutionum horrendas crudelitates non resistendo, sed patiendo superare et ad suorum simulacrorum templorum, sacrorum oraculorum euersionem peruenire permitterent? Quis postremo est deus, non
Abbreviated transcription (Latin):
qͦminꝰ fingeret̃ dęmonũ responsis qͦscãquã dõs
colunt difinitũ eẽ. qnto tpr mansura eẽt. religio
xp̃iana. Cũ enĩ uidẽt̃ nec tot tantisq ꝑscutio¬
nibꝰ eã potuisse c̃sumi.s his pocius mira incre¬
m̃ta sũpsisse : ex cogitauert̃ nescio qͦs ũsus
grecos cãquã c̃sulenti cindã diuino oracło
effusos. ubi xpm̃ qͥdẽ ab huiꝰ tanquã sacͥlogii
cͥmine faciũt ĩ nocentẽ: petrũ aũ maleficia
numero: sine mora sumeret finẽ Ohominũ
corda doctorũ. o ingenia lict̾ata digna crodẽ
istade xp̃o quȩ crede nõ uultis in xpm Cre¬
ditis tam̃ qđ euis discipłs petrꝰ ab eo magicas
arces nõ didicerit. s. ipso in nocente tam̃ eius
maleficꝰ fuerit: nom̃q illius quã suñ coli
maluerit magicis artibꝰ suis magnis laboribus
et ꝑiculis suis: postremo etiã effusione sangui¬
nis sui. Si petrꝰ maleficꝰ fec̃ ut xp̃m sic diligeret
munclus: quid fec̃ ĩnocens xp̃c ut cũ sic diliget

Expanded text:
sponsis, quos tamquam deos colunt, definitum esse quanto tempore mansura esset religio Christiana. Cum enim uiderent nec tot tantisque persecutionibus eam potuisse consumi, sed his potius mira incrementa sumsisse, excogitauerunt nescio quos uersus Graecos tamquam consulenti cuidam diuino oraculo effusos, ubi Christum quidem ab huius tamquam sacrilegii crimine faciunt innocentem. Petrum autem maleficia annorum, sine mora sumeret finem.s o hominum corda doctorum!s o ingenia litterata digna credere ista de Christo, quae credere non uultis in Christum, quod eius discipulus Petrus ab eo magicas artes non didicerit, sed, ipso innocente, tamen eius maleficus fuerit nomenque illius quam suum coli maluerit magicis artibus suis, magnis laboribus et periculis suis, postremo etiam effusione sanguinis sui! Si Petrus maleficus fecit, ut Christum sic diligeret mundus, quid fecit innocens Christus, ut eum sic diligeret
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntatẽ: firmam̃tũ ẽ. enĩ celũ cuius¬
firmitate illi cruciabunt᷑ ardentissimo
⁊ elo. qm̃ nõ poterunt attrahere in
ignis qͥ comedet eos Et hoc adõ. qr dĩ
munere insuꝑabiles fuint scĩ uñ excru¬
ciant᷑ inimici Sic̃ enĩ in bono posicũ
ẽ. zelus domꝰ cuȩ comedit me. ita¬
econtrario relus occupabit ineruditã plebẽ.¬
et nuc̃ ignis c̃trarios comedet. Et nc̃ utiq
excepto scilicet ultimi illius igne idicii
A ut sieã plagã qua ꝑcuciendi sunt ȩccłs
spũ oris sui ignẽ appellauit de cęlo descen
dentẽ eosq comedentẽ. neq hoc ultimũ
udiciũ erit impiorũ.: s illud qđ facta
corꝑũ resurrectione passurist̃: Hȩc ꝑse¬

Expanded text:
uoluntatem. firmamentum est enim caeluuoluntatem. firmamentum est enim caelufirmitate illi cruciabuntur ardentissimo zelo; quoniam non poterunt attrahere in ignis qui comedet eos, et hoc a Deo: quia Dei munere insuperabiles fiunt sancti, unde excruciantur inimici. Sicut enim in bono positum est, Zelus domus tuae comedit me contrario, Zelus occupavit plebem ineruditam, et nunc ignis contrarios comedet . Et nunc utique, excepto scilicet ultimi illius igne judicii. Aut si eam plagam, qua percutiendi sunt Ecclesispiritu oris sui , ignem appellavit descendentem de coelo, eosque comedentem, neque hoc ultimum supplicium erit impiorum, sed illud quod facta corporum resurrectione passuri s
Abbreviated transcription (Latin):
castra scõrũ & dilectã ciuitatẽ. nõ utiq
ad unũ locũ uenisse uł uenturi eẽ. signi¬
ficati sunt. quasi uno aliquoloco futura
diffusa: Ac ꝑhoc ubicũq cc̃ erit quę
in om̃ibꝰ gentibꝰ erit qͥ significatũ est.
nomine latitudims t̃̾re: ibi erunt castra
scõrũ. ibieritꝰ dilecta dõ cuitas eiꝰ ibi
ab oĩbꝰ iniicis suis qr et ipsi iomibus
cũ illagentibꝰ ert̃ ꝑsecutionis illus im¬
manicate cinget᷑ hoc ẽ. in angustias tri¬
bulationis artabit᷑. urgebit᷑. c̃dudetur
nec miliciã suã deseret quę uocabulo
ẽ. appellata castrorũ. Quod uͦ ait et des¬
cendit ignis de cęlo et comedit eos: non
extremũ putandũ ẽ. id cẽ. supplicium
quod erit cũ dicet᷑ discedite a me male¬
dicti inignẽ gc̃nũ. Tunc quippe mig¬
nẽ mictent᷑ ipsi. nõ ignis de celo ueniet
in ipsos : hic aũ bene intelligitur ignis¬
de celo de ipsa firmitate scõrũ quia nõ
cessuri sunt seuientibꝰ ut eorũ faciat̃

Expanded text:
castra sanctorum et dilectam civitatem, non utique ad unum locum venisse vel venturi esse significati sunt, quasi uno aliquo loco futura diffusa; atque per hoc ubicumque tunc erit, quae in omnibus gentibus erit, quod significatum est nomine latitudinis terrae, ibi erunt castra sanctorum, ibi erit dilecta deo ciuitas eius, ibi ab omnibus inimicis suis, quia et ipsi in omnibus cum illa gentibus erunt, persecutionis illius immanitate cingetur, hoc est in angustias tribulationis artabitur, urguebitur, concludetur nec militiam suam deseret, quae uocabulo est appellata castrorum. Quod uero ait: et descendit ignis de caelo et comedit eos, non extremum putandum est id esse supplicium, quod erit, cum dicetur: discedite a me, maledicti, in ignem aeternum. tunc quippe in ignem mittentur ipsi, non ignis de caelo ueniet in ipsos. hic autem bene intellegitur ignis\'de caelo de ipsa firmitate sanctorum, qua non cessuri sunt saeuientibus, ut eorum faciant
Abbreviated transcription (Latin):
es tantũ quã altitudo Cuiꝰ altitudinis m̃¬
sura ẽ. in latere ad orso aduentrem: uelut
si iacentẽ hominẽ metiaris supinũ seu ꝓ¬
num Sexies tantum longus ẽ. a capite
ad pedes. quã latus adextra in simstram.
uel asinistra indextram: et decies quã alꝰ
a terra. Unde factaẽ. archa trecentorũ in
longitudine cubitorũ: et .l. in laticudine
hostium in latere accepit. ꝓfecto illudẽ.
uulnꝰ quando latꝰ crucifixi lancea ꝑforatũ
ẽ: Hac quippe ad illũ uenientes ingredius¬
tur: quia inde sacram̃ta manart̃ qͥbꝰ cre¬
dentes initiantur Et qđ de lignis quadra¬
cis fieri iubetur. undiq stabilẽ uitã scõꝵ
significat. Quacũq enĩ ucrt̃is quadratũ
stabit. Q cęte quȩ in eiꝰdẽ archȩ constra¬
tione dicuntur: eccłasticarũ signa st̃ ipi
S ea nunc ꝑsequi longũ ẽ Et hoc iã felimꝰ
inoꝑe qđ ad ũsus faustũ manicheũ sc̃ps̃isꝰ

Expanded text:
es tantum quam altitudo, cuius altitudinis mees tantum quam altitudo, cuius altitudinis mensura est in latere a dorso ad uentrem. uelut si iacentem hominem metiaris supinum seu pronum, sexies tantum longus est a capite ad pedes quam latus a dextra in sinistram uel a sinistra in dextram et decies quam altus a terra. unde facta est arca trecentorum in longitudine cubitorum et quinquaginta in ostium in latere accepit, profecto illud est uulnus, quando latus crucifixi lancea perforatum est; hac quippe ad illum uenientes ingrediuntur, quia inde sacramenta manarunt, quibus credentes initiantur. et quod de lignis quadratis fieri iubetur, undique stabilem uitam sanctorum significat; quacumque enim uerteris quadratum, stabit. et cetera, quae cum in eiusdem arcae constructione dicuntur, ecclesiasticarum signa sunt rerum. sed ea nunc persequi longum est et hoc iam fecimus in opere, quod aduersus Faustum
Abbreviated transcription (Latin):
homini insto et sic̃ de illo scͥptura ueridica
loquitur insua generatione ꝑfecto. nõ utiq
sic̃ ꝑficiendi st̃ ciues ciuitatis dĩ in illa immor¬
talitate quaęquabunt᷑ angłi dĩ: s sic̃ eẽ.
posst̃ in hac ꝑegrinatione ꝑfecti. imꝑat ds̃
ut archã faciat: in qua cũ suis id ẽ. uxore¬
i filiis et nuribꝰ. et cũ animalibꝰ quȩ ad illũ
ex dĩ precepto in archã ingressa st̃ lib̾aret᷑
adiluuii uastitate: ꝓculdubio figura ẽ. ꝑe¬
grinantis in hoc scło ciuitatis dĩ hoc ẽ. eccłȩ:
quȩ fit salua ꝑlignum inquo pependit me¬
diator dĩ ⁊ hominũ homo xp̃s iłs Nam¬
im̃surȩ ipsius longitudinis et altitudinis
eiꝰ significant corpus humanũ: incuiꝰ uerita¬
te ad homines p̃nuntiatꝰ ẽ. uenturꝰ. ⁊uenit:
humani qͥppe corꝑis longitudo auertice usq
aduestigia. sexies tantũ habet quã latitudo
quȩ ẽ. ab uno latere ad alterũ latꝰ: et deci¬

Expanded text:
homini iusto et, sicut de illo scriptura ueridica homini iusto et, sicut de illo scriptura ueridica loquitur, in sua generatione perfecto — non utique sicut perficiendi sunt ciues ciuitatis dei in illa immortalitate, qua aequabuntur angelis dei, sed sicut esse possunt in hac peregrinatione perfecti imperat Deus, ut arcam faciat, in qua cum suis, id est uxore, filiis et nuribus, et cum animalibus, quae ad illum ex Dei praecepto in arcam ingressa sunt, liberaretur a diluuii uastitate: procul dubio figura est peregrinantis in hoc saeculo ciuitatis Dei, hoc est ecclesiae, quae fit salua per lignum, in quo pependit mediator Dei et hominum, homo Chrisis et altitudinis et latitudinis eius significant corpus humanum, in cuius ueritate ad homines praenuntiatus est uenturus et uenit. humani quippe corporis longitudo a uertice usque ad uestigia sexies tantum habet quam latitudo, quae est ab uno latere ad alterum latus, et deci
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ Deleã hominẽ quẽ feci a faciȩ̨ c̃rȩ. ab
homine usq ad pecꝰ iareptilibꝰ usq ad
uolatilia celi: quia iratꝰ sum qm̃ fecieos: radĩ
nõ ꝑturbatio animi eiꝰ ẽ. s iudiciũ quo ir roga¬
tur pena peccato Cogitatiouͦ eiꝰ ⁊ recogitacio:
mutandarum rerũ ẽ. immutabilis ratio Neq
enĩ sicut hominẽ ita dm̃ cuiꝰꝗͣ facti sui pe¬
nitet: cuiꝰ ẽ. de om̃ibꝰ omĩno rebꝰ cã fixa senten¬
tia quã certa p̃se̾ntia S si nõ utat᷑ scͥptura
talibus uerb̾. nõ se quodã mͦ familiariꝰ insinua
et exerceat querentes. et alat incelligentes.
Q d nõ faceret si nõ se priꝰ inclinaret. i qͦdã mͦ
descendet adiacentes Qd autẽ etiã int̾itũ
õiũ animaliũ t̾renorũ uolatiliũq denunciat.
magnitudinẽ futurȩ cladis effatꝰ: nõ animan¬
tibꝰ rationis exꝑtibꝰ tanquã upsa peccaue¬
rint minatur exicium: Iã uͦ qđ noe

Expanded text:
Deus: Deleam hominem, quem Deus: Deleam hominem, quem homine usque ad pecus, et a repentibus usque ad latilia coeli, quia iratus sum quoniam feci eos. Ira Dei non perturbatio animi ejus est, sed judicium, in quo irrogatur poena peccatori. Cogitatio vero ejus et recogitatio mutandarum rerum est immutabilis ratio. Neque enim sicut hominem, ita Dominum cujusquam facti poenitet, cuius est de omnibus omnino rebus tam fixa sententia quam certa praescientia. sed si non utatur scriptura talibus uerbis, non se quodam modo familiarius insinuabet exerceat quaerentes et alat intellegentes. quod non faceret, si non prius inclinaret et quodam modo descenderet ad iacentes. quod autem etiam interitum omnium animalium terrenorum uolatiliumque denuntiat, magnitudinem futurae cladis effatur, non animantibus rationis expertibus, tamquam et ipsa peccauerint, minatur exitium. Iam uero quod Noe,
Abbreviated transcription (Latin):
inueniamꝰ: s intelligendũ ẽ. hoc dm̃ dixisse
cũ cirta finẽ qͥngentorũ annorũ eẽt noe:
idẽ. qͥdringentos. lxxͦx. uitȩ annos ageret.
quos more suo scriptura qͥngentos uocatꝰ:
nomine tociꝰ maximã partẽ plerũq signi¬
ficans Sexcentesimo qͥppe anno uitę noe
scdo m̃se factũ ẽ. diluuiũ: ac sic centũ .xͣx.
anm p̃dicti st̃ futuriuitȩ hominũ ꝑitur¬
orũ. quibꝰ tͣnsactis diliuuo delerentur
Nec frustra creditur sic factũ ẽ e. diliuuiũ.
iã nõ inuentis in t̾ra qui nõ erant digni
turis. tale genꝰ mortis faciat aliqͥd qđ cis
possit obeẽ. post mortẽ : uerũ tam̃ nullꝰ
eorũ diluuio mortiuis ẽ. qͦs de semine sech
ꝓpagatos scã scriptura cõmemorat: Sic
autẽ diuinitꝰ diliuiii causa narratur:
suꝑ maligna om̃s dies: ⁊ cogitauit dĩqr
fecit hominẽ suꝑ t̾rã. ⁊ recogitauit: et dix̃

Expanded text:
inueniamus; sed intellegendum est hoc Deum dixisse, inueniamus; sed intellegendum est hoc Deum dixisse, cum circa finem quingentorum annorum esset Noe, id est quadringentos octoginta uitae annos ageret, quos more suo scriptura quingentos uocat, nomine totius maximam partem plerumque significans; sescentensimo quippe anno uitae Noe, secundo mense factum est diluuium; ac sic centum uiginti anni praedicti sunt futuri uitae hominum periturorum, quibus transactis diluuio delerentur. Nec frustra creditur sic factum esse diluuium, iam non inuentis in terra qui non erant digni turis tale genus mortis faciat aliquid, quod eis possit obesse post mortem; uerum tamen nullus eorum diluuio mortuus est, quos de semine Seth propagatos sancta scriptura commemorat. Sic autem diuinitus diluuii causa narratur: super maligna omnes dies, et cogitauit Deus, quia fecit hominem super terram, et recogitauit, et dixit
Abbreviated transcription (Latin):
&s iasci potuerunt: Neq enĩ om̃s gigantes.
hinagis multi utiq tunc fuerunt: quã pꝰ
diluuiũ tẽꝑibꝰ cȩt̃is. Quos ꝑꝑterea creare
placuit creatori. ut etiã hinc ostenderetur
non solũ pulctudines. uerũ etiã magnitudi¬
nes ⁊i fortitudines corꝑũ nõ magni pendendas
eẽ. sapienti: qͥspũalibꝰ atq immortalibus
longe melioribꝰ atq firmioribꝰ ⁊ bonorum
ꝓpͥis. nõ bonorũ malorũq cõmunibꝰ beati¬
ficatur bonis Quã rẽ aliꝰ ꝓpħa cõm̃dans
ait. Ibi fucrunt gigantes illi nominati qͥ
abinitio fuerunt: staturosi: scientes pliũ:
Non hos clegit dñs nec uiã scientię dedit ilł.
S int̾iert̃ qr nõ habuerunt sapientiã. ꝑiert̃
dies eorũ centũ .xxͥ. anni. nõ sic accipiendũ
ẽ. quasi p̃nuntiatũ sit post hȩc homines
centũ.xx. annos uiuendo nõ tͣnsgredi:
cũ et post diluuiũ etiã qͥngentos excessisse

Expanded text:
tes nasci potuerunt. Neque enim omnes gigantes, tes nasci potuerunt. Neque enim omnes gigantes, sed magis multi utique tunc fuerunt, quam post diluuium temporibus ceteris. Quos propterea creare placuit Creatori, ut etiam hinc ostenderetur non solum pulchritudines, uerum etiam magnitudines et fortitudines corporum non magni pendendas esse sapienti, qui spiritalibus adque inmortalibus longe melioribus adque firmioribus et bonorum propriis, non bonorum malorumque communibus beatificatur bonis. Quam rem alius propheta commendans ait: Ibi fuerunt gigantes illi nominati, qui ab initio fuerunt staturosi, scientes proelium. Non hos elegit Dominus, nec uiam scientiae dedit illis; sed interierunt, quia non habuerunt sapidies eorum centum uiginti anni, non sic accipiendum est, quasi praenuntiatum sit post haec homines centum uiginti annos uiuendo non transgredi, cum et post diluuium etiam quingentos excessisse
Abbreviated transcription (Latin):
diligentia sac̃dotũ. nͥ qr obantiqͥtatẽ suspec¬
it sid̃ iudicata st̃. nec utrũ hec cent. quę
ille scͥpsisset pot̾at inueniri : nõ talibꝰ pro¬
ferentibꝰ qͥ eã ꝑseriẽ successionis. reꝑirent᷑
nte seruasse. Unde illa quȩ sub eiꝰ nomine
pferũt᷑. ic̃tinẽt istas degigantibꝰ fabulas
qđ nõhabuerĩt homines patres. rectȩ apru¬
antibꝰ uidicant᷑ nõ ipsiꝰ eẽ. credenda: sic ut
ailta sub nominibꝰ ⁊ aliorũ ꝓpħarũ. ⁊ recen¬
ciora sub nominibꝰ apłorũ abhereticis ꝓfe¬
runtur: Quȩ omiã nomine a pocriforum
ab auctoritate canonica diligenti exami
natione remota sunt: Igitur scđm scͥpcu¬
ras canonicas hebreas atq xp̃ianas. mulcos
gigantes ante diluiuũ fuisse nõ dubiũ ẽ.
ihos fuisse ciuies cerrigene societatis hominũ.
di aut̃ filios qͥ scłm carnẽ de sec ꝓpagati
sut. in hanc soetatẽ desorta iusticia decli¬
use: slec mirandũ ẽ. qđ etiã de ipsis gigan¬

Expanded text:
gentia sacerdotum, nisi quia ob antiquitatem suspectae fidei iudicata sunt, nec utrum haec essent, quae ille scripsisset, poterat inueniri, non talibus proferentibus, qui ea per seriem successionis reperirentur rite seruasse. Unde illa, quae sub eius nomine proferuntur et continent istas de gigantibus fabulas, quod non habuerint homines patres, recte a prudentibus iudicantur non ipsius esse credenda; sicut multa sub nominibus et aliorum prophetarum et recentiora sub nominibus apostolorum ab haereticis proferuntur, quae omnia nomine apocryphorum ab auctoritate canonica diligenti exami. natione remota sunt. Igitur secundum scripturas canonicas Hebraeas adque Christianas multos gigantes ante diluuium fuisse non dubium est, et hos fuisse ciues terrigenae societatis hominum; Dei autem filios, qui secundum carnem de Seth propagati sunt, in hanc societatem deserta iustitia declinasse. Nec mirandum est, quod etiam de ipsis gigan
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpͥa. iinscruitute redigent eos. et affliget᷑¬
indicabo ego. ẜ osthȩc uͦ exhibunt huc cũ
suppellectili multa Tu autẽ ibi ad patres
tuos cum pace nutritꝰ insenectabona. Qur
tauͦ generatioẽ c̃uertent se huc. nõdũ eñ
impleta st̃ peccata amorreorũ usq adhis
Cum autẽ iã sol erat ad occasũ flãma facta

Expanded text:
sua, et in servitutem redigent eos et affligesua, et in servitutem redigent eos et affligejudicabo ego. Post haec vero exibunt huc cum suppellectili multa. Tu autem ibis ad patres tuos cum pace nutritus in senecta bona. Quarta vero generatione convertent se huc. Nondum enim impleta sunt peccata Amorrhaeorum usque adhuc. Cum autem jam sol erat ad occasum, fact
Abbreviated transcription (Latin):
in circũcisas ad fidẽ xp̃i nollet ad miti
Hoc enĩ qͣndo factũ ẽ. ut crodenci abralis.
de putaretur fides ad iusticiã nõdũ fuerat
circũcisus. In codẽ insu cũ loqueret᷑ ei ds̃¬
hoc etiã ait adillũ. Ego ds̃ qͥȩduxi te de
regione caldeoꝵ ut dẽ cibi t̾rã hanc: ut he¬
res sis eiꝰ. Ubi cũ init̾rogasset abrahã scđm
qđ sciret qͥ hȩres eiꝰ erit. dix̃ illid̃:
Accipe mͥ uiuencã crimã et caprã triniã
Aniarietẽ crimũ. ⁊ turcurẽ ⁊ colũbã
Accepit autẽ illę hec oiã et diusit illa media.
⁊ posut ea c̃tͣfaciẽ alt̾ũ alt̾i. aues aũ non
dinsit. et descenđunt sic̃ scͥptũ ẽ. aues et¬
seđunt supͣ corꝑa quę disa erant: ⁊ c̃sedit
illis a braba. Cirta solis autẽ occasũ pauor imru¬
it suꝑ abralũ: et ecce cimor tenebrosus magnꝰ
incidit ci Et dictũ ẽ. ad abrahã Sciendo
scies quia ꝑegrinũ erit sem̃ tuũ in t̾ra nõ

Expanded text:
incircumcisas ad fidem Christi nollet admitti: incircumcisas ad fidem Christi nollet admitti: hoc enim quando factum est, ut credenti Abrahae deputaretur fides ad justitiam, nondum fuerat doceretur. In eodem uisu cum loqueretur ei Deus, etiam hoc ait ad illum: Ego Deus, qui eduxi te de regione Chaldaeorum, ut dem tibi terram hanc, ut heres sis eius. Ubi cum interrogasset Abraham secundum quid sciret, quod heres eius erit, dixit illi Deus: Accipe mihi iuuencam trimam et capram trimam et arietem trimum et turturem et columbam. Accepit autem illi haec omnia et diuisit illa media et posuit ea contra faciem alterum alteri; aues autem non diuisit. Et descenderunt, sicut scriptum est, aues supra corpora quae diuisa erant, et consedit illis Abram. Circa solis autem occasum pauor inruit super Abram, et ecce timor tenebrosus magnus incidit ei; et dictum est ad Ascies, quia peregrinum erit semen tuum in terra non
Abbreviated transcription (Latin):
sem̃ innumerabile nõ sic̃ arena t̾rę. s sic̃ stellę
felicitate sublimis: sã quantũ ad multitudi¬
nẽ ꝑtinet: qͥd st̃ stellȩ celi ad arenã terrȩꝰ
nͥ qͥs ustã cõparationẽ intantũ cẽ. similẽ di¬
cat inquantũ etiã stelle diuumerari non
ualont: quia nec om̃s eas uderi. posse cre¬
dendũ ẽ. Nã qͥsq quanto acutiꝰ intuetur.
tanto plures uidet. Unde et acerrimȩ cer¬
nentibꝰ. Aliqͥs occultas ec̃. merito ex istimat᷑:
exceptis cis sideribꝰ quȩ in alia parte orbis
a nob̾ remotissima oriri. noccide ꝑhibentur:
Postremo qͥcũq uniu̾sũ stellarũ numerum
cõp̃hendisse i conscͥpsisse iactant᷑ sic̃ aratus
uł eudoxus uł siqͥ alii st̃: cos libri huiꝰ con¬
cẽpnit auctoritas. Hir sane illa sententia
cdã. Credidit abrahã dõ. ideputatũẽ. illi
adiusticiã: ne circũcisio głaret᷑. gentesos

Expanded text:
semen innusemen innufelicitate sublimis, nam quantum ad multitudinem pertinet, quid sunt stellae coeli ad arenam terrae? Nisi quis et istam comparationem in tantum esse similem dicat, in quantum etiam stellae dinuualent, quia nec omnes eas uideri posse credendum est. Nam quanto quisque acutius intuetur, tanto plures uidet. Unde et acerrime cernentibus aliquas occultas esse merito existimatur, exceptis eis sideribus, quae in alia parte orbis a nobis remotissima oriri et occidere perhibentur. Postremo quicumque uniuersum stellarum numerum conprehendisse et conscripsisse iactantur, sicut Aratus uel Eudoxus uel si qui alii sunt, eos libri huius contemnit auctoritas. Hic sane illa sententia dam: Credidit Abraham Deo, et deputatum est idam, ne circumcisio gloriaretur, gentesque
Abbreviated transcription (Latin):
suis ⁊ uictoriã fec̃ regibꝰ sodomorũ: nichilq
spoliorũ auferẽ uoluit : cũ rex cui uicerat
obtuliss: Sed plane tc̃ benedictꝰ ẽ. amelchi¬
sedech qͥ erat sac̃dos dei excelsi de qͦ i epła
quȩ inscͥbit᷑ adhebreos quã plures pauli
apłi eẽ. dicut qͥdã uͦ negant: multa magna
c̃scͥpta st̃ Ibi qͥppe pͥmũ apparuit sacͥficiũ
implecurq illud qđ longe pꝰ hoc factũ ꝑ¬
turꝰ incarne: cues sac̃dos inet̃nũ scđm ordi¬
nẽ melchised ech nõ scilicet scđ̾m ordinem
aaron: qͥordo fuerat auferendꝰ in lucescentibꝰ
rebꝰ. quę illis umbris p̃notabant᷑: Eciã cõfac¬
ꝓtectioem mercedẽq ꝓmitt̾et ualde multã:
ille de posteritate sollicitꝰ. quendã aelierer
uernaculũ suũ futurũ sibi dix̃ heredẽ Conti¬
nuoq illi ꝓmissus ẽ. Heres nõ ille uernaculus:
s qͥ de ipso lubrabã fuerat exiturꝰ. Rursusq

Expanded text:
suis et uictoriam fecit regibus Sodomorum nihilque suis et uictoriam fecit regibus Sodomorum nihilque spoliorum auferre uoluit, cum rex cui uicerat obtulisset. Sed plane tunc benedictus est a Melchisedech, qui erat sacerdos Dei excelsi; de quo in epistula, quae inscribitur ad Hebraeos, quam plures Pauli apostoli esse dicunt, quidam uero negant, multa et magna conscripta sunt. Ibi quippe primum apparuit sacrificiuminpleturque illud, quod longe post hoc factum turus in carne: Tu es sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedech; non scilicet secundum ordinem Aaron, qui ordo fuerat auferendus inlucescentibus rebus. quae illis umbris praenotabantur. CAPUT XXIotectionem mercedemque promitteret ualde multam, ille de posteritate sollicitus quendam Eliezer uernaculum suum futurum sibi dixit heredem, continuoque illi promissus est heres, non ille uernaculus, sed qui de ipso Abraham fuerat exiturus, rursusque
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s partes orb̾ impleuerit. Ec idõ potint et ipsa
scđm yꝑbolen arenę multitudini cõꝑari qr et
hȩc sola innumera ẽ. homini Terrã certe illã
solã significatã quę appellata ẽ chanaan abi¬
git nemo: s qđ dictũ ẽ.tͥ. dabo eã i seminituo
usq in scłm potest mouere nõ nullos. si usq
sic accipiat᷑ quẽ ad modũ fidlit̾ tenemꝰ imciũ
futuri scłi afine p̃sentis ordiri: nichil eos mo¬
uebit. Quia isi expulsist̃ israhelice. de ieroso¬
limis: manẽt tam̃ in aliis ciuitatibꝰ terrȩ cha¬
naan et usq in finẽ ramanebut̃ Et uniuersa
t̾ra illa cum axp̃ianis in habitat᷑: etiã ipsũ ẽ.¬
habrahę. Hoc responso ꝓmissionis accepto
inigrauit abrahã ⁊ mansit in alio eiꝰdẽ t̃rę loco¬
idẽ. iuxca quercũ mãbre quȩ erat chebron:
Deinde abhostibꝰ qui sodomis irruerat cũ qͥnq
reges adiisꝰ iiͦiͦi. bellũ gererent. uuctis sodo¬
mitis etiã loch captꝰ eẽt. lib̾auit eũ abrahã

Expanded text:
omnes partes orbis inpleuerit. Et ideo potuit et ipsa secundum hyperbolen harenae multitudini conparari, quia et haec sola innumera est homini. Terram certe illam solam significatam, quae appellata est Chanaan, ambigit nemo. Sed quod dictum est: Tibi dabo eam et semini tuo usque in saeculum, potest mouere nonnullos, si usquesic accipiant, quem ad modum fideliter tenemus initium futuri saeculi a fine praesentis ordiri, nihil eos mouebit; quia, etsi expulsi sunt Israelitae de Hierosolymis, manent tamen in aliis ciuitatibus terrae Chanaan, et usque in finem manebunt; et uniuersa terra illa cum a Christianis inhabitatur, etiam ipsum . Hoc responso promissionis accepto migrauit Abraham et mansit in alio eiusdem terrae loco, iuxta quercum Mambre, quae erat Chebron. Deinde ab hostibus, qui Sodomis inruerant, cum quinque reges aduersus quattuor bellum gererent et uictis Sodomitis etiam Loth captus esset, liberauit eum Abraham
Abbreviated transcription (Latin):
tc̃ potuit utiq fieri. ut ⁊ c̃sticuereo i nom̃
pͥmogeniti sui constitutȩ imponeret ciui¬
tati: Tam longa quippe uita illorũ homi¬
nũ fuit. ut ex illis memoratorũ quorum
et anni taciti non sunt qͥ uix̃ minimũ añ
Namplures. dccee. annos etiã transierut.
quãuis nemo ad mille ꝑuenerit Quis itaq
dubitauerit ꝑunius hominis ȩcatẽ tantũ
multiplicari potuisse genus humanũ.
uteẽt. unde c̃stituerentur nõ una sed
plurimȩ cuutates: Qđ ex hoc conici facil¬
lime pocest qđ ex uno abrahã nõ multo
gentis canta ꝓcrtata ẽ. ut in exitu eiꝰdem¬

Expanded text:
tunc potuit utique fieri, ut et constitueret et nomen tunc potuit utique fieri, ut et constitueret et nomen primogeniti sui constitutae inponeret ciuitati. Tam longa quippe uita illorum hominum fuit, ut illic memoratorum, quorum et anni taciti non sunt, qui uixit minimum ante Nam plures nongentos annos etiam transierunt, quamuis nemo ad mille peruenerit. Quis itaque dubitauerit per unius hominis aetatem tantum multiplicari potuisse genus humanum, ut esset unde constituerentur non una, sed plurimae ciuitates? Quod ex hoc conici facillime potest, quia ex uno Abraham non multo gentis tanta procreata est, ut in exitu eiusdem
Abbreviated transcription (Latin):
nom̃ illius sedh Unde intelligitur ita
solere illã scripturã loqui. quãuis non
semꝑ cum in ea legitur factos hominum
fuisse conceptꝰ nõ tam̃ solũ: cũ pͥmũ sibi sexꝰ
ut̃q misceretur Nec illud necessariũ
ẽ. argum̃tũ. ut pͥmo gentium patri existi¬
memꝰ enocħ: quod eiꝰ nomine illa ciuitas
nuncupata ẽ Nõ enĩ abre ẽ. ut ꝑpt̃ aliquã
causam cum et alios hab̾et : diligeret eũ
pat̃ cęt̾is ãpliꝰ: Neq enĩ ⁊ uidas p̾mogenitꝰ
fuit : a quo uidȩa cognominata ẽ. uudei
S etiã si c̃ditori ciuitatis illiꝰ iste filius pͥmus
ẽ. natus: nõ idõ putandũ ẽ. cunc a patre
condite ciuitati. nom̃ eiꝰ impositũ qnͣdo
natusẽ : quia nec constitui tunc ab uno pot̾at
ciuitas quȩ nichil alud ẽ. quã hominũ
multitudo: aliqͦ societatis uincło conligata:
S cũ illiꝰ hominis familia tanta numerositate
cresceret: ut hab̾et iam popłi quantitatẽ.

Expanded text:
nomen illius Seth. Unde intelligitur ita nomen illius Seth. Unde intelligitur ita solere etiam illam Scripturam loqui, quamvis non semper, cum in ea legitur factos homines fuisse conceptos: non tamen solum cum primum sibi sexus uterque misceretur; nec illo necessarium est argumento, ut primogenitum patri existimemus Enoch, quod ejus nomine illa civitas nuncupata est: non enim abest ut propter aliquam causam, cum et alios haberet, diligeret eum pater caeteris amplius: neque enim et Judas primogenitus fuit, a quo Iudaea cognominata est et Iudaei. Sed etiamsi conditori ciuitatis illius iste filius primus est natus, non ideo putandum est tunc a patre conditae ciuitati nomen eius inpositum, quando natus est, quia nec constitui tunc ab uno poterat ciuitas, quae nihil est aliud quam hominum multitudo aliquo societatis uinculo conligata; sed cum illius hominis familia tanta numerositate cresceret, ut haberet iam populi quantitatem,
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ fr̃ occidit: Concretio autẽ quia
bonis indeteriꝰ dedinantibꝰ tales uniuersi
factifuerant ut diluuio delerentur. excep¬
co uno iusto. cuiꝰ nom̃ erat noe: et eiꝰ coniuige
et cribus filiis cotidẽq nuribꝰ: Qui homi¬
nes octo. et illa õiũ uastatioẽ mortaliũ.
ꝑarchã euade meruerunt: Qđ gͥ sc riptũ
ẽ. et cognoũ cam uxorẽ suã ⁊ c̃cipiens pe¬
ꝑit enoch. et erat edificans ciuitatẽ in no¬
mine filii enoch: nõ ẽ. qͥdẽ c̃sequens ut
istũ pͥmũ filiũ genuisse credatur: Neq enĩ
hoc ex eoputandũ ẽ. quia dictꝰ ẽ. cogno¬
uisse uxorẽ suã: quasi cunc se illi prim̃itꝰ
concũbendo miscuisset.: Nã et de ipso patre
om̃iũ adam. nõ tuc̃ solũ hoc dictũ ẽ. quan¬
do conceptꝰ ẽ. cam quẽ pͥmogonitũ uidet᷑
habusse uerum etiã posterius eãdẽ scrip¬
tura cognouit inquit adã uxorẽ suam eutã
et concepit et peꝑit filiũ et nominauit

Expanded text:
quem frater occidit; concretio autem, quia quem frater occidit; concretio autem, quia bonis in deterius declinantibus tales uniuersi facti fuerant, ut diluuio delerentur, excepto uno iusto, cui nomen erat Noe, et eius coniuge et tribus filiis totidemque nuribus, qui homines octo ex illa omnium uastatione mortalium per arcam euadere meruerunt. Quod igitur scriptum est: Et cognouit Cain uxorem. suam, et concipiens peperit Enoch; et erat aedificans" ciuitatem in nomine filii sui Enoch: non est quidem consequens, ut istum primum filium genuisse credatur. Neque enim hoc ex eo putandum est, quia dictus est cognouisse uxorem suam, quasi tunc se illi primitus concumbendo miscuisset. Nam et de ipso patre omnium Adam non tunc solum hoc dictum est, quando conceptus est Cain, quem primogenitum uidetur habuissetura, Cognovit, inquit, Adam Evam uxorem suam, et concepit, et peperit filium, et nominavit
Abbreviated transcription (Latin):
de qͦloquebatur et genuit filios et filias:
et fuert om̃s dies illius uel illiꝰ quos uixit
ans cot et mortuus ẽ: nunqͥd qr eosdem
filioset filias nõ nominat idõ intelligere
nõ debemꝰ ꝑtã multos annos qͥbꝰ cunc in
scłi huꝰ pͥma ȩtate uiuebant nasci potuis¬
se plurimos homines: quorum cętibꝰ c̃di
posent etũ plurimȩ ciuitates: S ꝑtinuit
addm̃ quo ista ĩ spirante conscripta sunt.
has duas societates sius diuersis geueratio¬
ubꝰ pͥmitꝰ dĩgere atq distinguere: ut scor¬
sum hominũ hocẽ. scđm hominẽ uiuentiũ.
seorsĩ autẽ filiorũ dĩ idẽ. hominũ scđidm̃
unuentium generatioẽs c̃texerentur usq
diliuũ : ubi ambarũ societatũ discretio
c̃ercioq narratur: discrecio quidẽ qđ
ãbarũ separatĩ generationes cõmemorãt᷑
unꝰ fr̃icide cain: alteriꝰ autẽ qͥuocabatur
sedh: Natꝰ qͥppe fuerat et ipse de adã ꝓ illo

Expanded text:
de quo loquebatur: Et genuit filios et filias, de quo loquebatur: Et genuit filios et filias, et fuerunt omnes dies illius uel illius quos uixit anni tot, et mortuus est: numquid quia eosdem filios et filias non nominat, ideo intellegere non debernus per tam multos annos, quibus tunc in saeculi huius prima aetate uiuebant, nasci potuisse plurimos homines, quorum coetibus condi possent etiam plurimae \'ciuitates? Sed pertinuit ad Deum, quo ista inspirante conscripta sunt, has duas societates suis diuersis generationibus primitus digerere adque distinguere, ut seorsum hominum, hoc est secundum hominem uiuentium, seorsum autem filiorum Dei, id est hominum secundum Deum uiuentium, generationes contexerentur usque diluuium, ubi ambarum societatum discretio concretioque narratur; discretio quidem, quod ambarum separatim generationes commemorantur, unius fratricidae Cain, alterius autem qui uocabatur Seth; natus quippe fuerat et ipse de Adam pro illo,
Abbreviated transcription (Latin):
pͥmus homo pat̾̃ om̃iũ et ipse cam. etã
filiꝰ enoc: ex cuiꝰ nomine ipsa cuutas nui¬
cupata ẽ. S hoc qͦs mouet. parũ c̃siderã
nõ om̃s homines qui tunc eẽ. poteruis
scriptorẽ sacrȩ huiꝰ historiȩ necessela¬
buisse nominare: s eos solos qͦs oꝑis sus¬
cepti racio postulabat. Propositum
quippe scriptoris illius fuit ꝑquẽ sp̃sses¬
id agebat. ꝑ successiones cȩterarumgeis¬
rationũ ex uno homine ꝓpagatarur
ꝑuenire ad abraham: ac de inde exõ
semine ad popłm dĩ: in quo distincto
acçt̃is gentibꝰ. p̃figurarentur et p̾rans¬
arentur omĩa quę de cuutate cuiꝰ etiui
de aldera societate hominũ caceretur quã
cerenam dicimus ciuitatẽ. quantũ ei cõme¬
morandȩ satis eẽt: ut ciuitasdĩ etiã suȩ ad¬
uersariş cõꝑatione clarescat:
ũ gͥ scriptura diuina. ubi ⁊ numerũ
annorum quos illi homines uixerunt
cõmemorat ita concludat. ut dicat de illo

Expanded text:
primus homo pater omnium et ipse Cain et eius primus homo pater omnium et ipse Cain et eius filius Enoch, ex cuius nomine ipsa ciuitas nuncupata est. Sed hoc quos mouet, parum considerant non omnes hominscriptorem sacrae hujus historiae necesse habuisse nominare, sed eos solos quos ocepti ratio postulabat. Propositum quippe scriptoris illius fuit, peid agebat, per successiones certarum generationum ex uno homine propagatarum peruenire ad Abraham ac deinde ex eius semine ad populum Dei, in quo distincto a ceteris gentibus praefigurarentur et praenuntiarentur omnia, quae de ciuitate, cuius aeternum de altera societate hominum taceretur, quam terrenam dicimus ciuitatem, quantum ei commemorandae satis esset, ut ciuitas Dei etiam suae aduersariae conparatione clarescat. Cum igitur scriptura diuina, ubi et numerum annorum, quos illi homines uixerunt, commemorat, ita concludat, ut dicat de illo,
Abbreviated transcription (Latin):
tuum conuersio tua: et ipsȩ ciu dñabitur
Qđd dictum ẽ. ad cam depeccato uł de
uitiosa carnis concupiscentia. hoc isto
loco de peccatricȩ fȩmina ubi intellige¬
dũ ẽ. urũ ad regendã uxorẽ animo
carnem regenti similẽ eẽ. oportere. ꝑpt̃
qđ dicit apłs. qui diligit uxorẽ suã. se
ipsum diligit: Nemo enĩ unquã carnẽ
suã odio habuit. Sananda st̃ enĩ hȩc
Inualescente quippe inudentiȩ uitio.
frem insidiatus occidit Tał erat t̾renȩ
conditor ciuitatis Quomͦ autẽ signifi¬
cauerit etiã uideos aqͥbus xp̃s occisusẽ
pastor ouiũ hominũ quẽ pastor ouiũ
peccorum p̃figurabat abel. quia male¬
goria ꝑꝓħica res ẽ. parco nunc dicere.
et quędã hinc adu̾sus faustũ manideũ
denda mͥ idet᷑ historia ne sit scriptura
in credibił quȩ dic̃ ȩdificatã ab uno ho¬
mine ciuitatẽ eo tpr̃ quo plusquã uri
occidit fuisse iudetur in terra: id est

Expanded text:
tuum conuersio tua et ipse tui dominabitur. tuum conuersio tua et ipse tui dominabitur. quod dictum est ad Cain de peccato uel de uitiosa carnis concupiscentia, hoc isto loco de peccatrice femina; ubi intellegendum est uirum ad regendam uxorem animo carnem regenti similem esse oportere. propter quod dicit apostolus: qui diligit uxorem suam, se ipsum diligit; nemo enim umquam carnem suam odio habuit. sananda enim sunt haecinualescente quippe inuidiae uitio fratrem insidiatus occidit. talis erat terrenae conditor ciuitatis. quomodo autem significauerit etiam Iudaeos, a quibus Christus occisus est, pastor ouium hominum, quem pastor ouium pecorum praefigurabat Abel, quia in allegoria prophetica res est, parco nunc dicere et quaedam hinc aduersus Faustum Manichaeum denda mihi uidetur historia, ne sit scriptura incredibilis, quae dicit aedificatam ab uno homine ciui tatem eo tempore, quo non plus quam uiri occidit, fuisse uidentur in terra, id est
Abbreviated transcription (Latin):
cẽperetur dicenti apło. ne exhibueri¬
cis m̃bra ur̃a arma iniqͥtatis peccaco: ad
m̃tem domita ⁊uicta c̃uertit᷑. ut subditȩ
ratio dñetur Hoc p̃cepit ds̃ hiuc qui
facibꝰ uiuidiȩ inflãmabatur infrẽm. et
quẽ debuerat imitari. cupiebat auferre:
Quiesce inqͥt Manꝰ abscelere contine: Non
regnet peccatum in tuo mortali corꝑe
ad obediendũ desideriis eus: nec exhibeas
m̃bra cua iniqͥtatis arma peccato. ad ce
enĩ c̃uersio eius dũ nõ adinuatur relaxam¬
do : s quiescendo frenatur: Et cu d ñ abis
illuis. ut cũ forinsecꝰ nõ ꝑmittitur aari
sub pocestate m̃tis regentis ⁊ beneuolencis¬
do pꝰ peccatũ dõ int̾rogante atq uidican¬
te dãpnationis sententias acceꝑunt inser¬
pente diabolꝰ. et inse ipsis illa ⁊i maritus.
Cum enĩ dixiss ei multiplicans multiplicabo
tristicias cuas et gemitũ tuũ. et incristiciis
paries filios: deiñde addidit. et ad iuirũ

Expanded text:
temperetur, dicente Apostolo: Ne exhibueritemperetur, dicente Apostolo: Ne exhibueritis membra vestra arma iniquitatis peccato; ad mentem domita et victa convertitur, ut subditae ratio dominetur. Hoc praecepit Deus huic, qui facibus inuidiae inflammabatur in fratrem et, quem debuerat imitari, cupiebat auferri. Quiesce, inquit; manus ab scelere contine, non regnet peccatum in tuo mortali corpore ad oboediendum desideriis eius, nec exhibeas membra tua iniquitatis arma peccato. Ad te enim conuersio eius, dum non adiuuatur relaxando, sed quiescendo frenatur; et tu dominaberis illius, ut, cum forinsecus non permittitur operari, sub potestate mentis regentis do post peccatum deo interrogante atque iudicante damnationis sententiam acceperunt, in serpente diabolus et in se ipsis illa et maritus. cum enim dixisset ei: multiplicans multiplicabo tristitias tuas et gemitum tuum et in tristitiis paries filios, deinde addit: et ad uirum
Abbreviated transcription (Latin):
erit s sit: p̃cipientis uidelicet. nõ p̃dicentis
mͦ: T̃ uix enĩ dñãbitur quisq peccato: si id sibi
non defendendo p̃posuerit. si penitendo sub¬
iecerit: alioquin: et illi seruiet dnãnti. si
patrocinium adhibuerit accideng Sut
peccatũ intelligatur concupiscentia illa
carnalis de qua dic̃ apłs. caro concupiscit
aduisꝰ spm̃: incuiꝰ carnis fructibꝰ ũ iudiã
comemorat. qua utiq cai stimulabatur.
et accendebat᷑ infrĩs exiciũ. bñ sub audit̾
erit: idẽ. ad ce enĩ c̃usio eius erit. et cu
dñab̾is illiꝰ Cũ enĩ cõmota fuerit pars
ipsa carnalis quã peccatũ appellat apłs
ubi dicit. nõ ego oꝑor illud s qđ habi¬
tat in ie peccatũ. quã partẽ animi etiã
phylosophi dicunt ẽẽ. uitioiã. nõque
m̃tẽ debeat trahere. s ciu mens debeat
imꝑare: eãq ab inlicitis oꝑibꝰ ratione
cohib̾e: cum gͦ cõmota fuerit ad aliqͥd
ꝑperam cõmittendũ si ad qͥescatur et ob¬

Expanded text:
ed sit; praecipientis uidelicet, non praedicentis modo. Tunc enim dominabitur quisque peccato, si id sibi non defendendo praeposuerit, sed paenitendo subiecerit; alioquin et illi seruiet dominanti, si patrocinium adhibuerit accidenti. Sed ut peccatum intellegatur concupiscentia ipsa carnalis, de qua dicit apostolus: Caro concupiscit aduersus spiritum, in cuius carnis fructibus et inuidiam commemorat, qua utique Cain stimulabatur et accendebatur in fratris exitium: bene subauditur \'erit\', id est: Ad te enim conuersio eius erit, et tu dominaberis illius. Cum enim commota fuerit pars ipsa carnalis, quam peccatum appellat apostolus, ubi dicit: Non ego operor illud, sed quod habitat in me peccatum quaphilosophi dicunt esse vitiosam, non quae mentem debeat trahere, sed cui mens debeat imperare eamque ab illicitis operibus ratione cohibere. Cum ergo commota fuerit ad aliquid perperam committendum, si quiescatur et ob
Abbreviated transcription (Latin):
cemodi simulacra ad oranda. uel duces
popłorũ. uel sectatores fuerunt: ec eli¬
erunt atq seruierunt creaturȩ pocus
quã creatori. qui ẽ. benedictꝰ inscła. In
hac autem nulla ẽ. hominis sapientia mi
pietas qua recte colitur uerꝰ ds id expebos
premiũ in societate sc̃oꝵ: nõ solũ homis
uerum ⁊ angełoꝵ : ut sit dĩ omiã ĩ ombe

Expanded text:
ce modi enim simulacra adoranda uel duces ce modi enim simulacra adoranda uel duces populorum uel sectatores fuerunt, et coluerunt adque seruierunt creaturae potius quam Creatori, qui est benedictus in saecula; in hac autem nulla est hominis sapientia nisi pietas, qua recte colitur uerus Deus, id expectans praemium in societate sanctorum non solum hominum, uerum etiam angelorum, ut sit Deus omnia in o
Abbreviated transcription (Latin):
maxima ẽ. gła Illa ingła sua exaltat
capud suum : hȩc dicit dõ suo. gła mea
et exaltans caput meũ Illi inpͥncipibus
eius uel in eis quas subui. gat nationibꝰ
dñandi libido dnãtur: in hac seruunt
inuicem in caritate et p̃positi c̃sulendo
⁊ subditi obtemꝑando Illa insius poten¬
tibꝰ diligit uiraitẽ suã: hȩc dic̃ dõ sio
Diligam te dnẽ uirtus mea Idõq inilla
sapientes eius scđm hominẽ uiuentes. ai
corpis aut animi siubona aut utriusq
sectati sunt : aut qui potuerunt cognosin
dm̃. nõ ut dm̃ honorauerunt uł gr̃as
egerunt : s euanuerunt in cogitationibꝰ
sius. et obscuratum ẽ. insipiens coreorum:
dicentes se cẽ. sapientes idẽ. dnãnte sibi
suꝑbia insua sapientia sese extollentes
stulti factist̃: et mutauerunt głam ino¬
ruptibilis dĩ insimilitudinẽ imaginis
corruptibilis hominis. ⁊ uolucrũ et qu¬
drupȩdum. ⁊ serpentiũ : ac adhiuus¬

Expanded text:
maxima est gloria. Illa in gloria sua exaltat maxima est gloria. Illa in gloria sua exaltat caput suum; haec dicit Deo suo: Gloria mea et exaltans caput meum. Illi in principibus eius uel in eis quas subiugat nationibus dominandi libido dominatur; in hac seruiunt inuicem in caritate et praepositi consulendo et subditi obtemperando. Illa in suis potentibus diligit uirtutem suam; haec dicit Deo suo: Diligam te, Domine, uirtus mea. Ideoque in illa sapientes eius secundum hominem uiuentes aut corporis aut animi sui bona aut utriusque sectati sunt, aut qui potuerunt cognoscere Deum, non ut Deum honorauerunt aut gratias egerunt, sed euanuerunt in cogitationibus suis, et obscuratum est insipiens cor eorum; dicentes se esse sapientes id est dominante sibi superbia in sua sapientia sese extollentes stulti facti sunt et inmutauerunt gloriam incorruptibilis Dei in similitudinem imaginis corruptibilis hominis et uolucrum et quadrupedum et serpentium ad huius
Abbreviated transcription (Latin):
uinceretur incertus: s nichil hominꝰ prescius.
qđ ab eiꝰ semine ad iutosua grã idẽ ipse diabolꝰ
fuerat sc̃orũ gła maiore iuncendus:: Ita factũ
ẽ. ut nec dm̃ aliquid futurorũ lateret: nec
p̃sciendo quẽquã peccare cõpelleret et quid
int̾ eet̃. int̃ ꝓpͥam cuiꝰq p̃sumptionẽ et suã
tuicionẽ. angelicȩ humanȩ ⁊ racionali crea
cure consequenti exꝑientia demonstraret.
Quis em̃ audeat credere aut dicere. ut neq
angłs neq homo cadet indĩ pocestate nõ
fusse Sedhoc eorũ potestati maliut non
auferre : atq ita et quantũ mali eorum
suꝑbia et quantũ boni sua grã uałet ostendẽ:¬
ecerunt itaq ciuitates dias amores
duo: t̾renam scilicet amor siui usq ad
contemptum dĩ: cȩlestẽ uero amor di. usq
ad contẽptum sui. deniq illa inse ipsa:
hȩc indño głatur. Illa enĩ quęrit abhom¬
iubꝰ głam: huic autẽ ds̃. conscientiȩ eni

Expanded text:
uinceretur incertus, sed nihilo minus praescius uinceretur incertus, sed nihilo minus praescius quod ab eius semine adiuto sua gratia idem ipse diabolus fuerat sanctorum gloria maiore uincendus. Ita factum est, ut nec Deum aliquid futurorum lateret, nec praesciendo quemquam peccare conpelleret et, quid interesset inter propriam cuiusque praesumtionem et suam tuitionem, angelicae et humanae rationali creaturae, consequenti experientia demonstraret. Quis enim audeat credere, aut dicere, ut neque angelus, neque homo caderet, in Dei potestate non fuisse? Sed hoc eorum potestati maluit non auferre; atque ita et quantum mali eorum superbia, et quantum boni sua gratia valeret, ostendeecerunt itaque ciuitates duas amores duo, terrenam scilicet amor sui usque ad contemtum Dei, caelestem uero amor Dei usque ad contemtum sui. Denique illa in se ipsa, haec in Domino gloriatur. Illa enim quaerit ab hominibus gloriam; huic autem Deus conscientiae testis
Abbreviated transcription (Latin):
taretur: quando qͥdẽ sc erat institutus. ut si
de adutorio dĩ fideret bonꝰ homo malũ angłm
suꝑbȩ sibi placendo desereret iunceretur.:
meritum habens in aduita diuinitꝰ uolunta¬
te recta. malũ uͦ indeserente dõ uoluntate
ꝑuersa: qr et ipsũ fide de adutorio dĩ. nõ
quidẽ poss sine adiutorio dĩ: nec tam̃ ab his¬
idõ diuine gr̃ȩ beneficiis sibi placendo recede
nõ habebat inpotestate. nam sic̃ in hac carne
uiuere sine ad ium̃tis alim̃torũ in pocestate
non ẽ. nõ autẽ in ea uiuere inpotestate ẽ. qđ
faciunt qui se ipsos necant: ita bene uiuere
sine adiutorio dĩ. etiã in paradiso nonerat in
potestate Erat autẽ in potestate mala uiuere.
s beatitudine nõ ꝑmansura : et pene iustissima
secutura Cũ igitur huiꝰ futuri casus huma¬
ni ds̃ nõ ec̃t. ignarus. cur cũ nõ sineret inuidi
angłi malignitate tẽptari. nullo mͦ quidẽ qđ

Expanded text:
taretur? Quandoquidem sic erat institutus, ut, si taretur? Quandoquidem sic erat institutus, ut, si de adjutorio Dei fideret bonus homo, malum angelum um superbe sibi placendo desereret, vinceretur: meritum bonum habens in adjuta divinitus voluntate recta, malum vero in deserente Deum voluntate perversa. Quia et ipsum fidere de adjutorio Dei, non quidem posset sine adiutorio Dei, nec tamen ideo ab his diuinae gratiae beneficiis sibi placendo recedere non habebat in potestate. Nam sicut in hac carne uiuere sine adiumentis alimentorum in potestate non est, non autem in ea uiuere in potestate est, quod faciunt qui se ipsos necant: ita bene uiuere sine adiutorio Dei etiam in paradiso non erat in potestate; erat autem in potestate male uiuere, sed beatitudine non permansura et poena iustissima secutura. Cum igitur huius futuri casus humani Deus non esset ignarus, quur eum non sineret inuidi angeli malignitate tentari? nullo modo quidem quod