comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mixta aũ uita nͥ tẽ ꝑe maturo editi
uiuere non possint: ⁊ si de paulo altio¬
re loco cadant. continuo moriant᷑: Utiq
si regnum uite contra regnũ mortis
belligerauit: commixta uita uiuaciores
facere debuit. non corruptibiliores. Qđ¬
si in sua natura queq res magis suam
retinet incorruptionem: non duas natu¬
ras bonas ⁊ malas. sed duas bonas quaꝵ
sit una sit melior predicare debuerun.
Unde gͥ asseruntaimmundiores carnes
quas de celo genus ducere affirmant:
istas dum taxat om̃ib notas. Nam ipsa
prima corpora principum tenebrarũ.
ex arborib ibidem natis. tanquã uermi¬
culos opinantur exorta: ipsas autem
arbores ex quinq illis elementis. Pro¬
inde si animalium corpora primam
originem habent ex arborib scđam
de celo: qͥd cause est ut immundiora
quam fructus arboꝵ estiment᷑. Si ꝓp¬
terea quia cum moriunt᷑ amittunt ani¬
mam. ut iam iimundum sit qͥcqͥd uita

Expanded text:
mixta autem uita nisi tempore maturo editi mixta autem uita nisi tempore maturo editi uiuere non possint, et si de paulo altiore loco cadant. continuo moriantur ? utique si regnum uitae contra regnum mortis belligerauit, commixta uita uiuaciores facere debuit, non corruptibiliores. quodsi in sua natura quaeque res magis suam retinet incorruptionem, non duas naturas, bonam et malam. sed duas bonas, quarum sit una melior, praedicare debuerunt. unde igitur adserunt inmundiores carnes, quas de caelo genus ducere adfirmant, istas dumtaxat omnibus notas? nam ipsa prima corpora principum tenebrarum ex arboribus ibidem natis tamquam uermiculos opinantur exorta, ipsas autem arbores ex quinque illis elementis. proinde si animalium corpora primam originem habent ex arboribus, secundam de caelo, quid causae est, ut inmundiora quam fructus arborum aestimentur? si propterea, quia cum moriuntur, amittunt animam, ut iam inmundum sit. quicquid uita
Abbreviated transcription (Latin):
cum celum rotari cepisset. eandem
uertiginẽ ferre non ualentes: concep¬
tus suos abortu excussisse: eosdemq
abortiuos fetus. ⁊ masculos ⁊ feminas
de celo in terram cecidisse. uixisse. cre¬
uisse. concubuisse. genuisse. Hnic eẽ di¬
cunt originem carnium om̃ĩum que mo¬
uentur in terra. in aqua in aere. frgo
si de celo est origo carnum ab surdissi¬
num est ꝓpter hoc eas immiidiores puta¬
re. presertim quia in ipsa structura mim¬
qi eosdem principes tenebrarum ita per
omnẽ ꝯtextionem a simimis usq ad ima
colligatos dicunt: ut qͣnto qͥ ã plius habe¬
rent cõmixti boni. tanto sublimius collo¬
cari mererent᷑: ac ꝑ hoc mundiores car¬
nes eẽ deberent quarum origo de celo
ẽ. quam fruges que oriuntur ex terra
Demnde qͥd tam insanum dici potest. qͣm
conceptus factos ante uite cõmixtionẽ
canto uiuatiores fuisse. ut ⁊ abortiui et
de celo in terram ruentes uiuerent. cõ¬

Expanded text:
cum caelum rotari coepisset, eandem cum caelum rotari coepisset, eandem uertiginem ferre non ualentes conceptus suos abortu excussisse: eosdemque abortiuos fetus et masculos et feminas de caelo in terram cecidisse, uixisse. creuisse, concubuisse, genuisse. hinc esse dicunt originem carnium omnium, quae mouentur in terra, in aqua, in aere. ergo si de caelo est origo carnium, absurdissimum est propter hoc eas inmundiores putare, praesertim quia in ipsa structura mundi eosdem principes tenebrarum ita per omnem contextionem a summis usque ad ima conligatos dicunt, ut quanto quaeque amplius haberent commixti boni, tanto sublimius conlocari mererentur ac per hoc mundiores carnes esse deberent, quarum origo de caelo est, quam fruges quae oriuntur ex terra. deinde quid tam insanum dici potest quam conceptus factos ante uitae commixtionem tanto uiuaciores fuisse, ut et abortiui et de caelo in terram ruentes uiuerent, com
Abbreviated transcription (Latin):
de ꝓpt̾ ipsã cõmixtionẽ etiam qͥcqͥd aliud
manducatis immundum est. Sed diciti
Multo ampliꝰ immunde sunt carnes.
Et quare ampliꝰ immunde sunt carnes:
longum ẽ eoꝵ de hac re deliramenta
cõmemorare: sed breuiter attingã qđ
sat est: ut inspiciant᷑ reprehensores
ueteris testamenti tanta stulticie uetus¬
tate confecti: ut carnis accusatores. si¬
ne ulla spiritali ueritate. solam carnẽ
sapere conuicant᷑. fortassis enim pau¬
lo ꝓlixior ista responsio. sic aduersus
eos lectorem instruet: ut in ceteris res¬
ponsionib non a nobis tam multa
uerba requirantur. Dicunt enĩ isti
uaniloqui ⁊ mentis seductores. in illa
pugna quando pͥmus homo eoꝵ tene¬
brarum gentem elementis fallacib
irritauit. utriusq sexus pͥncipibus
ibidem captis. cum ex eis mundus
construeretur. plerosq eoꝵ in celes¬
tib fabricis colligatos: in quib erans
etiã femine alique pregnantes: que

Expanded text:
nde propter ipsam commixtionem, etiam quidquid aliud nde propter ipsam commixtionem, etiam quidquid aliud manducatis, immundum est. Sed dicitis: Multo amplius immundae sunt carnes. Et quare amplius immundae sint carnes, longum est eorum de hac re deliramenta commemorare, sed breuiter adtingam, quod sat est. ut inspiciantur reprehensores ueteris testamenti tanta stultitiae uetustate confecti, ut carnis accusatores sine ulla spiritali ueritate solam carnem sapere conuincantur. fortassis enim paulo prolixior ista responsio sic aduersus eos lectorem instruet, ut in ceteris responsionibus non a nobis tam multa uerba requirantur. dicunt enim isti uaniloqui et mentis seductores in illa pugna, quando primus homo eorum tenebrarum gentem elementis fallacibus inretiuit, utriusque sexus principibus indidem captis, cum ex eis mundus construeretur, plerosque eorum in caelestibus fabricis conligatos, in quibus erant etiam feminae aliquae praegnantes: quae
Abbreviated transcription (Latin):
stultus glutit illum. He autẽ similitu¬
dines rerum in locutionib ⁊ obseruati¬
onibus figuratis: ꝓpter querendi ⁊ cõ¬
parandi exercitationẽ. rationales men¬
tes utiliter ⁊ suauiter mouent. S pͥori
ppło multa talia non tantũ audienda:
uerũ etiam obseruanda precepta sunt.
Tempus enĩ erat quo non tantũ dictis.
sed etiã factis ꝓphetari oporteret ea q̃
posteriore tempore fuerant reuelanda
gentium onera obseruationum non
sunt imposita ꝓpħie tam̃ auctoritas cõ¬
mendata. Ecce nos diximꝰ qua causa. cũ¬
scđm dñi apłiq sententiã nullas ani-¬
malium carnes immundas habeamus:
ueteri tam̃ testamento ubi quedã imnum¬
de uel munde dicte sunt non aduerse¬
mur. Uos iam dicite quare immundas
brarum. non carnes s ipse deus uester
immundus ẽ. in ea parte quã uelut de¬
bellandis ⁊ captiuandis hostib ab sor¬
bendã & inqͥnandã misit et miscuit. Dem¬

Expanded text:
stultus glutiit illum . Hae autem similitustultus glutiit illum . Hae autem similitudines rerum in locutionibus vel observationibus figuratis, propter quaerendi et comparandi exercitationem, rationales mentes utiliter et suaviter movent. Sed priori populo multa talia non tantum audienda, verum etiam observanda praecepta sunt. Tempus enim erat quo non tantum dictis, sed etiam factis prophetari oporteret ea quae posteriori tempore fuerant revelanda.gentium onera observationum non sunt imposita, prophetiae tamen auctoritas commendata. Ecce nos diximus qua causa, cuDomini Apostolique sententiam nullas animalium carnes immundas habeamus, Veteri tamen Testamento, ubi quaedam immundae dictae sunt, non adversemur: vos jam dicite, quare immundas brarum; non carnes, sed ipse Deus vester immundus est in ea parte, quam velut debellandis et captivandis hostibus absorbendam et inquinandam misit et miscuit: dei
Abbreviated transcription (Latin):
est in rerũ genere stultus: ⁊ tam illud a¬
nimal quam iste due sillabe qđ dicit᷑
stultus. qͥddam imũ idemq significat.
Immundũ qͥppe illud animal in lege
positũ est. eo qđ non ruminet. Non aũ
hoc eiꝰ uitium s natura ẽ. Sunt autẽ
homines qui ꝑ hoc animal significant᷑
immundi ꝓprio uitio non natura: qui
cum libenter audiant uerba sapien¬
tie. postea omĩno de his non cogitañ.
Qđ enĩ utile audieris. uelut ab intes¬
tino memoue tanquã ad os cogitatio¬
nis recordandi dulcedine reuocare:
qͥd est aliud quã spiritaliter quodãmͦ
ruminare: Qđ qui non faciunt: illoꝵ
animalium genere figurantur. Unde
⁊ ipsa a talib carnib abstinentia: tale
uitium nos cauere premonuit. Cum
enĩ thesaurus desiderabilis sit ipsa sa
pientia: de hac mundicia ruminandi
⁊ immundicia non ruminandi. alio
loco ita scͥptum est. Thesaurus desidera¬
bilis requiescit in ore sapientis: uir aũ

Expanded text:
est in rerum genere stultus, et tam illud aest in rerum genere stultus, et tam illud animal quam istae duae syllabae, quod dicitur stultus, quiddam unum idemque significat. immundum quippe illud animal in lege positum est eo quod non ruminet; non autem hoc eius uitium, sed natura est. sunt autem homines, qui per hoc animal\' significantur, immundi proprio uitio, non natura; qui cum libenter audiant uerba sapientiae, postea de his omnino non cogitant. quod enim utile audieris, uelut ab intestino memoriae tamquam ad os cogitationis recordandi dulcedine reuocare quid est aliud quam spiritaliter quodam modo ruminare P quod qui non faciunt, illorum animalium genere figurantur; unde et ipsa a talibus carnibus abstinentia tale uitium nos cauere praemonuit. cum enim thesaurus desiderabilis sit ipsa sapientia, de hac munditia ruminandi et immunditia non ruminandi alio loco scriptum est: Thesaurus desiderabilis requiescit in ore sapientis; vir autem
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ utiliꝰ quis non intelligat: Testam̃to
aũ ueteri ubi quidam cibi carniũ ꝓhi¬
bentur. cur non sit contraria ista sen¬
tentia qua dicit apłs. omĩa munda
mundis. ⁊ omĩs creatura dei bona est.
si possunt. intelligant hoc apłm de
ipsis dixisse naturis: illas autẽ litt̾as
ꝓpt̃ quasdam p̃figurationes tẽpori con¬
gruentes. animalia quedam non nat᷑a
s significatione immunda dixisse. Ita¬
q uerbi gr̃ã si de porco ⁊ agno reqͥrat᷑.
utrũq natura mundũ est: quia omis cre¬
atura dei bona ẽ. Quadam uero significa¬
tione agnꝰ mundus. porcus immundus
est: tanquã si stultum ⁊ sapientẽ dice̾s:
utrumq hoc uerbum natura uocis et
litterarum ⁊ sillabarum quib constat
utiq mundũ est: significatione autem
unum hoꝵ uerbum qđ dicit᷑ stultus. ii¬
mundum dici potest non natura sui. sed¬
qͣm qͥddam immundum significat. Et for¬
casse qđ est in rerum figuris porcus. hoc

Expanded text:
esse utilius quis non intellegat? Testamento esse utilius quis non intellegat? Testamento autem ueteri, ubi quidam cibi carnium bentur, cur non sit contraria ista sententia, qua dicit Apostolus: Omnia munda mundis, et omnis creatura Dei bona est , si possunt, intelligant hoc Apostolum de ipsis dixisse naturis; illis autem litteras propter quasdam praefigurationes tempori congruentes animalia quaedam non natura, sed significatione immunda dixisse. Itaque verbi gratia, si de porco et agno requiratur, utrumque natura mundum est; quia omnis creatura Dei bona est : quadam vero significatione agnus mundus, porcus immundus est; tanquam si stultum et sapientem diceres: utrumque hoc verbum natura vocis, et litterarum, et syllabarum quibus constat, utique mundum est; significatione autem unum horum verbum, quod dicitur stultum, immundum dici bentur, cur non sit contraria ista senquoniam quiddam immundum significat. et fortasse quod est in rerum figuris porcus, hoc
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ infidelib nichil ẽ mundum: sed
polluta sunt eoꝵ ⁊ mens ⁊ conscientia.
Unde reuera manicheis omnino ni¬
chil est munduns. quandoqͥdem etiã
ipsam dei substantiam uel naturam
non solum coinquinari potuisse. sed
etiã ex parte coinquinatam ẽe conten¬
dunt: nec solum coinquinatam ẽẽ. ue¬
rum etiã ex omi parte recuperari
mundariq non posse. Unde mirum
ẽ qđ ita se dicunt immundas om̃s car¬
nes existimare. ⁊ ob hoc ab eis abstin̾e.
quasi aliqͥd existiment eẽ mundum. ñ
solum escarũ s omĩum creaturarum
Nam ⁊ ipsa holera. & poma. ⁊ omnes
fruges. ⁊ totam terrã & celum: cõmix¬
cione gentis tenebrarum ꝑhibent in¬
quinata. Utinã gͦ ⁊ in ceteris cibis er¬
rori suo congruerent: atq ab his que
immunda dicunt om̃ib abstinendo.
fame potiꝰ morerent᷑. quam tales blasphe¬
nuas ꝑtinaciter loquerent᷑. Nam se cor¬
rigere atq emendare nolentib: hoc

Expanded text:
et infidelibus nihil est mundum; sed et infidelibus nihil est mundum; sed polluta sunt eorum et mens et conscientia . Unde revera Manichaeis omnino nihil est mundum, quandoquidem etiam ipsam Dei substnon solum coinquinari potuisse sed etiam ex parte coinquinatam esse contendunt; nec solum coinquinatam esse uerum etiam ex omni parte recuperari mundarique non posse. unde mirum est, quod ita se dicunt inmundas omnes carnes existimare et ob hoc ab eis abstinere, quasi aliquid existiment esse mundum non solum escarum, sed omnium creaturarum. nam et ipsa olera et poma et omnes fruges et totam terram et caelum commixtione gentis tenebrarum perhibent inquinata. utinam ergo et in ceteris cibis errori suo congruerent atque ab his, quae inmunda dicunt, omnibus abstinendo fame potius morerentur quam tales blasphemias pertinaciter loquerentur! nam se corrigere atque emendare nolentibus hoc
Abbreviated transcription (Latin):
angustias conatus euadere: ait hoc do¬
minũ ad turbas dixisse᷑ qͣsi paucis ille
in secreto uera diceret. in turbas autẽ
falsa iactaret: cum ⁊ hoc de dño crede
sacrilegium sit. ⁊ om̃s qui legunt no
uerit. hoc ad turbas. ⁊ remotis tur¬
bis eum planiꝰ dixisse discipłis. Qua¬
ꝓpter quia in exordio harũ litterarũ
suarum faustus sic mirat᷑ adimantum.
ut ⁊ ei solum preferat manicheunr cõ¬
pendio requiro. utrũ ista dñi senten¬
tia qua dixit non inqͥnari hominẽ
his que in os eiꝰ intrant: uera anfalsa
sit. Si falsam dicunt: cur eam tantꝰ
eoꝵ doctor adimantus a xp̃o ꝓlatan
dicens. ad expugnandum uetus tes¬
tamentũ obiecit: Si autẽ uera ẽ. cur
aduersus eam credunt se coinqͥnari
si quacũq carne uescant᷑: Nisi forte
uerum respondere uelint:⁊ dicere
apłm non dixisse omĩa munda here¬
ticis: sed omĩa munda mundis. Cur
enim non sint istis hec munda: idem

Expanded text:
angustias conatus euadere ait hoc doangustias conatus euadere ait hoc dominum ad turbas dixisse, quasi paucis ille in secreto uera diceret, in turbas autem falsa iactaret, cum et hoc de domino credere sacrilegum sit, et omnes verint, hoc et remotis turbis eum planius dixisse discipulis. Quapropter quia in exordio harum litterarum suarum Faustus sic miratur Adimantum, ut ei solum praeferat Manichaeum, compendio requiro utrum ista Domini sententia, qua dixit non inquinari hominem iis quae in os ejus intrant, vera an falsa sit. Si falsam dicunt, cur eam tantus eorum doctor Adimantus a Christo prolatam dicens, ad expugnandum Testamentum Vetus objecit? Si autem vera est, cur adversus eam credunt se coinquinari, si quacumque carne vescantur? nisi forte verum respondere velint, et dicere, Apostolum non dixisse, Omnia munda haereticis; sed, omnia munda mundis. Cur enim non sint istis haec munda, idem
Abbreviated transcription (Latin):
nullam carnẽ immundã dicimꝰ. tenen¬
tes apłi sententiam dicentis. omnia
munda mundis: ⁊ illud ubi dñs ait.
non qđ intrat in os urm uos comqͥnat.
sed qđ exit: Qđ non ad solas turbas
dñs dixit. sicut uester adimantꝰ quẽ
post manicheũ faustus precipue laudat.
cum ueteri testamento calũpniaretur
uoluit intelligi: sed etiã remotus a turbis.
hoc idem discipłis suis euidentiꝰ⁊ ex preᷤ¬
sius eloquutus ẽ. Cum enĩ hanc dñi sen¬
tentiã testamento ueteri opposuisset ad¬
imantus: quia in illo scͥpta sunt quedã
immunda carnium. a quib ille ppłus
iussus est abstinere: timuit ne sibi
diceret᷑. Cur gͦ uos non quasdam sed
om̃s carnes immundas existimatis. at¬
q ab edendis carnib temꝑatis: cum
nium non coinquinari hominem ex
his que in os ingrediunt᷑ ⁊ in uentrẽ
uadunt. atq in latrinam emitrunt᷑:¬
Has itaq artissimas. ⁊ fallaciã suam
manifestissima ueritate prefocantes

Expanded text:
nullam carnem inmundam dicimus tenennullam carnem inmundam dicimus tenentes apostoli sententiam dicentis: omnia munda mundis, et illud, ubi dominus ait: non quod intrat in os uestrum, uos coinquinat, sed quod exit. quod non ad solas turbas dominus dixit, sicut uester Adimantus, quem post Manichaeum Faustus praecipue laudat, cum ueteri testamento calumniaretur, uoluit intellegi, sed etiam remotus a turbis hoc idem discipulis suis euidentius et expressius elocutus est. cum enim hanc domini sententiam testamento ueteri obposuisset Adimantus, quia in illo scripta sunt quaedam inmunda carnium. a quibus ille populus iussus est abstinere, timuit, ne sibi diceretur: cur ergo uomnes carnes immundas existimatis, atque ab edendis omnibus temperatis; cum monium, non coinquinari hominem ex iis quae in os ingrediuntur, et in ventrem vadunt, atque in latrinam emittunt? itaque has artissimas et fallaciam suam manifestissima ueritate praefocantes
Abbreviated transcription (Latin):
uultis. non ipsa animalia deo ur̃o obla¬
ta mactatis: ut anime ille quas non
solum putatis humanas. sed ita diui¬
nas ut ipsa dei menbra eẽ credatis.
ã carnis carcere dimittant᷑: ⁊ ne ite¬
rum redeant ur̃is orationib cõmenden¬
tur: An amplius eas adiuuatis uentre
quam mente: ⁊ illa potius dei nat᷑a
saluatur que ur̃is iuscerib exhalari
meruerit. quãque ur̃is precib cõmen¬
dari: ꝓ pterea gͦ uentri ur̃o pecora ñ
sacrificatis. quia ea uiua ab sumere
non potestis. ut eoꝵ animas interces¬
sione ur̃i stomachi liberetis. O beata ho¬
lera quib ⁊ manu euulsis. ⁊ ferro con¬
cĩsis. ⁊ igne cruciatis. ⁊ dente contritis.
concessum ẽ tñ ut ad ur̃oꝵ intestinoꝵ
aras uiua ꝑueniant: ⁊ omisera pecora
que cum cicius de corpore suo exeunt.
in ur̃a corpora intrare non possunt.
Ita delirantes. ad huc putatis qđ ideo si¬
mus inimici ueteris testamenti quia

Expanded text:
uultis, non ipsa ani- . malia deo uestro oblauultis, non ipsa ani- . malia deo uestro oblata mactatis, ut animae illae, quas non solum putatis humanas, sed ita diuinas, ut ipsa dei membra esse credatis, a carnis carcere dimittantur, et ne iterum redeant uestris orationibus commendentur ? an amplius eas adiuuatis uentre quam mente et illa potius dei natura saluatur, quae uestris uisceribus exhalari meruerit, quam quae uestris precibus commendari? propterea ergo uentri uestro pecora non sacrificatis, quia ea uiua absumere non potestis, ut eorum animas intercessione uestri stomachi liberetis.s o beata olera, quibus et manu euulsis et ferro concisis et igne cruciatis et dente contritis concessum est tamen, ut ad uestrorum intestinorum aras uiua perueniant, et misera pecora, quae cum citius de corpore suo exeunt, in uestra corpora intrare non possunt! ita delirantes adhuc putatis, quod ideo sumus inimici ueteris testamenti. quia
Abbreviated transcription (Latin):
iuberet offerri:nisi aliqͥd in eis osten¬
deret. qđ nobis ⁊ nosse ꝓdesset: ⁊ talib
signis prefigurari oporteret. Uos autem
quanto melius ⁊ honestiꝰ istis sacrificiis
quãuis iam nr̃o tempore non necessariis.
tñ significantibus aliqͥd ⁊ docentib sub
deremini: ꝗͣ uobiᷤᷤ ab auditorib ur̃ĩs uiuas
escarum uictimas offerri iuberetis ⁊ cre¬
deretis. Nam cum apłs paulus de qͥbusdã
ꝓpter epulas euuangłium predicantib
congruentissime dixerit. quoꝵ ds̃ uent̃¬
est. quanto uos arrogantiore impietate
iactatis: qui uentrem ur̃m non deum
sed qđ sceleratioris audatie ẽ. dei mun¬
datorem dicere non timetis: Cuiꝰ porro
dementie est pios se uideri uelle qđ ab
animalium interfectione se temꝑant:
cum om̃s suas escas easdem animas ha¬
bere dicant. quib ut putant iuuentib
tanta uulnera ⁊ manib ⁊ dentibus in¬
gerunt: Cur autem si carnib uesci ñ

Expanded text:
iuberet offerri, nisi aliquid in eis osteniuberet offerri, nisi aliquid in eis ostenderet, quod nobis et nosse prodesset et talibus signis praefigurari oporteret. uos autem quanto melius et honestius istis quamuis iam nostro tempori non necessariis, tamen significantibus alderemini, quam uobis ab auditoribus uestris uiuas escarum uictimas offerri iuberetis et crederetis! nam cum apostolus Paulus de quibusdam propter epulas euangelium praedicantibus congruentissime dixerit: quorum deus uenter, quanto uos adrogantiore inpietate iactatis. qui uentrem uestrum non deum, sed quod sceleratioris audaciae est, dei mundatorem dicere non timetis! cuius porro dementiae est pios se uideri uelle, quod ab animalium interfectione se temperent, cum omnes suas escas easdem animas habere dicant, quibus, ut putant, uiuentibus tanta uulnera et manibus et dentibus ingerunt! Cur autem, si carnibus uesci non
Abbreviated transcription (Latin):
toritate manserunt. Scͥpta sunt autẽ
ꝓpter nos: in quos finis scłoꝵ obuenit.
Sed uidelicet in eis int̾fectio uos mo¬
uet animalium: cum ista omĩs crea¬
tura usibus hominum quodam modo
conditionaliter seruiat. S uos qui ho¬
mini mendico esurienti panem non
porrigitis. misericordes estis in pecora.
quib animas humanas inesse creditis:
dñs autẽ iħc in ea crudelis fuit. cum
demones in gregem porcoꝵ. cum id
ab eo peterent ire ꝑmisit. Qui etiam
nondum demonstrato ꝑ passionem
sacrificio corporis sui: cuidam leꝓso
quem mundauerat ait. Uade ⁊ osten¬
de te sacerdotibus: ⁊ offer munus
qđ precepit moyses in testimoniũ
illis. Magis enĩ quia ⁊ ꝑ ꝓpħas deus
sepe testatur nulliꝰ se talis muneris
indigere. ⁊ facile est ratione ꝑspic̾e
qđ nec eius rei egeat qui nulliꝰ eget.
compellit᷑ animus humanus inquirere
qͥd nos ꝑ hec docere uoluerit: qui utiq
non frustra ea quib non indiget sibi

Expanded text:
toritate manserunt; scripta sunt enim toritate manserunt; scripta sunt enim propter nos, in quos finis saeculorum obuenit. sed in eis uidelicet interfectio uos mouet animalium, cum ista omnis creatura usibus hominum quodam modo condicionaliter seruiat. sed uos, qui homini mendico esurienti panem non porrigitis, misericordes estis in pecora, quibus animas humanas inesse creditis. dominus autem Iesus in ea crudelis fuit, cum daemones in gregem porcorum, cum id ab eo peterent, ire permisit. qui etiam nondum demonstrato per passionem sacrificio corporis sui cuidam leproso. quem mundauerat, ait: uade et ostende te sacerdoti, et offer pro te, quod praecepit Moyses. in testimonium illis. magis enim, quia et per prophetas deus saepe testatur nullius se talis muneris indigere, et facile est ratione perspicere, quod nec eius rei egeat, qui nullius eget, conpellitur animus humanus inquirere, quid nos per haec docere uoluerit, qui utique non frustra ea, quibus non indiget, sibi
Abbreviated transcription (Latin):
dis nexib diuina menbra soluuntur.
Quappt̃ ille est mi secordior inter uos.
qui se potuerit exercere. ut nichil
eiꝰ ualitudini obsit sepe crudos cibos
sumere: ⁊ multa consumere. Uos autẽ
⁊ tantas penas esce ur̃e irrogando cru¬
deliter manducatis: ⁊ a menbroꝵ di¬
uinoꝵ purgatione cessando. crudelit̃
ieumatis: ⁊ audetis tamen etiã sacri¬
ficiꝰ testamenti ueteris execrari ⁊ ido¬
latriam nominare: & in huiꝰ modi sa¬
crilegium nos quoq sotiare. Unde
ꝓ nobis priꝰ respondemus. sic illa iam
non eẽ in oꝑib nr̃is. ut ea tñ in mis¬
teriis diuinarum uel sacrarũ scͥptu¬
rarum. ad intelligenda que his pre¬
nuntiata sunt amplectamur: quia et
ipsa figure nr̃e fuerunt. ⁊ omĩa calia
multis  uariis modis. unum sacͥficium
cuius nunc memoriam celebramus sig¬
nificauerunt. Unde isto reuelato ⁊ suo
tempore oblato. illa de agendi celebri-¬
tate sublata sunt: sed in significandi aue¬

Expanded text:
dis nexibus diuina membra soluuntur. dis nexibus diuina membra soluuntur. quapropter ille est misericordior inter uos, qui se potuerit ita exercere, ut nihil eius ualetudini obsit saepe crudos cibos sumere et multa consumere. uos autem et tantas poenas escae uestrae inrogando crudeliter manducatis et a membrorum diuinorum purgatione cessando crudeliter ieiunatis. Et audetis tamen etiam sacrificia testamenti ueteris execrari et idolatriam nominare et in huiusmodi sacrilegium nos quoque sociare. unde pro nobis prius respondemus sic illa iam non esse in operibus nostris, ut ea tamen in mysteriis diuinarum scripturarum ad intellegenda, quae his praenuntiata sunt, amplectamur, quia et ipsa figurae nostrae fuerunt et omnia talia multis et uariis modis unum sacrificium, cuius nunc memoriam celebramus, significauerunt. unde isto reuelato et suo tempore oblato illa de agendi celebritate sublata sunt, sed in significandi auc
Abbreviated transcription (Latin):
holerib facerent. Si autẽ non uellat᷑.
aut decidat᷑. aut quo quo mͦ dematur
ex terra uel arbore: uenire ad escam
nullo pacto potest. Hoc gͦ facile debuit
eẽ ueniale. sine quo ei subuenire non
ualeretis: non illi tam multi cruciatus
quos in preparandis escis menbris dei ur̃i
non dubitatis inferre. At enĩ plorat arbor
cum fructus carpitur. Hoc quippe dic̾e
non erubescitis. Certe nouit omnia uita
que ibi ẽ: ⁊ presentit quis ad eam conue¬
niat. Uenientib electis ⁊ poma carpen¬
tibus. gaudere debuit non plorare: illũ
transitorium dolorem tanta felicitate
cõpensans. ⁊ tantam euadens nuseriã
si in alios incidisset. Cur itaq pomũ
non decerpatis. cum decerpto tam mul¬
tas plagas doloresq ingeratis: respon¬
dete si potestis. Nec ipsa ieuinia uobis
cõppetunt. Non enim oportet uacare for¬
nacem. in qua spiritale aurum de ster¬
coris cõmixtione purgat᷑ : ⁊ a miseran¬

Expanded text:
oleribus facerent. si autem non uellatur oleribus facerent. si autem non uellatur aut decidatur aut quoquo modo dematur ex terra uel arbore, uenire ad escam nullo pacto potest. hoc ergo facile debuit esse ueniale, sine quo ei subuenire non ualeretis, non illi tam multi cruciatus, quos in praeparandis escis membris dei uestri non dubitatis inferre. at enim plorat arbor, cum fructus carpitur, hoc quippe dicere non erubescitis. certe nouit omnia uita, quae ibi est, et praesentit, quis ad ea conueniat. uenientibus ergo electis et poma carpentibus gaudere debuit, non plorare illum transitorium dolorem tanta felicitate conpensans et tantam euadens miseriam, si in alios incidisset. cur itaque pomum non decerpatis, cum decerpto tam multas plagas doloresque ingeratis? respondete, si potestis. nec ipsa ieiunia uobis conpetunt; non enim oportet uacare fornacem, in qua spiritale aurum de stercoris commixtione purgatur et a miseran
Abbreviated transcription (Latin):
iam suꝑflua ẽ. ipsam potiꝰ teneretis.
quã istam urãm non significatione
acceptabilem. sed errore dãpnabilem:
quam etiã non implendo. rei estis scđ̾m
opinionem ur̃e uanitatis: ⁊ implen¬
do. uani estis scđm iuditiũ ueritatis.
Dicitis enĩ dolorem sentire fructum
cum de arbore carpit᷑: sentire cum
concidit᷑. cum terit᷑. oum coquit᷑. cum
mandit᷑. Non ꝙͦ debuistis uesci nisi eis
que cruda ⁊ illesa possunt transuoia¬
ri: ut unum saltem dolorem cum de¬
cerpunt᷑. non a uobis s a ur̃is audito¬
rib paterent᷑. S dicitis. Quomͦ subue¬
nimus tante uite: si ea tantum absu¬
mimꝰ que incocta ⁊ mollia possunt
ab sorberi : Si gͦ ista compensatione
cam multos cibis ur̃is dolores infligi¬
tis: cur ab illo solo abstinetis ad que
maxime ista necessitas cogit: Nam
fructus potest ⁊ crudus cõmedi. sicut
se nonnulli urĩ exercuerunt: ut hoc
non tm̃ de pomis. uerum etiã de om̃ib

Expanded text:
iam superflua est, ipsam potius teneretis iam superflua est, ipsam potius teneretis quam istam uestram non significatione acceptabilem, sed errore damnabilem; quam etiam non inplendo rei estis secundum opinionem uestrae uanitatis. et uani secundum iudicium ueritatis. dicitis enim dolorem sentire fructum, cum de arbore carpitur, sentire cum conciditur, cum teritur, cum coquitur, cum manducatur. non ergo debuistis uesci nisi eis. quae cruda et inlaesa possunt transuorari. ut unum. saltem dolorem, cum decerpuntur, non a uobis, sed a uestris auditoribus paterentur. Sed dicitis: quomodo subuenimus tantae uitae, si ea tantum absumimus, quae incocta et mollia possunt absorberi ? si ergo ista conpensatione tam multos cibis uestris dolores infligitis, cur ab illo solo abstinetis, ad quem maxime ista necessitas cogit? nam fructus potest et crudus comedi, sicut se nonnulli uestri exercuerunt, ut hoc non tantum de pomis, uerum etiam de omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
deberetis: ut post illud unum uulnus
in quo eas cum discerpsit uester audi¬
tor reus factus ẽ. ur̃a indulgentia libe¬
randus: saltem deinceps ad officinam
aqualiculi ur̃i ubi dm̃ ur̃m illo p̃lio
confractum reformare possetis. ille se
atq integre ꝑuenirent. Nunc autem
antequã eis conterendis dentes incum¬
bant: minutatim si hoc palato placue¬
rit concidunt᷑ a uobis. Quib tam crebriᷤᷤ
uulnerib earum. quomͦ uos non estis
rei: Uidete que madmodum uobis expe¬
diret. ut qđ die uno in septem facint
uidei uos cotidie faceretis: ⁊ a tali etiã
domestico oꝑe cessaretis. Iam qͥd in ig¬
ne cucurbite patiantur: ubi certe
non reformatur uita que in eis ẽ: Non
enĩ feruens olla sc̃o uentri compari
potest: ⁊ tamen irridetis tanquam su¬
ꝑfluam sabbati cessationem: quam
utiq sanius non solum eam non re-¬
prebenderetis in patrib quando suꝑ¬
flua non fuit: sed etiam nunc qͣndo

Expanded text:
deberetis, ut post illud unum uulnus, deberetis, ut post illud unum uulnus, in quo eas cum decerpsit uester auditor reus factus est uestra indulgentia liberandus, saltem deinceps ad officinam aqualiculi uestri, ubi deum uestrum illo proelio confractum reformare possitis, inlaesae atque integrae peruenirent. nunc autem antequam eis conterendis dentes incumbant, minutatim, si hoc palato placuerit, conciduntur a uobis; quibus tam crebris uulneribus earum quomodo uos non estis rei? uidete, quemadmodum uobis expediret, ut quod uno in septem diebus faciunt Iudaei, uos cotidie faceretis et a tali etiam domestico opere cessaretis. iam qne cucurbitae patiuntur, ubi certe non reformatur vita, quae in eis est? Non enim feruens olla sancto uentri conparari potest; et tamen inridetis tamquam superfluam sabbati cessationem. quanto utique sanius non solum eam non reprehenderetis in patribus, quando superflua non fuit, sed etiam nunc, quando
Abbreviated transcription (Latin):
ex quo spes reuelata ẽ nr̃e quietis
et̾ne. non tamen ad legendum ⁊ in¬
telligendum: quia ꝓpħicis temporib
cum eent ista que nobis hoc tempore
patefacta sunt. non tisermonibus
sed ⁊ actionib p̃figuranda ⁊ p̃nun¬
tianda illo signo quod legimus. res
ista prenotata ẽ quam tenemꝰ. Uos
autẽ uolo mͥ dicatis: cur urãm cessati¬
onẽ nolitis implere. Iudei qͥppe sab¬
bato suo qđ adhuc carnalit̾ sapiunt.
non solum in agro fructũ nullum de¬
cerpunt. sed nec in domo concidunt
aut coquunt: uos autẽ cessantes qͥdem.
pa̾cendos cultello uel falcicula armatus
in ortum ꝓsiliat homicida cucurbitaꝵ.
quarum uobis afferat mirum dictu
uiua cadauera. Nam si non eas occidit.
qͥd uos in tali facto metuitis: Si autẽ
occiduntur cum decerpuntur. quomͦ
eis inest uita cui purgande atq recre¬
ande manducando atq ructando uos
asseritis subuenire : Accipitis gͦ uiuenteᷤᷤ
cucurbitas. quas si possetis deglutire

Expanded text:
ex quo spes reuelata est nostrae quietis ex quo spes reuelata est nostrae quietis aeternae, non tamen ad legendum et intellegendum, quia propheticis temporibus cum essent ista, quae nobis hoc tempore patefacta sunt non tantum sermonibus, sed et actibus praefiguranda et praenuntianda, illo signo, quod legimus, res ista praenotata est, quam tenemus. uos autem uolo mihi dicatis, cur uestram cessationem nolitis inplere? Iudaei quippe sabbato suo, quod adhuc carnaliter sapiunt, non solum in agro fructum nullum decerpunt, sed nec in domo concidunt aut coquunt. uos autem cessantes quidem pter uos pascendos cultello uel falcicula armatus in hortum prosiliat, homicida cucurbitarum, quarum uobis adferat, mirum dictu, uiua cadauera. nam si non eas occidit, quid uos in tali facto metuistis? si autem occiduntur, cum decerpuntur, quomodo eis inest uita, cui purgandae atque recreandae manducando atque ructando uos adseritis subuenire? accipitis ergo uiuentes cucurbitas, quas, si possitis, degluttire
Abbreviated transcription (Latin):
cui nichil est mundum. ex parte sue
nature cõmaculari atq corrumpi: Qͥd
enĩ patitur in uariis turpibq corrupte¬
lis: quem conugali quoq concubitu
creditis inquinari : Audetis etiã dic̾e¬
qđ soletis. Ergone deerat deo ubi pre
figuraret signacłm iustie fidei: nisi
in illo membro: Respondet᷑. Cur enĩ
⁊ ibi non primo quia omĩa munda
mundis. quantomagis deo: deinde qͥa
apłs hoc dixit signaculum datũ abra¬
he iusticie fidĩ in tali circumcisione :
Uos autẽ nolite e rubescere si potestis.
cum uobis dicit᷑. Ergone deerat dõ ux̃o
qͥd ageret. ne sue nature partem istis
menbris que sic despuitis implicaret :
Pudenda quidem ista dicuntur homi¬
ni ꝓpter nr̃e mortalitatis corruptibilẽ
penalemq ꝓpaginem. que inde subsis¬
tit: quib casti adhibent uerecundiã.
impudici petulantiam. ds̃ iusticiam.
Cessationem uͦ sabbatoꝵ. iam quidẽ
supuacuam dicimus ad obseruandũ.

Expanded text:
cui nihil est mundum, ex parte suae cui nihil est mundum, ex parte suae naturae commaculari atque corrumpi? Quid enim patitur in variis turpibus corruptelis, quem conjugali quoque concubitu creditis inquinari? Ad id etiam quod dicere soletis, Ergone deerat, ubi Defiguraret signaculum iustitiae fidei, nisi in illo membro ? respondetur: cur enim et ibi non ? primo quia omnia munda mundis, quanto magis deo. deinde quia hoc apostolus dixit signaculum datum Abrahae iustitiae fidei in tali circumcisione. uos autem nolite erubescere, si potestis, cum uobis dicitur: ergone deerat deo uestro, quid ageret, ne suae naturae partem istis membris, quae sic despuitis, inplicaret? pudenda quidem ista dicuntur hominibus propter nostrae mortalitatis corruptibilem poenalemque propaginem, quae inde subsistit: quibus casti adhibent uerecundiam, inpudici petulantiam, deus iustitiam. Cessationem uero sabbatorum iam quidem superuacuam ducimus ad obseruandum,
Abbreviated transcription (Latin):
qͥppe quẽ mundari oportere asserunt:
quod donec fiat. quantũ fieri potuerit.
interim nunc eum ꝑpeti omnia que
carnes patiuntur. non tantũ in labore
⁊ dolore afflctionũ. sed etiã in uolupta¬
te corruptelarum. Ei namq se dicunt
parcere qđ non concumbunt: ne nodis
mundis. utiq hominib qui possunt in
deterius uoluntatis ꝓuersitate mutari:
quantomagis omĩa munda sunt deo. qͥ
semꝑ incominutabilis : incontamiabi¬
lis ꝑmanet: De cuiꝰ sapientia diuina
dictũ ẽ in eis libris qͦs reprehendendo
uehementiꝰ inquinamini. qđ nichil in¬
quinatum in eam incurrit: ⁊ attingit
ubiq ꝓpter suam munditiam. Quaꝑpter
o immundissima uanitas. ita ne displicet
tibi in mẽbro humano unde humana
generatio ꝓpagat᷑. signum regen̾ationis
humane illum cui munda sunt omnia
dm̃ iussisse constitui: ⁊ placet tibi etiã
in flagitiis que illo membro ab impudi
cis hominib ꝑpetrant᷑. ipsum dm̃ ur̃m

Expanded text:
quippe quem mundari oportere adserunt: quippe quem mundari oportere adserunt: quod donec fiat, quantum fieri potuerit, interim nunc eum perpeti omnia, quae carnes patiuntur, non tantum in labore et dolore adflictionum sed etiam in uoluptate corruptelarum. ei namque dicunt parcere, quod non concumbunt, ne nodis mundis, utique hominibus, qui possunt in deterius uoluntatis peruersitate mutari, quanto magis omnia munda sunt deo, qui semper incommutabilis et incontaminabilis permanet? de cuius sapientia diuine dictum est in eis libris, quos reprehendendo uehementius inquinamini, quod nihil inquinatum in eam incurrit et adtingit ubique propter suam munditiam. quapropter, o inmundissima uanitas, itane displicet tibi in membro humano, unde humana generatio propagatur, signum regenerationis humanae illum, cui munda sunt omnia, deum iussisse constitui et placet tibi etiam in flagitiis, qucis hominibus perpetrantur, ipsum Deum vestrum,
Abbreviated transcription (Latin):
gaudentes. non eam in carne ad uni¬
bratam figuratamq deriderent. tẽꝑe
uet̾is testamenti. quãuis iam tẽpore
noui testamenti fieri obseruariq ñ
cogerent. In quo enĩ menbro congru¬
entiꝰ expoliatio carnalis ⁊ mortalis
concupiscentie figurat᷑: quam unde
carnalis ⁊ mortalis fetus exoritur :
Sed sicut dicit apłs. omĩa munda
mundis : immundis autẽ ⁊ infidelib
nichil ẽ mundum: sed polluta sunt
eoꝵ ⁊ mens ⁊ conscientia. Itaq isti
qui nimis mundi sibi uidentur quia
illa menbra tanquam inmunda ad¬
uersant᷑.aut ad uersari se fingunt.
in eas infidelitatis ⁊ erroris immundi¬
cias inciderunt: ut cum detestantur
circunicisionẽ carnis. quã dixit a płs
signaculum iusticie fidei. in ipsis tñ
carnalib membris diuina dei sui mẽ¬
bra credant colligata ⁊ illigata detine¬
ri: ut cum carnen immiundam dicirñ.
⁊ dm̃ illic ex parte qua ibi tenetur
immnundum factum dicere cõpellant᷑.

Expanded text:
gaudentes non eam in carne adumgaudentes non eam in carne adumbratam figuratamque deriderent tempore ueteris testamenti, quamuis iam tempore noui testamenti fieri obseruarique non cogerent. in quo enim membro congruentius expoliatio carnalis et mortalis concupiscentiae figuratur, quam unde carnalis et mortalis fetus exoritur? sed, sicut dicit apostolus, omnia munda mundis; inmundis autem et infidelibus nihil est mundum, sed polluta sunt eorum et mens et conscientia. itaque isti, qui nimis mundi sibi uidentur, quia illa membra tamquam inmunda auersantur aut auersari se fingunt, in eas infidelitatis et erroris inmunditias inciderunt,. ut, cum detestantur circumcisionem carnis, quam dixit apostolus signaculum iustitiae fidei, in ipsis tamen carnalibus membris diuina dei sui membra credant conligata et inquinata detineri, ut, cum carnem inmundam dicunt, et deum illic ex parte, qua ibi tenetur, inmundum factum dicere conpellantur,
Abbreviated transcription (Latin):
nos utiq scͥpta sunt. Cum uero dicit
figure nr̃e fuerunt. ⁊ ui figura con¬
tingebant in illis: ostendit iam non
opus eẽ. ut cum res ipsas manifestas
agimus. figurarum ỹnuntiantium
celebrationi seruiamus. Unde dicit
alio loco. Nemo gͦ uos iudicet in cibo
⁊ potu aut in parte diei festi. aut neo¬
menie. aut sabbatoꝵ: qđ est umbra
futuroꝵ. Hic etiã cum dicit nemo uoᷤ
in eis iudicet: declarat quã non sit
necesse ut iam hec obseruent᷑. Cum aũ
dicit qđ est umbra futuroꝵ: ostendit
quam oportuerit ut illo tempore obser¬
uarent᷑: quo ista que nobis iam manifes¬
tata eluxerunt. ꝑ tales umbras figura¬
rum futura predicebant᷑. ꝑinde si ma¬
inchei resurrectione dñi iustificarent᷑.
cuiꝰ resurrectionis dies. ex die quidem
passionis tertiꝰ. post diẽ tñ sabbati hoc
est post septimũ octauus fuit. ꝓfecto
spoliarentur carnali uelamento mor¬
talium desiderioꝵ: ⁊ cordis circũcisione

Expanded text:
nos utique scripta sunt. cum uero dicit: nos utique scripta sunt. cum uero dicit: figurae nostrae fuerunt et: in figura contingebant illis, ostendit iam non opus esse, ut, cum res ipsas manifestatas agimus, figurarum praenuntiantium celebrationi seruiamus. unde dicit alio loco: nemo ergo uos iudicet in cibo aut in potu aut in parte diei festi aut neomeniae aut sabbatorum, quod est umbra futurorum. hic etiam cum dicit: nemo uos in eis iudicet, declarat, quam non sit necesse, ut iam haec obseruentur; cum autem dicit: quod est umbra futurorum, ostendit, quam oportuerit, ut illo tempore obseruarentur, quo ista, quae nobis iam manifestata eluxerunt, per tales umbras figurarum futura praedicebantur.' Proinde si Manichaei resurrectione domini iustificarentur, cuius resurrectionis dies ex die quidem passionis tertius, post diem tamen sabbati. hoc est post septimum octauus fuit, profecto spoliarentur carnali uelamento mortalium desideriorum et cordis circumcisione
Abbreviated transcription (Latin):
cupisces p̃ceptum ẽ agende uite: cir¬
cumcides omnẽ masculum octauo
die. preceptum ẽ significande uite.
Ex hac qͥppe imperitia. manichei
⁊ om̃s quib displicent littere uet̾is
testamenti. qͥcquid ds̃ mandauit pri¬
ou ppło ad celebrandam umbram fu¬
turoꝵ non intelligentes. ⁊ ea mͦ ñ
obseruari animaduertentes. ex more
p̃sentis tẽporis illa reprehendunt :
que utiq illi tempori congruebanͭ:
quo ista que nunc manifestata sunt
uentura significarent᷑. Sed qͥd dictu¬
ri sunt aduersus apłm qui ait. hec
omĩa in figura contingebant illis:
scͥpta sunt autẽ ꝓpter nos in quos fi¬
nis scłoꝵ obuenit: Ecce ipse aperuit
cur ille littere accipiantur a nobis:
⁊ cur illa rerum signa iam necesse
non sit ut obseruent᷑ a nobis. Cum
enĩ dicit scripta sunt ꝓpter nos. ꝓ¬
culdubio demonstrat quanta nobis
cura legenda ⁊ intelligenda : in qͣn¬
ca auctoritate habenda sint: qͥa ꝓpt̾

Expanded text:
cupisces praeceptum est agendae uitae; circupisces praeceptum est agendae uitae; circumcides omnem masculum octauo die praeceptum est significandae uitae. ei hac quippe inperitia Manichaei et omnes, quibus displicent litterae ueteris testamenti, quicquid deus mandauit priori populo ad celebrandam umbram futurorum non intellegentes et ea modo non obseruari animaduertentes ex more praesentis temporis illa reprehendunt, quae utique illi tempori congruebant, quo ista, quae nunc manifestata sunt, uentura significarentur. sed quid dicturi sunt aduersus apostolum, qui ait: haec omnia in figura contingebant illis; scripta sunt autem propter nos, in quos finis saeculorum obuenit? ecce ipse aperuit, cur illae litterae accipiantur a nobis et cur illa rerum signa iam necesse non sit ut obseruentur a nobis. cum enim dicit: scripta sunt propter nos, procul dubio demonstrat, quanta nobis cura legenda et intellegenda et quanta auctoritate habenda sint, quia propter
Abbreviated transcription (Latin):
non ꝯstituere sacerdotem. quia sint
huiusmodi apud eum immundi ut̃q
contẽpsimꝰ. Risimi nec in scd̃is habuimꝰ
nec in primis: que omĩa precepta suis
⁊ iustificationes ueteris testamenti.
Qđ gͦ obicis. tibi mecum cõmune ẽ: siue
crimen putandum. seu recte factum.
Uterq enĩ nostrum: uetus respuit tes¬
tamentũ. Ergo si qͥd intersit int̃ meam
fidem queris ⁊ tuam: hoc. quia tibi men¬
tiri libet ⁊ illiberaliter agere. ut quod
mente oderis uerbo collaudes: ego fallere
non didici. qđ sentio loquor: tam tͣpium
odisse me fateor p̃ceptores. quã ipsa
precepta.UI. Augustinus Respondit.
Quẽad modum ⁊ quare accipiat᷑ testam̃¬
tum uetus ab heredib testamenti noui:
iam supra diximꝰ. Sed quia paulo an¬
te de ꝓmissis eiꝰ faustus egit. nuc aũ
de preceptis agere uoluit: respondeo
istos omĩno nescire qͥd int̾sit inter
p̃cepta uite agende. ⁊ p̃cepta uite
significande. Exempli grã non con¬

Expanded text:
non constituere sacerdotem, quia sunt non constituere sacerdotem, quia sunt huiusmodi apud deum inmundi. uterque contempsimus, risimus nec in secundis habuimus nec in primis: quae omnia praecepta sunt et iustificationes ueteris testamenti. quod ergo obicis, tibi mecum commune est, siue crimen putandum seu recte factum; uterque enim nostrum uetus respuit testamentum. ergo si quid intersit inter meam fidem quaeris et tuam, hoc, quia tibi mentiri libet et inliberaliter agere, ut quod mente oderis, uerbo conlaudes, ego fallere non didici; quod sentio, loquor, tam turpium odisse me fateor praeceptores quam ipsa praecepta. AUGUSTINUS respondit: Quemadmodum et quare accipiatur testamentum uetus ab heredibus testamenti noui, iam supra diximus. sed quia paulo ante de promissis eius Faustus egit, nunc autem de praeceptis agere uoluit, respondeo istos omnino nescire, quid intersit inter praecepta uitae agendae et praecepta uitae significandae. exempli gratia: non con
Abbreviated transcription (Latin):
suo quisq uiuit uel bene uel male.
Uos autẽ si spiritalis atq intelligibi¬
lis boni caritate. ac non corꝑalium
fantasmatum cupiditate arderetis:
ut cito dicam qđ de uobis notissimũ
est. solem istum corporeum non pro
diuina substantia. ⁊ pro sapientie lu¬
uetus testamentum: Quomͦ. cuiꝰ pre¬
cepta non seruo: Puto quidem: qͥa
nec tu. Nam peritomen ego ut pu¬
dendam despui: ac si non fallor ⁊ tu.
Cessationem sabbatoꝵ ut suꝑuacuã
abstineo. tu item non solam comedis:
Ego quidem quia omnẽ carnem im¬
mundam existimem: tu uero quia ni¬
chil immundum: quo utroq ab utroq
nr̃m uetus destruitur testamentum.
Azima. festa ebdomadas scenophegia:
uterq nr̃m tanquã inutilia ⁊ uana con¬
tẽpsit. lineis uestibus non inserere pur¬
puras. in adulteriis ponere uestẽ linosti¬
nam. bouem ⁊ asinum uingere si neces¬
se sit. in sacrilegiis numerare. caluum
aut reburrum : similis note hominẽ

Expanded text:
suo quisque uiuit uel bene uel male. suo quisque uiuit uel bene uel male. uos autem si spiritalis atque intellegibilis boni caritate, ac non corporalium phantasmatum cupiditate arderetis, ut cito dicam, quod de uobis notissimum est, solem istum corporeum non pro diuina substantia et pro sapientiae luuetus testamentum? quomodo, cuius praecepta non seruo? puto quidem, quia nec tu; nam peritomen ego ut pudendam despui, ac, si non fallor, et tu; cessationem sabbatorum ut superuacuam, abstineo, tu item non solam comedis. ego quidem, quia omnem carnem inmundam existimem, tu uero, quia nihil inmundum: quo utroque ab utroque nostrum uetus destruitur testamentum. azymophagiae hebdomadas, scenopegia uterque nostrum tamquam inutilia et uana contempsit; lineis uestibus non inserere purpuras, in adulteriis ponere uestem linostimam, bouem et asinum iungere, si necesse sit, in sacrilegiis numerare. caluum aut reburrum et similis notae hominem
Abbreviated transcription (Latin):
te uidimꝰ esurientẽ ⁊ dedimus tibi
manducare: sed dicerent quando te
uidimꝰ esurientẽ ⁊ manducasti nos:
qͥb ille ñ respondẽret. cum uni ex
minimis meis dedistis mͥ dedistis: s
cum unusex minimis meis uos man¬
du cauit. ego uos manducaui. Hec
portenta sentientes : docentes et se¬
cundum hec uiuentes: audetis uos
dicere euangłica p̃cepta seruare.⁊
catholice eccłie derogare. in qua
sunt tam multi pusilli cum magni.
qͦs utrosq dñs benedicit: pro suis gra¬
dibus euangłica mandata seruantes.
⁊ euangłica ꝓmissa sperantes. Sed
ur̃m oculum maliuolus error in so¬
lam paleam nr̃e segetis ducit: nam
⁊ triticum ibi cito uideretis si ⁊ ẽẽ uel¬
letis. In uob̾ autẽ ⁊ qͥ manichei ficti
sunt mali sunt: ⁊ qͥ ficti non sunt ua¬
ni sunt. Ubi enĩ fides ipsa ficta est :¬
⁊ qui ea simulate utit᷑ fallit. ⁊ qͥ eam
ueram existimat fallit᷑ ÷ nec ex ea po¬
test eristere bona uita: quia ex amore

Expanded text:
te uidimus esurientem, et dedimus tibi te uidimus esurientem, et dedimus tibi manducare? sed dicerent: quando te uidimus esurientem, et manducasti nos? quibus ille non responderet: cum uni ex minimis meis dedistis, mihi dedistis, sed: cum unus ex minimis meis uos manducauit, ego uos manducaui. Haec portenta sentientes et docentes et secundum haec uiuentes audetis uos et dicere euangelica praecepta seruare et catholicae ecclesiae derogare, in qua sunt tam multi pusilli cum magnis, quos utrosque dominus benedicit pro suis gradibus euangelica mandata seruantes et euangelica promissa sperantes. sed uestrum oculum maleuolus error in solam paleam nostrae segetis ducit; nam et triticum ibi cito uideretis, si et esse uelletis. in uobis autem et qui Manichaei ficti sunt, mali sunt; et qui ficti non sunt, uani sunt. ubi enim fides ipsa ficta est, et qui ea simulate utitur, fallit et qui eam ueram existimat, fallitur; nec ex ea potest existere bona uita, quia ex amore
Abbreviated transcription (Latin):
quisqͥs ista omĩa non dimiserit. non ac¬
cipiet euangłium: Sed quia eis non
resurrectionem. s reuolutionẽ ad istam
mortalitatem ꝓmittitis. ut rursus nas
do ualde laudamini. aut si meliores
meriti sunt. in melones ⁊ cucumeres uł
in aliqͦs alios cibos ueniant quos uos
manducaturi estis. ut uestris ructatib
cito purgent᷑: merito eos a mandatis e¬
uangłicis alienatis. S ⁊ uos ipsos talia
sentientes atq suadentes. maxime in
separare debetis. Si enĩ hec uanitas
ad fidem euangłicam ꝑtineret: non
debuit dicere dñs. esurii ⁊ dedistis
mͥ manducare. sed esuristis ⁊ mandu¬
castis me: aut esuriui ⁊ manducaui
uos. Neq enĩ ex illo iam nunistratio¬
nis merito. scđm ur̃a deliramenta
quisquã recipiet᷑ in regnum dei qr
manducare scĩs dedit: sed quia uel
manducauit qͦs anhelaret. uel man¬
ducatus est ã quib anhelaretur in
celum: nec illi dicerent dñe quando

Expanded text:
quisquis ista omnia non dimiserit, non acquisquis ista omnia non dimiserit, non accipiet euangelium? sed quia eis non resurrectionem, sed reuolutionem ad istam mortalitatem promittitis, ut rursus nascdo ualde laudamini; aut si melioris meriti sunt, in melones et cucumeres uel in aliquos alios cibos ueniant, quos uos manducaturi estis, ut uestris ructatibus cito purgentur: merito eos a mandatis euangelicis alienatis; sed et uos ipsos talia sentientes atque suadentes maxime inde separare debetis. si enim haec uanitas ad fidem euangelicam pertineret, non debuit dicere dominus: esuriui et dedistis mihi manducare, sed: esuristis et manducastis me, aut: esuriui et manducaui uos. neque enim ex illo iam ministrationis merito secundum uestra deliramenta quisquam recipietur in regnum dei, quia manducare sanctis dedit, sed quia uel manducauit, quos anhelaret. uel manducatus est, a quibus anhelaretur in caelum. nec illi dicerent: domine, quando