comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Is qui uoluntate patris descendit &
ascendit. uoluntate &. p̃cepto patris
sedet ad dexteram eius. audiens patrẽ
sibi dicentẽ. sede ad dexteram meam
donec ponam inimicos tuos scabellũ
pedum tuoꝵ. Is qui uoluntate &
precepto patris sedet ad dexteram.
is uoluntate & p̃cepto patris in con¬
summatione scłi uenturus est. apło
uociferante &. dicente. Et ipse inquit
singłis scdm̃ fidẽ & oꝑa sua. sicut ipse
ait. Pater iudicat neminẽ. sed omne u¬
dicium filio dedit. Item. Sicuti audio
iudico. & iudicium meũ uerum ẽ. quia
non quȩro uoluntatẽ meã. sed uolun¬
tatem eius qui me misit. Unde & in ui¬
dicando patris p̃sentiam p̃ponit. &.
suam diuinã dignitatẽ &. potestatem
sccłam post ponit dicens. Uenite bene¬
dicti patris mei. Ergo iustus uidex est
filius. iudicantis uͦ honor & auctori¬
tas patris imperiales leges. sicuti sp̃s scĩ
officiosa aduocatio &. consolatio unige¬

Expanded text:
Is qui voluntate Patris descendit et ascendit, voluntate et praecepto Patris sedit ad dexteram ejus, audiens Patrem sibi dicentem: « Sede ad dexteram meam, donec ponam inimicos tuos scabellum pedum tuorum » . Is qui voluntate et praecepto Patris sedit ad dexteram ejus, is voluntate et praecepto Patris in consummatione saeculi venturus est, Apostolo vociferante et dicente: « Et ipse » , inqsingulis secundum fidem et opera sua; sicut ipse ait, « Pater judicat neminem, sed omne judicium Filio dedit » : item, « Sicuti audio, judico, et judicium meum verum est; quia non quaero voluntatem meam, sed voluntatem ejus qui me misit » . Unde et in judicando Patris praesentiam praeponit, et suam divinem dignitatem et potestatem secundam postponit, dicens: « Venite, benedicti Patris mei » . Ergo justus judex est Filius: judicantis vero honor et auctoritas, Patris imperiales leges; sicut et Spiritus sancti officiosa advocatio et consolatio, Unige
Abbreviated transcription (Latin):
si popłs sit bene moderatꝰ & grauis. cõ¬
munisq utilitatis diligentissimus
custos in qͦ unusqͥsq minoris rem priua-¬
tam quam publicam pendat: nonne
recte lex fertur. qua huic ipsi popło li¬
ceat creare sibi magistratus. ꝑ quos suas
res id est publica amministretur: d
Recte prorsus. APorro si paulatim
deprauatus idem populus. rem priua-¬
tam rei publicȩ prȩferat. atq habeat
uenale suffragium. corruptusq ab eis
qui honores amant. regimen in se fla¬
gitiosis consceleratisq committat. ñ ne
item recte. siquis tunc extiterit uir bo-¬
nus qui plurimum possit. adimat huic
popło potestatẽ dandi honores: et in pau¬
coꝵ bonoꝵ uł etiam unius redigar
arbitrium: D ͦͦ id recte. ACum ergo
duȩ istȩ leges ita sibi uideant᷑ ẽẽ con¬
trariȩ. ut una earum honoꝵ dandoꝵ
popło tribuat potestatẽ. auferat altera.
& cũ ista scda ita lata  sit. ut nullomͦ

Expanded text:
si populus sit bene moderatus et gravis, comsi populus sit bene moderatus et gravis, communisque utilitatis diligentissimus custos, in quo unusquisque minoris rem privatam quam publicam pendat; nonne recte lex fertur, qua huic ipsi populo liceat creare sibi magistratus, per quos sua res, id est publica, administretur? E. Recte prorsus. A. Porro si paulatim depravatus idem populus rem privatam rei publicae praeferat, atque habeat venale suffragium, corruptusque ab eis qui honores amant, regimen in se flagitiosis consceleratisque committat; nonne item recte, si quis tunc exstiterit vir bonus, qui plurimum possit, adimat huic populo potestatem dandi honores, et in paucorum bonorum, vel etiam unius redigat arbitrium? E. Et id recte. A. Cum ergo duae istae leges ita sibi videantur esse contrariae, ut una earum honorum dandorum populo tribuat potestatem, auferat altera; et cum ista secunda ita lata sit, ut nullo
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ia facit:. ideo quȩ facit imꝓbanda
ed dispiciamus diligenter sunt.
si placet: quousq ꝑ legem istam quȩ
popłos in hac uita cohiber malefacta
ulciscenda sint. Deinde quid restet. qd̃
ad tante rei terminos ꝑueniri. Nam hoc
ego infinitum puto. A Immo ad esto
animo. & rationis uias pietate fretus
ingredere. Nichil est enim tam arduũ
atq difficile. quod non dõ adiuuante
planissimum atq expeditissimum fi¬
at. In ipsum itaq suspensi. atq ab eo
auxilium deprȩcantes. quod instituimꝰ
utrum ista lex quȩ litteris ꝓmulgatur.
hominib hanc uitam uiuentib opitu¬
letur. D Manifestum est. Nam ex his
hominibus utiq popłi ciuitates ꝙ¬
consistunt. A Quid. ipsi homines & po¬
płi. eiusdem ne generis rerum sunt.
ut interire mutari ue non possint.
ȩxerniq om̃ino sint. an uero muta-¬
biles temporib ꝙ sub iecti sint: DOu¬
tabile plane atq tempori obnoxium
hoc genus esse quis dubitet: A frgo

Expanded text:
omnia facit, ideo quae facit improbanda omnia facit, ideo quae facit improbanda ed dispiciamus diligenter; si placet, quo usque per legem istam quae populos in hac vita cohibet, malefacta ulciscenda sint: deinde quid restet, quodad tantae rei terminos: nam hoc ego infinitum puto. A. Imo adesto animo, et rationis vias pietate fretus ingredere. Nihil est enim tam arduum atque difficile, quod non Deo adjuvante planissimum atque expeditissimum fiat. In ipsum itaque suspensi atque ab eo auxilium deprecantes, quod instituimusutrum ista lex quae litteris promulgatur, hominibus hanc vitam viventibus opituletur. E. Manifestum est: nam ex his hominibus utique populi civitatesconsistunt. A. Quid? ipsi homines et populi, ejusdemne generis rerum sunt, ut interire mutarive non possint, aeternique omnino sint? an vero mutabiles temporibusque subjecti sunt? E. Mutabile plane atque tempori obnoxium hoc genus esse quis dubitet? A. Ergo,
Abbreviated transcription (Latin):
Nulla fortasse sed earum legum quȩ
apparent: & ab hominib leguntur. Nã
nescio utrum non aliqua uehem̃tiore Trod¬
ac secretissima teneantur: si nichil re¬
rum est. quod non amministret diui¬
na ꝓuidentia. Quomͦ enim apud
eam sunt isti peccato liberi: qui ꝓ his
rebus quas contempni oporter huma¬
na cȩde polluti sunt: U Hidetur ergo
michi & legem istam quȩ popło regen¬
do scribitur. recte ista ꝑmittere. & diui¬
nam ꝓuidentiam uindicare. Ea enim
sint conciliandȩ paci hominibus
imperitis: &̾ quanta possunt ꝑ homi¬
nem regi. Illȩ uero culpȩ alias pęnas
aptas habent: a quibus sola michi
÷uidetur posse liberare sapientia. A Lau¬
do & ꝓbo istam quamuis inchoatam
minusq ꝑfectam: tamen fidentẽ. & su¬
blimia quȩdam petentem distinctionẽ
tuam. Uidetur enim tibi lex ista quę
regendis ciuitatib fert᷑ multa conce-¬
dere. atq impunita relinquere. quȩ
ꝑdiuinam tam̃ ꝓuidentiam uindi¬
cantur. Et recte. Neq enim quia non

Expanded text:
Nulla fortasse, sed earum legum quae apparent, et ab hominibus leguntur: nam nescio utrum non aliqua vehementiore ac secretissima lege teneantur, si nihil rerum est quod non administret divina providentia. Quomodo enim apud eam sunt isti peccato liberi, qui pro iis rebus quas contemni oportet, humana caede polluti sunt? Videtur ergo mihi et legem istam, quae populo regendo scribitur, recte ista permittere, et divinam providentiam vindicare. Ea enim sint conciliandae paci hominibus imperitis, et quanta possunt per hominem regi. Illae vero culpae alias poenas aptas habent, a quibus sola mihi videtur posse liberare sapientia. A. Laudo et probo istam, quamvis inchoatam minusque perfectam, tamen fidentem et sublimia quaedam petentem distinctionem tuam. Videtur enim tibi lex ista, quae regendis civitatibus fertur, multa concedere atque impunita relinquere, quae per divinam tamen providentiam vindicantur; et recte. Neque enim quia non
Abbreviated transcription (Latin):
ueritatis ȩternitatẽ ut ea ꝑfrui
eiq in herere ualeamus. infirmitati
nr̃ȩ uia de temporalib ꝓcurata ẽ. ut
quantũ itineri sufficit ad ȩterna ten¬
dentium. p̾terita ꝙ̃ futura credamus.
quȩ fidei disciplina ut auctoritate
p̃polleat: diuina miscđia gub̃natur.
Presentia uero quantũ ad creaturam
ꝑtinet in corporis & animi muta-¬
bilitate & mobilitate qͣsi tͣnseuntia
sentiunt᷑ in quib quicqͥd ñ exꝑimur.
cognitione qualicumq tenere non
possumꝰ. Quȩcũq ergo nobis de qui¬
buscũq creaturis uel p̾terita. uł fu¬
tura. diuina auctoritate credenda
narrant᷑ quãus partim priusquã
ea sentire potuerimus preterierint.
partĩ nondum in nr̃os sensus suꝑ-¬
uenerint: tamen quia plurimũ ua-¬
lent ad Roborandam spem nr̃am et
ex hortandã dilectionẽ. dum nobis
cõmendant ꝑ ordinatissimã tempoꝵ
seriem qua ñ negligat liberationẽ nr̃ãm

Expanded text:
veritatis aeternitatem, ut ea perfrui eique inhaerere valeamus, infirmitati nostrae via de temporalibus procurata est, ut quantum itineri sufficit ad aeterna tendentium, praeterita et futura credamus. Quae fidei disciplina, ut auctoritate praepolleat, divina misericordia gubernatur. Praesentia vero, quantum ad creaturam pertinet, in corporis et animi mobilitate et mutabilitate, quasi transeuntia sentiuntur. In quibus quidquid non experimur, cognitione qualicumque tenere non possumus. Quaecumque ergo nobis de quibuscumque creaturis vel praeterita vel futura divina auctoritate credenda narrantur, quamvis partim priusquam ea sentire potuerimus praeterierint, partim nondum in nostros sensus pervenerint; tamen quia plurimum valent ad roborandam spem nostram, et exhortandam dilectionem, dum nobis commendant per ordinatissimam seriem temporum quam non negligat liberationem n
Abbreviated transcription (Latin):
uͦ existit nescio quȩ repugnantia & nͥ dili¬
gent̃ dispiciamꝰ. ꝑt̾bare nitit᷑ suꝑiorẽ tam
euigilatã firmãq rationẽ. Quomͦ enĩ uo¬
luntate qͥsq miserã uitã patit᷑. cũ omĩno
nemo uelit misere uiuere: Aut quom̃
uoluntate beatam uitam consequitur
homo: cum tam multi miseri sint. &
beaci esse omnes uelint:An eo euenit
quod aliud est uelle bene. aut male.
aliud mereri aliquid ꝑ bonam uel
malam uoluntatem: Nam illi qui
beati sunt. quos etiam bonos esse
oportet. non ꝓpterea sunt beati quia
beate uiuere uoluerunt. nam hoc
uolunt etiam mali. sed quia recte.
Quod mali nolunt. Qũaobrem ni¬
chil mirum est quod miseri homines
non adipiscuntur quod uolunt. idẽ

Expanded text:
vero existit nescio quae repugnantia, et nisi dilivero existit nescio quae repugnantia, et nisi diligenter dispiciamus, perturbare nititur superiorem tam evigilatam firmamque rationem. Quomodo enim voluntate quisque miseram vitam patitur, cum omnino nemo velit misere vivere? Aut quomodo voluntate beatam vitam consequitur homo, cum tam multi miseri sint, et beati omnes esse velint? An eo evenit, quod aliud est velle bene aut male, aliud mereri aliquid per bonam vel malam voluntatem? Nam illi qui beati sunt, quos etiam bonos esse oportet, non propterea sunt beati, quia beate vivere voluerunt; nam hoc volunt etiam mali: sed quia recte, quod mali nolunt. Quamobrem nihil mirum est quod miseri homines non adipiscuntur quod volunt, id
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃m incolent. quas habere id ipsũ
est recte honesteq uult uiuere. Ex qͦ
conficit᷑ ut quisquis recte honesteq
uult uiuere. si id se uelle pre fugacib
bonis uelit assequatur tantam rem
tanta facilitate. ut nichil aliud ei ꝗͣ
ipsum uelle. sit habere quod uoluit.
D Uere tͥ dico. uix me contineo: quin ex¬
clamem lȩtitia. repente mͥ oborto tam
magno &. tam in facili constituto bo¬
no. A At qui hoc ipsum gaudium qd̃
huiꝰ boni adeptione gignit᷑. cum tran¬
quille & quiete atq constant̃ erigit
animum. beata uita dicit᷑. nisi tu pu¬
tas aliud ẽẽ beate uiuere. quã ueris
bonis certisq gaudere. Dlta sentio. A¬
ecte. Sed censes ne quemqũa hominũ
non om̃ibus modis uelle atq opta¬
re uitam beatam: d Quis dubitat
omnem hominẽ uelle: ACur igitur
non adipiscunt᷑ omnes: Dixeramus
enĩ atq conuenerat inter nos. uolunta¬
te illã mereri homines. uoluntate etiã
miserã. ꝙ sic mereri ut accipiant. Nunc

Expanded text:
nostrum incolent, quas habere idipsum nostrum incolent, quas habere idipsum est recte honesteque vivere. Ex quo conficitur ut quisquis recte honesteque vult vivere, si id se velle prae fugacibus bonis velit, assequatur tantam rem tanta facilitate, ut nihil aliud ei quam ipsum velle sit habere quod voluit. E. Vere tibi dico, vix me contineo quin exclamem laetitia, repente mihi oborto tam magno, et tam in facili constituto bono. A. Atqui hoc ipsum gaudium, quod hujus boni adeptione gignitur, cum tranquille et quiete atque constanter erigit animum, beata vita dicitur: nisi tu putas aliud esse beate vivere, quam veris bonis certisque gaudere. E. Ita sentio. ecte: sed censesne quemquam hominum non omnibus modis velle atque optare vitam beatam? E. Quis dubitat omnem hominem velle? A. Cur igitur eam non adipiscuntur omnes? Dixeramus enim atque convenerat inter nos, voluntate illam mereri homines, voluntate etiam miseram, et sic mereri ut accipiant: nunc
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑiora quȩ concessimus. necessario tra-¬
hunt: A Bene intelligis. Sed dic quȩso.
nonne bonam suam uoluntatẽ dilige¬
re. & tam magni existimare qũa dictũ
est: etiã ipsa bona uoluntas est : d uerũ
dicis. AAc si hunc beatum recte iudica¬
mus: nonne recte miserum. qui contra¬
riȩ uoluntatis est: D Rectissime. AQuid
ergo causȩ est cur dubitandum pute¬
mus. etiam si nunquam antea sapien-¬
tes fuimus. uoluntate nos tamen lau¬
dabilem & beatam uitam. uoluntate
turpem ac miseram mereri ac degere:
dfateor huc certis & minime negan¬
dis rebus esse ꝑuentum. AUide etiã
aliud. Nam credo te memoria tenere.
quam dixerimus esse bonam uolun-¬
tatem. O pinor enĩ ea dicta est: qua re¬
cte atq honeste uiuere appetimus. D
Ita memini. A Hanc igitur uolunta¬
tem si bona itidem uoluntate diliga¬
mus atq amplectamur. rebusq om̃ib
quas retinere non quia uolumꝰ possu¬
mus. ante ponamus: consequenter
illȩ uirtutes ut ratio docuit animum

Expanded text:
iora quae concessimus, necessario trahunt? A. Bene intelligis: sed dic, quaeso, nonne bonam voluntatem suam diligere, et tam magni aestimare quam dictum est, etiam ipsa bona voluntas est? E. Verum dicis. A. At si hunc beatum recte judicamus, nonne recte miserum, qui contrariae voluntatis est? E. Rectissime. A. Quid ergo causae est cur dubitandum putemus, etiamsi nunquam antea sapientes fuimus, voluntate nos tamen laudabilem et beatam vitam, voluntate turpem ac miseram mereri ac degere? E. Fateor huc certis et minime negandis rebus esse perventum. 29. A. Vide etiam aliud: nam credo te memoria tenere quam dixerimus esse bonam voluntatem: opinor enim, ea dicta est qua recte atque honeste vivere appetimus. E. Ita memini. A. Hanc igitur voluntatem, si bona itidem voluntate diligamus atque amplectamur, rebusque omnibus quas retinere non quia volumus possumus, anteponamus; consequenter illae virtutes, ut ratio docuit, animum
Abbreviated transcription (Latin):
cepit. Miror quod sic tam cito trans¬
ferimini ab eo qui uos uocauit in
głam xp̃i. in aliud ȩuangłm. Hoc gͣ¬
exordio. causȩ quȩstionem breuiter
insinuauit. Qũaqũa & ipsa salutatio¬
ne cum dicit se apłm non ab homini¬
b neq ꝑ hominẽ. quod in nulla alia
epła dixisse inuenitur. satis ostendit.
ꝙ illos qui ita ꝑsuadebant ñ esse a d̾o
sed ab hominib. & cȩteris apłis qͣn-¬
tum ad auctoritatẽ testimonii euan¬
gelici ꝑtinet. imparem se haberi non
oportere. quandoquidẽ non ab homi
la gͥ ab ipso epłȩ uestibulo. ꝑmittente
dño & adiuuante studium nostrum:
sic consideranda & tractanda susce-¬

Expanded text:
coepit: Miror quod sic tam cito transcoepit: Miror quod sic tam cito transferimini ab eo, qui vos vocavit in gloriam Christi, in aliud Evangelium. Hoc exordio causae quaestionem breviter insinuavit: quanquam et ipsa salutatione cum dicit se apostolum non ab hominibus, neque per hominem, quod in nulla alia Epistola dixisse invenitur satis ostendit, et illos qui talia persuadebant non esse a Deo, sed ab hominibus: et caeteris apostolis, quantum ad auctoritatem testimonii evangelici pertinet, imparem se haberi non oportere. Quandoquidem non ab hominla igitur ab ipso Epistolae vestibulo, permittente Domino et adjuvante studium nostrum, sic consideranda et tractanda suscep
Abbreviated transcription (Latin):
minum scandalis apłs petrus.
& insimulationẽ ductus erat: tamꝗͣ.
& ipse hoc sentiret nichil ꝓdesse gen¬
tibus ȩuangłm. nisi onera legis un¬
plerent. A qua simulatione idem
apłs paulus eum reuocat: sicut
in hac ipsa epła docet. Talis quidẽ
quęstio est. & in epła ad romanos.
Uerũtamen uidet᷑ aliquid interesse:
quod ibi contentionẽ ipsam dirimit.
litemq componit. quȩ inter eos qͥ
ex iudȩis & eos qui ex gentib credi¬
derant orta erat. cum illi tamquam
ex meritis operum legis. sibi redditũ
eugłii premium arbitrarentur. qd̾
prȩmium incircumcisis tamqũa im¬
meritis nolebant dari. illi contra
iudeis se preferre gestirent. tam qũa
interfectoribus dñi. In hac uero epła
ad eos scribit. qui iam commoniti
erant auctoritate illoꝵ qui ex iudȩis
erant: & ad obseruationes legis coge¬
bant. Cȩꝑant enim eis credere. tãquã
paulus apłs non uera p̃dicasset qd̃
eos circumcidi noluisser. ꝙ ideo sic

Expanded text:
minum scandalis apostolus Petrus, minum scandalis apostolus Petrus, et in simulationem ductus erat, tanquam et ipse hoc sentiret, nihil prodesse Gentibus Evangelium, nisi onera Legis implerent: a qua simulatione idem apostolus Paulus eum revocat, sicut in hac ipsa Epistola docet . Talis quidem quaestio est et in Epistola ad Romanos: verumtamen videtur aliquid interesse, quod ibi contentionem ipsam dirimit, litemque componit, quae inter eos qui ex Judaeis, et eos qui ex Gentibus crediderant, orta erat, cum illi tanquam ex meritis operum Legis sibi redditum Evangelii praemium arbitrarentur, quod praemium incircumcisis tanquam immeritis nolebant dari; illi contra Judaeis se praeferre gestirent, tanquam interfectoribus Domini: in hac vero Epistola ad eos scribit, qui jam commoti erant auctoritate illorum qui ex Judaeis erant, et ad observationes Legis cogebant; coeperant enim eis credere, tanquam Paulus apostolus non vera praedicasset, quod eos circumcidi noluisset. Et ideo sic
Abbreviated transcription (Latin):
ausa ꝓpter quam scri¬
bit
apłs ad Gala¬
tas
hȩc est: ut intel¬
ligant grãm di id secũ
agere ut sub lege iam
non sint. Cum enĩ prȩ¬
dicata eis eẽt euangłii grã. non defue¬
runt quidam ex circũcisione qũauis
xp̃iani nomine. nondum tamen te¬
nentes ipsum gr̃ȩ beneficium. & ad huc
uolentes eẽ sub oneribus legis quȩ
dñs ds imposuerat non iustidiȩ serui-¬
entibus sed peccato: iustam scilicet
legem iniustis hominib dando. ad
demonstranda peccata eoꝵ non au-¬
ferenda. Non enim aufert peccata
nisi gr̃a fidei. quȩ ꝑ dilectionem oꝑat᷑.
Sub hac ergo grã iam galathas con-¬
stitutos illi uolebant constituere sub
oneribus legis: asseuerantes nichil
eis ꝓdesse euangłm nisi circũ cideren-¬
tur. & cȩteras carnales uidaici ritus
obseruationes subirent. Et ideo pau¬
lum apłm suspectum habere cȩperañ.
a quo illis ȩuangłm prȩdicatum
erat: tamquã non tenentẽ disciplinã
iudaiare. Cesserat enim talium ho¬

Expanded text:
ausa propter quam scribit Apostolus ad Galatas, haec est, ut intelligant gratiam Dei id secum agere, ut sub lege jam non sint. Cum enim praedicata eis esset Evangelii gratia, non defuerunt quidam ex circumcisione, quamvis Christiani nomine, nondum tamen tenentes ipsum gratiae beneficium, et adhuc volentes esse sub oneribus Legis, quae Dominus Deus imposuerat, non justitiae servientibus, sed peccato, justam scilicet Legem injustis hominibus dando ad demonstranda peccata eorum, non auferenda: non enim aufert peccata nisi gratia fidei, quae per dilectionem operatur: sub hac ergo gratia jam Galatas constitutos, illi volebant constituere sub oneribus Legis, asseverantes nihil eis prodesse Evangelium, nisi circumciderentur, et caeteras carnales Judaici ritus observationes subirent. Et ideo Paulum apostolum suspectum habere coeperant, a quo illis Evangelium praedicatum erat, tanquam non tenentem disciplinam judaizare. Cesserat enim talium ho
Abbreviated transcription (Latin):
possunt. pater unico uerbo quo alio
iusserit uerbo. & utrum dignum fue-¬
rit ut temporali iubentis uerbo uerbũ
subderetur ȩternum: atq hinc intelli¬
gant quia non eum patris iussio taqͣ.
suȩ non fuerit potestatis compulerit.
sed semetipsum exinaniuit formam
serui accipiens. Quod autẽ humiliauit
semet ipsum factus obȩdiens usq ad mor¬
tem: iam utiq acceperat carnem.
Rsitror me ad om̃ia respondisse quȩ
continet arrianoꝵ sermo: qui nob̃
ut ei responderemꝰ a quibusdam fr̃ibꝰ
missus est. Qui ut posset inspici ab his
qui hȩc legunt. & utrum ad om̃ia
responsum fuerit explorare desiderans.
huic eum nr̃ȩ disputationi p̾scriben¬
dum putauimus. ut prius legatur
ipse. ac deinde nr̃a responsio: qm̃ non
ubiq textum uerboꝵ eius interposu¬
mus. ne niis longum faceremus
hoc opus nr̃m. quod tandem isto fi-¬
ne conclusime.¬

Expanded text:
possunt, Pater unico Verbo quo alio possunt, Pater unico Verbo quo alio jusserit verbo; et utrum dignum fuerit ut temporali jubentis verbo Verbum subderetur aeternum: atque hinc intelligant quia non eum Patris jussio, tanquam suae non fuerit potestatis, sed semetipsum exinanivit, formam servi accipiens. Quod autem humiliavit semetipsum, factus obediens usque ad mortem , jam utique acceperat carnem. CAPUT XXXIX. Arbitror me ad omnia respondisse quae continet Arianorum sermo, qui nobis ut ei responderemus, a quibusdam fratribus missus est. Qui ut posset inspici ab iis qui haec legunt, et utrum ad omnia responsum fuerit explorare desiderant, huic eum nostrae disputationi praescribendum putavimus; ut prius legatur ipse, ac deinde nostra responsio. Quoniam non ubique textum verborum ejus interposuimus; ne nimis longum faceremus hoc opus nostrum, quod tandem isto fine concludim
Abbreviated transcription (Latin):
ctionem. ipsius humanȩ formȩ in di-¬
umam substantiam commutatio-¬
nem intelligend̾a putauerint. tamꝙͣ.
hoc cuiq rei subiciatur. quod in tam
uertitur &. mutatur Sed nos quid
hinc sentiamꝰ ostendimꝰ magis id̾o dixisse
apłm etiam tunc patri filium subie¬
ctum futurum. nequis in eo putaret
sp̃m & corpus humanum aliqua con¬
uersione periturum: ut sit ds omĩa.
non tantum illius unius forma homi¬
nis. sed in om̃ib: idest ut ad habendã
uitam & satiandum in bonis desideriũ
nr̃m natura diuina sufficiat. Lunc enĩ
ds̃ omia erit in om̃ibus cum prȩter ipsũ
nichil om̃ino habere uelle cȩperimus.
Om̃ia quippe ipse nobis erit: quando
obaudisse filium anteꝗͣ. acciperet car-¬
nem: unde estiment nescio. An accipe¬
re carnem uissus est. ut hoc uideat᷑ fe¬
cisse uissus quod fecir missus. Iterum
gͦad illa redeant quȩ suꝑius disputa-¬
ta sunt. & quęrant atq inueniant si

Expanded text:
ctionem, ipsius humanae formae in divctionem, ipsius humanae formae in divinam substantiam commutationem intelligendam putaverint, tanquam hoc cuique rei subjiciatur, quod in eam vertitur et mutatur. Sed nos quid hinc sentiamus ostendimus, magis ideo dixisse Apostolum etiam tunc Patri Filium subjectum futurum, ne quis in eo putaret spiritum et corpus humanum aliqua conversione periturum: ut sit Deus omnia, non tantum in illius forma hominis, sed, in omnibus, id est, ut ad habendam vitam, et satiandum in bonis desiderium nostrum, natura divina sufficiat. Tunc enim Deus omnia erit in omnibus, cum praeter ipsum nihil omnino habere velle coeperimus. Omnia quippe ipse nobis erit, quando II. Jussum vero obaudisse Filium antequam acciperet carnem, unde isti existiment nescio. An accipere carnem jussus est, ut hoc videatur fecisse jussus, quod fecit missus? Iterum ergo ad illa redeant, quae superius disputata sunt, et quaerant atque inveniant, si
Abbreviated transcription (Latin):
lium suũ ñ cuiꝰ ipse eẽt. s diuersȩ dice¬
ret esse naturȩ ex heredari se ab eo mal¬
let filius. qu̾a hoc putari. Quanta itaq
impietate isti cecant᷑. qui cum confiteau¬
tur unigenitum di filium. nolunt
eius dem naturȩ cuius pat̾ ẽ confite¬
ri: sed diuersȩ atq imparis & multis
modis rebusq dissimilis. tamqũa non
de do natus. s ab illo de nichilo sit crea-¬
tus: ac ꝑ hoc & ipse creatura. gr̃ȩ filius.
non naturȩ. Ecce qui nos quasi macula
nominis uocant omousianos: nec seipsoᷤ
natum dicere ante om̃ia scła. cuiꝰ nati-¬
uitati anteponunt aliquod temporis:
quasi non aut scła aut scłoꝵ partes. que¬
cũq sint tempora: Quod uero dicit
apłs etiam in futuro scło patri filium
subiectum futurum ubi ait. tunc ꝙ
ipse subiectus erit ei qui illi subiecit
om̃ia. quid mirum. quando quide illa
in filio forma humana mansura est.
defuerint. qui illam tunc filii subie-¬

Expanded text:
lium suum non cujus ipse esset, sed diversae dicelium suum non cujus ipse esset, sed diversae diceret esse naturae, exhaeredari se ab eo mallet filius quam hoc putari. Quanta itaque impietate isti caecantur, qui cum confiteantur unigenitum Dei Filium, nolunt ejusdem naturae cujus Pater est confiteri, sed diversae atque imparis et multis modis rebusque dissimilis, tanquam non de Deo natus, sed ab illo de nihilo sit creatus; ac per hoc et ipse creatura sit, gratia filius, non natura? Ecce qui nos quasi macula novi nominis vocant Homousianos, nec se ipsos, natum dicere ante omnia saecula, cujus nativitati anteponunt aliquid temporis; quasi non aut saecula aut saeculorum partes quaecumque sint tempora? Quod vero dicit Apostolus, etiam in futuro saeculo Patri Filium subjectum futurum, ubi ait, Tunc et ipse subjectus erit ei qui illi subjecit omnia ; quid mirum, quandoquidem illa in Filio forma humana mansura est, defuerint, qui illam tunc Filii subje
Abbreviated transcription (Latin):
humilitatis non ueritatis grã fili¬
um aliquando sic loqui. ut se pa¬
tri subiciat. eumq maiorem esse
testetur. Nouimus quippe in filio
formam serui non fictã. simulatãq.
sed uerã. Propter quẽ scilicet huma¬
num habitum &. ꝓpter quod ipse
de patre non pater de ipso deus ẽ.
dicit illa om̃ia de quib isti occasio-¬
nem accipiunt. diuersas patris &
filii credere ac prȩdicare naturas.
Et cum se tanta ista uoragine impie¬
tatis immergant. nos tamquã obp¬
brio noui nominis omousianos uo¬
cant. Ita enim sese habet catholicȩ
ueritatis antiquitas. ut ei om̃s here-¬
tici diuersa nomina imponant. cum
ipsi sua singula sicut ab om̃ibus
appellant᷑ obtineant. Arriani qͥppe
ꝙͥ eunonniani. non alii heretici nos
uocitant omousianos. quia contra
eorum errorem greco uocabulo omou¬
sion defendimus patrem. & filium.
usia grece appellat᷑. quod planiꝰ dicit᷑.
unius eiusdeq naturȩ. Et tamen siquis
istoꝵ qui nos omousianos uocant. fi¬

Expanded text:
humilitatis, non veritatis gratia Filium aliquando sic loqui, ut se Patri subjiciat eumque majorem esse testetur. Novimus quippe in Filio formam servi, non fictam simulatamque, sed veram: propter quem scilicet humanum habitum, et propter quod ipse de Patre, non Pater de illo Deus est, dicit illa omnia, de quibus isti occasionem accipiunt, diversas Patris et Filii credere ac praedicare naturas. Et cum se tanta ista voragine impietatis immergant, nos tanquam opprobrio novi nominis Homousianos vocant. Ita enim sese habet catholicae veritatis antiquitas, ut ei omnes haeretici diversa nomina imponant, cum ipsi sua singula, sicut ab omnibus appellantur, obtineant. Ariani quippe et Eunomiani, non alii haeretici, nos vocitant Homousianos, quia contra eorum errorem, graeco vocabulo ὁμοούσιον defendimus Patrem et Filium eοὐσία graece appellatur: quod planius dicitur, unius ejusdemque naturae. Et tamen si quis istorum qui nos Homousianos vocant, fi
Abbreviated transcription (Latin):
donec ponam inimicos meos scabellũ
pedum tuoꝵ. Is qui uoluntate &
precepto patris sedet ad dexteram eiꝰ.
is qui uoluntate & p̃cepto patris in
consũmatione scłi uenturus est. apło
uociferante & dicente. & ipse inquit
dñs in uissu. &. in uoce archangłi &.
tuba dĩ descendet de cȩlo. is qui uo¬
luntate &. p̃cepto patris ueniet. uo¬
luntate ꝙ precepto patris iudicatur
est totũ mundum in ȩquitate. et
redditurus singulis scđm fidem &
oꝑa sua sicut ipse ait. pat̾ iudicat ne¬
minem: sed omne udicium dedit
filio. Item. Sicut audio uidico: ꝙ iu¬
dicium meum uerum est. quia non
quęro uoluntatẽ meam. sed uolunta¬
tem eius qui me misit. Unde & iniu¬
dicando patris presentiam p̃ponit.
& suam diuinam dignitatẽ &. pote¬
statem scd̃am postponit dicens. Ueni¬
te benedicti patris mei. Ergo iustus u¬
dex est filius: iudicantis uero honor.
& auctoritas patris imꝑiales leges sic̃
unigeniti di. iudicis est dignitas.. X.

Expanded text:
ellum pedum tuorum . Is qui voluntate et praecepto Patris sedet ad dexteram ejus, is voluntate et praecepto Patris in consummatione saeculi venturus est, Apostolo vociferante et dicente: Et ipse, inquit, Dominus in jussu, in voce archangeli, et in tuba Dei descendet de coelo . Is qui voluntate et praecepto Patris veniet, voluntate et praecepto Patris judicaturus est totum mundum in aequitate, et redditurus singulis secundum fidem et opera sua; sicut ipse ait, Pater judicat neminem, sed omne judicium Filio dedit: item, Sicuti audio, judico, et judicium meum verum est; quia non quaero voluntatem meam, sed voluntatem ejus qui me misit . Unde et in judicando Patris praesentiam praeponit, et suam divinam dignitatem et potestatem secundam postponit, dicens: Venite, benedicti Patris mei . Ergo justus judex est Filius: judicantis vero honor et auctoritas, Patris imperiales leges; sicuUnigeniti Dei justi judicis est dignitas. 10.
Abbreviated transcription (Latin):
.UI. maxime ieiunet ȩccłia: illa ratio
reddi uidetur. quod considerato euan¬
gło ipsa quarta sabbati qua uulgo
quartã feriam uocant. consiliũ reꝑi¬
untur ad occidendum dñm fecisse iu¬
dȩi. Intermisso autẽ uno die: cuius
uespera dñs pasca cum discipłis man¬
ducauit. qui finis fuit illius diei quẽ
uocamus qumtã sabbati: deinde
traditus ẽ ea nocte. quȩ iam ad sextã
sabbati qui dies passionis eius ma¬
nifestꝰ ẽ ꝑtinebar. Hic dies primus
arimoꝵ fuit. a uespera incipiens. Sed
matheus euangłista quintã sabbati
dicit fuisse primum diem arimoꝵ. qr
eius uespera conseqͣnte futura erat cena
pascalis. qua cęna incipiebat azimoꝵ.
& oius immolatio manducari. Hx
qͦ colligit᷑. quartã sabbati fuisse qͣn-¬
do ait dñs: scitis quia post biduum
pasca fier .&. filiꝰ hominis tradetur ut cru¬
cifigat᷑. Ac ꝑ hoc dies ipse ieiunio de¬
putatus ẽ. quia sicut euangłista seqͥt᷑

Expanded text:
sexta maxime ieiunet ecclesia, illa ratio sexta maxime ieiunet ecclesia, illa ratio reddi uidetur, quod considerato euangelio ipsa quarta sabbati, quam uulgo quartam feriam uocant, consilium repe-. riuntur ad occidendum dominum fecisse Iudaei. intermisso autem uno die, cuius uespera dominus pascha cum discipulis manducauit, qui finis fuit eius diei, quem uocamus quintam sabbati, deinde traditus est ea nocte, quae iam ad sextam sabbati, qui dies passionis eius manifestus est, pertinebat. hic dies primus azymorum fuit a uespera incipiens. sed Matthaeus euangelista quintam sabbati dicit fuisse primum azymorum, quia eius uespera consequente futura erat cena paschalis, qua cena incipiebat azymum et ouis immolatio manducari. ex quo colligitur quartam sabbati fuisse, quando ait dominus: Scitis, quia post biduum pascha fiet et filius hominis tradetur, ut crucifigatur. ac per hoc dies ipse ieiunio deputatus est, quia, sicut euangelista sequitur
Abbreviated transcription (Latin):
tamen ȩccłiȩ tam in signis offensio.
si aliqua tali necessitate quale pau¬
lus apłs habuit. die toto dñico usq
ad medium noctis. uel etiam usq
ad diluculum reficere corpora non
curarent. Nunc uero postea qũa he-¬
retici. maxime impiissimi. ieiunia
diei dñici non aliqua necessitate oc¬
currentia ꝑagere. sed quasi sollemni¬
tate statuta dogmatirare cȩperunt.¬
& innotuerunt popłis xp̃ianis: ꝓfe.¬
cto nec tali necessitate quałe apłs ha¬
buit existimo faciendũ esse quod fec̃.
ne maius malum incurratur in scan¬
dalo. quam bonum ꝑcipiatur ex
uerbo. Quicquid tamen causa necessi¬
tatis extiterit. cur homo xp̃ianꝰ die
dñico ieiunare cogat᷑. sicut etiam il¬
lud in actibus apłoꝵ inuenimus in
dñicis ieiunatum. nullomͦ dubitare
debemus. dñicum diem quando ñ
plures dies sine ulla refectione conti¬
nuandi uouent᷑ inter ieiunioꝵ dies
non esse ponendum. Cur autẽ . iii.ꝙ.

Expanded text:
tamen ecclesiae tam insignis offensio, tamen ecclesiae tam insignis offensio, si aliqua tali necessitate, qualem Paulus apostolus habuit, die toto dominico usque ad medium noctis uel etiam usque ad diluculum reficere corpora non curarent. nunc uero postea quam haeretici maxime impiissimi ieiunia diei dominici non aliqua necessitate occurrentia peragere, sed quasi sacra sollemnitate statuta dogmatizare coeperunt et innotuerunt populis Christianis, profecto nec tali necessitate, qualem apostolus habuit, existimo faciendum esse, quod fecit, ne maius malum incurratur in scandalo, quam bonum percipiatur ex uerbo. quicquid tamen causae uel necessitatis extiterit, cur homo Christianus die dominico ieiunare cogatur, sicut etiam illud in actibus apostolorum inuenimus in dominicis ieiunatum, nullo modo dubitare debemus dominicum diem, quando non plures dies sine ulla refectione continuandi uouentur, inter ieiuniorum dies non esse ponendum. Cur autem quarta et
Abbreviated transcription (Latin):
cessarius sermo qui studii feruentis¬
simi audiebatur ardore. reficiendi
corporis causa interrumpendus esse
non uisus est ꝓfecturo apło: qui eos
ꝓpter alios suos usq quaq discursꝰ.
uł nunquam uł rarissime uisitabat.
p̃sertim quia tunc ex illis terris sic̃
consequentia docent. ita discessurus
erat: ut iam non esset eos in carne
uisurus. Ac ꝑ hoc magis ostendit᷑
dominicis diebus solita illis non
fuisse ieiunia: quia ne hoc credere¬
tur. curauit scriptor libri causam
ꝓducendi sermonis exponere: ut sci¬
remus si aliqua necessitas oriatur
urgentiori actioni non esse prandiũ
p̃ferendum. quam ab istis auidissime
audientib & ipsum fontem cogi¬
tantib ꝓfuturum: atq ideo magna
siti non aquȩ sed uerbi. Sine sacieta¬
te quippe quicquid influebat hauri¬
entib. non tantum carnale prandi¬
um. uerumetiam cęna contempta ẽ.
Sed tunc qũauis dominco die solita
illis ieiunia non fuissent: non erat

Expanded text:
cessarius sermo, qui studii feruentiscessarius sermo, qui studii feruentissimi audiebatur ardore, reficiendi corporis causa interrumpendus esse non uisus est profecturo apostolo, qui eos propter alios suos usquequaque discursus uel alias numquam uel rarissime uisitabat, praesertim quia tunc ex illis terris, sicut consequentia docent, ita discessurus erat, ut iam non esset eos in carne uisurus. ac per hoc magis ostenditur dominicis diebus solita illis non fuisse ieiunia, quia, ne hoc crederetur, curauit scriptor libri causam producendi sermonis exponere, ut sciremus, si aliqua necessitas oriatur, urguentiori actioni non esse prandium praeferendum. quamuis ab istis auidissime audientibus et ipsum fontem cogitantibus profecturum atque ideo magna siti non aquae sed uerbi sine satietate, quicquid influebat, haurientibus non tantum carnale prandium uerum etiam cena contempta est. Sed tunc quamuis dominico die solita illis ieiunia non fuissent, non erat
Abbreviated transcription (Latin):
ieiunare. Una enĩ sabbati tunc appel¬
labat᷑ dies. qui nunc dominicꝰ appellat᷑.
Quod in euangłiis aꝑtiꝰ inuenit᷑. Nã
dies resurrectionis dñi prima sabbati
a matheo: a cęteris autẽ tribus una
sabbati dicitur. qu̾e constat eum esse
qui postea dominicꝰ appellatꝰ est. Aut gͦ
post ꝑactum diem sabbati noctis ini-¬
tio fuerant congregati. quȩ utiq nox
iam ad diem dominicum hoc ẽ ad unã
sabbati ꝑtinebat. &. ita eadem nocte
fracturus panem. sicut frangit᷑ in
sacramento corporis xp̃i. ꝓduxit ser¬
monem usq ad medium noctis. & post
diluculum alloquens congregatos. qm̃
cisceretur die dominico. aut certe si
una sabbati non ꝑ noctẽ sed ꝑ diem
hora dñici fuerant congregati. eo ipso
quod dictum ẽ paulus disputabat
illis exiturus alia die expressa ẽ ꝓdu¬
cendi causa sermonis. quia fuerat
exiturus. & eos fufficienter instrue¬
re cupiebat. Non ergo sollemniter
die dominico ieiunabant: sed ne¬

Expanded text:
ieiunare. una enim sabbati tunc appelieiunare. una enim sabbati tunc appellabatur dies, qui nunc dominicus appellatur, quod in euangeliis apertius inuenitur. nam dies resurrectionis domini prima sabbati a Matthaeo, a ceteris autem tribus una sabbati dicitur, quem constat eum esse, qui postea dominicus appellatus est. aut ergo post peractum diem sabbati noctis initio fuerant congregati, quae utique nox iam ad diem dsabbati pertinebat; et ita eadem nocte fracturus panem, sicut frangitur in sacramento corporis Christi, produxit sermonem usque ad medium noctis, ut post diluculum alloquens congregatos, quoncisceretur dominico die, aut certe, si in una sabbati non per noctem sed per diem hora dominici fuerant congregati, eo ipso, quod dictum est: Paulus disputabat illis exiturus alia die, expressa est producendi causa sermonis, quia fuerat exiturus et eos sufficienter instruere cupiebat. non ergo sollemniter die dominico ieiunabant, sed ne
Abbreviated transcription (Latin):
in ebdomade soluendum est.nullo con¬
gruentius qũa dñico die soluit᷑. Si aũt
post ebdomadem corpus reficit᷑. ñ utiq
ad ieiunandum dies dñicus eligitur:
sed in numero que uoueri placuit in¬
uenitur. Nec illud moueat quod pri¬
scillianistȩ manicheoꝵ simillimi. ad ie¬
uinandum die dñico salent testimo
paulus apłs introade. Sic enim scri-¬
ptum ẽ. In una autẽ sabbati congre¬
gatis nobis frangere panem. paulus
disputabat illis. exiturus altera die.
ꝓduxitq sermonẽ. usq ad medium no¬
ctis. Deinde cũ descendisser de cȩnacu-¬
lo ubi congregati erant. ad resuscitan¬
dum adolescentẽ. qui grauatꝰ somno
de fenestra ceciderat &. mortuus fereba¬
tur: de ipso apło scriptura sic loquitur.
Ascendens autẽ inquit cum fregisset
panem. atq gustasset. satisq esset allo-¬
cutus usq ad diluculum: sic ꝓfectus est.
Absit ut hoc sic accipiat᷑. tam qũa sole¬
rent apłi dominico die sollemniter

Expanded text:
in hebdomade soluendum est, nullo conin hebdomade soluendum est, nullo congruentius quam dominico die soluitur. si autem post hebdomadem corpus reficitur, non utique ad ieiunandum dies dominicus eligitur, sed in numero, quem uoueri placuit, inuenitur. Nec illud moneat, quod Priscillianistae Manichaeorum simillimi ad ieiunandum die dominico solent testimonPaulus apostolus in Troade. sic enim scriptum est: In una autem sabbati congregatis nobis frangere panem Paulus disputabat illis exiturus alia die produxitque sermonem usque ad medium noctis. deinde cum descendisset de cenaculo, ubi congregati erant, ad resuscitandum adulescentem, qui grauatus somno de fenestra ceciderat et mortuus ferebatur, de ipso apostolo scriptura sic loquitur: Ascendens. autem, inquit, cum fregisset panem atque gustasset satisque esset adlocutus usque ad diluculum, sic profectus est. absit, ut hoc sic accipiatur, tamquam solerent apostoli dominico die sollemniter
Abbreviated transcription (Latin):
me postea quã innotuit detestabilis
multumq fidei catholicȩ scripturisq
diuinis aꝑtissime contraria heresis ma¬
nicheoꝵ: qui suis auditorib ad ieiu¬
nandum istum tamqũa legitimũ con-¬
stituerunt diem. ꝑ quod factum ẽ. ut
ieiunium diei dñici horribilius haberet᷑.
Nisi forte aliquis idoneus sit nulla re¬
fectione interposita ultra ebdomatlem
ꝑpetuare ieunium: ut ieiunio quadra¬
ginta dierum quantum potuerit app-¬
pinquer. sicut aliquos fecisse cognoui¬
mus. Nam & ad ipsum quadragena¬
rium numerum. ꝑuenisse quendam:.
a fr̃ib fide dignissimis nobis asseuera¬
tumlẽ. Qũeadmodum enĩ ueterum pa¬
trum temporib moyses & helyas. nicħ
contra prandia sabbatoꝵ fecerunt. cum
dieb quadragenis ieiunauerunt: ita qͥ
potuerit septẽ dies ieiunando tͣnsire. ñ
sibi ad ieunandum eligit dñicum
diem: sed in his eum inuenit quos ieui¬
naturum se uouit plurimos dies. Ieui¬
nium tamen etiam continuatum. si

Expanded text:
me postea quam innotuit detestabilis me postea quam innotuit detestabilis multumque fidei catholicae scripturisque diuinis apertissime contraria haeresis Manichaeorum, qui suis auditoribus ad ieiunandum istum tamquam legitimum constituerunt diem. per quod factum est, ut ieiunium diei dominici horribilius haberetur, nisi forte aliquis idoneus sit nulla refectione interposita ultra hebdomadem perpetuare ieiunium, ut ieiunio quadraginta dierum, quantum potuerit, adpropinquet, sicut aliquos fecisse cognouimus. nam et ad ipsum quadragenarium numerum peruenisse quendam a fratribus fide dignissimis nobis adseueratum est. quem ad modum enim ueterum patrum temporibus Moyses et Helias nihil contra prandia sabbatorum fecerunt, cum diebus quadragenis ieiunauerunt, ita, qui potuerit septem dies ieiunando transire, non sibi ad ieiunandum elegit dominicum diem, sed in his eum inuenit, quos ieiunaturum se uouit plurimos dies. ieiunium tamen etiam continuatum si
Abbreviated transcription (Latin):
malum est homini qui ꝑ offensionem
ierunat. Non itaq simꝰ eis similes. qui
uidentes iohannem non manducan¬
tem. nec bibentẽ. dixerunt dȩmonium
habet. sed nec rursus eis qui uidentes
xp̃m manducantẽ & bibentem dixe¬
runt. ecce homo uorax & uinosus.
amicus publicanoꝵ & peccatoꝵ. Rem
quippe ualde necessariam his dictis do¬
minus ipse subietit. atq ait. & iustifi-¬
cata ẽ sapientia in filus suis. Qui sint
autẽ isti si requiris: lege quod scriptũ
ẽ. filii sapientiȩ ȩccłia iustoꝵ. Hist̃ qui
quando manducant non manducan-¬
tes ñ spernunt: quando non manducans
manducantes non iudicant. sed eos pla¬
ne qui ꝑ offensionem non manducant
siue manducant: uł sꝑnunt. uel iudicant.
Et de die quidem sabbati. facilior causa
est. quia & Romana ieiunat ȩccłia: &
aliȩ non nullȩ etiam si paucȩ siue illi
pximȩ siue longinquȩ:. die autẽ dñico
ieiunare scandalum magnum ẽ maxi¬

Expanded text:
malum est homini, qui per offensionem malum est homini, qui per offensionem ieiunat. non itaque simus eis similes, qui uidentes Iohannem non manducantem nec bibentem dixerunt: Daemonium habet, sed nec rursus eis, qui uidentes Christum manducantem et bibentem dixerunt: Ecce homo uorax et uinosus, amicus publicanorum et peccatorum. rem quippe ualde necessariam his dictis dominus ipse subiecit atque ait: Et iustificata est sapientia in filiis suis. qui sint autem isti, si requiris, lege, quod scriptum est: Filii sapientiae ecclesia iustorum. hi sunt, qui, quando manducant, non manducantes non spernunt, quando non manducant, manducantes non iudicant, sed eos plane, qui per offensionem non manducant siue manducant, uel spernunt uel iudicant. Et de die quidem sabbati facilior causa est, quia et Romana ieiunat ecclesia et aliae nonnullae etiam si paucae siue illi proximae siue longinquae. die autem dominico ieiunare scaudalum est magnum, maxi
Abbreviated transcription (Latin):
mentum nouum. id animo reuoluens.
uideo p̃ceptum esse ieunium. Quibus
autẽ diebus non oporteat ieiunare. s
quibus oportear:. p̃cepto dñi &. apłoꝵ¬
non inuenio diffinitum. Ac ꝑ hoc sen¬
tio quidem non ad optinendam qũa
fides optinet ȩque iustitiam. in qua est
pulchritudo filiȩ regis intrinsetus. sed
tamen ad significandam requiem sem¬
piternam ubi est uerum sabbatũ. re¬
laxationẽ quam constrictionẽ ieiunii
aptius conuenirẽ. Uerum in huiꝰ sabba¬
ti ieunio siue prandio. nichil michi
uidetur tutius pacatiusq seruari. qũã
ut qui manducat non manducantẽ
non sꝑnat .ꝙ. qui non manducat man¬
ducantẽ non iudicet. quia neq si man-¬
ducauerimus abundabimus. neq si
non manducauerimꝰ egebimus: custo¬
dita eoꝵ scilicet inter quos nos iuuimꝰ.
ꝙ̃. cum quibus dõ uiuimus. in his reb
in offensa societate. Sicut enim quod
ait apłs uerum est. malum esse homi¬
ni qui ꝑ offensionem manducar: ita

Expanded text:
mentum nouum, animo id reuoluens mentum nouum, animo id reuoluens uideo praeceptum esse ieiunium. quibus autem diebus non oporteat ieiunare et quibus oporteat, praecepto domini uel aponon inuenio definitum. ac per hoc sentio quidem non ad obtinendam, quam fides obtinet atque iustitia, in qua est pulchritudo filiae regis intrinsecus, sed tamen ad significandam requiem sempiternam, ubi est uerum sabbatum, relaxationem quam constrictionem ieiunii aptius conuenire. Verum tamen in huius sabbati. ieiunio siue prandio nihil mihi uidetur tutius pacatiusque seruari, quam ut, qui manducat, non manducantem non spernat et, qui non manducat, manducantem non iudicet, quia neque,. si manducauerimus, abundabimus neque, si non manducauerimus, egebimus custodita scilicet eorum, inter quos uiuimus et cum quibus deo uiuimus, in his rebus inoffensa societate. sicut enim, quod ait apostolus, uerum est malum esse homini, qui per offensionem manducat, ita
Abbreviated transcription (Latin):
panis pani. pecus pecori. sanguis san¬
guini. Uidemus quippe in his om̃ibꝰ
carnalem uetustatẽ. sp̃uali cedere no¬
uitati. Sic ergo intelligendum ẽ siue
in isto die uolubili septimo prandea¬
tur. siue a quibusdam etiam ieiunet᷑.
tamen sabbato sp̃uali sabbatum car¬
nale cessisse. quando in isto sempiter¬
na & uera requies concupiscit᷑. in illo
uacatio temporalis iã suꝑstitiosa contẽ¬
nitur. Cȩxera quȩ sequunt᷑. quib suã
disputationẽ iste concludit: sicut alia
quȩdam quȩ inde cõmemoranda ñ
arbitratus sum. multomagis ad causã
non ꝑtinent. in qua de sabbati ieiunio
uł prandio disputatur: sed ea tͥ ipsima¬
xime si ex his quȩ a me dicta sunt ali-¬
quid adiuuaris. aduertenda & udi¬
canda dimitto. Si autẽ qm̃ huic quan-¬
tum potui fufficienter respondisse me
puto. de hac re sententiam meam quȩ¬
ris. ego in euangłicis & apłicis litteris.
totoq instrumento qͦd appellat᷑ testa-¬

Expanded text:
-panis pani, pecus pecori, sanguis san-panis pani, pecus pecori, sanguis sanguini. uidemus quippe in his omnibus carnalem uetustatem spiritali cedere nouitati. sic ergo intellegendum est, siue in isto die uolubili septimo prandeatur siue a quibusdam etiam ieiunetur, tamen sabbato spiritali sabbatum carnale cessisse; quando in isto sempiterna et uera requies concupiscitur, in illo. uacatio temporalis iam superstitiosa contemnitur. Cetera, quae sequuntur, quibus suam disputationem iste concludit, sicut alia quaedam, quae inde commemoranda non arbitratus sum, multo magis ad causam non pertinent, in qua de sabbati ieiunio uel prandio disputatur. sed ea tibi ipsi, maxime si ex his, quae a me dicta sunt, aliquid adiuuaris, aduertenda et iudicanda dimitto. si autem, quoniam huic, quantum potui, sufficienter respondisse me puto, de hac re sententiam meam quaeris, ego in euangelicis et apostolicis litteris totoque instrumento, quod appellatur testa
Abbreviated transcription (Latin):
deret ara altari. gladius ieiunio. p̃cib
ignis. pani pecus. poculo sanguis. ne¬
scit altaris nomen magis legis &. pro¬
pħarum litteris frequentatum. ꝙ al¬
tare dõ prius in tabernaculo quod
ꝑ moysenfactũ ẽ collocatum. aram
quoq in apłicis litteris inueniri ubi
martyres clamant sub altare di. Dĩc̃
cessisse ieiunio gladium: non recordans
illum quo milites euangłici armant᷑
cessisse precibus ignem: quasi non &
tunc preces deferebant᷑ in templum:
& nunc axp̃o ignis est missus in mun¬
dum. Dicit cessisse pani pecus: tãqũa
nesciens & tunc in dĩ mensa panes pro¬
positionis poni solere. & nunc se deagni
immaculati corpore partẽ sumere. Di¬
cit cessisse poculo sanguinẽ. non cogitais
etiam nunc se accipere in poculo san¬
guinem. Quanto gͦ melius & congru¬
entius uetera transisse. &. noua in xp̃o
facta esse sic diceret. ut cederet altare
altari. gladius gladio. ignis igni.

Expanded text:
deret ara altari, gladius ieiunio, precibus deret ara altari, gladius ieiunio, precibus ignis, pani pecus, poculo sanguis, nescit altaris nomen magis legis et prophetarum litteris frequentatum et altare deo prius in tabernaculo, quod per Moysen factum est, conlocatum, aram quoque in apostolicis litteris inueniri, ubi martyres clamant sub ara dei. dicit cessisse ieiunio gladium non recordans illum, quo milites euangelici armantucessisse precibus ignem, quasi non et tunc preces deferebantur in templum et nunc a Christo ignis est missus in mundum. dicit cessisse pani pecus tamquam nesciens et tunc in domini mensa panes propositionis poni solere et nunc se de agni inmaculati corpore partem sumere. dicit cessisse poculo sanguinem non cogitans etiam nunc se accipere in poculo sanguinem. quanto ergo melius et congruentius uetera transisse et noua in Christo facta esse sic diceret, ut cederet altare altari, gladius gladio, ignis igni,