comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ta sunt oĩa. Ubi erat : hic erat. an apud patr̃e erat.
hic erat. quare non uicdebatur: Quia lux in
tenebris lucet. et tenebre eam non comprehen¬
derunt. Ohomines. nolite ẽẽ tenebre: nolite eẽ¬
tenebre: nolite esse infideles. inuisti. iniqui. ra¬
paces. auari. amatores scłi. hee sunt tenebre.
Lux non est absens: s uos absentes estis a luce.
Cecus insole. p̃sentem habet solem: s ab sens est
ipse soli. Nolite ergo eẽ tenebre. Hȩc est enim for¬
te gr̃a. dequa dicturus sum ut iam non simus
tenebre et dicat nobis apostolus fuistis enĩ ali¬
quando tenebre. nunc autem lux indño. Quia
ergo non uidebatur lux hominũ. id est lux men¬
tium: opus erat ut homo diceret deluce testimo¬
nium. Non quidem tenebrosus: s iam illumina¬
tus. Nec tamen quia illuminatus. ideo ipsa lux:
s ut testimonium ꝑhiberet delumine. Nam
non erat ille lux. Et quȩ erat lux: Erat lux uera

Expanded text:
ta sunt omnia. 5. Ubi erat? hic erat; an apud Patrem erat, ta sunt omnia. 5. Ubi erat? hic erat; an apud Patrem erat, ic erat? Si ergo hic erat, quare non videbatur? Quia lux in tenebris lucet, et tenebrae cam non comprehenderunt. O homines, nolite esse tenebrae, nolite esse infideles, injusti, iniqui, rapaces, avari, amatores saeculi: hae sunt enim tenebrae. Lux non est absens, sed vos absentes estis a luce. Caecus in sole praesentem habet solem, sed absens est ipse soli. Nolite ergo esse tenebrae. Haec est enim forte gratia, de qua dicturus sum, ut jam non simus tenebrae, et dicat nobis Apostolus: Fuistis enim aliquando tenebrae; nunc autem lux in Domino . Quia ergo non videbatur lux hominum, id est lux mentium, opus erat ut homo diceret de luce testimonium, non quidem tenebrosus, sed jam illuminatus. Nec tamen quia illuminatus, idco ipsa lux; sed ut testimonium perhiberet de lumine. Nam non erat ille lux. Et quae erat lux? Erat lux vera,
Abbreviated transcription (Latin):
qualis uita: Quia et anima corporis. uita est. Cor¬
pus nrm habet uitam suam: quam cum amise¬
rit mors est corꝑis. Talis ergo etat illa uita : Non.
S uita erat lux hominũ. Nũqͥd lux pecorũ: Nam
ista lux ipecorũ ⁊ hominũ ẽ. Est quedã lux hoĩm: undͤ
distant hoĩes apecorib. Wideamꝰ et tunc in¬
telligemus: quid sit lux hominũ. Non distas
apecore: nisi intellectu. Noli aliunde gloriari.
Deuirib p̃sumis: abestiis uinceris. Deuelocitate
p̃sumis: amuscis uinceris. Depulcritudine p̃¬
sumis: quanta pulcritudo est inpennis pauoniᷤͤ
Unde ergo melior : Ex imagine dei. Ubi imago
dei : Inmente. ce in tellectu. Si ergo ideo melior
pecore. quia habes mentem qua intellegas qͦd
non potest pecus intelligere: inde autem ho¬
mo. quia melior pecore: lux hominũ est. lux men¬
tium. Lux mentium supra mentes est: ex cedit
omnes mentes. Hoc erat uita illa: ꝑ quam fac¬

Expanded text:
qualis vita? Quia et anima corporis vita est: corqualis vita? Quia et anima corporis vita est: corpus nostrum habet vitam suam; quam cum amiserit, mors est corporis: talis ergo erat illa vita? Non: sed vita erat lux hominum. Numquid lux pecorum? Nam ista lux et hominum et pecorum est. Est quaedam lux hominum: unde distant homines a pecoribus videamus, et tunc intelligemus quid sit lux hominum. Non distas a pecore, nisi intellectu: noli aliunde gloriari. De viribus praesumis? a bestiis vinceris: de velocitate praesumis? a muscis vinceris: de pulchritudine praesumis? quanta pulchritudo est in pennis pavonis? Unde ergo melior es? Ex imagine Dei. Ubi imago Dei? In mente, in intellectu. Si ergo ideo melior pecore, quia habes mentem qua intelligas quod non potest pecus intelligere; inde autem homo, quia melior pecore; lux hominum est lux mentium. Lux mentium supra mentes est, et excedit omnes mentes. Hoc erat vita illa per quam fac
Abbreviated transcription (Latin):
tie suscepta est. Ibi uulnera tua curauit. ubi sua
diu ꝑtulit. Ibi te amorte sempiterna sanauit: ubi
temꝑaliter mori dignatus est. et mortuus est.
an in illo mors mortua est: Qualis mors. quȩ mor¬
Non totum hoc ipse est. Ipse est quidem s non
totum. Illud quod uiderunt uidei: non hoc est to¬
tum xp̃c. & quid est : In principio erat uerbum.
In quo principio : Et uerbum erat apud dm̃. Et qͣle
uerbum : Et ds̃ erat uerbum. Numquid forte adõ
factum est hoc uerbum : Non. Hoc enim erat in
principio apud dm̃. Quid ergo: Alia quȩ fecit
ds. non similia sunt uerbo: Non. Quia omĩa ꝑ ip¬
sum facta sunt: & sine ipso factum ẽ nichil. Quo¬
so uita erat: & antequam fieret uita erat. Quod fac¬
tum non est uita: s in artifice hoc est in ipsa sapi¬
entia dei: antequã fieret uita erat. Quod factum
est transit. quod est insapientia transire non po¬
test. Uita ergo in illo erat. quod factum est. Et

Expanded text:
tiae suscepta est. Ibi vulnera tua curavit, ubi sua tiae suscepta est. Ibi vulnera tua curavit, ubi sua diu pertulit: ibi te a morte sempiterna sanavit, ubi temporaliter mori dignatus est. Et mortuus est, an in illo mors mortua est? Qualis mors, quae morNum totus hoc ipse est? Ipse est quidem, sed non totus illud quod viderunt Judaei; non hoc est totus Christus. Et quid est? In principio erat Verbum. In quo principio? Et Verbum erat apud Deum. Et quale Verbum? Et Deus erat Verbum. Numquid forte a Deo factum est hoc Verbum? Non. Hoc enim erat in principio apud Deum. Quid ergo? Alia quae fecit Deus non similia sunt Verbo? Non: quia omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil. Quoa erat: et antequam fieret, vita erat. Quod factum est, non est vita: sed in arte, hoc est, in Sapientia Dei, antequam fieret, vita erat. Quod factum est, transiit: quod est in Sapientia, transire non potest. Vita ergo in illo erat, quod factum est. Et
Abbreviated transcription (Latin):
egrotant. Ueniat medicus: et sanet egrotos.
xus est : Ille qui apprehensus flagellatus. co¬
laphizatus. sputis inlitus. spinis coronatus. in
cruce suspensus mortuus. lancea uulneratus.
de cruce depositus: insepulcro positus. Ille ipse
tus medicus uulnerum nr̃oꝵ. crucifixus ille
cui insultatum ẽ: quo pendente ꝑsecutores ca¬
put agitabant et dicebant. Si filius dei ẽ des¬
cendat nunc decruce. Ipse est totus medicus
noster: ipse plane. Quare ergo non ostendit
insultantibus quia ipse erat filius dei. ut si se
ꝑmisit incrucem leuari saltem cum illi dicereñ:
si filius dĩ est descendat de cruce. Tunc descen
deret et ostenderet eis uerum se ẽe filium dei
quem illi ausi sunt in ridere: Noluit. Quare no¬
luit: Numquid quia ñ potuit: Potuit plane. Qͥa
est enim amplius decruce descendere andesepul
ero resurgere: S ꝑtulit insultantes. Nam crux non
ad cñpotentie docum̃tum: s ad exemplum pacien¬

Expanded text:
aegrotant; veniat medicus, et sanet aegrotos. 3. aegrotant; veniat medicus, et sanet aegrotos. 3. xus est. Ille qui apprehensus, colaphizatus, flagellatus, sputis illitus, spinis coronatus, in cruce suspensus, mortuus, lancea vulneratus, de cruce depositus, in sepulcro positus. Ille ipse tus medicus vulnerum nostrorum, crucifixus ille cui insultatum est, quo pendente persecutores caput agitabant, et dicebant, Si filius Dei est, descendat de cruce : ipse est totus medicus noster, ipse plane. Quare ergo non ostendit insultantibus, quia ipse erat Filius Dei: ut si se permisit in crucem levari, saltem cum illi dicerent, Si filius Dei est, descendat de cruce; tunc descderet, et ostenderet eis verum se esse Filium Dei, quem illi ansi sunt irridere? Noluit. Quare noluit? Nunquid quia non potuit? Potuit plane. Quid est enim amplius de cruce descro resurgere? Sed pertulit insultantes: nam crux non ad potentiae documentum, sed ad exemplum patien
Abbreviated transcription (Latin):
lioꝵ reciꝑemus. Ecce adhoc uenit xp̃e ut eos
qui sublege erant redimeret: ut iam non simꝰ
sublege s subgr̃a. Qͥs gͦ dedit legem: Ille dedit
legem qui dedit et grãm. S legem ꝑseruum
misit: cum gr̃a ipse descendit. Et unde factie¬
rant hoĩes sublege: Non implendo legem. Qui
enim legem implet non est sub lege: s cum lege.
Qui autem sublege ẽ non subleuatur. s p̃mitur
lege. Om̃s itaq homines sublege constitutos. reos
facit lex: et ad huc illis suꝑ caput est: eͣt ostendat
peccata non tollat. Lex ergo ubet. dator legis
miseretur: in eo qͦd lex iubet. Conantes homineᷤ
ipsa sua temeraria et p̃cipiti p̃sumptione ce¬
ciderunt. et non sunt cũ lege : sed sub lege facti
sunt rei. Et qm̃ suis uirib implere non pote¬
rant legem: facti rei sublege. Implorauerunt
liberatoris auxilium: et reatus legis fecit egritu¬
dinem suꝑbis. Egritudo suꝑboꝵ: facta est con¬
fessio humilium. Iam confitentur egro: quia

Expanded text:
e ad hoc venit Christus, ut eos qui sub Lege erant redimeret: ut jam non simus sub Lege, sed sub Gratia. Quis ergo dedit Legem? Ille dedit Legem, qui dedit et Gratiam: sed Legem per servum misit, cum Gratia ipse descendit. Et unde facti erant homines sub Lege? Non implendo Legem. Qui enim legem impiet, non est sub lege, sed cum lege: qui autem sub lege est, non sublevatur, sed premitur lege. Omnes itaque homines sub Lege constitutos, reos facit Lex; et ad hoc illis super caput est, ut ostendat peccata, non tollat. Lex ergo jubet, dator legis miseretur in eo quod jubet lex. Conantes homines ipsa sua temeraria et praecipiti praesumptione ceciderunt; et non sunt cum lege, sed sub lege facti sunt rei: et quoniam suis viribus implere non poterant legem, facti rei sub lege, imploraverunt liberatoris auxilium; et reatus legis fecit aegritudinem superbis. Aegritudo superborum, facta est confessio humilium: jam confitentur aegroti quia
Abbreviated transcription (Latin):
accipiãt documentũ: quia exdeo nati sunt. &
uerbum caro factum est et habitauit innobis.
Si uerbum ñ erubuit nasci de homine: ho¬
mines. Erubescunt nasci de deo: Hoc autem qͥa
fecit: curauit. Quia curauit: uidemus. Hoc enim
quod uerbum caro factum est et habitauit in nob̾.
medicamentũ factum ẽ nobis: ut quia eterra ceca

Expanded text:
piant documentum, quia ex Deo nati sunt: Et Verbum caro factum est, et habitavit in nobis. Si Verbum non erubuit nasci de homine, nt homines nasci de Deo? Hoc autem quia fecit, curavit: quia curavit, videmus. Hoc enim quod Verbum caro factum est, et habitavit in nobis, medicamentum nobis factum est, ut quia terra
Abbreviated transcription (Latin):
nouerunt: et erat hoc signum de dño datum.
celeste atq p̃clarum. Noluit stellam eẽ infronte
fidelium signum suum: s crucem suam. Unde
humiliatus: inte glorificatus. Inde erexit hu¬
miles: quo humiliatus ipse descendit. Ptinemꝰ
gͦ ad eugłium: ꝑtinemus ad nouum testam̃tũ.
Lex ꝑmoysen data est. gr̃a et ueritas ꝑ ih̾m xp̃m

Expanded text:
noverunt ; et erat hoc signum de Domino datum, noverunt ; et erat hoc signum de Domino datum, coeleste atque praeclarum: noluit stellam esse in fronte fidelium signum suum, sed crucem suam. Unde humiliatus, inde glorificatus: inde erexit humiles, quo humiliatus ipse descendit. Pertinemus ergo ad Evangelium, pertinemus ad Novum Testamentum. Lex per Moysen data est, G
Abbreviated transcription (Latin):
& saluator nr̃ iħc xp̃c. distinguendã
auereri testam̃to qm̃ res est noui testa¬
m̃ti. suscepinus innomine dñi: et
uestre caritati ꝓmissimus. Ad estote gͦ intenti.
ut & quantũ capio donet ds̃: et quantũ capitis
audiatis. Reliquũ enĩ erit. ut si semen quod spar¬
gitur incordib urĩs non abstulerint aues. nec
spine p̾focauerint. nec estus ex usserit: acceilente¬
autem pluuia hortationum cotidianarũ. et cogi¬
tationibus urĩs bonis quib hoc agitur incorde.
quod agitur in agro rastris. ut gleba frangat᷑.
et semen oꝑiatur. et germinare possit: afferatis
fructũ. ad quem gaudeat et letetur agricola. Si
autem ꝓsemine bono. & ꝓpluuia bona. non fruc¬
tum s spinas atculerimus. nec semen accusabi¬
tur. nec pluuia incrimine erit: s spinis ignis
debitus p̃parabitur. homines sumus. quod pu¬
tes. Huiꝰ signum infronte gestamus: dequo ñ
erubescimus si et incorde gestemus. Signum
eius est humilitas eius. Instella eum magi cog¬

Expanded text:
dam a Veteri Testamento, quoniam res est Novi Testamenti, suscepimus in nomine Domini, et vestrae Charitati promisimus. Adestote ergo intenti, ut et quantum capio, donet Deus, et quantum capitis, audiatis. Reliquum enim erit, ut si semen quod spargitur in cordibus vestris, non abstulerint aves, nec spinae praefocaverint, nec aestus exusserit, accedente pluvia cohortationum quotidianarum, et cogitationibus vestris bonis quibus hoc agitur in corde, quod agitur in agro rastris, ut gleba frangatur, et semen operiatur et germinare possit: ut afferatis fructum, ad quem gaudeat et laetetur agricola . Si autem pro semine bono et pro pluvia bona, non fructum, sed spinas attulerimus; nec semen accusabitur, nec pluvia erit in crimine, sed spinis ignis debitus praeparatur. 2. Homines sumus, quod putes. Hujus signum in fronte gestamus: de quo non erubescimus, si et in corde gestemus. Signum ejus est humilitas ejus. Per stellam eum Magi cog
Abbreviated transcription (Latin):
non esset ꝓuerbium: s hoc quoq ipsum quomodo simul
sc̃s. immo ipsa trinitas que inseparabilit̃ oꝑatur. in¬
telligentib est uerbum: non intelligentib autem ꝓ¬
uerbium. Cum ergo dixiss ꝓpter qͥd om̃ia sit locutus.¬
ut in illo scilicet pacem haberent. in mundo habentes
p̃ssuram. exhortatꝰ q fuisset ut fiderent qm̃ ipse uicit
mundum. eo qui erat ad illos sermone finito. deinide ad
patrẽ uerba dtrexit: & orare iamcepit. Sic euanglista seqͥt¬

Expanded text:
non esset proverbium. Sed hoc quoque ipsum, quomodo simul non esset proverbium. Sed hoc quoque ipsum, quomodo simul iritus sanctus, imo ipsa Trinitas quae inseparabiliter operatur, intelligentibus est verbum, non intelligentibus autem proverbium. ut in illo scilicet pacem haberent, in mundo habentes pressuram, exhortatusque fuisset ut fiderent, quoniam ipse vicit mundum, eo qui erat ad illos sermone finito, deinde ad Patrem verba direxit, et orare jam coepit. Sic enim evangelista seq
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃s eius pignꝰ accipunꝰ. Propt̾ hanc in eum credimꝰ& spe¬
ramꝰ & eius amore quantũ donat accendimur. Hac
pace in p̃ssuris om̃ib consolam᷑. hac ap̃ssuris om̃ib
liberamur. Propt̃ hanc omẽm tribulationem fortit᷑
sustinemꝰ: ut in hac felicit̾ sine ulla tribulatione reg¬
nemꝰ. Merito ad eam clausit uerba. que parũ intelli¬
gentib discipłis erant ꝓuerbia: intellecturis ea quan¬
quẽ mittet pat̾ in nomine meo: ille uos docebit om̃ia.
& suggeret uobis om̃ia queẽq dixero uobis. Hec ni¬
mirum futura fuerat hora illa: qua se ꝓmiserat non
iam in ꝓuerbiis locuturũ. s palam de patre annuntia¬
turum. Eadem quippe ipsius uerba a reuelante sp̃u
sc̃õ intelligentib. iam ñ erant futura ꝓuerbia. Neq
unigenitꝰ filius. qͥdixit in illa hora palanse illis annũ¬
tiaturum esse de patre. qđ eisutiq iam intelligentib

Expanded text:
Spiritus ejus pignus accepimus, propter hanc in eum credimus et speSpiritus ejus pignus accepimus, propter hanc in eum credimus et speramus, et ejus amore quantum donat accendimur: hac pace in pressuris omnibus consolamur, hac a pressuris omnibus liberamur: propter hanc omnem tribulationem fortiter sustinemus, ut in hac feliciter sine ulla tribulatione regnemus. Merito ad eam clausit verba, quae parum intelligentibus discipulis erant proverbia; intellecturis ea quanem mittet Pater in nomine meo, ille vos docebit omnia, et suggeret vobis omnia quaecumque dixero vobis » . Haec nimirum futura fuerat illa hora, qua se promiserat non jam in proverbiis locuturum, sed palam de Patre annuntiaturum. Eadem quippe ipsius verba, revelante Spiritu sancto, intelligentibus jam non erant futura proverbia. Neque unigenitus Filius, qui dixit in ea hora palam se illis annuntiaturum esse de Patre, quod eis utique jam intelligentibus
Abbreviated transcription (Latin):
adiuuante dño tractaturi: dixerat iħs heclo¬
cutus sum uobis ut in me pacem habeatis. Quȩ
ñ recentiora paulo suꝑius ab eodicta s om̃ĩ a debemꝰac¬
ciꝑe siue quecumq illis locutus ẽ. ex quo eoscepit hab̃e
discipłos. siue certe ex quo post cenam exorsus est hũc
ammirabilem ꝓlixumq sermonem. Talem qͥppe cõme¬
morauit causam. cur eis sit locutꝰ. ut ad eũ finem rectissi¬
me referant᷑. ułom̃ia quelocutus ẽ eis. uelea maxime
que dix̃ iamꝑ eis moriturꝰ tamquam uerba nouissima:
postea quam de conuuuo sco ille qͥ eum fuerat traditurꝰ
egressus est. Hanc enim causam cõmendauit sermonis
sui. ut in illo pacem haberent: ꝓpter qđ totũ agitur qđ
rꝑianisumꝰ. Hec enim pax finem temporis ñ habebit:
& om̃is pie nr̃e intentionis actionisq finisipsa erit.
ꝓpt̃hanc sacramentis eius imbuimur. ꝓpter hanc
mirabilib eiusoꝑib & sermonib erudim᷑. ꝓpt̃hanc

Expanded text:
adjuvante Domino, tractaturi, dixerat Jesus: Haec locutus sum vobis, ut in me pacem habeatis: quae non recentiora paulo superius ab eo dicta, sed omnia debemus accipere, sive quaecumque illis locutus est ex quo eos coepit habere discipulos, sive certe ex quo post coenam exorsus est hunc admirabilem prolixumque sermonem. Talem quippe commemoravit causam cur eis sit locutus, ut ad eum finem rectissime referantur vel omnia quae locutus est eis, vel ea maxime quae dixit jam pro eis moriturus, tanquam verba novissima, posteaquam de convivio sancto ille qui eum fuerat traditurus, egressus est. Hanc enim commendavit causam sermonis sui, ut in illo pacem haberent, propter quod totum agitur quod christiani sumus. Haec enim pax finem temporis non habebit, sed omnis piae nostrae intentionis actionisque finis ipsa erit. Propter hanc Sacramentis ejus imbuimur, propter hanc mirabilibus ejus operibus et sermonibus erudimur, propter hanc
Abbreviated transcription (Latin):
passione clarificatus dicitur. quanto inagis resurrec¬
tione: Nam in passione magis eius humilitas. quã cla¬
ritas commendatur: apło teste qui dicit. humiliauit
se ipsum factus obediens usq ad mortem: mortẽ autẽ
crucis. Demnde sequitur: & de eius clarificatione iãdicit.

Expanded text:
passione clarificatus dicitur, quanto magis resurrecpassione clarificatus dicitur, quanto magis resurrectione? Nam in passione magis ejus humilitas quam claritas commendatur, Apostolo teste, qui dicit: Humiliavit semetipsum, factus obediens usque ad mortem, mortem autem crucis . Deinde sequitur et de ejus c
Abbreviated transcription (Latin):
conexuit passionem. Absit enim ut sidera. moricogerãe
siderum conditorem. Non itaq xp̃m tempus ut mo¬
reretur impegit: s cp̃s tempus quo moreret᷑ elegit.
Qui etiam tempꝰ quo de uirgine natus est. cũ patre cõ¬
stituit: de quo sine tempore natus est. Seđd̾m quã uerã
sanamq doctrinã: etiam paulus apłs. cum autẽ uenit
inqͥt plenitudo temporis. misit d̾s filium suum. Et ds
ꝑ propħam. Tempore ait acceptabili exaudiuite: &
in die salutis adiuuite. Et rursus apłs. Eece nẽ tem¬
pus acceptabile: ecce nunc dies salutis. Dicat gͦ. pater
uenit hora: qui cum patre disposuit om̃s horas. Tam¬
quam dicens. Pater quam ꝓpter homines & apud homi¬
nes ad me clarificandũ simul constitumꝰ uenit hora:
clarifica filium tuum. ut & filius tuus clarificet te.
Clarificatum a patre filium non nulli accipiunt. in hoc
qđ ei non peꝑcit: s pro nobis om̃ib tradidit illum. S si

Expanded text:
connexuit passionem. Absit enim, ut sidera mori cogerent connexuit passionem. Absit enim, ut sidera mori cogerent siderum conditorem. Non itaque Christum tempus ut moreretur impegit, sed tempus Christus quo moreretur elegit, qui etiam tempus quo de Virgine natus est cum Patre constituit, de quo sine tempore natus est. Secundum quam veram sanamque doctrinam etiam Paulus apostolus: Cum autem venit, inquit, plenitudo temporis, misit Deus Filium suum ; et Deus per prophetam: Tempore, ait, acceptabili exaudivi te, et in die salutis adjuvi te ; et rursus Apostolus: Ecce nunc tempus acceptabile, ecce nunc dies salutis . Dicit ergo: Pater, venit hora, qui cum Patre disposuit omnes horas, tanquam dicens: Pater, quam propter homines et apud homines ad me clarificandum simul constituimus, venit hora: clarifica Filium tuum, ut Filius tuus clarificet te. Clarificatum a Patre Filium, nonnulli accipiunt in hoc, quod ei non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit illum . Sed si
Abbreviated transcription (Latin):
Pat̾ uenithora: clarifica filiũ tuũ. Poterat enĩ dñs nr̃ uni¬
genitꝰ & coeternꝰ patri in formaserui & ex forma serui si
hoc opusesset orare silentio: s ita se patri exhibere uoluit
peccatorẽ. ut meminisset nr̃m se esse doctorem. Proinde
quam fecit orationem ꝓ nobis. notam fecit & nobis: qm̃
tanti magistri nr̃i ñ solum ab ipso sermocinatio. s etiam
ꝓ ipsis ad patrem oratio. discipłoꝵ ẽ edificatio. Ꝙ si illoꝵ
qui hec dicta aderant audituri: ꝓfecto & nr̃a. qui fuera¬
mus conscripta lecturi. Qu a ꝓpt̾ hoc qđ ait pat̾ uenit
hora clarifica filium cuũ ostendit om̃e tempꝰ. & quid qͣn
do faceret uł fieri sineret ab illo esse dispositum. qui tem¬
pori subditꝰ non ẽ: qm̃ que futura fuerant. ꝑ singła tẽpo¬
ra in dei sapientia causas effitientes habent. in qua nulla
sunt tempora. Non gͦ credatur hec hora fato urgente ue¬
nisse. s deo potuis ordinante: nec ei siderea necessitas rp̃i

Expanded text:
arifica Filium tuum. Poterat Dominus Unigenitus et coaeternus Patri in forma servi et ex forma servi, si hoc opus esset, orare silentio; sed ita se Patri exhibere voluit precatorem, ut meminisset nostrum se esse doctorem. Proinde eam quam fecit orationem pro nobis, notam fecit et nobis; quoniam tanti magistri non solum ad ipsos sermocinatio, sed etiam pro ipsis ad Patrem oratio, discipulorum est aedificatio. Et si illorum qui haec dicta aderant audituri, profecto et nostra qui fueramus conscripta lecturi. Quapropter hoc quod ait, Pater, venit hora, clarifica Filium tuum, ostendit omne tempus, et qudo faceret, vel fieri sineret, ab illo esse dispositum, qui tempori subditus non est, quoniam quae futura fuerant per singula tempora, in Dei sapientia causas efficientes habent, in qua nulla sunt tempora. Non ergo credatur haec hora fato urgente venisse, sed Deo potius ordinante, nec siderea necessitas Christi
Abbreviated transcription (Latin):
patris. Hec ẽ clarificatio dñi nr̃i iħ u xp̃i: que ab eiꝰ
resurrectione sumpsit exordium. humilitas gͦ eius
incipit insermone apłi ab eolo co ubi ait. semetipsũ
exinaniuit. formani serui accipitns: & peruenit usq ad
morcem crucis. Claritas uero eius incipit ab eo loco ubi
głia ẽ dei patris. Nlam & ipsum nomen sunspitiantur
in latinam. qđ hic legitur głia ibilegitur &dꝗͣa. unde

Expanded text:
Patris . Haec est clarificatio Domini Jesu Christi, quae ab ejus resurrectione sumpsit exordium. Humilitas autem ejus incipit in sermone Apostoli ab eo loco, ubi ait: Semetipsum exinanivit formam servi accipiens , et pervenit usque ad mortem crucis. Claritas vero ejus incipit ab eo loco ubi gloria est Dei Patris . Nam et ipsum nomen, si inspiciantur in latinam, quod hic legitur gloria, ibi legitur δόξα: unde
Abbreviated transcription (Latin):
ratus ab illis letalibus & grandib peccatis.
qualia sunt facinora. homicidia. furta. ad¬
ulteria: preter illa quȩ minuta uidentur
ẽẽ peccata. linguȩ. aut cogitationũ. aut im¬
moderationis in rebus concessis. facit ueri¬
tatem confessionis: et inuenit ad lucem in
oꝑibus bonis. qm̃ minuta plura peccata
si negligantur: occidunt. Minute sunt
guttȩ: quȩ flumina implent. Minuta st̃
grana harenȩ: s si multa harena imponat᷑.
p̾remit atq opprimit. Hoc facit sentina
neglecta: quod facit fluctus in ruens. Pau¬
latim ꝑ sentinam intrat: s dui intrando
et ñ ex hauriendo. mergit nauem. Quid ẽ
autem ex haurire. nisi bonis oꝑib agere
ne obruant peccata gemendo. ieuinando.
tribuendo. ignoscendo: Iter autem huiꝰ scłi
molestũ est: plenum ẽ temptacionib in
reb ꝓsꝑis ne extollat: in rebus aduersi s
ne frangat. Qui tibi dedit felicitatẽ huiꝰ
scłi. ad consolationẽ tuam dedit: non ad

Expanded text:
ratus ab illis lethalibus et grandibus peccatis, ratus ab illis lethalibus et grandibus peccatis, qualia sunt facinora, homicidia, furta, adulteria; propter illa quae minuta videntur esse peccata linguae, aut cogitationum, aut immoderationis in rebus concessis, facit veritatem confessionis, et venit ad lucem in operibus bonis: quoniam minuta plura peccata si negligantur, occidunt. Minutae sunt guttae quae flumina implent: minuta sunt grana arenae; sed si multa arena imponatur, premit atque opprimit. Hoc facit sentina neglecta, quod facit fluctus irruens: paulatim per sentinam intrat; sed diu intrando et non exhauriendo, mergit navim. Quid est autem exhaurire, nisi bonis operibus agere ne obruant peccata, gemendo, jejunando, tribuendo, ignoscendo? Iter autem hujus saeculi molestum est, plenum est tentationibus; in rebus prosperis ne extollat, in rebus adversis ne frangat. Qui tibi dedit felicitatem hujus saeculi, ad consolationem tuam dedit, non ad
Abbreviated transcription (Latin):
dit ad monentẽ lucem et fugit eam: ut ñ
arguantur oꝑa eius mala quȩ diligit. Qui
autem facit ueritatem: accusat inse mala
sua. Non sibi parcit: non sibi ignoscit. ut
ds̃ ignoscat. Quia quod uult ut ignoscat᷑
ipse agnoscit: et uenit adlucem. Cui grãs
agit. quod illi qͥd inse odisset: ostenderit.
Dicit deo. Auerte faciem tuam apeccatis
meis. Et qua fronte dicit. nisi iterum dicat
qm̃ facinus meũ ego agnosco. et peccatum
meum contra me est semꝑ: Sit ande te: qd̃
nonius ẽẽ ante dm̃. Si autẽ post te feceris
peccatum tuũ : retorquet tibi illud ds̃ ante
oculos tuos. Ꝙ tunc retorquet: quando ia
penitentiȩ fructus nullus erit. Currite:
ne tenebre uos comp̃hendant. fr̃s mei:¬
xp̃s est dies. Paratus ẽ ignoscere: se agnos¬
centib. punire autem defendentes se: et
ustos se iactantes. et putantes se aliquid¬
ẽẽ cũ nichil sint. Indilectione autem eius
et inmiscd̃ia eius qui ambulat. etiã libe¬

Expanded text:
dit admonentem lucem, et fugit eam, ut non dit admonentem lucem, et fugit eam, ut non arguantur opera ejus mala quae diligit. Qui autem facit veritatem, accusat in se mala sua, non sibi parcit, non sibi ignoscit, ut Deus ignoscat; quia quod vult ut Deus ignoscat, ipse agnoscit, et venit ad lucem, cui gratias agit quod illi, quid in se odisset, ostenderit. Dicit Domino: Averte faciem tuam a peccatis meis. Et qua fronte dicit, nisi iterum dicat? Qmeum contra me est semper. Sit ante te quod non vis esse ante Deum, si autem post te feceris peccatum tuum, retorquet tibi illud Deus ante oculos tuos, et tunc retorquet, quando jam poenitentiae fructus nullus erit: currite ne tenebrae vos comprehendant, qui Christus est dies. Paratus est ignoscere, sed agnoscentibus; punire autem defendentes se, et justos se jactantes, et putantes se esse aliquid, cum nihil sint. In dilectione autem ejus et in misericordia ejus qui ambulat, etiam libe
Abbreviated transcription (Latin):
sua. Quia qui confitetur peccata sua. et
accusat peccata sua: iam cũ deo facit. Ac¬
cusat ds̃ peccata tua. Si & tu accusas:
con uingeres deo. Quasi due res sunt: ho¬
mo et peccator. Quod audis homo: cds̃ fecit.
Quod audis peccator: ipse homo fecit. Dele
quod fecisti: ut ds̃ saluet quod fecit. Opor¬
tet ut oderis inte opus tuum: &e ames inte
opus dei. Cum autem cȩperit tibi displice¬
re quod fecisti: inde incipunt bona oꝑa
tua. quia accusas mala oꝑa tua. Initiũ oꝑmbonorũ:
confessio ẽ oꝑum malorum. faciꝰ u̾itatẽ : iueniꝰ adlucẽ.
Quid ẽ facis ueritatẽ: Non te palpas: non
tibi blandiris. non te adulas: non dicis uis¬
tus sum. cum sis iniquiis: & incipis facere
ueritatem. Uenis autem adlucem: ut ma¬
nifestentur oꝑa tua. quia indeo sunt facta:
quia & hoc ipsum quod tibi displicuit
peccatũ tuũ. non tibi displiceret nisi ds̃
tibi luceret: et eius ueritas tibi ostenderet.

Expanded text:
sua: quia qui confitetur peccata sua, et sua: quia qui confitetur peccata sua, et accusat peccata sua, jam cum Deo facit. Accusat Deus peccata tua: si et tu accusas, conjungeris Deo. Quasi duae res sunt, homo et peccator. Quod audis homo, Deus fecit: quod audis pecquod fecisti, ut Deus salvet quod fecit. Oportet ut oderis in te opus tuum, et ames in te opus Dei. Cum autem coeperit tibi displicere quod fecisti, inde incipiunt bona opera tua, quia accusas mala opera tua. Initium bonorum operum, confessio est operum malorum. Facis veritatem, et venis ad lucem. Quid est, facis veritatem? Non te palpas, non tibi blandiris, non te adulas; non dicis: justus sum, cum sis iniquus, et incipis facere veritatem. Venis autem ad lucem, ut manifestentur opera tua quia in Deo sunt facta, quia et hoc ipsum quod tibi displicuit peccatum tuum, non tibi displiceret, nisi Deus tibi luceret, et ejus veritas tibi ostenderet l
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑabona inuenit dñs: Nullorum. Om̃iũ
mala oꝑa inuenit. Quomͦ gͦ quidã fecerunt
ueritatem. et uenert̃ ad lucem: Et hoc enĩ
sequitur. Qui autem facit ueritatẽ uenit
adlucem: ut manifestentur oꝑa eiꝰ quia in
deo sunt facta. Quomodo quidam bonum
opus fecerunt. ut uenirant adlucem idẽ
ad xp̃m : Et quomedo quidam dilexerunt
tenebras : Si enim om̃s peccatores inuenit
et om̃s apeccato sanat. & serpens ille inqͦ
figurata est mors dñi eos sanat qui morsi
fuerant. et ꝓpter morsũ serpentis erectus ẽ
serpens. id est mors dñi ꝓpter mortales ho¬
mines quos inuenit iniustos. Quomͦ in¬
telligitur hoc ẽ uidiciũ qm̃ lux uenit in mũ¬
dũ. et dilexerunt homines magis tenebras
quam lucem. erant enum eoꝵ mala oꝑa:
Quid ẽ hoc : Quorũ enim erant bona oꝑa :
Nonne uenisti ut iustifices impios: s dile¬
xerunt inquit magis tenebras: qũã luc̃e.
Ibi posuit uim. Multi enim dilexerunt
peccata sua: multi confessi sunt peccata

Expanded text:
opera bona invenit Dominus? Nullorum: omnium mala opera invenit. Quomodo ergo quidam fecerunt veritatem, et venerunt ad lucem? Et hoc enim sequitur: Qui autem facit veritatem, venit ad lucem, ut manifestentur opera ejus, quia in Deo suopus fecerunt, ut venirent ad lucem, id est ad Christum? Et quomodo quidam dilexerunt tenebras? Si enim omnes peccatores invenit, et omnes a peccato sanat: et serpens ille, in quo figurata est mors Domini, eos sanat qui morsi fuerant : et propter morsus serpentis erectus est serpens, id est, mors Domini propter mortales homines, quos invenit injustos, quomodo intelligitur: « Hoc est judicium, quoniam lux venit in mundum, et dilexerunt homines magis tenebras quam lucem: erant enim mala opera eorum? Quid est hoc? quorum enim erant bona opera? Nonne venisti ut justifices impios? Sed dilexerunt, inquit, tenebras magis quam lucem. Ibi posuit vim: multi enim dilexerunt peccata sua, multi confessi sunt peccata
Abbreviated transcription (Latin):
dicam uidicaberis: Uide quid ait. Qui cre¬
dit ineum: non iudicatur. Qui autem non
credit quid dicturum sꝑabas. nisi uidicat᷑ :
Iam inquit uidicatus est. Nondum apparu¬
it uidicium: s iam factum ẽ uidicium.
Nouit enim dñs qui sunt eius. nouit qͥ
ꝑmaneant adcoronã: qͥ ꝑmaneant ad flãmã. Nouit
inarea sua triticũ: nouit ꝑaleã. Nouit segetem:
nouit zizania. Iam uidicatus ẽ: qui non
credit. Quare iudicatus ẽ: Quia non credit
in nomine unigeniti filii dei. hoc ẽ autem

Expanded text:
dicam, judicaberis? Vide quid ait: Qui credicam, judicaberis? Vide quid ait: Qui credit in eum, non judicatur; qui autem non credit: quid dicturum speras nisi, judicatur? jam, inquit, judicatus est. Nondum apparuit judicium, sed jam factum est judicium. Novit enim Dominus qui sunt ejus: novit qui permaneant ad coronam, qui permaneant ad flammam; novit in area sua triticum, novit paleam; novit segetem, novit zizania. Jam judicatus est qui non credit. Quare judicatus? Quia non credidit in nomine unig
Abbreviated transcription (Latin):
serpentẽ inheremo: sic exaltari oportet filiũ
hominis. ut om̃is qui credit in eum non pe
reat: s habeat uitam ȩcernã. Quomͦ qui in¬
tuebantur illum serpentẽ. non peribant
morsib serpentiũ: sic qui intuentur fide
mortẽ xp̃i: sanantur amorsib peccatoꝵ.
S illi sanabantur amorte. ad uitã tem¬
poralem: hic autẽ ait ut habeant uitam
ȩternã. Hoc enim inter est inter figuratã
immaginem: et rem ipsam. figura p̃stabat
uitam temporalem: res ipsa cuiꝰ illa figu¬
ra erat: prestat uitam ȩternam. Non enim
misit ds̃ filium suũ inmundũ. ut uidicet
mundũ: s ut saluetur mundus ꝑ ipsum.
Irgo quantum in me¬
dico est: sanare uenit egrotum. Ipse se inte¬
rimit: qui p̃cepta medici obseruare non
uult. uenit saluator ad mundũ. Quare
saluator dictus ẽ mundi. nisi ut saluet
mundum. non ut uidicet mundũͦ. Sal¬
uari ñ uis abipso: exte uidicaberes. Et qͥd

Expanded text:
serpentem in eremo, ita exaltari oportet Filium serpentem in eremo, ita exaltari oportet Filium hominis; ut omnis qui credit in eum, non pereat, sed habeat vitam aeternam. » Quomodo qui intuebantur illum serpentem, non peribant morsibus serpentum: sic qui intuentur fide mortem Christi sanantur a morsibus peccatorum: sed illi sanabantur a morte ad vitam temporalem, hic autem ait, ut habeant vitam aeternam. Hoc enim interest inter figuratam imaginem et rem ipsam: figura praestabat vitam temporalem, res ipsa cujus illa figura erat, praestat vitam aeternam. Itemmisit Deus Filium suum in mundum, ut judicet mundum, sed ut salvetur mundus per ipsum. Ergo quantum in medico est, sanare venit aegrotum. Ipse se interimit, qui praecepta medici observare non vult. Venit Salvator ad mundum: quare Salvator dictus est mundi, nisi ut salvet mundum, non ut judicet mundum? Salvari non vis ab ipso; ex te judicaberis. Et quid
Abbreviated transcription (Latin):
tes mordentes: Peccata demortalitate car¬
nis. Qͥs est serpens exaltatus: Mors dñim
cruce. Quia enim aserpente mors: ꝑserpen¬
tis effigian figurata est. Morsus serpentis
lecalis: mors dñi uitalis. Ad tenditur serpen̾:
ut nichil ualeat serpens. Qͥd est hoc: Adten¬
ditur mors: ut nichil ualeat mors. S cuiꝰ
mors : Mors uite : si dici potest mors uitȩ.
Immo quia dici potest: mirabiliter dicitur.
S numqͥd ñ erit dicendum. quod fuit faci¬
endũ: Ego dubitem dicere. quod dñs ꝓme
dignatus est facere: Nonne uita xp̃c: &¬
tamen mortuus xp̃c. S in morte xp̃i mors
mortua ẽ: quia uita mortua occidit mortẽ.
Plenitudo uitȩ: deglutiuit mortẽ. absorta
ẽ mors: in xp̃i corpore. Sic et nos dicemus
inresurrectione: quando iam triumphanteᷤᷤ
cantalumus. Ubi est mors contentio tua ͤ
Nbi ẽ mors aculeus tuus : Interum modo
fr̾s. ut apeccato sanemur: xp̃m crucifixũ
intueamur. Qͥa sic̃ moyses inquit exaltauit

Expanded text:
tes mordentes? Peccata de mortalitate cartes mordentes? Peccata de mortalitate carnis. Quis est serpens exaltatus? Mors Domini in cruce. Quia enim a serpente mors, per serpentis effigiem figurata est. Morsus serpentis lethalis, mors Domini vitalis. Attenditur serpens, ut nihil valeat serpens. Quid est hoc? Attenditur mors, ut nihil valeat mors. Sed cujus mors? Mors vitae: si dici potest, Mors vitae; imo quia dici potest, mirabiliter dicitur. Sed numquid non erit dicendum quod fuit faciendum? Ego dubitem dicere quod Dominus pro me dignatus est facere? Nonne vita Ctamen mortuus Christus. Sed in morte Christi mors mortua est; quia vita mortua occidit mortem, plenitudo vitae deglutivit mortem: absorpta est mors in Christi corpore. Sic et nos dicemus in resurrectione, quando jam triumphantes cantabimus, Ubi est, mors, contentio tua? ubi est, mors, aculeus tuus ? Interim modo, fratres, ut a peccato sanemur, Christum crucifixum intueamur; quia sicut Moyses, inquit, exaltavit
Abbreviated transcription (Latin):
Et sicut inqͥt moyses exaltauit serpentẽ in
heremo: ita exaltari oportet filiũ hominis.
ut om̃is qͥ credit in eum ñ pereat.: s habe¬
at uitam ȩt̃nam. Magnũ sacram̃tum:
et qui legerunt nouerunt. Deinde audi¬
ant. uel qui ñ legerunt: uel qui forte lectũ
siue auditum obliti sunt. ꝓsternebatur in
heremo popłs isrł morsib serpentiũ: fiebat
multa strages multorũ mortuoꝵ. Plaga e¬
nu dei erat corripientis et flagellantis: ut
erudiret. Demonstratũ ẽ ibi magnũ sacram̃¬
tũ: rei future. Ipse dñs testatur in hac lectione:
ut nemo possit aliud interp̃tari. quã quod
ipsa ueritas dese indicat. Dictũ ẽ enim ad mo¬
ysen adño: ut faceret eneum serpentẽ. et
exaltaret in ligno inheremo: & ad moneret
popłm isrł. ut siquis morsus eẽt aserpente.
illum serpent̾e inligno exaltatũ ad tende¬
ret.factum ẽ. Mordebantur homines: in¬
tuebantur. sanabantur. Quid sunt serpen¬

Expanded text:
Et sicut, inquit, Moyses exaltavit serpentem in Et sicut, inquit, Moyses exaltavit serpentem in eremo, ita exaltari oportet Filium hominis; ut omnis qui credit in eum non pereat, sed habeat vitam aeternam. Magnum sacramentum, et qui legerunt, noverunt. Deinde audiant vel qui non legerunt, vel qui forte lectum sive auditum obliti sunt. Prosternebatur in eremo populus Israel morsibus serpentum, fiebat magna strages multarum mortium: plaga enim Dei erat corripientis, et flagellantis, ut erudiret. Demonstratum est ibi magnum sacramentum rei futurae, ipse Dominus testatur in hac lectione, ut nemo possit aliud interpretari quam quod ipsa veritas de se indicat. Dictum est enim ad Moysen a Domino ut faceret aeneum serpentem, et exaltaret in ligno in eremo, et admoneret populum Israel, ut si quis morsus esset a serpente, illum serpentem in ligno exaltatum attenderet. Factum est: mordebantur homines, intuebantur, et sanabantur . Quid sunt serpen
Abbreviated transcription (Latin):
occidit. Ꝙ nostis fr̃s: quia mors ista. ꝑdiabo¬
li inuidiam intrauit inmundũ. Ds mort̾ẽ
ñ fecit. scriptura loquitur: nec lectatur inqͥt
imꝑdicione uiuoꝵ. Freauit enim ut eeñt
omt̃a. S quid ibi ait : Inuidia autem dia¬
boli: mors introuut morbẽ terrarũ. Ad mor¬
tem adiabolo ꝓpinatam ñ ueniret homo:
ui adductus. Non enim cogendi potentĩã
diabolus habebat: s ꝑsuadendi uersutiã.
Nonconsentires: nisi inuexerat diabolus.
sonsentio tua de ohomo: ꝑduxit admortem.
amortali mortales nati: ex inmortalib mor¬
tales facti. Ab adam om̃s homines mortales.
Iħc autem filiꝰ dei. uerbum dei. ꝑ quod facta
sunt omĩa: unicus. equalis patri. mortalis
factus ẽ: quia uerbum caro factũ ẽ & habi¬
tauit innobis. Ergo mort̾e suscepit. et mor¬
tem suspendit incruce: et de ipsa morte li¬
berantur mortales. quod infigura factũ ẽ
apud antiquos. Cominemorat illud dñs.

Expanded text:
occidit. Et nostis, fratres, quia mors ista per diabooccidit. Et nostis, fratres, quia mors ista per diaboli invidiam intravit in mundum. Deus mortem non fecit, Scriptura loquitur; nec laetatur, inquit, in perditione vivorum: creavit enim ut essent omnia . Sed quid ibi ait? Invidia autem diaboli mors intravit in orbem terrarum . Ad mortem a diabolo propinatam non veniret homo vi adductus: non enim cogendi potentiam diabolus habebat, sed persuadendi versutiam. Non consentires, nihil invexerat diabolus: consensio tua, o homo, te perduxit ad mortem. A mortali mortales nati, ex immortalibus mortales facti. Ab Adam omnes homines mortales: Jesus autem Filius Dei, Verbum Dei, per quod facta sunt omnia, unicus aequalis Patri, mortalis factus est; quia Verbum caro factum est, et habitavit in nobis . 11. Ergo mortem suscepit, et mortem suspendit in cruce; et de ipsa morte liberantur mortales. Quod in figura factum est apud antiquos, commemorat illud Dominus:
Abbreviated transcription (Latin):
pluribus fit unus: aliquando unus can¬
tant ut ostendatur quid fiat de plurib. Prop¬
terea unus sanabatur in illa piscina: et quis¬
qͥs alius descendebat non sanabatur. Ergo
iste unus: cõmendat unitatẽ eccłiȩ. ue illis
qui oderunt unitatem: et partes sibi faci¬
unt in hominib. Audiant illũ qui uolebat
eos facere unũ: inuno. ad unũ. Audiant il¬
lũ dicentem. Molite uos facere multos. Ego
plantauu. apollo rigauit: s ds̃ increm̃tum
dedit. S neq qui plantat ẽ aliquid. neq
qui rigat: s qui increm̃tũ dat ds̃. Illi dice¬
bant. Ego sum pauli. ego apollo. ego cephe.
Et ille. Siuisus ẽ xp̃c. Inuno estote. unum
estote: unus estote. Nemo ascendit incęlũ:
nisi qui de cȩlo descendit. Ecce uolumus ẽẽ
tui. dicebant paulo: et ille. Nolo sitis pauli:
s eius estote. cuiꝰ est uobis cũ paulus. Des¬
cendit enim et mortuus est: et ipsa morte
liberauit amorte. Morte occisus: mortem

Expanded text:
pluribus fit unus; aliquando unus canpluribus fit unus; aliquando unus cantat, ut ostendatur quid fiat de pluribus. Propterea unus sanabatur in illa piscina ; et quisquis alius descendebat, non sanabatur. Ergo iste unus commendat unitatem Ecclesiae. Vae illis qui oderunt unitatem, et partes sibi faciunt in hominibus! Audiant illum qui volebat eos facere unum in uno ad unum: audiant illum dicentem, Nolite vos facere multos: ego plantavi, Apollo rigavit; sed Deus incrementum dedit: sed neque qui plantat est aliquid, neque qui rigat, sed qui incrementum dat Deus . Illi dicebant: Ego sum Pauli, ego Apollo, ego Cephae. Et ille: Divisus est Christus ? In uno estote, unum estote, unus estote: Nemo ascendit in coelum, nisi qui de coelo descendit. Ecce volumus esse tui, dicebant Paulo. Et ille: Nolo sitis Pauli, sed ejus estote cujus est vobiscum Paulus. 10. Descendit enim et mortuus est, et ipsa morte liberavit nos a morte: morte occisus, mortem
Abbreviated transcription (Latin):
descendit: unus ascendit. Quid deceteris :
Quid intelligendũ. nisi quia m̃bra eiꝰ erunt.
ut unus ascendat: Propterea sequitur. Ne¬
mo ascendit incęlũ nisi qui decelo descendit:
filius hominis qui est incęlo. Miraris. quia
et hic erat: & incelo. Tales fecit discipłos suos.
Paulũ audi apłm dicentem. Nostra enim
conuersatio incęlis ẽ. Si homo paulus apłs
ambulabat incarne int̾ra. et conuersabat᷑
incȩlo: ds̃ cęli et terre non poterat eẽ. incȩlo
& interra: Si ergo nemo nisi ille descendit
et ascendit. quȩ spes ẽ ceteris: Ea spes est
ceteris. quia et ille ꝓpterea descendit: ut
in illo et cum illo unus eẽnt. qui ꝑillum
ascensuri eeñt. Non dicit et seminib ait
apłs. tamquã inmultis: s tamquam inu¬
no. et semini tuo quod ẽ xp̃c. Et fidelibus
ergo semen abrahȩ estis. Quod dixit unũ.
hoc dixit esse om̃s nos. Ideo inpsalmis aliqͣn¬
do plures cantant. ut ostendatur quia de

Expanded text:
descendit, unus ascendit. Quid de caeteris? descendit, unus ascendit. Quid de caeteris? quid intelligendum, nisi quia membra ejus erunt, ut unus ascendat? Propterea sequitur, Nemo ascendit in coelum, nisi qui de coelo descendit, Filius hominis qui est in coelo. Miraris quia et hic erat et in coelo? Tales fecit discipulos suos. Paulum audi apostolum dicentem, Nostra autem conversatio in coelis est . Si homo Paulus apostolus ambulabat in carne in terra, et conversabatur in coelo, Deus coeli et terrae non poterat esse et in coelo et in terra? 9. Si ergo nemo, nisi ille, descendit et ascendit, quae spes est caeteris? Ea spes est caeteris, quia ille propterea descendit ut in illo et cum illo unus essent, qui per illum ascensuri essent. Non dicit, Et seminibus, ait Apostolus, tanquam in multis; sed tanquam in uno, Et semini tuo, quod est Christus. Et fideergo semen Abrahae estis . Quod dixit unum, hoc dixit omnes nos esse. Ideo in Psalmis aliquando plures cantant, ut ostendatur quia de
Abbreviated transcription (Latin):
diuinitate. natus de matre: non recedens
apatre. Due natiuitates xp̃i intelliguntur.
Unadiuina altera humana. Una ꝑ quã
efficeremur: altera ꝑ quam reficeremur.
ambe mirabiles. Illa sine matre: ista sine
patre. S quia deadam corpus acceꝑat. quia
MaRia de adam: ipsum quoq corpus suscita¬
turus erat. terrenũ quiddam dixerat. Solui¬
te templu hoc: et tribus dieb suscitabo illud.
sȩleste autem quiddã dixit. nisi quis renatꝰ
fuerit exaqua et sp̃u: ñ uidebit regnũ dei.
he Ya fr̃s. D̾s̃ qui uoluit ẽẽ filius hominis:
homines uoluit ẽẽ filios dei. Ipse descendit
propter nos: nos ascendamus ꝓpter ipsũ.
Solus enim descendit et ascendit. hoc ait. sie¬
mo ascendit incęlum: nisi quidecȩlo descen¬
dit. Non gͦ ascensuri sunt incęlũ. quos facit
filios dei : ascensuri plane. hȩc nobis ꝓmis¬
sio ẽ: erunt equales angłis dei. Quomõdo gͦ
nemo ascendit nisi qui descendit: Quia un

Expanded text:
divinitate. Natus de matre, non recedens divinitate. Natus de matre, non recedens a Patre. Duae nativitates Christi intelliguntur; una divina, altera humana: una per quam efficeremur, altera per quam reficeremur: ambae mirabiles; illa sine matre, ista sine patre. Sed quia de Adam corpus acceperat, quia Maria de Adam, ipsumque corpus suscitaturus erat: terrenum quiddam dixerat, Solvite templum hoc, et in tribus diebus suscitabo illud . Coeleste autem quiddam dixit, Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu, non videbit regnum Dei . Eia, fratres, Deus voluit esse filius hominis, et homines voluit esse filios Dei. Ipse descendit propter nos, nos ascendamus propter ipsum. Solus enim descendit et ascendit, qui hoc ait, Nemo ascendit in coelum, nisi qui descendit de coelo. Non ergo ascensuri sunt in coelum quos facit filios Dei? Ascensuri plane: haec nobis promissio est, Erunt aequales Angelis Dei . Quomodo ergo nemo ascendit, nisi qui descendit? Quia unus
Abbreviated transcription (Latin):
eat: deuento isto dixit. Quid enim nomina¬
uit terrenũ : Loquebatur de generatione
spiritali: secutus ait. Sic est omĩs qui natus
est de sp̃u. Deinde fr̃s quis nr̃m non uideat
uerbi grã austrum erintẽ ameridie ad aqͥ¬
lonem. aut alium uentũ uenientem ab
oriente ad occidentẽ: Quomͦ ergo nescimꝰ
unde ueniat et quo eat: Qͥd gͦ dixit t̾renũ
qd̃ non credebant homines : An illud qd
de templo resuscitando dixerat: sorpus
enim suũ de terra acceꝑat: et ipsam terrã
ram suscitaturo. Si t̾restria inquit dixiuo¬
bis et non creditis. quomͦ si cȩlestia dixero
credetis: hoc ẽ si non creditis quia templũ
possũ suscitare deiectũ auobis. quomͦ crede¬
tis quia ꝑ spm̃ possunt homines regenerari :
Et sequitur. Et nemo ascendit ad cȩlum. nisi
qui decelo descendit: filius hominis qui ẽ
incȩlo. Ecce hic erat: et incȩlo erat. Hic erat
carne: incȩlo erat diuinitate. Immo ubiq

Expanded text:
eat, de isto vento dixit. Quid enim nominaeat, de isto vento dixit. Quid enim nominavit terrenum? Loquebatur de generatione spirituali: secutus ait, Sic est omnis qui natus est ex Spiritu. Deinde, fratres, quis nostrum non videat, verbi gratia, austrum euntem de meridie ad aquilonem; aut alium ventum venientem ab oriente ad occidentem? quomodo ergo nescimus unde veniat et quo eat? Quid ergo dixit terrenum, quod non credebant homines? An illud quod de templo resuscitando dixerat? Corpus enim suum de terra acceperat, et ipsam terram ram suscitaturo. Si terrestria, inquit, dixi vobis et non creditis: quomodo, si coelestia dixero, credetis? Hoc est, si non creditis quia templum possum resuscitare dejectum a vobis; quomodo credetis quia per Spiritum possint homines regenerari? 8. Et sequitur: Et nemo ascendit in coelum, nisi qui descendit de coelo, Filius hominis qui est in coelo. Ecce hic erat, et in coelo erat: hic erat carne, in coelo erat divinitate; imo, ubique
Abbreviated transcription (Latin):
Si uerbo dei docti sunt. querite unde docti
sunt: et inuenietis. In principio erat uerbũ
& uerbum erat apud dm̃: et ds erat uerbũ.
Tolliteir homini ceruix. s aspera et dura:
ut sit lenis ceruix ad portandũ uigum
xp̃i dequo dicitur. uigum meum lene est:
et sarcina mea leuis est. Ꝙ sequitur. Si t̾re¬
na dixi uobis et non creditis. quomͦ si dixe¬
ro uobis cȩlestia credetis: Quȩ t̾rena dixit
fc̃s: Nlisi quis natus fuerit denuo terrenũ
ẽ: Sp̃s ubi uult spirat et uocem euis audis.
et nescis unde ueniat et quo eat. terrenum
est:Si enim de isto uento diceret sicut non¬
nulli intellexerunt cum quereretur abeis
quid terrenũ dixerit dñs: dum ait si t̾re¬
na dixi uobis & non creclitis. quomͦ si cȩlestia
dixero credetis: Cum gͦ quereretur aquib¬
dam quid terrenũ dixerit dñs: augustias
passi dixerunt. Qd̃ ait sp̃c ubi uult spirat. &
uocem eiꝰ audis. et nescis unde ueniat & quo

Expanded text:
Si Verbo Dei docti sunt, quaerite unde docti Si Verbo Dei docti sunt, quaerite unde docti sunt; et invenietis, In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum . Tollitur homini cervix, sed aspera et dura, ut sit lenis cervix ad portandum jugum Christi, de quo dicitur, Jugum meum lene est, et sarcina mea levis est . 7. Et sequitur: Si terrena dixi vobis, et non creditis; quomodo, si dixero vobis coelestia, credetis? Quae terrena dixit, fratres? Nisi quis natus fuerit denuo, terrenum est? Spiritus ubi vult spirat, et vocem ejus audis, et nescis unde veniat, et quo eat, terrenum est? Si enim de isto vento diceret, sicut nonnulli intellexerunt, cum quaereretur ab eis quid terrenum dixerit Dominus, dum ait, Si terrena dixi vobis, et non creditis; quomodo, si coelestia dixero, credetis? Cum ergo quaereretur a quibusdam, quid terrenum dixerit Dominus, angustias passi dixerunt, Quod ait, Spiritus ubi vult spirat, et vocem ejus audis, et nescis unde veniat, et quo