comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mã tanti uiri: campos om̃es late pa¬
tentes confluencium multituclo con¬
texerat: Sensit hic martinus oꝑãdũ:
et annunciante sibi sp̃u. totus infre¬
muit. Nec mortale sonans uerbum.
dei gentib preclicabat: sepius inge¬
miscens. cur tanta dominum saluato¬
rem turba nesciret. Interea sicut nos
incredibilis circundelerat multitu¬
do: mulier quedam cuius filius añ¬
anime beato uiro ꝓtensis manibus.
cepit offerre dicens. Scimus qi amicꝰ
dei es: restitue mͥ filium meum. quia
unicꝰ mͥ est. Iungit se cetera multitu¬
do: et matris precib acclamabat. Tũ
ea nobis ip̃e dicebat. cretlens conseqͥ
se posse uirtutem: defũcti corpus ꝓpͥ¬
is manib accepit. Et cum expectantib
cunctis genua flexisset: ubi consum¬
mata oracione surrexit: uiuificantĩ
paruulum mat̾ restituit. Tum uero
multitudo om̃is incelum clamore sub¬
lato. xp̃m deum fateri : postremum
cuncti cateruatim ad genua beati

Expanded text:
mam tanti uiri campos omnes late pamam tanti uiri campos omnes late patentes confluentium multitudo contexerat. sensit Martinus operandum et adnuntiante sibi spiritu totus infremuit, nec mortale sonans uerbum Dei gentilibus praedicabat, saepius ingemescens, cur tanta Dominum Saluatorem turba nesciret. interea, sicut nos incredibilis circumdederat multitudo, mulier quaedam, cuius filius anime beato uiro protensis manibus coepit offerre dicens: scimus quia amicus Dei es: restitue mihi filium meum, quia unicus mihi est. iunxit se cetera multitudo et matris precibus adclamabat. tum stea nobis ipse dicebat, consequi se posse uirtutem, defuncti corpus propriis manibus accepit: et cum spectantibus cunctis genua flexisset, ubi consummata oratione surrexit, uiuificatum paruolum matri reddidit. tum uero multitudo omnis in caelum clamore sublato Christum Deum fateri, postremo cuncti cateruatim ad genua beati
Abbreviated transcription (Latin):
do neq potuere celari: s innumerabi¬
lia ẽe. dicunt᷑: que dum iactanciam
uitat. occultauit: neq in hominĩ
notieiam passus est ꝑuenire. Quip¬
pequi humanam sustanciam suꝑgͥs¬
sus. uirtututis sue consciencia. mun¬
di gloriam calcans: celo teste fruere¬
tur. Ꝙ uerum ẽe uł exhis que comꝑ¬
ta nobis sunt. nec latere potuerunt:
possumus estimare. Siquidem ante e¬
piscopatum duos mortuos uite restitu¬
erit: qd̾ libertuns plenius est locutus
In ep̃atu uero ꝙ pret̾misisse te mirorͤ
unum tantum m suscitant. Cuiꝰ rei ego
testis sum: si tamen nichil deminus y¬
doneo deste cdubitastis. Id ip̃m autem:
uobis qualiter gestum sit explicabo.
fuerat causa nescio qua: carnotũ opi¬
dum petebamus. Interea dum uicum
quendam habitancium multitudine
frequentissimum preterimus: obuiã
nobis immanis̃ turba ꝓcessit. que e¬
rat tota gentilium. Nam nemo inillo
uico nouerat xp̃ianum. Nerum ad fa¬

Expanded text:
do neque potuere celari, sed innumerabido neque potuere celari, sed innumerabilia esse dicuntur, quae dum iactantiam uitat, occuluit neque in hominum notitiam passus est peruenire, quippe qui humanam substantiam supergressus, uirtutis suae conscientia mundi gloriam calcans, caelo teste frueretur. quod uerum esse uel ex his, quae conperta nobis sunt nec latere potuerunt, possumus aestimare, siquidem ante episcopatum duos mortuos uitae restituerit, quod liber tuus plenius est locutus, in episcopatu uero, quod praetermisisse te miror, unum tantummodo suscitarit. cuius rei ego testis sum, si tamen nihil de idoneo teste dubitatis. id ipsum autem uobis, qualiter gestum sit, explicabo. fuerat causa nescio qua Carnotum oppidum petebamus. interea, dum uicum quendam habitantium multitudine frequentissimum praeterimus, obuiam nobis inmanis turba processit, quae erat tota gentilium: nam nemo in illo uico nouerat Christianum. uerum ad fa
Abbreviated transcription (Latin):
ueniam precantes: et ut eos abire sine¬
ret postulantes. satis se uł sola consci¬
encia declisse penaꝵ: satisq intellexis¬
se quam eosclem ip̃os uiuos absorbe
terra potuisset. uł ip̃i pocius amissis
sensib. inimmobilem saxoꝵ natu¬
ram rigescere debuissent: sicut afi¬
xa locis quib steterant iumenta. ui¬
dissent: Qrare se et obsecrare ut indul¬
geret sceleri ueniam: et copiam p̾sta¬
ret abeunli: Senserat etiam priusꝙͣ
accurcerent uir beatus. illos teneri:
nobisq id ante iam cdlixerat. Heniam
tamen clementer inclulsit: eosdem ab¬
ire ꝑmisit. animalib restitutis.
llud autẽ animaduerti sepe sulpici mar¬
tinum cibi dicere solitum: nequaꝙͣ
sibi in ep̾atu eam uirtutum gr̃am suppe¬
tisse. quam prius se habuisse meminis¬
set. Ꝙ siuerum est quia immo uerũ
est. conicere possumus quanta fuerũt
illa que monacus oꝑatus est: et que
teste nullo solus exertuit: cum tan¬
ta illum uiderimus inep̃atu signa
dem illius prius gesta innotuere mũ¬

Expanded text:
ueniam precantes et ut eos abire sineret postulantes: satis se uel sola conscientia dedisse poenarum satisque intellexisse, quam eodem ipsos uiuos absorbere terra potuisset, uel ipsi potius amissis sensibus in inmobilem saxorum naturam rigescere debuissent, sicut adfixa locis quibus steterant iumenta uidissent: orare se adque obsecrare, ut indulgeret sceleris ueniam et copiam praestaret abeundi. senserat etiam, priusquam occurrerent, uir beatus illos teneri, nobisque id ante iam dixerat: ueniam tamen clementer indulsit eosdemque abire permisit, animalibus restitutis. Illud autem animaduerti saepe, Sulpici, Martinum tibi dicere solitum, nequaquam sibi in episcopatu eam uirtutum gratiam suppetisse, quam prius se habuisse meminisset. quod si uerum est, immo quia uerum est, conicere possumus, quanta fuerint illa, quae monachus operatus est et quae teste nullo solus exercuit, cum tanta illum in episcopatu signa  multa quidem illius prius gesta innotuere mun
Abbreviated transcription (Latin):
uit se ꝓmis interram: et cepit cum la¬
criis inuocare nomen beati martin: ut
et sihac necessitate sucturreret ⁊ uł acul¬
pis cum inposterum excusaret.Cum q
completa oracione suspensus fuisset:
recesserunt milites aloco illo. Ip̃e autẽ
ore semiaꝑto parumꝑ labia mouens: sc̃
martini semꝑ nitebatur auxilium implo¬
rare. Discedentib tamen illis: statun so¬
lute sunt manus et pedes eius: Et sic ꝑ
biduum pendente eo: reuelatũ est. cuidã
religiose ut eum tolleret. Que ueniens
iuenit eum adhuc uiuentem: Tunc
ad iutorio beati martini. depatibulo de¬
positum: incolumemadduxit ad eccl̃iam.
Ibiq uidentes eum. stupescebant ⁊ ad¬
mirabant᷑ dicentes. Quom uiuit: et in¬
terrogabant eum: qualit̾ liberatus eẽt.
Ille autem dicebat. Geatus martinus me
depresenti morte liberauit: et huc usq
sensus intelligenciam. non inferiorem cẽ¬
seo. quam mortuũ suscitatum: quem
sic beatꝰ confessor ut ita dicam confracto
mortis hiatu. et eius abore retrarctum

Expanded text:
it se pronus in terram et coepit cum lacrimis invocare nomen beati Martini, ut, etsi in hac necessitate non succurreret, vel a culpis eum in posterum excusaret. Cumque, completa oratione, suspensus fuisset, recesserunt milites a loco illo; ipse autem ore semiaperto parumper labia movens, sancti Martini semper nitebatur auxilium inplorare. Discedentibus tamen illis, statim solutae sunt manus et pedes eius. Et sic per biduum pendente eo, revelatum est cuidam religiosae, ut eum tolleret Quae veniens, invenit eum adhuc viventem. Tunc adiutorio beati Martini de patibulo depositum incolomem adduxit ad eclesiam; ibique videntes eum stupiscebant et admirabantur, dicentes: 'Quomodo vivit?' Et interrogabant eum, qualiter liberatus esset. Illc autem dicebat: 'Beatus Martinus me de praesenti morte liberavit et hucusque sensus intellegentiam non inferiorem censeo quam mortuum suscitatum; quem sic beatus confessor, ut ita dicam, confracto mortis hiatu, et eius ab ore retractum
Abbreviated transcription (Latin):
inscła scł̃oꝵ. Accelerabat quippe gres¬
sum iamprope uictoria coronandus:
et extendens manus suas ad celum
dixit. Grãs tibi ago domine ih̃u xp̃e.
quia consolata est me uirtus tuã: et ñ
ꝑmisisti ꝑire animam meã: s donasti
mͥ gr̃am nominis tui. Confirma nunc

Expanded text:
in finem». Accelerabat quippe gressus iam propriae uicto- riae coronandu, et extendens manus suas ad celum dixit: «Hostias tibi ago, domine Iesu Christe, quia consolata est uirtus mea et non pemisisti perire animam meam, se donasti michi gratiam nominis tui». Et dic
Abbreviated transcription (Latin):
meum. Quid inquam galle:
Placet ne tibi prandium: fasciculus
herbarum et panis dimidius uiris
quinq: Tum ille sicut est uerecundis¬
simus aliquantulum erubescens dũ
fatigacionem meam accepit: facis
inquit sulplici tuo more qui nullam
occasionem si qua tibi porecta fuerit
omittis: quin nosedacitatis fatiges.
Sed facis inhumane. qui nos gallos
homines cogis exemplo angłoꝵ ui
uere: qͣnqm ego studio manducan¬
Nam istum dimidium ordeaceum ti¬
meo uł solus attingere ⁊ s contentus
sit hoc cirenensis ille. cui uel necessi¬
tas uł natura est esurire: uł postre¬
mo istes quib credo marina iactacio
in ecliam cibi fecerat. Nos procul ama¬
ri absumus: et ꝙtͥ sẽpe testatus sum.
galli sumus. S ꝑgat hic pocius ex¬
plicare sui cicenensis hystoriam. Enĩ¬
uero postumianus. Cauebo post hec
cuius quam abstinenciam predicare:
ne gallos nr̃os. arluum penitus offen¬
dat exemplum. Statuerani autem eti¬
am cenam irenensis illius. uł conse¬

Expanded text:
meum, Quid, inquam, Galle? placetne tibi prandium, fasciculus herbarum et panis dimidius viris quinque? Tum ille, sicut est verecundissimus, aliquantulum erubescens, dum fatigationem meam accepit, Facis, inquit, Sulpici, tuo more, qui nullam occasionem, si qua tibi porrecta fuerit, omittis, quin nos edacitatis fatiges. Sed facis inhumane, qui nos Gallos homines cogis exemplo angelorum vivere quamquam ego studio manducannam istum dimidium hordeaceum timeo vel solus attingere. Sed contentus sit hoc Cyrenensis ille, cui vel necessitas vel natura est esurire; vel postremo isti, quibus, credo, marina jactatio inediam cibi fecerat. Nos procul a mari absumus, et quod tibi saepe testatus sum, Galli sumus. Sed pergat hic potius explicare sui Cyrenensis historiam. V. Enimvero, Postumianus ait, cavebo posthac cujusquam abstinentiam praedicare; ne Gallos nostros arduum penitus offendat exemplum. Statueram autem etiam coenam Cyrenensis illius, vel conse
Abbreviated transcription (Latin):
fr̃ib indicab frequent̾ autẽ diabolus.
dum mille nocendi artib sc̃m̃ mirum
conabat᷑ illudere: uisibilem se ei for¬
mis diu̾sissimis in gerebat. Nam int̾¬
dum iniouis ꝑsonam: plerumq m̾cu¬
rii ꝑ sepe se etiam ueneris et minerue
transfiguratum. euis uultib offerebat.
Aduersus quam semꝑ int̾ritus: signo

Expanded text:
fratribus indicabat. Frequenter autem diabolus, fratribus indicabat. Frequenter autem diabolus, dum mille nocendi artibus sanctum uirum conabatur inludere, uisibilem se ei formis diuersissimis ingerebat. nam interdum in Iouis personam, plerumque Mercuri, saepe etiam se Veneris ac Mineruae transfiguratum uultibus offerebat: aduersus qu
Abbreviated transcription (Latin):
so recenti scelere congaudens: Nbi est
inquit martine uirtus tua: Inum de
tuis modo interfeci. Tunc ille connoca¬
tis fr̃ib refeit quid diabolus inclieas.¬
set: sollicitol ẽ p̾cepit: et ꝑcellulas
singuloꝵ inquiri: quis nam hoc casu¬
uenerunt neminem de ẽe de monachis :
s unum rusticum mercede conductũ.
ut uehiculo ligna deferret: isse ad sil¬
uam nunciant. Iubet gͥ aliquos ire¬
ire ei obuiam. Itaq haud longe a
monast̾io iam pene exanimis. inue¬
nit᷑. Extremum tñ sp̃m trahens. in¬
dicat frĩb casum mortis et uulne¬
ris : iunctis: scilicet bobus dum dis¬
soluta artius lora constringit: bouẽ
sibi excusso capite int̾ inguina cormi
a iniecisse. Nec multo post uitam red¬
didit. Hideres quo iudicio dñi: dia¬
bolo data fuerit hec potestas. Inmar¬
tino illud mirabile erat. ut non so¬
lum hoc ꝙ supͣ retulimus: s multa
istius modi si quociens accidissent. lon¬
ge ante preuidebat: et sibi nunciata.

Expanded text:
so recens scelere gaudens 'ubi est\' so recens scelere gaudens 'ubi est\' inquit, Martine, uirtus tua? unum de tuis modo interfeci. tunc ille conuocatis fratribus refert quid diabolus indicasset: sollicitos ire praecipit per cellulas singulorum, quisnam hoc casnem quidem deesse de monachis, sed unum rusticum mercede conductum, ut uehiculo ligna deferret, isse ad siluam nuntiant. iubet igitur aliquos ire ei obuiam: ita haut longe a monasterio iam paene exanimis inuenitur. extremum tamen spiritum trahens indicat fratribus causam mortis et uulneris: iunctis scilicet bubus dum dissoluta. artius lora constringit, bouem sibi excusso capite inter inguina cornu adegisse. nec multo post uitam reddidit. uideris, quo iudicio Domini diabolo data fuerit haec potestas. in Martino illud mirabile erat, quod non solum hoc, quod supra rettulimus, sed multa istius modi, si quotiens accidissent, longe antea praeuidebat aut sibi nuntiata
Abbreviated transcription (Latin):
ad italiam pergeret quo ire cupiebat.
bellum ualentiniano imꝑatori inferẽs.
sciret se primo quidem impetu futurĩ
es. uictorem ÷ s parꝵuo post tempore.
ẽẽ ꝑiturum. E quidem ita uidimus.
slam prino ad uentu eiꝰ: ualentinianꝰ
infugam uersus est. Deinde post annĩz
fere resumptis uirib: captum intra a¬
quileie muros maximum interfecit:
onstat etiam
angłos ab eo plerumq uisos:
ita ut conserto inuicem apud eum ser¬
mone loquerentur. Diabolum u̾o tã
conspicabilem et subiectum ocuł ha¬
bebat ⁊ ut siue se imꝓpria substancia cõ¬
tineret. siue indiuersas figuras sp̃ua¬
les q nequicias transtulisset: qualib
abeo sub ymagine uicderetur. Ꝙ cum
diabolus sciret se effug̾e non posse:
cemuiciis eum frequent̾ urgebat qi fal¬
lere non poset in sidiis.
uodam aũ tempore corni bonis
cruentum in manu denens: cũ
singenti fremitu cellulam eus irtipit :
Eruentam q osteritͥs dixteram: ⁊ amis¬

Expanded text:
ad Italiam pergeret, quo ire cupiebat, ad Italiam pergeret, quo ire cupiebat, bellum Valentiniano imperatori inferens, sciret se primo quidem impetu futurum esse uictorem, sed paruo post tempore esse periturum. quod quidem ita uidimus. nam primo aduentu eius Valentinianus in fugam uersus est: deinde post annum fere resumptis uiribus captum intra Aquileiae muros Maximum interfecit. Constat autem etiam angelos ab eo plerumque uisos, ita ut conserto apud eum inuicem sermone loquerentur: diabolum uero ita conspicabilem et subiectum oculis habebat, ut siue se in propria substantia contineret, siue in diuersas figuras spiritalis nequitiae transtulisset, qualibet ab eo sub imagine uideretur. quod cum diabolus sciret se effugere non posse, conuiciis eum frequenter urguebat, quia fallere non posset insidiis. quodam autem tempore cornu bouis cruentum in manu tenens cum ingenti fremitu cellulam eius inrupit, cruentamque ostendens dexteram et admis
Abbreviated transcription (Latin):
festum euocati. summi atq illustres
uir ⁊ prefectus idem ꝯsul euodius.
uir quo nichil unquam illo iustiiis
fuit: comites duo summa potestate
potestate preditt: srater regis et patrii
us. Medius inter hos martini p̾õr ac¬
cubuerat. Ip̃e autem sellula iuxł̃a re¬
gem posita consederat. Ad medium
fere conuium ut moris est: pateram
regi minister obtulit. Ille sancto ad¬
modum ep̃o pocius dari iubet: ex¬
pectans atq ambiens. ut ab illius
dextera poculum sumeret. S marti¬
nus ubi ebibit. pateram presb̾ro suo
tradidit: nullum scilicet existimãs
digniorem. qui posset prior bibere:
Nec integrum sibi fore: si aut regem
ip̃m. aut eos qui regi erant ꝓximi
preb̾ro. pretulisset. E factum. imꝑa¬
tor ¶ om̃s q qui tunc ad erant. ita
ad mirati sunt: ut hoc ip̃m eis inqͦ
ꝯtempti fuerant. placeret. Celeber¬
rimum q ꝑ om̃e palacium fuit. fe¬
cisse martinum in regis prandio:
longe ante predixit futurum: ut si

Expanded text:
festum advocati, summi atque illustres festum advocati, summi atque illustres viri, praefectus idemque consul Evodius, vir quo nichil unquam illo iustius fuit, comites duo summa potestate aediti, frater regis et patruus, et medius inter hos Martini presbyter accubuerat. Ipse autem sellula iuxgem posita consederat. ad medium fere conuiuium, ut moris est, pateram regi minister obtulit. ille sancto admodum episcopo potius dari iubet, expectans adque ambiens, ut ab illius dextera poculum sumeret. sed Martinus ubi ebibit, pateram presbytero suo tradidit, nullum scilicet existimans digniorem, qui post se prior biberet, nec integrum sibi fore, si aut regem ipsum aut eos, qui a rege erant proximi, presbytero praetulisset. quod factum imperator omnesque qui tunc aderant ita admirati sunt, ut hoc ipsum eis, in quo contempti fuerant, placeret. celeberrimumque per omne palatium fuit, fecisse Martinum in regis prandio, longe ante praedixit futurum ut, si
Abbreviated transcription (Latin):
um adimperatorem maxi¬
mum ferocis ingenii uirum.
et belloꝵ ciuilium uictoria elatum.
sent. et feda circa principem om̃ium
ad ulacio notaretur ⁊ seq degeneri in¬
constancia a regie clientele. sacerdota¬
lis dignitas subdidisset: insolo mar
et si pro aliquib supplicanlum¬
regi fuit: imꝑauit pocius quam
rogauit. Et aconuiuio eiꝰ frequenter
rogatus abstinuit ⁊ dicens se mense
eius participem ẽẽ non posse: qui ĩ
peratores duos. unum regno. alt̾m
uita expulisset. Posttemo cum ma¬
ximus se non sponte sumpsisse imꝑi¬
um affirmaret: Q impositam sibi
amilitib. diuino nutu regni netes¬
sitatem armis defentlisse: et non a¬
lienam ab do dei uoluntatẽ uideri.
penes quam tam incredlibili euen¬
tu uictoria fuisset: nullum q exad¬
uersariis nisi inacie occubuisse: tã¬
dem uictus uł racione uł precib. ad
conuiuium uenit: mirum inmodĩi
gaudente rege. ꝙ id impetrasset. Con¬
uiue autem ad erant. ueluti addiem

Expanded text:
um ad imperatorem Maximum, ferocis ingenii uirum et bellorum ciuilium uictoria elatum, sent et foeda circa principem omnium adulatio notaretur seque degenere inconstantia regiae clientelae sacerdotalis dignitas subdidisset, in solo Martet si pro aliquibus regi supplicandum fuit, imperauit potius quam rogauit, et a conuiuio eius frequenter rogatus abstinuit, deius participem esse non posse, qui duos imperatores, unum regno, alterum vita expulisset. Postremo, cum Maximus se non sponte sumpsisse imperium affirmaret, sed impositam sibi a militibus divino nutu regni necessitatem armis defendisse, et non alienam ab eo Dei voluntatem videri, penes quem tam incredibili eventu victoria fuisset, nullumque ex adversariis nisi in acie occubuisse: tandem victus vel ratione vel precibus ad convivium venit, mirum in modum gaudente rege, quod hoc impetrasset. Convivae autem aderant, veluti ad diem
Abbreviated transcription (Latin):
qui se acõmunione interim separaret
ateliquis: nichil nouatum quin etiã
ante paucos dies habita sinodus. itha¬
chium ꝓnunciauerat culpa non tene¬
ri. Quib cum martinus parum mo¬
ueretur. rex ira ascentlit᷑ : ac se decon¬
spectu eius abripuit: et mox ꝑcussores.
rigunt᷑: Ꝙ ubi martino comꝑtũ iam
noctis tempore est: palacium irrupit.
Sponlet si parceret᷑. se cõmunicatu¬
rum: dum mͦ ut et cribuni iam iex¬
cidium eccł̃arum adhispanias missi.
retraherent᷑: Nec mora intercessit: maxi¬
mus indulget om̃ia.

Expanded text:
qui se a communione interim separarit: qui se a communione interim separarit: a reliquis nihil nouatum. quin etiam ante paucos dies habita synodus Ithacium pronuntiauerat culpa non teneri. quibus cum Martinus parum moueretur, rex ira accenditur ac se de conspectu eius abripuit. mox percussores riguntur. Quod ubi Martino compertum est, iam noctis tempore palatium inrupit. spondet, si parceretur, se communicaturum, modo uti et tribuni iam ad excidium ecclesiarum ad Hispanias missi retraherentur. nec mora, Maximus indulget omnia.
Abbreviated transcription (Latin):
eos solusꝰ palam lata sentencia com¬
dempnaret. martini armaret auctori-¬
tas: non oportuisse hominem recipi
menib: illum iam ñ defensorem hereti¬
coꝵ ẽẽ. s undicem. Nicħ actum morte
prisciliani: s martinus exerreat illins
ulcionem. Postremo ꝓstrati cum fle¬
tu et lamentacione. potestatem regiam
implorant ut utat᷑ aduersus unum ho¬
minem uisua. Nec multum aberat:
quincogeret᷑ inꝑator. martinum cum
hereticoꝵ sorte misceri. Sed ille licet e¬
piscopis nimio fauore eẽt obnoruus:
non erat nescius martinum file. sc̃ita¬
te ac uirtute. cunctis prestare mortalib
Alia longe uia scm̃ uincere parat: ac
primo secreto accercitum. blande appel¬
lat. Hereticos uire dampnatos. more
iudicioꝵ publicoꝵ pocius quã insec¬
tacionib sacerdotũ: non eẽ. causam ꝙͣ
itachii ceteroꝵ q partis eius cõmuni¬
onem putaret ẽẽ dampnandam. The¬
ognitum ocdio pocius quam causa fecis¬
se discilium. Eundemq tm̃ solumeẽ.

Expanded text:
eos solus palam lata sententia condemnauerat, Martini armaret auctoritas: non oportuisse hominem recipi moenibus : illum iam non defensorem haereticorum esse, sed uindicem: nihil actum morte Priscilliani, si Martinus exerceat illius ultionem. postremo prostrati cum fletu et lamentatione potestatem regiam inplorant ut utatur aduersus unum hominem ui sua. nec multum aberat, quin cogeretur imperator Martinum cum haereticorum sorte miscere. sed ille, licet episcopis nimio fauore esset obnoxius, non erat nescius Martinum fide, sanctitate, uirtute cunctis praestare mortalibus: alia uia sanctum uincere parat. ac primo secreto arcessitum blande appellat: haereticos iure damnatos more iudiciorum publicorum potius quam insectationibus sacerdotum: non esse causam, qua Ithacii ceterorumque partis eius communionem putaret esse damnandam. Theognitum odio potius quam causa ecisse discidium, eundemque tamen solum esse,
Abbreviated transcription (Latin):
git celsa laquearia⁊ construit multa
conclauia: sculpit hostia: pingit ama¬
ria: uestem respuit grossiorem: indu¬
m̃tum molle desiderat: atq hec karis
uiduis ac familiarib mandat tribu¬
ta uirginib: illa ut birrum rigen¬
tem: hecut fluentem texat lacernã.
Nerum hec describenda mordacius be¬
ato uiro ieronimo relinquamꝰ: ad ꝓpo¬
situm reuertamur. Tu uero inquit gal¬
lus meus: nescio quid ieronimo reli¬
queris disputanclum. Ita breuiter
unuersa nr̃oꝵ instituta complexus
es: ut paucha hec tua uerba si equa¬
ronimi coerteri. S tu illa pocius euõl¬
uere que ceperas ⁊ et illud ꝙ ad uersus
falsam iusticiam dicturam de esse ꝓ¬
miseras: ꝓde docum̃tum. Slam ut
uere tͥ fatear: nullo ꝑuiciosius malo.
intra gallias laboramus. Ita faciam
postumianus inquit: nec te dincius

Expanded text:
git celsa haquearia, construit multa git celsa haquearia, construit multa conclauia, sculpit ostia, pingit armaria, uestem respuit grossiorem, indumentum molle desiderat: atque haec caris uiduis, ac familiaribus mandat tributa uirginibus. Illa ut birrum rigentem, hVerum haec describenda mordacius beato viro Hieronymo relinquamus: ad propositum revertamur. Tu vero, inquit Gallus meus, nescio quid Hieronymo reliqueris disputandum: ita breviter universa nostrorum instituta complexus es, ut pauca haec tua verba, si aequaronymi coerceri. Sed tu illa potius evolve quae coeperas, et illud quod adversus falsam justitiam dicturum te esse promiseras, prode documentum: nam, ut vere tibi fatear, nullo perniciosius malo intra Gallias laboramus. Ita faciam, Postumianus inquit, nec te diutius
Abbreviated transcription (Latin):
atq optatius uanitate:
ed michi ista replicanti: nostͣ
infelicitas. nr̃a occurrit infir¬
mitas. Quis enim nr̃m est quer siu¬
nus homunculus humilis salutauerit.
aut fatuis atq ad ulantib uerbis fe¬
mina una laudauerit᷑. Non ꝯtinuo elatꝰ
sit insuꝑbiam. non statim inflatus
sit uanitate: ut etiam sinon habeat
ad ilacione ant fortassis etore lico
essẽ dicatur. sanctissimum seputabit:
Iam uero si ei munera crebra mittant᷑:
dei se manificencia asserit honorari:
cui dormienti atq resoluto. necessaria
conferunt᷑. Ꝙ si uel demodico ei aliqͣ
uirtutis signa succetlerent: anglm
se putaret: Ceterum cum neq opere
neq uirtute conspicuis sit. si quis
clericus fuerit effectus. dilatat conti¬
nuo fimbrias suas: gaudet salutacio¬
nib ⁊ inflatur occursionib. Ip̃e etiam
ubiq cdiscurrit. Et qui ant̾e pecleb.
aut a sello ire consueuerat: spumeo e¬
quo suꝑb inuehitur. Parua prius ac
utili cellula contentus habitare. eri¬

Expanded text:
adque optatius, uanitate. Sed mihi ista replicanti nostra infelicitas, nostra occurrit infirmitas. quis enim nostrum est, quem si unus homunculus humilis salutauerit aut fatuis adque adulantibus uerbis femina una laudauerit, non continuo elatus sit superbia, non statim inflatus sit uanitate? ut, etiamsi non habeat adulatione, aut fortassis errore, sanctus esse dicatur, sanctissimum se putabit? Iam uero si ei munera crebra mittantur, Dei se magnificentia asserit honorari, cui dormienti atque resoluto necessaria conferantur. Quod si uel de modico ei aliqua uirtutis signa succederent, angelum se putaret. Caeterum cum, neque opere, neque uirtute conspicuus sit, si quis clericus fuerit effectus, dilatat continuo fimbrias suas, gaudet salutationibus, inflatur occursionibus. Ipse etiam ubique discurrit. Et qui ante pedibus aut asello ire consueuerat, spumeo equo superbus inuehitur. Parua prius ac uili celluha contentus habitare, eri
Abbreviated transcription (Latin):
bile. quid bone fame. quid urtutis
aut laudabilis discipline sius ortum
in qualibet regione dieb ñ roborauit
eius auctoritas: ñ fouit caritas. diligẽ¬
tia ñ ꝓmouit: Qd añ ꝓmotum clila¬
tari ampliꝰ ñ optauit: quid forte col¬
lapsum ñ totisꝓloco et temꝑe uirib
egit ut repararet᷑: Qs malictam qͣꝙ¬

Expanded text:
bile, quid bonae famae, quid virtutis, bile, quid bonae famae, quid virtutis, aut laudabilis disciplinae, suis ortum in qualibet regione diebus non roboravit ejus auctoritas, non fovit charitas, diligentia non promovit? Quid ante promotum dilatari amplius non optavit? quid forte collapsum non totis pro loco et tempore viribus egit ut repararetur? Quis malitiam q
Abbreviated transcription (Latin):
pie mentis religiosa deuotio. transe¬
undum ad omelias. in laudib iur¬
giuis matris: et illim quẽ de cłĩli.¬
gendo d̾o edidit librum. Si feruens
iseinem apologeticum uocat. Si iugis
in zelo cordis et cͥꝯspecta diseretio: de pͥ¬
cepto et dispensatione disserens audi
tutoriusad militẽs templi sermo deela¬
rit. Qmͣ ñ ingratus gr̃e dei: ex his li¬
quet que de gr̃a et lib̾earbitrio tam fi¬
delit̾ qmͦ subteliter. disputauit. Qmͣ
q̃ ad papamꝰ engenum de consid̾atio¬
ne scripsiti disigens consid̾ator agnos¬
cet. Cm̃ deniocissimꝰ pͥclicator a liene
uitam ꝓsecutus ostendit. Nam in ser
or. et moriti elificatoꝵ magnificꝰ
sonas obnegotia dictauit. prudẽs
lector adu̾tet. qͦ sentore sp̃e iusticiã
omnem adllexit: omneni eque od̾it¬
enim scelera s̃ arguit. que bodia nõ
extinxit. que scandala ñ conpescuit:
que scismata non resareuut. quas
nestum. quid pudicum. quid ama¬

Expanded text:
piae mentis religiosa devotio, transepiae mentis religiosa devotio, transeundum ad homilias in Laudibus Virginis Matris; et illum quem de Diligendo Deo edidit librum. Si fervens is quem Apologeticum vocat. Si vigil eodem in zelo circumspecta discretio, de Praecepto et Dispensatione disserens audiautor, Exhortatorius ad milites Templi Sermo declarat. Quam non ingratus gratiae Dei, ex his liquet quae de Gratia et Libero Arbitrio tam fideliter, quam subtiliter disputavit. Quam quae ad papam Eugenium de Consideratione scripsit, diligens considerator agnoscet. Quam devotissimus praedicator alienae iae vitam prosecutus ostendit. Nam in Sermorum, et morum aedificator magnificus sonas ob negotia diversa dictavit, prudens lector advertet, quo fervore spiritus justitiam omnem dilexerit, et omnem aeque odenim scelera non arguit? quae odia non exstinxit? quae scandala non compescuit? quae schismata non resarcivit? quasnctum, quid honestum, quid pudicum, quid ama
Abbreviated transcription (Latin):
ñ mͦ hominib s uration᷑ bilib eciã
animantib auib compateretur et fe¬
tis. uet ꝯpacienti deerat uirtutis effectꝰ.
Bontigit enim aliquoctens ait iter agẽs
sngitantem. et ut uidebat᷑ ꝓtinꝰ capien¬
.dami. uel lepusculam a cantib ułairen¬
lanrab accipitrib signocrucis eclito
q sequentib frustra sese conariz nec
ullatenus se pͥsente eiꝰmodi exc̾e posse
patris nr̃i: ꝑ modulo nr̃o sub breuitate
eterum longe emiuencius
in siuns ille libris apparet: et ex
lict̾is ꝓpͥis imnotescit. In qͥb
ita suamiudetur expͥssisse imagnẽ
et exhibuisse spetulum cid̾dim sui: ut
illud quoqꝑ ambros ianum merito il¬
li posse uideat᷑ aptart. Laude ip̃e se so¬
net. et laureatꝰ sp̃u scͥptis coronet᷑ suis.
Si ciuis enim nosse desid̾at qͣmͣ sollici¬
Tab initio sin lp̃iꝰ dirudicator et scru¬
tator extit̾it: pͥmum opꝰ illiꝰ dẽ gradib
humilitatis inspeciat Inde si q̃ritur

Expanded text:
non modo hominibus, sed irrationabilibus etiam non modo hominibus, sed irrationabilibus etiam animantibus, avibus compateretur et feris. Nec compatienti deerat virtutis effectus. Contigit enim aliquoties, ut iter agens, fugientem, et ut videbatur protinus capiendum vel lepusculum a canibus, vel aviculam ab accipitribus, signo crucis edito que sequentibus frustra sese conari, nec ullatenus se praesente hujusmodi exercere posse Patris nostri pro modulo nostro sub brevitate eterum longe eminentius in suis ille libris apparet, et ex litteris propriis innotescit, id quibus ita suam videtur expressisse imaginem, et exhibuisse speculum quoddam sui, ut illud quoque Ambrosianum merito illi posse videatur aptari: « Laude sua ipse se sonet, et laureatus spiritu scriptis coronetur suis. » Si quis enim nosse desiderat, quam sollicitus ab initio sui ipsius dijudicator et scrutator exstiterit, primum opus illius de gradibus Humilitatis inspiciat. Inde si quaeritur
Abbreviated transcription (Latin):
rum doctꝰ erat uinc̾e in bono ma¬
lumĩi sicut ad quosdam fr̃s scͥbens
int̾ cet̾a ait. Ad herebouob̾ et si uoli¬
tis: adherebo et si nolumm ip̃e. Inuitis
p̾stabo. ingratis aditiam: honorabo
et contempuentes mẽ. Usq adeo si¬
quidem om̃s homines gͥmano am¬
plectebatur affectu. ut eorum scandalo
sicut ip̃e fateri solebat grauius ut̾et᷑.
quib nullam uidetur occonem seã¬
deli prebuisse. Plus enim piissimum
ectus gratuitum affligebat alt̾ius
scandalum: qmͣ ꝓpͥe immunitas esdeĩe
solabut᷑.Si quidem minꝰ spabait posse sa¬
nari qd̾ unde ꝓced̾et ñ uidebat: magnũ
sͥ e regione solacium fore ꝑhibens. cͦti¬
ens iuueniret unde satiffacere posset.
ꝯmodum in ꝯmode. ue am¬
plius afficiebat᷑. et suminum ei defide¬
rimi. suminum gaudium erat aĩare
fructus: coniu̾sio pecc̃orum. In corꝑeas
tñ neccessitates piissimo miserabatur
affactu. Cuiꝰ tanta erat humanitas. ut

Expanded text:
rum doctus erat vincere in bono marum doctus erat vincere in bono malum, sicut ad quosdam fratres scribens, inter caetera ait: « Adhaerebo vobis, etsi nolitis: adhaerebo etsi nolim ipse. Invitis praestabo, ingratis adjiciam, honorabo et contemnentes me. » 28. Usque adeo siquidem omnes homines germano amplectebatur affectu, ut eorum scandalo, sicut ipse fateri solebat, gravius ureretur, quibus nullam videretur occasionem scandali praebuisse. Plus enim piissimum pectus gratuitum affligebat alterius scandalum, quam propriae immunitas conscientiae solabatur. Siquidem minus sperabat posse sanari quod unde procederet non videbat; magnum sibi e regione solatium fore perhibens, quoties inveniret unde satisfacere posset, commodum incommodumve amplius afficiebatur: et summum ei desiderium, summum gaudium erat animarum fructus, conversio peccatorum. Et corporeas tamen necessitates piissimo miserabatur affectu; cujus tanta erat humanitas, ut
Abbreviated transcription (Latin):
halto frĩie delncepsꝰ tum eadem
uelut naturalit̾ ut fatebat᷑ od̾at om¬
ne scandalum. et grauam̃ cꝰ libet
homnins sustinere ei ad modum gra¬
ue ñ sentire impossibile erat. adeo
neminem sp̾uit. nulliꝰ hominis scã¬
dalum paruipendit: et siu̾itatem
dei iustitiamq p̾tulerit. Nam et
quociens oporteret noxios aliqͦꝵ
uel rep̾hende actꝰ. uł impeclire cona¬
tꝰ. tam consid̾ate fiebat: ut habun¬
dant̾ ip̃i quoq qui lesi iid̾ent᷑. ha
berent unde sͥ ꝑ eo satiffac̾ent in co¬
gitationib suis. Sane uidimꝰ ex ip̃is
t᷑ posse sꝑari. ampliori deuotione
eius post modum uł obsequiis de¬
seruisse . uł. ⁊̃ adhesisse uestigiis.
Dicir᷑ tñ et inuidos ha buisse: ut ha¬
beret meritum ex eis. Ceterum tam
singularit̾ emiebat gła⁊ nõis eiꝰ
ut pestis illa magis desꝑatione qmͣ
liuore tabesceres: et cim̾et agnos¬
ci. Qñ etiam humilitate eiꝰ et man¬
suetudine uincebat᷑. bñficsis suf¬
focabat᷑. obruebat᷑ obsequiss. Nimi¬

Expanded text:
 facile deinceps cum eadem velut naturaliter, ut fatebatur, oderat omne scandalum; et gravamen cujuslibet hominis sustinere, ei admodum grave; non sentire impossibile erat. Adeo neminem sprevit, nullius hominis scandalum parvipendit, etsi veritatem Dei, justitiamque praetulerit. Nam et quoties oporteret noxios aliquorum vel reprehendere actus, vel impedire conatus, tam considerate fiebat, ut abundanter ipsi quoque qui lin cogitationibus suis. Sane vidimus ex ipsis tur posse sperari, ampliori devotione ejus post modum vel obsequiis deservisse, vel etiam adhaesisse vestigiis. Dicitur tamen et invidos habuisse, ut haberet meritum et ex eis. Caeterum tam singulariter eminebat gloria nominis ejus, ut pestis illa magis desperatione, quam livore tabesceret, et timeret agnosci. Quin etiam humilitate ejus et mansuetudine vincebatur, beneficiis suffocabatur, obruebatur obsequiis. Nimi
Abbreviated transcription (Latin):
manꝰ et lingua morbos utraq cura¬
bat. illa corꝑum. ista moꝵ. Et nunc iã¬
suꝑ his que in signis ext̾iorib et uir
cutum multiplici exhibitione consi¬
stnt: sccłs ut ꝓmissum est in p̾facio¬
ne libellus aliquanta uartabit

Expanded text:
manus et lingua morbos utraque curamanus et lingua morbos utraque curabat: illa, corporum; ista, morum. Haec i his, quae in signis exterioribus, et multiplici virtutum exhibitione consistunt, secundus, ut praemissum est in praefatione, libellus aliquanta narrabit
Abbreviated transcription (Latin):
euis si potit ñ consuluit scĩtatẽ:
ñ desid̾ auit fauorem opemi ñ flagi¬
tauit: Qs ad sacrum in etꝰ pectore
habitantis templum dimntatis
de qͣꝙ tribulatione fidelit̾ elamatu¬
rus accessit. set inefficatit̾ laborauite
mestus ab eo lo latiuim. afflictꝰ auxxi¬
lium ⁊ consilium auxius. eger reme¬
dium: pauper subsidium reportabat.
Ita sese omnium fec̾at seruum ac si to¬
cure et custodie cordis sii. Oliua spe
ciosa. uitis fructuosa. palma florida.
ceclrus multiplicata: platanꝰ exaltata
Nas electionis. uas honoris. in domo
dei. uasaurisolidum. ornatum om̃i
lapide p̾cioso. fide et scĩtate solidum:¬
s et uariis karismatib tanqmͣ gem¬
oĩs scĩtas exultabat. oĩs erubescebat m¬
etas: iuxta illud. Uidebunt recti et le¬
tabuntur: et oĩs iniqui. opi. os. suũ.
Quo p̾sente celebris quisq ꝯuentꝰ. ue¬
lud quodam sole resplenduit: absen¬
te caliginosus et quodam mͦ mutus
apparuit. Cuiꝰ deniq meclicinalis

Expanded text:
ejus, si potuit, non consuluit sanctitatem, non desideravit favorem, opem non flagitavit? Quis ad sacrum in ejus pectore habitantis templum divinitatis, de quacumque tribulatione fideliter clamaturus accessit, et inefficaciter laboravit? Moestus ab eo solatium, afflictus auxilium, consilium anxius, aeger remedium, pauper subsidium reportabat. Ita sese omnium fecerat servum, ac si tocurae et custodiae cordis sui. 31. Ectifera, vitis abundans, palma florida, cedrus multiplicata, platanus exaltata. Vas electionis, et vas honoris in domo Dei; vas auri solidum, ornatum omni lapide pretioso, fide et sanctitate solidum, et variis charismatibus tanquam gemrubescebat impietas, juxta illud: Videbunt recti, et laetabuntur, et omnis iniquitas oppilabit os suum . Eo praesente celebris quisque conventus, velut quodam sole resplenduit, absente caliginosus et quodammodo mutus apparuit. Hujus denique medicinalis
Abbreviated transcription (Latin):
amitt mnidꝰ simra sanguine
hõis cuiminantits et locutus
sumłꝰ ad uu̾terte᷑ a uia sua mala
et iiu̾ee. E et siͥmmeratalia ad¬
das metidmipine ista consola¬
bunt᷑ mbecear filit ureu̾entem:
Quasi nͦ ueam̃ illa rep̾hensione
si onntem qmͣpotint suum et clilt¬
gcatiamegeotaĩ filio adhibuis¬
u̾ideriti. ce ousies labores suos xẽ
penitus incificates illo nicħominꝰ.

Expanded text:
sum a sanguine hominis, cui annuntiavi et locutus sum, ut averteretur a via sua mala, et viveret. Sed etsi innumera talia addas, me tamen minime ista consolabuntur, mortem filii intuentem. Quasi vero meam illa reprehensione si omnem quam potuit curam et diligentiam aegrotanti filio adhibuisse viderit, et omnes labores suos esse penitus inefficace
Abbreviated transcription (Latin):
tacere nͣlicer. tiuiex offitio in cõbit
peccantes argnere magis aũt
gec caritus. Qd̾ statguero et fec̾o
qd̾ meum est. illa aũt inerepatio
ninime esd̾ suim est facrat necu
ad qd̾ mist illam firen̾tat᷑ ad me ⁊¬
uacua. tamꝙͣ iacnlun feriens et
putatis fr̃ss lonne angora ñne
torquedrs st ut mͥustirpem ali¬
quid ex u̾b̾ magistri. qr̃ de sa¬
pientia ñ possum ꝓ sus corar¬
tor echasb et quid eligam nes¬

Expanded text:
tacere non licet, cui ex officio incumbit peccantes arguere, magis autem urget charitas. Quod si arguero et fecero quod meum est, illa autem increpatiominime quod suum est faciat, neque id ad quod misi illam, sed revertatur ad me vacua, tanquam jaculum feriens et putatis, fratres? Nonne angor, nonne torqueor? Et ut mihi usurpem aliquid ex verbis Magistri, quia de sapientia non possum; prorsus coarctor e duobus, et quid eligam nes
Abbreviated transcription (Latin):
que petrum ꝑ euntem pra amplectens dex¬
tera ne ꝑiret eripuit: Nel que nautam mox¬
sũmergendum. Martini dm̃ inuocantẽ.
de profundo pelagi. adlitus ꝙ optabat

Expanded text:
quae Petrum pereuntem, piam amplectens dexteram, ne periret, eripuit; vel quae navitam submersurum, Martini Dominum invocantem, de profundo pelagi ad litus, quod optabat
Abbreviated transcription (Latin):
sui nouitate admirando spectante. ac
sollicitudo ꝑscrutantis est. et anselmꝰ
cum siuis abire ꝑmisiꝰ. Itaq nauem in¬
gredit᷑: uentis uela pandunt᷑ ⁊ et aliqñ
maris spacio ꝓmouem᷑. Cum subito nau¬
te pͥmo int̾ se sũ murmurantes. ac dem̃
mnanifesta uoce murmur ip̃m depm̃tes:
affirmant uullo penitꝰ conatu. nullo
nunerosoꝵ remoꝵ impulsu eo qͦ fereba

Expanded text:
sui novitate admirando spectante, et sui novitate admirando spectante, et sollicitudo perscrutantis est et Anselmus cum suis abire permissus. 35. Itaque navem ingreditur, ventis vela panduntur: et aliquanto maris spatio promovemur, cum subito nautae primo inter se submurmurantes, ac deinde manifesta voce murmur ipsum depromentes affirmant nullo penitus conatu, nullo numerosorum remorum impulsu, eo quo fereba
Abbreviated transcription (Latin):
surrexit et dato pacis oscło cunctis in ora¬
ti ꝓinstantis qͣlitate negociiu̾bum cõ¬
solationis et exortationis munstraturꝰ.
Qd̃ uͥ excellent̾ ꝑegit: astante monachoꝵ
clicoꝵ ac ium̾osa pploꝵ miltitudine.¬
peram et baculum ꝑegͥnantium mo¬
est. Ip̃o diead portum dofrasiumꝰ. ibiqꝑ¬
cłicum quendam Wilłm nõie a rege ad
anselmum direccum repperimꝰ. Decenti
iutrans et exiens. et in m̃sa illiꝰ cotidie
nos tuͣsire auidiad ħ fatig̾em᷑: ecce ui¬
deres rem miserandani. Nẽm patrie pri¬
matem tociꝰ britannie. Wills ille qͣi
fugituium ⁊ alicꝰ cͥmuns reꝵ in littore
detinet: ac ne mare cnseat ex parte sui
dñi ubet. donec oĩa q̃ secum ferebat si¬
gillatim sͥ reue. let. Allate gͥ añ illum
bulgie et mantice reserate st̃. et tota
supellex illiꝰ spe pecunie reperiende sb̃¬
u̾sa et exquisita est ingenti pleb̾ mul¬
titucline cirꝯ astante: ac nefariũ opꝰ ꝓ

Expanded text:
haec surrexit, et dato pacis osculo cunctis, in orahaec surrexit, et dato pacis osculo cunctis, in ora instantis qualitate negotii verbum consolationis et exhortationis ministraturus. Quod ubi excellenter peregit, astante monachorum, clericorum ac numerosa populorum multitudineperam et baculum peregrinantium moest. clericum quemdam Wilhelmum nomine a rege ad Anselmum directum reperimus. Detenti intrans et exiens, et in mensa illius quotidie nos transire avidi ad hoc fatigaremur, ecce videres rem miserandam, patrem patriae, primatem totius Britanniae Wilhelmus ille quasi fugitivum et alicujus criminis reum in littore detinet, ac ne mare transeat ex parte domini sui jubet, donec omnia quae secum ferebat singulatim sibi revelet. Allatae igitur ante illum bulgae et manticae reseratae sunt, tota supellex illius spe pecuniae reperiendae subversa atque exquisita est, ingenti plebis multitudine circumstante, ac nefarium opus pro
Abbreviated transcription (Latin):
hic ip̃agła dñi nullo mͦ defraudabit᷑: qm̃
totum qd̃ in eo iuget uoluntati dñi fa¬
mulat᷑: atq ad hanc optinendam cdiri¬
git᷑. E o iamab istis uit̾ uos mͥ cessan¬
dum uideo. Frẽs mei obsecro. obsecro uoᷤᷤ.
si hic dolentes nunc ab inuicem seꝑam:
tendite ut in futuro añ deum leti ab
inuicem ꝯiungam᷑. Estote illi qͥ ueracit̾
uelitis effici h̾edes dei. His clictis: erũpẽ¬
tes ab eiꝰ ocłis lacͥme cum pluin loqͥ ꝓhi¬
buere. Gemitum fr̃m qui subsecutꝰ est
quis enarrabit: Ita fletꝰ impleuit oĩa:
ut uox nulli sĩ eẽt ad u̾ba. Landem p̃r
medios rumpens singultꝰ: ait. km̃i mei
scitis qͥd uos ẽẽ et quo uostend̾e cupiam.
S hora hec plura loqui uetat. Do õĩpo¬
ut ⁊ ip̃e d̾s int̾ suas oues uos agnoscat:
⁊ beatꝰ petrꝰ in sui tuitionem sic̃ oues dei
s̾ͥ ꝯm̃datas uos suscipiat. Ego ur̃a licẽtia
et bñclictione uado: ac ut deus pacis et di

Expanded text:
hic ipsa gloria Domini nullo modo defraudabitur, quoniam hic ipsa gloria Domini nullo modo defraudabitur, quoniam totum quod in eo viget voluntati Domini famulatur, atque ad hanc obtinendam dirigitur. Sed o jam ab istis inter vos mihi cessandum video, fratres mei, obsecro vos, si hic dolentes nunc ab invicem separamur, tendite ut in futuro ante Deum laeti ad invicem conjugamur. Estote illi, qui veraciter velitis effici haeredes Dei. » 33. His dictis erumpentes ab ejus oculis lacrymae eum plura loqui prohihuere. Gemitum fratrum qui subsecutus est quis enarrabit? Ita fletus implevit omnia, ut vox nulli superesset ad verba. Tandem Pater medios rumpens singultus ait: « Charissimi mei, scitis quod vos esse, et quo vos tendere cupiam. Sed hora haec plura loqui vetat, Deo omnipout et ipse Deus inter suas oves vos agnoscat, et beatus Petrus in sui tuitionem, sicut oves Dei sibi commendatas, vos suscipiat. Ego vestra licentia et benedictione vado, ac ut Deus pacis ac dil
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̾ cłmi cꝰ libet rei penuriam et huic re¬
gule disciplinam pati uolunt: quib¬
obsecro rõnib uuabunt᷑. ne hoꝵ simileᷤ
hant᷑. In oĩ quippe oꝑe suo pꝰ m̾cedem exi¬
gunt: qm cui m̾ces debet᷑ ministerii
munꝰ exoluant. Et hi tales regni celestiᷤ
tuerint se tales fuisse. Quͦ ad recupe
rigit intentionem. d̃o ꝑ oĩa uih̾ere et
totam ficlutiam suam in flexibili sta¬
tu mentis in eum defig̾e nitit᷑. Nulla
hunc adu̾sitas de seruitio detrahit: ulła
tͣnscuntis uite uoluntas ab eiꝰ amore ꝯ¬
pescit. ꝑclura et asꝑa uiam mandacoꝵ
illiꝰ excelit ⁊ et ex spe retͥbutionis future
cor suum indeficienti caritatis ardore
fretꝰ cum psalinista letꝰ canit. Magna ẽ
nando desid̾at ⁊ desid̾ando a longe salutat:
ut ad illam spe ꝑueniencli subuixꝰ. ea se
int̾ inuidana ꝑicula ꝯsolet᷑ et alacriter
cautet magna est gła clm̃i. Et sciatis qd̃

Expanded text:
propter Deum cujuslibet rei penuriam, nec hinc repropter Deum cujuslibet rei penuriam, nec hinc regulae disciplinam pati volunt obsecro, rationibus juvabuntur, ne horum similes habeantur? In omni quippe opere suo prius mercedem exigunt, quam cui merces debetur ministerii manus exsolvant. Et hi tales regni coelestis tuerint se tales fuisse. 32. « Qui verorigit intentionem, Deo per omnia inhaerere, et totam fiduciam suam infiexibili mentis statu in eum defigere nititur, nulla hunc adversitas Dei servitio detrahit, nulla transeuntis vitae voluptas ab ejus amore compescit. Per dura et aspera viam mandatorum illius incedit, et ex spe retributionis futurae cor suum indeficienti charitatis ardore fretus, cum Psalmista laetus canit: Magna estnando desiderat, desiderando a longe salutat, ut ad illam spe perveniendi subnixus, ea se inter mundana pericula consoletur et alacriter cantet: Magna est gloria Domini. Et sciatis quod
Abbreviated transcription (Latin):
regnum celoꝵ qd in pr̃is suade culpa ꝑ¬
didert̃ heditario iuire ꝑuenire ꝯtendũt.
S nob̾ ad beatoꝵ sp̃uum societatẽ ma¬
gis est suspirandum qm de eoꝵ ꝓcinc.¬
tu qͦ d̾o ꝑenuit̾ astant in p̾senti dispu¬
tandum. Ad solidarios dei milites u̾ba
u̾tamꝰ. Uideatis qmͣ płimos in scłari ui¬
ta degentes dm̃ in his q̃ possident spe¬
tietenꝰ diligentes: et eiꝰ ꝑ q̃dam bona o¬
ꝑa q̃ faciunt famulatui inisistentes.
Suꝑuenit his dei uidicio temptatio
aliqͣ: ꝑdunt sua. Qd clicam: Mutata
ꝓtinꝰ m̃te uolant abamore dei: deser̃t
bona q̃ faciebant: murmmurant ĩ iꝰticie
clĩ accusant. Qd de istis dicam: Soli¬
darii sunt: et implet᷑ in ilł qd̃ dicit
psalmꝰ. Conficebit᷑ tͥ cum bñfec̾is ei.
Hoc de scłarib diccũ. S nos monachi
utinam tales eẽmꝰ ut horum similes ñ
ẽemꝰ. Nam qui in ꝓpositi sui uorma qmͣ
ꝓfessi sunt stare retusant ÷ nͥ cuucta q̃s
ad uotum sunt copiosuis h̾ant. ne hinc

Expanded text:
um, quod in patris sui Adae culpa perdiderunt, haereditario jure pervenire contendunt. Sed nobis ad beatorum spirituum societatem magis est suspirandum, quam de eorum procinctu, quo Deo perenniter astant, in praesenti disputandum. Ad solidarios Dei milites verba vertamus. Videatis quamplurimos in saeculari vita degentes, Deum in his quae possident specie tenus diligentes, et ejus per quaedam bona opera quae faciunt, famulatui insistentes. Supervenit his Dei judicio tentatio aliqua, perdunt sua. Quid dicam? Mutata protinus mente, volant ab amore Dei, deserunt bona quae faciebant, murmurant, injustitiae Deum accusant, Quid de istis dicendum: Solidarii sunt, et impletur in illis quod dicit Psalmus: Confitebitur tibi, cum benefeceris ei . Hoc de saecularibus dictum. Sed nos monachi utinam tales essemus, ut horum similes non essemus! Nam qui in propositi sui norma, quam professi sunt; stare recusant, nisi cuncta quae sibi ad votum sunt copiosius habeant, nec hinc
Abbreviated transcription (Latin):
nc his uł ilł ꝯtumelus afficiant᷑. eqͣnimi¬
t̃ oĩa sustinent si firmum recuꝑande
tͥb gen̾ib distinctam. ad su obseqͥum
curiam hc. H̃t quippe angłos: qui et̾na
bitudine stabiliti sͥ ministrant. H̾t ⁊̃⁊̃

Expanded text:
nc illis contumeliis afficiantur, aequanimiter omnia sustinent, si firmum recuperandae tribus generibus distinctam ad sui obsequium curiam habet. Habet quippe angelos, qui aeterna beatitudine stabiliti sibi ministrant. Habet etiam
Abbreviated transcription (Latin):
autem contra dicentib sibi rusticis
ne eoꝵ fana destrueret : ita predica¬
t̃one sancta gentilium animos mi¬
tigabat: ut luce eis ueritatis ostensa.

Expanded text:
autem contra dicentibus sibi rusticis, ne eorum fana destrueret, ita praedicatione sancta gentiles animos mitigabat, ut luce eis ueritatis ostensa
Abbreviated transcription (Latin):
et etas eiꝰ delectaret᷑: et effrenis ani¬
mꝰ in mansuetulinem c᷑uaret᷑. Gau¬
det puer in talib. et sensim a sua
ciꝑe: mores suos ꝯpon̾e. Qd̃ ille initu¬
ens: p̾cet̾is eũ familiarit̾ ampleccit᷑:¬
nucrit: et ut semꝑ u melꝰ ꝓfici¬
at omnib modis ortat᷑ et instru¬
it. Behine paulatim ei q̃ ꝯcesẜat
puerilia subtrahit. eumq ad bo¬
nestam morum maturitatem ꝓ¬
uehere satagit. Non frustrat᷑ pia sol¬
licitudo eiꝰ: ꝓficiunt in uinene ac
roborant᷑ sacra monita esꝰ. Ergo uͥ
de firmitate boni studii adolescen¬
tis se pꝰse ꝯfid̾e aĩadu̾cit. Mox om̃s
pueriles actꝰ in eo resecat ⁊ et si qͥd
rep̾hensionis eum ad mitt̾e ꝯꝑit¬

Expanded text:
et aetas ejus delectaretur, et effrenis animus in mansuetudinem curvaretur. Gaudet puer in talibus, et sensim a sua cipere, mores suos componere. Quod ille intuens, prae caeteris eum familiariter amplectitt, et ut semper in melius proficiat omnibus modis hortatur et instruit. Dehinc paulatim ei quae concesserat puerilia, subtrahit; eumque ad honestam morum maturitatem provehere satagit. Non frustratur pia sollicitudo ejus, proficiunt in juvene ac roborantur sacra monita ejus. Ergo ubi de firmitate boni studii adolescentis se posse confidere animadvertit, mox omnes pueriles actus in eo resecat, et si quid reprehensionis eum admitte
Abbreviated transcription (Latin):
dicat. Qd ille: łqͣnimit̾ cuncta
sustinet ⁊ ꝯfirmat᷑ in ꝓpostto oĩs
religionis: feruet in ex̾citio discẽ¬
de omnns sc̃e actionis ÷ suffert pa¬
cient̾ alioꝵ ꝯtumelias⁊ opprob̾a
detractiones: seruans erga õs affec¬
tum sinc̾e dilectionis. Letat᷑ pat̾
in his ultͣ qmͣ clici possit et clili

Expanded text:
dicat. Quid ille? Aequanimiter cuncta sustinet, confirmatur in proposito omnis religionis, fervet in exercitio discendae omnis sanctae actionis, suffert patienter aliorum contumelias, opprobria, detractiones, servans erga omnes affectum sincerae dilectionis. Laetatur pater in his, ultra quam dici possit, et dili