comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
reputari inftercora. Uocauit itaq duõ
deplurimis debitoribꝰ. Primumqui
debebat centum cados olei uocabat.
eos uidelicet qui fuerant exgentibus
congregati. & magna indigebant.
mero qui plenus est atq perfectus
scribere quinqua genarium: qui ꝓ:¬
prie pęnitentium est ułxta uibe.¬
leum: & ilłam in euangłio. parabo.¬
lam łquralteri quingenti: alteri
quinquaginta denarii dimittuntur.
tritico mandatoꝵ dei nutritus erat:
& debebat ei centerariũ numerum.
& coegit ut decentum octoginta fa¬
ceret: idest erederet in dm̃ resurcectionẽ
quȩ octaui diei numero continetur:¬
sabbato transiret ad primã sabbati.
Ob hanc causam a dño predicatur quod
bene fecerit: & ꝓsalute sua in euangłii
clementiã de legis austeritate mutat᷑
sit. Quod si quesieris quare uocetur uil¬
licus iniquitatis: in lege quȩ dĩ est mi¬
quus erat uillicus. qui bene quidem
offerebat sed nõ bene diuidebat: cre¬

Expanded text:
reputari in stercora. uocauit itaque duos reputari in stercora. uocauit itaque duos de pluribus debitoribus. primum, qui debebat centum batos olei, eos uidelicet, qui fuerant ex gentibus congregati et magna indigebant mero, qui plenus est atque perfectus, fecit eos scribere quinquagenarium, qui proprie paenitentium est iuxta iubeleum et illam in euangelio parabolam, in qua alteri quingenti, alteri quinquaginta denarii dimittuntur. tritico mandatorum dei nutritus erat et debebat ei centenarium numerum, et coegit, ut de centum octoginta faceret, id est crederet in domini resurrectionem, quae octauae diei numero continetur,sabbato Legis transiret ad primam sabbati. Ob hanc causam a Domino praedicatur, quod bene fecerit; et pro salute sua in Evangelii clementiam de Legis austeritate mutatus sit. Quod si quaesieris, quare vocetur villicus iniquitatis, in Lege, quae Dei est; iniquus erat villicus, qui bene quidem offerebat, sed non bene dividebat; cre
Abbreviated transcription (Latin):
dispensandam Qui cum cȩpisset creden¬
tes in xp̃o persequi. ligare. occidere.
& omnẽ dñ sui dispensare substantiã.
correptus adño est. Saule. saule. qͥd
me persequeris: Durum est tibi cõtra
stimulum calcitrare. Dixitq incorde
suo  uid faciam. quia qui magister fui
& uillicus. cogor esse discipulus & o¬
perarius: fodere nõ ualeo. Omnia eñi
mandata legis quȩ terrȩ incubabant.
cerno destructa: & legem & ꝓphetaᷤᷤ
usq ad ioħm baptistam esse finitos.
M endicare erubesca. Et qui doctor fuerã
iudeoꝵ. cogor agentibꝰ & adiscipulo
a nania salutis & fidei mendicare doc.¬
trinam. faciam igitur. quod michi utile
esse intelligo: ut postquã ꝓrectus fuero.
de uillicatione mea. recipiant me xp̃i-¬
ani in domos suas. Cepitq eis qui prus
uersabantur inlege. & sic in xp̃o eredi¬
derant ut arbitrarentur se in lege uisti¬
ficandos dicere. legem ab olitam ꝓphe
preterisse. & quȩ antea pluero fuerant:

Expanded text:
dispensandam. qui cum coepisset credendispensandam. qui cum coepisset credentes in Christo persequi, ligaie, occidere et omnem domini sui dissipare substantiam, correptus a domino est: Saule, Saule, quid me persequeris? durum est tibi contra stimulum calcitrare. dixitque in corde suo: quid faciam? qui magister fui et uilicus, cogor esse disciulus et operarius. fodere non ualeo. omnia enim mandata legis, quae terrae incubabant, cerno destructa et legem et prophetas usque ad Iohannem Baptistam esse finitos. mendicare erubesco, ut, qui doctor-fueram Iudaeorum, cogar a gentibus et a discipulo Annania salutis et fidei mendicare doctrinam. faciam igitur, quod mihi utile esse intellego, ut, postquam proiectus fuero de uilicatione mea, recipiant me Christiani in domos suas. coepitque eos, qui prius uersabantur in lege et sic in Christo crediderant, ut arbitrarentur se in lege iustificandos, docere legem abolitam, prophetas praeterisse et, quae antea pro lucro fuerint,
Abbreviated transcription (Latin):
libꝰ. Qui aũt in paruo iniquus est: ut nõ
det fintribꝰ ad utendum. quod adeo
ꝓ omnibꝰ ereatum est: iste. & insp̃ali
pecunia diuidenda inquus erit.
ut nõ pro necessitate sed ꝓ personis
siustis. ea quȩ ur̃a sũt & ꝓprie homini
ripit auaritiam. & dicit eum quiamat
pecuniam dm̃ amare nõ posse. Igitur
apłis dicit. si uelint amare dm̃: esse
pecunias contempnendas. Unde seri¬
be & pharisei qui Aerant auari.
aduersum se dictam intelligentes
parabolam: subsannabant eum ear¬
nalia & certe presentia spirtalibus
ac futuris. & quasi incertis preponen.¬
timus. post beatum petrum apłm¬
ep̃s: qui quattuor euangłistarum
sui nob monimenta dimisit: hȩc suꝑ
hanc parabolam insuis comentariis
locutus est. diues qui habet uillicum
siuie dispensatorẽ. ds̃ omp̃s est: quo
nichil est ditius. Huis dispensator
paulus. qͥui ad pedes gamalielis saeras
litems didicit: legem di susceperat

Expanded text:
libus. quiauteminparuoiniquus est, ut non libus. quiauteminparuoiniquus est, ut non det fratribus ad utendum, quod a deo pro omnibus est creatum, iste et in spiritali pecunia diuidenda iniquus erit, ut non pro necessitate, sed pro personis fuistis, ea, quae uestra sunt et proprie homini ripit auaritiam et dicit eum, qui amat pecuniam, deum amare non posse. igitur et apostolis, si uelint amare deum, esse pecunias contemnendas. unde scribae et pharisaei, qui erant auari, aduersum se dictam intellegentes parabolam subsannabant eum carnalia et certa et praesentia spiritalibus ac futuris et quasi incertis praeponentimus post Petrum apostolum episcopus, qui quattuor euangelistarumsui nobis monumenta dimisit, haec super hac parabola in suis commentariis est locutus: diu e s, qui habebat uilicum siue dispensatorem, deus omnipotens est, quo nihil est ditius. huius dispensator Paulus, qui ad pedes Gamaliel sacras litteras didicit, legem dei susceperat
Abbreviated transcription (Latin):
similitudinẽ quę ab eo uocatur.
assimi latur. quasi umbra premiũ
ueritatis est. Si ergo dispensator
iniqui mamone dñi uoce laudatur.
qđ de re iniqua sibi iusticiã prepa.¬
rarit: & passus dispendium dñs lau.¬
dat dispensatoris prudentiã: quod
aduersus dñm quidẽm fraudulenter.
sed. ꝓse prudenter egerit: quanto.
magis xp̃e. qui nullum dampnũ sus¬
tinere potest. & pronus est ad elem̃¬
tiam. laudabit discipulos suos sim
intulit. Et ego uob dico. Facite uob
amicos: de iniquo mamona. Mamo¬
na aũt. nõ hebreoꝵ sed syroꝵ lin¬
gua diuitie nuncupantur: quȩ de
iniquitate collectȩ sũt. Si ergo miqͥ¬
tas bene dispensata uertitur iniusticiã.
quantomagis sermo diuinꝰ in quo nulla
est iniquitas. qui apłis creditꝰ ẽ: si bene
fuerit dispensatꝰ. dispensatores suos le¬
uabit in cȩlum: Iuam ob rem sequit᷑.
Q un fidelis est inminimo. hoc est incarnalib̾:
&r in multis fidelis erit hoc est inspirita¬

Expanded text:
similitudinem, quae ab eo uocatur, similitudinem, quae ab eo uocatur, adsimilatur, et quasi umbra prooemiumue ueritatis est. si ergo dispensator iniqui mamonae \' domini uoce laudatur, quod de re iniqua sibi iustitiam praepararit, et passus dispendia dominus laudat dispeadversus Dominum quidem fraudulenter, sed pro se prudenter egerit: quanto magis Christus qui nullum damnum sustinere potest, et pronus est ad clementiam, laudabit discipulos suos, si intulit: Et ego vobis dico, facite vobis amicos de iniquo mamona. Mamona autem, non Hebraeorum, sed Syrorum lingua, divitiae nuncupantur, quod 866 de iniquitate collectae sint. Si ergo iniquitas bene dispensata vertitur in justitiam: quanto magis sermo divinus, in quo nulla est iniquitas, qui et Apostolis creditus est, si bene fuerit dispensatus, dispensatores suos levabit in coelum? Quamobrem sequitur: Qui fidelis est in minimo, hoc est in carnalibus, et in multis fidelis erit, hoc est in spiritua
Abbreviated transcription (Latin):
tus est. du aũt quantum debes: At¬
ille respondit. Centum choros tritici.
d icit ei. Tolle cautionẽ tuã: & scribe
octoginta. Et laudauit dñs uillieum.¬
iniquitatis siue dispensatorem: quod¬
prudenter fecerit. quia filii huius
scłi. prudentiores sũt filiis lucis. in
generatione sua. Et ego uobis dico.
F acite uob̃ amicos de mamona mni¬
uos mȩterna tabernacula.
ui fidelis est in paruo: & inmultiᷤ
fidelis ẽ. Qui inminimo iniquus¬
W. est. & in maiore iniquus ẽ.
Si ergo in mi quo mammona fideles
nõ fuistis. quod uerum ᷑ quis eredet¬
uob̾. Et si in alieno fideles nõ fusti.
qd̵urm̃ est quis dabit uob̾: Nem̾o ser¬
iuis potest duobus dñis seruire. Aut
enim unum habet᷑ odio. & alterum
diliget : aut unum audiet. & alterũ
contempnet. Non potestis dõ seruire
& mãmone. Audiebant. aut̃ hec om̃s
pharisei qui erant auari: & deridebat¬
inuenire personas. serd interprete.¬
niur eam quasi parabolam: hoc est

Expanded text:
tus est: tu autem quantum debes? tus est: tu autem quantum debes? ille respondit: centum coros tritici. dicit ei: tolle cautionem tuam et scribe octoginta. et laudauit dominus uilicum siue dispensatorem prudenter fecerit. quia filii hujus saeculi prudentiores sunt filiis lucis in generatione sua. Et ego vobis dico Facite vobis amicos de mamona + iniuos in aeterna tabernacula. qui fidelis est in paruo, et in multis fidelis est et, qui in minimo iniquus est, et in multis iniquus erit. si ergo in iniquo mamona fideles non fuistis, quod uerum est, quis lieno fideles non fuistis, quod uestrum est, quis dabit uobis? nemo seruus potest duobus dominis seruire. aut enim unum habebit odio et alterum diliget aut unum audiet et alterum contemnet. non potestis deo seruire et mamonae. audiebant autem haec omnia pharisaei, qui erant auari, et subsinuenire personas, sed interpretemur eam quasi parabolam, hoc est
Abbreviated transcription (Latin):
gerit: ubi ante erat cęnum perfidiȩ
gentilis. Nec paucoꝵ hoc mumꝰ. sedmn
omnium est. Nam per duodeeim cõphi¬
nos. tanquã tribuum singulaꝑ fidei
firmamentum redundat. Panis enim cõ¬
firmat cor hominis. Le .uii. Dmẽaul¬

Expanded text:
gerit, ubi erat ante caenum perfidiae gerit, ubi erat ante caenum perfidiae gentilis. nec paucorum hoc munus, sed omnium est. nam per duodecim cofinos tamquam tribuum singularum fidei firmamentum redundat; panis enim confirmat cor hominis. Dixit au
Abbreviated transcription (Latin):
runt. Beatus ille qui potest colligere.
quȩ etiam doctis suꝑsunt. Uideamus
quomͦ colligat. Dixit lex nõ mechabis.
ł regit hunc panem xp̃e. Diuisit hoc
uerbum. non aliunde adiciens: sed de
suo parciens. Qui uid erit inquit ad con¬
cupiscendum mulierem: iam mechatus
est eam. Habes fragmentum. De suo
addidit. si oculus tuus dexter scandali¬
zat te: erue eum. Habes aluid. Et si de.
a uiro ducit. mechatur. Uides ex uno
quã⁊⁊ multa fragmenta. Morses
dicit. quia abraham duos filios habuit.
unum de ancilla d unum delibera. Rau¬
lus dixit. Hec sũt duo testam̃ta. Diusit
hoc uerbum: & muenit mysteriũ. Beatꝰ
ergo. qui colligit quȩ diuidit xp̃e Qua
ratione aut cofios duo decim cxp̃e im
pleuit. nisi ut illud ppłi uidaĩci solueret.
quia manus eiꝰ in cofino seruierunt : Hoc
est ppłs quiante lutum in cõfinis collige¬
bat: hic iam perrrut enra ep̃i uitȩ celestiᷤ
operatur alimoniã. Et eõ fider cibum rõ¬

Expanded text:
runt. beatus ille qui potest colligere runt. beatus ille qui potest colligere quae etiam doctis supersunt. uideamus quomodo colligat. dixit lex: non moechaberis. fregit hunc panem Christus, diuisit hoc uerbum, non aliunde adiciens, sed de suo partiens. qui uiderit inquit ad concupiscendum mulierem iam moechatus est eam. habes fragmentum de suo. addidit: si oculus tuus dexter scandalizat te, erue eum. habes aliud: et si dexta uiro ducit moechatur. uides ex uno quam multa fragmenta. Moyses dicit quod Abraham duos filios habuit, unum de ancilla et unum de libera. Paulus dixit: haec sunt duo testamenta. diuisit hoc uerbum et inuenit mysterium. beatus ergo qui colligit quae diuidit Christus. qua ratione autem cofinos duodecim Christus inpleuit nisi ut illud populi Iudaici solueret quia manus eius in cofino seruierunt, hoc est populus qui ante lutum in cofinis colligebat hic iam per crucem Christi uitae caelestis operatur alimoniam et eo fidei cibum con
Abbreviated transcription (Latin):
digitis apprehensa riguerunt: & cibus in
ore crepitabat. ferens nõ aliñta sed uulnera.
Et inguiture potus herebat: nec peneta.¬
re facilis nec redire. Digna benefitia uo¬
tis. digna tanto munera peccatore:
digna liberalitas conferente. Talia sunt
idoloꝵ benefitia: ut cum uidentur. ꝓd¬
esse plus noceant. At uero xp̃i munera
parua uidentur. & maxima sũt. Deniq
non uni collata sed ppłis. Nam & cibus
edentium in ore crescebat. & uidebatur
esse corporalis alimoniȩ : sed sumebatur
salutis eternȩ. Cur aũt quinq milibus
hominũ plus redundat. quattuor milibꝰ
minus: Quia quattuor milia ista. triduo
cum xp̃o fuerunt : & ideo amplius cȩlestis
pabuli receperunt. Nec ociose quȩ turbȩ
supersunt a discipłis eolliguntur. quia ea
quȩ diuina sũt: apud electos facilius pos¬
sis quam apud apłos repenre. Utinam
michi contingat audire. collige quȩ
suꝑsunt. Si audiero & fecero: habebo mul.

Expanded text:
digitis adprehensa riguerunt et cibus in digitis adprehensa riguerunt et cibus in ore crepitabat ferens non alimenta, sed uulnera et in gutture potus haerebat nec penetrare facilis nec redire. digna beneficia uotis, digna tanto munera precatore, digna liberalitas conferente! talia sunt idolorum beneficia, ut cum uidentur prodesse. plus noceant. at uero Christi munera parua uidentur et maxima sunt. denique non uni conlata, sed populis; nam et cibus edentium in ore crescebat et uidebatur esse corporalis alimoniae, sed sumebatur salutis aeternae. Cur autem quinque milibus hominum plus redundat, quattucr milibus minus? quia quattuor milia ista triduo cum Christo fuerunt et ideo amplius caelestis pabuli receperunt. nec otiose quae turbae supersunt a discipulis colliguntur, quia ea quae diuina sunt aput electos facilius possis quam aput populos repperire. utinam mihi contingat audire: collige quae supersunt! si audiero et fecero, habebo multa
Abbreviated transcription (Latin):
uerant ydrias aqua. uinũ qd̃ nõ detule¬
rant᷑ hauriebant. Comprehende si potes.
tanta rerum miracula. Hic edentibꝰ ppłis:
crescunt sius fragmenta dispendiis. Et
dequinq panibꝰ maiores reliquiȩ. quam
deseptem colliguntur. Illie in alienam
speciem uertuntur elementa nec suos
patitur natura defectus. nec suos agnoseit
ortus: usus tam̃ proprios recognoscit.
Lum etiam melior est mutati uini natura
quam nati: quia marbitrio creatoris est¬
& quos usus uelit assignare natuns. & qͣs
naturas impertiri gignendis. Uide qͣntis
oꝑibꝰ opus adstruatꝰ. dum aquam minister
infundit: odor transfusus in ebriat. color
mutatus informat: fidem quoq sapoꝵ
haustus accumulat. Conferant gentiles
si placet. cum xp̃i benefitiis deoꝵ suoꝵ:
non facta sed ficta. Ferunt certe eoꝵ. fabu.¬
le fuisse reggem quendã. qui quicqͥd tan.¬
gebat: aurum fiebat. Sed etiam ipsa¬
conuiuia feralia. Nami & ipsa mantelia

Expanded text:
uerant hydrias aqua uinum quod non detuleuerant hydrias aqua uinum quod non detulerant hauriebant. conprehende, si potes, tanta rerum miracula. hic edentibus populis crescunt suis fragmenta dispendiis et de quinque panibus maiores reliquiae quam summa est colliguntur, illic in alienam speciem uertuntur elementa nec suos patitur natura defectus nec suos agnoscit ortus, usus tamen proprios recognoscit. quin etiam melior est mutati uini natura quam nati, quia in arbitrio creatoris est et quos usus uelit adsignare naturis et quas naturas inpertire gignendis. uide quantis operibus opus adstruat. dum aquam minister infundit, odor transfusus inebriat, color mutatus informat, fidem quoque sapor haustus adcumulat. conferant gentiles, si placet, cum Christi beneficiis deorum suorum non facta, sed ficta. ferunt certe eorum fabulae fuisse regem quendam, qui quidquid tangebat aurum fiebat. sed etiam conuiuia ipsa feralia; nam et ipsa mantelia
Abbreviated transcription (Latin):
ta: gignendis omnibꝰ rebus successus
defluos subminiftrat. Hoc quidem mir̃
quiequid defluminibꝰ haurias signodis.¬
pendĩ nõ notari: quicquid defontibus
auferas. usurario quodam reparari mea¬
tu S ed& fluminibꝰ sinichil decidere.
nichil tanen uidetur accedere. Et fon.¬
tibꝰ ut cumulata fluenta cernuntur.
ita dumminuuntur. fluenta ꝓduntur.
At uero hic panis quem frangit ihesus.
mystice dĩ uerbum ẽ: & sermo de xp̃o.
Qui dum diuiditur augetur. De paueis
enim sermonib. om. nibꝰ ppłis redundantẽ
alimoniam miniftrauit. Dedit sermones
nob̾ uelut panes: qui in nr̃o dum libantur
ore geminantur. Uisibiliter quoq pa.¬
sine ulla dispendiĩ comprehensione cumu¬
latur. Nec dubites uel quod inmanibus
miniftrantium. uel in ore credentiũ cibus
erescat: quando ubiq nr̃i operis testimo¬
niũm. adfirmamentum credulitatis ad.¬
sciseitur. Sic innuptiis exfontibꝰ una minis.¬
tris operantibꝰ colorantur: & ipsi qui imple.¬

Expanded text:
ta gignendis omnibus rebus successus ta gignendis omnibus rebus successus defluos subministrat. hoc quidem mirum quidquid de fluminibus haurias signo dispendii non notari, quidquid de fontibus auferas usurario quodam reparari meatu. sed et fluminibus si nihil decedere, nihil tamen uidetur accedere et fontibus ut cumulata fluenta cernuntur ita, dum minuuntur fluenta, produntur. at uero hic panis, quem frangit Iesus, mystice quidem dei uerbum est et sermo de Christo, qui dum diuiditur augetur; de paucis enim sermonibus omnibus populis redundantem alimoniam ministrauit. dedit sermones nobis uelut panes, qui in nostro dum libantur ore geminantur. uisibiliter quoque pasine ulla dispendii conprehensione cumulatur. nec dubites uel quod in manibus ministrantium uel in ore edentium cibus crescat, quando ubique nostri operis testimonium ad firmamentum credulitatis adsciscitur. sic in nuptiis ex fontibus uina ministris operantibus colorantur et ipsi qui inple
Abbreviated transcription (Latin):
tur. & apłi ministrant. Nam & sacietate.
repulsȩ inperpetuum famis inditium
designatur. Quia nõ esuriet. qui acceꝑit
ra duusio dñici corporis sanguinisq
premittit᷑. lam illud diuinum: quemad.¬
modum quinq panes. quinq milibus
populi redundauerint. Non em̃ exiguo
sed multiplicato cibo populũ liquet eẽ
saciatum. Wideres in comprehensibili quo.¬
dam rigatu. inter diuidentium manus
quas nõ fregerint fructificare partieu¬
las: & in tacta frangentium digitis. spõ.¬
te sua fragmenta subripere. Qui hȩc le.¬
git. quem admodum uiges aquaꝵ mi¬
retur meatus. & liquidis fontibꝰ stupeat
continuos fluiere successus. quando enã
pimis exundat. & naturȩ solidioris
rigatus exeuberat: Hȩc igitur facta
sũt.: ut illa quoq quȩ nõ cernimꝰ cer¬
neremus. Hic euidenter illoꝵ quoꝙ¬
se designauit auctorẽ: & tocius naturȩ
creatorẽ materialis existere. Quȩ nõ
ut philosophi uolunt reperta sedfac¬

Expanded text:
tur et apostoli ministrant; nam et in satietate tur et apostoli ministrant; nam et in satietate repulsae in perpetuum famis indicium designatur, quia non esuriet qui acceperitra diuisio dominici corporis sanguinisque praemittitur. iam illud diuinum, quemadmodum quinque panes quinque milibus populis redundauerint; non enim exiguo, sed multiplicato cibo populum liquet esse satiatum. uideres inconprehensibili quodam rigatu inter diuidentium manus quas non fregerint fructificare particulas et intacta frangentium digitis sponte sua fragmenta subripere. qui haec legit quemadmodum iuges aquarum miretur meatus et liquidis fontibus stupeat continuos fluere successus, quando etiam panis exundat et naturae solidioris rigatus exuberat ? haec igitur facta sunt ut illa quoque quae non cernimus cerneremus. his euidenter illorum quoque designauit auctorem et totius naturae creatorem materialis exsistere, quae non ut philosophi uolunt repperta, sed fac
Abbreviated transcription (Latin):
piget ergo estimare. quod quattuor
milia ex quattuor mundi collecta
partibꝰ: in quibꝰ ȩccła figuratur: mai¬
oris gr̃ȩ cibum sumant. iuixta quod
scriptum est. Quia uenient ab orien¬
te & occidente. & aseptem trione &
austro: & recumbent cum abraham
& ysaae & iacob in regno cȩloꝵ.un
grẽ patri aguntur a xp̃o. Nõ enĩ frustͣ
illic benedictie tantum: hic etiam
actio gr̃aꝵ ẽ. Pro ȩccła quippe sua.
dñs gr̃as patri agere cõsueuit: quia
quȩ abscondit sapientibꝰ. ea paruulis
reuelauit. B̾enedictio igitur suꝑ nos
qui inferiores sumꝰ.: graꝵ actio suꝑ eos.
qui de infirmitatibus corpoꝵ suoꝵ
calcatis passionibꝰ triumpharunt. Iam
illud in suꝑioribꝰ prelibauimus. quia
quin quageni discumbere iubentur. Li¬
eet sacratõ numero definito. tam̃ uidet᷑
hic fundatioris ȩccłȩ ppłs: qui sine defim¬
tione numeri recumbit. Mysticum qͦq
est: quod & manducans populus sacia.¬

Expanded text:
piget ergo aestimare quod quattuor piget ergo aestimare quod quattuor milia ex quattuor mundi collecta partibus, in quibus ecclesia figuratur, maioris gratiae cibum sumant iuxta quod scriptum est: quia uenient ab oriente et occidente et a septemtrione et austro et recumbent cum Abraham et Isaac et Iacob in regnoe patri aguntur a Christo; non enim frustra illic benedictio tantum, hic etiam actio gratiarum est. pro ecclesia quippe sua dominus gratias patri agere consueuit, quia quae abscondit sapientibus ea paruulis reuelauit. benedictio igitur super nos, qui inferiores sumus, gratiarum actio super eos qui de infirmitatibus corporum suorum sacratis passionibus triumpharunt. iam illud in superioribus praelibauimus, quia cum quinquageni discumbere iubentur, licet sacrato numero definito tamen uidetur hic fundatioris ecclesiae populus, qui sine definitione numeri recumbit. Mysticum quoque est quod et manducans populus satia
Abbreviated transcription (Latin):
alimenta uirtutibꝰ. Et ideo priꝰ ordeũ.
deinde triticum nob ad alimoniã dat᷑.
Fortiori uero sic̃ helyȩ: de interioribꝰ
frumenti panis farinatius ministrat᷑.
Quem alibi uatem aũt non queunt
contaminare. sed pascere peccatores
N ec solum panis & numeri: sed etiam
accubitionis est differentia. Illi enim
supra fenum discumbunt. isti supra
terrã recumbunt. Supra fȩnũ quinq
milia: supra terrã quattuor milia.
lli enĩ adhuc quibꝰ sensus sũt corpora¬
les. mollioribꝰ delectantur: & ideosuꝑ
fenum recumbunt. Omnis eñĩ caro fȩ-¬
num. Isti uero suꝑ terrã. quȩ triticum
& uinum gingit & oliuã: cibũ gr̃ȩ
cõsequuntur. Illi discumbunt: isti
recumbunt. Maior enĩ est: quȩdam
requies recumbentis. Ibi duo pisces:
hic sine numero. Unde pleriq septi¬
formis spẽ grãm in panibꝰ definittam
inpascibus quoq duplicis sacitmueiti
figuram intelligendam putarunt. Non

Expanded text:
alimenta uirtutibus et ideo prius hordeum, alimenta uirtutibus et ideo prius hordeum, deinde triticum nobis ad alimoniam datur, fortiori uero sicut Heliae de interioribus frumenti panis farinacius ministratur. quem autem non queunt contaminare, sed pascere peccatores? nec solum panis et numeri, sed etiam accubitionis est differentia; illi enim supra faenum discumbunt, isti supra terram recumbunt, supra faenum quinque milia, supra terram quattuor milia.lli enim adhuc quibus sensus sunt corporales mollioribus delectantur et ideo supra faenum recumbunt — omnis enim caro faenum — isti uero supra terram, quae triticum et uinum gignit et oliuam, cibum gratiae. consequuntur. illi discumbunt. isti recumbunt: maior enim est quaedam requies recumbentis. ibi duo pisces, hic sine numero, unde plerique septiformis spiritus gratiam in panibus definitam, in piscibus quoque duplicis testamenti figuram intellegendam putarunt. non
Abbreviated transcription (Latin):
quinq panes sensibiliter manduca¬
bis octo panes. sicut qui sũt incȩlestibꝰ.
Sieut eñi septem panes. panes qui etiͤ:
ita octo panes. panes resurrectionis.
Ergo isti qui septem aluntur panibus.
triduo prestiterunt: & fortasse inte.¬
gram resurrectionis futurȩ fidem. &
constantiam cõsecuti. Deniq scõꝵ
uox est. Tribꝰ diebꝰ ambulauimꝰ: ut
epulemur dño dõ nr̃o. Sed illa suolo
co. dequinq uero panibꝰ. sc̃s ioħes do¬
cuit me quod nesciebam: quod nõ do
imꝑtita est gr̃a. Docuit inquã me:
quinq istos pa̾nes ordeaceos fuisse. Et
ideo nõ inepte diximꝰ. escam istã esse
habilem corporalibꝰ. Cur enim pͥmo or-¬
deaceos: Quia primo lacte. deinde esca
nutriendus est: qui accedit ad fidem.
Nondum enim poteramꝰ. ⁊ fortasse plerq
nec adhuc possumꝰ. Nam cum sint inter
nos contentiones & dissensiones. nõne
carnales sumus. & scđm hominem
ambulamus: Suis queq apta sunt:

Expanded text:
quinque panes sensibiliter manducaquinque panes sensibiliter manducabis octo panes, sicut qui sunt in caelestibus; sicut enim septem panes panes quietis, ita octo panes, panes sunt resurrectionis. Ergo isti qui septem aluntur panibus triduo perstiterunt, et fortasse integram resurrectionis futurae fidem et constantiam consecuti. Denique sanctorum vox est: Tribus diebus ambulabimus, ut epulemur Domino Deo nostro . Sed illa suo loco. 81. De quinque ergo panibus sanctus Joannes docuit me quod nesciebam, quod non docimpartita est gratia; docuit, inquam, me quinque istos panes hordeaceos fuisse ; et ideo non inepte diximus escam istam esse habilem corporalibus. Cur enim primo hordeaceos? Quia primo lacte, deinde esca est nutriendus qui accedit ad fidem; nondum enim poteramus, et fortasse plerique nec adhuc possumus. Nam cum sint inter nos contentiones, et dissensiones, nonne carnales sumus et secundum hominem ambulamus? suis quaeque apta sunt
Abbreviated transcription (Latin):
adhuc  corporalibꝰ ꝓxima aliment &
accepisse de xp̃o. quattuorimilia. &¬
si adhuc incorpore⁊ sint & in hoc mũ¬
do. qurex quattuor constat: elemtis.
nõ ociose tam̃ referant᷑. mystice accẽ.¬
pisse ȩscam quietis. Lam eñi ȩquantur
mundo: supra mundum futuri.Nlam
& si in hoc mundo sunt. intra mundum
tam̃ nõ sũt: quibꝰ mysticȩ quietis impertit᷑
alimentũ. Septem enĩ diebꝰ mundus ẽ factꝰ.
septimo requietum est die. & ds̃ scĩficauit
eum. Ultra mundum ergo quies: ultra
mundum etiam fructus quietis. Deniq
beati pacifici: ipsi enĩ filii dĩ uocabũt᷑.
Nan cum ds̃ supra mundum sit: nemo
utiq potest dm̃ uidere. nisi mundũ
prius spiritali transcendat obtiitu Sep¬
tima itaq benedictio paccatoꝵ. Septẽ
etiam illis quattuor milibꝰ fragmentoꝵ
sporte supersunt. Non medioeris hic
panis est sabbatoꝵ : panis scĩficatus.
panis quietis. Et fortasse si primum

Expanded text:
adhuc corporalibus proxima alimenta adhuc corporalibus proxima alimenta accepisse de Christo, quattuor uero milia, etsi adhuc in corpore sint et in hoc mundo, qui ex quattuor constat elementis, non otiose tamen feruntur mysticae accepisse escam quietis; iam enim aequantur mundo supra mundum futuri. nam etsi in hoc mundo sunt, intra mundum tamen non sunt, quibus mysticae quietis inpertitur alimentum; sex enim diebus mundus est factus, septimo requietum est die. et dominus sanctificauit eum. ultra mundum ergo quies, ultra mundum etiam fructus quietis. denique beati pacifici; ipsi enim filii dei uocabuntur. nam cum deus supra mundum sit, nemo utique potest deum uidere, nisi mundum prius spiritali transcendat optutu. septima itaque benedictio pacatorum; septem etiam illis quattuor milibus fragmentorum sportae supersunt. non mediocris hic panis est sabbatorum, panis sanctificatus. panis quietis. et fortasse si primum
Abbreviated transcription (Latin):
uias gentium transuersis. itineribus
fornicantes abibunt: Atq utinam.
unꝰt & nõ plurimi ed nõ iħe auctor
defectusi etiam̃ si quis defecerit. Om̃ibꝰ
enim distribuit qui sequuntur. suie
quinq milia: siue quattuor milia
sint. Non ociosus numerꝰ. nõ ociosus
ordo: nõ ociosȩ reliquiȩ manducan¬
tium. Cur enim plures idest quinq milia
panitr.bus hoc est numero minore sacian.¬
tur. pautiores uero qui sũt quattuor
milia septem panibꝰ. hoc est numero
redundatione pascuntur: Si eñ facti
tantum sequamur miraculum: iude¬
tur esse diuinum. quod de minore mo¬
do pluribꝰ abundauit. Cur ergo quod
minus est. ei quod est amplius quasi
prestaret adiectum est: Prius enĩ qͥnq
milia quinq panibꝰ. postea e tiã quat.¬
tuor milia septem panibꝰ saturata le.¬
gimꝰ. Queramꝰ ergo mysteriũ. quod mi¬
nculo p̾stet. Itaq iudent᷑ illa quinq
milia quasi quinq corporis sensus:

Expanded text:
uias gentium transuersis iteneribus uias gentium transuersis iteneribus fornicantes abibunt! atque utinam unus et non plurimi! sed non Iesus auctor defectus, etiamsi quis defecerit; omnibus enim distribuit qui sequuntur, siue quinque milia siue quattuor milia sint. Non otiosus numerus, non otiosus ordo, non otiosae reliquiae manducantium. cur enim plures, id est quinque milia quinque panibus, hoc est numero minore satiantur, pauciores uero, qui sunt quattuor milia, septem panibus, hoc est numero redundantiore pascuntur? si enim facti tantum sequamur miraculum, uidetur esse diuinius quod de minore modo pluribus abundauit. cur ergo quod minus est ei quod est amplius, quasi praestaret, adiectum est? prius enim quinque milia quinque panibus, postea etiam quattuor milia septem panibus satiata legimus. quaeramus ergo mysterium, quod miraculum praestet. itaque uidentur illa quinque milia quasi quinque corporis sensus
Abbreviated transcription (Latin):
quam ministrat amiseris: Uon potes
dicere quia noluit escam nõdedit:
quia dat omnibꝰ. Non potes dicere
quia noluit te bonum facere. ante
que posuit bonuri & malũ: ut nõ
ex necessitate bonum tuũ esset. sed
uoluntarium. Multum enĩ differt.
inter eum qui exx necessitate inuitus
aliquid agit: & inter eum qui exeuo¬
luntate quod bonum est eligit. Si
enim inuitꝰ. hoc ago: dispensatio mͥ
credita est. Si uolens mercedem ha.¬
beo C õsideremꝰ ergo. quia stabimus.
ante tribinal xp̃i. Et si opus nr̃mͤ
arserit: nõ habebimꝰ quod exeusare.
possimꝰ. dieit enĩ quod iam per ꝓpħam
loquitus est. Populus meus quid feci
tibi. aut in quo molestus tibi fui: res¬
ponde michi. Dicit ei qui inuia de¬
fecerit. Qua ratione defecisti in uia:
Nonne panes feci: Nonne benedixi :
Nõne uissi darit Sed curtu accipere
noliusti: Quanti etiam prentium
deficiunt inuia. Et post hos sermo.¬
nes quilicet ñi sũt : tamen quia nemo dici

Expanded text:
quam ministrat amiseris? non potes quam ministrat amiseris? non potes dicere quia escam non dedit, quia dat omnibus. non potes dicere quia noluit te bonum facere, ante quem posuit bonum et malum, ut non ex necessitate bonum tuum esset, sed uoluntarium. multum enim refert inter eum qui necessitate inuitus aliquid agit et inter eum qui ex uoluntate quod bonum est eligit; si enim inuitus hoc ago, dispensatio mihi credita est; si uolens, mercedem habeo. consideremus ergo quia stabimus ante tribunal Christi et, si opus nostrum arserit, non habebimus quod excusare possimus. dicet etenim quod iam per prophetam locutus est: populus meus, quid feci tibi aut in quo molestus tibi fui? responde mihi. dicet ei qui in uia defecerit: qua ratione defecisti in uia? nonne panes feci, nonne benedixi, nonne iussi dari? sed cur tu accipere noluisti? quanti etiam praesentium deficient in uia et post hos sermones, qui licet nostri sunt, tamen quia nemo dicit
Abbreviated transcription (Latin):
det mitis. Nõ istam teritm dico quȩ arida
est: sed illam quȩ xp̃i confirmatur
alimentis. quȩ sub imperio cõstituta
regis ȩterni: scõꝵ. in colatibꝰ frequen¬
tatur. Diuidit ergo escas dñs iħe. Et
ille quidem uult dare omnibꝰ.: negat
nemini. Dispensator enim. omnium
est. Sed. cum ille panes frangat & der
discipłis. si tu manus non eaꝗtendas ..¬
tuas: ut accipias tibiȩseas: defities in
uia. nec poteris un eum culpam tuã
referre: qui miseretur & diuidit. Sed
hos diuidit: qui cum eo etiã in deserto
permanent: qui & primo & scđo. die
& tercio nõ recedunt. Sic enim habes.
Misereor huic turbȩ. quia triduũ est
iam quod perseuerant mẽcii:. Quanta
dignatio. quanta in ed hominibꝰ inspi.¬
ratur humanitas. Non cuult. ieuinof
dimitere: nõ uult. ne deficiant inuia.
Noli engo deficere a disciplina dĩ. neq
fatigeris cum ab eo increparis. Non
Aut quomͦ te ex cusabis. si ęsce urtutẽ

Expanded text:
det mitis. Non istam terram dico quae arida det mitis. Non istam terram dico quae arida est, sed illam quae Christi confirmatur alimentis, quae sub imperio constituta regis aeterni sanctorum incolatibus frequentatur. 76. Dividit ergo escas Dominus Jesus. Et ille quidem vult dare omnibus, negat nemini, dispensator enim est omnium. sed cum ille panes frangat et det discipulis, si tu manus non extendas tuas, ut accipias tibi escas, deficies in uia nec poteris in eum culpam tuam referre, qui miseretur et diuidit, sed his diuidit qui cum eo etiam in deserto permanent, qui et primo et secundo die et tertio non recedunt. sic enim habes alibi: misereor huius turbae, quia triduum est iam quod perseuerant mecum. quanta dignatio, quanta m eo hominibus inspiratur humanitas! non uult ieiunos dimittere, non uult, ne deficiant in uia. Noli ergo deficere a disciplina dei neque fatigeris, cum ab eo increparis. non aut quomodo te excusabis, si escae uirtutem
Abbreviated transcription (Latin):
iseretur ergo dñs: ne quis deficiat
in uia. Si quis ergo defecerit. non
per dnm̃ iħm. sed per se deficit. Nec
habes quod adscribas dño: quiuineit
cum uidicatur. Quid enim dicas ei. qui in
te contulit omĩa firmanienta uirtutis:
Nonne ipse te geni̾t: Nonne ipse te pauit:
Cibus eiꝰ uirtus est: cibus eius fortitudo ẽ.
Sed si tu negligentia tua uirtutem quã
acceperas perdiditi: nõ alimentoꝵ cȩles¬
tium. sed tuȩ m̃tis tibi presidia defuerũt.
Deniq dñs sicuti suꝑ iustos & iniustos plu.¬
it: ita etiam iniustos paseit & iustos.
ebus: Et illam ȩscam angłs dedit. Si aũt
te pauerit iħc: & acceptam ȩscam ser¬
uaueris. ambulabis non quadraginta
diebꝰ & quadraginta noctibꝰ. sed audeo
dicere senpturȩ fẽtus exemplis. quadra¬
guita annis egrediens ab egypti sinu:
donec peruenias int̾ram multam. in t̾rã
daturum se patribꝰ nr̃is. Huus terrȩ
tibi uirtus requirenda est: quam possi¬

Expanded text:
iseretur ergo Dominus, ne quis deficiat iseretur ergo Dominus, ne quis deficiat in via. Si quis ergo defecerit, non per Dominum Jesum, sed per se deficit: nec habes quod adscribas Domino, qui vincit cum judicatur; quid enim dicas ei qui in te contulit omnia firmamenta virtutis? Nonne ipse te genuit, nonne ipse te pavit? Cibus ejus virtus est, cibus ejus fortitudo est. Sed si tu negligentia tua virtutem quam acceperas perdidisti, non alimentorum coelestium, sed tuae mentis tibi praesidia defuerunt. Denique Dominus sicuti super justos et injustos pluit: ita etiam injustos pascit et justos. ebus, et illam escam angelus dedit ? Si autem te paverit Jesus, et acceptam escam servaveris, ambulabis non quadraginta diebus et quadraginta noctibus, sed audeo dicere Scripturae fretus exemplis quadraginta annis: et egredieris ab Aegyptiis finibus, donec pervenias in terram multam, in terram daturum se patribus nostris. Hujus terrae tibi virtus requirenda est, quam possi
Abbreviated transcription (Latin):
euadere. de quinq istis manducet pa¬
nibꝰ. ⁊ duobꝰ piscibꝰ. Certe si petere cibũ
ueretur: ipse relictis suis omnibꝰ festinet
ad dei uerbum. Dum audire incipit. in¬
cipit esiuire: incipiunt apłi esurientem
udere. Et si illi adhuc nõ intelligunt
quid esuriat: intelligit xp̃c. Seit quod
nõ scłarem cibum esuriant: sed cibũ xp̃i.
Dicat dimittere eos ieuinos nolo. ne defici¬
ant iniua. b̾ onus dñs studia exigit: uireᷤ
ministrat. Utinam dñe iħu uelis mecum
istos ieu̾inos nõ dimittere. sed imperti¬
tis abs te epulis reficias eos: ut possint
tius alimoniis fortioris infirmitatẽ ieui
quia si dimittis ieumũ: deficit in uia. hoc
est uel inistius cursu uitȩ. uel antequã
ad caput ꝑueniat uitȩ: antequã ꝑueniat
ad patrem. & intelligat quod ex parte
ligat quod xp̃e qui descendit ipse est
& qui ascendit. ne forte cum acceperit
quod natus ex uirgine est: incipiat nõ
dĩ uirtutem sed hominis estimare:

Expanded text:
euadere de. quinque istis manducet paeuadere de. quinque istis manducet panibus et duobus piscibus. certe si petere cibum ueretur, ipse relictis suis omnibus festinet ad dei uerbum. dum audire incipit, incipit esurire. incipiunt apostoli esurientem uidere. etsi illi adhuc non intellegunt quid esuriat, intellegit Christus. scit quod non saecularem cibum esuriat, sed cibum Christi dicat. dimittere eos ieiunos nolo, ne deficiant in uia: bonus dominus studia exigit, uires ministrat. utinam, domine Iesu, uelis mecum istos ieiunos non dimittere, sed inpertitis a te epulis reficias eos, ut possint tuis alimoniis fortiores infirmitatem ieiunquia si quem dimittis ieiunum, deficit in uia, hoc est deficit uel in istius cursu uitae uel antequam ad caput perueniat uiae, antequam perueniat ad patrem et intellegat quod ex patre ristus qui descendit, ipse est et qui ascendit; ne forte cum acceperit quod natus ex Virgine est, incipiat non Dei virtutem, sed hominis aestimare.
Abbreviated transcription (Latin):
tea alimonia mensȩ cȩlestis exuberet.
quamquã nõdum ualidioribꝰ hȩc turba
reficiatur alim̃tis: neq xp̃i corpore &
sangume ieuina. solidioris fidei corda
pascantur. Lacte inquit uos potauit:
nõ esca. Nondum enim poteratis: sed nec
adhuc quidem potestis. Inmodum lac.¬
tis quinq sũt panes: ȩsca aut̃ solidior
corpus est xp̃i. potus uehementior
sanguis est dñi. Non statim aprimo
epulamur omĩa: neq pottimus om̃ĩa.
Hoc primũ inquit bibe. E st ergo pͥmũ
est etiam scđm quod bibas. Est & pͥmũ
quod manduces. est etiam scđm: est
rimo quinq panes sũt: sedo septem.
tercium ipsum corpiis est xp̃i. Nequã¬
quam igitur talem dnm̃ deseramꝰ. qui
ꝓ unuiscuiusq uiribꝰ impertire nobis
alimenta dignatur: ne aut infirmum
ualidior cibus opprimat. aut ualidum
exilia alim̃ta non satient. Iui eñĩ in¬
firmus est: holera manducet. Et ille
qui iam uidetur laqueos infirmitatis

Expanded text:
tea alimonia mensae caelestis exuberet, tea alimonia mensae caelestis exuberet, quamquam nondum ualidioribus haec turba reficiatur alimentis neque Christi corpore et sanguine ieiuna solidioris fidei corda pascantur. lacte inquit uos potaui, non esca; nondum enim poteratis. sed nec adhuc quidem potestis. in modum lactis quinque sunt panes, esca autem solidior corpus est Christi, potus uehementior sanguis est domini. non statim a primo epulamur omnia neque potamus omnia. \'hoc primum\' inquit \'bibe. est ergo primum, est etiam secundum quod bibas. est et primum quod manduces, est etiam secundum, est primo quinque panes sunt, secundo septem, tertium ipsum corpus est Christi. nequaquam igitur talem dominum deseramus, qui pro uniuscuiusque uiribus inpertire nobis alimenta dignatur, ne aut infirmum ualidior cibus opprimat aut ualidum exilia alimenta non satient; qui enim infirmus est holera manducet. et ille qui iam uidetur laqueos infirmitatis
Abbreviated transcription (Latin):
ostea quam illa quȩ eccłȩ
typum accepit. a fluxu curata est
sanguinis: postea quam apłi ad euan.¬
qłiz andum regnum dĩ sũt destinati:
gre celestis impertitur alimentum. Sed
quibꝰ imperciatur: aduerte. Non ociosis.
nõ ieuutate quasi in synagoga. uel seĩati.
xepm̃. Qui eni nõ fastu̾nt. ipsi excipiũt᷑
a xp̃o: & cum ipsis loquitur dĩ uerbũ:
nõ de scłaribꝰ sed de dei rego. Et si qui
corporalis gerunt ulcera passionis: his
medieinamꝰ suam libenter indulget.
Consequens igitur erat. ut quos a uulne¬
rum dolore sanauerat: eos alimoniis
spiritalibꝰ aieuinio libenara&. Itaq nemo
cibum accipit xp̃i: nisi qui fuerit ante
sanatus. Et illi qui uocantur ad cȩnam.
prius uocando sanantur. Siclaudꝰ fuit.
gridiendi facultate ut ueniret accẽ¬
pit. Si lumine erat priuatꝰ oculoꝵ. do¬
inum utiq dñi nisi refusa luce intrare
nõ potuit. ubi ergo misterii ordo ser¬
uatur. ut prius per remissionẽ pecca¬
toꝵ. uulneribꝰ medicina tribuatur: pos¬

Expanded text:
osteaquam illa quae ecclesiae typum accepit a fluxu curata est sanguinis, posteaquam apostoli ad euangelizandum regnum dei sunt destinati, gratiae caelestis inpertitur alimentum. sed quibus inpertiatur aduerte. non otiosis, non in ciuitate quasi in synagoga uel saeculari Christum; qui enim non fastidiunt ipsi excipiuntur a Christo et cum ipsis loquitur dei uerbum non de saecularibus, sed de regno caelorum. et si qui corporalis gerunt ulcera passi- onis, his medicinam suam libenter indulget. consequens igitur erat ut quos a uulnerum dolore sanauerat eos alimoniis spiritalibus a ieiunio liberaret. itaque nemo cibum accipit Christi, nisi fuerit ante sanatus, et illi qui uocantur ad cenam prius uocando sanantur. si claudus fuit, gradiendi facultatem ut ueniret accepit, si lumine priuatus oculorum, domum utique domini nisi refusa luce intrare non potuit. Ubique igitur mysterii ordo seruatur, ut prius per remissionem peccatorum uulneribus medicina tribuatur, pos
Abbreviated transcription (Latin):
detestanda simulatio. tanti exempli aue.¬
toritate muniatur. Sed hoc faciebat
caritare: qua eiꝰ infirmitate cui uolebat
subuenire. tanquã suã cogitabat. Hoc
emm expressit dicendo. Cum eni liber
sim ex om̃ibꝰ. omniũ me seruum feci: ut
plures lucrifacerem Quod ut intelligas
nõ simulatione sed caritate fieri. qua
infirmis hominibꝰ tanquam nos sumus
compatimur: ita monet alioloco dicen.
Uos inlibertatem uocati estis. tantum ne
libertatem in occasionẽ carnis detis: sed
percaritatem seruite inuicem Q uod fi¬
eri nõ potest. nisi alterius infirmitatem
quisq habeat quasi suam: ut eam ȩqͣm¬
miter ferat. donec ab ea liberetur ille
cuius curat salutem. Raro ergo. & mag¬
na necessitate obiurgationes adhiben.¬
dȩ sunt: ita tamen ut etiam in his ipsis
nõ nob. sed deo ut seruiatur instemus.
Ipse est enim funis. ut nichil duplici corde
ut uideamꝰ eicere festucam de oculo frĩs.¬
tui Uidebimꝰ enim eam oculis columbȩ.

Expanded text:
detestanda simulatio tanti exempli aucdetestanda simulatio tanti exempli auctoritate muniatur; sed hoc faciebat charitate, qua ejus infirmitatem, cui volebat subvenire, tanquam suam cogitabat; hoc enim et praestruit dicendo: Cum enim liber sim, ex omnibus omnium me servum feci, ut plures lucrifacerem: quod ut intelligas, non simulatione, sed charitate fieri, qua infirmis hominibus, tanquam nos sucompatimur, ita enim monet alio loco dicens: uos in libertatem uocati estis, fratres; tantum ne libertatem in occasione carnis detis, sed per caritatem seruite in inuicem. quod fieri non potest nisi alterius infirmitatem quisque habeat quasi suam, ut eam aequanimiter ferat, donec ab ea liberetur ille cuius curat salutem. Raro ergo et magna necessitate obiurgationes adhibendae sunt, ita tamen, ut etiam in his ipsis non nobis, sed deo ut seruiatur instemus. ipse est etiam, ut nihil duplici corde t uideamus eicere festucam de oculo fris. Videbimus enim eam oculis columbae,
Abbreviated transcription (Latin):
est: ut cum aliquẽ reprehendere uel
obiurgare necessitas coegerit. primũ
cogitemꝰ utrum tale sit uitium: quod
buimus: cogitemus nos homines esse. &
habere potuisse.Si uͦ habuimus & non
habemus: tangat memoriã cõmunis in¬
firmitas. ut illam reprehensionẽ aut ob¬
uirgationẽ. nõ odium sed miscđia ꝓre¬
cedat. Ut siue ad correctionẽ eiꝰ ꝓpter
quem id facimus. siue ad peruersionem
ualuerit: nam incertus est exitus. nos
tamen de simplicitate oculi nr̃i securi
simus: Si aũt cogitantes nos metipsos in.
uenerimus in eo esse uitio. in quo est ille
quem reprehendere parabamꝰ. neq ob
conandun inuitemꝰ. Nam & illud quod
dicit apłs. factus sum iudeis tan quam
iudeus. ut iudeos lucri facerẽ: his qui
sub lege sũt quasi suͥlege essem. cumnõ¬
firmus. ut infirmos lucrifacerẽ: om̃ibꝰ
omĩa factus sum. ut om̃s lucrifacerem:
nõ utiq simulatione fatiebat. quẽ admo¬
dum quidam intelligi uolunt: ut eoꝵ

Expanded text:
est, ut, cum aliquem reprehendere vel est, ut, cum aliquem reprehendere vel objurgare nos necessitas coegerit, primum cogitemus utrum tale sit vitium, quod buimus, cogitemus nos homines esse, et habere potuisse; si vero habuimus, et non habemus, tangat memoriam communis infirmitas, ut illam reprehensionem aut objurgationem non odium, sed misericordia praecedat: ut sive ad correctionem ejus, propter quem id facimus, sive ad perversionem valuerit nam incertus est exitus, nos tamen de simplicitate oculi nostri securi simus. Si autem cogitantes nosmeuenerimus in eo esse uitio, in quo est ille quem reprehendere parabamus, non repconandum inuitemus. Nam et illud quod dicit apostolus: factus sum Iudaeis quasi Iudaeus, ut Iudaeos lucsub lege erant, quasi sub lege essem cufirmus, ut infirmos lucrifacerem; omnibus omnia factus sum, ut omnes lucrifacerem: non utique simulatione faciebat, quemadmodum quidam intelligere volunt: ut eorum
Abbreviated transcription (Latin):
tantum robur acceꝑit. ut merito appel¬
letur trabes. fieri aut potest. ut suras¬
caris homini: uelis eum corrigi Si aũt
odens hominem: nõpotes eum uelle
corrigi. Auomͦ dicis fratri tuo. frater sine
eitiamꝰ festucam de ocło tuo. & ecce
trabes est in ocło tuo: ypocrita. eice
primum trabem de ocło tuo: & tunc
iudebis eicere festucam de ocło fr̃s tui.¬
I dest primo abste expelle odium: &
de inde poteris iam eum quẽ diligis em̃¬
dare. Et bene ait ypocrita. Accusare
enim uitia. offitium est bonoꝵ uiroꝵ
& beniuoloꝵ Quod cum mali fatuit:
alienas partes agũa. sicut ypocritȩ qui
tegunt sub persona quod suit: & osten¬
tant inpersona quod nõ sũt. Y pocri
taꝵ nomine. simulatores acceꝑis. Et
est uere multum cauendum & moles.¬
tum simulatoꝵ genus: qui cum om̃iũ
uitioꝵ accusatͥo es odio & luore sus¬
erpiant. etiam cõ sultores se uideri uo¬
lunt. Et ideo pie cauteq ui gilandum

Expanded text:
tantum robur acceperit, at merito appeltantum robur acceperit, at merito appellaretur trabes. fieri autem potest, ut, si irascaris homini, uelis eum corrigi; si autem oderis hominem, non potes eum uelle corrigere. Quomodo enim dicis fratri tuo: sine eiciam festucam de oculo tuo, et ecce trabes est in oculo tuo? hypocrita, eice primum trabem de oculo tuo, et tunc uidebis eicere festucam de oculo frid est, primum abs te expelle odium, et deinde poteris jam eum quem diligis, emendare. Et bene ait, Hypocrita. Accusare enim vitia, officium est bonorum virorum et benevolorum: quod cum mali faciunt, alienas partes agunt; sicut hypocritae, qui tegunt sub persona quod sunt, et ostentant in persona quod non sunt. Hypocritarum ergo nomine simulatores acceperis. Et est vere multum cavendum et molestum simulatorum genus, qui cum omnium vitiorum accusationes odio et livore suscipiant, etiam consultores videri se volunt. Et ideo pie cauteque vigilandum
Abbreviated transcription (Latin):
terea hocetiam ipsi pat̾i meruerunt :
R idiculum est. putare. Ailid. ergo aliud
dictum est. om̃is. enĩ qui gladio per¬
cusserit gladio mor̾iet᷑: nisi quia an¬
ipso peccito anima moritur. qd eũqi
commiserit: Et qm̃ de temerino & ini¬
quo uiditio nos hoc loco dñs monet.
uult enim ut simplici corde. ⁊ in unũ
intento faciamus quȩxumq facimus:
& multa in certum est quo corde fiat̃.
de quibꝰ iudicare temerariũ est: hii aũt¬
maxime. temere udicant de incertis
& facile reprehendunt. qui magis amat̃
uituperare & dampnare. quã emenda¬
re & corrigere: quod uitium uł suꝑbiȩ
est. uel muidentiȩ: cõsequent̃ subicit
& dicit. Iuid aũt uides festucam in ocło
fratris tui. trabem aũt in ocło tuo nõ ui¬
des: Ut si forte uerbi gr̃a ira ille pecca¬
uit: tu odio reprehendas. Quantũ aũt
inter festucã & trabem. quasitantũ in¬
ter iram distat & odium. Odium ẽ enĩ
ira inueterata: quasi quȩ uetustate ipsa

Expanded text:
terea hoc etiam ipsi pati meruerunt? terea hoc etiam ipsi pati meruerunt? ridiculum est hoc putare. quid ergo aliud dictum est: omnis enim, qui gladio percusserit, gladio morietur, nisi quia ipso peccato anima moritur, quodcumque commiserit? Et quoniam de temerario et iniquo iudicio nos hoc loco dominus monet — uult enim, ut simplici corde et in unum deum intentione faciamus quaecumque facimus; et multa incertum est quo corde fiant, de quibus iudicare temerarium est. maxime autem hi temere iudicant de incertis et facile reprehendunt, qui magis amant uituperare et damnare quam emendare atque corrigere: quod uitium uel superbiae est uel inuidentiae — consequenter subicit et dicit: quid autem uides festucam.in oculo fratris tui, trabem autem in tuo oculo non uides? ut si feruenti uerbi gratia ira ille peccauit, tu odio reprehendas. quantum autem inter festucam et trabem, quasi tantum inter iram distat et odium. odium est enim ira inueterata, quasi quae uetustate ipsa