comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ciam furti accõnetributor exact¬
or en cenetur. si te ñ cessante intributo¬
ria exacc̃õne sciens quod nichil deb̾etur
ancillam cui uiris ab duxit aũ uendidi.
q̃ res res facit ut nec emptor usucaperet
uendicac̾o que cibi ip̃us cõpecit
mp̃. sub cracto furto ueliuatrepõ man¬
cipio quãius hoc rebus hũonis non ob¬
latum sũit exemptũ tam adraptorem
quam ad furem ꝑiculum reddũdabit
ut̾q eorum pena legitima coħcebitur

Expanded text:
iam furti actione tributorum exactor tenetur, si non cessante te in tributoria exactione sciens, quod nihil deberetur, ancillam tui iuris abduxit aut vendidit. Quae res facit, ut nec emptor usucaperet vindicatioque tibi ipsius compet. Subtracto furto vel vi abrepto mancipio, quamvis hoc rebus humanis non oblatum fuerit exemptum, tam ad raptorem quam ad furem periculum redundabit et uterque eorum poen
Abbreviated transcription (Latin):
Quidã qui iustũ filiũ habebat
uepos accessit nͣlis sinepotis nomen hꝰi
soboli legib acomodãd̾ est q̃ rebat᷑ uolelat
.ii. talinat᷑ali nepoti exlogitimo suo fibo
iam definicto ꝓgenito totam suã sd̾am

Expanded text:
uidam, qui iustum filium habebat, nepos accessit naturalis: si nepotis nomen huiusmodi suboli legibus accommodandum est, quaerebatur. volebat enim tali naturali nepoti ex suo legitimo filio iam defuncto progenito totam suam substantiam
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ auo int̾ cessit mulier ł ei actõem
parari s siminꝰ ydonee mulieri ꝯ¬
stitute aliquus pecunsaseres ced̾it
nt ꝓ eo se obligaret inudien qͥdẽ que
antiqum agredił inꝑtem si aliquid
auuliere possit acciꝑe ł nito cum¬

Expanded text:
ssit, vel ei actionem parari. Sed si minus idoneae mulieri constitutae aliquis pecunias vel res dedit, ut pro eo se obligaret, mulieri quidem, quae antiquum adgredi, vel in partem, si aliquid a muliere possit accipere,
Abbreviated transcription (Latin):
d̾. Certi ⁊indubitati uiris est ad
similitudinem eiꝰ qui ꝑsonalem redement
accõnem ⁊ utitilit̾ eaminonere suo noĩe
ꝯceditur. ieum qui iurem actr̃em ꝯꝑa¬
uerit. eadem uti posse falcultate cum
n. accõis nomen generale est omniũ
siue inrem siuĩ itꝑsonam actõnum ⁊
apd̾ homnnes uet̾es iuris ꝯditores hoc
uomem in oĩb poceat uͥ est tale quod
differenciam in hi utilib actoib possit

Expanded text:
. Certi et indubitati iuris est ad similitudinem eius, qui personalem redemerit actionem et utiliter eam movere suo nomine conceditur, et eum, qui in rem actionem comparaverit, eadem uti posse facultate. cum enim actionis nomen generale est omnium sive in rem sive in personam actionum et apud omnes veteres iuris conditores hoc nomen in omnibus pateat, nihil est tale, quod differentiam in huiusmodi utilibus actionibus possit
Abbreviated transcription (Latin):
iuhondim certus dequantia¬
te hedit᷑atis ꝑsuaden e emptore quasi ex¬
guã quantitatẽ eam uendidit bone fi
iure eoꝵ ꝑsecucionem habet.
d̾ e Emptorheditatis accionib fũanda¬
tis eouire uti debet quo is cuiꝰ ꝑsona fũ¬
gitur quanius utaes ⁊ adilsus debito¬
res heditarios acciones emptori ꝓlacuer̃¬
uendidit arteꝙͣ res heditanas tradet.
dominꝰ eoꝵ ꝑseuerauit. u iõ uendendo eas
aliis dñium tcanfferre potuit set qm̃
ꝯtractus fidem fregit exempto actõe
quonitus qͥnautitua int̾ est pr̃are coget᷑.¬
d̾. Yostqm̃ eo dedursinn est ut cau¬
ciones queq debitoꝵ pignori darentur
ordinarium iusum est post uõis uendi¬

Expanded text:
i nondum certus de quantitate hereditatis, persuadente emptore quasi exiguam quantitatem, eam vendidit, bonae fiure eorum persecutionem habet. Emptor hereditatis actionibus mandatis eo iure uti debet, quo is cuius persona fungitur, quamvis utiles etiam adversus debitores hereditarios actiones emptori trvendidit, antequam res hereditarias traderet, dominus earum perseveravit et ideo vendendo eas aliis dominium transferre potuit. sed quoniam contractus fidem fregit, ex empto actione conventus quod tua interest praestare cogit. Postquam eo decursum est, ut cautiones quoque debitorum pignori darentur, ordinarium visum est, ut post nominis vendi
Abbreviated transcription (Latin):
d̾ Qacio uiris postulat ut credi¬
torib h̾editariis ł legatarũs seufid̾i¬
ꝯmissariis te ꝯuenire uolentib tu
respondeas ⁊ cumeo cui h̾editatem ue¬
nundedisti tu expenaris suo ordicie
nam ut sat̃ tibidetur sero desideras
qm̃ eo temꝑe quo uenũdabatur ẜe¬
ditas hoc non est exp̃ssum ł ꝯp̃hensũ¬

Expanded text:
 Ratio iuris postulat, ut creditoribus hereditariis et legatariis seu fideicommissariis te convenire volentibus tu respondeas et cum eo, cui hereditatem venumdedisti, tu experiaris suo ordine. nam ut satis tibi detur, sero desideras, quoniam eo tempore, quo venumdabatur hereditas, hoc non est comprehensu
Abbreviated transcription (Latin):
Suꝑ reb uendendis fiquis ita rem
ꝯparauerit uet̾es uendita eẽt auãti
cicius estimauerit magnadubitacõ
est exorta multis autique prudencie
cubatorib amͣ decidentes consemus

Expanded text:
us venumdandis, si quis ita rem comparavit, ut res vendita esset, quanti Titius aestimaverit, magna dubitatio exorta est multis antiquae prudentiae cultoribus. Quam decidentes censemus,
Abbreviated transcription (Latin):
exeo cempore conputandor exque pͥe¬
re possõr quiᷤ uĩcit ea possõne retidit
ꝯrrꝙpcõne muinitus sit ¶ sot hoc super
uilis decentatonons censemus qui siue
uolencia oudẽ reni nati sunt. nã
siquis cam molent̃ abstulit omni m
habit prion possõri sñ muulla dutine¬
cõue cam uendicar sec ⁊siquis ñ¬

Expanded text:
ex eo tempore computandorum, ex quo prior possessor, qui et vicit, ea possessione cecidit, exceptione munitus sit. Sed haec super illis detentoribus censemus, qui sine violentia eandem rem nancti sunt. Nam si quis violenter eam abstulit, omnimodo licebit priori possessori sine ulla distinctione eam vindicare Sed et si quis n
Abbreviated transcription (Latin):
suscip̃e ab appił atoubus et cognicõnes
inducẽ ap̃ uiros illutres p̾dcõs uidices
lictioritoribus edẽ nr̃os appsłares ep łaues¬
p̃cipimus. osficus. iudeliat. corcum qui¬
bus uir ulustris questor iudicat exeqũ¬
tibus iudicata¶ hec si appłło sũit oblaca
iudici qui ñ exdelog̾one cognoscuͤut no̾c
sis qui exdesẽgone cognoscunt nõce cit

Expanded text:
iones inducere apud viros illustres praedictos iudices litigatoribus edere nostros epistulares praecipimus: officiis videlicet eorum, cum quibus vir illustris quaestor iudicat, exsequentibus iudicata. Haec, si appellatio fuerit oblata iudici, qui non ex delegatione cognoscit. Eorum sis, qui ex delegatione cogn
Abbreviated transcription (Latin):
d̾. ħu quiꝰ cuulia mun̾a ł deturionat᷑
ł honores deuocantur. licit uoccacõnem apͥn¬
cpibiis acceperunt. si applłacõnis auxilio ñ
utantur. conscuisu suo nominacõnẽ confic¬
mant cum igicur adminus uocatus appłła¬
ũis ap̾ p̃sidem prouincie iuste ceappssasse

Expanded text:
. Qui ad civilia munera vel decurionatum vel honores devocantur, licet vacationem a principibus acceperint, si appellationis auxilio non utantur, consensu suo nominationem confirmant. Cum igitur ad munus vocatus appellaveris a praeside provinciae, iuste te appellasse
Abbreviated transcription (Latin):
nnonbui usiuis grauioles suꝑ pom̾ si
enm exiudicati accõne centesime om̃i¬
modo currunt usure excontractibus
aũt hoc nico contingit ĩ capitalis łcox
ipã nocĩtas rerum introducebat et idoo
pio romedic cam̃ coigraces scimussor¬
tis cm̃modo usuras usq ad ccatesmain
curtences ex iudicati accõne prosligari
ñ aut̃ usiuarum qñtascomq usutat᷑ si
cnim nouatur iudicati accõne pͥor cõ o̾¬
traccus nct̃e est usuratum quid̾ q̃ ant̾i¬
consu̾mata est quancitas sortis crusura¬
rum cocius sume ustiras p̾oa colligis
sorcis cm̃ modo et cum auciquitas pris¬
mo exmmpło rois quid̃ ꝯdõpnacis laxani¬
cum duor ilsium p̾stabat. fideuissors
aut̃ uor cod̾ uti bn̾ficis nou coucedebat.
ut licĩt uictonbus relictis pp̃ logem ꝯd̾ꝑ¬
natis pͥs a fideuissoubus cor ł maudate

Expanded text:
minoribus usuris graviores supponi. Si enim ex iudicati actione centesimae omnimodo currunt usurae, ex contractibus autem hoc raro contingit in capitulis lege ipsa necessitas rerum introducebat Et ideo pio remedio causam corrigentes sancimus sortis tantummodo usuras usque ad centesimam currentes ex iudicati actione profligari, non autem usurarum quantascumque usuras. Si enim novatur iudicati actione prior contractus, necesse est usurarum quidem, quae antericonsummata est quantitas sortis et usurarum, totius summae usuras postea colligi, sed sortis tantummodo Et cum antiquitas pessimo exemplo reis quidem condemnatis laxamentum duorum mensum praestabat, fideiussores autem eorum eodem uti beneficio non concedebat, ut liceret victoribus relictis propter legem condemnat
Abbreviated transcription (Latin):
mp̃. ⁊ Dimis ꝑpam. iudex pignori
marcelle capi ac dislrahi nusit aute.
rem uidicatam prius estergont sua¬
to oĩdme actonem adu̾sus oamdi¬
ngris. et cã cognita suãm accipias
rom iudicatam p̃sas prouuicieĩ
pignoubus captis ac distractis ad me¬
lumentum produci iubebit q̃ sino¬
uata causa cit exilipulatu tibi actõ¬
q̃ int̾ccisit conibantuis desid̾at ione¬
dium. sutaꝙ p̾sidẽ prounncie qui
tem iudicatã alignd adicnsu alle¬
orãis ras soli q̃ pignori dace siuit
dui. subastatas. exconpacto si a̾bic̃o¬
medio res camdiu cracta ad eifrm̃¬

Expanded text:
. Nimis propere iudex pignora marcellae capi ac distrahi iussit ante rem iudicatam. Prius est ergo, ut servato ordine actionem adversus eam dirigas et causa cognita sententiam accipiasrem iudicatam praeses provinciae etiam pignoribus captis ac distractis ad emolumentum perduci iubebit. Quod si novata causa est, exquae intercessit, constantius desiderat remedium. si itaque praesidem provinciae, qui rem iudicatam ris res soli, quae pignori datae sunt, diu subhastatas ex compacto sive ambitiomedio res tam diu tracta ad ef
Abbreviated transcription (Latin):
¶snus aut ĩ ag cudo nogo minus se alle¬
q gase litigator credid̾it. ꝙ ĩ iudicio
acco fuit omissum ap̃ cum qui de appllo¬
ne cognoscit prosoquatur. cum notũ
gcrentibus nobis aluis incħĩ iudiciis quã
nuticiam locum hoe deb̾c not̾ia res fol̾te

Expanded text:
 autem in agendo negotio minus se adlegasse litigator crediderit, quod in iudicio acto fuerit omissum, apud eum qui de appellatione cognoscit persequatur , cum votum gerentibus nobis aliud nihil in iudiciis quam iustitiam locu
Abbreviated transcription (Latin):
auciq̃ infinitum producte sunt. me¬
lius nobis uisum est huuis ꝓlixita
auonibum coartare. sc̃imus itaq ĩ oĩ¬
bis casibus qui õcam hoũcqũatita¬
cim ł nacuram ułti ĩ uendicõnibus
et locacõnub ccomnb concractibus
ħ qͦ int̾cit duplĩ quantitatẽ mnim
iudentur. iudices qui cãs dicim̾das
suscipiunt. ꝑsuam subtlttatẽ iuira¬
nini hoc roddacur. et ñ ĩ quibusdã
machinacõib et ñ ĩ modicis ꝑ u̾sio¬
nibin incirauitus ĩ extricabiles rodi¬
citur.pro sua i passibilitate cadat
¶cum scinius crunt nacure congru¬
um cas tm̃ modo penas ꝯxigi q̃ ues
conpecenti mod̾atõne ptofrritut¬

Expanded text:
ae in infinitum productae sunt, melius nobis visum est huiusmodi gustum coartare. Sancimus itaque in omnibus casibus, qui certam habent quantitatem vel naturam, veluti in venditionibus et locationibus et omnibus contractibus, quod hoc interest dupli quantitatem minime videntur, iudices, qui causas dirimendas suscipiunt, per suam subtilitatem requirenmachinationibus et immodicis perversionibus in circuitus inextricabiles redicitur, pro sua impossibilitate cadat, cum scimus esse naturae congruum eas tantummodo poenas exigi, quae cum competenti moderatione proferu
Abbreviated transcription (Latin):
inp. a beo uidicato reccdiñ potest
ꝗ nob̃ ab sencibus itiguorautibus atꝙ
ĩ defensis dicitis esse prol atum s ubĩ
pumum cognounstisnon illico destatu¬
tis quitelam iatulistis ita cim firmuitatẽ¬

Expanded text:
. Ab eo iudicato recedi non potest, quod vobis absentibus et ignorantibus atque indefensis dicitis esse prolatum, si ubi primum cognovistis, non ilico de statutis querellam detulistis. Ita enim firmitate
Abbreviated transcription (Latin):
mamplissimo p̾coriane
p̃fecturt iudicõ si concra
iis se icids assumãt non prouocãdi
s supplicandiliceatiam ministramus
icct pro cuna ł qualibet .p. ucilicatẽ
scu alia cã dicatur pro lata sãa nec¬

Expanded text:
amplissimo praetorianae praefecturae iudicio, si contra ius se laesos adfirment, non provocandi, sed supplicandi licentiam ministramus, licet pro curia vel qualibet publica utilitate seu alia causa dicatur prolata se
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ nũari anficile. iexplanari
losicace uidificultate ꝯpoĩta est
cum multa concurrẽ debent ut ea nas¬
cacur. deiũ illud spaciũ amiale aluqͥd̃
ica eisfuse ĩ t̃ p̃cabantur ut possit usꝙ
ad detrimum exendi alii uidicautes
usq adquiquẽnũ stãd̾ cise putauer̃t¬

Expanded text:
lanari lositate et difficultate composita est, cum multa concurrere debent, ut ea nascatur. 1a . Deinde illud spatium annale alii quidem ita effuse interpretabantur, ut possit usque ad decennium extendi, alii iudicantes usque ad quinquennium standum esse putaver
Abbreviated transcription (Latin):
tum spacium miĩe pro ccadantur soc
siqua res snis aliꝙ postuletus ł ꝑsona qͣli¬
qui piguus ł ypothocam l a suo debicor
sct ałalio ꝑlongum cempus pͥossidenee t¬
incitur uindicare ¶ crgo aũt ñ mote
n hãt facultacem nec susficiat pͥcibus
gasse isi allogaco sacro iscpco auci
udicio postulacõns depõito su̾it subse¬

Expanded text:
dantur. Sed si qua res vel ius aliquod postuletur vel persona qualiqui pignus vel vel hypothecam non a suo debitore, sed ab alio per longum tempus possidente nititur vindicare Quae ergo ante non motae non habeant facultatem. Nec sufficiat precibus gasse, nisi allegato sacro rescripto aut in iudicio postulatione deposita fuerit subse
Abbreviated transcription (Latin):
nem incroducta cum licił ꝯ cestõnem
iiuicatut oa ea decentact set i siquis
dcbicorum ad agnoscend̾̃ suũ debitum
scdãm cauc̾oniom iucredicorem ĩp̾osint
temꝑa memoratarũ. p̾scriptõnum in¬

Expanded text:
nem introducta, cum litis contestationem imitatur ea detentio. 5a . Sed et si quis debitorum ad agnoscendum suum debitum secundam cautionem in creditorem exposuerit, tempora memoratarum praescriptionum in
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯposuit ihus q̃ promillionibus ł
legatis ł aliis ob ligo̾nibus q̃d aconeni
ꝑ singulos amios ł m̃ses aut aliq sin¬
oulare comp̃ continẽt. tomꝑa memo¬
ratarum p̾scupcẽtiũ ñ ab exordio cał
obligonis sec abinicio cuiuscomi ãniͣ
n manifcstũ cit ᷑ nulla .s. danda lice̾

Expanded text:
posuit In his etiam promissionibus vel legatis vel aliis obligationibus, quae dationem per singulos annos vel menses aut aliquod singulare tempus continent, tempora memoratarum praescriptionum non ab exordio talis obligationis, sed ab initio cuiusque anni ri manifest
Abbreviated transcription (Latin):
locis ł simitibus conilituti sũt tẽ iub cui
tuã maotutudĩem ad nr̃am clem̃cia te¬
tcare r̾tẽa uͦ si aliqͥs ciuitates seu castella
ut possĩt ꝑpaucos bnsuari. c̃ aũt maguitu¬
fuit. cũc duces un̾cuĩꝙ liuttis qͦciẽs ꝑ dispe

Expanded text:
bus constituti sunt, tunc iubemus tuam magnitudinem ad nostram clementiam remeare. Interea vero si aliquas civitates seu castella ut possint per paucos bene servari. Cum autem magnitufuerit, tunc duces
Abbreviated transcription (Latin):
ĩteos dubitabatur ħ iam ĩtutifimã ꝑ¬
uenit quiect̃ nlło titubante relicco set
cum ꝓspȩam̃l ꝗ ad portãdã tante sapĩe
molem ñ sunt ydonei hoĩes tudes eoq
ĩ pͥmis leg̃ uellibut stances ⁊ intratẽ

Expanded text:
inter eos dubitabatur, hoc iam in tutissimam pervenit quietem, nullo titubante relicto. Sed cum prospeximus, quod ad portandam tantae sapientiae molem non sunt idonei homines rudes et qui in primis leg
Abbreviated transcription (Latin):
declama cõib ꝯclaudandi dam̃ om̃ib pota̾¬
accãndi ut censure nd̃e uigar eosabsima
nã siuͤ noces sunt netad libidin̾e ꝑclien¬
telas esfuse dilig̾et ĩ uestigabimꝰ p̾fectis¬
tuti sũt ꝓuĩcialul nr̃or uoces ad nr̃am¬

Expanded text:
dclamationibus collaudandi damus omnibus potesaccusandi, ut censurae nostrae vigor eos absumat. nam si verae voces sunt nec ad libidinem per clientelas effusae, diligenter investigabimus: praetuti sunt
Abbreviated transcription (Latin):
noĩa a intiquiores põiesutdituñ nescerãt
s ncc ũquã audiebant ⁊̃ omĩa collenta sunt
sura ãplusinia congoegata ut ogena quid̃
antiqua multitudo ĩ ueniacur eͦpulẽcalina
siñ breuitas nr̃a esficiatur antiq̃ aũ sapĩe
libror copiã man̾e tͥbunianus uir extelseas¬
simus p̾buit inquib nulti fuãnti ipiset

Expanded text:
 nesciebant, sed nec umquam audiebant. quae omnia collecta sunt substantia amplissima congregata, ut egena quidem antiqua multitudo inveniatur, opulentissima autem brevitas nostra efficiatur. antiquae autem sapientiae librorum copiam maxime Tribonianus vir excellentissimus praebuit, in quibus multi fuerant et
Abbreviated transcription (Latin):
excuciet s cit aliquid nouũ ĩ uẽtũ łocui¬
ꝗ intantis milib quasi ĩ ꝓfunde põitum laci¬
tabat i cum y doneum fuãt poni. obscuita¬
te ĩuolutã nett̾io decelictũ est quis s app̾gde
trito aĩo possit pͥme quid̾ p mortał ĩ gemi ea¬

Expanded text:
excutiet: sed est aliquid novum inventum vel occulsum est, quod in tantis milibus quasi in profundo positum latitabat, et, cum idoneum fuerat poni, obscuritate involutum necessario derelictum est: quis hoc apprehendere recto animo possit? primo quidem propter i
Abbreviated transcription (Latin):
at ordinacõnem ⁊⁊ ꝓpͥam hanc p̃fectur̃
ut sicut ortens atꝙꝰ illiricum ita uiasfu¬
ca p̾coriana man̾a pͭate sp̃alit̾ a nr̃a cle¬
m̃cia decoretur cuĩ sedẽ iubemꝰ eise caita¬
ris alus cuis nomen adu̾igi qua nũt tuã
excellentiam gub̾ uare dec̾nimꝰ i⁊ ab ee

Expanded text:
fecturam, ut sicut Oriens atque Illyricum, ita et Africa praetoriana maxima potestate specialiter a nostra clementia decoretur. Cuius sedem iubemus esse Cartharis aliis eius nomen adiungi, quam nunc tuam excellentiam gubernare decernimus. Et ab
Abbreviated transcription (Latin):
aut enĩ iuxta lex ncciã eratut dũsis ti¬
tulis pp̃ recuni cognicõne ãplicati eam
oporteat ut cũ fuãt alus diũsis ꝑmixta
ĩ possible crat cam ꝑpartes detrahi nͨ to
ꝑare peuitꝰ erat ĩ tuule nec eam sensus

Expanded text:
aut enim ita lex necessaria erat, ut diversis titulis propter rerum cognationem adplicari eam oporteat, aut, cum fuerat aliis diversis permixta, impossibile erat eam per partes detrahi, ne toparare penitus erat incivile, ne tam sensus
Abbreviated transcription (Latin):
uata qui alai̾ fuañt simui hoites ꝗ corpor
nani aĩas quid̾ diũsa torm̃ta acq supplicia
ñ ferentes rebaptezando adsuam ꝑfidiam
cranifercuit cotpa uero lib̾is naturilibuscla¬
ra ugo batbarite durissime subiugabatur
ipãs quoq dei sacroscãi ecͣcͣs suis p̾sidus ma¬
culabant aliquas uero exeis stabita fecerãt
iudimꝰ ueñabiles uiros qui ab asis tadicrb
lignis penas suas misabilit loq̃bantur alu
uero post diu̾sa torm̃ti ꝑ dĩsas disꝑsi ꝓũ¬
cias uicam ĩ exilio ꝑegerunt quos enge s¬

Expanded text:
ivata, qui animarum fuerant simul hostes et corporum. Nam animas quidem diversa tormenta atque supplicia non ferentes rebaptizando ad suam perfidiam transferebant: corpora vero liberis natalibus clara iugo barbarico durissime subiugabant. Ipsas quoque dei sacrosanctas ecclesias suis perfidiis maculabant: aliquas vero ex eis stabula fecerunt. Vidimus venerabiles viros, qui abscissis radicitus linguis poenas suas mirabiliter loquebantur: alii vero post diversa tormenta per diversas dispersi provincias vitam in exilio peregerunt
Abbreviated transcription (Latin):
dic̃ciam aꝯmo dauit penis grauisis labora¬
re aeant̃ ĩ cognitũ nobis fiat exuibus
q libcis eor ⁊ quibus milidus ħ iusticie co¬
manũ demplĩ edisicatã eit lexs latores
aiat ł ꝯm̃tatotes cos elegimus qui digus
tanto oꝑe fuau̾t i quos ant̾iores pusima
pͥncipes admitt̾e ñ sũt ĩ dignati otmub
uno dignitatis apice ĩ ꝑato ne sbi qued¬

Expanded text:
audientiam accommodabit, poenis gravissimis laborare. Ne autem incognitum vobis fiat, ex quibsque libris eorum et quot milibus hoc iustitiae Romanae templum aedificatum est. Legis latores autem vel commentatores eos elegimus, qui digni tanto opere fuerant et quos et anteriores piissimi principes admittere non sunt indignati, omnibus uno dignitatis apice impertito nec sibi q
Abbreviated transcription (Latin):
oges sactatisime aue constringant loi¬
num uitas nitlłi ao omnib debent ut
uniuetsi p̾consepto eu manifestiꝰ ꝯgnito
iu ꝓ hibta declinent ł ꝑmissa seccent̃
Si ad uero in hiisdem iegious iatum
fortassis abscurius fuerit oportet ab ĩ¬
peratoria int̃pretacione patesł duriciã¬
ꝙ iegum nostre humanitati mogruã

Expanded text:
ges sacratissimae, quae constringunt omnium vitas, intellegi ab omnibus debent, ut universi praescripto earum manifestius cognito vel inhibita declinent vel permissa sectentur. si quid vero in isdem legibus latum fortassis obscurius fuerit, oportet id imperatoria interpretatione patefieri duritiamque legum nostrae humanitati incongruam
Abbreviated transcription (Latin):
summato ⁊ in uno uolumine nostro¬
noĩe prefulgente coadunato cum ex
paucis ⁊ teniuorib releuati ad sum¬
mami ⁊ ꝑlenissimam iuris emendaci¬
onem ꝑnenire ꝓpera᷑mus ⁊ omẽm ro¬
manam socõem ⁊ couigere ⁊ emenda¬
re ⁊ tot auctoꝵ dispersa uolumina

Expanded text:
summato, in uno summato, in uno nomine praefulgente coadunato, cum ex paucis et tenuioribus relevati ad summam et plenissimam iuris emendationem pervenire properaremus et omnem Romanam sanctionem et colligere et emendare et tot auctorum disp
Abbreviated transcription (Latin):
eo auttore uet̾i iuir enueseanden de
imperium ad anobis a celesti magͥ̾tate
traditum est ⁊ bella feuciter per agmiꝰ
⁊ pacem decoramꝰ ⁊ statũ rei pubuce sus¬
tũ tamꝰ. ⁊ ita nr̃os aui mos ad dei oĩpo¬
tentis erigimus ad iutorium ut neq̾
armis confidamꝰ u nostris militib u
rum ꝓducta est cum ĩ nicħ tam stu¬
diosum in omnib muenitur quani
logum autoritas que ⁊ dĩac ⁊ humains
res bene dis ponit ⁊ omnẽ iniquitatẽ
expenit repperimus aut̃ omnẽ legũ
tramitem ad̾ ab urbe romã ꝯdita ⁊
romulis descendit tm̃porib ita ẽẽ con¬
fusum ut infiuitũ extñdatur ⁊ nul¬
uus humane nature capacitate ꝯclu¬
retro pͥncipalib micium sumere et
coꝵ consai rueiones emendare ⁊ uie di¬
ueide tradere quatinꝰ in uño codicem
congregare ⁊ omni suꝑuacua simili¬
tudine ⁊ neauuissiina discordia absolu¬
ce uniuersis hõib ꝑmptũ sue sincĩta¬
tis p̾beant pressdium s hoca opere cũ¬

Expanded text:
e imperium, quod nobis a caelesti maiestate traditum est, et bella feliciter peragimus et pacem decoramus et statum rei publicae sustentamus: et ita nostros animos ad dei omnipotentis erigimus adiutorium, ut neque armis confidamus neque nostris militibus nerum producta est. Cum itaque nihil tam studiosum in omnibus rebus invenitur quam legum auctoritas, quae et divinas et humanas res bene disponit et omnem iniquitatem expellit, repperimus autem omnem legum tramitem, qui ab urbe Roma condita et Romuleis descendit temporibus, ita esse confusum, ut in infinitum extendatur et nullius humanae naturae capacitate concluretro principibus initium sumere, et eorum constitutiones emendare, et viae dilucidae tradere, quatenus in unum Codicem congregatae et omni supervacua similitudine, et iniquissima discordia absolutae, universis hominibus promptum suae sinceritatis praebeant praesidium.--§ 2. Hocque opere con
Abbreviated transcription (Latin):
furtum aut siłt aliꝙ uicium subtilitas tua
ĩ utiles esse reꝑient hus ad ãmistracõne it¬
motis  niȩe cos aliis subrogatis fintibus¬
qi penis legĩs sulaccis adut̾e mãsuctudinis
snãni ñ c̾mĩa sec uid c̾a referatur

Expanded text:
furtum vel simile aliquod vitium sublimitas tua inutiles esse reppererit, his ab administratione remotis et vice eorum aliis subrogatis furibusque poenis legitimis subactis ad nostrae mansuetudinis scientiam non crimina, sed vindicta referatur.
Abbreviated transcription (Latin):
raũ S iquis uidicium accepilsot encas
Limꝑiale bũficium ĩ ad m̃ntiatõne põit̃
degetur emolum̃ta q̃ acceꝑit ĩ eapõi¬
tus dignitate quan polluit cũ exc̃tis
titulis ñ p̾sumptis ĩ quaduplũ fisco
tuis sue penam se subitur nec eos sane

Expanded text:
 Si quis iudicum accepisse aeneas imperiale beneficium in administratione positus detegetur, emolumenta, quae acceperit in ea positus dignitate, quam polluit, cum extortis titulis vel praesumptis in quadruplum fisco onis suae poenam se subiturum. nec eos sane
Abbreviated transcription (Latin):
spłendidusiã ciuitate leges discipłis tradẽte̾
ip̃ eius optimã opinionẽ ꝙ głam adnos de¬
thienses uiris int̃pres ꝯllitut᷑ ad ħ opꝰ adicit
eit uir abantiqua sturpe legitima ꝓcede̾s
cũ i pr̃ eius i eoncius  auis eius d̾onus
qui pꝰ patricium ĩ cdite recordacõnis q̃ stotẽ
⁊ autecessorẽ. ⁊ loontiũ uir̃ ꝯiosisim̃ p̾fectorũ

Expanded text:
splendidissima civitate leges discipulis tradentem propter eius optimam opinionem et gloriam ad nos deytienses iuris interpres constitutus ad hoc opus adlectus est, vir ab antiqua stirpe legitima procedens, cum et pater eius Leontius et avus Eudoxius post patricium inclutae recordationis quaestorium et antecessorem et Leontium virum gloriosissimum praefectorium
Abbreviated transcription (Latin):
tepõita t̾unt optin̾e ut si alit̾ suant apuduc¬
tẽs consc̾pta ĩ contranũ autem ĩ ꝯpõitam
ĩ ueniantur nullũ cͥmen sqͥptute ĩ pucetur
p̃dcĩ codicis m̃bris antimonia ficem̃ auenus¬
tate greco uocabulo ñ cupatur aliꝙ iguur¬

Expanded text:
reposita sunt, obtinere, ut si aliter fuerant apud veteres conscripta, in contrarium autem in compositione inveniantur, nullum crimen scripturae imputetur, praedicti codicis membris antinomia sic enim a vetustate Graeco vocabulo nuncupatur aliqu
Abbreviated transcription (Latin):
tati tres singulares libri iulta ꝯponẽ
de rebui põiti sunt pꝰ hos. siqua de
sponsalib ł nuptus. ⁊ dotibus legibus
dcã sunt repostumꝰ trum libror uo¬
lititumb ea ꝯcludentes detutetis aut
icura cõmb gemitios libros ꝯscͥpsim̃
⁊ memonatam ordinacõnem .uiii. li¬
bror mediam tocuis corponis reposui¬
mus. omĩa undiq tam utilissima ꝗͣ
tam̃tis ł codicillis tam pͥuator tãmi¬
litum omne quiqquid antiquit᷑ dcm
est ĩ nemat quis cepõitũ est qui de
teisũ applsatur delegatis aũtu sidci ꝰ

Expanded text:
t memorati tres singulares libri iuxta compositionem de rebus positi sunt. post hos si qua de sponsalibus vel nuptiis vel dotibus legibus dicta sunt reposuimus, tribus librorum voluminibus ea concludentes. de tutelis autem et curationibus geminos libros conscripsimus. et memoratam ordinationem octo librorum mediam totius operis reposuimus, omnia undique tam utilissima quatamentis et codicillis tam privatorum quam militum omne, quidquid antiquis dictum est, inveniat quis depositum: qui de testamentis appellatur. de legatis autem
Abbreviated transcription (Latin):
aiuus neque cerare neĩ obtare autꝰ
est res nobis qͥd̾ difficilima inmo mag̃
impossibił uidebatur s manib ad
celum erectis ⁊ et̾nio auxilio inuoca¬
to eamanor enram nr̃is reposuimꝰ
animis cõfreti qui ⁊ res penit᷑ disꝑa¬
tas donare ⁊ ꝯsunmare cue uirtu¬
tis magnitudine potest ⁊ ad tue sincis
nt̃i codicis ordina cõne acceptis q̃ iussimus
quos ꝓ bauiuil tam faꝯdissimis añcessorh
ꝙͣ exuris disscusimis cogatis fori apliisi̾e
tue scd̾ ad sociendũ laberem elig̾e husier
collectis et ĩ nr̃m palacium ĩ troductis ne¬
bisꝙ tuo tessio placitis totã rẽ faciendã
ꝑmisimus ÷ tñ uttu uiglantissi aĩgu¬
b̃nacõne res omnis celebretur iubemus
igitur nebis antiquot̾ ptudẽcium quib

Expanded text:
erare, neque optare ausus est, res quidem nobis difficillima, imo magis impossibilis videbatur, sed manibus ad coelum erectis, et aeterno auxilio invocato, eam quoque curam nostris reposuimus animis, Deo freti, qui et res penitus desperatas donare, et consummare suae virtutis magnitudine potest.--§ 3. Et ad nostri Codicis ordinatione acceptis; et jussimus quos probaveris, tam ex facundissimis antecessoribus quam ex viris disertissimis togatis fori amplissimae sedis, ad sociandum laborem eligere. His itaque collectis, et in nostrum palatium introductis, nobisque tuo testimonio placitis, totam rem faciendam permisimus: ita tamen, ut tui vigilantissimi animi gubernatione res omnis celebretur.--§ 4. Jubemus igitur vobis antiquorum Prudentium, quib
Abbreviated transcription (Latin):
ti sunt ꝓ delictii pͥuatis lextra ordinatũs
tiec ñ publicis cͥm̃ib qui omem ꝯtinẽt seue¬
nitatem. penar ꝙ atrocitatẽ quie ꝑ mixta
sunt ⁊ ea qui audacib hoĩb cauta sũt qͥ
se ccsare conantur iꝯ maces existũt ude

Expanded text:
extraordinariis nec non publicis criminibus, qui omnem continent severitatem poenarumque atrocitatem. quibus permixta sunt et ea quae de audacibus hominibus cauta sunt, qui se celare conantur et contumaces existunt: e
Abbreviated transcription (Latin):
ionme opus modatum ⁊ qua pulchnmnu
matis u ħ refornietis ꝑ oidiu mod̾ato ta¬
datis ut uideatur esseuerum ⁊̃ optimum
audeit᷑ cum enĩ lege autiqua q̃ rogia u̾cu¬
pabitur omnes iuis. omnisꝙ potestas. popli
romatu impatoriam trans lata sunt peccita¬
tẽ. nos uero scĩonem omuem ñ diuistinus ĩ a¬
lias ⁊ alias ꝯditonim ꝑtes sectocam nĩam

Expanded text:
et omne opus moderatum et quam pulcherrimum iatis, et hoc reformetis et ordini moderato tradatis: ut hoc videatur esse veruaudeat. cum enim lege antiqua, quae regia nuncupabatur, omne ius omnisque potestas populi Romani in imperatoriam translata sunt potestatem, nos vero sanctionem omnem non dividimus in alias et alias conditorum partes, sed totam nostram
Abbreviated transcription (Latin):
getur fidei ꝯmisis aut̃ senaĩ ꝯsulti¬
Ni trebelliam singulis libas utriq cor
aplicatis tota pars quinta ĩ nouẽ libͦs¬
quo coadunata est solũm᷑ aut̃ seuat᷑
cõn. trebellianũ ponend̾ esse exillana¬
mus capciosas ⁊ enĩ ip̃is uotibus odio¬
sas pegasiam senat᷑ ꝯsulti ambages
utriusq senat̾ cõ. ad se tam suꝑ uacuas
ꝗͣ scrupulosas diu̾states respuentes re¬
tum ius suꝑ hus positũ ta eilano se¬
natus ꝯfalto adiudicautmꝰ s. ĩ hus uͥ¬

Expanded text:
io, fideicommissis autem senatus consulti Trebelliani, singulis libris utrique eorum adplicatis tota pars quinta in novem libros coadunata est. solum autem senatus consultum Trebellianum ponendum esse existimavimus: captiosas etenim et ipsis veteribus odiosas Pegasiani senatus consulti ambages et utriusque senatus consulti ad se tam supervacuas quam scrupulosas diversitates respuentes totum ius super his positum Trebelliano senatus consulto adiudicavimus. Sed in his
Abbreviated transcription (Latin):
deputatis quartꝰ aũt locus qui ⁊ totius cõ¬
põicõus quasi quid̃ ĩuenitur u̾bilicas
occo lis suscepit ĩ quib. om̃ia q̃ ad ỹ pory¬
cam ꝑtinent repõita sũt ut ñ apionoci¬
titiã accõe uilibus de rebus depẽita mult̃
dislarẽt alio libro eidẽ ĩ seito uolunini

Expanded text:
s compositionis quasi quidam invenitur umbilicus, octo libros suscepit. in quibus omnia quae ad hypothecam pertinent reposita sunt, ut non a pigneraticia actione in libris de rebus posita multum distarent: alio libro eodem inserto volumine,
Abbreviated transcription (Latin):
cam rͣm aua u̾bia sernari factum
loge ꝓhibente censuimus certum
est nee stipia cõnem słus modi teuẽ
nec mandatum ulius eẽ momenti nec.
sacramentum admitti Idem. q̾d. fiorẽcioũ¬

Expanded text:
am, quam ubique servari factum lege prohibente censuimus, certum est nec stipulationem eiusmodi tenere nec mandatum ullius esse momenti nec sacramentum admitti. D. VII i
Abbreviated transcription (Latin):
eges ⁊ constituciones sutic certum est dare
formam negociis ñ ad sacta prest̾ita reuos¬
cari nisi nominatim eciam de pret̾ito tẽ¬
pore ⁊ adhuc pendentib negoriis cautum
Simanum esse ꝓlamus si aͥd de cet̾o in pu¬
buca ui pͥuata causa eni̾cerit necessa¬
rium qd̾ sormam generalem ⁊ antiquis
legibus non insertam exposuͣimꝰ id ab
⁊ si uniuersis cam iudicibus auam nobis
piacuerit tẽ legata dictar ⁊ sic eomide¬
nio conectis omnib receuseri ⁊ cũ omuas
concenserint cũc demum in sacro nostri
mĩ. s concistorio recitaꝵ ut uniuetsorum
qͥssus nosre serenitatis auctoritate firniõ¬

Expanded text:
Leges et constitutiones futuris certum est dare formam negotiis, non ad facta praeterita revocari, nisi nominatim etiam de praeterito tempore adhuc pendentibus negotiis cautum Humanum esse probamus, si quid de cetero in publica vel in privata causa emerserit necessarium, quod formam generalem et antiquis legibus non insertam exposcat, id ab oet, si universis tam iudicibus quam vobis placuerit, tunc allegata dictari et sic ea denuo collectis omnibus recenseri et, cum omnes consenserint, tunc demum in sacro nostri numinis consistorio recitari, ut universorum consensus nostrae serenitatis auctoritate fir
Abbreviated transcription (Latin):
preracio mera procẽd̾ ł a auis legum cͥig¬
mata isoluere ⁊ oĩb aperire ydonens ẽ
interp̾s legũ solus imꝑator iuste existi¬
mabitur nͭ hc̃ lege derogante uetis iur̃
ꝯitorib. quia ⁊ cis hoc magestas impiat¬

Expanded text:
pretatio mera procedit? vel quis legum aenigpretatio mera procedit? vel quis legum aenigmata solvere et omnibus aperire idoneus esse interpres legum solus imperator iuste existimabitur: nihil hac lege derogante veteris iuris conditoribus, quia et eis hoc maiestas imp
Abbreviated transcription (Latin):
sunt sciant hoc cẽ legem non solum mi
uł auis tante suꝑbie fastigio nmidꝰ est
ut regalem sensum contẽpnat. cũ ⁊ net̾is
iuris conditores constituciones aue exim¬
periali dec̃to ꝓcesserint legis uim obtiu̾e
imperialis sensus legem interpretatus
est an oporteat hiꝰ regiam in t̃pretacionẽ.
obtinere eoꝵ quid̃ uaniani subtilitatẽ
tam risimus ꝙͣ corrigendam ẽẽ censuimꝰ
Disfiuimus aucem omnem imꝑatorisie¬
gum uit̃pretacionem sue inp̾eib siue in
iudiciis siue ui alio quoẽq modo factam
ratam ⁊ indubitatam haberi si enim
inp̃senti tempore ieges condere soli im¬
peratori concelsum est ⁊ leges int̾pret᷑a
coio digrium imperio eõ oportet cu̾tũ
ex suggestionib ꝓcñ si dubita cõ inliti¬
bus oriatur ⁊ sese nõ eẽ ydoneos uł su¬
sticientes ad dc̃cisionem litis mi exiti¬
ient ad nos decurrit᷑ ⁊ auare ambigni¬
tates iudiẽ quas ex iegib oriri ꝯuenit
aures accipiũt nostre. si non auob̾ inter¬

Expanded text:
sunt, sciant hoc esse legem non solum illi vel quis tantae superbiae fastidio tumidus est, ut regalem sensum contemnat, cum et veteris iuris conditores constitutiones, quae ex imperiali decreto processerunt, legis vicem obtinere imperialis sensus legem interpretatus est, an oporteat huiusmodi regiam interpretationem obtinere, eorum quidem vanam scrupulositatem tam risimus quam corrigendam esse censuimus. Definimus autem omnem imperatoris legum interpretationem sive in precibus sive in iudiciis sive alio quocumque modo factam ratam et indubitatam haberi. si enim in praesenti leges condere soli imperatori concessum est, et leges interpretari solum dignum imperio esse oportet. Cur autem ex suggestionibus procerum, si dubitatio in litibus oriatur et sese non esse idoneos vel sufficientes ad decisionem litis illi existiment, ad nos decurritur et quare ambiguitates iudicum, quas ex legibus oriri evenit, aures accipiunt nostrae, si non a nobis inter
Abbreviated transcription (Latin):
da uẽtib accorib placita sunt uñ depu¬
blicannis  de dononib tã uit̃ unios quam
tis cã ꝯficiendis cã legib ĩ ueniꝰ ĩ libiũ
singularẽ deduxtnius demanumission
aut ⁊ de liberali cã alus lib̾sidit q̃ ad̾ ꝙ¬

Expanded text:
da veteribus auctoribus placita sunt, nec non de publicianis et donationibus tam inter vivos quam mortis causa conficiendis cauta legibus invenimus, in librum singularem deduximus. De manumissionibus autem et de liberali causa alius liber res
Abbreviated transcription (Latin):
ai ane inc̾tis necoeus tatuta sunt cĩ¬
minium quo causarum fcã conpoicion̾e
S it si geiteralis iex uocata est. uł ad
omnes iussa est pertinere ut uim obti¬
neat edicti ¶ int̾loqutõ K quas in uno
nogocio udicantes protulimuis nt post¬
ea proferemus non inconmune pre¬
iudicantib nec hiis qui recialit̃ qui.¬
busd concessa eit sunt ciuitatib uͨ¬

Expanded text:
statuta sunt similium quoque causarum fata componere. Sed et si generalis lex vocata est vel ad omnes iussa est pertinere, vim obtineat edicti; interlocutionibus, quas in uno negotio iudicantes protulimus vel postea proferemus, non in commune praeiudicantibus, nec his, quae specialiter quibusdam concessa sunt civitatibu
Abbreviated transcription (Latin):
dem. aa. ad senat᷑ ¶ egos ut generales
ab oĩbus equabuit̾ in post̾m obseruent᷑
que uł emissa ad uen̾abilem cecum ora¬
cione ꝯduntur uł inserto edicti uõ¬
cab uo non cupentur siũ eas nob̾ spon¬
tancus motus iugesserit siue p̾cacio
uł relacio uł tis mota legis ococẽm¬

Expanded text:
les ab omnibus aequabiliter in posterum observentur, quae vel missa ad venerabilem coetum oratione conduntur vel inserto edicti vocabulo nuncupantur, sive eas nobis spontaneus motus ingesserit sive precatio vel relatio vel lis mota legis occasi
Abbreviated transcription (Latin):
disciplina ⁊ quantate ꝯmissiaut uic̃e
ꝯretũti aut int̾cessoẽ huã nissima ꝓcedẽ¬
te remissoẽ uenie ⁊ sacm̃ti int̃uencõe
diucius .n. oos intͣ eccͣas nõ quenit cõ¬
morari. ne pr̃onis seu dñs ꝑ tr̃õꝵ absũ¬
eiam obsequia que iusta fũt denegũ tut

Expanded text:
missi aut ultione competenti aut intercessione humanissima procedente, remissione veniae et sacramenti interveniente diutius enim eos intra ecclesiam non convenit commorari, ne patronis seu dominis per ipsorum absentiam obsequia iu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯdicõis de sacrosdĩs ecẽiis ortodere fid̾i expeui
aut trabi uł ꝓtrahi ꝯ fuguas nec ꝓ biĩs uen̾a¬
bues epõs aut reliciosos ep̃os yconomos exigi¬
ã a cõfugis debentur eis qui hoc motiri aut
facere ant nuda salt̃ cogitacõe atque cͣctatu
ausi fuerint tẽptare capitali ⁊ uitima supli¬
cii aĩadu̾cione plectendis ex hiis gͦ iocis coꝵ¬
auillos expeui aut cici aliqñ pactim᷑ nec ipĩt
ec̃ciis reuerendis itaquẽq detini atq const̾n¬
gi ut ei aͥd aut uictuauũ reꝵ aut uestis nege
aut requies. S siaͥden ip̃i refuge appareãt
publice ⁊ se in sacͥs locis offerãt auerentib
ꝯueniendos ip̃is suata ioci reuerencia iudic̃

Expanded text:
is de sacrosanctis ecclesiis orthodoxae fidei expelli aut tradi vel protrahi confugas nec pro his venerabiles episcopos aut religiosos oeconomos exigi, quae debeantur ab eis: qui hoc moliri aut facere aut nuda saltim cogitatione atque tractatu ausi fuerint temptare, capitali et ultima supplicii animadversione plectendi sunt. ex his ergo locis eornullos expelli aut eici aliquando patimur nec in ipsis ecclesiis reverendis ita quemquam detineri atque constringi, ut ei aliquid aut victualium rerum aut vestis negetur aut requies. Sed si quidem ipsi refugae apparent publice et se in sacris locis offerunt quaerentibus conveniendos, ipsi,
Abbreviated transcription (Latin):
uouerit dũ iddo ur̃e uoluntatis oui¬
dens apareat testimonium
ecccͤ gremio serius suis metitam conces¬
serit libertatem eaidem eodem iure do¬
nasse uideantur auo eiuitas romaua so¬
iempuitatib decursis dare consueuit s
hoc dum taxat hus qui sub asrectu antisti¬
cum dederint placuit relaxari cłicis aut̃
ampł concedimꝰ ut cuui seruis samuiĩs
tribuunt libertatem non solũ in con¬
spectu eccͤ ac reugiosi populi plenum
fructum litertatis concessisse dicam̃ xͥm
tes seu quibuscũq uerbis dari precepexit
ita ut ex die publicate uoluntatis siñ
anauo uiris teste u int̃prete conpetat

Expanded text:
uerit, dummodo vestrae voluntatis evidens appareat testimonium.ecclesiae gremio servulis suis meritam concesserint libertatem, eandem eodem iure donasse videantur, quo civitas Romana sollemnitatibus decursis dari consuevit. sed hoc dumtaxat his, qui sub adspectu antistitum dederint, placuit relaxari. clericis autem amplius concedimus, ut, cum suis famulis tribuunt libertatem, non solum in conspectu ecclesiae ac religiosi populi plenum fructum libet seu quibuscumque verbis dari praeceperint, ita ut ex die publicatae voluntatis sine aliquo iuris teste vel interprete conpetat
Abbreviated transcription (Latin):
morutꝰ intͣ sĩnes eo ͤ si inuen̾i̾t represãtet c̃
aut̃ mouitꝰ fui̾t in publico pͥuatout ꝯtͣctu
accõe eiuill ui eius sit arbitͥo siue per se sui
si mag̃ eleg̾it instructo solempnit̾ ꝓcͣatore
rxdere. Sed si hoc facere decͣctat aut differat
iudicõꝵ legumꝙ solitꝰ ordo seruetur ĩq
si res umobiles possidet pꝰt edcoꝵ sollẽp¬

Expanded text:
esiae si invenitur, praesentet. Cum autem monitus fuerit in publico privatove contractu actione civili, in eius sit arbitrio sive per se seu, si magis elegerit, instructo sollemniter procuratore tiis, examine respondere. Sed si hoc facere detractat aut differt, iudiciorum legumque solitus ordo servetur. itaque si res immobiles possidet, post edictorum sollem
Abbreviated transcription (Latin):
fuduuonter excusat sunum enĩ ũ¬
here ꝓhibente quod ad omnes eciam
leguma interpretaciones tam ueteres
quam uouellas trahi gonalit̾ impe¬
ramus ut legis iatori quod fieri nõ
ͣ ex iogis uceat uoluntate colligere h
est ut ea que lege fieri ꝓhibentur si
fuerint stã nou solum in utiia sx
infectis eciami habeantur licet legisͣ
lator sieri ꝓhibuerit im̃ nͨ sp̃aliter
dixerit inutue c̃ẽ debere ad factũ
est sed et si aͥd suerit sub seentum
ex eo ur ob ĩd quod intoieente lege
factũ est uiud quo cassum ataue

Expanded text:
fraudulenter excusat. nullum enim ntrahere prohibente. Quod ad omnes etiam legum interpretationes tam veteres quam novellas trahi generaliter imperamus, ut legis latori, quod fieri non  ex legis liceat voluntate colligere: hoc est ut ea quae lege fieri prohibentur, si fuerint facta, non solum inutilia, sed pro infectis etiam habeantur, licet legis lator fieri prohibuerit tantum nec specialiter dixerit inutile esse debere quod factum est. sed et si quid fuerit subsecutum ex eo vel ob id, quod interdicente lege factum est, illud quoque cassum atque
Abbreviated transcription (Latin):
Ligna uox magistare rog̃¬
nantis legibũs alligatum se pͥncuẽ
conaceri adeo de autoritate intis
um̃ pendet autoritas. ⁊̃ reuera maiꝰ
imperio est submitere legibus pͥnci¬
uatum ⁊ oracuio ꝑresentis edẽi quod
nobis ncere non ratimur indicam᷑¬

Expanded text:
Digna vox maiestate regnantis legibus alligatum se principem profiteri: adeo de auctoritate iuris nostra pendet auctoritas. et re vera maius imperio est submittere legibus principatum. et oraculo praesentis edicti quod nobis licere non patimur indicam
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑt̾riti uolitutacẽ cestatous ad ĩplere
ꝓcurant. i sibi non om̃iũ exlib̾tate
quanidã alfemri paciantur iacturã
ꝙ si reclamau̾int stbi cale dispendi¬
um ĩpucent ñ exnr̃a soge s. ex sua

Expanded text:
ti et voluntatem testatoris adimplere procurent et sibi non ex omnium libertate quandam adferri patiantur iacturam. quod si reclamaverint, sibi tale dispendium imputent, non ex nostra lege, sed ex sua
Abbreviated transcription (Latin):
uilib̾tatẽ aliqͣ ad duxĩt ł cũ delib̾at
quis ad lib̾tacem pioducendus est ab
hac luce suĩt subcractus dubitabat᷑
ab antiquis uttũ ne omnes anquid̾
au nemo exhusadhib̾tacẽ ꝑueniat
sec uẽcis quid̃ iuitis alc̃tacio multa sibi

Expanded text:
libertatem aliquem adduxerit vel, cum deliberat, quis ad libertatem producendus est, ab hac luce fuerit subtractus: dubitabatur ab antiquis, utrumne omnes an quidam aut nemo ex his ad libertatem perveniant. sed veteris quidem iuris altercatio multa sibi
Abbreviated transcription (Latin):
miles filiuꝰ fał pecuiã creditam acceꝑ¬
it siue sũ mandato uł ꝯsensu uł uõlun¬
cume credrte uł ubi consũpte sunt in pl¬
urib ii. uiris articłis fillius fał milites
non absimiles iutent᷑ hominib qui sui
uiris sunt ⁊ ex presũpcõe omins mles.
non credat᷑ in aliud quicꝙͣ petumas atti

Expanded text:
miles filius familias pecuniam creditam acceperit, sive sine mandato vel consensu vel voluncuniae creditae vel ubi consumptae sunt. In pluribus enim iuris articulis filii familias milites non absimiles videntur hominibus qui sui iuris sunt, et ex praesumptione omnis miles non credatur in aliud quicquam pecunias acci
Abbreviated transcription (Latin):
cltores ueterarun obligari nonposse ue
mamquam non rogatas fue rat ipen¬
disse propredus mentiatur cumnisi sꝑ¬
ecialiter ut pecumam prestet ad nõ fue¬
rit postulatus id̾ dñs teneri non possit
treditaq quantitate miłitari uoluraꝰ.
creditores si bunismõi per sonis non ui¬
bente dño nec fideuissorib speͥcłr accep¬
tis fuerit credrta peciuna Sane credito¬
ridamus licenciam ut si liber quas ge¬
mꝑ᷑ Excepͣta possõis causa per scłio¬
libemm personam que alt̾uisi.¬
ui non est subdita nichil adqͥri.¬

Expanded text:
cultoresve terrarum obligari non posse. Neque niam, quam non rogatus fuerat, impendisse pro praediis mentiatur, cum, nisi specialiter ut pecuniam praestet a domino fuerit postulatus , idem dominus teneri non possit. Creditaque quantitate multari volumus creditores, si huiusmodi personis non iubente domino nec fideiussoribus specialiter acceptis fuerit credita pecunia. Sane creditori licentiam damus, ut, si liber a . Excepta possessionis causa per liberam personam, quae alterius iuri non est subdita, nihil adqui
Abbreviated transcription (Latin):
ex omni latere magna pars ałtoꝵ muil¬
tum effuroit traccatum nobrꝰ uerior es¬
ꝵ sententia intet᷑ qui dno qui iussit afe¬
runt stipulacõnem ⁊ ei tm̃ modo ad qͣ¬
ri dixerunt quam alioꝵ qui inalias
opunones defermitur. n n maligin¬
tan seruoꝵ indislgend̾ ÷ ut hiceat eis.
dm̃ iuissione ꝯtẽpta suã libiome fac̾e
existimauerit alii aut̃ cun forsitan iͣg¬
no ᷤ ͣ ͣt ⁊ nescit repentinum adduc̃ so¬
laciũ qd̾ enĩ sepe apud antiquos drccb
facere sine nomine sapulatꝰ ÷ tũc .n.
Soli ei adquirit qui ussit. Sin aut̃ ex¬
p̃sserit alium dñm soli ssl neceẽ ⁊̃ ad¬
qnsicõnẽ celebrari uluito i amplimꝰ
oportet ualepe om̃cinominis ment̃õ¬
nem quam hre inssione adsent
mꝑ᷑  ⁊ filinscumim pot̃tate
parris esset mutiã a te pecumã
accepit cum se pr̃emfał diteret enis.¬
edocere potes exceptõ eiͣ tenegabitu.¬

Expanded text:
ex omni latere magna pars auctorum multum effudit tractatum, nobis verior eorum sententia videtur, qui domino qui iussit adferunt stipulationem et ei tantummodo adquiri dixerunt, quam aliorum, qui in alias opiniones deferuntur. Neque enim malignitati servorum indulgendum est, ut liceat eis domini iussione contempta sua libidine facere existimaverit, alii autem, qui forsitan ignorat et nescit, repentinum adducit solacium Quod enim saepe apud antiquos dicebafacere sine nomine stipulatus est: tunc etenim soli ei adquirit qui iussit: sin autem expresserit alium dominum, soli illi necesse est adquisitionem celebrari: multo etenim amplius oportet valere dominici nominis mentionem quam herilem iussionem. IUST Si filius, cum in potestate patris esset, mutuam a te pecuniam accepit, cum se patrem familias diceret, eiusqedocere potes, exceptio ei denegabitu
Abbreviated transcription (Latin):
maxito tuo s tecum negociũ gessit
tu hrmismõi obligacõnum non pot¬
es recusare. enimuerosi cum eostẽ
funtos non tibi s marito tuo locaret.
personam tuamut ytoneam sequtus

Expanded text:
tuo, sed tecum negotium gessit, tu eiusmodi obligationum non potes recusare. Enimvero si, cum eosdem fundos non tibi, sed marito tuo locaret, personam tuam ut idoneam secutus
Abbreviated transcription (Latin):
fidem ueri a treditore tibi data est siũ
tota quantitas fenoris siuĩ pars eius
in usum mariti processisse ꝓponatur
decreto prin non adiuuaris licet cre¬
drtorcãm ccͣcus non ignorauerit.
atem non posse intercedere ead̾q.
excepcõne fideuissorẽ eius uti posse.
iuris auctoritas probat iinde si m̃r
tua marito quondam suo heres non
extitit sat̃ idonce excepcõis remedro.¬

Expanded text:
fidem veri a creditore tibi data est, sive tota quantitas fenoris sive pars eius in usum mariti processisse proponatur, decreto patrum non adiuvaris, licet creditor causam contractus non ignoraverit.atem non posse intercedere eademque exceptione fideiussorem eius uti posse iuris auctoritas probat. Unde si mater tua marito quondam suo heres non extitit, satis idoneae exceptionis remedio
Abbreviated transcription (Latin):
cionis socrus nomen inscripseris tũsipossõ
tta calũpniam muueris quãnis ip̃o ꝯͣctꝰ
tabulas hãt roforundas
quondam iyoris tue nomen tũmͦn aco¬
modasse dicas eandemq. ocasione custo
mina uxoretua infiliam suam collatã
nillum p̃iudicium ⁊uo dũio ataliss
docenti tibiueritatem pretib tuis assis¬
tere restitu̾e eandem possõnem habica
⁊̃ fructuũ taxacõe curabit
D̾. ¶ultinnt̾ est utrũ ue uxore

Expanded text:
ionis socrus nomen inscripseris, tamen si potra calumniam mulieris, quamvis ipsa contractus tabulas habeat, formidasquondam uxoris tuae nomen tantummodo accommodasse dicas eandemque occasione custodmina uxore tua in filiam suam collatam nullum praeiudicium dominio tuo attulisse, docenti tibi veritatem precibus tuis adsistere restituere eandem possessionem habita etiam fructuum taxatione curabit. Multum interest, utrumne uxore