comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Nec minꝰ inuolitat c̃ris nec ab hoc recedit orbe
Demq doctor humi ẽ. idẽ ꝗꝗ martir ĩ suꝑmil
gnes sepulchrũ ẽ romulea ĩ domo¬
ł ortis ꝓuellȩ mararis inclitȩ
Conspectu in ipso cõdita turriũ
Seruat salutem uirgo quiritium
Necnon & ipsos ꝓtegit aduenas
Puro ae fideli p̾eccore supplices
Duplex corona ẽ preftita marairi
Intaccum ab om̃i crimine uirginal
Mortis deinde gloria libere
A iunt iugali uix habilem thoro
Primis mn annis forte puellulam.
xp̃o calentem fortiter impuis
Iussis renisam quominꝰ idolis
Addicta sacram desererdo fidem
Temptata multis nã priusartib
Nunc ore blandi iudicis in lice
Eunc seuientis carnificis minis
Stabat feroci robore ꝑtinax
Corpusq duris excruciatib
Ultro offerebat non renues mori
Cum trux tirannꝰ si facile eͣ. ait
Paenã subactis ferre dolorib
Ouita uilis spernitur at pudor
carus dicatȩ uirginitatis. ẽ

Expanded text:
nec minus involitat terris nec ab hoc recedit orbe: nec minus involitat terris nec ab hoc recedit orbe: denique doctor humi est, idem quoque martyr in supernis, sio Agnetis Agnes sepulcrum est Romulea in domofortis puellae, martyris inclytae. conspectu in ipso condita turrium servat salutem virgo Quiritium, nec non et ipsos protegit advenas puro ac fideli pectore supplices. duplex corona est praestita martyri: intactum ab omni crimine virginal, mortis deinde gloria liberae. aiunt iugali vix habilem toro primis in annis forte puellulam Christo calentem fortiter inpiis iussis renisam, quo minus idolis addicta sacram desereret fidem, temptata multis nam prius artibus, nunc ore blandi iudicis inlice, nunc saevientis carnificis minis, stabat feroci robore pertinax corpusque duris excruciatibus ultro offerebat non renuens mori. tum trux tyrannus: si facile est, ait, ‘poenam subactis ferre doloribus et vita vilis spernitur, at pudor carus dicatae virginitatis est.
Abbreviated transcription (Latin):
Quis audienti talia
uatiane cunc sensus tibi
auantis gementem spiculis
tigebat occulcus dolor
Cum te perempti corporis
Uirtute uictum cerneres
ipsis & in par ossibus.
uacuisq: iam mem bris minor
Sed quis tyranne pertinax
hunc in potentem spiritum
peterminabit exitus
Nullus mete frang& inodus
hullus: necumquam desinam:
tam si ferina in manitas
mransuescit & clementia
coruos uoraces mitiga
Pergam cadauer fluctibus
Insananum quam naufragis
ignoscit unda & spumeum
Nescit profundum parcere.
Aut semper illit mobilis
incerta per ludibria
Uagis ferecur flatibus.
s quamosa pascens aginina
Aut sub fragosis rupibus
Scabri pecrarum murices
incer recessus scrupeos
uifcissa rumpent iuscera
Oquis uirorum screnũe
cumbam peritus pellere
Nemo rudente & carbaso
Secare qui pontum queas.
Papias palustri e cespite

Expanded text:
quis audienti talia, quis audienti talia, Datiane, tunc sensus tibi? quantis gementem spiculis figebat occultus dolor, cum te perempti corporis virtute victum cerneres, ipsis et inpar ossibus vacuisque iam membris minor? sed quis, tyranne pertinax, hunc inpotentem spiritum determinabit exitus? nullusne te franget modus? ‘nullus, nec umquam desinam, nam si ferina inmanitas mansuescit et clementia corvos voraces mitigat, mergam cadaver fluctibus: insana numquam naufragis ignoscit unda, et spumeum nescit profundum parcere. aut semper illic mobilis incerta per ludibria vagis feretur flatibus squamosa pascens agmina, aut sub fragosis rupibus scabri petrarum murices inter recessus scrupeos discissa rumpent viscera. ecquis virorum strenue cumbam peritus pellere remo, rudente et carbaso, secare qui pontum queas, rapias palustri e caespite
Abbreviated transcription (Latin):
Seuire in ermem crederes
ł ractis draconem dentibus
euasit exultans ait.
rebellis & palman tulic
Sed rescat illud ultimum
Inferre poenam mortuo
łeris cadauer tradere
canibus ue carpendun dare.
Iam nunc & ossa extinxero
Ne sit sepulchrum funeris¬
a uod plebs gregalis excolat.
bitulumq fangat martiris
hic frendit & corpus sacrum
Profanus a dirum nefas
Nudum negato tegmine
exponit inter carices
Sed nulla dirarum fames
a ut bestiarum aut alitum
A ud& tropheum gloriȩ̨
⁊ ȩdare tactu squalido.
Sin si qua clangens in probe
Circum uolar& eminus
drucis uolucris impecu
pepulsa uercebat fugam.
Nam caritus heliȩ datus
olim ciborum portitor.
hoc munus impl& seduli
& in remotus excubat
hinc ex frucectis ꝓximis
Infestus alarum sono
oculosq pennis uerberans
s. xegit inmanem lupum
Quis perfidorum credere
a usit rapacem beluam
dauris paratam congredi
cessisse plumis mollibus:
Ibat malignum murmurans
leui uolatu exterritus
Eredam q uisam fugerat
custodis inbellis minis

Expanded text:
evire inermem crederes fractis draconem dentibus. evasit exultans, ait, ‘rebellis et palmam tulit. sed restat illud ultimum, inferre poenam mortuo, feris cadaver tradere canibusve carpendum dare. iam nunc et ossa extinxero, ne sit sepulcrum funeris, quod plebs gregalis excolat titulum que Agat martyris.’ sic frendit, et corpus sacrum profanus a dirum nefas! nudum negato tegmine exponit inter carices. sed nulla dirarum famis aut bestiarum aut alitum audet tropaeum gloriae foedare tactu squalido. quin si qua clangens inprobe circumvolarat eminus, trucis volucris inpetu depulsa vertebat fugam. nam corvus, Heliae datus olim ciborum portitor, hoc munus inplet sedule et inremotus excubat. hic ex frutectis proximis infestus alarum sono oculosque pinnis verberans exegit inmanem lupum. quis perfidorum credere ausit rapacem beluam, tauris paratam congredi, cessisse plumis mollibus? ibat malignum murmurans levi volatu exterritus praedamque visam fugerat custodis inbellis minis.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ inxerit quancus tua primitiue
Tum tuos uiuarrecolateriũpho Lan sa podani
Quatuor posthinc suꝑ ẽ uirorum
Nomen ex colli tennũente mego¬
e uossaturnond iemorae uocato Priscaueruscas
Carminis leges amos auieorum
Nominũ parui facit & loquendi
cura de sc̃is ociosa nonẽ nec rudisumq
Plenus ẽ. artis modus ad notatas
Nominum sormas recitare apo¬
e uasaens celi lib ex plicãdas. lempore iusto
Duao tunc icẽs recol& decemq
Angelus coram patre filio qro
u roes uomies neginn tenentes luce sepiaele i
Quin adiatici quum numerure quihecur
unua post poene speci men quello÷
additis g aio nec enim silende
⁊ẽ que crementi quib in cruentun
te qu reuient dexꝰ ex sedo Laudisagons
laipsibus nr̃is ueniam precatur
burba ꝗ seruat ꝓcerũ creatrix surpureorũ
hos pio flecu date perluamus
Marmorũ sul cos quibus ẽ openia
e terne ce cora generosa scis
eiuitas mecum tumulis deinde
onexies surgentes animas&e aitꝰ ioca sequeris.

Expanded text:
tinxerit, quantus tua, Primitive, tinxerit, quantus tua, Primitive, tum tuos vivax recolat triumphos laus, Apodemi. quattuor posthinc superest virorum nomen extolli renuente metro, quos Saturninos memorat vocatos prisca vetustas, carminis leges amor aureorum nominum parvi facit, et loquendi cura de sanctis vitiosa non est nec rudis umquam, plenus est artis modus adnotatas nominum formas recitare Christo, quas tenet caeli liber explicandus tempore iusto, octo tunc sanctos recolet decemque angelus coram Patre Filioque urbis unius regimen tenentes iure sepulcri. quin ad antiquum numerum trahetur viva posadditis 2 Gaio nec enim silendi teque, Crementi, quibus incruentum ferre provenit decus ex secundo laudis agone, lapsibus nostris veniam precatur turba, quam servat procerum creatrix purpureorum nos pio fletu, date, perluamus marmorum sulcos, quibus est. operta , sterne te totam generosa sanctis civitas mecum tumulis; deinde mox resurgentes animas et artus tota sequeris.
Abbreviated transcription (Latin):
contigit terris habitane tir is
Carnis & cese spoliũ recencans
ueora ꝗ sulcos haltant a maros. Uulneta narras
Barbarus cortor lacus om̃e carpsit
Sangus inpensus lacerata mem bra
Pa rabeusa patiut papilla. corde sub i pso
Namminus morcis preciũ pacte
Que uenenatos ab olens dolores
Cõcitã menibr isinbut quietẽ łi ne sup̃mo
Crudace lõgum cenuit cicatrix
& diu uenis dolor hesit ardens
pũputresiẽ tes cenuat medullas ũ abidhumor
Inuedus quã uis obitũ supremum
Persecucoris gladius negurit¬
Uidimus parcẽ iecoris reuulsan
ungulis longe iacuisse prersis
oors bt̃ pallens aliquid tuorũ Requoq uiua
hunc nouũ nr̃ȩ ticulum fruendut
biues optatosiniul & luperco
Derge cõ scripcũ tibim& senatũ Pangere psalinus
ade successum cane marcialem
ciors & urbani tibi concinatur
iuliam cantꝰ reson& simulq Cuincilianũ
Publium pangat chorus & reuoluat
Quale frontonis fuerit tropheum
quid bonꝰ felix tulerit quidacer secilia nus
quantus euuanti tua bella sanguis

Expanded text:
tris Carnis et cese spolium retemtas, Terra quam sulcos habeat amaros Vulnera narrans. Barbarus tortor latus omne carpsit, Sanguis inpensus, lacerata membra, Pectus abscissa patuit papilla Corde sub ipso. Iam minus mortis pretium peracta est, Qui venenatos abolens dolores Concita membra tribuit quietem Fine supremo. Cruda te longum tenuit cicatrix, Et diu venis dolor hesit ardens, Dum putrescentes tenuat medullas Tavidus humor. Invidus quamvis obitum supremum Persecutoris gladius negvidimus partem iecoris revulsam ungulis longe iacuisse pressis: mors habet pallens aliquid tuorum te quoque viva. hunc novum nostrae titulum fruendum dives Optato, simul et Luperco, perge conscriptum tibimet senatum pangere psalmis, ede Successum, cane Martialem, mors et Urbani tibi concinatur, Iuliam cantus resonet simulque Quintilianum. Publium pangat chorus et revolvat quale Frontonis fuerit tropaeum, quid bonus Felix tulerit, quid acer Caecilianus, quantus, Evoti, tua bella sanguis
Abbreviated transcription (Latin):
ueneramur ore & pectore
Si sub tuorum gaudio
vescigiorum scernimur.
Paulisper huc in labere
xp̃i fauorem deferens
Sensus grauati ut sentiant
Leuamen indulgentiȩ
Hic nulla iamhesł& mora
Quin excitatam nobilis
carnem resumat spiritus
Uirtute perfunctam pari
Ut quȩ laborum particeps
commune discrimentulit
Sit & choeres gloriȩ
cunctis in euum scłis.

Expanded text:
veneramur ore et pectore, veneramur ore et pectore, si sub tuorum gaudio vestigiorum sternimur, paulisper huc inlabere, Christi favorem deferens, sensus gravati ut sentiant levamen indulgentiae. sic nulla iam restet mora, quin excitatam nobilis carnem resumat spiritus virtute perfunctam pari, ut, quae laborum particeps commune discrimen tulit, sit et coheres gloriae cunctis in aevum saeculis.
Abbreviated transcription (Latin):
cum machabeis fratribus
Seccoq esaiȩ proximum.
Simplex sed illis concigit
corona poenarum quibus
ł inem malorum prestitit.
mortis supremus exitus
Qiud tale seccor ausus. est.
Truncata numquid corporis
Segmenta post serram feris
obiecit aut undis dedit:
Cum machabei marciris
linguam tyrannus erutam
n aptam ue pellem uercicis
auibus cruentis obculit
Tu solus obis inclite
Solus brauii duplicis
Palmam tulisti tu duas
Simul parasti laureas
In morte uiccor aspera
tum deinde post mortẽ pari
Uiccor triumpho proceri
Solo latronem corporę
Ad esto nunc & percipe
U oces precantum supplices
Nr̃i reatus efficax.
Orator ad thronum patris
Perce per illum carcerem
honoris augmentum tui
Per uincla. flammas ungulas¬
Iꝰ es carceralem scipitem
Per fragmen illud testium
Quo partu creuit gloria
& quem trementes posceri
exosculamur lecculum
Miserere nr̃arum precum¬
ꝑꝰ lacatus ut xp̃s suis
Inclin& aurem prosperam
Noxas nec om̃s in put&.
Si rite sollemnem diem

Expanded text:
cum Maccabeis fratribus sectoque Esaiae proximum, simplex sed illis contigit corona poenarum, quibus finem malorum praestitit mortis supremus exitus. quid tale sector ausus est? truncata numquid corporis segmenta post serram feris obiecit aut undis dedit? num Maccabei martyris linguam tyrannus erutam raptamve pellem verticis avibus cruentis obtulit? tu solus, o bis inclyte, solus bravii duplicis palmam tulisti, tu duas simul parasti laureas. in morte victor aspera, tum deinde post mortem pari victor triumpho proteris solo latronem corpore. adesto nunc et percipe voces prccantum supplices, nostri reatus efficax orator ad thronum Patris. per te, per illum carcerem, honoris augmentum tui, per vincla, flammas, ungulas, per carceralem stipitem, per fragmen illud testeum, quo parta crevit gloria, et quem trementes posteri exosculamur lectulum, miserere nostrarum precum, placatus ut Christus suis inclinet aurem prosperam noxas nec omnes inputet. si rite sollemnem diem
Abbreviated transcription (Latin):
Iulsa nam pestis populuin iefugit
xõs intotis habitat plateis xp̃s ubique est
Martirum credas patriam coronis
uebitam sacris chorus unde surgens
Tendit incȩlũ niueus togatȩ obilitatis
Unde uincenti tua palma nata .ẽ.
Clerus hic tantum peperit qriumphũ
hinc sacerdotũ domus infulata Ualeriorũ
Seuus antiquis quociens procellis
d urbo uexatum tremefecit orben
Triscior templũ rabies in iscud. Inculit iras
Nec furor quisquã sine laude nr̃m
Cessit aut clari uacuus cruoris
ourairũ sempnumerꝰ sub om̃i sirã dinecreuit
Nnne uincenti peregre necatus
martir his cerris tenui notasti
S anguinis rore spetiẽ futuriad dortȩ ꝓpinqua
Hoc colunt ciues uelud ipsa membra
cespes includat suus & paterno
Sou& amplatens tumulo beati Martins ossa
Noster ẽ quamuis ꝓculhinc in urbe
Dassus ignota dederie sepulchri
łam uictor ꝓpe litus altȩ forte saginti
Noster & nr̃a puer in palestra

Expanded text:
Pulsa nam pestis populum refugit. Pulsa nam pestis populum refugit. Christus in totis habitat plateis: Christus ubique est. Martyrum credas patriam coronis Debitam sacris, chorus unde surgens Tendit in coelum niveus togatae Nobilitatis Inde, Vincenti, tua palma nata est, Clerus hic tantum peperit triumphum: Hic sacerdotum domus infulata 972 Valeriorum. Saevus antiquis quoties procellis Turbo vexatum tremefecit orbem, Tristior templum rabies in istud Intulit iras. Nec furor quisquam sine laude nostrum Cessit, aut clari vacuus cruoris. Martyrum semper numerus sub omni Grandine crevit. Nonne, Vincenti, peregre necandus 973 Martyr, his terris tenui notasti Sanguinis rore speciem futuri Morte propinqua? Hoc colunt cives, velut ipsa membra Cespes includat suus, et paterno Servet amplectens tumulo beati Martyris ossa. Noster est, quamvis procul hinc in urbe Passus ignota dederit sepulcri Gloriam victor prope littus altae 974 Forte Sagunti. Noster, et nostra puer in palaestra
Abbreviated transcription (Latin):
Cusitanorũ caput oppidorum
Urbs ad orate cineres puelle
obuiã xp̃o rapiens ad arã. Porrig& ipsam
Sanguinem iusti cui pastor har&¬
ł ecculum duplex geminũq donũ
łerre cõplutũ gremioiuuabit dd embra duorũ
Ingera tingis sua cassianum
Festa masilum monimenta regũ¬
a uicinis gentes domitas coegit a diuga xp̃i
Singulis pauce tribus aut duobus¬
⁊ orsan & quinis aliq placebunt
ł estib xp̃i prius hostiarũ. lignore functȩ
Tu decem scos reuehes & octo
Cesaraugusta studiosa xp̃o
Uetticẽ flauis oleis reuincta Pacis honore
Sola in occursum numerosiores
M artirum turbas dũo parasti.
Sola p̃diues pietate mulca. Luce frueris
Uix parens oibis populosa poeni
Ipsa uix roma insolio locata
łodecus nr̃m suꝑare in isco Oiunere dignas
Om̃ibus portis sacer in molatus
Sanguis exclusit genus inuidorũ
bemonũ & nigras pepulit tenebras ybepiata
Hullus umbrarum lat& intus horror

Expanded text:
Lusitanorum caput oppidorum Lusitanorum caput oppidorum Urbs adoratae cineres puellae Obviam Christo rapiens, ad aram Porriget ipsam. Sanguinem Justi, cui Pastor haeret, Ferculum duplex, geminumque donum Ferre Complutum gremio juvabit 969 Membra duorum. Ingeret Tingis sua Cassianum, Festa Massylum monumenta regum: Qui cinis gentes domitas coegit Ad juga Christi. Singulis paucae, tribus, aut duobus, Forsan et quinis aliquae placebunt Testibus Christi, prius hostiarum Pignore functae. 970 Tu decem sanctos revehes, et octo, Caesaraugusta studiosa Christi, Verticem flavis oleis revincta Pacis honore. Sola in occursum numerosiores Martyrum turbas Domino parasti: Sola praedives pietate multa Luce frueris. Vix parens orbis populosa Poesi, Ipsa vix Roma in solio Iccata, Te, decus nostrum, superare in isto Munere digna est Omnibus portis sacer immolatus Sanguis exclusit genus invidorum Daemonum, et nigras pepulit tenebras 971 Urbe piata. Nullus umbrarum latet intus horror:
Abbreviated transcription (Latin):
is nouem nt̃ populus subuno
In artirũ seruat cineres sepulchro
cesa raugustã uocitamꝰ urbẽ. Rescui tanta .e.
Plena magnorum domus angłorũ
nontim& mundi fragilis ruinam
÷ ot sinu gestãs simul offerẽda. Muneraxp̃o
Dum ds̃ dextrã quatiens coruscã
Nube subnixus uenid rubente
sientib iuscã positurꝰ ae quo Pondẽ librã
U be de magno caput excitata
obiuam xp̃o properanter ibit
ciuitas queq̃ p̾ciosa portans. pona canistris
Esra carthago tua prom& ossa
ore facunda ciypriane doctor
Tu tribus gemniis diadema pulchrũ
offeres xp̃o genecrix piorum
paraco intexit cui fruetuosuꝰ. Sutile uinclũ
Homen hoc gemine strophio in ligatũ ẽ.
emicant iuxca lapides gemelli
ard& & splendor parilis duorũ Ignechorusco
Parua felicis decus exibebit
Artubusscĩs locuples gerunda
Nr̃ã gescabit calagurris ambos dud ueneram᷑
Marchi non claro cucufate freca
Surgit & paulo speciosa narbo
req p̃pollens arelas habebit. Sc̃e cienesi

Expanded text:
is novem noster populus sub uno 962 Martyrum servat cineres sepulcro Caesaraugustam vocitamus urbem, Res cui tanta est. Plena magnorum domus angelorum Non timet mundi fragilis ruinam, 963 Tot sinu gestans simul offerenda Munera Christo. Cum Deus dextram quatiens coruscam Nube subnixus veniet rubente, Gentibus justam positurus aequo Pondere libram: Orbe de magno caput excitata Obviam Christo properanter ibit Civitas quaeque pretiosa portans 964 Dona canistris. Afra Carthago tua promet ossa, Ore facundo Cypriane doctor; Tu tribus gemmis diadema pulchrum Offeres Christo genitrix piorum. Tarraco: intexit cui Fructuosus 966 Sutile vinclum. Nomen hoc gemmae strophio illigatum est: Emicant juxta lapides gemelli, Ardet et splendor parilis duorum Igne corusco Parva Felicis decus exhibebit 967 Artubus sanctis locuples Gerunda, Nostra gestaluit Calagurris ambos, Quos veneramur. Barcinon claro Cucufate freta 968 Surget, et Paulo speciosa Narbo, Teque praepollens Arelas habebit, Sancte Genesi.
Abbreviated transcription (Latin):
Imamq ad aram condita
cȩlestis auram muneris
Ierfusa subter hauriunt
hic corpus ast ipsum dĩ
Sedes receptum contin&

Expanded text:
imamque ad aram condita caelestis auram muneris perfusa subter hauriunt. sic corpus, ast ipsum Dei sedes receptum contin
Abbreviated transcription (Latin):
sormenta uictorem tremunt
Spectator hȩc xp̃s deus
conpensat a euo intermino
proprieq collegam crucis
Largam coronat dextera
Oune hoc caducumuasculum
Compage textum cerrea
Quod dissipatum soluitur
&liber in cęlum ueni
Hec ille: sed clausas fores
Interna rum punt lumina
tenuis q perrimas nitor
Lucis latentis proditur
Hoc cum stuper& territus
obsessor atri liminis
auem cura pernox manserat
Seruare feralem domum.:
Psallentis audit insuper
y redulce carmen martiris
c ui uocis instar aemulȩ
conc laue reddit concauum.
Pauens deinde introspicit
ad mora quantum postibus
a cies per artas cardinum
Intrare iuncturas pocest.
Ternare multis floribus
Stamenta testarũ uidet:
I psum queuulsis nexibus.
o bambu lantem pangere
Implentur aures turbidi
ꝑ rȩtoris hic miraculo
El& uictus & uoluit gemens
Iram dolorem. dedecus
Exemptus inquit carceri
P aulam benignis fotibus
Eecreetur. ut pastũ nouum
ꝑ oenis. refectus: prȩbeae
Corre toto exoppido
t urbam fidelem : cerneres¬

Expanded text:
ormenta victorem tremunt. Spectator haec Christus Deus Compensat aevo intermino, Propriaeque collegam crucis Larga coronat dextera. Pone hoc caducum vasculum, Compage textum terrea, Quod dissipatum solvitur, Et liber in coelum veni. Haec ille, sed clausas fores Interna rumpunt lumina, Tenuisque per rimas nitor Lucis latentis proditur. Hoc cum stuperet territus Obsessor atri liminis, 1007 Quem cura pernox manserat Servare feralem domum: Psallentis audit insuper Praedulce carmen martyris, Cui vocis instar aemulae Conclave reddit concavum. Pavens deinde introspicit, Admota quantum postibus Acies per arctas cardinum Intrare juncturas potest. Vernare multis floribus Stramenta testarum videt, Ipsumque vulsis nexibus Obambulantem pangere. Implentur aures turbidi Praetoris hoc miraculo: Flet victus, et volvit gemens Iram, dolorem, dedecus. Exemptus, inquit, carceri, Paulum benignis fotibus 1008 Recreetur, ut pastum novum Poenis refectus praebeat. Coire toto ex oppido Turbam fidelem cerneres
Abbreviated transcription (Latin):
corpus quod intactum iac&
Leuiq uectum lembulo
Amplum per aequor auferas
Sed conplicatum sparteus
claudat cadauer culleus
auem fune conexus lapis
i receps in altum deprimac
et cuperundas emices
norante preceps palmula
ponec relictum longior
abscondat aspectus solum
Nec iussa quidam militum
euniorsio nomen fuit.
uiolentus audax barbarus
Furore feruens arripit.
fꝰunale textum conserit
s uto quod impl& corpore
emensus & multum freci
Intec procellas excutit.
Oprepocens uircus dei
Uirtus creatrix om̃ium
a ue turgidum quondã mare
aradiente xp̃o strauerat.
Ut terga calcans aequoris
s iccis mear& passibus¬
i lantas nec undis tinguer&
uasti uiator gurgitis.
haec ipsa uircus uisserat
Rubrum salum dehiscere
Yatente dum fundo arido¬
c ecura plebs iter gerit.
hec non & ipsa nunc iub&
Seruire sc̃o corpori
ontum quietis lapsibus.
ad curua pronum littora
Caxum molaris ponderis
ut spuma candens innatat
dantiq: custos pigneris
ꝑiscella fertur fluctibus

Expanded text:
corpus, quod intactum iacet, levique vectum lembulo amplum per aequor auferas? sed conplicatum sparteus claudat cadaver culleus, quem fune conexus lapis praeceps in altum deprimat. at tu per undas emices rorante praepes palmula, donec relictum longior abscondat aspectus solum.’ haec iussa quidam militum, Eumorphio nomen fuit violentus, audax, barbarus, furore fervens adripit. funale textum conserit, suto quod inplet corpore, emensus et multum freti inter procellas excutit. o praepotens virtus Dei, virtus creatrix omnium, quae turgidum quondam mare gradiente Christo straverat, ut terga calcans aequoris siccis mearet passibus, plantas nec undis tingueret vasti viator gurgitis! haec ipsa virtus iusserat rubrum salum dehiscere, patente dum fundo aridum secura plebs iter terit. nec non et ipsa nunc iubet servire sancto corpori pontum quietis lapsibus ad curva pronum litora. saxum molaris ponderis ut spuma candens innatat, tantique custos pigneris fiscella fertur fluctibus.
Abbreviated transcription (Latin):
finde ceteros auirtutis studio repulsũ iri si ipse p̃mio ñ sit affectꝰ it aculcater P las
aut̃ tõẽsiderant᷑. cũ aliqͦd pecuniarũ p̃miũ postulat᷑. Inqͦ utrũ copianesit agriuectigilĩ
pecuniȩ anpenuria c̃siderat᷑. Ioci comunes facultates augere . ñ minuere oporter
& impudentẽ eẽ qͥ ꝓbeneficio ñ gr̃am uerũ mercedẽ postul&: Contrasao deseplartaloe
trariis legib ex raciotnanone. exdefinitione : Exambiguo aut̃ nascit᷑ c̃trouersa
cũ qd senserit scriptor obscurũ ÷ & qͦd scriptũ duas plures ueres significat. Ad huc¬
ł modũ : Pat̃ familas cũ filiũ heredẽ facer&: uasorũ argenteoꝵ centũ pondo uxor suȩ

Expanded text:
deinde ceteros a virtutis studio repul- sum iri, si ipse praemio non sit affectus. Facultates deinde ceteros a virtutis studio repul- sum iri, si ipse praemio non sit affectus. Facultates autem considerantur, cum aliquod pecu- niarium praemium postulatur; in quo, utrum copiane sit agri, vectigalium, pecuniae an penuria, conside- ratur. Loci communes: facultates augere, non minu- ere oportere; et, inpudentem esse, qui pro beneficio non gratiam, verum mercedem postulet; contra autem de pecunia trariis legibus, ex ratio- cinatione, ex definitione. Ex ambiguo autem nascitur controversia, cum, quid senserit scriptor, obscurum est, quod scriptum duas pluresve res significat, ad hunc modum: paterfami- lias, cum filium heredem f
Abbreviated transcription (Latin):
d̾ qͦ. & quanto queq res p̃mio digna sit c̃sid erabit᷑. De inde apud maiores qͥbihominib
& qͥb decausis talis honos habitus sit quȩrit̃. De inde nehis honos nimiũ ꝑuagẽt᷑
& officii scã & castaeẽ oportere. neq ea aut cũ in ꝓbis cõmunicare. aut in mediocrib
hominib ꝑuulgari. Et alter Minus homines uirtutis cupidos fore. uirtutis p̃mio ꝑ¬
uulgato. Quȩ enĩ rara & ardua sint ea experiendo pulchra & iocunda hominib
uideri. Et tercius: Si existant qͥ apud maiores nr̃os obegregiã uirtutẽ talihonore
dignati st̃ : Nonne desua gloria cũ pari p̃miotales homines asfci uideant
deliberari putent. eb ma eiuneratio & cũ eis qͦs ẽtra dican cõparatio. Ificis aut̃
qͥ p̃iniũ per&. factisui aplincaitio & eoꝵ qͥ p̃mio affecti sunt cũ suis factis condentio.

Expanded text:
et quo et quanto quaeque res prae- mio digna sit, considerabitur; deinde, apud maiores quibus hominibus et quo et quanto quaeque res prae- mio digna sit, considerabitur; deinde, apud maiores quibus hominibus et quibus de causis talis honos habi- tus sit, quaeretur; deinde, ne is honos nimium pervul- get officii sancta et casta esse oportere neque ea aut cum inprobis communicari aut in mediocribus hominibus pervulgari; et alter: minus homines vir- tutis cupidos fore virtutis praemio pervulgato; quae enim rara et ardua sint, ea experiendo pulchra et iu- cunda hominibus videri; et tertius: si exsistant, qui apud maiores nostros ob egregiam virtutem tali ho- nore dignati sunt, nonne de sua gloria, cum pari prae- mio tales homines affici videant, delibari putent? et eorum enumeratio et cum iis, quos contra dicas, com- paratio. eius autem, qui praemium petet, facti sui amplificatio, eorum, qui praemio affecti sunt, cum suis factis contentio.
Abbreviated transcription (Latin):
ut hoc c̃ficere poss&. Excasu si ñ fortuna ẜ in dustria factũ uidebit᷑. aut si industriȩ for¬
tuna obstitiss&. IIn hominẽ aut̃. qͥb rationib uixerit. qͥd sũptꝰ in eã rẽ aut laboris insũpserit
& quid aliqͣndo tale fecerit: Nũ alieni laboris. aut deoꝵ bonitatis. p̃miũ sibi postul&: Num
uanda inse tale ohcausã aliquẽ p̃miganinenenarit oportere. aut nũ iã satis peoađ
fecerit honos habitus sit. Aut nũ necesse fuerit ei facere id qͦd fecerit. Aut nũ ciꝰmodi
sit factũ. ut nisi feciss&. supplicio dignꝰ esset. nͦ qr fecerit p̃mio. aut nũ ante tẽpꝰp̃miũ
petat. ꝙ spẽ incertã certo uenditp̃cio. Aut nũ qͦ suppliciũ aliqͦd uita eo p̃miũ postul&̃
ut dese pͣnditiũ factũ e̾e uideat᷑. ¶ In p̃mii aut̃ genere. qͥd &ꝰ quantũ. & quã obrẽ postulet᷑.

Expanded text:
ut hoc conficere posset; ex casu, si non fortuna, sed indu- stria factum videbitur aut si industriae forut hoc conficere posset; ex casu, si non fortuna, sed indu- stria factum videbitur aut si industriae fortuna obsti- tisse. In hominem autem, quibus rationibus vixerit, quid sumptus in eam rem aut laboris insumpserit; ecquid aliquando tale fecerit; num alieni laboris aut deorum bonitatis praemium sibi postulet; num aliquando ipse talem ob causam aliquem praemio affici negarit opor- tere; aut num iam satis pro eo, quod fecerit, honos habitus sit; aut num necesse fuerit ei facere id, quod fecerit; aut num eiusmodi sit factum, ut, nisi fecisset, supplicio dignus esset, non, quia fecerit, praemio; aut num ante tempus praemium petat ideatur. In praemii autem genere, quid et quantum et quam- obrem postuletur
Abbreviated transcription (Latin):
redit triũphũ absenatu postulat hic & indepcatione nihil ad nos attin& rationib & in¬
firmationib rationũ supponendis adiudicationẽ ꝑuenire. propterea qͦd nͥ alia qͦq incid&
c̃stitutio aut pars c̃stitutionis. simplex erit iudicatio: Et inquestione ipsa continebit᷑.
ndep̃catione huiꝰ mͦdi oporteat ne pȩna affici. In hac huiꝰ mͦdi oporteat ne dari p̃miũ.
Inc̃ ad p̃mii questionẽ appositos locos exponemꝰ. Rauo igit᷑ p̃mii. q̃ttuor ÷ in partes dis¬
tributa. In benefitia. in hominẽ. in p̃mu genꝰ infacultates. Benesicia ex sua ui. extẽpore
ex animo eiꝰ qͥ fecit: ex casu considerant᷑ . ex sua ui querent̃ hoc mͦ. Magna an parua
facilia andifficilia. singularia sint an uulgaria. uera anfalsa. qͣđã exratione hones¬
tent̃. Extẽpore aut̃. sitũ cũ indigeremꝰ. cũ ceteri nͦ possent aut nolent opitulari.
sitũ cũ spes deseruissis: opitulatus sit.Iexanimo.si ñ sui cõmodi causa s eo c̃silio fecit omnia.

Expanded text:
redit: triumphum ab senatu postulat. hic et in deprecatione nihil ad nos attinet rationibus et infir- mationibus rationum subponendis ad iudicationem pervenire, propterea quod, nisi alia quoque incidet constitutio aut pars constitutionis, simplex erit iudi- catio et in quaestione ipsa continebitur: in depreca- tione, huiusmodi: oporteatne poena affici? in hac, huiusmodi: oporteatne dari praemium? Nunc ad praemii quaestionem appositos locos ex- ponemus. ratio igitur praemii quattuor est in partes distributa: in beneficia, in hominem, in praemii genus, in facultates. Beneficia ex sua vi, ex tempore, ex animo eius, qui fecit, ex casu considerantur. ex sua vi quaerentur hoc modo: magna an parva, facilia an difficilia, singu- laria sint an vulgaria, vera an falsa quadam exornatione honestentur; ex tempore autem, si tum, cum indigeremus, cum ceteri non possent aut nollent opi- tulari, si tum, cum spes deseruisset; ex animo, si non sui commodi causa, si eo consilio fecit omnia,
Abbreviated transcription (Latin):
bilius accusatore uideat̃. Nã superior oratio hoc om̃is faciebat. ut
õtra iudicare : Id aut̃ si&. si qͥb ex locis culpa de monstrabit᷑ nͦ eẽ in eo
qͥ cõparatione aut remotione aut relatione criminis aut c̃cessionis
feremꝰ : aut causȩ & rationes afferent᷑. Quart & qͦ c̃silio ita sit inleg
& testam̃to scriptũ ut sententia qͦq & uoluntate scriporis non
ipsa solũ scripturȩ causa c̃firmatũ eẽ uideat᷑ : aut aliis qͦq c̃stitu¬
tionib factũ coarguet᷑ . contrascriptũ aut̃ ꝗͥ dic&: primũ indu

Expanded text:
bi- lius accusare videatur. nam superior oratio hoc omnis faciebat, ut, bi- lius accusare videatur. nam superior oratio hoc omnis faciebat, ut, contra iudicare. id autem fiet, si, quibus ex locis culpa de- monstrabitur esse in eo, qui comparatione aut remotione aut relatione criminis aut concessionis feremus; aut causae et rationes afferentur, quare et quo consilio ita sit in lege aut in testamento scriptum, ut sententia quoque et voluntate scriptoris, non ipsa solum scrip- tura causa confirmata esse videatur; aut aliis quoque constitutionibus factum coarguetur. Con
Abbreviated transcription (Latin):
ostendit᷑ causa extra scriptũ aut c̃tra scriptũ accipi ñ oportere.
in hac non oportere: hoc de monstrabit᷑. silex aut ad resmaximas.
utillimas. honestissimas. religosissimas uidebit᷑ ꝑtinere. aut inutile.
aut turpe. aut nefas eẽ tali in re ñ diligentissime legi obtẽperare.
aut ita lex diligent̃ ꝑ scripta demonstrabit᷑. ita cautũ unaquaꝙ
dere. ita qͦd o portuerit exceptũ. ut minine conueniat quicquã
intã diligentis scriptura p̃teritũ arbi trari¶ Tercius ÷ locus ei
qͥ ꝓscripto dicet maxime necessarius ꝑquẽ oport& ostendat.
si ẽ ueniat causã c̃trascriptũ accipi. eã tn minime oportere quȩ
ab aduersariis afferat᷑. Qui locꝰ id cireo : huic necessarius qđ sẽꝑ is qͥ c̃ tra
scriptũ dicit &qͥ tatis aliqͥd afferat oport&. sã sũma inpudentia sit
cũ qͥ c̃tra quã qđ scriptũ sit aliqͥd ꝓbariuelit : ñ ȩqͥtatis p̃sidio id facere

Expanded text:
ostenditur causam extra scriptum accipi non oportere. ostenditur causam extra scriptum accipi non oportere. in hac non oportere. hoc de- monstrabitur, si lex aut ad res maximas, utilissimas, honestissimas, religiosissimas videbitur pertinere; aut inutile aut turpe aut nefas esse tali in re non diligen- tissime legi optemperare; aut ita lex diligenter per- scripta demonstrabitur, ita cautum una quaque de re, ita, quod oportuerit, exceptum, ut minime conveniat quicquam in tam diligenti scriptura praeteritum ar- bitrari. Tertius est locus ei, qui pro scripto dicet, maxime necessarius, per quem oportet ostendat, si conveniat causam contra scriptum accipi, eam tamen minime oportere, quae ab adversariis afferatur. qui locus id- circo est huic necessarius, quod semper is, qui contra scriptum dicet, aequitatis aliquid afferat oportet. nam summa inpudentia sit eum, qui contra quam scriptum sit aliquid probare velit, non aequitatis praesidio id facere
Abbreviated transcription (Latin):
ñ possint. eã repsa & iudicio maxime cõmutare. De inde indignũ ẽe
de legt aliqd derogari. aut legẽ abrogari. aut aliq̃ ex parte cõmutari. cũpo
cognoscendi. & ꝓbandi. aut in ꝓbandi potestas nulla fiat. Noc ipsis iudicib
in uidiosissimũ futurũ: ñ hunc locũ ct. Neq hoc tẽpꝰ legũ corrigendarũ apud
populũ hȩc & ꝑ popułũ agi c̃uenire. qͦd si ñ idagant uelle se scire qͥlator
sit. qͥ sint accepturise actiones uidere. & dissua dere uelle. Qđ si hȩc
cũ sũme inutila tũ multo turpissima sint. legẽ cuius cemodisit in p̃¬
sentia c̃seruari ab iudicib post si displiceat apopulo corrigi c̃uenire
De inde si feriptũ ñ exstar& magnopere quercͣmꝰ.neq istinisi extra
periculũ qͥdã ess& crederemꝰ. Nc̃ cũ scriptũ sit: amentia eẽ . eiꝰ qͥ peccarit
potius quã legis ipsius uerba cognoscere. His &. huiꝰ modi rationibus

Expanded text:
non possint, eam re ipsa et iudicio maximo commutare; deinde indignum esse non possint, eam re ipsa et iudicio maximo commutare; deinde indignum esse de lege aliquid derogari aut legem abrogari aut aliqua ex parte com- mutari, cum populo cognoscendi et probandi aut in- probandi potestas nulla fiat; hoc ipsis iudicibus in- vidiosissimum futurum; non hunc locum esse neque hoc tempus legum corrigendarum; apud populum haec et per populum agi convenire; quodsi nunc id agant, velle se scire, qui lator sit, qui sint accepturi; se factiones videre et dissuadere velle; quodsi haec cum summe inutilia tum multo turpissima sint, legem, cuicuimodi sit, in praesentia conservari ab iudicibus, post, si displiceat, a populo corrigi convenire; deinde, si scriptum non exstaret, magnopere quaereremus ne- que isti, ne si extra periculum quidem esset, credere- mus; nunc cum scriptum sit, amentiam esse eius rei, qui peccarit, potius quam legis ipsius verba cogno- scere. his et huiusmodi rationibus
Abbreviated transcription (Latin):
q̃inmentẽ aut inlibidinẽ uenerit ñ ex cõmuni p̃scriptio ciuitatis unã quãq
rẽ ãministrabit. Postea querere ab iudicib ipsis quare in alienis detineant̃
Cur in certa uerba iurent. cur certo tẽpore c̃ueniant cereo discedant:
nihil quis qua afferat causȩ. qͦ minꝰ frequent̃ operã rei publicȩ d&̃. nisi q̃ causa
in lege excepta sit. Anse legib obstrictos in tantis molestus eẽ aequũ cen¬
seant. aduersarios nr̃os leges neglegere c̃cedant : Se inde itẽ querere
ab iudicib si eiꝰ rei causȩ ꝓpt̾ quã se reus c̃tra legẽ fecisse dicat. exception
ipse in leg& ascribat. passuri nesint: potea hoc qͦd faciat indignius & impu¬
dentius eẽ quã sĩ asseribat. Age porro. Quid si ipsi uellent iudices ascribere:
passurus nesit populus: atq hoc ce indignius quã rẽ uerbo & literis mutare

Expanded text:
quae in mentem aut in libidinem venerit, non ex communi praescripto civitatis unam quamque quae in mentem aut in libidinem venerit, non ex communi praescripto civitatis unam quamque rem administrabit; postea quaerere ab iudicibus ipsis, quare in alienis detineantur rvire possint; cur in certa verba iurent; cur certo tempore conveniant, cur certo discedant, nihil quis- quam afferat causae, quo minus frequenter operam rei publicae det, nisi quae causa in lege excepta sit; an se legibus obstrictos in tantis molestiis esse aequum censeant, adversarios nostros leges neglegere con- cedant; deinde item quaerere ab iudicibus, si eius rei causa, propter quam se reus contra legem fecisse dicat, exceptionem ipse in lege adscribat, passurine sint; postea hoc, quod faciat, indignius et inpuden- tius esse, quam si adscribat; age porro, quid? si ipsi vellent iudices adscribere, passurusne sit populus? atque hoc esse indignius, quam rem verbo et litteris mutare
Abbreviated transcription (Latin):
legis scriptorẽ qͦ magis ꝓbet̾ eũ fuisse excepturũ si qͥd excipiendũ putas
& ostendere causã accipere: nihil aliud eẽ. nisi legẽ tollere ideo qͦd cum
semel causa c̃siderct᷑. nihil at tineat eã ex lege c̃siderare qͥppe ꝗ̃ in legt
scripta ñ sit. Quod si sit institutũ omnib dari causã & potestatẽ p eccanꝰdi
cũ intellexerint uos exingenio eiꝰ qͥ c̃tra legẽ fecerit ñ exlege inquã iuratisitis
rẽ iudicare. De inde & ipsis iuditib iudicandi & ceteris ciuib uiuendi rationis
ꝑturbatũ iri si semel ablegib recessũ sit. Nã & iudices neq qͥd sequant᷑ habituros
s̃ ab eo qđ scriptũ sit recedant. neq qͦ pacto aliis ãpbare possint q̃d c̃tra legẽ
uidicarint: Et ceteros ciues qͥd agant ignoraturos. siex suo qͥsq c̃silio & ex ea ratione

Expanded text:
legis scriptorem, quo magis probetur eum fuisse excepturum, si quid exci- piendum putaret; legis scriptorem, quo magis probetur eum fuisse excepturum, si quid exci- piendum putaret; et ostendere causam accipere nihil aliud esse nisi legem tollere, ideo quod, cum semel causa consideretur, nihil attineat eam ex lege con- siderare, quippe quae in lege scripta non sit. quod si sit institutum, omnibus dari causam et potestatem peccandi, cum intellexerint vos ex ingenio eius, qui contra legem fecerit, non ex lege, in quam iurati sitis, rem iudicare; deinde et ipsis iudicibus iudicandi et ceteris civibus vivendi rationes perturbatum iri, si semel ab legibus recessum sit; nam et iudices neque, quid sequantur, habituros, si ab eo, quod scriptum sit, recedant, neque, quo pacto aliis probare possint, quod contra legem iudicarint; et ceteros cives, quid agant, ignoraturos, si ex suo quisque consilio et ex ea ratione,
Abbreviated transcription (Latin):
qͣre deliquerit. Deinde hanc inducere partitionẽ cuiꝰ insingulas partes milbi
c̃uenient argum̃tationes Primã in lege ullã causa contra scriptũ accipi con
uenire. Deinde si inceteris legib c̃ueniat hanc cẽ eiꝰ mͦdi legẽ ut in ea ñ ops¬
teat. Postremosi in hac qͦq: lege oporteat. hanc qͥđẽ causã accipimins me
oportere . Ifrima pars his fere locis c̃sirmabit᷑. scriptori neq ingeniũ neq opẽã
neq ullã facultatẽ defuisse. qͦ minꝰ aꝑte poss ꝑ scribere id qd cogitar&. sion
fuisse ei graue nec difficile eã causã ex cipere quã ad uersari ꝓferant . si quicqũ
excipa endũ p̾tass&̧. Consuesse eos qͥ leges scribant exceptionib uti. Dem de
oport& recitare leges cũ exceptionib scriptas. & maxime uidere siqͣ
inea ipsa lege quadeagatur sit exceptio. aliqͦ in capite aut apud eundẽ

Expanded text:
sum reum causam afferre, quare deliquerit. deinde hanc inducere partitionem, cuius in singulas partes multae sum reum causam afferre, quare deliquerit. deinde hanc inducere partitionem, cuius in singulas partes multae convenient argumentationes: primum, nulla in lege ullam causam contra scriptum accipi con- venire; deinde, si in ceteris legibus conveniat, hanc esse eiusmodi legem, ut in ea non oporteat; postremo, si in hac quoque lege oporteat, hanc quidem causam accipi minime oportere. Prima pars his fere locis confirmabitur: scriptori neque ingenium neque operam neque ullam faculta- tem defuisse, quo minus aperte posset perscribere id, quod cogitaret; non fuisse ei grave nec difficile eam causam excipere, quam adversarii proferant, si quic- quam excipiendum putasset: consuesse eos, qui leges scribant, exceptionibus uti. deinde oportet recitare leges cum exceptionibus scriptas et maxime videre, ecquae in ea ipsa lege, qua de agatur, sit exceptio ali- quo in capite aut apud eundem
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ ne id faccere possemꝰ indiciũ nob̃ reliquerit suȩ uoluntatis. Multa in cõmoda con¬
seqͥsi instituat᷑ ut abscriptorecedãt. Nã eͥt eos qͥ aliqͥd scribant ñ existimaturos id q̃d ser¬
serunt ratũ futurũ. & eos qͥ iudicent certũ qͦd sequant᷑ nihil habituros si sẽmel
abscripto recedere c̃sueuerit. Quod si uoluntas scriptoris õseruandasit. seꝰ nͣ aduer
sarios a uoluntate eꝰ stare.slã multo ꝓprius accedere ad scriptoris uoluntatẽ eũ q̃ exipsis¬
eã litteris interp̃tet᷑. quã illũ qͥ sententĩa scriptoris ñ ex ipsiꝰ scripto spect&. qd ille
suȩ uoluntatis q̃si imaginẽ reliquerit s. do mesticis suspicionib ꝑscrutet᷑. Sin causa
affer& is qͥ ã sententia stabit. primũ erit contradicendũ quã sit ab surdũ ñ negar
c̃tra legẽ fecisse. ẜ qͣre fecerit causã aliquã inuenire. De inde c̃uersa ẽẽ om̃i

Expanded text:
qui, ne id facere possemus, indicium nobis reliquerit suae voluntatis; multa in- commoda conqui, ne id facere possemus, indicium nobis reliquerit suae voluntatis; multa in- commoda consequi, si instituatur, ut ab scripto rece- datur. nam et eos, qui aliquid scribant, non existi- maturos id, quod scripserint, ratum futurum, et eos, qui iudicent, certum, quod sequantur, nihil habituros, si semel ab scripto recedere consueverint. quodsi voluntas scriptoris conservanda sit, se, non adver- sarios, a voluntate eius stare.eam litteris interpretetur, quam illum, qui sententiam scriptoris non ex ipsius scripto spectet, quod ille suae voluntatis quasi imaginem reliquerit, sed domesticis suspicionibus perscrutetur. Sin causam afferet is, qui a sententia stabit, pri- mum erit contra dicendum: quam absurdum non negare contra legem fecisse, sed, quare fecerit, cau- sam aliquam invenire; deinde conversa esse omnia:
Abbreviated transcription (Latin):
uersarii confligendo atq in terdũ acriter adiudicẽ ipsũ reuertendo: qͦ inhoeloeo
iudici de monstrandũ ÷ qͥ iuratꝰ sit. qͥds eqͥ debeat. duab: decausis iudicẽ dubitate
oportere . si aut̃ scriptũ sit obscure. aut neg& aliqͥd aduersarius: cũ & scriptũ sit
aꝑte & ad uersarius omnia confiteat᷑. Tũ iudices legi parere ñ int̃pretare legẽ
oportere. H oc loco confirmato : tũ diluere ea ꝗ̃ c̃tradici potuerunt oportebit. Pon¬
tra aut̃ dicet᷑ si aut̃ ꝓrsus aliud sensisse scriptor & scripsisse aliud demonstrabit᷑ :
ut illa de testam̃to quã possuimꝰ c̃trouersia. aut c̾ausa assũptiua inferet᷑. quã obrẽ
scripto ñ  portuerit. aut ñ oportuerit obtẽperari : Si aliud sensisse scriptor. aliud
scripsisse dicet᷑ is qͥ scripto utet᷑ hec dic&ꝰ ñ oportere de eiꝰ uoluntate nosargum̃tari

Expanded text:
versarii confligendo atque interdum acri- ter ad iudicem ipsum revertendo. quo in loco versarii confligendo atque interdum acri- ter ad iudicem ipsum revertendo. quo in loco iudici demonstrandum est, quid iuratus sit, quid sequi debeat: duabus de causis iudicem dubitare oportere, si aut scriptum sit obscure aut neget aliquid adversarius; cum et scriptum aperte sit et adversarius omnia con- fiteatur, tum iudicem legi parere, non interpretari legem oportere. Hoc loco confirmato tum diluere ea, quae contra dici poterunt, oportebit. contra autem dicetur, si aut pror- sus aliud sensisse scriptor et scripsisse aliud demon- strabitur, ut in illa de testamento, quam posuimus, controversia, aut causa assumptiva inferetur, quamob- rem scripto non potuerit aut non oportuerit optem- perari. Si aliud sensisse scriptor, aliud scripsisse dicetur, is, qui scripto utetur, haec dicet: non oportere de eius voluntate nos argumentari,
Abbreviated transcription (Latin):
iudicent nisi id qͦ scriptũ sit spec̾tare oportere : & hoc eomagis si legiumũ
e. facti aut intertionis aduersariorũ cũ ip̃sa scripturȩ conentione qͥd scriptũ
sit qͥd factũ quid iuratus iudex. Quẽ locũ multis modis uariare oportebit:
Tu ipsũ secũ ad mirantẽ qͥd nã c̃tradici possit tũ adiudicis osfitiũ reuertentẽ
Fabeo querentẽ qͥd preterea audire aut expectare debeat: Tu ipsũ ad uersariũ
q̃n intentantis loco pducendũ hoc ẽ in terrogandũ utrũ scriptũ negł
ausus sit. sedicere desiturũ. Sineutrũ neg&. & c̃tra tam̃ dicat nibilł ẽẽ q hominẽ impu¬
dentiorẽ qͥsquã se uisurũ arbitret̾. In hoc ita cõmorari ẽueni&. q̃si nihil p̃terea diega¬
dũ sit .& qͣsi c̃tra dici nihil possit: Sepe id qͦd scriptũ ÷ recitando. sepe cũ scripto factũ ad¬

Expanded text:
iudicent, nisi id, quod scriptum, spectare oportere; et hoc eo magis, si legitimuiudicent, nisi id, quod scriptum, spectare oportere; et hoc eo magis, si legitimuest, facti aut intentionis adver- sariorum cum ipso scripto contentione, quid scriptum sit, quid factum, quid iuratus iudex; quem locum mul- tis modis variare oportebit, tum ipsum secum admi- rantem, quidnam contra dici possit, tum ad iudicis officium revertentem et ab eo quaerentem, quid prae- terea audire aut exspectare debeat; tum ipsum ad- versarium quasi in testis loco producendo, hoc est interrogando, utrum scriptumne neu- trum neget et contra tamen dicat: nihil esse quo hominem inpudentiorem quisquam se visurum arbi- tretur. in hoc ita commorari conveniet, quasi nihil praeterea dicendum sit et quasi contra dici nihil possit, saepe id, quod scriptum est, recitando, saepe cum scrip- to factum ad
Abbreviated transcription (Latin):
in eo qͥ cũ lex aperiri portas noctu uetard. aperuit qͦd ã inbello & auxilia qͣđã in oppidũ
recepit. ne abhostib opprimerent᷑. si foris eẽnt. qͦd ꝓpe muros hostes castra haberent.
militẽ suũ qͥuim sibi inferre conaret᷑ occidit. Tũ remotio criminis ut in eoqͥcũ
lex ȩx quot dieb in legationẽ ꝓficisceret᷑ p̃stituerat. quia sũptũ questor ñdedit ꝓfectus
ñ ÷: sũ c̃cessio ꝑpurgationẽ & ꝑinprudentiã. ut inuituli immolatione & ꝑuim ut in
naue rostrata & ꝑ casũ ut in eurotȩ magnitudine. Atare aut ita sententia inducet᷑
ut uniũ qͥddã uoluisse scriptor de monstret᷑ aut sicut᷑ incimodire& tepore hoc
uoluisse doceat᷑. Itrgo is qͥ scriptũ defend& his locis plerũq omnib: maiori aut̃ parte
sc̃ꝑ poterit uti Primũ scriptoris conlaudatione & loco cõmuni mibil eos qui

Expanded text:
in eo, qui, cum lex ape- riri portas noctu vetaret, aperuit quodam in bello et auxilia quaedam in oppidum in eo, qui, cum lex ape- riri portas noctu vetaret, aperuit quodam in bello et auxilia quaedam in oppidum recepit, ne ab hostibus opprimerentur, si foris essent, quod prope muros hostes castra haberent; militum suum, qui vim sibi afferre conaretur, occidit; tum remotio criminis, ut in eo, qui, cum lex, quibus diebus in legationem pro- ficisceretur, praestituerat, quia sumptum quaestor non dedit, profectus non est; tum concessio per purgatio- nem et per inprudentiam, ut in vituli immolatione, et per vim, ut in nave rostrata, et per casum, ut in Eurotae magnitudine. quare aut ita sententia induce- tur, ut unum quiddam voluisse scriptor demonstre- tur, aut sic, ut in eiusmodi re et tempore hoc voluisse doceatur. Ergo is, qui scriptum defendet, his locis plerumque omnibus, maiore autem parte semper poterit uti: pri- mum scriptoris conlaudatione et loco communi, nihil eos, qui
Abbreviated transcription (Latin):
ux orẽ aut̃ haberq. intesta m̃to ita scripsit. Simͥ filius gignit᷑ unꝰ pluresue is mihi heres
esto. oc inde qs assosent. poslunĩ filiui ante morit᷑ quã intutelã suã uenerit. tũ mͥ dicebat scđs̃
heres esto F iluis natꝰ ñẽ. ambigunt agnati cũ eoqͥ: heres si filius anteꝙ intutelã ueniat
mortuns sit in bocgcnere  potess hoc dici ad tẽpꝰ ẜ adeuentũ aliquẽ sententiã scriptoris opor
tere accomodari ꝓ ptea qđ ea sola ee de monstrat᷑. q̃ freuuis ille qͥ c̃tra scriptũ dicit suã eẽ hereditatẽ¬
defendit Iulud aut̃ genꝰ eoꝵ qͥ sententiã inducunt inqͦ ñ simplex uoluntas. scriptoris
ostendit᷑ ꝙ̃ in omne tẽpꝰ & in omne factũ idẽ ualeat. ẜex qͥdã facto aut euentu ad tẽpꝰ int̃¬
p̃tandi dicit᷑ partib iuridicialis assũptiuȩ maxime sustinet᷑. Nã tũ inducit᷑ cõparatio. ut

Expanded text:
uxorem autem haberet, in testamento ita scripsit: si miuxorem autem haberet, in testamento ita scripsit: si mideinde quae assolent. postea: si filius ante moritur, quam in tutelam suam venerit, tum mihi,  dicet, heres esto. filius natus non est. ambigunt adgnati cum eo, qui est heres, si filius ante, quam in tutelam veniat, mor- tuus sit. in hoc genere non potest hoc dici, ad tem- pus et ad eventum aliquem sententiam scriptoris opor- tere accommodari, propterea quod ea sola esse demon- stratur, qua fretus ille, qui contra scriptum dicit, suam eenus est eorum, qui sententiam inducunt, in quo non simplex voluntas scriptoris ostenditur, quae in omne tempus et in omne factum idem valeat, sed ex quodam facto aut eventu ad tempus interpretanda dicitur. ea par- tibus iuridicialis assumptivae maxime sustinetur. nam tum inducitur comparatio, ut