comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uetone tan scãm p̾claramq taeuer̃. Propt̃
uernlen quppe facrem ãne qua ꝯteris ẽ.¬
tempotib pulchrior porphirius philo sophus
nobilis attn flores significare ꝑhibuit: & idõ
abscisum. quia flos decidit ante fructũ. Non¬
gͦ ipsũ hominẽ uł quasi hominẽ qui ẽ. uocatꝰ
attis. s uirilia eiꝰ flori cõparauer̃. Ipsa qͥppe
illo uiuente decider̃. immo uͦ ñ decider̃. neq
decerpta. s plane discerpta sunt: nec illo
flore amisso quisquã postea fructꝰ. s potius
sterilitas consecuta ẽ. Quid gͦ ipse reliquis.
& quicqͥd remansit abscuo. quid eo signifi¬
cari dr̃. quo refert᷑. qu& int̃p̃tatio inde ꝓfert᷑ .
An haec frustra moliendo nichilq inueniendo.
ꝑ suadent illud potuis ẽẽ credendũ qđ de hoẽ
oistrato fama iactauit litt̾isq mandatũ ẽ : ale.¬
rito hinc auersatꝰ ẽ. & uarro nr̃: neq ħ dicere
uoluit. Non enĩ hominẽ doctissimũ latiut. ltẽq xxu¬

Expanded text:
rationem tam sanctam praeclaramque tacuerunt. Propter vernalem quippe faciem terrae, quae caeteris temporibus est pulchrior, Porphyrius, philosophus nobilis, Atyn flores significare perhibuit; et ideo abscisum, quia flos decidit ante fructum ergo ipsum hominem uel quasi hominem, qui est uocatus Attis, sed uirilia eius flori conparauerunt. Ipsa quippe illo uiuente deciderunt; immo uero non deciderunt neque decerpta, sed plane discerpta sunt; nec illo flore amisso quisquam postea fructus, sed potius sterilitas consecuta est. Quid ergo ipse reliquus, et quidquid remansit absciso? quid eo significari dicitur? quo refertur? quae interpretatio inde profertur? An haec frustra moliendo nihilque inueniendo persuadent illud potius esse credendum, quod de homine castrato fama iactauit litterisque mandatum est? Merito hinc auersatus est Varro noster, neque hoc dicere uoluit; non enim hominem doctissimum latuit. CAPUT XX
Abbreviated transcription (Latin):
nichil sic illis sacris litteris flagrat: &tx¬
ime illud. qđ & me plurimũ adducit
pene assentiar platonẽ illoꝵ libroꝵ expe
ex agypto libandũ. respondeat᷑. ⁊ Egosũ si
sum. & dices filiis isrł. qui ẽ. misit meadas
tanquã in eiꝰ cõparatione qui uere ẽ. qui
in comniutabił ẽ: ea quȩ mutabilia facas
ñ sint: uehement̾ ħ plato tenuit & dls¬
ntissime cõmendatut. Et nescio uttrum lu
uspiam reꝑiat᷑ in libris eoꝵ quiante pli¬
tonem fuer̃: nͥ uͥ dictũ ẽ. egosum quisie
& dices eis. qui ẽ. misit me aduos. S un¬
cũq ista ille didicerit. siue p̃oedentib s
uecerũ libris. suie potuis quomͦ die qs¬

Expanded text:
nihil sic in illis sacris Litteris flagrat: et maxnihil sic in illis sacris Litteris flagrat: et maxime illud, quod et me plurimum adducit, ut pene assentiar Platonem illorum Librorum expertem ex Aegypto liberandum, respondeatur, Ego sum qui sum, et dices filiis Israel: Qui est, misit me ad uos, tamquam in eius conparatione, qui uere est quia incommutabilis est, ea quae mutabilia facta sunt non sint, uehementer hoc Plato tenuit et diligentissime commendauit. Et nescio utrum hoc uspiam reperiatur in libris eorum, qui ante Platonem fueEt dices eis: Qui est misit me ad vos. Sed undecunque ista ille diceret, sive praecedentibus eum veterum libris, sive potius, quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
didic̃: ñ ut seribendo tran ferrec. q ꝑtolom̃s
ꝓ ingenti beneficio qui regia pocestate &ea
timeri poterat meruisse ꝑ hibet᷑.⁊ s ut
colloq̃ndo qͥd continerent quantũ capere
possec ad disceret. Hoc ut existimet᷑ ila
suade uident᷑ indicia. qđ lib geneseos se
incipit. In principio fecit ds̃ cȩlũ & t̾ram.
erra aũ erat iniusibilis & in composita.
& tenebrȩ erant suꝑ abrssũ: & sp̃s dĩ siup
ferebat᷑ suꝑ aquas. In timeo aũ plato. quĩ
librũ de mundi constiaitione conseripsit.
dm̃ dicit in illo oꝑe t̾ram pͥmo ignemq uu¬
xisse. Mlanifestũ ẽ. aũ: qđ ggni tribuat ꝯ
locũ. Habet gͦ hac sententia quandã illuis
similitudinẽ: qua dictũ ẽ. inpͥncipio fer̃d
int̾positis sibimet hae extrema copularent
aquam. Parum quippe attendens quo mou
loco illo cõmemorata uideri potest. Dem
qđ plato dicit amatorẽ dĩ eẽ phylosopla

Expanded text:
didicit, non ut scribendo transferret quod Ptolomaeus didicit, non ut scribendo transferret quod Ptolomaeus pro ingenti beneficio, qui a regia potestate etiam timeri poterat, meruisse perhibetur, sed ut conloquendo quid continerent, quantum capere posset, addisceret. Hoc ut existimetur, illa suadere uidentur indicia, quod liber geneseos sic incipit: In principio fecit Deus caelum et terram. Terra autem erat inuisibilis et inconposita, et tenebrae erant supererferebatur super aquam . In Timaeo autem Plato, quem librum de mundi constitutione conscripsit, Deum dicit in illo opere terram primo ignemque junxisse : manifestum est autem quod igni tribuat coeli locum: habet ergo haec sententia quamdam illius similitudinem, qua dictum est, In principio fecit interpositis sibimet haec extrema copularentur, ferebatur super aquam. Parum quippe attendens quo moreloco illo commemorata videri potest. Deinde quod Plato dicit amatorem Dei esse philosophum,
Abbreviated transcription (Latin):
audiunt uł legunt platonẽ de dõ ista sensis¬
se. que multũ congruere ueritati nrx̃ reli¬
gionis agnoscunt. Unde ñ nulli putauer̃ eũ
legissẽ. Quoꝵ quidẽ opinionẽ in quib dam
libris meis posui. S diligent̃ supputata dem¬
porũ ratio. quȩ chronioa hystoria continet᷑ :
platonẽ indicat a tempore qͦ ꝓphauit hiere¬
mias centũ ferme annos postea natũ fusse.
Qui cũ octoginta & unũ uixisset: ab anno mortiꝰ
eiꝰ usq ad id tempꝰ qͦ optolomeus rex agẏpti
scripturas ꝓpħicas agente hȩbreoꝵ de uidȩa
dasq curauit. Anni reꝑiunt᷑ ferme sexagin¬
ta. Qua ꝓpt̾ in illa ꝑegrinatione sua plato
nec hieremiã uide potuit tanto ante de¬
fiuictũ : nec easdẽ scripturas legere. quȩ
ñdũ fuer̃ ingrȩcam linguã trans latae qua
ille pollebat. nͥ forte quia fuit acerrimi stu¬
dii. sic̃ xgẏptias ita & istas ꝑ inter pretem

Expanded text:
audiunt uel legunt Platonem, eum de deo ista sensisaudiunt uel legunt Platonem, eum de deo ista sensisse quae multum congruere ueritati nostrae religionis agnoscunt. Unde nonnulli putauerunt eulegisse; quorum quidem opinionem in quibusdam libris meis posui. Sed diligenter subputata temporum ratio, quae chronica historia continetur, Platonem indicat a tempore, quo prophetauit Hieremias, centum ferme annos postea natum fuisse; qui cum octoginta et unum uixisset, ab anno mortis eius usque ad id tempus, quo Ptolomaeus rex Aegypti scripturas propheticas gentis Hebraeorum de Iudaea pdasque curauit, anni reperiuntur ferme sexaginta. Quapropter in illa peregrinatione sua Plato nec Hieremiam uidere potuit tanto ante defunctum, nec easdem scripturas legere, quae nondum fuerant in Graecam linguam translatae, qua ille pollebat; nisi forte, quia fuit acerrimi studii, sicut Aegyptias, ita et istas per interpretem
Abbreviated transcription (Latin):
imagniẽ sumꝰ. & doctrinam qua eũ nosse p̾ssimꝰ.¬
& grãm qua illi coherendo beatisimꝰ. Haet itaq
causa ẽ. cur istos eȩt̾is p̃feramꝰ: quia cũ alii.
phylosophi ingenia sua studiaq c̃triuerint
i requirendis rerũ causis. & qͥ nã cẽt modus
discendi atq uiuendi ⁊ isti dõ cognito repperer̃
ubi eẽt causa constituta uniuersitatis. & lux
ꝑcipiendȩ ueritatis. & fons bibenda felicitad.
Siuegͦ isti platoniei siue qͥcũq alii quarũ li¬
bo& gentiũ plirlosoplis dedõ ista sentiunt:
nobeũ sentiunt. S ideo cũ placonieis magis
agere placuit hanc eausã: quia eoꝵ s̃ liccera&
notiores. Nam & gẽi quoꝵ lingua ingentib
p̃minet cas magna p̃dicatione celebrar̃: &
latim ꝑ moti earũ uł excellentia uł gła. ip¬
sas libentus didicer̃. atq in nr̃m eloquium
trans ferendo. nobiliores clarioresq fecerunt.
Mirant᷑ aũ quidã nob in xp̃i gr̃a sociati: cum

Expanded text:
imaginem sumus, et doctrinam, qua eum nosque nouerimimaginem sumus, et doctrinam, qua eum nosque nouerimet gratiam, qua illi cohaerendo beati simus. Haec itaque causa est quur istos ceteris praeferamus, quia, cum alii philosophi ingenia sua studiaque contriuerint in requirendis rerum causis, et quinam esset modus discendi adque uiuendi, isti Deo cognito reppererunt ubi esset et causa constitutae uniuersitatis et lux percipiendae ueritatis et fons bibendae felicitatis. Siue ergo isti Platonici siue quicumque alii quarumlibet gentium philosophi de Deo ista sentiunt, nobiscum sentiunt. Sed ideo cum Platonicis magis agere placuit hanc causam, quia eorum sunt litterae notiores. Nam et Graeci, quorum lingua in gentibus praeminet, eas magna praedicatione celebrarunt, et Latini permoti earum uel excellentia uel gloria, ipsas libentius didicerunt adque in nostrum eloquium transferendo nobiliores clarioresque fecerunt.it, "quidam nobis in Christi gratia sociati cum
Abbreviated transcription (Latin):
głam incorruptibilis dĩ in similitudinẽ imagi.¬
nis corruptibilis hominis. & uolucrũ. & qua¬
drupedũ. & serpentium. Ubi & romanos. &
grecos. & agyptios. qͥde sapientiȩ nomine głati
sunt. fec̃ intelligi. S de hoc cũ istis pꝰ modũ dis¬
putabimus. Inquo aũ nob̾ consentint de uno
dõ huiꝰ uniũsitatis auctore. qui ñ solũ suꝑ oĩa
corpora ẽ. in corporeiss. uerũ & iã suꝑ om̃s
animas in cõmutabilis pͥncipiũ nr̃m. lumen
nr̃m. bonũ nr̃m : in ħ eos cȩteris ante pomiꝰ.
Nec si luteras eoꝵ xp̃ianꝰ ignorans uerb quȩ non
didicit indisputatione ñ utit᷑. ut uł naturalẽ
latine ł physicam grece appellet eam partem
inqua denatura inquisitione tractatur. &
rationalẽ siue logicã. inqua quaerit᷑ quo nã mͦ
ueritas ꝑcipi possit. & moralẽ uł athicã inqͦ
demorib agitur bonorũq finib appecendis
malorũq uitandis: idõ nescit ab uno uͦ deo
atq optimo & naturã nob̃ ẽẽ qua facti ad eiꝰ

Expanded text:
orruptibilis Dei in similitudinem imaginis corruptibilis hominis et volucrum, et quadrupedum, et serpentium . Ubi et Romanos, et Graecos, et Aegyptios, qui de sapientiae nomine gloriati sunt, fecit intelligi. Sed de hoc cum istis postmodum disputabimus. In quo autem nobis consentiunt de uno Deo hujus universitatis auctore, qui non solum super omnia corpora est incorporeus, verum etiam super omnes animas incorruptibilis, principium nostrum, lumen nostrum, bonum nostrum, in hoc eos ceteris anteponimus. Nec, si litteras eorum Christianus ignorans uerbis, quae non didicit, in disputatione non utitur, ut uel naturalem Latine uel physicam Graece appellet eam partem, in qua de naturae inquisitione tractatur. et rationalem siue logicam, in qua quaeritur quonam modo ueritas percipi possit, et moralem uel ethicam, in qua de moribus agitur bonorumque finibus adpetendis malorumque uitandis, ideo nescit ab uno uero Deo adque optimo et naturam nobis esse, qua facti ad eius
Abbreviated transcription (Latin):
temporis uetustate fere om̃s popłi gentum
deos immortales eẽ erediderant. cũ & tali
saeris idẽ illi damones oblectarent᷑. qͥ se
colendos ꝓ ipsis mortuis quos deos putan
fecerant. quibdã fallatium miraculorim
attestationib supponebant. S occulta a
ueri ꝓuidentia factũ ẽ: ut & pompilio
amico suo illis conciliati artib quib ran¬
mantia fieri potuit cuneta illa confiterii
mitterent᷑. & tam̃ ut moriturus incendes
ea potiꝰ quã obrueret ad monere ñ ꝑmia¬
rentur: qui ne in notescerent nec arati
qͥ sunt eruta obsistere potuer̃. nec stilo ue¬
nr̃am memoriã ꝑuener̃. Non enĩ possus
qđ non sinunt᷑ efficere. Sinunt᷑ aũ alta
dĩ summi ustoq uidicio: ꝓ meritas au
quos abeis uł affligi tantũ uł &iam sl¬
ei ac decipi iustũ ẽ. Quã uͦ ꝑicios ud
aculti uerae diumitatis alienȩ ile lis
iudicate sint: hinc intellie potes. ql ͤ

Expanded text:
temporis uetustate fere omnes populi gentium temporis uetustate fere omnes populi gentium deos inmortales esse crediderant, cum et talibus sacris idem illi daemones oblectarentur, qui se colendos pro ipsis mortuis, quos deos putari fecerant, quibusdam fallacium miraculorum adtestationibus subponebant. Sed occulta Dei ueri prouidentia factum est, uamico suo illis conciliati artibus, quibus hydromantia fieri potuit, cuncta illa confiteri permitterentur; et tamen ut moriturus incenderet ea potius, quam obrueret, admonere non permitterentur: qui ne innotescerent, nec aratro, quo sunt eruta, obsistere potuerunt, nec stilo Vatram memoriam peruenerunt. Non enim possunt quod non sinuntur efficere; sinuntur autem alto Dei summi iustoque iudicio pro meritis eorum, quos ab eis uel adfligi tantum, uel etiam subici ac decipi iustum est. Quam uero perniciosae uel a cultu uerae diuinitatis alienae illae litterae iudicatae sint, hinc intellegi potest, quod eas
Abbreviated transcription (Latin):
editos. patres conseripti similit̾ in cendisie
Qd gͦ a quã egesserit id ẽ. exportauerit nmi
põpiliꝰ. unde ydromantiã faceret: ideo
nr̃mphã egeriã coniugẽ dr̃ habuisse. qũ
ad modũ in supͣdicto libro uarronis expi¬
nit᷑. Ita enĩ solent res gestȩ asꝑsione ma¬
datioꝵ in fabulas uerti. Illa gͥ ydromantu
curio sissimꝰ rex ille romanꝰ & saera didict
quȩ inlibris suis pontifices hab̾ent: & en
causas quas p̾t̾ se neminẽ scire uoluit auq
eas seorsũ seriptas. secũ quodã mͦ mor fu̾
quando ita subtrahendas hominũ Noticie
sepeliendasq eurauit. Aut gͦ dȩmonũ ili
tã sordidȩ & noxiȩ cupiditates erant cons¬
eriptȩ. ut ex his tota illa theologia eulis
&iã apud tales homines ȩxecrabilis appi¬
rer&. qui tã multa in ipsis saeris erubes¬
cenda su sceꝑant: aut illi om̃s niehil aliud
quã homines mortui ꝓdebant᷑. qͦs tã ꝓliui

Expanded text:
editos patres conscripti similiter incendissent. editos patres conscripti similiter incendissent. Quod ergo aquam egesserit, id est exportauerit, Numa Pompilius, unde hydromantian faceret, ideo nympham Egeriam coniugem dicitur habuisse, quem ad modum in supradicto libro Varronis exponitur. Ita enim solent res gestae aspersione mendaciorum in fabulas uerti. In illa igitur hydromantia curiosissimus rex ille Romanus et sacra didicit, quae in libris suis pontifices haberent, et eorum causas, quas praeter se neminem scire uoluit. Itaque eas seorsum scriptas secum quodam modo mori fecit, quando ita subtrahendas hominum notitiae sepeliendasque curauit. Aut ergo daemonum illic tam sordidae et noxiae cupiditates erant conscriptae, ut ex his tota illa theologia ciuilis etiam aput tales homines execrabilis appareret, qui tam multa in ipsis sacris erubescenda susceperant; aut illi omnes nihil aliud quam homines mortui prodebantur, quos tam prolixa
Abbreviated transcription (Latin):
diuunationis idẽ uarro a ꝑsis dic̃ allatum:
quo & ipsum numã & postea phx̾tagoram
phylosophum usũ fuisse cõmemorat. Ubi
adhibito sanguine & iam in feros ꝑhibet
Quȩ siue ydromantia sue nieromantia dicat᷑:
id ipsum ẽ. ubi uident᷑ mortui diuinare.
Quib hac artibus fiant: ipsi uiderint. Nolo
enĩ dicere has artes oxiam ante nr̃i saluatoriꝰ
ad uentũ inipsis ciuitatib gentiũ legib so¬
lere ꝓhiberi: & poena seuerissima uindicari.
N olo inquã hoc dicere. Fortassis enĩ talia tuno
licebant. his tam̃ artib didicit saera illa pom-¬
pilius. Quoꝵ sacroꝵ facta ꝓdidit. causas ob.¬
riuit: ita timuit & ipse qđ didicit. Quaruni
causarũ ꝓditos libros senatꝰ incendit. Iuid
mͥ gͦ uarro illoꝵ sacroꝵ alias nescio quas cau¬
sas uelut physicas int̾p̃tat᷑. quales si illi libri
habuissent ñ utiq arsissent :⁊ aut & istos
uarronis ad cesarẽ pontificẽ seriptos atq¬

Expanded text:
divinationis idem Varro a Persis dicit allatum, divinationis idem Varro a Persis dicit allatum, quo et ipsum Numam, et postea Pythagoram philosophum usum fuisse commemorat: ubi adhibito sanguine quae siue hydromantia siue necromantia dicatur, id ipsum est, ubi uidentur mortui diuinare. Quibus haec artibus fiant, ipsi uiderint. Nolo enim dicere has artes etiam ante nostri Saluatoris aduentum in ipsis ciuitatibus gentium legibus solere prohiberi et poena seuerissima uindicari. Nolo, inquam, hoc dicere; fortassis enim talia tunc licebant. His tamen artibus didicit sacra illa Pompilius, quorum sacrorum facta prodidit, causas obruit ita timuit et ipse quod didicit, quarum causarum proditos libros senatus incendit. Quid mihi ergo Varro illorum sacrorum alias nescio quas causas uelut physicas interpretatur? quales si libri illi habuissent, non utique arsissent, aut et istos Varronis ad Caesarem pontificem scriptos adq
Abbreviated transcription (Latin):
pompiliũ curiositate illicita ad ea damonũ
ꝑ uenisse secreta. quȩ ipse quidẽ scribet
ut hab̾et unde legendo cõmoneret᷑: s ea
doceret. ⁊ Uiolare aũ timuit ne demones
iratos habet ⁊ obruit ubi tutũ putauit:
sepulero suo ꝓpinquare aratrũ posse ñ ere¬
dens. Senatiꝰ aũ cũ religiones formidaret
dãnare inaioꝵ. & ideo numȩ assentiri coge¬
retur illos tam̃ libros tã ꝑiuciosos eẽ ui¬
dicauit. ut nec obrui rursus iubet ne hu¬
mana curiositas multo uehem̃tius rẽ iam
ꝓditã quȩreret: s flãmis aboleri ne fanda
momm̃ta. ut quia iã necesse eẽ existima¬
bant saera illa facere. tolenibilius erraret᷑
causis eoꝵ ignoratis. quã cognitis eiuitas
dĩ ꝓpħa. nullus seĩ angłs mitebat᷑. ydro¬
mantiã facere cõpulsus ẽ: ut iaqͣ uidẽt
imagines deoꝵ. uł potius ludificationes
damonũ. aquib audiret quid in saeris
constituere atq obseruare debet. Qdđ genꝰ

Expanded text:
Pompilium curiositate inlicita ad ea daemonum Pompilium curiositate inlicita ad ea daemonum peruenisse secreta, quae ipse quidem scriberet, ut haberet unde legendo commoneretur; sed edoceret, uiolare autem timuit, ne daemones iratos haberet, obruit, ubi tutum putauit, sepulcro suo propinquare aratrum posse non credens. Senatus autem cum religiones formidaret damnare maiorum et ideo Numae adsentiri cogeretur, illos tamen libros tam perniciosos esse iudicauit, ut nec obrui rursus iuberet, ne humana curiositas multo uehementius rem iam proditam quaereret, sed flammis aboleri nefanda monumenta, ut, quia iam necesse esse existimabant sacra illa facere, tolerabilius erraretur causis eorum ignoratis, quam cognitis ciuitas a, nullus sanctus angelus mittebatur, hydromantiam facere compulsus est, ut in aqua videret imagines deorum, vel potius ludificationes daemonum, a quibus audiret quid in sacris constituere atque observare deberet. Quod genus
Abbreviated transcription (Latin):
seram. Nam sic̃ apud eundẽ uarronẽ legit᷑
in libro de cultu deoꝵ. terrentius quidã cũ
habet ad ianculũ fundũ. & bubuleus eus
uxta sepulerũ numȩ .p. traiciens aratrũ
erusset ȩxt̾ra libros eiꝰ ubi sacroꝵ institutoꝵ
scripta erant caus&. in urbẽ ꝑtulit ad pra¬
torem. At ille cũ inspexisset pͥncipia: rem
tantã deculit ad senatũ. Ubi cũ p̾ͥmo res
quas dã causasq legissent cur quidq in sacͥs
fuerit institutũ. numȩ mortuo senatꝰ assen¬
sus ẽ: eosq libros tãquã religiosi patres con¬
scripti. pretor ut combureret censuerunt.
Credat quisq qđ putat: mnimo uͦ dicat qđ di¬
cendũ suggesserit uesana contentio. qͥlibet
tante impietatis defensor egregius. Me ad¬
monere sufficiat. sacroꝵ oausas a rege pompi¬
lio romanoꝵ saeroꝵ institutore conseriptas
nec popło nec senatui. nec saltẽ ipsis sacer¬
dotib unotescere debuisse: ipsũq numã

Expanded text:
seram. Nam, sicut aput eundem Varronem legitur seram. Nam, sicut aput eundem Varronem legitur in libro de cultu deorum, <Terentius quidam cum haberet ad Ianiculum fundum et bubulcus eius iuxta sepulcrum Numae Pompilii traiciens aratrum eruisset ex terra libros eius, ubi sacrorum institutorum scriptae erant causae, in Urbem pertulit ad praetorem. At ille cum inspexisset principia, rem tantam detulit ad senatum. Ubi cum primores quasdam causas legissent, quur quidque in sacris fuerit institutum, Numae mortuo senatus adsensus est, eosque libros tamquam religiosi patres conscripti, praetor ut combureret, censuerunt\'. Credat quisque quod putat; immo uero dicat, quod dicendum suggesserit uesana contentio, quilibet tantae inpietatis defensor egregius. Me admonere sufficiat sacrorum causas a rege Pompilio Romanorum sacrorum institutore conscriptas nec populo nec senatui nec saltem ipsis sacerdotibus innotescere debuisse ipsumque Numam
Abbreviated transcription (Latin):
potest inuenire: qñ ñ s̃ ipse iloꝵ saeroꝵ
caiusa quas putat utł potuis uilt putari.
am si ñ solũ ipse uerũ &iã quelibet aliae
reddita ratione aliquantulũ mitigarent
offensionẽ. quã ñ in tellecta insaeris aliqua
uelut turpitudo aut ab surditas fecerat.
sic̃ in quibdã thcatroꝵ fabulis uł delubroꝵ
mẋsteriis facere conatꝰ ẽ. ubi ñ cheatra de¬
lubroꝵ similitudine ab soluit s theatroꝵ
potius similitudine dalubra damnauit.
Tam̃ ut cũq conatꝰ ẽ: ut sensũ horribilibus
reb offensum uelut naturaliũ causarum
ratio reddita deliniret. S contra inuenimꝰ¬
sic̃ ipse uir doctissimꝰ ꝓdidit de numę põ pilu
libris redditas sacroꝵ cauiãs nullo mͦ potuisse
tolerari: nec dignas habitas. quȩ ñ solũ lectȩ
innotescerent religiosis. s saltẽ scripte re¬
conderent᷑ intenebris. lam enĩ dicã qđ int̾eio
huiꝰ oꝑis libro me suo loco dicturũ eẽ ꝓmi¬

Expanded text:
potest inuenire, quoniam non sunt ipsae illorum sacrorum potest inuenire, quoniam non sunt ipsae illorum sacrorum causae, quas putat uel potius uult putari. Nam si non solum ipsae, uerum etiam quaelibet aliae reddita ratione aliquantulum mitigarent offensionem, quam non intellecta in sacris aliqua uelut turpitudo aut absurditas fecerat; sicut in quibusdam theatrorum fabulis uel delubrorum mysteriis facere conatus est, ubi non theatra delubrorum similitudine absoluit, sed theatrorum potius similitudine delubra damnauit; tamen utcumque conatus est, ut sensum horribilibus rebus offensum uelut naturalium causarum ratio reddita deleniret. Csicut ipse uir doctissimus prodidit, de Numae Pompilii libris redditas sacrorum causas nullo modo potuisse tolerari nec dignas habitas, quae non solum lectae innotescerent religiosis, sed saltem scriptae reconderentur in tenebris. Iam enim dicam, quod in tertio huius operis libro me suo loco dicturum esse promi
Abbreviated transcription (Latin):
qua ꝓpt̾ ȩtnã uitã fideliũ in xͦ & impleta cre¬
dimus. & unpleri cernimꝰ. & implenda con¬
patiut aꝑri ͤ deos gentiũ eẽ immundissimos
dmones. sub de functarũ occasionib animaruõ
ł araturarũ spetie mundanarũ deos seputari
cupientes. & quasi diumis honorib eisdẽq
selestis ac turpib reb suꝑba impuritate le¬
tantes. atq ad uerũ dm̃ c̃uersionẽ humanis
annis niuidente s. Exquoꝵ immanissimo
&impiissimo dominatii homo lib̾at᷑: cũ cre¬
di meũ qui p̾buit ad exurgendũ tantae
humilitatis exemplũ quanta illi superbia
eeader̃. Huic siuit ñ solũ illi dequib multa
um diximiꝰ & alii atq alii similes ceterarũ
gentiũ atq t̾rarũ: sed & iã hi de quib nunc
igmꝰ tãquã insenatũ deoꝵ sclecti. S plane
sileati nobilitate criminũ: ñ dignitate urtu¬
uĩ. Quoꝵ saera uarro dũ quasi ad natiunles
iltiones referre conat᷑. quarens honestare
res curpes. quomͦ his quadret & c̃sonet ñ

Expanded text:
aeternam vitam fidelium in Christo et impleta credimus, et impleri cernimus, et implenda conpotuit aperiri deos gentium esse inmundissimos daemones, sub defunctarum occasionibus animarum uel creaturarum specie mundanarum deos se putari cupientes et quasi diuinis honoribus eisdemque scelestis ac turpibus rebus superba inpuritate laetantes adque ad uerum Deum conuersionem humanis animis inuidentes. Ex quorum inmanissimo et inpiissimo dominatu homo liberatur, cum credit in eum, qui praebuit ad exsurgendum tantae humilitatis exemplum, quanta illi superbia ceciderunt. Hinc sunt non solum illi, de quibus multa iam diximus, et alii adque alii similes ceterarum gentium adque terrarum, sed etiam hi, de quibus nunc agimus, tamquam in senatum deorum selecti; sed plane selecti nobilitate criminum, non dignitate uirtutum. Quorum sacra Varro dum quasi ad naturales rationes referre conatur, quaerens honestare res turpes, quo modo his quadret et consonet non
Abbreviated transcription (Latin):
eis dantes ultra quã possunt. Lum̃ aũ m̃tiũ
ẽẽ dixer̃ addiscenda om̃a. eundẽ ipsũ dm̃¬
de sũmo bono. quo referentes om̃a quȩ agimꝰ
idq adipiscentes. nichil quo beati simꝰ ulterius
requiramꝰ. Ideo quippe & finis ẽ. dictꝰ: qua
ꝓpt̾ hunc cęt̾a uolumꝰ. ipsũ aũ ñ nͥ ꝓpt̃ pũ¬
Hoc aũ beatificũ bonũ: alii corpore. alii ab an¬
mo. alii ab utroq homini c̃ẽ dixer̃. Uidebunt
quippe ipsũ hominẽ ẽstare ex animo & an¬
pore: & idõ ab alterutro istoꝵ dnoꝵ aut do.
utroq bene s ẽẽ posse credebant. finali qͦdĩ
bono quo bĩ ẽẽnt. qͦ cuncta quȩ agebant ri.¬
ferrent. atq id qͦ referendũ eẽt ñ ultra qu

Expanded text:
eis dantes ultra quam possunt. Lumen autem mentium eis dantes ultra quam possunt. Lumen autem mentium esse dixerunt ad discenda omnia, eumdem ipsum Dede summo bono, quo referentes omnia quae agimuidque adipiscentes, nihil quo beati simus, ulterius requiramus. Ideo quippe et finis est dictus, quia propter hunc caetera volumus, ipsum autem nHoc ergo beatificum bonum alii a corpore, alii ab animo, alii ab utroque in homine esse dixerunt. Videbant quippe ipsum hominem constare ex animo et corpore, et ideo ab alterutro istorum duûm, aut ab utroque bene sibi esse posse credebant, finali quodam bono, quo beati essent, quo cuncta quae agebant referrent, atque id quo referendum esset non ultra
Abbreviated transcription (Latin):
his comparandi uideant᷑ qui pͦsuer̃ iudicium
ueritatis insensib corporis. eoꝵq infidis & fal¬
lacib reguł om̃a quę discunt᷑ mnetienda ẽẽ cen¬
suerunt. ut epicurei & quicũq alii tales. ut¬
&iam ipsi stoici. qui cũ uehem̃t̃ amauerint
sollertiã disputandi quã dialecticã nominant.
acorporis sensib eã ducendã p̾utarunt: hinc
asseuerantes animũ conciꝑe notiones quas
appellant ennoeas. earũ rerũ scilicet quas
definiendo explicant. hinc ꝓpagari atq con¬
iecti totã discendi docendiq rationẽ. U̾bi
ego multũ mirari soleo. cũ pulchros dicant
ñ eẽ nͥ sapientes. quib sensib corporis istam
puleliritudinẽ uiderint: qualib ocłis carnis.
formã sapientię decusq conspexerint. Hi uͦ¬
quos merito cet̾is ante ponimꝰ. discreuer̃ ea
quȩ m̃te conspicumt᷑ abhis quȩ sensib atan¬
gunt᷑ : nec sensib adimentes qđ possunt. nec

Expanded text:
his comparandi videantur, qui posuerunt judicium his comparandi videantur, qui posuerunt judicium veritatis in sensibus corporis, eorumque infidis et fallacibus regulis omnia, quae discuntur, metienda esse censuerunt, ut Epicurei et quicumque alii tales, ut etiam ipsi Stoici, qui cum uehementer amauerint sollertiam disputandi, quam dialecticam nominant, a corporis sensibus eam ducendam putarunt, hinc adseuerantes animum concipere notiones, quas appellant Ivvoiac, earum rerum scilicet quas definiendo explicant; hinc propagari adque conecti totam discendi docendique rationem. Ubi ego multum mirari soleo, cum pulchros dicant non esse nisi sapientes, quibus sensibus corporis istam pulchritudinem uiderint, qualibus oculis carnis formam sapientiae decusque conspexerint. Hi uquos merito caeteris anteponimus, discreverunt ea quae mente conspiciuntur, ab his quae sensibus attinguntur, nec sensibus adimentes quo
Abbreviated transcription (Latin):
tior: melius exercitatior quã minꝰ exerci¬
tatus. Et idem ipse unus. cũ ꝑficit: me¬
lius utiq postea quã prius. Qđ aũ recipit
magis & minus: sine dubitatione mutabile ẽ.
Unde ingemosi & docti & inhis ȩxereitati hoẽs
ficile colleger: ñ eẽ ineis reb pͥmã speciẽ. ubi
mutabilis eẽ conuincitur. Cũ gͥ in eoꝵ conspetu
& corpꝰ & ammꝰ magis minꝰq speciosa eẽnt  si
aũ om̃i specie carere possent om̃mo nulla eẽnt:
uider̃ ẽẽ aliquid uͥ pͥma ẽẽt. & in cõmutabilis.
& idõ nec cõparabilis⁊ atq ibi ẽẽ rerũ pͥncipi¬
um rectissime credider̃: qđ factũ ñ eõt & ex
quo facta cuncta eẽnt. lta qđ notum ẽ. dĩ ma.¬
infestauit eis ipse: cũ ab eis inuiubilia eiꝰ ꝑ ea
ralia cuncta creata s̃. Hac de illa parte quã
physicam id ẽ. naturalẽ numeupant dicta sint.
quȩ abeis logica idẽ. rationał uocat᷑ : absit ut

Expanded text:
tior, melius exercitatior quam minus exercitior, melius exercitatior quam minus exercitatus, et idem ipse unus, cum proficit, melius utique postea quam prius. Quod autem recipit magis et minus, sine dubitatione mutabile est. Unde ingeniosi et docti et in his exercitati homines facile collegerunt non esse in eis rebus primam speciem, ubi mutabilis esse conuincitur. Cum igitur in eorum conspectu et corpus et animus magis minusque speciosa essent, si autem omni specie carere possent, omnino nulla essent: uiderunt esse aliquid ubi prima esset incommutabilis et ideo nec conparabilis; adque ibi esse rerum principium rectissime crediderunt, quod factum non esset et ex quo facta cuncta essent. Ita quod notum est Dei, manifestauit eis ipse, cum ab eis inuisibilia eius perralia cuncta creata sunt. Haec de illa parte, quam physicam, id est naturalem, nuncupant, dicta sint. quae ab eis logica, id est rationalis, vocatur; absit ut
Abbreviated transcription (Latin):
in cõmiitabilitatẽ. & simplicitatẽ. in tellȩxer̃
eum & om̃a ista fecisse: & ipsum anullo
fieri potuisse. Considauer̃ enĩ quicquid ẽ.
uł corpꝰ eẽ uł uitã. meliusq aliquid uitam
eẽ quã corpꝰ: speciemq corporis eẽ sensibilẽ.
incelligibilem uitę. Roinde in telligibilem
speciem. sensibili p̃tuler̃. Sensibilia dicimꝰ.
quę uisu tactuq corporis sentiri queunt:
intelligibilia quȩ conspectu m̃tis intelligi.
Nulla ẽ. enĩ pulchritudo corporalis. siue in
statu corporis sic̃ ẽ. figura. siue in motu sic̃
ẽ. cantilena : de qua ñ animꝰ uidicet. Qđ ꝓfec¬
to ñ posset: nͥ melior in illo eẽt harc sp̾ecies.
sine tumore molis. sine strepitu uocis. sine
spatio ł loci. ł temporis. S ibi quoq nisi
mutabilis eẽt: ñ alius alio melius de
specie sensibili uidicaret. Aelius in genio¬
sior quã tardior. meluis ꝑitior quã imꝑi¬

Expanded text:
incommutabilitatem et simplicitatem intellexerunt incommutabilitatem et simplicitatem intellexerunt eum et omnia ista fecisse, et ipsum a nullo fieri potuisse. Considerauerunt enim, quidquid est, uel corpus esse uel uitam, meliusque aliquid uitam esse quam corpus, speciemque corporis esse sensibilem, intellegibilem uitae. Proinde intellegibilem speciem sensibili praetulerunt. Sensibilia dicimus, quae uisu tactuque corporis sentiri queunt; intellegibilia, quae conspectu mentis intellegi. Nulla est enim pulchritudo corporalis siue in statu corporis, sicut est figura, siue in motu, sicut est cantilena, de qua non animus iudicet. Quod profecto non posset, nisi melior in illo esset haec species, sine tumore molis, sine strepitu uocis, sine spatio uel loci uel temporis. Sed ibi quoque nisi mutabilis esset, non alius alio melius de specie sensibili iudicaret; melius ingeniosior quam tardior, melius peritior quam inperi
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ posse nͥ ab illo qͥ uere ẽ. qr in cõmutabi¬
liter ẽ: ac ꝑ hoc siue uniuersi mundi corpꝰ.
figuras. qualitates. ordinatũq. motũ. &
elementa disposita a cȩlo usq ad tr̃am. &
quȩ cũq corpora ineis sunt. siue om̃em
uitã uł quȩ ut cũq nutrit & continet.
qualis ẽ. in arborib. uł quȩ & hoc habet¬
& sentit. qualis ẽ. inpecorib. uł quę &¬
utraq harc habet & intelligit qualis est
in hominib. uł quȩ nutritorio subsidio
ñ indiget. s tantũ continec. sentit. in celli¬
git. qualis ẽ. in angłis. nͥ ab illo eẽ ñ posse
qui simplicit ẽ : quia ñ aliud illi ẽ. ẽẽ aliud
uiuere. quasi possit eẽ ñ uiuens. ⁊ nec aliud
illi ẽ. uiuere aliud intelligere. quasi pͦssit
uiuere ñ intelligens.⁊ nec aliud illi ẽ. iN¬
celligere aliud beatũ ẽẽ. quasi possit in tel¬
ligere ñ beatus: s qđ ẽ. illi uiuere. in tel¬
ligere. beatum ẽe. hoc ẽ. illi ẽẽ. Propt̃ hanc

Expanded text:
esse posse nisi ab illo, qui uere est, quia incommutabiliter est. Ac per hoc siue uniuersi mundi corpus figuras qualitates ordinatumque motum et elementa disposita a caelo usque ad terram et quaecumque corpora in eis sunt, siue omnem uitam, uel quae nutrit et continet, qualis est in arboribus, uel quae et hoc habet et sentit, qualis est in pecoribus, uel quae et haec habet et intellegit, qualis est in hominibus, uel quae nutritorio subsidio non indiget, sed tantum continet sentit intellegit, qualis est in angelis, nisi ab illo esse non posse, qui simpliciter est; quia non aliud illi est esse, aliud uiuere, quasi possit esse non uiuens; nec aliud illi est uiuere, aliud intellegere, quasi possit uiuere non intellegens; nec aliud illi est intellegere, aliud beatum esse, quasi possit intellegere non beatus; sed quod illi est uiuere, intellegere, beatum esse, hoc est illi esse. Propter hanc
Abbreviated transcription (Latin):
um & suauissimã uoluptatẽ dus damones nun¬
aauerunt. & qđ plato phylosophica grauitate
deoptima re publica hac om̃a censuit remoue.¬
nda tacuer̃.⁊ ut iam du boni ꝑ tales nuntios
nosse cogantur mala pessimoꝵ nec aliena sed
couindẽ nuntioꝵ. atq his contraria ñ sinant᷑
nosse bona phylosophorum: cũ illa sint min
uiriam ista inhonorem ipsoꝵ deoꝵ. Quia gͥ¬

Expanded text:
em et suauissimam uoluptatem dis daemones nunem et suauissimam uoluptatem dis daemones nuntiauerunt, et quod Plato philosophica grauitate de optima re publica haec omnia censuit remouenda tacuerunt; ut iam di boni per tales nuntios nosse cogantur mala pessimorum, nec aliena, sed eorundem nuntiorum, adque his contraria non sinantur nosse bona philosophorum, cum illa sint in iniuriam, ista in honorem ipsorum deorum?
Abbreviated transcription (Latin):
rint. & ñ solũ sententiã platonis deoꝵ iniurias
ꝓhibentẽ s &iã damonũ nequitiã deor inuirus
exultantẽ ꝑ cosdem damones nuntios dus iN¬
notuisse responderint: ħ nuntiare ẽ. an in sul-¬
tare: & du utrũq sic audut sic utrũq cog¬
noscunt. ut ñ solum malignos damones deorũ
dignitati & platonis religioni contraria cupi¬
entes atq facientes a suo accessu ñ arceant:
uerũ & iam ꝑ illos malos ꝓpinquos platoni
bono longinquo dona trans mittant. Sic enĩ
coselem̃toꝵ quasi catenata series colligauit:
ut ilis aquib eriminant᷑ coniungi possint. hiuie
iqo defendunt᷑ ñ possint. ⁊ utrũq scientes. s.
utis & t̾ra& trans meare pondera ñ ualentes.
anqđ reliquũ ẽ. si quartũ elegerint: peuis ẽ.
añs. Quis enĩ ferat si poctarũ dediis immorta¬
lib criminosa figmenta & theatroꝵ indigna lu-¬
dibria suãq in his om̃ib ardentissimã cupidita.¬

Expanded text:
rint et non solum sententiam Platonis deorum iniurias rint et non solum sententiam Platonis deorum iniurias prohibentem, sed etiam daemonum nequitiam deorum iniuriis exultantem per eosdem daemones nuntios dis innotuisse responderint: hoc nuntiare est an insultare? et di utrumque sic audiunt, sic utrumque cognoscunt, ut non solum malignos daemones deorum dignitati et Platonis religioni contraria cupientes adque facientes a suo accessu non arceant, uerum etiam per illos malos propinquos Platoni bono longinquo dona transmittant? sic enim eos elementorum quasi catenata series conligauit, ut illis, a quibus criminantur, coniungi possint, huic, a quo defenduntur, non possint, utrumque scientes, sed aeris et terrae transmutare pondera non ualentes. Iam, quod reliquum est, si quartum ecaeteris. Quis enim ferat, si poetarum de diis immortalibus criminosa figmenta et theatrorum indigna ludibria, suamque in his omnibus ardentissimam cupiditat
Abbreviated transcription (Latin):
& indeos inuiriosam libidinẽ suã: an senta¬
tiam quidẽ platonis qua noluit deos pampa
deorum dedecora celebrant᷑ ꝓde ñ erubuerins
qđ libet eligant: & in quolibet eoꝵ quantim
male dedis bonis opinent᷑ attendant. Sun
pͥmũ elegerint: confessuri ĩ ñ licuisse di
bonis habitare cũ bono platone quando os
inuirias ꝓhibebat. & habitasse cũ daemonl
malis quando eoꝵ inurus exultabant. at
du boni hominẽ bonũ longe a se postũ ñ mus
ꝑmualos demones nossent. quos uicinos tiosse
ñ possent. Si aũ scđm elegerint. & utrũq occul.¬
titũ a daemonib dixerint. ut dii om̃ino nescirent
& platonis r eligiosissimã legẽ & daemonũ sacri¬
legam delectationẽ: quid in reb humanis ꝑ
inc̃ nuntios daemones dii nosse utilit̃ possunt.
quando illa nesciunt quȩ in honorẽ bonorum
deor religione bonoꝵ hominũ contra libidinẽ
niloꝵ damonũ decernunt᷑: Si uͦ cerciũ elege¬

Expanded text:
et in deos iniuriosam libidinem suam, an senteet in deos iniuriosam libidinem suam, an sententiam quidem Platonis, qua noluit deos per inpiam deorum dedecora celebrantur, prodere non erubuerint quodlibet eligant et in quolibet eorum quantum mali de dis bonis opinentur adtendant. Si enim primum elegerint, confessuri sunt non licuisse dis bonis habitare cum bono Platone, quando eorum iniurias prohibebat, et habitasse cum daemonibus malis, quando eorum iniuriis exultabant, cum di boni hominem bonum longe a se positum non nisi per malos daemones nossent, quos uicinos nosse non possent. Si autem secundum elegerint et utrumque occultatum a daemonibus dixerint, ut di omnino nescirent et Platonis religiosissimam legem et daemonum sacrilegam delectationem: quid in rebus humanis per internuntios daemones di nosse utiliter possunt, quando illa nesciunt, quae in honorem bonorum deorum religione bonorum hominum contra libidinem malorum daemonum decernuntur? Si uero tertium elege
Abbreviated transcription (Latin):
istis bonis magis notꝰ ẽ. dȩmon ꝑ corpꝰ inciũ.
quã homo ꝑ animũ bonũ. Omultũ dolenda
necessitas: an potius irridenda uł detestanda
uanitas. nͥ sit uana diuinitas. Si enĩ animo
ab obstaculo corporis lib̾o animũ nr̃m uide du
possunt: ñ ad ħ indigent damonib nuntus.
Si aũ animoꝵ indicia corporalia qualia s lociti
uultꝰ. motꝰ. ꝑ corpꝰ suũ aecherui dii sentiunt.
& inde colligunt quid & iã daxmones nuntien
possunt & mendatiis demonũ decipi. lorros
deoꝵ diumitas ad aemonib ñ potest falli: adi
diunitate qđ agimꝰ ñ potest ignorari. Uellen
aũ mͥ isti dicerent. utrũ diis damones nuncu¬
uerint de criminib deoꝵ poetica platoni ds¬
plicere fiementa. & s ea placere celaueriu
an utrumq occultauerint. deosq ẽẽ maluit
totius rei huiꝰ igenaros: an utrũq indicauerie
& religiosam erga deos platonis prudenti an

Expanded text:
istis bonis magis notus est daemon per corpus uicinum istis bonis magis notus est daemon per corpus uicinum quam homo per animum bonum.s o multum dolenda necessitas, an potius inridenda uel detestanda uanitas, ne sit uana diuinitas! Si enim animo ab obstaculo corporis libero animum nostrum uidere di possunt, non ad hoc indigent daemonibus nuntiis; si autem animorum indicia corporalia. qualia sunt locutio uultus motus, per corpus suum aetherii di sentiunt et inde colligunt quid etiam daemones nuntient, possunt et mendaciis daemonum decipi. Porro si deorum diuinitas a daemonibus non potest falli, eadem diuinitate quod agimus non potest ignorari. Vellem autem mihi isti dicerent, utrum dis daemones nuntiauerint de criminibus deorum poetica Platoni displicere figmenta et sibi ea placere celauerint, an utrumque occultauerint deosque esse maluerint totius rei huius ignaros, an utrumque indicauerint, et religiosam erga deos Platonis prudentiam
Abbreviated transcription (Latin):
se falsis deoꝵ criminib oblectanti. Non miscet᷑
homini magoꝵ scelera iustis legib punienti:
& miscet᷑ daxmoni magicas artes docenti & i¬
plenti. Non miscet᷑ homini imitationẽ daemo¬
nis fugienti: & miscet᷑ damoni deceptionem
absurditatis & indignitatis ẽ. magna necessitaꝰ :
qđ scilicet deos &thereos humana eurantes
quid trestres homines agerent utiq lateret
niss darmones aerei nuntiarent. qm̃ aecher
longe a tra ẽ. alteq suspensus. aer uͦ aecheri
traxq contiginis. Omirabilẽ sapientiã. Quid
aliud dediis isti sentunt quos om̃s optimos uo¬
lunt. nͥ eos & humana curare ne eultu uideat᷑
in digni. & ꝓpt̃ elem̃toꝵ distantiã humanai ns¬
cire ut credant᷑ damones necessaru a & obli
& iam ipsi putent᷑ colendi. ꝑ qͦs dii possint &¬
quid inreb humanis agat᷑ addiscere. & ibi
oportet hominib subuenire . Hoc si ita ẽ: dis

Expanded text:
se falsis deorum criminibus oblectanti; non miscetur se falsis deorum criminibus oblectanti; non miscetur homini magorum scelera justis legibus punienti, et miscetur daemoni magicas artes docenti et implenti; non miscetur homini imitationem daemonis fugienti, et misectur daemoni deceptionem absurditatis et indignitatis est magna necessitas, quod scilicet deos aetherios humana curantes quid terrestres homines agerent utique lateret, nisi daemones aerii nuntiarent; quoniam aether longe a terra est alteque suspensus, aer uero aetheri terraeque contiguus.s o mirabilem sapientiam! Quid aliud de dis isti sentiunt, quos omnes optimos uolunt, nisi eos et humana curare, ne cultu uideantur indigni, et propter elementorum distantiam humana nescire, ut credantur daemones necessarii et ob hoc etiam ipsi putentur colendi, per quos di possint et quid in rebus humanis agatur addiscere et ubi oportet hominibus subuenire? Hoc si ita est, dis
Abbreviated transcription (Latin):
sidarent ad gr̃am uenir uenire. Ibi enĩ est
de testanda suꝑbia: hic humilitas miseranda.
t enĩ urgens causa & arcissima cogit demones
medios int̃ deos & homines. agere g  ab homi-¬
nib afferant desidata: & adiis referant im¬
ta Necessitas: Quia nullus in quiunt ds̃ misce¬
tur homini. R& clara gͥ scĩtas dĩ: qui ñ miscet᷑
homini supplicanti. & miscet᷑ da moni arro¬
ganti. Non miscet᷑ homini paeuitenti: & mi¬
scet᷑ demoni decipienti. Non miscet᷑ homini
confugienti ad diuinitatẽ : & miscet᷑ da moni
fingenti diuinitatẽ. Non miscet᷑ hommi pe-¬
tenti indulgentiã: & miscet᷑ da moni suade¬
nti Nequitiã. Non miscet᷑ homini ꝑpliyloso¬
phycos libros poetas debene instituta ciuitate
pellenti: & miscet᷑ damoni a principib &
pontificib ciuitatis ꝑ scenicos ludos poetarum
ludibria requirenti. Non miscet᷑ homini deoꝵ
crimina fingere ꝓhibenti: & miscet᷑ damoni

Expanded text:
siderarent ad gratiam ueniae peruenire. Ibi enim est siderarent ad gratiam ueniae peruenire. Ibi enim est detestanda superbia, hic humilitas miseranda.At enim urgens causa et arctissima cogit daemones medios inter deos et homines agere, ut ab hominibus offerant desiderata, et a diis referant imta necessitas? Quia nullus, inquiunt, Deus miscetur homini. Praeclara igitur sanctitas Dei, qui non miscetur homini supplicanti, et miscetur daemoni arroganti; non miscetur homini poenitenti, et miscetur daemoni decipienti; non miscetur homini confugienti ad divinitatem, et miscetur daemoni fingenti divinitatem; non miscetur homini petenti indulgentiam, et miscetur daemoni suadenti nequitiam; non miscetur homini per philosophicos libros poetas de bene instituta civitate pellenti, et miscetur daemoni a principibus et pontificibus civitatis per scenicos ludos poetarum ludibria requirenti; non miscetur homini deorum crimina fingere prohibenti, et miscetur daemoni
Abbreviated transcription (Latin):
possunt ab innocente cõmitti. At om̃a miracła
inagoꝵ quos recte sentit ẽẽ danmnandos. doctri¬
nis fuint & oꝑib daemonũ : quos uiđit cur
censeat honorandos. ⁊ eos necessarios asserens
ꝑferendis ad deos precib nr̃is. quorũ debemꝰ
oꝑa deuitare si ad dm̃ uerum p̃ces nr̃as uo-¬
lumus ꝑuenire. Denide quero quales p̃ces
hominũ dus bonis ꝑ darmones allegari¬
putat: magicas anliatas. Si magicas: nolunt¬
tales. Silictas: nolunt ꝑtales. Si aũ peceator
penitens p̾̃ces fundit. maxime si aliquid ma¬
gicum admisit: itane tandẽ illis int̃cedentib
accipit ueniam. quib impellentib aut fauen¬
tib se cecidisse plangit inculpam : an & ipsi
damones ut possint panitentib mereri inx¬
dulgentiam. pͥores agunt qđ eos deceperint
pęnitentiã : Hoc nemo ũquã dedae monib
diũ: quia si ita eẽt nequa quã s̃ auderent
diuinos honores expecere. qui pęnitendo de¬

Expanded text:
possunt ab innocente committi. At omnia miracula possunt ab innocente committi. At omnia miracula gorum, quos recte sentit esse damnandos, doctrinis fiunt et operibus daemonum; quos viderit cur censeat honorandos, necessarios eos asserens perferendis ad deos nostris precibus, quorum debemus opera devitare, si ad Deum verum preces nostras volumus pervenire. Deinde quaero, quales preces hominum diis bonis per daemones allegarputat, magicas, an litales; si licitas, nolunt per tales. Si autem peccator paenitens preces fundit, maxime si aliquid magicum admisit, itane tandem illis intercedentibus accipit ueniam, quibus inpellentibus aut fauentibus se cecidisse plangit in culpam? an et ipsi daemones, ut possint paenitentibus mereri indulgentiam, priores agunt, quod eos deceperint, paenitentiam? Hoc nemo umquam de daemonibus dixit, quia, si ita esset, nequaquam sibi auderent diuinos honores expetere, qui paenitendo de
Abbreviated transcription (Latin):
& dãnanda putarentur. quę habi miranda
& ueneranda oporter&. Ita enim uł sententiã
suã ꝑ suadet uidicib : uł si illi scđm iniquas
leges saꝑent. eumq talia p̃dicantẽ atq lau¬
dantem morte multarent. digna animę illius
daemones dona rependent. ꝓ quoꝵ dutinis
oꝑib predicandis humanã uitã s adimi rĩ
timerent: sic̃ mardyres nr̃i eũ eis ꝓ crmine
obiceretur xp̃iana religio qua nouerant fieri¬
se saluos & głosissimos u ȩt̃num. ñ eã negando¬
ut temporales poenas euadent delegerunt:
s potius confitendo. ꝓfitendo. p̃dicando. & ꝓ
hac om̃a fideliter fortit̃q tolerando. & cum
pia securitate moriendo. ⁊ leges quib ꝓhibebãt᷑
erubescere comptilerunt. mutariq fecerunt.
Quius aũ phylosophi platoniei copiosissima
& disertissima extat oratio. qua crim̃ artium
magicarũ ase alienũ eẽ defendit: seq alit̃ non
uult innocentẽ inidĩ. nisi ea negando que ñ

Expanded text:
et damnanda putarentur, quae haberi miranda et damnanda putarentur, quae haberi miranda et ueneranda oporteret. Ita enim uel sententiam suam persuaderet iudicibus, uel, si illi secundum iniquas leges saperent eumque talia praedicantem adque laudantem morte multarent, digna animae illius daemones dona rependerent, pro quorum diuinis operibus praedicandis humanam uitam sibi adimi non timeret; sicut martyres nostri, cum eis pro crimine obiceretur Christiana religio, qua nouerant se fieri saluos et gloriosissimos inaeternum, non eam negando temporales poenas euadere delegerunt, sed potius confitendo profitendo praedicando et pro hac omnia fideliter fortiterque tolerando et cum pia securitaterubescere compulerunt, mutarique fecerunt. Hujus autem philosophi Platonici copiosissima et disertissima exstat oratio, qua crimen artium magicarum a se alienum esse defendit, seque aliter non vult innocentem videri, nisi ea negando quae non
Abbreviated transcription (Latin):
tas leges xp̃iani instituer̃ ⁊ quib artes ma-¬
guae puniunt᷑. scđ̾m quẽ aliũ sensũ. nͥ qͦ
lec maleficia gnr̃i humano ꝑniciosa esse
non dubium ẽ  dit poeta clarissimus. Testor
enra deos. & te germana. tuumq dulce ca¬
put: magiceas iuitã accingier̃ artes. Ilud¬
Illud o im qđ alio loco de his artib dicit.
atq saias alio uidi traducere messes: eo qđ
hac pestifera scelerataq doctrina fruetꝰ aliem
in alias t̾ras trans ferri ꝑhibent᷑. Nonne
induodecim tabulis id ẽ. romanoꝵ antiqͥssĩ¬
inis legib cicero cõmemorat eẽ conseriptum.
ei qui ħ fecerit supplicium constitutũ : Pos¬
tremo apuleius ipse nũquid apud xpĩanos
uidices de magicis artib arcusatus ẽ: Quas
utiq sibi obiectas si diuinas & pias ẽẽ nouerat.
& diumarũ potestatũ oꝑib congruas: non
solum eas confiteri debuit s & iam ꝓfiteri.
leges eulpans potuis quib hac ꝓhiberent᷑

Expanded text:
tas leges Christiani instituerunt, quibus artes magtas leges Christiani instituerunt, quibus artes magicae puniuntur? Secundum quem alium sensum, nisi quod haec maleficia generi humano perniciosa esse non dubium est, ait poeta clarissimus: Testor, cara, deos et te, germana, tuumque Dulce caput, magicas inuitam accingier artes? Illud etiam, quod alio loco de his artibus dicit: Adque satas alio uidi traducere messes, eo quod hac pestifera scelerataque doctrina fructus alieni in alias terras transferri perhibentur, nonne in duodecim tabulis, id est Romanorum antiquissimis legibus, Cicero commemorat esse conscriptum et ei, qui hoc fecerit, supplicium constitutum? Postremo Apuleius ipse numquid aput Christianos iudices de magicis artibus accusatus est? Quas utique sibi obiectas si diuinas et pias esse nouerat et diuinarum potestatum operibus congruas, non solum eas confiteri debuit, sed etiam profiteri, leges culpans potius, quibus haec prohiberentur