comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cidii huiꝰ apud castrũ qd̃ ro¬
chingeam dicit᷑. una ueniant.¬
factum est et tertia septimana
uenerunt. Causa in medium du¬
citur. et anselmus diuersis que¬
telis.
hinc inde coneuti¬
tur.Si¬
quidem multi. s
maxi. me ep̃i regie uolun¬
ta¬
ti fauere uolentes. spre¬
to equitatis uidicio. id
ꝓbare nitebant᷑. qd̃ ansel¬
mus salua fide. quam re¬
gi debebat. nullatenꝰ poss
in regno ipsius urbanum se¬
dis apłice presulem pro papa
tenere. Quib cũ plura que
ratio tulerat obierta fuissent.¬
& anselmus eos ex uerbis dñi.
reddite que sunt cesaris cesari.
& que sunt deeo. aluisq ñ¬
nullis. que ratio nulla refelle¬
re poterat. penitus infrenasset.
illi. econtra quid dicerent. ñ
habentes. eum in regem blas¬
phemare. uno strepitu clama-¬
uere. quando quidem ausus erat.
in regno eius. nisi eo conceden¬
te. quicquam uel deo ascribere
Igitar ad unam regie in dignati¬
onis uocem. quidam ex eꝑ̃is.

Expanded text:
sidii hujus apud castrum, quod Rosidii hujus apud castrum, quod Rochingeham dicitur, una veniantfactum est, et tertia septimana venerunt. Causa in medium ducitur, et Anselmus diversis querelis hinc inde concutitur. Siquidem multi, et maxime episcopi regiae voluntati favere volentes, spreto aequitatis judicio id probare nitebantur, quod Anselmus salva fide quam regi debebat, nullatenus posset in regno ipsius Urbanum sedis apostolicae praesulem pro papa tenere. Quibus cum plura quae ratio tulerat objecta fuissent, et Anselmus eos ex verbis Domini: Reddite quae sunt Caesaris Caesari, et quae sunt Dei Deo , aliisque nonnullis, quae ratio nulla refellere poterat, penitus infrenasset; illi econtra quid dicerent non habentes, eum in regem blasphemare uno strepitu conclamavere, quandoquidem ausus erat in regno ejus, nisi eo concedente, quidquam vel Deo ascribere. 24. Igitur ad unam regiae indignationis vocem, quidam ex episcopis,
Abbreviated transcription (Latin):
rũ. nec malos in celo si forte acce
deuitare. et quicquid eis aliquã
nascendi occasionem poterat mi¬
nistrare. ab intentione sua om̃i
sollicitudine ꝓpulsare. Nec in his
momentaneus erat. In his deniq
uersabatur cotidiana institutio
moꝵ eius. in his stabat assidua
conu̾satio uite eius. in his iuge¬
bat indeficiens executio ꝓposi¬
ti eiꝰ. In istis deo seruiebat. ꝓhis
quibq bonis acceptus erat. ꝑ
hec uitam eternam adipisci sa
mare regressum
anselmꝰ adiit. et ut sibi
roniam ad papam ur¬
banũ. ꝓ stola sui archiepisco¬
patus eundi licentiam daret
humiliter petiit. At ille ad
nom̃ urbani turbatus. dixit
se illum ꝓ papa ñ tenere. nec
sue consuetudinis esse. ut absq
sua electione. alicui liceret in
regno suo papam nominare.
Hinc gͥ orta quedam grauis¬
dissensio est. s in altud tempꝰ.
discutienda. est dil ata. Iubetͤ
gͦ ut totiꝰ anglie eꝑ̃i. alb̾es. et
principes. ad discussionẽ dis¬

Expanded text:
rum; nec malos in coelo si forte ascenrum; nec malos in coelo si forte ascendevitare; et quidquid eis aliquam nascendi occasionem poterat ministrare, ab intentione sua omni sollicitudine propulsare. Nec in his momentaneus erat. In his denique versabatur quotidiana institutio morum ejus, in his stabat assidua conversatio vitae ejus, in his vigebat indeficiens exsecutio propositi ejus, in istis Deo serviebat, pro his quibusque bonis acceptus erat, per haec vitam aeternam adipisci satmare regressum Anselmus adiit, et ut sibi Romam ad papam Urbanum pro stola sui archiepiscopatus eundi licentiam daret, humiliter petiit. At ille ad nomen Urbani turbatus dixit se illum pro papa non tenere, nec suae consuetudinis esse, ut absque sua electione alicui liceret in regno suo papam nominare. Hinc igitur orta quaedam dissensio gravis est, sed in aliud tempus discutienda est dilata. Jubetur ergo ut totius Angliae episcopi, abbates et principes, ad discussionem dis
Abbreviated transcription (Latin):
correctione opus haberent. affir¬
mabant. At ille contentioni ser¬
uire deuitans. dimittebat eos
sibi. timens ne mensuram dis¬
cretionis excederet.si in riman¬
dis actib illoꝵ. nimis studiosꝰ
existeret. Nil enĩ in mundo. qͣn¬
tum peccare timebat. Conscien¬
tia mea teste ñ mentior: quia
sepe illum sub ueritatis testi¬
monio ꝓfitentẽ audiuimꝰ. qm̃
sihinc peccati horrorẽ. hinc in¬
ferni dolorem. corporaliter cer¬
neret. et necessario uni eoꝵ im¬
mergi deberet. priꝰ infernũ. ꝗͣ
peccatũ appeteret. Aliud quoq
ñ minꝰ forsan aliquib mirũ
dicere solebat. uidelicet malle
sepurũ apecc̃o et innocentem.
gehennã habere. ꝗͣ peccati sorde
pollutũ celoꝵ regna tenere. Od
dictũ cũ aliquib extraneum
uideat᷑. reddita ratione tẽꝑabat
dicens. Cũ constet solos malos
ininferno torqueri. & solos bo¬
nos in celesti regno foueri.pa
tet in inferno si illuc intraretis.
posse teneri debita pena malo¬

Expanded text:
correctione opus haberent, affircorrectione opus haberent, affirmabant. 22. At ille contentioni servire devitans, dimittebat eos, sibi timens ne mensuram discretionis excederet, si in rimandis actibus illorum nimis studiosus existeret. Nihil enim in mundo, quantum peccare timebat. Conscientia mea teste non mentior, quia saepe illum sub veritatis testimonio profitentem audivimus, quoniam si hinc peccati horrorem, hinc inferni dolorem corporaliter cerneret, et necessario ubi eorum immergi deberet, prius infernum quam peccatum appeteret. Aliud quoque non minus forsan aliquibus mirum dicere solebat, videlicet malle se purum a peccato, et innocentem gehennam habere, quam peccati sorde pollutum coelorum regna tenere. Quod dictum cum aliquibus extra eum videretur, reddita ratione temperabat, dicens: Cum constet solos malos in inferno torqueri et solos bonos in coelesti regno foveri, patet nec bonos in inferno, si illuc intrarent, posse teneri debita poena malo
Abbreviated transcription (Latin):
non parum obfuit. qd̵ ipsis in
principio. tam credulus fuit. Si¬
quidem illi certo scientes. eum
pro malis sibi illatis. ad mala
reddenda. cor ñ habere. a timo
res effecti. in peius ꝓficere. Qd̃
pater tractans apud se magis
illoꝵ. quã subsequi preuide¬
bat ꝑditioni. ꝗͣ. sue indoluit.
transitorie deceptioni. Pro qua
tamen deceptione. et fidei non
seruate corruptione. sepe an¬
selmꝰ dicere solitus erat. eos qͣn¬
q. aut in se. aut in liberis su¬
is. de reb eccłie. quib tunc in
sublime raptabant᷑ exͥeredan¬
dos. et antique pauꝑtati. in qua
nati fuerant. & nutriti subiugan¬
dos. aut certe aliqua graui. &
contum eliosa uindicta. ante
mortem. uel in morte. qd̃ dete¬
rius esset. puniendos. Qd̃ dictũ
eiꝰ iam in quibdam cõpletum
uidemꝰ. et ex hoc. qͥd aliis etiam
timendũ sit. comectamꝰ. Ideo
autẽ eos corrigere neqͥbat. qm
ipsi more densasum spinarũ
ꝑplexi.argutis uerboꝵ asserti¬
onib se tales ñ esse. qui hꝰmodi

Expanded text:
non parum obfuit, quod ipsis in principio tam credulus fuit. Siquidem illi certo scientes eum pro malis sibi illatis ad mala reddenda cor non habere, a timorres effecti, in pejus profecere. Quod Pater tractans apud se, magis illorum quam subsequi praevidebat, perditioni, quam suae indoluit transitoriae deceptioni. Pro qua tamen deceptione, et fidei non servatae corruptione, saepe Anselmus dicere solitus erat eos quandoque aut in se aut in liberis suis de rebus Ecclesiae, quibus tunc in sublime raptabantur exhaeredandos; et antiquae paupertati in qua nati fuerant et nutriti subjugandos; aut certe aliqua gravi et contumeliosa vindicta, ante mortem vel in morte, quod deterius esset, puniendos. Quod dictum ejus in quibusdam jam completum videmus, et ex hoc quid aliis etiam timendum sit, conjectamus. Ideo autem eos corrigere nequibat, quoniam ipsi more densarum spinarum perplexi, argutis verborum assertionibus se tales non esse, qui hujusmodi
Abbreviated transcription (Latin):
concedi a me. tercio petiit. in qͦ
se ꝑ seueraturũ certus non fuit.
Respondit. Dnͣs est. qd uult ddicit.
Ego tamen sciens. ad quid as¬
sumptꝰ sim. & quid in anglia ge¬
rendum susceperim. ñ michi
honestum esse ꝓnuncio. cuius¬
uis transitorii cõmodi causa.
ribus eccłie eius utile fore. Acta
sunt hinc his multo plura. que
qm̃ alias scripsimꝰ. hic paucis ꝑ¬
stringimꝰ. Rege gͥ & curialib con¬
tra uirum in iram ꝑmotis. ipse
ad eum placido uultu ingredi¬
tur. & dextram eiꝰ ex more assi¬
dens ait. Ego dñe ut disposui
uado. s uobis primo meam bene¬
dictionẽ.si eam non abicitis dãbo.
Quam cum ille se nolle abicere
responde ret.conquiescentem

Expanded text:
concedi a me tertio petiit, in quo concedi a me tertio petiit, in quo se perseveraturum certus non fuit. » Respondit: « Dominus est, quod vult dicit. Ego tamen sciens ad quid assumptus sim, et quid in Anglia gerendum susceperim, non mihi esse honestum pronuntio, cujusvis transitorii commodi causa ribus Ecclesiae ejus utile fore. » Acta sunt hinc his multo plura, quae quoniam alias scripsimus, hic paucis perstringimus. Rege igitur et curialibus contra virum in iram permotis, ipse ad eum placido vultu ingreditur, et ad dextram ejus ex more assidens ait: « Ego, Domine, ut disposui vado; sed primo meam vobis benedictionem, si eam non abjicitis, dabo. » Quam cum ille se nolle abjicere responderet, conquiescentem
Abbreviated transcription (Latin):
inuitatꝰ a rege. Mintoniam ua¬
dit. et qͦd iam bis rogauerat.
attentius solito ꝑ internuncios
tercio rogat. Turbatur ille. et
nimium se uexari ab eo anxie
queritur. Ad qd̾ anselmꝰ. Et qͥ¬
dem quod romã ire dispono
causa sc̃e xp̃ianitatis. quam
in hac terra regere suscepi. cau¬
saq salutis anime mee. causa
etiam sui honoris & utilitatis.
si credere uelit. id ago.Sigͦ mͥ.
bono animo licenciam dede¬
rit eundi. gratiosus accipiam.
Si non. ego utiq qͦd deus pre¬
cipit. postponere ñ debeo. quia
scriptum est. obedire oportere
Quod ille audiens turbato ani¬
mo. iubet ut aut cepto desistat.
et insuꝑ se nunꝗͣ beatũ petrum
uel sedem eius ꝓ quolibet nego¬
cio appellaturum uireuirando
ꝓmittat. aut sine mora. omĩ spe
remeancdi sublata suo regno de¬
cedat. Et subdens ait. Si uero ter¬
ritus istis. cepto desistere. & rema¬
nere. quã ire delegerit. tunc uo¬
lo. quatinꝰ prout mͥ iudicabit cu¬
ria mea emendet. qm̃ illud sibi

Expanded text:
ege Wintoniam vadit; et quod jam bis rogaverat, attentius per internuntios tertio rogat. Turbatur ille, et nimium se vexari ab eo anxie queritur. Ad quod Anselmus: « Et quidem quod Romam ire dispono causa sanctae Christianitatis, quam in hac terra regere suscepi, causaque salutis animae meae, causa etiam sui honoris et utilitatis, sic credere velit, id ago. Si ergo mihi bono animo licentiam dederit eundi, gratiosus accipiam. Si non ego utique quod Deus praecipit postponere non debeo quia scriptum est: Obedire magis Deo Quod ille audiens, turbato animo jubet ut aut coepto desistat, et insuper se nunquam beatum Petrum vel sedem ejus pro quolibet negotio appellaturum jurejurando promittat, aut sine mora, omni spe remeandi sublata, suo regno decedat. Et subdens ait: « Si vero territus istis coepto desistere et remanere quam ire delegerit, tunc volo quatenus prout mihi judicabit curia mea emendet, quoniam illud sibi
Abbreviated transcription (Latin):
Presul hicãpuero diuinis actib herens.
Cõmutare ione uis puerile ffud.
Ictũ securis exꝑtus. gaudia celi

Expanded text:
Praesul hic a puero divinis actibus haerens, Commutare sene jus puerile studet. Ictum securis expertus, gaudia coeli
Abbreviated transcription (Latin):
cam ã magno pontifice dunsta¬
no illuminatã. fit concursus
om̃iũ: matrẽ cũ filia constipan¬
tium. S cum aliqui ex clero cre¬
dere ñ possent. qd patentib ocłis
acumen uisionis inesset. uolen¬
tes indagande ueritatis signũ
iudere. iactant poma sicut pue¬
ris alludi solet ꝑ pauimentum
eccłe: ut exꝑirentur si absq erro¬
re infantula posset ea sequendo
cõprehendere. Que confestim de
sinu matͥs exiliens. rotantia po¬
ma ꝑ diuersos anfractus insec¬
tabatur: eisq app̃hensis. celeri
cursu ad matrẽ reu̾tebatur.
Tunc dep̃hensum est. puellam
patentib ocłis posse uidere: qͥ
antea sine lumine uidebantur
patere.
riam sc̃i pontificis ꝑducta est.
ut qd̃ in iuuentute ꝑdiderat.
in extrema etate lumen ocu¬
loꝵ reciꝑet. Uacans ergo orati¬
oni. nec ulla salutis remedia
consequens: egreditur de crui¬
tate. uolens ad locũ unde uene¬
rat remeare. Iamq pontem flu¬
minis sture ascendere ceperas.

Expanded text:
cam a magno pontifice Dunstacam a magno pontifice Dunstano illuminatam. Fit concursus omnium matrem cum filia constipantium. Sed cum aliqui ex clero credere non possent, quod patentibus oculis acumen visionis inesset, volentes indagandae veritatis signum videre, jactant poma, sicut pueris alludi solet, per pavimentum ecclesiae, ut experirentur si absque errore infantula posset ea sequendo comprehendere. Quae confestim de sinu matris exsiliens, rotantia poma per diversos anfractus insectabatur, eisque apprehensis celeri cursu ad matrem revertebatur. Tunc deprehensum est puellam patentibus oculis posse videre, qui antea sine lumine videbantur patere. riam sancti pontificis perducta est, ut quod in juventute perdiderat, in extrema aetate lumen oculorum reciperet. Vacans ergo orationi, nec ulla salutis remedia consequens, egreditur de civitate, volens ad locum unde venerat remeare. Jamque pontem fluminis Sturae ascendere coeperat,
Abbreviated transcription (Latin):
auꝑcula etiã cũ cetera
multitudine aduenit:
ferens in ulnis triennẽ natã.
ex utero suo sine lumine nat᷑a.
Que cũ ꝑ aliqͦt dies orationi
ꝓ salute filie suȩ sollicita in¬
cubuisset. nec exaudit᷑ã se aliqua¬
tenꝰ sentiret: dep̾cata est om̃em
clerũ auxilio sibi apud dei
scm̃ fore: confidens eos tanto
citiꝰ impetraturos qd̃ uellent:
quanto ei p̃ cet̾is hominib fa¬
miliariꝰ seruirent. Affecti itaq
pietate monachi ꝓ dolore ma¬
tris & languore puelle:cepe¬
runt instantissima p̾ce sc̃m de¬
poscere. ut earũ afflictioni soli¬
ta bonitate dignaret᷑ subueni¬
re. Decima autẽ die dũ forte
materno gremio puella incũ¬
beret: subito aꝑtis ocłis clare
om̃ia iridebat. et p̃ gaudio exi¬
liens dicebat. Mater mi: que
sunt hec pulcbra que uideo:
Cui illa ÷ uidesne inqͥt mi ca¬
ra: Que dixit. pͥuilcher homo
ille: uissit me hec pulcra uide¬
re Clamatum itaq est ꝑ totam
eccłam: puellam a natiuitate ce¬

Expanded text:
cula etiam cum caetera multitudine advenit ferens in ulnis triennem natam ex utero suo sine lumine natam. Quae cum per aliquot dies orationi pro salute filiae suae sollicita incubuisset, nec exauditam se aliquatenus sentiret, deprecata est omnem clerum auxilio sibi apud Dei sanctum fore, confidens eos tanto citius impetraturos quod vellent, quanto ei prae caeteris hominibus familiarius servirent. Affecti itaque pietate monachi pro dolore matris et languore puellae, coeperunt instantissima prece sanctum deposcere, ut earum afflictioni solita bonitate dignaretur subvenire. Decima autem die dum forte materno gremio puella incumberet, subito apertis oculis clare omnia videbat, et prae gaudio exsiliens dicebat: Mater mi, quae sunt haec pulchra quae video? Cui illa: Videsne, inquit, mi chara? Quae dixit: Pulcher homo ille jussit me haec pulchra videre. Clamatum est itaque per totam ecclesiam puellam a nativitate cae
Abbreviated transcription (Latin):
te in mentib auditorũ deponenˢ.
letabat᷑ gͦ quisqͥs illiꝰ colloquio
uti poterat. qm̃ in eo quodcunq
petebat᷑ diuinũ consilium in
promtu erat. Hinc eũ omĩs sexus
et etas mirabat᷑. & mirando am¬
plectebat᷑. quoq potentior. aliisq
prestantior. eomagis quisq erat
ad ministrandum ei deuotior.
atq procliuior. Non fuit comes
manglia. seu comitissa. uel ulla
ꝑsona potens. que ñ iudicaret
se sua coram deo merita ꝑdidisse.
si contingeret se anselmo alb̾i bec¬
censi. grãm cuiꝰuis officii. tunc
tẽporis non exibuisse. Rex ipse
Willermꝰ. qui armis angliam
ceperat. et ea tẽpestate regnabat.
quãuis ob magnitudinem sui
cunctis fere uideret᷑ rigidus ac
formidabilis. anselmo tam̃ ita
presente. omino quã esse solebat.
stupentib aliis fieret alius. Pro
sua gͥ excellenti fama. anselmꝰ
totius anglie partib notus. ac
ꝓ reuerenda sc̃ĩtitate carus cunc¬
tis effectus. iter repetendi norm-¬

Expanded text:
te, in mentibus auditorum deponens. te, in mentibus auditorum deponens. Laetabatur ergo quisquis illius colloquio uti poterat, quoniam in eo quodcumque petebatur divinum consilium in promptu erat. Hinc eum omnis sexus et aetas mirabatur, et mirando amplectebatur, quoque potentior aliisque praestantior, eo magis quisque erat ad ministrandum ei devotior atque proclivior. Non fuit comes in Anglia seu comitissa, vel ulla persona potens, quae non judicaret se sua coram Deo merita perdidisse, si contingeret se Anselmo abbati Beccensi gratiam cujusvis officii tunc temporis non exhibuisse  al., habuisse. Rex ipse Wilhelmus, qui armis Angliam ceperat et ea tempestate regnabat, quamvis ob magnitudinem sui cunctis fere videretur rigidus ac formidabilis, Anselmo tamen ita praesente omnino quam esse solebat, stupentibus aliis, fieret alius. 48. Pro sua igitur excellenti fama Anselmus totius Angliae partibus notus, ac pro reverenda sanctitate charus cunctis effectu, iter repetendi Northm
Abbreviated transcription (Latin):
berent instruebat. eisq magno¬
pere esse cauendum. ne si a sorte
dei caderent. in sorte diaboli ꝑ
neglectũ conuersationis:⁊ ordi¬
nis sui deciderent. Conuigatos
etiam qua fide. qua dilectione.
qua familiaritate. tam scdm
copulari deberent edocebat. ui¬
rum quidem ut suã uxorem.
sicut se ipsum diligeret. nec p̃¬
ter illam aliam nosset. eiusq
sicut sui corporis. absq om̃i si¬
nistra suspicione curam habe¬
ret. mulierem uero quatinus
uiro suo cũ omĩ subiectione. &
amore obtemperaret. eumq ad
bene agendum sedula incitaret.
necne animum eius. si forte con¬
tra equum in quẽquã tumeret.
qua affabilitate mitigaret. Hec
autem que eum. uel admonu¬
isse. uel instruxisse. uel edocuis¬
se dicimꝰ. ñ eo ut aliis mos est.
docendi modo exercebat. s lon¬
ge aliter. singula queq sub uulga¬
ribus. et notis exemplis ꝓponens.
solideq rationis testimonio fus¬
ciens. ac remota om̃i ambiguita¬

Expanded text:
berent instruebat, eisque magnoberent instruebat, eisque magnopere esse cavendum, ne si a sorte Dei caderent, in sortem diaboli per neglectum conversationis et ordinis sui deciderent. Conjugatos etiam qua fide, qua dilectione, qua familiaritate, secundum bi invicem copulari deberent edocebat; virum quidem ut suam uxoren sicut seipsum diligeret, nec praeter illam aliam nosset, ejusque sicut sui corporis absque omni sinistra suspicione curam haberet. Mulierem vero quatenus viro suo cum omni subjectione et amore obtemperaret, eumque ad bene agendum sedula incitaret, nec non animum ejus si forte contra aequum in quemquam tumeret, qua affabilitate mitigaret. 47. Haec autem quae eum vel admonuisse, vel instruxisse, vel edocuisse dicimus, non eo ut aliis mos est docendi modo exercebat, sed longe aliter singula quaeque sub vulgaribus et notis exemplis proponens, solidaeque rationis testimonio fulciens, ac remota omni ambiguita
Abbreviated transcription (Latin):
tate rapiebant᷑. Dicta etiam sua
sic unicuiq ordini hominum
conformabat. ut auditores sui ni¬
chil morib suis concordius dici
posse faterent᷑. Ille monachis. il¬
le clericis. ille laicis ad eiusq ꝓ¬
positũ sua uerba dispensabat.
Monachos ut ne quidem minima
sin ordinis contempnerent. ad mo¬
nebat. contestans qiria ꝑcontẽp¬
tũ minimorũ ruerent in clestruc¬
tionẽ. & despectũ om̃ium bonoꝵ.
Quod dictum sub exemplo uiua¬
rni proponebat. dicens clausuram
illius districtiomi ordinis monas¬
tici assimilari. Qm̃ quidem inqͥt
sicut pisces decurrente aqua ui¬
uarii moriunt᷑. si clausure ipsius
mimitatim. ac sepe crepant. nee
reficiuntur. ita om̃is religio monas¬
tici ordinis funditꝰ perit. si custo¬
dia eius. ꝑ modicarũ contẽptũ cul¬
parum. paulatim aferuore sui
tepescit. attestante scriptura que
dicit. qui modica despicit. pau¬
latim decidit. Cericos quoq qͣli¬
ter se in sorte dei custodire de¬

Expanded text:
tate replebantur. 46. Dicta etiam sua tate replebantur. 46. Dicta etiam sua sic unicuique hominum ordini conformabat, ut auditores sui nihil moribus suis concordius dici posse faterentur. Ille monachis, ille clericis, ille laicis, ad cujusque propositum sua verba dispensabat. Monachos ut ne minima quidem sui ordinis contemnerent admonebat, contestans quia per contemptum minimorum ruerent in destructionem et despectum omnium bonorum. Quod dictum sub exemplo vivarii proponebat, dicens clausuram illius districtioni ordinis monastici a similari. Quandoquidem, inquit, sicut pisces decurrente aqua vivarii moriuntur, si clausurae ipsius minutatim ac saepe crepant nec reficiuntur; ita omnis religio monastici ordinis funditus perit, si custodia ejus per modicarum contemptum culparum paulatim a fervore sui tepescit, attestante Scriptura, quae ait: Qui modica despicit, paulatim decidit . Clericos quoque qualiter se in sorte Dei custodire de
Abbreviated transcription (Latin):
ost hec anselmus.
ad agenda ꝓpter que ue¬
nerat. terras eccłie beccensis per
angliam adiit. utilitati mona¬
chorũ suoꝵ ꝑ omĩa studiose se¬
cundũ deum inseruiens. Uadenꝰ
autem. et ad diuersa monaste¬
Iria monachorũ. canonicorũ. scĩ¬
monialium. nec non ad curias
quorumq nobilium. prout eũ
ratio ducebat ꝑueniens. letissi¬
me suscipiebatur. et suscepto que¬
q caritatis obsequia gratissime
ministrabant᷑. Quid ille: Solito
more cunctis se iocundum. &. af¬
fabilem exibebat. moresq sin¬
gulorum in quantum sine pecca¬
to poterat. inse suscipiebat. Nam
iuxta apostolum. his qui sine le¬
ge erant. tanquã sine lege esset.
cum sine lege dei non esset. s in
lege esset. xp̃i. se coaptabat. ut lu¬
crifaceret eos. qui non modo sine
lege ut putabat᷑ beati benedicti.
s et eos. qui scłari uite dediti. ĩ
multis iiuebant sine lege .xp̃i.
Unde corda omium miro modo
in amorem eius uertebant᷑. et ad
eum audiendum famelica auidi¬

Expanded text:
osthaec Anselmus ad agenda propter quae venerat, terras Ecclesiae Beccensis per Angliam adiit, utilitati monachorum suorum per omnia studiose secundum Deum serviens. Vadens autem et ad diversa monasteria monachorum, canonicorum, sanctimonialium, nec non ad curias quorumque nobilium, prout eum ratio ducebat perveniens, laetissime suscipiebatur, et suscepto quaeque charitatis obsequia gratissime ministrabantur. Quid ille? Solito more cunctis se jucundum et affabilem exhibebat, moresque singulorum in quantum sine peccato poterat, in se suscipiebat. Nam, juxta Apostolum, his qui sine lege erant tanquam sine lege esset , cum sine lege Dei non esset, sed in lege Christi esset, se coaptabat, ut lucrifaceret eos qui non modo sine lege, ut putabatur beati Benedicti, sed et eos qui saeculari vitae dediti in multis vivebant sine lege Christi. Unde corda omnium miro modo in amorem ejus vertebantur, et ad eum audiendum famelica avidi
Abbreviated transcription (Latin):
est ut aliqua uidere possemꝰ:
ita illi pͥmiũ fidei habeant.
qndoq uidere posse: quod
narrantib nobis indubitata
fide potuerunt credere Iam
ad ꝓposita tͣnsibimꝰ: & quo or¬
dine queq res acta sit. qͣntũ
possumꝰ breuiter ac dilucide
Narrabimꝰ:
uicinus: leoham ab in¬
colis dictus. Hunc qͥdam uir
inhabitabat: quẽ longa ocu¬
loꝵ cecitas grauabat. Ad mo¬
miꝰ ergo in somnis est. ut
patrẽ patͥe dunstanũ ad eat
cõmissa mala deplangat:
futurum esse ut amissum lu¬
men ꝑ eũ recipiat. Narrat suis
homo que inderat. fauebant:
et auccores illi itineris ꝓcura¬
bant. Ingredit᷑ itaq cecus ec¬
clesiam xͥ ͥ orat sibi ꝑnoctan¬
di ibidem licenciam dari:
tale inqͥens p̾ceptũ suscepi.
Sequenti uͦ ⁊ mecdia nocte.
cepit de tumulo uiri dei. õe
genus odoramentoꝵ sentiri:
et cecus interim gͣuissimis ocłoꝵ
punctionib gͣuissime torqueri.

Expanded text:
est ut aliqua videre possemus; ita illi praemium fidei habeant quandoque videre posse, quod narrantibus nobis indubitata fide potuerunt credere. Jam ad proposita transibimus, et quo ordine quaeque res acta, quantum possumus, breviter ac dilucide narrabimus.vicinus, Leoham ab incolis dictus. Hunc quidam vir inhabitabat, quem longa oculorum caecitas gravabat. Admonitus ergo in somnis est, ut patrem patriae Dunstanum adeat, commissa mala deplangat, futurum esse ut amissum lumen per eum recipiat. Narrat suis homo quae viderat; favebant, et auctores illi itineris procurabant. Ingreditur itaque caecus ecclesiam Christi, orat sibi pernoctandi ibidem licentiam dari: Tale, inquiens, praeceptum suscepi. Sequenti vero et media nocte coepit de tumulo viri Dei omne genus odoramentorum sentiri, et caecus interim gravissimis oculorum punctionibus gravissime torqueri.
Abbreviated transcription (Latin):
paululum occupationes
ce nunc onerosas curas. & postpo¬
ne laboriosas distentiones tuas.
Uaca aliquantulum deo. & re¬
quiesce aliquantulũ in eo. omi

Expanded text:
paululum occupationes ce nunc onerosas curas tuas, et postpone laboriosas distensiones tuas. Vaca aliquantulum Deo, et requiesce aliquantulum in eo. I
Abbreviated transcription (Latin):
uoniam multas.
et coaluisse conspeximꝰ. ue mu¬
tariones ipse post̾oꝵ scientiam
penitꝰ laterent. quedam ex illis
morie tradidimꝰ. S qm̃ opus
ipsum in hoc maxime uersat᷑. ut
ea que inter reges angloꝵ. et au¬
selmũ archiep̃m cantuarioꝵ
facta sunt inconcussa ueritate
designet. queq om̃ib puram
illoꝵ historiã scire uolentib. tt̃
tẽpors innotescere potuerunt.
licet inculto. plano tam̃ sermo¬
ne describat. nec ades quicꝗͣ
inse contineat. qͦd ad pͥnatã con¬
uersationẽ. uel ad moꝵ ipsius
anselmi qualitatẽ. aut ad mira¬
culoꝵ exibitionẽ ꝑtinere uide¬
atur. placuit quibusdã famili¬
arib meis me sua prece ad hoc¬
ꝑlucere. ut sicut descriptione
notarũ rerũ posteris. ita desig¬
natione ignotarũ satagerem
dere Quos eo. qd̃ offendere sum¬
moꝑe cauebam. dedi oꝑam uo¬
luntati eoꝵ ꝓ posse morem ge¬
rere: Opus igitur ipsum de uita
& conu̾satione anselmi archi¬
ep̃i cantuariensis titulatũ talit̃

Expanded text:
uoniam multas eet coaluisse conspeximus, ne mutationes ipsae posterorum scientiam penitus laterent, quaedam ex illis moriae tradidimus. Sed quoniam opus ipsum in hoc maxime versatur, ut ea quae inter reges Anglorum et Anselmum archiepiscopum Cantuarium facta sunt, inconcussa veritate designet, quaeque omnibus puram illorum historiam scire volentibus tunc temporis innotescere potuerunt, licet inculto, plano tamen sermone describat. Nec adeo quidquam in se contineat, quod ad privatam conversationem, vel ad morum ipsius Anselmi qualitatem, aut ad miraculorum exhibitionem pertinere videatur, placuit quibusdam familiaribus meis me ad hoc sua prece perducere ut, sicut descriptione notarum rerum posteris, ita designatione ignotarum satagerem dere. Quos eo quod offendere summopere cavebam, dedi operam voluntati eorum pro posse morem gerere. Opus igitur ipsum de vita et conversatione Anselmi archiepiscopi Cantuariensis titulatum, taliter,
Abbreviated transcription (Latin):
gligam huiꝰ rei ꝓbationẽ ꝯtex¬
ere. Qm̃ nãq ad magnũ & delec¬
tabile quiddam me subico ꝑcduxit
hec mea meditatio: nullam uł sĩ¬
plicẽ peneq fatuã obiectionem
disputanti mͥ occurrente negli¬
gendo uolo preterire. qͣtinꝰ et ego
nichil ambiguũ in precedentib
relinquens certior ualeam ad se¬
quentia ꝓcedere. & si cui forte
qd̃ speculor ꝑsuadere uoluero.
om̃i uł modico remoto obstacło
qͥlibet tardꝰ intellectꝰ ad audita
facile possit acced̾e. Quod gͥ illa
natura. sine qua nulla ẽ natura
sit nichil: ta falsum ẽ.ꝙͣ. absur¬
dum erit. si dicat᷑ qͥcqͥd est nicħ
ẽẽ. Per nichil uͦ ñ est. quia nullo
mͦ intelligi pocest. ut qͥd aliqͥd

Expanded text:
gligam hujus rei probationem contexgligam hujus rei probationem contexere. Quoniam namque ad magnum et delectabile quidam me subito perduxit haec mea meditatio, nullam vel simplicem peneque fatuam objectionem mihi disputanti occurrentem, negligendo, volo praeterire: quatenus et ego nihil ambiguum in praecedentibus relinquens, certior valeam ad sequentia procedere; et si forte cui, quod speculor, persuadere voluero, omni, vel modico, remoto obstaculo quilibet tardus intellectus ad audita facile possit accedere. Quod igitur illa natura, sine qua nulla est natura, sit nihil, tam falsum est; quam absurdum erit si dicatur quidquid est nihil esse: per nihil vero non est, quia nullo modo intelligi potest, ut quod ali
Abbreviated transcription (Latin):
illa ẽ ꝑ se ipsam quicqͥd ẽ. & oĩa
alia sunt ꝑ illam id qd̃ sunt. qͦ¬
ẽẽ ꝑ aliqͥd: uidet᷑ esse aut ꝑ ef¬
ficiens. aut ꝑ mat̾iam. aut̃ ꝑ
aliqd̃ aliud adiumentũ. uelut
ꝑ instrum̃tũ. S qͥcqͥd aliquo ex
his trib modis ẽ. ꝑ aliud est &
post̾ius. & aliqͦ modo minꝰ ẽ eo
ꝑ qd̃ habet ut sit. At summa
nat᷑a nullatenꝰ est ꝑ aliud. nec
ẽ post̾ior. nec minor se ipsa. aut
aliqua alia re. Quare sũma na¬
tura. nec a se nec ab alio fieri po¬
tuit. nec ipsa sibi. nec aliud ali¬
qͥd illi mat̾ia. unde fieret fuit.
aut ipsa se aliqͦ mͦ. aut aliqua
res illam ut esset. qd ñ erat. ad¬
iuuit. Quid igitur: Quod enĩ
ñ ẽ a qͦ faciente. aut ex qua ma¬
nerit: id uidet᷑ aut ẽẽ nichil.
aut si aliqͥd ẽ. ꝑ nichil ẽẽ. e ex in¬
chilo. Que licet ex his que ratio¬
nis luce. de summa ĩa animad¬
uerti substantia. putẽ nullatenꝰ
in illam posse cadere. ñ tñ ne¬

Expanded text:
illa est per seipsam quidquid est, et omnia illa est per seipsam quidquid est, et omnia alia sunt per illam id quod sunt, qesse aut per efficiens, aut per materiam, aut per aliquod aliud adjumentum velut per instrumentum. Sed quidquid aliquo ex his tribus modis est, per aliud est; et posterius, et aliquo modo minus est eo, per quod habet ut sit: at summa natura nullatenus est per aliud; nec est posterior, aut minor seipsa, aut aliqua alia re. Quare summa natura nec a se, nec ab alio fieri potuit; nec ipsa sibi, nec aliquid aliud illi materia, unde fieret, fuit; nec ipsa se aliquo modo, aut aliqua res ipsam, ut esset quod non erat, adjuvit. Quid igitur? Quod enim non est a quo faciente, aut ex qua manerit, id videtur aut esse nihil; aut, si aliquid est, per nihil esse, et ex nihilo. Quae licet ex iis, quae rationis luce de summa jam animadverti substantia, putem nullatenus in illam posse cadere; non tamen ne
Abbreviated transcription (Latin):
est. iuuat indagare utrũ hec
ip̃sa natura ꝙ cuncta que aliqͥd sut̃
ñ sint nͥ ex ipsa. quẽadinodũ non
sunt nͥ ꝑ ipsam. S liquet posse
dici. qr qd est ex aliqͦ. est etiã ꝑ id
ipsũ. & qd̾ est ꝑ aliqͥd. est etiã ex eo
ipso: quẽadmodũ qͦd est ex mat̾ia
uis alit̾ sit ꝑ materiã & ex mat̾ia.
ꝙͣ ꝑ artificem & ex artifice. Conse¬
quit᷑ gͦ. ut qͦmͦ cuncta que sunt. ꝑ
& ideo isla est. ꝑ se ipsam. alia uͦ
ꝑ aliud. ita omia que sunt. sint
ex eadem sũma natura. et idcir¬
co sit illa ex se ipsa alia aut̾e ex
m̃ igit᷑ non semꝑ eunidem
habet sensum. qͦd dicit᷑ ẽẽ
ꝑ aliquid. aut ẽẽ ex aliquo. queren¬
dum diligentiꝰ: quomͦ ꝑ sũmam
Onaturam. uel ex ipsa sint om̃ia qͦ
sunt. Et qm̃ id qd̾ est ꝑ se ipsum.
et id qͦd est ꝑ aliud. ñ eamdem sus¬
cipiunt. eristendi rationẽ prius
separatĩ uideat᷑ de ip̃a summa na¬
tura. que ꝑ se ẽ. pꝰea de his que ꝑ
aliud sunt. Cum gͥ constat. quia

Expanded text:
haec ipsa natura et cuncta quae aliquid sunt, non sint nisi ex ipsa, quemadmodum non sunt nisi per ipsam. Sed liquet posse dici quia quod est ex aliquo, est etiam per id ipsum; et quod est per aliquid, est etiam ex eo ipso: quemadmodum quod est ex materia vis aliter sit per materiam et ex materia, quam per artificem et ex artifice. Consequitur ergo ut quomodo cuncta quae sunt, per et ideo illa est per se ipsam, alia vero per aliud; ita omnia quae sunt, sint ex eadem summa natura: et idcirco illa sit ex seipsa, alia autem ex m igitur non semper habet eumdem sensum quod dicitur esse per aliquid, aut esse ex aliquo, quaerendum est diligentius quomodo per summam naturam, vel ex ipsa sint omnia quae sunt: et quoniam id quod est per seipsum, et id quod est per aliud, non eamdem suscipiunt existendi rationem. Prius separatim videamus de ipsa summa natura quae per se est; postea de his, quae per aliud sunt. Cum igitur constet quia
Abbreviated transcription (Latin):
per se ipsamzer se ipsa est qͥc¬
quid est. Quomͦ ergo tandem
esse. intelligenda est ꝑ se. &
ex se. si nec ipsa fecit se. nec
ipsa sibi mat̾ia extitit. nec
ipsa se quolibet modo. ut qd̾
non erat. ẽẽt adiuuis: Nisi
forte eo mͦ intelligendum in¬
det᷑. quo dicit᷑ quia lux lucet.
uel lucens est ꝑ se ppsam. et ex se¬
ipsa. Quemadmodũ enimi sese
habent ad inuicẽ lux et lucere
et lucens. sic sunt ad se inuicẽ
ẽe̾ntia et esse. et ens. hoc est ex¬
istens. siue subsistens. Ergo sũ¬
ma ẽentia. & sũme esse & sũme
ens. id ÷ sũme existens. siue sum¬
me subsistens. ñ dissimilit sibi
conuenient. quã lux. & lucere.
et lucens.

Expanded text:
per seipsam, et ex seipsa est quiper seipsam, et ex seipsa est quidquid est. Quomodo ergo tandem esse intelligenda est per se et ex se; sic nec ipsa se fecit, nec ipsa sibi materia exstitit, nec ipsa se quolibet modo, ut quod non erat esset, adjuvit, nisi forte eo modo intelligendum videtur, quo dicitur quia lux lucet, vel lucens est per seipsam, et ex seipsa. Quemadmodum enim sese habent ad invicem lux, et lucere, et lucens; sic sunt ad se invicem essentia, esse, et ens, hoc est existens, sive subsistens. Ergo summa essentia, et summe esse, et summe ens, id est summe existens, sive summe subsistens non dissimiliter sibi convenient, quam lux, et lucere, et lucens.
Abbreviated transcription (Latin):
stat quia nullo mͦ. aliqͥd est ꝑ
nichil. Si igit᷑ est aliqͦ mͦ ex ni¬
chilo: aut ꝑ se aut ꝑ aliud est ex
nichilo. Per se autem nichil po¬
test ẽẽ ex nichilo. quia si qͥd est
do ẽ ex nichilo ꝑse. At si dicit᷑¬
ꝑ aliam aliqũa naturã extitisse
ex nichilo. ñ ẽ summa om̃iũ. s
chilo. id ꝑ qͦd est. magnũ bonũ fu¬
it: cũ causa tantiboni fuit. At
nullũ bonũ potest intelligi an¬
te illud bonũ. sine qͦ nichil est
bonum. Hoc autẽ bonuͣ sine qͦ
mam naturam de qua agitur:
Quare nulla res uel intellectu p̾¬
cessit. ꝑ qũa ista ex inchilo es¬
set. Deniq si hec ipsa natura
est aliquid. aut ꝑ nichil aut ex
nichilo. proculdubio. aut ipsa
non est ꝑ se. et ex se qͥcqͣd est.
trũq suꝑfluũ est expon̾e qͣ
falsum sit. Licet igitur sum¬
ina sub̃a. nͨ sit ꝑ aliqͥd effici¬
ens. aut ex aliqua mat̾ia. nec
aliqͥb fit adiuta causis. ut ad
ee ꝑduceretur. nullatenꝰ tñ ẽ
ꝑ nichil. aut ex inchilo. qͥa

Expanded text:
a nullo modo aliquid est per nihil. Si igitur est aliquo modo ex nihilo; aut per se, aut per aliud est ex nihilo. Per se autem nihil potest esse ex nihilo; quia si quid estdo est ex nihilo per se. At si dicitur per aliquam naturam aliam exstitisse ex nihilo, non est summa omnium, sed ihilo; id, per quod est, magnum bonum fuit, cum causa boni fuit. At nullum bonum potest intelligi ante illud bonum, sine quo nihil est bonum: hoc autem bonum, sine qumam naturam, de qua agitur. Quare res nulla vel intellectu praecessit, per quam ista ex nihilo esset. Denique si haec ipsa natura est aliquid aut per nihil, aut ex nihilo, procul dubio aut ipsa non est per se et ex se quidquid est; trumque superfluum est exponere quam falsum sit. Licet igitur summa substantia non sit per aliquid efficiens, aut ex aliqua materia, nec aliquibus adjuta sit causis, ut ad esse perduceretur: nullatenus tamen est per nihil, aut ex nihilo; quia
Abbreviated transcription (Latin):
patris. eo sensu quia habet eã¬
dem essentiã. & sapiam. & uͥtu¬
tẽ. quã pat̾. ita utͥusq sp̃c intel¬
ligi essentia. uel sapĩa. uel uͥtus
patris & filũ. quia habet omĩno
eãdem. qua habent illi.
sint in se inuicẽ tanta eqͣlitate
ut nullꝰ aliũ exeedat. Preter
est ꝑfecte sumina essentia. ut
sine se. uel extra se. nec maior
uel minor. sẽ ipsa esse potest
ꝑ singulos tam̃ idipsum non mi¬
mis ualet probari. Est & enim
totus pater in filio. & cõmuni
sp̃u. & filius in patre. ⁊ eodẽ sp̃u.
⁊ idem sp̃c in patre ⁊ filio. qr me¬
moria summe essentie tota est

Expanded text:
atris, eo sensu quia habet eamdem essentiam, et sapientiam, et virtutem, quam Pater; ita utriusque Spiritus intelligi essentia, vel sapientia, vel virtus Patris et Filii, quia habet omnino eamdem quam habent illi sint in se invicem tanta aequalitate ut nullus alium excedat. Praeter est perfecte summa essentia, ut nec sine se vel extra se, nec major vel minor seipsa esse potest: per singulos tamen idipsum non minus valet probari. Est etenim totus Pater in Filio et communi Spiritu; et Filius in Patre, et eodem Spiritu; et idem Spiritus in Patre et Filio; quia memori
Abbreviated transcription (Latin):
essentia:⁊ sũma sap̃ia sic ꝑfecta.
ut ipsa ꝑ se memor sit. ⁊ intelli¬
gat. ⁊ amet. necesse est. ut nullꝰ
hoꝵ triũ alio indigeat. aut ad
memorandũ. aut ad intelligen¬
dum. aut ad amandũ. Singu¬
lus enĩ quisq essentialit᷑ est:⁊
memoria:⁊ intelligentia:⁊ amor.
n quicqͥd sumine essentie ne

Expanded text:
essentia et summa sapientia sic perfecta, essentia et summa sapientia sic perfecta, ut ipsa per se memor sit et intelligat, et amet, necesse est ut nullus horum trium alio indigeat, 23 aut ad memorandum, aut ad intelligendum, aut ad amandum. Singulus enim quisque essentialiter est et memoria, et intelligentia, et amor, et quidquid summae essentiae ne
Abbreviated transcription (Latin):
mat. ⁊ totiꝰ intelligentie memi¬
nit: ⁊ totã amat: ⁊ totiꝰ amoris
meminit: ⁊ totũ intelligit. Intel¬
ligit᷑ autẽ in memoria pater. in
intelligentia filius. in amore utͥ¬
usq sp̃c. Tanta gͥ pater. ⁊ filius.
⁊ utriusq sp̃c equalitate sese
complectuntur. ⁊ sunt in se ĩui¬
cem. ut eoꝵ nullus aliũ excede¬
re. aut sine eo ẽe ꝓbet᷑.
ed in his nullatenꝰ negligen¬
ter memorie cõmendandũ
quod intuenti mͥ occurrit. exi¬
stimo. Sic enĩ necesse est. ut pa¬
ter intelligat᷑ memoria. filius
intelligentia. sp̃c amor. ut nec
pater indigeat filio. aut com¬
muni sp̃u. nec filius patre. uel
eodem sp̃ũ. siue idem sp̃c pa¬
tre. aut filio. qͣi pater ꝑ se me¬
minisse solum possit. intellige¬
re autẽ non isi ꝑ filium. & ama¬
re ñ nͥ ꝑ suũ. filiiq sp̃m. ⁊ filius
per se intelligere tantũ queat.
ter illi sit memor:⁊ filius illi in¬
telligat. Nam cũ in his tribus
nnusquisq singulus sit. sũma

Expanded text:
mat; et totins intelligentiae meminit, et totam amat; et totius amoris meminit, et totum intelligit. Intelligitur autem in memoria Pater; in intelligentia Filius; in amore, utriusque Spiritus. Tanta igitur Pater et Filius, et utriusque Spiritus, aequalitate sese complectuntur, et sunt in se invicem ut eorum nullus alium excedere aut sine eo esse probetur. Sed in his nullatenus negligenter memoriae commendandum, quod intuenti mihi occurrit, existimo. Sic enim necesse est ut Pater intelligatur memoria, Filius intelligentia, Spiritus amor; ut nec Pater indigeat Filio, aut communi Spiritu, nec Filius Patre vel eodem Spiritu, sive idem Spiritus Patre aut Filio; quasi Pater per se meminisse solum possit, intelligere autem nonnisi per Filium, et amare nonnisi per suum Filiique Spiritum; et Filius per se intelligere tantum queat, ter illi sit memor, et Filius illi intelligat. Nam cum in his tribus, unusquisque singulus sit summa
Abbreviated transcription (Latin):
cit siue creat. aut gignit. filiũ
Pater autẽ parit̾ & filns. non
faciunt. neq gignunt. s quo¬
dam modo si sic dici potest. spi¬
rant suũ amorẽ. Qũauis enum
ñ nr̃o modo spiret sũme ĩ cõ¬
imitabilis essentia. tñ ipsũ su¬
ũ amorẽ. a se ineffabiliter ꝓce¬
dentẽ. non discedendo ab illa.
s existendo ex illa. forsan non
alio modo uidet᷑ dici posse. ap¬
tius ex se emitt̾e. quã spirando.
Quod si dici potest. sic̃ uerbũ sũ¬
me ẽẽntie filius est eius. ita
euisdem amor satis conuenien¬
ter appellari potest sp̃c eius. ut
cum essentialiter ipse sit sp̃c. si
cut pater & filius: illi non pu¬
tentur alicuiꝰ sp̃c. quia nec pat̃
ab ullo alio est. nec filiꝰ a patre
qͣi spirante nascitur. iste autẽ
spirante mirabiliter ꝓcedit. Qui
etĩã ex eo. quia est cõmunio pa¬
tris & filii. non absq ratione. qͣi
ꝓpͥũ assum̾e posse uidet᷑ aliqd̃
nom̃. qd̾ patri filioq cõmune
sit. si ꝓpͥi nominis exigit indigen¬

Expanded text:
 sive creat, aut gignit; Filium Pater autem pariter et Filius non faciunt, neque gignunt; sed quodamnodo, si sic dici potest, spirant suum amorem: quamvis enim non nostro modo spiret summe incommutabilis essentia, tamen ipsum suum amorem a se ineffabiliter procedentem, non discedendo ab illa, sed existendo ex illa, forsitan non alio modo videtur posse dici aptius ex se emittere quam spirando. Quod si dici potest, sicut Verbum summae essentiae Filius est ejus; ita ejusdem amor satis convenienter appellari potest Spiritus ejus: ut cum essentialiter ipse sit spiritus, sicut Pater et Filius, illi non putentur alicujus spiritus; quia nec Pater ab ullo alio est, nec Filius a Patre quasi spirante nascitur; iste autem spirante mirabiliter procedit. Qui etiam ex eo quia est communio Patris et Filii, non absque ratione quasi proprium assumere posse videtur aliquod nomen, quod Patri Filioque commune sit; si proprii nominis exigit indigen
Abbreviated transcription (Latin):
uerissimũ filiũ. amorẽ uero nul¬
latenꝰ filiũ aut ꝓlem esse. mani¬
festum est. Potest itaq. inrno
debet dici solus ille. cuiꝰ u̾bũ
est genitor. & ingenitꝰ. quia so¬
lus est pat̃. & parens. & millo
modo ab alio est. solũ aute u̾¬
bum genitũ. quia solũ. filius
& ꝓles est. Solus uͦ amor utͥusq
nec genitꝰ. nec ingenitꝰ. quia nec
filius est. nec ꝓles est. nec om̃i¬
no ñ est ab alio.
m autẽ idem amor singulus
est sumina essentia. sic̃ pat̃
et filius. & tam̃ simul pater. et
filius. & utriusq amor. non plu¬
res u̾na summa esentia. que
sola anullo facta. ñ ꝑ aliud qͣ.
ꝑ se omia fecit. necesse estut
queadmodũ singłus pat̃. & sin¬
gulus filius ẽ increatꝰ. & creator.

Expanded text:
verissimum filium; amorem vero nulverissimum filium; amorem vero nullatenus filium aut prolem esse, manifestum est. Potest itaque, imo debet dici solus ille, cujus Verbum est, genitor et ingenitus; quia solus est Pater et parens, et nullo modo ab alio est: solum autem Verbum genitum, qui solum filius et proles est. Solus vero amor utriusque, nec genitus, nec ingenitus, quia nec filius est, nec proles est, nec omnino non est ab alio.m autem idem amor singulus est summa essentia, sicut Pater et Filius, et tamem simul Pater, et Filius, et utriusque amor non plures, sed una summa essentia, quae sola a nullo facta, non per aliud quam per se omnia fecit. Necesse est ut quemadmodum singulus Pater, et singulus Filius est incre
Abbreviated transcription (Latin):
lio. nulla ueritas patitur. ut dis¬
simili uocabulo ad illum pat̃
et filius referant᷑. Non est igit
alter pater enis. alter mat᷑. Ut
aũ duo aliqua sint. que sin¬
gła ꝑfect᷑a. & nulla consid̾atio¬
ne differentẽ habeant parit̾ ad
aliquid unũ patͥs. aut matris
habittidinẽ. nulla nat᷑a aliquo
monstrari coucedit exemplo.
Ergo non est uterq scilicet pa¬
ter & filrus. pater aut mater
amoris a se manantis. Nequa¬
qũa itaq uidet᷑ u̾itati conue¬
nire. ut idem amor eoꝵ fili¬
us sit. aut proles.
ed iidet᷑ tam̃ amor idem
nec om̃ino scłm cõmunis
locutionis usum dici posse in¬
genitꝰ. nec ita ꝓpͥe sicut u̾bum.
genitꝰ. Solemus enĩ sepe dicere
aliqͥd gigni ex ea re. de qua
existit. ut cum dicimꝰ calorẽ.
aut splendorem grgni ab igne
sen aliqd̃ effectum ex causa
sua. Scdm hanc gͥ rationem
amor a summo spiritu exiens
non om̃ino asseri potest in¬
genitꝰ. Ita uero ꝓpͥe sic̃ uerbũ
dici genitꝰ non potest. quia u̾¬

Expanded text:
lio; nulla veritas patitur ut dissimili vocabulo ad illum Pater et Filius referantur: non est igitur alter pater ejus, alter mater. Ut autem duo aliqua sint, quae singula perfectam, et nulla consideratione differentem habeant pariter ad aliquid unum, patris aut matris habitudinem, nulla natura aliquo monstrari concedit exemplo. Ergo non est uterque, scilicet Pater et Filius, pater aut mater amoris a se manantis. Nequaquam itaque videtur veritati convenire, ut idem amor eorum filius sit aut proles.Sed videtur tamen amor idem, nec omnino, secundum communis locutionis usum, dici posse ingenitus; nec ita proprie, sicut Verbum, genitus. Solemus enim saepe dicere aliquid gigni ex ea re de qua existit: ut cum dicimus splendorem aut calorem gigni ab igne, seu aliquod effectum ex causa sua. Secundum hanc igitur rationem, amor a summo Spiritu exiens, non omnino asseri potest ingenitus; ita vero proprie, sicut Verbum, dici genitus non potest; quia Ve
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ spiritꝰ. & singulus filius est
summꝰ sp̃c. & simul pater. et fi¬
lius non duo s unꝰ sp̃c. ita a sin¬
gulo patre manat totꝰ amor sũ¬
mi spiritꝰ. & a singło filio totus.
& simul a patre & filio. ñ duo
toti. s unꝰ idemq totꝰ.¬
uid gͦꝰ Cum hic amor pa¬
rit̾ habeat esse a patre &
filio. & sic similis sit ambob.
ut nullatenꝰ dissimilis sit illis
s omino idem sit qd̃ illi. nunqͥd
filnus eoꝵ. aut ꝓles estimandus
est: fo sic̃ uerbũ mox cũ con¬
siderat᷑. se ꝓlem eius esse aquo
est. euidentissime ꝓbat. promt̃a
p̃ferendo parentis imaginem.
sic amor aꝑte se ꝓlem negat. qͥa
dũ a patre & filio ꝓcedere intel¬
ligitur. ñ statim tam ꝑspicuã
exibet se conteplanti euis ex qͦ
est similitudinẽ. qũauis ip̃sum
considerata ratio doceat om̃i¬
no id ipsum esse qd̵ est pat̃ &¬
filius. Deniq si ꝓles eoꝵ est.
aut alt̾ eoꝵ erit pater enis. alt̾

Expanded text:
mus Spiritus et singulus Filius est mus Spiritus et singulus Filius est summus Spiritus et simul Pater et Filius non duo, sed unus spiritus; ita a singulo Patre manat totus amor summi Spiritus et a singulo Filio totus; et simul a Patre et Filio non duo toti, sed unus idemque totuid ergo? cum hic amor pariter habeat esse a Patre et Filio, et sic similis sit ambobus ut nullatenus dissimilis sit illis, sed omnino idem sit quod illi: nunquid Filius eorum, aut proles, aestimat? Sed sicut Verbum, mox ut consideratur, se prolem esse ejus, a quo est, evidentissime probat, promptam praeferendo, parentis imaginem; sic amor aperte se prolem negat; quia dum a Patre et Filio procedere intelligitur, non statim tam perspicuam exhibet se contemplanti ejus, ex quo est, similitudinem, quamvis ipsum considerata ratio doceat omnino idipsum esse, quod est Pater et Filius. Denique si proles eorum est, aut alter eorum erit pater ejus, alter
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ est pater. & filius. qd̃ est sũ¬
ma sapientia. At qm̃ sũme ẽẽn¬
tie plures esse ñ possunt. quid
magis necessariũ. quã patrem.
& filiũ. & utusq amorem. unã
esse sũmam ẽe̾ntiã:. Est gͥ idem
amor. sũma sapientia. summa
u̾itas. suminũ bonũ. & quicqͥd
ntuendum est diligent᷑ itrũ
sint duo amores. unꝰ a patre ꝓce¬
dens. alter a filio. an unꝰ ñ totꝰ
ab uno ꝓcedens. s partĩ a patre
parti a filio. an nec plures. nec
unꝰ. part̃i ꝓcedens a singłis. s
unꝰ totus a singulis. & idem to¬
tus a duob simul. S huiꝰ dubi¬
tationis certitudo hinc indubi¬
tant̾ cognoscit᷑. quia ñ ex eo
ꝓcedit. in quo plures sunt. pat.
& filnis. s ex eo. in quo unum
sunt. Nam ñ ex relationibus
suis. que plures sunt. alia est
enĩ relatio patͥs. alia filii. s ex
ipsa sua essentia. que plu. ra¬
litatẽ ñ admittis. emittunt pa¬
riter pater & filius tantũ bonũ.
Sic̃ ergo singulus pater est sum¬

Expanded text:
quod est Pater et Filius, quod est summa essentia. At quoniam summae essentiae plures esse non possunt, quid magis necessarium quam Patrem et Filium, et utriusque amorem unam esse summam essentiam? Est igitur idem amor summa sapientia, summa veritas, summum bonum, et quidquid Intuendum est diligenter utrum sint duo amores, unus a Patre procedens, alter a Filio: an unus, non totus ab uno procedens, sed partim a Patre, partim a Filio: an nec plures, nec unus partim procedens a singulis, sed unus totus a singulis, et idem totus a duobus simul. Sed hujusmodi dubitationis certitudo hinc indubitanter cognoscitur, quia non ex eo procedit, in quo plures sunt Pater et Filius, sed ex eo in quo unum sunt. Nam non ex relationibus suis, quae plures sunt, alia est enim relatio Patris, alia Filii; sed ex ipsa sua essentia, quae pluralitatem non admittit, emittunt Pater et Filius tantum pariter bonum. Sicut ergo singulus Pater est sum
Abbreviated transcription (Latin):
baiulꝰ adest andrras apł̃s. tali oracło
usus. Quid in qͥt carissime ꝯtͥstaris: qͥd
tã lugubres questꝰ lacͥmando esfaris:
Surge gͦ et alphego abbati manũ im¬
latȩ ȩcclȩ sacerdotẽ ꝯstitue. Nec te
aliquoꝵ potentia ꝓhibeat. qm̃ ñ a qͦ¬
salutis diligentissimũ esse custodem

Expanded text:
beatus Andreas apostolus, tali oraculo usus: « Quid, inquit, charissime, contristaris? quid tam lugubres questus lacrymando depromis? Surge, et Elphego abbati manum imlatae Ecclesiae constitue. Nec te aliquorum potentia prohibeat, quoniam no salutis diligentissimum custodem
Abbreviated transcription (Latin):
t̾ius loci pauꝑem uacuũ abire ꝑ¬
miserit:immane horrendũq ne¬
gentiis nollet subuenire: iuigilant̃
disputabat. Nam si patiente uno
corporis menbro ꝯpatiunt᷑ cetera:
manifestũ est eiꝰdem corporis mem¬
brũ ñ esse. qd̃ patiente alio cõpassio¬
nis affectũ nescit habere. Qo si pati¬

Expanded text:
terius loci pauperem vacuum abire sivit, immane horrendumque negentiis nollet subvenire, vigilanter disputabat. Nam si patiente uno corporis membro compatiuntur caetera, manifestum est ejusdem corporis membrum non esse quod patiente alio compassionis affectum nescit habere. Ubi