comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fide recta ⁊ spe firma. ꝓpt̃ obedientiã institutioni diuinȩ ꝑcrpet
ȩtiã sub iugo positꝰ ad consorciũ lib̾tatis ꝑtineret. Proposuit itaq ehe¬
tũ informãs. et hominẽ erudienꝰ ut quicũq eũ saluatorẽ ac lib̾atoiẽ
expectare eligeret eidẽ suȩ electioniᷤ uotũ inꝑceptionẽ sacram̃torũ qͥ
approbare debuisset. Proposuit ⁊diabolꝰ sacram̃ta fua qͥbꝰ suo sͥ alligant
qͣtinꝰ abilł qͥ eiꝰ imꝑiũ detractabãt qnto ed manifestiꝰ discerneret tan
securiꝰ possid̾et. Cȩp̃ gͦ genꝰ humanũ  mox inparte̾ ꝯtrariã diuidi al¬

Expanded text:
irma propter obedientiam institutionis divinae perciperet, etiam sub jugo positus ad consortium libertatis pertineret. Proposuit itaque edictum informans et hominem erudiens, ut quicunque eum salvatorem atque liberatorem exspectare eligeret, ejusdem suae electionis votum in perceptione sacramentorum ejus approbare debuisset: « Proposuit et diabolus sacramenta sua quibus suos sibi alligaret, quatenus ab illis qui ejus imperium detrectabant quanto eos manifestius discerneret tanto securius detineret. Coepit ergo genus humanum mox in partes contrarias dividi al
Abbreviated transcription (Latin):
dit. Neq enĩ ereptio hominiꝰ ꝑfecte racionabił eẽt. nͥ exutraq p̃¬
te iusta fioret. Hoc est sic̃ ds̃ iusticiã habuit hominẽ reqͥrendi i
homo iusticiã hab̾et euadendi. S hãc iusticiã homo nũquã hab̾e
potuisset nisi ds̃ ꝑ miscđiã suã illi tribueret. Ut gͦ ds̃ ab homim
placari posset dedit ds̃ gͣtiꝰ homini qd homo ex debito dõ redl¬
ret. Dedit gͥ homini hominẽ quẽ homo ꝓ homine redcłet. qͥ ut
digna recõpensacio fieret priori nõ solũ ȩqͣł s maior eẽt. Ui
mine. ⁊ dedit se homo homini. ut se assumeret ab homine.
homo inuentꝰ ÷ ꝓ hoĩe. qui nõ solum ut dicũt. ẽ. par sed gia
maior eẽt homine. Idõ in natiuitate xp̃i angłi mundo pacẽ
nunciãt dicentẽ. Gła inexcelsis dõ ⁊ imt̾ra paxͦ hominibꝰ bone

Expanded text:
dit. Neque enim ereptio hominis perfecte rationabilis esset, nisi ex utraque parte justa fieret; hoc est sicut Deus justitiam habuit hominem requirendi, ita et homo justitiam haberet evadendi. Sed hanc justitiam homo nunquam habere potuisset, nisi placari posset, dedit Deus gratis homini quod homo ex debito Deo redderet. Dedit igitur homini hominem quem homo pro homine redderet, qui ut digna recompensatio fieret priori non solum aequalis sed major essethomine; et dedit se homo homini, ut se assumeret ab homine. homo inventus est pro homine, qui non solum, ut dictum est, par, sed et major esset homine. Ideo in nativitate Christi angeli pacem munde nuntiant, dicentes: Gloria in altissimis Deo, et in terra pax homi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯsiliũ. postremo intẽꝑe gr̃ẽ ꝯfitenti defectũ suũ prestitũ ÷ auxiliũ.
Consiliũ erat inracione sati factioniꝰ. auxiliũ erat ineffectũ redẽp¬
cioni. ut gͦ rationẽ satiꝰ factioni qũã ꝓ peccato suo homo creatori¬

Expanded text:
consilium; postremo in tempore gratiae confitenti defectum suum praestitum est auxilium. consilium; postremo in tempore gratiae confitenti defectum suum praestitum est auxilium. Consilium erat in ratione satisfactionis. Auxilium erat in effectu redemptionis. Ut ergo rationem satisfactionis quam pro peccato suo homo debet r
Abbreviated transcription (Latin):
spatio penitendi indulto. ut mala corrigeret bona repararet. ut
tandẽ correctꝰ adiudiciũ ueniẽs nõ ꝓculpa pęnã. s ꝓ iusticia głam
sͥ preparatã acciꝑet. Restat gͦ ut dũ tẽpꝰ ÷ ⁊ consiliũ exqͥrat auti
lũ reqͥrat correctioniꝰ ⁊ libacioni suȩ. S qͥa ipse ad neutrũ sufficiẽs
muenit᷑. necesse ÷ ut ille qͥ ꝑgrãm fuã differt iudiciũ interĩ ꝑ eandẽ
gram ostendat euadendi consiliũ. ⁊ pꝰ consiliũ ꝯferat auxiliũ. Sic itaq
oportet ut interĩ deponat ꝑsonã iudici ⁊ assumat ꝑsonã priꝰ consili¬
atoriꝰ postea auxiliatori. ita dũ taxat ut pͥmo hominẽ tocũ sibi
dimittat quatinꝰ ipse homo. ⁊ ignorantiã suã exꝑiat᷑. ⁊ in telligat se
indigere consilio. deinde ȩtiã defectũ suũ sentiat ⁊ agnoscat so opꝰ
habe auxilio. Tali igͥ racione ĩ tẽpore nat᷑ał legi totꝰ homo dimissus ÷
sibi. s postea ĩ tẽpore scriptȩ legi cognoscenti ignorantiã suã datũ ÷

Expanded text:
spatio poenitendi indulto, ut mala corrigeret, bona repararet, ut tandem correctus ad judicium veniens; non pro culpa poenam, sed pro justitia gloriam sibi praeparatam acciperet. Restatficiens invenitur, necesse est ut ille qui per gratiam suam differt judicium, interim per eamdem gratiam ostendat evadendi consilium; et post consilium conferat auxilium. Sic itaque oportet ut interim deponat personam judicis, assumat personam prius consiliatoris, postea auxiliatoris, ita duntaxat ut primo hominem totum sibi dimittat, quatenus et ipse homo et ignorantiam suam experiatur et intelligat se indigere consilio, deinde etiam defectum suum sentiat, et agnoscat se opus habere auxilio. Tali igitur ratione in tempore naturalis legis totus homo dimissus est sibi; postea in tempore scriptae legis cognoscenti ignorantiam suam datum est
Abbreviated transcription (Latin):
actꝰ ÷ itaq ds̃ homo ut hominẽ quẽ fecerat lib̾aret. ds̃ hom¬
ut idẽ eẽt creator hominiꝰ ⁊ redẽptor. Missus ÷ filiꝰ ut in adoptia
pat̾na ascensũ suũ demostraret. Uent sapientia ut uinceret mla
Desset holocaustũ offerendũ ꝓ nob̾ ut i ħ ipso adnõ ꝑtiner
redẽptio qͥa de nr̃o sũpta erat immolacio. Cuiꝰ quidẽ redẽptioni:

Expanded text:
t itaque Deus homo ut hominem quem fecerat liberaret, ut idem esset creator hominis et redemptor. Missus itaque Filius, ut in adoptione paterna assensum suum demonstraret. Venit sapientia ut vinceret malitiam, esset holocaustum offerendum pro nobis, ut in hoc ipso ad nos pertineret redemptio; quia de nostro sumpta erat immolatio. Cujus quidem redemptionis
Abbreviated transcription (Latin):
carniꝰ ꝓpaginẽ tr̃asducit᷑ peccati origiał macula ĩ uicio ignoranciȩ
⁊ concupi̾centiȩ aduniuersõ dilatat᷑. Qđ siquerit᷑ qͦ iustitia aĩȩ imputet᷑
qđ neq excreatione accep̃ neq exuoluntate ꝑpetraũ. s exsola carnis
societate ꝯtrax̃. Qũa tñ societatẽ ñ ipsa suo arbitͥo uindicaũ. s pre¬
cepto. ⁊ dispositiõe creatoriꝰ sui suscep̃. No tandẽ id qđ uerũ ÷ ꝓfiteri

Expanded text:
rantiae et concupiscentiae ad universos dilatatur. Quod si quaeritur qua justitia animae imputentur quae neque ex creatione accepit, neque ex voluntate perpetravit; sed ex sola carnis societate contraxit, quam tamen societatem non ipsa suo arbitrio vindicavit, sed in praecepto et dispositione creatoris sui suscepit. Nos tandem id quod verum est profiteri
Abbreviated transcription (Latin):
i potuit exerceri. Ipse enĩ sͥ ħ illicitũ fec̃ exqͦ se talẽ fec̃ qͥ illud
licite implere nõ possit. S qͥa carniꝰ humane ĩ fermita turpiꝰ ad om¬
nẽ concupiscentiã efflueret. si nõ inparte aliqͣ licite exciperet᷑ ꝯ
essũ ÷ postea adremediũ qđ prꝰ ad officiũ. solũ fuerat institutũ ut
ũ ꝑ indulgentiã ꝓmaiori malo euitando agit᷑. ipsũ qđ ei ĩ est malũ
sirmitatis ꝑ pudiciciã ꝯuigalẽ excuset᷑. Et de pͥma quidẽ institu

Expanded text:
 illud licite implere non possit. Sed quia carnis humanae infirmitas turpius ad omnem concupiscentiam efflueret si non in parte aliqua licite exciperetur; concessum est postea ad remedium, quod prius ad officium solum fuerat institutum. Ut dum per indulgentiam pro majori malo evitando agitur, ipsum quod inest ei malum infirmitatis, per pudicitiam conjugalem excusetur. Et de prima quidem institu
Abbreviated transcription (Latin):
ualla tẽporũ ad cognitionẽ ꝓmoueri debuert. Per specie̾ rerũ tẽporalũ
⁊ uifibiliũ foris ad cognicionẽ ueritatiꝰ ęxcitandi ⁊ erudiendi fuerũt.
Quȩ tñ excitacio ⁊ erudicio natalit̃ ñ sine labore homini ad eẽt. Si
sensus hominiꝰ incarne morgali ꝑ peccatũ eorruptꝰ nõ fuisset. Ndtuc ꝑle¬
Incarne g mortali exsensualitate corrupta nascit᷑ uitiuo ignorancia.¬
ꝯ cupiscentiȩ. exsensu corrupto uitiũ ignoranciȩ. Ib qͥa appetitꝰ que¬
rende necessitatiꝰ ultra mensurã se extendit. hic autẽ qͥa instrum̃ta ꝯ
rpiende ueritatiꝰ ab integritatiꝰ uigore deficit. hoc aũ difficultatẽ ques¬
tionis maximã adduxit. qđ origiale peccatũ nõ nͥ ĩ solo carnał corrup¬

Expanded text:
valla temporum ad cognitionem promoveri debuerunt, per species rerum temporalium et visibilium foris ad cognitionem veritatis excitandi et erudiendi fuerunt. Quae tamen excitatio et eruditio naturaliter et sine labore homini adesset, si sensus hominis in carne mortali per peccatum corruptus non fuisset, ut tunc plecarne igitur mortali ex sensualitate corrupta nascitur vitium concupiscentiae, ex sensu corrupto vitium ignorantiae. Ibi quia appetitus quaerendae necessitatis ultra mensuram se extendit; hic autem quia instrumentum concipiendae veritatis ab integritatis vigore deficit. Hoc autem difficultatem quaestionis maximam adducit, quod originale peccatum, non nisi in solo carna
Abbreviated transcription (Latin):
nõ curiositate inqͥrendũ. lã si dixerimꝰ animã qͣndo corꝑi cõmicet᷑.
uoluntate qͣdã addelectacionẽ culpȩ ĩ clinari iã ñ originali tantũ s
actuali quoq peccato obnoxiã ẽẽ demõstãmꝰ. Si uͦ necessitate aliqͣ
ad consorciũ corpori̾ ⁊ ad contagiũ uicii corporał detrusã confite¬
m̃ exipsa necessitate areatu absolutã ẽẽ ostendimꝰ. Qđ em̃ om̃ino
necessitati ÷ imputabile nõ ẽ. Qđ autẽ uoluntatiꝰ ÷ nõ originale¬
huntate corrũpit᷑. nec peccatũ sit actuale. nec necessitate corrũpit᷑.
nec uitiũ sit imputabile. Nõ itaq malũ illi est aut mala uolunta.

Expanded text:
i dicimus animam quando corpori commiscetur voluntate quadam ad delectationem culpae inclinari; jam non originali tantum sed actuali quoque peccato obnoxiam esse demonstramus. Si vero necessitate aliqua ad consortium corporis et ad contagium vitii corporalis detrusam confitemur, ex ipsa necessitate a reatu absolutam esse ostendimus. Quod enim omnino necessitatis est, imputabile non est; quod autem voluntatis est noluntate corrumpitur ne peccatum sit actuale, nec necessitate corrumpitur ne vitium sit non imputabile. Non itaque malum illi est aut mala voluntas
Abbreviated transcription (Latin):
uementiꝰ intelligit᷑. filiꝰ nõ ꝓortabit ĩiꝗͥtate patriᷤ. ⁊ pat᷑: nõ par¬
ibit miqͥtatẽ filĩ ut mĩqͥua poccata alienã noceat insi hi qͥ ea
ercando imitant᷑. Cũ eñ opnt id qđ dictũ fuerat̃. patres come¬
erũt uuĩa acerbã. ⁊ dent̾ẽ filioꝵ obstupeseñt. Eꝓpositũ fit illiꝰ¬
liꝰ nõ portabit ĩ iguitatẽ patriꝰ ⁊ pat̃ nõ portabit. ũquitatẽ filii.¬
lma quȩ peccauerit ipsa moriet᷑. necesse ut si ĩ priori sentencia
cedentiũ patrũ peccata ad subseqñte̾ filioꝰ transire significatũ
cctpimꝰ ĩ subseor̃ti assercione suo quẽq peccato teneri neq p̃¬
sedentia peccata patrũ adfubseqñteᷤ filiõ redundate ĩ telligamꝰ.

Expanded text:
telligitur. Filius non portabit iniquitatem patris, et pater non portabit iniquitatem filii, ut nunquam peccata aliena noceant nisi iis qui ea peccando imitantur. Cum enim contra id quod dictum fuerat: Patres comederunt uvam acerbam et dentes filiorum obstupescunt , oppositum sit: Filius non portabit iniAnima quae peccaverit ipsa morietur . Necesse est ut si in priori sententia praecedentium patrum peccata ad subsequentes filios transire significatum accipimus, in subsequenti assertione suo quemque peccato teneri, neque praecedentia peccata patrum ad subsequentes filios redundare intelligamus.
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ. millo qđ appetit. Nõ igit᷑ decipit᷑ meo qđ cõmodũ suũ app¬
tit. qͥa scit cõmodũ suũ eẽ qđ appetit. s decipit᷑ in eo qd̃ c¬
modũ suũ esse putat ubi nõ est. in illo uidelicet qđ propt᷑ a¬
modũ suũ appetit. Qui autẽ appetit qđ cõmodũ ÷ ⁊eo mo
appetit quo cõmodũ est. ordinatũ tantũ non ẽ. nõ in eo malus
constat quod appetit qđ cõmodũ ÷ s ieo qđ ordinatũ nõ ẽ.¬

Expanded text:
 commodum suum appetit; quia scit commodum suum esse quod appetit, sed decipitur in eo quod commodum suum esse putat ubi non est: in illo videlicet quod propter commodum suum appetit. Qui autem appetit quod commodum est, et eo modo appetit quo commodum est, ordinatum tamen non est; non in eo malum constat quod appetit quod commodum est, sed in
Abbreviated transcription (Latin):
appetitꝰ ñ tenet qͣndo ȩciã ea quȩ appetenda st̃ alit̾ appetimꝰ ꝗͣ de¬
bemꝰ. Sic gͥ culpa pͥma ⁊ pena ultima. duo media st̃ orta. culpa et
pȩna. Ignorancia boni. ⁊ culpa ⁊ pęna inm̃te. Concupiscencia
mali: culpa ⁊ pena ĩ carne. Inqͥbꝰ peccati originał radix ꝯsistit. Q
gͥ caro humana. aparentibꝰ cũ mortalite seminat᷑ in eo ipso qdͥ
seminata subiacet mortalitati: unuficata postmodũ concupiscentię¬
carnał subiecta ĩuenit᷑ necessitati qͥa ipsa mortalitati ĩfirmita ca¬
sa est quã seqͥt᷑ ꝯcupiscendi necessita. Cart gͥ quȩ ĩ concitpiscene
seminat᷑. cũ mortalitate ꝯcipit᷑. cũ necessitate ꝯcupiscendi nascit᷑
In eo aqͦ senciat᷑ culpã habet ⁊ actũ culpȩ. In eo qd seminat᷑ nece
pã habet. nec actũ culpȩ s causã. In eo qđ nascit᷑ causã culpȩ culpi
habet. s actũ nõ habet. Causa culpę corruptio mortalitati ẽ. Cubi

Expanded text:
ppetitus non tenet, quando etiam ea quae appetenda sunt aliter appetimus quam debemus. Sic igitur ex culpa prima et poena ultima duo media orta sunt, culpa et poena. Ignorantia boni, culpa et poena in mente; concupiscentia mali, culpa et poena in carne. In quibus peccati originalis radix consistit. Quia igitur caro humana a parentibus cum mortalitate seminatur, in eo ipso quod seminata subjacet mortalitati vivificata postmodum carnalis concupiscentiae subjecta invenitur necessitati, quia ipsa mortalitatis infirmitas causa est qseminatur cum mortalitate concipitur, cum necessitate concupiscendi nascitur. In eo a quo seminatur culpam habet et actum culpae. In eo quod seminatur nec culpam habet nec actum culpae, sed causam. In eo quod nascitur causam culpae et culpam habet, sed actum non habet. Causa culpae corruptio mortalitatis est, culpa
Abbreviated transcription (Latin):
p̃parauerat. alterũ tẽporale. alterũ ęt̃nũ. Utrũq plenũ et
ꝑfectũ. alterũ id ẽ tẽporale bonũ plenũ statĩ condito apposuit.
At̾um id ⁊ ec̃nũ. plenũ pꝰ meritũ dandũ ꝓposuit. Illi qͥ ded̾at eus¬
odiã apposuit. cũ ꝓuidencia sua p̃ceptũ nat᷑ȩ ad aliud qđ propo¬
uerat uiã aꝑuit. cũ gra sua pceptũ disciplinȩ. Preceptũ autẽ
ats tria continet. p̃ceptionẽ. ꝓhibicionẽ. concessionẽ. Preceꝑcio
at̾al̃ est. discrecio nat᷑ał. ꝑ qu̾a inspiratũ est. homini quȩ sit̃ na¬
ura siue necessaria. Prohibicio uero ẽ. ꝑ qu̾a insiuatũ ⁊ illique
it̃ noxia. Concessio autẽ ÷ discrecio illoꝵ quę media st̃. idẽ qͥb
ti uł nõ uti sine ꝑicło uł ĩ cõmodo pot̾. Si gͦ hõ ꝑnat᷑ale p̃ceptõ

Expanded text:
temporale et alterum aeternum: utrumque plenum et perfectum. Alterum, id est temporale bonum, plenum statim condito apposuit; alterum, id est aeternum plenum post meritum dandum proposuit. Illi quod dederat custodiam apposuit cum providentia sua praeceptum naturae; ad alterum quod proposuerat viam aperuitPraeceptio naturalis est discretio naturalis, per quam inspiratum est homini quae sunt naturae suae necessaria. Prohibitio vero est per quam insinuatum est illi quae sunt noxia. Concessio autem est discretio eorum quae media sunt, id est quibus uti vel non uti sine periculo vel incommodo potest. Si ergo h
Abbreviated transcription (Latin):
ita illi a qͦ nõ amat᷑ nullatenꝰ ad ẽẽ pot̾. In ħ gͥ ĩ iusticia hois fur
qđ appetitũ suũ extͣ m̃surã extendit ⁊ scđ̾m qͣlitatẽ creatori suop¬

Expanded text:
ita illi a quo non amatur nullatenus adesse potest. In hoc igitur injustitia hominis fuit, ita illi a quo non amatur nullatenus adesse potest. In hoc igitur injustitia hominis fuit, quod appe
Abbreviated transcription (Latin):
ñ tẽpꝰ p̃riꝑe festinaret cũ illud priꝰqu̾a obedientiã ꝯsũ massec
icciꝑe nõ deb̾et. Sic̃ gͥ in hiꝰ boniꝰ ꝯmodũ boniꝰ hoĩs cõstitutũ entt
sic ĩ mensurã utendi uł fruendi boni hĩ iusticia eiꝰ cẽ debuerat. et
ũe admodũ uolunta ei data fuerat qͥ bona sua ⁊ in boniꝰ suiꝰ cõmo¬
ũ suũ appeteret. ita ętiã uoluntati eiꝰ insitũ fuerat. ut ipsa ei
ñsura sccłm quã eisdẽ boni sui uti iđ frui debuerat. nõ displice¬
et. In eo gͥ qđ bona sua amauit considamꝰ appetitũ cõmodi. In
nsurã hõ dilȩxisset sẽꝑ: appetitũ iusti nõ amisisset. Mensitrã au̾
q̃ꝑ dilexisset si extͣ mensurã nicħ uoluisset. Ex qͦ autẽ extͣ men¬
urã aliqͥd uelle cep̃: m̃surã uelle cessaũ. ł ostꝗͣ aũ cessauit
pelle mensurã. destitit amare iusticiã. ⁊ ĩ ipso iusticiã ꝑdidit¬
qͦ ipsũ iusticiȩ amorẽ amisit. Sic̃ enĩ iusticia amatori suo nõ de eẽ pe

Expanded text:
tiam consummasset accipere non deberet. Sicut igitur in his bonis commodum hominis constitutum erat, sic in mensura utendi vel fruendi bonis his justitia ejus esse debuerat. Et quemadmodum voluntas ei data fuerat, qua bona sua et in bonis suis commodum suum appeteret; ita et voluntati ejus insitum fuerat ut ipsa ei mensura secundum quam eisdem bonis suis uti vel frui debuerat non displiceret. In eo igitur quod bona sua amavit; consideramus appetitum commodi. In r homo dilexisset, justi appetitum non amisisset. Mensuram autem semper dilexisset, si extra mensuram nihil voluisset. Ex quo autem extra mensuram aliquid velle coepit, mensuram velle cessavit. Postquam autem cessavit velle mensuram, destitit amare justitiam. Et in ipso justitiam perdiditquo ipsum justitiae amorem amisit. Sicut enim justitia amatori suo non deesse potest,
Abbreviated transcription (Latin):
mutabilẽ nat̾am. nec hab̾e pot̾ ꝓpt̾ inremissibilẽ culpã. Propt̃ea gͥ
ds̃ affectũ iusticiȩ homini dedit separabilẽ. ⁊ ipsi affectui cum
ieẽt effectũ suũ hoc ÷ iusticiã inseparabilit̃ ad esse institut
fectũ cõmodi ĩ separabilẽ tribuit. ⁊ effectũ illiꝰ hoc ÷ cõmodite
equȩ inseparabilit̾ ad eẽ p̃cep̃ qͣtinꝰ homo uđ illo solo scilie app¬
titu nisti amisso huiꝰ ⁊ illiꝰ effectũ ꝑderet uł illo solo retentor
rio boni habenti tepescere ita cumułꝰ miscdiȩ ẽ. ab appetti
boni nõ posse sese qu̾aui ad ipisci illud nequeat cohibe. i¬

Expanded text:
 propter irremissibilem culpam. Propterea igitur Deus affectum justitiae homini separabilem dedit, et ipsi affectui cum inesset, effectum suum, hoc est, justitiam inseparabiliter adesse instituit Affectum commodi inseparabilem tribuit, et effectum illius, hoc est commodum, non aeque inseparabiliter adesse praecepit quatenus homo, vel illo solo, scilicet appetitu justi amisso, hujus et illius effectum perderet, vel, illo solo retento, rio habiti boni tepescere, ita cumulus miseriae est ab appetitu boni non posse sese quamvis illud adipisci nequeat cohibe
Abbreviated transcription (Latin):
ubi ad id qđ ꝓpagandũ ÷ ex eo aqͦ ꝓpagandũ est par̾ sami nõ potͥ.
nisi totũ transierit. Qđ gͦ unũ unũ est. int̾ duo si totũ transut nicħ
ex eo remanet illi aqͦ est. Si aũ totũ ꝑmanet nichil ꝯfert᷑ illi ad quod
est. Si gͥ anima exanima gignit᷑. sic̃ caro excarne. dicãt quomodo illa
siplex substantia. aut tota ingignente remaneat. si ĩgenitũ tͣnsierit¬
aut tota ĩgenitũ transierit. aut tota ingenitũ transeat. si ingignente
remanserit. Nisi forte om̃s anima̾ ꝯsubstançiale̾ dicere uelĩt ⁊ illao
naturã siplicẽ in ꝓpaciõe filioꝵ ꝑsonalit̾ quidẽ multiplicari s eẽncialit̃
nõ diuidi. Nõ attendente qnͣta inconuenientia hãc assercionẽ seqͣntur.
siuna ⁊ eadẽ eẽntia simł beatitudini ⁊ dap̃nacioni głȩ ⁊ pene ad
corꝑa primo loco mat̾ialit᷑ de t̾ra sup̃ta nõ fuerĩt. id cirtatatm̃ nõ ĩꝙ¬
nient̃ det̾ra supta esse dicunt᷑. Qͥa primi hominiꝰ corpꝰ aqͦ nr̃a corꝑi

Expanded text:
est pars sumi non potest nisi totum transierit. Quod ergo unum est inter duo si totum transierit, nihil ex eo remanet illi a quo est. Si autem totum permanet, nihil confertur illi ad quod est. Si igitur anima ex anima gignitur sicut caro ex carne, dicant quomodo simplex illa substantia aut tota in gignente remaneat si in genitum transierit, aut tota in genitum transeat si in gignente remanserit. Nisi forte omnes animas consubstantiales dicere velint, et illam naturam simplicem in propagatione filiorum personaliter quidem multiplicari, sed essentialiter non dividi. Non attendentes quanta inconvenientia hanc assertionem sequantur si una et eadem essentia simul beatitudini et damnationi, gloriae et poenae addcorpora primo loco materialiter de terra sumpta non sint; idcirco tamen non inconvenienter de terra sumpta esse dicuntur, quia primi hominis corpus a quo nostra corpora
Abbreviated transcription (Latin):
siue malũ. si eũ qđ desereret cũ posset retmere. appetitũ autẽ com¬
modi propt̾ea necessariũ uoluit ẽẽ ds̃ qͣtinꝰ in eo renuneraret᷑ hõ
sme adpenã. si alterũ id÷ appetitũ iusti desereret. siue adgl̃am. si
tundẽ scilicet appecctũ iusti teneret. In appetitu gͥ iuisti ds̃ meritũ
hõis ꝯstituit. In appetitu uͦ cõmodi p̃miũ. ꝓpt̾ea appecitũ iusti
solũ uoluntati hominiꝰ subiecit. Quia nͥ ĩ uoluntate ⁊ lib̾o arbito
meritũ ẽẽ nõ potuit. post hõ duo appetitꝰ duo effectꝰ illoꝵ se¬
qͣnbant᷑ iustũ ⁊ cõmodũ dissimilit̾ tñ uordine contͣrio. appetitꝰ

Expanded text:
sive malum, si eum desereret cum posset retinere. Appetitum autem commodi propterea necessarium voluit esse Deus, quatenus in eo remuneraretur homo sive ad poenam, si alterum, id est appetitutum, scilicet justi, retineret. In appetitu justi Deus meritum hominis constituit; in appetitu vero commodi praemium. Propterea appetitum justi solum voluntati hominis subjecit, quia nisi in voluntate et libero arbitrio meritum esse non potuit. Post hos duos appetitus duo effectus illorum subsequebantur: justum et commodum, dissimiliter tamen et ordine contrario.
Abbreviated transcription (Latin):
Ios autẽ qͥ abillo nascendo originẽ traximꝰ qđ hoc nob originale¬
Lilli actuale fuit originale habemꝰ. qͥa mno ꝑsolã natiuitatẽ di¬

Expanded text:
os autem qui ab illo nascendo originem traximus, quod ios autem qui ab illo nascendo originem traximus, quod illi actuale fuit, originale habemus, quia in nos per
Abbreviated transcription (Latin):
oriunt᷑ qͥ abillo ꝑ carniꝰ ꝓpagationẽ trasducunt᷑. Hoc autẽ uitiũ hi¬
mane originꝰ duplici cortuptiõe naturã inficit. ignorantia scilic̾ menti
⁊ concupiscencia carnẽ. Haec duo mala ĩprimo quidẽ parente pęna fuc¬
rãt p̃cedentiꝰ culpȩ. ⁊ culpa smił actualis. In nob autẽ culpa subseqͣrt
pene. ⁊ culpa similit̾ ⁊ pęna ouginał. Qndo gͦ erigmale peccatũ qnͣti
adprimũ hominẽ dicimꝰ. intelligimꝰ primã culpã mobedienciȩ illiꝰ.
Quȩ illi quidẽ originał dicit᷑ nõ qđ ab illa uł cũ illa originẽ acceꝑt
natura illiꝰ. s qd̾ exilla quasi pͥma om̃iũ post modũ orta fuit ĩ ex¬
erũt subseqñtia oĩa mala illiꝰ. Quia aũ in illo apͥma origine nul¬
lũ peccatũ descendit. illd̾̃ ȩtiã peccatũ qđ in illo originale dicit᷑.
actuale illiꝰ fuit. qͥa ꝓfecto qͥ nascendo peccatũ nõ traxit pocca¬
tũ nõ habuit mnsi qđ agendo ꝑpetrauit. qđ pͥmo homini actuli¬

Expanded text:
illo per carnis propagationem traducuntur. Hoc autem vitium originis humanae duplici corruptione naturam inficit; ignorantia scilicet mentem, et concupiscentia carnem. Haec duo mala in primo quidem parente poena fuerunt praecedentis culpae et culpa actualis; in nobis autem culpa subsequentis poenae, et culpa simul et poena originalis. Quando ergo originale peccatum quantum adquae illi quidem originalis dicitur; non quod ab illa vel cum illa originem acceperit natura illius, sed quod ex illa quasi prima omnium postmodum orta sint, et exierint subsequentia omnia mala illius. Quia autem in illo a prima origine nullum peccatum descendit, illud etiam peccatum quod in illo originale dicitur actuale illius fuit. Quia profecto qui nascendo peccatum non traxit, peccatum non habuit nisi quod agendo perpetravit.
Abbreviated transcription (Latin):
cenđe putauert̃. qm̃ nõ solũ carnẽ s animã quoq extͣ duce ẽẽ ma¬
teriã esse credidunt. Sic̃ eñ ingeneraciõe ꝓlis de carne pat̾na sub̾¬
tancialit̾ caro trahit᷑. ita ȩtiã degignenti aĩa anima geniti eẽncialit᷑
deduci abliꝰ existimat᷑. ꝓpt̃ qđ sic̃ decorrupta carne caro corrupta
seminat᷑. ita ętiã de anima peccatͥce anima peccatrix corrupciõe

Expanded text:
 non solum carnem sed animam quoque ex traduce materiae esse crediderunt. Sicut enim in generatione prolis de carne paterna substantialiter caro trahitur, ita de gignentis anima, anima geniti essentialiter deduci ab istis existimatur, propter quod sicut de corrupta carne caro corrupta seminatur, ita et de anima peccatrice anima peccatrix corruptione
Abbreviated transcription (Latin):
qͣnͣtũ remansit hĩc illa dira necessita̾ gignit᷑. ut extͣ ordinẽ pͥmo
dispositioni necessario appetitũ extendat. quatmꝰ nõ solũ nati

Expanded text:
quantum remansit. Hinc illa dira necessitas gignitur, ut extra ordinem primae quantum remansit. Hinc illa dira necessitas gignitur, ut extra ordinem primae dispositionis necessario appetitum extendat, quatenus sci
Abbreviated transcription (Latin):
diligeret sic etiã omĩa quȩ ad illã conseruandã ualerẽt libenter
prouidet. Rursũ ne uel milł querendĩ laborasset. uł insum̃dis
ꝑicłm indigentiã simł ⁊ appetitũ carnalẽ certa m̃sura tẽꝑauit.
quatmꝰ ei ad fomentũ ⁊ pauca fufficere potuissẽt. ⁊ ad societatẽ mo¬
dica. Itaq ꝓuidencia carmꝰ nõ tam labor qu̾a oblectam̃tũ ⁊ excit¬
cio fut᷑a foret. si hõ iusticiã tenuisset. Sed qͥa sp̃s fupra se elatꝰ.
appetitũ suũ intra menfurã cohib̾e noluit. id cireo adlaborẽ et mi¬
seniã illiꝰ factũ est. ut iã in appetitu carniꝰ suę menfurã tenere nõ
posset. Propt̃ peccatũ enĩ sp̃s puniendũ fregit ds̃ mortalitatẽ in
tegritatẽ corporiꝰ humani.⁊ ob hoc pluribꝰ iã fom̾tis indiget qu
priꝰtã adreparandã uoluntatẽ qnͣtum ꝑiit. qu̾a ad conseruando

Expanded text:
diligeret, sic etiam omnia quae ad illam conservandam valerent libenter diligeret, sic etiam omnia quae ad illam conservandam valerent libenter provideret. Rursum ne vel in illis quaerendis labopericulum; indigentiam simul et appetitum carnalem certa mensura temperavit, quatenus ei ad fomentum et pauca sufficere potuissent, et ad satietatem modica. Itaque providentia carnis non tam labor quam oblectamentum et exercitatio futura foret, si homo justitiam tenuisset. Sed, quia spiritus supra se elatus appetitum suum intra mensuram cohibere noluit, idcirco ad laborem et miseriam illius factum est ut jam in appetitu carnis suae mensuram tenere non pis indiget quam prius tam ad reparandam incolumitatem quantum periit quam ad conservandam,
Abbreviated transcription (Latin):
talẽ condicionẽ posuerat. ut nec integrita nec sanitaᷤ sine ammini¬
culo posset conseruari. Itaq in rebꝰ creatiᷤ forinsecꝰ quȩdã ordinauit qͦ
id considandã atq tuendã incolumitatẽ siue integritatẽ eiꝰ ualere
ꝓuidendoꝵ curã et officiũ spũi qui corpori p̃sidebat iniunx̃.
Nã sic̃ ds̃ p̃sidebat sp̃ũi. ita ⁊ sp̃s presidebat carni. ⁊ ipsa caro ium̃¬
tũ sp̃s erat. Propt̃ȩa adsessorẽ ꝑtinebat ut ium̃to scilic̾ suo pabu¬
lũ ꝓuideret ne deficeret.Thoc solũ fortassis tũc sufficere potuiss
Na̾ mͦ p̃ter pabulũ ⁊ freno ⁊ calcaribꝰ necesse habet. freno quidẽ
ut furiente ⁊ p̃cipitẽ amalo prohibeat. Calcaribꝰ autẽ ut adbonũ
faciendũ excitet pi gr̃a. Tc̃ gͦ solũ pabulũ ministrãs sine freno
⁊ calcaribꝰ suauit̃ portaret᷑ ⁊ si forte frenũ ibi eẽt qͦ ꝑse nescia in¬
cedere regeret᷑. nec pungi tam̃ opꝰ hab̾et qͥa nõ esset pigra nec cohi¬

Expanded text:
talem conditionem posuerat ut nec integritas nec sanitas sine adminiculo posset conservari. Itaque in rebus creatis forinsecus quaedam ordinavit quae ad conservandam atque tuendam incolumovidendorum curam et officium spiritui qui corpori praesidebat injunxit. Nam sicut Deus praesidebat spiritui, ita spiritus praesidebat carni, et ipsa caro jumentum spiritus erat. Propterea ad sessorem pertinebat ut jumento suo pabulum provideret ne deficeret: et hoc solum fortassis tunc sufficere potuisset. Nam modo praeter pabulum, et freno et calcaribus opus habet. Freno quidem ut ferventem, et praecipitem a malo cohibeat; calcaribus autem ut ad bonum faciendum excitet pigrum. Tunc ergo solum pabulum ministrans sine freno et calcaribus suaviter portaretur; et si forte frenum ibi esset quo per se nescia incedere regeretur, neque pungi tamen opus haberet quia non esset pigra; nec cohi
Abbreviated transcription (Latin):
apparet. s singła ꝑse denichilo creare ꝑhibet᷑. Pret̾ea cũ inlege
scriptũ sit. Si qͥs ꝑcusserit mulierẽ pregnantẽ ⁊ illa abortuno
fuerit reddat animã ꝓ anima. aꝑte declarat᷑. qͥa cũ caro ex care
seminat᷑. anima simliter ex anim̾a nõ trahit᷑. Si enĩ cũ carne aũ
seminat᷑. qͣre in abtͣiuo ⁊ nõ formato aĩa ꝓ anima nõ reddet᷑: Cũ¬

Expanded text:
are perhibetur. Propterea cum in lege scriptum sit: Si quis percusserit mulierem praegnantem et illa abortivum reddat animam pro anima ; aperte declaratur quod cum caro ex carne seminatur, anima similiter ex anima non trahitur. Si enim cum carne anima seminatur, quare in abortivo et non formato anima pro anima non redde
Abbreviated transcription (Latin):
ñ esse. Racio quorundã deanimabꝰ incorporandis.
ã hii qͥ dicũt dm̃ aprincipio ꝓposuisse anima̾ corporibꝰ uiuifican¬
di sociare ⁊ corpoꝵ quidẽ generandoꝵ homini officiũ iunxisse a¬
marũ autẽ citandarũ potestatẽ sibi retinuisse. Ut hõ iustꝰ corꝑa
munda generaret. ds̃ iustꝰ. anima munda crearet ⁊ corporibꝰ asso¬
aret. ⁊ si hõ opꝰ suũ corrũpit ds̃ ꝓpositũ suũ nõ debuit mutati¬

Expanded text:
. Ratio quorumdam de animabus incorporandis. am ii qui dicunt Deum a principio proposuisse animas corporibus vivificandis sociare, et corporum quidem generandorum homini officium injunxisse, animarum autem creandarum potestatem sibi retinuisse, ut homo justus corpora munda generaret: Deus autem justus animas mundas crearet et corporibus sociaret. Et si homo opus suum corrupit, Deus propositum suu
Abbreviated transcription (Latin):
qͥa mnordinata st̃. Et rursũ st̃ quedã amara que appetunt᷑. et
bene appetunt᷑ quia ordinata st̃ nec tñ bona st̃ quia amara st̃.
s qͥa ordinata st̃. ⁊ fit nõ numquã ut ea quȩ dulcia sũt aliqͥd
inse boni habeant. et multũ mali generet᷑ exse i sit bomuor
paruũ in illi. et magnũ malũ exillis. Et rursũ fit ut ea quȩ

Expanded text:
ta sunt. Et rursum sunt quaedam amara quae appetuntur et bene appetuntur, quia ordinata sunt, nec tamen bona sunt; quia amara sunt, sed quia ordinata sunt. Et fit nonnunquam ut ea quae dulcia sunt aliquid in se boni habeant, et multum mali generant ex se; et sic bonum parvum in illis et magnum malum ex illis. Et rursum fit ut ea
Abbreviated transcription (Latin):
est qm̃ necessitaᷤ est. Quia ut eẽt ħ necessita̾. nõ necessii
causa fuit s uoluntaᷤ. Sed qͥcd dicemꝰ : Si hoc naturalit᷑ le
homo ut uel commodũ suũ amare nõ possit. neq cõmib
suũ fastidite. gͦ qͥcqͥd appetit cõmodũ illi est. ⁊ nõ ap
nisi cõmodũ suũ unquã. Qđ siuerũ est: qͣre reprehendit᷑
qͣndo uł accusat᷑ ꝓ eo qđ appetit. cũ nõ appetit umiqu̾ai
cõmodũ suũ. ⁊ hoc ei appetere nat᷑alit̾ datũ sit. interĩ ut
natͥ᷑a ĩ eo qđ facta ÷ immobilit̾ consistente. Aliud om̃ino
ter cõmodũ fuũ aꝓpetere nõ possit. Qđ cõmodũ et ordi

Expanded text:
 necessitas est; quia ut esset haec necessitas, non necessitas causa fuit sed voluntas. Sed quid dicemus? Si hoc naturaliter habet homo ut incommodum suum amare non possit neque commodum suum fastidire. Ergo quidquid appetit commodum illi est, et non appetit nisi commodum suum unquam. Quod si verum est, quare reprehenditur aliquando vel accusatur pro eo quod appetit, cum non appetat unquam nisi commodum suum et hoc ei appetere naturaliter datum sit intantum ut ipsa natura in eo quod facta est immobiliter consistente: aliud omnino praeter commodum suum appetere non possit. CAP. XXI. Quod
Abbreviated transcription (Latin):
nduescendũ suaue. lignũ ecia uitȩ ĩmedio paradisi. lignũq scientiȩ boni
mais i fluuꝰ egrediebat᷑ deloco uoluptatĩ adirrigandũ paradisũ. qui
poe duudit᷑ in quatuor capita. Patet gͦ qnͣte amenitatiꝰ locꝰ ille fuit ĩ
q nat̾a hominiꝰ ad huc acorruptiõe aliena foueri ac nutrii debuit qͥ
pntbꝰ ac fluminibꝰ irriguu arboribꝰ om̃i generi frondos ⁊ nemoros
futu tã pulchro aduidendũ qũa suaui aduescendũ refert̃. predicat᷑.¬

Expanded text:
tiae boni et mali. Et fluvius egrediebatur de loco voluptatis ad irrigandum paradisum, qui inde dividitur in quatuor capita . Patet ergo quantae amoenitatis locus ille fuit in quo natura hominis adhuc a corruptione aliena foveri ac nutriri debuit, qui fontibus et fluminibus irriguis, arboribus omnis generis frondosus et nemorosus, fructu tam pulchro ad
Abbreviated transcription (Latin):
aliud ẽẽ cõstat nisi quod uoluntati siue appetitu ꝯtrariũ ẽẽ s¬
bat᷑. Qͥa igit᷑ homo appetitũ iusticiȩ deseruit appetitꝰ cõma
solus illi adpęnã remansit. Inqͦ quidẽ duplicit᷑ punit᷑ siue &
abhis quę ordinate appetit restringit᷑ siue cũ ad alia cõmoda ss
ordinate appeti nõ posst̃ appetenda relaxat᷑. In altero ÷ pens

Expanded text:
constat, nisi quod voluntati suae sive appetitui contrarium esse probatur. Quia igitur homo appetitum justitiae deseruit; appetitus commodi solus, illi ad poenam remansit. In quo quidem dupliciter punitur, sive cum ab iis quae ordinate appetit restringitur, sive cum ad alia commoda quae ordinate appeti non possunt appetenda relaxatur. In altero es
Abbreviated transcription (Latin):
quomodo peccatũ hab̾e pot̾ quȩ sine aĩa odio peccare nõ pocest:
Si gͦ ĩ carne sine anima peccatũ nõ fuit. quomͦ ꝑ carnẽ aut in
carne ad animã peccatũ transire potuit: Qđ enĩ aliqͣndo ii
carne nõ fuit excarne illud postremo aĩa nõ accep̃. Q uomͦ ꝑ¬

Expanded text:
quomodo peccatum habere potest, quae sine anima peccare omnino non potest? quomodo peccatum habere potest, quae sine anima peccare omnino non potest? Si ergo in carne sine anima peccatum non fuit, quomodo per carnem aut in carne ad animam peccatum transire potuit? Quod enim aliquando in carne non fuit, ex carne illud postmodum anima non accepit. CA
Abbreviated transcription (Latin):
formatꝰ aduuificationẽ infundi. Inquibꝰ tñ om̃ibꝰ nulla uinqũa rõ
siue atictouita intantũ pualere potut. ut dubietatẽ colleret que¬
cioni excepto eo solo qđ fides catholica magi credendũ eleg̃ anima
coridie corporibꝰ uiuificandĩ socianda denichilo fieri qđ sed̃m cor¬
pou naturã ⁊ carniꝰ humane ꝓpͥetatẽ detraduce ꝓpagari. sel autẽ
uis atͣ duce esse dicerent᷑ nõ tanta questio eẽt qͥa manifestior
uisticia eẽt ĩeo qđ peccatũ originale apatribꝰ ĩ filio transire dicit᷑
rente peccatũ ẽ. ꝑ illã utiq naturã solã ĩ filiũ descendit. qͣ sola
ꝑgeneracionẽ apatre infiliũ transit. Si gͦ sola caro seminat᷑. ꝑ solã
renda occurrũt. Unũ scilic̾ quomͦ ꝑsolã carnẽ sine aĩa peccatuo
apatre ĩfiliũ transeat. alterũ qͦmͦ aĩa illiꝰ peccati. qđ ꝑsolã car¬
nẽ. ⁊ insola carne descendit. par̾ticepꝰ fiat. Nã caro sine anima

Expanded text:
formatis ad vivificationem infundi. In quibus tamen omnibus nulla unquam ratio sive auctoritas in tantum praevalere potuit ut dubietatem tolleret quaestionis, excepto eo solo quod fides catholica magis credendum elegit animas quotidie corporibus vivificandis sociandas de nihilo fieri quam secundum corporis naturam et carnis humanae proprietatem de traduce propagari. Si autem animae ex traduce esse ducerentur, non tanta quaestio esset, quia manifestior justitia esset in eo quod peccatum originale a patribus in filios transire diciturrente peccatum est per illam utique naturam solam in filium descendit, quae sola per generationem a patre in filium transit. Si ergo sola caro seminatur, per solrenda occurrunt. Unum scilicet quomodo per solam carnem sine anima peccatum a patre in filium transeat, alterum quomodo anima illius peccati quod per solam carnem et in sola carne descendit, particeps fiat. Nam caro sine anima
Abbreviated transcription (Latin):
pago postmodũ pullulaũ. h ec autẽ erãt ignorantia boni ⁊ con¬
cupiscentia mali. Quorũ unũ id ÷ ignorantia mentẽ infecit.
Alterũ id ÷ ꝯcupiscentia carnẽ maculaũ. Ignorancia pęna
fuit elacioniꝰ. ꝯcupiscencia effectꝰ mortalitati. Ita qͣtuor mala
in homine apparẽt. Suꝑbia. ignorantia. mortalitaᷤ. ꝯcupiscen¬
cia. Suꝑbia m̃tiꝰ: culpa tantũ. Mortalita carni: pęna tantũ.
Ignorantia: pęna ⁊ culpa inm̃te. Concupiscentia pęna ⁊culpa
in carne. Propt̾ elacionẽ. animꝰ obscuratꝰ ÷ ꝑ ignorantiã. Propt̃
sit. Quia caro uͦ mortalitate ꝑcussa ÷ ipsa sui langorꝰ ĩfir¬
mitate dissoluta extͣ m̃surã p̾rimȩ disposicioniꝰ desidia sua
extendit. Hec ÷ enĩ ipsa quȩ carniꝰ concupi̾centia uocat᷑ nat᷑a

Expanded text:
postmodum pullulavit. Haec autem erant ignorantia boni et concupiscentia mali, quorum unum, id est ignorantia, mentem infecit; alierum, id est concupiscentia, carnem maculavit. Ignorantia poena fuit elationis, concupiscentia effectus mortalitatis. Ita quatuor mala in homine apparent: superbia, ignorantia, mortalitas, concupiscentia. Superbia mentis culpa tantum; mortalitas carnis poena tantum; ignorantia culpa et poena in mente; concupiscentia poena et culpa in carne. Propter elationem animus obscuratus est per ignorantiam, propter sit. Quia vero caro mortalitate percussa est, ipsa sui languoris infirmitate dissoluta extra mensuram primae dispositionis desideria sua extendit. Haec est enim ipsa quae carnis concupiscentia vo
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ admodũ in pͥmo homine priꝰ corpꝰ format᷑. deinde animã ĩfu¬
sã legimꝰ. ita ut in subseqñtibꝰ om̃ibͦ priꝰ inuulua corpꝰ humanũ
formari. deinde animã infundi credamꝰ. Qđ si cui forte mirum
uideat᷑. quomͦ pat̾nũ sem̃ inuuluaante aminacionẽ uł crescere
possit uł uegetari. uł ętiã usq ad spsã humani corpori effigiẽ ꝓ

Expanded text:
 formatum, deinde animam infusam legimus; ita etiam in subsequentibus omnibus prius in vulva corpus humanum formari, deinde animam infundi credamus. Quod si cui forte mirum videatur quomodo paternum semen in vulva ante animationem vel crescere possit vel vegetari vel etiam
Abbreviated transcription (Latin):
one recedit. exquo ⁊ ꝑguẽ et inqͦ om̃e est quod est. qͥa cũ pes
efficit᷑. exipsa ⁊ ꝑ ipsam ⁊ in ipsa hoc solum est quod nichil eh
Et hoc illi peccatũ est. ⁊ ĩ iusticia ⁊ culpa. exqua turpiꝰ ei h¬
paret ⁊ reprehensibił ⁊ digna reꝑbacioe. qͥa nõ habet forma
suã nec decorem. nec pulcritudinẽ. proqua amari debuisset

Expanded text:
one recedit, ex quo et per quem et in quo est omne quod est, quia cum prava efficitur; ex ipsa et per ipsam et in ipsa hoc solum est quod nihil est. Et hoc illi peccatum est et injustitia et culpa, ex qua turpis apparet et reprehensibilis et digna reprobatione, quia non habet formam suam, nec decorem nec pulchritudinem pro qua amari debuisset et
Abbreviated transcription (Latin):
cũ iustũ appet̃e nicħ aliud fit qu̾a uelle. appetitũ iusti deso¬
re idẽ ẽ qđ iusticiã uelle deserere. Qautẽ uelle desinit. i¬
uolendo uelle desinit. s auoluntate cessando. Qũe adn
cendo abeo qđ faẽ. Quia gͥ hõ appes¬
tĩ iusti deserẽs ñ uelle cȩp̃ qͦ priꝰ noluit. s tantũn¬

Expanded text:
itum justi deserere idem est quod justitiam velle desinere: qui autem velle desinit, volendo velle desinit, sed a voluntate cessando, quod quemcendo ab eo quod facit. Quia ergo homo appetitum justi deserens non velle coepit quod prius noluit, sed tantu
Abbreviated transcription (Latin):
tẽptacio difficiliꝰ iuncit᷑. qͥa interiꝰ oppugnãs de nr̃o contͣ nõ
borat᷑. Propt̃ea diabolꝰ ueniã nõ meruit. qͥa sine ulla tẽpta
peccauit. ħomo uͦ qͥa soli exc̾iori tẽptaciõe pulsatꝰ cecidit. a¬
to grauiꝰ plectendus erat qnto lenori pulsu prostratꝰ fuerat.
idcireo hũc tñ dĩ grã adueniã erex̃. Nõ uͦ qͣnto gͣuiorẽ ĩ per

Expanded text:
ilius vincitur, quia interius oppugnans de nostro contra nos roboratur. Propterea diabolus veniam non meruit, quia sine ulla tentatione peccavit. Homo vero quia sola exteriori tentatione pulsatus cecidit, tanto gravius plectendus erat, quanto leviori impulsu prostratus fuerat; idcirco hunc tandem a
Abbreviated transcription (Latin):
lignuo ħ uetusse putaũ. Uoluntaria gͦ malicia se ꝯtͣ ereatorẽ fã
erex ꝑuerse circa ipsũ uolendo ⁊ impie de ipso senciendo. adĩ is
nõ ⁊÷ seductꝰ. qͥa qđ diabolũ ꝓmisit falsũ ẽẽ sciebat. neq id̾ cireo p¬
mũ uetitũ comedit qͣsi ꝑ illã comestionẽ dõ parificari se posẽ
det. iđ etiã parificari uellet. s tantũ mulieri animũ guȩ sib
affectũ dilectioni sociata fuerat. eiꝰ petitioni ⁊ uoluntati reshi¬
do contristarce Maxime qͥa putauit se ⁊ mulieri more gerere .
postea ꝑpenitentiã ⁊ uenie postulacionẽ creatori posse placti¬

Expanded text:
gnum hoc vetuisse putavit. Voluntaria ergo malitia se contra creatorem suum erexit; perverse contra ipsum volendo, et impie de ipso sentiendo. Adam vero non est seductus, quia quod diabolus promisit falsum esse sciebat. Neque idcirco pomum vetitum comedit, quasi per illam comestionem Deo parificari se posse crederet, vel etiam parificari vellet; sed tantum ne mulieris animum quae sibi per affectum dilectionis sociata fuerat, ejus petitioni et voluntati resistendo contristaret. Maxime quia putavit se et mulieri morem gerere; et postea per poenitentiam et veniae postulationem Creatori posse plac
Abbreviated transcription (Latin):
ciscendã in uiriã suã. spm̃ quidẽ ignorantia. carnẽ uͦ ꝯcupiscentia des¬
nauit. ĩse bonũ agendo nõ uid̾at. Incarne sua autẽ malũ agere
ꝯcupiseat. Hȩc duo uitia adpuniendã suꝑbiã hoĩs iuste in ipso confir¬
marent᷑ Ignorancia qͥdẽ dũ abanimo subtralt᷑ lum̃ ueritati. Coneu¬
piscentia uͦ dũ caro ꝑcutit᷑ pena mortalitatiꝰ. Hãc origmalẽ corrup¬
cionẽ nat᷑a primũ uiciata adposteritatẽ trasdux̃. Ignorantiã aĩȩ.

Expanded text:
scentia damnavit, ut in se bonum agendum non videat; in carne autem sua malum agere concupiscat. Haec duo vitia ad puniendam superbiam hominis juste in ipso confirmantur. Ignorantia quidem, dum ab animo subtrahitur lumen veritatis; concupiscentia vero, dum caro percutitur poena mortalitatis. Hanc igitur originalem corruptio
Abbreviated transcription (Latin):
nicħ inse nascendo hab̾ent. Unde postea cũ adtẽpꝰ cognoscendis
nisset̃. potuisset acognicione ueritatiꝰ p̃pediri. Et no̾ qͥdẽ
cundũ hũc modũ inrebꝰ occaltiꝰ ea quȩ magis ꝓbabilia nob̾ uib¬
tur elegimꝰ. ita tñ ut mnulla parte dubia ꝓcerti̾ asserere p̾¬
mamꝰ. łro eo autẽ quod ꝓpositũ fuit nob̾ tractare. quał priml¬

Expanded text:
i; quia nihil in se nascendo haberent unde postea cum ad tempus cognoscendi pervenissent, potuissent a cognitione veritatis praepediri. Et nos quidem secundum hunc modum in rebus occultis ea quae magis probabilia nobis videbantur eligimus, ita tamen ut in nulla parte dubia pro certis asserere praesumamus. Pro eo autem quod propositum fuit nobis tractare qualis prim
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ om̃ino creare posset ȩtiã si uellet creata in nichilũ redigere. Post
ariũ oꝑibꝰ deputatũ. septenariꝰ seqͥt᷑ cui nõ opꝰ sed quiẽ debet᷑. I ȩc oꝑa
tarco distinximꝰ ꝓpt᷑ eo̾ qͥ mirari solẽt. uł potiꝰ dubitare quomͦ de costa
⁊ mulier facta sit. ⁊ quomͦ demodico pat̾no semine. tã numerosa
pociori cõstituto. ⁊̃ ad conseruanda bona quȩ habebat eadẽ dĩ ꝓ¬
Dencia racioni humanȩ adiũcta munito. atq ad illa bona qͦ habi¬
rꝰ erat querenda ⁊ obtinenda p̃cepto obedienciȩ eũ gr̃a cooꝑante
istructo uidit diabolũ. ⁊ inuidit qđ hõ ꝑ obedientiã illuc ascendẽt¬
Lse conuertit. ut dolo hominẽ fupplantaret que uirtute fuꝑare
o posset. Ne autẽ frau illiꝰ om̃mo nulla esset sinimiᷤ manifestaret᷑.: in
ropria forma uenire nõ debuit ne manifeste cognosceret᷑. ⁊ nullatenꝰ
eciꝑet᷑. Iterũ ne nimiꝰ uiolencia eẽt fraũ eiꝰ si prorsꝰ occultaret᷑. ⁊ homo

Expanded text:
 omnia creare, posset etiam si vellet, creata in nihilum redigere. Post senarium operibus deputatum septenarius sequitur, cui non opus sed quies debetur. Haec opera idcirco distinximus propter eos qui mirari solent, imo potius dubitare quomodo de costa viri mulier fit, et quomodo de modico paterno semine tam numerosa potiori constituto, et ad conservanda bona quae habebat eadem Dei providentia rationi humanae adjuncta munito, atque ad illa bona quae habiturus erat quaerenda et obtinenda praecepto obedientiae cum gratia operante instructo; vidit diaboluse convertit, ut dolo hominem supplnon posset. Ne autem fraus illius omnino nulla esset, si nimis manifestaretur; in propria forma venire non debuit, ne manifeste cognosceretur, et nullatenus reciperetur. Iterum ne nimis violenta esset ejus fraus si prorsus occultar
Abbreviated transcription (Latin):
lius. Primũ hominẽ nõ adlaborẽ. s addelectacionẽ exercendus
ut et opꝰ eẽt ad delectacionẽ ⁊ exemplũ ad erudicionẽ. Sic no
ext̃ior hõ exercendꝰ erat ut ab ipso studio ext̃iori oꝑis forma
sumeret᷑ studii interiori ⁊ i eo quod foris faceret agnosceret
s intꝰ faciendũ eẽt. nã ⁊ intꝰ similit̾ quȩdã t̾ra erat. quȩ ͥ¬
udẽ creata erat. ⁊ tñ sibene excoleret᷑ adhuc melior ẽẽ poterat.
e culta fructꝰ bonoꝰ daret. neglecta uͦ. mala ⁊ noxia gͣmina ꝓferret.¬
ost multa quȩ iao homo si ñ peccasset qͥles filios geniu̾s set

Expanded text:
endum, ut et opus esset ad delectationem, et exemplum ad eruditionem. Sic namque exterior homo exercendus erat ab ipso studio exterioris operis, ut forma sumeretur studii interioris; et in eo quod foris faceret, agnosceret quid sibi intus faciendum esset. Nam et intus similiter quaedam terra erat quae bidem creata erat, et tamen si bene excoleretur adhuc melior esse poterat; quae culta fructus bonos daret, neglecta vero mala et noxia germina proferret. CAP. XXII. Si non peccasset homo quales filios genuisse
Abbreviated transcription (Latin):
ad mulierẽ. Nequaquã morte moriemini. Considate increm̃ta
ꝑdicioni. Primũ dixerat ds̃. In quacũq diȩ comedis exeo. morte
rieriꝰ. Deinde mulier dyx̃. Neforte moriam᷑. Nouissime serp̃es di
Nequaqͣm morte moriemini. Ds̃ affirmaũ. mulier dubititũ. di¬
lũ negauit. Nequaqũa autẽ diabolũ corã muliere ũba dĩ p̃sũpsi
ab affirmante recessit. ⁊ neganti appropin qͣuit. Ipsa gͦ scd̾m alio

Expanded text:
. Considerate incrementa perditionis. Primum dixerat Deus: In quocunque die comederis ex eo, morte morieris . Deinde mulier dixit: Ne forte moriamur . Novissime serpens dixit: Nequaquam morte moriemini . Deus affirmavit; mulier dubitavit; diabolus negavit. Nequaquam autem diabolus coram muliere verba Dei ab affirmante recessit, et neganti appropinquavit. Ipsa igitur secundu
Abbreviated transcription (Latin):
ut aqͥbꝰ debuerat obseqͥũ accipere. sciret ȩtiã ilł necessaria ꝓuide. Hãc
aũ scienciã que admodũ ⁊ illã qͦ carmꝰ suę cõmoda ⁊ necessaria ꝓ¬
uide debuerat. qͥa hõ peccando ñ ꝑdidit. id enxo ds̃ pꝰ modũ illũ ꝑ
script᷑as fua̾ de eĩmodi erudire nõ curaũ. De sciencia uͦ aĩȩ sola id eireo.
homo cũ reparat᷑ erudiendꝰ fuit. qm̃ solã illã priꝰ peccando amusit.

Expanded text:
e. Hanc autem scientiam quemadmodum et illam qua carnis suae commoda et necessaria providere debuerat quia homo peccando non perdidit; idcirco Deus postmodum illum per scripturas suas de ejusmodi erudire non curavit. De scientia vero animae sola idcirco homo cum reparabatur erudiendus fuit, quoniam solam illam pr
Abbreviated transcription (Latin):
ta effundũt qͥa multiplicant᷑. ⁊ fuĩt materia qͥlia st̃ corporis¬
crescũt. qndo gͦ simplex mat̾ia siue athomꝰ simplex factꝰ ÷ dema
implura excrescit. fit aliqͥd de aliqͦ inmaiꝰ. qđ licet mirabile us¬
tur tñ maiꝰ ÷ denichilo aliqͥd facere quã de aliqͦ plus facere. hoc i
oꝑandi de substancia coste inse diuma uirtute absq extrinsa
tẽ excresceret quȩ corpori mulieri formando sufficere potus
tũ ẽ qđ utiq multomagiꝰ fuit corpꝰ mulieriᷤ factũ est conueniea

Expanded text:
fundunt, quia multiplicantur et fiunt materia. Qualia sunt corpora sxcrescunt. Quando ergo simplex materia sive atomus simplex factus est, dr et multiplex excrescit, fit aliquid de aliquid in majus. Quod licet mirabile tamen est de nihilo aliquid facere quam de aliquo plus facere. Hoc modo operandi de substantia costae in se divina virtute absque extrinseco tem excresceret, quae corporis mulieris formando sufficere potuisditum est quod utique multo majus fuit corpus mulieris factum esse conve
Abbreviated transcription (Latin):
fieret id ipsũ qđ ÷ aliqͥd nõ eẽt. Rursũ cũ de aliqͦ plu
it. aliqͥd fit. qͥd nisi ĩeo qđ iã aliqͥd est aliqͥd fieret ipsũ qđ
ostea plus ibi ÷ nõ esset. Rursũ cũ dealiquibꝰ aliqͥd fit. aliqͥd¬
sit. qͥa nͥ illud qđ priꝰ ibi plus fuit. aliqđ factũ eẽt. in eo
ͥminꝰ modo ÷ illud om̃mo nõ eẽt. De nichilo aliqͥd factũ ÷¬

Expanded text:
est, aliquid non esset. Rursum cum de aliquo plus fit aliquid fit, quia nisi in eo quod jam aliquid est aliquid fieret: ipsum quod postea plus ibi est, non esset. Rursum cum de aliquibus aliquid fit, quia nisi illud quod prius ibi plus fuit aliquid factum esset in eo quod minus modo est, illud omnino non esset. De nihilo aliquid factum