comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fe comt̃ria quod fiẽi sine discordia et permeie non põt Collidant enĩ itẽ ẽ
eaquor nis ac ratio diuersa est uic utraq et̾na ẽe non poter̃t si repugnãt
qr suꝑare alter ncc̃e est Ergofi non põt quiz etni nã sit simplex iut inde oiã
uelut ex fonte descendant. itaq aut dens ex m̃a ortus est autmã ox des
quid hor sit ueruis facile est intelligi Ex hiis enĩ duobus altm̃ sensibile
sapit quod cogitat quad mouetur nec incipi aut fie̾s aut cogitari autesu¬
mari quicꝙ̃ p̾õt nisi fuĩt rone p̃uisu et qũeadmodu fiat añqs est / et quẽad¬
modu constet postꝙͣ fui̾t effectu Demq is facit aliquid qui ht̃ uoluntates
ad façiendum et manus ad id quod uoluit implendum. Quod aũt insen¬
sibile est inhers et torpidu semꝑ iacet nichil inde oriri põt ubi nullus
est motus uoluntariꝰ est mam siom̃e aĩal rõne constoͦt c̃te nasci non põt

Expanded text:
se contraria; quod fieri sine discordia et pernicie non potest. Collidant enim necesse est ea quorum uis ac ratio diuersa. est. sic utraque aeterna esse non poterunt, si repugnant, quia superare alterum necesse est. ergo fieri non potest quin aeterni natura sit simplex, ut inde omnia uelut ex fonte descenderint. itaque aut deus ex materia ortus est aut materia ex deo. quid horum sit uerius facile est intellegi. ex his enim duobus alterum sensibile sapit, quod cogitat, quod mouetur. nec incipi aut fieri aut consummari quicquam potest, nisi fuerit ratione prouisum et quemadmodum fiat antequam est et quemadmodum constet postquam fuerit effectum. denique is facit aliquid qui habet uoluntatem ad faciendum et manus ad id quod uoluit inplendum. quod autem insensibile est, iners et torpidum semper iacet; nihil inde oriri potest ubi nullus est motus uoluntarius. nam si omne animal ratione constat, certe nasci non potest
Abbreviated transcription (Latin):
cecogitandu prouuid en tisimꝰ ad ficiendu solertisiunꝰ ãnꝙͣ hoc ordiret
opus mundi qm̃ pleni et consumatiboni fons in po erat. sicut est semꝑ ut abeo
bonũ tamꝙͣ ruuis curetur longe q ꝓflueret ꝓdueit silẽ sibi spratu qui cẽt
inde fecit altm̃ in quo indoles diuine stripis non ꝑmansir Ꝙ ꝑ ĩudiã diaboli¬

Expanded text:
excogitandum providentis simus, ad faciendum solertissimus, antequam ordiretur hoc excogitandum providentis simus, ad faciendum solertissimus, antequam ordiretur hoc opus mundi quoniam pleni et consummati boni fons in ipso erat, sicut est semper, ut ab eo bonum tamquam rivus oriretur, longeque proflueret, produxit similem sui spiritum, qui esset inde fecit alterom, in quo indoles diuinae stirpis non permansit. itaque sua
Abbreviated transcription (Latin):
Itamatiem lectica patus est et codem die abruto castra captasunt Multa p̃¬
cerea pñt siliã exempla proferri s uereor ne si fuero in ꝓpõne reꝵ contͣriarꝰ
diutius ĩmoratꝰ aut oblitus ꝓpositi ẽẽ iudear aut crimen loquacitatis incur¬
ram Exponam igitur istor oĩu rõnem quo facilius res diffiales et obscure in¬
telligintur et has om̃s simulati numĩs p̃stigias renelabo quib inductis. horẽs
aueritatis nia longuis recesserunt Sed iepetam longe altius ut si quis ad legẽ¬
duzueri expers et ignarus accesẜit. instituatur atq intelligat quod tandem
sit caput hor et cã maloꝵ et luie accepto ac tocius gm̃s humani ꝑspitiat erro¬
aliqñ non olefuit. hoc fides tredat intelligentia non reꝗrat/ ne aut non in¬
uentu putet incredibile aut reptu non credat singulare Cu eẽt deus ad¬

Expanded text:
itaque in aciem lectica perlatus est et eodem die a Bruto castra. capta sunt. multa pritaque in aciem lectica perlatus est et eodem die a Bruto castra. capta sunt. multa practerea. possunt similia exempla proferri, sed uereor ne si fuero in propositione rerum contrariarum diutius inmoratus, aut oblitus esse propositi uidear aut crimen loquacitatis incurram. Exponam igitur istorum omnium rationem, quo facilius . res difficiles et obscurae intellegantur, et has omnes simulati numinis praestrigias reuelabo, quibus inducti homines a ueritatis uia longius recesserunt. sed repetam longe altius, ut si quis ad legendum ueri expers et ignarus accesserit, instruatur atque intellegat quod tandem sit caput horum et causa malorum, et lumine accepto suos ac totius generis humani perspiciat erro de Patre qui aliquando non defuit. Hoc fides credat, intelligentia non requirat: ne aut non inventum putet incredibile, aut repertum non credat singulare. Ecce enim de
Abbreviated transcription (Latin):
Antonio homĩ plebeyo ꝑ quietem obaduersatus eẽ iupiter dẽ et ẜcepisse ut con¬
sulibus et senatui nuncatet lidis arcensibus proximis p̃sultorem sibi displi¬
cuisse ꝙ autronius maximꝰ quida ꝟberatu ẜi sub furca medio cinco
ad suppliciũ duxerat Iõq ludos instaurãĩ oportẽ quod cu ille neglexiss eo¬
dem die filiũ ꝑdidisse Ip̃m aũt graui morbo ẽẽ correptu Et cu nirsꝰ eandẽ
ymaginem querẽt cernẽt querentẽ ne satis penaꝵ pro neglecto impio pe
penoliss lectica delatus ad consules et omĩ te in senatu exposita recepisse corꝑis
firmitate suisq podib domu redisse Illud quoq sompniũ non admiratiõis¬
plicitꝰ graui morbo abstinere p̃lio statuss medico eius artonso minerue
spẽs ob fuata est/ mouens ne corpis ꝓpt̾ imbecillitatem astris se cesar continẽt

Expanded text:
Atinio homini plebeio per quietem obuersatus esse Iuppiter dicitur et praecepisse, ut conAtinio homini plebeio per quietem obuersatus esse Iuppiter dicitur et praecepisse, ut consulibus et senatui nuntiaret ludis Circensibus proximis praesultorem sibi displicuisse, quod Autronius Maximus quidam uerberatum seruum sub furca medio circo ad supplicium duxerat, ideoque ludos instaurari oportere: quod cum ille neclexisset, eodem die filium perdidisse, ipse autem graui morbo esse correptus; et cum rursus eandem imaginem cerneret quaerentem satisne pendisset, lectica delatus ad Consules, et omni re in Senatu exposita, recepisse corporis firmitatem, suisque pedibus domum rediisse. Illud quoque somnium non plicitus gspecies obuersata est monens, ne propter corporis inbecillitatem castris se Caesar contineret.
Abbreviated transcription (Latin):
que prodidit intra imius am tempus extincta est Itꝭ censor fuluiꝰ cũ ex
Iunonis licinee templo marmoreas tegulas abstuliss quib edẽ fortune
equestris quã rome feterat tegẽt/ et mente captꝰ est/ et amissic duobus fi¬
lns in illirico militantib sũmo cũ merore ꝯsũptus est. prefectꝰ etiã.M antomi
curtuluis cuz apud toos euerso esculapii luto classem fecisset eodem postea loco
a militib cesaris int̾fectꝰ est Nis exemplis adiũgitur pitrus qui sublata ex
chesanro ꝓserpine locrensis pecinã naufragiu feat ac uicinis deelittorib
illisus est ut nichil p̃ter ca pecũia incolume repietur Ceres quoq millesia
multuz sibi apud hoĩes uenera niomis adicait na cuz ab alexandro capta auitas c̃ẽt
ac milites ad cam spoliandam irrupissent oculos oũ repente abiectos fulgut ciuis
extinxit Reꝑiunt᷑ etiaz sompnia que iu deoru indentur ostende sibetionãq

Expanded text:
quae prodidit, intra unius anni tempus extincta est. Item Censor Fulvius, cum ex Junonis Laciniae templo marmoreas tegulas abstulisset, quibus aedem Fortunae equestris, quam Romae fecerat, tegeret, et mente captus est, et amissis duobus filiis in Illyrico militantibus, summo animi moerore consumptus est. Praefectus etiam M. Antonii Turullius, cum apud Coos everso Aesculapii luco classem fecisset, eodem postea loco a militibus Caesaris est interfectus. His exemplis adjungitur Pyrrhus, qui sublata ex thesauro Proserpinae Locrensis pecunia, naufragium fecit, ac vicinis deae littoribus illisus est, ut nihil, praeter eam pecuniam, incolume reperiretur. Ceres quoque Milesia multum sibi apud homines venerationis adjecit. Nam cum ab Alexandro capta civitas esset, ac milites ad eam spoliandam irrupissent, omnium oculos repente objectus fulgor ignis extinxit. Reperiuntur etiam somnia, quae vim deorum videantur ostendere. Tiberio Namque
Abbreviated transcription (Latin):
epidauro accitus urbem Roma diuturna pestilentia libasse ꝑhibetur
casse creduntur Appius clauduis tensor cu aduersus responsu ad ser¬
uos publicos sacra herculis tñstiliss lumĩb orbatꝰ est et poticion gens

Expanded text:
Epidauro accitus, urbem Romam diuturna pestilentia liberasse perhibetur. Epidauro accitus, urbem Romam diuturna pestilentia liberasse perhibetur. casse creduntur. Appius Claudius Censor, cum adversus responsum ad servos publicos sacra Herculis transtulisset, luminibus orbatus est, et Potitiorum gens
Abbreviated transcription (Latin):
cuntut nocte nuntiantes eo die ꝑsera regem uictu atq captu quod panq
post diebus lr̃e pauli neoũ fuisse docueãt Illud etiã mirabile ꝙ simulacrũ
fortune mulicbie non semel locutu õe traditur Itꝭ Iunonis monete cũ
captis uehiris unꝰ ee militib ad ea tñsferenda missus Iocabundus ac
ludens int̾rogaret. utrũ ne roma mĩgre uellet uelle respondit Claudia
quoq ꝓponitur in exemplu miratuli na tu libris Sibillinis Id ca mr̃
eẽt accita et ĩ uado liberim flumĩs nauis qua uehebatur hesiss nec ulla
ui cõmouẽtur Claudia ferunt quesemꝑ inpudica ẽ hĩta obnimios cor¬
poris cultus dea sbmissic genib orasse ut sise casta iudicarer suu sin
gulu sequẽtur Ita nauiz que ab omĩ iuuentute non ualuit ꝯmoneri
ab una muliere ec ꝯmnotam Nllud eque mirũ ꝙ luna scuuente esculapiꝰ

Expanded text:
cuntur nuntiantes eo die regem Persen uictum atque captum: quod paucis cuntur nuntiantes eo die regem Persen uictum atque captum: quod paucis post diebus litterae Pauli uerum fuisse docuerunt. illut etiam mirabile, quod simulacrum Fortunae Muliebris non semel locutum esse traditur, item Iunonis Monetae, cum captis Veiis unus ex militibus ad eam transferendam missus iocabundus ac ludens interrogaret utrumne Romam migrare uellet, uelle respondit. Claudia quoque proponitur in exemplum miraculi. nam cum ex libris Sibyllinis Idaea mater esset accita. et in uado Tiberini fluminis nauis qua uehebatur haesisset nec ulla ui commoueretur, Claudiam ferunt, quae semper inpudica esset habita ob nimios corpogulum sequeretur, ita navim, quae ab omni juventute non valuit commoveri, ab una muliere esse commotam. Illud aeque mirum, quod lue saeviente, Aesculapius,
Abbreviated transcription (Latin):
eosipõs quos docuimꝰ deos nõ esse maiestate sua ꝓsepe oñdisse et prodigns
et augurns et sompinis et oiaculis et sane multa eniari possunt digna mira¬
culo In p̾mis illudꝙ actius nanius sompnꝰ angur cũ Tarꝗnũ p̾scu ⁊mnou̾et ut
nichil noui facẽ incipẽt nisi pͥus eẽt in auguriatꝰ eiq irx artis eani eleuansfi¬
ddem dicẽt ut ssultis anib renũtiaret sibi utrũ nefiẽi poss id quod ip̃e aĩo ꝯcepis¬
s affirmaretq nanius posse Capeigit̾ inquit hanc cotem eaq nouacula dis¬
sice et ille maictanter accepit ⁊ secuit Deinde illud ꝙ castor ⁊ pollux bello la¬
tino apud lacu inchirne as interne uisi sunt equoꝵ sudore abluentes cu
edes cor que uincte fonti erant sua sponte patiussent idem bello macedoni¬
co ac equis albis in sidentes. publio uacinso roma uenienti se obtulisse di¬

Expanded text:
eos ipsos quos docuimus deos non esse, maiestatem suam persaepe ostendisse et prodigiis eos ipsos quos docuimus deos non esse, maiestatem suam persaepe ostendisse et prodigiis et somniis et auguriis et oraculis. et sane mu!tA enumerari possunt digna miraculo, in primis illut, quod Attus Na-uius.summus augur cum Tarquinium Priscum moneret, ut nihil noui facere inciperet, nisi prius esset inauguratus, eique rex artis eius eleuans fidem diceret ut consultis auibus renuntiaret sibi, utrumne fieri posset id quod ipse animo concepisset, adfirmaretque Nauius posse, \'cape igitur inquit \'hanc cotem eamque nouacula dissice\'. at ille incunctanter accepit ac secuit. deinde illut, quod Castor et Pollux bello Latino aput lacum Iuturnae uisi sunt equorum sudorem abluentes, cum aedes eorum quae iuncta fonti erat sua sponte patuisset. idem bello Macedonico equis albis insidentes Publio Vatieno Romam nocte uenienti se obtulisse di
Abbreviated transcription (Latin):
ancesser̃t. sapia quoq antecessert que om̃ib equalit datur occupra ab
añcedentib ꝑ non pot Illibabilis est tãꝙͣ lux et daritas solis qr ut sol cauloꝵ
sic sapiã est lumen cordis humani Quare cu sape iqd ẽ ueritate quer̃e oĩb
sit ĩ natu sapĩa sibi adniũt qui sine ullo iuditio ĩuenta maioꝵ ꝓbant et ab
alis more pecudu ducũtur ed hoc fallit ꝙ maioꝵ noie posito non putãt᷑
fiei posse ut aut ipĩ plus sapiant q minores nocantur aut illi desipuert̃
qr maiores noĩant̾ Qud ergo impendit quĩ ab ipis sumamꝰ exemplũ ut
quo illi qui falsa iuenerant᷑ postĩs tradidert̃ Sic nos ꝗueꝵ ĩuenimꝰ postis
meliora tradamꝰ Suꝑest ingens questio auꝰ disputatio non ab ingenio s¬
ascĩa que plurib explicanaa erit no quid omĩo dubiñ telinquat᷑: na for¬
tasse alquis ad illa ꝯfugiat que a multis ⁊ non dubiis tradunt᷑ auctorib

Expanded text:
antecesserunt, sapientia quoque antecesserant, quae si omnibus aequaliter datur, occupari ab antecedentibus non potest. iniibabUis est tamquam lux et claritas solis, quia ut sol oculorum sic sapientia lumen est cordis humani. quare cum sapere id est ueritatem quaerere omnibus sit innatum, sapientiam sibi adimunt qui sine ullo iudicio inuenta maiorum probant et ab aliis pecudum more ducuntur. sed hoc fallit, quod maiorum nomine posito non putant fiprt posse ut aut ipsi plus sapiant, quia minores uocantur, aut illi desipuerint, quia maiores nominantur. quid ergo inpedit quin ab ipsis sumamus exemplum, ut quomodo illi quae falsa inuenerameliora tradamus? Superest ingens quaestio, cujus disputatio non ab ingenio, sxplicanda erit, ne quid omnino dubium relinquatur. nam fortasse aliquis ad illa confugiat, quae a multis et non dubiis traduntur auctoribus,
Abbreviated transcription (Latin):
decretis eru diti ic prudentesura destissime ẜuiant Iaq uor atq imita¬
bile omĩs postĩtas iudicet quod centu pelliti senes statutu eẽ uoluerũt
quos tnĩ ut in p̾molibro dictu est pompilius illexit ut uera esse crderẽt
sat᷑ que ipe tradebat Est ũo ꝙ illoꝵ auctoritas tanti hẽãtur apostis qͦs nẽo
cñ inuerent neq sũmꝰ neq infimꝰ illos affinitate dignos idicauit¬
uare oportet in ea re marime in qua inte rõ u̾satur sibi queq¬
confideit suoq inditio as ꝓpriis sensib niti adĩuestiganda
et ꝑpendenda ueritatem ꝙ credente alicnis errõib dccipi.¬

Expanded text:
decretis eruditi ac prudentes uiri deuotissime seruiant, idque uerum atque inmutadecretis eruditi ac prudentes uiri deuotissime seruiant, idque uerum atque inmutabile omnis posteritas iudicet quod centum pelliti senes statutum esse uoluerunt: quos tamen, ut in primo libro dictum est, Pompilius inlexit, ut uera esse crederent sacra quae ipse tradebat. est uero quod illorum auctoritas tanti habeatur a posteris, quos nemo cum uiuerent neque summus neque infimus adfinitate dignos iudicauituare oportet, in ea re maxime in qua vitae ratio versatur, sibi quemquconfidere, suoque judicio ac propriis sensibus magis niti ad investigandam et perpendendam veritatem;
Abbreviated transcription (Latin):
maior qm̃ id solu rectu est quod tõ p̃scribit Si aut pietas maiores sequi
ꝑsuadet. fatere igitur et stultos illos fuisse qui excogitatis contͣ rocm̃ reli¬
res illis a quor anctoritate discedẽ nefas ducitur Romulus urbẽ ꝯditurꝰ
pastores inf quos adoleuerat uocauit Cũq ns nus colende urb parũ ydo¬
neu indẽtur ostituit asilu Eo passim ꝯfugiert̃ ex finitimis locis pessimi
quiq sine ullo conditionis discrimine ita pflauit ex iis omib ppłmi legitq
insenatu cos qui etate anteibant et prẽs appellanit quor ssilio rege̾t oiã
de quo senatu ꝓpertius elegiar scriptor hec loquitur. bitina cogebat p̾s¬
cos ad uerba quirites Centu illi in prato sepe fenatꝰ erat. Curia ptexto q̃
nuc nitet alta fenatũ pellites huĩt rustica corda prẽs Hn sunt prẽs quoꝵ

Expanded text:
maiorum, quoniam id solum rectum est quod ratio praescribit: si autem pietas maiores sequi maiorum, quoniam id solum rectum est quod ratio praescribit: si autem pietas maiores sequi suadet., fatere igitur et illos stultos fuisse, qui excogitatis contra rationem relires illi, a quorum auctoritate discedi nefas ducitur. Romulus urbem conditurus pastores inter quos adoleuerat conuocauit cumque is numerus condendae urbi parum idoneus uideretur, constituit asylum. eo passim confugerunt ex finitimis locis pessimi quique sine ullo condicionis discrimine. ita conflauit ex his omnibus populum legitque in senatum eos qui aetate anteibant et patres appellauit, quorum consilio gereret omnia. de quo senatu Propertius elegiarum scriptor haec loquitur: bucina cogebat priscos ad uerba Quirites, centum illi in prato saepe senatus erat. curia, praetexto nunc quae nitet alta senatu, pellitos habuit, rustica corda, patres. hi sunt patres quorum
Abbreviated transcription (Latin):
Imili mocio si terra quã calcamus qua subigimus ⁊⁊ colimꝰ¬
S
aquittu deus non est nec campi quidem nec montes chi
erunt s n non sunt ergo nec tellus quidem uniuersa dens
non est nec fontes quuidem ex quib aqua ꝓsilit si fontes non funt nec
eẽ dicatur Itaq arditur ei passim tamꝙ cognite uĩtati Demq apud ciceronẽ
sic dicit cota lualio. habes balbe quid cocta quid pontifex sentiat fac nũt ego
nt m̾is etia nulla rone ronis est crede̾ Si credis cur ergo ratione roꝗrito
que põr effic̾e̾ ne aredas Si nõ rõnem requiuis et querendu putas ergo non cir¬
dis Idco en queris ut caz sequaris cu ĩuenis. docet te ecte rõnon esseueras te¬
ligiones deoꝵ quid facies Maiores ne potis in rationẽ sequaris que quidẽ
tibi non ab alio insinuata s ate ipõ muenta etolata ost cũ om̃s religiones ra¬
dicitꝰ cruist Si rõnem magis discedẽ te ncc̃e est ab institutis ⁊ auctoritate¬

Expanded text:
imili modo si terra, quam calcamus, quam subigimus et colimus ad nidum, deus non est, ne campi quidem ac montes dii erunt: si hi non sunt, ergo ne tellus quidem uniuersa deus non est, nec fontes quidem, ex quibus aqua profluit. Si fontes non sunt, necesse ducatur. itaque creditur ei passim tamquam cognitae ueritati. denique aput Ciceronem sic dicit Cotta Lucilio: habes, Balbe, quid Cotta, quid pontifex sentiat. fac nunc ego ne reddita, rationis est credere. » Si credis, cur ergo rationem requiris, quae potest efficere ne credas? Si vero rationem requiris, et quaerendam putas, ergo non credis. Ideo enim quaeris, ut eam sequaris, cum inveneris. Docet ecce te ratio non esse veras religiones deorum. Quid facies? majoresne potius, an rationem sequeris? quae quidem tibi non ab alio insinuata, sed a te ipso inventa et electa est, cum omnes religiones radicitus eruisti. Si rationem mavis, discedere te nec
Abbreviated transcription (Latin):
m̃ib tempanit Quanto igitur Haso prudentius ꝙͣ dli qui sapiẽ
studere se putant qui fensit adeo lumina illa ut horrorẽ tenebraꝵ
depellerent inscituta Is eu libru quo fenomena breuit᷑ ⁊ prehendit.
is trib u̾sib t̾minauit Tot nũo taliq deus simulac̃ figura impo¬
suit celo ꝑ que atra sparsa tenebras Clara pruinosa inissit dare lumia
nosti o si fiẽs non põt ut stelle an sint ergo ne sol quidez ac luna dn
esse possunt qm̃ lumibus astroꝵ non ratione differunt s magnitu¬
dmne Qsin an non sinit ergo nec celuz quidez inauo oĩa illa tmnẽt¬

Expanded text:
minbus temperauit. quanto igitur Naso prudentius quam illi qui sapieutiae minbus temperauit. quanto igitur Naso prudentius quam illi qui sapieutiae studere se putant, qui sensit a deo lumina illa ut horrorem tenebrarum depellerent instituta! is eum librum quo Phaenomena. breuiter conprehendit his tribus uersibus terminauit: tot numero talique deus simulacra figura inposuit caelo perque atras sparsa tenebras clara pruinosae iussit dare lumina nocti. quodsi fieri non potest ut stellae dii sint, ergo ne sol quidem ac luna dii esse possunt, quoniam luminibus astrorum non ratione differunt, sed magnitudine. quodsi hi dii non sunt, ergo ne caelum quidem in quo illa omn
Abbreviated transcription (Latin):
genio snest crgo siderib ratio ad ꝑagendos icatiis suos apta s dei c̃
ina ro qui fecit et regit omĩa. non iporsider que mouentur Haz et¬
si solem stare uoluiss et ꝑpetiuis intiq dics eẽt It si motus astra non
cer nocbos utes essent mõñi ea uoluit et ta narie moneri ut non
modo lucis atq tencbemꝵ mutue iicissitudines ficrenit / quib labo¬
moac quietis alfer he spatia constarent s etiã frigoris ⁊ caloris ac di¬
nsor tprim uis ⁊ ptassuel in generandis uel naturandis frugil due¬
niret qua solertia diminꝰe ptãtis in machmandis itinerib astroꝵ
re non dnuna ratione procederent Curaũt illa excogitait deus
quisqui non intelligit s ne solis lumĩe decedente nimiuz ceça nox
tetris atq horrendis tenebris in grauesce̾t nocẽt q uiuentib Itaq et
celu mira uarietate distinxit/ et tenebras ipãs multis minutisq lu¬

Expanded text:
genio? Inest ergo sideribus ratio ad peragendos meatus suos apta: sed Dei est genio? Inest ergo sideribus ratio ad peragendos meatus suos apta: sed Dei est illa ratio, qui et fecit, et regit omnia, non ipsorum siderum, quae moventur. Nam si solem stare voluisset, perpetuus utique dies esset. Item, si motus astra non ut diei ac noctis vices essent, moveri ea voluit: et tam varie moveri, ut non modo lucis ac tenebrarum mutuae vicissitudines fierent, quibus laboris et quietis alterna spatia constarent; sed etiam frigoris et caloris, ut diorum uis ac potestas uel generandis uel maturandis frugibus conueniret. quam sollertiam diuinae potestatis in machmandis itineribus astrorte, non diuina ratione procederent. cur autem ilia excogitauerit deus, quis non intellegit? scilicet ne solis lumine decedente nimium caeca nox taetris atque horrentibus tenebris ingrauesceret noceretque uiuentibus. itaque et caelum simul mira uarietate distinxit et tenebras ipsas multis minutisque lu
Abbreviated transcription (Latin):
necuoluntarios / qũo igitur in conficiendis itincrib ꝯstantia suã ẜ¬
uauit/ ni miꝵ deus nuuersi artifex sicilla disposiut / sic machinatꝰ ẽ
nt ꝑ spatia ul celi duũa etadmirabili rõne decurrent. ad efficien¬
das succedentiũ sibi tempoꝵ narietates /AnArchimedes diculus dra¬
no ere silitudinem mundi ac figuta potuit machinari inquo ita solem lu
q̃ diebus efficerent et nõ modo actessus solis ac recessꝰ uel iñcmenta
dmm inutiones q lune ueꝵ etia stellaꝵ nel in errantiu uel uagaru
dispares arsus orbisile duz nertitur exhibẽt deus ergo illa nera
non potuit machinari ut efficẽ que potiut solertia hoĩs imitatione
simulare Utrum ne igitur toycus. si astroꝵ figuras in illo ere pictas
esfictas q cuidiss suo̾ illa consilio moñi dicẽt ac non potius artificis in¬

Expanded text:
nec voluntarios. Quomodo igitur in conficiendis itineribus constantiam suam senec voluntarios. Quomodo igitur in conficiendis itineribus constantiam suam servant? Nimirum Deus, universi artifex, sic illa disposuit, sic machinatus est, ut per spatia coeli divina et admirabili ratione decurrerent, ad efficiendas succedentium sibi temporum varietates. An Archimedes Siculus concavo aere similitudinem mundi ac figuram potuit machinari, in quo ita solem ac , singulis quasi diebus efficerent, et non modo accessus solis et recessus, vel incrementa diminutionesque lunae, verum etiam stellarum, vel inerrantium, vel vagarum, dispares cursus orbis ille, dum vertitur, exhiberet? Deus ergo illa vera non potuit machinari et efficere quae potuit solertia hominis imitatione simulare? Utrumne igitur stoïcus, si astrorum figuras in illo aere pictas effictasque vidisset, suo illa consilio moveri diceret, ac non potius artificis in
Abbreviated transcription (Latin):
app deos non esse ꝙ exorbitare illis ap̃stitutis itinerib non licet.
Ceteru si dn eeñt huc atq illut passim sine ulla necessitate ferrẽt᷑
ficut aiantes in terra quorũcũq libẽ sunt uoluntates huc atq illuc
ragantur ut libet et quocũq mõ duxĩt eo fertur nõ est igr̃ Astroꝵ¬
noluntarius s necessarius qr p̃stitutis legib officiisq deẜuiut et
cu disputaret de cursib siderũ quos ex ipã reru ac tp̃rm ꝯgruẽtia
intelligebat non eẽ fortuitos extimauit uoluntarios ẽẽ tamꝙͣ non
possent taz disposite tamq orolinate moueri nsi sensus illis messet
officii fuisciens Oꝙͣ difficilis est ignorantib ueritas ⁊ ꝙͣ facilii sciẽ¬
tib Si motus inquit astroꝵ fortuitu non sunt/ nichil aliua restat
nisi ut uoluntarii sint ymo nõ ut non eẽ fortuitos manifestu est ita

Expanded text:
apparet deos non esse, quod exorbitare illis a praestitutis itineribus non licet. apparet deos non esse, quod exorbitare illis a praestitutis itineribus non licet. Caeterum si dii essent, huc atque illuc passim sine ulla necessitate ferrentur, sicut animantes in terra, quarum quia liberae sunt voluntates, huc atque illuc vagantur, ut libuit, et quo quamque mens duxerit, eo fertur. Non est igitur astrooluntarius, sed necessarius, quia praestitutis legibus officiisque deserviunt. Sed cum disputaret de cursibus siderum, quos ex ipsa rerum ac temporum congruentia intelligebat non esse fortuitos, existimavit voluntarios esse, tamquam non possent tam disposite, tam ordinate moveri, nisi sensus illis inesset officii sui sciens. O quam difficilis est ignorantibus veritas, et quam facilis scientibus! Si motus, inquit, astrorum fortuiti non sunt, nihil aliud restat, nisi ut voluntarii sint; immo vero, ut non esse fortuitos manifestum est, ita
Abbreviated transcription (Latin):
stantia hanc tanta in ta uariis cursibus in omĩ et̃nitate ꝯuenientia
tp̃rm non pñt intelligẽ sine mente roẽ consilio Que cu in syderib ẽẽ
uideamus non possumus ea ipã non in deor⁊nũo reponẽ It paulo
idocte solu ueru etiã impie fatiet si deos cẽ neget Nos uõ ⁊ quidẽ
constanter negamus ac uos pħos non solu indoctos et impios uerꝰ
ẽt cecos meptos deliros probamꝰ qui ignorantia impitoꝵ uanitate
uicistis Ili enĩ solem et luna/ uos ẽt sidera dẽos pũtatis raditę
quo quẽq ⁊itu quo die colamus quib nõibus quibꝰ p̃cibus ad uoce¬
mus nsi forte illo disc̾mine taz ĩnumerabiles taz minutos deos ac¬
uati colẽ debemus Quid ꝙ argumentu illud quo colligunt u¬
nuersa celestia deos oẽ incont̾riz ualet Hizsi deos idcirco cẽ opi¬
nantur quia certos ac rõnabiles cursus hñt errant Ex hoc etia

Expanded text:
stantiam, hanc tantam tam variis cursibus in omni aeternitate convenientiam stantiam, hanc tantam tam variis cursibus in omni aeternitate convenientiam temporum non possum intellegere sine mente ratione consilio. quae cum in sideribus inesse videamus, non pindocte solum, uerum etiam inpie faciat, si deos esse neget. nos uero et quidem constanter negamus ac uos, o philosophi, non solum indoctos et inpios, uerum etiam caecos ineptos deliros probamus, qui ignorantiam inperitorum uanitate uicistis. illi enim solem atque lunam, uos etiam sidera deos putatis. tradite quo quamque ritu, quo die colamus, quibus nominibus, quibus precibus advocemus; nisi forte nullo discrimine tam innumerabiles, tam minutos deos acervatim colere debemus. Quid quod argumentum illud, quo colligunt universa coelestia deos esse, in contrarium valet. Nam si deos esse idcirco opinantur, quia certos et rationabiles cursus habent, errant. Ex hoc enim
Abbreviated transcription (Latin):
Ate quida ebetis et obtusi cordis elementa que ⁊ facta sunt
⁊ carent fensu tamꝙ deos adorant Qui cu dei eꝑa mirarent:
id est celu cu uariis lumĩbus. terra cũ campis et montib
maria cũ flumĩb et stagnis et fontib eaꝵ reꝵ admiratione obstupeftĩ
et ipũis artifics obliti que udere non poterant/ oꝑa enis uenerãi colẽ
ceperunt nec umꝙͣ intellig̃e querunt. Qñto maior qñto q mira¬
bilior sit qui illa fecit ex nichilo que cu uideant diuinis legibus ob¬
seꝙ̃tia cõmodis atq usib humanis ꝑpetua nccitate famulari tamen
illa deos existimant ẽẽ ingrat aduersus bñficia dinina / qui deor pr̃i¬
indulgentissimo sua sibi opera p̃tulerũt Sed quid miꝵ si aut barbari
aut imp̾iti hoiẽs errant cu ẽt ip̃i phi stoya discipline in eadem sint opĩoe
ut om̃ia celestia que mouentur in deoꝵ nũo habenda c̃ẽ censeant si q¬
dem lucilius stoycus apud Ciceronẽ sic loquitur Hant igitur in stellis con

Expanded text:
e quidam hebetis obtunsique cordis elementa, quae et facta sunt et carent sensu, tamquam deos adorant. qui cum dei opera mirarentur id est caelum cum uariis luminibus, terram cum campis et montibus, mare cum fluminibus et stagnis et fontibus, earum rerum admiratione opstupefacti et ipsius artificis obliti, quem uidere non poterant, opera eius uenerari et colere coeperunt nec umquam intellegere quiuerunt, quanto maior quantoque mirabilior sit qui illa fecit ex nihilo. quae cum uideant diuinis legibus obsequentia commodis atque usibus hominis perpetua necessitate famulari, tamen illa deos existimant esse, ingrati aduersus beneficia diuina, qui deo et patrindulgentissimo sua sibi opera praetulerunt. sed quid mirum si aut barhari aut inperiti homines errant, cum etiam philosophi Stoicae disciplinae in eadem sint opinione, ut omnia caelestia quae mouentur in deorum numero habenda esse censeant? siquidem Lucilius Stoicus aput Ciceronem sic loquitur: bane i
Abbreviated transcription (Latin):
minem quides iuleant quẽ iuderese credunt. Hoc enĩ oculis subiestũ¬
est non homo s homĩs receptaculu est cuiꝰ qualitas ⁊ figura non
ex limamentis nasculi quo ꝯtinetur. s ex factis ac morib pronidet᷑.
Qui ergo colunt simulacra corpora sunt aĩadib carentia/. quia cor¬
poralibꝰ se dederunt nec nident plus aliquid mente ꝙͣ corpore scu
sit aĩ officiu ea subtilius c̾nẽ que aties corporalis non põt ⁊ uerseo
tos qui contra uenie sue rationem ad ueneranda se terrena ꝓster¬
panta Nuit eñ et faciũt aiõs hiũles formidine dinum depressos que
cultus deoꝵ mane ee offitiũ ꝯfitetur. neo pietas iila estuclata seee uide¬
ri. Ytere se ad lapidem atq honẽs accedẽ ad mras. ꝓ cumbẽ humi prostra¬
tu et pandẽ palmas ante deu delubta nec aras sanginẽ multo copar¬
ge quadrupedu nec notis nectẽ nota Qne ꝓfcto si cassa sunt nom

Expanded text:
minem quidem videant, quem videre se credunt. Hoc enim quod oculis subjectuminem quidem videant, quem videre se credunt. Hoc enim quod oculis subjectuest, non homo, sed hominis receptaculum est; cujus qualitas et figura, non ex lineamentis vasculi quo continetur, sed ex factis et moribus pervidetur. Qui ergo colunt simulacra, corpora sunt hominibus carentia, quia se corporalibus dediderunt, nec vident plus aliquid mente quam corpore; cum sit animi officium ea subtilius cernere, quae acies corporalis non potest intueritos, qui contra naturae suae rationem ad veneranda terrena se prosternant: ait enim : Et faciunt animos humiles formidine divum, Depressosque cultus inane esse officium confitetur : Nec pietas ulla est, velatum saepe videri Vertere se ad lapidem, atque omnes accedere ad aras, Et procumbere humi prostratum, et pandere palmas Ante deum delubra, nec aras sanguine multo Spargere quadrupedum, nec votis nectere vota. Quae profecto si cassa sunt, non
Abbreviated transcription (Latin):
dis philippice afferre potuerut᷑ ꝙͣ discussus error gnĩs hũani et men¬
tes hõiu ad sanitate tua dispõne reuocare S ed concedamꝰ timi¬
ditati que in sapiente eẽ non dẽt quid ergo ip̃e in cosdem uersaris er¬
rore iudeo te terrena et manufacta uenerari. uana eẽ intelligis. et tñ
easdem facis que fatiũt n quos ipẽ stultissimos confiteris Quid igitur ꝓ¬
fit te molisse ueritate / qua nec defensuus eẽs nec secuturus Sedli¬
benter ertant etiã n. qui errare se sentuĩt. ꝙͣto magis uulgus indoctu
qđ pompis inanibus gaudet aĩsq puerilib ꝗͥ spectat᷑piã oblectatue
friuolis et spẽ simulacroꝵ capitur/ nec ponderare secu una. quãq rẽ
põt ut intelligat / nichil colendu ẽẽ quod oculis mortalib cernitut . qr
mortale sit nctẽ est nec miranduz ẽẽ sideuz non uideant tuz ipi ne ho¬

Expanded text:
des Philippicae afferre potuerunt, quam discussus error humani generis, et mendes Philippicae afferre potuerunt, quam discussus error humani generis, et mentes hominum ad sanitatem tua disputatione revocatae. Sed concedamus timiditati, quae in sapiente esse non debet. Quid ergo ipse in eodem versaris errore? Video te terrena et manufacta venerari: vana esse intelligis, et tamen eadem facis quae faciunt ipsi, quos ipse stultissimos confiteris. Quid igitur profuit vidisse te veritatem, quam nec defensurus esses, nec secuturus? Si libenter errant etiam ii qui errare se sentiunt, quanto magis vulgus indoctum, quod pompis inanibus gaudet, animisque puerilibus spectat omnia? oblectatur frivolis, et specie simulacrorum capitur, nec ponderare secum unamquamque rem potest, ut intelligat nihil colendum esse quod oculis mortalibus cernitur, quia mortale sit necesse est. Nec mirandum est, si Deum non videant, cum ipsi ne ho
Abbreviated transcription (Latin):
cuz errare se fenciat ultro ipẽ in lapides inpingat ut iplus omis offen¬
dat ipẽ sibi oculos eruat utom̃s cici sint qui necꝰ de alnis bñ mereatur
quos patitur errare nec deseipõ qui aliems accedit errorib nec utit
tandem sapiẽ senbono ut factis impleat quod mente ꝑcepit. s prudens
at sciens in laqueos pedem inẜit. ut simul cu cetis quos liberare ac
prudentior debint et ipẽ capiatur qui potius et siquid tibi Cicero uit
tutis est exꝑire populu fac̾e sapientem digna res est ubi om̃s eloc̃p̃tie
tue mres exoras. Non enĩ uerendu est/ nete in tam bona causa defiti¬
at orõ/ qui et sepe etia malas copiose ac fortit᷑ defendist Sed nimi¬
rus Socratis carcerem times. Ioq patrocniu ueritatis susciꝑe non
audes At mortem ursapiens contempn̾e debiusti et erat multo pul¬
chrius ut ob bñ dicta potius ꝙͣ ut maledicta moreris nec plus tibi lau¬

Expanded text:
cum errare se sentiat, ultro ipse in lapides inpingat, ut populus omnis offencum errare se sentiat, ultro ipse in lapides inpingat, ut populus omnis offendat, ipsi sibi oculos eruat, ut omnes caeci sint? qui nec de aliis bene mereatur quos patitur errare nec de se ipso qui alienis accedit erroribus nec utitur tandem sapientiae suae bono, ut factis impleat quod mente percepit, sed prudens et sciens pedem laqueo inserit, ut simul cum ceteris quos liberare ut prtutis est, experire populum facere sapientem: digna res est, ubi omnes eloquentiae tuae vires exerceas. Non enim verendum est ne te in tam bona causa deficiat oratio, qui saepe etiam malas copiose ac fortiter defendisti. Sed nimirum Socratis carcerem times, ideoque patrocinium veritatis suscipere non audes. At mortem ut sapiens contemnere debuisti. Et erat quidem multo pulchrius, ut ob bene dicta potius, quam ob maledicta morereris. Nec plus tibi lau
Abbreviated transcription (Latin):
quo oculos atq mente cum eo qui fecit ꝯferre possetis Contempne ãt
et calgre terram nichil aluid est ꝙͣ simulat᷑ non adorate qr dete¬
raficta sunt It diuitias non ꝯcupisce̾/ noluptates corporis sꝑñẽ qr
opes ⁊ corpus ip̃m̃ cuiꝰ hospitio utimł terra est. uiuũ colite et ut¬
muatis moriatur enĩ et ncce est qui fe suãq aĩa mortuis adindicauit¬
Ed quid prodest ad uulgus etad hoĩes imꝑitos hoc mõ concio¬
nari ar indeamꝰ etia doctos ac prudentes uiros cu religi¬
onu incelligant uanitates mnichil onimꝰ tꝯ̃ iniss ipis quẽ¬
colendis nesaoqua prauitate prestare intelligebat.
Cicert falsa ce̾ que hoiẽs adorarent nazcu multa dixiss que ad euer¬
sionem religionui ualerent / ait tñ non cẽ illa uulgo dispuranda nec su¬
sceptas publice religiones disputatio talis extinguat Quid ei faties qui

Expanded text:
quo oculos atque mentem cum eo, qui fecit, conferre possitis. Contemnere autem quo oculos atque mentem cum eo, qui fecit, conferre possitis. Contemnere autem et calcare terram, nihil aliud est quam simulacra non adorare, quia de terra ficta sunt, item divitias non concupiscere, voluptates corporis spernere, quia opes et corpus ipsum, cujus hospitio utimuatis: moriatur enim necesse est qui se suamque animam mortuis adiudicaud quid prodest ad uulgus et ad homines inperitos hoc modo contionari, cum uideamus etiam doctos ac prudentes uiros, cum religionum intellegant uanitatem, nihilo minus tamen in iis ipsis qucolendis nescio qua prauitate perstare? intellegebat Cicero falsa esse quae homines adorarent. nam cum multa dixisset quae ad euersionem religionum ualerent, ait tamen non esse illa uulgo disputanda, ne susceptas publice religiones disputatio talis extinguat. quid eo facias, qui
Abbreviated transcription (Latin):
mentes et ad parentez sunz cuz corporib suis erectas ad infiõra depͥmi¬
tis tamꝙͣ nos peniteat non quad rupedes cẽ natos fas non ẽ teleste aiãl
cuz terrenis in terra q uergentib adcquari quid nos telestibus bñfi
cs orbatis prouiq in humu̾ ur̃a sponte ꝓcũbitis. humi enĩ nolupta
nũ miseri cu deorsu queritis quod in sublimi q̃ rẽ debiustis Na ista mor¬
quid aliud sunt nisi tetra ex qua natasunt Quid ergo rebus infe¬
rioribis subiacetis quid capitibus ur̃is terra supponitis : Cu n. uostẽ¬
re submittitis humilioresq facitis ip̃i uos ultro aid inferos mergitis ad
mortemq dampnatis quia nichil inferius est terra ⁊ humilus nisi
mors et inferi / Que si effugere uelletis subiectam pedib ur̃is terra
⁊tempneretis corporis statũ faluo quod idarco salnũ rectu accepistis

Expanded text:
mentes et ad parentem suum cum corporibus suis erectas ad inferiora deprimimentes et ad parentem suum cum corporibus suis erectas ad inferiora deprimitis tamquam uos paeniteat non quadrupedes esse natos. tas non est caeleste animal cum terrenis in terramque uergentibus coaequari. quid uos coelestibus orbatis, pronique in humum vestra sponte procumbitis? Humi enim miseri volutamini, cum deorsum quaeritis quod in sublimi quaerere debuistis. Nam ista mor formata, quid aliud sunt, nisi terra, ex qua nata sunt? Quid ergo rebus inferioribus subjacetis? quid capitibus vestris terram superponitis? Cum enim vos terrae submittitis, humilioresque facitis, ipsi vos ultro ad inferos mergitis, ad mortemque damnatis, quia nihil terra inferius et humilius, nisi mors et inferi. Quae si effugere velletis, subjectam pedibus vestris terram contemneretis, corporis statu salvo: quod idcirco rectum accepistis,
Abbreviated transcription (Latin):
lont a u portotiz astiesent dles aut adstant. suis sipem uacuint
uictimas cedunt et cu hec tantoꝑe suscipiant. fabros qui illa fac̾ẽ
rare. et enz ne in zinctu quidem admittẽ qui tibi deos faciat quã
ergoluĩ quã pt̃atem hr̃e possunt/ cum ip̃e qui fect illa non heãt q
ꝙ̃ ne igitur tam inꝙͣtus est ut putat aliquid ẽẽ in simulacro dei in
quo ne hoĩ quidem quicꝙͣ est preter umbra sed nemo hec con¬
siderat Infecti enĩ sunt ꝑsuasione ac mentes hoĩn coꝵ penitꝰ sucaĩ
stultiae ꝑiberunt Aderant ergo inisensibilia qui sentuit irrationabi
lia qui sapuit / ex aiã qui uiuunt  terrena qui oruintur ecelo. Iuuat igr̃
ueluit in aliqua sublimispecula ꝯstitutu unde umuersi ex anchire p̾nt̃
ꝑsianu illud exdamare Ocurue in terras aĩe et telestui manes &¬
iu poetius intuemĩ ad cinꝰ spectacielu nos excitant ule artifex ge nr̃
dens. ille nobis sublime ultu dedit uos in terra curiiam̃i nos altas

Expanded text:
lis per totum adsident diem aut adstant, illis stipem iaciunt, uictimas caedunt: et cum haec tanto opere suspiciant, fabros qui illa fecere rare et eum ne in conuictum quidem admittere qui tibi deos faciat? quam ergo uim, quam potestatem habere possunt, cum ipse qui fecit illa non habeat? sed quamne igitur tam ineptus est, ut putet aliquid esse in simulacro dei, in quo ne hominis quidem quidquam est praeter umbram? Sed haec nemo considerat; infecti sunt enim persuasione, ac mentes eorum penitus fucum stultitiae perbiberunt. Adorant ergo insensibilia, qui sentiunt; irratiolia qui sapiunt, exanima qui uiuunt, terrena qui oriuntur a caelo. iuuat igitur uelut in aliqua sublimi specula constitutum, unde uniuersi exaudire possint, Persianum illud proclamare : o curuae in terris animae et caelestium inanes! caelum potius intuemini, ad cuius spectaculum uos excitauit ille artifex uester deus. ille uobis sublimem uultum dedit, uos in terram curuamini, uos altas
Abbreviated transcription (Latin):
figmentuz poetaꝵ coargui põt factuz eẽ oilumu ad ꝑdenda tollenda q ex
orbe terre maliciam constat int̾ om̃s Idem ⁊ phi ⁊ poete scriptoresq reru¬

Expanded text:
figmentum poetarum coargui potest. Factum esse diluvium ad perdendam tollendamque ex figmentum poetarum coargui potest. Factum esse diluvium ad perdendam tollendamque ex orbe terrae malitiam, constat inter omnes. Idem enim et philos
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ lrãs u̾i̾tatis attigerant Sed que ꝓpharu uaticinio tradita in facͣ rio
dei ꝯtmnebantur/ ea de fabulis et obscura opione collecta et deprauata
ut ueritas a uulgo solet uaris ẜmonib dissipata corũpi nullo mõ addentes
aliquia ad quod̾ auolierant carmĩb sins ꝯptehendert et hoc quide ĩepte ip¬
tam mirabile tamq diminu opificiũ hõi deder̃t Qiud enĩ opus fuit hoiẽm
de luto fingi cũ poss eidem rõne gnati qua ip̃e promothens ex lapeto natꝰ est
qui si fuit homo gn̾are hoiẽm potuit facẽ non potuit de hiis aũt illu nõ finisse
pena enis in cautaso monte declarat Seed neq prem enis Iapetu patruũq ti¬
tana quisꝙͣ deos nũcupauit qr regni sublimitas regni penes exturmĩ fołii
fuit ꝑquã diuinos honores cũ om̃ĩb suis postis ⁊ secitꝰ est Multis argumẽtis hoc

Expanded text:
enim iitteras ueritatis attigerant, sed quae prophetarum uaticinio tradita in sacrario enim iitteras ueritatis attigerant, sed quae prophetarum uaticinio tradita in sacrario dei continebantur, ea de fabulis et obscura opinione collecta et depraua-ta, ut ueritas a uulgo solet uariis sermonibus dissipata corrumpi nullo non addente aliquid ad id quod audierat, carminibus suis conprehenderunt. et hoc quidem ineptetam mirabile tamque divinum opificium homini dederunt. Quid enim opus fuit hominem de luto fingi, cum posset eadem ratione generari qua ipse Prometheus ex Japeto natus est? qui si fuit homo, generare hominem potuit, facere non potuit. De diis autem illum non fuisse, poena ejus in Caucaso monte declarat. Sed neque patrem ipsius Japetum, patruumque Titana quisquam deos nuncupavit, quia regni sublimitas penes Saturnum solum fuit, per quam divinos honores cum omnibus suis posteris consecutus est. Multis argumentis hoc
Abbreviated transcription (Latin):
Onsummato igr̃ mundo aĩalia uariis gñib dissiłb fõmis
et magna ⁊ miora uti fierent imꝑauit ⁊ facta sunt bina ia
est diuersi sexus singula ex quor fetibi aer terra ⁊ maria
Alia nimiz ad cibos. Alia ñõ ad nestimentu Que aũt magnaꝵ sunt nriũ
ut in excolenda terra uinarent unde dicta sunt iumenta Itꝭ reb omib
mirabili descriptione ⁊positis regnũ sibi et̾nu parare ꝯstituit et ĩnũabi¬
les aias sibi procreare quib ĩ mortalitatem daret Tu fecit ipẽ sibi simii¬
lacruz sensibile atq intelligens ĩd estad imagĩs sue formã qua nichil põr
ẽẽ ꝑfectius hoiẽm figurauit ex limo terre unde homo nũcupatꝰ est ꝙ
sit factꝰ ex humo deniq platohumanã forma theotidem eẽ ait ⁊ sibilla
ne poete quoq ꝙͣuis corrupte i nobis ale tradidert. nãq hoiem̃ de luto a
promo thco fastu ẽẽ dixerunt tes eos non fefellit s nomẽ artificis mnullas

Expanded text:
onsummato igitur mundo animalia uarii generis, dissimilibus formis, et magna et minora uti fierent imperauit. et facta sunt bina. id est diuersi sexus singula, ex quorum fetibus et aer et terra et maria alia nimirum ad cibos, alia uero ad uestitum, quae autem magnarum sunt uirium, ut in excolenda terra iuuarent; unde sunt dicta iumenta. ita rebus omnibus mirabili discriptione compositis regnum sibi aeternum parare constituit et innumerabiles animas procreare, quibus inmortalitatem daret. tum fecit sibi ipse simulacrum sensibile atque intellegens id est ad imaginis suae formam, qua nihil potest esse perfectius: hominem figurauit ex limo terrae; unde homo nuncupatus est, quod sit fictus ex humo. denique Plato humanam formam θεοειδῆ esse ait, et Sibyllane poetae quoque quamuis corrupte, tamen non aliter tradiderunt: namque hominem de luto a Prometheo factum esse dixerunt. res eos non fefellit, sed nomen artificis. nullas
Abbreviated transcription (Latin):
retri bnrba detrahens escul ipio in congrnens ⁊ inquũ ẽẽ ait aĩ apollo
pator mberbis ad puc ess ac leuis porem̃ filiu ꝙ̃ patrem barbatus iide is
Ien pateras et eximias et paterua queda sigilia que simllatoꝵ pot¬
tenton a anib tenebantur detrahebat et aciꝑe se illa non auferre dicebat
pon. Nũ stultu ẽ et ingratu nolle amipe ab iis nltro porrigentib aquibi
onit sibi hoies precutenfũe hec illefecit in pimȩ quiꝗ rtr ⁊ inaor fut quiꝰ eniã

Expanded text:
ream barbain detrahens Aesculapio incongruens et inicum esse ait, cum Apollo pater eius inberbis adhuc esset ac leuis, priorem filium quam patrem barbatum uideri. item pateras et exuuias et parua quaedam sigilla, quae simulacrorum protentis manibus tenebantur, detrahebat et accipere se illa, non auferre dicebat: perquam enim stultum esse et ingratum nolle accipere ab iis ultro porrigentibus, a quibus bona sibi homines precarentur. haec ille fecit inpune, quia rex et uictor fuit, quin etiam
Abbreviated transcription (Latin):
deo s etiaz illud cxplanare temptauit q subtili rõne singula qͦ in corpore
ncc̃itatem ꝙͣtu ad pulchrituoinem ualeat. Id ico etiã stoya cu de ꝓinden¬
tia dixerunt face̾ conantur. Et secutꝰ cos tuluis plurib quidem loas sed
tñ matĩa ta copiosa et ubem stricti contigit qua ego nũt iõ circo p̃tereo
quia nuꝑ ꝓpriu de ea re libruz ad demetrianũ auoitorem men scripsi iilud
ꝓgenies duris caput extulit arius Et ii marõẽ in ea fuẽ snia qui essẽ¬
prouidentia negant naz stoiai aiantiu fabrica diuine solertie tribuñt A¬
restotiles aut laborese ac molestia libauit dicens semꝑ fuisse munduz itaq et
humanu genꝰ et ceteã que in eo sunt ĩ itin non hr̃e s fuisse semꝑ acsẽ¬
ꝑ fore Sed cu uideamꝰ singula queq aĩalia que aũt non fuere inciꝑe c̃e̾ et

Expanded text:
deo, sed etiam illut explanare temptauit, quam subtili ratione singula quaeque in corpdeo, sed etiam illut explanare temptauit, quam subtili ratione singula quaeque in corpnecessitatem quantum ad pulchritudinem ualeat.. id uero etiam Stoici cum de prouidentia disserunt, facere cona.ntur et secutus eos Tullius pluribus quidem locis, sed tamen materiam tam copiosam et uberem strictim contingit. quam ego quia nuper proprium de ea re librum ad Demetrianum auditorem meum scripsi. Illud ue Terrea progenies duris caput extulit arvis. Et ii maxime fuerunt in ea senprovidentiam negant. Nam stoici animantium fabricam divinae solertiae tribuunt. Aristoteles autem labore se ac molestia liberavit, dicens semper mundum fuisse; itaque et humanum genus, et caetera quae in eo sunt, initium non habere, sed fuisse semper, ac semper fore. Sed cum videamus singula quaeque animalia, quae ante non
Abbreviated transcription (Latin):
cathaclismꝰ iõfactꝰ est ut malitia que ꝑ nimia multitudinẽ incceuetat
ꝑdẽtur quõ fictor hois ꝓmothens fuit auꝰ filius deucalionem iidem ipĩ ob
iustiaa meruerit gn̾e humano ꝑeunte salnari ⁊ quõ aut cũ quib ẜuatus
sit que omiã ꝓphetice lr̃e docent Apparet ergo ẽẽ falsum quod de opificio
ꝓmoth ei narrant. ueru quia poetas dixeram non omĩo mentiri solere
s in figuras inuoluẽ ⁊ obscurare que dicant non dico eẽ mentitos S ed pͥͫͫ
oĩu promotheu simulacru hoĩs simulasse de molli ac pingni luto. ab
coq pͥmo nataz ẽẽ artem statuas ⁊ simulac̃ fingendi siquidem Iouis tprib
funt quib pͥmu templa constitui ⁊ noui deoꝵ cultꝰ ẽẽ ceport sic ueritas
mendatio est fucata Et illud quod adeo factu ferebatur hoĩ qui opꝰ dminũ
ĩmutatus est cepit ascribi Ceterũ fictio ueri ac nim hoĩs e limo dei est quod
hies quoq tradidit qui non tm̃i hoicm ad ymaginem dei fictu cẽ dixit a

Expanded text:
ut malitia quae per nimiam multitudinem increuerat perderetur, quomodo fictor hominis Prometheus fuit, cuius filium Deucalionem idem ipsi ob iiustitiam meruerit genere humano pereunte seruari et quomodo aut cum quibus seruatus sit: quae omnia propheticae litterae docent. apparet ergo esse falsum quod de opi- Scio Promethei narrant. uerum quia poetas dixeram non omnino mentiri solere, sed figuris inuoluere et obscurare quae dicant, non dico esse mentitos, sed primum omnium Promethea simulacrum hominis formasse de molli ac pingui luto ab eoque primo natam esse artem statuas et simulacra fingendi, siquidem Iouis temporibus fuit, quibus primum templa constitui et noui deorum cultus esse coeperunt. sic ueritas fucata. mendacio est et illut quod a deo factum ferebatur, homini, qui opus diuinum imitatus est, coepit adscribi. ceterum fictio ueri ac uiui hominis e limo dei est. quod Hermes quoque tradit, qui non tantum hominem ad imaginem dei factum esse dixit a