comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
FILI ORUMISRANEL
omino in xp̃o dilectissimo
& cumomini semper hono¬
rificentia nominando antistit
accan beda fidelistuus fa¬
mulus : Quas mihi pariter
dilectissime antestitũ non tam̃
unius eiusdemq difficultatis
soluendas quȩstiones distinan¬
do parumperme ab inchoata
beati prophetȩ samuhelis
expositione ad mosen isaiãq:
scrutandos articulũ deflec¬
ctere cogis. quarũ primaq
adhistoriã p̃teriti temporis
respicit. aut facile fortasse
claresceti aut non magno pe¬
riculo remanebit occulta.
Secunda uero qđ ad fidem ꝑ¬
tin& futurorũ si alit̃ quam
dec& sentiatur. cauendũ est
nefoueane fandissimȩ herescos
incurratur. Quaeris ergo
mansiones filiorũ israhel
inultima librinum erorum
paste computantur. quot
uel quib: sint annis aptandȩ
longissimi illius itinoris qđ
ab aegrpto usq: ad terram
repromissionis agebatur
Cunctis enĩ legentib: liquet
quãuis annos eiusdem it ineris
eodem prope quo & mansiones
numero concludi. Nequaquã

Expanded text:
filiorum Israel. Domino in Christo dilectissimo et cum omni semper honorificentia nominando antistiti Accae, Beda fidelis tuus famulus. Quasdam mihi pariter, dilectissime antistitum, non tamen unius ejusdemque difficultatis solvendas quaestiones destinando, parumper me ab inchoata beati prophetae Samuelis expositione ad Mosen Isaiamque scrutandos articulum deflectere cogis. Quarum prima quae ad historiam praeteriti temporis respicit, aut facile fortasse clarescet, aut non magno periculo remanebit occulta. Secunda vero, quod ad fidem pertinet futurorum, si aliter quam decet sentiatur, cavendum est ne fovea nefandissimae haereseos incurratur. Quaeris ergo mansiones filiorum Israel, in ultima libri Numerorum parte computantur, quot vel quibus sint annis aptandae longissimi illius itineris, quod ab Aegypto ad terram repromissionis agebatur. Cunctis enim legentibus liquet, quamvis annos ejusdem itineris eodem prope quo et mansiones numero concludi, nequaquam
Abbreviated transcription (Latin):
tus est : quod utrumq: insecunda
ad timotheum epistola quam
passurus deuinculis dictat ex¬
ponit. In prima inquiens mea
defensione Nemo mihi ađ fuit
sedom̃s medere linquer̃ dñs
autẽ mihi adstitit & conforta¬
uit me ut ꝑme p̃dicatio imple
retur & audirent om̃s gentes
& liberatus sum deore leonis
manifestissime propter crude
litatẽ Neronẽ. leonem ẽẽ signi¬
ficans Et insequentib et salua¬
uit me & saluum me faciat in reg¬
gnũ suum caeleste qđ scilic& prȩ¬
sens sibi sentiret imminere martr¬
riũ unde in eadẽ epistola prae¬
miserat Ego enĩ iam immolor
& tempus meae resolutionis instat
Bonum cestam̃ cestaui cursum con¬
sumaui fidem seruaui amen¬

Expanded text:
tus est. Quod utrumque in secunda tus est. Quod utrumque in secunda ad Timotheum Epistola, quam passuris de vinculis dictat, exponit: In prima, inquiens, mea defensione, nemo mihi adfuit, sed omnes me dereliquerunt. Dominus autem mihi ostitit, et confortavit me, ut per me praedicatio impleretur, et audirent omnes gentes, et liberatus sum de ore leonis; manifestilitatem, Neronem leonem esse significans. Et in sequentibus: Et salvavit me, et salvum faciet in regnum suum caeleste , quod scilicet praesens sibi sentiret imminere martyrium. Unde in eadem Epistola praemiserat dicens: Ego enim jam immolor, et tempus meae resolutionis instat. Bonum certamen certavi, cursum consummavi, fidem servavi
Abbreviated transcription (Latin):
sa fuer̃ ut ds̃ eis oculos claude¬
ret uel ad superiora iungen¬
dum est: Dicente dño ad pro¬
phetam: uade ad populũ istũ
& peccata quib: cȩcitatẽ meru¬
erunt illis in propera si foste
uel sic audire & ad me conuesti
dignentur: Mansit autem bi¬
ennio toto insuo conductu Id .ẽ.
inospitio qđ ipse sibi conduxe¬
rat xp̃m omnib: praedicabat.
Non solũ quidem iudȩis sed &
gentib: quas illis reprobatis
dixerat eẽ saluandas. Etedocens
fiducia sine prohibitione Non
solũ romae prȩdicare prohibi¬
tus non est. sed nec dũ neronis
imperio roborato nec intantẽ
erumpente scelera quanta de
eo narrant historiȩ dimissus ẽ
ut euangeliũ xp̃i in occidentis
quoq: partib: praedicaret sicut
ipse romanis ait. Nunc igitur
proficiscar inhierusalem minis¬
strare scĩs. Et paulo post hocigit᷑
cum consumma uero proficis car
post uos in his paniã. postea
uero id estultimo neronis anno.
retentus ab eomastrrio corona¬

Expanded text:
sa fuere ut Deus eis oculos claudesa fuere ut Deus eis oculos clauderet. Vel ad superiora jungendum est, dicente Domino ad prophetam: Vade ad populum istum, et peccata quibus caecitatem meruerunt, illis impropera, si forte vel sic audire, et ad me converti dignentur . Mansit autem biennio toto in suo conducto, id est, in hospitio quod ipse sibi conduxerat, Christum omnibus praedicabat, non solum quidem Judaeis, sed et gentibus, quas illis reprobatis dixerat esse salvandas. Et docens m fiducia sine prohibitione. Non solum Romae praedicare prohibitus non est, sed necdum Neronis imperio roborato, nec in tanta erumpente scelera, quanta de eo narrant historiae, dimissus est ut Evangelium Christi in Occidentis quoque partibus praedicaret, sicut ipse Romanis ait: Nunc igitur proficiscar in Jerusalem ministrare sanctis. Et pacum consummavero, proficiscar per vos in Hispaniam . » Postea vero, id est ultiretentus ab eo, martyrio corona
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓphetȩ ad ño dictã eẽ commemo¬
haec de eo scripsit qui in prophe¬
tis ante aduentũ dñi alius fuit.
sed deeo cuius &ipse particeps
erat & om̃s quiin fide consuma¬
tȩ uirtutis ferebantur . Vnde
& cum articulo eius meminit
quasi solitariũ &unũ eẽ contes¬
stans. & sicut dicit non simplicit᷑
sed cũ additamento articuli
se cõmemorat cum articula
mãtos petrus quoq: in eo ser¬
sermone quo prȩsentib per¬
suadebat. opor tueratinqͥt
compleri scripturã quã prȩ
& ipse eundem sp̃m in pro¬
phetis & in a postolis operatũ
haec debeati di drmilibris
excerpta hunc in nr̃is opus¬
culis teneant locũ : incras¬
satũ est enĩ corpopulihuus
& aurib: grauiter audier̃
Neputemus crassitudinem cor¬
dis & grauitatem auriũ natu¬
rȩ eẽ non uoluntatis. subiun¬
git culpam arbitrii & dicit
et oculos suos conpres serunt
Neforte uideant oculis Id est
ipsimeritis praecedentib: cau¬

Expanded text:
prophetae a Domino dictam esse commemoprophetae a Domino dictam esse commemohaec de eo scripsit, qui in prophetis ante adventum Domini alius fuit, sed de eo cujus et ipse particeps erat, et omnes qui in fide consummatae virtutis ferebantur. Unde et cum articulo ejus meminit, quasi solitarium et unum esse contestans, et sicut dicit non simpliciter sed cum additamento articuli se commemorat cum articula νεῦμα. Petrus quoque in eo sermone quo praesentibus persuadebat: Oportuerat, inquit, compleri Scripturam quam praelet ipse eumdem Spiritum in prophetis et in apostolis operatum. Haec de beati Didymi libris excerpta, hunc in nostris opusculis teneant locum Incrassatum est enim cor populi hujus, et auribus graviter audierunt. Ne putemus crassitudinem cordis et gravitatem aurium naturae esse, non voluntatis, subjungit culpam arbitrii, et dicit: Et oculos suos compresserunt, ne forte videant oculis. Id est, ipsi meritis praecedentibus cau
Abbreviated transcription (Latin):
pollux grȩce uocantur : Testis ẽ
urbs colcorũ quae ab amphito
&circio geminorũ aurigis. facta
ex eorũ nomine dioscoria cogno¬
minata est: quos obid gentiles
in marideos inuocant quia in ꝓ¬
digus nautarũ sisolitariȩ stellȩ
innaui uel amtemnis a parue¬
rint periculosi siuero geminȩ
prospericursus sint nuntiae
quarũ aduentu fugari diram
illã appellatãq helenã feruNT
Inalia trans latione propam
uidimusciierat signũ iouis filiis
ferunt enĩ fabulȩ iouem incionũ
trans formatũ laedam thesei
coniugẽ constu prasse. atq: inde
natã helenam unde dicitur
iste modulatus ales ledeos p&ci¬
uit amplexus. Item eandem
mutatũ in stellã uitiasse. &
castorẽ ac pollucem geminos
procreasse Quia bene sp̃s sc̃s
locutus est per esaiã ꝓphetã
ad patres ur̃os dicens uade
ad populũ istũ &dic aure¬
audietis & reliqua hanc pro¬
phetiã quã a postolus ad firmat
a scõspu pronuntiatam ipse liber

Expanded text:
Pollux Graece vocantur. Testis est Pollux Graece vocantur. Testis est urbs Colchorum, quae, ab Amphito et Circio geminorum aurigis facta, ex eorum nomine Dioscoria cognominata est. Quos ob id gentiles in mari Deos invocant, quia in prodigiis nautarum, si solidariae stellae in navi vel antennis apparuerint, periculosi; si vero geminae, prosperi cursus sunt nuntiae. Quarum adventu, fugari diram illam appellatamque Helenam ferunt. In alia translatione pro vidimus, cui erat signum Jovis filiis. Ferunt enim fabulae Jovem in cycnum transformatum, Leden Thesei conjugem constuprasse, atque inde natam Helenam. Unde dicitur: Iste modulatus ales Ledeos petivit amplexus; item eamdem mutatum in stellam vitiasse, et Castorem ac Pollucem geminos procreasse. Quia bene Spiritus sanctus locutus est per Esaiam prophetam ad patres nostros dicens: uade ad populum istum audietis, etc. Hanc prophetiam quam Apostolus affirmat a Spiritu sancto pronuntiatam, ipse liber
Abbreviated transcription (Latin):
opus doctrinȩ spiritalis impe¬
diat. At illequidem excutiens
bestiam in ignem nihilmalipas¬
sus est eodemigni quos uos fo¬
uet bestiã comburit. quia his¬
dem uirtutib: & scĩ proficiuNt¬
& impii cum suo auctore in ui¬
dendo deficiunt ut propheta
ait : Zelus apprehendit populũ
in eruditũ & nuncignis aduer¬
sarios comedit. Contigit autẽ
patrẽ puplii febrib & disen¬
teria uexatũ iacere &c&lera
cur in firmũ infidelẽ prece
saluat. quitimo theũ trophimũq
fideles infirmos unũ medicinali
arte reparat. alterũ extoto re¬
linquit nisiquia ille forasper
miraculum sanandus erat qui
iuuus interius nonerat quo non
indigebant quis a lubrit̃ intus
uiuebant Nauigauimus innaui
storũ eẽpositũ sed uitio librarioꝵ¬
.r. litterã adiectã sicut frustra
panis profrusta & adpropriat
ꝓaplpropiat sȩpe scriptũ in an¬
tiquissimis exemplarib: inueni¬
mus Ingrȩco enĩ pro in signicas
mini castores id est castor &

Expanded text:
opus doctrinae spiritalis impeopus doctrinae spiritalis impediat. Et ille quidem excutiens bestiam in ignem, nihil mali passus est. Eodem igni quo suos fovet, bestiam comburit, quia iisdem virtutibus et sancti proficiunt, et impii cum suo auctore invidendo deficiunt, ut propheta ait: Zelus apprehendit populum ineruditum, et nunc ignis adversarios comedit. Contigit autem patrem Publii febribus et dysenteria vexatum jacere, etc. Cur infirmum infidelem prece salvat, qui Timotheum, Trophimumque fideles infirmos, unum medicinali arte reparat, alterum ex toto relinquit, nisi quia ille foris per miraculum sanandus erat, qui vivus interius non erat, quo non indigebant qui salubriter intus vivebant? Navigavimus in navi se positum, sed vitio librariorum litteram adjectam sicut frustra panis, pro frusta, et appropriat pro appropiat, saepe scriptum in antiquissimis exemplaribus invenimus. In Graeco enim pro insigni Castmini Castores, id est, Castor et
Abbreviated transcription (Latin):
partimunda uex ante confringit᷑
talis est profecto casus animihiuc
saeculo dediti: Quicũ mundi desi¬
deria calcare neglexerit quia
prorã intentionis terrae fun¬
ditus infigit. totã operũ sequen¬
tiũ cõmpagem curarũ fluctib
soluit sed huius nauiculȩ fragm̃¬
tis qui euasere terrã petunt.
quia pereuntiũ exemplis alui
gasset autem paulus sarmen¬
torũ multitu dinem &imposuis¬
set super ignẽ Egressus demari
a postolus ignem propterfri¬
gus accendit quia corda illo¬
rum quos undis tempestatum
docendo exemit amoris ardore
calefacit sarmenta enĩ sunt
dicta quaelibet exortationum
quae ad accendendã caritatẽ
ualentia integritate decerpta
scripturarũ quasi frondibus
sunt excisa ramorũ Vipera
acalore cũ processisset inuasit
manũ eius quia sp̃s iñ mundus
flãma uirtutũ defideliũ corde
repulsus. doctorib ueritatis
uenena ꝑ secutionũ in fundere
nititur. quomanũ sauci& id ẽ

Expanded text:
partim unda vexante confringitur. partim unda vexante confringitur. Talis est profecto casus animi huic saeculo dediti, qui cum mundi desideria calcare neglexerit, quia proram intentionis terrae funditus infigit, totam operum sequentium compagem, curarum fluctibus solvit. Sed hujus naviculae fragmentis qui evasere, terram petunt, quia pereuntium exemplis alii gasset autem Paulus sarmentorum multitudinem, et imposuisset super ignem. Egressus est de mari Apostolus, ignem propter frigus accendit, quia corda illorum quos undis tempestatum docendo exemit, amoris ardore calefacit. Sarmenta enim sunt dicta quaelibet exhortationum, quae ad accendendam charitatem valentia ab integritate decerpta Scripturarum quasi frondibus sunt excisa ramorum. Vipera a calore cum processisset, invasit manum ejus. Quia spiritus immundus, flamma virtutum de fidelium corde repulsus, doctoribus veritatis venena persecutionum infundere nititur, quo manum sauciet, id est,
Abbreviated transcription (Latin):
tes nisi quipane uitae pascitur
euadit. Et qui in nocte tribula¬
tionũ p̃sentiũ sapientiae forti¬
tudini temperantiae &iustitiȩ
totisuirib innititur. mox dñĩ
auxilio coruscante portũ salutis
quem quȩsierat consequitur ita
dum taxat ut a scłi reb: expeditꝰ
flãmã solũ modo dilectionis qua
pectus calefaciat quaerat. Et le¬
uato artemone secundũ flatũ
aurȩ tendebant adlitus Astemo
est. modicũ uelũ dirigendȩ po¬
tius nauis causa cõmendatum
quã celeritatis. Et cum incidis semꝰ
in locũbithalassum inꝰ peger̃¬
n auẽ Bithalas sum bimaritimũ
dicit quia grecimare thalassan
uocant significat autẽ litus in
mari protentũ . eodemq: mari
sed iuidente hincinde circũdatũ
Et prora quidem fixamanebat
immobilis. puppis uero soluebat᷑
auimatris &c&era Ideo nauis
ista perit quia non leuicursu
fluctib suꝑ lapsa est. sed ipso
a equoris fundo uiolenter in¬
fixa partimsolo retinetur

Expanded text:
tes nisi qui pane vitae pascitur, tes nisi qui pane vitae pascitur, evadit. Et qui nocte tribulationum praesentium sapientiae, fortitudini, temperantiae, et justitiae totis viribus innititur, mox Domini auxilio coruscante portum salutis quem quaesierit consequitur, ita duntaxat ut, saeculi rebus expeditus, flammam solummodo dilectionis qua pectus calefaciat quaerat. Et levato artemone, secundum flatum aurae tendebant ad littus. Artemon est modicum velum dirigendae potius navis causa commentatum quam celeritatis. Et cum incidissemus in locum bithalassum, impegerunt navem. Bithalassum bimaritimum dicit, quia Graeci mare θάλασσαν vocant. Significat autem littus in mare protentum, eodemque mari se dividente hinc inde circumdatum. Et prora quidem fixa manebat immobilis, puppis vero solvebatur a vi maris, etc. Ideo navis ista periit, quia non levi cursu fluctibus superlapsa est, sed ipso aequoris fundo violenter infixa, partim solo retinetur,
Abbreviated transcription (Latin):
obtinere. Summisso uase sic
ferebantur. Alia trans latio
sic ponit timentesq: ne in syrtm
exciderent laxantes antemnas
ita ferebantur. Ad sittit enĩ
mihi hacnocte angelus di : Non
seipsũ haec dicendo iactabat
sed illos adfidem prouocabat
Nam &ideo pelagus turbari
ꝑmissũ ẽ ut & ꝑid qđ auditus
non ẽ & ꝑ id qđ auditus est.
spiritalis in paulo gratia pen¬
deretur. Nisi hi innaui manseriNt
uos salui fieri non potestis &cẽ
quia in periculo naufragiima¬
gis nautarũ scientia quier aNT
gnarimaris quã militũ arma
prodẽe ualebant ideo leuius
ferebant scapham quã nautas
excidere. Etcum lux inciperet
fieri rogabat paulus om̃s sume¬
re cibum pulcherrimus in
hoc loco patet allegoriae sensus
cum paulus eos quos denaufra¬
gio saluari promisit cibum sume¬
re suasit. Et quia nocte media
quattuor anchoris interunda¬
rũ impetus regebantur osta
die terrae sinũ conscendunt:
quia nullus huius scłi tẽpesta¬

Expanded text:
obtinere. Summisso vase sic obtinere. Summisso vase sic ferebantur. Alia translatio sic ponit: Timentesque ne in Syrtim exciderent, laxantes antennas ita ferebantur. Astitit enim mihi hac nocte angelus Dei. Non seipsum haec dicendo jactabat, sed illos ad fidem provocabat. Nam et ideo pelagus turbari permissum est, ut et per id quod auditus non est, et per id quod auditus est, spiritalis in Paulo gratia panderetur. Nisi hi in navi manserint, vos salvi fieri non potestis, etc. Quia in periculo naufragii magis nautarum scientia qui erant gnari maris, quam militum arma prodesse valebant, ideo levius ferebant scapham quam nautas excidere. Et cum lux inciperet fieri, rogabat Paulus omnes sumere cibum. Pulcherrimus in hoc loco patet allegoriae sensus, cum Paulus eos quos de naufragio salvari promisit, cibum sumere suasit. Et quia nocte media quatuor anchoris inter undarum impetus regebantur, orta die, terrae sinum conscendunt, quia nullus hujus saeculi tempesta
Abbreviated transcription (Latin):
quã occupare non potuerunt
sed scapha missa adiuuare coe¬
perunt nauem. praecingentescã
Trahebant autẽ & anchoras tim̃¬
tes neoccurrerent insyrtes:
Ex quo ostenditur quia funib
amedio latere nauis utrimq
circa eius demanteriora demer¬
sis. anchoras his quae trahereNt
adiunxer̃ sicut & in nr̃o id est
brittanico mari refrenandȩ
naui post ergum molaria
saxa subiungere solent Haec
enĩ adretardandum nauigiũ
faciebant ne p̃postero incursu
firtes incideret solo etiã audi¬
tu terribiles qđ omnia adsera¬
piant. Vnde sallustius illis
nom̃ a tractudicit imn positum
potiumus uix optinere scaphã
qua sublata adiutoriis utebant᷑
Scapha siue cata scophos est
nauicula leuis exuimine facta.
crudoq: corio contecta dicta
autẽ grȩce a contemplando qđ
tali n aute uel piratȩ nauigio
terras & litora prȩspicere
soleant. Hancergo cum proad¬
iuuanda naui maiori deposuis¬
sent inmare. uix fluctu fer¬
uente potuer̃ nel aber etur

Expanded text:
quam occupare non potuerunt, quam occupare non potuerunt, sed scaphae missae adjuvare coeperunt navem, praecingentes eam. Trahebant autem et anchoras, timentes ne occurrerent in Syrtes. Ex quo ostenditur quod funibus a medio latere navis utrinque circa ejusdem anteriora demissis, anchoras his quae traherentur adjunxerunt. Sicut et in nostro, id est, in Britannico mari, refrenandae navi post tergum molaria saxa subjungere solent. Haec enim ad retardandum navigium faciebant, ne praepropero incursu Syrtes incideret, solo etiam auditu terribiles, quod omnia ad se rapiant. Unde et Sallustius illis nomen a tractu dicit impositum. Potuimus vix obtinere scapham. Qua sublata adjutoriis utebantur. Scapha sive Catascopos, est navicula levis, ex vimine facta, crudoque corio contecta. Dicta autem Graece a contemplando, quod tali nautae vel piratae navigio terras et littora prospicere soleant. Hanc ergo cum pro adjuvanda nave majori deposuissent in mare, vix fluctu fervente potuerunt, ne laberetur,
Abbreviated transcription (Latin):
rex prophetis: scioquia credis
Non haec adulando ut quidam
putant seduere profatur
Agrippa enĩ ut pote iudȩorũ
ritu & legib imbutus. credebat
uera lo cutos ẽẽ prophetas sed
adquem eadem ueritas pertin¬
fidus nesciebat. quamuis in con¬
tione quadã cumiudȩis habita
dixisse legatur. sed dereligionis
auxilio p̃sumitis cum orbem iã
romanũ ilsu discipuli repleue¬
rint. aut sinedĩ nutu putamus
illã crescere religionẽ : Et cum
qđ melius legitur contracnidũ
quae est insula contra asiã Centu
grece latine nauicularius dicit᷑
Misit se contraipsã uentus tr¬
phonicus Aliatrans latiolatine
dicit uentus tempestiuus: typhus
enĩ grȩce. latine inflatio dicit᷑
Cumq: arrepta esset nauis & ñ
posset conari inuentũ & c&era
Haec aliatrans latio manifestius
edidit Et arrepta naui cũ non
possent occurrere uento. com¬
moda tanaui flatib: colligere
uela coeperunt tunc transcur¬
rimus insulam quae dicitur caudȩ

Expanded text:
rex, prophetis? Scio quia credis. rex, prophetis? Scio quia credis. Non haec adulando, ut quidam putant, sed vere profatur. Agrippa enim, utpote Judaeorum ritu et legibus imbutus, credebat vera locutos esse prophetas, sed ad quem eadem veritas pertinfidus nesciebat. Quamvis in concione quadam cum Judaeis habita dixisse legatur: Sed de religionis auxilio praesumitis, cum orbem jam Romanum Jesu discipuli repleverint, aut sine Dei nutu putamus illam crescere religionem. CAPUT XXm. Melius legitur, contra Gnidum, quae est insula contra Asiam. CentuGraece, Latine navicularius dicitur. Misit se contra ipsam ventus Typhonicus. Alia translatio Latine dicit: Ventus tempestivus. Typhus enim Graece, Latine inflatio dicitur. Cumque arrepta esset navis, et non posset conari in ventum, etc. Haec alia Translatio manifestius edidit: Et arrepta navi, cum non possent occurrere vento, commodata navi flatibus, colligere vela coeperunt. Tunc transcurrimus insulam quae dicitur Claude,
Abbreviated transcription (Latin):
dentiã cognouisset. Et cũ occi¬
derentur detuli sententiam
Alia editio dicit occidendisque
eis detuli sententiã id est qualit̃
occiderentur ipse sententiã dedi
Testus magna uocedixit Insanis
paule insaniae deputabat
qđ homo uinculatus loco defen¬
dendi accepto non decalumnia
qua premebatur exterius sed
de conscientia quaintus gloriabat᷑
sermonẽ faceret. atq: omnia re¬
uelationis qua de ꝑsecutor e
in apostolũ mutatus erat mira¬
cula percurreret. sed & dispensa¬
tione nostriredemptoris ostensa
deresurretione mortuorũ con¬
tionantis habitu impetuq disse¬
reret . Reuera autem sicut stulta
amentia est quafilius prodigus
patrẽ deserens porcos pauit.
ita & spiritalis idest uera amen¬
tia est dequa a postolus ait siue
enĩmente excedimus dõ siue so¬
brusumus uobis et in cuius com¬
paratione psalmista canit. bea¬
tus uir cuius ẽ nom̃ dñĩ speseius
& non respexit inuanitates &
insanias falsas : Credis agrippa

Expanded text:
dentia cognovisset. » Et cum occidentia cognovisset. » Et cum occiderentur, detuli sententiam. Alia Editio dicit, Occidendique eis detuli sententiam, id est, qualiter occiderentur, ipse sententiam dedi. Festus magna voce dixit: Insanis, Paule. Insaniae deputabat quod homo vinculatus loco defendendi accepto, non de calumnia qua premebatur exterius, sed de conscientia qua intus gloriabatur sermonem faceret, atque omnia revelationis qua de persecutore in apostolum mutatus erat miracula percurreret, sed et dispensatione nostri Redemptoris ostensa, de resurrectione mortuorum concionantis habitu impetuque dissereret. Revera autem sicut stulta amentia est, qua filius prodigus patrem deserens porcos pavit, ita et spiritalis, id est, vera amentia est, de qua Apostolus ait: Sive enim mente excedimus Deo, sive sobrii sumus vobis. Et in cujus comparationem Psalmista canit: Beatus vir cujus est nomen Domini spes ejus, et non respexit in vanitates et insanias falsas . Credis, Agrippa
Abbreviated transcription (Latin):
ut p̃dicationi diutius insisteret
tumq: multis hinc credentib: atq
omnib: coronatus ir et ad xp̃m
Agrippa rex & bernice descender̃
caesariã Agrippa hic quicũ sorore
uenit caesariã. filius est ut dixi
herodis agrippȩ quem ab angelo
supralegimus interfectũ quiusq
ad sub uersionẽ hiero solrmorum
regnũ iudeae tenuit semꝑ roma¬
nis amicus & ab omni illa iudȩorũ
seditione tutissimus Deomnib:
cumsis defensurus mehodie
hunc uersum. alia editio sic trans¬
tulit. Aestimomeipsum beatum.
apudte incipiens rationẽ red¬
dere hodie. qđ a scõ hieronimo
quodã loco cum sua expositione
sic positũs ẽ Deomnib quibus
accusor aiudȩis orex agrippa
aestimo mebeatũ cũ apudte sim
hodie defendendus qui prȩcipue
nosticunctas quae in iuda eis sunt
consuetudines & quȩstiones
Legerat enĩ illudisaiae beatus
qui in aures loquitur audientis
& nouerat tantũ orationis uerba
proficere. quantũ iudicis pru¬

Expanded text:
ut praedicationi diutius insisteret, ut praedicationi diutius insisteret, cumque multis hinc credentibus atque omnibus coronatus iret ad Christum. Agrippa rex et Bernice descenderunt Caesaream. Agrippa hic qui cum sorore venit Caesaream, filius est ut dixi Herodis Agrippae, quem ab angelo supra legimus interfectum, qui usque ad subversionem Jerosolymorum regnum Judaeae tenuit, semper Romanis amicus, et ab omni illa Judaeorum seditione tutissimus. CAPUT XXcum sis defensurus me hodie. Hunc versum alia Editio sic transtulit: Aestimo me ipsum beatum, apud te incipiens rationem reddere hodie. Qui a sancto Hieronymo quodam loco cum sua expositione sic positus est: « De omnibus quibus accusor a Judaeis, o rex Agrippa, aestimo me beatum, cum apud te sim hodie defendendus, qui praecipue nosti cunctas quae in Judaeis sunt consuetudines et quaestiones. Legerat enim illud Isaiae: Beatus qui in aures loquitur audientis, et noverat tantum orationis verba proficere, quantum judicis pru
Abbreviated transcription (Latin):
sed ait sic deseruio patridõ secun¬
dũ illã iudelic& uiã quã increduli
heresim id est sectã nuncupant:
quasi magis habeat pertinat᷑iam
qua elibet sec tandiquã industriã
recta dinoscendi quidã autem
ex asia iudaei iunge ad superiora
idẽ hi sunt quime inuenerunt
intẽplo. Biennio autẽ expleto ac¬
cepit successorẽ felix portium
festum Bienniũ dicitur conuer¬
sationis pauli incȩsaria. non autẽ
praesidatus felicis. dictũ ẽ enĩ
supra qđ multis annis gentulli fue¬
rit iudex praesertimcũ historiȩ
narrent secundo neronis anno
missũ romã a postolum. claudiũ
uero cȩsarem eo tempore quo
agrippam filiũ hero disquẽ an¬
gelus caes areae ꝑcussit iudȩorũ
regẽ constituerit. felicẽ quoq to¬
tius prouintiae samariaeq: &
galileae & regionis quaedicitur
trans iordanen procuratorem
misisse: Nemo potestme illis donare
caesarem appello. qđ appellatcȩsa¬
rẽ & romã ire festinat. ideo facit

Expanded text:
Sed ait: Sic deservio Patri Deo, secunSed ait: Sic deservio Patri Deo, secundum illam videlicet viam quam increduli haeresim, id est, sectam nuncupant, quasi magis habeat pertinaciam quaelibet sectandi quam industriam recta dignoscendi. Quidam autem ex Asia Judaei. Junge ad superiora, id est, hi sunt qui me invenerunt in templo. Biennio autem expleto accipit successorem Felix Porcium Festum. Biennium dicit conversationis Pauli in Caesarea, non autem praesidatus Felicis. Dictum est enim supra quod multis annis genti illi fuerit judex. Praesertim cum historiae narrent secundo Neronis anno missum Romam Apostolum, Claudium vero Caesarem eo tempore quo Agrippam filium Herodis quem angelus Caesareae percussit Judaeorum regem constituerit, Felicem quoque totius provinciae Samariaeque et Galilaeae, et regionis quae dicitur trans Jordanem, procuratorem misisse. CAPUT XXV. Nemo potest me illis donare. Caesarem appello. Quod appellat Caesarem, et Romam ire festinat, ideo facit,
Abbreviated transcription (Latin):
natũ deuirgine maria & eũ dicuNt
esse qui subpontio pilato & pas¬
sus est & resurrexit inquẽ nos
credimus. seddũ uolunt & iudȩi
esse & xp̃iani. nec iudaei sunt
na xp̃iani quem & ad prehendimꝰ
a quo poteris ipse iudicans deomni¬
nib: istis cognoscere. In hoc loco
quidã nr̃i codices aliquot uersus¬
minus habenti qui ingrȩco it ale¬
guntur quem & anp̃hendimus
& secundum nr̃am legem uolurmꝰ
iudicare transiens autem lisias
tribunus cum multaui demanib
nr̃is eduxit iubens accusatores
eius uenire antete. quo possis ipse
iudicans deomnib: istis cognoscere¬
&cexera Confiteor autem hoc
tibi qđ secundum sectam quam
dicunt heresim. sic deseruio patri
dõmeo melius legitur ingrȩco
qđ secundũ uiã quã dicunt heresim
sic deseruio patridõ quae enim
consequentia est eum qui grȩce lo¬
cutus ẽ dicere secundũ sectam quã
dicunt heresim. cumidem latine
secta quodheresis grȩce signific& :

Expanded text:
natum de Maria virgine, et eum dicunt natum de Maria virgine, et eum dicunt esse qui sub Pontio Pilato et passus est et resurrexit, in quem et nos credimus. Sed dum volunt et Judaei esse et Christiani, nec Judaei sunt nec Christiani. Quem et apprehendimus. A quo poteris ipse judicans de omnibus istis cognoscere. In hoc loco quidam nostri Codices aliquot versus habent, qui in Graeco ita leguntur: Quem et apprehendimus, et secundum nostram legem voluimus judicare. Transiens autem Lysias tribunus cum multis vi e manibus nostris eduxit, jubens accusatores ejus venire ante te, quo possis ipse judicans de omnibus istis cognoscere, etc. Confiteor autem hoc tibi, quod secundum sectam quam dicunt haeresim, sic deservio Patri Deo meo. Melius legitur in Graeco: Quod secundum viam quam dicunt haeresim, sic deservio Patri Deo. Quae enim consequentia est eum qui Graece locutus est, dicere: Secundum sectam quam dicunt haeresim, cum idem Latine secta quod haeresis Graece significet?
Abbreviated transcription (Latin):
testatur hoc est qđ supragloriat᷑
se ante pedes gamaliel qui phari¬
seus fuisse legitur prophetas le¬
gemq: didicisse. Et deuouer̃ se.
dicentes Neq manducaturos neq
bibituros donec occiderent pau¬
lũ Cum dñs dicat : Beatiquiesuri¬
unt & sitiunt iustitiã isti eon¬
trario iniquitatẽ esuriunt &
sanguinem ad eo sitiunt. ut cibos
&iamcorpori abdicent diͦnec iusti
moste satientur. sed non ẽ sapientia
Non est prudentia non est consiliũ
contradnm. Nam & supra paulus
hostias licet obtulerit caput ra¬
serit nudiped alia exercuerit
iudaeis factus sit iuda eus uincula
tam̃ quae praedicta erant ñ euasit
Et hic isti quamuis concilia cogaNT
sed euoueant insidias tendant
seruaturtamen a postolus ut &¬
romae sicut ei dictũ erat xp̃o
Illo quidem tempore : xp̃iani pro
ob probrionatareni uocabant᷑
postea uero interiuda eos sur¬
rex̃ heresis quaedicta ẽ natare¬
norũ qui in xp̃m credunt filiũdĩ

Expanded text:
testatur, hoc est, quod supra gloriatur, testatur, hoc est, quod supra gloriatur, se ante pedes Gamalielis, qui Pharisaeus legitur, prophetas legemque didicisse. Et devoverunt se dicentes neque manducaturos neque bibituros donec occiderent Paulum. Cum Dominus dicat: Beati qui esuriunt et sitiunt justitiam , isti e contrario iniquitatem esuriunt, et sanguinem adeo sitiunt, ut cibos etiam corpori abdicent, donec isti morte satientur. Sed non est sapientia, non est prudentia, non est consilium contra Deum. Nam et supra Paulus hostias licet obtulerit, caput raserit, nudipedalia exercuerit, Judaeis factus sit Judaeus, vincula tamen quae praedicta erant non evasit. Et hic isti quamvis consilia cogant, se devoveant, insidias tendant, servatur tamen Apostolus, ut et Romae sicut ei dictum erat, ChriIllo quidem tempore Christiani, pro opprobrio, Nazareni vocabantur; postea vero inter Judaeos surrexit haeresis quae dicta est Nazarenorum, qui in Christum credunt Filium Dei,
Abbreviated transcription (Latin):
tudine compositũ ꝑcutiendum
esset ac destruendum: cumiam
uerũ sacerdotiũ xp̃i apostolis
euangelium praedicantib: ad¬
uenisset. Et inde est qđ ait ꝑ¬
cutiet teds̃: Non dixit ꝑcutiat
indicatiuo utiq modo hoc ipsum
futurum significans Non opta¬
tiuo maledicens : quam tranquillo
enĩ animo haec diceret. sequenti
responsione manifestat dicens
Nesciebam fratres quia princeps
esset sacerdotum Nam & si hunc
uere nouerat in nouotestam̃to
principẽ non eẽ sacerdotũ tam̃
erudiens alios atq: erga eos qui
in potestate sunt modestius conuer¬
sari monensipse quoq hicuoluit
temperare . Viri fratres egopha¬
riseussum &cecera sicut unitas
bonorũ semꝑ utilis. sic malorũ uni¬
tas semꝑ est bonis noxia. Vnde
satagit ut quem uniti cinxerant.
diuisi laxarent. sic marerubrũ
quod solidũ filios isrł artauerat
diuisum ab aegrpto liberauit
Quod autem sefiliũ phariseorum
siue iuxta grȩcũ filiũ pharisȩiẽe

Expanded text:
tudine compositum, percutiendum tudine compositum, percutiendum esset ac destruendum, cum jam verum sacerdotium Christi apostolis Evangelium praedicantibus advenisset. Et inde est quod ait: Percutiet te Deus. Non dixit, percutiat: indicativo utique modo hoc ipsum futurum significans, non optativo maledicens. Quod tranquillo enim animo haec diceret, sequenti responsione manifestat dicens: Nesciebam, fratres, quia princeps esset sacerdotum. Nam etsi hunc vere noverat in novo testamento principem non esse sacerdotum, tamen erudiens alios, atque ergo eos qui in potestate sunt, modestius conversari monens, ipse quoque hic voluit temperate. Viri fratres, ego Pharisaeus sum, etc. Sicut unitas bonorum semper est utilis, sic malorum unitas semper est bonis noxia. Unde satagit, ut quem uniti cinxerant, divisi laxarent. Sic mare Rubrum, quod solidum filios Israel arctaverat, divisum ab Aegypto liberavit. Quod autem se filium Pharisaeorum, sive, juxta Graecum, filium Pharisaei se esse
Abbreviated transcription (Latin):
Iferantib autem eis & proicien¬
Itib: uestimenta sua & puluerẽ
iactantib: in aerẽ. Indñipas¬
sione sacerdos solus dehrono
exiliens uestimenta scindit.
quiatunc sacerdotiũ erat nouo
mutandũ Nuncuero quia post
necem apostolorũ tota simul
gens erat regnigloria spolian¬
da cuncti indumenta proiciunt
& clamorẽ puluere mixtũ ad se
tollunt iuxta qđ psalmus ait
superbia eorũ qui teo derunt
ascendit semꝑ Ego multa pecu¬
nia ciuitatem hanc consecutus
sum. Alia editio manifestius
quid dixerit insinuat. Dixit
tribunus tam facile tedicis
ciuem romanũ ẽẽ : ego enĩ scio
quanto pretio ciuitatẽ istam
possedi Et paulus ego autem
& natussum Id est in hoc ego
plus ter omanussum qđ non ali¬
bi natus romanũ nomen emi.
sedin ipsorũ sumciuitate proge
de albate Non perturbatione
animi commotus dixit. sed utiq:
prophetando locutus est quia
figurale illud pontificiũ qđ
erat in parietis dealbati simili¬

Expanded text:
ferantibus autem eis, et projicienferantibus autem eis, et projicientibus vestimenta sua, et pulverem jactantibus in aerem. In Domini passione sacerdos solus de throno exsiliens vestimenta scindit, quia tunc sacerdotium vetus erat novo mutandum. Nunc vero quia post necem apostolorum tota simul gens erat regni gloria spolianda, cuncti indumenta projiciunt, et clamorem pulvere mistum ad coelum tollunt. Juxta quod Psalmista ait: Superbia eorum qui te oderunt, ascendit semper . Ego multa pecunia civilitatem hanc consecutus sum. Alia Editio manifestius quid dixerit insinuat. Dixit tribunus: Tam facile dicis civem Romanum esse? Ego enim scio quanto pretio civilitatem istam possedi. Et Paulus ait: Ego autem et natus sum. Id est, in hoc ego plus te Romanus sum, quod non alibi natus Romanum nomen emi, sed in ipsorum sum civitate progendealbate. Non perturbatione animi commotus hoc dixit, sed utique prophetando locutus est, quia figurale illud pontificium quod erat in parietis dealbati simili
Abbreviated transcription (Latin):
inoppido galileae giscali fuit quo
aromanis capto cum parentibus
suis tarsum ciliciȩ cõmigrauit
a quib: obstudia legis missus hiero¬
solrmã agamaliele uiro doctis¬
simo. sicut insequentib: ipse memo¬
rat eruditus est. Non autẽ se
ciuem sed municipẽ. Amunicipio
idest territorio eiusdem ciuita¬
tis inquo nutritus ẽ. appellat
Dictũ est municipiũ qđ tantum
munia id est tributa debita uel
munera reddat. Namlibera¬
les & famosissimȩ causȩ & quae
exprincipe proficiscuntur.
ad dignitatem ciuitatũ ꝑtineNt
Nec mirũ sise tarsensem & nonnat᷑ ñ
giscaliten dicat cũ dñs ipse in bethleẽ
bethleemites sed nazareus sit
cognominatus Vocem autem ñ
audierunt eius quilo quebatur
mecum su pradehac uisione nar¬
rat historia qđ comites illius
starent stupe facti audientes
quidem uocem neminẽ autem
uidentes unde colligitur eos
sonũ confusȩ uocis. Non autem
Idiscrim̃ audisse uerborũ Voci¬

Expanded text:
in oppido Galilaeae Giscali fuit. Quo in oppido Galilaeae Giscali fuit. Quo a Romanis capto, cum parentibus suis Tarsum Ciliciae commigravit. A quibus ob studia legis missus Jerosolymam, a Gamaliele viro doctissimo, sicut in sequentibus ipse memorat, eruditus est. Non autem se civem, sed municipem, a municipio, id est, territorio, ejusdem civitatis in quo nutritus est, appellat. Dictum autem municipium, quod tantum munia, id est, tributa debita vel munera reddat. Nam liberales et famosissimae causae, et quae ex principe proficiscuntur, ad dignitatem civitatum pertinent. Nec mirum, si se Tarsensem et non Giscalitem dicat, cum Dominus ipse in Bethleem natus, non Bethleemites, sed Nazareus, sit cognominatus. CAPUT XXII. Vocem autem non audierunt ejus qui loquebatur mecum. Supra de hac visione narrat historia, quod comites illius starent stupefacti, audientes quidem vocem, neminem videntes. Unde colligitur eos sonum confusae vocis, non autem discrimen audisse verborum. Voci
Abbreviated transcription (Latin):
praeuenit felix : moxq: cũ arma¬
tis occurrens a egrptio quidem
cum paucis fugato aliis etiam
peremptis. temere cepta facile
restrinxit quattuor miliauiro¬
rũ sicariorũ. Non est dehoc nu¬
mero satellitũ inter tribunum
quihaec locutus est & iosephum
quide aegrptoscripsit habenda
controuersia potuit enĩ fieri
ut primo cum paucis isdem que
clam trrannidem a gentib: ad¬
ueniens plures sibi postea publica
fraude coniunxerit. Legit᷑ autẽ
tempore felicis hoc genus sur¬
rexisse latronũ qui non locorũ
uel temporum abdita captantes
sed sicas id est breues manugladios
gestantes in ipsa luce dieipopulo
permixi cȩco adherentes uulne¬
re cruentabant . ut querelam
mors prȩueniret & percussor
lateret et siqui cõmotus fuisset
qđ in medio urbis talia agerent᷑¬
& hic peribat. Ita periculi metu
uel dissimulatione facinoris.
sicarius non de p̃hendebatur
Atarso cilicie non ignotȩ ciuita¬
tismuniceps. Natus quidem apł̃s

Expanded text:
praevenit Felix, mox cum armapraevenit Felix, mox cum armatis occurrens. Aegyptio quidem cum paucis fugato, aliis etiam peremptis, temere coepta facile restrinxit. Quatuor millia virorum sicariorum. Non est de hoc numero satellitum inter tribunum qui haec locutus est, et Josephum qui de Aegyptio scripsit, habenda controversia. Potuit enim fieri ut primo cum paucis, iisdemque clam tyrannidem agentibus adveniens, plures sibi postea publica fraude conjunxerit. Legitur autem tempore Felicis hoc genus surrexisse latronum, qui non locorum vel temporum abdita captantes; sed sicas, id est, breves manu gladios gestantes, in ipsa luce diei populo permisti, caeco adhaerentes vulnere cruentabant, ut querelam mors praeveniret, et percussor lateret. Et si qui commotus fuisset quod in medio urbis talia gererentur, et hic peribat. Ita periculi metu, vel dissimulatione facinoris, sicarius non deprehendebatur. A Tarso Ciliciae non ignotae civitatis municeps. Natus quidem Apostolus
Abbreviated transcription (Latin):
stare sententia quamipse post
quinq: dies aduentus sui incȩsariã
praesididixit : quia non plussunt
dies mihi quã xii exquo ascendi
adorare in hierusalem sienĩ&
illius diem quo ipse pharisaeos
& saduceos dissociauerat & illũ
quose iuda ei deuouerant eũ
occisuros adieceris. proculdubio
plus quam xii ibi repperient᷑
essedies Hic est homo qui ad¬
uersus populũ & legẽ & locum
hunc. omnes ubiq docet quia
uidebant nouae gratiae secta¬
toresminus cerimonias legis
& templi sollemnia frequentare
timebant sicut in euangelio
legitur Neuenirent romani
& tollerent eorũ & locũ & gen¬
tem Quidicit grȩce nosti:
Nonne tues a egrptius & c&era¬
Egrptius enĩ quidã uenerat ad
iudeam qui fidem sibi prophetae
magica arte a sciscens ad triginta
milia iudȩorũ congregauit
et ducens eos ꝑ desertũ peruenit
ad montẽ oliueti paratus inde
in ruere hiero solrmã urbemq:
sibi subiugare sed conatus eius

Expanded text:
stare sententia, quam ipse post stare sententia, quam ipse post quinque dies adventus sui in Caesaream, praesidi dixit: Quia non plus sunt dies mihi quam duodecim, ex quo ascendi adorare in Jerusalem. Si enimbus concilii illius diem quo in se Pharisaeos et Sadducaeos dissociaverat, et illum quo se Judaei devoverant eum occisuros adjeceris, procul dubio plus quam duodecim ibi reperientur esse dies. Hic est homo qui adversus populum et legem et locum hunc, omnes ubique docens. Quia videbant novae gratiae sectatores minus cerimonias legis et templi solemnia frequentare, timebant, sicut in Evangelio legitur, ne venirent Romani, et tollerent eorum et locum et gentem. Qui dixit: Graece nosti? Nonne tu es Aegyptius, etc.? Aegyptius enim quidam venerat ad Judaeam qui fidem sibi prophetiae magica arte consciscens, ad triginta millia Judaeorum congregavit; et ducens eos per desertum, pervenit ad montem Oliveti, paratus inde irruere Jerosolymam, urbemque sibi subjugare. Sed conatus ejus
Abbreviated transcription (Latin):
gruentius deuitare non possit
quã utea ipse celebraret quae
damnare tamquã sacrilega
putabatur atq: ita ostenderet
nec iudaeos tunc ab eis tamquã
ne fariis prohibendos. Nec gen¬
tiles ad eatã quã ad neces saria
compellendos. Namsireuera
sic ea probaret quem ad modũ
deillo auditũ erat: & ideo cele
branda susciperet ut actione
simulata suã possit occultare
sententiã. Non ei diceret iacob
et scient omnes qm quaede te
audierunt falsa sunt sed dice¬
ret putabunt omnes prȩsertim
quia in ipsis hiero solrmis apłi
iam decreuerant. nequis quam
gentes cogeret iudaitare : Non
autẽ decreuerant ut quis quam
tunc iuda eos iudaizare prohi¬
beret quãuis etiã ipsos iam
doctrina xp̃iana non cogeret
Dum enĩ septẽ dies consummareNT
Nondum consummatierant
hi dies sed eorũ cursus a gebat᷑¬
& consummatio exspectabatur
unde ex pressius ingretodicit᷑:
Cum autẽ incipiebant uii diescon¬
summari. Alio quin non potest

Expanded text:
gruentius deuitare non posset, gruentius deuitare non posset, quam ut ea ipse celebraret. quae damnare tamquam sacrilega putabatur, atque ita ostenderet nec Iudaeos tunc ab eis tamquam a nefariis prohibendos nec gentiles ad ea tamquam ad necessaria compellendos. Nam si re uera sic ea reprobaret, quem ad modum de illo auditum erat, et ideo celebranda susciperet, ut actione simulata suam posset occultare sententiam, non ei diceret Jacobus: Et scient omnes, quoniam quae de te audierint, falsa sunt; sed diceret, Putabunt omnes: praesertim quia in ipsis Jerosolymis apostoli jam decreverant, ne quisquam gentes cogeret judaizare. Non autem decreverant ut quisquam tunc Judaeos judaizare prohiberet, quamvis etiam ipsos jam doctrina Christiana non cogeret. Cum autem septem dies consummarentur. Nondum consummati erant hi dies, sed eorum cursus agebatur, consummatio spectabatur. Unde expressius in Graeco dicitur: Cum autem incipiebant septem dies consummari. Alioquin non potest
Abbreviated transcription (Latin):
& celera Idest quia perdoctri¬
nã xp̃uuelut sacrilega nec dõ
mandante conscripta damnari
dicas quae permorsen patrib:
fuore ministrata. Hoc enim de
paulo iactauerant. non illi qui
intellegebant quo animo aiude is
fidelib: obseruari tuncista de¬
buerint propter cõmendandã
scilicet auctoritatẽ diuinam &
sacramentorũ illorũ propheticã
scĩtatẽ non propt̃ ad ipiscendam
trabatur: sed illi hoc depaulo
sparserant qui sic ea uolebant
obseruari tanquã sinehis in euan¬
gelio salus credentib ẽẽ non pos¬
sit Ipsum enĩ senserant uehem̃¬
tis simũ gratiae p̃dicatorẽ & in¬
tentioni eorũ maxime aduersa
docentem Non ꝑ illa hominem
iustificari sed ꝑ gratiã ilsu xp̃i
Cuius praenuntiandȩ causa illȩ
umbrae in lege mandatȩ sunt
et ideo illi inuidiã &persecutio¬
nem concitare molientes tam¬
quã inimicum legis mandatorũq:
diuinorũ criminabantur fuius
falsȩ criminationis inuidiã con¬

Expanded text:
, etc.; id est, quia per doctri, etc.; id est, quia per doctrinam Christi, velut sacrilega, nec Dmandante conscripta damnari putarentur. quae per Moysen patribus fuerant ministrata. hoc enim de Paulo iactauerant non illi, qui intellegebant, quo animo a Iudaeis fidelibus obseruari tunc ista deberent propter commendandam scilicet auctoritatem diuinam et sacramentorum illorum propheticam sanctitatem, non propter adipiscendam ntum ministrabatur, sed illi hoc de Paulo sparserant, qui sic ea uolebant obseruari, tamquam sine his in euangelio salus credentibus esse non posset. ipsum enim senserant uehementissimum gratiae praedicatorem et intentioni eorum maxime aduersum docentem non per illa hominem iustificari sed per gratiam Iesu Christi, cuius praenuntiandae causa illae umbrae in lege mandatae sunt. et ideo illi inuidiam et persecutionem concitare molientes tamquam inimicum legis mandatorumque diuinorum criminabantur, cuius falsae criminationis inuidiam con
Abbreviated transcription (Latin):
ria in quamorabantur ad regi¬
onẽ samariȩ pertinet. in confi¬
nio fenicis & palestine sita
Haec dicit sp̃s sc̃s Uirũ cuius est
tona haec sic alligabunt in hiero
iudaei. prophetas ueteres imi¬
tatur. quidicere solebant
aeque ut pater & filius dñs
& dĩ est nec eorũ separariope¬
uoluntas una est. Vnde & supra
et ipse paulus scribit. Paulus apłs
Haec diximus nequis forte uixta
aut minoris auctoritatis quam
patrẽ uel filiũ credat. Sequenti
autẽ die in troibat paulus nobiscũ
adia cobum Iacobus isto frater
dnĩ idest mariae sororis matris
dñi cuius iohannes euangelista
meminit. filius fuit : qui post pas¬
sionẽ dni statim ab apostolis ep̃s
paulum occidere non possent
mox ut festus mortuus est Nec¬
dumq: albinus in prouintiam
uenerat. uertere manus iniaco¬
bum qui iuxta templũ ubi & p̃ci¬
pitatus fuerat. sepultus est
Audierunt autẽ dete quia dis¬
cessionẽ doceas amorse eorum
qui pergentes sunt iudaeorum¬

Expanded text:
rea in qua morabantur, ad regirea in qua morabantur, ad regionem Samariae pertinet, in confinio Phoenicis et Palaestinae sita. Haec dicit Spiritus sanctus: Virum cujus est zona haec, sic alligabunt in Jerusalem Judaei. Prophetas veteres imitatur, qui dicere solebant:aeque ut Pater et Filius, Dominus et Deus est, nec eorum separari povoluntas una est. Unde et supra Et ipse Paulus scribit: Paulus apost. Haec diximus, ne quis forte juxta eaturam, aut minoris auctoritatis quam Patrem vel Filium credat. Sequenti autem die introivit Paulus nobiscum ad Jacobum. Jacobus iste frater Domini, id est, Mariae sororis matris Domini, cujus Joannes evangelista meminit, filius fuit. Qui post passionem Domini statim ab apostolis episcPaulum occidere non possent, mox ut Festus mortuus est, necdumque Albinus in provinciam venerat, vertere manus in Jacobum, qui juxta templum ubi praecipitatus fuerat sepultus est. Audierunt autem de te, quia discessionem doceas a Moyse, eorum qui per gentes sunt Judaeorum
Abbreviated transcription (Latin):
grauetur manib: eẽ labor an¬
dum. Hoc est autem qđ dictũ est:
et quod cumq suꝑero gaueris
ego cum rediero reddam tibi
euangeliũ uidelicet prȩdicare
& ex euangelio sumptus nonquȩ¬
rere Beatius est magisdare
quã accipere Non illis qui reli¬
ctis omnib: secuti sunt dñm diui¬
tes etiã elemosi narios prȩponit.
sed illos quã maxime glorificat
quicunctis quae possident in se¬
mel renuntiatis nihi lominus
laborant operando manibus
quodbonũ est ut habeant unde
tribuant necessitatẽ patienti
Profecti ibamus deducentib: nos
omnib cum uxorib: & filiis & e&
Impleta est prophetia quae ec de¬
siae canens ait. Filia e trriinmu¬
nerib: uultũ tuũ de p̃cabuntur
omnes diuites plebis. & cetera
usq ad finẽ psalmi Nulla enĩ
ciuitas. maiori dulcedine apo¬
stolum suscepit. tenuit dimisit
Deniq: hodieq: monstratur in
arenis locus ubi pariter orabant
Superuenit quidã aiudȩa pro¬
pheta. Aiudȩ a dicit quia cesa¬

Expanded text:
gravetur manibus esse laborangravetur manibus esse laborandum. Hoc est autem quod dictum est: Et quodcunque supererogaveris, ego cum rediero reddam tibi , Evangelium videlicet praedicare, et ex Evangelio sumptus non quaerere. Beatius est magis dare quam accipere. Non illis qui, relictis omnibus, secuti sunt Dominum, divites etiam eleemosynarios praeponit, sed illos quam maxime glorificat, qui cunctis quae possident semel renuntiatis, nihilominus laborant operando manibus quod bonum est, ut habeant unde tribuant necessitatem patienti. CAPUT XXI. Profecti ibamus, deducentibus nos cum uxoribus et filiis, etc. Impleta est prophetia, quae Ecclesiae canens ait: Filiae Tyri, in muneribus, vultum tuum deprecabuntur omnes divites plebis , et caetera, usque ad finem psalmi. Nulla enim civitas majori dulcedine Apostolum suscepit, tenuit, dimisit. Denique hodie monstratur in arenis locus ubi pariter orabant. Supervenit quidam a Judaea propheta. A Judaea dicit quia Caesa