comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tellegentiam Ergo sic
historice oport& fidẽ
tenere ut eã & morali¬
ter debeamus inter p̃
nent septẽ ad homi¬
nes: illatria quue ad
dm̃ ꝑtinent In unatabu¬
lascripta fue runt:
liquu septẽ in secunda
nprimatabula trium
mandatorũ hoc primũ
est diligir dñm dm̃tu¬
um. Infecunda honor a
patrẽ tuũ & matrem
Hincẽ quod& saluator r¬
cribe interroganti ait:¬
Q uodprȩceptũ est primũ
inlegẽ : Audisrł dñr̃¬

Expanded text:
telligentiam. Ergo sic telligentiam. Ergo sic historice oportet fidem tenere, ut eam et moraliter debeamus interpretnent, septem ad homines. Illa tria quae ad Deum pertinent in una tabula scripta fuerunt, reliqua septem in secunda. In prima tabula trium mandatorum hoc primum est: Diliges Dominum Deum tuum. In secunda: Honora patrem tuum et matrem. 14. Hinc est, quod Salvator scribae interroganti quod praeceptum est primum in
Abbreviated transcription (Latin):
tar in diuina prȩdestina¬
tione : Nobi sigitur tem¬
poraliter accidunt. quue¬
a conditore omnium. si¬
n& empore ꝓuidentur:
Propterea ꝓph&iu rerũ
futurarũ gesta: prȩsen¬
dantur illa futura quẽ¬
ad modum istacernunt᷑
esseconpl&a: Moree¬
nimsuo: ꝑpresentia.
defuturis loquitur sicut
inꝑsona hierłm deeccle¬
sia & sicut inꝑsona efra¬
im deher&icis: Profac¬
disdiuinis plerumq dic¬
taponuntur Idcirco
qui unonoperatione ma¬
nuuͥ đr̃ seddicendi Im¬
perio operatur. sicut
scriptũ est: Dixit& fac
saest: aut mysterii.
Sicud&x & gratia. sicut
inicium & ꝑfectio. si¬
cutbonũ & meliur Lex
diuina intrib distingi¬
tur partib Idest inbir¬
toria inprȩ ceptis
in hisque gestasunt
pruecepta in his quueiurs¬
plicisentienda estro¬
do. Primo isthistora
cue secundo ut tro¬
pologice fertio ut
mistice intelle gatur
historice nãq iux talitte¬
rã. Tropologice iuxta
mor alemscientiam :
mistice iux taspłclẽ in¬

Expanded text:
sunt in divina praedestinasunt in divina praedestinatione? Nobis igitur temporaliter accidunt, quae conditori omnium sine tempore providentur. 8. Propterea prophetia rerum futurarum gesta praesendantur illa futura, quemadmodum ista cernuntur esse completa. More enim suo per praesentia de futuris loquitur, sicut in persona Jerusalem de Ecclesia, et sicut in persona Ephraim de haereticis. 9. Pro factis divinis plerumque et dicta ponuntur; idcirco, quia non operatione manuum Deus, sed dicendi imperio operatur, sicut scriptum est: Dixit, et fsa est, aut mysterii, sicut lex et gratia, sicut initium et perfectio, sicut bonum et melius. 11. Lex divina in tribus distinguitur partibus: In historia, 164 in praeceptisin his quae gesta sunt, praecepta in his quae jusivina triplici sentienda est modo. Primo, ut historice: 165 secundo ut tropologice, tertio ut mystice intelligatur. Historice namque juxta litteram, tropologice juxta moralem scientiam, mystice juxta spiritalem in
Abbreviated transcription (Latin):
tis scripturaracra ꝓ¬
unius cunisq: lectorir
intellegentia uuriatur
sicut manna quȩ popu¬
lo u&eri prosingulorũ
delectatione uariumda¬
bat saporem: Iuxta sen¬
suumenim capacitatẽ
cur congruit: &dum
sitꝓ uniurcuiusq intel¬
lectu diuersur in r& am̃
ꝑman& unur. Ideo in li¬
brisscir quȩ dã obscura
quuedã aꝑta repperiun¬
tur: utintellec tur lec¬
toris & studium augea¬
tur: Nasicunc tap̾ate¬
rent stattm intellec¬
ta uilescerent: rur¬
sursicunc taclaura & sir¬
terent confestim diffiden¬
tsa gignerent: pe ergo
deobscuris desperatiofiat
euq manifestarunt sati¬
antꝰ: & nede intellectis
fastidium &sistat : euqde
clausa sunt desiderium
xcitant: Nãcpleraque
quanto magis latent
tanto magis & ercitium
pruebent : Inrcriptuns
scĩr sepe eaqefiturasuNt
quasi facta n arrantur
icut estilludi deder̃
in escame afel: & insiti
mea potauer meac&o:
Sed qur futura quusi prȩ¬
terita scribuntur niri
quia eaquue adhuc faci¬
endas̃ inopere lamfac

Expanded text:
im Scriptura pro uniuscujusque lectoris intelligentia variatur, sicut manna quod populo veteri pro singulorum delectatione varium dabat saporem. Juxta sensus enim capacitatem, cus congruit. Et dum sit pro uniuscujusque intellectu diversus, in se tamen permanet unus. 6. Ideo in libris sanctis quaedam obscura, quaedam aperta reperiuntur, ut intellectus lectoris et studium augeatur. Nam si cuncta paterent, statim intellecta vilescerent. Rursus si cuncta clausa existerent, confestim diffidentiam gignerent. Ne ergo de obscuris desperatio fiat, ea quae manifesta sunt satiant; et ne de intellectis fastidium existat, ea quae clausa sunt desiderium excitant. Nam pleraque quanto magis latent, tanto magis exercitium praebent. 7. In Scripturis sanctis saepe ea quae futura sunt quasi facta narrantur, sicut est illud: Dederunt in escam meam fel, et in siti mea potaverunt me aceto. Sed cur futura quasi praeterita scribuntur, nisi quia ea, quae adhuc facienda sunt in opere jam facta
Abbreviated transcription (Latin):
hoc ƿrimũ est Secun¬
dũ uero similehuic di¬
ligis ꝓximũ tuũ sicut te
ceptũ. deprimatabula
dixit quod ad dĩꝑtin&
amorẽ: alterũ uero
deuliatabula quod adho¬
mines ꝑtin& dilectionẽ¬

Expanded text:
hoc primum est. Secundum vero simile est huic: Diliges proximum tuum, sicut te ceptum de prima tabula dixit, quod ad Dei pertinet amorem; alterum vero de alia tabula, quod ad hominis pertinet dilectione
Abbreviated transcription (Latin):
l& est ꝑ quã uaduNad
dm̃ hii quib utest in tel¬
scripturarum altitudo
quasimontes pascuer̃
adquor dũ quisq iustoꝵ
conscendit parcuȩ in¬
deficientis refectionẽ
seinuenisse congaud&
Inscripturisrcir quusi
inmontib excelsis &
uiriꝑfecti habent subli¬
mia intelle gentiue
quib gressus contẽ pla¬
donir quusiceruieri¬
gant & simplices quari
purua animalia inueni¬
untmodicor intellectur
adquor humiler ipsire¬
fugiuNt: scriptura sacra
infirmis & senru puruu¬
lis secundũ historiã hu¬
milirui d&ur in uerbir:
Cuexcellent iorib autẽ uisr¬

Expanded text:
 est, per quam vadunt ad Deum hi qui ut est intelScripturarum altitudo quasi montes pascuae sunt , ad quos dum quisque justorum conscendit, pascuae indeficientis refectionem invenisse se congaudet. 3. In scripturis sanctis, quasi in montibus excelsis, et viri perfecti habent sublimia intelligentiae, quibus gressus contemplationis quasi cervi erigant, et simplices quasi parva animalia inveniunt modicos intellectus, ad quos humiles ipsi refugiant. 4. Scriptura sacra infirmis et sensu parvulis, secundum historiam humilis videtur in verbis, cum excellentioribus autem vi
Abbreviated transcription (Latin):
nonesse purtẽ diuinue
substantiue uel naturue
necesreea priurquã corpo¬
n mirceatur: sed tunc
eã creas: quundo&cor¬
puscreatur cuiad misci
uid&ur: philosophoꝵ
sententiue dicunt essea¬
nimã prius quã nascats
incorpore quoduerum
ene nullir ad ꝓbatur indi¬
cus Nãutrui antra fuisse¬
inus necipsino uimur
necquir hominũdicat ha¬
be mur Etonest ergoquus¬
rendũ quod quuerendo
dũ: gentiler & her&ici
deanima disputare conan¬
tus: Red quo modo deilla
aliquid recte sentise porr̃
quiauctorẽ adcuiur ima¬
ginẽ factaẽ: non nouer
&ꝰ ideo multa errondigna
dixer̃ Mutabilirest ani¬
ma non lo calit̃ sedtem¬
poraliter suir asfectioni¬
b Corpur autẽ & loco
& tẽpore mutabile qia
& tẽpore mutatur &
hocẽ ad animũ mutabi¬
litas cogitationũ: Quue
uan &ar male motionis
tuncmenti inbent : quan¬
do ab &ernorũ contẽpla¬
tione py murhomorece¬
denr in illo starenoluit
a quo male recersit : &iur¬
tadãnatione In constanr
ꝑrerũ raptus uari&atem

Expanded text:
non esse partem divinae substantiae vel naturae, nec esse eam prius quam corpori misceatur; sed tunc eam creari quando et corpus creatur, cui admisceri videtur. Philosophorum sententiae dicunt esse animam, priusquam nascatur in corpore. Quod verum esse nullis approbatur indiciis. Nam utrum antea fuissemus, nec ipsi novimus, nec quis hominum dicat habemus. Non est ergo quaerendum quod quaerendo dum. 5. Gentiles et haeretici de anima disputare conantur, sed quomodo de illa aliquid recte sentire possunt, qui auctorem ad cujus imaginem facta est non noverunt? Et ideo multa errore digna dixerunt. 6. Mutabilis est anima, non localiter, sed temporaliter, suis affectionibus. Corpus autem, et loco, et tempore mutabile est, quia et tempore mutatur, ehoc est ad animam mutabilitas cogitationum. Quae varietas malae motionis tunc menti inhaesit, quando ab aeternorum contemplatione primus homo recedens a quo male recessit; et justa damnatione inconstans per rerum raptus varietatem
Abbreviated transcription (Latin):
ita corponsanima
uita animue dr est
& sicutcorp mortu¬
um est sineanima ita
anima munt̃ tua est
sinedo anima homi¬
nis non ethomo: sed
corpus quod &humo
factum est: id tantum
homo est. In habitando
autẽ incorpore anima
& ipso participio carnis
hominis nomen accepit
sicut& a postolur interiorẽ
hominẽ dicit: Animanon
carnem conditã esse adoduĩ
imaginẽ: N. aleergo aqđi¬
burdã creditur aniniã
hominisese ceposeam

Expanded text:
ita corporis anima, vita animae Deus est. Et sicut corpus mortuum est sine anima, ita anima mortua est sine Deo. 2. Anima hominis non est homo, sed corpus, quod ex humo factum est, id tantum homo est. Inhabitando autem in corpore anima, ex ipso participio carnis hominis nomen accepit, sicut Apostolus interiorem hominem dicit animam, non carnem, conditam esse ad Dei imaginem. Male ergo a quibusdam creditur animam hominis esse corpoream
Abbreviated transcription (Latin):
onfaci& in suturũ cormi¬
seru iustoꝵ conpassioneda¬
natoꝵ condolendi ciffecti¬
o: ubitantuerit scoꝵ dedi
conte platione gaudium.
ut tyssticiȩ nullu tribuat᷑
introitũ: Sicut conpara¬
tus color candidus nigro
est: ficiustitia iniustiti¬
ue: sicuirtus uitio:
na: Postresurrectio¬
ne scis in carne ꝓmissaẽ
cueloꝵ ascensio : dicente
ad patrexpo: Uolo ut
subisuego & ipsisint me¬
cũ: sienim me bracapi¬
tisumus: & unus inse &

Expanded text:
on faciet in futurum cor miserum justorum compassione damnatorum condolendi affectio, ubi tantum erit sanctorum de Dei contemplatione gaudium, ut tristitiae nullus tribuatur introitus. Sicut comparatus color candidus nigro erit. Sicut justitia injustitiae, sic virtus vitio. na. Post resurrectionem sanctis in carne promissa est coelorum ascensio, dicente ad Patrem Christo: Volo ut ubi ego sum, et ipsi sint mecum . Si enim membra capitis sumus, et unus in se et
Abbreviated transcription (Latin):
sermonẽ : quã scripturã
scam̃ ꝓpt̃eloqium humi¬
le: Sedqͣid ꝓdest inmun¬
danis doctrinir ꝓficere &
manescere indiuinis : Ca¬
duca seqi sigm̃ta ÷ & cȩlesti
a fastidire mysteria: Ca
morẽ sc̃arũ scripturarͤ
uitandi: Gentiliũ dic¬
ta & terius uerboꝵ elo¬
qͤentianitent : interiur
uacua uir tutis sapien¬
tia manert : El o qia aute
racra & teriur incomp¬
tauenba pparent in

Expanded text:
sermonem, quam Scripturam sermonem, quam Scripturam sanctam propter eloquium humile. Sed quid prodest in mundanis doctrinis proficere, et inanescere in divinis; caduca sequi figmenta, et coelestia 297 fastidire mysteria? Cavmorem sanctarum Scripturarum vitandi. 3. Gentilium dicta exterius verborum eloquentia nitent, interius vacua virtutis sapientia manent; eloquia autem sacra exterius incompverbis apparent, i
Abbreviated transcription (Latin):
d stipulis meis dt ecu
aut ludeus intellegat aut
pulus Unitatẽ quppe
cripturas her&icisano
sensu ñ sapiun redeas
aderrorẽ prauȩ intelli¬
m& ipros earũ sensib sub¬
calliditas. ut falsaueris :¬
malaqebonis ꝑmisceaNT:
alutaribꝰ qd rob plerũ¬
q: eproris sui uirurin¬
trerant quo ra ciliur por¬
sint prauitatẽ ꝑuersa
dogmatis subspecie ꝑ su¬
adeseueritatir: Ple¬
rũq sub nomine catho¬
licoꝵ doctoꝵ heruicirua
dicta consribunt : utim¬
dubitant̃ lecta credantur:
suar latenti dolo in libys
scilic& uel a diciendo qͣe
impias̃: uel auferendo qe
piar̃: Caute meditanda
leguntur ut iuxta a posto¬
lica monita ÷ & teneamr
contraria ueritatis & sis¬
tunt : Nicq: in bonis instru¬
qia obledtamenca inaniũ
fabułarũ mentẽ &xcitanł
adincentiua libidinũ: non
enim solũ tura offerendo
demonib: immolatur sed
& iãeoꝵ dicta libentiur ca¬
piendo. Quidãplur medi¬
tare delectantur gentiliũ
dicta ꝓpt̃ tum̃tẽ & ornatũ

Expanded text:
discipulis meis ; ne eam aut Judaeus intelligat, aut pulus. Unitatem quippe cripturas non sano sensu sapiunt, sed eas ad errorem pravae intellimetipsos earum sensibus subcalliditas, ut falsa veris malaque bonis permisceant, salutaribusque rebus plerumque erroris sui virus interserant, quo facilius possint pravitatem perversi dogmatis sub specie persuadere veritatis. 7. Plerumque sub nomine catholicorum doctorum haeretici sua dicta conscribunt, ut indubitanter lecta credantur. suas latenti dolo in librisscilicet vel adjicendo quae impia sunt, vel auferendo quae pia sunt. 8. Caute meditanda leguntur, ut, juxta apostolica monita , et teneamus contraria veritati existunt; sicque in bonis instruquia per oblectamenta inanium fabularum mentem excitant ad incentiva libidinum. Non enim solum thura offerendo daemonibus immolatur, sed etiam eorum dicta libentius capiendo. 2. Quidam plus meditari delectantur gentilium dicta propter tumentem, et ornatum
Abbreviated transcription (Latin):
omnẽ filiũ quẽ recipit
U aldeꝑ necesrariũ ẽ iur¬
tũ inhacuita & uitur
tẽp̃tari. & uerberan
flagello : Utdũuiti¬
ispulratur. deuirtuti¬
ro aut animi autcar¬
nis dolore adteritur
amundiamore secra¬
hatur: Dep̃tari au¬
tẽ oport& iustũ sed tꝙ̃¬
tatione plagȩ ñ tẽpta¬
tione luxorue Du¬
riur circasutis electos
in hacuita dr̃ agit : ut
dũ fortiorib flagelli
stimulis feriunt. nulla
oblectam̃ta p̃sentis u
deleotent sed celeste
patriã ubicertare quie
& pectatur in desinent
desiderent: Elecar
ꝓbaris ut recundũ pe¬
trũ iudiciũ ado modĩ
incipiat: Dũ in hau
uita electos suos dr̃
iudicii flagello casti¬
gatꝰ

Expanded text:
omnem filium quem recipit . » Valde necessarium est justum in hac vita vitiis tentari et verberari flagello, ut, dum vitiis pulsatur, de virtutiro aut animi aut carnis dolore atteritur, a mundi amore retrahatur. Tentari autem oportet justum, sed tentatione plagae, non tentatione luxuriae. Durius circa suos electos in hac vita Deus agit, ut, dum fortioribus flagelli stimulis feriuntur, oblectamenta praesentis vitae delectent, sed coelestem patriam, ubi certa requies exspectatur, indesinenter desiderent. Electos probari, ut secundum Petrum judicium a domo Dei incipiat , dum in hac vita electos suos Deus judicii flagello castigat.
Abbreviated transcription (Latin):
Similit̃ ordorȩꝓboꝵ partitur
induob: dũhiiqi intraecdesi¬
am s̃ mali iudicandir̃ & dam¬
nandi: Qui uero & traecde¬
siũ inueniendis non r̃ iudi¬
candi sedtantũ danandi:
Primꝰ igitr ordoeorũ qn udi¬
cantur & pereunt: opponi¬
duror doeorũ qĩ ñ iudicant᷑
iudicant᷑ & regnanÑt : Teti¬
usordo eoꝵ qͦi iudicanNł &
regnant illior dinie contra¬
rius de qor qi iudicantur&
pereuNt: Qurtusordo eoꝵ
qi ñ iudicaNt & regnaNt oppo¬
nitr illi contrano ordini in
qo illis̃ qi nꝰiudicantr & pere¬
uNT: Semina punitꝰ sententia
impius: dũ authic ꝓsuis meyꝰ¬
tis mentiscȩcitate ꝑcutitur
neueritatẽ uideat: aut dũ in
finedanabit̾ ut debitas poe¬
nas & soluat :¬

Expanded text:
Similiter ordo reproborum partitur in duobus, dum hi qui intra Ecclesiam sunt mali, judicandi sunt et damnandi; qui vero extra Ecclesiam inveniendi sunt, non sunt judicandi, sed tantum damnandi. Primus ergo ordo eorum qui judicantur et pereunt, opponidus ordo eorum qui non judicantur judicantur et regnant. Tertius ordo eorum qui judicantur et regnant illi ordini est contrarius de quo sunt qui judicantur et pereunt. Quartus ordo eorum qui non judicantur et regnant opponitquo illi sunt qui non judicantur et pereunt. Gemina punitur sententia impius, dum aut hic pro suis meritis caecitate percutitur ne veritatem videat, aut dum in fine damnabitur ut debitas poenas exsolvat
Abbreviated transcription (Latin):
tae: non pariter ꝑgunt:¬
eminũẽ diuinũ iudiciu̾
Odnũquo & hiciudicantt᷑
homines &infuturo: al¬
teru quo rpterea hiciudi¬
cantur : ne illuciudicentr
Ideoq quibda ad purgati¬
one teporalir nficitroenie
quib: da uero hic incoat
danatio: & illuc ꝑfectas¬
peratur ꝑdicio: In iudici¬
oreꝓbihumanitatẽ xi in
qua iudicatus est uidebN
utdoleant : diuinitatẽ ue¬
roeius non uidebun ne
gaudeuNt : Qib enimdiui¬
nitas ostenditr᷑ : utiq: udgau¬
diũ demonstratur : ꝓdi

Expanded text:
ta est, non pariter perguntta est, non pariter perguntGeminum est divinum judicium; unum, quo hic judicantur homines, et in futuro alterum, quo propterea hic judicantur, ne illuc judicentur: Ideoque quibusdam ad purgationem temporalis proficit poena; quibusdam vero hic inchoat damnatio, et illic perfecta speratur perditio. 8. In judicio reprobi humanitatem Christi, in qua judicatus est, videbunt, ut doleant, divinitatem vero ejus non videbunt, ne gaudeant. Quibus enim divinitas ostenditur, utique ad gaudium d
Abbreviated transcription (Latin):
sinireorũ qui nͥ credider̃:
Ad destricti&am iudicir nec
iustitia iustisecurae nisipi¬
iustitia quaquirq iustus est:
dõ iustisicante iustific&ur
Aboquin apud dm̃ &ipsapec¬
catum ẽ: Indeẽ quod ait
lob & innocente &impiũ.
ipse consumit: Consumi¬
tur quippeadõ innox quan¬
do ipsa innocentia: liquidi¬
us reqͣisita: &diuinae in¬
nocentiue conparata ni¬
hilefficitur nisi &ibi diui¬
ne miđiae pi&ate homo
iustific&ur : consumitr
itẽ adõ impius quando&
aminis diuini subtilitate
requintur eiusq: dececta
impi&as iudicatadanatur:
consumitur innox &impi
ussimul fine carnis non
poenadanationis: Doc¬
tuspurter& in doctus mo¬
riuntur sedmorte car¬
nis non poenaðanationr.
Omnia aute ꝑgNadunum
locũ : dumorte corporali:
interra &iustus & impius
reuertuntur: frribu¬
tio aute dissimilis: sicuti
ꝑeundẽ salomone dicitur
Quid plur hab& sapienrab
stulto : nisi qđ illucꝑgit ubi
uitae : Ergo omner inter¬
ra payt̾redeunt: naubiui¬

Expanded text:
erit qui non crediderunt? Ad districti examen judicis nec justitia justi secura est, nisi pijustitia, qua quisque justus est, Deo justificante, justificetur. Alioquin apud Deum et ipsa peccatum est. Inde est quod ait Job: Innocentem et impium ipse consumit . Consumitur quippe a Deo innocens quando ipsa innocentia liquidius requisita divinaeque innocentiae comparata nihil efficitur, nisi et in misericordiae pietate homo justificetur. Consumitur iterum a Deo impius, quando examinis divini subtilitate requiritur, ejusque detecta impietas judicata damnatur. Conus simul fine carnis, non poena damnationis. 5. Doctus pariter et indoctus moriuntur, sed morte carnis, non poena damnationis. Omnia autem pergunt ad unum locum, dum morte corporali in terram et justus et impius revertuntur . Retributio autem dissimilis, sicuti per eumdem Salomonem dicitur: Quid plus habet sapiens a stulto, nisi quod illuc pergit ubi vita est ? Ergo omnes in terram pariter redeunt. Nam ubi vi
Abbreviated transcription (Latin):
ineuangelio dicere & sci
re discipulos noluit
nã dum dicat idẽ dñr por
ꝓphecã diesultioniri
corde meo: indicat se nor
necire sed nolle in dicoł¬

Expanded text:
in Evangelio dicere et scire 184 discipulos noluit. Nam dum dicit idem Dominus per prophetam: Dies ultionis in corde meo , indicat se non nescire, sed nolle indic
Abbreviated transcription (Latin):
fe: Ignẽ ge hennȩ adaliqid
lum̃ habere : ud aliqid ñ ha¬
bere: hoce habere lum̃ad
danationẽ utuideant impii
undedolean: & n habere
ad consolationẽ. neuideaNT
unde gaudeant: aptasitcõ¬
puratio de caminotisum
puerorũ ad eẽplu ignirge¬
henne: Pasicut illeignisn
arsitadtyꝰupueroꝵ supplici¬
ũ & arsitad conburenda liga¬
mina uinculoꝵ itaignirge¬
hennȩ & lucebit miserirad
augm̃tũpoenarũ utui deanun¬
dedoleant & ñ lucebit ad conso¬
lationẽ neuideaNTunde gau¬
infelicita tis miseria multa dir¬

Expanded text:
re. Ignem gehennae ad aliquid lumen habere, et ad aliquid non habere, hoc est, habere lumen ad damnationem, ut videant impii unde doleant, et non habere ad consolationem, ne videant unde gaudeant. Apta fit comparatio de camino trium puerorum, ad exemplum ignis gehennae. Nam sicut ille ignis non arsit ad trium puerorum supplicium, et arsit ad comburenda ligamina vinculorum , ita ignis gehennae et lucebit miseris ad augmentum poenarum, ut videant unde doleant, et non lucebit ad consolationem, ne videant unde gauinfelicitatis miseriam multa dis
Abbreviated transcription (Latin):
cio xrelectis & terribilis
reꝓbis: Nãqualẽ qurq
conscientiã tulerit talẽ&
iudicẽhabebit: Umaner¬
te in suutranquillitatexso
illis solis terĩbilis appare¬
at quos conscientia in ma¬
rentiue: uel ordinerhomi

Expanded text:
 electis, et terribilis reprobis. Nam qualem quisque conscientiam tulerit, tale et judicium habebit; ut, manente in sua tranquillitate Christo, illis solis terribilis appareat, quos conscientia in marentiae vel ordines homi
Abbreviated transcription (Latin):
ueniente m&u concutien
dir̃ uidentest alisententia
impiuesse punitũ: Qot̃ro¬
corpore adhuc peccatire¬
mansent : m&uipso qđ
diubolũ dã nari conspiciun
purgabuN: Hincẽ qđ ait
iob Cũ sublatr fuerit: ti¬
mebN angeli& & t̃ritiprꝰ
gabNđ: mltos posseperir
&ceis in dieiudicii : qi nunc
electiesse uidentꝰ & sci :
Docentepph&a Uocabit
rubi tabyssũ multa & come¬

Expanded text:
veniente, metu concutiendi sunt, videntes tali sententia impium esse punitum. Quo terrocorpore adhuc peccati remanserit, metu ipso quo diabolum damnari conspicient, purgabuntur. Hinc est quod ait Job: Cum sublatus fuerit, timegabuntur. Multos posse perire ex eis in die judicii, qui nunc electi esse videntur et sancti, docet Propheta: Vocavit rabit abyssum multam, et come
Abbreviated transcription (Latin):
bstione desimilib: conli¬
gantur. ituiniudicii diem
similisculpue reos suirsi¬
poe nacons tringat. quusi
infasciculũ quos acdo
similes fecit inmalũ: Si¬
cioꝓquuntitate uirtutũ.
glorificabitꝰ Itu& unꝰ qirq:
impiusꝓ quuntitate faci¬

Expanded text:
stionem similibus colligantur, ita in judicii die similis culpae rei suis sipoena constringat quasi in fasciculum, quos actio similes fecit in malum. Sipro quantitate virtutum glorificabitur, ita et unusquisque impius
Abbreviated transcription (Latin):
suoꝵ supplicur additur &ia
poena de functis : sicutapud
inferos diuiti sermop̃ dicat
euangelicus sicut ꝓaugen¬
da iuduerupplicia dicit
moue antur filiei & m̃di¬

Expanded text:
ue suppliciis additur etiam poena defunctis, sicut apud inferos diviti sermo praedicat evangelicus , sicut pro augendo Judae supplicio dicit moveantur filii
Abbreviated transcription (Latin):
drare non possunt: quio
quinatur adhuc secundũ
adam nonest renarcise¬
cundũ ꝓm̃ non potest: ne¬
que enimdici regenerati¬
oͥ ineum poterit quẽ ge¬
neratio non pruecessit:
quiscelerate uiuuNt: Inec¬
clesiu & cõmunicare non
de sinunt putantes se tali
cõmunione mundas : dis¬
cant ni hila demundatio¬
nẽ ꝓficeresibi: dicenteẜ
ph&a: Quidẽ quod dilec¬
turms in domomea fecit
sceleramulta: Nũ quid

Expanded text:
tizari non possunt, quia tizari non possunt, quia qui natus adhuc secundum Adam non est, renasci secundum Christum non potest. Neque enim dici regeneratio in eum poterit quem generatio non praecessit. Qui scelerate vivunt in Ecclesia et communicare non desinunt, putantes se tali communicatione mundari, dicant nihil ad emundationem proficere sibi dicente Propheta, quid est quod dilectus meus in domo mea fecit scelera multa? Nunquid
Abbreviated transcription (Latin):
suł adiecclesia ẽ : in quama¬
n& fons in ablutione pecca¬
torũ: her&iciautẽ id solũ
imaginaria ostentatione
faciunt: Ideoq illis baptir¬
mũ nadre missionẽ pec¬
catorũ sed udsupplicii
testimonium datur: P
natur infans: si non regene¬
ratur qui uoriginis noxi¬
& atepermitur Qsur par¬
uuli peccatũ or ginale caren¬
tes ꝑ baptismum : & necdũ
ppnꝰum habenter delictũ
abestus poenisq c&erirla¬
niuntur: hȩcigitur causaẽ :
Daptismũenim a poenag̃¬
na non aprue sentisuitue
supplicioliberat: qðsia
poena prȩsenti hominer
bberarentur ꝑbaptismum
iprũ putarent baptirmipre¬
gosoluto reatu peccati: ma¬
n& tam̃ quaeda tẽporalir
poena: utillauita feruenti¬
us requiratur: quue enta
ƿoenis omnib aliena prl¬
lus negat fidelium : & iũ post
baptismũ quo peccata de¬
lentur Eotidie quãdiu
inisto scło sumus addm̃nor
debereconuerti: Quod
quã uir sine inter missio¬
ne sit cottidie agendum
rissunt Ideo cũ matrebas¬

Expanded text:
sti Ecclesia est in qua manat fons in ablutionem peccatorum Haeretici autem id solum imaginaria ostentatione faciunt; ideoque illis baptismus non ad remissionem peccatorum, sed ad supplicii testimonium datur. 2. nuper natus damnatur infans, si non regeneratur, quia originis noxietate perimitur. 3. Cur parvuli peccato originali carentes per baptismum, et necdum proprium habentes delictum, a bestiis poenisque caeteris laniantur? Haec igitur causa est: baptismus enim a poena aeterna, non a praesentis vitae supplicio liberat. Quod si a poena prliberarentur per baptismum, ipsum putarent baptismi praem. Attamen soluto reatu peccati manet quaedam temporalis poena ut illa vita ferventius requiratur quae erit a poenis omnibus aliena. Nullus negat fidelium etiam post baptismum quo peccata delentur quotidie quandiu in isto saeculo sumus, ad Dominum nos debere converti, quod quamvis sine intermissione sit quotidie agendum,ris sunt, ideo cum matre bap
Abbreviated transcription (Latin):
solam ecclesiam catholi¬
cã habere baptismũ ad sa¬
lutẽ. ⁊ac hariar ꝓƿhe¬
ta testatur: In diẽ in qͦid
illa erit fonspatens domur
dauid & habitantib in hie¬
rusalẽ in ablutione pecca¬

Expanded text:
Solam Ecclesiam catholicam habere baptismum ad salutem Zacharias propheta testatur: In die, inquit, illa, erit fons patens domui David et habitantibus in Jerusalem, in ablutionem pecca
Abbreviated transcription (Latin):
rep&itio nominis inditio est dil¬
lectionis. aut forte mouende in¬
tentionis. Vt audir& ad tentius
bis uocata ẽ marcha martha au¬
dit& circamulta resoccupata.
unum aut̃ opus est. Idẽ unum
necessariumẽ. Nonunumopus
quasi singulare opus sedopus est.
expedit necessarium ẽ. quid unũ
hoc elegerat maria. Unumco

Expanded text:
Repetitio nominis indicium est dilectionis, aut forte movendae intentionis: ut audiret attentius, bis vocata est, Martha, Martha, audi: Tu circa multa es occupata, unum autem opus est: id est, unum necessarium est. Non unum opus quasi singulare opus: sed opus est, expedit, necessarium est; quod unum hoc elegerat Maria. C
Abbreviated transcription (Latin):
scilic& amons: Sicut
in actibus a postolorum legi¬
mur: erat illir corunum
& anima una: Non quia
multa corporaa habe¬
bant animã : sed quia uin¬
culo & igne cantatis con¬
iuncti. unum omner gene¬
neliter rine dirretione
sapiebant: A miçitia &
prospentas res dulciont
acit & aduerras cõmu¬
nione tẽperat leuioyes¬
q: redđre: quiadũ intribulati¬
one cimici consolatio adiungi

Expanded text:
scilicet amoris, sicut in Actibus apostolorum legimus: Erat illis cor unum, et anima una. Non quia multa corpora unam habebant animam; sed quia, vinculo et igne charitatis conjuncti, unum omnes generaliter sine dissensione sapiebant. 4. Amicitia et prosperas res dulciores facit, et adversas communione temperat levioresque reddit. Quia dum in tribulatione amici consolatio adjungi
Abbreviated transcription (Latin):
uorunt erga
dilectionem
proximi conser¬
uanda: Unumne
terum urbonum inpendat.
Primum ut caueat ledde¬
rerequenter ut dircat
prestare : Amicitiaẽ
quippe aiuob incipit.
Hamminur quam int̾

Expanded text:
uo sunt erga dilectionem proximi conservanda; unum, ne terum, ut bonum impendat. Primum, ut caveat laedere; sequenter, ut discat praestare. 2. Amicitia est quippe a duobus incipit. Nam minus quam inter
Abbreviated transcription (Latin):
efhacest natura ange¬
loꝵ quando creaturã
ip̃fam contem plub a¬
tur quo dun modo
uerpe pexcebat: Non
aute iaen doin
eis creature contitu
sedlaudem eius addun
referens: eanque me¬
lius induuia ratane conr¬
pitenr cont inuam aue
re ne gleto cdatore
ineseaturue apect. lã¬

Expanded text:
es, hoc est, natura angees, hoc est, natura angelorum, quando creaturam ipsam contemplabantur, quodammodo vesperascebat; non autem permanendo in ejus creaturae contuitu, sed laudem ejus ad Deum referens, eamque melius in divina ratione conspiciens, continuo mane ret, neglecto Creatore, in
Abbreviated transcription (Latin):
& creuns tenebrar sed¬
qui uangelicanatura quȩ
non est preuaricata lux
dicitur Illa autem quue
prue uaricata est tene¬
brarum nomine nuncu¬
patur: tnde & in prin¬
cipio: luxate nebiss diui¬
ditur: sed quia & hor
& illos drcreauit: inde
formans lucem: &cre¬
ans tenebras: Uerũ¬
tamen bon orangelor
non tantũ creunrꝰ sed
&iamformans: ma¬
los uero : creanstantũ
nonformans: boc&
de hominib bonis ma¬
lirque accipiendumest:
postadnume ratam cel
terrueq creaturã ide¬
o nominatur Ingene
ferrieum dicioporte¬
bat ante illa nomina
Quod & apostolur indicat
subsss tenter requies ci¬
mur: atque pyd tegendo
nos suꝑfertur nobir
Unaquȩqr natura suo pon¬
derenititur : ignis autẽ
&oleum mento superi¬
ora femꝑ app&unt qui
uꝑ ipsorum figurã suꝑ
prior factur angelisuNt
quorum ꝓpt̃unitatẽ in¬
sinuandam non diespis¬
mur sed dies dicturest
unius &idcir coipsere¬
p&itur femꝑ in&cecuti¬
one creaturȩ: Quidi¬

Expanded text:
et creans tenebraet creans tenebraquia angelica natura, quae non est praevaricata, lux dicitur; illa autem quae praevaricata est, tenebrarum nomine nuncupatur. Unde et in principio lux a tenebris dividitur. Sed quia et hos et illos creavit, inde formans lucem et creans tenebras. Veruntamen bonos angelos non tantum creans, sed etiam formans; malos vero tantum creans, non formans. Hoc et de hominibus bonis malisque accipiendum est. 10. Post annumeratam coeli terraeque creaturam, ideo nominatur in Geneia superferri eum dici oportebat, ante illa nominarQuod et Apostolus indicat subsistentes requiescimus, atque protegendo nos superfertur nobis. 12. Unaquaeque natura suo pondere nititur. Ignis autem et 130 oleum merito superiora semper appetunt, quia per ipsorum figuram supeprior factus angeli sunt, quorum propter unitatem insinuandam non dies primus, sed dies dictus est unus; et idcirco ipse repetitur semper in exsecutione creaturae. Qui di
Abbreviated transcription (Latin):
luit quodaliquando non
uoluit: Quibus respon¬
denduest: Uoluntas di
dr̃est: Quia noniprea¬
liudest: aliud uollntar
eius Sed hocestilli uelle
quõd ipseest. & quod ip̃¬
cri & quafor matur est
mundur ongine nontẽ¬
pore reruit factas prȩ¬
cersit: ut ronurcantum
ꝯorenim est sonus cun¬
tu: quiu sua ui tarcantile¬
ne ad sonum uocis: non
sonus ꝑtine ad ruauita¬
tem: ac ꝑ hoc utrũque
simulsun: sedille ad
quẽ ꝑtin& cantus pyor
est idestsonus Made¬
Pa & quacelum terraq
formata est. Ideo infor¬
mis uocata est: quia non¬
dum & ea formataerant:
quuẽ formar estabaN:
crumipsamate na & ni¬
hilo factaerat Aliudest
aliquidfier posse. ali¬
ud fierꝰ necesseesse si¬
enecesse est quod drna
turs inseruit: Pienau¬
tẽ posseest: quod&x tra
cursum Inditum natu¬
rarum: creator ut race¬
r& quundo que uoluit se¬
seruauit: None hoc
substantiã habere creden¬
derun denebre: quiadi¬
cidñs perproph& am
ego dñr sor manrluce

Expanded text:
luit quod aliquando non luit quod aliquando non voluit. Quibus respondendum est: Voluntas Dei Deus est, quia non ipse aliud est, aliud voluntas 129 ejus, sed hoc est illi velle quod ipse est et quod ipex qua formatus est mundus , origine, non tempore, res a se factas praecessit, ut sonus cantum. Prior enim est sonus cantu, quia suavitas cantilenae ad sonum vocis, non sonus pertinet ad suavitatem; ac per hoc utrumque simul sunt, sed ille ad quem pertinet cantus prior est, id est, sonus. 7. Materia ex qua coelum terraque formata est, ideo informis vocata est, quia nondum ea formata erant quae formari restabant, verum ipsa materia ex nihilo facta erat. 8. Aliud est aliquid fieri posse, aliud fieri necesse esse. Fieri necesse est, quod Deus naturis inservit; fieri autem posse est, quod extra cursum inditum naturarum Creator, ut faceret, quando voluit, reservavit. 9. Non ex hoc substantiam babere credendae sunt tenebrae, quia dicit Dominus per prophetam: Ego Dominus formans lucem,
Abbreviated transcription (Latin):
undur &reb uiribi¬
lib sedtumen Inues¬
Atigabilib constat̃
Homoautẽ &eperũ
uniuerritate conpo¬
situs alter inbreui
quo dãmodo creatur
est mundur. Ratio
mundi deuno conride ran
da homine : Namsicut
ꝑdimensionq u&atũ ad
finẽ homo uergitur. Ita
& mundus ꝑ hoc quod
distenditur tempore
deficit quia unde homo
atque mundus crescere
uid&ur. Indeuterque mi¬
nuitur: ffustra dicit᷑r
ꝑtantar&sd tempora
dõuacanti noua ꝓmun¬
dofaciendo ortu fuisse
cogitano quando insuo᷑
tio Pec tempur ante
principium sed u&er¬
uero a substitutione cre¬
ature: Noncreaturece¬
pitatempore: Quidam
alun quid faciebat dr̃
antequũ cȩlum facer&
Cur noua uoluntas indõ
ut mundum conder&or¬
taest: sed nouauolun¬
tas indm̃ &ortanone
quia & siinse mundus
nonerat In arernata¬
men gatione & consilio
semꝑerat: Dicunt qui¬
dum: qui. subitouoluit
dr̃ facere mundum quod
ante nonfecit uolunta¬
temli inmutars arbiꝰ¬
tantos quiuliquandouo¬

Expanded text:
undus ex rebus visibilibus, sed tamen investigabilibus constat. Homo autem ex rerum universitate compositus, alter in brevi quodam modo creatus est mundus. 2. Ratio mundi de uno consideranda est homine. Nam sicut per dimensiones aetatum ad finem homo vergit, ita et mundus per hoc quod distenditur tempore, deficit, quia unde homo atque mundus crescere videtur, inde uterque minuitur. 3. Frustra dicitur per tanta retro tempora Deo vacanti novam pro mundo faciendo ortam fuisse cogitationem, quando in suo ctio; nec tempus ante principium, sed aetervero a substitutione creaturae, non creatura coepit a tempore. 4. Quidam aiunt: Quid faciebat Deus antequam coelos faceret? Cur nova voluntas in Deo ut mundum conderet orta est? Sed nova voluntas in Deo exorta non est, quia etsi in re mundus non erat, in aeterna tamen ratione et consilio semper erat. 5. Dicunt quidam: Quid subito voluit Deus facere mundum, quem ante non facit? Voluntatem Dei immutari arbitrantes, qui aliquando vo
Abbreviated transcription (Latin):
uersali tercyeaturã in
principio uuldebo nãuo¬
arsingulanteruero
antubonam: Quia&
pembra corpons : cum
int singulabona ma¬
us tamei bonum faciun
um singula omnia ual¬
e bonum corpuresfici
in Decor elemento¬
umomnium inpulchro
apto conrirtit: sedpur¬
hrum erre quod pscip¬
um est pulcbrum: ut
omo& anima & memi¬
yromnib constanr

Expanded text:
liter creaturam in principio valde bonam vocari, singulariter vero tantum bonam, quia et membra corporis, cum sint singula bona, majus tamen bonum faciunt, dum singula omnia valde bonum corpus efficiunt. 18. Decor elementorum omnium in pulchro et apto consistit; sed pulchrum ei quod se ipsum est pulchrum, ut homo ex anima et membris omnibus constan
Abbreviated transcription (Latin):
dumseciba¬
tun meliur in dõ quĩ in
se ipra nouert ipra suie
nitio. quue malor indõe
dier& lux dicitur Cogni¬
tio uero sua inseipsa ad
compersationẽ cognitio¬
nirilliur quue est indõ.
quia longe inferior est
uespera nominatur
deoque postuespe ramma¬
ne fiebat Quiadum suã
insecognitionem sibi sa¬
tisfacere non agnosces
utseplenius nos sepotuis¬
r& addm̃ fesere ferebat
creatura in quo sedies ag
noscendo melius fier&
aliquid sic dr̃ dixit fiat
cȩlum in principio: Illud
enimrempitene in uerbo
unico dictumest: si transi¬
torie dictumest adõfiat
eratutique creatura aliqa
undeiã talisfier& uox
Sedquia ante quã dicẽr& fi¬
at nulla &titit creatura
psud fiat quod dictum est
ina& ernitate uerbi non
inuocissono enundatũe

Expanded text:
Dum se creatura melius in Deo quam in se ipsa noverit, ipsa sui cognitio, quae major in Deo est, dies et lux dicitur. Cognitio vero sua in seipsa, ad compensationem cognitionis illius, quae est in Deo, quia longe inferior est, vespera nominatur. Ideoque post vesperam mane fiebat . Quia dum suam in se cognitionem sibi satisfacere non agnosceret, ut se plenius nosse potuisset, ad Deum esse referebat creatura, in quo dies se agnoscendo melius fieretaliquid, sic Deus dixit Fiat coelum in principio. Illud enim sempiterne in verbo unico dictum est. Si transitorie dictum est a Deo Fiat, erat utique creatura aliqua, unde jam talis fieret vox. Sed quia antequam diceret Fiat, nulla exstitit creatura, ipsum Fiat quod dictum est, in aeternitate Verbi, non in vocis sono, enuntiatum
Abbreviated transcription (Latin):
deflereporsit : Esaia
peccatorib: dicit laua¬
mini mundiestote : La¬
uatur itaque & mun¬
durẽ : qui& p̃tersta plan¬
git. & flenda iterum
non admittit: Laua¬
tur & nẽ mundus: qui
plungit quue gessit
nec deserit : & postla¬
crimar eaq: fleuerat
repp &it. Sicdeniq:
alibi animã pueniten¬
tẽ adq: iterũ delingede
sermodiuinus increpat
dicens : quã uilirer fac¬
tanimis iterans uias
tuas: Quisquis ergo
cul pus prȩteritas plo¬
rat hunc necesse est
modumteneat ut sic
admissa defleat nc
iterum flenda cõmit
tro acta noglego & ad¬
huc puenitenda cõmitito:

Expanded text:
Isaias peccatoribus dicit: Lavamini, mundi estote . Lavatur itaque et mundus est, qui et praeterita plangit, et flenda iterum non admittit. Lavatur et non est mundus, qui plangit quae gessit nec deserit, et post lacrymas ea quae fleverat repetit. Sic denique et alibi animam poenitentem atque iterum delinquentem sermo divinus increpat dicens: Quam vilis es facta nimis, iterans vias tuas . Quisquis ergo culpas praeteritas plorat, hunc necesse est modum teneat, et sic admissa defleat, ne iterum flenda committtro acta negligo, et adhuc poenitenda committo.
Abbreviated transcription (Latin):
decebat habere martham
hancergo quantũ potestis
iniicite. & dehano ut dixi
opiosius quã loquimur co¬
gicate quiuita uero iniqua
aberat abilladomo: neccũ
marchaerat. nec cummaria
& si aliquando fuit dño in¬
trante fugit. re manserurt
ergo in illa domo que susce¬
perat dñm̃ induab: feminis.
Duae uitae ãbe in nocen¬
tes ambelaudabiles. una
laboriosa: altera ociosa
nulla facinorosa. uullade¬
si diosa. ambe innocentes.
ambe inquã laudabiles.
seduna laboriosa. altera
ociosa. Nulla facinorosa.
Erant ergo in illa domoiste
duae uitaẽ. & ipse fons uitȩ
inmarcha erat imamãgop̃¬
sentiũ. Inmaria futurorũ
quod agebat. Marthaibi
sumus quod a gebat. maria
hoc speramus hoc agamus
bene ut illud habeamusple¬
ne. nã quid indehabemus
in quantũ habemus quã diu
hic sumus quantum ẽ. quod
in de habemus. nã & modo¬
EO
inde aliquid agimus. remo¬
ti a negotis. sepositis famili¬
arib: curis. Conuenistis sta
riae similes estis. & facilius

Expanded text:
decebat habere Martham: decebat habere Martham: hanc ergo, quantum potestis, inspicite; et de hac, ut dixi, copiosius quam loquimur cogitate. Vita vero iniqua aberat ab illa domo, nec cum Martha erat, nec cum Maria: et si aliquando fuit, Domino intrante fugit. Remanserunt ergo in illa domo, quae susceperat Dominum, in duabus feminis duae vitae, ambae innocentes, ambae laudabiles: una laboriosa, altera otiosa; nulla facinorosa, nulla desidiosa. Ambae innocentes, ambae, inquam, laudabiles, sed una laboriosa, altera otiosa: nulla facinorosa, Erant ergo in illa domo istae duae vitae, et ipse fons vitae. In Martha erat imago praesentium, in Maria futurorum. Quod agebat Martha, ibi sumus: quod agebat Maria, hoc speramus. Hoc agamus bene, ut illud habeamus plene. Nam quid inde habemus? In quantum habemus? Quamdiu hic sumus, quantum est quod inde habemus? Nam et moo inde aliquid agimus, remoti a negotiis, sepositis familiaribus curis, convenistis, stariae similes estis. Et facilius
Abbreviated transcription (Latin):
es occupata. porro unũ ẽ. neces¬
sariũ iã sibi hoc maria elegit.
transit labor multitu diua
& reman& caritas unitatis.
Ergo quod elegit non aufer&
ab ea. ateautẽ quo delegisti
utiq: hoc sequicur. utiqi hoa
sub intellegitur. acequodi
gisti aufer&ur. sed bo nocuo
aufer&ur ut quod melius es
d& auferetur enĩ atelabor.
ut requies d&᷑. Tun auiga silla
legitis in his duabus mulierib:
quac ambae fuerant d ño grati
ãbe amabiles ambe discipula
Uid&is ergo e magnũ ali¬
quidintelligitis quicumqr in¬
tellegitis quod audire & sci¬
re deb&is. Ꝙiã qui non intel¬
legitis in his duabus mulieri¬
bus duas uitas eẽ figuratas
p̃sentẽ & futurã. laboriosa
& qui & ẽ. a erũ nosã & beata
Tẽporalẽ & a& nã duae sunt
uitae. De illis uos copiosius
cogitate quidhabeat haecui¬
ta nondico mala. Ñ iniqua
nĩ nefaria. Ñ luxuriosa riim
tionibus sollicita. hanc ipsa
innocentẽ uitã dico qualem

Expanded text:
es occupata: porro unum est neceses occupata: porro unum est necessarium. Jam hoc sibi Maria elegit. Transit labor multitudinis, et remanet charitas unitatis. Ergo quod elegit, non auferetur ab ea. A te autem quod elegisti: utique hoc sequitur, utique hoc subintelligitur: a te quod elegisti auferetur. Sed bono tuo auferetur, ut quod melius est detur. Auferetur enim a te labor, ut requies detur. Tu navigas, illa ligitis, in his duabus mulieribus, quae ambae fuerant Domino gratae, ambae amabiles, ambae discipulae: videtis ergo, et magnum aliquid intelligitis, quicumque intelligitis, quod audire et scire debetis, etiam qui non intelligitis; in his duabus mulieribus, duas vitas esse figuratas, praesentem et futuram, laboriosam et quietam, aerumnosam et beatam, temporalem et aeternam. Duae sunt vitae: de illis vos copiosius cogitate. Quid habeat haec vita, non dico mala, non iniqua, non nefaria, non luxuriosa, non imptionibus sollicita: hanc ipsam innocentem vitam dico, qualem
Abbreviated transcription (Latin):
ex hospitalitatem. tolle nudita¬
tẽ. cuip̃paras uestem nonsitegni¬
tudo quẽ uisitas. Ñ sit captiuitas
quẽ udimis ñ sitrixa quẽ con¬
cordas. ũsit mors que sepelis
inillo scło futuro noneruntista
mala. Ergo nec ista ministeria
Bene ergo martha circacor¬
poralẽ dñ quid dicã necessita¬
tem anuoluntate ministrabat
circa mortali. sed quis erat in
carne mortali. in principio
erat uerbũ & uerbum eratapcd
dm̃ & ds̃ erat uerbum. Ecce
quod maria audiebat uerbũ
caro factũ ẽ. & habitabit in no¬
bis. Ecce martha cuiministra¬
bat ergomaria meliorem
partẽ elegit quaenon aufer&
ab ea. hocenĩ elegit quod sẽꝑ
manebit. Ideo non aufer& ur
ab ea circa unũ seuoluit occu¬
pariiam tenebat. mihi autem
adherere dõ bonũ ẽ sed ebat ad
pedes capitis nr̃i. quanto humi¬
lius sed ebat. tanto amplius ca¬
piebat. Confluit enĩ aquam
adhumilitatẽ conuallis dena¬
tat d&umoribus collis.: Non
ergo dñs opus rep̃hendit: sed
munus distinxit. Circamulta

Expanded text:
es hospitalitatem? Tolle nuditatem; cui praeparas vestem? Non sit aegritudo; quem visitas? Non sit captivitas; quem redimis? Non sit rixa; quem concordas? Non sit mors; quem sepelis? In illo saeculo futuro non erunt ista mala: ergo nec ista ministeria. Bene ergo Martha circa corporalem Domini, quid dicam, necessitatem an voluntatem? ministrabat carni mortali. Sed quis erat in carne mortali? In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum: ecce quod Maria audiebat. Verbum caro factum est, et habitavit in nobis . Ecce Martha cui ministrabat. Ergo, Maria meliorem partem elegit, quae non auferetur ab ea. Hoc enim elegit, quod semper manebit: non auferetur ab ea. Circa unum se voluit occupari. Jam tenebat: Mihi autem adhaerere Deo, bonum est . Sedebat ad pedes capitis nostri. Quanto humilius sedebat, tanto amplius capiebat. Confluit enim aqua ad humilitatem convallis, denatat de tumoribus collis. Non ergo Dominus opus reprehendit, sed munus distinxit. Circa multa
Abbreviated transcription (Latin):
si liũ meã aartemi & crede
unigenitũ filiũ dĩ uiui dum
rator omniũ in secreden¬
cium & siuere credideris¬
moxs aduabitur fictua cui
ror in pudenti it̃ consilitui:
Teds̃ tuus libercire non po¬
test cũ illicredas & coti¬
dic peius nomine plags
&uincula perferas quo¬
liberare si ei credidero¬

Expanded text:
silium meum, Artemi, et crede unigenitum Filium Dei vivi Domirator omnium in se credentium. Si credideris, salvabitur filia tua. Cui ror imprudentiam consilii tui. Te Deus tuus liberare non potest, cum illi credas, et quotidie pro ejus nomine plagas et vincula perferas, quoliberare si ei credidero
Abbreviated transcription (Latin):
sis passionũ tep̃tationi¬
tia segerit suȩq culpȩ
qđ talia dignꝰ sit reputaue¬
rit: hoc qđ ex pasrione
tolerat eipuir tutibur
reputabitur: Quia&
diuinã agnoscit iustitiã.¬

Expanded text:
sis passionum tentationitias egerit, suaeque culpae, quod talibus dignus sit, deputaverit, hoc, quod ex passione tolerat, ei pro virtutibus reputabitur, quia et divinam agnoscit justitiam
Abbreviated transcription (Latin):
seruus discr&e utrũq
pensans. siccau& libi¬
dinẽ : ut non incurrat
elationẽ: & sicpre¬
mitelationẽ : ut non
re soluat animũ adli¬
atq: suꝑbis : demoner
plur fautores &istunt:
maligni deseruiant
histamen maiori famili¬
aritate iunguntur: e¬
isq: ampliur iuxtadesi¬
derium famulantur:
Principaliter hirduob:
uitiis diabolur humano
generidominatur Id
est ꝑ suꝑbiãmentis &
lux driam carnis:
Vnde & dñr adiobloquitur
dediabolodicens: Sub
umbra dormit in recre¬
tocalami: in locis humen¬
inanirrũ ꝑbia: P loca
uerohumentia car¬
nirde monstratur luxo¬
ria: Phȩc enimdu
ouitia  diabolur hu¬
manũ porrid& genus
ueldũ mentẽ in suꝑbi
ã erigit ueldũ ꝑluxo¬
riã carnẽ corrũpit :
Multiluxoriȩ subditi
sunt & contumacisu¬
ꝑbia deipso luxdriȩ
operegloriantur:
&inde magis elatirun
unde humiliari debu¬
eraNT: Adconpara¬
tionẽ malifit d&eriur
quando non rolum fla¬
gitia cõmittun tur.
sed&iã deiprisflagi¬

Expanded text:
servus discrete utrumque servus discrete utrumque pensans, sic cavet libidinem, ut non incurrat elationem; et sic premit elationem, ut non resolvat animum ad liatque superbis daemones plus fautores existunmaligni deserviunt, his tamen majori familiaritate junguntur, eisque amplius juxta desiderium famulantur. Principaliter his duobus vitiis diabolus humano generi dominatur, id est, per superbiam mentis et luxuriam carnis. Unde et Dominus ad Job loquitur de diabolo dicens: Sub umbra dormit, in secreto calami, in locis humeninanis superbia, per loca humentia carnis demonstratur luxuria; per haec enim vitia diabolus humanum possidet genas, vel dum mentem am erigit, vel dum per luxuriam carnem corrumpit. 6. Multi luxuriae subditi sunt, et contumaci superbia de ipso luxuriae opere gloriantur; et inde magis elati sunt, unde humiliari debuerant. 7. Ad comparationem mali fit deterius, quando non solum flagitia committuntur, sed etiam de ipsis flagi
Abbreviated transcription (Latin):
xcul pasuꝑbie ple¬
rũq: in ab hominan¬
dã carnis inmunditiã
itur: Nã alterũ pes¬
dec ix altero sed ricto
ꝑstitutionẽ libidinir
ita ꝑhumilitatẽ mentis
salua fit castitas carnis
Os̃ autem Nonnum quã deicit occultã¬
tamentis suꝑbiã
ꝑcarnis manifestã rui¬
nã Libidinis nasci in¬
munditiã. deanimi oc
plo primihominis qui psto
mox ꝑsuꝑbiã contradm̃
tumuit : statim carnis
libidinẽ senrit & puden¬
da operuit: Quaꝓpt̃
unus quirq: suȩ deput&
culpie quod cȩcidit qo¬
tiens libi dine uincitur:
uia nisi prȩcersiss& la¬
tens suꝑbia: non seqͥe¬
r&urlibi dinis manifer¬
tacruina: Nonnũ qam
geminouitio xp̃ianur
adiabolo app&itur &
occulto ꝑelationẽ. & pu¬
blico ꝑlibidinẽ: Sed
dũ euitat quislibidinẽ
cadit in elationẽ: Itẽ
dũ in caute declinatela¬
tionẽ : cadit segniter
in libidinẽ:¬
culto uitio elationir : str
inaꝑto libidinis: E de
aꝑto libidinis : itur inoc¬
culto elationis: Seddĩ

Expanded text:
culpa superbiae plerumque in abominandam carnis immunditiam itur. Nam alterum pendet ex altero; sed sicut prostitutionem libidinis, ita per humilitatem mentis salva fit castitas carnis. Deus autem nonnunquam dejicit occultmentis superbiam per carnis manifestam ruinam. 2. Libidinis nasci immunditiam de animi occplo primi hominis, qui mox ut per superbiam contra Deum tumuit, statim carnis libidinem sensit, et pudenda operuit. Quapropter unusquisque suae deputet culpae quod cecidit, quoties libidine vincitur, quia nisi praecessisset latens superbia, non sequeretur libidinis manifesta ruina. 3. Nonnunquam gemino vitio Christianus a diabolo appetitur, et occulto per elationem, et publico per libidinem. Sed dum evitat quis libidinem, cadit in elationem. Item dum incaute declinat elationem, cadit segniter in libidineculto vitio elationis itur in apertum libidinis, et de aperto libidinis, itur in occultum elationis. Sed Dei