comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Laudat te alienus ñ os tuũ: Neq uocemei s acudiunt: umꝙ ost infideles
qui p̃dicactionẽ ꝗs ñ reciperunt. ascendit in montẽ cum discipulis suis .i. t¬
ad celtiorem uitam ascendere. Temptuns philipum .i. ÷ adꝓbaendum. ñ¬
tere doetrinam ubinon edificot: ascendit solus in montem .÷ ad patrem. discende r
discipuli cedmaere hocẽ ad gentes. ascenderunt in nocuem .i. ÷ in ecđc: Tenebrȩ

Expanded text:
auda te alienus non os tuum: neque vocem ejus audiunt unquam, ostendit infideles qui praedicationem ejus non receperunt, ascendit in montem cum discipulis suis id ad altiorem vitam ascendere temptans Philipum id est ad probandum ntere doctrinam ubi non aedificat. Ascendit solus in montem, id est, ad Patrem; descenderunt discipuli ad mare, hoc est ad gentes: ascenderunt in navem, id
Abbreviated transcription (Latin):
susfero om̃a & uos patientiam habetis: Pacẽ meã selin quo uobis.
i. ÷ sic̃ ego passus sum itac &uos patiemini ñ sic̃ mundus datpacẽ
egodouobis. mundus int̃rupta pacem dactds̃ aeternã dect. uenit princeps
sic feccio misit illum pat̃ ut sanguinem suum funder& ꝓ genere humceno
& itec fecit ÷ ÷ Ego sumuitis uera unde ꝑfluitranquis &acqua & pater
meus a gricula .÷. ÷ cultor eccłe. nos polmiter ÷ ÷ apł si uesideles eccłȩ¬

Expanded text:
suffero omnia, et vos patientiam habetis: pacem meam relinquo vobis, id est, sicut ego passus sum, ita et vos patiemini: non sicut mundus dat pacem, ego do vobis; mundus interruptam pacem dat, Deus aeternam dat: venit princeps sic facio, misit illum pater, ut sanguinem suum funderet pro genere humano, et ita fecit: ego sum vitis vera, unde perfluit sanguis, et aqua; et pater meus agricola est, id est, cultor Ecclesiae;
Abbreviated transcription (Latin):
quar uob . sed palcm depaetre mani festabo uob i e pͦ resurrestionẽ
In illa die in nomine meo petitis .i ÷ qui coscendo ad patrem resurgendo
ꝑpotestcetem: Poat̃ dilaͥgit uos ꝗ uos diligitisme. selinquo mundum
linquit mundum p̃sura hacbetis .i. ÷amundanis hominibus tribulactionẽ
egouici mundũ .÷. ÷ alligaui fortẽ inmundo ÷ ÷ dicebolũ. uenit hora

Expanded text:
quar vobiscum, sed palam de Patre manifestabo vobis, id est, per resurrectionem: in illa die in nomine meo petetis, id est, quia ascendo ad Patrem, resurgendo per potestatem. Pater diligit vos, quia diligitis me: relinquo mundum linquit mundum: pressuram habetis, id est, a mundanis hominibus tribulationem: ego vici mundum, id est, alligavi fortem in mundo, qui est diabolus. Venit hora,
Abbreviated transcription (Latin):
÷ ad gentes hic alit̃ qui mortuist̃ corporaelit̃ Infuturo audiunt uocema
dp̃. alit̃ quimostuist̃ inpeccatis ꝑ conuersationẽ side uiuunt aduitã: ⁊pse
res urgunt adiudiciũ qui hic male egerunt. qđ dicit ñ faccio amequic quam
ost ꝓ paste corporis. Sic̃ccudio & iudico ⁊udiciũ meũ iustũ ẽ : Nonquiero uo¬
luntatẽmeaẽ sed quimisitme patris : Igic uoluntatẽ suac̃ posuit ꝓmenbris

Expanded text:
, id est, ad gentes. Hic aliter, qui mortui sunt corporaliter, in futuro audiunt vocem ejus,  aliter qui mortui sunt in peccatis, per conversionem fidei vivunt ad vitam, ipsi resurgunt ad judicium, qui hic male egerunt: quod dicit non facio a me quicquam, ostendit pro parte corporis: sicut audio et judico: judicium meum justum est, non quaero voluntatem meam, sed qu
Abbreviated transcription (Latin):
quaerant xp̃m. M anudr̃ ap̃ ebreos. unde accepit nom mama cpuq latinos.
hoee pconis uiuus siue corpus xp̃i traens figuratũ inministerio . Tribus modis
sus citatur homo .÷ ÷ de insi delitecte adfidem .ii. depeccocto ad poenitentiã.¬
iii. In nouissimodie corporcdit̃ Inies urrestionẽ : ego uiuo prop̃t̃ paisẽ ost se
cundum diuinitatem : gcinopheiam ost finstio trebena culorum : &los a scenr¬
ditis aeddiem festum egoñ aescendo: uos quibus mundurẽ dilestatus. ego
ñ ascen docm quiñ sum demundo : Die festo medicentem as candit ihs in hieruso¬
limcc̃ maxime incedente gelo iudeorũ : endeado strina ñ est mea &si mea
diui: haec loquor uobis: Alit̃ secundum carnem mea est sed secundum
diuinitectem ñ ẽ meo: einũ opus feci om̃s mircemini totũ hominẽ socnũ
fec i inscebbacto. ost totũ genus humanũ in nouo testemanto: Nolite iudi¬

Expanded text:
anu dicitur apud Hebraeos unde accepit nomen manna apud Latinos hoc est panis vivus sive corpus Christi transfiguratum mysterio, tribus modis suscitatur homo id est de infidelitate ad fidem, de peccato ad poenitentiam, in novissimo die corporaliter, in resurrectionem: ego vivo propter patrem, ostecundum divinitatem; scenopegia, id est, fictio tabernaculorum. Vos ascendistis ad diem festum, ego non ascendo: vos quibus mundus delectatur, ego non ascendam, quia non sum de mundo. Die festo mediante, Ascendit Jesus Jerosolymam, maxime incendente zelo Judaeorum: mea doctrina non est mea; et si mea, ia quae a Patre audivi, haec loquor vobis. Aliter secundum carnem mea est, sed secundum divinitatem non est mea. Unum opus feci, et omnes miramini totum hominem sanum feci in sabba
Abbreviated transcription (Latin):
ueniendũ ꝑ incarnationẽ suꝑ historiam legis litteraȩ. ꝑ horã sextã sidem
ramaritonoꝵ intellegit qui erant feruente: Mulia ÷ t sincc goge aurnt
aquam discere historioc̃ legis littere. petit ihs̃ bibere .÷ ÷ petere sidẽ mulieris
put eus altus .i. ÷ altitu dominis terii legis. fons aquie scclientis ad uitec̃ aeter¬
nam .i. ł põdicatio euangelii ebulliente exore cpłrsiue credentiũ.U¬

Expanded text:
eniendum per incarnationem super historiam Legis litterae: per horam sextam fides Samaritanorum intelligitur, qui erant ferventes: mulier, id est, synagoga: haurire aquam, discere historiam Legis litterae: petit Jesus bibere, id est, petere fidem mulieris: puteus altus, id est, altitudo mysterii Legis: fons aquae salientis ad vitam aeternam, id est, praedicatio Evangelii ebulliente ex ore apostoloru
Abbreviated transcription (Latin):
dogna consurgens ꝗ ad serunt xp̃m. ante maricc̃ non suisse uñ¬
&iam conpulsus ẽ diumam eius nacuitatẽ edicere: Sed & alian
cocusam hr scripturae ferunt ꝗcum legiss& mathei & marci & luce
uolumina: ꝓ bocuerit quidẽ textum historie . & uera eos dixisse fir¬
expossit fuerint superioris temporis ante ꝗ iohanner cluderetur
incoercerẽ. gestoc narrauit sic manifestũ ẽẽ poterit. hisꝗdiligs

Expanded text:
e Mariam non fuisse. Unde et compulsus est divinam ejus nativitatem edicere. Sed et aliam causam hujus scripturae ferunt, quod cum legisset Matthaei, Marci et Lucae volumina, probaverit quidem textum historiae, et vera eos dixisse firnt, superioris temporis antequam Joannes 845 clauderetur in carcerem, gesta narravit: sicut manifestum esse poterit his qui dili
Abbreviated transcription (Latin):
nuenimur apud inior euangelistas: decies commemoratũ om̃m uisi
ee aebhominibus. post resurrestionẽ. semel mulieribs admonumaitũ
gadileae secundũ matheũ. UIIIIo. quod dixit maercus. Nouissi me¬
die cum ñ interra sed &iam leuatum in nube cum incaelum ascen¬
der& quod marcus & luc os commemoranti ꝙ Beatus MΕROnΙ¬

Expanded text:
ue apud quatuor Evangelistas decies commemoratum Dominum visum esse ab hominibus post resurrectionem. Semel, ad monumentum Galilaeae secundum Matthaeum; nono, quod dicit Madie, non iam in terra, sed eleuatum in nubem, cum in caelum ascenderet, quod Marcus et Lucas commemorant, Marcus
Abbreviated transcription (Latin):
confusione ernom : Quieritur itaq: quid sibi uoluerit dns hoc ꝓfere tet¬
monium quod uidetur abiguum uel non satis adresurrectionis ꝑtinet
regi turbae quoque & circũ stantes misteriũ cognoscentes ad mirati sint
indostrina responsionis illius supra diximus sadduceos nec an gelor nec
sp̃m nec resurrectionẽ corporũ confitentes anim arum quoque inie¬
ritũ praedicasse hi quinq tantum lbros moysi recipiebant ꝓphete¬
rum uaticinia respuento stultum ego erat in deꝓfare testimo¬
niac culus acuctoritate non sequebant᷑ : Sorro adieterni tactem
tium ut cum ꝓbacuerit animar ꝑmanere post mortem neque en
poterat fiei ut eorũ essa ds̃ quin equa quac̃ subsisterent consequenter
introduceretur: & corporũ resurrectionis. cumanimabus bonce
maleq gefferunt hunclocum plenius in extre mit pacrte primae epis¬
culie adcorr inthios poculus cpostolus exequitur. pharisaei authico¬

Expanded text:
onfusionem aeternam . Quaeritur itaque, quid sibi voluerit Dominus hoc praeferre testimonium, quod videtur ambiguum, vel non satis ad resurrectionis pertinens rei turbae quoque circumstantes, mysterium cognoscentes, admiratae sunt de doctrina et responsis illius. Supra diximus Sadducaeos, nec angelum, nec spiritum, nec resurrectionem corporum confitentes, animarum quoque interitum praedicasse. Hi quinque tantum libros Moysis recipiebant, prophetarum vaticinia respuentes. Stultum ergo erat inde proferre testimonia, cujus auctoritatem non sequebantur. Porro ad aeternitatem tium; ut cum probaverit animas permanere post mortem neque enim poterat fieri, ut eorum esset Deus, qui nequaquam subsisterent, consequenter introduceretur et corpomalave gesserunt. Hunc locum plenius in extrema parte primae Epistolae ad Corinthios Paulus apostolus exsequitur . Et audi
Abbreviated transcription (Latin):
umeae ꝑdituri st̃ quiceciderit suꝑ lapidẽ istũ confringet᷑ suꝑquem
uero ceciderit conterit eũ ediud est offendere ap̃m ꝑ mecloc opdra
aliud negaere qui pec coctor et & tocme in illo credit cocdit quidem
suꝑ lacpidem & confringit᷑ sed non omnino conteret᷑. reseruatur
enim ꝑ pactientia ad sadutem suꝑ quẽ uero ille ceciderit hoc est
cui lapis ipre inruerit & qui xp̃m paenitus negacuerit sic con¬
ter& eum ut ne testa quidẽ remanecct inquec auructur
risie pccrabolus gus cognouer quod deipris dicer& &quero
tes eum teneretimuerunt turbõ qui ccsic̃ ꝓphetaẽ eũ hecbe¬
bant quecmn uis duro corde essent ꝓp̃t in credulitatem
& impiettetẽ infiliũdĩ habentes tomen cꝑtas ꝓpositiones
negtese nom poteraent & in tellegebant contracse om̃s dñisen¬
tentias dirigi unde uolebant quide eũ interficee sedti¬
mebant turbas quic sic̃ ꝓpheta habebont eũ semꝑ turb
mobllis et nec in ꝓpositae uoluntate ꝑsistens adq in morẽ¬

Expanded text:
eae perdituri sunt. Et qui ceciderit super lapidem istum, confringetur: super quem vero ceciderit, conteret eum. Aliud est offendere Christum per mala opera, aliud negare. Qui peccator est, et tamen in illum credit, cadit quidem super lapidem, et confringitur, sed non omnino conteritur: reservatur enim per poenitentiam ad salutem. Super quem vero ille ceciderit, hoc cui lapis ipse irruerit, et qui Christum penitus negaverit, conteret eum, ut ne testa quidem remaneat in qua hauriatur rntes eum tenere, timuerunt turbas: quoniam sicut prophetam eum habebant. Quamvis duro corde essent, et propter incredulitatem, et impietatem in Filium Dei hebetes, tamen apertas propositiones, negare non poterant: et intelligebant contra se omnes Domini sententias dirigi. Unde volebant quidem eum interficere, sed timebant turbas: quia sicut prophetam eum habebant. Semper turba mobilis est, nec in proposita voluntate persistens: atque in more
Abbreviated transcription (Latin):
arcdutectũ pcculũ uł ut inangulo ut duos pacrietes id et ppłm
utrumq consoci& quise ꝓbatus aebeis fastus est incceput cenguli
& hoc cedño facstũ et non cebhumanir uribus sed dĩ potentiam de
hoc lacpide cediutorii petrus quoq: loquit᷑ considenter istie lapis
quireꝓbactus est a uob iedificantibus qui fastur &t incapud cn¬
gulr& es aicer. Eoceait in mittã infundamenta sion lcpidẽ

Expanded text:
architectum Paulum ; vel in angulo, ut duos parietes, id est, populum architectum Paulum ; vel in angulo, ut duos parietes, id est, populum utrumque consociet , qui reprobatus ab eis, factus est in caput anguli. Et hoc a Domino factum est, non humanis viribus, sed Dei potentia. De hoc lapide adjutorii Petrus quoque loquitur confidenter: Iste lapis qui reprobatus est a vobis aedificantibus, hic factus est in caput anguli . Et Isaias: Ecce, ait, immittam in fun
Abbreviated transcription (Latin):
postac̃ dñscruici sixussit. possumus ccũ &cliter incellegere qđ eiect
sit extracuinecc̃ &ibi occisus ut suscipentibus segentilbus aliir
umeac loccerent᷑ cumego uenerit dñs uineae quid fccci& colo¬
ponsuri sunt sed ut ꝓpria responsione da innasentur locactaest
iũ nob̵ umecc & locccta Et ec conditione utred deomus dño fruc¬
tũ temiribur suis & scicemus uno quoq tempose quid oporteat
nos uello qui uel facere Dicit illis ihrnũ quac̃ legstis inscrib¬
tumest istud hoc est mirabilẽ in oculis nr̃is: uariis parabolis
diuers isq: s ẽmonibus ses ecsdem contexunt᷑ quos enĩ supra copera¬
rios & uinitorer & agricolas cppellarat nunciedi ficoctores idx
cementecrior uocat: Ondedicit apostolus di agricultura di iedis¬
catio estis hi ergo cemen tacrii qͥomodo uinitor& accipiuntu ineã
sic ecciperunt lacpidem quẽ uł in sundac mentis ponant iuxtec

Expanded text:
portam Jesus crucifixus sit . Possumus et aliter intelligere; quod ejectus portam Jesus crucifixus sit . Possumus et aliter intelligere; quod ejectus sit extra vineam, et ibi occisus: ut suscipientibus se gentibus, aliis vinea locaretur. Cum ergo venerit Dominus vineae, quid faciet agricoponsuri sint, sed ut propria responsione damnentur. Locata est autem nobis vinea, et locata ea conditione, ut reddamus Domino fructum temporibus suis, et sciamus unoquoque tempore quid oporteat nos vel loqui, vel facere. Dicit illis Jesus: Numquam legistis in Scriptum est illud, et est mirabile in oculis nostris . Variis parabolis diversisque sermonibus res eaedem contexuntur. Quos enim supra operarios, et vinitores, et agricolas appellarat, nunc aedificatores, id est, caementarios vocat. Unde dicit Apostolus: Dei agricultura, Dei aedificatio estis . Hi ergo caementarii quomodo et vinitores accipiunt vineam, sic acceperunt lapidem, quem vel in fundamentis ponant, juxta
Abbreviated transcription (Latin):
operceri iusserat ut fructũ legis in operibꝰ ex hiberent postea misit
adeos seruos quos illi ad prehensos. uel ceciderꝰ cdhieremiaẽ uł
quem intersecer inter templũ & oltare lega mus epistolã pau
aedhiebreos & exea plenissime discemus quisgiioꝵ dñi quantte ꝑps¬
sisnt : Nouissimie ccũ misit cdeos filiũ suũ dicens uerebuntur
filiũ meũ in eo qđ suprac legimur iterũ misit ediosseuos plures
prioribus & fecer illis similiter patienticc̃ ostendit patris fani¬
lias qđ frequentius miserit ut medos colonos ad poenitentiã
uoccer& illicũ theraurigceuer sibi irtc̃ indie irȩ porro qđ iung¬
t uerebunt᷑ siliũ meũ non deignorantiacuenit. quid en ĩ nescut¬
eccepater dr̃ i gnorse & sententiã temperat & quantũ in uobis uidet᷑
esse mentitus quid quit ꝓpatre serponderit hoc intelle gant ꝓfilio
qui sedicit ignorare consummationis diem &adprehensum eũ¬
erecer extrac uine c̃c & occiderunt: & ccpostolur loquĩt quod ex trae

Expanded text:
operari jusserat, ut fructum Legis in operibus exhiberent. Postea misit ad eos servos, quos illi apprehensos vel ceciderunt, ut Jeremiam; vel quem interfecerunt inter templum et altare . Legamus epistolam Pauli ad Haebreos ; et ex ea plenissime discemus qui servorum Domini quanta perpessi sint. Novissime autem misit ad eos filium suum, dicens: Verebuntur filium meuprioribus, et fecerunt illis similiter, patientiam ostendit patrisfamilias, quod frequentius miserit, ut malos colonos ad poenitentiam provocaret: illi autem thesaurizaverunt sibi iram in die irae . Porro quod jungitur: Verebuntur filium meuEcce Pater dicitur ignorare, et sententiam temperat, et quantum in nobis est probatur esse mentitus. Quidquid pro Patre responderint, hoc intelligant pro Filio, qui se dicit ignorare consummationis diem. Agricolae auejecerunt extra vineam, et occiderunt. Et Apostolus loquitur, quod extra
Abbreviated transcription (Latin):
& adgentes regnũ dĩ doceat trans ferendũ : Quid ccũ uobis
uidetur homo habebat duor filios & accedens adprimũ di
cens uade hodie opercre inuineoc illeccũ res pondens as

Expanded text:
et ad gentes regnum Dei doceat transferendum. 170 Quid autem vobis et ad gentes regnum Dei doceat transferendum. 170 Quid autem vobis videtur? Homo quidam habebat duos filios; et accedens ad primum, dixit: Fili, vade hodie o
Abbreviated transcription (Latin):
tr̃ malo crboris malus clacuus aut cunctus infingendus e
Poterat dñs coꝑta ses ponsione tẽtactorũ calumniã confutust
pientes in maditico ꝑ trastarunt consequenrerat sesponsio
quare egonon estis baptigat a iohanne sidicere uoluissor
humana deceptione esse compositũ & nihilhabuis sediui¬
num sedicionẽ populi formidabant om̃s enĩ gregatim mul¬
titudines io hannes receperant baptis ma & sic eũ hacbe¬
bant ut ꝓphetã. sespondit itaq in piissima facctio & hum¬
litatis uerbo quonescire sedicer&. usoc est ad insidias
quocptandas: Ait illis & ipse nec ego dico uob in quac pots¬
tate haec facio: Illi in eo quod se nescire sesponderrens
mentitis unt consequens ergo eat iuxta responsionẽ eorũ dim̃
quoq: dicere nec ego quoq: scio sedmentis ueriteci non potet.
Et ait nec ego dico uob ex quo ostendit illos scire sed ses pondere
nolle & se nosse ideo nondicere quioc illi qud sciaent treceai
& stactim infet paraboloõ quod & illor impietatis cerguaa

Expanded text:
ut cuneus infigendus est. Poterat Dominus aperta responsione tentatorum calumniam confutare, pientes in malitia pertractarunt, consequens erat responsio: Quare ergo non estis baptizati a Joanne? Si dicere voluissent, humana deceptione esse compositum, et nihil habuisse divinum, seditionem populi formidabant. Omnes enim gregatim multitudines Joannis receperant baptisma, et sic eum habebant ut prophetam. Respondit itaque impiissima factio, et humilitatis verbo, quo nescire se diceret, usa est ad insidias coaptandas. Ait illis et ipse: Nec ego dico vobis in qua potestate haec facio. Illi in eo quod nescire se responderant, mentiti sunt: consequens ergo erat juxta responsionem eorum Dominum quoque dicere, Nec ego scio; sed mentiri Veritas non potest, et ait: Nec ego dico vobis. Ex quo ostendit et illos scire, sed respondere nolle, et se nosse, et ideo non dicere, quia illi quod sciunt taceant, et statim infert parabolam, quae et illos impietatis arguat,
Abbreviated transcription (Latin):
hoc & icc̃ nunc dephecris e is conimur & de rad duceis quod in ee se
contrarii sint sed ced tem ptcendum iħm pacrimente consenti unt
Quiergo laem suproc in ostensione denarii fuercnt confutati &
aduerere partis fastione uid ereent s ubruptam debuerant
exemplomineri neultra molirentur in sidiarsed mo li uo¬
lentia & libror nutrit inpu dentia interrogat unur elegr
dostoribur non sure desi derans sed temptaens an interro¬
gectus norsa quod in terro gcbatur quo ds it malus mandatũ
nondem andatis interrogenr sed qđ sit primũ mugnũ¬
quae mandatum ut ciomnia quieds mandouerit magnae
sit quid quit ille responderit oc cusionem habeat coclumnian¬
diadiud adserens macgnũ essedepluribus quicumq: igtur
nouit & interrogat non uoto distdiset studio cognoscendi
agnouerit ille quisespons urus est insimilitudinẽ phacriseorũ
non quasi discipulus sed quasi temptor accedit: Ar m¬

Expanded text:
eis cernimus et Sadducaeis, qui inter se contrarii sunt, sed ad tentandum Jesum pari mente consentiunt. Qui ergo jam supra in ostensione denarii fuerant confutati, et adversae partis factionem viderant subrutam, debuerant exemplo moneri, ne ultra molirentur insidias: sed malevolentia et livor nutrit impudentiam. Interrogat unus ex legis doctoribus, non scire desiderans, sed tentans, an interrogatus nosset quod interrogabatur, quod sit majus mandatum: non de mandatis interrogans, sed quod sit primum magnumque mandatum; ut cum omnia quae Deus mandaverit magna sint: quidquid ille responderit, occasionem habeat calumniandi, aliud asserens magnum esse de pluribus. Quicumque igitur novit et interrogat non voto discendi, sed studio cognoscendi, an noverit ille qui responsurus est, in similitudinem Pharisaeorum non quasi discipulus, sed quasi tentator accedit.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗResursectionẽ corporum non credebani & mnima puteebant
interise cum corporibus reste istius modi fingunt fabulam
quiedilccramenti arguaet eos quises urrestionem asserani
mor tuoꝵ noness epotet. iũ figi ut uese ingente eoꝵ aliquando hoc
acciderit Inresurrectione aũt culur erit dereptem uxor om̃r
enim hea habuer turpi tudinẽ fabule opponunt ut resurrec¬
tionis denegent ueritactem: stespondens ihsait illis erre g¬

Expanded text:
resurrectionem corporum non credebant, et animam putabant interire cum corporibus, recte istiusmodi fingunt fabulam, quae deliramenti arguat eos, qui resurrectionem asserant mortuorum. Potest autem fieri, ut vere in gente eorum aliquando hoc acciderit. In resurrectione ergo cujus erit de septem uxor? Omnes enim habuerunt eam. Turpitudinem fabulae opponunt, ut resurrectionis denegent veritatem. Respondens autem
Abbreviated transcription (Latin):
suis Nupcie quidem para tesunt sed qui inuitacti ercent
non fuerunt digni Iteergo adexitus uicetum & quos cum
que inueneritis uocate cdnup cics gentilium populus non
ercet inuiis sed inxitibus uiccrum: queritur acũt quo modo
in his qui foris eram intermalos & boni celiqui sunt reperti
hunc locũ plenius tratat apostolus cedromanos quod genter naturab¬
ter facientes eaq: legis sunt condem nat iudeos quis cribtac̃ legem ñ
fecerint interipsos quoq &hnicos est infinita diuersitas cũ scicemis
alios esseꝓcliues cduitia &ruentes aedmacla alios ad onestectem moꝵ¬
hominẽ non uestitũ ueste nuptiale & ait illi. amicequomodo hic
intracsti non habens uestem nuptialẽ. atille obmutuit. hi qui inuitat¬
suerant aodnuptias desepibꝰ & congulis & plateis diuersis locis cienã regis
impleuerant sed posteacũ ueniss& sex ut udere discumbenter in con

Expanded text:
suis: Nuptiae quidem paratae sunt; sed qui invitati erant suis: Nuptiae quidem paratae sunt; sed qui invitati erant non fuerunt digni. Ite ergo ad exitus quos invenerunt, etc. Gentilium populus non erat in viis, sed in exitibus viarum. Quaeritur autem quomodo in his qui foris erant inter malos, et boni aliqui sunt reperti. Hunc locum plenius tractat Apostolus ad Romanos, quod gentes naturaliter facientes ea quae legis sunt, condemnent Judaeos, qui scriptam legem non fecerint. Inter ipsos quoque ethnicos est infinita diversitas, cum sciamus alios esse proclives ad vitia, et ruentes ad mala, alios ob honestatem moron vestitum veste nuptiali, et ait illi: Amice, quomodo huc intrasti, non habens vestem nuptialem? At ille obmutuit. Hi autem qui invitati erant ad nuptias de sepibus, et angulis, et plateis, et diversis locis, coenam legis impleverant. Sed postea cum venisset rex, ut videret d
Abbreviated transcription (Latin):
sunt porro quod ccit red ditequiesunt ciesaris caescri.¬
id est nummũ tributũ & pecuniam & quae sunt dĩ dõ decimas
primicicer & oblationer acuictim cossentiamus quomodo & ipse
reddidit tributa ꝓse & propetro &do reddidit quied ĩ sunt
redebuerant ad tantam saepientiã mirati sunt quod ccelli¬
habierunt infideli tatẽ pacriter cũ miracculo reporttentes¬
In illodie accesser̾ adeũ sadducȩi quidicunt non sse fesur¬
rectionẽ due erant hereses iniudieis una pharis eoꝵ & al¬
tera scdducȩorum phccrisaes traditionũ & obseruoctionum
quas illi deutero sis uocaent. Iustitia praeferebont unde
& diuisi uocabant᷑ copopulo sadducȩ aũ qđ inte p̃ toctur
iusti ipsi uindicabant sibi quod nonerieat prioribur&
corporis & animae resurrectionẽ credentibus confitentibꝰ¬
quie & angelos & sp̃m sequentes iuxtec asta apostoloꝵ om̃ia
denegaebant istae sunt due domꝰ deꝗb esaias manifestius do c&

Expanded text:
sunt. Porro quod ait: Reddite quae sunt Caesaris Caesarsunt. Porro quod ait: Reddite quae sunt Caesaris Caesari, nummum, tributum, et pecuniam, et quae sunt Dei Deo, decimas, primitias, oblationes, ac victimas sentiamus. Quomodo et ipse reddit tributa pro se et Petro, et Deo reddit quae Dei sunt, re debuerant ad tantam sapientiam, mirati sunt, quia callithaeus scribit, relicto eo abierunt, infidelitatem pariter cum miraculo reportantesIn illo die accesserunt ad eum Sadducaei, qui dicunt non esse resurrectionem. Duae haereses erant in Judaeis: una Pharisaeorum, altera Sadducaeorum. Pharisaei traditionum et observationum, quas illi δευτερώσεις vocant, justitiam praeferebant; unde et divisi vocabantur a populo. Sadducaei autem, qui interpretantur justi, et ipsi vindicabant sibi quod non erant: prioribus et corporis et animae resurrectionem credentibus, confitentibusque, et angelos, et spiritum: sequentes juxta Acta apostolorum omnia deneg
Abbreviated transcription (Latin):
illud ꝓ uocat respondentẽ ut magis dm̃ quam caescremtimeat
adicat non debere tributa solui ut stoctim audientes herodiani
sedicionis contraromanos principem teneant : Cognitaaũ
ilis nequitioceoꝵ ait quid metemptatis hy pochritie prima
uistus et respondentis interrogantiũ mentẽ cognoscere &
uon discipulos sed temtectores uocare hypochritee ceppellactur¬
qui ccliud est cliud simulat id est alis d opere agt & clud uoce preter¬
dit. Ostendite mihi nomisma census atilli obtuler ꝯdenariũi sapien¬
tia semꝑ sapiente agit ut suis potissimũ temptator&s semonibus con¬
futent᷑ ostendite mħ inquiddinacriũ hoc est genus nũmi quod ꝓde
cem nummis inputabat & habebat imaginẽ cȩsacris. & ait illis ihs
&s& innũmo sed interro gat ut adsermonẽ eorũ conpetenter s¬
sed & tyberiũ significaripri uignũ qȩ qui inlocum suc cesserat
ui trici subquo & passus est dñs: Om̃s ccũ reger romani coprimo
ger lociesccre quilmperiũ corripuerat cies ares appellati

Expanded text:
respondentem, ut magis Deum quam Caesarem timeat, et dicat non debere tributa solvi, ut statim audientes Herodiani, seditionis contra Romanos principem teneant. Cognita autem Jesus nequitia eorum, ait: Quid me tentatis, hypocritae? Prima virtus est respondentis, interrogantium mentem cognoscere, et non discipulos, sed tentatores vocare. Hypocrita ergo appellaturqui aliud est, et aliud simulat, id est, aliud opere agit, et aliud voce praetendit. Ostendite mihi numisma census. At illi obtulerunt ei denarium. Sapientia semper sapienter agit, ut suis potissimum tentatores sermonibus confutentur. Ostendite, inquit, mihcem nummis imputabatur, et habebat imaginem Caesaris. Et ait illis: esset in nummo: sed interrogat, ut ad sermonem eorum competenter ressed Tiberium significari, privignum ejus, qui in loco successerat vitrici, sub quo et passus est Dominus. Omnes autem reges Romani a primo Caio Caesare qui imperium arripuerat, Caesares appellati
Abbreviated transcription (Latin):
auxilic & sodit inecctorqu lar ecut altocre aut illac torquularia qua
operarios ceppellacuit qui condusti fuerant ora primae tertia seta
& nona & pesegre ꝓfectur est non locimutatione nã đr unde
esse potest qui complent᷑ omĩa & quidĩc ꝑ hieremiã ego dr̃cedꝓpin¬
quans & non de longnquo dic̃ dñs sed a iere uidet᷑ cuinece ut

Expanded text:
cum, sive torcular, aut altare, aut illa torcularia quorum operarios appellavit, qui conducti fuerant hora prima, tertia, sexta et nona. Et peregre profectus est, non loci mutatione. Nam Deus unde abesse potest, quo complentur omnia? Et qui dicit per Jeremiam: Ego Deus appropinquans, et non
Abbreviated transcription (Latin):
bus fecituo luntatẽ patris & illidicunt nouissimus sciendũ est inuerir
exemplaribus non haberi nouissimo sed primo ut ꝓprio iudicio con¬
demnentur. siccũ nouissimo uoluerimus legere manisestia est
terprietactio ut dicamur intellegere quidem uernatem iudieor
sed tergi uersari & nolle dicere quod sentiunt sic̃& baptismũ
iohannis scirenter sedecielo dicere noluer: Aiã paeraebolã¬

Expanded text:
bus fecit voluntatem patris? Et illi dicunt: Novissimus. Sciendum est in veteribus exemplaribus non haberi novissimum, sed primum, ut proprio judicio condemnentur. Si autem novissimum voluerimus legere manifesta est interpretatio, ut dicamus intelligere quidem veritatem Judaeos, sed tergiversari, et nolle dicere quid sentiunt, sicut et baptismum Joannes scientes esse de coelo, dicere noluerunt. Dicit il
Abbreviated transcription (Latin):
scccerdotũ & senio ses populi qui lnterro geuerant dnm̃ inquae potista¬
te
haec fecis set quistibidedit hanc potestatẽ & uoluerant in uerbo ccepoe
sccpientia suc arte superant᷑ &cudiunt in parabolis qđ cꝑtec facie non
merebant᷑ audire . b omoistepater familias ipse est quih abebat duoql
dequa & esciaes plenirsime paaenticum loquit᷑ ad extremũ inferens una

Expanded text:
tate haec facis: et quis tibi dedit hanc potestatem? et voluerant in verbo capere sapientiam, sua arte superantur; et audiunt in parabolis, quod aperta facie non merebantur audire. Homo iste paterfamilias, ipse est qui habebat duos fde qua et Isaias plenissime per Canticum loquitur, ad extre
Abbreviated transcription (Latin):
correxit secundus aũ filius populuriudieoꝵ est quises pondit mosii
omia quiecũq dixerit dñr faciemur & non fuit inuinea quia inte¬
cesto pactris familiae filioseputauit heredẽ alii ueronon putan
ni & mere trices praecedunt uos inregnodi. eo qđ illiqui ꝑmada operado
seriuire negauerant postea poenitentiae baptismũ acceperint
aio hanne phacrisiei cc̃u qui iustiticõ p̃petebant & legẽ seđĩ faccere locsto¬

Expanded text:
ndit Moysi, Omnia quaecunque dixeris, faciemus , et non ivit in vineam, quia interfecto patrisfamilias filio se putavit haeredem. Alii vero non putant ni et meretrices praecedent vos in regno Dei. Eo quod illi qui per mala opera Deo se servire negaverant, postea poenitentiae baptismum acceperint a Joanne. Pharisaei autem, qui justitiam praeferebant, et legem se Dei facere jacta
Abbreviated transcription (Latin):
bientem. &iactantẽ se contra crecctorẽ suum quicc ꝓphetoc
mons corruptus apellictur & cũ anima hominis posside¬
rit & in eoc fuerit radicatur abapostolos & his quisimi¬
les tepostoloꝵ sunt transfaripotet in mare hoc et in luca

Expanded text:
erbientem, et jactantem se contra Creatorem suum, qui a propheta erbientem, et jactantem se contra Creatorem suum, qui a propheta mons corruptus appellatur. Et cum animam hominis possederit, et in ea fuerit radicatus, ab apostolis, et his qui similes apostolorum sunt, transferri potest in mare, hoc est, in loca
Abbreviated transcription (Latin):
latrant contranos gentiliũ caner insuis uoluminibus qui inpie¬
tatis ꝓpriae memorie reliquier adsesentes apostolos non hacbuis¬
s& sidem quia montes troens forre non potuer. quibus nos serpon¬
debimus multa fasta esse signec ad nõ iusta io hũens euaenge¬
listae testimoniũ quiesi scribta osent mundus capese non poss&
non quo mundus uolumina ccpere non potuerit quiepotet quã¬
uis multiplicia sint unũ armariolũ uel unũ capere triclinium
sed quo magnitu dinẽ signoꝵ ꝓmiraculis & incredulitocte ferre
non poss& igitur & hiec credimus fecire apostolor sed ideo
scribta non esse sed infidelibus contradicendi maelor docre¬
tur occspodlio quin interroge mus eos utrũ credantis signis
quie scribta ncerrant᷑ annon & cũ incredulos uiderimus con¬
s equentes ꝓbabimur nec madoribus eos credituros fuissẽ. qui
minoribus non crediderint hoc aduersum illor ceterum nos
utantelam diximus montem Iacm diabolũ intellegamus suꝑ¬

Expanded text:
Latrant contra nos Gentilium canes in suis voluminibus, quae in impietatis propriae memoriam reliquerunt, asserentes apostolos non habuisse fidem, quia montes transferre non potuerint. Quibus nos respondebimus, multa facta esse signa a Domino, juxta Joannis Evangelistae testimonium, quae scripta essent, mundus capere non posset . Non quo mundus volumina capere non potuerit, quae potest, quamvis multiplicia sint, unum armariolum, vel unum capere scrinium: sed quod magnitudinem signorum prae miraculis et incredulitate ferre non possit. Igitur et haec credimus fecisse apostolos, sed ideo scripta non esse, ne infidelibus contradicendi major daretur occasio. Alioquin interrogemus eos, utrum credant his signis, quae scripta narrantur, an non. Et cum incredulos viderimus, consequenter probabimus, nec majoribus eos credituros fuisse, qui minoribus non crediderint. Hoc adversum illos. Caeterum nos, ut ante jam diximus, montem diabolum intelligamus sup
Abbreviated transcription (Latin):
qui d dibum ueniens & sprietus transiss& cdnationes & ait
illi numque mexte frustur nasctur uel insempiternũ
reet non habebect sic ccũ cruerunt folia ut truꝰ cur ipseꝑ
pore sȩcredere uoluerit uirgulta sidei pullulent impleatur¬
surus inpopulis & baiulaturus scandalum crucis debuit dis¬
cipulas animos signi anticipatione firmaere unde & discipis
miraenł dicentes quomodo continuo cruit potuit ergo seductor
ecdẽ uirtutẽ & iam inimicor sicase s uos nisieorum ꝑpęnitentia

Expanded text:
um primum veniens, et spretus, transisset ad nationes. Et ait illi: Numquam ex te fructus nascatur, vel in sempiternumrat, non habebat. Sic autem aruerunt folia, ut truncus ipse rpore si credere voluerit, virgulta fidei pullulet, impleatursurus in populis, et bajulaturus scandalum crucis, debuit discipulorum animos signi anticipatione firmare. Unde et discipuli mirantur, dicentes: Quomodo continuo aruit? 168 Potuit ergo Salvator eadem virtute etiam inimicos siccare suos, nisi eorum per poenitentiam
Abbreviated transcription (Latin):
scpientia: Infesursestione enĩ neq nuben neq: nubentur
latina consuetudo greco i diomati non respondo nubere enĩ
ꝓprue dicunt᷑ mulieres & uiri uxores ducere sed non simpliciter
dictum intellegamus quod nubae ae uiris & nubi deuxonibs
scribtũ sit sic in ses urrectione nonnubent neq: nubet
Resurgentenim corpora quaepos sunt nubere & nubi nemo
quippedicit delapide & arbore & his sebus que non habent
membra genita lice quod non nubaent nequeͣbantur. sed de his qui
cumpossunt nubere tamen alia ratione nonnubant
quod acũ infert ur sed sunt sic̃ aengeli di incaelo spiler reꝑmnit¬

Expanded text:
sapientia. In resurrectione enim neque nubent, neque nubentur. Latina consuetudo Graeco idiomati non respondet. Nubere enim proprie dicuntur mulieres, et viri uxores ducere. Sed nos simpliciter dictum intelligamus, quod nubere de viris, et nubi de uxoribus scriptum sit. Si in resurrectione non nubent neque nubentur, resurgent ergo corpora quae possunt nubere et nubi. Nemo quippe dicit de lapide et arbore, et his rebus, quae non habent membra genitalia, quod non nubant, neque nubantur, sed de his qui, cum possint nubere, tamen alia ratione non nubunt. Quod autem infertur, Sed sunt sicut angeli Dei in coelo , spiritalis repromit
Abbreviated transcription (Latin):
fuercet &ercet inpopulo magna sedicio dicentibꝰ aliis ꝓsec uritate
& qui& aequa romani ꝓomnib militecrent debere tributa ꝑsol¬
ue pharisiei uero quisibi ad plaudebant Iniustitiao iecontrario
nitentibus non debere populũ dĩ quidecimas soluer& & primitiua
deser & cetera quie inlege scribta sunt humcenir legibus subico¬
core ciesar augustus herodem filiũ cntipatri alie nigenã ꝓse¬
lytum regem iudieis constituerat quitributis preess& & romana
nis tributec soluebant herodicnos uoccbant & nondiui nocultuide¬
oitos: Quidam latinorũ ridicule hero dianos putant quiherodẽ
xp̃messe crederent quod nusquã omnino legimus. magisterscimus
quia uerax &s & uiã dĩ inueritate docer& non est tibi cura dealico
non enĩ fespicis ꝑ sonas hominũ dicego nob̵ quod tibi uidet᷑ licet¬

Expanded text:
ntibus aliis: pro securitate et quiete, qua Romani pro omnibus militarent, debere tributa persolvi. Pharisaeis vero, qui sibi adplaudebant in justitia, e contrario nitentibus, non debere populum Dei, qui decimas solveret, et primitiva daret, et caetera quae in lege scripta sunt, humanis legibus sub Caesar Augustus Herodem filium Antipatri, alienigenam et proselytum, regem Judaeis constituerat, qui tributis praeesset et Romano anis tributa solvebant, Herodianos vocabant, et non divino cultui deditos. Quidam Latinorum ridicule Herodianos putant, qui Herodem Christum esse crederent, quod nusquam omnino legimus. Magister, scimus quia verax es et viam Dei in veritate doces, et non est tibi cura de aliquo, non enim respicis
Abbreviated transcription (Latin):
bere uatem nupticclem hoc est uestẽ suꝑcielestis hominis sed uestẽ
pollut cc̃ id eit ueteris hominis ex ubiẽ hic stittĩ corripit & dr̃ ei amice quo¬
modo huc intrastr amicũ uocat qđ inuitactur adnuptias &t corguit
inpudentiae qđ uete s ordid a munditices palluerit nuptiales atille
obmutuit intempore enĩ illo non erit lacur inpudentiae nec negandi
facultas cumom̃s angeli &mundur ipse testissit peccctoꝵ.¬

Expanded text:
supercoelestis hominis, sed vestem pollutam, id est, veteris hominis excubias, hic statim corripitur et dicitur ei: Amice, quomodo huc intrasti? Amicum vocat, quod invitatus ad nuptias est; arguit impudentiae, quod veste sordida munditias polluerit nuptiales. At ille obmutuit. In tempore enim illo non erit locus impudentiae, nec negandi facultas, cum omnes anguli et mundus ipse testis sit peccato
Abbreviated transcription (Latin):
castellumꝗ obsidentibus dimi serunt pistorienseo ĩtag
amissis pene omnibus. eorum tastellis aid allar c ianã
custodiendum qđ reliquum erat cunctis animi & cor¬
poris uinbus ita intena chunt. ut nisi lucenses siglar
quadam: & egregia non nullorum opidanorum prodi¬
tione. usi fuissent profecto nuꝗͣ in eorum dictioe
redegissent sed tanta & tam ordinata eorũ opida¬
norũ prodietio fuit ut totum &cepta dum taxat¬

Expanded text:
castellumque obsidentibus dimiserunt. Pistorienses itaque, castellumque obsidentibus dimiserunt. Pistorienses itaque, amissis paene omnibus eorum castellis, ad Larcianum custodiendum, quod reliquum erat, cunctis animi et corporis viribus ita intendebant ut, nisi Lucenses singulari quadam et egregia nonnullorum oppidanorum proditione usi fuissent, profecto numquam in eorum dicionem redegissent. Sed tanta et tam ordinata eorum oppidanorum prodi
Abbreviated transcription (Latin):
ha turi redierunt. Non multo post legatos forẽtia
miserunt. ut aduersus pistoriẽsts iam amissione alpis
sue admodum debilitatos iuxta initam confederatio¬
nẽ nuger belligerarent. Florentini lucensium. legtitio¬
ne benigne. sus cepta ac perhumane audita magnas
equitum peditumq copias uersus pistorienses. tra¬
auxerunt idem & lucẽ ses prouiribus fecernt
Unde duo castra diuersis locis posuerunt lucẽses
enĩ ad bonellam pontẽ. duo ciiciter milia passum ab
urbe distantẽ florentini uero non longe ab eid caste¬
metati sunt. Der hunc igitur modum toto pene mese
inua standis circunquaq agris consũpto senã ca¬
stelsum. obsederunt. qđ paulo anit alucensibuo defe¬
cerat lomga & diuturna huius opidi obsessio fuit: nam
opicuiani hostibus undiq oppungnantibus egregie at¬
modum repugnabant. Ad &tremum cum fame pre¬
merent. ut abire abꝙ molestia liceret conuenernt

Expanded text:
haturi redierunt. 29 Non multo post legatos Florentiam haturi redierunt. 29 Non multo post legatos Florentiam miserunt, ut adversus Pistorienses, iam amissione Alpis suae admodum debilitatos, iuxta initam nuper confoederationem belligerarent. Florentini, Lucensium legatione benigne suscepta ac perhumane audita, magnas equitum peditumque copias versus Pistorienses traduxerunt; idem et Lucenses pro viribus fecerunt. Unde duo castra diversis locis posuerunt: Lucenses enim ad Bonellam Pontem, duo circiter milia passuum ab urbe distantem, Florentini vero non longe ab eis castrametati sunt. Per hunc igitur modum toto paene mense in vastandis circumquaque agris consumpto, Serram castellum obsederunt, quod paulo ante a Lucensibus defecerat. 30 Longa et diuturna huius oppidi obsessio fuit; nam oppidani, hostibus undique oppugnantibus, egregie admodum repugnabant. Ad extremum, cum fame premerentur, ut abire absque molestia liceret convenerunt
Abbreviated transcription (Latin):
eisꝙ succunere & opitulari cupietes statĩ magnus
militum presidium ad popilium miserunt. Lucẽses
uoͣ acceptis nouis exluca gentibus duo castra duobus
locis ita metiebat. ut cõmeatus ad pistoriẽses uentu¬
yus usq quaq impediret. Quo circa pistorienses
cõmoyari ulterius non ualentes impedimẽtis om¬
nibus relictis noctu insalutato ut cħ hospite pisto¬
rium reuerterunt ꝗd ubi postridie lucẽsibus inno¬
tuit castris hostium directis ac combustis mox.
popilienses adoriunt. Illi uero cum sese ad pistorẽ¬
sibus desertos fuisse conspicarent. nec amplius de¬
fendi posse confiderent fuga. saluti sue con suluenit
atq castellum hostibus reliquerunt. At lucen seg.
popilio capto necessariis q omnibus. periniunto aduer¬
sus alia predicte alpis castella arma mouerunt q̃ or̃a
facile nullis resistentibus indictionẽ suam redegenĩt
ac postea lucam cum uictricibus copiisi uelut numo¬

Expanded text:
eisque succurrere et opitulari cupientes, statim magnum eisque succurrere et opitulari cupientes, statim magnum militum praesidium ad Popilium miserunt. Lucenses vero, acceptis novis ex Luca gentibus, duo castra duobus locis ita metiebantur ut commeatus ad Pistorienses venturus usquequaque impediretur. Quocirca Pistorienses, commorari ulterius non valentes, impedimentis omnibus relictis, noctu – insalutato, ut dicitur, hospite – Pistorium reverterunt. 28 Quod ubi postridie Lucensibus innotuit, castris hostium direptis ac combustis, mox Popilienses adoriuntur. Illi vero cum sese a Pistoriensibus desertos fuisse conspicarentur nec amplius defendi posse confiderent, fuga saluti suae consuluerunt atque castellum hostibus reliquerunt. At Lucenses, Popilio capto necessariisque omnibus permunito, adversus alia predictae Alpis castella arma moverunt, quae omnia facile – nullis resistentibus – in dicionem suam redegerunt ac postea Lucam cum victricibus copiis velut triump
Abbreviated transcription (Latin):
tur proximo deinceos anno florentini montale ca¬
stellum astu& dolio proditioneꝙ opidanorum pe¬
cunia proditoribus gromissa sus cẽperunt. quod mox
ut indictionem suam redegeruint. non modo ad solũm
usq euerterunt sed ẽt magnam eius campanã flo¬
rentiã detulerunt. quam super turrim pͣtoriam
id ciico statuerunt ut pronuntiis puelsaretui
atq eã qł amon tali efferebat id circo mon¬
taninã uocauerũt. ac uetus ibl ud cognomen ꝗͣ¬
ꝗ postea quodã castrucciano prelio de florentino¬
rum more delata flangeret rur sus tamẽ conf¬
lata usq ad tempora nͣra perdurat nõ młto post
ucenses quos una cum florentinis aduersus pi¬
storienses coniurasse. diximus magna equi tum
peditumq manu in alpẽ pistoriẽsẽ montaneã uul¬
gato uerbo appellãt impetum fecerunt. atq eregio¬
ne adpopilium castra posuerunt. At pistoriẽses
delucensium ad uentu adpopiliẽ sibus certiores fcĩ

Expanded text:
tur. 26 Proximo deinceps anno Florentini Montale catur. 26 Proximo deinceps anno Florentini Montale castellum astu et dolo proditioneque oppidanorum – pecunia proditoribus promissa – susceperunt; quod mox ut in dicionem suam redegerunt, non modo ad solum usque everterunt, sed etiam magnam eius campanam Florentiam detulerunt, quam super turrim praetoriam idcirco statuerunt, ut pro nuntiis pulsaretur; atque eam, quod a Montali afferebatur, idcirco “Montaninam” vocaverunt, ac vetus illud cognomen, quamquam postea quodam Castrucciano proelio de Florentinorum more delata frangeretur, rursus tamen conflata usque ad tempora nostra perdurat. 27 Non multo post Lucenses, quos una cum Florentinis adversus Pistorienses coniurasse diximus, magna equitum peditumque manu in Alpem Pistoriensem – “Montaneam” vulgato verbo appellant – impetum fecerunt atque e regione ad Popilium castra posuerunt. At Pistorienses, de Lucensium adventu a Popiliensibus certiores facti
Abbreviated transcription (Latin):
bellum ab exulibus in superioris arni regione tumultu¬
osius concitat. Unde copie que pistoriũ obsidebant relieta
confestim obsidione uersus tumultũ mraducunt᷑ a quibus nõ
modo hostes pellunt. uerum et castellum addam qđ tra¬
iungne nũcupatum fuerat. cum ingenti in clusorum ractu¬
ia recuperantus. pluribusꝗlif rebus prospere ac felici¬
ter gestis uicnices florentinoꝵ copie florentiã redie¬
re. Altero deinde anno florentini. & lncenses cõ uine¬
tis interse copiis noua rursus pistorium obsidione cin¬
xerunt. At uero cum pistorienses & menia urbis egre¬
gie tutarentur. & fortunã presii tentare nolent u¬
triusq exercitus ductoribus placuit. ut uastatis prius
finitimis agris adserram castellum ueniretur qđ tam¬
& si acustodibus pluribus. & fortibus uiris aliꝗ̃ dui
genero se ad mogum defenderet: ad ex tremum tim̃
non uiribus sea fame & inopra frumenti & pugna¬

Expanded text:
bellum ab exsulibus in superioris Arni regione tumultubellum ab exsulibus in superioris Arni regione tumultuosius concitatur. Unde copiae, quae Pistorium obsidebant, relicta confestim obsidione versus tumultum traducuntur, a quibus non modo hostes pelluntur, verum etiam castellum quoddam, quod Travigne nuncupatum fuerat, cum ingenti inclusorum iactura recuperatur; pluribusque aliis rebus prospere ac feliciter gestis, victrices Florentinorum copiae Florentiam rediere. 25 Altero deinde anno Florentini et Lucenses, coniunctis inter se copiis, nova rursus Pistorium obsidione cinxerunt. At vero cum Pistorienses et moenia urbis egregie tutarentur et fortunam proelii temptare nollent, utriusque exercitus ductoribus placuit ut, vastatis prius finitimis agris, ad Serram castellum veniretur, quod tametsi a custodibus pluribus et fortibus viris aliquamdiu generose admodum defenderetur, ad extremum tamen, non viribus sed fame et inopia frumenti, expugna
Abbreviated transcription (Latin):
tate priuati exularunt. inquorum nuo dantes. poca
exilio damnati. quo facto carolus quinq circiter men¬
ses florenne cõmoratus demũ exinde rececessit siue
ut insiciliam traiceret. siue inpistoriẽses. albarum par¬
tium. fautores iam obmutationẽ status a florentinis de¬
ficientes. prius impetum faceret ꝗͣ in siciliam proficisce¬
retuy. Ut uarie adiuersiis scriptoribus licters mandatũ
fuisse nouimus qd florentinoꝵ ac lucẽ sium ope fauo¬
req adiutus ita fecit ut & casale & momagnum. et
cuncta alia pistoriẽsis agri loca usq adpistorii urbem
popularetur. ac uastaret quibus peractis uersus floren¬
cim cõtendes insiciliam traiecit proxima de hine esta¬
te florentini ae lucenses principes. factionis coniunctis
inunum copiis ad uersus pistorienses coniurarunt. ac pisto¬
rium propterea obsederunt qm̃ albi pulsis ut suora docui¬
mus. ad uersariis urbẽ tenebant. Inter obsidendum uero

Expanded text:
tate privati exsularunt, in quorum numero Dantes poeta tate privati exsularunt, in quorum numero Dantes poeta exsilio damnatur. Quo facto, Carolus – quinque circiter menses Florentiae commoratus – demum exinde recessit, sive ut in Siciliam traiceret sive ut in Pistorienses Albarum partium fautores, iam ob mutationem status a Florentinis deficientes, prius impetum faceret quam in Siciliam proficisceretur, ut varie a diversis scriptoribus litteris mandatum fuisse novimus; quod Florentinorum ac Lucensium ope favoreque adiutus ita fecit ut et Casale et Momagnum et cuncta alia Pistoriensis agri loca usque ad Pistorii urbem popularetur ac vastaret. Quibus peractis versus Florentiam contendens in Siciliam traiecit. 24 Proxima dehinc aestate Florentini ac Lucenses principes factionis, coniunctis in unum copiis, adversus Pistorienses coniurarunt ac Pistorium propterea obsederunt, quoniam Albi – pulsis, ut supra docuimus, adversariis – urbem tenebant. Inter obsidendum vero