comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dicari. quo mõ et abs quo sit iũdicata. Po¬
stea sic tem fuisse aperta ut uiditiu deca
refieri nichil attinuerit. Atq hic demõstrã
du ẽ rationibꝰ et similibꝰ rebus per multas
ita atroces et perspicuas res eẽ. ut de his nõ
mõ nõ necesse sit. s ne utile quide quin mox
uiditiu fiat expectare. Locuc comunis ac¬
cusatoris in eum qui eum id quod arguit᷑
negare nõ possit. tñ aliquid sibispei compet
ex iuditioru perturbatioẽ. atq hic utilitatis
uiditioru demõstratio. et de co conquestio
qui supplitiu dederit indemnatꝰ. In eius
autẽ qui supserit audatia et crudelitatẽ in¬
dignatio. Ab defensore in erus quẽ uultꝰ sit
audatia sui conq̃stioẽ rem nõ ex nomiẽ ipiꝰ
negotii s ex consilio eius qui fecerit et cauã
et tpẽ considerari oportere quid mali futuꝵ
sit aut ex ĩ inuiria aut excedere alicuiꝰ insi
canta et tam perspicua audatia ab eo adcuiꝰ

Expanded text:
dicari, quo modo et ab quo sit vindicata; podicari, quo modo et ab quo sit vindicata; postea sic rem fuisse apertam, ut iudicium de ea re fieri nihil adtinuerit. atque hic demonstran- dum est rationibus et similibus rebus permultas ita atroces et perspicuas res esse, ut de his non modo non necesse sit, sed ne utile quidem, quam mox iu- dicium fiat, exspectare. Locus communis accusatoris in eum, qui, cum id, quod arguitur, negare non possit, tamen aliquid sibi spei conparet ex iudiciorum perturbatione. atque hic utilitatis iudiciorum demonstratio et de eo conquestio, qui supplicium dederit indamnatus; in eius autem, qui sumpserit, audaciam et crudelitatem indignatio. ab defensore, in eius, quem ultus sit, audaciam cum sui conquestione; rem non ex nomine ipsius negotii, sed ex consilio eius, qui fecerit, et causa et tempore considerari oportere; quid mali futurum sit aut ex iniuria aut scelere alicuius, nisi tanta et tam perspicua audacia ab eo, ad cuius
Abbreviated transcription (Latin):
per indignatioe si res ferer ĩcta cũql¬
tionẽ ante oculos ponendo. Postea leuius
demõstrando reru punitu ꝙͣ sit illex
meritis et suu supplitiu cu illiꝰ ĩuna
conferendo. Denide cõuernet eos locosq
ita erũt ab accusatore tractati ut refelu
et contraria in parte conuerti possins
quo in genere sut tres extremi contraris
rationib infirmare. Inla aute acerrnt
actusatoru criminatio per quã ꝑturba¬
tionẽ fore oiu uiditioru demostrant
side in dempnato supplitii sumẽdi potas
ciisinodi demostrabit᷑ ĩuiria ut nõmõ
uito bono ueru omio hornim libero
uideatur nõ fuisse tolleranda. Deinde ita per¬
spicua ut ne ab ipõ quidẽ qui fecisset indubiũ
uocaret᷑. Deinde eiusmoĩ ut in eas. is marime
debuerit aĩaduertere qui aĩaduerterit ut nõ
tam rectu nõ tam fuerit honestu ĩiuditiũ
illa rem peruemre ꝙͣ eo mõ. atq ab eo uin¬

Expanded text:
per indignationem, si res feret, iuncta con- quper indignationem, si res feret, iuncta con- questione ante oculos ponendo; postea levius demon- strando se poenitum, quam sit illius promeritum, et suum supplicium cum illius iniuria conferendo. deinde oportebit eos locos, qui ita erunt ab accusatore trac- tati, ut refelli et contrariam in partem converti pos- sint, quo in genere sunt tres extremi, contrariis ratio- nibus infirmare. illa autem acerrima accusatorum criminatio, per quam perturbationem fore omnium iu- diciorum demonstrant, si de indamnato supplicii su- mendi potestas eius- modi demonstrabitur iniuria, ut non modo viro bono, verum omnino homini libero videatur non fuisse tole- randa; deinde ita perspicua, ut ne ab ipso quidem, qui fecisset, in dubium vocaretur; deinde eiusmodi, ut in eam is maxime debuerit animum advertere, qui ani- mum advertit; ut non tam rectum, non tam fuerit ho- nestum in iudicium illam rem pervenire, quam eo modo atque ab eo vin
Abbreviated transcription (Latin):
idcrimẽ ab tro conferatur. potuisse hũc̃
illu de illa supplitiu sumere. Quare esse
indignu eu qui ne de damnata quidẽ
penas sumere ipẽ potuiss de ea suppliti¬
u sũpsisse que ne adducta quidẽ sit ĩm
ditiu. Dende postulabit ut legẽ quã lege
fecerit proferat. De inde quemꝰ admodu
incompatioẽ percipiebamus ut illud qd
compabitur extenuaret᷑ ab accusatore ꝙͣ
marime sic in hoc genere oportebit illiꝰ
culpam in quẽ crimẽ transferet cu huiꝰ
malefitio qui se uire fecisse dicit compate
id hoc fieri cõueniret. Extrema ẽ ut ĩ cõ¬
patioẽ assũptio iudicationis et de caper
amplificatioẽ ex deliberatioms precepti
dictio. Defensor autez que per aliac cõsti¬
tutioẽs inducẽtur ex his locis qui traditi
sunt infirmabit. Ipam̃ aute relatioe cõ¬
pabit. Primu augendo eius inquẽ re¬
feret crimẽ.culpa et audatia et ꝙͣ mat

Expanded text:
id crimen ab reo conferatur, potuisse hunc id crimen ab reo conferatur, potuisse hunc ipsum de illa supplicium sumere; quare esse indignum eum, qui ne de damnata quidem poenas sumere ipse potuisset, de ea supplicium sumpsisse, quae ne adducta quidem sit in iudicium. deinde postu- labit, ut legem, qua lege fecerit, proferat. deinde quem- admodum in comparatione praecipiebamus, ut illud, quod compararetur, extenuaretur ab accusatore quam maxime, sic in hoc genere oportebit illius culpam, in quem crimen transferatur, cum huius maleficio, qui se iure fecisse dicat, comparare.id hoc fieri con- venerit. extrema est, ut in comparatione, assumptio iudicationis et de ea per amplificationem ex delibera- tionis praeceptis dictio. Defensor autem, quae per alias constitutiones indu- centur, ex iis locis, qui traditi sunt, infirmabit; ipsam autem relationem comprobabit, primum augendo eius, in quem referet crimen, culpam et audaciam et quam maxime
Abbreviated transcription (Latin):
bit audiri oportere id qd̾ meu crimĩs cõ¬
feratur de quo is ipẽ qui conferat uiditiũ
fieri uoluerit et id qd̾ uidicatu nõ sit pro
infecto haberi oportere. Postea inpudẽtiã
demõstrare eoru qui eu apud uidices ac¬
cusent quẽ sine uidicibꝰ ipĩ condem niarĩt
et de co iuditiu fatiant de quo iam ip̃i sup¬
plitiu sumserint. Postea perturbatione
iuditu futura dicemus et iudites longiꝰ
.ꝙͣ potestate hãbeant progressuros. s sinis
et dereo et deco quẽ arguit rens iudicarit
Denide hoc si constitutu sit ut pectata ho¬
mines pectatis et ĩiurias ĩiuriis ultiscã
tur ꝙͣtu ĩ comodoru consequat᷑. Ac siidẽ
facere ipẽ qui nũc actusat uoluss ne hoc
quid̾ ipõ quicꝙͣ opus fuisse iudicio. Si uõ
ceteri quoq idem faciant omĩo iuditiu
muillu futuru. Postea demõstrabit᷑ ne
si iuditio quide illa damnata eẽt inquã

Expanded text:
 audire oportere id, quod in eum criminis con audire oportere id, quod in eum criminis conferatur, de quo is ipse, qui conferat, iudicium fieri noluerit, et id, quod iudicatum non sit, pro infecto habere oportere; postea inpuden- tiam demonstrare eorum, qui eum nunc apud iudices accusent, quem sine iudicibus ipsi condemnarint, et de eo iudicium faciant, de quo iam ipsi supplicium sump- serint; postea perturbationem iudicii futuram dice- mus et iudices longius, quam potestatem habeant, progressuros, si simul et de reo et de eo, quem reus arguat, iudicarint; deinde, si hoc constitutum sit, ut peccata homines peccatis et iniur incommodorum consequatur; ac si idem facere ipse, qui nunc accusat, voluisset, ne hoc quidem ipso quicquam opus fuisse iudicio; si vero ceteri quoque idem faciant, omnino iudicium nullum futurum. postea demonstrabitur, ne si iudicio quidem illa damnata esset, in quam
Abbreviated transcription (Latin):
frẽ indeminata necari nõ oportuit. Et
qua iudicatio fit cu oratio frũ mortẽ
negligeret hostiu lugeret fratris et rei
.p. uictoria nõ gauderet. O portuerit ne
eam a fre indeminata necari. Hoc ĩ gnẽ
cause primu si quid ex çeteris dabit᷑ consti¬
tutionibus sumi oportebit sic̾ in compa ͦ ͤ
preceptuẽ. Postea si qua facultas erit per
aliqua constitutioẽ illu in que crimen
transferetur defendere. Denide leuiꝰ eẽ illd̃
quod in alteru pectatu reus transferat ꝙ
qd ipẽ susceperit. Postea translationic ꝑtib
uti et ostende̾. a quo et per quos et quo mõ
et quo tp̃ẽ aut agi aut iudicari. aut statiu
de ea re cõuenerit aç simul ostendẽ non
oportuisse ante supplitiu ꝙͣ uiditiu int̾¬
ponere. Cum leges quoq et iuditia demõ¬
stranda sunt per que potuerit id pectatũ
quod sponte sua reus punitus sit morib
et iuditio uĩdicari. Denide negare debe¬

Expanded text:
fratre indamnatam necari non oportuit. ex fratre indamnatam necari non oportuit. ex quo iudicatio fit: cum Horatia fra- trum mortem neglegeret, hostium lugeret, fratris et populi Romani victoria non gauderet, oportueritne eam a fratre indamnatam necari? Hoc in genere causae primum, si quid ex ceteris dabitur constitutionibus, sumi oportebit, sicuti in com- paratione praeceptum est; postea, si qua facultas erit, per aliquam constitutionem illum, in quem crimen transferetur, defendere; deinde, levius esse illud, quod in alterum peccatum reus transferat, quam quod ipse susceperit; postea translationis partibus uti et osten- dere, a quo et per quos et quo modo et quo tem- pore aut agi aut iudicari aut statui de ea re convene- rit; ac simul ostendere non oportuisse ante supplicium quam iudicium interponere. tum leges quoque et iudi- cia demonstranda sunt, per quae potuerit id pecca- tum, quod sponte sua reus poenitus sit, moribus et iudicio vindicari. deinde negare
Abbreviated transcription (Latin):
state aut facti necessitate demõstrat. Et ter¬
tuic per que res expressa uerbis ante ocłos
coru quaudiuĩt ponit ut ipĩ se quoq idẽ
facturos fuisse arbitrent᷑ si sibi illa rec atq
ea fatiendi causa per ide tp̃s accidisset. Re¬
latio crimis ẽ cu tens id qd̾ arguit cõfes¬
suc alterius se indictu pectato iure fecis¬
se demõstrat. Ea ẽ huimoĩ. Oratus octiẜ
tribus curiatibꝰ et duobus amissis frĩbꝰ
doru se uictor tecepit. Is aiãduertit so¬
tore sua de frũ morte nõ laborante ex¬
pensiantẽ nomẽ appellante idemtidem
curiatis ingemitu. et lamẽtatioẽ indigͤ
passuc uirginẽ occidit. Accusat. Intentio
ẽ Iniuria sotore occidisti. Depulsio ẽ a
iure occidi Questio ẽ uire ne occiderit
Ratio est Illa eiu hostiu morte lucebat
ferru negligebat me et populu.y.iii¬
cisse moleste ferebat. Infirmatio e. Tñ a

Expanded text:
state aut facti necessitudine demonstratur; et terstate aut facti necessitudine demonstratur; et tertius, per quem res expressa verbis ante oculos eorum, qui audiunt, ponitur, ut ipsi se quoque idem facturos fuisse arbitrentur, si sibi illa res atque ea faciendi causa per idem tempus accidisset. Relatio criminis est, cum reus id, quod arguitur, confessus alterius se inductum peccato iure fecisse demonstrat. ea est huiusmodi: Horatius occisis tribus Curiatiis et duobus amissis fratribus domum se victor recepit. is animadvertit sororem suam de fratrum morte non laborantem, sponsi autem nomen appellan- tem identidem Curiatii cum gemitu et lamentatione. indigne passus virginem occidit. accusatur. intentio est: iniuria sororem occidisti. depulsio est: iure occidi. quaestio est: iurene occiderit? ratio est: illa enim hostium mortem lugebat, fratrum neglegebat; me et populum Romanum vicisse moleste ferebat. infirmatio est: tamen a
Abbreviated transcription (Latin):
pactionẽ uenite. Hex locis delib̾ationis qia
liꝙͣ incõsultatioẽ res ueniat tractari opor¬
tebit. Defensor aute quibus in locis abac¬
cusatore alie constitutioẽs erũt inducte in
his ipẽ quoq eidẽ constiritionib defensi¬
onẽ compabit Ceteros autẽ omẽs locos qui
ad ipã compatione ꝑtinebũt ex contrario
tractabit. Loci comunes erũt accusatoris
in eu quicu de fcõ turpi aliquo aut ĩutili
uit utroq fateatur querat tantu aliꝙͣ de¬
fensione et facti mutilitate aut turpitir¬
dinẽ cu indignatioẽ proferit. Defensoris
ẽ nullu factu in utile neq turpe neq it̃
utile neq honestu putari oportere m̃si
quo aiõ. quo tpc̃ qua de causa factu sit ĩ¬
telligatur. Qui lotus ita comunis ẽ ut
bñ tractatus in hac causa magno et per¬
suadendi momẽto futurus sit. Et alter lo¬
cus per quẽ magna cu amplificatioẽ be¬
nefitui magnitudo et utilitate. aut hone¬

Expanded text:
pactionem venire? hoc ex locis deliberationis, quasi aliquam in consultationem res veniat, tractari oportebit. Defensor autem, quibus in locis ab accusatore aliae constitutiones erunt inductae, in iis ipse quoque ex isdem constitutionibus defensionem comparabit; ceteros autem omnes locos, qui ad ipsam comparationem pertinebunt, ex contrario tractabit. Loci communes autem erunt: accusatoris in eum, qui, cum de facto turpi aliquo aut inutili aut utroque fateatur, quaerat tamen aliquam defensionem, et facti inutilitatem aut turpitudie item utile neque honestum putari opor- tere, nisi, quo animo, quo tempore, qua de causa fac- tum sit, intellegatur; qui locus ita communis est, ut bene tractatus in hac causa magno ad persuadendum momento futurus sit; et alter locus, per quem magna cum amplificatione beneficii magnitudo ex utilitate aut hone
Abbreviated transcription (Latin):
tricide afficiũtur. Idautẽ si dampnaret fieri ne¬
quĩ pena damnationẽ necessario consequat
Hic defensor pene cõmutatioẽ ex translatiuo
genere inducendo tota infirmabit accusati¬
onẽ. Uerũtũ ceteris quoq crimĩbꝰ defenden¬
dic comecturah constitutioẽ translationẽ con¬
firmabit. Exemplu hec translatioĩs in causa

Expanded text:
rricidae afficiuntur; id auterricidae afficiuntur; id auteena damnationem necessario consequa- tur. hic defensor poenae commutationem ex transla- tivo genere inducendo totam infirmabit accusationem. verumtamen ceteris quoque criminibus defendendis con- iecturali constitutione translationem conf
Abbreviated transcription (Latin):
Et ita uis ciuile habemus constitutu ut acã
cadat is qui nõ quẽadmod oportet egerit
Quare in uite plerũq uersant. Ibieni et ex¬
ceptiones postulant. et quodã modo agendipo¬
testas datur et omĩs conçeptio priuatoꝵ in¬
ditior constituit᷑. In ip̃is huiꝰ iuditus ratius
incidũt et tñ siqñ incidũt euiꝰmoĩ sũt ur ꝑse
minuc habeant firmitudims. Confirmant
aute assũpta alia aliqua cõstitutioẽ ut ĩ quo¬
dam iudicio cu uenefici cuiꝰ dam nomẽ esset
delatu et quia patricidii causa suscripta eẽt et
extra ordinẽ esset acceptu cu maccusatioẽ alta
queda crimima testibus et argumẽtis confitã¬
tent᷑ parricidii aute mc̃tio solu factu eẽt defẽ¬
sor in hoc ipõ multu oportet et diusi constat
cu de nece parentis nichil demõstratu sit in¬
dignu facinus esse ea pena affiçere eui. qua pa¬

Expanded text:
et ita ius civile habemus constitutum, ut causa et ita ius civile habemus constitutum, ut causa cadat is, qui non quem- admodum oportet egerit. quare in iure plerumque ver- santur. ibi enim et exceptiones postulantur et agendi potestas datur et omnis conceptio privatorum iudi- ciorum constituitur. in ipsis autem iudiciis rarius incidunt et tamen, si quando incidunt, eiusmodi sunt, ut per se minus habeant firmitudinis, confirmentur autem assumpta alia aliqua constitutione: ut in quodam iudicio, cum veneficii cuiusdam nomen esset de- latum et, quia parricidii causa subscripta esset, extra ordinem esset acceptum, in accusatione autem alia quaedam crimina testibus et argumentis confirmaren- tur, parricidii autem mentio solum facta esset, defensor in hoc ipso multum oportet et diu consistat: cum de nece parentis nihil demonstratum esset, indignum facinus esse ea poena afficere reum, qua pa
Abbreviated transcription (Latin):
illi quidẽ comunes lociaut qui calũpne ac¬
cusatoꝵ demostrande aut misericordie
captande aut facti indignandi aut a misericõ¬
dia deferendi causa sumũtur expericuli ma¬
gnatudine non ex cause genere dicũt. Quar̃
non in omnẽ causa s inomẽ causegenus
nicidunt. Eoru mẽtione in cõiecturali con¬
stitutioẽ fecimus. Inductioẽ aute cu causa
postulabit uteniur. Cum aute actio trans¬
lationis aut cõmutatioris indige̾ uidet᷑. ꝙ
nõ. aut is agit que oportet aut nõ est eo qui¬
cui oportet aut apud quos oportet. qualego
qua pena. quo crimiẽ. quo rpẽ oportet cõstituͦ
translatiua appellat᷑. Eius nobis erempla per¬
multa opus surt. si singła translationu genã
exemplor multitudine super sedenduzẽ. Itq
in nrã quidẽ consuctudine multis de causis
at ut rarius incidant translatioẽs. Nam ex
p̃toric erceptionibus multe excludũt᷑ actioes̃

Expanded text:
illi quidem communes loci, aut qui calumniae acilli quidem communes loci, aut qui calumniae accu- satorum demonstrandae aut misericordiae captandae aut facti indignandi aut a misericordia deterrendi causa sumuntur, ex periculi magnitudine, non ex cau- sae genere ducuntur. quare non in omnem causam, sed in omne causae genus incidunt. eorum mentionem in coniecturali constitutione fecimus, inductione autem, cum causa postulabit, utemur. Cum autem actio translationis aut commutationis indigere videtur, quod non aut is agit, quem oportet, aut cum eo, quicum oportet, aut apud quos, qua lege, qua poena, quo crimine, quo tempore oportet, con- stitutio translativa appellatur. eius nobis exempla permulta opus sint, si exemplorum multitudine supersedendum est. atque in nostra quidem consuetudine multis de causis fit, ut rarius incidant translationes. nam et praetoris excep- tionibus multae excluduntur actiones
Abbreviated transcription (Latin):
priuato sacra surripuerit erit utendu pluri¬
bus diffinitiombus. Demde simili ratione
causa tractanda. Locus aute comunis ĩ eiu
malitia qui nõ mõ reru ueru etia uerbo¬
ru potestate sibi arrogare conet᷑ ut faciat
Derde defensoris primuc locus ẽ Itẽ noĩs
brruis et aperta ex opimione hominu descͥo¬
tio hoc mõ. Maiestatez minuere ẽ aliquid
de re .p. cu potestater nõ habeas admĩstrar
Deinde hur confirmatio similib exemplis
et rationibꝰ postea sui facti ab illa diffimͦ ͤ
seperatio. Demde locus comume per quem
facti utilitas aut honestas adaugeat᷑. Deĩd̃
sequetur aduersarioꝵ diffinitionie xp̃hẽsio
scribimꝰ conficit᷑. et cetera post eadem p̃ter
comunẽ locũ inducẽt᷑. Locus aute comunis
erit Defensoris is per quẽ indignabit᷑ accu¬
satorez sui perituli causa nõ tes solũ cõuer¬
tere ueruz etiaz uerba cõmutare conari. Nã

Expanded text:
privato sacra subripuerit, erit utendum pluriprivato sacra subripuerit, erit utendum pluribus definitionibus; deinde simili ratione causa tractanda. Locus autem communis in eius malitiam, qui non modo rerum, verum etiam verborum potestatem sibi arrogare cona- tus et faciat, Deinde defensoris primus locus est item nominis brevis et aperta et ex opinione hominum descriptio, hoc modo: Maiestatem minuere est aliquid de re publica, cum potestatem non habeas, administrare. deinde huius confirmatio similibus et exemplis et ra- tionibus; postea sui facti ab illa definitione separatio. deinde locus communis, per quem facti utilitas aut honestas adaugetur. deinde sequitur adversariorum definitionis reprehensioscripsimus, conficitur; et cetera post eadem praeter communem locum inducentur. Lo- cus autem communis erit defensoris is, per quem indi- gnabitur accusatorem sui periculi causa non res solum convertere, verum etiam verba commutare conari. nam
Abbreviated transcription (Latin):
ut descripseris ostendenduz. Postea ad id qd̾
desimeris factu euic qui accusabit adiũgere
loco confirmare per quẽ ip̃ĩus fcĩ atrotitas auͭ
indignitas aut omĩo culpa cu indignatioẽ
augeatur. Post erit infirmanda aduersarioꝵ
descriptio. Ea hec infirmabit᷑ si falsa demon¬
strabit᷑. Hoc ex opimone hominu sumetur
cu quẽadmodu quibꝰ in rebus hoiẽs ĩ consu¬
etudine scribendi aut sermotinatidi eo uerbo
uti soleant considerabitur. Item infirmabit
si turpis aut ĩutilis eẽ ostendet᷑ eius descrip¬
tionis approbatio. et si que ĩcomoda consecu¬
tura sunt eo concesso ostendit. Id aute ex ho¬
nestatis et ex utilitatis partibus sumet de qb
indeliberationis p̃ceptis exponemus. Et sicũ
diffinitio ẽ ntã aduersarioru diffinitione
conferemus et nrã uera. honesta utilez
eẽ demõstrabimꝰ illoꝵ. Contra. Queremus
aute res aut maiori aut minori aut pari

Expanded text:
ut descrip- seris, ostendendum. postea ad id, quod ut descrip- seris, ostendendum. postea ad id, quod definieris, factum eius, qui accusabitur, adiungere loco confirmare, per quem ipsius facti atrocitas aut indignitas aut omnino culpa cum indignatione augeatur. post erit infirmanda ad- versariorum descriptio. ea autem infirmabitur, si falsa demonstrabitur. hoc ex opinione hominum sumetur, cum, quemadmodum et quibus in rebus homines in consuetudine scribendi aut sermocinandi eo verbo uti soleant, considerabitur. item infirmabitur, si turpis aut inutilis esse ostenditur eius descriptionis adprobatio et, quae incommoda consecutura sint eo concesso, ostendetur—id autem ex honestatis et ex utilitatis partibus sumetur, de quibus in deliberationis praecep- tis exponemus—et si cum definitione nostra adver- sariorum definitionem conferemus et nostram veram, honestam, utilem esse demonstrabimus, illorum con- tra. quaeremus autem res aut maiore aut minore aut pari
Abbreviated transcription (Latin):
satio em irifiliu etriz qua habeba pote¬
statem ea sum usus. Natioms infirmatio est
is maiestater. Iudicatio est. Minuit ne is ma¬
iestate qui in tribimitiã potestate patria po¬
testate utatur. Ad hanc iudicatioẽ argumẽ¬
tationis omẽs afferri oportebit.Ac ne quia
forte arbitretur nos non intelligere. Aliam qͦ
incidere constitutione in hanc causa. eam nos
partem sũmimus in qua p̃cepta nobie danda
sunt. Omĩbus aute partibus hoc in libro ex¬
plicatis qui ius moĩ causa si diligent attendet
oitiẽs uidebit constitutioẽs et earu partes et
controuersias si que forte in eas indicent. Nã
de omĩbus prescribem. Primus ergo accusato¬
ris locus est enis nomĩs cuiꝰ deui querit᷑. bre¬
uis et aperta et ex opimoẽ hominu diffimͦ
hoc modo. Maiestatez minuere est de digin
tate aut amplitudine aut potestate populi auͥ
rogare. Hoc sic breuiter expositu plurimus
uerbis ẽ et rationibꝰ confirmandu et ita esse

Expanded text:
ratio: in filium enim quam habebam potestatem, ea sum usus. rationis infirmatio: is maiestatem. iudicatio est: minuatne is maiestatem, qui in tribuniciam po- testatem patria potestate utatur? ad hanc iudicationem argumentationes omnes afferre oportebit. Ac ne qui forte arbitretur nos non intellegere aliam quoque incidere constitutionem in hanc causam, eam nos partem solam sumimus, in quam praecepta nobis danda sunt. omnibus autem partibus hoc in libro explicatis quivis omni in causa, si diligenter adtendet, omnes videbit constitutiones et earum partes et contro- versias, si quae forte in eas incident; nam de omnibus praescribemus. Primus ergo accusatoris locus est eius nominis, cuius de vi quaeritur, brevis et aperta et ex opinione hominum ducta, hoc modo: «Maiestatem mtate aut amplitudine aut potestate populi aut id derogare. hoc sic breviter expositum pluribus verbis est et rationibus confirmandum et ita esse,
Abbreviated transcription (Latin):
seperata a ceteris generibus controuersiarũ
sic ex sua u considerabit᷑. si aluud quod comꝑ¬
abit᷑. aut nõ honestu aut nõ utile. aut non
necessariu fuisse aut nõ tantopere utile aut
nõ tantopete honestu. aut nõ tantopere
necessariu fuisse demõstrabit. Dende op¬
tet accusatore illud quod ipẽ arguat ab eo
qd̾ defensor comꝑat separe. Idautẽ faciet si
demostrabit᷑ non ita fieri solere neq oꝑtẽ
sunt hostibus tradant᷑. Postea compate op
fatiendu fuisse demõstrabit᷑ contendẽ. et
Hoc extenuando malefitii magnitudinẽ sił
adaugere. Idfiet poterit si demõstrabit᷑ ho¬
nestius utilius magis necessariu fuisse ild
qd̾ intarit reus ꝙ̃ illud qd̾ fecerit. honesti
aute et utilis et necessarii ius et naturam
deliberationis p̃ceptis agnoscet᷑. Demde o¬
oportebit ipã illa comꝑatina iudicatioẽ¬

Expanded text:
us controversiarum sic ex sua vi considerabitur, si illud, quod comparabitur, aut non honestum aut non utile aut non necessarium fuisse aut non tantopere utile aut non tantopere honestum aut non tantopere necessarium fuisse demonstrabitur. deinde oportet accusatorem illud, quod ipse arguat, ab eo, quod defensor conparat, separare. id autem faciet, si demonstrabit non ita fieri solere neque oportsunt, hostibus tradantur. postea com- pararefaciendum fuisse demonstratur, conten- dere et hoc extenuando maleficii magnitudinem simul adaugere. id fieri poterit, si demonstrabitur honestius, utilius, magis necessarium fuisse illud, quod vitarit reus, quam illud, quod fecerit. honesti autem et utilis et necessarii vis et natura in deliberationis praecep- tis cognoscetur. deinde oportebit ipsam illam com
Abbreviated transcription (Latin):
oporteat considerabit᷑. Nam certi qui ĩ oẽs
incidant loq prescribi nõ possunt. In plerisq
fortasse ab auctoritate uiric consultor et
contra auctoritatẽ duci oportebit. Attẽdẽdũ
est et in hac et in omĩbus nũ quos locos co¬
munes preter eos quos deponimꝰ ipãs res
ostendat. Nunc uiriditiale genus et partes¬
cius consideremus. Iuriditialis ẽ in qua eq
et iniqui natura et premii aut pene ratio q̃¬
ritur. Nuiuc partes sunt due quaru alte¬
tam absoluta assũptiua altera nomina
Absoluta ẽ que ipã in se nõ ut negotia uł m¬
plicite et abscondite s potẽtius et expeditius
et fere mos eẽt grais cu int̾ se bellu gessis¬
sent ut hu qui uicissent tropheu aliquẽ in
finibus statuerent uictorie mõ ĩ p̃sentia de¬
clarande causa nõ ut ĩperpetuu belli icõ¬
ria maneret. Encu statuerũt tropheu. Ac¬

Expanded text:
oporteat, considerabitur. nam certi, qui in omnes oporteat, considerabitur. nam certi, qui in omnes incidant, loci praescribi non possunt; in plerisque for- tasse ab auctoritate iuris consultorum et contra auctoritatem dici oportebit. adtendendum est autem et in hac et in omnibus, num quos locos communes praeter eos, quos nos exponimus, ipsa res ostendat. Nunc iuridiciale genus et partes consideremus. Iuridicialis est, in qua aequi et iniqui natura et praemii aut poenae ratio quaeritur. huius partes sunt duae, quarum alteram absolutam, adsumptivam alteram nominamus. Absoluta est, quae ipsa in se, non ut neg- otialis implicite et abscondite, sed patentius et expedi- tiuet fere mos esset Graiis, cum inter se bellum gessissent, ut ii, qui vicissent, tropaeum ali- quod in finibus statuerent victoriae modo in praesen- tiam declarandae causa, non ut in perpetuum belli memoria maneret, ae+neu
Abbreviated transcription (Latin):
Consuetudinis auter uis eẽ pritat id qd̾ uolũ¬
tate oiũm sine lege uetustas comprobarit.
In ea aute queda sunt iura ipã iam certa pp
uetustate. Quo ingenẽ etalia sunt multa et
coꝵ multo maxima pars. quã pretores edicẽ
ctu par iudicatu. Pactu ẽ qd̾ inter aliquos
cõuenit. ꝙ iam ita iustu putatur ut iire p̃s¬
tare dicatur. Pars ꝙ in omẽs equabile ẽ Iudi¬
catu d̾ quo iam antea sentẽtia alicui aut
aliquoꝵ constitutu est.Iam iura legiptima
ex legibus cognosci oportebit. His ergo exp¬
tibus uiris ꝙ cuiꝙͣ. aut ex ipã re aut exsimi¬
li aut maiore aut minore ue nasci uidebit᷑
attendere quẽꝙ atq elicere ꝑtẽptando unã
quãq uris parte oportebit. Locoru autẽ
comuniu.qm̃ ut ante dictu ẽ duo gnã
sunt quoru alteru dubie rei. Alteru c̾te
continet amplificatioẽ quid ipã causa det
et quid augeri per comimẽ locu possit et

Expanded text:
consuetu- dine autem ius esse putatur id, quod volunconsuetu- dine autem ius esse putatur id, quod voluntate omnium sine lege vetustas comprobarit. In ea autem quaedam sunt iura ipsa iam certa propter vetustatem. quo in genere et alia sunt multa et eorum multo maxima pars, quae praetores edicerectum, par, iudicatum. pactum est, quod inter quos convenit ita iustum putatur, ut iure praestare dicatur; par, quod in omnes aequabile est; iudicatum, de quo iam ante sententia alicuius aut aliquorum con- stitutum est. iam iura legitima ex legibus cognosci oportebit. his ergo ex partibus iuris, quod cuique aut ex ipsa re aut ex simili aut maiore minoreve nasci videbitur, attendere atque elicere pertemptando unam quamque iuris partem oportebit. Locorum autem communium quoniam, ut ante dic- tum est, duo genera sunt, quorum alterum dubiae rei, alterum certae continet amplificationem, quid ipsa causa det et quid augeri per communem locum possit et
Abbreviated transcription (Latin):
uantia. ueritate.Religione eam que ĩ me¬
tu et in cerimonia deoru consistit appellãt
Pietatẽ que erga patria aut parentes aut
alios sanguine cõuĩctos offitiu consuate
moneat. Gratia que in meõria et remune¬
ratioẽ offitioꝵ et honoris et amicitiaꝵ obser¬
uantia teneat. Uindicatioẽ per quã iuim
et contumelia defendendo aut ulciscendo ꝓ¬
pulsamus a nobis et a nrĩs qui nobis cari esse
Debent et per qua peccata punimus. Obser¬
uantia per qua etate aut sapiẽtia aut hono¬
re aut aliqua dignitate antecedentes uene¬
ramur et colimus. Uexitatẽ per quã damꝰ
opera ne quid aliter ꝙͣ confirmauerimus
fiat aut factu aut facturu sit. Ac nature q¬
dem iura minus quidẽ ipã querũtur ad
hanc controuersia que neq in hoc ciuili
uire uersant᷑ et a uulgari intelligẽtia x̾mo¬
tiora sunt. Ad similitudinẽ hõ aliquã aut
ad rem amplificãda sepe sunt inferenda.

Expanded text:
antiam, veri- tatem. religionem eam, quae in metu et caerimonia deorum sit, appellant; pietatem, quae erga patriam aut parentes aut alios sanguine coniunctos officium conservare moneat; gratiam, quae in memoria et re- muneratione officiorum et honoris et amicitiarum ob- servantiam teneat; vindicationem, per quam vim et contumeliam defendendo aut ulciscendo propulsamus a nobis et nostris, qui nobis cari esse debent, et per quam peccata punimur; observantiam, per quam aetate aut sapientia aut honore aut aliqua dignitate antecedentes veremur et colimus; veritatem, per quam damus operam, ne quid aliter, quam confirmaverimus, fiat aut factum aut futurum sit. ac naturae quidem iura minus ipsa quaeruntur ad hanc controversiam, quod neque in hoc civili iure versantur et a vulgari intellegentia remotiora sunt; ad similitudinem vero aliquam aut ad rem amplificandam saepe sunt inferenda.
Abbreviated transcription (Latin):
dere hostibuc. Et qua iudicatio nascit᷑ cu
omẽs perituri milites essent misi ad hanc
pactionẽ uenissent. utrũ satuis fuerit aĩt
tere milites an ad hanc conditione ueĩte
Hoc cause genus ex his lotis tractari cõne¬
met. Oportebit habere ceteraru quoq con¬
stitutionu ratioẽ. atq p̃cepta. ac maxime
comecturis fatiendis infirinare illud qd̾
cu eo qd̾ trimẽ dabitur. hi qui accusabũt
compabũtur. Id fiet siaut id qd dicẽt defẽ¬
sores futuru fuisse insi id factu eẽt de quo
facto iuditiu ẽ futuru fuisse negabit᷑. Aut
sialia ratione et alia obcausa. ac dicet se
reus fecisse de mõstrabit᷑ eẽ factu. Eius rei
confirmatio ut ẽ contraria departe ĩfirma¬
tio. ex comecturali cõstitutioẽ sumet᷑ Si aut̃
certo noiẽ malefitii uocabit ĩ iuditiu sicut¬

Expanded text:
dere hostibus. ex quo iudi- catio nascitur: cum dere hostibus. ex quo iudi- catio nascitur: cum omnes perituri milites essent, nisi ad hanc pactionem venissent, utrum satius fuerit amit- tere milites, an ad hanc condicionem venire? Hoc causae genus ex suis locis tractari oportebit et adhibere ceterarum quoque constitutionum rationem atque praecepta; ac maxime coniecturis faciendis infir- mare illud, quod cum eo, quod crimini dabitur, ii, qui accusabuntur, comparabunt. id fiet, si aut id, quod dicent defensores futurum fuisse, nisi id factum esset, de quo facto iudicium est, futurum fuisse negabi- tur; aut si alia ratione et aliam ob causam, ac dicet se reus fecisse, demonstrabitur esse factum. eius rei con- firmatio et item contraria de parte infirmatio ex con- iecturali constitutione sumetur. sin autem certo nomine maleficii vocabitur in iudiciu
Abbreviated transcription (Latin):
Assũptiua igitur tu dicitur cu ipũ ex se fac
tu probari nõ potest. Aliquo autẽ foris adiũc¬
Compatio est tu aliquid factu ꝙ per se ipũm
nõ sit probandu ex eo tuiꝰ id causa factu ẽ¬
posset depactus ẽ tu eis ut arma et impedi¬
mẽta uelinqueret milites educẽt. Itaq fecit
armis et impedimẽtis amissic preterspe mi¬
lites tonsuauit. Actusatur maiestatis. Incur¬
nos hunc locu de quo agimꝰ considerem
Intentio est. Non oportiit arma et imipedi¬
mẽta telinquete. Depulsio est. Oportuit. que¬
stio est. oportuexit ne. Ratio est. Hilites ei
ornẽs perissent. Infirmatio est aut comectu¬
ralis nõ perissent. aut altera cõiecturalis nõ
ideo fecistis. Ex quibꝰ iudicatioẽs sunt Peris¬
serit ne. et ideo ne fecerit. Aut hec ẽ compa¬
ta cuiꝰ nũc indigemꝰ. At em satiuc fuit am¬
ittere milites ꝙͣ arma et impedimẽta conce¬

Expanded text:
Adsumptiva igitur tum dicitur, cum ipsum ex se fac- Adsumptiva igitur tum dicitur, cum ipsum ex se fac- tum probari non potest, aliquo autem foris adiuncComparatio est, cum aliquid factum, quod ipsum non sit probandum, ex eo, cuius id causa factum eposset, depectus est cum iis, ut arma et inpedimenta relinqueret, milites educeret; itaque fecit; armis et in- pedimentis amissis praeter spem milites conservavit. accusatur maiestatis. incurnos hunc locum, de quo agimus, consideredimenta relinquere. de- pulsio est: oportuit. quaestio est: oportueritne? ratio est: milites enim omnes perissent. infirmatio est aut coniecturalis: non perissent; aut altera coniecturalis: non ideo fecisti ex quibus iudicatio est: perissentne? et: ideone fecerit?; aut haec comparativa, cuius nunc indigemus: at enim satius fuit amittere milites quam arma et inpedimenta conce
Abbreviated transcription (Latin):
ne gretie cõsiliu. Intentio ẽ Non oportuit
Depulsio ẽ. Oportuit. Questio ẽ Oportuit ne
Ratioẽ Eam em ex bello gloria uirtute pe¬
perimus ut eius eterna insigna posterit
nrĩs telinquẽ uellemus. Infirmatio ẽ. It¬
tamẽ eternu inimicitiaru monimẽtu statu¬
subiecimus ut hoc cause genus ipũ de quo
agimus demõstraret᷑. Nam si cam s ui po
suissemuc qua fortasse usi sunt. Non em
iuste nec pie bellu gefistis in telationẽ cri¬
minic delaberemur. De qua post loquemur
Utrũq aute cause genus in hanc causam
içidere perspicuu ẽ. In hanc argumẽtatioẽs
ex hisde locis sumẽde sunt. Atq in causa ne¬
gotialez. Quade ante dictuz ẽ. Locos autez co¬
munes ex causa ipã siquid merit indignati¬
ons et conq̃stionis uł ex iuris utilitate et na
multos et graues sumete licebit et oportebit
si cause dignitas idebit postulare. Nunc
assũptiua parte iuriditialis consideremus

Expanded text:
eciae consilium. intentio est: non oportuit. de- pulsio est: oportuit. quaestio est: oportueritne? ratio est: eam enim ex bello gloriam virtute peperimus, ut eius aeterna insignia posteris nostris relinquere velle- mus. infirmatio esttamen aeternum inimicitiarum monumentusubiecimus, ut hoc causae genus ipsum, de quo agimus, cognosceretur. nam si eam subpo- suissemus, qua fortasse usi sunt: non enim iuste neque pie bellum gessistis, in relationem criminis de- laberemur, de qua post loquemur. utrumque autem causae genus in hanc causam incidere perspicuum est. in hanc argumentationes ex isdem locis sumendae sunt atque in causam negotialem, qua de ante dictum est. Locos autem communes et ex causa ipsa, si quid inerit indignationis aut conquestionis, et ex iuris uti- litate et natura multos et graves sumere licebit et oportebit, si causae dignitas videbitur postulare. Nunc adsumptivam partem iuridicialis considere- mus.
Abbreviated transcription (Latin):
ipã secio hoc huiꝰ ne reisit sigu anille
miet huiꝰ et illiuc et utriusq potins quid
factu sit ꝙ nõ oportucrit aut nõ factu
qd oportuerit. Cu animꝰ Hac intẽtione
omes tonus ꝑtes negotii considerabit tũ
illi ipĩ in mẽdiu conenati loci proçedẽt
de quibꝰ ante dictu ẽ. Et tu et singulir tũ
ex coniunctis argumẽta certa nascentur
Quor argumẽtoru pars probabil pars
necessario ingenẽ uersabit. Actedũt aut
sepe ad coniecturã questioc̃s testionia ni¬
mores que contra omiã uterq simili uia
p̾ceptor torquere ad sue cause comodia
Sebebit. Nam et ex questioẽ suspitioes et
ex testiõno et ex rumote aliquo pariroẽ
ut ex causa et ex persona et ex fto dut qu¬
rebit. Quare et hi nobis uident᷑ ortare qui
Hoc genus suspicionu artifitu nõ putat
indigere ethi qrnaliter de hoc genẽ ac
de oruĩ comectura precipiendu putaum

Expanded text:
ipsa secum; hoc huiusne rei sit signum an illius, ipsa secum; hoc huiusne rei sit signum an illius, an et huius et illius et utrius potius; quid fac- tum sit, quod non oportuerit, aut non factum, quod oportuerit. cum animus hac intentione omnes totius negotii partes considerabit, tum illi ipsi in medium coacervati loci procedent, de quibus ante dictum est; et tum ex singulis, tum ex coniunctis argumenta certa nascentur, quorum argumentorum pars probabili, pars necessario in genere versabitur. accedunt autem saepe ad coniecturam quaestiones, testimonia, rumores, quae contra omnia uterque simili via praeceptorum torquere ad suae causae commodum debebit. nam et ex quae- stione suspiciones et ex testimonio et ex rumore aliquo pari ratione ut ex causa et ex persona et ex facto duci oportebit. Quare nobis et ii videntur errare, qui hoc genus suspicionum artificii non putant indigere, et ii, qui aliter hoc de genere ac de omni coniectura praeci- piundum put
Abbreviated transcription (Latin):
ipã res docebit eos qui nõ omiã hic se ĩuẽ¬
crem intelligentia conferent. Nõ facile
aute qd̾ infinitu ẽ tot de rebus utranq
in parte singulatim de unaquaq explica¬
re.et alias asiter. Hec in utrãq parte cac̃
solent cõuenire. Quare con siderate hque
exposiumꝰ oportebit. Facilius aute adĩuẽ¬
tionẽ animꝰ incidet. si gesti negotu et suã
et aduersarii narratione sẽpe et diligent᷑
pertractabit et quid queq pars suspitioĩt
habebit elitiens considerabit. Quare quo
consilio qua spe perfitiendi quidq factu
sit. cur hoc modo potius ꝙͣ illo cur ab hoc
potuic ꝙ ab illo cur nullo adintore aut
cur hoc curnemo sit conscnis. aut tursit
aut curhic sit.cur hoc ante factu nõ sit.
cur hoc ante factur sit. Cur hoc in ipo ne¬
gotio. cut hoc post negotiu. Aut quid fac¬
consecutu sit. Constet ne orõ aut cu re aił

Expanded text:
res ipsa docebit eos, qui non omnia hic se invenres ipsa docebit eos, qui non omnia hic se invencrem intellegentiam conferent; non facile autem, quod et infinitum est tot de rebus utram- que in partem singillatim de una quaque explicare et alias aliter haec in utramque partem causae solent convenire. quare considerare haec, quae exposuimus, oportebit. facilius autem ad inventionem animus in- cidet, si gesti negotii et suam et adversarii narrationem saepe et diligenter pertractabit et, quod quaeque pars suspicionis habebit, eliciens considerabit, quare, quo consilio, qua spe perficiundi quicque factum sit; hoc cur modo potius quam illo; cur ab hoc potius quam ab illo; cur nullo adiutore aut cur hoc; cur nemo sit conscius aut cur sit aut cur hic sit; cur hoc ante fac- tum sit; cur hoc ante factum non sit; cur hoc in ipso negotio, cur hoc post negotium, an facconsecutum sit; constetne oratio aut cum re aut
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ in itmete setam familiariter amplifice¬
uerit. ꝙ sermonis causam quesierit ꝙ sił
diuerterit deinde cenarit.in re nox. sonꝰ
post rem ꝙ solus exierit ꝙ illui tam familiatit¬
comitatu tam equo animo reliquerit et cru¬
genter ratio fatiendi habita eẽ et excogita¬
ta an ita temete ut nõ uerisimile sit quẽꝙ
tam temete ad malefitiu accessisse. In quo
querit᷑ nu quo alio modo cõmodiꝰ poti̾t
fieri uł afortuna admĩstrari. Nam sepe sipec¬
cume adiumẽta adiutores desint facultas
fuisse fatiendi nõ uidet᷑. Hoc mõ si diligẽt᷑
attendamus apta int̾ se eẽ intelligemus hec
que negotiis et illa que persomis sunt attri¬
buta. Hic nõ facile neq necessariu distra¬
guere ut insuperioribꝰ pattibꝰ quo pacto
quidq accusatore et que defensore tracta¬
re oporteat. N lon necessariu propterea qd̾
cansa poñta quid in quãq rem cõueniat

Expanded text:
d in itinere se tam familiariter adplicad in itinere se tam familiariter adplicaverit, quod sermonis causam quaesierit, quod simul deverterit, deinde cena- rit. in re nox, somnus. post rem, quod solus exierit, quod illum tam familiarem tam aequo animo reli- querit, quod crugenter ratio faciendi esse habita et excogitata, an ita temere, ut non veri simile sit quem- quam tam temere ad maleficium accessisse. in quo quaeritur, num quo alio modo commodius potuerit fieri vel a fortuna administrari. nam saepe, si pecuniae, adiumenta, adiutores desint, facultas fuisse faciundi non videtur. hoc modo si diligenter attendamus, apta inter se esse intellegimus haec, quae negotiis, et illa, quae personis sunt adtributa. Hic non facile est neque necessarium est distinguere, ut in superioribus partibus, quo pacto quicque accu- satorem et quomodo defensorem tractare oporteat. non est necessarium, propterea quod causa posita, quid in quamque conveniat,
Abbreviated transcription (Latin):
tur in qua uidebimꝰ et que consuetado et
que lex et que actio et que eius tei arnifiti¬
u sit᷑ aut usus aut exercitatio horũ ant ap¬
probatio aut offensio ex quibꝰ nõ nũ ꝙͣ elici¬
tire aliquid suspitionis. Sunt aute et alie
suspitiones que comunit᷑ et ex negotioru
et ex personatu attributionibuc sinuũt
Nam ex forturia et exnatura et ex iictr
studio. factis. casu orõnibꝰ consilio et exha¬
bitu animi aut corporis. pleraq ꝑtinent
ad eas res que remi credibile et incredibi¬
le facere possunt et cu facti sispinioe iũ¬
gunt᷑. Maxime aute queri oportet ĩ hac
constitutioẽ primu potuerit ne aliquid fi¬
eri. demde quo ab alio potuerit derd fa¬
cultas de qua antedixim. Deinde utra
quid factu sit quod peritere fuerit netẽ¬
stemi ꝙ spem celandi nõ habere demde ner¬
cessitudo in qua nũ nectẽ fuerit id aut ficri
ant fieri queritur. Quoꝵ pars ad cõsili
partinet qd̾ persoms attributu ẽ ut ĩ ca

Expanded text:
tur. in quo videbimus, ecqua consuetudo sit, ecqua lex, ecqua pactio, ecquod eius rei artificium aut usus aut exercitatio, hominum aut adprobatio aut offensio; ex quibus nonnumquam elicitur aliquid suspicionis. Sunt autem aliae suspiciones, quae communiter et ex negotiorum et ex personarum adtributionibus su- muntur. nam et ex fortuna et ex natura et ex victu, studio, factis, casu, orationibus, consilio et ex habitu animi aut corporis pleraque pertinent ad easdem res, quae rem credibilem aut incredibilem facere pos- sunt et cum facti suspicione iunguntur. maxime enim quaerere oportet in hac constitutione, primum po- tueritne aliquid fieri; deinde ecquo ab alio potuerit; deinde facultas, de qua ante diximus; deinde utrum id facinus sit, quod paenitere fuerit necesse, quod spem celandi non haberet; deinde necessitudo, in qua necesse fuerit id aut fieri aut ita fieri, quaeritur. quorum pars ad consilium pertinet, quod personis adtributum est, ut in ea
Abbreviated transcription (Latin):
simplici constitutioẽ. ꝙ fit cu id qd̾ factuẽ
aut qd̾ defendit᷑ pluribꝰ de cansis tectuau̾
probabile inderi potest ut inhac ipã cauã
Supponatur em ab heredibꝰ hec ratio.
Umus em pecue plutes dissimilib de
causis heredes ẽẽ nõ possũt. Mec unꝙ̃ fe
ge heres esset. Infirmatio hec erit. Non ẽ
una pecunia. ꝑpea ꝙ altera pupilli iam eat
aduc̃titia cui heres nõ illo tpẽ intestimẽto
quisꝙͣ scriptus erat. si quis pupillo accidiss
Et de altera patris etia nũc mortui uolũ¬
tas plurimu ualebat. que iam mortuo pu¬
pillo suis heredibus concedebat Iudicatior
una ne pecuma fuerit. Aut si hac erũt usi
plures dissimilib generib heredes eẽ. Etgo
una inconstitutioe intellectu ẽ quo mõ. et
ratioẽs et rationu infirmatioẽs et ꝑꝑca in¬
dicatioẽs plures fiant. Nũt huiꝰ generis
p̾cepta uideamꝰ utrisq aut etia otm̃b si

Expanded text:
simplici constitutione; quod fit, cum id, quod factum est simplici constitutione; quod fit, cum id, quod factum est aut quod defenditur, pluribus de causis rectum aut probabile videri potest, ut in hac ipsa causa. sub- ponatur enim ab heredibus haec ratio: unius enim pe- cuniae plures dissimilibus de causis heredes esse non possunt, nec umquam fage heres esset, infirmatio autem haec erit: non est una pecunia, propterea quod altera pupilli iam erat adventicia, cuius heres non illo in testamento quisquam scriptus erat, si quid pupillo accidisset; et de altera patris etiamnunc mortui vo- luntas plurimum valebat, quae iam mortuo pupillo suis heredibus concedebat. iudicatio est: unane pe- cunia fuerit; aut, si hac erunt usi plures dissimilibus gene- ribus heredes esse? ergo una in constitutione intel- lectum est, quomodo et rationes et rationum infirma- tiones et propterea iudicationes plures fiant. Nunc huius generis praecepta videamus. utrisque aut etiam omnibus, si
Abbreviated transcription (Latin):
tialez. Negotialis ẽ que in ipõ negotio uitis
ciuilis habet inplicita controuersia. Ea est
huiꝰ moĩ. Quida pupillu herede fecit. Pu¬
pillus aute mortuns ẽ anteꝙͣ insua tutelã
uenisset. De heteditate ea que pupillo ne¬
it inter eos qui patris pupilli heredes scdĩ
sunt et int̾ agnatos pupilli controuersiaẽ
testatus nõ est. Depulsio ỹmo nrã qra hete
des secundi testamẽto patris sumus. Ques¬
tio est utroru sit Ratio. Pater era et sibiet
filio testamẽtu scripsit du is pupillus eẽt
Quare que filii fuerũt testamẽto prĩs nostra
fiant nectẽ est. Infirmatio ẽ tatiors. p̃mto
tio possit ne quisꝙͣ de filii pupilli re testati
An heredes secundi ip̃ius prĩs familias nõ
filii quoq eins pupilli heredes sint. Atꝙhͦ
non alienu ẽ qd ad multa ꝑtineat neaut
nusꝙͣ aut usq quaq dicatũr hic admone
Sunt cause que plures habent rationes ĩ

Expanded text:
cialem. Negotialis est, quae in ipso negotio iuris cialem. Negotialis est, quae in ipso negotio iuris civilis habet implicatam controversiam. ea est huiusmodi: quidam pupillum heredem fecit; pupillus autem ante mortuus est, quam in suam tutelam venit. de hereditate ea, quae pupillo venit, inter eos, qui patris pupilli heredes secundi sunt, et inter adgnatos pupilli contro- versia est. testatus non est. depulsio est: immo nostra, qui heredes testamento patris sumus. quaestio est: utrorum sit? ratio: pater enim et sibi et filio testamentum scripsit, dum is pupillus esset. quare, quae filii fuerunt, testamento patris nostra fiant ne- cesse est. infirmatio rationis: immo tio: possitne quis- quam de filii pupilli re testari; an heredes secundi ipsius patrisfamilias, non filii quoque eius pupilli heredes sint? Atque hoc non alienum est, quod ad multa pertineat, ne aut nusquam aut usquequaque dicatur, hic ad- monere. sunt causae, quae plures habent rationes in
Abbreviated transcription (Latin):
quid aliud agatue. aliud simulet an stulticia
an necessitudine. ꝙ alio mõ agi nõ possit.
an occasione agendi sic sit iuditiu. an actio cõ¬
stituta an recte sine ulla re eiusmoĩ res agatꝰ
Locus comunis contra eu qui translatione
inducet fugere uidinu ac penar quia cause
diffidat. Atranslatioẽ aute oũ fore pertur¬
batioẽ iuditioru si nõ ita res agant et ĩiu¬
ditiu ueniant quo pacto oporteat. Hoc ẽ si
aut cu eo agitur quo cu nõ oporteat. aut a¬
igitur he constitutioẽs que partes nõ habent
ad hunc modu tractabũtur. Nunc genera¬
lem constitutioẽ et partes eius consideremꝰ
Cu et facto et facti nomiẽ concesso. neq ulla
actioriis illata controuersia. uis et natura. et
genuc ipĩus negotui querit᷑. constitutioẽ gene¬
tale appellamus. Huiꝰ primas ẽẽ partes duas
nobis uideri diximus. Negotialer et iaridi¬

Expanded text:
quid aliud agatur, aliud simuletur, an stultitia, quid aliud agatur, aliud simuletur, an stultitia, an necessitudine, quod alio modo agere non possit, an occasione agendi sic sit iudicium aut actio constituta, an recte sine ulla re eiusmodi res agatur. Locus autem communis contra eum, qui translationem inducet: fu- gere iudicium ac poenam, quia causae diffidat. a trans- latione autem: omnium fore perturbationem, si non ita res agantur et in iudicium veniant, quo pacto oporteat; hoc est, si aut cum eo agatur, quocum non oporteat, aut aigitur haec constitutiones, quae partes non ha- bent, ad hunc modum tractabuntur. nunc generalem constitutionem et partes eius consideremus. Cum et facto et facti nomine concesso neque ulla actionis inlata controversia vis et natura et genus ipsius negotii quaeritur, constitutionem generalem ap- pellamus. huius primas esse partes duas nobis videri diximus, negotialem et iuridi