comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
unt aũ quidam qͥ se putant.
ad contẽplandum dm̃. & in¬
herendum dõ. iurtute ꝓpͥa posse pur¬
gari: quos ipsa suꝑbia maxime ma¬
culat. Nullũ enim uiciũ ẽ. cui magis
diuina lege resistatur. & in quod
maius accipiat dñandi ius. ille suꝑ¬
bissimus sp̃s. ad ima mediator. ad sũ¬
ma int̾clusor: nisi occulte insidians
alia uia deuitetur: aut ꝑ ppłm defici¬
entem quod int̾pretat᷑ amalech aꝑte
seuiens. & ad t̾ram ꝓmissionis repug¬
nando transitum negans : ꝑ crucem
dñi q̃ moysi manib extensis ẽ. prefi¬
gurata suꝑetur. H inc enim sibi pur
qr ñnulli eorum potuerunt aciẽ intis¬
ultra om̃em creat᷑am transmitt̾e: et
lucem incõmutabilis u̾itatis ꝗͣtula c̃q̃
ex parte contingere: quod xp̃ianos
multos ex fide int̾im sola uiuentes.
ñdum potuisse derident. S qͥd ꝓd:
transmarinam : Aut quid ob÷ humili.
de tanto int̾uallo ñ eam uidẽ. in illo
ligno ad eam uenienti: quo dedignat᷑
ille portari:¬

Expanded text:
unt autem qui se putant ad contemplandum deum et inhaerendum deo uirtute propria posse purgari; quos ipsa superbia maxime maculat. nullum enim uitium est, cui magis diuina lege resistitur et in quod magis accipiat dominandi ius ille superbissimus spiritus, ad ima mediator, ad summa interclusor, nisi occulte insidians alia uia deuitetur aut per populum deficientem, quod interpretatur Amalech, aperte saeuiens et ad terram repromissionis repugnando transitum negans per crucem domini, quae Moysi manibus extentis est praefigurata, superetur. hinc enim sibi purgr, quia nonnulli eorum potuerunt aciem ultra omnem creaturam transmittere, et lucem incommutabilis veritatis quantulacumque ex parte contingere: quod christianos multos ex fide interim sola viventes, nondum potuisse derident. Sed quid priam transmarinam? Aut quid obest humili de tanto intervallo non eam videre, in illo ligno ad eam venienti, quo dedignatur ille portari
Abbreviated transcription (Latin):
qr u̾issime disputant. & documentis
certissimis ꝑsuadent et̾nis racionib
colligere. quot sint animaliũ genera.
quȩ semina singłorum in exordiis.
qui modus in increm̃tis. qui numeri
ꝑ conceptuis. ꝑ ortus. ꝑ ętates. ꝑ occa¬
sus. qui motus in appetendis q̃ scđ̾i
nat᷑am sunt. fugiendisq cont᷑riis :
Nonne ista om̃ia ñ ꝑ illam incõmuta¬
bilem sapientiam. s ꝑ locorũ ac tp̃rũ
historiam quesierunt: & ab aliis exꝑta
atq conscripta crediderunt: Q minꝰ¬
mirandum ẽ. nullomꝰ potiusse eos¬
ꝓlixorum scłorum seriem uestigare:
& quadam metam huius excursus qͦ
tanquam fluiuo genus decurrit huma¬
num. atq inde conu̾sionem ad suum
cuiq debitum t̾minum. Ista enim nec
historici scribe potuerunt longe fut᷑a
& a nullo exꝑta atq narrata: nec isti
philosophi cec̾is meliores in illis sũmis
et̃nisq rationib intellectu talia con¬
templati sunt. Alioquin. ñ eiꝰdem ge¬
neris p̃terita quȩ potuer̃ historici in¬

Expanded text:
quia verissime disputant, et documentis certissimis persuadent, aeternis rationibus colligere quot sint animalium genera, quae semina singulorum in exordiis, qui modus in incrementis, qui numeri per conceptus, per ortus, per aetates, per occasus, qui motus in appetendis quae secundum naturam sunt, fugiendisque contrariis? Nonne ista omnia, non per illam incommutabilem sapientiam, sed per locorum ac temporum historiam quaesierunt, et ab aliis experta atque conscripta crediderunt1?» 2° Dmirandum est, nullo modo eos potuisse prolixiorum saeculorum seriem vestigare, et quamdam metam hujus excursus, quo tanquam fluvio genus decurrit humanum, atque inde conversionem ad suum cuique debitum terminum. Ista enim nec historici scribere potuerunt longe futura et a nullo experta atque narrata. Nec isti philosophi caeteris meliores in illis summis aeternisque rationibus intellectu talia contemplati sunt: alioquin non ejusdem generis praeterita quae potuerunt historici in
Abbreviated transcription (Latin):
cientem. Locent̃ hoc si potest: nec ẽ.¬
infirmitas ista. s firmitas: qr falsa
ẽẽ. ñ pot̾ u̾itas. Nouit itaq om̃ia d̾̃s
pat̃ in se ipso: nouit in filio. S in se
ipso tanquã se ipsum: in filio tanquã
u̾bum suũ. qd̾ ẽ. de his om̃ib quȩ sunt
in se ipso om̃ia. Similit̃ nouit ⁊ filiꝰ.
in se scł tanquã ea q̃ nota sunt de his
quȩ pat̾ nouit in se ipso: in patre au
tanq̃. ea de quib nota sunt. quȩ ipse
filius nouit in se ipso. Seiunt gͦ inui¬
cem pat̾ et filius: s ille gignendo iste
nascendo. & om̃ia q̃ sunt in eorum
scientia. in eorũ sapientia. in eorum
eẽntia: unusquisq eorũ simul uide
Non particłatim aut singillatĩ ułs
alt̾nante conspectu. hinc illuc. ⁊ i
huc. et rursus inde uł inde in aliud
atq aliud: ut aliqua uidẽ ii possit
nisi n uidens alia: s ut dixi simul
om̃ia uidet. quorũ nullũ ẽ. quod ñ
semꝑ uidet. Uerbum aũ nr̃m illud

Expanded text:
cientem . Pocientem . Pofirmitas, qua falsa esse non potest veritas. Novit itaque omnia Deus Pater in se ipso, novit in Filio: sed in se ipso tanquam se ipsum, in Filio tanquam Verbum suum, quod est de his omnibus quae sunt in se ipso. Omnia similiter novit et Filius, in se scilicet, tanquam ea quae nata sunt de iis quae Pater novit in se ipso: ea de quibus nata sunt, quae ipse Filius novit in se ipso. Sciunt ergo invicem Pater et Filius: sed ille gignendo, iste nascendo. Et omnia quae sunt in eorum scientia, in eorum sapientia, in eorum essentia, unusquisque eorum simul videt; non particulatim aut singillatim, velut alternante conspectu hinc illuc, et inde huc, et rursus inde vel inde in aliud atque aliud, ut aliqua videre non possit nisi non videns alia: sed, ut dixi, simul omnia videt, quorum nullum est quod non semper videt. 24. Verbum autem nostrum illud
Abbreviated transcription (Latin):
gͣ di pacris. unigenitus filius.
ꝑom̃ia patri similis et ȩqualis. deus
de dõ. lumien de lumine. sapientia
de sapientia. c̾entia de ẽentia ẽ. hoc
om̃ino qđ pat̾: ñ tam̃ pat̾: qr iste
filius. ille pat̾. Ac ꝑhoc: nouit om̃na
q̃ nouit pat̾. S ei nosse de patre ẽ:
sicut ee. Nosse enuim et eẽ: ibi unĩ ẽ.
& idõ patri sicut esse nẽ. a filio: ita
nec nosse. ꝓ inde. tanquã se ipsum
dicens: pat̾ genuit u̾bum. sibi eqͣle
ꝑ om̃ia. Non enim se ipsũ integre.
ꝑfecte q dixisset: si aliquid minus
aut amplius eet in eius u̾bo. quã in
ipso. Ibi sume illud agnoscitur: est.
est. non. non. Et ido u̾bum hoc uere
u̾itas ẽ: qm̃ quicqͥd ẽ in ea scientia
de quaẽ genitii. et in ipso ẽ. Quod
aũ in ea s̃i ẽ: nec in ipso ẽ. & falsii
hab̾e. aliquid hoc u̾bum. nũquã pot̃.
qr minutabilit̾ sic se habet. ut se halie
de quo ẽ. Non enĩ pocest filius a se fa¬
cere quicquã: nͥ quod udit patrẽ fa¬

Expanded text:
go Dei Patris unigenitus Filius, per omnia Patri similis et aequalis, Deus de Deo, lumen de lumine, sapientia de sapientia, essentia de essentia; est hoc omnino quod Pater, non tamen Pater; quia iste Filius, ille Pater. Ac per hoc novit omnia quae novit Pater: sed ei nosse de Patre est, sicut esse. Nosse enim et esse ibi unum est. Et ideo Patri sicut esse non est a Filio, ita nec nosse. Proinde tanquam se ipsum dicens Pater genuit Verbum sibi aequale per omnia. Non enim se ipsum integre perfecteque dixisset, si aliquid minus aut amplius esset in ejus Verbo quam in ipso. Ibi summe illud agnoscitur, Est, est; Non, non . Et ideo Verbum hoc vere veritas est: quoniam quidquid est in ea scientia de qua genitum est, et in ipso est; quod autem in ea non est, nec in ipso est. Et falsum habere aliquid hoc Verbum nunquam potest: quia immutabiliter sic se habet, ut se habet de quo est. Non enim potest Filius a se facere quidquam, nisi quod viderit Patrem fa
Abbreviated transcription (Latin):
enim acsi dicatur  sam uocandum
ẽ. quod pot̃ e̾e u̾bum: et ideo iam
dignum ẽ. u̾bi nomine : Quid est.
inquã. hoc formabile ñdũq forma¬
tum: nͥ quiddã m̃tis nr̃e. qđ hac
atq hac uolubili quadã motione
iactamus. cũ a nob̾ nunc hoc nunc
illud sicut inuentũ fuerit uł occur¬
rerit cogitatur: & tunc fit uerum
lubili motione iactare. ad id qd̾ scimꝰ
ꝑuenit. atq inde format᷑: eius om̃i¬
modam similitudinem capiens. ut
quomͦ res quȩq scitur. sic etiã cogite¬
tur: id÷ sine uoce. sine cogitatione¬
uocis. Quȩ ꝓfecto alicuius linguȩ ẽ:
si in corde dicatur. Ac ꝑ hoc. etiam
si concedamus. ne de controu̾sia uoca¬
buli laborare uideamur. iã uocandũ
eẽ. u̾bum quiddam illud m̃tis nr̃e qd
de nr̃a scientia formari pot̃. etiã priꝰ¬
quã formatũ sit. qr iam ut ita dicã
formabile ẽ: quis ñ uideat quanta
hic dissimilitudo ab illo dĩ u̾bo. qł
in forma dĩ sic ẽ. ut ñ ante fuerit for¬

Expanded text:
ocandum est quod potest esse verbum, et ideo jam dignum est verbi nomine? Quid est, inquam, hoc formabile nondumque formatum, nisi quiddam mentis nostrae, quod hac atque hac volubili quadam motione jactamus, cum a nobis nunc hoc, nunc illud, sicut inventum fuerit vel occurrerit, cogitatur? Et tunc fit verum lubili motione jactare, ad id quod scimus pervenit, atque inde formatur, ejus omnimodam similitudinem capiens; ut quomodo res quaeque scitur, sic etiam cogitetur, id est, sine voce, sine vocis cogitatione, quae profecto alicujus linguae est, sic in corde dicatur. Ac per hoc etiam si concedamus, ne de controversia vocabuli laborare videamur, jam vocandum esse verbum quiddam illud mentis nostrae quod de nostra scientia formari potest, etiam priusquam formatum sit, quia jam, ut ita dicam, formabile est; quis non videat, quanta hic sit dissimilitudo ab illo Dei Verbo, quod in forma Dei sic est, ut non antea fuerit for
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. et ad ipsius animi nat᷑am ꝑti¬
nent. ut ẽ illud: quod nos uiu̾e scimꝰ.
Manet enum hoc: qͣdui animꝰ manet.
&ꝰ qr semꝑ manet animus: et hoc sẽꝑ
manet. Id gͦ. ⁊ siqua reppiunt᷑ simi¬
lia. in quib imago dĩ pociꝰ intuenda
ẽ: etiam si semꝑ sciuntur. tam̃ quia

Expanded text:
sunt, et ad ipsius animi naturam pertisunt, et ad ipsius animi naturam pertinent, ut est illud quod nos vivere scimus manet enim hoc quamdiu animus manet, et quia semper manet animus, et hoc semper manet: id ergo et si qua reperiuntur similia, in quibus imago Dei potius intuenda est, etiamsi semper sciuntur, tamen quia
Abbreviated transcription (Latin):
consitemur: uerũ dicimꝰ. Quod scimꝰ
enim dicimus. Scimus nãq nos eẽ.
m̃titos. Uerbum aũ illud qđ ẽ. deus.
quitur.: s a patre illi ẽ. om̃e qd̾ loqͥt᷑
cũ ipsum pat̾ unice loq̃r̃. Et mag¬
na illius u̾bi potentia ẽ. ñ posse m̃ti¬
ri: quia si pot̾ illic ee̾. est. ⁊ non.
cendum ẽ. quod uerũ non ẽ. Sit ita.
libens assentior. Quid. cũ uerum ẽ.
Nuiquid sicut dici potest. uł uisio de
uisione. uł scientia de scientia. ita
dici potest ẽe̾ntia de e̾entia: sic̃ illđ
dĩ ũbum maxime dr̃. maximeq di¬
cendũ ẽ: Quid ita: quia ñ hoc ẽ. nob
eẽ. quod nosse. Multa quid̃ nouimꝰ
q ꝑ memoriã quodãmͦ uiuunt: ita
et obliuione quodãmꝰ moriunt᷑. Atq
ido. cũ illa iam iñ sint in noticia nr̃a:
nos tam̃ sumus. Et cũ scientia nr̃a
animo lapsa ꝑierita nob̾: nos tam̃
uiuimus. Illa enĩ q̃ ita sciunt᷑. ut
nũquã exxidẽ possint: qm̃ p̃sentia

Expanded text:
confitemur, verum dicimus: quod scimus confitemur, verum dicimus: quod scimus enim dicimus; scimus namque nos esse mentitos. Verbum autem illud quod est Deus equitur, sed a Patre illi est omne quod loquitur, cum ipsum Pater unice loquitur: et magna illius Verbi potentia est, non posse mentiri; quia non potest esse illic Est et non cendum est, quod verum non est. Si ita, libens assentior. Quid, cum verum est numquid sicut dici potest vel visio de visione, vel scientia de scientia, ita dici potest essentia de essentia, sicut illud Dei Verbum maxime dicitur maximeque dicendum est? Quid ita? quia non hoc est nobis esse, quod est nosse. Multa quippe novimus quae per memoriam quodam modo vivunt, ita et oblivione quodam modo moriuntur: atque ideo cum illa jam non sint in notitia nostra, nos tamen sumus; et cum scientia nostra animo lapsa perierit a nobis, nos tamen vivimus. 25. Illa etiam quae ita sciuntur, ut nunquam excidere possint, quoniam praesentia
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ sic et hoc de nr̃a nascitur. quem¬
admodum et alud de scientia pat̾s
natum ẽ: nr̃ingͣ tale u̾bum. quod in¬
uenimus cẽ. utcũq illi simile: ꝗtũ
sxetiam dissimile. sicut a nob̾ dici
pocuerit. ñ pigeat intueri.
umquid u̾bumxu
nr̃m de sola scientia nascit᷑ :
⁊onne multa dicimus. etiã q̃ nescimꝰ:
siec dubitantes ea dicimus: s uera eẽ.
arbitrantes. Quȩ si forte uera sunt:
in ipsis reb de quib loquim᷑. ii in u̾bo
nisi quod de re q̃ scitur ggnit᷑. Falsũ
s cũ fallimur. Cũ aũ dubitamꝰ: ñdũ
e ubum de re de qua dubitamꝰ. s de
ipsa dubitatione u̾bum ẽ. Quãuis
enim ñ noiumus an uerũ sit unde
dubitamus: tam̃ dubitare nos nouimꝰ.
de ꝑ hoc. cũ hoc dicimus. uerũ u̾bum ẽ.
qm quod nouimus dicimus: quicqͥd
etiuam mñtiri possumꝰ. Q uod cũ facimꝰ.
utiq uolentes et scientes: falsũ u̾bũ
habemus. uͥ uerũ u̾bum ẽ. m̃tiri nos:
hoc enim scimus. & cũ m̃titos nos ẽẽ.

Expanded text:
m sic et hoc de nostra nascitur, quemadmodum et illud de scientia Patris natum est: nostrum ergo tale verbum, quod invenimus esse utcumque illi simile, quantum sit etiam dissimile sicut a nobis dici potuerit, non pigeat intueri.Numquid verbum nostrum de sola scientia nostra nascitur? Nonne multa dicimus etiam quae nescimus? Nec dubitantes ea dicimus, sed vera esse arbitrantes: quae forte si vera sunt, in ipsis rebus de quibus loquimur, non in verbo nisi quod de re quae scitur, gignitur. Falsum sed cum fallimur. Cum autem dubitamus, nondum est verbum de re de qua dubitamus, sed de ipsa dubitatione verbum est. Quamvis enim non noverimus an verum sit unde dubitamus, tamen dubitare nos novimus: ac per hoc cum hoc dicimus, verum verbum est; quoniam quod novimus dicimus. Quid, quod etiam mentiri possumus? Quod cum facimus, utique volentes et scientes falsum verbum habemus: ubi verum verbum est mentiri nos; hoc enim scimus. Et cum mentitos nos esse
Abbreviated transcription (Latin):
nire difficile ẽ. Sempit̾num ẽ. enĩ
animo: iuu̾e. Sempit̾nũ ẽ. scire
quod iuuit. Nec tam̃ sempitnum ÷
cogitare uitam suã: uł cogitare sci¬
entiam uitȩ suȩ. Qin cũ aliud atq
aliud ceꝑit. hoc desinet cogitare
quis ñ desinat scire. Ex quo fit.¬
ut si pocest e̾e̾. in.animo aliqua sci¬
entia sempit̃na. et sempit̾na ẽẽ. non
u̾bum sempit̾num. sibi q coȩt̾̃num
Nisi forte dicendũ ẽ. ipsam possibilita¬
tem cogitationis. qm̃ id quod scitur
etiã quando ñ cogitatur. pocest tam̃
ueracit̃ cogitari: u̾bum ẽẽ. tam ꝑpe¬
tuum quã scientia ipsa ꝑpetua est.
s quomͦꝰ ẽ. u̾bum: quod ñdum in cogi¬

Expanded text:
enim animo vivere, sempiternum est scire quod vivit: nec tamen sempiternum est cogitare vitam suam, vel cogitare scientiam vitae suae; quoniam cum aliud atque aliud coeperit, hoc desinet cogitare, quamvis non desinat scire. Ex quo fit,ut si potest esse in animo aliqua scientia sempiterna, et sempiterna esse non Verbum sempiternum sibique coaeternum. Nisi forte dicendum est, ipsam possibilitatem cogitationis, quoniam id quod scitur, etiam quando non cogitatur, potest tamen veraciter cogitari, verbum esse tam perpetuum, quam scientia ipsa perpetua est. Sed quomodo e
Abbreviated transcription (Latin):
rens. Atna uͦ in hunc librũ differeis:
etiam de reb et̾nis fidem tẽporalẽ qͥd̃
et teporalit in credentiũ cordib ha¬
bitare : necessariã tam̃ ꝑꝑ adipiscenda
ipsa et̃na cẽ: monstraui. Fidem qͦ de
tẽporalib reb quas ꝓ nob̾ ȩt̃nus fec̃.
et passus ẽ. in homine quẽ tẽporalit̃
gessit. atq ad ȩcña ꝑꝓuerit: ad eãdẽ
et̾norum adeptionem ꝓdee. disserui:
uͥtutesq ipsas quib in hac tẽporali
mortalitate. prudent̃. fortit̾. tẽpant᷑.
iuste q uiuitur. nisi ad eadem licet
tẽporalem fidem quȩ tam̃ ad ec̃na ꝑ¬
ducit. referantur. ueras ñ ẽẽ. uͥtutes.¬

Expanded text:
rens: aeterna vero in hunc librum differens, rens: aeterna vero in hunc librum differens, etiam de rebus aeternis fidem temporalem quidem, et temporaliter in credentium cordibus habitare, necessariam tamen propter adipiscenda ipsa aeterna esse monstravi . Fidem quoque de temporalibus rebus, quas pro et passus est in homine, quem temporaliter gessit, atque ad aeterna provexit, ad eamdem aeternorum adeptionem prodesse disserui: virtutesque ipsas, quibus in hac temporali mortalitate prudenter, fortiter, temperanter, et juste vivitur, nisi ad eamdem, licet temporalem fidem, quae tamen ad aeterna perducit, referantur, veras non esse virtutes
Abbreviated transcription (Latin):
pientiȩ. alii sermo scientię. ista defi¬
nitio dudenda ẽ: ut rerũ diuinarũ
humanarũ aũ ꝓp̾e. scientiȩ nomen
optineat: de qua. uolumine xiiͦi. dis
putai. Non utiq quicqͥd sciri ab
homine potest in reb humanis. uͥ
płimum suꝑuacanee uanitatis et
norie cunositatis ẽ. huic scientię tri¬
buens: s illud tantũ modo quo fides
saluberrima que ad uerã beatitudi¬
nem ducit. gignitur. nutrit᷑. roboꝵat᷑.
Qua scientia ñ pollent fideles płimi:
quauis polleant ip̃sa fide płimũ. Ali¬
ud ẽ. enim scire tantũ mͦ. quid homo
credẽ debeat ꝑꝑ adipiscendam uitã
scire. que admodũ hoc ipsum et pus
opituletur. et contra impios defendat᷑.
Quam ꝓpͥo appellare uocabulo scientiã
uidetur apłs. Dequa prius cũ loq̃rer:
ipsam p̃cipue fidem cõm̃dare cura¬
ui: a tẽporalib et̾̃na breuit ante dis¬
tinguens : atq ibi de tẽporalib disse¬

Expanded text:
pientiae, alii sermo scientiae ; ista defipientiae, alii sermo scientiae ; ista definitio dividenda est, ut rerum divinarum humanarum autem proprie scientiae nomen obtineat: de qua volumine tertio decimo disputavi, non utique quidquid sciri ab homine potest in rebus humanis, ubi plurimum supervacaneae vanitatis et noxiae curiositatis est, huic scientiae tribuens, sed illud tantummodo quo fsaluberrima quae ad veram beatitudinem ducit, gignitur, nutritur, defendituqua scientia non pollent fideles plurimi, quamvis polleant ipsa fide plurimum. Aliud est enim scire tantummodo quid homo credere debeat propter adipiscendam vitam scire quomodo hoc ipsum et piis opituletur, et contra impios defendatur, quam proprio appellare vocabulo scientiam videtur Apostolus. De qua prius cum loquerer, ipsam praecipue fidem commendare curavi, a temporalibus aeterna breviter ante distinguens, atque ibi de temporalibus disse
Abbreviated transcription (Latin):
erellere. non nisi philosophus uocaret̃.
An ideo sapientem ꝓficĩ caliũ hominũ
nullus audebat: quia sine ullo pecco
putabunt cẽ. sapientem: Hoc au nr̃a
scriptura ñ dicit: quȩ dicit. Argue
sapientẽ. et amabit te. ꝓ fecto enim
iudicat habe pecc̃m: quem censet
arguendũ. S ego. nec sic quidẽ sipi¬
entem me audeo ꝓfiti. Satis ẽ. mͥ.
quod etiam ipsi negare n possunt.: ẽẽ
etiam philosophi. id÷ amatoris sapi¬
entiȩ. de sapientia disputare. Non
enim hoc illi facere destitunt: qͥ se
amatores pocius sapientie quã sapi¬
entes eẽ. ꝓfessi sunt. Disputantes aũ
de sapientia: definierunt eã dicentes.
Sapientia ẽ. rerũ humanarũ diuina¬
rumq scientia. Unde. ego quoq in
libro suꝑiore. utrarũq rerũ cogniti¬
onem id÷ diuinarũ atq humanarũ
et sapientiã et scientiã dici posse. ñ
tacui. Uerũ scdm hanc distinctionẽ
qua dixit apłs. alii datur sermo sa¬

Expanded text:
excellere, non nisi philosophus vocaretur. excellere, non nisi philosophus vocaretur. An ideo sapientem profiteri talium hominum nullus audebat, quia sine ullo peccato putabant esse sapientem? Hoc autem nostra Scriptura non dicit, quae dicit: Argue sapientem, et amabit te . Profecto enim judicat habere peccatum, quem censet arguendum. Sed ego nec sic quidem sapientem me audeo profiteri: satis est mihi, quod etiam ipsi negare non possunt, esse etiam philosophi, id est amatoris sapientiae, de sapientia disputare. Non enim hoc illi facere destiterunt, qui se amatores sapientiae potius quam sapientes esse professi sunt. 3. Disputantes autem de sapientia, definierunt eam dicentes: Sapientia est rerum humanarum divinarumque scientia. Unde ego quoque in libro superiore utrarumque rerum cognitionem, id est divinarum atque humanarum, et sapientiam et scientiam dici posse non tacui . Verum secundum hanc distinctionem qua dixit Apostolus, Alii datur sermo sa
Abbreviated transcription (Latin):
filiis. cui ñ det disciplinã pat̾ eius:
& illud euidentus in eadem. Om̃is¬
adetur eẽ. s tristiciȩ. Postea uͦ fruccũ
pacificũ his qui ꝑ eam certarunt
nddet iusticie. Deus gͦ ipse sũma sa¬
pientia: cultus aũ dĩ. sapientia est.
hominis de qua nunc loquim̃. Nã
sapientia huius mundi: stulticia ẽ.
apud dm̃. Sodm hanc itaq sapientiã
quȩ dei cultus ẽ: ait sc̃a scriptura.
Aultitudo sapientiũ. sanitas ẽ. orbis
trarum. S si de sapientia disputare
spientiũ ẽ. quid agemus: Nũqͥdnã
ꝓsiteri audebimus sapientiã: ne sit
nr̃a de illa inpudens disputatio: Nne
trebimur exemplo pytagore. qui cũ
ausus ñ fuisset sapientẽ ꝓfiti. philo¬
sophum pocuis id÷ amatorẽ sapientiȩ
sẽẽ. respondit: A quo id nom̃ exortũ.
ita deinceps posteris placuit: ut qͥta¬
lbet de reb ad sapientiã ꝑtinentib
doctrina quisq uł sibi uel aliis uidẽt᷑

Expanded text:
filius, cui non det disciplinam pater ejus? filius, cui non det disciplinam pater ejus? et illud evidentius in eadem, Omnisdetur esse, sed tristitiae: postea vero fructum pacificum iis qui per eam certarunt, reddet justitiae . Deus ergo ipse summa sapientia, cultus autem Dei sapientia est hominis, de qua nunc loquimur. Nam sapientia hujus mundi stultitia est apud Deum . Secundum hanc itaque sapientiam, quae Dei cultusMultitudo sapientium sanitas est orbis terrarum . 2. Sed si de sapientia disputare sapientium est, quid agemus? Numquidnam profiteri audebimus sapientiam, ne sit nostra de illa impudens disputatio? Nonne terrebimur exemplo Pythagorae? qui cum ausus non fuisset sapientem profiteri, philosophum potius, id est amatorem sapientiae se esse respondit: a quo id nomen exortum ita deinceps posteris placuit, ut quantalibet de rebus ad sapientiam pertinentibus doctrina quisque vel sibi vel aliis videretur
Abbreviated transcription (Latin):
UNC
de sapientu
nob̾ ẽ. disse¬
rendum: ñ
illa dei que
ꝓcul dubio¬
a deus est.
Nam sapientia dĩ. filius eius uni¬
genitus dr̃. S loquem̃ de hominis
sapientia. uera tam̃. quȩ scd̾m din
ẽ. et uerus ac p̃cipuus cultus ele.
Quȩ uno nomine theosebia grece
appellatur. Quod nom̃ nr̃i sicut i
cõmemorauimus uolentes et ipsi u
nomine int̾p̃tari: pietatẽ dixerum:
Cum pietas apud g̃cos cusebia usta¬
dei cultus. Hanc ẽẽ. hominis sapi¬
entiam. quod et in .xiͦi. huiꝰ opis
uolumine iam posuimus. scͥpturę
scẽ auctoritate monstratur: in libro
serui dei iob: ubi legitur dei sapi¬
euifiN. intpretati sunt: disciplina:
Auȩ utiq adiscendo nom̃ accepit:
unde et scientia dici potest. Ad hoc
enim quȩq res discitur: ut sciatur.
Quãuis alia notione in his quȩ ꝓ pec¬
catis siis mala quisq patit᷑ ut corri¬
gatur. dici soleat disciplina. Un illud
e. in epła ad hebreos. Quis enim est.

Expanded text:
unc de sapientia nobis est disserendum: non de illa Dei, quae procul dubio Deus est; nam sapientia Dei Filius ejus unigenitus dicitur : sed loquemur de hominis sapientia, vera tamen quae secundum Deum est, et verus ac praecipuus cultus ejus est, quae uno nomine θεοσέβεια graece appellatur. Quod nomen nostri, sicut jam commemoravimus, volentes et ipsi uno nomine interpretari, pietatem dixerunt, cum pietas apud Graecos εὐσέβεια usitaDei cultus. Hanc esse hominis sapientiam, quod et in duodecimo hujus operis volumine jam posuimus , Scripturae sanctae auctoritate monstratur, in libro Dei servi Job, ubi legitur Dei sapiιστήμην interpretati sunt, disciplina quae utique a discendo nomen accepit, unde et scientia dici potest. Ad hoc enim quaeque res discitur, ut sciatur. Quamvis alia notione, in iis quae pro peccatis suis mala quisque patitur ut corrigatur, dici soleat disciplina. Unde illud est in Epistola ad Hebraeos, Quis enim est
Abbreviated transcription (Latin):
recoluerimus : in p̃teritis atq trans¬
actis reputabitur fides ista. ni in pre¬
sentibus reb semꝑq manentib Ae
ꝑ hoc. etiam tͥnitas ista quȩ nunc
in eiusdem fidei p̃sentis ac manen¬
tis memoria. cõtuitu. dilectione. ͥ¬
sistit: tunc transacta et p̃t̾ita rep¬
etur c̾ẽ. non ꝑmanens. Ex quo coll¬
gitur. ut si iam imago dĩ est. ista
tͥnitas: etiam ipsa ñ in eis quȩ semꝑ
sunt. s in reb sit habenda tͣnseuntib¬

Expanded text:
recoluerimus, in praeteritis atque transrecoluerimus, in praeteritis atque transactis deputabitur fides ista, non in praesentibus rebus semperque manentibus: ac per hoc etiam trinitas ista quae nunc in ejusdem fidei praesentis ac manentis memoria, contuitu, dilectione consistit, tunc transacta et praeterita reperietur esse, non permanens. Ex quo colligitur, ut si jam imago Dei est ista trinitas, etiam ipsa non in eis quae semper sunt, sed in rebus sit habenda transeuntib
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ eãdem tẽporalem fidem ad u̾itatem
nitatur et tendat ȩt̾nã: tam̃ in eĩdẽ
fidei tẽporalis retentione. contẽplatio¬
ne. dilectione. ñdum talis ẽ. trinitas
ut dĩ iam imago dicenda sit: ne in
reb tẽporalib cõstituta uideatur. q̃
cõstituenda ẽ. in et̾nis. Mens qͥppe
humana cũ fidem suam uidet qͣ cre¬
dit quod ñ uidet: ñ aliqͥd sep̃itnum
uidet. Non enim semꝑ hoc erit: quod
utiq ñ erit. quando ista ꝑegͥnatione
finita qua ꝑegͥnam: adño. ut ꝑ fidẽ
ambulare neceẽ. sit. sp̃es illa succedet.
ꝑ quam uidebimus facie ad faciem:
Sicut mͦ non uidentes. tam̃ quia cre¬
dimus uidẽ merebimur: atq ad spe¬
ciem nos ꝑ fidem ꝑductos eẽ. gaude¬
bimus. Neq enim iam fides erit qͥ
credantur quȩ ñ uidentur: s species
qua uideantur quȩ credebant᷑. Cunc
gͦ. et si uite huius mortał tͦns acte
meminerimus: et credidisse nos ali¬
quando quȩ ñ uidebamus. memorit̃

Expanded text:
per eamdem temporalem fidem ad veritatem nitatur, et tendat ad aeterna, tamen in ejusdem fidei temporalis retentione, contemplatione, dilectione, nondum talis est trinitas, ut Dei jam imago dicenda sit: ne in rebus temporalibus constituta videatur, quae constituenda est in aeternis. Mens quippe humana cum fidem suam videt, qua credit quod non videt, non aliquid sempiternum videt. Non enim semper hoc erit, quod utique non erit, quando ista peregrinatione finita, qua peregrinamur a Domino, ut per fidem ambulare necesse sit, species illa succedet, per quam videbimus facie ad faciem : sicut modo non videntes, tamen quia credimus, videre merebimur, atque ad speciem nos per fidem perductos esse gaudebimus. Neque enim jam fides erit, qua credantur quae non videntur; sed species, qua videantur quae credebantur. Tunc ergo etsi vitae hujus mortalis transactae meminerimus, et credidisse nos aliquando quae non videbamus, memoriter
Abbreviated transcription (Latin):
tate racionis ꝗͥtum homo uł pocius
quantũ ego potui.⁊ firmitate aue¬
toritatis quancũ de serpturis scĩs
diuina eloquia patuerunt: quod
antiquis patrib m̃is ante in carna¬
tionem saluatoris cum deus apparere
dicebatur. uoces illȩ ac species corpo¬
rales ꝑ angelos facte sunt. Siue ipsis
loquentib uł agentib aliquid ex ꝑ¬
sona dĩ. sicut etiam ꝓpħas solere os¬
tendimus: siue assum̃tib ex creat᷑a
quod ipsi ñ ẽent: ubi deus figurate
demonstraretur hominib: qd̃ genuᷤ
significationũ. nec ꝓpħas omisisse
multis exemplis docet script᷑a. Suꝑt¬

Expanded text:
nis quantum homo vel potius quantum ego potui, et firmitate auctoritatis quantum de Scripturis sanctis divina eloquia patuerunt, quod antiquis patribus nostris ante incarnationem Salvatoris, cum Deus apparere dicebatur, voces illae ac species corporales per Angelos factae sunt; sive ipsis loquentibus vel agentibus aliquid ex persona Dei, sicut etiam Prophetas solere ostendimus; sive assumentibus ex creatura quod ipsi non essent, ubi Deus figurate demonstraretur hominibus; quod genus significationum nec Prophetas omisisse, multis exemplis docet Scriptura. Su
Abbreviated transcription (Latin):
equalis atq coet̾̃nus ẽ. s utiq crea¬
turam quȩ illis modis formari ce exis¬
tere potuit. corporeis atq mortalib
sensib apparuerit: quid int̾ illas de¬
monstrationes & has ꝓpͥetates filii dĩ
factas. intersit. Quod ab alio uolu¬
mine cõmodius ordiemtuꝵ.

Expanded text:
equalis atque coaeternus est, sed utique creatura quae illis modis formari et existere potuit corporeis atque mortalibus sensibus apparuerit, quid inter illas demonstrationes et has proprietates Filii Dei  visibilem factas, intersit: quod ab alio volumine commodius ordiemur.
Abbreviated transcription (Latin):
gis quam mundi menia. fundam̃ta
t̾rarum. &e fastigia cȩlorum. & hane
apponendo scientiam: apposuit dolorẽ.
dolorem ꝑegͥnationis suȩ ex desidio
patriȩ suȩ : & conditoris eius bãti dĩ
sui. In hoc genere hominũ. in fami¬
lia xp̃i tui. dñe deus meus. si inter
pauꝑes tuos gemo: da mͥ de pane
unt & sitiunt iusticiam: s saciati
sunt & habundant. Saciauit autẽ
illos fantasma eorũ non u̾itas tua:
quam repellendo resiliunt. & in suã
uanitatem cadunt. Ego certe sen¬
tio: quam multa figm̃ta pariat cor
humanũ. & quid ẽ. cor meum. nisi
cor humanũ: S hoc oro dm̃ cordis
mei. ut nicħ ex eis sigm̃tis ꝓ solido
uero eructuem in has littas. S in¬
de ueniat in eas quicquid ꝑ me ue¬
eius asꝑgatur. Quam in tantum
licet mutabilis haurio: in quantũ
in ea nicħ mutabile uideo. Nec lociᷤᷤ
& temporib sicut corpora: nec solis
temporib & quasi locis sicut sp̃iũ
nr̃orum cogitationes: nec solis tem

Expanded text:
gis quam scire mundi maenia, fundamenta gis quam scire mundi maenia, fundamenta terrarum et fastigia coelorum; et hanc apponendo scientiam apposuit dolorem, dolorem peregrinationis suae ex desiderio patriae suae, et Conditoris ejus beati Dei sui. In hoc genere hominum, in familia Christi tui, Domine Deus meus, si inter pauperes tuos gemo pauper, da unt et sitiunt justitiam , sed satiati sunt et abundant. Satiavit autem illos phantasma eorum, non veritas tua, quam repellendo resiliunt, et in suam vanitatem cadunt. Ego certe sentio quam multa figmenta pariat cor humanum: et quid est cor meum, nisi cor humanum? Sed hoc oro Deum cordis mei, ut nihil ex eis figmentis pro solido vero eructuem in has litteras, sed inde veniat in eas quidquid per me veejus aspergitur. Quam in tantum licet mutabilis haurio, in quantum in ea nihil mutabile video, nec locis et temporibus, sicut corpora; nec solis temporibus et quasi locis, sicut spirituum nostrorum cogitat
Abbreviated transcription (Latin):
terrestrium
cȩlestiumq¬
rerũ. magni
estimare so¬
let genus hu¬
manum. In
quo ꝓfecto meliores sunt: qui huic
scientiȩ p̃ponunt nosse semet ipsos.
laudabiliorq ẽ animus. cui nota ẽ
uł infirmitas sua : quam qui ea nõ
respecta. uias sidum scrutat᷑. etiam
cogniturus: Aut qui iam cognitas
tenet. ignorans ipse qua ingdiatur
ad salutem ac firmitatem suã. Qui
re excitatus. atq in eius amore co¬
ram se uiluit: ad eumq intrare uo¬
lens nec ualens. eo q lucente atten¬
dit in se. inuenitq  suamq egritu¬
dinem illius mundicie contẽꝑari ñ
posse cognouit: flere dulce habet.⁊
eum p̃cari. ut etiam atq etiam mi¬
sereatur. donec exuat᷑ tota miseria:
& p̃cari cum fiducia. iam gratuito
pignore salutis accepto : ꝑ eiꝰ unicũ.
saluatorem hominis & illuminatorẽ.
hunc ita egentem ac dolentem. scien¬
tia ñ inflat: ꝙr caritas edificat.
Preposuit enim scientiam scientiȩ:
sposuit scire infirmitatem sua. ma¬

Expanded text:
terrestrium coelestiumqurerum magni aestimare solet genus humanum: in quo profecto meliores sunt qui huic scientiae praeponunt nosse semetipsos; laudabiliorque est animus cui nota est vel infirmitas sua, quam qui ea non respecta, vias siderum scrutatur etiam cogniturus, aut qui jam cognitas tenet, ignorans ipse qua ingrediatur ad salutem ad firmitatem suam. Qui re excitatus, atque in ejus amore coram se viluit, ad eumque intrare volens nec valens, eoque sibi lucente attendit in se, invenitque se, suamque aegritudinem illius munditiae contemperari non posse cognovit; flere deum precari, ut etiam atque etiam misereatur, donec exuat totam miseriam, et precari cum fiducia jam gratuito pignore salutis accepto per ejus unicum Salvatorem hominum et illuminatorem. Hunc vero ita egentem et dolentem scientia non inflat, quia charitas aedificat. Praeposuit enim scientiam scientiae; praeposuit scire infirmitatem suam, ma
Abbreviated transcription (Latin):
oe ipsa iustificatio nr̃a ꝑficietur in¬
effabiliter. Tunc enim similes ei eri¬
mus: qm̃ uidebimus eum sicuti est.
Nunc uͦ. quãdiu corpus quod corrũ¬
pitur aggrauat animam. & uita
humana suꝑ t̾ram tota temptatio ẽ:
ñ iustificatur in conspectu eius om̃is
tuuens: in comparatione iusticie qͣ
ȩquabimur angłis: & głe quȩ reuela¬
bitur in nobis. De morte autẽ anime
a morte corporis distinguenda. quid
plura documenta cõmemorem: cum
mortem cuiuis facile discernendam
posuerit. ubi ait. sine mortuos sepelire¬

Expanded text:
et ipsa iustificatio nostra perficietur inet ipsa iustificatio nostra perficietur ineffabiliter. tunc enim similes ei erimus, quoniam uidebimus eum sicuti est. nunc uero quamdiu corpus quod corrumpitur adgrauat animam et uita humana super terram tota temtatio est, non iustificatur in conspectu eius omnis uiuens in comparatione iustitiae, qua aequabimur angelis, et gloriae, quae reuelabitur in nobis. de morte autem animae a morte corporis displura documenta commemorem; cum mortem cuivis facile discernendam posuerit, ubi ait: Sine mortuos sepelire
Abbreviated transcription (Latin):
nemo xp̃ianus ambigit. & anima &
corpore mortui sumus. Anima ꝓpt̃
peccatum: corpore. ꝑꝑ penam peccati.
medicina ex resurr̾one opus erat:
ut in melius renouaretur: quod erat
in decerius cõmutatum. Mors aũ
animȩ. impietas ẽ & mors corporis
corruptibilitas: ꝑ quam fit ⁊ animȩ
a corpore abscessus. Sicut enim aĩa
deo deserente: sic corpus anima de¬
serente moritur. Unde. illa fit in
sipiens: hoc exanime. Resuscitat᷑
gͦ anima ꝑ penitentiam: & in cor¬
pore adhuc mortali renouatio uitȩ
inchoatur a fide. qua creditur ĩ eũ
qui iustificat impium. Bonisq mo¬
rib augetur. & roboxatur de die in
diem: cum magis magisq renouat᷑
int̾ior homo. Corpus łi tanquã hõ
extior. quanto ẽ. hec uita diut᷑nior.
magis magisq corrũpitur: uł etate
uł morbo. uł uariis afflictionibus:
donec ueniat ad ultimam quȩ ab
hominib mors uocatur. Euis autẽ
tesurrectio. differtur in finem: cũ

Expanded text:
nemo christianus ambigit, et anima et nemo christianus ambigit, et anima et corpore mortui sumus: anima, propter peccatum; corpore, propter poenam peccati, medicina et resurrectione opus erat, ut in melius renovaretur quod erat in deterius commutatum. Mors autem animae impietas est; et mors corporis, corruptibilitas, per quam fit et animae a corpore abscessus. Sicut enim anima Deo deserente, sic corpus anima deserente moritusipiens, hoc exanime. resuscitatur ergo anima per paenitentiam et in corpore adhuc mortali renouatio uitae inchoatur a fide, qua creditur in eum qui iustificat impium, bonisque moribus augetur et roboratur de die in diem, cum magis magisque renouatur interior homo. corpus uero tamquam homo exterior, quanto est haec uita diuturnior, magis magisque corrumpitur uel aetate uel morbo uel uariis afflictionibus, donec ueniat ad ultimam quae ab hominibus mors uocatur. eius autem resurrectio differtur in finem, cum
Abbreviated transcription (Latin):
uł si quid cõmodius dicitur. quod:
unum ad duo: in oñi compaginatiore
uł si melius dicitur. caiptatione crea¬
cure. uialet plurimum. hanc enim
couptationem sicut mͥ nunc occurrit
dicere uolui: quam greci armoniã
uorant. Neq nunc locus ẽ. ut osten¬
dam quantum ualeat consonantia
ampli ad dupplum: quȩ maxime in
nob repitur. ut sit nob̾ insita nat᷑alit̃.
A quo utiq nisi ab eo qui nos creauit.
ut nec imꝑiti possent eam ñ sentire.
siie ipsi cantantes. siue alios audien¬
tes: ꝑ hanc quippe. uoces acutiores
grauiores q concordant: ita ut qͥsqͥs
ab ea dissonuerit: ñ scientiam cuius
erptes sunt plurimi. s ipsum sensum
auditus nr̃i uehementer offendat. S
hoc ut demonstretur: longo sermone
opus ẽ. Ipsis aũ aurib exhibi potest
ab eo qui nouit: in regłari monocordo.
erum quod instat. .III.
in p̃sentia. quantũ donat
deus. edisserendum ẽ. quẽ ad modũ
concmat ad salutem. Nos certe. quod

Expanded text:
vel si quid commodius dicitur, quod vel si quid commodius dicitur, quod unum est ad duo, in omni compaginatione. vel, si melius dicitur, coaptatione creaturae, valet plurimum. Hanc enim coaptationem, sicut mihi nunc occurrit, dicere volui, quam Graeci ἁρμονὶαν vocant. Neque nunc locus est, ut ostendam quantum valeat consonantia simpli ad duplum, quae maxima in nobis reperitur, et sic nobis insita naturaliter, a quo utique, nisi ab eo qui nos creavit? ut nec imperiti possint eam non sentire, sive ipsi cantantes, sive alios audientes: per hanc quippe voces acutiores gravioresque concordant, ita ut quisquis ab ea dissonuerit, non scientiam, cujus expertes sunt plurimi, sed ipsum sensum auditus nostri vehementer offendat. Sed hoc ut demonstretur, longo sermone opus est: ipsis autem auribus exhiberi potest ab eo qui novit in regulari monochordo.erum quod instat in praesentia, quantum donat Deus, edisserendum est quemadmodum siconcinat ad salutem. Nos certe, quod
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓrsus in habiles & minus idonei eramꝰ.
ꝑꝑ inmunditiam peccatorum. Mun¬
dandi gͦ eramus. Porro. iniquorũ &
suꝑborum una mundatio ẽ. sanguis
nisti & humilitas dei : ut ad contem¬
plandum dm̃ quod natura ñ sumus.
ꝑ eum mundaremur factũ qđ nat᷑a
sumus. & quod peccato non sumus
Deus enim natura ñ sumus : homines
natura sumus: iusti pecc̃o ñ sumus.
Deus itaq factus homo. iustus inter¬
cessit deo: ꝓ homine peccõre. Nor
enim congruit peccator iusto: sed
congruit homini homo. Adiungens
gͦ nob̾ similitudinem humanitatis
suȩ: abstulit dissimilitudinem iniqͥ¬
tatis nr̃e. & factus particeps morta¬
litatis nr̃ȩ: fecit participes diuini¬
tatis suȩ. Merito quippe mors pec¬
catoris ueniens ex dampnationis
necessitate : soluta ẽ. ꝑ mortẽ iusti
uenientem ex miscdiȩ uoluntate. di
simplum eius congruit dupplo nr̃o.
Hec enim congruentia. siue conueni¬
entia. uł concinentia. uł cõsonantia.

Expanded text:
prorsus inhabiles, et minus idonei eramus, prorsus inhabiles, et minus idonei eramus, propter immunditiam peccatorum. Mundandi ergo eramus. Porro iniquorum et superborum una mundatio est sanguis justi, et humilitas Dei: ut ad contemplandum Deum quod natura non sumus, per eum mundaremur factum quod natura sumus, et quod peccato non sumus. Deus enim natura non sumus: homines natura sumus, justi peccato non sumus. Deus itaque factus homo justus, intercessit Deo pro homine peccatore. Non enim congruit peccator justo, sed congruit homini homo. Adjungens ergo nobis similitudinem humanitatis suae, abstulit dissimilitudinem iniquitatis nostrae: et factus particeps mortalitatis nostrae, fecit nos participes divinitatis suae. Merito quippe mors peccatoris veniens ex damnationis necessitate, soluta est per mortem justi venientem ex misericordiae voluntate, dum simplum ejus congruit duplo nostro. Haec enim congrueniia, sive convenientia, vel concinentia, vel consonantia,
Abbreviated transcription (Latin):
sunt: & sine ipso factum est. nichil.
Quod gͦ factum ẽ: iam in illo uita erat.
&̾ non quałcũq uita. S uita erat
lux hominum. Lux utiq racionaliũ
mentium: ꝑ quas homines a pecorib
differunt. & ideo sunt homines. Non
gͦ lux corporea. quȩ lux ẽ. carniũ:. siue
de celo fulgeat. siue t̾renis ignib ac¬
cendatur. Nec humanarũ cantũ car¬
nium. s etiam belunarũ: & usq ad
minutissimos quosq uermiculos.
Om̃ia enim hȩc: uident istam lucem.
At illa uita lux hominũ erat: nec lon¬
ge posita ab uno quoq nr̃m. In illa
enim uiuimus. mouemur. & sumus.¬
S lux in tenebris lucet: &e tenebrȩ eã
n comp̃henderunt. T̃ enebre aũ sunt
stulte mentes hõĩum praua cupidita
te & infidelitate cecate. Has ut cura¬
ret atq sanaret. u̾bum ꝑ quod facta
sunt om̃ia. caro factum ẽ: & habitaũ
in nob̾. Illuminatio quippe nr̃a. par
ticipatio u̾bi ÷ illius: scł uite q̃ lux ẽ.
hominum. Huic aũ participationi

Expanded text:
tum est nihil. Quod ergo factum est, jam in illo vita erat, et non qualiscumque vita, sed vita erat lux hominum: lux utique rationalium mentium, per quas homines a pecoribus differunt, et ideo sunt homines. Non ergo lux corporea, quae lux est carnium, sive de coelo fulgeat, sive terrenis ignibus accendatur, nec humanarum tantum carnium, sed etiam belluinarum et usque ad minutissimos quoque vermiculos. Omnia enim haec vident istam lucem: at illa vita lux hominum erat; nec longe posita ab unoquoque nostrum: in illa enim vivimus, et movemur, et sumus lux in tenebris lucet, et tenebrae eam non comprehenderunt. Tenebrae autem sunt stultae mentes hominum, prava cupiditate atque infidelitate caecatae. Has ut curaret atque sanaret Verbum, per quod facta sunt omnia, caro factum est, et habitavit in nobis . Illuminatio quippe nticipatio Verbi est, illius scilicet vitae quae lux est hominum. Huic autem participationi
Abbreviated transcription (Latin):
tariam ñ nisi gram uult intelligi:
ñ meritis redditam. s gratis datam.
Undẽ gr̃a nominatur. Dedit enĩ eã.
ñ quia digni eramus: s qr uoluit.
Hoc cognoscentes: ñ fidentes in nob̾
eramus. & hoc ẽ. infirmari. Ipse uͦ
ꝑficit nos: qui etiam apło paulo dix̃.
Sufficit tibi grã mea : nam uͥtus in
infirmitate ꝑficitur. ꝑsuadendũ¬
deus: & quales dilex̾it. Quantũ ne
desꝑaremus : quales. ne suꝑbiremꝰ.
hunc locum apłs ꝑnecessarium. sic
explicat. Cõmendat aũ inquit ca
adhuc pecc̃ores eẽmus. xp̃c ꝓ nobis¬

Expanded text:
tariam nonnisi gratiam vult intelligi, tariam nonnisi gratiam vult intelligi, non meritis redditam, sed gratis datam, unde et gratia nominatur: dedit enim eam, non quia digni eramus, sed quia voluit. Hoc cognoscentes, non fidentes in nobis erimus; et hoc est infirmari. Ipse vero perficit nos, qui etiam Paulo apostolo dixit: Sufficit tibi gratia mea; nam virtus in infirmitate perficitur . PersuadenduDeus et quales dilexerit: quantum, ne desperaremus; quales, ne superbiremus. Hunc locum Apostolus pernecessarium sic explicat: Commendat autem, inquit, suam adhuc peccatores essemus, Chris
Abbreviated transcription (Latin):
ed qm̃ exulauimus
ab incõmutabili gaudio. nec
tamen inde pcisi atq abrupti sumꝰ.
ut non etim in istis mutabilibus ⁊
temporalib et̾nitatem. ueritatem.
heatitatem quereremus: nec mori
enim nec falli nec ꝑturbari uolumꝰ:
missa sunt nob̾ diunitus iuisa con¬
grua pegrinationi nr̃e: quib admo¬
neremur non hic ẽẽ. quod querimuᷤ.
s illuc ab ista ẽẽ. redeundum. unde
nisi pendemus hic ea non quereremꝰ.
Ac pͥmum nob̾ ꝑsuadendum fuit. qͥtũ
nos diligeret deus : ne desꝑatione ñ
audẽmus erigi in eum. Quales aũ
dilex̾it. ostendi oportebat: ne tãqͣ
de meritis nr̃is suꝑbientes. magis
ab eo resiliremus. et in nr̃a fortitu¬
dine aefic̾emus. Acꝑ hoc. egit nob̾c̃
ut ꝑ eus fortitudinem pocuis ꝓfice¬
remus: atq ita in infirmitate hu¬
militatis ꝑfic̾etur uͥtus caritatis.
hoc significat in psalmo ubi ait.
Pluuiam uoluntariam segregans ds̃
hereditati sue. & infirmata ẽ. tuuͦ
ꝑfecisti eam. Pluuiam quippe uolun¬

Expanded text:
m exsulavimus ab incommutabili gaudio, nec tamen inde praecisi atque abrupti sumus, ut non etiam in istis mutabilibus et temporalibus aeternitatem, veritatem, beatitudinem quaereremus nec mori enim, nec falli, nec perturbari volumus; missa sunt nobis divinitus visa congrua peregrinationi nostrae, quibus admoneremur non hic esse quod quaerimus, sed illuc ab ista esse redeundum, unde nisi penderemus, hic ea non quaereremus. Ac primum nobis persuadendum fuit, quantum nos diligeret Deus, ne desperatione non auderemus erigi in eum. Quales autem dilexerit, ostendi oportebat, ne tanquam de meritis nostris superbientes, magis ab eo resiliremus et in nostra fortitudine magis deficeremus: ac per hoc egit nobiscum, ut per ejus fortitudinem potius proficeremus, atque ita in infirmitate humilitatis perficeretur virtus charitatis. Hoc significat in Psalmo, ubi ait: Pluviam voluntariam segregans, Deus, haereditati tuae; et infirmata est, tu vero perfecisti eam . Pluviam quippe volun
Abbreviated transcription (Latin):
& mͥ. De me enim ille scripsit. ꝑ an¬
gelos gͦ tunc dñs loq̃batur. ꝑ angłos
filius dĩ. mediator dĩ & hõiũ futus
ex semine abrahȩ. suum dispondut
aduentum: ut inueniret a quibus
reciꝑetur confitentes reos. quos lex
ñ impleta fecerat transgressores.
Unde &e apłs. ad galathas dicit. Qa
gͦ lex: Transgressionis grã ꝓposita
manu sua. Non enim natus ẽ. ꝑ con¬
ditionem: s ꝑ potestatẽ. Quod aũ
ñ aliquem ex angłis dicit mediato
hinc illud pascha: in int̾fectione agni.
hinc illa om̃ia. quȩ de xp̃o uenturo
in carne atq passuro. s & resurrec¬
turo. in lege sigurantur: quȩ data ÷
in edictis angłorum. In quib angłis
erat utiq & pat̾ & filius &e sp̃s sc̃s:¬

Expanded text:
et mihi; de me enim ille scripsit . Per Anet mihi; de me enim ille scripsit . Per Angelos ergo tunc Dominus loquebatur, per Angelos Filius Dei, mediator Dei et hominum futurus ex semine Abrahae suum disponebat adventum, ut inveniret a quibus reciperetur, confitentes se reos, quos lex non impleta fecerat transgressores. Unde et Apostolus ad Galatas dicit, Quid ergo lex? Transgressionis gratia positamanu sua. Non enim natus est per conditionem, sed per potestatem. Quod autem non aliquem ex Angelis dicit mediator Jesus . Hinc illud Pascha in interfectione agni : hinc illa omnia quae de Christo venturo in carne atque passuro, sed et resurrecturo in lege figurantur, quae data est in edictis Angelorum, in quibus Angelis erat utique et Pater, et Filius, et Sp
Abbreviated transcription (Latin):
mo alio docum̃to oppilare. ubi nõ
angłs singłariter. nec uiri płaliter.
s om̃ino angłi dicuntur: ꝑ quos ñ¬
sermo quilibet factus. s lex ipsa da¬
ta manifestissime ostenditur. quã
certe nullus fidelium dubitat dm̃
dedisse mohisi ad subiugandũ ppłm
isrł: S tam̃ ꝑ angłos datam : ita
stepħs loq̃r. Dura ceruice inquit
&e̾ non circũciso corde & aurib. uos
semꝑ sp̃ui scõ resistitis: sicut patres¬
ur̃i. Quem ꝓpħarum ñ ꝑsecuti sunt
patres ur̃i: & occiderunt eos qͥ p̾nun¬
tiabant de aduentu iusti. cuiꝰ nunc
uos ꝓditores & int̾fectores fustis: qͥ
accepistis legem in edictis angelorũ
nec custodistis. Quid hoc euidentius:
Quid tanta auctoritate robustius: In
nebatur & p̃nuntiabatur aduentus.
&̾ ipse tanquã u̾bum dĩ. miro & in¬
effabili mͦ erat in angłis : in quorũ
edictis lȩxͥ dabatur. Unde dicit in
euangłio. Si cred̾etis mohisi: credetiᷤ

Expanded text:
mo alio documento oppilare, ubi non mo alio documento oppilare, ubi non angelus singulariter, nec viri pluraliter, sed omnino Angeli dicuntur, per quos sermo non quilibet factus, sed lex ipsa data manifestissime ostenditur, quam certe nullus fidelium dubitat Deum dedisse Moysi ad subjugandum populum Israel, sed tamen per Angelos datam? Ita Stephanus loquitur: Dura cervice, inquit, et non circumcisi corde et auribus, vos semper Spiritui sancto restitissunt patres vestri? Et occiderunt eos qui praenuntiabant de adventu Justi, cujus nunc vos proditores et interfectores fuistis, qui accepistis legem in edictis Angelorum, nec custodistis . Quid hoc evidentius? quid tanta auctoritate robustius? In nebatur et praenuntiabatur adventus; et ipse tanquam Verbum Dei miro et ineffabili modo erat in Angelis, in quorum edictis lex ipsa dabatur. Unde dicit in Evangelio, Si crederetis Moysi, crederetis
Abbreviated transcription (Latin):
gros facit. Ut ideo cognouisse dic̾et᷑.
qr ipsum abraham cognosc̾e fec̾at.
quem potat latere fidĩ suȩ firmitas:
nisi tali exꝑm̃to ꝓbaretur. Ita et
hic cognominauit abraham nom̃
loci illius. dñs uidit: id÷ quod ud̾i
se fecit. Nam cõtinuo secutus ait:
Ut dicant hodie. quod in monte
dñs uisus ẽ. Ecce idem angłł. dñs
deus loquatur. & uocauit inqͥt angłs
dñi abraham itum de cȩlo dicens. ꝑ
me iuraui dicit dñs. ꝑꝑ quod fecisti
ut dicat ille ꝑ quem loq̃r dñs. hec
dicit dñs: etiam ꝓphȩ solent hab̾e.
An filius dei de patre ait. dicit dñs.
& ipse ẽ. ille angłs patris: Quid gͦ de
illis trib uiris: Nonne respiciunt
quomͦ urgentur : qui uisi sunt abraȩ
cum p̃dictum ẽe̾t. uisus ẽ ei dñs:
Anqr uiri dicti sunt. ñ erant angłi:
Danielem legant dicentem. Ecceuir
gabriel. S quid ultra differimꝰ. ora
eorum eudentissimo atq grauissi¬

Expanded text:
gros facit; ut ideo cognovisse diceretur, gros facit; ut ideo cognovisse diceretur, quia ipsum Abraham cognoscere fecerat, quem poterat latere fidei suae firmitas, nisi tali experimento probaretur. Ita et hic cognominavit Abraham nomen loci illius, Dominus vidit: id est, quod videri se fecit. Nam continuo secutus ait, Ut dicant hodie quod in monte Dominus visus est. Ecce idem angelus Dominus Deus loquatur. Et vocavit, inquit, angelus Domini Abraham iterum de coelo, dicens: Per me juravi, dicit Dominus, pro eo quod fecisti ut dicat ille per quem loquitur Dominus, Haec dicit Dominus, etiam Prophetae solent habere. An Filius Dei de Patre ait, Dicit Dominus, et ipse est ille Angelus Patris? Quid ergo? de illis tribus viris nonne respiciunt quomodo urgeantur, qui visi sunt Abrahae, cum praedictum esset, Visus est ei Dominus? An quia viri dicti sunt, non erant Angeli? Danielem legant dicentem, Ecce vir Gabriel . 26. Sed quid ultra differimus ora eorum evidentissimo atque gravissi