comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
occulto. qͦmͦ dictũ ẽ ut uidentes ui¬
cleant. & non uideant. Quomͦ enĩ
uideant. nͥ qͥa palã non in occulto:
Et qͦmͦ rursus idem ipsi non uideant.
nͥ qͥa non palã sed in occulto: Eata¬
mͣ ipsi quȩ audierant & non intellere¬
rant talia erant ut non possent
niste ac ueracit᷑ criminari. & quoti¬
enscũq int̾rogando tẽptauert᷑ ut
inuenirent unde accusarent eũ : sic
eis respondit ut om̃s eoꝵ obtunde¬
rent᷑ doli & calũpniȩ frustrarent᷑.
Icđo dicebat. Quid me int̾rogas: Int̾ro¬
ga eos qͥ audiert̃. qͥd locuttis sũ ipsis.
ecce sciunt quȩ dixerĩ ego. Hȩo autẽ

Expanded text:
culto, quomodo dictum est ut videntes videant, et non videant ? Quomodo enim videant, nisi quia palam, non in occulto? et quomodo rursus iidem ipsi non videant, nisi quia non palam, sed in occulto? Ea tamen ipsa quae audierant, sed non intellexerant, talia erant, ut non possent juste ac veraciter criminari; et quotiescunque interrogando tentaverunt, ut invenirent unde accusarent eum, sic eis respondit, ut omnes eorum retunderentur doli, et calumniae fustrarentur. Ideo dicebat: Quid me interrogas? interroga eos qui audierunt, quid locutus sum ipsis. Ecce hi sciunt quae dixerim ego. Haec a
Abbreviated transcription (Latin):
dilexit & tradidit semet¬
ꝓ nob̾is om̃ib tradidit eũ: ut intelliga¬
tur uidas non laudabilis utilitate tͣ¬
ditionis huius sed sceleris uoluntate
dãpnabilis. ad duxerunt eũ sicut lo
hannes ȩuangłista narrat. ad annam
pͥmũ. Nec tacet causã cur ita factũ
sit. Erat enĩ inqͥt socer caiphȩ : qui
erat pontifex anni illius. Erat in¬
deis. qͥa expedit unũ hominẽ mori ꝓ
popło. Merito & matheus cũ id bre¬
uius narrare uoluisset ad caiphan eu¬
ductũ fuisse cõmemorat. qͥa & aclan¬
nã prius ideo ductus ẽ qđ socer eius
fuerit: ubi intelligendũ ẽ hoc eundẽ:
caiphã fieri uoluisse. Sequebat᷑ inqͥt
affirmandũ ẽ : qͥa tacet᷑. Solet autẽ se
idem Iohannes ita significare. & addere
quẽ diligebat iħc. fortassis & hic ipse ẽ.
Quisqͥs tamen sit : sequentia uideamus.
Discipłs autẽ ille inquit erat notus pon¬
tifici. & introiuit cũ iħu in atriũ pon¬
Stificis. Petrus autẽ stabat ad ostiũ foris.

Expanded text:
dit semetomnibus tradidit eum , ut intelligatur Judas non laudabilis utilitate traditionis hujus, sed sceleris voluntate damnabilis, Adduxerunt eum sicut hic Joannes evangelista narrat ad Annam primum. Nec tacet causam cur ita factum sit. Erat enim, inquit, socer Caiphae, qui erat pontifex anni illius. Erat audaeis, quia exp Matthaeus cum id brevius narrare voluisset, eum ad Caipham ducturum fuisse commemorat, quia et ad Annam prius ideo ductus est, quod socer ejus fuerit. Ubi intelligendum est hoc eumdem Caipham fieri voluisse. Sequebatur autemaffirmandum est, quia tacetur. Solet autem se idem Joannes ita significare, et addere, quem diligebat Jesus . Fortassis ergo et hic ipse est: quisquis tamen sit, sequentia videamus. « Discipulus autem ille, » inquit, « erat notus pontifici, et introivit cum Jesu in atrium pontificis: Petrus autem stabat ad ostium foris.
Abbreviated transcription (Latin):
surrectione confunderet. Si quẽ de¬
lectat tam suauit᷑ scm̃ tale spectacu¬
lũ intueri: actus apłoꝵ legat. Ibi be
atũ quẽ negantẽ doluerat stupeat
p̾dicantẽ. Ibi linguã illã uideat ad
fidutiã a diffidentia & ad libertatẽ
a seruitute translatã: tot linguis
inimicoꝵ conuertere ad xp̃i confes¬
sionẽ. quarũ non ualendo unã ferre
uersa fuerat in negationẽ. Quid plu¬
de ore p̾dicantis p̃ciosissimȩ ueritatiᷤᷤ
pondera ꝓcedebant: ut ingentis mul¬
titudinis aduersarios int̾fectores
xp̃i iudeos faceret ꝓ illo paratos mo¬
ri. a quib cũ illo formidabat occi di.
Hoc fecit sp̃s scs̃ tunc missus. ante
ꝓmissus. Ista dñs magna atq mi¬
randa sua beneficia p̃uidebat. qͣn¬
do dicebat. Et uiderunt & odert᷑
me & patrẽ meũ. ut adimpleatur
sermo qͥ scriptus est in lege eoꝵ qͥa

Expanded text:
surrectione confunderet. Si quem desurrectione confunderet. Si quem delectat tam suaviter sanctum tale spectaculum intueri, Actus Apostolorum legat : ibi beatum Petrum quem negantem doluerat, stupeat praedicantem; ibi linguam illam videat ad fiduciam a diffidentia, et ad libertatem a servitute translatam, tot linguas inimicorum convertere ad Christi confessionem, quarum non valendo unam ferre, versa fuerat in negationem. Quid plude ore praedicantis pretiosissimae veritatis pondera procedebant, ut ingentis multitudinis adversarios interfectores Christi Judaeos faceret pro illo paratos mori, a quibus cum illo formidabat occidi. Hoc fecit Spiritus sanctus tunc missus, ante promissus. Ista Dominus magna atque miranda sua beneficia praevidebat, quando dicebat, « Et viderunt, et oderunt et me et Patrem meum: ut adimpleatur sermo qui
Abbreviated transcription (Latin):
suã salutẽ & pollicitationẽ timore
magno conpulsus est ter negare. Ci¬
mor autẽ iste non est in caritate. sed
ꝑfecta caritas foras mittit timorem.
Deniq ante passionẽ dñi seruilis ti¬
mor eius int̾rogatus est a femina
seruitutis. post resurrettionẽ uͦ dñi
liberalis eius amor ab ipso pͥncipe lib̃¬
tatis : & ideo ibi turbabat᷑. hic tran¬
quillabat᷑. ibi quẽ dilexerat negabat.
hic quẽ negauerat diligebat. Sed
adhuc etiã tunc amar ipse infirmus
fuerat & angustus. donec eũ roboraret
abundantia gr̃ȩ largioris infusus. sic
ad ꝑhibendũ de xp̃o testimoniũ quon¬
dã eius frigidũ pectus accendit atq
illa prius trepida quȩ ueritatẽ suppͣs¬
serant ora reserauit. Et cũ oms in
quos uenerat sp̃s scs linguis om̃iuor
gentiũ loquerent᷑: uideoꝵ circũstan¬
tib turbis solus ad testimoniũ de
xp̃o ꝑhibendũ p̾ceteris promptius
emicaret. eiusq int̾fectores de illius re¬

Expanded text:
suam pollicitationem timore suam pollicitationem timore magno compulsus est ter negare . Timor autem iste non est in charitate, sed perfecta charitas foras mittit timorem . Denique ante passionem Domini, servilis timor ejus interrogatus est a femina servitutis; post resurrectionem vero Domini liberalis ejus amor ab ipso Principe libertatis : et ideo ibi turbabatur, hic tranquillabatur; ibi quem dilexerat negabat, hic quem negaverat diligebat. Sed adhuc etiam tunc amor ipse infirmus fuerat et angustus, donec eum roboraret abundantia gratiae largioris infusus, sic ad perhibendum de Christo testimonium quondam ejus frigidum pectus accendit, atque illa prius trepida quae veritatem suppresserant, ora reseravit, ut cum omnes in quos venerat Spiritus sanctus, linguis omnium gentium loquerentur, Judaeorum circumstantibus turbis, solus ad testimonium de Christo perhibendum praecaeteris promptius emicaret, ejusque interfectores de illius re
Abbreviated transcription (Latin):
catoꝵ om̃iũ fusus ẽ : ut ipsũ etiã pec¬
catũ posset delere qͦ fusus est. Hoc gͦ
in tuens dñs dicebat. odio habuert᷑
me gratis. Cũ autẽ uenerit paracly¬
tus. ille testimoniũ ꝑhibebit de me:
tãquã diceret. odio me habuerunt &
occiderunt. uidentes. sed tale de me
paraclytus testimoniũ ꝑhibebit. ut
eos faciat in me credere non uicdentes.
Et uos inquit testimoniũ ꝑhibebitis.
quia ab initio mecũ estis. Perhibebit
sp̃s sc̃s . ꝑhibebitis & uos. Qa enĩ ab in¬
tio mecũ estis potestis p̾dicare qđ
nostis : qđ ut modo non faciatis illius
sp̃s plenitudo nundũ adest in uobis.
Ille gͦ testimoniũ ꝑhibebit de me: &
uos ꝑ hibebitis. Dabit enĩ uobis fidu¬
tiã testimoniũ ꝑhibendi karitas tes
clabit᷑ uobis. Quȩ utiq p̾etro adhuc
defuit. quando mulieris ancille intͣ¬
rogatione ꝑterritus non potuit ue¬
rũ testimoniũ ꝑhibere. sed contra

Expanded text:
catorum omnium fusus est, ut ipsum etiam peccatorum omnium fusus est, ut ipsum etiam peccatum posset delere quo fusus est. Hoc ergo intuens Dominus dicebat, Odio habuerunt me gratis: cum autem venerit Paracletus, ille testimonium perhibebit de me: tanquam diceret, Odio me habuerunt, et occiderunt videntes; sed tale de me Paracletus testimonium perhibebit, ut eos faciat in me credere non videntes. 2. Et vos, inquit, testimonium perhibebitis, quia ab initio mecum estis. Perhibebits, perhibebitis et vos. Quia enim ab initio mecum estis, potestis praedicare quod nostis: quod ut modo non faciatis, illius Spiritus plenitudo nondum adest vobis. Ille ergo testimonium perhibebit de me, et vos perhibebitis: dabit enim vobis fiduciam testimonium perhibendi charitas Dei abitur vobis . Quae utique Petro adhuc defuit, quando mulieris ancillae interrogatione perterritus, non potuit verum testimonium perhibere; sed contra
Abbreviated transcription (Latin):
lege eoꝵ qͥa odio me habuerunt gͣtis:
An quia paraclytus quando uenit
sp̃s ueritatis eos qͥ uiderunt & oder̃
testimonio manifestiore conuicit.
immo etiã aliquos ex illis qͥ uidert̃¬
& adhuc oderant ad fidẽ quȩ ꝑ di¬
lectionẽ oꝑat᷑ sui manifestatione con¬
ũtit:. Hoc ut ita intelligamꝰ. ita
factũ ẽẽ recolimus. Uenit enĩ die
pente costen sp̃s sc̃s incentũ iuginti
homines congregatos : in quib &
apłi om̃s erant. qͥ illo adimpleti
cũ linguis om̃iũ gentiũ loquerent᷑.
plures ex his qͥ aderant tanto mira¬
culo stupefacti. quandoqͥdẽ uidert᷑
loquente petro tã magnũ atq di¬
uinũ testimoniũ ꝑhiberi de xp̃o
ut ille qͥ occisus ab eis int̾ mortuos
deputabat᷑ resurrexisse & uiuere
ꝓbaret᷑. cõpuncti corde conuersi st̃¬
& tanti sanguinis tã impie atq in¬
manit̾ fusi indulgentiã ꝑceꝑunt.
ipso redepͥti sanguine quẽ fudert᷑.
Xp̃i enĩ sanguis sic in remissionẽ pec¬

Expanded text:
 Quia odio habuerunt me gratis? » An quia Paracletus quando venit, Spiritus veritatis, eos qui viderunt et oderunt, testimonio manifestiore convicit? Imo vero etiam aliquos ex illis qui viderunt, et adhuc oderant, ad fidem quae per dilectionem operatur , sui manifestatione convertit. Hoc ut ita intelligamus, ita factum esse recolimus. Venit enim die Pentecostes Spiritus sanctus in centum viginti homines congregatos, in quibus et Apostoli omnes erant, qui illo adimpleti cum linguis omnium gentium loquerentur, plures ex his qui oderant, tanto miraculo stupefacti quandoquidem viderunt loquente Petro tam magnum atque divinum testimonium perhiberi de Christo, ut ille qui occisus ab eis inter mortuos deputabatur, resurrexisse et vivere probaretur, compuncti corde conversi sunt; et tanti sanguinis tam impie atque immaniter fusi indulgentiam perceperunt, ipso redempti sanguine quem fuderunt . Christi enim sanguis sic in remis ionem pec
Abbreviated transcription (Latin):
uobis a patre sp̃m ueritatis qͥ a pa¬
tre ꝓcedit. ipse testimoniũ ꝑhibe¬
bit de me. Et uos testimoniũ ꝑhi¬
bebitis. Ille quippe testimoniũ ꝑhi¬
bens & testes fartissimos faciens: abs¬
tulit xp̃i amicis timorẽ. & inimi¬
coꝵ odiũ conuertit in amoremi.

Expanded text:
Patre, Spiritum veritatis qui a Patre procedit, ille testimonium perhibebit de me; et vos testimonium perhibebitis. » Ille quippe testimonium perhibens et testes fortissimos faciens, abstulit Christi amicis timorem, et inimicorum odium convertit in amorem.
Abbreviated transcription (Latin):
ñs iħc in sermone quem
locutus est discipłis suis
post cenã ꝓximꝰ passiõi
tamquã iturus & relic¬
turus eos p̾sentia corpo¬
rali. cũ om̃ib autẽ suis usq in cõsũ¬
mationẽ scłi futurus p̃sentia sp̃uali:
exortatus est eos ad ꝑferendas ꝑsecutio¬
nes impioꝵ. qͦs mundi nomine nun¬
cupauit. Ex quo tam̃ mundo etiã
ipsos discipłos elegisse ͤdixit : ut sci¬
rent se gr̃a dĩ ẽẽ qđ sunt. suis autẽ
uitiis fuisse qđ fuerant. Deinde ꝑse¬
cutores & suos & ipsoꝵ iudeos euiden¬
ter expͣssit. ut om̃ino apparer& etiã
ipsos mundi dãpnabilis appellatione
conclusos. qͥ ꝑsecunt᷑ scõs. Cũq de illis
diceret qđ ignorarent eũ aqͦ missus ẽ
& tam̃ odissent & filiũ & patrẽ. hoc
est & eũ qͥ missus ẽ & eũ a qͦ missus
est. de qͥb om̃ib in aliis sermonib iã
disseruimꝰ: ad hoc ꝑuenit ubi ait.¬
Ut adimpleatur sermo qui in eoꝵ lege
scriptus est: quia odio me habuerunt

Expanded text:
s in sermone quem locutus est discipulis suis post coenam, proximus passioni, tanquam iturus et relicturus eos praesentia corporali, cum omnibus autem suis usque in consummationem saeculi futurus praesentia spirituali, exhortatus est eos ad perferendas persecutiones impiorum, quos mundi nomine nuncupavit: ex quo tamen mundo etiam ipsos discipulos se elegisse dixit, ut scirent se Dei gratia esse quod sunt, suis autem vitiis fuisse quod fuerunt. Deinde persecutores et suos et ipsorum Judaeos evidenter expressit, ut omnino appareret etiam ipsos mundi damnabilis appellatione conclusos, qui persequitur sanctos. Cumque de illis diceret quod ignorarent eum a quo missus est, et tamen odissent et Filium et Patrem, hoc est, et eum qui missus est, et eum a quo missus est, de quibus omnibus in aliis sermonibus jam disseruimus; ad hoc pervenit ubi ait,Ut adimpleatur sermo qui in Lege eorum scriptus est, Quia odio habuerunt me
Abbreviated transcription (Latin):
Non enĩ quisq firmat quȩ audit uł pcipit.
nͥ faciendo. Et si petra ẽ xp̃s sicut multa
scͥpt᷑arũ testimoNia p̃dicant: ille ȩdi¬

Expanded text:
Non enim quisquam firmat quod audit, vel percipit, nisi faciendo. Et si petra Christus est, sicut multa Scripturarum testimonia praedicant, ille aedi
Abbreviated transcription (Latin):
tes ad contẽplationẽ ueritatis ñ sołũ no.¬
habent. s etiã quib cdã factis atꝙ mira¬
culis: qualia ppt᷑ infideles cũ fecerit dñs
monuit tam̃ ne talib ddecipiam᷑. arbitran
Multi mͥ ucent iN illa clie. P nẽ. dñe uori¬
ne in nomine tuo ꝓpħauimꝰ. & in nomine

Expanded text:
s non solum noagunt, sed etiam quibusdam factis atque miraculis: qualia propter infideles cum fecerit Dominus, monuit tamen ne talibus decipiamur, arbitrantMulti mihi dicent in illa die, Domine, Domine, nonne in nomine tuo prophetavimus, et in
Abbreviated transcription (Latin):
o ꝑamini iniqͥtatẽ. Non gͦ . cognoseit nͥ eũ
qͥ opat᷑ ȩqͥtatẽ. Nã & ipsos discipulos suos
ꝓhibuit gaucłe de talib. idest qđ de¬
monia illis subiecta fuerint. sed gaude-¬
credo in illa ciuitate ierusałẽ quȩ ẽ in celis.
in qua ñ nisi iusti scĩq regnabt. Annescitis
illa miracula facere. & m̃tiri potiꝰ istos qui¬

Expanded text:
ognoscet nisi eum qui operatur aequitatem. Nam et ipsos discipulos suos prohibuit gaudere de talibus, id est, quod daemonia illis subjecta fuerint: Sed gaude; credo, in illa civitate Jerusalem quae est in coelis, in qua nonnisi justi sanctique regnabunt. An nescitis,illa miracula facere, et mentiri potius illos
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ dicere etiam ille qui nee uult nee in¬
telligit qđ dic̃. S ed ille ꝓpͥe dicit qͥ uoluts¬
tatẽ ac m̃tem suam sono uocis eñtiat. sieut
ñ gaudet suꝑ iniqͥtate. quasi qͥsq. possit suꝑ
iiqͥtate gauđẽ. qr illa elatio ẽ animi tͥbide
gestientis. ñ gaudiũ. Nã hoc soli boni habert.
Ergͦ dicere uident᷑ etiã illi qͥ ñ hoe qcł sonatt
& intellectu cernt᷑ & uoluntate agt̃ sed

Expanded text:
enim dicere etiam ille, qui nec vult nec intelligit quod dicit. Sed ille proprie dicit, qui voluntatem atque mentem suam sono vocis annuntiat; et n gaudet super iniquitatem : quasi quisquam possit super iniquitatem gaudere: quia illa elatio est animi turbide gestientis, non gaudium; nam hoc soli boni habent. Ergo dicere videntur etiam illi qui non hoc quod sonant et intellectu cernunt et voluntate agunt, sed
Abbreviated transcription (Latin):
audientiã. Hinc & nefarios ritus suos
hominib sacrilega curiositate decep¬
tis. uel decipiendis magicarũ artiũ doctͥ¬
nacõmendat. Hinc ille illicite diuinati¬
ones impectis pecudũ uiscerib occi¬
sorũ. aut uocib & uolatib auiũ. aut
signis multiformib demonũ. insusur¬
rantib aurib hominũ imꝑitoꝵ per
conloqͥa ꝑditoꝵ. Propter hȩc illicrta
atq pumenda secreta. mulier non illa

Expanded text:
audientiam. 3. Hinc et nefarios ritus suos audientiam. 3. Hinc et nefarios ritus suos hominibus sacrilega curiositate deceptis vel decipiendis magicarum artium doctrina commendat. Hinc illae illicitae divinationes inspectis pecudum visceribus occisorum, aut vocibus et volatibus avium, aut signis multiformibus daemonum, insusurrantur auribus hominum periturorum per colloquia perditorum. Propter haec illicita at
Abbreviated transcription (Latin):
rexit. Cauete tim̃do & orando. ne in¬
ruatis in illud enigina salomonis ubi
mulier insipiens & audax inops pa¬
nis effecta conuocat p̾tereuntes dicens.
Panes occultos libent᷑ attingite: & aqͦ
furtiuȩ dulcedinẽ. Hȩc enĩ mulier
uanitas est impioꝵ: cũ sint insipien¬
tissimi aliqͥd se scire opinantiũ. sicut
de ista muliere dictũ est. inops panis
effecta. quȩ cũ sit inops ꝓmittit paneᷤᷤ:
id est cũ sit ignara ueritatis ꝓmittit
scientiã ueritatis occultos tam̃ panes
ꝓmittit qͦs dicit libent᷑ attingi. & aqͦ
furtiuȩ dulcedinẽ: ut ea scilicet liben¬
tius & dulcius audiant᷑ & agant᷑. quȩ
palã in eccłia dici crediq ꝓhibentur.
Ipsa quippe occultatione condiunt quo¬
dã mͦ nefarii doctores sua uenena curio¬
sis. ut ideo se existiment aliquid discere
magnũ quia meruit haberi secretũ. &
suauis hauriant insipientiã quã putan
scientiã. cuiꝰ ꝓhibitã quodãmͦ furant᷑

Expanded text:
rexit. Cavete timendo et orando, ne irrexit. Cavete timendo et orando, ne irruatis in illud aenigma Salomonis, ubi mulier insipiens et audax, inops panis effecta, convocat praetereuntes dicens, Panes occultos libenter attingite, et aquae furtivae dulcedinem . Haec enim mulier vanitas est impiorum, cum sint insipientissimi, aliquid se scire opinantium, sicut de ista muliere dictum est, inops panis effecta. Quae cum sit inops panis, promittit panes; id est, cum sit ignara veritatis, promittit scientiam veritatis. Occultos tamen panes promittit, quos dicit libenter attingi, et aquae furtivae dulcedinem; ut ea scilicet libentius et dulcius audiantur et agantur, quae palam in Ecclesia dici credique prohibentur. Ipsa quippe occultatione condiunt quodammodo nefarii doctores sua venena curiosis; ut ideo se existiment aliquid discere magnum, quia meruit habere secretum, et suavius hauriant insipientiam, quam putant scientiam, cujus prohibitam quodammodo furantur
Abbreviated transcription (Latin):
citis tantomagis magisq capiatis: non
ab eo doctore qͥ ur̃is aurib sonat hocẽ
forinsecus oꝑando plangat & rigat.
sed ab eo qͥ dat increm̃tũ petere ac spe¬
rare debetis. Proinde sicut p̾terito ser¬
mone cõmonui cauete maxime qͥ par¬
uuli estis & adhuc alim̃tis lacteis in¬
cdigetis ne hominib sub hac occasiõe
deceptis ac deceptorib qͥa dñs ait ad¬
huc multa habeo uob̃ dicere s non
potestis portare mͦ aurẽ curiosã p̾be¬
atis. ad incogͥita scienda. cũ m̃tes inua¬
lidas habeatis ad uera & falsa diuuidi¬
canda: maxime ꝓpt᷑ obscenissimas tͣpi¬
tudines quas docuit satanas animas
instabiles atq carnales. ad hoc dõ si¬
nente ut eius ubiq sint trem̃da ui¬
dicia. & incõparatiõe ĩpurȩ neqͥtiȩ
dulcescat purissima disciplina. atq ut
illi det honorẽ timorẽ autẽ uel pudo¬
rẽ sibi qͥ in illa mala uel illo regente
non cecidit. uel illo inde leuante sur¬

Expanded text:
citis, tanto magis magisque capiatis; non citis, tanto magis magisque capiatis; non ab eo doctore qui vestris auribus sonat, hoc est, forinsecus operando plantat et rigat, sed ab eo qui dat incrementum , petere ac sperare debetis. 2. Proinde, sicut praeterito sermone commonui, cavete, maxime qui parvuli estis et adhuc alimentis lacteis indigetis, ne hominibus sub hac occasione deceptis ac deceptoribus, quia Dominus ait, Adhuc multa habeo vobis dicere, sed non potestis portare modo, aurem curiosam praebeatis ad incognita scienda, cum mentes invalidas habeatis ad vera et falsa dijudicanda: maxime propter obscoenissimas turpitudines, quas docuit satanas animas instabiles atque carnales, ad hoc Deo sinente, ut ejus ubique sint tremenda judicia, et in comparatione impurae nequitiae dulcescat purissima disciplina; atque ut illi det honorem, timorem autem vel pudorem sibi, qui in illa mala vel illo regente non cecidit, vel illo inde levante sur
Abbreviated transcription (Latin):
nͥ ipse sic se innotescere uoluisset: Et qͥs
hominũ iã istã sic eliciat trinitatem:
Et tam̃ qͥs hominũ sicut angłi capiat
trinitatẽ: Ea ipsa gͦ quȩ de dĩetrsmta¬
te ueritate. scĩtate imꝓmptu & pa¬
lã sine cessatione dicunt᷑: ab aliis bene.
ab aliis male intelligunt᷑ : ĩmo ab aliis
intelligunt᷑. ab aliis non intelligunt᷑.
Q enĩ male intelligit. non intelligit.
Ab eis ipsis autẽ a qͥb bene intelligunt᷑
ab aliis minꝰ. ab aliis ãplius mentis uiua¬
citate cernunt᷑: & ã nullo hominũ sic̃
ab angłis capiunt᷑. In ipsa gͦ mente hoc
ẽ ininteriore homine qͦdãmͦ crescit᷑.
non solũ ut ad cibũ a lacte transeat᷑:
uerũ etiã ut ãplius atq ãplius cib ip¬
se sumat᷑. Non autẽ crescit᷑ spatiosa
mole sed intelligentia luminosa: qͥa
& ipse cib intelligibilis lux ẽ. Ut gͦ cres¬
catis eũq capiatis. & quantomagis cres¬

Expanded text:
nisi ipse sic innotescere voluisset? Et quis nisi ipse sic innotescere voluisset? Et quis hominum jam istam sileat Trinitatem: et tamen quis hominum sicut Angeli sapiat Trinitatem? Ea ipsa ergo quae de Dei aeternitate, veritate, sanctitate, in promptu et palam sine cessatione dicuntur, ab aliis bene, ab aliis male intelliguntur: imo ab aliis intelliguntur, ab aliis non intelliguntur. Qui enim male intelligit, non intelligit. Ab eis ipsis autem a quibus bene intelliguntur, ab aliis minus, ab aliis amplius mentis vivacitate cernuntur, et a nullo hominum sicut ab Angelis capiuntur. In ipsa ergo mente, hoc est in interiore homine, quodammodo crescitur, non solum ut ad cibum a lacte transeatur, verum etiam ut amplius atque amplius cibus ipse sumatur. Non autem crescitur spatiosa mole, sed intelligentia luminosa; quia et ipse cibus intelligibilis lux est. Ut ergo crescatis, eumque capiatis, et quanto magis cres
Abbreviated transcription (Latin):
in doctrina religiõis in quoꝵ libet homi¬
nũ notitia legimꝰ & scribimꝰ. audimꝰ &
dicimꝰ. si uellet eo mͦ nobis xp̃s dicere
sicut dicit ea angłis scĩs in se ipso uni¬
genito. patris uerbo. patriq coȩt᷑no.
qͥ nã portare homines possent etiã si
ĩa eẽnt spũ ales. quales adhuc apłi non fue¬
runt qͣndo eis ista dñs loquebat᷑. qualesq
postea ueniente sp̃u scõ facti sunt: Nlã
utiq quicqͥd de creatura sciri potest. mi¬
nus est ipso creatore: qͥ sũmus & uerus
& inmutabilis ds̃ est. Et qͥs eũ tacet:
dentib. laudantib. cantantib qͦ qͦmͦ
sermocinantib. postremo ab ipsis blasphe¬
mantib ẽtiã nominat᷑. Et cũ eũ ne¬
mo taceat. qͥs est qͥ eũ sicut intelligend̃
est capiat: Cũ de orib & aurib homi¬
nũ non recedat. qͥs ẽ cuiꝰ acies ad eũ m̃tiᷤ
accedat: Quis ẽ qͥ eũ ẽẽ trinitatẽ scisset.

Expanded text:
in doctrina religionis in quorumlibet homiin doctrina religionis in quorumlibet hominum notitia legimus et scribimus, audimus et dicimus, si vellet eo modo nobis Christus dicere, sicut ea dicit Angelis sanctis in seipso unigenito Patris Verbo, Patrique coaeterno; quinam portare homines possent, etiam si jam essent spirituales, quales adhuc Apostoli non fuerunt, quando ista eis Dominus loquebatur, qualesque postea veniente sancto Spiritu facti sunt? Nam utique quidquid de creatura sciri potest, minus est ipso Creatore, qui summus et verus et immutabilis est Deus. Et quis eum tacet? dentibus, laudantibus, cantantibus, quoquomodo sermocinantibus, postremo ab ipsis etiam blasphemantibus nominatur? Et cum eum nemo taceat, quis est qui eum sicut intelligendus est capiat, cum de oribus et auribus hominum non recedat? Quis est cujus acies ad eum mentis accedat? Quis est qui eum Trinitatem esse scisset,
Abbreviated transcription (Latin):
cit apłs nc̃ pignus accepimꝰ. qͦ ũbo in¬
telligeremꝰ eiꝰ nobis plenitudinẽ in uita
fideles quanta qͥsq potest capere sp̃ua¬
lia. & eoꝵ pectora desiderio maiore suc¬
cendit si qͥsq in ea karitate ꝓficiat qͣ
& diligat cognita & cognoscenda desi¬
deret. ita ut ea qͦq ipsa quȩ nc̃ qͦmͦ cũq
cognoscit ñdũ se scire sciat. sic̃ scienda
stͣ in ea uita quã nec ocłis uidit nec au¬
ris audiuit nec in cor hominis ascendit.
Quo sciendi mͦ si nc̃ ea uellet interior
magister dicere idest nr̃ȩ m̃ti aꝑire atq
monstrare : humana infirmitas porta¬
re non possĩt. Unde me ur̃a dilectio me¬
minit. iã locutũ cũ scĩ euangłii uerba
tractaremꝰ ubi dñs ait adhuc multa
habeo uobis dicere sed non potestis por¬
tare mͦ. non ut in his dñi uerbis nescio
quȩ secreta nimis abdita suspicem̃. qͦ
cũ dici ã docente possint portari adis¬
cente ã discente nͣ possint: s ea ipsa qͦ

Expanded text:
 nunc pignus accepimus , quo verbo intelligeremus ejus plenitudinem nobis in vita fideles, quanta quisque potest capere spiritualia; et eorum pectora desiderio majore succendit, si quisque in ea charitate proficiat, qua et diligat cognita, et cognoscenda desideret: ita ut ea quoque ipsa quae nunc quomodocumque cognoscit, nondum se scire sciat, sicut scienda sunt in ea vita quam nec oculus vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit . Quo sciendi modo, si nunc ea vellet interior magister dicere, id est, nostrae menti aperire atque monstrare; humana infirmitas portare non posset. Unde me vestra Dilectio meminit jam locutum, cum sancti Evangelii verba tractaremus, ubi Dominus ait, Adhuc multa habeo vobis dicere, sed non potestis portare modo. Non ut in his Domini verbis nescio quae secreta nimis abdita suspicemur, quae cum dici a docente possint, portari a discente non possint: sed ea ipsa quae
Abbreviated transcription (Latin):
dẽ rerũ uerarũ quas crelere paruuli
p̃ciunt᷑ uelut imꝑitiã dericłe. Diclt
aliqͥs. Nichil ne spũales uiri habent in
doctrina. qđ carnalib taceant & spũa¬
lib eloquant᷑: Si respondero non habent.
continuo mͥ dicet᷑ exepła ad corinthios
apłi pauli. Non potui uobis loqͥ quasi
spũalib s quasi carnalib: quasi paruuliᷤ
in xp̃o lac uobis potũ dedi non escam.
Nondũ enĩ poteratis. sed nec adhuc qͥdẽ
potestis: adhuc enĩ estis carnales. Et il¬
lud. Sapientiã loqͥm̾ int̾ ꝑfectos. Et il¬
lud. Sp̃ualib sp̾ualia cõparantes. Am¬
sp̃s dĩ. stultitia ẽ enĩ illi. Noc totũ quale
sit ne rursus ꝓpt hȩc uerba apłi ꝓfa¬
nis uocũ nouitatib secreta querantur.
& ea quȩ debet castoꝵ sp̃s corpusq uita¬
re dicat᷑ carnales sustinere non posse:
sermone alio si dñs donauerit disputan¬
dũ est : ut iam istum aliquando clauda

Expanded text:
rum verarum quas credere parvuli praecipiuntur, velut imperitiam deridere. 5. Dicet aliquis: Nihilne spirituales viri habent in doctrina, quod carnalibus taceant, et spiritualibus eloquantur? Si respondero, Non habent, continuo mihi dicetur ex Epistola ad Corinthios apostoli Pauli: « Non potui vobis loqui quasi spiritualibus, sed quasi carnalibus. Quasi parvulis in Christo lac vobis potum dedi, non escam; nondum enim poteratis: sed nec adhuc quidem potestis; adhuc enim estis carnales » ; et illud, « Sapientiam loquimur inter perfectos; » et illud « Spiritualibus spiritualia comparantes: anSpiritus Dei; stultitia enim est illi » . Hoc totum quale sit, ne rursus propter haec verba Apostoli profanis vocum novitatibus secreta quaerantur, et ea quae debet castorum spiritus corpusque vitare, dicatur carnales sustinere non posse, sermone alio si Dominus donaverit, disputandum est, ut jam istum aliquando clauda
Abbreviated transcription (Latin):
aurib & a ueritate quidẽ auditũ auer
tentes. ad fabulas autẽ conuertent᷑. Illa
enĩ secreti furtiq cõmemoratio qua dr̃
panes occultos libent᷑ attingite & aquę
furtiuȩ dulcedinẽ: pruritũ facit audien¬
tib in aurib sp̃ualit᷑ foenicantib sicut
quodã pruritu libidinis & iã in carne
corrũpit integritas castitatis. Audite itaq
apłm talia p̾uidentẽ. & ea uitanda sa¬
lubrit᷑ ãmonentẽ. Profanas in qͥt uerboꝵ
nouitates euita. multũ enĩ ꝓficiunt
ad impietatẽ: & sermo eoꝵ sicut cancer
serpit. Et non ait uerboꝵ nouitates.
sed addidit ꝓfanas. Sunt enĩ & doctri¬
nȩ religionis congruentes uerboꝵ noui¬
tates. sic ut ipsũ nomen xp̃ianoꝵ qͣndo
dici ceꝑit sicut scriptũ ẽ. In antiochia

Expanded text:
auditu: et a veritate quidem auditum suum auditu: et a veritate quidem auditum suum avertent, ad fabulas autem convertentur » . Illa enim secreti furtique commemoratio qua dicitur, Panes occultos libenter attingite, et aquae furtivae dulcedinem, pruritum facit audientibus in auribus spiritualiter fornicantibus, sicut pruritu quodam libidinis etiam in carne corrumpitur integritas castitatis. Audite itaque Apostolum talia praevidentem, et ea vitanda salubriter admonentem: Profanas, inquit, verborum novitates evita: multum enim proficiunt ad impietatem, et sermo eorum sicut cancer serpit . Et non ait, verborum novitates; sed addidit, profanas. Sunt enim et doctrinae religionis congruentes verborum novitates, sicut ipsum nomen Christianorum quando dici coeperit, scriptum est. In Antio
Abbreviated transcription (Latin):
rũ & a nomine nr̃e religionis aliena st̃.
Qui qͦđ hȩc mulier insipiens & aucdax
sub xp̃iano uocabulo tot scelestas he¬
reses condidit. tot nefandas fabulas
finxit: utinã tales quales intheatris
siue cantant᷑ siue saltant᷑ siue inimica
scurrilitate rident᷑. & non quascłã tales
quales aduersus dm̃ fingere potuisse:. sic
illã doleamꝰ insipientiã. ut miremͣ au¬
daciã. Om̃s autẽ insipientissimi hereti¬
ci qͥ se xp̃ianos uocari uolunt: audaciaᷤ
figm̃toꝵ suoꝵ quas maxime exhorret &¬
sensus humanus occasione euangłicȩ
sententiȩ colorare conant᷑ ubi dñs ait
adhuc multa habeo uob̃ dicere s ñ po¬
testis portare mͦ. qͣsi hȩc ipsa sint quȩ
tẽ discipłi poctare non poterant. & ea
docuerit sp̃s sc̃s quȩ palã docere atq
p̾dicare quantalibet ferat᷑ audlaciasp̃s eru
ait. Erit enĩ tempus qͦ sanã doctrinam
non sustinebunt. sed scđm sua desicłia
magistros sibi coaceruabunt prurientes

Expanded text:
rum et a nomine nostrae religionis aliena sunt. Quid quod mulier haec insipiens et audax, sub christiano vocabulo tot scelestas haereses condidit, tot nefandas fabulas finxit? Utinam tales quales in theatris sive cantantur, sive saltantur, sive mimica scurrilitate ridentur; et non quasdam tales, quales adversus Deum fingere potuisse sic illam doleamus insipientiam, ut miremur audaciam. Omnes autem insipientissimi haeretici, qui se christianos vocari volunt, audacias figmentorum suorum, quas maxime exhorret sensus humanus, occasione evangelicae sententiae colorare conantur, ubi Dominus ait, Adhuc multa habeo vobis dicere, sed non potestis portare modo: quasi haec ipsa sint quae tunc discipuli portare non poterant, et ea docuerit Spiritus sanctus, quae palam docere atque praedicare, quantalibet feratur audacia, spiritus erubo praevidens ait: « Erit enim tempus quo sanam doctrinam non sustinebunt, sed secundum desideria sua magistros sibi coacervabunt prurientes
Abbreviated transcription (Latin):
& xenodochia & monasteria postea st̃
appellata nouis nominib res tam̃ ipsȩ
& ante nomina sua erant. & religionis
ueritate firmant᷑: qua etiã contͣ ĩꝓbos
defendunt᷑. Aduersus impietatẽ qͦq ar¬
rianoꝵ hereticoꝵ nouu nom patres ho¬
mon̾sion condidert̃. sed non rẽ nouã ta¬
li nomine signauert̃. Hoc enĩ uocat᷑
homousion. qđ̃ ẽ ego & pat̾ unũ sumꝰ.
unus uidelicet eiusdẽq substantiȩ. Nã
si om̃is nouitas ꝓfana ẽẽt: nec adño di¬
ceret᷑ mandatũ nouũ do uob̾. nec testa¬
mentũ nouũ appellaret᷑. nec cantaret᷑ in uni¬
uersa terra cantirũ nouũ. Sed ꝓfanȩ st̃
uerboꝵ nouitates ubi dicit mulier insi¬
piens & audax. panes occultos libent᷑
adtingite & aquę furtiuȩ dulcedinẽ.
Ab hac pollicitatiõe falsȩ scientiȩ: ꝓhi¬

Expanded text:
 xenodochia et monasteria postea sunt appellata novis nominibus, res tamen ipsae et ante nomina sua erant, et religionis veritate firmantur, qua etiam contra improbos defenduntur. Adversus impietatem quoque Arianorum haereticorum novum nomen Patris Homousion condiderunt: sed non rem novam tali nomine signaverunt; hoc enim vocatur Homousion, quod est, Ego et Pater unum sumus , unius videlicet ejusdemque substantiae. Nam si omnis novitas profana esset, nec a Domino diceretur, Mandatum novum do vobis ; nec Testamentum appellaretur Novum, nec cantaretur in universa terra Canticum novum. Sed profanae sunt verborum novitates, ubi dicit mulier insipiens et audax: Panes occultos libenter attingite, et aquae furtivae dulcedinem. Ab hac pollicitatione falsae scientiae prohi
Abbreviated transcription (Latin):
cumq possunt. sed inhis difficultatib
actionũ peccare metuunt. laui inquit
pedes meos. quomodo in qͥnabo eos: Qͥs¬
quis enĩ in uerbo ñ offendit. hic ꝑfec tꝰ
est uir. Ꝙ quis ẽ. perfectus: Quis ẽ.
qui ñ offendit intanta abundantia
iniqͥ tatis. tanto frigore caritatis : La¬
ui pedes meos quomodo inqͥnabo eos.
quandoquidem lego & audio nolite
multi magistri fieri fr̃s qm̃ maius¬
iudiciũ sumitis. in multis enĩ offen¬
dimꝰ om̃s : Laui pedes meos. quomo¬
do in qͥnabo eos Sed ecce surgo et
aperio. xp̃e laua eos. Dimitte nobis
tant tecũ in caelestib ossa humilia¬
ta : Sed quando te p̃dicamꝰ. terram
calcamus ut tͥ aperiamꝰ. Et ideo si
rep̃hendimur perturbam᷑. si lauda¬
mur. in flamur. Laua pedes nr̃os
ante mundatos. sed cũ ad aperien¬
dũ tibisterram pergimus inqui¬
natos. Haec uobis hodie satis sint
dilectissimi. Siquid secus quam o¬
portuit dicentes fortassis offendi¬

Expanded text:
cumque possunt, sed in his difficultatibus cumque possunt, sed in his difficultatibus actionum peccare metuunt, Lavi, inquit, pedes meos; quomodo inquinabo illos? Quisquis enim in verbo non offendit, hic perfectus est vir. Et quis est perfectus? quis est qui non offendit in tanta abundantia iniquitatis, tanto frigore charitatis? Lavi pedes meos; quomodo inquinabo eos? Quandoquidem lego, et audio, Nolite multi magistri fieri, fratres, qujudicium sumitis: in multis enim offendimus omnes . Lavi pedes meos; quomodo inquinabo eos? Sed ecce surgo, et aperio. Christe, lava eos, Dimitte nobis tant tecum in coelestibus ossa humiliata . Sed quando te praedicamus, terram calcamus ut tibi aperiamus: et ideo si reprehendimur, perturbamur; si laudamur, inflamur. Lava pedes nostros ante mundatos, sed cum ad aperiendum tibi per terram pergimus, inquinatos. Haec vobis hodie satis sint, dilectissimi. Si quid secus quam oportuit dicentes fortassis offendi
Abbreviated transcription (Latin):
idoneos ad haec ministranda et sine
rep̃hensione agenda se sentiunt.
excitari ad uersus abundantiam
iniqͥtatis. qua feruor friguit cari¬
tatis. Sed in eis qͥ iã de corpore exi¬
erunt & carnis indum̃to spoliati
sunt. neq enĩ ab ea separati sunt : re.¬
spondet eccła. Exuime tuni ca mea
quomodo induam eam: Recipiet᷑
quidem illa tunca. & in eis qui iã
ex uti sunt rursus carne uestietur
ȩccła. non tam̃ nunc quando fer¬
uescendi sunt frigidi. sed tunc qͦn¬
do resurrecturi sunt mortui.
Passa ergo difficultatẽ ꝓpt̾ in opiã
p̃dicatꝰorũ. & recolens illa sua
membra sana sermonibus. scã
morib sed iam exuta corporibus. ingemit
& dicit aeccła. Exiiime tunica mea. quomͦ
induam eam: Membra illa mea quae
xp̃o aperire euuangelizando
cellentissime potuerunt.
modo ad corpora quibus
exu¬
ta sunt redire possunt: De inde respi¬
tiens ad eos qui predicare & popłos ad¬
quirere ac regere ac sic xp̃o afferre ut¬

Expanded text:
idoneos ad haec ministranda, et sine idoneos ad haec ministranda, et sine reprehensione agenda se sentiunt; excitari adversus abundantiam iniquitatis, qua fervor friguit charitatis. Sed in eis qui jam de corpore exierunt, et carnis indumento exspoliati sunt neque enim ab ea separati sunt, respondet Ecclesia, Exui me tunica mea; quomodo induam eam? Recipietur quidem illa tunica, et in eis qui jam exuti sunt, rursus vestietur carne Ecclesia: non tamen nunc quando fervefaciendi sunt frigidi, sed tunc quando resurrecturi sunt mortui. Passa ergo difficultatem propter inopiam praedicatorum, et recolens illa sua membra sana sermonibus, sancta moribus, sed jam exuta corporibus, ingemit et dicit Ecclesia, Exui me tunica mea; quomodo induam eam? Membra illa mea quae Christo aperire evangelizando excellentissime potuerunt, quomodo ad corpora quibus exuta sunt, redire nunc possunt? 6. Deinde respiciens ad eos qui praedicare, et populos acquirere ac regere, ac sic Christo aperire ut
Abbreviated transcription (Latin):
mea. ꝑfecta mea: quia caput meũ re¬
pletum ẽ.rore. & crines mei noc tium
guttis. Uelut si diceret. Tu uacas.
& contra me clausum est : tustudes
otio paucorũ. & ab undante iniqͥtate
refrigescit coritas multorũ. Nax qͥp¬
pe. iniqui tas est. Ros uero eius & gut¬
tȩ hi sunt qͥ refrigescunt & cadunt.¬
& faciunt refrigescere caput xp̃i.
hoc ẽ. ut ñ ametur ds̃. Caput enim
xp̃i ds̃. Sed portantur in crinib id
est in sacram̃tis uisibilib tolerantur.
quaquã interiora sensus
tingunt. Pulsat ergo ut
ex¬
cutiar quietẽ scĩs otio¬
sis. & clamat Aperi mihi de sanguine
meo soror mea de accessu meo ꝑxima
mea. de sp̃u meo colũba mea. de ser¬
mone meo quẽ plenius ex otio didi¬
cisti ꝑfecta mea. Aperi mͥ. p̃dicame.
Ad eos quippe qͥ clausert̃ contrame. quo¬
modo in trabo sine aperiente: Quo¬
modo enĩ audient sine p̃dicante :
Hinc fit ut etiã hi qͥ amant otiũ stu¬
ditꝵbonorũ & nolunt ꝑpeti labori¬
osarũ molestias actionũ eoqđ min

Expanded text:
aput meum repletum est rore, et crines mei noctis guttis. » Velut si diceret, Tu vacas, et contra me ostium clausum est: tu studes otio paucorum, et abundante iniquitate refrigescit charitas multorum . Nox quippe, iniquitas est: ros vero ejus et guttae, hi sunt qui refrigescunt et cadunt, et faciunt refrigescere caput Christi, hoc est, ut non ametur Deus. Caput enim Christi Deus . Sed portantur in crinibus, id est, in sacramentis visibilibus tolerantur: nequaquam interiora sensus attingunt. Pulsat ergo ut excutiat quietem sanctis otiosis, et clamat, Aperi mihi, de sanguine meo soror mea, de accessu meo proxima mea, de spiritu meo columba mea, de sermone meo quem plenius ex otio didicisti perfecta mea; aperi mihi, praedica me. Ad eos quippe qui clauserunt contra me, quomodo intrabo sine aperiente? quomodo enim audient sine praedicante ? 5. Hinc fit ut etiam hi qui amant otium studiorum bonorum, et nolunt perpeti laboriosarum molestias actionum, eo quod minus
Abbreviated transcription (Latin):
Laui pedes meos quomͦ in qͥnabo eos:
Oad mirabile sacram̃tum. o grande
misteriũ. Ergone timet inqͥnare
pedes ueniendo ad eũ. qui lauit
suorũ discipuł orũ pedes : Limet
certe. quia per t̃ram uenit ad eũ
qui etiam in t̾ra ẽ. quia suos hic
constitutos ñ deserit. An non ipse
dĩ ascendentes & descendentes ad
filiũ hominis : Si ascendunt ad eum
propter ea quia sursũ est: quomodo ad
eũ descendunt. si ñ etiã hic est: Dicit
ergo ȩccła. Laui pedes meos. quo modo
inqͥnabo eos: In eis hoc dicit qui pos¬
sunt om̃i fece mundati dicere cupio
& aperiunt illi ostiũ ut habitet per
fidem in cordib om̃ium. In eis hoc di¬
cit cũ deliberant utrũ ministerium
tale susciprant. cui se minꝰ idoneos
existimant ut si ne culpa impleant.
ne forte aliis predicantes ipsi reꝓbi
efficiant᷑. Tutius enĩ ueritas audit᷑
quã predicat᷑. Qm̃ cũ audit᷑ humili¬
tas custodit᷑: cũ autẽ predicatur. uix

Expanded text:
Lavi pedes meos; quomodo inquinabo illos » ? Lavi pedes meos; quomodo inquinabo illos » ? O admirabile sacramentum! o grande mysterium! Ergone timet inquinare pedes, veniendo ad eum qui lavit suorum discipulorum pedes? Timet certe, quia per terram venit ad eum, qui etiam in terra est, quia suos hic constitutos non deserit. An non ipse Dei ascendentes et descendentes ad Filium hominis ? Si ascendunt ad eum propterea quia sursum est, quomodo ad eum descendunt, si non etiam hic est? Dicit ergo Ecclesia: Lavi pedes meos; quomodo inquinabo eos? In eis hoc dicit qui possunt omni faece mundati dicere: CupioChristum et aperiunt illi ostium, ut habitet per fidem in cordibus hominum . In his hoc dicit, cum deliberant utrum ministerium tale suscipiant, cui se minus idoneos existimant, ut sine culpa impleant, ne forte aliis praedicantes, ipsi reprobi fiant . Tutius enim veritas auditur quam praedicatur: quoniam eum auditur, humilitas custoditur; cum autem praedicatur, vix
Abbreviated transcription (Latin):
ne uitȩ huiꝰ contrahit unde dicat. Di¬
mitte nobis debita nr̃a.c sic etiam
inde mundat᷑ ab eo qͥ pedes lauit di¬
scipulis suis. nec desinit in t̃pellare
pro nobis. Hic occurrert̃ ex cantico
canticorũ ȩccłȩ uerba dicentis. la¬
ui pedes meos. quomodo in qͥnabo eos
Cum uellet ire & aperire ei qui uene¬
rat ad eã & pulsauerat. sibiꝙ aperiri
poposcerat ille speciosus forma pre
filiis hominũ. Hinc questio nata est
quã coartare noluimꝰ. angustus tẽ¬
poris. id eoꝙ distulimus quo nam
modo eccła timeat inqͥnare pedes
dũ pergit ad xp̃m. quos baptismate
lauerat xp̃i. Sic enĩ ait. Ego dor¬
mio & cor meũ uigilat. Uox fratru¬
elis mer pulsat ad ianuam. Deinde
dicit etiã ipse. Aperi mͥ soror mea.
praxima mea columba mea. ꝑfec¬
ta mea : quia caput meũ repletũ
est rore. & crines mei noctiũ gut¬
tis. Et respondit illa. Exui me tu¬
nica mea. quomodo induam eam ͦ

Expanded text:
ne vitae hujus, contrahit unde dicat, Dine vitae hujus, contrahit unde dicat, Dimitte nobis debita nostra . Ac sic etiam inde mundatur ab eo qui pedes lavit discipulis suis , nec desinit interpellare pro nobis . Hinc occurrerunt ex Cantico canticorum Ecclesiae verba dicentis, Lavi pedes meos; quomodo inquinabo eos? cum vellet ire, et aperire ei qui venerat ad eam, et pulsaverat, sibique aperiri poposcerat, ille speciosus forma prae filiis hominum . Hinc quaestio nata est quam coarctare noluimus angustiis temporis, ideoque distulimus, quonam modo Ecclesia timeat inquinare pedes, dum pergit ad Christum, quos baptismate laverat Christi. 2. Sic enim ait: « Ego dormio, et cor meum vigilat; vox fratruelis mei pulsat ad januam » Deinde dicit etiam ipse: « Aperi mihi, soror mea, proxima mea, columba mea, perfecta mea; quia caput meum repletum est rore, et crines mei noctis guttis. » Et respondet illa: « Exui me tunica mea; quomodo induam eam?
Abbreviated transcription (Latin):
on immemor mei
debiti. iam redden¬
di tempus agnosco.
Donet unde reddã.
qui don auit ut de¬
beam. Donauit eñ
dilectionem de qͦ dictũ est. nemini
quicquã debeatis. nisi ut inuicẽ di¬
ligatis. Donet etiam sermonẽ. quẽ
uideo me debere dilectis. Ex pec¬
tationem ur̃am ad hoc nempe dis¬
tuleram ut explicarẽ sicut possem
quem ad modũ etiã per t̾ram uenia¬
tur ad xp̃m. cũ potius iubeamur
quȩ sursum sunt querere. non quȩ
suꝑ terrã. Sursum enĩ xp̃c est. se¬
dens ad dexteram patris. Sed pro¬
fecto & hic est : propt̃ quod saulo
in t̾ra sȩuienti dicit. Quid me
persequeris: Ut autem hoc que¬
rendũ susciperemꝰ. id tractabat᷑
qđ pedes dñs discipłis lauit. cũ
iam ipsi discipłi loti essent. nec
opus haberent nisi pedes lauare.
Ubi uisum ẽ. intelligendum quod
baptismo quidem homo totus
ablui tur. sed dũ isto postea uiuit
in scło. humanis affectib: terrã ueluđ
pedib calcans. ipsa scrlic& conuersatio¬

Expanded text:
on immemor mei debiti, jam reddendi tempus agnosco. Donet unde reddam, qui donavit ut debeam. Donavit enim dilectionem, de qua dictum est, Nemini quidquam debentis, nisi ut invicem diligatis ; donet etiam sermonem, quem video me debere dilectis. Exspectationem vestram ad hoc nempe distuleram, ut explicarem sicut possem, quemadmodum etiam per terram veniatur ad Christum; cum potius jubeamur quae sursum sunt quaerere, non quae super terram . Sursum enim Christus est sedens ad dexteram Patris: sed profecto et hic est; propter quod et Saulo in terra saevienti dicit, Quid me persequeris ? Ut autem hoc quaerendum susciperemus, id tractabatur quod pedes Dominus discipulis lavit, cum jam ipsi discipuli loti essent, nec opus haberent, nisi pedes lavare. Ubi visum est intelligendum quod Baptismo quidem homo totus abluitur; sed dum isto postea vivit saeculo, humanis affectibus terram velut pedibus calcans, ipsa scilicet conversatio
Abbreviated transcription (Latin):
tetur aeccła & dicat. Ego dormio. &cor
meũ uigilat. Quid ẽ ego dormio & cor
meũ uigilat. nisi ita qui esco ut audiã.
otiũ meũ non impendit᷑ nutriendȩ de¬
sidiȩ sed ꝑcipiendȩ sapientiȩ: Ego dor¬
mio. & cormeũ uigilat. Uaco & uideo qm̃
tu es dñs. quia sapientiã scribȩ in tẽpore
otii. & qͥ minoratur actu ipse ꝑcipiet
eam. Ego dormio & cor meũ uigilat.
Ego reqͥesco a negotiosis actib & animus
m̃s diuinis se intendit affatib. Sed in
his qͥ isto modo suauit̃ & humiliter
reqͥescunt. dũ otiosȩ oblectat᷑ ȩccła. ec¬

Expanded text:
ietur Ecclesia, et dicat, Ego dormio, et cor ietur Ecclesia, et dicat, Ego dormio, et cor meum vigilat. Quid est, Ego dormio, et cor meum vigilat; nisi, ita quiesco ut audiam? Otium meum non impenditur nutriendae desidiae, sed percipiendae sapientiae. Ego dormio, et cor meum vigilat: vaco, et video quoniam tu es Dominus : quia sapientia scribae in tempore otii; et qui minoratur actu, ipse percipiet eam . Ego dormio, et cor meum vigilat: ego requiesco a negotiosis actibus, et animus meus divinis se intendit affectibus. 4. Sed in iis qui isto modo suaviter et humiliter requiescunt, dum otiose oblectatur Ecc
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ. Audi tui meo dabis gaudiũ & lȩ¬
titia. & exultabunt ossa humiliata.
Hoc ẽ. qđ dixi cũ ueritas auditur. hu¬
militas custodit᷑. Dicit & alius. A¬
micꝰ autẽ sponsi stat & audit eũ. et
gaudio gaud& propt̃ uocem sponsi.
Fruamur auditu sine strepitu. nobis
loquente in trinsecus ueritate. Iuã¬
quam etiã cũ forinsecus insonat per
legentem. ꝑ ad nuntiantẽ. ꝑ p̃dican¬
tem ꝑ disputantẽ. per p̃cipientem.
ꝑ consolantẽ per ex hortantẽ. ꝑ ipsũ
etiã cantante᷑ atꝙ psallentẽ. ĩ psi
qui haec agunt inqͥnare pedes suos timent.
cũ placere hominib: subripiente amore huma¬
nȩ laudis affectant. Ceterũ qui eos audit li¬
benter & pie ñ hab& locũ iactandi se in la¬
borib: alienis. & ñ inflatis ossib: sed humili¬
atis. gaudio gaud& propt̃ uocẽ dominicae
ueritatis. Pro inde in eis qͥ libent̃ & humi¬
liter audire nouert᷑ & uitã qui etã in stu¬
diis dulcib & salubrib agunt. sc̃a delec¬

Expanded text:
Dei, Auditui meo dabis gaudium et laetitiam, et exsultabunt ossa humiliata . Hoc est quod dixi, Cum veritas auditur, humilitas custoditur. Dicit et alius, Amicus autem sponsi stat et audit eum, et gaudio gaudet propter vocem sponsi . Fruamur auditu, sine strepitu nobis loquente intrinsecus veritate. Quanquam etiam cum forinsecus insonat per legentem, per annuntiantem, per praedicantem, per disputantem, per praecipientem, per consolantem, per exhortantem, per ipsum etiam cantantem atque psallentem; ipsi qui haec agunt, inquinare pedes suos timeant, cum placere hominibus subrepente amore humanae laudis affectant. Caeterum qui eos audit libenter et pie, non habet locum jactandi se in laboribus alienis; et non inflatis ossibus, sed humiliatis gaudio gaudet propter vocem dominicae veritatis. Proinde in eis qui libenter et humiliter audire noverunt, et vitam quietam in studiis dulcibus et salubribus agunt, sancta delic
Abbreviated transcription (Latin):
sicut & nos. Hoc gaudiũ suũ idest a
se in eis conlatũ. in eis dicit implen¬
dũ: ꝓpt̃ qđ se locutũ dixit in
mundo. It ȩc est pax illa & beati¬
tudo in futuro scło. ꝓpt̾ quã consequen¬
dã temperant᷑ & iuste & pie uiuendũ ẽ
in hoc scło.

Expanded text:
sicut et nos. Hoc gaudium suum, id est, a sicut et nos. Hoc gaudium suum, id est, a se in eos collatum, in eis dicit implendum, propter quod se locutum dixit in mundo. Haec est pax illa et beatitudo in futuro saeculo; propter quam consequendam, temperanter et juste et pie vivendum est in hoc
Abbreviated transcription (Latin):
cũ pater filio custodiendos tradilit.
non cledit sine ipso cui declit. Sed¬
cledit homini filio. non sine dõ eodẽ
ipso utiq filio. Sequit᷑ gͦ filuis &
dicit. Quos dedisti mͥ custodiui. &
nemo ex eis ꝑiit nͥ filius ꝑditionis.
ut scriptura impleat᷑. filius ꝑditiõis
dictus est traditor xp̃i ꝑditioni p̾¬
destinatus. sccłm scripturã quȩ de il¬
lo in psalmo centesimo & octano
maxime ꝓ pħat᷑. Nunc autẽ in qͥt
ad te uenio. & hȩc loquoe in muncdo
ut habeant gaudiũ meu̾ impletũ in
semet ipsis. Ecce in mundo loqͥ se
dicit. qͥ paulo ante clixerat ĩã non sũ in
mundo. Quod cur dixerit: ibi exposuimꝰ.
immo ipsũ id exposuisse docuimus. Er¬
go & quia nondũ abierat hic adhuc
erat. & quia mox fuerat abiturus. hic
quodãmͦ iã non erat. Qđ sit autẽ hoc
gaudiũ de quo ait ut habeant gau¬
diũ meũ impletũ in semetipsis: ĩã
suꝑius exp̃ssũ ẽ ubi ait. ut sint unu

Expanded text:
cum Pater Filio custodiendos dedit, cum Pater Filio custodiendos dedit, non dedit sine ipso cui dedit, sed homini Filio non sine Deo, eodem ipso utique Filio. Sequitur ergo Filius, et dicit: Quos dedisti mihi, ego custodivi, et nemo ex his periit, nisi filius perditionis, ut Scriptura impleatur. Filius perditionis dictus est traditor Christi, perditioni praedestinatus, secundum Scripturam quae de illo in psalmo centesimo octavo maxime prophetatur. 8. Nunc autem, inquit, ad te venio; et haec loquor in mundo, ut habesemetipsis. Ecce in mundo se loqui dicit, qui paulo ante dixerat: Jam non sum in mundo. Quod cur dixerit, ibi exposuimus, imo ipsum id exposuisse docuimus. Ergo et quia nondum abierat, hic adhuc erat; et quia mox fuerat abiturus, hic quodammodo jam non erat. Quod sit autem hoc gaudium, de quo ait: Ut habeant gaudium meum impletum in semetipsis, jam superius expressum est, ubi ait: Ut sint unum,