comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uident. sacram̃ta salutis uenerari despitiunt.
quia meis tantũ qđ foris õ. contemptibile in
spetie uisibili cernentes. inuisibilem iurtutẽ
intus. ⁊ fruetum obedientie ñ agnosẽt. Non
enim scuint qđ fideles salutem ex istis elementi.
ñ quert̃. etiam si inistis querunt: s ex illo &
ab illo querunt inistis. a quo iubentur que¬
rere. et credunt se ꝑciꝑe mnistis. Non enim
ista tribuunt. qđ tribuitur ꝑ ista: s ille ꝑ
ista salutem prebet. qui inistis salutem que¬
rere iubet. Hoc mͦ gͥ incelligendum ẽ. qđ ui¬
sibilia sacramenta ꝓpter humiliationem ho¬
minis diximus instituta. ꝓpter eruditio¬
nem qͦq instituta sunt sacramenta: ut ꝑ
id qđ foris insacramento inspetie uisibili
cernitur. adinuisibilem uirtutem que intꝰ
inre sacͣmenti constat agnoscendam mens
humana erudiatur. Homo enim qui uisibi¬
lia nouerat. inuisibilia non nouerat. diui¬
na agnoscere nulla tenꝰ posset. nisi humanis

Expanded text:
vident sacramenta salutis venerari despiciunt, vident sacramenta salutis venerari despiciunt, quia in eis tantum quod foris est contemptibile in specie visibili cernentes, invisibilem virtutem intus et fructum obedientiae non agnoscunt. Non enim sciunt quod fideles salutem ex istis elementis non quaerunt, etiam si in istis quaerunt; sed ex illo et ab illo quaerunt in istis a quo jubentur quaerere et credunt se percipere in istis. Non enim ista tribuunt quod tribuitur per ista, sed ille per ista salutem praebet qui in istis salutem quaerere jubet. Hoc modo igitur intelligendum est quod invisibilia sacramenta propter humiliationem hominis diximus instituta. Propter eruditionem quoque instituta sunt sacramenta, ut per id quod foris in sacramento in specie visibili cernitur, ad invisibilem virtutem quae intus in re sacramenti constat agnoscendam mens humana erudiatur. Homo enim qui visibilia noverat, invisibilia non noverat; divina agnoscere nullatenus posset nisi humanis
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑbiendo deserens terrenis se ꝑ concupiscen¬
am subdidit: ñc ꝑhumilitatem dm̃ reqͥress.
it plenuis affectum sue deuotionis insinuet.
asdem se ꝓpter preceptũ di ꝑ obedientiam
mnclinet. Sicut enim ꝑnitiosa fuit elatio. su¬
ꝑiori nolle subici: sic laudabilis & fructuosa
deuotio ẽ. ꝓpter suꝑiorem etiam inferiorib
melinari. Et quẽ admodũ dampnabilis
fuit suꝑbia. presentem despicere. sic laudabi¬
lis humilitas ẽ. absentem querere: & ꝑseue.¬
ranti amore usq adinuentionem ab inqͥsitiõe
ñ cessare. ut sit & deuotio in humilitate. &
humilitas indeuotione. Nemo siquidẽ est
qui nesciat hominẽ rationalẽ mutis unsensi¬
bilib elementis conditione suꝑiorem existere:
et tamen eũ idem homo iuhis salutem querere
uibetur: acd exꝑiendam obedientie ipsuis uirtu¬
tem. quia aliia qm suo inferiori suꝑior subicit᷑:
Hoc ẽ qdđ infidelium oculi qui uisibilia solũ

Expanded text:
superbiendo deserens, se terrenis per concupiscensuperbiendo deserens, se terrenis per concupiscentiam subdidit; nunc per humilitatem Deum requirens ut plenius affectum suae devotionis insinuet eisdem se propter praeceptum Dei per obedientiam inclinet. Sicut enim perniciosa fuit elatio superiori nolle subjici, sic laudabilis et fructuosa devotio est propter superiorem etiam inferioribus inclinari. Et quemadmodum damnabilis fuit superbia praesentem despicere, sic laudabilis humilitas est absentem quaerere, et perseveranti amore usque ad inventionem ab inquisitione non cessare, ut sit devotio in humilitate, et humilitas in devotione. Nemo siquidem est qui nesciat hominem rationalem mutis et insensibilibus elementis conditione superiorem existere; et tamen cum idem homo in his salutem quaerere jubetur ad experiendam obedientiae ipsius virtutem; quid aliud quam suo inferiori superior subjicitur? Hoc propter quod infidelium oculi qui visibilia solum
Abbreviated transcription (Latin):
e iisi qd bonũ facit illum cuꝰ ẽ bonũ.
nus ꝙͦ qui bomisrest. ⁊ ex bono suo bomus ẽ.
strioi ẽ. ipsobono. quo bonus ẽ. quia sine ipi
bono bonuis ñ ẽ. Si gͦ bonum honuinis sup
pminem erat: solus ille bonum hominis erat.
ni supra hominẽ erat. Huic gͦ bono homo
naui mordine conditionis sue ꝑstitit. imuine¬
ete iungebatur. udeo libere fruebatur.qͥa
uoluntate ad illud ibat. ⁊ lib̾tate in illo sta¬
. sostqͣm autem ꝑ concupiscentiam abstra¬
dis . a supiori auertebatur: adinferiora conuer¬
s precipitabatur: ulli se subiciebat. qđ̃bo
q̃ sum faciebat. Iusta gͥ recomyensatione
Ii sus suꝑiori ꝑobedientiam subiectus eẽ
quit ꝑ concupiscentiã suo se inferiori fubiecit:
iã ipsum inter se ⁊dm̃ medium inueniat.
uisionis. non mediatorem reconciliationis.
Ioc erum medio diuidente. humana mens
obnubilatur ne creatorem suũ agnoscere ua¬
t ⁊ refrigescit. ne ipsum ꝑdilectionem re¬
urat. Iustum gͦ ẽ. ut homo qui prius dm̃

Expanded text:
, nisi quod bonum facit illum cujus est bonum. Omnis ergo qui bonus est, et ex bono suo bonus est; inferior est ipso bono quo bonus est, quia sine ipso bono bonus non est. Si ergo bonum hominis supra hominem erat, solus ille bonum hominis erat qui supra hominem erat. Huic ergo bono homo quandiu in ordine conditionis suae perstitit immediate jungebatur et ex eo libere fruebatur, quia et voluntate ad illud ibat, et libertate in illo stabat. Postquam autem per concupiscentiam abstractus a superiori avertebatur; ad inferiora conversus praecipitabatur, et illi se subjiciebat quofaciebat. Justa igitur recompensatione qui suo superiori per obedientiam subjectus esse noluit; per concupiscentiam suo se inferiori subjecit, ut jam ipsum inter se Deum medium inveniat divisionis, non mediatorem reconciliationis. Hoc enim medio dividente humana mens et obnubilatur ne Creatorem suum agnoscere valeat: et refrigescit ne ipsum per dilectionem requirat. Justum ergo est ut homo qui prius Deum
Abbreviated transcription (Latin):
foris sensibiliter ꝓpositum. exsimilitu dins
reprȩsentans. ⁊ ex institutione significans. &
ex scĩficatione continens. aliquem inuisibilẽ
& sꝑitalem grãm. Hec diffinitio. ita ꝓpͥa ac
ꝑfecta agnoscitur: ut omni sacramento. soliq
conuenire inueniatur. Omne enĩ qđ hȩc tria
habet: sacramentum ẽ. Et omne qđ his tͥb
caret: sacramentum ꝓprie dici ñ potest. De¬
bet enim omne sacramentũ similitudinem
quandam habere ad ipsam cuius ẽ. sacramen¬
tum: scđm quã habile sit ad eandem rem suã
representandam. Institutionem qͦꝙ ꝑqͣm or¬
dinatum sit ad illam significandam: postre¬
mo sc̃ĩficationem ꝑ quã illam contineat. &
eficar sit ad eandem sc̃ificandis conferendã.
Dos autem interẽe uidetur. qd amtani

Expanded text:
biliter propositum ex similitudine repraesentans, et ex institutione significans, et ex sanctificatione continens aliquam invisibilem et spiritalem gratiam. » Haec diffinitio ita propria ac perfecta agnoscitur, ut omni sacramento solique convenire inveniatur. Omne enim quod haec tria habet, sacramentum est, et omne quod his tribus caret, sacramentum proprie dici non potest. Debet enim omne sacramentum similitudinem quamdam habere ad ipsam rem cujus est sacramentum, secundum quam habile sit ad eamdem rem suam repraesentandam. Institutionem quoque per quam ordinatum sit ad illam significandam. Postremo sanctificationem per quam illam contiueat, et efficax sit ad eamdem sanctificandis conferendam. Hoc au
Abbreviated transcription (Latin):
potest. Et confitemur quia uerinĩ
potest. Ilo namq spu quo docet hate
Et qui exillis sacramenta ista poste
nec iustificari posse. sine his. etiam liȩ
iustificantem habuerit: nec saluari ꝑs
uel articulus necessicatis epeludit. as
fuigit. Quemadmodũ hi qui subnatoale¬

Expanded text:
potest, et confitemur quod verum espotest. Illo namque spiritu quo docet hominet qui ex illis sacramenta ista post nec justificari posse sine his etiam si gratiam justificantem habuerit, nec salvari posse rcipiendis vel articulus necessitatis excludit vel constringit. Quemadmodum ii qui sub natural
Abbreviated transcription (Latin):
enter dici potest. qm̃ ilittere sacroꝵ sensuũ.
⁊ forme siue picture. sacrarũ rerũ signa st̃
quarũ camen sacramenta rationabiliter dici
ñ possunt: iccireo memorata descͥptio. adint̃¬
precationẽ siue expressionem uocis magis ꝗͣ
addiffinitionẽ referenda uidetur. Siquis

Expanded text:
et litterae sacrorum sensuum et formae sive picturae sacrarum rerum signa sunt, quarum tamen sacramenta rationabiliter dici non possunt idcirco supra memorata descriptio ad interpretationem sive expressionem vocis magis quam ad diffinitionem referenda videtur. Si qui
Abbreviated transcription (Latin):
cum gr̃a sp̃s scĩ: quia sicut hec ablit le
corpoꝵ. ita illa mundat inquinam̃ti at¬
rũ. Et ex hac quidem ingenita qualter.
aqua spiritalem grãm representari helt
priusꝗͣ etiam illam exsuꝑ addita mnlte
significauit. Uenit autem saluatu. ⁊
it᷑ uisibilem ꝑ aqͣm ablutionem corpe/
nificandam inuisibilem ꝑ sp̃ualem g¬

Expanded text:
us sancti; quia, sicut haec abluit sordes corporum, ita illa mundat inquinamenta animarum. Et ex hac quidem ingenita qualitate omnis aqua spiritalem gratiam repraesentare habuit, priusquam etiam illam ex superaddita institutione significavit. Venit autem Salvator et instituit visibilem aquam per ablutionem corporum ad significandam invisibilem, per spiritalem g
Abbreviated transcription (Latin):
ficitur ⁊ sc̃ificatur. Quartũ: quot sint gen̾a
sacͣmentoꝵ. Hoc ẽ. diffinitio. causa. ma¬
teria. diusio. Hec enĩ quatuor si diligenti
ꝓsecutione discussa fuerint: intelligentiam fac̾e
poterunt dehis que ꝓposita st̃. Primũ gͦ. pͥmo
tractandum suscipimus. Quid sit sac̾mentum.
uid sit sacramentum: breui doctores descͥ
Es Pꝑtione signauer̃t. Sacramentũ est: sa¬
cre rei signum. Quemadmodũ enim in homi¬
ne duo sunt corpus ⁊ aniina. ⁊ inuna scriptura
duo similiter. littera ⁊ sensus: sic mnomni sacra¬
mento aliud ẽ. qđ uisibiliter foris tractatur.
⁊ cernitur. aliud qđ inuisibiliter intus credit᷑
& percipitur. Qđ foris ẽ. usibile ⁊ materia

Expanded text:
ficitur et sanctificatur. Quartum, quot sint genera sacramentorum. Hoc est diffinitio, causa, materia divisio. Haec enim quatuor si diligenti osecutione discussa fuerint, intelligentiam facere potuerunt de his quae proposita sunt. Primum ergo primo tractandum suscipimus. CAP. II. Quid sit sacramentum. Quid sit sacramentum, doctores brevi descriptione designaverunt: « Sacramentum est sacrae rei signum. » Quemadmodum enim in homine duo sunt, corpus et anima, et in una Scriptura duo similiter, littera et sensus, sic et in omni sacramento aliud est quod visibiliter foris tractatur et cernitur, aliud est quod invisibiliter intus creditur et praecipitur. Quod foris est visibile et mater
Abbreviated transcription (Latin):
menta dei ueneraris: & cumnte satmenta
onisiaro putas. dm̃ in honoras. Sacra.¬
ti andicis necesitatem: ⁊ autor sacram̃
tolias potestatẽ: i negas pietatem. Dicisin.
qui ñ habet sacramenta dei saluari non
toꝵ dlei periro non potest. Nutt nega iux
n ẽ posse ubi sacramentum ñ est: aut si
edis uirtutem. nega damꝑnationem.
ã ẽ. mauis: sacramentũ an uirtus sacͣmen
luid ẽ manis. aqua uel fides: Siuis dic̃¬

Expanded text:
menta Dei veneraris, et cum te sacramenta Dei honorare putas Deum inhonoras? Sacramentis indicis necessitatem, et auctori sacramentorum tollis potestatem, et negas pietatem. Dicis mihi quod qui non habet sacramenta Dei salvari non mentorum Dei perire non potest. Aut nega virtutem esse posse ubi sacramentum non est, aut si concedis virtutem nega damnationem. Utrum est majus sacramentum, an virtus sacramenti? Utrum est majus, aqua an fides? Si vis dic
Abbreviated transcription (Latin):
uando gͥ quid regenati amittunus. xxiiii.
caro mortalis ꝑcoitum ad generandã
ptem seminatur in concupiscentia: ad nasci.¬
turam ꝓlem incarne ꝑ concupiscentiã tnͣsit
puia:⁊ culpa. Qnͣdo uͦ ꝑ sacramentũ redem¬
Pnis regenerantur. qui generati sunt in
a ⁊ culpa: emundandis ꝑ sp̃m regeneratio¬
tus in ipso originali uitio tollitur ñ pena. sed
cupa. Culpa quippe. iccireo tollitur ut iusti¬
uitur: pena uͦ iccires remanet ut exeres
dendo melius qͣm discutiendo. s tamen discuˢ¬
sionẽ aliqͣm admittũt. que plenam solutionẽ
habere ñ posst̃. tractentur ignoro. Primũ
queritur quid sit originale peccatum. dem̃
quomꝰ a patrib prccipue abhis inquib ꝑsacͣ¬
mentũ regenerationis solutum ẽ: infilios

Expanded text:
us et quid regenerati amittimus. Quando igitur caro mortalis per coitum ad generandam prolem seminatur in concupiscentia, ad nascituram prolem in carne per concupiscentiam transit poena et culpa. Quando vero per sacramentum redemptionis regenerantur qui generati sunt in poena et culpa; emundandis per spiritum regenerationis in ipso originali vitio tollitur non poena, sed culpa. Culpa quippe idcirco tollitur ut justificentur, poena vera idcirco remanet ut exerceadendo melius quam discutiendo si tamen discussionem aliquam admittunt quae plenam solutionem habere non possunt tractentur ignoro. Primum quaeritur quid sit originale peccatum, deinde quomodo a patribus, praecipue ab iis in quibus per sacramentum r
Abbreviated transcription (Latin):
cia sunt. aliquid inse boni habeaꝰ
nti fucura ñ preuident. parua mala fu
⁊ magna incurrt̃: ⁊ parua similitͥ
ñ nisi commodũ appetitur. qͣnͣdo or¬
dinate quidem bene. qͣndo uͦ mordinate male:
uidetur homo. ꝓ eo qđ natura infirmi¬
Ta mortalitatis corrupta. affectum suũ iam
eo nicissitate ultra mensurã effluentem ꝑ se
cehibere ñ potest: considerandũ ẽ. quia ñ
portit hxcusare illa necessitas. qͣm precedeis
oꝑat d̃ uoluntas. Culpa enim uoluntaria
peuam meruit. pena autem oꝑata ẽ. infirmi¬
tatem: infirmitas autem induxit necessitatẽ.
¶ourto quia necessitatem oꝑata ẽ uoluntas:¬
ipsam̃ uoluntatem excusare non pocest necessi¬
tas. Transgressionem gͦ suꝑioris appetitus

Expanded text:
cia sunt aliquid in se boni habeant, et vident futura non praevident; parva mala fugiunt et magna incurrunt; et parva similiter non nisi commodum appetitur, quando ordinate quidem bene, quando vero inordinate male. ur homo pro eo quod natura infirmitate mortalitatis corrupta affectum suum jam ex necessitate ultra mensuram effluentem per se cohibere non potest, considerandum est quod non potest excusare illa necessitas quam praecedens operata est voluntas. Culpa enim voluntaria poenam meruit; poena autem operata est infirmitatem: infirmitas vero induxit necessitatem. Et idcirco quia necessitatem operata est voluntas, voluntatem ipsam excusare non potest necessita
Abbreviated transcription (Latin):
dum uͦ ẽ. qm hec necessitas concupis¬
cendi ũ ideo culpa non ẽ. quia necelita õ.
quia ut sẽt hec necessitas. ñ necessitas causa
fuit s uoluntas. S quid dicemus: Sihoc
naturaliter habet homo ut incõmodum
luum amare ñ possit. neq commodum siũ
fastidire. gͦ quicqͥd appetit commodũ ililẽ
eusatur ꝓeo qd appecit. eum ñ appetat umq̃
nisi cõmodum suũ. ⁊ hoc ei appetere natiua¬
licer. datum sit. intantũ ut ipsa natura meo
qbͦ facta ẽ. immobiliter consistente aliuclom¬
nino preter cõmodum suũ appetere ñ posit.
QCpodũ ordinatũ appetenduo xpi
ed aluid ẽ. qd̾ aliquo mͦ commodũ ẽ.
appetere eo modo quo cõmodũ ñ ẽ.
anq: aliud ia qd commodũ est desiderare.
eo modo quo cõmodũ ẽ. Omne enĩ qd cõmo¬
dumẽ. aliquo modo cõmodum ẽ. ⁊ similit᷑
omne qđ in commodũ ẽ. aliqͦ modo inc̃omo¬
dum ẽ et ñ unuersaliter. Quig appeat
ꝗã aliquo m̃i cõmodum ẽ.⁊ ñ appetit eomo¬

Expanded text:
dum vero est quod haec necessitas concupiscendi non ideo culpa non est, quia necessitas est; quia ut esset haec necessitas, non necessitas causa fuit sed voluntas. Sed quid dicemus? Si hoc naturaliter habet homo ut incommodum suum amare non possit neque commodum suum fastidire. Ergo quidquid appetit commodum illi escusatur pro eo quod appetit, cum non appetat unquam nisi commodum suum et hoc ei appetere naturaliter datum sit intantum ut ipsa natura in eo quod facta est immobiliter consistente: aliud omnino praeter commodum suum appetere non possit. ordinatum appetendum est. Sed aliud est id quod aliquo modo commodum est appetere eo modo quo commodum non est, atque id aliud quod commodum est desiderare eo modo quo commodum est. Omne enim quod commodum est, aliquo modo commodum est; et similiter omne quod incommodum est, aliquo modo incommodum est, et non universaliter. Qui ergo appetit quod aliquo modo commodum est et non appetit eo mo
Abbreviated transcription (Latin):
Iriginale peccatum dupliciter intelligiui¬
potest. siue uidelicet prima illa inobe¬
dientia hominis que prima omnium peccatoꝵ
fuit. ⁊ subsequentiũ omnium origo extitit:
siue uitiũ illud. cũ quo ab illo traducto uniuer¬
si oruintur. qui abillo ꝑ carnis ꝓpagationem
traducuntur. Hoc autem uitium originis hu¬
mane. duplici corruptione naturam inficit:
ignorantia scilicet mentem: iconcupiscentia
carnem. Hec duo mala. iu primo quidem pa¬
rente pena fuert̃ preedentis culpe: ⁊culpa ac¬
tualis: innobis autem culpa subsequentis
penȩ:⁊ culpa simul ⁊ pena origenalis. Qnͣdo
uͦ originale peccatum qͣntũ ad pͥmum homi¬
nem dicimus. intelligimus primã culpam
mobedientie illuis: que illi quidem originał
dicitur. ñ qd̃ ab illa uel cum illa originem
accepit natura illiꝰ. s qđ ex illa quasi pͥma om¬
nium post modũ orta sint: & exierint subse¬
quentia omnia mala illius. Quia autẽ inillo
a prima origine nullum peccatum descendit.

Expanded text:
Originale peccatum dupliciter intelligpotest, sive videlicet prima illa inobedientia hominis quae prima omnium peccatorum fuit et subsequentium origo omnium exstitit, sive vitium illud cum quo ab illo traducto universi oriuntur, qui ab illo per carnis propagationem traducuntur. Hoc autem vitium originis humanae duplici corruptione naturam inficit; ignorantia scilicet mentem, et concupiscentia carnem. Haec duo mala in primo quidem parente poena fuerunt praecedentis culpae et culpa actualis; in nobis autem culpa subsequentis poenae, et culpa simul et poena originalis. Quando ergo originale peccatum quantum ad primum hominem dicimus, intelligimus primam culpam inobedientiae illius quae illi quidem originalis dicitur; non quod ab illa vel cum illa originem acceperit natura illius, sed quod ex illa quasi prima omnium postmodum orta sint, et exierint subsequentia omnia mala illius. Quia autem in illo a prima origine nullum peccatum descendit,
Abbreviated transcription (Latin):
cut olim colũna ignis filios isrł mare ru¬
brum transeuntes p̃cessit. ꝑ ignem illu¬
minans. et obumbrans ꝑ nubem. Sub ea¬
dem figura tuxta consuetudinẽ antiqͣm.
in die paschali: in ȩccła romana agnice¬
rei benedicuntur: et ppło distribuunt᷑.¬
De signis ꝗͣ sonitu fideles in unũ c̃uocãt᷑.
ionoꝵ usus aueteri testam̃to as¬
sũptꝰ ẽ: uͥ tub ͦ argentee a dño duc¬
tiles fieri precipiunt᷑: quib multitudo
popł  conuocari debuisset. Ad simi¬
litudinem harum tubarũ signa ex me-¬

Expanded text:
cut olim columna ignis filios Israel mare Rucut olim columna ignis filios Israel mare Rubrum transeuntes praecessit, per ignem illuminans, et obumbrans per nubem . Sub eadem figura juxta consuetudinem antiquam in die paschali in Ecclesia Romana agni cerei benedicuntur, et populo distribuunt sonitu fideles in unum convocantur. Signorum usus a Veteri Testamento assumptus est, ubi tubae argenteae a Domino ductiles fieri praecipiuntur quibus multitudo populi convocari debuisset. Ad similitudinem harum tubarum signa ex met
Abbreviated transcription (Latin):
abec etiam ȩccłastica concendis.¬
suetudo. ut in dñica que ꝓreima
est. ante sollẽpnitatẽ paschalẽ. rami pelma¬
rum et frondes arboꝵ benedicantur. et
popło portandi distribuant᷑. infigura eoꝵ
qui dño iħu eodem die ihęsolimam ascendẽ¬
ti. cum ramis palmarum. et frondib arboꝵ
uirentibus cantantes & laudantes occurre¬
runt. In quo ñ solum nobis id qd̾ tc̃ illicor¬
poraliter fecerunt. corꝑalit̃ faciendũ ꝓpo¬
nit᷑: s id poti qd̾ uł in illo uł in isto corpora¬
li facto.spiritalit̾ imitandum significatur:
Palma quippe: signĩi uictorie ẽ. Rami
tis triumphatorẽ bonis oꝑib et digna gr̃a¬
rum actione laudamus.
orimus papa be¬
constituit cereum magnũ in sab¬
bato scõ pasche benedici. quẽ diaconꝰ accep¬
ta benedictione a sac̾dote benedicit. Hic
cereus xp̃m de signat. incere̾ humani¬
tatẽ. in igne diuinitatẽ. Qui cathecumi¬
nuͦs ad baptismũ p̃cedit illuminans: si¬

Expanded text:
abet etiam ecclesiastica consuetudo ut in Dominica quae proxima est ante solemnitatem paschalem, rami palmarum et frondes arborum benedicantur, et populo portandi distribuantur, in figuram eorum qui Domino Jesu eodem die Jerosolymam ascendenti cum ramis palmarum et frondibus arborum virentibus cantantes et laudantes occurrerunt . In quo non solum nobis id quod illi tunc corporaliter fecerunt, corporaliter faciendum proponitur, sed id potius quod vel in illo vel in isto corporali facto spiritualiter imitandum significatur. Palma quippe signum victoriae est, rami tis triumphatorem bonis operibus et digna gratiarum actione laudamus. Zozimus papa constituit cereum magnum in Sabbato sancto paschae benedici, quem diaconus accepta benedictione a sacerdote benedicit. Hic cereus Christum designat. In cera humanitatem, in igne divinitatem. Qui catechumenos ad baptismum praecedit illuminans, si
Abbreviated transcription (Latin):
Tunit que dam sac¬
menta in ȩccła. inquibus
et si pͥncipalit salꝰ ñ constet.
tam̃ salus ex eis auget᷑. in
quantũ deuotio exercet᷑.¬

Expanded text:
unt quaedam sacramenta in Ecclesia in quibus etsi principaliter salus non constet. tamen salus ex eis augetur, in quantum devotio exercet
Abbreviated transcription (Latin):
aliquando sicut contig̾e solet uit
uideas aliqua fieri in sacramento hos que
minis digna ee uidebuntur. noli horrere.
sola spes que apparet hec habet. Tibi mons.¬
crat spẽm: sibi seruat u̾itatẽ. Exibet sensui
tuo similitudinẽ cibi corꝑalis ut sensus tuũ
ꝑ om̃ia in suo erudiatur seruat corpi suo
uatate nature iniiolabił. et immortalis.
ne in suo corrumpatitr. Si maliqͦ asimi¬
litudine recełet: uerũ sacram̃tum ñ esset.
Et ꝓdet se ibi. et tolleret locum fidi. nop
oportet. Itaq quantũ ad nos. seruat ꝑomĩa
co ruptibił cibi similitu diñe: et tamen ñ
amitcit quantũ adse ininolabilis corꝑis
u̾itatẽ. Nidetur corrodi: et manet inceru¬
ptus. Uidetur affici uł maculari. et ꝑse¬
uerat inuiolat᷑. Sustinet hoc fieri circa se.
ne sensus ñr aliquid alienũ ꝑcipiat. ẜ nõ
recipit hec inse nec incorruptibił natura
sinceritatẽ suam amictat. Tanta ẽ lignita sᷤ
Itaq si quando hec fieri indis noli timere

Expanded text:
aliquando, sicut contingere solet, ut videas si qua fieri in hoc sacramento quae minus esse videbuntur, noli horrere: sola species quae apparet hoc habet. Tibi monstrat speciem, sibi servat veritatem. Exhibet sensui tuo similitudinem cibi corporalis, ut sensus tuus per omnia in suo erudiatur. Servat corpori suo veritatem naturae inviolabilis et immortalis, ne in suo corrumpatur. Si in aliquo a similitudine recederet, verum sacramentum non esset et perderet se ibi, et tolleret locum fidei, neqoportet. Itaque, quantum ad nos, servat per omnia corruptibilis cibi similitudinem, et tamen non amittit quantum ad se inviolabilis corporis veritatem. Videtur corrodi, et manet incorruptus. Videtur vel affici vel maculari, et perseverat inviolatus. Sustinet hic fieri circa se, ne sensus noster aliquid alienum percipiat; sed non recipit hic in se, ne incorruptibilis natura sinceritatem suam amittat. Tanta est dignitas etItaque si quando hoc fieri videris, noli timere
Abbreviated transcription (Latin):
tus manet. Xp̃c de ore ad cor transit. Mę¬
liꝰ ẽ. tͥ ut eat inmentem tuã: quam in uẽ¬
trem tuum. Cibus iste. anime ñcorporis
est. Noli inipso querere consuetudi nẽ
cibi corporalis. Uenit ad te ut comedatur:
ñ ut consumat᷑. Uenit ut gustetur: nõ
ut incorporetur. Augustinus uocẽ de cȩ¬
lo audit: quia hoc a terrenis illi dici aut
responderi ñ potuit. Cybus sum gran¬
dium: cresce et manducabis me. N ut me

Expanded text:
tus manet; Christus de ore ad cor transit. Metus manet; Christus de ore ad cor transit. Melius est tibi ut ea in mentem tuam, quam in ventrem tuum. Cibus iste animae non corporis est. Noli in ipso quaerere consuetudinem cibi corporalis. Venit ad te ut comedatur, non ut consumatur. Venit ut gustetur, non ut incorporetur. Augustinus vocem de coelo audivit, quia hoc a terrenis illi dici aut responderi non potuit. Cibus sum grandium, cresce et manducabis me; non ut me
Abbreviated transcription (Latin):
dum uenit. et scđm psentiam corporalẽ.
ad tempus cũ hominibus conu̾satus e.: ut
eos ad sꝑitalem p̃sentiam querendam et
inueniendam excitaret. Postea completa
dispensatione scđm corporalẽ p̾sentiam
recessit: et scd̾m sꝑitalem p̃sentiam reman¬
sit. Nam ut ostenderet quia scđm sꝑicalẽ
p̾sentiani ñ recedebat. quando scd̃n cor¬
poralem p̾sentiam abire disponebat. ait.
Ecce ego uobiscum sũ om̃ib diebus. usq
ad comsummationem scli. Si gͦ in sacra¬
mento suo mͦ temporalit̃ uenit adte. et
est corporalit̾ tecũ: ut tu ꝑ corporalem p̾¬
sentiam ad sp̃ualẽ querendam exciteris.
et inueniendam adiuueris. Quando in
manib sacramentũ eiꝰ tenes corporalit
tecum est. Quando ore suscipis. corporalit̃
tecũ e. Quando manducas &: quando gus
ꝑaliter afficitur. p̃sentia corporał ñ aufer¬
tur. Post quã aũt sensꝰ corporał imꝑcipien¬
do deficit. de inceps corporał p̃sentia que
tio completa est. ꝑfectum ẽ. sacram̃tũ. iur¬

Expanded text:
et secundum praesentiam corporalem ad tempus cum hominibus conversatus est, ut eos ad spiritualem praesentiam quaerendam et inveniendam excitaret. Postea completa dispensatione secundum corporalem praesentiam recessit, et secundum spiritualem praesentiam remansit. Nam ut ostenderet, quod secundum spiritualem praesentiam non recedebat, quando secundum corporalem praesentiam abire disponebat, ait: Ecce ego vobiscum sum omnibus diebus usque ad consummationem saeculi . Sic ergo in sacramento suo modo temporaliter venit ad te, et est eo corporaliter tecum, ut tu per corporalem praesentiam ad spiritualem quaerendam exciteris, et inveniendam adjuveris. Quando in manibus sacramentum ejus tenes, corporaliter tecum est. Quando ore suscipis, corporaliter tecum est. Quando manducas, et quando gustporaliter afficitur, praesentia ejus corporalis non aufertur. Postquam autem sensus corporalis in percipiendo deficit, deinceps corporalis praesentia tio completa est, perfectum sacramentum vir
Abbreviated transcription (Latin):
sequitur: qui ductu scͥptitr uxnt
tur qua tube legis: quia uox ut̾iles¬
menti ad tempus tantũ uideis me

Expanded text:
sequitur, qui ductu Scripturae sacaudiuntur quam tubae legis, quia vox Veteris Testamenti ad tempus Judaeis
Abbreviated transcription (Latin):
nui dr quarta feria quando ieiunium
uotiuu suscipitur. cinis consec̾tus capi¬
tibus fidelium imponat᷑. scilicet ob re¬
cordationẽ mortalitatis nr̃e. ut mortał
homo qui tunc ex habitu penitentie
as rcordatione pecc̾oꝵ suoe ad deuotionẽ
compungitur. ꝑ memoriam ȩtiam conditio¬
nis sue humilietur. Propt̃ qd̾ ei dr̃. Mem̃¬
to quia cinis es: et incinerem reuerteris.¬

Expanded text:
nii dicitur, quarta feria quando jejunium nii dicitur, quarta feria quando jejunium votivum suscipitur, cinis consecratus capitibus fidelium imponatur scilicet ob recordationem mortalitatis nostrae, ut mortalis tunc homo qui ex habitu poenitentiae et recordatione et peccatorum suorum ad devotionem compungitur, etiam per memoriam conditionis suae humilietur. Propter quod ei dicitur: Memento quia cinis es, et in cinerem reverteris
Abbreviated transcription (Latin):
lexander papa quintus a beato pe¬
tro constituit ut sal et aqua bene¬
dicerentur: adͥ asꝑgendum popłm et ha¬
bitaciula eoꝵ. Illo utiq exemplo quo heli¬
seus ꝓpħa sał iaqu̾a mississe legitur: ut
hoc condimento fonces amari inlulcedi¬
ne uerterentur. Hac gͥ aqua scĩficata
ridules asoguntur: et habitacula fideliũ
lustrantur ab illusione et infestatione
malignoꝵ spũũ. Hec eͥ aũt significatio
hiu sacͣmenti. qd̃ aqͣ penitentiam signi¬
fucat de pͥtitis: sal. discretionẽ et cautela
de futuris. Que duo si simul misceant᷑.
amara conscientia inculcedinẽ u̾titur.
atq ill usiones & infestationes demonũ
ampli ei ñ dñant᷑. Nos itaq supͣdictam
institutionẽ secuti ꝑ singulos dies dñi cos
sai & aqu̾a si mul miscendo benedicimꝰ
ut hac asꝑsione fideles & habitacula fi¬
delium contra spiritales neqͥtias muniamꝰ.
ctastica De susceptione cannd
insticutio hc̃ ut ꝑsingulos anno̾ci.
in inicio quadragesime qd̾ caput ieiu¬

Expanded text:
lexander papa quintus a beato Petro constituit ut sal et aqua benedicerentur ad aspergendum populum et habitacula eorum. Illo utique exemplo quo Elisaeus propheta sal in aquam misisse legitur, ut hoc condimento fontes amari in dulcedinem verterentur. Hac igitur aqua sanctificata fideles asperguntur, et habitacula fidelium lustrantur ab illusione et infestatione malignorum spirituum. Haec est autem significatio hujus sacramenti, quod aqua poenitentiam significat de praeteritis sal discretionem et cautelam de futuris, quae duo si simul misceantur, amara conscientia in dulcedinem vertitur, atque illaesiones et infestationes daemonum amplius ei non dominantur. Nos itaque supradictam institutionem secuti, per singulos dies dominicos sal et aquam simul miscendo benedicimus, ut hac aspersione fideles et habitacula fidelium contra spirituales nequitias muniamus. CAP. III. De susceptione cineris. institutio habet, ut per singulos annos in initio quadragesimae, quod caput jeju
Abbreviated transcription (Latin):
tribus diu̾sis temꝑib diu̾sa a ucta siunt
Missa aut̃ dicta ẽ quasi transmissa ulos
si transmissio: eõqd̃ ppłs fidelis ꝑ minsi
uocari pot̃. quia transmissa ẽ. primis
patri. ut apud patrem ꝓ nob̃ interibe
Primũ a patre nobis ꝑ incarnatiun

Expanded text:
tribus diversis temporibus, diversa adjecta sunt. Missa autem dicta est quasi transmissa, vel quasi transmissio, eo quod populus fidelis per ministerium vocari potest, quia transmissa est primum Patri, ut apud Patrem pro nobis intercederet. Primum a Patre nobis per incarnation
Abbreviated transcription (Latin):
nĩ omĩa que facit oꝑatur: qui ꝑ rectam
dem agnoscit se nec sine illo aliqͥd boni
usse facere: et siquid fecerit laudabile
itea illum głari ñ debe. Qui fidelit̃ in
om̃i oꝑe suo et ante factũ ab illo auxilium¬
querit ce pͥ factu totũ qd oꝑat e. bonũ ad
laudem & glam eiꝰ conu̾cit. Sicut gͦ om̃ia
q̃ facim sola fide &̃ sine platione u̾borũ
in nomine dni recte fieri dicunt. sic & q̃dã
cramenta sunt: que tam̃ ex aliis u̾b scĩfi.¬
catione naccipiunt. Nullũ tamen sacra¬
mentum sine illo uͭ scificat᷑ qd si ue sola
fide siue et fide et ꝓlatione u̾boꝵ in uoca

Expanded text:
Domini omnia quae facit operatur, qui per rectam fidem agnoscit se, nec sine illo aliquid boni posse facere, et si quid fecerit laudabile extra illum gloriari non debere. Qui fideliter in omni opere suo et ante factum ab illo auxiliumquaerit, et post factum totum quod operatus est bonum, ad laudem et gloriam ejus convertit. Sicut ergo omnia quae facimus sola fide etiam sine prolatione verborum, in nomine Domini recte fieri dicuntur; sic et quacramenta sunt, quae tamen ex aliis verbis sanctificationem non accipiunt. Nullum tamen sacramentum sine illo verbo sanctificatur, quod sive sola fide, sive ex fide, et prolatione verboru
Abbreviated transcription (Latin):
ed fortassis iterum dicit ł cogita¬
tatio tua: quid fiat de corpore A
postquam sumptũ fu̾it et comestum. Tales
sunt cogitationes hominum. ut uix qui¬
escere uelint. in his maxime que querenda
ñsunt. Dicit gͦ tibi cortuum. Quid factũ
est de corpore xp̃i.: postꝗ̃ illud supsi et mã¬
ducaui: Audi gͦ Eorporalem p̾sentiã tp̃i
queris: Incelo quere. Ibi xp̃c ẽ. ad dext̾am dĩ¬
patris sedens. Tecum ad tempꝰ eẽ uoluit. ꝗͣ¬
do & quam diu necesse fuit: Erhibuit ͥ ad
tempus corporalem p̃sentiam suã. ut te ad
spualẽ excitaret. Idõ corporaliter adte ueñ.
et exhibuit tͥ ad tempꝰ corporalẽ p̃sentiam¬

Expanded text:
ed fortassis iterum dicit tibi cogitatio tua: Quid fiat de corpore Christi, postquam sumptum fuerit et comestum? Tales sunt cogitationes hominum, ut vix quiescere velint, in his maxime quae quaerenda non sunt. Dicit ergo tibi cor tuum: Quid factum est de corpore Christi, postquam illud sumpsi et manducavi? Audi ergo corporalem praesentiam Christi. Quaeris? In coelo quaere. Ibi Christus ad dexteram Patris sedens, tecum ad tempus esse voluit, quando et quandiu necesse fuit. Exhibuit tibi ad tempus corporalem praesentiam suam, ut te ad spiritalem excitaret. Ideo corporaliter ad te venit, et exhibuit tibi
Abbreviated transcription (Latin):
bonum qud appetebatur mali
fuit. ⁊ uoluntas qua appetebatur h
appetebatur. hoc solum malũ fuit f
uoluntati hominis nec hoc malũt
uoluntas ẽ. quia aliquid ẽ. ⁊ omi

Expanded text:
bonum quod appetebatur malum non fuit, et voluntas qua appetebatur sie mensura appetebatur hoc solum malum fuit. Ergo voluntati hominis nec hoc malum est quod voluntas est, quia aliquid est, et omne
Abbreviated transcription (Latin):
n enorem gerere: ⁊ postea ꝑ penitentiam
⁊ uenie postulationẽ. ereatorem posse placa¬
ro. Uere gͥ dictum ẽ. quia minus peccaũ:
qui de penitentia imiscdĩa cogitauit. pͥe¬
eaunit tamen. quia peccanti consensit: et
pectantem ñ correxit. Et iccirco que in
peerato onginali c̃. culpa. qͣmuis dissimi¬
ltes ad utrumq tamen tota redundat.
iuillam quidem. quia peccauit. inistum¬
ũ quia peccanti consenst. ⁊ peceatũ illius
consentiendo suum fecit. Et hor
tati que ad hanc considerationem

Expanded text:
ri morem gerere; et postea per poenitentiam ri morem gerere; et postea per poenitentiam et veniae postulationem Creatori posse placere. Vere igitur dictum est quia minus peccavit qui de poenitentia et misericordia cogitavit; peccavit tamen quia peccanti consensit et peccantem non correxit. Et idcirco quae in peccato originali est culpa quamvis dissimiliter ad utrumque tamen tota redundat; in illam quidem quia peccavit in istum, quia peccanti consensit et peccatum illius consentiendo suum fecit. Et hoc qualitate quae ad hanc considerationem
Abbreviated transcription (Latin):
eñ scientia boni ⁊ mali appetiit: s intantã
etam plapsa ꝑuersitatem ueri similiter pu¬
tatur. ut đm ex inuidia lignum scientie bo¬
ni n inali homini uetuisse crederet: ne ipse
homo ex eo gustando ad equalitatẽ ipsius
ꝓficere potuisset. Hecẽ. enim illa ꝑuersa si¬
militudo. que ereature ñ conuenit: que er
imutatione ñ queritur. s ex cõꝑatione. Naẽ
i muilrer insuꝑbiã elata appetut: et ne hãc
habere potuisset. ipsum ereatorẽ inuicdia
taetum. lignum hoc uetuisse putauit. Uo¬
luntaria gͦ malitia se contra ereatorẽ suũ
ererit. ꝑuerse contra ipsum uolendo: umpie
de ipso sentiendo. Adam uͭ ñ ẽ. seductus:
quia qđ diabolus ꝓmisit. falsum et̃ sciebat.
Deꝙ iccireo pomum uegitum comedit. qͣs
ꝑ ilam commestionem deo parificari ueles:
affectum dilectionis sotiata fuerat. euis pe¬
aicioni et uoluntati resistendo contristarit.
Marimie autem quia putauit se. ⁊ mullie¬

Expanded text:
cum scientia boni et mali appetiit, sed in tantam cum scientia boni et mali appetiit, sed in tantam prolapsa perversitatem verisimiliter putatur, ut Deum ex invidia lignum scientiae boni et mali homini vetuisse crederet, ne ipse homo ex eo gustando ad aequalitatem ipsius proficere potuisset. Haec est enim illa perversa similitudo quae creaturae non convenit, quae ex imitatione non quaeritur, sed ex comparatione. Hanc ergo mulier in superbiam elata appetiit; et ne hanc habere potuisset, ipsum Creatorem invidia tactum lignum hoc vetuisse putavit. Voluntaria ergo malitia se contra creatorem suum erexit; perverse contra ipsum volendo, et impie de ipso sentiendo. Adam vero non est seductus, quia quod diabolus promisit falsum esse sciebat. Neque idcirco pomum vetitum comedit, quasi per illam comestionem Deo parificari se possaffectum dilectionis sociata fuerat, ejus petitioni et voluntati resistendo contristaret. Maxime quia putavit se et mulie
Abbreviated transcription (Latin):
interius. Excerior temptatio ẽ: qnͣdo
nobis ertrinsecꝰ malum siue uisibiliter siue
inuisibiliter faciendũ suggeritur. Interi¬
or temptatio ẽ: qͣndo ex motu pͣue delecta¬
tionis intus animus ad peccandum solli¬
citatur. Hec autem temptatio difficilius
uincitur: quia interus obꝑugnans. de
nr̃o contra nos roboratur. Ppterea dia¬
bolus ueniam ñ meruit: quia sine ulla
temptatione peccauit. Homo uͭ. quia sola
exterior temptatione pulsatus cecidit: tan
to grauiis plectendus erat. qͣnto leuiorim¬
pulsu ꝓstratus fuerat. Et tam̃ quia aliqͣm¬
qͣmus modicam ad cadendum oecasionẽ
do temptacionis uiolentiam patimur: tanto
leuiore piaculo ad grãm amissam renouam.
uer̃t Quis plus peccauit. Adam an cua
etiam quidam. quis plus peccauerit.
acdamen eua: s sicut dicit apłs. mulier se¬
auestare: ñ uis. Eua quippe seducta ẽ: quia
uerum eẽ eredidit qđ diabolus dixit. Et io¬
eir eo non solum mordinate similitudinẽ di

Expanded text:
Exterior tentatio est quando nobis extrinsecus malum sive visibiliter sive invisibiliter faciendum suggeritur. Interior tentatio est quando ex motu pravae delectationis intus animus ad peccandum sollicitatur. Haec autem tentatio difficilius vincitur, quia interius oppugnans de nostro contra nos roboratur. Propterea diabolus veniam non meruit, quia sine ulla tentatione peccavit. Homo vero quia sola exteriori tentationto gravius plectendus erat, quanto leviori impulsu prostratus fuerat. Et tamen quia aliqquamvis modicam ad cadendum occasionem do tentationis violentiam patimur, tanto leviori piaculo ad gratiam amissam renovamur. CAP. X. Uter plus peccavit Adam an Evaetiam quidem, uter plus peccaverit Adam an Eva. Sed sicut dicit Apostolus: Mulier seducta est, non vir . Eva quippe seducta est, quia verum esse credit quod diabolus dixit. Et idcirco non solum inordinate similitudinem Dei
Abbreviated transcription (Latin):
pa. ¶ ensura enim suꝑioris appetitus. in libo
arbicio posita fuerat. mensura uͦ inferioris
appetus concessa indono. Qua ꝓpter illam
tenere  iurtus fuisset: istam autem retinere
ꝑe so selicitatis. Unde sicut culpa fuit illã
ĩlauisse: ita pena facta ẽ. istam amisisse.
Intamen pena. etiam culpa fuit: quia ⁊
L qq mensuram ñ tenere. contra iustitiã
suit. Hec autem culpa. precedentis eulpe
pena fuit: quia nͥ sp̃c in appetitu suo mensu¬
tam deseruisset. caro subiecta sp̃ui. aduereꝰ
ipsum sp̃m in suo appetitu terminũ mensu-
hominis corpus sanum ⁊ integrum
Aderat. Sanum. quia nichil illi inerat
oiruptionẽ: integrum. quia nichil ei de¬
uut adꝑfectionem. Sed inutroq talem con¬
onem posuerat: ut nes integritas nec sa¬
nitas. sine adminiculo posset conseruari.
Itaq in reb creatis forinsecus quedam or¬
dinauit: quȩ ad conseruandam atq tuen

Expanded text:
pa. Mensura autem superioris appetitus in libero pa. Mensura autem superioris appetitus in libero arbitrio posita fuerat. Mensura vero inferioris appetitus concessa in dono. Quapropter illam tenere velle, virtutis fuisset; istam autem retinere posse, felicitatis. Unde sicut culpa fuit illam non tenuisse, ita poena facta est illam amisisse. In qua tamen poena etiam culpa fuit, quia et hoc quoque mensuram non tenere contra injustitiam fuit. Haec autem culpa praecedentis culpae poena fuit, quia nisi spiritus in appetitu suo mensuram deseruisset, caro subjecta spiritui adversus ipsum spiritum in suo appetitu terminum mensurahominis corpus sanum et integrum condiderat. Sanum, quia nihil illi inerat ad corruptionem. Integrum, quia nihil ei deerat ad perfectionem. Sed in utroque talem conditionem posuerat, ut nec integritas nec sanitas sine adminiculo posset conservari. Itaque in rebus creatis forinsecus quaedam ordinavit, quae ad conservandam atque tuen
Abbreviated transcription (Latin):
aret ⁊reprehensibilis. idigna reybatione:
a non habet formam suam. nec decorem.
pulchritudinẽ ꝓ qua amari debuisset.¬
duei inglam. Qđ homo mappenitu usti
uit ⁊ i appetitu cominodi punitus ẽ
ia gͦ homo appecitum iusti deserens
ꝑeccauit: in recento appetitu cominodi
itus ẽ. Nlam ulle ꝓpterea sic datus ẽ.
m se parabiliter ratiõnali uoluntati adeẽt:
quatinus mneo uel puniretur si a iustitia re¬
caderet. uel renuneraretur. si iniustitia ꝑ¬
maneret: cum utiq pęnã omnino pati non
posset: si cominodum nullum appeteret.
Incõmodũ quippe nichil aliud eẽ constat:
nisi qd uoluntati siue appetitui contrariũ
ẽd ꝓbatur. Quia gͥ homo appetitum it̾tie
discouit: appetitus cõmodi solus illi adpe¬
nam temansit. In quo quidem dupliciter
puntur: siue cum abhis que ordinate appe¬
to ristringitur. siue cum ad alia cõmoda qͦ
ordinate appetit ñ possunt. appetenda relara¬
a. In altero ẽ. pena: maltero ⁊ pena et cul¬

Expanded text:
et reprehensibilis et digna reprobatione, quia non habet formam suam, nec decorem nec pulchritudinem pro qua amari debuissetetitu justi peccavit, in appetitu commodi punitus est. Quia ergo homo appetitum justi deserens peccavit, in retento appetitu commodi punitus est. Nam et ille propterea sic datus est ut inseparabiliter rationali voluntati adesset, quatenus in eo vel puniretur si a justitia recederet, vel remuneraretur si in justitia permaneret, cum utique poenam omnino pati non posset: si commodum nullum appeteret. Incommodum quippe nihil aliud esse constat, nisi quod voluntati suae sive appetitui contrarium esse probatur. Quia igitur homo appetitum justitiae deseruit; appetitus commodi solus, illi ad poenam remansit. In quo quidem dupliciter punitur, sive cum ab iis quae ordinate appetit restringitur, sive cum ad alia commoda quae ordinate appeti non possunt appetenda relaxatur. In altero est poena, in altero poena et cul
Abbreviated transcription (Latin):
alibi uel pena sit. uel adpęnam sit:
tionali uoluntate culpa ẽ: quia quꝰ
inipsa ẽ. ex ipsa. ⁊ ꝑ ipsam ẽ. Et
quia libero: ꝑ ipsam quia arbitr
factum ẽ. Inquo quidem a similiuao¬

Expanded text:
alibi vel poena sit vel ad poenam sit, in rationali voluntate culpa est, quia quoties in ipsa est, ex ipsa et per ipsam est. Ex ipsa quia libero, per ipsam quia arbitrio ipsius factum est. In quo a similitud
Abbreviated transcription (Latin):
iustitia eiꝰ. ẽẽ debuerat. Et quẽ ad modũ uo¬
luntas ei data fuerat. qua bona sua ⁊ inbo¬
nis suis commodum appeteret: ita etiam
uoluntati eiꝰ insitum fuerat. ut ipsa ei men¬
sura scdm qͣm eisdem bonis suis uti uel frui
debuerat. ñ displiceret. In eo gͥ qd̃ bona
sua amauit. consideramus appetitũ com¬
sius dilexit. intelligimus appectitũ iusti.
Sigͦ mensuram homo semꝑ dilerisset:
appetitũ iusti ñ amisisset. Mensut
uoluisset. Exquo autẽ extra mensire
aliquid uele cepit: mensuram ueles
destitit amare uistitiam. Et inipsoa
Sicut enim iustitia amatori suo am̃
test: ita illi aquo ñ amatur. nullatns
potest. In hoc gͥ iniustitia hominis fo
qđ appetitum suum extra mensurans¬

Expanded text:
justitia ejus esse debuerat. Et quemadmodum vojustitia ejus esse debuerat. Et quemadmodum voluntas ei data fuerat, qua bona sua et in bonis suis commodum suum appeteret; ita et voluntati ejus insitum fuerat ut ipsa ei mensura secundum quam eisdem bonis suis uti vel frui debuerat non displiceret. In eo igitur quod bona sua amavit; consideramus appetitum com in bonis suis dilexit: intelligimus appetitum justi. Si ergo mensuram semper homo dilexisset, justi appetitum non amisisset. Mensuranihil voluisset. Ex quo autem extra mensuram aliquid velle coepit, mensuram velle destitit amare justitiam. Et in ipso Sicut enim justitia amatori suo non deesse potest, ita illi a quo non amatur nullatenus adesse potest. In hoc igitur injustitia hominis fuit, quod appetitum suum extra mensura
Abbreviated transcription (Latin):
bonum solum ibi erat. Similiter ⁊ qͣntũ
illo bono fruendum eẽt. omnino querendũ
ñ erat: cum sine dubitatione constaret. qͥa
qͣntomagis illo frueretur quis. tanto utiq
felitior eẽt. Illic autẽ solum mensura qͣntita¬
tis querenda ẽ: ubi parũ aut nimium ẽẽ
potest. Fructuis autem huus boni ita se
habet. ut ineo qui minus possidet plenũ
sit: & qui amplius non sit suꝑfluum. In
hoc gͥ solo mensura constabat: ut agnosce¬
retur qualiter illo bono frui deberet: ne
inordinate illud ñ quidem adimitationem
sicut creature conuenit. s adequalitatem
qd̃ ereature possibilitatem transcendit. poᷤ¬
sidere concupisceret. Similiter ut atten¬
deret. ne illud ante tempus preriꝑe festina¬
ret: cum illud priusqͣm obedientiã consum¬
masset. accipere ñ deberet. Sicut gͥ inhis
bonis cominodũ hominis constitutũ erat:
sic inmensura utendi uel fruendi bonis his.

Expanded text:
unum solum ibi erat. Similiter et quantum unum solum ibi erat. Similiter et quantum illo bono fruendum esset omnino quaerendum non erat: cum sine dubitatione constaret, quia quanto magis illo frueretur quis tanto utique felicior esset. Illic autem solum mensura quantitatis quaerenda est; ubi parum aut nimium esse potest. Fructus autem hujus boni ita se habet ut in eo qui minus possidet plenum sit; et qui amplius, non sit superfluum. In hoc ergo solo mensura constabat ut agnosceretur qualiter illo bono frui deberet, ne inordinate illud non quidem ad imitationem sicut creaturae convenit; sed ad aequalitatem quod creaturae possibilitatem transcendit possidere concupisceret. Similiter ut attenderet ne illud ante tempus praecipere festinaret; cum illud priusquam obedientiam consummasset accipere non deberet. Sicut igitur in his bonis commodum hominis constitutum erat, sic in mensura utendi vel fruendi bonis his
Abbreviated transcription (Latin):
peccare potuisset. Quid autem illud fuisse
dicetur. qd̃ uolendo iustum uelle desiio: nisi
quia aliquid ertra mensurã ẽ uoluit: inqua
sola iustitia fuite Quicquid enim extra men¬
suram ẽ: ustum eẽ ñ potest. S quȩ fuit ista
mensura. inqua uoluntas hominis ẽẽ debue¬
rat. ut bona ẽet. et malum in ea ñ eẽt: hoc
eterno frueretur. S quia bonis uti. aut frui
laudabile ñ ẽ: nisi bene utaris ⁊ fruaris: de¬
finita ẽ. homini mensura. scđ̃m quã bonis
sius temꝑalib bene uteretur. eternis bene fru
boni: quadriptitus constabat. Primo.¬
ut uteretur his tantũ quib uti deberet:
scdo ut qualiter deberet. Tertio. ut qͣntum:
quarto ut qnͣdo. Hor qd̃cumq homo pre¬
tum inueniebatur. Primo. ut sciret homo
qualiter illo bono frui deberet: sed̾o. ut etiã
qͣnͣdo eum illo bono frui conueniret. agno¬
sceret. Nam quo bono illi fruendum ẽẽt.
iccirco querendum ñ erat: q̃m ñ nisi unũ

Expanded text:
peccare potuisset. Quid autem illud fuisse peccare potuisset. Quid autem illud fuisse dicetur quod volendo justum velle desiit, nisi quod aliquid extra mensuram voluit in qua sola justitia fuit? Quidquid enim extra mensuram est, justum esse non potest. Sed quae fuit ista mensura in qua voluntas hominis esse debuerat, ut bona esset et malum in ea non esset, hoaeterno frueretur. Sed quia bonis uti vel frui laudabile non est, nisi bene utaris et fruaris: definita est homini mensura secundum quam bonis suis temporalibus bene uteretur, aeternis bene frueboni quadripertitus constabat. Primo,ut uteretur his tantum quibus uti deberet; secundo, ut qualiter deberet; tertio, ut quantum; quarto ut quando, horum quodcunque homo praetum inveniebatur. Primo, ut sciret homo qualiter illo bono frui deberet. Secundo, ut etiam quando eum illo bono frui conveniret agnosceret. Nam quo bono ibi fruendum esset idcirco quaerendum non erat; quoniam non nisi bonum
Abbreviated transcription (Latin):
uelle accepit. S considerandum ẽ. quia cũ
iustum appetere nichil sit aliud qͣm ustitiã
uelle: appetitum iusti deserere idem ẽ. qd̃ iusti¬
tiam uelle desinere. Qui autẽ uelle desinit.
ñ uolendo uelle desinit. s a uoluntate cessan¬
do: quẽ admodũ ille qui aliqͥd facere desinit:
ñ faciendo desinit. s cessando tantum & qui¬
escendo. abeo qđ facit. Quia gͦ homo appeti¬
tum iusti deserens non uelle cepit. qd̵ prius
noluit. s tantũmͦ qđ prius uoluit uelle desiit.
ñ necesse ẽ. ut hoc aut uolens aut nolens fe¬
cisse dicatur. Uoluit tamen aliquid: qd̾ qͥa
cum isto uelle ñ potuit. desiit istud uelle qd̃
uoluit. Nec ideo illud uoluit. quia istud
uelle desiit: s potius ideo istud uelle desiit.
quia illud uoluit. Peccatũ tamen uiniquitaᷤᷤ
eius ꝓpterea ñ ex eo pendet: quia illud noluit.
s quia istud uelle desiit: qm̃ si hoc uelle ñ
desineret. siue illud siue alud uolendo. numꝗͣ

Expanded text:
velle accepit. Sed considerandum est quod, cum velle accepit. Sed considerandum est quod, cum justum appetere nihil aliud sit quam justitiam velle, appetitum justi deserere idem est quod justitiam velle desinere: qui autem velle desinit, non volendo velle desinit, sed a voluntate cessando, quod quemadmodum ille qui aliquid facere desinit; non faciendo desinit, sed cessando et quiescendo ab eo quod facit. Quia ergo homo appetitum justi deserens non velle coepit quod prius noluit, sed tantummodo quod prius voluit velle desiit, non necesse est ut hoc aut volens aut nolens fecisse dicatur. Voluit tamen aliquid, quod, quia cum isto velle non potuit, desiit istud velle quod voluit. Nec imo illud voluit, quia istud velle desiit; sed potius ideo istud velle desiit, quia illud voluit. Peccatum tamen et iniquitas ejus propterea non ex eo pendet, quia illud voluit, sed quia istud velle desiit, quoniam si hoc velle non desineret, sive illud sive aliud volendo nunquam