comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dicant. cum expositi uagientes iacerent. a nescio qua primu
meretrice fuisse collectos. ⁊ primas eius sucxisse mammillas.
eos postea ad faustulum ꝑuenisse pastorem. atq ab eiꝰ acca
uxore nutritos. quanqͣ si ad arguendum hominẽ regem. ꝗł
eos in aquam proici crudeliter urxerat eis infantib per quos
tanta ciuitas condenda fuerat. de aqua diuinitus liberatis
p lactante feram. deus uoluit subuenire. Quid mirum est a¬
mulio successit in regnum latiare frater eius niuinitor. auus
romuli cuiũs numitoris primo anno conclita ẽ roma. ac ꝑ hoc
cum suo deinceps idẽ romulo regnauit nepote. Capitulu. ⁊2¬
Emultis morer concdita ẽ roma cuitas uelut altera habylon.
⁊ uelut prioris filia babylonis.ꝑ quam deo placuit orbem debel¬
lare terrarum et inunam societatem rei publice. legumq productu
longe lateq pacare. Erant enim iam populi ualidi et fortes.⁊ ãmis

Expanded text:
dicant, cum expositi uagientes iacerent, a nescio qua primum dicant, cum expositi uagientes iacerent, a nescio qua primum meretrice fuisse collectos et primas eius suxisse mamillas eos postea ad Faustulum peruenisse pastorem adque ab eius Acca uxore nutritos. Quamquam si ad arguendum hominem regem, qui eos in aquam proici crudeliter iusserat, eis infantibus, per quos tanta ciuitas condenda fuerat, de aqua diuinitus liberatis per lactantem feram Deus uoluit subuenire, quid mirum est? Amulio successit in regnum Latiare frater eius Numitor, auus Romuli, cuius Numitoris primo anno condita est Roma; ac per hoc cum suo deinceps, id est Romulo, nepote regnauit. multis morer, condita est ciuitas Roma uelut altera Babylon et uelut prioris filia Babylonis, per quam Deo placuit orbem debellare terrarum et in unam societatem rei publicae legumque perductum longe lateque pacare. Erant enim iam populi ualidi et fortes et armis
Abbreviated transcription (Latin):
eum uirgili.mo uersu ełoquar Proximus ille procas troiane
gloria gentis. cuius tem pore quia iam quoclãmodo roma par¬
turiebatur illud oĩum regnoru maximu assyrium finem tã¬
te diuturnitatis accepit. ãd medos quippe translatum ẽ. Post
annos ferme mille trecentosquinq. ut etiam beli qui uinum
genuit. ⁊ illic pãuo cõtentus imꝑio. pͥmus rex fuit. tempora cõ¬
putentur. Peas autẽ regnauit ante amuliu. Porro amulius
frĩs sui numitoris. filiam ream nomine. que etiam ila uocaba¬
tur romuli mater uestalem uirgiẽ fecerat. quam uolunt de
marte geminos cõcepisse. Isto mõdo struprum eiꝰ honorantes
excusantes ⁊ adhibentes argumentu ꝙ infantes expositos
lupa nutriuerat. Hoc enim genus bestie ad marte existimat᷑
ꝑtinere. Et uidelicet ideo lupa credatur ammouisse ubera par¬
nulis. quia filios dñi sui martis agnouit. quãnis nõ desint q

Expanded text:
eum Vergiliano uersu eloquar: Proximus ille Procas, Troianae eum Vergiliano uersu eloquar: Proximus ille Procas, Troianae gloria gentis. Cuius tempore quia iam quodam modo Roma parturiebatur, illud omnium regnorum maximum Assyrium finem tantae diuturnitatis accepit. Ad Medos quippe translatum est post annos ferme mille trecentos quinque, ut etiam Beli, qui Ninum genuit et illic paruo contentus imperio primus rex fuit. tempora conputentur. Procas autem regnauit ante Amulium. Porro Amulius fratris sui Numitoris filiam, Rheam nomine, quae etiam Ilia uocabatur, Romuli matrem, Vestalem uirginem fecerat, quam uolunt de Marte geminos concepisse, isto modo stuprum eius honorantes uel excusantes, et adhibentes argumentum, quod infantes expositos lupa nutriuerit. Hoc enim genus bestiae ad Martem existimant pertinere, ut uidelicet ideo lupa credatur admouisse ubera paruulis, quia filios domini sui Martis agnouit; quamuis non desint qui
Abbreviated transcription (Latin):
nos condita ẽ alba. et qua deinceps non latinor s albanor rege
appellari. in eodem tamen latio cepert. Salomonisuccessit filius
eius roboam sub quo induo regna populus ille diuisus ẽ ⁊ singłe
partes suos singulos reges habere ceperũt. Capitulum.2¬
Atinum post ẽneam quem deum fecert undecim reges habuit
quoꝵ nullus deus fcũs ẽ. Auentinus aũt qui duodecimo loco
eneam sequitur. cum ẽet postratus in bello ⁊ sepultus in eo mõ¬
te qui etiam nunc eo nomine nũcupatur.dõꝵ talium quales s
faciebant. numero ẽ adcditus. Alii sane noluer̾t eum in prelio
scribere cccisum s non comparuisse dixer̾t. Nec ex eius uccabulo
appellatu montẽ. s ex aduentu auiu dictum auentinu. Post
hunc non ẽ d̃s fcũs in latio nisi romulus conclitor rome. Int̾
istum autem ⁊ illum. reges reperiuntur duo.quoꝵ pͥmus est ut

Expanded text:
nos condita est Alba, ex qua deinceps non Latinorum, sed Albanorum reges nos condita est Alba, ex qua deinceps non Latinorum, sed Albanorum reges appellari, in eodem tamen Latio, coeperunt. Salomoni successit filius eius Roboam, sub quo in duo regna populus ille diuisus est, et singulae partes suos singulos reges habere coeperunt. CAPUT XXI.atium post Aeneam, quem deum fecerant, undecim reges habuit, quorum nullus deus factus est. Aventinus autem qui duodecimo loco Aeneam sequitur, cum esset prostratus in bello, et sepultus in eo monte, qui etiam nunc ejus nomine nuncupatur, deorum talium, quales sibi faciebant, numero est additus. Alii sane noluerunt eum in praelio scribere occisum, sed non comparuisse dixerunt: sed nec ex ejus vocabulo appellatum montem, sed ex adventu avium dictum Aventinum. Post hunc non est deus factus in Latio, nisi Romulus conditor Romae. Inter istum autem et illum reges reperiuntur duo, quorum primus est, ut
Abbreviated transcription (Latin):
dote. Negnum sycinior. consumptu ẽ. ꝙ pannos nongentos ⁊¬
quĩquaginta ⁊ nouẽ traditur fuisse porrectu Capitulum. 2o.
tem pore iudicum. a saule rege sumpsit exordium. quo tem pore
fuit propheta samuhel. Ab illo alio igitur tpe hi reges latinoru ẽẽ
cepert quos cognominabant silmos ab eo quippe qui filius enee
primus dictus ẽ siluius ceteris subsecutis ⁊ propria nomina ĩ po¬
nebantur. ⁊ hoc nõ defuit cognom̃tu. sicut longe postea cesares coxͦ¬
minati sunt. qui successert cesari augusto. Re̾probato aũt saulẽ.
ne quisqͣ ⁊ eius stirpe regnaret. Eoq defuncto dauid successit ĩ regnꝰ
post. annos a saulis imperio quadraginta. tunc athenienses hrei
teinde reges post codri interitum d̾stĩterunt. ⁊ magistratus habere
cpert. amministrande rei publice. post dauid. quĩ etiam ip̃e quadra¬
ginta regnauit annos. filius eius salomon rex isrłitarum fuiti

Expanded text:
dote regnum Sicyoniorum consumtum est, quod per annos nongentos dote regnum Sicyoniorum consumtum est, quod per annos nongentos quinquaginta et nouem traditur fuisse porrectum. CAPUT XX. De stempore iudicum a Saule rege sumsit exordium, quo tempore fuit propheta Samuel. Ab illo igitur tempore hi reges Latinorum esse coeperunt, quos cognominabant Siluios; ab eo quippe, qui filius Aeneae primus dictus est Siluius, ceteris subsecutis et propria nomina inponebantur et hoc non defuit cognomentum; sicut longe postea Caesares cognominati sunt, qui successerunt Caesari Augusto. Reprobato autem Saule, ne quisquam ex eius stirpe regnaret, eoque defuncto Dauid successit in regnum post annos a Saulis imperio quadraginta. Tunc Athenienses habere deinde reges post Codri interitum destiterunt et magistratus habere coeperunt administrandae rei publicae. Post Dauid, qui etiam ipse quadraginta regnauit annos, filius eius Salomon rex Israelitarum fuit,
Abbreviated transcription (Latin):
nisiꝙ sycinioꝵ iam pelasgus erat. ⁊ hebreorum uidex san son. qui cu
nõ cõparuit deum sibi fecerunt latini. Sabini etiam regem suũ pͥm
rex athenientiu. pelopensib eiusdem hostib ciuitatis se int̾ficiẽdũ
ignotus obiecit. Et fcũm ẽ hoc modo ds eum predicant patriam libera¬
se.Responsum enim acceperant peloponenses tum demũ se supatũoᷤ
si corum regem non occidiss fefellit ergo eos hĩtu paupis apparẽdo
⁊ insuam necem ꝑuirgium prouocando. Unde ait uirgilius. et iur¬
gia codri. Et hunc athenienses tanq̃r deum. sacrificior honore colue¬
rũt. Quarto latinoꝵ rege siluio enee filio non de creusa de qua fuit
ascanius. qui t̾tius ibi regnauit. s de lauinia latimi filia. quẽ postu¬
mu eneas dicitur habuisse assyrioru aũt uicesimo et nono oneo
⁊ melanto athemensim sextodecimo. Iudice aũt hebreoꝵ heli sacẽ¬

Expanded text:
nisi quod Sicyoniorum iam Pelasgus erat et Hebraeorum iudex Samson; qui cum nisi quod Sicyoniorum iam Pelasgus erat et Hebraeorum iudex Samson; qui cum rtuus est non conparuit, deum sibi fecerunt Latini. Sabini etiam regem suum primrex Atheniensium Peloponnensibus eiusdem hostibus ciuitatis se interficiendum ignotus obiecit; et factum est. Hoc modo eum praedicant patriam liberasse. Responsum enim acceperant Peloponnenses tum demum se superaturos, si eorum regem non occidissent. Fefellit ergo eos habitu pauperis apparendo et in suam necem per iurgium prouocando. Unde ait Vergilius: Et iurgia Codri. Et hunc Athenienses tamquam deum sacrificiorum honore coluerunt. Quarto Latinorum rege Siluio Aeneae filio, non de Creusa, de qua fuit Ascanius, qui tertius ibi regnauit, sed de Lauinia Latini filia, quem postumum Aeneas dicitur habuisse, Assyriorum autem uicensimo et nono Oneo et Melantho Atheniensium sexto decimo, iudice autem Hebraeorum Heli sacer
Abbreviated transcription (Latin):
Sccu uero diomedis quia nusq̃ subito comparuert. ⁊ postea nlło
sunt occulte. ex aliis locis ubi ẽ hoc genus amu. ad ea loca ꝑclucte. ac repẽ¬
te supposite. creduntur eẽ conũsi. Quod aũt diomedis templo aqua
nas ꝑsecuntur. mirandum nõ ẽ fieri demonu instinctu. quorum
interest ꝑsuadere deum factum ẽẽ diomede ad decipiendos ho¬
mines ut falsos deos. cum ueri dei inuiria multos colant.⁊ho¬
minib mortuis qui nec cum uiuerent. uere uixerunt. tẽplis
altarib sacrificiis sacerdotib. que omnia cum recta sunt. non nisi uni
Otempore post captam troyam acq cum uiginti nauib. quib por
tabantur reliquie troyanoꝵ in ytaliam uen̾it regnante ibi latino.
⁊ apud athemenses mnestro. apud sycinios polifide apud assyrios
autane. apud hebreos aũt iudex lapdoc fuit. Mortuo autem latino reg¬
uit eneas tribus annis. eisdem insupradictis locis manentib regibus

Expanded text:
Socii uero Diomedis quia nusquam subito conparuerunt et postea nullo Socii uero Diomedis quia nusquam subito conparuerunt et postea nullo ae pro illis sunt occulte ex aliis locis, ubi est hoc genus auium, ad ea loca perductae ac repente subpositae, creduntur esse conuersi. Quod autem Diomedis templo aquam nas persequuntur, mirandum non est fieri daemonum instinctu, quorum interest persuadere deum factum esse Diomeden ad decipiendos homines, ut falsos deos cum ueri Dei iniuria multos colant et hominibus mortuis, qui nec cum uiuerent uere uixerunt, templis altaribus, sacrificiis sacerdotibus quae omnia cum recta sunt non nisi uni tetabantur reliquiae Trojanorum, in Italiam venit, regnante ibi Latino, et apud Athenienses Menestheo, apud Sicyonios Polyphide, apud Assyrios Tautane; apud Hebraeos autem Judex Labdon fuit. Mortuo autem Latino regnavit Aeneas tribus annis, eisdem in supradi
Abbreviated transcription (Latin):
maui. Ac ꝑhoc alteri ꝑ ymaginem phantasticu exhibitũ ẽ iugi¬
lanti ꝙ alt̾er uidit in somnis Hec adnos non quibuscq̃ qualio
credere put aremus indignum. s eis referentib ꝑuenert. quos
nobis non existimaremus fuisse mentitos. Proinde ꝙ homines
dicuntur. mandatumq ẽ littens adiis uel potius demonibus
archadib in lupis solere cõuerti. ⁊ qd̾ carminib arce sotios
mutauit ulixis. S̾m istum modum mͥ uidetur fieri potuisse qũẽ
dixi si tam̃ fcũm ẽ. Diomed̾as aũt uolucres. qñ quidem genꝰ
rarum. ꝑ successionem propaginis durare phibetur. nõ mutati
hominib factas s subtractis. crẽdo fuisse suppõsitas. sicut cẽua ꝓpif
figenia regis agamenonis filia. neq enim demonib iudicio dei ꝑ¬
missis huiusmõdi prestigie difficiles ẽẽ potuerunt. s quia illa uĩgo
postea uiua reperta ẽ. subpositam ꝓ illa esse ceruam facile cogtu ẽ

Expanded text:
iaui." Ac per hoc alteri per imaginem phantasticam exhibitum est uigiiaui." Ac per hoc alteri per imaginem phantasticam exhibitum est uigilanti, quod alter uidit in somnis. Haec ad nos non quibuscumque, qualibus credere putaremus indignum, sed eis referentibus peruenerunt, quos nobis non existimaremus fuisse mentitos. Proinde quod homines dicuntur mandatumque est litteris ab dis uel potius daemonibus Arcadibus in lupos solere conuerti, et quod Carminibus Circe socios mutauit Ulixi, secundum istum modum mihi uidetur fieri potuisse, quem dixi, si tamen factum est. Diomedeas autem uolucres, quando quidem genus earum per successionem propaginis durare perhibetur, non mutatis hominibus factas, sed subtractis credo fuisse subpositas, sicut cerua pro Iphigenia, regis Agamemnonis filia. Neque enim daemonibus iudicio Dei permissis huius modi praestigiae difficiles esse potuerunt; sed quia illa uirgo postea uiua reperta est, subpositam pro illa esse ceruam facile cognitum est.
Abbreviated transcription (Latin):
ra partim iumentoꝵ falsa cernentib. Nam quidam nomine pre¬
stantius patri suo contingisse iudicabat. ut uenenu illud ꝑ case¬
um ĩdomo sua sumeret. ⁊ iaceret in lecto suo quasi dormiens. ꝗ
tam̃ nullomedo poterat excitari. Post aliquot aũt dies eum ueld̾
eugilasse dicebat ⁊ quasi somnia narrasse que passus ẽ cauallu
se fcũm. annonam inter alia iumenta bauilasse militib. que di¬
citur reciaretica qm̃ ad recias deportatur qd̾ ita ut narrauit fc̃
fuisse comꝑtum ẽ. que tam̃ ei sua somnia udebant̃. Iudicauis e
alius se domi sue ꝑ noctem anteqͣ requiesceret iuidisse seueniẽter
adse phuosophum quẽd am sibi notissimũ sibiq exposuisse non¬
nuia platonica. que antea rogatus expone̾ noluiss. Et cum ab
ecdem philosopho quesitum fuisset. cũdomo eius fecerit. ꝗd
indomo sua petenti negauerat. non feci inquid.se me fecisse sõp¬

Expanded text:
ra, partim iumentorum falsa cernentibus. Nam quidam nomine Praera, partim iumentorum falsa cernentibus. Nam quidam nomine Praestantius patri suo contigisse indicabat, ut uenenum illud per caseum in domo sua sumeret et iaceret in lecto suo quasi dormiens, qui tamen nullo modo poterat excitari. Post aliquot autem dies eum uelut euigilasse dicebat et quasi somnia narrasse quae passus est, caballum se scilicet factum annonam inter alia iumenta baiulasse militibus, quae dicitur Retica, quoniam ad Retias deportatur. Quod ita, ut narrauit, factum fuisse conpertum est; quae tamen ei sua somnia uidebantur. Indicauit et alius se domi suae per noctem, antequam requiesceret, uidisse uenientem ad se philosophum quendam sibi notissimum sibique exposuisse nonnulla Platonica, quae antea rogatus exponere noluisset. Et cum ab eodem philosopho quaesitum fuisset, quur in domo eius fecerit, quod in domo sua petenti negauerat: "Non feci, inquit, sed me fecisse somn
Abbreviated transcription (Latin):
ita solum aĩum. sed ne corpus quidem. ulla ratione crediderim. demonũ
arte uel potestate in membra uł lincamenta bestialia ueraciter posse con¬
uerti. s phantasticum hominis. quod etiam cogitando siue somniando
prerum innumerabilia genera uaratur. ⁊ cumeorpuit monsit.ecẽ¬
prmtim similes mira celentate formas capit iopitis aut opp¬
purico poreis hominis sensib. ad alio:um sensum me icio quo un¬
Stbimodo figura corporea posse pluci ata ut cor pora ip̃a boĩn:
eficuor uaceant uiuentia tam̃. S multo grauius atq uelem̃ti
qp somno suis sensib obseratis fantasticum au̾t illud. uelute ͥ¬
co poratum. malicius animalis effigie. appareat sensib aliẽis
Tansq etiam sibi ẽẽ homo uideatur sicũt talis sibi uideri possit ĩ
sompnis ⁊ portare honera. que honera si uera sunt corpora portã¬
tur a demonib ut illudatur hominib. Partim uõ honerũ cõpo¬

Expanded text:
itaque solum animum, sed ne corpus quidem ulla ratione crediderim daemonum itaque solum animum, sed ne corpus quidem ulla ratione crediderim daemonum arte uel potestate in membra et liniamenta bestialia ueraciter posse conuerti, sed phantasticum hominis, quod etiam cogitando siue somniando per rerum innumerabilia genera uariatur et, cum corpus non sit, corporum tamen similes mira celeritate formas capit, sopitis aut obpressis corporeis hominis sensibus ad aliorum sensum nescio quo ineffabili modo figura corporea posse perduci; ita ut corpora ipsa hominum alicubi iaceant, uiuentia quidem, sed multo grauius adque uehementius quam somno suis sensibus obseratis; phantasticum autem illud ueluti corporatum in alicuius animalis effigie appareat sensibus alienis talisque etiam sibi esse homo uideatur, sicut talis sibi uideri posset in somnis, et portare onera; quae onera si uera sunt corpora, portantur a daemonibus, ut inludatur hominibus, partim uera onerum corpo
Abbreviated transcription (Latin):
nec tam̃ in eis mentẽ fieri bestialem. s rationalem humanãq seua¬
ri: Sicut apuleius in libris quos asini aurei titulo inscripsit. sibi ip̃i
accidisse. ut accepto ueneno humano animo permanẽte asinus ⁊¬
fieret. aut indicauit. aut finxit. Eta ut merito. Capitulu .xuiii.¬
Ec aut falsa sunt. ułtam ĩ usitad nõ crecdantur. Firmissime tam̃
tenendum ẽ om̃ipotentem deum posse omma facere que uoluerit
siue uindicando siue prestando. Nec demones aliquid operari secũdũ
nature sue potentiam. quia et ip̃a angelica creatura ẽ. licet ꝓprio intio
sit maligna. nisi qued ille ꝑmiserit. c̾uius iudicia occulta sunt multa
iniusta nulla. Nec sane demones naturas creant.si akquid tamẽ¬
tale facit. de qualib factis ista uertitur questio. Spetietenus que
a uero deo sunt creata cõmutant. ut uideantur ẽẽ quod non sunt. ñ

Expanded text:
nec tamen in eis mentem fieri bestialem, sed rationalem humanamque seruanec tamen in eis mentem fieri bestialem, sed rationalem humanamque seruari. sicut Apuleius in libris, quos asini aurei titulo inscripsit, sibi ipsi accidisse, ut accepto ueneno humano animo permanente asinus fieret, aut indicauit aut finxit. Haec uel falsa sunt uel tam inusitata, ut merito non credantur. Firmissime tamen credendum est omnipotentem Deum posse omnia facere quae uoluerit, siue uindicando siue praestando, nec daemones aliquid operari secundum naturae suae potentiam quia et ipsa angelica creatura est, licet proprio uitio sit maligna nisi quod ille permiserit, cuius iudicia occulta sunt multa, iniusta nulla. Nec sane daemones naturas creant, si aliquid tale faciunt, de qualibus factis ista uertitur quaestio; sed specie tenus, quae a uero Deo sunt creata, commutant, ut uideantur esse quod non sunt. Non
Abbreviated transcription (Latin):
misterioꝵ ueluti semine dicit exortos. Snum nos quid dicamus. ꝗ¬
ꝓpheticum. ita spũaliter intelligitur. ut de huiꝰ seculi ciuitate. que ꝓ¬
fecto ⁊ angłoru ⁊ hominu scci̾etas impioꝵ ẽ. fidei passib que ꝑ di¬
lectionem oꝑatur in deum uiuiu proficiendo fugiamus. Quanto
quippe in hec una potestatem demonũ maiorem uidemus.tanto
tenacius mectiatori ẽ inherendum. ꝑ quem de ymis ad summa
conscendimus. Si cĩm dixerimus ea non ẽẽ credenda. non desunt
etiam nune. qui ciusmodi quedam uel certissima audisse. uł etia
exptos se eẽ assenerant. Nam ⁊ nos cum eẽmꝰ in ytalia. audieba¬
mus talia de quadam regione illarum partiu ubi stabularias
mulieres imbutas his malis artib. in caseo dare solere dicebant. qb
uellent seu possent uiatorib. unde ĩ iumenta illico uerterentur
⁊ necessaria queq portarent. Post que ꝑfuncta oꝑa. iterum rediret

Expanded text:
mysteriorum ueluti semine dicit exortos. CAPUT XVIII. mysteriorum ueluti semine dicit exortos. CAPUT XVIII. propheticum ita spiritaliter intellegitur, ut de huius saeculi ciuitate, quae profecto et angelorum et hominum societas inpiorum est, fidei passibus, quae per dilectionem operatur, in Deum uiuum proficiendo fugiamus. Quanto quippe in haec ima potestatem daemonum maiorem uidemus, tanto tenacius Mediatori est inhaerendum, per quem de imis ad summa conscendimus. Si enim dixerimus ea non esse credenda, non desunt etiam nunc, qui eius modi quaedam uel certissima audisse uel etiam expertos se esse adseuerent. Nam et nos cum essemus in Italia audiebamus talia de quadam regione illarum partium, ubi stabularias mulieres inbutas his malis artibus in caseo dare solere dicebant quibus uellent seu possent uiatoribus, unde in iumenta ilico uerterentur et necessaria quaeque portarent postque perfuncta opera iterum ad se redirent;
Abbreviated transcription (Latin):
Dt uaxro nt astruat commemorit alia non miidios aup¬
increctibilia de illa magna famosissima circe que sccios qugx
nlreir mutauit in bestias. de areadib que sorte dica teros nata¬
bant queddam stagnum. atq ibi conuertebantur in luites ⁊̃cune
similib ners ꝑ illius regionis deserta iuuebant. Bi aritee ãne
non uescerentur humana. rursus post nouem annos eodem re¬
natato stagno. reformabantur in homines Denio etiam noc̃a¬
tim expresit quendam demenetu gustasse de sacrificio qdarea¬
tesimulato puero deo suo liceo facerẽ solerent am lrpitm fintse
mutatumst anno decimo in figuram propriam restitutũ: pugil¬
latu sese exercuisse. ⁊ olimpia conuicisse certamina. Nec idem pꝑ
aliud arbitratur hystoricus in archadia tale nom̃ affictum pan
lycaeo ⁊ iomi licaeo. nisi ꝑꝑ hanc in lupos hominũ mutationẽ. ꝙ eã
nisi iu diuina fieri nõ putarent. Iupus enim grece lycos dicitur.
Uñ ilycei nom̃ apparet in flexum. Romanos etiam luꝑcos. ex eoru

Expanded text:
 Van\'o ut adstruat, commemorat alia non minus incredibilia de illa maga famosissima Circe, quae socios quoque Ulixis mutauit in bestias, et de Arcadibus, qui sorte ducti tranatabant quoddam stagnum adque ibi conuertebantur in lupos et cum similibus feris per illius regionis deserta uiuebant. Si autem carne non uescerentur humana, rursus post nouem annos eodem renatato stagno reformabantur in homines. Denique etiam nominatim expressit quendam Demaenetum gustasse de sacrificio, quod Arcades immolato puero deo suo Lycaeo facere solerent, et in lupum fuisse mutatum et anno decimo in figuram propriam restitutum pugilatum sese exercuisse et Olympiaco uicisse certamine. Nec idem propter aliud arbitratur historicus in Arcadia tale nomen adfictum Pani Lycaeo et loui Lycaeo nisi propter hanc in lupos hominum mutationem, quod eam nisi ui diuina fieri non putarent. Lupus enim Graece Xoxoc dicitur, unde Lycaei nomen apparet inflexum. Romanos etiam Lupercos ex illorum
Abbreviated transcription (Latin):
cularib litteris que seu uera seu falsa sint. nihil momẽti affe¬
runt quo recte beateq uiuamus. Emus Capitulum. Ei¬
U autem iam cognitione obmictad hystorie. ip̃i philosophi
a quib adista pregressi sumus qui non uidentur laborasse
in studiio suis nisiut inuenirẽt quomodo uiuendum eet acco¬
modate ad beatitudine capescendam. cur dissensert ⁊ magistriꝰ
discipuli ⁊ inter se condiscipuli. nisi quia ut homines humanis
sensib ⁊ humanis ratiocinationib ista quesiert. ubi quãtus
esse potuerit. ⁊ stuchium gloriandi. quo quisq alio sapientiori
et acutior uideri cupit. nec sententie quodãmͦ additus aliene. sed
sui dogmatis ⁊ opinionis inuentor. tamen ut non nullos. uel ⁊
plurimos eoꝵ fuisse concedam. quos a suis dectorib. uel discendi
faurramor ueritatis abruperit ut pro ea certarent quam uerita¬
tem putarent siue illa eẽt. siue non eẽt quid agit aut que łqua

Expanded text:
cularibus litteris, quae seu uera seu falsa sint, nihil momenti adfecularibus litteris, quae seu uera seu falsa sint, nihil momenti adferunt, quo recte beateque uiuamus. CAPUT  autem iam cognitionem omittamus historiae, ipsi philosophi, a quibus ad ista progressi sumus, qui non uidentur laborasse in studiis suis, nisi ut inuenirent quo modo uiuendum esset adcommodate ad beatitudinem capessendam, quur dissenserunt et a magistris discipuli, et inter se condiscipuli, nisi quia ut homines humanis sensibus et humanis ratiocinationibus ista quaesierunt? Ubi quamuis esse potuerit et studium gloriandi, quo quisque alio sapientior et acutior uideri cupit nec sententiae quodam modo addictus alienae. sed sui dogmatis et opinionis inuentor, tamen ut nonnullos uel etiam plurimos eorum fuisse concedam, quos a suis doctoribus uel discendi sociis amor ueritatis abruperit, ut pro ea certarent, quam ueritatem putarent, siue illa esset, siue non esset: quid agit aut quo uel qua,
Abbreviated transcription (Latin):
qnnor milia compleantur. quomõ non isti potiis rdendi qͣ re¬
feuendi sunt qui de spatio tempoꝵ tam diuersa ⁊ huic explorate
ueritati tam contrana persuadere conantur. cui enim melius nã¬
ranti p̾t̾ea credimus.qͣ qui etiam futura predixit que presentia
iam uidemus: Nam et ip̃a hystoricoꝵ inter se dissonantia copiã
nobis prebet ut eis potius credere debeamus. qui diuine qua
tenemus non repugnat ystorie. Porro aũt ciues impie pietati
ciuitatis diffusi usq̃ quaq ꝑ terras cum legunt datissimos hoi¬
nes. quoꝵ nullius ꝯtempnenda uideatur auctoritas. inter se d̾
reb gestis ab etatis nr̃e memoria remotissimis discrepantes
cui potius credere debeant non inuenuit. Mos uero in nostre reli¬
gionis hystoria. fulti anctoritate diuina. quicquid ei resistit. nõ
dubitamus ẽẽ falsissimu. quomodolibet se habeant cetera in se¬

Expanded text:
annorum milia conpleantur, quo modo non isti ridendi potius quam reannorum milia conpleantur, quo modo non isti ridendi potius quam refellendi sunt, qui de spatio temporum tam diuersa et huic exploratae ueritati tam contraria persuadere conantur? Cui enim melius narranti praeterita credimus, quam qui etiam futura praedixit, quae praesentia iam uidemus? Nam et ipsa historicorum inter se dissonantia copiam nobis praebet, ut ei potius credere debeamus, qui diuinae, quam tenemus, non repugnat historiae. Porro autem ciues inpiae ciuitatis diffusi usquequaque per terras cum legunt doctissimos homines, quorum nullius contemnenda uideatur auctoritas, inter se de rebus gestis ab aetatis nostrae memoria remotissimis discrepantes, cui potius credere debeant, non inueniunt. Nos uero in nostrae religionis historia fulti auctoritate diuina, quidquid ei resistit, non dubitamus esse falsissimum, quomodolibet sese habeant cetera in sae
Abbreviated transcription (Latin):
Ip̃a porro eorum memorabilis doctrina que appellata est sarũa
qraderat nisi maxime astromonia. ⁊ is quid aliud taliumar¬
saplinarum talium magis ad exercenda ingenia qͣ ad illumi¬
nandas uera sapientia mentes solet ualere. Nam quod attinet
Ad philosophiam. qua se decere profitetur aliquid unde fianthe¬
mines beati circa tempora mercurii quem trismegestum nõ¬
muxit in illis terris enismodi studia clarnen̾t longe quides a
Iuo moyses natus ẽ fuisse repperitur athlans lumnagnors asi¬
oumpromettei frater maternus auus mercurii maioris e¬
qius fepos fuit trismegestus iste mercoriuene apitoam d¬
chmũstepitq uanissima presũptione garriuet eu dipdi¬
cenfes et quo egyptus rationem ider co mp̃ hepdit amplius
q centum annor milia numerari. in quib enit librid isto inũ
ollegert qui non multu ante annor duomili litteras eriigi¬
&umenim ab ipo primo homine appellatus adam. non duma. se

Expanded text:
Ipsa porro eorum memorabilis doctrina, quae appellata est sapientia, Ipsa porro eorum memorabilis doctrina, quae appellata est sapientia, quid erat nisi maxime astronomia et si quid aliud talium disciplinarum magis ad exercenda ingenia quam ad inlumnandas uera sapientia mentes solet ualere? Nam quod adtinet ad philosophiam, quae se docere profitetur aliquid, unde fiant homines beati, circa tempora Mercurii, quem Trismegistum uocauerunt, in illis terris eius modi studia claruerunt, longe quidem ante quo Moyses natus est, fuisse reperitur Atlans ille magnus astrologus, Promethei frater, maternus auus Mercurii maioris, cuius nepos fuit Trismegistus iste Mercurius, CAPUT Frustra itaque uanissima praesumtione garriunt quidam dicentes, ex quo Aegyptus rationem siderum conprehendit, amplius quam centum annorum milia numerari. In quibus enim libris istum numerum collegerunt, qui non multum ante annorum duo milia litteras magiCum enim ab ipso primo homine, qui est appellatus Adam, nondum sex
Abbreviated transcription (Latin):
breas autem litteras a lege cepisse que data ẽ ꝑ moysen s poti
pillam successionem patrum memoratam linguam cu sius
litteris custeditam. Deniq moyses in populo deĩ constituit. qui
tecendis litteris preessent. priusq̃ diuine legis ullelittere nont¬
eept pullas litteras nossent. hos appellat scriptura atiNa
res. ear eas inducant .i. introducant quodãmodo in corda discẽ¬
tium uel in eas potis ip̃os quos docent. Nulla igitur gens
deintiquitate sue sapientie suꝑ patriarchas et pro̾phetas nro
iuba diuina merat sapientia nulla se uanitate uactauent. añ
nei exiptus inuenitur.que solet falso et manit de suar doctna¬
mess sitiquitate gloriar qualicũq sapientia sua patrĩacharũ
nim tempore preuenisse sapientiam. Neq enim quisqͣ dicer̃
andebit mirabiliu disciplinar eos peritissimos fuisse. tanq̃t
litteras nossent .i. ante qua isis eopuenisset. eosq ibi docuisset.

Expanded text:
braeas autem litteras a lege coepisse, quae data est per Moysen, sed potius braeas autem litteras a lege coepisse, quae data est per Moysen, sed potius per illam successionem patrum memoratam linguam cum suis litteris custoditam. Denique Moyses in populo constituit qui docendis litteris praeessent, priusquam diuinae legis ullas litteras nossent. Hos appellat scriptura 7pai{res, eo quod eas inducant, id est introducant, quodam modo in corda discentium uel in eas potius ipsos quos docent. Nulla igitur gens de antiquitate suae sapientiae super patriarchas et prophetas nostros, quibus diuina inerat sapientia, ulla se uanitate iactauerit, quando nec Aegyptus inuenitur, quae solet falso et inaniter de suarum doctrinarum antiquitate gloriari, qualicumque sapientia sua patriarcharum nostrorum tempore praeuenisse sapientiam. Neque enim quisquam dicere audebit mirabilium disciplinarum eos peritissimos fuisse, antequam litteras nossent, id est, antequam Isis eo uenisset easque ibi docuisset.
Abbreviated transcription (Latin):
dei cuius rei fateor cinsa me latet.nisi ꝙ existimo etiam ip̃os. qbi
ea que in auctoritate religionis ẽẽ deberent. scũs utiq sp̃s reuela¬
b it alia sicut homines ystorica diligentia. alia sicut prophetas
inspiratione diuma scribere potuissẽ. atq ħ ita fuisse distincta. ut
illa tanqͣr ip̃is. ista uero tanqͣ ꝑipos loquenti. iudicarentur ẽẽ tri¬
huenda acsic illa pertinerent ad ubertatem cognitionis. Hec ad
religionis auctoritate in qua anctoritate custoditur canon. pret
quem iam siqua etiam sub nomine ueroꝵ prophetar scriꝑta ꝓ¬
me hiis inquib etiam contra fidẽ libroꝵ canonicoꝵ quedam le¬
guntur.propter qd̾ ea. prorsus nõ eẽ apparet illoꝵ. Capitulu.S9¬
On itaq credendum ẽ. quod non nulli arbitrantur. hebream
tantum linguam ꝑillum qui uocabatur heber uñ hebreoꝵ no¬
cabulum ẽ fu̾isse seruatam. atq inde ꝑuenissȩ ad abraham. he¬

Expanded text:
Dei. Cuius rei, fateor, causa me latet, nisi quod existimo etiam ipsos, quibus Dei. Cuius rei, fateor, causa me latet, nisi quod existimo etiam ipsos, quibus ea, quae in auctoritate religionis esse deberent, sanctus utique Spiritus reuelabat, alia sicut homines historica diligentia, alia sicut prophetas inspiratione diuina scribere potuisse, adque haec ita fuisse distincta, ut illa tamquam ipsis, ista uero tamquam Deo per ipsos loquenti iudicarentur esse tribuenda, ac sic illa pertinerent ad uber. tatem cognitionis, haec ad religionis auctoritatem, in qua auctoritate custoditur canon, praeter quem iam si qua etiam sub nomine uerorum prophetarum scripta pme his, in quibus etiam contra fidem librorum canonicorum quaedam leguntur, propter quod ea prorsus non esse apparet illorum. CAPUon itaque credendum est, quod nonnulli arbitrantur, Hebraeam tantum linguam per illum, qui uocabatur Heber, unde Hebraeorum uocabulum est, fuisse seruatam, adque inde peruenisse ad Abraham, He
Abbreviated transcription (Latin):
tasse prelicatur quoꝵ scripta ut apud uideos. ⁊ apu̾d no
in autoritate non ẽẽnt nimia fecit antiquitas. ꝑꝑ quam
uidebantur habenda ẽẽ suspecta. ne ꝓ fererentur Falsa pro
uens. Nam et proferumtur quedam que ip̃oꝵ ẽẽ dicantur
ab eis qui pro suo sensu passim qd̾ uolunt credunt sed ea
castitas canonis non recepit. Non ꝙ eorum hominu qui
deo placuert reprobetur auctoritas s ꝙ ista ẽe nõ credant
istoꝵ ip̃oꝵ Nec mirum debet uideri ꝙ suspecta habentur q̃
sub tante antiquitatis nomine proferuntur qñ quidem
in ip̃a ustoria regum uida ⁊ regum ihł. que res gestas continet
dequib eidem scripture canonice credimus. commemorantur i¬
plurima que ibi non explicantur. ⁊ in libris dicuntur aliis ĩneniͣ.
quos probete scripsert. ⁊ alicubi coꝵ quoq proħxtaꝵ nomina non
ticentur. nec tamen inueniuntur in canone que recipit populus

Expanded text:
tasse praedicatur? Quorum scripta ut aput Iudaeos et aput nos tasse praedicatur? Quorum scripta ut aput Iudaeos et aput nos in auctoritate non essent, nimia fecit antiquitas, propter quam uidebantur habenda esse suspecta, ne proferrentur falsa pro ueris. Nam et proferuntur quaedam quae ipsorum esse dicantur ab eis, qui pro suo sensu passim quod uolunt credunt. Sed ea castitas canonis non recepit, non quod eorum hominum, qui Deo placuerunt, reprobetur auctoritas, sed quod ista esse non credantur ipsorum. Nec mirum debet uideri, quod suspecta habentur, quae sub tantae antiquitatis nomine proferuntur; quando quidem in ipsa historia regum Iuda et regum Israel, quae res gestas continet, de quibus eidem scripturae canonicae credimus, commemorantur plurima, quae ibi non explicantur et in libris dicuntur aliis inueniri, quos prophetae scripserunt, et alicubi eorum quoque prophetarum nomina non tacentur; nec tamen inueniuntur in canone, quem recepit populus
Abbreviated transcription (Latin):
moysen eruditum fuisse omni sapientia egyptioꝵ. De̾ utiq
quando ibi natus et a filia pharaonis ad optãtus atq nutritus
etiam liberaliter elucatus ẽ Sed nec sapientia egrptiorum
sapientia prophetar nr̃oꝵ. tẽpore anteceder̃ potu̾it. qñ quidẽ
⁊ habraham propheta fuit quid aũt sapientie potuit ẽẽ in
egypco anteqͣ eis isis. quam mortuam tãq̃ magna dea
cõlendam putar̾t litteras traderet isis porro machi filia fu¬
isse proditur qui primus regnare cepit arguus. qñ habae
iam nepotes repperiuntur Eeorti. Iam uẽro si longe anti
quiora repetand ⁊ ante illud grande dilumu nr̃ ẽrit utiq
noe patriarcha quem prophẽtam quoq non ĩmerito dixe¬
rim. si quidem ip̃a archa quam fecit ⁊ inqua cum siis e¬
uasit. propheçia nr̃oꝵ tempoꝵ fuit. Quid encch septimu
ab adam. nõ ne etiam in canonica epła apostoli iude ꝓphe¬

Expanded text:
Moysen eruditum fuisse omni sapientia Aegyptiorum , tunc utique Moysen eruditum fuisse omni sapientia Aegyptiorum , tunc utique quando ibi natus est, et a filia Pharaonis adoptatus atque nutritus, etiam liberaliter educatus est. Sed nec sapientia Aegyptiorum sapientiam Prophetarum nostrorum tempore antecedere potuit, quandoquidem et Abraham propheta fuit . Quid autem sapientiae esse potuit in Aegypto, antequam eis Isis, quam mortuam tanquam deam magnam colendam putaverunt, litteras traderet? Isis porro Inachi filia fuisse proditur, qui primus regnare coepit Argivis, quando Abrahae jam nepotes reperiuntur exorti. quiora repetam, et ante illud grande diluuium noster erat utique Noe patriarcha, quem prophetam quoque non inmerito dixerim; si quidem ipsa arca, quam fecit et in qua cum suis euasit, prophetia nostrorum temporum fuit. Quid Enoch septimus ab Adam, nonne etiam in canonica epistula apostoli Iudae prophe
Abbreviated transcription (Latin):
regnante romulo eminuisse fertur. qn de fontib ihł. in eis lit¬
teris que toto orbe manarent.prophecie flumen erupit. Soli
igitur illi theologi poete. or pheus linus museus ⁊ siquis aliꝰ
apud grecos fuĩt hiis poetis hebreis. quoꝵ scripta in auctonta¬
te hemus annis repenuntur priores. Sed nec ip̃i uerum the¬
ologum nrũm moysen. qui unum uerum deum ueraciter p¬
dicauit cius nunc scripta in auctoritatis canone pͥma sũt
tp̃ore puenert. hac ꝑ hoc quantum ad grecos actinet. In qua
lingua littere huius seculi maxime floruer̃t. Nihil habent
un sapientiam suam iactent quo religione nr̃a ubi uera sa¬
pĩa est si non superior. saltem uideatur antiquior. Uerum qd
fatendu ẽ. non quidem ingrecia. s in barbaris gentib. sicut ĩ
egypto. iam fuerat ante moysen non nulla doctrina. ꝗ illorũ
sapientia diceretur. alioqum nõ ẽẽt scriptum in libris sancti¬

Expanded text:
regnante Romulo eminuisse fertur, quando de fontibus Israel in\' eis litregnante Romulo eminuisse fertur, quando de fontibus Israel in\' eis litteris, quae toto orbe manarent, prophetiae flumen erupit. Soli igitur illi theologi poetae, Orpheus, Linus, Musaeus et si quis alius aput Graecos fuit, his prophetis Hebraeis, quorum scripta in auctoritate habemus, annis reperiuntur priores. Sed nec ipsi uerum theologum nostrum Moysen, qui unum uerum Deum ueraciter praedicauit, cuius nunc scripta in auctoritatis canone prima sunt, tempore praeuenerunt; ac per hoc, quantum ad Graecos adtinet, in qua lingua litterae huius saeculi maxime ferbuerunt, nihil habent unde sapientiam suam iactent, quo religione nostra, ubi uera sapientia est, si non superior, saltem uideatur antiquior. Verum, quod fatendum est, non quidem in Graecia, sed in barbaris gentibus, sicut in Aegypto, iam fuerat ante Moysen nonnulla doctrina, quae illorum sapientia diceretur; alioquin non scriptum
Abbreviated transcription (Latin):
ra qui eo tempore quo udeoꝵ ẽ soluta captiuitas cepit exceller
atq cognosci. multo magis ergo ceteri philosophi post ꝓpb̾ta
reperiuntur fuisse. Nam̾ ip̃e sõcrates atheniensis magister õi
quitunc maxime claruert tenens in ea parte que mo̾rtalis
actina dicitur principatum. post exd:am in cronias inuenitur
non multo post etiam plato natus ẽ qui longe ceteros socratis
discipulos anteiret. quib si adclamus etiam superiores qui non¬
dum philosophi uocabantur septem scilicet sapientes. ac d̾inde
phisicos qui thaleti successert. in prescrutanda natura rerum⁊
stuclum imitati. anaximãdrum scilicet. ⁊ anaximenẽ. ⁊ anaxa¬
goram. aliosq nõ nullos. anteq̾ phythagoras philo sophum
pꝰcimus pro fiteretur. nec illi prophetas nros uniuersos tp̃is
antiquitate precedunt. qñ quidẽ tales post quem ceteri fuerũt

Expanded text:
ra, qui eo tempore, quo Iudaeorum est soluta captiuitas, coepit excellere ra, qui eo tempore, quo Iudaeorum est soluta captiuitas, coepit excellere adque cognosci. Multo magis ergo ceteri philosophi post prophetas reperiuntur fuisse. Nam ipse Socrates Atheniensis, magister omnium, qui tunc maxime claruerunt, tenens in ea parte, quae moralis uel actiua dicitur, principatum, post Esdram in chronicis inuenitur. Non multo post etiam Plato natus est, qui longe ceteros Socratis discipulos anteiret. Quibus si addamus etiam superiores, qui nondum philosophi uocabantur, septem scilicet sapientes ac deinde physicos, qui Thaleti successerunt in perscrutanda natura rerum studium eius imitati, Anaximandrum scilicet et Anaximenem et Anaxagoram aliosque nonnullos, antequam Pythagoras philosophum primus profiteretur: nec illi prophetas nostros uniuersos temporis antiquitate praecedunt, quando quidem Thales, post quem ceteri fuerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
uer qui appellatur bestrus cius res gesta inlandem dei non
longe ab his temporib inuenitur. nisi forte esdras meo xp̃m
prophetasse intelligendus ẽ. ꝙ inter quosclam uuenes orta
Onrestione quid amplius ualeret in reb. cum reges un us dixri¬
er sater uinũ tertius mulieres. que plerũq regibi ĩperarẽt
idem tamen tertius ueritatem suꝑ omĩa demostranit ẽẽic¬
cipes fuert. usq ad aristobolum. quoꝵ supputatio tem̾poꝵ. no
scripturis sancts que appellantur canonice. s in aliis ĩuẽit
nicis habet. ꝑꝑ quorũdam martirum passiones uehemente
atq mirabiles. qui anteq xp̃s uenisset in carne. usq admo¬
tem pro dei lege certar̾t ⁊ mala grauissima.atq orribilia per
nostroꝵ quorum iam scripta ad notitiam fere omnin gẽti
peruenert ⁊ multo magis post eos fuerunt philosophi ge̾ntiͦ
qui ber etiam nomine uocarentur. quod cepit a samio p̾ithago¬

Expanded text:
liber, qui appellatur Esther, cuius res gesta in laudem Dei non liber, qui appellatur Esther, cuius res gesta in laudem Dei non longe ab his temporibus inuenitur; nisi forte Esdras in eo Christum prophe tasse intellegendus est, quod inter quosdam iuuenes orta quaestione, quid amplius ualeret in rebus, cum reges unus dixisset, alter uinum, tertius mulieres, quae plerumque regibus imperarent, idem tamen tertius ueritatem super omnia demonstrauit es. e uiccipes fuerunt usque ad Aristobolum: quorum subputatio temporum non in scripturis sanctis, quae appellantur canonicae, sed in aliis inuenitur, nicis habet propter quorundam martyrum passiones uehementes adque mirabiles, qui, antequam Christus uenisset in carne, usque ad mortem pro Dei lege certarunt et mala grauissima adque horribilia perorum, quorum iam scripta ad notitiam fere omnium gentium peruenerunt, et multo magis post eos fuerunt philosophi gentium, qui hoc etiam nomine uocarentur, quod coepit a Samio Pythago
Abbreviated transcription (Latin):
timent dñm. ⁊ reuerentur nom̃ eius. Isto libro significatu ẽ
testamentu nouu. Deniq quod sequitur audiam ⁊ er̃t mͦ i
dicit dñs omnipotens. indiem quam ego facio in acquisitio¬
nem. ⁊ eligam eos. sicut elegit homo filium suum seruientem
sibi ⁊ conuertim̃ ⁊uidebitis inter iustum ⁊ inuistu ⁊ in ters¬
corum radix. neq sacram̃tum. Et orietur uobis timentibi nõ
meum sol iustitie. ⁊ sanitas in penn̾is ens. ⁊ esibitis et exltabi¬
tis sicut uituli ex iuncuł resoluti. ⁊ conculcabitis iniquos. ⁊ers
cinis subpedib nestris. in die quo ego facio dic̃ dñs om̃i potẽt
Ioic est qui dicitur dies iudicu de quo suo loco si deus uolĩt
Sggeum. Sachariam . &.ilachiam. per idem tempus libẽa¬
tionis popłi ex babyloma ẜuitute scripsit ȩtiar sidras.quił
magis rerum gestaꝵ ẽ scripto: ẽ habitus Q̃ ꝓpbeta. sicuti ẽ h

Expanded text:
timent Dominum et reuerentur nomen eius. Isto libro significatum est timent Dominum et reuerentur nomen eius. Isto libro significatum est testamentum nouum. Denique quod sequitur audiamus: Et erunt mihi, dicit Dominus omnipotens, in diem qua ego facio in adquisitionem, et eligam eos sicut eligit homo filium suum seruientem sibi; et conuertimini, et uidebitis inter iustum et in ius t u roeorum radix, neque sarmentum. Et orietur vobis timentibus nomen meum, sol justitiae: et sanitas in pennis ejus: et exibitis, et exsultabitis sicinis sub pedibus uestris in die, in quo ego facio, dicit Dominus omnipotens. Hic est qui dicitur dies iudicii; de quo suo loco, si Deus uoluerggaeum, Zachariam, Malachiam, per idem tempus liberationis populi ex Babylonica seruitute scripsit etiam Esdras, qui magis rerum gestarum scriptor est habitus quam propheta sicuti est et
Abbreviated transcription (Latin):
na non uetus. ubi temporalia sunt promissa. que pro mag
habentes plurimi infirmi. ⁊ deo uͦ talium rerum mercede ser¬
mentes qñ uident sibi impios habundare turbantur. ppea
idem propheta ut noui testamenti. cternam beatitudinem q̃
non dabitur nisi bonis distingueret a ueteris terrena felicita¬
te. que plerumq datur ⁊ malis ingrauastis in quit suꝑ me
uestra uerba dicit dñs.⁊ dixistis in quo detraximus dete. Di¬
xistis uanus ẽ omnis qui ẜuit deo. Et quid plus quia custo¬
diuimus obseruationes eius. ⁊ quia ambulanimꝰ supplicã¬
tes ante faciem dñi om̃ĩpotentis. ⁊ nunec nos beatificamu
alienos.⁊ rebedificantur omnes qui faciunt iniqua. ⁊ adner¬
sati sunt deo. ⁊ salui fc̃ sunt. Hec oblocuti sunt qui timebat
dñm. unusquisq ad proximu suum : Et animadu̾tit dñs et
exaudiuit.⁊ scripsit librum memorie in cospectu suo eis qui

Expanded text:
na, non uetus, ubi temporalia sunt promissa; quae pro magno na, non uetus, ubi temporalia sunt promissa; quae pro magno habentes plurimi infirmi et Deo uero talium rerum mercede seruientes, quando uident eis inpios abundare, turbantur. Propter quod idem propheta, ut noui testamenti aeternam beatitudinem, quae non dabitur nisi bonis, distingueret a ueteris terrena felicitate, quae plerumque datur et malis: Ingrauastis, inquit, super me uerba uestra, dicit Dominus, et dixistis: In quo detraximus de te? Dixistis: Vanus est omnis, qui seruit Deo, et quid plus, quiacustodiuimusobseruationes eius, et quia ambulauimus supplicantes ante faciem Domini omnipotentis? Et nunc nos beatificamus alienos, etreaedificanturomnes, quifaciunt iniqua; et aduersati sunt Deo, et salui facti sunt. Haec oblocuti sunt, qui timebant Dominum, unusquisque ad proximum suum; et animaduertit Dominus et audiuit; et scripsit librum memoriae in conspectu suo eis, qui
Abbreviated transcription (Latin):
noe Mertoompotens. Et quis substnebit diemintrt¬
itus eno aur quo reniset in alpectum eus. h oeleo et pmĩ
i secundum xp̃i pronũctiauit aduentũ. Primũ scilicet de quo
ait. ⁊ subito ueniet in templum suum .i. incarnem suam. de
qua dixit in enangelio. Soluite templu hoc et intridu o resu¬
scitabo illud. Secundum uero ubi ait. Ecce uenit dicit domin
om̃ipotens. ⁊ quis substinebit diem introitus eius. aut quis re¬
sistet in aspectu eius. Quod aũt dix dñs. quem uos queritis.
⁊ angelus testamenti quem uos uultis. Significauit utiq ⁊̃
iuudeos. secundum scripturas quas legunt xp̃m quereret ⁊ uelle
Sed multi eorum quem quesier̾t ⁊ uoluert uenisse nõ agnone¬
runt. excecati incordib sus precedentib meritis suis. quod sa¬
ne hic nominat testamentu. uł supͣ ubi ait. Testamentũ me¬
um erit cum eo. uel hic ubi eum dixit angłm testamenti. No¬
uum proculdubio testamentu debemus accipere. Ubi sempite¬

Expanded text:
stinebit diem introitus eius? aut quis resistet in adspectu eius? Hoc loco et primum et secundum Christi praenuntiauit aduentum; primum scilicet, de quo ait: Et subito ueniet in templum suum, id est in carnem suam, de qua dixit in euangelio: Soluite templum hoc, et in triduo resuscitabo illud; secundum uero, ubi ait: Ecce uenit, dicit Dominus omnipotens, et quis sustinebit diem introitus eius? aut quis resistet in adspectu eius? Quod autem dixit: Dominus, quem uos quaeritis, et angelus testamenti, quem uos uultis, significauit utique etiam Iudaeos secundum scripturas, quas legunt, Christum quaerere et uelle. Sed multi eorum, quem quaesierunt et uoluerunt, uenisse non agnouerunt, excaecati in cordibus suis praecedentibus meritis suis. Quod sane hic nominat testamentum, uel supra, ubi ait: Testamentum meum erat cum eo, uel hic, ubi eum dixit angelum testamenti, nouum procul dubio testamentum debemus accipere, ubi sempiter
Abbreviated transcription (Latin):
ut proplumator accessit. Confirmatoq huremmi pontifieatit⁊ sub¬
iigate genti imposito custede antipatto. quos tunc prcouatore
unt aiiodrcns ꝑaucos innos etiam herodem alienigenã regem
patere meruert quo regnante natus ẽ xp̃s. Iam enim erit plei¬

Expanded text:
ut profanator accedit; confirmatoque Hyrcani pontificatu et subut profanator accedit; confirmatoque Hyrcani pontificatu et subiugatae genti inposito custode Antipatro, quos tunc procuratores auit. Deinde post paucos annos etiam Herodem alienigenam regem habere meruerunt, quo regnante natus est Christus. Iam enim uenerat pleni
Abbreviated transcription (Latin):
deinceps mala sunt eos secuta gramora. Filii quipe buius alexã¬
drearistotolus ⁊hyrcanus inter se de impeno dimicantes. ires
ꝯduersus ierliticam gentem prouocare romanas. Urcanus nãq
a bris contra frate̾m poposcit auxilium. Tunc iam ronia subiga¬
uesis africim sub iugauerat greciam. Lateq eͥt am alas orb ꝓtibꝰ
unreratia tamqͣr seip̃am non u̾alens ferre suase quolamꝰ magni¬
tirdina fregerat peruenerat quippe ad sedictiones domesticis̾ gui¬
tres rtqr mde id bella socialia. moxq ciuilia. tantumq se cõminu¬
riest rttruerat ut ei mutandus rei publice status quoregeret
regib imineret. Nompenis ergo populi romani preclarisstenus
psiner poindeam cum exercitu ingressus. duntatem capit. tẽplus
pesnat non denocione supplicis. s iure uictoris. Et ad̾ sancta sc̃oꝵ
ouonis sumu sacerdotem nõ licebat intrare nõ ut uenerator s

Expanded text:
deinceps mala sunt eos secuta grauiora. Filii quippe huius Alexandeinceps mala sunt eos secuta grauiora. Filii quippe huius Alexandrae Aristobolus et Hyrcanus inter se de imperio dimicantes uires aduersus Israeliticam gentem prouocauere Romanas. Hyrcanus namque ab eis contra fratrem poposcit auxilium. Tunc iam Roma subiugauerat Africam, subiugauerat Graeciam lateque etiam aliis orbis partibus imperans, tamquam se ipsam non ualens ferre, sua se quodam modo magnitudine fregerat. Peruenerat quippe ad seditiones domesticas graues ? adque inde ad bella socialia moxque ciuilia, tantumque se commmuerat et adtriuerat, ut ei mutandus rei publicae status. quo regeretur regibus, inmineret. Pompeius ergo, populi Romani praeclarissimus princeps, Iudaeam cum exercitu ingressus ciuitatem capit, templum reserat, non deuotione supplicis, sed iure uictoris. et ad sancta sanctorum, quo nisi summum sacerdotem non licebat intrare, non ut uenerator, sed