comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
iera inqͥt ñ eossunt ẽẽ. ea q̃ causas cur
uenerint. confectũ negociũ siqͥd̃ cunce¬
Dondii tͥ ẽ. aut fato om̃ia fieri. anqͥcquã
ficri posse sine causa. An alit̾ ħ eñciatio
uera eẽ. ñ pot: Capiet nu mantiã scipio
nisi exet̾nitate causaꝵ series hoc erat
effectura: An hoc falsũ potuisset eẽ. si es¬
set sexcentis seculis ante dictũ ⁊ si tũ
ñ eẽt uera ħ enũciatio captet numãtiã
scipio: Ne illa qͥd̃ eu̾sa uera ẽ ħ enũcia¬
cio capiet numantiã scipio. Pot gͥ qͥcꝗͣ¬
factũ ẽẽ qd̃ ñ u̾um fuerit futurũ eẽ :
Nam ut p̾t̾ita ea u̾a ditimꝰ quoꝵ suꝑio¬
re tẽꝑe u̾a fuerunt instancia sic futura
quoꝵ ꝯseqñti tẽꝑe ueraerunt instancia
ea u̾a dicemꝰ. Nec si om̃e enũciatũ aut
u̾ũ aut falsũ ẽ. seqͥr ilico ẽẽ. causas ĩ muta¬
bilis easq et̾nas que ꝓhibeant qͥtquam
secus cad̾e atq causaꝵ si fortuite sũt cau¬

Expanded text:
vera, inquit, non possunt esse ea, quae causas, cur vera, inquit, non possunt esse ea, quae causas, cur venerint. Confectum negotium, siquidem concedendum tibi est aut fato omnia fieri, aut quicquam fieri posse sine causa. An aliter haec enuntiatio vera esse non potest: Capiet Numantiam Scipio, nisi ex aeternitate causa causam serens hoc erit effectura? An hoc falsum potuisset esse, si esset sescentis saeculis ante dictum? Et si tum non esset vera haec enuntiatio: Capiet Numantiam Scipio, ne illa quidem eversa vera est haec enuntiatio: Cepit Numantiam Scipio. Potest factum esse, quod non verum fuerit futurum esse? Nam ut praeterita ea vera dicimus, quorum superiore tempore vera fuerit instantia, sic futura, quorum consequenti tempore vera erit instantia, ea vera dicemus. Nec, si omne enuntiatum aut verum aut falsum est, sequitur ilico esse causas inmutabilis, easque aeternas, quae prohibeant quicquam secus cadere, atque casurum sit; fortuitae sunt cau
Abbreviated transcription (Latin):
ñ tta loqͥmur ut phisici qͥb mane ẽẽ ni¬
cħ placet. s ita ut u̾bi causa sine aqua
sine uino sine oleo. uas ẽẽ dicamꝰ. Sic c̃
sine causa animũ dicimꝰ moũi sine an
cum ꝑ inane moueatur gͣuitate ⁊ pon¬
dere.sine causa mou̾i. qr nulla cansa ac¬
cedat extͥnsecꝰ. Rursus autẽ ne om̃s phisi¬
ci inrideamur. si dicamꝰ qͥcꝗͣ fieri sine cã
distinguẽdũ ẽ.⁊ ita dicendum ipsiꝰ indi¬
uidiũ hanc eẽ. naturam. ut pond̾e ⁊ gͣ¬
uitate moueatur eãq ipsã et̃ causam
cir ita feratur. Sinitliter ad animoꝵ motꝰ
roluntarios non est requirenda ext̾na
caisa. Motus eniri uoluntarius eam
nturam inse ipse continet ut sit in
ra potestate nob̃̾q pareat nec id sine
cusa. Eiꝰ rei eñi causa iꝑsa natura ẽ. Qd̃
cuu ita sit quid est. air non om̃is ꝓnũ¬
iatio aut uera ait falsa sit nͥ concesse¬
imꝰ fato fieri giecũq fiant: Quia fit᷑a

Expanded text:
non ita loquimur, ut physici, quibus inane esse ninon ita loquimur, ut physici, quibus inane esse nihil placet, sed ita, ut verbi causa sine aqua, sine vino, sine oleo vas esse dicamus, sic, cum sine causa animum dicimus moveri, sine antcum per inane moveatur gravitate et pondere, sine causa moveri, quia nulla causa accedat extrinsecus. Rursus autem, ne omnes physici inrideant nos, si dicamus quicquam fieri sine causa, distinguendum est et ita dicendum, ipsius individui hanc esse naturam, ut pondere et gravitate moveatur, eamque ipsam esse causam, cur ita feratur. Similiter ad animorum motus voluntarios non est requirenda externa causa; motus enim voluntarius eam naturam in se ipse continet, ut sit in nostra potestate nobisque pareat, nec id sine causa; eius rei enim causa ipsa natura est. Quod cum ita sit, quid est, cur non omnis pronuntiatio aut vera aut falsa sit, nisi concesserimus fato fieri, quaecumque fiant? Quia futura
Abbreviated transcription (Latin):
ueretur animꝰ ut a tomoꝵ motu cog̾et᷑.
id de mocͥtꝰ auctor. atomoꝵ acciꝑe: ma¬
luit gͥ necessitate om̃ia fieri quã acorꝑi¬
b ĩ diuiduis naturalis motꝰ auellere.
Acuciꝰ carneades. qui docebat posse epi¬
cureos suã causã sine hac conm̃ticia
declinatione defend̾e. Nam cũ doc̾et ẽẽ
posse qͣidã qnimi motũ uolũtariũ id
fuit de fendi meliꝰ quã introduc̾e decli¬
nationẽ. cũ p̃sertĩ causã reꝑire ñ possẽt
quo defenso. facile cͥsippo possent resis¬
tere. Cum eñi concessissent motũ nullũ
ẽẽ. sine causa ñ ꝯced̾ent om̃ia q̃ fierent fi¬
eri causis antecedentib uoluntatis eñi
nr̃e ñ eẽ causas extͥnas ⁊ antecedentes.
Conmuni gͥ consuetudine sermoni ab¬
utim᷑ cũ itadicimꝰ uelle aliqͥd quẽ piã
aut nolle sine causa. Ita enĩ dicimꝰ sine
causa ut dicamꝰ sine ext̾na ⁊ antecedente
causa. ñ sine aliqͣ ut cũ uas mane dicimꝰ.

Expanded text:
veretur animus, ut atomorum motu cogeretur. veretur animus, ut atomorum motu cogeretur. Id Democritus, auctor atomorum, accipere maluit, necessitate omnia fieri, quam a corporibus individuis naturalis motus avellere. Acutius Carneades, qui docebat posse Epicureos suam causam sine hac commenticia declinatione defendere. Nam cum docerent esse posse quendam animi motum voluntarium, id fuit defendi melius quam introducere declinationem, cuius praesertim causam reperire non possent; quo defenso facile Chrysippo possent resistere. Cum enim concessissent motum nullum esse sine causa, non concederent omnia, quae fierent, fieri causis antecedentibus; voluntatis enim nostrae non esse causas externas et antecedentis. Communi igitur consuetudine sermonis abutimur, cum ita dicimus, velle aliquid quempiam aut nolle sine causa; ita enim dicimus sine causa, ut dicamus: sine externa et antecedente causa, non sine aliqua; ut, cum vas inane dicimus,
Abbreviated transcription (Latin):
ne si hoc concesserit concedendũ sit fa¬
confirmari putat. sic c̾sippꝰ metuit
ex causis et̾nis rerũ futuraꝵ. s epicu¬
rur̃ declinatione atomi uitari neces¬
sitatẽ fati putat. Atq tͥtiꝰ qͥdã motꝰ
oritur extra pond ⁊ plagam. cũ decli¬
nat atomꝰ interuallo minimo id ap¬
pellat elachiston quã declinationem
sine causa fieri si minꝰ u̾b̾: retogit᷑ ꝯfite¬
ri. Honͭ atomꝰ abatomio pulsa declinat
ham qͥ põt pelli alia abalia si gͣuitate
feruntur ad ꝑpendiculũ corꝑa indiui¬
dua rectis lineis ut epicurõ placet
Seqͥtur em̃ ut si alia abalia nũꝙͣ depel¬
latur. ne contĩgat qͥd̃ alia aliã. Erqͦ ef¬
ficitur ut iã si sit atomꝰ eaq declinet
declinare sine causa. hanc epicurꝰ racionẽ
induxit. ob eam rẽ qd̾ ueritꝰ ẽ. ne si semꝑ
atomꝰ gͣuitate ferretur naturali ac ne¬
cessaria: nicħ lib̾um nob̾ ẽẽt cũ ita mo¬

Expanded text:
ne, si hoc concesserit, concedendum sit fane, si hoc concesserit, concedendum sit faconfirmari putat sic Chrysippus metuit, et ex causis aeternis rerum futurarum. Sed Epicurus declinatione atomi vitari necessitatem fati putat. Itaque tertius quidam motus oritur extra pondus et plagam, cum declinat atomus intervallo minimo id appellat ela/- xiston; quam declinationem sine causa fieri si minus verbis, re cogitur confiteri. Non enim atomus ab atomo pulsa declinat. Nam qui potest pelli alia ab alia, si gravitate feruntur ad perpendiculum corpora individua rectis lineis, ut Epicuro placet? Sequitur enim, ut, si alia ab alia numquam depellatur, ne contingat quidem alia aliam. Ex quo efficitur, etiamsi sit atomus eaque declinet, declinare sine causa. Hanc Epicurus rationem induxit ob eam rem, quod veritus est, ne, si semper atomus gravitate ferretur naturali ac necessaria, nihil liberum nobis esset, cum ita mo
Abbreviated transcription (Latin):
causaꝵ seriem sẽꝑit̾nam. hi mentẽ hõis
uoluntate lib̾a spolia tã necessitate fari
de unciunt. s ħ hactenꝰ. alia uideamꝰ.
¶Concludit cͥsippus hoc mͦ. S ẽ motꝰ sine
causa ñ om̃is enũciatio qd auxionia dia¬
lectici appellant aut uera aut falsa ẽ.¬
erit. Causas enĩ efficientis qͣ ñ habebit io
nec uerum nec falsũ erit om̃is autẽ enũ¬
ciacio aut uera aut falsa ẽ. Motꝰ gͦ sinre
causa nullus ẽ. Qd̃ si: ita ẽ. om̃ia q̃ fuĩt
causis frunt ang̾ssis. Io si ita ẽ: fato oĩa fi¬
unt. Efficitur gͥ fato fieri q̃cũq fiant
hic pͥmũ simͥ libeat adsentiri epicuro.
⁊ negare om̃em enũciationẽ aut ueram
ẽẽ. aut falsam eã plagã pociꝰ accipiam
qͣ fato om̃ua fieri conꝓbem. Illa em̃ sẽcẽ¬
cia ht̃ aliqͥd disputacionis. ħ uͦ ñ ẽ. tole¬
rabilis. Itaq extendit oĩs ñuos cͥsippus
utt ꝑ suadeat om̃e auxiona aut uerũ
ẽẽ aut falsum. yt enĩ epicurꝰ ueretur

Expanded text:
is voluntate libera spoliatam necessitate fati devinciunt. Sed haec hactenus; alia videamus. Concludit enim Chrysippus hoc modo: Si est motus sine causa, non omnis enuntiatio, quod aci/wma dialectici appellant, aut vera aut falsa erit; causas enim efficientis quod non habebit, id nec verum nec falsum erit; omnis autem enuntiatio aut vera aut falsa est; motus ergo sine causa nullus est. Quod si ita est, omnia, quae fiunt, causis fiunt antegressis; id si ita est, fato omnia fiunt; efficitur igitur fato fieri, quaecumque fiant. Hic primum si mihi libeat adsentiri Epicuro et negare omnem enuntiationem aut veram esse aut falsam, eam plagam potius accipiam quam fato omnia fieri conprobem; illa enim sententia habet aliquid disputationistendit omnis nervos Chrysippus, ut persuadeat omne aci/wma aut verum esse aut falsum. Ut enim Epicurus veretur,
Abbreviated transcription (Latin):
deamꝰ quid̃ aut ambulemꝰ uoluntatis ẽẽ
is ñ uidet q̃ quãq rem res consequatur.
Ut eñi et ingeniosi ⁊ tardi ita nascantur
antecedentib causis itẽq ualentes ⁊ ĩbetil¬
li ñ seqͥtur tñ ut etiã sedere eos et ambula¬
re ⁊ rẽ ag̾e aliquã pͥncipalib cansis defini¬
tũ ⁊ constitutũ sit. Stilphonẽ. megaricũ phi¬
losophũ accutũ sane hominẽ ⁊ ꝓbatũ tẽ¬
porib illis accepimꝰ hunc scribunt ittuꝑ¬
autes ipsiꝰ familiares. ⁊ ebriosum. ⁊ mulie¬

Expanded text:
deamus quidem aut ambulemus voluntatis esse, deamus quidem aut ambulemus voluntatis esse, is non videt, quae quamque rem res consequatur. Ut enim et ingeniosi et tardi ita nascantur antecedentibus causis itemque valentes et inbecilli, non sequitur tamen, ut etiam sedere eos et ambulare et rem agere aliquam principalibus causis definitum et constitutum sit. Stilponem, Megaricum philosophum, acutum sane hominem et probatum temporibus illis accepimus. Hunc scribunt ipsius familiares et ebriosum et mulie
Abbreviated transcription (Latin):
Athenis tenue celũ exqͦ ⁊̃ acutiores putã¬
tur attici. crassũ thebis itaq pingues¬
thebani ⁊ ualentes. tñ neq illud cenue
celũ efficiet ut aut zenonẽ qͥ aut archesi¬
lam aut theofrastũ audiat neq crassũ
ut ne mea pociꝰ quam ischino uictoriã¬
quam kl̃is: Ut gͥ ad qͣsdam res natura loci ł¬
ꝑtinet aliqͥd. ad qͣsdam autẽ nicħ. sic astro¬
rum affectio ualeat si uis ad quasdã res ad
oĩs certe non ualebit. At enĩ qm̃ in natt᷑is
hõiũ dissimilitudines sunt ut alios dulcia
alios sub puamara delectent alii libidino¬
si alii irac̃d̃i aut crudeles aut suꝑbi sĩt:
cñi natͥura a natura distat quid mirũ ẽ
has dissimilitudines ex differentib causis
ẽẽ factas : hec disserens. qua de reagatur
⁊ ĩ quo causa ꝯsistat non uidet. Non eñi
tes ne ualentes inbecilli ne simꝰ: ñ ẽẽ id
ĩ nob. Qui autẽ exeo cogi putat ne ut se¬

Expanded text:
Athenis tenue caelum, ex quo etiam acutiores putanAthenis tenue caelum, ex quo etiam acutiores putantur Attici, crassum Thebis, itaque pinguesThebani et valentes. Tamen neque illud tenue caelum efficiet, ut aut Zenonem quis aut Arcesilam aut Theophrastum audiat, neque crassum, ut Nemea potius quam Isthmo Kalendis? Ut igitur ad quasdam res natura loci pertinet aliquid, ad quasdam autem nihil, sic astrorum adfectio valeat, si vis, ad quasdam res, ad omnis certe non valebit. At enim, quoniam in naturis hominum dissimilitudines sunt, ut alios dulcia, alios subamara delectent, alii libidinosi, alii iracundi aut crudeles aut superbi sint, , inquit, tantum natura a natura distat, quid mirum est has dissimilitudines ex differentibus causis esse factas? Haec disserens, qua de re agatur, et in quo causa consistat, non videt. Non enim, si tesne, valentes inbecilline simus, non esse id in nobis. Qui autem ex eo cogi putat, ne ut se
Abbreviated transcription (Latin):
eiũ etiã si icadiꝰ tũ inspelunca ñ fuisset
saxum tñ illud sasurũ fuisse. Nam aut ni¬
cħ om̃ino ẽ. fortuitũ. aut hoc ipsum. po¬
tuit euenire fortunai. q̃ro gͥ atq hoc late
patebit si fati om̃ino nullũ nom̃ nuilla
natura nulla uis eẽt. ⁊ forte tem̾e casu
aut pleraq fierent aut oĩa: nũ alit̾ ac nẽ
eueniunt euenirẽt: Quid gͦ attinet incul¬
care fatũ. cũ sine fato rõ om̃iũi rerũ ad na¬
turã fortunã ue referatur: S possi doni¬
um sic̃ equũ ẽ. cũ bona gr̃a dimittamꝰ.
Ad cͥsippi laq̃os reu̾tam᷑. Cui qͥd̃ pͥmũ de
ipsa contagione rerũ respondeamꝰ. reliqͣ
pꝰ ea ꝑseqͣmur. Int̾ locoꝵ naturas qͣntũ ĩt̾¬
sit uideamꝰ alios eẽ. salubris. alios pestilẽ¬
tis maliis piturcosos ⁊ qͣsi redundantis. ĩ
aliis exsicatos atq aridos. Multa q̃ sunt
alia q̃ int̾ locũ. ⁊ locũ ⁊ płunũ differãt

Expanded text:
enim, etiamsi Icadius tum in spelunca non fuisset, enim, etiamsi Icadius tum in spelunca non fuisset, saxum tamen illud casurum fuisse. Nam aut nihil omnino est fortuitum, aut hoc ipsum potuit evenire fortuna. Quaero igitur atque hoc late patebit, si fati omnino nullum nomen, nulla natura, nulla vis esset et forte temere casu aut pleraque fierent aut omnia, num aliter, ac nunc eveniunt, evenirent. Quid ergo adtinet inculcare fatum, cum sine fato ratio omnium rerum ad naturam fortunamve referatur? Sed Posidonium, sicut aequum est, cum bona gratia dimittamus, ad Chrysippi laqueos revertamur. Cui quidem primum de ipsa contagione rerum respondeamus, reliqua postea persequemur. Inter locorum naturas quantum intersit, videmus; alios esse salubris, alios pestilentis, in aliis esse pituitosos et quasi redundantis, in aliis exsiccatos atque aridos; multaque sunt alia, quae inter locum et locum plurimum differant.
Abbreviated transcription (Latin):
sit. S ita audies ut romãnũ hõiẽ itt ti¬
mide ing̾diẽtẽ ad hoc genꝰ dispittandi itt
longo int̾uallo ħ studia rẽpetentẽ. Ia ĩgqͥt
audiã te disputantẽ ut ea lego q̃scͥpsisti
egrotantib fr̃ib ut in urina ut in unguibꝰ.
ut in reliqͥs eiꝰmͦi nat᷑e contagio ualet. quã
ego ñ tollo: auis est nulla fatalis: In aleis
autẽ fortuita q̃dam ẽẽ possunt ut in illo
naufrago ut micadio. ut inclaphita q̃dã
etiã possidoniꝰ pace magistri dix̾im ꝯmi¬
nisci uidetur. Sint qͥd absurda qͥd enĩ si
daphite fatũ fuit exeqͦ cad̾e atq ita ꝑire
ex hoc ne eqͦ qui cũ equus ñ ẽẽt. nom̃ habe¬
bat alienũ: Aut philippꝰ hasce incapulo qͣ¬
drigulas uitare monebatur. qͣsi uͦ capulo
sit occisus: Qd autẽ magnũ aut nrͣufragũ
illũ sine nomine in riuo ẽẽ lapsum qͥcꝗͣ
ullu. Hich eñi scͥbit ei p̃dictũ. Qͥd mirũ gͥ
exspelunca saxũ in crura eiꝰ incidisse. Puro

Expanded text:
sit? Sed ita audies, ut Romanum hominem, ut timide ingredientem ad hoc genus disputandi, ut longo intervallo haec studia repetentem. Ita, inquit, audiam te disputantem, ut ea lego, quae scripsisti. aegrotantibus fratribus, ut in urina, ut in unguibus, ut in reliquis eius modi, naturae contagio valet, quam ego non tollo, vis est nulla fatalis; in aliis autem fortuita quaedam esse possunt, ut in illo naufrago, ut in Icadio, ut in Daphita; quaedam etiam Posidonius pace magistri dixerim comminisci videtur; sunt quidem absurda. Quid enim? si Daphitae fatum fuit ex equo cadere atque ita perire, ex hocne equo, qui cum equus non esset, nomen habebat alienum? aut Philippus hasne in capulo quadrigulas vitare monebatur? quasi vero capulo sit occisus. Quid autem magnum aut naufragum illum sine nomine in rivo esse lapsum? quamquam ullum; nihil enim scribit ei praedictum. Quid mirum igitur ex spelunca saxum in crura eius incidisse? puto
Abbreviated transcription (Latin):
tifices u̾sari ĩ suo mun̾e aut eos qͥ diu¬
natione utantur futura p̾dice. Sint
causa or̾iente canicula natꝰ ẽ.is in mari
ñ morietur. Uigila cͥsippe. ne tuã tausã
rnaqua tͥ cũ diodoro nalente dialectico
magna luctacio ẽ. deseras. Si eñĩ ẽ uer̃
qd ita conectitur siqͥs oriente canicła
natꝰ ẽ. is ĩ mari ñ morietur. Nud qͦ uerũ
ẽ si fabiꝰ oriente canicła natꝰ ẽ fabiꝰ ĩ ma¬
ri ñ morietur. pugnant gͥi hec inter se.
fabiũ oriente canicła natũ et̃. ⁊ fabiũ
tur natũ eẽ. cũ canicula oriente. hec qͦ
pugnant ⁊ ẽe fabiũ. ⁊ ĩmari ẽẽ morttur

Expanded text:
tifices versari in suo munere, aut eos, qui divtifices versari in suo munere, aut eos, qui divinatione utantur, futura praedicere. Sint causa oriente Canicula natus est, is in mari non morietur. Vigila, Chrysippe, ne tuam causam, in qua tibi cum Diodoro, valente dialectico, magna luctatio est, deseras. Si enim est verum, quod ita conectitur: Si quis oriente Canicula natus est, in mari non morietur, illud quoque verum est: Si Fabius oriente Canicula natus est, Fabius in mari non morietur. Pugnant igitur haec inter se, Fabium oriente Canicula natum esse, et Fabium tur, natum esse eum Canicula oriente, haec quoque pugnant, et esse Fabium, et in mari esse moritur
Abbreviated transcription (Latin):
sic edomitã ⁊ conp̾ssam eẽ. doctͥna: ut ne¬
mo unꝙͣ uinulentũ illũ nemo meũ libidinᷤᷤ
uestigiũ uid̾it. Qͥd socͣtẽ. Non ne legimꝰ quẽ ad
modũ notarit ropirus phisi ognom̃ qui se ꝓ¬
sitebatur hominũ mores natursq ex corpe.
ocłis uultũ fronte ꝑ nosc̾e : Stupidum ẽẽ so¬
cratendixit ⁊ barcũ qd̃ iugła concaua ñ ha¬
beret obstructas eas partes ⁊ obturatas ẽẽ
dicebas. Addit etiam mulierosũ in qͦ alci¬
btades cachinnũ dr̾ sustulisse. S hec exna¬
turalib causis uicia nasciz possunt extirpa¬
ri autem ⁊ fũditus tolli. ut a his ipse qͥ
ad ea ꝓpensiꝰ fuerit etatis uiciis auocerr
nonẽ id positũ in natur alib causis s in
uoluntate. studio disciplina q̃ tolluntur
om̃ia siuis ⁊ natura fati ⁊ diuinationis
rone.firmabitur et eñĩ si ẽ diumnatio qͣli¬
bet nã aꝑceptis artis ꝓficiscit᷑. ꝑ cepta
appello q̃ dicuntur gͥte  theoremata
hon enĩ credo nullo ꝑcepto aut cet̾os ar¬

Expanded text:
sam esse doctrina, ut nemo umquam vinulentum illum, nemo in eo libidinis vestigium viderit. Quid? Socraten nonne legimus quem ad modum notarit Zopyrus physiognomon, qui se profitebatur hominum mores naturasque ex corpore, oculis, vultu, fronte pernoscere? stupidum esse Socraten dixit et bardum, quod iugula concava non haberet, obstructas eas partes et obturatas esse dicebat; addidit etiam mulierosum; in quo Alcibiades cachinnum dicitur sustulisse. Sed haec ex naturalibus causis vitia nasci possunt, extirpari autem et funditus tolli, ut is ipse, qui ad ea propensus fuerit, a tantis vitiis avocetur, non est id positum in naturalibus causis, sed in voluntate, studio, disciplina. Quae tolluntur omnia, si vis et natura fati ex divinationis ratione firmabitur. Etenim si est divinatio, qualibusnam a perceptis artis proficiscitur? percepta appello, quae dicuntur Graece qewrh/mata. Non enim credo nullo percepto aut ceteros ar
Abbreviated transcription (Latin):
pot̾o nefas iudico. Tum cotta. Ego uͦ ⁊ opto
redargni me balbe. ⁊ ea q̃ dispittaui dis¬
serere malui quã iudicare ⁊ facile me
ate nuĩci posse certo scio qͥppe inqͥt uelleiꝰ
qui etiam Pntet adnos mitti abiouẽ:
uesleio cotte disputacio uerior m balbi
adueritatis similitudinẽ uideret᷑ eẽ ꝓ
pensior: Explicit. Lib .iiiͦ ae nͦ dõꝵ Iiete¬

Expanded text:
potero, nefas iudico. Tum Cotta: 'Ego vero et opto potero, nefas iudico. Tum Cotta: 'Ego vero et opto redargui me Balbe, et ea quae disputavi disserere malui quam iudicare, et facile me a te vinci posse certo scio.' Quippe inquit Velleius qui etiam somnia putet ad nos mitti ab Iove, Velleio Cottae disputatio verior, mihi Balbi ad veritatis similitudinem videretur esse propensior
Abbreviated transcription (Latin):
tere nẽpe singłiuonent. Audit gͥ mens
diuina etiã desingłis. Uidetis gͦ ñ eẽ eã
tam occulpatã ꝙͣ putabatis. fac ẽẽ distẽ¬
tam celũ u̾santẽ t̾rã tuentẽ maria mo¬
d̾antẽ. Cur tã multos deos nicħ ag̾e ⁊ ces¬
sare ꝑatitur e Curñ reb humanis ali¬
qͦs ociosos deos p̃fecit. qr te balbe ĩ nume¬
rabiles explicati sunt: ħ fere dic̾e habui
de natura deoꝵ. ñ ut eã tolłem s ut in¬
telligeretis ꝙͣ eẽt obscura ⁊ ꝙͣ difficiles
ex plicatꝰ hr̾et. Que cũ dixiss cotta. finẽ.
Luciliꝰ autẽ. Uehem̃tius in qͥt cotta tuqͥ¬
dem ĩ uectus inmerã stoicoꝵ rõnẽ. q̃ de ꝓ
bis diem aliquẽ ut contra ista dicamꝰ.
est em̃i mͥ tecũ ꝓaris ⁊ focis certam̃. ⁊ ꝓde
oꝵ templis atq delubris. ꝑ que urbis
muris quos uos pontifices ẽe. dicitis sc̃os¬
diligentꝰiq urbem religione quã ipsiꝰ me¬
nib cingẽtes q̃ deseri ame dũ qͥd̾ spirare

Expanded text:
 Nempe singuli vovent, audit igitur mens divina etiam de singulis; videtis ergo non esse eam tam occupatam quam putabatis. Fac esse distentam, caelum versantem terram tuentem maria moderantem: cur tam multos deos nihil agere et cessare patitur, cur non rebus humanis aliquos otiosos deos praeficit, qui a te Balbe innumerabiles explicati sunt? Haec fere dicere habui de natura deorum, non ut eam tollerem sed ut intellegeretis quam esset obscura et quam difficiles explicatus haberet.' Quae cum dixisset, Cotta finem. Lucilius autem Vehementius inquit Cotta tu quidem invectubis diem aliquem ut contra ista dicamus. est enim mihi tecum pro aris et focis certamen et pro deorum templis atque delubris proque urbis muris, quos vos pontifices sanctos esse dicitis diligentiusque urbem religione quam ipsis moenibus cingitis; quae deseri a me, dum quidem spirare
Abbreviated transcription (Latin):
una eramꝰ maxime nos qͥd̃ ex qͥrentes ea ꝯsi¬
lia q̃ ad pacẽ ⁊ ad ꝯcordiã ciuiũ ꝑtinerent.
Cum eñi om̃s pꝰ int̾itũ cesaris nouarũ ꝑ¬
turbationũ cause q̃ri uid̾entur. hisq eẽ
occurrẽdum putaremꝰ: om̃is fere nr̃a inhis

Expanded text:
una eramus, maxime nos quidem exquirentes ea consiuna eramus, maxime nos quidem exquirentes ea consilia, quae ad pacem et ad concordiam civium pertinerent. Cum enim omnes post interitum Caesaris novarum perturbationum causae quaeri viderentur iisque esse occurrendum put
Abbreviated transcription (Latin):
Uia ꝑtinet admores qd̃ echos
illi uocant nos eã partem
philosophie demorib appel¬
lare solemꝰ.s decet augẽ¬
tem linguã latinã noĩa¬
re inoralem. explicandaq uis ẽ. r̾oq enũci¬
ationũ. que greci axiomata uocant. q̃ de rȩ
futura cũ aliqͥd dicunt deq eo qd̃ possit fi̾
aut ñ possit quã uim hãnt obscura q̃stis
ẽ quam ꝑ ydionaton philosophi appellãt
totaq ẽ. logice. quam r̾onẽ disserendi uo¬
co. Qd autẽ ĩ aliis libris feci qui sunt de
natura deoꝵ. itẽq inhis quos dedunnaci¬
one edidi. ut in utranq ꝑtẽ ꝑpetua ex¬
plicaretur oratio. quo faciliꝰ idaqͦq pro¬
baretur. qd̃ cuiq maxime ꝓbabile uidere¬
tur. Id in hac disputacione defato casus
qͥdam ne fac̾em ĩ pediuit. Nam cũ eẽm ĩ
puteolano hirciusq̃ inr̾ ꝯsul designatꝰ
hisd̃ locꝰ i locis uir nob̾ amicisimꝰ: ⁊ his stu¬
diis ĩ qͥb nos apueritia uiximꝰ deditꝰ multũ

Expanded text:
uia pertinet ad mores, quod h=qos illi vocant, nos eam partem philosophiae de moribus appellare solemus, sed decet augentem linguam Latinam nominare moralem; explicandaque vis est ratioque enuntiationum, quae Graeci aciw/mata vocant; quae de re futura cum aliquid dicunt deque eo, quod possit fieri aut non possit, quam vim habeant, obscura quaestio est, quam peri\ dunatw=n philosophi appellant, totaque est logikh/, quam rationem disserendi voco. Quod autem in aliis libris feci, qui sunt de natura deorum, itemque in iis, quos de divinatione edidi, ut in utramque partem perpetua explicaretur oratio, quo facilius id a quoque probaretur, quod cuique maxime probabile videretur, id in hac disputatione de fato casus quidam ne facerem inpedivit. Nam cum essem in Puteolano Hirtiusque noster, consul designatus, isdem in locis, vir nobis amicissimus et his studiis, in quibus nos a pueritia viximus, deditus, multum
Abbreviated transcription (Latin):
at hoc cͥsippe minime uis. maximeq t de
hoc ipso cũ diodoro certam̃ ẽ. Ille eñĩ id so¬
lum fieri posse dicit. qd̃ aut si nerũ aut
futurũ sit uerũ. Et qͥcqͥd futurũ sit id
dicit necesse ẽe.⁊⁊ qͥcqͥd ñ sit futur̃ id negat
fieri posse. Tu et q̃ ñ sint futura posse
fieri dicis ut frangi hanc gẽmã etiã si
id nũ quã futurũ sit. Heq necesse fuisse
q̃ falsa infuturis dicent᷑ inhis habemꝰ.
ut ea fieri ñ possint ur si dicatut affri¬
canũ carthaginẽ potiturũ. ⁊ si uere di¬
mica sentẽcia. Et enĩ si illud uere conec¬
tit᷑ si oriente canicula natꝰ es ĩ mari ñ
moriere. Orimũq qd̵ ĩconero natꝰ est
oriente canicula necessariũ ẽ. Om̃ia .i
uera in p̾t̾itis necessaria sunt. ut cͥsippo
placet dissencienti amagistro deanthe.
qͥa sunt in mutabilia nec ĩ falsũ nec ĩ¬
uerũ p̾t̾cta possunt conu̾cere. si gͥ qd̃¬

Expanded text:
At hoc, Chrysippe, minime vis, maximeque tibi de hoc ipso cum Diodoro certamen est. Ille enim id solum fieri posse dicit, quod aut sit verum aut futurum sit verum, et, quicquid futurum sit, id dicit fieri necesse esse et, quicquid non sit futurum, id negat fieri posse. Tu, et quae non sint futura, posse fieri dicis, ut frangi hanc gemmam, etiamsi id numquam futurum sit, neque necesse fuisse quae falsa in futuris dicentur, in iis habebis, ut ea fieri non possint ut si dicatur Africanum Karthagine potiturum, et, si vere dimica sententia. Etenim si illud vere conectitur: Si oriente Canicula natus es, in mari non moriere, primumque quod est in conexo: Natus es oriente Canicula, necessarium est omnia enim vera in praeteritis necessaria sunt, ut Chrysippo placet dissentienti a magistro Cleanthe, quia sunt inmutabilia nec in falsum e vero praeterita possunt convertere; si
Abbreviated transcription (Latin):
pealias ⁊ qͦdã lib̾iore qͣma solebat ⁊ magis
nacuo ab int̾uẽtorib die c̃ adme ille ue¬
msset pͥmo ea q̃ erant cotidiana. ⁊ qͣsi le¬
gitima nobis depace ⁊ deocio. Qͥb accepris
oratoria illa studia deserui. qͥb etiã temi¬
cendi qͣmꝙͣ flagrantissimũ acceꝑam̃ nec
sequimͣ᷑ magnã ht̃ orator sacietatẽ. Sub¬
tilitatẽ eñi abachademia niutuatur: sex
lis obtio sit tua. Tum hirtiꝰ. G̃ratissimũ ĩ qͥt
⁊tuoꝵ om̃iũ simile. Hicħ eñi umꝙͣ abnuit
meo studio uoluntas tua. S qm̃ rethorica
pe.⁊ auiliemꝰ. atq hanc ac hademueꝵ .
tra ꝓposctũ dispitanidi ꝯsuetuduẽt ĩ dicãt¬

Expanded text:
 solebat, et magis vacuo ab interventoribus die, cum ad me ille venisset, primo ea, quae erant cotidiana et quasi legitima nobis, de pace et de otio. Quibus actis oratoria illa studia deserui, quibus etiam te incendi, quamquam flagrantissumum acceperam, nec sequimur, magnam habet orator societatem; subtilitatem enim ab Academia mutuatur et ei lis, optio sit tua. Tum Hirtius: Gratissumum, inquit, et tuorum omnium simile; nihil enim umquam abnuit meo studio voluntas tua. Sed quoniam rhetope et audiemus atque hanc Academicorum contra propositum disputandi consuetud
Abbreviated transcription (Latin):
naꝵ fuerunt calamitatũ premĩcie tuni
siole geminato qd̾ ut e patre audiui tu di¬
tano et aqͥlio consulib euenerat. quo qͥd̃
anno .p. affricamis sol alt̾ extinctus est. Qͥ¬
bus ext̾ri homines ium ꝗͣdam celestẽ ⁊ di¬

Expanded text:
narum fuerunt calamitatum praenuntiae, tum narum fuerunt calamitatum praenuntiae, tum sole geminato, quod ut e patre audivi Tuditano et Aquilio consulibus evenerat, quo quidem anno P. Africanus sol alter extinctus est, quibus exterriti homines vim quandam esse
Abbreviated transcription (Latin):
ma constat om̃ib enĩ inuatũ ẽ. et in animo
qͣst insculptũ ẽẽ. deos. Quales sint uariũ
est: et̃ nemo negat. Cleanteanquid̾ nr̃ qͣtu¬
or decausis dixit in animis hominũ infor¬
matas deoꝵ eẽ. nociones. Orimã posuit eã
de qua modo dixi que orta eẽt ex p̃sencione
rerũ futuraꝵ. Altam quã ceꝑimꝰ : Ex mag
nitudine conmodoꝵ que ꝑcipiuntur ce¬
li temꝑatione. fecũ ditate t̾raꝵ. aliaꝵq
commoditatũ compluriũ copia. Terciã
que t̾reret animos fulminib. tempestati¬
b nĩbis. niiibus. grandinib. uastitate.
pestilentia. terremotib. ⁊ sepe fremitibꝰ.
lapideisq imbrib ⁊guttis imbrĩ qͣsi
cruentis. tun lapidib aut repentinis
t̾raꝵ hiatib. tũ p̃ter naturam hominũ
pecudũq portentis tũ facib uisis celesti¬
b. cum stellis his qͣs g̾ci cometas uri cinci¬
natas uocant. q̃ nuꝑ bello octouiano mag¬

Expanded text:
ma constat; omnibus enim innatum est et in animo ma constat; omnibus enim innatum est et in animo quasi insculptum esse deos. quales sint varium est, esse nemo negat. Cleanthes quidem noster quattuor de causis dixit in animis hominum informatas deorum esse notiones. primam posuit eam de qua modo dixi, quae orta esset ex praesensione rerum futurarum; altnitudine commodorum, quae percipiuntur caeli temperatione fecunditate terrarum aliarumque commoditatum complurium copia; tertiam quae terreret animos fulminibus tempestatibus nimbis nivibus grandinibus vastitate pestilentia terrae motibus et saepe fremitibus lapideisque imbribus et guttis imbrium quasi cruentis, tum labibus aut repentinis terrarum hiatibus tum praeter naturam hominum pecudumque portentis, tum facibus visis caelestibus tum stellis is quas Graeci komh/tas nostri cincinnatas vocant, quae nuper bello Octaviano mag
Abbreviated transcription (Latin):
undo cũ id pomeriũ transiret hauspi¬
cari eẽt. oblitus. Itaq uicio creatos om̃s
ẽẽ augures. rem ad senatũ. senatus ut
abdicarunt ꝯsules ab dicauerunt. Que
q̃riumꝰ exempla maiora. Uir sapientis¬
simꝰ atq haut sciam an omniũ p̾stan¬
tissimꝰ pecc̃m suum qd̾ celari possit
statim cdeponere quã id tenere pũc¬
tum temꝑis contra religionem. Mag¬
na anguriũ auctoritas quid haurus¬
picũ ars: None diuina : hec ĩnume¬
rabilia exeodẽ gen̾e qͥ uideat nõne
cogatur confiteri deos ẽẽ : Quoꝵ enĩ ĩ¬
terp̾tes sunt deos ipsos eẽ. neceẽ est.
Deoꝵ autem interpretes sunt deos
gͥ ẽẽ. fateamur. at fortasse ñ om̃ia
eueniunt q̃ p̃dicta suat. ne egͥ qͥd̾ qͥa
non om̃s ꝯualescunt : idcirco ars nul¬
la medicina ẽ. Signa ostenduntur ꝗo
eis rerum fituraꝵ inhis si qͥ errauer̃t̃
ñ deoꝵ natura s hominũ coniectura
peccauit. Itaq inter om̃is om̃iũ gentium sũ¬

Expanded text:
undo cum idem pomerium transiret auspiundo cum idem pomerium transiret auspicari esset oblitus; itaque vitio creatos consules esse. augures rem ad senatum; senatus ut abdicarent consules; abdicaverunt. quae quaerimus exempla maiora: vir sapientissimus atque haud sciam an omnium praestantissimus peccatum suum, quod celari posset, statim deponere quam id tenere punctum temporis contra religionem. magna augurum auctoritas; quid haruspicum ars nonne divina? Haec et innumerabilia ex eodem genere qui videat nonne cogatur confiteri deos esse? quorum enim interpretes sunt, eos ipsos esse certe necesse est; deorum autem interpretes sunt; deos igitur esse fateamur. At fortasse non omnia eveniunt quae praedicta sunt. ne aegri quidem quia non omnes convalescunt idcirco ars nulla medicina est. signa ostenduntur a dis rerum futurarum; in his si qui erraverunt, non deorum natura sed hominum coniectura peccavit. Itaque inter omnis omnium gentium sum
Abbreviated transcription (Latin):
nemini debent ẽẽ. At qͥ ⁊ nr̾oꝵ augu¬
rũ et etruscoꝵ. ⁊ hauruspicũ discipli¬
nam .ꝑ.scipione.c. figulo qͦs res ipsa
ꝓ bauit. quos cũ tigracchus. quos tt̾m
recrearet pͥmus int̾rogator ut eos re¬
tulit ibidem ẽ. repente mortuus. grac¬
chus cũ comicia nichilominꝰ ꝑegisset
remq illam ĩ religionem populo ue¬
nisse sentirer ad senatum retulit. sena¬
tus quos adsoleret referendum censuit.
hauruspices introducti responderunt
non fuisse iustũ comicioꝵ rogatorem.
Tum gracchus ut epatre audiebam in¬
census ira. Ita ne uero ego ñ uistus qui
et consul rogaui: ⁊ augur: ⁊ auspicato:
Anuos tusci ac barbari auspicioꝵ. p .r.
potestis: Itaq tum illos exire iussit.
pꝰ autẽ eꝓuincia litt̾as adcollegim
misit. s cum leg̾et libros recordatum
ẽẽ. uicio sibi tab̾naculũ captũ fuisse
ortos scipionis qd̾ cũ pomerium pꝰ ea
intrasses habendi senatꝰ causa in rede¬

Expanded text:
nemini debent esse. Atqui et nostrorum augunemini debent esse. Atqui et nostrorum augurum et Etruscorum haruspicum disciplinam P. Scipione C. Figulo consulibus res ipsa probavit. quos cum Ti. Gracchus consul iterum crearet, primus rogator, ut eos rettulit, ibidem est repente mortuus. Gracchus cum comitia nihilo minus peregisset remque illam in religionem populo venisse sentiret, ad senatum rettulit. senatus quos ad soleret referendum censuit. haruspices introducti responderunt non fuisse iustum comitiorum rogatorem. tum Gracchus, ut e patre audiebam, incensus ira: "itane vero, ego non iustus, qui et consul rogavi et augur et auspicato? an vos Tusci ac barbari auspiciorum popule comitiorum potestis?" itaque tum illos exire iussit. post autem e provincia litteras ad collegium misit, se cum legeret libros recordatum esse vitio sibi tabernaculum captum fuisse hortos Scipionis, quod, cum pomerium postea intrasset habendi senatus causa, in rede
Abbreviated transcription (Latin):
roꝵ imꝑiis.r.p. amplificatã. qui religioni¬
b parussent. Et si conferre uolumꝰ nr̃a cũ
ext̾nis cet̾is reb aut pares auretiam inferi¬
ores reꝑiemur religione. idẽ cultu deoꝵ mul¬
to suꝑiores. An adtinauii lituus ille quo
adin uestigandũ suem religiones uinee
terminauit contemnẽdus ẽ: Crederem nͥ
eꝰ augurio rex hostiliꝰ maxima bella gessis¬
set. S negligentia nobilitatis augurii dis¬
tiplina omissa. u̾itas auspicioꝵ spreta est.
nuillis auspiciis ad ministrantur. nulla
ꝑhennia seruantur. nulla exacuminbꝰ
nulli uiri uocant᷑. Ex quo in ꝓcinctu
testam̃ta ꝑierunt. Tum enim bella ger̾e
nr̃i duces incipunt. cũ auspicia posue¬
runt. at uͦ opus maiores tanta religio¬
nis uis fuit ut qͥdã imꝑatores etiã se
ipsos diis im mortalib capite uelato
u̾bis certis ꝓ r.p. de uouerent. Multa
ex subullinis uaticinacionib. multa
ex hauruspicũ responsis ꝯmemorare
possũ quib ea confirmentur. q̃ dubia

Expanded text:
rem publicam amplificatam qui religionibus paruissent. et si conferre volumus nostra cum externis, ceteris rebus aut pares aut etiam inferiores reperiemur, religione id est cultu deorum multo superiores. An Atti Navi lituus ille, quo ad investigandum suem regiones vineae terminavit, contemnendus est? crederem, nisi eius augurio rex Hostilius maxima bella gessisset. Sed neglegentia nobilitatis augurii disciplina omissa veritas auspiciorum spreta est, ntinetur, nullis auspiciis administrantur, nulla peremnia servantur, nulla ex acuminibus, nulli viri vocantur ex quo in procinctu testamenta perierunt; tum enim bella gerere nostri duces incipiunt, cum auspicia posuerunt. at vero apud maiores tanta religionis vis fuit, ut quidam imperatores etiam se ipsos dis inmortalibus capite velato verbis certis ex Sibyllinis vaticinationibus, multa ex haruspicum responsis commemorare possum quibus ea confirmentur quae dubia
Abbreviated transcription (Latin):
ud declarant nisi hominib. ea q̃ sint
ostendi. monstrari. portendi p̃dicie
Ex quo illa ostenta. monstra. portenta.
ꝓ digia dicuntur. Qd̃ si ea ficta credimꝰ
licentia fabulaꝵ mopsũ tiresiam anphi¬
amum calcantẽ helenũ quos tñ augures
ne ipse qͥd fabule adscisuissent si res om̃io
repudiarent. Ne domesticis quid̃ exemplis
docti num̃ deoꝵ conꝓbauimꝰ. Nicħ nos .p.
dodi bello punico pͥmo temeritas mo¬
uebit. qui etiam ꝑ iocũ deos irridens
cũ cauea lib̾ati pulli ñ pasc̾entur m̾gi
eos inaquã iussit ut bib̾ent qm̃ eẽ
nollent: Qui risus c lasse de uicta
multas ipsi lacrimas magnã. p.R.
eod̾ bello. non ne tẽpestate classem
amisit. cum auspiciis ñ paruisset:
staq clodius a populo condemnatus
ẽ. iunius. necem sibi ipse conscuiit.c.
flaminiũ celiꝰ religione neglecta ceci¬
disse apud transumen scͥbit cũ mago¬

Expanded text:
ud declarant nisi hominibus ea quae sint ud declarant nisi hominibus ea quae sint ostendi monstrari portendi praedici, ex quo illa ostenta monstra portenta prodigia dicuntur. Quod si ea ficta credimus licentia fabularum, Mopsum Tiresiam Amphiaraum Calchantem Helenum quos tamen augures ne ipsae quidem fabulae adscivissent, si res omnino repudiarent, ne domesticis quidem exemplis docti numen deorum conprobabimus? Nihil nos P. Clodi bello Punico primo temeritas movebit, qui etiam per iocum deos inridens, cum cavea liberati pulli non pascerentur, mergi eos in aquam iussit, ut biberent, quoniam esse nollent? qui risus classe devicta multas ipsi lacrimas, magnam populeodem bello nonne tempestate classem amisit, cum auspiciis non paruisset? itaque Clodius a populo condemnatus est, Iunius necem sibi ipse conscivit. C. Flaminium Coelius religione neglecta cecidisse apud Transumenum scribit cum mag
Abbreviated transcription (Latin):
lum bello latinoꝵ cũ apostumius dictator
cũ octauio mamilio tusculano pͥlio dumi¬
caret i nr̃a acie castor et pollax exequis
pugnare uisi sunt et recenciore memoria id̃
tindaride. ꝑsem uictum nunciauerunt
Publiꝰ enim uatienus auus huiꝰ adolescẽ¬
tis cũ eprefectura reatina romã uenienti
noctu duo iuuenes cũ equis albis dixissent
regem ꝑsen illo die captũ. senatui nũciauit.¬
⁊ pͥmo qͣsi tem̾e. de re.p. locutꝰ incarc̾em.
coniectꝰ est post apaulo litt̾is allatis cũ idem
dies constitisset. et a gro asenatu ⁊ uacatio¬
ne donatꝰ ẽ. atq etiam cũ ad fluuũ sagram
crotoniatas loc̾ri maximo p̾lio deuicissẽt
eo ipse die auditam ẽẽi eam pugnã ludis
olympie memoria ꝓditũ ẽ. Sepe fannoꝵ
uoces exaudite sepe uise forme dõꝵ quẽ¬
uis aut non hebetẽ aut impium deos p̃¬
sentes eẽ. confiteri coegerunt. Predictiões
uͦ ⁊ p̾sensiones rerũ futuraꝵ. quid ali¬

Expanded text:
lum bello Latinorum, cum A. Postumius dictator lum bello Latinorum, cum A. Postumius dictator cum Octavio Mamillio Tusculano proelio dimicaret, in nostra acie Castor et Pollux ex equis pugnare visi sunt, et recentiore memoria idem Tyndaridae Persem victum nuntiaverunt. P. enim Vatinius avus huius adulescentis, cum e praefectura Reatina Romam venienti noctu duo iuvenes cum equis albis dixissent regem Persem illo die captum, cum senatui nuntiavisset, primo quasi temere de re publica locutus in carcerem coniectus est, post a Paulo litteris allatis cum idem dies constitisset, et agro a senatu et vacatione donatus est. atque etiam cum ad fluvium Sagram Crotoniatas Locri maximo proelio devicissent, eo ipso die auditam esse eam pugnam ludis Olympiae memoriae proditum est. saepe Faunorum voces exauditae, saepe visae formae deorum quemvis aut non hebetem aut impium deos praesentes esse confiteri coegerunt. Praedictiones vero et praesensiones rerum futurarum quid ali
Abbreviated transcription (Latin):
potuisset assensu om̃iũ oic̃e eniiꝰ. Aspice
hoc sublune candens quem in uocant om̃s
motu regentẽ. et ut id̾ en niꝰ patrẽ diuũq
hoĩumq et p̃sentẽ ac p̃potentem dm̃ : Q
qui dubitet haut sane intelligo. cur ñ
id̾ sol sit an nullus sit dubitare possit.
Quid eñi ẽ. hoc illo euidentiꝰ q̃ nisi cognttũ
conp̃hensũq animis hr̃emꝰ. ñ tã stabilis o¬
pinio ꝑmaneret nec conformatur duttm¬
tate temꝑis nec una cũ sclis etatib q̃ ho¬
minũ inuet̾are potuisset: Et enĩ uidemꝰ
tetas opiniones fictas atq uanas ducturi¬
tate extabuisse. Quis enĩ hẏppocentaurũ
fuisse aut chimeram putat: Que ueanus
tam excors in ueniri pot̾. q̃ illa q̃ qͦndam
credebantur apud inferos portenta extimes¬
cat: Opinionũ eñi conm̃ta delet dies. ua¬
ture uidicia confurmat. Itaq ⁊ ĩ ño pło i¬
ĩ cet̾is. deoꝵ cultus religionũq sc̃itates exis¬
tunt existunt indies maiores atq meliore

Expanded text:
nius "aspice hoc sublime candens, quem invocant omnes motu regentem et, ut idem Ennius, "patrem divumque hominumque" et praesentem ac praepotentem deum? quod qui dubitet, haud sane intellego cur non idem sol sit an nullus sit dubitare possit; qui enim est hoc illo evidentius? Quod nisi cognitum conprehensumque animis haberemus, non tam stabilis opinio permaneret nec confirmaretur diuturnitate temporis nec una cum saeclis aetatibusque hominum inveterare potuisset. etenim videmus ceteras opiniones fictas atque vanas diuturnitate extabuisse. quis enim hippocentaurum fuisse aut Chimaeram putat, quaeve anus tam excors inveniri potest quae illa quae quondam credebantur apud inferos portenta extimescat? opinionis enim commenta delet dies, naturae iudicia confirmat. Itaque et in nostro in ceteris deorum cultus religionumque sanctitates existunt in dies maiores atque meliore
Abbreviated transcription (Latin):
siones abextremo contrarias facit. Quarũ
in interuallo tum qͣsi tͥsticia quadam con¬
trahit t̾ram tũ uicissim letificat ut cũ ce¬
lo hilarata uideatur luna autẽ q̃ ẽ. ut
ostendunt mathematici maior quam di¬
midia pars t̾re. isdem spaciis uagat᷑
quib sol. S tum cũ grediens cũ so¬
le tum degrediens ⁊ eam lucem ꝙͣ
a sole accepit mittit int̾ras: ⁊ uarias
ipsa lucis mutaciones ht̃. Atq etiam
cum subrecta atq opposita soli radioᷤᷤ
eiꝰ et lum̃ obscurat tum ipsa incidens
ĩ umbram t̾re cumẽ e regione solis
interpositu interiectuq t̾re repen¬
te deficit iscdemq spaciis ee stelle qͣs
uagas dicimꝰ ciͥ cum t̾ram feruntur
dunt. qͣrum motꝰ tum incitantur
tum retardantur. sepe etiã insistũt
quo spectaculo nicħ pot̾ ad mirabiliꝰ
eẽ nicħ pulcriꝰ. ¶ Sequitur stellaꝵ
inerrancium marima multitu¬
do qͣrum ita descͥptia

Expanded text:
siones ab extremo contrarias facit, quarum siones ab extremo contrarias facit, quarum in intervallo tum quasi tristitia quadam contrahit terram tum vicissim laetificat ut cum caelo hilarata videatur. Luna autem, quae est, ut ostendunt mathematici, maior quam dimidia pars terrae, isdem spatiis vagatur quibus sol, sed tum congrediens cum sole tum degrediens et eam lucem quam a sole accepit mittit in terras et varias ipsa lucis mutationes habet, atque etiam tum subiecta atque opposita soli radios eius et lumen obscurat, tum ipsa incidens in umbram terrae, cum est e regione solis, interpositu interiectuque terrae repente deficit. Isdemque spatiis eae stellae quas vagas dicimus circum terram feruntur dunt, quarum motus tum incitantur tum retardantur, saepe etiam insistunt, quo spectaculo nihil potest admirabilius esse nihil pulchrius. Sequitur stellarum inerrantium maxima multitudo, quarum ita descripta
Abbreviated transcription (Latin):
tu adsaia natiui testis inherentium:
Ipsum autẽ mare s t̾rã appetens littorib
eludit. ut una ex ouab naturis ꝯflata
uideatur. Ex in mari finitimꝰ die et uocte
distinguttur isq tum fusus et extenuatꝰ
fullime fertur. tum autẽ conc̾tus in nu¬
bes cogitur humorẽq colli gens t̾rã
anget ỹmbrib tum ef¬
fluens huc ⁊ illus uen¬
tos efficit. Idem annuas
frigoꝵ ⁊ caloꝵ facit uari¬
etates idemq et uolatus alitum sustinet. ⁊
sp̃u cluctus alit et sustentat animantes. Res¬
tas ultimꝰ ⁊ adomiciliis nr̃is altissimus oĩa
cingens ⁊ cuercercens celi amplerꝰ qui id̾ ether
uocatur extrema hura ⁊ det̾minatio mũdi. In
quo cũ admirabilitate maxtma ignee forme
cursus ordinatos definiunt. E quib sol cuiꝰ mag¬
nitudine multis partib t̾ra suꝑatur cͥ cumti
cam ipsam uoluitur isq oriens ⁊ occidens
diem noctẽq conficit et mͦ accedens tum
autẽ recedens binas in singulis annis reu̾¬

Expanded text:
tim ad saxa nativis testis inhaerentium. tim ad saxa nativis testis inhaerentium. ipsum autem mare sic terram appetens litoribus eludit, ut una ex duabus naturis conflata videatur. Exin mari finitumus aer die et nocte distinguitur, isque tum fusus et extenuatus sublime fertur, tum autem concretus in nubes cogitur umoremque colligens terram auget imbribus, tum effluens huc et illuc ventos efficit. idem annuas frigorum et calorum facit varietates, idemque et volatus alitum sustinet et spiritu ductus alit et sustentat animantes. Restat ultimus et a domiciliis nostris altissimus omnia cingens et coercens caeli complexus, qui idem aether vocatur, extrema ora et determinatio mundi, in quo cum admirabilitate maxima igneae formae cursus ordinatos definiunt. E quibus sol, cuius magnitudine multis partibus terra superatur, circum eam ipsam volvitur, isque oriens et occidens diem noctemque conficit et modo accedens tum autem recedens binas in singulis annis rever
Abbreviated transcription (Latin):
rum uestitus uiridissimos speluncaꝵ concauaᷤ
altitudines. saxoꝵ asꝑitates inpendentiũ mõ¬
cũ alcitudines ĩmẽsitatesq campoꝵ adde ⁊̃
reconditas auri argentiq uenas ĩfinitam¬
q uĩ marmoris. Que uero ⁊ quã uaria ge¬
uera bestiaꝵ ł cicurũ. ł feraꝵ: Qͥ uolucriũ
lapsus atq cantus: Qui petudum pastus:
Que uita s il uestriũ. Qͥd iam de hominũ gen̾e
ouam qui quasi cultores t̾re constituti nõ
paciũtur eam nec ĩmanitate beluarũ effera¬
ri. nec strrpiũ asꝑitate uastari quoꝵq oꝑi¬
b agri insule littoraq collucent qistrncta
tectis u urbib. Que si ut aninus sic odis
uide possimꝰ nemo cunctã iituens t̾ram de
diuina rõne dubitaret. Atiuͦ qͣnta maris
est. pulcͥtudo q̃ sp̃es unuisi. que multitu
⁊ uarietas insularum q̃ amenitates ora¬
rum ac litoꝵ quot gn̾a qnͣq disparia ꝑar
tun fluitanciũ. ⁊ innantiũ beluaꝵ. par¬

Expanded text:
rum vestitus viridissimos, speluncarum concavas rum vestitus viridissimos, speluncarum concavas altitudines, saxorum asperitates, inpendentium montium altitudines inmensitatesque camporum; adde etiam reconditas auri argentique venas infinitamque vim marmoris. quae vero et quam varia genera bestiarum vel cicurum vel ferarum, qui volucrium lapsus atque cantus, qui pecudum pastus, quae vita silvestrium. quid iam de hominum genere dicam, qui quasi cultores terrae constituti non patiuntur eam nec inmanitate beluarum efferari nec stirpium asperitate vastari, quorumque operibus agri insulae litoraque collucent distincta tectis et urbibus. quae si ut animis sic oculis videre possemus, nemo cunctam intuens terram de divina ratione dubitaret. At vero quanta maris est pulchritudo, quae species universi, quae multitudo et varietas insularum, quae amoenitates orrum ac litorum, quot genera quamque disparia partim fluitantium et innantium beluarum par
Abbreviated transcription (Latin):
eri dicat que qͣnto consilio gerantur nullo
consilio assequi possumꝰ: An cũ machinaci¬
one quãdam moueri aliquid uidemꝰ ut
spheram ut horas. ut alia ꝑmulta ñ dubi¬
tamꝰ qͥn illa oꝑa suit rõnis. Cum autẽ ĩ¬
petũ celi cũ admirabili celeritate moue¬
ri uertiq uideamꝰ constantissime confici¬
entẽ uicissttudines anniu̾sarias tum sũ¬
na sabite et conseruatione rerũ õiũ du
cellenti diinaq r̾one. Licet enĩ iam re¬
mota subtilitate disputandi. ocuł qͦdã
mͦ contemplari pulcritudinẽ rerũ eaꝵ
quas diuina puidentia dicimꝰ ꝯstitutas.
Ac pͥncipio t̾ra uniu̾sa ceruat᷑ locata ĩme¬
dia sede mũdi solida ⁊ globosa ⁊ undiq
ipsa inse se nutib suis con globata uestita
florib herbis. arborib. frugib. quoꝵ oũi
incredibilis multitudo insaciabili uarie¬
tate distinguitur adde huc fontiũ gelidas
ꝑennitates. li quores ꝑlucidos amniũ. ripa¬

Expanded text:
eri dicat, quae quanto consilio gerantur nullo eri dicat, quae quanto consilio gerantur nullo consilio adsequi possumus. an, cum machinatione quadam moveri aliquid videmus, ut sphaeram ut horas ut alia permulta, non dubitamus quin illa opera sint rationis, cum autem impetum caeli cum admirabili celeritate moveri vertique videamus constantissime conficientem vicissitudines anniversarias cum summa salute et conservatione rerum omnium, dsed etiam excellenti divinaque ratione? Licet enim iam remota subtilitate disputandi oculis quodam modo contemplari pulchritudinem rerum earum quas divina providentia dicimus constitutas. Ac principio terra universa cernatur, locata in media sede mundi, solida et globosa et undique ipsa in sese nutibus suis conglobata, vestita floribus herbis arboribus frugibus, quorum omnium incredibilis multitudo insatiabili varietate distinguitur. adde huc fontum gelidas perennitates, liquores perlucidos amnium, ripa