comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
inqtͥ cor lapideũ: & dabo eis cor
carneũ. Et potens est ds̃ de lapidi-¬
bꝰ istiᷤᷤ suscitare filios abrahȩ: maxi¬
meꝙ hic. ubi non dixit habitantẽ
suꝑ petrã. inqua prudens hedifi¬
cator domũ suam exstruxit.
ficet scissionis. Porro qͦd sequit᷑¬
exaltantẽ soliũ tuum. & qͥ dicis
incorde tuo.qͥs detrahet me int̾rã.
cumorẽ hereticȩ m̃tis ostendit:
confidentiũ sͥ inmisteriis. & inse¬
cretis suis. quantũ in ipsis est.
Hiꝑbolice autẽ hoc acciꝑȩ debemuᷤ.
reꝓmittentiũ sͥ regna cęloꝵ. Unde¬
& ad huicemodi homines. apłs scͥ¬

Expanded text:
dabo eis cor carneum . » Et: « Potens est Dominus de lapidibus istis suscitare filios Abrahae : » maximeque hic ubi non dixit, habitantem super petram, in qua prudens aedificator domum suam exstruit: sficet scissiones. Porro quod legitExaltantem solium suum, et qui dicit in corde suo, Quis detrahet me in terram ? » tumorem haereticae mentis ostendit, confidentium sibi in mysteriis et secretis suis, quantum in ipsis est. Hyperbolice autem hoc accipere debemus, repromittentium sibi regna coelorum. Unde ad hujuscemodi homines Apos
Abbreviated transcription (Latin):
altius uolare. ętiam qͥ de natura¬
auium disputant. memoriale
ut cũ suꝑ maria in mobili penna
ferat᷑. nec humanis pateat obtũ¬
tibꝰ. de tanta sublimitate pisci-¬
litꝰ fuerint. torm̃ti instar descen-¬
dere: raptãq p̃dam pennis ad litꝰ¬
ꝑtrahere. Si didicimꝰ hẏstoriã:
sequam᷑ intelligentiã spiritalẽ.
Licet tͥ o heretice magnus esse
iudearis. & contẽpnas ęccłiȩ pau¬
citatẽ: tam̃ paruus ingentibꝰ es.
& contẽptibilis. Et non solum
ualde contẽptibilis: suꝑbia cordiᷤᷤ
tui extulit te. Qͥs enĩ hereticoꝵ
non insuꝑbiã extollit᷑. eccłiȩ sim¬
plicitatẽ pariupendens: & fidẽ
imperitiã reputans : Habitantẽ
in cissuris petrȩ: & exaltantem
soliũ suũ. Petra. qmqm freqͤnt᷑
uel inꝑsona dnĩ. uel insoliditate
ponat᷑ unde & ꝓpħa dicit. statui
supra petrã pedes meos: & ad pe-¬

Expanded text:
altius altius avium disputant, memoriae ut cum super maria immobili penna feratur, nec humanis pateat obtutibus, de tanta sublimitate piscilittus fuerint, tormenti instar descendere, raptamque praedam pennis ad littrahere. Si didicimus historiam, sequamur intelligentiam spiritualem. Licet tibi, o haeretice, magnus esse videaris, et contemnas Ecclesiae paucitatem: tamen parvus es in gentibus, et contemptibilis, et non solum valde contemptibilis. Superbia cordis tui extulit te. Quis enim haereticorum non in superbiam extollitur, Ecclesiae simplicitatem parvipendens, et fidem imperitiain scissuris petrae, exaltans solium suum. Petra quanquam frequenter vel in persona Domini, vel in soliditate ponatur, unde et propheta dicit: « Statuit super petram pedes meos ; » et ad Pe
Abbreviated transcription (Latin):
dñs. Inc̃p̃tatione ꝓphica debemꝰ
morẽ nrm̃ seqͥ: ut pͥmũ hẏstoriȩ
fundam̃ta iaciamꝰ: deinde si possu-¬
mꝰ. excelsas turres. & tectoꝵ cul-¬
mina subrigamꝰ. O inqtͥ edom.
qͥ cũ minimꝰ sis int̾ om̃s incirciuitu
nationes: & ad cõparationẽ gen-¬
tiũ cęterarũ paruus innumero:
ultra uires erigeris superbia.
Cũq habites insp̃eluncis. immo
incauernis petrarũ. humilis atq
pauꝑculus. & excelsa ȩdificioꝵ tec¬
ta ñ possidens. quasi aqdla insublime
sustolleris. & tantũ cogitatione
incumescis. ut int̾ sidera habitare
te credas: ȩtiã si ultra naturã poᷤᷤ¬
ses cȩli alta penecrare: inde te de¬
traherẽ. & ad t̾rã reducerẽ. dicit
dñs ds̃. Illud autẽ qd in iheremia
addicũ ẽst. & app̃hendere niteris
alcitudinẽ collisꝰ aperuit enigma.
collẽ significans montẽ syontac ꝑ
hoc. uel ipsam urbẽ hierłm. uel
tẽplũ qͦd in ea conditũ est uult
intelligi. Aqͥlã autẽ cunctiᷤ auibꝰ

Expanded text:
n interpretatione prophetica debemus morem nostrum sequi, ut primum historiae fundamenta jaciamus, deinde, si possumus, excelsas turres et lectorum culmina subrigamus. O, inquit, Edom, qui cum minimus sis, inter omnes in circuitu nationes, et ad comparationem gentium caeterarum parvus in numero, ultra vires erigeris superbia. Cumque habites in speluncis, immo in cavernis petrarum, humilis atque pauperculus, et excelsa aedificiorum tecta non possidens, quasi aquila in sublime sustolleris, et tantum cogitatione intumescis, ut inter sidera habitare te credas: etiam si ultra naturam posses coeli alta penetrare, inde te detraherem, 368 et ad terram deducerem, dicit Dominus Deus. Illud autem quod in Jeremia additum est, et apprehendere niteris altitudinem collis, aperuit aenigma, collem significans montem Sion, ac per hoc vel ipsam urbem Jerusalem, vel templum quod in ea conditum est, vult intelligi. Aquilam autem cunctis avibus
Abbreviated transcription (Latin):
Hide martionẽ. & ualentinũ. & om̃s
hereticos. qͦmͦ in doctrinis dȩmoni¬
oꝵ. & cauteriatã habentes conscien¬
tiam applaudant sͥ: & simplices
animas. quasi qͥbꝰdã diuinis miste¬
riis iniciantes. cõposito sermone
decipiant. S cũ .xxͣx. ȩonas. et
quadrigas. & ocdoadas. & duodeca-¬
das. & duplicẽ dm̃. & portentuo sum
abraxas. inmediũ sermo ꝓtulerit:
tunc prudentia es aii. stultitia de¬
monstrabit᷑: & inuestigabunt᷑ secre¬
ta eiꝰ. Usq ad t̾minũ emisert̃ te.

Expanded text:
ionem et Valentinum, et omnes haereticos, 371 quomodo in doctrinis daemoniorum, cauteriatam habentes conscientiam, applaudant sibi, et simplices animas quasi quibusdam divinis mysteriis initiantes, composito sermone decipiant. Sed cum triginta aeonas, et quadradas, et octoadas et duodecadas, et duplicem deum, et portentosum Abraxas in medium sermo protulerit: tunc prudentia Esau stultitia demonstrabitur, et investigabuntur secreta ejus. Usque ad terminos emiserunt te
Abbreviated transcription (Latin):
rãe Si exaltatꝰ fueris ut aqͥla &
si int̾ sidera posueris nidum tuũ:
inde te detraham dicit dñs.Lxx.
Ecce minimũ te dedungentibꝰ. in ho¬
noratꝰ escu ualde. suꝑbia cordis tui
eleuauit te habitantẽ inforaminibꝰ¬
petrarũ: exaltantẽ habitaculum
tuũ. atq dicentẽ incorde tuo. Qͥs

Expanded text:
ram? Si exaltatus fueris ut aquila, et si inter sidera posueris nidum tuum: inde te detraham, dicit Dominus. LXX: Ecce minimum dedi te in gentibus: inhonoratus es tu valde. Superbia cordis tui elevavit te habitantem in foraminipetrarum, exaltantem habitaculum tuum atque dicentem in cor
Abbreviated transcription (Latin):
posse suꝑari. Cui dr̃. qͦd quãuis
se erigat. & aqͥle imitet᷑ excelsa. mul¬
tosq scoꝵ deceꝑit: tam̃ a dño suꝑata
sitatq deiecta. Qͦd in hȩreticis. & in
carne intelleximꝰ: contra iudeos
qͦ intelligi pocest. Si fures in¬
troissent ad te. si latrones ꝑnoctẽ:
qͦmͦ conticuisses: Nonne furati
essent sufficientia sͥ : Si uindemi¬

Expanded text:
posse superari. Cui dicitur, quod quamvis posse superari. Cui dicitur, quod quamvis se erigat, et aquilae imitetur excelsa, multosque sanctorum deceperit: tamen a Domino superata sit atque dejecta. Quod in haereticis et in carne intelleximus, contra Judaeos quoque intelligi potest. Si fures introissent ad te: si latrones per noctem, quomodo conticuisses? Nonne furati essent sufficientia s
Abbreviated transcription (Latin):
in cęlũ ossuũ: & lingua eoꝵ tnͣsiuit
int̾ra. Si exaltati ergo fuerint ut
dñicũ congregari. & sunter media
sidera posuerint nidũ suũ. inde de¬
tͣham eos dicit dñs. Sicut enim
dormiente ƿatrefamilias. incerbo¬
nã sementẽ inimicus homo zizaniã
suꝑ seminat: ita solet aqͥla illa gnͣ-¬
dis magnarũ alarũ longo m̃broꝵ
ductu. plena plumis. & uarietatẽ.
quȩ habet ductũ intrandi in liba-¬
nũ. & tollit de cacumine cędri. &
plantat suꝑ aqͣs multas. ut uinea
plantaria pullulent inter sydera
eccłȩ. de qͥbꝰ & in alio loco dicitur:
iusti autem sicut stelle fulgebt̾: po-¬
nere nidum suum. Dixi supra.
hoc ipsũ & aduersũ carnem posse
intelligi. qͦd imminutȩ sint uires¬
eius in aduentu xp̃i. & contẽptibił
sit. animeq subiecta imperio. et
frustra erigat᷑. cũ habitet in cauer¬
nis petrȩ. uel sensibꝰ. uel cogitatio¬
nibꝰ. & uelit dñari animȩ. exaltanᷤ
soliũ suum: nec oꝑa sua credens

Expanded text:
in coelum os suum, et lingua eorum transivit in terram . Si exaltati ergo fuerint, utDominicum congregari, et si inter media sidera posuerint nidum suum, inde detraham eos, dicit Dominus. Sicut enim dormiente patrefamilias, inter bonam sementem inimicus homo zizania superseminat : ita solet aquila illa grandis , magnarum alarum, longo membrorum ductu, plena plumis et varietate, quae habet ductum intrandi in Libanum, et tollit de cacumine cedri, et plantat super aquas multas, ut in vineam plantaria pullulent, inter sidera Ecclesiae, de quibus et in alio loco dicitur: Justi autem sicut stellae fulgebunt , ponere nidum suum. Dixi supra, hoc ipsum et adversum carnem posse intelligi quod imminutae sint viresejus in adventu Christi, et contemptibilis sit, animaeque subjecta imperio, et frustra erigatur, cum habitet in cavernis petrae, vel sensibus, vel cogitationibus, et velit dominari animae, exaltans solium suum, nec opera sua credens
Abbreviated transcription (Latin):
& esau inimicũ legimꝰ iacob. & ppłm
esse cui iratꝰ ẽ dñs insẽpit̾nũ: nosse
debemꝰ scd̃m leges tropologiȩ. aut
contͣ iudeos factũ esse sermonem.
frem̃ suũ iacob. ppłm subplantatorẽ.
qͥ illi pͥmogenita p̃ripuit: aut certe
aduersũ om̃s hereses. & contraria
dogmata ueritati. quȩ uidentur
qͥ dem nob̾ esse uicina. s magis ad¬
uersaria st̃: & de pat̾na hereditate
simplicẽ. & habitatorẽ domꝰ iacob
nicunt᷑ expellere. Porro qͥa idumea.
rubrũ cruenta qͦ incelligi potest:
id circo saluator reportans ad prẽm
demundo uictoriã. quando angłi
conclamabant. aꝑice portas prin¬
cipes urãs. & incroibit rex głiȩ:
& in y saia stupentes in t̾rogabant.
qs ẽ. iste qͥ ascendit de edõ. fuliud a
ueste de bosor. sic formosus instola¬
sua candida: & ad ipsũ cõminuᷤ loqͦͤ¬
bant᷑. quare rubrũ ẽ. indum̃tum
tuũ. & uestim̃ta tua sicut calcan¬
tium intorculari: ipse loqͥt᷑

Expanded text:
et Esau inimicum legimus Jacob, et populum et Esau inimicum legimus Jacob, et populum esse cui iratus est Dominus in sempiternum, nosse debemus secundum leges tropologiae, aut contra Judaeos factum esse sermonem fratrem suum Jacob, populum supplantatorem, qui illis primogenita praeripuit, aut certe adversus omnes haereses et contraria dogmata veritati, quae videntur quidem nobis esse vicina; sed magis adversaria sunt, et de paterna haereditate simplicem, et habitatorem domus Jacob nituntur expellere. Porro quia Idumaea rubrum cruenta quoque 366 intelligi potest: idcirco Salvator reportans ad Patrem de mundo victoriam, quando Angeli conclamabant: Aperite portas, principes, vestras, et introibit rex gloriae . Et in Isaia stupentes interrogabant: Quis est iste qui ascendit de Edom, fulvida este de Bosor, sic formosus in stola candida ? Et ad ipsum cominus loquebantur: Quare rubrum est indumentum tuum: et vestimenta tua sicut calcantium in torculari? Ipse loquitur
Abbreviated transcription (Latin):
rientis: exceptoq ordine cõmutato.
& aliis quȩ uident᷑ discrepare. ma-¬
gna pars abdiȩ. in hieremiȩ uolu¬
mine continet᷑. Isti st̃ montes seir:
aduersũ qͦs hiezechielis facies
roborat᷑. & dr̃. Dabo montẽ seir
desolatũ. & desertũ: & post paulu-¬
lũ. dissipatꝰ eris mons seir: & idu¬
mea omĩs: Longũẽ si uoluero¬
cunctas scripturas euentilare. & ꝓ¬
ferre in mediũ. suꝑ montes sei:
maximeq malachiȩ ubi statim
inpͥncipio scriptũ ẽ. Nonne frater
erat esau iacob. dicit dñs Et di-¬
lexi iacob. esau autẽ odio habui.
& posui montes eiꝰ insolitudinẽ: & he-¬
reditatẽ eiꝰ indracones deserti. Qd
si dixerit idumea. destructi sumuᷤ.
s reuertentes edificabimꝰ quȩ de-¬
structa st̃. hȩc dicit dñs exercituũ.
Isti hȩdificabt̃. & ego destruam: &
uocabunt᷑ termini impietatis: et
ppłs cui irat̾ est dñs. usq ineternũ.
Qa ergo didicimꝰ t̾rã idumeoꝵ. ad¬
uersariam ȩssȩ terre reꝓmissioniᷤᷤ.

Expanded text:
rientis. Exceptoque ordine commutato, et aliis quae videntur discrepare, magna pars Abdiae in Jeremiae volumine continetur. Isti sunt montes Seir adversum quos Ezechielis facies roboratur, et dicitur: Dabo montem Seir desolatum, et desertum. Et post paululum: Dissipatus eris, mons Seir, et Idumaea omnis. Longum est si voluerocunctas Scripturas eventilare, et proferre in medium super montes Seir, maximeque Malachiae, ubi statim in principio scriptum est: Noerat Esau Iacob dicit Dominus et dilexi Iacob Esau autem odio habui et posui montes eius in solitudinem et hereditatem eius in dracones deserti quod si dixerit Idumea destructi sumus sed revertentes aedificabimus quae deserta sunt haec dicit Dominus exercituum isvocabuntur termini impietatis, et populus cui iratus est Dominus usque in aeternum . Quia ergo didicimus terram Idumaeorum adversariam esse terrae repromissionis,
Abbreviated transcription (Latin):
tibꝰ misic. Surgice: & consurgamꝰ
aduersus eã inp̾liũ. Iã supͣ diximꝰ
eandẽ esse edõ. quã & idumeam:
qͥa in hȩbraico ipse qͥ condidit: in
greco urbs quȩ sit abeo condita
nominat᷑. Audiuit gͦ. uel abdias.
uel om̃s ꝓpħȩ parit᷑ audierunt:
om̃s enĩ scribt̃ contra edõ. qͦd adgen-
tes legatꝰ missus sit. mediator dei
pater loqͥt᷑ ꝑ aggeum. mouebo os
gentes: & ueniet desideratꝰ cunctiᷤᷤ
gentibꝰ. Iste in ysaia magni consi¬
lu angłs: & pr̃ futuri scłi scribitur.
sc̃ ꝓossumꝰ dicere qͦd ipse legatus
sit nr̃. & ipse munitioͬ dicens ea quę
ꝓpħałis sermo contexuit. Surgite:
& consurgamꝰ aduersũ eũ inp̃lium.
uel eam inp̃liũ. Legatꝰ qͥ ad gentes
missus ẽ. hȩc loqͥt᷑. Surge qͥ dormis.
& eleuare a mortius: & illuminabit
habetis primũ in atie. ego ero ãt̃
malecħ incrucis meȩ uexillo. moyse
pugnante suꝑaui. Hieremias inui¬
sione contra idumeã. ñ multũ ab
his discrepat. Auditũ inqt audiui

Expanded text:
rgite et consurgamus adversus eum in praelium. Jam ut supra diximus, eumdem esse Edom quam et Idumaeam, quia in Hebraico ipse qui condidit: in Graeco urbs quae sit ab eo condita nominatur. Audivit ergo vel Abdias, vel omnes prophetae pariter audierunt omnes enim scribunt contra Edotes legatus missus sit, mediator Dei Pater loquitur per Aggaeum: « Movebo omnes gentes, et veniet desideratus cunctis gentibus . » Iste in Isaia: « Magni consilii Angelus, et Pater futuri saeculi scribitur . sunt, possumus dicere, quod ipse legatus noster sit, et ipse munitio: dicens ea quae prophetalis sermo contexuit: Surgite, et consurgamus adversus eum, vel eam in praelium. Legatus qui ad gentes est missus, haec loquitur: Surge qui dormis, et elevare a mortuis, et illuminabit habetis primum in acie. Ego ero ἀρχισmalec in crucis meae vexillo, Moyse pugnante, superavi . Jeremias in visione contra Idumaeam non multum ab his discrepat: Auditu, inquit, audivi
Abbreviated transcription (Latin):
consequam᷑. Iudei frustra sõmians
contra urbẽ romã. regnũq roma¬
nũ hanc fieri ꝓpħiã. & illud qͦs
inysaia scriptũ ẽ. onꝰ duma. pau¬
lulũ litterȩ apice cõmutato. pro
daleth. legi posse res. & sonare
ꝓo. in eoꝵ lingua accipituR. uncła¬
audiuimꝰ a dño: & legatum
ad gentes misit. Surgite :¬
& consurgamꝰ aduersus

Expanded text:
iant contra urbem Romam, regnumque Romanum hanc fieri prophetiam; et illud quod in Isaia scriptum est, Onus Duma  , paululum litterae apice commutato pro DELETH legi posse RES, et sonare o, eorum lingua accipitur. Aaudivimus a Domino, et legatum ad gentes misit: Surgite et consurgamus advers
Abbreviated transcription (Latin):
rimꝰ gͦ qͥ sit iste eoom. uel idumea:
ad quã nunc ꝑ abdiã dñs loqͥtur
In libro geneseos. esau filiũ ysaac.
appellatũ fuisse edom. quia ꝓpter
ruffũ lenticulȩ cẏbũ. primogenita
uendiderit: manifestissime legimꝰ.
rusfus. In eodẽ uolumine scribit᷑
hunc eundẽ uocatũ esse seir. io est
pylosũ: qͥa yspidus erat: & non ha¬
bebat lenitatẽ iacob. Unꝰ gͦ. atq
idẽ. tribꝰ nominibꝰ appellat᷑: esai.
edom. seyr: posseditq eã regionem
unde & ipsa urbs postea sortita
uocabulũ ẽ. Qͦd gͣ hȩbraice edom.
nomine: cuiꝰ latina qͦ & greca me¬
minit hẏstoria. Iste ẽ. cui dr̃ ꝑ amo ᷤ.¬

Expanded text:
rgo quis sit iste Edom, vel Idumaea, rgo quis sit iste Edom, vel Idumaea, ad quam nunc per Abdiam Dominus loquitur. In libro Geneseos Esau filium Isaac appellatum fuisse Edom, quia propter rufum lenticulae cibum primogenita vendiderit, manifestissime legimus rufus. In eodem volumine scribitur hunc eumdem vocatum esse Seir, id est, pilosum, quia hispidus erat, et non habebat lenitatem Jacob. Unus ergo atque idem tribus nominibus appellatur, Esau, Edom, Seir, posseditque eam regionem, unde ipsa urbs postea sortita vocabulum est. Quod ergo Hebraice EDOM nomine: cujus Latina quoque et Graeca meminit historia. Iste est cui dicitur
Abbreviated transcription (Latin):
bat᷑. uidisse se dicit. Si gͦ post uisionẽ
inferunt᷑ quȩ dicta st̃. & uident᷑ m̃tiᷤᷤ
ocłis. quȩ auribꝰ ꝑcipi solent:. recte
uidens. qͥa ꝓpħȩ antea uocabant᷑ ui-¬
dentes. titulo p̃notat uisionẽ. Hȩc
dicit dñs ds̃ ad edõ. Paruus ꝓpħa:
uersuũ supputatione. non sensuum.
Alioꝗͥn. ut intribꝰ uoluminibꝰ salomo¬
nis. canticũ canticoꝵ. quantõ breuiꝰ
est. tanto difficilius: & epła ad phile¬
monẽ quẽ sensũ haberet expressimꝰ:
ȩuangłicus quoq sermo breuiat᷑.
lasciniosis legis oꝑibꝰ angustior est:
ita hic qͦ ꝓpħa. quasi seruus dnĩ.
iuxta abraham. ysããc. & iacob. et
uxta interp̃tationẽ nominis. qͦd
seruus iste sit dnĩ. cuidr̃ in ysaia:
magnũ t̾ ẽ. uocari puerũ meum:
qͥ se exinaniuit formã serui accipi¬
ens. S si hoc incellexerimꝰ ita aliꝰ
nob̾ querendus erit legatꝰ. qͥ missꝰ ẽ
ad gentes: & dũ tropologiam seqͥm᷑.
ꝑdimꝰ manifestissimã ꝓpħiam. Q

Expanded text:
disse se dicit . Si ergo post visionem inferuntur quae dicta sunt, et videntur mentis oculis quae auribus percipi solent, recte videns, quia prophetae antea vocabantur videntes, titulo praenotat visionem. Haec dicit Dominus Deus ad Edom: Parvus propheta, versuum supputatione, non sensuum. Alioquin ut in tribus voluminibus Salomonis, Canticum canticorum quanto brevius est, tanto difficilius. Et Epistola ad Philemonem quem sensum haberet, expressimus. Evangelicus quoque sermo breviatus, laciniosis Legis operibus angustior est. Ita hic quoque propheta quasi servus Domini juxta Abraham, Isaac, et Jacob, et juxta interpretationem nominis, quod servus iste sit Domini, cui dicitur in Isaia: Magnum tibi est vocari te puerum meum , qui se exinanivit formam servi accipiens . Sed si hoc ita intellexerimus, alius nobis quaerendus erit legatus, qui est missus ad gentes. Et dum tropologiam sequimur, perdimus manifestissimam prophetiam. Q
Abbreviated transcription (Latin):
cauit. Igit᷑ qͥa centũ ꝓpħas aluerat:
ercitꝰ. fit dux ęccłiȩ. Tunc insama¬
ria paruũ gregẽ pauerat: nunc
in coto orbe. xp̃i pascit ęccłas: et
stephanꝰ martyrio coronatͦ. ita hic seruiiᷤ
appellat᷑ est dñi. Porro qͦo contra
idumeã cernens. non onꝰ. id est dẽmã.
& pondus idumeȩ uidet: scd̾m re¬
gulã. & distinctionẽ quã innaum
sũpsimꝰ. Illud in causa ẽ. quod uel
edõ. id est esau. non de extraneis
gentibꝰ cõputat᷑. filius ysaac. & fr̃
iacob: unde & terra illius non dat᷑
inpossessionem isrł. nec dimittit᷑
bellare contra eũ. & aduersũ frẽm
arma ꝓhibent᷑: uel certe uisio ẽ.
non idumeȩ. qͦd poterat si ita scͥptũ
esset facere questionẽ: s ab die. id ẽ
ẽ. Sin aucẽ quęrit᷑ quare ponat᷑
inticulo uisio abcliȩ. & nichil postea
qͦd uisũ ẽ. demonstret᷑: sc̃d̾m illud
ysaiȩ. uidi dnm̃ sab a och. sedentem
suꝑ thronũ excelsũ. & eleuatum:
siones dei.statimq sub iungitur. &

Expanded text:
Hic igitur, quia centum prophetas aluerat, ercitus, fit dux Ecclesiae. Tunc in Samaria parvum gregem paverat: nunc in toto orbe Christi pascit Ecclesias, et Stephanus martyrio coronatus , ita et hic servus appellatus est Domini. Porro quod contra Idumaeam cernens, non onus, id est, λήμμα, et pondus Idumaeae videt secundum regulam et distinctionem, quam in Nahum scripsimus, illud in causa est, quod vel Edom, id est, Esau , non de extraneis gentibus computatur, filius Isaac et frater Jacob: unde et terra illius non datur in possessionem Israel, nec dimittitur bellare contra eam, et adversus fratrem armari prohibetur : vel certe visio est, non Idumaeae, quod poterat, si ita scriptum esset, facere quaestionem; sed Abdiae, id est, est. Sin autem quaeritur quare ponatur in titulo, Visio Abdiae; et nihil postea quod visum est demonstretur, secundum illud Isaiae: Vidi Dominum sabaoth sedentem super thronum excelsum et elevatum siones Dei: statimque subjungitur: Et
Abbreviated transcription (Latin):
abdiȩ ꝓtinꝰ inferat᷑. hȩc dicit dñs
ad edom: & iterũ: Ecc̃e paruulũ te¬
dedi ingentibꝰ: de deutero nomio
sumamus exemplũ: in quo ñ res.
s uerba cernunt᷑. Notende inqtͣ
tͥ. & conserua animã tuam uehem̃¬
t̃. ne forte obliuiscaris sermonum.
quos uidert̃ ocłi tui. Et iohes in epła.¬

Expanded text:
Abdiae protinus inferatur: Haec dicit Dominus ad Edom. Et iterum: Ecce parvulum dedi te in gentibus, de Deuteronomio sumemus exemplum, in quo non res, sed verba cernuntur: Attende, inquit, tibi, et conserva animam tuam vehementer, ne forte obliviscaris sermonum, quos viderunt oculi tui . Et Joannes in Ep
Abbreviated transcription (Latin):
rege samariȩ achab.
& impiissima hie¬
zabel. pauit centũ
ꝓph̾as inspecubꝰ.
genu baal. & de
septẽ milibus
erant. qͦs heliaᷤᷤ

Expanded text:
rege Samariae Achab, et impiissima Jezabel pavit centum prophetas in specubus, genu Baal, et de septem millibus erant, quos Elias
Abbreviated transcription (Latin):
st̃. uindictã sui inegyptios quiui¬
cini st̃. & in romanos qͦs int̃p̃tant᷑
idumeos. sꝑe uanissima confingen¬
tes. ut scilicet qͦmͦ pharao. & omĩs
eiꝰ exercitꝰ. qͥ ꝑ qͣdringentos & cri-¬
ginta annos. ppłm dei captiuum
tenuit. in mari rubro sub mersus
est. sic ętiã romani qͥ eodẽ annoꝵ
spatio iudȩos possessuri sc̃. ulcione
dni deleantur. Hoc illi spe uana
cur ꝓidumeis intelligant᷑ romani:
cũ eadẽ licentia mentiendi. e diuerso
possimꝰ asserere sub idumeoꝵ uoca¬
bulo. uel ꝑsas. uel elamitas. uel francoᷤᷤ.
alamannosq & gentes alias significari.
Nos autẽ dicamꝰ cẽpore dnĩcȩ resurre¬
ctionis. uel die iudicii. utrũq enim
recipimꝰ: egiptũ. idumeam. in eo qͦd
egyptii. & idumei st̃ destruendas.

Expanded text:
sunt, vindictam sui, in Aegyptios qui vicini sunt, et in Romanos quos interpretantur Idumaeos, spe vanissima confingentes. Ut scilicet quomodo Pharao et omnis ejus exercitus, qui per quadringentos et triginta annos populum Dei captivum tenuit, in mari 217 Rubro submersus est: sic etiam Romani qui eodem annorum spatio Judaeos possessuri sunt, ultione Domini deleantur. Hoc illi spe sibi cur pro Idumaeis intelligantur Romani, cum eadem licentia mentiendi e diverso possimus asserere, sub Idumaeorum vocabulo vel Persas, vel Elamitas, vel Francos, Alemannos, gentesque alias significari. Nos autem dicamus tempore Dominicae resurrectionis, vel die judicii utrumque enim recipimus et Aegyptum et Idumaeam, in eo quod Aegyptus et Idumaea sunt, destruendas.
Abbreviated transcription (Latin):
sanguinis xp̃i. & subuersionẽ hierłm
quȩ dei iudicio accidit. contra tẏrũ
& sy donẽ ꝓ se accidisse confirmeti. Nos qͦ iuxta
ceptã tropologiã. tẏrum & sydonẽ. & palesti¬
nos eos interpretem᷑ qͥ dĩ ppłm coangustats:¬
& tribulans. & ꝑsecuntꝰ. Hoc enĩ tyrus in lin-¬
sanguinem corruunt. siue uolutanN᷑
in cęno: qͦd philistiim. galileaq signi¬
ficant. Uelocit̃. & cito restitu& eiꝰ dĩs
qͦd merent᷑: qͥa ꝑsecuti st̃ eũ. & argen-¬
tium illiꝰ & aurũ. eloqͥa uidelicet
scripturarũ & ñuatã.id est senten
suis erroribꝰ mancipart̃. Hereticus
qͦscũq deceꝑit. & sua fecerit adorare
simulachra. filios iuda. & filios hierłm¬
uendit grecis. siue gentilibꝰ: & eos

Expanded text:
sanguinis Christi et subversionem Jerusalem, sanguinis Christi et subversionem Jerusalem, quae Dei judicio accidit, contra Tyrum et Sidonem per se accidisse confirment. Nos autem juxta coeptam tropologiam, Tyrum et Sidonem et Palaestinos eos interpretemur, qui Dei populum coangustant et tribulant et persequuntur hoc enim Tyrus in linsanguinem corruunt, sive volutantur in coeno, quod Philistiim Galilaeaque significat. Velociter et cito restituet eis Dominus quod merentur, quia persecuti sunt eum. Et argentum illius et aurum, eloquia videlicet Scriptusuis erroribus manciparunt. Haereticus quoscumque deceperit, et sua fecerit adorare simulacra, filios Juda et filios Jervendit Graecis, sive gentilibus, et eos
Abbreviated transcription (Latin):
fuit: candelabrũ aureũ. & m̃sã ꝓposi-¬
tionis auream. & duos cherubin aureoᷤᷤ.
& ꝓpiciatoriũ. & phialas. ac churibula
aurea  culistis: & consecstis idolis ur̃i.
Hȩc autem narrat hẏstoria chaldȩoᷤ
magis fecisse: qͥ uasa tẽpli dni posuer̃
intẽplo bel. Unde postea balthasar
patat infialis: & statim regnũ eius
in medos. ꝑsasq cransfert᷑. S qͥ apost
diem dni magnũ. & horribilẽ. hȩc fu¬
cura dicunt᷑. quȩ apłi in resurrectioẽ
dñi int̾pretant᷑. & hebrei infuturũ
tẽplo pacis ȩdificato. uasa cẽpli & uni¬
uersa donaria in delubro illius con-¬
secrarint: quȩ greca. & romana nar
rat hẏstoria. Eo tẽpore filii uida. &
hierłm. nequaquã isrł. & decẽ tri¬
buũ. quȩ usq hodie inmedoꝵ urbibꝰ¬
& inmontibꝰ habitant. uenditi st̃ filiiᷤ
grecoꝵ ut ext̾̃minarent᷑ de finibꝰ suiᷤ:
& om̃is urbs iudaica captiuitate cõ¬
pleta ẽ. Hoc illi refert̃. ut ultionẽ

Expanded text:
abrum aureum et mensam propositionis auream, et duos Cherubim aureos, et propitiatorium, et phialas ac thuribula aurea tulistis, et consecrastis idolis vestris . Haec autem narrat historia Chaldaeos magis fecisse, qui vasa templi Domini posuerunt in templo Bel: unde postea Balthasar potat in phialis, et statim regnum ejus in Medos et Persas transfertur . Sed quia post diem Domini magnum et horribilem, haec futura dicuntur, quae apostoli in resurrectione Domini interpretantur, et Hebtemplo Pacis edificato vasa templi et universa donaria in delubro illius consecrarunt, que Greca rat historia. Eo tempore filii Juda et Jerusalem nequaquam Israel, et decem tribuum, quae usque hodie in Medorum urbibus et montibus habitant venditi sunt filiis Graecorum, ut exterminarentur de finibus suis, et omnis orbis Judaica captivitate completus est. Hoc illi referunt, ut ultionem
Abbreviated transcription (Latin):
& t̾renis uacabit oꝑibꝰ. ac multitu-¬
dine delictoꝵ: & cotidie fuderit san-¬
guinẽ innocentẽ. eoꝵ scilicet quos de¬
cipit: erit inꝑditionem. ut animas
quoq martyrũ sub altari clamare

Expanded text:
et terrenis vacaverit operibus, ac multitudine delictorum quotidie fuderit sanguinem innocentem, eorum scilicet, quos decipit , erit in perditionem, ut animas quoque martyrum sub altari clamare
Abbreviated transcription (Latin):
st̃: & stelle retͣxert̃ splendorẽ suũ. Lxxͣ.
Sonitꝰ auditi sunt in ualle iudicii: qr iuxta
est dies dñi in ualle iudicii. Sol & luna ob-¬
tenebrabunt᷑: & stells occide facieñ splendorẽ
suum. In eo loco ubi nos posuimꝰ ppłi.¬
& lxxͣ transtulert̃ sonitꝰ exauditi st̃.
in hȩbraico scribit᷑ õmonim̃. ãmonim:
qͦd utiq multitudinem. & turbas eoꝵ
qͥ iudicandi st̃. non strepitũ sonitũq
significat. Rursũ ubinos posuimus
inualle concisionis. sequentes trans la¬
tionẽ aqͥlȩ. & syminachi. & quincę
ȩditionis: septuaginta. & cheodotio

Expanded text:
um. LXX: Sonitus exauditi sunt in valle judicii, quia juxta est dies Domini in valle judicii. Sol et luna obtenebrabuntur, et stellae occidere facient splendorem suum. In eo loco ubi nos posuim transtulerunt, sonitus exauditi sunt, in Hebraico scriptum est, AMONIM, AMONIM  , quod utique multitudinem, et turbas eorum qui judicandi sunt, et strepitum sonitumque significat. Rursum ubi nos diximus in valle concisionis, sequentes translationem Aquilae et Symmachi et quintae editionis, Septuaginta et Theodotio
Abbreviated transcription (Latin):
bitabit insyon. Non utiq hȩc iudȩa
in ȩt̃nũ habitabit᷑. quam uidemꝰ esse
desertã non ista hierłm cuiꝰ ruinas
cernimꝰ. s illa iudȩa. cuiꝰ filię exulta-¬
& de qua infine quinqua gesimi psal-¬
mi legimꝰ benigne fac dñe in bona
uoluntate cua syon: & ȩdificentur
muri hierłm. In hac ꝓuintia. confes¬
sionis. & gła. & in hac urbe in qua
pax dñi cernit᷑. erit ȩt̃na habitatio:
non inunũ. uel intres. aut plures
generationes: s ingeneratione & gene¬
ratione: hoc est induabꝰ generationibꝰ
eoꝵ qui de iudȩis & degentibꝰ credi¬
derc̃. &̾ mundabit dñs sanguinẽ
om̃iũ peccatoꝵ. quẽ prius ñ munda¬
uerat: ut mundet in exangelio. qͦs
in lege peccantes inmundos relique¬
rat. Ideo enim conelusit om̃ia sub
peccãto. ut om̃ibꝰ misereatur.
siue ulciscatur seruoꝵ suoꝵ san¬
guinem: quẽ in martyrio ꝓ nominiᷤᷤ
eius confessione fudert̃. Et dñs cõ¬
morabit᷑ insyon. de qua scriptum

Expanded text:
in Sion. Non utique haec Judaea in aeternum habitabitur, quam videmus esse desertam: non ista Jerusalem, cujus ruinas cernimus: sed illa Judaea, cujus filiae exsultaEt de qua in fine quinquagesimi psalmi legimus: Benigne fac, Domine, in bona voluntate tua Sion, ut aedificentur muri Jerusalem. In hac provincia confessionis et gloriae, et in hac urbe in qua pax Domini cernitur, erit aeterna habitatio, non in unam, vel in tres, aut plures generationes, sed in generatione et generationem, hoc est, in duabus generationibus eorum, qui de Judaeis et de gentibus crediderunt. Et mundabit Dominus sanguinem omnium peccatorum, quem prius non mundaverat, ut mundet in Evangelio, quos in Lege peccantes immundos reliquerat. Ideo enim conclusit omnia sub peccato, ut omnibus misereatur ; sive ulciscetur servorum suorum sanguinem, quem in martyrio pro nominis ejus confessione fuderunt. Et Dominus commorabitur in Sion, de qua scriptum
Abbreviated transcription (Latin):
cũ & latini mille passus uocent. &
galli leugas. & persȩ pana sangas.
&̃ RasTas. uniuersa germania: atq
sechin fuisse ꝑfecta: quȩ lxx int̃p̃tati
st̃ ligna inputribilia. Est autẽ genꝰ
arboris in hęremo. spinę albę simile.
colore. & foliis: non magnitudine.
Alioquin autẽ tã grandes arbores st̃.
ut latissima ex illis tabulata cȩdanᶜ.
lignũq fortissimum ẽ. & incredibił
leuitatis. ac pulchritudinis: ita ut
& studiosissimi faciant: quȩ ligna
in locis cultis. & in romano solo. absq
arabiȩ solitudine ñ inueniuntur.
sexto ab eo distans miliario: ubi qͦndã
cũ madianitis fornicatꝰ est israhel.
Huius loci exꝑsona dei micheas ꝓpħa
meminit dicens. ꝓpłs m̃s. mem̃to
queso qͥd cogitauerit balac rex mo¬
ab: & qͥd responderit balaam. filiꝰ

Expanded text:
cum et Latini mille passus vocent, et cum et Latini mille passus vocent, et Galli leucas, et Persae parasangas, et rastas universa Germania, atqueSettim fuisse perfecta: quae LXX interpretati sunt ligna imputribilia. Est autem genus arboris in eremo, spinae albae simile, colore et foliis, non magnitudine. Alioquin tam grandes arbores sunt, ut latissima 216 ex illis tabulata caedantur, lignumque fortissimum est, et incredibilis levitatis ac pulchritudinis, ita ut et studiosissimi faciant, quae ligna in locis cultis, et in Romano solo, absque Arabiae solitudine non inveniuntur. sexto ab ea distans milliario, ubi quondam cum Madianitis fornicatus est Israel. Hujus loci ex persona Dei Michaeas propheta meminit, dicens: Populus meus, memento, quaeso, quid cogitaverit Balach, rex Moab, et quid responderit
Abbreviated transcription (Latin):
& colles fluent lactȩ: & om̃s emissi-¬
ones iudȩ fluent aqͥs. Habitante d nõ
insyon. & in monte sco suo. quando
ad uirtutũ excelsa ꝑuenerit. dulce-¬
dine. & melle sudabit: & stillabt̃ ex
Qͣmdulcia gutturi meo eloqͥa tua:
suꝑ mel ori meo. Qͥ autẽ inferior
montib ẽ. & necdũ ad ꝑfectionis cul¬
men ascenderit. uocabit᷑ collis: &
fluent de eo riui lactis. qͥbꝰ rudis
in xp̃o nucrit᷑ infantia: & aquarũ
flumina. quȩ deuentre suo dñs ma-¬
nare testatꝰ est. Om̃s enĩ riui. siue
emissiones iuda fluent aqͥs: & nichil
qͦd aut funiculos significat. aut
iuxta ȩgyptios mensurã certi iti¬
neris: ꝓsalmista dicente: semitã meã.
& funiculũ meũ tu inuestigasti:
Innilo enim flumine. siue inriuis eiꝰ
solent funibꝰ naues trahere: certa
habentes spatia. quȩ appellant fu¬
niculos: ut labori defessoꝵ. recentia
trahentium colla succedant. Nec
mirũ si una queq gens. certa uia¬
rũ spatia. suis appellet nominibus :

Expanded text:
colles fluent lacte, et omnes emissiones Judae fluent aquis. Habitante Domino in Sion et in monte sancto suo, quando ad virtutum excelsa pervenerit, dulcedine et melle sudabit, et stillabunt ex Quam dulcia gutturi meo eloquia tua, super mel ori meo ! Qui autem inferior montibus est, et necdum ad perfectionis culmen ascenderint, vocabitur collis, et fluent de eo rivi lactis, quibus rudis in Christo nutritur infantia, et aquarum flumina, quae de ventre suo Dominus manare testatus est . Omnes enim rivi, sive emissiones Juda, implebuntur aquis, et nihil t, σχοίνων: quod aut funiculos significat, aut juxta Aegyptios mensuram certi itineris, Psalmista dicente: Semitam meam et funiculum meum tu investigasti . In Nilo enim flumine, sive in rivis ejus, solent naves funibus trahere, certa habentes spatia, quae appellant funiculos, ut labori defessorum, recentia trahentium colla succedant. Nec mirum si unaquaeque gens certa viarum spatia suis appellet nominibus,
Abbreviated transcription (Latin):
meum miserunt sortem: & posue¬
runt puerum in ꝓstibulo. & puellã
uendidert̃ ꝓuino ut biberent:
xͦx. Q̾ uia ecce ego indiebꝰ illiᷤ.
& intẽpore illo quando conuertero
captiuitatem iuda. & hierłm. con¬
gregabo om̃s gentes. & deducã
inuallem iosaphat. & disceptabo cũ

Expanded text:
meum miserunt sortem: et posuerunt puerum in prostibulo, et puellam vendiderunt pro vino, ut biberent. LXX: Quia ecce ego in diebus illis, et in tempore illo quando convertero captivitatem Juda et Jerusalem, congregabo omnes gentes, et deducam eas in vallem Josaphat, et disc
Abbreviated transcription (Latin):
exoinon: hoc ẽ. a funiculis. usq ad
galgala. Ergo egrediet᷑ fons dedomo
dñi. quȩ interpretat᷑ eccłia: de
quo & ezechiel & zacharias ponũt
infine uoluminũ suoꝵ. ut pęnas
nrãs. & uitia atq peccata. quȩ nul¬
lam frugem habuere iustitię cõ¬
mutent in dñi noualia: & ariditatẽ
nram rigent aqͥs largissimis. & ꝓ
spinis ac uepribꝰ flores uirtutũ
multiplices germinemꝰ: & in eo
loco ubi quondã fornicatꝰ ẽ. isrł.
& iniciatꝰ est beelphegor. lilia ca¬
stitatis. & rosȩ pudoris ac uirgini¬
tatis exuberent. E gyptꝰ in deso¬

Expanded text:
 usque ad Galgalam. Ergo egredietur fons de domo Domini, quae interpretatur Ecclesia. De quo et Ezechiel et Zacharias ponunt in fine voluminum suorum , ut spinas nostras et vitia atque peccata, quae nullam frugem habuere justitiae, commutent in Domini novalia, et ariditatem nostram rigent aquis largissimis, et pro spinis ac vepribus, flores virtutum multiplices germinemus. Et in eo loco, ubi quondam fornicatus est Israel, et initiatus est Beelphegor, lilia castitatis et rosae pudoris ac virginitatis exuberent. Aegyptus in deso
Abbreviated transcription (Latin):
uenturũ qͥ possessiones uras urbesq
subuerteret: nunc qͥa benignꝰ sum
& misericors. patiens. & multꝰ miscd̾ia.
rursũ p̃cipio. & dico. Clangite cuba
insyon: & pęnitentiã in ppłis p̃dicate.
Scĩficate ieiuniũ p̃dicate curationẽ:¬

Expanded text:
estras possessiones urbesque subverteret. Nunc quia benignus sum et misericors, patiens, et multus misericordia, rursum praecipio et dico: Clangite tuba in Sion, et poenitentiam in populis praedicate; sanctificate jejunium, praedicate curatione
Abbreviated transcription (Latin):
dñm ut om̃s iudicet nationes ideo
assert̃. ut parent se. & assumant
uniuersa arma pugnantiũ: & in
ualle iosaphat dñi falcibꝰ de metant᷑.
Wenisse contra eos tepꝰ iudicii. & intan¬
tũ eoꝵ creuisse mala: ut dei uincerẽt
patientiam. Nam & amorrei tunc
expulsi st̃. quando expleta st̃ peccata
eoꝵ. Iudȩi istũ locũ ad gog. & magog.
gentes pessimas refert̃. de qͥbꝰ & supͣ
diximꝰ: arbitrantes ultimo tẽpore
quando hierłm fuerit instaurata.
sub mille annoꝵ imperio. contͣ dei
ppłm esse uent᷑as. & in uallẽ iosaphat
sionis earũ: & effundendi sanguinis
instare uindemiam. Ppłi ppłi in ualle
concisionis: qͥa uixta ẽ dies dñi inualle

Expanded text:
Dominum, ut omnes judicet nationes, ideo Dominum, ut omnes judicet nationes, ideo asserunt, ut parent se et assumant universa arma pugnantium, et in valle Josaphat Domini falcibus demetantur. Venisse enim contra eos tempus judicii, et intantum eorum crevisse mala, ut Dei vincerent patientiam. Nam et Amorrhaei tunc expulsi sunt, quando expleta sunt peccata eorum. Judaei istum locum ad Gog et Magog gentes saevissimas referunt, de quibus supra diximus, arbitrantes ultimo tempore quando Jerusalem fuerit instaurata, sub mille annorum imperio contra Dei populum esse venturas, et in valle Josaphat sionis earum, et effundendi sanguinis instare vindemiam. Populi, populi in valle concisionis, quia juxta est dies Domi
Abbreviated transcription (Latin):
gant. & ascendant om̃s gentes inual¬
le iosaphat: qͥa ibi sedebo ut iudicẽ
om̃s gentes incirciutu. Mictite falce ᷤᷤ
qm̃ ad est uindemia: introite & cal¬
cate qͥa repletũ.ẽ. corcular. Q redun-¬
dant torcularia: qͥa repleta est mali-¬
cia eoꝵ. Et hȩc iuxta suꝑiorẽ sensũ
int̃p̃tant᷑ bifariȩ. Alii enĩ gentes
ascendere inuallem iosaphat. quȩ
int̾p̃cat᷑ dñi iudiciũ. & sedere ibi dm̃¬
ut diuidicet om̃s gentes quȩ de circu¬
itu ueniunt in bonã partẽ intelligt̃:
quo scilicet & scĩ contra dei aduersa¬
rios congregent᷑. & mittant falces
suas ut maturã hostium messẽ dẽme¬
tant. & ueniant atq discedant. cal¬
centq torcularia qͥa adsit uindemia:
& intantũ musta exuberent. ut tor¬
cularia caꝑe non possint. Qut sci¬
remꝰ quȩ sit uindemia. plenũq cor
licia eoꝵ. haud dubiũ quin eos signi¬
ficet qͥ contra dnm congregati st᷑.
Alii aucem consurgere gentes. & con¬
uenire inuallẽ iosaphat̾. & sedere

Expanded text:
in vallem Josaphat, quia ibi sedebo ut judicem omnes gentes in circuitu: emittite falces, quoniam adest vindemia. Introite et calcate, quia plenum est torcular, et redundant torcularia, quia repleta sunt mala eorum. Et haec juxta superiorem sensum interpretantur bifariam. Alii enim gentes ascendere in vallem Josaphat, quae interpretatur Domini judicium, et sedere ibi Dut dijudicet omnes gentes, quae de circuitu veniunt, in bonam partem intelligunt: quo scilicet et sancti contra Dei adversarios congregentur, et mittant falces suas, ut maturam hostium messem demetant, et veniant atque descendant, calcentque torcularia, quia adsit vindemia, et intantum musta exuberent, ut torcularia capere non possint. Et ut sciremus quae sit vindemia, plenumque torlitia eorum, haud dubium quin eos significet, qui contra Dominum congregati sunt. Alii autem consurgere gentes, et convenire in vallem Josaphat, et sedere
Abbreviated transcription (Latin):
& iudicii cranstulert̃: ꝓ qͦ in hȩbraico
scriptũ ẽ. harus. qͦd hebrei non solũ
concisionẽ.s & aurũ intp̃tari putant:
quo scilicet & inualle iudicii quam
suspicãt᷑ gehennã. ex coctis sordibꝰ pecra¬
toꝵ purũ aurũ remaneat. Idcirco
autẽ gentiũ de quibꝰ supra diximuᷤᷤ
inualle iudicii siue concisionis ppłi
congregant᷑: ut int̾ficiant᷑. & corru¬
ant. & a dño iudicent᷑. Cuiꝰ merorem
diei. & torm̃ta pereuntiũ. ne sol qͥdẽ
& luna. astraq cȩtera pocert̃ intueri:
s retrahent fulgorẽ suum. & seueri¬
tatẽ iudicantis reddentisq unius cu-¬
iusq opꝰ incaput suũ aspicere non
audebt̃: non quo clementiorasiñ dei
iudicio. s quo om̃is creatura in torm̃¬
tis alioꝵ. de suo iudicio pertimescat.
Et dñs de syon rugiet: & de hierłm
dabit uocẽ suã. &̾ mouebunt᷑ cȩli

Expanded text:
lerunt: pro quo in Hebraico scriptum est HARUS  , quod Hebraei non solum concisionem; sed et aurum interpretari putant, quo scilicet in valle judicii, quam suspicantur gehennam, excoctis sordibus peccatorum, purum aurum remaneat. Idcirco autem gentium, de quibus supra diximus in valle judicii, sive concisionis, populi congregantur, ut interficiantur et corruant, et a Domino judicentur. Cujus moerorem diei et tormenta pereuntium, ne sol quidem et luna astraque caetera poterunt intueri; sed retrahent fulgorem suum, et severitatem judicantis reddentisque uniuscujusque opus in 214 caput suum, aspicere non audebunt. Non quod clementiora sint quam Dei judicia; sed quod omnis creatura in tormentis aliorum de suo judicio pertimescat. Et Dominus de Sion rugiet, et de Jerusalem dabit vocem suam, et movebuntur coeli
Abbreviated transcription (Latin):
Noli cimere terra: exulta. & lȩtare qm̃
magnificauit dñs ut faceret. Nolite
timere animalia regionis: qͥa germina¬
uert̾ spetiosa deserti. Qͥa lignum ad¬
tulit fructũ suum. ficuᷤᷤ & uinea de¬
dert̃ uirtutẽ suam: & filii syon exul-¬
tate. & lȩtamini in dño dõ ur̃o: qͥa dedit

Expanded text:
noli timere terra exulta et laetare quoniam magnificavit Dominus ut faceret nolite timere animalia regionis quia germinaverunt speciosa deserti quia lignum adtulit fructum suum ficus et vinea dederunt virtutem suam et filii Sion exultate et laetamini in Domino
Abbreviated transcription (Latin):
unũ deminimis. ętiã pueros ponũt
inꝓstibulo. siue tradunt meretri
dunt puellas ut bibant uinum.
Tradunt enim adolescentes mere¬
cricibꝰ. & puellas uendunt luxuriȩ:
qͥ curpis lucri gr̃a non corripiunt
tyrus. & sydon. & om̃is cerminus
palestinoꝵ: Num qͥd ultionẽ uos
redditis mͥ: & si ulciscimini uos
contra me: cito. uelocit̃ uicissicudinẽ¬
reddam uobis suꝑ caput ur̃m. Ar¬
gentũ enim meũ & aurũ culistis. &
desiderabilia mea. & pulcherrima in

Expanded text:
unum de minimis, etiam pueros ponunt unum de minimis, etiam pueros ponunt in prostibulum, sive tradunt meretricdunt puellas, ut bibant vinum. Tradit autem adolescentes meretricibus, et puellas vendit luxuriae, qui turpis lucri gratia non corripit Tyrus et Sidon, et omnis terminus Palaestinorum? Nunquid ultionem vos redditis mihi, et ulciscimini vos contra me? Cito velociter reddam vicissitudinem vobis super caput vestrum. Argentum enim meum et aurum tulistis: et de
Abbreviated transcription (Latin):
relicto naturali usu feminȩ. accensi¬
st̃ in desideriũ suum: in inuicem mas-¬
culi in masculos turpitudinem oꝑ¬
antes: & mercedem quã oportuit
erroris sui insemet ipsos recipienteᷤ.
dini preferrent gulam. Quȩ uni-¬
uersa iudȩi. uespasiani. titiq tẽporibꝰ.
& maximȩ adriani. iuxta litteram
impleta esse cõmemorant. Sin autẽ
ad diem iudicii quȩ scripta s̃ uolue¬
rimꝰ referre: dicimus omẽm qͥ sal¬
uatur. saluari in eccła. siue incȩlesti
hierłm. Q post quã iudę fuerit
& hierłm conuersa captiuitas. tc̃
congregandos. & deducendos om̃s
inuallem iosaphat. & ibi discepta¬
turũ dnm cũ eis. qͥ suum ppłm ꝑse-¬
cuti st̃: & diuisert̃ sͥ hereditatẽ dei.
illius misert̃ sortẽ. Qͦd ñ solũ suꝑ
tiles: s ad omẽm rigidũ. suꝑbumq
doctorẽ: qͥ sub nomine doctrinȩ &
sacerdotii dominant᷑ cleris. & oppͥ¬
munt eos qͥ s̾ st̃ subiecti. Cũq fue¬
rint negligentes. & scandalirauerĩt

Expanded text:
relicto naturali usu feminae exarserunt in desideriis suis in inuicem, masculi in masculos turpitudinem exercentes et mercedem quam oportuit erroris sui in semetipsos recipientes. dini praeferrent gulam. Quae universa Judaei, Vespasiani, Titique temporibus, et maxime Hadriani, juxta litteram impleta esse commemorant. Si autem ad diem judicii, quae scripta sunt, voluerimus referre, dicimus omnem qui salvatur, salvari in Ecclesia, sive in coelesti Jerusalem. Et postquam Judae fuerit 208 conversa captivitas, tunc congregandos et deducendos omnes in vallem Josaphat: et ibi disceptaturum Dominum cum eis qui suum populum persecuti sunt, et diviserunt sibi haereditatem Domini, illius miserunt sortem: quae non solum super tiles, sed ad omnem rigidum superbumque doctorem, qui sub nomine doctrinae et sacerdotii dominantur cleris, et opprimunt eos qui subjecti sunt. Cumque fuerint negligentes, et scandalizaverint
Abbreviated transcription (Latin):
semus: & sicut gomorra similes
fuissemꝰ. Hos residuos dñs uocaũ:
siue ȩuangelizauit. eos qͦs uocaũ:
Locus hic difficillimꝰ est. & mulci-¬
plicem recipiens explanationem :
ut sub tropologia omia quȩ dicta
sunt. ad alia tẽpora referamus. ad
q̃. Recrus. & saylus apłi retulerunt:
hoc est quando passus est dñs. &
resurrexit. Neq enim fieri pocest.
ut superiora intẽpore passionis.
& quȩ secuntur in telligamꝰ in die
iudicii: maxime cum sequaturꝰ qͥa
ecce indiebꝰ illis. & incẽpore illo: &
iste uersiculus precedentibꝰ inferi¬
ora conectets. uno dicat cuncta cẽporae
ꝑpetrata. Qͥa ecce indiebꝰ illis. & in
tẽpore illo. cũ conuertero captiuica¬
tem iuda. & hierłm. congregabo õs

Expanded text:
semus, et sicut Gomorrha similes semus, et sicut Gomorrha similes fuissemus . Hos residuos Dominus vocavit, sive evangelizavit eos, quos vocavit: Locus hic difficillimus est, et multiplicem recipiens explanationem: ut sub tropologia omnia quae dicta sunt, ad illa tempora referamus, ad quae Petrus et Paulus apostoli retulerunt, hoc est, quando passus est Dominus et resurrexit. Neque enim fieri potest, ut superiora in tempore passionis, et quae sequuntur intelligamus in die judicii, maxime cum sequatur: Quia ecce in diebus illis, et in tempore illo, et iste versiculus, praecedentibus inferiora connectens, uno dicat cuncta tempore perpetrata. Quia ecce in diebus illis, et in tempore illo, cum convertero captivitatem
Abbreviated transcription (Latin):
nibꝰ ꝓpħarũ assimilatꝰ sum. Quia
inmonte syon. & in hierłm erit salua¬
tio sicut dixit dñs: & in residuis qͦs
dñs uocauerit. Lx.x. Quia in
monte syon. & in hierłm erit qui
saluatꝰ fuerit sicut dixit dñs: & an-¬
nuntians eos qͦs dñs uocauit. In eo
loco inquo nos posuimꝰ saluatio. siue
saluatꝰ. & in hebraico scriptũ est p̃hã¬
Tetã: syminachus cranstulit qui fu¬
gerit. & rursũ ubi nos diximus
in residuis. & septuaginta transtu-¬
Postquam igitur uenit dies resur¬
rectionis dñi. magnus. & horribilis:
& saluus effectus est. quicumq post
dñi resurrectionem nomen illius
inuocauit: om̃is qui fuit in
te syon. & in hierłm saluatus est.
De syon enim egressa est lex. & uer
eoꝵ qui saluati sunt. fuit insyon
pacis: & in his qui residui fuerui
quos uocauit dñs. Residuos eoᷤ
debemꝰ intelligere. qui de iudȩoꝵ
ppło credidert᷑: de quibꝰ ysaias lo¬
quit᷑ nisi dñs sabaoch reliquisset
nobis semen. sicut sodoma facties¬

Expanded text:
nibus prophetarum assimilatus sum . Quia in monte Sion et in Jerusalem erit salvatio: sicut dixit Dominus: et in residuis quos Dominus vocaverit. LXX: Quia in monte Sion et in Jerusalem erit qui salvatus fuerit: sicut dixit Dominus: et annuntians quos Dominus vocavit. In eo loco, in quo nos posuimus, salvatio, sive salvatus, et in Hebraico scriptum est PHALETA  , Symmachus transtulit, qui fugerit. Et rursum ubi nos diximus, in residuis, et LXX transtuPostquam igitur venit dies Domini magnus et horribilis: et salvus effectus est, quicumque post Domini resurrectionem nomen illius invocavit, omnis qui fuit in te Sion, et in Jerusalem salvatus est: de Sion enim egressa est lex: et vereorum qui salvati sunt fuit in Sion pacis, et in his qui residui fuerunt, quos vocavit Dominus. Residuos eos debemus intelligere, qui de Judaeorum populo crediderunt, de quibus Isaias loquitur: Nisi Dominus Sabaoth 206 reliquisset nobis semen, sicut Sodoma facti es
Abbreviated transcription (Latin):
suis. Lca x. Quid mͥ & uobis tyxꝰ
& sydon. & om̃ĩs galilea alienigenaꝵ:
Nũqͥd retributionem uos reddetis
mͥ: aut ira in corde retinetis aduersũ
me: Hoc enim grece significat.
dam retributionẽ urãm in capitibuᷤᷤ
meũ tulistis. & electa mea. & optima
inculistis incẽpla ur̃a: & filios iuida.
& filios hierłm uendidistis filiis gre¬
coꝵ. ut eiceretis eos definibꝰ suis. Q
hȩc iudȩi ad uersũ tẏrũ. & sydonem.
& palestinoꝵ terminos. siue galileam
alienigenarũ dici arbitrant᷑. qͣd cẽpo¬
re captiuitatis iudaicȩ. quando uicti
st̃ a romanis deippłm ꝑsecuti sci immo
illud qͦd scriptũ. ẽ: qͥ uos recipit. me¬

Expanded text:
bis, Tyrus et Sidon, et omnis Galilaea alienigenarum? Numquid retributionem vos redditis mihi: aut iram in corde retinetis adversum me hoc enim Graece significat dam retributionem vestram in capitibus meum tulistis: et electa mea et optima intulistis in templa vestra: et filios Juda, et filios Jerusalem vendidistis filiis Graecorum: ut ejiceretis eos de finibus suis. Et haec Judaei adversum Tyrum et Sidonem et Palaestinorum terminos, sive Galilaeam alienigenarum dici arbitrantur: quod tempore captivitatis Judaicae, quando victi sunt a Romanis, Dei populum persecuti sunt: immo illud quod scriptum est: Qui vos r