comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uob̾. Regnũ di ueritas ẽ: iusti¬
cia eiꝰ bonitas. Hec duo si q̃sieris
sicut debes cetera omĩa gͣtis ap¬
ponunt᷑. Quare gͦ q̃rere labores
illa q̃ gratis hab̾e potes. Si ista
q̃ris sine ilł aut ñ habes. aut
si habes. utilit̾ ñ habes.Si illa
q̃ris sine istis: ⁊ illa habes ad
salutẽ. ⁊ ista adutilitatẽ. Omĩa
inqͥt ħ adicient᷑ uob̾. M ulta st̃
ħ illa pauca st̃. Duo enĩ st̃ ibi.
ħ plurima inueniunt᷑: tam̃
plus ualent duo illa ꝙͣ omĩa
B. Holi respice̾ admaiꝰ: s adme¬
hus. Noli adtend̾e ad aceriiũ. s
p̃ciũ pensa. Pauca quere: ut
multa inuenias. Hec st̃ gͦ sola
q̃ q̃rere debent homines. ueri¬
qui bonitatẽ ñ amant. Intantũ
enĩ om̃s ueritatẽ scire uolũt.
ut nemo inueniat᷑ qͥ falli uelit.
Multi sine bonitate ueritatẽ
q̃runt. s socia ẽ ueritatis boni¬
tas. Non uenit libent̾ sine bo¬
nitate ueritas aut si uenit ñ
ilł uͥ ẽ salus. Querũt homines
utrũ peccata ipsoꝵ adeos reu̾¬

Expanded text:
vobis . Regnum Dei veritas est, justitia ejus bonitas: haec duo si quaesieris sicut debes, caetera omnia gratis apponuntur. Quare ergo quaerere labores illa quae gratis habere potes? Si ista quaeris sine illis, aut non habes, aut si habes, utiliter non habes. Si illa quaeris sine istis, et illa habes ad salutem, et ista ad utilitatem. Omnia, inquit, haec adjicientur vobis. Multa sunt haec; illa pauca sunt. Duo enim sunt ibi; hic plurima invenientur, et tamen plus valent duo illa, quam omnia haec. Noli respicere ad majus, sed ad melius. Noli attendere ad acervum, sed pensa pretium. Pauca quaere ut multa invenias. Haec sunt ergo sola quae quaerere debent homines, veriqui bonitatem non amant. In tantum enim omnes veritatem scire volunt ut nemo inveniatur qui falli velit. Multi sine bonitate veritatem quaerunt, sed socia veritatis est bonitas. Non venit libenter sine bonitate veritas, aut si venit, non illa ubi salus est. Quaerunt homines utrum peccata ipsorum ad eos reve
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑmanet seꝑ. ⁊ stans inillo qͦd ip¬
se ẽ mutabilit̾ uidet ⁊dise̾nit.
Qđ tu uariabilit̾ factꝰ es. siue de
bono marꝰ siue de malo bonꝰ. ⁊
Iñ te peccatorẽ uidet unputat
ł peccata tua. ꝙ talẽ te discernit
quẽ aigne puniat. Qñ aũt peni¬
tentẽ te uidet peccata tua condo¬
nat. qr talẽ te dise̾nit. cui iꝰte par¬
cat. hec aut̃ omĩa ipse immutab

Expanded text:
ns in illo quod ipse est immutabiliter videt et discernit quod tu variabiliter factus es, sive de bono malus, sive de malo bonus. Et quando te peccatorem videt, imputat tibi peccata tua, quia talem te discernit quem digne puniat; quando autem poenitentem te videt, peccata tua tibi condonat, quia talem te discernit, cui juste parcat. Haec a
Abbreviated transcription (Latin):
festa. si aut̃ itm requirit᷑ qđ fue¬
rat. ꝯdonatũ. aut iniusticia ue
ra. aut iꝰticia occulta. Inħ gͦ ae¬
atur. Sic fortasse ꝓhac parte obi¬
tiendũ tͥ uideat᷑. Dic gͦ nẽ. Iustũ
⁊ uidet᷑ ut ꝓp̃t subsequentẽ peni¬
tentiã p̃cedens culpa q̃ imputabat᷑

Expanded text:
. Si autem iterum requiritur quod fuerat condonatum, aut injustitia vera est, aut justitia occulta. In hoc ergo deterum puniatur. Sic fortassis pro hac parte objiciendum tibi videatur. Dic ergo nunc. Justum tibi videtur ut propter subsequentem poenitentiam praecedens culpa
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑpenitentiã exeusata it̾m ꝓp̃t ma¬
liciã tuã tͥ imputent᷑. S đͦs inqͥs
dixit de malis meis. qñ peniten¬
tiã egi. qđ ea mͥ ampliꝰ ñ imputa¬
ret. Similit̾ ⁊d̾s dixit de bonis
tuis qñ peccasti qđ ñ ampliꝰ eare
muneraret. Si gͦ ꝓpt̾ dictũ di sta¬
re debet. ut illa ampliꝰ ñ imputẽt᷑
qͣre similit̃ u̾bum di stare ñ debet.
ut ista ampliꝰ ñ remunerent᷑. Ic̃õ¬
modo tuo iis ut as m̃tiat᷑. Ubi aũ¬
se aũ recte diligit u̾itatẽ suam.
iuste ꝯdempnat pͣuitatẽ tuam. Eͥa
tam̃ de dicto di argum̃tũ sumere
deat quantũ ꝯfide debeas cũ male
agis. in eo qđ pͥꝰ penitenti uemiã ꝓ¬
misit. ⁊ similit si bene agis utrũ

Expanded text:
enitentiam excusata, iterum propter malitiam tuam tibi imputentur. Sed Deus, inquis, dixit de malis meis quando poenitentiam egi, quod ea mihi amplius non imputaret. Similiter et Deus dixit de bonis tuis quando peccati quod amplius ea non remuneraret. Si ergo propter dictum Dei stare debet ut illa amplius non imputentur, quare similiter verbum Dei stare non debet ut ista amplius non remunerentur? Pro commodo tuo vis ut Deus mentiatur. Ubi ause autem recte diligit veritatem suam; et juste condemnat pravitatem tuam. Quia tamen de dicto Dei argumentum sumere deat quantum confidere debeas, cum male agis in eo quod prius poenitenti veniam promisit: et similiter si bene agis utrum
Abbreviated transcription (Latin):
qui cũq certꝰ eẽ uis utrũ peccata
tua ampliꝰ redeant. q̃ semel dimis¬
sa fuerũt. Uideamꝰ gͦ ⁊ discuciamꝰ
qͥd te sollicitet. Peccata inqͥs mea
dimissa fuert̃ uolo scire si ampliꝰ
debeant imputari. Q agͦtͥiudet᷑.
ant denuo imputari peccata qͦ¬
semel dimissa st̃. Alioquin muta¬
bilis udeat᷑ ̾s qui ñ teneat senten¬
tiã suam ⁊ tã facile mutet iudiciũ
suũ. Qͦ mͦ mutet. In ħ inqͥs mutet

Expanded text:
ertus esse vis utrum peccata illa amplius redeant, quae semel dimissa fuerint; videamus ergo et discutiamus quod te sollicitet. Peccata, inquis, mea dimissa fuerunt; volo scire si amplius debeant imputari. Quid ergo tibi ant denuo imputari peccata quae dimissa sunt. Alioquin mutabilis videtur Deus qui non teneat sententiam suam, et tam facile mutet judicium suum. Quomodo mutet? In hoc, inquis, mutet
Abbreviated transcription (Latin):
redeunt. In mo si ñ intelligis qͦ mͦ ad̃
d̾s peccata imputare: Si dr qr
qñ penitenti ꝯdonat peccata pla
pꝰea placetur qͦmͦ negare poteris
qͥn inħ ipso mutet᷑. Qñ gͦ impu¬
tat ⁊ qñ ꝯdonat. ñ mutatiõe sui
s mutatione tui imputat ⁊ con¬
donat. Peccata imputat qñ pec¬
catorẽ aignũ pena iudicat. Pec¬
cata concdonat. qñ penitente dig¬
nũ uenia iudicat. Et utrobiq
idẽ ipse ẽ. Tu mutaris de alio in
alud. mͦ peccator ꝑ culpã. mͦ iꝰtꝰ¬

Expanded text:
n intelligis quomodo Deus peccata imputare? Si dicituquando poenitenti condonat peccata placo iratus postea placetur, quomodo negare poteris quin in hoc ipso mutetur? Quando ergo imputat et quando condonat non mutatione sui, sed mutatione tui, imputat et condonat. Peccata imputat quando peccatorem dignum poena judicat. Peccata condonat quando poenitentem dignum venia judicat. Et utrobique idem ipse est. Tu mutaris de alio in aliud; modo peccator per culpam,
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ si fit ł ñ fit qͣ iusticia fiat ẜ
ñ fiat. aliꝰ tractatꝰ oꝑam expectat
rarũ testimonia de hac re ambi¬
gue edita legunt᷑. ita ⁊̃ ut incħ
que certe ñ leui aut transitoria
ꝯsid̾eratiõe discutienda st̃. De eo¬

Expanded text:
 justitia fiat vel non fiat alterius tractatus operam exspectat, rarum testimonia de hac re ambigue edita leguntur ita etiam ut exquae certe non levi aut transitoria consideratione discutienda sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
necesse ẽ sic fieri. ꝙ alit̾ reatꝰ nr̃i
sceleris ñ pt̾ expiari. Necesse ẽ si
a se p̃cipit postulari. Necesse ẽgͥ
scđ̾m reatũ ira manebat. q̃ eũ d¬
bita satisfactioe soluit᷑. ut ita di

Expanded text:
necesse est sic fieri, quia aliter reatus meriti sceleris non potest expiari. Necesse est era se praecipit postulari. Necesse est esecundum reatum ira manebat. Quae cum debita satisfactione solvitur, ut ita di
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ꝯ cor hominis adħ faciendũ mo¬
uet. Obsecro ut ñ sit honerosũ.
lit. ut ita afflictꝰ humiliari di¬
ceret. s illo inꝯtumatia sua per¬
sistenti secreta qͣdã dispensatioe
ꝯsilii. a patre mat̾ mittit᷑. ut ñ
qͣsi apatre missa. s qͣsi mat̾na ꝑse
pietate ducta ueniens. muliebri
lenitate obstinatũ demulceat. ꝯ¬
tumacẽ ad humilitatẽ flectat. ue¬
hem̃t̃ patrẽ iratũ nuntiet. se tam̃
int̾uenturã spondeat. ueniãt pro¬
mittat ꝯsiliũ salutis suggerat.
int̾cessores q̃rere suadeat: ñ nͥ mag¬
nis p̃cib patrẽ pͥacari posse di¬
cat Causã tam̃ rei se suscepturã as¬
serat. ꝯ a̾bonũ finẽ rem omnẽ si
ꝑducturã ꝓmittat. Uidete q̃so siĩ
ita causa nr̃a agit᷑. Peccantẽ filiũ

Expanded text:
 cor hominis ad hoc faciendum movet? Obsecro ut non sit onerosum, lit, ut ita afflictus humiliari disceret. Sed illo in contumacia sua persistente quadam discreta dispensatione consilii a patre mater mittitur, ut non quasi a patre missa, sed quasi materna per se pietate ducta veniens muliebri levitate obstinatum demulceat, contumacem ad humilitatem flectat, vehementer patrem iratum nuntiet, se tamen interventuram spondeat, veniam promittat, consilium salutis suggerat, intercessores quaerere suadeat, non nisi magnis precibus patrem placari posse dicat, causam tamen rei se suscepturam asserat, et ad bonum finem rem omnem se perducturam promittat. Videte, quaeso, si non ita causa nostra ag
Abbreviated transcription (Latin):
imputari ñ debet. G similit̃ qđ
imputatũ ẽ ꝯdonari ñ debet si qͦd
ꝯdonatũ ẽ itm imputari ñ deb.
imputentur: Si humilitas peniten¬
putabant᷑ ñ puniaris ꝯtẽptꝰ ⁊ trans¬
ne adtendis qr qͣnto sepiꝰ gr̃ dat᷑.
tanto neqͥor ingratitudo iudicat᷑.
Fece duo st̃. Unꝰ sepiꝰ ostendit. ⁊ se¬
piꝰ granti ⁊ dep̃canti ueniã indul¬
get᷑. alt̃ in nocentẽ uiuens. ⁊ sẽꝑ¬

Expanded text:
imiliter quod imputatum est condonari non debet si quod condonatum est iterum imputari non debet. imputantur? Si humilitas poenitenputabantur non puniaris, contemptus et transne attendis quod quando saepius gratia datur, tanto nequior ingratitudo judicatur? Ecce duo sunt, unus saepius offendit, et saepius oranti et deprecanti, venia indulgetur; alt
Abbreviated transcription (Latin):
ipse incipit scire qđ tue̾e incipis.
fiuisti. ncum desieris &e qł eras. ñ
tam̃ ignorat ipse qͣlis fuisti. Non
Qͦ sic intelligas qͣsi mutet᷑ as cũ tu
mutaris. S ꝙ ꝓpt̾ea peccata tibi
imputare dr̃. ꝙ ira sua ⁊ indigna¬
tione dignũ disc̾uit. eadẽ aũt pꝰ¬
ea ꝯdonare peccata. qñ uenia ⁊
misedĩa dignũ agnoscit. Si gͦ h ẽ
peccata imputare rerũ ee ꝑculpã.
n peccata ꝯdonare iꝰtũ fieri ꝑpeni¬

Expanded text:
ipse incipit scire quod tu esse incipis; fuisti et cum desieris esse quod eras non tamen ignorat ipse qualis fuisti. Non ergo sic intelligas quasi mutetur Deus cum tu mutaris, sed quia propterea peccata tibi imputare dicitur, quia ira sua et indignatione dignum te discernit; eadem autem postea condonare peccata, quando venia et misericordia dignum agnoscit. Si ergo hoc est peccata imputari reum esse per culpam, et peccata
Abbreviated transcription (Latin):
ħ ipsum qd pꝰ egi. ⁊ si iciem ago
idẽ similitudine. ñ idẽ ueritate.
Idẽ qr simile illi. ñ idem qr illud.
Una similitudo agendi. ñ tam̃ ac¬
cio una. Si ꝗͣ dicor ꝓp̃teritis de¬
lictis ideco puniri debe q pꝰ illa
dimissa adsimilia ꝑpetranda re¬
deo. ego sic nstũ ẽẽ fateor si ħ mͦ
ꝓ illis puniri dicor. qͦmͦ illa ꝑpe¬
ture dicor. Si aut ꝓpt̾ ħ solũ pri¬
ma mala denuo ageᷤ dicor. qr alia
endũ ẽe ꝓhis q̃similiã pꝰea pͥorib¬
ꝑ petraui. Non aut̃ ħ inq̃stiõe eint
s utrũ uidelicet pꝰ pͥoris delicti
indulgentiam si ipsũ delictũ re¬
petit᷑ illa q̃ dimissa fuerat culpa
ad subsequentẽ reu̾tente reatꝰ dir¬
plicet᷑. Uerbi gm̃. Quidam pho
inicidio ꝑpetrato extoto corde pe¬
nitentiã egit. ⁊ indulgentiã ꝯ¬
secutꝰ ẽ. Contugit pꝰea ut homi¬
cidiũ ꝑpetraret. Fece ħo iste quo
homicidia fecit. ł pociꝰ homicidi¬
um bis. Sic enĩ ꝯuenientiꝰ ⁊ exp̃s¬

Expanded text:
hoc ipsum quod prius egi. Et si idem ago, idem similitudine, non idem veritate. Idem quia simile illi, non idem quia illud. Una similitudo agendi, non tamen actio una. Si ergo dicor pro praeteritis delictis idcirco puniri debere, quia post illa dimissa ad similia perpetranda redeo; ego sic justum esse fateor, si hoc modo pro illis puniri dicor quomodo illa perpetrare dicor. Si autem propter hoc solum prima mala agere denuo dicor, quia alia endum esse pro iis quae similia prioribpetravi. Non autem hoc in quaestione erat, sed utrum videlicet post prioris delicti indulgentiam si ipsum delictum repetitur; illa quae dimissa fuerat culpa ad subsequentem revertente reatus duplicetur. Verbi gratia: Quidam pro homicidio perpetrato ex toto corde poenitentiam egit, et indulgentiam consecutus est. Contigit postea, ut homicidium perpetraret. Ecce iste homo duo homicidia fecit; vel potius homicidium bis. Sic enim convenientibus et expres
Abbreviated transcription (Latin):
mine ꝓsterni ñ sit qu eso des¬
picabił deuotio. Magnũ ẽ qͦd ab¬
stuli nec parũ ẽ qͦa reddo. Oꝙͣ. su¬
auis ⁊ iocunda di nr̃i miseratio.
totũ bonũ nr̃m ipse in nob̾ oꝑat᷑.
n uelud pat̾ alludens infiliis sic
totũ fac̃. ut qͣsi nicħ fac̾e uideat᷑.
Ecce peccator ꝯpunctꝰ. gemit. sus¬
pirat. lacͥ mat᷑. ꝯfitet᷑ reatũ suũ.
postulat ueniã. flagitat misecdiã¬

Expanded text:
mine prosterni non sit quaeso despicabilis devotio. Magnum est quod abstuli, nec parum est quod reddo. O quam suavis et jucunda Dei nostri miseratio! Totum bonum nostrum ipse in nobis operatur, et velut pater alludens in filiis sic totum facit ut quasi nihil facere videatur. Ecce peccator compunctus gemit, suspirat, lacrymatur, confitetur reatum suum, postulat veniam, flagitat miseri
Abbreviated transcription (Latin):
̃ singulaxit᷑ chrisma nominat᷑.
Chrisima enĩ ẽ oleũ cũ balsamo mix¬
tũ. quo ungunt᷑ capita regum.
ꝯpontificũ. quo ⁊̃ baptiratos un.¬
sac̾dos ungit in u̾tice. sicut eodẽ
pontifer ꝑ impositionẽ manꝰ ꝯ¬
firmandos ungit infronte. Hoc
itaq oleũ cũ balsamo mixtũ chri¬
sina uocat᷑ siue oleũ pͥncipał un¬
ctionis. Hec enĩ unctio q̃ chrisma
habundantiã gr̃e duos liquores
mixtos ħt oleum sclicet n balsamũ.
oleũ ꝯscientie. balsamũ fame. oleũ
qͦ intꝰ ꝯsciertĩa ꝑungit᷑. balsamũ
cuiꝰ odore foris ꝓximi resꝑgunt᷑.
foris ad exemplũ cũ ꝓximo. Est als¬
ud oleum qđ ar̃ oleũ unctionis. qͦ
cathecumini ꝯneophiti ungunt᷑.
in pectore ⁊ int̾ scapulas ad sacram̃¬
tũ baptisim ꝑcipiendũ. Terciũ genꝰ
sens sacram̃tũ ꝑtinet. Cñ ꝯaquo in

Expanded text:
 singulariter chrisma nominatur. Chrisma enim est oleum cum balsamo mistum, quo unguntur capita regum et pontificum: quo etiam baptizatos sacerdos ungit in vertice, sicut eodem pontifex per impositionem manus confirmandos ungit in fronte. Hoc itaque oleum cum balsamo mistum, chrisma vocatur, sive oleum principalis unctionis. Haec enim unctio quae chabundantiam gratiae duos liquores mixtos habet, oleum scilicet et balsamum, Oleum conscientiae, balsamum famae; oleum quo intus conscientia perungitur, balsamum cujus odore foris proximi resperguntur. foris ad exemplum cum proximo. Est aliud oleum quod dicitur oleum unctionis, quo catechumeni et neophyti unguntur in pectore et inter scapulas ad sacramentum baptismi percipiendum. Tertium genus sens sacramentum pertinet. CAP. II.
Abbreviated transcription (Latin):
remissionẽ. ⁊ adcorporalis infirmita¬
tis alleuiationẽ. Unde constat quł
qui hãc unctionẽ fidelit ⁊ deuote ꝑ¬
cipit. ꝑ eam sine dubio ⁊ incorpore
n in anima alleuiatiõ ẽ ⁊ ꝯsolationẽ
acciꝑe meret᷑. si tam̃ expedait ut in
utroq alleuiet᷑. Qađ si forte corꝑis
sanitatẽ ⁊ ualitudinẽ habe̾ ñ expe¬
dit. illam ꝓculdubio q̃ anime ẽ sa¬
nitatẽ ⁊ alleuiationẽ in huiꝰ uncti¬
onis ꝑceptiõe adquirit Si itari

Expanded text:
oralis infirmitatis allevationem. Unde constat quod qui hanc unctionem fideliter et devote percipit, per eam sine dubio et in corpore et in anima allevationem et consolationem accipere meretur; si tamen expedit ut in utroque allevetur, quod si forte corporis sanitatem et valetudinem habere illi non expedit; illam procul dubio quae est animae sanitatem et allevationem hujus unctionis perceptione acquirit. CA
Abbreviated transcription (Latin):
distribuant. Ex qͥb siqͥd forte aliqñ
ad sustentationẽ eoꝵ qͥ ĩ eccłiasticis offi¬
ciis ñ deseruiunt. ẜ tñ ĩ secreto diuino¬
seruitio mancipati st̃ accõmodat᷑. indul¬
gentia ẽ ñ debitũ. ita tantũ ut ħ ip¬
sum de portiõe sit pauꝑũ: ñ de susten¬
tatione clericoꝵ. In eo enĩ qđ ministro
debet᷑ dignꝰ ẽ oꝑariꝰ m̾cede sua. nec be¬
ne sustentat egentẽ: qui fraudat ser
cepit qͥ hꝰ mali exẽplũ exiciale po¬
steris reliqͥt. Est enĩ symonia grãm spĩta¬
lem pecunia cõꝑare uelle. Qđ cũ fit.:
ille utiq qͥ uendit. ⁊ ille qͥ emit: eadẽ
sententia feriunt᷑. qr eiꝰdẽ teatꝰ culpe
Solim ĩ balaam pullulauit. qͥ di
uinationis p̃cio ꝓposito. ad maledi¬
cendũ ppłm dĩ ꝑrexit. Dehinc huiꝰ¬
tes em̾sisse: alt̾ sub ꝓpħica alt᷑ sub a¬
płica dloctrina. Primꝰ gieri magist̃

Expanded text:
distribuant, ex quibus si quid forte aliquando distribuant, ex quibus si quid forte aliquando ad sustentationem eorum, qui in ecclesiasticis officiis non deserviunt, sed servitio mancipati sunt, accommodatur, indulgentia est non debitum, ita tamen ut hoc ipsum de portione sit pauperum, non de sustentatione clericorum. In eo enim quod ministro debetur, dignus est operarius mercede sua, nec bene sustentat egentem, qui fraudat servcepit, qui hujus mali exemplum exitiale posteris reliquit. Est enim simonia gratiam spiritualem pecunia comparare velle. Quod cum fit, et ille utique qui vendit, et ille qui emit eadem sententia feriuntur, quia ejusdem reatus culpae olim in vinationis pretio proposito, ad maledicendum populum Dei perrexit; dehinc huemersisse; alter sub prophetica, alter sub apostolica doctrina. Primus Giezi magister
Abbreviated transcription (Latin):
s ratio n causa postulauerit ꝑcõmuta¬
tionẽ aut donationẽ ad alienã pos¬
sessionẽ tͣnsire posst: Sic̃ gͦ rapinaẽ
n uiolentia eiꝰmodi bona homini iꝰte
possidenti tollere: sic sacͥlegiũ ẽ ꝯ plus¬
qͣm rapina ista eccłiȩ iꝰtȩ possidenti
auferre. Decimas aũ qͦ qͦmͦ usurpare.
aut retinere. sine saclegii culpa ñ pos¬
st̃: nͥ hi soli ad quoꝵ sustentationẽ di¬
umna institutione ordinate st̃. Hec gͥ
differentia ẽ int̾ decinas ⁊ cet̾as ecclȩ
possessiones: qđ decime ⁊ institutiõe
⁊ possessione ad sacͣ ꝑtinent: cet̾e aũ
possessiões ȩccliastioe ad sacͣ ꝑtinent
sola possessiõe. Aliȩ gͦ possessiões eccle¬
siasticȩ ad alios posscessores sine cõmu¬
tatione rationabili tͣnfferri ñ posst̃
in istis si tͣnsferant᷑. Decimaꝵ aũ ⁊ cet̾e¬
rũ possessionũ eccłiasticaꝵ ep̃i dispen¬
satdres eẽ debent: ut eas qͥ eccłie his
deseruiunt: rationabilit᷑ deseruiunt

Expanded text:
mutationem aut donationem, ad alienam possessionem transire possunt. Sicut ergo rapina est et violentia ejusmodi bona homini juste possidenti tollere, sic sacrilegium est et plusquam rapina ista Ecclesiae juste possidenti auferre. Decimas autem quoquo modo usurpare aut retinere sine sacrilegii culpa non possunt, nisi soli ad quorum sustentationem divina institutione ordinatae sunt. Haec igitur differentia est inter decimas et caeteras Ecclesiae possessiones, quod decimae et institutione et possessione ad sacra pertinent; caeterae autem possessiones ecclesiasticae ad sacra pertinent sola possessione. Aliae ergo possessiones Ecclesiae ad alienos possessores sine commutatione rationabili transferri non possunt. in istis si transferantur. Decimarum autem et caeterarum possessionum ecclesiasticarum episcopi dispensatores esse debent, ut eas iis qui Ecclesiae deserviunt rationabiliter
Abbreviated transcription (Latin):
nia ł stupͣ ł fornicatioes pociꝰ ꝙͣ legi¬
tima ꝯiugia ẽẽ dicenda st̃. S in hoc
loco id intelligi oportet legitima ñ
ẽẽ .i. ñ fueri scdm institutionẽ legũ
q̃ in hẽ modũ ꝯiuges desponsari insti¬
tuunt. Nã qd̃ pꝰ ea ad iungit. alit̃

Expanded text:
nia, vel stupra aut fornicationes potius quam legitima conjugia esse dicenda sunt. Sed id in hoc loco intelligi oportet legitima non esse, id est non fieri secundum institutionem legum, quae in hunc modum conjuges desponsari instituunt. Nam quod postea adjungit, aliter
Abbreviated transcription (Latin):
sensũ aũ ẽẽ legitimũ illũ putamus. qͥ
adħfit ad qd̾ fieri debet. Nã qͥ ad solã
carnis cõmixtionẽ consentiunt. ꝓ tali
consensu conuiges adhuc dici ñ possa
ħ enĩ ⁊ fornicantes ⁊ adult̾antes faci¬
unt aqͥb coniugalis castimonie noñ
ꝯcul ab ẽe cognoscit᷑. Ego aliud illudẽ
giũ sacrat. hoc aũ qͥd eẽ dicendũ ẽ
nisi societas illa qͣ. ds ereator apͥncipi¬
o int̾ mascłm ⁊ feminã instituit:
qñ mulierẽ de lat̾e uiri formatã eidẽ
sociauit: Quia enĩ socia data ẽ ñ an¬
imo s. de medio fuerat ꝓducenda.
Si enĩ de capite fieret de sũmo fieret
n udẽt᷑ ad dñationẽ creata.Si aũ de
pedib fieret: de imo fieret ⁊ uidet᷑ ad
seruitutẽ subicienda. P ropt̾ea de me¬
dio facta ẽ: ut ad eqͣlitatẽ societatis
ipso qd facta ẽ de ipso ut ad ipsũ sẽꝑ
qͣsi ad pͥncipiũ suũ respic̾et. ⁊ ei indiui¬
lue adherendo ab ea se q̃ ad inuicẽ ꝯ¬
stare debebat societate ñ seꝑaret. hec

Expanded text:
sensum autem legitimum illum esse putamus qui ad hoc fit ad quod fieri debet. Nam qui ad solam carnis commistionem consentiunt, pro tali consensu conjuges adhuc dici non possunt. Hoc enim et fornicantes et adulterantes faciunt, a quibus conjugalis castimoniae nomen procul abesse cognoscitur. Ergo aliud illud est, gium sacrat. « Hoc autem quid esse dicendum est, nisi societas illa quam Deus Creator a principio inter masculum et feminam instituit quando mulierem de latere viri formatam eidem sociavit? » Quia enim socia data est, non animo, sed de medio fuerat producenda. Si enim de capite fieret, de summo fieret, et videretur ad dominationem creata. Si autem de pedibus fieret, de imo fieret; et videretur ad servitutem subjicienda. Propterea de medio facta est, ut ad aequalitatem societatis ipso quod facta est de ipso, ut ad ipsum semper quasi ad principium suum respiceret, et ei individue adhaerendo, ab ea se quae adinvicem constare debebat societate non separaret. Haec
Abbreviated transcription (Latin):
ñ adeẽt infructuosius: nẽ aũ si il
ñ ad fuerit sinceriꝰ. Qđ enĩ pꝰ pecca
copula carnis in ꝯiugio ad mutit᷑
dulgentiȩ magis ẽ et cõpassioĩs. ⁊
itiũ ꝯcupiscentiȩ qđ in humana car

Expanded text:
n adesset illa infructuosius, nunc autem si illa non adfuerit, sincerius. Quod enim post peccatum copula carnis in conjugio admittitur, indulgentiae magis est et compassionis, ne vitium concupiscentiae quod in humana car
Abbreviated transcription (Latin):
dupplici institutioẽ ꝯiugii ⁊ de cau¬
sa institutionis dupplici.
ꝯstitutio coniugii duplex ẽ. Uua añ
peccatũ ad officiũ. alia pꝰ peccatũ ad re-¬
mediũ. P rima ut nat᷑a multiplicaret᷑.
scda ut nat᷑a exciꝑet᷑. ⁊ uitiũ cohib̾e¬
t᷑ Prima institutio ꝯuigiũ ꝓposuit
infedẽ dilectioĩs. ut ĩ eo sacͣm̃tũ eẽt

Expanded text:
duplici institutione conjugii, et de causa institutionis duplici. Institutio conjugii duplex est: una ante peccatum ad officium; altera post peccatum ad remedium. Prima ut natura multiplicaretur; secunda ut natura exciperetur, et vitium cohiberetur. Prima institutio conjugium proposuit i
Abbreviated transcription (Latin):
baptismꝰ eẽ põt uͥ ñ p̃cedit fontis ꝯ¬
exorcrzatio. ⁊ uͥ ñ seqͥt᷑ olei ⁊ chris¬
matis unctio. S sic̃ baptismꝰ ẽẽ põt
sine istis qͣmius ista debeant ẽẽ cũ
baptismo: ita ⁊ sine illis ꝯiugiũ eẽ
consensu ẽẽ põt. si forte utr̃iq casti¬
tatis ⁊ continentiȩ ꝓpositũ placitũ
fuerit beatꝰ ambrosius testat᷑ dicens.
Non defloratio uirginitatis s. pactio
fac̃ cortꝰ s ꝯsensus. Qui si defuerro oĩa

Expanded text:
 praecedit fontis cexorcizatio, et ubi non sequitur olei et chrismatis unctio. Sed sicut baptismus esse potest sine istis, quamvis ista debeant esse cum baptismo, ita et sine illis conjugium esse esse potest, si forte utrinque castitatis et continentiae propositum placitum fuerit, beatus Ambrosius testatur, dicens: Non defloratio virginitatis, sed pactio facit coitus, sed consensus, qui si
Abbreviated transcription (Latin):
conuicti sine misidia deponunt᷑. qi
pfecto sacͥs ordinib indignist̃ qͥ in ipsis
sics ordinib peccasse cõpbant᷑. ab here¬
ncis ad unitatẽ ecclie uenientes. aliqͦci¬
nis legimꝰ in suis ordinib susceptos. Alii
sqͥdẽ heretici in suscipiendis ordinib
ñerrabant.s alia causa erat atq doctͥ¬
na: q̃ eoꝵ fidẽ ĩpediebat. Symoniacoꝵ
s heresis ⁊ peccatũ ipsa ordinatio est¬
indũ uͦ ẽ qđ qͥ a symoniacis nescien¬
us ordinant᷑ qr eos catholicos ñ symonia¬
oos putant sp̃ualem grẽm ꝑminist̾iũ
ñfuerant. participes ñ fiunt. Qui aũ ꝓ
utholicis ordinati: symoniaci existunt.
d dicis mͥ. Quomͦa symoniaco ordinatꝰ
pĩpositionẽ manꝰ illiꝰ donũ sp̃c scĩ pot̃¬

Expanded text:
ponuntur, quia profecto sacris ordinibus indigni sunt, qui in ipsis sacris ordinibus peccasse comprobantur. Ab haereticis ad unitatem Ecclesiae venientes aliquoties legimus in suos ordines receptos. Alii quidem heretici in suscipiendis ordinibus non errabant, sed alia causa erat atque doctrina, quae eorum fidem impediebat. Symoniacorum vero heresis et peccatum ipsa eorum ordinatio estendum vero est quod qui a simoniacis nescientes ordinantur, quia eos catholicos non simoniacos putant; spiritualem gratiam per ministerium  conscii non fuerant participes non fiunt. Qui autem fferunt, etiam a catholicis ordinati simoniaci existunt. Sed dicis mihi. Quomodo a simoniaco ordinatus per impositionem manus illius donum sancti
Abbreviated transcription (Latin):
giũ merito noĩet᷑. Non ẽ enĩ magna
contentio de noĩe. uͥ idem de ueritate
sentit᷑. Exceptis gͦ eiꝰmodi causis in
quib ł ꝓpt̾ horrorẽ ł turpitudinẽ pu¬
dicicie ꝯsulendũ uidet᷑ in cet̾is oĩb ħ sen¬
tiendũ puto qđ si in aliqͣ forte ꝑ ignorã
tiã offendit᷑ ꝗͣ dui qͥdẽ latet matͥmonio
scdm uidiciũ ȩccłie legitime facto neqͣꝙͣ
tollere possit qͥn legitimũ appellet᷑. Nõ
mͥ gͦ qͥs frẽm aut sororẽ opponat. aut ce¬
norantiȩ ñ admictit. N on ꝑmittunt
in eiꝰmodi offendẽ qͦs in eo qd̾ faciunt
ignorantia debet excusare. Horroris
rantia fuerit: uerecundia tñ ⁊ pudi¬
cicia ꝯfusionẽ ñ euadit. Aliud ẽ de ilł
loqͥ de qͥb dicit apls. Tẽptatio uos ñ
apphendat: nͥ humana. Inqͥb: enĩ hu¬
manũ ẽ errare. in ilł pot̾ ignorantia¬

Expanded text:
gium merito nominetur. Non est enim magna contentio de nomine, ubi idem de veritate sentitur. Exceptis ergo ejusmodi causis, in quibus vel propter horrorem vel turpitudinem, pudicitiae consulendum videtur; in caeteris omnibus hoc sentiendum puttiam offenditur, quandiu quidem latet matrimonio secundum judicium Ecclesiae legitime facto, nequaquam tollere possit quin legitimum appelletur. Non mihi ergo quis fratrem et sororem opponat aut caecusationem non admittit. Non permittuntur in ejusmodi offendere, quod in eo quod faciunt ignorantia debet excusare. Horroris rantia fuerit, verecundia tamen et pudicitia confusionem non evadit. Aliud est de illis loqui de quibus dicit Apostolus: Tentatio vos non apprehendat nisi humana . In quibus enim humanum e
Abbreviated transcription (Latin):
nicet tñ factũ om̃ino ẽ qd̾ factũ ẽ. Qͥ
gͦ se ꝓmisit uxorẽ ducturũ ñdũ tñ
uxorẽ dux̃. ⁊ q̃ spospondit se nupt᷑a:
ñdũ nupsit nec ꝯugiũ adhuc fuit.
s fut᷑ũ eẽ debuit. Cũ aũ pꝰea ⁊ ille uxo¬
rẽ dux̃ ⁊ illa marito nupsit iã ꝯiugiũ

Expanded text:
n factum omnino est quod factum est. Qui ergo se promisit uxorem ducturum, nondum tamen uxorem duxit; et quae spopondit se nupturam nondum nupsit, nec conjugium adhuc fuit, sed futurum esse debuit. Cum autem postea et ille uxorem duxit, et illa marito nupsit, jam conjugium
Abbreviated transcription (Latin):
gendũ ẽ: s sequens ꝯuigiũ dissoluen-¬
ñ qͥdẽ ut supͣ dictũ ẽ mutua sponsiõe
fut᷑ũ ꝓmittit᷑: s p̃sentis assensus atte¬
statione firmat᷑: qi pꝰ talẽ ꝯsensũ qͥc¬
qͥd in aliena societate ñ cũ carnis cõ¬
mixtiõe. ł cũ ꝓlis ꝓcreatiõe secutum
fuerit: irritũ om̃ino ẽẽ debebit. S

Expanded text:
sequens conjugium dissolvennon quidem, ut supra dictum est, mutua sponsione futurum promittitur, sed praesentis assensus attestatione firmatur; quia post talem consensum quidquid in aliena societate etiam cum carnis commistione, vel cum prolis procreatione secutum fuerit, irritum omnino esse debeb
Abbreviated transcription (Latin):
tũ qđ similit̾ eccłiȩ manifestũ eẽt ꝯ
iugiũ legitimũ ñ eẽt. Nc̃ aũ ꝑ ignorau¬
tiã exeusat᷑ ut ex eo ipso tam apud dn
ꝙͣ ap̃ hoĩes legitimũ sit ꝗͣdiu ignorat᷑
qr ap̃ hoĩes qͥdẽ nicb̃ in eo rep̃hendit᷑.
apud dm aũ qđ rep̃hensibile ẽ ⁊ si cul¬
pã habeat ad ꝯfusionẽ tñ reꝓbatiois¬

Expanded text:
 si similiter Ecclesiae manifestum esset, conjugium legitimum non esset. Nunc autem per ignorantiam excusatur, ut ex eo ipso tam apud Deum quam apud homines legitimum sit, quandiu ignoratur, quia apud homines quidem nihil eo reprehenditur; apud Deum autem quod reprehensibile est et si culpam habeat
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ ad efficiendũ aliqͥd ł ĩpediench̃
liffert. ab eo qđ ñ ẽ. Prima aũ insti¬
tio duas tantũ ꝑsonas id ẽ patr̃e
natr̃e a contractu matͥmonii excep̃
hoĩem ut adherere possit uxorisue
tr̃e n matr̃e relicturũ ẽẽ asseruit

Expanded text:
 ad efficiendum aliquid vel impediendum non differt ab eo quod non est. Prima autem institutio, duas tantum personas, id est patrem et matrem a contractu matrimonii excepit, ubi hominem ut adhaerere possit uxori suae patrem et matrem relicturum esse asseruit
Abbreviated transcription (Latin):
dũ ẽ qͣmius in eo qđ sic fit male fieri
fieri qͥdẽ sciat᷑. illicite aũ fieri nesciat᷑.
põt quidẽ ignorantia culpã tẽꝑare
aut excusare. ut factũ legitimũ ꝯstet
in eo qđ fit qͣmuis face̾ ñ possit. ut re¬
p̃hensibilit᷑ ñ fiat in eo qđ sic fit. Si
gͦ filii sodm aliqͥd legitimi st̃ scdm ali¬
quid legitua : copła ex qͣ st̃. Qđ sico¬
pula ip̃a scđm aliqͥd legitima rectedr̃¬

Expanded text:
dum est, quamvis in eo quod sic fit male fieri dum est, quamvis in eo quod sic fit male fieri fieri quidem sciatur, illicite autem fieri nesciatur, potest quidem ignorantia culpam temperare aut excusare, ut actum legitimum constet in eo quod fit? quamvis facere non possit, ut irreprehensibiliter non fiat, in eo quod sic fit. Si ergo filii secundum aliquid legitimi sunt, secundum aliquid legitima est et copula ex qua sunt. Quod copula ipsa secundum aliquid legitima recte
Abbreviated transcription (Latin):
nat᷑a concessũ. Ubi qͥdẽ si ñ eulpabi¬
lit̾ ꝓhibitio ignorat᷑. in tͣnsgressioe
ignorantia excusat᷑. nec ꝓhibet᷑ uirtꝰ
sacͣm̃ti. ꝙͣ. diu ñ patet transgressio p̃¬
cepti. Cũ aũ constans eẽ ceꝑit qđ ꝓhibi¬
tũ ẽ constare. deinceps aut ratũ ẽẽ
p̃ceptionẽ agit᷑: legitimũ aut uerũ
ẽẽ ñ iudicat᷑. Erunt fortassis qͥ existi¬
ment ignorantiã ñ tantũ face pos¬
se ut ꝓea ꝯuigiũ appellari debeat.
int̾ eiꝰmodi ꝑsonas qͥb matͥmonii
copula iuste ꝓhib̾et᷑: si causa q̃ latet
cognoscẽt᷑ Ego illos int̾rogo qͥd sci¬
endũ sit de filiis ex hꝰñi copula ꝓ¬
creatis: utr̃u legitimi sint iudicandi.
Qđ sidurũ uidet᷑. ut idcͥco filii illegi¬
pulam illã ex qͣ ꝓcreati st̃ qͣndiu
qͥdẽ latituit causa legitimã fuise.
etiam si iuste illicitã fuisse causentur.
Non enĩ om̃e qđ illicite fit iõ ñ fit qr
illicite fit qm̃ qđ fit fieri om̃ino dicẽ¬

Expanded text:
biliter prohibitio ignoratur in transgressione ignorantia excusatur. Nec prohibetur virtus sacramenti quandiu non patet transgressio praecepti. Cum autem constans est coeperit quod prohibitum est, constare deinceps aut ratum esse praeceptionem agitur, legitimum aut verum esse non judicatur. Erunt fortassis qui existiment ignorantiam facere tantum non posse, ut pro ea conjugium appellari debeat, inter ejusmodi personas, quibus matrimonii copula juste prohiberetur, si causa quae latet cognosceretur. Ego illos interrogo quid sentiendum sit de filiis ex hujusmodi copula procreatis, utrum legitimi an illegitimi sint judicandi. Quod si durum videtur, ut idcirco filii illegipulam illam ex qua procreati sunt, quandiu quidem causa latuit, legitimam fuisse, etiam si juste illicitam fuisse causentur. Non enim omne quod illicite fit, ideo non fit, quia illicite fit; quoniam quod fit fieri omnino dicen
Abbreviated transcription (Latin):
Scd̾a aũ institutio ꝯiugiũ in fedẽ di¬
lectioĩs sanctiuit ut ꝑ eiꝰ bona id qͦd
in carnis cõmixtioẽ infirmitatis erat
et delicti excusaret᷑: officiũ aũ ꝯugii
incõmixtiõe carnis ꝯcessit. ut in eo
p̃t̃ gen̾is multiplicationẽ generantiũ
infirmitas exciꝑet᷑. Quare aũ institu¬
uirũ imaginẽ di ẽẽ ac ꝑ ħ qͦdãmͦ mu¬
lierẽ aĩe rõnał typũ portare ostendit.
Or̃ itẽ Institutũ sit p̾mo ꝯugii of¬
ficiũ: ip̃e d̾s institutor ⁊ ordinator
ostendit dicens. Crescite ⁊ multipli¬
camini ⁊ replete t̾ram. Officiũ aũ cõ¬
iugii ħ ẽ carnis cõmixtionẽ añ pecca¬
tũ ñ ad remediũ infirmitatis. s ad
multiplicationẽ ꝓlis institutũ ẽẽ.
Post peccatũ aũ idemipsũ ad reme¬
diũ infirmitatis ꝯcessũ. beatꝰ augu-¬
stinꝰ testat᷑ his u̾b̾ dicens. Utruisq
sexus infirmitas ꝓpendens in ruinã
turpitudinis recte honestate nupti¬

Expanded text:
Secunda institutio conjugium in foedere dilectionis sancivit, ut per ejus bona id quod in carnis commistione infirmitatis erat et delicti, excusaretur. Officium autem conjugii in commistione carnis, concessit ut in eo praeter generis multiplicationem generantium infirmitas exciperetur. Quare autem instituvirum imaginem Dei esse, ac per hoc quodammodo mulierem animae rationalis typum portare ostendit. Quare item primo institutum sit conjugii officium, ipse Deus institutor et ordinator ostendit, dicens: Crescite et multiplicamini et replete terram . Officium autem conjugii hoc est, carnis commistionem ante peccatum non ad remedium infirmitatis, sed ad multiplimedium infirmitatis concessum beatus Augustinus testatur his verbis, dicens: Utriusque sexus infirmitas propendens in ruinam turpitudinis recte honestate nupti
Abbreviated transcription (Latin):
ħ pͥmũ ꝯsidãnda st̃ ⁊ discernenda. Ori¬
go ⁊ institutio cũ mͦ ⁊ causis suis ⁊ eiꝰ
scđm t̾ẽpꝰ ⁊ locũ ⁊ ritꝰ uariatio. De ori¬
Ipse enĩ coniugiũ eẽ decreuit: qñ
mulierẽ ad ꝓpagationẽ generis hu¬
mani hõi ĩ aduitoriũ fec̃ Adã qͦ ĩ sp̃u
cognosceus adquẽ usũ mulier facta eẽt¬

Expanded text:
 primum consideranda sunt et discernenda: origo et institutio cum modo et causis suis, et secundum tempus, et locus, et ritus variatio. Ipse enim conjugium esse discernit, quando mulierem ad propagationem generis humani homini adjutorium fecit. Adam quoque in spiritu cognoscens ad quem usum mulier facta e
Abbreviated transcription (Latin):
uideat᷑ ħ ẽẽ ꝯtͣriũ illi qđ suꝑiꝰ dixi¬
mꝰ ꝯiugiũ in ꝯsensu maritali scĩri.
Si enĩ apͥma desponsatiõĩs fide ꝯiugiã
incipit cũ fides desponsationis
consensũ. ante ire ꝓbat᷑. S si desponsa¬
tionẽ ipsam futuri matͥmonii pactio¬
nẽ ⁊ ꝓmissionẽ intellig̾e̾ debemꝰ tc̃ ni¬
mirũ fidẽ desponsatioĩs ĩpletionẽ ꝓ¬
missioĩs ⁊ pactiõis exibitionẽ ꝯueni
ent̾ accipimꝰ. Aqͣ nimirũ qi in supͣdi¬
cto ꝯsensu ꝯstat merito ꝯuigiũ exor¬
diũ siunit. q in eo qđ fides pactionis
isponsionis q̃ de fut᷑o ꝯigio utruq
facta fuerat adimplet᷑ ⁊ utrũq in ꝯ¬
sensu maritali ꝯiugii sacͣm̃tũ ꝑficit᷑.
Nom̃ aũ desponsatioĩs: ñ ipsũ ꝯiugii¬

Expanded text:
 diximus conjugium in consensu maritali sanciri. Si enim a prima desponsationis fide conjugium incipit, cum fides desponsationis consensum anteire probatur. Sed si desponsationem ipsam futuri matrimonii pactionem et promissionem intelligere debemus, tunc nimirum fidem desponsationis impletionem promissionis et pact accipimus. A qua nimirum quia in praedicto consensu constat, merito conjugium exordium sumit, quia in eo quod fides pactionis et sponsionis quae de futuro conjugio utrinque facta fuerat adimpletur, in consensu maritali conjugii sacramentum perficitur. Nomen autem desponsationis non ipsum
Abbreviated transcription (Latin):
ȩccłie seruit. Dat mͥ ȩccla. ⁊ ꝯcedit illud
mea accipiens : sua reddens ĩmo mea
ñ sua mͥ dispensans. Quidgͥ inde td̃i
pensatricẽ facis aut pꝰ mortẽ heredẽ
relinqͥs. ego ꝓhib̾e nec uolo nec possũ
si de tuo te pascit aut ꝓ tuo. ꝓuiden¬
tia ẽ ñ culpa necessitas. ñ iniquitas.
Sic int̾im ut aliud ñ reqͥras. nec acti¬
pias. Corꝑalis tͥ necessitudo ꝯcedit᷑.
commercium miquitatis negatur.

Expanded text:
et ecclesiae servit. Dat mihi ecclesia et concedit illud, mea accipiens et sua reddens, imo mea non sua mihi dispensans. Quid igitur inde pensatricem facis aut post mortem haeredem relinquis, ego prohibere nec volo, nec possum. Et si de tuo te pascit aut pro tuo, providentia est non culpa; necessitas non iniquitas. Sic interim ut aliud non requiras nec accipias, corporalis tibi necessitudo conceditur, commercium iniquitatis negatur.
Abbreviated transcription (Latin):
aut in emptũ reliqͥsse cõꝓbat᷑. S dicis
et uestim̃tũ emi: eccłiam ñ emi. Stipem
emi p̃bendã emi. corꝑalia tantũ emi¬
spũale nich̾ aut emi aut emere uolui. Die
gͦ mͥ qͥs nom̃ tuũ int̾ noĩa frm adscͥpsit:
Quis tͥ inchoro in capitulo locũ assigna¬
uit: Si ħ ñ emisti unde ħ ħes: Tuis¬
t̾a emi ħ gͣtis data st̃. Bene dicis. Ouẽ
emisti. ⁊ lanã ñ enusti. s gͣcis accepisti.
Tam̃ si ouẽ ũ emisses: lanã ñ habuisses
Pro arbore p̃ciũ ledisti. ut fruetũ illius
gͣtis manducares. Satis astute ingredi
ex istimasti cõm̃tori ridicłoso. Uide gͦ
qͦmͦ ñ emeris qđ ñ habuisses si p̃cium
ñ dedisses. aut teħ parit᷑ emisse ꝯfite
aut si ñ emisti: noli tollere qđ tuũ ñ
ẽ. S dicis mͥ itũ. Quid gͦ. Non possũ
ab eccłia stipem emere. ⁊ corꝑał susten¬
tationis impensã p̃cio sine symoniȩ
culpa cõꝑare: Eoce habeo p̃dia mea
aut pecuniã meã qͣ sustentari possẽ

Expanded text:
eliquisse comprobatur. Sed dicis et vestitum emi, Ecclesiam non emi. Stipem emi, praebendam emi, corporalia tantum emispiritualia nihil emi, aut emere volui. Dic ergo mihi: Quis nomen tuum inter nomina fratrum ascripsit? Quis tibi in choro, in capitulo locum assignavit? Si haec non emisti inde haec tera emi. Haec gratis data sunt. Bene dicis. Ovem emisti, et lanam non emisti, sed gratis accepisti. Tamen si ovem non emisses, lanam non habuisses. Pro arbore pretium dedisti, ut ejus fructum gratis manducares. Satis astute ingredi existimasti commento ridiculo. Vide ergo quomodo non emeris quod non habuisses, si pretium non dedisses. Aut te hoc pariter emisse confitere, aut si non emisti, noli tollere quod tuum non est. Sed dicis mihi iterum: Quid ergo? Non possum ab Ecclesia stipem emere, et corporalis sustentationis impensam pretio sine simoniae culpa comparare? Ecce habeo praedia mea aut pecuniam meam, qua sustentari possem,
Abbreviated transcription (Latin):
n ordinẽ accepit. S dicis mͥ. Quomͦ or¬
dinẽ aut officiũ acciꝑe potuit. qͥ p̃ciũ
dedit : Audi qͦmͦ. Ad ꝑnitiem. ad ꝑdi¬
tionẽ. Officiũ emere potuit: grãm ac¬
ciꝑe ñ potuit. Tam̃ qr officiũ accepit
ficiũ dat᷑ a mał uͦ ñ grã s officiũ solũ

Expanded text:
m accepit. Sed dicis mihi: Quomodo ordinem aut officium accipere potuit qui pretium dedit? Audi quomodo. Ad perniciem, ad perditionem. Officium emere potuit, gratiam accipere non potuit. Tamen quia officium accepit ficiu
Abbreviated transcription (Latin):
pot̃ his qͥ digni st̃ acciꝑe. ꝑ mini¬
seriũ enĩ illud dat᷑. ñ ꝑ meritũ. Iło¬
hus qui erroris illiꝰ participes ñ st̃ ꝯ cul¬
pe conscu ñ existunt. gr̃a ꝑ illũ dat᷑ ab
illo ñ datur. Minist᷑ malus. ẽ largitor bo¬
nꝰ. Tam̃ minist᷑ ẽ sic̃ hereticꝰ siue alius
qͥ. libet malus minist᷑ malus ẽ: ⁊ tam̃
minist᷑ ẽ: malus in eo qđ errorẽ ł mali¬

Expanded text:
potest iis qui digni sunt accipere. Per ministerium enim illius datur, non per meritum. Ideiis qui erroris illius participes non sunt, et culpae conscii non existunt, gratia per illum datur, ab illo non datur. Minister malus est largitor, bonus tamen minister est. Sicut haereticus sive alius quilibet malus minister, malus est, et tamen minister est. Malus in eo quod errorem vel mali
Abbreviated transcription (Latin):
aũ aliq̃n ut possessiones ȩccłie ł
q̃libet alia eccłiastica bona corꝑalia ꝑ
malos p̃latos data ł uendita ab usu
eccłie alienent᷑. In qͦ genere cͥm̃ symo¬
niȩ ẽẽ ñ uidetur ꝗͣuis culpa gͣuis ñ
desit. Quanta enĩ iniqͥtas sit manife¬
stũ ẽ. eos qͥ ad edificandas ⁊ custodien¬
oꝑam dare. maxime si ea q̃ ab alienan¬
tur talia st̃ q̃ adusus alienoꝵ nũqͣm
licite tͣnsire posst̃. sic̃ sẽ decime quȩ
abinitio institutȩ st̃. ad eoꝵ tantũ
sustentationẽ qͥ tab̃nacło deseruiunt

Expanded text:
 aliquando ut possessiones Ecclesiae vel quaelibet alia ecclesiastica bona corporalia per malos praelatos data vel vendita ab usu Ecclesiae alienantur. In quo genere crimen simoniae esse non videtur, quamvis culpa gravis non desit. Quanta enim iniquitas sit, manifestum est eos qui ad aedificandas et custodienoperam dare, maxime si ea quae abalienantur talia sunt, quae ad usus alienorum nunquam licite transire possunt, sicut sunt decimae quae ab initio institutae sunt ad eorum tantum sustent
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯiungit᷑ eiꝰdẽ cõmixtioĩs debito con¬
iugati pꝰmodũ ad inuicẽ ꝯstringun¬
t᷑. Qd si forte infedatiõe ꝯiugũ utr̃i¬
q: pari uoto ꝯsensus carnis remittit᷑.
ꝓeodẽ de inceps ꝯuigati debitores
adinuicẽ ñ tenent᷑. Id enĩ abutrisq
pari ꝯsensu dimissũ. ⁊ uoto firmatũ
ẽ. iuste pꝰmodũ ab alt̾o exigi ñ pot᷑. Et

Expanded text:
o conjugati, postmodum ad invicem constringuntur. Quod si forte in foederatione conjugii utrinque pari voto consensus carnis remittitur, pro eodem deinceps conjugati debitores adinvicem non tenentur. Quod enim ab utriusque pari consensu dimissum et voto firmatum est, juste postmodum ab altero exigi non potest; et
Abbreviated transcription (Latin):
lem in diu̾so sexu societatẽ. Alioqͥn ĩa
sissent filios ł ñ genuissent inqͥb
nsi emareuerit ardor carnis: uget
tñ ordo caritatis. Itẽ. In nuptiis plus
ualet scĩtas sacͣm̃ti qͣm fecunditas
uentris. Unde qͥdã ñ intelligentes
ħ qđ dictũ ẽ illa mulier ñ pot̃ ꝑtin̾e̾¬
adxͥ ⁊eccłie sacͣm̃tũ. cũ qͣ noscit᷑ ñ
fuisse carnale cõm̾tiũ: estimant sacͣ¬
m̃tũ coniugii eẽ ñ posse nͥ cõmixtio
carnał ñ fuerit. Nesciunt enĩqr of¬
ficiũ ꝯiugiim carnis cõmixtiõe. illã
nale cõm̃tiũ ñ fuerit. Conuigiũ tñ
carnale cõm̃tiũ: ñ fuerit subsecutũ.
Immo pociꝰ tanto ueriꝰ ⁊ sanctiꝰ eẽ qͣnto
ĩ se nicħ ħt. unde castitas erubescat.
s unde caritas głet᷑. Nã ⁊ ipsũ ꝯuigi¬
ũ sacͣm̃tũ ẽ sic̃ ⁊ ipsũ ꝯiugii officiũ¬

Expanded text:
lem in diverso sexu societatem. Alioquin jam sissent filios vel non genuissent; in quibus, etsi emarcuerit ardor carnis, viget tamen ordo charitatis. Item: In nuptiis plus valet sanctitas sacramenti, quam fecunditas ventris. Unde quidam non intelligentes hoc quod dictum est: illa mulier non potest pe Ecclesiae sacramentum cum qua noscitur non fuisse carnale commercium, existimant sacramentum conjugii esse non posse ubi commistio carnalis non fuerit. Nesciunt enim quod officium conjugii in carnis commistione, illam nale non fuerit. Conjugium tamen carnale commercium non fuerit subsecutum, imo potius tanto verius et sanctius esse, quanto in se nihil habet unde castitas erubescat, sed unde charitas glorietur. Nam et ipsum conjugium sacramentum est, sicut et ipsum officiu
Abbreviated transcription (Latin):
militudine ⁊ passionũ. Nicet sub
sic sub uno igne iurũ rutilat palea
fumat.: Cub eadẽ tͥbula. stipule ꝯ¬
minuunt᷑. ⁊ frum̃ta purgant᷑. nec
iđo c̃ oleo amurca ꝯfundit᷑. q eodẽ
p̃li ponde expͥmit᷑. ita una eadẽq
ius irruens. bonos ꝓbat. purgat.
eliquat. malos dãpnat. ustat. ext̃

Expanded text:
similitudine passionum, et licet sub sicut sub uno igne aurum rutilat, palea fumat; et sub eadem tribula stipulae comminuuntur, frumenta purgantur, nec ideo cum oleo amurca confunditur, quia eodem preli pondere exprimitur; ita una eademque vis irruens bonos probat, purgat, eliquat; malos damnat, vastat, ext
Abbreviated transcription (Latin):
prũ fecerit struprũ patiat᷑. s qđ
peccato isto fãc legi ħ ei lex faciat.i.ͥ
qo iegẽ talia ꝓhibentẽ de sua uita
abstulit. auferat eũ ñ ipsa lex dͥeho¬
minũ uita ꝙͣ regit. Idem. Nolite ui¬
dicare. ut ñ iudicemini. In qͦ eni
iudicio iudicaueritis iudicabimi
iniqͦ iudicabunt᷑. Absit. Nulla qͥppe
inquitas apud dm̃. S ita dictũ ẽ
inqͦ iudicio iudicaueritis. ieo iudi¬
cabimini. tanꝙͣ si diceret᷑ inqͣ uolun¬
tate bene feceritis. in ipsa lib̾abimi¬
ni. ł in qͣuoluntate male feceritis.
in ipsa pumemini. Ex qͥlitatib qͥppe
uoluntatũ. ñ extẽpoꝵ spaciis. snie
recta facta siue peccata metim᷑. aAli¬
oqͥn maiꝰ peccatũ hab̾et᷑ arborẽ dei¬
cere. ꝙͣ hominẽ occidere. Illud eñi
fit longa mora. ictib multis. ħ uno
ictu. breuissimo tẽꝑe. In hac hͥppe

Expanded text:
prum fecerit, stuprum patiatur, sed quod peccato isto facit legi, hoc ei lex faciat, id est quia legem talia prohibentem de sua vita abstulit; auferat eum etiam ipsa lex de hominum vita quam regit. Idem: Nolite judicare et non judicabimini. In quo enim judicio judicaveritis, judicabimini iniquo judicabuntur? Absit! Nulla quippe iniquitas apud Deum, sed ita dictum est: In quo judicio judicaveritis, in eo judicabimini, tanquam si diceretur: In qua voluntate benefeceritis in ipsa liberamini, vel in qua voluntate malefeceritis in ipsa puniemini. Ex qualitatibus quippe uoluntatum non ex temporum spatiis siue recte facta sine peccata metimur. alioquin maius peccatum haberetur arborem deicere quam hominem occidere; illud enim fit longa mora ictibus multis, hoc uno ictu breuissimo tempore. pro quo tame
Abbreviated transcription (Latin):
ẽe debeant ostendat᷑. Sacrarum
aut̃ uestiũ ritus partĩ a uet̾i te¬
stam̃to assũptꝰ ẽ: partim patͥb no¬
uis adiectus. Legimꝰ qd moyses aaron
frẽm suum cũ filiis eiꝰ ad hostiũ tab̾¬
nacłi testimonii scĩficandũ appli¬
cuit ⁊ lotũ aqua tunica bissina ue¬
stiu it. deinde zona p̾cinxit. ⁊ue¬
stiu it eũ tunicam int̾iorẽ. ⁊ im¬
in qͦ erat manifestatio ⁊ u̾itas. ⁊
mitrã posuit suꝑ caput eiꝰ. ⁊ suꝑ
mitrã infronte ipsiꝰ lamĩam ar¬
ream. in qͣ sculptũ erat nom̃ dĩ.
Septẽ si p̃dicta enum̃es instrum̃ta
pontificał ornatꝰ inuenies .i. tuni¬
cam bẏssinã ronã. tunicã int̾io¬
rem. suꝑ humerale rationale mi¬
tram ⁊ laminã aureã qͥb femina¬
lia linea que ritu sac circa renes
pontificis stringebant᷑. adieceris
octo sc̃ sac̃dotalia indum̃ta. De tuni
uniea bẏssina ẽ ea byssina.¬

Expanded text:
ndatur. Sacrarium autem vestium ritus: partim a Veteri Testamento assumptus est, partim a Patribus novis adjectus. Legimus quod Moyses Aaron fratrem suum cum filiis suis ad ostium tabernaculi testimonii sanctificandum applicuit, et lotum aqua, tunica byssina vestivit; deinde zona praecinxit, et vestivit eum tunicam interiorem, et imin quo erat manifestatio et veritas; sed mitram imposuit super caput ejus, et super mitram in fronte ipsius laminam auream, in qua scriptum erat nomen Dei. Septem si praedicta enumeres instrumenta pontificalis ornatus invenies scilicet tunicam byssinam, zonam, tunicam interiorem, superhumerale, rationale, mitram, et laminam auream, quibus si feminalia linea, quae ritu sacro circa renes pontificis stringebantur, adjeceris, octo sunt sacerdotalia indumenta. CAP. II. De tunica byssina. Tunica byssina
Abbreviated transcription (Latin):
qd inter cet̾a sacͣ indum̃ta femina¬
lia linea circa renes ad sacrũ mini¬
st̾ium ing̾dientiũ applicar iuben¬
t᷑. ñ tantũ ad turpidinis uelande
que solitis cotidiani usus indum̃tis
tegebatur necessitatẽ qͣ. ob ꝯseruande
castitatis ⁊ mundiciȩ significationẽ. Neq
uͦ existimandũ in illo priori popło
uiros discooꝑta aut ñ uelata carne
it sermo d̃i in sacro officio ministͦs
dĩ ad tegenda infirma corꝑis ꝓpͥũ ac
singłare oꝑim̃tũ hab̾e. ut ꝑ ħ osten¬
d̾et pudiciciã ⁊ castimoniam illoꝵ p̾¬
cipuȩ cũ scã tractarent. unicã ⁊ sin¬
głarẽ ẽẽ deb̾e. Unde ministͥ noui sa¬
cerdocii ħ oꝑim̃tũ in sacro offitio sĩ¬
głare ñ assumt̃. qͥb ẽ iniuncta ser¬
uande castitatis cotidiana necessitas.
sict ẽ cotidie offerendi ꝯcessa potestas
Ministri uͦ uet̾is figͤe tẽꝑe offerendi
sacͥficii feminalia sumt̃. q̃ in minist̾io
expleto it̾m soluunt. qm̃ a contactu

Expanded text:
d inter caetera sacra indumenta, feminalia linea circa renes ad sacrum ministerium ingredientium applicari jubentur; non tam ad turpitudinis velandae quae solitis quotidiani usus indumentis tegebatur necessitatem, quam ob conservandae castitatis et munditiae significationem. Neque vero existimandum in illo priori populo viros discooperta, aut non velata carne it sermo Dei in sacro officio ministros Dei ad tegenda infirma corporis proprium ac singulare operimentum habere, ut per hoc ostenderet pudicitiam et castimoniam illorum praecipue cum sancta tractarent, unicam et singularem esse debere. Unde ministri novi sacerdotii hoc operimentum in sacro officio singulare non assumunt, quibus est injuncta servandae castitatis quotidiana necessitas, sicut quotidie est offerendi concessa potestas. Ministri vero veteris figurae, tempore offerendi sacrificii femoralia sumunt, quae ministerio expleto iterum solvunt; quoniam a contactu