comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
eum publice interficere.:
ab illorum ministris intersice¬
interficerctur: Periculi s exge¬
nere: Sepe sustinuit ip̃se
pericula aiudcieis fribus suis
scđm carnem: quidolebant
quod derelicta lege ad eugłm
seconuerter& : Vnde legimus
quociens hoc factũ . ẽ Periculis
exgentibus: Aphilosophis
gencium & principibus multa
in commoda passus est ꝓpter
mysterium incarnationis filii
dĩ passionis. resurrectionis.
ascensionisq ad cȩlost& ꝓpter
unius dĩ culturam quam predicabat:
Periculis inciuitate: Sepe interfui.
quod lungum. ẽ enarrare: Pericu¬
lis insolitudine: Periculum I
solitudine sustinuit aiudaeis.
quando factis insidiis uoluerunT
eũ occidere inuia: Uel etiam
periculis in solitudine inter fuit.
qui a diabolus inui dens ei: non
solum ꝑ homines ministrossuos
eum ꝑsequebatur: sed etiã bestias
fero cissimas contra eũ excitabat.
neauder & deloca adlocũ transire:
Periculis in mari: Nonsolum quando

Expanded text:
eum publice interficere, eum publice interficere, ab illorum ministris interficeretur. Periculis ex genere. Sustinuit ipse pericula a Judaeis fratribus suis secundum carnem, qui dolebant quod derelicta lege ad Evangelium se converteret. Unde legimus quoties hoc factum est. Periculis ex gentibus. A philosophis gentium et principibus multa incommoda passus est propter mysterium incarnationis Filii Dei, passionis, resurrectionis, ascensionisque ad coelos, et propter unius Dei culturam quam praedicabat. Periculis in civitate. Saepe interfuit, quod longum est enarrare. Periculis in solitudine. Pericula in solitudine sustinuit a Judaeis, quando factis insidiis voluerunt eum occidere in via: vel etiam periculis in solitudine interfuit, quia diabolus invidens ei non solum per homines ministros suos eum persequebatur, sed etiam bestias ferocissimas contra eum excitabat, ne auderet de loco ad locum transire. Periculis in mari. Non solum quando
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑductus. significat semet ipsum
qui dubitauit quando nega uit.
sed adño ẽ relenatus ad fidem.
& significat om̃s martrres. om̃sq
iustos qui in primordio sui fortit̃
incedunt: pnihilo deputantes
seuiciam ꝑsecutoꝵ: sed postea in¬
guente tẽpestate grauissima
ꝑsecutionis dubitant in aliquo
sed dñi grã ꝓtecti subleuantur
ne poenitus cadant in desperatio¬
nem. & uincantur a procellis. :¬
atq ad terram electorum ꝑducin¬
tur in itinerib: sepe. Periculis
fluminum : sub interfui: Iterũ
conuertit se adalia pericula
se sustinuisse quã pseudo apłi:
Dolent tẽpr hiẽmis & pluuiarum
trans gredi flumina. alueossuos.
& nimium intollerabile prebere
iteruiantibus: Quia . ergo
apłs hiem alite pore solitus erat
transire deloco adlocum: pedes.
sẽpe incurrebat fluminum
pericula: Periculis latronum.
sepe inter fui: Pseudo apłi
et uidaei increduli: imitebant
ei latronesũtquia ipsineq
poterant neque audebant

Expanded text:
perductus, significat semetipsum perductus, significat semetipsum qui dubitavit quando negavit, sed a Domino relevatus est ad fidem, et significat omnes martyres omnesque justos, qui in primordio fidei fortiter incedunt, pro nihilo deputantes saevitiam persecutorum; sed postea ingruente tempestate gravissima persecutionis, dubitant in aliquo; sed Domini gratia protecti sublevantur, ne penitus cadant in desperationem et vincantur a procellis atque ad terram electorum perducuntur. In itineribus saepe, periculis fluminum, subaudis fui. Iterum convertit se ad alia pericula se sustinuisse, quam pseudoapostolos. Solent tempore hiemis et pluviarum transgredi flumina alveos suos, et nimium intolerabile praebere iter viantibus: quia ergo Apostolus hiemali tempore solitus erat transire de loco in locum per pedes, saepe incurrebat fluminum pericula. Periculis latronum saepe interfui. Pseudoapostoli et Judaei increduli immittebant ei latrones ut quia ipsi nec poterant, nec audebant
Abbreviated transcription (Latin):
de terra egyptimare diuisit in di¬
uisiones & postea iordanem & tor¬
rentem arnon: qui&iam ser uauit
ionam inuentre cȩti. & pero
mare calcabile p̃bii non potuit
& iammilitẽ suum. egregiumq
p̃dicatorẽ paulum in profun¬
domaris seruare: utneq a crcũ¬
positis p̃foccri aquis neq abeliis
marinis deuorari potuerit. m¬
Potens utiq potuit: ideoq fecit:
Deniq: ñ ẽ amplius mirandum
p&rũ suꝑ undas maris non infisis
uestigiis ambulasse quã paulum
nocte adie in ꝓfundum maris
in lesum custoditũ. eẽ. Mistice
uero ꝑpaulum qui noete aedie
in profundum maris fuit. & tañ
dnõ seꝑte gente ad terras libes
ꝑuenit: intelliguntur illi iusti
qui dȩꝓfunditate periculorũ
in die iudicii liberabuntur: atq adlitꝰ
&ernȩ soliditatis ꝑducentur : quia
positi inter fluctus huius scłi non
is incessit. sed post modũ dubitans
cecidit inter fluctus. sicq postea
ad ño eleuatus & ad terram ẽ

Expanded text:
de terra Aegypti mare divisit in dide terra Aegypti mare divisit in divisiones, et postea Jordanem et torrentem Arnon , qui etiam servavit Jonam in ventre ceti , et Petro mare calcabile praebuit , non potuit etiam militem suum egregium praedicatorem Paulum in profundo maris servare, ut neque a circumpositis praefocari aquis, neque a belluis marinis devorari potuerit? Potens utique potuit, ideoque fecit. Denique non est amplius mirandum Petrum super undas maris non infusis vestigiis ambulasse, quam Paulum nocte ac die in profundo maris illaesum custoditum esse. Mystice vero per Paulum qui nocte ac die in profundo maris fuit, et tamen Domino se protegente ad terras liber pervenit, intelliguntur illi justi qui de profunditate periculorum in die judicii liberabuntur, atque ad littus aeternae soliditatis perducentur: quia positi inter fluctus hujus saeculi, is incessit, sed post modum dubitans cecidit inter fluctus: sicque postea a Domino elevatus, et ad terram est
Abbreviated transcription (Latin):
reperiuntur: quȩ nec in eiꝰ epłis
omnia continentur quȩ in eadem
istoria habentur: Inuenimis tam̃
ibiquia cũ ueniss& in partes macedo¬
nie et ẽet inciuitate colonia: iussus. ẽ
uirgiscehi & alia uice iussit eum¬
tribunus gentilium introduci
in castra. & flagellari: ac torqueri
flagris: Semel lapidatus sum:
Lapidatus. ẽ in listrisciuitate macedo¬
niae ꝓpuella dequa eiecit sp̃m
diuinationis: quȩ magnũ questum
p̃stabat dominissuis: Ternaufragi¬
quasi ipse feciss& illud naufragũ.
Quiergo sepissime nauigio ueheba¬
tur ꝑmare non .ẽ. mirũ sitociens
naufragium passus. est: Noc te
& die in profundum maris fui:
Leceo quidãm dicantbeatũ apłm
non . eẽ in mare demersumabiq
in ꝓfundo aquarum negent nocte
acdie mansisse. tenenda ẽcerta
maris ubicircum septus fluctib
diesimul & nocte p̃ deo gubnan¬
te lib ad terrã rediit: Nũquid
ergo ipse qui in exitu filiorũ ist ł

Expanded text:
reperiuntur: quoniam nec in eis Epistolis reperiuntur: quoniam nec in eis Epistolis omnia continentur, quae in eadem historia habentur. Invenimus tamen ibi, quia cum venisset in partes Macedoniae, et esset in civitate Colonia, jussus est virgis caedi: et alia vice jussit tribunus cum gentilium indroduci in castra, et flagellari, ac torqueri flagris. Semel lapidatus sum. Lapidatus est Lystris, civitate Macedoniae, pro puella de qua ejecit spiritum divinationis, quae magnum quaestum praestabat dominis suis. Ter naufragiquasi ipse fecisset illud naufragium,Qui ergo saepissime navigio vehebatur per mare, non est mirum si toties naufragium passus est. Nocte ac die in profundo maris fui. Licet quidam dicant Apostolum non esse in mare demersum, ibique in profundo aquarum negent nocte ac die mansisse, tenenda est tamemaris, ubi circumseptus fluctibus die simul et nocte, post, Deo gubernante, liber ad terram rediit. Nunquid ergo ipse qui in exitu filiorum Israel
Abbreviated transcription (Latin):
tum erat inde utero nomio utquem
delinquentem iudices uerberabant:
itamodum uindicte teperarent.
ut pligarum numerus quadra gena¬
rium numerũ minime transcende¬
r& nefede corã eis frater corũlaceratꝰ
ucer&: Quodergo ꝑquinq: uices
factum est hic sũmatim tangit
apłs Nam quinquies flagellitus
aiudaieis accepit plagas .XXUIIii.
eius demlegis: Refert autẽe libeat᷑ becda
librum delatum ẽẽ aroma ꝑchu¬
do inũ orientalium angloꝵ antisti¬
tem: in quo erant om̃s labores
passiones & poenȩ apłi depicte
ꝑ loca oportuna: Interq omña
erat depictus apłs qua si denudatus
iacer& in terra & suꝑ ad stabat ei
tortor. quadrifidum habens flꝗgellũ
inmanu: Sedunam efidibus in ma¬
nusua retentam: tresreliquas ad fe¬
riendum habebat extentas ꝑ
Sienim quaternis fidibus percuter&
ic tus impleret: Uelsinouies feriret
cessus sum: Hoc agentibus passus ẽ :
Haec autẽ in actibus. apłorũ. non om̃ia

Expanded text:
tum erant in Deuteronomio, ut quem tum erant in Deuteronomio, ut quem delinquentem judices verberabant, ita modum vindictae temperarent, ut plagarum numerus quadragenarium numerum minime transcenderet, ne foede coram eis frater eorum laceratus jaceret. Quod ego per quinque vices factum est, hic summatim tangit Apostolus: Nam quinquies flagellatus a Judaeis, accepit plagas triginta nejusdem legis . Refert autem beatus Beda librum delatum esse a Roma per Chidonium orientalium angelorum antistitem in quo erant omnes labores, passiones, et poenae Apostoli, depictae per loca opportuna, inter quae omnia erat depictus Apostolus quasi denudatus jaceret in terra, et super astabat ei tortor quadrifidum habens flagellum in manu, sed unam e fidibus in manu sua retentam, tres reliquas ad feriendum habebat extentas. Si enim quaternis fidibus percuteretta quatuor ictus impleret. Vel si nonies feriret caesus sum: hoc a gentibus passus est. Haec autem in Actibus apostolorum non omnia
Abbreviated transcription (Latin):
quam illi: Et ẽ. sensus: Et si illi
fuerunt incaorcere quosuos
extollitis õcorinthii: ego plusquã
illi : in plagis supra modum sub
afflctussum: Sepeplagatus est
cgo amplius: Questio ẽ in hoc loco.
Cuma płs alibi dicat : Fidelis deus
qui non paci&ur uostẽptari suꝑ
id qđ potestis sed faci& cũ tẽptacio¬
ne &iam ꝓuentum ut positͥis susti¬
nere quare hicdiccit supͣ modũ
nplagis eẽ afflictũ: Quȩ ita soluit᷑
Quia multa sustinuit ipse supͣmodũ
humanum. et supͣ uirtutẽ humane
fagilitatis sed ñ suprauir tutẽ diui¬
nam: Ideoq: potuit ea sustinere
e superare : quia uirtus omni poten¬
tisdĩ adminis trabat ei fortitudi¬
nem sufferendi: in mortibus fre¬
quenter sub̵ fuipositus: Etsi sepe
sut in mortibus quomodo uluebat
nmortibus dixit: ꝓeo qđ est
impericulis mortis & in desperatione
uite : A iudeis quinquies quachagenas
sub plagas unaminus accepi : Precep¬

Expanded text:
quam illi, et est sensus: Et si illi quam illi, et est sensus: Et si illi fuerunt in carcere quos vos extollitis, o Corinthii, ego plus quam illi. In plagis supra modum, subaudis afflictus sum. Saepe plagatus est ego amplius. Quaestio est in hoc loco: Cum Apostolus alibi dicat: Fidelis Deus qui non patietur vos tentari super id quod potestis, sed faciet cum tentatione etiam proventum, ut possitis sustinere , quare hic dicat supra modum in plagis esse afflictum? quae ita solvitur: quia multa sustinuit ipse supra modum humanum, et supra virtutem humanae fragilitatis, sed non supra virtutem divinam, ideoque potuit ea sustinere et superare, quia virtus omnipotentis Dei administrabat ei fortitudinem sufferendi. In mortibus frequenter, subaudis fui positus. Et si saepe fuit in mortibus, quomodo vivebat? In mortibus dixit, pro eo quod est in periculis mortis et in desperatione vitae. A Judaeis quinquies, quadragenas, subaudis plagas, una minus accepi. Praecep
Abbreviated transcription (Latin):
& ego uere is rahelita sum quidm̃¬
mente contẽplor: Semen abrahes
amicidĩ : & ego similiter : Minister
Vtminus sapiens dicã plusego. sub
sum minister xp̃i quã illiquia ego
plus omnibus laboro: & quic quid
predico operibus exorno: Illiuero
lic& in quibus dam rebus bene uide¬
destruunt operibus: In hoc autẽ
appellat semins sapientem eẽ
quã debebat: quia selaudabat dẽs
seplus. eẽ ministrum xp̃i quã illos:
& eomodo quose chixit supra inin¬
sipientia agere : eo minus nunc
sapere : In laboribus plurimis
sub̵ deseruio xp̃o: Et ẽ sensus:
In hoc appar&e plusme. eẽ mins¬
rauerint tapͣlus ego laboraui quia
plurimis laboribus die noctuq
cantu usq ad quintã horã labor
manuum insistebat unde uictũ
ad quirer& & ex inde usꝗ
decimã horã publice disputabat
Plerumq: tamen & innoctẽ ꝓtrahe¬
bat sermonem: sicut tunc fec̃quan¬
do euticus somno grauatus cecidit
bus abundanciis sub fui in clausus

Expanded text:
Et ego vere Israelita sum, quEt ego vere Israelita sum, qumente contemplor. Semen Abrahae sunt, amici Dei, et ego. Similiter ministrUt minus sapiens dico, plus ego: subaudis sum minister Christi quam illi: quia ego plus omnibus laboro: et quidquid praedico, operibus exorno. Illi vero, licet in quibusdam rebus bene videdestruunt operibus. In hoc autem appellat se minus sapientem esse, quam debebat, quia se laudabat dicens se plus esse ministrum Christi, quam illos: et eo modo quo se dixit supra in insipientia agere, eo nunc minus sapere. In laboribus plurimis, subaudis servio Christo, et est sensus: In hoc apparet plus me esse minisraverint, tamen plus ego laboravi, quia plurimis laboribus die noctuque cantu usque ad quintam horam labori manuum insistebat, unde victum acquireret, et exinde usque ad decimam horam publice disputabat: plerumque tamen et in noctem protendebat sermonem , sicut tunc fecit quando Eutychus somno gravatus, ceciditbus abundantius, subaudis suis inclusus
Abbreviated transcription (Latin):
gloriari denobilitate generis :
I deo autẽ ait in insipientia dico: quia
ftultum uid& us quantum adhomi¬
nesꝑtin& : r insipientia ut aliquis
sibimetipsitestimonium laudis
exaliquo ꝑhibeat: Apłstamen
ñ erat insipiens: quia nonfponte
hocai gebat. sed coactus neq
plaude humana : sedut corinthi¬
ossua laude ad amorem fuum
r&hraher& abamore pseudo¬
apłoꝵ: Uel in insipiencia dicit
seaudere glori ari denobilitate
generis : ut illorum głam euacu&
quise iactaibant quod filii eẽnt
abrahe quia insipienter a gebant :
In prudenter &iam sȩꝓnunciat
& insipienteragere in hoc qđ se
laudat neilli prudentes uideren¬
tur in Hac parte aut nobiles quise
extollebant denobilitate generis:
dicuntur : abheber patri archa
suo: Inde dicit apłs: Gloriantur
illi denobilitate carnis qđ sint
hebrei : & egosimiliter hebreussũ:
I srahelites illi degenere ia cob patri¬
archȩ qui& isrł ẽ appellatus.

Expanded text:
gloriari de nobilitate generis. gloriari de nobilitate generis. Ideo autem ait, In insipientia dico, quia stultum videtur, quantum ad homines pertinet, ut in insipientia aliquis semetipsi testimonium laudis ex aliquo perhibeat. Apostolus tamen non erat insipiens, quia non sponte hoc agebat, sed coactus: neque pro laude humana, sed ut Corinthios sua laude ad amorem suum retraheret ab amore pseudoapostolorum, vel in insipientia dicit se audere gloriari de nobilitate generis, ut illorum gloriam evacuet qui se jactabant quod filii essent Abrahae, quia insipienter agebant. Imprudentem etiam se pronuntiat, et insipienter agere in hoc quod se laudat, ne illi prudentes viderentur in hac parte ac nobiles, qui se extollebant de nobilitate generis. eus. Hebraei dicuntur ab Heber patriarcha suo. Inde dicit Apostolus: Gloriantur illi de nobilitate carnis quod Hebraei sunt, et ego similiter Hebraeus sum. Israelitae sunt illi de genere Jacob patriarchae, qui et Israel est appellatus.
Abbreviated transcription (Latin):
ducimur a uobis : De seloquens
apłs& sui ccuisa sub introducit
ꝑsonam barnabȩ sociisui: qui ex
eo dem genere iudaico erat:
liori generi ortiẽent quã illi
& quasi dedis pari genere nati eẽnt
illiduo ĩta despiciebant cos: Inde
dicit apłs qua sinos in firmi & igno¬
bilessimꝰ ĩgnobi litate generis
sic se p̃fer nobis etita etiam a uobis
prefertur nobis : Sed reueta illist̃
pocius in firmi in hac parte generis
qua se gloriantur : quia dicentes¬
sẽ filios. eẽ abrahȩ scđm carnem.
ñsunt uericiter filii abrahȩ ꝑfidẽ
sumusfirmi & nobiles: quia exhis¬
tentes filii abrahȩ scđm carnem.
sumꝰ ꝑ imitationem fidaei & opera¬
tionis: Et iste uersiculiis ꝑse est
ꝓferenđ & dȩstinguendus : inquo
sub nego cio. quis audet sub gloria¬
ri  in insipientia dico audeo
& ego gloriari : Ac sidicor& aliis
uerbis: Audent illigloriari
innobilitate generis lic& insi¬
pienter dicam: Audeo & ego

Expanded text:
ducimur a vobis. De se loquens ducimur a vobis. De se loquens Apostolus et sui causa, subintroducit personam Barnabae socii sui, qui ex eodem genere Judaico erat. liori genere orti essent quam illi, et quasi de dispari genere nati essent illi duo, ita despiciebant eos. Inde dicit Apostolus: Quasi nos infirmi et ignobiles simus ignobilitate generis, sic se praeferunt nobis: et ita etiam a vobis praeferuntur nobis, sed revera illi sunt potius infirmi in hac parte generis qua se gloriantur: quia dicentes filios se esse Abrahae secundum carnem, non sunt veraciter filii Abrahae, per fisumus firmi et nobiles, quia existentes filii Abrahae secundum carnem, sumus et per imitationem fidei et operationis. Et iste versiculus per se est proferendus et distinguendus. In quo, subaudis negotio, quis audet, subaudis gloriari; in insipientia dico, audeo et ego gloriari; ac si diceret aliis verbis: Audent illi gloriari in nobilitate generis, licet insipienter dicam, audeo et ego
Abbreviated transcription (Latin):
fuerunt dęmones & lapides
ꝓdeo uenerantes: seautẽ ꝑse t¬
bant iacttin tesse q dege¬
nere patri archarum & ꝓpheo¬
rum originem ducerentꝰ dequorũ
magna siquidem stultitia ẽ & igno¬
bilitas aliquem ꝑregenerationem
ique & sp̃s scĩ filiũ dĩ effectum
uctare aliquid denobilitate
generis maxime cum h̃s dicat
uersiculum ita exponant quasi
ad apłm ꝑtineat ut sit sensus
ignobilem rẽago qđ aliquid deno¬
bilitate generis me extollo :
non conuenit iste sensus. quia ñdũ
ꝑuenitad illum locum ubi dictu¬
rus ẽ. seci de genere patriarcha¬
rum eẽ sedeo modo intellegend¬
est ut diximus & ne forte aliquis
putar& qđ pugnis. aut aliquomo¬
do infaciem corporis dicer&
eoscedi: ĩdeo taliter locutus ẽ
deignobilitate generis pacient̃
sustin&is & prefertis illos nob
Seđm autẽ ignobilitatẽ generis:
dicouos in faciem siue in p̃sencia
cedi nonpugnis : Quasinos infir
mifuerimus in hac parte sub gene

Expanded text:
fuerunt, daemones et lapides fuerunt, daemones et lapides pro Deo venerantes, se autem praeferebant, jactantes se quod de genere patriarcharum et prophetarum originem ducerent, de quorumMagna siquidem stultitia est et ignobilitas, aliquem per regenerationem aquae et Spiritus sancti Filium Dei effectum, jactare aliquid de nobilitate generis, maxime cum Dominus dicat versiculum ita exponant, quasi ad Apostolum pertineat, ut sit sensus. Ignobilem rem ago quod aliquid de nobilitate generis me extollo, non convenit iste sensus, quia nondum pervenit ad illum locum ubi dicturus est se de genere patriarcharum esse, sed eo modo est intelligendus, ut diximus. Et ne forte aliquis putaret, quod pugnis, aut aliquo modo in faciem corporis diceret eos caedi, ideo taliter locutus est. de ignobilitate generis, patienter sustinetis, et praefertis illos nobis. Secundum nobilitatem autem generis dico, vos in faciem sive in praesentiam caedi, non pugnis, quasi nos infirmi fuerimus in hac parte, subaudis
Abbreviated transcription (Latin):
deceptoribus gi diquis accipit: ĩ¬
Hac si dicat : siquif rapitrura bona
bulo accipitres uocantur gece
arprie id ẽ. raptores appellan¬
tur. eo qđ sibi accipiant & aliis
rapiant: Atq: hoc modo accipere
ẽ. aliquid dolo capere: Siquis
extollitur sub insuꝑbiam.: Extol¬
lencia ẽ suꝑbia: Hos in quid
apłs pacientersuftin&is quise
extollunt desciencia legis. & in suꝑ¬
biam eriguntur deutilitate
generis: Quod autẽ sequitur.
siquis infaciem uoscȩdit: hic ẽ
distinguendum: & postea sub¬
inferendum:: Scđm ignobili¬
tatẽ dico: Et ibi simłt distnguen¬
dum: Nam lic& ꝑses ingule sen¬
tenciae sub distinctione ꝓferan¬
tur: tamen cũ dixit si quis in facit̃
uoscedit: exposuit quid eeansa
ciem cedere cum subiunxit
Scđm i gnobilitatẽ dico: In faai¬
em & enim cȩdere ẽ. imꝓpera¬
re alicui ignobilitatem generis:
Sic̃ iudaei impropera bant
corinthuis ignobiles eẽ genere
quorum patres semꝑ idolate

Expanded text:
deceptoribus. Si quis accipit, deceptoribus. Si quis accipit, ac si dicat: Si quis rapit vestra bona bulo accipitres vocantur, Graecae harpiae, id est raptores appellantur, eo quod sibi accipianrapiant, atque hoc modo accipere est aliquid dolo capere. Si quis extollitur in superbiam. Extollentia est superbia. Hos, inquit Apostolus, patienter sustinetis, qui se extollunt de scientia legis, quod in superbiam eriguntur de nobilitate generis. Quod autem sequitur: Si quis in faciem vos caedit. Hic est distinguendum, et postea subinferendum secundum ignobilitatem dico, et ibi similiter distinguendum. Nam licet per se singulae sententiae sub distinctione proferantur, tamen cum dixit: Si quis in faciem vos caedit, exposuit quid esset in faciem caedere, cum subjunxit: Secundum ignobilitatem dico. In faciem enim caedere, est improperare alicui ignobilitatem generis, sicut Judaei improperabant Corinthiis ignobiles esse genere, quorum patres semper idololatrae
Abbreviated transcription (Latin):
ocorinthii insipientes putantes
uos eẽ sapientes. ñ ẽ mirum si
sapienter sustin&is insipientes
pseudo apłos: Sustinetis enim
siquisuos inseratutẽ redigit:
Iudedei qui uenerant auidaea
quiutrumq uolebant agere .¬
& iudaizare & eugłm obserua¬
re uolebant credentes inscruitutẽ
redigere legis ut obseruarent sabba¬
trocium & irent hier osolimam offes¬
re legales hostias: & maxime ut cira¬
cum cisionem obseruarent. diceh¬
tes nullo modo eos posse saluare
sine circũcisioneꝰ precipue cumu
hocñsolum legissit p̃ceptum. sed lon¬
ge antelegem familiari allo cutione
In hanc ergo seruitutẽ legis & impe¬
dimentũ carnis uolebant iudcitu
corinthios redigere. quibus ipset
dicit: Sustin& is enim̃id:. paeun¬
enter suffertis: siqua suos inser uuit¬
tutem legis uult redigeres Iu ut¬
Siquis deuorat: sub subfitintiamm
Pseudo apłisuis adulationibus
bantr eoꝵ bon a eranq illi.
contener deuorare: ressuas asuis

Expanded text:
o Corinthii, insipientes, putantes o Corinthii, insipientes, putantes vos esse sapientes, non est mirum si patienter sustinetis insipientes pseudo-apostolos. Sustinetis enim, si quis vos in servitutem redigit. Judaei qui venerant a Judaea, qui utrumque volebant agere, et judaizare, et Evangelium observare, volebant credentes in servitutem re legis, ut observarent sabbati otium, et irent Hierosolymam offerre legales hostias, et maxime ut circumcisionem observarent, dicentes nullo modo posse eos salvari sine circumcisione, praecipue cum hoc non solum sit legis praeceptum, sed longe ante legem familiari allocutione . In hanc ergo servitutem legis et impedimentum carnis volebant Judaei Corinthios redigere, quibus ipse dicit: Sustinetis enim, id est patienter suffertis, si quis vos in servitutem legis vult redigere. Si quis devorat, subaudis substantiam Pseudo-apostoli suis adulationibus bant illorum bona, erantque illi contenti devorari res suas a suis
Abbreviated transcription (Latin):
sensus ur̃i ꝑpseudo apło qui sunt
minis tridiaboli & excidant:
ibenter suffertis insipientes.¬
A pło transeunte a corinthiis ad ali¬
appelantur insipientes quia
&cir cum cisionem uolebant
obseruare: sabbati ociũ ex eraq
precepta carnalia legis & eugłii
grãm tenere : In hoc quoq
insipientes uocantur: quia non
iuditorum p̃dicationi insistebant:
sedplucris temporalibus ut illos
expoliare possent & plaude
humanadicentes apłm non. cẽ
uerum p̃dicatorem: eo quod
fuerat uocatꝰ: Ettalia diebant
uolentes eos abamore apłi ad suũ
amoremrethra here quod et fece¬
runt plurimos simplicium. quos
Libenter suffertis insipientes
cũsitis ipsi sapientes: Qanquã
& enim quidã hunc uersiculum
it exponant ut sit senfus quasi
tis libenter disipientes : beatus
augustinus taliter exp̃onit.
deseruens hunsensum & hyro¬
nicõs intellegenscos appellatos
eẽ sapientes: Cumsitis inquid

Expanded text:
sensus vestri a pseudo-apostolis, qui sunt sensus vestri a pseudo-apostolis, qui sunt ministri diaboli, et excidant. ientes, cum sitis ipsi sapientes.olo transeunte a Corinthiis ad aliappellantur insipientes, quia et circumcisionem volebant observare, et sabbati otium, caeteraque praecepta carnalia legis, et Evangelii gratiam tenere. In hoc quoque insipientes vocantur, quia nonuditorum praedicationi insistebant, sed pro lucris temporalibus, ut illos exspoliare possent, et pro laude humana dicentes Apostolum non esse verum praedicatorem, eo quod fuerat vocatus, et talia dicebant, volentes eos ab amore Apostoli ad amorem suum retrahere, quod et fecerunt, plurimos simplicium decipiLibenter suffertis insipientes, cum sitis ipsi sapientes. Quanquam etenim quidam hunc versiculum ita exponant, ut sit sensus, quasi tis libenter insipientes, sed beatus Augustinus aliter exponit, destruens hunc sensum et ironicos intelligens eos appellatos esse sapientes. Cum sitis, inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
exhisquȩ integritatẽ corporis
adhuc habent: quemente & de¬
siderio iãnupserunt :: Quaꝓpter
melius .ẽ. uniũsalẽ aeccłam quȩ cons¬
tat exutroq sexu & exutroq
hordine uirginem chastã eẽ appel¬
latam: quȩ & sponsa ẽ xp̃i: de quo
ioħs ait: qui hab& sponsam spon¬
sus est: Quicum qe. ergo
in ecła in tegritatẽ fidȩi hab&
quã bonis operibus exornat:
uirgo casta . ẽ: & si non corpore :
tamenmente: Ideoq: sponsa est
xp̃i: Quiuero uirginitatem
utramq deo ꝓpiciante caste
in uio lateq ȩseruauerit sicut
plur imi scoꝵ fecerunt. exutroq
sexu: illiutiq palmã optinebunt
quam nemo c̃iugatoꝵ possidebit.
& sisexis femineus quitantũ est
fragilis & ꝓcliuis. obseruat. quas¬
tomagis illi quia uir tute uiri
non cupantur: Limeo autẽ sc̃
serpens euam sedux̃ astucia siea
Id nesic̃ diabolus indutus sen¬
pente seduxit mulierem sua
cilliditate: & ꝑmulierem decepit
uirum ita modo corrum pantur

Expanded text:
ex his quae integritatem corporis ex his quae integritatem corporis adhuc habent, quae mente et desiderio jam nupserunt. Quapropter melius est universalem Ecclesiam quae constat ex utroque sexu et ex utroque ordine virginem castam esse appellatam, quae et sponsa est Christi, de qua Joannes ait: Qui habet sponsam sponsus est Quicunque ergo in Ecclesia integritatem fidei habet quam bonis operibus exornat, virgo casta est, et si non corpore, tamen mente: ideoque sponsa est Christi. Qui vero virginitatem utramque, Deo propitiante, caste inviolateque servaverit, sicut plurimi sanctorum fecerunt ex utroque sexu, illi utique palmam obtinebunt quam nemo conjugatorum possidebit. Et si sexus femineus, qui tantum est fragilis et proclivis, hoc observat, quanto magis illi quia virtute viri nuncupantur. Timeo autem ne sicut serpens Evam seduxit astutia sua, id est ne sicut diabolus indutus serpentem, seduxit mulierem sua calliditate, et per mulierem decepit virum, ita modo corrumpantur
Abbreviated transcription (Latin):
tiae meae : iđ ẽ modicã insipi¬
entiã meã qđ me laudo: Sed &
suppocateme : Id ẽ sustine te
insipientiã meã ĩhac parte
laudis: Quasi dicer& siuultis
pacienter sustinere uerba mea.
dicam: & si non uultis utique
non ideo omito dicere quod inani¬
mo deliberatum habeo: Et hoc
quare  Emulor enimuos dei
emulatione: Emulari est
inuidere: imietiri. amare.
& studium habere : Sed &¬
in hoc loco pamare ponitur.
Emulor uoscłi emulatione : id est
amouos dĩamore: Despondi enĩ
ei. ut toller& calciamenta depedi¬
bus sins Signum ergo despon¬
sionis &anulus quo despondit
siue desponsauit apłs corinthios
xp̃o. fides fuit dnĩ saluatoris.
quam ministrauit eis: Unde dic̃:
exhibereuos uolens uirginem
casttm id ut p̃par&is uos uirgi¬
nem castcon. illi integritatem
ista: pocius. ẽ mentis int̾e gritas
quã corporis: Siergo adtendimꝰ
uirgini tatẽ corporis. multo
plures sunt in ȩcła uir gines
mente: quã corpore: &multes

Expanded text:
tiae meae, id est modicam insipitiae meae, id est modicam insipientiam meam quod me laudo, sed et supportate me, id est sustinete insipientiam meam in hac parte laudis; quasi diceret: Si vultis patienter sustinere verba mea, dicam: et si non vultis, utique non ideo omittam dicere quod in animo deliberatum habeo. Et hoc quare? Aemulor enim vos Dei aemulatione. Aemulari est invidere, imitari, amare, et studium habere, sed in hoc loco pro amare ponitur. Aemulor enim vos Dei aemulatione, id est amo vos Dei amore. Despondi enim ptum est ei ut tolleret calceamenta de pedibus suis. Signum ergo desponsationis et annulus quo despondit sive desponsavit Apostolus Corinthios Christo, fides fuit Domini Salvatoris, quam ministravit eis. Unde dicit: exhibere volens vos virginem castam, id est ut praeparetis vos virginem caista potius est mentis integritas quam corporis. Si ergo attendimus virginitatem corporis, multo plures sunt in Ecclesia virgines mente quam corpore; et multae sunt
Abbreviated transcription (Latin):
dignus:: Utinam sustiner&is
modicum quid insipientiae meȩ:
enientib pseudo apłis ad cormn¬
tios post discessum apłi & dicen¬
tibus apłm ñ. ẽẽ ad eo missum.
quia non fuerat axp̃o uocatus
ante eiꝰ ascensionem nec abillo
edoctus insuꝑ & contraria
pdiccire p̃dicationi aliorum
bant: auerterunt plurimos¬
ab amore apłi quos ad amorem
suum traxerunt dicentes se
abamore eorum separare.
& suum reuocare: qui fidẽ xp̃i
primꝰ in illorum cordib infixerat.
laudabat se coactus uerb sedñ corde
neq sensu: quia sciebat nihilse¬
ꝑficere ꝓpterlaudem humanã.
nisi tantum ut illi ab eiꝰ p̃diatdone
non recederent: & quia apud
homines stultum & insipientia ẽ.
ut aliquisse laud& maxime
cumsa lomondicat. laud& te
alienus & ñ hostuũ ex traneus
& non labiatua : uo lens ipselaudare
se. obcausam supͣ dictã nedaret
aliis occesionem laudandidixit:
Utinam sustiner& is pacienter
ocorinthii modieũ quid insipien¬

Expanded text:
I. Utinam sustineretis modicum quid insipientiae meae. Venientibus pseudo-apostolis ad Corinthios post discessum Apostoli, et dicentibus Apostolum non esse a Deo missum, quia non fuerat a Christo vocatus ante ejus ascensionem, nec ab illo edoctus, insuper et contraria praedicaret praedicationi aliorum bant, averterunt plurimre Apostoli, quos ad amorem suum traxerunt, dicentes se esse ab amore eorum separare, et ad suum revocare, qui fidem Christi primus in illorum cordibus infixerat, laudabat se coactus verbis, sed non corde neque sensu, quia sciebat se nihil proficere propter laudem humanam, nisi tantum ut illi ab ejus praedicatione non recederent, et quia apud homines stultum et insipientia est ut aliquis se laudet maxime cum Salomon dicat: Laudet te alienus, et non os tuum; extraneus, et non labia tua . Volens se laudare ipse ob causam supradictam, ne daret aliis occasionem laudandi dixit: Utinam sustineretis patienter, o Corinthii, modicum quid insipien
Abbreviated transcription (Latin):
credere: fide quippecredimus aptata id ÷
ꝑfecta seufacta scła . quia ñex uis ibili b:
sed in uisibilib: facta sunt quȩ uidentur:
Inuisibilia aut̃ hic pos sumus intelligere
in formẽ materiam: dequa dr̃ in exordio
genesis: In principio inquit fecit ds̃
celũ etterrã. Incȩliaut̃ nomine non est
intelligendũ istud cęlũ corporale qđ
appellatur firmam̃tũ: sed angelica natura
cȩliq spiritalis.: ꝑterrã uero intelligitur
erant suꝑ faciem abẏssi:. Ex in uisibili
aut̃ materia factasunt uisibilia: quando
perspecies & formas liuisa et discreta sunt
omĩa: Potest & alio modo intelligi
qđ elicit. ex in uisibilibus uisibilia fierent:
Inuis ibiliter mundus antequã formaret᷑
indĩ sapiencia erat: quitam̃ ꝑ ex plecionẽ

Expanded text:
credere, fide quippe credimus aptata, id est credere, fide quippe credimus aptata, id est perfecta, seu facta saecula: quia non ex visibilibus, sed ex invisibilibus facta sunt quae videntur. Invisibilia autem id possumus intelligere informem materiam, de qua dicitur in exordio Genesis: In principio inquit creavit Deus coelum et terram. In coeli autem nomine non est intelligendum istud coelum corporale, quod appellatur firmamentum; sed angelica natura, coelique spiritales. Per terram vero intelligitur erant super faciem abyssi. Ex invisibili autem materia facta sunt visibilia, quando per species et formas divisa et discreta sunt omnia. Potest et alio modo intelligi quod dicit: Ex invisibilibus visibilia fierent: Invisibiliter mundus, antequam formaretur, in Dei sapientia erat: qui tamen per expletionem
Abbreviated transcription (Latin):
dicente. quiaiustus exfide uiuit: cle inde
uero ex racionib: ostendens fidẽ eẽ sub¬
stantiam rerũ non apparentũ:: Nuncaũt
exprimo genitoribus incipit loqui mirabilit̃¬
eos. ponens in exẽplũ : quia sicut illiom̃s
sociũ : requiescit acrespirat. hoc infide.
hocet intribulacione qualicũq sol &
accidere: Valde enĩ est fragilegenus humanũ
Nimiumq hesitans in cogitacione: qua¬
propt̾ necessaria est consolacio ex p̃cedenti ũ
fide & pacientia: Apłs ergo expatribus
quid t̃eos hortatur: sed primo ex cõmuni¬
in itio dicens. Manifestũ est inquit qla ñ
extantib quȩ st̃ ds̃ efficit : sed ex inuisibilib:
uis ibilia exnon existentib ex istencia ::
Racio nando ergo hoc inuenire non possumus
quomo do fecerit ex ni hilo omĩauł ex
in uisibilib uisibilia : quia ñ eramus
quando facta sunt: Unde ergo certũ habet᷑
utiq manifestũ est quod fidei res ẽ. ista

Expanded text:
dicente, quia justus ex fide vivit, deinde dicente, quia justus ex fide vivit, deinde autem ex rationibus, ostendens fidem esse substantiam rerum non apparentium. Nunc vero ex progenitoribus incipit loqui, mirabiliter eos in exemplum ponens, quia sicut illi omnesocium, requiescit ac respirat. Hoc in fide, hoc in tribulatione qualicunque solet accidere. Valde enim est fragile genus humanum nimiumque haesitans in cogitatione; quapropter necessaria est consolatio ex praecedentium fide et patientia. Apostolus ergo ex patribus eos quidem hortatur, sed primo ex coinitio, dicens: Manifestum est, inquit, quia non exstantibus, quae sunt, Deus effecit, sed ex invisibilibus visibilia, ex non existentibus existentia. Ratiocinando ergo hoc invenire non possumus quomodo fecerit ex nihilo omnia, vel ex invisibilibus visibilia; quia non eramus, quando facta sunt. Unde ergo certum habetur? Utique manifestum est, quod fidei res est ista
Abbreviated transcription (Latin):
quia considerando uerũ hominẽ. dm̃quẽ
Senes hic debem intelligere patris ueteris
testam̃ti. patriarchas uidelic&. proph& as.
aliosq iustos: quiinfide quacredider̃
dõ ẽiq promissionib: testimoniũ lauelis
atq: iusticiȩ. promeruer̃: Unle abraham
q credidit dõ reputatũ est ei adiusticiam:
etamicus dĩ appellatus est : Haecaut̃
fides itaest accipienda: utcreclatur in corde.
confiteatur ore. ex ornetur operib Illeenĩ
uere credit: quiexerc& operando qđ
credit: Quo contra dehis qui fidẽ nomine
tenus retinent: paulus dicit: Confitentur
senos sedm̃ : factis aut̃ negant: fidẽ
intelligimus aptata eẽ scła uerbodĩ:
ut ex inuisibilib uisibilia fierent :
Quiaenĩ hebrȩi debiles adhuc erant¬
& a fide quidẽ iniciũ sũpserant. ex
passionibus aut̃ tribulacionũ pus illanimes
efficiebantur: minusq: pacienter mala
sibi ir rogata ferebant: hortatus est
apł̃s primo ex se ipsis dicens. rememoramini
pristinos dies: deinde scriptura diuina

Expanded text:
qui considerando hominem verum Deum, quem Senes hic debemus intelligere patres Veteris Testamenti: patriarchas videlicet, prophetas, aliosque justos, qui in fide, qua crediderunt Deo ejusque promissionibus, testimonium laudis atque justitiae promoverunt. Unde Abqui credidit Deo, reputatum est ad justitiam, et amicus Dei appellatus est. Haec autem fides ita est accipienda, ut credat in corde, confiteatur ore, exornetur operibus. Ille enim veraciter credit, qui exercet operando quod credit. Quod contra de his qui fidem nomine tenus retinent, Paulus dicit: Confitentur se nosse Deum, factis autem negant. Fide intelut ex invisibilibus visibilia fierent. Quia animae Hebraeorum debiles adhuc erant, et a fide quidem initium sumpserant, ex passionibus autem tribulationum pusillanimes efficiesibi irrogata ferebant, hortatur eos Apostolus primo ex seipso, dicens: Rememoramini pristinos dies, deinde ex Scriptura divina
Abbreviated transcription (Latin):
intẽpore. siue scło uerbodĩ patris. iuxta
ꝗd ioħs clicit om̃ia peripsũ facta sunt:
Scłauero uteluidius naso dic̃. dicuntur
asequendo: eo qđse sequantur atq
reuoluantur. teste uarrone:: Scła aut̃
ex eo dicipossunt: ex quo uarietas
coepit ẽẽ tẽporis: fide plurimã hostiã
abel quãcam obtulit. ꝑquã testimoniũ
consecutus est eẽ. iustus: testimoniũ

Expanded text:
tempora sive saecula verbo Dei Patris, juxta quod Joannes dixit: Omnia per ipsum facta sunt. Saecula vero, ut Ovidius Naso dicit, dicuntur a sequendo, eo quod sese sequantur atque revolvantur, teste Varrone. Saecula autem ex eo dici possunt, ex quo varietas coepit esse temporis. Fide plurimam hostiam Abel quam Cain obtulit Deo per quam testimonium consecutus est esse justus, testimonium
Abbreviated transcription (Latin):
superius diximus: sed agnitionẽ  Dũego
uidit thomas. cdũpal pauit. cureidr̃ qui auicdisti
me credidisti: sed aliud uidit: aliuel credidit:
A mortalienĩ hominẽ : diuinitas uideri ñ potuit:¬

Expanded text:
superius diximus, sed agnitionem. Dum ergo superius diximus, sed agnitionem. Dum ergo vidit Thomas, dum palpavit, cur ei dicitur, Quia vidisti me, credidisti? Sed aliud vidit, aliud credidit. A mortali enim homine Divinitas videri non potest
Abbreviated transcription (Latin):
factiestis: Cũ enĩ quisecrete exꝓbatur.
contristatur quidẽ: sed multo amplius
sipublice et inconspectu multorum ::
Genus enĩ humanũ sicut ualde delectatur
laude publica: ita facile captiuatur
obꝓbris aptȩsibi in latis: Quod illi
ea ex hibuerint quȩ enumerauimus:
aꝑcius ũ hostendit dũ sequitur : Nam
et unctis cõpassiestis: et rapinã bonorũ
ur̃oꝵ cũ gaudio suscepistis: Mirabilit̃¬
laudat eos infide: qm̃sifidẽ nõhaberent
meliora serecepturos. prohac subtancia
subtracta: Nũcũ gaudio suscepis sent
rapinã ei: Quandiuenĩ ꝑmis sũ est eis.
cõpassisunt aliis expoliastis atq: in car¬

Expanded text:
facti estis. Cum enim quis secrete exprobratur, facti estis. Cum enim quis secrete exprobratur, constritatur quidem, sed multo amplius si publice, et in conspectu multorum. Genus enim humanum sicut valde delectatur laude publica, facile captivatur opprobriis aperte sibi illatis. Quod illi ea exhibuerunt quae enumeravimus apertius jam ostendit, dum sequitur. Nam et vinctis compassi estis, et rapinam bonorum vestrorum cum gaudio suscepistis. Mirabilitlaudat eos in fide: quoniam si fidem non haberent meliora se recepturos pro hac substantia subtracta, non cum gaudio suscepissent rapinam ejus. Quandiu enim permissum est eis, compassi
Abbreviated transcription (Latin):
ridebant a paulum apłm: eo quod
non discrepar& ap̃dicatione p&ri
aliorumq apłoꝵ. simpliciter. & mͥfaice
p̃dicans dicentes. Si p&rus andreas.
ia cob ⁊ ioħs quipiscatores fuerunt
rustice predicabant & non folastice
non .ẽ ado mirum: Qucire autẽ puls
imittitor illorum sicrusticȩ: & non
philoso phicȩ siue dicilectice dispu¬
iit quilegis doctor extitit. hoc
mirum .ẽ: Non ẽ. ergo aliud nisi quia¬
& magus & seductor ẽ: Ut quia non po¬
tuit ꝑsequendo xp̃ianos ꝑdere: saltẽ¬

Expanded text:
t Paulum, eo quod non discreparet a praedicatione Petri aliorumque apostolorum, simpliciter et rustice praedicans, dicentes: Si Petrus, Andreas, Jacobus et Joannes, qui piscatores fuerunt, rustice praedicabant, et non scholastice, non est adeo mirum; quare autem Paulus, imitator illorum, rustice, et non philosophice, sive dialectice disputet, qui doctor legis exstitit, hoc mirum est. Non est ergo aliud, nisi quia magus et seductor est, ut qui ante non potuit persequendo Christianos perdere, salte
Abbreviated transcription (Latin):
eo quodnos ad nõ non sumus uocati cũ
paro aliisq apłis: quia non alia
predicamus ego & barnabas quãquȩ
illi predicabant: & qui illos int̾ra
positus adhuc mortalis uocauit

Expanded text:
eo quod nos a Domino non sumus vocati cum Petro aliisque apostolis, quia non alia praedicamus, ego et Barnabas, quam quae illi praedicant, et qui illos in terra positus adhuc mortalis vocavit
Abbreviated transcription (Latin):
fuerunt: quia sicut quispater familias
eligit dispensatorem indomosua. qui
conseruissuis scđm suam uoluntatem.
singulis illorum bona sua distribuat.
quibus damamplius. quibus dc̃iminus.
& quibus dam oratertia quibus dam
nona: sicut xp̃s elegit paulum & re¬
liquos. quimis teria euangeliisui scđm
qualitatem auditorum distribuerent.
ꝑfectis uidelicet & qui pͥatiori sen¬
su intellectuque erant uł a. & pro¬
funda mys teria dediuinitate omni¬
potentis dĩ cõmitterent. simplioribus
uͦ simpliciora: quȩ capere possent:
Quodutrumq iderp̃dicaitor egregius

Expanded text:
fuerunt, quia sicut aliquis paterfamilias fuerunt, quia sicut aliquis paterfamilias elegit dispensatorem in domo sua, qui conservis suis secundum suam voluntatem singulis illorum bona sua distribuat, quibusdam amplius, quibusdam minus, et quibusdam hora tertia, quibusdam nona : sic Christus elegit Paulum, et reliquos qui mysteria Evangelii sui secundum qualitatem auditorum distribuerent, perfectis videlicet et qui capacioris sensus intellectusque erant, alta ac profunda mysteria de Divinitate omnipotentis Dei committerent, simplicioribus vero simpliciora quae capere possent, quod utrumque idem egregius
Abbreviated transcription (Latin):
tus accersiuit. & eadem mihire ue¬
lauit decelo q̃uae illos docuit in
t̾ra ii: Necrogo utie & barnaban similes
uando. imitatur illum sicut ipsẽ dixit .:
qui & seruabat ułp̃dicabat & ministra¬
bat Xp̃o &iam ministrat: quibona
temporalia pamore eius pauperib
erogat quodidem a płs ad tendebat.
non solũ deliqs pauperes sustentando:
sed de hoc quod labore manuũ ad ꝗrebat:
Quod aut̃ sequitur & dispensatores
ministerioꝵ dĩ. & quidã codices habent
mi steriorum dĩ
melius estdice¬
rt mi sterioꝵ: quia sidixerimus
ministeriorum erit sensus qua sitantũ¬
modo ad disponendos & ordinandos
gradus ecclesicisticos sint uocati ep̃os
ordines qui & ministeria aecclesi asticct
appellantur: cum uero dicimus dis¬
penssatores mi steriorum : intelle¬
gimus illos electos ad dispensanda
suis auditoribus mysteria & sacram̃tai
u&eris nouiq tescamenti quam uis & or¬
dines aeccłae sicut alii a płi. itti & ipsi
ordinauerint : Dispensatore sergo

Expanded text:
tus accersivit, et eadem mihi revelavit de coelo, quae illos docuit in terra. Nec rogo ut me et Barnabam similes aeceptum illius servando imitatur illum, sicut ipse dixit: qui et servabat, vel praedicabat, et ministrabat. Christo etiam ministrat qui bona temporalia pro amore ejus pauperibus erogat, quod idem Apostolus adimplebat; non de alienis pauperes sustentando, sed de hoc quod labore manuum acquirebat. Quod autem sequitur: Et dispensatores mysteriorum Dei: et, ut quidam codices habent, ministeriorum Dei, melius est dicere mysteriorum Dei, quia si dixerimus ministeriorum, erit sensus quasi tantummodo ad di ponendos et ordinandos gradus ecclesiasticos sint vocati, episcordines, qui et ministeria ecclesiastica appellantur. Cum vero dicimus, dispensatores mysteriorum, intelligimus illius electos ad dispensanda suis auditoribus mysteria et sacramenta Veteris Novique Testamenti, quamvis et ordines Ecclesiae, sicut alii apostoli, ita et ipsi ordinaverint. Dispensatores ergo
Abbreviated transcription (Latin):
posquam ꝑ p̃dicatio¬
nem a płi uenerunt ad fidem: quidã
illorum seducti asseudo apłis minus
sentiebant de illo quã dignum erat.
quasi nontante dignitatis & grãe
non. eẽ uocatus. qualiter p&rus
aliiq apłiqui dñm sunt secuti & eĩ
p̃dicationem audierunt: Dicebant¬
& iam illum seductorem. & falsȩ
doctrinȩ p̃dicatorem: honorantes.
amplius pseudo apłos seductores
suos. qui eis blande loquebantur.
quam illum qui ueritatem predicans
eorum uicia redar guebat: Quod
ut apło manifestatum. ẽ: in tercete
ra scripsit &um istaquȩ hic dicun¬
tur. ostendens hoc debere intellegi
dese & sentire. quod ds̃qui illum
ada postolatus dignitatẽ elegerat.
inquiens : Sic nos. me& barnalan
& sostenen. existimet homo. chorin¬
thius. uł alius quilib& ut ministros
xp̃i: Ac sidicer& aliis uerbis: Nolite

Expanded text:
postquam per praedicationem Apostoli venerunt ad fidem, quidam illorum, seducti a pseudoapostolis, non sentiebant de illo quantum dignum erat, quasi non tantae dignitatis et gratiae non esset vocatus, quantae Petrus aliique apostoli qui eum sunt secuti, et ejus praedicationem audierunt. Dicebant etiam illum seductorem et falsae doctrinae praedicatorem, honorantes amplius pseudoapostolos seductores suos, qui eis blande loquebantur quam illum qui, veritatem praedicans, eorum vitia redarguebat. Quod ut Apostolo manifestatum est, inter caetera ista scripsit, quae hic dicuntur, ostendens hoc debere intelligi de se et sentiri, quod Deus illum ad apostolatus dignitatem elegerat, inquiens: Sic nos, me, et Barnabam, et Sosthenen existimet homo, Corinthius, vel alius quilibet, ut ministros Christi; ac si diceret aliis verbis: Nolite,
Abbreviated transcription (Latin):
qui non alia predicat quamq: in eugło
habentur. sine errore uidelicet & men¬
dctio: Et qui non quęrit suam głam¬
ut ipse l ciud&ur abauditoribus suis.
sed dĩ ut ds̃ honorific& ur ꝑ illos: Et
qui non proluchris temporalibus
& ut uentrem sium impleat p̃dica¬
tioni insistit sed ut adõp̃mium sui
laboris ꝑcipiat: Igitur sicugłm
ꝑmalos non dispensar&ur. nequaquã
dñs dicer&. quȩ dicunt bona facite.
& que faciunt mala facere. Nolite:
Rursus siꝑbonos non dispensar&ur.
Nequaquam apł. alibi dicer&. initi¬
tores mei estote. sicut & ego xp̃i:
Multiergo dispensatoress: ꝑquoꝵ
minis terium ꝑuenitur ad & nam falu¬
tẽ: Sed queritur adõ inter dispen¬
satores in p̃senti. ut fidelis quis inueni

Expanded text:
qui non alia praedicat quam quae in Evangelio qui non alia praedicat quam quae in Evangelio habentur, sine errore videlicet et mendacio, et qui non quaerit suam glorut ipse laudetur ab auditoribus suis, sed ut Deus glorificetur ipse illos: et qui non pro lucris temporalibus, et ut ventrem suum impleat praedicationi insistit, sed ut a Domino praemium sui laboris percipiat. Igitur si Evangelium per malos non dispensaretur, nequaquam Dominus diceret: Quae dicunt bona, facite: et quae faciunt mala, facere nolite . Rursus, si per bonos non dispensaretur nequaquam Apostolus alibi diceret: Imitatores mei estote, sicut et ego Christi . Multi ergo dispensatores sunt per quorum ministerium pervenitur ad aeternam salutem; sed quaeritur a Deo inter dispensatores in
Abbreviated transcription (Latin):
lacuobis dedinonescam:: Istorum miste¬
riorum diuinorum. dispensator erat ipse
ideoq se hoc uolebat haberia sinsiudito¬
ribus quod erat idẽ. minister ꝓp̃i odis¬
pensator sacramentorum eiꝰ. inquo non
uerba ctintum set uirtus fulgebat:
NCMAM QUERITUR INTERDIS¬
PENSATORES UT FIDEIISQUIS
INENIATUR: Licet quidam hunc
uersiculum interrogatiue uelint legere
itm̃ scđmbeatum augustinum. pocius
est ad firmatiue legendum. sicut sequens
manifestabit sensus Hic idest in p̃sen¬
tiscdo queritur & consideratur adõ ut
fidelis dispensator quis inueniatur¬
adeo inter dispensatores alios: sicut
egosum & barnabas: ꝑseudo igitur
apłi quiuos decipiunt non sunt fide¬
les dispensatores. qm̃ a fide & doc trina
xp̃i dis cordant: Ham in hoc nonerant
fideles dispensãtores: quia adulterabant
uerbum dĩ & defraudabant: Paulus
autem fidelis dispensator erat: quia sic̃
exdeo coram dõ inxp̃oloquebatur
Ille & enim fidelis dispensator euangłii ÷

Expanded text:
obis, non escam. Istorum mysteriorum divinorum dispensator erat iste, ideoque se hoc volebat haberi a suis auditoribus quod erat, id est minister Christi et dispensator sacramentorum ejus, in quo non verba tantum, sed virtus fulgebat. Hic jam quaeritur inter dispensatores, ut fidelis quis inveniatur. Licet quidam hunc versiculum interrogative velint legere, tamen secundum beatum Augustinum potius est affirmative legendus: sicut sequens manifestabit sensus: Hic, id est in praesenti saeculo, quaeritur et consideratur a Deo, ut fidelis dispensator quis inveniatur inter dispensatores alios, sicut ego sum et Barnabas. Pseudo igitur apostoli qui vos decipiunt non sunt fideles dispensatores: quoniam a fide et doctrina Christi discordant. Nam in hoc erant infideles dispensatores, quia adulterabant verbum Dei et fraudabant. Paulus autem fidelis dispensator erat, quia sicut ex Deo coram Deo loquebatur. Ille etenim fidelis dispensator Evangelii est