comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
q securitas. Si quidem nec anccii futiꝰ
sunt etiam cum grauitate constantia¬
qr uicturi. que eo faciliora sunt phys
quominus multa patent in eorum ui¬
ta que fortuna fetiat. et quo minus mł¬
tis rebus egent. et quia siquid aduersi
cueruat tam grauiter cadere nõ possũt
Quocirca non sine causa maiotes mo¬
quo magis hiil et magnitudo animi¬
est adh ibenda et uacuitas ab angorib
Ad rem autem gerendami qui accedit
caueat ne id modo consideret ꝙ̃ illa
res honesta sit. sed etiam ut habeat
effitiendi facultatem. In quo ipõ est
considerandum ne aut temere despe¬
ret proptet ignauiam aut nimis con¬
fidat propter cupiditatera. In omib
iuten negotiis priusꝙͣ agrediare ad¬
hibenda eit preparatio diligens. Sed
quom pleriq atbitrent. res bellicas ma¬
iores esse quam i banas. minuenda
est hec opinio. Multi enim bella sepe
quesiuerunt proptet glorie cupidita¬
tem atq id itiagnis animis ingeniisq

Expanded text:
que securitas, siquidem nec anxii futuri que securitas, siquidem nec anxii futuri sunt et cum gravitate constantiaque victuri. Quae faciliora sunt philosophis, quo minus multa patent in eorum vita, quae fortuna feriat, et quo minus multis rebus egent, et quia, si quid adversi eveniat, tam graviter cadere non possunt. Quocirca non sine causa maiores moquo magis iis et magnitudo est animi adhibenda et vacuitas ab angoribus. Ad rem gerendam autem qui accedit, caveat, ne id modo consideret, quam illa res honesta sit, sed etiam ut habeat efficiendi facultatem; in quo ipso considerandum est, ne aut temere desperet propter ignaviam aut nimis confidat propter cupiditatem. In omnibus autem negotiis, prius quam aggrediare, adhibenda est praeparatio diligens. Sed cum plerique arbitrentur res bellicas maiores esse quam urbanas, minuenda est haec opinio. Multi enim bella saepe quaesiverunt propter gloriae cupiditatem, atque id in magnis animis ingeniisque
Abbreviated transcription (Latin):
potestatem aliis laudemꝙ concederẽt
Suibus autem talis nulla sit causa si
despicere se dicant ea que pleriq mi¬
tentur imperia et magistratus his nõ
modo non laudi uerum etiam iutio
dandum hoc puto quorum iuditiu
in eo quod glotiam contemnãt et
pro mhilo p̾utent difficile factu ese
non probare. Sed uidentur labores
ic molestias tum offensionum t m¬
tum repulsarum quasi quandatt̃ ig¬
nominiam timere et infamiam. Sũtꝰ
cium qui in rebus contrariis parum
sibi constent. uoluptatem se ucrissiẽ
conternnant.in dolore sint mollioẽs
gloriam negligant. frangant᷑ infamia
itq ea quiddem non satid constantea
Sed hiis qui habent a natura aduime¬
tum rerum gerendarum abiecta omin
cutatione adipiscendi magratus et
ciuitas. aut ddeclatat atumi magnitu¬
do potest. Capessentibus aut̃ rem. ꝑ ni
ctiam et magnificentia et despitiẽtia
adhibenda sit retum humanarum
ꝙꝙ sepe dico. et tranquillitas mirm at¬

Expanded text:
potestatem aliis laudemque concederent. potestatem aliis laudemque concederent. Quibus autem talis nulla sit causa, si despicere se dicant ea, quae plerique mirentur, imperia et magistratus, iis non modo non laudi, verum etiam vitio dandum puto; quorum iudicium in eo, quod gloriam contemnant et pro nihilo putent, difficile factu est non probare; sed videntur labores et molestias, tum offensionum et repulsarum quasi quandam ignominiam timere et infamiam. Sunt enim, qui in rebus contrariis parum sibi constent, voluptatem severissime contemnant, in dolore sint molliores, gloriam neglegant, frangantur infamia, atque ea quidem non satis constanter. Sed iis, qui habent a natura adiumenta rerum gerendarum, abiecta omni cunctatione adipiscendi magistratus et civitas aut declarari animi magnitudo potest. Capessentibus autem rem publietiam et magnificentia et despicientia adhibenda est rerum humanarum, quam saepe dico, et tranquillitas animi at
Abbreviated transcription (Latin):
cipum in̾ores ferte potuerlint. urxetũt¬
q non alłi magris. delectati ge sua fami¬
liari. His idem propositum fuit quod
regibus ut ne quate egetent ne cmpa¬
redent libertate uterefitur. Cuus prop¬
tium est sic uiuere ut uelis Quare quo
hoc coraune tis sit portutic cupidorũ
cum his quos dixi otiosos alter id se pe¬
sse ⁊dipisci arbitrantut si opes magnas
habeaiit Alter si contenti sint et suo et
paruo In quo neutrorum omnino con¬
temnenda sententia est. Sed et facilior
et tutior et minus aliis grauis et molesta
est uita otiosorum fructuosior autez
hominum generi et ad claritudinie
muplitudinetaq aptior eoriut qui
se ad rem.p. et ad magnal res gereri¬
Qađ acccnmo dauerũt. Qua prrop ter
et hus forsitan concedendum sit rem
e non capessentibus qui eccellerto
ingenis dotemnȩ sese de derint et his
qia ualitudinis imibecillitate aut ali¬
qua grauior causa impedi a re p
recefserunt quom eius administrade

Expanded text:
cipum mores ferre potuerunt, vixeruntcipum mores ferre potuerunt, vixeruntque non nulli in agris delectati re sua familiari. His idem propositum fuit, quod regibus, ut ne qua re egerent, ne cui parerent, libertate uterentur, cuius proprium est sic vivere, ut velis. Quare cum hoc commune sit potentiae cupidorum cum iis, quos dixi, otiosis, alteri se adipisci id posse arbitrantur, si opes magnas habeant, alteri, si contenti sint et suo et parvo. In quo neutrorum omnino contemnenda sententia est, sed et facilior et tutior et minus aliis gravis aut molesta vita est otiosorum, fructuosior autem hominum generi et ad claritatem amplitudinemque aptior eorum, qui se ad rem publicam et ad magnas res gerendas accommodaverunt. Quapropter et iis forsitan concedendum sit rem publicam non capessentibus, qui excellenti ingenio doctrinae sese dediderunt, et iis, qui aut valetudinis imbecillitate aut aliqua graviore causa impediti a re publica recesserunt, cum eius administrandae
Abbreviated transcription (Latin):
Hec indenda sunt.et pecunie fugienda
cupiditas. Nihil etum est tam anigusti
atumi tamqpatui ꝙͣ amare diuitias ni¬
hil honestius magnifcentiusq ꝙ̃ pecum¬
am contemnere si non habeas sed siha¬
beas ad benificentiam liberalit atemqi
conferre. Cauenda est etiam glorie cupi¬
ditas uit supra diximus eripit enim liber¬
taten pro qua magnaniiis uitis cib
debet esse contenptio.Hec uero imperia
expetenda inꝙ̃ ⁊c potuis aut non acci¬
pienda interdum. Aut deponenda non
nimiꝰ perturbatione cur cupiditate et
metu. tum etiam egritudine et uolupta¬
te animi et iracundia ut tranquillitas
anian et securitas ad sit que affert tu
constantiam tum ẽt̃ digilitatem Multi
autem et sunt et fuerunt qui eã quam
dico tranquilitatem expetentes a nego¬
tiis publicis se remouerunt adotumq
profugierunt In hiis nobilissimiq phr
longeq principes et quidam homlues
seueq et granes qui nec popuili nec prit¬

Expanded text:
haec vitanda et pecuniae fugienda haec vitanda et pecuniae fugienda cupiditas; nihil enim est tam angusti animi tamque parvi quam amare divitias, nihil honestius magnificentiusque quam pecuniam contemnere, si non habeas, si habeas, ad beneficentiam liberalitatemque conferre. Cavenda etiam est gloriae cupiditas, ut supra dixi; eripit enim libertatem, pro qua magnanimis viris omnis debet esse contentio. Nee vero imperia expetenda ac potius aut non accipienda interdum aut deponenda non nimi perturbatione, cum cupiditate et metu, tum etiam aegritudine et voluptate nimia et iracundia, ut tranquillitas animi et securitas adsit, quae affert cum constantiam, tum etiam dignitatem. Multi autem et sunt et fuerunt, qui eam, quam dico, tranquillitatem expetentes a negotiis publicis se removerint ad otiumque perfugerint; in his et nobilissimi philosophi longeque principes et quidam homines severi et graves nec populi nec prin
Abbreviated transcription (Latin):
plenasq laborum et periculorum tum
uite tum caũa multarum rerum que
ad uitam ꝑtinent. Harum rerum dua¬
tum splendor omnis et amplitudo est
Addo etiam utilitatem que in posterio¬
re est. causa autem et ratio effitiens mag¬
nos uiros inp̾ore In eo est etiam illud qđ
excellentes animos et humana contemnẽ¬
tes facit. Id autem ipsum cernatur indu¬
obus si et solum id quod. sit bonum iudi¬
ces. et ab omni mitmi perturbatione lib
sis Nam et ea que eximia plerisq et pre¬
clara uidentur ꝑua ducere ea que ratio¬
ne stabili firmaq contemnere fortis aĩ
magniq dicendum est. Et ea que uident
acerba que multa et uaria in omni uita
fortunaq uersãtur ita ferre it nihil a
statu nature discedas nihil a dignitate
sapientis. robusti anum est magiteq con¬
stantie Non est autem consentancum qui
metu non frangatur eum cupiditate fra¬
gi nec qui inuictum se alaborę prestite¬
uit. uincia uoluptate. Euamobrem et

Expanded text:
plenasque laborum et periculorum cum plenasque laborum et periculorum cum vitae, tum multarum rerum, quae ad vitam pertinent. Harum rerum duarum splendor omnis, amplitudo, addo etiam utilitatem, in posteriore est, causa autem et ratio efficiens magnos viros in priore; in eo est enim illud, quod excellentes animos et humana contemnentes facit. Id autem ipsum cernitur in duobus, si et solum id, quod honestum sit, bonum iudices et ab omni animi perturbatione liber sis. Nam et ea. quae eximia plerisque et praeclara videntur, parva ducere eaque ratione stabili firmaque contemnere fortis animi magnique ducendum est, et ea, quae videntur acerba, quae multa et varia in hominum vita fortunaque versantur, ita ferre, ut nihil a statu naturae discedas, nihil a dignitate sapientis, robusti animi est magnaeque constantiae. Non est autem consentaneum, qui metu non frangatur, eum frangi cupiditate nec, qui invictum se a labore praestiterit, vinci a voluptate. Quam ob rem et
Abbreviated transcription (Latin):
animi magnitudo honestum illlid qd
maxime natura sequitur infactis po¬
situm non in gloria indicat principẽꝙp
se esse mauult ꝙ̃ inderi. Et enin qui
exerroit imperinie multitudinis pẽ¬
det hic in magis uiris non ełt haben¬
dus. f acillime autem ad res ĩ iustas
imꝑellitur ut quisq altissimo animo
et glorie cupiditate qui locus ẽ sane
lubricus. quod iux inuenitur. qui labo¬
ribus susceptis periculisq aditis. non
quasi mexcedem retum gestatũ glo¬
riam desideret. omnino fortis aius
et magnus dluabus rebus maxime cet¬
nitur. Quatum una in rerum externar
despitientia ponitur quom persua su
sit nihil homhinem nisi quod honestu
decorumq sit aut amirari aut optare
aut expetere oportere Nulliq neq ho¬
mini dec perturbationi animi neq for¬
tune succinbere. altera est res ut cum
ita sis affectus animo ut supra dixxim
tes geras magnas illas quidem et max¬
imeꝰ utiles sed et uchementer arduas

Expanded text:
animi magnitudo honestum illud, quod animi magnitudo honestum illud, quod maxime natura sequitur, in factis positum, non in gloria iudicat principemque se esse mavult quam videri; etenim qui ex errore imperitae multitudinis pendet, hic in magnis viris non est habendus. Facillime autem ad res iniustas impellitur, ut quisque altissimo animo est, gloriae cupiditate; qui locus est sane lubricus, quod vix invenitur, qui laboribus susceptis periculisque aditis non quasi mercedem rerum gestarum desideret gloriam. Omnino fortis animus et magnus duabus rebus maxime cernitur, quarum una in rerum externarum despicientia ponitur, cum persuasum est nihil hominem, nisi quod honestum decorumque sit, aut admirari aut optare aut expetere oportere nullique neque homini neque perturbationi animi nec fortunae succumbere. Altera est res, ut, cum ita sis affectus animo, ut supra dixi, res geras magnas illas quidem et maxime utiles, sed ut vehementer arduas
Abbreviated transcription (Latin):
ueritatis amicos minimeq falla ces esse
uolumiis que sunt ex media laude iusti¬
tie. Sed illud odiosim est quod ĩ hac
elatione et magitudine animi faci¬
lime ꝑtinatia et ninna cuprditas prm¬
cipatus innascitur. Ut enim apuel pla¬
tonem est omnem motem lacedemoni¬
orum inflamatum esse cupiditate iu¬
cendi sic ut quisq animi magrutudiẽ
excellit. Itardarime uult esse pr inceps
est quom prestare oninibꝰ concuperis
secuare equitatem que est iustite ma¬
xune propͥria E quo fit ut neq eliscep¬
tatione uinei se nee ullo publico aut. iure¬
legiptimo patiantur Beistunt in re p. ple¬
tanq largitores et factiosi ut opes ꝗͣ
maimas consequantut et potus ui su¬
Periores uideantur ꝙ̃ iustitia pates Sed
quo difficilius hoc preclatuis. Nullũ
est enim tempus quod iustitia uacare de¬
beat. fortes igitur et magnanimi sunt
habendi nonꝰ qui fatiunt sed qui pro¬
pulsarit ĩuuirias uera antem et sapiens

Expanded text:
veritatis amicos minimeque fallaces esse veritatis amicos minimeque fallaces esse volumus; quae sunt ex media laude iustitiae. Sed illud odiosum est, quod in hac elatione et magnitudine animi facillime pertinacia et nimia cupiditas principatus innascitur. Ut enim apud Platonem est, omnem morem Lacedaemoniorum inflammatum esse cupiditate vincendi, sic, ut quisque animi magnitudine maxime excellet, ita maxime vult princeps est, cum praestare omnibus concupieris, servare aequitatem, quae est iustitiae maxime propria. Ex quo fit, ut neque disceptatione vinci se nec ullo publico ac legitimo iure patiantur, exsistuntque in re publica plerumque largitores et factiosi, ut opes quam maximas consequantur et sint vi potius superiores quam iustitia pares. Sed quo difficilius, hoc praeclarius; nullum enim est tempus, quod iustitia vacare debeat. Fortes igitur et magnanimi sunt habendi, non qui faciunt, sed qui propulsant iniuriam. Vera autem et sapiens
Abbreviated transcription (Latin):
Elaritur autem studium bellice glorie
ꝙ statuas quoq uidemus ornatu fere
tmlitati Sed ea animi elatio que cerni¬
tut in periculis et laboribus si iustitia
uacat pugnatq non pro salute comu¬
m sed prosius cõmodis inuitio ẽ. Nõ
modo etuma id uirtugnon est sed potiꝰ
ĩmanitatis omner humauitate repel¬
lentis. Itaq probe diffinitur a storcii for¬
titudo quotu eam uirtutem esse dicũt
dugnantem pro equitate.Quocirca ne¬
mo qui fortitudinis gloriam cõsecrit
est insidui et malitia laudem est adep¬
tus. Nihil erum honestur esse potest
quod iustitia uacat. Preclarum igit
illud platoriis non solum inquit sciẽ¬
tia que est remota a rustitia caliditas
porilis ꝙ̃ sapientia est appellanda uer
etiam aninius paratus ad peticulum
si suacupiditare non utilitate comuni
impellitur audatie potius nomen habe¬
at ꝙ̃ fortitudinis. Itaq uiros fortes ma
gnauimos eosdera bonos et simplicis

Expanded text:
claratur autem studium bellicae gloriae, claratur autem studium bellicae gloriae, quod statuas quoque videmus ornatu fere militari. Sed ea animi elatio, quae cernitur in periculis et laboribus, si iustitia vacat pugnatque non pro salute communi, sed pro suis commodis, in vitio est; non modo enim id virtutis non est, sed est potius immanitatis omnem humanitatem repellentis. Itaque probe definitur a Stoicis fortitudo, cum eam virtutem esse dicunt propugnantem pro aequitate. Quocirca nemo, qui fortitudinis gloriam consecutus est insidiis et malitia, laudem est adeptus; nihil enim honestum esse potest, quod iustitia vacat. Praeclarum igitur illud Platonis: Non, inquit, solum scientia, quae est remota ab iustitia, calliditas potius quam sapientia est appellanda, verum etiam animus paratus ad periculum, si sua cupiditate, non utilitate communi impellitur, audaciae potius nomen habeat quam fortitudinis. Itaque viros fortes et magnanimnos eosdem bonos et simplices,
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. sic offitii conseruanda precep¬
ta traduntur. Illa quidem ut fana¬
mus ipi. sed rei magnitudo usumn
quoq exercitationeq desiderat
Atq ab his rebus que sunt inurce
sotietatis humane que madmodũ
ducatur honestum ex quo actum ẽ:
offitiu satis fere diximus Intelli¬
gendum est autem quom proposita
Sint quatuor genera ex quibus ho¬
nestas offitiumq manaret splendi¬
dissimu uider qud animio magno
clatoq humanasq res despitietite
Factum sit Itaq in probis maxiẽ
in prop̃tu est. siquid tale dici põt
Uosenm iuuenes. animum geritis
muliebrem. illa uirgo uiri et siquid
eiusmodi. salmaci &espolia et sme
sudore et sanguine. Cbntraq in
laudibus que magno animo et fortit
excellenterq gesta sunt ea uescio quo
modo quasi plemore ore laudamus
Hinc rethorum campis. demaratioe
nes Hinc marcus marcellus ĩ mĩabiles¬
q alii maximeq ipse populus romanꝰ¬
piti animi magnitudine excellit. De¬

Expanded text:
sunt, sic officii conservandi praecepsunt, sic officii conservandi praecepta traduntur illa quidem, ut facimus ipsi, sed rei magnitude usum quoque exercitationemque desiderat. Atque ab iis rebus, quae sunt in iure societatis humanae, quem ad modum ducatur honestum, ex quo aptum est officium, satis fere diximus. Intelligendum autem est, cum proposita sint genera quattuor, e quibus honestas officiumque manaret, splendidissimum videri, quod animo magno elatoque humanasque res despiciente factum sit. Itaque in probris maxime in promptu est si quid tale dici potest: Vós enim, iuvenes, ánimum geritis múliebrem, ílla virgo viri et si quid eius modi: Salmácida, spolia sÍne sudore et sánguine. Contraque in laudibus, quae magno animo et fortiter excellenterque gesta sunt, ea nescio quo modo quasi pleniore ore laudamus. Hinc rhetorum campus de Marathone, nes, hinc M. Marcellus, innumerabiles alii, maximeque ipse populus Romanus animi magnitudine excellit. De
Abbreviated transcription (Latin):
dissittla amicitia quã similitudo mo¬
rum coniugauit Sed mhis omnibꝰ
offitiis tribdendis. uidendum erit
qui d cuiq maxime necessesit. et eꝑ¬
quisq nobiscum uel sine nobis aũt
possit consequi aut non possit. Ita
noniidem erunt necessitudinum gra¬
dus qui et temporum. Sunt etiam
offitia que aliis magis ꝙ aliis debe¬
antur. ut uicinum eitius ad uiueril
infructibus perticipendis cp̃ aut
Fratrem aut familiarem At si lis in
iuditio sit propmquu potius et a¬
micum ꝙͣ lucinium defenderis. ł lec
igitut et talia circũspicienda funt
in omni offitio et consuerudo exer¬
citatioq capienda ut boni ⁊atioci¬
natores officiorura esse possuiul et
addendo deducerido uidere que re¬
liqui sũma fiat. Px quo quantucai¬
q debeatur intelligas. Sed ut. nec me¬
dici nec imperatores nec oratores
quamuis artis precepta ꝑceperint
quicꝙͣ magna laude dignum sine
isuet exertitatione corlequi pos¬

Expanded text:
dissima amicitia, quam similitudo modissima amicitia, quam similitudo morum coniugavit. Sed in his omnibus officiis tribuendis videndum erit, quid cuique maxime necesse sit, et quid quisque vel sine nobis aut possit consequi aut non possit. Ita non iidem erunt necessitudinum gradus, qui temporum; suntque officia, quae aliis magis quam aliis debeantur; ut vicinum citius adiuveris in fructibus percipiendis quam aut fratrem aut familiarem, at, si lis in iudicio sit, propinquum potius et amicum quam vicinum defenderis. Haec igitur et talia circumspicienda sunt in omni officio et consuetudo exercitatioque capienda, ut boni ratiocinatores officiorum esse possimus et addendo deducendoque videre, quae reliqui summa fiat, ex quo, quantum cuique debeatur, intellegas. Sed ut nec medici nec imperatores nec oratores, quamvis artis praecepta perceperint, quicquam magna laude dignum sine usu et exercitatione consequi pos
Abbreviated transcription (Latin):
tur nulla est gratior nulla carior
Cari sunt parentes cari liberi propin¬
qui familiares sed omnes ominium
caritates patria una complexa ẽ. pro
qua quis bonus dubitet morterd op¬
petere siei sit profuturus. quo est de¬
testabilior istorum ĩ manitas.qui la¬
cerauerunt omni scelere patriam
et mea funditus delenda occupati
et sunt et fuerunt Sed si ꝗuedam¬
contemptio et comparatio fiat qui¬
bus plurimum tribuendum sit offi¬
tii te principes sunt patria et parẽ¬
tes quorum benefitiis maximis obli¬
gati sumus prorenni liberi totaq
domus que spectat in nos solos neq
aliud ullum habere potest perfugi¬
um. deinceps bene conuementes pro¬
Pinqui quibus cum comunis etiam
Fortuna plerunꝙ est. Quamobrem
necessaria presidia uite. debentur
hiis maxime quos ante dixi. Uita
autem uictusq comunis consilia ser¬
mones hortationes consolationes.
Interdum etiam obiurgationes ĩ ami¬
bis uigent maxime. Estq ea iocun¬

Expanded text:
tum nulla est gravior, nulla carior tum nulla est gravior, nulla carior Cari sunt parentes, cari liberi, propinqui, familiars, sed omnes omnium caritates patria una complexa est, pro qua quis bonus dubitet mortem oppetere, si ei sit profuturus? Quo est detestabilior istorum immanitas, qui lacerarunt omni scelere patriam et in ea funditus delenda occupati et sunt et fuerunt. Sed si contentio quaedam et comparatio fiat, quibus plurimum tribuendum sit officii, principes sint patria et parentes, quorum beneficiis maximis obligati sumus,proximi liberi totaque domus, quae spectat in nos solos neque aliud ullum potest habere perfugium, deinceps bene convenientes propinqui, quibuscum communis etiam fortuna plerumque est. Quam ob rem necessaria praesidia vitae debentur iis maxime, quos ante dixi, vita autem victusque communis, consilia, sermones, cohortationes, consolationes, interdum etiam obiurgationes in amicitiis vigent maxime, estque ea iucun
Abbreviated transcription (Latin):
cademĩ mnonumenta maiorum eisdẽ
uti sactis sepulcra habere comunia.
ded omnium sotietatum nulla pre¬
stantior est nulla firmior ꝙͣ cumboĩ
uiri moribus similes sunt familian¬
tate anuicti. Illud enita honestam
quod sepe dicimus etiam sim alio
cernimus tamen nos mortet Atq illi
in quo id messe iudetur anucos fati¬
se allitiat facitq ut eos diligamus ĩ
quibus ipsa messe indeatał tum in¬
stitra et liberalitas id maxime effi¬
cit. Nihil autem est amabilius nec
copulatius ꝙ morum similitu dobo¬
notum in quibus enim eadem stud¬
ia sunt ecdemq uoluntates. in his fit
ut eque quisq altero delectetur ac
seipso Efficiturꝙ id quod pytago¬
ras uult mamicitia ut unlis fiat
ex pluribus. Magna etiam comĩtas
sorietatum est que conficitur ex be¬
nefitiis ultro et eitro datis acceptisq
que mutua et grata dum sunt tum¬
nter quos ea sunt firma de uincͥũt
sotietate. Sed cum omnia ratione
animoq lustraris omnium sotieta¬

Expanded text:
habere monumenta maiorum, eisdem habere monumenta maiorum, eisdem uti sacris, sepulcra habere communia. Sed omnium societatum nulla praestantior est, nulla firmior, quam cum viri boni moribus similes sunt familiaritate coniuncti; illud enim honestum quod saepe dicimus, etiam si in alio cernimus, tamen nos movet atque illi, in quo id inesse videtur, amicos facise allicit facitque, ut eos diligamus, in quibus ipsa inesse videatur, tamen iustitia et liberalitas id maxime efficit. Nihil autem est amabilius nec copulatius quam morum similitudo bonorum; in quibus enim eadem studia sunt, eaedem voluntates, in iis fit ut aeque quisque altero delectetur ac se ipso, efficiturque id, quod Pythagoras vult in amicitia, ut unus fiat ex pluribus. Magna etiam illa communitas est, quae conficitur ex beneficiis ultro et citro datis acceptis, quae et mutua et grata dum sunt, inter quos ea sunt, firma devinciuntur societate. Sed cum omnia ratione animoque lustraris, omnium societa
Abbreviated transcription (Latin):
enim sunt ciuibus inter se comiunia
fotum fana porticus uie leges iura
iuditia suffragia consuetudmes pre¬
terea et familiaritates multeq cim
multis. res tationesꝙ contracte. Acti¬
ot uero colligatio est sotietatis propĩ¬
quoꝵ ab illa enim in mensa sotletate
Humani generis. in exiguum angustũ¬
ꝙ concludlitur. Nami quom hoc sit
natura comune animantium. ut ha¬
beant libidinem procreandi. Prima
sotietas in ipso coniugio est. proxima
in liberis. denide ia domus. et comu¬
ma omnnia. I& autem est principium
urbi et quasi seminarium dei .p. se¬
cuntur flatrum coniunctiones post
consobtinoꝵ sobrinorumq sunt qui
cum una domo capi non possunt
in alicis domos tanꝙͣ in colomas exe¬
unt secuntut cõnubia et affinitates
ex quibus suat propinqui. Que pro¬
pagatio et soboles origo terum pr¬
blicarum est. Sangunus est antemi cõ¬
iuntio et beniuolentia deuincit hores
caritate Magnum est enim habere

Expanded text:
enim sunt civibus inter se communia, enim sunt civibus inter se communia, forum, fana, porticus, viae, leges, iura: iudicia, suffragia, consuetudines praeterea et familiaritates multisque cum multis res rationesque contractae. Artior vero colligatio est societatis propinquorum; ab illa enim immensa societate humani generis in exiguum angustumque concluditur. Nam cum sit hoc natura commune animantium, ut habeant libidinem procreandi, prima societas in ipso coniugio est, proxima in liberis, deinde una domus, communia omnia; id autem est principium urbis et quasi seminarium rei publicae. Sequuntur fratrum coniunctiones, post consobrinorum sobrinorumque, qui cum una domo iam capi non possint, in alias domos tamquam in colonias exeunt. Sequuntur conubia et affinitates, ex quibus etiam plures propinqui; quae propagatio et suboles origo est rerum publicarum. Sanguinis autem coniunctio et benivolentia devincit homines et caritate; magnum est enim eadem
Abbreviated transcription (Latin):
minum uidentur ea que sunt geue¬
ris eius Quod ab ennio est positu
muna rͥe transferri in pmultaspo¬
test. Homo qui erranti comiti can¬
de suo lumine accendat. facit ut n¬
cenderit. qua ex tesatis precipitut
ut quicquid smne detrimento acco¬
modari possit id ciq tribuatur. uł
ignoto ex quo sunt illa comunia. ñ
prohibere aquam profluentem. pa¬
ti ab igne ignem Capere. Si quis
consiliuma uelit fidele liberanti daẽ
que sunt is utilia qui accipiunt da¬
um est et serper aliquid a el comunẽ
util it atem afferendum ed quoni¬
am copie parue singuloam sunt
eor copaufem qui hhs egeante rafuu¬
ta ettuuititudo uulgards liberalitas
refetenda est ad illum ennii fmeni
rbilominus sibi ipsi luceat un facub¬
tas ut nobis qua in nostros simus libe
houm sunt ut enim ab illa infibata¬
te discedatur proprior est eiusdema
genetis. nationis ligue: qua maxie
Somines coniungutit᷑. Interius autẽ
est. et eiusdem esse ciuitatis. multa

Expanded text:
minum videntur ea, quae sunt geneminum videntur ea, quae sunt generis eius, quod ab Ennio positum in una re transferri in permultas potest: Homó, qui erranti cómiter monde suo lúmine accendát, facit. Nrit. Una ex re satis praecipit, ut, quicquid sine detrimento commodari possit, id tribuatur vel ignoto; ex quo sunt illa communia: non prohibere aqua profluente, pati ab igne ignem capere, si qui velit, consilium fidele deliberanti dare, quae sunt iis utilia, qui accipiunt, daum est et semper aliquid ad communem utilitatem afferendum. Sed quoniam copiae parvae singulorum sunt, eorum autem, qui his egeant, infinita est multitudo, vulgaris liberalitas referenda est ad illum Ennii finem: Nihilo minus ipsi lucet, ut facultas sit, qua in nostros simus liberatis hominum. Ut enim ab illa infinita discedatur, propior est eiusdem gentis, nationis, linguae, qua maxime homines coniunguntur; interius etiam est eiusdem esse civitatis; multa
Abbreviated transcription (Latin):
retur. Sed que nature pricipia sit
comumtatis et sotietatis hunlane
repetendum indetur altius Est emia
primum id quod cerintur ĩumuersi
generis humam sotietate. Eius aute
Uinculum est ratio et oratio que do¬
cendo discendo comunicatdo discep¬
tando iudicando conciliat it̾ se
homines coniungitq naturali qua¬
dam sotietate. Neꝙ enim ulla rema¬
gis longius absumus a natura ferar
Snquidus messe fortitudine sepe
dicimus ut in equis in leombus ilsti¬
nam equitatem bonitatem nõ diciꝰ
Sunt enim rationis et orationis ex¬
pertes. Ac latissime quidem patens
Hominibus inter ipsos omnibus int̾
om̃es sotietates hec est in qua oni
rerum quas ad comunem usum ho
minu natura genuit est seruanda
comunitas ut qne descripta sunt legi¬
bus et iure ciuili hec ita teneantutͦ
ut est constitutum e quibus ipsis ce¬
tera sic obseruentur ut ingrecorum
prouerbio ẽ amicorum esseꝰ omnia co¬
muma. Omnia autem comunia ho¬

Expanded text:
retur. Sed, quae naturae principia sint retur. Sed, quae naturae principia sint communitatis et societatis humanae, repetendum videtur altius; est enim primum, quod cernitur in universi generis humani societate. Eius autem vinculum est ratio et oratio, quae docendo, discendo, communicando, disceptando, iudicando conciliat inter se homines coniungitque naturali quadam societate; neque ulla re longius absumus a natura ferarum, in quibus inesse fortitudinem saepe dicimus, ut in equis, in leonibus, iustitiam, aequitatem, bonitatem non dicimus; sunt enim rationis et orationis expertes. Ac latissime quidem patens hominibus inter ipsos, omnibus inter omnes societas haec est; in qua omnium rerum, quas ad communem hominum usum natura genuit, est servanda communitas, ut, quae discripta sunt legibus et iure civili, haec ita teneantur, ut sit constitutum legibus ipsis, cetera sic observentur, ut in Graecorum proverbio est, amicorum esse communia omnia. Omnium autem communia ho
Abbreviated transcription (Latin):
ra liberalitatis sint Unum dandi
benefitii alterum reddendi demus.
torum autem benefitiorum.sunt de¬
lectus habendi. nec dubium est. quin
maximo cuiq plurimum debeatur¬
⁊ In quot amen in primis quo qscy
animi studio bemiuosentiã fecerit põ¬
derandum est. multi enim fatiunt mł¬
ta temeritate quadam. sin e iuditio.
uel modo i omnes. uel repentino qͦ¬
dam quasi uento. impetu animi inci¬
tati. Sue benefitia eque magna. nõ
sunt habenda atq ea que conside
ratꝰ iudiçio constanterq delata sũt
Sed in collocando beneficio et inrefe¬
renda gratia si cetera paria sunt. hoc
maxime offitii est ut quđ quisq matͤ
opis indigeat. ita ei potissime opitu¬
lari. quod contra fit a plerisq. Aquo
enim plurimum sperant. etiam si ille
iis non egeat.tamen ipsi potissimu
inseruiunt Optime autem sotietal
hominum coniunctioq seruabitur
si ut quisq erit coniunstissimus. ita
mneutti bemgnitatis plurimu confe¬

Expanded text:
ra liberalitatis sint, unum dandi ra liberalitatis sint, unum dandi beneficii, alterum reddendi, demus ntorum autem beneficiorum sunt dilectus habendi, nec dubium, quin maximo cuique plurimum debeatur. In quo tamen in primis, quo quisque animo, studio, benivolentia fecerit, ponderandum est. Multi enim faciunt multa temeritate quadam sine iudicio vel morbo in omnes vel repentino quodam quasi vento impetu animi incitati; quae beneficia aeque magna non sunt habenda atque ea, quae iudicio, considerate constanterque delata sunt. Sed in collocando beneficio et in referenda gratia, si cetera paria sunt, hoc maxime officii est, ut quisque maxime opis indigeat, ita ei potissimum opitulari; quod contra fit a plerisque; a quo enim plurimum sperant, etiamsi ille iis non eget, tamen ei potissimum inserviunt. Optime autem societas hominum coniunctioque servabitur, si, ut quisque erit coniunctissimus, ita in eum benignitatis plurimum confe
Abbreviated transcription (Latin):
autem esse. it a quenq maxiẽ. ut quisꝙ
perfecto nec sapiente feruentior plerũ¬
ꝙ est. Ille autem uirtutes. bonunꝗ uiru
uidentur potius attĩgere. atq hec mn
tia autem. quam quisq habeat erganos
primu illud est in offitio. ut ei pluximũ
tribuamus a quo plurimu diligamur
Sed beniuolentiat. non adolescentuloꝵ
more et ardore. quodam amoris Sed
stabilitate potius et constantia iudice¬
mus. Smalitem erunt merita. ut nõ
meunda sed referenda sit gratia ma¬
ior quedam cura adhibendla ẽ nul¬
lum enim offitium referencla gratia
magis necessariu est. Quod si ea que
uteti da acceperis. maiore mensira
si modo possis iubet reddi hesiodus
quidnam benefitio prouocati facẽ
debemus an: imntari agros fertiles
qui multo plus conferunt ꝙͣ acceperut
& emm si meos quos speramus nobi
profuturos. non dubitamus offitia cõ¬
fecre quales in eos esse debemus. qui
nbprofuerunt. Hlam quom duo gene¬

Expanded text:
autem esse ita quemque maxime, ut quisque autem esse ita quemque maxime, ut quisque perfecto nec sapiente ferventior plerumque est, illae virtutes bonum virum videntur potius attingere. Atque haec in ntia autem, quam quisque habeat erga nos, primum illud est in officio, ut ei plurimum tribuamus, a quo plurimum diligamur, sed benivolentiam non adulescentulorum more ardore quodam amoris, sed stabilitate potius et constantia iudicemus. Sin erunt merita, ut non ineunda, sed referenda sit gratia, maior quaedam cura adhibenda est; nullum enim officium referenda gratia magis necessarium est. Quodsi ea, quae utenda acceperis, maiore mensura, si modo possis, iubet reddere Hesiodus, quidnam beneficio provocati facere debemus? an imitari agros fertiles, qui multo plus efferunt quam acceperunt? Etenim si in eos, quos speramus nobis profuturos, non dubitamus officia conferre, quales in eos esse debemus, qui iam profuerunt? Nam cum duo gene
Abbreviated transcription (Latin):
ut ad largiendum suppetant copre
Uidere efiam licet pleros non ta
natura liberales ꝙͣ quadam gloria
ductos ut benefici uideanturꝰ facere
multa que proficisci ab ostentatio¬
ne magis ꝙ̃ a uoluntate indeantir
Talis autem simulatio. uanitati con¬
iunctior est. ꝙͣ a ut liber alitati. aut
honestati. tertium eãt propositum ut
in benificentia delectus esset dignita¬
tis In quo et mores eius erunt spectã¬
di. in quem benefitium confercur. et
aiumus erga nos et comunitas ac so¬
tietas uite. et ad nostras utilitates offi¬
tia añ collata Sur ut concurrant oia
opt abile est. si miniuis. plures cause ma¬
iotesq. ponderis plus habebunt. Sm
antem uiuitur. non cum perfectis ho¬
mitbus. pleneq sapientibus. sed cu
iis cum quibus non Preclare agitur si
sunt simulaera uirtutis. Etiam hoc
intelligen dum puto.neminem esse
oio negligenduta in quo alitiqua sigm¬
ficatio uirtutis appareat. Colendib

Expanded text:
ut ad largiendum suppetant copiae. ut ad largiendum suppetant copiae. Videre etiam licet plerosque non tam natura liberales quam quadam gloria ductos, ut benefici videantur, facere multa, quae proficisci ab ostentatione magis quam a voluntate videantur. Talis autem sinulatio vanitati est coniunctior quam aut liberalitati aut honestati. Tertium est propositum, ut in beneficentia dilectus esset dignitatis; in quo et mores eius erunt spectandi, in quem beneficium conferetur, et animus erga nos et communitas ac societas vitae et ad nostras utilitates officia ante collata; quae ut concurrant omnia, optabile est; si minus, plures causae maioresque ponderis plus habebunt. Quoniam autem vivitur non cum perfectis hominibus planeque sapientibus, sed cum iis, in quibus praeclare agitur si sunt simulacra virtutis, etiam hoc intellegendum puto, neminem omnino esse neglegendum, in quo aliqua significatio virtutis appareat, colendum
Abbreviated transcription (Latin):
sunit. et qui aliis nocent. ut in alios libe¬
pales sunt. in cadem sunt iniusticiaib
si i suama dem alienã conuettant Sur
auteni multi quidem cupidi splẽ dois
e glotie qui eriputit ab alis quode
aliis largiantut. hi q arbitrantut se
benificoꝰ in suos amicos uisum iri si
locupletent cos quacunꝙ ratione .d
autem t antum ab est ib offitio. ut
nihil ei magis possit esse contracu
Uidendumꝰ est iginir. ut ea libet᷑ ta¬
te utamur. que prosit amicis noce¬
at nemini. Quare.L Sille . O. Cesa̧¬
ris pecumarum translatio a iustis
dominis ad alienos non non debet
liberalitatis uideri. Nihil est enim
liberale quod non idem instum Alt
locus erat cautionis. ne benignitas
maior esset ꝙͣ facultas Suodi qui be¬
igniores uolunt esse ꝙͣ res patiat.
primu in eo peccant quod ĩ uiriosi
sunt in proꝵ imos. quas erm copias
hiis et suppeditati equius ellet et re¬
lmqui eas transferunt ad alienos.
rapiendi et auferendi per mintiam

Expanded text:
sunt, et qui aliis nocent, ut in alios libesunt, et qui aliis nocent, ut in alios liberales sint, in eadem sunt iniustitia, ut si in suam rem aliena convertant. Sunt autem multi, et quidem cupidi splendoris et gloriae, qui eripiunt aliis, quod aliis largiantur, iique arbitrantur se beneficos in suos amicos visum iri, si locupletent eos quacumque ratione. Id autem tantum abest ab officio, ut nihil magis officio possit esse contrarium. Videndum est igitur, ut ea liberalitate utamur, quae prosit amicis, noceat nemini. Quare L. Sullae, C. Caesaris pecuniarum translatio a iustis dominis ad alienos non debet liberalis videri; nihil est enim liberale, quod non idem iustum. Alter locus erat cautionis, ne benignitas maior esset quam facultates, quod, qui benigniores volunt esse, quam res patitur, primum in eo peccant, quod iniuriosi sunt in proximos; quas enim copias his et suppeditari aequius est et relinqui, eas transferunt ad alienos. mque rapiendi et auferendi per iniuriam,
Abbreviated transcription (Latin):
secuorum quibus non male precipiut
qui ita iubent uti seruis ut mercenatiis.
opetam enigendam et iusta prebenda
Cum autem duobus modis. id est ui. aut
fraude fiat iniuria.fraus quasi uulpecu¬
le uis leoni uidetur. Utrimq ab hore
alicuissimum sed fraus ł odio digna
maiore:totius autem ĩ ustanis nulla ta
lunt. id agunt ut boni uiti uideantut¬
esse. De iustitia satis dictum est. de inceps
ut erat propositum. de beneicentia de
de liberalitate dicatur. Quia quidem¬
sed multas habet cautiones: uidendũ
est prutiu ne obsit bemgnitas. et hiis ipĩs
quibus benigne indebitur ficri. et cete¬
tis Deidene maior sit beniꝰgnitas. ꝙ
facultas. Tuom ut pro dignitate ciu¬
ꝙ tribuatut. Idem est iustitie funda¬
mentum. id quod referenda sunt hec¬
omnia Nam et qui gratificant ciupia.
quod obsit illi cui prodesse uelle uicde¬
anitur Non benefcti neꝙ liberales. sȩd
pernciosi et as sentator iuduans

Expanded text:
servorum, quibus non male praecipiunt servorum, quibus non male praecipiunt qui ita iubent uti, ut mercennariis: operam exigendam, iusta praebenda. Cum autem duobus modis, id est aut vi aut fraude, fiat iniuria, fraus quasi vulpeculae, vis leonis videtur; utrumque homine alienissimum, sed fraus odio digna maiore. Totius autem iniustitiae nulla calunt, id agunt, ut viri boni esse videantur. De iustitia satis dictum. Deinceps, ut erat propositum, de beneficentia ae de liberalitate dicatur, qua quidemsed habet multas cautiones. Videndum est enim primum ne obsit benignitas et iis ipsis quibus benigne videbitur fieri et caeteris, deinde ne major sit benignitas quam facultates; tum ut pro dignitate cuique tribuatur, id est enim justitiae fundamentum, ad quam referenda sunt omnia. Nam et qui gratificantur cuipiam, quod obsit illi cui prodesse velle videantur, non benefici neque lperniciosi assentatores iudicandi
Abbreviated transcription (Latin):
aurum posco Nec mi pretium dederitis
ne cauponantes bellum sed belligerates
ferro non auro uitam alcernamus çer¬
tamus utriq. Uos ne uelit an me re gnac hera¬
expetiamur: et hor simul accipe elictum
quloꝵ uirtuti belli fortuna pepercit Eo¬
tundem me libertati parcere certum ẽ.
dono ducite Doq uolentibus.cu magnis
diis: regalis sane et digna eacidaru ge¬
nere sententia Atq etiam si qui singur
temporibus adducti hosti promiseratit
est ili eoipso fidel conseruanda ut pͥmo
punico bello regulus cum de captiuis cõ
ius cõmutatidis rordam missus esset. iura¬
isetq serediturum primu ut uenit cap¬
tiuos peddendos insenatu ⁊ non cẽsuit
Demde cum xetinetctur a propiquis
& amicis. ad supplitium redire maluit
quam fidem datam hoiti fallege Ac¬
de bellicis quidem offitiis satis dictum
est Meminerimus autem ctiam quȩ ad¬
uersus infinios iustitiam esse seruandã
Est autem condicło intima et tortuna

Expanded text:
aurum posco nec mi pretium dederitis, aurum posco nec mi pretium dederitis, Nec cauponantes bellum, sed belligerantes Ferro, non auro vitam cernamus utrique. Vosne velit an me regnare eraexperiamur. Et hoc simul accipe dictum: Quorum virtuti belli fortuna pepercit, Eorundem libertati me parcere certum est. Dono, ducite, doque volentibus cum magnis dis. Regalis sane et digna Aeacidarum genere sententia. Atque etiam si quid singuli temporibus adducti hosti promiserunt, est in eo ipso fides conservanda, ut primo Punico bello Regulus captus a vis commutandis Romam missus esset iurassetque se rediturum, primum, ut venit, captivos reddendos in senatu non censuit, deinde, cum retineretur a propinquis et ab amicis, ad supplicium redire maluit quam fidem hosti datam fallerede bellicis quidem officiis satis dictum est. Meminerimus autem etiam adversus infimos iustitiam esse servandam. Est autem infima condicio et fortuna
Abbreviated transcription (Latin):
pud maiores nostros. is dicebatur que
nuc peregrinum dicimus Indicad
ceii rabule aut statutus dies cum hos¬
teitem aduersus hostem eterna auto¬
ritꝗs. Sud ad hanc mans uetudineni
⁊ddi potest eum qui cuom bellume ge¬
rꝗs tam molli nomĩe appellare Qua ꝙͣ
id nomen durius efficir iam uetustal.
⁊ peoegrino enim iam recessit. Et ꝓpie
nl eo qͦui arma conferret remausst¬
Quom uero de imperio decertatur bello
subesse oportet easdem quas paulo ante
iustas dixi causas essebelloru. Sed eabella
acerbe gerenda sunt. ut enim quom ciui
liter contendimus. aliter si est mimicus a¬
liter si competitor eum altero certamen
honoris et clignitatis est. cum altero capi¬
tis et fame. sicꝰ cum celtiberis cura ombris
bellum ut cum inimicis gerebatut. uter
esset non uter imperarer. cum latinis et
capatur pem fidei fragi crudelis anbal a
reliqui iustigres. Pirri quidem lecapti¬
uii reddendis illa est preclar. Rec mi

Expanded text:
pud maiores nostros is dicebatur, quem pud maiores nostros is dicebatur, quem nunc peregrinum dicimus. Indicant duodecim tabulae: aut status dies cum hoste, itemque: adversus hostem aeterna auctoritas. Quid ad hanc mansuetudinem addi potest, eum, quicum bellum geras, tam molli nomine appellare? Quamquam id nomen durius effect iam vetustas; a peregrino enim recessit et proprie in eo, qui arma contra ferret, remansitCum vero de imperio decertatur belloqse tamen oportet easdem, quas dixi paulo ante iustas causas esse bellorum. Sed ea bella, acerbe gerenda sunt Ut enim cum civi aliter contendimus, si est inimicus, aliter, si competitor cum altero certamen honoris et dignitatis est, cum altero capitis et famae, sic cum Celtiberis, cum Cimbris bellum ut cum inimicis gerebatur, uter esset, non uter imperaret, cum Latinis, Sacabatur. Poeni foedifragi, crudelis Hannibal, reliqui iustiores. Pyrrhi quidem de captivis reddendis illa praeclara: Nec mi
Abbreviated transcription (Latin):
rebus p̾etitis geratur. aut denuntiatu
antesit et inde dictum Pompilius impe¬
rator tenebat prouintiam in cuius eter¬
citu catonis filius tyro militabat. Quom
autem pompilio uideretur unam dimi¬
ttere legionem Catonis quoq filium ꝗ
in candem legione militabat dimisitꝰ
Sed cum amore pugnandi in exercitu
remansisset Cato ad pompilium scrip¬
sit ut si eum pateretur in exercitu ina¬
sacramento quia atnisso priore. iute cũ
ostibus pugnare non poterat. Adeo
suma erat obseruatio in bello monẽ¬
do. Aqrci quidem catonis senis exem
plã est błd marcum filium in qua scrib¬
it se audisse eum missum factum ee
a consule. Quornĩ macedonia bello psi¬
co miles esset. Monet igitur ut caueat
ne preliu meat negatꝰ eium ius esse ꝙ
miles non sit cum hoste puignate. Equi¬
dem etiam illud anima dierto quod
qui proprio nomine perduellis esset
hbstis uocaretur. lenitate uerbi rei
tristitiam mitigante. Hlostis enim a¬

Expanded text:
rebus repetitis geratur aut denuntiatum rebus repetitis geratur aut denuntiatum ante sit et indictum. Popilius imperator tenebat provinciam, in cuius exercitu Catonis filius tiro militabat. Cum autem Popilio videretur unam dimittere legionem, Catonis quoque filium, qui in eadem legione militabat, dimisit. Sed cum amore pugnandi in exercitu remansisset, Cato ad Pompilium scripsit, ut si pateretur in exercitu remasacramento, quia priore amisso, jure cum hostibus pugnare non psumma erat observatio in bello movendo. M. quidem Catonis senis est epistula ad M. filium, in qua scribit se audisse eum missum factum esse a consule, cum in Macedonia bello Persico miles esset. Monet igitur, ut caveat, ne proelium ineat; negat enim ius esse, qui miles non sit, cum hoste pugnare. Equidem etiam illud animadverto, quod, qui proprio nomine perduellis esset, is hostis vocaretur, lenitate verbi rei tristitiam mitigatam. Hostis enim a
Abbreviated transcription (Latin):
immanes fuerunt ut maiores nostri
tusculanos equos uolscos sabinos erni¬
cos in ciuitate etiam acceperũt ał sar¬
taginem numantiam funditus sulstu¬
lerunt Nollem corithum Sed credo
aliquos secutos oportunitatem loci.ma.¬
xime ne posset̾ aliquando ad bellu
Fatiendum locus ipse adhortari. Mea
quidem sententia pauciꝗ̃ nihil habit᷑a
sit insidiarum semper est consulendu.
in quo si mihi esset obtemperatumꝰ at
aliquam rem .p. que nunc nulla est ha¬
beremus. Et tum hiis quosui deuicerira
consulendum est tum ⁊t hii qui armis
positis ad imperatorum fidem cõ¬
fugient quam uis murũ aries peussit
recipiendi sunt in quo tantopere apud
nostros iustitia culta est ut ii qui ciulta¬
tem aut nactiones deuictas bello ĩfidẽ
recepissent. earum patroni essent more
maiorum. At belli quidem equitas sac̃¬
tissime feciali populi romani iuire ꝑ¬
scripta est. Be quo intelligi potest nuł¬
lur bellum esse iustum nisi quod aut

Expanded text:
immanes fuerunt, ut maiores nostri immanes fuerunt, ut maiores nostri Tusculanos, Aequos, Volscos, Sabinos, Hernicos in civitatem etiam acceperunt, at Carthaginem et Numantiam funditus sustulerunt; nollem Corinthum, sed credo aliquid secutos, opportunitatem loci maxime, ne posset aliquando ad bellum faciendum locus ipse adhortari. Mea quidem sententia paci, quae nihil habitura sit insidiarum, semper est consulendum. In quo si mihi esset optemperatum, si non optimam, at aliquam rem publicam, quae nunc nulla est, haberemus. Et cum iis, quos vi deviceris, consulendum est, tum ii, qui armis positis ad imperatorum fidem confugient, quamvis murum aries percusserit, recipiendi. In quo tantopere apud nostros iustitia culta est, ut ii, qui civitates aut nationes devictas bello in fidem recepissent, earum patroni essent more maiorum. Ac belli quidem aequitas sanctissime fetiali populi Romani iure perscripta est. Ex quo intellegi potest nullum bellum esse iustum, nisi quod aut
Abbreviated transcription (Latin):
regredi ꝙ̃ progredi malent id cũ ułriq
fecissent aliquantum agri in medio pe¬
lictum est. Itaq illoꝵ fines sicut ipsi di¬
populo romano a diudicauit. deciper
Hoc quidem est non iudiçare Quo ciro¬
ca in orani re est fugienda talis solertia
Sunt autem quedam offitia etiam ad¬
uersus cos seruanda a quibꝰ ĩ iuitiam
acceperis Est enim ulciscendi et ꝓunie¬
di modus atꝗhaud scio an satis lit em
qui lacessierit ĩ urie suȩ penitere ut
et ipe nequid tale post hac fatiat et
ceteri sint ad iniuria tar diores Atq
in re.p. maxime conseruancla sunt
iuira belli. Nam quom sint duo decer
tandi genera unum per disceptationẽ
alterum per uim cumq illud propriũ
it homitus hoc beliarum confugiẽdũ
est ad posterius. si uti non licet supiore
Quare suscipienda quidem bella ob
cam causatti ut sine ĩniria in pace iu¬
uatur parta autem uictoria conserua¬
d sfurit ii qui non crudeles in bello nec

Expanded text:
regredi quam progredi mallent. Id cum utrique regredi quam progredi mallent. Id cum utrique fecissent, aliquantum agri in medio relictum est. Itaque illorum finis sic, ut ipsi di quod erat, populo Romano adiudicavit. Decipere hoc quidem est, non iudicare. Quocirca in omni est re fugienda talis sollertia. Sunt autem quaedam officia etiam adversus eos servanda, a quibus iniuriam acceperis. Est enim ulciscendi et puniendi modus; atque haud scio an satis sit eum, qui lacessierit, iniuriae suae paenitere, ut et ipse ne quid tale posthac et ceteri sint ad iniuriam tardiores. Atque in re publica maxime conservanda sunt iura belli. Nam cum sint duo genera decertandi, unum per disceptationem, alterum per vim, cumque illud proprium sit hominis, hoc beluarum, confugiendum est ad posterius, si uti non licet superiore. Quare suscipienda quidem bella sunt ob eam causam, ut sine iniuria in pace vivatur, parta autem victoria conservandi ii, qui non crudeles in bello, non