comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uirgo considera. Concupiscitur a dña
femina ad olescens. nec ad concupiscẽtiã
prouocatur: rogatur. ⁊ effugit. Una hac
in re. ⁊ blandit᷑ & supplicat que incet̾is
imꝑabat. Amator dei. mulieris amo¬
re non uincitur. Castum animũ nec
etas adolescentie ꝑmouet: nec diligen
tis auctoritas. Contempta frequent̾ dña.
propiores adolescenti insidias tendit̾ in
secreto ac sine testib manu impudens
apprehendit: ꝓcatiorib uerbis hortatur
ad crimen. nec quidem hinc uincitur:
sed ut uerba uerbis. ita res reb refert. Ñ¬
Nam qui frequent̾ rogatus negauerat:
illud euangłicum diceretur. qui uid̾it
mulierem ad concupiscendum eã. iam
mechatus est incorde suo. ille ñ aspec¬
tu solum. s ipso pene complexu ꝓuo¬
catus a femina: feminam non concupi¬
uit. Castitatis uirtutẽ huc usq mira¬
ta es: nunc respice benignitatem. Priꝰ ꝗͣ.
propħa diceret. unusquisq malitiam
proximi sui non reminiscatur incorde

Expanded text:
virgo considera. Concupiscitur a domina virgo considera. Concupiscitur a domina femina adolescens, nec ad concupiscentiam provocatur; rogatur et fugit: una hac in re et blanditur et supplicat, quae in caeteris imperabat. Amator Dei, mulieris amore non vincitur; castum animum nec aetas adolescentiae permovet, nec diltis auctoritas. Contempta frequenter domina, propiores adolescenti insidias tendit. In secreto ac sine testibus, manu impudens apprehendit: ac procacioribus verbis hortatur ad crimen. Ne hic quidem vincitur, sed ut verba verbis, ita res rebus refert. Nam qui frequenter rogatus negaverat: illud evangelicum diceretur: Qui viderit mulierem ad concupiscendum eam, jam moechatus est tu solum, sed ipso pene complexu provocatus a femina, feminam non concupivit. Castitatis virtutem hucusque mirata es; nunc respice benignitatem. Priusquam Propheta diceret, Unusquisque malitiam proximi sui non reminiscatur in corde
Abbreviated transcription (Latin):
regione peccante. contra multitudinis
uitia. tenuit scĩtatem. Qui ut beatus
petrus ait. uisu ⁊ auditu iustus erat.¬
& inter pessimos positus. mala eoꝵ &
oculis uersabant᷑: ⁊ aurib. atq ideo
simili exemplo. ut ille diluino. ita bic
est ereptus incendio. Quid abraham
amicum dei. quid ysaac. ⁊ iacob me¬
morem: quam ꝑfecte impleuerunt
dñi uoluntatem: Uel hinc possumꝰ
estimare. quod familiari quadam &
p̃cipua dignitaie. eoꝵ dm̃ se uoluit
nominari. ego sum inquit ds̃ abrahã.¬
&e deus ysaac & ds̃ iacob. hoc nomen
meum est sempit̾num: ⁊ memoriale in
generationes generationũ. Ioseph fi¬
delis dñi famulus. ⁊ ꝑfectus apuero.
aquib se uiderat adorandum. Dem̃
egyptio domino traditus. semꝑ tam̃
ingenue anime tenuit dignitatem:
docuitq eremplo suo. & seruos ⁊ lib̾os
inpeccando non conditionẽ cuiquam
obeẽ. sed mentem. Hic queso remorare
paulisper. & castum animum sollicite

Expanded text:
regione peccante, contra multitudinis regione peccante, contra multitudinis vitia tenuit sanctitatem. Qui ut beatus Petrus ait visu et auditu justus erat : et inter pessimos positus, mala eorum et oculis aversabatur et auribus: atque ideo simili exemplo, ut ille diluvio, ita hic est ereptus incendio. Quid Abraham amicum Dei, quid Isaac et Jacob memorem? Quam perfecte impleverint Domini voluntatem, vel hinc possumus aestimare, quod fampraecipua dignitate, eorum se Deum voluit nominari: Ego sum, inquit, Deus Abraham, Deus Isaac, et Deus Jacob: hoc nomen meum sempiternum, et memoriale in generationes generationum . Joseph fidelis Domini famulus a puero ta quibus se viderat adorandum; deinde Aegyptio domino traditus, semper tamen ingenuae animae tenuit dignitatem; docuitque exemplo suo et servos liberos in non peccando, et non conditionem cuiquam obesse, sed mentem. Hic, quaeso, remorare paulisper, et castum animum sollicite
Abbreviated transcription (Latin):
tis quesiuit exemplum. s ipse ꝑbuit¬
⁊ ideo totius orbis imminente nau¬
fragio. solus ex omnib meruit audi¬
re. intra tu ⁊ domus tua marcham.⁊
quia te uidi iustum ingeneratione
ista coram me. Ante deum autem
ille iustus ꝓbatur. qui ⁊ corpore sc̃s
est corde. Melchisedech. sacerdos dĩ
legitur: cuius meritum ex hoc facile
intelligi potest. quod multo post fu¬
turum dñi sacram̃tum ante signaũ.
ac sacrificio panis ⁊ uini. misterium
corporis. ⁊ sanguinis expssit. ac sacer
dotii sui typo xp̃i sacerdotiũ figura¬
uit: cui a patre dicit᷑. Tues sacerdos in
et̾num. scd̾m ordinem melchisedech.
Nam ⁊ quod benedicit abraha pͥncipẽ
illius signantissime ostendit figuram:
qui ꝑfidem suam ⁊ iudeis donauit
benedictionẽ ⁊⁊ gentib. Loth quoq sc̃i
noe uirtutem secutus. inter tot peccã¬
tium exempla iusticiam ñ reliquit.⁊
Et ut illum totius mundi ñ uicit exẽ

Expanded text:
tis quaesivit exemplum, sed ipse praebuit. Ettis quaesivit exemplum, sed ipse praebuit. Et ideo totius orbis imminente naufragio, solus ex omnibus meruit audire, Intra tu et domus tua in arcam, quia te vidi justum in generatione ista coram me . Ante Deum autem ille justus probatur, qui corpore sanctus est et corde. Melchisedec sacerdos Dei legitur, cujus meritum facile ex hoc intelligi potest, quod multo post futurum Domini Sacramentum ante signavit, ac sacrificio panis et vini mysterium corporis et sanguinis expressit, ac sacedotii sui typo, Christi sacerdotium figuravit, cui a Patre dicitur: Tu es sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedec . Nam et quod benedicit Abraham principem illius signatissime ostendit figuram, qui per fidem suam et Judaeis donavit benedictionem et gentibus. Lot quoque, sancti Noe virtutem secutus, inter tot peccantium exempla, justitiam non reliquit. Et ut illum totius mundi exemplum non
Abbreviated transcription (Latin):
eis conscientia eoꝵ: & inxer se in¬
uicem accusantium cogitationũ
usi sunt om̃s quos inter adam atq
moysen scẽ uixisse ⁊ ꝑ lacuisse deo scͥp¬
tura cominemorat: q̃uoꝵ tibi exẽpli
causa aliqui ꝓponendi sunt. ut faci¬
le intelligas quantum sit nature bo¬
num. cum eam legis uice docuisse iu
magistram secutus. ita dnm̃ ꝓmeruit:
ut cum ei offerret hostiam. dam grate
sacrificium eius acceptum deofit. ut
frem iuinuidiam concitaret: quem
iustum in euangłio dñs ipse cõmemo¬
rans. breuiter ꝑfectionem eiꝰ ex posu¬
it. Omnes enim uirtutum sꝑecies:
uno iusticie nomine continentur.
Beatum enoch ita placuisse deo legi¬
mus. ut eum emedio mortaliũ ra¬
peret: ⁊ in mundo consuminatum
de mundi habitatione tranfferret.
Noe iustus ingeneratione sua ⁊ ꝑ
fectus asseritur cuius scĩtas eo ma¬
gis est admirabilis. quo toto ꝓrsus
aiusticia declinante mundo. solus
iustus inuentus est. nec ab alio scĩta¬

Expanded text:
eis conscientia eorum, et inter se ineis conscientia eorum, et inter se invicem accusantium cogitationum,usi sunt omnes, quos inter Adam atque Moysen sancte vixisse, atque placuisse Deo, Scriptura commemorat. Quorum tibi, exempli causa, aliqui proponendi sunt: ut facile intelligas, quantum sit naturae bonum, cum eam legis vice docuisse jusmagistram secutus, ita Dominum promeruit, ut dum ei offerret hostiam, tam grate sacrificium ejus acceptum Deo fuerit, ut fratrem in invidiam concitaret . Quem justum in Evangelio Dominus ipse commemorans , breviter perfectionem ejus exposuit. Omnis enim virtutum species, uno justitiae nomine continetur. Beatum Enoch ita placuisse Deo legimus, ut eum e medio mortalium raperet: et in mundo consummatum, de mundi habitatione transferret . Noe justus in generatione sua, et perfectus, asseritur: cujus sanctitas eo magis est admira justitia declinante mundo, solus justus inventus est; nec ab alio sanctita
Abbreviated transcription (Latin):
e contrario innocens etiã inter ipsa
tormenta fruit᷑ conscientie securita¬
te: ⁊ cum de pena metuat. de inno¬
centia gloriatur. Est enim est inꝗͣ.
in animis nr̃is naturalis quedã ut
ita dixerim scĩtas. quȩ uelut in arce
animi p̾sidens. exercet mali boniq
iudicium: & ut de honestis rectisq
auctib fauet. ita sinistra queq oꝑa
condemꝑnat. atq ad conscientie des¬
tunonium. diuersas partes dome¬
stica quadam lege diuidicat: nec
ullo prorsus ingenio aut fucato
aliquo argumentoꝵ colore decrꝑit.⁊
ipsis nos cogitationib fidelissimis
& integerrimis sane testib aut
arguit aut defendit. huius legis
scribens ad romanos meminit a¬
tam. uelut in quilydam cordis ta¬
bulis scriptam ẽẽ testatur. Cum
enim inquit gentes quȩ legem
non habent. naturaliter quȩ legis
sunt faciunt. huiuscemodi legem
non habentes ipsi sibi sunt ler qͥ
ostendunt oꝑus legis scriptum
incordib suis. testimoniũ reddẽte

Expanded text:
e contrario innocens etiam inter ipsa e contrario innocens etiam inter ipsa tormenta fruitur conscientiae securitate, et, cum de poena metuat, de innocentia gloriatur. Est enim, inquam, in animis nostris naturalis quaedam, ut ita dixerim, sanctitas, quae velut in arce animi praesidens, exercet mali bonique judicium; et ut honestis rectisque actibus favet, ita sinistra opera condemnat, atque ad conscientiae testimonium diversas partes domestica quadam lege dijudicat: nec ullo prorsus ingenio, aut fucato aliquo argumentorum colore decipit; ipsis nos cogitationibus, fidelissimis et integerrimis sane testibus, aut arguit, aut defendit. Hujus legis scribens ad Romanos meminit Atam velut in quibusdam tabulis cordis scriptam esse, testatur: Cum enim, inquit, gentes, quae legem non habent, naturaliter quae legis sunt, faciunt: hujuscemodi legem non habentes, ipsi sibi sunt lex. Qui ostendunt opus legis scriptum in cordibus suis: testimonium reddente
Abbreviated transcription (Latin):
ipsum unusquisq attentius resꝑici¬
at. In terrogemus quid de hoc senti¬
aut ꝓprie cogitationes. ferat senten¬
tiam de nature bono ipsa conscientia:
instruam domestico magisterio a¬
nimi ⁊ mentis bona ñ aliunde ma¬
gis queq qͣm ab ipsa mente discamꝰ.
Quid illud obsecro ẽ quod ad omne pec¬
catum aut erubescimus. aut timemus.
& culpam facti nunc rubore uultus.
nune pallore monstramus. ac trepi¬
dante animo etiam in minimis de¬
lictis testem effugimus. conscientͥa re¬
mordemꝰ e diuerso autẽ inomni bo¬
no letreonstantes. intrepidi sumus.
sibi ipsa natura quȩ hoc ipso decla¬
rat bonum suum quo ei malum
displicet:idum in bono tantũ oꝑe
confidit. quid solum eã doceat ostẽ¬
dit: hinc illud est quod freqͣnter
conscientie tormenta deseuunt.
& latentẽ reum secreta mentis
pena ꝑsequitur: nec ullus post eul¬
pam impunitatis locus. dum fit re¬
atus ipse supplicium. Hinc ẽ quod

Expanded text:
ipsum unusquisque attentius respiciipsum unusquisque attentius respiciat: interrogemus quid de hoc sentiant propriae cogitationes; ferat sententiam de naturae bono ipsa conscientia; instruamur domestico magisterio animi, et mentis bona non aliunde magis quaeque, quam ab ipsa mente, discamus. Quid illud, obsecro, est quod ad omne peccatum aut erubescimus, aut timemus, et culpam facti nunc rubore vultus, nunc pallore monstramus, ac trepidante animo etiam in minimis delictis testem effugimus, conscientia remordemur; ex diverso autem in omni bono laeti, constantes, intrepidi sumus, est ipsa natura, quae hoc ipso declarat bonum suum, quo ei malum displicet; et dum in bono tantum opere confidit, quid solum eam deceat, ostendit? Hinc illud est, quod frequenter conscientiae tormenta desaeviunt, et latentem reum secreta mentis poena persequitur; nec ullus post culpam impunitati locus est, dum fit reatus ipse supplicium. Hinc est quod
Abbreviated transcription (Latin):
lunt. uideantur emendare uelle
naturam. euius bonum ita gene¬
ralider cunctis institutum ẽ. ut in
gentilib quoq hominib qui sine
ullo dei cultu sunt. se ñ nunquã
ostendat ac ꝓferat. Quã multos
eium phylosophorũ ⁊ audiuimꝰ
& legimus. ⁊ ipsi uidimꝰ castos.
patientes. modestos. liberales. ab¬
stinentes. benignos. ⁊ honores si¬
mul mundi .⁊ delicias respuen¬
tes:⁊ amatores iusticie ñ minus
quã scientie. Unde qeso hõib
alieras adeo ista quȩ deo placent.
Unde autem illis bona. nisi denat᷑e
bono: & cum ista que dixi uel om̃ia
inimoriel singula insingulis hab̾i
uideamus. cum omnium una natu¬
ra sit. exemplo suo inuicem sibi ostẽ¬
dunt omnia in om̃ib ẽẽ posse: que
uel omnia in omnib uel singula
in singłis inueniant᷑. Qd̃ si etiam
sine deo homines ostendunt quales
adeo facti sunt: uide quid xp̃iani fa¬
cere possunt:. quoꝵq in melius ꝑ xp̃m¬
ad anime nr̃e secreta ueniamus. se¬

Expanded text:
lunt, videantur emendare velle lunt, videantur emendare velle naturam: cujus bonum ita generaliter cunctis institutum est, ut in gentilibus quoque hominibus, qui sine ullo cultu Dei sunt, se nonnunquam ostendat ac proferat. Quam multos enim philosophorum et audivimus, et legimus, et ipsi vidimus castos, patientes, modestos, liberales, abstinentes, benignos, et honores mundi simul et delicias respuentes, et amatores justitiae non minus quam scientiae? Unde, quaeso, hominibus alienis a Deo ista, quae Deo placent? unde autem illis bona, nisi de naturae bono? Et cum ista, quae dixi, vel omnia in uno, vel singula in singulis haberi videamus; cum omnium natura una sit, exemplo suo sibi invicem ostendunt, omnia in omnibus esse posse, quae vel omnia in omnibus, vel singula in singulis inveniantur. Quod si etiam sine Deo homines ostendunt, quales a Deo facti sunt; vide quid Christiani facere possunt, quorum in melius per Chad animae nostrae secreta veniamus. Se
Abbreviated transcription (Latin):
dedit. ut uoluntatẽ eius ex nr̃a
uoluntate faceremꝰ. Qd cum ita
sit: hoc quoq ipsum qͦd etiã mala
facere possumuis. bonum ẽ Bonũ
inquã: quia boni pardem meliorẽ
facit. facit enim iꝑsam uoluntariã
sui iuris: non necessitate deuinctã.
s iudicio liberam. Licet quipꝑe
nobis eligere. refutare. ꝓbare. res¬
puere: nec ÷ quo magis rationabi¬
lis creatura ceteris preferat᷑. nisi
quod cum omnia alia conditioĩs
tantum ac necessitatis bonũ ha¬
beant. hec sola habet etiã uolun¬
tatis. S pleriq imꝑie non minꝰ
quam imꝑite eum suꝑ statu ho
minis querit᷑ uereor dicere. quasi
rep̃hendentes opus dñi. talẽ illum
aiunt debuisse fieri. qui om̃ino
facere non posset malum. Dicit
itaq figmnentum ei qui se finxit.
quud me fecisti sic: & imꝓbissimi
hominũ dum dissimulant bene¬
id ipsum administrare quod facti
sunt. aliter se factos fuisse malurs.⁊
ut qui uitam suam emendare no¬

Expanded text:
dedit, ut voluntatem ejus ex nostra dedit, ut voluntatem ejus ex nostra voluntate faceremus. Quod cum ita sit, hoc quoque ipsum quod etiam mala facere possumus, bonum est. Bonum, inquam, quia boni partem meliorem facit. Facit enim ipsam voluntariam sui juris: non necessitate devinctam, sed judicio liberam. Licet quippe nobis eligere, refutare, probare, respuere. Nec est quo magis rationabilis creatura caeteris praeferatur, nisi quod cum omnia alia conditionis tantum, ac necessitatis bonum habeant, haec sola habeat etiam voluntatis. Sed plerique impie, non minus quam imperite, cum super statuminis quaeritur vereor dicere, quasi reprehendentes opus Domini, talem illum aiunt debuisse fieri, qui omnino facere non posset malum. Dicit itaque ei figmentum qui se finxit: Quid me fecisti sic ? Et improbissimi hominum, dum dissimulant id ipsum bene administrare quod facti sunt, aliter se factos esse malunt; ut qui vitam suam emendare no
Abbreviated transcription (Latin):
boni uecessitatem. Nam si diligẽ¬
der retractes. ⁊ ad subtiliorem intel¬
lectum cogas amimũ: hinc tibi me¬
lior status hominis ac suꝑior appa¬
rebit: unde putat᷑ inferior. In hoc
enim gemini itineris discrimine
uihac utriusq lib̾tate partis: ra¬
tionabilis anime decus positum
est. hinc inquã totus nature nr̃e
honor consistit. hinc dignitas. hutc
deniq optuni quiq laudem me¬
rentur. hinc p̾mium: nec eẽt om̃¬
tis: si is ad malum transire non po¬
tusset. Uolens naniq deus ratio¬
nabilem creaturam uoluntarii bo
tate donare. utriusq partis possi¬
bilitatem homini inserendo ꝓpriũ
eius fecit eẽ quod uelit᷑ ut boni ac
mali caꝑax naturaliter utrumq
posset: ⁊ ad alterutrum uoluntate
de flecteretur. Neq aliter sponta¬
neum habere poterat bo
bere potuisset. Utrumq nos posse
uoluit oꝑtimus creator sed unũ
facere. bonum scilicet qd̾ ⁊ imꝑauit
Alaliq facultatem ad hoc tantum

Expanded text:
boni necessitatem. Nam si diligenboni necessitatem. Nam si diligenter retractes, et ad subtiliorem intellectum cogas animum: hinc tibi melior status hominis ac superior apparebit, unde putatur inferior. In hoc enim gemini itineris discrimine, in hac utriusque libertate partis, rationabilis animae decus positum est. Hinc, inquam, totus naturae nostrae honor consistit: hinc dignitas, hinc denique optimi quique laudem merentur, hinc praemium. Nec esset omtis si is ad malum transire non potuisset. Volens namque Deus rationabilem creaturam voluntarii bontate donare: utriusque partis possibilitatem homini inserendo, proprium ejus fecit esse quod velit, ut boni ac mali capax naturaliter utrumque posset: et ad alterutrum voluntatem deflecteret. Neque enim aliter spontaneum habere poterat bonbere potuisset. Utrumque nos posse voluit optimus Creator, sed unum facere, bonum scilicet, quod et imperavit: malique facultatem ad hoc tantum
Abbreviated transcription (Latin):
ditus. quẽ uel ex hoc uoluit nature
sue intelligere dignitatem. dum for¬
diora sibi subiecta miratur animalia.
Neq enim nudum illum ac sine p̾¬
sidio dereliquit. hec diuersis ꝑ iculis
ermem extrinsecus fecerat. melius
intus armauit ratione scilicet atq
prudentia: ut ꝑ intellectum iuigo¬
remq mentis quo ceteris p̾stabat
animalib. factorem omnium solus
agnosceret: ⁊inde seruiret dõ. unde
aliis dominabat᷑. Quẽ tamen iusti¬
cie ex secutorẽ dñs uoluntariũ eẽ
uoluit ñ coactum i ideo reliquit
eum inmanu consilii sui. posuitq
ante eum uitam ⁊ mortem bonũ
& malum:⁊ quod placuerit er dabi¬
tur illi. Unde etiam in deudõnomio
legimus. Uitam ⁊ mortẽ dedi ande
faciem tuã. benedictionẽ ⁊ maledic¬
tionem. Elige tibi uitam ut uiuas.
illud remordeat de. in quo demere
imꝑitum uulgus offendit᷑ ut ideo¬
non uere bonum factum homi.¬
nem putes quia is facere ma¬
lum potest. nec ipsiuᷤ nature ui¬

Expanded text:
ditus, quem vel ex hoc voluit naturae ditus, quem vel ex hoc voluit naturae suae intelligere dignitatem, dum fortia sibi subjecta miratur animalia. Neque enim nudum illum, ac sine praesidio reliquit, nec diversis periculis ermem extrinsecus fecerat, melius intus armavit: ratione scilicet atque prudentia, ut per intellectum vigoremque mentis, quo caeteris praestabat animalibus, factorem omnium solus agnosceret: et inde serviret Deo, unde aliis dominabatur. Quem tamen justitiae exsecutorem Dominus voluntarium esse voluit, non coactum. Et ideo reliquit eum in manu consilii sui . Posuitque ante eum vitam et mortem, bonum et malum: et quod placuerit ei, dabitur illi. Unde etiam in Deuteronomio legimus: Vitam et mortem dedi ante faciem tuam, benedictionem et maledictionem: elige tibi vitam, ut Al. eillud remordeat te, in quo temere imperitum vulgus offendit. Et ideonon vere bonum factum hominem putes, quia is facere malum potest: nec ipsa naturae vi
Abbreviated transcription (Latin):
quanto minus se posse credat: idum
quod ine̾e̾ sibi ignorat. id se existi¬
mat non habere. ꝓferenda semꝑ in no
exercere poterit. cum eas se didicerit¬
habere. Optima enim animi incitam̃¬
ta suno cum docet᷑ aliquis posse qd̃
cupiat. Nam ⁊ mbello ea exhortatio
maxima ẽ. eaq plir imũ auctoritatiᷤᷤ
habet quȩ pugnatorẽ de uirib admo¬
net. Primum itaq debet nature hu¬
mane bonum de eius auctore metiri.
deo scilicet: qui cum uniuersa mũdi.
& que intra mundum sunt oꝑa bo¬
na:i ualde bona fecisse referatur. qͣn¬
to putas p̾stantiorem ipsũ hominẽ
fecit. ꝓpter quem om̃ĩa etiam intel¬
ligitur illa condidisse: Quem dum
sit facturus ostendit. Deinde cum
subiecit ei unuersa animalia. eũq
etiam constituit eoꝵ dnm. que uel
mole corporis uel uirium magnitu¬
dine. uel armis dentium. multo ua¬
lentiora homine fecerit: satis decla-¬
rat quanto pulchrius sit hõ ipse con¬

Expanded text:
quanto minus se posse credat: et dum quanto minus se posse credat: et dum quod inesse sibi ignorat, id se existimat non habere. Proferenda semper in nexercere poterit, cum eas se habere didicerit. Optima enim animi incitamenta sunt, cum docetur aliquis posse quod cupiat. Nam et in bello ea exhortatio maxima est, eaque plurimum auctoritatis habet, quae pugnatorem de viribus suis admonet. Primum itaque debes naturae humanae bonum de ejus auctore metiri, Deo scilicet, qui cum universa mundi, et quae intra mundum sunt, opera bona, et valde bona fecisse referatur: quanto, putas, praestantiorem ipsum hominem fecit: propter quem omnia etiam intelligitur illa condidisse! Quem dum sit  Al. esset facturus, ostendit. Deinde cum subjecit ei universa animalia: eumque etiam constituit eorum dominum, quae vel mole corporis, vel virium magnitudine, vel armis dentium multo valentiora homine fecerit: satis declarat, quanto pulchrius sit homo ipse con
Abbreviated transcription (Latin):
germen celeste plantauerit: dum
illud sollicite cupit ab aliis irrigari.
Remoti gͥ a temeritate ⁊ ab ambitio¬
ne liberi. ꝓposito insudemꝰ oꝑi. nec
de mediocritate diffidimus ingenii.
quod credimus ⁊ fide matris n me¬
rito uirginis adiuuari. Quociens¬
michi de institutione morũ. ⁊ sc̃e ui¬
te conuersatione dicendũ est. soleo
prns humane nature uim qualita¬
temq monstrare. ⁊ quid efficere possit
ostendere: ac iam inde audientis ani¬
mum adspecies incitare uirtutũ: ne
nichil ꝓsit ad ea uocari. que sibi forte
impossibilia eẽ p̃sumpserit. Nequaꝗͣ.
di: nisi spe comite ducam᷑. Si quidem
appetendi om̃is conatus perit: conseqͣn¬
di desꝑatione. Quẽ ego ex hortationis ꝑ¬
ordinem. cum in aliis quoq opuscłis
tenuerim. tunt hic maxime obseruan¬
dum puto: ubi eo plenius nature bo¬
num de clarari deb&. quo instituen¬
da est uia ꝑfectior: ne tanto remissior
sit aduirtutem animus ac tardior.

Expanded text:
germen coeleste plantaverit, dum germen coeleste plantaverit, dum illud tam sollicite cupit ab aliis irrigari. Remoti igitur a temeritate, et ab ambitione liberi, p mediocritate diffidamus ingenii, quod credimus et fide matris et merito uirginis adiuuarimihi de institutione morum, et sanctae vitae conversatione dicendum est, soleo prius humanae naturae vim qualitatemque monstrare, et quid efficere possit, ostendere: ac jam inde audientis animum ad species incitare virtutum: ne nihil prosit ad ea vocari, quae forte sibi impossibilia esse praesumpserit. Nequaquamdi, nisi spe ducamur comite. Siquidem appetendi omnis conatus perit consequendi desperatione. Quem ego exhortationis ordinem, cum in aliis quoque Opusculis tenuerim, tunc hic maxime observandum puto: ubi eo plenius naturae bonum declarari debet, quo instituenda est vita perfectior, ne tanto remissior sit ad virtutem animus ac tardior,
Abbreviated transcription (Latin):
q genere uuendi: ⁊ quod facile ip¬
sa multoꝵ societate uilescat. nouu
aliquid .⁊ inusitatum requirit pre¬
cipuum ac singulare quoddã flagi¬
tat. non minus conuersionẽ suam.
quam conuersationẽ cupit eẽ mira¬
bilem. In scło nobilis: apud dm̃ cu¬
pit eẽ nobilior. Tan p̃ciosa requirit
in morib.: quam contempsir in reb.
dorem. hanc tante ꝑfectionis sitim.
quod unquã satiabit flum̃ inge¬
nii: que uis aliquando orationis. q̃
copia tantũ exprimere uerbis pot̾it.
quantũ parata ẽ uirgo reb imple¬
re: Nobis uero donanda est uenia.
qui ad ornandum dñi tab̾naculum.
scdm uires nr̃as munus offerimus.
Nec ueremur ne temere scribendo
ad tante nobilitatis uirgininẽ: ultro
nos morsib tradamus in uidie. Scri¬
bimus enim petente scã matre eiꝰ
immo iubente. idq a nob̾ transma¬
rinis litteris miro cum desiderio
animi flagitante: quȩ facile ostẽdit
quo studio quantaq cura. infiliam

Expanded text:
ique genere vivendi; et quod facile ipique genere vivendi; et quod facile ipsa multorum societate vilescat, novum aliquid et inusitatum requirit: praecipuum ac singulare quoddam flagice laudata est, polluere et labefactare quam conversionem cupit esse mirabilem. In saeculo nobilis, apud Deum cupit esse nobilior. Tam pretiosa requirit in moribus, quam contempsit in rebus.dorem, hanc tantae perfectionis sitim, quod umquam satiabit flumen ingenii? Quae vis aliquando orationis, quae copia tantum verbis exprimere poterit, quantum parata est virgo rebus implere? Nobis vero donanda est venia, qui ad ornandum Domini tabernaculum, secundum vires nostras munus offerimus. Nec veremur ne temere scribendo, ad tantae nobilitatis virginem, ultro nos morsibus tradamus invidiae. Scribimus enim petente sancta matre ejus, immo jubente, idque a nobis transmarinis litteris, miro cum desiderio animi flagitante: quae facile ostendit, quo studio quantaque cura in filia
Abbreviated transcription (Latin):
tate succiderit: ⁊ crucifigens cũ xp̃o
carnem suã. uiuam scãmq hostiã
sacrauerit deo: ac nobilissimi san¬
guinis posteritatem. uirginitatis
amore contempserit: Prona au¬
tem ⁊ facilis dicendi uia est. que ip¬
sa ubertate materie. cursum ora¬
tionis accendit. S nobis alio magis
itinere ꝑgendum est. quib ꝓpositũ
est institutionẽ uirginis non lau¬
dem scribere: nec tam paratas iam
uirtutes eius ex primere. quam pa¬
randas: magisq reliquam ordinare
uitam. quam ornare p̃teritam. Est
autẽ difficillimũ cum eiꝰ ꝑsona fa¬
cere in qua cupiditas tanta discendi
ẽ. tantusq ꝑfectionis ardor: ut ei que¬
libet ꝑfecta doctrina. par ẽẽ uix poᷤ¬
sit. Meminit enim. recteq memi¬
nit quas mundi opes gloriamq res¬
puerit. quil uoluptatib renunci¬
auerit. quas deniq contempserit
uite p̃sentis illecebras: Et ideo con¬
tenda non ẽ communi hoc mediocͥ¬

Expanded text:
tate succiderit? Et crucifigens cum Christo tate succiderit? Et crucifigens cum Christo carnem suam, vivam, sanctamque hostiam sacraverit Deo, ac nobilissimi sanguinis posteritatem, virginitatis amore contempserit? Prona autem et facilis dicendi via est, quae ipsa ubertate materiae cursum orationis accendit: sed nobis alio magis itinere pergendum est, quibus propositum est, institutionem virginis, non laudem scribere: nec tam paratas jam virtutes ejus exprimere, quam parandas: magisque reliquam ordinare vitam, quam ornare praeteritam. Est autem difficillimum cum ejus persona facere, in qua cupiditas tanta discendi est, tantusque perfectionis ardor, ut ei quamlibet perfecta doctrina par esse vix possit. Meminit enim recteque meminit, quas mundi opes gloriamque respuerit, quibus voluptatibus renuntiaverit, quas denique contempserit vitae praesentis illecebras. Et ideo contenta non est communi hoc mediocr
Abbreviated transcription (Latin):
nare. nisi quod scm̃ est. Aiue tue tͥ
semꝑ ac matris in ore dulcedo ueset᷑:
quarum imitatio forma uirtutis ẽ.
Isummo ingenio pa¬
riq fretus scientia. of¬
ficium scribendi facile
me implere posse cre
derem. tam̃ tam ardu
um hoc opus ingredi sine magno
difficultatis timore non possem. Scri¬
bendum ẽ enim ad demetriadem
uirginem xp̃i. uirginem nobilem.
uirginem diuitem: ⁊ quod his ma¬
ius est ardore fidei nobilitatem di-¬
uitiasq calcantem: quã utiq pro
ut laudare omnib facileᷤᷤ nã docere dif¬
ficile est Cui enim oratio de ẽẽ pos¬
sit in eius laude celebranda quȩ sũ¬
mo loco nata. in summis oꝑib deli¬
tuisq nutrita. tantis tamq uariis ui¬
te huius blandimentis uelut dena¬
cissimis quib dam irretita uinclis
subito eruꝑit. cunctaq simul cor¬
poris bona amimi uirtute mutau̾it ÷
que florem adhuc ipsum in euntis
etatis. quodam fidei gladio id÷ uolũ¬

Expanded text:
nare, nisi quod sanctum est. auiae tuae tibi nare, nisi quod sanctum est. auiae tuae tibi semper ac matris in ore dulcedo uersetur, quarum imitatio forma uirtutis est. Si summo ingenio parique fretus scientia officium scribendi facile me implere possginem loquar, id est non ea, quae extra um hoc opus ingredi, sine magno difficultatis timore non possem. Scribendum tamen est ad Demetriadem virginem Christi, virginem nobilem, virginem divitem, et quod his majus est, ardore fidei, nobilitatem divitiasque calcantem. Quam utique, pro ut laudare omnibus facile, ita docere difficile est. Cui enim oratio deesse possit in ejus laude celebranda: quae summo loco nata, in summis opibus deliciisque nutrita, tantis tamque variis hujus vitae blandimentis, velut tenacissimis quibusdam irretita vinculis, subito eruperit, cunctaque simul corporis bona, animi virtute mutaverit? Quae florem adhuc ipsum incuntis aetatis, quodam fidei gladio, id est, volun
Abbreviated transcription (Latin):
tere. Scm̃ uirginum ꝓ positum.
& celestis angłorumq familie glo¬
riam.quarumdã non bene se a¬
gentium nomen infamat: quib
aꝑte dicendum est. ut aut nubais
si se non possunt continere: aut con¬
tineant. si nolunt nubere. Digna resN
risu. immo planctu. Incedentib dñis.
ancilla uirgo ꝓcedit ornatior:. ut ꝓ
nimia consuetudine. qͣm in comptã
uideris dominã suspiceris. Non nul¬
le separate & absq arbitris querunt
hospitia ut uiuant licentius. utantur
balneis. faciañq quod uolunt: ⁊ deui¬
tent conscientias plurimarũ. Hȩc ui¬
demus & patimur: & si aureus nũ¬
mus affluxerit. inter bona oꝑa reꝑu-¬
tamus. Finem iungo principio: nec
semel monuisse contentus sum. A¬
ma scripturas scãs: & amabit te sa¬
pientia. Dilige eam:⁊ seruabit te:
honora illam & amplexabit᷑ te. Hȩc
monilia. in pectore ⁊ maurib dius
hereant. Nichil aliud nouerit lin¬
gua tua nisi xp̃m: nichil possit so¬

Expanded text:
tere. sanctum uirginum propositum tere. sanctum uirginum propositum et caelestis angelorumque familiae gloriam quarundam non bene se agentium nomen infamat. quibus aperte dicendum est, ut aut nubant, si se non possunt continere, aut contineant, si nolunt nubere. digna res risu, immo planctu: incedentibus dominis ancilla uirgo procedit ornatior, ut pro nimia consuetudine, quam incomptam uideris, dominam suspiceris. nonnullae separata et absque arbitris quaerunt hospitia, ut uiuant licentius, utantur balneis faciantque, quod uolunt, et deuitent conscientias plurimarum. haec uidemus et patimur et, si aureus nummus adfulserit, inter bona opera deputamus. Finem iungo principio nec semel monuisse contentus sum. ama scripturas sanctas et amabit te sapientia. dilige eam et seruabit te; honora illam et amplexabitur. haec monilia in pectore et in auribus tuis haereant. nihil aliud nouerit lingua nisi Christum, nihil possit so
Abbreviated transcription (Latin):
Sed hoc adeas ꝑtineat. que necdum
elegerunt uirginitatem:⁊ ex hortati¬
one indigent: ut sciant quale sit qd̾
eligere debeant. Nobis electa seruan¬
da sunt. ⁊ quasi inter scorpiones &
colubros incedendum.: ut accinctis
lumbis calciatisq pedib:⁊ app̃hen¬
sis manu baculis. iter ꝑ insidias hu¬
ius scłi & inter uenena faciamꝰ. pos¬
simusq ad dulces iordanis ꝑuenire
aquas. & terram reꝓmissionis intͣre.:¬
& ad domũ dei ascendere ac dicere
cum ꝓpħa. dñe dilȩxi decorem do¬
mus tuȩ: & locum habitationis gle
tue. & illud. Unam petii adomino.
hanc requiram: ut in habitem iN
domo dñi omnib dieb uitȩ meȩ.
felix illa conscientia. & beata uir¬
ginitas. incuius corde preter amo¬
rem xp̃i qui ẽ sapientia. castitas. pa¬
cientia atq iusticia. cetereq uirtu¬
tes. nullus alius uersatur amor:
nec ad recordationẽ hominis aliqͣn¬
do suspirat. nec uidere desiderat.:
quem cum uiderit. nolit dimit¬

Expanded text:
sed hoc ad eas pertineat, quae necdum sed hoc ad eas pertineat, quae necdum elegerunt uirginitatem et exhortatione indigent, ut sciant, quale sit, quod eligere debeant; nobis electa seruanda sunt et quasi inter scorpiones et colubros incedendum, ut accinctis lumbis calciatisque pedibus et adprehensis manu baculis iter per insidias huius saeculi et inter uenena faciamus possimusque ad dulces Iordanis peruenire aquas et terram repromissionis intrare et ad domum dei ascendere ac dicere cum propheta: domine, dilexi decorem domus tuae et locum habitationis gloriae tuae et illud: unam petii a domino, hanc requiram, ut habitem in domo domini omnibus diebus uitae meae. felix illa conscientia et beata uirginitas, in cuius corde praeter amorem Christi, qui est sapientia, castitas, patientia atque iustitia ceteraeque uirtutes, nullus alius uersatur amor nec ad recordationem hominis aliquando suspirat nec uidere desiderat, quem, cum uiderit, nolit dimit
Abbreviated transcription (Latin):
do maior est adhibenda custodia. ⁊
publicum penitus deuitandũ. ante
annos circiter .xix. de uirgini¬
tate seruanda edidi librum. in quo
necesse michi fuit ire contra uitia:
& ꝓpter instructionem uirginis ꝗͣ.
monebam diaboli insidias pateface¬
re. qui sermo offendit plurimosdũ
unusquisq in se ẽẽ intelligens qd̃
dicebatur: non quasi monitorem
libenter audiuit. s quasi crimina¬
dorem sui oꝑis auersatus est. Ne¬
runtamen quid ꝓfuit armasse ex¬
ercitum reclamantium. ⁊ uulnus
conscientie dolore monstrasse: lib̃
manet. homines p̃terierunt. Scͥpsi
i ad plerasq uirgines ac uiduas cͦy¬
in illis opusculis de floratum est:
ut aut ex suꝑfluo eãdem a nobis re¬
petant᷑. aut nunc p̾dermissa non¬
plurimum noceant. Certe & beatus
cyprianus egregium de uirginitate
uolumen edidit: & multi alii tam la¬
tino sermone qͣm greco.omniumq
gentium litteris atq linguis p̾cipue
inȩccł̃iis. agnetis uita laudata est.

Expanded text:
do maior est adhibenda custodia et do maior est adhibenda custodia et publicum penitus deuitandum. ante annos circiter triginta de uirginitate seruanda edidi librum, in quo necesse mihi fuit ire contra uitia et propter instructionem uirginis, quam monebam, diaboli insidias patefacere. qui sermo offendit plurimos, dum unusquisque in se intellegens, quod dicebatur, non quasi monitorem libenter audiuit, sed quasi criminatorem sui operis auersatus est. uerumtamen quid profuit armasse exercitum reclamantium et uulnus conscientiae dolore monstrasse ? liber manet, homines praeterierunt. scripsi et ad plerasque uirgines ac uiduas σin illis opusculis defloratum est, ut aut ex superfluo eadem a nobis repetantur aut nunc praetermissa plurimum noceant. certe et beatus Cyprianus egregium de uirginitate uolumen edidit et multi alii tam Latino sermone quam Graeco omniumque gentium litteris atque linguis, praecipue in ecclesiis, ἁγνὴ uita laudata est.
Abbreviated transcription (Latin):
bene olet. quasi quasdam pestes
& uenena pudicitie uirgo deui¬
tet᷑ ut taceam de ceteris quoꝵ im¬
portuna uisitatio u se infamat
& alios: ut etiam si nichil mali o¬
peris ꝑpetretur. tamen hoc sit uł
maximum malum frustra patere
maledictis & morsib ehnicorum.
Nec hoc de omnib dicimus: sed de
his quos eccłia ipsa rep̃hendit᷑ qͦs
interdum abicit: in quos ñ nunqͣ
ep̃orum uel prb̃torum censura de
seuit: ut ꝑiculosius sit lasciuis pu¬
ellis ad loca religionis qͣm ad publi¬
cum ꝓcedere. Que uiuunt in mona¬
sterio. ⁊ quarum simul magnus est
numerus. nunqͣm sole. nunqͣm sine
matre ꝓcedant. De agmine colum¬
barum crebro accipiter unam seꝑat.
quam statim inuadat ⁊ laceret. & cuiꝰ
carnib & cruore saturet᷑. Morbide
oues suum relinqunt gregẽ: ⁊ lu¬
porum faucib deuorantur. Scio ego
scãs uirgines. que dieb festis ꝓpt̾ po¬
pulorum frequentiam. pedem domi
cohibent: nec tunc egrediunt᷑ quan¬

Expanded text:
sem p er olet, quasi quasdam pestes sem p er olet, quasi quasdam pestes et uenena pudicitiae uirgo deuitet, ut taceam de ceteris, quorum inportuna uisitatio et se infamat et alias, ut, etiamsi nihil mali operis perpetretur, tamen hoc sit uel maximum malum frustra patere maledictis et morsibus ethnicorum. nec hoc de omnibus dicimus, sed de his, quos ecclesia ipsa reprehendit, quos interdum abicit, in quos nonnumquam episcoporum et presbyterorum censura desaeuit, ut prope periculosius sit lasciuis puellis ad loca religionis quam ad publicum procedere. quae uiuunt in monasterio et quarum simul magnus est numerus, numquam solae, numquam sine matre procedant. de agmine columbarum crebro accipiter unam separat, quam statim inuadat et laceret et cuius carnibus et cruore saturetur. morbidae oues suum relinquunt gregem et luporum faucibus deuorantur. scio ego sanctas uirgines, quae diebus festis propter populorum frequentiam pedem domi cohibent nec tunc egrediuntur, quan
Abbreviated transcription (Latin):
larum quȩ ornant capita ẽrines¬
so
a fronte demittunt: cudem po l iiiii:
utuntur liamentis: astrictas habers
manicas: uestimenta sine ruga. soc¬
cosq crispantes: ut sub nomine uir¬
ginali uendibilius ꝑeant. Mores
enim & studia dñarum. plerũq
ex ancillarum ⁊ comitum morib
rudicantur. Illa sit tibi pulera. illa
amabilis. illa habenda inter sociaᷤ.
que nescit eẽ se pulchram. quȩ ne¬
gligit forme bonum: i ꝓcedens ad
publicum. non pectus ⁊ colla denu¬
dat. nec pallio reuelato.ceruices a¬
perit. sed que celat faciem: iuix u¬
no ocło qui uie necessarus ẽ pa¬
dente ingreditur. Dubito an loqͣr. ⁊¬
sed uelim nolim quia crebro fit
dicendum ẽ. non quo hec inte ti¬
mere debeam que ista forsitan ne¬
scias nec unqͣm audieris. sed quo
ꝑoccasionem dui cetere p̃monende
sint. Cincinnatulos pueros. ⁊ cala¬
mistratos. & ꝑegrim muris olen¬
tes pelliculas de quib illud arbi¬
trii est. non bene olet qui semꝑ

Expanded text:
larum, quae ornant capita, crinelarum, quae ornant capita, crines a fronte demittunt, cutem poliunt, utuntur lomentis, adstrictas habent manicas, uestimenta sine ruga soccosque crispantes, ut sub nomine uirginali uendibilius pereant. mores enim et studia dominarum plerumque ex ancillarum et comitum moribus indicantur. illa sit tibi pulchra, illa amabilis, illa habenda inter socias, quae nescit esse se pulchram, quae neglegit formae bonum et procedens ad publicum non pectus et colla denudat nec pallio reuelato ceruices aperit, sed quae celat faciem et uix uno oculo, qui uiae neces- Varius est, patente ingreditur. Dubito an loquar, sed — uelim, nolim —, quia crebro fit, dicendum est, non quo haec in te timere debeam, quae ista forsitan nescias nec umquam audieris, sed quo per occasionem tui ceterae praemonendae sint. cincinnatulos pueros et calamistratos et peregrini muris olentes pelliculas, de quibus illud Arbitri est: non bene olet, qui bene
Abbreviated transcription (Latin):
doctorum discipuli. Bonum ẽ igit᷑
obedire maiorib. parere ꝑfectisti
post regulas seripturarum. uite sue
tramitem ab aliis discere. nec p̃cep¬
tore uti pessimo: scilicet p̃sũptione
sua. De talib feminis & apłs loqͥt᷑¬
Que circunferunt᷑ omni uento do¬
ctrine semꝑ discentes. ⁊ nunquam
ad scientiam ueritatis ꝑuenientes.
Alatronarum maritis a scło serui¬
entium tibi consortia declinentur.
ne sollicitetur animus: i audias qͥd
uel maritus uxori. uel uxor locuta
est uiro. Uenenate sunt huiꝰ cemodi
confabulationes. Suꝑ quarum dãp¬
nationem: sclarem uersum assumeis
a płs. fecit eccłiasticum. Corrũ ꝑuni nguit
mores bonos confabulationes male
Cuius iambyci metrii. dum u̾bũ
seruat ex uerbo: nequa qͣm exp̃ssit
latina translatio. Qraues femine.
⁊ maxime uidue ac uirgines. tibi
comites eligant᷑. quarum ꝓbata ẽ
conuersatio. sermo moderatus. sc̃a
uerecundia. fuge lasciuiam puel¬

Expanded text:
doctorum discipuli. bonum est igitur doctorum discipuli. bonum est igitur oboedire maioribus, parere perfectis et post regulas scripturarum uitae suae tramitem ab aliis discere nec praeceptore uti pessimo, scilicet praesumptione sua. de talibus feminis et aposte circumferuntur omni uento doctrinae semper discentes et numquam ad scientiam ueritatis peruenientes. Matronarum maritis ac saeculo seruientium tibi consortia declinentur, ne sollicitetur animus et audias, quid uel maritus uxori uel uxor locuta sit uiro. uenenatae sunt huiusce modi confabulationes, super quarum damnatione saecularem uersum adsumens apostolus fecit ecclesiasticum: corrumpunt mores bonos confabulationes malae, cuius iambici metrum, dum uerbum seruat ex uerbo, nequaquam expressit Latina translatio. graues feminae — et maxime uiduae ac uirgines — tibi comites eligantur, quarum probata est conuersatio, sermo moderatus, sancta uerecundia. fuge lasciuiam puel
Abbreviated transcription (Latin):
latinus ita potest sermo resonare.
moderatas ẽẽ uirtutes. excedentes
modum atq mensuram. inter uitia
hendo: de quib rectissime dicit᷑. filii
hominũ dentes eoꝵ arma ⁊ sagite. &
lingua eoꝵ gladius acutus qͣnto ma¬
gis infeminis: Quarum mutabilis
fluctuansq sententia si suo arbitrio
relinquat᷑: cito ad deteriora delabit᷑.
Noui ego inutroq sexu ꝑnimiã abs¬
tinentiam cerebri sanitatem in quib¬
dam fuisse uexatam: p̃cipueq in his
qui in humectis ⁊ frigidis habitauere
cellulis. ita ut nescirent quid ageren.
qͦ ue se uerterent: quid loqui quid
tacere deberent. Certe si rudes scła¬
rium litterarum de tractatib ho¬
minum disertoꝵ quippiã legereñ.
uerbositatẽ solam discunt absq no¬
ticia seripturarũ: & iuxta uetus elo¬
gium cum loqui nesciant tacere nꝰ
possunt. docentq scͥpturas qͣs non
intelligunt: ⁊ cum aliis ꝑsuaserint.
eruditorum sibi assumunt super¬
cilium: prius imꝑidoꝵ magistri ꝗͣ¬

Expanded text:
Latinus ita potest sermo resonare: moderatas esse uirtutes, excedentes modum atque mensuram inter uitia de quibus rectissime dicitur: filii hominum, dentes eorum arma et sagittae et lingua eorum gladius acutus-, quanto magis in feminis, quarum mutabilis fluctuansque sententia, si suo arbitrio relinquatur, cito ad deteriora delabitur! noui ego in utroque sexu per nimiam abstinentiam cerebri sanitatem in quibusdam fuisse uexatam praecipueque in his, qui in humectis et in frigidis habitauere cellulis, ita ut nescirent, quid agerent quoue se uerterent, quid loqui, quid facere deberent. certe, si rudes saecularium litterarum de tractatibus hominum disertorum quippiam legerint, uerbositatem solam discunt absque notitia scripturarum et iuxta uetus elogium, cum loqui nesciant, tacere non possunt docentque scripturas, quas non uirginum, quarum aliae cubiculum eruditorum sibi adsumunt superoleum non habentes extinctis lam
Abbreviated transcription (Latin):
didicerint. mira continuo assensꝰ
celeritate ad id quod elegeras co¬
hortate sunt: & trepidam ꝓetate
sententiã uoluntatis sue auctori¬
tate firmauerunt. tuumq uotũ
cõmune fecerunt: que cum mul¬
tos suorum. in altissimo dignita¬
tis gradu uiderant: de nullo ita
ut de te aliquando letate sunt. Ni¬
chil enim ita magnum. nichil tã
p̃clarum in quoquam uiderant:
sola quippe prestitisti generi tuo.
quod longa retro etate non habu
it. Licet ediderit uiriliᷤᷤ serus me¬
morabiles consulatus. ⁊ amplissimi
ordinis fastus illustris familie no¬
mina frequens adierit: nichil un¬
quam tamen ingenere ur̃o. hoc
tuo honore fuit prestantius. qui
non corporali aluo. sed in libro me¬
morie in mortalitatis insertus est.

Expanded text:
didicerunt, mira continuo assensus didicerunt, mira continuo assensus celeritate ad id quod elegeras cohortatae sunt, et trepidam pro aetate sententiam voluntatis suae auctoritate firmaverunt, tuumque votum commune fecerunt. Quae cum multos suorum in altissimo dignitatis gradu viderint, de nullo ita, ut de te, aliquando laetatae sunt: nihil enim ita magnum, nihil tam praeclarum in quoquam viderant. Sola quippe praestitisti generi tuo, quod longa retro it. Licet ediderit virilis sexus memorabiles consulatus: et amplissimi ordinis fastus  Al. status, illustris familiae nomina frequens audierit: nihil umquam tamen in genere vestro hoc tuo honore fuit praestantius, qui non corporali albo  Al. alvo, sed in libro memoriae immortalis insertus est.
Abbreviated transcription (Latin):
sederit mente: hoc idem plurimũ
etiam in bene uiuendi ratione ua¬
let. Dum ad huc mobilis est etas. &. N¬
animus duci facilis. exercenda
boni consuetudo: ⁊ iugi meditatio¬
ne firmanda est. Occupandum ẽ
optimis reb ingenium: i scẽ con¬
uersationis usus altius inferendus
est. Cunc uero ad ꝑfectionis fastigiũ
anmus ascendit. ⁊ longe consuetu¬
dinis beneficio utitur ad bene uiuẽ¬
di facultatem: i uirtutes suas ipse¬
etiam miratur: secum quodammͦꝰ
tis auia materq expectant: que cũ
de quasi nouum ⁊ illustre quoddã
lumen generi suo eẽ natum putani.
nunc in de solam omnẽ curam ani¬
mi transtulerunt:⁊ ꝓpositi tui cur¬
sum. miris studiisac fauore succen¬
dunt. Cumq iꝑsȩ te adhonestatem
morum abineunte etate formaue¬
rint. nunc a te uinci cupiunt. tan¬
dem putant. Quarum egregia er¬
ga dnm fides in ꝓfessione tua ma¬
xime claruit. cum de iam nuptuꝰ
p̃paratam simul atq aliud uelle

Expanded text:
sederit in mente. Hoc idem plurimum sederit in mente. Hoc idem plurimum etiam in bene vivendi ratione valet; dum adhuc mobilis est aetas, et animus duci facilis, exercenda boni consuetudo, et jugi meditatione firmanda est; occupandum est optimis rebus ingenium, et sanctae conversationis usus altius inserendus est. Tunc vero ad perfectionis fastigium animus ascendit, et longae consuetudinis beneficio utitur ad bene vivendi facultatem; et virtutes suas etiam ipse miratus, secum quodammodo tis avia materque exspectant, quae cum te quasi novum et illustre quoddam lumen generi suo natum esse putant, nunc in te solam omnem curam animi transtulerunt, et propositi tui cursum miris studiis ac favore succendunt. Cumque ipsae te ad honestatem morum ab ineunte aetate formaverint, nunc a te vinci cupiunt, tuamse putant. Quarum egregia erga Deum fides, in professione tua maxime claruit, cum te jam nuptiis praeparatam, simul atque aliud velle
Abbreviated transcription (Latin):
qualis ad illum ultimum diem ꝑue¬
nire cupis. talis iam nunc ẽẽ co¬
Nnare. Consuetudo est quȩ aut uidia.
aut uirtutes alit:quȩq in his plu¬
rimum ualet cum quib ab ine¬
unte etate simul creuerit. Optimi
sunt adinstitutionẽ morũ primi¬
⁊ quinq anni. habent enim in se len¬
tum quoddam ⁊ molle. ⁊ quod fa¬
cile formari queat. atq ad arbitri¬
um uolentis trahi: ⁊ incunctis ue¬
re reb. citius assuescit᷑ omne qͦd
tenerum est. Nouellas adhuc &
uix ferme radicis arbusculas dũ
ad omnẽ ductum sequaces sunt.
in quamlibet partem flecti facile
est: que natura plerumq curuate.
cito ad arbitrium colentis corrigũ¬
tur. Tenera ⁊ prime adhuc etatis
animalia sine labore domari soleq:
quanto citius auagandi libertate
dissueta sunt. tanto facilius uel col¬
la iugo uel frenis insuescunt. Ipsa
quoq litterarum studia. deneris me¬
lius inserunt᷑ ingeniis. idq penitꝰ
inherere sensib solet. quod prius

Expanded text:
qualis ad illum ultimum diem pervequalis ad illum ultimum diem pervenire cupis, talis nunc jam esse conare. Consuetudo est, quae aut vitia aut virtutes alit, quaeque in his plurimum valet, cum quibus ab ineunte aetate simul creverit. Optimi sunt ad institutionem morum primi quique anni: habent enim in se lentum quiddam et molle, quod facile formari queat, atque ad arbitrium volentis trahi; et in cunctis fere rebus citius assuescitur omne quod tenerum est. Novellas adhuc et vix firmae radicis arbusculas, dum ad omnem ductum sequaces sunt, in quamlibet partem flecti facile est; quae natura plerumque curvatae, cito ad arbitrium colentis corriguntur. Tenera adhuc et primae aetatis animalia, sine labore domari solent, quantoque citius a vagandi libertate desueta sunt, tanto facilius vel colla jugo, vel frenis ora insuescunt. Ipsa quoque litterarum studia teneris melius inseruntur ingeniis; idque penitus inhaerere sensibus solet, quod primitus
Abbreviated transcription (Latin):
spu. & nichilominus aut manibus
aut oculis aut aurib peccet. aut
lingua:. quomͦ corꝑe scã dicenda ẽ
Deinde si uel odio infecta. uel in¬
uidia. uel auaritia. uel iracũdia
sit. quomodo spũ obtineat scĩtatẽ
Et si nupta que uocatur amore
comlugii cogitat quomͦ placeat ui¬
ro suo. quantum liberis reliͥquat.
que uariis mundi stricta curis. ra¬
rius ad uoluntatem dei resꝑicit.¬
tamen de peccatis excusare se non
potest: quid uirgo faciat. quȩ soluta
ab omnib huius mundi impedi¬
positi tui magnitudinẽ equare mo¬
rib. & ꝑ omnia deo copulari. si leue
leuiusq uis facere: nunc maxime
inbeata uita curam impende. nc̃
stude ut calentem recentis conuer¬
sionis fidem. nouus semꝑ ardor ac¬
cendat: ⁊ intenera ad huc etate. faci¬
lius sc̃e conuersationis usus ioles
cat. Quicquid inte primũ insti¬
tueris hoc manebit:⁊ adinitiorũ
tuoꝵ regłam.reliqua uita decurrit.
finis in ipso exordio cogitandus est:

Expanded text:
spiritu, et nihilominus aut manibus, spiritu, et nihilominus aut manibus, aut oculis, aut auribus peccet, aut lingua; quomodo corpore sancta dicenda est? Deinde si vel odio infecta, vel invidia, vel avaritia, vel iracundia sit; quomodo spiritu obtinet sanctitatem? Et si nupta, quae amore conjugii cogitat quomodo placeat viro suo, quantum liberis relinquat, quae variis mundi astricta curis, rarius ad voluntatem Dei restamen de peccatis excusare se non potest: quid faciet virgo, quae soluta ab omnibus hujus mundi impediis itaque propositi tui magnitudinem aequare moribus, et per omnia Deo copulari: si leve leviusque vis facere: nunc maxime in beata vita curam impende: nunc stude, ut calentem recentis fidem conversionis, novus semper ardor accendat, et in tenera adhuc aetate facilius sanctae conversationis usus icat. Quidquid in te primum institueris, hoc manebit; et ad initiorum tuorum regulam reliqua vita decurret. Finis in ipso exordio cogitandus est: