comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
superbum appellauerunt. sed fortas¬
sis regios eius fistus. alia suꝑbia nõ¬
non ferentes. Nam scelus occisi ab¬
eo soceri optimi regis sui usque adeo
contempsertint: ut eum reg̃ suũ
facerent: ubi mitor si non scelere
grauiore mercedem tantam ⁊ anto
sceleri reddilerunt: nec discessere
adytis arico relictis dii. Nisi
forte quilpiam sic defendat istos
deos: ut dicat eos ideo mansisse rõẽ
quo possent romanos magis punipe
suppliciis: quam be neficiis aduiuare:
seducentes cos uanis uictoriis
et bellis grauissimis conterentes.
Hec fuit romanorum uita sub re¬
gibus laudabili tempore illuis rei
publice usq ad expulsionẽ Tarꝗ¬
nii superbi per ducentos ferme et
qualraginta et tres annos: cum
ille omnes uictorie tam multo sang¬
uine et tantis empte calamitatibus.
UIX illud impertum intra uigin¬
ti ab urbe miliaria dilatauerint.
quantum spacium absit ut saltem
¶ De primis apud romanos
consulibus. quorũ alter alteꝵ

Expanded text:
superbum appellaverunt, fortassuperbum appellaverunt, fortassis regios ejus fastus alia superbia non ferentes. Nam scelus occisi abeo soceri optimi regis sui usque adeo contempserunt, ut eum regem suum facerent: ubi miror si non scelere graviore mercedem tantam tanto sceleri reddiderunt. Nec « discessere adytis arisque relictis dii. » Nisi forte quispiam sic defendat istos deos, ut dicat eos ideo mansisse Romae, quo possent Romanos magis punire suppliciis, quam beneficiis adjuvare, seducentes eos vanis victoriis et bellis gravisHaec fuit Romanorum uita sub regibus laudabili tempore illius rei publicae usque ad expulsionem Tarquinii Superbi per ducentos ferme et quadraginta et tres annos, cum illae omnes uictoriae tam multo sanguine et tantis emtae calamitatibus uix illud imperium intra uiginti ab Urbe milia dilatauerint; quantum spatium absit ut saltem APUT XVI. De primis aput Romanos consulibus, quorum alter alterum
Abbreviated transcription (Latin):
romani regno postea depulerunt.
ac. secluserunt menibuis cutitatis: nõ
ip̃ius de Iucretie stuipro: sed filii
peccatum fucit. illo non solum nesci¬
ente: sed etum absente cominis sum
Ardeam ciuitatem tunc oppugnabit:
et pro populo romano bellum gerebat.
Mescimus quid faceret si ad euis
noticiam flagitium filii deferretur.
Et tamẽ mexplorato eits tudicio
et mexperto ei populus ademit ĩpe¬
rium: et recepto excercitu a quo de¬
seri iussus ẽ: clatisis demde portis
non sunt passi intrare redeuntemn
At ille post bella gratis sima ꝗbus
eosdem romanos concitatis finitis
attriuit. pol reiquã desertus ab cis
quorum fidebat auxilio regnum re¬
cipere non ualuit: in oppido tusculo
Rome uicino quatuordecim ut fer¬
tur atmos priuatim uitam ꝗetus
habuit. et cum Nore consenuit
optabiliore fortassis exitu: quã
soxereius: generi sui facinore nec
ignorante filia sicut perhibetur extĩ¬
ctus. Nec tamen istum Tarquiam
romatii crudelem aut sceleratum sed

Expanded text:
Romani regno postea depulerunt, Romani regno postea depulerunt, ac secluserunt moenibus civitatis, non ipsius de Lucretiae stupro, sed filii peccatum fuit, illo non solum nesciente, sed etiam absente commissum. Ardeam civitatem tunc oppugnabat, et pro populo Romano bellum gerebat: nescimus quid faceret, si ad ejus notitiam flagitium filii deferretur. Et tamen inexplorato ejus judicio et inexperto, ei populus ademit imperium; et recepto exercitu, a quo deseri jussus est, clausis deinde portis non sivit intrare redeuntem. At ille post bella gravissima, quibus eosdem Romanos concitatis finitimis attrivit, posteaquam desertus ab eis quorum fidebat auxilio, regnum recipere non evaluit, in oppido Tusculo Romae vicino quatuordecim, ut fertur, annos privatam vitam quietus habuit, et cum uxore consenuit, optabiliore fortassis exitu, quam socer ejus generi sui facinore, nec ignorante filia, sicut perhibetur, exstinctus. Nec tamen istum Tarquinium Romani crudelem aut sceleratum, sed
Abbreviated transcription (Latin):
nii superbi qui eĩ successit in reg¬
num nephario scelere occisus est.
Mec discessere a ditis arisq relic¬
tis dii. tanto in optimũ illius po¬
puli regẽ parricidio perpetrato.
quos dicunt ut hoc misere troie
facerent: camq grecis diruenda
exurendamq relinquerent: adul¬
terio fuisse Pariolis commotos. Sed
insuper interfecto a se socero taro¬
nius ipe successit. Hunc olii illi
nepharium parricidam soceri inter¬
fectione regnantem insuper mul¬
tis bellis iuctoriisqr triumphãtẽ:
et de bellorum manubiis capitoluĩ
fabricantem non abscedentes sed
presentes manentesq uiderunt. et
regni fuum Iouem illo altis simo tẽ¬
plo hor est in opere parricide si bi
prefidere atq regnare perpes si sũt
Neqr emim adhuc inocens capito¬
lium instruxit. et postea malis
meritis urbe pulsus est. sed ad ip̃m
regnum in quo capitolium fabri¬
caret inimianis simi sceleris perpe¬
tratione peruenit. Quod uero eum

Expanded text:
uinii Superbi, qui ei successit in reguinii Superbi, qui ei successit in regnum, nefario scelere occisus est. Nec « discessere adytis arisque relictis dii, » tanto in optimum illius populi regem parricidio perpetrato, quos dicunt, ut hoc miserae Trojae facerent, eamque Graecis diruendam exurendamque relinquerent, adulterio Paridis fuisse commotos. Sed insuper interfecto a se socero Tarquinius ipse successit. Hunc illi dii nefarium parricidam soceri interfectione regnantem, insuper multis bellis victoriisque gloriantem, et de manubiis Capitolium fabricantem, non abscedentes, sed praesentes manentesque viderunt, et regem suum Jovem in illo altissimo templo, hoc est in opere parricidae, sibi praesidere atque regnare perpessi sunt. Neque enim adhuc innocens Capitolium struxit, et postea malis meritis Urbe pulsus est: sed ad ipsum regnum, in quo Capitolium fabricaret, immanissimi sceleris perpetratione pervenit. Quod vero eum
Abbreviated transcription (Latin):
Romulo probatum id est per fuasũ:
Romani uulgare noluerunt: idẽ
uili facere: si hoc et alteri facile
tribueretur. Dicit etiam aperte
in inuectiuis. Illum qui hanc
urbem condiolit Romulum ad
deos inmortales beniuolentia sa¬
maq sustulimus: ut non uere
factum: sed propter merita uix¬
tutis eius beniuolentia iactatũ
dis samatamq monstraret. In
hortensio uero dialog ciunde
solis cañonicis defectionibus
loqueretur: ut casdem inꝗt tene¬
bras ef ficat quas efsecit iu ĩteritu
Romuli: qui in obscuratione solis
est effectus. Certe hic timuit
minime interitam hominis dicere:
quia disputator magis quã laudi¬
tor fuit. Ceteri autẽ reges populi
romani excepto Numa pompilio
et Anco martio qui morbo inte¬
rierunt: quãhorrendos exitus
habuerunt. Tullus ut dixi hos¬
tilius uictor et euersor Albe cum
tota domo sua fulmine cõcrematus
est. Priscus tarquinius per sui
decessoris filios interemptus est
Seruius tullus getieripsius Tarꝗ¬

Expanded text:
Romulo probatum, id est persuasum, Romulo probatum, id est persuasum, Romani uulgare noluerunt, id est uile facere, si hoc et alteri facile tribueretur. Dicit etiam aperte in inuectiuis: <Illum, qui hanc urbem condidit, Romulum ad deos inmortales beniuolentia famaque sustulimus\', ut non uere factum, sed propter merita uirtutis eius beniuole iactatum diffamatumque monstraret. In Hortensio uero dialogo cum de solis canonicis defectionibus loqueretur: Ut easdem, inquit, tenebras efficiat, quas effecit interitu Romuli, qui obscuratione solis est factus\'. Certe hic minime timuit hominis interitum dicere, quia disputator magis quam laudator fuit. Ceteri autem reges populi Romani, excepto Numa Pompilio et Anco Marcio, qui morbo interierunt, quam horrendos exitus habuerunt! Tullus, ut dixi, Hostilius, uictor et euersor Albta domo sua fulmine concrematus est. Priscus Tarquinius per sui decessoris filios interemptus est. Servius Tullius generi sui Tarq
Abbreviated transcription (Latin):
agitur. Regularis autem defectio¬
solis non nisi lune fine contingit.
Satis et Cicero illam inter deos
Romuli receptionem putatam ma¬
gis significat esse quam factam:
quando et laudans eumm libxis
de re publica. Scipionisq sermohe
tantum est inquit consecutus: ut
cum subito sole obscurato non compa¬
rius set: oleorum in numero colloca¬
tus putaretur: quam opinionem
nemo unquam mortalis assequi po¬
tuit sme eximia uirtutio gloria.
Quod autem dicit eum subito nõ
comparuis se profecto ibi intelligitur.
aut iuolentia tempestatis: aut cedis
facmorisq secretum. Nam et alii scͥp¬
tores corum defectioni solis addunt
etiã subitam tẽpestatem: que profecto
aut occasionẽ sceleri prebut. aut̃ ho¬
mulum ip̃a consumpsit. De Tullo
oppe etiam hostilio: qui tertius a
Romulo rex fuit. qui et ipẽ fulmiẽ
assumptus est. dicit in eisde libris
idem Cicero propterea et Ntum nõ
creditum inter deos receptum tali
morte. quia fortasse quod erat in

Expanded text:
agitur, regularis autem solis defectiagitur, regularis autem solis defectio non nisi lunae fine contingit. Satis et Cicero illam inter deos Romuli receptionem putatam magis significat esse quam factam, quando et laudans eum in libris de re publica Scipionisque sermone: \'Tantum est, incum subito sole obscurato non comparuisset, deorum in numero collocatus putaretur: quam opinionem nemo unquam mortalis assequi potuit sine eximia virtutis gloria. » Quod autem dicit, eum subito non comparuisse, profecto ibi intelligitur aut violentia tempestatis, aut caedis facinorisque secretum. Nam et alii scriptores eorum defectioni solis addunt etiam subitam tempestatem, quae profecto aut occasionem sceleri praebuit, aut Romulum ipsa consumpsit. De Tullo quippe etiam Hostilio, qui tertius a Romulo rex fuit, qui et ipse fulmine absumptus est, dicit in eisdem libris idem Cicero, propterea et istum non creditum in deos receptum tali morte, quia fortasse quod erat in
Abbreviated transcription (Latin):
Ullus ergo illorũ
sub tot diis presi¬
dibus in pace regni
tus fuerunt. De Romulo uiderit
adulatio fabulosa qua perhibetur
receptus in celum. Uilerint ꝗdã
scriptores eorum: qui eũ ꝑꝑ feroci¬
taten a senatu discerptum esse
olixerunt: subornatumq nescio
quem lulium Proculum: Q eum sibi
apparuisse oliceret: eumq per se
populo inandasse romano: ut intor
numina coleretur: eoq modo popu¬
lum qui contra senatum intumescẽ
ceperat repressum atq sedatum.
Acciderat enim et solis defectio:
quam certa ratione sui cursus effic¬
tam imperita nesciens multitudo
meritis Romuli tribuebat. Quasi
uero si luctus ille solis fuisset: nõ
magis ideo ereoli deberet occisus:
ipsumq scelus auersione etiam
diurni luminis ilicatum sicut
re uera fac tum est cum dominus
crucifixus est crudelitate atqr
impietate iudeorum. Quam solis
obscurationem non excafionico
syderum cursu accilisse. sans oste¬
dit quod tunc erat pasca iudcorũ.
Namplena luna pasche solemnitas

Expanded text:
ullus ergo illorum sub tot dis praesidibus in pace regnauitus fuerunt? De Romulo uiderit adulatio fabulosa, qua perhibetur receptus in caelum; uiderint quidam scriptores eorum, qui eum propter ferocitatem a senatu discerptum esse dixerunt subornatumque nescio quem Iulium Proculum, qui eum sibi apparuisse diceret eumque per se populo mandasse Romano, ut inter numina coleretur, eoque modo populum, qui contra senatum intumescere coeperat, repressum adque sedatum. Acciderat enim et solis defectio, quam certa ratione sui cursus effectam inperita nesciens multitudo meritis Romuli tribuebat. Quasi uero si luctus ille solis fuisset, non magis ideo credi deberet occisus ipsumque scelus auersione etiam diurni luminis indicatum; sicut re uera factum est, cum Dominus crucifixus est crudelitate adque inpietate Iudaeorum. Quam solis obscurationem non ex canonico sideruin cursu accidisse satis ostendit, quod tunc erat pascha Iudaeorum; nam plena luna sollemniter
Abbreviated transcription (Latin):
tur non de illo Ioue quem deo¬
rum regm pro sua opinione cõ¬
fingunt: sed de illo uero reg se¬
culorum quod mittat: non
uictoriam: que nulla substã¬
tia est: sed angelum suum et
faciat uincerẽ quẽ uoluerit.
cuius consilium esse potest¬
potest. Nã si uictoria dea est
cur non deus est et triumphus.
et uictorie uingitur uel mari¬
tus uel frater uel filius. Talia
quippe isti de diis opinati sunt.
qualia si poete fingerent. atq a
nobis eragitarentur: responde¬
rent isti ridenda esse figmẽta
poctarum: non ueris attribuẽ¬
da numinibus: et tamẽ se ipsi
nonxidebant: cum talia delira¬
menta non apud poetas legebat.
sedin templis colebant. Iouẽ
ior de ominibus rogarent. ei
uni tantummodo supplicaret᷑¬
Non enim promisisset uicto¬
riã. sidea ełet sub illo rege et
posset et auderet resistere.
et suam potius facere uolun¬
tatem

Expanded text:
tur non de illo Ioue, quem deotur non de illo Ioue, quem deorum regem pro sua opinione confingunt, sed de illo uero rege saeculorum, quod mittat non Victoriam, quae nulla substantia est, sed angelum suum et faciat uincere quem uoluerit; cuius consilium occultum esse potestpotest. Nam si uictoria dea est, quur non deus est et triumphus, et uictoriae iungitur uel maritus uel frater uel filius? Talia quippe isti de dis opinati sunt, qualia si poetae fingerent adque a nobis exagitarentur, responderent isti ridenda esse figmenta poetarum, non ueris adtribuenda numinibus; et tamen se ipsi non ridebant, cum talia deliramenta non aput poetas legebant, sed in templis colebant. Iouem igitur de omnibus rogarent, ei uni tantummodo supplicareNon enim, quo misisset Victoriam, si dea est et sub illo rege est, posset ei audere resistere et suam potius facere uoluntatem
Abbreviated transcription (Latin):
IRor autem plo¬
rimum: quod
cum deos singu¬
los singulis rebus: et pene sin¬
gulis motibus attribuerent.
uoc auerunt deam Agenoriam:
que ad agendum escitaret.
deam St̾imulam que ad agen¬
dum ultra modum stimulart̃.
deam Murtiam que preter
moodum non mouerẽt. ac face¬
ret hominem. ut ait Pomponi¬
us murcidum: id est nimis
desidiosum et mactuosum:
deam Strẽnuam que faceret
streniuũ. His omnibus diis
et oleabus publica sacra facere
susceperunt. Quietam uero
appellantes que faceret quietu.
cum edem haberet extra portĩ
colliam publice illam suscipe
noluerunt. Utrum indicium
fuit anmi inquieti: anpotius
ita significatum: quod qui illã
turbam colere perseueraret.
non plane deorum sed deino¬
niorum eum quietem habẽ
non posse ad quam uocat
uerus medicus dicens: disci
uictoria dea debuerit esticca¬
N forte dicunt
quod deam Uicto¬
riam iuppiter
mittat: atoꝑ illa tanquam regi
deorum obtemperans ad quos
iusseris ueniat: et in corum
Parte consiolat. Hloc uere dici¬

Expanded text:
iror autem plurimum, quod cum deos singulos singulis rebus et pene singulis motibus attruocauerunt deam Agenoriam, quae ad agendum excitaret, deam Stimulam, quae ad agendum ultra modum stimularet, deam Murciam, quae praeter modum non moueret ac faceret hominem, ut ait Pomponius, murcidum, id est nimis desidiosum et inactuosum, deam Streniam, quae faceret strenuum, his omnibus dis et deabus publica sacra facere susceperunt, Quietem uero appellantes, quae faceret quietum, cum aedem haberet extra portam Collinam, publice illam suscipere noluerunt. Utrum indicium fuit animi inquieti, an potius ita significatum est, qui illam turbam colere perseueraret non plane deorum, sed daemoniorum, eum quietem habere non posse? ad quam uocat uerus medicus dicens: DiscitVictoria dea debuerit aestin forte dicunt, quod deam Victoriam Iuppiter mittat adque illa tamquam regi deorum obtemperans ad quos iusserit ueniat et in eorum parte considat? Hoc uere dici
Abbreviated transcription (Latin):
Nos autem animum querimus
qui uera religione confisus: non
tanquam deum suuin adoret
mundum: sed tanquam opus
dei propter deum laudet mũ¬
dum: et mundanis sordibus
expiatus: mundus peruemat
ad deum qui condidit mũdũ.
Itos uero selectos deos uidemus
quidem claruis innotuisse quã
ceteros: non tamen ut corum
illus traretittr merita. sed ne¬
occultarentur opprobria: undeꝰ
magis cos homines fuisse crediblẽ hoiẽs
est: sicut non solum portice lrẽ:
Uerumetiam hystorice tradide¬
xunt. Nam quod Uirgilius ait
Primus ab ethereo uenit Satur¬
nus olympo: Arma Iouis fugi¬
ens: et regitis exul ademptis.
Et que ad hancrem pertinẽtia
subs equuntur: totam de hoc
Homerus pandit hystoriam.
quam Cinnus in latinum uertit
eloquium. Unde quia plura
posuerunt: qui contra huitismoĩ
errores ante nos uel greco sermoẽ
uel latino scripserunt: non in
comihi placuit immorari:¬
que nec ueram deitãtem co¬
lunt nec eo cultu quo colen¬
da est uera diuinitas. Cap.¬

Expanded text:
Nos autem animum quaerimus, qui vera religione confisus, non tanquam deum suum adoret mundum, sed tanquam opus Dei propter Deum laudet mundum; et mundanis sordibus expiatus, mundus perveniat ad Deum, qui condidit mundum.o deos selectos videmus quidem clarius innotuisse quam caeteros; non tamen ut eorum illustrarentur merita, sed occultarentur opprobria: unde magis eos homines fuisse credibile est; sicut non solum poeticae litterae, verum etiam historicae tradididerunt. Nam quod Virgilius ait, Primus ab aethereo venit Saturnus Olympo, Arma Jovis fugiens, et regnis exsul ademptis: . et quae ad hanc rem pertinentia consequuntur, totam de hoc Euhemerus pandit historiam, quam Ennius in latinum vertit eloquium: unde quia plurima posuerunt, qui contra hujusmodi errores ante nos vel graeco sermone vel latino scripserunt, non in eo mihi placuit immorariqui nec ueram diuinitatem colunt, nec eo cultu quo colenda est uera diuinitas.
Abbreviated transcription (Latin):
Ut erg canerentur uel scriberen¬
tur: audacia fuit uel peiulantla
poetarum. Ut uero dittinis rebus et
honoribus eisdem imperantibus
et extorquentibus numinibus
adderentur: quid est insi cri¬
men deorum: inmo uero con¬
fessio demoniorum et deceptio
miserorum: Uerum illud quod
de abscisorum consecratione mater
deorum coli meruit: non poete
confinxerunt: sed hotrere magis
quam cinere maluerunt. His¬
ne diis scelectis ꝗs quam conse¬
crandus est. Ut post mortem
uiuat beate: quibus consecratus
ante mortem honeste non potuit ui¬
uere: tam fedis super stitiombus
s̾ditus: et immundis demonib
obligatus. Sed hec omnia inꝗt
referuntur ad mundum. uidẽat
ne pocius ad iminundum. Cui

Expanded text:
Ut ergo canerentur uel scriberenUt ergo canerentur uel scriberentur, sit audacia uel petulantia poetarum; ut uero diuinis rebus et honoribus eisdem imperantibus et extorquentibus numinibus adderentur, quid est nisi crimen deorum, immo uero confessio daemoniorum et deceptio miserorum? Verum illud, quod de abscisorum consecratione Mater deum coli meruit, non poetae confinxerunt, sed horrere magis quam canere maluerunt. Hisne dis selectis quisquam consecrandus est, ut post mortem uiuat beate, quibus consecratus ante mortem honeste non potest uiuere, tam foedis superstitionibus subditus et inmundis daemonibus obligatus? Sed haec omnia, inquit, referuntur ad mundum. Videat ne potius ad inmundum. Qui
Abbreviated transcription (Latin):
litatis siue conferre: siue preferre:
qui patrem cas trasse perhibetur.
sed in Saturm sacris homines alie¬
nis manibus potius occidi: quã
suis abscidi potuerunt. Deuorãt
ille filios suos ut poete ferunt: et
physici e hoc interpretantur
quod uolunt. Ut autem hystoria
prodit necauit. Sed quod ei peni
suos filios sacrificauerunt: non
recepere Romani. At uero is ta
magna deorum inater etiã romaĩs
templis castratos intulit: atque
istam seuiciam moremq serua¬
uit: credita uires adiuuare roma¬
norum: execando uirilia uiroꝵ¬
Quid enim sunt ad hoc malum for¬
ta Mercurii. Ueneris lasciuia:
stupra et iurpitudines ceterortĩ:
que proferemus de libris: nisi qt¬
tidie cantarẽtur et salt arentur
in theatris. Sed hec quid sunt
adtintum malum cuaus magia¬
tudo magne matrit.antuminodo
competebat: presertim cum illa
dicuntur a poetis esse conficta.
quasi poete ĩdetiam finerunt
quod ea sint diis grata et accepta

Expanded text:
elitatis siue conferre siue praeferre, elitatis siue conferre siue praeferre, qui patrem castrasse perhibetur; sed in Saturni sacris homines alienis manibus potius occidi quam suis abscidi potuerunt. Deuorauit ille filios, ut poetae ferunt, et physici ex hoc interpretantur quod uolunt; ut autem historia prodit, necauit; sed quod ei Poeni suos filios sacrificati sunt, non recepere Romani. At uero ista Magna deorum Mater etiam Romanis templis castratos intulit adque istam saeuitiam moremque seruauit, credita uires adiuuare Romanorum exsecando uirilia uirorum. Quid sunt ad hoc malum furta Mercurii, Veneris lasciuia, stupra ac turpitudines ceterorum, quae proferremus de libris, nisi cottidie cantarentur et saltarentur in theatris? Sed haec quid sunt ad tantum malum, cuius magnitudo Magnae Matri tantummodo conpetebat? Praesertim quod illa dicuntur a poetis esse conficta, quasi poetae id etiam finxerint, quod ea sint dis grata et accepta.
Abbreviated transcription (Latin):
Temq de mollibus
eideminatri magne
contraomnem uiror
mulierumq uerecundiam conse¬
cratis. qui usque in heslernum diẽ
madidis capillis facie deilbata: flu¬
entibus membris: incessu feminco
per plateas uicosq Carthaginis:
etiam a populis unde tipiter uiue¬
rent: exigebant: nihil uarro diceͣ
uoluit: nec ulpiam melegisse cõ¬
̃ memini. Deficit inter pretatio: eru¬
buit ratio: conticuit oratio. Uicit
matris magne omnes deos filios¬
s̃ non numintis magnitudo: sed
crimitiis. Nuic monstro: nec
iam mon̾s truositas comparatur.
Ille simulacris habebat solam
deformitatẽ: ita in sacris defor¬
mem crudelitatem. Ile mẽbra
in lapidibus addita: hec in homim¬
bus perdita. Noc dedecus tot io¬
uis ipsius uicia et tanta stupra
non uincunt. Ille inter femine¬
as corrtiptelasxnoganymede
celum inflamauit: ista tot mollibus
professis et publicis iuquinauit
terrani: et celofecit iniriam
Saturnum fortasse possemus huic
i isto genere turpissime crub¬

Expanded text:
temque de mollibus eidem Matri Magnae contra omnem uirorum mulierumque uerecundiam consecratis, qui usque in hesternum diem madidis capillis facie dealbata, fluentibus membris incessu femineo per plateas uicosque Carthaginis etiam a propolis unde turpiter uiuerent exigebant, nihil Varro dicere uoluit nec uspiam me legisse commemini. Defecit interpretatio, erubuit ratio, conticuit oratio. Vicit Matris Magnae omnes deos filios non numinis magnitudo, sed criminis. Huic monstro nec Iani monstrositas conparatur. Ille in simulacris habebat solam deformitatem, ista in sacris deformem crudelitatem; ille membra in lapidibus addita, haec in hominibus perdita. Hoc dedecus tot Iouis ipsius et tanta stupra non uincunt. Ille inter femineas corruptelas uno Ganymede caelum infamauit; ista tot mollibus professis et publicis et inquinauit terram et caelo fecit iniuriam. Saturnum fortasse possemus huic in isto genere turpissimae crud
Abbreviated transcription (Latin):
siuule apparernouest periurbatio:
quia nonest contra rationem: qua
pecora carent. In hominibus autem
Ut sint il te pertubationes: facit hoc
Ptulticia uel miseria. Nondum
enim sumus in illa perfectione sa¬
pientic beati: que nobis ab hac mor¬
talitate liberatis in fine promitti¬
tur. Deos uero ideo dicunt istas
perturbationes non perpeti: quia
non solum eterni: Uerum etiam
beati sunt. Easdem quippe aninas
rationales etiam ipõs habere perhibẽt.
sed ab onim labe ac peste purissi¬
mas . Quamobrẽ si propterea dii
non pertarbantur: quod ammalia
sunt beata non misera: et propterea
pecora non periurbantur quod aĩahia
sunt que nec beata possunt esse nec
misera. Restat ut deniones sicut
homines ideo perturbentur quod
aninialia siuit non beata sed mi
¶An dignũ sit eos spiritus
ab hoiẽ coli a quorum Uitiis
etiam oporteat liberaxi.

Expanded text:
ile apparet, non est perturbatio, ile apparet, non est perturbatio, quia non est contra rationem, qua pecora carent. In hominibus autem ut sint istae perturbationes, facit hoc stultitia uel miseria; nondum enim sumus in illa perfectione sapientiae beati, quae nobis ab hac mortalitate liberatis in fine promittitur. Deos uero ideo dicunt istas pel\'turbationes non perpeti, quia non solum aeterni, uerum etiam beati sunt. Easdem quippe animas rationales etiam ipsos habere perhibent, sed ab omni labe ac peste purissimas. Quam ob rem si propterea di non perturbantur, quod animalia sunt beata, non misera, et propterea pecora non perturbantur, quod animalia sunt, quae nec beata possunt esse nec misera: restat ut daemones sicut homines ideo perturbentur, quod animalia sunt non beata, sed miAn dignum sit eos spiritus ab homine coli, a quorum uitiis eum oporteat liberari.
Abbreviated transcription (Latin):
eternaatq cominũtiia profecto
aliquid diceret exoptanduin ina¬
gnipendendum: nec sic eos tamen
propter hec tanquam deum colere
deberemus: sed potuis ipsuui aquo
hec illos accepisse nosseinus. Quã¬
tominus nunt honore diino acrea
digna sunt annnalia: ad hoc ratio¬
nalia. Ut milera esse possint. adhaec
passiua:uit nusera sint: ad hoc eter¬
na: ut miseriani stram finire non
cetera: et hoc lolum pertrat terti
quod nobiscum demones dicit ẽc
coitiune: idest animi pal sioues.
lensi omnia quattuor elementa fucis
animalibus plena sunt ninmorta¬
libus: ignis et aer: mortalibus: aqua
et terra: ouero cur animi demonũ
palsionum tarbelis et tempestatib
agitentur: Perturbatio enim est:
que grece pathos dicutir. Unde illa
uoluit uocare animo passitia: quia
Uerbum de Uerbo pathos: passio
diceretur: motus amini contra ratõ¬
Quid nem. Cut ergosant ista in amis
demonum que in pecoribus non
ssio stiut. uoniamꝰ si qelid in pecore

Expanded text:
aeterna adque communia, profecto aeterna adque communia, profecto aliquid diceret exoptandum magnique pendendum; nec sic eos tamen propter haec tamquam Deum colere deberemus, sed potius ipsum, a quo haec illos accepisse nossemus. Quanto minus nunc honore diuino aeria digna sunt animalia, ad hoc rationalia ut misera esse possint, ad hoc passiua ut misera sint, ad hoc aeterna ut miseriam finire non cetera et hoc solum pertractem, quod nobiscum daemones dixit habere commune, id est animi passiones, si omnia quattuor elementa suis animalibus plena sunt, inmortalibus ignis et aer, mortalibus aqua et terra, quaero quur animi daemonum passionum turbelis et tempestatibus agitentur. Perturbatio est enim, quae Graece πάθος dicitur; unde illa uoluit uocare animo passiua, quia uerbum de uerbo πάθος passio diceretur motus animi contra rationem. Quur ergo sunt ista in animis daemonum, quae in pecoribus non sunt? Quoniam si quid in pecore
Abbreviated transcription (Latin):
nes genere sunt aniinalia: non solũ
eis cum hominibus: Uerũetiam
cum diis pecoribusq cõmune est.
Quod mente rationalia cumdiis
et hominibus. Quod tprẽ eterna
cum diis solis. Quod anitno passiã
cum hominibus solis. Quod cor¬
pore aerea ipsi sunt soli. Proinde
quod genere sunt aunnalia: non
est magnun: quia hoc funt et
pecora. Quod mente rationalia
non est supra nos:quia sumus et
nos. Quod tempore eterna: quid
bomest si non beata: Melior est
enim temporalis felicitas: quan
misera eternitas. Quod amino pas¬
siua: quomodo supra nos est: quo¬
namet nos hoc sumus: nec ita esset
nisi miseri essemts. Quod cor pore
aerea: quanti estimandum est:
cam omni corpori preseratur anĩe
qualisciiique natuta. Et ideo religio¬
iis cultas qui debetur ex auimio:
nequaquã debxtur ei rei que iuserior
est anuo. Porro si iuter illa: que
demonum esse dicit: ãnuinerarẽt
uirtiuem: lapientiam. felicitatem
et hec eos diceret habere cum diis

Expanded text:
nes genere sunt animalia, non solum nes genere sunt animalia, non solum eis cum hominibus, verum etiam cum diis pecoribusque commune est: quod mente rationalia, cum diis et hominibus; quod tempore aeterna, cum diis solis; quod animo passiva, cum hominibus solis; quod corpore aeria, ipsi sunt soli. Proinde quod genere sunt animalia, non est magnum; quia hoc sunt et pecora: quod mente rationalia, non est supra nos; quia sumus et nos: quod tempore aeterna, quid boni est, si non beata? Melior est enim temporalis felicitas quam misera aeternitas. Quod animo passiua, quo modo supra nos est, quando et nos hoc sumus, nec ita esset, nisi miseri essemus? Quod corpore aeria, quanti aestimandum est, cum omni corpori praeferatur animae qualiscumque natura, et ideo religionis cultus, qui debetur ex animo, nequaquam debeatur ei rei, quae inferior est animo? Porro si inter illa, quae daemonum esse dicit, adnumeraret uirtutem, sapientiam, felicitatem et haec eos diceret habere cum dis
Abbreviated transcription (Latin):
Finoribus ergo demo¬
num cum idem plato¬
nncus loqueretur: dixit eos eisdem
quibus homines animi perturbatio¬
nbus agitari: irritari iniuriis. obse¬
quiis: donisq placari: gaudere ho¬
noribus: diuersis sacrorum rinbus
oblectari: et ineis si quid neglectũ
fuerit cõmoueri. Inter cetera etiam
dicit ad eos pertinere diuinationes
augurum: arulpicum: Uatum: atq
sominorum: abhis quoq esse mi¬
racula magorum. Breuiter autẽ
eos diffiniens ait. Demones esse
genere ammalia: animo passiua.
mente rationalia: corpore aerea. tẽpore
cterna. MLorum uero quinque.
tria priora illis esse que nobis: quar¬
tum proprium:quintam eos cum
diis habere comune. Sed uideo
trium superiorum que nobiscum
habent: duo etiã cum diis habere.
Aninalia ꝗꝓpe esse dicit et deos:
sua cuiq elementa dis tribuens.
In terres tribus animalibus nos po
suit cum ceteris que in terra uiuũt
et sentiunt. In aquatilibus pisces
et alia natalia. In acris demones:
In ethercis deos. Ac per hoc quod demo¬

Expanded text:
oribus ergo daemonum cum idem Platonicus loqueretur, dixit eos eisdem quibus homines animi perturbationibus agitari, inritari iniuriis, obsequiis donisque placari, gaudere honoribus, diuersis sacrorum ritibus oblectari et in eis si quid neglectum fuerit commoueri. Inter cetera etiam dicit ad eos pertinere diuinationes augurum, aruspicum, uatum adque somniorum; ab his quoque esse miracula magorum. Breuiter autem eos definiens ait daemones esse genere animalia, animo passiua, mente rationalia, corpore aeria, tempore aeterna; horum uero quinque tria priora illis esse quae nobis, quartum proprium, quintum eos cum dis habere commune. Sed uideo trium superiorum, quae nobiscum habent, duo etiam cum dis habere. Animalia quippe esse dicit et deos, suaque cuique elementa distribuens in terrestribus anisuit cum caeteris quae in terra vivunt et sentiunt, in aquatilibus pisces et alia natatilia, in acriis daemones, in aetheriis deos . Ac per hoc, quod daemo
Abbreviated transcription (Latin):
flagitiũ quisquã historicorum
uel poctarum dixit: aut finxit
certe uel Priapo: uel alicui cyno¬
cephalo: postremo uel febrio: qe
romani numina partim peregrina
receperunt: partim sua propria
sacrauerunt. Quomodo igitur¬
tanta animi et morum mala boĩs
preceptis et legibus uel imminẽ¬
tia prohiberent: uel isita extir¬
panda curarent diitales: qui
etiã seminanda et augenda flagicia
curauerunt: talia uel sua. uel quasi
sua facta per theatricas celebritates
populis innotescere cupientes: ut
tanquã auctoritate diuina sua spõ¬
te neꝗs sima libido accenderetur hu¬
mana: fiustra hoc exclamante
Cicerone: qui cum de poctis agens
approbatio populi: quasi in agin cu¬
iusdam et sapientis magistri: quis
illi obducunt tenebras: quos inue¬
hunt metus: quas inflammãt cupi
Quod romani quosdã sibi deos
non ratioẽ sed adulatioe insti¬
tuerũt.

Expanded text:
flagitium quisquam historicorum flagitium quisquam historicorum uel poetarum dixit aut finxit, certe uel Priapo uel alicui Cynocephalo, postremo uel Febri, quae Romani numina partim peregrina receperunt, partim sua propria sacrauerunt. Quotanta animi et morum mala bonis praeceptis et legibus vel imminentia prohiberent, vel insita exstirpanda curarent dii tales, qui etiam seminanda et augenda flagitia curaverunt, talia vel sua vel quasi sua facta per theatricas celebritates populis innotescere cupientes, ut tanquam auctoritate divina, sua sponte nequissima libido accenderetur humana: frustra hoc exclamante Cicerone, qui cum de poetis ageretmor et approbatio populi, quasi magni cujusdam et sapientis magistri, quas illi obducunt tenebras! quos invehunt metus! quas inflammant cupidCAPUT XV.-- Quod Romani quosdam sibi deos non ratione, sed adulatione instituerint.
Abbreviated transcription (Latin):
noribus omnibus repellunt hoic̃s
scenicos. Ili celebrari sibi ibent
figmentis porticis opprobria deorũ¬
isti autẽ ab opprobrus hominum
deterrẽt impudentiã poctarum
Semioleus autẽ ille Plato: et taluĩ
deorum libiodini restitit: et ab in¬
dolc romanorũ quiod perficiendũ
esset ostendit: qui poctas ipõs.: uel
pro arbitrio mentientes: uel homi¬
nibus miseris quasi deorũ facta
pessima imitanda proponentes:
omnino in ciuitate hene instituta
Uiuere noluit. Nos quidẽ Plato¬
nẽ: nec deum: nec semioleum perhi¬
bemus: nec ulli sancto ariglo sũmi
dei: nec ueridico prophete̾: nec apo¬
stolo alicui: nec cuilibet. Christi
marturi: nec cuiquã christiano
homini comparamus: cuius nr̃e
sententie ratio deo prosperante
suo loco explicabitur. Sed eum
tamẽ quandoꝗdẽ ipĩ uolunt fuis¬
se semideum preferendum esse
censemus: si non Romulo: et her¬
culi: quanuis istum nec occidissę¬
fratrem: nec aliquod perpetrasse

Expanded text:
noribus omnibus repellunt homines noribus omnibus repellunt homines scaenicos; illi celebrari sibi iubent figmentis poeticis obprobria deoruisti ab obprobriis hominum deterrent inpudentiam poetarum. Semideus autem ille Plato et talium deorum libidini restitit, et ab indole Romanorum quid perficiendum esset ostendit, qui poetas ipsos uel pro arbitrio mentientes uel hominibus miseris quasi deorum facta pessima imitanda proponentes omnino in ciuitate bene instituta uiuere noluit. Nos quidem Platonem nec deum nec semideum perhibemus, nec ulli sancto angelo summi Dei nec ueridico prophetae nec apostolo alicui nec cuilibet Christi martyri nec cuiquam Christiano homini conparamus; cuius nostrae sententiae ratio Deo prosperante suo loco explicabitur. Sed eum tamen, quando quidem ipsi uolunt fuisse semideum, praeferendum esse censemus, si non Romulo et Herculi quamuis istum nec fratrem occidisse, nec aliquod perpetrasse
Abbreviated transcription (Latin):
potuit. Hunc Platonem Ia beo
inter semideos memorandum pũ¬
tauit: sicut Herculem: sicut
Romulum: semideos autẽ heroib
anteponit: sed citrosq inter nui.a
collocat. Uerũtamen istum quẽ
appellat semideum: non heroibus
tantum sed etiã diis ipis̃ perferen¬
dum esse non dubito. Propinquat
autẽ Romanorum leges disputa¬
tiomibũs Platonis: quando illa
cunct a portica figmenta cõdennat
Isti autẽ poetis romanorũ adimunt¬
saltẽ in homines maledicẽdi licẽtiã
ille poctas ab urbis ipĩus habitator̃¬
repellit. isti saltẽ auctores pocticis
fabularũ a lclendi societate ciuita¬
tis compescunt. Et si contra deos
ludorum scenicorũ expetitores
aliquid audirent: forte undique
remouerẽt. Nequaquã igitur leges
ad instituendos bonos: aut corri¬
gendos mores malos a diis suis pos¬
sent accipere romani siue łperare
quos legibus suis uincunt atq
conuincunt. Illi eĩ honori suo de¬
poscunt luolos scenicos: isti ab ho¬

Expanded text:
potuit? Hunc Platonem Labeo potuit? Hunc Platonem Labeo inter semideos commemorandum putauit, sicut Herculem, sicut Romulum. Semideos autem heroibus anteponit; sed utrosque inter numina conlocat. Verum tamen istum, quem appellat semideum, non heroibus tantum, sed etiam dis ipsis praeferendum esse non dubito. Propinquant autem Romanorum leges disputationibus Platonis, quando ille cuncta poetica figmenta condemnat, isti autem poetis adimusaltem in homines maledicendi licentiam; ille poetas ab urbis ipsius habitatione, isti saltem actores poeticarum fabularum removent a societate civitatis, et, si contra deos ludorum scenicorum expetitores aliquid auderent, forte undique removerent. Nequaquam igitur leges ad instituendos bonos aut corrigendos malos mores, a diis suis possent accipere seu sperare quos legibus suis uincunt adque conuincunt. Illi -enim honori suo deposcunt ludos scaenicos, isti ab ho
Abbreviated transcription (Latin):
deorum infamentur actores honorẽ¬
tur auctores. An forte Platoni
greco potius palma danda est: qui
cumratione formaret qualis ciui
tas esse debeat: tanquã aduersari¬
os ciuitatis poetas censuit urbe
pellendos: Iste uero et deorum
iniurias indignȩ . et fuscari corrũ¬
piq fignientis animos ciuiũ noluit.
Confer nunc Platonis humanitatẽ
a ciubus decipiendis poctas urbe
pellentem: cum oleorum oliuini¬
tate honori suo ludos scenicos &¬
petente. Ille ne talia uel scriberẽ¬
tur: et si non obtinuit diłput ã¬
persuasit leuitati lasciuieq gre¬
corum isti ut talia etiã ageretur
iubendo extorserunt grauitati
et modestie romanoru. Nec tm̃
hec agi noluerunt: sed sibi licari.
sibi lacrari. sibi solenniter &hibẽr.
Cuit. andem honestius diuinos
honores decerneret ciuitas: utrũ
Platoni hec turpia et nephanda pro¬
hibenti: an demonibus hac homi¬
num deceptione gaudentibus:
quibus ille uera persuadere non

Expanded text:
deorum infamentur actores, honorendeorum infamentur actores, honorentur auctores? an forte Graeco Platoni potius palma danda est, cum ratione formaret, qualis esse civitas debeat, tanquam adversarios ueritatis poetas censuit urbe pellendos? Iste uero et deorum iniurias indigne tulit et fucari corrumpique figmentis animos ciuium noluit. Confer nunc Platonis humanitatem a ciuibus decipiendis poetas urbe pellentem cum deorum diuinitate honori suo ludos scaenicos expetente. Ille, ne talia uel scriberentur, etsi non persuasit disputanleuitati lasciuiaeque Graecorum; isti, ut talia etiam agerentur, iubendo extorserunt grauitati et modestiae Romanorum. Nec tantum haec agi uoluerunt, sed sibi dicari, sibi sacrari, sibi sollemniter exhiberi. Cui tandem honestius diuinos honores decerneret ciuitas? utrum Platoni haec turpia et nefanda prohibenti, an daemonibus hac hominum deceptione gaudentibus, quibus ille uera persuadere non
Abbreviated transcription (Latin):
In hac controuersia greci romai¬
q concertant. greci putant se¬
recte honorare homines scemcos:
cum colant ludorum scenicorũ
flagitatores deos. Romani uero
hostibus scenicis nec plebeiam
tribum: quantominus senatoriã
curiam de honestari sinunt. In
hic olisceptatione huiuscemodi
ratiotinatio summã questionis ab¬
soluit. Proponunt greci: si dii ta¬
les colendi sunt: profecto etiam
tales homines honorandi sunt.
Assumunt romani: sed nullo
modotales homines honor anoli
sunt. Concludunt christianii.
nullo igitur inodadii tales colẽ¬
di sunt.
¶Meliorẽ fuisse P latonẽ
qui poetis locum in bene morata
urbe non dederit quã hos
deos qui se ludis scericis uolu¬
erint honorari.
Cinde querimus
ipĩ pocte talium fa¬
bularum composi¬
tores qui oluodecim tabularum
lege prohiboentur famã ledere ciui¬
Curnon ut scenici habeantur ĩ hoc̃sti:
Qua ratione rectum est: ut pocticoꝵ
figmentorum et ignominiosorum

Expanded text:
In hac controuersia Graeci RomaniIn hac controuersia Graeci Romanique concertent. Graeci putant recte se honorare homines scaenicos, quia colunt ludorum scaenicorum flagitatores deos; Romani uero hominibus scaenicis nec plebeiam tribum, quanto minus senatoriam curiam dehonestari sinunt. In hac disceptatione huiusce modi ratiocinatio summam quaestionis absoluit. Proponunt Graeci: Si di tales colendi sunt, profecto etiam tales homines honorandi. Adsumunt Romani: Sed nullo modo tales homines honorandi sunt. Concludunt Christiani: Nullo modo igitur di tales colendi sunt.Meliorem fuisse Platonem, qui poetis locum in bene morata urbe non dederit, quam hos deos, qui se ludis scenicis voluerint honorari. 1. Deinde quaerimus, ipsi poetae, talium fabularum compositores, qui duodecim Tabularum lege prohibentur famam laedere civi jaculantes, cur non ut scenici habeantur inhonesti. Qua ratione rectum est, ut poeticorum figmentorum et ignominiosorum
Abbreviated transcription (Latin):
scenamq totam in probro duceret
genus id hominũ: non iodo honore
ciuiũ reliquorũ carere: sed etiam
tribu amoueri notatione censoria
uoluerunt. Preclara saneet roãnis
lauolibus annumeranda prudẽtia
Sed uellem se ipĩ sequeretur se imi¬
taretur. Ecce enĩ recte quisquis
ciuium romanorũ esse scenicus elegi¬
sset: non solum ei ad honorem nullus¬
cdabatur locus: uerumetiã censoris
nota tribum tenere propriã miniẽ
smebatur. S animum ciuitatis
Liuolis auidum germaneq roã¬
num. Sedd relponoleat mihi: qua
consentanea ratione homines sce¬
nici ab omni honore pelluntur:
et luodi scenici deorum honoribus
admiscentur illas theatricas artes
deri uirtus romana non nouerat.
que et si ad oblectamẽtum uolupta¬
tis humane quererentur: et uitio
morum irrumperẽt humanorum
diieis exhiberi petiuerunt. Quõ
ergo abiicitur scenicus per quem
colitur deus: et theatrice il lus
turpituolmis: qua fronte nota¬
tur actor: si adoratur exhactor:

Expanded text:
scaenamque totam in probro ducerent, scaenamque totam in probro ducerent, genus id hominum non modo honore ciuium reliquorum carere, sed etiam tribu moueri notatione censoria uoluerunt.\' Praeclara sane et Romanis laudibus adnumeranda prudentia; sed uellem se ipsa sequeretur, se imitaretur. Ecce enim recte, quisquis ciuium Romanorum esse scaenicus elegisset, non solum ei nullus ad honorem dabatur locus, uerum etiam censoris nota tribum tenere propriam minime sinebatur.s o animum ciuitatis is auidum germaneque Romanum! Sed respondeatur mihi: qua consentanea ratione homines scaenici ab omni honore pelluntur, et ludi scaenici deorum honoribus admiscentur? Illas theatricas artes diu uirtus Romana non nouerat, quae si ad oblectamentum uoluptatis humanae quaererentur, uitio morum inreperent humanorum. Di eas sibi exhiberi petierunt: quo modo ergo abicitur scaenicus, per quem colitur Deus? et theatricae illius turpitudinis qua fronte notatur actor, si adoratur exactor?
Abbreviated transcription (Latin):
Ed relponoderet mihi¬
fortasse si uiueret
Quomodo nos ista
impunita esse nollemus. que ipsi
dii sacra esse noluerunt: enim ludos
scenicos: ubi talia celebrãtur dictitiꝵ
et romanis moribus inuexererunt:
et suis honoribus dicari exhiberiq
iusserunt: Cur ergo non hinc magis
ipĩ intellecti sunt nonesse dii ueri
nec omnino digni: quibus diuinos
honores deferret illa res publica.:
Quos enĩ coli minime deceret: miniẽq
oporteret: si ludos expeterẽt agẽdos
conuitiis romanorũ quomodo queso
colendi putati sunt: quomodo non
detest anli spiritus intellecti: qui
cupiditate fallendi inter suos hõres
sua celebrari crimina poposcerunt:
ltẽq romani quãtus iam superstitioe
noxia premerentur: ut illos deos
colerent: quos uidebant sibi uoluis¬
se scenicas turpituolmes consecrari.
sue tamen dignitatis memores: ac
pudoris. auctores talium fabularũ
nequaquã honorauerũt more greco¬
rum: sed sicut apuod ciceronem id̃
Scipio loquitur: cum artẽ ludicram

Expanded text:
ed responderet mihfortasse, si uiueret: Quo modo nos ista inpunita esse nollemus, quae ipsi di sacra esse uoluerunt, cum ludos scaenicos, ubi talia celebrantur dictitantactitantur, et Romanis moribus inuexerunt et suis honoribus dicari exhiberique iusserunt? Quur non ergo hinc magis ipsi intellecti sunt non esse di ueri nec omnino digni, quibus diuinos honores deferret illa res publica? Quos enim coli minime deceret minimeque oporteret, si ludos expeterent agendos conuiciis Romanorum, quo modo quaeso colendi putati sunt, quo modo non detestandi spiritus intellecti, qui cupiditate fallendi inter suos honores sua celebrari crimina poposcerunt? Itemque Romani, quamuis iam superstitione noxia premerentur, ut illos deos colerent, quos uidebant sibi uoluisse scaenicas turpitudines consecrari, suae tamen dignitatis memores ac pudoris actores talium fabularum nequaquam honorauerunt more Graecorum, sed, sicut aput Ciceronem idem Scipio loquitur, \'cum artem ludicram
Abbreviated transcription (Latin):
¶Nod si diis ulla esset cura
iusticie ab eis roãni accipere
debuerit precepta uiuendi
potius quã legs ab aliis hoĩb
mutuare.
Lautẽ a dii suis rõaĩ
uiuendi leges accipere
potuissent: nõ aliquot
annos post Romam conolitamab
Atheniensibus mutuarentur leges
Solonis: quas tamẽ non acceperũt
tenuerũt. sed meliores: et emẽlatio¬
res facere conati sunt. Quanius licur¬
gus lacedemoniis leges ex Apolinis
auctoritate se instituisse cõfinxcĩt
Quod prudenter romani credere
noluerunt: propterea non inde ac¬
ceperunt. Numa Pompilius: qui
Romulo successit in regnũ quasdã
leges: que ꝗdẽ regnole ciuititi neqͣꝗͣ
sufficerent: condidisse fertur. Qui
eis etiã multa sacra constituit. non
tamẽ perhibetur easdem leges a numi¬
nibus accepisse. Mala igitur amini:
mala uite: mala morum que ita ma¬
gna sunt: ut his doc tissimi corum
uiri etiam stantibus orbibus res pa¬
blicas perire confirment: dii eorũ.

Expanded text:
od, si dis ulla esset cura od, si dis ulla esset cura iustitiae, ab eis Romani accipere debuerint praecepta uiuendi potius quam leges ab aliis hominibus mutuari. Si autem a dis suis Romani uiuendi leges accipere potuissent, non aliquot annos post Romam conditam ab Atheniensibus mutuarentur leges Solonis, quas tamen non ut acceperunt tenuerunt>, sed meliores et emendatiores facere conati sunt, quamuis Lycurgus Lacedaemoniis leges ex Apollinis auctoritate se instituisse confinxerit, quod prudenter Romani credere noluerunt, propterea non inde acceperunt. Numa Pompilius, qui Romulo successit in regnum, quasdam leges, quae quidem regendae ciuitati nequaquam sufficerent, condidisse fertur, qui eis multa etiam sacra constituit; non tamen perhibetur easdem leges a numinibus accepisse. Mala igitur animi, mala uitae, mala morum, quae ita magna sunt, ut his doctissimi eorum uiri etiam stantibus urbibus res publicas perire confirment, di eorum,
Abbreviated transcription (Latin):
Ue autẽ illie eligen¬
dorum deorum etiã
ipõrum falsorum
ratio ac non potius adulatio est. qũ
istum Platonẽ quẽ semideũ uolũt
tantis disput ationibus laborantem:
ne in animis malis: que precipue
cauenda sunt mores corrumperẽtut
humani: nulla edicula sacra dignũ
putarunt: et Romulum suũ diis
multis pretulerunt: quanuis et
ipiũ semideum potius quã deum¬
uoc auerunt: uelut secretior eorum
doc trina commendat. Nam etiã
Faĩe illi instituerunt quod sacerdo¬
tii genus adeo in romanis sacris tes¬
tante apice excelluit: ut tres solos
flamines haberent tribas numibris
institutos: olialem loui: martialem
Marti: Quirialem Romulo. Nain
beniuolentia eiuium uelut receptus
in celum Quirinus est postea noiã¬
tus:. ac per hoc et Neꝑtuno et Pluto.¬
ni fratribus louis: et ipĩ Saturno
patri corũ isto Romulus honore pre¬
latus est: ut pro magno sacerdotiũ
quod ioui tribuerunt huic etiam
hoc tribuerent: et Marti. tanquã
patri eius forsitim propter ipsum:

Expanded text:
e autem illic eligendorum deorum etiam ipsorum falsorum ratio ac non potius adulatio est? quando istum Platonem, quem semideum uolunt, tantis disputationibus laborantem, ne animi malis, quae praecipue cauenda sunt, mores corrumperentur humani, nulla sacra aedicula dignum putarunt, et Romulum suum dis multis praetulerunt, quamuis et ipsum semideum potius quam deum uelut secretior eorum doctrina commendet. Nam etiam flaminem illi instituerunt, quod sacerdotii genus adeo - in Romanis sacris testante apice excelluit, ut tres solos flamines haberent tribus numinibus institutos, Dialem Ioui, Martialem Marti, Quirinalem Romulo. Nam beneuolentia ciuium uelut receptus in caelum Quirinus est postea nominatus. Ac per hoc et Neptuno et Plutoni, fratribus Iouis, et ipsi Saturno, patri eorum, isto Romulus honore praelatus est, ut pro magno sacerdotium, quod Ioui tribuerant, hoc etiam huic tribuerent, et Marti tamquam patri eius forsitan propter ipsum.
Abbreviated transcription (Latin):
lis itaq iliacis post
troie ipsius documẽ¬
tum qua tandem
pruolentia Roma custodienda
commissa est. Dixerit quilpiã
iameos rome habitare solitos. ꝗͣdb
Apugnante fimbria cecidit ilui.
Uitde ergo stetit M merue snnlacꝵ¬
Deinde si apud zomã erant ꝗ̃do
Fimbria deleuit ilium. fortasse
apud ilium erant quando a gallic
ipsa goma capta et incensa est.
Sed ut sunt auditu acutissimi
motuq celerrimi: ad uocẽ anse¬
ris cito redierunt: ut saltem ca¬
pitolinum collem: qui remãserit
tuerẽtur. Ceterum ad alia defe¬
denda seruis sunt redire com
Can illam pacem: que sub
Nume regno fuit. deos pres¬
titisse crecendum sit. Capit̃¬

Expanded text:
is itaque Iliacis post Troiae ipsius documentum qua tandem prudentia Roma custodienda commissa est? Dixerit quispiam iam eos Romae habitare solitos, quando expugnante Fimbria cecidit Ilium. Unde ergo stetit Mineruae simulacrDeinde, si aput Romam erant, quando Fimbria deleuit ilium, fortasse aput Ilium erant,. quando a Gallis ipsa Roma capta et incensa est; sed ut sunt auditu acutissimi motuque celerrimi, ad uocem anseris cito redierunt, ut saltem Capitolinum collem, qui remanserat, tuerentur; ceterum ad alia defendenda serius sunt redire commAPUT VIIII. An illam pacem, quae sub Numae regno fuit, deos praestitisse credendum sit. Hi