comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
intiore honorabilit̾ p̃sidenti. iudican¬
da om̃ia nunciant etiã corporis sensꝰ:
et qua ñ ẽ. suꝑior cui subdita regen¬
daẽ. nisi deus¶ Uerũ int̾ hȩc q̃ multa
um dixi. et nicħ illius sũme t̾nitatis
neffabilitate dignũ me dixisse audeo
copsiti: s confit̾i pociꝰ mirificatam sci¬
ant̃ eius ex me inualuisse. nec potu¬
isse me ad illã: o tu anima mea uͥ te.
&ẽ sentis. uͥ iaces. aut uͥ stas. donec ab
ioq̃ ꝓpicius factus ẽ. om̃ib iniqͥtatib
tuis. sanentur om̃s langores tui: Ag¬
noscis te certe in illo ẽẽ. stabulo. quo¬
samaritanꝰ ille ꝑduxit eũ quẽ repꝑit
multis alat̾nib inflictis uulneribus
semiuũ. & tam̃ multa uera uidisti.
sihis ocłis quib uident᷑ corpora colo¬
rata: s eis ꝓ quib orabat qui dicebat.
oculi mei uideant ȩqͥtatem. Nempe
gͦ multa uera uidisti. ea q̃ discreusti
ab illa luce qua tibi lucente uidisti.

Expanded text:
interiore honorabiliter praesidenti iudicaninteriore honorabiliter praesidenti iudicanda omnia nuntiant etiam corporis sensus et qua non est superior, cui subdita regenda est, nisi deus. Verum inter haec quae multa iam dixi et nihil illius summae trinitatis ineffabilitate dignum me dixisse audeo profiteri, sed confiteri potius mirificatam scientiam eius ex me inualuisse nec potuisse me ad illam, o tu, anima mea, ubi te esse sentis, ubi iaces aut ubi stas, donec ab eo qui propitius factus est omnibus iniquitatibus tuis sanentur omnes languores tui? agnoscis te certe in illo eSamaritanus ille perduxit eum quem reperit multis a latronibus inflictis vulneribus semivivum . Et tamen multa vera vidisti, non his oculis quibus videntur corpora colorata, sed eis pro quibus orabat qui dicebat, Oculi mei videant aequitatem . Nempe ergo multa vera vidisti, eaque discrevisti ab illa luce qua tibi lucente vidisti:
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ solem negare. Lux gͦ lucet in te¬
nebris. Quod si eam tenebre nor
cõprehendunt : illuminentur dei
dono prius ut sint fideles: et
incipiant e̾e. lux in cõparatione in¬
fidelium: atq hoc p̃mmisso fundanto
edificentur ad uidenda q̃ credun.
it aliquando possint uidẽ. Sunt enim
ir ita creduntur. ut udi omino non
possint. Non enĩ xp̃c itum in cruce
uidendus ẽ.S nͥ hoc ciedat᷑. quod ita
faccũ atq iusũ ẽ. ut fut᷑um aͥd uiden
qualis sine fine uidendus ẽ. Quantũ
ũ attinet ad illam suma. ineffabilem.
incorporalẽ. ĩmutabilẽ q nat᷑am. ꝑ
intelligentiã uttũq cernendã: nusqͥ
se meltus. regente dũtaxat fidei re¬
gula. acies humanȩ m̃tis ex̾cet: quã
i eo qd ipse hõ in sua nat᷑a melius ce¬
teris animalib. melius etiã cetis ani¬
me suȩ partib habet. qd̃ ẽ ipsa mens:
cu quidam rerũ iniusibiliũ tributus
ẽuisus: et cui tanꝗ̃ in loco suꝑiore atꝙ

Expanded text:
esse solem negare. Lux ergo lucet in teesse solem negare. Lux ergo lucet in tenebris: quod si eam tenebrae non comprehendunt , illdono prius, ut sint fideles et incipiant esse lux in comparatione infidelium, atque hoc praemisso fundamento aedificentur ad uidenda quae credunt, ut aliquando possint uidere. sunt enim quae ita creduntur, ut uideri iam omnino non possint; non enim Christus iterum in cruce uidendus est. sed nisi hoc credatur quod ita factum atque uisum est, ut futurum ac uidendqualis sine fine uidendus est. quantum uero attinet ad illam summam, ineffabilem, incorporalem incommutabilemque naturam per intellegentiam utcumque cernendam, nusquam se melius, regente dumtaxat fidei regula, acies humanae mentis exerceat quam in eo quod ipse homo in sua natura melius ceteris animalibus, melius etiam ceteris animae suae partibus habet, quod est ipsa mens, cui quidam rerum inuisibilium tributus est uisus et cui tamquam in loco superiore atque
Abbreviated transcription (Latin):
I filius.
Ac ꝑ hoc. sicut pat̾ cũ habeat uitam
in semet ipso. dedit et filio uitam
hab̾e in semetipso: sic ei dedit. uitã
ꝓcedẽ de illo. sicut ꝓxedit et de ipso.
Hec de illo sermone in hunc librum
transtuli: s fidelib ñ infidelibꝰ loq̃ns.
Uerũ si ad hanc imaginẽ cõtuendam.
et ad uidenda ista quã uera sint. q̃
in eorũ m̃te sunt. nec tria sic sunt
ut tres ꝑsone sint. s om̃ia tria hõis
sunt q̃ una psona ẽ. minus idonei
credunt pocius quod in sacris littĩs
inuenitur: quã poscunt liqͥdissimã
recddi sibi racionẽ. quȩ ab humana
m̃te tarda scł infirmaq ñ capitur:
et certe cũ incõcusse credidint scĩs
scͥpturis. tanquã u̾acissimis testib
agant orando. et q̃rendo et bene u¬
fide. Quis hoc ꝓhibeat : immo uͦ ad
hoc quis ñ hortetur: Si aũ ꝓpterea
negandũ putant ita e̾ẽ. quia ea ñ
ualent cęcis m̃tib cernere : debent
et illi qͥ ex natiuitate sua cȩci sunt.

Expanded text:
 filius;  filius; ac per hoc sicut pater, cum habeat uitam in semet ipso, dedit et filio habere uitam in semet ipso, sic ei dedit uitam procedere de illo, sicut procedit et de ipso." haec de illo sermone in hunc librum transtuli, sed fidelibus, non infidelibus loquens. Verum si ad hanc imaginem contuendam et ad uidenda ista quam uera sint quae in eorum mente sunt nec tria sic sunt, ut tres personae sint, sed omnia tria hominis sunt, quae una persona est, minus idonei dunt potius quod in sacris Litteris invenitur, quam poscunt liquidissimam reddi sibi rationem, quae ab humana mente tarda scilicet infirmaque non capitur? Et certe cum inconcusse crediderint Scripturis sanctis tanquam veracissimis testibus, agant orando et quaerendo et bene vfide. Quis hoc prohibeat? imo vero ad hoc quis non hortetur? Si autem propterea negandum putant ista esse, quia ea non valent caecis mentibus cernere; debent et illi qui ex nativitate sua caeci sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
illo ꝓcedat sp̃s sc̃s. Ac ꝑ hoc. sp̃s sc̃s¬
ut etiã de filio ꝓcedat. sicut ꝓcedit
de patre: ab ipso habet patre. Hic
ut cũq etiã illud intelligr̃.quantũ
a talib quales nos sumus intelligi
potest: cur ñ dicatur natus ẽẽ. sed
filius dic̾etur. amborũ utiq filius di¬
c̾etur. quod absurdissimũ ẽ: Filius
quippe nullus ẽ. duorũ: nͥ patris ⁊
matris. Absit aũ. ut int̾ dm̃ patrẽ
et dm̃ filiũ tale aliqͥd suspicem̃: qͥa
nec filius hõium simul et ex patre
et ex matre ꝓcedit.S cũ in matrem
ꝓcedit ex patre: ñ tunc ꝓcedit ex
matre. Et cũ in hanc lucẽ ꝓcedit ex
matre : ñ tunc ꝓcedit ex patre. Sp̃s
et de filio ꝓcedit ad sc̃ificandã crea¬
turam:  s simul de utroq ꝓcedit:
qͣuis hoc filio pat̾ dedit. ut quemad¬
modũ dese.ita de illo quoq ꝓcedat.
Neq enĩ possumus dic̾e. qd̾ non sit
uita sp̃s sẽs: cũ uita sic pat. uita sit¬

Expanded text:
illo procedat Spiritus sanctus. Ac per hoc illo procedat Spiritus sanctus. Ac per hoc ut etiam de illo procedat, sicut procedit de patre, ab ipso habet patre. hic utcumque etiam illud intellegitur, quantum a talibus, quales nos sumus. intellegi potest, cur non dicatur natus esse, sed filius diceretur, amborum utique filius diceretur: quod absurdissimum est. filius quippe nullus est duorum nisi patris et matris. absit autem, ut inter deum patrem et dei filium tale aliquid suspicemur, quia nec filius hominum simul ex patre et ex matre procedit, sed cum in matrem procedit ex patre, nondum procedit ex matre, et cum in hanc lucem procedit ex matre, non tunc procedit ex patre. spiriet de filio procedit ad sanctificandam creaturam, sed simul de utroque procedit, quamuis hoc filio pater dederit, ut quemadmodum de se, ita de illo quoque procedat. neque enim possumus dicere, quod non sit uita spiritus sanctus, cum uita pater, uita sit
Abbreviated transcription (Latin):
int̾uallo tẽporis dante. cõmuniter
de utq ꝓcedit. Dic̾etur aũ filiꝰ pa¬
tris et filii : siqd abhorret ab om̃iũ
sanorũ sensib cũ ambo genuissent.
Nongͥ. ab utͦq ẽ. genitus. s ꝓcedit
ab utroq: amborum sp̃s.
erum qr in illa XXUII.¬
coȩt̃na et ȩquali. ⁊ incorpo¬
rali. et ineffabilit̾ inmutabili atq
inseparabili tͥnitate. difficillimũ ẽ.
gen̾ationem a ꝓcessione distinguere:
sufficiat int̾im eis qͥ extendi non ua¬
lent amplus. id qd̾ de hac re in ser¬
mone quodã ꝓferendo ad aures po¬
puli xp̃iani diximus: dictũq con¬
scãrum script᷑arũ testimonia docu
sp̃s sc̃s: cur filius dixit. de patre
ꝓcedit : Cur putas. nͥ quẽ admodũ
solet ad cũ referre. et qd̾ ipsius ẽ.
de quo et ipse ẽ: Unde illud ẽ. qd̾ ait:
dit. ut ñ dic̾et de me si ꝓcedit : a qͦ
aũi habet filius ut sit deus. ẽ enĩ de dõ
deus : ab illo habet utiq ut etiam de

Expanded text:
intervallo temporis dante, communiter intervallo temporis dante, communiter de utroque procedit. Diceretur autem filius Patris et Filii, si, quod abhorret ab omnium sanorum sensibus, eum ambo genuissent. Non igitur ab utroque est genitus, sed procedit ab utroque amboruerum quia in illa coaeterna et aequali, et incorporali, et ineffabiliter immutabili atque inseparabili Trinitate, difficillimum est generationem a processione distinguere, sufficiat interim eis qui extendi non valent in amplius, id quod de hac re in sermone quodam proferendo ad aures populi Christiani diximus, dictumque conurarum sanctarum testimonia docuiSpiritus sanctus, cur Filius dixit: De Patre procedit? Cur, putas, nisi quemadmodum solet ad eum referre, et quod ipsius est de quo et ipse est? Unde et illud est quod ait: Mdit, ut non diceret, de me non procedit. A quo autem habet Filius ut sit Deus est enim de Deo Deus ab illo habet utique, ut etiam de
Abbreviated transcription (Latin):
de patre. eẽ filio. Sienim quicqͥd
hibet. de patre habet filius: de pa¬
tre habet utiq ut et de illo ꝓcedat
sp̃s sc̃s. S nulla ibi tpra cogitent᷑
q̃ habent pͥus et postius : quia ibi¬
om̃ino nulla sunt. Quomͦ gͦ ñ ab¬
surdissime filius dic̾etur amborum :
cũ sicut filio pstret centiã sine ullo¬
sp̃ui scõ p̃stet eẽntiã sine ullo ini¬
cio dẽporis. sine ulla mutabilitate
nature. de utroq ꝓcessio: Ideo enim
cum sp̃m scm̃ genitũ ñ dicamus. dic̾e̾
tam̃ ñ audemus ingenitũ : ne in hoc
uocabulo. uł duos patres in illa tͥni¬
tate. uł duos qui ñ sunt de alio. qͥs¬
piam suspicetur. Pat̾ enĩ solus. ñ ẽ
de alio: Ideo solus appellat᷑ ingenitꝰ.
Non quid̃ in scͥpturis: s in consue¬
tudine disputantiũ: et de re tanta
sermonẽ qualẽ ualuerint ꝓferentiũ.
Filius aũ de patre natus ẽ: & sp̃s sc̃s
de patre pͥncipalit̃. ⁊ ipso sine ullo

Expanded text:
de Patre esse Filio. Si enim quidquid de Patre esse Filio. Si enim quidquid habet, de Patre habet Filius; de Patre habet utique ut et de illo procedat Spiritus sanctus. Sed nulla ibi tempora cogitentur, quae habent prius et posterius: quia omnino nulla ibi sunt. Quomodo ergo non absurdissime filius diceretur amborum, cum sicut Filio praestat essentiam sine iSpiritui sancto praestet essentiam sine ullo initio temporis, sine ulla mutabilitate naturae de utroque processio? Ideo enim cum Spiritum sanctum genitum non dicamus, dicere tamen non audemus ingenitum, ne in hoc vocabulo vel duos patres in illa Trinitate, vel duos qui non sunt de alio quispiam suspicetur. Pater enim solus non est de alio, ideo solus appellatur ingenitus, non quidem in Scipturis, sed in consuetudine disputantium, et de re tanta sermonem qualem valuerint proferentium. Filius autem de Patre natus est: et Spiritusde Patre principaliter, et ipso sine ullo
Abbreviated transcription (Latin):
nita uoluntas illa ꝑficitur. eo fine
reqͥescens ut qͥ fuerat appetitus
querentis. sit amor fruentis: qui iam
ae utroq id÷ de gignente m̃te ⁊ de
gauta notione. tanquã de parente
queri. uͥ nicħ ex tẽpore inchoatur:
ut cõsequenti ꝑficiat᷑ in tẽpore. Qua¬
ꝓpt̃. qui pot̃ intellig̾e sine tẽpore
gen̾ationem filii de patre: intelli¬
git sine tẽpore ꝓcessionẽ sp̃s scĩ de
utroq. Et qͥ pot̃ intelligere in eo
quod ait filius. sicut habet pat̾ in¬
tam in semet ipso. sic dedit filio ui¬
tam hab̾e in semet ipso. ñ sine uita
ixistenti iã filio uitã patrẽ dedisse:
s ita eũ sine tẽpore genuisse. ut uita
quã pat̾ filio gignendo dedit. coet̾na
sit uitȩ patris qui dedit: ĩtelligat.
sicut habet pat̾ in semetipso ut de
illo ꝓcedat sp̃s sc̃s : sic dedisse filio.
ut et de illo ꝓcedat idem sp̃s sc̃s. et
utrũq sine tẽpore. Atq ita dictum.
sp̃m scm de patre ꝓcede: ut et in¬
telligatur etiã qd̃ ꝓcedit de filio.

Expanded text:
nita voluntas illa perficitur, eo fine requiescens, ut qui fuerat appetitus quaerentis, sit amor fruentis: qui jam de utroque, id est, de gignente mente, et de genita notione, tanquam de parente quaeri, ubi nihil ex tempore inchoatur, ut consequenti perficiatur in tempore. Quapropter qui potest intelligere sine tempore generationem Filii de Patre, intelligat sine tempore processionem Spiritus sancti de utroque: et qui potest intelligere in eo quod ait Filius: Sicut habet Pater vitam in semetipso, sic dedit Filio vitam habere in semetipso ; non sine vita existenti jam Filio vitam Patrem dedisse, sed ita eum sine tempore genuisse, ut vita quam Pater Filio gignendo dedit, coaeterna sit vitae Patris qui dedit: intelligat sicut habet Pater in semetipso ut de illo procedat Spiritus sanctus, sic dedisse Filio ut de illo procedat idem Spiritus sanctus, et utrumque sine tempore; atque ita dictum Spiritum sanctum de Patre procedere, ut intelligatur, quod etiam procedit de Filio,
Abbreviated transcription (Latin):
corporał et inmutabił racio. sic in ea
manet hominis cogitatio: Si tam̃ ad
eam sine fantasia spacii locał potuit
ꝑuenire. Aut si alicuiꝰ artificiosi aut
musici soni ꝑ moras tp̃ris tͣnseuntis
numerositas cõphendatur. sine tp̃re
stans in quodã secreto altoq silentio:
tãdui saltem cogitari potest. quãdu
potest ille cantus audiri: Tam̃ quod
inde rapuerit et si tͣnsiens intis aspec¬
tus et quasi glutiens in uentre ita m
memoria reposuerit: potit recordãdo
qͦdamodo ruminare. et in disciplina
quod sic didic̾it traicere. Quod si fu¬
erit om̃i mͦ obliuione deletũ : rursus
doctͥna duce ad id uenietur qđ peni¬
tus excid̾at. et sic inueniet᷑ ut erat.

Expanded text:
corporalis et incommutabilis ratio, sic in ea corporalis et incommutabilis ratio, sic in ea manet hominis cogitatio; si tamen ad eam sine phantasia spatii localis potuit pervenire. Aut si alicujus artificiosi et musici soni per moras temporis transeuntis numerositas comprehendatur, sine tempore stans in quodam secreto altoque silentio, tamdiu saltem cogitari potest quamdiu potest ille cantus audiri: tamen quod inde rapuerit etsi transiens mentis aspectus, et quasi glutiens in ventrem ita in memoria reposuerit, poterit recordando quodam modo ruminare, et in disciplinam quod sic didicerit trajicere. Quod si fuerit omnimoda oblivione deletum, rursus doctrina duce ad id venietur quod penitus exciderat, et sic invenietur ut erat.
Abbreviated transcription (Latin):
bilia uł cõtrectabilia corporis sensib
Non aũ solũ rerũ sensibiliũ in locis po¬
sitarũ. sine spaciis localib manent
intelligibiles incorporales q raciones:
uerũ etiã motionũ in tẽporib tran¬
scuntiũ. sine tẽporali transitu stant
etiam ipsȩ utiq intelligibiles non
sensibiles. ad quas m̃tis acie ꝑuenire
paucorũ ẽ. Et cũ ꝑuenit᷑ quantum
fieri potest: ñ in eis manet ipse ꝑuen¬
tor: s ułuti acie ipsa reu̾b̾ata repel¬
litur: et fit rei ñ transitoriȩ transito¬
ra cogitatio. Quȩ tam̃ cogitatio tran¬
siens ꝑ disciplinas quib erudit᷑ ani¬
mus. memoriȩ cõm̃datur: ut sit quo
redire possit quȩ cogitur inde tͥnsire.
quaus si ad memoriã cogitatio ñ re
ret: ułut rudis ad hoc sicut ducta
fuerat duc̾etur : idq inueniret ubi
u̾itate. unde rursus quasi descriptũ
in memoria figetur. Neq enim sicut
manet u̾bi gr̃ã quadrati corporis in¬

Expanded text:
bilia vel contrectabilia corporis sensibus. bilia vel contrectabilia corporis sensibus. Non autem solum rerum sensibilium in locis positarum sine spatiis localibus manent intelligibiles incorporalesque rationes; verum etiam motionum in temporibus transeuntium sine temporali transitu stant etiam ipsae utique intelligibiles, non sensibiles. Ad quas mentis acie pervenire paucorum est; et cum pervenitur, quantum fieri potest, non in eis manet ipse perventor, sed veluti acie ipsa reverberata repellitur, et fit rei non transitoriae transitoria cogitatio. Quae tamen cogitatio transiens per disciplinas quibus eruditur animus, memoriae commendatur, ut sit quo redire possit, quae cogitur inde transire: quamvis si ad memoriam cogitatio non redeniret, velut rudis ad hoc sicut ducta fuerat duceretur, idque inveniret ubi ncorporea veritate, unde rursus quasi descriptum in memoria figeretur. Neque enim sicut manet, verbi gratia, quadrati corporis in
Abbreviated transcription (Latin):
um ẽ: qm̃ scđm tepus in malis sumꝰ.
a quib abstinere debemus. ut ad illa
bona ȩt̾na ꝑueniamus. Quãobrem.
quicqͥd prudent̃. fortit̃. tẽꝑanter. &
iuste agimus: ad eã ꝑtinet scientiã
siue disciplinã. qua in euitandis ma¬
lis. bonisq appetendis. actio nr̃a u̾sat᷑:
& quicqͥd ꝓpt̃ exempla uł cauenda
uł imitanda. et ꝑꝑ quarũq rerum
q̃ nr̃is accomodata sunt usib neces¬
saria docum̃ta. historica cognitione
colligimus. De his gͦ. sermo cũ fit:
cũ scientiȩ sermonẽ puto: Aisc̾nendũ
a sermone sapientię. ad quã ꝑtinent
et fuisse. et eẽ. ⁊ fut᷑a cẽ. dicuntur. sine
ulla mutabilitate tẽporum. Non enĩ
sic fuerunt. ut eẽ. desinerent. aut sic
futura sunt quasi nunc ñ sint: s id¬
ipsũ semꝑ habuerunt. semꝑ habitura
sunt. Manent aũ. n tanꝗͣ in spacus
locorũ fixa ułuti corpora: s in natura
incorporali. sic intelligibilia p̃sto sunt
m̃tis aspectib: sicut ista in locis uisi¬

Expanded text:
m secundum tempus in malis sumus, a quibus abstinere debemus, ut ad illa bona aeterna veniamus. Quamobrem quidquid prudenter, fortiter, temperanter et juste agimus, ad eam pertinet scientiam sive disciplinam, qua in evitandis malis bonisque appetendis actio nostra versatur; et quidquid propter exempla vel cavenda, vel imitanda, et propter quarumque rerum quae nostris accommodata sunt usibus necessaria documenta, historica cognitione colligimus. 23. De his ergo sermo cum fit, eum scientiae sermonem puto, discernendum a sermone sapientiae, ad quam pertinent et fuisse et esse et futura esse dicuntur, sine ulla mutabilitate temporum. Non enim sic fuerunt ut esse desinerent, aut sic futura sunt quasi nunc non sint: sed idipsum esse semper habuerunt, semper habitura sunt. Manent autem, non tanquam in spatiis locorum fixa veluti corpora: sed in natura incorporali sic intelligibilia praesto sunt mentis aspectibus, sicut ista in locis visi
Abbreviated transcription (Latin):
excellit. Non ille de quo scriptũ ẽ. in
solidii cibũ: qͥ ꝑ habitũ exercitatos
habent sensus ad separandũ bonũ
a malo: Alli qͥppe sensus. nate racio¬
nalis sunt. ad intelligentiã ꝑtinen¬
tes: S iste sensus qui ẽ. qͥnq ꝑtitus
in corpore. ꝑ quẽ ñ solũ a nob̾. uerũ
etiam a bestiis. corporalis sp̃es mocꝰq
sentitur. S siue isto. suie illo. siue
aliquo alio mͦ. accipiendũ sit. quod
dĩ. mulierẽ aũ głam uiri: apparet
nr̃am in iniusibilia eus intentam
ex eius etnitate. uitate. caritate.
ꝓficient̃ deb̾e formari. Quiddã uͦ
racionalis intentionis nr̃e. hoc est.
eiꝰdem m̃tis. in usũ mutabiliũ cor¬
poraliũq rerum sine qͦ hec uita ñ
agitur dirigendũ: ñ ut conformet᷑
huic scło. finẽ constituendo in bonis
talib: et in ea detorquendo lũtitu¬
dinis appetitũ: s ut quicqͥd in usu
tẽporaliũ racionabilit̾ facimus. et¬

Expanded text:
excellit: non ille de quo scriptum est inexcellit: non ille de quo scriptum est insolidum cibum, qui per habitum exercitatos habent sensus ad separandum bonum a malo ; illi quippe sensus naturae rationalis sunt ad intelligentiam pertinentes: sed iste sensus quinquepartitus in corpore, per quem non solum a nobis, verum etiam a bestiis corporalis species motusque sentitur. 21. Sed sive isto, sive illo, sive aliquo alio modo accipiendum sit, quod Dei, mulierem autem gloriam viri ; apparet nostram in invisibilia ejus intentam, ex ejus aeternitate, veritate, charitate, proficienter debere formari: quiddam vero rationalis intentionis nostrae, hoc est ejusdem mentis, in usum mutabilium corporaliumque rerum, sine quo haec vita non agitur, dirigendum; non ut conformemur huic saeculo , finem constituendo in bonis talibus, et in ea detorquendo beatitudinis appetitum; sed ut quidquid in usu temporalium rationabiliter facimus, aet
Abbreviated transcription (Latin):
quosdam qui fuerunt añ nos
Uegregñ defensores catholicȩ fidĩ. et di¬
uini eloquii tractatores. cũ in homine
uno cuius uniu̾sam bonã animam
quedam paradisum ẽẽ. senserunt. duo
ista reqͥrerent: uirũ m̃tem. mulierẽ
uͦ dixisse corporis sensũ. Et scd̾m
hanc distributionẽ. qua uir ponitur
mens. sensus uͦ corporis mulier. ui¬
dentur apte om̃ia cõuenire: si consi¬
derate tractentur. Nisi qd̾ in om̃ib
bestuis et uolatilib scriptum ẽ. ñ e̾ẽ.
inuentũ uiro aduitoriũ simile illi:
et cunc ẽ. ei mulier facta de latere.
ꝓ pt̃ quod. ego ñ putaui ꝓ muliere
sensum corporis eẽ. ponendũ quem
uidemus nob̾ et bestiis eẽ. comunẽ:
s aliquid uolui qd̾ bestie ñ hab̾ent:
sensumq corporis magis ꝓ serpente
intelligendũ existimaui: Qui legitur
sapientior om̃ib pecorib t̾re. In eis
quippe naturalib bonis. quȩ nobis ⁊
irracionalib animantib uidemꝰ eẽ.
cõmunia. uiuacitate quada sensus

Expanded text:
quosdam qui fuerunt ante nos egregii defensores catholicae fidei et divini eloquii tractatores, cum in homine uno, cujus universam animam bonam quemdam paradisum esse senserunt, duo ista requirerent, virum mentem, mulierem vero dixisse corporis sensum. Et secundum hanc distributionem qua vir ponitur mens, sensus vero corporis mulier, videntur apte omnia convenire, si considerata tractentur: nisi quod in omnibus bestiis et volatilibus scriptum est non esse inventum viro adjutorium simile illi, et tunc est ei mulier facta de latere . Propter quod ego non putavi pro muliere sensum corporis esse ponendum, quem videmus nobis et bestiis esse communem; sed aliquid volui quod bestiae non haberent: sensumque corporis magis pro serpente intelligendum existimavi, qui legitur sapientior omnibus pecoribus terrae . In eis quippe naturalibus bonis, quae nobis et irrationabilibus animantibus videmus esse communia, vivacitate quadam sensus
Abbreviated transcription (Latin):
Licet ñ ibi explict. quid int̾sit: ⁊ unde
possit utrũq dinosci. Uerũ script᷑a¬
rum scãrum multiplicẽ copiã scru¬
tatus: inuenio scriptũ c̾e̾. in libro
iob. eodem sc̃o iuro loquente. Ecce
pietas ẽ. sapientia. Abstinere aũ a
malis scientia ẽ. In hac differentia
intelligendũ ẽ. ad contẽplationem
sapientiã. ad actionẽ scientiã: ꝑtin̾e.
Pietatẽ quippe hoc loco posuit dei
hoc u̾bum habet ista sententia. in
codicib grecis. & quid ẽ. in ec̃nis ex¬
cellentius quã deus : cuiꝰ solius inmu¬
tabilis ẽ. nat᷑a : & quis cultus eius nͥ¬

Expanded text:
ntersit, et unde possit utrumque dignosci. Verum Scripturarum sanctarum multiplicem copiam scrutatus, invenio scriptum esse in libro Job, eodem sancto viro loquente: Ecce pietas est sapientia; abstinere autem a malis est scientia . In hac differentia intelligendum est ad contemplationem sapientiam, ad actionem scientiam pertinere. Pietatem quippe hoc loco posuit Dei  Nam hoc verbum habet ista sententia in codicibus graecis. Et quid est in aeternis excellentius quam Deus, cujus solius immutabilis est natura?
Abbreviated transcription (Latin):
abet enim et scientia X U.¬
modum suũ bonum: si quod
in ca inflat uł inflare assolet. et̃noꝵ
caritate uincatur. quȩ ñ inflat: s
ut scimus edificat. Sine scientia qͥp¬
pe. nec uͥtuces ipsȩ quib recte uiui¬
tur possunt hab̾i: ꝑquas hec uita
misera sic gub̾netur. ut ad illã que
uere beata ẽ. ꝑueniatur ȩc̃nã. Distat
tam̃ ab etnorũ contẽplatione actio
qua bene utimur tp̃ralib reb: et
illa sapientię. hec scientię deputatur.
Quãuis enim et illa quȩ sapientia ẽ.
possit scientia nuncupari: sic̃ ⁊ apłs
loqr̃. ubi dicit. nunc scio ex parte. tc̃
aũ cognoscã sicut et cognitus sum:
quã scientiã ꝓfecto cõtẽplationem
dĩ uult intelligi. quod sc̃orũ sũmũ
erit p̃mium: tam̃ uͥ dicit. alii quid̃¬

Expanded text:
abet enim et scientia modum suum bonum, si quod in ea inflat vel inflare assolet, aeternorum charitate vincatur, quae non inflat, sed, ut scimus, aedificat . Sine scientia quippe nec virtutes ipsae, quibus recte vivitur, possunt haberi, per quas haec vita misera sic gubernetur, ut ad illam quae vere beata est, perveniatur aeternam. 22. Distat tamen ab aeternorum contemplatione actio qua bene utimur temporalibus rebus, et illa sapientiae, haec scientiae deputatur. Quamvis enim et illa quae sapientia est, possit scientia nuncupari, sicut et Apostolus loquitur, ubi dicit, Nunc scio ex parte, tunc autem cognoscam sicut et cognitus sum ; quam scientiam profecto contemplationis Dei vult intelligi, quod sanctorum erit praemium summu
Abbreviated transcription (Latin):
demonstrabatur: cur tanto pꝰ missus
diceretur cum plenitudo tp̃ris uenit.
ut ex femina. nasc̾e̾tur: quando quidẽ
& antea mittebatur. cum in illis for
mis corporalit̾ apparebat. Aut si non
cuius incarnatio talis non facta ÷ Siuͦ
ꝑ illas antiquas demonstrationes nec
pat̃. nec filius. ne̾c sp̃s sc̃s ostendebat᷑:
cur etiam nunc ipse dic̾etur missus
cum illis modis & antea mitteretur.
Deinde subdiuisimus. ut hȩc diligen¬
cissime tractarentur: & triꝑtitam fe¬
cimus questionem. Cuius una pars
in scdo libro explicata ẽ. Duȩ sunt
relique: de quib deinceps disserere
aggrediar. Iam enĩ quesitum atq
tractatum ẽ: in illis antiquis corpora¬
lib formis & iusis. ñ tantũmodo pa¬
trem. nec tantũmodo filiũ. nec tantũ
intelligitur. aut quamilibet ex trinita¬
te ꝑsonam. quam lectionis textus in¬
diciis circũstantibus significaret.

Expanded text:
demonstrabatur, cur tanto post missus demonstrabatur, cur tanto post missus diceretur, cum plenitudo temporis venit, ut ex femina nasceretur ; quandoquidem et antea mittebatur, cum in illis formis corporaliter apparebat. Aut si non cujus incarnatio talis non facta est. Si vero per illas antiquas demonstrationes, nec Pater, nec Filius, sed Spiritus sanctus ostendebatur; cur etiam ipse nunc diceretur missus, cum illis modis et antea mitteretur. Deinde subdivisimus, ut haec diligentissime tractarentur, et tripartitam fecimus quaestionem, cujus una pars in secundo libro explicata est, duae sunt reliquae, de quibus deinceps disserere aggrediar. Jam enim quaesitum atque tractatum est, in illis antiquis corporalibus formis et visis, non tantummodo Patrem, nec tantummodo Filium, nec tantummintelligitur, aut quamlibet ex Trinitate personam, quam lectionis textus indiciis circumstantibus significaret.
Abbreviated transcription (Latin):
non ideo minorem patre filium quia
ille misit. hic missus ẽ: nec ideo mi¬
hoc querere: cum illuc missus sit filiꝰ.
ubi erat. qui in hunc mundum uenit.
&e in hoc mundo erat: cum illuc eciam
sp̃s sc̃s. ubi & ipse erat: qm̃ sp̃s dñi
repleuit orbem t̾rarum. & hoc quod
continet om̃ia scientiam habet uocis:
utrum ꝑꝑea missus sit dñs quia ex
occulto in carne natus ẽ. & de sinu
patris ad oculos hominum in forma
serui tanquam egressus apparuit:
Ideo etiam sp̃s scs. quia &r ipse corpora¬
lispecie quasi columlu uisus ẽ. ⁊ lingeuᷤ
diuisis ulut ignis:  ͣ hoc ei fuerit mit¬
ti ad aspectũ mortaliũ in aliqua forma
corporea de su̾li secreto ꝓcedẽ: quod
patꝰ qm n fecit. tantũmodo misisse. ñ
etiam missus eẽ. dictus sit. Dem̃ que¬
situm ẽ. cur & pat̾ ñ aliquando dictꝰ
sit missus: si ꝑ illas species corporales
quȩ oculis antiquorũ apparuerunt
ipse demonstrabatur. Si aũ filiꝰ cunc

Expanded text:
non ideo minorem Patre Filium, quia non ideo minorem Patre Filium, quia ille misit hic missus est, nec ideo mihoc quaerere, cum illuc missus sit Filius ubi erat, quia in hunc mundum venit, et in hoc mundo erat, cum illuc etiam Spiritus sanctus ubi et ipse erat, quonireplevit orbem terrarum, et hoc quod continet omnia scientiam habet vocis : utrum propterea missus sit Dominus, quia ex occulto in carne natus est, et de sinu Patris ad oculos hominum in forma servi tanquam egressus apparuit; ideo etiam Spiritus sanctus, quia et ipse corporali specie quasi columba visus est , et linguis divisis velut ignis : ut hoc eis fuerit mitti, ad aspectum mortalium in aliqua forma corporea de spirituali secreto procedere; quod Pater quoniam non fecit, tantummodo misisse, non etiam missus esse dictus sit. Deinde quaesitum est cur et Pater non aliquando dictus sit missus, si per illas species corporales quae oculis antiquorum apparuerunt ipse demonstrabatur. Si autem Filius tunc
Abbreviated transcription (Latin):
xime in his. ubi ipsa magnitudo questi¬
onis utinam tam multos inuentores
hab̾e posset. quã multos contradictores
habet. Uerũtamen. sicut lectorem meũ
nolo m eẽ. deditum: ita correctorẽ meũ
nolo sibi. Ille me non amet amplius ꝗͣ
catholicam fidem: ille se ñ amet ampliꝰ
quam catholicam u̾itatem. Sicut illi
dico. noli meis littĩs quasi scripturis
canonicis inseriure : s in illis &e quod
non credebas cum inueneris incunc¬
tanter crede : in istis aũ quod certum
si habebas nisi certum intellexeris no¬
li firme retinere : ita illi dico. noli me¬
as litt̾as ex tua opinione. uł contenti¬
one. s ex diuina lectione uł inconcussa
racione corrigere. Siquid in eis ueri cõ¬
prehenderis: existendo non est meum.
At intelligendo & amando: & tuũ sit
&e meum. Siquid aũ falsi conu̾ceris:
errando fuerit meum. S iam cauen¬
do. nec tuum sit nec meũ. Hinc itaq
uentum eẽt. ut uellemus ostendere

Expanded text:
xime in his, ubi ipsa magnitudo quaestixime in his, ubi ipsa magnitudo quaestionis utinam tam multos inventores habere posset, quam multos contradictores habet. Verumtamen sicut lectorem meum nolo mihi esse deditum, ita correctorem nolo sibi. Ille me non amet amplius quam catholicam fidem, iste se non amet amplius quam catholicam veritatem. Sicut illi dico, Noli meis litteris quasi Scripturis canonicis inservire; sed in illis et quod non credebas, cum inveneris, incunctanter crede, in istis autem quod certum non habebas, nisi certum intellexeris, noli firmiter retinere: ita illi dico, Noli meas litteras ex tua opinione vel contentione, sed ex divina lectione vel inconcussa ratione corrigere. Si quid in eis veri comprehenderis, existendo non est meum, at intelligendo et amando et tuum sit et meum: si quid autem falsi conviceris, errando fuerit meum, sed jam cavendo nec tuum sit nec meum. 3. Hinc itaventum esset, ut vellemus oste
Abbreviated transcription (Latin):
iure quo eis seruus factus sum. flagitan¬
tibus. ut eorum in xp̃o laudabilib stu¬
diis linga ac stilo meo quas bigas in
me caritas agitat. maxime seruiam :
egoq ipse multa quȩ nesciebam scri¬
bendo me didicisse confitear: Ñ debet
hic labor meus ciuquã pigro aut mul¬
tum docto uidĩ suꝑfluus: cum multis
impigris multisq indoctis. int̃ qͦs etiã
mͥ.non parua ex parte sit necessarius.
Ex his gͥ quȩ ab aliis de hac re scripta
iam legimus. płimum adminiculatioe
adiuti: ea quȩ de trinitate uno sũmo
sumeq bono deo pie queri & disseri
posse arbitror: ipso exhortante q̃renda
atq adiuuante disserenda suscepi: ut
si alia non sunt huiꝰmodi scripta. sit
quod habeamus. & legant qui uoluerit
&e ualuerint. Si aũ iam sunt : tanto faci¬
lius insieniantur. quanto talia plura
ẽẽ potuerint. Sane cũ in om̃ib littĩs
meis ñ solum pium lectorem s etiam
lib̾um correctorem desid̾em : multoma¬

Expanded text:
jure quo eis servus factus sum flagitanjure quo eis servus factus sum flagitantibus, ut eorum in Christo laudabilibus studiis lingua ac stilo meo, quas bigas in me charitas agitat, maxime serviam, egoque ipse multa quae nesciebam, scribendo me didicisse confitear: non debet hic labor meus cuiquam pigro, aut multum docto videri superfluus, cum multis impigris multisque indoctis, inter quos etiam mihi, non parva ex parte sit necessarius. Ex his igitur quae ab aliis de hac re scripta jam legimus, plurimum adminiculati et adjuti, ea quae de Trinitate, uno summo summeque bono Deo, pie quaeri et disseri posse arbitror, ipso exhortante quaerenda atque adjuvante disserenda suscepi: ut si alia non sunt hujusmodi scripta, sit quod habeant et legant qui voluerint et valuerint; si autem jam sunt, tanto facilius aliqua inveniantur, quanto talia plura esse potuerint. 2. Sane cum in omnibus litteris meis non solum pium lectorem, sed etiam liberum correctorem desiderem, multo ma
Abbreviated transcription (Latin):
REDAIT
OUI UoIUNT
malle me le¬
gendo. quam
legenda dic¬
tando. labora¬
re. Qui autẽ
hoc nolunt
credere. exꝑiri uero & possunt & uo¬
lunt: dent q̃ legendo uel meis inqui¬
sitionib respondeatur. uł int̾rogatiõib
aliorum: quas ꝓ mea ꝑsona quam in
seruicio xp̃i gero. & ꝓ studio qͦ fidem
nr̃am adu̾sus errorem carnalium & a¬
nimalium hominum muniri m ardes¬
co. nece̾e ẽ. me pati: &e uideant quam
facile ab isto labore me temꝑem. ⁊ ꝗͣto
etiam gaudio stilum possim hab̾e feri¬
atum. Quod si ea que legimus de his
reb sufficient̃ edita in latino sermone
aut non sunt aut non inueniuntus:
aut certe difficile a nobis inueniri
queunt. grecȩ au lingue ni sit nobis¬
tantus habitus. ut talium rerum libris
legendis &e intelligendis ullo mͦ reꝑiam̃
idonei: quo genere litt̾arum ex his quȩ
nobis pauica intpretata sunt. ñ dubito
cuncta quȩ utiliter querere possumus
contineri: fratrib aũ ñ ualeam resistẽ

Expanded text:
redant, qui volunt, malle me legendo quam legenda dictando laborare. Qui autem hoc nolunt credere, experiri autem et possunt et volunt, dent quae legendo vel meis inquisitionibus respondeantur vel interrogationibus aliorum, quas pro mea persona quam in servitio Christi gero, et pro studio quo fidem nostram adversum errorem carnalium et animalium hominum muniri inardesco, necesse est me pati: et videant quam facile ab isto labore me temperem, et quanto etiam gaudio stilum possim habere feriatum. Quod si ea quae legimus de his rebus, sufficienter edita in latino sermone aut non sunt, aut non inveniuntur, aut certe difficile a nobis inveniri queunt, graecae autem linguae non sit nobistantus habitus, ut talium rerum libris legendis et intelligendis ullo modo reperiamur idonei, quo genere litterarum ex iis quae nobis pauca intepretata sunt, non dubito cuncta quae utiliter quaerere possumus contineri; fratribus autem non valeam resistere,
Abbreviated transcription (Latin):
Ecđm sułum. Sic om̃ia cetã q̃ cõmemo¬
rauimus: uini in suꝑiorib libris multa
a nob̾ enumerata atq digesta sunt.
tabilis. unũ aliquid eligamꝰ: qr unũ
iiͦiiͬ. ista significant. sic̃ iam disserui :
ne ꝑ cuncta distendat᷑ intentio. ⁊ ilid̃
pocius quod positũ ẽ. pͥus: id÷ et̾̃nus.
hoc faciamꝰ et de .iiiiͬ. sedis: quȩ sunt.
uiuius. sapiens. potens. speciosus. &
qm̃ uita quałcũq in est. ⁊ pecori: cui
sapientia ñ e: duo uͦ ista. sapientia
scł atq potentia. ita sunt int̾ se in
hoĩe cõparata: ut sc̃ã scͥptura dic̾et.
melior ẽ. sapiens quã fortis: speciosa
porro etiã corpora dici solent: unum
ex his . iiiͦi. quod eligimus sapiens eli¬
dicenda sint. Nomina enĩ .iiiͦiͬ. res
in dõ idem sit iustũ ẽẽ. qđ bonũ. qd

Expanded text:
 commemoravimus, unde in superioribus libris multa a nobis enumerata atque digesta sunt, tabilis, unum aliquid eligamus; quia unum quatuor ista significant, sicut jam disserui; ne per multa distendatur intentio, et illud potius quod positum est prius, id est, aeternus. Hoc faciamus et de quatuor secundis, quae sunt, vivus, sapiens, potens, speciosus. Et quoniam vita qualiscumque inest et pecori, cui sapientia non inest; duo vero ista, sapientia scilicet atque potentia, ita sunt inter se in homine comparata, ut sancta Scriptura diceret, Melior est sapiens quam fortis ; speciosa porro etiam corpora dici solent: unum ex his quatuor quod eligimus, sapiens elidicenda sint; nomina enim quatuor, res in Deo idem sit justum esse quo
Abbreviated transcription (Latin):
sapientiã. qua e̾et. sapiens: s ipse sa¬
pientia ẽ. Et hȩc uita. eadẽq u̾tus.
siue potentia. eadẽq species: qua po¬
tens atq speciosus dr̃. Quid eni poten¬
tius et speciosius sapientia. q̃ attingit
a fine usq ad finem fortit̾. ⁊ disponit
om̃ia suauit̾: Bonitas etiã atq uis¬
ticia. nũqͥd int̾ se in dĩ nat᷑a. sicut
in eius oꝑib distant: tãquã duȩ di¬
uersȩ sint qualitates dĩ. una bonitas.
alia iusticia: Non utiq. s q̃ iusticia
ipsa bonitas: et q̃ bonitas ipsa bãtitu¬
do. Incorporał aũ uł incorporeus. idõ
dr̃ deus: ut sp̃s credatur uł intelli¬
gatur eẽ. ñ corpus. ꝓ inde. si dicã. et̃nꝰ.
ĩmortalis. incorruptibił. ĩmutabilis.
uiuus. sapiens. potens. speciosus. iustꝰ.
bonus. beatus. sp̃s: horũ om̃ium no¬
iussimũ quod posui. quasi tantumꝰ
cũ aĩ esube qualitates. S ñ ita ẽ. in illa
bili simplici q nacura. Quicqͥd
tade scdm qualitates illic dici uidet᷑.

Expanded text:
iam qua esset sapiens, sed ipse sapientia est. Et haec vita, eademque virtus sive potentia, eademque species, qua potens, atque speciosus dicitur. Quid enim potentius et speciosius sapientia, quae attingit a fine usque ad finem fortiter, et disponit omnia suaviter ? Bonitas etiam atque justiin eius operibus distant, tanquam duae diversae sint qualitates Dei ·, una, bonitas; alia, iustitia? Non utique: sed quae iustitia, ipsa bonitas; et quae bonitas, ipsa beatitudo. Incorporalis autem vel incorporeus ideo dicitur Deus, ut spiritus credatur vel intelligatur esse, non corpus. Proinde si dicamus, aeternus, immortalis, incorruptibilis, immutabilis, vivus, sapiens, potens, speciosus, iustus, bonus, beatus, spiritus; horum omnium novissimum quod posui quasi tantummodo ae qualitates: sed non ita est in illa ineffabili simplicique natura. Quidquid enim secundum qualitates illic dici videtur,
Abbreviated transcription (Latin):
prius hec płima. ad aliquã paucitatẽ.
Quȩ uita enĩ dr̃ in dõ: ipsa ẽ. eẽntia eiꝰ
atq nat᷑a. Non itaq deus uiuit nisi
uita quod ipse sibi ẽ. Hec aũ uita. non
talis ẽ. quał ẽ. arbori. uͥ nullus intel¬
lectus. nulliis ẽ. sensus: nec talis qͣlis
iest. pecori. habet enĩ uita pecoris
sensum qͥnq ꝑtitũ: s intellectũ habaᷤ
nullũ. At illa uita q̃ deus ẽ: sentit
atq intelligit om̃ia. & sentit m̃te.¬
ñ corpore: qr sp̃s ẽ. deus. Non aũ sic̃
animalia ꝗ̃ habent corpora : ꝑ corpꝰ
sentit deus. Non enĩ ex anima cõstat
⁊ corpore. Ac ꝑ hoc : simplex illa nat᷑a
sĩ intelligit sentit. sic sentit itelligit.
litatẽ. Nam ĩmortalitas eius. ue
mortalitas ẽ: in cuiꝰ nat᷑a nulla
cõmutatio. Ipsa ẽ. etiã uera ȩt̾nit.
quȩ ẽ. ĩmutabił deus : sine inicio
sine fine. consequent ⁊ ĩcorruptibil
Una gͦ eadem q res dr̃: siue dicatur
ȩtnus deus. siue ĩmortał. siue ĩcor

Expanded text:
aucitatem. Quae vita enim dicitur in Deo, ipsa est essentia eius atque natura. Non itaque Deus vivit nisi vita quod ipse sibi est. Haec autem vita non talis est qualis inest arbori, ubi nullus est intellectus, nullus est sensus. Nec talis qualis inest pecori: habet enim vita pecoris sensum quinquepartitum, sed intellectum habet nullum: at illa vita quae Deus est sentit atque intelligit omnia; non corpore, quia spiritus est Deus . Non autem sicut animalia quae habent corpora, per corpus sentit Deus; non enim ex anima constat et corpore: ac per hoc simplex illa natura sicut intelligit sentit, sicut sentit intelligit; ortalitatem : nam immortalitas ejus vere immortalitas est, in cujus natura nulla est commutatio. Ipsa est etiam vera aeternitas qua est immutabilis Deus, sine initio, sine fine; consequenter et incorruptibilis. Una ergo eademque res dicitur, sive dicatur aeternus Deus, sive immortalis, sive inco
Abbreviated transcription (Latin):
auctoritas cł. dm̃ p̃dicat: s om̃is q̃
nos circũstat ad quã nos etiã ꝑtinemꝰ
uniu̾sa ipsa rerũ nat᷑a ꝓclamat. ha¬
bere se. p̃stantissimũ conditorẽ: qui
nob̾ m̃dem racionemq nat᷑alem dedit:
qua. uiuentia ñ uiuentib. sensu pr¬
dita ñ sentientib. intelligentia nd
intelligentib. ĩmortalia mortalib
ĩpotentib potentia. iniustis uł ła.
speciosa deformib. bona malis. mor¬
ruptibilia corruptibilib. ĩmutabilia
mutabilib. inusibilia insibilib. in¬
corporalia corporalib. bãta miseris.
p̃ferenda uideamus. Ac ꝑ hoc. qm̃
reb creatis creatorẽ sine dubitatione
pponimus: oportet. ut eũ et sũme
iuu̾e. et cuncta sentire atq intelli¬
gere: et mori. corrũpi. mutari q ñ
posse. nec corpꝰ ee. s sp̃m. om̃ium
potentissimũ. iustissimũ. spcciosissimũ.
qximũ. lutissimũ ꝙ fateamur.U.¬
Sedħ oĩa q̃ dixi ⁊ quȩcũq alia. simili
more locutionis humane digne de dõ

Expanded text:
auctoritas esse Deum praedicat, sed omnis quae nos circumstat, ad quam nos etiam pertinemus, universa ipsa rerum natura proclamat, habere se praestantissimum Conditorem, qui nobis mentem rationemque naturalem dedit, qua viventia non viventibus, sensu praedita non sentientibus, intelligentia non intelligentibus, immortalia mortalibus, impotentibus potentia, injustis justa, speciosa deformibus, bona malis, incorruptibilia corruptibilibus, immutabilia mutabilibus, invisibilia visibilibus, incorporalia corporalibus, beata miseris praeferenda videamus. Ac per hoc quoniam rebus creatis Creatorem sine dubitatione praeponimus, oportet ut eum et summe vivere, et cuncta sentire atque intelligere; et mori, corrumpi, mutarique non posse; nec corpus esse, sed spiritum omnium potentissimum, justissimum, speciosissimum, optimum, beatissimum fateamur.ec omnia quae dixi, et quaecumque alia simili more locutionis humanae digne de Deo
Abbreviated transcription (Latin):
De unitate patris & filii &r sp̃s scĩ:ui
qui sunt unus &e solus &e uerus deus. u
minor patre dicatur: qui in forma dei
equalis est. patri.ii
De subiectione qua filius subiciendus patri
fuerit ut ad patrẽ in forma serui xp̃c as
Quomodo traditurus
equalis patri filius. nunc aũ minor.
ua racione dicatur filius¬
e unitate ꝑsonȩ filĩ

Expanded text:
De unitate patris et filii et spiritus sancti, qui sunt unus et solus et uerus deus. CCminor patre dicatur, qui in forma dei aequalis est patri. 245. De subiectione, qua filius subiciendus dicitufuerit, ut ad patrem in forma serui ChrisQuomodo traditurus aequalis patri filius, nunc autem minor; et qua ratione dicatur De unitate personae fili
Abbreviated transcription (Latin):
biis pecorib q cõmunia. S sublimioris
racionis ẽ. iudicare de istis corporalib
sc̃m raciones incorporales et sẽpit̾nas:
Que nͥ fupra m̃tem humanã c̾ent. in¬
cõmutabiles ꝓfecto ñ c̾ent. atq his
nisi subiungeretur aliquid nr̃m: nõ
scdm eas possemus de corporalib ui¬
dicare. Iudicamus aũ de corporalibus
&x racione dim̃sionũ atq figurarũ:
qua in cõmutabilit manere mens noũ.¬
actione corporaliũ atq tẽporaliũ
tractandorũ ita u̾satur. ut non sit
nob̾ cõmune cũ pecore: racionale ẽ.¬
quid̃. s ex illa racionali nr̃ȩ m̃tis
suła qua subheremus intelligibili
atq incõmutabili u̾itati. tãquam
ductũ ex inferiorib tractandis gub̾¬
nandisq deputatũ ẽ. Sicut enĩ in
om̃ib pecorib ñ inuentũ est iuiro
aduitoriũ smule illi. nͥ de illo decͥctũ¬

Expanded text:
bus pecoribusque communia. Sed sublimioris bus pecoribusque communia. Sed sublimioris rationis est judicare de istis corporalibus secundum rationes incorporales et sempiternas: quae nisi supra mentem humanam essent, incommutabiles profecto non essent; atque his nisi subjungeretur aliquid nostrum, non secundum eas possemus judicare de corporalibus. Judicamus autem de corporalibus ex ratione dimensionum atque figurarum, quam incommutabiliter manere mens noactione corporalium atque temporalium tractandorum ita versatur, ut non sit nobis commune cum pecore, rationale quidem est, sed ex illa rationali nostrae mentis qua subhaeremus intelligibili atque incommutabili veritati, tanquam ductum et inferioribus tractandis gubernandisque deputatum est. Sicut enim in omnibus pecoribus non inventum est viro adjutorium simile illi
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. n elatione suꝑbie. s pietate iꝰticie.
et sentire ꝑ corporis sensus.
extͥnsecus corporalia. et ea meno¬
riȩ fixa reminisci: Atq in eis appet
conducibilia. fugere incõmoda. Ueri
ea notare. ac ñ solũ nat᷑alit̃ rapta
s etiam de industria memorie com¬
mendata retinere. et in obluuonem
iam iãq labentia recordando atq
cogitando rursus impͥmere. ut quẽ¬
admodũ ex eo quod gerit memonia
cogitacio formetur. sic et hoc ipsi
quod in memoria ẽ. cogitatione fir¬
metur: fictas etiã uisiones hinc et
inde recordata q̃libet sumendo ⁊ qͥͣs
assuendo cõponere: inspicere quẽad¬
modũ in hoc rerũ genere quȩ ueri¬
similia sunt discernant᷑ a ueris. non
sp̃alib s ipsis corporalib: hec atq
hiũmodi q̃uis in sensibadibus atꝙͥ
meis quȩ inde animus ꝑ sensii corpo¬
ris traxit agantur. atq u̾sentur: nõ
sunt tam̃ racionis exꝑtia. nec homini¬

Expanded text:
est, non elatione superbiae, sed pietate justitiae. est, non elatione superbiae, sed pietate justitiae. et sentire per corporis sensus extrinsecus corporalia, et ea memoriae fixa reminisci, atque in eis appetere conducibilia, fugere incommoda: verum ea notare, ac non solum naturaliter rapta, sed etiam de industria memoriae commendata retinere, et in oblivionem jamjamque labentia recordando atque cogitando rursus imprimere; ut quemadmodum ex eo quod gerit memoria cogitatio formatur, sic et hoc ipsum quod in memoria est cogitatione firmetur: fictas etiam visiones, hinc atque inde recordata quaelibet sumendo et quasi assuendo, componere, inspicere, quemadmodum in hoc rerum genere quae verisimilia sunt discernantur a veris, non spiritualibus, sed ipsis corporalibus: haec atque hujusmodi quamvis in sensibilibus, atque in eis quae inde animus per sensum corporis traxit agantur atque versentur, non sunt tamen rationis expertia, nec homini
Abbreviated transcription (Latin):
uidea mus
ubi sit qͣsi
quoddam
hominis
ext̃ioris
int̾ioris¬
q confinum. Quicquid enĩ habemꝰ
in animo cõmune cũ pecore: recte
adhuc dr̃ ad extiorem hominẽ ꝑti¬
nere. Non enim solũ corpus. homo
ext̾ĩor deputabitur. s adiuncta qͥdã
uita sua. qua cõpages corporis et
om̃s sensus uigent: quib instructꝰ
ẽ. ad ext̾̃iora sentienda: quoꝵ sensoꝵ
imagines infixȩ in memoria. cum
recordando reuisuntur. res adhuc
agitur ad ext̾iorem hominẽ ꝑtineas.
atq in his om̃ib ñ distamꝰ a pecore:
nisi quod figura corporis ñ ꝓni sed
erecti sumus. Qua in re admonem᷑
ab eo qui nos fecit. ne meliore nr̃i
parte id÷ animo similes pecoribus
simus: a quib corporis erectione dis¬
tamus. Nonut in ea quę sublimia
sunt in corporib animũ ꝓiciamꝰ
Nam uł in talibus qͥetem uoluptatis
appete. ꝓst̾nere ẽ. animũ: S sicut
corpus ad ea quȩ sunt excelsa corpoꝵ
id÷ ad celestia naturalit̃ erectum ẽ:

Expanded text:
videamus ubi sit quasi quoddam hominis exterioris interiorisque confinium. Quidquid enim habemus in animo commune cum pecore, recte adhuc dicitur ad exteriorem hominem pertinere. Non enim solum corpus homo exterior deputabitur, sed adjuncta quadam vita sua, qua compages corporis et omnes sensus vigent, quibus instructus est ad exteriora sentienda: quorum sensorum imagines infixae in memoria, cum recordando revisuntur, res adhuc agitur ad exteriorem hominem pertinens. Atque in his omnibus non distamus a pecore, nisi quod figura corporis non proni, sed erecti sumus. Qua in re admonemur ab eo qui nos fecit, ne meliore nostri parte, id est animo, similes pecoribus simus, a quibus corporis erectione distamus. Non ut in ea quae sublimia sunt in corporibus animum projiciamus; nam vel in talibus quietem voluntatis appetere, prosternere est animum. Sed sicut corpus ad ea quae sunt excelsa corporum, id est, ad coelestia naturaliter erectum est;
Abbreviated transcription (Latin):
raliũ ꝗtũ naturȩ hominis sat ẽ. simi¬
le adiutoriũ ex animȩ partib quas
õmunes cũ pecorib habemus. & idõ¬
quiadã racionale nr̃m ñ ad unitatis
duortiũ separatũ. s in auxiliũ socie¬
tatis quasi diriuatũ. in sui oꝑis dis¬
patur officio. Et sicut una caro est.
duorũ in masculo et femina: sic in¬
tellectui nr̃m et accionẽ. uł consiliũ¬
et exsecutionem. uł racionẽ et appe¬
titũ racionalẽ. uł siqͦ alio mͦ signifi¬
cantius dici possunt. una m̃tis na¬
tura cõplectitur. Ut quẽ ad modũ de
illis dictũ ẽ. erunt duo in carne una.
sic de his dici possit. duo in m̃te una.

Expanded text:
mile adjutorium ex animae partibus quas communes cum pecoribus habemus . Ideoque rationale nostrum non ad unitatis divortium separatum, sed in auxilium societatis quasi derivatum, in suo dispartitur officio. Et sicut una caro est duorum in masculo et in femina; sic intellectum nostrum et actionem sivet exsecutionem, vel rationem et appetitum rationalem, vel si quo alio modo significantius dici possunt, una mentis natura complectitur: ut quemadmodum de illis dictum est, Erunt duo in carne una ; sic de his dici possit, Duo in mente una.