comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sisse. tenenda ẽ certe scõꝵ patrũ traditio. quia
inueritate casu prolapsus ẽ in profundũ maris. uibi cir¬
cum septus fluctib die simul et noc te postdo guber¬
nante liber ad terrã rediit. Nũ quid ergo ipse quun
luis marinis deuorari potuerit Pocensitacuo
tuit ideo et fecit. Deniq non est amplies mirapia
pecrum suꝑaquas maris non in fusis uestagn ambu¬
basse quã paulum nocte acdie in ꝑfundum mars
in lesum custoditum esse. Mystice uero perpiuluĩ
ad terras liber uenit. in telleguntur iusti quidep
rabuntur: at que adlitus aeter nȩ soliditatis ꝑdu¬
primũ non infusis uestigiis incessit: post modum
titer incedentes ꝓnihi lo deputauerunt seuitiam pes¬
secutoꝵ Sed postea in gruente tempestate: grauis sim
per secutionis dubitant᷑ inali quo. sed grã dñi protecti
sub leuantur nepenitus cadant in desperationem. & uil¬
cantur aprocellis. atq ad terrã electoꝵ ꝑducuntur:
nitineribus sepe. periculis fluminum. sub inter fui.

Expanded text:
st tamen certa sanctorum Patrum traditio, quia in veritate casu prolapsus est in profundum maris, ubi circumseptus fluctibus die simul et nocte, post, Deo gubernante, liber ad terram rediit. Nunquid ergo ipse qui in luis marinis devorari potuerit? Potens utique potuit, ideoque fecit. Denique non est amplius mirandum Petrum super undas maris non infusis vestigiis ambulasse, quam Paulum nocte ac die in profundo maris illaesum custoditum esse. Mystice vero per Paulum ad terras liber pervenit, intelliguntur illi justi qui de rabuntur, atque ad littus aeternae soliditatis perduprimum non infusis vestigiis incessit, sed post modum titer incedunt, pro nihilo deputantes saevitiam persecutorum; sed postea ingruente tempestate gravissima persecutionis, dubitant in aliquo; sed Domini gratia protecti sublevantur, ne penitus cadant in desperationem et vincantur a procellis atque ad terram electorum perducuntur. In itineribus saepe, periculis fluminum, subaudis fui.
Abbreviated transcription (Latin):
it. dispoluit & p̃destinauit ꝑpassionẽ filii sui salua
xaudiuit. filcũ suũ. quia quic quid orauit filius ꝓsalu¬
rauit dicens. Pater quos de distimihi. uolo ut ubi
gosum. & ipsi sint mecũ. ut uideant claritatẽ meã
quis uero deapłis hoc tantũ modo dictũ asse uerat.

Expanded text:
vit, disposuit, praedestinavit per passionem Filii sui salvarvit, disposuit, praedestinavit per passionem Filii sui salvarexaudivit Filium suum, quia quidquid oravit Filius pro saluoni, oravit dicens: Pater, quos dedisti mihi, volo ut ubi ego sum et illi sint mecum, ut videant claritatem meam . Si quis vero de apos
Abbreviated transcription (Latin):
emplo omĩbusq modis. ne inuacuum si ue inass
et inutilit̾ grãm dĩ recipiatis. Oma bona que s¬
neri humano dantur. grã dĩ dr̃. quia grãdĩ cons¬
iuntur. Grã quippe dĩ est. habere. fide. caritatẽ.¬
pem. sapientiam diuinã ethumanã &bdna tem¬
poralia. Istam ergo dĩ grãm inuacuũ recepit.
qui ueniens ad fidem et remissionem peccatorum
nbaptis mate ꝑcipiens. dĩ p̃ceptis in hobediens exis¬
tit non adibendo studium ut possit dĩ precep ta
is adõ ꝑcipit. qui illa ilari mente pauperib pro
dĩ amore erogare non studet.Ut ergo longius non¬
plongerꝰ sermonem. dicamus unum ex multis.
te docete om̃s gĩ.qui cumq ad fidem uenit et nonser¬
uat quae inlege et euugło continentur: inuacuũ
grãm dĩ ꝑcipit. Ait enimꝰ. Tempore accepto Hoc¬
empus acceptũ dõ patri. et diessalatis humanige¬
eris. tẽpus fuit passionis xp̃i. in quo ds̃ pater decre¬

Expanded text:
exemplo, omnibusque modis, ne in vacuum sive inane exemplo, omnibusque modis, ne in vacuum sive inane et inutiliter gratiam Dei recipiatis, omnia bona quae generi humano dantur, gratia Dei dicitur, quia gratis ei conduntur. Gratia quippe Dei est, habere fidem, spem, charitatem, sapientiam divinam vel humanam, et bona temporalia. Istam ergo Dei gratiam in vacuum recipit, qui veniens ad fidem, et remissionem peccatorum in baptismate percipiens, Dei praeceptis inobediens exsistit, non adhibendo studium, ut possit Dei praecepta is a Deo data percipit, qui illa hilari mente pauperibus pro Dei amore erogare non studet. Ut ergo non longius protelemus sermonem, dicamus unum ex multis,  vobis . Quicunque ad fidem venit, et non servat ea quae in lege et Evangelio continentur, in vacuum gratiam Dei recipit. Ait enim: Tempore accepto exaTempus acceptum Deo Patri, et dies salutis humani generis, tempus fuit passionis Christi in quo Deus Pater decre
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ̃pt̃ amissionem filioꝵ. et ꝓpt̃ damnũ temporalii
modo post modum meruit ꝓpt̾ patientiã suã
om̃a recipere induplũ. ista talis consolatio. ex
tari et dolere ꝓpt̾ amissum lum̃ oculoꝵ. dumes
reducit ad p̃sentiã beatũ tobiã. et consolation
lore nimio constringi propt̃ peccata sua. et por¬
ne indesperatione lapsum. si ei uerbo aut exen¬
plo con solationem p̃bet ne desperet deuenia
aut salute dans ei exemplũ in mariã meretri
cuidñs om̃a peccata dimisit. & latronẽ quius
cũ eris imparadiso. exhor tatio bona et consoli¬
tio est Dicamus & alit̃. Sicut posito aliquo i
certamine singulari cum monomacho. dumeidi
aliquis excircum stantib pugna for titer noll
ei p̃ bet et audatiam. Sicq positũ incertams¬
ne bone operationis contra di abolum & uitia
carnis. ammonet ne deficiat neq cesset a ce¬
to opere. exor tationem bonam prebet: unde
dicit. modo apłs alloquens corintios. & in illiso
fideles. Hortamur uos nr̃a predicatione nr̃oe

Expanded text:
propter damnum temporaliumomodo postmodum meruit propter patientiam suam omnia recipere in duplum: ista talis consolatio et stari et dolere propter amissum lumen oculorum, dum ei reducit ad memoriam beatum Tobiam, et consolationem et etiam alium dolore nimio constringi propter peccata sua, et pene in desperationem lapsum, si verbo aut exemplo consolationem praebet, ne desperet de venia aut salute dans ei exemplum Mariam meretricem, cui Dominus omnia peccata dimisit , et latronem in cum eris in paradiso , exhortatio bona et consolatio est. Dicamus et aliter: Sicut posito aliquo in certamine singulari cum suo inimico, dum ei dicit aliquis ex circumstantibus, Pugna fortiter, noli praebet et audaciam: sic qui positum in certamine bonae operationis contra diabolum et vitia carnis, admonet ne deficiat neque cesset a coepto opere, exhortationem bonam praebet. Unde dicit Apostolus modo alloquens Corinthios, et in illis omnes fideles: Hortamur vos nostra praedicatione nostroque
Abbreviated transcription (Latin):
udiuit quoq illum indie salutis generis humani
uia tertia die de uicto mortis imperio. amortuis
reuocauit. Sicut retulimus ista ad capud omniũ elo
Tempus acceptũ quo exaudiri possumus. et dies inqu
salitem nobis ae ternã procurare possumus. abex¬
ordio dominicȩ p̃dicationis et maxime ab eius ra¬
surrectione est usq indiem uiditii. Quo tẽpore
ꝑbona opera possumus acceptabiles eẽ dõ patri
et placere illi. atque exaudiri ab illo. Dequo t̃
&iã apłs subdit. Ecce nunc tempus acceptabile.
sens ẽ usq indiem iudicii. quȩ appel latur et diessi¬
lutis. inqua nobis salutẽ aeternã possumus ꝓms¬
reri. qm̃ aptaẽ ad operandũ. De qua die inqui
dñs. Ambulate dũlucẽ habetis. Hu ic diei suc

Expanded text:
udivit quoque illum in die salutis generis humani, quia tertia die devicto mortis imperio, eum a mortuis revocavit. Sicut retulimus ista ad caput omnium elecTempus acceptum quo exaudiri possumus, et dies in qua salutem nobis aeternam procurare valemus, ab exordio Dominicae praedicationis est, sed maxime ab ejus resurrectione usque ad diem judicii quo tempore per bona opera possumus acceptabiles esse Deo Patri, et placere illi, atque exaudiri ab illo. De quo tempore etiam Apostolus subdit: Ecce nunc tempus acceptabile, aesens est usque ad diem judicii, quae appellatur et dies salutis, in qua nobis salutem aeternam possumus promereri, quoniam apta est ad operandum. De qua die dicit Dominus: Ambulate dum luce
Abbreviated transcription (Latin):
linter p̃tatur hortus deliciarum. et significat caeles
ia uerba. id secreta atq in effabilia quae non licet
omini loqui inter ipsos spũ ales uiros caelestem uitã
uuicentes. Sunt utiq alii aliis capatiores atq melicres
antũ. ut ad ea ꝑuenerint quae non licet hominiloqui

Expanded text:
interpretatur hortus deliciarum, et significat beatituulta, secreta atque ineffabilia, quae non licet homini loqui. Inter ipsos spiritales viros coelestem vitam ducentes, sunt utique alii aliis capaciores, atque meliores in tantum ut ad ea pervenerint quae non licet eis ali
Abbreviated transcription (Latin):
nonũ extolli potuisset Ipsamq tẽptationẽ sic
dis ponit. ut quia elati perire poterant. in humili¬
desperare neq deficere: sed cũdĩ ad iutorio certa¬
re et uineit. Propt̃ quod sub impedim̃tũ libidinis:
electo. ad me clamat et dico. Ecce adsũ & in e¬
iegło. Onĩa que cũq pecieritis in nomine meo:
et uobis. Quare eximius apłoꝵ horaus liberari
tẽptatione di aboli. etstimulatione carnis non
lñ ihũ: nec quod ad salutẽ suã ꝑtinebat. Nescie¬
at enum petere prose qđ ad salutẽ utile sibierat:
sicut ipse alias dicit. Nam quid oremus: sicut opoi¬
tet nescimus. Si ergo esset exauditus: poterat
nimiũ contristaretur: audiamus. quid ei dixerit

Expanded text:
tionum extolli potuisset: ipsamque tentationem sic disponit, ut qui elati perire poterant in humilidesperare neque deficere, sed cum Dei adjutorio decertare ut vincat. Propter quod, subaudis impedimentum libidinis, ecto: Adhuc te clamante dicam: Ecce adsum; et in Evangelio : Omnia quaecunque petieritis in nomine meo fiet vobis, quare eximius apostolorum, orans liberari a tentatione diaboli et stimulatione carnis, nonJesu, id est quod ad salutem suam pertinebat. Nesciebat enim petere pro se quod sibi utile erat, sicut alias ipse dicit: Nam quid oremus sicut oportet nescimus . Si ergo esset exauditus, ut ab ilnimium contristaretur, audiamus quid ei dixerit
Abbreviated transcription (Latin):
blia uerba: aut si tante dignitatis ẽ ut ꝑminiatin.ei
oqui & possit alus narrare: illis non licet ea logui qui¬
audiunt. quia nonualent ea capere ob inagnitudins
mysterioꝵ Pro huius modi sub uisionib dĩ manifestissi¬
meis In firmitatis nomine cõpreher. dit om̃a in cõ¬
moda : et passiones quas sustinebat ꝓxp̃i nomine.
inquib ipse gloriabatur Nã et si uoluero gloriar
sub propt̾ meritũ quod habeo apuddm̃: nonero
insipiens illud narrando. Quare. Ueritatẽ enĩ
orũ bonũ sibi diu̾initus concessum cũ humilitate
narrat : non agit insipienter quia ueritatẽ loquit
Qui uero bonũ quodhabet propt̾ iactantiã aliis p̃¬
dicat. deputans illud suis meritis. insipiens et uin
iđ dimit to narrare głam meã. nequis me existi¬
met. supra id qđ uidet inme. aut audit exme No¬
lebat apłs narrare grãm sibi largitã: quia noleba
inme a conuersatione: aut supra id qđ audit exi
ab aliis. Et ne magni tudo reuelationũ ex tolla

Expanded text:
 ei, aut si tantae dignitatis est ut permittatur ei loqui, et possit aliis narrare, illis qui audiunt non licet ea loqui, quia non valent ea capere ob magnitudinem mysteriorum. Pro hujusmodi, subaudis visionibus Dei manifestissimeis. Infirmitatis nomine comprehendit omnia incommoda et passiones quas sustinebat pro Christi nomine, in quibus ipse gloriabatur. Nam et si voluero gloriari, subaudis propter meritum quod habeo apud Deum, non ero insipiens, illud narrando. Quare? Veritatem enim iorum bonum sibi divinitus concessum cum humilitate narrat, non agit insipienter, quia veritatem loquitur. Qui vero bonum quod habet, propter jactantiam aliis praedicat, deputans illud suis meritis, vel quod non habeid est dimitto narrare gloriam meam et meritmet supra id quod videt in me, aut audit aliquid ex me. Nolebat Apostolus narrare gratiam sibi largitam, quia nolebatin mea conversatione: aut supra id quod audit ex me ab aliis. Et ne magnitudo revelationum extollat
Abbreviated transcription (Latin):
decęlo uocatus ẽ. quod fidem accepit ut crederet. qd
remissionem peccatoꝵ inbaptismate ꝑcepit. quod
ad grãm apostolatus. & p̃dicationem gentiũ electio
ẽ. quod sapientiam preomĩb apłis ad nõ ꝑcepre.
& quod ad uisiones. & reuelationes dñi adter cium
caelum raptus ẽ. nec non quod uerba in effabilia
mea. Ideo noli orare prostimulo carnis: ne for te
labore atq tẽptatione ꝑficitur. si ipsãm firmitas
patienter sustinetur. et contra tẽptationem cos¬
cupiscentiae uiriliter pugnatur Libenter igitus
gloriabor in infirmitatib meis: Post quã cognoli
prod eẽ sibi quod nocere putabat: responsumq ac¬
cepit adnõ: qđ ꝑfectio uitȩ om̃iũq uir tutũ: inu
firmitate ꝑficitur: libenter se dicit gloriari: idest
rgo quia aliter ꝑfectionẽ uir tutũ habere non pos¬
sumus: nisi tẽp ta̾menta et oblectamenta car nis pa¬
tienter sus tinuerimus: pugnando tam̃ contra uitias
cer temus cũ apło ut in nobis habitet uirtus. et grãd

Expanded text:
de coelo vocatus est, quod fidem accepit ut crederet, quod remissionem omnium peccatorum in baptismate percepit, quod ad gratiam apostolatus et praedicationem gentium electus est, quod sapientiam prae omnibus apostolis a Deo peet quod ad visiones et revelationes Domini ad tertium coelum raptus est, necnon quod verba ineffabilia ficit tibi gratia mea. Ideo noli orare pro stimulo carnis, ne forte ilabore atque tentatione perficitur, si ipsa infirmitas patienter sustinetur, et contra tentationem concupiscentiae viriliter pugnatur. Libenter igitur gloriabor in infirmitatibus meis, ut iprodesse sibi quod nocere putabat, responsumque accepit a Domino quod perfectio vitae omniumque virtutum in infirmitate perficitur, libenter se dicit gloriari, id est um Christi. Ergo quia aliter perfectionem virtutum habere non possumus, nisi tentamenta et oblectamenta carnis patienter sustinuerimus, pugnando tamen contra vitia certemus cum Apostolo, ut in nobis habitet virtus et gratia
Abbreviated transcription (Latin):
alutem et necessitatẽ supradictam qua compellor: in
hoc possum gloriari. quia euasi manus ꝑsequentium:
amen non expedit. Iđ non est mihi ne cesse ut glorier.
ad uisiones et reuelationes dñi sub. dequib potero glo¬
riari. Uisiones acreuelationes dñi: dicit qđ unum est

Expanded text:
aliorum et necessitatem supradictam, qua compellor, in aliorum et necessitatem supradictam, qua compellor, in hoc possum gloriari, quia evasi manus persequentium, tamen non expedit, id est non est mihi necesse ut glorier: ad visiones et revelationes Domini, subaudis de quibus potero gloriari. Visiones et revelationes Domini dicit, quod unum est,
Abbreviated transcription (Latin):
strenuus in officio sibi credito apparere. p̃cepit
custodire undiq ciuitatẽ ne ullo modo uiuus effi¬
gere potuisset. Seddĩ auxilio procurante: effugit
eo modo quo sequentia manifestant. Et ꝑfenes tram
re apłs damascho fugerit: qui dicebat. Ego non solũ
alligari in hirłm: sed et mori pronomine dñi ihu pa¬
ratus sum. Quȩ hoc modo soluenda ẽ: quia non ideo
fugit ut martȩriũ horreret suscipere: sed maluit campũ
cer taminis querere. & latitudinẽ gentiũ petere: quã
intra claustra ciuitatis teneri et occidi. ubi ꝑpaucierint
credentes qui eius martȩrio corroborarentur. & infor¬
marentur. ut similia pati non dubitarent. qđ postea
ipse impleuit. dũ martẏriũ sustinendo plurimos ad
hoc in for mauit: Impleuit ergo p̃ceptũ dicentis.¬
implebit. Huius exemplo ergo erudimur aduersari¬
orum pugnã et constanter appetere. et prudenter
pedit quidem. Sigloriari opor tet me propt̃ aliorum

Expanded text:
strenuus in officio sibi credito apparere, praecepit strenuus in officio sibi credito apparere, praecepit custodiri undique civitatem ne ullo modo vivus effugere potuisset: sed Dei auxilio procurante effugit eo modo quo sequentia manifestant. Et per fenestram, e Damasco fugerit, qui dicebat: Ego non solum alligari in Hierusalem, sed et mori pro nomine Domini Jesu paratus sum ; quae hoc modo solvenda est: quia non ideo fugit ut martyrium horreret accipere, sed maluit campum certaminis quaerere, et latitudinem gentium petere, quam intra claustra civitatis teneri, et occidi, ubi perpauci erant credentes, qui ejus martyrio corroborarentur et informarentur, ut similia pati non dubitarent. Quod postea implevit ipse dum martyrium sustinendo plurimos ad hoc informavit. Implevit ergo praeceptum Dominiimplevit. Hujus ergo exemplo erudimur adversariorum pugnam et constanter appetere, et prudenter et, non expedit quidem. Si gloriari me oportet propter salutem
Abbreviated transcription (Latin):
contra eũ principes gentiũ concitassent. regnaq
terrae contra eũ insur rexerint. nichilq ei nocu¬
erint. dm̃ testem inuocat ut facilius credatur Da¬
ẽ metropolis sẏriȩ. qua edificauit damascus elier
seruus abrahȩ. & inter p̃tatur damascus sanguina
bibens. quod bene conuenit illi loco quia ibi effusis
est sanguis abel. Illa aũt quȩ hic dicuntur de apło
in exordio fidei e ius factasunt: quando cecatus adi
initinere ꝑductus ẽ damascum. ubi mansit tribus
diebus nonbibens neq manducans. Postea uero bapti¬
Zatus & accepto pane confortatus: introiuit sta¬
tim insinagogam iudȩorũ. & coepit publice p̃dicar
nomendñi ihũ Quod uidentes iud aei suc censi sunt
Telo: et querebant occasionẽ quomodo eũ ꝑderen
Seddũ ꝑse minime auderent agere: adier̃ prepost
ciuitatis suꝑ hac re. ut illius auxilio et ꝑmisso. uale¬
rent illũ occidere Qui uolens placere iudȩis. et

Expanded text:
contra eum principes gentium concitassent, regnaque contra eum principes gentium concitassent, regnaque terrae contra eum insurrexerint nihilque ei nocuerint, Deum testem invocat, ut facilius credatur. est metropolis Syriae, quam aedificavit Damascus Eliezer, servus Abrahae, et interpretatur Damascus sanguinem bibens, quod bene convenit illi loco, quia ibi effusus est sanguis Abel. Illa autem quae hic dicuntur de Apostolo, in exordio fidei ejus facta sunt, quando caecatus a Domino in itinere productus est Damascum, ubi mansit diebus tribus non bibens neque manducans. Postea vero baptizatus, et accepto pane confortatus, introivit statim in Synagogam Judaeorum et coepit publice praedicare nomen Domini Jesu. Quod videntes Judaei succensi sunt zelo, et quaerebant occasionem quomodo cum perderent; sed dum per se minime hoc auderent agere, adierunt praepositum civitatis super hac re: quatenus illius auxilio et permisso valerent illum occidere. Qui volens placere Judaeis, et
Abbreviated transcription (Latin):
respondendũ : quod ꝑfecti dum uir tutes proprias p̃¬
dicant. et se apud homines laudant : non idcir cofaciunt.
ram dicens laudet te alienus et non os tuũ. Ipse qui
ipse taceret: nequaquã eũ ullus cognosceret. Sinul¬
lus cognosceret: nullus amaret. Sinullus amaret
nullus ad uitã redi ret. Unde ꝑ psalmistam dr̃ de eo
ir tutẽ operũ suoꝵ. ad nuntiabit populo suo: ut det
non ut laudib suis ipse ꝓficiat aut indigeat. sed dũ suã
nobis magnitudinẽ narrat: nram ad se imperitiã sub leuat
usti itaq cum uir tutes suas p̃dicant: rep̃hensibiles ñ
sunt. quia dum uitã suam quer̃. aliorum animas ad
uitã trahunt. De quib tam̃ sciendum ẽ: quia numquam
bona sua detegunt. nisi eos aut ꝓximoꝵ utilitas. aut cer¬
ta nimia necessitas cogat. Sicut nunc apłm coegit.
nde et dixit. Sigloriari oportet. et reuera opor tebat:
rus rem poene incredibilem: quod iudȩi incredibibi

Expanded text:
respondendum est, quod perfecti dum virtutes proprias praerespondendum est, quod perfecti dum virtutes proprias praedicant, et se apud homines laudant, non idcirco hoc faciunt uram dicens: Laudet te alienus et non os tuum: ipse per ipse taceret, nequaquam eum ullus cognosceret. Si nullus eum agnosceret, nullus amaret. Si nullus amaret, nullus ad vitam rediret; unde per Psalmistam de eo dicitur: Virtutem operum suorum annuntiabit populo suo: Ut det non ut laudibus suis ipse proficiat, aut indigeat, sed dum suam nobis magnitudinem narrat, nostram ad se imperitiam sublevat. Justi itaque cum virtutes suas praedicant, reprehensibiles non sunt, quia dum vitam suam referunt, aliorum animas ad vitam quaerunt. De quibus tamen sciendum est, quia nunquam bona sua detegunt, nisi eos aut proximorum utilitas, aut certe nimia necessitas cogat, sicut tunc Apostolum coegit, unde ipse dixit: Si gloriari oportet, et revera oportebat. rus rem pene incredibilem quod Judaei increduli
Abbreviated transcription (Latin):
carnis. sicut ille repugnabat. Peius enim ẽ uri: quã¬
scandali tari. Acsi diceret. Patitur aliquis et affligt
adesiderio et nimio ardore concupiscentiae: ete¬
go nonsolũ affligor. sed &iã quod maius ẽ uror etqđ̃¬
ammodo incendor. Nimiam enim concupiscentiam
car nis patiebatur quando dicebat. Infelix ego hone¬
Sigloriari oportet: quae infirmitatis me ae sunt: sub
merare suas passiones: non prose ut ille aliquid cresce¬
ret apuddm̃: sed pro illoꝵ salute quos uolebat ab amos
inexem plum p̃beret & immitabilẽ. Infirmitatis aũ
nomine cõp̃henduntur om̃a in cõmoda: et ꝑsecutior
quas ꝓxp̃o libenti animo ꝑtulit Et est sensus. Siglori¬
ari uolunt hii qui uosseducunt & retrahunt ab amor
meo me de trahendo. in his glorientur inquib ego glo¬
tuum Quare ꝑfecti uiri aliquando bona & uir tutes
feddidi. Apłs quoq isto in loco multipliciter. Quibus

Expanded text:
carnis, sicut ille repugnabat, ne qui eorum hacarnis, sicut ille repugnabat, ne qui eorum hascandalizari; ac s diceret: Patitur aliquis et affligitur a desiderio et; nimio ardore concupiscentiae, et ego non solum affligor, sed etiam, quod est majus, uror, et quodammodo incendor. Nimiam enim concupiscentiam carnis patiebatur, quando dicebat: Infelix ego hoSi gloriari oportet quae infirmitatis meae sunt, subaumerare suas passiones non pro se ut ille aliquid exinde cresceret apud Deum, sed pro illorum salute quos volebat ab amorein exemplum praeberet et imitabilem. Infirmitatis autem nomine comprehenduntur omnia incommoda et persecutiosto libenti animo pertulit, et est sensus: Si gloriari volunt hi qui vos seducunt et retrahunt ab amore meo, mihi detrahendo, in his glorientur in quibus et ego glotque perfecti viri aliquando bona et virtutes reddidi. Apostolus quoque isto in loco multipliciter. Quibus
Abbreviated transcription (Latin):
ris & meroris. Quis scandalitatur et ego non uror. e¬
quantũ adhunc locum ꝑtin&: scandaliz ariẽ. carnis
nis totiusq corporis calore uel ardore estuari. Scan¬
dalizatur uero aliquis quando non sponte inlectus
pul critudi nis mulieris aut propriȩ carnis calore
puocatur ad libidinẽ ꝑpe trandam. Sed dum uniuitus
& inp̃meditatus hoc agit. scandalizatur sibi. &iras¬
citur atque contristatur: Hanc necessitatẽ humanę
naturae considerans apłs. quod nimiũ fragilitatis est
dicit se uri. ut consoletur tales. cõpatiens infirmitatis
Nec contẽpnit huius modi talia sustinens. sed cõmonei
inhumilitate sermonis. dicensse similia pati: ut si ille
quitautã grãm consecutus erat. adhuc desideria ca¬
nis patiebatur & magister gentium erat. non despera¬
rent illi qui infir mioris grãe adhuc erant si talia pat¬
rentur : sedspe promissi p̃mii repugnarent stimulis

Expanded text:
ris moerorisque. Quis scandalizatur: et ego non uror? ris moerorisque. Quis scandalizatur: et ego non uror? Quantum ad hunc locum pertinet, scandalizari est carnis nis totiusque corporis ardore aestuari Scandalizatur ergo aliquis, quando non sponte illectus pulchritudine mulieris, aut propriae carnis calore, provocatur ad libidinem perpetrandam: sed dum invitus et impraemeditatus hoc agit, scandalizatur sibi et irascitur atque contristatur. Hanc infirmitatem humanae naturae considerans Apostolus, quae nimiae fragilitatis est, dicit se uri ut consultat talibus compatiens infirmitati eorum, nec condemnat hujusmodi talia sustinentes; sed commonet in humilitate sermonis, dicens se similia pati, ut si ille qui tantam gratiam consecutus erat adhuc desideria carnis patiebatur, et magister gentium erat, non desperarent illi qui infirmioris gratiae adhuc erant, si talia paterentur; sed spe promissi praemii repugnarent stimulis
Abbreviated transcription (Latin):
eo quod appellas set cȩsarem Quando exeuntes
lamari uener̃ in insulã militenã. ubi cũ congregas¬
set sarmentoꝵ multitudinẽ ut se calefaceret.
uipera acalore ignis procidens inuasit manũ eius.
reter illa quȩ extrinsecussunt : iđ preter illa pe¬
ricula quȩ incorpore sustineo. instantia mea. iđ
quae extrinsecussunt incorpore sustineo ꝑseue¬
rantia mea semꝑ sollicitudinem habere de omnib
ecclesiis quib predicaui. Timebarit enim nefor te
quibus p̃dicauerat a falsis apłis deciperentur:
el &iam propt̃ nimias tribulationes quas uidebant
et audiebant apłm pati: deficerent afide Quis in¬
firmatur et ego non infir mor. : ꝓpt̾ nimiam dilec¬
tionẽ intantũ cõpatiebatur infirmis. ut &iã ipse
uide retur infir mari. illoꝵ infirmitatẽ suã reputans
more medici & procuratoris infirmi agens. Qui ui¬
dens ȩgrum tristari et dolere particeps fit eius dolo¬

Expanded text:
eo quod appellasset Caesarem quando exeuntes eo quod appellasset Caesarem quando exeuntes e navi, venerunt in insulam Mitilenam ubi cum congregasset sarmentorum multitudinem ut se calefaceret, vipera a calore ignis procedens invasit manum ejus . Praeter illa quae extrinsecus sunt, id est praeter illa pericula quae in corpore sustineo, instantia mea quotquae extrinsecus in corpore sustineo, perseverantia mea est semper sollicitudinem habere de omnibus Ecclesiis quibus praedicavi. Timebat enim ne forte quibus praedicaverat a falsis apostolis deciperentur, vel etiam ne propter nimias tribulationes quas videbant et audiebant Apostolum pati, deficerent a fide. Quis infirmatur, et ego non infirmor. Propter nimiam dilectionem in tantum compatiebatur infirmis, ut etiam ipse videretur infirmari, illorum infirmitatem suam reputans, more medici et procuratoris infirmi agens, qui videns aegrum tristari et dolere, particeps est ejus dolo
Abbreviated transcription (Latin):
tendebant. In labore et erũna. Erũna ẽ miseria. et
molestia. Potest eẽ labor sine erumna. iđ sine mole¬
tia et miseria. atque sine aliquo tedio. et ideo addi¬
ortis & uiridariis cũ delectatione causa exer ceno
sicut legimus deproto plasto quia posuit eum dĩ inp¬
radiso ut operare tur. et custodiret illũ Ille enim
labor: sine aliqua molestia erat. In uigiliis multis
Aliquando sponte uigilabat. aliquando non: sedexne¬
cessi tate : quia positus in pressura et angustia. Nece¬
se erat ut uigilaret dĩ implorans auxilium. sicut qͣn¬
do positus incarcere cũ sylas hẏmnos dĩ cantaret. quas¬
do custos carceris uidens splendorem incarcere a
hostiũ aꝑtum uolebat se inter ficere. Infame et sit¬
er sequa batur auidȩis deloco ad locũ: et ideo fames
nolens. aliquando uolens. Infrigore et nuditate:
aximũ frigus et maximã penuriam propter nudi¬
tatem tunc sustinuit : dũduceretur nauigio romã

Expanded text:
tendebant. In labore et aerumna. Aerumna est miseria et tendebant. In labore et aerumna. Aerumna est miseria et moestia. Potest esse labor sine aerumna, id est sine molestia et miseria, atque sine aliquo taedio: et ideo addihortis, in viridariis cum delectatione causa exercitandi, sicut legimus de protoplasto: quia posuit eum Deus in paradiso ut operaretur et custodiret illum . Iste enim labor sine aliqua molestia erat. In vigiliis multis. Aliquando sponte et voluntarie vigilabat, aliquando non sponte, sed ex necessitate, quia positus in pressura et angustia, necesse erat ut vigilaret Dei implorans auxilium: sicut quando positus in carcere, cum Sila hymnos Deo cantabat, quando custos carceris splendorem videns in carcere et ostium apertum volebat se interficere, putansPersequebatur a Judaeis de loco in locum, et ideo famem volens, aliquando nolens. In frigore et nuditate. Maximum frigus et maximam penuriam propter nuditatem tunc sustinuit, dum duceretur navigio Romam,
Abbreviated transcription (Latin):
fuit. Periculis insolitudine sustinuit aiudeis. quan¬
do factis insidiis uoluerunt eũ occidere in uia:
el &iam periculis insolitudine interfuit. quia dia¬
bolus inuidens ei. nonsolum ꝑ homines ministros suos
eum ꝑsequebatur. sed &uam bestias ferocissimas
contra eum excitabat. ne auderet deloco ad locũ
transire: Periculis in mari. Nonsolum quando ter
naufragium ꝑtulit. et quando lapsus ẽ in mare
ubi fuit inter medios fluctus die ac noc te. uerũ
dam uice inpegerunt nauem adlitus: quȩ p̃fixa mane¬
bat immobilis. Puppis uero soluebatur aui maris: et
quando milites uolebant om̃s custodes occidere: ne
quis posset natatu ꝑuenire adlitus. sed centurio hoc
prohibuit propt̃ apłm uolens eum ser uare. Pericis
adgala thas. Quisub intro ierunt falsi fr̃s: ex plorar
liber tatẽ nrãm. hu enim par tun xp̃iani erant. par¬
tim iudȩi. in ne utro tamen ꝑfecti. quia ⁊elo legi
et circũ cisionis. apło in uidebant. et insidias ei pre¬

Expanded text:
. Pericula in solitudine sustinuit a Judaeis, quando factis insidiis voluerunt eum occidere in via: vel etiam periculis in solitudine interfuit, quia diabolus invidens ei non solum per homines ministros suos eum persequebatur, sed etiam bestias ferocissimas contra eum excitabat, ne auderet de loco ad locum transire. Periculis in mari. Non solum quando ter naufragium pertulit, et quando lapsus in mare, ubi fuit inter medios fluctus die ac nocte, et illadam vice impegerunt navem ad littus, quando prora fixa manebat immobilis: puppis vero solvebatur a vi maris; et quando milites volebant omnes custodias occidere, ne quis posset natatu pervenire ad littus. Sed centurio hoc prohibuit propter Apostolum, volens eum servare . Periculiad Galatas , quia subintroierunt falsi fratres explorare libertatem nostram. Hi enim partim Christiani erant, partim Judaei, in neutro tamen perfecti: qui zelo legis et circumcisionis Apostolo invidentes, insidias ei prae
Abbreviated transcription (Latin):
infide xp̃i sua doctrina: et suis scriptis: atq exein¬
lis. Dequa generatione dicit apłs corinthiis. ꝑ eu
betur. Quod dupliciter potest intellegi. Dicit ergo
eccłae dexentib quae diu & longo tẽpore sterĩ¬
lis mansit abono opere & adõ filios nongenerauit:
hoc est adestitutione turris babel: quae nunc ba
sum ẽ labiũ uniuersȩ terrae. et tantũ modo cogni¬
tio insola domo hebreoꝵ mansit. Dicatur ergo. Le
quae ant̾ea sterilos eras & quae dõ filios non pari¬
ebas: erũ pe ingaudiũ. & ex clama p̃nimia iocuno¬
tate quae non pariebas. quia plures filii dõ accepi
tibi erunt quã sinagoge. quae condã habuit dm̃i
nipotentẽ. uirũ protectorẽ sui. & adhuc gloriad

Expanded text:
in fide Christi sua doctrina, et suis scriptis atque exemplis. De qua generatione dicit Apostolus Corinthiis: Per betur. Quod dupliciter potest intelligi. Dicit ergo Ecclesiae de gentibus quae diu et longo tempore sterilis mansit a bono opere, et Deo filios non generavit, hoc est a destructione turris Babel, quae nunc est sum est labium universae terrae, et tantummodo Dei cognitio in sola domo Hebraeorum mansit. Dicatur ergo: Laebus, quae antea sterilis eras, et quae Deo filios non pariebas, erumpe in gaudium, et clama prae nimia jucunditate, quae non pariebas, quia plures filii Deo accepti tibi erunt quam Synagogae, quae quondam habuit Deum omnipotentem verum protectorem sui, vel quae mod
Abbreviated transcription (Latin):
adiabolo deardore libidinis tẽptari. quẽ appe¬
et incendebatur. uocat angłs satanȩ. iđ nuntium
diaboli : quia adiabolo mit tebatur: Illa talis stunu¬
latio concupiscentiae: & quando cũq apłs patie¬
batur illã stimulationem : sciebat illã adiabolo
sibi inmitti. Sed dñs quiꝑmit tebat eũ colafitari.
id affligi. et tribulari atẽptatione diaboli: ne in
suꝑbiam erigeretur cognoscendo suã fragilitatẽ.
ip̃se utiq custodiebat eũ neinuiciũ libidinis cade¬
ret:Unde apparet: quia ꝑuenenũ fugabat uene¬
nũ: Ueneno libidinis et temptatione carnis fuga¬
bat ab illo. uenenũ suꝑbiae Dedit nãq ei dũs anti¬
dotũ teriacũ quod deserpente conficitur: qui ser
tẽptabatur delibidine: ab illo sanabatur auitio

Expanded text:
diabolo de ardore libidinis, quam appelet accendebatur, vocat angelum Satanae, id est nuntium diaboli, quia a diabolo immittebatur ei illa talis stimulatio concupiscentiae. At quandocunque Apostolus patiebatur illam stimulationem, sciebat illam a diabolo sibi immitti. Sed Dominus qui permittebat eum colaphizari, id est affligi et tribulari a tentatione diaboli, ne in superbiam erigeretur, cognoscendo suam fragilitatem, ipse utique custodiebat eum ne in vitium libidinis caderet. Unde apparet, quia per venenum fugabat venenum. Veneno libidinis et tentatione carnis fugabat ab illo venenum superbiae. Dedit namque ei Dominus antidotum tyriacum, quod de serpente conficitur, qui vocatentabatur de libidine, ab illo sanabatur a vitio
Abbreviated transcription (Latin):
usitataꝙ consue tudo est scripetorũ. qui nobis lit te¬
ras minis trarunt: ut quando ab aliquo eorũ narrat᷑
istoria. cum adse ipsum uenerit. sic dese tamquam
dealio loquatur. Sic et moxses & iacob sic beatus ma¬
theus. cũ intex tu narrationis suae uenisset adse ipsũ.
uidit inquid publicanum nomine matheũ. Nondi¬
xit uidit me: sed sic se inseruit ordini suae narra
sui ipsius p̃dicator. Sic apłs dese causa humilitatis¬
quasi dealio loquens. Scio hominẽ ante annos xiii¬
tisunt. Unde apparet quia magna necessitas cõ¬
pulit illũ pate facere: quod ꝑtot annos in intin
cordis archano celauerat. Igitur dehis uerbis apł
diuersi diuersa sentiunt. quorũ opiniones huic
loco ꝑ longũ est inserere et adp̃sens narrare nisi
tantũ modo pauca expluribus. Iuli anus pomerius
uir sanȩ prudentiae primũ caelũ dixit. appella¬
quidem bene sensit. Sed secundũ augustinũ. nece
qui: ne lucidandis questionib om̃s doctores post

Expanded text:
et usitata consuetudo est scriptorum, qui nobis sacras litteras ministrant ut quando ab aliquo eorum narratur historia cum ad seipsum venerit, sic de se tanquam de alio loquatur; sicut fecit Moyses quitthaeus, cum in textu narrationis suae venisset ad seipsum, vidit, inquit, publicanum nomine Matthaeum , non dixit, vidit me, sed sic se inseruit ordini narrationissuipsius praedicator. Inusquasi de alio, inquiens. Scio hominem in Christo mati sunt, unde liquido apparet, quia magna necessitas compulit illum patefacere quod per tot annos in intimo cordis arcano celaverat. Igitur de his verbis Apostoli, diversi diversa sentiunt, quorum opiniones huic loco perlongum est inserere, et ad praesens narrare, nisi tantummodo pauca ex pluribus. Julianus Pomerius, vir sanae prudentiae, primum coelum dicit quidem bene sensit. Sed secundum beatum Augustinumqui in elucidandis quaestionibus omnes doctores post
Abbreviated transcription (Latin):
est in anima: nequaquã recedentes anidis recorda
entur illorũ. neq animalia recognoscerent p̃sepia:
st et tertia uisio intellec tualis. quae nihil ẽ aliud. ni¬
si rationabilitas: et excellentia animae ꝑquã ea quȩ
corporaliter uidemus. et immagͥnaliter in memoriã
retinemus. intellectu discer nimus quod illud sit corp̃
llud similitudo corporis. quã nullatenus habent peco¬

Expanded text:
 in anima, nequaquam recedentes aves a nidis suis recordarentur illorum: neque animalia recognoscerent praesepia. Est et tertia visio intellectualis, quae nihil est aliud nisi rationabilitas et excellentia animae, per quam ea quae corporaliter videmus et imaginaliter in memoria retinemus, intellectu discernimus; quod illud sit corpus, illud similitudo corporis. Hunc autem inte
Abbreviated transcription (Latin):
ma sine intellectu. qua ea que uidemus. uel audun
inp̃senti memoria recondimus. Et ea que audiuimꝰ
et uidimus inp̃terito. modo quasi p̃sentia cernimꝰ¬
erbigrã. Sũ modo ꝑp̃sentiã corporis romȩ et ceris
ita car taginem quã dudũ uidi quasi inp̃sentia mes
sit posira : cũ longe sim. ab ea remotus. Quȩ duog¬
nera uisionũ cõmunia sunt nobis cũ pecorib & auil¬

Expanded text:
 spiritalis, qua ea quae videmus et audimus in praesenti, memoria recondimus: et ea quae audivimus vel vidimus in praeterito, modo quasi praesentia cernimverbi gratia: Sum modo per praesentiam corporis Romae, et cerno ita Carthaginem quam dudum vidi quasi in praesentia mea sit posita, cum longe sim ab illa remotus. Quae duo genera visionum communia sunt nobis cum pecoribus et avi
Abbreviated transcription (Latin):
ministrare: Ad auctorem uero. disciplina & hone
morum et conuersationis: Similiter udȩi quã di
fuerunt par uuli sensum. sub tutoribus auctoribusq
fuerunt. usq uenit dispositũ tempus apatre quando
misit eis filium suum Tutores uero illoꝵ fuerunt
eos erudiebant scd̾m legem. et cogebant &uiã ad
cul turã non recedere. si aliquis adoraret idola. I
omnia corporalia uisibilia eleuata sunt. Quo dũ
dicit hic sub elementis mundi eramus seruiꝰ entes qrus¬
tũ ad iudaeos ꝑtinet dupliciter potest intelligi Ad un¬
mũ intellectũ helementũ uocantur lex et ꝓphetͥae
quia sicut helementa initium et fundamentum sunt
le menta apellat legẽ. Sublege ergo et ꝓphetia erans
seruientes: Alitet. Sub helementis &iam ser uiebam
quia sub obseruatione solis & lunȩ degebant. caele¬
brantes neomenias aliasq festiuitates. Notandũ quia
nondixit he lementis ser uiebamus. sed sub helem̃tis.¬

Expanded text:
ministrare: ad auctorem vero disciplina et honestas ministrare: ad auctorem vero disciplina et honestas morum et conversationis. Similiter Judaei, quandiu fuerant parvuli sensu, sub tutoribus actoribusque fuerunt, usquequo venit dispositum tempus a Deo Patre, quando misit eis Filium suum: tutores vero illorum fuerunt ae, qui eos erudiebant secundum legem, et cogebant etiam a Dei cultura non recedere, si aliquis adorare vellet idoomnia corporalia et visibilia elevata sunt. Quod vero dicitur hic, sub elementis mundi eramus servientes, quantum ad Judaeos pertinet, dupliciter potest intelligi: ad primum intellectum elementa vocantur lex et prophetae, quia sicut elementa initium et fundamentum sunt lementa appellat legem: sub lege vero et prophetia erant servientes. Aliter: sub elementis etiam serviebant, quia sub observationis solis et lunae degebant, celebrantes neomenias aliasque festivitates. Notandum autem quia non dixit: elementis serviebamus, sed sub elementis
Abbreviated transcription (Latin):
nem xp̃i. nisi circuincida mini et legalia sacrificia offe¬
ratis Quod audiens apłs. scripsit eis ab epheso epłas.¬
uanto tẽpr̃ heres paruulus ẽ: Scđm consuetudinẽ huma¬
ne legis. loquitur hic apłs. Solent enĩ patres morituri
los suos par uulos quos heredes relinquunt cõmittere
ub tutoribus et actorib usq ad illud tempus quod ipse
ssit res ꝓprias regere hoc est scđ̾m legem romanã usq
duicesimũ et quintũ annum Ipsi & iam tutores cũ consi¬
o scabinionũ ingenerali mallo debent eligi. Quã diu
It sub illoꝵ tutela ẽ par uulus nichil distat aseruo:
res. rerum cause dici et ad uocati. quod aut dr̃ hic
toribus quidã doctores dicunt melius eẽ auctoresq¬
actores isto in loco Quia auctor ipse ẽ tutor siues
uocatus. Actor uero est. patronus. nutritor. quims
pater no nutrit illũ. Et ad actorem per tinet defes¬
dere & disponere res pueri. uictumq et uestimend

Expanded text:
nem Christi, nisi circumcidamini et legalia sacrificia offenem Christi, nisi circumcidamini et legalia sacrificia offeratis: quod audiens Apostolus, scripsit eis ab Epheso hauanto tempore haeres parvulus est. Secundum consuetudinem humanae legis loquitur hic Apostolus. Solent enim patres morituri filios suos parvulos quos haeredes relinquunt committere sub tutoribus et actoribus, usque ad illud tempus quo ipsi possint res proprias regere, hoc est, secundum legem Romanam, usque ad vicesimum quintum annum. Ipsi etiam tutores cum consilio scabinorum in generali malo debent eligi. Quandiu autem sub illorum tutela est parvulus, nihil distat a servo, res rerum causidici et advocati. Quod autem dicitur hic actoribus, quidam doctores dicunt melius esse auctoribus isto in loco, quia auctor ipse est tutor sive advocatus: actor vero est patronus, nutritor, qui more paterno nutrit illum, et ad tutorem pertinet defendere et disponere res pueri, victumque et vestimentum
Abbreviated transcription (Latin):
habens lellum contra hostes suos: misit ad gallos
eius. ꝑ acto bello et potita uictoria regnũ diide
cumeis Quicũ uenissent et uictoria potita eẽt.
ꝗnum eũ eis diuisit sicut ꝓmiserat Apellatiq sunt
orimũ galli greci. id galli mixti grecis. parsq regni
a ipsi tenuerant apellata est gallo grecia. iđ galli
omorantes ingrecia. Postea aũt ut sapientioribus
idetur. apellati sunt galathȩ acandore corporis
am ggrecaȩ Lac: galathon dr̃. unde et candida ⁊ onacęli
quae latine lacteus cir culus apellatur. grece laxias
nuncupatur ut mar tianus asseuerat. Sunt ergo stre¬
nlus simi bellatores. sed stulti et facile aꝓposito mentis
recedentes: Unde cũ accepissent uerbũ predicationis
ab apło. et apłs ab eis ad alios transiret. se ductisunt a fal¬
sis apłis et aiudȩis quiuolebant eos sectari circũcisionẽ.
et sacrificia legalia dicentes.licet baptizati sitis et in
xp̃m credatis. tam̃ aliter non potestis saluari ꝑpassio¬

Expanded text:
habens bellum contra hostes suos, misit ad Gallos ejus, pacto bello et potita victoria, regnum divideret cum eis. Qui cum venissent et victoria potiti essent, regnum cum eis divisit ut promiserat, appellatique sunt primum Gallograeci, hoc est Galli misti Graecis, parsque regni quam ipsi tenuerant appellata est Gallograecia, id est Galli commorantes in Graecia. Postea autem ut sapientioribus videtur appellati sunt Galatae a candore corporis: nam Graece lac γάλα dicitur. Unde et candida zona coeli quae Latine lacteus circulus vocatur, Graece γαλαξίας nuncupatur, ut Martianus asseverat. Sunt ergo strenuissimi bellatores, sed stulti et facile a proposito mentis recedentes. Unde cum accepissent verbum praedicationis ab Apostolo, et Apostolus ab eis ad alios transiret, seducti sunt a falsis apostolis et a Judaeis, qui volebant eos sectari circumcisionem et sacrificia legalia, dicentes: Licet baptizati sitis et in Christum credatis, tamen aliter non potestis salvari per passio
Abbreviated transcription (Latin):
insipientes. quia et circũ cisionẽ uolebant obser¬
uare. et sabbati otium. ceteraq p̃cepta legalia
legis et euugłii gr̃a tenere. In hoc quoq insipientes
uocantur. quia non ꝓmercede aeterna. neq prosa¬
lute auditoꝵ p̃dicationi insis tebant. sed plucris tẽ¬
poralib ut illos expoliare possent. et ꝓlaude huma
trahere. quod et fecerunt plurimos simplicium.
tis libenter insipientes. Beatus augustinus. talit̃
xponit. Destruens hunc sensũ. & xͦronicos intelle¬
ens eos appellatos. eẽ sapientes. Cũsitis. inquid o
printhii insipientes. putantes uos eẽ sapientes.
n est mirũ isi sa pienter sustinetis insipientes ꝑse¬
quis uos inseruitutẽ legis redigere uult: siquis
p apłi suis adulationib expoliabant illos quos de¬
piebant. et conuitis uituperantes plurimis diripi¬
bant eorũ bona erantq illi cõtẽpti deuorare res
ias assiduis deceptoribus Siquis accipit. Aesidi¬
ut. Si quis rapit ur̃a bona a uobis et accipit sibi

Expanded text:
insipientes, quia et circumcisionem volebant observare, et sabbati otium, caeteraque praecepta carnalia legis, et Evangelii gratiam tenere. In hoc quoque insipientes vocantur, quia non pro mercede aeterna, neque pro salute auditorum praedicationi insistebant, sed pro lucris temporalibus, ut illos exspoliare possent, et pro laude humanuum retrahere, quod et fecerunt, plurimos simplicium dre sustineatis libenter insipientes, sed beatus Augustinus aliter exponit, destruens hunc sensum et ironicos intelligens eos appellatos esse sapientes. Cum sitis, inquit, o Corinthii, insipientes, putantes vos esse sapientes, non est mirum si patienter sustinetis insipientes psequis vos in servitutem redigit. Judo-apostoli suis adulationibus et laudibus exspoliabant illos quos decipiebant et in conviviis plurimis diripiebant illorum bona, erantque illi contenti devorari res suas a suis deceptoribus. Si quis accipit, ac si dicat: Si quis rapit vestra bona a vobis, et accipit sibi,
Abbreviated transcription (Latin):
poene apłi depictae ꝑ loca opor tuna. inter que
erit depictus apłs. quasi denudatus iaceret interra
et suprastabat ei tortor quadrifidũ habens flagel¬
lũ inm anu. sedunam efidib in manu sua recenta
tres reliquas adferiendum habeliat extentas. Si
eñi quaternis fidib ꝑcuteret decies: qua draginta
plagas faceret. Si uero ternis ter decies feriret.
tergunta nouem ictus impleret Uel si nouies feri¬
plagas daret: Ter uirgis cesussum. Noc agentib:
passus ẽ. Haec aũt in actib apłoꝵ non om̃a reperi¬
uuitur. quia nec ineius epłis omnia continentur quȩ
ineadem historia habentur Inuenimus taren ibi¬

Expanded text:
poenae Apostoli, depictae per loca opportuna, inter quae omnia erat depictus Apostolus quasi denudatus jaceret in terra, et super astabat ei tortor quadrifidum habens flagellum in manu, sed unam e fidibus in manu sua retentam, tres reliquas ad feriendum habebat extentas. Si enim quaternis fidibus percuteret decies, quadraginta plagas faceret. Si vero undecies feriret, quadraginta quatuor ictus impleret. Vel si nonies ferinus quadraginta plagas daret. Ter virgis caesus sum: hoc a gentibus sed haec in Actibus apostolorum non omnia reperiuntur, quia nec in Epistolis omnia continentur, quae in eadem historia scripta inveniuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
uoluerit uertet illud Nos om̃s etreges et g̃s inlumi¬
ne apłoꝵ ambulamus: Et splendore ortus illius quia
candem fidem habemus et eodem baptismate renas¬
comur. leua incircuttu oculos tuos et uide. om̃s isti
congregati sunt uenerunt tibi. Aeccłe primitiuae
dr̃. Oaec cła primitiua leua oculos mentis in circu¬
itu tuo. & uide hoc est considera. om̃s isti congregatife
uenerunt tibi. idest adhoc uenerunt ut tibi sotient᷑
inunitate fidei. uel ut tui filii sint De illis dr̃ dequib
uiri uidȩi religiosi ex omni natione quae sub caelos¬
quando sp̃s scĩ suꝑ apłos in linguis igneis re quieuit.
Uel alit̾ Le ua inquid o aeccła primitiua oculos
tuos. et considera ab oriente & occidente omibusq
partib mundi. om̃s isti gentiles incircuitu tuo con¬
gregabuntur adfidem tuã. et uenient tibi ut tuisi
filii. De hoc alio in loco dr̃. Gaude filia sion quia eca

Expanded text:
voluerit vertet illud . » Nos omnes et reges et gentes in lumivoluerit vertet illud . » Nos omnes et reges et gentes in lumine apostolorum ambulamus, et in splendore ortus illius, quia eamdem fidem habemus, et eodem baptismate renascimur. « Leva in circuitu oculos tuos et vide; omnes isti congregati sunt, venerunt tibi. » Ecclesiae primitivae dicitur: O Ecclesia primitiva, leva oculos mentis in circuitu tuo: et vide, hoc est, considera. Omnes isti congregati sunt, venerunt tibi, id est, ad hoc venerunt ut tibi socientur in unitate fidei, vel ut tui filii sint. De illis loquitur de quibus viri Judaei religiosi ex omni natione quae sub coeloanctus super apostolos in linguis igneis requievit. Vel aliter: Leva, inquit, o Ecclesia primitiva, oculos tuos, et considera ab oriente et occidente omnibusque mundi partibus: omnes isti gentiles in circuitu tuo cogregabuntur ad fidem tuam, et venient tibi, ut tui sint filii. De hoc alio in loco dicitur: « Gaude, filia Sion, quia ecce
Abbreviated transcription (Latin):
rentes ecu icena sapientes. carnaliter ilimd is que¬
geutes si audieritis me bona terrȩ comedetis. Et celie
& fulgente ꝑfidem incordib apłoꝵ aliorũq cre¬
dentiũ. tenebrȩ infidelitatis operuerunt iudȩos
terrena solũmodo cõmoda apetentes. quia uiden¬
tes eius miracula credere noluer̃ Unde et dñs ip¬
e dixit. Ego adhoc ueni inmundũ ut uidentes non
eius inte uidebitur oculis corporis & oculis mentis
enuti lipatre. In aplis siquidem uisa ẽ głaxp̃i. quia
ilis udentib miracula facit. Et ambul abunt g̃
ea ambulabant intenebris peccatorũ Et reges
nsplendore ortus tui Quando nataes infede xp̃i
auplictter intelleguntur. uel reges hu iusscłi ut
ponstintinus erat. linus. teodosius. aliiq quã pluri¬
ni quifidem xp̃i habuer. uel &iã. regessunt sc̃i qui
fibi ueri regis exsistentes semetipsos bene rex erunt
dequib dr̃.Cor regis in manudĩ est. et quod cumq

Expanded text:
rentes et terrena sapientes, carnaliter illud intelligentes: « Si audieritis me, bona terrae comedetis . » « Et c fulgente per fidem in cordibus apostolorum aliorumque credentium, tenebrae infidelitatis operuerunt Judaeos, terrena solummodo commoda appetentes: quia videntes ejus miracula credere noluerunt. Unde et ipse Dominus dicit : « Ego ad hoc veni in mundum, ut videntes non ejus « in te videbitur » oculis corporis et oculis mentis. geniti a Patre . » In apostolis siquidem visa est gloria, quia illis videntibus miracula fecit. « Et ambulabunt gentes ea ambulabant in tenebris peccatorum. « Et reges in splendore ortus tui » quando nata es in fide Chrdupliciter intelliguntur, vel reges saeculi hujus, ut Constantinus, Heraclius, Theodosius, aliique quamplurimi qui fidem Christi habuerunt. Vel etiam reges sunt sancti qui filii regis existentes, semetipsos bene rexerunt, de quibus dicitur: « Cor regis in manu Dei, ad quodcunque