comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
incredula castigatam: Cap̃. xxxuiii¬
t uero in hispania ambo scipi¬
ones a fratre hasdrubalis int̃¬
fec̃ti sunt. In campania capua capta
est. a quinto fuluo proconsule. prin¬
cipes campanoꝵ ueneno sibi mortem
conscierunt. Senatũ omnẽ capue. eti¬
am ꝓhibente senatu romano. fuluins
supplicus necauit. Interfectis in hispa¬
nia scipionib cũ om̃ib incusso pauore
cunctantib scipio se ad modũ adoles¬
cens ulero obtulisset. et pudenda pe¬
nuria esset erarii. claudio marcello et
ualerio leuino auctorib qui tunc con¬
sules erant. aurũ argentũ q signatũ
ad questores palam om̃s senacores: in
publicũ contulerunt. Ita ut nichil pre¬
ter anulos singlõs. bullasq sibi ac fi¬
lus. et deinde ꝑ filias uroresq suas. sin¬
gulas tantũ auri unclas. et argenti ñ
ampliꝰ quam singulas libras relique¬
runt. Scipio affricanus annos natꝰ
uiginti et septẽ. imperiũ in hispania
proconsulare sortitus. ultionẽ p̃cipue

Expanded text:
incredula castigatam. At uero in Hispania ambo Scipiones a fratre Hasdrubalis interfecti sunt. in Campania Capua capta est a Q. Fuluio proconsule ; principes Campanorum ueneno mortem sibi consciuerunt; senatum omnem Capuae etiam prohibente senatu Romano Fuluius suppliciis necauit. interfectis in Hispania Scipionibus cum, omnibus incusso pauore cunctantibus, Scipio se admodum adulescens ultro obtulisset et pudenda penuria esset aerarii, Claudio Marcello et Valerio Laeuino auctoribus qui tunc consules erant aurum argentumque signatum ad quaestores palam omnes senatores in publicum contulerunt, ita ut nihil praeter anulos singulos bullasque sibi ac filiis et deinde per filias uxoresque suas singulas tantum auri uncias et argenti non amplius quam singulas libras relinquerent. Scipio annos natus uiginti et quattuor imperium in Hispaniam proconsulare sortitus, ultionem praecipue
Abbreviated transcription (Latin):
dpyparo exsculpti apperratu: ad usus
Quib fontib presul est minerue
nunen. In cuius ede ppetui ignes.
ñqͣm cauescunt in fauillas: s ubi ci¬
nis tabuit. uertit᷑ inglobos sexeos.
Pretẽa ut taceã metalloꝵ largam
uariam q copiam. quib britannie
solum undiq generum pollet ue¬
gagates hic plurimtis optimusꝙ ẽ
lopis. Si decorem reqtaras: nigro¬
gemineus. Srnatoram: aqua ardet.
oleo restinguitur. Sipotestatẽ: atrri¬
tu calefactus. applicita detinet. at¬
q succinũ. Regionem partim te¬
nent barbari quib ꝑ artifices pla¬
garũ figuras. iam inde a pueris ua¬
rie anunailiũ effigies in eoroorant᷑.
Inscriptis ꝙ uiscerib: homines in¬
crem̃to. pigm̃tis: note creseunt.

Expanded text:
opiparo exculti apparatu ad usus opiparo exculti apparatu ad usus quibus fontibus praesul est Mineruae numen, in cuius aede perpetui ignes numquam canescunt in fauillas, sed ubi ignis tabuit uertit in globos saxeos. Praeterea, ut taceam metallorum largam uariamque copiam quibus Brittaniae solum undique generum pollet uegagates hic plurimus optimusque est lapis: si decorem requiras, nigrogemmeus; si naturam, aqua ardet, oleo restinguitur; si potestatem, attritu calefactus adplicita detinet atque sucinum. Regionem partim tenent barbari, quibus per artifices plagarum figuras iam inde a pueris uariae animalium effigies incorporantur, inscriptisque uisceribus hominis incremento pigmenti notae c
Abbreviated transcription (Latin):
timilia passuũ latitudinis diffundi:
qui fidem ad uerũ rationati sunt
bomines ñ custodiunt morẽ uetus¬
tum. Nummũ refutant. daut res.
et acctpiunt. Hut tionib neces¬
saria. potius qm pretiis yarant
Deos ꝑeolunt. dcientiam fucoroꝵ:
pariter uiri ac femme ostentant
asyirat᷑ freto gallieo abatannie con¬
tinenti. estuario denui separata. felix
frum̃toriis campis: et glebauber.
Nec tm̃ soli sibi: uerum et abiis salui¬
bris tocis. Nã cũ ipsa nullo serpat᷑
angue: asportata inde terra. quo¬
quo gentium inuecta sit. angues ne¬
cat. Mulde et alie. curca britanniã
insule. E quib tyle ultima. in qua¬
estiuo solfticio sole de caneri sidere
taciente transitũ: nor uulla. bruma¬
li solsticio ꝑinde dies nullus. Ultra
tylen. accipimus pigrum et eruere¬
tum mare. Circuitos britonnie. qua¬
dragies octies septuaginta quinq:
milia sunt. In quo spacio magna &
multa flumua sunt. fontes calidi.

Expanded text:
ti milia passuum latitudinis diffundi ti milia passuum latitudinis diffundi qui fidem ad uerum ratiocinati sunt etiamnunc custodiunt morem uetustum: nummum refutant; dant res et accipiunt; mutationibus necessaria potius quam pretiis parant; deos percolunt; scientiam futurorum pariter uiri ac feminae ostentant. adspiratur freto Gallico, a Brittaniae continente aestuario tenui separata, felix frumentariis campis et gleba uberi, nec tantum sibi uerum et aliis salubris locis; nam cum ipsa nullo serpatur angue, asportata inde terra quoquo gentium inuecta sit angues necat. Multae et aliae circa Brittaniam insulae, e quibus Thyle ultima, in qua aestiuo solstitio sole de cancri sidere faciente transitum nox nulla: brumali solstitio perinde nullus dies. Vltra Thylen accipimus pigrum et concretum mare. Circuitus Brittaniae quadragies octies septuaginta quinque milia sunt. In quo spatio magna et multa flumina, fontes calidi
Abbreviated transcription (Latin):
mis erat orbis. hora galliei
luctoris. nisi britannia in¬
sula ũ qualibet amplitudine
nom̃ pene orbis alteriꝰ mere¬
retͣ. Octingenta enim et am¬
plius milia passuũ longa deti¬
net. ita ut eam in chalidoni¬
eum usq angulũ metianiur.¬
In quo recessu ulixem calidonie ap¬
pulsum manifestat᷑ grecis literis
scriptura ueterum. oꝯultis insul
nec ignobilib crreumdat᷑ quarũ
ximat magmtudine. inhumana
incolaꝵ ritu asꝑo. Alias ita pabu¬
losa: ut pecuaria nisi interdum
a pastib arceant᷑ ad ꝑ icł̃m agat
rara. Gens inhospita: et bellicosa.
Sanguine itemptoꝵ heustopͥus:
uctores uultus suos oblimiunt.
tãs ac uefas: eodẽ loco ducunt. A¬
pis uusqͣm. Aduectũ inde ꝑulũem
seu lapillos. siqitis sparserit int̾
aluearia: examina fauos deseren.
Mare qd̃ iuter hane et britaminã
uiterluit. undosũ inquietran ꝙ
doto in anno: ñ nisi paueubis ddieb
est nauigabile. Ioq in centũ ingin¬

Expanded text:
XXII Finis erat orbis ora Gallici XXII Finis erat orbis ora Gallici litoris, nisi Brittania insula non qualibet amplitudine nomen paene orbis alterius mereretur: octingenta enim et amplius milia passuum longa detinet, ita ut eam in Calidonicum usque angulum metiamur.In quo recessu Vlixem Calidoniae adpulsum manifestat ara Graecis litteris scripta uotum. Multis insulis nec ignobilis circumdatur. Quarum ximat magnitudine, inhumana incolarum ritu aspero, alias ita pabulosa, ut pecua, nisi interdum a pastibus arceantur, ad periculum agat rara, gens inhospita et bellicosa. Sanguine interemptorum hausto prius uictores uultus suos oblinunt. Fas ac nefas eodem loco ducunt. Apis nusquam: aduectum inde puluerem seu lapillos si quis sparserit inter aluearia, examina fauos deserent. Sed mare quod inter hanc et Brittaniam interluit undosum inquietumque toto in anno nonnisi pauculis diebus est nauigabile idque in centum uigin
Abbreviated transcription (Latin):
allie inter renũ et pyreneũ.
item inter occeanũ et mon¬
tes gebennã ac iures porrigunt᷑
prepinguib glebis accõmodex
uentib fructuariis. plereq cõn¬
site uitib ex arbustis. om̃i adusũ
animantiũ fetu beatissimĩ rigue
aquis fontiũ et fluminũ. s fonta¬
neis int̾dũ sacris ⁊ uaporantib.
Infamant᷑ ritu incolaꝵ. qui ut
aunt. ueri enim ꝑicłm. ñ ad me
recipio: inutria religionis. hũa¬
nis litant hostiis. Ex isto simi. quo¬
quo orbis uelis ereas. In hispaniã
et in itabitam: terra mari q In
affrica: mari dm̃. Si tracia sit pe¬
tenda. excipit ager rechieꝰ. opti¬
mus et ferax. Inde norieꝰ᷑: frigidꝰ
et parcius fructuosus. Tũ pan¬
nonia. uiro fortis. et solo leta.
Dem moesie. quas maiores nr̃i
iure cereris horreũ: noĩabant.
que pontiea est. apparet herba
qua inficit᷑ oleũ: qd̃ uoeant me¬
dicum. hoc ad incendiũ exeita¬
tum. si obruere aqua gestias.
ardet magis. Nec alio sopit᷑.
ꝗmͣ icdu pulueris.

Expanded text:
alliae inter Rhenum et Pyrenaeum, item inter Oceanum et montes Cebennam ac Iuris porriguntur, praepinguibus glebis accommodae prouentibus fructuariis, pleraeque consitae uitibus et arbustis, omni ad usum animantium fetu beatissimae, riguae aquis fluminum et fontium, sed fontaneis interdum sacris et uaporantibus. Infamantur ritu incolarum, qui ut aiunt ueri enim periculum non ad me recipio iniuria religionis humanis litant hostiis. Ex isto sinu quoquo orbis uelis exeas: in Hispanias et in Italiam terra marique, in Africam mari tantum; si Thracia sit petenda, excipit ager Raeticus optimus et ferax, inde Noricus frigidus et parcius fructuosus, tum Pannonia uiro fortis et solo laeta, deinde Moesiae, quas maiores nostri iure Cereris horreum nominabant. quae Pontica est apparet herba, qua inficitur oleum quod uocant Medicum: hoc ad incendium excitatum si obruere aqua gestias, ardet magis nec alio sopitur quam iactu pulueris.
Abbreviated transcription (Latin):
Cuiꝰ salli defectꝰ. uł mẽmenta hauit
ꝓmptũ ẽ dep̃hend̾e. Itamẽtis moti¬
b nc̃ in breuia rescindit᷑ dorsuosa:
nunc mnundat᷑ estib inquietis. Ut
uarro actor est. ꝑflabilẽ ibi terrã
uentis penetͣnͣtib subitã uim sp̃e ei
tissimi. aut reuomere maria. aut
resorbere. Om̃is hec plega ab ethi¬
opia et terminis asye nigri flumi¬
ne qui nilũ parit: ab hispania fre¬
do scindit᷑ latere quo ad meridiem
ugit fontiũ inops. ⁊ infamis siti. al¬
ͥnsecus qua septẽtrionẽ pactt᷑: aqͦꝵ
larga. In agro biaceno. qui patet
glebis ita p̃ͥpinguis. ut iacta ibi se¬
mina. cum inẽm̃to centesime feu¬
gis renascant᷑. Externos in ea płi¬
mos cõ uentasse: argum̃tũ delocis

Expanded text:
Cuius sali defectus uel incrementa haud Cuius sali defectus uel incrementa haud promptum est deprehendere, ita incertis motibus nunc in breuia residit dorsuosa, nunc inundatur aestibus inquietis, ut Varro auctor est, perflabilem ibi terram uentis penetrantibus subitam uim spiritus citissime aut reuomere maria aut resorbere. Omnis haec plaga ab Aethiopia et terminis Asiae Nigri flumine qui Nilum parit, ab Hispania freto scinditur; latere quod ad meridiem uergit fontium inops est et infamis siti; altrinsecus qua septemtrionem patitur aquario larga; in agro Byzaceno, qui patet glebis ita praepinguis, ut iacta ibi semina cum incremento centesimae frugis renascantur. Externos in ea plurimos conuentasse argumentum de urbibus
Abbreviated transcription (Latin):
ad oruunt᷑. scunt quib potissimũ par¬
til ĩmoient᷑. nec aliud qm cornua :¬
aut nares petunt. Cornua ut pon¬
dere defatigent. Nares. ut acrior
dolor sit: in loco teneriore. Messala cõ¬
sul lutius domitius. enobarbus euri¬
bũ. edilis. ursos numidicos centũ. et
totid̃ ethiopas uenatores in circo ro¬
mano edidit: id q spectacłm int̾ me¬
morabiles titulos adnotatur.
m̃is affrica ⁊ eugitano pedem
cipit. ꝓmuntorio apollins. Car¬
dime contͣ usapromuntorio meurrii
ꝓerdens in frondẽ sicanã. Siñ exten¬
ta induas ꝓminentias: quaꝵ alt̾a
ꝓmuntorium candidũ dr̃. alterãq̃
est in cyrenanca regione ficuntẽ uo¬
cant. Ea ꝑ sinũ creticũ opposita cre¬
te insule: contͣ tenarũ laconice excur¬
rit harenis. eat. abathini egiptioin¬
sinuata. eui pxima cyrenensis exten¬
dit᷑ inter duas syrtes quas maccessaᷤᷤ
nodosum ac recꝑpcum mare efficit.

Expanded text:
adoriuntur, sciunt quibus potissimum paradoriuntur, sciunt quibus potissimum partibus immorentur nec aliud quam cornua aut nares petunt; cornua ut pondere defetigent, nares, ut acrior dotor sit in loco teneriore. M. Messalla consule L. Domitius Ahenobarbus curulis aedilis ursos Numidicos centum et totidem Aethiopas uenatores in circo Romano edidit, idque spectaculum inter memorabiles titulos adnotatur. XXVII Omnis Africa a Zeugitano pede incipit, promunturio Apollinis Sardiniae contrauersa, promunturio Mercurii procedens in frontem Sicanam; proinde extenta in duas prominentias, quarum altera promunturium Candidum dicitur, alteram quae est in Cyrenaica regione Phycuntem uocant; ea per sinum Creticum opposita Cretae insulae contra Taenarum Laconicae excurrit. Harenis Catabathmi Aegypto insinuata, cui proximi Cyrenenses, extenditur inter duas Syrtes, quas inaccessas uadosum ac reciprocum mare efficit.
Abbreviated transcription (Latin):
tus. Carnes pauxillulas edunt. qͥbꝰ
color candidꝰ ⁊ ocħ nulli. et defes¬
tina ĩmaturitate tm̃ rudis samies:
exceptis unguiũ liniam̃tis. Has
lambendo sensim figurant. ⁊ int̾¬
dũ ad pectoratas fouent.: ut assi¬
duo incubitu calefac̃te. aĩalẽ tra¬
hant spm. Int̾ea eybꝰ ulłs. Sane di¬
eb pͥmis quatuordecĩ. matres in
sompnũ ita concidt̃ ut nec uulm̃¬
b excitari queant. Enixe quat̾nᷤ
sãtent m̃sib. Mox egresse in diem
lib̾m. tantã paciunt᷑ in solentiã lu¬
cis: ut putes obsitas cecitate. Inua¬
lidũ ursis caput. His maxima et¬
et in brachiis et ulumbis. Uñuit¬
dũ posticis pedib insistunt. Insi¬
diant᷑ aluearib apium. marime
fauos appetunt. nec auidiꝰ aliud
qͣm mella captant. Cũ gustauere
mandragore meila moriunt᷑. Sed e¬
unt obuuã. ne malũ in ꝑnitiem
conualesoat: et formicas uorant ad
recuꝑ andam sanitatẽ. Si qñ tauros

Expanded text:
tus: carnes pauxillulas edunt, quibus tus: carnes pauxillulas edunt, quibus color candidus, oculi nulli et de festina inmaturitate tantum rudis sanies, exceptis unguium lineamentis. Has lambendo sensim figurant et interdum adpectoratas fouent, ut assiduo incubitu calefactae animalem trahant spiritum. Interea cibus nullus. sane diebus primis quattuordecim matres in somnum ita concidunt, ut nec uulneribus excitari queant. Enixae quaternis latent mensibus; mox egressae in diem liberum tantam patiuntur insolentiam lucis, ut putes obsitas caecitate. Inualidum ursis caput, uis maxima in brachiis et in lumbis; unde interdum posticis pedibus insistunt. Insidiantur aluearibus apium, maxime fauos appetunt, nec auidius aliud quam mella captant. Cum gustauere mandragorae mala, moriuntur; sed eunt obuiam, ne malum in perniciem conualescat et formicas uorant ad recuperandam sanitatem. Si quando tauros
Abbreviated transcription (Latin):
pod est aflumine syga: nu¬
midie dece᷑ huiꝰ incole qͣm¬
diu errarunt pabulationib ua¬
gabundi: numedes dicti sẽ. ur¬
bes in ea płime. nobilesq: s eyr¬
ta eminet. ¶ dem choullo. purpu¬
rario fuco tyriis uellerib compa¬
rata. Om̃is hec regio finib in eugi¬
tanũ limitẽ desut. Qua parte sil¬
uestris est: feras edueat. Qudiu¬
gis ardua: equas alit. Eximio etrã
marmore p̃dicat᷑ De ursis
Numidi urs ert̾is p̃stant. rabie
dumt̾dxat: et uillis ꝓfundioribus.
Nam genitura per ẽ: quaquo gen¬
tis. Eam ꝓtinus dixero. Coeunt ñiti¬
dem quo quadrupedes alie. s apti
amplexib mutuis: uelut huma¬
nis ꝯiugationib copulant᷑. Desi¬
cium uenĩs: hyemps suscitat.
Secreti honore. reuerent᷑ mares
gͣuidas. et in hisdẽ licet foueis.
partitis tũ ꝑ serobes secubationi¬
b iuuiduntur. Lucine illis ꝓpatius
tempꝰ est. Quippe uterũ. tͥcesimus
dies sib̃at. Hñ euenit: ut p̃cipita¬
ta fecunditas. informes creet par¬

Expanded text:
od est a flumine Amsiga Numidiae datur. Huius incolae quamdiu errarunt pabulationibus uagabundis, Nomades dicti sunt. Vrbes in ea plurimae nobilesque, sed Cirta eminet; dein Chulli purpurario fuco Tyriis uelleribus comparata. Omnis haec regio finibus in Zeugitanum limitem desinit. Qua parte siluestris est, feras educat, qua iugis ardua, equos alit. Eximio etiam marmore praedicatur. Numidici ursi ceteris praestant rabie dumtaxat et uillis profundioribus; nam genitura par est quoque loco genitis. Eam protinus dixero. Coeunt non itidem quo quadrupedes aliae, sed apti amplexibus mutuis uelut humanis coniugationibus copulantur. Desiderium ueneris hiems suscitat. Secreti honore reuerentur mares grauidas et in iisdem licet foueis, partitis tamen per scrobes secubationibus diuiduntur. Lucinae illis properatius tempus est; quippe uterum trigesimus dies liberat. Vnde euenit, ut praecipitata fecunditas informes creet par
Abbreviated transcription (Latin):
gurũ uaginis corpoꝵ cldudẽ: ne dcumi¬
mina eatritu retundant᷑. hoc adeo custo¬
diunt: ut ñ nisi aũsis faleulis currant.
Septi uenatib obt. utu tram contuen¬
tur: quominus conspec̃tis uenabulis
terreant᷑ Nonqͣm limo uident: mi¬
nime q uoluntꝰ aspici. Cantꝰ gallino¬
tioꝵ: et rotarũ timent strepitꝰ. Et igneᷤ
magis. Leoitto pbendes uocari decepimnꝰ.
bestias modicas. que capte exurunt᷑
ut eaꝵ ciñis asꝑgine carnes pollute
iacteq ꝑ compita concurrentiũsemi¬
taꝵ. leones necent: si qͣntulũcũq ex iłt
sumpserint. Ept̃ea leones: naturali
eas p̃munt odio. atq uͥfacultas decta
ẽ. morsu quid̃ abstinent. s dilania¬
tas exanimant pedũ nisib. Specta¬
cłm ex his pͥmꝰ rome edidit sceuola

Expanded text:
guium uaginis corporum claudunt, ne acuguium uaginis corporum claudunt, ne acumina adtritu retundantur. Hoc adeo custodiunt, ut nonnisi auersis falculis currant. Saepti a uenantibus obtutu terram contuentur, quo minus conspectis uenabulis terreantur. Numquam limo uident minimeque se uolunt aspici. Cantus gallinaceorum et rotarum timent strepitus, sed ignes magis. Leontophonos uocari accipimus bestias modicas, quae captae exuruntur, ut earum cineris aspergine carnes pollutae iactaeque per conpita concurrentium semitarum leones necent, si quantulumcumque ex illis sumpserint. Propterea leones naturali eas premunt odio atque ubi facultas data est, morsu quidem abstinent, sed dilancinatas exanimant pedum nisibus. Spectaculum ex his primus Romae edidit Scaeuola
Abbreviated transcription (Latin):
santib feris. ĩ munis rediit. Aũsi coeũt.
Nec bii tm̃ s et linces ⁊ cameli. ⁊ ele¬
phanti. et rmocerotes ⁊ tygrides. Lee¬
ne. feru pͥmo catulos qͥnq edueant.
Deiñ ꝑ singlos numerũ decoquunt.
annis insequentib ⁊ postremo eũ ad
unũ materna fecunditas recidit. st̾ile¬
cunt in eternũ. Annos leonũ: frons et
cauda indicant: sic̃ motꝰ equini ͤ uri¬
b intelligunt᷑. Bedit enim hes notas
gñossimo cuuq natura WUis sũma. in
pecꝰtore est: firmitas incaite p̃cipua.
Cum p̃munt᷑ a canib: contemptm
recedunt. Subsistentes q interdũ an¬
cipiti recessu: dissimulant timorẽ. soc
agunt. si in campis nudis ac patentib
urgeant᷑. Nam siluestrib locis: quas
testẽ ignauie ñ reformidantes. qͣnta fu¬
ga possunt se subtraht̃. Cum insecunt᷑
nisũ saltu adiuuant. Cũ fugiũt: ñ ua¬
lent salire. gradientes: mucrones un¬

Expanded text:
santes feras inmunis rediit. Auersi coeunt; santes feras inmunis rediit. Auersi coeunt; nec hi tantum, sed et lynces et cameli et elephanti et rhinocerotes et tigrides. Leaenae fetu primo catulos quinque edunt, deinde per singulos numerum decoquunt annis insequentibus et postremo cum ad unum materna fecunditas recidit, sterilescunt in aeternum. Animos leonum frons et cauda indicant, sicut motus equini de auribus intelleguntur; dedit enim has notas generosissimo cuique natura. Vis summa in pectore est, firmitas in capite praecipua. Cum premuntur a canibus, contemptim recedunt subsistentesque interdum ancipiti recessu dissimulant timorem; idque agunt, si in campis nudis ac patentibus urgeantur, nam siluestribus locis, quasi testem ignauiae non reformident, quanta possunt se fuga subtrahunt. Cum insequuntur, nisum saltu adiuuant; cum fugiunt, non ualent salire. Gradientes mucrones un
Abbreviated transcription (Latin):
rum triphariã genus scindit᷑. Nam
breruores ⁊ iubis espi: płmq ignaui
sunt. et imbelles. Longiores ⁊ comasim¬
plici. acres magis. At hii qͦs creant
parc̾i: in plebe remanent. iubaꝵ in¬
opes. Parit̃ om̃s parcunt a sagina.
pͥmũ qd̾ alt̾nis dieb potũ. alternis duie¬
b eibũ capiunt. at freqñt̃ si digestio¬
ñ est insecuta. solite cibationis supꝑo¬
nunt diem. Tunc qd̃ carnes ampliꝰ¬
iusto deuoratas. cum grauant᷑ inser¬
tis in ora unguib sponte ꝓtrahant.
Sane et cum fugiendum est. insacie¬
tate. idem faciunt. Senectã. defec̃tiop¬
bat dentiũ. Nam clem̃tie inditia mł¬
ta sunt. Prostratis parcunt. In uiros
potiꝰ. qm in feminas seuiunt. Infantes
ñ nisi in magna fame ꝑimunt. Nec aii.¬
scdia seꝑantur. Assiduis deniq exempli
patet eos pexcisse: eum multi captiuoꝵ
aliquot leonib obuii. intacti repatͥaue¬
iũnt. Getule etiã mulieris nom̃. iubeli¬
bris comp̃hensũ est: que obiecta occur¬

Expanded text:
rum trifariam genus scinditur: nam breuiores et iubis crispi plerumque ignaui sunt et inbelles; longiores et coma simplici acres magis; at hi quos creant pardi in plebe remanent iubarum inopes. Pariter omnes parcunt a sagina, primum quod alternis diebus potum, alternis cibum capiunt ac frequenter, si digestio non est insecuta, solitae cibationi superponunt diem; tum quod carnes iusto amplius deuoratas, cum grauantur, insertis in ora unguibus sponte protrahunt. Sane et cum fugiendum est in satietate, idem faciunt. Senectam defectio probat dentium. Nam clementiae indicia multa sunt: prostratis parcunt; in uiros potius quam in feminas saeuiunt; infantes nonnisi in magna fame perimunt. Nec a misericordia separantur; assiduis denique exemptis patet eos pepercisse, cum multi captiuorum aliquot leonibus obuii intacti repatriauerint; Gaetulae etiam mulieris nomen Iubae libris conprehensum est, quae obtestata occur
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓmontortũ. qd̾̃ aquilone ceditur.
greci aduene sic uocauerunt. bip¬
ponẽ regiũ postea dictũ. Itẽ hyppo¬
nem altm̃. de int̾fluenti freto dyafri¬
tũ noĩatũ. Robilissima oppida. equi¬
tes greci concdicunt. Eupeã eiuita¬
tẽ siculi ex truunt. ⁊ aspidas pͥmũ
nominant. Heneriã etiã in qua ue¬
neris ericine religiones tnstulert.
Achei tripolim lingͣ sua signant de
urbiũ triũ num̃o. id ẽ oce sabrate.
lepti magne. philenis fr̃ib. alaudi
eupidine graium uocam̃ datum.
Adrumeto atq karthagini actor ẽ
atyro ppłs. S que suꝑ carthagine
ueraces libii ꝓdiderunt: hoc loco
reddam. Nrbem istã ut eato in or̃oe
senatoria autumat. cum rex lapuˢ
rerũ in libya potiret᷑. elissa mulier
extreit. domo phenix ⁊ carthadã
dixit. qd̃ phenieũ ore expͥmit: ciui¬
tatẽ nouã. Mox sermone u̾so inũbũ¬

Expanded text:
promunturium quod aquilone caeditur Graeci aduenae sic uocauerunt. Hipponem Regium postea dictum, item Hipponem alterum de interfluenti freto Diarrhyton nuncupatum, nobilissima oppida, equites Graeci condiderunt. Clypeam ciuitatem Siculi extruunt et Aspida primum nominant, Veneriam etiam in quam Veneris Erycinae religiones transtulerunt. Achaei Tripolim lingua sua signant de urbium trium numero, id est Oeae, Sabratae, Leptimagnae. Philaenis fratribus a laudis cupidine Graium uocamen datum. Hadrumeto atque Carthagini auctor est a Tyro populus; sed quae super Carthagine ueraces libri prodiderunt hoc loco reddam. Vrbem istam, ut Cato in oratione senatoria autumat, cum rex Iapon rerum in Libya potiretur, Elissa mulier extruxit domo Phoenix et Carthadam dixit, quod Phoenicum ore exprimit ciuitatem noua
Abbreviated transcription (Latin):
testatum. quod sibi pro patria labo¬
ranci ab imꝓbis et ingratis denunti¬
ari cognouisset. alio die mane exani¬
mem in cubiculo suo repertum. ñ
temere int̾ marima romanoꝵ ma¬
la recensuerim. presertim cũ tan¬
tũ in ea urbe affricani uigor et mo¬
destia ualeret: ut facile eo uiuo ne¬
q sociale neq ciuile bellum posse
eristere crederet᷑. Hunc quidã uro¬
ris sue sempronie gracoꝵ autẽ soro¬
ris dolo necatũ ferunt. ne scelerata
ut credo familia. ad ꝑniciem patͥe
sue naca. inter impias seditiones
uiroꝵ non etiam facinorib mulie¬
rum esset immanioR. Cap̃.
milio lucio oresce consulibus
echna uasto tremore concussa
exundauit igneis globis. Rursus q
alio die lipara insula. et iucinum
circa eam mare in tantũ efferbuit. ut
adustas quoq rupes dissoluerit. ta¬
bulataq nauiũ liquefactis ceris extor¬
ruerit. eranimatos pisces suꝑnantes
excorerit. Homines quoq nisi qui

Expanded text:
testatum, quod sibi pro patria labotestatum, quod sibi pro patria laboranti ab improbis et ingratis denuntiari cognovisset, alio die mane exanimem in cubiculo suo repertum, non temere inter 311 maxima Romanorum mala recensuerim, praesertim cum tantum in ea urbe Africani vigor et modestia valeret, ut facile vivo eo, neque sociale neque civile bellum posse existere crederetur. Hunc quidam uxoris suae Semproniae, Gracchorum autem sororis, dolo necatum ferunt, ne scelerata ut credo familia, atque in perniciem patriae suae nata, inter impias seditiones virorum, non etiam facinoribus mulierum esset immanior. M. emilio, L. Oreste consulibus, Aetna vasto tremore concussa exundavit igneis globis; rursusque alio die Lipara insula, et vicinum circa eam mare in tantum efferbuit, ut adustas quoque rupes dissolverit, tabulata navium liquefactis ceris extorruerit, exanimatos pisces supematantesque excoxerit, homines quoque, nisi qui
Abbreviated transcription (Latin):
mei alȩxandrinoꝵ regis misera uica
miseriorem uite exitũ dedit. Is enĩ
sororem suam stupro cognitam. ac
deinde in matͥmoniũ receptam. no¬
uissime turpius quã dux it abiecit.
priuignã uero suam hoc est filiam
sororis et coniugis: coniugem asciuit.
filiũ suũ quẽ ex sorore susceperat. necñ
et filiũ fratris occidit. Quã obrem
tantis incestis. parricidusq execra¬
bilis: ab alȩrandrinis regno pulsus
est. Hisclem tẽporib anthiocus non
contep̃tus babilonia atq egebatana.
totoq medio imꝑio. aduersus fara¬
chat̾ẽ parthoꝵ regem congressus et
uictus est. Qui cũ in erercitu suo cen¬
tum milia armatoꝵ habere uidere¬
tur. ducenta milia amplius calonũ.
atq lixarũ ĩmixta cohortib et histri¬
onib trahebat. itaq facile cũ ererci¬
tu suo parthoꝵ uirib oppressus inte¬
neo sempronio iuditano et
um scipionẽ affricanũ pridie pro
contione de periculo salutis sue con¬

Expanded text:
maei Alexandrinorum regis misera uita maei Alexandrinorum regis misera uita miseriorem uitae exitum dedit. is enim sororem suam stupro cognitam ac deinde in matrimonium receptam nouissime turpius quam duxit abiecit. priuigaam uero suam, hoc est filiam sororis et coniugis, coniugem adsciuit, filium suum, quem ex sorore suet filium fratris, occidit. Quamobrem tantis incestis parricidiisque exsecrabilis, ab Alexandrinis regno pulsus est. Iisdem temporibus Antiochus, non contentus Babylonia atque Ecbatana, totoque Mediae imperio, adversus Phrahatem Parthorum regem congressus et victus est. Qui cum in exercituo suo centum millia armatorum habere videretur, ducenta millia amplius calonum atque lixarum immixta scortis et histrionibus trahebat. Itaque facile cum universo exercitu suo, Parthorum viribus oppressus, inteSempronio Tuditano, et . Scipionem Africanum, pridie pro concione de periculo salutis suae con
Abbreviated transcription (Latin):
de rege bithinie. mitridate ponti et
armenie. ariarathe cappadotie. phi¬
iemene paflagonie. eoꝵ q marimis
copiis adiutus: conserto tam̃ bello uic¬
cus est. Et cũ exercitu post plurimã
cedem in fugam acto. ipse iam circũ¬
uent᷑ ab hostib et pene captus esset:
uirgam qua erat usus ad equum
in ocłm trachis impegit. Barbarus
aucẽ cũ ira et dolore exarsisset. latꝰ
crassi gladio transuerberauit. Itaille
dedeẽ et seruitutẽ. Perpenna consul
qui crasso successerat: audita morte
crassi et clade exercit᷑ romani. raptim
in asiam ꝑuolauit. Ar istonicũ recen¬
ti uictoria feriatuim. imꝓuiso bello
adorsus. nudatũ q om̃ibus copiis in fu¬
gam uercit. Cũq straconicem urbem
ad quã ille confugerat obsidione cin¬
risset. trucidatũ fame ad deditionem
coegit. Perpenna consul apud perga¬
mum corrept morbo diem obut.
Arisstonicꝰ rome iussu senat᷑: in carc̃ẽ
strangulatꝰ est. Codem anno ptolo¬

Expanded text:
de Bithyniae, Mithridate Ponti et de Bithyniae, Mithridate Ponti et Armeniae, Ariarathe Cappadociae, Pylaemene Paphlagoniae eorumque maximis copiis adiutus, conserto tamen bello uictus est; et cum, exercitu post plurimam caedem in fugam acto, ipse iam circumuentus ab hostibus et paene captus esset, uirgam, qua erat usus ad equum, in oculum Thraecis inpegit; barbarus autem cum ira et dolore exarsisset, latus Crassi gladio transuerberauit. ita ille dedecus et seruitutem. Perpenna consul, qui Crasso successerat, audita morte Crassi et clade exercitus Romani raptim in Asiam peruolauit, Aristonicum recenti uictoria feriatum inprouiso bello adortus nudatumque omnibus copiis in fugam uertit; cumque Stratonicen urbem, ad quam ille confugerat, obsidione cinxisset, trucidatum fame ad deditionem coegit. Perpenna consul apud Pergamum correptus morbo diem obiit; Aristonicus Romae iussu senatus in carcere strangulatus est. Eodem anno Ptole
Abbreviated transcription (Latin):
iste uelut scintille micantes: diuersa
hec incendia seminarunt. In sicilia enĩ
post fuluũ consulem. piso consul mã¬
mertium oppidum expugnauit. ubi
octo milia fugitiuoꝵ interfecit. Quos
autẽ capere pocuit: patibulo suffixit.
Cui cũ rutilius consul sucessisset. idẽ
quoq cauromeniũ et gebennã fir¬
missima fugitiuoꝵ refugia: bello
recepit. Amplius quã uiginti mi¬
lia tunc seruoꝵ trucidata referunt᷑.
Misera profecto talis belli et mertri¬
cabilis causa pereundũ utiq dñs
erat. nisi insolescentib seruis ferro
obuiam iret᷑. Sed tamen in ipsis quo¬
q infelicissimis dampnis pugne et
infeliciorib lucris uictorie. quanti
periere uicti. tantũ perdidere uictã¬
crassus consul. et pontifex maximus
aduersus aristonicũ attali fratrem
qui traditam pertraditam ꝑ testa¬
mentũ romanis asiam ꝑuaserat. cũ
instruetissimo missus exereitu. Pre¬
cerea a magnis regib hoc est nicome¬

Expanded text:
istae velut scintillae emicantes, diversa istae velut scintillae emicantes, diversa haec incendia seminarunt. In Sicilia enim post Fulvium consulem Piso consul Mamertium oppidum expugnavit, ubi octo millia fugitivorum interfecit: quos autem capere potuit, patibulo suffixit, cui cum Rupiliquoque Tauromenium et Hennam, firmissima fugitiuorum refugia, bello recepit: amplius quam xx milia tunc seruorum trucidata referuntur. Misera profecto talis belli et inextricabilis causa. pereundum utique dominis erat, nisi insolescentibus seruis ferro obuiam iretur. sed tamen in ipsis quoque infelicissimis damnis pugnae et infelicioribus lucris uictoriae quanti periere uicti tantum perdidere uictorCrassus consul et pontifex maximus aduersus Aristonicum Attali fratrem, qui traditam per testamentum Romanis Asiam peruaserat, cum instructissimo missus exercitu, praeterea a magnis regibus hoc est Nicome
Abbreviated transcription (Latin):
tioꝵ die seditiones poplĩ accenderet:
fragmentis subsellioꝵ plebem fuga¬
uit. Grachiis ꝑ gradus qui sunt suꝑ
calpur niũ fornicem. detracto ãmini¬
culo fugiens: ictus fragmento subsel¬
li corruit. Rursusq assurgens. alio
ictu claue cerebro impacte: examinat᷑
est. ducenti preterea in ea seditione in¬
terfecti. eoꝵq corpora in tiberim pro¬
iecta sunt. Ipsius quoq grachi in hu¬
matum cadauer extabuit : Ca pꝰ¬
rta preterea
in sicilia belli seruilis contagio
multas late infecit prouincias. Nam
et minturnis quadrigenti quinqua¬
ginta serui in erucem acti et in uisseãd
quatuor milia seruoꝵ a quinto me¬
cello et gneo seruilio scipione oppres¬
sa sunt. In mnetellis quoq atheniensi¬
um idem tumultiis seruilis: ab eracli¬
to p̃tore discussus est. Apud delon etiã
serui nouo motu intumescentes. oppi¬
danis p̃uemientib pressi sunt. Absq il¬
lo prumno siciliensis mali fomite. a quo

Expanded text:
tiorum die seditiones populi accenderent, tiorum die seditiones populi accenderent, fragmentis subselliorum plebem fugavit. Gracchus per gradus qui sunt super Calpurnii fornicem, detracto adminiculo fugiens, ictus fragmento subseli corruit, rursusque assurgens, alio ictu clavae cerebro impactae exanimatus est. Ducenti praeterea in ea seditione interfecti, eorumque corpora in Tiberim projecta sunt: ipsius quoque Gracchi inhumatum cadaver extabuit. Orta praeterea in Sicilia belli servilis contagio multas late infecit provincias. Nam et Minturnis quadringenti et quinquaginta servi in crucem acti, et Sinuessae ad quatuor millia servorum a Q. Metello 307 et Cn. Servilio Caepione oppressa sunt. In metallis quoque Atheniensium idem tumultus servilis ab Heraclito praetore discussus est. Apud Delon etiam servi novo motu intumescentes, oppidanis praevenientibus, oppressi sunt, absque illo primo Siciliensis mali fomite, a quo
Abbreviated transcription (Latin):
pe quib iã de seditionib discordantis
tociꝰ urbis nunciabat᷑. Cartagine nu¬
mantia q deleta. oritur apd̃ romanos
utilis de prouisione collatio: ⁊ orit᷑ in¬
famis de ambicione contentio:
tribunus plebis iratus
nobilitate. cur inter auctores numanti¬
ni federis notat᷑ esset. agrum a priuatis
eatenus possessũ. poplõ diuidi statuit.
Octauo tribuno plebi obsistenti demit
imperiũ et successorem minutiũ dedit.
His causis senatum ira. popłm suꝑbia
inuasit eleuatũ. At tunc forte attalus
eumenis filius moriens. testimento po¬
pulũ romanũ imꝑio asie succedere he¬
redem iusserat. Grachuis gr̃ãm popłi
precio appetens. legem tulit: ut ipsa¬
pecunia que fuisset attali distribue¬
ret᷑. Obsistente nasica etiã pompeius
spondet se grachũ cũ primũ magis¬
tratum dedisset accusaturũ. Grachus
cũ eniteret᷑ ut ipse tribunus plebis sub¬
sequente anno ꝑmaneret. cũq comi¬

Expanded text:
pe quibus iam de seditionibus discordantis pe quibus iam de seditionibus discordantis totius Vrbis nuntiabatur. Carthagine Numantiaque deleta moritur apud Romanos utilis de prouisione conlatio et oritur infamis de ambitione contentio. tribunus plebi iratus nobilitati, cur inter auctores Numantini foederis notatus esset, agrum a priuatis eatenus possessum populo diuidi statuit. Octauio tribuno plebi obsistenti ademit imperium et successorem Minucium dedit. his causis senatum ira, populum superbia inuasit. ac tunc forte Attalus, Eumenis filius, moriens testamento populum Romanum imperio Asiae succedere heredem iusserat. Gracchus gratiam populi precio appetens, legem tulit ut pecunia quae Attali fuisset populo distribueretur. Obsistente Scipione Nasica etiam Pompeius spopondit se Gracchum, cum primum magistratu abiret, accusaturum. Gracchus autem annitebatur ut ipse tribunus plebis sequenti anno permaneret. Et cum comi
Abbreviated transcription (Latin):
destinati. clausam urbem ipsi intror¬
sum succenderunt. eunctiq pariter
ferro. ueneno atq igne consũpti sunt.
Romani nichil ex his penitus habu¬
ere uictis. preter securitatẽ suam. Neq
enĩ euersa numantia uicisse se magiꝰ.¬
quã numantinos euasisse dixerunt.
Unũ numantinũ uictoris catbena
non tenuit. unde triumphũ dederit
roma non uidit. Aurũ et argentum
qd̃ igni suꝑẽe potuisset: apud pauꝑes
ñ fuit. arma et uestẽ ignis absup̃sit.
Igit᷑ ea tẽpestate cũ hec apud numan¬
tiam gesta sunt. apud romã grecorum
seditiones agitabant᷑. Scipio autem
deleta numantia ceteras hispanie gen¬
tes pace cõponeret. thiresũ quendam
celticũ regem consuluit. qua ope res
numantina aut prius inuicta duras¬
set: aut post fuisset euersa. Thiresus
respondit. Concordia inuicta. discordia
eritio fuit. Quod romani tanqͣ. sibi
ac de ͤ dictũ. exempli loco acceper̃t. Quip¬

Expanded text:
destinati clausam urbem ipsi intrordestinati clausam urbem ipsi introrsum succenderunt cunctique pariter ferro ueneno atque igne consumpti sunt. Romani nihil ex his penitus habuere uictis praeter securitatem suam; neque enim euersa Numantia uicisse se magis Numantinos quam euasisse duxerunt. unum Numantinum uictoris catena non tenuit; unde triumphum dederit, Roma non uidit; aurum uel argentum, quod igni superesse potuisset, apud pauperes non fuit; arma et uestem ignis absumpsit. Igitur ea tempestate, cum haec apud Numantiam gesta sunt, apud Romam Gracchorum seditiones agitabantur. Scipio autem cum deleta Numantia ceteras Hispaniae gentes pace conponeret, Thyresum quendam, Celticum principem, consuluit, qua ope res Numantina aut prius inuicta durasset aut post fuisset euersa. Thyresus respondit: concordia inuicta, discordia exitio fuit. quod Romani tamquam sibi ac de se dictum exempli loco acceperunt, quip
Abbreviated transcription (Latin):
tes iuste pugne facultatẽ. ut tamquã
uiris eis mori liceret. ultime om̃s du¬
abiis subito portis eruperunt. Lar¬
ga prius potione usi. non uini cuiꝰ
ferar is locus non est: sed succo triti¬
ci per artẽ confecto. quẽ succum a
calefaciendo celiam uocant. Suscita¬
tur enĩ igne illa uis germinis made¬
facta frugis. ac deinde siccat᷑. et post
in farmã redacta molli succo ãmisce¬
tur. Quo fermentato sapor austeri¬
tatis et calor ebrietatis adicit᷑. Hac gͦ
potione post longam famem reca¬
lescentes: bello se obtulerunt. Atrox
diu certamen. et usq ad pericłm ro
manoꝵ fuit. Iterũq romani pugna¬
re se aduersũ numantinos fugiendo
probauissent: nisi sub scipione pug¬
nassent. Numantini int̾fectis suoꝵ
fortissimis: bello cedunt. cõpositis tñ
ordinib nec sicut fugientes: in urbẽ
reuertunt᷑. Corꝑa interfectoꝵ ad sepul¬
turam oblata accipere noluerunt. No¬
uissima spe desperationis in mortẽ om̃s

Expanded text:
tes justae pugnae facultatem, ut tamquam tes justae pugnae facultatem, ut tamquam viris mori liceret. Ultimo omnes duabus subito portis eruperunt, larga prius potione usi, non vini, cujus ferax is locus non est, sed succo tritici per artem confecto, quem succum a calefaciendo Celiam vocant. Suscitatur enim igne illa vis germinis madefactae frugis, ac deinde siccatur et post in farinam redacta, molli succo admiscetur, quo fermento sapor austeritatis et calor ebrietatis adjicitur. Hac igitur potione post longam famem recalescentes, bello sese obtulerunt. Atrox diu cmanorum fuit, iterumque Romani pugnare se aduersum Numantinos fugiendo probauissent, nisi sub Scipione pugnassent. Numantini interfectis suorum fortissimis bello cedunt, conpositis tamen ordinibus nec sicut fugientes in urbem reuertuntur, corpora interfectorum ad sepulturam oblata accipere noluerunt. nouissima spe desperationis in mortem omnes
Abbreviated transcription (Latin):
conclusit. Fossa etiam circũdedit. ẽ
latitudo pedib decẽ. altitudo iugi¬
ti fuit. Ipsũ deinde uallũ sudib per¬
structũ. crebris turrib cõmuniuit.
ut si qua ab erũpente hoste in eum
temptaret᷑ irruptio: ia non qͣsi ob¬
sessor cũ obsesso. sed uersa uice. obsessus
cũ obsesiore pugnaret. Numantia
autẽ in cumulo sita haut procula
flumine durio tria milia passuum
ambitu muri amplexabat᷑. Quãus
aliqui asserãt eam et par uo situ et sine
muro fuisse. Unde credibile est quia
hoc spacii cura alendoꝵ eustodiendoꝵq
peccoꝵ uel etiã exercendi ruris cõmodo
cũ bello p̃merent᷑ ineluserint. ipsi ar¬
cem paruã natura munitam obtinen¬
tes. Alioqiim tant̾a paucitatẽ homi¬
nũ. tam amplũ urbis spaciũ non mu¬
nire. magis quã prodere uidebatuR.
Igit᷑ conclusi diu numantini et fame
trucidati. deditionẽ sui obtulerunt:
si tolerabilia iuberent᷑. Sepe etiam oran¬

Expanded text:
conclusit, fossa etiam circumdedit: 302 cujus conclusit, fossa etiam circumdedit: 302 cujus latitudo pedibus decem, altitudo viginti fuit. Ipsum deinde vallum, sudibus praestructum, crebris turribus communivit: ut si qua ab erumpente hoste in eum tentaretur irruptio; jam non quasi obsessor cum obsesso, sed versa vice obsessus cum obsessore pugnaret. Numantia autem in tumulo sita, haud procula flumine Durio, tria millia passuum ambitu muri amplexabatur; quamvis aliqui asserant eam et parvo situ et sine muro fuisse. Unde credibile est, quod hoc spatii cura alendorum custodiendorumque pecorum, vel etiam exercendi ruris commodo cum bello premerentur, incluserint, ipsi arcem parvam natura munitam obtinentes. Alioqui tantam paucitatem hominum, tam amplum urbis spatium non munire magis, quam prodere videbatur. Igitur conclusi diu Numantini, et fame trucidati, deditionem sui obtulerunt, si tolerabilia juberentur, saepe etiam oran
Abbreviated transcription (Latin):
genus hominũ adeo in ociũ corꝑe atq
animo resolui. ut non ipsa qualitate
habitudinis sue apparat᷑ alioꝵ p̃celle¬
ret. sed aliquandiu militẽ suum in
castris uelud in scolis erereuit. Et cũ
partẽ estatis totamq hicmẽ ne attẽp¬
tata quidem pugna transegisset. sic
quoq parũ prope modũ hac profe¬
cit industria. Namq ubi copia pug¬
nandi facta est. erercit᷑ romanꝰ opp̃s¬
sus. impetu numantinoꝵ terga con¬
uertit. Sed increpatione ⁊ minis ob¬
iectantis sese consulis manuq retinen
tis. tandẽ indignat᷑ in hostem redut.
et quẽ fugiebat fugere compulit. Dif¬
ficilis tunc in relatu fides. numanti¬
nos effugauere. et fugientes uidere
romani. Unde quanuis scipio quia
pret̃ acciderat letat᷑ et gloriat᷑ esset ta¬
men ultra bello aduersũ eos auden¬
dũ non esse professus est. Itaq scipio
insistendũ mopinatis prouentibus
censuit. urbem ipsam obsidione

Expanded text:
genus hominum adeo in otium corpore atque genus hominum adeo in otium corpore atque animo resolui, ut non ipsa qualitate habitudinis suae apparatus aliorum praecelleret, sed aliquamdiu militem suum in castris uelut in scholis exercuit. et cum partem aestatis totamque hiemem ne adtemptata quidem pugna transegisset, sic quoque parum propemodum hac profecit industria. namque ubi copia pugnandi faota est, exercitus Romanus oppressus impetu Numantinorum terga conuertit; sed increpatione et minis obiectantis sese consulis manuque rtis, tandem indignatus in hostem rediit: et quem fugiebat, fugere compulit. Difficilis tunc in relatu fides, Numantinos et fugavere, et fugientes videre Romani. Unde quamvis Scipio, quia praeter spem acciderat, laetatus et gloriatus esset, tamen ultra bellum adversus eos audendum non esse, professus est. Itaque Scipio insistendum inopinatis proventibus censuit, urbem ipsam obsidione
Abbreviated transcription (Latin):
peruersa cõmutantib libertatatem.
Marime quia clusa undiq mari ege¬
rere foras non facile potest intestinũ¬
malũ. Uipermnã quippe conceptionẽ
perdititionis sue aluit. sua libidine
auctam. sua morce uictiram. In hoc
altin sar uilii tuimltiis excitatio. qͣn
ut patͥam augeat: seruilis ut ꝑdat :
simo. cũ maior pene infamia de federe
apud numantiã. pacto quã apud cau¬
denas quondã furculas pudorem ro¬
mane frontis oneraret. scipio affrica¬
nus consensu omniũ tribunoꝵ consul
creat᷑. atq ad opprignandã numan¬
tiam cũ exercitu missus est. Numan¬
tia autẽ citerioris hispame. aut ꝓcul
sita. uiltima celtiberoꝵ fuit. Hec ꝑ
annos quatuordecĩ. cũ solis quatuor
milib seruoꝵ quadraginta milia ro¬
manoꝵ non solũ sustinuit: sed etiã
uicit. pudendis q feder ib affecit. Igit᷑
scipio affricañ bispaniam ingressus
non se ilico ingessit hostib ut quasi in¬
cautos circũueniret. sciens nonquã hoc

Expanded text:
perversa commutantibus libertatem, maxime quia clauso undique mari, egerere foras non facile potest intestinumalum. Viperinam quippe conceptionem perditioni suae aluit, sua libidine auctam, sua morte victuram. In hoc autem servilis tumultus excitatio, quanut patriam augeat, ea servilis ut perdat. 620, cum major pene infamia facta de foedere apud Numantiam facto, quam apud Caudinas quondam furculas, pudorem Romanae frontis oneraret, Scipio Africanus consensu omnium tribuum secundo consul creatus, atque ad oppugnandam Numantiam cum exercitu missus est. Numantia autem citerioris Hispaniae haud procul sita, ultima Celtiberorum fuit. Haec per annos quatuordecim cum solis quatuor millibus suorum, quadraginta millia Romanorum, non solum sustinuit, sed etiam uicit pudendisque foederibus adfecit. igitur Scipio Afrioanus Hispaniam ingressus non se ilico ingessit hostibus, ut quasi incautos circumueniret, sciens numquam hoc
Abbreviated transcription (Latin):
naculũ genus monstri non porten¬
dere malũ solet sed inferre. In bono¬
nensi agro. fruges in arborib enate
sunt. Igit᷑ insicilia bellũ seruile or¬
tum est. Quod adeo graue et atror
multitudine seruoꝵ. instructu co¬
piarũ. magnitudine uiriũ fuit :
ut nonquã dicam pretores romanos
quos penit᷑ profligauit: sed consules
quoq terruerit. Nam septuaginta
milia seruoꝵ tunc in arma conspiran¬
tium fuisse referunt᷑. excepta urbe
messana. que ser uos liberalit̾ habi¬
tos in pace continuit. Ceterũ sicilia in
hoc quoq miserior fuit. quia insula¬
est. et non quã erga statum suũ uirĩ
idonei fuit. nunc tirannis subiecta:¬

Expanded text:
naculum genus monstri non portennaculum genus monstri non portendere malum adsolet sed inferre. in Bononiensi agro fruges in arboribus enatae sunt. igitur in Sicilia bellum seruile ortum est, quod adeo graue et atrox multitudine seruorum, instructu copiarum, magnitudine uirium fuit, ut. non dicam praetores Romanos, quos penitus profligauit, sed consules quoque terruerit. nam LXX milia seruorum tunc in arma conspirantium fuisse referuntur, excepta urbe Messana, quae seruos liberaliter habitos in pace continuit. ceterum Sicilia in hoc quoque miserior, quia insula et numquam erga statum suum iuris idonei nunc tyrannis subiecta
Abbreviated transcription (Latin):
tia. miles romanus hebetatus. ut iam
ne ad experimentũ quidem belli cohi¬
bere pedem. atq obfirmare animã
possit. sed conspecto hispano specialicen
hoste diffugiens iunci se pene prius cre¬
deret. quam uideri. Quo argumento
patet apud utrosq misera illa illa tẽ¬
pora iudicata. cũ ⁊ hispani ⁊ si uincẽ
poterant. inuiti cam̃ desererent dul¬
cia ocia sua: et bella externa toleraress.
& romani quanto impudentius ali¬
ene quieti se ingererent: canto tur¬
pius uincerent᷑. Cap̃.¬
eruio fuluio flacio quinto
calpurnio pisone consulib
idine puer ex ancilla natus est qua¬
dripes. quadrimanꝰ. oculis quatuor.
aurib totidem. natura uirili duplex.
Insicilia mons ethua uastos ignes.
tructauit ac fudit. qui torrentum
modo per prona precipites prori¬
ma queq corripientib excussere
flãmis. longinquiora autẽ fauillis
calidis. cũ uapore graui late uolantib
torruerunt. Quod sicilie semꝑ uer¬

Expanded text:
tia miles Romanus hebetatus, ut iam tia miles Romanus hebetatus, ut iam ne ad experimentum quidem belli cohibere pedem atque offirmare animum posset, sed mox conspecto Hispano specialiter hoste diffugiens uinci se paene prius crederet quam uideri. quo argumento patet apud utrosque misera illa tempora iudicata, cum et Hispani etsi uincere poterant, inuiti tamen desererent dulcia otia sua et bella externa tolerarent, et Romani quanto inpudentius alienae quieti sese ingererent, tanto turpius uincerentur. Seruio Fuluio Flacco Q. Calpurnio Pisone consulibus Romae puer ex ancilla natus quadripes quadrimanus, oculis quattuor. auribus totidem, natura uirili duplex. in Sicilia. mons Aetna uastos ignes eructauit ac fudit, qui torrentum modo per prona praecipites proxima quaeque corripientibus exussere flammis, longinquiora autem fauillis calidis cum uapore graui late uolitantibus torruerunt: quod Siciliae semper uer
Abbreviated transcription (Latin):
mo bello et difficili quanuis incau¬
tos circũuenisset oppressit. Quorũ
meo prelio quinquaginta milia oc¬
cisa sex milia capta referunt᷑. pauci
fuga euaserunt. In citeriore hispa¬
na. lepidus proconsule uaceos in no¬
xiam gentem et supplicem etiam se¬
natu prohibente: ꝑtinacit̾ expug¬
nare temptauit. sed mox accepta ela¬
de grauissima imꝓbe pertinatie pe¬
nas luit. Sex milia quippe romano¬
rum in hoc iniusto bello iustissime
cesa sunt. reliqui ex usticastr is. armiᷤ
etiam perditis euaserunt. Nec minꝰ
turpis hec sub metello cladis: quam¬
sub mancino fuit. Ita nunc sibi hec
tempora loco felicitatis asscribant. ut
non dixerim hispani tot puliati fati¬
gatiq bellis. set ut ipsi saltim roma¬
ni tam continuis subacti cladib to¬
uens q suꝑati ut non exprobem qͦt
pretores eoꝵ quot legati. quot con¬
sules. quot legiones. quanti q exer¬
citus: comsũpti sunt. Illud solum
reuoluo.quanta fuerit timoris amen¬

Expanded text:
mo bello et difficili, quamvis incaumo bello et difficili, quamvis incautos circumvenisset, oppressit. Quorum in eo praelio quinquaginta millia occisa, sex millia capta referuntur, pauci fuga evaserunt. In citeriore Hispania Lepidus proconsule Vaccaeos, innoxiam gentem et supplicem, etiam senatu prohibente pertinaciter expugnare temptauit. sed mox accepta clade grauissima improbae pertinaciae poenas luit. sex milia quippe Romanorum in hoc iniusto bello iustissime cetiam perditis, evaserunt. Nec minus turpis haec sub Metello cladsub Mancino fuit. ita nunc sibi haec tempora loco felicitatis adscribant ut non dixerim Hispani tot pulsati fatigatique bellis, sed uel ipsi saltem Romani tam continuis subacti cladibus totiensque superati; ut non exprobrem, quot praetores eorum, quot legati, quot consules, quot legiones quantique exercitus consumpti sint, illud solum reuoluo, quanta fuerit timoris amen