comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Romuim alia st ꝑf secus cuicũq materie corporabi sient opant
homines figuli ⁊ fabri atq id genus opifices quetiem pigũt
dͥffingunt formas similes corp̾orib animaliu alia uero qu̾e m¬
trinsecais efficientes cãs Ret de secreto ⁊ ecculto nature anuentis atq
intessgentis arbitrio que non sonim naturales corpoꝵ sp̃es uiee ⁊
ꝓrtificum qubq tribuatur. pec aũt altera nõ nisium arti fici sreato¬
er nescits Facere accepit spẽm cum mimdus fieret rotũditas seli
e rotunditas solie eadem ni dinina et effectina que fieri nescit fi fu¬
cere accepit s̃pem rotunditas oculi rotunditas pomi ⁊ cetere figñe
nales quas uidemus in reb quibq nascentib nõ extrinsecuos nr¬
hiberi s intima creatoris potentia qui dixit celum ⁊ terram ceroim¬
pieor funs sapientia e que attingit a fineus ad finẽ fortitẽr adis¬
ponit omnia suauter Proinde facti primitus angłi curips meodit

Expanded text:
ur extrinsecus cuicumque materiae corporali, sicut operantur homines figuli et fabri atque id genus opifices, qui etiam pingunt et effingunt formas similes corporibus animalium; alia vero quae intrinsecus efficientes causas habet de secreto et occulto naturae viventis atque intelligentis arbitrio, quae non solum naturales corporum species, veartificibus quibusque tribuatur; haec autem altera nonnisi uni artifici creatoeri nescit, sed facere, accepit speciem, cum mundus fieret, rutunditas caeli et rutunditas solis: eadem ui diuina et effectiua, quae fieri nescit, sed facere, accepit speciem rutunditas oculi et rutunditas pomi et ceterae figurae naturales, quas uidemus in rebus quibusque nascentibus non extrinsecus adhiberi, sed intima Creatoris potentia, qui dixit: Caelum et terram ego inpleo, et cuius sapientia est, quae adtingit a fine usque ad finem fortiter et disponit omnia suauiter. Proinde facti primitus angeli cuius modi
Abbreviated transcription (Latin):
non peccant isti quia morumtur. Ecũm ẽ ꝑ illorum culpam uti
ueniretur ĩpenam fit pistorum penam ne ueniatur ĩ culpam. Nõ
quia mors bonum aliquod f̃acta est que antea malum fuit. Bed tita
deus fidei pstitit gr̃am. ut mors quã uite costat ẽẽ contraar intiti¬
metum fieret quo pertran siretur aduutam ẽ apitulem quintũ
non subuemente ad nocendum ualeret. ⁊ ip̃am legem qua ꝓhibe¬
tur ꝓeceatum nõ dubitant dicere uirtute̾ ẽe peecati. ⁊ culeus iꝯti
moris ⁊̃ peccitum uirtus ant peccati lex. Uerissime omnino iu¬
greenim pohibitio desiderium opis illiciti qñ uistitia non sic
diligitur ut peccandi cupiditas eius delectatione uinoituri
ut uitem diligatur ⁊ delectet nerai iustitua. non nin ditin a sub¬
uenitt gratu .S ut ppea lex putaretur malum quenetus ẽdei

Expanded text:
non peccant isti, quia moriuntur. Factum est per illorum culpam, ut non peccant isti, quia moriuntur. Factum est per illorum culpam, ut ueniretur in poenam; fit per istorum poenam, ne ueniatur in . culpam; non quia mors bonum aliquod facta est, quae antea malum fuit; sed tantam Deus fidei praestitit gratiam, ut mors, quam uitae constat esse contrariam, instrumentum fieret, per quod transiretur ad uitam. CAPUT V. Quod non subueniente ad nocendum ualeret, etiam ipsam legem, qua prohibetur peccatum, non dubitauit dicere uirtutem esse peccati. Aculeus, inquit, mortis est peccatum, uirtus autem peccati lex. Verissime omnino. Auget enim prohibitio desiderium operis inliciti, quando iustitia non sic diligitur, ut peccandi cupiditas eius delectatione uincatur. Ut autem diligatur et delectet uera iustitia, non nisi diuina subuenit gratia. Sed ne propterea lex putaretur malum, quoniam ui
Abbreviated transcription (Latin):
gr̃a saluatoris musus nistitie peccati pena conuersa ẽ. Tune eĩm
dictum ẽ homini morieris si peccaueris nunc dicitur martiri mo¬
rere nec pecces Tunc dictum est si mandatũ transgressi fueritis
morte moriem̃ĩ. Nunc dicitur si mortem recusaue̾ritis mãdatũ
tran sgrediemĩ Quod tunc timendũ erat ut nõ peceiret᷑ minc
suscipiendum ẽ ne peccetur Sle ꝑ meffabilem dei mĩam. ⁊ip̃a
pena uitioru trãsit in arma uirtutis. ⁊ fit iusti meritũ ⁊̃ supplici
peccatoris Tunc enim mors ẽ acquisita peccando. nunc ĩpletur
iustia moriendo Derum hoc in sanctis martrrib. quib alterutru
a persecutore proponitur ut aut deserant fidem aut sufferant mõ¬
tem Iusti autem malunt credendo perpeti. ꝙ sunt pͥmi iniqui nõ
credendo ꝑpessi. Nisi eĩm peccassent illi non morerent᷑ Peccabũt
aũt istinisi moriantur. Nortui ẽim sunt illi quia pecciuerunt.

Expanded text:
gratia Saluatoris in usus iustitiae peccati poena conuersa est. Tunc enim gratia Saluatoris in usus iustitiae peccati poena conuersa est. Tunc enim dictum est homini: Morieris, si peccaueris: nunc dicitur martyri: Morere, ne pecces. Tunc dictum est: Si mandatum transgressi fueritis, morte moriemini; nunc dicitur: Si mortem recusaueritis, mandatum transgrediemini. Quod tunc timendum fuerat, ut non peccaretur, nunc suscipiendum est, ne peccetur. Sic per ineffabilem Dei misericordiam et ipsa poena uitiorum transit in arma uirtutis, et fit iusti meritum etiam supplicium peccatoris. Tunc enim mors est adquisita peccando, nunc inpletur iustitia moriendo. Verum hoc in sanctis martyribus, quibus alterutrum a persecutore proponitur, ut aut deserant fidem aut sufferant mortem. Iusti enim malunt credendo perpeti, quod sunt primi iniqui non credendo perpessi. Nisi enim peccassent illi, non morerentur; peccabunt autem isti, nisi moriantur. Mortui ergo sunt illi, quia peccauerunt;
Abbreviated transcription (Latin):
tur. si et ip̃a peccati pena ẽ quorum ꝑ gr̃am reatus ãboletur. Iam
ista questio malio nr̃o opere quod scripsimꝰ de baptismo paruuloꝵ
tractata ac soluta ẽ ubi dictum ẽ adħ relinqui anime cxpimentu
seperationis a corpore quãuis ablato criminis nexi.qm si regene¬
rationis sacramentũ. ꝯtinuo sequeretur ĩ mortalitas corporĩs ipu
fides eneruaretur que tun est fides qñ expectatur in spe. qd̾ inre
non dum uidetur. Fidei aũt robore atq certamine ĩ maioribus
dum taxat etatib etiam mortis fuerat suꝑandus timor. qd̾ ĩscĩs
uictoria. nulla gloria. qui nec ip̃m omnino posset ẽẽ certam̃ si post
lauacrum regenerationis iam sancti nõ possent mortem perpeti
ppea potius curreret ne a corpore soluẽretur atq ita non ini̾siblĩ
premio probaretur fides s iam nec fides eet cõfestim sin operis
querendo ⁊ sumendo mercedem Nunc uero maiore ⁊ mirabiliore

Expanded text:
t ipsa peccati poena est, quorum per gratiam reatus aboletur: iam t ipsa peccati poena est, quorum per gratiam reatus aboletur: iam ista quaestio in alio nostro opere, quod scripsimus de baptismo paruulorum, tractata ac soluta est; ubi dictum est ad hoc relinqui animae experimentum separationis a corpore, quamuis ablato iam criminis nexu, quoniam, si regenerationis sacramentum continuo sequeretur inmortalitas corporis, ipsa fides eneruaretur, quae tunc est fides, quando expectatur in spe, quod in re nondum uidetur. Fidei autem robore adque certamine, in maioribus dumtaxat aetatibus, etuictoria, nulla gloria quia nec ipsum omnino posset esse certamen, si post lauacrum regenerationis iam sancti non possent mortem perpeti gratiam propterea potius curreret, ne a corpore solueretur? Adque ita non inuisibili praemio probaretur fides, sed iam nec fides esset, confestim sui operis quaerendo et sumendo mercedem. Nunc uero maiore et mirabiliore
Abbreviated transcription (Latin):
emar tmcrers tum peccaret apimiretar horgenuutquantr
quadem attmet id reccati ⁊ mortis origie. Non enimadin frtlemi
pebi tuoinẽ et infirmitate anime et corpõis qua item ue npariuilis
tuloum qnoꝵ parentes inbestialem uitam mertmnq deiecerat. pi¬
cut scoptum ẽ ioomo cum in hone e c̃et nẽ intellerit ⁊pcratos ẽ i¬
muores etiam cernimus musumotuq m̃bror ꝯsen se apoetendi atq
Itandi. q sint alior tenerimi fetus aĩalium. ⁊moͣ tanto se attollat
excellentius supr cẽtera animantiauis himana mantomre
impetum suum ⁊ etut sagitta arm arcus entenditir retrorsum redi¬
ta distulerit Non ergt ãdista intintilia rucum enta pesutione illi¬
cita. ⁊ dampnatione iusta prolapsus uł impulsus ẽ pͥmus hõ. Sed
attenus in eo natura humana uitiata atq mutata ẽ. ut repugnã¬
tẽ pateretur in menbris in obedientiã cõcupiscendi ⁊ obstrigñere¬
tur necessitate moriendi atq ita id qued intio penaq factus̃ ẽ .i. ob¬

Expanded text:
earetur, sed cum peccaret et puniretur, hoc genuit, quantum quidem attinet ad peccati et mortis originem. Non enim ad infantilem hebetudinem et infirmitatem animi et corporis, quam videmus in parvulis, tulorum, quorum parentes in bestialem vitam mortemque dejecerat; sicut scriptum est, Homo cum in honore esset, non intellexit; comparatus emiores etiam cernimus in usu motuque membrorum et sensu adpetendi adque uitandi, quam sunt aliorum tenerrimi fetus animalium; tamquam se tanto adtollat excellentius supra cetera animantia uis humana, quanto magis inpetum suum, uelut sagitta cum arcus extenditur, retrorsum reducta distulerit; — non ergo ad ista infantilia rudimenta praesumtione inlicita et damnatione iusta prolapsus uel inpulsus est primus homo; sed hactenus in eo natura humana uitiata adque mutata est, ut repugnantem pateretur in membris inoboedientiam concupiscedi et obstringeretur necessitate moriendi, adque ita id, quod uitio poenaque factus est, id eat ob
Abbreviated transcription (Latin):
existeret.uel sinandum cum extitisset natura loqueretur hñana
q̃ recordationem illius parentis quem ꝑpea deus creature uoluiti
unu de quo multitudo ꝓpagaretur ut hac admonitione etiam in
multis concors unitas seruaretur. Q uero femina illi ex eis la¬
tere facta ẽ etiam hic satis significatu ẽ q̃ cara mariti ⁊ uxoris de¬
beit ẽe cõnnctio. Hec opadẽi ꝑpea sunt utiq in usitata. qr prima

Expanded text:
tur humana, quam recordationem illius parentis, quem propterea Deus creare uoluit unum, de quo multitudo propagaretur, ut hac admonitione etiam in multis concors unitas seruaretur. Quod uero femina illi ex eius latere facta est, etiam hic satis significatum est quam cara mariti et uxoris debeat esse coniunctio
Abbreviated transcription (Latin):
bona sit malis mala. ẜtła uero sine dubio sic milloꝵ honor enta¬
Nteum re uera mors qua seperatur anima et corpus. honis sit ho¬
pntto igitur bona ẽẽ possit. ẜomsq accidere rer eesur nisi pralis:. Et
rur sus si non nisimalis posset accidere nõ dehere t honis horia eẽ seo
mirsas. Su enim eẽt ulla pena in quuibi noꝵ ẽent ella prmtentt siñ¬

Expanded text:
uod bonis bona sit, malis mala; secunda uero sine dubio sicut nullorum bonorum estuod bonis bona sit, malis mala; secunda uero sine dubio sicut nullorum bonorum estutrum re uera mors, qua separantur anima et corpus, bonis sit bopacto igitur bona esse possit bonis, quae accidere non posset nisi malis? Et rursus si non nisi malis posset accidere, non deberet bonis bona esse, sed nulla. Quur enim esset ulla poena in quibus non essent ulla p
Abbreviated transcription (Latin):
rio qm nõ uiuat ex anima Nonenim aliter potest ipa corporalia q̃
post resurrectionẽ futura sunt sentire tormenta. An quia uita qͣlis¬
lum. ⁊deo nec uiuer̃ corpus dicendum ẽ in quo aĩa non uiuendi cã est
s dolendi. Uint itaq anima ex deo cum uiuit bene nõ eĩm põt bene
uiuere nisi des in se operante qd̾ bonum ẽ Dunt aũt corpus ex aĩa.
cum anima uinit in corpore senuiuat ip̃a sen nõ uiuat exdeo. Impio¬
rum aũt incorporibus uita. nõ narum s corpoꝵ uita ẽ. qua possunt
eis ñe etiam mortue hoc ẽ adeo deserte quãtulacũq propria uita ⁊̃ ĩ
mortales sunt non desistente conferre uerum indampnationeno¬
ussima quãus homo sentire non desinat tami qur ienius iper
nec uoluptate suaius nec quiete salubris s dolore penalis ẽ. Non

Expanded text:
m corporis quonam modo, cum uiuat ex anima? Non enim aliter potest ipsa corporalia, quae m corporis quonam modo, cum uiuat ex anima? Non enim aliter potest ipsa corporalia, quae post resurrectionem futura sunt, sentire tormenta. An quia uita qualislum, ideo nec uiuere corpus dicendum est, in quo anima non uiuendi causa est, sed dolendi? Viuit itaque anima ex Deo, cum uiuit bene; non enim potest bene uiuere nisi Deo in se operante quod bonum est; uiuit autem corpus ex anima, cum anima uiuit in corpore, seu uiuat ipsa seu non uiuat ex Deo. Inpiorum namque in corporibus uita non animarum, sed corporum uita est; quam possunt eis animae etiam mortuae, hoc est Deo deserente, quantulacumque propria uita, ex qua et inmortales sunt, non desistente, conferre. Verum in damnatione nouissima quamuis homo sentire non desinat, tamen, quia sensus ipse nec uoluptate suauis nec quiete salubris, sed dolore poenalis est, non
Abbreviated transcription (Latin):
uiuere atq sentire. Sorpus aũt ideo mortale. qm̃ deseri om̃i uita
põt. nec ꝑ se ip̃m aliquatenus uiuit. mors igitur anime fit cu ea
deserit ds̃. sicut corporis cum id deserit. animã Ergo utriusq rei .i. to
tius hominis mors cum anima a deo deserta deserit corpꝰ. Nta enim
nec exdeo muit ip̃a nec corpus ex ip̃a huiusmodi autem totius hom̃is
mortem. illa sequitur quam secudam mortẽ diuinoꝵ eloquioru
appellat anctoritas. Hanc saluator significauit ubi ait. Eum timete
qui ẜet potestatem et corpus et aĩam perdere ingebendam. qd̾ cum
ante nõ fiat.qͣ cum anima corpori sic fuit copulata ut nulla directio¬
ne seperentur. Mirum uideri põt quomodo corpus ea morte dicat
cecioi quanõ ab anima deẜitur s animatu sentiensq cruciatur. Nã
in illa pena ultima ac sempitna de qua sui leco diligentius dissere¬

Expanded text:
uiuere adque sentire; corpus autem ideo mortale, quoniam deseri omni uita uiuere adque sentire; corpus autem ideo mortale, quoniam deseri omni uita potest nec per se ipsum aliquatenus uiuit. Mors igitur animae fit, cum eam deserit Deus, sicut corporis, cum id deserit anima. Ergo utriusque rei, id est totius hominis, mors nec ex Deo vivit ipsa, nec corpus ex ipsa. Hujusmodi autem totius hominis mortem illa seqappellat auctoritas. Hanc Saluator significauit, ubi ait: Eum timete, qui habet potestatem et corpus et animam perdere in gehennam. Quod cum ante non fiat, quam cum anima corpori sic fuerit copulata, ut nulla diremtione separentur: mirum uideri potest quo modo corpus ea morte dicatur occidi, qua non anima deseritur, sed animatum sentiensque cruciatur. Nam in illa ultima poena ac sempiterna, de qua suo loco diligentius dissere
Abbreviated transcription (Latin):
stimemus ingenere humano societates tanqͣ cuntates duas Ex illo
enim futuri e̾rant homines. alii malis angelis in supplicio. alii bo¬
ns in p̃mio sociandi qͣrius occulto dei iudĩcio s tam̾ iusto cum eni
exortu. ⁊ de initio genens humani difficillimis q̃onibꝰ¬
nunc iamde lapsu primi hominis. immo pͥmoru hominum ⁊ de
origine ac propagie mortis humane disputationẽ. a nob̾ insticu¬
tus rerum ordo deposcit Ron enim eo modo quo angłos cõdid̾at
deus homines condiclit ut etiam si peccassent mori omĩno non
possent. s ita ut ꝑfunctos hobedientie munere. sine int̾uentu mõ¬
tis angłica in mortalitas ⁊ bt̃a et̾nitas sequeretur. inobedientes ⁊¬
añt mors plecteret dãpnatione iustissiã. qd̾ etiam ĩ libro superiore
paulo diligentius disserendum. quãius enim anima humana
ueraciter inmortał ꝑhibeatur. ht tñ quãdam ⁊̃ ip̃a mortem suam
nam idco dicitur inmortał quia medo quodam quatulocũq nõ de sĩt

Expanded text:
ano societates tamquam ciuitates duas. Ex illo enim futuri erant homines, alii malis angelis in supplicio, alii bonis in praemio sociandi, quamuis occulto Dei iudicio, sed tamen iusto. Cum enim exortu et de initio generis humani difficillimis quaestionibnunc iam de lapsu primi hominis, immo primorum hominum, et de origine ac propagine mortis humanae disputationem a nobis institutam rerum ordo deposcit. Non enim eo modo, quo angelos, condiderat Deus homines, ut etiam si peccassent mori omnino non possent; sed ita ut perfunctos oboedientiae munere sine interuentu mortis angelica inmortalitas et beata aeternitas sequeretur; inoboedientes autem mors plecteret damnatione iustissima; quod etiam in libro superioreligentius disserendum. Quamuis enim anima humana ueraciter inmortalis perhibeatur, habet tamen quandam etiam ipsa mortem suam. Nam ideo dicitur inmortalis, quia modo quodam quantulocumque non desinit
Abbreviated transcription (Latin):
Ta sane plato minores eta sumo deo factos deos effẽctiores ẽẽ
uoluit animalium ceterorum ut in mortalem partem abt
ip̃o sumerent ip̃i uero mortalem attexerent. Proinde.maru
nostrarum eos creatores noluit ẽẽ s corporum. unde qmͣ põfy¬
rius po anime purgationem dicit corpus eẽ fugiendu simul¬
q cum suo platonẽ aliisq platonicis sensiunt ẽos qui inmode¬
rate atq in honeste uixerunt ꝑpluendas penas ad corpora re¬
dire mortalia Plato quidem etiam bestiarum.porphirius tan¬

Expanded text:
ta sane Plato minores et a summo Deo factos deos effectores esse uoluit animalium ceterorum, ut inmortalem partem ab ipso sumerent, ipsi uero mortalem adtexerent. Proinde animarum nostrarum eos creatores noluit esse, sed corporum. Unde qrius propter animae purgationem dicit corpus omne fugiendum simulque cum suo Platone aliisque Platonicis sentit eos, qui inmoderate adque inhoneste uixerint, propter luendas poenas ad corpora redire mortalia, Plato quidem etiam bestiarum, Porphyrius tan
Abbreviated transcription (Latin):
drei ⁊ siqua forte alia maior latet factus ẽ imnus s non relictus est
solus Nihil eͥ ẽ qͣ hoc genus tam discordiosum utio tam scciale
natura. Neq eĩm comõdius contra uiti discordie uel cauendũ ne
existeret. uel sanandum cum extitisset natura loqueretur hũanat.
qͣ recordationem illius parentis quem ꝑpea deus creature uoluiti
unur de quo multitudo ꝓpagiretur ut hac admonitione etiam in¬

Expanded text:
tet, factus est unus, sed non relictus est solus. Nihil enim est quam hoc genus tam discordiosum uitio, tam sociale natura. Neque commodius contra uitium discordiae uel cauendum ne existeret, uel sanandum cum extitisset, natura loqueretur humana, quam recordationem illius parentis, quem propterea Deus creare uoluit unum, de quo multitudo p
Abbreviated transcription (Latin):
mnam qualem dixi siue qualem iam fecerat sufflands radidisset
siue potius sufflando secisset. eiimq flatum quem suffiande fecrt
Sam quid ẽ aliucd sufflare q̃ flatum facere aĩam hoĩs ẽe uoluiss
etiam cõrgem illi i adiutorium generandi exenis latere gsse
decracto feci̾t ut ds Neq eĩm hoc ex̾canali consuetueline egrtnda
sunt ut iudere solemus opifices ex materia quacumq ter̾rena
sortorilib membas qd̾ artis industria potuert fab iantes aa¬
nus dei potentia est qua etiam in sibilia initutiliter opatur. So h

Expanded text:
eique animam qualem dixi siue quam iam fecerat sufflando indidisset eique animam qualem dixi siue quam iam fecerat sufflando indidisset siue potius sufflando fecisset eumque flatum, quem sufflando fecit nam quid est aliud sufflare quam flatum facere?, animam hominis esse uoluisset, etiam coniugem illi in adiutorium generandi ex eius latere osse detracto fecit, ut Deus. Neque enim haec carnali consuetudine cogitanda sunt, ut uidere solemus opifices ex materia quacumque terrena corporalibus membris. quod artis industria potuerint, fabricantes. Manus Dei potentia Dei est, qui etiam uisibilia inuisibiliter operatur. Sed haec
Abbreviated transcription (Latin):
pecc̃aturu morti iam obnoxium morituros propagaturu eoqri
progressuros peccandi in manitate mortales ut tutius atq pacatiꝰ
interse rationalis nolũtatis exꝑtes bestie sui generis inuerent.qͫ
ex aquis et tris plurimũ pullulauit exordiu q homines quorum
genus ex uno ẽ id commendandam concordiam propagatum. Neq
enim unqr interse leones. ant interse dracones qualia homines¬
bella gesserunt. s preuidebat etiam gratia sua dopsm pro up i adop¬
angeł meterna pace scciandu noiuisima mimici morte dextru¬
ta ou populo ee hui: rei consideratio profutura qd ex imo hoi̾e
deus ad commendandur hommib q̃ grata sit etiam ĩ plurib
unitas genus instituisset humanu. C apitulum ingesmꝰ tti
illi creaut qua p ratione atq intelligenti mi om̃ib ẽec presta¬
tior animalib terrestrib ⁊ natatilib ⁊̃ uolatilib quie mentẽ hin
mcli non ferent. Et cum uirum terreno formass expnree qi

Expanded text:
peccaturum et morti iam obnoxium morituros propagaturum eoque progressuros peccandi inmanitate mortales, ut tutius adque pacatius inter se rationalis uoluntatis expertes bestiae sui generis uiuerent, quarum ex aquis et terris plurium pullulauit exordium, quam homines, quorum genus ex uno est ad commendandam concordiam propagatum. Neque enim umquam inter se leones aut inter se dracones, qualia hominesbella gesserunt. Sed praeuidebat etiam gratia sua populum piorum in adopanctis angelis in aeterna pace sociandum, nouissima inimica morte destructa; cui populo esset huius rei consideratio profutura, quod ex uno homine Deus ad commendandum hominibus. quam ei grata sit etiam in pluribus unitas, genus instituisset humanum. CAPUT XXIIII. De naturaimam creauit, qua per rationem adque intellegentiam omnibus esset praestantior animalibus terrestribus et natatilibus et uolatilibus, quae mentem huius modi non haberent. Et cum uirum terreno formasset ex puluere
Abbreviated transcription (Latin):
suiamus aut iͦsumma felcitatis arec timeamꝰ. Si ẽm uentarn
otianune rounnuor ant nos illic clades immens no latebit btus
toa tinsẽnt anmã misera quib triniactis ad bcitudinẽ sublenetur
cpa trmbeata quib transactis in miẜiam renonatur. acoretu soes̃
nre inrelicitatioe felre ⁊ felicitatis in felix. Anfitut qpiahice mislo ꝓ̃¬

Expanded text:
nesciamus aut in summa felicitatis arce timeamus? Si enim uenturam nesciamus aut in summa felicitatis arce timeamus? Si enim uenturam ovimus. Si autem nos illic clades imminens non latebit, beatius tempora transigit anima misera quibus transactis ad beatitudinem sublevetur, quam beata quibus transactis in miseriam revolvatur. Atque ita spes nostrae infelicitatis est felix et felicitatis infelix. Unde fit, ut quia hic m
Abbreviated transcription (Latin):
cognosctur. Si aũt dicunt neminẽ posse ad illam bt̃ituciinẽ ꝑueĩre
nisi hos circuitus ubi btituds ⁊ miseria nicissi alt̾ant. in huiꝰ uite
eniditĩ one cornonerit. quomͦ ergo fatentur quanto plus quisq a¬
erucletit din. tanto eum faciius ad bt̃tudine ꝑuenturu qui eã do¬
rentequibramor ipe torpescat. Nam quis nõ remissiꝰ ⁊ tepedius amet
eum qui se cogitat necessario desturu ⁊ contra eius uoluntatẽ sapĩe¬
eum qr sensurũ. ⁊ hoc cum̃ ad enis plenam pro sua capacitate notitiam
benticradinis ꝑfectione ꝑuenerit qñ nec homine amicum possit qsq
ꝯmtito frceliter cn se fucuru nonit inimicu. S abfit ut uera sint q̃
por minantur ueram misiam nuñqͣ fimiẽdam. s interpositionib fal¬
rse qutdtus sepeac sine fine rũpendã Quid enim illa btitucine fal¬
suls ato fallacius ubi nos futuros miẜos aut intanta ueritarts lce

Expanded text:
cognoscitur. Si autem dicunt neminem posse ad illam beatitudinem peruenire, cognoscitur. Si autem dicunt neminem posse ad illam beatitudinem peruenire, nisi hos circuitus, ubi beatitudo et miseria uicissim alternant, in huius uitae eruditione cognouerit: quo modo ergo fatentur, quanto plus quisque amauerit Deum, tanto eum facilius ad beatitudinem peruenturum, qui ea docent, quibus amor ipse torpescat? Nam quis non remissius et tepidius amet eum, quem se cogitat necessario deserturum et contra eius ueritatem sapientiamque sensurum, et hoc cum ad eius plenam pro sua capacitate notitiam beatitudinis perfectione peruenerit? quando nec hominem amicum possit quisque amare fideliter, cui se futurum nouit inimicum. Sed absit ut uera sint, quae nobis minantur ueram miseriam numquam finiendam, sed interpositionibus falsae beatitudinis saepe ac sine fine rumpendam. Quid enim illa beatitudine falsius adque fallacius, ubi nos futuros miseros aut in tanta ueritatis luce
Abbreviated transcription (Latin):
ne et posterioꝵ ceteris interuallis ⁊ dimensionib seculoꝵ fcũm ⁊ fu¬
prreimtim ꝑͣ ur̃as falsas bt̃itudines et ueras miserias alternatim
quidem. s reuolntione incessabili sempit̾nas nota ẽẽ opera sua qm̃
neq ⁊ faciendo quiescẽ neq sciendo põt ea que infinita sunt ĩ dagare
quis hec audiat. quis ferat quis credat: ꝙ siuera ẽẽnt nõ solum tace¬
rentur prudentim. uerum etiam ut quomodo ualeo dicam quod uolo
doctius nescirentur. Nam si ħ illic ĩ memoriam nõ habebimus. ⁊ id̾o
bt̃i ẽĩmus. Cur hic ꝑ eorum scĩam grauatur. amplius nr̃a miseria. S
qũt ibi ea necessario scituri sumus. hic saltem nesciamus. ut hic fe¬
licior sit expectatio q̃ illic adeptio summi boni qñ hic eterna uita
consequenda expectatur ibi autẽ btã s nõ eterna qnͣ amictenda i¬

Expanded text:
rum et posteriorum certis interuallis et dimensionibus saeculorum facrum et posteriorum certis interuallis et dimensionibus saeculorum facque redeuntibus per nostras falsas beatitudines et ueras miserias alternatim quidem, sed reuolutione incessabili sempiternas nota esse opera sua, quoniam neque a faciendo quiescere neque sciendo potest ea, quae infinita sunt, indagare? Quis haec audiat? quis credat? quis ferat? Quae si uera essent, non solum tacerentur prudentius, uerum etiam ut quo modo ualeo dicam quod uolo doctius nescirentur. Nam si haec illic in memoria non habebimus et ideo beati erimus, quur hic per eorum scientiam grauatur amplius nostra miseria? Si autem ibi ea necessario scituri sumus, hic saltem nesciamus, ut hic felicior sit expectatio quam illic adeptio summi boni; quando hic aeterna uita consequenda expectatur; ibi autem beata, sed non aeterna, quandoque amittenda
Abbreviated transcription (Latin):
rent quos maxime refellit et̾na uita sanctorum: Capitulũ. Lo¬
toum eĩm aures piorum ferant post emersam tõt tantisq cala¬
mitatib utã sitam̃ uita ista dicenda ẽ que potuis mors ẽ ita gra¬
uis ut mors que ab hac liberat mortis huiꝰ amore timeatur. postꝰtã
magna mala tamq multa ⁊ orrenda tandẽ aliqñ ꝑ ueram religiõe
atq sapĩam expiata atq finita ita ꝑuenire ad cospectu dei. atq ĩta fi¬
etiutam cõtemplatione incorpore lucis ꝑ participationẽ ĩmutabilis
ĩmortatitatis eius cuius adipiscende amore flagramus ut eam qñ
necesse sit deseri ⁊ eos qui descrunt. abilla et̾nitate ueritate felicitate
derectos tartarce mortalitati turpi stultitie miseiis execrabilib impli¬
cari ubi deus amictatur nbi ꝯdio ueritas heatur ubi ꝑimundas
nequitias bcitudo queratur. Et hoc itidem atq itidem sme ullo fine pͥo¬

Expanded text:
habent, quos maxime refellit aeterna uita sanctorum. CAPUT XXI. habent, quos maxime refellit aeterna uita sanctorum. CAPUT XXI. Quorum enim aures piorum ferant, post emensam tot tantisque calamitatibus vitam si tamen ista vita dicenda est, quae potius mors est, ita gravis, ut mors quae ab hac liberat, mortis hujus amore timeatur, post tam magna mala tamque multa et horrenda, tandem aliquando per veram religionem atque sapientiam expiata atque finita, ita pervenire ad conspectum Dei, atque ita fieri beatum contemplatione incorporeae lucis per participationem inmutabilis inmortalitatis eius, cuius adipiscendae amore flagramus, ut eam quandoque necesse sit deseri et eos, qui deserunt, ab illa aeternitate ueritate felicitate deiectos tartareae mortalitati, turpi stultitiae, miseriis exsecrabilibus inplicari, ubi Deus amittatur, ubi odio ueritas habeatur, ubi per inmundas nequitias beatitudo quaeratur, et hoc itidem adque itidem sine ullo fine prio
Abbreviated transcription (Latin):
brnamtu suꝑ quol sunt. aque ⁊ tam̃ psalmus ⁊. aqueinquit õ eupe
firm sunt. Indent nom̃ dñi. Quidergo istorum duoꝵ sit an pretͥ bec
duo. iliquid ali x seculis seculor possit intelligi pro fund. siei. ger̃
siue aliquid mea definire ualeamus siue nõ faciat cantiores dili¬
gentio: ip̃a tractatio ne intanta obscuritate rerum affirmare te¬
fuere aliquid audeamus nunc eñ contra oppinionem disputa
Hili circitus adserunt. Quib semꝑ eadem ꝑ interualla tp̃oꝵ nece¬
qͣe est repeti existimantur quelibet aũt illaru snĩaꝵ de secuł secłorũ
uera sit ad hos circiitus nihil ꝑtinet.qm̃ siue secula seculorum sint
nõ eadem repetita. s alterum ex altero ꝯnexione orcdinatissima p̃¬
currentia liberatoꝵ beatitudine sine ullo recursu misenaꝵ certissi¬
ma ꝑmante. siue secula seculorum et̾na sint temporalium tanqͣ de¬
minantia suelitorum circntus illi eadem reuoluentes. locu non

Expanded text:
ntum super quod sunt aquae , et tamen Psalmus, Et aquae, inquit, quae super coelos sunt, laudent nomen Domini . Quid ergo istorum duorum sit, an praeter haec duo aliquid aliud de saeculis saeculorum possit intelligi, profundissima quaestsiue aliquid in ea definire ualeamus, siue nos faciat cautiores diligentior ipsa tractatio, ne in tanta obscuritate rerum adfirmare temere aliquid audeamus. Nunc enim contra opinionem disputamus, qua illi circuitus adseruntur, quibus semper eadem per interualla temporum necesse esse repeti existimantur. Quaelibet autem illarum sententiarum de saeculis saeculorum uera sit, ad hos circuitus nihil pertinet; quoniam siue saecula saeculorum sint non eadem repetita, sed alterum ex altero conexione ordinatissima procurrentia, liberatorum beatitudine sine ullo recursu miseriarum certissima permanente, siue saecula saeculorum aeterna sint temporalium tamquam dominantia subditorum, circuitus illi eadem reuoluentes locum non
Abbreviated transcription (Latin):
suncipili coprensione om̃ia in cõp̃hensibilia eõpr ebendit. at q̃eu. q
nona ⁊ dissimile cõsequentia precedentib si semꝑ facere nellet inor¬
denit ⁊ ĩpromsa habere nõ posset nec ea prouideret expenno tẽpore
ꝯnerione copulentur que appellantur secula seculorũ alia tam̃ atq
alia orcliata dissimilitudine ꝓcurrẽtia eis dum tarat qui ee misial¬
berintur insuabeata ĩ mortilitate sine fine manentib an itadicant
secula seculorn ut intelligantur secula m sapientia dei in cõcussa stabi¬
sitate manẽtia istorumq cum tẽpore transemit. tanq̃. efficientin secu¬
lorum defiir non audeo fortassis ẽĩm possit dici seculum que sut se¬
couiut nibil alud phibeatur seculum seculi ꝙͣ secula seculoꝵ ⁊ne nĩ

Expanded text:
hensibilia conprehendit, ut, quaecumque noua et dissimilia consequentia praecedentibus si semper facere uellet, inordinata et inprouisa habere non posset, nec ea prouideret ex proximo tempoonexione copulentur quae appellantur saecula saeculorum. alia tamen adque alia ordinata dissimilitudine procurrentia, eis dumtaxat, qui ex miseria liberantur, in sua beata inmortalitate sine fine manentibus; an ita dicantur saecula saeculorum, ut intellegantur saecula in sapientia Dei inconcussa stabilitate manentia istorum, quae cum tempore transeunt, tamquam efficientia saeculorum, definire non audeo. Fortassis enim possit dici saeculum, quae sunt saecula, ut nihil aliud perhibeatur saeculum saeculi quam saecula saecul
Abbreviated transcription (Latin):
per uentiend nobio ⁊ ups coduce ae samator e auano ⁊ iepro ipio¬
piatonicus soꝵ opomionem sequi uoluit sine ip̃ius rer ramente pe
dace m purz at cum asopaitrem redient nibil ulterius tale patiebat¬
s uanto magio noui staminimienn xp̃iane fidei fa lñtateri detestai
Q nemitare denusłm ant circitib enacuatis atq frusrtos
nedeune re ssit onos compelit ideo putare nõ hre initirr tem poio¬

Expanded text:
 est Christus, eo duce ac saluatore a uano et inepto inpioPlatonicus suorum opinionem sequi noluit, siue ipsius rei uanitate peatque purgata, cum ad Patrem redierit, nihil ulterius tale patiatur: quanto magis nos istam inimicam christianae fidei falsitatem detestari ac devitare debemus? His autem circuitibus evacuatis atque frustratis, nulla necessitas nos compellit, ideo putare non habere initium tempo
Abbreviated transcription (Latin):
non dico uno adlito augeri. s. quãlibet sit magnus. et qualibet in gen¬
tem multitudinem cont̾inens in ip̃a ratione. itq scientia numerõru
ño solum duplican nũm etiam multiplicari põt iti uo sius quis nũs.¬

Expanded text:
non dico uno addito augeri, sed quamlibet sit magnus et quamlibet ingennon dico uno addito augeri, sed quamlibet sit magnus et quamlibet ingentem multitudinem continens, in ipsa ratione adque scientia numerorum non solum duplicari, uerum etiam multiplicari potest. Ita uero suis quisqu
Abbreviated transcription (Latin):
homine possit intelligi hoc quod proculdubio quod licitur prius ⁊ posteriꝰ
in rebus. Prius non ẽxistentib ⁊ posterius existentib fuit millo aũt non
nõ alteram precedentẽ altera subiequens mutauit aut abstulit uolũta¬
tem. s un. a eademq sempit̾na ⁊ ĩmutabili noluntate res quas cõdidit¬
⁊ ut prius nõ ẽẽnt egit quã diu nõ fuert ⁊ut postius ẽent. qñ ẽẽ cepert.i
Dinc eis qui talia uidere pñt. mirabiliter fortassis ostendens. q̃ non eio
indiguerit. s eas gratuita bonitate condiderit cum sine illis ex et̾nitate
mitĩo carente. innõ minor̾ bt̃itudine ꝑmansit:. Caprtulum. ⁊s.¬
di. Restat eis ut dice̾ audeant atq hinc se noragini profunde ĩpieta¬
tis ĩmergant ꝙ nõ om̃s nũos deus nouerit eos q̃uippe infinitos ẽe cẽ¬
tissimu est qm̃ in quocũq nũo finem faciendum putaueris idem ip̃e

Expanded text:
homine possit intellegi: hoc procul dubio, quod dicitur prius et posterius, homine possit intellegi: hoc procul dubio, quod dicitur prius et posterius, in rebus prius non existentibus et posterius existentibus fuit; in illo autem non alteram praecedentem altera subsequens mutauit aut abstulit uoluntatem, sed una eademque sempiterna et inmutabili uoluntate res, quas condidit, et ut prius non essent egit, quamdiu non fuerunt, et ut posterius essent, quando esse coeperunt, hinc eis. qui talia uidere possunt, mirabiliter fortassis ostendens, quam non eis indiguerit, sed eas gratuita bonitate condiderit, cum sine illis ex aeternitate initio carente in non minore beatitate permansit. CAPUT XVdi: restat eis, ut dicere audeant adque huic se uoragini profundae inpietatis inmergant, quod non omnes numeros Deus nouerit. Eos quippe infinitos esse, certissimum est; quoniam in quocumque numero finem faciendum putaueris, idem ipse,
Abbreviated transcription (Latin):
am quia illis quicquid noui faciendum uenit in mentẽ. nouo cõsi¬
lio facunt mutabiles quippementes gerunt profecto non deum. quer
cogitire nõ pñt. s semecipõs pro illo cogi̾tantes. nõ illum s semetip̃os. nec
ulĩ s sibi comparant. Robis aũt fas nõ est crede̾ aliter afficidm̃ cum na¬
eit aliter cum oꝑatur. quia nec afficidicendus ẽ tanq ineius nã fiat a¬
liquid quod non fuit. Patitur quippe qui afficitur. ⁊ mutabile ẽ omne qd̃.
aliquis patitur. Nonitaq menis uacatione cogitetur ignania desidia in¬
ertia sic̃ nec meis opere labor conatus industria. Nouit᷑ quiescens ager̃
etagens quiescere poͬt ad opus nouu nõ nonum s sempit̾nũ adhiber̃
consilium nec penitendo quia prius cessauerat cepit facere qd̾ ñ fecẽat.
S et si prius cessanit ⁊ posterus opatus ẽ quod nescio quẽadmodũ ab

Expanded text:
Nam quia illis quidquid noui faciendum uenit in mentem, nouo consiNam quia illis quidquid noui faciendum uenit in mentem, nouo consilio faciunt mutabiles quippe mentes gerunt: profecto non Deum, quem cogitare non possunt, sed semet ipsos pro illo cogitantes, non illum, sed se ipsos, nec illi, sed sibi conparant. Nobis autem fas non est credere, aliter affici Deum cum uacat, aliter cum operatur; quia nec affici dicendus est, tamquam in eius natura fiat aliquid, quod ante non fuerit. Patitur quippe qui afficitur, et mutabile est omne quod aliquid patitur. Non itaque in eius uacatione cogitetur ignauia desidia inertia, sicut nec in eius opere labor conatus industria. Nouit quiescens agere et agens quiescere. Potest ad opus nouum non nouum, sed sempiternum adhibere consilium; nec paenitendo, quia prius cessauerat, coepit facere quod non fecerat. Sed et si prius cessauit et posterius operatus est quod nescio quem ad modum ab
Abbreviated transcription (Latin):
cais eiitem circintib in serentes eadem tp̃alia repetintur. nec igna¬
num otium p̃sertim tam longe. sinc initio diuturnitatis deo tribuitur nec
ĩprouida temeritas oꝑum sũorum. qm̃ si nõ eaden repetantur nõ possũt
inf̾mita diuersitate uariata ulla eis scientia uł p̃sentia ꝯprehendi. Na
argumẽtationes quib impii. nr̃am simplicem pietate ut cum illis
incircuitu ambulemus. de uia recta conãtur euerter. sĩ ratio refutar̃ nõ
poss fides irridere deberet. Hnc accedit quod in ad iutorio dñi dei nostri
hos uolubiles circulos quos oppinio confingit ratio manifesta cõfrin¬
git Hinc eĩm maxime isti errant ut incircitu falso ambłare q̃ nẽo
⁊ recto itinere malint. ꝙ mentẽ diuinã om̃ino ĩmutabile cuinslibet
infinitatis capacem. ⁊ in numera omnia sine cogitationis alt̾natione
numerante de sua humana mutabili angustãq metumtur. et fit ill
quol ut apłs. Somparantes enim semetip̃os sibimetip̃is nõ intelligunt

Expanded text:
em circuitibus inserente, eadem temporalia repetuntur, nec ignavum otium, praesertim tam longae sine initio diuturnitatis, Deo tribuitur, nec improvida temeritas operum suorum. Quoniam si non eadem repetantur, non possunt infinita diversitate variata ulla ejus scientia vel praescientia comprehendi. 2. Has argumentationes quibus impii nostram simplicem pietatem, ut cum illis in circuitu ambulemus, de via recta conantur avertere, si ratio refutare non posset, fides irridere deberet. Huc accedit, quod in adjutorio Domini Dei nostri hos volubiles circulos, quos opinio confingit, ratio manifesta confringit. Hinc enim maxime isti errant, ut in circet recto itinere malint, quod mentem diuinam omnino inmutabilem, cuiuslibet infinitatis capacem et innumera omnia sine cogitationis alternatione numerantem, de sua humana mutabili angustaque metiuntur; et fit illis quod ait apostolus: Conparantes enim semet ipsos sibimet ipsis non intellegunt.
Abbreviated transcription (Latin):
fiiuadari sumam numeroꝵ scientia dei peruenit ⁊ceteros ignorat
Surs lec etiam demẽtissimus dreerit nec auidebunt isti ꝯ tenpnere
nuos ⁊ eos dicere ad dei scĩm nõ pertiner̃. apud quos plaito deum ma¬
gna auctoritate cõmendat mundu nũis fabricant̾e ⁊ apud nos deo
Sictum legitur omnia in mensura nũo ⁊ ponde disposuisti dequo er
poter diait qui profert nũo seculum ⁊ saluator inenglio. Sipill in¬
quit uestri oñs numerati sunt absit itaq ut dubitẽmꝰ ꝙ ei notꝰ sit
ꝯritus nũs. Tuius intelligentie sicut in psalmo eiitur noẽ nño
nonẽ quare si infinitas numeror scientie dei qua ꝯ p̃henditur ẽẽ nor
por enfmita qui tandẽ nos sumus homũculi qui eius scĩe lmptes figẽ
p̾sumamus dicentes q nisi idem cirantib tẽpor eadem tp̃alis repetan

Expanded text:
ad quandam summam numerorum scientia Dei peruenit, ceteros ignorat? Quis hoc etiam dementissimus dixerit? Nec audebunt isti contemnere numeros et eos dicere ad Dei scientiam non pertinere, aput quos Plato Deum magna auctoritate commendat mundum numeris fabricantem. Et aput nos Deo dictum legitur: Omnia in mensura et numero et pondere disposuisti; de quo et propheta dicit: Qui profert numerose saeculum, et Saluator in euangelio: Capilli, inquit, uestri omnes numerati sunt. Absit itaque ut dubitemus, quod ei notus sit omnis numerus, cuius intellegentiae, sicut in psalmo canitur, non nsibilis non est. Quare si infinitas numerorum scientiae Dei, qua conprehenditur, esse non potest infinita: qui tandem nos sumus homunculi, qui eius scientiae limites figere praesumamus, dicentes quod, nisi eisdem circuitibus temporum eadem temporalia repetan
Abbreviated transcription (Latin):
fier me philosophorũ argim̃ta detraberent. quoꝵ acutissimus illidt
putatuer os dicunt nuilla infinita ulla scientia posse copbendi. Ae ꝓhoe
dena meuunt reru quas facit oĩum finitar om̃s finitas apud se ro¬
ner heꝯdonitas añt eius nũq uacua fuisse credenda ẽ ne st tp̃alis
eudoperatio cuis retro fĩt eterna cessatio qałi penitu it ueo po¬
oris sinemitio nacationis Ac ꝑpea sic oꝑis adgreisus mitim. Ndeo ie¬
cesse uinquiunt cadem semꝑ repeti eademq semꝑ repetenda trinscu¬
fere nel mente mundo mutabiliter qui licet nunꝙ̃ nõ fĩ̾t. ⁊ sinemi¬
tiose pire sit transactus ẽ uł enis quoq ortu et eccałi semo illis circuitib
gnt semꝑ quidem tem poraha s aliaato alia ꝑ hiretus oꝑraturer
⁊e su aliqmetiam ad romine faciendu quem nũqr antea fecent ger¬
ne fssenoscientia qua putant nõ posse quecũo infiita conohenti

Expanded text:
fide me philosophorum argumenta deterrent, quorum acutissimum illud putatur, quod dicunt, nulla infinita ulla scientia posse comprehendi: ac per hoc Deus inquiunt, rerum quas facit, omnium finitarum omnes finitas apud se rationes habet. Bonitas autem ejus nunquam vacua fuisse credenda est, ne sit temporalis ejus operatio, cujus retro fuerit aeterna cessatio, quasi poenituerit eum prioris sine initio vacationis, ac propterea sit operis aggressus initium. Et ideo necesse est, inquiunt, eadem semper repeti, eademque semper repetenda transcurrere: vel manente mundo mutabiliter, qui licet nunquam non fuerit et sine initio temporis tamen factus est; vel ejus quoque ortu et occasu semper illis circuitibus autem semper quidem temporalia, sed alia atque alia perhibetur operatus, ac sic aliquando etiam ad hominem faciendum, quem numquam antea fecerat, peruenisse, non scientia, qua putant non posse quaecumque infinita conprehendi,
Abbreviated transcription (Latin):
ante om̃ia tp̃a. ⁊ ip̃os fuisse. quorũ dñs deus ẽęt qui nunquam
si dñs fuit queretur a me etim si ante omĩa tp̃a fcĩ sunt utrũ sẽpe̾
potuert ẽẽ qui fc̃i sunt Hic respondendũ forte uideatur quomͦ non
semp cum id quod ẽ om̃i tp̃e nõ incõuenient᷑ ẽẽ dicatur. Diq adeos¬
aut isti omm tp̃e fuert ut etiam añ omnia tẽpora facti sunt.si trm̃̃
A celo cepta sunt tp̃a. ⁊ illiiam erant. ante celum aut si tp̃s nõ ⁊celo
uerum et ante celum fuit nõ quidẽ in horis ⁊ dieb ⁊ mensib ⁊ añiᷤᷤ
Cam istedimentiones tpͣraliu spatior que usitate ac proprie duy
fuit. ãtq angłi exquo fãcti sunt tp̃oraliter monebant᷑ ⁊̃ ucomni tp̃e
fuert qñ quĩdẽ cum illis fea sunt tp̃a. Quis au̾t dixat nõ sempfint
creatori si semꝑ ille semp illi fuer̾t. Quomͦ etim creãti dicendi st

Expanded text:
ante omnia tempora et ipsos fuisse, quorum Deus dominus esset, qui numquam ante omnia tempora et ipsos fuisse, quorum Deus dominus esset, qui numquam nisi dominus fuit: quaeretur a me etiam, si ante omnia tempora facti sunt, utrum semper potuerint esse qui facti sunt. Hic respondendum forte uideatur: Quo modo non semper, cum id. quod est omni tempore, non inconuenienter semper autem isti omni tempore fuerunt. ut etiam ante omnia tempora facti sint; si tamen a caelo coepta sunt tempora, et illi iam erant ante caelum. At si tempus non a caelo, uerum et ante caelum fuit; non quidem in horis et diebus et mensibus et annis nam istae dimensiones temporalium spatiorufuit, atque Angeli ex quo facti sunt, temporaliter movebantur; efuerunt, quandoquidem cum illis facta sunt tempora. Quis autem dicat, Non semper fuit, unt coaeterni Creatori, si semper ille, semper illi fuerunt? quomodo etiam creati dicendi sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
est sitis significatur. dm̃ nulla necessitate nulla sue cunisqͣ utili¬
tntis indig̾entia s sola bonitate fecisse quod fcũm ẽ idest quia bo¬
po quam fc̃a ẽ inclicetur. Que bonitas si sp̃s sanctũs recte intelligi¬
tur uniu̾sa nob̾ trmitas in sius opib intimatur. Inde ẽ ciuitatis
sancte que insanctis angłis sursum ẽ ⁊ origo ⁊ informatio ⁊ beati¬
tudo. Pam si queratur unde sit. d̃s cam condidit si unde sit sapi¬
ens a deo illuminat: si uñ sit felix deo fruitur subsistens modifica¬
tur cõtemplans illustratur inherens iccundatur. ẽ udet amat
Ineternitate dei uiget in ueritate lucet. in bonitate dei gandet.
sciplinam tripartitam ẽe uoluer̃t inmo tripartitam ẽe aĩad¬
uertere potuerunt. neq enim ip̃i instituer̾t ut ita ẽẽt. s ita ẽe po¬
tius muenert.Cuius una pars appellaretur phisica altera loica

Expanded text:
est; satis significatur, Deum nulla necessitate, nulla suae cujusquam utiliest; satis significatur, Deum nulla necessitate, nulla suae cujusquam utilitatis indigentia, sed sola bonitate fecisse quod factum est, id est, quia bopropter quam facta est, indicetur. Quae bonitas si Spiritus sanctus recte intelligitur, universa nobis Trinitas in suis operibus intimatur. Inde est civitatis sanctae, quae in sanctis Angelis sursum est, et origo, et informatio, et beatitudo. Nam si quaeratur unde sit, Deus eam condidit: si unde sit sapiens, a Deo illuminatur: si unde sit felix, Deo fruitur: subsistens modificatur, contemplans illustratur, inhaerens jucundatur; est, videt, amat; in aeternitate Dei viget, in veritate Dei lucet, in bonitate Dei gaudet. sciplinam tripartitam esse voluerunt; imo tripartitam esse animaduertere potuerunt neque enim ipsi instituerunt ut ita esset. sed ita esse potius inuenerunt, cuius una pars appellaretur physica, altera logica,
Abbreviated transcription (Latin):
quanto ꝑspicatus intelligere potuerit qd̾ ꝑ angelum deus dix̃ qñ
moysen mittebat ad filios̃ isrł ego sum qui su: Capitulu. ẜm.¬
Um eni ds̃ summa essentia s̃t. hoc ẽ summe sit. ⁊ ideo ĩmutabilis
sit rebus quas exnihilo creauit ẽe dedit s nõ sũme eẽ sicut ẽ ip̃e
⁊ alus declit ẽẽ amplius aliis minus atq ita nam ẽentiar gradib
ordinauit. Sicut ẽim ab eo quod ẽ sapere nocatur sapia. Sic ab eo qd̾ ẽ
ẽẽ uccatur ẽentia. Nono quide nomine quo usi ueterẽs non sunt
latini ẜmonis auctores siam nostris ẜmonib usitationes deessẽ
etiam singne nostre quod greci appellant usi.mn. Hoc ẽim n̾bum eue
uo expressum ẽ ut diccretur ẽentia ac ꝓhoc ei natureq sũme ẽ qua fa¬
ciente sunt quecũq sunt. contraria ña nõ ẽ. nisi que nõ est. ei quippe

Expanded text:
quanto perspicacius intellegere potuerit, quod per angelum Deus dixit, quando quanto perspicacius intellegere potuerit, quod per angelum Deus dixit, quando Moysen mittebat ad filios Israel: Ego sum, qui sum. Cum enim Deus summa essentia sit, hoc est summe sit, et ideo inmutabilis sit: rebus, quas ex nihilo creauit, esse dedit, Sed non summe esse, sicut est ipse; et aliis dedit esse amplius, aliis minus, adque ita naturas essentiarum gradibus ordinauit sicut enim ab eo, quod est sapere, uocatur sapientia, sic ab eo, quod est esse, uocatur essentia, nouo quidem nomine, quo usi ueteres non sunt Latini sermonis auctores, sed iam nostris temporibus usitato, ne deesset etiam linguae nostrae, quod Graeci appellantrbo expressum est, ut diceretur essentia. Ac per hoc ei naturae, quae summe est, qua faciente sunt quaecumque sunt, contraria natura non est, nisi quae non est. Ei quippe
Abbreviated transcription (Latin):
angłi In fra uõ uł aque iste inisibiles uł malorii añgłorum᷑ mul
titũdo uł om̃iu hominu gentes. Quod si ita est noñ illic appãet
ubi facti fint angeli s ubĩ discreti. quãnis et aquas. ꝙ ꝑue̾sussime
atq impie uanitatis ẽ negent quidem frãs a deo. qm̃ nusqͣ scͥp¬
tum ẽ dixit deus fiant aque qd̾ possunt simili nanitate de terra
dicere. Musqua enim legitur dixit ds̃ fiat tra. S inquiunt scp¬
tu ẽ In principio fecit deus celum ⁊ t̾ram Illic ergo et aqua inte¬
lligenda est Ono eĩ nomine utrũq cõp̾hensum ẽ Nam ip̃ms
ẽ mare. sic̃ in psalmo legitur ⁊ ip̃e fecit illud ⁊ aridam terrã man
eius finxerunt. S hi q̃ui in nomine aquaꝵ que suꝑ celos sunt
angelos intelligi uolunt ponderib elementoꝵ monentur. ⁊ idõ
non putant aquar fluudam grauemq nãm ĩ superiorib mũ¬
di locis potuisse constiti. qui sẽcundum rationes suas sup̃i hoĩe

Expanded text:
ur, infra vero vel aquae istae visibiles, vel malorum angelorum multitudo uel omnium hominum gentes. Quod si ita est, non illic apparet ubi facti sint angeli, sed ubi discreti; quamuis et aquas, quod peruersissimae adque inpiae uanitatis est, negent quidam factas a Deo, quoniam nusquam scriptum est: Dixit Deus: Fiant aquae. Quod possunt simili uanitate etiam de terra dicere; nusquam enim legitur: Dixit Deus: Fiat terra. Sed, inquiunt, scriptum est: In principio fecit Deus caelum et terram. Illic ergo et aqua intellegenda est; uno enim nomine utrumque conprehensum est. Nam ipsius est mare, sicut in psalmo legitur, et ipse fecit illud, et aridam terram manus eius finxerunt. Sed hi, qui in nomine aquarum, quae super caelos sunt, angelos intellegi uolunt, ponderibus elementorum mouentur et ideo non putant aquarum fluuidam grauemque naturam in superioribus mundi locis potuisse constitui; qui secundum rationes suas, si ipsi hominem
Abbreviated transcription (Latin):
quo nemo melius quicqͣ facit. Pro fecto ⁊ honã uolitatẽ qua me¬
tiores ẽent nisi operante aduritorio creatoris habere non possent it
⁊cu iderit eorum uolitas hona ut im ne ad seip̃os quiminu
esant s adillum qui summe ẽ cõuertentur ngrat berenteo mlger
cent eisq participatione sapient bentro rinerẽs ound alurd oster

Expanded text:
quo nemo melius quidquam facit: profecto et bonam uoluntatem, qua mequo nemo melius quidquam facit: profecto et bonam uoluntatem, qua meliores essent, nisi operante adiutorio Creatoris habere non possent. Et cum id egit eorum uoluntas bona, ut non ad se ipsos, qui minus erant, sed ad illum, qui summe est, conuerterentur eique adhaerentes magis essent eiusque participatione sapienter beateque uiuerent: quid aliud