comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
legant. iul.scribit ocursu
ptem hebit is eii ĩsuo testõ
legauit. ¶si cluobores sit
legata quoꝵ alter br̃s insti¬
tutus sit asemet ip̃oeilega¬
tum mĩrtilit̾ uidetur. ideor
ꝙ ei a se legatum ẽ.ad colle¬
gatariũptinebit. in dedici¬
tur. si duosint hrdes.unus
exuntia alter exundec̃ĩ un¬
tus ⁊ eis fundus legatus
sit.xi.untiaꝵ br̃dem. unde¬
cim ꝑtes in fundo hĩturum
cobredem untiã.planeñ al¬
ter exlegitarus. hr̃s extite¬
rit hr̃di aquo legatũ erat re¬
lictum. nõ idcominus ꝑter
cum legatario faciet. retin
cĩ ppte legatum. ¶ suta titõ
legetur fũdum seianũ. uł
usum.f. eius sibi habeto. du
oec̃legata.⁊ mnarbitrio cius
c̃e. anuelit usũ .f. uendicare.
si ⁊ siquis ita leget. titiofũ¬
dum dolego. ut cũ ꝓp̃te hõt.¬

Expanded text:
lianus scribit concursu partem habebit is, cui in suo testamento legauit. Si duobus sit legata, quorum alter heres institutus sit, a semet ipso ei legatum inutiliter uidetur, ideoque quod ei a se legatum est ad collegatarium pertinebit. Inde dicitur, si duo sint heredes, unus ex uncia, alter ex undecim unciis, et eis fundus legatus sit, unciarium heredem undecim partes in fundo habiturum, coheredem unciam. Plane si alter ex legatariis heres extiterit heredi, a quo legatum erat relictum, non ideo minus partem collegatario faciet: retinet enim pro parte legatum. Si ita Titio legetur: 'fundum Seianum uel usum fructum eius sibi habeto', duo esse legata et arbitrio eius esse, an uelit usum fructum uindicare. Sed et si quis ita leget Titio: 'fundum do lego, ut eum pro part
Abbreviated transcription (Latin):
ea q̃ infraudẽ sint aliẽatam ⁊
itauil ait sepissime scripsit. eo¬
ꝙuirc utimur diu̾sitatis aũt
ea est rõ quotiẽ infrat̾e legis fit
alienatio. nõ ualet ꝙ factu
ẽ. in fraud̾e aũt fit cũ ꝗs semi¬
nore cintenario facit ad hoc ũ
leg̾ preceptũ eu̾tat cum alieã¬
tiõ est facta nichominꝰ centen¬
arius .c̃. non undetur infraut
leg̾ factum. s tm̃ infraudẽ pa
tromi idcirco famianouł calui¬
siano iuditio reuocabit. io qd
alienatũ est. ¶Siꝗs pluresres
sinail alienãdo minore se cẽte¬
nario fecerit.quaꝵ una reuoca¬
ta. ułõium ꝑtibo maior cente¬
nario efficitur. utrũ reuocamur
om̃s. inprata exsinguł ut cer¬
tenariũ eum faciamus. mag̾¬

Expanded text:
ata: et ita Iulianus saepissime scribit eoque iure utimur.Diuersitatis autem ea ratio est. quotiens in fraudem legis fit alienatio, non ualet quod actum est: in fraudem autem fit, cum quis se minorem centenario facit ad hoc, ut legis praeceptum euertat. at cum alienatione facta nihilo minus centenarius est, non uidetur in fraudem legis factum, sed tantum in fraudem pa Caluisiano iudicio reuocabitur id quod alienatum est.Si quis plures res simul alienando minorem se centenario fecerit, quarum una reuocata uel omnium partibus maior centenario efficitur: utrum reuocamus omnes an pro rata ex singulis, ut centenarium eum faciamus? mag
Abbreviated transcription (Latin):
tiens madat adire. certusee
an ex ĩstitutione. an ex fub¬
stitutione. ⁊ an ex testõ an
abĩtestato filius suus hrs
existat. ¶ Dũtus pat̾ uel
tutis. magis ẽ. ut si intellec¬
tu nõ eareat mitu iub̾e possit
adire h̾rditatem. ut ei iure
ems omoḋqueri possit. ꝙ
facile explicari possit scĩaa¬

Expanded text:
se an ex institutione an ex substitutione, et an testamento an ab intestato filius suus heres exsistat. Mutus pater uel tutis magis est ut, si intellectu non careat, nutu iubere possit adire hereditatem, ut ei iure eius commodum quaeri possit: quod facile explicari possit sci
Abbreviated transcription (Latin):
bo estantib fundum
mulier recipiat In ter¬
dum retinebit tma ma¬
ritus. ⁊ nich̾ restituat.
i.si nõ plus erit. quam
pportione eum retinere
optet: Int̾dum uero ⁊̃
redoet siplus ꝓcepit. q̃
eũ retiñcoportet. eadem
ꝯditio crit ⁊̃ si cũ socero.
uł cum hr̃de alt̾ utri.
dedote agatur ¶Inp̃o¬
dia aũt fructuu ꝓcipiẽ

Expanded text:
 stantibus fundum mulier recipiet: interdum retinebit tantum maritus et nihil restituet, id est si non plus erit, quam pro portione eum retinere oportet: interdum vero et reddet, si plus percepit quam eum retinere oportet. Eadem condicio erit etiam, si cum socero vel cum herede alterutrius de dote agatur. Impendi autem fructuum percipi
Abbreviated transcription (Latin):
fuus gnalit̾ legatus cẽt qd
iuris sit. drxi. ꝯmodius osti¬
tui. cũ ꝗ su ꝯditione lib̾rate̾
sticho det. ex optione suoꝵ. nõ
cogitare de sticho sicutio stat.
nõ cogitat eũ de co cin p̾sentẽ¬

Expanded text:
us generaliter legatus esset, quid iuris esset. dixi commodius constitui eum, qui sub condicione libertatem Sticho det et optionem servorum, non cogitare de Sticho, sicuti constat non cogitare eum de eo, cui praesente
Abbreviated transcription (Latin):
Iaui. Illud. aut illud. utrũ cle¬
gerit legatarius.nulloa lega¬
tanoclecto deced̾ete eo post di
mo. dig̾.ita scriptũ est.cũ ita
legatum ẽ. uestim̃ta q̃ uolet
sus dixiss. q̃ uellet.ḋinde an

Expanded text:
iarum "Illud aut illud, utrum elegerit legatarius": nullo a legatario electo decedente eo post diemo rescriptum est, cum ita legatum est: "vestimenta quae volet si is dixisset quae vellet, deinde, an
Abbreviated transcription (Latin):
chi relictasir. ⁊ ao exibendu.
cũ coapud q̃ depositef.sũt ag¬
cre potero. ⁊ cũ brde age.ut is
stichũdolego.si pãfilũnon
clegent ⁊ eidẽ titiopãfilũ. si
stichũ no clegerit. sumle est.
acsi legatũ ita fuiss.stichũti

Expanded text:
hi relicta sit, et ad exhibendum cum eo, apud quem depositae sint, agere potero et cum herede agere, ut is Stichum do lego, si Pamphilum non elegerit: eidem Titio Pamphilum, si Stichum non elegerit", simile est, atque si ita legatum fuiss
Abbreviated transcription (Latin):
tr¶Iptione legata plaçeti
noposse.an aditã hrditatẽop¬
tri ⁊ncħagi. si optaretur.
titiodata sit. reliq in cinoleg¬
atisit.cess̃te  primo mnelecti¬
one reliquoꝵ appellatione. n¬
om̃s admeuumptinent.

Expanded text:
ptione legata placet non posse ante aditam hereditatem optari et nihil agi, si optaretur. Titio data sit, reliqui Maevio legati sint, cessante primo in electione "reliquorum" appellatione o
Abbreviated transcription (Latin):
sis silegittimus qiͣ repudi¬
auerit. si qd̾e scit se brdemin¬
stitutũ credend̾ est utrũ ꝙi
repudiasse.si ignorat adne¬
utrũ ei repudiatio nocebit.
n ad testam̃tariã. qm hãc
nõ repudiauit. n adlegitiã¬

Expanded text:
si legitimus repudiauit, si quidem scit se heredem institutum, credendus est utrumque repudiasse: si ignorat, ad neutrum ei repudiatio nocebit neque ad testamentariam, quoniam hanc non repudiauit, neque ad legiti
Abbreviated transcription (Latin):
D.¶ totrario ꝗse putat
neccessariũ uolũtarius exi
putat repudiare põt.S⁊ si
certũ sit falsum nõ eẽ. ꝙ fal¬
sũ dicitur.sicut ad eũdoacq¬
rit. ita repudiãdo amittit
b̾rditatem. ¶Hrs ĩstitutus
ideꝙ legittimus si qiͣ institu¬
tus repudiauerit qiͣ legitti

Expanded text:
 contrario qui se putat necessarium, uoluntarius exisputat, repudiare potest. sed si certum sit falsum non esse, quod falsum dicitur, sicut adeundo adquirit, ita et repudiando amittit hereditatem.Heres institutus idemque legitimus si quasi institutus
Abbreviated transcription (Latin):
uidetur h̃rditas cũ inpaga¬
noꝵ test̾o sola ḃrditas. exbr¬
datione adimi nõ possit. ¶si
pat̾ a filiofa. milite ex castrẽ¬
si peculiohr̃s institutus. o¬
missa cã test̾i aliqd ex pecu¬
lio possidebit. toloue.ma. fe¬
cerit. quominꝰ possic̾ẽt. dat̃
meũ legatoꝵ actio. ¶Si mi¬
les test̾m ĩ militia fecerit codi

Expanded text:
ur hereditas, cum in paganorum testamento sola hereditas exheredatione adimi non possit.Si pater a filio familias milite ex castrensi peculio heres institutus omissa causa testamenti aliquid ex peculio possidebit doloue malo fecerit, quo minus possideret, datur in eum legatorum actio.Si miles testamentum in militia fecerit, codi
Abbreviated transcription (Latin):
litiam fcm amilite. si ĩmili¬
tia decesẜit. uire militari ua¬
lere. si militis subuicta uolũ¬
tasꝯĩanon sit.duus pius
rescripsit. ¶Siꝗs se sescribar
b̾rtem in test̃õ militis nõre¬

Expanded text:
litiam factum a milite, si in militia decesserit, iure militari ualere, si militis uoluntas contraria non sit, diuus Pius rescripsit.Si quis se scribat heredem in testamento militis, non re
Abbreviated transcription (Latin):
cogitione offerat. ⁊dicat ho¬
dieostat. de fideiomisso hodie
agamus. dicend̃ est cessare
satisdationẽ cũ possit añ de
fideiomisso ꝙͣ de satisdatioẽs¬
star¶nec nõ illa cogmitio i¬
plorãda erit.abhrde. si forte i
dicatur nõ ꝑcalũpmam sa¬
tis peti. hoc eĩ cõe est om̃ium
satisdation Gunis eĩ pu
rescripsit. cũ apudq̃satis pe¬
titur deb̾e deb̾e explorare. nũ
ꝑcalũpnam satis petat᷑. de
quare sũmatim debet cogno¬
scere.¶Siꝓcurator satisleg¬
ator desideret.si qd̾e manda¬
tũ ei sit. non h̾ebit necesse de
ratocauẽ. si crit ei satis dand̃¬

Expanded text:
cognitionem et dicat: 'hodie constet ‹d›e fideicommisso, hodie agamus', dicendum est cessare satisdationem, cum possit ante de fideicommisso quam de satisdatione constare. Nec non illa cognitio imploranda e calumniam satis peti: hoc enim commune est omnium satisdationum. diuus enim Pius rescripsit eum, apud quem satis petitur, debere explorare, num per calumniam satis petatur: de qua re summatim debet cognoscere. Si procurator satis legatorum desideret, si quidem mandatum ei sit, non habebit necesse de rato cauere, sed erit ei satisdand
Abbreviated transcription (Latin):
Si uero dubitet᷑. inmanda¬
tum sit uł. nõsit. derato ca¬
utioerit. exigenda ¶Si se
sifortedicaturegenos fite¬
iussores ẽe datos. ⁊ magis
est ut caueri nõ debeat. hoc
eĩ diuus pius rescripsit ꝑ¬
acubie luciniane. Ip̃a eni
facultatisue expesũ ferre
deb̾e q̃ minus fiderssores

Expanded text:
si uero dubitetur, an mandatum sit uel non sit, de rato cautio erit exigenda. Si semsi forte dicatur egenos fideiussores esse datos. et magis est, ut caueri non debeat: hoc enim diuus Pius rescripsit Pacuuiae Licinianae: ipsam enim facilitat‹i› suae expensum ferre debere, quae minus f
Abbreviated transcription (Latin):
pius ademiliũ equestrẽ res¬
cripsit nõdeb̾e pretorẽ sat̾is¬
dationẽ admitte. ¶Tuncañ
aditã brditatem satisdand̾
delegatus ẽ.cumad huc du¬
brum ẽ.in h̃rditas adeatur.
ceteꝵ si certũ sit repudiata
uł omissam hrditatem uel
abstẽtos necc̃ios h̾rdes. frust̃
hoc etc̃mimploratur. cum c̾̃¬
tũ sit legatum. uł fideiomis

Expanded text:
 Aemilium Equestrem rescripsit non debere praetorem satisdationem admittere. Tunc ante aditam hereditatem satisdandum de legatis est, cum adhuc dubium est, an hereditas adeatur. ceterum si certum si‹t› repudiatam uel omissam hereditatem uel ‹a›bstentos necessarios heredes, frustra hoc edictum imploratur, cum certum sit legatum uel fideicommis
Abbreviated transcription (Latin):
auł. Lex falci¬
dia lata ẽ.que pͥ¬
mocapite lib̾ar
legadi faculta¬
tem deditusq addodrã¬
tẽ.bis uebq ciues roma
rogat᷑a. test̾m facẽ uolet.i

Expanded text:
am.Lex Falcidia lata est, quae primo capite liberam legandi facultatem dedit usque ad dodrantem his uerbis: 'qui ciues Romani rogatam testamentum facere uolet
Abbreviated transcription (Latin):
¶. Placet omñe mascur¬
lũ põssẽ postumũ hrdem sci¬
pere. suic iã maritus sit. siũ
nõdum uxore dircit.nam
⁊maritus repudiare nͬro¬
r̃e põt.⁊ q nõ duxerit uxore
postea põt maritus effici¶nã
⁊ cũ maritus postumũ hrd̃ẽ
scribit. nõ utiꝙ is solus p̾u¬
mus scriptus idct᷑. q exca qͣ
ht uxorẽ einatusẽ. uł is q̃

Expanded text:
 Placet omnem masculum posse postumum heredem scribere, sive iam maritus sit sive nondum uxorem duxerit: nam et maritus repudiare uxorem potest et qui non duxit uxorem, postea maritus effici. nam et cum maritus postumum heredem scribit, non utique is solus postumus scriptus videtur, qui ex ea quam habet uxorem ei natus est, vel is q
Abbreviated transcription (Latin):
Iboł. Ideop ꝗ postumur
h̾rdem instituit. si post cuiꝰ¬
testin fc̃m mutauit. matri¬
moniũ is institutusuidet᷑.
qex postiore matrimonio

Expanded text:
io. ideoque qui postumum heredem instituit si post testamentum factum mutauit matrimonium, is institutus uidetur, qui ex posteriore matrimonio
Abbreviated transcription (Latin):
pserunt peccuniã relictam
Adalim̃ta pucroꝵ legi fala¬
dic subiectam ẽel ꝯutydone¬
is hoĩb collocetur pecui aid
curam suam rouocatuꝵ p̾si¬

Expanded text:
serunt pecuniam relictam ad alimenta puerorum Falcidiae subiectam esse et ut idoneis nominibus collocetur pecunia, ad curam suam reuocaturum praesi
Abbreviated transcription (Latin):
legauit. eiusq fidei ꝯmisit.
ut ancille testatoris. ea da¬
ret. Quero an utile fiteiomi¬
ssũ sit. ꝙ legatarius ancil
le testatoris dare iussus ẽ.
ancilla ẽ. mnͣstituere o pella¬
tur. R. nõ ꝯpelli. si nec ip̃m
legatariũ legatũ petere põ¬
ĩe. ¶nsulã. lib̾tis urriusq

Expanded text:
legavit eiusque fidei commisit, ut ancillae testatoris ea daret: quaero, an utile fideicommissum sit, quod legatarius ancillae testatoris dare iussus est.ancilla est, restituere compellatur. respondi non compelli: sed nec ipsum legatarium legatum petere posse. Insul
Abbreviated transcription (Latin):
Mirius debet ẜuoaugẽ debi.
scriptũ in p̃ris nr̃i. ⁊ patris
eius. ꝙ ita est. Cũ peculium
ut petitionẽ hãt pecunie. qͣ
se iaratiões dñi ipẽdisser
dicit. Od t̃nsi huolũtas fu¬

Expanded text:
dominus debet seruo augere debet. scriptum imperatoris nostri et patris eius, quod ita est: 'Cum peculium ut petitionem habeat pecuniae, quam se in rationem domini impendisse dicit'. quid tamen si h
Abbreviated transcription (Latin):
debe. peculio legato cede. pe¬
gasus negat Ide nerua. ⁊ cũ
gne uis domitius. filic sue
peculiũ ꝙ eius eẽt legassi. ⁊
annũ ꝙ ei solitus erat dare
biẽnio nõ dedissi. s ĩ ratioĩ
bsins ret᷑ũlissi filie se deb̾e
qnquagĩta attilicimis exi¬
stimauit. legato nõ cetͣc. ꝙ
uerũ est. qr ꝯ̃sonat rescrip̃to
¶No solu aũt ꝙ dño debetur.
peculio legato deducitur.n

Expanded text:
debere, peculio legato cederet? Pegasus negat: idem Nerua: et cum Gnaeus Domitius filiae suae peculium quod eius esset legasset, et annuum, quod ei solitus erat dare, biennio non dedisset, sed in rationibus suis rettulisset filiae se debere quinquaginta, Atilicinus existimauit legato non cedere, quod uerum est, quia consonat rescripto. Non solum autem quod domino debetur peculio legato deducitur,
Abbreviated transcription (Latin):
putamnus otineri legato
mcmi eiꝰ. peculũ. nisi aduse
ti uolutas testatoris ¶si
suus ⁊ incarii eius. lib̾i ẽe
uissi sũt. eius ꝙ peculla sua
legata sĩt. u̾ba ẜm uolũtatẽ
testatoris ex audienda sũt.¬
tinqͣ deduob seꝑatisq pecu¬
ins testatore locuto ⁊ ẜħ̾nca

Expanded text:
putamus contineri legato uicarii eius peculium, nisi aduersa sit uoluntas testatoris. Si seruus et uicarius eius liberi esse iussi sint eisque peculia sua legata sint, uerba secundum uoluntatem testatoris exaudienda, tamquam de duobus separatisque peculiis testatore
Abbreviated transcription (Latin):
necpot cĩ cresce uendicatio
pculn. ꝓhãc adiectionẽ. pla¬
ne si pponas legatariũ nac¬
douadu sus hr̃tem undicã¬
te.uti pot. h̃t ẽĩ insolidis re¬
buolutatẽ crisaliem non
teducendi.si ⁊ si dñs. remit¬
trese ẜuo ꝙ debet. uł nich fi

Expanded text:
nec enim potest crescere uindicatio peculii per hanc adiectionem. plane si proponas legatarium nacdoli aduersus heredem uindicantem uti potest: habet enim in solidis rebus uoluntatem aeris alieni non deducendi. sed et si dominus remittere se seruo quod debet uel nihi
Abbreviated transcription (Latin):
pensãdi ammo legatũ ẽct.
ea ꝙ dot̾e̾ sua ferre qͣlegaty
maluit utrũmomis hr̃des.
animcũ solũ aquolegatũ
c̃. actio ei de dote debeat. q̃ri¬
tur⁊ ulianus. meũ primi.
aquolegatũ sit actionem
dãdã putat. nã cum aũ suo
iure aut iuditio maritiꝰ
tẽta ẽẽ debeat. equũ esse eũ
aquo ei maritus aliqd ꝓ
dote legauãt usq ad q̃tita¬
tẽ legati. honus etis aliẽ
sustine̾. reliqua ꝑtedotis.

Expanded text:
ompensandi animo legatum esset eaque dotem suam ferre quam legatum maluit, utrum in omnes heredes, an in eum solum, a quo legatum est, actio ei ‹de› dote dari debeat, quaeritur.Iulianus in eum primum, a quo legatum sit, actionem dandam putat: nam cum aut suo iure aut iudicio mariti contenta esse debeat, aequum esse eum, a quo ei maritus aliquid pro dote legauerat, usque ad quantitatem legati onus huius aeris alieni sustinere reliqua parte dotis
Abbreviated transcription (Latin):
Ccũ SSi fũdus michi leget᷑.
quiaĩ falcidie ratione. ã tm̃
sit ĩuia q̃ tum ãplius ẽ in
falcidia ĩteger fundus capi¬
tur. nec soluendo sit h̃rditas
no debebatur. Uidend̾.⁊̃. si fũ¬
do ⁊ uia legato.minus ex
utroꝙ desi deret. q̃sit uic p̾¬
tĩ põt coacta ratiõediçi. ñ
doli exceptio tm̃ sartiat q̃tũ
de ẽne plus hat q̃ falcidia

Expanded text:
Si fundus mihi legetur et uia, in Falcidiae ratione, si tantum sit in uia, quantum amplius est in Falcidia, integer fundus capitur nec soluendo sit hereditas, non debebitur. uidendum etiam, si fundo et uia legato minus ex utroque desideret quam sit uiae pretium. potest coacta ratione dici non doli exceptio tantum sarciat, quantum deest, ne plus habeat, quam Falcidia
Abbreviated transcription (Latin):
iuł. Pupͥilli sciẽtia ꝯputa¬
da nõ est. tutoris eius ꝯ putã¬
da ẽ. utiꝙ ⁊ si pu̾pillo cautũ
fit. melius dicitur.rem sua
restitui pupillo. qͣ incertum
caut᷑ionis euẽtum eũ spectare.¬

Expanded text:
. Pupilli scientia computanda non est, tutoris eius computanda est: utique etsi pupillo cautum sit, melius dicitur rem suam restitui pupillo quam incertum cautionis euentum eum spectare
Abbreviated transcription (Latin):
lp̃. P lanesus scit. ꝗ aucilio
no moiget.scientia ei no no¬
cet ut pu̾ta si pupillus cũ pͥu¬
pillo egit. nã cum nicħ actũ
fit. scientia nõ nocet.

Expanded text:
 Plane si is sit qui auxilio non indiget, scientia ei non nocet, ut puta si pupillus cum pupillo egit: nam cum nihil actum sit, scientia non nocet.
Abbreviated transcription (Latin):
ẽct. tolo malo tutor factus c̾e
dicetur iuditĩ dabo. ut q̃ ti
ca res eritin tantã pecuniam
ꝯdẽpnetur. nõ semꝑ tutor ꝯu¬
enitur. nec sufficit. sisciens
auctor fuit. Ueꝵ ita demũ si
dolo malo auctor fuit. Odeĩ
si ꝯpulsus.aut metu ne ꝯpl¬
leretur auctoritatẽ acc̃õmod¬
auit. nõ ne debebit ẽe excusatꝰ.
¶Od̾ait p̾tor qͣti ca res erit m

Expanded text:
ctus esse dicetur, iudicium dabo, ut quanti ea res erit, tantam pecuniam condemnetur". Non semper tutor convenitur nec sufficit, si sciens aucto fuit, verum ita demum, si dolo malo auctor fuit. quid si compulsus aut metu, ne compelleretur, auctoritatem accommodaverit, nonne debebit esse excusatus? Quod ait praetor "quanti ea res erit",
Abbreviated transcription (Latin):
rit ita obẜuatur. ut totabonti¬
a pd̾cum ꝗ in potate fuerit itmi¬
neat¶ ⁊ mãcipatus filiuso tro¬
usiam facit impubi ꝗ se fuiu
⁊ inpot̾ate patris fuissedicit. q̃¬
rosi bõa sua ci emãcipatus ꝯfers
debeat. pauł. notat. puto. ofereno¬

Expanded text:
rit, ita obseruabitur, ut totaapud cum, qui in potestate fuerit, remaneat.Emancipatus filius controuersiam facit impuberi, qui se filium et in potestate patris fuisse dicit: quaero, si bona sua ei emancipatus conferre debeat.Paulus notat: puto conferen
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ post mort̾e patris ꝯdictio exrtitis¬
si. ip̃e hr̃et actionẽ ¶Emacipatus
filius si iniuriaꝵ hat actionẽ m¬
chil ꝯferre debet. Magis c̾iumdi
mãcipatiq minc̾e̾ non ꝯferunt
ũmus loco sit. nec indignarieo
opt᷑e si plus ꝯferãt ⁊ minus a co¬

Expanded text:
et post mortem patris condicio extitisset, ipse haberet actionem.Emancipatus filius si iniuriarum habet actionem, nihil conferre debet: magis enim uinmancipati, quia inuicem non conferunt, unius loco sint: nec indignari eos oportere, si plus conferant et minus acci
Abbreviated transcription (Latin):
inrer naturaerat. Igit̾ siue h̾rdi¬
tat̾e apatre siue legatũ accepit
cere debebit sud quo: ꝯferre. ꝯtra
q̃ sine culpa filn emãcipati post
morte patris petierũt querit̾. adi
cius detrimtum eaptinere debe¬
ant. Et pleriꝙ putat ea q̃sine cł¬

Expanded text:
in rerum natura erat. igitur siue hereditatem a patre siue legatum acceperit, cere debebit, sed id quoque conferre: contra quae sine culpa filii emancipati post mortem patris perierunt, quaeritur, ad cuius detrimentum ea pertinere debeant. et plerique putant ea, quae
Abbreviated transcription (Latin):
auo. nascat᷑ postumus bic nõ
rũpͣet ꝯtinuo patris testm̃. sᷤ
suꝑ iuxit. post mort̾e aui. iui¬
uoad huc patre.rũpet ꝙ nouꝰ
illi nũc primushrs agnasci¬
tur.ita tñ.ut nuqͣ possit si¬
ꝗdoloris ĩpatientia.uł tedi¬
ouite. mori maluit. testm̃
ilitia missus intra ãnũtestm̃¬

Expanded text:
auo nascatur postumus, hic non rumpet continuo patris testamentum: si superuixerit post mortem aui uiuo adhuc patre, rumpet, quod nouus illi nunc primum heres adgnascitur: ita tamen, ut numquam possit dudoloris inpatientia vel taedio vitae mori maluit, testameilitia missus intra annum test
Abbreviated transcription (Latin):
nuos dan uolo. q dem̃ int̾põi¬
tisnõibeidẽ stichos tubna¬
lẽ cius ⁊ lib̾os legauit. Isquor
que unius pr̃abut. dein ali
hus pret̾ suũ legͣrtu ⁊ alimẽ¬
tur. nõ posse I t̾ cũ alimta lib̾¬
tis utriusꝙ sexus reliq̃rit.arc.
uoluissi. Querostichistu¬
b̾naliꝰ lib̾is utrũ ab ħrde ĩ¬
stituto.in are.p.cibaria et
uestiaria q̃ uuuus dabat. p̃¬
stari  deberẽt .R. posse. benig¬
na uosutatis int̾prctatiõe

Expanded text:
e interpositis nominibus eidem Sticho contubernalem eius et liberos legauit hisque, quae uiuus praestabat: deinde aliohus praeter suum legatum et alimentur non posse. Item cum alimenta libertis utriusque sexus reliquerit a reuoluisset, quaero, Stichi contubernali et libertis utrum ab herede instituto an a re publica diaria et uestiaria, quae uiuus dabat, praestari deberent. respondit posse benigna uoluntatis interpretatione
Abbreviated transcription (Latin):
duas statuaslegãdo. põt in¬
deri nõ pũtasse m marmore
sestatuas legare.¶oxoam
nõ deb̾i. ¶Cui testũdineale¬
ta eẽnt. ei lectos testudincor
pedib inargẽtatos debi. laba

Expanded text:
duas statuas legando potest uideri non putasse in marmore se statuas legare. 'Uxori non deberi. Cui testudinea legata essent, ei lectos testudineos pedibus inargentatos deberi Labeo
Abbreviated transcription (Latin):
Abeo.Deres dãpnas estolu¬
tiotitio. stichũ ẜuũ meu
recdoere. uł ita illũ suũ̾mei
illi reddito casselli.ait. deb̾i.
nz id labeo inꝑbat qr q red¬
dere iubet᷑.simul⁊ dare iub¬
etur. ¶Due statue marmo¬
ree cuitã noĩatim itẽ omẽ
marmorerat legatũ. nullã
statuã marmoreã pret̾ duas
casselius pũtabã. deb̾i. offili
⁊trebatius cc̃. la beo cassellu

Expanded text:
es meus damnas esto Lucio Titio Stichum seruum meum reddere' uel ita: 'illum seruum meum illi reddito'. Cascellius ait deberi neque id Labeo improbat, quia qui reddere iubetur, simul et dare iubetur. Duae statuae marmoreae cuidam nominatim, item omne marmor erat legatum: nullam statuam marmoream praeter duas Cascellius putat deberi: Ofilius Trebatius contra. Labeo Ca
Abbreviated transcription (Latin):
di sũt. quos pat̃. f. in t̾ ur¬
banos an mia̾re solitus
sit ꝙ maxime exlibellisfa¬
milic itẽ cibarus dep̃hendi
poterit. ¶Uen.atores ⁊ auc¬
cupes. utrũ in urbanis. in
in rusticis ꝯtineãtur põt
dubitari. si dicend̃ est.ubi
pat̾ famił moraret᷑. ⁊ hos.
alebat. ibi eos miari. ¶mũ¬
liones de urbano minste¬
riosũt nisi ppopus rurest¬
re testator ços  destinatosi
hebat. ¶Eu qnatus ẽ exan¬
cilla urbana.⁊ missus inui¬
llã nutriendus in neutris
ẽẽ ꝗdã pũtant. uidramus
ne inurbams ẽẽ intelliga¬
tur. ꝙ magis placet. ¶Lecti¬
carus ẜuis legatis srde lec¬
ticariuᷤ sit ⁊ cocus accedet
lẽgito. ¶Sialu u̾ne. alu
bo ceclẽt.sẽpeĩ spẽs generi ḋ¬
rogat.si in sp̃e aut ingenẽ¬

Expanded text:
di sunt, quos pater familias inter urbanos adnumerare solitus sit: quod maxime ex libellis familiae, item cibariis deprehendi poterit. Venatores et aucupes utrum in urbanis an in rusticis contineantur, potest dubitari: sed dicendum est, ubi pater familias moraretur et hos alebat, ibi eos numerari. Muliones de urbano ministerio sunt, nisi propter opus rurestre testator eos destinatos habebat. Eum, qui natus est ex ancilla urbana et missus in villam nutriendus, interim in neutris esse quidam putant: videamus, ne in urbanis esse intellegatur, quod magis placet. Seruis lecticariis legatis si idem lecticarius sit et cocus, accedet legato. Si alii uernae, alii bus cedent: semper enim species generi derogat. si in specie aut in gene
Abbreviated transcription (Latin):
solerẽt. dicens  totũ ꝙ ẽet
relictũ marchã debi.⁊ plãcu¬
it recte. appłasse. apte legata¬
ni suc̃gestũ est.q̃dam acolo¬
nis post mortẽ patris famił.

Expanded text:
solerent: diceres totum, quod esset relictum in arca, deberi?' et pla cuit recte appellasse. a parte legatarii suggestum est quaedam a colonis post mortem patris familias
Abbreviated transcription (Latin):
D̾. Siplures sit gradus hrd̾.
⁊ scriptũ sit hrs meusdato. ad
re.sialiquos ex his noĩ.atiz
dampnare debet.
PNcrius urbanis legatis
qdam urbana mancipia ñ
locõ. s ope scparant ut licꝰ
inp̃dus rusticis sint tñ si

Expanded text:
. Si plures gradus sint heredum et scriptum sit 'heres meus dato', ad re, sed aliquos ex his, nominatim damnare debet.is urbanis legatis quidam urbana mancipia non loco, sed opere separant, ut, licet in praediis rusticis sint, tamen si
Abbreviated transcription (Latin):
stimasse. ⁊ de ꝓnepõteut dic¬
at testator.si me uiuonepos
ẽct. testm faceret põt dicere.
sime uuo filius meus dece¬
dat.tũc q ꝓnepos. c̾. ¶Nã si

Expanded text:
stimasse et de pronepote, ut dicat testator: 'Si me uiuo nepos esset, testamentum faceret, potest dicere: 'Si me uiuo filius decedat, tunc qui pronepos'.Num si
Abbreviated transcription (Latin):
D̾.Neredibĩstitutis filus
utriusꝙ sexus. singulos ro¬
gauit ut ꝗsm̃ lib̾is decedẽt.
pt̃e suam hrditatis.sororii
fr̃i ue restitue̾t. aut si fr̾ sorõ¬
ue nõ supe̾et matri sue. ⁊ bec
eclucaueritis. qitum est si
qs ex filus duosfilioꝓcrea¬
uerit.q̃uis supstites nõreli¬
q̃rit anbrdes sin fidriomis¬

Expanded text:
.Heredibus institutis filiis utriusque sexus singulos rogauit, ut qui sine liberis decederet partem suam hereditatis sorori f‹r›atriue restitueret aut, si frater sororue non esset, matri suae et haec educaueritis'. quaesitum est, si quis ex liberis duos filios procreauerit, quamuis superstites non reliquerit, an heredes eius fideicommis
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ scio ex me natum nõ ẽe
exhrs esto. hãc ex b̾rdatio¬
n̾e ita nullius mom̃ti ẽe
ait. si ꝓbetur ex eonatus.
n̾o eĩ irideri quasi filiũ ex¬
h̾rdatum ẽe cum clogium
pat̾num eũ filiũ ex ħrdare
pposuissi ⁊ ad ieciss eũ ꝓppt̾
eam cã ex hrdare qͥa ꝓ̾bat᷑

Expanded text:
 scio ex me natum non esse, exheres esto", hanc exheredationem ita nullius momenti esse ait, si probetur ex eo natus: non enim videri quasi filium exheredatum esse. cum elogium pater, cum filium exheredaret, proposuisset et adiecisset propter eam
Abbreviated transcription (Latin):
ita dixerit.ille illius filiu
liop substitutus nepos exeo
sit si interĩ moriatur filius
postumo nõ nato nepotem
tã patri q̃ auosuũ hrdem fu¬
turũ. Qd̃ si nemofilio sub¬
stitutus.⁊ ip̃e solus ĩstitu¬
tus sit. tũc qr eo tp̃r. quois
moriat᷑ certum ẽẽ incipit
nemin̾e ex eotesto hrdem fo¬
re ip̃e filuis intestato patri
br̃s existet. Sic̃ euenire soli
cũ subea ꝯditione q̃ in ip̃m
potate erit filius hrs ĩstitut
priusq̃ pareret ci moriatur.

Expanded text:
ita dixerit: "ille illius filius lioque substitutus nepos ex eo sit, si interim moriatur filius, postumo non nato nepotem tam patri quam avo suum heredem futurum. quod si nemo filio substitutus sit et solus ipse institutus sit, tunc quia eo tempore, quo is moriatur, certum esse incipit neminem ex eo testamento heredem fore, ipse filius intestato patri heres existet: sicut evenire solet, cum sub ea condicione quae in ipsius potestate erit, filius heres institutus, prius quam ei pareret, moriatur.
Abbreviated transcription (Latin):
mium.nut inꝯcubinatum
dare.Ego qdẽ ꝓbo inocubina
adĩdum ei conubiũ si patr¬
onĩi mintum deserat qppe cũ
honestrus sit patrono.libta:
Quattilicinosentio ⁊ putoso¬
las eas ĩꝯcubinatu hr̃i posse
sinemetu crimims inquas
d̾adultus teneri q̃uis sixxo¬
rem cã duxissitenetur ¶Siq
inpatroni fin̾t ꝯcubinatu d¬
tis uł ꝯtrano putocã rectefa¬
cere. qr ꝓpe nepharia ẽ huiꝰmõt
bibend̾ est. ¶Cuniscũq etati
ꝯcubinã hr̃i posse palã est m¬

Expanded text:
onium aut in concubinatum dare? ego quidem probo in concubina adimendum ei conubium, si patronum inuitum deserat, quippe cum honestius sit patrono libertam Cum Atilicino sentio et puto solas eas in concubinatu habere posse sine metu criminis, in quas de adulteriis teneri, quamuis, si uxorem eam duxisset, teneretur. Si in patroni fuit concubinatu, dtis, vel contra, non puto eam recte facere, quia prope nefaria est huiusmodi rohibendum est. Cuiuscumque aetatis concubina
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ĩ dolo ꝯcipuitur. Et aduẽ¬
fus eas ꝑsonas q̃ aliẽo iuri
subiecte sũt. noxales erunt.
tore actũ sit ⁊ interea dies
actionis exierit. aut resu¬
su capt̾a fit. om̃ia in ꝯmo¬
da ꝑ inde sustinere debet.ac

Expanded text:
et in dolum concipiuntur: et aduersus eas personas, quae alieno iuri subiectae sunt, noxales erunt. tore› actum sit et interea dies actionis exierit aut res usucapta sit, omnia incommoda perinde sustinere debet, ac
Abbreviated transcription (Latin):
tiaꝵ grã ꝯtinebit᷑.nec ea q¬
uł medicine lanaꝵ a ppłato¬
ne ꝯtinẽtur. si ⁊̃ pelles lana¬
te ꝯtinẽtur ⁊ hoc lane cedere
mamfestũ est.¶Lana lega¬
ta ⁊̃ leporinã lana. ⁊ anseri¬

Expanded text:
tinebitur. Ne ea quel medicinae, lanarum appellatione continentur. Sed et pelles lanatae contineantur? et hoc lanae cedere manifestum est. Lana legata etiam leporinam lanam et anseri
Abbreviated transcription (Latin):
textũ est. ergo aliudin lino
q̃ in lana ẽ.⁊ qde si tinctũ n¬
nũsit credolinoꝯtinebitũ.
¶Duersi colorib uidenḋ est
ꝯstabat ap̾ueteres laneap¬
pellatione u̾si coloria nõoti¬
neri.si ca omĩa uderi legata
colorum ꝯtincatur. ⁊ ego
arbitror ea q̃ tincta nõ sũt

Expanded text:
textum. ergo aliud in lino quam in lana est. et quidem si tinctum linum sit, credo lino continebitur. Uersicoloribus uidendum est. et constabat apud ueteres lanae appellatione uersicoloria non contineri, sed ea omnia uideri legata,colorum contineatur. et ego arbitror ea, quae tincta non sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
tur. ¶Quesitũ ẽ utrũ lane
appłatione ea sola ꝯtincat᷑.
q̃ neta non ẽ.an.⁊ eaq̃ neta
pellationẽ catemis extẽdi
placet. quo ad telã p̾uẽissi.

Expanded text:
tur. Quaesitum est, utrum lanae appellatione ea sola contineatur quae neta non est an et ea quae neta pellationem eatenus extendi placet, quoad ad telam peruenisset.
Abbreviated transcription (Latin):
prãrent.hoc ẽlib̾is ⁊ parc̃tib.
Uxorib nuribo ꝙ dotis nõie
legatu ¶generalit̾ aũt pa¬
rẽtes ⁊libos p̾tor excepit nec
gradus lib̾oꝵ parentũ ue en¬
umerauit. In infinitũ igit᷑
eis prãbitur. Sinecpsonas
psecutus ẽ. utrũ exinrili sexu.
an exfemineodescenderent.

Expanded text:
hoc est liberis et parentibus, uxori nuruique dotis nomine legatum.Generaliter parentes et liberos praetor excepit nec gradus liberorum parentiumue enumerauit: in infinitum igitur eis praestabitur. sed nec personas prosecutus est, utrum ex uirili sexu an ex feminino descendent.
Abbreviated transcription (French):
ño referũturad ofunationẽ
codicilloꝵ. Uelutisi ãn cap¬
tiuitatẽ qs codicillos ꝯfir.¬
mauerit.⁊ incaptiuitate co¬
dicillos scribat.nam ñoua¬
lent Ide est si alio quoquo¬
m̃oius test̾i faciendi desiei̾t
hre. ¶Pretea inillis. que

Expanded text:
n referuntur ad confirmationem codicillorum, ueluti si ante captiuitatem quis codicillos confirmauerit et in captiuitate codicillos scribat: nam non ualent. idem est, si aliquo modo ius testamenti faciendi desierit habere.Praeterea in illis, quae
Abbreviated transcription (Latin):
ditatẽ optineret. nec ẽi excep¬
tio dolimali huic nocet.⁊ abi¬
surdũ est eum cogi legata prãr
oiure. Unsi duo pret̾iti sunt
patris au ferre ꝑtẽdimidiar
cũ⁊sibic nõ petẽt.suis solus

Expanded text:
editatem optineret: nec enim exceptio doli mali huic nocet et absurdum est eum cogi legata praesto iure. unde si duo praeteriti sunt,fratris aufert partem dimidiam, cum et si hic non peteret, suus solus
Abbreviated transcription (Latin):
cipati pret̾iti debẽt institutũ
lucro affic̾e eump̃teritus iu¬
resuoñoutatur. ¶Si abuno
exfilus hr̃de institutonoĩati
alicui exlib̾is parẽtibꝙ leg¬
atũdatum sit ⁊ accepitbo. po

Expanded text:
cipati praeteriti debet institutum lucro adficere, cum praeteritus iure suo non utatur.Si ab uno ex filiis herede instituto nominatim alicui ex liberis parentibusque legatum datum sit et acceperit bo
Abbreviated transcription (Latin):
dig̾. si tutor pupillo auetem ca
admortis c̾a donationẽ acco¬
modam̃t. an tutele iuditiote¬
neatur. ⁊ait teneri eum. nã sic¬
nti testĩ factio inqt pupilłoce¬
ssa nõ est.ita nec mortis ꝗdem
cã donationes ꝑmittende sũt.
S ⁊ si nõ mortis cã donauerit
tutore auctore. id̃ iuł. scripsit.
nullos casus posse existere qbo
sine rep̾hensione tutor auctor
fit. pupillo. addimimienddecre¬
toscił. in t̾ueniente. uclutisima¬
triaut sorori que alit̾ setueri nõ
possũt. tutor alim̾ta prestit̾it.i
nam cum bõe fidei iuditiũ sit.
nemo feret inꝗt ant pupillu.
aut substitutũ eius queretes
qn ĩmo ꝑꝯtrariũ putat posse
cũ tutore agi tutele sitale offi¬
tium pret̾miẜit. ¶ Offitiotuto¬
ris incũbit ⁊̃ ration̾es actus sui
ꝯfice̾ ⁊ pupillo reddere.ceteꝵ si
no fecit aut si factas nõ exibet.
hoc nõie iuditio tutele tenebi¬
tur. ¶ Drins quo int̾rogatio

Expanded text:
 si tutor pupillo auctoritatem ad mortis causa donationem accommodaverit, an tutelae iudicio teneatur. et ait teneri eum: nam sicuti testamenti factio, inquit, pupillis concessa non est, ita nec mortis quidem causa donationes permittendae sunt. Sed et si non mortis causa donaverit tutore auctore, idem Iulianus scripsit pnullos casus posse existere, quibus sine reprehensione tutor auctor fit pupillo ad deminuendum, decreto scilicet interveniente: veluti si matri aut sorori, quae aliter se tueri non possunt, tutor alimenta praestiterit: nam cum bonae fidei iudicium sit, nemo feret, inquit, aut pupillum aut substitutum eius querentes, quin immo per contrarium putat posse cum tutore agi tutelae, si tale officium praetermiserit. Officio tutoris incumbit etiam rationes actus sui conficere et pupillo reddere: ceterum si non fecit aut si factas non exhibet, hoc nomine iudicio tutelae tenebitur. de seruis quoque interrogatio
Abbreviated transcription (Latin):
ne solum ẽẽ filiũ emancipatum
⁊nepotes in potãte duos nemi¬
nc̃ pret̾ea erlib̾is hebit emãcipa¬
tus dudiã ꝑtem hrditatis. ⁊
aliã dimidiã duo nepotes. ut qͣ¬
drãtes ferãt. Si si sit pret̾ca alius
filius cuẽiet ut filius hat dum¬
diã ptem h̾rditatis ex quonepo¬
cũ filus sus ita ut quadrãtem
hrditatis ip̃e ferat. qua quadrȧ

Expanded text:
e filium emancipatum, esse et nepotes in potestate duos, neminem praeterea ex liberis: habebit emancipatus dimidiam partem hereditatis et aliam dimidiam duo nepotes, ut quadrantes ferant. sed si sit praeterea alius filius, eveniet, ut filius habeat dimidiam partem hereditatis, ex quo nepocum filiis suis ita, ut quadrantem hereditatis ipse ferat, qua
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯtendere põt.moffitiosũ at
dicẽ. non pmittit᷑. ¶ Ile. qͥñ
rurc ft̃m ꝯtendit.nec optin¬
uit. nõ repelliturabeoꝙ me¬
rints ergoqlegatũ secutus
ita rescripsit cognatis sopho¬
romi. licet abh̃rde instituto

Expanded text:
ntendere: inofficiosum autem dicere non permittitur. Ille, qui non iure factum contendit nec optinuit, non repellitur ab eo quod meruit: ergo qui legatum secutus Pius ita rescripsit: 'cognat‹i› Sophronis licet ab herede instituto
Abbreviated transcription (Latin):
fu̾it uł q. ab intestatosiptus
nõ fuss succedere potuit. ¶Iñ¬
alim̃tis que inuentr̃e sunt
erogata. nec ẽĩ alias ħ repetũ¬
uenĩt ceteꝵ si res calũpma ca¬
ret nchil pr̃abit mulierq̃isi
nãs sit exclusus sit h̃rditate.
nã h̃rdi eius ꝗ exclusus est i¬
dandã hanc ãctione. luł.ait.
si qd̾e eius quorint̾ fuit non
tem suã relinq̃ret. Or ⁊ ħĩpu¬
tatur.mulieri ꝙ diminuta
sũt multa mb̾rditate dum
hic ꝯtẽplatione uẽtris non
attigit brditatem.

Expanded text:
fuit, uel qui ab intestato, si partus non fuisset, succedere potuit.Inalimentis, quae in uentrem sunt erogata: nec enim alias haec repetunuenit: ceterum si res calumnia caret, nihil praestabit mulier, qua‹nas sit, exclusus sit hereditate: nam heredi eius qui exclusus est dandam hanc actionem Iulianus ait, siquidem eius quoque interfuit non atem suam relinqueret. sed et hoc imputatur mulieri, quod deminuta sunt multa in hereditate, dum hic contemplatione uentris non attigit hereditatem.
Abbreviated transcription (Latin):
ffr̃. Decessit q̃ egofiliũ meum
⁊ inmea potãte ẽẽdico. Eristitĩ¬
pubes. ꝗ eũ patrẽ familias. et
ad se hr̾ditate̾ ꝓtineredicat. de¬
cretũ necessariũ ce respondit It̾
emãcipatus decessit ĩtestatosu¬
pstite filio ĩpube ꝗ se ei suumec̃
drcit. ego ꝯtendoanteemãcipa¬
tione oceptũ.atꝙideommea
potãte ẽe ⁊ bona emãcipati ad
me ꝑtinẽ. Et qde hũc filium ee
ꝯstat. Si hactenꝰ destatu eius q̃¬
ritur. q inpotate patris eiꝰ fuit

Expanded text:
 Decessit, quem ego filium meum et in mea potestate esse dico: existit impubes, qui eum patrem familias et ad se hereditatem pertinere dicat: decretum necessarium esse respondit. Item emancipatus decessit intestato superstite filio impubere, qui se ei suum esse dicit: ego contendo ante emancipationem conceptum atque ideo in mea potestate esse et bona emancipati ad me pertinere. et quidem hunc filium esse constat: sed hactenus de statu eius quaeritur, quod in potestate patris fuerit
Abbreviated transcription (Latin):
ñtũ est.an hoc fidei ꝯmissu¬
ab exnc̃o petipossit. dixiita
ita fidei ꝯmissũ reliqssi. rogo¬
eũ funḋ cui uoles.aut qbo
uoles ex familia. relinquaᷤ.
rẽ in expec̾ito fore. ꝙsitalia
uba fuissẽt petone fundus
ex primo test̾o fidei ꝯmissu.
post morte indelicet eius q
primo electus ẽ⁊ iosielecto
uno. fidei ꝯmissũ mexteꝵ nõ
ꝯferãtur ñõ ał ei ꝗclectus ẽ
fideiꝯmissũ prãndũ erit qͣz
int̾ positis cau̾tioib. funõ
cũ moreretur. sinoĩ familia
cũ effectu relin q̃retur resti¬
tui. ¶Rogo fund̃ cũ moricis
restituas exlibtis cuiuoles
qd̾aduba attinet. ip̃ius erit

Expanded text:
aesitum est, an hoc fideicommissum peti possit. dixi ita ita fideicommissum reliquisset: 'rogo fundum cui uoles aut quibus uoles ex familia relinquas', rem in expedito fore: quod si talia uerba fuissent: 'peto non fundus ex primo testamento fideicommissum post mortem uidelicet eius qui primo electus est. Et ideo si electo uno fideicommissum in exterum non conferatur, non alias ei qui electus est fideicommissum praestandum erit, quam interpositis cautionibus: 'fundum, cum morietur, si non in familia cum effectu relinqueretur, restitui'. 'Rogo, fundum cum morieris restituas ex libertis cui uoles.' quod ad uerba attinet, ipsius erit
Abbreviated transcription (Latin):
solus titius decluctionem
ptis quarte patietur.qr co
tp̃r fideiomissũ ei relictu
est. quotestator iure mili¬
tari. testarinon potint.

Expanded text:
solus Titius deductionem partis quartae patietur, quia eo tempore fideicommissum ei relictum est, quo testator iure militari testari non potuit.
Abbreviated transcription (Latin):
D. Si post diẽ legati. cedetez.
legatarius deocesẜit adhrde
suũ tranffert legatũ.Itaq
sipurũ legatum sit.exdie
mortis. dies eiuscedit. si uc̃¬
uõ post diem sint legata
relicta simili mõatꝙ im
puris dies ceclat. isi for¬
te id fuit. legatũ ꝙ. ad h̾rd̾e
nõ transit.nã huiusdies
nõ.mte cedit. ut puta si uso.

Expanded text:
. Si post diem legati cedentem legatarius decesserit, ad heredem suum transfert legatum. Itaque si purum legatum sit, ex die mortis dies eius cedit: si uero post diem sint legata relicta, simili modo atque in puris dies cedit, nisi forte id fuit legatum, quod ad heredem non transit: nam huius dies non ante cedit, ut puta si usus
Abbreviated transcription (Latin):
D. Namcum adh̾rdem nõ
trãsferatur frustra ẽ. siana
ꝗs diẽ eius cedere dixerit.i
demꝙ unio hrde defũctus
legatarius adhrdem nõ trã¬
fert. Si u̾ocum ip̃elegatan
morictur ei legetur. certũ ẽ

Expanded text:
 nam cum ad heredem non transferatur, frustra est, si ante quis diem eius cedere dixerit. Idenique vivo herede defunctus legatarius ad heredem non transfert. si vero "cum ipse legatarius morietur"
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ põt eueĩre. ne substituru
qcqͣ retineat. ułut lõge plꝰ
hãt qͣrta pat̾ne hr̃ditatis.
Od ergosmñ suffitiat pupil¬
li hrditaslegatis. cũ patris
suffecissi d̃ sũo quadrãtem
mirũ dabit substitutus. q̃

Expanded text:
uenire, ne substitutus quicquam retineat uel ut longe plus habeat quartae paternae hereditatis. quid ergo, si non sufficiat pupilli hereditas legatis, cum patris suffecisset? de suo quadrante nimirum dabit substitutus, quo
Abbreviated transcription (Latin):
h̾̃rdi neccessariũ ẽe uidebit᷑.
Seduidetar succurri deb̾e.
cũ animus litigãtis optin¬
endiuotũ. hãc opinionez
admittit. ¶Siẜuus testõi
maũmissus. an aditã hrdi¬
tatẽ cecedat. H̃rdi qdẽ pisse¬
ꝗsi uiuẽt nõ extimaret̾.na
⁊ eos q moriẽte dñoeaualit¬
udine affecti fuantut eos
nõ posse uiuẽ cͥtum ẽẽt. tñ
si postẽamoriãtur. hr̃ditati
pisse. Rsum ẽ.necaliud ĩ hi
q.subeodẽ tecto fuerũt:cu
dũs a familia necaret᷑. ¶d
uulgo d̾r.intabulis patris
⁊ filii unã falcidiã ẜuari. qͣ
potestatẽ b̃t. uidend̾ est qͣ ui
eĩ substitutus. q̃ apupillo
relicta sũt cũ filius hr̃s exti

Expanded text:
heredi necessarium esse uidebitur. sed uidetur succurri debere, cum animus litigantis et optinendi uotum hanc opinionem admittit.Si seruus testamento manumissus ante aditam hereditatem decedat, heredi quidem psi viveret, non aestimaretur? nam et eos, qui moriente domino ea valetudine affecti fuerant, ut eos non posse vivere certum esset, tamen, si postea moriantur, hereditati perisse responsum est. nec aliud in his, qui sub eodem tecto fuerunt, cum dominus a familia necaretur. Quod vulgo dicitur in tabulis patris et filii unam Falcidiam servari quam potestatem habeat, videndum est: quamvis enim substitutus quae a pupillo re
Abbreviated transcription (Latin):
ffi. bintestato factis
codicillis. relicta ⁊ postea
natus intestati.fuccessor
debebit cuicũꝙ eĩ abĩte¬
stato succesẜit. locum ha¬
bent codicilli nã unusi
caũs est. nec inter est ꝗs
succedit.dum abintesta¬
ptinent codicilli. Et ut
mam festius dicam. in¬
testato patre. fa. mortuo
nich̾ desiderant codicilli.
si uic̾e testam̃ti exibent.
testam̃to autem facto.
iis sequuntur cius.

Expanded text:
 intestato factis codicillis relicta etiam postea natus intestati successor debebit: quicumque enim ab intestato successerit, locum habent codicilli: nam unus casus est nec interest qui succedit dum intesta fecisset, pertinent codicilli. et ut manifestius dicam, intestato patre familias mortuo nihil desiderant codicilli, sed uicem testamenti exhibent: testamento autem facto ius sequuntur eius.
Abbreviated transcription (Latin):
nupsissi duceta legauerat nec ꝗ¬
cq̃ preterea ⁊ tutore eis sẽpnium
dedit is ãcognatis ⁊ appĩꝗs pu

Expanded text:
nupsisset, ducenta legauerat nec quicquam praeterea et tutorem eis Sempronium dedit: is a cognatis et a p
Abbreviated transcription (Latin):
placuit extrebellianotras¬
ferrisi ⁊ mumicipes adeas¬
ꝗb restitueretur hroitas a¬
torem eligãt. ⁊ adagendui
⁊ idexcipiendas actiones
q̃ suspectam sibĩ ẽe dixerat
restituerit.an q̃ cam hrdita¬

Expanded text:
eas placuit ex Trebelliano transferri: sed municipes adbus restituetur hereditas actorem eligant et ad agendum et ad excipiendas actiones.quam suspectam sibi esse dixerat, restituerit, an etiam eam heredita
Abbreviated transcription (Latin):
ssum fiñiam puer hac̃cep¬
it hoc ꝙiureutimur.¶Si
suosorde scripto. dñs rogat
est. cidem ẜuorestituere br¬
ditatem cum lib̾ẽẽt. utile
fideiomissũ est¶Siꝗs fili¬
um suũ exassc hrdeminsti¬
tint.⁊ codicilłquos post m¬
ortem filii apireiussit. fi¬
dei cius ꝯ̃mi sit ut si sineli¬
b̾is decesẜit. h̾roitatem su¬
am sorori sue restitueret.i
⁊ filius cum sciret ꝙ in co¬
dicillis scriptum ẽet. stic¬
hum ẜuum hrditarium.i
test̾o suolib̾m ẽe iussit here¬
des  filii pretium om̃e eius
ẜu sorori defũcti pr̃are de¬
bent lib̾tate fanore fiñs¬
uata hoc amplius ⁊ siigno¬
rassi filius codicillos apa¬
tre fc̃osnichominus hrdes

Expanded text:
n iam puer hoc acceperit, eoque iure utimur. Si servo herede scripto dominus rogatus est eidem servo restituere hereditatem, cum liber esset, utile fideicommissum est. Si quis filium suum ex asse heredem instituit et codicillis, quos post mortem filii aperiri iussit, fidei eius commisit, ut, si sine liberis decesserit, hereditatem suam sorori suae restitueret, et filius cum sciret, quod in codicillis scriptum esset, Stichum servum hereditarium testamento suo liberum esse iussit: heredes filii pretium eius servi sorori defuncti praestare debent libertate favore sui servata. hoc amplius et si ignorasset filius codicillos a patre
Abbreviated transcription (Latin):
xcisa ue. esse
dicetur. ¶Si alius.apuit.
alius recitauit. alius rescri¬
psit. om̃s medc̾m incidunt
ꝗ singula coꝵ feccrũt. ¶Hõ

Expanded text:
cisaue esse dicetur.Si alius aperuit, alius recitauit, alius descripserit, omnes in edictum incident, qui singula eorum fecerunt.Non
Abbreviated transcription (Latin):
Negant̾ sccũ ait. ut qs ad
hrdem suum utiles actiones
trasmittat si forte ante. aditi¬
oñe decesẜit. Ex ploratum ẽe de¬
bet. id circo eum no idire. ꝙ
⁊senatus ꝯsulto cdictoq. ter¬

Expanded text:
leganter Scaeuola ait, ut quis ad heredem suum utiles actiones transmittat, si forte ante aditionem decessit, exploratum esse debere idcirco eum non adire, quod senatus consulto edictoque ter
Abbreviated transcription (Latin):
rebo .po. uideamus. ⁊ magis
ẽ ne possit. rillẽ ex auctorita¬
te tutoris repudiare põt. ¶furi¬
osi curator nequaqͣ repũdiare
ius eiꝰ. ⁊ si tpr̃a largiãtur.ubi
diebo finiri possit. si repudian
eã nõ posse. uerius ẽ qr ṅõ dum
delata ẽ. nisi cum finit decreta
Rinsũ postea q̃ decreta ẽ serare¬

Expanded text:
onem, videamus. et magis est, ne possit: sed ille ex auctoritate tutoris repudiare potest. Furiosi curator nequaquam poterit rius eius, etsi tempora largiantur: ubi diebus finiri potest: sed repudiari eam non posse uerius est, quia nondum delata est, nisi cum fuerit decreta: rursum posteaquam decreta est, sera re
Abbreviated transcription (Latin):
petit.ac si priorex eonuono
fuerit. ¶ Sruidend̾est an mi
cet̃os ip̃e quo q exlusus ẽ ad¬
mittatur. ut puta filius est
inpotate delata ẽ. ei .bo. po. ex¬

Expanded text:
petit, ac si prior ex eo numero non fuerit. Sed uidendum est, an ‹in›ter ceteros ipse quoque qui exclusus est admittatur. ut puta filius est in potestate: delata est ei bono
Abbreviated transcription (Latin):
fertur. Siqs igitur ꝓximnus
cognatusdu̇ ħrdes scripti de¬
lib̾ant diẽ suu̾ obierit seq̃sqͣi
ditione ẽ ut dici debeat obsta¬
re cũ seq̃tib fiubinatus no
ẽ admittemꝰ eum ꝗ post uen¬
trẽ ꝓximus udebitur. Set
hoc̾ita demũ erit acciprendũ.
eo decuiꝰ.bo.po. agit᷑ finͣt cõce¬
ptus. nã si post mort̾en obsta¬
bit alii n ip̃e admittetur. qr
nfint ꝓrimus cogͣtus ei quo
inuonodum aĩal fui̾t. ¶ Si
qua pregna̾s decesẜit ⁊ ut̾o er¬
sextoptus sit celitus ĩ ea ꝯditi

Expanded text:
fertur. Si quis igitur proximus cognatus, dum heredes scripti deliberant, diem suum obierit, sequens condicione est, ut dici debeat obstare eum sequentibus: sed ubi natus non est, admittemus eum, qui post uentrem proximus uidebatur. sed hoc ita demum erit accipiendum, eo de cuius boptus, nam si post mortem, neque obstabit alii neque ipse admittetur, quia non fuit proximus cognatus ei, quo uiuo nondum animax fuerit.Si qua praegnas decesserit et utero exsecto partus sit editus, in ea condi
Abbreviated transcription (Latin):
Uł. Capitis dimimtionep¬
mu̾tur.cognationes q̃ padi
optione acꝗsite sũt. Igitursi
post mort̾e. u̾bigra. frĩs adop¬
tiu intra cẽtesimũdiẽad op¬
tiuus fr̃ capitediminutus

Expanded text:
um. Capitis deminutione peremuntur cognationes, quae per adoptionem adquisitae sunt. igitur si post mortem uerbi gratia fratris adoptiui intra centensimum diem adoptiuus frater capite deminutus