comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
populorũ suꝑ ipsum autẽ flori& scĩ ficatiomea.
Nihil ꝓfecto sententiȩ detrahitur auditor tamen peritior
Nequic quã impedit correctionẽ nisi consuetudo
cantantiũ. Istaergo facile &iam contempmi possunt
si quis ea cauere noluerit quae sano intellectu nihidetra¬
hunt. Atuero illud quod ait a postolus quod staltũ est
đi sapientius ost hominibus : & quod infirmum est
sententiȩ ueritatẽ sed tamen aliquis tardior aut non li¬
telleger& aut etiam ꝑuerse intelleger&. non enim tan¬
tum uiciosa locutio est inlatina linguatalis uerũ & in
ambiguitatẽ cadit ut quasi hominũ stultũ uel hominũ
infirmũ sapientius uel fostius uideatur esse qua d̃
Quamquã & illud sapientius est hominib: non car&s
ambiguo &iam si solicis mocar&. utrum enim bis ho¬
minibus ab eoquod est huic homini. anhis hominibus
ab eoquadest hoc homine dictum sit non appar& nisi
inluminatione sententiȩ. Melius itaq: ita dicitur

Expanded text:
populorum: Super ipsum floriet sanctificatio mea, populorum: Super ipsum floriet sanctificatio mea, nihil profecto sententiae detrahit. Auditor tamen peritior nec quidquam impedit correctionem, nisi consuetudo cantantium. Ista ergo facile etiam contemni possunt, si quis ea cavere noluerit, quae sano intellectui nihil detrahunt. At vero illud quod ait Apostolus, Quod stultum est Dei, sapientius est hominibus; et quod infirmum est sententiae veritatem, sed tamen aliquis tardior aut non intelligeret, aut etiam perverse intelligeret. Non enim tantum vitiosa locutio est in latina lingua talis, verum et in ambiguitatem cadit; ut quasi hominum stultum vel hominum infirmum sapientius vel fortius videatur esse quam Dei. Quanquam et illud, sapientius est hominibus, non caret ambiguo, etiamsi soloecismo caret. Utrum enim his hominibus ab eo quod est, Huic homini; an his hominibus ab eo quod est, Ab hoc homine, dictum sit, non apparet nisi illuminatione sententiae. Melius itaque dicitur,
Abbreviated transcription (Latin):
litteris uelsono enuntiatum quod ab eis qui antenos
latine locuti sunt enuntiari sol&. utrum autẽ ignoscere
producta ancorrepta testia syllaba dicatur. Non mul¬
tum curat qui peccatis suis đs̃ ut ignoscat p&it quo lib&
modo illud uerbum sonare potuerit: Quid est ergo in¬
tegritas locutionis nisi alienȩ consuetudinis conserua¬
tio loquentiũ ueterum auctoritate firmatȩ.
Sed tamen eo magis in de offenduntur homines quo in¬
firmiores sunt & cosunt infirmiores quodoctiores
uideri uolunt non rerũ scientia qua aedificamur
sed signorũ quanon inflari omnino difficile est.
Cum & ipsa rerũ scientiae sȩpe ceruicẽ erigat nisi do¬
minico reprimatur iugo. quid enim obest intellectors
quod ita scriptum est. Quae est terra in qua isti insidunt
suꝑeam sibonaest annequã & quae sunt ciuitates in
quibus ipsi in habitant in ipsis quã locutionẽ magis alienȩ
lingue eẽ arbitror quã sensum aliquẽ altiorẽ. Illud

Expanded text:
litteris vel sono enuntiatum, quo ab eis qui latine litteris vel sono enuntiatum, quo ab eis qui latine ante nos locuti sunt, enuntiari solet? Utrum enim Ignoscere producta an correpta tertia syllaba dicatur, non multum curat qui peccatis suis Deum ut ignoscat petit, quolibet modo illud verbum sonare potuerit. Quid est ergo integritas locutionis, nisi alienae consuetudinis conservatio, loquentium veterum auctoritate firmatae. 20. Sed tamen eo magis inde offenduntur homines, quo infirmiores sunt; et eo sunt infirvideri volunt, non rerum scientia qua aedificamur, sed signorum, qua non inflari omnino difficile est, cum et ipsa rerum scientia, saepe cervicem erigat, nisi Dominico reprimatur jugo. Quid enim obest intellectori, quod ita scriptusuper eam, si bona est an nequam; et quae sunt civitates in quibus ipsi inhabitant in ipsis ? Quam locutionem magis alienae linguae esse arbitror, quam sensum aliquem altiorem. Illud
Abbreviated transcription (Latin):
petenda cognitio est aut habende int̃pr&ationes eorũ
qui se uerbis nimis obstrinxerunt non quia sufficiunt
sedut exeis libestas uelerror dirigatur aliorũ qui
non magis uerba quam sententias inter p̃tandos equi
maluerunt : Nam non solũ uerba singula sed &iã locutio¬
nes saepe trans feruntur quȩ omnino inlatine lingue
usum si quis consuetudinẽ u&erum qui latine locutis ud
tenere uoluerit transire non possint quae aliquando
intellectui nihiladimunt sed offendunt tamen eos
quiplus delectentur rebus quã &iam in earũ signissua
quaedđa seruatur integritas. Nam solicismus quidicit᷑
nihilest aliud quam uerba non ea legesibi quo aptant᷑
qua aptauerunt qui priores nobis non sine auctoritate
aliqua locuti sunt utrũ enim inter homines an inter
hominibus dicatur adrerũ non ꝑtin& cognitorem.
Item barbaris mus est quid aliuo est nisi uerbũ non eis

Expanded text:
petenda cognitio est; aut habendae interpretationes eorum petenda cognitio est; aut habendae interpretationes eorum qui se verbis nimis obstrinxerunt; non quia sufficiunt, sed ut ex eis veritas vel error detegatur aliorum, qui non magis verba quam sententias interpretando sequi maluerunt. Nam non solum verba singula, sed etiam locutiones saepe transferuntur, quae omnino in latinae linguae usum, si quis consuetudinem veterum qui latine locuti sunt, tenere voluerit, transire non possunt. Quae aliquando intellectui nihil adimunt, sed offendunt tamen eos qui plus delectantur rebus, cum etiam in earum signis sua quaedam servatur integritas. Nam soloecismus qui dicitur, nihil aliud est quam cum verba non ea lege sibi coaptantur, qua coaptaverunt qui priores nobis non sine auctoritate aliqua locuti sunt. Utrum enim Inter homines, an, Inter hominibus dicatur, ad rerum non pertinet cognitorem. Item barbarismus quid aliud est, nisi verbum non eis
Abbreviated transcription (Latin):
signo inaliam pastem raptus errauit: & talia qui¬
dem non obscura sed falsa sunt quorũ alia conditioẽ.
Non enim intellegendos sed emendandos tales codices
potius p̃cipiendum est. Hinc est &iam illud qm̃¬
non intellexerunt eẽ plantatione sed uitu lamina
inter prȩtatisunt. quierror tam multos codices
p̃occupauit ut uix inueniatur aliter scriptum.
& tamen sententia manifestissima est quia clarescit
consequentibus uerbis. Namq: adulter inȩplanta¬
tionis nondabunt radices altas conuenientius dicit᷑.
quã uitulamina quȩ pedib: interra ingrediuntur
nonherent radicibus. hanc trans lationẽ Ineo lo co
tentia quã plures interp̃tes ꝓsuaquisq facultate atque
iudicio conantur eloqui non appar& nisi in ea lingua
inspiciatur quam inter p̃tantur : & plerumq: a sensu
Auctoris deuius aberrat interpres si non sit doctissimꝰ
aut linguarũ illarũ ex quibus inlatinã scripturã ꝑuenit

Expanded text:
signo in aliam partem raptus erravit. Et talia quisigno in aliam partem raptus erravit. Et talia quidem non obscura, sed falsa sunt: quorum alia conditio est; non enim intelligendos, sed emendandos tales codices potius praecipiendum est. Hinc est etiam illud, quonon intellexerunt esse plantationes, et vitulamina interpretati sunt: qui error tam multos codices praeoccupavit, ut vix inveniatur aliter scriptum; et tamen sententia manifestissima est, quia clarescit consequentibus verbis: namque, Adulterinae plantationes non dabunt radices altas , convenientius dicitur quam, vitulamina, quae pedibus in terra gradiuntur, et non haerent radicibus. Hanc translationem in eo loco tentia, quam plures interpretes pro sua quisque facultate atque judicio conantur eloqui, non apparet, nisi in ea lingua inspiciatur quam interpretantur; et plerumque a sensu auctoris devius aberrat interpres, si non sit doctissimus: aut linguarum illarum, ex quibus in latinam Scriptura pervenit,
Abbreviated transcription (Latin):
ase interp̃tes fieri ut nonse aliqua uicinitate con¬
tingant. ergo qm̃ intellectus inspeciȩ sempiter naẽ.
fides uero inrerũ temporaliũ quibusđa cunalibus
quasi lacte alit par uulos. Nunc autẽ ꝑ fidẽ ambu¬
lamus non ꝑspeciem . nisi autẽ perfidẽ ambulaue¬
rimus adspeciem ꝑuenire non possum̃. que nontran¬
sit sed ꝑman& per intellatũ purgatũ nobis cohe¬
rentibus ueritati. ꝓpterea illeait. nisi credideri¬
tis non ꝑmanebitis. Ille autẽ nisi credideritis non in¬
tellegitis. & exambiguo lingue p̃cedentis plerũq
interpres fallitur cui nombene nota sententia est¬
& eam significationẽ trans fest quae a sensus scrip¬
turis poenitus aliena est. sicut quiđã codices habent
acuti pedes eorũ ad effandenđũ sanguinẽ. o⁊Nc
enim & acutũ apud grecos & uelocem significat. Ille
ergo uidit sententiã qui transtulit ueloces pedeseoꝵ
adeffundendũ sanguinẽ: Ille autẽ alius ancipiti

Expanded text:
a se interpretes fieri, ut non se aliqua vicinitate cona se interpretes fieri, ut non se aliqua vicinitate contingant. Ergo, quoniam intellectus in specie sempiterna est, fides vero in rerum temporalium quibusdam cunabulis quasi lacte alit parvulos; nunc autem per fidem ambulamus, non per speciem ; nisi autem per fidem ambulaverimus, ad speciem pervenire non poterimus quae non transit, sed permanet, per intellectum purgatum nobis cohaerentibus veritati: propterea ille ait, Nisi credideritis, non permanebitis; ille vero, Nisi credideritis, non intelligetis. 18. Et ex ambiguo linguae praecedentis plerumque interpres fallitur, cui non bene nota sententia est, et eam significationem transfert, quae a sensu scriptoris penitus aliena est: sicut quidam codices habent, Acuti pedes eorum ad effundendum sanguinem; ὀξὺς enim et acutum apud Graecos, et velocem significat. Ille ergo vidit sententiam, qui transtulit, Veloces pedes eorum ad effundendum sanguinem ; ille autem alius ancipiti
Abbreviated transcription (Latin):
tuam nedes pexeris uterq: sibim & inuicem ad testatus ẽ.
Namq: alter ex altero exponitur quia & caro possit
accipi propriȩ ut corpus suum quisq: nedispicer&
seputar& ammonitũ & domesticis eministrans latẽ
conlato inter p̃tum sensu ꝓbabilior occurrit senten¬
tia propriȩ de con sanguineis non despiciendis esse
p̃ceptum. qm̃ domesticos semis cũ ad carnẽ r&uleris
consanguinei potissimũ occurrunt. Vnde esse arbitror
illud apostoli quod ait . si quomodo adȩmulationẽ ad¬
ducere potuero carnẽ meã ut saluos faciã aliquos
ex illis id est ȩmulando eos quicrediderant & ipsi
crederent: Carnẽ enim suam dixit iudȩos propter
consanguinitatem. Item illud eiusde esaiȩ nisi crede
deritis non ꝑmanebitis. Quis horum uerba secutussĩ.
nisi exemplaria linguȩ p̃cedentis legatur incertũ ẽ
Sed tamen ex utroq magnũ aliquid insinuatur sci¬
enter legentibus. Difficile est enim ita diuersos

Expanded text:
tuam ne despexeris : uterque sibimet invicem attestatus est. tuam ne despexeris : uterque sibimet invicem attestatus est. Namque alter ex altero exponitur, quia et caro posset accipi proprie, ut corpus suum quisque ne despiceret, se putaret admonitum; et domestici seminis translate, collato interpretum sensu, probabilior occurrit sententia proprie de consanguineis non despiciendis esse praeceptum, quoniam domesticos seminis cum ad carnem retuleris, consanguinei potissimum occurrunt; unde esse arbitror illud Apostoli quod ait, Si quo modo ad aemulationem adducere potuero carnem meam, ut salvos faciam aliquos ex illis ; id est, ut aemulando eos qui crediderant, et ipsi crederent. Carnem enim suam dixit Judaeos, propter consanguinitatem. Item illud ejusdem Isaiae prophetae,deritis, non permanebitis : quis horum verba secutus sit, nisi exemplaria linguae praecedentis legantur, incertum est. Sed tamen ex utroque magnum aliquid insinuatur scienter legentibus. Difficile est enim ita diversos
Abbreviated transcription (Latin):
rũ quae in sensũ alterius linguȩ ꝑ int̃ pretationẽ tran¬
sire non possint & hoc maxime inter iactionib: accedit
quae uerba motũ animi significant potius quã senten¬
tiȩ concepte ullam pasticulã. Nam & haccduo talia eẽ
ꝑhibentur dicunt enim racha indignantis esse uocẽ
Osanna laetantis sed non propt̃ haec pauca quae notare
atq interrogare facillimũ est. sed propter diuersita¬
tes ut dictum est int̃pr&um illarũ linguarũ est
cognitione: cessaria: quienim scripturas exhebrea
inter p̃tes nullo modo. ut enim cuiq primis fidei tem¬
poribus inmanusuenit codex grecus & aliquantũ
facultatis sibi utriusq linguȩ habere uidebatur
intellegentiã quã in pediuit . si modo legentes non sint
neglegentes Nam non nulla obscuriores sententias
pluriũ codicũ sepe manifestauit inspectio sicut illud
esaiȩ proph&ȩ unus interpres ait & domesticos
seministui nedes pexeris. Alius autem ait & carnẽ

Expanded text:
pretationem transire non possint. Et hoc maxime interjectionibus accidit, quae verba motum animi significant potius, quam sententiae conceptae ullam particulam; nam et haec duo talia esse perhibentur: dicunt enim Racha indignantis esse vocem, Hosanna laetantis. Sed non propter haec pauca, quae notare atque interrogare facillimum est, sed propter diversitates, ut dictum est, interpretum, illarum linguarum est cognitio necessaria. Qui enim Scripturas ex hebraeinterpretes nullo modo. Ut enim cuique primis fidei temporibus in manus venit codex graecus, et aliquantulum facultatis sibi utriusque linguae habere videbatur, intelligentiam, quam impedivit, si modo legentes non sint negligentes. Nam nonnullas obscuriores sententias plurium codicum saepe manifestavit inspectio, sicut illud Isaiae prophetae unus interpres ait, Et domesticos seminis tui ne despexeris; alius autem ait, Et carnem
Abbreviated transcription (Latin):
uocant: trans lata sunt cum ipseres quas propriis uer¬
bis significamus ad aliquio aliud significandũ usur¬
pantur: sicut dicimus bouem : & ꝑ hasduas syllabas
intellegimus pecus quod isto nomine appellari sol& :
sedrursus ꝑ illud pecus intellegimꝰ euangelistam:
quẽ significauit scriptura inter p̃tante apostolo
dicens bouem triturantẽ non in frenabis: contraigno¬
ta signa propria magnũ remediũ. Remedium est
linguarũ cognitio. & latine quidem linguȩ homines
quos nunc instruendo suscepimus duabus aliis ad
scripturarũ diuinarũ cognitionẽ opus habent.
hebrea scilic& & greca ut ad exemplaria p̃cedentia
recurratur siquã dubitationẽ ad tulerit latinorũ
interp̃tũ infinita uarietas quã quam ad hebrea
uerba non interpretata sepe inueniamus in libris
sicut amen & alleluia & racha &osanna & siquas
alia quorũ pastim propter sanctiorẽ auctoritatẽ

Expanded text:
vocant. Translata sunt, cum et ipsae res quas propriis vervocant. Translata sunt, cum et ipsae res quas propriis verbis significamus, ad aliud aliquid significandum usurpantur: sicut dicimus bovem, et per has duas syllabas intelligimus pocus quod isto nomine appellari solet; sed rursus per illud pecus intelligimus evangelistam, quem significavit Scriptura, interpretante Apostolo, dicens, Bovem triturantem non infrenabis ta signa propria magnum remedium est linguarum cognitio. Et latinae quidem linguae homines, quos nunc instruendos suscepimus, duabus aliis ad Scripturarum divinarum cognitionem opus habent, hebraea scilicet et graeca; ut ad exemplaria praecedentia recurratur, si quam dubitationem attulerit latinorum interpretum infinita varietas. Quanquam et hebraea verba non interpretata saepe inveniamus in libris, sicut Amen, et Alleluia, et Racha, et Hosanna, et si qua sunt alia: quorum partim propter sanctiorem auctoritatem,
Abbreviated transcription (Latin):
inuestiganda sunt quaetanto quisq: plura inuenit quan¬
tum est intellegentia capatior. In his enim quae aꝑte
inscripturis posita sunt inueniuntur illa omnia
quae continent fidẽ moresq uiuendi spẽ scilic& atque
caritatẽ . De quib: libro superiore tractauimus. tũ uero
facta quađa famili aritate cũ ipsa lingua diuinarum
scripturarũ in ea quae obscura sunt aperienda & dis¬
cutienda ꝑgendum est ut obscuriores locutiones In¬
lustrandas demanifestiorib: sumantur exempla.
& quaeđã sententiarũ cestarũ testimonia dubitatio¬
nẽ incestis auferant . Inquare memoria ual& primũ
qua esi defuerit non potest his p̃ceptis dari : Duabus
ignotis aut ambiguis signis obteguntur : sunt autẽ
signa uel propria ueltrans lata : Propria dicuntur cum
his rebus significandis adhibentur propter quas sunt
institutã sicut dicimus bouem cum intellegimus pecus
quod om̃s nobiscum latine linguȩ homines hoc nomine

Expanded text:
investiganda sunt: quae tanto quisque plura invenit, quaninvestiganda sunt: quae tanto quisque plura invenit, quanto est intelligentiae capacior. In iis enim quae aperte in Scripturis posita sunt, inveniuntur illa omnia quae continent fidem, moresque vivendi, spem scilicet atque charitatem, de quibus libro superiore tractavimus. Tum vero, facta quadam familiaritate cum ipsa lingua divinarum Scripturarum, in ea quae obscura sunt aperienda et discutienda pergendum est, ut ad obscuriores locutiones illustrandas de manifestioribus sumantur exempla, et quaedam certarum sententiarum testimonia dubitationem incertis auferant. In qua re memoria valet plurimum: quae si defuerit, non potest his praeceptis dari. CAPUT X.ignotis, aut ambiguis signis obteguntur. Sunt autem signa vel propria, vel translata. Propria dicuntur, cum his rebus significandis adhibentur, propter quas sunt instituta; sicut dicimus bovem, cum intelligimus pecus, quod omnes nobiscum latinae linguae homines hoc nomine
Abbreviated transcription (Latin):
Deinde quattuor ꝓph&ȩ sunt maiorũ uolum inum
ȩsaias hieremias daniheb ez echiel. his qua¬
draginta quattuor libris testamenti ueteris
terminatur auctoritas. Noui autẽ : quattuor
librorũ euangelii. secundũ mattheũ. secundũ
marcũ secundũ lucã secundũ iohannẽ. Quat¬
tuor decim epistolis a postolipauli. Ad roma¬
nos ad corinthios ducbus ad galatas. adephe¬
sios ad philippenses ad thessa lonicenses duab:
ad colo senses adtimotheũ duabus. adtitum
adphilimonẽ adhebreos. petriduabus tribus
io hannis. una iude & una ia cobi Actibus a posto¬
pietate mansueti quaerunt uoluntatẽ đi cuius operis
& laboris. prima obseruatio est ut diximus nosse istos
libros & sinondũ ad intellectũ legendo. tamen uel
mandare memoriae uel omnino incognitos non ha¬
bere: deinde illa quae in eis aꝑte posita sunt uel p̃cepta
uiuendi uel regule credendi sollestius diligentiusq

Expanded text:
deinde quatuor Prophetae sunt majorum voluminum, deinde quatuor Prophetae sunt majorum voluminum, Isaias, Jeremias, Daniel, Ezechiel. His quadraginta quatuor libris Testamenti Veteris terminatur auctoritas: Novi autem, quatuor libris Evangelii, secundum Matthaeum, secundum Marcum, secundum Lucam, secundum Joannem; quatuordecim Epistolis Pauli apostoli, ad Romanos, ad Corinthios duabus, ad Galatas, ad Ephesios, ad Philippenses, ad Thessalonicenses duabus, ad Colossenses, ad Timotheum duabus, ad Titum, ad Philemonem, ad Hebraeos; Petri duabus; tribus Joannis; una Judae, et una Jacobi; Actibus Apostopietate mansueti, quaerunt voluntatem Dei. Cujus operis et laboris prima observatio est, ut diximus, nosse istos libros, etsi nondum ad intellectum, legendo tamen vel mandare memoriae, vel omnino incognitos non habere. Deinde illa quae in eis aperte posita sunt, vel praecepta vivendi, vel regulae credendi, solertius diligentiusque
Abbreviated transcription (Latin):
neq: inter se conectuntur. sicut est iob. & tobias
& hester & iudith & machabeorũ libriduo.
& hesdreduo quimagis sub sequi uidentur ordi¬
natam illam historiã usque ad regnorũ ł para lipeme¬
non terminatam. deinde proph&ae in quibus dauid
unus liber psalmorũ & salo monis tres. ꝓuerbiorun
cantici canticorũ & ecclesiastes Nam illiduo libri
unus quis apientia Alius quieccles i asticus inscribitur.
dequadam similitudine salomonis eẽ dicuntur.
Nam iesus siracheos conscripsisse constantissi me
ꝑ hibetur. Quitam̃ qm̃ in auctoritate recipi meru¬
erunt inter proph&icos numerandi sunt. Reli¬
qui sunt eorũ libri qui propriae proph&ae ap¬
pellantur. Duod ecim proph& arũ libri singuli
qui conexi sibi m& qm̃ num quã seuincti sunt
pͥuno habentur quorũ proph&arũ nomin a sunt
haec osee iohel amos abdias ionas micheas naum
abacuc. sophonias aggeus ⁊ accharias malachias

Expanded text:
neque inter se connectuntur, sicut est Job, et Tobias, neque inter se connectuntur, sicut est Job, et Tobias, et Esther, et Judith, et Machabaeorum libri duo, et Esdrae duo, qui magis subsequi videntur ordinatam illam historiam usque ad Regnorum vel Paralipomenon terminatam: deinde Prophetae, in quibus David unus liber Psalmorum; et Salomonis tres, Proverbiorum, Cantica canticorum, et Ecclesiastes. Nam illi duo libri, unus qui Sapientia, et alius qui Ecclesiasticus inscribitur, de quadam similitudine Salomonis esse dicuntur: nam Jesus Sirach eos conscripsisse constantissime perhibetur, qui tamen quoniam in auctoritatem recipi meruerunt, inter propheticos numerandi sunt. Reliqui sunt eorum libri, qui proprie Prophetae appellantur, duodecim Prophetarum libri singuli, qui connexi sibimet, quoniam nunquam sejuncti sunt, pro uno habentur: quorum Prophetarum nomina sunt haec, Osee, Joel, Amos, Abdias, Jonas, Michaeas, Nahum, Habacuc, Sophonias, Aggaeus, Zacharias, Malachias:
Abbreviated transcription (Latin):
canonicis ut eas quae ab omnibus accipiuntur ec lesis
catholicis p̃ponat eis quas quida non accipiunt
Ineis uero quae non accipiuntur ab omnib p̃ponat
eas quas plures grauioresq accipiunt eis quas pau¬
cioros minorisq: auetoritatis ecdesiȩ tenent
Si autẽ alias inuenerit a plurib: alias a grauioribis
haberi quam quã hoc inuenire non possit aequales
tamen auctoritatis eas habendas puto. Totus autẽ
ca non scripturarũ : inquo istam considerationẽ
uersanđa dicimus his libris contin&ur: quinque
morseos id est genesi exodi. leuitico numeris
deutero nomio. & uno libro iesunaue: uno iudicũ
uno libello qui appellatur ruth. quimagis ad reg¬
norũ principium uidetur ꝑtinere. Deindequat¬
tuor regnorũ & duobus parali pomenon: Non con¬
sequentibus sed quasi alatere adiunctis simulque
ꝑgentibus haec est historia quae sibim & adnexa
tempora contin& atq: ordinẽ rerũ. Sunt aliae
tam quã exdiuerso ordine quaeneq: huic ordini

Expanded text:
canonicis, ut eas quae ab omnibus accipiuntur Ecclesiis catholicis, praeponat eis quas quaedam non accipiunt: in eis vero quae non accipiuntur ab omnibus, praeponat eas quas plures gravioresque accipiunt, eis quas pauciores minorisque auctoritatis Ecclesiae tenent. Si autem alias invenerit a pluribus, alias a gravioribus haberi, quanquam hoc facile invenire non possit, aequalis tamen auctoritatis eas habendas puto. 13. Totus autem canon Scripturarum, in quo istam considerationem versandam dicimus, his libris continetur: Quinque Moyseos, id est Genesi, Exodo, Levitico, Numeris, Deuteronomio; et uno libro Jesu Nave, uno Judicum, uno libello qui appellatur Ruth, qui magis ad Regnorum principium videtur pertinere; deinde quatuor Regnorum, et duobus Paralipomenon, non consequentibus, sed quasi a latere adjunctis simulque pergentibus. Haec est historia, quae sibimet annexa tempora continet, atque ordinem rerum: sunt aliae tanquam ex diverso ordine, quae neque huic ordini,
Abbreviated transcription (Latin):
tam ceruicẽ laqueis erroris inserere : Huic autẽ obserua
figuratam uelimus accipere : De monstrandus est igitur
primus modus inueniendae locutionis: propria nean fi¬
guratasit : &iste omnino modus est ut quic quid in sermone
diuinoneq ad morũ honestatem neq ad fidei ueritatẽ
ꝓprie referri potest figuratũ esse cognoscas: Morum
honestas ad diligenđũ dm̃ & proximũ fidei ueritas ad cog
non conscientia propria quẽ ad modũ sesentit ad dilec¬
tionẽ di & proximi cognitionẽq proficere : De quibus
omnibus : primo libro dictum est: Sed qm̃ prodiue est
humanũ genus non ex momentis ipsius libidinis sed potus
suae consu&udinis estimare peccata: sit plerumq: ut quisq
hominũ extantũ culpanda arbitratur quaesuȩ regionis
& tẽporis homines uituperare atq: đanare consueuerant:

Expanded text:
tam cervicem laqueis erroris inserere. CAPUT X.-- Utam cervicem laqueis erroris inserere. CAPUT X.-- Ufiguratam velimus accipere. Demonstrandus est igitur prius modus inveniendae locutionis, propriane an figurata sit. Et iste omnino modus est, ut quidquid in sermone eque ad morum honestatem, neque ad fidei veritatem proprie referri potest, figuratum esse cognoscas. Morum honestas ad diligendum Deum et proximum, fidei veritas ad cognin conscientia propria, quemadmodum se sentit ad dilectionem Dei et proximi, cognitionemque proficere. De quibus omnibus primo libro dictum est. 15. Sed quoniam proclive est humanum genus non ex momentis ipsius libidinis, sed potius suae consuetudinis aestimare peccata, fit plerumque ut quisque hominum ea tantum culpanda arbitretur, quae suae regionis et temporis homines vituperare atque damnare consueverunt
Abbreviated transcription (Latin):
indicium nr̃ae libestatis in luxit: nec eorũ quidẽ signorum
quaeiam intellegimus operatione graui oneratisumus sed
quaeđa pauca promultis eademq factu facillima & intellec¬
tu augustissima & obseruatione cautissima. ipsedñs & a¬
postolica tradidit disciplina: Sicuti est baptisim sacram̃tũ
& celebratio corporis & sanguinis dñi : quac unus quisq cũ ꝑ¬
cipit quoreferantur imbutus agnoscitur ut ea non carnali
seruitute sed spiritali potius libestate ueneretur .: Vt autẽ
littera sequi& signa ꝓrebus quȩ his significantur accipere
seruilis infirmitatis est : Ita ut in utilit̃ signa in t̃pr&ari
male uagantis erroris est. Qui autẽ non intellegit quod
signific& signũ & tamen signũ ẽẽ intellegit : nec ipsep̃mit᷑
seruitute : Melius est autẽ uel p̃mi incognitis sed utilibus
signis : quã utiliter ea inter p̃tando aiugo seruitutis educ¬

Expanded text:
indicium nostrae libertatis illuxit, nec eorum quidem signorum, indicium nostrae libertatis illuxit, nec eorum quidem signorum, quae jam intelligimus, operatione gravi onerati sumus; sed quaedam pauca pro multis, eademque factu facillima, et intellectu augustissima, et observatione castissima ipse Dominus et apostolica tradidit disciplina: sicuti est Baptismi sacramentum, et celebratio corporis et sanguinis Domini. Quae unusquisque cum percipit, quo referantur imbutus agnoscit, ut ea non carnali servitute, sed spirituali potius libertate veneretur. Ut autem litteram sequi, et signa pro rebus quae iis significantur accipere, servilis infirmitatis est; ita inutiliter signa interpretari, male vagantis erroris est. Qui autem non intelligit quid significet signum, et tamen signum esse intelligit, nec ipse premitur servitute. Melius est autem vel premi incognitis, sed utilibus signis, quam inutiliter ea interpretando, a jugo servitutis educ
Abbreviated transcription (Latin):
non solum feruilem operationẽ subtalib: signis sed &iam
fornicationẽ uocat ad uniusdĩ cultum gentes conuesterent᷑:
Noc sub ipsis iam signis utilib: seruiturȩ : sed ex ꝑcitaturae
potius animũ in eorũ intellegentiã spiritalem: subsigno
enim seruit : qui operatur autueneratur aliquam rem
significantẽ nesciens quid signific&: Quiuero auto perat᷑
Aut ueneratur utile signũ diuinitus institutũ cuius signi¬
ficationẽ quȩ intellegit : non hoc ueneratur qđ uid&ur &
transit. sed illud potius quod alia cuncta referenda sunt
Talis autẽ homo sp̃italis & liber est &iã tempore seruitu¬
tis quo carnalib: animis nondu opost& signa illa reuelari¬
quorũ iugo edomandisunt : Tales autẽ sp̃itales erant patri¬
archȩ ac proph&ȩ om̃sq: inpopulo isrł : ꝑ quos nobis sp̃sscs̃
ipsa scripturarũ & auxilia & solatia ministrauit : Hocuero
tempore postea quã resurrectione dñ inr̃i manifestissimũ

Expanded text:
non solum servilem in operationem sub talibus signis, sed etiam non solum servilem in operationem sub talibus signis, sed etiam fornicationem vocat, ad unius Dei cultum gentes converterentur: nec sub ipsis jam signis utilibus serviturae, sed excitaturae potius animum in eorum intelligentia spirituali. Sub signo enim servit, qui operatur, aut veneratsignificantem, nesciens quid significet: qui vero aut operatur, aut veneratur utile signum divinitus institutum, cujus vim significationemque intelligit, non hoc veneratur quod videtur et transit, sed illud potius quo talia cuncta referenda sunt Talis autem homo spiritualis et liber est, etiam tempore servitutis, quo carnalibus animis nondum oportet signa illa revelariquorum jugo edomandi sunt Tales autem spirituales erant Patriarchae ac Prophetae, omnesque in populo Israel per quos nobis Spiritus sanctus ipsa Scripturarum et auxilia et solatia ministravit. Hoc vero tempore posteaquam resurrectione Domini nostri manifestissimum
Abbreviated transcription (Latin):
refestur nisi foste ut neutrũ colam : Tam enĩmibi stetua
quaclib& quãmare umuersum non estds̃ fitartam̃ alcus
demersos ẽẽ quiopera hominũ deos putant : quã qui opẽ dũ
Sed nobis unus diligendus & colendus đs p̃cipitur quisfat
haccom̃a : quorũ illi simulacra uenerontꝰ altĩquã deos
uel tam quã signa & imagines deorũ : Siergo signum
utiliter institutũ proipsare sequi cui signi ficande institu¬
tũ est carnalis est seruitus. quanto magis inutiliũ rerũ
signa instituta ꝓrebus accipere : Quaesi r&uleris adea
ipsa quȩ his significantur eisq colendis animũ obligaue¬
ris : nihilominus seruili carnali que honere atq uela
mine non carebis : Quã obrem xp̃iana libestas cosquos in¬
uenit sub signis quibus subditierant eleuatos adeas res qua¬
rum illa signa sunt liberauit : ex his factȩ sunt ecclesiȩ scõrũ
israhelitarum.: Quos autẽ inuenit subsignis inutilibus.

Expanded text:
refertur, nisi forte ut neutrum colam? tam enim mihi statua refertur, nisi forte ut neutrum colam? tam enim mihi statua quaelibet, quam mare universum, non est Deus. Fateor tamen altius demersos esse, qui opera hominum deos putant, quam qui opera Dei; sed nobis unus diligendus et colendus Deus praecipitur , qui fecit haec omnia, quorum illi simulacra venerantur, vel tanquam deos, vel tanquam signa et imagines deorum. Si ergo signum utiliter institutum pro ipsa re sequi, cui significandae institutum est, carnalis est servitus; quanto magis inutilium rerum signa instituta pro rebus accipere? Quae si retuleris ad ea ipsa quae his significantur, eisque colendis animum obligaveris, nihimine non carebis. Quamobrem Christiana libertas eos quos invenit sub signis urum illa signa sunt, liberavit. Ex his factae sunt Ecclesiae sanctorum Israelitarum. Quos autem invenit sub signis inutilibus,
Abbreviated transcription (Latin):
seq totos dedicarentđo tam quã templum nouum cuius
terrenȩ imagini. hoc est templo u&eri seruiebant: Non
onim hoc ullas ecdesias gentiũ fecisse scriptumest : quia
nontam ꝓpe inuentierant. quisi mulacra manu facta deos
interp̃tari conabantur : adereaturã colenđa uenerandaq
referebant : Quidenim prodest simulacrũ uerbi gratia
neptuni non ipsum habendũ dm̃ sedeo significari uniuersũ
mare uel &iã om̃s aquas c&eras quȩ fontib proruunt.
sicut aquodam po&a illorũ discribitur sibene recolo hta
dicente : Tuneptune pater cuitemporacana cris panti cineta
salo resonant magnus cuipp&imento : ꝓfluit oceanus & fla¬
mina crinib: errant : hacc siliqua intradulce tectoruim
sonantis lapillos quatit. Non est autẽ hominũ sedporcorũ
cibus : Nouit quid dicit : qui euangeliũ nouit: Quid ergo
mihi prodest qđ neptum simulacrũ ad illã signifieatione

Expanded text:
seque totos dedicarent Deo tanquam templum novum, cujus seque totos dedicarent Deo tanquam templum novum, cujus terrenae imagini, hoc est, templo veteri, serviebant. 11. Non enim hoc ullas ecclesias Gentium fecisse scriptum est, quia non tam prope invenit erant, qui simulacra manufacta deos interpretari conabantur, ad creaturam colendam venerandamque referebant. Quid enim mihi prodest simulacrum, verbi gratia, Neptuni non ipsum habendum Deum, sed eo significari universum mare, vel etiam omnes aquas caeteras, quae fontibus proruunt? sicut a quodam poeta illorum describitur, si bene recolo, ita dicente: Tu, Neptune pater, cui tempora cana crepanti Cincta salo resonant, magnus cui perpete mento Profluit oceanus, et flumina crinibus errant. Haec siliqua intra dulce tectorium sonantes lapillos quatita non est autem hominum, sed porcorum cibus. Novit quid dicam, qui Evangelium novit . Quid ergo mihi prodest quod Neptuni simulacrum ad illam significationem
Abbreviated transcription (Latin):
tempus reuelationis eoꝵ ueniss& ferre non potuerunt. atq
inde calumnias quod sabbato curare moliti sunt principesecorũ :
Populusq signis illis tam quã reb: astrictis non credebat dm̃
eẽ uel ađo uenisse : quia ea sicut aiudeis obseruabantur noll&
attendere : Sed qui credider ex quib: facta est prima ecclesia
hiero solimitana satis ostenderunt quanta utilitas fuerit
eomodo subpedagogo custo diri: ut signa quȩ tẽporaliter
in posita erant seruientib: ad uniusdicultũ qui fecit caelũ &terrã
opinionẽ obseruantiũ religarent᷑: Namq: illi quia proxi¬
mis sp̃italib fuer̃ in ipsi seni temporalib: & carnalibus uotis
atq: signis quãuis quomodo spiritaliter essent intellegenda
nescirent unũ tamen didicer̃ uenerari a&ernũ dm̃: tam capa¬
ces extiterunt sp̃s scĩ ut om̃a sua uenderent eorumq p̃tiũ
indigentib: distribuendũ ante a postolorũ pedes ponerea

Expanded text:
tempus revelationis eorum venisset, ferre non potuerunt ; atque tempus revelationis eorum venisset, ferre non potuerunt ; atque inde calumnias, quod sabbato curaret, moliti sunt principes eorum ; populusque signis illis tanquam rebus adstrictus, non credebat Deum esse, vel a Deo venisse, qui ea sicut a Judaeis observabantur, nollet attendere. Sed qui crediderunt, ex quibus facta est prima Ecclesia Jerosolymitana, satis ostenderunt quanta utilitas fuerit eo modo sub paedagogo custodiri, ut signa quae temporaliter imposita erant servientibus, ad unius Dei cultum, qui fecit coelum et terram, opinionem observantium religarent. Namque illi quia proximi spiritualibus fuerunt in ipsis enim temporalibus et carnalibus votis atque signis, quamvis quomodo spiritualiter essent intelligenda nescirent, unum tamen didicerant venerari aeternum Deum, tam capaces exstiterunt Spiritus sancti, ut omnia sua venderent, eorumque pretium indigentibus distribuendum, ante Apostolorum pedes ponerent ,
Abbreviated transcription (Latin):
rit uerbi gratia non intellegit nisi unũ diem deseptẽ : quicon¬
tinuo uolumine rep&untur : &cũ audierit sacri ficium
non excedit cogitatione illuo qđ fier: deuictinis paoꝵ terreniss
fructib: sol& : eademunn est miserabilis animi seruitus signa
prebus accipere : & supra creaturã corporeã oculũ mentis
adhauriendũ acernũ lumen leuare non posse: Quae tamen
seruitus in iudeoꝵ populo longe ac&erarũ gentiũ more
distabat : quando quidem rebus temporalib: it a subiugati
erant ut unus eis in omnib: cõmendar&urds̃ & quã quam
signarerũ sp̃italiũ ꝓipsis reb: obseruarent nescientes quore
ferrentur : id tamen insitum habebant qđ tali seruitute uni
omniũ quẽ non uidebant placerentđo : Quã custodiã tã quã
subpeda gogo paruulorũ fuisse scribit apostolus: &ideo qui
talib: signis ꝑtinaciter in heser̃ contemnentẽ ista dñm cũ iam

Expanded text:
rit uerbi gratia, non intellegit nisi unum diem de septem, qui Conrit uerbi gratia, non intellegit nisi unum diem de septem, qui Continuo uolumine repetuntur, et cum audierit sacrificium, non excedit cogitatione illud quod fleri de uictimis pecorum terrenisque fructibus solet. ea demum est miserabilis animae seruitus, Signa pro rebus accipere et supra creaturam corpoream oculum mentis ad hauriendum aeternum lumen leuare non posse. Quae tamen seruitus in ludaeo populo longe a ceterarum gentium more distabat, quando quidem rebus temporalibus ita subiugati erant. ut unus in eis omnibus commendaretur deus. et quamquam signa rerum spiritalium pro ipsis rebus obseruarent, nescieferrentur, id tamen insitum habebant, quod tali servitute uni omnium, quem non videbant, placerent Deo. Quam custodiam tanquam sub paedagogo parvulorum fuisse scribit Apostolus . Et ideo qui talibus signis pertinaciter inhaeserunt, contemnentem ista Dominum, cum jam
Abbreviated transcription (Latin):
uerbis quantũ ad libros diuinarũ scripturarũ ex pectat quã
non autcircũ stantia ipsa sermonis qua cognoscitur scriptoꝵ
intentio aut interp̃tũ conlatio aut p̃caedentis linguȩ soluat
inspectio: sed uerborũ trans latorũ ambiguitas. dequibus
deinceps loquendũ est : non mediocrẽ curam industriam que
desiderat : Nam in principio cauendũ est nefiguratã locutio¬
nẽ ad litterã accipias : & ad hoc enim ꝑtin& qđ at apostolus
littera occidit sp̃s autẽ uiuificat: Cũ enim figurate dictum
sic accipiatur tam quã ꝓpriedictum sit : carnaliter saptur
Neq ullamors animȩ congruentius appellatur : quãcũ id
&iã qđ in eabestiis antecellit: hoc est intellegentia carnis
subicitur : sequendo litterã : Quienim sequitur lt teram:
trans lata uerba sicut ꝓpriaten& : neq illuo qđ proprio uerbo
significatur refest ad aliã significationẽ ⁊ Sedĩ sabbatũ audis¬

Expanded text:
uerbis, quantum ad libros diuinarum scripturarum spectat, quam uerbis, quantum ad libros diuinarum scripturarum spectat, quam non aut circumstantia ipsa sermonis, qua cognoscitur scriptorum intentio, aut interpretum collatio aut praecedentis linguae soluat inspectio. deinceps loquendum est, non mediocrem curam industriamque desiderant. nam in principio eauendum est, ne figuratam locutionem ad litteram accipias. et ad hoc enim pertinet quod ait apostolus: littera occidit, spiritus autem uiuificat. cum enim figurate dictum sic accipitur. tamquam proprie dictum sit, carnaliter sapitur, neque ulla mors animae congruentius appellatur, quam cum id etiam quod in ea bestiis antecellit, hoc est intellegentia, carni subicitur sequendo litteram. qui enim sequitur litteram, translata uerba. sicut propria tenet neque illud quod proprio uerbo significatur refert ad aliam significationem, sed si sabbatum audie
Abbreviated transcription (Latin):
fratres in uobis. Dubium est enim outrumo fr̃s anhos fratres:
neutrũ autẽ horum est contra fidẽ : Sed grȩca lingua hos
casus pares non hab&: & ideo illa inspecta renuntiat᷑ uocati¬
uus id est ofr̃s.: Quod si uoluiss& interpres dicere: ꝓpterea
consolationẽ habuimus fr̃s in uobis : minus seruitũ es s&
uerbis. sed minus desententia dubitar&ur autceste ad de¬
r&ur nr̃ia, Nemo enim fere ambiger& uocatiuum
easũ cẽ cum audir&: ꝓpterea consolatisumus fratres nr̃i¬
in uobis : Sediam hoc periculosius ꝑmittitur.: Ita factũ est
in illa ad corinthios : cũ ait apostolis : Cotidie morior per
urãm gloriam fr̃s : quã habeo in xp̃o iħu : Aitenim quidam
interpres: Cotdie morior ꝑ ur̃am iuro gloriã: Quia ingreco
uox iurantis manifesta est sine ambiguo sono: Rarissime
igitur & difficillime inueniri potest ambiguitas in ꝓprus

Expanded text:
fratres in uobis. dubium enim, utrum "o fratres" an "hos fratres". fratres in uobis. dubium enim, utrum "o fratres" an "hos fratres". neutrum autem horum eat contra fidem; sed graeca lingua hos casus pares non habet et ideo illa inspecta renuntiatur uocatiuus, id est "o fratres", quod si uoluisset interpres dicere: "propterea consolationem habuimus fratres, in uobis", minus seruitum esset uerbis, sed minus de sententia dubitaretur, aut certe adderetur: "nostri". nemo enim fere ambigeret uocatiuum casum esse, cum audiret: propterea consolati sumus, fratres nin uobis; sed iam hoc periculosius permittitur. ita factum est in illa ad Corinthios, cum ait apostolus: cotidie morior per uestram gloriam, fratres, quam habeo in Christo Iesu, ait enim quidam interpres: cotidie morior per uestram iuro gloriam, quia in graeco uox iurantis manifesta est sine ambiguo sono. rarissime igitur et difficillime inueniri potest ambiguitas in propriis
Abbreviated transcription (Latin):
uulgaris. utilior est significandis rebus : quã integritas
lit terata: mallem quippe cumbarbarismo dicinon est
absconditũ ate ossũ meũ : quã ut ideo ess& minus apestum
quia magis latinũ est ⁊ Sed aliquando dubius syllabae
sonus &iã uicino uerbo ad eanđe sententiã ꝑtinente diuidi¬
catur : sicut est illud apostoli. : Quaep̃dico uobis sicut p̃dixi :
qm̃ quitalia agunt regnumdĩ non possidebunt : sitantũ modo
dixis s& quȩ p̃dico uobis neq subiunxiss& sicut p̃dixi : non ni¬
si ad codicẽ p̃cedentis linguȩ recurrendũ ess& ut cognoscere¬
mus utrũ in eo quod dix̃ p̃dico producenda an corripienda
ess& media syllaba ., Nunc autẽ manifestum est ꝓducendã eẽ :
Nonenim ait sicut p̃dicaui: sed sicut p̃dixi: Non solum aut̃
istȩ : sed &iam illȩ ambiguitates quȩ non ad distinetionem
uel ad ꝓnuntiationẽ ꝑtinent : similit̃ consideran dȩsunt.:
qualis illa est ad tesa lonicenses : Propterea consolatisumis

Expanded text:
uulgaris utilior est significandis rebus quam integritas litterata. mallem quippe cum barbarismo dici: non est absconditum a te ossum meum, quam ideo esset minus apertum, quia magis latinum est. sed aliquando dubius syllabae sonus etiam uicino uerbo ad eandem sententiam pertinente diiudicatur; sicuti est illud apostoli: quae praedico uobis, sicut praedixi, quoniam qui talia agunt regnum dei non possidebunt. si tantummodo dixisset: quae praedico uobis, neque subiunxisset: sicut praedixi, non nisi ad codicem praecedentis linguae recurrendum esset, ut cognosceremus, utrum in eo quod dixit: praedico producenda an corripienda esset syllaba media. nunc autem manifestum est producendam esse. non enim ait: sicut praedicaui, sed: sicut praedixi. Non solum autem istae sed etiam illae ambiguitates, quae non ad distinctionem uel ad pronuntiationem pertinent, similiter considerandae sunt. qualis illa est ad Thessalonicenses: propterea consolati sumus
Abbreviated transcription (Latin):
quod ad ꝑcontationẽ multa responderi possunt ad interro¬
gationẽ uero aut non iut&iã : Pronuntiabitur ergoita ut
post ꝑcontationẽ quad icimus quis accusabit aduersus electosdi
illuo qđ sequitur sono interrogantis enunti&ur.: d̃s quiuistifi¬
cat: ut tacite respondeatur non : &item ꝑcontemur quis qui
condempnat : Rursusq inter rogemus : xp̃s ibs quimostuus ẽ
magis autẽ quiresur rex̃ qui est indexterađi qui& interpellat

Expanded text:
quod ad percontationem multa responderi possunt; ad interroquod ad percontationem multa responderi possunt; ad interrogationem vero, aut Non, aut Etiam. Pronuntiabitur ergo ita, ut post percontationem qua dicimus, Quis accusabit adversus electos Dei? illud quod sequitur sono interrogantis enuntietur, Deus qui justificat? ut tacite respondeatur, Non: et item percontemur, Quis est qui condemnat? rursusque interrogemus, Christus Jesus qui mortuus est, magis autem qui resurrexit, qui est in dextera Dei, qui et inter
Abbreviated transcription (Latin):
nib: diximus : eadem obseruanda sunt᷑ in ambiguis pronuntiatio¬
nibus: Nam & ipsȩ nisi lectoris nimia uitentur incuria : autre¬
gulis fidei corriguntur. aut p̃cedentis uel consequentis contextio¬
ne sermonis : Aut si neutrũ horũ adhib&ur ad correctionem :
nihilominus dubiȩ remanebunt : ut quo lib& modo lector pro¬
nuntiauerit non sit inculpa. Nisienim fides reuo c& quacre¬
dimus dm̃ non accusatorũ aduersus electos suos & xp̃m non con¬
demnaturũ electos suos: potest illud sic pronuntiari: Quis accu¬
sabit aduersus electo sđi: ut hanc interrogationẽ quasi res¬
ponsio consequatur. đs qui iustificat: &item interroge¬
tur quis qui condempnat : et respondeatur xp̃s iħs qui mor¬
tuus est: Quod credere qui a dementissimũ est : ita ꝓnuntia¬
bitur. ut ꝓcedat ꝑcontatio: sequatur inter rogatio: Inter ꝑ¬
contationẽ autẽ & interrogationẽ hocu&eres inter esse dixer̃:¬

Expanded text:
nibus diximus, eadem observanda sunt et in ambiguis pronuntiationibus diximus, eadem observanda sunt et in ambiguis pronuntiationibus. Nam et ipsae nisi lectoris nimia vitientur incuria, aut regulis fidei corriguntur, aut praecedentis vel consequentis contextione sermonis; aut si neutrum horum adhibetur ad correctionem, nihilominus dubiae remanebunt, ut quolibet modo lector pronuntiaverit, non sit in culpa. Nisi enim fides revocet, qua credimus Deum non accusaturum adversus electos suos, et Christum non condemnaturum electos suos, potest illud sic pronuntiari, Quis accusabit adversus electos Dei? ut hanc interrogationem quasi responsio subsequatur, Deus qui justificat. Et iterum interrogetur, Quis est qui condemnat? et respondeatur, Christus Jesus qui mortuus est. Quod credere quia dementissimum est, ita pronuntiabitur, ut praecedat percontatio, sequatur interrogatio. Inter percontationem autem et interrogationem hoc veteres interesse dixer
Abbreviated transcription (Latin):
quare huius rei potius habeat concupiscentiã multũ enĩ
magis optimũ inquit : quurergo eduob: conpellitur
Quia est manendi necessitas : quã ita subiecit: Manere incarne
neces sarium ꝓpteruos : Vbiautẽ neq ꝑscriptũ fidei neque
ꝑipsius sermonis textũ ambiguitas explicari potest. nihil
obest secundũ quã lib& earũ qua eostenduntur sententiam
distinguere : Veluti est illa ad corinthios Hasergo ꝓmissio¬
nes habentes Rm̃i mundemus nos ab omni inquinatione
carnis & sp̃s. perficientes scĩ ficationẽ intimoređi capite
nos nemini nocuimus : Dubium est quippe utrũ mundemus
nos abomnĩ inquinatione carnis & sp̃s. secundum illã sententiã
ut sit scã & corpore & sp̃u : anmundemus nos a b omni coinquina¬
tione carnis ut alius sit sensus & sp̃s ꝑficientes scĩ ficationẽ : inti¬
mor eđi capitenos : Tales igitur distinctionũ ambiguitates:
in potestate legentis sunt : Quaccumq autẽ deambiguis distinctio¬

Expanded text:
quare huius rei potius habeat concupiscentiam: multo enim magis optimum, inquit. cur ergo e duobus ©ompeUitur? quia est manendi necessitas, quam ita subiecit: manere ia carne necessarium propter uos. ubi autem neque praescripto fidei neque ipsius sermonis textu ambiguitas explicari potest». nihil obest secundum quamlibet earum quae ostenduntur sententiam distinguere. ueluti est illa ad Corinthios: has ergo promissiones habentes, carissimi, mundemus nos ab omni inquinatione carnis et spiritus, perficientes sanctificatndemus nos ab omni inquinatione carnis et spiritus secundum illam sententiam: ut sit sancta et corpore et, spiritu, an mundemus nos ab omni coinquinatione carnis, ut alius sit sensus: et spiritus perficient.ea sanctificationem in timore dei capite nos. tales igitur distinctionum ambiguitates in potestate legentis sunt CCLXV. DE
Abbreviated transcription (Latin):
ubiait quidergo dicemus quia gentes quȩ non sectabantur
iustitiã adp̃hender̃ iustitiam : łextus consequens non cobere¬
bit: Qualib& autẽ uoce pronunti&ur illud qđ natha nahel
dixit anatar&h. potest aliqui d boniẽe siue ad firmantis ut
illud solum adinter rogationẽ ꝑtineat qđ ait anatar&h.
siue totũ cũ dubitatione interrogantis : non uideo quo modo
discernatur : Vterq autẽ sensus fidẽ nonimpedit: Est &iã
ambiguitas in sono dubio syllabarũ : & hȩc utiq: ad ꝓnuntia¬
tionẽ ꝑtinens : Nam quod scriptum est non estabs condiũ
ate osmeum qđ fecisti in abscondito non eluc& legenti
utrũ correpta littera os ꝓnunti& an producta: Sienim
corripiat ab eo qđ sunt ossã siautẽ ꝓducat ab eo quod sunt
ora intellegitur numerus singularis. sed talia: linguas
p̃cedentis inspecatione diuidicantur : Namꝰ greco ñ stoma¬

Expanded text:
iatur: Quia gentes, quae non sectabantur justitiam, apprehenderunt justitiam, textus consequens non cobit. qualibet autem uoce pronuntietur illud quod Natauahel dixit: a Nazareth potest aliquid boni esse, sine affirmantis, ut illud solum ad interrogationem pertineat, quod ait: a Nazareth, sine totum cum interrogatione dubitantis, non uideo, quomodo discernatur; uterque autem sensus fidem non impedit. est etiam ambiguitas in sono dubio syllabarum, et haec utique ad pronuntiationem pertinens. nam quod scriptum est: non est absconditum a te os meum, quod fecisti in abscondito, non elucet legenti, utrum correpta littera os pronuntiet an producta. si enim corripiat, ab eo quod sunt ossa, si autem producat, ab eo quod sunt ora intellegitur numerus singularis. sed talia linguae praecedentis inspectione diiudicantur; nam in graeco no
Abbreviated transcription (Latin):
appar& eum eius optimi dicere sehabere concupiscentiã ut cũ
ex duob: compellatur: alterius tamen habeat concupiscentiamo:
alterius necessitatẽ : Concupiscentiã scilic& eẽ cũ xp̃o: necessi¬
tatẽ manere in carne :: Qua e ambiguitas uno consequenti uerbo
diiudicatur : quod positum est enim: Quã pasticulã qui abstu¬
lerunt interp̃tes: illa potius sententi a ducti sunt ut non solum
compelli ex duobus sed &iã duorũ habere concupiscentiã uide¬
r&ur : siergo distinguendum est: & quid eligã ignoro: con

Expanded text:
apparet eum eius optimi dicere se habere concupiscentiam, ut, cum ex duobus compellatur, alterius tamen habeat concupiscentiam, alterius necessitatem: concupiscentiam scilicet esse cum Christo, necessitatem manere in carne. quae ambiguitas uno consequenti uerbo diiudicatur, quod positum est, enim. quam particulam qui abstulerunt interpretes, illa potius sententia ducti sunt, ut non solum compelli ex duobus sed etiam duorum habere concupiscentiam uideretur. sic ergo distinguendum est: et quid eligam ig