comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
glum̃to qualitatẽ uertendã atq
mutandam quomodo afficiat᷑
indutus qui coher& indumento
suo Exeodem genere affeccio¬
nis &iã illut est quod in somnis
ꝑ imagines inludimari Sed plu¬
rimũ differ utrũ sopitis sensib
corporis sicuti sunt dormienciũ
aut ab interiore conpage turbatis
sicuti sunt furentiũ aut alio qđ.¬
ammodo alienatis sicuti sunt
diuinantiũ uel ꝓfetantium ani¬
mi intentione quandã necessi¬
tate incurrat in easq occurrunt
imagines. siue exmemoria siue
alia aliqua occultaut per quas¬
dã spiritales mixturas. similiter
sp̃alis subsantie. ansicut sanis
atq uigilantibus inter dum cõ¬
tingit ut cogitatione occupata.¬
se uoluntas auertat asensibus
atq ita formet animi aciem
uarus imaginibus rerum sensi¬
bilium. tam quã ipsa sensibilia
senciantur: Non tantũ autẽ
cum appetendo intalia uolun¬
tas intenditur fiunt istȩ in p̾ssio¬
nes imaginum sed &iã cum de¬

Expanded text:
dumenti qualitatem vertendam atque dumenti qualitatem vertendam atque mutandam, quomodo homo afficiatur indutus, qui cohaeret indumento suo. Ex eodem genere affectionis etiam illud est, quod in somnis per imagines ludimur. Sed plurimum differt, utrum sopitis sensibus corporis, sicuti sunt dormientium, aut ab interiore compage turbatis, sicuti sunt furentium, aut alio quodam modo alienatis, sicuti sunt divinantium, vel prophetantium, animi intentio quadam necessitate incurrat in eas quae occurrunt imagines, sive ex memoria, sive alia aliqua occulta vi, per quasdam spirituales mixturas similiter spiritualis substantiae; an sicut sanis atque vigilantibus interdum contingit, ut cogitatione occupata voluntas se avertat a sensibus, atque ita formet animi aciem variis imaginibus sensibilium rerum, tanquam ipsa sensibilia sentiantur. Non tantum autem cum appetendo in talia voluntas intenditur, fiunt istae impressiones imaginum; sed etiam cum de
Abbreviated transcription (Latin):
oluntas uero illa que hac
atq in illa fert & referet
aciem formandã coniungit
formatã siadinteriorẽ fantar¬
siam totã con fluxerit atq
ad presentiã corporum que cir¬
cum iacent sensibus corporis
atq abipsis sensibus corporis
animi aciem omnino auerte¬
rit atq ad eam quȩ intus cer¬
nitur imaginẽ penitus conuer¬
terit tanta offenditur simili¬
tudo speciei corporalis expresa¬
sa exmemoria. ut nec ipsa ratio
discerne sinatur utrum foris
corpus ipsũ uideatur anintus
tale aliquid cogitetur: Nam¬
& interdum homines nimia co¬
gitatione rerũ iusibiliũ uel
intellecti uel territi etiã eius¬
modi repente uouoces edider̃.
quasi reuera in mediis talibus
actionibus seupassionibus uersa¬
rentur: Et meminime audisse
a quodam quodtam expressam
& quasi solidã speciem feminei
corporis incogitando cernere so¬
leret. ut eise quasi misceri senci¬
ens &iã genitalibus flueret: Tan¬
tum habet uiriu anima incor¬
pus suum & tantum ualet adin¬

Expanded text:
oluntas vero illa quae hac atque illac fert et refert aciem formandam, conjungitque formatam, si ad interiorem phantasiam tota confluxerit, atque a praesentia corporum quae circumjacent sensibus, atque ab ipsis sensibus corporis, animi aciem omnino averterit, atque ad eam quae intus cernitur imaginem penitus converterit; tanta offenditur similitudo speciei corporalis expressa ex memoria, ut nec ipsa ratio discernere sinatur, utrum foris corpus ipsum videatur, an intus tale aliquid cogitetur. Nam interdum homines nimia cogitatione rerum visibilium vel illecti, vel territi, etiam ejusmodi repente voces ediderunt, quasi revera in mediis talibus actionibus sive passionibus versarentur. Et memini me audisse a quodam, quod tam expressam et quasi solidam speciem feminei corporis in cogitando cernere soleret, ut ei se quasi misceri sentiens, etiam genitalibus flueret. Tantum habet virium anima in corpus suum, et tantum valet ad in
Abbreviated transcription (Latin):
te quȩ tertia duo ista con¬
iungit: Ea uero quȩ oruintur
in animo ubi nõ fuer̃ sicut
fides & cetera huius modi: &¬
si aduenticia uidentur cum
doctrina inserunt᷑ non tam̃
foris posita uel foris ꝑ acta s
sic̃ illa quȩ creduntur: Sed
intus omnino in ipso animo
ẽẽ ceper̃ Fides enim nõ est
quod creditur: sed qua credi¬
tur: & illud creditur: illa cõ¬
spicitur: Tamen quia ẽẽ ce¬
pit in animo qui iam erat ani¬
mus antequã illo ista esse ce¬
piss& aduenticiũ quid dam
uidetur & in p̃teritis habebit᷑
quando succedente specie iam
ẽẽ distiterit Aliãq nunc tri¬
nitatẽ facit ꝑsuã p̾sentiam re¬
tẽpta conspecta dilecta: aliã
tunc facit & ꝑ quod dã sui
uestigiũ quod in memoria p̃¬
teriens de reliquerit sicuti iã
supra dictũ est:¬

Expanded text:
te quae tertia duo ista conte quae tertia duo ista conjungit. Ea vero quae oriuntur in animo ubi non fuerunt, sicut fides, et caetera hujusmodi, etsi adventitia videntur, cum doctrina inseruntur; non tamen foris posita vel foris peracta sunt, sicut illa quae creduntur; sed intus omnino in ipso animo esse coeperunt. Fides enim non est quod creditur, sed qua creditur: et illud creditur, illa conspicitur. Tamen quia esse coepit in animo, qui jam erat animus antequam in illo ista esse coepisset, adventitium quiddam videtur, et in praeteritis habebitur, quando succedente specie jam esse destiterit: aliamque nunc trinitatem facit per suam praesentiam, retenta, conspecta, dilecta; aliam tunc faciet per quoddam sui vestigium, quod in memoria praeteriens de reliquerit, sicut jam supra dictum est
Abbreviated transcription (Latin):
requã agnoscantur suiq co¬
gitationẽ indiscentibus gig¬
iuntur: Sunt aut̃ uel in lo¬
cis suis. uel quȩ tepore p̃teri¬
ipsa sunt sicut monumenta¬
mortuorũ. & quȩ cũq similia
uel inlitteris fide dignis sic̃
st omnis grauis & ad proban¬
de auctoritatis historia uel
iamis eoꝵ qui eã iam noue¬
runt: Eis quippe iam nota
& aliis tiq sunt noscibilia
quoꝵ scientiã p̃uener̃: & qui
ea nõ esse illis quibus nota s̃
docentibus possunt: Quȩ om̃a
&quando discuntur quandã
ficiunt trinitatẽ specie sua
quȩ noscibilis fuit &iã an¬
tequã nosceretur. ei que ad¬
iuncta cogitatione discentis
quȩ tunc ẽe incipit quando
discitur aetercia uoluntate
que utrũq cõiungit & cũ
cognita fuerint alia trinitas
dum recoluntur fit iam in¬
terius in ipso animo exhis
imaginibus: Quȩ cum dis¬
cerentur s̃ in presse in memo¬
ria & informatione cogita¬
cionis. ad ea conuerso recor¬
dantis aspectus & exuolunta¬

Expanded text:
tequam cognoscantur, suique cotequam cognoscantur, suique cognitionem in discentibus gignunt. Sunt autem vel in locis suis, vel quae tempore praeteriipsa smortuorum, et quaecumque similia: vel in litteris fide dignis, sicut est omnis gravis et approbandae auctoritatis historia: vel in animis eorum qui ea jam noverunt; eis quippe jam nota, et aliis utique sunt noscibilia, quorum scientiam praevenerunt, et qui ea nosse, illis quibus nota sunt docentibus, possunt. Quae omnia, et quando discuntur, quamdam faciunt trinitatem, specie sua quae noscibilis fuit etiam antequam nosceretur, eique adjuncta cognitione discentis quae tunc esse incipit quando discitur, ac tertia voluntate quae utrumque conjungit. Et cum cognita fuerint, alia trinitas, dum recoluntur, fit jam interius in ipso animo, ex iis imaginibus quae cum discerentur sunt impressae in memoria, et informatione cogitationis ad ea converso recordantis aspectu, et ex volunta
Abbreviated transcription (Latin):
repperibantur uel excorporibꝰ
ꝑ sensum corporis intorsus qđ¬
amodo trahebantur: Dequibꝰ.
omnibus in libro undecimo dis¬
seruimus Nec sicut fiebat uel
apparebat quando deilla scien¬
cia disserebamꝰ iam hominis
interioris opibus constituta
que distinguenda fuit asapien¬
cia unde que sciuntur uelut
aduenticia sunt in ammo siue
cogitatione istorica in lata ut
sunt infacta & dicta quȩ tẽ¬
pore ꝑ aguntur & transeunt
uel innatura rerũ suis locis
& regionibus constituta sunt
siue in ipso homine quȩ non
erat oriuntur aut aliis docen¬
tibus aut cogitationibus ꝓpri¬
is sicut fides quã plurimum
in libro tertio decimo comen
ideo bene uiuitur ut beate
in illa que diuinitus ꝓmittit᷑
in mortalitate uiuatur: hȩc
atq huuis modi habent in
tempore ordinẽ suũ in quo
nobis trinitas memorie uisio¬
nis & amoris facilius appare¬
bat: Nam quȩ dã eoꝵ preue¬
niunt cognicionẽ discentiũ:
Sunt enim cognoscibilia & an¬

Expanded text:
reperiebantur, vel ex corporibus reperiebantur, vel ex corporibus per sensum corporis introrsus quodam modo trahebantur; de quibus omnibus in libro undecimo disseruimus : nec sicut fiebat vel apparebat, quando de illa scientia disserebamus, jam in hominis interioris operibus constituta, quae distinguenda fuit a sapientia; unde quae sciuntur, velut adventitia sunt in animo, sive cognitione historica illata, ut sunt facta et dicta, quae tempore peraguntur et transeunt, vel in natura rerum suis locis et regionibus constituta sunt, sive in ipso homine quae non erant oriuntur, aut aliis docentibus aut cogitationibus propriis, sicut fides, quam plurimum in libro tertio decimo commenideo bene vivitur, ut beate in illa quae divinitus promittitur immortalitate vivatur. Haec atque hujusmodi habent in tempore ordinem suum, in quo nobis trinitas memoriae visionis et amoris facilius apparebat. Nam quaedam eorum praeveniunt cognitionem discentium. Sunt enim cognoscibilia, et an
Abbreviated transcription (Latin):
sit particeps dĩ & inea reppe¬
rienda est imago eius diximꝰ
enim. eã &iã si amissam dei
participacionẽ obsol&am atꝙ
deformem dĩ tamen imagine
ꝑ manere: Eo quippe ipsa
imago est quo eius capax ẽ
eius que ẽẽ partices potest
Quod tam magnũ bonum
nisi ꝑ hoc quod imago est
non posset: Ecce ergo mens
meminit. sui: intelligit se di¬
ligit se: hoc si cernimꝰ. cerni¬
mus trinitatẽ: Nondum qui¬
dem dm̃ sed iam imaginem
dĩ. Non forinsecus accepit me¬
moria quo teneret nec foris
inuenit qđ aspiceret intelletus
sĩc corporis oculus nec ista duo
uelut formã corporis & eam
quȩ indefacta est in acie con¬
tuentis uoluntas foris iunxit:
Nec imaginẽ rei que foris
iusa est quod amodo raptã
& inmemoria recondita cogi¬
tatio cum ad eũ conuerteret᷑
inuenit. & inde informatus ẽ
recordantis obtutus iungente
utrũq tertia uoluntate sicut
ineis ostendebamꝰ trinitatibus
fieri quȩ in rebus corporalibus

Expanded text:
sit particeps Dei, et in ea repesit particeps Dei, et in ea reperienda est imago ejus. Diximus enim eam etsi amissa Dei participatione obsoletam atque deformem, Dei tamen imaginem permanere . Eo quippe ipso imago ejus est, quo ejus capax est, ejusque particeps esse potest; quod tam magnum bonum, nisi per hoc quod imago ejus est, non potest. Ecce ergo mens meminit sui, intelligit se, diligit se: hoc si cernimus, cernimus trinitatem; nondum quidem Deum, sed jam imaginem Dei. Non forinsecus accepit memoria quod teneret, nec foris invenit quod aspiceret intellectus, sicut corporis oculus: nec ista duo, velut formam corporis, et eam quae inde facta est in acie contuentis, voluntas foris junxit: nec imaginem rei quae foris visa est, quodam modo raptam et in memoria reconditam cogitatio cum ad eam converteretur, invenit, et inde formatus est recordantis obtutus, jungente utrumque tertia voluntate: sicut in eis ostendebamus trinitatibus fieri, quae in rebus corporalibus
Abbreviated transcription (Latin):
cimo utrũq discernens: qͦ
unum est suꝑius. alterũ in¬
serius. quod suꝑiori eẽ subdi¬
tum debet: Tecio decimo aut̃
demunere inferioris quod hu¬
manarũ rerũ scientia salubrĩ
continetur & inhac temporali
uita adagamus quo consequa¬
mur ȩternã : quanta potui
ueritate acbreuitate disser¬
ue quando quidẽ remtam
multiplicẽt atq copiosam mul¬
torũ atq magnorũ dispu¬
tacionibus multis magisq
celebratã uno strictim uolu¬
mine inclusi ostendens &iã
in ipsam trinitatẽ sed nondũ
quȩ dei sit imago dicenda:
uenimꝰ disputationẽ ubi prin¬
cipale mentis humanȩ quo
nouit dm̃ uel potes nosse cõ¬
siderandũ suscepimus ut in eo
reperiamꝰ imaginẽ dei: Quã¬
uis enim mens humana non
sit eius nature cuius est imago
tam̃ naturȩ illius qua natura
melior nulla est ibi quęnda
& inuenienda est in nobis quo
&iam natura nr̃a nihil ab et
melius: Sed prius mens ipsa
inse consideranda est ante quã

Expanded text:
cimo utrumque discernens, quorum cimo utrumque discernens, quorum unum est superius, alterum inferius, quod superiori subditum esse debet; tertio decimo autem de munere inferioris, quo humanarum rerum scientia salubris continetur, ut in hac temporali vita id agamus quo consequamur aeternam, quanta potui veritate ac brevitate disserui: quandoquidem rem tam multiplicem atque copiosam, multorum atque magnorum disputationibus multis magnisque celebratam, uno strictim volumine inclusi, ostendens etiam in ipsa trinitatem, sed nondum quae Dei sit imago dicenda. ervenimus disputationem, ubi principale mentis humanae, quo novit Deum vel potest nosse, considerandum suscepimus, ut in eo reperiamus imaginem Dei. Quamvis enim mens humana non sit ejus naturae cujus est Deus: imago tamen naturae ejus qua natura melior nulla est, ibi quaerenda et invenienda est in nobis, quo etiam natura nostra nihil habet melius. Sed prius mens in se ipsa consideranda est antequam
Abbreviated transcription (Latin):
& simul semꝑ fuer̃ ex quo eẽ
ceper̃ siue cogitarentur siue
non cogitarentur uidebitur
quidẽ ima illius trinitatis
& adsolam memoriã ꝑtinere
Sed quia ibi uerbũ ẽẽ sine
cogitatione nõ potest cogita¬
mus enim omne quod dicimꝰ
noscitur memoria scilicet
intellegentia uoluntate:
hanc aut̃ nunc dico intelle¬
gentiã qua intelligim cogi¬
tantes: Idest quando ei rep¬
peritis que memorie presto
fuerant sed nõ cogabantur
cogitatio nr̃a formatur & eũ
luntatẽ siue amorẽ uel dilec¬
tionẽ quȩ istã prolẽ parentẽ¬
q coniungit & qđ amodo
utriq communis est: hinc
factũ est ut &iã ꝑ exteriora
sensibilia quȩ ꝑhoculos car¬
nis uidentur legentiũ duce¬
rem tarditatẽ inundecimo
scilicet libro: Atq inde cum
eis ingrederer ad hominis in¬
terioris eã potentiã quara¬
cionatur de temporalibus re¬
bus differens illã principa¬
liter dominantẽ quã contẽ¬
platur &ternis: atq id duo¬
bus uoluminibꝰ egi duode¬

Expanded text:
ex quo esse coeperunt, sive cogitarentur, sive non cogitarentur; videbitur quidem imago illius trinitatis et ad solam memoriam pertinere: sed quia ibi verbum esse sine cogitatione non potest cogitamus enim omne quod dicimusnoscitur, memoria scilicet, intelligentia, voluntate. Hanc autem nunc dico intelligentiam, qua intelligimus cogitantes, id est, quando eis repertis quae memoriae praesto fuerant, sed non cogitabantur, cogitatio nostra formatur; et eam voluntatem, sive amorem, vel dilectionem, quae istam prolem parentemque conjungit, et quodam modo utrisque communis est. Hinc factum est ut etiam per exteriora sensibilia quae per oculos carnis videntur, legentium ducerem tarditatem, in undecimo scilicet libro; atque inde cum eis ingrederer ad hominis interioris eam potentiam qua ratiocinatur de temporalibus rebus, differens illam principaliter dominantem qua contemplatur aeternas: atque id duobus voluminibus egi, duode
Abbreviated transcription (Latin):
fortassis & alie tres uirtutes
prudentia sine ullo iam ꝑi¬
culo erroris fortitudo sine¬
ulla molestia tolerandorũ
malorũ: Temporantia sine
repugnatione libidinẽ: Er̃
milla felicitate ut pruden¬
tie sint nullũ bonũ dõ pre¬
ponere uel equare fortitudi¬
nis ei firmissime quo herere.
temperantie nullo defectu
noxio delectari Nunc aut̃
quod ait iniusticia in sub¬
ueniendo miseris Quod
prudentia in precauendis in¬
sidus quod fortitudo in pre¬
ferendis molestus qđ tẽperan¬
cia in quo ercendis delectatio¬
nibus prauis. nõ ibi erit ubi
nihil omnino mali erit: hac
ꝑ hoc ista uirtutũ oꝑa quȩ
huic mortali uitȩ sunt neces¬
saria sicut fides adquã refe¬
renda sunt in preteritis habe¬
buntur Et aliã nunc faciunt
trinitatẽ cũ ea presentia te¬
nemus. aspicimus. amamus
alia tunc futura sunt cum
ea non ẽẽ sed fuisse ꝑ quȩdã
eorũ uestigia quȩ preteriendo
inmemoria derelinquent rep¬

Expanded text:
fortassis et aliae tres uirtutes, fortassis et aliae tres uirtutes, prudentia sine ullo iam periculo erroris, fortitudo sine molestia tolerandorum malorum, temperantia sine repugnatione libidinum erunt in illa felicitate: ut prudentiae sit nullum bonum deo praeponere uel aequare, fortitudinis ei firmissime cohaerere, temperantiae nullo defectu noxio delectari. nunc autem quod agit iustitia in subueniendo miseris, quod prudentia in praecauendis insidiis, quod fortitudo in perferendis molestiis, quod temperantia in cohercendis delectationibus prauis non ibi erit, ubi omnino nihil mali erit. ac per hoc ista uirtutum opera, quae huic mortali uitae sunt necessaria sicut fides, ad quam referenda sunt, in praeteritis habebuntur et aliam nunc faciunt trinitatem cum ea praesentia tenemus, aspicimus, amamus, aliam tunc factura sunt cum ea non esse, sed fuisse per quaedam eorum uestigia, quae praetereundo in memoria derelinquent, re
Abbreviated transcription (Latin):
egeremus nullo delictu ꝓ¬
positu bonorũ & malorum:
Una igitur essemus beati
cognitionȩ naturȩ & sciencia
que sola &iã deoꝵ est uita
laudanda: Ex quo intelligi
potest cetera necessitatis ẽẽ
unũ hoc uoluntatis: Itaille
tantus orator cum filosofiã
predicar& recolens ea quȩ
filosofis acceperat & prȩcla¬
re hac sua biuiter explicans
in hac tantũ uita quã uide¬
mus erumnis & erroribus
plena om̃s quat tuor neces¬
sarias dixit ẽẽ uirtutes:
Nullã uero earũ cum ex
hac uita emigrauerimus si
liceat ibi iuiuere ubi uiuitur
beate: Sed bonos animos
sola beatos ẽẽ cognitione &
scientia hoc est contempla¬
tione nature in qua nihil
est melius & amabilius ea
natura quȩ creauit om̃s ce¬
teras instituit que naturas
cui regenti ẽẽ subditũ iusti¬
cie est: In mortalis est omni¬
no iusticia: nec in illa esse
beatitudine desin& sed ta¬
lis hac tanta erit ut perfec¬
cior & malor esse non possit:

Expanded text:
egeremus, nullo delectu pegeremus, nullo delectu proposito bonorum et malorum. Una igitur essemus beati cognitione naturae et scientia, qua sola etiam deorum est vita laudanda. Ex quo intelligi potest, caetera necessitatis esse, unum hoc voluntatis. Ita ille tantus orator, cum philosophiam praedicaret, recolens ea quae a philosophis acceperat, et praeclare ac suaviter explicans, in hac tantum vita, quam videmus aerumnis et erroribus plenam, omnes quatuor necessarias dixit esse virtutes: nullam vero earum, cum ex hac vita emigraverimus, si liceat ibi vivere ubi vivitur beate; sed sola beatos esse cognitione et scientia, hoc est contemplatione naturae; in qua nihil est melius et amabilius ea natura, quae creauit omnes ceteras instituitque naturas. cui regenti esse subditum si iustitia est, immortalis est omnino iustitia nec in illa esse beatitudine desinet, sed talis ac tanta erit, ut perfectior et maior esse non possit.
Abbreviated transcription (Latin):
tutes quibus hac mortali¬
tate bene uiuitur quia &ip¬
se incipiunt ẽẽ in animo:.
Qui cum sine illis prius ẽẽt
tam̃ animꝰ erat desinnantesse
quũ ad ȩterna ꝑduxerint
nonꝰ ulla questio est: Quibꝰ¬
dam enim uisũ est desituras
& detribus quidẽ pruden¬
cia fortitudine. tẽperantia
cum hoc dicitur non nihil
dici uidetur: Iusticia uero
in mortalis est & magis tunc
ꝑ ficietur in nobis cũ ẽẽ eessa¬
uerit. deomnibus tam̃ quat¬
tuor magnus auctor eloquen¬
cie tullisis in ortensio dialo¬
go disputans: Sinobis in qͥd
cum exhac uita migraueri¬
mus inbeatorũ insulis inmor¬
tale ȩuũ ut fabule ferunt
debere liceret quid opus ẽẽt
eloquentia cum iudicia nul¬
la fierent aut ipsis &iam
uirtututibꝰ Nec enim forti¬
tudine egeremus nullo pre¬
posito aut labore aut ꝑicu¬
lo : nec iusticia eum ẽẽ nihil
quod ad peteretur ali eni nec
temporantie que regeret eas¬
eus quȩ nulle essent libidi¬
nes nec prudentia quidẽ

Expanded text:
tutes, quibus in hac mortalitate bene uiuitur, quia et ipsae incipiunt esse in animo, qui cum sine illis prius esset tamen animus erat, desinant esse cum ad aeterna perduxerint nonnulla quaestio est. quibusdam enim uisum et de tribus quidem, prudentia, fortitudine, temperantia, cum hoc dicitur, non nihil dici videtur; justitia vero immortalis est, et magis tunc perficietur in nobis, quam esse cessabit. De omnibus tamen quatuor magnus auctor eloquentiae Tullius in Hortensio dialogo disputans: Si nobis, inquit, cum ex hac vita emigraverimus, in beatorum insulis immortale aevum, ut fabulae ferunt, degere liceret, quid opus esset eloquentia, cum judicia nulla fierent; aut ipsis etiam virtutibus? Nec enim fortitudine egeremus, nullo proposito aut labore aut periculo; nec justitia, cum esset nihil quod appeteretur alieni; nec temperantia, quae regeret eas quae nullae essent libidines; nec prudentia quidem
Abbreviated transcription (Latin):
que rei quȩ in est menti &iã
quando non deseipsa cogitat᷑
adsolam dicatur memoriam
ytinere: Si enim hoc ita est
non. habebat hȩc tria & sui me¬
minisse & se intelligere & se
imare sed meminerat sui tan
ium & postea cum cogitare
se coepit tunc se intellexit atq
dilexit :¬

Expanded text:
sque rei, quae inest menti, etiam sque rei, quae inest menti, etiam quando non de ipsa cogitatur, ad solam dicatur memoriam pertinere. Si enim hoc ita est, non habebat haec tria, ut et sui meminisset, et se intelligeret, et amaret: sed meminerat tantum sui, et postea cum cogitare se coepit, tunc se intellexit atque dilexit
Abbreviated transcription (Latin):
intellectũ & cognitionẽ suã:
Res quippe incorporea intel¬
lecta conspicitur & intelleges¬
da cognoscitur. Nec ita sanes
gignit istam noticiã suam
mensquando cogitando intel¬
lectam se conspicit tam quã
sibi ante incognita fuerit sed
ita sibi nota erat quẽ admo¬
dum notȩ sunt res que memo¬
riȩ continentur &iam sinon
cogitentur: Qm̃ dicimus ho¬
minẽ nosse litteras &iã cum
de aliis rebus non delitteris
cogitat: Hęc aut̃ duo gignens
& gignitum dilectione tercu
copulantur: Que nihil est
aluit quã uoluntas fruendũ
aliquid appetens uel tenens:
Ideoq &iã illis tribus nomi¬
nibus insinuandã mentis puta¬
bimus trinitatẽ memoria in¬
tellegentia uoluntate: Sed
se semꝑq seipsã intellegere
& amare quã uis nõ semꝑ se
cogitare discretã ab eis quę
non sunt quod ipsa ẽ. circa
eius dem libri dicim finem
diximus: Querendũ est qđ¬
amodo ad cogitationẽ ꝑtine¬
it intellectus noticia uero cuiꝰ¬

Expanded text:
intellectum et cognitionem suam. intellectum et cognitionem suam. Res quippe incorporea intellecta conspicitur, et intelligendo cognoscitur. Nec ita sane gignit istam notitiam suam mens, quando cogitando intellectam se conspicit, tanquam sibi ante incognita fuerit: sed ita sibi nota erat, quemadmodum notae sunt res quae memoria continentur, etiamsi non cogitentur: quoniam dicimus hominem nosse litteras, etiam cum de aliis rebus, non de litteris cogitat. Haec autem duo, gignens et genitum, dilectione tertia copulantur, quae nihil est aliud quam voluntas fruendum aliquid appetens vel tenens. Ideoque etiam illis tribus nominibus insinuandam mentis putavimus trinitatem, memoria, intelligentia, voluntate. 9. Sed lligere et amare, quamvis non semper se cogitare discretam ab eis quae non sunt quod ipsa est, circa ejusdem libri decimi finem diximus: quaerendum est quonam modo ad cogitationem pertineat intellectus; notitia vero cuju
Abbreviated transcription (Latin):
paucis certissimũ est mentib
aquibus potest dehac re ueri¬
tas consuli Pro inde restat
ut aliquid ꝑtinens ad eius
naturã sit conspectu eius & in
eam quandao se cogitat non
quasi ꝑ locis pacium sed incor¬
porea conuersione reuocet᷑:
Cum uero non se cogitat non
sit quidem in conspectu suo
nec deilla suus formetur ob¬
tutus sed tam̃ nouerit setam¬
quam ipsa sibi sit memoria
sui sicut multarũ diciplinarũ
paritus ea quȩ nouit eius me¬
moria cotinentur. nec est in¬
de aliquid in conspectu men¬
tis eius nisi unde cogitat ce¬
tera in arcana quadã notitia
sunt recondita quȩ memoria
nuncupatur: Ideo trinitatẽ
sic commendabamꝰ ut illud un¬
de formatur cogitantis obtu¬
tus in memoria poneremus:
psam uero conformationẽ
tamquã imaginẽ quȩ inde in¬
primitur: Ad illut quo utruq
conuingitur amore seuoltate:
Mens igitur quando cogitatio¬
ne se conspicit intelligit se &
recognoscit: Gignit ergo hunc

Expanded text:
paucis certissimum est mentibus, paucis certissimum est mentibus, a quibus potest de hac re veritas consuli. Proinde restat ut aliquid pertinens ad ejus naturam sit conspectus ejus, et in eam, quando se cogitat, non quasi per loci spatium, sed incorporea conversione revocetur: cum vero non se cogitat, non sit quidem in conspectu suo, nec de illa suus formetur obtutus, sed tamen noverit se tanquam ipsa sit sibi memoria sui. Sicut multarum disciplinarum peritus ea quae novit, ejus memoria continentur, nec est inde aliquid in conspectu mentis ejus, nisi unde cogitat; caetera in arcana quadam notitia sunt recondita, quae memoria nuncupatur. Ideo trinitatem sic commendabamus, ut illud unde formatur cogitantis obtutus, in memoria poneremus; ipsam vero conformationem, tanquam imaginem quae inde imprimitur; et illud quo utrumque conjungitur, amorem seu voluntatem. Mens igitur quando cogitatione se conspicit, intelligit se et recognoscit: gignit ergo hunc
Abbreviated transcription (Latin):
&usq insidera extenditur.
nec est oculus in conspectu
suo quando quidẽ non cons¬
picit seipsum nisi speculo ob¬
iecto unde iam locuti sumꝰ
Quod non fit utiq quando
semens in suo conspectu sui
cogitationis consticuit: Num¬
cit cogitando sicut aliis mem¬
bris nr̃is quis oculi alia mẽ¬
bra nr̃a conspicimus quȩ in
nr̃o possunt esse conspectu:
quid dici absurdius uel senti¬
re potest: Unde igitur au¬
feratur mens nisi ascipsa &
ubi ponitur in conspectu suo
nisi ante seipsã: Non ergo ibi
erit ubi erat quando in cons¬
pectu suo non erat quihic po¬
sita indesublata est : Sed si
conspicienda migrauit cons¬
pectura ubi manebit Anqͣ¬
si geminatur ut &illic sit. &
hic idest & ubi conpicere &
ubi conspici possit ut insesit
conspiciens ante se conspicua
Nihil horũ nobis ueritas con¬
sultarespondit qm̃ quando
istomodo cogitamus non nisi
corporũ fictas imagines corgi¬
tamus Quod mentẽ non ẽẽ

Expanded text:
et usque in sidera extenditur. et usque in sidera extenditur. Nec est oculus in conspectu suo; quandoquidem non conspicit se ipsum, nisi speculo objecto, unde jam locuti sumus : quod non fit utique quando se mens in suo conspectu sui cogitatione constituit. Numcit cogitando, sicut aliis membris nostris, qui sunt oculi, alia membra nostra conspicimus, quae in nostro possunt esse conspectu? Quid dici absurdius vel sentiri potest? Unde igitur aufertur mens, nisi a se ipsa? et ubi ponitur in conspectu suo, nisi ante se ipsam? Non ergo ibi erit ubi erat, quando in conspectu suo non erat; quia hic posita, inde sublata est. Sed si conspicienda migravit, conspectura ubi manebit? An quasi geminatur, ut et illic sit et hic, id est, et ubi conspicere, et ubi conspici possit; ut in se sit conspiciens, ante se conspicua? Nihil horum nobis veritas consulta respondet: quoniam quando isto modo cogitamus, non nisi corporum fictas imagines cogitamus, quod mentem non esse
Abbreviated transcription (Latin):
gari potest quid inse agat᷑
& nos ipsi eius ualde obliti
sufficerit quod cum homo de
animis sui natura cogitare
potuerit atq inuenire quod
uerũ est alibi non inueni&
quã pene seipsum: Inueniat
aut̃ non quod nesciebat
sed unde non cogitabat:
Quid enim scimus siquod
cum omnia quȩ scimus nõ
nisi mente scire poscimus:
anta est cogitationis uis
Uut nec ipsa mens quod
imodo se in conspectu suo po¬
at nisi quando se cogitat:
hac ꝑhoc ita nihil in conspec¬
ui mentis est. nisi unde cogi¬
ttur ut nec ipsa mens qua
ogitatur quic quid cogitat᷑
lit̃ possit esse in conspectu
sio nisi seipsã cogitando quo¬
modo aut̃ quando se nõ co¬
gtat in conspectu suo non sit
cum sine seipsa nuni quam
cẽ possit quasi aliut sit ip¬
sa aliut conspectus eius in¬
uenire non possum: Hoc qͥp¬
pe deoculo corporis nõ ab¬
surde dicitur: Ipse quippe
culus loco suo est fixus in
corpore aspectus aut̃ eius in
ea quȩ extra sunt tenditur

Expanded text:
gari potest quid in se agatur, gari potest quid in se agatur, et nos ipsi ejus valde obliti suffecerit, quod cum homo de animi sui natura cogitare potuerit, atque invenire quod verum est, alibi non inveniet, quam penes se ipsum. Inveniet autem, non quod nesciebat, sed unde non cogitabat. Quid enim scimus, si quod cum omnia quae scimus, non nisi mente scire possimus? tamen cogitationis vis, ut nec ipsa mens quodam modo se in conspectu suo ponat, nisi quando se cogitat: ac per hoc ita nihil in conspectu mentis est, nisi unde cogitatur, ut nec ipsa mens, qua cogitatur quidquid cogitatur, aliter possit esse in conspectu suo, nisi se ipsam cogitando. Quomodo autem, quando se non cogitat, in conspectu suo non sit, cum sine se ipsa nunquam esse possit, quasi aliud sit ipsa, aliud conspectus ejus, invenire non possum. Hoc quippe de oculo corporis non absurde dicitur: ipse quippe oculus loco suo fixus est in corpore, aspectus autem ejus in ea quae extra sunt tenditur,
Abbreviated transcription (Latin):
lucis huius auriende sic aui¬
da est ut siquis quã minus
caustus aut nesciens quid in¬
de possit accidere noctur¬
num lum̃ posuerit ubi iac&
infons in ea parte atquẽ ia¬
centis oculi possint retorque¬
ri necceruix possit inflecti:
sic eius inde nõ remoueatur
aspectus ut non nullos exhoc
etiã strabones fieri nouerimꝰ
eam formã tenentibus oculis
teneri sed mollibus consue¬
tudo quod admodũ infixit:
Iacet in alios corporis sensus
quantũ sinit illa & asinten¬
tione se quasi coartant animȩ
paruuloꝵ: ut quic quid per
carnẽ offendit aut allicit
hoc solum aborreant uehe¬
menter aut appetant: Sua
uero interiora nõ cogitant
nec possit admoneri ut hoc
faciant. quia nondũ ad mo¬
nentis signa nouer̃ ubi p̾ci¬
puũ locũ uerba obtinent.
quȩ sicut alia ꝓrsus nesci¬
unt: Quod aut̃ aliut sit
non se nosse aluit non se cogi¬
tare. iam in eodem uolumine
ostendimus Sed hãc &atem
ommitamꝰ que nec in terro¬

Expanded text:
lucis hujus hauriendae sic avilucis hujus hauriendae sic avida est, ut si quisquam minus cautus aut nesciens quid inde possit accidere, nocturnum lumen posuerit ubi jacet infans, in ea parte ad quam jacentis oculi possint retorqueri, nec cervix possit inflecti, sic ejus inde non removeatur aspectus, ut nonnullos ex hoc etiam strabones fieri noverimus, eam formam tenentibus oculis, quam teneris et mollibus consuetudo quodam modo infixit. Ita et in alios corporis sensus, quantum sinit illa aetas, intentione se quasi coarctant animae parvulorum, ut quidquid per carnem offendit aut allicit, hoc solum abhorreant vehementer aut appetant: sua vero interiora non cogitent, nec possint admoneri ut hoc faciant; quia nondum admonentis signa noverunt, ubi praecipuum locum verba obtinent, quae sicut alia prorsus nesciunt. Quod autem aliud sit non se nosse, aliud non se cogitare, jam in eodem volumine ostendimus . 8. Sed hanc aetatem omittamus, quae nec interro
Abbreviated transcription (Latin):
mus silectoris uel memoriȩ
teneatur atq recolantur uel
diligentia eis dem locis in quibꝰ
conscripta sunt recenseantur
non idhic desiderauit ꝓlixi¬
orem derei tante inquisitio¬
nis sermonẽ: Inter cȩtera ergo
in libro decimo diximus homi¬
nis mentẽ nos sesemetipsam:
Nihil enim tam nouit mens
quã id qđ sibi presto est nec
menti magis quic quã p̾sto
est quã ipsa sibi & alia quan¬
tum satis usum est adhibui¬
mus documenta quibus hoc
certissime ꝓbaretur:
Uid igitur dicendum de
infantis mente. ita ad¬
huc paruuli & intã magna
dimersitas rerũ ignorantia
ut illius mentis tenebras mens
hominis que aliquid nouit
exorreat: an &iã ipsa senosse
credenda est. sedintent animis
in eas res quas ꝑcorporis sensuꝰ
tanto maiore quanto nouiore
cepit delectatione sentire nõ
ignorare sepotest sed cogitare
non potest: Quanta porro
intentione inista quȩ foris
sunt sensibilia feratur uel
hinc solum conici potest quo

Expanded text:
mus, si lectoris vel memoria mus, si lectoris vel memoria teneantur atque recolantur, vel diligentia in eisdem locis in quibus conscripta sunt, recenseantur, non hic desiderabit prolixiorem de rei tantae inquisitione sermonem. 7. Inter caetera ergo in libro decimo diximus, hominis mentem nosse semetipsam . Nihil enim tam novit mens, quam id quod sibi praesto est: nec menti magis quidquam praesto est, quam ipsa sibi. Et alia, quantum satis visum est, adhibuimus documenta, quibus hoc certissime probaretur. Quid itaque dicendum est de infantis mente, ita adhuc parvuli et in tam magna demersi rerum ignorantia, ut illius mentis tenebras mens hominis quae aliquid novit exhorreat? An etiam ipsa se nosse credenda est, sed intenta nimis in eas res quas per corporis sensus tanto majore, quanto noviore coepit delectatione sentire, non ignorare se potest, sed cogitare se non potest? Quanta porro intentione in ista quae foris sunt sensibilia feratur, vel hinc solum conjici potest, quod
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ tribueret nisi deformem
cerneret factã: Nec tantum
ualere illam deformitatẽ ut
auferat quod imago est. sa¬
ts ostendit dicendo tam quã
imagine ꝑ ambulet homo:
Qua ꝓpt̾ exutraq parte ue¬
ratiter ꝓnunciari potest is¬
ta sententia ut quẽ ad mo¬
dum dictũ est quã quam
inimaginẽ ꝑ ambulat homo
tamen uane conturbatur
ita dicatur quã quã uane
conturbatur homo tamen
inimagine ambulat: Quam¬
quã enim magna natura
sit. tam̃ uitiari potuit quia
sũma nõ est: & quã quam
uiciari potuit quia sũma ñ
est: tam̃ quia sũmȩ naturȩ
capax est & ẽẽ particeps. Po¬
test magna natura est Quȩ¬
rimus igitur in hac imaginẽ
dei quandã sui generis tri¬
nitatẽ adiuuante ipso qui
nos fecit adimaginẽ suam:
Non enim aliter possumus
hec salubriter inuestigare.
& scđm sapientiã quȩ ab illo
est aliquid inuenire. sedea
quȩ insuꝑioribus libris & ma¬
xime indecimo libro deani¬
ma humana uel mente dixi¬

Expanded text:
Dei tribueret, nisi deformem Dei tribueret, nisi deformem cerneret factam. Nec tantum valere illam deformitatem, ut auferat quod imago est, satis ostendit, dicendo, Quanquam in imagine ambulat homo. Quapropter ex utraque parte veraciter pronuntiari potest ista sententia, ut quemadmodum dictum est, Quanquam in imagine ambulat homo, tamen vane conturbatur; ita dicatur, Quanquam vane conturbatur homo, tamen in imagine ambulat. Quanquam enim magna natura sit, tamen vitiari potuit, quia summa non est: et quanquam vitiari potuerit, quia summa non est, tamen quia summae naturae capax est, et esse particeps potest, magna natura est. Quaeramus igitur in hac imagine Dei quamdam sui generis trinitatem, adjuvante ipso qui nos fecit ad imaginem suam. Non enim aliter possumus haec salubriter investigare, et secundum sapientiam quae ab illo est aliquid invenire: sed ea quae in superioribus libris, et maxime in decimo, de anima humana vel mente dixi
Abbreviated transcription (Latin):
am sicut ipsa in morta¬
litafis amme secundum
quendã modũ dicitur: Ha¬
bet quippe . anima mortem
suam cũ uitã beatã caret
quȩ uera animȩ uita dicen¬
da est: Sed in mortalis ideo
nuncupatur qm̃ qualicumq
uita &iã cum miserrima est
num quã desinet uiuere: Ita
quã uis ratio uel intellectus
nunc in ea sit sopitus. nunc
paruus. nunc magnus appe¬
reat num quã nisi rationalis
& intellectualis est anima hu¬
mana: Ac ꝑhoc siscđm hoc
facta est adimaginẽ dĩ quod
uti factione atq intelletu
adintellegendũ & conspicien¬
dum dm̃ potest: profecto ab
inicio quod ẽẽ cępit. statim
magna & mira natura siue
ita obsoluta sit hec imago.
ut pęne nulla sit. siue ob¬
scura atq deformis siue cla¬
ra & pulcra sit semꝑ est: de¬
niq deformitatẽ dignitatis
eius miserans diuina scriptu
ra quã quã inquid inimagi¬
nẽ ꝑ ambulat homo tamen
uane conturbatur: Thes au¬
rizat & nescit cui congreg& ea
Non itaq uanitatẽ imaginẽ

Expanded text:
am sicut ipsa immortalitas animae secundum quemdam modum dicitur; habet quippe et anima mortem suam, cum vita beata caret, quae vera animae vita dicenda est; sed immortalis ideo nuncupatur, quoniam qualicumque vita, etiam cum miserrima est, nunquam desinit vivere: ita quamvis ratio vel intellectus nunc in ea sit sopitus, nunc parvus, nunc magnus appareat, nunquam nisi rationalis et intellectualis est anima humana; ac per hoc si secundum hoc facta est ad imaginem Dei quod uti ratione atque intellectu ad intelligendum et conspiciendum Deum potest, profecto ab initio quo esse coepit ista tam magna et mira natura, sive ita obsoleta sit haec imago, ut pene nulla sit, sive obscura atque deformis, sive clara et pulchra sit, semper est. Denique deformitatem dignitatis ejus miserans divinaquam, inquit, in imagine ambulat homo, tamen vane conturbatur: thesaurizat, et nescit cui congregabit ea . Non itaque vanitatem imagini
Abbreviated transcription (Latin):
sus aliã. Nam prȩter quod in¬
illa erat extrinsecus. hec intrin¬
secus Illã ꝓfecto faciebat specie̾
presentis corporis. hanc cima¬
go preteritis. sicut & in hac re
dequa nunc agimus. & propt̃
qua putauimꝰ adhibendum
illud exemplũ. Fides quȩ nunc
in animonr̃o est uelut illud
corpus in loco dum teneatur
aspicitur amatur quandam
efficit trinitatẽ: sed non ipsa
erit quando fides hec in ani¬
mo sicut corpus illut in lo¬
co iam non erit. Quȩ ue¬
ro tunc erit quando eam
recordabimur in nobis fuisse
nõ esse alia ꝓfecto erit:
hanc enim quȩ nunc est
facit res ipsa p̃sens & animo
credentis ad fixa: atilla quȩ
nunc erit faciet rei preter¬
ite imaginato in recordan¬
tis memoria derelicta: Nec
illa igitur trinitas quȩ nũc
tunc non erit Sedea est
inuenienda ĩ anima hominis
idest rationalis siue intellec¬
tuali imago creatoris quȩ
inmortaliter in mortalitati
eius est inista

Expanded text:
sus alia: nam praeter quod sus alia: nam praeter quod illa erat extrinsecus, haec intrinsecus; illam profecto faciebat species praesentis corporis; hanc, imago praeteriti. Sic et in hac re, de qua nunc agimus, et propter quam putavimus adhibendum illud exemplum, fides quae nunc in animo nostro est, velut illud corpus in loco, dum tenetur, aspicitur, amatur, quamdam efficit trinitatem: sed non ipsa erit, quando fides haec in animo, sicut corpus illud in loco jam non erit. Quae vero tunc erit, quando eam recordabimur in nobis fuisse, non esse, alia profecto erit. Hanc enim quae nunc est, facit res ipsa praesens et animo credentis affixa: at illam quae tunc erit, faciet rei praeteritae imaginatio in recordantis memoria derelicta. illa igitur trinitas, quae nunc tunc non erit: sed ea est invenienda in anima hominis, id est rationali, sive intellectuali, imago Creatoris, quae immortaliter immortalitati ejus est insita
Abbreviated transcription (Latin):
amus cum fides quȩ nunc
nest nobis tamquã corpus
illut in loco ita in nr̃a memo¬
ria constituta est dequa in¬
frmatur recordatio cogitan¬
iis. sicut exillo corpore aciẽ
intuentis quibꝰ duobus ut
trinitas impleatur adnume¬
ratur tertia uoluntas quȩ
sidem in memoria constitutã
& quandã eius effigiem incõ¬
tuitu recordationis in pressa
ionectit & iungit sic in illa
corporalis trinitate uisionis
formã corporis quod udet᷑
& conformationẽ quȩ fit in
cernentis aspectu con iungit
intio uoluntatis Faciamus
ergo corpus illut quod cer¬
nebatur interisse delapsũ:
nec eius remansisse aliquid
in illo loco adquod uidendũ
recurrat aspectus: Num qͥd
quia imago rei corporalis
iam trans acte atq preterite
remanet in memoria unde
informetur cogitantis obtu¬
tus recordã atq id utruq
tertia uoluntate iungatur
eadẽ trinitas esse dicenda
est quȩ fuerat quando spe¬
cies in loco positi corporis ui¬
debatur: Non utiq sed pror¬

Expanded text:
amus, cum fides quae nunc amus, cum fides quae nunc inest nobis, tanquam corpus illud in loco, ita in nostra memoria constituta est, de qua informatur cogitatio recordantis, sicut ex illo corpore acies intuentis: quibus duobus, ut trinitas impleatur, annumeratur tertia voluntas, quae fidem in memoria constitutam et quamdam ejus effigiem in contuitu recordationis impressam connectit et conjungit; sicut in illa corporalis trinitate visionis, formam corporis quod videtur, et conformationem quae fit in cernentis aspectu, conjungit intentio voluntatis. Faciamus ergo corpus illud quod cernebatur, interisse dilapsum, nec ejus remansisse aliquid in ullo loco, ad quod videndum recurrat aspectus: numquid quia imago rei corporalis jam transactae atque praeteritae remanet in memoria, unde informetur recordantis obtutus, atque id utrumque tertia voluntate jungatur, eadem trinitas esse dicenda est, quae fuerat quando species in loco positi corporis videbatur? Non utique, sed pror
Abbreviated transcription (Latin):
tes atq id utrũq intentione
tercia copulantes: & quod
erat scilicet in memoria nõ
inde cogitantibus nob̾ & qd
inde cogitatione formatur:
Sed qui hoc dicit non discer
aliã nunc eẽ trinitatẽ quan¬
do presentẽ fidem tenemus
uidemus. amamꝰ in nobis aliã
nunc futurã quando non
ipsã sed eius uelut̾ amagi¬
nariũ uestigiũ in memoria
reconditũ recordatione cõ¬
tuebimur: Et duo haec id
est quod erat in memoria
recipientis & quod inde in¬
primitur in acie recordantis
tertia uoluntate uingemus:
Quod ut possit intelligin
sumamꝰ exemplũ decorpora¬
libus rebus dequibus in libro
undecimo satis locuti sumus
Nem pe ab inferioribus ad su¬
periora ascendentes uel abex¬
teriorioribus ad interiora in¬
gedientes primã repperie¬
bamus trinitatẽ incorpore
quod uidetur. & acie uiden¬
tis que cum uidet indefor¬
matur . & inuoluntatis inten¬
tione quȩ utruq coniungit.
huic trinitati similẽ constitu¬

Expanded text:
tes, atque id utrumque intentione tes, atque id utrumque intentione tertia copulantes, et quod erat scilicet in memoria, non inde cogitantibus nobis, et quod inde cogitatione formatur. Sed qui hoc dicit, non discernit aliam nunc esse trinitatem, quando praesentem fidem tenemus, videmus, amamus in nobis; aliam tunc futuram, quando non ipsam, sed ejus velut imaginarium vestigium in memoria reconditum, recordatione contuebimur, et duo haec, id est, quod erat in memoria retinentis, et quod inde imprimitur in acie recordantis, tertia voluntate jungemus. Quod ut possit intelligi, sumamus exemplum de corporalibus rebus, de quibus in libro undecimo satis locuti sumus . Nempe ab inferioribus ad superiora ascendentes, vel ab exterioribus ad interiora ingredientes, primam reperimus trinitatem in corpore quod videtur, et acie videntis quae cum videt, inde formatur, et in voluntatis intentione quae utrumque conjungit. Huic trinitati similem constitu
Abbreviated transcription (Latin):
bsit aut̃ ut cũ ammȩ
natura sit in mortalis.
nec abinici quo creata est
umquã deinceps ẽẽ desistat
id quod nihil melius habeat
non cum eius in mortalita¬
te ꝑ dur&: Quid uero me¬
lius in eius natura creatum
est qua quod a sui creatoris
imaginẽ facta est: Non igi¬
tur infidei retemtione con¬
templatione. dilectione que
non erit semꝑ sedineo quod
semꝑ erit inuenienda est
quã dici oporteat imaginẽ
dei: An adhuc utrũ itaseris
habaliquando diligentius
atq abstrusius prȩscruta¬
bimur dici enim potest nõ
perire istã trinitatẽ &iã
cum fides ipsa transierit.
quia sicut nunc ea & memo¬
ria tenemus & cogitatione
cenimus & uoluntate diligi¬
mus ita &iã nunc cum eam
nos habisse memoria tenebi¬
mus & recolemus & hoc utrũꝯ
tertia uoluntate uingemus
eadem trinitas ꝑmanebit.
qm̃ sinullũ in nob̾ quasi uesti¬
giũ transiens reliquerit ꝓfec¬
to nec inmemoria nr̃a eiuis
aliquid habebimus quo re¬
curramꝰ eã p̃teritam recordan¬

Expanded text:
bsit autem ut cum animae natura sit immortalis, nec ab initio quo creata est, unquam deinceps esse desistat, id quo nihil melius habet, non cum ejus immortalitate perduret. Quid vero melius in ejus natura creatum est, quam quod ad sui Creatoris imaginem facta est ? Non igitur in fidei retentione, contemplatione, dilectione, quae non erit semper, sed in eo quod semper erit, invenienda est quam dici oporteat imaginem Dei. 5. An adhuc utrum ita se res habeat, aliquanto diligentius atque abstrusius perscrutabimur? Dici enim potest, non perire istam trinitatem, etiam cum fides ipsa transierit: quia sicut nunc eam et memoria tenemus, et cogitatione cernimus, et voluntate diligimus; ita etiam tunc cum eam nos habuisse memoria tenebimus, et recolemus, et hoc utrumque tertia voluntate jungemus, eadem trinitas permanebit. Quoniam si nullum in nobis quasi vestigium transiens reliquerit, profecto nec in memoria nostra ejus aliquid habebimus quo recurramus eam praeteritam recordan
Abbreviated transcription (Latin):
sus est altiuf & mirabiliore
diuina ope indiget ut possit
ad auerã sapientiã ꝑ uenire:
Propt̃ hoc itaq uolui deco¬
gitatione adhibere quale cũ¬
que docum̃tũ qua possit os¬
tendi quomodo exhis quȩ
memoria continentur recor¬
dantis ascies informetur &
tale aliquid gignatur ubi hõ
cogitat quale illo erat ubi an¬
te cogitatione meminerat:
Quia facilius dinoscitur qu
tempore accedit & ubi pares
prolẽ spatio temporis. ante¬
cedit: Nam sinon referamus
ad interiorẽ mentis memoriã
quȩ sui meminit & interiorẽ
intellegentiã qua se intellegis
& interiorẽ uoluntatẽ quase

Expanded text:
sus est altius, et mirabiliore sus est altius, et mirabiliore divina ope indiget, ut possit ad veram sapientiam pervenire. 10. Propter hoc itaque volui de cogitatione adhibere qualecumque documentum, quo posset ostendi quomodo ex iis quae memoria continentur, recordantis acies informetur, et tale aliquid gignatur ubi homo cogitat, quale in illo erat ubi ante cogitationem meminerat: quia facilius dignoscitur, quod tempore accedit, et ubi parens prolem spatio temporis antecedit. Nam si nos referamus ad interiorem mentis memoriam qua sui meminit, et interiorem intelligentiam qua se intelligit, et interiore
Abbreviated transcription (Latin):
uerit & am& nunc illam nõ
cogitat qm̃ geometricã dequa
disputat cogitat: Hinc admo¬
nemur esse nobis in abdito m̃tis
quarundã rerum quas das no¬
ticias & tunc quod ãmodo ꝓ¬
cedere inmediũ atq in conspec¬
tum mentis uelut apercius
constitui quando cogitur:
Tunc enim ipsa mens & me¬
minisse & intelligere & amare
iuenit &iã unde non cogita¬
bat quando aliunde cogitabat
Sed unde diu non cogitaue¬
rimus & unde cogitare nisi
commoniti non ualemus: id
nos nescio quo eodẽq miro
modo si potest dici scire nesci¬
mus: Deniq recte abeo qui
sed scire tenescis: Cõmemorabo
& uienies te scientẽ quod tene¬
scire putaueras Id agunt &
littere quȩ dehis rebus con¬
scriptę sunt quas resduce ra
scripsit sicut legitur historia
sed quas ueras esse &iã ipse
inuenit siue aput se siue in ip¬
sa mentis dulce ueritate: qͥ
uero nec admonitus ualet ista
constitueri magna cęcitate cor¬
dis tenebris ignorantiȩ demer¬

Expanded text:
verit et amet, nunc illam non verit et amet, nunc illam non cogitat, quoniam geometricam de qua disputat, cogitat. Hinc admonemur esse nobis in abdito mentis quarumdam rerum quasdam notitias, et tunc quodam modo procedere in medium, atque in conspectu mentis velut apertius constitui, quando cogitantur: tunc enim se ipsa mens, et meminisse, et intelligere, et amare invenit, etiam unde non cogitabat, quando aliud cogitabat. Sed unde diu non cogitaverimus, et unde cogitare nisi commoniti non valemus, id nos nescio quo eodemque miro modo, si potest dici, scire nescimus. Denique recte ab eo quised scire te nescis; commemorabo, et invenies te scientem quod te nescire putaveras. Id agunt et litterae, quae de his rebus conscriptae sunt, quas res duce rascripsit, sicut legitur historia; sed quas veras esse etiam ipse invenit, sive apud se, sive in ipsa mentis luce veritate. Qui vero nec admonitus valet ista contueri, magna caecitate cordis, tenebris ignorantiae demer