comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. donum caritas quam scientia. Nam scientia qͣndo ẽ. in homi¬
ne. caritas ẽ. necessaria ne infletur. Caritas autẽ ñ emulatur. ñ
agit ꝑperam non inflatur. Quid autem ẽ. pietas. nͥ dei
cultus: et unde ille colit᷑ nͥ caritatẽ: caritas enim de corde puro
&e conscientia bona &e fide non ficta. magna et uera uirtus ẽ. qͥa
ipsa ẽ. & finis precepti. Merito dictum ẽ. fortis sic̃ mors. siue quia
nemo eam uincit sic̃ mortẽ. fiue quia in hac uita usq ad mortẽ
ẽ. mensura caritatis sic̃ dñs ait. Maiorẽ hac caritatẽ nemo ht̃.
quam ut animã suam ponat quis ꝓamicis fuis. siue pocius quia
fic̃ mors animam auellit asensib carnis. fic caritas a concupis¬
centiis carnalibꝰ. huic subseruit scientia. cum ẽ. utilis. nam si-¬
ne illa inflat. Quod uͦ illa ȩdificando impleuerit. nichil ibi
ista in ane qđ inflet inueniet. Utilem porro scientiã de fini¬

Expanded text:
est donum charitas quam scientia: nam scientia quando est in homiest donum charitas quam scientia: nam scientia quando est in homine, charitas est necessaria, ne infletur; charitas autem non aemulatur, non ieiav uocant. quid autem est pietas nisi dei cultus ? et unde ille colitur nisi caritate ? caritas enim de corde puro et conscientia bona et fide non ficta magna et uera uirtus est, quia ipsa est et finis praecepti. merito dicta est fortis sicut mors, siue quia nemo eam uincit sicut mortem siue quia in hac uita usque ad mortem est mensura caritatis, sicut dominus ait: maiorem hac caritatem nemo habet, quam ut animam suam quis ponat pro amicis suis, siue potius, quia, sicut mors animam auellit a sensibus carnis, sic caritas a concupiscentiis carnalibus. huic subseruit scientia, cum est utilis; nam sine illa inflat. quod uero illa aedificando inpleuerit, nihil ibi ista inane, quod inflet, inueniet. utilem porro scientiam defini
Abbreviated transcription (Latin):
lunt. nec audiunt apłm dicentem. Scientia inflat. caritas
autẽ edificat. Quid ẽ. ineptus: inimo uͦ qͥd ẽ. am̃tius. & ab
ipsa scĩtate caritatis alieniꝰ qͣm confiteri exdõ eẽ. scientiã
quȩ sine caritate inflat. et exnob̾ eẽ. caritatem quȩ facit ut
scientiamflare non possit: item cum dicat apłs suꝑeminentẽ
scientiȩ caritatem xp̃i quid ẽ. insanius qͣm putare exdõ eẽ. sci.¬
entiam quȩ subdenda ẽ. caritati. & exhominibꝰ caritatem q̃
suꝑeminet scientiȩ: fides autem uera et doctrina sana ambas eẽ.
dicit exdõ quia scriptum ẽ. Afacie eiꝰ seientia & intellectus
fides autem uera ce doctrina sana. ambas eẽ: dic̃ exdõ. quia
scriptum ẽ. Afacie eiꝰ scientia &e intellectus procedit. Et scrip.¬
tum ẽ: caritas autem ex dõ ẽ. Et legimus spm scientiȩ & pie¬
tatis. legimus sp̃m uirtutis et caritatis. et continentiȩ s maiꝰ

Expanded text:
lunt. Nec audiunt Apostolum dicentem, Scientia inflat, charitas lunt. Nec audiunt Apostolum dicentem, Scientia inflat, charitas autem aedificat . Quid est ineptius, imo vero quid est amentius, et ab ipsa sanctitate charitatis alienius, quam confiteri ex Deo esse scientiam, quae sine charitate inflat, et ex nobis esse charitatem, quae facit ut scientia inflare non possit? Item cum dicat Apostolus, supereminentem scientiae charitatem Christi ; quid est insanius, quam putare ex Deo esse scientiam, quae subdenda est charitati, et ex hominibus charitatem, quae supereminet scientiae? Fides autem vera et doctrina sana ambas esse dicit ex Deo, quia scriptum est, A facie ejus scientia et intellectuss autem vera et doctrina sana ambas esse dicit ex Deo, quia scriptum est, A facie ejus scientia et intellectus procedit : scriptum est, Charitas ex Deo est . Et legimus, Spiritum scientiae et pietatis : legimus, Spiritum virtutis et charitatis et continentiae . Sed majus
Abbreviated transcription (Latin):
Et ipse dñs xp̃s alio loco increpans infidelitatẽ futurã gene¬
ris humani. cum uenerit inquit filiꝰ hominis. putas inue¬
niet fidemint̾ra : De his autẽ quȩ idolis scĩficant᷑. scimꝰ.
qͥa om̃s scientiam habemus: Humilium uirtꝰ ẽ. de scien¬
tia non głari quia cõmunis ẽ. om̃ibꝰ. fic̃ usus lucis ita parti¬
i Non ẽ. mirum si lux lucet intenebris & tenebre eam ñ
comp̃hender̃. In ioħe lux dicit. ecce qualem dilectionem de¬
habenius. Et inpelagianis tenebrȩ dicunt. dilectio nobis
ex nobis ẽ. Quam si ueram id ẽ. xpianã dilectionẽ hab̾ent.
scirent ce unde hab̾ent. sic̃ sciebat apłs quidicebat. Nos autẽ¬
donata sunt nob̃. Ioħs dic̃. deus dilectio est. et pelagiani etiã
ipsum dm̃ ñ exdõ sed exsemetipsis hab̾e se dicunt. Et cum
scientiam legis exdõ nob eẽ. fateant᷑. caritatẽ ex nob̾ ipsis uo¬

Expanded text:
et Dominus Christus alio loco increpans infidelitatem futuram geneet Dominus Christus alio loco increpans infidelitatem futuram generis humani, Cum venerit, inquit, Filius hominis, putas inveniet fidem in te de scientia. Humilium virtus est de scientia non gloriari: quia communis est omnibus; sicut usus lucis, ita parti non est mirum, si lux lucet in tenebris, et tenebrae eam non comprehendunt . In Joanne lux dicit, Ecce qualem dilectionem demus . Et in Pelagianis tenebrae dicunt, Dilectio nobis ex nobis est. Quam si veram, id est, christianam dilectionem haberent, scirent et unde haberent; sicut sciebat Aposdonata sunt nobis . Joannes dicit, Deus dilectio est . Et Pelagiani etiam ipsum Deum non ex Deo, sed ex semetipsis habere se dicunt: et cum scientiam legis ex Deo nobis esse fateantur, charitatem ex nobis ipsis vo
Abbreviated transcription (Latin):
inde intelligendum ẽ. etiam ipsa quȩ non adõ iubentur s
a scõ eiꝰ famulo utilit̾ suadent᷑ eodem dño inspirante suadi:
Absit eium ut quisqͣm catholicꝰ dixerit quando suadet spc̃
oꝑa trinitatis. Sienim me sciretis. et patrẽ meum forsitan
IIͥ sciretis. Ille qͥ omĩa scit. qͣndo dicit forsitan. ñ dubitat s in¬
crepat. Attende qͦmͦ increpatiue dicat᷑ ipsum forsitan. quod
uidet᷑ eẽ. uerbum dubitationis. S dubitationis uerbum ẽ.¬
qͣndo dr̃ abhomine. idõ dubitante quia nesciente. Cum uͦ dr̃
tatione. aurguit᷑ infidelitas. ñ opmat᷑ diuinitas. homines
dehis reb quas certas habent. aliquando increpatiue dubitant
id ẽ uerbum dubitationis ponunt. cum corde non dubitent.
ułut si in digneris seruo tuo &e dicas. contempiiis me. consida
res suos loquens ait. Puto autem qđ et ego sp̃m dĩ habeo.
Q dic̃ puto. dubitare uidet᷑. S ille increpat᷑. non dubitabat.

Expanded text:
inde intellegendum est etiam ipsa, quae non a domino iubentur, sed inde intellegendum est etiam ipsa, quae non a domino iubentur, sed a sancto eius famulo utiliter suadentur, eodem domino inspirante suaderi. absit enim, ut quisquam catholicus dixerit. quando suadet spiriopera trinita sciretis. Ille qui omnia scit, quando dicit forsitan, non dubitat, sed increpat. Attende enim quomodo increpative dicatur ipsum forsitan, quod videtur esse verbum dubitationis; sed verbum dubitationis est quando dicitur ab homine, ideo dubitante, quia nesciente: cum vero ditatione arguitur infidelitas, non opinatur divinitas. Homines enim de his rebus quas certas habent, aliquando increpative dubitant, id est, verbum dubitationis ponunt, cum corde non dubitant: velut si indigneris servo tuo, et dicas, Contemnis me? Considerres suos loquens ait: Puto autem quod et ego Spiritum Dei habeo . Quod dicit puto, dubitare videtur; sed ille increpat, non dubitat;
Abbreviated transcription (Latin):
enim eos ait. Erratis. nescientes scripturas. neq uirtutem dĩ.
Inresurrectione enuim nec nubent. nec uxores ducent. Non
enĩ incipient mori. sed erunt equales angłis dĩ. Eorum itaq
resurrectionẽ memorauit qͥ resurgent aduitã. ũ qui resur
tis nescientes scripturas. neq uirtutẽ dĩ. in illa eñi resurrectio¬
ne multinibȩ istȩ eẽ. ñ poterunt deinde adde nec aliqua ibi
nubet. S nec ipse ut uidemus tot maritorum mulierẽ ulla
suȩ sententiȩ significatione dampnauit. Qua ꝓpt̃ nec contͣ
humanȩ uerecundiȩ sensum audeo dicere. ut quotiens uolue¬
scẽ auctoritatem quotas libet nuptias audeo condempnare.
Qđ autẽ dico uniuire uiduȩ. hoc dico om̃i uiduȩ beatior erit
si sic ꝑmanserit. Puto autẽ qđ et ego spm dĩ habeo.¬
Cumi dixisset dẽ muliere cuiꝰuir mortuus fuerit beatior
consilium tamqͣm humanũ et ñ diuinũ contempnendũ
putaret. adiecit. Puto autem qđ &e ego sp̃m dĩ habeo. Pro¬

Expanded text:
enim eos, ait: Erratis, non scientes Scripturas, neque virtutem Dei. In resurrectione enim nec nubent, nec uxores ducent: non enim incipient mori, sed erunt aequales Angelis Dei . Eorum itaque resurrectionem commemoravit, qui resurgent ad vitam, non qui resurtis, nescientes scripturas neque uirtutem dei; in illa enim resurrectione multinubae istae esse non poterunt, deinde addere: quia nec aliqua ibi nubit. sed nec ipse, ut uidemus, tot maritorum mulierem ulla suae sententiae significatione damnauit. quapropter nec contra humanae uerecundiae sensum audeo dicere, ut, quotiens uoluepturae sanctae auctoritatem quotaslibet nuptias audeo condemnare. quod autem dico uniuirae uiduae, hoc dico omni uiduae: beatior eris, si sic Cum dixisset de muliere cujuconsilium tamquam humanum et non diuinum contemnendum putaret. adiecit: puto autem, et ego spiritum dei habeo. pro
Abbreviated transcription (Latin):
licet &e sinistri. Illo quippe igne utriq ꝓbandi sunt. de qͦ
dictũ ẽ. Dies eñ declarabit qm̃ in igne reuelabit᷑. Et uiuꝰ¬
cuiꝰq opꝰ qͣle sit ignis ꝓbabit. Si gͦ utrumq ꝓbabit ignis.
ut si cuiꝰ opus ꝑmanserit id ẽ. ñ fuerit igne consumptũ
qđ suꝑedificauit mercedẽ accipiat.Si cuiꝰ autẽ opꝰ arserit.
dampnũ paciat᷑ ꝑfecto non ẽ. ęt̃nus ille ipse ignis. In illũ
enim soli sinistri nouissima et ꝑpetua dampnatione mit.

Expanded text:
licet et sinistri. illo quippe igne utrique probandi sunt, de quo licet et sinistri. illo quippe igne utrique probandi sunt, de quo dictum est: dies enim declarabit, quoniam in igne reuelabitur et uniuscuiusque opus quale sit ignis probabit. si ergo utrumque probabit ignis, ut, si cuius opus permanserit, id est non fuerit igne consumtum, quod superaedificauit, mercedem accipiat, si cuius autem opus arserit, damnum patiatur: profecto non est ipse aeternus ille ignis. in illum enim soli si
Abbreviated transcription (Latin):
nulla eum tribulatio ab illiꝰ fundam̃ti stabilitate se mo¬
uit. Sic tam̃ qͣsi ꝑigenẽ. Qđ enim sine illiciente amo¬
re ñ habuit. sine urente dolore ñꝑdit. Eicce qͣntũ mͥ uidet᷑.¬
inuentꝰ ẽ. ignis qͥnulld̾ꝵs eoꝵ damnet. s unũ dicet. al¬
tum cdampnificet. ambos ꝓbet. Si autẽ iguẽ illũ loco
isto uoluerimꝰ acciꝑe de quo dñs dicet sinistris. discedice
ame maledicti inignẽ ȩt̾nũ ut in eis etiam isti eẽ. cra¬
dant᷑ qͥ ȩdificant suꝑ fundam̃tũ ligna fęnũ. stipulã. eos¬
q exillo igne pꝰ tempꝰ ꝓmalis meritis imꝑtitũ lib̾et boni
meritũ fundam̃ti qͥd arbitramꝰ dextros quib dicet᷑ ueni¬
te benedicti patris mei possidete paratũ uob̃ regnum. aͥ
eos qͥ edificauerunt suꝑ fundam̃tũ. aurũ. argentũ. lapi
nem. sic̾ħ mͦ intelligendꝰ ũtriq mitendi st̃. et dextri sci¬

Expanded text:
nulla eum tribulatio ab illius fundamenti stabilitate semonulla eum tribulatio ab illius fundamenti stabilitate semovit. Sic tamen quasi per ignem, quia quod sine illiciente amore non habuit, sine urente dolore non perdet. Qui einuentus est ignis, qui nullum eorum damnet, sed unum ditet, alterum damnificet, ambos probet. Si autem ignem illum loco isto uoluerimus accipere, de quo Dominus dicet sinistris: Discedite a me, maledicti. in ignem aeternum; ut in eis etiam isti esse credantur. qui aedificant super fundamentum ligna, fenum, stipulam, eosque ex illo igne post tempus pro malis meritis inpertitum liberet boni meritum fundamenti: quid arbitrabimur dextros quibus dicetur: Venite, benedicti patris mei, possidete paratum uobis regnum, nisi eos, qui aedificauerunt super fumodo est intellegendus, utrique mittendi sunt, et dextri sci
Abbreviated transcription (Latin):
inꝑsecutione ꝓponeretur. illud xp̃o ñ ꝓponeret᷑. Uide
inapł in apłi uerb̾ hominẽ edificantẽ. suꝑ fundam̃tum.
aurũ argentũ lapides p̃ciosos. Qui sine uxore ẽ. inquit co
gitat que sunt dñi qͦmͦ placeat dõ. Uide alium ȩdificantẽ
ligna. fenum. stipulã. Qui autẽ matrimonio uinctus ẽ.
inqͥt. cogitat quȩ sunt mundi qͦmͦ placeat uxori. Uniꝰ¬
cuiꝰq opꝰmanifestabit᷑. Dies eñi dñi manifestabit. dies
utiq tribulationis. qm̃ inigne inquit reuelabit᷑. Tandẽ
tribulationẽ ignẽ uocat. sic̃ alibi legit᷑. Uasa figuli ꝓbat
fornax. et homines iustos temptatio tribulationis. Et
uniꝰ cuiꝰq opꝰ quale sit ignis ꝓbabit. Si cuiꝰ opꝰ ꝑmanserit.
Permanet eñi qđ qͥsq cogitat. quȩ sunt dm̃i qͦmͦ placeat dõ.
Quod suꝑȩdificauit mercedẽ accipiet id ẽ. unde cogita
qm̃ qđ dilexerat ñ habebit.pse autẽ saluus erit. quia

Expanded text:
persecutore proponeretur, illud Christo non praeponeretur. Vide persecutore proponeretur, illud Christo non praeponeretur. Vide in apostoli uerbis hominem aedificantem super fundamentum aurum, argentutem ligna, fanum, stipulam: Qui autem matrimonio iunctus est, inquit, cogitat quae sunt mundi, quo modo placeat uxori. Uniuscuiusque opus manifestabitur; dies enim declarabit dies utique tribulationis, quoniam in igne, inquit, reuelabitur. Eandem tribulationem ignem uocat. sicut alibi legitur: Vasa figuli probat fornax et homines iustouniuscujusque opus quale fuerit ignis probabit. Si cujus opus permanserit ; permanet enim quod quisque cogitat quae sunt Dei quomodo placeat Deo , quod superaedificavit, mercedem accipiet , id est uquia quod dilexit, non habebit. Ipse autem salvus erit, quia
Abbreviated transcription (Latin):
diligit meretricẽ eiq adherens unũ corpꝰ efficit᷑. iã infim¬
dam̃to ñ habet xp̃m. Siqͥs autẽ diligit uxorẽ suã. si scđm
ignorant dm̃. etiã ħ scđ̾m ueniã concedit apłs. immo
ꝑapłm. ip̃c. Potest gͦ et iste infundam̃to habe xp̃m. Si
enuim nich ei tal affectionis uoluptatis p̃ponat. qͣmuis
suꝑedificet ligna. fęnum. stipulam. xp̃s ẽ. fũtlamentũ.
Propt̃ hoc saluuserit ꝑignẽ. delitias quippe huiꝰmodi amo¬
resq t̾renos ꝓpt̾ coniugalem quidẽ copulam. ñ damna¬
biles. tribulationis ignis exuret. ad quem ꝑtinent ignes
& orbitates. & quȩcumq calamitates quȩ auferunt hȩc
ac ꝑhoc ei qui edificait erit edificatio ista.dãnosa. qͥa
ñ habebit qđ suꝑedificauit et corum amissione cruciabi¬
tur. quib fruendo utiq lȩtabit᷑. S ꝑhunc ignẽ saluusent.
merito fundam̃ti. qͥa &e si utrũ id hab̾e mallet an xp̃m.

Expanded text:
diligit meretricem eique adhaerens unum corpus efficitur. iam in fundiligit meretricem eique adhaerens unum corpus efficitur. iam in fundamento non habet Christum. Si quis autem diligit uxorem ignorant deum, etiam hoc secundum ueniam concedit apostolus, . Potest ergo et iste in fundamento habere Christum. Si enim nihil ei talis adfectionis uoluptatisque praeponat, quamuis superaedificet ligna. fenum, stipulam, Christus est fundamentum, propter hoc saluus erit per ignem. Delicias quippe huius modi amoresque terrenos, propter coniugalem quidem copulam non damnabiles, tribulationis ignis exuret; ad quem pertinent ignem et orbitates et quaecumque calamitates quae auferunt haec. Ac per hoc ei, qui aedificauit, erit aedificatio ista damnosa, quia non habebit, quod superaedificauit, et eorum amissione cruciabitur, quibus fruendo utique laetabatur; sed per hunc ignem saluus erit merito fundamenti, quia, etsi utrum id habere mallet an Christum a
Abbreviated transcription (Latin):
simul quis iste sit inqͥramꝰ. Hunc tam̃ ñ eẽ. certissimũ ẽ.
ne duoꝵ apłoꝵ sententias mittamꝰ inrixam si unꝰ dic̃ ȩtiã¬
si mala oꝑa quis habuerit saluabit eum ꝑignẽ fides. aliꝰ
autẽ si oꝑa ñ habeat numqͥd poterit fides saluare eum :
Inueniemꝰ gͦ quis possit saluari ꝑignẽ. si pͥ inuenerimꝰ qͥd
sit hab̾e infundam̃to xp̃m. qđ ut de ipsa similitudine
qͣm tociꝰ aduertamꝰ. nichil inȩdificio p̃ponit᷑ fundam̃to.
Quisquis itaq sic habet in corde xp̃m. ut ei t̃rena et tẽ¬
poralia nec ea quęlicita sunt atq concessa p̃ponat fun
magis si salutaria p̃cepta contẽnens. cõmittat illicita nõ
p̃posuisse xp̃m. si pꝰ posuisse conuincit᷑. quẽ pꝰ habuit imꝑ¬
antẽ siue concedentẽ. dũ contra eiꝰ imꝑata siue concessa
suã ꝑflagitiã delegit implere libidinẽ. Siqͥs itaq ap̃ianꝰ

Expanded text:
Simul quis iste sit, inquiramus; hunc tamen non esse certissimum est, Simul quis iste sit, inquiramus; hunc tamen non esse certissimum est, ne duorum apostolorum sententias mittamus in rixam, si unus dicit: \'Etiamsi mala opera quis habuerit, saluabit eum per ignem fides\'; alius autem: Si opera non habeat, numquid poterit fides saluare eum? Inueniemus ergo quis possit saluari per ignem, si prius inuenerimus quid sit habere in fundamento Christum. Quod ut de ipsa similitudine quantocius aduertamus: nihil in aedificio praeponitur fundamento; quisquis itaque sic habet in corde Christum, ut ei terrena et temporalia nec ea quae licita sunt adque concessa praeponat, funmagis, si salutaria praecepta contemnens committat inlicita, non praeposuisse Christum, sed postposuisse conuincitur, quem posthabuit imperantem siue concedentem, dum contra eius imperata siue concessa suam per flagitia delegit explere libidinem! Si quis itaque Christianus
Abbreviated transcription (Latin):
habes infundam̃to. S tam̃ quia diligis illam. & contrista¬
ris si ꝑdis illam. suꝑ fundam̃tũ posuisti. ñ aurũ. uł argen¬
tum. aut lapides p̃ciosos. s ligna fenuĩ. stipulã. Saluus ergo
eris. cum arde ceꝑit qd̾ edificasti. sic tam̃ tãqͣm ꝑignem.
Nemo em̃ suꝑ fundam̃tũ hoc ȩdificet adult̾ĩa blasphe¬
mias. sacrilegia. idolatriã. ꝑiuria. & putet se saluũ fut᷑ũ
debit amor rerũ temporalium & ipse saluus erit ꝑido¬
inquiunt xp̃iani chatolici infundam̃to xp̃m. acuiꝰ u¬
nitate ñ recesserunt tam & si huic fundam̃to suꝑ edifi¬
cauerunt qͣmlibet pessimã uitã. uelut ligna fenũ. stipulã
doq ab illiꝰ ignis ꝑpetuitate saluare. Respondeat eis bre
beat. numqͥd pot̾it fides saluare eũ : &e qͥs ẽ. in quiunt de
qͦdic̃ apłs paulꝰ. ipse autẽ saluus erit sic tam̃ qͣsi ꝑignẽ:

Expanded text:
habes in fundamento. Sed tamen quia diligis illam, et contristahabes in fundamento. Sed tamen quia diligis illam, et contristaris si perdas illam; super fundamentum posuisti, non aurum, aut argentum, aut lapides pretiosos, sed ligna, fenum, stipulam. Salvus ergo eris, cum ardere coeperit quod aedificasti; sic tamen quasi per ignem. Nemo enim super fundamentum hoc aedificans adulteria, blasphemias, sacrilegia, idololatrias, perjuria, putet se salvum futurum debit amor rerum temporalium, et ipse salvus erit per idoinquiunt, Christiani catholici in fundamento Christum, a cuius unitate non recesserunt, tametsi huic fundamento superaediifcauemnt quamlibet pessimam uitam, uelut ligna, fenum, stipulamdoque ab illius ignis perpetuitate saluare. Respondeat eis breubeat, numquid poterit fides saluare eum? Et quis est, inquiunt, de quo dicit apostolus Paulus: Ipse autem saluus erit, sic tamen quasi per ignem?
Abbreviated transcription (Latin):
hac oportunitate: bonũ ẽ. mͥ dissolui et eẽ. cum xp̃o alacres
curr. aut nicħ aut modice de t̾rena fragilitate contristan¬
fundam̃tũ s̃ rerum concessarũ ñ illicitarũ. dico eñĩ fis.
Possides fundam̃tũ. here cȩlo calca t̾ram.Si tales es. ñ edi¬
ficas nͥ aurũ. argentũ. & lapides p̃ciosos. Cum autẽ dixe¬
ris amo possessionẽ istam. tueo neꝑe̾t &e imininet dã.¬
amas possessionẽ istã ut si dicat᷑ tͥ ipsam uis an xp̃m. et si
tristis cã ꝑdisplustam̃ amplecteris xp̃m. quẽ posiusti in
fundam̃to. saluus eris tamqͣm ꝑignẽ. Audi aliud. Non
potes tenere possessionẽ istam. nͥ dixeris falsum testimoni¬
um. Et ħ ñfacere xp̃m infundam̃to ponere ẽ. Ueritas eñi
dix̃. Os qđ mentit᷑ occidit animã. Ergo si possessionẽ tuã
diligis. ñ tam̃ ꝓpt̃ illã facis rapinã. ñ ꝓpt̾ illã dicis falsũ

Expanded text:
hac opportunitate: bonum est mihi dissolui et esse cum Christo, alacres hac opportunitate: bonum est mihi dissolui et esse cum Christo, alacres currunt, aut nihil aut modice de terrena fragilitate contristanfundamentum, sed rerum concessarum, non inlicitarum. dico enim, fratres: possides fundamentum: haere caelo, calca terram. si talis es, non aedificas nisi aurum, argentum, lapides pretiosos; cum autem dixeris: "amo possessionem istam, timeo ne pereat" et imminet daamas possessionem istam, ut, si dicatur tibi: "ipsam uis an Christum?" et si tristis eam perdis, plus tamen amplecteris Christum, quem posuisti in fundamento: saluus eris tamquam per ignem. audi aliud: non potes tenere possessionem istam, nisi dixeris falsum testimonium; et hoc non facere Christum in fundamento ponere est. ueritadixit, «Os quod mentitur, occidit animam» . Ergo si possessionem tuam diligis, non tamen propter illam facis rapinam, non propter illam dicis falsum
Abbreviated transcription (Latin):
tassis & omĩa sua uendentes. & pauꝑibꝰ distribuentes. aut
possidentes tamqͣm ñ possidentes. et utentes hoc mundo
tamꝗͣm ñ utentes. St̃ itẽ alii qͥrebꝰ infirmati concessis. in he¬
rent aliqͣntũ dilectioni. Non rapit uillã alienã. s sic amat
suã ut si ꝑdidit ñ conturbet᷑: Non appetit uxorẽ alienã.
ẜ sic inheret suȩ. Sic miscet᷑ suȩ. ut modũ ibi ñ teneat pre¬
scriptum tabulis. lib̾oꝵ procreandoꝵ causa. Non tollit
aliena. s repetit sua. & habet udiciũ cum frẽ suo. Talibꝰ
em̃i dr̃. Iam quidẽ omino delictum ẽ. in uob. qͥa iudicia ha¬
betis uobcũ. Uerũ ipsa iudicia ineccłia iubet agi. ñ ad forũ
ampliꝰ qͣm decet eũ cui ꝓmissum ẽ. regnum cȩloꝵ. Non totũ
cor suũ leuat. s aliqͣm eiꝰ partẽ trahit int̾ram. Deniq siueniat
temptatio dic̾endi martyrii alli qͥ habent infundam̃to xp̃m
et edificant aurũ. argentũ. lapides p̃ciosos. quisꝰ dicunt ex

Expanded text:
tassis et omnia sua uendentes et pauperibus distribuentes aut possidentes tamquam non possidentes et utentes hoc mundo tamquam non utentes. sunt autem alii qui rebus infirmitati concessis inhaerent aliquantum dilectione: non rapit uillam alienam, sed sic amat suam, ut si perdiderit conturbetur; non appetit uxorem alienam, sed sic haeret, sic miscetur suae, ut modum non ibi teneat praescriptum tabulis liberorum procreandorum causa; non tollit aliena, sed repetit sua et habet indicium cum fratre suo. talibus enim dicitur : iam quidem omnino delictum est, quia iudicia habetis uobiscum. uerum ipsa iudicia in ecclesia iubet agi, non ad forum amplius quam decet eum cui promissum est regnum caelorum; non totum cor sursum leuat, sed aliquam eius partem trahit in terram. denique si ueniat temtatio ducendi martyrii, illi qui habent in fundamento Christum et aedificant aurum, argentum, lapides pretiosos, qui dicunt ex
Abbreviated transcription (Latin):
cerem. Et sic̃ in om̃ib eccłiis doceo. Circumcisus aliquis uocatꝰ ẽ.
ñ adducat p̃putium. Inp̃putio aliquis uocatꝰ. ẽ. ñ circumcidatur.
Circumcisio nicħ ẽ. & preputium nicħ ẽ.s. obseruatio mandatoꝵ¬
dĩ. Seruabat utiq quod congrue uidebat siue ȩcłis genti¬
um. siue iudeorum ut nusquam auferret consuetudinẽ quȩ ser¬
uata ñ impediebat ad optinendũ regnum dĩ. tantum ammonens
nequis in suꝑfluis poneret spem salutis etiam si consuetudinem
in eis ꝓpt̃ offensionem infirmoꝵ custodire uellet. hinc enuim dic̃.¬

Expanded text:
ambulet et sic in omnibus ecclesiis doceo circumcisus aliquis vocatus est ambulet et sic in omnibus ecclesiis doceo circumcisus aliquis vocatus est non adducat praeputium in praeputio aliquis vocatus est non circumcidatur circumcisio nihil est et praeputium nihil est sed observatio mandatoia servabat ubique quod congruere videbat, sive Ecclesiis Gentium, sive Judaeorum, ut nusquam auferret consuetudinem, quae servata non impediebat ad obtinendum regnum Dei: tantum admonens ne quis in superfluis poneret spem salutis, etiam si consuetudinem in eis propter offensionem infirmorum custodire vellet. Sicut ad C
Abbreviated transcription (Latin):
dalizaret eos quib ad et̾nam salutem gerens hominẽ consulebat.
Iam uͦ apłs quem admodũ ista conimendet. eiꝰ uerba testant᷑ ubi dic̃.
Cum enim lib sim ex om̃ib om̃ium me seruum feci. ut plures lu¬
crifacerem. cum paulo suꝑius dixisset numqͥd ñ habemꝰ licentiam
manducandi &e bibendi: numqͥd ñ habemus licentiam sororẽ mu
lus &e bariabas ñ habemus potestatẽ hoc oꝑandi: quis militat suis
stipendiis umnqͣms quis plantat uineam et de fructu eiꝰ ñedit: quis
pascit gregem. et delaete gregis ñ ꝑcipit: Et paulo post. Si aliã io¬
quit potestatis ute participant ñ magis nosc si ñ sumꝰ usihae pote¬
state s om̃ia toleramus ne qđ impedimentũ demus ȩuuangło p̃i
deide post pauca. Quȩ gͦ mͥ inquit merces erit ut euuangłi⁊ ans
sine sumptu ponam euangłim. ut ñ abutar potestate mea inȩu¬
uangłio: continioꝙ subiungit. qđ pauloante comiemoraui. Cũ

Expanded text:
dalizaret eos quibus ad aeternam salutem gerens morem consulebat.dalizaret eos quibus ad aeternam salutem gerens morem consulebat.endet, eius uerba testantur, ubi dicit: cum enim liber sim ex omnibus, omnium me seruum feci, ut plures lucrifacerem, cum paulo superius dixisset: numquid non habemus licentiam manducandi et bibendi? numquid non habemus licentiam sororem mullus et Barnabas non habemus potestatem hoc operandi? quis militat suis stipendiis umquam? quis plantat uineam et de fructu eius non edit? quis pascit gregem et de lacte gregis non percipit? et paulo post, si alii, inquit, potestatis uestrae participant, non magis nos? sed non sumus usi hac potestate, sed omnia toleramus, ne quod inpedimentum demus euangelio Christi. deinde post pauca, quae ergo, inquit, mihi merces erit? ut euangelizans sine sumptu ponam euangelium, ut non abutar potestate mea in euangelio. continuoque subiungit quod paulo ante commemoraui: cum
Abbreviated transcription (Latin):
etiam rationem.cur ficri ñ expediat quamuis liceat. Unde enun
seis inquit mulier si uirum saluum facies. aut unde scis uir si uro¬
rem saluam facies. cum etiã suꝑiꝰ dixisset sc̃ĩficatus ẽ. enim uir in¬
fidelis inuxore. et sc̃ificata ẽ. mulier infidelis infrẽ. hoc est in xp̃ia¬
no. Alioquin filii ur̃i inquit inmundi cẽnt. nunc autem scĩ sunt.
Si adlucrandos coniuges et filios xp̃o etiam exemplis quȩ iã ꝓue¬
nerant uidetur hortatus. cur gͦ ñ expediat etiam infideles comu¬
ges dimitti a fidͥelibꝰ causa euident̃ expressa ẽ. Non em̃ ꝓpt̾̃ uindm
cum talibꝰ comiugale seruandũ.s ut ad quirantur. xp̃o. recedi abinfi¬
aelib coniugib apłs uetat. Multa sunt autẽ facienda non iubente
lege s. liba caritate. et ea sunt in nr̃is officis gratiora. quȩ cum licera
nob etiam ñ impende tam̃ causa dilectionis impendimꝰ. Unde pͥor
ipse dnis cum se tributum non debe monstrasset. soluit tam̃ ne scan¬

Expanded text:
etiam rationem cur fieri non expediat, quamuis liceat. quid enim scis, inquit, mulier, si uirum saluum facies? aut unde scis, uir, si uxorem saluam facies? cum etiam superius dixisset: sanctificatus est enim uir infidelis in uxore, et sanctificata est mulier infidelis in fratre, hoc est in christiano, alioquin filii uestri, inquit, inmundi essent; nunc autem sancti sunt. sic ad lucrandos coniuges et filios Christo etiam exemplis, quae iam prouenerant, uidetur hortatus. cur ergo non expediat etiam infideles coniuges dimitti a fidelibus, causa euidenter expressa est. non enim propter uinculum cum talibus coniugale seruandum, sed ut adquiractur in Christo, recedi ab infidelibus coniugibus apostolus uetat. Multa sunt autem facienda non iubente lege, sed libera canobis non impendere, tamen causa dilectionis impendimus. Unde prior ipse Dominus cum se tributum non debere solvere, monstrasset, solvit tamen, ne scan
Abbreviated transcription (Latin):
fur. uł ebriosus. uł maledicꝰ. uł rapax. extra oꝑationẽ corporis huiꝰ:
qͣmuis nec ipsa idolatria. neq ipsa auaritia p̃t̃ seruitium corporis.
potit ad usum fructumq suũ ꝑuenire. Quid ẽ. gͦ omne peccatum
qđcũq fecerit homo extracorpus ẽ. qui autẽ fornicat᷑ incorpꝰ suuĩ
peccat: pͥmũ qͥa incorpore istohomo constitutus quicqͥd solo tan¬
tum animo pot̾it iniq concupiscere. dici non potest extra corpꝰ
hominẽ facere. cum constet eum carnali sensu &e carnali pruden.¬
tia hoc agere.isto adhuc circum septum corpore. Nam & qͦd
inpsalmo seriptum ẽ. dixit impius in corde suo ñ ẽ. deus. id ẽ.
beatꝰ paulus ñpotuit utiq separare acorporali oꝑe in illo loco
ubi ait. Om̃s astabimus ante tribunal xp̃i. ut recipiat unus¬

Expanded text:
fur uel ebriosus uel maledicus uel rapax extra operationem corporis huius? fur uel ebriosus uel maledicus uel rapax extra operationem corporis huius? quamuis nec ipsa idololatria neque ipsa auaritia praeter seruitium corporis poterit ad usum fructumque suum peruenire. quid est ergo: omne peccatum, quodcumque fecerit homo, extra corpus est; qui autem forpeccat? Primum, quia in corpore isto homo constitutus, quidquid solo tantum animo poterit inique concupiscere, dici non potest extra corpus hoc hominem facere, cum constat eum carnali sensu et carnali prudentia hoc agere, isto adhuc circumseptum corpore. Nam et quod in psalmo scriptum est: Dixit impius in corde suo, Non est Deus, idem beatus Apostolus non potuit utique separare a corporali opere, illo loco ubi ait: Omnes astabimus ante tribunal Christi, ut recipiat unus
Abbreviated transcription (Latin):
Sic nicħ iudetur p̃t̃ misisse peccati qͣndoqͥdem ait. Om̃e pecca¬
tum qđ cumq fecerit homo. Postea tam̃ excepit fornicationẽ cũ
intulit. Qui autem fornicatur. incorpus suũ peccat. Qđ scđm con¬
suetudinẽ nr̃ȩ locutionis. ita diceretur. Om̃e peccatũ qđ cumq fe¬
cerit homo excepta fornicatione extra corpus ẽ. Qui autẽ fornica¬
iam emptũ magno p̃cio id ẽ. xp̃i sanguine p̃cioso. templũq spc̃
tanqͣm dĩ habitacłm seruaret᷑ agebat et defendebat. Quare gͦ¬
uoluit subiungere. hoc unde difficilis questio naceret᷑. id ẽ. ut
diceret om̃e peccatum qđ cumq fecerit homo extra corpꝰ est.
qui aute fornieat᷑ in corpus suum pecat. cum siue ipsa formca¬
tio siue alia hui̾mnodi quȩ ñ nͥ ꝑcorpus fiunt peccata turpitudin
ce fornicationi fimillima ñ nͥ ꝑ ipsum corpꝰ gerant᷑ atq exerceant᷑:
quid eñi: pot̾it ne eẽ. quispiam ꝙͥ ᷤ cȩt̾a memorata suꝑius taceam.

Expanded text:
nim nihil videtur praetermisisse peccati, quandoquidem ait, Omne peccatum quodcumque fecerit homo: postea tamen excepit fornicationem, cum intulit, Qui autem fornicatur, in corpus proprium peccat . Quod secundum consuetudinem nostrae locutionis ita diceretur: Omne peccatum quodcumque fecerit homo excepta fornicatione, extra corpus est; qui autem fornicaiam emtum magno, id est Christi sanguine pretioso, templumque spirtamquam dei habitaculum seruaretur, agebat et defendebat. quare ergo subiungere uoluit hoc, unde difficilis quaestio nasceretur, id est ut diceret: omne peccatum, quodcumque fecerit homo, extra corpus est; qui autem fornicatur, in corpus proprium peccat, cum siue ipsa fornicatio siue alia huius modi quae non nisi per corpus fiunt peccata turpitudini et fornicationi simillima non nisi per ipsum corpus generentur atque exerceantur? quid ergo? poteritne esse quispiam, ut cetera memorata superius taceam,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑlata laudent᷑. Qđ si ita ẽ. idõ ñ nͥ illicita ꝓhibent᷑ a dño.
ut ea quȩ licita sunt et ñ expediunt ñ legis uincdo s lib̾a
dilectionis beneficientia caueant᷑. Esca uentriꝰ. & uen¬
tia diei quȩ utinã sufficiat ei. Reficiemus eñ qͦtidianas rui¬
nas corporis edendo bibendo. pͥusqͣm escas &e uentrẽ destru¬
as cum occidis indigentiã sacietate mirifica &e corrupti¬
bile hoc indueris incorruptione sempit̃na. Cum fuerit
salus ꝑfecta inisto corpore corruptio ñ erit quȩ intelligit᷑
nomine carnis ce sanguinis. Ipsa ẽ. enim ꝑfecta sanitas cor¬
poris. Nam mͦ qͦmͦ sanum ẽ. qđ labit᷑. qd̾ indiget. qđ habet
ꝑpetuam qͣndam egritudinẽ famis o sitis: hȩc tuncꝰ ert̃.
qͥa esca uentri &e uent̃ escȩ ds̃ autẽ & hunc & hanc destruet.
Erit forma corporis ꝑfecta exdõ. absorta morte uictoria nul¬

Expanded text:
perlata, laudentur. quod si ita est, ideo nonnisi inlicita prohibentur a domino, perlata, laudentur. quod si ita est, ideo nonnisi inlicita prohibentur a domino, ut ea, quae licita sunt et non expediunt, non legis uinculo, sed libera dilectionis beneficentia caueantur. Qutia diei, quae utinam sufficiat ei. Reficimus enim quotidianas ruinas corporis edendo et bibendo, priusquam escas et ventrem destruas, cum occideris indigentiam meam satietate mirifica, et corruptibile hoc indueris incorruptione sempiterna . Nusalus perfecta in isto corpore, corruptio in eo non erit, quae intelligitur nomine carnis et sanguinis: ipsa est enim perfecta sanitas corporis. Nam modo quomodo sanum est quod labitur, quod indiget, quod habet perpetuam quamdam aegritudinem famis et sitis? Haec tunc non erunt: quia esca ventri, et venter escis . Deus autem et hunc et has evacuabit, Erit forma corporis perfecta ex Deo, absorpta morte in victoria
Abbreviated transcription (Latin):
sit utiq faciendum. Qđ si absurdum uidet᷑ ut aliquid
fiat qđ ñ expedit. & dicat᷑ ñ peccasse qui fecerit. intelligen¬
dum ẽ. hoc ex consuetudine rationis absurdum. Quȩ ita
late patet. ut etiam iuim̃ta qͣmuis sint rationis exꝑtia. ta¬
men plerumq dicamꝰ deb̾e uapulare cum peocant. Pecra¬
re autem ꝓpͥe ñ ẽ. nͥ eiꝰ qui utitur rationali uoluntatis ar¬
bitrio. Qđ inom̃ib mortalib animantib ñ nͥ homini ẽ.
diuinitꝰ tributũ. S aliud ẽ. cum ꝓpͥe loqͥmur. aliud cum ũba
exaliis rebꝰ transferendo uł ab utendo mutuamur. Ut gͥ si
expedit aliquo certo fine distinguere ea mͥ uident᷑ licere.
&e ñ expedire quȩ ꝑiusticiam qͥdẽ. quȩ coram dõ ẽ ꝓmutunt᷑.¬
da sunt. Ea uͦ ñ licere ce idõ ñ expedire quȩ sic ipsa iusticia ue¬
tant᷑ ut facienda ñ sint. etiam si ab eis quib innoticiã fuerint

Expanded text:
sit utique faciendum. quodsi absurdum uidetur, ut aliquid sit utique faciendum. quodsi absurdum uidetur, ut aliquid fiat quod non expedit et dicatur peccasse qui fecerit, intellegendum est hoc ex consuetudine sermonis absurdum: quae ita late patet, ut etiam iumenta, quamuis sint rationis expertia, tamen plerumque dicamus debere uapulare cum peccant; peccare autem proprie non est nisi eius, qui utitur rationali uoluntatis arbitrio, quod in omnibus mortalibus animantibus nonnisi homini est diuinitus adtributum. sed aliud est, cum proprie loquimur, aliud, cum uerba ex aliis rebus transferendo uel abutendo mutuamur. Vt igitur, si expedit. aliquo certo fine distinguere, ea mihi uidentur licere et non expedire, quae per iustitiam quidem, quae coram deo estda sunt; ea uero non licere et ideo non expedire, quae sic ipsa iustitia uetantur, ut facienda non sint, etiamsi ab eis, quibus in notitiam fuerint
Abbreviated transcription (Latin):
enim om̃is qͥ xp̃i sanguine redemptus ẽ. homo ẽ. ñ tam̃
om̃is qui homo ẽ. etiam sanguine xp̃i redemptꝰ ẽ. ita om¬
ne qđ ñ licet non expedit. nec tam̃ om̃e qđ ñ expodit etiã
ñ licet. Sunt quippe licita quȩ ñ expediunt. sic̃ apło teste
discimus. Sed int̾ id qđ illicitum ẽ. & idõ ñ expedit. atq
id qđ licitum ẽ. nec tam̃ expedit. qͥd int̾sit. aliqua uniu̾¬
sali regula diffinire difficile ẽ. Cicius enĩ quisque dixerit
omne qđ fieri ñ expedit peccatum ẽ. Om̃e autẽ peccatum
illicitũ ẽ. Om̃e gͦ qđ ñ expedit illicitum ẽ. Et ubi erunt
illa quȩ licita eẽ. s ñ expedire apłs dix̃. si omne qđ ñ expe¬
dit licitum ñ ẽ : qͣpropt̃ quia uerum dixisse apłm dubi¬
tare ñ possumꝰ. & aliqua peccata eẽ. licita dicere ñ aude
tam̃ si licitum ẽ. ñ eẽ. peccatum. qͣmuis qm̃ ñ expedit ñ

Expanded text:
enim omnis, qui Christi sanguine redemptus est, homo est, non tamen enim omnis, qui Christi sanguine redemptus est, homo est, non tamen omnis, qui homo est, etiam sanguine Christi redemptus est, ita omne quod non licet non expedit nec tamen omne quod non expedit etiam non licet. sunt quippe licita, quae non expediunt, sicut apostolo teste didicimus. Sed inter id, quod inlicitum est et ideo non expedit, atque id, quod licitum est nec tamen expedit, quid intersit, aliqua uniuersali regula definire difficile est. citius enim quisque dixerit: omne quod fieri non expedit, peccatum est; omne autem peccatum inlicitum est. omne ergo quod non expedit, inlicitum est. et ubi erunt illa, quae licita esse, sed non expedire apostolus dixit, si omne quod non expedit, licitum non est? quapropter quia uerum dixisse apostolum dubitare non possumus et aliqua peccata esse licita dicere non audetamen, si licitum est, non esse peccatum, quamuis quoniam non expedit, non
Abbreviated transcription (Latin):
ancat. Ita ostendit ea quȩ licita sunt. idẽ. nullo p̃cepto am̃
plibent᷑ sic̃ expedit potiꝰ eẽ. tractanda. ñ p̃seripto legis. sec
conslio caritatis. hȩc sunt quȩ ampliꝰ erogant᷑ sautio qui
curandꝰ ad stabulũ samaritani illiꝰ miseratione ꝑductus ẽ.
Et idõ dicunt᷑ ñ ad nõ p̃cipi qͣmuis dño moneant᷑ offerri.
ut tanto intelligant᷑ eẽ. gratiora. qͣntomagis ostendunt᷑
indebita.S ea quȩ inhis talia sunt. ut qͣmius sint licita ñ
expediant. ñ in eis diei potest bonum ẽ. hoc s illud meliꝰ.
Sic̃ dictum ẽ. Quidat nuptum bene facit. & qui ñ dat
nuptum meliꝰ facit. Ibi enim utrumq licet. & hoc aliqͣn¬
li coniuge s ñ expedit. Nam illis qͥse ñ continent utiq
expedit nub̾e & qđ licet expedit. qui autem uouerint con¬
pedire non posset. Potest gͦ aliquid licere et ñ expedire.
Expedire autem qđ ñ licet ñ potest. ac ꝑhoc ñ omĩa quę li¬
cita sunt expediunt. Omnia illicita ñ expediunt. Sicut

Expanded text:
t ea quae licita sunt, id est nullo praecepto domini prohibentur, sicut expedit, potius esse tractanda non praescripto legis, sed consilio caritatis. haec sunt, quae amplius erogantur saucio, qui curandus ad stabulum Samaritani illius miseratione perductus est. et ideo dicuntur non a domino praecipi, quamuis domino moneantur offerri, ut tanto intellegantur esse gratiora, quanto magis ostenduntur indebita. Sed ea, quae in his talia sunt, ut, quamuis sint licita, non expediant, non in eis dici potest: bonum est hoc,. sed illud melius, sicut dictum est: qui dat nuptum, bene facit; et qui non dat nuptum, meliliquando illud expedit. nam illis, quae se non continent, utique expedit nubere, et quod licet, expedit; quae autem uouerint conpedire non posset. potest ergo aliquid licere et non expedire; expedire autem quod non licet non potest. ac per hoc non omnia quae licita sunt, expediunt, omnia uero inlicita non expediunt. sicut
Abbreviated transcription (Latin):
nȩ hominib aue ñ eẽ. dicendum. Paulus autẽ apłs uehem̃¬
tius dicit. Siquis fr̃ nominat᷑ int̃ uos. aut auarus. aut ebrio¬
sus &e cȩt̾a. cum eiꝰ modi nequidem cibum simul sumere. Et
anꝰ. Quomͦ autẽ hoc defendatur iam satis dictum ẽ.¬
Nec idõ de rogandũ sane doctrine quȩ sola catholica ẽ. qͥa
multi eiꝰ nomine censeri uolunt. & ꝑ illam sanari nolunt:
Agnoscenda ẽ. enim paucitas illa qͣm dñs p̃cipue com
mendat in ingenti atq innumerabili multitudine toto
orbe diffusa. Quȩ tam̃ paucitas scõrum atq fideliũ qđ se¬
pe cõmendandũ tanqͣm granoꝵ. in comparatione mul

Expanded text:
nae hominibus haue non esse dicendum, Paulus autem apostolus uehementius dicit: si quis frater nominatur inter uos aut auarus aut ebriosus et cetera, cum eiusmodi ne quidem cibum simul sumere. et anus. quomodo autem hoc defendatur, iam in aliis n ideo derogari sanae doctrinae, quae sola catholica est, quia multi eius nomine censeri uolunt et per illam sanari uolunt. agnoscenda est mendat in ingenti atque innumerabili multitudine toto orbe diffusa : quae tamen paucitas sanctorum atque fidelium, quod saepe commendandum est, tanquam granorum in compar
Abbreviated transcription (Latin):
nnouatio uitȩ nr̃ȩ et qͥdã transitꝰ de morte ad uitã qͥ fit
pͥmo ꝑfidem ut inspe gaudeamꝰ. & intribulatione pacientes
simꝰ. dum adhuc ext̾ĩor homo nr̃ corrumpit᷑ s int̾ior reno¬
uat᷑ de die indiẽ. ꝓpt̃ ipsum initium nouę uitȩ ꝓpt̾ nouum
hominẽ quem iubemur induere & exuere ueterẽ expur-¬
gantes uetꝰ fermentũ ut simꝰ nouo consꝑsio qm̃ pascha nr̃m
immolatꝰ ẽ. xp̃s. Propt̃ hanc uitȩ nouitatem. pͥmus mensis in-¬
anni mensib celebrationi huic attributus ẽ. Nam ipse dr̃ & m̃-¬
sis nouorũ. Quia uͦ intoto tempore scłi. nunc t̾cium tempꝰ ap¬
paruit. idõ resurrectio dñi triduana ẽ. Primũ eñi tempꝰ ẽ.
ante legem scđm sublege. t̃cium subgrã. ubi iam manife¬
statio ẽ. sacram̃ti pͥus occulti in propħico enigmate. hoc gͦ
&e in lunari numero significatur. Quia enim̃ septenarius
numerꝰ solet inscripturis ad qͣndam ꝑfectionẽ misticꝰ appa¬

Expanded text:
nnouatio uitae nostrae est quidam transitus de morte ad uitam, qui fit primo per fidem, ut in spe gaudeamus et in tribulatione patientes simus, dum adhuc exterior homo noster corrumpitur, sed interior renouatur de die in diem. propter ipsum initium nouae uitae, propter nouum hominem, quem iubemur induere et exuere ueterem expurgantes uetus fermentum, ut simus noua consparsio, quoniam pascha nostrum immolatus est Christus, propter hanc ergo uitae nouitateanni mensibus celebrationi huic attributus est, nam et ipse dicitur mensis nouorum. quia uero ill toto tempore saeculi nunc tertium tempus apparuit, ideo resurrectio domini triduana est. primum enim tempus est ante legem, secundum sub lege, tertium sub gratia, ubi iam manifestatio est sacramenti prius occulti in prophetico aenigmate. hoc ergo et in lunari numero significatur; quia enim septenarius numerus solet in scripturis ad quandam perfectionem mysticus appa
Abbreviated transcription (Latin):
om̃imꝰ interitu transibit hic mundus. Unde &e apł̃s dicit. Pre¬
tit enin figura huimundi. Uolo uos sine sollicitudine ẽ.
Pagura gͦ preterit. non natura. Iudicatis quippe bis qui scripti¬
non sunt in libro uitȩ. & mȩt̃num ignem missis: tunc figura
huiꝰmundi mundatoꝵ ignium conflagratione p̃teribit: sicut
factum ẽ. mundanarũ aquarum inundatione diluuium. Illa
utiq ut dixi conflagratione mundane elem̃torum corruptibi
ardendo penitus interibunt. Atq ipsa substantia eas qualita
tes habebit quȩ corporib immortalib mirabili mutatione
conueniant. Ut scilicet mundus in meliꝰ innouatꝰ. apte accom¬
modetꝰ hominib etiam carne inmelius in nouatis. Mulier in¬

Expanded text:
omni modo interitu transibit hic mundus. Unde apostolus ait: Promni modo interitu transibit hic mundus. Unde apostolus ait: Praeterit figura huius mundi, volo vos sine sollicitudine esse. Figura ergo praeterit, non natura. Inon sunt in libro vitae, et in aeternum ignem missis, thuius mundi mundanorum ignium conflagratione praeteribit, sicut factum est mundanarum aquarum inundatione diluuium. Illa itaque, ut dixi, conflagratione mundana elementorum corruptibilardendo penites habebit, quae corporibus immortalibus mirabili mutatione conveniunt, ut scilicet mundus innovatus in melius apte accommodetur hominibus etiam carne in melius innovatis. Quamvi
Abbreviated transcription (Latin):
huiꝰ mortalis corporis et membroꝵ corruptibilium uirtus.
te uictoria de hominib inimicis & honor atq potentia tem¬
poralis. et cȩtera istiusmodi bonaterrena &e bonis dentur &
malis. & bonis auferantur & malis: salus uͦ animȩ cum
immortalitate corporis uirtusq iusticiȩ & uctoria decupi¬
ditatib inimicis. et gła &e honor et pax inȩt̃num ñ dentur nͥ
bonise ista gͦ dilige ista concupisce. ista modis omnib quere.
Propt̃ hȩc adquirenda &e optinenda fac elemosinas. funde
orationes. exerce ieiunia. quantum sine lesione tui corporis
potes. Bona uͦ illa terrena. noli diligere. qͣntalibet tͥ abundet̃
sic eis utere ut bona multa exillis. nullum autem malũ facias
ꝓpt̃ illa. Omĩa quippe talia ꝑibunt. s bona oꝑa ñ ꝑeunt etiã
ditio. tune eẽ. desinet ħ cȩlum &e hȩc terra. qͣndo incipiet eẽ.
celum nouum oe terra noua. Mutatione namq rerum non¬

Expanded text:
huius mortalis corporis et membrorum corruptibilium uirtus huius mortalis corporis et membrorum corruptibilium uirtus et uictoria de hominibus inimicis et honor atque potentia temporalis et cetera ista bona terrena et bonis dentur et malis et bonis auferantur et malis? salus uero animae cum inmortalitate corporis uirtusque iustitiae et uictoria de cupiditatibus inimicis et gloria et honor et pax in aeternum non dantur nisi bonis. ista ergo dilige, ista concupisce, ista modis omnibus quaere. propter haec adquirenda et obtinenda fac elemosynas, funde orationes, exerce ieiunia. quantum sine laesione tui corporis potes. bona uero illa terrena noli diligere, quanta libet tibi abundent. sic eis utere, ut bona multa ex illis nullum autem malum facias propter illa. omnia quippe talia peribunt, sed bona opera non pereunt, etiam dicio, tunc esse desinet hoc caelum et haec terra, quando incipiet esse caelum nouum et terra noua. Mutatione namq
Abbreviated transcription (Latin):
iudicanda sunt. quȩ siue filiis procreatis. siue etiam ista ter.¬
rena ꝓle contempta continentiã int̾ se pari consensu seruare po¬
tuerint neq qͥa contra illud p̃ceptum fit qđ dñs dimiti con-¬
iugem uatat. Non eiuim dimittit qui cum ea non carnalit̃ s
ut qui habent uxores tanqͣm ñ habentes sint. Siuir fortis¬
dic dõ qđ habes inpsalmo. De necessitatibꝰ meis erue me. Ipse te
exaudiet ut interiores et in uisibiles hostes id ẽ. ipsas cupidi¬
tates inuisibilit̃ & sp̃ualit̃ iuncas. et sic utaris hoc mundo tã¬
quam non utens. ut exbonis eiꝰ bona facias. ñ malus fias. quia
&e ipsa quȩ bona sunt nec dantur hominib nͥ ab illo qui ht̃ om̃i.¬
um cȩlestium et terrestrium potestatem. S ne putent᷑ mala.
dantur & bonis. Ne putentur magna uł fumma. dant᷑ & mał.
Itemq auferuntur ista & bonis ut ꝓbent᷑. et malis ut crucian¬
tur. Quis eñ nesciat. quis ita sit stultꝰ ut non uideat qđ salus

Expanded text:
judicanda sunt, quae sive filiis procreatis, sive etiam ista terrena prole contempta, continentiam inter se pari consensu servare potuerint: quia neque contra illud praeceptum fit, quo Dominus dimitti conjugem vetat; non enim dimittit, qui cum ea non carnaliter, sut qui habent uxores, quasi non habentes sint . dic deo, quod habes in psalmo: De necessitatibus meis erue me. exaudiet, ut interiores et inuisibiles hostes, id est ipsas cupiditates inuisibiliter et spiritaliter uincas et sic utaris hoc mundo tamquam non utens, ut ex bonis eius bona facias, non malus fias, quia et ipsa bona sunt nec dantur hominibus nisi ab illo, qui habet omnium caelestium et terrestrium potestatem. sed ne putentur mala, dantur et bonis; ne putentur magna uel summa bona, dantur et malis itemque auferuntur ista et bonis, ut probentur, et malis, ut crucientur. Quis enim nesciat, quis ita sit stultns, ut non uideat. quod salus
Abbreviated transcription (Latin):
scha nob obic̃ celebrari. ne ͤ qđ ita ut udȩi celebramꝰ in¬
sultat: cum autẽ ouem magis nos habeamꝰ inre presentis
euuangłii non inumbra futuri. eiꝰq occisionẽ cum qͦtidie tũ
maxime aniu̾sa sollemnitate ñ uenturã p̃signemꝰ s factã
cominemoremꝰ. Ideo sane dies paschȩ sollemuntatis nr̃ȩ ad
diein celebrationis umbra̾icȩ uideoꝵ ñ occurrit ut & dñi-¬
cum diẽ qͦ xp̃s resurrexit complecteremur. Azima uͦ qui re¬
cte fidĩ xp̃iani sunt non infermento uet̾is uitȩ hoc ÷ ma-¬
litiȩ s imipsius fidĩ ueritate &e sinceritate custodiunt. ñ sep¬
tenario. qͦ qͦtidie om̃is uoluit᷑ dies. Quod. & si aliquantũ la

Expanded text:
scha nobis obiecit celebrari nec quod ita ut Iudaei celebramus insultat? cum autem magis nos habeamus in re praesentis euangelii, non in umbra futuri, eiusque occisionem cum cotidie tum maxime anniuersaria sollemnitate non uenturam praesignemus, sed factam commediem celebrationis umbraticae Judaeorum non occurrit, ut et dominicum diem, quo Christus resurrexit, complecteremur. Azyma vero, qui rectae fidei Christiani sunt, non in fermento veteris vitae, hoc est malitiae, sed in ipsius fidei veritate et sinceritate custodiunt : non septe
Abbreviated transcription (Latin):
utiq templũ eiꝰ ẽ. Deniq cum dixisset apłs. nescitis quia
ur̃i: empti enim estis p̃cio magno continuo secutus ad¬
iunx̃. Cilorificate gͦ dm̃ incorpore ur̃o. Ubi dilucide ostẽ.
m̃tiri spui scõ. atq ostendens dm̃ eẽ. sp̃m scm̃. ñ es inquit¬
hominib m̃titꝰ s dõ. Ubiq ad est sp̃s sc̃s̃ ad homines inet̃.¬
nã uitam regenerandos. & ñ ẽ. eis ds̃: immo uͦ ẽ. &e ds̃ uer¬
ẽ. qͥa ueri dĩmembra templũ eiꝰ ẽ. Et utiq subiectũ tem¬
plum illi cuiꝰ ẽ. templum. Quomͦ gͦ ds̃ ñ ẽ. cui sunt niem

Expanded text:
in vestri? empti enim estis pretio magno; continuo secutus adjunxit, Glorificate ergo Deum in corpore vestro . Ubi dilucide ostendimentiri Spiritui sancto? atque ostendens Deum esse Spiritum ss, ad homines in aeternam vitam regenerandos; et non est eis Deus, imo vero est Deus verus, quia vera Dei membra templum ejus sunt, et utique subjectum est templum illi cujus est templum. Quomodo ergo rex non est cujus tem