comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
turus est fecit. Nam & per ꝓphetam
dictum est de illo: qui fecit quȩ futu¬
ra sunt. Scdm hoc etiam quod sequit᷑
dicit. Et nunc clarifica me tupater
apud temetipsum: claritate quã habui
priusquã mundus esset apud te. lam
supra dixerat. Pater uenit hora
clanfica filium tuum: ut filius tuus
clarificet te. In quo uerboꝵ ordine.
ostenderat prius apatre clarificandũ
filium: ut patrem clarificar& filius.
Modo aũt dixxit. ego te clarificaui suꝑ
terram: opus consũmaui quod dedis¬
ti michi ut fatiam. Et nunc clarifica
me: tanquam prior ipse patrem clari-¬
ficauerit. a quo deinde ut clarificetur
exposcit. Ergo intelligendum est
utroq uerboᷤ suꝑiꝰ usum. scđm id qđ
futurum erat: eoq ordine quod futu¬
rum erat clarifica filium. ut te clarifi
cet filius. Modo uero usum fuisse uer.¬
bo preteriti temporis: de re futura
ubi ait. Ego te clanficaui suꝑ terram:
opus consũmaui quod dedisti michi
ut fatiam. Deinde dicendo & nunc

Expanded text:
turus est fecit. Nam et per prophetam turus est fecit. Nam et per prophetam dictum de illo est: Qui fecit quae futura sunt. Secundum hoc etiam quod sequitur dicit: Et nunc clarifica me, tu Pater, apud temetipsum, claritate quam habui prius quam msupra dixerat, Pater, venit hora, clarifica Filium tuum, ut Filius tuus clarificet te: in quo verborum ordine ostenderat prius a Patre clarificandum Filium, ut Patrem clarificaret Filius. Modo autem dixit, Ego te clarificavi super terram, opus consummavi quod dedisti mihi ut faciam: et nunc clarifica me; tanquam prior ipse Patrem clarificaverit, a quo deinde ut clarificetur exposcit. Ergo intelligendum est utroque verbo superius usum secundum id quod futurum erat, eoque ordine quo futurum erat, Clarifica Filium, ut te clarificet Filius; modo vero usum fuisse verbo praeteriti temporis de re futura, ubi ait: Ego te clarificavi super terram; opus consummavi, quod dedisti mihi ut faciam. Deinde dicendo: Et nunc
Abbreviated transcription (Latin):
An nõ accepit ut nichil mali. sed bo¬¬
na facer& omnia. quando inuni¬
tatem personȩ suscepta est auerbo.
per quod facta sũt omnia : Sed qͦmͦ
consũmauit opus qđ accepit ut faci¬
at. cum restor adhuc passionis exꝑi¬
mentum. ubi martiribꝰ suis maxime
prebuit quod sequerentur exemplũ
unde ait apłs petrus. xp̃e ꝓnobis
ut se quamini uestigia eiꝰ. nisi quia
consũmasse dicit qđ se cõsũmaturũ
certissime nouit: Sicut longe ante
in ꝓphetia preteriti temporis usus
est uerbis: quando post annos plu¬
rimos futurum fuerat quod dicebat.
Foderunt inquit manus meas & pe¬
des meos: dinumerauerunt omĩa
ossa mea. Nõ ait fodient: & dinu¬
merabunt. Et in hoc ipso euangłio.
Omnia inquit quȩ audiui apatre meo:
nota feci uob. Quibꝰ ait postea.
Adhuc multa habeo uob̃ dicere: sed
nõ potestis portare modo Qui enim
certis & immutabilibꝰ causis omĩa
futura predestinauit: quiequid fac¬

Expanded text:
An non accepit, ut nihil mali, sed boAn non accepit, ut nihil mali, sed bona faceret omnia, quando in unitatem personae suscepta est a Verbo, per quod facta sunt omnia? Sed quomodo consummavit opus quod accepit ut faciat, cum restet adhuc passionis experimentum, ubi martyribus suis maxime praebuit quod sequerentur exemplum; unde ait apostolus Petrus, Christus ut sequamur vestigia ejus : nisi quia consummasse dicit quod se consummaturum certissime novit? sicut longe ante in prophetia praeteriti temporis usus est verbis, quando post annos plurimos futurum fuerat quod dicebat. Foderunt, inquit, manus meas, et pedes meos; dinumeraverunt omnia ossa mea . Non ait Fodient et dinumerabunt. Et in hoc ipso evangelio: Omnia, inquit, quae audivi a Patre meo, nota feci vobis . Quibus ait postea: Adhuc multa habeo vobis dicere, sed non potestis portare modo . Qui enim certis et immutabilibus causis omnia futura praedestinavit, quidquid fac
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ glorificatio: quia summa gła. quȩ
grece dicitur doxca. Unde dictum
est doxason: quam latini quidam¬
sũt interpretati clarifica. quidam
glorifica. Aueteribꝰ aũt gła. qua
gloriosi homines dieunt᷑: ita est
definita. Gła est frequens de aliqͦ
fama cum laude. At si homo lau¬
datur cum famȩ creditur quomͦ ds̃
laudabitur quando ipse udebitur:
Propter quod scriptum est. Beati qui
habitant indomo tua: in scła scłoꝵ
laudabunt te. Ibi erit dĩ sine fine
laudatio. ubi erit dei plena cogni¬
tio. Et quia plena cognitio: ideo cda
rificatio uł glorificatio. Sed priꝰ hic
clarificatur ds̃. dum annunciatꝰ ho.¬
minibꝰ innotescit: & per fidem ere.¬
dentium predicatur. Propter quod
dicit. Ego te clarificaui suꝑ terrã.
opus consumaui quod de disti michi
ut faciam. Non ait uissisti. sed de¬
disti: ubi cõmendatur eiudens grã
Quid enim habor quod nõ accepitꝰ.
ȩtiam in unigenito humana nat᷑a:

Expanded text:
Dei clarificatio; quia summa gloria, quae Dei clarificatio; quia summa gloria, quae graece dicitur δόξα. Unde dictum est δόξασον, quod latini quidam interpretati sunt, clarifica; quidam, glorifica. A veteribus autem gloria, qua gloriosi homines dicuntur, ita est definita: Gloria est frequens de aliquo fama cum laude. At si homo laudatur cum famae creditur, quomodo Deus laudabitur quando ipse videbitur? Propter quod scriptum est, Beati qui habitant in domo tua; in saecula saeculorum laudabunt te . Ibi erit Dei sine fine laudatio, ubi erit Dei plena cognitio; et quia plena cognitio, ideo summa clarificatio vel glorificatio. 4. Sed prius hic clarificatur Deus, dum annuntiatus hominibus innotescit, et per fidem credentium praedicatur. Propter quod dicit, Ego te clarificavi super terram, opus consummavi quod dedisti mihi ut faciam. Non ait, jussisti; sed, dedisti: ubi commendatur evidens gratia. Quid enim habet quod non accepit, etiam in Unigenito humana natura?
Abbreviated transcription (Latin):
interra: uifibilia & inuisibilia.
carnis. ita te glorificet filius: idest
notum te faciat omni earni. quã
dedisti ei. Sic enim dedisti. ut
omne quod dedisti ei: det eisuita
ȩternam. hȩc ẽ aũt uita ȩt̃na.
inquit. ut cognoscant te solum
Ordo uerboꝵ est. ut te & quẽ misi¬
sti iħm axp̃m: cognoscant solum
substãcialis & consubstantialis
amboꝵ. Quam nõ duo dii pater
& filius. nec tres dii pater & filiꝰ
solus uerus ds̃. Nec idem tamen
pater qui filius. nec idem filius
sic̃ dedistiꝰ ei potestatẽ om̃nis carnis.
& sic dedisti. ut omne quod dediᷤ¬
ti ei det eis uitam ȩt̾̃nam: & hȩc ẽ
uita ȩterna. ut cognoscant te: sie
te igitur filus glorificat ut om̃ibꝰ
quos dedisti te cognitum faciat.
ꝑorro sicognitio ẽ deĩ uita ȩterna:.
tantomagis uiuere tendimus. qͣnto
magis in hac cognitione ꝓficimꝰ.
Non aũt moriemur in uita ȩt̃na
Tunc ergo cognitio dĩ ꝑfecta erit.
qͣndo nulla mors erit. Summa tuẽ

Expanded text:
in terra, visibilia et invisibilia .in terra, visibilia et invisibilia .uit, omnis carnis, ita te glorificet Filius, id est, notum te faciat omni carni, quam dedisti ei. Sic enim dedisti, ut omne quod dedisti ei det eis vitam aeternam. Haec est autem vita aeterna, inquit, ut cognoscant te solum Ordo verborum est, ut te et quem misisti Jesum Christum cognoscant solum substantialis et consubstantialis amborum. Quoniam non duo dii Pater et Filius, nec tres dii Pater et Filiusolus verus Deus. Nec idem tamen Pater qui Filius, nec idem Filius sicut dedisti ei potestatem omnis carnis, et sic dedisti, ut omne quod dedisti ei, det eis vitam aeternam, et, haec est vita aeterna, ut cognoscant te; sic te igitur Filius glorificat, ut omnibus quos dedisti ei, te cognitum faciat. Porro si cognitio Dei est vita aeterna, tanto magis vivere tendimus, quanto magis in hac cognitione proficimus. Non autem moriemur in vita aeterna: tunc ergo Dei cognitio perfecta erit, quando nulla mors erit. Summa tunc
Abbreviated transcription (Latin):
adñi. Hoc aũt quia per euangłiũ
xp̃i factum est. ut per filium pater
innotescer& gentibus: ꝓfecto pa.¬
trem clarificauit & filuis. Si aũt
tantummͦ mortuus fuiss& filius.
nee surrexeiss&r: ꝓculdubio nec
resurrectionis suȩ predicatione
clarificat patrem. Hoc quippe ape-¬
rit ordo ipse uerboꝵ. Clarifica
inquit filium tuum: ut filius tuus
clarific& te. Tanquam diceret
Resuscita me: ut innotescas toto
orbe per me. Deinde magis magi̾q
pandens quomͦ clarific& patrem
filius: sicut dedisti inquit ei potes¬
tatem omnis carnis. ut omne qͦd
dedisti ei det eis uitam ȩternam.
Omnem carnem dixit omnẽ homi¬
nem. a parte totum significans :
quem ad modum rursus aparte
ait᷑ apłs. Omnis anima potestatibꝰ
sublimioribꝰ subdita sit. Quid enĩ
dixit om̃is anima. nisi om̃is homo:
Hoc aut̃ quod potestas xep̃o a patre
data est omĩs carnis: scđm homi.¬
nem intelligendum est. Nam scđm
dm̃ omĩa ꝑipsum facta sũt : & in
ipso condita sũt omĩa. in celo &

Expanded text:
ni . Hoc autem quia per Evangelium Christi factum est, ut per Filium Pater innotesceret gentibus, profecto Patrem clarificavit et Filium. Si autem tantummodo mortuus fuisset Filius, nec resurrexisset, procul dubio nec resurrectionis suae praedicatione clarificet Patrem. Hoc quippe aperit ordo ipse verborum. Clarifica, inquit, Filium tuum ut Filius tuus clarificet te, tanquam diceret: Resuscita me, ut innotescas toti orbi per me. Deinde magis magisque pandens, quomodo clarificet Patrem Filius: Sicut dedisti, inquit, ei potestatem omnis carnis, ut omne, quod dedisti ei, det eis vitam aeternam. Omnem carnem, dixit omnem animam, a parte totum significans, quemadmodum rursus a parteait Apostolus: Omnis anima potestatibus sublimioribus subdita sit . Quid enim dixit omnis anima, nisi, omnis homo? Hoc autem, quod potestas Christo a Patre data est omnis carnis, secundum hominem intelligendum est; nam secundum Deum omnia per ipsum facta sunt, et in ipso condita sunt omnia in coelo et
Abbreviated transcription (Latin):
dñicam discipuli tar¬
de crediderunt nõ tam
illoꝵ infirmitas:
quam nr̃a ut ita
dicam futura firmitas fuit. Ipsa
namq resurrectio. illis dubitantibꝰ
permulta argumenta monstrata
est. Quȩ dumꝰ nos legentes agnos¬
cimus. quid aliud quam de illoꝵ
dubitatione solidamur: Minus
enim michi maria magdalene
prestitit. quȩ citus credidit: quã
thomas qui dui dubitauit. Ille¬

Expanded text:
icam discipuli tarde crediderunt, non tam illorum infirmitas quam nostra, ut ita dicam, futura firmitas fuit. Ipsa namque resurrectio illis dubitantibus per multa argumenta monstrata est: quae dum nos legentes agnoscimus, quid aliud quam de illorum dubitatione solidamur? Minus enim mihi Maria Magdalene praestitit, quae citius credidit quam Thomas qui diu dubitavit. Ille
Abbreviated transcription (Latin):
surrectione mortuoꝵ. Sed̾m hanc
ergo p̃destinationẽ etiam clarifi¬
catus est antequam mundus esset.
ut esso claritas euis ex resurrec.¬
tione mortuoꝵ apud patrem. ad
cuius dexeteram sedet. Cum ergo
uidera illius predestina tȩ sue
clarificationis uenisse iam tempus.
utꝰ nunc fier& in redditione quod
fuerat in predestinatione iã factũ:
orauit dicens. Et nune clarifica
me tu pater apud temetipsim
claritate quam habui priusquã
mundus eẽt apud te. ⁊an quam
dicer&. elaritate quã habui a¬
pud te idest illam claritatem
quã habui apud te inpredestina¬
tione uia. tempꝰ est ut habeam
etiam uiuens indextera tua

Expanded text:
surrectione mortuorum . Secundum hanc ergo praedestinationem etiam clarificatus est antequam mundus esset, ut esset claritas ejus ex resurrectione mortuorum apud Patrem, ad cujus dexteram sedet. Cum ergo videret illius praedestinatae suae clarificationis venisse jam tempus, ut et nunc fieret in redditione, quod fuerat in praedestinatione jam factum, oravit dicens, Et nunc clarifica me tu, Pater, apud temetipsum, claritate quam habui, priusquam mundus esset, apud te: tanqdiceret claritate quam habui apud te, id est, illam claritatem quam habui apud te in praedestinatione tua, tempus est ut habeam etiam vivens in dextera tua
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ nõ tantum dixit pater clarifi¬
ca filium tuum. sed addidit etiam
ut filius tuus clanfic& te: merito
queritur quomͦ patrem clarificaue.¬
rit filius. cum sempiterna claritaᷤᷤ
patris nec diminuta fuerit infor-¬
ma humana: nec augeri potuerit
in sua perfectione diuina. Sed in
se ipsa claritas patiis: nec augeri
nec minui potest. Apud homines
aũt ꝓcul dubio mnor erat: qͣndo
in uidea taniummodo deas notus
erat. Nondum a solis ortu usq ad
occasum laudabant pueri nomen

Expanded text:
quoniam non tantum dixit, Pater, clarifiquoniam non tantum dixit, Pater, clarifica Filium tuum, sed addidit etiam, ut Filius tuus clarificet te; merito quaeritur quomodo Patrem clarificaverit Filius, cum sePatris, nec diminuta fuerit in forma humana, nec ain sua perfectione divina. Sed in seipsa claritas Patris nec minui nec augeri potest; apud homines autem procul dubio minor erat, quando in Judaea tantummodo Deus notus erat : nondum a solis ortu usque ad occasum laudabant pueri nomen
Abbreviated transcription (Latin):
humiliatus est passione. Nõ eñĩ
amortius resurrexisset: si mortuis
nõ fiuiss&. humilitas claritatis est
meritum. Claritas humilitatis est
premium. Sed hoc totum factum ẽ.
informa serui. Informa uero dĩ: seꝑ
fuit. semꝑ erit claritas. lmmo non
fuit quasi iam nõ sit: nec erit qͣsi
nõdum sit: sed sine initio. sine
fmne semꝑ est clantas. Q uod ergo
sic intelligendum est tanquã dixe¬
rit. Uenit hora seminandȩ humi.¬
litatis: fructum nõ differas clarita¬
tis. Sed quid sibi uult quod sequit᷑.
ut filius tuus clarific& te : Nũqͥd
etiam deus pater humilitatem¬
pertulit carnis siue passionis. ex
qua illum clarificari oporteret:
Quomͦ igitur eum clarificaturꝰ erat
filius. ciuius claritas sempit̾na
nec exforma humana potuit uide¬
riminor. nec in diuina possor esse
omnis carnis. Glorificatum a patre
filium scđm formam serui. quã pat̃
fuscitauit amortius: & ad suam dex¬
terim collocauit. res ipsa indicat:
& nullus ambigit xp̃ianus. Sed

Expanded text:
humiliatus est passione; non enim a mortuis resurrexisset, si mortuus non fuisset. Humilitas claritatis est meritum, claritas humilitatis est praemium. Sed hoc totum factum est in forma servi. In forma vero Dei semper fuit, semper erit claritas; imo non fuit, quasi jam non sit; nec erit, quasi nondum sit; sed sine initio, sine fine semper est claritas. Quod ergo sic intelligendum est, tanquam dixerit: Venit hora seminandae humilitatis, fructum non differas claritatis. Sed quid sibi vult, quod sequitur: Ut Filius tuus clarificet te? Numquid etiam Deus Pater pertulit humilitatem carnis sive passionis, ex qua illum clarificari oporteret? Quomodo igitur eum clarificaturus erat Filius, cujus claritas sempiterna nec ex forma humana potuit videri minor, nec in divina posset esse icatum a Patre Filium secundum formam servi, quam Pater suscitavit a mortuis, et ad suam dexteram collocavit, res ipsa indicat, et nullus ambigit christianus. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
dicuntur euiuslib& temporis
uerba. Semꝑ itaq audit sp̃e sc̃s:
& sciet: & per hocͦ & audiuit. &
audit. & audiet. Quia sieut iam.
diximus hoc est illi audire quod
scire: & seire hoc est illi quod esse.
Abillo igitur audiuit. audit audiet:
aquo est. Ab illo est: aquo pro¬
cedit. Hic aliquis forsitan querit
enim solius patris ẽ filiꝰ. & pater
Habes ipsum dñm dicentem. No eñi
uos estis quiloquimini. sed sp̃e pa¬

Expanded text:
dicuntur cujuslibet temporis dicuntur cujuslibet temporis verba. Semper itaque audit Spiritus sanctus, t sciet; ac per hoc et audivit, et audit, et audiet: quia sicut jam diximus, hoc est illi audire quod scire, et scire illi hoc est quod esse. Ab illo igitur audivit, audit, et audiet a quo est: ab illo est a quo procedit. 6. Hic aliquis forsitan quaeratnctus. Filius enim solius Patris est Filius, et Pater Habes ipsum Dominum dicentem, Non enim vos estis qui loquimini, sed Sp
Abbreviated transcription (Latin):
tia sempiterna est: quia sempit.¬
na scientia. In eo aut̃ quod sem¬
piternũ est sine mitio & sine fine:
cuislibet temporis uerbum po¬
natur. siue preteriti siue presẽtis
siue futuri. nõ mendaciter ponit᷑
Quamius eni natura illa immutabił
& ineffabilis. nõ recipiat fuit &
erit sed tantum est: ipsa enim
ueraciter est quia mutari nõ po¬
test. & ideo illi tantum cõuenerat
inquib uersatur nr̃a mortalitas
& nr̃a mutabilitas. nõ mendacit᷑
dicimꝰ & fuit. & est. & erit. Fuit in
preteritis scłis. & inpresentibꝰ est:¬
& erit infuturis. Fuit: quia nũquã
de fuit. Erit: quia numquã deerit.
Est: quia semꝑ est. Neq erit uelut
qui iam nõ fuit cum preteritis oc¬
cidit. aut cum presentibꝰ uelut qͥ
nõ maneat labitur: aut cum fu-¬
turis uelut qui nõ fuerat orietur.
P roinde cum scđm uolumina tẽpoꝵ
locutio humana uariat᷑. qui per
nulla deesse potuit aut potest
aut poterit tempora: uera de illo

Expanded text:
tia sempiterna est, quia sempitetia sempiterna est, quia sempiterna scientia. In eo autem quod sempiternum est, sine initio et sine fine, cujuslibet temporis verbum ponatur, sive praeteriti, sive praesentis, sive futuri, non mendaciter ponitur. Quamvis enim natura illa immutabilis et ineffabilis non rErit, sed tantum Est ipsa enim veraciter est, quia mutari non potest; et ideo illi tantum convenerat in quibus versatur nostra mortalitas, et nostra mutabilitas, non mendaciter dicimus et Fuit, et Est, et Erit. Fuit in praeteritis saeculis, est in praesentibus, erit in futuris. Fuit, quia nunquam defuit; erit, quia nunquam deerit; est, quia semper est. Neque enim velut qui jam non sit, cum praeteritis occidit; aut cum praesentibus, velut qui non maneat, labitur; aut cum futuris, velut qui non fuerat, orietur. Proinde, cum secundum volumina temporum locutio humana variatur, quia per nulla deesse potuit, aut potest aut poterit tempora, vera de illo
Abbreviated transcription (Latin):
natus ẽ de alio: nec ꝓcedit. Nec
ideo sane aliqua disparilitas. in
summa illa trinitate cogitationi
occurrat humanȩ. Nam & filius
illie intersit inter ꝓcedere & nas.¬
ci: & longum est querendo disse¬
rere. & temerarium cum disserue¬
ris diffinire: quia & hoc menti
ut cumq comprehendere. & si qͥd
forte mens inde comprehenderit.
linguę difficillimum est explicare:
quantuslib& presit doctor. quantꝰ¬
liba& assit auditor. Nõ ergo : loque¬
tur a semetipso. quia nõ ẽ asemet.¬
ipso: sed quȩeũq audiet loque¬
tur ab illo audiet. a quo ꝓcedit.
Audire illi. scire est. Scire uero esse:
sicut suꝑius disputatum est. Qiua
ergo non est asemecipso. sed ab il¬
lo a quo ꝓcedit: a quo illi est essen
tia ab illo igitur audientia: quȩ
nichil est aliud quã scientia. Nec
moueat. quod uerbum futuri
temporis positum ẽ. Non eñi die¬
tum est quȩcũq audrut. aut
quȩcũq audit: sed quȩcũꝙ audi¬
et loquetur. Illa quippe audien¬

Expanded text:
natus est de alio, nec procedit. Nec ideo sane aliqua disparilitas in summa illa Trinitate cogitationi occurrat humanae: nam et Filius illic intersit inter procedere et nasci, et longum est quaerendo disserere, et temerarium cum disserueris definire: quia hoc et menti utcumque comprehendere, et si quid forte mens inde comprehenderit, linguae difficillimum est explicare, quantuslibet praesit doctor, quantuslibet adsit auditor. Non ergo loquetur a semetipso: quia non est a semetipso. Sed quaecumque audiet, loquetur: ab illo audiet a quo procedit. Audire illi scire est; scire vero esse, sicut superius disputatum est. Quia ergo non est a semetipso, sed ab illo a quo procedit; a quo illi est essentia, ab illo scientia: ab illo igitur audientia, quod nihil est aliud quam scientia. 5. Nec moveat quod verbum futuri temporis positum est. Non enim dictum est, quaecumque audivit, aut, quaecumque audit; sed, quaecumque audiet, loquetur. Illa quippe audien
Abbreviated transcription (Latin):
ascendit᷑. cõuersio corpore ad nascentẽ
se solem refeͬctant. & curitis ceruicibũ
in honore se splendidi orbis in elinant.
Qd fieri purtim ignorantiȩ uicio. partim
paganitatis spũ multũ tabescimꝰ & do¬
lemus. Quia si quidã forte erentorẽ pociꝰ
pulehri luminis. quã ipsum lumen qđ
est creatura uenerant᷑: abstinendũ tam̃
est ab ipsa spetiȩ huius officii. Quam
cum in nr̃is inuenit qui dõꝵ cultũ reli¬
quid: nõne hanc secum pãtẽ opinioniꝰ
uetuste tanquã ꝓbabilem retentabit.
quã xp̃iants & impiis uiderit esse cõ-¬
munem: Abitiat᷑ ergo a cõsuetudine
fideliũ. dampnanda ꝑuersitas. Nec
nonor uni dõ debitꝰ: eoꝵ ritibꝰ qui erea¬
turis deseruiunt misceatur. Dicit eni
scriptura diuina. Dum dm̃ tuũ ad o¬
rabis. & illi soli seruies. Et beatꝰ iob
homo fine que rela ut ait dñs. & cõtinẽ
se aib om̃i re mula: nũ quid uidi inquit
solem cum fulgera. ⁊ lunã incedentem

Expanded text:
ascenditur, converso corpore ad nascentem ascenditur, converso corpore ad nascentem se solem reflectant, et curvatis cervicibus, in honorem se splendidi orbis inclinent. 95 Quod fieri partim ignorantiae vitio, partim paganitatis spiritu, multum tabescimus lemus. Quia etsi quidam forte creatorem potius pulchri luminis, quam ipsum lumen, quod est creatura, venerantur; abstinendum tamen est ab ipsa specie hujus officii; quam cum in nostris invenit qui deorum cultum reliquit, nonne hanc secum partem opinionis vetustae tanquam probabilem retentabit, quam Christianis et impiis viderit esse communem? Abjiciatur ergo a consuetudine fidelium damnanda perversitas, nec honor uni Deo debitus, eorum ritibus, qui creaturis serviunt, misceatur. Dicit enim Scriptura divina: Dominum Deum tuum adorabis et illi soli servies. Et beatus Job, homo sine querela, ut ait Dominus, et contines se ab omni re mala: Nunquid vidi, inquit, solem, cum fulgeret, et lunam incedentem
Abbreviated transcription (Latin):
obligauit. aptos artib suis: quoꝵ ad
alios decipiendos. & ingeniis utitur
& linguis. Per istos remedia egritudinũ.
inditia futuroꝵ: placationes demonũ.
& depulsiones ꝓmittunt᷑ umbraꝵ. Ad¬
dunt᷑ & illi. qui totam humanȩ uite cõ¬
ditionẽ: de stellarũ pendere affectibuᷤ
mentiuntur. Et qd̾ ẽ auit diuinȩ uolun¬
tatis aut nr̃e: indeclinabiliu dieunt
esse fatoꝵ. Quȩ tamen ut cumulaturs
noceant. spõdent posse mutari: si illis
quȩ aduersant᷑ syderib supplicetur. Un¬
de cõmentũ impiũ. sua ratione destrui¬
tur. Quia si predicta nõ ꝑmanent: nõ
impietas: ut sol in inchoatione di¬
urnȩ lucis exurgens. a quib̾dã insipi¬
entioribꝰ delocis eminentioribꝰ ad oret᷑.
Qd̃ no nulli etiã xp̃imi adeo se religiose
facere putant: ut priusquã ad beati
petri apłi basilieam. quȩ uni dõ uiuo
& uero est dedicata ꝑueniant: suꝑaitis
gradib quibꝰ ad suggestũ arȩ suꝑioris

Expanded text:
obligavit, aptos artibus suis, quorum ad obligavit, aptos artibus suis, quorum ad alios decipiendos et ingeniis utatur et linguis. Per istos remedia aegritudinum, indicia futurorum, placationes daemonum, et depulsiones promittuntur umbrarum. Addunt se et illi, qui totam humanae vitae conditionem de stellarum pendere effectibus mentiuntur, et quod est aut divinae voluntatis, aut nostrae, indeclinabilium dicunt esse fatorum. Quae tamen, ut cumulatius noceant, spondent posse mutari, si illis quae adversantur sideribus supplicetur. Unde commentum impium sua ratione destruitur, quia si praedicta non permanent, non ratur impietas, ut sol in inchoatione diurnae lucis exsurgens a quibusdam insipientioribus de locis eminentioribus adoretur; quod nonnulli etiam Christiani adeo se religiose facere putant, ut priusquam ad B. Petri apostoli basilicam, quae uni Deo vivo et vero est dedicata, perveniant, superatis gradibus quibus ad suggestum areae superioris
Abbreviated transcription (Latin):
nis in cipiunt eẽ cȩlestes. Que aut ẽ
ista mutatio. nisi dextere excelsi:
boli. Et ita se nob̾. nosq in seruit sibi.
ut dĩ ad humana descensio. fieroe ho
nitudinẽ explicare nõ ualemus: multa
sollicitudine precauendũ ẽ xp̃itanis.
ne diabolicis iterum capiantur insi¬
dirs. & eisdem rursum quib re nuncia¬
uerunt errorib implicent᷑. Nõ eñi de¬
sinit hostis antiquus trans figiutins
se in angłm lucis. deceptionĩ laqueos
ubiq pretendere: & ut quo quo modo
fidem eredenciũ corrũpat instare. No¬
uit cui adhibeat estus cupiditatis. cui
illecebras gulȩ ingerat: eui apponat
incitam̃ta luxuriȩ. cui in fundat uirꝰ
inuidie. Nouit que merore cõturbet.
que gaudio fallat: que metu opprimat.
quẽ amiratione se dueat. Omniũ discu¬
tit cõsuetudinẽ: uentilat curas. serutat᷑
affectus. Et ibi causas querit nocendi:
ubi queq uiderit studiosuis occupari.
hab& & eni multos exeis quos tenatius

Expanded text:
nis incipiunt esse coelestes. Quae autem est nis incipiunt esse coelestes. Quae autem est ista mutatio, nisi dexterae Excelsi?boli , et ita se nobis, nosque inseruit sibi, ut Dei ad humana descensio, fieret homnitudinem explicare non possumus, multa sollicitudine praecavendum est Christianis ne diabolicis iterum capiantur insidiis, et eisdem rursus, quibus renuntiaverunt, erroribus implicentur. Non enim desinit hostis antiquus, transfigurans se in angelum lucis , deceptionum laqueos ubique praetendere, et ut quoquo modo fidem credentium corrumpat, instare. Novit cui adhibeat aestus cupiditatis, cui illecebras gulae ingerat, cui apponat 94 incitamenta luxuriae, cui infundat virus invidiae; novit quem moerore conturbet, quem gaudio fallat, quem metu opprimat, quem admiratione seducat; omnium discutit consuetudines, ventilat curas, scrutatur affectus; et ibi causas quaerit nocendi, ubi quemque viderit studiosius occupari. Habet etenim multos ex eis quos tenacius
Abbreviated transcription (Latin):
cera scõ spũ fecundata. & numquam
uirginitate caritura. tam in separabi¬
liter dĩ filius ẽ unitus: ut qui erat in¬
temporalit̾ de essentia patris genitꝰ.
ipse sit tẽporulit̃ de utero uirginis
natus. Aliter eñĩ ab ȩt̾nȩ mortes uin¬
culis nõ possemus ab solui: nisi in nõ¬
tris fieret humilis qui ꝑmanebat
dium. & in ortus sui forma dedit huma¬
no generi spiritale principium: ut ad
carnalis generationis abolenda cõta¬
gia. eẽt regenerandis origo sine semi.¬
ne criminis. De quib dicit᷑. Qui nõ ex
sanguinibꝰ neq ex uoluntate uiri: neq
ex uoluntate carnis. sed ex dõ nati st̃.
Quȩ hoc facram̃tũ mens cõprehendere.
quȩ hanc grãm ualeat lingua narrare:
Rediit inin nocentiã iniquitas. & in no¬
uitatem uetustas. In ad optionẽ uenuit
alieni: & in hereditatẽ ingrediunt᷑ ex¬
tranei. De impiis uisti. de auaris be¬
nigni. de in cõtinentib casti: de terre¬

Expanded text:
cera sancto Spiritu fecundata, et numquam cera sancto Spiritu fecundata, et numquam virginitate caritura, tam inseparabiliter Dei Filius est unitus, ut qui erat intemporaliter de essentia Patris genitus, ipse sit temporaliter de utero Virginis natus. Aliter enim ab aeternae mortis vinculis non possemus absolvi, nisi in nostris fieret humilis, qui omnipotedium, et in ortus sui forma dedit humano generi spiritale principium, ut ad carnalis generationis abolenda contagia, esset regenerandis origo sine semine criminis, de quibus dicitur: Qui non ex sanguinibus, neque ex voluntate carnis, neque ex voluntate viri, sed ex Deo nati sunt . Quae hoc sacramentum mens comprehendere, quae hanc gratiam valeat lingua narrare? Redit in innocentiam iniquitas, et in novitatem vetustas; in adoptionem veniunt alieni, et in haereditatem ingrediuntur extranei. De impiis justi, de avaris benigni, de incontinentibus casti, de terre
Abbreviated transcription (Latin):
geniti apatre. In utraq ergo natura.
idem est dĩ filius nr̃a susepiens: & ꝓpͥa
nõ amittens. In homine hominẽ reno¬
uas: in se in cõmutabilis ꝑ seuenis.
nullum detrimentũ om̃ipotentiȩ sub¬
iit. nec dei serui formã uiolauit. Quia
sũma & sempitna essentia. quȩ se ad
humami generis in clincunt salutem:
nos qͥdem in sua gła transtulit. sed qͣ
erat eẽ nõ desti tit. Unde cũ unige¬
nit᷑ dĩ minorem se patre cõfitetur.
cui se dicit equalem. ueritatem in se for.¬
mȩ utriusq demonstrat: ut & humana
ꝓbo imparditas. & diuinã declaret ȩq̃¬
litas. Magestati igit᷑ filii dĩ. corporea
natiuitas nichil abstulit: nichil cõtu¬
lit. Quia substantia in cõmutabilis. nec
minui potuit nec augeri. Quoꝰ eñi uerbũ
caro factum est: nõ hoc sigficat quod
in carnẽ sit dĩ natura mutata. sed qđ̃
auerbo munitate ꝑ sone sit caro sus¬
cepta. In cuiuis utiq nomine. homo totꝰ
accipitur. Cum quo intra uirginis uis¬

Expanded text:
geniti a Patre. In utraque ergo natura idem est Dei Filius nostra suscipiens, et propria non amittens, in homine hominem renovans, in se incommutabilis perseverans. nullum detrimentum omnipotentiae subiit, nec Dei formam servi forma violavit: quia summa et sempiterna essentia, quae se ad humani generis inclinavit salutem, nos quidem in suam gloriam transtulit, sed quod erat, esse non desistit. Unde cum unigenitus Dei minorem se Patre confitetur, cui se dicit aequalem, veritatem in se formae utriusque demonstrat: ut et humanam probet imparilitas, et divinam declaret aequalitas. Majestati igitur Filii Dei corporea nativitas nihil abstulit, nihil contulit; quia substminui potuit, nec augeri. Quod enim Verbum caro factum est, non hoc significat, quod in carnem sit Dei natura mutata, sed quod a Verbo in unitatem personae sit caro suscepta; in cujus utique nomine homo totus accipitur, cum quo intra Virginis vis
Abbreviated transcription (Latin):
nit adegrotũ medicus. & litib uacat
egrotus. Celebremꝰ ergo natalẽ dñi.
bremus. ut nos ad eum reuertamur.
I git᷑ diem festum celebremꝰ: nõ humanȩ
deuotionrs. sed diuinȩ dignationrs:
nõ in firmitatis sed ȩternitatrs. nõ for

Expanded text:
nit ad aegrotum medicus, et litibus vacat nit ad aegrotum medicus, et litibus vacat aegrotus. Celebremus ergo Natalem Dominibremus; ut nos ad Deum revertamur. Igitur diem festum celebremus, non humanae devotionis, sed divinae dignationis; non infirmitatis, sed
Abbreviated transcription (Latin):
Generationẽ eiꝰ quis enarrabit: Et tamen
multa diximus de eiꝰ generatione: sed ea
quȩ de matre est. Cȩterũ quomͦ natus est
de patre in cȩlo. quis potest explieare.
quis potest enarrare. quis potest in ues¬
tigare: T eneamus nos ad istã humanã.¬
ꝑ quam nob̾ doncunit ds suc̃ giãm. Gr̃a
inquit donata: nõ merces reddita. ꝑ¬
ipsam qui ereauit sanat. ꝑ ipsam le¬
uat ruentẽ. per ipsam curat egrotan.¬
tem. ꝑ ipsam coronat uincentẽ. Ipsa
est fides. ipsa est ueritas. Hoc est
xp̃iamȩ fidei fundam̃tũ: quia unirs
homo perquẽ riuna. alius homo xp̃e
ꝑquẽ structura. Cecidit qui nõ mansit.
erexit qui nõ cecidit. Ruit ille quia
dimisit mimentẽ: mamens xp̃e in par¬
te descendit ad iacentẽ. Uemamirs¬
ad eum credendo: ꝓficiamus gr̃as a¬
gendo. agnoseamirs ꝑ seuerando. Ad¬
demus. Quare de eiꝰ nauuitate litiga¬
mus: An ut medicum uocantẽ nõ
audiamus: o in felix in firmitas. Ue.¬

Expanded text:
Generationem ejus quis enarrabit ? Et tamen Generationem ejus quis enarrabit ? Et tamen multa diximus de ejus generatione, sed de ea quae de matre est. Caeterum quomodo natus est de Patre in coelo, quis potest explicare? quis potest enarrare vel investigare? Teneamus nos ad istam humanaiam. Gratia, inquam, donata, non merces reddita; quia qui creavit, sanat. Per ipsam levat ruentem, per ipsam curat aegrotantem, per ipsam coronat vincentem. Ipsa est fides, ipsa est veritas, hoc est christianae fidei fundamentum, quia unus homo per quem ruina, alius homo Christus per quem structura. Cecidit qui non mansit; erigit qui non cecidit. Ruit ille, quia dimisit manentem; manens Christus in Patre descendit ad jacentem. ad eum credendo, proficiamus gratias agendo, agnoscamus perseverando. Vedemus. Quare de ejus nativitate litigamus? An ut medicum vocantem non audiamus? O infelix infirmitas! Ve
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ puerum: & reuiurse&. Accepit
seruirs baiculum. posuitq suꝑ puerũ:
& nõ surrexit:
xopterea uidei legem acciꝑe potue.¬
runt: uiuere ex illa nõ potuerut. O tu
iudeȩ audi. Miita te : si urs mutari.
Si nõ uis mutari: in uetustate habes dãp¬
nari. Noli amare ueterem tunicam. Pat̃
corde: ambo facinus implestis. Displi¬
ceat tibi quod fecit pater tiurs. audi
quod dicit dñs tuus. Pater in qut inme
datum dedit: quid dicam & quid loqͣr.
Et scio. quia mandatum eiꝰ uita ȩterna ẽ.
Si mandatũ patris uita ȩterna ẽ: si uer¬
bum patris est uita ȩterna. qui loque¬
batur erat uita ȩterna. Nõ ergo fecit a¬
liquid a se: quin nõ est ase. Sed a quo
est: Apatre. Pater eñi ds̃: sed nõ dedõ.
f ilius aũt ds: sed de dõ. Ideo filius ds̃.
quia de dõ est genitus. et semꝑ filius
sine intio genitus. & tamen genitꝰ. Et
quomodo de hoc in telligatur: audite.
Expectatis a me: audite ꝓphetam per me.

Expanded text:
 puerum, et reviviscet . Accepit  puerum, et reviviscet . Accepit servus baculum, posuit super puerum; et non resurrexit. Propterea Judaei Legem accipere potuerunt, vivere in illa non potuerunt. O tu, Judaee, audi Legem mutatam, si vis mutari; si non vis mutari, in vetustate habes damnari: noli amare veterem tunicam. Patercorde; ambo facinus implestis. Displiceat tibi quod fecit pater tuus; audi quod dicit Dominus tuus: Pater, inquit, in me datum dedit quid dicam, et quid loquar, et scio quia mandatum ejus vita aeterna est . Si mandatum Patris vita aeterna est, si Verbum Patris est vita aeterna; qui loquebatur erat vita aeterna. Non ergo fecit aliquid a se, quia non est a se. Sed a quo est? A Patre. Pater enim Deus, sed non de Deo: Filius autem Deus, sed de Deo: ideo Filius, quia de Deo genitus est, et semper Filius, sine initio genitus, et tamen genitus. Et quomodo hoc intelligatur, audire exspectatis a me: audite prophetam per me,
Abbreviated transcription (Latin):
ulcher engo xp̃e inmiraculis. pulcher
in flagellis: pulcher in sermonib̾. pul
in ligno. puleher in cęlo: pulcher & in
or& primũ & nouissimũ. initiũ & finẽ.
alfa & uo: Qurs inquã nõ adon& per
tor. Sic enĩ seriptũ ẽ. In firma mundi
it nob̾ magnã spem: magnã cõsolationẽ.
magnũ grãm. Natus ẽ quod nõ nouera¬
mirs: lactatirs est amatre. suxit qd no¬
ueramirs. Mercatirs est a nob̾ nasci¬
& terrestib attulit preciosas & cȩlestes.
Si expauesceris o quis quis es auditor mor¬
trs xp̃i: ama resurrectionẽ xp̃i. Multi
quidem cõtempserunt humilem xp̃m:
tis. quare occidistis: Dñs quidẽ susce¬
pit circumcisionẽ: ablaturus ipsam
cucumersionẽ. Suscepit umbram.
daturus lucem. Suscepit figuram:
impleturus ueritatem. Ipse quidem:
uob̾ dedit legem. Sed inqua fuit hely¬
seus. quamdo suscitauit mortuũ filiũ
cuursdam reliciose: in ea figura data
est lex. Hoc factu est. Nunciatꝰ est
heliseo mortiurs infans: dedit seruo

Expanded text:
ulcher in miraculis, pulcher in flagellis, pulcher invitans ad in ligno, pulcher in sepulcro, pulcher inoret primum et novissimum, initium et finem, α et ω ? quis, inquam, non adoret per tor. Sic enim scriptum est: Infirma mundi it nobis magnam spem, magnam consolationem, magnam gratiam. Natus est, quod non noveramus: lactatus est a matre, suxit quod noveramus. Mercatus est a nobiet terrestribus attulit peregrinas et coelestes. Si expavescis, o quisquis es auditor, mortem Christi; ama resurrectionem Christi. Multi quidem contempserunt humilem Christtis, quare occidistis? Dominus quidem suscepit circumcisionem, ablaturus ipsam circumcisionem: suscepit umbram, daturus lucem; suscepit figuram, impleturus veritatem. Ipse quidem vobis Legem dedit; sed in qua fuit Elisaeus, quando resuscitavit mortuum filium cujusdam religiosae, in ea figura data est Lex. Hoc factum est. Nuntiatus est Elisaeo mortuus infans: dedit servo suo
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓcedens de thalamo suo: exultauit
ut gigas ad currendam uiam. Qui cũ
in forma dĩ ess&. nõ rapina arbitratuᷤᷤ¬
est eẽ se ȩqualem dõ. Sed ut ꝓpt̾ noᷤᷤ
fieret qd nõ erat. semet ipsum exinani¬
uit: nõ formam dĩ ꝑdens. sed formam
serui accipiens. Et ꝑ hanc in similitudi¬
nem hominũ factus: nec ꝓpria substa¬
ntra sed habitu in uentus ut homo.
hoc eñi totum qd̵ sumus. uel in anima
uel incorpore: nr̃a natura ẽ illius ha¬
bitus. Nos nisi hoc essemurs: nõ essemus.
Ille si hoc nõ ess&: ess& utiq ds. Et cum
hoc esse cȩpit qd̾ nõ erat: homo factus ẽ
ꝑmanens ds̃. ut nõ unum hoꝵ sed utrũq
uerissime dicer&. & ꝓpt̃ qd̃ factus est qm̃¬

Expanded text:
procedens de thalamo suo, exsultavit procedens de thalamo suo, exsultavit ut gigas ad currendam viam . Qui cum in forma Dei essesse aequalis Deo: sed ut propter nos fieret quod non erat, semetipsum exinanivit; non formam Dei perdens, sed formam servi accipiens: et per hanc in similitudinem hominum factus; nec propria substantia; sed habitu inventus ut homo . Hoc enim totum quod sumus vel in anima vel in corpore, nostra natura est, illius habitus: nos nisi hoc essemus, non essemus; ille si hoc non esset, esset utique Deus. Et cum hoc esse coepit quod non erat, homo factus est permanens Deus: ut non unum horum, sed utrumque verissime dicer
Abbreviated transcription (Latin):
qdͤ uerbum caro factum est hemanuel na¬
geffamus. fit uox cum in ore ꝓferimus:
nec tamen illud inhane cõmutatur. sed il
in sono. quod ante sonum erat in si¬
lentio. Atq ita uerbum cum fit uox
nõ mutat᷑ inuoce: sed manens in men.¬
tis lucȩ. & assumpta carnis uoce ꝓcedit
adaudientem: & nõ de serit cogitantem.
Nam cum ipsa uox in silentio cogita tur.¬
quȩ uel grece ẽ uel latinȩ. uel linguȩ al¬
terus cuius lib&. cum ante omnẽ lingua¬
rum diuersitatem res ipsa quȩ dicenda
est. adhuc in cubili cordis quodã modo
nuda est in telligenti. quȩ ut inde pro¬
cedat loquentis uoce uestitur: uerum¬
tamen utrumq hoc & quod cogitatur
intelligendo. & quod sonat loquendo.
mutabile atq dissimile est: neq illud
manebit cum oblitus fueris. neq hoc
cum silueris:
exbum aũt dñi manet in ęternum.
nem assumpsit ex tẽpore. ut ad tempo¬
amisit ęt̾nitatẽ sed etiam carni presti¬
tit ȩt̃nitatẽ. Ita ipse tanquã sponsus

Expanded text:
sic Verbum caro factum est, ut esse degestamus, fit vox, cum in ore proferimus, nec tamen verbum in vocem convertitur, sed illin sono quod ante sonum erat in silentio. Atque ita verbum cum sit vox, non mutatur in vocem, sed manens in mentis luce, et assumpta carnis voce procedit ad audientem, et non deserit cogitantem. Nam cum ipsa quae vel graecae est, vel latinae, vel linguae alterius cujuslibet: sed cum ante omnem linguarum diversitatem res ipsa quae dicenda est, adhuc in cubili cordis quodam modo nuda est intelligenti, quae ut inde procedat loquentis voce vestitur. Verumtamen utrumque hoc, et quod cogitatur intelligendo, et quod sonat loquendo, mutabile atque dissimile est: neque illud manebit, cum oblitus fueris; neque hoc, cum silueris: Verbum autem Domini manet in aeternum, nem assumpsit ex tempore, ut ad tempoamisit aeternitatem, sed etiam carni praestitit immortalitatem. Ita ipse tanquam sponsus
Abbreviated transcription (Latin):
&e ea quȩ de semetipso seripta sũt ꝓloqͥ
sed benedixit patri illius & matri. & de
ipso quoq ꝓphetauit in fante dicens.
Ecce hie positirs est in ruinam. ⁊ in resu¬
rrectionem multoꝵ inisrabel. & in sig¬
num eui cõtradicetur. ⁊ uam quoq ipsiũ

Expanded text:
et ea quae de semetipso scripta sunt proloqui, et ea quae de semetipso scripta sunt proloqui, sed benedixit patri illius et matri: et de ipso quoque prophetavit infante, dicens: Ecce hic positus est in ruinam et resurrectionem multorum in Israel, et in signum cui contradicetur.
Abbreviated transcription (Latin):
apellatus est ioseph quia nutricius fu¬
it: mirabatur & mater suꝑ om̃ibꝰ quȩ di¬
cebantur de eo. Quȩ nam ergo sũt. quȩ de
in regione illa uigilantes. & obseruantes
custodias noctis suꝑ gregem suum. Uenit
angłs mn ipsa hora natuuta  iħu: & ait
ad eos. Annuntio uob̾ gauoiũ magnum.
I te & inuenietis in fantem pannus inuo.
lutum. & positum in presepio. Necdum
angłs uerba finierit. & ecce multitu.¬
do cȩlestis exercit᷑ laudare eepit. &
benedicere dm̃. Cum hoc pastores tre¬
pidi ꝑspexissent. & angłs recessisso
ab ers: dixerunt ad se inuicem. Eamꝰ¬
in bethleem: & iudeamus factum quod
dñs ostendit nob̾. Uenerunt & inue.¬
quod rumorẽ auxerit: & miraculi ut
magna pars fuit. T enuit enim puerũ
in brachirs surs. & ait. Nunc dimittrs
seruum tuum in pace scđm uerbũ tuũ.
quia uiderunt ocłł mei salutare tuum.
ł astigii ut ita dicam culmen. suꝑ his quȩ
mater mirabantur. sermo symeonis fu¬
it. Nõ eñi sufficit ei tenere paruulum.

Expanded text:
pellatus est Joseph, quia nutritius fuit, mirabatur et mater super omnibus quae dicebantur de eo. Quaenam ergo sunt quae de in regione illa, vigilantes et observantes custodias noctis supra gregem suum. Venit angelus sub ipsa hora nativitatis Jesu, et ait ad eos: Annuntio vobis gaudium magnum. Ite, et invenietis infantem involutum pannis, et positum in praesepio. Necdum angelus verba finierat, et ecce multitudo coelestis exercitus laudare coepit et benedicere Deum. Cum hoc pastores trepidi perspexissent, et angelus recessisset ab eis, dixerunt ad invicem: Eamus Bethleem, et videamus factum quod Dominus ostendit nobis. Venerunt et invequod rumorem auxerit miraculi, vel magna pars fuerit, tenuitque puerum in brachiis suis, et ait: Nunc dimittisservum tuum in pace, secundum verbum tuum, quia viderunt oculi mei salutare tuum. Fastigium et, ut ita dicam, culmen super his quae illius mirabantur, sermo Simeonis fuit. Non enim sufficit ei tenere parvulum,
Abbreviated transcription (Latin):
cõdidit bonis bona ds̃ estimetis: sed ut
om̃i creaturaꝵ speciȩ. & uniuerso mũ¬
di huius ornatu: rationabiliter & tem¬
panter uttimini. Quȩ enĩ uident᷑ siẽ ait
apłs: teporalia sũt. quȩ aũt nõ uident᷑.
ȩt̾na sũt. Unde quia ad presentia sumꝰ
nati. ad futura aut̃ renati: nõ tempora¬
lib dediti bonis. sed ȩternis simus inten¬
ti. Et ut spem nrãm possimus ꝓpi us in¬
tueri: in ipso saenñto natalis diũ cogi¬
temꝰ. quid naturȩ nrȩ gr̃a diuina cõtule¬
sit. Audiamꝰ apłm dicentem. Mortui enĩ
estis. & uita ur̃a abscõdita est cum xp̃o

Expanded text:
Deus bonus bona condidit aestimetis; sed ut Deus bonus bona condidit aestimetis; sed ut omni creaturarum specie et universo mundi hujus ornatu rationabiliter et temanter utamini: Quae enim videntur, sicut ait Apostolus, temporalia sunt; quae autem non videntur aeterna sunt . Unde quia AD PRAESENTIA sumus nati, ad futura autem renati, non temporalibus bonis dediti, sed aeternis simus intenti; et ut spem nostram possimus propius intueri, in ipso sacramento Natalis Domini cogitemus quid naturae nostrae gratia divina contulerit. Audiamus Apostolum dicentem: Mortui enim estis, et vita vestra abscondita est cum Christo
Abbreviated transcription (Latin):
turȩ. Recordare te factum ad imaginem
dĩ Quȩ ⁊ si in adam corrupta: in xp̃o tam̃
est reformata. U tere quomodo utendum ẽ
uisibilib creaturis: sic̃ uteris terra. mari.
cȩlo. aere. fontib atq fluminibꝰ. Et quieqͥd
in eis pulchrum atq mirabile est: refer
ad laudem & głam cõditoris. Noli eẽ deditꝰ
illi lumini: quo uolueres & serpentes. quo
bestiȩ & pecudes: quo muscȩ delectantur
& uermes. Lucem corpoream. sensu tange
corporeo. Et toto mentis affectu. illud uerũ
lumen amplectere. qd̾ illuminat omnẽ
hominẽ uenientẽ in hunc mundum. Et
de quo dieit ꝓpheta. A ccedite ad eum &
illuminamini: & uultus ur̃i nõ erubes¬
cent. Si eñi templum dĩ sumus. & sp̃c dĩ
habitat in nob̾: plus est qd̃ fidelis quisq
in sua hab& anima. quã qd̾ mirat᷑ in cęlo.
Nõ itaq hoc dilectissimi. aut indicimus
tuit suademus. ut despiciatis oꝑa dei:
aut cõtiariũ aliquid fidei urȩ. in his quȩ

Expanded text:
turae. Recordare te factum ad imaginem turae. Recordare te factum ad imaginem Dei ; quae, etsi in Adam corrupta; in Christo tamen est reformata. Utere quomodo utendum est visibilibus creaturis, sicut uteris terra, mari, coelo, aere, fontibus atque fluminibus; et quidquid in eis pulchrum atque mirabile est, refer ad laudem et gloriam Conditoris. Noli esse deditus illi lumini quo volucres et serpentes, quo bestiae et pecudes, quo muscae delectantur et vermes. Lucem corpoream sensu tange corporeo, et toto mentis affectu illud verum lumen amplectere quod illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum , et de quo dicit propheta: Accedite ad eum, et illuminamini, et vultus vestri non erubescent . Si enim templum Dei sumus, et Spiritus Dei habitat in nobis , PLUS EST quod fidelis quisque in suo habet animo, Non itaque vobis, dilectissimi, hoc aut indicimus, aut suademus, ut despiciatis opera Dei, aut contrarium aliquid fidei vestrae in his quae
Abbreviated transcription (Latin):
altissimũ: Quid aut est sol. uel quid ẽ
luna. nisi uisibilis creaturȩ & corporeȩ
luers elementa: Quoꝵ unũ maioris est.¬
claritatis: aliud minoris est luminis.
Sic eni alia diurna alia nocturna sunt
tẽpora: ita diuersam inluminaribꝰ qua¬
litatem creator instituit. cum tamen
prusquã hȩc fierent. & dies sine solis
officio: & noctes sine lunȩ ministerio
precessissent. Sed cõdita sũt ista ad fa-¬
ciendam hominis utilitatem: ut rationa¬
le mimal nec indistinctione mensium.
nec in recursu annoꝵ. nec in dinumera.¬
tione tempoꝵ falleret᷑: cum ꝑ in ȩqua¬
lium horaꝵ imptires moras. ⁊ dissimiliũ
ortuum signa manifesta. & annos sol
cõcluder&r: & menses luna renouaret.
Q uarto namq ut legimus die. dixit ds̃.
F iant luminaria infirmamento cȩli. & lu¬
ceant suꝑ terrã: & diuidant interdiem
& noctem. & sint in signa. & in tempora.¬
& in dies. ⁊ mannos: & sint infirmamen¬
re o homo. & dignitatem tuȩ cognosce na¬

Expanded text:
el quid est luna, nisi visibilis creaturae et corporeae lucis elementa, quorum unus majoris claritatis, aliud minoris est luminis? Sicut enim alia diurna, alia nocturna sunt tempora, ita diversam in luminaribus qualitatem Creator instituit; cum tamen prius quam haec fierent, et dies sine solis officio, et noctes sine lunae ministerio praecessissent. Sed condebantur ista ad faciendam hominis utilitatem, ut rationale animal, nec in distinctione mensium, nec in recursu annorum, nec in dinumeratione temporum falleretur; cum per inaequalium horarum impares moras, et dissimilium ortuum signa manifesta, et annos sol concluderet, et menses luna renovaret. Quarto namquFiant luminaria in firmamento coeli, et luceant super terram, et dividant inter diem et noctem, et sint in signa, et tempora, et dies, et annos, et sint in firmamenre, o homo, et dignitatem tuae cognosce na
Abbreviated transcription (Latin):
dilectissimi. quas ianuarias
uocant: a quodam iano homi¬
ne perdito ac sacrilego nomen accepit.
anus aũt iste. dux quidam & princebs
homnũ paganoꝵ fuit: quem imꝑiti ho¬
mines & rustici. dum quasi regem metu
eñi ei illicitum honorem: dum in eo ex¬
pauescunt regiam potestatẽ. Homines
quippe stulti & ignorantes dm̃. illos tuc̃
maxime deos estimabant: quos in ter
homines sublimiores ẽẽ cernebant. Ae
sic factum est: ut uinus dĩ cultus. ad mul¬
ta deoꝵ uel pocius demonioꝵ nomina
trans ferretur. Diem ergo halendaꝵ
hodiernaꝵ. de nomine iani sic̃ iam die¬
tum est nuncuparut: utiq dum ei no¬
mini diuinos honores cõferre cupiebat̃.¬
& finem unius anni. & alteruis initium
deputarunt: & quia apud illos ianua¬
riȩ healendȩ unum annm implere. al
terum inciꝑe dicerent᷑. Et hinc est
quod idoloꝵ cultores. ipsi iano duas
facies figurarunt: unam ante ipsũ.
aliam pꝰ illum. Unam quȩ preteritũ
annũ uidetur aspicere: aliam quȩ

Expanded text:
issimi, quas Januarias vocant, a quodam Jano homine perdito ac sacrilego nomen accepit. Janus autem iste dux quidam et princeps hominum Paganorum fuit: quem imperiti homines et rustici dum quasi regem metuuenim ei illicitum honorem, dum in eo expavescunt regiam potestatem. Homines quippe stulti et ignorantes Deum, illos tunc maxime deos existimabant, quos inter homines sublimiores esse cernebant. Ac sic factum est ut unius veri Dei cultus ad multa deorum vel potius daemoniorum nomina transferretur. Diem ergo calendarum hodiernarum de nomine Jani, sicut jam dictum est, nuncuparunt: atque ut ei homini divinos honores conferre cupiebant, et finem unius anni et alterius initium deputarunt. Et quia apud illos januariae calendae unum annterum incipere diceretur. Et hinc est, quod Idolorum cultores ipsi Jano duas facies figurarunt; unam ante ipsum, alteram post ipsum; unam quae praeteritum annum videretur aspicere, alteram quae