comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ẽe iusticiam quam nos sequimur.
Q uo modo si illa uenerit quain ue¬
ram putant. e am recipient. qͥlauiãt.
et cccidunt eos quos et ipsi fantẽ¬
tur nuitatores ẽẽ in storum qma
bona operentur et iusta. cum si tã¬
tum modo malos ocaderent. digni
essent ad quos iusticia non ueniret.
Cui nulla fuit alia causa linquẽ¬
di terram. quam humani cruoris
effusio. quanto magis cum pios
interficiant. et ipsos iusticie secta¬
tores pro hostibus ducant. Imino
ros ferro et igni ad petant. tamẽ
parcitur uictis. et est locus inter
arma clemenciq. aut si a deo se niri
placuit: nichil plus ineo fit quã
ut ocadantur. uel insernitututem
abducantur. Loc uero menarra bi¬
le est. quod fit aduersus eos qui
male facere uesciunt. et milli nocẽ¬
ciores habentur.. quani qui sunt
exominbus innocentes. Audent
igitur honnnes impro bissimi ins¬
ticie facere mencionem. qui feras i¬
manitate uincnt. qui placidis¬
sumn dĩ gregem uastant lupi

Expanded text:
esse iustitiam quam nos sequimur: esse iustitiam quam nos sequimur: quomodo si illa uenerit quam ueram putant, eam recipient? qui laniant et occidunt eos quos et ipsi fatentur imitatores esse iustorum, quia bona operentur et iusta, cum si tantummodo malos occiderent, digni essent ad quos iustitia non ueniret: cui nulla fuit alia causa linquendi terram quam humani cruoris effusio. quanto magis, cum pios interficiant et ipsos iustitiae sectatores pro hostibus ducant, immo uros ferro et igni adpetant, tamen parcitur uictis et est locus inter arma clementiae, aut si adeo saeuiri placuit, nihil plus in eos fit quam ut occidantur uel in seruitutem abducantur. hoc uero inenarrabile est quod fit aduersus eos qui malefacere nesciunt, et nulli nocentiores habentur quam qui sunt ex omnibus innocentes. audent igitur homines inprobissimi iustitiae facere mentionem, qui feras inmanitate uincunt, qui placidissimum dei gregem uastant lupi
Abbreviated transcription (Latin):
lide disputans de legibuse sioit u¬
na inquĩd ea deuiq natura uiu¬
dus ominbus partibus inte ͬ se
congruentibus cohererẽ intantur.
sic omes homines inter se natu¬
ra confusi pranitate dissenciunt.
neqz se intelligunt ẽẽ consaugni¬
neos ẽẽ et subiectos omnes sub
una esidem q tutela.: Quod si te¬
ueretur. deorum profecto nita. ho¬
miues uiuerent. Dumersa igit᷑
mala quibus humanum gemis
ipsum se iuicem conficit. In nis¬
tus atq impius deorum cultus n¬
direit: Nec enini poterant retine re
pietatem. qui communem ouuiũ
patrem deum taiquam prodigi.
ac rebelles liberi a buegassent: nõ¬
nunquam tamen senciunt se ma¬
los ẽẽ. et ueterum seculorum statũ
laudant. et de suis moribus meri¬
tisq comectant ab ẽe iusticiam:
qua mobuersantem oculis suis ñ
tantum non snscipuint nec agnos¬
cunt nerum eciam molenter oderũt
et persecuntur. et exterminare cõ¬
tendunt ffingamus interim hũc

Expanded text:
disputans enim de legibus sicut udisputans enim de legibus sicut una inquit eademque natura mundus omnibus partibus inter se congruentibus cohaeret ac nititur, sic omnes homines inter se natura confusi prauitate dissentiunt neque se intellegunt esse consanguineos et subiectos omnes sub unam eandemque tutelam: quod si teneretur, deorum profecto uitam homines uiuerent. uniuersa igitur mala, quibus humanum genus se ipsum inuicem conficit, iniustus atque inpius deorum cultus induxit. nec enim poterant retinere pietatem qui communem omnium patrem +deum tamquam perfidi ac rebelles liberi abnegassent. Nonnumquam tamen sentiunt se malos esse et ueterum saeculorum statum laudant et de suis moribus meritisque coniectant abesse iustitiam: quam obuersantem oculis suis non tantum non suscipiunt nec adgnoscunt, uerum etiam uiolenter oderunt et persecuntur et exterminare contendunt. fingamus hanc interim non
Abbreviated transcription (Latin):
tum dampuan a deo. quid quid ap¬
petitur ultra generandi cupidita¬
tem. nec feuunas neccessitas co¬
geret pudorem sunm profauare.
ut uctum sibi obscenissimum q̃¬
rant. cumi et mares li bidinem cõ¬
tinerent. et habencium pia et re¬
interris mala si abomnibus inle¬
ge dei comuraretur. si ab uniner¬
sis fierent que unus noster popu¬
lus operatur quam beatus ess et.
quainqz aureus huma narum re¬
rum status. si per totuni orbeni
mansuetudo. et pietas. et pax a
Inuocencia. et equitas. et tempe¬
rancia. et fides moraretur. Deui¬
qz ad regen dos homines nou opus
esset. tam multis et tantis legib
cum ad perfectam innocenciam dĩ
lex una sufficeret: Neq carcerib.
neq gladiis presidum. ueq terro¬
re penaru. cum preceptorum
celestium salubritas humanis pͤ¬
toribus infusa ultro ad iusticie ope¬
ra homines erudiret: Nune autem
mali sunt ignor a cioue recti ac bo¬
ii. Quod quidem cicero uidit. na¬

Expanded text:
tum damnari a deo quidquid adtum damnari a deo quidquid adpetitur ultra generandi cupiditatem, nec feminam necessitas cogeret pudorem suum profanare, ut uictum sibi obscenissimum quaerat, cum et mares libidinem continerent et habentium pia et rein terris mala, si ab omnibus in legem dei coniuraretur, si ab uniuersis fierent quae unus noster populus operatur. quam beatus esset quamque aureus humanarum rerum status, si per totum orbem mansuetudo et pietas et pax et innocentia et aequitas et temperantia et fides moraretur! demque ad regendos homines non opus esset tam multis et tam uariis legibus, cum ad perfectam innocentiam dei lex una sufficeret, neque carceribus neque gladiis praesidum neque terrore poenarum, cum praeceptorum caelestium salubritas humanis pectoribus infusa ultro ad iustitiae opera homines erudiret. nunc autem mali sunt ignoratione recti ac boni. quod quidem Cicero uidit.
Abbreviated transcription (Latin):
ri et gemmarun donis corruptibi¬
libus. sed eterius uirtutum mune¬
ribus ornatur. Disce igitur si quid
nobis relique mentis est. hoĩnes
ideo malos et nuustos ẽe quia dii
coluntur. Et ideo mala omina re¬
bus humains cotidie iugranesce¬
re. quia deus mundi eius effector ⁊
gubernator derelictus est. quia sus
ones. postreno quia. ne coli quidez
nel apancis deum sruitis. Quod si
solus deus coleretur. non essent dis
seusiones et bella. cum scirent hoĩ¬
nes uuius se dei filios ẽẽ. I deoqz di¬
uine ueccessitudinis sacro et imo¬
labili ninculo copulatos. nulle fi¬
erent uisidie. cum sarent cuius mo¬
di peua deus anmarum interfecto¬
ribus prepararet. quit lam destina
scelera et ipsas eciam cogitaciones
peruidet. non essent fraudes nec
rapine. si deo precipiente didicissẽt.
et suo parno essent contenti. ut
fragilibus et caducis. solida et
eterua preferent. Non essent ad¬
ulteria et estupra. et mulierum
prostituciones si ẽet omnibus no¬

Expanded text:
ri et gemmarum donis corruptibiri et gemmarum donis corruptibilibus, sed aeternis virtutum muneribus ornatur. Discite igitur si quid vobis reliquae mentis est homines ideo malos et injustos esse, quia dii coluntur; et ideo mala omnia rebus humanis quotidie ingravescere, quia Deus hujus mundi effector et gubernator derelictus est; quia suscones; postremo, quia ne coli quidem, vel a paucis, Deum sinitis. Quod si solus Deus coleretur, nosensiones et bella, cum scirent homines unius se dei filios esse ideoque diuinae necessitudinis sacro et inuiolabili uinculo copulatos, nullae fierent insidiae, cum scirent cuiusmodi poenas deus animarum interfectoribus praepararet, qui clandestina scelera et ipsas etiam cogitationes peruidet, non essent fraudes et rapinae, si deo praecipiente didicissent et suo et paruo esse contenti, ut fragilibus et caducis solida et aeterna praeferrent, non essent adulteria et stupra et mulierum prostitutiones, si esset omnibus no
Abbreviated transcription (Latin):
sit facillimum bonos ẽẽ si neluit.
Quid nobis manem iusticiam de¬
pingitis. et optatis cadere de celo
tamquam in aliquo simula tro fi¬
guratam. Ecce inconspecto uestro
ẽ. suscipite si potestis. eamq in
domitilio nestri pectoris collocate.¬
aut nec difficilliem ant aliemini
atemporibus existimetis: Estote
equi ac boni. et sequetur uos susi
sponte insticia quam queritis: De¬
ponte omnemi malaz cogita cĩoz
decordibus uestris. et statim nobis id
sequi non potestis. quai si dui ne¬
rum colere ceperitis: Pos autẽma¬
nente cultu deorum iusticiciam desi¬
derantis interra. quod fieri nullo
pacto potest. Sed ue tunc quidẽ po¬
tuit cum putatis. qui non dum na¬
tis diis istis quos impie colitis: nec¬
cesse est unius dei cultum fiisse ꝑ
terram. eius scilicet qui execratur
maliciam. exigit q bonitatem: Cu¬
ius templuin est non lapis aut lu¬
lutum. sed homo ipse qui figuran
dei gestat: Quod templum non au¬

Expanded text:
sit facillimum bonos esse si velint? sit facillimum bonos esse si velint? Quid vobis inanem justitiam depingitis, et optatis cadere de coelo, tanquam in aliquo simulacro figuratam? Ecce in conspectu vestro est: suscipite, si potestis, eamque in domicilio vestri pectoris collocate; nec difficile, aut alienum a temporibus existimetis. Estote aequi ac boni; et sequetur vos sua sponte justitia, quam quaeritis. Deponite omnem malam cogitationem de cordibus vestris; et statim vobis illsequi non potestis, quam si Deum verum colere coeperitis. Vos autem, manente cultu deorum, justitiam desideratis in terra; quod fieri nullo pacto potest: sed ne tum quidem potuit, cum putatis; quia nondum natis diis istis, quos impie colitis, necesse est unius Dei cultum fuisse per terram: ejus scilicet qui execratur malitiam, exigitque bonitatem; cujus templum est, non lapides, aut lutum, sed homo ipse, qui figuram Dei gestat. Quod templum non au
Abbreviated transcription (Latin):
gant cecos supra hominem indetur
culpa uacare: a lioquim. si pares om¬
inbus ad fectus dedisset. pietas in¬
chil erat. hoc quai uerum sit. docz
n eccessitas ipsa racionis. sic euini
uirtus est malis ac niciis fortiter
repuguare. ac apparet sine malo
ac incio nullam ẽẽ uirtutem. quã
deus ut absolutam perfectamqz
redderet. retinuit quod id erat con¬
trarium. cuniquo depugnatore pos¬
posset: agitata emm malis qua¬
cientibus. stabilitatem capit. et ꝙͣ¬
to frequenter inpellitur. tanto fir¬
miter roboratur. Hec in mirum cã
efficit. ut quanuus sit in hominib
missa iusticia. tamen aureum secu¬
lum non ẽe dicatur. quia. malũ
non sustulit. ut retiueret dinersi¬
tatem. que sa cramentum diuine
ueligionis continet sola: Qui ergo
putant iustum ẽẽ uenuem. an¬
te occulos habent iusticiam. sed
eam uolunt ceruere. Quid enim
cur illam uel incarminibus. uel
in onmi sermoue des cribunt con¬
querentes eius absenciani. cum

Expanded text:
agant caecos, supra hominem videtur agant caecos, supra hominem videtur culpa vacare. Alioqui si natura pares omnibus affectus dedisset, pietas nihil erat. » Hoc quam verum sit, docet necessitas ipsa rationis. Si enim virtus est, malis ac vitiis fortiter repugnare, apparet sine malo ac vitio nullam esse virtutem: quam Deus ut absolutam perfectamque redderet, retinuit id quod erat ei contrarium, cum quo depugnare posset. Agitata enim malis quatientibus, stabilitatem capit; et quanto frequenter impellitur, tanto firmiter roboratur. Haec nimirum causa efficit, ut quamvis sit hominibus missa justitia, tamen aureum saeculum non esse dicatur; quia malum non sustulit, ut retineret diversitatem, quae sacramentum divinae religionis continet solputant justum esse neminem, ante oculos habent justitiam, sed eam nolunt cernere. Quid est enim, cur illam vel in carminibus, vel in omni sermone describant, conquerentes ejus absentiam, cum
Abbreviated transcription (Latin):
inssime satis est. nirtutem ant cer¬
ni non posse. nnsi habeat uicia con¬
traria. ant ẽẽ perfectam ansi exer¬
ceatur aduersis. Hanc enim deus.
bonorum malorum noluit ẽe dis¬
tauciam. ut qualitatem boni ex
malo. Itemmali ex bono: nec al¬
terius racio intelligi sublato al¬
tero potesti. Deus ergo non exclu¬
sit malum. ut racio nirtutis cons¬
tare posset: Quomodo enim paci¬
encia uim suain nomenq retine¬
ret. si nichil esset. quod pati co gere¬
mur. Quomo laudem mereretur
deuota deo suo fides: Ni esset aliqͥs
qui a deo uellet auertere: nam et ide¬
o potenciores ẽẽ innistos permisit.
ut cogere ad malum possent. Ideo
plures. ut uirtus esset preciosa. qd̃
uara est. Quod quid̾ ipsum quiu¬
tilia misa egregie ac breniter oñ¬
dit incapite obuoluto: nam queinꝙͣ¬
nirtus esset inuocencie. inisi laudez
uaritas dedisset. Uerum quia natu¬
ra sc̃comparatum est. ut odium. cu¬
piditas. ira. inid quodincubuer̃ a

Expanded text:
vissime satis est: Virtutem aut cervissime satis est: Virtutem aut cerni non posse, nisi habeat vitia contraria; aut non esse perfectam, nisi exerceatur adversis. Hanc enim Deus bonorum ac malorum voluit esse distantiam, ut qualitatem boni ex malo sciamus, item mali ex bono; nec alterius ratio intelligi, sublato altero, potest. Deus ergo non exclusit malum, ut ratio virtutis constare posset. Quomodo enim patientia vim suam nomenque retineret, si nihil esset, quod pati cogeremur? Quomodo laudem mereretur devota Deo suo fides, nisi esset aliquis qui a Deo vellet avertere? Nam et ideo potentiores esse injustos permisit, ut cogere ad malum possent; ideo plures, ut virtus esset pretiosa, quae rara est. Quod quidem ipsum Quintilianus egregie ac breviter ostendit in capite obvoluto. « Nam quae, inquvirtus esset innocentia, nisi laudem raritas dedisset? Verum quia natura sic comparatum est, ut odium, cupiditas, ira, in id, quod incubuerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
canti. Sed sit largus. beneficus.
li beralis. quas regias ẽe cl audes
tullius existimanit. hec pro fecto
iustici si. et hoc aureum seculum
ruptum. mox et ipso et omne eiꝰ
progenie cousecrata. deorum q mł¬
torum suscepto aultu fuerat omne
tissimus. ad propinquante ult̾ĩo
tempore nuncium misit. qui netꝰ
illud seculum. q fugatam instici¬
ai reduceret. ne humanum genꝰ
maximis et perpetus agitaretur
erroribus. Rediit ergo species illiꝰ
aurei temporis. et reddita quid̾ ter¬
re est. sed paucis ad sigu ata insti¬
tia est. que nichil aliud est quain
dei unici ueligiosa et pia cultura.
Sed moneat aliquem fortasse. cͦ
si hec sit iusticia. non ouim hũ ano
geueri sit data. nec mea multitu¬
do uniuersa consenserit: Ma gue
hoc disputacionis est: Cur a deo cũ
iusticiam terre daret. sit reperta di¬
uersitas: Quod et alio loco declara¬
ni. et ubicunq opportue inciderit
explicabitur. Nunc designare id bre¬

Expanded text:
canti; sed sit largus, beneficus, canti; sed sit largus, beneficus, liberalis, quas regias esse laudes Tullius existimavit. Haec est profecto justitia, et hoc aureum saeculum, ruptum, mox et ipso, et omni ejus progenie consecrata, deorumque multorum suscepto cultu, fuerat omne tissimus, appropinquante ultimo tempore, nuntium misit, qui vetus illud saeculum fugatamque justitiam reduceret; ne humanum genus maximis et perpetuis agitaretur erroribus. Rediit ergo species illius aurei temporis, et reddita quidem terrae, sed paucis assignata justitia est; quae nihil aliud est, quam Dei unici pia et religiosa cultura. Sed moveat aliquem fortasse, cur si haec sit justitia, non omni humano generi sit data; nec in eam multitudo universa consenserit. Magnae hoc disputationis est, cur a Deo, cum justitiam terrae daret, sit retenta diversitas: quod et alio loco declaravi, et ubicumque oportune inciderit, explicabitur. Nunc designare id bre
Abbreviated transcription (Latin):
si pie uinerent: Sic ad sidua imi¬
tacione cormpti diuinum fas reli¬
querunt. et paulatim male uiuẽ¬
di consuetudo mos factus est. nec
iam quidquam ex antecedentis
seculi pio atq optimo statu man¬
sit. sed explosa iusticia. et uerita¬
tem secum tra hens. reliquit honĩ¬
bus errorem. ignorauciam. cecita¬
tem. In prudentes igitur poete qͥ¬
eam ad celum confugisse cecineꝵt.
ad ionis regiumn: Si enim secu¬
lo quod uocant aureummsticia ĩ
terra fuit a ioue utiqz pulsa est. qͥ
aureum seculum commutanit. se¬
cilli autem comuimutacio et expul¬
sio iusticie. nichil aliud ut dixi ꝙ̃
dersercio diuine religionis putan¬
tanda est. Que sola efficit ut homo
hominem carum habe at. eumq
sibi fraternitatis uinculo sciat ẽẽ.
constrictum: Si quid̾ pater idez
omnibus deus est. ut dei patris q
commnunia beneficia. cum hiis qͥ
non habent pacianti. nulli no ce¬
ant: Nullum premãt. non fores
claudãt hospiti. non aurem pre¬

Expanded text:
si pie viverent. Sic assidua imisi pie viverent. Sic assidua imitatione corrupti, divinum fas reliquerunt; et paulatim male vivendi consuetudo mos factus est. Nec jam quidquam ex antecedentis saeculi pio atque optimo statu mansit: sed explosa justitia, et veritatem secum trahens, reliquit hominibus errorem, ignorantiam, caecitatem. Imprudentes igitur poetae, qui eam confugisse cecinerunt ad Jovis regnum. Si enim saeculo, quod vocant aureum, justitia in terra fuit, a Jove utique pulsa est, qui aureum saeculum commutavit. Saeculi autem commutatio, et expulsio justitiae, nihil aliud, ut dixi, quam desertio divinae religionis putanda est; quae sola efficit ut homo hominem carum habeat, eumque sibi fraternitatis vinculo sciat esse constrictum: siquidem pater idem omnibus Deus est, ut Dei, patrisque communis beneficia cum iis qui non habent, partiatur, nulli noceat, nullum premat, non fores claudat hospiti, non aurem pre
Abbreviated transcription (Latin):
culsis ac pauentibus inperarent:
In hac coudicione humanami uitã
rex ille coustituit. qui debellato ac
fugato parente non regnum sed
impiam tiraunidem. et hominib
armatis et ui occupanit. et aureũ
illud iustumq seculum sustulit.
Cogitqz homines malas malos
et impios fieri. uel ex hoc ipso quo
deos auertit a deo ad se adorandñ.
quod terror insolentissime potesta¬
tis expreserat: Quis enim nõĩe¬
tueret eum quem arina cingebãt.
quem ferri et gladiorum fulgor
insuetus circunda bat. ant cui par¬
teret a lieno: qui nec patri quidez
suo peperterat. Quen uero metu¬
eret. qui tita num robustam et ex¬
cellentem niribus gentem bello
incerat. occisione deleuerat: idii
rum si ominis multitudo insolito me¬
tu pressa. In uinus adulacione cõ¬
cessent: hunc ueuera bantur. huic
honorem marimum deferebant. ⁊
quoniam mores a quicia regis imi¬
tari genus obsequi indicabatur.
a biderunt oumnes pietatem. ne
ex probare regis scelus uiderentur.

Expanded text:
culsis ac paventibus imperarent. culsis ac paventibus imperarent. In hac conditione humanam vitam rex ille constituit, qui, debellato ac fugato parente, non regnum, sed impiam tyrannidem vi et hominibus armatis occupavit; et aureum illud justumque saeculum sustulit, coegitque homines malos et impios fieri, vel ex hoc ipso, quod ipsos avertit a Deo ad se adorandum: quod terror insolentissimae potestatis expresserat. Quis enim non metueret eum, quem arma cingebant, quem ferri et gladiorum fulgor insuetus circumdabat? aut cui parceret alieno, qui ne patri quidem suo pepercerat? Quem vero metueret, qui Titanum robustum et excellentem viribus gentem bello vicerat, occidione deleverat? Quid mirum, si omnis multitudo, insolito metu pressa, in unius adulationem concesserat? Hunc verebantur, huic honorem maximum deferebant. Et quoniam mores ac vitia regis imitari, genus obsequii judicatur, abjecerunt omnes pietatem, ne exprobrare regi scelus viderentur,
Abbreviated transcription (Latin):
criu trahentes omina. Et que
antesu nsus homimim. eciam
singuli laborabant. in pau coruz
domos conferebantur. Ut euiui
sernicio ceteros subͣgarent. ĩ pͥmis
neccessaria uite subducere. et col¬
ligere ce perunt. ea que firmiter cou¬
clusa sernare. ut beueficia celesti a
facerent sua. nõ propter huma¬
nitatem que nul la in hiis erat.
sed ut omiia cupiditatis et a uari¬
cie instrinuenta couraderent. leges
numnitas iniquissimas imustis¬
simas qz sauxerunt. quib rapĩas
et auariciam suam. contra uini
multitudinis tuerentur. Tantu
igitur auctoritate. quantum uiri¬
bus aut opibus. ant auaricia p̾¬
nalebant: Quoniam et nullum
officia sunt humauitas. equitas.
misericordia. iam superba. et tu¬
unda in equalitate gaudebant: al¬
ciores qz se ceteris hominibus satel¬
litum counitatu ferro ⁊ in signi ues¬
te faciebant huic honorem sibi et
purpuras et faces inuenerunt. ut
securium gladiorum q terrore sub¬
nixi. quasi iure do minorum per¬

Expanded text:
crum trahentes omnia, et quae crum trahentes omnia, et quae antea in usus omnium etiam singuli laborabant, in paucorum domos conferebantur. Ut enim servitio caeteros subjugarent, in primis necessaria vitae subducere et colligere coeperunt, eaque firmiter conclusa servare, ut beneficia coelestia facerent sua; non propter humanitatem, quae nulla in ipsis erat, sed ut omnia cupiditatis et avaritiae instrumenta corraderent. Leges iae iniquissimas injustissimasque sanxerunt quibus rapinas et avaritiam suam contra vim multitudinis tuerentur. Tantum igitur auctoritate, quantum viribus, aut opibus, aut malitia praevalebant. Et quoniam nullum officia sunt humanitas, aequitas, misericordia, jam superba et tumida inaequalitate gaudebant; altioresque se caeteris hominibus, satellitum comitatu, et ferro, et insigni veste faciebant. Hinc honores sibi, et purpuras, et fasces invenerunt, ut securium gladiorumque terrore subnixi, quasi jure dominorum per
Abbreviated transcription (Latin):
indiam et dolum hominibus inserait
Ut essent tainquain serpentes uẽne¬
nati. tanꝰ rapaces quam lupi. qd̃
quid̾ nere faciunt. hii qui rastus¬
instos ac fideles dei persecuntur. dãt¬
qz iudicibus seniendi aduersus ĩ¬
noxios potestatem. ffortasse aliꝙͥ
eius modi iuppiter fecerit. ad expu¬
guandamn tollendaniq iusticiam.
Et id circo efferasse serpentes ac lu¬
pos acuisse traditur. tum belli rabi¬
es et a mor successit habendi neq ĩ¬
merito: Sublata enim dei ueligi¬
one. boni quoqz ac mali scienciam
perdiderunt. sic hominibus inter¬
cidit cominunitas inte. et direptũ
fedus societatis humane: Gn
inter se manus inferre ceperunt
et insidiari. et gloriam sibi ex hu¬
mano sanguine comparare: Quo¬
ruu ominiũ maloꝵ fons cupidi¬
tas erat. que scilicet. excontemp¬
tu nere maie statis erupit: non tã¬
tum enim participabant. hii qui¬
bus aliquid a fluetat. sed aliena
quoq rapietant inprinatum lu¬

Expanded text:
uidiam et dolum hominibus inseuit, uidiam et dolum hominibus inseuit, ut tam essent quam serpentes uenenati, tam rapaces quam lupi. quod quidem uere faciunt ii qui iustos ac fideles deo persecuntur dantque iudicibus saeuiendi aduersus innoxios potestatem. fortasse aliquid eiusmodi Iuppiter fecerit ad expugnandam tollendamque iustitiam et idcirco efferasse serpentes ac lupos acuisse tradatur. tum belli rabies et amor successit habendi. neque inmerito. sublata enim dei religione boni quoque ac mali scientiam perdiderunt. sic hominibus intercidit communitas uitae et diremptum est foedus societatis humanae. tum inter se manus conserere coeperunt et insidiari et gloriam sibi ex humano sanguine conparare. Quorum omnium malorum fons cupiditas erat, quae scilicet ex contemptu uerae maiestatis erupit. non tantum enim non participabant alios quibus aliquid afluebat, sed aliena quo- » que rapiebant in priuatum lu
Abbreviated transcription (Latin):
tis. iam flumina nectaris ibant.
nec mirum cum pr̃õp̾ tuaria in sto¬
rum benigne paterent omnibus.
nec auaricia intercipiens beneficia
dinina. famem. sitim. qz nulgo fa¬
ceret. sed omnes equaliter habun¬
darent. cum habentes non habentib
large copioseqz douarent¶ sed post¬
quam saturmis a filio pulsus n
laciumqz de latus est arma iouis
fugiens. et regnis exula demptis.¬
la cumiampopulus nel noui reg̾
metu. nel sua sponte de pranatus.
deum cole redesisset. regemq pro de¬
o habere cepisset. cum ipse prope¬
modum parricida exemplo ceteris es¬
set ad uiolaudam pietatem. de ser¬
uit proprie t̾ra ͤu iustissua nirgo:
Sed uou ut ait cicero. et iouis in
regno ce li qzie in paite resedit. qu̾o
enim poterat in enis regim resi¬
dere ant commorari. qui patrem re¬
gno expulit persecutus. ut exularet
toto orbe iactatiũs: Ille malum in¬
rus serpentibus addidit atris. pre¬
tariq lupos inssit. id est odium et ĩ¬

Expanded text:
tis, iam flumina nectaris ibant. tis, iam flumina nectaris ibant. nec mirum, cum promptuaria iustorum benigne paterent omnibus nec auaritia intercipiens beneficia diuina famem sitimque uulgo faceret, sed omnes aequaliter abundarent, cum habentes non habentibus large copioseque donarent. sed postquam Saturnus a filio pulsus in Latiumque delatus est arma Iouis fugiens et regnis exul ademptis, cum iam populus uel noui regis metu uel sua sponte deprauatus deum colere desisset regemque pro deo habere coepisset, cum ipse propemodum parricida exemplo ceteris esset ad uiolandam pietatem, deseruit propere terras iustissima uirgo, sed non, ut ait Cicero, et Iouis in regno caelique in parte resedit. quomodo enim poterat in eius regno residere aut commorari qui patrem regno expulit, bello persecutus est, exulem toto orbe iactauit? ille malum uirus serpentibus addidit atris praedarique lupos iussit, id est odium et in
Abbreviated transcription (Latin):
Nec cousangnieis fuerat discordia
nata. inmo nec alieuigenis quid̃.
sed neq ulli omnino gladii qui mi¬
danerunt nudarentur fuerunt:
Quis enim presente a cingente iꝰ¬
ticia aut de tutela sui. cum nemo
insidiaretur ant deperincie alteriꝰ
cogitaret. cum uenio quitquam cõ¬
cupisceret. Malebant tenui contẽ¬
ti uiuere cultu. Ut in suo libro uar¬
rat. quod est proprium nostre reli¬
gionis. necsiguare quid̃. aut parti¬
ri lunite campum faserat. in medi¬
um querebant: Qmippe cumi deus
conumunem omnibus terraan de¬
disset. ut commnũem degerãt uitã.
non ut rabida. et furens anaricia
sibi omĩa uindicaret. nec ulli dees¬
set quod ommibus nasceretur. qd̃
poete dictum sic accipi oportet. uon
ut existimemus nichil ominino tc̃
fuisse prinati. sed more poetico figu¬
ratum. ut intelligamus tam libe¬
rales fuuisse homines. ut natas s
fruges nec includerent: Nec soli
absconditis incubarent. sed paupe¬
res ad commnunionem proprii la bo¬
ris aduntterent: Fflumina iamlac¬

Expanded text:
nec consanguineis fuerat discordia nota, immo ne alienigenis quidem, sed neque ulli omnino gladii qui nudarentur fuerunt. quis enim praesente ac uigente iustitia aut de tutela sui, cum nemo insidiaretur, aut de pernicie alterius cogitaret, cum nemo quicquam concupisceret? malebant tenui contenti uiuere cultu, ut Cicero in suo narrat: quod est proprium nostrae religionis. ne signare quidem aut partiri limite campum fas erat: in medium quaerebant, quippe cum deus communem omnibus terram dedisset, ut communem degerent uitam, non ut rabida et furens auaritia sibi omnia uindicaret, nec ulli deesset quod omnibus nasceretur. quod poetae dictum sic accipi oportet, non ut existimemus nihil omnino tum fuisse priuati, sed more poetico figuratum, ut intellegamus tam liberales fuisse homines, ut natas sibi fruges non includerent nec soli absconditis incubarent, sed pauperes ad communionem proprii laboris admitterent. flumina iam lac
Abbreviated transcription (Latin):
xaciones. et hic inpresenti soleat uĩ¬
dicare. tamen ibet uos expectare pa¬
cienter illum celestis iudicem. quo
ipse pro suis queniq meritis aut
houoret. aut puniat: Qua propter
non sperent sacrilege amme contẽp¬
tos et multos fore. quos si cobterũt.
Ueniet rabiosis ac uoracibus lupis
merces sua. qui iustas et simplices
anmas nullis facinoribus admis¬
sis extruciauerunt: nos tantum m̃o
la borenus ut ab ounibus homini¬
bus nichil aliud innobis nisi sola
iusticia puniatur. Demus operã
totis uiribus. ut mere amnur a deo.
simul et ulcionem passionis et pre¬

Expanded text:
xationes et.hic in praesenti soleat uinxationes et.hic in praesenti soleat uindicare, tamen iubet nos expectare patienter illum caelestis iudicii diem, quo ipse pro suis quemque meritis aut honoret aut puniat. quapropter non sperent sacrilegae animae contemptos et inultos fore quos sic obterunt. ueniet rabiosis ac uoracibus lupis merces sua, qui iustas et simplices animas nullis facinoribus admissis excruciauerunt. nos tantummodo laboremus ut ab hominibus nihil aliut in nobis nisi sola iustitia puniatur, demus operam totis uiribus ut mereamur a deo simul et ultionem passionis et prae
Abbreviated transcription (Latin):
ad reddendum uehementer impellit.
Nec quid̾ leuis causa est. quod in¬
mundi demonum spiritus a ccepta
licencia multorum se corporibus mi¬
mergunt. quibus postea eiectis. om¬
nes qui resauati fuerint ad hereant
religioni. cuius potenciam senserũt.
Hee tot cause in unum collate. mag¬
nam deo multitu dinem mirabiliter
ad quirunt. quid quid ergo aduersus
nos mali principes moliuntur fieri
ipse permmittit. et tamen in iustissimi
persecutores quibus nomen nrm cõ¬
tumelie acludibrio fuit. nou se pu¬
tent inpune laturos. quia in digna¬
ciomis aduersus nos enis quasi mi¬
instri fuerunt: punientur enim iu¬
dicio dei. qui accepta potestate supͣ
humanum modum fuerint ab usi.
et insultauerunt. et iain deo super¬
bius eiusqz nomen eternum uestigi¬
is suis subiecerint. inpie uefarie¬
q calcandum. propterea uindicatu¬
nun se ineo scelenter pollicetur. et
externunaturum bestias malas de
terra sed idem quamuis populi sui ue¬

Expanded text:
ad credendum uehementer inpellit. ad credendum uehementer inpellit. ne haec quidem leuis causa est quod inmundi daemonum spiritus accepta licentia multorum se corporibus inmergunt, quibus postea eiectis omnes qui resanati fuerint adhaerent religioni cuius potentiam senserunt. hae tot causae in unum conlatae magnam deo multitudinem mirabiliter adquirunt. Quidquid ergo aduersus nos mali principes moliuntur fieri ipse permittit. et tamen iniustissimi persecutores, quibus dei nomen contumeliae ac ludibrio fuit, non se putent inpune laturos quia indignationis aduersus nos eius quasi ministri fuerunt. punientur enim iudicio dei qui accepta potestate supra humanum modum fuerint abusi et insultauerint etiam deo superbius eiusque nomen aeternum uestigiis suis subiecerint impie nefarieque calcandum. propterea uindicaturum se in eos celeriter pollicetur et exterminaturum bestias malas de terra. sed idem quamuis populi sui ue
Abbreviated transcription (Latin):
tum non sine causa malum putari. a
tam multis hominibus. utemori
maluit. ꝙͣ id facere quod alii faci¬
unt ut unuant. aliquis cupit scire.
quod nam sit illud bomumi quod ad
mortem ns ad fenditur. quod om̃i¬
bus que ibac uita iocunda et cara¬
sunt prefertur. a quouec bonorum n ͨ
lucis auussio. nec dolor corporis. nec
uiscerum cruciamenta deterrent:
Ualent hec pluriũ. sed ille maxi¬
me cause nostrorum nuimerum sẽ¬
per auxerunt. au dit circumstans
populus inter ipsa tormenta dicẽ¬
tes. non sacrificare lapidibus hu¬
mana manu factis. sed uiuo deo qͥ
sit incelo: Multi hoc ueruui ẽẽ intel¬
ligunt. et inpectus admittunt. deĩde
ut fieri solet in rebus incertis. duni
inter se iuuicem querunt que sit hu¬
ius persenerencie causa. multaqz
ad religionem pertinent dimulgata.
ac per rumorem uicissim aucupata
discuntur. Que quia bona sunt. pla¬
cet. ꝑla ceat neccesse est. preterea ul¬
cio consecuta. si cut semper accidit.

Expanded text:
tum non sine causa malum putari a tum non sine causa malum putari a tam multis hominibus, ut emori malint quam id facere quod alii faciunt, ut uiuant. aliquis cupit scire quodnam sit illut bonum quod ad mortem usque defenditur, quod omnibus quae in hac uita iucunda sunt et cara praefertur, a quo nec bonorum nec lucis amissio nec dolor corporis nec uiscerum cruciamenta deterrent. ualent haec plurimum, sed illae maxime causae nostrorum numerum semper auxerunt: audit circumstans populus inter ipsa tormenta dicentes non sacrificare se lapidibus humana manu factis, sed deo uiuo qui sit in caelo. multi hoc uerum esse intellegunt et in pectus admittunt. deinde, ut fieri solet in rebus incertis, dum inter se inuicem quaerant quae sit huius perseuerantiae causa, multa quae ad religionem pertinent diuulgata ac per rumorem uicissim aucupata discuntur: quae quia bona sunt, placeant necesse est. praeterea ultio consecuta, sicut semper accidit,
Abbreviated transcription (Latin):
perentur ocio quam patres eorum li¬
cencia. premi eos uoluit ab hiis in qͦ¬
rum manibus eos coulocanit. ut et
la bantes confirmet. et corruptos ad
fortitud inem reparet. et fidos experi¬
atur ac temptet. Quomodo emin po¬
test imperator militum suorum pro¬
bare uirtutem. nisi habuerit hoste.
Et illi tamen aduersarius exurgit
in uito. quia mortalis est. et uinci
potest. deo autem quia repuguari ñ
potest. ipse aduersarios nomini ex¬
citat. non qui contra ipsum deuni pu¬
guent sed contra milites enns. ut de¬
nocionem ac fidem suorum nel pro
bet. donec presure uerberibus difflu¬
entem corrigant disciplinam. ¶Est
et alia causa. cur a duersum nos
persecuciones fieri sin at ut doi po¬
pulus augeatur. nec est difficille
monstrare. cur aut quomodo fiat:
primũ fugantur a deorum cultib
plurim odio crudelitatis: Cui enini
talia sacrificia non borreant: Deiñ
placet quibus d̾ nirtus ac fides ip̃a.
non nulli suspicantur deorum cul¬

Expanded text:
perentur otio quam patres eorum liperentur otio quam patres eorum licentia, premi eos uoluit ab iis in quorum manibus eos conlocauit, ut et labentes confirmet et corruptos ad fortitudinem reparet et fidos experiatur ac temptet. quomodo enim potest imperator militum suorum probare uirtutem, nisi habuerit hostem? et illi tamen aduersarius exsurgit inuito, quia mortalis est et uinci potest, deo autem quia repugnari non potest, ipse aduersarios nomini suo excitat, non qui contra ipsum deum pugnent, sed contra milites eius, ut deuotionem ac fidem suorum uel probet uel conroboret, donec pressurae uerberibus diffluentem corrigat disciplinam. est et alia causa cur aduersus nos persecutiones fieri sinat, ut dei populus augeatur: nec est difficile monstrare cur aut quomodo id fiat. primum fugantur a deorum cultibus plurimi odio crudelitatis: qui enim talia sacrificia non horreant? deinde placet quibusdam uirtus ac fides ipsa. nonnulli suspicantur deorum cul
Abbreviated transcription (Latin):
rumpi ac deprauar sunt: Unde
nemimi debet nirum uideri. si pro
nostris seꝑe delictis castigamur a
deo. iuno uero cum uexannur. tum
maxime gracias agimus indulgẽ¬
tissimo patri. quod corruptelam nos¬
tram uon patitur longius procedere.
sed plagis ac uerberibus emendat.
Ex quo intelligimus nos ẽẽ deo cu¬
re. quibus quoni ain peccainus iras¬
citur. nam cum posset popo populo
suo et opes et regna largiri. sicut de¬
derat ante iudeis cum suos successo¬
res ac posteri suimis. id cuto eum uo¬
luit sub aliena dicione atq imperio
degere. ne rerum prosperarum feli¬
citate corruptus in luxuriam la beretͤ
ac dei precepta contempneret. sicut
illi maiores nostri qui sepe terrenis
ac fragilibus hiis bonis eneruati ab¬
errarunt disciplina. et legis uincla
ruperunt. prouidit ergo quatenus
cultoribus suis prestaret quieten
si mandata seruassent. et tamen
eos emendaret si preceptis nõ ob¬
temperassent: Itaq uetam corrũ¬

Expanded text:
rumpi ac deprauari sinit. unde rumpi ac deprauari sinit. unde nemini debet mirum uideri si pro nostris saepe delictis castigamur a deo. immo uero cum uexamur ac premimur, tum maxime gratias agimus indulgentissimo patri, quod corruptelam nostram non patitur longius procedere, sed plagis ac uerberibus emendat. ex quo intellegimus esse nos deo curae, quibus, quoniam peccamus, irascitur. nam cum posset populo suo et opes et regna largiri sicut dederat ante Iudaeis, quorum nos successores ac posteri sumus, idcirco eum uoluit sub aliena dicione atque imperio degere, ne rerum prosperarum felicitate corruptus in luxuriam laberetur ac dei praecepta contemneret sicut illi maiores nostri, qui saepe terrenis ac fragilibus his bonis eneruati aberrarunt a disciplina et legis uincla ruperunt. prouidit ergo quatenus cultoribus suis praestaret quietem, si mandata seruassent, et tamen eos emendaret, si praeceptis non obtemperassent. itaque ne tam corrum
Abbreviated transcription (Latin):
ui auferãtur defendat. cum sciat eci¬
a in in latam inuriam modera te
ferre. quia uirtute preditus est. nec¬
cesse est iustum hominem subiectũ
ẽẽ iniusto. et coutumeliis ad fici ab
insipiente sapientem. ut ille pecret
quia imustus est. et in se nirtutem
habeat qui nustus est¶ Si quis autez
uolet scire plemus. cur malos et nis¬
tos deus potentes. beatos dinites si¬
nat fieri. pios contra humiles. mi¬
seros mnopes ẽẽ paciatur. sumat eĩ
senece librum cui titulus est. quare
bonis niris multa mala accidant.
cum sit prouidencia. In quo ille mł¬
ta non plane inpericia seculari. sed
sapienter ac pene dinnitus elocu¬
tus est. deus inquit homines proli¬
beris habet. sed corruptos. et uiciosos
luxuriose ac delicate patitur uiu̾e.
quia non putat emendacione sua
diguos: Bouos auten quos dilig̾
castigat sepius et ad siduis laborib
ad usum untus uirtutis exercet. nec
eos caducis ac mortalibus bonis cor¬

Expanded text:
ui auferantur defendat, cum sciat etiui auferantur defendat, cum sciat etiam inlatam iniuriam moderate ferre, quia uirtute praeditus est, necesse est iustum hominem subiectum esse iniusto et contumeliis adfici ab insipiente sapientem, ut et ille peccet, quia iniustus est, et hic in se uirtutem habeat, quia iustus est si quis autem uolet scire plenius cur malos et iniustos deus potentes beatos diuites fieri sinat, pios contra humiles miseros inopes esse patiatur, sumat eum Senecae librum cui titulus est \'Quare bonis uiris multa mala accidant, cum sit prouidentia\'. in quo ille multa non plane inperitia saeculari, sed sapienter ac paene diuinitus elocutus est. deus inquit homines pro liberis habet, sed corruptos et uitiosos luxuriose ac delicate patitur uiuere, quia non putat emendatione sua dignos. bonos autem, quos diligit, castigat saepius et adsiduis laboribus ad usum uirtutis exercet nec eos caducis ac mortalibus bonis con
Abbreviated transcription (Latin):
uero ac sapiens. quia illa omnia hu¬
manans. ut a lelio dictum est sua
bona diuina iudicat: Nec alienuni
quicꝙͣ concupiscit. nequem contra
nis humanitatis ledat omnino. n ͨ
ullam potentem potenciam. houo¬
rem ue desiderat. ne cui faciat iniu¬
riam. scit enm cunctos ab eodem
deo. et eadem condicione generatos.
iure fraternitatis ẽẽ comuuctos. sde
sedet suo contentus et paruo. quia
fragilitatis sue menor. non amꝑ¬
lius querit quam mide uitain sus¬
tentet. et exeo ipso quod habuerit.
impertit eciam non habenti. quia
puis est: Pietas autem summa
uirtus est. accedit quod uoluptates
caducas uicio sas qz contempuit. qͣ¬
rum causa opes apetuntur. quoniã
contineus est. ac libidinum uictor.
Idem nichil tumoris atq in solencie
gerens nou extollit se altius nec e¬
rigit superbum capud. sed placidꝰ
et concors et commuinis ⁊ planus
est. quia condicionem su ain noint
Cum ergo iniuriam nulli faciat.
nec aliena cupiat. nec sua quoq si

Expanded text:
uero ac sapiens quia illa omnia huuero ac sapiens quia illa omnia humana, ut est a Laelio dictum, sua bona diuina iudicat, nec alienum quicquam concupiscit, ne quem contra ius humanitatis laedat omnino, nec ullam potentiam honoremue desiderat, ne cui faciat iniuriam — scit enim cunctos ab eodem deo et eadem condi- cione generatos iure fraternitatis esse coniunctos —, sed et suo contentus et paruo, quia fragilitatis suae memor, non amplius quaerit quam unde uitam sustentet, et ex eo ipso quod habuerit inpertit etiam non habenti, quia pius est; pietas autem summa uirtus est. accedit quod uoluptates caducas uitiosasque contemnit, quarum causa opes adpetuntur, quoniam continens est ac libidinum uictor. idem nihil tumoris atque insolentiae gerens non extollit se altius nec erigit superbum caput, sed placidus et concors et communis et planus est, quia condicionem suam nouit. cum ergo iniuriam nulli faciat nec aliena cupiat nec sua quoque si
Abbreviated transcription (Latin):
sapientem uirum inpotestate esse
hominis imusti. Ut capiat pacien¬
ciam: paciencia est eniui malorũ
que aut inferuntur. aut acceͬdunt
cum e quammitate prelaas perla¬
cio: Ergo iustus ac sapiens. qui a
uirtutem capit. habet inse pacientez¬
paciencian qua carebit omnino in
chil patitur ad uersi: Contra quiin
rebus prosperis agit. inꝑaciens est.
et uirtute maxima caret. inpacien¬
tem dico. ꝙͣ nichil patitur. Innocen¬
ciam quoqz seruare non potest. que
et ipsa iusto et sapienti uiro propͥa
uirtus est: Sed et nocet sepe ⁊ con¬
cupiscit aliena ⁊ rapit que cupierit
per inuriam. quia untutis expers
uicio peccato q subiectus est. et fra¬
gilitatis oblitus animo insolent̃
elato tum et iudemiusti ac domini.¬
diũ nescientes. et diniciis ⁊ potencia.
et honoribus florent. hec eniui cũc¬
ta in iusticie premia sunt. qui ⁊ ꝑ
petua ẽẽ non possunt. et per cupidita¬
tem uiolenciamq queruntur. I ustꝰ

Expanded text:
sapientem uirum in potestate esse sapientem uirum in potestate esse hominis iniusti, ut capiat patientiam. patientia est enim malorum quae aut inferuntur aut accidunt cum aequanimitate perlatio. ergo iustus ac sapiens quia uirtutem capit, habet in se patientiam: qua carebit omnino, si nihil patietur aduersi. contra qui in rebus prosperis agit, inpatiens est et uirtute maxima caret: inpatientem dico, quia nihil patitur. innocentiam quoque seruare non potest, quae et ipsa iusto et sapienti uiro propria uirtus est, sed et nocet saepe et concupiscit aliena et rapit quae cupierit per iniuriam, quia uirtutis expers uitio peccatoque subiectus est et fragilitatis oblitus animo insolenter elato tumet. inde iniusti ac deum nescientes et diuitiis et potentia et honoribus florent. haec enim cuncta iniustitiae praemia sunt, quia et perpetua esse non possunt et per cupiditatem uiolentiamque quaeruntur. iustus
Abbreviated transcription (Latin):
tale. cuius sunt illa omnĩa bona que
cupiditati ac miraculo sunt opes.
honores. imperia. quoniam corpori
adferunt uolu̾tates. et ideo tam ca¬
duca sunt ꝙͣ corpus ipsum. auimꝰ
uero in quo solo est homo. qͦmamn sb̾¬
iectus oculis non est. nec bona eius
aspici possunt que insola uirtute
cunt posita. et ideo tam stabilis et
coustans. et perpetuus sit neccesse
est. sicut ipsa uirtus ẽ in qua ẽ ain¬
mi bonunis longum est uniuersa u̾¬
tutum species pronere. ut de singu¬
lis doceam quam neccesse sit sapi¬
entem ac iustum uirum longe abil¬
lis bonis abhorrere. quia fruuntur
in iusti deorum cultus. ueri et effica¬
ces ẽẽ treduntur. Quod ad presen¬
tem pertinet questiouem satis est si
ex una uirtute id probenius quod ĩ¬
tendimus: Nempe magna et preci¬
pua uirtus est paciencia. ꝙͣ parit̾
et nulgi publice uoces. et phĩ. et o¬
ratores sumuns laudibus cele bñt.
Quod si uegari uou potest. quin sũ¬
ma sit uirtus. neccesse est iustum ⁊

Expanded text:
ale est: cuius sunt illa omnia bona quae cupiditati ac miraculo sunt, opes honores imperia, quoniam corpori adferunt uoluptates, et ideo tam caduca sunt quam corpus ipsum. animus uero, in quo solo est homo, quoniam subiectus oculis non est, nec bona eius aspici possunt, quae in sola uirtute sunt posita, et ideo tam stabilis et constans et perpetuus sit necesse est sicut ipsa uirtus, in qua est animi bonum. Longum est uniuersas uirtutis species promere, ut de singulis doceam, quam necesse sit sapientem ac iustum uirum longe ab illis bonis abhorrere: quibus quia fruuntur iniusti, deorum cultus ueri et efficaces esse creduntur. quod ad praesentem pertinet quaestionem, satis est si ex una uirtute id probemus quod intendimus. nempe magna et praecipua uirtus est patientia, quam pariter et uulgi publicae uoces et philosophi et oratores summis laudibus celebrant. quodsi negari non potest quin summa sit uirtus, necesse est iustum et
Abbreviated transcription (Latin):
bebantur hii plaue intellexerunt
hanc a rebus humanis. e aiqz fĩ¬
uerunt offeussam uiciis hominũ.
cecisse terra. in celuiqz mgrasse.
atq ut do ceant quid sit iuste mue¬
re. solent enim precepta per ain¬
bages dare. asaturin temporibus.
que illi uocant aurea repetunt ex¬
empla insticie. uarrantqz inquo
statu fuerit humana nita. dum
illa interra moraretur. Quid̾ q d̾
non pro poetica ficcione. sed pro
nero habendum est. Saturno eiũ
regnante non duui deorum cultib
institutis. nec ad huc illa gente a
diniuitatis oppinione consecrata.
deus colebatur. Et ideo uouerant
neqz dissensiones. neq iuinucici¬
e. neqz bella. non dumi nesa nos ra¬
bies mudauerat enses. ut germaĩ¬
cus cessar iuarato lo qͥt᷑ carnũe:

Expanded text:
bebantur. hi plane intellexerunt bebantur. hi plane intellexerunt abesse hane a rebus humanis eamque finxerunt offensam uitiis hominum cessisse terra in caelumque migrasse. atque ut doceant quid sit iuste uiuere — solent enim praecepta per ambages dare —, a Saturni temporibus, quae illi uocant aurea, repetunt exempla iustitiae narrantque in quo statu fuerit humana uita, dum illa in terra moraretur.. quod quidem non pro poetica nctione, sed pro uero habendum est. Saturno enim regnante, nondum deorum cultibus institutis nec adhuc illa gente ad diuinitatis opinionem consecrata, deus utique colebatur. et ideo non erant neque dissensiones nequp inimicitiae neque bella, nondum uesanos rabies nudauerat enses, ut Germanicus Caesar in Arateo loquitur carmine,
Abbreviated transcription (Latin):
ad ferri. id est phõrum. et stoicorũ.
ut suns potissimum refutaretur
anctoribus: Quia illa non fecit
raptus exunia erudicione diuina¬
rum litterarum. Ut hiis solis cõ¬
tentus esset quibus fides constat. ac
cessi deo inspirante ut ego facerez.
Ac simul ut uiam ceteris. ad iit¬
tandũ parem. ac si horta tu uos¬
tro docti homines ac diserti huc se
conferre ceperint. et ingenia su a
uiniq dicendi in hoc ueritatis cã¬
po iactare malnerunt: Enti: Eua¬
inturãs bren religionem falsam.
et occasuram ẽẽ. ominem phĩam
uenio dubitanerit. si fuerit omĩb
pers ua sum. cum hanc solain re¬
ligionem. tum eciam sola in uerã
esse sapienciam. sed enagatus sũ
longins quam uolebam. munc
reddenda est de iusticia proposita
disputacio que ant ipsa est sinu¬
ma nirtus. aut fous est ipsa rar¬
tis nirtutis. Quami non modo phi
quesierunt. sed poete quoq qui pͥ¬
ores multo fuerunt. et ante natũ
phĩe nomen pro sapientibus ha¬

Expanded text:
offerri, id est, philosophorum et historicorum, offerri, id est, philosophorum et historicorum, ut suis potissimum refutaretur auctoribus. Quod quia ille non fecit, raptus eximia eruditione divinarum litterarum, ut iis solis contentus esset, quicessi deo inspirante, ut ego facerem et simul ut uiam ceteris ad imitandum pararem. ac si hortatu nostro docti homines ac diserti huc se conferre coeperint et ingenia sua uimque dicendi in hoc ueritatis campo iactare maluerint, euanituras breui religiones falsas et occasuram esse omnem philosophiam nemo dubitauerit, si fuerit omnibus persuasum cum hanc solam religionem, tum etiam solam ueram esse sapientiam. sed euagatus sum longius quam uolebam. Nunc reddenda est de iustitia proposita disputatio. quae aut ipsa est summa uirtus aut fons est ipse uirtutis: quam non modo philosophi quaesierunt, sed poetae quoque, qui priores multo fuerunt et ante natum philosophiae nomen pro sapientibus ha
Abbreviated transcription (Latin):
nos facimus. inquo neccesse est doc¬
triue tocius substanciam contine¬
rinon defugio hunc laborem. ut ĩ¬
pleam materiam quam ciprianꝰ
non executus. mea racione qua de¬
metrianum sicut ipse ait obla¬
trantem atq obstrepentem neri¬
tati redarguere conatur. qua ma¬
teria non est usus ut debuit: Nõ
eunni scripture testimoniis quai
ille utiq uauam fictam commẽ¬
taticiam putabat. sed argumen¬
tis et racione fuerat refellendus.
Na ui cum ageret contra hominez
ueritatis ignarum. dilatis pau¬
li ssper dimins leccionbus forma¬
re hunc aprincipio tamquam ru¬
deui debunit. eiqz paulatun lucis pͥn¬
cipia monstrare. ne toto lumine
caligaret: Nam sicut infans soli¬
di ac fortis cibi capere um᷑ potest¬
non. obstomachi teneritudinem.
Sed liquore lactis. ac mollitudĩe
alitur. donec firmatis uaribus ues¬
ci forcioribus possit huic oportebtͣ.
quoniam nou dum poterat capere
dinina. prius humana testimoĩa

Expanded text:
nos facimus, in quo necesse est docnos facimus, in quo necesse est doctrinae totius substantiam contineri, non defugi hunc laborem, ut implerem materiam, quam Cyprianus non executus est in ea oratione, qua Demetrianum sicut ipse ait oblatrantem atque obstrepentem veritati redarguere conatur: qua materia non est usus, ut debuit; non enim Scripturae testimoniis, quam ille utique vanam, fictam, commentitiamque putabat, sed argumentis et ratione fuerat refellendus. Nam cum ageret contra hominem veritatis ignarum, dilatis paulisper divinis lectionibus, formare hunc a principio tanquam rudem debuit, eique paulatim lucis principia monstrare, ne toto lumine objecto caligaret. Nam sicut infans solidi ac fortis cibi capere vim non potest ob stomachi teneritudinem, sed liquore lactis ac mollitudine alitur, donec, firmatis viribus, vesci fortioribus possit: ita et huic oportebat, quia nondum poterat capere divina, prius humana testimonia