comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tetum gestaꝵ ⁊ sermonuĩ figuns ⁊ sac̃¬
nentis ita pͥmũciari ꝯmnendari ꝙ me¬
tiuissi cumi iugenti adinr̃one. et debita
religione sectandam uen̾andani cence̾t
loqͣui deputer sinonita fcñ est. sinõ itala
si uon in candem fidem ꝑ uinusim orbem t¬
rarum coꝵd̾ libroꝵ recitatione a curren
mirabilt istoꝵ est ridenda uetordia aui tãꝙ
britate om̃s gentes istoꝵ libror fi disciolos
ceruat eo ip̃o nimirũ forcius atq firmnus
qd̾ ex manib mimitoꝵ tanta de xp̃o testi¬
mouia ꝓferuntur. in quib ideo gentes ã
ccedunt nich de illo ad temipus possiuitꝰ
putare confictum. qr in eis libris in ueu̾it
xp̃m quib a tot scłis su̾iunt qui crucifixe¬
riuit xp̃m. ⁊ quos intanto apice aũctis
bñt qui cotidie blasphemant xp̃m. si .u. ab
xp̃m ab eis ip̃is conficte putarentur. Nũc
uero idem exponit qui p̾dicat qd̾ recitat
qui blasphemat. Ad aliq̃m namq usũ
scõꝵ ordinatur om̃is cetitas impioꝵ a fũnis

Expanded text:
gestarum et sermonum figuris et sacramentis ita praenuntiari commendarique meruisset, cum ingenti admiratione et debita religione sectandum uenerandumque censeret.loqui deputer, si non ita factum est, si non ita fit, si non in eam fidem per uniuersum orbem terrarum eorundem librorum recitatione concurmirabiliter istorum est ridenda vecordia, qui tanqbritate omnes gentes istorum Librorum fieri discipulas cernat: eo ipso nimirum fortius atque firmius, quod ex manibus inimicorum tanta de Christo testimonia proferuntur: in quibus ideo gentes. quae credunt. nihil de illo ad tempus possunt putare confictum. quia in eis libris inueniunt Christum, quibus a tot saeculis seruiunt, qui crucifixerunt Christum et quos in tanto apice auctoritatis habent, qui cotidie blasphemant Christum. si enim ab Christum, ab eis ipsis confictae putarentur: nunc vero id exponit qui praedicat, quod recitat qui blasphemat. Ad aliquem namque usum sanctorum ordinatur omnis caecitas impiorum a summo
Abbreviated transcription (Latin):
gantissimo ambigno bñ oprasse ĩtel¬
tuui ad escas dñitas actuliss. Sic .ii.
souuit fortasse iudeis qd̃ dc̃m est.
Hi debis uitam cuampendentẽ ⁊ non
credes uite tue. ut int̾ miuasł dolos
hostium suoꝵ uitami suam uidentes.
ex incerto pond̾e uicturos se ẽẽ non
crederent. s filius enũgłi cum audit.
ille .ni. de mescripsit. In bac ip̃a am¬
diguitate uidet siñe uidet quid ꝓpłe
porcis ꝓiciant. Quid hom̃ib ĩuuant
statim q illi occurrit uita homĩs pr̃
pendens eiq ã credeures iud̾i oba p̃m¬

Expanded text:
gantissimo ambiguo bene optasse inteltum ad escas dominicas attulisset. Sic enim sonuit fortasse Judaeis, quod dictum est, uidebis uitam tuam pendentem et non credes uitae tuae, ut inter minas uel dolos hostium suorum uitam suam uidentes ex incerto pendere uicturos se esse non crederent. sed filius euangelii cum audit: ille enim de me scripsit, in hac ipsa ambiguitate sententiae uidet. quid prophetae porcis proiciant, quid hominibus innuant, statimque illi occurrit uita hominum Christus pendens eique non credentes Iudaei ob
Abbreviated transcription (Latin):
ueranti ꝙ eos uͥl in os intrans possu̾et
qr de que de ore imprudent̾ ꝓcedant ea
bola sut que polluant hoĩem. ħ atq a¬
serare eurant que moyses scribit ꝙ
ip̃m. si nõ de errore descendit aliquo. s
sibi iħm docuisse. atq moysen. Iccit¬
domuisse a iudeis. qr fidem uelsent exhi¬
euro mag̾ eos non credidisse xp̃m.
uni moysi crede̾nt. Potuisse ae fidẽ
g̃ ħie. si moysi credere destituissent.
bucam̃. ut dixi ubi. nam moyses de xͦ

Expanded text:
n os intrans pollueret; quia quae de ore impudenter procedant, ea sola sint quae polluant hominem . Haec atque aservare curant, quae Moyses scribit. Quod ipsum si non de errore descendit aliquo, sed sibi Jesum docuisse atque Moysen: idcistum a Judaeis, quia fidem vellent exhiidcirco magis eos non credidisse Iesu. quia Moysi crederent, potuisse autem fidem Christo habere, si Moysi credere destitissent. tu tamen, ut dixi, ubinam Moyses de Chr
Abbreviated transcription (Latin):
si qũ quid̾ maledc̃m eius ad xp̃m istoꝵ
non ꝑuen̾it. Si .ii. xp̃c pependit in ligno
cdauis utiq affixus est. uñ ĩ ip̃as cicat᷑¬
ces post tesirectionem discipło minꝰ
isti nolunt fat̾i. Sigͦ ⁊ ilła uuln̾a ⁊ ille
eicat᷑tes fła erant. siñi est. et qd̾ pepen¬
dit in ligno. Non itaꝙ potuit ad
eum ilta maledcio ꝑuenire. non est
ꝙ suctenseant ei a cuius ore ꝓcessit.
Itaꝙ sup̃i irascise fingunt eiꝰ malen
dictum iug̾it mortalitati. qũo est detestã¬
dus qui falłam obicit ueritati. S iam
iudeamus ex occone calumpmanciũ he¬
ticoꝵ. quõ ilud sacram̃tũ fidelib expo¬
uantur. mors hom̃is ex pena pcc̃i est. uñ¬
aiio modo dr̃ lingua ꝓprie caro que intͣ
dentes ib̾ pasato moue᷑. et ałio modod̃

Expanded text:
 quandoquidem maledictum eius ad Christum istorum non peruenerit. si enim Christus pependit in ligno, clauis utique adfixus est: unde etiam ipsas cicatrices post resurrectionem discipulo minus isti nolunt fateri. si ergo et illa uulnera et illae cicatrices falsae erant, falsum est et quod pependit in ligno. non itaque potuit ad eum illa maledictio peruenire, non est, quod suscenseant ei, a cuius ore processit. itaque si ipsi irasci se fingunt ei, qui madictum ingerit mortalitati, quomodo est detestandus, qui fallaciam obicit ueritati? sed iam uideamus ex occasione calumniantium haereticorum. quomodo illud sacramentum fidelibus exponatur. Mors hominis ex poena peccati est: ualio modo dicitur lingua proprie caro quae intra dentes sub palato movetur; et alio modo
Abbreviated transcription (Latin):
pus inalum qd̾ pena dignũ est. S ⁊̃
ip̃a mors que pcco fcã est. pec̃mi applłatũ
sit. Illud itaq pcc̃m. quo reus eẽt mor
liscepit ꝓ nobis. ħ suspendit in ligno.
smaledcm̃ est ꝑ moysen ibimors dãp¬
nata est. ne regnarz. ⁊ maledc̃a est ne¬

Expanded text:
opus malum, quod poena dignum est; sed etiam ipsa mors, quae peccato facta est, peccatum appellata est. Illud itaque peccatum, quo reus esset mortsuscepit pro nobis. Hoc suspendit in ligno, hoc maledictum est per Moysen: ibi mors damnata est ne regnaret, et maledicta est
Abbreviated transcription (Latin):
nnt̃m pc̃cm. ut nos lib̾aremur. ne reg¬
uaute pẽc̃o: nos dampnati reman̾em
lud gͦ miratur faustus maledc̃m ẽẽ
et̃ mortalitatẽ carnis. sñ pcc̃o xp̃i. ex¬
quippe corpus assumpsit. qr ex adã uͥgo
monemim. ħ est maledẽm quia pepeu¬
dit inligno. Ille neget xp̃m maledem¬

Expanded text:
tum, ut nos liberaremur: ne regnante peccato nos damnati remaneremus. Quid ergo miratur Faustus, maledictum esse esse mortalitatem carnis sine peccato Chriquippe corpus adsumpsit, quia ex Adam uirmoriemini. hoc est maledictum, quod pependit in ligno. ille neget Christum m
Abbreviated transcription (Latin):
enini dr̃e maledc̃s om̃is mortał. aut
maledc̃s om̃is moriens. S ħ est qd̾ as¬
serit ꝓph̾ia. qr sciebat xͥ mortem ĩ cͤce
pensuram. ⁊ futuros heticos qui dr̃ent.
pependit quidem in ligno. s sp̃e q̃dã.
non ut u̾e mor̾etur. clamando gͦ ma¬
ledictus nͥi aliud clamauit nͥ qr uere
mortuuis. sciens mortem hoĩs pcc̃oris.
ꝙͣ sine pcco ip̃e suscepit. de ilło male¬
dc̃o uenientem. quo dcm̃ est. Sicetige
pens slle in ligno suspensus. quo sig̃n¬
caretur non fłam mortẽ xp̃m fixisse
s illam u̾am inligno passionis suesꝰ¬
pendisse. in qm serpens ille hoĩem male
suadendo deiecit qmͣ u̾am mortẽ uolũt
isti conspicẽ. et ideo non sanant᷑ aue¬
ueno serrentis sicut in hemo. quio illũ
actende̾nt sanabant᷑. itnq fatemur ab
ĩꝑitis dici aliud ẽẽ affigi ligno. aludi
ligno pend̾e. Sic .n. quidam putautd
uendam eẽ istam qõm. ut iudam di¬
cont a moyse maledem̃i qui laq̃o sef

Expanded text:
enim dicere, Maledictus omnis mortalis; aut, enim dicere, Maledictus omnis mortalis; aut, Maledictus omnis moriens: sed hoc est quod asserit Propheta, quia sciebat Christi mortem in cruce pensuram, et futuros haereticos qui dicerent, Pependit qnon ut vere moreretur. Clamando ergo, maledictus, nihil aliud clamavit, nisi quia vere mortuus est, sciens mortem hominis peccatoris, quam sine peccato ipse suscepit, de illo maledicto venientem, quod dictum est: Si tetiger et serpens ille in ligno suspensus, quo significaretur non falsam mortem Christum finxisse, sed illam veram in ligno passionis suae suspendisse. in quam serpens ille hominem male suadendo deiecit. quam ueram mortem nolunt isti conspicere et ideo non sanantur a ueneno serpentis, sicut in heremo quicumque illam adtenderent sanabantur.  Itaque fatemur ab inperitis dici aliud esse adfigi ligno. aliud in ligno pendere. sic enim quidam putant soluendam esse istam quaestionem, ut ludam dicant a Moyse maledictum, qui laqueo se
Abbreviated transcription (Latin):
dixit maledem̃. non ex d̾initate maies¬
tatis sue: S ex condõne pene nr̃e ex q̃ in
ligno suspensus est. qm̃ non est laus
xp̃i exore manicheoꝵ. Cum .n. negãt
carnem hũisse mortal em in qua u̾am
mortem pat̾etur. qr ex ilło ꝓpħico male¬
dicto laus intlłigitur huinlitatis. ex isto
hetico qĩ honore crimen obicitur ffiͣtatis.
Sigͦ negas maledcm nega mortuũ. Si
negas mortuũ non iam contͣ moysen.
S cont̃ apłos dimicas. Si a̾ confit᷑is mor¬
tuũ: confit̾e suscepisse penam poc̃i nr̃i.
sine pc̃co nr̃o. Iam u̾o ubi audis penam
pcc̃i. aut ex benedc̃ione crede uenientem.
aut ex maledcĩone. Siex bñdcĩone uẽĩt
pena pcc̃i: opta esse semꝑ in pena pc̃ci
ex maledcĩone uenisse. Confit̾e gͦ ma¬
ledcm suscepisse ꝓ nob̾ q̃m ꝯfit̾is mor¬
tuũ ẽẽ ꝓ nobis. nec aliud significare uo¬
luisse moysen. cum dice̾t. maledc̃s oĩs qͥ
inligno pepend̾it. nisi mortał oĩs ⁊ mori¬
ens om̃is qui in ligno pepend̾it. Put̾at

Expanded text:
maledictum, non ex diuinitate maiestatis suae, sed ex condicione poenae nostrae, ex qua in ligno suspensus est, quam non est laus Christi ex ore Manichaeorum, cum eum negant carnem habuisse mortalem, in qua ueram mortem pateretur, quia ex illo prophetico maledicto laus intellegitur humilitatis, ex isto haeretico quasi honore crimen obicitur falsitatis. si ergo negas maledictum, nega mortuum; si negas mortuum, non iam contra Moysen, sed contra apostolos dimicas. si autem confiteris mortuum, confitere suscepisse poenam peccati nostri sine peccato nostro. iam uero ubi audis poenam peccati, aut ex benedictione crede uenientem aut ex maledictione. si ex benedictione uenit poena peccati, opta esse semper in poena peccati; ex maledictione uenisse. confiteledictum suscepisse pro nobis, quem confiteris mortuum esse pro nobis; nec aliud significare voluisse Moysen, cum diceret, Maledictus omnis qui in ligno pependerit; nisi, Mortalis omnis et moriens omnis qui in ligno pependerit. Poterat
Abbreviated transcription (Latin):
nauit ei nomen quod est sr̃
om̃e nom̃. ut innonũe ⁊ h̾u
om̃e genu flectatur ⁊ cet̾a:
homini an deo. qñ enĩ dona¬
uerit euident᷑̾ apparet. hummi¬
liauit semet ipm inquit usq
ad mortem. mortem A̾ trucis.
pp̃ quod ⁊ deus eum exaltanͭ
usq ad mortem trutis. Num¬
quid anteqmͣ hoc fieret non
⁊ obediens usq ad mortem
aicis. tunc ceꝑit cẽ ałtus dei¬
dei filius. unicus dei deus tũc
cepit hr̃e nomen ꝙ est suꝑ

Expanded text:
quod est super omne nomen, ut in nomine Jesu omne genu flectatur , » etc. homini, an Deo. Quando enim donaverit, evidenter apparet: « Humiliavit semetipsum, inquit, usque ad mortem, mortem autem crucis. Propter quod et Deus illum exaltavit, ue ad mortem crucis; numquid antequam hoc fieret, non est obediens usque ad mortem crucis, tunc coepit esse altus Dei Filius, unicus Dei, Deus, tunc coepit habere nomen quod est su
Abbreviated transcription (Latin):
Icis me auxilio pͥncipu
timorem dei. Eum scias nobĩ
nos deo agimus gr̃as. uosdo
tib indicant quis nr̃m loqͥ¬
tur scd̃m tunorem dei. utrũ
qui sic laudat dm̃i prẽm ut
ad eius laudem referat ꝙ sibi
filium generauit equałe̾. An¬
ille qui sie genctorem dehones¬
tat ⁊ genitum. Et ut illumdi¬
cat non potuisse gignere per
omĩa sui similẽ flium ⁊ istũ
dicat nõ degenerasse iam na¬
tum s de generem natum.
ut dm̃ om̃s creature cui
fectitur om̃e genu. celestium.
deo pr̃i eẽ ñ uułtis eqͣlem qis¬

Expanded text:
icis me auxilio principum timorem Dei; cum scias nobis nos Deo agimus gratias, vos tibus indicant, quis nostrum loquatur secundum timorem Dei: utrum qui sic laudat Deum Patrem, ut ad ejus laudem referat, quod sibi Filium generavit aequalem; an qui sic genitorem dehonestat et genitum, ut et illum dicat non potuisse gignere per omnia sui similem filium, et istum dicat non degenerasse jam natum, sed degenerem natum. ut Deum omnis creaturae, cui flectitur omne genu, coelestium, Deo Patri e
Abbreviated transcription (Latin):
scła constit᷑. iii uoliuitate
⁊ precepto iplus celestia ⁊ t̾
restra: usibelia ⁊ iniusibi pareatt¬
la corpora sp̃e ex mellis ex¬
stantib ut eẽnt sua urtute
fecit. .iii. Et anteqmͣ faceret
uniũsa omium ficturoꝵ. deꝰ
⁊ dominꝰ rex ⁊̃ creator erat ꝯ¬
patris iussionem: ip̃e uolũ¬
tate ⁊ p̾cepto patris descen¬
oit de celo. ⁊ uenit in hunc
mundũ sicut ip̃e ait. Nee .n.
a merp̃o ueni: s ille menui¬
poris paulominus ab angłis
inferior minoratus homo
iidebatur. ne se iulem spe¬
raret qr de salute sua desꝑa¬
ret: dñs ih̾e honorans factu¬
ram suam. oignatus ÷ hũa¬
niam carnem susciꝑe. ⁊ osten¬
de qr non ÷ homo iulis. s p̾¬
ciosus sicut scriptũ ÷. magnꝰ
homo ⁊ p̾ciosus uirꝰ. ⁊ iõ solũ
hoĩem prĩ suo heredem sibi
plus hrẽt inhõnore.ui eum

Expanded text:
tate et praecepto ipsius, coelestia et restria, visibilia et invisibilia, corpora et spiritus ex nullis exstantibus, ut essent, sua virtute fecit. 4. Et antequam faceret universa, omnium futurorum Deus et Dominus, rex et creator erat cPatris jussionem; ipse voluntate et praecepto Patris descendit de coelo, et venit in hunc mundum, sicut ipse ait: Nec enim a me ipso veni, sed ille me miporis paulo minus ab Angelis inferior minoratus homo videbatur ; ne se vilem speraret, et de salute sua desperaret, Dominus Jesus honorans facturam suam, dignatus est humanam carnem suscipere, et ostendere quia non est homo vilis, sed pretiosus, sicut scriptum est: « Magnus homo et pretiosus vir » . Et ideo solum hominem Patri suo haeredem, sibiplus haberet in honore. Haec
Abbreviated transcription (Latin):
rũ baptizatus. uoce ⁊̃ testi¬
tate ⁊ p̾cepto prĩs eiͣngłm
regm ceł oꝵ p̾redicabats
it tut ip̃e ait. ⁊ aliis ciuitatib
oportet me eunͣgłm p̾dica¬
re. In hoc enĩ missus sum.⁊
sic uoluntate ⁊ ꝑreceptop¬
tris ad passione ⁊ morter
p̾paruit sicut ip̃e ait. Pt̾
transeat a me callix iste. s

Expanded text:
izatus, voce et testtate et praecepto Patris Evangelium regni coelorum praedicabat, sicut ipse ait, « Et aliis civitatibus oportet me Evangelium praedicare; in hoc enim missus sum » sic voluntate et praecepto Patris ad passionem et mortem properavit, sicut ipse ait: « Pater, transeat a me calix iste; non
Abbreviated transcription (Latin):
s ⁊ inciice pendens uolun¬
tate ⁊ p̾cepto pr̃is carnem
huãm quam de sancta uir¬
gine maria suscepit. ĩma¬
nus hominũ dereliquit.
⁊ dimnitatem suam ĩ ma¬
nus prĩs ꝯmendauit dic̃is.
Pater inmanus tuas cõ¬
mendo spm̃ meũ. qr maria
moriturũ corpus peꝑit. d̾s
autem ĩmortalis mortalem
filiũ genuit. srgo mors xͥ
ñ dimimicio ÷ diuinitatis
s deposicio ÷ corꝑis. sicuti
ñ fint corrupco deitatis eiꝰ.
s suscepcio corꝑis. ita ⁊ in
facit liuriam ita ⁊ qui carnie¬
ip̃ius crucifixerunt diuinita¬
tipĩus contumeliam ĩtule¬
runt. .uiii. Is qui uolunta¬
te ⁊ pͥcepto pattis totam dis¬
pensatõem adimpleuit uo¬
luntate ⁊ p̾cepto patris corpus
suũ a mortus suscitauit. ⁊ cũ
ip̃o corpore ut pastor cũ oue.
⁊ sacerdos tum oblatione ⁊ rex
iũ purpura. ⁊̃ deus cũ tempͨ

Expanded text:
s et in cruce pendens, voluntate et praecepto Patris, carnem humanam quam de sancta virgine Maria suscepit, in manus hominum dereliquit, et divinitatem suam in manus Patris commendavit, dicens: Pater, in manus tuas commendo spiritum meum . Quia Maria moriturum corpus peperit, Deus autem immortalis immortalem Filium genuit. Ergo mors Christi non diminutio est divinitatis, sed depositio corporis. Sicuti non fuit corruptio dealitatis ipsius, sed susceptio corporis; ita et in facit injuriam; ita et qui carnem ejus crucifixerunt, divinitati ipsius contumeliam intulerunt. 8. Is qui voluntate et praecepto Patris totam dispensationem adimplevit, voluntate et praecepto Patris corpus suum a mortuis suscitavit; et cum ipso corpore, ut pastor cum ove, et sacerdos cum oblatione, et rex cum purpura, et Deus cum templo
Abbreviated transcription (Latin):
tas ⁊ cet̾a nullomͦ recipunit cor¬
rupcom. aut ut ita dicam tem
litudinẽ. at ip̃a siłitudo nullo
smułt̾tudo prĩs filius dr̃ quia¬
elꝰ ꝑticipacõne similia sunt q̃¬
cumq sunt uł intͣ se uł deo si¬
nilia. ipͣ est .n. sp̃es pͥma qͤ sũt
ut ita dicam spetiata ⁊ forma
Nam si non una recipit dissimi¬
litudinẽ simiłitudo fiꝰ posse
omẽs u̾issima negat ĩo.¬

Expanded text:
tas, sapientia, nullo modo recipiunt aut corruptionem, aut, ut ita dicam, temlitudinem: at ipsa similitudo nullo imilitudo Patris Filius diicipatione similia sunt quaecumque sunt vel inter se vel Deo similia ipsa est enim species prima, qua sunt, ut ita dicam, speciata, et forma Nam si non una est, recipit similitudinem similitudo; quod fieri posse omnis verissima negat
Abbreviated transcription (Latin):
trum pulcritudine pulcrum¬
⁊ om̃e bonũ bonitate. gͦ ⁊ oẽ
sapiens sapientia. ⁊ om̃e si
gignat ut ea sit castran cas¬
titate qmͣ gignit. ⁊ cui pͥu¬
pium atq causa est ut sit
castitatis quidq castum est
ita de singulis intesligendũ.
Nam ⁊ anima et̾nitat᷑e nel ĩ¬
telligitur uł hebitur conseqͥ
s eterna et̾nitatis ꝑtici pacõe
fit. Non a ita eternus deus
nitate l intelligi. Q mobrẽ
phas est edere non ꝑticipacõe
sapientie sapiens dr᷑. sicutia¬

Expanded text:
chrum pulchritudine, et omne bonum bonitate. Ergo et omne sapiens sapientia, et omne simgignat, ut ea sit castum castitate quam gignit, et cui principium atque causa est ut sit; castitatis quidque castum est, ita de caeteris intelligendum est. Nam et anima aeternitatem vel intelligitur vel creditur consequi, sed aeterna aeternitatis participatione fit. Non autem ita aeternus Deus,nitate licet intelligi. Quamobrem fas est credere, non participatione sapientiae sapiens dic
Abbreviated transcription (Latin):
gallicantũ ꝑata sit tota illa t̾na ne¬
gatio: tũ afft̾ione annui et timore
petri ante pͥmum tota concepta est.
nec int̾est qnͣtis morarum int̾uallis
trina uoce enunciata sit. cum cor eiꝰ
etiam ante pͥmum galli galli can¬
tum tota possed̾it. tam magna .s.
forusdine in hibita. ut poss dũm
non solum semel. S it̾ni ⁊ t̾tio int̾¬
rogatus negare. ut rectius diligen¬
pori deputanda eẽ. qnͣdo eum triue
uegationi sufficiens timor inuasit.
Ex auo eciam si post pͥmũ galli can¬
tum inciꝑent pulsato int̾rogatiõib
pectore. uͥba illa negatioĩs erumꝑe.
net sic absurde atq mendacit᷑ ante
gallicantum ter negasse dic̾e̾tur.
qñ aute gallicantum tantus timor
obsed̾at mentem. qui eam posset
us ad c̾ciam negationem ꝑ ducere.
Multominus igitur mou̾e d qnͣdo
tͥua uegatio eciam tͥms negants uo¬
cib aute galli cantum cepta. Et si
non ante pͥmum gallicantum ꝑac¬

Expanded text:
galli cantum peracta sit tota illa trina negalli cantum peracta sit tota illa trina negatio, tamen affectione animi et timore Petri ante primum tota concepta est. nec interest, quantis morarum interuallis trina uoce enuntiata sit, cum cor eius etiam ante primum galli cantum tota possederit, tam magna scilicet formidine inbibita, ut posset dominum non solum semel, sed iterum et tertio interrogatus negare, ut rectius diligenpori deputanda est, quando eum trinae negationi sufficiens timor inuasit. ex quo etiam si post primum galli cantum inciperent pulsato interrogationibus pectore uerba illa negationis erumpere, nec sic absurde adque mendaciter ante galli cantum ter negasse diceretur, quando ante galli cantum tantus timor obsederat mentem, qui eam posset usque ad tertiam negationem perducere. multo minus igitur mouere debet, quia trina negatio etiam trinis negantis uocibus ante galli cantum coepta, etsi non ante primum galli cantum perac
Abbreviated transcription (Latin):
bannes autem. Amen amen dico
ibi. Non cantabit hodie gallꝰ
donet me ter neges. Diu̾sis enin
lbis et u̾boꝵ or dine eandem ai¬
cplicauerunt siñam dixisse do¬
ninum ꝙ anteqm gallus canta¬
it cum petrus eẽt negat᷑us. Rur¬
lissitotam trinam negationẽ añ
penisset qmͣ cantare gallus intiꝑet.
supfuo dixisse martus depͥhendet᷑¬
epona dm̃. Amen amen dico tͥ
aua tu hodie in nocte hac pͥusqͣm
galus bis uocem ded̾it ter me ne
compleretur simul. et aute scdm.
etante t̾cium. et ante omnes gal¬
licantum eiusdem noctis ꝯpleta
luueniret᷑ que ante ip̃m pͥmũ com¬
pleta ꝓbaretur : S quia ante pͥmũ
gallicantum cepta est illa trina
uegatio: attend̾unt illi tres. non
quando eam compłeturꝰ ẽẽt petrus.
ħ qũta futum ẽet. et añ ceptura.
id est qñ tͥna. Et quia ante galli
cantum qmͣqm in animo. et ante
pͥmum gallicantum tota possit in¬
telligi. Quamuis enim u̾b̾ negãtis
ante pͥmum cepta. ante ẜm autem

Expanded text:
hannes autem: amen amen dico hannes autem: amen amen dico tibi, non cantabit gallus, donec me ter neges diuersis enim uerbis et uerborum ordine eandem explicauerunt sententiam dixisse dominum, quod, antequam gallus cantaret, eum Petrus esset negaturus. rursus si totam trinam negationem ante peregisset, quam cantare gallus inciperet, superfluo dixisse Marcus deprehendeona Domini, Amen dico tibi, quia tu hodie in nocte hac, priusquam gallus bis vocem dederit, ter me negcompleretur, simul et ante secundum, et ante tertium, et ante omnes galli cantus ejusdem noctis completa inueniretur, quae ante ipsum primum conpleta probaretur? sed quia ante primum galli cantum coepta est illa trina negatio, adtenderunt illi tres, non quando eam conpleturus esset Petrus, sed quanta futura esset et quando coeptura, id est quia trina et quia ante galli cantum, quamquam in animo eius et ante primum galli cantum tota \'possit intellegi. quamuis enim uerbis negantis ante primum coepta, ante secundum autem
Abbreviated transcription (Latin):
bis etiam marcus ꝯmemorat. i
ꝙ non gn̾aliter. S distinctius ꝙͥ¬
admod̾ futurum ess exp̾ssit dãt
a dño. Ameñ dico tibi. quia tu bo¬
die in nocte hac priusqm bisgal¬
lus uocem dedenit ter me es ne¬
gaturus. Cum itaq omnes d¬
cant p̾dixisse dñm quod eum
petruis negaturiis. anteq̃m galus
antaret. Non autem om̃s di¬
aut quociens gallus cantares.
aattus he solus natrauit exp̾ssiꝰ
dde non nullis uidet᷑ non congͦe
ceris. quia ꝑum attendunt et
augime eoꝵ obnubilatur inten
acum adu̾sus emgelium ani¬
ao in duunt᷑ hoetili. Gota enim
em negatio t̾ua negatio est In
cdem namq ꝑmansii trepidati¬
ane animi ꝓpoĩtoꝙ mendatã. donec
dmonitus quid ei p̾dc̃m sit amaro
fenr. et cordis dolore sanaret᷑. ħ aũ
glli cantũ inciꝑet falsum dixisse
asentur tres. Quoꝵ matheus dix̃.
ant dico tibi quia hac nocte. añ¬
an gallus cantet ter me negãbis.
licas autem. Dico tibi petre. Non
ontabit hodie gallus donec ter¬

Expanded text:
 etiam Marcus commemorat, nisi quod non generaliter, sed distinctius, quemadmodum futurum esset, expressit dictum a domino: amen dico tibi, quia tu hodie in nocte hac, priusquam bis gallus uocem dederit, ter me es negaturus. cum itaque omnes dicant praedixisse dominum, quod eum Petrus esset negaturus, antequam gallus cantaret, non autem omnes dicant, quotiens gallus cantaret, Marcus hoc solus narrauit expressius. unde nonnullis uidetur non congruere ceteris, quia parum adtendunt et maxime eorum obnubilatur intentio, cum aduersus euangelium animo induuntur hostili. tota enim Petri negatio trina negatio est. in eadem namque permansit trepidatione animi propositoque mendacii, donec admonitus, quid ei praedictum sit, amaro fletu et cordis dolore sanaretur. haec galli cantum inciperet, falsum dixisse uiderentur tres, quorum Mattheus dixit: amen dico tibi, quia hac nocte, antequam gallus cantet, ter me negabis, Lucas autem: dico tibi, Petre, non cantabit hodie gallus, donec ter
Abbreviated transcription (Latin):
mortis in eo inuenio. Compiam
ergo illum ⁊ dimittam. At illi in
stabant uocib magnis postulan¬
tes ut crucifig̾et᷑. Et inualescebãt
uoces eoꝵ: Satis etiam significat
magnum tumultum fuisse. et pꝰ
qnͣtum morarum illis t̾cio dix̾it.
Quid enim mali fecit: Lit qnͣtũ
ea quod ait instabant uocib mag¬
nis. ⁊ inualescebant i.e. quis nõ
uideat ideo fcm quia indebant py¬
latum eis nolle tradere dñm  Et
qui hoc magnope nolebat non utiz
in momento tomꝑis cessit. S uł
due hore. et aliquid amplius ĩ illa
cunctatione tnͣsierunt. Iohm̃ qͦ
int̾roga. ⁊ uide qnͣta fu̾it pilati
illa cunctatio et recusatio tamfi¬
dei ministn. Idem namz multo
explicatius enarrat. quiuis nͨ ip̃e
hore. et de sexta aliquid p̾terflux̾
tamen cum flagellass iħm̃. et a
militib illusoria ueste multisq
illusionib male tractari ꝑmisis¬
set. Credo ut hoc modo saltemeoꝵ
furorem mitigaret. ne us ad mor¬

Expanded text:
mortis invenio in eo: corripiam mortis invenio in eo: corripiam ergo illstabant uocibus magnis postulantes, ut crucifigeretur, et inualescebant uoces eorum, satis etiam ipse significat magnum tumultum fuisse, et post quantum morarum illis tertio dixerit: quid enim mali fecit? licet intellea quod ait: instabant uocibus magnis et inualescebant uoces eorum, quis non uideat ideo factum, quia uidebant Pilatum eis nolle tradere dominum? et qui hoc magnopere nolebat, non utique in momento temporis cessit, sed uel duae horae et aliquid amplius in illa cunctatione transierunt. Iohannem quoque interroga et uide, quanta fuerit Pilati ilia cunctatio et recusatio tam foedi ministerii. idem namque multo explicatius ea narrat, quamuis nec ipse horae et de sexta aliquid praeterfluxit. tamen, cum flagellasset legum et a militibus ueste inlusoria multisque inlusionibus male tractari permisisset — credo, ut hoc modo saltem eorum furorem mitigaret, ne usque ad mor
Abbreviated transcription (Latin):
pilati ad etipiend̾ dñm. et in tu¬
nultu iudeoꝵ contͣ intenciũ con¬
simprum tempus duaꝵ loraꝵ
intelligimus. et ceptam fuisse
sctm qua non dum t̾minata:
ges sunt que ab eo tempore qͦ
pilatus dñm tradidit us ad tene¬
hasfc̃as narrantur. Quod autem
matħs supͣ ꝯmemorat. Sedente
autem illo ꝓ tribunali. mifit ad
illum uxox uxor eius dicens. Nicħ
tibi. et incto illi. multa enĩ pas¬
sa sum hodie ꝑ uisum pp̃ eum:
que prius gesta narrabat recorda¬
tus matħs quod de ꝑilati uxore
dixit uoluit hec sbi int̾ponere ut
pͥstrueret qua maxime causa pi¬
latus. nec nouissime uolebat
cum tradere iudeis. lucas autẽ
uarrat. cum dixiss pylat᷑. ẜm eũd̾¬
lucam locutus est ad illos uolens
dimitt̾e̾ iħm̃. at illi succlamabãt
dicentes. crucifige. crucifigeillum.
Tunc intlligitur fuisse hora t̾cia
Quod ergo sequitur lucas ⁊ dicit.
Ille autem t̾cio dixit ad illos. Aͥd
enim mali fecit. nullam cãm

Expanded text:
Pilati ad eripiendum Dominum, et in tuPilati ad eripiendum Dominum, et in tumultu Judaeorum contra nitentium, consumptum tempus duarum horarum intelligimus, et coeptam fuisse sextam, qua nondum terminata gesta sunt quae ab eo tempore quo Pilatus Dominum tradidit, usque ad tenebras factas narrantur. Quod autem Matthaeus supra commemorat, Sedente autem illo pro tribunali, misit ad illum uxor eius dicens: nihil tibi et iusto illi, multa enim passa sum hodie per uisum propter eum,  sed inter illa quae prius gesta narrabat recordatus Mattheus quod de Pilati uxore dixit uoluit hoc ibi interponere, ut praestrueret, qua maxime causa Pilatus nec nouissime uolebat eum tradere Iudaeis. Lucas autem narrat, cum dixisset Pilatus: emendLucam, locutus est ad illos volens dimittere Jesum: at illi succlamabant dicentes, Crucifige, crucifige illum: tunc intelligitur fuisse hora tertia. Quod ergo sequitur Lucas, et dicit, Ille autem tertio dixit ad illos: Quid enim mali fecit iste? nullam causam
Abbreviated transcription (Latin):
si placet. Si .n. nullus alius ex
potũit inueniri: solus iste sufi¬
in tanto ⁊ cam scõ culmine aucdo¬
titatis errau̾it. Si autem quis
dixit inde se conuiinc̾e nõ fuise
horam tertiam. cum ilłud iudi
ĩem marcus. Pylatus autẽ it̾m
sendens ait illis. Qud gͦ uultis
faciam regi iudeorum. At illi ite¬
rum clamauerunt. crucifige eũ.
non int̾ponit᷑ aliquid moraꝵ ab
codem marto in eius narratione
et contimio ad id ꝑuenitur. ut
trade̾tur ad crucem dominus a
pilato ꝙ ioħes hora qĩ sexta fc̃m
ẽ ꝯmemorat intelligat qui ħ
diait multa p̾t̾missa esse que in
medio gesta sunt cum pilatus
agret querens quomodo eum
aiibis eriꝑet. et adu̾sus eoꝵ insa¬
ianissimam uoluntatem qui¬
hanm modis potuit instantissi¬
me it̾etur. Mathens enim ait.
Dicit illis pilatus. Qud gͥ faciã
mus horam tertiam. Quod autẽ
pilatus quia nichil ꝓficet. S mag̾
tumultus fieret. et in conatib

Expanded text:
si placet. si enim nullus alius exitus si placet. si enim nullus alius exitus poterit inueniri, solus iste suffiin tanto et tam sancto culmine auctoritatis errauerit. Si autem quis dixerit inde se conuincere non fuisse horam tertiam, cum illud Iudaei idem Marcus: Pilatus autem iterum respondens ait illis: quid ergo uultis faciam regi Iudaeorum? at illi iterum clamauerunt: crucifige eum, non interponitur aliquid morarum ab eodem Marco in eius narratione et continuo ad id peruenitur; ut traderetur ad crucem dominus a Pilato, quod Iohannes hora quasi sexta factum esse commemorat. intellegat qui hoc dicit multa praetermissa esse quae in medio gesta sunt, cum Pilatus ageret quaerens, quomodo eum a Iudaeis eriperet et aduersus eorum insanissimam uoluntatem, quibuscumque modis potuit, instantissime niteretur. Mattheus enim ait: dicit illis Pilatus: quid igitur famus horam tertiam. quod autem Pilatus quia nihil proficeret, sed magis tumultus fieret; et in conatibus
Abbreviated transcription (Latin):
dicate eum. Dixerunt ergo indel
nob̾ non licet interficere q̃mꝙͣ
Quod ergo maxime iudei fe¬
cisse nolebant : loc eos hora t̾cio
fecisse marcus oñdit uerissime
indicans magis fuisse dñi necat᷑¬
cem linguam iudeoꝵ. qmͣ mib¬
tum manus. Quisquis auter
dixerit non fuisse horam terui
cum hoc iudei primitus claman¬
runt: insanissime se ostendit
inimicum euangelii. nisi forte
aliter potu̾it eandem dissoluete
questionem. Non enim habrt
unde conuincat non fuisse tant
horam terciam: et ideo uendico
eim̃geliste pocius credendum est¬
qm̃ contentiosis susꝑitionib
hominum. Unde inquit ꝓbas lo¬
ram terciam fuisse : sendeo. qr
credo eimͣgelistis. quib ⁊ tu sicce¬
dis: oñde q̃madmod̾ ⁊ hora sexta
et hora tercia potu̾it domins
crucifigi. De sexta enim ut fatea¬
mur: narratione dñi iohis ur¬
gemur. terciam marcus natra¬
adquiescam. Non .i. siñam
meam. S eimͣgelii diligo m̾ta¬
tem. atq iuinam etiamab aliis
onis. S donec fiat utẽ metũ if

Expanded text:
dicate eum. Dixerunt ergo ei Judaei; nobis non licet interficere quemquam » . Quod ergo maxime videri fecisse nolebant, hoc eos hora fecisse tertia Marcus ostendit; verissime judicans magis fuisse Domini necatricem linguam Judaeorum, quam militum manus. 43. Quisquis autem dixerit non fuisse horam tertiam, cum hoc Judaei primitus clamaverunt, insanissime se ostendit inimicum Evangelii; nisi forte aliter potuerit eamdem dissolvere quaestionem: non enim habet unde convincat non fuisse tunc horam tertiam; et ideo veridico Evangelistae potius credendum, quam contentiosis suspicionibus hominum. Unde, inquis, probas horam tertiam fuisse? Respondeo, Quia credo Evangelistis: quibus et tu si credis, ostende quemadmodum et hora sexta et hora tertia potuerit Dominus crucifigi? De sexta enim, ut fateamur, narratione Joannis urgemur; tertiam Marcus adquiescam. non enim sententiam meam, sed euangelii diligo ueritatem. adque utinam etiam plures ionis! quod donec fiat, utere mecum isto,
Abbreviated transcription (Latin):
ad ꝑmansionem quietis eoꝵ qui
emptionem agri hoc significare
ait ieremias. Dicit dñs inquit. qr
erit ꝑmansio captiuitatis libatoꝵ
in illa terra. S tamqͣm delib̾anda
arbitratus cum admon̾em quid in
hiis ꝓphicis cestimoniis in unum re¬
dactis. et eim̃gelice narratiomi col¬
latis diligencius attenciusq requi¬
ratur. hec int̾posuit math̾s de iuda
traditore. ¶Deinde sequit᷑ ⁊ dicit.
Ilx autem stetit ante p̾sidem. Et in¬
terrogauit eum p̾ses dicens. Tues

Expanded text:
ad permansionem quietis eorum cuad permansionem quietis eorum cuemptionem agri hoc significare, ait Jeremias: Dicit Dominus: Quia erit permansio captivitati liberatorum in illa terra. haec tamquam delinianda arbitratus sum, cum admonerem, quid in his propheticis testimoniis in unum redactis et euangelicae narrationi conlatis diligentius adtentiusque requiratur. haec interposuit Mattheus de Iuda traditore. VIII. Deinde sequitur et dicit: nIesus autem stetit ante praesidem et interrogauit eum praeses dicens
Abbreviated transcription (Latin):
potuit mistice significari ut nõ hic¬
⁊acharie nomen poneret᷑ qui dixit de¬
triginta argeis. S ieremie qui dix̃.
de agro empto. ut lecto eunͣgelio
atq inuento nomine ieremie. lec¬
to autem ieremia ⁊ nõ inuẽto testi¬
monio de .xxx. argenteis. inuento
tamen eo agro empto: admouea¬
tur lector utrumq conferre. et inde¬
conferre sensum emicliare ꝓphĩe.
quomodo ꝑtineat ad ht quod in dño
impletum est. Nam illud quod
sb̃iecit huic testimonio matħs cũ
ait quem app̾ciauerunt filii isrł. et
ded̾unt eos in agrum figuli sicut
miam reꝑꝑitur. Unde mag̾ ex ꝑ sõa
ip̃ius em̃ngeliste accipiend̾ est ele¬
ganter et mistice inẜtum. quia ⁊¬
hoc ex dñi reuelatione cognou̾it.
ad hanc rem que de xp̃i p̾cio est est
facta hi̾modi ꝑtinere ꝓpheciam. li¬
ber quippe empti apud ieremiam
iubetur mitti in uas fictile. et emi¬
tur hic de p̾cio dñi ager figuli. et
hoc ad sepulturam ꝑegrinoꝵ. tãꝙͣ

Expanded text:
potuit mystice significari, ut non potuit mystice significari, ut non Zachariae nomen poneretur, qui dixit triginta argenteis, sed Jeremiae, qui dixit de agro empto: ut lecto Evangelio atque invento nomine Jeremiae, lecto autem Jeremia, et non invento testimonio de triginta argenteis, invento tamen agro empto, admoneatur lector utrumque conferre, et inde sensum enucleare prophetiae, quomodo pertineat ad hoc quod in Domino impletum est. Nam illud quod subjecit huic testimonio Matthaeus cum ait: Quem appretiaverunt filii Israel, et dederunt eos in agrum figuli, sicut miam repperitur. unde magis ex persona ipsius euangelistae accipiendum est eleganter et mystice insertum, quia hoc ex domini reuelatione cognouerit ad hanc rem, quae de Christi pretio facta est, huius modi pertinere prophetiam. liber quippe emti agri aput Hieremiam iubetur mitti in uas fictile et emitur hic de pretio dhoc ad sepulturam peregrinorum, tanquam
Abbreviated transcription (Latin):
init milla inueniretur. et ĩ quo
maior ẽet constancia u̾itatis qmͣ
siomiia illa imus homo qͣml doc¬
ussimmis loqueretur. A uod ergo
hinc argumentũ sum̾e conant.
uł infideles uł imꝑiti homines.q.
ad oñdendam dissonanciam sc̃oꝵ
eũͣngelistarum. hoc pocius debent
assum̾e fideles ⁊ docti ad oñdendã
lia cansa que michi que mn uidet᷑
alio temꝑe diligencius ꝑtractanda
ne amplius ẜmonem ꝓtendamꝰ
qm huius oꝑis terminandi nc̃citas
alugitat: cur hoc nomen ieremie ĩ
resmmonio ⁊acharie sic manere ꝑ
tum sit. est apud ieremiam ꝙ em̾it
agrum a filio fr̃is sui. et ded̾it ei ar¬
gentum. uon quidem sb̾ hec nomĩe
pͥei quod poĩtum est apd̾ rachariã¬
.xxx. argenteis. U̾mptamen agri
emptionon est apud zachariam.
ad hoc int̾pͥtatus sit eimgelista qd̾
modo de domino completum est.
uit lic ẽẽt eius p̾cium: manifestũ ẽ.
s ad hc ꝑtinere ⁊̃ illud de agro
empto quod ierennas dicit huic

Expanded text:
sicut nulla inveniretur, et in quo sicut nulla inveniretur, et in quo major esset constantia veritatis, quam si omnia illa unus homo quamlibet doctissimus loqueretur? Quod ergo hinc argumentum sumere conantur vel infideles vel imperiti homines, quasi ad ostendendam dissonantiam sanctorum Evangelistarum, hoc potius debent assumere fideles et docti ad ostendendam lia causa, quae mihi videtur alio tempore diligentius pertractanda, ne amplius sermonem protendamus, quam hujus operis terminandi necessitas flagitat, cur hoc nomen Jeremiae in testimonio Zachariae sic manere petum sit. Est apud Jeremiam, quod emerit agrum a filio fratris sui, et dederit ei argentum; non quidem sub hoc nomine pretii quod positum est apud Zachariatriginta argenteis, verumtamen agri emptio non est apud Zachariam. ad hoc interpretatus sit evangelista, quod modo de Domino completum est, ut hoc esset ejus pretium, manifestum est. Sed ad hoc pertinere etiam illud de agro empto, quod Jeremias dicit, hinc
Abbreviated transcription (Latin):
nob̾ qmͣ ille utiq senciebat. ita
hoc scriptum relinqueret. sicut õ
ad monendo constituerat ei dñs
ad infirmandos nos tantan u̾boꝵ
ut non absurde. ĩmo congruen¬
tissime eciam ieremie deputare¬
mus. quod ꝑ zachariam dcm re¬
ꝑiremus. Si enim hodie quisqͣm
uolens alicuius u̾ba indicare dicat
nomen alt̾us al a quo dc̃a sint.
qui tamen sit amicissims de fa¬
miliaritate coniunctissimꝰ illiꝰ
cunis ũba dicere uoluit. et conti¬
mio recordatus alium ꝓ alio se dix
ile ita se colligat atq corrigat.
ir cum dicat bñdixi quid aliud ĩ¬
niens isitantam int̾ ambos eẽ
oncordiam inter illum .s. cuius
iba dicere uoluit. et alium cuius
a nomen ꝓ illius nomine incur¬
occurrit. ut tale sit hec istum dix¬
isse. quale sulle dixiss. qnͣto ma¬
gis ite de ꝓpħĩs sc̃is intelligendũ.
et maxiine ꝯmendatum fuit.
iomnium lib os tamqͣm uniꝰ
mũ librum acciꝑemus. In quo
nisla rerum discrepantia credẽt᷑

Expanded text:
nobis ille utique sentiebat, ita nobis ille utique sentiebat, ita hoc scriptum relinqueret, sicut eum admonendo constituerat ei Dominus, ad informandos nos tantam verborut non absurde, imo congruentissime etiam Jeremiae deputaremus quod per Zachariam dictum reperiremus? Si enim hodie quisquam volens alicujus verba indicare, dicat nomen alterius a quo dicta non sint, qui tamen sit amicissimus et familiaritate conjunctissimus illi cujus verba dicere voluit; et continuo recordatus alium isse, ita se colligat et corrigat, ut tamen dicat: Bene dixi; quid aliud intuens, nisi tantam inter ambos esse concordiam, inter illum scilicet cujus verba dicere voluit, et alium cujus ei nomen pro illius nomine occurrit, ut tale sit hoc istum dixisse, quale si ille dixisset? quanto magis hoc de prophetis sanctis intelligendum et maxime commendandum fuit, ut omnium libros tanquam unius unum librum acciperemus, in quo nulla rerum discrepantia crederetur,
Abbreviated transcription (Latin):
est nͥ hc actum esse secreciore con¬
silio ꝓuidencie der Qia menteᷤ
euangelistarum sunt gub̾na¬
te. potuit enim fieri ut animo
mathei euangelium conscribentiͤ.
ꝓ zacharia ierennas occurret. sic̃
fieri solet. quod tamẽ sine ulla
dubitatione emendaret. saltẽ
ab aliis admonitus qui ip̃o ad huc
in carne uiuente hoc leg̾e potuer̃t
nisi cogitaret recordatiom sue q̃
sc̃õ sp̃u regebatur non frust᷑ occur¬
risse aliud ꝓ alio nomen ꝓpheti
nisi quia ita doꝰ hoc sibi constituit.
Cur autem ita consiitu̾it dñs
primo illa causa utilissima d
facillime cogitari. eciam sic esse
insinuatum omnes sc̃os ꝓphãs¬
se consensione constare. ut hoc mł¬
dicerentur. et ideo indubitant̾
rie ieremie. et que dc̃a sunt ꝑ za¬
chariam. tam sint i̾enie qm̃ ⁊Acho¬
nie: Quid opus erat᷑ emendaret
matħs cum aliud ꝓ alio sibinom̃
occurrens a se scriptum᷑ legiss. Ac
non pocius sequens auͣctem sp̃e

Expanded text:
est, nisi hoc actum esse secretiore conest, nisi hoc actum esse secretiore consilio providentiae Dei, qua mentes Evangelistarum sunt gubernatae? Potuit enim fieri ut animo Matthaei Evangelium conscribentis pro Zacharia Jeremias occurreret, ut fieri solet, quod tamen sine ulla dubitatione emendaret, saltem ab aliis admonitus, qui ipso adhuc in carne vivente hoc legere potuerunt, nisi cogitaret recordationi suae, quae sancto Spiritu regebatur, non frustra occurrisse aliud pro alio nomen prophetae, nisi quia ita Dominus hoc scribi constituit. Cur autem ita constituerit Dominus, prima illa causa utilissima debet facillime cogitari, etiam sic esse insinuatum ita omnes sanctos Prophse consensione constare, ut hoc mudicerentur: et ideo indubitanter m Jeremiae, et quae dicta sunt per Zachariam tam sint Jeremiae quam Zachariae; quid opus erat ut emendaret Matthaeus, cum aliud pro alio sibi nomen occurrens a se scriptum relegisset; ac non potius sequens auctoritatem
Abbreviated transcription (Latin):
stituit michi domimis. siquis aũt
mouetur quod ħ testimoniũ non
inuenitur in scriptura ieremie ꝓ¬
phete. et ideo putat fidei emgliste
lliquid derogandum: primo noue¬
rit non omnes codices eungelioꝵ
huis pocius codicib eẽ credendum
qui reremie nomen non hñt.
unde putatur codites osse mendo¬
sos qui habent nomen ieremie.
qr uł ⁊ acharie habere debuerunt.
uł millius. Sicut quidam. S tñ
ligitur acharias. S utatur ista de¬
fensio cui placet. Michi autẽ cur ñ
placeat hec tausa est. quia ⁊ plureᷤᷤ
codices hnt̃ ieremie nomen. et qui
diligencius in grecis exemplarib
euͣngelium consid̾auerunt. in an¬
tiquiorib grecis ita se ꝑhibent in¬
uenisse. et nilla fuit causa. cur ad¬
deretur hoc nomen. ut mendositaᷤ
fieret. Cur autẽ de non nullis codi¬
tib tolleretur: fuit utiq causa.
ut hoc audax imꝑicia fac̾e̾t. cum
turbaretur questione hoc quod testi¬
monium apud ieremiam non ĩe¬
niretur. Quid ergo intelligend̾

Expanded text:
tuit mihi Dominus. 29. Si quis autem movetur quod hoc testimonium non invenitur in Scriptura Jeremiae prophetae, et ideo putat fidei Evangelistae aliquid derogandum; primo noverit non omnes codices Evangeliorhis potius codicibus esse credendum, qui Jeremiae nomen non habentunde putatur, codices esse mendosos qui habent nomen Jeremiae, quia vel Zachariae habere debuerunt, vel nullius, sicut quidam, sed tanligitur Zacharias. Sed utatur ista defensione, cui placet: mihi autem cur non placeat, haec causa est, quia et plures codices habent Jeremiae nomen; et qui diligentius in graecis exemplaribus Evangelium consideraverunt, in antiquioribus graecis ita se perhibent invenisse: et nulla fuit causa cur adderetur hoc nomen, ut mendositas fieret; cur autem de nonnullis codicibus tolleretur, fuit utique causa, ut hoc audax imperitia faceret, cum turbaretur quaestione, quod hoc testimonium apud Jeremiam non inveniretur. 30. Quid ergo intelligendum
Abbreviated transcription (Latin):
tem suꝑ lapidem reuolutum a mo¬
nimento. Sicut dicit matheus ait
ħ sit sedentem a dextris quod dicit
martus. Deinde intus ab eis dum ĩ¬
spicerent locum in quo iacebat c
dñi uisos alios dues angelos stanteᷤᷤ
sicut dicit lucas silia locutos ad e¬
arum exortandum animum. et edi¬
ficandam fidem. S uideannis ⁊ illa
que ioħes dicit utrum uł q̃mad̾i
hus congruant. Sic ergo nartat io¬
hannes. una autem salbi maria
magdalene uenit mane cum ad¬
huc tenebre ẽẽnt ad momimẽtũ
et uidit᷑ lapidem sõlatum a mom

Expanded text:
tem super lapidem reuolutum a motem super lapidem reuolutum a monumento, sicut dicit Mattheus, ut hoc sit sedentem a dextris, quod dicit Marcus, deinde intus ab eis, dum inspicerent locum, in quo iacebat corpus domini, uisos alios duos angelos stantes, sicut dicit Lucas. similia locutos ad earum exhortandum animum et aedificandam fidem. Sed uideamus et illa quae lohannes dicit, utrum uel quemadmodum his congruant. sic ergo narrat Iohannes: una autem sabbati Maria Magdalene uenit mane, cum adhuc tenebrae essent, ad monumentum et uidet lapidem
Abbreviated transcription (Latin):
tiantes que ꝑouerant a romata.
et inuenetunt lapidem reuolutũ
a ionum̃to. et ingresse non in¬
uenerunt corpus dm̃ ihĩ. Et fcm̃
est. dum mente const̾nate eẽnt
de isto. Ecce duo uiri steterunt se¬
cus illas in ueste fulgenti. cumtime¬
rent autem et declinarent uultũ
in terram: dix̾unt ad illas. Quid
queritis uiuentem cum mortuns:
Non est hic. s surrexit. Recordami
i qualiter locutus est uobis cura
adhuc iugalilea ẽẽt dicens. quia or
filium lpmiuis tradi in manꝰ b pet¬
catorum et crucifigi. et die tercia
resurg̾e. Et recordati sunt u̾borum
eius et regresse a monum̃to nuncia¬
uerunt hec omnia illis undecim et
uisi sunt sedentes unus ẜm matheũ
foris suꝑ laꝑidem. et alter ẜm mar¬
cum intus a dextris. cum ẜm lucam
duo steterunt secus illas. qͣmuis si¬
nulia dixunt ¶Possumus quid̃
adhuc intelligere unum angelum
matĩa ꝯmuctum ut intrari pos¬
set ante illum saxeum sepulcri lo¬
cum. atq ibi uidisse angelum seden¬

Expanded text:
mata; et invenerunt lapidem revolutum a monumento; et ingressae non invenerunt corpus Domini Jesu: et factum est dum mente consternatae essent de isto, et ecce duo viri steterunt secus illas in veste fulgenti. Cum timerent autem et declinarent vultum in terram, dixerunt ad illas: Quid quaeritis viventem cum mortuis? non est hic, sed surrr locutus est vobis cum adhuc in Galilaea esset dicens quia oportet Filium hominis tradi in manus hominum peccatorum et crucifigi et die tertia resurgere et recordatae sunt verborum eius et regressae a monumento nuntiaverunt haec omnia illis undecim et visi sunt sedentes, unus secundum Matthaeum foris super lapidem; et alter secundum Marcum intus a dextris; cum secundum Lucam duo steterint secus illas, quamvis similia dixerint? Possumus quidem adhuc intelligere unum angelum maceria communitum, ut intrari posset ante illum saxeum sepulchri locum. adque ibi uidisse angelum seden
Abbreviated transcription (Latin):
querebat pilatus dimittere eum
qnͣtum temꝑis putamus ẽẽ consũp¬
tum. qnͣta pretermissa que uel a
pilato dicebantur. uł aiudeis contͣ¬
dicebant᷑. quous dic̾e̾nt iudei. Uñ
ille ꝯmoueretur et cede̾t: ita enĩ
sequitur. Iudei autẽ clamabant di¬
centes. Si hunc dimittis: non es
amicus cesaris. Ommis qui se regeni

Expanded text:
quaerebat Pilatus dimittere eum, quantum temporis putamus fuisse consumptum, quanta praetermissa quae vel a Pilato dicebantur, vel a Judaeis contradicebantur, quousque dicerent Judaei unde ille commoveretur, et cederet? Ita enim sequitur: « Judaei autem clamabant dicentes: Si hunc dimittis, non es amicus Caesaris; o
Abbreviated transcription (Latin):
comite gładium tuum in locum s.
unt gladio ꝑibunt. et c̃. Quomꝰ¬
autem sit intelligend̾. sinite usq
huc: exposui iam. et si alit̾ meli
potest ita sit. dum tamen enͣnge¬
listaꝵ ueritas constet. ¶postea
sequitur matheus. et ꝯmemorat
ꝙ in illa hora dixiss turbis. Tumꝙͣ
ad latconem existis cum gładiis
⁊ fustib comprehende̾ me: cotidie
apud sedebam docens in templo. ⁊
non me tenuistis. Tunc addit ⁊̃
scripture ꝓpħaꝵ. Tunc discipuli
omnes relicto eo fugerunt. Sicut
⁊ marcus dicit. Sequebat᷑ autem
illum adolescens unus amictus
syndone. Sicut idem inartus ꝯme¬
morat. et cum tenuissent eim:
reiecta sẏndone midus ꝓfugit ab

Expanded text:
conuerte gladium in locum suum. conuerte gladium in locum suum. rint gladiautem sit intelligendum, Sinite usque huc, jam exposui: et si aliter melius potest, ita sit; dum tamen Evangelistarum veritas constet. 18. Postea sequitur Matthaeus, et commemorat eum in illa hora dixisse turbis: Tanquam ad latronem existis cum gladiis et fustibus comprehendere me. Quotidie apud vos sedebam docens in templo, et non me tenuistis. Tunc addidit etiam Scripturae Prophetarum. Tunc discipuli omnes relicto eo fugerunt; sicut et Marcus dicit. Sequebatur autem illum unus adolescens amictus sindone, sicut idem Marcus commemorat; et cum tenuissent eum, rejecta sindone nudus profugit ab
Abbreviated transcription (Latin):
petri quid iudicau̾it: math̾s solus
dicit. ubi etiam non dixit matħs̃.
tuum. S dixit. Ginc ait illi ilx̃
Conu̾te gladium tiñ. quod post
factum apparet dixisse dñm. illd̾
uero quod lucas posuit. Rndens
autem ihx ait. Sinite us huc: ill̾
qui int̾rogau̾ant sensum ẽẽ acci¬
piend̾ est. S quia ut diximus int̾
uerba int̾rogancium. ⁊ Rrndentis
dñi fc̃a est ictu uno ꝑcussio: hoc or¬
dine iudicauit ẽẽ narrandum. ut
eciam inter u̾ba int̾cogationis et
sxnsionis eam insereret. Non ẽ
ergo ꝯͣium ht ei quod dixit matħs.
Omnnes enim qui acceꝑint gladiũ
gładio ꝑibunt .i. qui usi fuint gla¬
dio. uideri autem poss ꝯͣmin si doꝰ
nec ip̃m letale nulmis usum tam̃
gladii spontaneum aꝓpbasse de¬
monstraret᷑. qmͣqmͣ ⁊̃ petro totum
dcm̃ congruent̃ intlłigi possit. ut
sic connectat. et quod lucas. et qd
matheus retulit q̃madmnod̾ supͣ
ꝯmemoraui. Sinite us huc. et

Expanded text:
Petri quid judicaverit, Matthaeus solus Petri quid judicaverit, Matthaeus solus dixit. Ubi etiam non dixit Matthaeutuum; sed dixit. Tunc ait illi Jesus, Converte gladium tuum: quod post factum apparet dixisse Dominum. Illud vero quod Lucas posuit, Respondens autem Jesus ait, Sinite usque huc, illis qui interrogaverant responsum esse accipiendum est; sed quia, ut diximus, inter uerba interrogantium et respondentis domini facta est uno ictu percussio, hoc ordine iudicauit esse narrandum, ut etiam inter uerba interrogationis et responsionis eam insereret. non est ergo contrarium hoc ei quod dixit Mattheus: omnes enim qui acceperint gladium gladio peribunt, id est qui usi fuerint gladio. uideri autem posset contrarium, nec ipsum letale uulnus usum tamen gladii spontaneum adprobasse demonstraretur. quamquam etiam Petro dictum totum congruenter intellegi possit, ut sic conectatur et quod Lucas et quod Mattheus rettulit, quemadmodum supra commemoraui: sinite usque huc et