comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uitate. Uerũetiam maxime honorã¬
dos putauerũt. Quid enĩ cause repe¬
rire possent: cur sacerdotes honorarẽt.
quia per eos uictimas diis acceptables
offerebant: et scenicos probrosos hẽrẽt
per quos illam uoluptatẽ siuie honorẽ
diis ex hiberi petentibus: et nisi fieret
irascentibus: eorum ad monitione
didicerant: cum presertim Labeo
quem huiuscemodi rerũ peritissius
predicant: numina bona a numini¬
bus malis ista etiã cultus diuersita¬
te distinguat: ut malos deos propiti¬
ari cedibus et tristibus supplicatoĩ¬
bus asserat. bonos autẽ obseꝗis letis
atq iocunlis: qualia sunt ut ipẽ ait
ludi conuiuia: lec tisternia. Quol
totum quale sit postea si deus iuuerit
diligentius disseremus. Nunc ad rem
siue omibus omnia tanquã bonis
permixte tribuintur. Neq emin
esse decet deos malos cum potius isti
quia immundi sunt spiritus omnes
sint mali: siue certa discretione.
sicut labeoni uisum est: illis illa.

Expanded text:
uitate, uerum etiam maxime honoranuitate, uerum etiam maxime honorandos putarunt. Quid enim causae reperire possent, quur sacerdotes honorarent, quia per eos uictimas dis acceptabiles offerebant, et scaenicos probrosos haberent, per quos illam uoluptatem siue honorem dis exhiberi petentibus et, nisi fieret, irascentibus eorum admonitione didicerant? cum praesertim Labeo, quem huiusce modi rerum peritissimum praedicant, numina bona a numinibus malis ista etiam cultus diuersitate % distinguat, ut malos deos propitiari caedibus et tristibus supplicationibus adserat, bonos autem obsequiis laetis adque iucundis, qualia sunt, ut ipse ait, ludi conuiuia lectisternia. Quod totum quale sit, postea, si Deus iuuerit, diligentius disseremus. Nunc ad rem siue omnibus omnia tamquam bonis permixte tribuantur neque enim esse decet deos malos, cum potius isti, quia inmundi sunt spiritus, omnes sint mali, siue certa discretione, sicut Labeoni uisum est, illis illa,
Abbreviated transcription (Latin):
Dhanc conuenie¬
scenicos auctores
carunodẽ fabularum non paruo
ciuitatis suc honore olignos exis¬
timarunt. Siquidem quod meo
quoq de re publica libro cõme¬
moratur. Eschines euuis athe¬
niensis uir eloquentissimus: cũ
adolescens cõmeolas actit auisse z̃
rem pubolicam capessuuit: et
Aristodemum tragicum item
auctorẽ maximum de rebus pacis
ac belli legatum ad Philippum
athenienses sepe miserunt. Non
enin consentancũ putabatur cũ
cascdemartes eosdemq scenicos
ludos etiã diis acceptos uiderent.
illos per quos agerentur imfamiũ loco
ac numero deputari. Hec greci turpi¬
ter quidẽ: sed sane diis suis omnino
congruenter: qui nec uitam ciuiũ
lacerandam linguis poetirum et hy¬
strionum substrahere ausi sunt: a
ꝯbus cernebant deorũ uitam ei sdẽ
ipsis dqͥs uolentibus et libentibus car¬
pi et ipos hoĩẽs per quos ista in theatris
acebantur: que numinibus quibus
subditi erant grata esse cognouerunt.
non solum minime spernendos inci¬

Expanded text:
hanc conueniescaenicos actores earundem fabularum non paruo ciuitatis honore dignos existimarunt, si quidem, quod in eo quoque de re publica libro commemoratur, Aeschines Atheniensis, uir eloquentissimus, cum adulescens tragoedias actitauisset, rem publicam capessiuit et Aristodemum, tragicum item actorem, maximis de rebus pacis ac belli legatum ad Philippum Athenienses saepe miserunt. Non enim consentaneum putabatur, cum easdem artes eosdemque scaenicos ludos etiam dis suis acceptos uiderent, illos, per quos agerentur, infamium loco ac numero deputare. Haec Graeci turpiter quidem, sed sane dis suis omnino congruenter, qui nec uitam ciuium lacerandam linguis poetarum et histrionum subtrahere ausi sunt, a quibus cernebant deorum uitam eisdem ipsis dis uolentibus et libentibus carpi, et ipsos homines, per quos ista in theatris agebantur, quae numinibus quibus subditi erant grata esse cognouerant, non solum minime spernendos in ci
Abbreviated transcription (Latin):
tel tioirio pulcritudinũ: que nõ
solũ in corporibus aiãliũ: uerũ in
herbis senoq gignũtur. Quãto
euidentius hec adtelantur di¬
uinitati: que ad horã predicatõp
eius fuint. ubi ea religio cõmẽ¬
datur: que omnibus celestib
terres tribus infernis sacrifica¬
ri uetat: uni deo tantũ iubens:
qui solus diligẽs et dilectus bea¬
tos facit: corũq sacrificiorũ tẽꝑa
imperata prefunes: caq per meliorẽ
Pacerdotem in melius mut anda
predicẽs. non ita se appetere.
sed per hec alia potiora significare
testitur: nõ ut ipẽ his honoribus
sublimetur: sed ut nos ad cũ
colendũ: eiq coherẽdum igne
aitioris eius accẽsi quod nobis
nõ illi bonũ est exitemur.

Expanded text:
io pulchritudinum, quae non solum in corporibus animalium, uenim in herbis etiam faenoque gignuntur: quanto euidentius haec adtestantur diuinitati, quae ad horam praedicationis eius fiunt, ubi ea religio commendatur, quae omnibus caelestibus, terrestribus, infernis sacrificari uetat, uni Deo tantum iubens, qui solus diligens et dilectus beatos facit eorumque sacrificiorum. tempora imperata pr aefiniens eaque per meliorem sacpraedicens, non ista se appetere, sed per haec alia potiora significare testatur; non ut ipse his honoribus sublimetur, sed ut nos ad eum colendum, eique cohaerendum igne amoris ejus accensi, quod nobis, non illi, bonum est, excitemur.
Abbreviated transcription (Latin):
oppugnati: nullo ariete per¬
cussi. Post hoc etiã cum iã
in terra prouissionis essẽi.
et cadem arca propter corũ
peccata fiul set ab hostibus
capta: hi qui eã ceperant i
templo dei sui quem pre
ceteris colebant: honoricen
collocarunt. abeuntesq̃ clau¬
serunt: aperioq polera die
siinulacrum cui supplicabãt
inuenerunt. collapsum: de sor¬
miterq conlractum. Deinde
s.espsi prodigiis acti : deformiu¬
q punriti: arcam duuini telii¬
monii populo unde ceperant
reddiderunt. Ipsa autẽ reddi¬
tio qualis fuit: Iinposuerunt.
cani plaus Iro: eiq iuuencas
a quibus uitalos sugentes aus¬
trauerant subiumerurit
eteas quo uellent ire liuerunt
etiatt hĩc uimdiuinã ex plora¬
re cupientes. At ille sine homie
duce acrectore: Ad hebreos uii
pertinacuer giadientes: nec reuo¬
care niugnibus esuriẽttũ filioꝵ
magnũ sacratiiẽ ium suis culto¬
ribus reportarcĩt. Le e atque
hiuuscemodi deo parua sũt. sed
magna terrẽdis salubriter eru¬

Expanded text:
oppugnati, nullo ariete percussi . Post haec etiam cum jam in terra promissionis essent, et eadem Arca propter eorum peccata fuisset ab hostibus capta, hi qui eam ceperant, in templo Dei sui, quem prae caeteris colebant, honorifice collocarunt, abeuntesque clauserunt, apertoque postridie, simulacrum cui supplicabant, invenerunt collapsum deformiterque confractum. Deinde ipsi prodigiis acti, deformiusque puniti, Arcam divini testimonii populo, unde ceperant, reddiderunt. Ipsa autem redditio qualis fuit? Imposuerunt eam plaustro, eique juvencas, a quibus vitulos sugentes abstraxerant, subjunxerunt, et eas quo vellent ire siverunt, etiam hinc vim divinam explorare cupientes. At illae sine homine duce atque rectore, ad Hebraeos viam pertinaciter gradientes, nec revocatae mugitibus esurientium filiorum, magnum sacramentum suis cultoribus reportarunt . Haec atque hujusmodi Deo parva sunt, sed magna terrendis salubriter eru
Abbreviated transcription (Latin):
Plurisq pendatur semper propter
quod aliquidsit:quam id quod
propter alorid sitis i ergo insipiẽtis
iudicio multitudinis facta esł deo¬
rum is taselectio: cur dea ꝑeccunia
Minerue prelata non est: cum
propter pecuniam sint artifices
multi.: Si autem paucorũ sapien¬
tium est ista distinctio: cur nõ
prelata est eneri Uirtus: cum eã
longe preferat Ratio: Saltem certe
ut dixi: ip̃ã Fortuna que: sicut
qui ei plurinium tribuunt in oĩ
re dominatur: et res cunctas ex
libielme magis quam ex uero
celebrat obscuratq: sitantum et
in deos ualuit: ut temerario iudi¬
ciosuo quos uellet celebraret.
obscuraretq quos uellet: preci¬
puum locum haberet in sclectis:
que iu ipõs quoque deos tam preci¬
pue es ⁊ potestatis. Anut illic ẽẽ
non posset: nihil aluid etiam ipã
Fortuna aduersam putanda est
habuisse fortuuam: Si ergi ad¬
uersata est: que alios nobiles fa¬
CMelius actũ cũ diis inferi¬
oribus quod tiullis infamẽtur

Expanded text:
plurisque pendatur semper propter plurisque pendatur semper propter quod aliquid fit, quam id quod propter aliud fit. Si ergo insipientis iudicio multitudinis facta est deorum ista selectio, quur dea Pecunia Mineruae praelata non est, cum propter pecuniam sint artifices multi? Si autem paucorum sapientium est ista distinctio, quur non praelata est Veneri Virtus, cum eam longe praeferat ratio? Saltem certe, ut dixi, ipsa Fortuna, quae, sicut putant qui ei plurimum tribuunt, in omni re dominatur et res cunctas ex libidine magis quam ex uero celebrat obscuratque, si tantum et in deos ualuit, ut temerario iudicio suo quos uellet celebraret obscuraretque quos uellet, praecipuum locum haberet in selectis, quae in ipsos quoque deos tam praecipuae est potestatis. An ut illic esse non posset, nihil aliud etiam ipsa Fortuna nisi aduersam putanda est habuisse fortunam? Sibi ergo aduersata est, quae alios nobiles faIII. Melius actum cum dis inferioribus, qui nullis infamentur
Abbreviated transcription (Latin):
derit sua cuique dona conferre.
Rec indiis selectis tenere apicẽ
debuit: in quibus maxime ꝗd
posser ostendit: quando eos uid¬
mus: non precipua uirtute: nõ
ratioriabili felicitate: sed temeraria
sicut eorum cultores de ea sentiĩt
foruine potestate selectos. Namet rix
disertissimus salus tius: etiã ipõs
deos fortassis attendit cum diceret
Sed prolecto fortuua in ouiui re
doruinatur. Cares cunctas exli¬
bidiue magis quam e uero cele¬
brit obscuratq. Non enim pos¬
sunt inuenire ciusam: cur celebra¬
ta sit Uenius: et obscurata suuin¬
tus: cum ambarum ab istis consecri¬
tasint nuinitra: nec comparanda
sint merita. Aut si hec nobilitari me¬
ruit qued plures appetunt: plures
tutem: Cur celebrata est de aAliner
ua et obscurata est de a Peccunia:
humano in genere plures aliciat
Auaricia quam peritia: et incisipĩ
qui sunt artificiosi raro inuenias
hominem: qui non habeit artem
suam pecuniali mercede uenalem:

Expanded text:
derit, sua cuique dona conferre. derit, sua cuique dona conferre. Haec in diis selectis tenere apicem debuit, in quibus maxime quid posset ostendit: quando eos videmus non praecipua virtute, non rationabili felicitate, sed temeraria, sicut eorum cultores de illa sentiunt, Fortunae potestate selectos. Nam et vir disertissimus Sallustius etiam ipsos deos fortassis attendit, cum diceret: « Sed profecto Fortuna in omni re dominatur; ea res cunctas ex libidine magis quam ex vero celebrat obscuratque. » Non enim possunt invenire causam cur celebrata sit Venus, et obscurata sit Virtus; cum ambarum ab istis consecrata sint numina, nec comparanda sint merita. Aut si hoc nobilitari meruit, quod plures appetunt; plures tutem; cur celua et obscurata est dea Pecunia? cum in genere humano plures adliciat auaritia quam peritia, et in eis ipsis, qui sunt artificiosi, raro inuenias hominem, qui non habeat artem suam pecuniaria mercede uenalem,
Abbreviated transcription (Latin):
deos dare uoluerunt: ubi dedeũ
Marti et Orco: uni effectori
mortium: alteri receptori. Cũ
igitur inhis minutis operibus
que minut.atim dus pluribus dis¬
tributa sunt etiam ipsos selectos
uidennus tanquam setiatum cũ
plebe pariter operari: et inuenia¬
mus aquibusdan diis: qui neqͣ
quam seligenoli putati sunt. mł¬
ta mnaiora atq meliora ad mini¬
strari quam ab illis qui selecti
uocantur. Restat arbitrari nõ
propter prestantiores inmundo
adminis trationes: sedqtia pro¬
uenit eꝑ ut magis populis inno¬
tescerent: selectos eos et precipu¬
os riuncupatos. Unde dicit etiã
ipx̃ Uarro: quod diis patribus
quibusdam: et deibus matribus.
sicut hominibus ignobilitas acceł¬
sisset. Si ergo felicitas ideo fortas¬
se inter selectos deos esse non de¬
huit: quod ad istam nobilitatẽ
non merito sedfortuitu peruenert.
saltem inter illos: uelpocius pre
illis fortuna poneretur: quam
dicunt de im non rationabili
dispositione: sedut temere accir¬

Expanded text:
deos dare uoluerunt, ubi dederunt deos dare uoluerunt, ubi dederunt Marti et Orco, uni effectori mortium alteri receptori. Cum igitur in his minutis operibus, quae minutatim dis pluribus distributa sunt, etiam ipsos selectos uideamus tamquam senatum cum plebe pariter operari, et inueniamus a quibusdam quam seligendi putati sunt, multo majora atque meliora administrari, quam ab illis qui selecti vocantur: restat arbitrari, non propter praestantiores in mundo administrationes, sed quia provenit eis ut populis magis innotescerent, selectos eos et praecipuos nuncupatos. Unde dicit etiam ipse Varro, quod diis quibusdam patribus et deabus matribus, sicut hominibus, ignobilitas accidisset. Si ergo Felicitas ideo fortasse inter selectos deos esse non debuit, quod ad istam nobilitatem non merito, sed fortuitu pervenerunt; saltem inter illos, vel potius prae illis Fortuna poneretur, quam dicunt deam non rationabili dispositione, sed, ut temere acci
Abbreviated transcription (Latin):
iguobilissimis abeona et Adeona.
ibi posuerunt et Mentem deamq̃
faciat pueris bonam mentem: et
inter selectos ista non ponitur: quasi
quicquam maius prestarihominũ
potest. Ponitur autem Iuno que iter¬
duca est et domiduca: quicquam
prosit iter capere et doinuin duci:
Simiens non est bona. Cuius mu¬
neris deam selectores isti inter selec¬
ta numina minime posuerũt. Que
profecto et Minerce fuerat prefe¬
xenda: cui perista minuta opera
puerorum mnemoriam tribuerunt.
Quis enim dubitet multo esse melius
hatere bonam inenteni quam me¬
moriam quantum libet nigentem:
Nemo enimmalus est. qui bonam
habet mentem. Quidam ueropessi
memoria sunt mirabili: tanto pe¬
iores sunt. quanto iuinus possũt:
quod male cogitant obliuisci. Et
tamen Minerua est iuter selectos
deos. Mentem autem deam turba
uilis operuit: Quid de Uirtute
dicam: Quid de felicitate: de qui¬
bus in quarto libro plura iam di¬
Xiinius: Quas cum deas haberent.
nullumeis locum inter selectos

Expanded text:
ignobilissimis Abeona et Adeona. Ibi posuerunt et Mentem deam, quae faciat pueris bonam mentem, et inter selectos ista non ponitur, quasi quidquam maius praestari homini potest; ponitur autem Iuno, quia Iterduca est et Domiduca, quasi quidquam prosit iter carpere et domum duci, si mens non est bona, cuius muneris deam selectores isti inter selecta numina minime posuerunt. Quae profecto et Mineruae fuerat praeferenda, cui per ista minuta opera puerorum memoriam tribuerunt. Quis enim dubitet multo esse melius habere bonam mentem quam memoriam quantumlibet ingentem? Nemo enim malus est, qui bonam habet mentem; quidam uero pessimi memoria sunt mirabili, tanto peiores quanto minus possunt quod male cogitant obliuisci. Et tamen Minerua est inter selectos deos; Mentem autem deam turba uilis operuit. Quid de Virtute dicam? quid de Felicitate? de quibus in quarto libro plura iam diximus; quas cum deas haberent, nullum eis locum inter selectos
Abbreviated transcription (Latin):
ille numerus imperatores poplĩ
romani superauerit: quas et
quomodo ciuitates regionesor
uastauerit: uix qui hystoriã
conscripserunt satis explicare
potuerunt. Neq id solum fuit Bellu¬
seruile bellum: sed et inacedoł¬
niam prouinciã prius seruitia cedo¬
depopulata sunt. deinde sici¬
liam oramq maritimam. in sic¬
Quanta etiam et quam horrẽda
commiserint primo latiocinia: pyra¬
demole ualida bella piratarum:
quis pro magnitudine rerum
ualeat eloquis
q Syllano. Cap.

Expanded text:
ille numerus imperatores populi ille numerus imperatores populi Romani superaverit: quas et quomodo civitates regionesque vastaverit, vix qui historiam conscripserunt, satis explicare potuerunt. Neque id solum fuit servile bellum; sed et Macedoniam provinciam prius servitia depopulata sunt, et deinde Siciliam oramque maritimam. Quanta etiam et quam horrenda commiserint primo latrocinia, deinde valida bella piratarum, quis pro magnitudine rerum valeat eloqui? que Syllano. C
Abbreviated transcription (Latin):
seditionibus obsta¬
culum edem con¬
cordie testem cedis suppliciique
gracchorum concionantibus oppo¬
nendam putarunt. Quantum &x
hoc profecerint indicant secuta
peiora. Laborarunt enim de inceps
concionatores non exemplum de¬
uitare gracchorũ sed superare pro¬
positum. lutius saturnius tribu¬
nulplebis: et Caius cesar: Serui¬
lius pretor: et multo post Mar¬
cus drusus: quorum omnium
seditionibus sedes primo iam tuc̃
grauissime: de mole socialia bella
earserunt. ꝗbus italia uehe mẽ¬
ter afflicta. et ad uastitatem
miserabilem desertionemq perdu¬
cta est. Bellum deinde seruile suc¬
cessit: et bella ciuilia. inquibus
que prelia commis si sunt. quid
sanguinis fusum: ut omnes fere
itale gentes: quibus romanũ
maxime prepollebat imperiuĩ.
tanquam seua barbaries doma¬
rentur. Iam ex paucissinis
hoc est minus quã septuaginta
gladiotoribus: que madinodum
bellum seritile contractum sit.
ad quantum numerum et quã
acrem ferocẽq peruenerit: quos

Expanded text:
seditionis obstaseditionis obstaculum aedem Concordiae, testem caedis suppliciique Gracchorum, contionantibus obponendam putarunt. Quantum ex hoc profecerint, indicant secuta peiora. Laborarunt enim deinceps contionatores non exemplum deuitare Gracchorum, sed superare propositum, L. Saturninus tribunulius praetor, et multo post Marcus Drusus, quorum omnium seditionibus caedes primo jam tunc gravissimae, deinde socialia bella exarserunt: quibus Italia vehementer afflicta, et ad vastitatem mirabilem desertionemque perducta est. Bellum deinde servile successit , et bella civilia: in quibus quae praelia commissa sunt, quid sanguinis fusum? ut omnes fere Italae gentes, quibus Romanum maxime praepollebat imperium, tanquam saeva barbaries domarentur. Jam ex paucissimis, hoc est minus quam septuaginta, gladiato ribus quemadmodum bellum servile contractum sit, ad quantum numerum et quam acrem ferocemque pervenerit: quos
Abbreviated transcription (Latin):
erunt: nec troianum excidiũ
recolucrunt originem ab eius
offensione sumpsisse. Ip̃d a ꝗͣp̃pe
quia inter deas non fuerat inui¬
t̾ata. trium dearum litem aurei
mali suspitione commentata
est. Unde riXa numinum. et
Uenus nutrd̃: et rapta helena
et troi deleti est. Quapropter
si forte indignata. quod inter
deos inurbe nullum templũ
habere meruit. ideo iam turba¬
bat tantis tumultibus ciuita¬
tem: quanto a trocius potuit
irritari: cum in loco illius cedis
hoc est in loco sui operis aduersa¬
rie sue constitutam edemesse
uideret. Hec uana ridentib
nobis illi docti sapientesq stoma¬
chantur: et tamen numinum
bonorum malorumq cultores:
de hac questione concordie dis¬
cordieq non exeunt: siue pre¬
termiserint harum dearũ cultũ:
eisq febrem bellonamq pretulerit
quibus antiqua phana fecerunt:
siue et istas coluerint: cum sic eos
discedente concordia: discordia
seuiens usq ad ciuilia bella
post conditã edem cõcordie sunt
secuta.
Reclarum uero

Expanded text:
erunt nec Troianum excidium recoluerunt originem ab eius offensione sumsisse. Ipsa quippe quia inter deos non fuerat inuitata, trium dearum litem aurei mali subpositione commenta est; unde rixa numinum et Venus uictrix, et rapta Helena et Troia deleta. Quapropter, si forte indignata, quod inter deos in Urbe nullum templum habere meruit, ideo iam turbabat tantis tumultibus ciuitatem, quanto atrocius potuit inritari, cum in loco illius caedis, hoc est in loco sui operis, aduersaae suae constitutam aedem uideret! Haec uana ridentibus nobis illi docti sapientesque stomachantur, et tamen numinum bonorum malorumque cultores de hac quaestione Concordiae Discordiaeque non exeunt, siue praetermiserint harum dearum cultum eisque Febrem Bellonamque praetulerint, quibus antiqua fana fecerunt, siue et istas coluerint, cum sic eos discedente Concordia Discordia saeuiens usque ad ciuilia bella post conditam aedem Concordiae sunt secuta. eclarum uero
Abbreviated transcription (Latin):
Os si platonici
malunt deos ꝗͣ
demiones dicere. eisq annume¬
rare quos suimno deo conditos
Iunt: non enim cum eis de
uerborum controuersia laborã¬
dum est. Si enim eos sic ĩmor¬
mo deo factos: et si non per se
ipsos: sed ei a quo facti sunt ad¬
herendo: beatos el se dicunt.
hoc dicunt quod dicimus quo¬
libet eos nomine appellent
Iianc autem platonicorum eẽ
sententiã suae omnium suie
meliorum: in eorum litteris
iueniri potes. Mam et de
ipso nomine quo huitisi nodi
iminortalem bratamq crea¬
iuram deos appellant: ideo in¬
ter nos et ip̃sos pene nulla dis¬
sensio est: quia et in nris sa¬
cris luteris legitur. Deus deon
dominus locuius est. Et alibi
Confiternini deo deorum ꝑfazh.
Et alibi:tex magnus super Ps̃. ꝯ¬
omnes deos. Illuo autem ubi
scripium esł. Terribilis est
super oirnes deos: cur dictũ
sit deinceps ostenditur

Expanded text:
os si Platonici malunt deos quam daemones dicere, eisque annumerare, quos a summo Deo conditos lunt: non enim cum eis de verborum controversia laborandum est. Si enim sic immormo Deo factos, etsi non per se ipsos, sed ei, a quo facti sunt, adhaerendo, beatos esse dicunt; hoc dicunt quod dicimus, quolibet eos nomine appellent. Hanc autem Platonicorum esse sententiam, sive omnium, sive meliorum, in eorum litteris inveniri potest. Nam et de ipso nomine, quo hujusmodi immortalem beatamque creaturam deos appellant; ideo inter nos et ipsos pene nulla dissensio est, quia et in nostris sacris Litteris legitur, Deus deorum Dominus locutus est : et alibi, Confitemini Deo deorum . Et alibi, Rex magnus super omnes deos . Illud autem ubi scriptum est, Terribilis est super omnes deos; cur dictum sit, deinceps ostenditur
Abbreviated transcription (Latin):
potuit. Hunc Platonem Ia beo
inter semideos memorandum pũ¬
tauit: sicut Herculem: sicut
Romulum: semideos autẽ heroib
anteponit: sed citrosq inter nui.a
collocat. Uerũtamen istum quẽ
appellat semideum: non heroibus
tantum sed etiã diis ipis̃ perferen¬
dum esse non dubito. Propinquat
autẽ Romanorum leges disputa¬
tiomibũs Platonis: quando illa
cunct a portica figmenta cõdennat
Isti autẽ poetis romanorũ adimunt
saltẽ in homines maledicẽdi licẽtiã
ille poctas ab urbis ipĩus habitator̃¬
repellit. isti saltẽ auctores pocticis
fabularũ a lclendi societate ciuita¬
tis compescunt. Et si contra deos¬
ludorum scenicorũ expetitores
aliquid audirent: forte undique
remouerẽt. Nequaquã igitur leges
ad instituendos bonos: aut corri¬
gendos mores malos a diis suis pos¬
sent accipere romani siue łperare
quos legibus suis uincunt atq
conuincunt. Illi eĩ honori suo de¬
poscunt luolos scenicos: isti ab ho¬

Expanded text:
potuit? Hunc Platonem Labeo potuit? Hunc Platonem Labeo inter semideos commemorandum putauit, sicut Herculem, sicut Romulum. Semideos autem heroibus anteponit; sed utrosque inter numina conlocat. Verum tamen istum, quem appellat semideum, non heroibus tantum, sed etiam dis ipsis praeferendum esse non dubito. Propinquant autem Romanorum leges disputationibus Platonis, quando ille cuncta poetica figmenta condemnat, isti autem poetis adimunt saltem in homines maledicendi licentiam; ille poetas ab urbis ipsius habitatione, isti saltem actores poeticarum fabularum remouent a societate ciuitatisludorum scenicorum expetitores aliquid auderent, forte undique removerent. Nequaquam igitur leges ad instituendos bonos aut corrigendos malos mores, a diis suis possent accipere seu sperare quos legibus suis uincunt adque conuincunt. Illi -enim honori suo deposcunt ludos scaenicos, isti ab ho
Abbreviated transcription (Latin):
Uaslam uero excep¬
tiones eadem ipsa
diuina fecit auc¬
toritas uł liceat hominẽ occidi:¬
sed his &ceptis. quos deus occi¬
di iubet: siue data lege. siue ad
personam pro tempore expressa
iussione snon autẽ ipse occiolit¬
qui ministeriũ debet iubenti. si¬
cut adminiculum glalius utẽti.
et iodeo nequaꝗ contra hoc prece¬
ptum fecerunt quodictum ẽ
non occiles qui deo auctore bel¬
la gesserunt: aut personã gerẽtes
publice potestatis. sccundũ cius
leges hoc est iustissime rationis
imperiũ sceleratos morte punie¬
runt. Et Abraham non solũ nõ
est culpatus crudelitatis criẽ:
Uerumẽtiã laulatus est nomĩẽ
pietatis: quod uoluit filiũ neqͣꝗͣ
scelerate: sed obedienter occidere:
Et merito queritur utrumpro
iussu dei sit habendum quod
lepthe filiam que patri occurrit
occidit cum id se uouisset.
immolaturum deo: quod ei ree¬
unti de prelio uictori primitus
occurrisset. Nec Sampson ali¬
ter excusatur quod seipsum
cum hostibus ritina domus op¬

Expanded text:
uasdam vero exceptiones eadem ipsa divina fecit auctoritas ut non liceat hominem occidiSed his exceptis, quos Deus occidi jubet, sive data lege, sive ad personam pro tempore expressa jussione: non autem ipse occiditqui ministerium debet jubenti sicut adminiculum gladius utenti; sicque nequaquam contra hoc praeceptum fecerunt quo dictum est: Non occides. qui Deo auctore bella gesserunt, aut personam gerentes publicae potestatis secundum ejus leges, hoc est, justissimae rationis imperium, sceleratos morte punierunt. Et Abraham non solum non est culpatus crudelitatis crimine, uerum etiam laudatus est nomine pietatis, quod uoluit filium nequaquam scelerate, sed oboedienter occidere; et merito quaeritur utrum pro iussu Dei sit habendum, quod Iephte filiam, quae patri occurrit, occidit, cum id se uouisset immolaturum Deo, quod ei redeunti de proelio uictori primitus occurrisset; nec Samson aliter excusatur, quod se ipsum cum hostibus ruina domus ob
Abbreviated transcription (Latin):
ne quis corpus liberum uiola¬
ret. Euersa est tamen ciuitas
more bellorum: nec uspiam legi¬
tur ab imperatore tam casto
atq clementi fuisse preceptũ
ut quisquis ad illud uel illud
templum fugisset haberetur
illesus. Quod utiq nullo modo
preteriretur: quando nec eius
Fletus nec quod edixerat pro
pudicitia mimime uiolinda po¬
tuit taceri. Fabius Tarentine
euersor urbis a simulachrorum
depredatione abstinusse laudat᷑.
Nam cum ei scriba suggessisset.
quid de signis deorum que mul¬
ta capta fuerant fieri iuberet:
continentiam suam etiã iocando
condiuit. Quesiuit enim cuius
modi essent: et cum ei non solũ
multa grandia: uerumetiam re¬
nunciarentur armata: relinqua¬
mus inquit Tarentinis deos iratos¬

Expanded text:
ne quis corpus liberum uiolane quis corpus liberum uiolaret. Euersa est tamen ciuitas more bellorum, nec uspiam legitur ab imperatore tam casto adque clementi fuisse praeceptum, ut quisquis ad illud uel illud templum fugisset haberetur inlaesus. Quod utique nullo modo praeteriretur, quando nec eius fletus nec quod edixerat pro pudicitia minime uiolanda potuit taceri. Fabius, Tarentinae urbis euersor, a simulacrorum depraedatione se abstinuisse . laudatur. Nam cum ei scriba suggessisset quid de signis deorum, quae multa capta fuerant, fieri iuberet, continentiam suam etiam iocando condiuit. Quaesiuit enim cuius modi essent, et cum ei non solum multa grandia, uerum etiam renuntiarentur armata, <relinquamus>, inquit <Tarentinis deos i
Abbreviated transcription (Latin):
Uid ergo per multas
gentes que inter
se bella gesserunt.
et nusquã uictis
in deorum suorum sedibus pe¬
percerunt noster sermo discur¬
rat. Romanos ipsos uideamus.
ipõs in quam recolamus: respicia¬
mus q romanos: de quorum pre¬
cipua laude dictum est parcere
subiectis: et debellare superbos
tot tantasq urbes: ut late domi¬
narentur expugnatas captasq
euerterunt. legatur nobis que
templa exipereꝰ solebant ut ad
ea quisquis confugisset libera¬
retur. An illi faciebant et scrip¬
tores carundem rerum gestar
ita reticebant. Ita ne uero ꝗea
que laularent maxime reqre¬
bant: ista preclarissima secun¬
dum ipsos pietatis indicia pre¬
terirerit. E gregius romam no¬
minis Marcus M arcellus qui
syracusas urbem ornatissimam
cepit refertur eam prius fleuis¬
se ruituram: et ante eius san¬
guinẽ suas illi lachrymas effu¬
disse. Sessit et curam pudicitie
etiam in hoste seruande. Mã
priusquam oppidum uictor ius¬
sisset inuadi constituit edicto:

Expanded text:
uid ergo per multas gentes, quae inter se bella gesserunt et nusquam uictis in deorum suorum sedibus pepercerunt, noster sermo discurrat? Romanos ipsos uideamus, ipsos, inquam, recolamus respiciamusque Romanos, de quorum praecipua laude dictum est: \' Parcere subiectis et debellare superbos,o tot tantasque urbes, ut late dominarentur, expugnatas captasque euerterunt, legatur nobis quae templa excipere solebant, ut ad ea quisquis confugisset liberaretur. An illi faciebant et scriptores earundem rerum gestarum ista reticebant? Ita uero, qui ea quae laudarent maxime requirebant, ista praeclarissima secundum ipsos pietatis indicia praeterirent? Egregius Romani nominis Marcus Marcellus. qui Syracusas urbem ornatissimam cepit, refertur eam prius fleuisse ruituram et ante eius sanguinem suas illi lacrimas effudisse. Gessit et curam pudicitiae etiam in hoste seruandae. Nam priusquam oppidum uictor iussisset inuadi, constituit edicto,
Abbreviated transcription (Latin):
sine qua omne quanuis latidabile
ingenium superbia uanescit et de¬
cidit. Quomodo igitur nisi insidi
ose quereret dea illa optimũ uirũ.
cum talia querat in suis sacris:
qualia uiri optimi abhorrẽt suis
Deos paganorum nũquã
bene uiuendi sanxisse doc

Expanded text:
sine qua omne quamvis laudabile sine qua omne quamvis laudabile ingenium superbia vanescit et decidit. Quomoose quaereret dea illa optimum uirum, cum talia quaerat in suis sacris, qualia uiri optimi abhorrent suis Deos paganorum numquam bene uiuendi sanxisse doc
Abbreviated transcription (Latin):
preditus qua theatrum edificari ĩ
urhe fortium uirorũ prohibuit:
sic uellet coli matrẽ suam: ut talib
dea sacris propitiaretur: qualibus
matrona urbis offenderetur. Nec
ullo molo crederet uerecundiam
laudabbilis femine ita in contra¬
rium diuinitate mutari: ut hono¬
ribus eam talibus aduocarent
cultores sui: qualibus conuicus
in quempiã iaculatis cum inter
homines uueret: nisi aures clau¬
deret: seseq subtraheret: erubes¬
cerent pro illa et propinqui: et
maritus et liberi. Promole talis
mater deorum qualem habere
matrem puderet quenlibet etiã
pessimum uirum: romanas occu¬
patura mentes quesiuit optimũ
uirum: non quem monendo et
adiuuando faceret: seolquẽ fallẽ¬
do leciperet: ei similis de quascri¬
ptum est: mulier autẽ uirorum
pretiosas animas captat: ut ille
magne mdolis aminus. hoc uelut
diuino testimonio sublimatus: et
uere se optimum existimans uierã
pietatẽ religionemq non quereret:

Expanded text:
praeditus, qua theatrum aedificari in praeditus, qua theatrum aedificari in urbe fortium uirorum prohibuit, sic uellet coli matrem suam, ut talibus dea sacris propitiaretur, qualibus matrona uerbis offenderetur. Nec ullo modo crederet uerecundiam laudabilis feminae ita in contrarium diuinitate mutari, ut honoribus eam talibus aduocarent cultores sui, qualibus conuiciis in quempiam iaculatis, cum inter homines uiueret, nisi aures clauderet seseque subtraheret, erubescerent pro illa et propinqui et maritus et liberi. Proinde talis mater deum, qmatrem puderet quemlibet etiam pessimum virum, Romanas occupatura mentes quaesivit optimum virum, non quem monendo et adjuvando faceret, sed quem fallendo deciperet, ei similis de qua scriptum est, Mulier autem virorum pretiosas animas captat : ut ille magnae indolis animus hoc velut divino testimonio sublimatus, et vere se optimum existimans, veram pietatem religionemque non quaereret,
Abbreviated transcription (Latin):
honorabatur
Equaquã istos:
qui flagitiosissiẽ
consuetudinis
uitiis oblect ari potius quã ob¬
luct ari student: scd illum ip̃
Masicam scipionem qui uir
optimus a senatu electus est.
cuius manibus eiusdẽ demoĩs
simulacrum susceptum est: m
urbemq peruectum habere
de hac re iudicẽ uellem. Diceret
nobis utrum matrẽ suã tam
optime de republica uellet me¬
reri: ut ei diuim honores decer¬
nerentur: sicut et grecos et ioã¬
nos: aliasor gentes constat ꝗbus¬
olam decreuisse mortalibus: quo¬
rumerga se beneficia magnipẽ¬
derant: eosq ĩmortales factos
atq in deorũ numerũ receptos
esse crediderit: profecto ille tãtã
felicit atẽ sue matri si fieri posset
optaret. Porro si ab illo demole
quereremus: utrum inter eius
diuinos honores uellet illa turpia
celebrari nonne se male clamaret.
ut sua mater sine ullo sensu mor¬
tua iaceret: quã ad hoc dea uiue¬
ret: ut illa libenter audiret: Absit
ut senator populi romani eamẽte

Expanded text:
honorabatur. Nequaquam istos, qui flagitiosissimae consuetudinis uitiis oblectari magis quam obluctari student, sed illum ipsum Nasicam Scipionem, qui uir optimus a senatu electus est, cuius manibus eiusdem daemonis simulacrum susceptum est in Urbemque peruectum, habere de hac re iudicem uellem. Diceret nobis, utrum matrem suam tam optime de re publica uellet mereri, ut ei diuini honores decernerentur; sicut et Graecos et Romanos aliasque gentes constat quibusdam decreuisse mortalibus, quorum erga se beneficia magnipenderant, eosque inmortales factos adque in deorum numerum receptos esse crediderant. Profecto ille tantam felicitatem suae matri. si fieri posset, optaret. Porro si ab illo deinde quaereremus. utrum inter eius diuinos honores uellet illa turpia celebrari: nonne se malle clamaret, ut sua mater sine ullo sensu mortua iaceret, quam ad hoc dea uiueret, ut illa libenter audiret? Absit, ut senator populi Romani ea mente
Abbreviated transcription (Latin):
romane celsitudini metuendi.
et aliquot romanis imperatorib
insuperabiles. multa ceperunt.
potiti sunt uictoriis plurimis:
usi uoluptatibus quibus uolucꝑt
quod sugges sit libido fecerũt.
postremo donee uincerentur
quod difficillime est factum:
sublimes regnantesq uixert.
ois qui ut latius dominare¬
retur primus intulit bella

Expanded text:
Romanae celsitudini metuendi, Romanae celsitudini metuendi, et aliquot Romanis imperatoribus insuperabiles multa ceperunt: potiti sunt victoriis plurimis, usi voluptatibus quibus voluerunt; quod suggessit libido, fecerunt: postremo donec vincerentur, quod difficillime est factum, sublimes regnantesque vixerunis, qui, ut latius dominaretur, primus intulit bella
Abbreviated transcription (Latin):
am singuli quiq cito moruĩtur.
Nec beneficium deputandum est.
quod exiguo tempore in uno qͦr
homine: ac per hoc sigillatim atiq
in omnibus uice uaporis euanes¬
cit. Quid enim interest corũ
ꝗ sub Romulo deos coluerunt
et olim sunt mortui: quod post
eorum morte m romanum tantũ
creuit imperium: cum illi apud
inferos causas suas agant: Utrũ
bonas an malas adrem presen¬
tẽ non pertinet. Hoc autẽ de
omnibus intelligndum est. ꝗ
per ipm̃ imperium quanuis dece¬
dentibus sũccedentibusq mor
tilibus in longa Ppacia protẽda¬
tur: paucis diebus uite sue cur¬
sim raptimor transierunt: actu¬
um suorum sarcinas baiulantes.
Sin uero etiam ip̃a breuis simi
temporis bencficia deorũ adiuto¬
rio tribuenda sunt: non parũ
adiuti sunt illi gladiatores qui
seruilis conditionis uincula rupe¬
runt. fugerunt: euaserunt: excer¬
citum magnum et fortissimũ
collegerunt: obedientes regum suo¬
rum consiliis et iussis. multum

Expanded text:
am singuli quique cito moriuntur, am singuli quique cito moriuntur, nec beneficium deputandum est, quod exiguo tempore in unoquoque homine ac per hoc singillatim utique in omnibus uice uaporis euanescit. Quid enim interest eorum, qui sub Romulo deos coluerunt et olim sunt mortui, quod post eorum mortem Romanum tantum creuit imperium, cum illi aput inferos causas suas agant? utrum bonas an malas, ad rem praesentem non pertinet. Hoc autem de omnibus intellegendum est, qui per ipsum imperium quamuis decedentalibus in longa spatia protendatur paucis diebus vitae suae cursim raptimque transierunt, actuum suorum sarcinas bajulantes. Sin vero etiam ipsa brevissimi temporis beneficia deorum adjutorio tribuenda sunt, non parum adjuti sunt illi gladiatores, qui servilis conditionis vincula ruperunt, fugerunt, evaserunt, exercitum magnum et fortissimum collegerunt, obedientes regum suorum consiliis et jussis, multum
Abbreviated transcription (Latin):
Romole omitto
querere quales
Romulus con¬
gregauerit: quoniã multũ
eis consultum est: ut ex illa
uita dato sibi consortio ciuita¬
tis perias debitas cogitare desis¬
terent: quarum metus eos in
maiora facinora propellebat.
ut deinceps pacatiores essent
rebus humanis. Hoc dico qđ
ipsum romanũ imperiuĩ ĩam
magnum multis gentibus sub¬
iugatis: ceterisq terribile :¬
acerbe sensit. grauiter timuit.
non paruo negxio de uit ande
ingentis cladis oppressum:
quando paucissimi gladiato¬
res in campania de ludo fugiẽ¬
tes excercitum magnũ com¬
pararunt: tres duces habue¬
runt: italiam latissime et
crudelissime uastauerunt.
Dicant ꝙ  il os deus adiuiue¬
rit: ut ex paruo et ex cõtẽ¬
ptibili latroemio peruenirẽt
ad regnum. tantis iam roãnis
uiribus arcibusq metuendũ.
Anquia non diu fuerunt
ideo diuinitus negabuntur
adiuti: quasi uero ipã cuiusliber
hominis uita diuturna sit ͦ palsu¬
Isto ergo pacto neminem dis
aduxuant ad regnandum: quoni¬

Expanded text:
roinde omitto quaerere quales Romulus congregauerit, quoniam multum eis consultum est, ut ex illa uita dato sibi consortio ciuitatis poenas debitas cogitare desisterent, quarum metus eos in maiora facinora propellebat, ut deinceps pacatiores essent rebus humanis. Hoc dico, quod ipsum Romanum imperium iam magnum multis gentibus subiugatis ceterisque terribile acerbe sensit, grauiter timuit, non paruo negotio deuitandae ingentis cladis obpressit, quando paucissimi gladiatores in Campania de ludo fugientes magnum exercitum conpararunt, tres duces habuerunt, Italiam latissime et crudelissime uastauerunt. Dicant, quis istos deus adiuuerit, ut ex paruo et contemtibili latrocinio peruenirent ad regnum tantis iam Romanis uiribus arcibusque metuendum. An quia non diu fuerunt, ideo diuinitus negabuntur adiuti? Quasi uero ipsa cuiuslibet hominis uita diuturna est. Isto ergo pacto neminem di adiuuant ad regnandum, quoni
Abbreviated transcription (Latin):
nomine nonnulli romani prĩ¬
cipes non paruam ꝯloriam cõ¬
pararint. Cut deniq forti¬
tudo dea non est: que affuit
Mutio cum deRteram porre¬
Uit in flamitias. que affuit
Curtiocum se propatria in
abrutam terram precipiteri
dedit: que affuit Decio patri
et Decio filio cum pro exercitu
se nouerunt: Si tamen his oĩ¬
bus uera merat fortitudo uñ
modo non agitur. Quare pru¬
dentia: quare sapientia nulla
numinum loca meruerunt
Anquia in nomine gęnerali
ipsius uirtutes omnes colun¬
tur. Sie ergo posset et unus
deus coli euius partes ceteri
dii putantur. Sed in illa una
uitute et fides est et pudicitia
que tamen extra in edibus pro¬
priis altaria meruerunt Nas
gentes deum uirtute laltẽ

Expanded text:
nomine nonnulli Romani prinnomine nonnulli Romani principes non paruam gloriam conpararint? Quur denique fortitudo dea non est, quae adfuit Mucio. cum dexteram porrexit in flammas; quae adfuit Curtio, cum se pro patria in abruptam terram praecipitem dedit; quae adfuit Decio patri et Decio filio, cum pro exercitu se uouerunt? si tamen his omnibus uera inerat fortitudo, unde modo non agitur. Quare prudentia, quare sapientia nulla numinum loca meruerunt? An quia in nomine generali ipsius uirtutis omnes coluntur? Sic ergo posset et unus Deus coli, cuius partes ceteri di putantur. Sed in illa una uirtute et fides est et pudicitia, quae tamen extra, in aedibus propriis altaria meruerunt. gentes Deum Virtute salte
Abbreviated transcription (Latin):
tribucbatur¬
IR IUTem quoq
deam fecerunt:
quequidem si
dea esset: multis fuerat preferẽ¬
da. Et nunc quia dea no est.
sed donum dei: ipsa ab illo impe¬
tretur: a quo solo dari potest.
et omnis falsorum deorum tur¬
ba uanescat. Sed cur et fides
dea credita est: et accepit etiã
ipã templum et altare: Quam
quisquis prudenter agnolcit:
habitaculum illi seipsum facit.
Xtide autẽ sciunt illiquid sit
fides: cuius primum et mai¬
mum officium est: ut in ue¬
rum credatur deum: Sedcur
non suffecerat uirtus: Nõne
ibi est et fides: Quandoquid
Tuirtutem in quatuor species
distribuendam esse uuidert.
in partibus iulticie fides est.
maNimumq locum habet apđ
nos quicunq scimus quiol sit
quam iustus ex fide uiuit.
Sed illos miror appetiores.
multitudinis deorum si fids̃
dea est: quare aliis tam mul¬
tis deabus iniuriam fecerũt.
preter mitendo eas quibus si¬
militer edes et aras dedicare
potuerunt. Cur temperantia
cdea esse non meruit: cumeius

Expanded text:
tribuebaturtribuebaturrtutem quoque deam fecerunt; quae quidem si dea esset, multis fuerat praeferenda. Et nunc quia dea non est, sed donum Dei est, ipsa ab illo inpetretur, a quo solo dari potest, et omnis falsorum deorum turba uanescet. Sed quur et Fides dea credita est et accepit etiam ipsa templum et altare? Quam quisquis prudenter agnoscit, habitaculum illi se ipsum facit. Unde autem sciunt illi quid sit fides, cuius primum et maximum officium est, ut in uerum credatur Deum? Sed quur non suffecerat et Virtus? Nonne ibi est et Fides? Quando quidem uirtutem in quattuor species distribuendam esse uiderunt,in partibus iustitiae fides est maximumque locum aput nos habet, quicumque scimus quid sit, quod iustus ex fide uiuit. Sed illos miror adpetitores multitudinis deorum, si fides dea est, quare aliis tam multis deabus iniuriam fecerint praetermittendo eas, quibus similiter aedes et aras dedicare potuerunt? Quur temperantia dea esse non meruit, cum eius
Abbreviated transcription (Latin):
Antum sane huic
uelut uni numini
tribuunt: quod for¬
tunam uocant.: ut simulachrum
eius quod a matronis dedicatũ
est et appellatum est Fortuna
muliebris: etiam locutum esse
dixisse non semel. sed iterum
quod eam rite matrone olelica¬
uerint. Quod quidem si uerũ
sit mirari nos non opportet. Nõ
eniim malignis demonibus etiã
sic difsicile est fallere: quorũ
artes atq uersutias hinc potius
isti aduertere debucrunt quod
illi dea locuta est que fortuitu
accidit: non que meritis uenit
Fuit enim Fortuna loquad
et muta felicitas. Et ad quid
aliud nisi ut homines recte
uiuere non curarent: conciliata
sibi fortuna: que illos sine ullio
bonis meritis faceret fortunatos
Et certe si fortuna loquitur.
non saltem mulieribus: seduins
potius loqueretur: ut non ipẽ
que simulacrum dedicauerũt
putarentur tantum miraculũ
muliebri locacitate finisse
pagani templis et sacris hono¬
rauerint pretermittẽtes alia
bona que similiter colenda
fuerint si recte colei aliis
DIUI IIITAS

Expanded text:
antum sane huic uelut numini tribuunt, quam Fortunam uocant, ut simulacrum eius, quod a matronis dedicatum est et appellata est Fortuna muliebris, etiam locutum esse erint adque dixisse non semel, sed iterum, quod eam rite matronae dedicauerint. Quod quidem si uerum, sit, mirari nos non oportet. Non enim malignis daemonibus etiam sic difficile est fallere, quorum artes adque uersutias hinc potius isti aduertere debuerunt, quod illa dea locuta est, quae fortuito accidit, non quae mentis uenit. Fuit enim Fortuna loquax et muta Felicitas, ut quid aliud, nisi ut homines recte uiuere non curarent conciliata sibi Fortuna, quae illos sine ullis bonis meritis faceret fortunatos? Et certe si Fortuna loquitur, non saltem muliebris, sed uirilis potius loqueretur, ut non ipsae, quae simulacrum dedicauerunt, putarentur tantum miraculum muliebri loquacitate finxissepagani templis et sacris honorauerunt praetermittentes alia bona, quae similiter colenda fuerint, si recte aliis diuinitas
Abbreviated transcription (Latin):
etiam si futisset fagisset. homo
igutir potius sacris ueste: quam
illa homini prodesse potuerunt
Si autem a semetipis ignem non
repellebant a ciuitate: cuius tue¬
ri salutem putabantur: quid
contra illas aquas Nãmasq pote¬
xant adcuuare: sicut etiam res
ipã ihil ea prorsus potuisse pate¬
fecit: Hec istis nequaquim obuce¬
rentura nobis: si illa sacra dicerent
non tuendis his bonis tempor alibus
instituta: sed significandis eternio:
et ideo cum e aque corporalia tusi¬
biliaq essent perire contingeret:
nihil his rebus minui propter
quas fuerant instituta: et posse
ad eosdem usus denuo reparari.
Nunc uero cecitate miserablĩ
eis sacris que perire possent fie¬
ri potuis se existimant: ut salus
terrena et temporalis felicitas citu¬
tatis perire non posset. Promde
cum illis etiam manentibus sacris
uel salutis contritio uel infelicitas
irrutis se monstratur mutare

Expanded text:
etiam, si fuisset, fugisset. Homo etiam, si fuisset, fugisset. Homo igitur potius sacris Vestae quam illa homini prodesse potuerunt. Si autem a se ipsis ignem non repellebant, ciuitatem, cuius salutem tueri putabantur, quid contra illas aquas flammasque poterant adiuuare? sicut etiam res ipsa nihil ea prorsus potuisse patefecit. Haec istis nequaquam obicerentur a nobis, si illa sacra dicerent non tuendis his bonis temporalibus instituta, sed significandis aeternis, et ideo, cum ea, quod corporalia uisibiliaque essent, perire contingeret, nihil his rebus minui, propter quas fuerant instituta, et posse ad eosdem usus denuo reparari. Nunc uero caecitate mirabili eis sacris, quae perire possent, fieri potuisse existimant, ut salus terrena et temporalis felicitas ciuitatis perire non posset. Proinde cum illis etiam manentibus sacris uel salutis contritio uel infelicitas inruisse monstratur, mutare
Abbreviated transcription (Latin):
erei sunt et non habent sanguinẽ
Nec mala illo tempore grauissiã
intra menia defuertint. Nam
exundante nimis ultra morem
flitio tyberino: pene omnia urb
plana subuersa sunt: aliis impetu
quasi torrentis impulsis: aliis ue¬
lut stagno duiturno madefictis
atq suplapsis. Istam deinde pes¬
tem ignis pernitiosior scibsecutus
est: qui correptis circa forum
quibusq celsioribus. etiam tẽplo
ueste suo familiarissimo non peper¬
cit: ubi ei ueluti uitam perpetuã
diligentissima sribstitatione ligno¬
rum: non tam honorate ꝙͣ dãnate
uirgines donare consueuerant. Tũ
uero illic ignis non tantũ uiuebat:
sed etiam sertiebat. Cuius impetu
exterrite uirgines: sacra illa fata¬
lia que iamtres in quibus fuer ĩt
presserant cucitites: cum ab illo
incendio liberare non possent.
Metellus pontiseꝵ sue quodã
modo salutis oblitus irruens ea
semius tulatus abriptut. Neq
enim uel ipm̃ ignis agnouit: aut
uero erat ibi numen quood non

Expanded text:
aerei sunt et non habent sanguinem. aerei sunt et non habent sanguinem. Nec mala illo tempore grauissima intra moenia defuerunt. Nam exundante nimis ultra morem fluuio Tiberino paene omnia urbis plana subuersa sunt, aliis impetu quasi torrentis inpulsis, aliis uelut stagno diuturno madefactis adque sublapsis. Istam deinde pestem ignis perniciosior subsecutus est. qui correptis circa forum quibusque celsioribus etiam templo Vestae suo familiarissimo non pepercit, ubi ei ueluti uitam perpetuam diligentissima substitutione lignorum non tam honoratae quam damnatae uirgines donare consuerant. Tunc uero illic ignis non tantum uiuebat, sed etiam saeuiebat. Cuius impetu exterritae uirgines sacra illa fatalia, quae iam tres, in quibus fuerant, presserant ciuitates, cum ab illo incendio liberare non possent, Metellus pontifex suae quodam modo salutis oblitus inruens ea semiustus abripuit. Neque enim uel ipsum ignis agnouit, aut uero erat ibi numen, quod non
Abbreviated transcription (Latin):
pontifices ludos sacros inferis:
et ipos abolitos annis retrorsum
melioribus. Nimirũ enĩꝗͣdo
renouati funt: tanta copia mo¬
rientium ditatos inferos etiam
ludere delectabat: cum profecto
mi seri homines ip̃a rabida bella
et cruentis animositates: funereas¬
q hinc atq inde uictorias ma¬
gnos agerent ludos demonuinet
optimas epulis inferorum. Nihil
sane miseribiliuo primo punico
bello accidit: quam quođ roma
mitatricti sunt: ut etiam̃ Reguꝰ¬
lus ille caperetur. cutius in primo
et in altero libro mentionem feci¬
mus. uir plane magnus et uic¬
tor antea domitorꝗ penorum.
Qui etiam ipm primum bellum
punicum confecis set: nisi auidita¬
te nimia laudis et gloric duriores
condictiones quam ferre possent
fessis Carthagmensibus imperasset
Ilius uiri captiuitas iopiatis¬
sima: et seruĩtus molignis sima.
et iuratio fidelis sima: et mors
crudelissima: si deos illos non co¬
git erubescere: uerum est quod

Expanded text:
pontifices ludos sacros inferis pontifices ludos sacros inferis et ipsos abolitos annis retrorsum melioribus. Nimirum ergo, quando renouati sunt, tanta copia morientium ditatos inferos etiam ludere delectabat, cum profecto miseri homines ipsa rabida bella et cruentas animositates funereasque hinc adque inde uictorias magnos agerent ludos daemonum et opimas epulas inferorum. Nihil sane miserabilius primo Punico bello accidit, quam quod ita Romani uicti sunt, ut etiam Regulus ille caperetur, cuius in primo et in altero libro fecimus mentionem, uir plane magnus et uictor antea domitorque Poenorum, qui etiam ipsum primum bellum Punicum confecisset, nisi auiditate nimia laudis et gloriae duriores condiciones, quam ferre possent, fessis Carthaginiensibus imperasset. Illius uiri et captiuitas inopinatissima et seruitus indignissima, et iuratio fidelissima et mors crudelissima si deos illos non cogit erubescere, uerum est quod