comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Tale aliquid & ia̾ hic intelligendum est:
quando suo traditore iã tunc solo exi¬
turo & cũ suis sociis continuo reditu¬
ro ih̃c turbatus ẽ. sp̃u. firmissimi qui¬
dem sunt xp̃iani. siqͥ sunt qui neqͦquã
morte imminente turbantur. Sed
numquid xp̃o firmiores: Quis hoc in¬
sanissimus dixerit: Quid est ergo
quod ille turbatꝰ est. nisi quia infir¬
mos in suo corpore hoc est insua ȩccła
suȩ infirmitatis uoluntaria similitu¬
dine consolatus est. ut siqui suorũ ad¬
huc morte imminente turbantur in
sp̃u ipsũ intueantur: ne hoc ipso se pu¬
tantes reprobos peiore desperationis
morte sorbeantur: Quantũ itaꝙ bo¬
nũ de participatione diuinitatis eiꝰ
expectare & sperare debemꝰ. cuiꝰ nos
& ꝑturbatio tranquillat & infirmi¬
tas firmat: Siue ergo isto loco ipsũ
iudam pereuntem miserando turba¬
tus est. siue sua morte propinquante
turbatus est: non ẽ. tam̃ ullo modo
dubitandũ ñ eũ animi infirmitate

Expanded text:
Tale aliquid etiam hic intelligendum est, Tale aliquid etiam hic intelligendum est, quando suo traditore jam tunc solo exituro, et cum suis sociis continuo redituro, Jesus turbatus est spiritu. 5. Firmissimi quidem sunt christiani, si qui sunt, qui nequaquam morte imminente turbantur: sed numquid Christo firmiores? Quis hoc insanissimus dixerit? Quid est ergo quod ille turbatus est, nisi quia infirmos in suo corpore, hoc est in sua Ecclesia, suae infirmitatis voluntaria similitudine consolatus est: ut si qui suorum adhuc morte imminente turbantur in spiritu, ipsum intueantur, ne hoc ipso se putantes reprobos, pejore desperationis morte sorbeantur? Quantum itaque bonum de participatione divinitatis ejus exspectare et sperare debemus, cujus noset perturbatio tranquillat, et infirmitas firmat? Sive ergo isto loco ipsum Judam pereuntem miserando turbatus est, sive sua morte propinquante turbatus est. Non est tamen ullo modo dubitandum, non eum animi infirmitate,
Abbreviated transcription (Latin):
nitatem. ignorantes sic hominis ani¬
mũ quẽ ad modũ corporis membrũ
desperatius aegrotare. quando et do¬
loris amiserit sensũ. Sed dicit aliqͥs.
Numqͥd̃ animꝰ xp̃iam debet &iã mor¬
te pendente turbari : Ubi ẽ. enim
quod ait apłs. concupiscentiã se ha¬
bere dissolui & ẽẽ cum xp̃o. si illud
qđ concupiscit potest eũ turbare
cũ uenerit : Facile ẽ. quidem istis
ad hȩc respondere. qͥ & ipsam lȩtitiã
perturbationẽ uocant. Quidsi enim
propt̃ea morte imminente turbat᷑.
quia morte imminente lȩtatur:
Sed hoc inqͥunt gaudiũ non lȩtitia
nominanda ẽ. Quid ẽ.hoc. easdem¬
nisi res sentire. & rerũ nomina uelle
mutare: Uerũ nos sacris litteris
ad cõmodemus auditũ. & scđm ipsas
potius ista̾ questionẽ dño ad iuuante
soluamꝰ. nec qm̃ scriptũ est. cum hȩc
dixiss& ihẽ. turbatus est sp̾it Dica¬
bis suis nos ipse conuincat ubi dicit.
tristis ẽ. anima mea usq ad mortem.

Expanded text:
nitatem; ignorantes sic hominis aninitatem; ignorantes sic hominis animum, quemadmodum corporis membrum, desperatius aegrotare, quando et doloris amiserit sensum. 4. Sed dicit aliquis: Numquid animus christiani debet etiam morte impendente turbari? Ubi est enim quod ait Apostolus, concupiscentiam se habere dissolvi et esse cum Christo ; si illud quod concupiscit, potest eum turbare cum venerit? Facile est quidem istis ad haec respondere, qui et ipsam laetitiam perturbationem vocant. Quid si enim propterea morte imminente turbatur, quia morte imminente laetatur? Sed hoc, inquiunt, gaudium, non laetitia nominanda est. Quid est hoc, nisi easdem res sentire, et rerum nomina velle mutare? Verum nos sacris Litteris accommodemus auditum, et secundum ipsas potius istam quaestionem Domino adjuvante solvamus: nec quoniam scriptum est, Cum haec dixisset Jesus, turbatus est spiritu, dicabis suis nos ipse convincat ubi dicit, Tristis est anima mea usque ad mortem
Abbreviated transcription (Latin):
eũ consolatur qͥ turbatur & nolens.
Pereant argum̾ta philosophoꝵ qui
negant insapientẽ cadere ꝑturba¬
tiones animorũ. Stultã fecit ds̃
sapientiam huiꝰ mundi. & dñs nouit
cogitationes hominũ qm̃ uanȩ sunt.
Turbet᷑ plane animꝰ xp̃ianus. ñ mise¬
ria sed miscđa. Timeat ne pereant
homines xp̃o. contristetur cũ perit
aliquis xp̃o. Concupiscat ad qͥri homines
xp̃o. lȩtetur cũ adquirunt᷑ homines xp̃o.
Timeat & sibi ne pereat. xp̃o. contristet᷑
peregrinari se a xp̾o. Concupiscat reg¬
nare cũ xp̃o. lȩteturdũ speraͭ se regnatu¬
rũ e̾ẽ cũ xp̃o. Istę sunt certe quat tuor
quas ꝑturbationes uocant. timor & tris¬
titia. amor & lȩtitia. Habeant eas
iustis de causis animi xp̾iani nec phi¬
losophoꝵ stoicorũ uel quorũ cumq si¬
miliũ consentiat᷑ errori. qͥ profecto
quẽ ad modũ ueritatẽ ex istimant
uanitatem sic stuporẽ deputant sa¬

Expanded text:
eum consolatur qui turbatur et nolens. eum consolatur qui turbatur et nolens. 3. Pereant argumenta philosophorum, qui negant in sapientem cadere perturbationes animorum. Stultam fecit Deus sapientiam hujus mundi ; et Dominus novit cogitationes hominum, quoniam vanae sunt . Turbetur plane animus christianus, non miseria, sed misericordia: timeat ne pereant homines Christo, contristetur cum perit aliquis Christo; concupiscat acquiri homines Christo, laetetur cum acquiruntur homines Christo: timeat et sibi ne pereat Christo, contristetur peregrinari se a Christo; concupiscat regnare cum Christo, laetetur dum sperat se regnaturum esse cum Christo. Istae sunt certe quatuor quas perturbationes vocant, timor et tristitia, amor et laetitia. Habeant eas justis de causis animi christiani, nec philosophorum Stoicorum, vel quorumcumque similium consentiatur errori: qui profecto quemadmodum vanitatem existimant veritatem, sic stuporem deputant sa
Abbreviated transcription (Latin):
quod ait. Nunc anima mea t᷑bata ẽ.
Et quid dicã: Pat̃ salua me ex hachora.
Sed ꝓpt̃ea ueni in hanc horã. Sicut gͦ¬
tunc eiꝰ anima turbata ẽ. hora propin¬
quante passionis. ita etiã nunc exi¬
turo iuda atꝙ uenturo & ꝓpinquan¬
te tanto scelere traditoris. turbatꝰ ẽ.
sp̾u. Turbatꝰ est ergo potestatẽ habens
ponendi animã suam. & potestatem
habens iterũ sumendi eã. Turbat᷑
tam ingens potestas. turbat᷑ petrae
firmitas: an potius in eo nr̃a turbat᷑
infirmitas : Ita uero nihil indignũ
credant serui de dño suo. sed agnoscant
se membra in capite suo. Qui mor¬
tuus ẽ. pro nobis. turbatꝰ est idem ip¬
se pro nobis. Qui gͦ potestate mortu
Proinde quando turbatur magnus.
fortis certus. in uictus: ñ ei timea¬
mus quasi defitiat. Non perit. sed
nos querit. Nos inꝙ nos om̃ino sic
querit. nos ipsos in illius ꝑ turbati¬
one uideamꝰ. Ut quando turbam᷑.
ñ desperatione pereamꝰ. Quando tͣ¬
batur qͥ ñ turbaretur nisi uolens.

Expanded text:
 ait: Nunc anima mea turbata est valde. Et quid dicam? Pater salvum me fac ex hac hora. Sed propterea veni in hanc horum . Timuit tunc ejus anima turbata est hora propinquante passionis; ita etiam nunc exituro Juda atque venturo, et propinquante tanto scelere traditoris, turbatus est spiritu. 2. Turbatus est ergo potestatem habens ponendi animam suam, et potestatem habens iterum sumendi eam . Turbatur tam ingens potestas, turbatur petrae firmitas: an potius in eo nostra turbatur infirmitas? Ita vero: nihil indignum credant servi de Domino suo, sed agnoscant se membra in capite suo. Qui mortuus est pro nobis, turbatus est idem ipse pro nobis. Qui ergo potestate mortuuProinde quando turbatur magnus, fortis, certus, invictus, non ei timeamus quasi deficiat; non perit, sed nos quaerit. Nos, inquam, nos omnino sic quaerit: nos ipsos in illius perturbatione videamus, ut quando turbamur, non desperatione pereamus. Quando turbatur qui non turbaretur nisi volens,
Abbreviated transcription (Latin):
tus ẽ sp̃u. & ꝓtestatus ẽ & dixit. A men
am̃ dico uobis. quia unꝰ ex uobis tradet
me. Et hinc ne turbatus ẽ. ih̃c. ñ carne
sed sp̃u. quia dicturꝰ fuerat unus ex
uob̾ tradet me: Num qͥđ nam illi hoc
tunc primũ uenit inm̃tem. uel tunc
primũ ei subito reuelatũ est: eũꝙ re¬
pentina tanti mali nouitate turbaũ:
Nonne hinc paulo ante loꝙbatur dicens.
qͥ manducat meũ pane̾. leuabit suꝑ me
calcaneũ : Nonne etiã superius iam¬
dixerat. & uos mundi estis sed ñ om̃s:
Ubi euuangelista subiunxit. Sciebat
enĩ. quisna̾ e̾et qͥ traderet eũ. Iuẽ iam
& ante significauerat dicens. Nonne ego
uos duodecĩ elegi. et unꝰ ex uobis diabo¬
lus est: Quid ẽ. ergo quod nunc turba¬
tus ẽ. sp̾u cũ ꝓtestatus ẽ. & dixit. Am̃
am̃ dico uobis. quia unꝰ ex uobis tradet
me: An quia eũ iam fuerat ex pressu¬
rus ut ñ lateret in ceteris sed discer¬
neret᷑ a ceteris ideo turbatus ẽ. sp̃u.
& quia ipse traditor iam fuerat exitu¬

Expanded text:
tu, et protestatus est, et dixit: Amen, amen dico vobis, quia unus ex vobis tradet me. Hincne turbatus est Jesus, non carne, sed spiritu, quia dicturus fuerat, Unus ex vobis tradet me? Numquidnam illi hoc tunc primum venit in mentem, vel tunc primum ei subito revelatum est, eumque repentina tanti mali novitas turbavit? Nonne hinc paulo ante loquebatur dicens, Qui manducat mecum panem, levabit super me calcaneum? Nonne etiam jam superius dixerat, Et vos mundi estis, sed non omnes? Ubi Evangelista subjunxit, Sciebat enim quisnam esset qui traderet eum : quem jam et ante significaverat dicens, Nonne ego vos duodecim elegi, et unus ex vobis diabolus est ? Quidest ergo quod nunc turbatus est spiritu, cum protestatus est, et dixit: Amen, amen dico vobis, quia unus ex vobis tradet me? An quia eum jam fuerat expressurus, ut non lateret in caeteris, sed discerneretur a caeteris, ideo turbatus est spiritu? An quia ipse traditor jam fuerat exitu
Abbreviated transcription (Latin):
& in erens : ut cũ labore exuatTalise littera ueceris testamenti uesurai
tegmmnibus carnaliũ sacam̃toꝵ sed s adeius medullã perueniatur. pu
satiat Fere batergo puerguinque panes & duos rscȩs S. que in iii¬
qui fuerit pueriste fostepopulus srahel era . sensupiri portabat nec mandu¬
cabat. Illaeñ qui porta bit clausac prabant apesta pascebant: duo auien
pisces uidentur nobis quiunguebanturs gnasđ xeduas illas inuoereto¬

Expanded text:
et inhaerens, ut cum labore exuatur. Talis est littera Veteris Testamenti, vestita tegminibus carnalium sacramentorum: sed si ad ejus medullam perveniatur, pascit et satiat. Ferebat ergo puer quidam quinque panes et duos pisces. Si quaeramus fuerit puer iste, forte populus Israel erat: sensu puerili portabat, nec manducabat. Illa enim quae portabat, clausa onerabant, aperta pascebant. Duo autem pisces, videntur nobis significare duas illas in Vet
Abbreviated transcription (Latin):
seipsi ꝓnobisdoe Regis quiaregunur abe. & iperiuntur que clausa por¬
iorit panen. rringen multiplitati s̃: Nihilueraus: qurdenĩ librimon̾si quã mu¬
tos libos cũ exponuitur tanquã frangendo it diuere di fecerunt : seł qui ain il
nor deo ignorantii primipopuli tegebatur: Ixue prn omlo diftu oe Qua diũ
legitur morrer i lamen supra cordatoꝵ positũ euonñ ab latũ etat uelam̃¬

Expanded text:
pro nobis Deo; regis, quia regimur ab eo: et aperiuntur quae clausa porri Moysi, quam multos libros cum exponuntur tanquam frangendo, id est disserendo, fecerunt. Sed quia in illo hordeo ignorantia primi populi tegebatur, de quo primo populo dictum est: Quandiu legitur Moyses, velamen supra corda eorum positum est . Nondum enim velam
Abbreviated transcription (Latin):
Q uomꝰ enĩ dicis fr̃i tuo. sine eiciã festucã
de oculo tuo. n ecce trabes est in ocu¬
lo tuo. Hypocͥta. eice pͥmũ trabem
de oculo tuo: n t̃c uidebis eicere festu¬
cã de oculo fr̃is tui. Idest. pͥmo abste
expelle odiũ. ⁊ deinde pot̾is iam eũ quẽ
diligis em̃dare. Et bene ait hypoc̾ta.
Accusare enim uitia. officiũ est uiroꝵ
bonoꝵ :⁊ beniuoloꝵ. Qđ cum mali fa¬
ciunt : alienas partes agunt. sicut hy¬
pocrite qui tegunt sub ꝑsona quol sunt.

Expanded text:
Quomodo enim dicis fratri tuo: sine eiciam festucam Quomodo enim dicis fratri tuo: sine eiciam festucam de oculo tuo, et ecce trabes est in oculo tuo? hypocrita, eice primum trabem de oculo tuo, et tunc uidebis eicere festucam de oculo fratris tui: id est primo abs te expelle odium, et deinde poteris iam eum quem diligis emendare. et bene ait: hypocrita. accusare enim uitia officium est bonorum uirorum et beniuolorum; quod cum mali faciunt, alienas partes agunt sicut hypocritae, qui tegunt sub persona quod sunt
Abbreviated transcription (Latin):
temerario ⁊⁊ iniqͦ uidicio nos hoc loco dñs
monet. uult enim ut simplici corde ni
inunũctm intente faciamꝰ quȩcũq facimus.
& multa incertũ est quo corde fiant
de qͥb iudicare temerariũ est. maxime
autẽ hi temere uidicant de incertis ⁊ fa¬
cile rep̃hendt̃ qͥ magis amant uit uꝑare
⁊ dãpnare quã em̃dare atq corrigere
qđ uitiũ uł suꝑbiȩ est uł inuidentię.
consequent᷑ subicit ⁊ clicit. Qͥa autẽ
uides festucã in oculo fr̃is tui. trabem
autẽ in oculo tuo non uides. Ut si
forte ũbi gr̃a ira ille peccauit. tu odio
rep̾haendas. Quantum autẽ int festu¬
cam n trabẽ.: quasi tantũ distat int̾ irã
atq odiũ. O diũ est enĩ ira inuetera¬
ta. quasi quȩ uetustate ipsa tantũ ro-¬
bur acceꝑit. ut merito apellet᷑ trabes.
Fieri autẽ potest ut si irascaris homini.
uelis eũ corrigi. Si autẽ oderis ho¬
minẽ : non potes eum uelle corrigere.

Expanded text:
temerario et iniquo iudicio nos hoc loco dominus temerario et iniquo iudicio nos hoc loco dominus monet — uult enim, ut simplici corde et in unum deum intentione faciamus quaecumque facimus; et multa incertum est quo corde fiant, de quibus iudicare temerarium est. maxime autem hi temere iudicant de incertis et facile reprehendunt, qui magis amant uituperare et damnare quam emendare atque corrigere: quod uitium uel superbiae est uel inuidentiae — consequenter subicit et dicit: quid autem uides festucam.in oculo fratris tui, trabem autem in tuo oculo non uides? ut si feruenti uerbi gratia ira ille peccauit, tu odio reprehendas. quantum autem inter festucam et trabem, quasi tantum inter iram distat et odium. odium est enim ira inueterata, quasi quae uetustate ipsa tantum robur acceperit, at merito appellaretur trabes. fieri autem potest, ut, si irascaris homini, uelis eum corrigi; si autem oderis hominem, non potes eum uelle corrigere.
Abbreviated transcription (Latin):
ũ plerũq nichil nocet ei de qͦ temere
iudicat᷑. ei autẽ qui temere uidicat
ipsa temeritas necesse est ut noceat.
Ista regula etiam illud dictũ arbit᷑r.
Om̃is qͥ ꝑcusserit gladio: gladio mori¬
et᷑. Quã multi enĩ gladio ꝑ eutirt.
nec tam̃ gladio moriunt᷑ : sicut nec
ipse petrꝰ. Sed ne istũ uenia pecca¬
toꝵ talẽ penam euasisse quis putet:
quamꝙ. nichil absurdiꝰ ꝗͣ ut maiorẽ
gladii penã putet e̾e̾ potusse quȩ
petͦ noN accidit. quã erucis quȩ ac¬
cidit: quid tam̃ de latͦ nibꝰ dicturꝰ est
qui eum ddño crucifixi sunt. qr ⁊ ille qͥ me¬
ruit ueniam postea quam erucifixus est
meruit. ⁊ alt᷑ omino non meruit: An
forte om̃es qͦs occidant crucifixerant.⁊
ꝓpterea hoc etiam ipsi pati meruert᷑ :
Ridicułu est hoc putare. Qͥd gͦ aliud
dictũ est. om̃is enĩ qͥ gladio ꝑcusserit
gladio moriẽt. nͥ qr ip̃so peccato anima

Expanded text:
um plerumque nihil nocet ei de quo temere um plerumque nihil nocet ei de quo temere iudicatur, ei autem qui temere iudicat ipsa temeritas necesse est ut noceat. ista regula etiam illud dictum arbitror: omnis, qui percusserit gladio, gladio morietur. quam multi enim gladio percutiunt nec tamen gladio moriuntur, sicut nec ipse Petrus? sed ne istum uenia peccatorum talem poenam euasisse quis putet — quamquam nihil absurdius, quam ut maiorem putet gladii poenam esse potuisse, quae Petro non accidit, quam crucis, quae accidit — quid tamen de latronibus dicturus est, qui cum domino crucifixi sunt, quia et ille qui meruit ueniam, posteaquam crucifixus est meruit et alter omnino non meruit? an forte omnes, quos occiderant, crucifixerant et propterea hoc etiam ipsi pati meruerunt? ridiculum est hoc putare. quid ergo aliud dictum est: omnis enim, qui gladio percusserit, gladio morietur, nisi quia ipso peccato anima
Abbreviated transcription (Latin):
Hotest autẽ mouere qđ ait in quo enĩ iudi¬
cio iudic aueritis iudicabit᷑ de nob̃. ⁊ in qua
m̃sura mensi fueritis in ea remetiet᷑ uob̃.
Numqͥd enim si nos in iudicio temerario
dic abit. Aut nuͣquid si m̃sura iniqua
m̃si fuerimꝰ. ⁊ apud đm iniqua m̃sura
est unde nob̾ remetiet᷑. Nam n m̃su¬
rȩ nomine ipsũ iudiciũ significatũ ar¬
bitror. Hullomͦ ds uł temere iudi¬
cat uł iniqua m̃sura cuiq rependit.
sed hoc dictũ est. qm̃ temeritas qua pu¬
nis aliũ eadẽ ipsa te pumat necesse est:
nͥ forte arbitrandũ est qđ iniqͥtas ei
noce at aliquid in quẽ ꝓcedit. ei autẽ
nichil a qͦ ꝓcedit. Immo uͦ sepe nichil
nocet ei qui patit᷑ inuriam. ei aut ẽ qͥ
facit necesse est ut noceat. Qͥa enĩ
nocuit martirib iniqͥtas ꝑsequentiũ :
Ipsis autẽ ꝑsecutorib plurimũ. qr nsi
aliqui eoꝵs correcti sunt eo tam̃ tempo¬
re quo ꝑsequebant᷑ excecabat illos ma¬
litia illoꝵ. Sic i temerariũ udici¬

Expanded text:
dicio judicaveritis, judicabitur de vobis, et in qua mensura mensi fueritis, in ea remetietur vobis. Nunquid enim si nos judicio temerario dicabit? aut nunquid si in mensura iniqua mensi fuerimus, et apud Deum iniqua mensura est unde nobis remetietur? Nam et mensuare nomine, ipsum judicium significatum arbitror. nullo modo deus uel temere iudicat uel iniqua mensura cuiquam rependit, sed hoc dictum est, quoniam temeritas, qua punis alium, eadem ipsa te puniat necesse est. nisi forte arbitrandum est, quod iniquitas ei noceat aliquid in quem procedit, ei autem nihil a quo procedit. immo uero saepe nihil nocet ei qui patitur iniuriam, ei autem qui facit necesse est ut noceat. quid enim nocuit martyribus iniquitas persequentium? ipsis persecutoribus plurimum, quia, etsi aliqui eorum correcti sunt, eo tamen tempore, l quo persequebantur, excaecabat illos malitia illorum. sic et temerarium iudici
Abbreviated transcription (Latin):
sed istors adqͥsitionẽ intueat᷑. Ad hanc
ergo regulam totũ hoc p̃ceptũ redigi¬
t᷑. ut etiam in istorũ ꝓuisione regnũ dĩ
cogitemꝰ. in militia uͦ regini di ist a ñ
cogitemꝰ. Ita enĩ etiam si aliquandoista
defuerint qđ plerũq ꝓpt᷑ exercita¬
tionẽ nr̃am ds sinit : non sołũ non debi¬
litant ꝓpositũ nrm. sed etiã ex aminatũ
ꝓbatumq confirmant. G łam enĩ inquit

Expanded text:
sed istorum adquisitionem intueatur. ad hanc sed istorum adquisitionem intueatur. ad hanc ergo regulam hoc totum praeceptum dirigitur, ut etiam in istorum prouisione regnum dei cogitemus, w in militia uero regni dei ista non cogitemus. ita enim, etiam si aliquando defuerint, quod plerumque propter exercitationem nostram deus sinit, non solum non debilitant propositum, nostrum, sed etiam examinatum probatumque confirmant: gloriamur enim, inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
tiam di. non dixit deinde ista querite
ꝗuis sint necessaria. sed ait. hȩc om̃a
apponent᷑ uob̃ idest consequent᷑ si illa
queratis sine ullo ur̃o impedim̃to. nec
cum ista queritis ulie auertamiNi. aut
ne duos fines constituatis ut n regnri
dĩ ꝓpt̾ se appetatis. ⁊ ista necessar ia :
sed hȩc potius ꝓpt᷑ illud. ista uob̾ noN

Expanded text:
tiam ejus, non dixit, Deinde ista quaerite; tiam ejus, non dixit, Deinde ista quaerite; quamvis sint necessaria: sed ait, haec omnia apponentur vobis, id est consequentur, si illa quaeratis, sine ullo vestro impedimento: ne cum ista quaeritis, illinc avertamini; aut ne duos fines constituatis, ut et regnum Dei propter se appetatis, et ista necessaria; sed haec potius propter illud: ita
Abbreviated transcription (Latin):
quȩcumq res ꝓpt᷑ aliud aliquid querit᷑.
sine dubio inferior est quam id ꝓpt̾ quod
queritur. Et ideo illud pͥmum est
ꝓpt᷑ quod istam rem queris. non ista
si euangeliũ ⁊ regnũ dĩ ꝓpt᷑ cibum
querimus. pͥorem facimus cibũ ⁊ poterꝰ
euuangeliũ regnũ l̃i : ita ut si noN de¬
sit eib non queramus regnũ dĩ. Hoc
est gͦ pͥmum querere cibum ⁊ inde
regiIum dĩ. idest hoc pͥore loco
ponere. ilud posteriore. Si autẽ
ideo querimꝰ cibũ ut habeamꝰ regiiũ
dđi :÷ faciemus qđ dictũ est. aueri¬
te pͥmum regnum ⁊ iustitiam dĩ. &
enim pͥmũ regnũ & iustitiam dĩ. idest
hoc p̃ponentib cȩteris rebus ut ꝓpt̃
hoc cȩtera queramus: non debet sub¬¬
esse sollicitudo ne illa cdesint quȩ huie
uitȩ ꝓpt̃ regnum dĩ sunt necessaria.
Dixit enim suꝑius. Seit pat᷑ ur̃ qr ho
rum om̃ium indigetis. Et ideo cum
dixisset querite primum regnũ ⁊ iusti¬

Expanded text:
quaecunque res propter aliud aliquid quaeritur, quaecunque res propter aliud aliquid quaeritur, sine dubio inferior est quam id propter quod quaeritur; et ideo illud primum est, propter quod istam rem quaeris, non ista si Evangelium et regnum Dei propter cibum quaerimus, priorem facimus cibum, et posterius regnum Dei, ita ut si non sit cibus, non quaeramus regnum Dei. Hoc est ergo primum quaerere cibum, et deinde regnum Dei, id est, hoc priori loco ponere, illud posteriori. Si autem ideo quaerimus cibum, ut habeamus regnum Dei, faciamus quod dictum est: Quaerite primum reenim primum regnum et justitiam Dei, id est, hoc praeponentibus caeteris rebus, ut propter hoc caetera quaeramus, non debet subesse sollicitudo ne illa desint quae huic vitae propter regnum Dei sunt necessaria. Dixit enim superius, Scit Pater vester quod horum omnium indigetis. Et ideo cum dixisset, Quaerite primum regnum Dei et justi
Abbreviated transcription (Latin):
pia earum serũ quȩ tẽporali uitȩ st̃ neces¬
sariȩ p̃dico euangelium. alii ꝑ me habe¬
b̃t mercedem euangelii qui euangeliũ
ipsum me p̃dicante diligent. ego autẽ
noN habeo qr ipsũ euangeliũ minime
diligo. sed ȩius p̃tium in illis tempora¬
lib constitutũ. Qđ nefas est fieri.
ut non tamq filiꝰ ministret qͥsq euan¬
geliũ. sed tamq seruus cui dispensatio
eredita est. ut tamq. alienum eroget.
nichil inde ipse capiat p̾ter cibaria quȩ
non de participatione regni sed ad susten¬
tacułu misere seruitutis dant᷑ ex tͥnsecꝰ.
quamq alio loco n dispensatorẽ se dicat.
Pocest enĩ ⁊ seruus in filioꝵs numerum
adoptatus eam sem in qua coheredis
sortem meruit. fidelit᷑ dispensare parti¬
cipib suis. Sed nc̃ ubi ait. si autẽ inuitꝰ
dispensatio mͥ credita est : tałe dispeNi¬
satorẽ intelligi uoluit qui alienũ dispen¬
set. unde ipse nichil accipiat. E rgo

Expanded text:
pia earum rerum quae temporali vitae sunt necespia earum rerum quae temporali vitae sunt necessariae, praedico Evangelium, alii per me habebunt mercedem Evangelii, qui Evangelium ipsum me praedicante diligunt, ego autem non habeo, quia non ipsum Evangelium diligo, sed ejus pretium in illis temporalibus constitutum, quod nefas est fieri, ut non tanquam filius ministret quisquam Evangelium, sed tanquam servus, cui dispensatio credita est, ut tanquam alienum eroget, nihil inde ipse capiat praeter cibaria, quae non de participatione regni, sed ad sustentaculum miserae servitutis dantur extrinsecus. Quanquam et alio loco dispensatorem se dicat . Potest enim et servus in filiorum numerum adoptatus, eam rem in qua cohaeredis sortem meruit, fideliter dispensare participibus suis. Sed nunc ubi ait, Si autem invitus, dispensatio mihi credita est, talem dispensatorem intelligi voluit, qui alienum dispensat, unde ipse nihil accipiat. Ergo
Abbreviated transcription (Latin):
faciat. Hoc dixit. qr iam statuerat. ꝓp¬
t̃ quosdam occasionem querentes manib
suis uictũ transigere. Si enĩ euangelira¬
uero inquit non est mͥ gła. id ẽ. si eugłirau̾o
ut ista fiant in me. id ẽ. si ꝓpterea eugłir auero
ut ad illa ꝑueniã.⁊ finẽ eugłii in cibo ⁊ potu ⁊ uestitu e¬
locauero. S ed quare noN est ei gła:
Necessitas enĩ inquit mͥ incũbit. idest ut
ideo euangelizẽ qr unde uiuam noN
habeo. aut ut adquiram tẽporałẽ fructũ
de p̾dicatione ȩt̃noꝵ. S ic enim iam ne¬
cessitas erit in euangelio non uoluntas.
U e enim michi erit inqͥt. si noN euangeli¬
⁊ auero. S ed quomͦ debet euangelira¬
re . Scilicet ut in ipso euangelio &
in regno łi ponat mercedẽ. Ita enĩ
potest nor coactus euangelitare. sed
uolens. Si enim uolens inquit hoc facio:
mercedem habeo. Si autẽ inuitus : disperi¬
satio mͥ credita est idest si coactus ino-¬

Expanded text:
faciat . Hoc dixit, quia jam statuerat propfaciat . Hoc dixit, quia jam statuerat propter quosdam occasionem quaerentes, manibus suis victum transigere. Si enim evangelizavero, inquit, non est mihi gloria, id est, si evangelizavero ut ita faciant in me, id est, si propterea evangelizavero ut ad illa perveniam, et finem Evangelii in cibo et potu et vestitu collocavero. Sed quare non est ei gloria? Necessitas enim mihi, inquit, incumbit, id est, ut ideo evangelizem, quia unde vivam non habeo, aut ut acquiram temporalem fructum de praedicatione aeternorum. Sic enim jam necessitas erit in Evangelio, non voluntas. Vae enim mihi erit, inquit, si non evangelizavero. Sed quomodo debet evangelizare? Scilicet ut in ipso Evangelio et in regno Dei ponat mercedem. Ita enim potest non coactus evangelizare, sed volens. Si enim volens, inquit, hoc facio, mercedem habeo; si autem invitus, dispensatio mihi credita est: id est, si coactus ino
Abbreviated transcription (Latin):
sionẽ hab̃e cupiebant adquirendi ⁊ uen¬
De his enĩ alio loco cdicit. ut ãputẽ occa¬
sionẽ his qui quert̃ occasionẽ. quãꝙ etiã
finẽ euangelizandi. sed magis ipsius uictꝰ
sui finẽ in ȩuangelio collocaret. id est. ut
suꝑius dixi non ideo euangelitaret ut ꝑ¬
ueniret ad cibum. n si qua st̃ alia necessaria:
sed ideo ista sumeret ut illud impłet.¬
ut non uolens sed necessitate euangelira¬
ret. Hoc enĩ improbat cum dicit. Nesci¬
tis qđ qui in templo oꝑantur que de templo
sunt ecdunt. qui altario deseruiunt alta¬
rio compartiunt᷑. Sic & dñs ordinauit
his qui euangeliũ ad nuntiant de euange¬
lio uiuere. E go autem nullo hors usus
sum. Hic ostendit ꝑmissum esse noN ussũ.
AlioquiN: contra p̃ceptũ dñi fecisse tenebi¬
tur. D einde seqͥtur ⁊ dicit. N on autẽ
scripsi hȩc : ut ita fiant in me. Bonum est
mͥ magis mori. quam głam meam qͥsꝗ in anẽ

Expanded text:
sionem habere cupiebant acquirendi et vensionem habere cupiebant acquirendi et venDe his enim alio loco dicit: Ut amputem occasionem, qui quaerunt occasionem. Quanquam etiam finem evangsui finem in Evangelio collocaret, id est, ut superius dixi, non ideo evangelizaret ut perveniret ad cibum, et si qua sunt talia necessaria, sed ideo ista sumeret, ut illud implerne non volens, sed necessitate evangelizaret. Hoc enim idem probat cum dicit: Nescitis quoniam qui in templo operantur, quae de templo sunt, edunt: et qui altario deserviunt, altario comparticipantur? Sic et Dominus ordinavit his qui Evangelium annuntiant, de Evangelio vivere: ego autem nullo horum usus sum . Hinc ostendit permissum esse, non jussum, alioquin contra praeceptum Domini fecisse tenetur. Deinde sequitur et dicit: Non autem scripsi haec, ut ita fiant in me. Bonum est mihi magis mori, quam ut gloriam meam quisquam inanem
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̃̾ qđ om̃a faciamus que cumq facimꝰ.
Sed qr in hac uita militamꝰ ut ad illud reg¬
num ꝑuenire possimꝰ : quȩ uita sine his
necessariis agi noN potest: apponent᷑ hȩc
pͥmũ querite. Cum enĩ dix̃ illud pͥmũ.
significauit qr hoc posteriꝰ querendũ est:
non tempore sed dignitate. Illud tamq
bonũ nrm. hoc tamq necessariũ nrm̃.
Necessariũ autẽ ꝓpt̾ illud bonũ. Neq
enĩ uerbi gr̃a ideo debemꝰ euangelizare
ut manducemus. sed ideo manducare.
ut euangeliremꝰ. Nam si ꝓpterea euan¬
geliremus ut manducemus. uilius ha a¬
bemus euangłium quam cibum. & erit
iam bonũ nrm̃ in manclucando. necessariũ
autem in euangelizando. Qt etiam apłs
ꝓhibet cum dicit licere sibi quidẽ ⁊ ꝑmis¬
sũ esse a dño ut qui euangłium ad nunti¬
ant de euangelio uiuant. idest de euan¬
gelio habeant ea quȩ huic uitȩ sunt ne¬
cessaria. sed tam̃ se non esse abusũ hac
potestate. E rant enu multi qui occa¬

Expanded text:
faciamus quaecumque facimus. Sed quia in hac vita militamus, ut ad illud regnum pervenire possimus, quae vita sine his necessariis agi non potest; « Apponentur vobis primum quaerite. » Cum enim dixit illud « primum, » significavit quia hoc posterius quaerendum est, non tempore, sed dignitate: illud tanquam bonum nostrum, hoc tanquam necessarium nostrum; necessarium autem propter illud bonum. 54. Neque enim, verbi gratia, ideo debemus evangelizare, ut manducemus; sed ideo manducare, ut evangelizemus: nam si propterea evangelizamus, ut manducemus, vilius habemus Evangelium quam cibum; et erit jam bonum nostrum in manducando, necessarium autem in evangelizando. Quod etiam Apostolus prohibet, cum dicit licere sibi quidem, et permissum esse a Domino, ut qui Evangelium annuntiant, de Evangelio vivant, id est, de Evangelio habeant ea quae huic vitae sunt necessaria; sed tamen se non esse abusum hac potestate. Erant enim multi qui occa
Abbreviated transcription (Latin):
qui clatus est nob̃. In cõmemorationẽ autẽ
tͥbulationũ ac laboꝵs suoꝵ idẽ apłs non
tant ũ in carterib ⁊ naufragiis atꝙ huiꝰ¬
modi multis molestiis. sed etiam in fame
ac siti. in frigore ⁊ nuditate se laboras¬
se cõmemorat. Q& cum legimꝰ. non existi¬
meorꝰ dñi ꝓmissa titubasse. ut famẽ ac si¬
tim & nuditatẽ pateret᷑ apłs querens reg
adiutoria nouit ille medicꝰ cui semel nos
totos cõmisimꝰ ⁊ a quo habemꝰ pmissionẽ
uitȩ p̃sentis ⁊ futurę. quando apponat.
quando detrahat. sieut nob̃ iudicat ex¬
pedire. quos ⁊ consolandos ⁊⁊ exercendos
in hac uita⁊ post hanc uitam in ꝑpetua
requie st abiliendos atq firmandos gub̃¬
nat ⁊ cdirigit. Non enĩ ⁊ homo cum ple¬
rũq ium̃to suo cibaria cletrahit deserit
illud cura sua. ac non potius curando
impendas reseruantur. incertũ est quo
animo fiat. cũ possit simplici corde fieri
possit ⁊ duplici : oportune hoc loço sub¬

Expanded text:
s » . In commemoratione autem tribulationum ac laborum suorum idem apostolus non tantum in carceribus et naufragiis, atque hujusmodi multis molestiis, sed etiam in fame et siti, in frigore et nuditate se laborasse commemorat . Quod cum legimus, non aestimemus Domini promissa titubasse, ut famem ac sitim et nuditatem pateretur Apostolus, quaerens regnadjutoria novit ille medicus, cui semel nos totos commisimus, et a quo habemus promissionem vitae praesentis et futurae, quando apponat, quando detrahat, sicut nobis judicat expedire; quos et consolandos et exercendos in hac vita, et post hanc vitam in perpetua requie stabiliendos atque firmandos gubernat, ac dirigit. Non enim et homo, cum plerumque jumento suo cibaria detrahit, deserit illud cura sua, ac non potius curando impendas, reservantur, incertum est quo animo fiat, cum possit simplici corde fieri, possit et duplici, opportune hoc loco sub
Abbreviated transcription (Latin):
se ab huiusmodi alim̃tis tẽꝑabant.
Qui manducat inquit ñ marducantẽ ñ
sꝑnat. ⁊ qui noN manucat manducan¬
tẽ nori iudicet. Ibi etiam ait. Ti quis
es qui uidices alienũ seruũ . Suo domi
no stat aut cadit. De talib enĩ reb
quȩ posst̃ bono ⁊ simplici ⁊ magnio ani¬
mo fieri. ꝗuis possint etiam noN bono.
uolebant illi cum homines essent iN
occulta corddis ferre sententiã. de qͥb¬
solus ds̃ iudicat. Ad hoc ꝑtinet etiã
illud qđ alio loco dicit. Holite ante
tempꝰ quicq iudicare. quoadusq ueni¬
at dñs n illuminet abscondita tenebra¬

Expanded text:
tis temperabant: qui manducat, inquit, non manducantem non spernat, et qui non manducat, manducantem non indicet. ibi etiam ait: tu quis es, ut iudices alienum seruum? suo domino aut stat aut cadit. de talibus enim rebus, quae possunt bono et simplici et magno animo fieri, quamuis possint etiam non bono, nolebant illi, cum homines essent, in occulto cordis ferre sententiam: de quibus deus solus iudicat. Ad hoc pertinet etiam illud quod alio loco dicit: nolite ante tempus quicquam iudicare, quoad usque ueniat d
Abbreviated transcription (Latin):
estis illis. idest carius uos ualetis.
Quia utiq rationale animal sicuti est
homo sublimius ordinatũ est iN rerũ
natura. quam inratioNabilia sicuti
sunt aues : Quis autẽ urm̃ inquit po¬
test curans adicere ad staturã suam
cubitũ unũ. Et de uest im̃to qͥd
solliciti estis: Idest cuius potestate
atq clomiNatu factũ est ut ad hanc
staturam corpus urm̃ ꝑduceretur.
eius ꝓuidentia etiam uestiri potest.
N on autem ur̃a cura factũ esse ut ad
hanc stat urã ueniret corpus urm̃
ex hoc intelligi potest. qđ si curetis & ue¬
litis adicere cubitum unũ huic staturs nors
potestis. Illi gͦ etiam tegendi corporiscu¬
ram relinquite. cuius uideritis cura fac̾¬
tum esse ut tantȩ staturȩ corpus habe¬
atis. D ancdũ aut ẽ erat etiam docum̃¬
tum ꝓpt̾ uestim̃t ũ. sicut datũ est ꝓpt̃
alim̃tum. Itaq sequit᷑ ⁊ dicit. Conside¬
rate lilia agri. quomͦ crescunt. Non la

Expanded text:
estis illis? id est, carius vos valetis, estis illis? id est, carius vos valetis, quia utique rationale animal, sicuti est homo, sublimius ordinatum est in rerum natura, quam irrationabilia, sicuti sunt aves. Quis autem vestrum, inquit, cutest adjicere ad staturam suam cubitum unum? Et de vestimento quid solliciti estis? id est, cujus potestate atque dominatu factum est ut ad hanc staturam corpus vestrum perduceretur, ejus providentia etiam vestiri potest; non autem vestra cura factum esse ut ad hanc staturam veniret corpus vestrum, ex hoc intelligi potest, quod si curetis, et velitis adjicere unum cubitum huic staturae, non potestis: illi ergo etiam tegendi corporis curam relinquite, cujus videtis cura factum esse ut tantae staturae corpus habeatis. 52. Dandum autem erat etiam documentum propter vestimentum, sicut datum est propter alimentum. Itaque sequitur, et dicit: « Considerate lilia ag
Abbreviated transcription (Latin):
Nonne anima inquit plus est quam esca. Ut
tu intelligas eum qui dedit aNimam mul-¬
to facilius. escam daturũ. Et corpus ꝗͣ
uest im̃tum.dest plus est: ut similit᷑
intelligas eum qui corpus dedit multo
facilius daturũ esse uestim̃tum. Quo
loco queri solet utrum ad animã cib iste
ꝑtineat. cum anima incorporea sit. iste
autẽ cib corporeus. Sed hoc loco pro
ista uita animã positam nouerimꝰ. cuiꝰ
retinaculũ est alim̃tum istud corporeũ.
Secuncłũ hanc significationem dictũ est
etiã illud. Qui amat animã suam.
ꝑdet eam. Quod nisi de hac uita ac¬
ceꝑimꝰ quam oportet ꝓ regno dĩ ꝑdẽ:
qđ potuisse martires claruit : contra¬
riũ hoc p̃ceptũ erit illi sententiȩ qua
dictũ est. Qͥd ꝑdeft hommi si totũ
muncłũ lucret᷑. animȩ autẽ suȩ decͥm̃¬
tum faciat. Respicite inquit uola¬
tilia cęli. qm̃ noN sert̃ neq metunt neq
congregant iNhorrea: & pat̾ ur̃ cȩ¬

Expanded text:
inquit, anima plus est quam esca? Ut inquit, anima plus est quam esca? Ut tu intelligas cum qui dedit animam, multo facilius escam esse daturum. Et corpus quam vestimentum, id est, plus est: ut similiter intelligas, eum qui corpus dedit, multo floco quaeri solet utrum ad animam cibus iste pertineat, cum anima incorporea sit, iste autem cibus corporeus. Sed animam hoc loco pro ista vita positam noverimus, cujus retinaculum est alimentum istud corporeum. Secundum hanc significationem dictum est etiam illud: Qui amat animam suam, perdet illam . Quod nisi de hac vita acceperimus, quam oportet pro regno Dei perdere, quod potuisse martyres claruit, contrarium hoc praeceptum erit illi sententiae, qua dictum est: Quid prodest homini si totum mundum lucretur, animae autem suae detrimentum faciat ? Respicite inquit volatilia coeli, quoniam non serunt, neque metunt, neque congregant in horrea sua, et Pa
Abbreviated transcription (Latin):
oleȩ. Et cuius tanta seueritas. quã
ȩius qui naturalib ramis non peꝑcit.
sed ꝓpt̾ infidelitatẽ fregit illos.  Sed
quisquis uult diligere đm n cauere ne
offeNclat. non se arbitret᷑ duob dominis
posse seruire: N intentionẽ carcdis sui
rectam ab om̃i duplicitate explicet.
Ita enĩ sentiet de dño iN bonitate. & iN
simplicitate cordis queret ilłu. Ideo¬
iNquit clico uob̃. non hab̃e sollicitudi¬
nẽ IN animã uram qͥd eclatis. neq cor¬
pori ur̃o quid iNluatis. Ne forte
ꝗ. uis iam suꝑflua non querant᷑ ꝓpt̾ ipsa
necessaria cor duplicet᷑ ⁊ ad ista conqͥ¬
tum ibi potius ꝙ illius utilitate᷑ atteri¬
damꝰ. n ideo nob̃ non uideam᷑ peccare
qr non suꝑflua sed necessaria sunt quȩ
consequi uolumꝰ. Dñs antẽ ãmonet
ut meminerimꝰ multo amplius nob̃
dm̃ dedisse qł nos fecit ⁊ cõposuit.
ex anima ⁊ corpore quam est alim̃¬
tum atq tegͣim̃tum. quoꝵ cura nos
duplicare cor non uult. Nonne

Expanded text:
e? et cujus tanta severitas, quam ejus qui naturalibus ramis non pepercit, sed propter infidelitatem fregit illos ? Sed quisquis vus diligere Deum, et cavere ne offendat, non se arbitretur duobus dominis posse servire, et intentionem cordis sui rectam ab omni duplicitate explicet: ita enim sentiet de Domino in bonitate, et in simplicitate cordis quaeret illum inquit, dico vobis, non habere sollicitudinem animae vestrae quid edatis, neque corpori vestro quid induatis. Ne forte, quamvis jam superflua non quaerantur, propter ipsa necessaria cor duplicetur, et ad ipsa conqutum ibi potius, quam illius utilitatem attendamus: et ideo nobis non videamur peccare, quia non superflua, sed necessaria sunt quae consequi volumus. Dominus autem admonet ut meminerimus multo amplius nobis Deum dedisse, quod nos fecit et composuit ex anima et corpore, quam est alimentum atque tegumentum, quorum cura nos duplicare cor non vult. Nonne,
Abbreviated transcription (Latin):
Sest ut unũ ex his. Si autẽ fenũ agri qd
Shodie est ⁊ cras iN clibanũ mittit᷑ dr̃ sic
Suestit. quantomagis uos modicȩ fidei :
Sed ista docum̃ta non sic allegorice discu¬
tienda st̃: ut queramus qͥd significert.
aues cęli aut lilia agri. Posita sunt enĩ.
ut de reb minorib maiora ꝑsuadent᷑.
sicuti est illud de iudice qui nec dm̃ ti¬
mebat nec hominẽ reuerebat᷑ ⁊ tam̃ sepe
int̾pellanti uiduȩ cessit ut eiꝰ causam
consicłaret. non ꝓpt̾ pietatẽ aut huma¬
ullomͦ ille iniustus iudex ꝑsonã łĩ alle¬
gorice sustinet. sed tam᷑ quantũ ds̃ qui
bonꝰ ⁊ iustꝰ est curet dep̾cantes se hinc
conici dñs uoluit. qđ nec iniustꝰ homo eos
qͥ ilłu assiduis p̃cib tunct̃ uel ꝓpt᷑ tediũ¬

Expanded text:
Si autem fenum agri, quod hodie est, et cras in clibanum mittitur, Deus sic vestit, quanto magis vos modicae fidei? Sed illa documenta non sic allegorice discutienda sunt, ut quaeramus quid significent aves coeli aut lilia agri. Posita sunt enim, ut de rebus minoribus majora persuaderentur, sicut est illud de judice qui nec Deum timebat, nec hominem reverebatur, et tamen saepe interpellante vidua accessit ut ejus causam consideraret, non propter pietatem aut humaullo modo ille injustus judex personam Dei allegorice sustinet, sed tamen quantum Deus, qui bonus et justus est, curet deprecantes se, hinc conjici Dominus voluit, quod nec injustus homo eos, qui illum assiduis precibus tundunt, vel p
Abbreviated transcription (Latin):
nĩ cupiditate inplicatꝰ subdit᷑ diabo¬
lo. ⁊ noN eũ diligit. Quis enĩ est quidi¬
ligat diabołũ. Sed tam̃ patiet᷑ sicut
INImaiore aliqua domo qui ancillȩ alie¬
nȩ coniunctus est. ꝓpt̾ cupiditatẽ suã
durã patit᷑ seruitutem. et iansi noN di¬
ligat eũ cuius ancilłã diligit. Altͣum
autem contempnet dixit. non odio ha¬
bebit. N ulliꝰ enĩ fere conscientia dm̃
potest odisse. C ontempnit autẽ idest non
timet. cum quasi cde ȩius bonitate securꝰ est.
aclicias peccatũ stꝑ peccatũ ⁊ dicas. mise¬
ratio dĩ magna est : ignorans qr patientia
cłi ad penitertiam te inuitat. E uiꝰ enĩ
tanta misccła cõmemorari potest. quã

Expanded text:
nim cupiditate implicatus, subditur diabolo: et non eum diligit; quis enim est qui diligat diabolum? sed tamen patitur: sicut in majore aliqua domo, qui ancillae alienae conjunctus est, propter cupiditatem suam duram patitur servitutem, etiam si non diligat eum, cujus ancillam diligit. 48. Alterum autem contemnet, dixit; non, odio habebit. Nullius enim fere conscientia Dpotest odisse, contemnit autem, id est non timet, cum quasi de ejus bonitate securus est. adjicias peccatum super peccatum, et ne dicas: Miseratio Dei magna est , ignorans quia patientia Dei ad poenitentiam te adducit. Cujus enim tanta misericordia credi potest, qua
Abbreviated transcription (Latin):
tradidit me tͥ. maus peccatũ habet.
Ecce respondit. & tam̃ ubicũq non res¬
pondit non sicut reus siue dolosus sed
sicut agnus. hoc est sicut agͣnus atq in

Expanded text:
tradidit me tibi, majus peccatum habet. » Ecce respondit, et tamen non ubique respondit, non sicut reus sive dolosus, sed sicut agnus, hoc est sicut simplex atque in
Abbreviated transcription (Latin):
qͥb dã int̾rogantib sepe responderit.
tam̃ ꝓpt̾ illa in qͥb noluit responde
ad hoc data ẽ de agno similitudo. ut
in suo silentio non reus sed innocens
haberet᷑. Cũ gͦ iuidicaret᷑. ubicũq ñ
aꝑuit ossuũ sicut agnꝰ non aꝑuit: idest
non sicut sibi male conscius qͥ de peccatis¬

Expanded text:
busdam interrogationibus saepe responderit, tamen propter illa in quibus noluit respondere ad hoc data est de agno similitudo, ut in suo silentio non reus, sed innocens haberetur, Cum ergo judicaretur ubicunque non aperuit os suum, sicut agnus non aperuit, id est, non sicut male
Abbreviated transcription (Latin):
tio & sine fine: cuius libet tẽporis uer¬
bũ ponat᷑ siue pͣteriti siue p̾sentis
siue futuri. non mendacit᷑ p̾onitur:
quãuis enĩ natura illa immutabilis
& ineffabilis non recipiat fuit &¬
erit sed tantũ ẽ. ipsa enĩ ueracit᷑ ẽ
qͥa mutari non potest. & idõ illi
tantũ conuenerat dicere ego sũ qͥ sũ.
& dices filiis isrł. qͥ ẽ misit me ad uos:
tamen ꝓptͣ mutabilitatẽ tẽpoꝵ in qͥb¬
uersatur nr̃a mortalitas & nr̃a muta¬
sentib ẽ : erit in futuris. fuit qͥa nũ
quã defuit. erit quia nũquã deerit.
ẽ qͥa semꝑ ẽ. Heq enĩ uelut qͥ iã non
sit eũ p̾teritis occidit. aut cũ p̾sentib¬
uelut qͥ non maneat labit᷑. aut cum
futuris ueluti qͥ non fuerit orietur.
Proinde cũ scđm uolumina tẽporuor
locutio humana uariat᷑. qͥ ꝑ nulla
deesse potuit aut potest. aut poterit
tẽpora. uera de illo dicunt᷑ cuiuslibet
tẽporis uerba. Semꝑ itaq audit sp̃s¬

Expanded text:
tio et sine fine, cujuslibet temporis vertio et sine fine, cujuslibet temporis verbum ponatur, sive praeteriti, sive praesentis, sive futuri, non mendaciter ponitur. Quamvis enim natura illa immutabilis et ineffabilis non recipiat Fuit et Erit, sed tantum Est: ipsa enim veraciter est, quia mutari non potest; et ideo illi tantum convenerat dicere, Ego sum qui sum; et, Dices filiis Israel, Qui est, misit me ad vos : tamen propter mutabilitatem temporum in qversatur nostra mortalitas et 603 nostra mutaaesentibus, erit in futuris. Fuit quippe, quia numquam defuit; erit, quia numquam deerit; est, quia semper est. Neque enim velut qui jam non sit, cum praeteritis occidit; aut cum praesentibus, tamquam non maneat, labitur; aut cum futuris, tamquam non fuerit, orietur. Proinde cum secundum volumina temporum locutio humana variatur; qui per nulla deesse potuit, aut potest, aut poterit tempora, vera de illo dicuntur cujuslibet temporis verba. Semper itaque audit Sp
Abbreviated transcription (Latin):
semetipso. nec alud est ipse quã uita
quȩ in ipso ẽ: & dedit filio habere ui¬
tã in semet ipso. hoc ẽ genuit filiuo¬
filiũ qͥ & ipse uita eẽt. Sic itaq de¬
non enĩ loquet᷑ a semet ipso sed quecũq
audiet loquet᷑. ut intelligamꝰ non eũ
ẽẽ a semet ipso. Pater quippe solus de
pater autẽ nec ẽ natus de alio nec ꝓce¬
dit. & ideo sine aliqua disparilitate
in sũma illa trinitate cogitatiõi hu
& nasci longũ est querendo discerere.
& temerariũ cũ disserueris diffinire:
qͥa hoc & menti ut cũq cõp̾hendere.
& siquid focte mens inde cõp̾hende
Quia gͦ non est a se ipso. sed ab illo a qͦ
ꝓcedit. a quo illi est essentia ab illo sci¬
ueat qđ uerbũ futuri tẽporis posi¬
tũ ẽ : non enĩ dictũ est quȩcũq au¬
diuit aut quȩcũq audit. sed quȩcũq
audiet loquet᷑. Illa qͥppe audientia
sempit᷑na ẽ : quia sempit̾na scientia.
In eo autẽ qđ sempit̾nũ est. sine ini¬

Expanded text:
semetipso; nec aliud est ipse quam vita, quae in illo est: et dedit Filio habere vitam in semetipso; hoc est, genuit Filium, qui et ipse vita esset. Sic itaque deNon enim loquetur a semetipso, sed quaecumque audierit, loquetur ; ut intelligamus, non eum esse a semetipso. Pater quippe solus de Pater autem nec natus est de alio, nec procedit. Nec ideo sane aliqua disparilitas in summa illa Trinitate cogitationi occet nasci, et longum est quaerendo disserere, et temerarium cum disserueris definire: quia hoc et menti utcumque comprehendere, et si quid forte mens inde comprehendequia non est a seipso, sed ab illo a quo procedit. A quo illi est essentia, ab illo veat quod verbum futuri temporis positum est. Non enim dictum est, quaecumque audivit, aut, quaecumque audit; sed, quaecumque audiet, loquetur. Illa quippe audientia sempiterna est, quia sempiterna scientia. In eo autem quod sempiternum est, sine ini
Abbreviated transcription (Latin):
cũq audiet loquet᷑. cũ in ea non sit alia
diuinitatis. alia humanitatis uel alte¬
rius creaturę cuiuscũq substantia: mag¬
na exorit᷑ inde difficultas. Iilud enĩ qđ
sicut colũba sp̃s sc̃s apparuit specie cor¬
porali. uisio fuit ad horã facta atq
trans acta: sicut etiã quando discipłoᷤ suꝑ
uenit uisȩ st̃ illis linguȩ diuerse uelut
ignis. qͥ & sedit suꝑ unũ quẽq eoꝵ. Qgͦ¬

Expanded text:
cumque audiet, loquetur; cum in ea non sit alia cumque audiet, loquetur; cum in ea non sit alia divinitatis, alia humanitatis, vel alterius creaturae cujuscumque substantia, magna exoritur difficultas. 2. Illud enim quod sicut columba Spiritus sanctus apparuit specie corporali , visio fuit ad horam facta atque transacta: sicut etiam quando super discipulos venit, visae sunt illis linguae divisae velut ignis, qui et insedit super unu
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ se equalẽ cdõ. sed illã quã cũ semetipsõ
exinanisset accepit. Semet ipsũ enĩ exi¬
naniuit farmã serui accipiens. in qua
uicdet᷑ etiã ad faciendũ iudiciũ obe¬
dientiã suã cõmendasse cũ dixit: non
possũ ame ipso facere qͥcquã. sicut au¬
clio iudico. Adã nãq ꝑ cuius unius
hominis in obedientiã peccatores con¬
stituti sunt multi non sicut audiuit
iudicauit. qͥa qđ audiuit p̾uaricatꝰ ẽ:¬
& a semetipso fecit malũ qđ fecit. qͥa
non di uoluntatẽ sed suã fecit. Ipse
autẽ ꝑ cuius u nĩ us hominis obedien¬
tiã iusti constituunt᷑ multi. non so¬
lũ obediens fuit usq ad mortẽ crucis
in qua ẽ uiuus iuidicatꝰ a mortuis. sed
obedientẽ se futurũ ꝓmittens. in ipso
qͦq iudicio qđ ẽ de uiuis iudicaturus
& martuis. non possũ inqͥt a me ipso
facere quicquã : sicut audio iudico. In¬
ait non enĩ loquet᷑ a semetipso sed que¬

Expanded text:
esse se aequalem Deo, sed illam quam cum semetipsum esse se aequalem Deo, sed illam quam cum semetipsum exinanisset, accepit. Semetipsum enim exinanivit, formam servi accipiens . In quo videtur etiam ad faciendum judicium obedientiam suam commendasse, cum dixit: Non possum a meipso facere quidquam; sicut audio, judico. Adam namque, per cujus unius hominis inobedientiam peccatores constituti sunt multi, non sicut audivit, judicavit, quia quod audivit praevaricavit, et a semetipso fecit malum, quia non Dei voluntatem, sed suam fecit. Iste autem per cujus unius hominis obedientiam justi constituuntur multi, non solum obediens fuit usque ad mortem crucis, in qua est vivus judicatus a mortuis, sed obedientem se futurum promittens in ipso quoque judicio, quo est de vivis judicaturus et mortuis. Non possum, inquit, a meipso facere quidquam; sicut audio, judico. ait, Non enim loquetur a semetipso, sed quae
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ ds̃. sed sp̃s. Quod gͦ cõmunit᷑ uocant᷑
& singuli. hoc ꝓprie uocari oportuit eñ
qͥ non est unius eoꝵ. sed in qͦ cõmunitas
apparet amboꝵ. Cur gͦ non credamꝰ qđ
etiã de filio ꝓcedit sp̃s sc̃s. cũ filii qͦq
non pꝰ resurrectionẽ se rep̾sentans disci¬
płis suis insufflasset dicens. accipite sp̃o
scm̃. Quid enĩ aliud significauit᷑. nͥ qđ¬
ꝓcedat sp̃s sc̃s & de ipso: Ad hoc ꝑtinet
etiã illud qđ de muliere quȩ fluxũ san¬
guinis patiebat᷑ dictũ est. tetigit me
aliquis. Ego enĩ sensi uittutẽ de me
exisse. Nã uirtutis nomine appellari
etiã spm scm̃ & eo loco clarũ est: ubi an¬
głs dicente maria quomͦ fiet istud qmͣ
uirũ non cognosco respondit. sp̃s sc̃s suꝑ¬

Expanded text:
est Deus. Quod ergo communiter vocantur et singuli, hoc proprie vocari oportuit eum, qui non est unius eorum, sed in quo communitas apparet amborum. Cur ergo non credamus quod etiam de Filio procedat Spiritus sanctus, cum Filii quoque non post resurrectionem se repraesentans discipulis suis insufflasset, dicens: Accipite Spiritum sanctum . Quid enim aliud significavit cedat Spiritus sanctus et de ipso? Ad hoc pertinet etiam illud quod ait de muliere, quae fluxum sanguinis patiebatur: Tetigit me aliquis, ego enim sensi virtutem de me exisse . Nam virtutis nomine appellari etiam Spiritum sanctum, et eo loco clarum est, ubi Angelus dicenti Mariae, Quomodo fiet istud quoniam virum non cognosco? respondit: Spiritus s