comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
y sciae scriptis repꝑimꝰ : qͥ medio crib et usittitis serm
.qͣlitaitẽ natͥȩ cęlestis exp̃s¬
sit dics: qđ firmauerit cęlũ sic̃ fumũ: subtilẽ eiꝰ natͥã
nec solidã cupiens declartire: Adspeciẽ qͦq eiꝰ ab un¬
dat. qđ ipse decęli firmam̃to locutus ẽ : ꝙ fecit ds̃
claudant᷑ . quȩ uł inmari gerunt᷑ & terris:
Qđ similit̾ signiccit᷑ cũ legit᷑: qr cęlũ dñs extendit
Extendit᷑ eñi. ł quasi pellis ad tab̾nacula habitaitio¬

Expanded text:
repperimus, qui mediocribus et usitatis sermonibus qualitatem naturae caelestis expsit dicens quod firmauerit caelum sicuti fumum, subtilem eius naturam nec solidam cupiens declarare. ad speciem quoque eius abundat quod ipse de caeli firmamento locutus est quia fecit deus claudantur , quae vel in mari geruntur vel terris. Quod similiter significatur, cum legitur: Quia coelum Dominus extendit . Extenditur enim vel quasi pellis ad tabernacula habitatio
Abbreviated transcription (Latin):
et nouissimꝰ: mnitiũ ⁊ finis & illud
i eu anglio p̃cipue qđ int̾rogatꝰ dñs quis eetor
respondit: Initiũ. quo & loquor uobis. Quiuere
et scđm diuinitatẽs ẽ initiũ om̃iũ. qͥa nemo
ante ipst̃t.s rifinis. qr nemo ultre ipsũ : bet¬

Expanded text:
ium et finis et illud in euangelio praecipue, quod interrogatus dominus quis esset respondit: initium quod et loquor uobis. qui uere et secundum adpetens est initium omnium, quia nemo ante ipsum, et finis, quia nemo ultra ipsum e
Abbreviated transcription (Latin):
serpentes. ideo enĩ serpenti nom̃. ẽ inditum quia
nopossint ambulcare sed serꝑe: Dracones quoq simili
medo sic̃ pisces pleriq sine pedib sint: Nullũ auium
genus pedũ officio caret: cͥa omib iuctꝰ eterris. & idõ
pedũ munere fulciuint᷑. qͥa hunis modi ad ȩscã quȩren¬
dc̃i indigent ministerio: Itaq aliȩ uolueres unguib
armentur adrciptũ. ut accipitres ⁊ aquilȩ quȩ ropinã
uenaitionis exercent. aliȩ uł ad inçedendũ uł aderbũ
sibi pcatindũ: usu ministerioq utunt᷑ ac cõmodo Unum
autẽ nom̃ auiũ: s genera diuersci Quȩ quis possit aut¬
memoria. aut cognitione cõprehende: Sunt itrique
aties quȩ carne uescunt᷑: Ideo his ungues asꝑi. curuatũ
at q: acutũ os. uelox uolatus. qm̃ ropto uiuunt. ut
possint fucile corripe p̃dc̃i quã sequunt᷑. ꝓpere uł ore
uł unguib eiuscenire Sunt edicĩ aues queꝰ reꝑto pascũt᷑

Expanded text:
serpentes - ideo enim serpenti nomen est inditum, quia serpentes - ideo enim serpenti nomen est inditum, quia non possunt ambulare, sed repere —, dracones quoque simili modo ut pisces plerique sine pedibus sint, nullum auium genus pedum officio caret, quia omnibus uictus e terris. et ideo pedum munere fulciuntur, quia huiusmodi ad escam quaerendam indigent ministerio. itaque aliae uolucres unguibus armantur ad opprimit, ut accipitres et aquilae, quae rapinam uenationis exersibi parandum usu ministerioque utuntur accommodo. 47. Unum autem nomen avium, sed genera diversa; quae quis possit memoria aut cognitione comprehendere? Sunt itaque aves quae carne vescuntur. Ideo his ungues asperi, curvatum atque acutum os, velox volatus; quoniam raptu vivunt; ut possint facile corripere praedam quam sequuntur, propere vel ore vel unguibus eviscerare. Sunt etiam aves, quae reperto pascuntur
Abbreviated transcription (Latin):
Dic̃ eũ aquã natando piscis incidit: itc auis aerẽ uola¬
du celeri secat. atq utriq generi similit̃ caudȩ suppecit
alcrũq remigiũ. ut pisces ad priori se alis subrigant :
atq adult̾iorã ꝓcedant. Caudȩ quoq gubnaculo uel quo
ueluit se facile c̃uertunt: uł impetũ quodã eregionẽ
it̃ suũ dirigtnt: Aues quoq aeri uolcitib suis uelut
aquis inncittnt. ⁊ quasi quȩdãtendunt brachia.
Cauda quoq se uł ad suꝑiorci subrigunt. uł ad inferiora de¬
mergunt: Unde qm̃ inñnullis idem usus et species: id eo
deaquis utriusq generis ncitiuittis dnunci p̃ceptione pro¬
cessit: Dix̃ enĩ ds̃: Producant aquȩ reptilia animarũ
iuuentiũ scđ̾m genꝰ. et uolaitilia uolcntici secus firma¬
m̃tum caeli secundũ genus Non inmerito gͥ quia
deaquis genꝰ utrũq ꝓducit᷑. natundi ꝓprietas utriq¬
suppedittit. Sane cũ et coluber lubr̾icus omnesque

Expanded text:
Sicut enim aquam natando piscis incidit, ita avis aerem volaSicut enim aquam natando piscis incidit, ita avis aerem volatu celeri secat. Atque utrique generi similiter caudae suppetit alarumque remigium; ut pisces ad priora se alis subrigant, atque ad ulteriora procedant, caudae quoque gubernaculo vel quo velint se facile convertant, vel impetu quodam e regione iter suum dirigant. Aves quoque aeri volatibus suis velut aquis innatant, et quasi quaedam extendunt brachia, cauda quoque se vel ad superiora subrigunt vel ad inferiora demergunt. Unde quoniam in nonnullis idem usus et species, ideo de aquis utriusque generis nativitas divina praeceptione processit. Dixit enim Deus: Producant aquae reptilia animarum aliquantum secundum genus et uolatilia uolantia secus firmamentum caeli secundum genus. non inmentoinmerito igitur, quia de aquis genus utrumque producitur, natandi i proprietas utrisque peccatorum. sane cum et coluber lubricus opprimens
Abbreviated transcription (Latin):
moris: quẽ ad modũ imminente uentorũ motu: adtu¬
tiora et tẽ temporiᷤ dulciora sibi stagna se cõferant.
atq in cibscondito t̾rarũ simi : in cognitoi sibi alim̃̃tu
riment᷑ Noct᷑ nas autẽ anserũ quis ñ miret᷑ excubicis.
qui uigilicis sucis etici cantus assidiutate testantur: Deniq
eo etiã romcina capitolici: agallo hoste seruar̃. Merito
illis debes roma qđ regnas. dii tui dormiebant. iugilo¬
bant anseres Ideo illis dieb anseri sacrificcis: et ñ iora:
ne & ipsi abhoste coperent᷑ Pulchre autẽ post descriptu¬
nẽ pisciũ. de his auibus quȩ assuetȩ sunt aquis: sermo fue¬
cessit. auic & ipsae similit̾ usu nandi et mimere di¬
lectuntur Unde pͥma cognatio uidet᷑ auib istis ẽe
cũ piscibus : qm̃ natundi cõmie qđ dã uidet̾ utriq
generi eẽ consortiũ. Scđa quoq cognatio omĩbus
auib et piscibus ẽ: eo ꝗđ uolentis usus. specie sit natantis

Expanded text:
maris, quemadmodum inminente uentorum motu ad tumaris, quemadmodum inminente uentorum motu ad tutiora et tunc temporis dulciora sibi stagna se conferant atque in abscondito terrarum sinu cognita sibi alimenta rimentur. nocturnas autem anserum quis non miretur excubias, qui uigilias etiam suas cantus adsiduitate testantur? denique eo etiam Romana Capitolia a Gallo hoste seruarunt. merito illis debes, Roma, quod regnas. dii tui dormiebant et uigilabant anseres. ideo illis diebus anseri sacrificas et non frequenne et ipsi ab hostibus caperentur. Pulchre autem post descriptionem piscium de his auibus quae adsuetae sunt aquis sermo successit, quia et ipsae similiter usu natandi et munere delectantur. unde prima cognatio uidetur auibus istis esse cum piscibus, quoniam natandi communis quaedam uidetur utrique generi esse consortio. savibus et piscibus est; eo quod volantis usus species sit natantis.
Abbreviated transcription (Latin):
tegat. tectisq abs c̃dcit: Quis ñ claudat eos septis cubicu¬
lorũ: Quis ñ itti diligent̃ undiq fenestras obstruat.
nequa possit aura penetrare: Merito quos tum solli¬
cite indiumꝰ ac fouemus: exumꝰ nos clem̃tia cęlestis
in uoluero. alcrone uͦ qͦs nudos piecit: eos diuino uel¬
tit indutu Nec uos p̃teribo mergi. quib abassi.¬
duitate mergendi. nom̃. hoc hesit Quom sȩpe
mergentes.
aurarũ signci colligitis. et
p̃uidentes
tempestcitẽ futuram: ꝓpere
medio
reuolcitis exaequore. & ad
litorũ. tutci.
cũ clamore c̃tenditis Quom¬
etici fulicę quȩ maritimo delectunt᷑ ꝓfundo. refugi¬
entes quam p̃senseritis cõmotionẽ maris: inucido luditis.
ipsci ardediᷤ quȩ paludib inherere c̃ sueuit: notes deserit
sedes. ymbresq formidans: supͣ nubes uolait. ut ꝓcellaꝰ
nubiũ sentire ñpossit Considẽmꝰ diuersas uolucres

Expanded text:
tegat, tectis abscondat, quis non claudat eos saeptis cubicutegat, tectis abscondat, quis non claudat eos saeptis cubiculorum, quis non ita diligenter undique fenestras obstruat, ne qua possit aura uel leuiter penetrare? merito quos tam sollicite induimus ac fouemus, exuimus eos clementiae caelestis inuolucro, turmis uero quos nudos proicit eos diuino uestit indutu. Nec uos praeteribo, merguli, quibus ab adsiduitate mergecdi nomen dic haesit. quomodo semper mergentes aurarum signa colligitis et praeuidentes tempestatem futuram propere medio reuolatis ex aequore et ad litorum tuta cum clamore conceditis! quometiam, fulicae - quae maritimo delectantur profundo — refugientes quam praescitis commotionem maris in uado luditis! ipsa ardea, quae paludibus inhaerere consueuit, notas bona sedes imbresque formidans supra nubes uolat, ut procellas nubium sentire non possit. consideremus diuersas uolucres
Abbreviated transcription (Latin):
ris. Illa tẽpestatẽ uidens insurgere. seuire uentos. int̾
yberni seuci. ñ reuocat᷑ neq flectit᷑. sed im pellitur
Deniq inlitore suct ouci constituit. ubi eci relabente
fluctu: madida adhuc arenci suscipiant. nec insur¬
gentes fluctꝰ. qͦs immur murare atq allabi uide¬
ãt. refornudcit: Et ne putes qđ ouorũ uidecit᷑ hab̃e
c̃temptũ: ẽtinuo ubi de posuerit oua nidificat.
nsuo partꝰ coipore fouet. Nec saluti ꝓpriae: allu¬
uionẽ litoris ꝓtimescit. sed secura de gr̃a : uentis se
cõmittit & fluctibus Parũ est hoc ad uingit totidẽ
iñfidi maris tranquillitatẽ ueret᷑. temptat que
llc teneros foctus ñ lotibulis. aliquib abscondit
aut tectis. nec includit dauernis. sed nudo et rigen¬
ti. cõmittit solo. nec defendit afrigore. sed diumo
fotu quo magis cetera despicicit: tuciores fouere
existimat: Qius nr̃m paruulos suos ñuestim̃tis

Expanded text:
ns. illa tempestates uidens insurgere, saeuire uentos inter ns. illa tempestates uidens insurgere, saeuire uentos inter hiberni saeua, non reuocatur neque reflectitur, sed inpellitur. denique in litore sua oua constituit, ubi ea relabente fluctu madida adhuc harena suscipiat, nec insurgentes fluctus, quos immurmurare atque adlabi uideat, reformidat. et ne putes quod ouorum uideatur habere contemptum, continuo, ubi deposuerit oua, nidificat et suo partus corpore fouet nec saluti propriae adluuione litoris pertimescit, sed secura de dei gratia uentis se committit et fluctibus. parum est hoc. adiungit totidem infidi maris tranquillitatem ueretur ternptatquetilla teneros fetus non latibulis aliquibus abscondit aut tectis nec includit cauernis, sed nudo et praescripta committit solo, quereris defendit a frigore, sed diuino fotu, quo magis cetera despiciat, tutiores fore extimat. quis nostrum paruolos suos non uestimentis
Abbreviated transcription (Latin):
pullos. fetuq absoluit ilico. Alios quoq septẽ adun¬
git dies quib enutricit partus suos donec incipicnt
adolescere Nec mireris tũ exigiũ nutrim̃ti tempꝰ
cũ absolutio fȩtuũ: tam paucorũ dierũ sit. Iantã autẽ
gr̃am. minusculci. auis diuinitꝰ indultã habet ut hos
quat tuordecĩ dies nouitici p̃sumpte sereniccitis obser¬
uent. quos et alcyonidas uocant. quib nullos motꝰ
ꝓ cellosa tempestatis horrescant Nonne uos passerib
pluris estis: h̃is ait Si igit̾ auis minusculȩ ẽtem¬
plcitione⁊ insurgit mare & re pente compͥmit᷑.
atq asꝑa yenis int̾ graues
ꝑcellas dempes¬
datesq uentorũ deterget
caeli nubilei.
fluctusq cõponit. elem̃tis
om̃ib subito
infusci tranquillitcis. qͣntũ
p̃sumere de¬
becis o homo ad imaiginẽ dĩ fcictus agnoscis: si tci¬
men auiculȩ istius fidẽ. studio de uõtionis imite¬

Expanded text:
pullos fetusque abaoluitabsoluit. ilico alios quoque septem adiunpullos fetusque abaoluitabsoluit. ilico alios quoque septem adiungit dies, quibus enutriat partus suos, donec incipiant adolescere. nec mireris tam exiguum nutriendi tempus, cum absolutio fetuum tam paucorum dierum sit. tantam autem gratiam minuscula auis diuinitus indultam habet, ut hos quattuordecim dies nautici praesumptae serenitatis obseruent, quos et alcyonidas uocant, quibus nullos motus procellosae tempestatis horrescant. nonne uos passeribus pluris estis? dominus ait. si igitur auis minusculae contemplatione et insurgit mare et repente ut\' atque aspero hiemis inter graues procellas tempestatesque uentorum deterget caeli nubila fluctusque componit elementis omnibus subito infusa tranquillitas, quantum praesumere debeas, o homo, ad imaginem dei factus agnoscis, si tamen auiculae istius fidem studio deuotionis imite
Abbreviated transcription (Latin):
erint: ꝑ sequam Et qm̃ de aqueitilib reptilibus di¬
ximꝰ : arduũ ẽ: ut subito ad ciues caeli sermo nr̃ ascen¬
dcit. Et ideo de his auib prius dicamꝰ: quȩ circai aquais
maris fluminũq uersant̾ cũ quib possum emergere
taq ab alcrone sermonẽ adoricimur. Eci est auis
maritime quȩ in litorib fetus suos edere solet itti
ut inharenis dua de ponat medio fere yemis Nam
temporis. fouendis habet de putcitũ partubus.
qucindo maaime insurgit mare. litoribꝰq uehem̃tior
fluctꝰ illidit̾. quo maigis repentinę placidicatis sol¬
lemnitate: auis huiꝰ elucer& gr̃a. Nãq ubi undo sum
fuerit mare: positis ouis subito mitescit. & omnes
cadunt uentorũ ꝓcelle. flotꝰq aurarũ quiescunt.
ac plcicidũ uentis. stat mare. donec oua fouet aleẜone
suci. Septẽ autẽ dies fotus sunt. Quib decursis. educit

Expanded text:
erunt persequamur. Et quoniam de aquatilibus reptilibus dierunt persequamur. Et quoniam de aquatilibus reptilibus diximus, arduum est ut subito ad aues caeli sermo noster ascendat. et ideo de his auibus prius dicamus, quae circa aquas maris fluminumque uersantur, cum quibus possumus emergere. itaque ab alcyone sermonem adoriamur. ea est auis maritima, quae in litoribus fetus suos edere solet, ita ut in harenis oua deponat medio fere hiemis. nam id temporis fouendis habet deputatum partibus, quando maxime insurgit mare litoribusque uehementior in inliditur. quo magis repentinae placiditatis sollemnitate auis huius eluceret gratia. namque ubi undosum fuerit mare, positis ouis subito mitescit et omnes cadunt uentorum procellae Batusque aurarum quiescunt ac placidum uentis stat mare, donec oua fouet alcyone sua. septem autem dies fotus sunt, quibus decursis educit
Abbreviated transcription (Latin):
trite conpenset. ut mͥ fticiendũ arbitror. maxime
cũ deauib sermosit. quȩ solent oculos hominũ uola¬
tus ꝓpercitione p̃stringere Quid enĩ c̃uenit mhis
demorciri. in quib ceseritas plcicere c̃ sueint: Auidus
g atq inusittitꝰ intuli genere scriptionis. sermo nr̃
canoris aiuibus resonet ac result& Sed unde mͥ crgnea
carmina. que etiã sub graui mortis imminentis t̾rore
delectunt: Unde mͥ illos naiturilis modulos com¬
tilenȩ. quib etic̃ paludes sonorȩ. cantus edunt du¬
eissimi suauitatẽ: Unde mͥ uoces psittaci dulce¬
quȩ dormientẽ de somno excitet. Sci enĩ auis sig¬
nare solet diei surgentis exortũ. et effusiorẽ diluculo
deferre laeticici Iam̃ si illorũ suciuttis de est. sunt
gem̃tes turtures et raucę columbe Tum etiã cormx
plenci uoce pluiucĩ uocat. Unde rurcile auicrium.
sermone quo possumꝰ. scientici quã nos rusticani docu¬

Expanded text:
tate, compenset, ut mihi faciendum arbitror; maxime tate, compenset, ut mihi faciendum arbitror; maxime cum de avibus sermo sit, quae solent oculos hominum volatu properatiore perstringere. Quid enim convenit iis demorari in quibus celeritas placere consueuit? auius igitur et inusitatus in tali genere scriptionis sermo noster canoris auibus I resonet ac resultet. sed unde mihi cygnea carmina, quae etiam sub graui mortis inminentis terrore delectant? unde mihi illos naturales modulos cantilenae, quibus etiam paludes sonorae cantus edunt dulcissimos suauitate ? unde mihi uoces sittaci dulcequae dormientem de somno excitet; ea enim auis signare solet diei surgentis uersari et effusiorem diluculo deferre laetitiam. tamen si illorum suauitas deest, sunt gementes turtures et raucae columbae, tum etiam cornix plena uoce pluuiam uocat. unde rurale in sermone quo possumus, scientia quam nos rusticani docu
Abbreviated transcription (Latin):
utilit̃ in ur̃ci retia sit relcipsus. Ne uereor nefustidiũ
nob obrepat in uolatilib requirendis. qđ ñ obrepsit
ingurgitib ꝑscrutandis. aut aliquis nob̵ in disputa¬
tione obdormicit. cũ possit auiũ cantib exciteiri: sed
ꝓ fecto qui int̾ mutos pisces iugilauerit: Nondubito¬
qͥd int̾ canorcis aues somnũ sentire ñ possit. quin tali
ad iugilcndũ gr̃a ꝓuocet᷑ Neq uͦ uile putet᷑ quod
poruit᷑̾ p̃terire : cũ fit tertici pars inanimantib cre¬
citurȩ. Tria enĩ genera animantiũ eẽ ñdubium ẽ.
Terrenũ. uolcitile. aquatile: Deniq sic scriptum ẽ.
Educant aquę reptilici animarũ uiuentiũ scđm genꝰ.
& uolcitilici uolantia suꝑ t̾ram sȩcus firmam̃tum
uictores. Qui cũ inc̃sulto p̃terierint: insuci reuerten¬
tes uestigici. incuriȩ suae multũ: repetito itineris
lcibore suscipiunt. Est drim̃ etic̃ bonꝰ uicitor: qͥ dispen¬
diũ regressionis: reliqui itineris cõpendiosci celeri¬

Expanded text:
utiliter in vestra retia sit relapsus. Nec vereor ne fastidium nobis obrepat in volatibus requirendis, quod non obrepsit in gurgitibus perscrutandis; aut aliquis nobis in disputatione obdormiat, cum possit avium cantibus excitari. Sed profecto qui intquod inter canoras aues somnum sentire non possit, cum tali ad uigilandum gratia prouocetur. neque uero uile putetur, quod potuit praeteriri, cum sit tertia pars in animantibus creaturae. tria enim genera animantium esse non dubium est, terrenum uolatile aquatile. denique sic scriptum est: educant aquae reptilia animarum uiuentium secundum genus et uolatilia uolantia super terram secus firmamentum viatores, qui cum inconsulto praeterierint, in sua revertentes vestigia incuriae suae mulctam repetito itineris labore suscipiunt. Est tamen etiam bonus viator, qui dispendium regressionis, reliqui itineris compendiosa celeri
Abbreviated transcription (Latin):
serũ atq otiosũ expecttiũ negotiũ : neq discipłm quen¬
dc̃i materiẽ. quã contẽplando mundũ possoe effin¬
gere. s auctorẽ dm̃ exprim̃dũ puttiũ Aduertit enĩ
uir plenꝰ prudentia. qͦd uisibiliũ atq in uisibilium
substantiã ⁊ causcis rerũ. mens solai diuina
c̃tinetit Nõ ut phylosophy disputant. ualidiorẽ
atͥomoꝵ cõpexionẽ. ꝑ seueraintiȩ iugis p̃stare
causcĩ iudicaũ. qđ telã arcineȩ texerent : qui
sic mimitti et insubstantia principia caelo ae
tris darent. q̃ ut fortuito coniungerent᷑. ita for¬
tuto acteniere dissoluerent᷑ : nͥ in sui gubnatoris
diuina uirtute constarent Nec inmernee
gubernatorẽ nesciunt : qͥ nõnouer̃
Sequaur
eũ. qͥ et auctorẽ nouit
et gubncttorẽ: nec uariis abducam᷑ opinionibus
n principio inꝗͥt Quc̃bonus ordo: ut illud
primũ asserce. qͦd negare consuerunt: et cognosce

Expanded text:
serum atque otiosum expectauit negotium neque discipulum quendam materiae, quam contemplando mundum posset effingere, sed auctorem deum exprimendum putauit. aduertit enim uir plenus prudentiae quod uisibilium atque inuisibilium substantiam et causas rerum mens sola diuina contineat, non ut philosophi disputant ualidiorem atomorum conplexionem perseuerantiae iugis praestare causam: iudicauit quod telam araneae texerent qui sic minuta et insubstantiua principia caelo ac terris darent, quae ut fortuito coniungerentur ita fortuito ac temere dissoluerentur, nisi in sui gubernatoris diuina uirtute con- \'starent. nec inmerito gubernatorem nesciunt qui non nouerunt sequamur ergo eum qui et auctorem nouit et gubernatorem nec uanis abducamur opinionibus. In principio inquit. quam bonus ordo, ut illud primum adsereret quod negare consuerunt et cognosce
Abbreviated transcription (Latin):
cici iusticiã eiꝰ exercuit ut certuret: ut uinceret. et
uictoriã corona sequeret̾. Nemo enĩ nͥ qui legitime
certtiuerit : coronat᷑: Ioseph quoq castimonia. numꝗͣ
ad nr̃i memoriã ꝑuenisset: nisi mulier domini eiꝰ
contubnicilis. ignis diciboli spiculis incitata: tẽptass&
ciꝰ affectũ. nisi postremo affecttisset eiꝰ interitum.
quo clarior esset castimoraci uiri: qͥ mortẽ ꝓcastitu¬
te c̃tẽpserit Uis scire c̃siliũ dĩ : Nempe dicibolo
auctore: neces uident̾ iustis hominib p̃pciiri. exer

Expanded text:
tia iustitiam eius exercuit, ut certaret et uinceret et tia iustitiam eius exercuit, ut certaret et uinceret et uictoriam corona sequeretur; nemo enim nisi qui legitime certauerit coronatur. Ioseph quoque castimonia numquam ad nostri memoriam peruenisset, nisi mulier domini eius contubernalis ignitis diaboli spiculis incitata temptasset eius affectum, nisi postremo affectasset eius interitum, quo clarior esset castimonia uiri, qui mortem pro castitate contempserit. uis scire consilium dei? nempe diabolo auctore neces uidentur iustis hominibus praeparari, exer
Abbreviated transcription (Latin):
Ccorpouis. et tam̃ ad totius utilitutẽ ꝓdest : ⁊tri utilito
ti omĩu ꝓfuturã sciens ds̃ scientiã boni nmoli in parte
constituit. ut in cõmune ꝓdess&: Deniq serpentẽ in
pcoridrso inuenis. utiq ñsine dĩ uoluntate generatũ
Inserpentis autẽ figuni: dicibolus ẽ. Euisse enĩ etiã diã¬
bolũ inporidrso: etiã erechiel ꝓpħa docet qui dicit.
suꝑ pracipe tyri: In uoluntate inquit poradrsi fac¬
tus es. Principem tyri. infigiiti accipimꝰ diciboli. Ergͦ¬
nũquid et hinc accuscbimus d̃m. quia thescuros cuñ
altitudinis iscientiȩ abs conditos in xp̃o noccultos cõ¬
p̃bendere ñ possumus. nͥ quos ipse reuelare dignat
ad scilutẽ ꝓdesse hominib. Non quo dicibolus ꝓdesse
uelit : sed quod malicic̃ eiꝰ. etiam repugnantis: conuer¬
tit nob̾ dñs ad salutẽ Demq huius malicia: iob scĩ
iuri fecit ẽẽ uirtutẽ et pacientiã clariorẽ Huiꝰ mali¬

Expanded text:
corpcorpti omnium profuturam sciens deus scientiam boni et mali in parte constituit, ut in commune prodesset. I denique serpentem in paradiso inuenis utique non sine dei uoluntate generatum. in serpentis autem figura diabolus est; fuisse enim diabolum in paradiso etiam Ezechiel propheta docet, qui dicit super principem Tyri: in uoluptate inquit paradisi factus es; principem Tyri autem in figura accipimus diaboli. numquid et hinc accusabimus deum, quia thensauros eius altitudinis et scientiae absconditos in Christo et occultos conprehenderad salutem prodesse hominibus, non quod diabolus prodesse uelit, sed quod malitiam eius etiam repugnantis conuertit nobis dominus ad salutem. denique huius malitia lob sancti uiri fecit esse uirtutem et patientiam clariorem. huius mali
Abbreviated transcription (Latin):
bi sunt estimandci: Pone enĩ sine p̃iudicio tcm̃ asser¬
tionis futirȩ. ideo tͥ hoc lignũ descientia boni et
mali displicere : quia postea quã gustaiuer̃ exeo homine.
intellexer̃ esse se nudos At trm̃ ad c̃ sumationẽ diuine
oꝑationis. dicã tibi. & hoc lignũ inparadr̃so exortum.
Q uomͦ enĩ si ñ eẽt scientia boni nmali. int̾bonũ et malum
discretionẽ aliquã disceremꝰ: Nã neq qđ malũ erat moi¬
lũ iudicciremꝰ ẽẽ. nͥ ẽẽt scientia boni Scientia autẽ boni
ẽẽ ñ posset : nͥ ẽẽt et mali Neq rursũ qđ bonũ erat scire¬
mꝰ bonũ eẽ : nͥ eẽt scientici mali Cape exemplũ de ipsa
cditione humani corporis: Nempe habet et amaritudinem
qmandã fellis. quȩ si in cõmune ꝓspicicis: ad scilutẽ homaris
utilis inuenitur: Ergo et qđ malũ puttmꝰ. plerũq non
ꝑomĩa malũ est: s in cõmiine utile. Nã sic̃ fel inpirtẽ

Expanded text:
bi sunt aestimanda pone enim, sine praeiudicio tamen adserbi sunt aestimanda pone enim, sine praeiudicio tamen adsertionis futurae, ideo tibi hoc lignum de scientia boni et mali displicere, quia posteaquam gustauerunt ex eo homines, intellexerunt esse se nudos: attamen ad consummationem diuinae operationis dicam tibi et hoc lignum in paradiso exortum Quomodo 148 enim si non esset scientia boni et mali, inter bonum et malum discretionem aliquam disceremus? Nam neque quod malum erat, malum judicaremus esse, nisi esset scientia boni: scientia autem boni esse non posset, nisi esset et bonum: neque rursus quod bonum erat, sciremus bonum esse, nisi esset scientia mali. Cape exemplum de ipsa conditione humani corporis. Nempe habet et amaritudinem quamdam fellis, quae si in commune prospicias, ad salutem hominis utilis invenitur. Ergo et quod malum putamus, plerumque non per omnia malum est, sed in commune utile. Nam sicut fel in parte est
Abbreviated transcription (Latin):
tia ñ deterna exortu ẽ sed depatre Est enĩ splendor lucis.
bora uincdi: in pcridr̃so. Sic enĩ habes. quia ꝓdux̃ ds̃ lignũ
speciosũ ad aspectũ. bonũ ad escã. n lignũ uice inpenrcidi s̃
ilignũ scientiae boni uinali: Postea uidebimꝰ utrũ ethoc
lignũ speciosũ ad cispectũ. & bonũ ad ȩscã fuerit: sic̃ cet̾a:
So enĩ loco hoc oportimus disputubit᷑. quo hominẽ exhoc
gustuntẽ ligno: inuenimꝰ eẽ deceptũ: Interim nichil aben
qđ nunc reprehendẽ debetimꝰ : et si rationẽ scire ñ possumus.
Neq enĩ in hac crecit᷑a mundi. si quai nobis difficilia intellec¬
tu uident᷑. et in cõprehensibilici in genio nr̃o: temenario
quodã debemꝰ c̃demnare iudicio. ut crecturã serpentiũ
uenencitiq alicunis animamtis. Quippe homines qͣ inatio¬
ne singulci quȩque sint fucto: intelligere adhuc. scire
enda sunt. sed exaltitudine diuine dispositionis et uer¬

Expanded text:
tia non de terra exorta est, sed de Patre. Est enim splendor lucis tia non de terra exorta est, sed de Patre. Est enim splendor lucis lignum speciosum ad aspectum et bonum ad escam et lignum uitae in paradiso et lignum scientiae boni et mali. postea uidebimus utrum et hoc lignum speciosum ad aspectum et bonum ad escam fuerit sicut cetera. eo enim loco hoc oportunius disputabitur, quo hominem ex hoc gustantem inuenimus esse deceptum. interim nihil habemus, quod nunc reprehendere debeamus, etsi rationem scire non possumus. neque enim in hac creatura mundi, si qua nobis difficilia intellectu uidentur et inconprehensibilia ingenio nostro, temerario quodam debemus condemnare iudicio, ut creaturam serpentium uenenatique alicuius animantis, quippe homines qua ratione singula quaeque sint facta intellegere adhuc et scire enda sunt. sed ex altitudine diuinae dispositionis et uer
Abbreviated transcription (Latin):
ait E x torrente uoluptritis tuę potob eos Legisti
enĩ qͥa fons ꝓcedit exeden. qui rigat parcidỹsum:
quasi ꝓfluo quodcĩ. torrenti spũ : irrigant᷑. de quo
etiã alibi ait. Fluminis impetꝰ lętificcit ciuitatem
dĩ: Est autẽ cunttis illa quȩ sursũ est rerłm liba
in quei diuersci scõrũ meritti pullulcrunt. In hoc gͦ
parcidrso hominẽ ds̃ posuit quẽ plasmauit. Intellige
etic̃ quia ñ eũ hominẽ qͥscđm imaginẽ dĩ ẽ: posuit.
sed eũ qͥ scđm corpus. Incorporcilis enĩ in loco non est
osuit autẽ eũ inparadr̃so: sic̃ solẽ incęlo. expectam¬
tẽ regnũ cęlorũ. quẽ ad modũ creitura expectat
reuelacionẽ filiorũ dĩ Ergo si paradỹsus ẽ in quo erant ex¬
orta urgulta: Uidet᷑ paidrsus anima eẽ. quȩ multiplicat
sem̃ acceptũ. in quai uirtꝰ unce quȩq plantat᷑. Inque. erit
etiã lignũ uitę. hoc est scpientiẽ. Sic̃ dix̃ scdomon: qͥa scipien¬

Expanded text:
ait: Ex torrente voluptatis tuae potabis eos . Legisti enim: Quia fons procedit ex Eden, qui rigat paradisum . 1quasi profluvio quodam torrentis spiritus irrigantur. De quo etiam alibi ait: Fluminis impetus laetificat civitatem Dei . Est autem civitas illa quae sursum est Hierusalem libera, in qua diuersa sanctorum merita pullularunt. in hoc ergo paradiso hominem deus posuit, quem plasmauit. intellege iam quia non eum hominem qui secundum imaginem dei est posuit, sed eum qui secundum corpus; incorporalis enim in loco non est. posuit autem eum m paradiso sicut solem in caelo expectantem regnum caelorum, quemadmodum creatura expectat reuelationem filiorum dei. ergo si paradisus est in quo erant exorta uirgulta, uidetur paradisus anima esse, quae multiplicat semen acceptum, in qua uirtus unaquaeque plantatur, in qua erat etiam lignum uitae, hoc est sapienti
Abbreviated transcription (Latin):
cũ angłis astaintẽ legerimꝰ. ne nr̃o isto sermone uide¬
ant᷑ offendi: secundũ sucĩ accipiant uoluntatẽ int̃p̃¬
tationẽ istius lectionis Namq ante nos fuit qͥ per
uoluntatẽ nsensũ. p̃uaricationẽ : ab homine memorti¬
uerit eẽ cõmisscĩ. inspecie serpentis figurã accipi¬
ens delect citionis : infigurci mulieris : sensũ animi
m̃tisq c̃stituens. quãe tic õstłcya uocant greci:¬

Expanded text:
adstantem cum angelis legerimus, ne in isto sermone uideadstantem cum angelis legerimus, ne in isto sermone uideantur offendi, secundum suam accipiant uoluntatem interpretationem istius lectionis. namque ante nos fuit qui per uoluptatem et sensum praeuaricationem ab homine memorauerit esse commissam, in specie serpentis figuram accipiens delectationis, in figura mulieris sensum animi mentisque constituens, qua
Abbreviated transcription (Latin):
dũ neq reprehendendũ qđ in paradr̃so dicibolus
ercit. quandoquidẽ ocludere scĩs ñ potuit it̃ nequis
ascenderet: Neq enĩ iustis habitationẽ in colatꝰ tũqͦm
possessor eripuit. Esto enĩ ut aliquos desides atque
uitiosos ab incolatu suꝑnę possessionis auerterit. illu
multo augustius multoq pulchrius: qđ scõrum oratio¬
nib excludit̾. cũ cõpletũ fuerit illud. Uide bc̃ sotrinan
sic̃ fulgur de caelo cadentẽ: Ergo ñ metuamus
eũ qui eo usq infirmas ẽ: ut et ipse casurꝰ int̾ram
sit: Accepit quidem tẽptundi licentiã. sed non
accepit copicim subruendi: nͥ sua sponte labat̾ infir¬
mus affectus. qͥ sibi auxiliũ ñ norit accensiri. Et ideo
qua fraude temptauerit pͥmũ hominẽ. quid ue in ho¬
minẽ putouerit ẽẽ tẽptandũ : quo ordine. qua arte.
cognoscere opus ẽ. ut cauere possimus. Pleriq tam̃
qͥ uolunt inparadỹso dicibolũ ñ fuisse. licet incȩlo

Expanded text:
dum neque reprehendendum quod in paradiso diabolus erat, quandoquidem occludere sanctis non potuit iter, ne quis ascenderet; neque enim iustis habitationem incolatus tamquam possessor eripuit. esto enim ut aliquos desides atque uitiosos ab incolatu supernae possessionis auerterit: illud multo augustius multoque pulchrius, quod sanctorum orationibus excludetur, cum conpletum fuerit illud: uidebam Satanan sicut fulgur de caelo cadentem. ergo non metuamus eum, qui eo usque infirmus est, ut et ipse casurus in terram sit. accepit quidem temptandi licentiam, sed non accepit copiam subruendi, nisi sua sponte labatur infirmus affectus, qui sibi auxilium non norit accersire. et ideo qua fraude temptauerit primum hominem quidue in homine putauerit esse temptandum, quo ordine, qua arte cognoscere opus est, ut cauere possimus. plerique tamen, qui uolunt in paradiso diabolum non fuisse, licet in caelo
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. qͥa requiescer& xp̃c in homine: qͥ requiem
sibi p̾destincibat in corpore. ꝓ hominis redẽptione
scđm qđ ipse dixẽ. Ego dormiui ⁊ requieui et surrexi.
q̃m dñs suscipiet me Ipse enĩ reqͥeuit qͥfecit: eui ẽ honor.
gła ꝑpetuitus ascłis et nc̃ et semꝑ. & in omĩa scła se¬
culoꝵ aoctiz FxPlicit exaimenoꝵ sc̃i

Expanded text:
est quia requiesceret Christus in homine, qui requiem est quia requiesceret Christus in homine, qui requiem sibi praedestinabat in corpore pro hominis redemptione secundum quod ipse dixit: ego dormiui et quieui et surrexi, quoniam dominus suscepit me. ipse enim requieuit qui fecit. cui est honor gloria perpetuitas a saeculis et nunc et semper et in omnia saecula
Abbreviated transcription (Latin):
tus ẽ animantiũ uniuerscrũ. & sumanci quȩdã uniuer¬
sitatiᷤᷤ. et om̃is mundcine gr̃a creat᷑ȩ: Certe defera¬
mꝰ silentiũ . qm̃ reqͥeuit ds ab omĩb mundi oꝑibus:
Reqͥeuit autẽ in recessu hominis. reqͥeuit in eiꝰ m̃te
atq ꝓposito. Recercit enĩ hominẽ rationis capacem
imitritorẽ sui. uirtutũ aemulatorem. cupidũ cęles¬
tiũ grc̃irũ. In his requiescit ds̃. Qui ait. aut suprti.
quẽ requiesquã nͥ supͣ humilẽ et quietũ et trem̃tem
uerba meci: Grc̃is gͦ dño dõ nr̃o : qui huiꝰ modi opus
fecit inqͦ requiesceret: Fecit cęlum: ñ lego qđ re¬
quieuerit: Fecit t̾ram: ñ lego qđ reqͥeũ it̃: fecit
solẽ ⁊ lunã nstellas. nec ibi lego qđ reqͥe ũit.
s lego qđ fecerit hoẽm: et tc̃ reqͥeũit. habens
cui peccata dimit t̾et Aut forte tunc ici fut̾ȩ
dñicȩ pcissionis p̾cessit mysteriũ. qͦ reuelatũ

Expanded text:
tus est animantium uniuersarum et summa quaedam uniuertus est animantium uniuersarum et summa quaedam uniuersitatis et omnis mundanae gratia creaturae. certe deferamus silentium, quoniam requieuit deus ab omnibus mundi operibus. requieuit autem in recessu hominis, requieuit in eius mente atque proposito; fecerat enim hominem rationis capacem, imitatorem sui, uirtutum aemulatorem, cupidum caelestium gratiarum. in his requiescit deus, qui ait: aut super quem requiescam nisi super humilem et quietum et trementem uerba mea? gratias ago domino deo nostro, qui huiusmodi opus fecit, in quo requiesceret. fecit caelum, non lego quod requieuerit, fecit terram, non lego quod requieuerit, fecit solem et lunam et stellas, nec ibi lego quod requieuerit, sed lego quod fecerit hominem et tunc requieuerit habens cui peccata dimitteret. aut forte tunc iam futurae dominicae passionis praecessit mysterium, quo reuelatum
Abbreviated transcription (Latin):
deflexibili genũ. quo p̃ceteris dñi mitigat᷑ offensa:
Ira mulcet᷑. gr̃c̃i ꝓ uoccit᷑ Hoc enĩ patris summi erga
filiũ donũ est : ut in nomine dñi om̃e genu curuet᷑.
cȩlestiũ t̾restriũ et inferorũ. nom̃is lingua c̃fiteat᷑.
ceteris dm̃ mulcent : humilitus et fides Pes itaq ex¬
pͥmit humilitotis affectũ: et sedulȩ seruitutis obseqͥũ
Hides ȩquat filiũ patri. atq utriusq ecindẽ głam con¬
fitet᷑. Recte autẽ ñ plures sed duo sunt homini pedes:
Quat̃ni enĩ pedes feris ac beluis sunt. bini caubꝰ et
& quodam remigio uolitet sublimium cogitricionũ.¬
& ideo dictũ est: Nenouabit᷑ sic̃ aquilȩ iuuentꝰ tuci: eo qđ
ꝓprior sit cę̧lestibꝰ. sublimior aquilis qͥ possit dicere.Na
autẽ c̃uersctio incęlis est Seo iã finis sermoni nr̃o
sit. qm completus ẽ dies sextus. et mundani oꝑis sum¬
ma c̃clusa ẽ. Perfecto uidelicet homine in qͦ pͥncipa¬

Expanded text:
Flexibile genu, quo prae caeteris Domini mitigatur offensa, ira mulcetur, gratia provocatur. Hoc enim Patris summi erga Filium donum est: Ut in nomine Jesu omne genu curvetur, coelestium, terrestrium 142 et infernorum; et omnium lingua confiteatur caeteris Deum mulcent, humilitas, et fides. Pes itaque exprimit humilitatis affectum, et sedulae servitutis obsequium: fides aequat Filium Patri, atque utriusque eamdem gloriam confitetur. Recte autem non plures, sed duo sunt homini pedes; quaterni enim pedes feris ac belluis sunt, bini avibus. E quodam remigio volitet sublimium sagaci eo dictum est: renouabitur sicut aquila iuuentus tua, eo quod propior sit caelestibus et sublimior aquilis, qui possit dicere: nostra autem conuersatio in caelis est. Sed iam finis sermoni nostro sit, quoniam completus est dies sextus et mundani operis summa conclusa est, perfecto uidelicet homine, in quo principa
Abbreviated transcription (Latin):
si huius modi portidrsus est. ut eũ solus paulus. aut
iux aliquis pauli similis. cũ inhao uitti degeret.
uidere potuerit. idem tam̃ siue in corpore siue
extra corpꝰ uidit meminisse ñ possit. audierit
tum̃ uerba quib ꝓhibitus sit uulgare qđ uidit.
quo tandem modo nos paradysi sitũ pot̾imus ab¬
soluere. quẽ nec uidẽ potuimꝰ: Et si potuissemus
uidẽ: tum̃ ꝓhiberem̾ alus in timare. Simul cũ
paulus extollere se reuelationũ sublimitate sit
ueritus. qͥnto magis nobis studendũ ẽ. id sollicitiuꝰ
indicare. cuiꝰ etiã reuelcitio ob noxic sit ꝑiculo:
Non ylem igit᷑ hunc pantidysũ estimare debemus.¬

Expanded text:
si huiusmodi paradisus est, ut eum solus Paulus aut uix aliquis Pauli similis, cum in uita degeret, uidere potuerit, idem tamen, siue in corpore siue extra corpus uiderit, meminisse non possit, audierit tamen uerba, quibus prohibitus sit uulgare quod audierat, quo tandem modo nos paradisi situm poterimus absoluere, quem nec uidere potuimus et, si potuissemus uidere, tamen prohiberemur aliis intimare? simul cum Paulus extollere se reuelationum sublimitate sit ueritus, quanto magis nobis studendum est id non> sollicitius indicare, cuius etiam reuelatio obnoxia sit periculo! non uilem igitur hunc pa
Abbreviated transcription (Latin):
& ibi ẽẽ positũ hominẽ quẽ plasmauit dĩ: iustius
partidỹsi auctorẽ iã possumꝰ inuenire Quis ẽ enĩ qui
potuit fingere parcidỹsũ. nisi omp̃s dĩ qui dix̃ et
faictti sunt : Num qͥd indigens eorũ quę generari ue¬
llet : Ipse gͦ plcintauit parcidr sum. dequo dicit sc¬
pientia O m̃is plantatio quã ñ plantauit pat̾ m̃s.¬
ercidicabit᷑ Bonci angłorũ plcintatio. bona scõrum:
Scĩ enĩ subficu et uite ducunt᷑: in illo pcicis futurȩ tẽ¬
ore. inquib typus est angłorũ: Ergo panidr̃ sus
est plurunci ligna habens. sed ligna fructiferci.
lignci plenci suci atq uirtutis. dequib scriptũ est.
Exultoibunt om̃ci ligna silucirũ Ligna semꝑ florentici
uiriditate meritorum. sic̃ illud lignũ qđ plantatũ ẽ

Expanded text:
positum hominem, quem plasmauit deus, istius paradisi auctorem iam possumus inuenire. quis est enim qui potuit fingere paradisum nisi omnipotens deus, qui dixit et facta sunt, numquam indi-. gens eorum quae generari uellet? ipse ergo plantauit paradisum, de quo dicit sapientia: omnis plantatio, quam non plantauit pater meradicabitur . Bona angelorum plantatio, bona sanctorum. Sancti enim sub ficu et vite dicuntur in illo pacis futuri tempore, in quibus typus est angelorum . 3. Ergo paradisus est plurima ligna habens, sed ligna fructifera, ligna plena succi atque virtutis, de quibus est: Exultabunt omnia ligna silvarum ; ligna semper florentia viriditate meritorum, si
Abbreviated transcription (Latin):
ParadrsuM iNEdeN
Secondo orien⁊sco. Eł Posuis
ibi nocoine auẽ finxit De
parcidrso ad oriendus sermo.
non mediocrẽ ȩstũ nobis uidet̾
incutere. quid nc̃i sit paradr̃sus. & ubi sit. qualisue sit:
in uestigare. et explanare cupientibus. Maxime cum
apłs siue incorpore siue extrai corpus: nesciat. raptũ se
tcm̃ diccit usq ad t̾ciũ caelũ: & rursus inqͥt scio huiꝰ¬

Expanded text:
paradisum in Eden secundum Orientem: et posuit ibi hominem quem finxit . De paradiso adoriundus sermo non mediocrem aestum nobis videtur incutere, quidnam sit paradisus, et ubi, qualisve sit, investigare et explanare cupientibus: maxime cum Apostolus sive in corpore, sive extra corpus nesciat, raptum se tamen dicat usque ad tertium coelum. Et rursus: Scio, i
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ aquai. & diuerscis plerũq sese mutait inspecies. aut
int̾ arencis flcuici. aut int̾ cautes spumea. aut int̾ ne¬
morci uiridentior. aut int̾ florũ lȩtri discolor. aut inter
lilia fulgentior. aut int̾ roscis rutilantior. aut ingrcimine
liquidior. aut in palude turbidior. aut infonte ꝑspiccitior.
aut in mari obscurior. assũpto locorũ quib influit
colore decurrit: Nigorẽ quoq pari ratione cõmutat.
ut int̾ uciporantia ferueat. int̾ umbrosa frigescat.
sole reꝑcussa ex aestuet: nuub irrigata glcciali hu¬
more canescat: Quẽ ad modũ autẽ sapor eiꝰ ipse conuei¬
titur. ut nunc aspior. nunc amarior. nc̃ uehem̃tior. nẽ
austerior. nunc dulcior. ꝓspecierũ quib infusa fuerit
qualitcite uariet᷑. Asꝑatur. inicituriorib sucis tun

Expanded text:
est aqua, et in diversas plerumque sese mutat species: aut est aqua, et in diversas plerumque sese mutat species: aut inter arenas flava, aut inter cautes spumea, aut inter nemora viridantior, aut inter florulenta discolor, aut inter lilia fulgentior, aut inter rosas rutilantior, aut in gramine liquidior, aut in palude turbidior, aut in fonte perspicacior, aut in mari obscurior, assumpto locorum quibus influit colore, decurrit. Rigorem quoque pari ratione commutat, ut inter 58 vaporantia ferveat, inter umbrosa frigescat, sole repercussa exaestuet, nivibus irrigata glaciali humore canescat. Quemadmodum autem sapor ejus ipse convertitur, ut nunc asperior, nunc amarior, nunc vehementior, nunc austerior, nunc dulcior pro specierum quibus infusa fuerit qualitate varietur? Asperatur immaturioribus succis, tun
Abbreviated transcription (Latin):
ta alit᷑. coloratur. auget᷑: Ficulnea quoq folium
aeque ꝓpe ut pampinus. quadrifida int̾ scinditur
diuisione. quod eo clariꝰ uidet᷑. quo mauis ẽ foliũ.
Sane ñ itti ut pampinꝰ uł orci omã. uł summitate cri¬
panti . Siẽ enĩ inficulnea folio creissitudo ucilidior.
itci inpampino species elegantior: Crassitudo igit᷑
folu ꝓficit ad tempestatis in uirica repellendam.
int̃ scissio ad fructus grãm uaporcindi Deniq hoc
genus pomi grandinem noncito. maturitatẽ cito
sentit : quia & latere uidet᷑ aduersũ in uiricis.
⁊ patere ad gr̃tm Quid ego foliorũ describam
diuersitates: Quẽ ad modum alia rotundci. alia
longiorci. alia flexibilia. alia rigidiora sint: alia
nullis fcicie uentis labentia. alia quȩ leui motu decu
testificatione distinguere. uł latentes occulteisq causas
indeficientib apirẽ docum̃tis: Unci nempe atq eadi

Expanded text:
ta alitur, coloratur, augetur. Ficulneae quoque folium, ta alitur, coloratur, augetur. Ficulneae quoque folium, aeque prope ut pampinus, quadrifida interscinditur divisione: quod eo clarius videtur, quo majus est folium, sane non ita ut pampinus vel ora omni, vel summitate crispanti. Sicut enim in ficulneae folio crassitudo validior, ita in pampino species elegantior. Crassitudo igitur folii proficit ad tempestatis injuriam repellendam, intercisio ad fructus gratiam vaporandi. Denique hoc genus pomi grandinem non cito, maturitatem cito sentit; quia et latere videtur adversum injurias, et patere ad gratiam. Quid ego foliorum describam diversitates quemadmodum alia rotunda, alia longiora, alia flexibilia, alia rigidiora sint, alia nullis facile ventis labentia, alia quae levi motu decuttestificatione distinguere, vel latentes occultasque causas indeficientibus aperire documentis. Una nempe atque eadem
Abbreviated transcription (Latin):
naturȩ gr̃am : ⁊ diuine sapientiȩ ĩ ternai mysteria:
Uidemꝰ enĩita scissũ atq diuisũ. ut triũ foliorũ speciẽ
uidecit᷑ ostendere. itai pars media distinetti ẽ: ut nisi
inferiorib herer&. separcita spectantib uideret᷑ E ci
autẽ ratio uidet᷑ serucita nature : ut & solẽ facili
admittat. & umbrat obtexat: Deniq ꝓ cerius medici
pars eiꝰ extendit᷑: & in ipsci summitate terucit᷑. ut plus
pulcritudinis quã tegim̃ti p̃fercit Et enĩ brciui spe¬
ciem uidet᷑ effingere : significcins qđ uici int̾ penden¬
tes ceteros fructus habeat principatũ:. Cui tacito qͦdc̃i
udicio nature. sed euidenti indicio innascit᷑ species
et p̃ rogatiuci uictoriȩ Secũ igit᷑ hab& brauiũ suũ
quo et munimen sibi prȩbet᷑ ad uersũ o uricis uł
aeris parit̃ ymbriumq uiolentiã. n impedim̃tũ
non affert᷑ ad recipiendũ solis calorẽ. quo tepe ftic¬

Expanded text:
naturae gratiam et diuinae sapientiae interna mysteria. naturae gratiam et diuinae sapientiae interna mysteria. uidemus enim ita scissum atque diuisum, ut trium foliorum speciem uideatur ostendere; ita pars media distincta est, ut nisi inferioribus haereret, separata spectantibus uideretur. ea autem ratio uidetur seruata naturae, ut et solem facilius admittat et umbram obtexat. denique procerius media pars eius extenditur et in ipsa summitate tenuatur, ut plus pulcritudinis quam tegumenti praeferat. etenim brabii speciem uidetur effingere significans quod uua inter pendentes ceteros fructus habeat principatum, cui tacito quodam iudicio naturae, sed euidenti indicio innascitur species et praerogatiua uictoriae. secum igitur habet brabium suum, quo et munimen sibi praebetur aduersum iniurias uel aeris pariter imbriumque uiolentiam et inpedimentum non affertur ad recipiendum solis calorem, quo tepefac
Abbreviated transcription (Latin):
miã doc& dicens Sic̃ ficus isttis boncis recognoscã
trcins latos uidc. quos emisi de loco isto int̾ram
chaldeorũ in bonci. & c̃ firmabo oculos meos suꝑ
illos in bonci: Iam quã delicatos enĩ uelut qͦdam
miscđdĩcȩ suȩ. ucilidiori sepsit tegmine : ne teneri
fructꝰ maturius interirent: Deniq de ipsis etiam
mposteriorib dicit: Delicati mei ambulauer̃ uicis
asꝑas: Quib infra ait Consteintes estote filu et pro¬
clamate ad dm̃: Hoc enĩ solũ aduersũ om̃s ꝓcellar
atq in uiricis in iuolabile tegm̃: impenatrabile
munimentũ est Ubi gͦ teneri fructꝰ ibi gras¬
siorci degminci & imimimenta foliorũ. Cont̾ra
autẽ. ubi fructus ualidior ẽ. ibi teneriorai folia. ut
mcilus arbor doc&: Pomũ enĩ ucilidius : ñ multo indig&
ꝓtectionis auxilio: Ncĩ ipsci ꝓtectionis crcissioris umbra.
pomo nocere plus possit: Deniq doceat nos pampinus

Expanded text:
miam docet dicens: sicut ficus istas bonas recognosam miam docet dicens: sicut ficus istas bonas recognosam translatos Iuda, quos emisi de loco isto in terram Chaldaeorum in bona, et confirmabo oculos meos super illos in bona. tamquam delicatos enim uelut quodam misericordiae suae ualidiori saepsit tegmine, ne teneri fructus maturius interirent. denique de ipsis etiam in posterioribus dicit: delicati mei ambulauerunt uias asperas, quibus infra ait: constantes estote, filii, et proclamate ad dominum. hoc enim solum aduersum omnes procellas atque iniurias inuiolabile tegimen, inpenetrabile munimentum est. ubi ergo teneri fructus ibi crassiora tegmina et munimenta foliorum; contra autem ubi fructus ualidiores ibi teneriora folia, ut malus arbor docet. pomum enim ualidius non multo indiget protectionis auxilio; nam ipsa protectionis crassioris umbra pomo nocere plus posset. denique doceat nos pampinus
Abbreviated transcription (Latin):
asꝑa pomorũ dulcib tẽꝑent᷑ Deniq eti medicinci
antiquior quȩ herbis eurcre c̃sueuit & sucis. nec ulla
firmior sanittis. quã quȩ salubrib reformat᷑ alim̃tis
Unde scłm naturcon docem. qͥa solci nobis aesci me¬
dicinci ẽ Herbis certe ulcerci aꝑta clauduntur.
herbis cunant᷑ internci. Ideoq medicorũ ẽ opus.
herbarũ potestates noscere: Hinc enĩ medendi
stilũ: aliai sunt quȩ coquunt᷑ sole. alici quȩ testis
aut corticib clausci c̃plent᷑. malci & prra. U ucirũ
quoq genera omĩci nuda ob iecto sunt soli Nu¬
ces autẽ & mcleae. Nniculei quoq fructus quoq¬
& testa oꝑtꝰ. & cortice: alit̾ tam̃ & ipse calore
solis atq nutrit᷑. & quantri pyneae densitrite nu
tudo ualidius tegim̃tum tuendo deferat pomo:
Qđ uidemꝰ infruetũ ficulnee Delicatiorci ittiq
ucilidiorib munienda sunt. ut te ipse dñs ꝑ iere

Expanded text:
aspera pomorum dulcibus temperentur? Denique ea medicina aspera pomorum dulcibus temperentur? Denique ea medicina antiquior, quae herbis curare consuevit et succisam quae salubribus reformatur alimentis. Unde secundum naturam docemur, quia sola nobis esca medicina est. Herbis certe ulcera aperta clauduntur, herbis curantur interna. Ideoque medicorum est opus herbarum potestates noscere. Hinc enim medendi stylum, alia sunt quae coquuntur sole, alia quae testis aut corticibus clausa complentur. Mala et pyra, uvarum quoque genera omnia nuda objecta sunt soli: nucis autem et nucleae, nuclei quoque fructus et testa opertus et cortice, alitur tamen et ipse calore solis atque nutritur; et quantum pineae densitate nucltudo validius tegumentum tuendo deferat pomo, quod videmus in fructu ficulneae. Delicatiora itaque validioribus munienda sunt, ut et ipse quoque
Abbreviated transcription (Latin):
fricto. suci a maritudo de ponitur: Ergo si agri¬
culturci c̃uertit stirpiũ qualitritẽ: Nonne studia
doctrinȩ et disciplinȩ attentius mitigare possũt
sucis lib& egritudines passionũ :
de sui c̃ uersione desper& Si lignci plerũq
in meliores uertunt᷑ usus  ñ possunt hominam
cordci muttiri : Docuimꝰ ñ solũ int̾ diuersi
generis arbores eẽ fructuũ diuersitaites. sed
erũq mecidẽ specie arborũ conpugnatre sibi
fructus: Alici enĩ species masculorũ. alic fe¬
mineorũ fructuũ. sic̃ de dcictylis supͣ dixiaus:
Qiuis autẽ possit cõprehendere ucirietcitẽ. speciẽ¬
gr̃amq pomorũ : Singulorũ quoq utilitaitem
fructuũ. sucorũq ꝓpͥettitem: Quȩ cuiq rei aptci
udecit᷑. quẽ ad modũ ȩgris uiscerib hominum
amariora poma medicent᷑. ⁊ inflcitionẽ asꝑitcitẽq
interiorẽ tempent: quẽ ad modũ rursus humorũ

Expanded text:
facto suci amaritudo deponitur. ergo si agrifacto suci amaritudo deponitur. ergo si agricultura conuertit stirpium qualitates, nonne studia doctrinae et disciplinae adtentio mitigare possunt quaslibet aegritudines passionum ? de sui conuersione desperet. ligna plerumque in meliores uertuntur usus: non possunt hominum corda mutari ? docuimus non sgeneris arbores esse fructuum diversitates, sed plerumque in eadem specie arborum compugnare sibi fructus. Alia enim species masculorum, alia femineorum fructuum, sicut de dactylis supra diximus. Quis autem possit comprehendere tatem fructuum, succorumque proprietatem, quae cuique rei apta videantur, quemadmodum aegris visceribus hominum amariora poma medicentur, et inflationem asperitatemque interiorem temperent, quemadmodum rursus humorum