comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
retur: nunc suscipiendũ ẽ. ne peccet᷑. Sio ꝑ in¬
effabilem dĩ miscdiã & ipsa poena uitiori transit
marma uirtutis : & fit iusti meritũ etiã suppli.¬
cium pecoatoris. Iunc enĩ mors ẽ. ad quisita peo¬
cando: nunc implet᷑ uistitia moriendo. Uerum
tem. lusti enĩ malunt credendo ꝑpeti: qdđ sin
pͥmi miqͥ ñ eredendo ꝑpessi. Nisi enĩ paruseno
illi ñ morerent᷑ : peccabunt aũ isti nͥ morantun
Mortui sunt gͦ illi quia peccauer̃: ñ percant ustiq
moriunt᷑. Factũ ẽ. ꝓ illori culpa ut ueniret᷑ ini poi¬
Nam: fit ꝓ istoꝵ poena ne ueniat᷑ ineulpam.
N on quiamors bonũ aliqđ facta ẽ. quȩ ante malĩ
fuit: s quia tantã dĩ fidei prȩssitit gam. ut
mors quã uitȩ constat ẽẽ contrariã. instrum̃tum
fieret ꝑ qđ transiret᷑ ad uitã. Apłs cũ uellet
nocendũ ualeret: etiã ipsam legẽ qua phibeas
peccatũ. ñ dubitauit dicere urtutẽ eẽ pectat.

Expanded text:
retur, nunc suscipiendum est, ne peccetur. Sic per inretur, nunc suscipiendum est, ne peccetur. Sic per ineffabilem Dei misericordiam et ipsa poena uitiorum transit in arma uirtutis, et fit iusti meritum etiam supplicium peccatoris. Tunc enim mors est adquisita peccando, nunc inpletur iustitia moriendo. Verum ortem. Iusti enim malunt credendo perpeti, quod sunt primi iniqui non credendo perpessi. Nisi enim peccassent illi, non morerentur; peccabunt autem isti, nisi moriantur. Mortui ergo sunt illi, quia peccauerunt; non peccant isti, quia moriuntur. Factum est per illorum culpam, ut ueniretur in poenam; fit per istorum poenam, ne ueniatur in . culpam; non quia mors bonum aliquod facta est, quae antea malum fuit; sed tantam Deus fidei praestitit gratiam, ut mors, quam uitae constat esse contrariam, instrumentum fieret, per quod transiretur ad uitam. CAPUT V. Quod nocendum ualeret, etiam ipsam legem, qua prohibetur peccatum, non dubitauit dicere uirtutem esse peccati.
Abbreviated transcription (Latin):
cribuat haec aũ altera ñ nͥ uni artifici creatori
& conditor dõ. qui mundũ ipsũ & angłos sine
illomꝰ & sime ullis angłis fecit. Qua enĩ ui diuma
& ur ita dicã effectiua quȩ fieri nescit s facere.
accepit speciem cũ mundus fieret rotunditas celi
& prunditas solis: eadẽ iui diuma & effectiua
quȩ fier noseit s facere. accepit speciem rotundi¬
as celi & rotunditas pomi. & cȩtere figure na.¬
urales quas uidemꝰ inreb quibq nascentib non
ertrinsecus adhibi: s intima creatoris potentia
qui dix̃ çelũ & t̾ram ego impleo. & cuiꝰ sapientia
ẽ quȩ attingit afine usq ad finẽ fortit̃. & dispo.¬
ne om̃a suauit̃. clinde facti pͥmitꝰ angłi. cuiꝰ modi
ministeriũ p̃buerint creatori cȩtera facienti: Ne¬
sio. Nec tribuere illis audeo qđ forte ñ possunt:
nec debeo denegare qdđ possunt. Creationẽ tam̃
conditionẽq om̃iũ naturarũ quã fit ut om̃ino

Expanded text:
tribuatur; haec autem altera nonnisi uni artifici creatori tribuatur; haec autem altera nonnisi uni artifici creatori et conditori Deo, qui mundum ipsum et Angelos sine ullo mundo et sine ullis Angelis fecit. Qua enim vi divina, et, ut ita dicam, effectiva, quae fieri nescit, sed facere, accepit speciem, cum mundus fieret, rotunditas coeli et rotunditas solis; eadem vi divina et effectiva, quae fieri nescit, sed facere, accepit speciem rotunditas oculi et rotunditas pomi, et caeterae figurae naturales quas videmus in rebus quibusque nascentibus non extrinsecus adhiberi, sed intima Creatoris potentia, qui dixit, Coelum et terram ego impleo : et cujus sapientia est quae attingit a fine usque ad finem fortiter, et disponit omnia suaviter . Proinde, facti primitus Angeli cujusmodi ministerium praebuerint Creatori caetera facienti, nescio; nec tribuere illis audeo quod forte non possunt, nec debeo derogare quod possunt. Creationem tamen conditionemque omnium naturarum, qua fit ut omnino
Abbreviated transcription (Latin):
careant qua quęr̃ unde uste uideantur sacra&
sacrificia facere quasi conditorib suis: facile at¬
bunt etiã huiꝰ opinionis errore. Neq enĩ fasab
ullius natura quã libet minimȩ moralisq eri¬
torẽ nͥ dm̃ erede ac dicere & antequã possit is¬
telliei. Angłi aũ quos illi dõs libentus appalbi
etiã si adhibent uł uissi. uł ꝑmissi oꝑationẽ siũ
reb quȩ gignunt᷑ inmundo: tam ñ eos dicmis
creatores animaliũ. quã nec aericolas frugin
cuĩq extrinsecus cuiquã materiae corporali. sic̃ qudꝰ
hommes figuli. & fabri. atq id genusopisied
qui etiã pingunt atq effingunt formas simls
corporib ammaliũ: alia ũ quȩ intrms̃aus qs¬
centes causas ht̃ desecreto & oculto natur& aiue.¬
tis atq intelligentis arbitriõ. quȩ ñ solũ nat᷑ales
onpoꝵ speres uerũ etiã ipsas amimantiũ animas
dũ ñ fit fiat: sup̾dita illa species artificib qͥbq

Expanded text:
careant, qua quaerunt unde iuste uideantur sacra et careant, qua quaerunt unde iuste uideantur sacra et sacrificia facere quasi conditoribus suis, facile carebunt etiam huius opinionis errore. Neque enim fas est ullius naturae quamlibet minimae mortalisque creatorem nisi Deum credere ac dicere, et antequam possit intellegi. Angeli autem, quos illi deos libentius appellant, etiamsi adhibent uel iussi uel permissi operationem suam rebus quae gignuntur in mundo, tam non eos dicimus creatores animalium, quam nec agricolas frugum tur extrinsecus cuicumque materiae corporali, sicut operantur homines figuli et fabri atque id genus opifices, qui etiam pingunt et effingunt formas similes corporibus animalium; alia vero quae intrinsecus efficientes causas habet de secreto et occulto naturae viventis atque intelligentis arbitrio, quae non solum naturales corporum species, verum etiam ipsas animantium animas, dum non fit, facit: supradicta illa species artificibus quibusque
Abbreviated transcription (Latin):
randi ex eiꝰ latere osse detracto fecit ut as. Nq
enĩ hac carnali c̃suetudine cogitanda s̃: it ud̃e
solemꝰ opifices exmateria quacũq t̾rena coporalꝰ
mẽbris. qđ artis industria potuerit᷑ fabriame
trant᷑. qͥ uirtutẽ ac sapientiã dĩ qua nouit & pet
etiã sine seminib ipsa quoq facere semina. ex lis
atq partib si in exꝑtis narrarent᷑ incredibliea
uident᷑. quãuis. & ea ipsa pleriq magis nater
corporalib causis. quã oꝑib diuinae m̃tis assga¬
Sed cũ his nullũ nob̾ ẽ. in his libris negotũ. qu
diuinã m̃tẽ facere uł curare ista ñ eredunte liai
qui platoni suo credunt. ñ ab illo sũmo dõ qͥ falb¬
catus ẽ. mundũ. s ab illis minorib quos quidta
ipse creauerit. ꝑ missu siue uissu eiꝰ amimalua
facta eẽ cuncta mortalia. inquib homo p̃cipiũ
disq ipsis cognatũ teneret locũ: si suꝑstiaore

Expanded text:
randi ex eius latere osse detracto fecit, ut Deus. Neque randi ex eius latere osse detracto fecit, ut Deus. Neque enim haec carnali consuetudine cogitanda sunt, ut uidere solemus opifices ex materia quacumque terrena corporalibus membris. quod artis industria potuerint, fabricantitrantur, qui uirtutem ac sapientiam Dei, qua nouit et potest etiam sine seminibus ipsa certe facere semina, ex his adque partubus, si inexpertis narrarentur, incredibiliora uiderentur; quamuis et ea ipsa plerique magis naturae corporalibus causis quam operibus diuinae mentis adsSed cum his nullum nobis est in his libris negotium, qui diuinam mentem facere uel curare ista non credunt. Illi autem qui Platoni suo credunt non ab illo summo Deo, qui fabricatus est mundum, sed ab aliis minoribus, quos quidem ipse creauerit, permissu siue iussu eius animalia facta esse cuncta mortalia, in quibus homo praecipuum disque ipsis cognatum teneret locum, si superstitione
Abbreviated transcription (Latin):
tura atq aligio uicȩ separatione uisti ssĩma
mortis meis etiam corporalis necessitas facta ẽ.
Cum qua nos necessitate nati sumꝰ. Ropt̃ qđ
s ait. corpus quidẽ mortiũ ẽ. ꝓpt̾ peccatũ.

Expanded text:
tura adque a ligno uitae separatione iustissima tura adque a ligno uitae separatione iustissima mortis in eis etiam corporalis necessitas facta est, cum qua nos necessitate nati sumus. Propter sed ait: Corpus quidem mortuum est. propter peccatum,
Abbreviated transcription (Latin):
inuuficancẽ: qđ ei ꝑ oboabientiȩ meritũ seruabat᷑.
Ideo corpꝰ eiꝰ qđ eibo & potu egebat ne fame affi¬
ceret᷑ ac siti. & ñ immortalitate illa ab soluta atꝙ
indissolubili s ligno uitȩ amortis necessitate ꝓ¬
hibebatur atq muuentutis flore cenebat᷑. non
linquendo corriusset. Ꝙ alim̃tis quidẽ etiã
extra paradysum non nogatis aligno tam̃ iuige
ꝓhibitus traditus ẽ. tempori uetustatiq finien-¬
dus: i ea dũ taxat uita quã in corpore licet
animali donec sp̃itale oboedientiae merito fier&
posset in paradyso nͥ peccassẽ hab̾e ꝑpetuam.
ua ꝓpt̾ etiã si mortẽ istam manifestã qua fit
anima a corpore separatio incelligamꝰ simul sig¬
nificatam ineo qđ ds̃ dixerat qua die ederitis
ex eo morte moriemini : ñ ideo debet ab surdũ
uideri quia ñ eo ꝓrsus die acorpore s̃ soluti
quo cibum int̾dictũ morti ferũq sumpserunt.
Eo quippe die mutata indeterius uitiataq na-¬

Expanded text:
ificantem, quod ei per obedientiae meritum servabatur. Ideo corpus ejus, quod cibo ac potu egebat, ne fame afficeretur ac siti, et non immortalitate illa absoluta atque indissolubili, sed ligno vitae a mortis necessitate prohibebatur, atque in juventutis flore tenebatur, non linquendo corruisset. Et alimentis quidem etiam extra paradisum non negatis, a ligno tamen vitae prohibitus, traditus esset tempori vetustatique finiendus, in ea duntaxat vita, quam in corpore licet animali, donec spirituale obedientiae merito fieret, posset in paradiso, nisi peccasset, habere perpetuam. Quapropter etiamsi mortem istam manifestam, qua fit animae a corpore separatio, intellegamus simul significatam in eo quod Deus dixerat: Qua die ederitis ex illo, morte moriemini: non ideo debet absurdum uideri, quia non eo prorsus die a corpore sunt soluti, quo cibum interdictum mortiferumque sumserunt. Eo quippe die mutata in deterius uitiataque na
Abbreviated transcription (Latin):
ñ exduditur. siue data sit amma siue lapsa sit:
possunt fieri noua quȩ neq antea facta sint.
nec tam̃ arerũ ordine aliena sint. Q si potut
amna ꝑ imprudentiã facere s nouã miseriã.
quȩ ñ eẽt imꝑiusa diuinae ꝓuidentię ut hano¬

Expanded text:
non excluditur, siue data sit anima siue lapsa sit: non excluditur, siue data sit anima siue lapsa sit: possunt fieri noua, quae neque antea facta sint nec tamen a rerum ordine aliena sint. Et si potuit anima per inprudentiam facere sibi nouam miseriam, qu
Abbreviated transcription (Latin):
temporũ fuerit. & postea sit futurum. Si enĩ
libatur anima ñ reditira ad miserias sic̃ nũquã
antea lib̾ata ẽ: fit in illa aliquid qđ antea nũꝗͣ
fatũ ẽ & hoc quidẽ ualde magnũ id ẽ. q̃ nuĩꝗͣ
desinat ȩm̃a felicitas. Si enĩ in natura immortali
sit tanta norutas. nullo repetita nullo repeten¬
di cireuitu: cur ireb mortalib fieri ñ posse
contenditur: Si dicunt ñ fieri in anima beati¬
tudinis nouitatẽ. qm̃ ad eã reuertit᷑ inqua sẽ ꝑ
fiuit: ipsa certe lib̾atio noua fit. cũ demiseria
libut᷑ inqua numquã fuit. & ipsa miseriȩ No¬
uitis mea facta ẽ. quȩ numquã fuit. Hac aũ
nouitas si ñ inrerũ quȩ diuina ꝓuidentia gub̃¬
uintur ordinẽ uenit. s casu potius euenit: uͥ
sunt illi det̾minati dim̃siq circuitꝰ. inquibus
nilla noua fuint. s repetunt᷑ eadẽ quȩ fuer̃¬
iaũ & hac nouitas ab ordinatione ꝓuidentiȩ

Expanded text:
temporum fuerit, et postea sit futurum. Si enim temporum fuerit, et postea sit futurum. Si enim liberatur anima non reditura ad miserias, sicut nunquam antea liberata est, fit in illa aliquid quod antea nunquam factum est, et hoc quidem valde magnum, id est, quae nunquam desinat aeterna felicitas. Si autem in natura immortali fit tanta novitas, nullo repetita, nullo repetenda circuitu, cur in rebus mortalibus fieri non posse contenditur? Si dicunt non fieri in anima beatitudinis nouitatem, quoniam ad eam reuertitur, in qua semper fuit, ipsa certe liberatio noua fit, cum de miseria liberatur in qua numquam fuit, et ipsa miseriae nouitas in ea facta est quae numquam fuit. Haec autem nouitas si non in rerum, quae diuina prouidentia gubernantur, ordinem uenit, sed casu potius euenit, ubi sunt illi determinati dimensique circuitus, in quibus nulla noua fiunt, sed repetuntur eadem quae fuer haec nouitas ab ordinatione prouidentiae
Abbreviated transcription (Latin):
leuetur.⁊ quã beata quib trans acas imimiserum
reuoluat᷑. Atq ita. spes nr̃ȩ infelicitatis ẽ. flix
& felicitatis infelix. Unde fit: ut quia he p̃stã
sunt clamante pietate. conuncente ueriat. lli
enĩ nob ueriꝰeit̃ ꝓmiti᷑ uera felicitas eiuiꝰ ert si
retnenda & nulla infolicitate rumpenda cta
itu iter fidei mentẽq auertamus. Si enĩ deib
eireuitib & sine cessatione alt̾nantib itionib
& reditionib animarũ porphyrius platonel
suoꝵ opmionẽ sequi noluit. siue ipsius res ues¬
tate ꝑ motꝰ siue iã tẽpora xp̃iana reueritꝰ. a
in libro decuno cõmemoraui dicere malus. M¬
mã ꝓpt̃ cognoscenda mala traditã muindius
ab eis lib̾ata atq purgata cũ ad patrẽ rederi
nehil ułterius cale patiatur: quantomicis es
istã inmicã opiane fidei falitate decastim
dentare debenꝰ. His aũ cireuitib euacuatis
aq fristratis: nilla necessicas nos compellit

Expanded text:
leuetur, quam beata, quibus transactis in miseriam leuetur, quam beata, quibus transactis in miseriam reuoluatur. Adque ita spes nostrae infelicitatis est felix et felicitatis infelix. Unde fit, ut, quia hic mala ec falsa sunt clamante pietate, conuincente ueritate illa enim nobis ueraciter promittitur uera felicitas, cuius erit semper retinenda et nulla infelicitate rumpenda certa itu iter fidei mentemque auertamus. Si enim de istis circuitibus et sine cessatione alternantibus itionibus et reditionibus animarum Porphyrius Platonicus suorum opinionem sequi noluit, siue ipsius rei uanitate permotus siue iam tempora Christiana reueritus, et, quod in libro decimo commemoraui, dicere maluit animam propter cognoscenda mala traditam mundo, ut ab eis liberata adque purgata, cum ad Patrem redierit, nihil ulterius tale patiatur: quanto magis nos istam inimicam Christianae fidei falsitatem detestari ac deuitare debemus! His autem circuitibus eatque frustratis, nulla necessitas nos compellit,
Abbreviated transcription (Latin):
uerit quisq dm̃ tanto eũ facilius adbeatitudnꝰ
ꝑuenturũ. qui ea docent quib amor ipse conpsar:
Nam quis ñ remissius & tepidius amet eũ quẽs
cogitat necessario deserturũ. & contra eiꝰ uerta¬
tem sapientiãq sensurũ. & hoc cũ ad euis pleñ
ꝓsua capacitate notitiã beatitudinis ꝑfetione
ꝑuenerit. quando nec hominẽ amicũ possit quiss
amare fidelit̃ cui se futurũ nouit inimicũ : Sed
absit ut uera sint: quȩ nob̾ minant᷑ uerã miseriã
nũquã finiendã s int̾positionib falsa beatitudins
dine falsuis atq fallacus. uͥ nos fucuros miseros
aut intanta ueritatis luce nesciamꝰ. aut insimiui
felicitatis arce teneamus. Si enĩ uenturã calam¬
tatẽ ignoraturi sumꝰ.: ꝑitior ẽ. hic mũ miseria uͥ
uenturã beatitudinẽ nouimꝰ. Si aũ nos ilie dids
imminens ñ latebit: beatius tẽpora transigr an
ma misera. quib trans actis adbeatitudinẽ sib¬

Expanded text:
sque amauerit Deum, tanto eum facilius ad beatitudinem sque amauerit Deum, tanto eum facilius ad beatitudinem peruenturum, qui ea docent, quibus amor ipse torpescat? Nam quis non remissius et tepidius amet eum, quem se cogitat necessario deserturum et contra eius ueritatem sapientiamque sensurum, et hoc cum ad eius plenam pro sua capacitate notitiam beatitudinis perfectione peruenerit? quando nec hominem amicum possit quisque amare fideliter, cui se futurum nouit inimicum. Sed absit ut uera sint, quae nobis minantur ueram miseriam numquam finiendam, sed interpositionibus falsae beatitudinis tudine falsius atque fallacius, ubi nos futuros miseros, aut in tanta veritatis luce nesciamus, aut in summa felicitatis arce timeamus? Si enim venturam calamitatem ignoraturi sumus, peritior est hic nostra miseria, ubi venturam beatitudinem novimus. Si autem nos illic clades imminens ma misera, quibus transactis ad beatitudinem sub
Abbreviated transcription (Latin):
sint dõ. circutib definitis euntib semꝑ atq re¬
deuntib ꝑ nr̃as falsas beatitudines & ueras
miserias alt̾̃natim quidẽ s reuolutione incessabi¬
li sempitñas. nota eẽ oꝑa sua. qm̃ neq a faciendo
qͥescere. neq sciendo potest ea quȩ infinita s̃ iN¬
dagare : Quis hac audiat. qͥs eredat. quis ferat :
Quȩ si uera eẽnt: ñ solũ tacerentur prudentius.
uerũ etiã ut quomͦ ualeo dicã qđ uolo doctius
nescirent᷑. Nam si hac illic inmemoria ñ habebi¬
scituri sumus. hic saltm nesciamus: ut inc feli¬
cior sit expectatio quã illic ad eptio summi boni.
quando hic ȩt̃na uita consequenda expectatur.
ibi aũ beata s ñ ȩtna quandoq amitenda cog̃¬
noscit᷑. Si aũ dicunt neminẽ posse ad illã beati¬
tudimẽ ꝑuenire nͥ hos enreuitus uͥ beatitudo &
miseria uicusim alt̾nant in huiꝰ uge eradͥten
cognouerit: quomꝰ gͦ fatent᷑ quanto plus ani¬

Expanded text:
sint Deo circuitibus definitis euntibus semper adque resint Deo circuitibus definitis euntibus semper adque redeuntibus per nostras falsas beatitudines et ueras miserias alternatim quidem, sed reuolutione incessabili sempiternas nota esse opera sua, quoniam neque a faciendo quiescere neque sciendo potest ea, quae infinita sunt, indagare? Quis haec audiat? quis credat? quis ferat? Quae si uera essent, non solum tacerentur prudentius, uerum etiam ut quo modo ualeo dicam quod uolo doctius nescirentur. Nam si haec illic in memoria non habebiscituri sumus, hic saltem nesciamus, ut hic felicior sit expectatio quam illic adeptio summi boni; quando hic aeterna uita consequenda expectatur; ibi autem beata, sed non aeterna, quandoque amittenda cognoscitur. Si autem dicunt neminem posse ad illam beatitudinem peruenire, nisi hos circuitus, ubi beatitudo et miseria uicissim alternant, in huius uitae eruditione cognouerit: quo modo ergo fatentur, quanto plus qui
Abbreviated transcription (Latin):
emensã tot tantisq calamitatib uitã. si tam̃
uita ista dicenda ẽ. qͥue  potus mors ita grauis⁊
ut mors quȩ abhac lib̾at mortis huiꝰ amore ti¬
meatur. pꝰtã magna mala tãq multa & horren
da. tandẽ aliquando ꝑuerã religionẽ atq sapi¬
entiam expiata atq finita. ita ꝑuenire ante
conspectũ dĩ. atq ita fieri beatũ contẽplatione
incorporeş lucis ꝑ participationẽ immutabilis
immortalitatis eiꝰ. cuiꝰ adipiscendae amore fla¬
gaimꝰ. ut eã quandoq necesse sit deseri. & eos qui
deserunt abilla ȩcñitate. ueritate. felicitate de¬
iectos tartarea mortalitati. turpi stultitie mise¬
riis execrabilib implicari. uͥ dĩ amiitat᷑. uͥ oclio
ueritas habeat᷑. uͥ ꝑ inmundas Nequitias beati¬
tudo querat᷑. & ħ itidẽ atq itidẽ sine ullo fine
pͥoꝵ atq posterioꝵ certis int̾uallis & dim̃sio¬

Expanded text:
emensam tot tantisque calamitatibus uitam si tamen emensam tot tantisque calamitatibus uitam si tamen uita ista dicenda est, quae potius mors est, ita grauis, ut mors, quae ab hac liberat, mortis huius amore timeatur, post tam magna mala tamque multa et hda, tandem aliquando per veram religionem atque sapientiam expiata atque finita, ita pervenire ad conspectum Dei, atque ita fieri beatum contemplatione incorporeae lucis per participationem immutabilis immortalitatis ejus, cujus adipiscendae amore flagramus, ut eam quandoque necesse sit deseri, et eos qui deserunt, ab illa aeternitate, veritate, felicitate dejectos, tartareae mortalitati, turpi stultitiae, miseriis exsecrabilibus implicari, ubi Deus amittatur, ubi odio veritas habeatur, ubi per immundas nequitias beatitudo quaeratur; et hoc itidem atque itidem sine ullo fine priorum et posteriorum certis intervallis et dimensio
Abbreviated transcription (Latin):
firmam̃tũ suꝑ qđ sunt aquȩ : & tam̃ psalmꝰ. & aquȩ
inquit quȩ suꝑ cęlos sunt laudent nom̃ dñi. Quid
gͦ istoꝵ duoꝵ sit. anp̃t̃ hac duo aliquid aliud de
scłis scłoꝵ possit intelligi: ꝓfundissima questio ẽ.
N eq hoc qđ nunc agimꝰ impedit si indiscussa inte¬
rim differatur: siue aliqͥd in ea definire ualeamꝰ
siue nos faciat cautiores diligentior ipsa tractatio.
Ne intanta obscuritate rerũ affirmare temere ali.¬
quid audeamꝰ. Nunc enĩ contra opinionẽ disputamꝰ
qua illi circuuꝰ asserunt᷑: quib sẽꝑ eadẽ ꝑ int̃ ualla
tẽpoꝵ necesse ẽ. repeti existimant᷑. Quȩ libet autẽ
illarũ sententiarũ de scłis scłoꝵ uera sit ad hos
eadẽ repetita s alcerũ ex alt̃o conexione ordinatis.¬
sima ꝓcurrentia. libator beatitudine sine
ullo recursi miseriarũ certissima ꝑ manente ⁊
nantia subditoꝵ: circuitꝰ illi eadẽ reuoluentes
locũ ñ habent. quos maxime refellit ȩtͣna

Expanded text:
amen psalmus: Et aquae, inquit, quae super caelos, laudent nomen Domini. Quid ergo istorum duorum sit, an praeter haec duo aliquid aliud de saeculis saeculorum possit intellegi, profundissima quaestio est, neque hoc quod nunc agimus inpedit, si indiscussa interim differatur; siue aliquid in ea definire ualeamus, siue nos faciat cautiores diligentior ipsa tractatio, ne in tanta obscuritate rerum adfirmare temere aliquid audeamus. Nunc enim contra opinionem disputamus, qua illi circuitus adseruntur, quibus semper eadem per interualla temporum necesse esse repeti existimantur. Quaelibet autem illarum sententiarum de saeculis saeculorum uera sit, ad hoseadem repetita, sed alterum ex altero conexione ordinatissima procurrentia, liberatorum beatitudine sine ullo recursu miseriarum certissima permanente, snantia subditorum, circuitus illi eadem reuoluentes locum non habent, quos maxime refellit aeterna
Abbreviated transcription (Latin):
& inmã & corpꝰ ꝑde in gehennã. Qđ cũ ante
ñ fut quã cuĩ anima corpoti sic fuerit copulata
it milla dirẽptione sẽparent᷑: mirũ uideri po-¬
cst quomꝰ corpꝰ ea morce dicat᷑ occidi. qua non
ania deserit᷑. s animatũ sentiensq cruciatur.
am milla poena ultima ae sempit̾na de qua suo¬
lodo diligentius disserendũ ẽ. recce mors animȩ
dr̃: quia ñ uiuit ex dõ. Mors aũ corporis qͦ nã¬
m. cũ uiuat᷑ ex amima : Non eñ alit̾ pocest ipsa
orporalia quȩ pꝰ resurrectionẽ futura s̃ sen¬
tre corm̃ta. An quia uita qualiscũq aliqđ bo¬
nimẽ. dolor aũ malũ. idõ nec iuuere corpus
daendũ ẽ. inquo anima ñ uiuendi causa est.
sdolendi: Uuit itaq anima exdeo: cũ inuit
inc. Non enĩ pocest bene uiuere: nͥ dõ inse
punte qđ bonum ẽ. Uuut aũ corpꝰ ex anima :¬

Expanded text:
animam perdere in gehennam . Quod cum ante non fiat, quam cum anima corpori sic fuerit copulata, ut nulla diremptione separentur; mirum videri potest quomodo corpus ea morte dicatur occidi, qua non ab anima deseritur, sed animatum sentiensque cruciatur. Nam in illa poena ultima ac sempiterna, de qua diligentius suo loco disserendum est, recte mors animae dicitur, quia non vivit ex Duiuat ex anima? Non enim aliter potest ipsa corporalia, quae post resurrectionem futura sunt, sentire tormenta. An quia uita qualiscumque aliquod bonum est, dolor autem malum, ideo nec uiuere corpus dicendum est, in quo anima non uiuendi causa est, sed dolendi? Viuit itaque anima ex Deo, cum uiuit bene; non enim potest bene uiuere nisi Deo in se operante quod bonum est; uiuit autem corpus ex anima
Abbreviated transcription (Latin):
XPSOITIS De Ñ
scłi exortu & de intio
generis bumani diffi¬
cillimis questionib:
hominis inimo pͥmu
hominũ. & de ougni
ac ꝓpagine mortis humanę. dispositionẽ an
insticutã rerũ ordo de poseit. Non enĩ eo mͦ qd
angłos. condidat dĩ homines. ut etiã si ñ paa

Expanded text:
xpeditis de nostri saeculi exortu et de initio generis humani difficillimis quaestionibus hominis, immo primorum hominum, et de origine ac propagine mortis humanae disputationem a nobis institutam rerum ordo deposcit. Non enim eo modo, quo angelos, condiderat Deus ho
Abbreviated transcription (Latin):
quid noui faciendũ uenit mm̃tẽ. nouo õsilis fat
mutabiles quippe mentes gerunt: ꝓfecto ñ dͥñei
cogitare non possunt s semet ipsos ꝓ illo cogratĩ
ñ alũ sed se ipsos. nec illi s sibi cõparant. Noł ara
quia nec affici dicendus ẽ. tãquã ineꝰ natura fil
aliquid qđ ante ñ fuerit. Patit᷑ quippe qͥ affiads.
& mutabile ẽ. om̃e qđ aliquid patit᷑. Non tah
in cius uacatione cogitet᷑ ignauia. desida. mente
sicit ner in eiꝰ oꝑe labor. conatꝰ. industria. Nounit
qesans agere: & agens qͥescere. Porest ad opꝰ nouũ.
ñ nouũ s sempitnũ ad hib̾e c̃siliũ. nec poenitendo

Expanded text:
quid noui faciendum uenit in mentem, nouo consilio faciunt quid noui faciendum uenit in mentem, nouo consilio faciunt mutabiles quippe mentes gerunt: profecto non Deum, quem cogitare non possunt, sed semet ipsos pro illo cogitantes, non illum, sed se ipsos, nec illi, sed sibi conparant. Nobis autem operatur; quia nec affici dicendus est, tamquam in eius natura fiat aliquid, quod ante non fuerit. Patitur quippe qui afficitur, et mutabile est omne quod aliquid patitur. Non itaque in eius uacatione cogitetur ignauia desidia inertia, sicut nec in eius opere labor conatus industria. Nouit quiescens agere et agens quiescere. Potest ad opus nouum non nouum, sed sempiternum adhibere consilium;
Abbreviated transcription (Latin):
inquiunt. quib uł manente mundo uł ipso
quoq reuolutiles ortus suos & occasus eisdẽ er¬
cuitib inferente eadẽ tẽporalia repetuntur:
infinita diuersitate uariata ulla eiꝰ scientia ul
p̃scientia comp̃lendi. Has argum̃tationes qui
impi nr̃am simplicẽ pietatẽ ut cũ illis incna¬
ita ambulemꝰ deuia recta conant᷑ auertere si
ratio refutare ñ posset: fides irride debent.
Huc accedit: qđ in aduitorio dñi dĩ nr̃i. hosuo¬
lubiles circuitꝰ quos opinio uana consingit nau
manifesta confringit. Hinc enĩ maxime isti
errant ut incircuitu falso ambulare quã uͭ & ra
to itinere malunt: qđ m̃tẽ diuinã. om̃mno mn¬
tabilẽ. ciuꝰ libet infinitatis capacẽ. & inumera
om̃a sine cogitationis alt̾natione numerantẽ.
de sua humana mutabili angustaq metiuito.
& fit illis qđ ait apłs. Comparantes em̃ semcips
sibi met ipsis: non intelligunt. Nam quia ilis qa¬

Expanded text:
inquiunt, quibus uel manente mundo uel ipso inquiunt, quibus uel manente mundo uel ipso quoque reuolubiles ortus suos et occasus eisdem circuitibus inserente eadem temporalia repetuntur, petantur, non possunt infinita diuersitate uariata ulla eius scientia uel praescientia conprehendi. Has argumentationes, quibus inpii nostram simplicem pietatem, ut cum illis in circuitu ambulemus, de uia recta conantur auertere, si ratio refutare non posset, fides inridere deberet. Huc accedit, quod in adiutorio Domini Dei nostri hos uolubiles circulos, quos opinio confingit, ratio manifesta confringit. Hinc enim maxime isti errant, ut in circuitu falso ambulare quam uero et recto itinere malint, quod mentem diuinam omnino inmutabilem, cuiuslibet infinitatis capacem et innumera omnia sine cogitationis alternatione numerantem, de sua humana mutabili angustaque metiuntur; et fit illis quod ait apostolus: Conparantes enim semet ipsos sibimet ipsis non intellegunt. Nam quia illis quid
Abbreviated transcription (Latin):
nda ẽ : Ne sit temporalis eiꝰ oꝑatio. cuiꝰ retro
fuerit ęt̃na cessatio. quasi poenituerit eũ pͥoris
repeti. eadẽq semꝑ repetenda transcurrere:
uł manente mundo mutabilit̃. qui licet nũꝗͣ
ñ fuerit & sine mitio tẽporis tam̃ factus est
uł eiꝰ quoq ortu & occasu semꝑ illis circuitib
repetito semꝑq repetendo: ne iudelicet si ali.¬
quando pͥmũ dĩ oꝑa exepta dicant᷑. pͥorẽ siũ sex
initio uacationẽ tãquã inertẽ ac desidiosã & ides
s̃ displicentẽ dãnasse quodã mͦ atq ob hoc itasi
credatur. Si aũ semꝑ quidẽ tẽporalia s ali atq
alia ꝑhibetur oꝑatus. ac sic aliquando etã ad
hominẽ faciendũ quẽ nũquã antea fecerar pue¬
nisse: ñ scientia qua putant ñ posse que cumq
infinita comp̃hendi. s quasi ad horamsic̃ uende
inmentẽ fortuita quadã constantia uideant fie¬
se quȩ fecit. Porro si illi cireuitus ad mitantur

Expanded text:
nda est, ne sit temporalis eius operatio, cuius retro nda est, ne sit temporalis eius operatio, cuius retro fuerit aeterna cessatio, quasi paenituerit eum prioris m semper repeti eademque semper repetenda transcurrere, uel manente mundo mutabiliter, qui licet numquam non fuerit et sine initio temporis tamen factus est, uel eius quoque ortu et occasu semper illis circuitibus repetito semperque repetendo; ne uidelicet, si aliquando primum Dei opera coepta dicuntur, priorem suam sine initio uacationem tamquam inertem ac desidiosam et ideo sibi displicentem damnasse quodam modo adque ob hoc mutasse credatur; si autem semper quidem temporalia, sed alia adque alia perhibetur operatus ac sic aliquando etiam ad hominem faciendum, quem numquam antea fecerat, peruenisse, non scientia, qua putant non posse quaecumque infinita conprehendi, sed quasi ad horam, sicut ueniebat in mentem, fortuita quadam inconstantia uideatur fecisse quae fecit. Porro si illi circuitus admittantur,
Abbreviated transcription (Latin):
ignorare. Hontam̃ dubito: nidul om̃ino creaturȩ
creatori eẽ cog̃nũ. Dic̃ etiã apłs. tempora ȩt̾na :
nec ea futura. s qđ magis ẽ. mirandũ preterita.
Sic enĩ ait. Inspem uitȩ et̾nȩ: quã ꝓmisit ñ m̃dax
dĩ antẽ tẽpora ȩtña. manifestauit aũ temporib
sius uerbũ suũ. Ecce dix̃ qđ retro fuerunt tem¬
pora gãia: quȩ tam̃ ñ fuerunt dõ co ȩãnia. Siqui¬
ẽ. congrus. quid aliud quã uerbũ suũ: Hoc est
utiq ꝓmiserit qui ñ dũ erant ante tẽpora ęc̃na.
futurũ erat. Illud quoq ñ dubito: antequam
tiens reuolutũ. nec aliũ aliquẽ natura similẽ.
Neq abhac fide me phylosophorum argumenta
deterrent: quorũ acutissimũ illud̃ putat᷑ qđ
dicunt nulla infinita ulla scientia posse cõpre¬
hendi. Ac ꝑ hoc dĩ in quiunt rerũ quas facit
om̃ium finitarũ om̃s finitas apud se rationes
habet. Bonitas aũ eiꝰ nũquã uacua fuisse crede¬

Expanded text:
ignorare; non tamen dubito nihil omnino creaturae Creatori esse coaeternum. Dicit etiam apostolus tempora aeterna, nec ea futura, sed, quod magis est mirandum, praeterita. Sic enim ait: In spem uitae aeternae, quam promisit non mendax Deus ante tempora aeterna; man i fe s tau ita autem temporibus suis uerbum suum. Ecce dixit retro quod fuerint tempora aeterna, quae tamen non fuerint Deo coaeterna, si quiest congruis, quid aliud quam Verbum suum? Hoc est utique promiserit, qui nondum erant ante tempora saeculartus. Illud quoque non dubito, antequam tiens reuolutum, nec alium aliquem, natura similem. Neque ab hac fide me philosophorum argumenta deterrent, quorum acutissimum illud putatur, quod dicunt nulla infinita ulla scientia posse conprehendi; ac per hoc Deus, inquiunt, rerum quas facit omnium finitarum omnes finitas aput se rationes habet; bonitas autem eius numquam uacua fuisse crede
Abbreviated transcription (Latin):
sistent. Nã sic̃ corpora ista quȩ habent animã
uuentẽ ñdũ sp̃m uiuificantẽ aninialia dicunt᷑
corpora nec tam̃ anima s̃ s corpora: ita illa
sp̃ĩtalia uocant᷑ corpora. Absit tam̃ ut sp̃s ea ere¬
damus futura. sed corpora. carnis habitura sũb¬
stantiã. s nullã tarditatẽ corruptionẽq carnalẽ
spũ uiuificante passura. Iunc iã ñ trenus sed
celestis homo erit: ñ quia corpꝰ qđ de tr̃a factũ
est ñ ipsum erit. s quia dono cȩlesti iam tale
erit ut etiã cȩlo incolendo ñ amissa natura sed
mutata qualitate conueniat. Rimꝰ aũ homo¬

Expanded text:
sistent. Nam sicut ista quae habent animam sistent. Nam sicut ista quae habent animam ventem, nondum spiritum vivificantem, animalia dicuntur corpora, nec tamen animae sunt, sed corpora, ita illa spiritalia vocantur corpora. Absit tamen ut spiritus ea credamus futura, sed corpora carnis habitura substantiam, sed nullam tarditatem corruptionemque carnalem spiritu vivificante passura. Tunc jam non terrenus, sed coelestis homo erit: non quia corpus, quod de terra fictum est, non ipsum erit; sed quia dono coelesti jam tale erit, ut etiam coelo incolendo non amissa natura, sed mutata qualitate, conveniat. Proinde cum ho
Abbreviated transcription (Latin):
tate ñ necessitate uescant᷑. Qđ angłi quoq uisbi¬
liter & tractabilit̃ apparentes. ñ quia indigebant
s qr uolebant & poterant: ut hominib c̃gruerent
sui minsterii quadã humanitate fecer᷑. Elaq
enĩ infantasmate angłos eͥdisse eredendũ ẽ. qđo
eos homines hospitio susceper̃. quãius utrum
angłi eẽnt ignorantes: cũ simili nob̾ indigentia
uesci uident᷑. Unde ẽ. qđ ait angłs in libro tobrae
Uidelutis me manducare: s usi urõ udelatis.
Id ẽ. necessitate reficiendi corporis. sic̃ uos facitis
me cibũ sumere putabatis. S si forte de angłis
aliud credibiluis disputari potest: certe fides
xp̃iana de ipso saluatore ñ dubitat qđ etiam
pꝰ resurrectionẽ iam quidẽ in spĩtali carne sed
tam̃ uera cibũ ac potũ cũ discipulis sumpsit.
Non enĩ potestas s egestas edendi acbibendi talib
pora eẽ desistent. s quia spũ iuuificante sũb¬

Expanded text:
tate, non necessitate uescantur. Quod angeli quoque uisibitate, non necessitate uescantur. Quod angeli quoque uisibiliter et tractabiliter apparentes, non quia indigebant, sed quia uolebant et poterant, ut hominibus congruerent sui ministerii quadam humanitate, fecerunt. Neque enim in phantasmate angelos edisse credendum est, quando eos homines hospitio susceperunt, quamuis utrum angeli essent ignorantibus simili nobis indigentia uesci uiderentur. Unde est quod ait angelus in libro Tobiae: Videbatis me manducare, sed uisu ueatro uidebatis; id est necessitate reficiendi corporis, sicut uos facitis, me cibum sumere putabatis. Sed si forte de angelis aliud credibilius disputari potest, certe fides Christiana de ipso Saluatore non dubitat, quod etiam post resurrectionem, iam quidem in spiritali carne, sed tamen uera, cibum ac potum cum discipulis sumsit. Non enim potestas, sed egestas edendi ac bibendi talibuspora e
Abbreviated transcription (Latin):
in.Nec se ipsũ quippe homo diuna uolintate
onempta nisi ꝑniciose ut pocest: atq uta discit
pudit sit utrũ inhereat cõmuni om̃ib borio
anpprio delectet᷑. Se quippe amans donatur
su. ut inde tmorib merorib q cõpletus cinter
mplalos. sitam̃ mala sũa sentit ⁊ ad mcipsum
abita ẽ anma mea: correcq iam dicit̃i
etaianẽ meã adte custodiã.ħ oc &e isiqua alia
commoduis dici possunt de intelligendo spĩtalit
paradyso nemine ꝓhibente dicant᷑ : dũ tam̃ &
ilius hẏstoriae ueritas fidelissima rerũ gestarum
txarritione cõmendata eredat᷑. Corpora gͦ iustor xxii
quę inresurrectione fucura sunt. neq ullo ligio
indigebunt. quo fiat ut nullo mͦ ill senectute inue¬
cerata moriant᷑ neq ullis alis corporalib alim̃tas
quib esuriendi ac sitiendi qualiscũq molestia
deucet᷑: qm̃ certo & om̃imͦ iniuolabili mimere
immortalitatis induent᷑. ut ñ nͥ si uelint possibili¬

Expanded text:
e contemta nisi perniciose uti potest, adque ita discit, quid intersit, utrum inhaereat communi omnibus bono an proprio delectetur. Se quippe amans donatur sibi, ut inde timoribus maeroribusque conpletus cantet in psalmo, si tamen mala sua sentit: Ad me ipsum turbata est anima mea; correctusque iam dicat: Fortitudinem meam ad te custodiam. Haec et si qua alia commodius dici possunt de intellegendo spiritaliter paradiso nemine prohibente dicantur, dum tamen et illius historiae ueritas fidelissima rerum gestarum narratione commendata credatur. CAPUT XXIIquae in resurrectione futura sunt, neque ullo ligno indigebunt, quo fiat ut nullo morbo uel senectute inueterata moriantur, neque ullis aliis corporalibus alimentis, quibus esuriendi ac sitiendi qualiscumque molestia deuitetur; quoniam certo et omni modo inuiolabili munere inmortalitatis induentur, ut non nisi uelint, possibili
Abbreviated transcription (Latin):
aliquis numerꝰ aiimarũ quȩ ad miseriã nũꝗͣ
redeant. neq iste numerus ulterus augeatur:
etiã ipse sine dubio qͥcũq erit ante utiq nũquã
fuit. qui ꝓfecto crescere & ad suȩ quantitatis ter¬
minũ ꝑ uenire sine aliqͦ ñ possit untio. qđ mi-¬
tium eo mͦ ante nũquã fuit. Hoc gͦ ut eẽt: ore¬
atus ẽ. homo ante quẽ nullus fuit. Hao gͥ que¬

Expanded text:
aliquis numerus animarum, quae ad miseriam numquam aliquis numerus animarum, quae ad miseriam numquam redeant, neque iste numerus ulterius augeatur: etiam ipse sine dubio, quicumque erit, ante utique numquam fuit; qui profecto crescere et ad suae quantitatis terminum peruenire sine aliquo non posset initio; quod initium eo modo antea numquam fuit. Hoc ergo ut esset, creatus est homo, ante quem nullus fuit. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
in reb quas ut dõ nota eẽ possint finitas uolt̃.
infinitus sit numerꝰ animarũ. Qua ꝓpt̃ qm̃
cireuitꝰ illi iã explosi sunt quib ad casdẽ misc¬
rias necessario putabatur anima reditura:
quid restat conuenientius pietati quã credere
ñ eẽ impossibile dõ. & ea quȩ nũquã fecerit
noua facere. & ieffabili p̃scientia uoluntatẽ
mutabilẽ ñ hab̾e : Porro aũ utrũ animarũ lib̾a¬
tarum nec ulterius admiserias rediturarum
numerus possit semꝑ augeri: ipsi uiderint.
qui dererum infinitate cohibenda tã subtiliter
disputant. Nos uͦ ratio cinationẽ nr̃am exutroq
latere terminamꝰ. Si enĩ potest: quid causa ẽ.
ut negetur  crearr potuisse qđ numquã antea
creatũ eẽt.si libatarũ animarũ numerꝰ qͥ nũꝗͣ
antea fuit non solũ factus ẽ. semel s fieri nũꝗͣ
desinet: Si aũ oportet ut certus sit lib̾atarũ

Expanded text:
in rebus, quas, ut Deo notae esse possint, finitas uolunt, in rebus, quas, ut Deo notae esse possint, finitas uolunt, infinitus sit numerus animarum. Quapropter quoniam circuitus illi iam explosi sunt, quibus ad easdem miserias necessario putabatur anima reditura: quid restat conuenientius pietati quam credere non esse inpossibile Deo et ea, quae numquam fecerit, noua facere et ineffabili praescientia uoluntatem mutabilem non habere? Porro autem utrum animarum liberatarum nec ulterius ad miserias rediturarum numerus possit semper augeri, ipsi uiderint, qui de rerum infinitate cohibenda tam subtiliter disputant; nos uero ratiocinationem nostram ex utroque latere terminamus. Si enim potest, quid causae est, ut negetur creari potuisse quod numquam antea creatum esset, si liberatarum animarum numerus, qui numquam antea fuit, non solum factus est semel, sed fieri numquam desinet? Si autem oportet ut certus sit liberatarum
Abbreviated transcription (Latin):
de libaret: qua tandẽ temeritate humanae
uanitatis audemꝰ Negare diuinitatẽ facere
posse res ñ sibi s mundo nouas. quas neq antra
farrix nec umquã h̾abuit imꝓuisas Si autẽ
dicunt lib̾atas quidẽ animas ad miseriã ñ reuer¬
siras. s cũ hoc fit mrxb nichil noui fieri. qm̃
semꝑ aliȩ atq alia lib̾atae sunt & lib̾ant᷑ &
libabunt᷑: h certe concedant. si ita ẽ. nouas fieri
animas. quib sit & noua miseria. & Noua
libatio. Nam si antiquas eas eẽ dicunt & re¬
arorisum sempit̾nas. ex quib cotidie noui fiant
homnos. de quoꝵ corporib si sapient̃ uixerint
ita lib̾ent᷑ ut nũquã ad miserias reuoluant᷑:
consequent̃ dicturi s̃ infinitas. Quantus libet
namq finitꝰ numerꝰ fuisset animarũ. infinitis
retro scłis sufficere ñ ualeret: ut ex illo semꝑ
homines fierent quoꝵ eẽnt animȩ ab ista seꝑ̃
mortalitate libundȩ nũquã ad eã deinceps
reditura. Nec ullo mͦ explicabunt: quomodo

Expanded text:
de liberaret: qua tandem temeritate humanae uanitatis audemus negare diuinitatem facere posse res, non sibi, sed mundo nouas, quas neque antea fecerit nec umquam habuerit inprouisas? Si autem dicunt liberatas quidem animas ad miseriam non reuersuras, sed cum hoc fit in rebus nihil noui fieri, quoniam semper aliae adque aliae liberatae sunt et liberantur et liberabuntur: hoc certe concedunt, si ita est, nouas animas fieri, quibus sit et noua miseria et noua liberatio. Nam si antiquas eas esse dicunt et retrorsum sempiternas, ex quibus cottidie noui fiant homines, de quorum corporibus, si sapienter uixerint, ita liberentur, ut numquam ad miserias reuoluantur, consequenter dicturi sunt infinitas. Quantuslibet namque finitus numerus fuisset animarum, infinitis retro saeculis sufficere non ualeret, ut ex illo semper homines fierent, quorum essent animae ab ista semper mortalitate liberandae, numquam ad eam deinceps rediturae. Nec ullo modo explicabunt, quo modo
Abbreviated transcription (Latin):
ane nimeros ꝓpt̾ infinitatẽ Nescit om̃s ds̃. & usq
al quaindã simimã numeroꝵ scientia dĩ ꝑuenit o&¬
pars ienorat: Quis hoc etiã dementissimus dixerit:
e audebunt ifti contenmnere numeros. & eos dicere
ali scientuã ñ ꝑtinere: apud quos plato dm̃ magna
atoutate cõmendat mundũ numeris fabricantẽ.¬

Expanded text:
pter infinitatem nescit omnes Deus; et usque ad quamdam summam numerorum scientia Dei pervenit, caeteros ignorat? Quis hoc etiam dementissimus dixerit? Nec audebunt isti contemnere numeros, et eos dicere ad Dei scientiam non pertinere, apud quos Plato Deum magna auctoritate commendat mundum numeris fabricante
Abbreviated transcription (Latin):
dr̃ pͥus && posterius ireb pͥus ñ existentib & poste¬
rius existentib fuit. Inillo aũ ñ alterã p̃cedentẽ alt̾a
sub sẽquens mutauit aut abstalit uoluntatẽ: s una
cadẽq sempitna & immutabili uoluntate res quas
amdidit. & ut priuis ñ ẽẽnt egit. quã dui ñ fuerant : ⁊
&ut posterius eẽnt. quando eẽ. cȩper̾: hinc eis qui
talia uide possunt mirabilit̾̃ fortassis ostendens quã
ĩus indiguerit s cas gratuita bonitate condiderit.
que in finita s̃ posse cõplendi: restat eis ut dicere
audeant atq huic se uoragini ꝓfundȩ impietatis
inmergant. qđ ñ om̃s numeros ds̃ nouerit. Eos qͥppe
nfintos eẽ certissimũ ẽ: qm̃ in qͦcũq numero finẽ
siuendũ putaueris. idẽ ipse ñ dico uno addito augeri.
siqualibet sit magnꝰ. & quã libet ingentẽ multitudinẽ
untinens. inipsa ratione atq scientia numerorum
isluĩ duplicari uerũ etiã multiplicari porest. lta uͦ

Expanded text:
r prius et posterius, in rebus prius non existentibus et posterius existentibus fuit; in illo autem non alteram praecedentem altera subsequens mutauit aut abstulit uoluntatem, sed una eademque sempiterna et inmutabili uoluntate res, quas condidit, et ut prius non essent egit, quamdiu non fuerunt, et ut posterius essent, quando esse coeperunt, hinc eis. qui talia uidere possunt, mirabiliter fortassis ostendens, quam non eis indiguerit, sed eas gratuita bonitate condiderit, quae infinita sunt posse conprehendi: restat eis, ut dicere audeant adque huic se uoragini profundae inpietatis inmergant, quod non omnes numeros Deus nouerit. Eos quippe infinitos esse, certissimum est; quoniam in quocumque numero finem faciendum putaueris, idem ipse, non dico uno addito augeri, sed quamlibet sit magnus et quamlibet ingentem multitudinem continens, in ipsa ratione adque scientia numerorum non solum duplicari, uerum etiam multiplicari potest. Ita uero
Abbreviated transcription (Latin):
facta s̃ tẽpora. & tam̃ ereatos: Neq enĩ o
ipsa cẽpora ereata eẽ negabimꝰ. quãuis om̃i tẽ¬
pore tẽpus fuisse nemo ambigat. Nam si ̃
om̃ tẽpore fuit tẽpꝰ: erat gͦ tẽpꝰ quando nullũ
erit tempꝰ. Quis hoc stultissimꝰ dixerit: Pos¬
simus gͦ recte dicere erat tẽpꝰ quando ñ erat
roma.erat tẽpꝰ quando ñ erat ierłm. erat tẽpꝰ
quando ñ erat abrahã. erat cẽpꝰ quando ñ erat
homo. & si quid lnuuꝰ modi. Postremo si ñ cum
intio cẽporis s̃ pꝰ aliqđ tẽpus factus ẽ. mundꝰ :
possumꝰ dicere. erat tẽpꝰ quando ñ erat mundꝰ.
tũ enat tẽpꝰ quando nullũ erat tempus tam
nconuenient̃ dicimꝰ: ac si quisquã dicat erat
homo quando nullus erat homo. aut erait iste
nunduis quando ñ erat mundus. Si enĩ de
lls atq alio intelligat᷑: porest dici aliquo mͦ.
hoc ẽ erat aluis homo: quando ñ enit iste homo.

Expanded text:
facta sunt tempora, et tamen creatos? Neque enim et facta sunt tempora, et tamen creatos? Neque enim et ipsa tempora creata esse negabimus, quamuis omni tempore tempus fuisse nemo ambigat. Nam si non omni tempore fuit tempus, erat ergo tempus, quando nullum erat tempus. Quis hoc stultissimus dixerit? Possumus enim recte dicere: Erat tempus, quando non erat Roma; erat tempus, quando non erat Hierusalem; erat tempus, quando non erat Abraham; erat tempus, quando non erat homo, et si s factus est mundus, possumus dicere: Erat tempus, quando non erat mundus; at uero: Erat tempus, quando nullum erat tempus, tam inconuenienter dicimus, ac si quisquam dicat: Erat homo, quando nullus erat homo, aut: Erat iste mundus, quando iste non erat mundus. Si enim de alio adque alio intellegatur, potest dici aliquo modo, hoc est: Erat alius homo, quando non erat iste homo;
Abbreviated transcription (Latin):
fuit. si creatura seruiens ñ sẽꝑ fait. aut qͦmͦ
creata ẽ. & ñ potius creatori co ȩt̃na ẽ.si semꝑ
fuit: uereor ne facilius uidicer affirmare qđ
nescio quã docere qđ scio. Redeo gͥ ad id qđ ere¬
ator nr̃ serre nos uoluit. Illa uͦ quȩ uł sapientio.¬
rib ihac uita scire ꝑmittit. uł om̃mo ꝑ fectis
in alia uita scienda seruauit: ultra uires meas
ẽẽ confiteor. S ideo putaui sine affirmatione
tractanda: ut qui hec legunt uideant aquib
questionũ ꝑiculis debeant tẽꝑare. nec ad om̃a
se idoneos arbitrent᷑: potuisq intelligant quã
sit apło obtemꝑandũ p̃cipienti salubrit̃. uͥ ait.

Expanded text:
fuit, si creatura serviens non semper fuit; aut quomodo fuit, si creatura serviens non semper fuit; aut quomodo creata est, et non potius creatori coaeterna est, si semper fuit: vereor ne facilius judicer affirmare quod nescio, quam docere quod scio. Redeo igitur ad id, quod creator noster scire nos uoluit; illa uero, quae uel sapientioribus in hac uita scire permisit uel omnino perfectis in alia uita scienda seruauit, ultra uires meas esse\' confiteor. Sed ideo putaui sine adfirmatione tractanda, ut qui haec legunt uideant, a quibus quaestionum periculis debeant temperare, nec ad omnia se idoneos arbitrentur potiusque intellegant quam sit apostolo obtemperandum praecipienti salubriter, ubi ait:
Abbreviated transcription (Latin):
Ille enĩ semꝑ fuit ȩt̃nitate immutabilis. isti aũ
facti s̃. S idõ semꝑ fuisse di eunt᷑: qr om̃i tpr̃e
fuer̃ sine quib tẽpora nullo mͦ eẽ potuerunt.
Tempꝰ aũ qm̃ mutabilitate trans currit: ȩc̃nitati
immutabili ñ pocest eẽ coęt̃num. Ac ꝑ ħ etiã¬
si immortalitas angłoꝵ ñ transit in tẽpore. Nec
p̃terita ẽ. quasi iã ñ sit. nec futura quasi ñ dũ
sit: tam̃ eoꝵ motus quib tẽpora ꝑ agunt᷑ ex
futuro inp̃teritũ transeunt. & ideo ereatori.¬
in cuiꝰ motu dicendũ ñ ẽ. uł fuisse qđ iã ñ sit.
Qua ꝓpt̾ si dñs dĩ somꝑ dñs fuit: semꝑ habuit
creaturã suo dominatui seruientẽ. uerũ tamen
ñ de ipso genitã s ab ipso de nichilo factã ⁊ neo
ei coȩt̃nã. Erat quippe ante illã. quãuis nullo
tẽpore sine illa: ñ eã spacio transcurrente sed
manente ꝑpetuitate p̃cedens. S hoc si respondo
eis qui requirunt quomͦ semꝑ creator sẽꝑ dñs

Expanded text:
ate immutabili: isti autem facti sunt; sed ideo semper fuisse dicuntur, quia omni tempore fuerunt, sine quibus tempora nullo modo esse potuerunt: tempus autem quoniam mutabilitate transcurrit, aeternitati immutabili non potest esse coaeternum. Ac per hoc etiamsi immortalitas Angelorum non transit in tempore, nec praeterita est quasi jam non sit, nec futura quasi nondum sit, tamen eorum motus quibus tempora peraguntur, ex futuro in praeteritum transeunt: et ideo Creatorit, Quapropter, si Deus semper dominus fuit, semper habuit creaturam suo dominatui servientem; verumtamen non de ipso genitam, sed ab ipso de nihilo factam; nec ei coaeternam: erat quippe ante illam, quamvis nullo tempore sine illa; non eam spatio transcurrente, sed manente perpetuitate praecedens. Sed hoc si respondero eis qui requirunt quomodo semper creator, semper dominus
Abbreviated transcription (Latin):
ñ plus saꝑe quã oporcet saꝑe: s siꝑe ad tẽꝑantiam.¬
& unicuiq sic̃ dĩ partitus ẽ. mensurã fidei. Si
enĩ ꝓuirib suis alat̾ infans: fiet ut crescendo
plus capiat. Si aũ uires capacitatis suȩ excedat:
deficiet antequã crescat. Quȩ scła p̃terierint¬

Expanded text:
n plus sapere quam oportet sapere, sed sapere ad temperantiam, unicuique sicut Deus partitus est mensuram fidei. Si enim pro uiribus suis alatur infans, fiet, ut crescendo plus capiat; si autem uires suae capacitatis excedat, deficiet antequam crescat. CAPUT XVI
Abbreviated transcription (Latin):
dñs semꝑ fuerit si sẽꝑ creatura ñ fuit: affirti¬
re aliqͥd ꝑtimesco. quia & meipsũ intus mauui¬
& scriptũ eẽ recolo. Quis hominũ pocest sare
consiliũ dĩ. aut quis pocerit cogitare qͥd udu
dñs: Cogitationes enĩ mortaliũ tumdae. &¬

Expanded text:
nus semper fuerit, si semper creatura non fuit, adfirmare aliquid pertimesco, quia et me ipsum intueor et scriptum esse recolo: Quis hominum potest scire consilium Dei, aut quis poterit cogitare quid uelit Dominus? Cogitationes enim mortaliu