comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ .lxxͣ. int̾pretes tͣnsferre curauit.
Quas in alexandrina bibliothe¬
ca habuit: quã sibi ex om̃i geñe
litterature cõparauat MMarco e¬
milio paulo seruio fuliuo nobili¬
ore consulib. ambo romani con¬
sules ad affricã ꝓfecti sunt: cum
trecentarũ nauiũ classe. Primũ
affros. nauali certamine suꝑant.
Liniliꝰ consul centũ qͣtuor naues
hostiũ demersit: xxx cũ pugna¬
torib cepit. Quintũ decimũ ho¬
stiũ aut occidit aut cepit: mili¬
tem suũ ingenti preda ditauit.
Et subacta affrica tunc fuisset:
nisi qd̾ tanta fames erat. ut diu¬
tiꝰ ex̾citus expectare non posset.
Consules gͦ cũ uictrici classe re¬
deuntes cirea siciliã naufragiũ
passi st̃: et tanta tempestas fuit
ut ex quãdringentis sexaginta na¬
uib uix octoginta seruari potu¬
erint/ neq ullo tp̃r tanta mari¬
tima cẽpestas audita ẽ. Romani
tam̃ statim ducentas naues repa¬
rauerunt: neq in aliquo animũ

Expanded text:
ta interpretes transferre curavit, ta interpretes transferre curavit, quas in Alexandrina bibliotheca habuit, quam sibi ex omni genere litteraturae comparaverat. || M. Aemilio Paulo, Ser. Fulvio Nobiliore consulibus ambo Romani consules ad Africam profecti sunt cum trecentarum navium classe. primum Afros navali certamine superant. Aemilius consul centum et quattuor naves hostium demersit, triginta cum pugnatoribus cepit, quindecim milia hostium aut occidit aut cepit, militem suum ingenti praeda ditavit. Et subacta Africa tunc fuisset, nisi quod tanta fames erat, ut diutius exercitus exspectare non posset. Consules cum victrici classe redeuntes circa Siciliam naufragium passi sunt. Et tanta tempestas fuit, ut ex quadringentis sexaginta quattuor navibus octoginta servari potuerint; neque ullo tempore tanta maritima tempestas audita est. Romani tamen statim ducentas naves reparaverunt, neque in aliquo animus
Abbreviated transcription (Latin):
.xuiii. milia hostiũ cicidit. qͥnq
milia cũ decẽ ⁊ octo elephantis ce¬
pit. septuaginta .iiiͬi. ciuitates in
fidẽ accepit. Int̾ hec apud fluui¬
ũ bagradã regulus serpentem
mure magnitudinis occidit: cuiꝰ
coriũ. centũ iginti pedũ longi¬
tũdinẽ habuit: romãq delatũ
aliqͣnͣdiu cunctis miracło fuit.
Tum uicti carthaginenses: pacẽ
a romanis petiuerunt. Quã cũ
regulus uollet nisi cũ durissimĩ
conditionib dare: affri auxiliũ
a lacedemoniis petiuert᷑ Et duce
xantippo qui a lacede moniis mis¬
ex om̃i romano exercitu refuge¬
runt: quingenti cũ imꝑatore
regulo capti st̃.xxx. milia occisi.
regulus ip̃e. in cathenas comectus.
¶Haic tempestate ptholomeus phi¬
ladelfus. uideos qui megypto e¬
rant liberos ẽẽ ꝑmisit: ⁊uasa ele.¬
acaro pontifici ierosolimoꝵ uo¬
tiua transntttens. diuinas scͥptu¬
ral ingrecã uocẽ ex hebrea lingna¬

Expanded text:
xviii milia hostium cecidit, quinque xviii milia hostium cecidit, quinque milia cum xviii elephantis cepit, septuaginta quattuor civitates in fidem accepit. || inter haec apud fluvium Bagrada Regulus serpentem mirae magnitudinis occidit, cuius corium centum viginti pedum longitudinem habuit Romamque delatum aliquandiu cunctis miraculo fuit. || tum victi Carthaginienses pacem a Romanis petiverunt. quam cum Regulus nollet nisi durissimis conditionibus dare, Afri auxilium a Lacedaemoniis petiverunt. et duce Xantippo, qui a Lacedaemoniis misex omni Romano exercitu refugerunt, quigenti cum imperatore Regulo capti sunt, trigenti milia occisa, Regulus ipse in catenas coniectus. || hac tempestate Ptolomaeus Philadelphus Iudaeos, qui in Aegypto erant, liberos esse permisit et vasa Eleazaro pontifici Hierosolymorum votiva transmittens divinas scriptura
Abbreviated transcription (Latin):
illo. ⁊ gueo cornelio asma consulib
in mari dimicauerunt: paratis na¬
uib rostratis quas liburnas uocant.
Consul cornelius fraude deceptus
Septẽ nulia hostiũ cepit: tria
milia occidit. Neq ulla uictoria
romanis gratior fuit: qd̾ inuicti
terra iam etiã miari plurimum
possent./ Gaio aquilio. floro lucio
scipione consulib: scipio corsicã
et sardiniã uastauit. Multa mi¬
lia inde captiuoꝵ abduxit. triũ¬
phũ egit. Lucio mallio uulsone.
marco atilio regulo consulib bel¬
lũ inaffricã translatũ ẽ e contra
amillarẽ. carthaginensiũ ducẽ.¬
recepit. Romani: xx. duas amise¬
rt̾. S cũ in affricã transissent: p̾¬
mã clẏp eam affrice ciuitatẽ in
deditione acceperunt. Consules
usq ad carthaginẽ ꝓcesserunt.
Multisq uastatis malliꝰ uictor
ciuoꝵ reduxit. stiliꝰ regulus in
affrica remansit. Is contra affros.
aciem instruxit: contͣ tres carcha¬
ginensiũ dimicans. uictor fuit.

Expanded text:
illio et Cn. Cornelio Asina consulibus illio et Cn. Cornelio Asina consulibus in mari dimicaverunt, paratis navibus rostratis, quas Liburnas vocant. Consul Cornelius fraude deceptus septem milia hostium cepit, tria milia occidit. Neque ulla victoria Romanis gratior fuit, quod invicti terra iam etiam mari plurimum possent. C. Aquilio Floro L. Scipione consulibus Scipio Corsicam et Sardiniam vastavit, multa milia inde captivorum adduxit, triumphum egit. L. Manlio Vulsone M. Atilio Regulo consulibus bellum in Africam translatum est. Contra Hamilcarem, Carthaginiensium ducerecepit. Romani viginti duas amiserunt. Sed, cum in Africam transissent, primam Clypeam, Africae civitatem, in deditionem acceperunt. Consules usque ad Carthaginem processerunt multisque vastatis Manlius victor tivorum reduxit, Atilius Regulus in Africa remansit. is contra Afros aciem instruxit. contra tres Carthaginiensium duces dimicans victor fuit,
Abbreviated transcription (Latin):
iam clarũ urbis rome nom eẽ cepis¬
set: arma tam̃ extra italiã mota non
fuerant. Ut gͥ cognosceret᷑ que copie
roniauoꝵ eẽnt: census ẽ habitꝰ. Tum
inuenta sunt ciũ capita ducenta
bella cessassent: ⁊⁊ contͣ affros bel¬
lũ susceptũ ẽ Primũt apꝑio clau¬
dio. quinto fuluio consulib in
sicilia contra eos pugnatũ ẽ: &
appiꝰ claudiꝰ de affris ⁊ rege si¬
cilie iherone. triũphauit. In se¬
quenti anno ualȩxio marco ⁊ ota¬
cilio consulib: in sicilia. a roma¬
uis res magne geste sunt lauro¬
menitani. catinenses: ⁊ p̃terea qͥn¬
quaguita ciuitates infide accep¬
te Tercio anno insicilia. contͣ ihe¬
ronẽ regem siculoꝵ. bellũ para¬
tũ ẽ. Cum om̃u gͦ nobilitate sira¬
cusanoꝵ pacem a romanis unpet᷑¬
uit: deditq argenti.ccͣ. talenta
Affri in sicilia uicti sunt: ⁊ de his
scd̾o rome triũphatũ ẽ Quinto
anno punici belli qd̃ coutͣ affros
gerebatur. primo romani. gaio du¬

Expanded text:
iam clarum urbis Romae nomen esset, arma tamen extra Italiam mota non fuerant. ut igitur cognosceretur, quae copiae Romanorum essent, census est habitus; tum inventa sunt civium capita ducenta bella cessassent. et contra Afros bellum susceptum est primum Ap. Claudio, Q. Fulvio consulibus. in SicilAp. Claudius de Afris et rege Siciliae Hierone triumphavit. Insequenti anno Valerio Marco et Otacilio consulibus in Sicilia a Romanis res magnae gestae sunt. Tauromenitani Catinenses et praeterea quinquaginta civitates in fidem acceptae. tertio anno in Sicilia contra Hieronem regem Siculorum bellum paratum est. cum omni nobilitate Syracusanorum pacem a Romanis impetravit deditque argenti ducenta talenta. Afri in Sicilia victi sunt et de his secundo Romae triumphatum est. Quinto anno Punici belli, quod contra Afros gerebatur, primum Romani C. Du
Abbreviated transcription (Latin):
castra cepit. La die cesa st̃ hostiũ
uiginti tria milia¶ Curiꝰ in con¬
sulatu triuĩphauit. Primꝰ romã
elefantos.iiͦiͬi. duxit. Pirrus criã
a tarento mox recessit: ⁊ apud ar¬
gos grecie ciuitatẽ. occisusẽ. Apd̾
iudeos hoc tẽpore pontifex maxi¬
mus symon. onie filiꝰ claruit: cui
cognom̃tũ iustꝰ fuit.¶ Dehinc ta¬
rentim pirri morte cõpta: iterũ
noua arina adu̾sus romanos solli¬
citant. Carthaginensiũ aurilia ꝑ
legatos poscunt: atq accipiunt.
uio licinnio. gaio claudio canma
ptolomeo missi romã uenere: et
a romanis amiciciã quã petierant
obtinuert̾. Quinto gulone. fauio
pictore consulib ꝑicentes bellũ
cõmouere:⁊ ab insequentib consu¬
lib publio semꝑnio. appio claudio
uicti sunt: et de his tͥumphatũ est.
Condite a romanis ciuitates. ari¬
minus in gallia. ⁊ beneuentũ in
samnio. Tunt etiã a romanis chro¬
tona inuadit᷑. Eo tp̃r płrib locis

Expanded text:
castra cepit. ea die caesa hostium castra cepit. ea die caesa hostium viginti tria milia. Curius in consulatu triumphavit. primus Romam elephantos quattuor duxit. Pyrrus etiam a Tarento mox recessit et apud Argos Graeciae civitatem occisus est. || apud Iudaeos hoc tempore pontifex maximus Simon Oniae filius claruit, cui cognomentum Iusto fuit. || dehinc Tarentini Pyrri morte comperta iterum nova arma adversum Romanos sollicitant. Carthaginiensium auxilia per legatos poscunt atque accipiunt. bio Licinio, C. Claudio CanniaPtolomaeo missi Romam venere et a Romanis amicitiam, quam petierant, obtinuerunt. Q. Gulone, Fabio Pictore consulibus Picentes bellum commovere et ab insequentibus consulibus P. Sempronio, Ap. Claudio victi sunt; et de his triumphatum est. conditae a Romanis civitates Ariminus in Gallia et Beneventum in Samnio. || tunc etiam a Romanis Cotrona invaditur. || eo tempore pluribus locis
Abbreviated transcription (Latin):
misso pirrus uuln̾atꝰ ẽ: elefanti
int̾fecti: inguiti milia cesa ho¬
stiũ: ⁊ ex romanis tantũ quinq
milia: pirrus tarentũ fugatus.
Int̾iecto anno. contͣ pirrũ fabri¬
ciꝰ ẽ nuissus: qui priꝰ int̾ legatos
sollicitari ñ pot̾at. quarta regni
parte ꝓmissa. Tum cũ incina ca¬
stra ip̃e ⁊ rex haberent: medicus
pirri nocte ad eũ uenit. ꝓmitten̾
ueneno se pirrũ occisurũ: si sibi
aliqͥd ꝓolliceret᷑. Quẽ fabriciꝰ iun¬
ctũ reduci nussit. ad dñm: pirrap
dici que cont caput eiꝰ medicꝰ spo¬
pondisset. Tunc rex admirat᷑ eũ.
dixisse fertur. Ille ẽ fabriciꝰ: qui
difficiliꝰ ab honestate qͣm sol a cur¬
su suo auerti potꝰ. Tunc rex ad sici¬
liam ꝓfectus ẽ fabricrꝰuictis lu¬
canis ⁊ sannitib tͥumphauit. Con¬
sules deinde.curiꝰ dentatꝰ ⁊ corne¬
liꝰ lentusꝰ: adũsũ pirrũ missi st̃.
Curiꝰ cont᷑ eũ pugnauit. ex̾citũ
eiꝰ cicidit. ip̃m tarentũ fugauit:

Expanded text:
s vulneratus est, elephanti interfecti, viginti milia caesa hostium et ex Romanis tantum quinque milia; Pyrrus Tarentum fugatus. Interiecto anno contra Pyrrum Fabricius est missus, qui prius inter legatos sollicitari non poterat, quarta regni parte promissa. Tum, cum vicina castra ipse et rex haberent, medicus Pyrri nocte ad eum venit, promittens veneno se Pyrrum occisurum, si sibi aliquid polliceretur. Quem Fabricius vinctum dici, quae contra caput eius medicus spopondisset. tum rex admiratus eum dixisse fertur: ille est Fabricius, qui difficilius ab honestate quam sol a cursu suo averti potest. tum rex ad Siciliam profectus est. Fabricius victis Lucanis et Samnitibus triumphavit. consules deinde Curius Dentatus et Cornelius Lentulus adversum Pyrrum missi sunt. Curius contra eum pugnavit, exercitum eius cecidit, ipsum Tarentum fugavit,
Abbreviated transcription (Latin):
mul ciuitatẽ ꝑ continuũ bien¬
niũ popłatione uastantes. cũ
ad huc beatissimꝰ epiphaniꝰ suꝑ¬
ẽẽt. cuiꝰ in tantis ꝑicłis scĩtate ci¬
ues replebant᷑ afflcti. Hic a cheo¬
derico gallias ad gondobatrũ ꝓ
captiuis redimendis directus.
excepta innum̾a multitudine
captiuoꝵ ob solã scĩtatis sue re¬
Igitͣ᷑ theodericꝰ extuicto apd ra¬
uenuã odoacre totiꝰ italie adeptꝰ
ẽ ditionẽ: Nec multo post romã
ꝓfectus a romatus magno
gaudio susceptꝰ ẽ. Qͥb ille sũi¬
gulis arittici ad subsidiũ anius
centũ iugurti in ilia modiorũ
concessit.¶Dũ hec apud italiã
gerunt᷑: abulgaris uniu̾sa tracia
crudelit̾ deuastat᷑. Constantino

Expanded text:
et civitatem per continuum bienet civitatem per continuum biennium populatione vastantes, cum adhuc beatissimus Epiphanius superesset, cuius in tantis periculis sanctitate cives replebantur afflicti. hic a Theoderico Gallias ad Gundubadum pro captivis redimendis directus excepta innumera multitudine, captivorum ob solam sanctitatis suae reIgitur Theodericus, extincto apud Ravennam Odoacare, totius Italiae potitus est ditione, nec mprofectus a Romanis magno gaudio susceptus est, quibus ille singulis tritici ad subsidium annis centum viginti milia modiorum concessit. Dum haec apud Italiam geruntur, a Bulgaris universa Thracia crudeliter devastatur. Constantino
Abbreviated transcription (Latin):
pot̾at ꝓ uoluntate diripiens. infi¬
nitã secũ ad gallias captiuoꝵ mul¬
ticudinẽ abduxits Theodericꝰ itaq
aliqͣnͣdiu intͣ inunitiones exerci¬
tũ retiuens: deniũ relictis ibi ma¬
tre. sororib. uniu̾siq nulgi multi¬
tudine. nicħ plane dubiꝰ de epi¬
phanii uiri scĩssimm fide cũ ex¬
peditis armatoꝵ cuneis ad odo¬
acris obsidionẽ rauennã ꝑrexit.
Dũq eo loco cui pinetũ nom̃ ẽ.
ñ ꝓcul ab urbe castra posuisset:
ꝑ contimuũ pene tͥenniũ odoa¬
crẽ obsedit. Qͥ dũ freqñt̾ ex ur¬
inquietaret: nouissime noctu
in castra irruens magna theode¬
rici ex̾citũ strage ꝓstrauit. Uictꝰ¬
tam̃ ad excremũ fortissine go¬
chis resistentib murbẽ confu¬
git: nec multo post a theoderico
in fidẽ susceptꝰ. ab eo truculent᷑
ꝑemptus e Ił gressis deniq a ti¬
cinensi urbe post tͥenniũ gothis.
eandẽ mox urbẽ rugi inuasere
cuncta ꝑ circuitũ loca ipsãꝙ si

Expanded text:
poterat, pro voluntate diripiens infipoterat, pro voluntate diripiens infinitam secum ad Gallias captivorum multitudinem abduxit. Theodericus itaque aliquamdiu intra munitiones exercitum retinens demutre sororibus universi vulgi multitudine nihil plane dubius de Epiphanii viri sanctissimi fide cum expeditis armatorum cuneis ad Odovacris obsidionem Ravennam perrexit dumque eo loco, cui Pinetum nomen est, non procul ab urbe castra posuisset, per continuum paene triennium Odovacrem obsedit. qui dum frequenter ex urinquietaret, novissime noctu in castra inruens magna Theoderici exercitum strage prostravit. victus ad extremum fortissime Gothis resistentibus in urbem confugit nec multo post a Theoderico in fidem susceptus ab eo truculente peremptus est. egressis denique a Ticinensi urbe post triennium Gothis eandem mox urbem Rugi invasere cuncta per circuitum loca simulque
Abbreviated transcription (Latin):
gurgitib implicati suffocautur.
Theoderioꝰ uͦ dũ ip̃o impetu subse¬
quit᷑ fugientes: ueronã ilico par¬
uore ciuib const̾natis inuadit.
Odoacer aũ cũ his qui euaserant
fugiens romã contendit: s obse¬
ratis continuo portis exclusus est.
Qͥ dũ sibi denegari introitũ cerꝰ¬
ñet. om̃ia queq attingere potu¬
it gladio flammisq consũpsit.
Inde quoq egrediens rauennã
ingressus ẽ: ibiq qͥb se tueri
adu̾sus hostes posset municio¬
nũ p̃parare obstacła cepit theo
dericus itaq auerona digredi¬
ens: mediolanũ ꝑuenit. Ubi dũ
consist̾et magna ad eñ multicudo
uulitũ. płresq italie ppłi conuene¬
re: s paucis int̾iectis dieb rursus
dediticiꝰ exercit᷑ tuffa quodã noĩe
iustigante odoacris se partib red¬
didit. Ea res theodericũ in cantũ
ꝑt̾ruit: ut se suũq ex̃citũ apũd
ticinensẽ urbẽ muniret. Taliũ
rerũ uarietares burgundionũ rex

Expanded text:
gurgitibus implicati suffocantur. gurgitibus implicati suffocantur. Theodoricus vero dum ipso impetu subsequitur fugientes, Veronam ilico pavore civibus consternatis invadit. Odovacer autem cum his, qui evaserant, fugiens Romam contendit sed obseratis continuo portis exclusus est. qui dum sibi denegari introitum cerneret omnia quaeque adtingere potuit gladio flammisque consumpsit. inde quoque egrediens Ravennam ingressus est ibique, quibus se tueri adversum hostes possit, munitionum praeparare obstacula cdericus itaque a Verona digrediens Mediolanium pervenit. ubi dum consisteret, magna ad eum multitudo militum pluresque Italiae populi convenere. sed paucis interiectis diebus rursus dediticius exercitus Tuffa quodam nomine instigante Odovacris se partibus reddidit. ea res Theodericum in tantum perterruit, ut se suumque exercitum apud Ticinensem urbem muniret. talium rerum varietates Burgundionum rex
Abbreviated transcription (Latin):
de ꝓstrauit ł gressus itaq amisia
cũ om̃i ostrogothorũ multitudine
uniu̾saq suppellectili: ꝑ sirmium
pannoniasq iter faciens. ad italiã
uenit. Acpͥmũ uxta sontiũ flum̃
qui ñ longe ab aquileia labitur
castra componens. dũ uberrimis
que eo locohabent᷑ pascuis fatiga¬
ta aliqͣntulũ ex itĩis longitudine
iumenta reficet: ibi mox cũ gͣndi
suoꝵ exertitu totisq odoacer ita¬
lie uirib occurrit. Quẽ theodericꝰ
ilacrit̾ excipiens: magno suꝑatũ
p̃lio. postremo in fuga conuertit
Exinde theodericꝰ mouens cũ uero¬
nã uenisset. it̾m adu̾sus eũ odoacer
ñ minori qͣm priꝰ belli sese appara¬
tu opponiti Cont᷑ quẽ theodericus
haud ꝓcul aueronensi urbe con¬
fligens nimia eiꝰ exercitũ cede con¬
triuit: ip̃mq parit̾ ⁊ omnẽ illẽ
multitudinẽ dare t̃ga coegit.
Qͥ dum fuge nietu se p̃cipites
in adesim fluuiũ mergunt: ex
magna parte rapidissimis eiꝰ

Expanded text:
ede prostravit. egressus itaque a Misia ede prostravit. egressus itaque a Misia cum omni Ostrogothorum multitudine universaque supellectili per Sirmium Pannoniasque iter faciens ad Italiam venit. ac primum iuxta Sontium flumen, qui non longe ab Aquileia labitur, castra componens dum uberrimis, quae eo loco habentur, pascuis fatigata aliquantulum ex itineris longitudine iumenta reficeret, ibi mox ei cum grandi suorum exercitu totisque Odovacer Italiae viribus occurrit. quem Theodoricus alacriter excipiens magno superatum proelio postremo in fugam convertit. exinde Theodoricus movens cum Veronam venisset, iterum adversus eum Odovacer non minori quam prius belli sese apparatu opponit. contra quem Theodoricus haud procul a Veronensi urbe confligens nimia eius exercitum caede contriuit ipsumque pariter et omnem illius multitudinem dare terga coegit. qui dum fugae metu se praecipites in Atesim fluvium mergunt, ex magna parte rapidissimis eius
Abbreviated transcription (Latin):
set italiãq obtinere. ad euisre¬
dundaret głam a quo directus
fuisset: si aũ in bello suꝑat᷑ foret
eiꝰ mebilominꝰ lucͥs accrescet. qͣn¬
doquidẽ cotidianoꝵ stipendiorsi
eractoeib careret Talia ceno au¬
diens contristatꝰ. quidẽ ẽ: eo qd̾ eũ nol¬
let amitt̾e. Actam̃ delib̾ato consilio
reipublice utilitati ꝓspiciens eiꝰ peti¬
tionib annuit: italiãq ei ꝑ pragnia¬
ticũ tͥbuens. sacri etiã uelaminis do¬
no confirmauit. et senatũ illi popu¬
lũq romanũ cõmendans abire ꝑ¬
misit. E gressus gͥ constant inopoli the¬
õdericꝰ ad ostrogothos reu̾tit᷑: hor¬
tat᷑q continuo ut qͣmpͥmũ parati
sint. quatinꝰ possessuri italiã ꝓficis.¬
cant᷑. Attam̃ priꝰqͣm italiã adueni̾ret.
triopstilã gepidarũ regẽ. insidias
sibi molientẽ bello suꝑans extin¬
xics busan quoq uulganorũ regẽ
magna simul cũ suis agminib cr¬

Expanded text:
sit Italiamque obtinere, ad eius resit Italiamque obtinere, ad eius redundaret gratiam, a quo directus fuisset; si in bello superatus foret, eius nichilominus lucris accresceret, quandoquidem cottidianorum stipendioexactoribus careret. talia Zeno audiens contristatus quidem est eo quod eum nollet amittere, at tamen deliberato consilio rei publicae utilitati prospiciens eius petitionibus adnuit Italiamque ei per pragmaticum tribuens sacri etiam velaminis dono confirmavit, senatum illi populumque Romanum commendans abire permisit. egressus igitur Constantinopolim Theodoricus ad Ostrogothas revertitur hortaturque continuo, ut quam primum parati sint, quatenus possessuri Italiam proficiscantur. at tamen prius quam Italiam adventaret, Trapstilam Gepidarum regem insidias sibi molientem bello superans extinxit, Busan quoque Vulgarorum regem magna simul cum suis agminibus ca
Abbreviated transcription (Latin):
ret. que dignicas post imꝑiale
fastigiũ pͥma ẽ. ȩreamq illi eque¬
strẽ statuã ante suũ palaciũ col¬
locaret. At uͦ dũ huiꝰcemͦi theode¬
ricus deliciis apud constantino¬
polim afflueret. gens illiꝰ idẽ
ostrogothi dũ eis ꝓpt̾ fidei san¬
cionẽ p̃das agere more solito
ñ liceret. nec tam̃ ab imꝑatore
oblata stipendia eis suffic̃e pos¬
seut: cepere ñ mininiã egestatis
penuriã pati. Execrant᷑ fedus cõ¬
positũ: uicuꝑant inutilẽ paftio¬
nẽ: mittuitq continuo ad theo¬
dericũ qui dicerent. quas dum
ip̃e grecorũ epulis suꝑfluerer.
inopie miserias sustinerent. hor¬
tantur ut si suis sibiq consule¬
re uelit citius redeat: quatur
ne cuncta gens pessundet᷑. nouas
ad habitandũ terras exquirant.
His theodericꝰ cognitis ad augustũ
e nonẽ accedit: qͣstus penuriamq
suoꝵ erponit. Itallam sibi dari po¬
stulat. ab solutionẽ efflagitat:. ud¬
iciens quia si suꝑare odcacre pos¬

Expanded text:
ret, quae dignitas post imperiale fastigium prima est, aereamque illi equestrem statuam ante suum palatium collocaret. at vero dum huiuscemodi Theodericus deliciis apud Constantinopoli afflueret, gens illius, id est Ostrogothae, dum eis propter fidei sanctionem predas agere more solito non liceret, nec tamen ab imperatore oblata stipendia sufficere possent, cepere non minimam egestatis penuriam pati. Execrantur itaque fędus compositum, vituperant inutilem pactionem mittuntque continuo ad Theodericum, qui dicerent, quia, dum ipse Grecorum epulis superflueret, inopiae miserias sustinerent; hortantur, ut, si sibi suisque consulere velit, cicius redeat, ne, si cuncta eadem gens pessundetur, novas ad habitandum terras requirant. His Theodericus cognitis ad augustum Zenonem accedit, questus penuriamque suorum exponit, Italiam sibi dari postulat, absolutionem efflagitat, adiciens, quia, si superare Odovacrem pos
Abbreviated transcription (Latin):
Iursũ mauriciꝰ augustus legatos
ad chisdebertũ mittens. eumut
contra langobardos in italiã ex̾citũ
dirigeret ꝑsuasit. Childebertꝰ existi¬
mans suã adhuc germanã apud con¬
stantinopolim uiuere. legatis mau¬
ricii acquiescens ut suã posset sororẽ
reciꝑe: tt̾m adu̾sus langobardos fran¬
corũ exercitũ ad italiam direxit. sõ¬
tra quosdũ langobardoꝵ acies ꝓꝑa¬
rent. franci ⁊ alemanni dissensionẽ
int̾ se hñtes sine ulliꝰ lucri acquisi¬
tione ad patriã sunt reuersi.

Expanded text:
ursum Mauricius augustus legatos ad Childepertum mittens, eum, ut contra Langobardos in Italiam exercitum dirigeret, persuasit. Childepertus existimans suam adhuc germanam aput Constantinopolim vivere, legatis Mauricii adquiescens, ut suam recipere, iterum adversus Longobardos Francorum exercitum ad Italiam direxit. Contra quos dum Longobardorum acies properarent, Franci et Alamanni dissensionem habentes, sine ullius lucri conquisitione, ad patriam sunt reversi.
Abbreviated transcription (Latin):
obtinuit. Hum quoq qͥ ⁊ auareᷤ
appellantur: eiꝰ uirtute deincti
sunt. Hoc anno gaidoasoꝰ dux
de tridento ⁊ gisulfus de foronili
cũ antea aregis agilulfi socie¬
tate discordarent: ab eo in pacẽ
recepti st̃. Tunc etiã baptrrat᷑
ẽ p̃nominatꝰ puer a doloaldꝰ
filiꝰ agilulfi regis in basilica¬
scĩ ioħis in modica. ⁊ suscep¬
tus ẽ de fonte a secundo seruo
dĩ de tͥdento cuiꝰ sepe fecimus
mentionẽ. fuit au̾ festi pascha¬
lis dies eo tp̃r . uiͦ. ĩdus aprilis.
Erat aũ his dieb adhuc discor¬
dia langobardis cũ romanis:
ꝓpt̾ captiuitatẽ filie regis. Qua
de causa rex agilulfus egressus

Expanded text:
obtenuit. Hunni quoque, qui et Avares obtenuit. Hunni quoque, qui et Avares appellantur, eius virtute devicti sunt. 27. Hoc anno Gaidoaldus dux de Tridento et Gisulfus de Foroiuli, cum antea a regis Agilulfi societate discordarent, ab eo in pace recepti sunt. Tunc etiam baptizatus est praenominatus puer Adaloald, filius Agilulfi regis, in Sancto Iohanne in Modicia, et susceptus de fonte est a Secundo servo Christi de Tridento, cuius saepe fecimus mentionem. Fuit autem festi pascalis dies eo tempore septimo Idus Aprilis. 28. Erat autem his diebus adhuc discordia Langobardis cum Romanis opter captivitatem filiae regis. Qua de causa rex Agilulf egressus
Abbreviated transcription (Latin):
solũ usq destructa. Milites uͦ qui ĩ
ea fuerant. rauennã remeare ꝑmis¬
si st̃. Hac tempestate legati agilulfi¬
regis regressi acacano. pacẽ ꝑpetuã
tus quoq cacani cũ eis adueniens.
ad galliã ꝑrexit: denuncians fran¬
corũ regib ut sicut cũ auarib ita
pacẽ habeant cũ langobardis.
Int̾ hec langobardicũ auarib
et sclauis histrioꝵ fines ingressi:
uniu̾sa ignib ⁊ rapinis uastaue¬
runt. Agilulfo qͦ regi tẽ nascit᷑
filiꝰ de theodelinda regina ui mo¬
dice palacio: qui adolo asdꝰ est
appellatꝰ. Sequenti tempore lan¬
gobardi castrũ montis filicis in¬
uaseruit. ꝑ idem tempꝰ repulso
apud rauenuã gallicino: rediit
smaragdus qui priꝰ fũat rauenne
patriciꝰ. Igitur mauriciꝰ augu
xit imꝑiũ cũ filiis theodosio. ⁊
tyberio ⁊ constantino: a focato
qui fuit strator prisci patricii oc¬
cidit᷑. fuit au utilis reipublice:¬
contra hostes dimicans: uictoriã

Expanded text:
solum usque destructa est. Milites tamen qui in solum usque destructa est. Milites tamen qui in ea fuerunt Ravennam remeare permissi sunt. 24. Hac tempestate legati Agilulfi regressi a cacano, pacem perpetuam tus quoque cacani cum eis adveniens, ad Gallias perrexit, denuntians Francorum regibus, ut, sicut cum Avaribus, ita pacem habeant cum Langobardis. Inter haec Langobardi cum Avaribus et Sclavis Histrorum fines ingressi, universa ignibus et rapinis vastaverfilius de Theudelinda regina in Modiciae palatio, qui Adaloald est appellatus. Sequenti tempore Langobardi castrum Montis Silicis invaserunt. Per idem tempus, repulso apud Ravennam Gallicino, rediit Smaracdus, qui prius fuerat Ravennae patricius. 26. Igitur Mauritius augusxit imperium, cum filiis Theudosio et Tiberio et Constantino a Focate, qui fuit strator Prisci patricii, occiditur. Fuit autem utilis rei publiccontra hostes dimicans victoriam
Abbreviated transcription (Latin):
construxerat: ꝓ eo quod estiuo tp̃r
locus ipse ut pote uicinꝰ alpib tẽꝑatꝰ
ac salubris existit. Ibi etiã p̃fata re-
gnia palaciũ sibi condidit: ĩ quo
aliquid ⁊ de langobardoꝵ gestis de¬
pingi fecit. In qua pictura manifeste
ostendit᷑: quomͦ langobardi eo tp̃r
comã capitis tondebant. ul qualis
nudabant. capillos a facie usqi ad
os demissos hñtes. quos in utramq
partẽ in frontis discrimine dunde.¬
bant. uestim̃ta uͦ eis erant laxa ⁊ ma¬
xime linea qualia angli saxones ha¬
bere solent ornam̃ta. institis latiori¬
buario colore contextis. Calcei uͦ
eis erant usq ad summũ pollicẽ pe¬
ne aꝑti ⁊ int̾nati laqueis corrigi¬
aiũ retenti. Postea uͦ cepert̾ osis u¬
ti. suꝑ qua equitantes trubugos
birreos mutebant. S hoc de roma¬
gobardis rebellauit. S tandẽ in¬
iecto igni tota flãmis uorantib con¬
cremata ẽ: ⁊ iussuregis agilulfi ad

Expanded text:
construxit, pro eo quod aestivo tempore construxit, pro eo quod aestivo tempore locus ipse, utpote vicinus Alpibus, temperatus ac salubris existit. 22. Ibi etiam praefata regina sibi palatium condidit, in quo aliquit et de Langobardorum gestis depingi fecit. In qua pictura manifeste ostenditur, quomodo Langobardi eo tempore comam capitis tondebant, vel qualisnudabant, capillos a facie usque ad os dimissos habentes, quos in utramque partem in frontis discrimine dividebant. Vestimenta vero eis erant laxa et maxime linea, qualia Anglisaxones- habere solent, hornata institis latioribus vario colore contextis. Calcei vero eis erant usque ad summum pollicem pene aperti et alternatim laqueis corrigiarum retenti. Postea vero cocperunt osis uti, super quas cquitantes tubrugos birreos mittebant. Sed hoc de Romtibus, Langobardis rebellavit. Sed tandem, iniecto igni, tota flammis vorantibus concremata est, et iussu regis Agilulfi ad
Abbreviated transcription (Latin):
bracioꝵ aliqͣntas incid̾e: ⁊ usq ad ma
re solaciis indiget. salutantes głam
ur̃am pat̾na caritate petimꝰ. ut ac¬
cinariis ur̃is qui millo loco sunt
deputecis ut homines qui sub eis
currentib. meliꝰ qd̾ ei inuiximus
possit ꝑ ficere. Nos enĩ ꝓ miitimus
quia dũ res ꝑfecta fu̾it digͥnũ nob̾
nob̾ uoluntatẽ exhib̾ent repende
⁊ uos m̃cedẽ. ꝓ scõꝵ ecclesiis habea¬
tis. His dieb capta ẽ filia regis a¬
lulfi cũ uiro suo godescalco uoĩ
de cuitate parmensi ab exercit
gallicinii patricii: ⁊ ad urbẽ r¬
uennatiũ sunt deducti. Hoc quap
tp̃r misit agilulfus cacano regi
auaroꝵ artifices ad faciendas ma¬
ues. cũ quib isdẽ cacanꝰ insulam
basilicã sc̃i ioħis baptiste quã in
modica construrerat. qui locus
dedicauit: multisq ornam̃tis auri
argentiq decorauit. p̃diis qͦ suffi¬
cient̾ ditauit. Quo in loco etlã theo¬
dicus quondã gothoꝵ rex palaciũ

Expanded text:
Brittiorum aliquantas incidere, et ut usque ad marBrittiorum aliquantas incidere, et ut usque ad marre solaciis indiget, salutantes gloriam vestram paterna caritate petimus, ut actionariis vestris qui in illos loco sunt deputetis, ut homines qui sub eis currentibus melius quod ei iniunximus possit perficere. Nos enim promittimus, quia, dum res perfecta fuerit, dignum vobis nobis voluntatem exhibent, responderet vos mercedem pro sanctorum ecclesiis habeatis'. 20. His diebus capta est filia regis Agilulfi cum viro suo Gudescalco nomine de civitate Parmensi ab exercitu Gallicini patricii, et ad urbem Ravennatium sunt deducti. Hoc quoque tempore misit Agilulf rex cacano regi Avarorum artifices ad faciendas naves, cum quibus isdem cacanus insulam basilicam beati Iohannis baptistae, quam in Modicia construxerat, qui locus dedicavit multisque ornamentis auri argentique decoravit praediisque sufficienter ditavit. Quo in loco etiam Theudericus quondam Gothorum rex palatium
Abbreviated transcription (Latin):
rentes secũ cõdicem sc̃e regule
quã p̾fatus pat̾ cõposuerat. ⁊ que¬
dã alia scͥpta. necnon et pondus
panis ⁊ mensurã uini. ⁊ quicqͥd
ex suppellectili subriꝑe pot̾ant de¬
ferentes. Siquidẽ post beatũ be¬
nedictũ constantinꝰ. post hunc sĩ¬
pliciꝰ. post quẽ uitalis. ad extre¬
mũ bonitus congregationẽ ipsã
rexit: sub quo hec destructio fa¬
cła ẽ. Mortuo gͥ ⁊ othone beneuẽ¬
tanoꝵ duce. arichis in loco ipsiꝰ a
rege agilulfo missus successit :
qui ortus in foro iuli fuerat. ⁊ gi¬
sulfi forouilani ducis filios educa¬
uerat. eidẽq gisulfo ꝯsanguineus
sic de gła ur̃a sic̃ reuera de filionr̃o
confidimꝰ. pet̾e a uob̾ aliqͣ fiducia¬
lit̾ ꝓuocam᷑: arbnͣntes qd̾ minime no
patiamini contstari. maxime intali
re unde anima ur̃a multũ pot̾it ad¬
as beatoꝵ petri ⁊ pauli aliquantas
trabes ẽẽ necessarias: ⁊ id̾o sauino sub¬
diacono nr̃o iniunximꝰ de partib

Expanded text:
runt, secum codicem sanctae regulae, quam praefatus pater conposuerat, et quaedam alia scripta necnon pondus panis et mensuram vini et quidquid ex supellectili subripere poterant deferentes. Siquidem post beatum Benedictum Constantinus, post hunc Simplicius, post quem Vitalis, ad extremum Bonitus congregationem ipsam rexit; sub quo haec distructio facta est. 18. Mortuo igitur Zottone Beneventanorum duce, Arigis in loco ipsius a rege Agilulfo missus successit; qui ortus in Foroiulii fuerat et Gisulfi Foroiulani ducis filios educarat eidemque Gisulfo consanguineus sic de gloria vestra sicut re vera de filio nostro confidimus, petere a vobis aliqua fiducialiter provocamur, arbitrantes, quod minime nos patiamini contristari, maxime in tali re, unde vestra anima multum poterit adas beatorum Petri ac Pauli aliquantas nobis trabes necessarias esse, et ideo Savino subdiacono nostro iniunximus, de partibus
Abbreviated transcription (Latin):
Nter hec legationẽ ad
imꝑatorẽ mauriciũ direxit. mã¬
dans ei ut qd̾ priꝰ ñ fecerat nunc
contͣ langobardoꝵ gentẽ bellũ
susciꝑet: atq cũ eiꝰ consilio eos ab
italia remoueret. Q nicħ morat᷑
exertitũ suũ ad langobardorũ
debellationẽ in italiã direxit. sui
authari rex ⁊ langobardoꝵ acies
tatis statu fortit̾ confligunt. In ea
pugna langobardi uictoriã capi¬
unt. fr̃anci uehem̃ter cesi. ñ nulli
capti. płrimi euã ꝑ fugã elapsi upx
ad patriã reu̾tuntur. Tantaq ibi
stragis facta ẽ de francorũ exercitu:
qͣn usquã alibi non memorat᷑. mi¬
randũ sane est cur secundꝰ qui ali¬
qua de langobardoꝵ gestis scripsit
hanc tam̃ eoꝵ uictoriã p̃tierit. cũ
hec q̃ p̃misimꝰ de francoꝵ interitu
in eoꝵ historia hisdẽ ip̃is uerb̃ erara¬

Expanded text:
Inter haec legationem ad imperatorem Mauricium direxit, mandans ei, ut, quod prius non fecerat, nunc contra P Langobardorum gentem bellum susciperet atque cum eius consilio eos ab Italia removeret. Qui nihil moratus, exercitum suum ad Langobardorum debellationem in Italiam direxit. Cui Authari rex et Langobardorum acies rtatis statu fortiter confligunt. In ea pugna Langobardi victoriam capiunt; Franci vehementer caesi, nonnulli capti, plurimi etiam per fugam elapsi vix ad patriam revertuntur. Tantaque ibi strages facta est de Francorum exercitu , quanta usquam alibi non memoratur. Mirandum sane est, cur Secundus, qui aliqua de Langobardorum gestis scripsit, hanc tantam eorum victoriam praeterierit, cum haec quae praemisimus de Francorum interitum in eorum historia hisdem ipsis pene ver
Abbreviated transcription (Latin):
eũ in pannonia scd̾a ingenti ap¬
paratu bellũ apud cibalias instru¬
entẽ repentinus oppressit: om̃iq
dardania. moesia. macedonia
potitus. numerosas ꝓuntiasõc¬
cupauit. Uaria deinceps int̾ eos
bella. ⁊ pax reconciliata. ruptaq
ẽ. Postremo licimꝰ nauali ⁊ terre¬
stri p̃lio uictus apud nichomedi¬
am se dedidit: ⁊ contͣ religionẽ
sacram̃ti thessalonice pͥuatus
occisus est. Hic licinius annum
cie cupidine om̃iũ pessimꝰ. neq
alienꝰ a luxurie neuo. asꝑ admo¬
dũ. haud mediocͥter ĩpatiens.
infestus litteris quas ꝑ insciciã
ĩmodicã uirus ac pestẽ publicã
nominabat. p̃cipue forensẽ in¬
dustriã. Agrarib plane ac rusti¬
cantib qd ab eo genere ortus
alitus q erat satis utilis. ac mili¬
tie custos ad ueterũ instituta
seuerissimꝰ. spadonũ ⁊ aulicoꝵ
om̃iũ uehemens domitor. tine¬
as soricesq palatii eos appellans.
Eo tempore res romana sub¬

Expanded text:
eum in Pannonia secunda ingenti apeum in Pannonia secunda ingenti apparatu bellum apud Cibalas instruentem repentinus obpressit omnique Dardania Moesia Macedonia potitus numerosas provincias occupavit. varia deinceps inter eos bella et pax reconciliata ruptaque est. postremo Licinius navali et terrestri proelio victus apud Nicomediam se dedit et contra religionem sacramenti Thessalonicae privatus occisus est. || hic Licinius annum cidit, avaritiae cupidine omnium pessimus neque alienus a luxu venerio, asper admodum, haut mediocriter inpatiens, infestus litteris, quas per inscitiam inmodicam virus ac pestem publicam nominabat, praecipue forensem industriam. agraribus plane ac rusticantibus, quod ab eo genere ortus altusque erat, satis utilis ac militiae custos, ad veterum instituta severissimus; spadonum et aulicorum omnium vehemens domitor tineas soricesque palatii eos appellans. || eo tempore res Romana sub
Abbreviated transcription (Latin):
c̃. Itares publica tũ anouis .iiͦiͬi.
imꝑatorib tenebat᷑. constantino.
maxentio filiis augustoꝵ. licinnio
⁊ maximino nouis hominib. An¬
to tam constantinꝰ imꝑii sui anno
bellũ adu̾sus maxentiũ ciuile cõ¬
mouit./ copias eius multis p̃liĩs
fudit: ip̃m postremo rome adu̾¬
sũ nobiles om̃ib exiciis seuientẽ
apũd pontẽ muluiũ uicit: italiaq
ẽ potitꝰ. Maxeutiũ suppositũ fert̃
arte muliebri tenere mariti a¬
nimũ laborantis. auspicio gͣtis¬
simi partus cepti ãpuero¶S on
multo post in oriente quoq ad¬
u̾sus liciniũ maximinꝰ res nouas
molitus: uicinũ exiciũ fortuita
apũd tharsũ morte p̃uenit. Con¬
stantinꝰ tam̃ uir ingens. ⁊ omnia
efficere nitens que animo p̃pa¬
rasset: sim ul pͥncipatũ totiꝰ orbis
affectans. licinio bellũ intulit:
quãquã necessitudo ⁊ affinitas
cũ eo ẽẽt. Namsoror eiꝰ constan¬
tia nupta licimo erat. Ac pͥmo

Expanded text:
. Ita res publica tum a novis quattuor . Ita res publica tum a novis quattuor imperatoribus tenebatur, Constantino et Maxentio, filiis Augustorum, Licinio et Maximino, novis hominibus. Quinto tamen Constantinus imperii sui anno bellum adversum Maxentium civile commovit, copias eius multis proeliis fudit, iprsum nobiles omnibus exitiis saevientem apud pontem Mulvium vicit Italiaque est potitus. || Maxentium suppositum ferunt arte muliebri tenere mariti animum laborantis auspicio gratissimi partus coepti a puero. || non multo deinceps in Oriente quoque adversus Licinnium Maximinus res novas molitus vicinum exitium fortuita apud Tharsum morte praevenit. Constantinus tamen, vir ingens et omnia efficere nitens quae animo praeparasset, simul principatum totius orbis adfectans, Licinio bellum intulit, quamquam necessitudo et adfinitas cum eo esset; nam soror Constantia nupta Licinnio erat. ac primo
Abbreviated transcription (Latin):
cia militũ tulit Inde ad gallias ꝓ¬
fectus ẽ. dolo cõposito tanqͣm a fillio
eẽt expulsus ut constantino genere
iungeret᷑: moliens tam̃ ꝯstantinũ
reꝑta occasione int̾ficere. qui ingal¬
liis ⁊ militũ ⁊ ꝓuincialiũ ingenti
pauore iam regnabat. cesis franciᷤ
atq alemannis: captis eorũ regib
quos etiã bestiis cũ magnificũ spec¬
tacłm mun̾is parasset: obiecit De¬
tectis gͥ insidiis ꝑ faustã filiã que do¬
lũ uiro nunciauerat ꝓfugit her-¬
culiꝰ. massilieq opp̃ssus. ex ea enĩ
nauigare ad filiũ ꝓperabat. penas
debit iustissimo exitu: uir ad om¬
nẽ asꝑitatẽ. seuiciãq ꝓcliuis. infi¬
diis incõmod. ciuilitatis penitus
expers ꝑ hoc tempꝰ agalerio licin¬
niꝰ imperator ẽ factus. dacia oriun¬
dus: notꝰ ei antiqua ꝯsuetudine.
⁊ inbello qd adu̾sus uarseũ gesse¬
rat strenuus. laborib ⁊ officiis ac¬
ceptus. Mors galeriũ ꝯfestĩ secuta¬

Expanded text:
icia militum tulit. Inde ad Gallias picia militum tulit. Inde ad Gallias profectus est dolo composito, tamquam a filio esset expulsus, ut Constantino genero iungeretur, moliens tamen Constantinum reperta occasione interficere, qui in Galliis et militum et provincialium ingenti iam favore regnabat caesis Francis atque Alamannis, captis eorum regibus, quos etiam bestiis, cum magnificum spectaculum muneris parasset, obiecit. Detectis igitur insidiis per Faustam filiam, quae dolum viro enuntiaverat, profugit Herculius Massiliaeque oppressus ex ea enim navigare ad filium praeparabat poenas dedit iustissimo exitu, vir ad omnem acerbitatem saevitiamque proclivis, infidus, incommodus, civilitatis penitus expers. Per hoc tempus a Galerio Licinius imperator est factus Dacia oriundus, notus ei antiqua consuetudine et in bello, quod adversus Narseum gesserat, strenuus laboribus et officiis acceptus. Mors Galerii confestim secuta
Abbreviated transcription (Latin):
tͥmonio eiꝰ filiꝰ in britannia creatꝰ
ẽ imꝑator: ⁊ in locũ patͥs exopta¬
tissimꝰ mõderator accessit Rome
int̾ea p̃toriani excito tumultu
maxentiũ herculii filiũ qͥ haud
ꝓtul ab urbe inuilla publica mo¬
rabat᷑: augustũ nuncupauert᷑.
Quo mincio maximianꝰ herculiꝰ
ad spem arrectus resumendi
fastigii qd̾ inuitus omiserat. ro¬
niã aduolauit e lucania: quam
sede pͥuatus elegerat: magris
amenissimis consenescens/ Bio¬
cletianũq etiã ꝑ lut̾as adhorta¬
tus ẽ ut ifle depositã resumeret
potestatẽ: quas ille itritas ha¬
atq maxentii seuerus cesar ro¬
mã missus a galerio cũ ex̾citu
uenit: obsidensq urbẽ militũ
suorũ scelere ddesertus ẽ: aucte
marentio opes. confirmatũq
imꝑiũ . Seuerus fugiens: rauen¬
ne int̾fectus ẽ. Herculiꝰ tam̃ ma¬
.rimianꝰ post hec inconcione
exertitirũ filiũ maxentiũ mi¬
dare conatꝰ: seditionẽ⁊ conu¬

Expanded text:
trimonio eius filius in Britannia creatus trimonio eius filius in Britannia creatus est imperator et in locum patris exoptatissimus moderator accessit. Romae interea praetoriani excitato tumultu Maxentium Herculii filium, qui haud procul ab urbe in villa publica morabatur, Augustum nuncupaverunt. quo nuntio Maximianus Herculius ad spem arrectus resumendi fastigii, quod invitus amiserat, Romam advolavit e Lucania, quam sedem privatus elegerat in agris amoenissimis consenescens, Dioclitianumque etiam per litteras adhortatus est, ut depositam resumeret potestatem, quas itte inritas haatque Maxentii Severus Caesar Romam missus a Galerio cum exercitu venit obsidensque urbem militum suorum scelere desertus est. auctae Maxentio opes confirmatumque imperium. Severus fugiens Ravennae interfectus est. Herculius tamen Maximianus post haec inexercitus filium Maxentium nudare conatus seditionem et conv
Abbreviated transcription (Latin):
aliũ ac pͥuatoꝵ studens. fisci cõ¬
moda ñ ad modũ affectans. di¬
censq meliꝰ publicas opes a pͥua¬
tis haberi. quã intͣ unũ claustrũ
reseruari. Adeo aũ cultus modici:
ut feriatis dieb si cũ amicis nu¬
merosiorib eẽt epulandũ: pͥuato¬
iũ ei argento ostiatim petito tri¬
eliia sternerent᷑ sHic non mõdo
amabilis s uenerabił etiã gal¬
lis fuit: p̃cipue qd̾ diocletiani
suspectã prudentiã .⁊ marimia¬
ni sanguinariã demeritatẽ im¬
ꝑio eiꝰ euaserant. Obuit mbritan¬
nia eboraci. pͥncipatꝰ anno.xͦiiͦi. atq
int̾ diuos relatus ẽ. Galerius urr
⁊ ꝓbe moratꝰ ⁊ egregiꝰ re militari
cũ italiã qͦq sinente constantio
admunistratiomi sue accesfisse
sentiret: cesares duos creauit. ma.¬
xunianũ quẽ orienti p̃fecit. ⁊ se¬
uerũ cui icaliã dedit: ip̃e illirico
cõmoratꝰ ẽ. Uerũ constantio mor
tuos constantinꝰ ex obscuriore ma¬

Expanded text:
alium ac privatorum studens, fisci comalium ac privatorum studens, fisci commoda non admodum affectans, dicensque melius publicas opes privatis haberi, quam intra unum claustrum reservari. Adeo autem cultus modici, ut feriatis diebus, si cum amicis numerosioribus esset epulandum, privatorum ei argento ostiatim petito triclinia sternerentur. Hic non modo amabilis, sed venerabilis fuit. Gallis etiam praecipue, quod Diocletiani suspectam prudentiam et Maximiani sanguinariam temeritatem, imperio ejus evaserant. Obiit in Britannia Eboraci, principatus anno 13, atque inter Divos relatus est. Galerius vir et probe moratus et egregius re militari, cum Italiam quoque, sinente Constantio, administrationi suae accessisse sentiret, Caesares duos creavit, Maximinum, quem Orienti praefecit, et Severum, cui Italiam dedit. Ipse in Illyrico commoratus est. tuo Constantinus ex obscuriore ma
Abbreviated transcription (Latin):
ctã quominꝰ it̾eẽ ualeret ercu¬
sauisset: rescͥptis minacib ac¬
ceptis quib increpabat᷑ maxentio
fauisse ac maximino fauere. spspe¬
ctans necẽ dedecorosã uenenũ di¬
cit᷑ hausisse. Inusitata uirtute uo̾
ut solus om̃iũ post conditũ roma¬
nũ imꝑiũ ex canto fastigio spon¬
te ad pͥuate uite statũ ciuilitatẽꝙ
remearet. Contigit gͥ ei qd̾ nulli
post natos hoĩes. ut cũ priuatus
obisset int̾ diuos cam̃ referretur.¬
tib ad administra¬
tionẽ reipublice ꝯ¬
stantiꝰ ⁊ galeriꝰ augu¬
sti creati st̃ : diuisus¬
q inter eos ita romanꝰ orbis. ut
gallias. italiã. asfricã. constantiꝰ.
illiricũ. asiam. orientem. galeriꝰ
obtineret: sumptis duob cesa¬
rib. Constantiꝰ tam̃ contentus di¬
guitate augusti. italie atq afri¬
ce administrande sollicitudinẽ
recusauit: uir egregiꝰ ⁊ p̃stantissi¬
me cuulitatis: duitiis ꝓuinci¬

Expanded text:
ctam, quominus interesse valeret, excuctam, quominus interesse valeret, excusavisset, rescriptis minacibus acceptis, quibus increpabatur Maxentio favisse ac Maximino favere, suspectans necem dedecorosam venenum dicitur hausisse. || inusitata virtute usus, ut solus omnium post conditum Romanum imperium ex tanto fastigio sponte ad privatae vitae statum civilitatemque remearet; contigit igitur ei, quod nulli post natos hommes, ut, cum privatus obisset, inter divos tamen referretur.tibus administratione rei publicae Constantius et Galerius Augusti creati sunt divisusque inter eos ita Romanus orbis, ut Galliam, Italiam, Africam Constantius, Illyricum, Asiam, Orientem Galerius obtineret, sumptis duobus Caesaribus. Constantius tamen, contentus dignitate Augusti Italiae atque Africae administrandae sollicitudinem recusavit, vir egregius et praestantissimae civilitatis, d
Abbreviated transcription (Latin):
tianus mod̾ando imꝑio eẽ sen¬
tiret: auctor herculio fuit ut
egre collega obtẽꝑauit. Lam̃
ut̃q uno die pͥuato habitu ĩ¬
ꝑii insigne mutauit: nicho¬
medieq dicletianꝰ. herculiꝰ
mediolani. post tumphũ in¬
clitũ quẽ rome ex numerosis
gentib pompa fecert̃ illustri.
qua narsei coniuges. sororesq ⁊
liberi ante currũ ducti sunt.
Concesserunt aũ salonã unus:
alt̾ in licaoniã. Diocletianꝰ pͥuatꝰ
in uilla que haud ꝓcul a salonis
ẽ. p̃claro ocio senuit. Qui dum
ab herculio atq galerio ad reci¬
piendũ imꝑiũ rogaret᷑: tanqͣm
pestẽ aliqͣm decestans in hunc
mõdũ respondit. Utinã salone
possetis uisere olera nr̃is manib
insticuta: ꝓfecto nũqm istũd
temptandũ iudicaretis Uixit
ni habitu ꝓpe nouemegit. Mor¬
te consũptꝰ ẽ. ut satis patuit ꝑ
formidinẽ uoluntaria. Qͥppe
cũ aconstantio atq licimo uo¬
catus ad festa nuptiaꝵ ꝑ sene¬

Expanded text:
tianus moderando imperio esse sentianus moderando imperio esse sentiret, auctor Herculio fuit, ut aegre collega obtemperavit. tamen uterque uno die privato habitu imperii insigne mutavit, Nicomediae Dioclitianus, Herculius Mediolani, post triumphum inclitum, quem Romae ex numerosis gentibus pompa ferculorum illustri, qua Narsei coniuges sororesque et liberi ante currum ducti sunt. concesserunt tamen Salonam unus, alter in Licaonia. Dioclitianus privatus in villa, quae haud procul a Salonis est, praeclaro otio senuit. || qui dum ab Herculio atque Galerio ad recipiendum imperium rogaretur, tamquam pestem aliquam detestans in hunc modum respondit: ‘utinam Salonae possetis visere olera nostris manibus instituta, profecto numquam istud temptandum iudicaretis’. vixit ni habitu prope novem egit. morte consumptus est, ut satis patuit, per formidinem voluntariam; cum a Constantino atque Licinio vocatus ad festa nuptiarum per sene
Abbreviated transcription (Latin):
tus ẽ Naria deinceps ⁊ simul
⁊ uiritim bella gesserunt: carpiᷤᷤ
⁊ basternis subactis. sarmatis
uictis: quarũ nationũ ingentes¬
b locauerunt. PDiocletianꝰ mora¬
tus callide fuit. sagax p̃t̾ea. ⁊ ad¬
mõdũ subtilis ingenio. ⁊ qui se¬
ueritatẽ suã aliena inuĩdia uel¬
let expleres iligñtissimꝰ tam̃ et
sollertissimꝰ pͥnceps : ⁊ si imperio
romano pͥmus regie consuetudi¬
nis formã quã nemo romane li¬
b̾tati inuexerat: adorariqi se ius¬
sit/ cũ ante eũ cuncti salutaren¬
t᷑: ornasñta geminarũ uestib
calciamentisq indĩdit/ Nam
priꝰ imꝑii insigne in clam̃de pur¬
puta tantũ erat: reliquaq cõmunia.
herculiꝰ aũ ꝓpalã ferꝰ ⁊ iciuili
ingenii asꝑitatẽ suã etiã nul¬
tus horrore significans. hic
nature sue indigens dio cletia¬
no in om̃ib seuiorib consiliis
obsecutus ẽ. Cũ tam̃ ingͣuescen¬
te euo parũ se idoneũ diocle¬

Expanded text:
tus est. Varia deinceps et simul tus est. Varia deinceps et simul et viritim bella gesserunt, Carpis et Basternis subactis, Sarmatis victis, quarum nationum ingenteibus locaverunt. Dioclitianus moratus callide fuit, sagax praeterea et admodum subtilis ingenio et qui severitatem suam aliena invidia vellet explere. diligentissimus tamen et sollertissimus princeps, etsi imperio Romano primus regiae consuetudinis formam magis quam Romanae libertatis invexerat, adorarique se iussit, cum ante eum cuncti salutarentur. ornamenta gemmarum vestibus calciamentisque indidit. nam prius imperii insigne in clamide purpurea tantum erat, reliquaque communia. Herculius autem propalam ferus et incivilis ingenii asperitatem suam etiam vultus horrore significans. hic naturae suae indulgens Dioclitiano in omnibus et saevioribus consiliis obsecutus. cum tamen ingravescente aevo parum se idoneum Diocli
Abbreviated transcription (Latin):
sus narseũ. p̃liũ insecundũ habu¬
it. int̾ callinicũ carrasq ꝯgres¬
sus. cũ inconsulte magis quã igna¬
ue uimicasset. Admodũ enim
parua manu cũ copiosissimo
hoste cõmisit. Pulsus gͥ ⁊addio¬
cletianũ ꝑfectus. cũ eiin itin̾e
occurrisset: tanta insolentia
a diocletiano fertur exceptus. ut
ꝑaliquot passuũ milia purpura¬
tus trasdat᷑ ad uehiculũ cuturris¬
se. Mox tam̃ ꝑ illiricũ moesiãq
contractis copiis rursus cũ uarseo
hormisde ⁊ saporis auo in arme¬
nia maiore pugnauit. suocessu
ingenti nec minore consilio si¬
mul ⁊ fortitũdine: quippe qui
etiã speculatoris munus cũ alt̾o
aut t̾cio equite susceꝑit. Pulso q¬
narseo castra eius diripuit: uxo¬
res. sorores. lib̾os cepit. infinitã
extrinsecus ꝑsarũ nobilitatem:
garam ꝑsicã nobilissimã: ip̃m
mnultimi regni solitudines egit.
Quare ad diocletianũ inmeso
regressus: ingenti houore suscep¬

Expanded text:
sus Narseum proelium insecundum habusus Narseum proelium insecundum habuit inter Callinicum Carrasque congressus, cum inconsulte magis quam ignave dimicasset; admodum enim parva manu cum copiosissimo hoste commisit. Pulsus igitur et ad Diocletianum profectus, cum ei in itinere occurrisset, tanta insolentia a Diocletiano fertur exceptus, ut per aliquot passuum milia purpuratus tradatur ad vehiculum cucurrisse. Mox tamen per Illyricum Moesiamque contractis copiis rursus cum Narseo, Hormisdae et Saporis avo, in Armenia maiore pugnavit successu ingenti nec minore consilio, simul fortitudine, quippe qui etiam speculatoris munus cum altero aut tertio equite susceperit. Pulso Narseo castra eius diripuit; uxores, sorores, liberos cepit, infinitam extrinsecus Persarum nobilitatem, gazam Persicam copiosissimam. Ipsum in ultimas regni solitudines egit. Quare ad Diocletianum in Mesopregressus ingenti honore suscep