comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
no a deo ut si mͦ ꝑ ip̃os uos liceat
simus parati fat̾i falsa illa om̃ma esse q̃ de
eis scͥpta sunt. ⁊ quorum causa indent᷑ nob̾
exosi.S enim nos repugnatis ⁊ scͥptorib
assenciendo urĩs. in tͥmen forsitans ꝓpħas ino¬
centes adducitis. Infamatis priarchas. de decora¬
tis ⁊ legem. atq ꝙ sit stulcius uultis ⁊ scͥptores
urõs ñ ẽẽ m̃daces. ⁊ eos tñ religiosos ⁊ scõs quo
rum ln flagicia ⁊ t᷑pes conscͥpserunt uitas. Qd̃
qr utrumq ꝑiter ꝯstare ñ pot̃. oportet emm
aut hos fuisse malos. aut illos m̃daces ⁊ fal¬
sos. age si libet assensu cõmum scͥptorib dãp¬
natis defensionem suscipiamnus. legis ⁊ ꝓpħta¬
rum. Legem autẽ nunc dico ego. ñ circumai¬
sionẽ. nec sabb̃a ⁊ sacͥficia. cet̾aq hunisim
iudeorum. s eam que uere sit lex.i. ñ occides.
ñ mnechabis. ñ peierab̾ ⁊ c̾. Cui qr olim disfa¬
mate ingentib a. ex quo mundi hunis crea

Expanded text:
no: adeo ut si modo per ipsos vos liceat, no: adeo ut si modo per ipsos vos liceat, simus parati fateri, falsa illa omnia esse quae de eis scripta sunt, et quorum causa videntur nobis exosi. Sed enim vos repugnatis, et scriptoribus assentiendo vestris, in crimen forsitan Prophetas innocentes adducitis, infamatis Patriarchas, dedecoratis et Legem, atque quod sit stultius, vultis et scriptores vestros non esse mendaces, et eos tamen religiosos rum hi flagitia et turpes conscripserint uitas. quod quia utrumque pariter constare non potest, oportet enim aut hos fuisse malos, aut illos mendaces et falsos. Age, si libet, adsensu communi scriptoribus damnatis defensionem suscipiamus legis et prophetarum. legem autem nunc dico ego non circumcisionem nec sabbata et sacrificia ceteraque huiusmodi Iudaeorum, sed eam, quae uere sit lex, id est: non occides, non moechaberis, non peiurabis et cetera. cui quia olim diffamatae in gentibus,
Abbreviated transcription (Latin):
seinat. Hẽbit gͦ aliquid bom. cum ei nullum
mixtum erit bomun. Iu forte sic̃ ds ante
bellum sine ꝯmixtione mali ħebat ncãta¬
tis. malũ. Ita hyle pꝰ bellum sine ꝯmixtione
la. s unũ alt̾o penis. aut dño ñ sũma bona.
si iniũ alt̾o melius. ita sane. ut ꝙ ẽ melius ħ
dicatis misernis. Nam si illius tanti belli hic e¬
rit. exitus. ut seꝑata hyle a ꝓpria nastacõne
⁊ dĩ m̃bris assixis in globo. aliquid bom pͥste¬
tur hostib. ⁊ tm̃ mali infligat᷑ cuib. cogita¬
re quis inscerit. S uidel neuenim ẽ hile
que sormare. firmare. mit̾ce. uegetare ualu¬
it ammnalia sua. ⁊ antidotum dz. qui damp¬
nare potuit. qui sanare ñ potuit m̃bra sua.
Insam. nec illa ẽ hile. nec ille d̾s. Sic delirãt
qui sanam doctͥuam ñ sustinentes ad fabu¬
austus dixrt. Eur legem blispli¬
matis ⁊ ꝓphetas. Mimme quidẽ
nos hostes sumus. ait nimnci le
ac ꝓpħarum. s nec ullus omin¬

Expanded text:
saeuiat. habebit ergo aliquid boni, cum ei nullum saeuiat. habebit ergo aliquid boni, cum ei nullum mixtum erit bonum? an forte sicut deus ante bellum sine commixtione mali habebat necessitatis malum, ita hyle post bellum sine commixtione la, sed unum altero peius; . aut duo non summa bona, sed unum altero melius, ita sane, ut quod est melius hoc dicatis miserius; nam si illius tanti belli hic erit exitus, ut separata hyle a propria uastatione et dei membris adfixis in globo aliquid boni praestetur hostibus et tantum mali infligatur ciuibus, cogitate, quis uicerit. sed uidelicet uenenum est hyle, quae formare, firmare, nutrire, uegetare ualuit animalia sua; et antidotum deus, qui damnare potuit, quia sanare non potuit membra sua. insani, nec illa est hyle, nec ille deus. sic delirent, qui sanam doctrinam non sustinentes ad fabuAUSTUS dixit: Cur legem blaspmatis et Prophetas? Minime quidem nos hostes sumus, aut inimici Legis ac Prophetarum, sed nec ullius omni
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ hyle tanqm̃ ueneno. Ecce plus nocet
nirm antidotum. qmͣ uenenu. Namquid hy¬
le tam horrendo globo met̾num uł d̃m indu¬
Rumpiiat᷑ eisdem reliquns. ne defecisse udeit᷑.¬
ꝙ eas purgare ñ potuit. Dicit enim maniche¬
ns in epła sundam̃ti idõ dignas illas ammas
sieri tali supplicio. ꝙ errare se a pͥore lucida
sua natura passe sunt. ⁊ ĩnuice lumim scõ
extit̾unt. cum eas in illum errorem ꝙ ita te¬
nebrarent᷑ ut ĩninca luti lux fi̾et. ip̃e miserit.
Si muitas. innistus ut coge̾t. Si uolentes. in¬
gratus ut dampnet. Que sc̃ suturas ĩ muncas o¬
rigim sue si p̾scire potu̾nt. ⁊ ande bellum ti¬
more cruciate ⁊ in bello mexpiabłit̾ macu¬
beate. S autẽ pͥscire ñ potunt. ⁊ añ bellum
imꝑuide. ⁊ in bello inualide. ⁊ pꝰ bellum mise
manit̾ blasphematis. Et tñ aliqn uolentes
qͣi defend̾e̾ bonitatẽ dĩ. ⁊̃ ip̃i hyle pͥstare di¬
citis aliquid bom. ut inclusa in seinzipã nõ

Expanded text:
et hyle tamquam ueneno; ecce plus nocet et hyle tamquam ueneno; ecce plus nocet uestrum antidotum quam uenenum. numquid hyle tam horrendo globo in aeternum uel deum inclulumniatur eisdem reliququod eas purgare non potuit. Dicit enim Manichaeus in Epistola Fundamenti, ideo dignas illas animas fieri tali supplicio, quod errare se a priore lucida sua natura passae sunt, et inimicae lumini sancto exstiterunt cum eas in illum errorem, quo ita tenebrarentur, ut inimica luci lux fieret, ipse miserit; si invitas, injustus, ut cogeret; si volentes, ingratus, ut damnet. Quae se futuras inimicas origini suae, si praescire potuerunt, et ante bellum timore cruciatae, et in bello inexpiabiliter macubeatae; si autem praescire non potuerunt. et ante bellum inprouidae et in bello inualidae et post bellum misermaniter blasphematis ? et tamen aliquando uolentes quasi defendere bonitatem dei etiam ipsi hyle praestare dicitis aliquid boni. ut inclusa in semet ipsa non
Abbreviated transcription (Latin):
no tencia bonitatis. Ecce facit ⁊ d̾s nr̃.
unde tenebraꝵ gentẽ sporribilit̾ accusa¬
tis. ꝙ ⁊ siuis noceat ⁊ alieris. Id ĩm om¬
muo in dõ ur̃o argint ille glõb extre¬
imus. quo ⁊ hostis includit᷑ ⁊̃ curut affli¬
gitur. Immo u̾o suꝑat in amplius no¬
cendo ⁊ aliemis ⁊ suis. illa ꝑs qm dicitis
dm̃. Hyle quippe ñ etadicare aliemim
regnum uoliit. s ten̾e. Suos autẽ qͦs¬
dama si ab aliis suis qͥbrdam ꝯsiuñdo
int̾iebat. in alias tñ formas denuo
cõmutabat. ut moriendo ⁊ renascen¬
do saltem ꝑint̾ualla tempum. sue in¬
te leticia fru̾ent᷑. Us autem qͣlem oĩ¬
potentem optim̃q descͥbitis. meter¬
num ⁊ alios eradicat. ⁊ suos dampnat.
Et ꝙ miserabłi ore aem̃tia credit᷑ hy¬
le ammalia fua ledit impugna sua.
B̾s m̃bra sua puit in uiccoria sua.
Quid ẽ nam homiẽs. nempe recordarm¬
ii. u̾ba fausti de dõ tanqmͣ de antrdoto.

Expanded text:
nocentia bonitatis! Ecce faciet et deus vester, nocentia bonitatis! Ecce faciet et deus vester, unde tenebrarum gentem horribiliter accusatis, quod et suis noceat et alienis. id ipsum omnino in deo uestro arguit ille globus extremus, quo et hostis includitur et ciuis adfligitur; immo uero superat in amplius nocendo et alienis et suis pars illa, quam dicitis deum. hyle quippe non eradicare alienum regnum uoluit, sed tenere; suos autem quosdam etsi ab aliis suis quibusdam consumendo interimebat, in alias tamen formas denuo commutabat, ut moriendo et renascendo saltem per interualla temporum suae uitae laetitia fruerentur; deus autem, qualem omnipotentem optimumque describitis, in aeternum et alienos eradicat et suos damnat; et quod mirabiliore dementia creditur, hyle animalia sua laedit in pugna sua, deus membra sua punit in uictoria sua. quid est, uani homines? nempe recordamini uerba Fausti de deo tamquam de antidoto
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ plane duos dõs. innim boni ⁊ alłm
malum. Iam u̾o si pp̃ca malum ẽ aliqd
ꝙ alti nocet. mincem sibi ista nocĩlut
fuerit uma ꝑs impbior. q pͥor appeut
alienim. Una gͦ malum inferre uõlu¬
it. alt̾a malum̃ ꝓ malo retbut. et nõ
s multo gunis. Eligite gͦ qũ peiorẽ di¬
catis. Que pͥor noc̾e uołuit aut̃ quẽ am¬
pluis noc̾e ⁊ uoluit ⁊ potuit. Ista er p
modulo suo luce ꝑfrm ꝯcupunt. illa eꝙͣ
funditus eradicauit. Ista si ꝙ appetunt᷑
hossilem adu̾sitatẽ ponitus eu̾teret⁊̃ sue¬
ꝑti graiiter nociit. sicut ẽ illa notissima.
⁊ qͣriundam litt̾arum memorie cõm̃data
furiosa sentenca. ꝑeat amiti.duni im¬
expiabłem ꝯtammnacõnem ꝑs dĩ. ut eec
unde tegetur globus. quo met̾mm sps¬
tis inius sepesiendus ẽ. Tantũ enimi ti¬
mẽbit᷑ ⁊ uictus. am̃ t̾cebit inclusus. ut
sempit̾ua miseria ꝑtis d̾i. cet̾o dõ tͥ bu¬
at qͣlemcuq sec̾itatem. O magna in¬

Expanded text:
et plane duos deos, unum bonum et alterum et plane duos deos, unum bonum et alterum malum. iam uero si propterea malum est aliquid, quod alteri nocet, inuicem sibi ista nocuerunt, fuerit una pars inprobior, quia prior adpetiuit alienum. una ergo malum inferre uoluit, altera malum pro malo retribuit, et non multo grauius. eligite ergo. quam peiorem dicatis, quae prior nocere uoluit, an quae amplius nocere et uoluit et potuit. ista enim pro modo suo luce perfrui concupiuit, illa eam funditus eradicauit. ista si, quod adpetiuit, hostilem aduersitatem penitus euerteretti graviter nocuit. Sicut est illa notissima, et quarumdam litterarum memoriae commendata furiosa sententia: Pereant amici, dum iniexpiabilem contaminationem pars dei, ut esset unde tegeretur globus, quo in aeternum hostis vivus sepeliendus est: tantum enim timebitur et victus, tantum terrebit inclusus, ut sempiterna miseria partis dei caetero deo tribuat qualemcumque securitatem. O magna in
Abbreviated transcription (Latin):
fuit utiq p̾se̾ncia. stum̾ate malum in
sĩmo urõ bono. An io ñ tanebant. quia
suam ꝯsecut᷑am lib̾acõnem ac tͥumphũ
ꝑiter p̾uidẽbant. Certe ił ꝓ sociis time¬
bant. quos et̾nis in illo globo uncłis a
suo regno nou̾ant alienandos. An ibi ca¬
ritas ñ erat. ut miłla ẽẽt fr̃na cõpassio
impendebant et̾na supplicia. Quid ille ip̃e
amime in globo ligande. ĩ me ⁊ ip̃ẽ m̃bra
d̾i ur̃i erant. Nonne unũ gemis ⁊ una
pit̾mim. uncłm sinum nempe timebant.
nempe mebant. Aut si ipẽ ħ fut᷑um nes¬
uo ⁊ simplici ⁊ sũmo bono głamim. Et¬
go ⁊̃ apud seimipãs istas duas naturas.
aut u̾o bona. aut u̾o mala fatĩ cogum¬
m.Concedinis uob̾. si u̾o mala dix̾itis.
ut ꝙ uolintis horum penis dicatis. Si ã
duo bona ꝙ libet horum melius dicite.
Erit postei disigencior consid̾atio. dum
tñ ur̃ etror ille tollatur. quo dicitis duo
pͥncipia duaꝵ naturarum. bone ⁊ male

Expanded text:
fuit utique praescientia. numerate mala in fuit utique praescientia. numerate mala in summo uestro bono. an ideo non timebant, quia suam consecuturam liberationem ac triumphum pariter praeuidebant? certe uel pro sociis timebant, quos aeternis in illo globo uinculis a suo regno nouerant alienandos. An ibi caritas non erat, ut nulla esset fraterna conpassio impendebant aeterna supplicia? Quid, illae ipsae animae in globo ligandae, nonne et ipsae membra dei vestri erant? Nonne unum genus et unapiternum vinculum suum, nempe timebant, nempe moerebant. Aut si ipsae hoc futurum nesro et simplici et summo bono gloriamini? Ergo etiam apud semetipsas istas duas naturas, aut duo bona, aut duo mala fateri cogimini. Concedimus vobis, si duo mala dixeritis, ut quod volueritis horum pejus dicatis: si autem duo bona, quodlibet horum melius dicite, erit postea diligentior consideratio; dum tamen vester error ille tollatur, quo dicitis duo principia duarum naturarum, bonae et malae,
Abbreviated transcription (Latin):
ram naturam mala erat. s ⁊̃ in seipã
hẽbat malum. millum ne malũ arb̃i¬
tͣmim duram ncãtatẽ. qm paciẽbatur
d̾s ur̃ ante ꝯmixtionẽ nature contͣrie.
u cum ea bellare. ⁊ in enis fauces sit oppͥm̃
da m̃bra sua mut̾e cog̾etur. ut ñ poss to¬
ta pͣgati. Ecce erat ⁊ in ip̃a magnum ma¬
limi. añqm ei misc̾etur ꝙ solum dicitis
malum. Aut enim ledi ⁊ corrumpi. enis¬
corrumpi pot̾at. ñ nob̾ in dõ nr̃o indetur
mimeat omnino nescire. aut si erat ibi
pͥsencia. Secitas ibi ẽẽ ñ pot̾at. s et̾mis
timor. Et ħ qnͣtum malum sit c̾ce agnos¬
citis. An ñ timebat ne iam iamq aduem¬
ret tempus quo m̃bra enis ita uastarent᷑.
⁊ inqͥnarent᷑ millo pͥlio. ut iux cum tani¬
to labore nec tñ tota libent᷑ atq mũden¬
tur. S si ad ip̃m ħ ñ ꝑtinebat ꝙ quidẽ
cͥiitis qmͣ dure dicat᷑. certe ip̃a mbra enis
que hic tanta mala passura erant. nem¬

Expanded text:
ram naturam mala erat, sed etiam in se ipsa ram naturam mala erat, sed etiam in se ipsa habebat malum, nullumne malum esse arbitramini duram necessitatem. quam patiebatur deus uester ante commixtionem naturae contrariae, ut cum ea benda membra sua mittere cogeretur, ut non posset tota purgari? Ecce erat et in ipsa magnum malum, antequam ei misceretur quod solum dicitis malum. Aut enim laedi et corrumpi ncorrumpi poterat, non uobis in deo uestro uidetur inmineat omnino nescire — aut, si erat ibi praescientia, securitas ibi esse non poterat. sed aeternus timor; et hoc quantum malum sit, certe agnoscitis. an non timebat, ne iam iamque adueniret tempus, quo membra eius ita uastarentur et inquinarentur in illo proelio. ut uix cum tanto labore, nec tamen tota liberarentur atque mundarentur? sed si ad ipsum hoc non pertinebat, quod quidem cernitis quam dure dicatur, certe ipsa membra eius, quae hic tanta mala passura erant, nem
Abbreviated transcription (Latin):
raniq tuebatur. Uerumptũ dõ ur̃o ille
saltem pͥnceps tenebraꝵ. ñ ita songo
int̾uallo comꝑari pot̃. cui nemo resiste¬
bat. cui regnanti cuncta ẜuerunt. quem
ꝯcionantem cuncta seciita sunt. ꝙ sine
magna pace atꝙ ꝯcordia fieri ñ posset.
Ibi enim sunt regna felicia. ubi omm¬
⁊ cuncra aĩasium cetoꝵ gen̾a subdita
erant. ⁊ ad mitum euis comi̾itebant᷑. fa¬
ciendo ꝙ nississ. credendo ꝙ suasiss. ħ di¬
centes usq a dõ putatis sinrda hominiun
corda. ut expectent a uob̾ dm̃ alt̾um no¬
minari. quẽ uident plane aꝑteq desc̾bi.
Si enim pͥncipis hunis iures ħ pot̾ant
magna potençia. Si honor. magna cla¬
ritas. Si amor. magna concordia. Sii¬
mor magna disciplia. In hiis omnib
bomis si erant aliqua mała. ñ idõ iam
mali natuta dicenda ẽ. nͥ ab eis qͥ nes¬
cuit quid loqnͣtur: Pormo si pp̃ea ma¬
li naturam putatis. qr ñ solum in alte¬

Expanded text:
ramque tuebatur. Verumtamen deo vestro ille ramque tuebatur. Verumtamen deo vestro ille saltem princeps tenebrarum non ita longo intervallo comparari potest, cui nemo resistebat, cui regnanti cuncta servierunt, quem concionantem cuncta secuta sunt; quod sine magna pace atque concordia fieri non posset. Ibi enim sunt regna felicia, ubi omnetiam cuncta animalium caeterorum genera subdita erant, et ad nutum ejus convertebantur, faciendo, quod iussisset, credendo, quod suasisset. haec dicentes usque adeo putatis surda hominum corda, ut expectent a uobis deum alterum nominari, quem uident plane aperteque describi. si enim principis huius uires hoc poterant, magna potentia; si honor, magna claritas: si amor, magna concordia; si timor, magna disciplina. in his omnibus bonis si erant aliqua mala, num ideo iam mali natura dicenda est nisi ab eis, qui nesciunt, quid loquantur? porro, si propterea mali naturam putatis. quia non solum in alte
Abbreviated transcription (Latin):
erant apud se. i taconsid̾atur. siegnabit d̾s
in t̾ra sua. reguabat ⁊ hyle in sua. Sam¬
tas regnancium. ⁊ ibi t hic. Copia fructũ.
⁊ ibi ⁊ hic. fẽcunditas pł. utrobiq. Suam¬
tas ꝓpͥarum noluptatum. apud utrosꝙ
S illa gens inqͥunt. excepto eo ꝙ incine
luci mala erat. ⁊ apud se ipãm mala erat.
Int̾im bona enis multa iam dixit. Si et
uos mala enis potu̾ttis oñd̾e. erunt duo
bona regna. s illud melius. ubi millum
erat malũ. Quenam gͦ huius mala din¬
tis suisse: uastabant. se inquit muicem.
ledebant. ocadebant. absumiebant. Si ad
ħ solum ibi nacaret᷑. quomꝰ ibi tanta ac¬
mia gign̾entur. nut̾rent᷑. ꝑfic̾e̾nt᷑. Erat
illud suisse melius regnum. ubi milla
discordia. Duo nũ bona ista multo acco¬
modacius dix̾im. qmͣ unum bomum. ⁊
alt̾um malu. ut illud sit meluis ubi
nec singli sibum ip̃is nocebant. nec in
mal suam salutẽ. incolimntatẽ. natu¬

Expanded text:
erant apud se, ita consideratur. regnabat deus erant apud se, ita consideratur. regnabat deus in terra sua, regnabat et hyle in sua; sanitas regnantium et ibi et hic; copia fructuum et ibi et hic; fecunditas prolis utrobique; suauitas propriarum uoluptatum apud utrosque. sed illa gens, inquiunt, excepto eo, quod uicinae luci mala erat, et apud se ipsam mala erat. interim bona eius multa iam dixi; si et uos mala eius potueritis ostendere, erunt duo regna bona, sed illud melius, ubi nullum erat malum . quaenam ergo huius mala dicitis fuisse ? uastabant se, inquit, inuicem laedebant, occidebant, absumebant. si ad hoc solum ibi uacaretur, quomodo ibi tanta agmillud fuisse melius regnum, ubi nulla discordia: duo tamen bona ista multo accommodatius dixerim, quam unum bonum et alterum malum; ut illud sit melius, ubi nec singuli sibimetipsis nocebant, nec inv tamen animal suam salutem, incolumitatem, natu
Abbreviated transcription (Latin):
n̾i ꝑ ꝯgruenciam tib ẽ. Sicut panẽ qui
cotidiana esca nr̃a ẽ. sic acupit̾ sumat
extinguit᷑. Et nos si elleborum quo peco¬
raqr pleraq pascunt᷑. Ciis tñ ħbe adhiben¬
de qͥdam modus. ⁊̃ medicam̃tũ ẽ. Quod si
sciret aut consid̾aret faustus. ñ utiq ue¬
nenũ ⁊ antidotũ ꝓ exemplo duaꝵ natu¬
raꝵ mali ⁊ bom pon̾et tanqmͣ d̾s sit in¬
tidotum ⁊ hyle uenenũ cum eadem res ea¬
demq natura nunc ꝯgruent̾ minc nicõ¬
gruent̾ sumpta siue adhibita. uł ꝓsit uł
noceat. Itaq scd̃m eorum fabłam pot̃ di¬
ti d̾s eorum fuisse uenenum genti tene¬
braꝵ. cuius corpa tam firma ita corrupit.
ut infirmissima redde̾t. S qr ⁊ lux ipa cap¬
ta. opp̾ssa. corrupta ẽ muicẽ sibi uenenũ
fu̾nt. Cur ñ gͦ ħ aut duo bona dicitis aut
duo mala uel magis ⁊ duo bona ⁊ duo ma¬
la. duo bona apud se. duo mala malt̾utrũ
Post ea si opus fu̾nit. q̃remus quid horum
sit melius aut penis. Int̾m qr duo bona

Expanded text:
ngruentiam cibus est: sicut panem, qui cotidiana esca nostra est, si accipiter sumat, extinguitur, et nos, si helleborum, quo pecora pleraque uescuntur; cuius tamen herbae adhibendae quidam modus etiam medicamentum est. quod si sciret aut consideraret Faustus, non utique uenenum et antidotum pro exemplo duarum naturarum mali et boni poneret, tamquam deus sit antidotum et hyle uenenum, cum eadem res eademque natura nunc congruenter, nunc incongruenter sumpta siue adhibita uel prosit uel noceat. itaque secundum eorum fabulam potest dici deus eorum fuisse uenenum genti tenebrarum, cuius corpora tam firma ita corrupit, ut infirmissima redderet; sed quia et lux ipsa capta, obpressa, corrupta est, inuicem sibi uenenum fuerunt. Cur non ergo haec aut duo bona dicitis aut duo mala, uel magis et duo bona et duo mala, duo bona apud se, duo mala in alterutrum? postea, si opus fuerit, quaeremus, quid horum sit melius aut peius . interim quia duo bona
Abbreviated transcription (Latin):
nãm suam pp̃ me. in uta etͥna mue¬
met eam. sicrit iste de satͥficiis amina¬
lium quib figĩs ꝓmittebat᷑ sacͥsicium
sanguinis quo redempti summus. uoluit
calimmpinari. si epͥhend̾et ⁊ zelantem.
qr cum em̃tes ⁊ uendentes de templo
flagellando eieciss. cõmemoraint emiglista de il¬
so eẽ scͥptum. ⁊ elus domus tue cõmedit me. si¬
tus isre accusauit ⁊ elantem dm̃ ꝙ aliis sacͥfi¬
care netuss. Drẽt irascentẽ in suos ⁊ mali¬
os. in suos quid̃ qr dixit. Seruus qui scit
uoluntatẽ dnĩ sin ⁊ facit digna plagis. na¬
pislabit multa. in alios antẽm qr dixit. si
quis nos ñ receꝑit excutite illis pulu̾em de
taltiam̃tis urĩs. Anĩ dico uob̾. qr tosabilius
erit sodome indie idicii qm illi cuntati.
sicut iste cͥmiatur irascentẽ dm̃i. mnnc in

Expanded text:
n uitam aeternam inueniet eam, sicut iste de sacrificiis animalium, quibus figuris promittebatur sacrificium sanguinis, quo redempti sumus, uoluit calumniari. reprehenderet et zelantem, quia cum ementes et uendentes de templo flagellando eiecisset, commemorauit euangelista de illo esse scriptum: zelus domus tuae comedit me, sicut iste accusauit zelantem deum, quod aliis sacrificari uetuisset. diceret irascentem in suos et in alienos: in suos quidem, quia dixit: seruus, qui scit uoluntatem domini sui et facit digna plagis, uapulabit multa; in alienos autem, quia dixit: si quis uos non receperit, excutite illis puluerem de calciamentis uestris; amen dico uobis, quia tolerabilius erit Sodomae in die iudicii quam illi ciuitati. si
Abbreviated transcription (Latin):
torib exeg̾unt. A quib dii putari uolu¬
erunt. dande sibilocum naitate cordis
humam. maxime cum ex desid̾io mor¬
tuoꝵ consttu̾ent᷑. ymagines. unde sumi¬
lacroꝵ usus exortus ẽ. ⁊ maiori adislacio¬
ne diuim honores desferrent᷑ tanqm
in celum receptis. ꝓ quib se in t̾ris de¬
moma colenda suppon̾ent. ⁊ sibi sacͥsi¬
tan a deceptis ⁊ ꝑditis flagitarent. Sat̾
satis oñdit cui debeatur. ħ illi pagano si es
adem in qua tam longe ante consiͥpta sunt
que muic impleta monstrarẽ. Quod si ⁊ hac¬

Expanded text:
toribus exegerunt, a quibus dii putari volutoribus exegerunt, a quibus dii putari voluerunt; dante sibi locum vanitate cordis humani: maxime cum ex desiderio mortuorum constituerentur imagines, unde simulacrorum usus exortus est ; et majore adulatione divini honores deferrentur tanquam in coelum receptis, pro quibus se in terris daemonia colenda supponerent, et sibi sacrificari a deceptis et perditis flagitarent. Sacrisatis ostendit cui debeatur. Haec illi pagano si esshetia persuaderem, in qua tam longe ante conscripta sunt, quae nunc impleta monstrarem. Quod si et ha
Abbreviated transcription (Latin):
tractoꝵ. que regnum di ñ possidebunt. qr
eadem sub̾a corꝑis incelestem cõmutabif
qͣlitatem ꝙ ignns in satͥficio signsicabat.
uelud absorbens mortem in uiccoria. In
eo autẽ ppło hec rite celebrata sunt. cumis
⁊ reginm ⁊ sacͥ̾docium ꝓpħia erat uenturi
regis ⁊ sac̾dotis. ad regendos ⁊ consecnͣdos fi¬
deles mominib gentib. ⁊ introducendos
in regnum celoꝵ. ⁊ sacrarium angłorum.
ac intam et̾nam. Hunis itaq ueri sacͥfi¬
cii sicut ueligiosa p̾dicũta hebrei cele¬
Qm̃ que ĩmolant gentes ait apłs. demo¬
mis ĩmolant ⁊ ñ dõ. Antiqua emim res
ẽ pͥmnciatiua ĩ molacio sanguiis. futu¬
tam passionẽ mediatoris ab micio gen̾is
hinuam testificans. Hanc enim pͥmus
abel obtulisse in sacris litu̾s inuenitur.
Non gͥ mirum ẽ si pͥpͥuaricatores angłi
quoꝵ duo maxima incia sunt. suꝑbia at¬
qr fallacia. ꝑ hunc aerem uolitantes qd̃
um u̾o dõ deb̾i nou̾ant. ħ sibi a suis cul¬

Expanded text:
non possidebunt, quia eadem substantia corporis in caelestem conmutabitur qualitatem: quod ignis in sacrificio significabat uelut absorbens mortem in uictoriam. in eo autem populo haec rite celebrata sunt, cuius et regnum et sacerdotium prophetia erat uenturi regis et sacerdotis ad regendos et consecrandos fideles in omnibus gentibus et introducendos in regnum caelorum et sacrarium angelorum ad uitam aeternam. huius itaque ueri sacrificii sicut religiosa praedicamenta Hebraei celemoniis immolant, et non Deo . Antiqua enim res est praenuntiativa immolatio sanguinis, futuram passionem Mediatoris ab initio generis humani testificans: hanc enim primus Abel obtulisse in sacris Litteris invenitur . Non igitur mirum est, si praevaricatores angeli, quorum duo maxima vitia sunt superbia atque fallacia, per hunc aerem volitantes, quod uni vero Deo deberi noverant, hoc sibi a suis cul
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ capacius audit᷑. Nam ⁊ int̾ se omĩ scĩ
ꝑ eandem gr̃am frẽs sunt. sponsus au¬
tem cet̾orum societati millus illoꝵ ẽ.
Pinde xp̃m qmͣ̃uuis excellentissime nis¬
ticie atq sapiencie. tũ hominẽ multo¬

Expanded text:
et capacius auditur. nam et inter se omnes sancti per eandem gratiam fratres sunt; sponsus autem ceterorum societati nullus illorum est. proinde Christum quamuis excellentissimae iustitiae atque sapientiae, t
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpħie u̾itate recolerem. Si autem zclaintem
xp̃m uł dm̃ ex utroq testam̃to mͥ obiceret.
atq ip̃m u̾bum exagitaret. incħ aliud qmͣ
se onnnũ litt̾arimi. uł exꝑtem. uł negligentẽ
oñderet. Cum enim docti eorum discuant int̾

Expanded text:
e ueritate recolerem. Si autem zelantem Christum uel deum ex utroque testamento mihi obiceret atque ipsum uerbum exagitaret, nihil aliud quam se omnium litterarum uel expertem uel neglegentem ostenderet.
Abbreviated transcription (Latin):
memorit dicens. Qͥcumq enim smne lege pͦ¬
cauerunt. sine lege ꝑibunt. Et qͥcumq ĩ
lege peccau̾nt. ꝑ legem iudicabunt᷑. Drẽt¬
⁊ trucidantẽ. ⁊ esfundentẽ multoꝵ sanguinẽ
oblema quid̃ uł milla cõmissa. Lene quippe
aut nuillum cõmissum pagano inde̾tur. uel
ñ hr̃e in cõunuo iniptiarum uestem imp
nem ligatis manib ⁊ pedib ꝓia intene¬
bras ext̾iores. uł nolle suꝑse xpͥm regnare.
pp̃ ꝙ pocm̃ ait. Illos autẽ qui nolu̾nt me
regnare sibi. adducite ⁊ nͥficits coram me.
sicut iste accusauit dĩi in uet̾i testam̃to
qui ei isus ẽ pp̃ lema uł nulla cõmissa
hominũ milia trucidare. Iam u̾o illud ꝙ
rep̾hendit faustis inmnantẽ dm̃ uent᷑um
se eẽ cum gladio. quo ñ parc̾e̾t nec usto nͨ
pocõri. quomͦ paganus ille repͥhend̾et. An¬
dit illum. Audiem ⁊ pecrum cum de mag¬
ins tͥbulacõnib scõrum ⁊ int̾fectionib
loqueret᷑ ad tołandum exhortantẽ ⁊ dicentẽ.

Expanded text:
enim sine lege peccauerunt, sine lege peribunt; et quicumque in lege peccauerunt, per legem iudicabuntur. diceret et trucidantem et effundentem multorum sanguinem ob leuia quidem uel nulla commissa. leue quippe aut nullum commissum pagano uideretur uel non habere in conuiuio nuptiarum uestem nuptnem ligatis manibus et pedibus proici in tenebras exteriores; uel nolle super se Christum regnare.peccatum ait, Illos autem qui noluerunt me regnare sibi, adducite, et interficite coram me : sicut iste accusavit Deum in Vetere Testamento, qui ei uisus est propter leuia uel nulla commissa hominum milia trucidare. iam uero illud, quod reprehendit Faustus minantem deum uenturum se esse cum gladio, quo non parceret nec iusto nec peccatori, quomodo paganus ille reprehenderet audit eum : audiens et Petrum, cum de magnis tribulationibus sanctorum et interfectionibus loqueretur, ad tolerandum exhortantem et dicentem,
Abbreviated transcription (Latin):
tũ lucem fec̾it. ñ ita manifestũ ẽ. int̃
illam que m̃ m̃tib angłorum ẽ .i. ip
sos tunt sp̃t rõnales ds̃ fec̾it. an cor¬
ꝑalem qnͣdam lucem remotam ⁊̃ ip¬
mundi locis int̾ studiosos diuinaꝵ sq¬
turarum concordit̾ disputat᷑. Quarto
enim die fecit ista ꝯspitua celi lumm¬
naria. Que rsus utru simul crn
sua luce facta sunit. an ex ilła q̃ iam
facta erat qͦdamin᷑ accensa siit sum¬
lit̾ querit᷑. Quel sanie lux facta sit
qñ cum ẽẽm tenebre suꝑ abyssum
dixit d̾s fiat lux. creatam tñ lucẽ
⁊ creatͥce luce fc̃am eẽ ñ dubitat. quisqͥs
sc̃as litt̾as pie legendo fit dignus qui in¬
telligat. Nec idõ putandus ẽ d̾s añqmͣ fa¬
cet lucem intenebris habitasse. qr spt̃ dĩ
aqͣrum mestimabił ꝓfunditas. unde po¬
test occcere carnali prudentie. nelud in
hiis tenebris que erant suꝑ abyssum
hibitai̾nt is spc dĩ. de quo dictum ẽ. fe¬

Expanded text:
tamen lucem fecerit, non ita manifestum est. Utrum enim tamen lucem fecerit, non ita manifestum est. Utrum enim illam quae in mentibus Angelorum esos tunc spiritus rationales deus fecerit, an corporalem quandam lucem. remotam etiam ipmundi locis, inter studiosos diuinarum scripturarum concorditer disputatur. quarto enim die fecit ista conspicua caeli luminaria. quae rursus utrum simul cum sua luce facta sint, an ex illa, quae iam facta erat, quodam modo accensa sit, similiter quaeritur. quaelibet sane lux facta sit, quando, cum essent tenebrae super abyssum, dixit deus: fiat lux, creatam tamen lucem a creatrice luce factam esse non dubitat, quisquis sanctas litteras pie legendo fit dignus, qui intellegat. Nec ideo putandus est deus, antequam faceret lucem, in tenebris habitasse, quia spirituaquarum inaestimabilis profunditas. unde potest occurrere carnali prudentiae, uelut in his tenebris. quae erant super abyssum, habitauerit spiritus dei, de quo dictum est: fe
Abbreviated transcription (Latin):
nec t̾cet eum qui ens iudicio miser ẽ
Talem dm̃a manicħi ñ colitis. longe
ab illo facti estis. dum fantasinata nr̃a
sectamim. que cor ut̃m uanum ⁊ nagũ
lucẽ istam celestium corꝑum ꝑ caris
ocłos hauriens nob̃ multipliti fictione
dilatauit atq narianit. Luc ista qui¬
us ⁊ ipãm ds̃ fecit. longe in comꝑabi¬
lis ẽ ⁊̃ illi lnci qm fec̃ deus in ñtibus
piorum. quas a tenebris lucificat. sic̃
ab impietate iustificat. Qndo magis il¬
li maccessibili que ista omina facit᷑. Nec
omnib maccessibił ẽ. Beati enim nm¬
dicordes. qm̃ ip̃i dm̃ iuidebunt. D̾s autẽ
lux ẽ ⁊ tenebre meo ñ sunt ulle. Im¬
pii u̾ͥo ñ inderunt lum̃. sicut dic̃ ysai¬
as. Talib gͦ ẽ maccessibił illa lucifica
lux que ñ solum illam spũalem lucẽ
in scõrum m̃tib. s ⁊̃ istam corpalem
fecit. Non ad qmͣ ꝓhibeat accedere ma
lux lucem fec̾it. maifestum ẽ. Ma¬
nfeste enim poĩtum ẽ dixit ds. Qmͣ

Expanded text:
nec terret eum, qui ejus judicio miser est. nec terret eum, qui ejus judicio miser est. Talem Deum, Manichaei, non colitis; longe ab illo facti estis, dum phantasmata vestra sectamini, quae cor uestrum uanum et uagum lucem istam caelestium corporum per carnis oculos hauriens uobis multiplici fictione dilatauit atque uariauit. lux ista, quamuis et ipsam deus 'fecerit, longe inconparabilis est etiam illi luci. quam fecit deus in mentibus piorum, quas a tenebris lucificat. sicut ab inpietate iustificat, quanto magis illi inaccessibili. quae ista omnia facit ! nec omnibus inaccessibilis est; beati enim mundo corde, quoniam ipsi deum uidebunt. deus autem lux est, et tenebraepii vero non videbunt lumen, sicut dicit Isaias . Talibus ergo est inaccessibilis illa lucifica lux, quae non solum illam spiritualem lucem in sanctorum mentibus, sed etiam istam corporalem fecit: non ad quam prohibeat accedere mallux lucem fecerit, manifestum est; manifeste enim positum est, Dixit Deus: quam
Abbreviated transcription (Latin):
ideo puitant eẽ ꝯseq̃ns. ut intenebris ip̃e
su̾it anteqm fac̾e̾t lucem. cum tenebre
Sicut ei̾rim in nouo testam̃to utrumq
de tenebris lumen clarescͥe. Qlaruit in
cordib urĩs itidem ibi legins. sic ⁊ in
illis net̾ib libris. ⁊ candor ẽ lucis et̾ne
dcm̃ est de sapiã d̾i. que utiq facta nõ
ẽ. qr ꝑ illam facta omĩa. ⁊ de luce qͣdam
illuminab̾ luc̾nam meam. dũe d̾s me¬
us illuminab̾ tenebras meas. Sicut ab
micio cum tenebre ẽent suꝑ abyssum.
dixit fiat lux. ⁊ fc̃a ẽ lux. Qmnͣ ñ feciss nisi
lucifica lux. ꝙ ẽ ds̃. Sicut enim d̾s sibi
susficit ad et̾nam b̾itudineni. ⁊ ex hac ha¬
bundat ad faciendos beatos. ita sibi sussi¬
cit ad et̾nam lucem. ⁊ ex hac hñdat ad fa¬
ciendos illimatos. ⁊ nulluis bonum cu¬
piens. Cum ip̃õ fruat᷑ omius uoluntas bo¬
deseratur omnnns noluntas mala. Qun
nec auget eum qui enis dono beatꝰ est.

Expanded text:
ideo putant esse consequens, ut in tenebris ipse ideo putant esse consequens, ut in tenebris ipse fuerit. antequam faceret lucem, cum tenebraesicut enim in nouo testamento utrumque de tenebris lumen clarescere, claruit in cordibus nostris , itidem ibi legimus: sic et in illis veteribus Libris, et, Candor est lucis aeternae , dictum est de Sapientia Dei, quae utique facta non est, quia per illam facta sunt omnia ; et de luce quadam, inluminabis lucernam meam, domine; deus meus inluminabis tenebras meas. sicut et ab initio, cum tenebrae essent super abyssum, dixit deus: fiat lux, et facta est lux; quam non fecisset nisi lucifica lux, quod est deus. Sicut enim sibi sufficit ad aeternam beatitudinem et ex hac abundat ad faciendos beatos, ita sibi sufficit ad aeternam lucem et ex hac abundat ad faciendos inluminatos, nullius bonum cupiens, cum ipso fruatur omnis uoluntas bodeseratur omnis voluntas mala: quia nec auget eum, qui ejus dono beatus est,
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃m sc̃a ẽ. Gracia scil. ut data indulgen¬
cia poc̃orum. ꝙ p̾ceptum erat ex dĩ dono
custo dixet᷑. Uitas autem. ut abłata ob¬
sernacõne umbraꝵ. ꝙ ꝓmissum erat ex
dĩ fide pͥsentaret᷑. Pinde isti qui ea que
ñ intelligunt repͥhendentes. lepram uł
scabiem. seu uerrucas segis ẽe dñt ꝓ
mssiuas siguras sacram̃toꝵ. similes sunt
hominib quib displicent ea quoꝵ ñ ca
oris motus deformesq repͥhend̾et. Uel si
quisqm cecus laudata sibi aliqua domo
irtu̾et. easꝙ uelud inconuementes illi
eqͣlitati redargu̾et. cai̾masq rumosas
intelligant. quoꝵ m̃tes nauitas occupa¬
int. itã ut putent ccedi a nob̾ ⁊̃ ip̃m
dm̃ aliqñ in tenebris ẽe u̾satum. Quia
scpͥtum ẽ. tenẽbre erant suꝑ abyssum.
tauqm nos abyssum dicamus dm̃ ubi
renebre erant. qr lux ibi ñ erat. añqmͣ d̾s
u̾bo fac̾et lucem. S qr ñ distingunt int̾
lucẽ que ẽ ipẽ ds ⁊ lucem qmͣ fecit ds.

Expanded text:
m facta est: gratia scilicet, ut data indulgentia peccatorum, quod praeceptum erat, ex dei dono custodiretur, ueritas autem, ut ablata obseruatione umbrarum, quod promissum erat, ex dei fide praesentaretur. Proinde isti, qui ea, quae non intellegunt, reprehendentes lepram uel scabiem seu uerrucas legis esse dicunt promissiuas figuras sacramentorum, similes sunt hominibus, quibus displicent ea, quorum nonoris motus deformesque reprehenderet; uel si quisquam caecus laudata sibi aliqua domo inrueret easque uelut inconuenientes illi aequalitati redargueret cauernasque ruinosas intellegant, quorum mentes uanitas occupauit, ita ut putent credi a nobis etiam ipsum deum aliquando in tenebris esse uersatum, quia scriptum est: tenebrae erant super abyssum, tamquam nos abyssum dicamus deum, ubi tenebrae erant, quia lux ibi non erat, antequam deus uerbo faceret lucem ? sed quia non distingunt inter lucem, quod est ipse deus, et lucem, quam fecit deus,
Abbreviated transcription (Latin):
retur implendũ. aliud ꝙ ꝑ u̾itatem pate¬
factam temonendo de monstraret᷑ imple¬
tum. cum dei ⁊ ꝓxum dilectione suscipet᷑
segis ꝑficienda p̾cepcio. aircumcisionis an¬
tẽm atq alioꝵ illuis temꝑis sacmentorñ
cessacione oñd̾etur legis ꝑsoluta ꝓmissio
Pceptum quippe ueos faciebat ad desid̾an¬
dam salutẽ. ꝓmissum autẽ figuras celebͣ¬
bat. ad expectandum saluarorẽ. ut ꝑ aduẽ¬
tum nom destam̃ti illos lbaret gr̃a do¬
nata. illas aufẽret u̾itas reddita. Ip̃a emi

Expanded text:
retur implendum, aliud quod per veritatem pateretur implendum, aliud quod per veritatem patefactam removendo demonstraretur impletum: cum Dei et proximi dilectione susciperetur Legis perficienda praeceptio, circumcisionis autem atque aliorum illius cessatione ostenderetur legis persoluta promissio. praeceptum quippe reos faciebat ad desiderandam salutem, promissum autem figuras celebrabat ad expectandum saluatorem, ut per aduentum noui testamenti illos liberaret gratia donata, illas auferret ueritas reddita. ipsa eni
Abbreviated transcription (Latin):
tis sin methatus sit. ipm̃q ꝑdid̾it in bello. Nec
ꝙ salomon filius eins trecentas uxores ⁊ sep¬
tingentas concubinas hu̾it. ⁊ regum silias
sine mimero. Nec ꝙ osee ꝓpħarum pͥmis
de formcaria muliere filios fec̾it. cui tpitu¬
dim ꝙ sit det̾ius ascͥbitur ⁊ ꝯsilium d̾i. Sed
net illud ꝙ moyses honicidnĩ fecit. ꝙ spo¬
nau̾it egyptum. ꝙ bella gesserit. ꝙ crude¬
lia multa ⁊ mandarit ⁊ fecit. ꝙ nec ipse
tatum ẽ S aut scͥprorum ur̃õꝵ ista com¬
m̃ta sunt. falsa. aut pr̃um cͥnma uera.
uos utrum uultis eligite. Nam nos aut
hos aut illos ꝑiter detestari ncc̃e ẽ. qr tam
malos ⁊ turpes odumis. qmͣ m̃daces.
ec sacram̃ta legis intelligitis. nec fcã
ciam cogitare nostis. S de p̾ceptis ⁊ sacra¬
m̃tis net̾is testam̃ti. sepe ac multa dixi¬
mis. ut intellig̾etur aliud alid ibi fins
se ꝙ ꝑ grãm noui testam̃t faciendo dona¬

Expanded text:
tis sui moechatus sit ipsumque perdiderit in bello; nec tis sui moechatus sit ipsumque perdiderit in bello; nec quod Salomon filius eius trecentas uxores et septingentas concubinas habuerit et regum filias sine numero; nec quod Osee prophetarum primus de fornicaria muliere filios fecerit — cui turpitudini, quo sit deterius, ascribitur et consilium dei — sed nec illud, quod Moyses homicidium fecerit, quod spoliauerit Aegyptum, quod bella gesserit, quod crudelia multa et mandarit et fecerit, quod ne ipse tatum est; sed aut scriptorum uestrorum ista commenta sunt falsa aut patrum crimina uera. uos utrum uultis eligite; nam nos aut hos aut illos pariter detestari necesse est, quia tam malos et turpes odimus quam mendaces.ec sacramenta legis intelligitis, nec facta tiam cogitare nostis. Sed de praeceptis et sacramentis Veteris Testamenti saepe ac multa jam diximus, ut intelligeretur aliud ibi fuisse quod per gratiam Novi Testamenti faciendo dona
Abbreviated transcription (Latin):
Net ꝙ loth ip̃is ft̃ de sodonia lib̾atus. cum
duab filiab suis in monte ꝯcubint. Qu ho¬
nestns arfiss in sodoma ictu sulminis. qm̃
in monte flagrauit inconcesse flamnia li¬
bidins. S nec ꝙ ysaac eadem pr̃i suo ges¬
sit. ac paria gͥ rebectam ꝯnigem suam̃ fin¬
gens ⁊ ip̃e eam sororẽ quo ꝑ ipam inu̾t tur¬
pit̾. Nec ꝙ iacob silius eius int̾ tachel ⁊ hy¬
am duas gͥmanas sorores earumq singu¬
las fanilas qͣtuor inporum maritus tanꝙ¬
tanqmͣ hirtus errauit. Ut eẽ cotidie int̾ qͣ¬
tuor scorta c̾tamen. que nam eum uemen¬
tẽ de agco pͥor ad ꝯcubitum raꝑet. mtͥdũ
qr ⁊̃ m̾icedib in noctẽ ab muicem cõduce̾nt
eum. Item ꝙ nidas filius enis cum thamar
murn sua dormiretit. pꝰ unus ⁊ alt̾nis imp¬
cias filii. deceptus ut aiunt ꝓstitucionis ha¬
bitu. in quẽ se tusforman̾at eadem que so¬
t̾um suum bñ nosset cum ħ gen̾e femina¬
tot niner̾o uxores muliercłam qͦ urie mili¬

Expanded text:
Nec quod Loth ipsius frater de Sodoma liberatus, cum duabus filiabus suis in monte concubuit ; qui honestius arsisset in Sodoma ictu fulminis, quam in monte flagravit inconcessae flamma libidinis. Sed nec quod Isaac eadem patri suo gessit ac paria, erga Rebeccam conjugem suam, fingens et ipse eam sororem , quo per ipsam viveret turpiter. Nec quod Jacob filius ejus inter Rachel et Liam duas germanas sorores, earumque singulas famulas, quatuor uxorum maritus, tanquam hircus erraverit; ut esset quotidie inter quatuor scorta certamen, quaenam eum venientem de agro mercedibus in noctem ab inuicem conducerent eum; item quod ludas filius eius cum Thamar nuru sua dormierit post unius et alterius nuptias filii deceptus. ut aiunt, prostitutionis habitu, in quem se transformauerat eadem, quae socerum suum bene nosset cum hoc genere feminatot numero uxores mulierculam quoque Uriae mili
Abbreviated transcription (Latin):
longe indnu̾so gen̾e u̾ͥtutib seu incus
sapiencia uł mupĩa nalet. Quapp̃ ne in
q̃ laudanda uł intuꝑanda. accusanda uł
defendenda. cohercenda uł relaxanda. dãp¬
nanda uł absoluenda. appetenda uł intan¬
da. tem̾e irruamnuis. in quib omnnb pec¬
tata sen recte facca u̾santur. Prnis quid
sit pocm̃ consid̾are dñis. runc deinde ĩspi¬
c̾e fc̃a scõrum libris consqͥpta dumus. Ut
si qua ⁊ ipõrum peccata inuen̾iis. ob
qmͣ utilitatẽ srat ⁊ ip̃a condita litt̾is me¬
morieq mandata. diligenti qnͣtum pos¬
sumus rõne indeamus. Que autem rep¬
pimuis stultis sen maliuoł uid̾i peccata
ẽẽ que ñ sunt. nec tñ meis eument aliqua
exempla uͥtutum. ħ qͦ intuetimur qmͣ ob
cãm illis inserta sunt littͥis. quas ad utilita¬
tem uite pͥsentis regende ⁊ future ad ipiscẽ¬
de conditas salubrit̾ credimus. Porro autẽ
q̃cumq in factis sc̃orum elucent docum̃ta
iusticie nullus uł imꝑitoꝵ dubitat debu¬

Expanded text:
e in diuerso genere uirtutibus seu uitiis sapientia uel insipientia ualet. Quapropter ne in quaeque laudanda uel uituperanda. accusanda uel defendenda, cohercenda uel relaxanda, damnanda uel absoluenda, adpetenda uel uitanda temere inruamus, in quibus omnibus peccata seu rect considerare debemus, tunc deinde inspicere facta sanctorum libris conscripta diuinis, ut si qua et ipsorum peccata inuenerimus, ob quam utilitatem sint etiam ipsa condita litteris memoriaeque mandata diligenti, quantum possumus, ratione uideamus. quae autem reppererimus stultis seu maliuolis uideri peccata esse, quae non sunt, nec tamen in eis eminent aliqua exempla uirtutum, haec quoque intueamur, quam ob causam illis inserta sint litttem vitae praesentis regendae et futurae adipiscendae conditas salubriter credimus. Porro autem quaecumque in factis Sanctorum elucent documenta justitiae, nullus vel imperitorum dubitat debu
Abbreviated transcription (Latin):
los elegit. qui mandata enis ñ eras ser¬
nat᷑us. sicut rep̾hendit iste cur p̾cep¬
tum in padyso datum fu̾it homim ñ
faccuro. Culparet ⁊̃ illud ꝙ scire ñ po¬
tu̾it. quis eum tetig̾it. q̃m tetigit fym¬
briam nessm̃ti enis que fluxum sang̾¬
uns paciebatur. sicut iste culparait dm
nescisse ubi satet adam. Credo qr dix̾it.
adam ubi es. sicut dixit ꝓp̃t̃ qui me te¬
tigit. Dr̃et ⁊ mindum ac tum̃tem. ne
si itͣrent qͥnq alie u̾gines in reginim
euis uiu̾ent met̾nimꝰ. contͣ quas ita
clausit. ut nec mserabłit̾ pulsantib
aꝑiret. uelud oblunscens ꝙ ip̃e ꝓmise¬
rat dicens. pulsate ⁊ aꝑiietur nob̾. sic̃
iste mindie timorisq arguit dm̃. ꝙ ad
uitam et̾nam ñ admiserit pocõrem.

Expanded text:
los elegit, qui mandata ejus non erat servaturus : sicut reprehendit iste, cur praeceptum in paradiso datum fuerit homini non facturo . Culparet etiam illud, quod scire non potuerit quis eum tetigerit, quando tetigit fimbriam vestimenti ejus, quae fluxum sanguinis patiebatur: sicut iste culpavit Deum nescisse ubi lateret Adam. Credo quia dixerit, Adam, ubi es ? sicut dixit Christus, Quis me tetigit ? Diceret et invidum ac timentem, ne si intrarent quinque aliae virgines in regnum ejus, viverent in aeternum; contra quas ita clausit, ut nec miserabiliter pulsantibus aperiret , velut obliviscens quod ipse promiserat, dicens, Pulsate et aperietur vobis : sicut iste invidiae timorisque arguit Deum, quod ad vitam aeternam non admiserit peccatorem.
Abbreviated transcription (Latin):
sicut supͣ cõmemoraui. ubi ait tempus ee
uit indicium incipiat a domo dni. Et si un¬
cuim inquit a nob̾. qͣlis finis erit eis qui nõ
credunt dĩ eunͣgło. Et si iustus uix s aliuis
erit. pocõr ⁊ impuis ubi parebunt. Huic e¬
nim intelligit᷑. quomͦ ñ partat᷑ impiis tan¬
qmͣ sarm̃tis ab̾scisis ad ꝯbustionem. qũ nis
Nam ⁊ ip̃e petrus testatur ħ illius uoluntate
fieti. qui in libris uet̾ib ait. Non parcã nec
nisto nec poc̃õri. Dicit enim ⁊ ip̃e. Melius
ẽ bñfacientes si uelit spc̃ dĩ pati. qmͣ male
facientes. Cum gͦ ex uoluntate sp̃c dĩ pacum¬
tut bñfacientes. ñ partitur nistis. Cum an

Expanded text:
sicut supra commemoraui, ubi ait tempus esse, sicut supra commemoraui, ubi ait tempus esse, ut iudicium incipiat a domo domini. et si initium, inquit, a nobis, qualis finis erit eis, qui non credunt dei euangelio? et si iustus uix saluus erit, peccator et inpius ubi parebunt? hinc enim intellegitur, quomodo non parcatur inpiis tamquam sarmentis praecisis ad conbustionem, quando inam et ipse Petrus testatur haec illius uoluntate fieri, qui in libris ueteribus ait: non parcam nec iusto nec peccatori. dicit enim et ipse: melius est bene facientes, si uelit spiritus dei, pati quam male facientes. cum ergo ex uoluntate spiritus dei patiuntur bene facientes, non parcitur
Abbreviated transcription (Latin):
Nisi dicitis ꝙ eum dyaboł ded̾it. Dyabłs gͦ
agebat ne magintudine reuelonuum paislus
excolłetur. ⁊ ut uͥtus eius ꝑfic̾etur. Quic ħ
dixͥit. Ab illo igit᷑ traditus erat nistus cola¬
phirandus angło sathane. qui ꝑ eum tradi¬
debat ⁊ instos ipi sathane. De quib idẽ
dicit. Quos tradidi sathane. ut discant nõ
blasphemare. Iam ne intelligitis quomͦ ille
desuꝑ ñ partat nec insto nec pocõri. An qr
illic gladius nominatus ẽ ampłuis exhor¬
rescitis. Aliud ẽ enim colaphitari. aliud oc¬
cidi. Quasi uͥo ñ diu̾sis mortuum gen̾ib ꝓs¬
trata suit martytũ milia. aut hoc renerap¬
secutores in pot̾ate hr̃ent. nͥ eis desuꝑ data:
ab illo qui dixit. ñ parcam nec iusto nec p¬
dicat. ñ hr̃es in me pot̾atem. nͥ tͥ data eẽt de¬
suꝑ. has pͥssuras ꝑsecucõnes qr iustoꝵ. dicit
idem apłs exempłum ẽẽ iusti iidicu dĩ. Que
sententia lacnuis ab appło petco manfestat᷑.

Expanded text:
nisi dicitis, quod eum diabolus dederit. diabolus ergo nisi dicitis, quod eum diabolus dederit. diabolus ergo agebat, ne magnitudine reuelationum Paulus extolleretur, et ut uirtus eius perficeretur. quis hoc dixerit? ab illo igitur traditus erat iustus colaphizandus angelo satanae, qui per eum tradebat et iniustos ipsi satanae; de quibus idem dicit: quos tradidi satanae, ut discant non blasphemare. iamne intellegitis, quomodo ille desuper non parcat nec iusto nec peccatori? an quia illic gladius nominatus est, amplius exhorrescitis ? aliud est enim colaphizari, aliud occidi. quasi uero non diuersis mortium generibus prostrata sint martyrum milia aut hoc reuera persecutores in potestate haberent, nisi eis desuper data esset ab illo, qui dixit: non parcam nec iusto nec pdicat: non haberes in me potestatem, nisi data tibi esset desuper. has pressuras persecutionesque iustorum dicit idem Psententia latius ab apostolo Petro manifestatur,
Abbreviated transcription (Latin):
tuosis. alit̾ infructuosis. Tam̃ ñ part̃ nec
ꝓbis nec reꝓb̃is. illis purgandis. uł ampu¬
tandis. Nullus enim hominũ ẽ tanta iusticia
p̾ditus. an ñ sit nccͣia tempt̃o tͥbulacionis.
uł ad ꝑficiendam. uł ad ꝯsirmandam. uel ad
ꝓbandam u̾ͥtutem. Nisi forte nec paulum is¬
ti apłm int̾ iustos inim̾ant. qui qmͣus hu¬
milit̾ ⁊ ueracit᷑ sua pret̾ita peccã fateatur.
tñ se ex fide iħu xp̃i iustificatum grãs agit.
An u̾o illi parcebat ille quẽ uam ñ intelli¬
gunt. dicentẽ. ñ ꝑcam nec iisto nec pecta¬
tori. Audiant gͦ ip̃m. Et ne magnitudine
inquid reuełonum excollar. datus ẽ mͥ stunu¬
lus carns. angłs sathane qui me colaphi
rec. Pp̃ ꝙ t̾ dñm rogaui. ut auferret᷑ ⁊ me.
⁊ dixit mͣ. Sussicit t̾ gr̃a mea. uam u̾tus
in infirmitate ꝑficitur. Eoce nisbo nec parce¬
bat. ut eius uͥtutem in ifiruntate ꝑfice̾t.
qui ei ded̾at colaphirantẽ angłm sathane

Expanded text:
tuosis, aliter infructuosis: tamen non parcit, nec tuosis, aliter infructuosis: tamen non parcit, nec probis, nec reprobis; illis purgandis, illis amputandis. Nullus enim hominum est tanta justitia praeditus, cui non sit necessaria temptatio tribulationis uel ad perficiendam uel ad confirmandam uel ad probandam uirtutem, nisi forte nec Paulum isti apostolum inter iustos numerant. qui quamuis humiliter et ueraciter sua praeterita peccata fateatur, tamen se ex fide Iesu Christi iustificatum gratias agit. an uero illi parcebat ille, quem uani non intellegunt dicentem: non parcam, nec iusto nec peccatori? audiant ergo ipsum: et ne magnitudine, inquit, reuelationum extollar, datus est mihi stimulus carnis angelus satanae, qui me colaphiauferret eum a me, et dixit mihi: sufficit tibi gratia mea; nam uirtus in infirmitate perficitur. ecce nec iusto parcebat, ut eius uirtutem in infirmitate perficeret, qui ei dederat colaphizantem angelum satanae,
Abbreviated transcription (Latin):
int̾fecĩt d̾s homimes. si expͥsse cõmemora¬
ret. oñd̾emus nec milla ẽẽ nec sema. uebad
ꝙ exempli grã posiminis. de ueste impciali.
de mõstraremus qnͣtum eẽt. nefas sacras imp¬
cias adire. q̃uentem ibi głam ñ sponsi s su¬
am. uł siquid forte aliud illa uestis meliore
intlłectu significare nueriret. sut ꝙ ante
ocłos regis intͥficumt᷑. qui eum sibi regnare
nolu̾nt. ñ longo forte sermone nr̃o appa¬
reret. ñ quẽadinod̃ milla culpa ẽ homius si
nollet sibi regnare quẽqm hominẽ. Ita nul¬
regnare incinus solius regno. recte. beate.sẽ
ꝑantib dm̃. ꝙ minetur gladium quo ne¬
mumi partat. Nec iusto nec pocori. cum pa¬
gano exponetur quomͦ accpiendũ sit. fortas¬
sis nec nouo nec uet̾i testam̃to resistet. ei¬
q plac̾et similitudo enuͣͣgłica. que istis qui
se tͥanos hr̃i uolunt. aut ñ apparet ut cecis.
aut displicet ut ꝑu̾sis. Sũmus quippe ille ui¬
tis agͥoola. alit̾ parat falcem sarm̃tis fruc¬

Expanded text:
interfecerit homines, si expresse commemoraret, ostenderemus nec nulla esse nec leuia. uelut quod exempli gratia posuimus de ueste nuptiali, demonstraremus, quantum esset nefas sacras nuptias adire quaerentem ibi gloriam non sponsi, sed suam, uel si quid fointellectu significare inveniretur: aut quod ante oculos regis interficiuntur, qui eum sibi regnare noluerunt , non longo forte sermone nostro appareret, non quemadmodum nulla culpa est hominis, si nollet sibi regnare quemquam hominem, ita nulregnare, in cujus solius regno recte, beate, semperantibus Deum, quod minetur gladium, quo nemini parcat, nec justo, nec peccatori, cum pagano exponeretur quomodo accipiendum sit, fortassis nec Novo nec Veteri Testamento resisteret, eique placeret similitudo evangelica, quae istis, qui se christianos haberi volunt, aut non apparet ut caecis, aut displicet ut perversis. Summus quippe ille vitis agricola aliter parat falcem sarmentis fruc
Abbreviated transcription (Latin):
d̾et intami beitam. qmͣ nat᷑am d̾mam daret in
miseriam. Desid̾aret sangumẽ ⁊ adipemi sacͥfi¬
ciorum. potius qmͣ ip̃e tociens ⁊̃ ydolis mactare¬
tut. mixtus adipi ⁊ sangum omniũ inccimaꝵ.
ꝑtͣbaretur ⁊elo. si illa sacͥficia ⁊ diis aliis osfe̾n¬
tur. potius qmͣ ipẽ ligatus ñ solum in om̃ib

Expanded text:
uideret uitam beatam quam naturam diuinam daret in uideret uitam beatam quam naturam diuinam daret in miseriam, desideraret sanguinem et adipem sacrificiorum potius, quam ipse totiens etiam idolis mactaretur, mixtus adipi et sanguini omnium uictimarum, perturbaretur zelo, si illa sacrificia et diis aliis offerrentur, potius quam ipse ligatus non solum in omnibus