comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uirta antoniũ suũ se collocans.
sibi aspidẽ admisit: ⁊ ueneno eius
extincta e Egyptus ꝑ octauianũ
augustũ imꝑio romano adiecta ẽ.
spositꝰ q ei gueiꝰ corneliꝰ gallus.
hunc pͥmũ egyptus romanũ iu¬
dicẽ habuit ¶tabellis toto orbe
ꝯfectis. octauianꝰ augustꝰ romã
rediit: duodecimo anuo qͣm ꝯsul
fu̾at. Ex eo rempublicã ꝑ quad¬
guita ⁊ .iiͦiͦi. anuos solus obtinuit
Ante enĩ.xiͦi. annis cũ antonio
et lepido tenuerat. Deniq cũ de
oriente uictor reu̾sus eẽt. urbemq
tͥplici tͥumpho ingressus eẽt: tõ
pͥmũ augustus eo qd̾ rempublieã
auxerit ꝯsalutatꝰ ẽ. atq ex tunc
summã rerũ potestatẽ quã gre¬
ci monarchiã uocant. adeptus ẽ.
His dieb trans tyberim de taber¬
ua meritoria fons olei e terra er¬
undauit. ac ꝑtotũ diem largissi¬
ad speciẽ celestis arcus circa solẽ
firmissimã uerissimãq cõposu
isset. dñs iħs. xp̃s in bethleem

Expanded text:
uxta Antonium suum se collocans || uxta Antonium suum se collocans || sibi aspidem admisit et veneno eius extincta est. Aegyptus per Octavianum Augustum imperio Romano adiecta est praepositusque ei Cn. Cornelius Gallus. hunc primum Aegyptus Romanum iudicem habuit. Ita bellis toto orbe confectis Octavianus Augustus Romam rediit duodecimo anno, quam consul fuerat. ex eo rem publicam per quadraginta et quattuor annos solus obtinuit, ante enim duodecim annis cum Antonio et Lepido tenuerat, denique || cum de Oriente victor reversus esset urbemque triplici triumpho ingressus esset, tunc primum Augustus eo, quod rem publicam auxerit, || consalutatus est atque ex tunc summam rerum potestatem, quam Graeci monarchiam vocant, adeptus est. || his diebus trans Tiberim de taberna meritoria fons olei e terra exundavit ac per totum diem largissiad speciem caelestis arcus circa solem || firmissimam verissimamquisset, dominus Christus in Bethleem
Abbreviated transcription (Latin):
ens ad asiam int̾fectꝰ ẽsAntoniꝰ
qui asiã etiorientẽ tenebat re¬
pudiata sorore cesaris augusti
octauiani. cleopatrã reginam
egypti duxit uxorẽ. Contra ꝑsas
etiã ip̃e pugnauit. Primis eos
p̃liis uicit: regrediens tam̃ fa¬
nie et pestilentia laborauit. &
cũ instaret parti fugienti: ip̃e
ꝓ uicto recessitꝰ. Hic quoq ingen̾
bellũ ciuile cõmouit: cogente
urore cleopatra regina egypti.
dũ eupiditate muliebri optat
etiã in urbe regnare. Uictus
ẽ ab augusto nauali pugna cla¬
ra ⁊ illustri apud actiũ: qui lo¬
cus in empyro ẽ. Ex qua fugit
in egyptũ: ⁊ desꝑatis reb cũ õs
ad augustũ tͣusirent: ipse se in¬
t̾ẽmit. Cleopatra uͦ ornata diu̾¬
sis ornanientis ad cesarẽ uenit
sꝑans eũ ut cet̾os sua specie ad
libidinẽ illicere: s ille se intra
pudiciciã coartans ad eiꝰ contu¬
piscentiã minime inflexus: eã
mox custodiri mandauit. Que
custodia lapsa inp̃cioso sepulcͦ

Expanded text:
ens ad Asiam interfectus est. Antonius, ens ad Asiam interfectus est. Antonius, qui Asiam et Orientem tenebat, repudiata sorore Caesaris Augusti Octaviani Cleopatram reginam Aegypti duxit uxorem. contra Persas etiam ipse pugnavit. primis eos proeliis vicit, regrediens tamen fame et pestilentia laboravit et cum instarent Parthi fugienti, ipse pro victo recessit. Hic quoque ingens bellum civile commovit cogente uxore Cleopatra regina Aegypti, dum cupiditate muliebri optat etiam in urbe regnare. victus est ab Augusto navali pugna clara et inlustri apud Actium, qui locus in Epiro est, ex qua fugit in Aegyptum, et desperatis rebus, cum omnes ad Augustum transirent, ipse se interemit. Cleopatra || exornata diuersis ornamentis ad Caesarem venit sperans eum, ut ceteros, sua specie ad libidinem inlicere, sed ille se intra pudicitiam coartans ad eius concupiscentiam minime inflexus, eam mox custodiri mandavit; quae custodia elapsa in pretioso sepulcro
Abbreviated transcription (Latin):
stus hispanias gallias ⁊ italiã
teneret: automiꝰ asiam pontũ¬
et orientẽ. S in italia luciꝰ an¬
toniꝰ consub bellũ ciuile cõmo¬
uit: frat̾ eiꝰ qui cũ cesare contͣ
brutũ ⁊ cassiũ dimicauerat. Is
terim a sexto pompeio gnen põ¬
peii filio ingens bellũ in sici¬
lia cõmotũ ẽ: his qui suꝑ fue¬
rant ex partib bruti. cassĩi qr
ad eũ confluentib. Bellatũ ẽ¬
ꝑ cesarẽ augustũ octauianũ ⁊
marcũ antoniũ adu̾sus sertũ¬
pompeiũ: pax postremo conue¬
nit. ¶ Qo tempore marcus a¬
grippa in aquitama rem ꝑsꝑe
gessit: ⁊ lucius bentiliꝰ bassus
irrũpens in syriã ꝑsas trib p̃¬
liis uicit: pastorũ regis orõdis
filiũ int̾fecit. eo ipso die quo
olu orodis ꝑsarũ rex ꝑducem
surenã crassũ occid̾at. Hic pͥmꝰ
de parthis iustissimũ tͥumphũ
rome egit./ Interĩ pompeiꝰ pacẽ
rupit: ⁊ nauali p̃lio uictus. fugi¬

Expanded text:
stus Hispanias, Gallias et Italiam stus Hispanias, Gallias et Italiam teneret, Antonius Asiam, Pontum, Orientem. Sed in Italia L. Antonius consul bellum civile commovit, frater eius, qui cum Caesare contra Brutum et Cassium dimicaverat. Is terim a Sex. Pompeio, Cn. Pompeii Magni filio, ingens bellum in Sicilia commotum est, his qui superfuerant ex partibus Bruti Cassiique, ad eum confluentibus. Bellatum per Caesarem Augustum Octavianum et M. Antonium adversus SePompeium est. pax postremo convenit. Eo tempore M. Agrippa in Aquitania rem prospere gessit. et L. Bentilius Bassus inrumpentes in Syriam Persas tribus proeliis vicit. Pastorum regis Orodis filium interfecit eo ipso die, quo olim Orodis Persarum rex per ducem Surenam Crassum occiderat. hic primus de Parthis iustissimum triumphum Romae egit. Interim Pompeius pacem rupit et navali proelio victus fugi
Abbreviated transcription (Latin):
qͣi uindicaturꝰ patrui sui mor¬
tẽ. a quo ꝑ testam̃tũ fu̾at ad.¬
optatus : romã cũ ex̃c̃itu ꝓfe¬
ctus extorsit ut uicesimo an¬
no constilatꝰ daret᷑. Senatum ꝑ¬
scripsit: cũ antouio aclepsdo rẽ
publicã armis tenere ceꝑithꝑ
hos etiã cicero oratoi occisus est.¬
et multi alii nobiles. Intereabrig̾¬
tus et cassius int̾fectores cesaris.
ingens bellũ mouerunt. Erant
enĩ ꝑ macedoniã et orientẽ ml¬
ti exercitus quos occupauerant.
ꝓfecti sunt gͥ cont᷑ eos cesar octa¬
ianus augustus: ⁊ marcus. in¬
toniꝰ. Remanserat enĩ ad defen¬
dendã italiã lepĩdus. Apud phi¬
lippos macedonie urbẽ: contra
eos pugnauert̃. Primo p̃lio uri¬
cti sunt antoniꝰ ⁊ cesar. Periit
tam̃ dux nobilitatis cassius. Se¬
cundo bello brutũ ⁊ infinitã no¬
bilitatẽ que cũ illis bellũ gesse¬
rat uictã int̾fecert̃. Ac sic iter
eos diuisa ẽ respublica: ut augu¬

Expanded text:
quasi vindicaturus patris sui morquasi vindicaturus patris sui mortem, a quo per testamentum fuerat adoptatus, Romam cum exercitu profectus extorsit, ut sibi vicesimo anno consulatus daretur. senatum proscripsit, cum Antonio ac Lepido rem publicam armis tenere coepit. per hos etiam Cicero orator occisus est multique alii nobiles. Interea Brutus et Cassius interfectores Caesaris ingens bellum moverunt. erant enim per Macedoniam et Orientem multi exercitus, quos occupaverant. profecti sunt igitur contra eos Caesar Octavianus Augustus et M. Antonius remanserat enim ad defendendam Italiam Lepidus apud Philippos Macedoniae urbem contra eos pugnaverunt. primo proelio victi sunt Antonius et Caesar, periit tamen dux nobilitatis Cassius, secundo Brutum et infinitam nobilitatem, quae cum illis bellum gesserat, victam interfecerunt. Ac sic inter eos divisa est res publica, ut Augu
Abbreviated transcription (Latin):
septingentesimo fe¬
re ac nono int̾fecto
cesare:ciuilia bel¬
la reparata st̃. Pcus¬
sorib enĩ cesaris senatꝰ fauebat.
Antoniꝰ consul partiũ cesaris cui¬
lib bellis. oppͥm̃e eos conabatur.
Ergo turbata republiea: multa
anconiꝰ scelera cõmittens. hostĩ¬
eũ ꝑ seqñdũ duo consules. pen¬
sa ⁊ hyrcius. ⁊ octauianꝰ adoles¬
cens annos .xuii. natus. patre
octauio senatore genitus. mat̃¬
nũ genꝰ ab enea ꝑiuliã familiã
sortitus. cesaris nepos: quẽ ille
testam̃to heredẽ reliquerat:
nom̃ suũ ferre iusserat. Hic ẽ
qui postea. augustus ẽ dictus:
et rerũ summa potitus. Quare
Euenit tam̃ ut uictores ꝯsules
ambo morerent᷑. Quare: tres
exercitꝰ. uni cesari paruerunt.
fugatus itaq antoniꝰ amisso
exercitu confugit ad lepidũ
qui cesaris magist̾ equitũ fue¬
rat ⁊ tum militũ copias grandeᷤᷤ
habebat. a quo susceptus est.
Mox lepido oꝑam dante: ce¬
sar pacẽ cũ antonio fecit. Et

Expanded text:
septingentesimo fere ac nono interfecto Caesare civilia bella reparata sunt. percussoribus enim Caesaris senatus favebat. Antonius consul partium Caesaris civilibus bellis obprimere eos conabatur. ergo turbata re publica multa Antonius scelera committens a senaeum persequendum duo consules Pansa et Hirtius et Octavianus adulescens annos XVII natus, || patre Octavio senatore genitus, maternum genus ab Aenea per Iuliam familiam sortitus, || Caesaris nepos, quem ille testamento heredem reliquerat et nomen suum ferre iusserat. hic est, qui postea Augustus est dictus et rerum potitus. quare evenit tamen, ut victores consules ambo morerentur. quare tres exercitus uni Caesari Augusto parverunt. Fugatus Antonius amisso exercitu confugit ad Lepidum, qui Caesaris magister equitum fuerat et tum militum copias grandes habebat. a quo susceptus est. mox Lepido operam dante Caesar pacem cum Antonio fecit et
Abbreviated transcription (Latin):
tengert̃. Seq̃nti uͦ anno pari in¬
chilominꝰ mͦ aduentarunt. His di
eb agilulfus rex occidit minulfũ
de insula sc̃i uiliani: eo qd̾ se suꝑi¬
ori tp̃e francorũ ducib tradsdisset.
Gaidulfus uͦ ꝑgamensis dux inci¬
uitate sua ꝑgamo rebellans contra
regẽ se cõmuniuit: s datis obsidi¬
b pacẽ cũ rege fecit. Rursus se gai¬
dulfus ininsula comantina se clau
dulfi expulit: et thesaurũ quem
ibidẽ a romanis positũ inuen̾at
ticinũ transtulit. Gaidulfus uero
itato ꝑgamũ confugiens: ibi ab
agilulfo rege obtentus. rursus in
gr̃am e receptꝰ. Rebellauit quoq
dux uulfari cout᷑ regẽ agonẽ apd̃
tarui siũ. ⁊ obsessus captusq est
ab eo. Hoc anuo fuit pestis ingui¬
naria it̾m apd̾ rauennã. gradus:
histriam numiũ grairis. sic̃ ⁊ priu
ante .xxͣx. annos extic̾at. Hoc etiã
tp̃r agilulfus rex cũ auarib pacẽ
fecit. Childeb̾tusqͦ bellũ gessit cũ

Expanded text:
contigerunt. Sequenti quoque anno pari ncontigerunt. Sequenti quoque anno pari nihilominus modo adventaruebus Agilulf rex occidit Mimulfum ducem de insula Sancti Iuliani, eo quod se superiori tempore Francorum ducibus tradidisset. Gaidulfus vero Pergamensis dux in civitate sua Pergamo rebellans, contra regem se communivit; sed datis obsidibus pacem cum rege fecit. Rursum se Gaidulfus in insula Comacina seclausdulfi exinde expulit et thesaurum, quem ibidem a Romanis positum invenerat, Ticinum transtulit. Gaidulfus vero iterato Pergamum confugiens, ibique ab Agilulfo rege obtemptus, rursus in gratiam receptus est. Rebellavit quoque dux Ulfari contra regem Agonem aput Tarvisium et obsessus captusque est ab eo. 4. Hoc anno fuit pestis inguinaria iterum aput Ravennam, Gradus et et Istriam nimium gravis, sicut et prius ante triginta annos exstiterat. Hoc etiam tempore Agilulfus rex cum Avaribus pacem fecit. Childebertus quoque bellum gessit cum
Abbreviated transcription (Latin):
pit itaq agilulfus qui fuerat co¬
gnatus regis authari inchoante
iam mense nouembrio regiam
diguitatẽ: s tam̃ congregatis ĩ
unũ langobardis postea mense
maio ab om̃ib in regnũ apud
mediolanũ leuatus est. Explicit
liber terciꝰ. Iucipit quartits.¬
onfirmato gͥ agilulfo
qui ⁊ ago dictus ẽ regia
dignitate: causa eorũ
qui ex castellis triden¬
tus capti a francis du¬
cti fuerant. agnellũ ep̃m tridenti¬
nũ in franciã misit. Qui exinde
rediens: secũ aliqͣntos captiuos
quos brunichildis regina francoꝵ
ex ꝓpͥo p̃cio redemerat reuocauit.
Eous quoq dux tridentinorũ
ad obtinendã pacem ad gallias
miũ grauis amense ianuario usq
ad mensem septembriũ: ⁊ facta ẽ
magna penuria famis. Uenit qͦꝙ
et magna locustarũ mulcitudo
in territoriũ tridentinũ: que ma¬
iores erant qͣm cetẽ locuste. Et mi¬
rũ dictu. herbas paludesq depa¬
ste sunt: segetes uͦ agrorũ exigue

Expanded text:
pit Agilulf, qui fuerat copit Agilulf, qui fuerat cognatus regis Authari, incoante iam mense Novembrio regiam dignitatem. Sed tamen, congregatis in unum Langobardis, postea mense Maio ab omnibus in regnum aput Mediolanum levatus est. FINIT LIBER TERTIUS. INCIPIUNT CAPITConfirmata igitur Agilulf, qui et Ago dictus est, regia dignitate, causa eorum qui ex castellis Tridentinis captivi a Francis ducti fuerant, Agnellum episcopum Tridentinum in Francia misit. Qui exinde rediens, secum aliquantos captivos, quos Brunihilex proprio pretio redemerat, revocavit. Evin quoque dux Tridentinorum ad obtinendam pacem ad Gallias mium gravis a mense Januario usque ad mensem Septembrium, et facta est magna penuria famis. Venit quoque et magna locustarum multitudo in territorium Tridentinum, quae majores erant quam caeterae locustae. Hae, mirum dictu, herbas paludesque depastae sunt, segetes vero agrorum exigue
Abbreviated transcription (Latin):
regiã consistere dignitatẽ: fua¬
dentes ei ut sibi quẽ ipsa uoluis¬
set ex om̃ib langobardis inrũ eli
geret: talẽ scilicet qui regnũ rege¬
re utilit̾ posset. Illa uͦ consilium
cũ prudentib bñs: agilulfum
ducem taurinaciũ: ⁊ sibi uirum⁊
langobardorũ genti regẽ elegit
Erat au̾ idem uir stremnis ⁊ belli¬
cosuse et tam forma quã animo
ad regni gubernacła coaptatus.
Cuistatim regina ad se uenire
mandauit: ipsaq ei obuiam ad
laumellũ oppidũ uenit. Qui cũ¬
unũ ꝓꝓinari uissit. Que cum pͥor
bibisset: residuũ agilulfo ad biben¬
dũ p̃buit. Is cum regine accepto
poculo manũ honorabilit̾ oscu¬
latꝰ eẽt: regina cũ rubore subridenꝰ
uondeberi sibi manũ oscłari ait:
quem osculũ ad os iungere opor¬
teret. Moxq eũ ad suũ basiũ erigñs:
ei de suis nuptiis de regniq dig¬
uitate aꝑuit. Qͥd plura: Celebran¬
t᷑ cũ magna leticia nuptie. Susce¬

Expanded text:
regia consistere dignitatem, suaregia consistere dignitatem, suadentes ei, ut sibi quem ipsa voluisset ex omnibus Langobardis virum geret, talem scilicet qui regnum regere utiliter possit. Illa vero consilium cum prudentibus habens, Agilulfum ducem Taurinatium et sibi virum et Langobardorum genti regem elegit. Erat enim isdem vir strenuus et bellicosus et tam forma quam animo ad regni gubernacula coaptatus. Cui statim regina ad se venire mandavit, ipsaque ei obviam ad Laumellum oppidum properavit. Qui vinum propinari fecit. Quae cum prior bibisset, residuum Agilulfo ad bibendum tribuit. Is cum reginae, accepto poculo, manum honorabiliter osculatus esset, regina cum rubore subridens, non deberi sibi manum osculari, ait, quem osculum ad os iungere oporteret. Moxque eum ad suum basium erigens, ei de suis nuptiis deque regni dignitate aperuit. Quid plura? Celebrantur cum magna laeticia nuptiae; susce
Abbreviated transcription (Latin):
dñi ierosolimã tͣnsmicte uoluit. S cũ
minime potuisset: ip̃m supͣ corpus bĩ
marcelli mr̃is qd̾ in ciuitate cabilono
sepultũ ẽ. ubi sedes regni illiꝰ erat po¬
ni fecit: et ẽ ibi usq in p̃sentẽ diem.
Nec ẽ usqͣm ullũ opus ex auro effectũ.
qd̾ ei ualeat cõparari. S nos his breuit᷑
que relatu digna erant cõmemoratis.
ad historiã reuertamur. nterim
dũ legati auchari regis infrancia mo¬
rarent᷑. rex authari apud ticiũ no¬
nas septempris ueneno ut trãdunt ac¬
cepto moritur: postqm .ui. regnau̾at
annos. Statimq a langobardis lega¬
tio ad chisdebertũ regẽ francoꝵ mis¬
sa ẽ que auchari regis mortẽ ei nun¬
ciaret. et pacẽ ab eo expet̾et. Qd̾ ile
audiens: legatos quidẽ suscepit: pa¬
cem uͦ in posteruĩ se daturũ ꝓmisit.
Qͥ tam̃ p̃fatos legatos post. aliquot
dies ꝓmissa pace absoluit. Regina
uͦ theudelinda quia satis placebat
langobardis ꝑmiserunt eam in

Expanded text:
Domini Hierosolimam transmittere voluit. Sed cum Domini Hierosolimam transmittere voluit. Sed cum minime potuisset, eodem supra corpus beati Marcelli martyris, quod in civitate Cavallono sepultum est, ubi sedes regni illius erat, poni fecit; et est ibi usque in praesentem diem. Nec est usquam ullum opus ex auro effectum, quod ei valeat conparari. Sed nos, his breviter quae relatu digna erant contactis, ad historiam revertamur. 35. Interim dum legati Authari regis in Francia morarentur, rex Authari apud Ticinum Nonas Septembris, veneno, ut tradunt, accepto, moritur, postquam sex regnaverat annos. Statimque a Langobardis legatio ad Childepertum regem Francorum missa est, quae Authari regis mortem eidem nuntiaret et pacem ab eo expeteret. Quod ille audiens, legatos quidem suscepit, pacem vero in posterum se daturum promisit. Qui tamen praefatos legatos post aliquod dies, promissa pace, absolvit. Regina vero Theudelinda quia satis placebat Langobardis, permiserunt eam in
Abbreviated transcription (Latin):
spatã suã uagina exemptã suꝑeun¬
dẽ ruilũ posuit: suꝑquã illud
reptile de quo diximus ad partẽ
aliã transmeauit. Qd̾ cũ ñ longe
erinde in qͣbdã foramen moritis in¬
gressũ fuisset. ⁊ post aliqͣntũ spacii re¬
gressũ suꝑ eandẽ spatã p̃fatũ riuulũ
transmeasset: rursus in os gunt᷑imi
de quo exierat intͦuut. Guntrannꝰ post
hec de sonno exꝑgefactus: mirificã ui
sionẽ se uidisse narrauit. Retulit enĩ¬
apparuisse sibi in sonnis qd̾ fluuium
quendã ꝑ pontẽ ferreũ cransisset. et
sub monce quodã intͦisset: ubi mul¬
tum auri pondus aspexisset. Is uͦ in cuiꝰ
gremio caput tenuerat cũ dormisset.
quid de eouiderat ei ꝑ ordinẽ retulit. Qed
plura: E ffossus ẽ locus ille: ⁊ mestima¬
billes thesauri. qui ibidẽ antiquitꝰ repo¬
siti fuerant sunt reꝑti. De quo auro ip̃e
magni pond̾is fecit. Multisq illud p̃ci¬
osissimis gemmis decoratũ ad sepulcrũ

Expanded text:
spatham suam vagina exemptam super eunspatham suam vagina exemptam super eundem rivulum posuit; super quam illud reptile, de quo diximus, ad partem aliam transmcavit. Quod cum non longe exinde in quoddam foramen montis ingressum fuisset, et post aliquantum spatii regressum super eandem spatham praefatum rivulum transmeasset, rursum in os Gunthramni, de quo exierat, introivit. Gunthramnus post haec de somno expergefactus, mirificam se visionem vidisse narravit. Retulit enim, paruisse sibi in somnis, quod fluvium quendam per pontem ferreum transisset et sub montem quoddam introisset, ubi multos auri pondus aspexisset. Is vero in cuius gremio caput tenuerat, cum dormisset, quid de eo viderat, ei per ordinem retulit. Quid plura? Effossus est locus ille, et inaestimabiles thesauri, qui ibidem antiquitus positi fuerant, sunt reperti. De quo auro ipse magni ponderis fecit, multisque illud preciosissimis gemmis decoratum ad sepulchrum
Abbreviated transcription (Latin):
Int̾ea authari legationẽ uerbispa¬
cificis ad guntrannũ regẽ francoꝵ
patruũ scił childeb̾ti regis direx̃.¬
aquo idem legati iotunde suscep¬
ti ⁊ ad childebertũ qui nepos ex frẽ
erat directi st̾: ut ꝑ eiꝰ noticiã pax
cũgente langobardoꝵ firmaret.
E at aũguntranuꝰ iste de quodiximꝰ
rex pacificus et oñu bouitate con¬
spicuus: cuꝰ unũ factũ satis admira¬
bile libet nos huic nr̃e historie bre¬
uit̾ iuserere. p̃sertĩ cũ hoc infran¬
corũ historia nou̾imꝰ minime con¬
tineri. Is cũ uenatũ quodã tempo¬
re in siluã isset. ⁊ ut assolet fieri
huc illucq sociis discurrentib.
ipse cũ uno tantũ fidelissimo suo
remansisset: grauissimo soninode¬
p̃ssus. capur in genib eiusdẽ ficelis
sui reclinans obdormiuit. De euiꝰ ore
paruũ animal in modũ reptilis egͣs¬
sũ: tenuem riuulũ qui ꝑpt̾ discurre¬
bat ut transire posset satagere cepit.
Tc̃ ille incuiꝰ gremio rex quiescebat

Expanded text:
Interea Authari rex legationem verbis pacificis ad Guntramnum regem Francorum, patruum scilicet Childeberti regis, direxerati idem iocunde suscepti, sed ad Childepertum, qui ei nepus ex fratre erat, directi sunt, ut per eius notum pax cum gente Langobardorum firmaretur. Erat autem Gunthramnus iste, de quo diximus, rex pacificus et omni bonitate conspicuus. Cuius unum factum satis aramirabile libet nos huic nostrae historiae breviter inserere, praesertim cum hoc Francorum historia noverimus minime contineri. Is cum venatum quodam tempore in silvam isset, et, ut adsolet fieri, hac illacque discurrentibus sociis, ipse cum uno fidelissimo tantum suo remansisset, gravissimo somno depressus, caput in genibus ciusdem fidelis sui reclinans, obdormivit. De cuius ore parvum animal in modum reptilis egressum, tenuem rivulum, qui propter discurrebat, ut transire possit, satagere coepit. Tunc isdem in cuius gremio quiescebat
Abbreviated transcription (Latin):
dixisset: equo dissiliens eandem
basilicã conspecturus intrauit.
Tuuc aliis orantib: ip̃e picturas
eiusdẽ eccłie mirari cepit. Qui cũ
figurã beati mr̃is sauini depictã
consperisset: mox cũ uramento
affirmauit dicens. talem om̃ino
eũ uirũ qui se in bello ꝓtererat
formã habitũq habuisse. lunc
incellectũ ẽ beatũ mrẽm sauinũ
esdẽ in p̃lio adiutoriũ contulisse.

Expanded text:
dixisset, equo dissiliens eandem dixisset, equo dissiliens eandem basilicam conspecturus intravit. Tunc aliis orantibus, ipse picturas eiusdem basilicae mirari coepit. Qui cum figuram beati martyris Savini depictam conspexisset, mox cum iuramento affirmavit dicens, talem omnino eum virum qui se in bello protexerat formam habitumque habuisse. Tunc intellectum est, beatum martyrem Savinum eidem in proelio adiu
Abbreviated transcription (Latin):
riamq patrasset: requirere asu¬
is hominib cepit. quis uir ille
fuerit quẽ ipse in illo bello qd̃
gesserat tam strenue pugnantẽ
udisset. Cui cũ sui uiri respon¬
derent se illic nullũ aliũ fortiꝰ
facientẽ qͣm ip̃m ducẽ uidisse:
ille ait. Certe multũ ⁊ ꝑ om̃ia me
meliorẽ ibi aliũ uidi: qui quo¬
ciens me aduerse partis aliquis
ꝑcut̾e uoluisset. ille uir strenu¬
us me semꝑ suo clipeo ꝓtegebat.
Cumq dux ipse ꝓpe spolecium
ubi basilica beati mr̃is xp̃i sauini
ep̃i sita ẽ. in qua eiusdẽ ueñabile
corpus quiescit aduenisset: inter¬
rogauit cuiꝰ hec tam ampla domꝰ
ẽẽt. Responsũq ẽ ei a uiris fideli¬
b sauinũ ibi mr̃em requiescere.
quẽ xp̃iani quociens in bellũ irẽt
contͣ hostes. solitũ haberent in fut̃
auxiliũ inuocare. Agilulfus uͦ cũ
eẽt ad huc gentilis: ita respondit.
Et potest fieri ut homo mortuus
iuuenti auxiliũ p̃stet: Qͥ cũ hoc

Expanded text:
riamque patrasset, requirere a suriamque patrasset, requirere a suis hominibus coepit, quis vir ille fuerit, quem ipse in illo bello quod gesserat tam strenue pugnantem vidisset. Cui cum sui viri responderent, se ibi nullum aliquem fortius facientem quam ipsum ducem vidisse, ille ait: 'Certe multum et per omnia me meliorem ibi alium vidi, qui, quotiens me adversae partis aliquis percutere voluit, ille vir strenuus me semper suo clyppeo protexit'. Cumque dux ipse prope Spoletium, ubi basilica beati martyris Savini episcopi sita est, in qua eiusdem venerabile corpus quiescit, advenisset, interrogavit, cuius haec tam ampla domus esset. Responsum est ei a viris fidelibus, Savinum ibi martyrem requiescere, quem christiani, quotiens contra hostes irent, solitum haberent in suum auxilium invocare. Ariulfus vero, cum adhuc esset gentilis, ita respondit: 'Et potest fieri, ut homo mortuus aliquot viventi auxilium praestet?' Qui cum hoc
Abbreviated transcription (Latin):
childeberti. ꝑ idem quoq tempus
cacanus dur hunoꝵ legatos ad a¬
gilulfũ mediolanũ mictens: pacẽ
cũ eo fecit. Romauꝰ quoq pacͥciꝰ
norit᷑. eui gallicinus succesit. et
cũ agilulfo rege pacis concordiã ini
uit. Hoc etiã tp̃i agilulsus cũ theo¬
derico rege francoꝵ pacẽ ꝑpetuã
fecit. Post hecago rex rebellantẽ
sibi ⁊angrulfũ ueronensiũ ducẽ
ertiuxit. Gaidulfũ quoq ꝑgamẽ¬
s̃ducẽ quẽ iam bis peꝑcerat ꝑe¬
apud ticinũ occidit. Subseq̃nti
p rursũ rauennã ⁊ eos qui circa
oran maris erant pestis gͣuissima
lastauit. Sequenti quoꝙ anno:
mortalitas ualidas popłos uero¬
iguũ sanguineũ in celũ appa¬
riusse uisũ ẽ:⁊ qͣi hasta sangui¬
nea ⁊ lux clarissima ꝑ totam no¬
ctẽ. Thed̃ debertꝰ rex francorũ eo
r cũ clothario patruele suo
bellũ gerens: eius exercitũ uehe¬
ment̾ afflixit. Sequenti anno
nos in camerino gessisset. uicto¬

Expanded text:
Childeperti. 12. Per idem tempus Childeperti. 12. Per idem tempus cacanus rex Hunnorum legatos ad Agilulfum Mediolanum mittens, pacem cum eo fecit. Romanus quoque patricius moritur; cui Gallicinus successit et cum Agilulfo rege pacis concordiam iniit. 13. Hoc etiam tempore Agilulf cum Theudfecit. Post haec Agilulfus rex rebellantem sibi Zangrulfum Veronensium ducem exstinxit. Gaidulfum quoque Pergamensem ducem, cui jam bis pepercerat, peapud Ticinum occ rursus Ravennam, et eos qui circa oram maris erant, pestis gravissima vastavit. Sequenti quoque anno mortalitas valida populos Verosignum sanguineum in caelum apparuisse visum est et quasi hastae sanguineae et lux clarissima per totam noctem. Theudepertus rex Francorum eo tempore cum Clothario patruele suo bellum gerens, eius exercitum vehementer adflixit. 16. Sequenti anno nos in Camerino gessisset victo
Abbreviated transcription (Latin):
mitt̾emꝰ. Inter hec seqñti mense
ianuario apparuit stella cometis ni¬
ne et uesꝑe ꝑ totũ mensem. Eo qu
duce tridentino mortuo : datꝰ ẽ in¬
eiꝰ loco dux gaidoasdꝰ uir bonꝰ ac fide¬
÷ catholicꝰ. Hisdẽ etiã dieb baicarii
usq ad duo milia uiroꝵ dũ suꝑ
sclauos irruunt: suꝑueniente ca¬
cano rege om̃s int̾ficiunt᷑. Tunc pri¬
mũ caballi siluatici ⁊ bubali mita¬
liã delati: italie popłis miracło
fuert. Hac etiã tempestate chide¬
bertus rex francorũ etatis anno. xx ͦ
.uͦ. cũ uxore ꝓpͥa sic̃ fertur ueneno ex¬
tinguitur. hum quoq qui ⁊ aua¬
res dicunt᷑ a pannonia intoringiã
ingressi: bella grauissima cũ fran¬
cisgesserunt. Brunichildis tunc
regiua cũ nepotib adhuc pariui¬
lis theõdeb̾to ⁊ theoderico regebat
gallias: a quib accepta humi pe¬
cunia reu̾tunt᷑ ad ꝓpͥa. Mortuus qͦ
ẽ guntrannus rexburgundionum:
regnũq illiꝰ brunichisdis regia
cũ nepotib ad huc paruuilis filiis

Expanded text:
is. Inter haec sequenti mense Januario, apparuit stella cometa mane et vespere per totum mensem. Eo quoduce in Tridento mortuo, datus est eidem loco dux Gaidoaldus vir bonus, ac fide catholicus. Hisdem ipsis diebus Bajoarii usque ad duo millia virorum super Sclavos irruunt, superveniente Cacano omnes interficiuntur. Tunc primum cavalli silvatici et bubali in Italiam delati, Italiae populis miracula fuerunt. 11. Hac etiam tempestate Childepertus rex Francorum aetatis anno vigesimo quinto cum uxore propria, sicut fertur, in veneno extinguitur. Hunni quoque, qui et Abares dicuntur, a Pannonia in Turingam ingressi, bella gravissima cum Francis gesserunt. Brunichildis tunc regina cum nepotibus adhuc puerulis Theudeperto et Theuderico regebat Gallias, a quibus accepta Hunni pecunia revertuntur ad propria. Mortuus quoque est Gunthramnus rex Francorum, regnumque ilcum nepotibus adhuc parvulis, filiis
Abbreviated transcription (Latin):
fidentiã habuimꝰ ordinastis. Ex
qua re excellentie ur̃e prudenti¬
ã ⁊ bonitatẽ ualde laudamꝰ: qͥa
pacẽ diligendo. dm̃ uos qui au¬
ctor ip̃iꝰ ẽ uos amare monstratis.
Nam si qd̾ absit facta ñ fuisset: qͥd
agi habuit nͥ ut cũ peccato ⁊ peri¬
cło partiũ. miseroꝵ rusti coꝵ¬
sanguis. quoꝵ labor utrisq¬
ꝓficit funde ret᷑: S ut ꝓdeẽt nobis
eandẽ pacẽ quẽ admodũ auobis
facta ẽ sentiamꝰ : pat̾na caritate¬
uos salutantes petimꝰ. ut quotiens
occasio se dederit ducib ur̃is ꝑ di¬
u̾sa loca ⁊ maxime inhis partib
constitutis ur̃is p̃cipiatis epłis. ut
banc pacẽ sic̃ ꝓmissũ ẽ pure custo¬
diant. ⁊ occasiones sibi aliquas ñ
tio aut ingͣtitudo nascat᷑. quatĩ¬

Expanded text:
fidentiam habuimus, ordinastis. Ex fidentiam habuimus, ordinastis. Ex qua re excellentiae vestrae prudentiam et bonitatem valde laudamus, quia pacem diligendo, Deum vos, qui auctor ipsius est, amare, monstratis. Nam si, quod absit, facta non fuisset, quid agi habuit, nisi ut cum peccato et periculo partium miserorum rusticosanguis, quorum labor utrisqficit, funderetur? Sed ut prodesset nobis eandem pacem, quemadmodum a vobis facta est, sentiamus, paterna caritate salutantes petimus, ut, quotiens occasio se dederit, ducibus vestris per diversa loca et maxime in his partibus constitutis vestris praecipiatis epistolis, ut hanc pacem, sicut promissum est, pure custodiant, et occasiones sibi aliquas non dam aut ingratitudo nascatur, quate
Abbreviated transcription (Latin):
pacem stud iosius ⁊ bene se sic̃ solet
impendere. renunciante filio nr̃o
straretis. Unde om̃ipotenti deo
gr̃as agimus. qui ita cor ur̃m sua
pietate regit. ut sicut fidẽ rectam
tribuit. ita quoq placita sibi uos
semꝑ oꝑari concẽdat. Non excellen¬
tissima filia de sanguine qui ab u¬
traq parte fundendus erat. par-¬
uã te credas acquisisse mercedem.
Ex qua re uoluntati ur̃e gr̃as refe¬
ut bonorũ uobis in corpore ⁊ aĩa.
hic un futuro compossit. Salu¬
tantes uos pret̾ea pat̾na dilecti¬
one hortamur. ut apud excellen¬
tissimũ coniugem ur̃m illa agatiᷤ.
quatenꝰ xp̃iane reipublice societa¬
tem non renuat. Nam sicut scire
ubi causa mercedis se ded̾it elabo¬
rate: ut ⁊ bona ur̃a ampliꝰ aute
om̃i potentis dei ocłos cõmendetiᷤ.
Regoriꝰ agilulfo regi langobar¬
dorũ. Grãs excellentie ur̃e referi¬
mus. quia petitionẽ nr̃am au¬
dientes pacem que utrisq eẽt
partib ꝓ futura. sic̃ de uobis con¬

Expanded text:
aciendam se pacem studiosius et benigne, sicut solet, impenderit, renuntiante filio nostribus monastraretis. Unde omnipotenti Deo gratias agimus, qui ita cor vestrum sua pietate regit, ut sicut rectam fidem tribuit, ita quoque placita sibi vos semper operari concedit. Non enim, excellentissima filia, de sanguine qui ab utraque parte fundendus fuerat parvam te credas acquisisse mercedem. Ex qua re voluntati vestrae gratias refeut bonorum vobis vicem in corpore et anima, hic et in futuro compenset. Salutantes vos praeterea paterna dilectione, hortamur ut apud excellentissimum conjugem vestrum illa agatis, quatinus Christianae reipublicae societatem non renuat. Nam sicut et vosubi causa mercedis se dederit, elaborate, ut bona vestra amplius ante omnipotentregorius Agilulfo regi Langobardorum. Gratias excellentiae vestrae referimus, quia peticionem nostram audientes, pacem, quae utrisque esset partibus profutura, sicut de vobis con
Abbreviated transcription (Latin):
fumũ incendii ad celos usq sustolli:
nou̾itis nos cũ exercitu quẽ pollicemur
aduentare. S ex pectantes francorũ
duces ex̾citus dieb sex uxta placitũ:
nullũ ex his quos legati imꝑatoris¬
ꝓmiserant uenisse contẽplati st̃.
ingressus. quinq castella cepit. a
quib enã sacramenta exegit. ꝑ¬

Expanded text:
fumum incendii ad coelos usque sustolli, fumum incendii ad coelos usque sustolli, noveritis 487 nos cum exercitu quem padventare. » Sed exspectantes Francorum duces diebus sex juxta placitum, nullum ex his quos legati promiserant venisse conspexerunt. ingressus, quinque castella cepit, a quibus etiam sacramenta exegit.
Abbreviated transcription (Latin):
Iac etiã tempestate grupo legat᷑
childeberti regis francoꝵ cũ cͥonstanti¬
nopolim remeasset ⁊ eidẽ regi suo qͦ¬
mͦ honorifice ab imꝑatore mauricio
susceptꝰ fuisset nunciasset. ⁊ qͥa inui¬
rias quas apud carthaginẽ ꝑpessus
fuerat. unꝑator ad uoluntatẽ chisde¬
berti regis se ultũ iri ꝓmisisset. Chil¬
debertꝰ confestĩ it̾ato initaliã exer¬
citũ francoꝵ cũ .xxͥ. ducib ad de¬
bellandã langobardorũ gentẽ dire¬
xit. E quib ducib audoaldus ⁊ olo
et cedinꝰ eminentiores fuert̾. d olo
cũ importune ad bilitionis castrum
accessisset: laculo sub mamilla sauci¬
atus cecsdit ⁊ mortuus ẽ. Reliquiuero
francicũ egressi fuissent ad p̃liandũ:
siũ urbem aduenientes. ibi om̃s in
cãpestrib castra posuerunt. Quom
loco ad eos imꝑatoris legati uenert̃.
nunciantes adẽẽ exercitũ in solacio
eorũ. dicentes qͥa post triduũ cũ eis¬
dẽ ueniemꝰ: ⁊ hoc uob̾erit signum.

Expanded text:
ac etiam tempestate Grippo, legatus Childeperti regis Francorum, cum Constantinopolim remeasset et eidem regi suo, quomodo honorifice ab imperatore Mauricio susceptus fuisset, nuntiasset, et quia iniurias, quas apud Cartaginem perpessus fuerat, imperator ad voluntatem Childeperti regis ultum iri promisisset: Childepertus confestim iterato in Italiam exercitum Francorum cum viginti ducibus ad debellandam Langobardorum gentem direxit. E quibus ducibus Audualdus et Olo et Cedinus eminentiores fuerunt. Sed Olo cum importune ad Bilitionis castrum accessisset, iaculo sub mamilla sauciatus cecidit et mortuus est. Reliqui vero Franci cum egressi fuissent ad praedandum,sium urbem advenientes, ibi eminus in campestribus castra posuerunt. Quo loco ad eos imperatoris legati venerunt, nuntiantes, adesse exercitum in solatio eorum, dicentesque: Quia post triduum cum eisdem veniemus, et hoc vobis erit signum:
Abbreviated transcription (Latin):
libros .iiͦii. de uita sc̃oꝵ cõposuit:
bocutionẽ. quia eũ colloquens cñ
siodiaeono petro ediderat appel¬
lauit. Hosgͥ libros p̃fatꝰ papa theo¬
delinde regine ditȩrit: quã scie¬
bat utiq ⁊̃ rp̃i fidei deditã ⁊ iubo¬
nis actib cẽ p̃cipuã. ꝑhanc quoq
reginã multũ utilitatis dĩ eccłia
consecuta ẽ. Nam pene om̃s eccłiaꝵ
substantias langobardi cũ adhuc
gentulitatis errore tenereutur in¬
uaserant: s huiꝰ salubri supplicõe
rer ꝑiotus. ⁊ catholicã fidem te¬
nuit. ⁊ multas possessiones eccłie
spi largitus ẽ: atq ep̃os qui in
dep̃ssione ⁊ abiectione erant. ad
his dieb thassilo a childeberto rege
francoꝵ apud baioariã dux ordina

Expanded text:
libros quatuor de Vitis sanctorum composuit: um, quia eum colloquens cum suo diacono Petro ediderat, appellavit. Hos autem libros praefatus papa Theodelindae reginae misit, utpote quam sciebat, et Christi fidei deditam, et in bonis actibus esse praecipuam. Per hanc quoque reginam multum utilitatis Dei ecclesia consecuta est. Nam pene omnes ecclesiarum substantias Langobardi, cum adhuc gentilitatis errore tenerentur, invaserunt. Sed huius salubri supplicatione rex permotus, et catholicam fidem tenuit, et multas possessiones ecclesiae Christi largitus est atque episcopos, qui in depressione et abiectione erant, ad His diebus Tassilo a Childeperto rege Francorum aput Baioa
Abbreviated transcription (Latin):
se intͣ ticinensẽ urbẽ munierat: ut
diximus infirmatꝰ aeris intẽpantia
ac fame constrictꝰ exercitꝰ. rẽdire ad
ꝓpria destinauit. Qui reu̾tentes ad
patriã intantũ fams penuriã ꝑpes¬
si sunt: ut priꝰ uestimenta ꝓpria insu¬
ꝑ etiã ⁊ arma ad coemendũ uictum
p̃berent. qͣm ad genitale solũ ꝑtin
ma ẽ enĩ tc̃ eundẽ regẽ ꝑ spoletũ bñ¬
uentũ ꝑuenisse. eandẽq regionẽ ct¬
pisse: usq etiã regiã extremã ra¬
lie ciuitatẽ
bulasse. & quia ibidẽ int̾ maris im¬
das colũpna quedã eẽ posita dr᷑. usq
adeam equo secdens uenisse. eanq
de haste sue cuspide tetigisse dicens.
usq huc erunt langobardoꝵ fines.
Que colũpna usq hodie dr̃ ꝑsistere
⁊ colũpna authari appellari.

Expanded text:
se intra Ticinensem munierat urbem, ut se intra Ticinensem munierat urbem, ut diximus, infirmatus aeris intemperantia ac fame constrictus exercitus redire ad propria destinavit. Qui revertentes ad patriam, in tantum famis penuriam perpessi sunt, ut prius vestimenta propria, insuper etiam et arma ad coemendum victum praeberent, quam ad genitale solum pertima est enim, tunc eundem regem per Spoletium Beneventum pervenisse eandemque regionem cepisse et usque etiam Regiam s, extremam Italiae civitatem bulasse; et quia ibidem intra maris undas columna quaedam esse posita dicitur, usque ad eam equo sedens accessisse eamque dehastae suae cuspide tetigisse, dicens: 'Usque hic erunt Langobardorum fines'. Quae columna usque hodie dicitur persistere et columna Authari appellari.
Abbreviated transcription (Latin):
sacram̃ta data. que se eis crediderair.
nullũ ab eis dolũ existimantes. Nom¬
ua aũ castrorũ que diruerant int̾rito¬
rio tridentino: ista sunt. łesana. ma¬
letũ. sermiana. apipanii. fagitana. cͥ¬
brauicianũ. brentonicũ. uolaernes. er¬
nemases. ⁊ duo in alfuica. ⁊ unũ in ue¬
rona. Hec oñua castra : cũ diruta ent.
uͦ castro int̾cedentib ep̃is. ingeniuno
de sauiane.⁊ agnello de tridento.
data ẽ redemptio ꝑ caput umꝰ cuiꝰq in¬
ri solidus unus. usq ad solidos sescen¬
tos. Inc̾ea francoꝵ exercitꝰ cũ eẽt tom¬
pus estuũ. ꝓpt̾ in consueti aeris incõ¬
moditatẽ dissenterie morbus gͣuiter
exagitare cepit: quo morbo plu
ex eis int̾ierunt. Qͥd plura: Cũ ꝑ tres
menses francoꝵ exercitꝰ italiã ꝑuagi¬
ret. nichilq ꝓfic̾et. neq se de inimi¬
cis ulcisci posset. eo qd̾ se in locis for¬
tissimis contulissẽt. neq ad regẽ attui¬
gere ualerent de quo ultio fieret qu

Expanded text:
sacramenta data, quae se eis crediderant nullum ab eis dolum existimantes. Nomina autem castrorum quae diruerunt in territorio Tridentino ista sunt: letum, Semiana, Appianum, Fagitana, Cimbra, Vitianum, Brentonicum, Volenes, Ennemase, et duo in Alsuca, et unum in Verona. Haec omnia castra cum diruta essent  castro, intercedentibus episcopis Ingenuino de Savione et Agnello de Tridento, data est redemptio, per capud uniuscuiusque viri solidus unus usque ad solidos sexcentos. Interea Francorum exercitum, cum esset tempus aestivum, propter inconsueti aeris incommoditatem desenteriae morbus graviter exagitare coepit, quo morbo plures ex eis interierunt. Quid plura? Cum per tres menses Francorum exercitus Italiam pervagaret nihilque proficeret neque se de inimicis ulcisci posset, eo quod se in locis firmissimis contulissent, neque regem attingere. valeret, de quo ultio fieret, qui
Abbreviated transcription (Latin):
amera. perusia. lacedlis. ⁊ quasdã¬
alias ciuitates. Qd̃ factñ cũ regi a¬
gilusfo nunciatũ eẽt: statim tici¬
nũ regressus cũ ualido exercitu
ciuicatẽ perusiã petiĩt: ibiq ꝑ
dies aliquot maurisionẽ ducem
langobardoꝵ qui se romanorũ
partib tradid̾at obsedit: ꝯsine
mora captũ uita pͥuauit. Huiꝰ re¬
gis aduentu in tantũ beatꝰ papa
gregoriꝰ ext̾ritus ẽ: ut ab expositi¬
one templi de quo in iezechiele
loquif᷑ desisteret. sic̃ ip̃e quoq in
suis omeliis refert. Rex igͥ agiluitꝰ
regionib cõpositis ticinum repe¬
dauit. Nec multo post suggeren¬
te maxime theodelinda regina
coniuge sua sic̃ eam beatꝰ papa gre¬
goriꝰ suis epłis sepiꝰ ammonuerat.
cũ eõdẽ uiro sc̃issimo papa gre¬
gorio atq romanis pacem firmis¬

Expanded text:
Ameria, Perusia, Luceolis, et alias quasdam civitates. Quod factum cum regi Agilulfo nuntiatum esset, statim Ticino egressus cum valido exercitu civitatem Perusium petiit, ibique per dies aliquot Maurisionem ducem Langobardorum, qui se Romanorum partibus tradiderat, obsedit, et sine mora captum, vita privavit. Hujus regis adventu in tantum beatus Gregorius papa exterritus est, ut ab expositione templi, de quo in Ezechiele legitur, desisteret, sicut ipse quoque in suis homiliis refert. Rex igitur Agilulfus rebus compositis, Ticinum repedavit. Nec multo post suggerente maxime Theodelinda regina, conjuge ejus, sicut eam beatus Gregorius suis epistolis saepius admonuerat, cum eodem viro sanctissimo papa Gregorio atque Romanis pacem firmis
Abbreviated transcription (Latin):
rimos ad francorũ regnũ confuge¬
rat hoc ẽ ad agonciensẽ curitatẽ
tandẽ cõprehensũ: ap̃d̾ siciliam
exilio dampnauit.

Expanded text:
rimos ad Francorum regnum confugerat, hoc est ad Agonthiensem civitatem, tandem conprehensum aput Siciliam exilio damnavit.
Abbreviated transcription (Latin):
cõmodus diceret᷑. s uxoria obsceni¬
tate depͣuatꝰ gladiatoris armis
sepissime in ludo. deinceps etiã ĩ
amphiteathro cum huiꝰ modi ho¬
minib dimicauit Obiit morte
subita. atq adeo ut strangulatus
uł ueneuo int̾fectus putet᷑: cum
anuis .xii. post patrẽ.℥.uiͦii. m̃si

Expanded text:
Commodus diceretur. sed uxoria obsceniCommodus diceretur. sed uxoria obscenitate depravatus gladiatoriis armis saepissime in ludo, deinceps etiam in amphitheatro cum huiusmodi hominibus dimicavit, obiit morte subita atque adeo, ut strangulatus vel veneno interfectus putetur, cum annis XII post patrem et VIII mensi
Abbreviated transcription (Latin):
foro diui tͣian sectione distiarit.
uasa aurea. pocula cͥstallina ⁊ mur¬
rina. uxoriã ac suã sericã ⁊ aureã
ueste. multa ornam̃ta gemniaꝵ.
ac ꝑ duos continuos menses uendi¬
tio habita ẽ. multũq auri redac¬
tũ. Post uictoriã tam̃ emptorib
p̃cia restituit: qui reddere com¬
parata uoluert̃. Molestusala
nulli fuit:qui maluit semel emꝑ¬
ta retinere. Hic ꝑmisit iuiris cla¬
riorib: ut conuiuia eodẽ cultu
quo ip̃e. ⁊ ministeriis similib exhi¬
berent. In editione munerũ post
uictoriã adeo magnificus fuit:
ut centũ simul leones exhibuisse
tradatur. Cũ gͥ fortunatã rem
publicã ⁊ uirtute ⁊ mansuetudi¬
ne reddidisset: obuit .xuiͦii. iii¬
certatim amutentib int̾ diuos
relatꝰ ẽ. Huiꝰ successor luciꝰ auto¬
nius cõmodus. nichil pat̾nũ habu¬
it: nisi qd contra g̾manos felicit᷑:
ip̃e pugnauit. Septembrẽ mensẽ
ad nom̃ suũ tͣusferre conatus ẽ ut

Expanded text:
foro divi Traiani sectione, distraxit, foro divi Traiani sectione, distraxit, vasa aurea, pocula crystallina et murrina, uxoriam ac suam sericam et auream vestem, multa ornamenta gemmarum. Ac per duos continuos menses ea venditio habita est multumque auri redactum. Post victoriam tamen emptoribus pretia restituit, qui reddere conparata voluerunt; molestus nulli fuit, qui maluit semel empta retinere. Hic permisit viris clarioribus, ut convivia eodem cultu, quo ipse, et ministris similibus exhiberent. In editione munerum post victoriam adeo magnificus fuit, ut centum simul leones exhibuisse tradatur. Cum igitur fortunatam rem publicam et virtute et mansuetudine reddidisset, obiit XVIII imcertatim adnitentibus inter Divos relatus est, Huius successor L. Antoninus Commodus nihil paternum habuit, nisi quod contra Germanos feliciter et ipse pugnavit, Septembrem mensem ad nomen suum transferre conatus est, ut
Abbreviated transcription (Latin):
gĩnanos eo pͥncipe res feliciter ge¬
ste sunt bellũ ip̃e unũ gessit mar¬
comannicũ. s quantũ nulla me¬
moria fuit: ãd eo ut punicis ꝯfe¬
rat᷑. Nã eo grauiꝰ ẽ factũ. qd umi¬
u̾si ex̾citus romam ĩ illo ꝑierant.
Sub hoc eiũ tantꝰ casus pestilen¬
tie fuit: ut post uictoriã ꝑsicam.
rome ac ꝑ italiã ꝓuinciasq ma¬
xima hominũ pars. militũ om̃s
sere copie languore defecerint.
Ingemigͦ labore⁊ mod̾atione
cũ apd̃ carnuntũ ugi tͥenmo ꝑse¬
uerasset. bellũ marcomannicũ ꝯ
te. sueui. atq om̃is barbarias cõmo¬
u̾at. Multa hominũ milia int̾fecit.
ac pannoniis seruicio lib̾atis: ro¬
mam reu̾sus. cũ cõmõdo antouino
filio suo que lam cesare fecerat
tͥumphauiti.sAd huiꝰ belli sũptũ
cũ exario exhausto largitiones
nullas haberet. neq indic̃e ꝓuin¬
cialib aut senatui aliquid ueller.
instrum̃tũ regii cultus facta in

Expanded text:
Germanos eo principe res feliciter geGermanos eo principe res feliciter gestae sunt. Bellum ipse unum gessit Marcomannicum, sed quantum nulla memoria fuit, adeo ut Punicis conferatur. Nam eo gravius est factum, quod universi exercitus Romani perierant. Sub hoc enim tantus casus pestilentiae fuit, ut post victoriam Persicam Romae ac per Italiam provinciasque maxima hominum pars, militum omnes fere copiae languore defecerint. Ingenti ergo labore et moderatione, cum apud Carnuntum iugi triennio perseverasset, bellum Marcomannicum cotae, Suebi atque omnis barbaria commoverat, multa hominum milia interfecit, ac Pannoniis servitio liberatis Romae rursus cum Commodo Antonino filio suo, quem iam Caesarem fecerat, triumphavit. Ad huius belli sumptum cum aerario exhausto largitiones nullas haberet neque indicere provincialibus aut senatui aliquid vellet, instrumentum regii cultus, facta in
Abbreviated transcription (Latin):
ciuilis: reu̾entia tam̃ fr̃is nicħ
unqͣm atrox ausus. cũ obisset
.xͦiͦ. imꝑii anno int̾ deos relatus.
quisqͣm qm laudare possit. A
pͥncipio iute tͣnquillissimꝰ. adeo
ut ab infantia quoq uultũ nec
ex gaudio nec exmerore muta¬
ũit.philosophie deditꝰ. stoice ipse
etiã ñ solũ uite morib. s etiã eru¬
ditione philosophus: tante admi¬
rationis adhuc iuuenis. ut eũ suc¬
cessorẽ patau̾tit adrianꝰ relinq̃re.
Adoptato tam̃ antominopio. ge¬
nerũ eiꝰ iccirco ẽẽ uoluit: ut hoc
ordine ad imꝑiũ ꝑueniret. Institu¬
tus ẽ ad philosophiã ꝑ apollonium
calcedonẽ: ad scientiã grecarũ lute¬
rarũ ꝑ cheronensẽ plutarchi ne¬
potẽ. Latinas aũeũ litt̾as fronto
orator nobilissimꝰ docuit./Hic cũ
om̃ib rome ȩquo iure egit. Ad
nullã insolentiã elatꝰ ẽ imperii
fastigio: liberalitatis ꝓmptissi¬
ne. Puincias ingenti benignita¬
te ⁊ mod̾atione tractauit. Contra

Expanded text:
civilis, reverentia tamen fratris nihil civilis, reverentia tamen fratris nihil umquam atrox ausus. Cum obisset undecimo imperii anno, inter deos relatus equis quam laudare possit. A principio vitae tranquillissimus, adeo ut ex infantia quoque vultum nec ex gaudio nec ex maerore mutaverit. Philosophiae deditus Stoicae, ipse etiam non solum vitae moribus, sed etiam eruditione philosophus. Tantae admirationis adhuc iuvenis, ut eum successorem paraverit Hadrianus relinquere, adoptato tamen Antonino Pio generum ei idcirco esse voluerit, ut hoc ordine ad imperium perveniret. Institutus est ad philosophiam per Apollonium Chalcedonium, ad scientiam litterarum Graecarum per Chaeronensem, Plutarchi nepotem, Latinas autem eum litteras Fronto, orator nobilissimus, docuit. Hic cum omnibus Romae aequo iure egit, ad nullam insolentiam elatus est imperii fastigio; liberalitatis promptissimae. Provincias ingenti benignitate et moderatione tractavit. Contra
Abbreviated transcription (Latin):
os relatꝰ ẽ.m̃itoq consecratus.
ost hunc imꝑauit martꝰ anto¬
mꝰ uerꝰ. haud dubie nobilissimꝰ.
quippe cum eiꝰ origo pat̾na a nu¬
ma põpilio. mat̾na a solentino re¬
ge penderet: ⁊ cũ eo luciꝰ anniꝰ an¬
toninꝰ uerus. Tumq pͥmũ roma¬
na respublica. duob ȩquo iure
isset augustos Hii ⁊ gen̾e int̾ se
coniuncti fuerunt: zaffinitate.
Nam uerus anniꝰ antoninꝰ gener
antonim pii fuit ꝑ uxorẽ gale¬
riã faustinã iuniorẽ ꝯsobrinã
suã/ hii bellũ contͣ parthosges¬
sert̃: qui post uictoriã traiam
tum pͥmũ rebellau̾ant. uerus
antoninꝰ ad id ꝓfectus est. Qui
antiochie ⁊ circa armeniã agen.:
multa ꝑ duces suos. ⁊ ingentia
uexit. cũ fr̃e eodẽq socero tͥum¬
phauit. Obiit tam̃ in uenecia. cũ
a ꝯcordia ciuitate in altinũ ꝓfi¬
cisceret᷑. ⁊ cũ fr̃e in uehiculo sẽde¬
ret: subito sanguine ictus. casu
morbi quẽ greci apoplexin uo¬
cant. uir magni ingenii. parũ

Expanded text:
os relatus est et merito consecratus. Post hunc imperavit M. Antonius Verus, haud dubie nobilissimus, quippe cum eius origo paterna a Numa Pompilio, materna a Solentino rege penderet, et cum eo L. Annius Antonius Severus. tumque primum Romana res publica duobus aequo iure isset Augustos. Hi et genere inter se coniuncti fuerunt et adfinitate. nam Verus Annius Antonius gener Antonini Pii fuit per uxorem Galeriam Faustinam iuniorem, consobrinam suam. hi bellum contra Parthos gesserunt, qui post victoriam Traiani tum primum rebellaverant. Verus Antonius ad id profectus est. qui Antiochiae et circa Armeniam agens multa per duces suos et ingentia vexit. Cum fratre eodemque socero triumphavit. Obiit tamen in Venetia, cum a Concordia civitate Altinum proficisceretur et cum fratre in vehiculo sederet, subito sanguine ictus, casu morbi, quem Graeci apoplexin vocant. Vir ingenii parum
Abbreviated transcription (Latin):
instiduit: ut ꝑ eam indie fines uasta¬
reti Głam cam̃ militarẽ ciuilitate
et mod̾atione suꝑauit: rome ⁊ ꝑ ꝓ
uincias equalẽ se om̃ibr exhibens:
amicos salutandi causa frequentans
uł egrocantes. uł cũ festos ddies habu¬
isser. conuiuia cũ hisdẽ indiscreta
uicissim hñs: sepe inuehicłis eorum
sedens. nullũ seuatoꝵ ledens. nich
in iustũ ad augendũ fiscũ agens:
liberalis in cunctis. publice pͥuatunq
ditans om̃s ⁊ honorib augens quos
uł mediocri familiaritate cogno¬
uisset. Orbẽ terrarũ edificans. mul
om̃i eiꝰ erate unus senator dãpnat᷑
sit: atq is cam̃ ꝑ senatũ ignorante
traiano. Ob hec ꝑ orbẽ t̾rarũ dõ ꝓri¬
mꝰ: nichil ñ uen̾ationis m̾uit ⁊ ui¬
uus ⁊ mortuus. Int̾ alia dicta hoc
ipsiꝰ fert᷑ egregiũ. Amicis eũ cul¬
pantib quod nimiũ cirea om̃s
cõmunis ẽẽt: respondit talem se
imꝑatorẽ ẽẽ pͥuatis. quales ẽẽ si¬

Expanded text:
instituit, ut per eam Indiae fines vastainstituit, ut per eam Indiae fines vastaret. Gloriam tamen militarem civilitate et moderatione superavit, Romae et per provincias aequalem se omnibus exhibens, amicos salutandi causa frequentans vel aegrotantes vel cum festos dies habuisset, convivia cum isdem indiscreta vicissim habens, saepe in vehiculis eorum sedens, nullum senatorum laedens, nihil iniustum ad augendum fiscum agens, liberalis in cunctos, publice privatimque ditans omnes et honoribus augens quos vel mediocri familiaritate cognovisset, orbem terrarum aedificans, multomni eius aetate unus senator damnatus sit atque his tamen per senatum ignorante Traiano. ob haec per orbem terrarum deo proximus nihil non venerationis meruit et vivus et mortuus. Inter alia dicta hoc ipsius fertur egregium. amicis enim culpantibus quod nimium circa omnes communis esset, respondit talem se imperatorem esse privatis, quales esse si