comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tatus confert cum deo uultum: E rationẽ
ratio cognoscit. propt̾ ea nullum est animal
ut Cicero ait pret̾ hoĩem : quod habeat
aliquam notitiam dei. Solus.ti. sapientia
instructus est: ut religionem solug intelli.¬
gat: & hec est hoĩs atq mutoꝵ uł prȩci¬
pua uł sola distantia. Nam cȩtera quae
uidentur esse hõis propria: et si nõ sunt
talia i mutig: tamen similia uideri possũt
noscunt inuicem se uocibus le cũ irascunt᷑
edunt sonum iurgio similem: E cum se ex
interuallo uident gratulandi offm uoce
declarant. Nobis quidem uoces eoꝵ uident
inconditę: sicut illis fortasse nr̃ȩ. Sed ipsis
qui se intelligunt: uerba sunt. deniq in
om̃i affectu certas uoces notas exprimunt:
quibus abitum mentig oñdant. Risus quoqs
est homini ꝓprius. & tam̃ uidemus in aliis
animalibus quȩdam signa lȩtitiȩ : cum ad
lusum gestiunt: aures demulcent : rictum
bantrahunt: frontem serenant: oculos m

Expanded text:
tatus confert cum deo uultum et rationem tatus confert cum deo uultum et rationem ratio cognoscit. propterea nullum est animal, ut ait Cicero, praeter hominem quod habeat notitiam aliquam dei. solus enim sapientia instructus est, ut religionem solus intellegat, et haec est hominis atque mutorum uel praecipua uel sola distantia. nam cetera quae uidentur esse homini propria, etsi non sunt talia in mutis, tamen similia uideri possunt. noscunt inuicem se uocibus et cum irascuntur, edunt sonum iurgio similem et cum se ex interuallo uident, gratulandi officium uoce declarant. nobis quidem uoces eorum uidentur inconditae sicut et illis fortasse nostrae, sed ipsis quia se intellegunt, uerba sunt. denique in omni adfectu certas uoces notis exprimunt quibus habitum mentis oest homini proprius; et tamen videmus in aliis animalibus quaedam signa laetitiae, cum ad lusum gestiunt, aures demulcent, rictum contrahunt, frontem serenant, oculos in
Abbreviated transcription (Latin):
ueritatis a ratione desiuerint: atq in erro¬
res iaiderint mextricabiles. Id .ti. solet
iis euenire: quod uiatori uiam nescienti d
non fatenti se ignorare: ut uagetur : dum
ꝑcunctari obuios erubescit. Illud tam̃ nullus
pħus adseruit unqͣ nihil inter hominem &
pecudem interesse. Nec oĩno quisꝗͣ mõ qui
mutis d inratronabilibus coequauit.
Quod faciunt quidam imperiti atq ipsis
pecudibus simillimi: qui cum uentri ac uo-¬
Luptati se uelint tradere: aiunt eadẽ rõne
se natos: qua uniuersa. quȩ spirant : quod
dici ab homine nefas est. Quig. a. tam in¬
doctus ut nesciat : quis tam imprudeng ut
nõ sentiat messe aliquid in hõie diuinum :¬
Nondũ uenio ad uirtutes animi & ingenii
quibus hõi cum deo manifesta cognatio est.
Non ne ipsiug corporig status & oris figura
est. nec habet quicꝗͣ cõmune cum caelo.
quod ñõ intuetur. Homo aut recto statu
ore sublimi ad contemplationẽ mundi exci-¬

Expanded text:
orantiam ueritatis a ratione desciuerint atque in erroorantiam ueritatis a ratione desciuerint atque in errores inciderint inextricabiles — id enim solet his euenire quod uiatori uiam nescienti et non fatenti se ignorare, ut uagetur, dum percontari obuios erubescit —, illud tamen nullus philosophus adseruit umquam, nihil inter hominem ac pecudes interesse. nec omnino quisquam, qui mutis et inrationabilibus coaequauit: quod faciunt M quidam inperiti atque ipsis pecudibus similes, qui cum uentri ac uoluptati se uelint tradere, aiunt eadem ratione se natos qua uniuersa quae spirant; quod dici ab homine fas non est. quis enim tam indoctus ut nesciat, quis tam inprudens ut non sentiat inesse aliquid in homine diuini? nondum uenio ad uirtutes animi et ingenii, quibus homini cum deo manifesta cognatio est: nonne ipsius corporis status et oris figura est nec habet quicquam commune cum caelo, quod non intuetur. homo autem recto statu, ore sublimi ad contemplationem mundi exci
Abbreviated transcription (Latin):
falsa oino senĩa suscepta in maximũ errore
cadunt. Non .ii. sic oportebat argumentari
quia deus nõ irasatur: ergo nec gr̃a cõmoue¬
tur. Sed ita quia deus gratia cõmouetur
ergo &e irascitur. Si .ti. certũ & indubitatũ
fuisset nõ irasci deum: tunc ad illud alterũ
ueniri esset necesse. Cum aũt magig sit
ambiguu de ira pene manifestum este de
gratiã ab surdũ est ex incerto certũ uelle
subuertere: cum sit promptius de certig
incerta firmare. Hȩc sunt de deo ꝑhor
sententiȩ. aliud prȩter ea nihil quicꝗͣ dixit
ꝓ si hȩc quȩ dicta sunt falsa esse deprehen¬
dimug. Unum illud extremũ superest : in
quo possit ueritas mueniri quod a phis
nec susceptum est unꝗͣ: nec aliꝗͣdo defensu
consequeng esse. ut irascatur deus qm̃ gr̃a
gionis pietatigq uersatur.⁊lam neque
honog ullug deberi põt deo: si nihil p̾stat
colenti: nec ullus metug:si nõ irascitur non

Expanded text:
falsa omnino sententia suscepta in maximum errorem falsa omnino sententia suscepta in maximum errorem cadunt. non » enim sic oportebat eos argumentari: quia deus non irascitur, ergo nec gratia commouetur, sed ita: quia gratia deus <com>mouetur, ergo et irascitur. si enim certum et indubitatum fuisset non irasci deum, tunc ad illud alterum ueniri esset necesse. cum autem magis sit ambiguum de ira, paene manifestum de gratia, absurdum est ex incerto certum uelle subuertere, cum sit promptius de certis incerta firmare. Hae sunt de deo philosophorum sententiae, aliud praeterea nihil quisquam dixit. quod si haec quae dicta sunt, falsa esse deprehendimus, unum illud extremum superest in quo solo possit ueritas inueniri, quod a philosophis nec susceptum est umquam nec aliquando defensum, consequens esse ut irascatur deus, quoniam gionis pietatisque uersatur. nam neque honos ullus deberi potest deo, si nihil praestat colenti, nec ullus metus, si non irascitur non
Abbreviated transcription (Latin):
fieri nequeat. Siquie dñs habens in
familia seruos bonum ac malum: nõ utiq
aut malos odit: aut ambos beneficiis et
honore ꝓsequitur.Quod si faciet & iniquus
est d stultug. Sed bonum & alloquitur
amite de honorat. de domui ac familiae
siugq omnibus rebus prȩficit. Malum uõ¬
& maledictis uerberibus. nuditate : fame
siti: compedibus punit ut hic exemplo sit¬
cȩteris ad nõ peccandum. & ille ad ꝓmeren-¬
dum. ut alios metit̾ coerceat. alios honor
prouocet. Qui ergo diligit de odit : qui
odit &e diligit. Sunt .ti. qui diligi debeant
Sunt qui odio haberi. et sicut is qui diligit
confert bona in eog quog diligit: ita qui
odio habet. irrogat mala iis. quos odio habet
Quod argumentũ quia uerum est disolui
est sententia eor: qui cum alterũ deo triu¬
illoꝵ qui utrũq detrahunt. Sed illi ut osten¬
dimus ex parte nõ errant. Sed illud quod
meluis est ex duobug retinent. il uo quos
ueritas & ratio argumenti huius inducit

Expanded text:
fieri nequeat. Si quis Dominus habens in fieri nequeat. Si quis Dominus habens in familia servos, bonum ac malum, non utique aut ambos odit, aut ambos beneficiis et honore prosequitur; quod si faciet, et iniquus et stultus est: sed bonum et alloquitur amice, et ornat, et domi ac familiae suisque omnibus rebus praeficit; malum vero maledictis, verberibus, nuditate, fame, siti, compedibus punit, ut et hic exemplo caeteris sit ad non peccandum, et ille ad promerendum, ut alios metus coerceat, alios honor provocet. Qui ergo diligit, et odit; qui odit, et diligit; sunt enim, qui diligi debeant, sunt qui odio haberi. Et sicut is, qui diligit, confert bona in eos, quos diligit: ita qui odit, irrogat mala iis, quos odio habet; quod argumentum, quia verum est, dissolvi est sententia eorum, qui cum alterum Deo tri<quam> illorum qui utrumque detrahunt. sed illi, ut ostendimus, ex parte non errant, sed id quod melius est e duobus retinent, hi uero, quos ratio et ueritas argumenti huius inducit,
Abbreviated transcription (Latin):
qͣto magis ipsum deum par est diuinig ꝑfectisq
uirtutibue prãe celentem atque ab om̃i terre¬
na labe submotum diuinis & cȩlestibug
beneficus omne genug hominum promereri:
Spetiose ista populariterq dicuntur & mul¬
tos illiciunt ad credendum. Sed qui hȩc
sentiunt ad ueritatem quidem ꝓprius acce¬
dunt: sed in parte labunt᷑ naturam rei¬
parum considerantes. Nam si deus nõ ira¬¬
scitur impiis & miustis nec pios iotrq iustosq
diligit. Ergo constantior est error illoꝵ
qui & iram simui & grãm tollunt. In rebug
.ti. diuersis aut in utramq partẽ mouer i
necesse est. aut in neutram. Ita qui bonos
diligit. et malos odit. et qui malos non
odit: nec bonos diligit. Quia & diligere
bonos ex odio maloꝵ uenit. & malos odis¬
se ex bonoꝵ caritate descendit. Nemo est
qui amet uitam sine odio mortis. nec appetit
Lutem nisi quia tenebras fugit. Adeo natura
ista connexa sunt. ut alterum sine altero

Expanded text:
quanto magis ipsum Deum par est, divinis perfectisque quanto magis ipsum Deum par est, divinis perfectisque virtutibus praecellentem, atque ab omni terrena labe summotum, divinis et coelestibus beneficiis omne genus hominum promereri? Speciose ista, populariterque dicuntur, et multos illiciunt ad credendum: sed qui haec sentiunt, ad veritatem quidem propius accedunt; sed in parte labuntparum considerantes. Nam si Deus non irascitur impiis et injustis, nec pios utique justosque diligit. Ergo constantior est error illorum, qui et iram simul, et gratiam tollunt. In rebus enim diversis, aut in utramque partem moveri necesse est, aut in neutram. Ita qui bonos diligit, et malos odit, et qui malos non odit, nec bonos diligit: quia et diligere bonos, ex odio malorum venit; et malos odisse, ex bonorum charitate descendit. Nemo est qui amet vitam sine odio mortis, nec appetat lucem, nisi qui tenebras fugit. Adeo natura ista connexa sunt, ut alterum sine altero
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ iram. sanguinem fundat. urbes subuertat.
populos deleat. ꝓuintias ad solitudinẽ redigat
sto magig deum. qui habeat totius generig
humani E ipsius mundi potestatem ꝑditurum
fuisse uniuersa si irasceretur: abesse igitur
ab eo tam magnũ tam ꝑnitiosum molũ õporteͣ
et si absit ab eo ira de cõncitatio: quia de defor¬
mis R noxia est: nec cuiꝗͣ malefaciat. nihil
aliuo suꝑesse: nisi ut sit lenig tranquillus
propitiug beneficug. conseruator. Ita enim
demum e cõmunis oĩum pater E optimus uere¬
& maximus dici poterit. quod expetit diuina
celestis natura. Nam si inter hoĩes lauda¬
bile uidetur prodesse potius ꝗͣ nocere : uiuificare
ꝗͣ ocadere. Saluare ꝗͣ perdere. tiec ĩ merito
innocentia int̾ uirtutes numerat᷑: et qui
hec fecerit diligit᷑: prȩfertur : honoratur.
bene dictis om̃ibus uotisq celebratur. deniq
ob merita & benefitia deo similimꝰ iudicatur

Expanded text:
per iram, sanguinem fundat, urbes subvertat, per iram, sanguinem fundat, urbes subvertat, populos deleat, provincias ad solitudinem redigat; quanto magis Deum, qui habeat totius generis humani, et ipsius mundi potestatem, perditurum fuisse universa credibile sit, si irasceretur? Abesse igitur ab eo tam magnum, tam perniciosum malum oportere. Et si absit ab eo ira, et concitatio, quia et deformis, et noxia est, nec cuiquam malefaciat, nihil aliud superesse, nisi ut sit lenis, tranquillus, propitius, beneficus, conservator. Ita enim demum et communis omnium pater, et optimus maximus dici poterit, quod expetit divina coelestisque natura. Nam si inter homines laudabile videtur prodesse potius quam nocere, vivificare quam occidere, salvare, quam perdere, nec immerito innocentia inter virtutes numeratur et qui haec fecerit, diligitur, praefertur, ornatur, benedictis omnibus votisque celebratur, denique ob merita et beneficia Deo simillimus judicatur;
Abbreviated transcription (Latin):
tur. nec iram in deo esse nec gr̃am. ueniamꝰ
ad illud quod tertio loco positum est
aliꝗͣto melius de diuinitate sensisse: qui aũt
gratiam in deo esse: iram nõ esse. Fauorabilig
ad modũ est ac popularis or̃o nõ cadere m
deum hanc animi pusillitatem ut ab ullo
se lesum putet: qui ledi nõ põt: ut quieta illa
Escta maiestas concitetur perturbetur msa¬
niat: quod est terrenȩ fragilitatis. Iram
.ti. cõmotionem mentis esse ac ꝑturbationẽ
quȩ sit adeo aliena: ꝙ si hoĩem quoq qui
modo sit sapiens e grauis: irã non deceat.
siꝗdem cum in animum cuiusꝗͣ madit. uelut
seua tempestas tantos excitet fluctus: ut
statum mentis ĩmutet. ardescant oculi. os
tremat. lingua titubet. dentes concrepent.
alterius uultum maculet. nũc suffussus rubor
nũc pallor albescens. ꝗͣto magis deum non
deceat tam feda mutatio: et si homo qui
habeat imperium ac potestatem late noceat

Expanded text:
tur, nec iram in Deo esse, nec gratiam, veniamus tur, nec iram in Deo esse, nec gratiam, veniamus ad illud, quod tertio loco positum est.aliquanto melius de Divinitate sensisse, qui aiunt, gratiam in Deo esse, iram non esse. Favorabilis admodum, ac popularis oratio, non cadere in Deum hanc animi pusillitatem, ut ab ullo se laesum putet, qui laedi non potest; ut quieta illa, et sancta majestas concitetur, perturbetur, insaniat, quod est terrenae fragilitatis. Iram enim, commotionem mentis esse ac perturbationem, quae sit a Deo aliena. Quod si hominem quoque, qui modo sit sapiens et gravis, ira non deceat si quidem, cum in animum cujusquam incidit, velut saeva tempestas tantos excitet fluctus, ut statum mentis immutet, ardescant oculi, os tremat, lingua titubet, dentes concrepent, alternis vultum maculet nunc suffusus rubor, nunc pallor albescens: quanto magis Deum non deceat tam foeda mutatio? Et si homo, qui habet imperium ac potestatem, late noceat
Abbreviated transcription (Latin):
una cõmotio: quȩ in deum cadere nõ potest
ꝙ si nullus affectug in deo est : quia ꝗcꝗd
afficitur imbecillum est: ergo nec cura
ulliug rei. net ꝓuidentia est i eo
HUCUSQUE ꝑuenit sapientig hoĩs dispu-¬
tatio. cetera. quȩ secunt᷑ obticuit: scili¬
cet quia nec cura sit in eo nec ꝓuidentia
ergo nec cogitationem aliquã: nec sensum in eo
esse ullum. quo efficitur ut nõ sit omnino.
Ita cum gradatim descendisset: in extremo
gradu restitit: quia iam prȩcipitiũ uidebat
Sed quid prodest reticusse ac ꝑiculũ dissimu¬
lasse: Necessitas illum uł iuitũ cade᷑ coe¬
git. Dixit .ti. quod noluit : quia argumentũ
sic ordinauit : ut ad illud quod euitabat ne¬
cessario deueniret. Uides ig quo pueniat
ira sublata & deo exempta : Deniq aut nul¬
lug id credit.: aut ad modũ pauci: & quidem
scelerati ac mali qui sperant peccatig suig
impunitatem. Quod si de hoc falsum iueni¬

Expanded text:
una commotio, quae in Deum cadere non potest. una commotio, quae in Deum cadere non potest. Quod si nullus affectus in Deo est, quia quidquid afficitur, imbecillum est; ergo nec cura ullius rei, nec providentia est in eo. Hucusque pervenit sapientis hominis disputatio; caetera, quae sequuntur; obticuit: scilicet, quia nec cura sit in eo, nec providentia; ergo nec cogitationem aliquam, nec sensum in eo esse ullum: quo efficitur, ut non sit omnino. Ita cum gradatim descendisset, in extremo gradu restitit, quia jam praecipitium videbat. Sed quid prodest reticuisse, ac periculum dissimulasse? Necessitas illum vel invitum cadere coegit. Dixit enim quod noluit, quia argumentum sic ordinavit, ut ad illud, quod evitabat, necessario deveniret. Vides igitur quo perveniat, ira sublata, et Deo adempta. Denique aut nullus id credit, aut admodum pauci, et quidem scelerati, ac mali, qui sperant peccatis suis impunitatem. Quod si et hoc falsum inveni
Abbreviated transcription (Latin):
inuidiae causa dixisse. Itaque uerbis illum
Aeog relinquere re aũt ipsa tollere  quibus
nullum motum: nullum tribuit offitium ꝙ
sunta estu quid eo fallatiug quod a sapiente
si ałua sensit. aliud locutus est. quid aliud
ippellandus ꝗͣ deceptor bilinguis & ꝑꝑea
rus et fallendi studio ita loqueretur: cum
hec ẽt scriptig ad aeternam memoriam
consignoret: sed ignorantia ueritatis erra¬
uit Inductus .t. a principio uerisimilitu¬
dine unius sñiȩ: necessario in ea quȩ seque¬
bant᷑ mcrrit. Frima .ci. sña fuit iram
m deum nõ conuenire. Quod cum illi uerũ
& mexpugnabile uideret᷑: nõ poterat conse¬
quentia reseccare. quia uno affecti amputa
re d geteros affectus adimere deo neces¬
sitas ipsa cogebat. Ita qui nõ irascit᷑: utiq
nec gratia mouet᷑: quod est irȩ contrarium
iam si nec ira in deo nec gr̃a est: utiq nec
metus nec lȩtitia: nec meror nec miseri-¬
cordia. Una est eni ratio cunctis affectibug

Expanded text:
inuidiae causa dixisse: itaque uerbis illum inuidiae causa dixisse: itaque uerbis illum deos relinquere, re autem ipsa tollere, quibus nullum motum, nullum tribuit officium. quod si ita est, quid eo fallacius? quod a sapienti si aliud sensit et aliud locutus est, quid aliud appellandus est quam deceptor bilinguis malus erus, ut fallendi studio ista loqueretur, cum haec etiam scriptis ad aeternam memoriam consignaret, sed ignorantia ueritatis errauit. inductus enim a principio ueri similitudine unius sententiae, necessario in ea quae sequebantur incurrit. prima autem sententia fuit iram in deum non conuenire. quod cum illi uerum et inexpugnabile uideretur, non poterat consequentia resecetiam caeteros affectus adimere Deo necessitas ipsa cogebat. Ita qui non irascitur, utique nec gratia movetur, quod est irae contrarium: jam si nec ira in eo, nec gratia est, utique nec metus, nec laetitia, nec moeror, nec misericordia. Una est enim ratio cunctis affectibus,
Abbreviated transcription (Latin):
neque ip̃e habet negotiu: neq alteri exhibet
Deus igitur nõ est᷑. si nec mouetur: quod est
ꝓprium uiuentis. nec facit aliquid imposibue
homini: quod est propriu dei. Si omnino nullã
habet uoluntatem: nullũ actum: nullã deniq
administrationem : quȩ deo digna sit. et quȩ
maior quae dignior administratio deo adsigna¬
ri potest: ꝗͣ mundi gubernatio ꝗͣcura uiuen¬
tium maximeq generig humani: cui omia
terrena subiecta sunt : Quȩ ig̃ in deo
potest esse beatitudo: si semꝑ quietug & im¬
mobilis torpet: Si prȩcantibug surdug
est: Si colentibus cȩtus Quid tamt di¬
gnum tam ꝓprium deo ꝙͣ prouidentia
Sed si nihil curat. nihil prouidet. amisit
omem diuinitatem. qui ergo totam uim
totam deo substantiam tollit quid al iud¬
dicit: nisi deum omnino nõ esse: Deniꝗ
M. Tulliug a possidonio dictum refert
id epicurum sensisse nullos deos esse deasq
Sed ea quȩ de diis locutug sit depellendȩ

Expanded text:
neque ipse habet negotium neque alteri exhibet\'. neque ipse habet negotium neque alteri exhibet\'. deus igitur non est, si nec mouetur, quod est proprium uiuentis, nec facit aliquid inpossibile homini, quod est proprium dei, si omnino nullam habet uoluntatem, nullum actum, nullam denique administrationem quae deo digna sit. et quae maior, quae dignior admimstratio deo adsignari potest quam mundi gubernatio, quam cura uiuentium maximeque generis humani, cui omnia terrena subiecta sunt? quae igitur in deo potest esse beatitudo, si semper quietus et inmobilis torpet, si precantibus surdus est, si colentibus caecus? quid tam dignum, tam proprium deo quam prouidentia? sed si nihil curat, nihil prouidet, amisit omnem diuinitatem. qui ergo totam uim, totam substantiam deo tollit, quid aldicit, nisi Deum omnino non esse? Denique Marcus Tullius a Posidonio dictum refert, id Epicurum sensisse, nullos deos esse, sed ea, quae de diis locutus sit, depellend
Abbreviated transcription (Latin):
alterum necesse est: qui contraria deo faciat¬
& det nobis bona. Si est. quo nõie appellan.¬
dug est : Aut cur nobis: quiꝰ malefaciat no¬
tior est. ꝗ ille qui bene : Si aũt nihil põt
edse prȩter deum: absurdum est &: uanum
diuinam potestatem putare: qua nihil est
maiug nihil meliug: nocere posse prodesse
non posse & ideo nemo extitit. qui auderet
id dicere: qua nec rationẽ habet: nec ullo
modo potest credi. Quod quia c̃uenit tran¬
seamug: & ueritatem alibi requiramꝰ
QΟΟ SEOUITUE de schola epicuri est
Sicut iram in deo nõ esse: itane gratiam
quidem. Nam cum putaret epicurus alie¬
num esse a deo maleface̾ ac nocere quod
ex affectu iracundie plerũq nascitur : ade¬
mit ei et beneficentiam: quoniã uidebat
consequens: ut si habeat iram: habeat et
gratiam. It aque ne illi uicium concederet
ẽt uirtutis fecit exꝑtem. Ex hoc inquit
beatus E incorruptus est : quia nihil curat

Expanded text:
alterum necesse est qui contraria deo faciat etalterum necesse est qui contraria deo faciat et det nobis bona. si est, quo nomine appellandus est? aut cur nobis qui male facit notior est quam ille qui bene? si autem nihil potest esse praeter deum, ab-, surdum est et uanum putare diuinam potestatem, qua nihil est maius, nihil melius, nocere posse, prodesse non posse, et ideo nemo extitit qui auderet id dicere, quia nec rationem habet nec ullo modo potest credi. quod quia conuenit, transeamus et ueritatem alibi requiramus. Quod sequitur, de schola Epicuri est: sicut iram in deo non esse, ita ne gratiam quidem. nam cum putaret Epicurus alienum esse a deo male facere ac nocere, quod ex adfectu iracundiae plerumque nascitur, ademit ei etiam beneficentiam, quoniam uidebat consequens esse ut si habeat iram deus, habeat et gratiam. itaque ne llli uitium concederet, etiam uirtutis fecit expertem. \'ex hoc\' inquit \'beatus est et incorruptus, quia nihil curat
Abbreviated transcription (Latin):
buenda est deo E gr̃a retrahenda: aut utr̃ũq
pariter detrahendum: aut ira demenda est
⁊gratia tribuenda aut neutrũ detrahen¬
dum̃. Aliud amplius preter hȩc nihil potest
capere natura ut necesse sit in uno istoꝵ
aliquo uerum quod querit᷑ iueniri. Consy¬
deremus singula: ut nos ad latebras ueuita¬
tir se ratio & ordo deducat: Primũ uliuađ
nemo de deo dixit unꝗͣ irasci eum tantumodo
Rgratia nõ moueri. est .ti. inconueniens deo
ut eiug modi potestate sit prȩditus : qua noceat¬
& obsit: prodesse uo ac benefacere nequeat.
Que igitur ratio: quȩ spes salutis hominibus
proposita est: si maloꝵ auctor tantũmodo est
deus. quod si fit iam̃ maiestas illa uenerabilis
non ad iudicis potestatem: cui licet seruare
ac liberare sed ad tortoris et carnificis
offitium deducetur. Cum aut uideamus nõ
modo mala esse in rebus humanig: sed ẽt
bona. utiq si deus est auctor maloꝵ: esse

Expanded text:
buenda est deo et gratia detrahenda, aut utrumque buenda est deo et gratia detrahenda, aut utrumque pariter detrahendum, aut ira demenda est et gratia tribuenda, aut utrumque tribuendum. aliud amplius praeter haec nihil potest capere natura, ut necesse sit in uno istorum aliquo uerum quod quaeritur inueniri. consideremus singula, ut nos ad latebras ueritatis et ratio et ordo deducat. Primum illud nemo de deo dixit umquam, irasci eum tantummodo, gratia non moueri: est enim inconueniens deo ut huiusmodi potestate sit praeditus qua noceat et obsit, prodesse uero ac bene facere nequeat. quae igitur ratio, quae spes salutis hominibus proposita est, si malorum tantummodo auctor est deus? quod si fit, iam maiestas illa uenerabilis non ad iudicis potestatem, cui licet seruare ac liberare, sed ad tortoris et carnificis officium deducetur. cum autem uideamus non modo mala esse in rebus humanis, sed etiam bona, utique si deus est auctor malorum, esse
Abbreviated transcription (Latin):
tertio uoͣ ii pretipitant᷑ qui cum sciant lega¬
tum dei eum deniq diuini & ĩmortalis tem¬
pli conditorem tam̃ aut non acapiunt cum
aut alit̾ accipiunt ꝗͣ fides pescit : quos ex
parte iam refutauimus in quarto supradicti
operis libro.: E refutabimug postea diligen¬
tiug: cum respondere ad om̃s sectas ceꝑimug
quȩ ueritatem dum dissipant ꝑdiderunt
Nunc uo contra eos disseremus qui de secundo
ꝓradu lapsi praua de summo deo sentiunt
Aiuint .n. quidam nec gratificari eum ciuiꝗͣ
nec irasci: sed securum & quietũ immorta¬
litatis suȩ bonis perfrui. alii uõ iram
tollunt gratiam relinquunt deo. Natu-¬
ram .ti. summa uirtute prestantes: ut nõ
maleficam : sic beneficam esse debere : ita
om̃s de ira consenciunt: de gr̃a discrepant :
SE D UT ad propositam materiam ꝑ ordinẽ
descendat oratio: huius modi facienda nobis
& sequenda partitio est: cum diuersa & re.¬
pugnantia sint ira &e gratia. Aut ira tri¬

Expanded text:
tertio uero ii praecipitantur qui cum sciant legatertio uero ii praecipitantur qui cum sciant legatum dei eundemque diuini et inmortalis templi conditorem, tamen aut non accipiunt eum aut aliter accipiunt quam fides poscit: quos ex parte iam refutauimus in quarto supra dicti operis libro et refutabimus postea diligentius, cum respondere ad omnes sectas coeperimus, quae ueritatem dum dissipant, perdiderunt. nunc uero contra eos disserimus qui de secundo gradu lapsi praua de summo deo sentiunt. aiunt enim quidam nec gratificari eum cuiquam nec irasci, sed securum et quietum inmortalitatis suae bonis perfrui. alii uero iram tollunt, gratiam relinquunt deo: naturam enim summa uirtute praestantem ut non maleficam, sic beneficam esse debere. ita omnes philosophi de ira consentiunt, de gratia discrepant. sed ut ad propositam materiam per ordinem descendat oratio, huiusmodi facienda nobis et sequenda partitio est: cum diuersa et repugnantia sint ira et gratia, aut ira tri
Abbreviated transcription (Latin):
quo impliciti tenebamur. forãtiq ad ueri
Lei cultum iustitiam disceremus. Ex ꝗbus
omnibus gradibug ut dixi : pronus utiq¬
est lapsus E facilis ad ruinam: nisi pedes
inconcussa stabilitate figantur. De primo
gradu eos excuti uidemug: qui cũ falia
intelligant: tam̃ uerũ non iueniunt:
contemptisq terrenis fragilibusq simula¬¬
cris non ad colendum se deum conferũt:
quem ignorant: sed mundi elementa mi¬
rantes caelum terram. mare. solem¬
Lunam. cȩteraq astra uenerantur: Sed
hoꝵ imꝑitiam iam coarguimus in secundo
diuinaꝵ institutionum libro. De secũdo
uoͣ gradu eos dicimus cadere qui cum
sentiant unum esse deum summum: udem
tamen a pħis irretiti & falsis argumentati¬
onibug captĩ alit̾ de unica illa maiestate
senciunt qͣ ueritas habet: qui aut figurã
negant hãbere ullam deum aut nullo ãffectu
commoueri putant: quia sit om̃is affectus
imbecillitatis: quȩ in deo nulla est. De

Expanded text:
quo inplicati tenebamur formatique ad ueri quo inplicati tenebamur formatique ad ueri dei cultum iustitiam disceremus. ex quibus omnibus gradibus, ut dixi, pronus est lapsus et facilis ad ruinam, nisi pedes inconcussa stabilitate figantur. de primo gradu eos excuti uidemus qui cum falsa intellegant, tamen uerum non inueniunt contemptisque terrenis fragilibusque simulacris non ad colendum se deum conferunt, quem ignorant, sed mundi elementa mirantes caelum terram mare solem ceteraque astra uenerantur. sed horum inperitiam iam coarguimus in secundo Diuinarum Institutionum libro. de secundo uero gradu eos dicimus cadere qui cum sentiant unum esse summum deum, idem tamen a philosophis inretiti et falsis argumentationibus capti aliter de unica illa maiestate sentiunt quam ueritas habet: qui aut figuram negant habere ullam deum aut nullo adfectu commoueri putant, quia sit omnis adfectus inbecillitatis, quae in deo nulla est. de
Abbreviated transcription (Latin):
ueritatig notitiam subiacere. Deus ĩgitur
noscendus est: in quo solo ueritas est. Ille
mundi parens a conditor rero: qui oculis
non uidetur: mente uix cernitur: cuus
re ligio multis modis impugnari solet ab iis
qui neque ueram sapientia tenere potuerũt
neque magni & caelestis archani comprehe¬
ndere rationem Na MIcum sint gradus
multi per quos ad domicilium ueretatis ascen.¬
ditur non est facile cuiliba euehi ad sũ¬
mum. caligantibus .ni. ueritatis fulgore lu-¬
minibus: qui stabilem gressum tenere non
possunt reuoluuntur i planum. Primus
aũt gradus est intelligere falsas religi¬
ones & abiicere impios cultus deoꝵ huma¬
na manu fabricatoꝵ. Secundus uoͦ ꝑspicẽ
aĩo: ꝙ unus sit deus summus: cuius potestas
ac ꝓuidentia effecerit a principio mundũ
E gubernet in posterum. Tertius cognosce̾
ministerium eius ac nuntium. que legauit
in terram: quo docente liberati ab errore

Expanded text:
ueritatis notitiam subiacere. deus igitur ueritatis notitiam subiacere. deus igitur noscendus est. in quo solo ueritas est, ille mundi parens et conor rerum qui oculis non uidetur, mente uix cernitur: cuius religio multis modis inpugnari solet ab iis qui neque ueram sapientiam tenere potuerunt neque magni et caelestis arcani conprehendere rationem. Nam cum sint gradus multi per quos ad domicilium ueritatis ascenditur, non est facile cuilibet euehi ad summum. caligantibus enim ueritatis fulgore luminibus qui stabilem gressum tenere non possunt, reuoluuntur in planum. primus autem gradus est intellegere falsas religiones et abicere inpios cultus humana manu fabricatorum, secundus uero, perspicere animo quod unus sit deus summus, cuius potestas ac prouidentia effecerit a principio mundum et gubernet in posterum, tertius, cognoscere ministrum eius ac nuntium quem legauit in terram, quo docente liberati ab errore
Abbreviated transcription (Latin):
pellendas tenebras: quibus offusa est hominis
cogitatio: qm̃ in carne mortali agentes
de nr̃is sensibus diuinare non possumus
Lumen aãt mentis humane deus est: quẽ
qui cognouerit et in pectus admiserit. illu-¬
minato corde mysterium ueritatig agno¬
scet. Remoto aũt deo caelestiq doctrina
omia erroribus plena sunt. recteq Socra
cenere arbitrantur: ait se nihil scire nisi
unum quod nihil scirẽt. Intellexit .ti.
doctrinam illam nihil habere in se certi
nihil ueri. Nec ut putabant quidã dissi¬
mulauit ipse doctrinam: ut alios refelle-¬
ret. Sed uidit ex parte aliqua ueritatem.
testatus est ẽt in iuditio sicut traditur
a platone: ꝙ nulla esset humana scĩa
Adeo doctrinam: qua tũ pħi gloriebantur
contempsit: derisit : abiecit. ut id ipsum
pro sũma doctrina ꝓfiteret᷑ ꝙ nihil scire
didiciss&. Si ergo nulla est sapia huma¬
na: ut socrates docuit: ut płato tradidit
apparet esse diuinã : nec ulli alii qͣ deo

Expanded text:
pellendas tenebras quibus obfusa est hominis pellendas tenebras quibus obfusa est hominis cogitatio, quoniam in carne mortali agentes nostris sensibus diuinare non possumus. lumen autem mentis humanae deus est, quem qui cognouerit et in pectus admiserit, inluminato corde mysterium ueritatis adgnoscet. remoto autem deo caelestique doctrina omnia erroribus plena sunt recteque Socrattenere arbitrabantur, ait se nihil scire nisi unum, quod nihil sciret. intellexit enim doctrinam illam nihil habere in se certi, nihil ueri nec, ut putabant quidam, dissimulauit ipse doctrinam, ut alios refelleret, sed uidit ex parte aliqua ueritatem testatusque est etiam in iudicio, sicut traditur a Platone, quod nulla esset humana sapientia: adeo doctrinam qua tum philosophi gloriabantur, contempsit derisit abiecit, ut id ipsum pro summa doctrina profiteretur, quod nihil scire didicisset. si ergo nulla est sapientia humana, ut Socrates docuit, ut Plato tradidit, apparet esse diuinam nec ulli alii quam deo
Abbreviated transcription (Latin):
non i rasci deum: quoni.¬
am uł benefica sit tan¬
tũ modo natura diuina
nec cuiꝗͣ noceͣ prȩstantis¬
simȩ atque optimȩ con¬
gruit potestati. uel certe
nihil curet omnino :
Ut neque ex benesicentia eius quiꝗꝗͣ boni ꝑue¬
niat: neque ex maleficentia quicꝗ mali ÷¬
uoꝵ error: quia maximus est Ead euer¬
gendum uite humane statum spectat: coar¬¬
guendus est a nobis: ne & ipse fallaris
impulsus auctoritate hominũ: qui se putant
esse sapientes. Nec tam̃ nos arrogantes su¬¬
mus ut comprghensam nr̃o ingenio ueritatẽ
gloriemur. Sed doctrinam dci sequimur.
qui sare solus potest d reuelare secreta:
Cuius doctrinȩ pħi expertes existimauerũt
naturam rei coniectura posse de prehendi.
quod neque fieri potest: quia mens hominis
cenebroso corporis domicilio arcuãsepta lon¬
ge a ueri ꝑspectione submota est. et hoc
differt ab humanitate diuinitas. ꝙ huma.¬
nitatis. est ignoratio: Diuinitatis scientia
Unde nobis aliquo lumine opus est ad de¬

Expanded text:
non irasci deum, quoniam uel benefica sit tantummodo natura diuina nec cuiquam nocere praestantissimae atque optimae congruat potestati uel certe nihil curet omnino, ut neque ex beneficentia eius quicquam boni perueniat ad nos neque ex maleficentia quicquam mali. quorum error quia maximus est et ad euertendum uitae humanae statum spectat, coarguendus est nobis, ne et ipse fallaris inpulsus auctoritate hominum qui se putant esse. sapientes. nec tamen nos adrogantes sumus, ut conprehensam nostro ingenio ueritatem gloriemur, sed doctrinam dei sequimur, qui scire solus potest et reuelare secreta. cuius doctrinae philosophi expertes existimauerunt naturam rerum coniectura posse deprehendi. quod nequaquam fieri potest, quia mens hominis tenebroso corporis domicilio circumsaepta longe a ueri perspectione submota est et hoc differt ab humanitate diuinitas, quod humanitatis est ignoratio, diuinitatis scientia. unde nobis aliquo lumine opus est ad de
Abbreviated transcription (Latin):
F⁊ his adparet uanas esse rationes pħoꝵ
qui deum putant fine ira N E inter
cȩteras laudes eius in id ponunt: qđ est
contra eiue maiestatem. Regnũ hoc imꝑiũq
terrenum: nisi metue custodiat: soluitur.
Aufer iram regi. nõ modo nemo parebit:
S et de fastigio prȩcipitabitur Immo uero
culibet humili eripe hunt adfectũ: quis
eum nõ spoliabit : quis eum nõ deridebit
quis nõ alficiet miuria . Ita nec indumenta
nec sedem nec uictum poterit habe̾: aliis
quicꝗd habuerit diripientibus: nec dum
putemus cȩlestiȩ imperii maiestatem sine ira
& metu posse consistere. Apollo milesiue de
iudȩorum religione consultug responso hȩc

Expanded text:
 his apparet vanas esse rationes philosophorum, qui Deum putant sine ira; et inter caeteras laudes ejus id ponunt, quod estconstat ipsa maiestas. regnum hoc imperiumque terrenum nisi metus custodiat, soluit.ur. aufer iram regi, non modo nemo parebit, sed etiam de fastigio praecipitabitur. immo uero cuilibet humili eripe hunc adfectum, quis eum non spoliabit? quis non deridebit? quis non adficiet iniuria? ita nec indumenta nec sedem nec uictum poterit habere aliis quidquid habuerit diripientibus, nedum putemus caelestis imperii maiestatem sine ira et metu posse consistere. Apollo Milesius de Iudaeorum religione consultus responso haec
Abbreviated transcription (Latin):
Magnũ udeor polliceri. Sed cȩlesti opuę
est munere. ut nobis facultas ac tembue
ad ꝓposita prosequenda tribuatur: ꝙ si uita
optanda est sapienti ꝓfecto nullam aliam
ob causam uiuere optauerim. ꝗ ut aliquid
effitiam: quod dignũ uita sit. E quod utili¬
tatem legentibus. E si nõ ad eloquentiam.
quia tenuis in nobis facundiȩ riuus est .
ad uiuendum tam̃ adferat : qđ est maxime
necessarium. Quo ꝑfecto satis me uixisse
arbitrabor: & officium hoĩs impleuisse
si labor meus aliquos homineȩ ab erro¬
ribue liberatos ad iter caeleste
dinexerit

Expanded text:
magnum uideor polliceri, sed caelesti opus magnum uideor polliceri, sed caelesti opus est munere, ut nobis facultas ac tempus ad proposita persequenda tribuatur. quod si uita est optanda sapienti, profecto nullam aliam ob causam uiuere optauerim quam ut aliquid efficiam quod uita dignum sit et quod utilitatem legentibus etsi non ad eloquentiam, quia tenuis in nobis facundiae riuus est, ad uiuendum tamen adferat: quod est maxime necessarium. quo perfecto satis me uixisse arbitrabor et officium hominis inplesse, si labor meus aliquos homines ab erroribus liberatos ad iter caeleste direxerit
Abbreviated transcription (Latin):
& ueriue cohortabor. Statui .N. qͣ mult a¬
ut potero. Litterie tradere: quȩ ad uitae
E graues. Incredibilis est .ii. uic eloquen¬
tiȩ & argumentandi disserendiq subtili¬
tas quem uig facile decepint: quos partim
nr̃is armis ꝑtim uõ ex ipsoꝵ int̾ se con¬
certatione sumptis reuincemus. Ut adpare¬
at eos induxisse potius errorem ꝗͣ sustu-¬
Lisse. Fortasse mireris: ꝙ tantum faci.¬
nuc audeam. paciemur ne ig extingui
aut opprimi ueritatem: Ego uõ libentius
uł sub hoc honere defecerim. Nam si .M.
t ulliue eloquentiȩ ipsius unicũ exemplar
ab idoctie & meloquentibus: quia tam
ꝓ uero nitebant᷑: sȩpe suꝑatus est. cur des-¬
peremus ipam ueritatem contra fallacem
copiosamq facundiam sua ꝓpria ui & clari¬
tate ualituram. Illi ꝗdem se se patronos
ueritatis ꝓfiteri soleñt. Sed quis potest
eam rem defendere: quam nõ didicit: aut
in lustrare apud alios: quȩ ip̃e nõ nouit.

Expanded text:
et uerius cohortabor. statui enim quam multaet uerius cohortabor. statui enim quam multa potero litteris tradere quae ad beatae tem perniciosi et graues. incredibilis enim uis eloquentiae et argumentandi disserendique subtilitas quemuis facile deceperit: quos partim nostris armis partim uero ex ipsorum inter se concertatione sumptis reuincemus, ut appareat eos induxisse potius errorem quam sustulisse. fortasse mireris quod tantum facinus audeam. patiemurne igitur extingui aut opprimi ueritatem? ego uero libentius uel sub hoc onere defecerim. nam si Marcus Tullius, eloquentiae ipsius unicum exemplar, ab indoctis et ineloquentibus, quia tamen pro uero nitebantur, saepe superatus est, cur desperemus ueritatem ipsam contra fallacem captiosamque facundiam sua propria ui et claritate ualituram? illi quidem sese patronos ueritatis profiteri solent: sed quis potest aut eam rem defendere quam non didicerit, aut inlustrare apud alios quod ipse non nouerit?
Abbreviated transcription (Latin):
.ti. iuig hõis. magna ratio. magnũ sacramentũ
a quo siquis nõ defecerit nec fidem suar deuo¬
tionemq prodiderit: hit beatug hic deniq
ut breuiter finiam: similis deo sit necesse est
Errat .ti. quis quis hoĩem carne metit᷑. tiam
hoc corpusculum: quo induti sumus hominis
receptaculum est.tiam ip̃e homo neq tangi
neꝑ aspici. neq comprehendi põt. quia latete
m hoc quod uidetur. Ꝙ si delicatus ac tener
m hac uita fuerit ꝗͣ ratio eius exposat : si
uirtute contempta desideriis se carnis addi¬
xerit: cadet & premetur in terram. di aũt
ut debet statum suum: quẽ rectum recte sos¬
titus est & ꝓmote constant̾q defenderit: si
terrȩ: quam calcare & uincere debet. non
seruiuerit uitam merebit᷑ sempiternam.
IFC AD T E demetriane interim paucis
rig necessitate peroraui: quibus contentus
esse debebis plura & meliora lecturus
si nobie indulgentia cęlitus uenerit. Tum
ego te ad ueram pħiȩ doctrinã & planiue

Expanded text:
enim uis hominis, magna ratio, magnum sacramentum: a quo si quis non defecerit nec fidem suam deuotionemque prodiderit, hic beatus est, hic denique, ut breuiter finiam, similis deo sit necesse est. errat enim quisquis hominem carne metitur: nam hoc corpusculum quo induti sumus, hominis receptaculum est. nam ipse homo neque tangi neque aspici neque conprehendi potest, quia latet intra hoc quod uidetur. qui si delicatus ac tener in hac uita fuerit quam ratio eius exposcit, si uirtute contempta desideriis se carnis addixerit. cadet et premetur in terram, si autem ut debet statum suum quem rectum sortitus est, prompte constanterque defenderit, si terrae quam calcare debet ac uincere non seruierit, uitam merebitur sempiternam. Haec ad te, Demetriane, interim paucis m ac temporis necessitate peroraui, quibus contentus esse debebis plura et meliora lecturus, si nobis indulgentia caelitus uenerit. tunc ego te ad uerae philosophiae doctrinam et planius
Abbreviated transcription (Latin):
q turbulentȩ ac pestiferȩ sopiant᷑: ꝗbus huma¬
ne societates & publici federis diuina cõuinctio
ierumpitur dirimitur. dissipatur. Qxtum pos¬
sumus boni ac honesti esse meditemur. Si quid
nobis opum: si quid suppetit copiaꝵ: nõ uoluptati
uniue sed multoꝵ saluti imꝑtiatur. uoluptas
ni. tam mortalis est ꝗͣ corpus cui exhibet mini¬
terium. iustitia uõ ac beneficentia ꝗͣ ĩ mortales¬
sicut mene & anima: quȩ bonis operibus simili¬
tudinem dei adsequitur. Sit nobis deus nõ in
templis s in corde nr̃o consecratus. Destructibi¬
lia sunt om̃ia. quȩ manu fiunt. Mundemus
hoc templum: quod nõ fumo nõ puluere. s ma¬
lis cogitationibus sordidatur: quod non cereie
ardentibue sed claritate ac luce sapĩs illumi¬
natur. In quo si sapienter deum crediderimus
esse prȩsentem: cuius diuinitati secreta mentis
patent. ita uiuemus. ut propici ũ semꝑ habe.¬

Expanded text:
que turbulentae ac pestiferae sopiantur, quibus humaque turbulentae ac pestiferae sopiantur, quibus humanae societates, et publici foederis divina conjunctio rumpitur, dirimitur, dissipatur: quantum possumus, boni ac benefici esse meditemur; si quid nobis opum, si quid suppetit copiarum, id non voluptati unius, sed multorum saluti impartiatur. Voluptas enim tam mortalis est, quam corpus, cui exhibet ministerium. Justitia vero et beneficentia tam immortales, quam mens et anima, quae bonis operibus similitudinem Dei assequitur. Sit nobis Deus non in templis, sed in corde nostro consecratus. Destructilia sunt omnia, quae manu fiunt. Mundemus hoc templum, quod non fumo, non pulvere, sed malis cogitationibus sorditatur; quod non cereis ardentibus, sed claritate ac luce sapientiae illuminatur. In quo si Deum semper crediderimus esse praesentem, cujus divinitati secreta mentis patent, ita vivemus, ut et propitium semper habe
Abbreviated transcription (Latin):
iherentem ab innocentia de pietate desadere
Non faciunt beatum uitiosȩ ac mortiferae
uoluptates: nõ opulentia libidinum irritatriꝵ
nõ in aniȩ ambitio: nõ caduci honores: quibus
in laqueatus animuc Humanus & corpor:
mancipatus ȩterna morte damnatur: s sola
ĩnocentia sola iustitia: cuius legitima E di¬
gna merces est ĩmortalitas: quam statuit in
principio deus sanctis & incorruptie mentibus
quȩ se a uiciis e ab om̃i labe terrena integras
miuolatasq conseruant. Huius praemiĩ
celestis ac sempiterni participes esse nõ possunt.
qui fraudibus facinoribus. rapinis. arcũscriptio¬
nibus conscientiam suam polluerunt. quiq iui¬
piis hominũ nefariis cõmissis meluibiles sibi
maculas musserunt. proinde uniuersos oportet.
qus sapientes qui merito dei uolunt fragilia con¬
temnere. terrena calcare. humilia despice.: Ut
possint cum deo beatissima necessitudine copula :¬
ri auferatur impietas discordie. distensiones¬

Expanded text:
inhaerentem ab innocentia et pietate desciscere. inhaerentem ab innocentia et pietate desciscere. non faciunt beatum uitiosae ac mortiferae uoluptates, non opulentia libidinum inritatrix, non inanis ambitio, non caduci honores quibus inlaqueatus animus humanus et corpori mancipatus aeterna morte damnatur, sed sola innocentia, sola iustitia: cuius legitima et digna merces est inmortalitas, quam statuit a prinquae se a vitiis et ab omni labe terrena integras inviolatasque conservant. Hujus praemii coelestis ac sempiterni participes esse non possunt, qui facinoribus, fraudibus, rapinis, circumscriptionibus conscientiam polluerunt, quique injuriis hominum, nefariis commissis, ineluibiles sibi maculas inusserunt. Proinde universos oportet, qui sapientes, qui homines merito dici volunt, fragilia contemnere, terrena calcare, humilia despicere, ut possint cum Deo beatissima necessitudine copulari. Auferatur impietas, discordiae; dissensiones
Abbreviated transcription (Latin):
Si patrem consyderes: ortum nobis ad lucem
qua fruimur: subministrat. per illum uiuimus
per illum in hospitium mundi huiue intrauimua
Si deum cogites: ille ĩnumerabilibus copiis alit
Iue sustentat. in huiue domo habitamug. huiug
familia sumus & si minus obsequentes ꝗͣ decebat
scebant : tam̃ plurimum ꝓficit ad ueniam con¬
sequendam: si cultũ eius notioẽq teneamus.
si abiectię humilibus terreniş tam rebus ꝗͣ bo¬
nie cglestia E diuina sempiterna meditemur
Quod ut facere possimus: deue nobis sequen.¬
dug est: deus adorandus E eligendus est.
quoniam in eo est materia reꝵ E ratio uirtut̃
E fone bonoꝵ. Quid .ti. deo aut potentia ma¬
ius: aut ratione ꝑfectius. aut claritate lucu¬
Lentius e qui qm ad sapientiam nos genuit
ad iustitiam procreauit: nõ est fas hominem
relicto deo sensus ac uitȩ datore fragilibusq
famulari: aut quȩrendis tempor alibue bonis

Expanded text:
si patrem consideres, ortum nobis ad lucem si patrem consideres, ortum nobis ad lucem qua fruimur subministrat, per illum uiuimus, per illum in hospitium mundi huius intrauimus. si dominum cogites, ille nos innumerabilibus copiis alit, ille sustentat, in huius domo habitamus, huius familia sumus et si minus obsequens quam decebat,ortalia merita poscebant, tamen plurimum proficit ad ueniam consequendam, si cultum eius notionemque teneamus, si abiectis humilibus terrenisque tam rebus quam bonis caelestia et diuina et sempiterna meditemur. quod ut facere i possimus, deus nobis sequendus est, deus adorandus et diligendus, quoniam in eo est materia rerum et ratio uirtutum et fons bonorum. quid enim deo aut potentia maius est aut ratione perfectius aut claritate luculentius? qui quoniam nos ad sapientiam genuit, ad iustitiam procreauit, non est fas hominem relicto deo sensus ac uitae datore terrenis fragilibusque famulari aut quaerendis temporalibus bonis
Abbreviated transcription (Latin):
Si tam̃ leuis est ꝗͣ pħi uolunt: quomodo ad
nutum cius non modo demones & ministri
tantę potestatis: s & cęlum & terra & rez
natura omnis contremiscit. Si .it. nullug
alteri seruit nisi coactus: om̃e ig᷑ imperium
metu constat:metus aũt ꝑ iram. Nlam si nõ
moueat᷑ quie aduersus parere nolentem :
nec cogi poterit ad obsequium. Consulat
unus quesq adfectus suos. Iam intelliget
neminem posse sine ira & castigatione im.¬
perio subiugari. Ubi ergo ira non fuerit :
impium qͦ non erit. Deus aũt habet imꝑiu
ergo & iram. qua constat imꝑiũ: habeat
necesse est. QUAPROP TER nemo uani
dei erudiat: quod est maximũ nefas. Debe¬
mug hunc omnes E amare quod: pater est
E uereri quod dñs: E honorificare quod
beneficus: E metuere: qđ seuerus. Utraꝙ
ꝑsona in eo uenerabilis. Quis salua pietate
non diligat animȩ suȩ parentem : Aut quis
impune contempnat eum: qui reꝵ dominator
habeat in om̃es ueram & eternam potestatẽ

Expanded text:
st quam philosophi uolunt, quomodo ad nutum eius non modo daemones et ministri tantae potestatis, sed etiam caelum et terra et rerum natura omnis contremescit ? si enim nullus alteri seruit nisi coactus, omne igitur imperium metu constat, metus autem per iram. nam si non moueatur quis aduersus parere nolentem, nec cogi poterit ad obsequium. consulat unus quisque adfectus suos, iam mtelleget neminem posse sine ira et castigatione imperio subiugari. ubi ergo ira non fuerit, imperium quoque non erit. deus autem habet imperium, ergo et iram, qua constat imperium, habeat necesse est. 24. Quapropter nemo uanildei erudiat, quod est maximum nefas. debemus hunc omnes et amare, quod pater est, et uereri, quod dominus, et honorificare, quod beneficus, et metuere. quod seuerus: utraque in eo persona uenerabilis. quis salua pietate non diligat animae suae parentem? aut quis inpune contemnat eum qui rerum dominator habeat in omnes ueram et aeternam potestatem ?
Abbreviated transcription (Latin):
Unde apud uasonem de ioue ita dicitur.
esse ꝙͦ in fatis reminiscit᷑ adfore tempus
Quo mare quo tellus correptaq regia egli
Ardeat. & mundi moles operosa laboret.
Quod tum fiat necesse est: cũ honor &
cultus dei summi apud hoĩes interierit:
Eadem tam̃ placari eum penitentia factoꝵ
E sui emendatione contestang hec addidit.¬

Expanded text:
unde apud Nasonem de Ioue ita dicitur: esse quoque in fatis reminiscitur adfore tempus quo mare, quo tellus correptaque regia caeli ardeat et mundi moles operosa laboret. quod tum fiat necesse est, cum honor et cultus dei summi apud homines interierit. eadem tamen placari eum paenitentia factorum et sui emendatione contestans haec addidit
Abbreviated transcription (Latin):
Indignatur ergo aduersus peccatares.
UERU M. quia plures ut ostendi Sibylle
a doctissimis auctoribus fuisse tradunt᷑. unius
restimonium satis nõ sit ad confirmandũ sicũt
intendi mus ueritatem. Cymeȩ quidem uolumina
quibus romanoꝵ fata conscripta sunt: in archa¬
minus in usu sit om̃ibus nõ uetant᷑ Ex ꝗbus
omñia denuntiaris iram dei uniuersis gentibus
ob impietatem hoium hoc modo exorsa est

Expanded text:
indignatur ergo aduersus peccatores. Verum quia plures, ut ostendi, Sibyllae a doctissimis auctoribus fuisse traduntur, unius testimonium satis non sit ad confirmandam sicut intendimus ueritatem. Cymaeae quidem uolumina quibus Romanorum fata conscripta sunt, in arcaminus in usu sint omnibus, non uetantur. ex quibus alia denuntians uniuersis gentibus iram dei ob inpietatem hominum