comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
predicator. propterea non sum de
corpore xp̃i non ideo non erit
sed erit de corpore: xp̃i id. ẽ m̃brũ
erit a eccła: Nunc autẽ posuit
ds̃ membra: unum quodq: eorũ
incorpore sicut uoluit: Quibus
uerb tollit p̃sũptionem : quaquis
donum dĩ putat suum meritũ:
Quisquis enim in ȩccła ẽ. oculus adõ
& non a se factus est oculus: sic & de
c& eris. intelligendũ membris:
Hinc enim ait: Quid enim habes
quod non accepisti : quod si ẽent
bro sed utri&ate membrorum
constat. & si om̃s essent auris
aut oculus id ẽ auditores tantũ
aut p̃dicatore s. quo modo. eẽt
aeccła corpus : cũ non c̃star& m̃bro¬
sum uaria&atibus.  N on potest
dicere oculus manui: operatua
non indigeo : qm̃ prȩdidicator qui¬
libet uictu aeget ex labore illoꝵ
quide signantur ꝑmanus : a ut ct
pud pedibus. non estis mihi necessa¬
rii : Id ẽ ille quip̃ ẽ. sub ditis non
potest dicere intẽporali discursu
necessariuis cum eorum opera in¬

Expanded text:
praedicator, et propterea non sum de praedicator, et propterea non sum de corpore Christi, non ideo non erit: sed erit de corpore Christi. Membrum erit Ecclesiae. Nunc autem posuit Deus membra, unumquodque eorum in corpore sicut voluit, quibus verbis tollit praesumptionem, ne quis donum Dei putet suum meritum. Quisquis enim in Ecclesia est oculus, a Deo, et non a se, factus est oculus. Sic et de caeteris intelligendum membris. Hinc enim ait: Quid enim habes quod non accepisti ? Quod si essent bro, sed varietate membrorum constat. Et si omnes essent auris aut oculus, id est auditores tantum aut praedicatores, quomodo esset Ecclesiae corpus, cum non constaret membrorum varietatibus? Non potest autem dicere oculus manui: Opera tua non indigeo, quoniam praedicator quilibet victu eget ex labore illorum qui designantur per manus, aut iterum caput pedibus: Non estis mihi necessarii, et ille qui praeest subditis, non potest dicere in temporali discursu suis subditis, cum eorum opera in
Abbreviated transcription (Latin):
mus quia tẽpore baptis matis.
om̃s unum sp̃m scm̃ accepimus:
Nam & corpus non ẽ unum membrũ
sed multa: quia unum membrum
non facit corpus: sed multa insimil
neruis conclutinata : Sic om̃s cre¬
dentes siue sint sublimes uitę
merito. siue parui. unum corpꝰ
efficiunt: conclutinante eos uir
decorpore. est: Capud corporis
quibus dicitur. pul chiores sunt
Auressunt: fideles auditores
Nares : qui uindis cretionis habent
inter odores uirtutum. foetoresq
uiciorum.: Os qui diuina eloquia
aliis eructuant: id .ẽ. doctores:
Manus qui o perantur unde alii ui¬
uant: Pedes q̃uinegociis seculari¬
bus ad utilitatẽ ceterorum discur¬
runt: Sidixerit talis pes non sũ
manus: quia non habeo quod tri¬
buamꝰ. uel non possum operari un¬
de aliis uictum tribuam ꝓpterea
ñsum de corpore xp̃i. non ideo non¬
est decorpore᷑ sub utique. est
de corpore xp̃i: Sic intellegendũ
deaure & oculo: qm̃ licet dicatbo¬
nus auditor non sum oculiis id .ẽ.

Expanded text:
mus: quia tempore baptismatis omnes unum Spiritum sanctum accepimus. Nam et corpus non unum est membrum, sed multa, quia unum membrum non facit corpus, sed multa simul nervis conglutinata: sic omnes credentes, sive sint sublimes vitae merito, sive parvi, unum corpus efficiunt, conglutinante eos virtde corpore est. Caput corporis quibus dicitur: Pulchriores sunt aures sunt fideles auditores; nares, qui vim discretionis habent inter odores virtutum fetoresque vitiorum; os, qui divina eloquia aliis eructant, id est doctores; manus, qui operantur unde alii vivant; pedes, qui in negotiis saecularibus ad utilitatem caeterorum discurrunt. Si dixerit talis pes, non sum manus, quia non habeo quod tribuam, vel non possum operari unde aliis victum tribuam, propterea non sum de corpore Christi, non ideo est de corpore? Subaudis utique est de corpore Christi. Sic intelligendum de aure et oculo, quoniam licet dicat bonus auditor: Non sum oculus, id est
Abbreviated transcription (Latin):
fidem id ÷ ꝑfectam & inte grãm
quȩ adeo grano sinapis cõ. pratur.
non propter modi citaitem sed ꝓpt̃
feruorem. quia tritum mani festat
cuiussit uigoris. sic & fides trica
aduersitatibus: ostendit cuiussit
fortitu dinis: Ita ut montes trans¬
feram deloco adlocum uel demo¬
nes pacientibus & iam: Caritatẽ
autẽ id ẽ. dilectionem dei &ꝓximi
non habuero Nichilsum : id ẽ ni¬
hil utilitatis mihi prestabunt.
intelligitur quod quidam corinthi¬
orum ꝑ inuocationẽ dĩ hocage¬
bant. & propter ea quasi ꝑfectos
seputabant : sed ex ortuntur

Expanded text:
fidem, id est, perfectam et integram, fidem, id est, perfectam et integram, quae a Domino grano sinapis comparatur, non propter modicitatem, sed propter fervorem: quia tritum manifestat cujus sit vigoris. Sic et fides trita adversitatibus ostendit cujus sit fortitudinis. Ita ut montes transferam, de loco ad locum, vel daemones a patientibus ejiciam; si charitatem, id est, si dilectionem Dei et proximi non habuero, nihil sum, id est, nihil utilitatis mihi praestabit. Intelligitur quod quidam Corinthiorum per invocationem Dei hoc agebant, et propterea quasi perfectos se putabant. Sed exhortatur
Abbreviated transcription (Latin):
anglos scolasticis sime loquentes.
quiliberalib artibus inffucti
politis disserunt uerbis quȩ nor̃ :
quia ibi omnium ȩdifficatio. eẽ
potestꝰ siue liberabiliter qđ multi
ambi unt. caritaitẽ autem non ha
beat sit uelut aesonans aut crmba¬
lũ timens. qm̃ sic ut aesonat aut cim¬
quia nullam uti littitem sibi pres¬
tant. sic ẽ homo qui loqr̃ inguis abs¬
q ccritate: Reuera sicut sonat
ȩs & sibi nihil confertꝰ iuuat autẽ
id ẽ. delectat audientes. ĩta lin gua
caritate priuata: Aes quo qui
& cymbalum non a se sonant. nisi
ab aliquo tringantur. aut alicuiu
urei inpulsione cõmouetntur:
sic & quilinguis loquitur nona se
loquitur: sed potentia sp̃s scĩ ꝑ eum
tum exercet. iuuante deo opera¬
tur: et si abł ero proph&iam uide¬
licet ut futura p̃dicarẽ sicut bala
id ẽ sacramenta u&eris & noui tes¬
tamenti : & omnem scientiam id÷
noticiam tam diuinarum quã huma¬
narum rerum: E habuero omnẽ

Expanded text:
angelos, scholastissime loquentes, angelos, scholastissime loquentes, qui liberalibus artibus instructi, politis disserunt verbis quae norunt:quia ibi omnium aedificatio esse potest, sive liberaliter, quod multi ambiunt, chareat, fit velut aes sonans aut cymbalum tinniens, quoniam sicut aes sonat aut cymquia nullam utilitatem sibi praestant, sic est homo qui loquitur linguis absque charitate. Revera sicut aes sonat, et sibi nihil confert, juvat autem, id est delectat audientes, ita lingua charitate privata. Aes quoque et cymbalum non a se sonant, nisi ab aliquo tangantur, aut alicujus rei impulsione commoveantur. Sic et qui linguis loquitur non a se loquitur, sed potentia Spiritus sancti tum exercet, juvante se Deo operatur. Et si habuero prophetiam, videlicet ut futura praedicam, sicut Balaaid est, secreta Veteris et Novi Testamenti, et omnem scientiam, id est notitiam tam divinarum quam humanarum rerum, et si habuero omnem
Abbreviated transcription (Latin):
lxx. scilicit duabus quȩ diuise sunt
inaedifficatione turris: Et si
linguis &iam angeloꝵ loquar:
& caritatẽ non habeam : dilectio¬
nem uidelicet dĩ ac ꝓximi nihil
sum:: Quod dicit loquilingius
angloꝵ: intelligitur ad exage¬
randum quod uolebat ostendere
potuis sãe caritatis scilicet uim
Si qui dem angeli nec lingam. neci
palatum ueldentes habent . ut po¬
te sp̃s quibus uerba forment.
quando uero apparent homini¬
bus sũptis corporibus aereis. scđm
eorum lingua lo quuntur quib:
apparent: Nam loqui illorum
aliud ẽ. quã up̃sentia uultus sui
nifestare: & ipsorum uox in lau¬
dem conditoris ip̃sa ẽ. ad miratio
intime contẽplationis: Interse
quoq angłi loquuntur  nobis¬
in effabiliter sed eorum ad in incẽ
collo cutio bone uoluntatis est con¬
cordatio: Nec ẽ nec esse ut ibi so¬
nent uerba. ubi indei contẽplatio¬
ne omnium angelorum consors
ẽ. uoluntas bona: Inde ergo dic̃¬
possent nihil mihi ꝓd eẽtisine
caritate: possunt. intelligi & ꝑ

Expanded text:
 scilicet duabus, quae divisae sunt in aedificatione turris, et si linguis etiam angelorum loquar et charitatem non habeam, dilectionem videlicet Dei et proximi, nihil sum. Quod dicit loqui angelorum linguis, intelligitur ad exaggerandum hoc quod volebat ostendere, posuisse charitatis scilicet vim: siquidem angeli nec linguam nec palatum vel dentes habent, utpote spiritus, quibus verba forment. Quando vero apparent hominibus, sumptis corporibus aeriis, secundum eorum linguam loquuntur quibus apparent: nam loqui illorum aliud est quam praesentia vultus sui nifestare; ipsorum vox in laude conditoris, ipsa est admiratio intimae contemplationis. Inter se quoque angeli loquuntur ineffabiliter, sed eorum ad invicem collocutio, bonae voluntatis est concordatio, nec est necesse ut ibi sonent verba, ubi in Dei contemplatione omnium angelorum concors est voluntas bona. Inde ergo possem, nihil mihi prodesset sine charitate. Possunt intelligi et per
Abbreviated transcription (Latin):
monia eicimus: sed auditurisunt:
A men dico uobis. nescio uos: Et
adhuc excellentiorem uiã uobis
demonstro ꝑ quam intelligitur
caritas. in quo precepto uniuersa
befficitur: quia ꝑ eam ad patriã
celestẽ ꝑuenitur : Cuius magnitu¬
dinem a modo incipit exponere
inquiens:

Expanded text:
monia ejecimus ? sed audituri sunt: monia ejecimus ? sed audituri sunt: Amen dico vobis, nescio vos . Et adhuc excellentiorem viam vobis demonstro. Per quam intelligitur charitas, in quo praecepto universa efficitur, quia per eam ad patriam coelestem pervenitur. Cujus magnitudinem amodo incipit exponere, inquiens:
Abbreviated transcription (Latin):
sicut in exordio fidei: Num quid
om̃s inter p̃tantur scripturas. ut hie¬
ronimus Aemu lamini carismata
meliora: Quibus uerbis ostendit
prophetiam: doctrinam: eiectio¬
nem demonum. & cr̃: sed istaque
sub secuntur meliora sunt: quantũ
ad utilitatem electorũ attinet
Quia ꝑ illa superius posita tantum
dei demonstratur potencia: ꝑciuus.
nominis uirtutem & inuocationẽ
fiunt: ꝑ hoc autem id ẽ ꝑcaritatem
fidem & spem. hominis iusticia cons¬
tat: Cla bantur corinthii quasi
sũmu iusticie haberent: eo quod
quidam illorũ demonia eicerent
grãm curationum infirmis in ꝑtirent.
Sedhostendit apłs meliora de eẽ
& id circo ꝑfectos. nondum. eẽ.
atq: ideo hortatur cosdicens: Ae¬
mulamini caris mata meliora id ẽ.
dona grãrum meliora.: Nam superi¬
us p̃missa possunt habere malicũ
bonis. sicut apłs udas fuit : cayphas.
sicut & balaam cum. eẽ. maliis pro¬
ph&auit: & multe indie iudicii
tuõ multas uirtutes fecimus & de¬

Expanded text:
sicut in exordio fidei. Nunquid sicut in exordio fidei. Nunquid omnes interpretantur? Scripturas, ut Hieronymus. Aemulamini autem charismata meliora, quibus verbis ostendit t prophetiam, doctrinam, ejectionem daemonum, etc. Sed ista quae subsequuntur, meliora sunt, quantum ad utilitatem electorum attinet: quia per illa superius posita tantum Dei demonstratur potentia, per cujus nominis virtutem et invocationem fiunt. Per haec autem, id est charitatem, fidem, et spem hominis justitia constat. Gloriabantur Corinthii quasi summam justitiae haberent, eo quod quidam illorum daemonia ejicerent, gratiam curationum infirmis impartirent; sed ostendit Apostolus meliora deesse, et idcirco perfectos nondum esse, atque ideo hortatur eos, dicens: Aemulamini charismata meliora, id est dona gratiarum meliora: nam superius praemissa possunt habere mali cum bonis, sicut Judas apostolus fuit: Caiphas, sicut et Balaam, cum esset malus, prophetavit. Multi in die judicii tuo multas virtutes fecimus, et dae
Abbreviated transcription (Latin):
ri uid& & pes toti corporalis ãbulat¬
& cr̃ Uosautem estis corpus xp̃i
& membra demembro: Sicut de
hum ero ꝓcehit cubitus. manus & di¬
giti: decoxa tibiȩ pedes & articuli:
sic sunt sub diti membra demẽbro:
Id ẽ pendentes exsibi p̾latis Pri¬
mum posuit deus apłos in eccła
qui uice xp̃i positi sunt in ȩccła: sic̃
idẽ uicexp̃i. reconciliam ini deo:
Horum uice subrogati sunt ep̃i:
tur transire deregno in regnum:
ep̃i uero suis in ecclesiis auctori¬
tate canonica residere rubentur.
obulitatem sibi cõmissorum:
Proph&as qui futura p̃dicunt. sicut
agcbus & ipsi apł̃i. siue qui prophe¬
tarum dicta edisserunt: Docto¬
res qui paruulos erudiunt :
Uir tutes qui demones eiciunt: Ali¬
aq miracula patrant:: Cr̃as curati¬
onũi qui infirmos sanitati refatu¬
unt:: Opitulationes. qui uerbisaut
factis auxiliantur aliis: Cub natio¬
nes sicut in p̃latis. & regibus. ep̃is.
ac ducibus: Cenera linguarum:

Expanded text:
ri videt, et pes toti corpori ambulatri videt, et pes toti corpori ambulat, etc. Vos autem estis corpus Christi, et membra de membro. Sicut de humero procedit cubitus, manus et digiti, et de coxa tibiae, pedes et articuli, sicut sunt sumpta membra de membro, id est pendentes ex sibi praelatis. Primum posuit Deus apostolos in Ecclesia, qui vice Christi positi sunt in Ecclesia, sicut ice Christi reconciliamini Deo. Horum vice subrogati sunt episcotur transire de regno in regnum: episcopi vero suis in Ecclesiis auctoritate canonica residere jubentur ob utilitatem sibi commissorum; prophetas vocat qui futura praedicunt, sicut Agabus et ipsi apostoli, sive qui prophetarum dicta edisserunt; doctores, qui parvulos erudiunt; virtutes, qui daemones ejiciunt, aliaque miracula faciunt; gratias curationum, qui infirmos sanitati restituunt; opitulationes, qui verbis aut factis auxiliantur aliis; gubernationes, sicut in praelatis et regibus, episcopis aut ducibus; genera linguarum,
Abbreviated transcription (Latin):
operantur: E& quȩ putti mus
ig nobiliora membra. eẽ corporis.:
his honorẽ habundanciorẽ circũ¬
damus: Ignobilia mẽbra quibus
habundantiorẽ honorem circũ¬
damus. sunt manꝰ & pedes quib:
ornamenta calcia mentorum
ar millarumq: adhibemꝰ: Etquȩ
in honesta sunt nr̃a habundantio¬
rem honestatẽ habent:: In hones¬
ta nr̃a sicut uerenda & quȩ uere¬
cundamur uideri nuda. his habundan¬
tiorem hones tatẽ p̃bemꝰ diuersorũ
nr̃a id ẽ. oculi nares & cet̃talia :
nullius egent ornamenti Sed ds̃
tẽpperauit id ẽ fabricauit corp
tribuendo honorem eĩ membro
paddita mentum uestiũ et ornam̃¬
torum: que non habet insitum ꝑ
nature decus: Ut nonsit scisma
id .ẽ. diuisio incorpore quibus dã
mẽbris pulchris. quibus dam manen¬
tibus inhonestis: sed est corpus iam
totum honestum. tãnatura quã or¬
namentorum gr̃a: Sedinipsũ id÷
alteru  trum ꝑ inuicem sollicitasint
membra: sic̃ oculus toto corpo¬

Expanded text:
operantur; et quae putamus ignobiliora esse membra corporis, his honorem abundantiorem circumdamus. Ignobiliora membra quibus abundantiorem honorem circumdamus, sunt manus et pedes, quibus ornamenta calceamentorum armillarumque adhibemus; et quae inhonesta sunt nostra, abundantiorem honestatem habent. Inhonesta nostra sunt verenda, quae verecundamur videri nuda, quibus abundantiorem honestatem praebemus diversorum nostra, id est oculi, nares et caetera talia, nullius egent ornamenti: sed Deus temperavit, id est fabricavit, corpus, tribuendo honorem ei membro per additamentum vestium et ornamentorum, quoniam non habet insitum per naturae decus. Ut non sit schisma, id est divisio, in corpore, quibusdam membris pulchris, quibusdam manentibus inhonestis, sed sit corpus jam totum honestum, tam natura, quam ornamentorum gratia, sed in idipsum, id est alterutrum, per invicem sollicita sint membra, sicut oculus toti corpo
Abbreviated transcription (Latin):
tur magi . & in cantores: Alii gene¬
ra lingarum. id .ẽ. uari&as sermo¬
num: ut apłis & credentibus in exor¬
dio fidei: Alii interpr&atio sermo¬
num: ut hieronimo qui diuinasscrip¬
turas exhebreo in latinum trans¬
gitur pater & filius. quia inse parabi¬
lis ẽ eorum operatio.. Diuidens
dona sua : non tamen diuisus: &ꝓ¬
ut uult: quia om̃i potens est: Sicut
Subauditur cum a eccła unum cor¬
pus est : His uerbis docet non de¬
bere inflari quem lib & aduersus
alterum: Quia &si non magnum:
tamen paruum est a eccła m̃bru:
& ficuti omnia membra siue sint
magna siue parua. siue hones tai
siue in onesta corpus humanum
formant: ita homines diuersi
meriti unam a ecłam aedifficant.
& unum corpus xp̃i faciunt:
Cumxp̃o enim qui ẽ. capud aeccłae.
ipsa a eccła intelligitur quȩ ẽ. corpꝰ¬

Expanded text:
tur magi et incantatores. Alii genera linguarum, id est varietates sermonum, ut apostolis et credentibus in exordio fidei. Alii interpretatio sermonum, ut Hieronymo qui divinas Scripturas ex Hebraeo in Latinum transgitur Pater et Filius, quia inseparabilis est eorum operatio, dividens dona sua, non tamen ipse divisus, prout vult, quia omnipotens est. Sicut esia unum corpus est. His verbis docet non deberi inflari quaelibet adversus alterum, quia etsi non magnum, tamen parvum est Ecclesiae membrum. Et sicut omnia membra, sive sint magna, sive parva, sive honesta, sive inhonesta, corpus humanum formant, ita homines diversi meriti unam Ecclesiam aedificant, et unum corpus Christi faciunt. Cum Christo enim qui est caput Ecclesiae, ipsa Ecc
Abbreviated transcription (Latin):
dic̃ im pleri: quic dĩ non sic facile
possumus probare. ut rum diligamus¬
dm̃ annon. sicut dilectione proximi:
Uierbigr̃a: Dũ malũ pro malo
non reddo. dũ peccanti in me fracri
dimitto. dum colligo uagum ad
hospitium. dum hylarimente et
uultu elemosinã impende re
satago. dũ oro proꝑ sequentibus:
aplret utiq in his et talib quia
diligo proximum: Etdum di ligo
proximum: ostendo mediligere
et dm̃ cuius mandatis obtempero:
Hocenĩ mandatum habemus . ut
qui di ligit dm̃ diligat proximũ¬
et fratrẽ suum: quia ꝑ dilectionẽ
proximi peruenitur ad dilectionẽ
est in op eratione: Qui enĩ nondiligit

Expanded text:
ia in dilectione Dei non sic facile possumus probari, utrum Deum diligamus annon, sicut in dilectione proximi. Verbi gratia: Dum malum pro malo non reddo, dum peccanti in me fratri dimitto, cum colligo vagum ad hospitium, dum hilari mente et vultu eleemosynam impendere satago, dum oro pro persequentibus, apparet utique in his et talibus, quia diligo proximum: et dum diligo proximum, ostendo me diligere et Deum, cujus mandatis obtempero. Hoc enim mandatum habemus a Deo, ut qui diligit Deum, diligat proximum suum; quia per dilectionem proximi pervenitur ad dilectionem est in operatione, quia per dilect
Abbreviated transcription (Latin):
is idest asepulchro qui ꝑpriae
locus ÷ mortuorum. ułcerte
se quomodo ille credidit corpus
sarȩ emortu um. posse ad conci¬
pien dum uiuificari. et credide¬
suscitauit amortuis. reputabit᷑
nobis fides nr̃a ad iustificationẽ.
quia remissionẽ accipiemꝰ om̃iũ
peccatorum.: Ds̃ pat̾ sus citauit
filium suum amortuis. & ipse
&iam filius suscita uit semet ipsũ.
ut &iam altius dicamus tota tri¬
nitas suscitatuit illum hominẽ:
assup̃ tum a uerbo dĩ: Quitraditus
est ꝓpter delicta nr̃a : & resurrex̃
ꝓpter iustificationem nr̃am :
Multis modis traditus legitur dñs
filio non pepercit: sed ꝓnobis
omĩbus tradidit illum: Tradi¬
dit ipse filius seipsum: sic̃ idẽ
egregius p̃dicator dic̃ inp̃senti
loco Et alias ubi lo quitur: qui
dilexit me & tradidit semet ipsũ
prome: Iradiderunt illum de¬
mones : qui ꝑ sua serunt uidȩ ut
traderet illum: & apłs manifestat
loquens dedemonib: Sienĩ cog̃¬
nouissent num quam dnm̃ glciẽ

Expanded text:
is, id est a sepulcro, qui proprius locus est mortuorum, vel certe se, quomodo ille credidit corpus Sarae emortuum posse ad concipiendum vivificari, et credidesuscitavit a mortuis, reputabitur nobis fides nostra ad justificationem, quia repromissionem accipiemus omnium peccatorum, Deus Pater suscitavit Filium suum a mortuis et ipse etiam Filius suscitavit semetipsum, et ut etiam altius dicamus, tota Trinitas suscitavit illum hominem assumptum a verbo Dei. Qui traditus propter delicta nostra, et resurrexit propter justificationem nostram. Multis modis traditus legitur Dominsuo non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit illum . Tradidit ipse Filius seipsum, sicut egregius praedicator dicit in praesenti loco, et alias ubi loquitur: Qui dilexit me, et tradidit semetipsum pro me . Tradiderunt illum daemones, qui persuaserunt Judae ut traderdicens de daemonibus: Si enim cognovissent, nunquam Dominum gloriae
Abbreviated transcription (Latin):
tuam uuluam sare. nonsi derauit:
Emortuos dic̃ abraham et sarã.
Abraham namq centenarius erat
filius: Emortua enĩ erat uulua
sarȩ. quia iam precesserat tempus
pariendi: &iam desi erant fieri
sirȩ muli ebria id est iam desierat
mens truum pati. ubi maxime
consistit uigor conceptionis.:
uod ubi cessiuerit infeminis.
transit tem pus generan di fili¬
os: Sed abra ham non adten¬
dit adnaturȩ usum. sed ad dĩ
potentiam: credulus cius ꝓmis¬
sionibus: Vn seqͥt̃ in repmis¬
sione &iam dĩ non esita uit

Expanded text:
tuam vulvam Sarae non consideravit. Emortuos dicit Abraham et Saram iAbraham namque centenarius erat, filius. Emortua enim erat vulva Sarae: quia jam praecesserat tempus pariendi, et jam desierant fieri Sarae muliebria, id est jam desierat menstruum pati, ubi maxime consistit vigor conceptionis, quod ubi cessaverit in feminis, transit tempus generandi filios. Sed Abraham non attendit ad naturae usum, sed ad Dei potentiam, credulus ejus promissionibus unde sequitur. In repromissione etiam Dei no
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓmissione dei dequa supͣ
diximus. siue deisahac seu de
xp̃o non esi tauit diffidentia.
siue non dubitauit incredu¬
litate. sed confortatus .ẽ. fide
dȩꝓmisio nibus: dans głam deo.
ꝓmissionibus illius credendo.¬
& grãs referendo. qua si deaccep¬
tis beneficiis intelligens solius
eẽ. dĩ munus & gram̃ ubi hu¬
mane fecunditatis niturȩusus
cessauerat: Plenissime siue
certissime sciens: quia quecũq
promisit potens ẽ & facere:
dõ. sub̵ qui credidit dei ꝓ
missionibus: reputatũ est
illi ad iusticiam: Non ẽ. autẽ
reputa tum est illi. ad iusti¬
ciam sed & ꝓpternos quib reputet¬
bitur credentib. in eum quisuscita¬
inquid tantũ scriptum hoc de fi¬
legeret quiolim fuerat de func¬
tus quando moy ses ista scribebat:

Expanded text:
ua supra diximus sive de Isaac, seu de Christo, non haesitavit diffidentia, sive non dubitavit incredulitate, sed confortatus est fide de promissionibus, dans gloriam Deo promissionibus illius gratias referendo quasi de acceptis beneficiis, intelligens solius Dei esse munus et gratiam, ubi humanae fecunditatis naturae usus cessaverat. Plenissime sive certissime sciens quia quaecunque promisit Deus, potens est facere: ideo subaudis quia credidit Dei de promissionibus, reputatum est illi ad justitiam. Non est autem reputatum est illi ad justitiam, sed et propter nos, quibus reputabitur credentibus in eum qui suscitainquit tantum propter hoc scripta filegeret, qui olim fuerat defunctus, quando Moyses ista scribebat,
Abbreviated transcription (Latin):
nitus paenas cõminatas credere
non metuendo: ꝓmissa premia spe¬
rare gaudendo reuelationem
filiorum dĩ defiderare fortiter
sustinendo: Quando ergo uidemꝰ
ista. & hissimilia bona ali quos
posse: nouerimꝰ non eos magnitu¬
dine uirtutis suae posse quoduo¬
lunt ardent̃ & faciunt: sedbene¬
ficio illiius caritatis quȩ non est
ex nob sed diffusa ẽ. in cordibus

Expanded text:
nitus poenas comminatas credere nitus poenas comminatas credere non metuendo, promissa praemia sperare gaudendo, revelationem filiorum Dei desiderare, fortiter sustinendo: quando ergo videmus ista et his similia bona aliquos posse, noverimus non eos magnitudine virtutis suae posse quod volunt ardenter et faciunt, sed beneficio illius charitatis, quae non est ex nobis, sed diffusa est in cordibus
Abbreviated transcription (Latin):
caritas omisan quinamenti mun¬
datio & boniorũ omnium mater
ad fuerit:: Qm̃ quidẽ sicaritas
paciens est benigna est. siñ emula¬
sunt : Si omnia sufferti:omnia cre¬
dit . omnia sperat. om̃ia sustinet
habundant caritate in sẽ regnan
te uirtutibus Pro in de quando
uidemus aliquos pacientiae mole
fundatos. in concussum pectus se¬
iuentibus malis opponere. ab un¬
daintia scę benignitatis locu ple¬
tatos. bonum suum uelle cũ om̃i¬
bus habere cõmune: non aliqui¬
bus ardentius nuidicie facibus coqͥ
non agere ꝑperam sed simpliciter
cum omnibus quibus debet puri
tas exhiberi. nullo fastu ꝑniciose
uanitatis inflari. nihil eorum quȩ
sunt aliena crimina cupiditatis
ambire: quȩ sua sunt pie cõmuni¬
onis bono non quererȩ: nulli ma¬
lum quibus lib& irritatus in iu¬
riis cogitare: non suꝑ alicuius
re : om̃s in qui&os uel in qui e tu¬
dines fundata animi tran quillita¬
te sufferre. posthanc uitam diui¬

Expanded text:
caritas, omnis caritas, omnis datio, et bonorum omnium mater adfuerit. Quoniam quidem Charitas patiens est, benigna est, non aemulai; si omnia suffert, omnia credit, omnia sperat, omnia sustinet ; et abundant, caritte, virtutibus? Merito proinde quando videmus aliquos patientiae mole fundatos, inconcussum pectus saevientibus malis opponere, abundantia sanctae benignitatis locupletatos, bonum suum velle cum omnibus habere commune, non aliquibus ardentis invidiae facibus coqui, non agere perperam, sed simpliciter cum omnibus quibus debet unitas charitatis exhiberi; nullo fastu perniciosae vanitatis inflari; nihil eorum quae sunt aliena crimine cupiditatis ambire: quae sunt sua, piae communionis bono non quaerere; nulli malum, quibuslibet irritatus injuriis, cogitare; non super alicujure: omnes inquietos vel inquietudines fundata animi tranquillitate sufferre: post hanc vitam divi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑuenerit: Caritas uero hic qui¬
dem necessaria . ẽ: quȩ nos separat
adiabolo purificat a peccatore
conciliat deo: sed ibi ꝑfecta erit :
cũꝑfectos. dõ a quo ẽ donata. eis¬
conilxerit:: Adhuc apłs laudẽ
diuinȩ caritatis amplificans.
ad iungit inquiens:. Sidistribue¬
ro in cybos pauperũ om̃s faculta¬
tes meas & sitradi dero corpus
mmn utar deam: caritatẽ non¬
rito: Si enĩ ñũquid sed propter
quid faciemꝰ in illa ultima exami¬
natione: querendũ . ẽ. elemosinȩ.
uł traditio corporis inmorteqͥđ
Ipsa ergo habenda ẽ ipsa sec tan¬
da sine quanec helemosinȩ: nec
mortificatio siue octisio corpo
ris nec illa omnia superius dicca
uel alia quȩuis bona ꝑducunt
aliquos ad salutem: quãquȩ libet
acciobona uel passio. nisi ex fide
quȩ ꝑdilectionem operatur ex¬
titerint : nob ꝓd eẽ . ñ poterunt :
Qua propternihil eis peccati
dãpnabilis remanere poterit :
nec de erit aliquid boni. quibus

Expanded text:
pervenerit. Caritas vero hic quipervenerit. Caritas vero hic quidem necessaria est, quae nos separat a diabolo, purificat a pecconciliat Deo; sed ibi perfecta erit, cum perfectos Deo, a quo est eis donata, conjunxerit. Adhuc Apostolus, laudem divinae charitatis amplificans, adjungit, inquiens: Si distribuero in cibos pauperum omnes facultates meas, et si tradidero corpus meum, ita ut ardeam, charitatem rito. Si enim non quid, sed propter quid faciamus, in illa ultima examinatione quaerendum est, eleemosynae, vel traditio corporis proprii in Ipsa ergo habenda est, ipsa est sectanda, sine qua nec eleemosynae nec mortificatio sive occisio corris, nec illa omnia superius dicta, vel alia quaevis bona perducunt aliquos ad salutem. Quia qualibet actio bona vel passio, nisi ex fide, quae per dilectionem operatur , exstiterit, nobis prodesse non poterit. Quapropter nihil eis peccati damnabilis remanere poterit, nec deerit aliquid boni, quibus
Abbreviated transcription (Latin):
rim mysteria omĩa & cr̃: non hoc
ista dicit: quasi aliqua bona sine
caritate habere aliqui non possint:
seđ quia nihil prosint abentibus
aeasi a caritate defecerint: Ipsa
autem & hinc necessaria est ut om¬
rantes inse aduisionẽ dĩ ꝑduxerit
Caeterũ ꝓphetia & mysteriorum om¬
nium noticia uel scientia. nec non
ꝑfectioni fidelium: sed fragilitati
Necessaria iu dicantur: nulla per¬
fectione sc̃oꝵ quo incaritate radi¬
cati tendunt. ꝑuenien tibus neces¬
scria eẽ. non poterunt. cũ illis in¬
cõparabilit̃ meliora hac ꝑfectiora
suc cesserunt. quia nec ꝓphecia ibi
op us erit. cum ad illud qđ futurũ
proi nittebat impleca ꝓduxerit.
Necscientia quȩ uelud lucerna
quȩdam ihuius scłi nocte fideles
illuminat: cum in illius uitȩ die
ꝑ p&uo sol huius effulserit:
Nec mysteriorum notia. autipsa fi¬
desnecessaria erit: quando adque
ꝑmy sterium significabantur &cre¬
debantur exfide ꝑfectio xp̃i ana

Expanded text:
rim mysteria omnia , etc. Non hoc rim mysteria omnia , etc. Non hoc ita dicitur quasi aliqua bona sine charitate aliqui habere non possint, sed quia nihil prosint habentibus ea, si a charitate defecerint. Ipsa autem et hinc necessaria est, ut omrantes in se, ad visionem Dei perduxerit. Caeterum prophetia et mysterium omnium notitia vel scientia, nec non n solum perfectioni fidelium, sed etiam fragilitati necessaria judicantur, in illa perfectione sanctorum quo in charitate radicati tendunt, praevenientibus necessaria esse non poterunt, cum illis incomparabiliter meliora ac perfectiora successerint, quia nec prophetia ibi opus erit, cum ad illud quod futurum promittebat impleta perduxerit; nec scientia, quae velut lucerna quaedam in hujus saeculi nocte fideles illuminat, cum in illius vitae die perpetuo sol vivus effulserit. Nec mysteriorum notitia, aut ipsa fides necessaria erit, quando ad ea quae per mysterium significabantur, et credebantur ex fide, perfectio Christiana
Abbreviated transcription (Latin):
alios doceant. sed ut se doc tos
ostendant nec pro fectum sed
plausum a suis auditoribus quȩ¬
rant. sito tt̃ conscientiae diligen¬
tam transferant maledicaces ad
linguam. & stu diosius eloquentiã
uelint curare quã uitam. si suꝑ¬
cilio uanȩ loquacitatis elati dic¬
taisua magis cupiant laudari. quã¬
fieri: nec sint descĩ tate operis
sed de sermonis elucubrati uenuis¬
utate. solliciti. Num quid ñ hita
les eram̃to sonanti: aut tinnienti
cymbalo cõparantur: qui in mo¬
dum tinnientis eramenti. uelcrm¬
bali. p̃clara quoq magis appetunt
soncre quã facere. nec erubes¬
cunt ase ipsis aliter uiuendo
quã p̃dicant discrepare :.ui
ut quomodo turpitdinẽ suae
conuersationis obnubilent. hones¬
ta predicare non cessant. non ut
auditores sui eorum predicatio¬
ne ꝓficiant: sed ut ipsi uideantur
curare quȩ p̃dicant:: Sed uidea¬
mus quȩ his ab iec tatapłs: Si ha¬
buero inquid ꝓph&iam. & noue¬

Expanded text:
aliquos doceant, sed ut se doctos aliquos doceant, sed ut se doctos ostendant; nec profectum, sed plausum a suis auditoribus quaerant; si totam conscientiae diligentiam transferant male dicaces ad linguam, et studiosius eloquentiam velint curare quam vitam: si supercilio vanae loquacitatis elati, dictafieri: nec sint de sanctitate operis, sed de sermonis elucubrati venustate solliciti. Nunquid merito tales aeramento sonanti aut tinnienti cymbalo comparantur qui in modum tinnientis aeramenti vel cymbali praeclara quaeque magis appetunt sonare quam facere: vel erubescunt a seipsis, aliter vivendo quam praedicant discrepare? Qui ut quoquo modo turpitudinem suae conversationis obnubilent, honesta praedicare non cessant: non ut auditores sui eorum praedicatione proficiant, sed ut et ipsi videantur curare quae praedicant. Sed videamus quae his annectat Apostolus: Si habuero, inquit, prophetiam, et nove
Abbreviated transcription (Latin):
tionis filii dĩ: Spes ẽ expectatio
futurorum bonorum. que necdũ
aspeximus nec consecuti in resumꝰ:
Carittis. quadm̃ ꝓximũq diligimꝰ:
cũ dm̃ in quo sunt premia quȩ
p̃stolantur facie ad faciem uide¬
rint: Nihrem anebit qđ de futu¬
ris credant. aut ultra sperłnt:
pximum gaudentes deillis. sicut
& dese ipsis: Ideo ergo caritas
ma iorẽ fide acspe: quia illis
cessantibus ac deficientibus ipsa
ꝑ ducit nos ad xp̃m ipsa sola fru¬
etur gaudio sempiterno: & pre
PΕRΟRUM: Iamqualis & quan¬
ta sit caritas: ñ pedum uia sed
morum apło docente discamus::
Silinguis inquid hominum loquar
& angelorũ & cr̃: Hominũ uel
angelorum linguis. in anem fa¬
cundiam quorundam hominũ
significatam debemus accipere:
quiomnia quȩcũq uoluerint.
accurate quidem atq eloquent̃
enunciant: Sed quã uis ornate
copioseq dissertent: tamen
sidocendi officium uanitate
placendi magis quã consulendi
caritate suscipiant. non ut

Expanded text:
ionis Filii Dei. Spes vero est exspectatio futurorum bonorum, quae nec dum aspeximus, nec consecuti in re sumus. Charitas, qua Deum proximumque diligimus. Cum Deum, in quo sunt praemia quae praestolantur electi, facie ad faciem viderint, nihil remanebit quod de futuris credant, aut ultra sperent. ent et proximum gaudentes de illis, sicut et de seipsis. Ideo ergo charitas major est fide ac spe, quia, illis cessantibus ac deficientibus, ipsaperducet nos ad Christum, ipsa sola fruetur gaudio sempiterno, et praPERIORUM. Jam qualis et quanta sit charitas, non pedum via, sed morum, Apostolo docente, discamus. Si linguis, inquit, hominum loquar et angelorum , etc. Hominum et angelorum linguis, inanem facundiam quorumdam hominum significatam debemus acqui omnia quaecunque voluerint, accurate quidem, atque eloquenter enuntiant; sed quamvis ornate copioseque disserant, tamen si docendi officium vanitate placendi magis, quam consulendi caritate suscipiant; non ut
Abbreviated transcription (Latin):
ex eius interprecatione: Si in ter¬
pr&ari potest illequiloquitur
linguis non erit minor illo qui
explanat prophetas. quia & ipse
similiter aeccłam aedifficcit.:
Hoc enim maius est: quod omnibus
uo bis in cognita. nisi uob loquar
aut in reuelatione id ÷ interp̃ta¬
tione. manifestoq¬
trina. haec quatu or. unum sig¬
nificant: Iamen quȩ sine anima
sonitum dederint ut scđm acum̃
aut grauitatem uocis. sonitꝰ distri¬
in suauis. ẽ. nisi distincte ꝑsonuerit :
ita uox predicatorissiue doctoris
nullam utilitatẽ prestatꝰ neq
delectat audientes. sinon intel¬
lexerint quȩ loquitur: & enim
si incertam uocem det tuba quis
perabit se adbellum: Hic funit
mos apud iuda eos. ut in ini cium
mensium clangerent tubis. & in
sollẽ pnitate tabernaculorũ.
unde & festiuitas tubarum ap¬
pellatur. Sicut ait ꝓsalmus:

Expanded text:
ex ejus interpretatione. Si interex ejus interpretatione. Si interpretari potest ille qui loquitur linguis, non erit minor illo qui explanat prophetas, quia et ipse similiter Ecclesiam aedificat. Hoc enim majus est quod omnibus ua incognita, nisi vobis loquar aut in revelatione, id est interpretatione manifestoqtrina. Haec quatuor unum significant. Tamen quae sine anima sonituum dederint, ut secundum acumen aut gravitatem vocis sonitus distriinsuavis est, nisi distincte personaverit, ita vox praedicatoris sive doctoris nullam utilitatem praestat, neque delectat audientes, si non intellexerint quae loquitur. Etenim si incertam vocem det tuba, quis parabit se ad bellum? Fuit mos apud Judaeos, ut in initiis mensium clangerent tubis, et in solemnitate tabernaculorum. Unde et festivitas tubarum appellatur, sicut ait Psalmis
Abbreviated transcription (Latin):
sermone docet. hominibus loqͥt᷑
ad edifficationẽ intellectus: quia
intelligunt quȩ pro feruntur ad doc¬
torem & solucionẽ questionũ ad dis¬
cit ad exortationẽ quia exhortat᷑
alios ut desiderium habeant expla¬
nandi & possint aliis exponere
accipiunt in lingua sibinota un¬
de alii extolluntur ingotit:
Quiloquitur lingua. sub in cognita
aliis. aut in obscuritate sermonis.
semet ipsum aedificat & non ali
os quia ipse tantum modo intelli¬
giquidlo quatur:: Qui a utẽ pro¬
phetat manifeste loquens. prophe
rent corinhu in uides nobis apłe
paule loqui linguis subidẽ apos¬
uolo ut prophetetis id. ẽ. ut dic¬
ta sacrarum scripturarum obs¬
cuira. in lucem producatis aꝑte ex¬
planando : Nam maior est qui
pro phetat id .ẽ. quiaꝑte docet
exponendo prophectis. Quam
qui loquitur linguis : nisi forte
inter p̃tetur plano sermone
hoc quod loquitur in alia lingua
ut aeccła aedifficationem accipiat.

Expanded text:
sermone docet, hominibus loquitur sermone docet, hominibus loquitur ad aedificationem intellectus, quia intelligunt quae proferuntur a doctore, et solutionem quaestionum addiscunt, et exhortationem, quia exhortatur alios ut desiderium habeant explanandi, et possint aliis exponere, accipiunt in lingua sibi cognita, unde alii extolluntur in ignota. Qui loquitur lingua, subaudis incognita aliis, aut in obscuritate sermonis, semetipsum aedificaos, quia ipse tantummodo intelligit quid loquatur: qui autem prophetat, manifeste loquens prophetrent Corinthii: Invides nobis, apostole Paule, loqui linguis; subdit idem Apos autem volo ut prophetetis, id est ut dicta sacrarum Scripturarum obscura in lucem producatis aperte explanando. Nam major est qui prophetat, id est qui aperte docet exponendo prophetas, quam qui loquitur linguis, nisi forte interpretetur plano sermone hoc quod loquitur in alia lingua, ut Ecclesia aedificationem accipiat
Abbreviated transcription (Latin):
Seo tamini caritatem: id ẽ. ꝑsequi¬
mini : Hoc uerbum. continua tio¬
nem rei signi ficat. sicut & ibi. ospi¬
talitatem sectantes: Aemula¬
mini sp̃ualia. sub̵ dona. Idẽ immi¬
ta ministude tote in quirere dona
ut uirtutes operemini linguis lo¬
quendo demones eiciendo: sed ma¬
gis emulamini & diligite ut prophe¬
tetis. id ẽ. ut aꝑte ꝓphetas cȩterosq
librosu& eris & noui testam̃ti
exponatis : Hoc quis quis agit pro¬
sulit c&eris. hab& sp̃m scm̃ quilo¬
cutus . ẽ. in proph&is: Quiloquit᷑
lingua. sub̵ in cognita & peregri¬
na ueł in obꝰcuritate sermonis: non
hominibus loquitur. quia non in¬
telligunt qđ habeo dicitur. sed
deo qui nouit om̃s. lin guas & in
suꝑ nouit ñ ꝓlatã: Nemo enim
occulta ꝑ illum hominem in quo
habitat: qui periciã & noticiã
ipsius lingue contulit: Audien¬
tes autem qui ñnorunt illã lin¬
gton latent eadem mysteria:
Nam qui prophetat id ẽ: qui pro¬
ph&cis aliasqscripturas aꝑto

Expanded text:
em charitatem, id est persequimini. Hoc verbum continuationem rei significat, sicut et ibi: Hospitalitatem sectantes . Aemulamini spiritalia, subaudis dona, id est imitamini, studetote inquirere dona m dantur, ut virtutes operemini linguis loquendo, daemones ejiciendo, sed magis aemulamini et diligite ut prophetetis, id est, ut aperte prophetas caeterosque libros Veteris et Novi Testamenti exponatis. Hoc quisquis agit proqui locutus est in prophetis. Qui enim loquitur lingua, subaudis incognita et peregrina, vel in obscuritate sermonis, non hominibus loquitur, quia non intelligitur quod ab eo dicitur, sed Deo, qui novit omnes linguas, et super novit non prolatas. Nemo enim occulta, per illum hominem in quo habitat, cui peritiam et notitiam illius linguae contulit: audientes autem quod non norunt illam linguam latent eadem mysteria. Nam qui prophetat, id est qui prophetas aliasque scripturas aperto
Abbreviated transcription (Latin):
trat ante legem: transcendit prȩ¬
uaricatio mandati legis : etcale ẽ
acsidiceret. Idõ diabolus seduxit
hominem ꝑdulcedinẽ peccttr ut
fiat ꝑtrans gressionẽ mandati supra
modum peccins peccatum id ẽ. de¬
terius & maximũ peccatũ: Vebut
beatus hieronimus dicit pecctũ
peccatius. Scimꝰ enĩ quialex

Expanded text:
erat ante legem, transcendit praeerat ante legem, transcendit praevaricatio mandati legis. Et tale est ac si diceret: Ideo diabolus seduxit hominem per dulcedinem peccati, ut fiat per transgressionem mandati supra modum peccans peccatum, id est, deterius et maximum peccatum, velut beatus Hieronymus dicit: peccatum peccatius. Scimus enim quia lex
Abbreviated transcription (Latin):
ut appareret peccatum id est ini¬
mi cus humani generis. eẽ ꝑtrans¬
gressionem boni mandati. ope¬
ratus est mihi mortem: quia ad
mostem metraxit: ALITER
Scđm beatũ augustinum: Pecca¬
tum ꝗd ante legem latebat
& igno rabatur. eẽ. peccatum
ut appareret quide& & ꝑtrans¬
gressionẽ legis. duxitme adõ
mortem : quia ma ior poen
dignus fui. sipeceiui post quebn
legeni cogoui quia scienter
peccciui. Ut fiat supra modũ
pecccs peccatũ ꝑmandatũ legis
rat ante dctã logẽ morsi magnũ
peccitum orginale & actuale
qđ cognoscebatur transgressio¬
quoque naturalis legis sed istud
pecetum ex ereuit p̃uaricatio¬
ne scripte legis quȩ dicit. non occi¬
des non concupis ces. & cętera
Eece dicit ut fiat supͣ modum: hosten᷑¬
dit quendam modum & mensurã
eẽ peccati. Vnde dñsdicit ada¬
braam :necdum conpletti sunt pec¬
eata amoreorum: & adiudaeos
impl&&e mensurã patrum ur̃oꝵ:
Orinẽ cigo mensuram pecciti quȩ

Expanded text:
ut appareret peccatum, id est, iniut appareret peccatum, id est, inimicus humani generis esse, per transgressionem boni mandati operatus est mihi mortem: quia ad mortem me traxit. Aliter secundum beatum Augustinum: Peccatum quod ante legem latebat, et ignorabatur esse peccatum, ut appareret quid esset, per transgressionem legis duxit me ad mortem: quia majori poena dignus fui, si peccavi postquam legem cognovi, quia scienter peccavi: ut fiat supra modum peccatis peccatum per mandatum legis. Erat ante datam legem Moysi magnum peccatum originale et actuale, quo cognoscebatur transgressio naturalis legis, sed istud peccatum excrevit per praevaricationem scriptae legis, quae dicit : Non occides, non concupisces, etc. Et cum dicit: Ut fiat supra modum, ostendit quemdam modum et mensuram esse peccati. Unde Dominus dicit ad Abraham : Necdum completa sunt peccata Amorrhaeorum; et ad Judaeos: Implete mensuram patrum vestrorum . Omnem ergo mensuram peccati quae
Abbreviated transcription (Latin):
eomodo quo paulo superius¬
diximus: sedux̃ me. & decepit
dul cedine peccati & concupiscen¬
tiae. ut et implerẽ aquibus lex
ꝓhibet. & ꝑ illud. mandcitum.
hocẽ. ꝑ trans gressionem mandati:
ocdit me in anima: Itaq lex qui¬
dem scct & mandatum scm̃ & iustũ
& bonum Unum mandatum.
accipe. pro om̃ib mandatis: lex scc̃a¬
ticiam. bonitatẽq predicat. & ob¬
seruatores suos. scõ siustos & bonos
facit: Quod ergo bonũ est mihi
factũ ẽ mors: id ẽ. mandatũ legis
qđ ꝑse bonum . ẽ. si obseruetur. mihi
factum. est mors. Ab sit. ut sit illud
mihi ccuisa mortis.: Non enĩ meoc¬
cidit illud mandatum legis qđ
ꝑse bonum est. sed ego meocaidi
& causa meae mortis fui trans¬
grechendo illud: Sed peccatũ
ut appaseat peccatũ ꝑbonũ
man datum legis. operatũ ẽ mihi
mortẽ: Pecctum in hoc loco
intelligitur dicibolus. scđm bea¬
tum ambrosium. sicut & in su¬
mortem operata est: sed di aliolus

Expanded text:
modo quo superiusmodo quo superiusdiximus, seduxit me, et decepit me dulcedine peccati et concupiscentiae, ut ea implerem a quibus lex prohibet, et per illud mandatum, hoc est, per transgressionem mandati, occidit me in anima. Itaque lex quidem sancta et mandatum sanctum, et justum et bonum. Unum mandatum accipe pro omnibus mandatis. Lex sanctatitiam, bonitatem praedicat, et observatores suos sanctos, justos et bonos facit. Quod ergo bonum est mihi factum est mors? id est, mandatum legis quod per se bonum est, si observetur, mihi factum est mors? Absit, ut illud sit mihi causa mortis. Non enim me occidit illud mandatum legis quod per se bonum est, sed ego me occidi, et causa meae mortis fui transgrediendo illud. Sed peccatum ut appareat peccatum, per bonum mandatum legis, operatum est mihi mortem. Peccatum in hoc loco intelligitur diabolus secundum beatum Ambrosium, sicut et in sumortem operata est, sed diabolus,
Abbreviated transcription (Latin):
mandatum legis moysi dicens siquis
hocuł illud fecerit morte moriat᷑.¬
reuiuiscere: qđ iã uixit: Et pec¬
catum in primo quidem homine
uixit. quiscienter peccauit. & in
cha in quidix̃ maior est iniquitas.
mea quã ut uenim merear sed in
filiis eĩ mor tuũ est. qui ad tantum
deuenerunt errorem. ut non putti¬
rent. eẽ. peccatum qđ erat pecca¬
tum:. Adueniente aute lege moy¬
si reuixit qđ cȩperat non uire: quan¬
do latebat: Ego autẽ mor tulis sum.
id ẽ. dignum me morte intellexi. post¬
quam accepi legem & trans gressussũ
eam: & inuentum ẽ. mihi manditũ
quod erat aduitam. hoc eẽ. ad mortẽ
Sensus huius modi. ẽ.: Illud manda¬
tum quod mihi ad hoc datum est.
ut obseruatum & custoditum ꝓfice¬
ceret ad uitã aet̾nã: neglectum.
ꝑdux̃ ad mortẽ aeternam:: Etitc
factum: ẽ. ut quod michi ꝓbono
datum . ẽ: meo uicio mutaret᷑¬
inmalum:: Nam peccatũ. id est
diccbolus auctor peccati: occa¬
sione accepta ꝑmandatũ. legis.

Expanded text:
quis hoc vel illud fecerit morte moriatreviviscere quod jam vixit. Et peccatum in primo quidem homine vixit qui scienter peccavit; et in Cain qui dixit: Major est iniquitas mea quam ut veniam merear ; sed in filiis ejus mortuum est qui ad tantum pervenerunt errorem ut non putarent esse peccatum quod erat peccatum. Adveniente autem lege Moysi revixit quod coeperat non vivere quando latebat. Ego autem mortuus sum, id est dignum me morte intellexi: postquam accepi legem et transgressus sum eam: et inventum est mihi mandatum quod erat ad vitam, hoc esse ad mortem. Sensus hujusmodi est: Illud mandatum quod mihi ad hoc datum est, ut observatum et custoditum proficeret ad vitam aeternam, neglectum perduxit ad mortem aeternam. Et ita factum est ut quod mihi pro bono datum est, meo vitio mutaretin malum. Nam peccatum, id est diabolus auctor peccati, occasione accepta per mandatum legis,
Abbreviated transcription (Latin):
mortis qui aꝓhibuit. sed ipse sibi est
causi mortis qui codit deꝓhibitis :
I talex quȩ phibebat peccata dicens.
siquis hoc uel illud fecerit morte
mori&eur: peccantib & ea facien¬
tib quae ipsi ꝓhibebat non erat
cciusamortis. sed ipsi quitrans gres¬
sores existebant. erant sibi cauisa
suoe dimpnationis. Sed peccatũ
non cognouil nisi ꝑlegem:: ld est
poenam & uin dictã peccati non
cognoui nisi ꝑlegem. quȩ punit pec¬
ccita uel &iam quȩ dã mala opera
non cognoscebaon. quod peccatun
essent : usq lex uenit: Frant eni quca¬
dim peccata quȩ ante legem non
concupis centiae.
dequo ipse sub¬
tungit: Nam
concupis centiam. libidinis. aliarũq
malarum rerum nesciebam. sub̃¬
esse peccatum: nisi lex diceret
non ͤ cupisces: Percon cupis centiã
intelliguntur etalia quȩ dam
peccata quȩ ante legem ignoraban¬
tur peccata. eẽ: ułqua poena digni
eeñt: Occasione autẽ accepta

Expanded text:
illius cui prohibuit, sed ipse sibi est illius cui prohibuit, sed ipse sibi est causa mortis qui comedit de prohibitis: ita lex quae prohibebat peccata, dicens: Si quis hoc vel illud fecerit, morte moriatur, peccantibus et ea facientibus quae ipsa prohibebat, non erat causa mortis, sed ipsi qui transgressores existebant, erant sibi causa suae damnationis. Sed peccatum non cognovi nisi per legem, id est, poenam et vindictam peccati non cognovi, nisi per legem quae punit peccata, vel etiam quaedam mala opera non cognoscebam quia peccatum essent, usquequo lex venit. Erant enim quaedam peccata, quae non concupiscentiae de quo ipse subjungit: nam concupiscentiam libidinis, aliarumque malarum rerum nesciebam, subaudis peccatum esse, nisi lex diceret: Non concupisces. Per concupiscentiam enim intelliguntur et alia quamplura peccata quae ante legem ignorabantur esse peccata vel qua poena digna essent. Occasione
Abbreviated transcription (Latin):
soluerem᷑: itaut seruiamꝰ innouitate
sp̃s & non inuecustate litterȩ : In
u&ustate litterȩ seruit : qui circũ¬
cisionem & sabbatum carnaliter
seruat . & qui ꝑ carnalem obserucor¬
tiam legis putat seposse saluari :
Ille uero seruit in nouitate sp̃s
qui circum cisionẽ sp̃i calites seruat
& circum cidit corsuum ab omnib
uicus. & qui escit a prauo opere.
& cętera quae lex docet sp̃italiter
intelligit & ad im plet.: Quid ergo¬
dicemus. lex peccatũ ẽ¬
Absit. ut lex quȩ pecccta ꝓhibet pau¬
sa peccati nobis ditasit: ludex
qui dem est peccatorum. & docet
quid sit appetendum & quid uitan¬
dum: tamen non est operatrix pec¬
cati. neq causa mortis est illis quipet¬
cant : Uerbi gr̃a: Sicut medicus
quiꝓ hib& hominem abstinere a cibis
mor i feris. et a fuco uenenato hȩbe.
siille cõmederit aut biberit contra
p̃ceptum medici & mortuus fuerit:
non id cͥrco .ẽ. medicus causa illius

Expanded text:
solveremur: ita ut serviamus in novitate solveremur: ita ut serviamus in novitate spiritus et non in vetustate litterae. In vetustate litterae servit qui circumcisionem et sabbatum carnaliter servat, et qui per carnalem observantiam legis putat se salvari posse. Ille vero servit in novitate spiritus, qui circumcisionem spiritualiter servat, et circumcidit cor suum ab omnibus vitiis, et quiescit a pravo opere, et caetera quae lex docet spiritualiter intelligit et adinoplet. Quid ergodicemus? Lex peccatum Absit, ut lex quae peccata prohibet causa peccati nobis data sit. Judex quidem est peccatorum, et docet quid sit appetendum et quid vitandum, non est tamen operatrix peccati, neque causa mortis est illis qui peccant. Verbi gratia: Sicut medicus qui hominem prohibet abstinere a cibis mortiferis et a succo venenatae herbae, si ille comederit aut biberit contra praeceptum medici, et mortuus fuerit, non idcirco est medicus causa mortis