comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
priniam culpam ĩ obedientie illiꝰ q̃ illi qͥdem ouginał dicitur
ñ qͦ ab illa ut cũ illa ouginem acceꝑit natura aitꝰ. s qͦd ex illa
quasi pͥma oĩum pꝰ modũ orta sint. ⁊ exierint subsequentia
oiã mala illiꝰ. Quia aũ inillo a pͥma origine nullũ peccatũ
descendit. illud ⁊ͣ peoem qͦd ĩ illo originale dr̃ actuale illiꝰ fuit
ꝙ ꝓ fecto qͥ nascendo pecom ñ traxit pecom̃ ñ hũit nͥ qͦd
os aũ qui ab illo nascendo originẽ originale.¬
traximus qͦd illi ac tuale fuit originale habemꝰ. qr in nos
ꝑ solam natiuitacem descendie. qͦd in illo ꝑ actionem fuit. Natã
eñ nra corruptionem in illo ꝑ illiꝰ actionẽ concep̃. ꝑ nram̃ solũ
ad nos natiuitatem transducit. & iõ nos nascendo peccm̃ concipi¬
mꝰ. qͦd ille ñ mascendo s agendo huit a quo ꝑ natiuitatẽ uenimus
cenuit. ⁊ iec̾co cͥator ad ulcisoendã in iuriã suã spm̃ quid̾e ignoran¬

Expanded text:
tiae illius quae illi quidem originalis dicitur; non quod ab illa vel cum illa originem acceperit natura illius, sed quod ex illa quasi prima omnium postmodum orta sint, et exierint subsequentia omnia mala illius. Quia autem in illo a prima origine nullum peccatum descendit, illud etiam peccatum quod in illo originale dicitur actuale illius fuit. Quia profecto qui nascendo peccatum non traxit, peccatum non habuit nisi quod os autem qui ab illo nascendo originem traximus, quod illi actuale fuit, originale habemus, quia in nos er solam nativitatem descendit quod in illo per actionem fuit. Natura enim nostra corruptionem quam in illo per ipsius actionem concepit, per nostram solum ad nos nativitatem traduxit. Et ideo nos nascendo peccatum concipimus, quod ille non nascendo sed agendo habuit, a quo per nativitatem venimus.tenuit; et idcirco creato ad ulciscendam injuriam suam spiritum quidem ignoran
Abbreviated transcription (Latin):
sniotib t̾renis nutͥret. donec ad illã uitam tͣnsfertet᷑ uͥ nullis
prsus alimentis indigeret sic̃ scͥptum ÷. Factus ÷ pͥmꝰ hõ ĩ aiãm
uiuentem. scd̾s in spm uuificantem. Quia enĩ qd iuuit iuitã
ht̃ qͦd aut̃ unuificat uitam dat. plus ÷ omĩno uiuificare qm
uiuere. ꝑ ropt̾ qͦd qr uita pͥma ꝑ sestare ñ pocuto. uitd aut̾
nouissima aliunde susteatari opꝰ non habebit. pͥmꝰ homo
in oidi iuuentem factus dr̃ que uitam qͥdem uise huit s corpi
psesolam uitã daro ñ potuit. Sed̾s aũ in spm uiuificante. q̃..¬
uaũ quenitur qͦ itudio uita humana si hõ ñ pecaasset colenda ⁊ e
⁊ duune ꝯtemplaciois. foris ⁊ incerte cuituras iiuie in afanbasuie
bͥsranendo siue in plancando ⁊ cet̾is eiꝰ moĩ oꝑib quio tracura

Expanded text:
s terrenis nutriret, donec ad illam vitam transferretur ubi nullis prorsus alimentis indigeret. Sicut scriptum est: Factus est primus homo in animam viventem; secundus in spiritum vivificantem . Quia enim quod vivit vitam habet, quam autem vivificat vitam dat; plus est omnino vivificare quam vivere. Propter quod quia vita prima per se stare non potuit, vita autem novissima aliunde sustentari opus non habebit primus homo in animam viventem factus dicitur, quae vitam quidem in se habuit, sed corpori per se solam, vitam dare non potuit; secundus autem in spiritautem quaeritur quo studio vita humana si homo non peccasset colenda et eet divinae contemplationis, foris etiam in terra culturas sive in arando, sive in seminando, sive in plantando
Abbreviated transcription (Latin):
subsequennũ oĩum origo epcint. siue uiouĩ illud oũ qͦ ab
illo transduoto uniu̾si oriust qͥ ab illo ꝑ carnis ꝓpagati¬
onẽ trans ducunt᷑. Hoc autͥ uicium originis humane du¬
plioi cortuꝑtione naiuram uficit. ignorantia soł mencẽ⁊
fuerrnt p̃aedentis culpe. ⁊ culpa aotuat. in nob aũ ouspa
subsequentis pene ⁊ cuspa simul ⁊ pena originał. Quando

Expanded text:
um quo ab illo traducto universi oriuntur, qui ab illo per carnis propagationem traducuntur. Hoc autem vitium originis humanae duplici corruptione naturam inficit; ignorantia scilicet menfuerunt praecedentis culpae et culpa actualis; in nobis autem culpa subsequentis p
Abbreviated transcription (Latin):
nales sp̃s siue auis deus singillatim fingere dicit᷑. q enñ alia
ualis quẽ admodũ iaor ꝑali natura apparet s singuia ꝑ se de
nchilo ẽare ꝓhibecur. ꝑret̾ea cũ in lege scͥptũ sit si quis ꝑeussen
mulierẽ p̾gnantẽ ⁊ illa aborciuũ focent si nonfuert formatũ
apti declaratur qr eĩ caro ex carne seminatur aiã similit̾ ex
anuno ũ trahitur. Si enĩ cũ carne aiã seminat᷑. quare in aborti
uo ⁊ ñ formato aiã ꝑ anima ñ redd̾etur. ͤ Cũ gͦ in ab orcuio tñ
formato ã ꝓ aĩa reddi iubet᷑. qͥd nͥ ineo qͦd necdũ formatũ :¬

Expanded text:
nales spiritus sive animas Deus sigillatim fingere dicitur; quia ea non alia ex aliis quemadmodum in corporali natura apparet, sed singula per se de nihilo creare perhibetur. Propterea cum in lege scriptum sit: Si quis percusserit mulierem aperte declaratur quod cum caro ex carne seminatur, anima similiter ex anima non trahitur. Si enim cum carne anima seminatur, quare in abortivo et non formato anima pro anima non redderetur? Cum ergo in abortivo tantum formato anima pro anima reddi jubetur, quid ni
Abbreviated transcription (Latin):
minem reqͥ rendi. ita ⁊ hõ iusticiam hre̾t euadendi. S hanc ul¬
Ut gͦ deus ab homine placari posset. ded̾ dĩ gͣtis hoĩ. qͦd hõ exdebi¬
to deo redd̾et. Dedit gͥ hoĩ hominẽ quẽ hõ ꝓ homine uedd̾et qui
ut digna re ꝯpensacio fieret pͥori ñ solũ equał s maior ee̾ti ut
g̾ ꝓ homine redd̾et᷑ hõ maior hoĩe. factus ÷ deus hõ ꝙ hoiẽ

Expanded text:
minem requirendi, ita et homo justitiam haberet evadendi. Sed hanc jusUt ergo Deus ab homine placari posset, dedit Deus gratis homini quod homo ex debito Deo redderet. Dedit igitur homini hominem quem homo pro homine redderet, qui ut digna recompensatio fieret priori non solum aequalis sed major esset. Ut ergo pro homine redderetur homo major homine, fa
Abbreviated transcription (Latin):
uando gͥ caro mortalis ꝑc̾oium ad gen̾andã ꝓte amittimꝰ
seminatur ĩ ꝯcupisceatia ad nasciturã ꝓlem incarne ꝑ conon¬
pisceniã transit ꝓena. ⁊ pena ⁊ culpa. Quando ũ ꝑ sacramentũ
redẽptionis regn̾ant᷑. qͥ gn̾ati sunt in pena ⁊ culpa emundan
cuspa. Culpa quippe iccireo toliiur ut iustificentur. pena
que utrũ credendo meliꝰ qͣm discimendo si tũ discussionẽ aliqͣm
adiitunt q̃ plenã solutionẽ hrẽ ñ posst̃ totent᷑ ignoro

Expanded text:
uando igitur caro mortalis per coitum ad generandam prolem seminatur in concupiscentia, ad nascituram prolem in carne per concupiscentiam transit poena et culpa. Quando vero per sacramentum redemptionis regenerantur qui generati sunt in poena et culpa; emundanon poena, sed culpa. Culpa quippe idcirco tollitur ut justificentur, poena vera quae utrum credendo melius quam discutiendo si tamen discussionem aliquam admittunt quae plenam solutionem habere non possunt tractentur ig
Abbreviated transcription (Latin):
du x̃ necessitatem. Ꝙ iocͥoo q necessitatẽ oꝑata ÷ uoluntas.¬
ipsã uoluntatẽ excusare non pot̾ necossitas. Transgressi onẽ
q suꝑioris appetitꝰ q̃ solũ fuit culpa subsecuta ÷ transgͥssio
inferioris que ÷ ⁊ pena ⁊ tulpa. In spũ. sola culpa. in care
pena ⁊ culpa. Concupiscentia sp̃s inordinata culpa. con

Expanded text:
necessitatem. Et idcirco quia necessitatem operata est voluntas, voluntatem ipsam excusare non potest necessitas. Transgressionem ergo superioris appetitus quae solum fuit culpa, subsecuta est transgressio inferioris quae est et poena et culpa. In spiritu solo culpa: in carne, et poena, et culpa. Concupiscentia spiritus inordinata
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ subiecta iuiro fuit diuinũ mandatũ uon uͥmediante uiro acciꝑe
debuit. ut sermo dĩ pͥmum quasi iumediate adiurũ fieret. desi
timuit malũ negando remoũ. ac dem̃ qͦd ipse intendit malũ
lib̾e ꝑsuasit. Nouissime aũ ad ipsã ꝑ suasi onẽ suffulciendam
ꝓmissionẽ adiunxit. ⁊ ut eadem ꝑ suasio citiꝰ reciꝑet᷑ ꝓmissio¬
nẽ duplicaũ. Qͥ enĩ unã tm̃ comestionẽ suasit. ꝓ una duo repone̾s
ĩ pͥmio similitudnniẽ dĩ scientiãq boni ⁊ mali spopondit. In
ꝑsuasione gͥ cibi lioiẽm temptanit gula. in ꝓmissione dĩcatis ⁊ cog¬

Expanded text:
 subjecta fuit divinum mandatum non nisi mediante viro accipere debuit, ut sermo Dei primum quasi immediate ad virum fieret, deinde timuit malum negando removit, ac deinde quod ipse intendit malum libere persuasit. Novissime autem ad ipsam persuasionem fulciendam promissionem adjunxit, et ut eadem persuasio citius reciperetur promissionem duplicavit. Qui enim unam tantum comestionem suasit, per una duo reponens in praemio similitudinem Dei scientiamque boni et mali spopondit. In persuasione igitur cibi hominem tentavit gula. In promissione divinitatis et cog
Abbreviated transcription (Latin):
tpauit uatuꝰ ei ad fomentũ ⁊ pauca sufficere potiussent ⁊ adsaoi¬
etatem modiea. Itaq ꝓiudentia carnis nontam labor qm̃s obleetanci
exeritatio futura foreti si homo iusticiam cenuiss. S qr sp̃s̃ sũpre
Propt̾ peccatũ onĩ sp̃s puniendum sregit ds̃ mortalicate integͥ̾tatẽ

Expanded text:
temperavit, quatenus ei ad fomentum et pauca sufficere potuissent, et ad satitemperavit, quatenus ei ad fomentum et pauca sufficere potuissent, et ad satietatem modica. Itaque providentia carnis non tam labor quam oblectamentum et exercitatio futura foret, si homo justitiam tenuisset. Sed, quia spiritusPropter peccatum enim spiritus puniendum fregit Deus mortalitat
Abbreviated transcription (Latin):
spũi qͥ corꝑi p̾sidebat. in iunxit. Namsic̃ deus p̾sidebat spĩ. ica
sessorem ꝑtinebat uͥ iumento suo pabulũ ꝓuid̾e̾t. nedeficeret¬
& hoc solum fortassis tc̃ suffice̾ potuiss. Nã mͦ p̾ter pabulum
tem amalo cohibeat. ea learib aũ u̾ad bonũ faciendũ excitet
pigrã. Tõ gͦ solũ pabulũ ministrans sã freno ⁊ caloarib su¬
auit̾ portaret᷑. ⁊ si forte frenũ ibi ect d̾ ꝑ se nescia iced̾e rogẽt᷑
ipetuosa. Quia gͥ sp̃s sessor erat in unctũ ÷ ei officium ut
ium̃to suo pabulũ ꝓuid̾et. Ne ũ in illo exequendo si sola hoc¬
p̾ceptioẽ ñ ⁊̃ ex amors impleret. seruili condicione p̾me̾titr.
dedit ei deus affectũ qͦ corpꝰ suił amaret. uͥ sic̃ eiꝰ integͥtatẽ
⁊ santatẽ dilig̾e̾t. sic ⁊̃ oĩa q̃ ad illã ꝯseruandam uatent. libem
ꝓ uid̾et. Rursũ:. euł in illis querendis labor ełt. uł in sl¬
mendis pienlum. indigentiã simul ⁊ appecitũ carnalem certa m̃ sura

Expanded text:
qui corpori praesidebat injunxit. Nam sicut Deus praesidebat spiritui, sessorem pertinebat ut jumento suo pabulum provideret ne deficeret: et hoc solum fortassis tunc sufficere potuisset. Nam modo praeter pabulum, tem a malo cohibeat; calcaribus autem ut ad bonum faciendum excitet pigrum. Tunc ergo solum pabulum ministrans sine freno et calcaribus suaviter portaretur; et si forte frenum ibi esset quo per se nescia incedere regeretur, n esset impetuosa. Quia ergo spiritus sessor erat, injunctum est ei officium ut jumento suo pabulum provideret. Ne ergo in illo exsequendo si sola praeceptione non etiam amore impleret servili conditione premeretur; dedit ei Deus affectum quo corpus suum amaret, ut sicut ejus integritatem et sanitatem diligeret, sic etiam omnia quae ad illam servandam valerent libenter provideret. Rursum ne vel in illis quaerendis labor esset vel in sumendis periculum; indigentiam simul et appetitum carnalem certa mensura
Abbreviated transcription (Latin):
debitũ rõnis cui ad mordinaca ire non÷ concestã. In ħ enĩ pulc̾tudo
apparet ⁊ dignitas rõnis qͦd affectũ suũ ab itordinatis cohibet.
qm̃ iocͥco plura ꝯmoda ee̾ debuert̃ a quib dũ racio p̃sidens affectũ
quancũ inse orat effiuentem restring̾e̾t. quanta foret dignitis
⁊ excellencia illiꝰ appareret. Qd̃ nichil appetitur n

Expanded text:
ordinata ire non est concessum. In hoc enim pulchritudo apparet et dignitas rationis quod affectum suum ab inordinatis cohibet. Quoniam idcirco plura commoda esse debuerunt, a quibus dum ratio praesidens affectum quantum in se erat effluentem restringeret, quanta foret dignitas et excellentia illius appareret. CAP. XXII. Quod n
Abbreviated transcription (Latin):
nsus necessicudinẽ ꝑtinere uidebat᷑. Nam ⁊icddo ipsecator
ñase nut abangto aliquo singłis quib q aiãlib: s ab ho¬
pune n ora formari uoluit ut manifeste ostendet qd sitigłoꝵ
naturã i usum ⁊ officia exinsita ÷ homo rõne agnouit. Que
euĩ ꝓ nulluĩ creartt erorit ab illo regenda ⁊ disponenda erant

Expanded text:
am idcirco ipse creator non a se aut ab angelo aliquo singulis quibusque animalibus, sed ab homine nomina formari voluit, ut manifeste ostenderet quod singulorum naturam et usum et officia ex insita sibi ratione homo agnovit. Quae enim propter illum creata erant, ab illo regenda et disponenda erant
Abbreviated transcription (Latin):
uerit᷑ aũ utrũ oĩa peooã p̾dedentiũ patrũ ad filios seant¬
transeãt. sic̃ illud pͥmi parentis delictũ inom̃s qͥ ex ip̃o naci sunt
redundasse iidemꝰ. Qd siuerũ ÷ qͣnto pꝰteriores tanto utiq sc̃ mi¬
serabilioros. Nec eqna uidr̃ condioio ut cempꝰ p̾uidicet uitait nͥ
forte natura qͣncomag̾ corrũpit᷑ tanto det̾ior seminat᷑. Cñ enĩ dica
scͥptura teddam peecã paccũ in filios usq int̾riam ⁊ quartam gn̾a¬

Expanded text:
eritur autem utrum omnia peccata praecedentium patrum ad filios transeant, sicut illud primi parentis delictum in omnes qui ex ipso nati sunt redundasse videmus? Quod si verum est, quanto posteriores tanto utique sunt miserabiliores. Nec aequa videtur conditio ut tempus praejudicet veritati, nisi forte natura quanto magis corrumpitur, tanto deterior seminatur. Cum enim dicat Scriptura: Reddam peccatum patrum in filios usque in tertiam et quartam genera
Abbreviated transcription (Latin):
uia g hõ appetitũ iusti desorens peccaũ. in retento a ppeatu
ꝯmodi punitus ÷. Nã ⁊ ille ꝓꝓt̾ea siedatꝰ ÷. ũ inseꝑ abilit iõ nalt
uoluntati adee̾t quacuiꝰ in eo ł punixt᷑ si auisticia reced̾et uł
remuneraret᷑ siin iꝰticia manet. cũ utiq penã oĩno pati ñ possi¬
si ꝯmodũ uiulũ appet̾et. In ꝯmodũ qͥppe uicħ aliud c̾e̾ constat nͥ
qͦd uoluntati sine appetitui ꝯtrariũ eẽ ꝓbat᷑. Quia gͥ hõ appetitũ
iꝰticie ddeseruit. appetitꝰ ꝯmodi solus ilłi ad penã remansit. In qͦ ꝗͣ
duplicit̾ punt᷑. sie oũ ab his q̃ ordinate appetit resiringit᷑. siue
cũ ad alia ꝯmoda q̃ ordinate appeti nĩ possunt appetenda relaxat᷑.
In alt̾o ÷ pena. in alt̾o ⁊ pena ⁊ culpa. Mensura enĩ suꝑioris ap¬
petitꝰ ⁊ lib̾o arbitͥo posita fu̾at. mensura uͦ inferiors appetitꝰ con

Expanded text:
ergo homo appetitum justi deserens peccavit, in retento appetitu commodi punitus est. Nam et ille propterea sic datus est ut inseparabiliter rationali voluntati adesset, quatenus in eo vel puniretur si a justitia recederet, vel remuneraretur si in justitia permaneret, cum utiqueud esse constat, nisi quod voluntati suae sive appetitui contrarium esse probatur. Quia igitur homo appetitum justitiae deseruit; appetitus commodi solus, illi ad poenam remansit. In quo quidem dupliciter punitur, sive cum ab iis quae ordinate appetit restringitur, sive cum ad alia commoda quae ordinate appeti non possunt appetenda relaxatur. In altero est poena, in altero poena et culpa. Mensura autem superioris appetitus in libero arbitrio posit
Abbreviated transcription (Latin):
egtutionẽ u̾c̃atoris sui pͥmum hominẽ habuisse dubuĩ
tomnegnam scientiam accepit. multomagis ꝓuita ẽtema
adipiscenda ercellentiorem ⁊ ab undãtiorem incelestib cog¬
iutionẽ habere debuit. Cognouit gͣ homo oreatorem sinĩ
non ea cognitione que foris ex auditu solo ꝑcipitur .s. ea potiꝰ
acredentib absens fide querit᷑. s ea qua tc̃ ꝑ p̾sentiã contem¬
plationis scienti manifestus cernebatur. Sciendũ tũ ÷ qͦd illam
pͥnram cognitionem horinis quã decreatore suo. habuit sic̃ ma¬
iorem ⁊certiorem illa cognitione que nõ in sola fide constat.
ueracit᷑ dicimꝰ. ita ⁊ illa que pꝰ modũ ĩ excellentia ꝯtẽplatioĩs
diuine manifeste reuolabit᷑ minorẽ necoe̾ ÷ ꝯfiteam᷑. Cognouit q̃

Expanded text:
Cognitionem vero creatoris sui primum hominem habuisse dubium transitoriis tam magnam scientia accepit, multo magis pro vita aeterna adipiscenda excellentiorem et abundantiorem in coelestibus cognitionem habere debuit. Cognovit ergo homo creatorem suum, non ea cognitione quae foris ex auditu solo percipitur, sed ea quaa credentibus absens fide quaeritur; sed ea qua tunc per praesentiam contemplationis scienti manifestius cernebatur. Sciendum tamen est quod illam primam cognitionem hominis quam de creatore suo habuit, sicut majorem et certiorem illa cognitione quae nunc in sola fide constat, veraciter dicimus: ita etiam illa quae postmodum in excellentia contemplationis divinae manifeste revel
Abbreviated transcription (Latin):
peccm̃ dicũtur. Inuiciis pͥma fuit suꝑbia sed̾a auaricia. E cia
gula. In suꝑbia ⁊ auancia in o bedientia fuit de p̾cepto nature.
Ingula sola mobedientia fuit de p̾cepto discipline. Nusqͣm it
legicur ds̃ ꝓhibuisse homini ne similitudinẽ duunitatis uł
scientiã boni : mali concupiscit. Quia tnͣ ħ in ordinate concupi
homini no illud continge̾t. ⁊ icam dã mulier illud appetendo teti¬

Expanded text:
peccatum dicuntur. In vitiis prima fuit superbia, secunda avaritia, tertia gula. In superbia et avaritia, inobedientia fuit de praecepto naturae; in gula sola, inobedientia fuit de praecepto disciplinae. Nusquam enim legitur Deus prohibuisse homini ne similitudinem divinitatis, vel scientiam boni et mali concupisceret. Quia tamen inordinate hoc concupishomini ne illud contingeret; et idcirco dum mulier illud appetendo teti
Abbreviated transcription (Latin):
contua diñ ꝑelaciouẽ cumuit. iguorantia ꝑ oussus lum̃ u̾tatis ami¬
sic. Qia uͣ mortalicate ꝑcussa ÷. ipsa sui langons infumitate disia¬
lũta extra mensurã pͥme dispd̾nus desidi̾a sua extendit. ħ ÷ enĩ ipa
uo cariis concupi scentia uocatur. naturał soł appetitꝰ siue affect.
Ordinẽ trani grediens. ⁊ mensuram transdendens. Ordinẽ tiuusgre¬
diens. qñtouet᷑ adcu quetion debet. Mensutã transcendens. quado
mouetut alitͥ qͣm debet. Ordinẽ eĩ appetitꝰ transgreditur. quand
an oppetimꝰ que appetere ñ debemꝰ. ensurã aũ appetitꝰ ũ tenet¬

Expanded text:
ntra Deum tumuit, ignorantia percussus lumen veritatis amisit. Quia vero caro mortalitate percussa est, ipsa sui languoris infirmitate dissoluta extra mensuram primae dispositionis desideria sua extendit. Haec est enim ipsa quae carnis concupiscentia vocatur, naturalis scilicet appetitus sive affectus ordinem transgrediens et mensuram transcendens. Ordinem transgrediens, quando movetur ad ea quae non debet; mensuram transcendens, quando movetur aliter quam debet. Ordinem enim appetitus transgreditur, quando ea appetimus quae appetere non debemus. Mensuram autem appetitu
Abbreviated transcription (Latin):
tatem questionis maximã adducit. qͦd originale pecom̃ ñ nͥ in solo
carnalis corruptionis uicio assignare iudem᷑. qd tũ usq ad par¬
picipationẽ aiẽ rõnalis extendi necee ÷ conficeamur.
uomꝰ aut̃ Qͦmͦ aĩa pec̾ci originał particeps fiat.

Expanded text:
tatem quaestionis maximam adducit, quod originale peccatum, non nisi in solo tatem quaestionis maximam adducit, quod originale peccatum, non nisi in solo carnalis corruptionis vitio assignari videmur, quod tamen usque ad participationem animae rationalis extendi necesse est confiteamur. CAP. XXXV. Quomodo anima peccati originalis particeps fiat.
Abbreviated transcription (Latin):
uidentur ammonitꝰ sine labore coniet. Quia uͥ excarue
corrupta incegntace sia pͥuatus ÷ ꝑurum sine confusione erporis
Hoiẽs aut̃ excepto dũ taxat pͥmoillo qͥ sic̃ suo mͦ ꝑ fectꝰ factꝰ. itan¬
ipẽ qͦ ab intus eruditus ÷. qr ꝑ int̾ualla tp̃m ad cognitionẽ ꝓmo¬
un̾ debuert̃ ꝑ spẽs rerũ tp̾alium ⁊ uisibilium foris ad cognitionẽ
ui̾tatis excitandi ⁊ erudiendi fuerunt. Que tñ excitatio ⁊ eruditio
nat᷑aliter ⁊ sine labore hoi ad ee̾t. si sensus hoĩs incarne mortali
ꝑ pecõm corruptus non suiss. ut cõplenũ ac ꝑfectũ constaret qͦd
ait apts. Inuisibilia eiꝰ acreatura mundi ꝑ ea que facta s̃ intelleo
n oarne gͥ mortali ex sensualitote corrupta nascit᷑ uiciũ concri¬
piscentie. ex sensu corrupto uicium ugnorantie. Ibi qr appetitus
querende necessicatis ultra mensurã se excendit. Hicaũ qr instrum̃¬
tũ concipiende ui̾tatis ab inteqͥtatis uigore deficit. Hoc aũ difsicul¬

Expanded text:
re conciperet. Quia vero ex carne corrupta integritate sua privatus est, puram sine confusione erroris nes autem excepto duntaxat primo illo, qui sicut suo modo perfectus factitus est, quia per intervalla temporum ad cognitionem promoveri debuerunt, per species rerum temporalium et visibilium foris ad cognitionem veritatis excitandi et erudiendi fuerunt. Quae tamen excitatio et eruditio naturaliter et sine labore homini adesset, si sensus hominis in carne mortali per peccatum corruptus non fuisset, ut tunc plenum ac perfectum constaret, quod ait Apa. In carne igitur mortali ex sensualitate corrupta nascitur vitium concpiscentiae, ex sensu corrupto vitium ignorantiae. Ibi quia appetitus quaerendae necessitatis ultra mensuram se extendit; hic autem quia instrumentum concipiendae veritatis ab integritatis vigore deficit. Hoc autem difficul
Abbreviated transcription (Latin):
conimodũ ⁊ iustũ uelle accopit.S considandũ ÷ q cum
iusdũ aꝑꝑet̾e nicħ aliud sit . ͫ iusticiã uelle. appe¬
ticum uisti deserere idem ÷ qͦd iusticiam uelle desinere. Qui aũ
uelle desinit ñ uolendo uelle desunt s a uoluntate cessando quẽ
admodũ ille qͥ aliquid facere destnit ñ faciendo dosit s oessat¬
do tiñ ⁊ qͥ escendo abeo qͦd facit. Quit gͥ hõ appetitũ iusti dese¬

Expanded text:
le accepit. Sed considerandum est quod, cum justum appetere nihil aliud sit quam justitiam velle, appetitum justi deserere idem est quod justitiam velle desinere: qui autem velle desinit, non volendo velle desinit, sed a voluntate cessando, quod quemadmodum ille qui aliquid facere desinit; non faciendo desinit, sed cessando et quiescendo ab eo quod facit. Quia ergo homo appetitum justi dese
Abbreviated transcription (Latin):
quorantia as̃ non ꝓꝑt̾eã iuciũ ines ÷ qr oũ nascunt᷑
iuĩtatẽ ũ eoguoscunt qñ nondebent: s ꝙ tunc cũ nascunt᷑
uietũ ineis ÷ q̃ pꝰ ea impediunt᷑ ne uitatem agnoscant qñ
debent. Nase qͥioȩ sine cognitione natura ÷ non culpa. S
mer uicio nasci qͥ pꝰ ea a cognitione uitatis impediantutꝰ
culpa ÷ ñnacura. ħ aũ uiciũ incorruptione cariis ÷¬

Expanded text:
cum nascuntur veritatem non agnoscunt quando non debent; sed, quia tunc cum nascuntur vitium in eis est, quo postea impediuntur ne veritatem agnoscant quando debent. Nasci quippe sine cognitione natura est, non culpa. Sed in eo vitio nasci quo postea a cognitione veritatis impediantur, culpa
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ uob̾ ut non comed̾e̾tis de oĩ ligno ꝑadisi : Cui respondit
mulier. De fructu lignoꝵ que sunt in ꝑadiso uescim᷑. de fructu
uͦ ligni qͦd ⁊ in medio ꝑadisi p̾cepit nob̾ deus ne comed̾emꝰ ⁊ ne
tangeremꝰ illud ne forte moriamur. Dix̃ aũ serpens admuli¬
erem. Nequaqͣm morte moriemini. Consid̾ate incrementa ꝑditi¬
oms. ł riũ dixerat deus in qͦ cumq die comed̾itis ex eo morte
morieris: De iñ mulier dixit ne forte moriam᷑. Nouissime ser¬
pens di x nequaqͣm morte moriemini. Deus affirmaũ. mulier
dubitaũ. diabolus negauit. Nequaqͣm aut̃ diabolus coram
muliere i ba dĩ negare p̾sũpsisẜ. si non pͥꝰ ipsã mulierem
dubitantẽ inueniss Que gͣ dubicauit ab affirmante recessu
⁊ neganti appropniquauit᷑. Ipsa g scdm aliquio inchoauit
malitiam que temptatori inque ꝑsuasionis dedit audatiam.
ane hic Qd̃ ñ soli uiro p̃ceptũ datũ sit.

Expanded text:
Deus vobis ut non comederetis de omni ligno paradisi? Cui respondit Deus vobis ut non comederetis de omni ligno paradisi? Cui respondit mulier: De fructu lignorum ne comederemus et ne tangeremus illud, ne forte moriamur. Dixit autem serpens ad mulierem: Nequaquam morte moriemini . Considerate incrementa perditionis. Primum dixerat Deus: In quocunque die comederis ex eo, morte morieris . Deinde mulier dixit: Ne forte moriamur . Novissime serpens dixit: Nequaquam morte moriemini . Deus affirmavit; mulier dubitavit; diabolus negavit. Nequaquam autem diabolus coram muliere verba Dei negare praesumpsisset, si non prius ipsam mulierem dubitantem invenisset. Quae ergo dubitavit ab affirmante recessit, et neganti appropinquavit. Ipsa igitur secundum aliquid inchoavit malitiam, quae tentatoris iniquae persuasionis dedit audaciam. CAP. V. Quod non soli viro praeceptum datum sit.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯueniret hre poss diuina ordinatione dispositũ ÷. Uenit gͦ ad
hoiẽm in serpente callidꝰ hostis. qͥ fortassis siꝑmissus fuiss in
qr ꝓfecto dignũ non erat ut sp̃s malignus illã formã homnu
odiosam face̾t in qua pꝰmodũ eidem sp̃s sc̃s apparere debuiss
malicia. Quasi enĩ parũ desius uirib p̾sumens humanam
naturã in eam partem uͭ debilior uidebatur aggressus ÷ ut si for¬
te illio aliquatenꝰ p̃ualere pocuiss pꝰmodũ cũmaiori fidutia a
alt̾am q̃ robustior fuit pulsandã aut potiꝰ subu̾tendã accedet
Sriens gͥ q uerũ ee̾t qͣmuis ad huc dictum non ee̾t ue soli q siceci¬
dit non ht̃ subleuantem ⁊ si quispiã pualuerit ad usus unũ duo
resistunt ei. pͥmũ diligent̾ solitariã feminã explorauit ⁊
uirtutis. Stans corã ⁊ coram femina hostis suꝑb ex sola malicia
aium tem ptande interrogatioẽ p̾sentiat. Cur inquit p̾cep

Expanded text:
ere non posset, divina ordinatione dispositum. Venit ergo ad hominem in serpente callidus hostis, qui fortassis si permissus fuisset in  reservavit, quia profecto dignum non erat ut spiritus malignus illam formam homini odiosam faceret, in qua postmodum eidem Spiritus sanctus apparere debuissjus hostis malitia. Quasi enim parum de suis viribus praesumens humanam naturam in eam partem ubi debilior videbatur aggressus est, ut si forte illic aliquatenus praevalere potuisset, postmodum cum majori fiducia ad alteram quae robustior fuit pulsandam aut posterius subvertendam accederet. Sciens ergo quod verum esset quamvis adhuc dictum non esset Vae soli, quia cit non habet sublevantem . Et si quispiam praevaluerit adversus unum duo resistunt ei; primum diligenter solitariam feminam exploravit, et quitiae in conspectu virtutis. Stans coram et coram femina hostis superbus ex sola malitia animum tentandae interrogatione praesentiat. Cur, inquit, praecepit
Abbreviated transcription (Latin):
magnũ nalũ exillis. ⁊ rursũ sit ut ea q̃ amara st̃ aliqͥd
mali hableant inse ⁊ multuł̃ boni gu̾ent ex se. ⁊ sit paruũ
malũ unllis. ⁊ bonũ magnum exillis. E ꝓpt̾ea ĩprudentes
qͥ p̾sentia uident futura non p̾uident. parua mala fuguint¬
⁊ magna incurrunt. ⁊ parua similit bona eligunt⁊ mag¬
na ꝑdunt. & in oĩb his tã ñ nͥ ꝯmodũ appetitur qñ ordi¬
nate quidẽ bene. qñ uͦ in ordinate male. neo tñ icoͥeo male
qr ꝯmodũ: s iõ male quia in ordinatũ. Quomͦ necessi¬

Expanded text:
amara aliquid mali habeant in se, et multum boni generent ex se; et sic parvum in illis malum, et bonum magnum ex illis. Et propterea imprudentes qui praesentia vident futura non praevident; parva mala fugiunt et magna incurrunt; et parva similiter bona eligunt et magna perdunt. Et in omnibus tamen non nisi commodum appetitur, quando ordinate quidem bene, quando vero inordinate male. Nec tamen idcirco male quia commodum, sed ideo male quia inordinatum. CAP. XXI
Abbreviated transcription (Latin):
iaquisitione iudetut si pacerne obedientie meritum ꝑ in cotiup¬
tam onegniem ad pꝰteros om̃s trnsire debuerat. quẽ abmodũ
no iobedientie uliꝰ culꝑa peandem originẽ uiciatam in uniũsos
fe estundendo dilacot. Quod siuenĩ ÷ ita tumin m oitibi
bu et exiuerito paientũ originał iusticia. sic̃ nẽ in uenitur

Expanded text:
inquisitione videtur an paternae obedientiae meritum per incorruptam originem ad posteros omnes transire debuerat, quemadmodum nunc inobedientiae illius culpa, per eamdem originem vitiatam in universos se effundendo dilatat. Quod si verum est ita tunc in nascentibus foret ex merito parentum originalis justitia, sicut nunc inveni
Abbreviated transcription (Latin):
uisie uideams ⁊ ħ tocũ ad sodm opꝰ ꝑtinet. qnͣ de aliq̃ fiunt
aliqͣ in mauis. Cũ aut̾̃ ꝑ coleotionem ⁊ urucnem multa in
simplicẽ eentiam redeunt sic̃ pͥꝰ croscendo ꝑ multiplicationẽ
a simplici e̾e̾ntia plurima exiuerunt. teium opꝰ ÷ qͣd utrũ
pꝰ a simplicitate ud multi plicitatõ ꝓ du xerat: siõ soite non
passumꝰ ita ⁊ ꝑtinacitet negate ñ de bemiꝰ Ho o cm̃ com
sidandũ ÷ qr aluid opꝰ ẽ cũ simplex eentia mudtapicat᷑
aliud oũ multiplex in sĩplicicatem reducit᷑. P ost ista tria
Quod siue aliqñ faciat siue ñ faciat as̃: hoc tam̃ omĩno
artum ÷. qr qui potuit de nichilo oĩa oreare. posset. ⁊ si
uellet creata innichilũ redigere. Post senariũ oꝑib dep¬
atum. septenariꝰ sequitur cui uon opꝰ s quies deb etur
bitare. quom̃ decosta uri mulier fucta sit. ⁊ quom de
modico pacdio semine tam numerosa proles exeresce̾
De lapsu pͥmi hominis. Q uarediabolus in forma aliena¬

Expanded text:
Et hoc totum ad secundum opus pertinet quando de aliquo fiunt aliqua in majus. Cum autem per collectionem et unionem multa in simplicem essentiam redeunt sicut prius crescendo per multiplicationem a simplici essentia plurima exiverunt tertium opus est, quod utrum prius a simplicitate ad multiplicitatem produxerat, sicut scire non possumus, ita siderandum est quod aliud opus est cum simplex essentia multiplicatur; aliud cum multiplex in simplicitatem reducitur. Post ista tria Quod sive aliquando faciat Deus, hoc tamen omnino certum est; quod qui potuit de nihilo omnia creare, posset etiam si vellet, creata in nihilum redigere. Post senarium operibus deputatum septenarius sequitur, cui non opus sed quies debetur. bitare quomodo de costa viri mulier fit, et quomodo de modico paterno semine tam numerosa proles excrescere DE LAPSU PRIMI HOMINIS. CAP. I. Qu
Abbreviated transcription (Latin):
pendet q illud uoluit. s o istud uelle desũt. qm̃ si ħ uelle non
desinet siue illud siue aliud uolendo nũ qͣm peccare potiuls
⁊uid aũ illud fuisse dicet᷑ qd uolendo iustũ uelle desũt nͥ q aliqͥ
extͣ mensurã uoluit. in qua sola iusticia fuit: Quic qͥd emextͣ
mensuram ÷. iustũ et̾ non pot̾. S que suit ista mensura inqua
uoluntas hoĩs eẽ debuerat ut bona eẽt ⁊malũ in ea non eẽt:
Hoc dilgenter consid̾are oportet. Qd̃ iusticia sit m̃sura.

Expanded text:
pendet, quia illud voluit, sed quia istud velle desiit, quoniam si hoc velle non desineret, sive illud sive aliud volendo nunquam peccare potuisset. Quid autem illud fuisse dicetur quod volendo justum velle desiit, nisi quod aliquid extra mensuram voluit in qua sola justitia fuit? Quidquid enim extra mensuram est, justum esse non potest. Sed quae fuit ista mensura in qua voluntas hominis esse debuerat, ut bona esset et malum in ea non esset, hoc diligenter considerare oportet. CAP. XIII. Quod
Abbreviated transcription (Latin):
siue ĩ coniungendo diuisa. suie in diuidend coniuncta moħ
tollit᷑ ł confert᷑ Uͥ aũ de niohilo aliqͥd fit. ali̾dfit. qr hoo
ipsũ aliqͥd ut sit in eo fit. qͦd nisi fieret id ipsũ qͦd ÷ aliqͥd
non eet. Rursum cum draliqͦ ꝑlus fit aliquid fit. quia
nͥ ineo qͦd iam aliquid ÷ aliquid fieret ip sũ qͦd pꝰea plus
ibi est non eet. Rursum cũ de aliquib aliquid fit aliquid fit. qr¬
nͥ uud tuod pͥus ibi plus fuit aliquid fr̃m ee̾t meo q̃ nuinꝰ modo ÷¬

Expanded text:
dividendo conjuncta nihil tollitur vel confertur. Ubi autem de nihilo aliquid fit aliquid fit; quia hoc ipsum aliquid ut sit in eo fit, quod nisi fieret idipsum quod est, aliquid non esset. Rursum cum de aliquo plus fit aliquid fit, quia nisi in eo quod jam aliquid est aliquid fieret: ipsum quod postea plus ibi est, non esset. Rursum cum de aliquibus aliquid fit, quia nisi illud quod prius ibi plus fuit aliquid f
Abbreviated transcription (Latin):
qͥd imũ ee̾ desinit in ħ ipso ⁊̃ eẽ desinit qͦd unũ eẽ desinit. Ita
sine unitate nicħ subsistere pͭ. Uerum ex lns que sunt ⁊ unũ sunt
aua imitatem suã exmultis colligunt qualia st̃ ꝯposita. ⁊ expat¬
tib consistentia q̃unũ quidem ee̾ bñt s ex uuo non hñt q consti
idem ÷ ipsũ ex quo sunt ⁊ ipsũ qͦd st̃. qualia sc̃ simplicia omĩa
⁊ ex partib nonconsistentia. Cõpositis ergo unũ ee̾ aliud ñ est
qm unita e̾e ⁊ õ uere unũ ee̾ non ẽ qr ex multis ⁊ inmultis ÷¬

Expanded text:
quod unum esse desinit in hoc ipso esse etiam desinit quod unum esse desinit. Ita sine unitate nihil sustinere potest. Verum ex his quae sunt et unum sunt, alia unitatem suam ex multis colligunt, qualia sunt composita et ex partibus consistentia quae unum quidem esse habent; sed ex uno non habent quia constant idem est ipsum ex quo sunt et ipsum quod sunt, qualia sunt simplicia omnia et ex partibus non consistentia. Compositis ergo unum esse, aliud non est quam unita esse; et ideo vere unum esse non est, quia ex multis et in multis
Abbreviated transcription (Latin):
fundendo sacram̃ta ministrauit. Porro qͦd de costa uiri muliers
corpꝰ factũ dr̃. ita intelligendũ ÷ ut de sola ipsiꝰ coste suba sñ
multiplicata idem corpꝰ factum credat᷑ieo sane nuracto quo
pꝰ ea de quinq panib in manib iħu celesti bñ dictione
multiplicatis quinq st̃ hoĩum milia saciata:

Expanded text:
suo fundendo sacramenta ministravit. Porro quod de costa viri mulieris suo fundendo sacramenta ministravit. Porro quod de costa viri mulieris corpus factum dicitur ita intelligendum est, ut de sola ipsius costae substanmultiplicata idem corpus factum credatur, eo sane miraculo quo postea de quinque panibus in manibus Jesu coelesti benedictione multiplicatis quinque sunt hominum millia satiata.
Abbreviated transcription (Latin):
uero in adiutorium gn̾a̾tionis de ipso uiro mulier facta:
creabat᷑ dil ectoĩs. ne force si fuisset de capice facta pͥferenda
uid̾etur uito addnãcionẽ. auc si de pedib subicienda ad
seruitutem. Quia gͣ uiro nec dnã nec ancilla parabatur s socia. neo
de capite neo de pedib s de latere fu̾at ꝓducenda. ut uixcase ponendã
cognosc̾e̾t quam de iuxta se sumptam didicisset. Quare dormi
qm iugilanti costa de qua mulieris corpꝰ fabricaret᷑ subtractu ÷
ne in cõpenam aliquã sensisse pucaret᷑ ⁊ diume simul potentieo p
mirabile ꝓbaretur q̃ hoĩs dormientis latꝰ aꝑnit ⁊ eũ tñ a quiete
soporis sui minime suscitauit. Quantũ uͦ ꝑtinet ad sp̃alem incelsi¬
gentiã. ic tͥoo pͥmꝰ adam dormiendo mat̾iam uñ illi sponsa c̾aretur
de lat̾e suo prestitit. qm̃ sed̾s adam pꝰ ea in cruce sonmno mortis
soporatꝰ ut sponsa illiꝰ eocła formaret᷑ sanguinẽ cũ a qua de lat̾e

Expanded text:
vero in adjutorium generationis de ipso viro mulier facta est. creabatur dilectionis, ne forte si fuisset de capite facta praeferenda videretur viro ad damnationem, aut si de pedibus, subjicienda ad servitutem. Quia igitur viro nec domina nec ancilla parabatur sed socia; nec de capite, nec de pedibus, sed de latere fuerat producenda ut juxta se ponendam cognosceret; quam de juxta se sumptam didicisset. CAP. XXXVI. viro potius quam vigilanti costa de qua mulieris corpus fabricaretur, subtracta est, ne in eo poenam aliquam sensisse putaretur, et divinae simul potentiae opus mirabile probaretur, quae hominis dormientis latus aperuit, et eum tamen a quiete soporis non excitavit. Quantum vero pertinet ad spiritualem intelligentiam, idcirco primus Adam dormiendo materiam unde illa sponsa crearetur de latere suo praestitit; quoniam secundus Adam postea in cruce somno mortis soporatus ut sponsa illius Ecclesia formaretur, sanguinem cum aqua de latere
Abbreviated transcription (Latin):
Iodus aũ mensure inusu inferioris boni qͣdn ꝑtitus constabat
Pumout ut̾et᷑ hns tm qͥb ui deb̾et. sido ut qualit debet. tcio
bat. Prmo uͥsciet hõ qualit illo bono sruidebet. sd̃o ut ⁊ qn
eũ iuo bono friu conuemret agnoscet. Nam qͣ bono ibi fruendut
⁊ aͥntũ iio bono fruendũ eẽt omo querendũ iĩ erat. cũ sine dubi¬
facione constaret q quanto mag̾ illo frueret᷑ quis tanto utiq
sura constabat ut agnoscet᷑ qualit ilio bono frui deb̾et. nem
ordinate illud ũ qͥdem adimitationẽ sic̃ creatẽ conuenit s ad
erualicatẽ qͦd cature possibilitatem transcendit. possid̾e con¬
cupisceret. Sumilit ut axtend̾et ne illud añ tempꝰ p̃ri pere
bestiuiaret. cũ iuid pͥusqm obechientiam consũmasset acoiꝑe uon

Expanded text:
Modus autem mensurae in usu inferioris boni quadripertitus constabat. Primo, ut uteretur his tantum quibus uti deberet; secundo, ut qualiter deberet; tertio, batur. Primo, ut sciret homo qualiter illo bono frui deberet. Secuneum illo bono frui conveniret agnosceret. Nam quo bono ibi fruendum et quantum illo bono fruendum esset omnino quaerendum non erat: cum sine dubitatione constaret, quia quanto magis illo frueretur quis tanto utiquesura constabat ut agnosceretur qualiter illo bono frui deberet, ne inordinate illud non quidem ad imitationem sicut creaturae convenit; sed ad aequalitatem quod creaturae possibilitatem transcendit possidere concupisceret. Similiter ut attenderet ne illud ante tempus praecipere festinaret; cum illud priusquam obedientiam consummasset accipere non
Abbreviated transcription (Latin):
I inferioris
ꝑ qmn li anouitam suã inferiorem custodiret eadem ꝓuidentia
uatasi fugiendo neria. salubnia appetendo. meduus ad uitiitis
utens. Hao gͦ custodia munitꝰ negligontiã uitedxi poguit ĩ:¬
iuolentta rõpellere nonpotuit. In ꝓuidentia enĩ hoĩs erat

Expanded text:
 inferioris. r quam hanc vitam suam inferiorem custodiret; eadem providentia naturali fugiendo noxia, salubria expetendo, mediis ad utrumlibet utens. Hac ergo custodia munitus negligentiam vitare potuit, violentiam repellere
Abbreviated transcription (Latin):
Dr̃. qr ad ꝓbandam obedientiã hoĩs siue iobedientiã exꝑiendã
ꝑabatur. Erant it quedam bona que necdũ homo ꝑ exꝑientiã
cognou̾at. ⁊ erant similit̾ quedam mala que ꝑ exꝑientiã ad huc
nescierat. & positũ ÷ quasi in medio lignũ scie̾ boni ⁊ mali ut
ꝑ illud hõ ut obediendo ad bona gustanda ⁊ cognoscenda cransire
uł non obediendo admala sencienda ⁊ ꝑcipienda ꝑtingeret. Sic gͥ in
loco isto siue hom siue mali cogno scendi o crasionẽ acciꝑe debuit
ñ tã ex natura ligui q̃ ł hoĩ ex se dare ñ potuit. s q ĩeo uł obo¬
diando bomi ł ñ obediendo mali ꝓ debita remun̾atioẽ occasionem

Expanded text:
d probandum obedientiam hominis, sive inobedientiam experiendam parabatur. Erant enim quaedam bona quae necdum homo per experientiam cognoverat; et erant similiter quaedam mala quae per experientiam adhuc nescierat. Et positum est quasi in medio lignum scientiae boni et mali, ut per illud homo vel obediendo ad bona gustanda et cognoscenda transiret, vel non obediendo ad mala sentienda et percipienda pertingeret. Sic igitur in loco isto sive boni sive mali cognoscendi occasionem accipere debuit; non tamen ex natura ligni quae hoc homini ex se dare non potuit, sed quia in eo vel obediendo boni vel non obediendo mali pro debita remuneratione
Abbreviated transcription (Latin):
Iuam il q̃ innascentib cunctis ⁊ nõ a p̾ncipio ince  iudetur ⁊ tuno
qͣ in ee̾ debuisse cͥditur. sensus siue oognitionis imꝑfectionẽ nat᷑e
ee non culpe. Ex ħ manifeste liquet quia dñs in eu̾glio cũ subtipo
aiẽ samaritanam de oocultis sius conueniret pͥmũ eam̃ quinq uiros
hiũsse ao deiñ quẽ nc̃ ht uirũ eiꝰ non e̾e testatꝰ ÷ dicens. quinq enĩ
corꝑis sod̾m quos pͥma etas iuite humane sine iõms discretione
gub̃natur. Scd̾m quorũ uidł sensuũ affectꝰ inced̾e si illietati
non natura s uiciũ e̾e̾t. nequaꝗͣ ipsi sensus uiri s adult̾i potiꝰ
appellati suissent. ł redea cũ pꝰ ea subuinctũ ÷ qr illequẽ habe

Expanded text:
quae in nascentibus cunctis et nunc a principio inesse videtur, et tunc quoque inesse debuisse creditur, sensus sive cognitionis imperfectionem, naturae esse non culpae: ex hoc manifeste liquet quod Dominus in Evangelio cum sub typo animae Samaritanam de occultis suis conveniret; primum eam quinque viros habuisse ac deinde quem tunc habebat virum ejus non esse tescorporis, secundum quos prima aetas vitae humanae sine rationis discretione gubernatur; secundum quorum videlicet sensuum affectus incedere si illi aetati non natura, sed vitium esset; nequaquam ipsi sensus viri, sed adulteri potius appellati fuissent. Praeterea cum post ea
Abbreviated transcription (Latin):
ana ad gauchũ. aua ad necessitacẽ alia ad felieitatẽ. alia adusũ tp̃is
alia ao fructũ et̾nicatis. Horum itaq bonoꝵ q̃ adutrãq uitã ꝑtine¬
bant spũi qͥ ipsi carni ĩ h oĩẽ p̾sidedat cura inuinota ẽ. quat̾inꝰ sei
alt̾un h: corꝑele bonũ ad usũ infenoris uite ꝑ ꝓuidentiã dispo
nsibi. carni quidẽ sue in bono qͦd s ad usũ eiꝰ dem caruiserat subditũ
tͥ aut̾ in bono qd ñ solũ cami s ipsi qͦ qͥ incarne suꝑior fuit extitit
lignitate p̾latũ. Quaꝑꝑ ad inferiꝰ quidem bonũ conseruandũ
ꝓuidentia ꝑtinuit. ad suꝑiꝰ aut̃ bonũ optinendũ obedientia neces¬
saria fuit. Prouidentia ex rõne. obediencia ex p̃ceptione. ꝑ rouidñ¬
tia in p̾copto nat᷑o᷑. obedientia in p̾cepto disoipline. Sic itaq pͥmꝰ
homo institutꝰ ÷. ut uite inferioris bonũ ꝑ ꝓ uidentiã custodiret
uite suꝑioris bonũ ꝑ obedientiam quereret. Si gͦ sed̾m hanc ĩ¬

Expanded text:
alia ad gaudium; alia ad necessitatem, alia ad felicitatem; alia ad usum temporis, alia ad fructum aeternitatis. Horum itaque bonorum quae ad utramque vitam pertinebant spiritui qui ipsi carni in homine praesidebat cura injuncta est, quatenus scit corporale bonum ad usum inferioris vitae per providentiam dispon suae provideret et sibi. Carni quidem suae in bono quod sibi ad usum ejusdem carnis erat subditum: sibi autem in bono illo quod non solum carni, sed ipsi quoque qui in carne superior fuit exstitit dignitate praelatum. Quapropter ad inferius quidem bonum conservandum providentia pertinuit; ad superius autem bonum obtinendum obedientia necessaria fuit. Providentia ex ratione, obedientia ex praeceptione; providentia in praecepto naturae, obedientia in praecepto disciplinae. Sic itaque primus homo institutus est, ut vitae inferioris bonum per providentiam custodi obedientiam quaereret. Si ergo secundum hanc in
Abbreviated transcription (Latin):
ueritatis p̾pediri. & nos quidem scd̾m hunc modũ in reb occul¬
tis eaque magis ꝓbalia nob uidebant᷑ elegimꝰ. itatũ ut in
nulia parte dubia ꝓcertis asserote p̾sumamꝰ. Pro eo aut̾

Expanded text:
veritatis praepediri. Et nos quidem secundum hunc modum in rebus occulveritatis praepediri. Et nos quidem secundum hunc modum in rebus occultis ea quae magis probabilia nobis videbantur eligimus, ita tamen ut in nulla parte dubia pro certis asserere praesumamus. Pro eo autem
Abbreviated transcription (Latin):
habuerat quinq eiꝰ ħ ÷ legitimi ⁊ ñ aliem fuissent. Nat᷑ale si¬
qͥdem humane natute ÷ in pͥma etate scd̾m solos sensicum
affectꝰ moiu̾ atoꝵ inced̾e. Cũ u ad annos discretionis ꝑuen̾it si
relicta ueritace errorem seqr̃. ipse eierror. tẽ non maritus
s adult̾ appellat᷑. Qd̃ aut̃ pͥꝰ sed̾m solum motũ sonsuũ incedei
oꝑat᷑. nec inalũ ei ad culpã nec bonũ ad meruũ reputat᷑. Non¬
gͥ in fantib ⁊ in peocõ natis uiciũ ÷ sine cognitione nasci.
s ħ eis uicus ÷ cũ cali scit uicio nasci uñ pꝰ modũ eũ ad annos
discretionis ꝑuen̾it contingat eos si grãm adiuuantẽ non ha¬
buerint a cognitione u̾tatis illa dũ taxat que ad salutẽ ꝑtinet
p̾pediri. Qd̃ siuerũ ÷ neq uicium fuisset ilł qͥ sine peccõ
nascerent᷑ sine cognitione ⁊̃ uasci q nicħ in se nascendo hab̾ent uñ
pꝰ eacum ad tem pꝰ cognioscendi ꝑ uenissent. pocuissent a cognitiẽe

Expanded text:
 hoc est legitimi, et non alieni fuissent. Naturale siquidem humanae naturae est, in prima aetate secundum solos sensuum affectus moveri atque incedere. Cum vero ad annos discretionis pervenerit, si relicta veritate errorem sequitur; ejus error tunc non maritus, sed adulter appellatur. Quod autem prius secundum solum motum sensuum incedens operatur, nec malum ei ad culpanasci, sed hoc eis vitium est cum tali scilicet vitio nasci unde postmodum cum ad annos discretionis pervenerint contingat eos si gratiam adjuvantem non habuerint a cognitione veritatis illa praesertim quae ad salutem pertinet praepediri. Quod si verum est, neque vitium fuisset illis qui sine peccato nascerentur, sine cognitione etiam nasci; quia nihil in se nascendo haberent unde postea cum ad tempus cognoscendi pervenissent, potuissent a cognitione
Abbreviated transcription (Latin):
cc̾co aut̾ suꝑbiam ⁊ auariciom in originali ÷ dedit.¬
ꝑeorato pͥusqͣm gule uicium mentem hoĩs deceptã optinuisse
dicumis. qr nͥ pͥius mulier id qͦd ꝓmittebat᷑ appet̾et. neqͣqͣm
pꝰ modũ in eo qd suadebatur assensũ p̾buiss. S qr prius
ꝑuerse delectata ÷ in ꝓmislione pꝰmodum stulte assensum.
pͥbuit in ꝑsuasione. ł rimũ enĩ ꝓmissã excellentiã ꝑ suꝑbiam
appetiit. deiũ ꝓmisam abundantiam. ⁊ quałłtalẽ excellenti¬
am decebat ꝑ auariciam concupiuit. Postremo ut ħ drio pro
uoto optinere mereretur cibũ uetitũ gule uicio coprupta
gustare con sensit. Primũ quidem consensit ꝓpt̾ alia que di¬
lexit. pꝰ ea respiciens ⁊ ꝯcupisoibile uident cͣm inconcupis¬
centiam exarsit ut iã ⁊̃ si pͥmium uullũ e̾e̾t ꝓpt̾ setũ ploc̾et
p̃cii cupiditate allecta se uendidit. ingula aũ pꝰ ea delecta¬
ta̾ libent̾ iamgratis seriire cep̃. Nã cli amore ꝓmissionis

Expanded text:
circo autem superbiam et avaritiam in originali peccato priusquam gulae vitium mentem hominis deceptam obtinuisse dicimus; quia nisi prius mulier id quod promittebatur appetivisset nequaquam postmodum in eo quod suadebatur assensum praebuisset. Sed, quia prius perverse delectata est in promissione, postmodum stultum assensum praebuit in persuasione. Primum enim promissam excellentiam per superbiam appetiit; deinde promissam abundantiam et qualis talem excellentiam decebat per avaritiam concupivit. Postremo ut haec duo pro voto obtinere mereretur cibum vetitum gulae vitio corrupta gustare consensit. Primum quidem consensit propter alia quae dilexit; postmodum respiciens et concupiscibile videns tantum in concupiscpretii cupiditate allecta se vendidit; in gula autem postea delectata libenter jam gratis servire coepit. Nam cum amore promissionis
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. siue eiꝰ dem liue altͥius cuiꝰ lib mandati obseruantia ꝓband
fuissent. &. pot̾ fortassis ñ ab surde credi qͦd idem mandatum
qͥd pͥmo parenti datũ ÷ posteri qͦ alꝰ obseruare debuerunt ut
singłi. ꝓͥa obedientia ꝓbarent᷑. ⁊ singuli ꝓ sus meritis digna
temun̾atione glificarent᷑. łrimã tñ obedientiã obseruatam
causam fore gre ad iut̾cis in om̃s sequentes ⁊ ipsã obedientiam
in qiua uuas ader s de fiunicum homo manere debuerat dones ceiem
ae uere tmorte i outa suꝑ induceret᷑ ⁊ rꝰ pactã obedientiu as p̾mas
obediente sine morais intpositione tunsieriet. hertag pom̃

Expanded text:
 sive ejusdem sive alterius cujuslibet mandati observantia probandi  sive ejusdem sive alterius cujuslibet mandati observantia probandi fuissent. Et potest fortassis non absurde credi quod idem mandatum quod primo parenti datum est, posteri quoque illi observare debuerunt, ut singuli propria obedientia probarentur, et singuli pro meritis suis digna remuneratione glorificarentur. Primam tamen obedientiam observatam causam fore gratiae adjutricis in omnes sequentes et ipsam obedientiam in qua usque ad tempus definitum homo manere debuerat, donec coelesti ac vere immortali vita super indueretur, et post peractam obedientiam ad praemium obedientiae sine mortis
Abbreviated transcription (Latin):
potuit natura nascentib dare. qͦd ingn̾antib ñdum ad huo possi¬
debat. m̃admodũ ⁊ hii quinẽ in pecc̃õ gn̾ant᷑ ñ aliud nascendo
tralit̃ qͣm uicium qͦd a natura a qua seminant᷑ accipiunt. Sic itao
pͥmus hõ tpr̃ obedientie sue casto conuigio ad ꝓpagationẽ posteri¬
tatis institutioni diuine deseriuens filios gn̾oret sine peccato
qͥ dõ qm̃ exnatura ab oĩ uicio lib̾a s non similit̾ pat̾ne iusticie
heredes. qm̃ ipsa natura ñdũ foret ad incorruptionis p̾mium
quã aut̃ auita terrena ad celestem ⁊ spũalem statũ trans formatus
fuiss ampliꝰ gn̾are non debu̾at. sic̃ mͦ ꝑ mobedientiã iorcali¬
tati subiectus a carnis tñ ꝓpagatione non cestat. Propt̾ea gͥ non
uidet᷑ una eẽ utrobiq ꝯditio. q rõ eadem utriq non apparet.
St̃ tñ qͥ credunc ueracit̾ asserendũ qͦd pͥmꝰ homo si ñ peccass nu¬
ꝓbata om̃ib posteris exeo nascituris admeritũ suffice̾ debiui

Expanded text:
ascentibus dare quod in generantibus nondum adhuc possidebat, quemadmodum et ii qui nunc in peccato generantur, non aliud nascendo trahunt quam vitium quod a natura a qua seminantur accipiunt. Sic itaque primus homo tempore obedientiae suae casto conjugio ad propagationem posteritatis institutioni divinae serviens filios generaret sine peccato quidem, quoniam ex natura ab omni vitio libera, sed non similiter paternae justitiae haeredes; quoniam ipsa natura nondum foret ad incorruptionis praemiuquam autem a vita aeterna ad coelestem et spiritualem statum transformatus fuisset, amplius generare non debuerat; sicut modo per inobedientiam mortalitati subjectus a carnis tamen propagatione non cessat. Propterea igitur non videtur una esse utrobique conditio, quia eadem ratio utrinque non apparet. Sunt tamen qui credunt veraciter asserendum quod primus homo si non peccasset nuprobata, omnibus posteris ex eo nascituris ad meritum sufficere debuisset;