comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
adherentia hebet.et ad longinq̃
et remotissima uiget. Nũꝗo qr
qũo hoc sit nõ cõprelẽdis. idcir¬
co uerũ nõ ec̃ cõtendis: Explica
insi potes qd negare no audes.
qũo inte ip̃o corpus et aĩa tam
diu̾sa utiq natura.sint una ea¬
demq psona. et tuc a me quetas
quõ insumme simplici et com¬
muni nacura psonaꝵ trinitasi
sit una eadẽq sb̃a. Sed si illõ in¬
cõprehẽsibile ẽ quõ sit. ꝙ tamẽ

Expanded text:
adhaerentia hebet, ad longinqua adhaerentia hebet, ad longinqua et remotissima viget. Nunquid quia quomodo hoc sit non comprehendis, idcirco verum non esse contendis? Explica mihi si potes, quod negare non audes, quomodo in teipso corpus et anima tam diversa utique natura sint una eademque persona, et tunc a me quaeras quomodo in summe simplici et communi natura, personarum Trinitas sit una eademque substantia. Sed si illud incomprehensibile est quomodo sit, quod tamen
Abbreviated transcription (Latin):
piunt. et tam profũde ueritats
intelligẽtiam ꝙͣ explicare d̾bu¬
erant: maiori ambiguo in uol¬
uunt. Ham si quis uelit persone
nom̃ sub comimi et propͥa ace¬
eptione intelligere: nullomodo
putant plures psonas sub ea ac¬
ceptione intellectas posse subsi¬
sterc in iitate substãtie. .ii.
unitas tͥnitatis et trinitas
unitatis. nũqo quia cõprehẽdi
mẽtis mops hoc sentiat. quisdi¬
cere p̾sumat: Qũa multa sũt q̃
humana intelligẽtia nõ cõprehẽ¬
dit. que tñ ꝙͣ uera sint mentem
humanã multiplex expientiai
latere nõ sinit: Explica mͥ queso
si potes de quo oĩno dubi tare
nõ potes. ꝙo sit ꝙ oculus corpo¬
reus ibi iudẽdo nõ sẽtit ubi ẽ. et
utdẽdo sentit ubi õmo nõ ẽ. In
celo ubi utiq nõ ẽ: stellam posi¬
tam utoet. palpebra tñ obductꝰ
ip̃am sub qua latet palpebram
non uidet.Cet̾i sẽsus corporei
sola adherentia sẽtiunt.atq di¬
scernunt solus oculor sensus

Expanded text:
piunt, et tam profundae veritatis piunt, et tam profundae veritatis intelligentiam quam, explicare debuerant, majori ambiguo involvunt. Nam, si quis velit personae nomen sub communi et propria acceptione intelligere, nullo modo putet plures personas sub ea acceptione intellectas posse subsistere in unitate substantiae. CAPUT II. unitas Trinitatis, et Trinitas unitatis, nunquid quia comprehendi mentis inops, hoc sentiat? quis dicere praesumat quam multa sunt quae humana intelligentia non comprehendit, quae tamen quam vera sint mentem humanam multiplex experientia latere non sinit? Explica mihi, quaeso, si potes, de quo omnino dubitare non potes, quid sit quod oculus corporeus ibi videndo non sentit ubi est, et videndo sentit ubi omnino non est? In coelo ubi utique non est, stellam positam videt, palpebra tamen obductus, ipsam sub qua latet palpebram non videt. Caeteri sensus corporei sola adhaerentia sentiunt atque discernunt, solus oculorum sensus
Abbreviated transcription (Latin):
Cce inbuius opis exor¬
dio ea que de diuine
sb̾e unitate credimꝰ. tam eutõe¬
ti demõstãtione et ꝑspicuis ra¬
intuẽtib nil dubitatioĩs rema¬
nere debeat. ñn eos uł in mocdi¬
co hesitare oporteat.Similit̾ ⁊¬
suo loco de ꝑsonaꝵ pluralitate
fidei assertionẽtam rata proba¬
tio psuasit. tam multiplex ra¬
tio cõfirmauit: ut m̃tis mops
urdeat᷑ cui tanta uiritatis atte¬
statio satisfacere nõ possit. Et
quitẽ q̃libet har cosideratiõu
ct assertionũ cum ꝑ semetip̾ar
solam et seorsũ attẽdit᷑: nichil
credibilius. nich̾ uerius uitet᷑.
et qũo ẽocordit̾ et simulstare
possint attẽdimus. nͥfidei fir¬
mitas obsistat.protinꝰ in ambi¬
guum uenit quicgd multiplex
ratiocinatio psuasit. nõ eĩ facile
ri infidelium eriores.hinc multi¬
plices ille scismatieoꝵ hereses.i
Hinc ẽ ꝙ alii diuine sube unita¬
tem scindũt. alii psonar plurali¬
tatẽ cõfundũt. Hinc ẽ ꝙ arriãi
et sabelliam ꝑ cõtrarias sectasst̃

Expanded text:
cce in hujus operis exordio ea quae de divinae substantiae unitate credimus tam evidenti ratione et perspicuis raintuentibus nihil dubitationis remanere debeat, unde eos vel in modico haesitare oporteat. Similiter et suo loco de personarum pluralitate nostrae assertionem tam rara ratio persuasit, tam multiplex ratio confirmavit, ut mentis inops videatur, cui tanta veritatis attestatio satisfacere non possit. Et quidem quaelibet harum considerationum et assertionum, cum per semetipsam solam et seorsum attenditur, nihil credibilius, nihil verius videtur. et quomodo concorditer et simul stare possit attendimus, nisi fidei firmitas obsistat, protinus in ambiguum venit quidquid multiplex ratiocinatio persuasit. Non enim facile ri infidelium errores, hinc multiplices illae schismaticorum haereses, hinc est quod alii divinae substantiae unitatem scindunt, alii personarum pluralitatem confundunt; hinc est quod Ariani et Sabelliani per contrarias sectas sun
Abbreviated transcription (Latin):
Ibam d̾r. et sb̾am significare uide¬
tur. Nich̾ominꝰ tñ multũ ẽ inter
sigͥficationẽ unius.et sigͥficatio¬
nem alt̾ius. Sed ut melius elu¬
cescat qd̾ dicimus. to ip̃m exp¬
lanemus aꝑtius. Qd̾ animal sb̃¬
stantiã sigͥficet. quis neget. quis
dubitet: Multũ ẽ tñ int̾ sigfica¬
cionẽ uniꝰ. et sigͥficationẽ alteriꝰ.
Noĩe eĩ animalis. intelligit᷑ sb̾a
aĩata sẽsibilis.Animal itaq sub¬
stantiã sigͥficat. sed et aliud aligo
cõsigͥficat. Noĩe si quide aĩalissi¬
gnificat᷑ substãtia. sed cũ ad unc¬
ta sibi specificadifferẽtia. Simili¬
ter et hoc nom̃ homo: uioet̾ aĩal.
et eo ip̃o sb̾am sigͥficare: ꝗo ẽ hõ¬
nͥ aĩal rationale mortale. In eo
gͦ qd prĩcipalit̾ sigͥficat. aliqo
cosigͥficat. Animalitaq sigͥficaᷤᷤ
sb̾am nõ qualẽc̃q. s sẽsibilem.
Homo aũt nõ omnẽ sẽsibilem.

Expanded text:
am significare videtur. Nihilominus tamen multum est inter significationem unius et significationem alterius. Sed ut melius elucescat quod dicimus, idipsum explanemus apertius. Quod animal substantiam significet quis neget, quis dubitet? Multum est tamen inter significationem unius et significationem alterius. Nomine enim animalis intelligitur substantia animata sensibilis. Animal itaque substantiam significat, sed et aliud aliquid consignificat. Nomine siquidem animalis significatur substantia, sed cum adjuncta sibi specifica differentia. Similiter et hoc nomen homo, videtur animal, et eo ipso substantiam significare. Quid nimal rationale mortale? In eo ergo quod principaliter significat, aliquid consignificat. Animal itaque significat substantiam, non qualemcunque, sed sensibilem. Homo autem non omnem sensibilem,
Abbreviated transcription (Latin):
Icamdicam certe qd̾ sẽtio.
et qd̾ firit̾ et ĩdubitant̾
crecdo. ꝙ in illo tam sublimis
supemmẽti trinitatis mist̾io no¬
men ꝑsone nullateñ assignatũ
ẽ. sine instintu diuino et sp̃ seĩ
magist̾io. attendamꝰ quõ toẽ sp̃¬

Expanded text:
Dicam certe quod sentio, et quod firmiter et indubitanter credo, quod in illo tam sublimi et supereminenti Trinitatis mysterio nomen personae nullatenus assignatum est sine instinctu divino et Spiritus sancti magisterio. Attendamus quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
rent. querẽtib ꝗo tria tres illi
intrinitate eẽnt. cum tregoros
ẽẽ responde nõ possẽt. Sed qd̾i
ab eis ex necessitate factu fuit.
p̃sroebat. qua ratione et ueritate
to fien uoluit.Si u̾o hoc fidelit̾
credimꝰ: cum omnidiligẽtia q̃¬
ramus.nõ iam sub qua accepti¬
one primo humanis sit imposi¬
tum. nec ex qua necessitate siti
postea ad diuina tanssũptu.sed
in qua ueritatep sp̃m ueritatis
sit translatorib inspiratũ. et ala¬
tina eccłia uniu̾salit̾ frequetatũ.
Nulla aũt sentẽtia certior retoi¬
cur. ꝙͣ que ex cõmun aĩ cõcep¬
tione format᷑.Ergo scd̾m simp¬
licem et c̃õmue animi intel¬
lectum quẽ ꝗsq cõcipit ad no¬
minationẽꝑsone: studebo asser¬
tionis nr̃e modũ formare.ui.

Expanded text:
t quaerentibus quid tres illi in Trinitate essent, cum tres Deos esse respondere non possent. Sed quod ab eis ex necessitate factum fuit, praesidebat, qua ratione et veritate id fieri voluit. Si vero hoc fideliter credimus, cum omni diligentia quaeramus, non jam sub qua acceptione primo humanis sit impositum, nec ex qua necessitate sit postea ad divina translatum, sed in qua veritate per spiritum veritatis sit translatoribus inspiratum, et a Latina Ecclesia universaliter frequentatum. Nulla autem sententia certior redditur, quam quae ex communi animi conceptione formatur, ergo secundum simplicem et communem animi intellectum quem quisque concipit ad nominationem personae, studebo assertionis nostrae modum formare.
Abbreviated transcription (Latin):
terre nõ debemus.Quroã psonas¬
quroa subsistẽtias ẽẽ exponũt. et
tres subsistẽtias et unam substã¬
tiam in una deitate dicunt ma¬
gis ꝙͣ ostẽdunt. Siquitẽ sic hoc
transeunt sine explauatione:ac¬
silegẽtib oĩbus conster tres sb̃¬
siste̾tias ẽẽ potuisse. etiã ubi cõ¬
stat nõ nisi unã sb̾stantiam ẽẽ.
Hanc u̾o eor sentẽtiam nõ.arguo
nõ reprchẽdo. nõ falsam ẽẽ coten¬
do. Sed qd̾ uerũ ẽ cõpellor con¬
fiteri. qr hec eor doctͥna nõ satis¬
facit mee simplicitati. Si uul¬
tis meis similib satisfac̾e.o por¬
cet primum tam sub̾e̾ ꝙͣ subsistẽ¬
cie sigͥficationẽ diligent̾ det̾mi¬
nare. et scd̾m datam det̾minati¬
oñe assignare. quo possit ẽẽ plus
ꝙͣ una subsistẽtia: ubi nõ ẽ nisi
una substãtia.Alioquĩ queso qo
prodest mͥ ignotũ ꝑ ignotiꝰ ostẽ¬
di: Nom̃ꝑsone inore õium eti¬
am rusticoꝵ u̾satur. nomẽ u̾o
subsistẽtie nec ab oĩbus salcem

Expanded text:
am personas subsistentias esse exponunt, et tres substantias, et unam substantiam in una divinitate dicunt, magis quam ostendunt: siquidem sic haec transeunt sine explanatione, acsi legentibus omnibus constet tres subsistentias esse potuisse, etiam ubi constat nonnisi unam substantiam esse, hanc vero eorum sententiam non arguo, non reprehendo, non falsam esse contendo. Sed quod verum esse compellor confiteri, quia haec eorum doctrina non satisfacit meae simplicitati. Si vultis mei similibus satisfacere, oportet primum tam substantiae quam subsistentiae significationem diligenter determinare, et secundum datam determinationem assignare, quomodo possit esse plus quam una subsistentia, ubi non est nisi una substantia. Alioqui, quaeso, quid prodest mihi ignotum per ignotius ostendi? Nomen personae in ore omnium, etiam rusticorum, versatur, nomen vero subsistentiae nec ab omnibus saltem
Abbreviated transcription (Latin):
ne nõ tam ꝗd ꝙ̃ quisḋsignatur.
Cum aliqo tam loginquũ ano¬
bis fuerit ut discerni nõ possit.
aũt adeo appropĩquau̾it utꝙi
homosit discerni possit: int̾roga¬
mus iam nõ quid s quissit. Et
respondet᷑ nob̾ ꝙ sit matheus .i.
bartholonicus. pat̾ uł filius illiꝰ.
Uioetios ᷤ. ad int̾rogatione qo: re¬
spondet᷑ nom̃ generale uł spetia¬
le. diffinitio. uł aligo tale.Ao ĩ¬
terrogationẽ aũt quis nomen
equipollet. Pgo itaq inquirt᷑
de propͥetate cõmumi.p quis. d̾
propͥctatr singlar. Notandum
aũt ꝙ si ad aspectũ angelice ui-¬
sionis unus int̾roget alt̾um ꝗs
sit. et to respõsi accepit qd̃ ange¬
lus dñisit:talis utiq respõsio
nõ est sedm propͥetatẽ locutio¬
nis.s scdm intẽtionẽ querẽtis.
Aesi aꝑtius dicat int̾rogantiñ
ẽ homo ut putas s angelus ɨ¬
dnĩ. Nam si angelũ ẽẽ sciret. nͨ
cale aligo quereret. nec tale re¬
sposum nͥ inepte recipet ẜ quto

Expanded text:
nae non tam quid quam quis designatur. Cum aliquid tam longinquum a nobis fuerit ut discerni non possit, autem adeo appropinquaverit ut quod homo sit discerni possit, interrogamus jam non quid, sed quis sit. Et respondetur nobis quod sit Matthaeus, Bartholomaeus, pater vel filius illius. Videtis quia ad interrogationem quid, respondetur nomen generale vel speciale, definitio, vel aliquid tale. Ad interrogationem autem quis, nomen aequipollet. Per quid itaque inquiritur de proprietate communi, per quis de proprietate singulari. Notandum autem quod si ad aspectum angelicae visionis unus interroget alterum quis sit, et id responsi acceperit quod angelus Domini sit talis, utique responsio non est secundum proprietatem locutionis, sed secundum intentionem quaerentis, ac si apertius dicat interroganti: Non est homo, ut putas, sed angelus Domini. Nam, si angelum esse sciret, nec tale quid quaereret, nec tale responsum, nisi inepte, reciperet. Per quid
Abbreviated transcription (Latin):
an q tres ꝑsone sint sb̾a una:
Utrũq incõprehẽsibile. neutru
tam̃ incredibile. Ee hactam̃ ut
mͥuidet᷑ in c̃õprehẽsibilitate effi¬
citur ut sedm quofda psone si¬
gnificatio ꝑ multas acceptioneᷤᷤ
uariet᷑. Namsunt qui dicant no¬
do subsistẽtias. aliq̃n psonarum
propͥetates significare. Si signifi¬
cat aũt scd̾m ꝙ uolũt substãtĩa
quãdoq insingular. nũꝙͣ u̾o ĩ
num̾o plurali. ne trespsonas cõ¬
fitẽtes uideant̾ etiã tres substãti¬
as cõfiteri. Ad cõprobãdũ aũt ꝙ¬

Expanded text:
an quod tres personae sint substantia una? an quod tres personae sint substantia una? Utrumque incomprehensibile, neutrum tamen incredibile. Ex hac tamen, ut mihi videtur, incomprehensibilitate efficitur, ut secundum quosdam personae significatio per multas acceptiones varietur. Nam sunt qui dicunt nodo substantiam, aliquandos significare. Significat autem secundum quod volunt substantiam, quandoque in singulari, nunquam vero in numero plurali, ne tres personas confitentes videantur etiam tres substantias confiteri. Ad comprobandum aut
Abbreviated transcription (Latin):
Ed si te dicis de exꝑtis nul¬
lomodo posse dubitare. etiã
Nuideant humane capacitatis i.¬
modũi excedere.aodo ꝙ quedaz
sũt que incõprehẽsibilia ẽẽ non
dubitas. quetñ ꝑ expiẽtiam nõ
probas. Multa namq ratio ma¬
nifesta latere nõ sinit. ao que tñ
cõprehẽdenda menshumana ñ
sufficit. Nũꝗo dei et̾nitatẽ comp̃¬
heitdis. nec tam̃ de eius et̾nitate
difsiois: Nũgo dedei immñsitate
dubitas. ꝙͣuis eam cõprehẽdere
nõ ualeas: Nũꝗd dei oĩpotentia
ab õĩbus cõprchẽdit̾: a quibus
predicat᷑ et credit̾: Si singulosi
cheologos int̾rogos. Ib oĩbus to
responsi accipies: ꝙ idem sit dei
.potẽtia. q cius sapiẽtia. ꝙ eius bo¬
nitas nil aliuo sit ꝙͣ ista uł illa.
Si queras ꝗd sint hec tria. nil ali¬
ud ĩuenies ꝙ̃ diuina sb̾a. hec oĩa
ratio manifesta cõuincit. et latere
nõ sinit. In hoc sane om̃s theolegi
consc̃tiunt. hoc om̃s in cõmunc
defendunt. Quid queso horum

Expanded text:
ed, si te dicis de expertis nullo modo posse dubitare, etiamsi videantur humanae capacitatis modum excedere, addo quod quaedam quae sunt incomprehensibilia esse non dubitas, quae tamen per experientiam non probas. Multa namque ratio manifesta latere non sinit, ad quae tamen comprehendenda mens humana non sufficit. Nunquid Dei aeternitatem comprehendis, nec tamen de ejus aeternitate diffidis? Nunquid de Dei immensitate dubitas, quamvis eam comprehendere non valeas? Nunquid Dei omnipotentia ab omnibus comprehenditur, a quibus praedicatur et creditur? Si singulos theologos interroges, ab omnibus id responsi accipies, quod idem sit Dei potentia quod ejus sapientia, quod ejus bonitas nihil aliud sit quam ista vel illa. Si quaeras quid sint haec tria, nihil aliud invenies quam divina substantia. Haec omnia ratio manifesta convincit et latere non sinit. In hoc sane omnes theologi consentiunt. Hoc omnes in commune defendunt: quid, quaeso, horum
Abbreviated transcription (Latin):
se solum adiungit᷑ scđm singu¬
larem quẽdam racionalis existẽ¬
tie modũ. Sudus aũt rationał
existẽtie alius ẽ cõmunis plu¬
ribus naturis. alius ẽ cõmuni
ciufoe nature plurib substanti
gularẽ rationalis existẽtie mo.¬
Dum requirt sine quo persona
nũꝙͣ subsistit. Ut gͦ existẽs ꝑ se
solum psona ẽẽ possit.singula¬
rem aliquẽ rationalis existẽtie
modũ hab̾e oportebit. Quõ aũt
singula accipiẽda sintsatis ex
supiorib patet. et iccirco in ip¬
sis explanãdis immoran noni
oportet. Hec sicut pro modulo i¬
nr̃o potuimus. depsone sigͥfica¬
tione. uariatione. descriptione
digessimꝰ. Siquis. aũt nomen
stentie. alit̾ quã assignauimus
accipit. et scđ̾m acceptionẽ nõ
nrãm sed suam argimñtantop¬
cedit. et ratiocmatioĩs sue exitũ
ad inconnẽiens deducit. sciati
qm̃ adu̾sum me nich̾ agit. et si
putat agere: se ip̃m illitoit⁊ ne¬
scit.

Expanded text:
singularem quemdam rationalis existentiae modum. Modus autem rationalis existentiae alius est communis pluribus naturis, alius est communis ejusdem naturae pluribus substantiigularem rationalis existentiae modum requirit sine quo persona nunquam subsistit. Ut ergo existens per se solum persona esse possit, singularem aliquem rationalis existentiae modum habere oportebit. Quomodo autem singula accipienda sunt satis ex superioribus patet, idcirco in ipsis explanandis immorari non oportet. Haec sicut pro modulo nostro potuimus de personae significatione, variatione, descriptione digessimus. Si quis autem nomen stentiae aliter quam assignavimus accipit, et secundum acceptionem non nostram, sed suam argumentando procedit, et ratiocinationis suae exitum ad inconveniens deducit, sciat quoniam adversum me nihil agit. Et si putat agere, seipsum illudit et nescit.
Abbreviated transcription (Latin):
Ortassis ent planius et ao
intelligendũ expeditius
sidicimus ꝙ ꝑsonasit existens
ꝑsesolii. iuxta singularẽ quẽdã
rationalis existẽtie modũ . Qũo
qd̾ dicit᷑ existens accipiẽdũ sit.
satis ex supiorib in notuit Ideo
sona nũꝙͣ rected̾r nisi unus ali¬
quis solus acet̾is õibussingu¬
lar propͥctate discretus. S ed exi¬
stereꝑ se solum c̃omune est õi¬
bus indiutouis.tamaĩatisꝙͣ ĩ
aĩatis.Nũꝙͣ aut dicit ꝑsona ni¬
side rationabili suba aliqua.deo¬

Expanded text:
ortassis erit planius et ad intelligendum expeditius, si dicimus quod persona sit existens per se solum juxta singularem quemdam rationalis existentiae modum. Quomodo quod dicitur existens accipiendum sit, satis ex superioribus innotuit. Ideo persona nunquam recte dicitur nisi unus aliquis solus a caeteris omnibus singulari proprietate discretus. Sed existere per se solum commune est omnibus individuis tam animatis quam inanimatis. Nunquam autem dicitur persona nisi de rationali sub
Abbreviated transcription (Latin):
tan de eẽ ad nõ eẽ. sie non põt
mutan de eẽ ro aliud ẽẽ. Quod
u̾o nõ p̃t mutar de eẽ in nõ
ẽẽ. durat sine fine. qd̾ nõ põt
mutan de ẽẽ in aluto ẽẽ: mane̾
sine omni mutatione. Itaq ⁊
qd increatũ ẽ. nõ solum inicio
caret. u̾um et̃sine fine. et om¬
ni mutabilitate manet. Careẽ
aũt inicio et fine. et oĩmuta¬
bilitate: dat et̾num eẽ. Igitur
num. cõstat eẽ et increatum.
Nam qd̾ et̾num ẽ: ab eterno
fuit. et eo ipõ creari nõ potuͭ.
Colligit᷑ buiꝰmodi ratiõĩbus
qr si no ẽ inereatus nͥ unꝰ. nec
ẽ et̾nus nͥ unus. et eque econ
Nlod de diuinitatis inmẽ¬
sitate supius iam diximꝰ.
Alia ad huc ratione immẽsita¬
tis ip̃ius uidelicet cõsiceratai
propritate collig̾e possumus.
Quicqo eĩ ad m̃suram habet᷑.
maius ẽẽt si ciꝰ m̃sura duplica¬
ret᷑. Multo aũt maius si cresce¬
ret in decuplũ. uł potius in cẽ¬
tuplum. Quid si cumularet᷑ ĩ
milies. imo in millesi es mili

Expanded text:
de esse ad non esse, sic non potest mutari de esse ad aliud esse. Quod vero non potest mutari de esse in non esse, durat sine fine. Quod non potest mutari de esse in aliud esse, manet sine omni mutatione. Itaque quod increatum est non solum initio caret, verum etiam sine fine et omni mutabilitate manet. Carere autem nitio, et fine, et omni mutabilitate, dat aeternum esse. Igitur num, constat esse et increatum. Nam quod aeternum est ab aeterno fuit, et eo ipso creari non potuit. Colligitur igitur his rationibus, quia si non est increatus nisi unus, nec est aeternus Quod de divinitatis immensitate superius jam diximus, alia adhuc ratione immensitatis ipsius videlicet considerata proprietate colligere possumus. Quidquid enim ad mensuram habetur, majus esset si ejus mensura duplicaretur. Multo autem et majus si cresceret in decuplum, vel potius in centuplum, quod si cumularetur in millies, imo in millies millies,
Abbreviated transcription (Latin):
ne itaq creatum ex cẽpore esse
cepit. qd̾ aũt increatũ ẽ. omne
tẽpus p̃cessit. Qd̾ u̾o fuit q̃n nul¬
lum tẽpus fuit: procuboubio i¬
mutabile ẽẽ nõ potuit. Alioqu
tẽpori obnoxium fuit. qñ nul¬
lum ad huc tẽpus fuit. qd̾ om¬
nino ẽẽ nõ potuit. Eo eĩ obno¬
xium ẽ mutabilitati: eo ip̃o ob¬
noxium ẽ tẽpori. Tẽpus eĩ sẽper
ĩmotu ẽ. et uł ad modicu qo
õĩno stare nõ p̃t.Et si nulla m¬
mutatio eẽt: ꝓculdubio tẽpus
õmno nõ eẽt. Constat itaq qḋ
supius iam dixi.qr ꝙ obnoxi¬
um ẽ mutabilitati. obnoxium

Expanded text:
tum ex tempore esse coepit: quod autem increatum est, omne tempus praecessit; quod vero fuit quando nullum tempus fuit, procul dubio mutabile esse non potuit. Alioquin tempori obnoxium fuit, quando nullum adhuc tempus fuit, quod omnino esse non potuit; quod enim obnoxium est mutabilitati, eo ipso obnoxium est tempori. Tempus enim semper in motu est, et vel ad modicum quidem omnino stare non potest, et si nulla mutatio esset, procul dubio tempus omnino non esset. Constat itaque, quod superius jam dixi, quia quod obnoxiu
Abbreviated transcription (Latin):
Nouunis aũt ut pro .x.¬
batum ẽ ꝑsonis. nich oio
dissimilituoĩs. nich̾ ẽ in equali¬
tatis. Qualis ẽꝑsona una.talis ẽ
et alia. talis nichominus et terti¬
a. ubi itaq omnes sibi inuicez
consimiles et cocquales sũt: se¬
cundũ qualitatẽ quidẽ diffẽre..
nõ possũt. Quib eĩ ẽꝑ omniai
unũ et toem et sicut pspicua ra¬
cio probauit. sũme simplex essẽ:
nullo modo possũt aliqua quali¬
tatis differẽtia ab inuicẽ distare.
Qui gͥ nullatenꝰ possũt iuxta ali¬
quam qualitatis propͥetatẽ alt̾na¬
natim diffẽre.relinquit᷑ ut crecdã¬
tur iuxta modũ originis aliqũa
differẽtiam hab̾e.Nlam ubi nulla
differẽtia ẽ: nulla oĩno pluralitaᷤᷤ
ẽẽ p̃t. Pluralitas itaq p̾sonarũ
cõuincit ꝙ mn illa trinitate discͬe̾¬
ciua proprietas propͥetatũq dif

Expanded text:
nis autem, ut probatum est, personis nihil omnino dissimilitudinis, nihil est inaequalitatis. Qualis est persona una, talis est et alia, talis nihilominus et tertia. Ubi ita omnes sibi invicem consimiles et coaequales sunt, secundum qualitatem quidam differre non possunt. Quibus enim per omnia est unum et idem et sicut perspicua ratio probavit summe simplex esse, nullo modo possunt aliqua qualitatis differentia ab invicem distare. Qui igitur nullatenus possunt juxta aliquam qualitatis proprietatem alternatim differre, relinquitur ut credantur juxta modum originis aliquam differentiam habere. Nam ubi nulla differentia est, nulla omnino pluralitas esse potest. Pluralitas itaque personarum convincit quod in illa Trinitate discretiva proprietas, pr
Abbreviated transcription (Latin):
namq sb̾r omnino nõ possũt
c̃ẽ sine differẽti qualitate. Est
aũt hec talis uariatio existentie.
scđ̾m solam qualitatẽ. nich̾ ua¬
netatis habens sedm originẽ.

Expanded text:
namque substantiae omnino non possunt esse sine differenti qualitate. Est autem haec talis variatio existentiae secundum solam qualitatem, nihil varietatis
Abbreviated transcription (Latin):
Omine existẽtie ut ex sup¬
iorib patet.intelligit᷑ ꝙ
et exprocreatione.Nam caroi
exsola creatione. Propͥum est
diuine nature habere suꝑ sub¬
stantiale ẽe. sedsinecreationẽ⁊
inchoatione. Existẽtia u̾o alia
plurib cõmuis. alia aũt oi¬
no incõmunicabilis. Nam ut
de illis taceã que nõ comuni
mane nature habẽ rationale cẽ.
sed tam angelice ꝙ humane
propriũ ẽ no ẽẽ exse.sed aliun¬
de. soluis aũt diuine nature.⁊
nõ aliunde sed ex se ip̃a eẽ. Exi¬
stentia u̾o in cõmunicabilis
ẽ. que nõ nisi uni et alicui ꝑ¬
sone cõuenire p̃t. Sed ut de ce

Expanded text:
omine existentiae, ut ex superioribus patet, intelligitur quod et ex procreatione. Nam caro ex sola creatione. Proprium est divinae naturae habere supersubstantiale esse, sed sine creatione et inchoatione. Existentia vero alia pluribus communis, alia autem omnino incommunicabilis. Nam, ut de illis taceam quae non communicmanae naturae habere rationale esse, sed tam angelicae quam humanae proprium est non esse ex se, sed aliunde; solius autem divinae naturae non aliunde, sed ex seipsa esse. Existentia vero incommunicabilis est, quae nonnisi alicui personae convenire potes
Abbreviated transcription (Latin):
as sedm solam originẽ. mange¬
lica aũt naf᷑a scđm solam quali¬
tatem. inhumana u̾o nat᷑a ta se¬
cundũ qualitatẽ ꝙͣ scd̾m origi¬
nem.Ecce iam inueĩmus qd̃ su¬
pius querere proposuimꝰ. qũo ui¬
delicet possit ẽẽ alt̾itas ꝑsonaꝵ
sine omni alt̾atione subaꝵ. In

Expanded text:
angelica autem natura secundum solam qualitatem, in humana vero natura tam secundum qualitatem quam secundum originem. Ecce jam invenimus quod superius quaerere proposuimus, quomodo videlicet possit esse alietas personarum sine omni alietate substan
Abbreviated transcription (Latin):
simplicit̾. sed cũ propͥetatis ali¬
cuius denotatione que ptine¬
at ao cõsioerationẽ originalis
cause. Ao cõstoerationẽ u̾o ori¬
ginalis causeptinet no solũ¬

Expanded text:
simpliciter, sed cum proprietatis alicujus denotatione quae pertineat ad considerationem originalis causae. Ad considerationem vero originalis causae pertinet no
Abbreviated transcription (Latin):
quã p expientiam nouimꝰ
psonaꝵ: existẽtiam. cam scđ̾m p¬
ginem uanan uioemꝰ. Certe om¬
ni humanepsone ẽ qualitas si¬
gulans et propͥa.ꝑ quã absq om¬
ni ambiguitate diffeit aqualib
alia.Sic et᷑ singulis quibusq est
origo propa ab oĩbus aliis diu̾sa.
et singular propͥetate discreta.
Nam aliud prĩcipiũ ẽ isti. et alid
illi. qm̃ alius ẽ pat̾ istius. et ali¬
unpropagatus ẽ unus: et alia pa¬
manispsonis existẽtiar propri¬

Expanded text:
am novimus, personarum existentiam tam secundum pginem variari videmus. Certe omni humanae personae est qualitas singularis et propria, per quam absque omni ambiguitate differt a qualibet alia. Sic etiam singulis quibuscunque est origo propria, ab omnibus aliis diversa, et singulari proprietate discreta. Nam aliud praecipuum est isti, et aliud illi, quoniam alius est pater istius, et aliunde propagatus est alimanis
Abbreviated transcription (Latin):
sbale imo supsb̾stantiale esse
sine creatione. sine inchoatio
iccirco recte dicit hrẽ nõ tq̃ sb̾¬
stantiale ꝙ supsubstãtialeesse.
Sciẽdum u̾o ẽ ꝙ existẽtia desi¬
gnat sb̾stantiale eẽ. sed aliq̃ni
ꝙ sit ex cõmuni. aliq̃nꝙ siti
Cõmunẽ aũt existẽtiam dicimꝰ
ubi intelligit᷑ ẽẽ habẽs expropͥ¬
etate cõmui. Incomunicabi¬
lem u̾o: ubi intelligit᷑ eẽ habẽs
expropͥetate incõmunicabili.
psoneoriginiẽ nõ habẽti nõ eẽ
ab alia aliqua psona. In uno aũt
intelligit᷑ proprietas c̃omunis.

Expanded text:
ale, imo supersubstantiale esse sine creatione, sine inchoationidcirco recte dicitur habere non tam substantiale, quam supersubstantiale esse. Sciendum vero est quod existentia designat substantiale esse, sed aliquando quod sit ex communi, aliquando munem autem existentiam dicimus, ubi intelligitur esse habens ex proprietate communi. Incommunicabilem vero, ubi intelligitur esse habens ex proprietate incommunicabili. personae originem non habenti non esse ab alia aliqua persona. In uno autem intelli
Abbreviated transcription (Latin):
possunt tñ scdm originalẽ cau
ab alio. et si originẽ h̃ntes. dif¬
ferant in obtinẽdi modo. Unde
aũt alt̾atur propͤietas psonarũ.
untdr proctoubio eque uanatur
propͥctas existẽtiax. In diuina
namq nat᷑a circa originẽ sola

Expanded text:
possunt tamen secundum originalem causem trahat ab alio, etsi originem habentes differant in obtinendi modo; unde autem alteratur proprietas personarum, inde procul dubio aeque variatur proprietas existentiarum. In divina na
Abbreviated transcription (Latin):
plexq creatio. Est gͦ singulorũ
simul et õium unũsolũ indif¬
ferensq prĩcipiũ. Unũ siquidẽ
prĩcipiũ hñt omnes solũ crea¬
torem. et singuli et simul õnes
scdm solam creationẽ.Sũt aũt
ĩ angelica natura tot sube: quot
psone. et iccuto oportet easqua¬
litate diffẽre.Hamsi nulla qͣlita¬
ce diffeͬrent. procł̾dubio plures
tiax differẽtia in angelica natu¬¬
ra scđm solam qualitatẽ. in hu¬

Expanded text:
io. Est ergo singulorum simul et omnium unum solum indifferensque principium. Unum siquidem principium habent omnes solum Creatorem, et singuli etiam simul omnes secundum solam creationem. Sunt autem in angelica natura tot substantiae quot personae, et idcirco oportet eas qualitate differre. Nam, si nulla qualitate differrent, procul dubio plures tiarum differentia in angelica natura secundum solam qualitate
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙͣ scđm eiꝰ originẽ uariat᷑ existẽ¬
tia ubi singulis ꝑsonis est sḃa
singulans et propͥa.et origo di¬
u̾sa. Ecce qd̃ iamdiximꝰ qr gen̾¬
alis existẽtiaꝵ uaratio triplici
distinguit᷑ modo.aut scđm so

Expanded text:
m ejus originem variatur existentia, ubi singulis personis est substantia singularis, et propria, et origo diversa. Ecce quod jam diximus, quia generalis existentiarum variatio triplici distinguitur modo, aut secundum so
Abbreviated transcription (Latin):
Xrstentia aũt ut exante¬
dictis p̃t colligi.tribus
generalit̾ modis p̃t uanari.
lam rei originẽ. aut scđm utͥ¬
usq cõcursionẽ. Scm solam
rei qualitatẽ uanat᷑ existentia.
quãdo plunbypsonis ẽ una ca¬

Expanded text:
xistentia autem, ut ex antedictis potest colligi, tribus generaliter modis potest variari. lam rei originem, aut secundum utriusque concursionem. Secundum solam rei qualitatem variatur existentia, quando plu
Abbreviated transcription (Latin):
ita ut nõ possit õm̃o sub intel¬
ligi alia aliqua. absq dubio i¬
utraq erit incomunicabilis
nec pot̾unt ẽẽ cõmunes plu¬
ribus sb̾iis. nõ dicã angelici.
non dicam humanis.s nec a¬
liquib quasi diuinis.

Expanded text:
sit omnino subintelligi aliqua alia, absque dubio utraque erit incommunicabilis, nec poterunt esse communes pluribus substantiis, non dicam angelicis, non dicam humanis, sed nec aliquibus quasi divinis.
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃m hominẽ. dicimꝰ nichilo¬
minus deum. sapiẽtiam habe.
et uidet᷑ enũtiatio equoca ẽe.
s dedeo nõ d̾r nisi abusiue.
Hec minor abusio uidet᷑.ꝙͣ si
abraham nõ homo ẽẽ s homi¬
nem hab̾e diceret᷑. hec dicẽdi
abusio uł dictionũ equiuoca¬
tio sẽsum cõfundit. et potẽtiã
atq sapiẽtiam incõmunica¬
biles dici nõ sinit. Deĩq demꝰ
tale nom̃ qd̾ nõ possit nisi di¬
uine potẽtie uł diuine sapiẽ¬
tie cõuenire. et uidebimꝰ utrã¬
q incõmunicabilẽ ẽẽ.Nã no¬
men ip̃m oĩpotentie. qd̃ non

Expanded text:
ipsum hominem, dicimus nihilominus Deum sapientiam habere, et videtur enuntiatio aequivoca esse, sed de Deo non dicitur nisi abusive. Nec minor abusio videtur quam si Abraham non homo esse, sed hominem habere diceretur. Haec dicendi abusio, vel dictionum aequivocatio sensum confundit, et potentiam atque sapientiam incommunicabiles dici non sinit. Denique demus tale nomen quod non possit nisi divinae potentiae vel divinae sapientiae convenire, et videbimus utrumque incommunicabile esse. Nam nom
Abbreviated transcription (Latin):
dicunt᷑. si itẽ ip̃m qd̃ diuina
sciẽdum ẽ ꝙ tam noĩe poten¬
tie ꝙͣ noĩe sapiẽtie ab utimur.
cũ modo de diuinis mͦ de hu¬
manis loquim̃ ut nõ tam u¬
nicam ꝙͣ equiuoeã predicatõ¬
nem fecisse uideam. de ḋo di¬
cimusꝙ sapiẽtia sit. de hõie i
dicimus nõ ꝙ sapiẽtiasit: s
ꝙ ei sapiẽtia insit. Ibi sapiẽtie
noĩe designat᷑ tale ꝗd ꝙ sit sb̃¬
l ratio noĩs diu̾sa. Si equiuo¬
catio ẽ ubi nom̃ unũ sb̃ di¬
u̾sa sigficatione designat sub

Expanded text:
m quod divina sciendum est, quod tam nomine potentiae quam nomine sapientiae abutimur, cum modo de divinis, modo de humanis loquimur, ut non tam unicam quam aequivocam praedicationem fecisse videamur. De Deo dicimus quod sapientia sit, de homine dicimus quod non sapientia sit, sed quod ei sapientia insit: ibi sapientiae nomine designatur tale quid quod sit subsed ratio nominis diversa. Si aequivocatio est ubi nomen unum sub diversa significatione desi
Abbreviated transcription (Latin):
nec genitus sed procedẽs. Hec õ¬
nia freq̃nt̾ andio. uł lego. s uñ
hec oĩa probent᷑: me legisse nõ
recolo. Abũdant in his oĩbus
auctoritates. sed nõ eque ⁊ ar¬
gum̃tationes. In his oĩbusex¬
perm̃ta desũt.argum̃ta rare¬
scunt. Puto itaq me non ni¬
chil fecisse sicut supius iamdi¬
xi.si in huimodi studio studio¬
sas m̃tes pot̾o uł ad modicũ ao¬
iuare. et siñ det̾ posse satisfac̃¬
ueritatis solido et uelut ĩmobi¬
li fundam̃to insistat. inde ratioci¬
nationis nr̃e ordo iniciũ sumat.
unde nemo dubitare ualeati
aut hẽt ẽẽ ab alio: qͣm asemetip¬
so. U niu̾salit̾ itaq omne ẽẽ tri¬
plici distinguit᷑ ratione. Erit eĩ
hecduo. ab et̾no quit̃e: nec tam̃
asemetip̃o.Nam illud quartur
qõ hinc tercio mẽbro uioet᷑ ecõ¬
uerso respodere: nullo modo i¬
ip̃a natira patitꝰ ẽẽ. Nichil cĩm

Expanded text:
procedens. Haec omnia frequenter audio vel logo, sed unde haec omnia probentur me legisse non recolo: abundant in his omnibus auctoritates, sed non aeque et argumentationes; in his omnibus experimenta desunt, argumenta rarescunt: puto itaque me non nihil fecisse, sicut superius jam dixi, si in hujusmodi studio studiosas mentes potero vel ad modicum adjuvare et si non detur satisfacveritatis solido, et velut immobili fundamento insistat, unde ratiocinationis nostrae ordo initium sumat, unde nemo dubitare valeat, aut habet esse ab alio quam a semetipso. Universaliter itaque omne esse triplici distinguitur ratione. Erit enim haec duo ab aeterno quidem, nec tamen a semetipso. Nam illud quartum quod huic tertio membro videtur e contrario respondere, nullo modo ipsa natura patitur esse. Nihil
Abbreviated transcription (Latin):
pior aũt ratio inuenit qr quie¬
ꝗo ab et̾no nõ fiut: asemetipo
eẽ nõ possit. Alioqn apte con¬
uincit᷑.qr aliqo sibi initium
existendi dedit sub illo in stãti
qnͣ nich̾ habuit. qñ oĩno nil
potuit. Qd̃ qm̃ sit om̃o impos¬
sibile:sanc m̃tis homine nul¬
latenus p̃t latere. O mĩa itaq̃
illa que ẽẽ cepunt ex tẽpore ⁊¬

Expanded text:
io invenit quia quidquid ab aeterno non fuit a semetipso esse non possit; alioquin aperte convincitur quia aliquid sibi initium existendi dedit sub illo instanti, quando nihil habuit, quando omnino nil potuit, quod quam sit omnino impossibile, sanae mentis hominem nullatenus potest latere. Omnibus itaque illis, quae e
Abbreviated transcription (Latin):
sba sume potens ẽ.Sed illudi
potẽs ẽ: illi ẽ de ip̃a potentia.
Hoc ip̃m qd̃ sapiẽs ẽ. de ip̃a sa¬
piẽtia. Probatũ ẽ aũt qr totũ
qd ht nõ nisi asemetip̃a habet.

Expanded text:
a summe potens est. Sed illud potens est, illi est de ipsa sapientia. Hoc ipsum quod sapiens est, de ipsa sapientia. Probatum est autem quia totum quod habet, nonnisi a semetipsa habet.
Abbreviated transcription (Latin):
trahũt. et asemetip̃ĩs eẽ nõ pos¬
sunt. Pertinet itaq substantia
illa que nõ ẽ nisi asemetip̃a: ꝑ¬
tinet inquã ad illito eẽ qd̾ est
ab et̾no et sine oĩ micio. .xii.
Ed illud qd̾ de sũma sb̾stã¬
tia dictũ ẽ. ad huc amplio¬
n ratine probari p̃t. Illiro autez
certissimũ ẽ qđ in tota rerum

Expanded text:
trahunt, et a semetipsis esse non postrahunt, et a semetipsis esse non possunt. Pertinet itaque substantia illa quae non est nisi a semetipsa; pertinet, inquam, ad illud esse, quod est ab aeterno, et sineed illud quod de summa substantia dictum est, adhuc ampliori ratione probari potest. Illud autem certissimum est quod in tota rerum
Abbreviated transcription (Latin):
Anc gͥ latius desserẽdũ
de illo ẽẽ qõ ẽ a semetip̃o.
un uti iam dictũ ẽ.cõstat ip̃m
ẽẽ ab et̾no. Illud aũt certissĩu
ẽ. et unde ut credo nemo du¬
bitare p̃t:. qr in tanta multi¬
tudine rerum existẽtium. ⁊ tar
multiplici differẽtia graduu.
ẽẽ oporteat aliqo summũ. Sũ¬
mum u̾o oĩum dicimꝰ. quo ni¬
chil ẽ maius. nich ẽ melius.
Absq dubio aũt melior ẽ natu¬
ra rationalis: qͣm natura ura¬
tionalis. Oportet itaq ut ali¬
qua rationalis substãtia sit oĩ¬
um sũma. Quã aũt cõstat ĩhac
ẽ a suo inferiori accipe. Oportet
gͦ ut aliqua substantia existat¬
que utrũq habeat. et summũ
uidelicet locũ tenere: et asemet¬
ip̃a ẽẽ. Nam sicut supius ia di¬
rimus atq probauimꝰ.si nichil
eẽt asemetipo: nich ẽẽt ab et̾no.
et tũc quidẽ nulla rerũ origo.i
nulla eẽt rerum successio. Con¬
uincit itaq rerũ exꝑtarũ eutoe¬
tia aliquã substãtiam ẽẽ oporte

Expanded text:
 latius disserendum est de illo esse quod est a semetipso: unde, uti jam dictum est, constat ipsum esse ab aeterno. Illud autem certissimum est, et unde, ut credo, nemo dubitare potest, quia in tanta multitudine rerum existentium, et tam multiplici differentia graduum esse oporteat aliquid summum. Summum vero omnium dicimus, quo nihil est majus, nihil melius. Absque dubio autem melior est natura rationalis quam natura irrationalis. Oportet itaque ut aliqua rationalis substantia sit omnium summa, quam autem constat in hac ipsum quod est a suo inferiori accipere, oportet ergo ut aliqua sit substantia quae utrumque habeat, et summum videlicet locum tenere, et semetipsa esse. Nam, sicut superius jam diximus atque probavimus, si nihil esset a semetipso, nihil esset ab aeterno, et tunc quidem nulla rerum origo, nulla esset rerum successio. Convincit itaque rerum expertarum evidentia aliquam substantiam esse oporter
Abbreviated transcription (Latin):
debeamꝰ. Uidemus cotidie qͦ¬
modo nature ip̃ius opatione¬
existẽtia existẽtiam producit.
et existẽtia de existẽtia. ꝓcedit.
Quid gͦ: Num qd in illa sup¬
excellenti natura opatio natu¬
re nulla erit. aut omnino nl
pot̾it: Nũqo natura illa que
hinc nature nr̃e fructũ fecũdi¬
tatis donauit. in se oĩno steri¬
lis pmanebit: Et que aliisge¬
nerationẽ tribuit. nũqd siñ ge¬
neratione et st̾ilis erit: Exhis
itaq utdet᷑ probabile qd̾ ĩ illa
sup eẽntiali ĩ cõmutabilitate
sit aliqd eẽ qd̾ non sit asemet¬
ip̃o. et fuerit ab et̾no. s suphoe
ampliori et efficatiori ratioẽ
suo disputabit᷑ loco.

Expanded text:
debeamus: videmus quotidie qudebeamus: videmus quotidie quomodo naturae ipsius operatione existentiam producit, et existentia de existentia procedit: quid ergo? Nunquid in illa superexcellenti natura operatio naturae nulla erit, aut omnino nil poterit? Nunquid natura illa quae hunc naturae nostrae fructum fecunditatis donavit, in se omnino sterilis permanebit, et quae aliis generationem tribuit nunquid sine generatione et sterilis erit? Ex his itaque videtur probabile, quod in illa superessentiali incommutabilitate sit aliquid esse quod non sit a semetipso, et fuerit ab aeterno, sed super hoc ampliori et efficaciori ratione suo disputabitur loco.
Abbreviated transcription (Latin):
futurũ fuit.q qui sibi uł aliis
tuisset. tũc õmo nõ fint. Quod
ꝙͣ falsum sit. ip̃a entoẽtia ostẽ¬
dit. et rerum existẽtium expiẽ¬
cia cõuincit. Siesane ex eisi
que uidemus ratiocinãdo col¬
ligimus et ea ẽẽ que nõ uite¬
mus. extransitoriis et̾na. ex
mundanis sup mũdana. ex
humanis diuma.Inuisibilia
eĩ dei a creatura mĩtor ꝑ ea que
facta sũt. intellecta cospiciũt᷑.
no qd̃ tñ non sit asemet¬
ĩpo. nemini uideat᷑ ĩpossibile.
quasi sit necessariũ causa sẽper
effectum precedere. et omne
qȯ de alio ẽ suo prĩcipio sẽper
succedere oportere. Certe radi¬
us solis de sole procedit. et de
illo originẽ trahit. et tñsoli co¬
euus existit. Ee quo eĩ fuit. de
se radiũ produxit. et sine ra¬
dio nullo tẽpore fuit. Sigͥ lux
ista corporalis ht̃ radium sibi
cocuũ. cur nõ habeat lux illa
sp̃ualis et maccessibilis iadi¬
um sibi coet̾num: In natura
creata legimus ꝗd de natura
increata pẽsare ul extimarei

Expanded text:
um fuit, quia qui sibi vel aliis tuisset dare, tunc omnino non fuit, quod quam falsum sit ipsa evidentia ostendit, et rerum existentium experientia convincit; sic sane ex his quae videmus ratiocinando colligimus, et ea esse quae non videmus, ex transitoriis, aeterna, et mundanis, supermundana, ex humanis, divina: Invisibilia enim Dei a creatura mundi per ea quae facta sunt intellecta conspiciuntur no quod tamen non sit a semetipso nemini videatur impossibile, quasi sit necessarium causam semper effectum praecedere, et omne quod est de alio suo principio semper succedere oportere. Certe radius solis de sole procedit, et de illo originem trahit, et tamen soli coaevus existit. Ex quo enim fuit, de se radium produxit, et sine radio nullo tempore fuit. Si igitur lux ista corporalis habet radium sibi coaevum, cur non habeat lux illa spiritalis et inaccessibilis radium sibi coaeternum? In natura creata legimus, quid de natura increata pensare vel aestimare
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃a quidẽ ẽ nisi asemetip̃a Si
ex ip̃a sũt oĩa: gͥ oĩs essentia.i
omĩs potẽtia. oĩs sapiẽtia. Si
ẽ. si ab illa omne posse:sũme
potens si om̃e sape. sũme sapi¬
ens ẽ. Est eĩ impossibile maiꝰ
aliqd dare: ꝙͣ habere Sapiẽtia
quidẽ apossidẽte tota põt dari.
simul et adante tota retinen.
Sed maiorẽ sapiẽtiam quam
habes: õmo impturi nõ uales.
Sũme sapiẽtem itaq ẽẽ opor¬
tuit. unde oĩs sapiẽtia origirẽ
trabit. Sed ubi substãtia rati¬
onalis nõ ẽ.sapiẽtia i eẽ nõ¬

Expanded text:
iquid habet nisi a semetipsa. Si ex ipsa sunt omnia, ergo omnis essentia, omnis potentia, omnis sapientia. Si essentia est. Si ab illa omne posse, summe potens. Si omne sapere, summe sapiens est. Est enim impossibile majus aliquid dare quam habere. Sapientia quidem a possidente tota potest dari simul, et a dante tota retineri. Sed majorem sapientiam quam habes omnino impartire non vales. Summe sapientem itaque esse oportuit, unde omnis sapientia originem trahit. Sed ubi substantia ratonalis non est, sapientia omnino
Abbreviated transcription (Latin):
et̾no. nec a semetip̃o: ratio¬
cinando colligit̾ et illuo esse
qd̃ ẽ asemetipo. et eo ip̃o quidẽ
etiã ab et̾no. Nam si nichil a se¬
metip̃o fuisset: non eẽt omni¬
no unde ea exist̾e potuissẽt. que
suum ẽẽ a semetipĩs non hñt
nec habere ualẽt. Comũcitur
itaq aliqd ẽẽ asemetipo. et eo¬

Expanded text:
ratiocinando colligitur, et illud esse quod est a semetipso, et eo quidem etiam ab aeterno: nam, si nihil a semetipso fuisset, non esset omnino unde ea existere potuissent quae suum esse a semetipsis non habent, nec habere valent. Convincitur itaque aliquid e
Abbreviated transcription (Latin):
essendi modo qui nõ ẽ ab et̾no.
et eo ip̃o ntiq iuixta predicta
rationẽ nec asemetipõ: cotid.¬
ano et multiplici certificam᷑
expimẽto. In cessant̾ uidemus¬
alia secedere alia succedere. et
queprius quidẽ nõ erant in
actum prodire. Hoc in homini¬
bus hoc in animalib incessãt̾
uidemꝰ. Idem in arbustis ⁊ her¬
bis cotidianis probam᷑ expi¬
mẽtis. Quod in opatione na¬
cure. ioem utoemꝰ inopibus in¬
dustrie. Quod gͥ innum̾a sint
Q̃ ab et̾no no fuerũt: cotioiana¬

Expanded text:
essendi modo qui non est ab aeterno, et eo ipso utique juxta praedictam rationem, nec a semetipso, quotidiano et multiplici certificamur experimento, incessanter alia videmus secedere, alia succedere, et quae prius quidem non erant in actum prodire; hoc in hominibus, hoc in animalibus incessanter videmus. Idem in arbustis et herbis quotidianis probamus experimentis quod in operatione naturae, idem videmus in operibus industriae. Quod igitur innumera sint quae ab aeterno non fuerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
modo quos diximꝰ ẽẽ ab et̾no.
intẽdimꝰ agere in boc oꝑe ⁊ de
his que ad eiꝰ modi considerati¬
onẽ uident ꝑtinere. Nam de
cõsiteratione rerum tẽporali¬
um. dehis utdelicet que ꝑti¬
nent ad t̾cium modũ: nichil
int̾im intendimꝰ. nisi quantũ
eor cõsioerationẽ ad et̾norũ ĩ¬
uestigatinẽ necessanã uł uti¬
lem cõprobamꝰ. Sicut eĩ ex
apło habemꝰ et supius iami
diximus ĩuisibilia dei per ea
que facta sunt intellecta cõ¬
spiciunt᷑. Quociẽs gͥ ꝑ nisibi¬
lium speculationẽ ad ĩuisibi
lam erigimus. ꝑ quã ad ea q̃
supra nos sũt mẽte ascẽdam᷑:
Inde ẽ ꝙ in hoc tractatu omĩs
ratiocinatioĩs nr̃e processus
iniciũ sumit ex his que ꝑ ex¬

Expanded text:
diximus esse ab aeterno, intendimus agere in hoc opere, et de his quae ad hujusmodi considerationem videntur pertinere. Nam de consideratione rerum temporalium de his videlicet quae pertinent ad tertium modum nihil interim intendimus, nisi quantum eorum considerationem ad aeternorum investigationem necessariam vel utilem comprobamusius jam diximus: Invisibilia Dei per ea quae facta sunt intellecta conspiciuntur . Quoties igitur per visibilium speculationem ad invisibillam erigimus, per quam ad ea quae supra nos sunt mente ascendamus? Inde est quod in hoc tractatu, omnis ratiocinationis nostrae processus initium sumit ex his quae per ex
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ ẽ. ꝙ ubiq ẽ et ubiq totus.
nõ ꝑ partes diuisus Legi de do
meo.ꝙ sit unus et trinus. uꝰ
substãtialit̾. sed psonalit̾ tri¬
nus. Hec oĩa legi. sed unde hec
oĩa probent̾. melegisse noni
memini. Legiꝙ ĩdeitate uera
nõ sit nisi una substantia.ꝙ ĩ
unitate substãtie sint plures i¬
ꝑsone singule asingulis certis
ibi ꝑsona que sit a semetip̃a. ñ
ab alia aliqua.ꝙ sit ibi perso¬
na: que sit ab una sola.nõ aũt
asemetip̃a. ꝙ sit ibi ꝑsona: que
sit a ꝑsona gemina. nõ aũt ab
una sola.Cotidie audio de trib
ꝙ nõ sint tres eterni. sed unus
et̾nus. ꝙ nõ tres mereati. nͨ tres
immẽsi. sed unus mereatus et

Expanded text:
d ubique est, et ubique totus, non per partes divisus. Legi de Deo meo quod sit unus et trinus, unus substantialiter, sed personaliter trinus: haec omnia legi; sed unde haec omnia probentur, me legisse non memini: legi quod in divinitate vera, non sit nisi una substantia, quod in unitate substantiae sint plures personae, singulae aibi persona quae sit a semetipsa, non ab alia aliqua; quod sit ibi persona quae sit ab una sola, non autem a semetipsa; quod sit ibi persona quae sit a persona gemina, non autem ab una sola. Quotidie audio de tribus quod non sunt tres aeterni, sed unus aeternus; quod non tres increati, nec tres immensi, sed unus increat
Abbreviated transcription (Latin):
cessana ratione carere.Sed nõ
: ẽ cuiuis aĩe huiꝰ modi ratioẽs
de profundo et latebroso natẽ
sinu clicere et uelut de ĩtimo
quodam sapiẽtie secretaro eru¬
tas ĩcomune dechuc̾e. Multi
ad hoc minus digni.multi ad
hoc minus itonei multu ̃hoc
minus studion. et qd̃ semꝑ si
fieri posset pre oculis habere dbe¬
remus: uix uł raro cogitamuᷤ.
Cum quali queso studio qͣnto
desiderio deberemꝰ illi meũbere
negotio. illi in hiare spectacłõ.
de quo pendet saluandor omĩ¬
um sũma beatitudo: Credo aũt
me nõ nichil fecisse. si detur mͥ
mẽtes studiosas in huuismodi
negotio uł in modico adiuua¬
re. et adtale stuonĩ tepioas m̃¬
tes meo studio. ꝓuocare.

Expanded text:
cessariaque ratione carere, sed non est cujusvis animae hujusmodi rationes de profundo et latebroso naturae sinu elicere, et velut de intimo quodam sapientiae secretario erutas in commune deducere. Multi ad hoc minus digni, multi ad hoc minus idonei, multi in hoc minus studiosi, et quod semper, si fieri posset, prae oculis habere deberemus, vix vel raro cogitamus. Cum quali, quaeso, studio quandoque desiderio deberemus illi incumbere negotio, illi inhiare spectaculo, de quo pendet salvandorum omnium summa beatitudo? Credo autem me nonnihil fecisse, si detur mihi mentes studiosas in hujus negotio vel in modico adjuvare et ad tale studium tepidas mentes meo studio provocare.
Abbreviated transcription (Latin):
ut eẽt. uł aliqd posset. Alioqn
dedit qd̾ nõ habiit et fecit qd̾
nõ potuit. Hinõgͦ cotlige q̃m
sit inpossibile sutialiqd omni¬
no sit asemetipo: qd nõ sit ab
et̾no. Ecce gͦ qd̾ supius iam di¬
ximus manifesta ratione colli¬
gimus.qr omne ẽẽ triplici di¬
stinguit᷑ ratione.

Expanded text:
Alioqui dedit quod non habuit, et fecit quod non potuit: hinc ergo collige, quam sit impossibile ut aliquid omnino sit a semetipsa, quod non sit ab aeterno. Ecce ergo quod superius jam diximus manifesta ratione colligimus, quia omne esse triplici distinguitur ratione.
Abbreviated transcription (Latin):
hoc ope ad ea que credimꝰ
inquãtum dñs dederit. nõ mͦ
probabiles. uerũ et̾ necessan¬
as rationes adducere. et froei
nr̃e docum̃ta ueritatis enodati¬
one. et explanatione cõdire.
Credo namq sine dubio qm̃
ad quorũlibet explanatione
que necesse ẽ eẽ. nõ modo ꝓ¬
babilia ĩmo et̾ necessaria ar¬
gum̃ta nõ deesse: qm̃uis illa
int̾im cõtingat nrãm urdustͥ¬
am latere. Omnia que cepũt
cẽ extẽpore: ꝓbñplacito con¬
ditoris possibile ẽ ẽẽ. possibile
tam raciocinãdo colligit᷑. qͣm
expiendo probat᷑. Que u̾o et̾¬

Expanded text:
oc opere ad ea quae credimus, in quantum Dominus dederit, non modo probabiles, verum etiam necessarias rationes adducere, et fidei nostrae documenta, veritatis enodatione et explanatione condire. Credo namque sine dubio, quoniam ad quorumlibet explanationem, quae necesse est esse, non modo probabilia, imo etiam necessaria argumenta non deesse, quamvis illa interim contingat nostram industriam latere. Omnia quae coeperunt esse ex tempore pro beneplacito Conditoris, possibile est esse, possibile tam ratiocinando colligitur, quam exp