comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
curam. & ñ solum haec ꝓfi¬
ciuntad causam sup radieta
Sed & illud qđ dicit mater eius
addnm. Quia simi hi inquit
de deris filiũ. cõmmodo eũ
dño omnibus diebus uitaesuȩ
Nhoc dicer& siess& natus sa¬
cerdos O por tebat enimil¬
lum seruire altari: sed quia
leuita erat. & ad huc lex
leuitis ñ eratposita. sed unusquis¬
q: ꝓuo luntatesua agebat.
Ita ut oberrantes in licita
p̃sumerent: Ionatha en ĩ
filius filumorsi: Cum int̃
leuitis deputatus ess&. sa¬
cerdotium agere p̃ sumpsit
tribu ac ꝑ hoc legimus in li¬
bro iudicum. Quia unus
quisq inquit placita sibi
faciebat. eo qđ non es s&
rex inis rł: Idcirco nouit
anna dicens: Commodo eũ
dño necum c&eris oberra¬
r&: Etut plenius questio
discuti possit. & iã illud
tractemus qđ dictum est
de hel cana. quia ueniebat
exdi ebys indies. offerre
munera sua & decimas:
Quomodo decimas offexebat
quinihil possidebat: Leui¬
tae enim non acceperunt

Expanded text:
curam. Et non solum haec proficuram. Et non solum haec proficiunt ad causam supra dictamsed et illud quod dicit mater eius ad dominum: quia si mihi, inquit, dederis filium, commodo eum domino omnibus diebus uitae suae. non hoc diceret, si esset natus sacerdos — oportebat enim illum seruire altari —, sed quia Leuita erat et adhuc lex Leuitis non erat posita, sed unus quisque pro uoluntate sua agebat, ita ut oberrantes inlicita praesumerent. Ionatham enim filius filii Moysi, cum inter Leuitas deputatus esset, sacerdotium agere praesumpsit tribui Dan. ac per hoc legimus in libro Iudicum, quia unus quisque, inquit, placita sibi faciebat, eo quod non esset rex in Israhel. idcirco uouit Anna dicens: commodo eum domino, ne cum ceteris oberraret. Et ut plenius quaestio discuti possit, etiam illud tractemus, quod dictum est de Helcana, quia ueniebat ei diebus in dies offerre munera sua et decimas. quo modo decimas offerebat, qui nihil possidebat? Leuitae enim non acceperunt
Abbreviated transcription (Latin):
res habuerit tempore
uno qđ in licitum ẽ sacer¬
dotibus Erat enim hel¬
cana ex leuitis. sicut ge¬
ner ationum ordo secon¬
tin&. in libro parali po¬
menon. Adhuc enimle¬
uitae ñ erđt habentes
ordinẽ constitutũ minis¬
teru circa sacerdotes & ar¬
cam dñi Dauid enim in
regno suo dis posuit uices
sacerdotib & leuitis auigin¬
ti annis & supra. In lege
autẽ auiginti quinq an¬
nis & supra. inciperent
ex hibere seruitia domini¬
cis caerimonis. utessent
defiluis a aron. id.ẽ define¬
es & ithamur. Traduce
classes sacerdotum xxiiii.
temporibus. Leuitae autẽ
constituti s̃. qui essent ta¬
bernaculi ianitor es. Et qͥ
baioli arcaedñi. et qui ex¬
cubias obseruarent. Et qui
uasorit essent custodes.
& qui promiscuas suscipe
tantium & citharizantiũ.
& musicorum ca&erorũ.
lta ut &iã hi .id. ẽ om̃s leui¬
tae huberent temporũ
uices. quia necesse erat eor
& otium habere. ut & do¬
morum suarum agerent

Expanded text:
res habuerit tempore res habuerit tempore uno, quod inlicitum est sacerdotibus? erat enim Helcana ex Leuitis, sicut generationum ordo se continet in libro Paralipomenon. adhuc enim Leuitae non erant habentes ordinem constitutum ministerii circa sacerdotes et arcam domini. Dauid enim in regno suo disposuit uices sacerdotibus et Leuitis, ut a uiginti annis et supra, in lege. autem a uiginti quinque annis et supra, inciperent exhibere seruitia dominicis caerimoniis, ut essent ex filiis Aaron, id est de Finees et Ithamar traduce, classes sacerdotum uiginti temporibus. Leuitae autem constituti sunt, qui essent tabernaculi ianitores et qui baiuli arcae domini et qui. excubias obseruarent et qui uasorum essent custodes et qui promiscuas suscipertantium et citharizantium et musicorum ceterorum, ita ut etiam hi, id est omnes Leuitae, haberent temporum uices, quia necesse erat eos et otium habere, ut et domorum suarum agerent
Abbreviated transcription (Latin):
dotis. estimant illum
sacerdotem fuisse: Nec
enim faserat. ut de origi¬
ne aaron discendes sacer¬
dos non ess&: Quos pri¬
mum uolo cognos cere.
quiꝰsi sacerdos erat samu¬
hel. si ne dubio & elcana
pat̃ eius sacerdos fuit
Congruum quoq  fuerat
& filios eiꝰ sacer dotes fiusse
Quos quia sacerdotes ñ eranł
iudices illos constituit fi¬
lus isrł. sicuti & idem ip¬
se erat samu heli sic enĩ
legimus qui a iudi cauit fi¬
lios isrł: Helcana autẽ
pat̃ samuhelis propt̃ qđ
sacerdos ñ erat: ascende¬
bat inquit exdiebus in di¬
es deciuitate sua armathen
adorare & sacrificare dõ
omp̃ti sabaoth Etibie¬
rat heli & duo fili eius.
ophni & finees. sacerdo¬
tes dñi: quid tã opertũ
quia ueniebat helcana
offerremunerasua an¬
te dnm̃ ꝑ sacerdotes. tẽ¬
por e comp&enti s ecun¬
dũ qđ sta tuerat morses
ut tribus temporib an¬
ni offerrent munera &
decimas suas ubi fuiss&
arcadnĩ & facerdotes:
Quippe cum & dua suxo¬

Expanded text:
dotis, aestimant illum dotis, aestimant illum sacerdotem fuisse; nec enim fas erat, ut de origine Aaron descendens sacerdos non esset. quos primum uolo cognoscere quia, si sacerdos erat Samuhel, sine dubio et Helcana pater eius sacerdos fuit. congruum quoque fuerat et filios eius sacerdotes fuisse, quos, quia sacerdotes non erant, iudices illos constituit filiis Israhel, sicuti et idem ipse erat Samuhel. sic enim legimus: quia iudicauit filios Israhel. Helcana autem pater Samuhelis, propter quod sacerdos non erat: ascendebat, inquit, ex diebus in dies de ciuitate sua Armathen adorare et sacrificare deo omnipotenti sabaoth. et ibi erat Heli et duo filii eius, tfni et Finees sacerdotes domini. Quid tam apertum, quia ueniebat Helcana offerre munera sua ante dominum per sacerdotes tempore conpetenti, secundum quod statuerat Moyses, ut tribus temporibus anni offerrent munera et decimas suas, ubi fuisset arca domini et sacerdotes, quippe cum et duas uxo
Abbreviated transcription (Latin):
leuitis. uirib&hamis ob¬
tulerint dõ sacrificia ab¬
sente samuhele. Nege
autẽ facto saul: achemas
erat pronepos eli sacerdo¬
tis qui poriabat ephot :¬
Sed hinc inquiunt uidet᷑
sacerdos fuisse samuhel
quia uestitus erat ephot.
Quasi ñ hodie dia conidal¬
maticis induantur sicut
ep̃s: Ephot autẽ &iã dauid
legimus fuisse in dutum
& duplicẽ ephot. samuhel
autẽ adhuc puerulus suc¬
cinctus erat ephot : Num¬
quid puerulus dõ potur
populi munera offerre:
Uides ergo. quia ephot unũ
quidem nomen ẽ. s ed non
unam rem semꝑ signi fi¬
cat: sacerdotes enimpor¬
tabant ñ uestiebant᷑ ephotꝰ
Reges uero & leuita samuhel
in duebantur ephot: Ali¬
quundo ergo uestis. ali¬
quando armariolũ qđ por¬
tabant sacerdotes. ad in¬
t̃rogandum dnm̃. signifi¬
catur ephot: Quantum
appar& probatumẽ sa¬
muhelem ñ sacerdotẽ
sed proph&am fuis se:
Nunc his res pondemus qͥ
ignorantes. qui a samuhel
non ẽ defiliis aaron sacer¬

Expanded text:
Leuitis uiri Bethsamys obLeuitis uiri Bethsamys obtulerint deo sacrificia absente Samuhele. rege autem facto Saul Achimas erat pronepos Heli sacerdotis, qui portabat efut. \'Sed hinc\\ inquiunt, \'uidetur sacerdos fuisse Samuhel. quia uestitus erat efut.\' quasi non hodie diaconi dalmaticis induantur, sicut episcopus. efut autem etiam Dauid legimus fuisse indutum, et duplicem efut. Samuhel autem adhuc puerulus. succinctus erat efut: numquid puerulus deo potuit populi munera offerre? uides ergo, quia efut unum quidem nomen est, sed non unam rem semper significat. sacerdotes enim portabant, non uestiebantur efut; reges uero et Leuita Samuhel induebantur efut. aliquando ergo uestis, aliquando quasi armariolum, quod portabant sacerdotes ad interrogandum dominum, significatur efut. Quantum apparet, probatum est Samuhelem non sacerdotem, sed profetam fuisse. nunc his respondemus, qui ignorantes quia Samuhel non est de filiis Aaron sacer
Abbreviated transcription (Latin):
& aliud potestatẽ alicuius
officu accipere: sicut enĩ
quis acerdos ẽ. ñ ex eo ui¬
tam suam commendatã
putare deb&. Ita & qui
scae conuersationis & ui¬
tae. ẽ. Ñ iã ex eo sibi sacer¬
dotium uindicare debebit:
Quam uis enimbonum sitsa¬
cerdotium. tamen malum
erit ei. cui conces sumnonẽ.
& p̃sumit. Nam sires pici¬
amus qđ scriptum ẽ descõ
samu hele. uidebimus qua¬
le testimonium d& ei scrip¬
tura & in notuit inquit
om̃i populo. qm̃ fidelis est
samuhel  proph&a dño.
Et inpsalmo. Fiant inquit
morses & aaroninsacer¬
dotes eius. & samuhelinĩ
eos quiinuocant nomen.
eius. Quinona uertat ex
hac distinctione. Diuisas
es se ꝑsonas dignitatum.
causa ut morses & aaron
sacer dotalẽ dignitatẽ ad¬
eptina scantur. s amuhel
uero int̃ proph&asdõ
dignus extitisse habeat᷑
Quip̃cib dm̃ inuocabant
ad protegendũ populũ
suum. sicut legit᷑. Intan¬
tum autem sacerdotes.
Minime de fuisse ꝓbant᷑
ut reuocata arcabaiulis.

Expanded text:
et aliud potestatem alicuius et aliud potestatem alicuius officii accipere. sicut enim, qui sacerdos est, non ex eo uitam suam commendatam putare debet, ita et, qui sanctae conuersationis et uitae est, non iam ex eo sibi sacerdotium uindicare debebit. quamuis enim bonum sit sacerdotium, tamen malum erit ei, cui concessum non est et praesumit. nam si respiciamus quod scriptum est de sancto Samuhele, uidebimus quale testimonium det ei scriptura dicens: et innotuit. inquit, omni populo, quoniam fidelis est Samuhel in profetam domino; et in psalmo: fiant, inquit. Moyses et Aaron in sacerdotes eius et Samuhel inter eos qui inuocant nomen eius. quis non aduertat ex hac distinctione diuisas esse personas dignitatum causa, ut Moyses et Aaron sacerdotalem dignitatem adepti noscantur, Samuhel uero inter profetas deo dignus exstitisse habeatur, qui precibus deum inuocabant ad protegendum populum suum, sicut legitur? in tantum autem sacerdotes minime defuisse probantur. ut reuocata arca baiulis
Abbreviated transcription (Latin):
Et saul obtulit: Hoc utiq ge¬
nere. id est ꝑsacerdo tem
sicut & nunc offertur. &
dauid obtulit & salomon
obtulit. & c& eri similit̃
obtuler : Num quid om̃s
uicem sacerdo tis egeruntꝰ
Quam uis enim ꝓpriosacer¬
dos fungatur officio. Ille
tam̃ offerre dr̃ cuius no¬
mine agit sacerdes. Ipse.
enim imputatur. cuius mu¬
nera offeruntur Et qui
ñ fuit sacerdos. quomodo
uicem agere poterat sacer¬
dotis: Num quid piaconꝰ
potest ꝑ uicem ageres acer¬
dotis. P̃fectus etenim po¬
testagere uicem p̃fecti. &
p̃tor p̃toris: Ñ tam̃ priuat᷑
potest agere uicẽ potestatis
alicuius: quanto magis sa¬
cerdotis uicem agere non
potest. quinonẽ sacerdos:
Quo enim consilio adspirare
aud&. quod sibi scit non lice¬
re : Nã sis acerdos alicubi de¬
sit. Potest alterius locisa¬
cerdos rogatus uenire &ui¬
cem eius agere. Ũ tamen
ꝓph&a quamuis scãe uita
sitagere potest qđ sibi scit
mineme eẽ concessum
Alicud ẽ enim bene uiuere

Expanded text:
et Saul obtulit hoc utique geet Saul obtulit hoc utique genere, id est per sacerdotem, sicut et nunc offertur, et Dauid obtulit et Solomon obtulit et ceteri similiter obtulerunt. numquid omnes uicem sacerdotis egerunt? quamuis enim proprio sacerdos fungatur officio. ille tamen offerre dicitur, cuius nomine agit sacerdos; ipsi enim inputatur. cuius munera offeruntur. et qui non fuit sacerdos, quo modo uicem agere poterat sacerdotis? numquid diaconus potest uicem agere sacerdotis? praefectus etenim potest agere uicem praefecti et praetor praetoris, non tamen priuatus potest agere uicem potestatis alicuius: quanto magis sacerdotis uicem agere non potest, qui non est sacerdos! Quo enim consilio ad hoc adspirare audet, quod sibi scit non licere? nam si sacerdos alicubi desit, potest alterius loci sacerdos rogatus uenire et uicem eius agere, non tamen profeta, quamuis sanctae uitae sit, agere potest quod sibi scit minime esse concessum. aliud est enim bene uiuere
Abbreviated transcription (Latin):
sacerdos ysiautem proui¬
sit qđ statuit. Et si ꝑman¬
sit. qđ statuit s amuhel
non egit sacerdotiũ. Quia
denan erant sacerdo¬
tes. Inueterilege nasci
decreuit dr̃ sacerdotes.
In noua uero fieri dñs ius¬
sitsacerdotes: Eligant
nunc unum e duobus. aut
natum probent samuhe¬
lems acerdotem. aut
factum. Sed consentiuNT
non illum natum esse sa¬
cerdotem. qui asciunt illũ
nonesse exfilus aaron.
Siergo natus nonẽ facer¬
dos samuhel. factus autẽ
non legitur. nec probut᷑
quianee statuerat dr̃.
fieri sacer doies. In absoluto ẽ
samuhelem minime sacerdo¬
tem fuisse: sed contradictores
clausis oculis sisacerdos in¬
quiunt p̃ fuit: uicem tam̃
egit sacerdotis. qm̃ legitur
dõ sacrificium obtulisse:
Quis audeat negare qđ scrip¬
tum probatur  Obtulit eñ
dõ sacrificium samuhel.
sed non inde uicem sacerdo¬
tis egisse cognoscitur. Ipse
enim semꝑdicitur offerre
ciius oblationess̃ quas suꝑ
altare imponit sacerdos.

Expanded text:
sacerdos. si autem prouisacerdos. si autem prouisit quod statuit; et si permansit quod statuit, Sfł.muhel non egit sacerdotium, quia de non erant sacerdotes. in ueteri lege nasci decreuit deus sacerdotes, in noua uero fieri dominus iussit sacerdotes. Eligant nunc unum e duobus: aut natum probent Samuhelem sacerdotem aut factum. sed consentiunt non illum natum esse sacerdotem, quia sciunt illum non esse ex filiis Aaron. si ergo natus non est sacerdos Samuhel, factus autem non legitur nec probatur, quia nec statuerat deus fieri sacerdotes. in absoluto est Samuhelem minime sacerdotem fuisse. Sed contradictores clausis oculis: si sacerdos\', inquiunt. \'non fuit, uicem tamen egit sacerdotis, quoniam legitur deo sacrificium obtulisse! quis audeat negare quod scriptum probatur? obtulit enim deo sacrificium Samuhel, sed non inde uicem sacerdotis egisse cognoscitur. ipse enim semper dicitur offerre, cuius oblationes sunt, quas super altare inponit sacerdos.
Abbreviated transcription (Latin):
prescius ẽ. uarius & muta¬
bilis ẽ : sedbalã nullo diui¬
no testimonio com menda¬
tur. erat enim ariolus. sa¬
muhel autẽ uirdõ carus.
& iudiciorum eius sciens
fixam essesententiam. quo
modo aliud fieri debere cre¬
der&. quam sciebat adoeẽ
constitutum : sed heli in¬
quiunt mor tuo. & filus eiꝰ
sacerdotibus. samuhel coe¬
pit ageresacerdotium. qđ
nec lectio doc&. nec ratio
amimittit.: Hoc enim di¬
centes nullum putant tunc
fuisse quia gerent sacer¬
dotium. ut his tribus mor¬
tus nisi samuhel populi
munera obtuliss& sacer¬
dotium agidesiss&. quae
ads eueratio dĩ est in imicã
his dr̃ in prouidus iudicatur:
quasines cius enim id statuit.
qđ ꝑmanere non possit.
Ut quid enim nulli alii quã
filiis a aron sacerdo tiuma¬
gereusq in słm statuit.
hocẽ usq ad tem pora ad¬
uentur xp̃i.Si hoc defice¬
re sciebat. si autem nescit.
quod absit. in proui dusfu¬
it. & ii deo potest ut samu¬
hel fuerit illis deficientib:

Expanded text:
praescius est, uarius et mutapraescius est, uarius et mutabilis est. sed Balaam nullo diuino testimonio commendatur — erat enim ariolus —, Samuhel aų.tem uir deo carus et iudiciorum eius sciens fixam esse sententiam, quo modo aliud fieri debere crederet. quam sciebat a deo esse constitutum? \'Sed Heli\', inquiunt, mortuo et filiis eius sacerdotibus Samuhel coepit agere sacerdotium\': quod nec lectio docet nec ratio ammittit. hoc enim dicentes nullum putant tunc fuisse, qui ageret sacerdotium, ut his tribus mortuis, nisi Samuhel populi munera obtulisset, sacerdotium agi desisset; quae adseueratio dei est inimica. his enim deus inprouidus iudicatur; quasi nescius enim id statuit, quod permanere non possit. ut quid enim nulli alii quam filiis Aaron sacerdotium agere usque in saeculum statuit, hoc est usque ad tempora aduentus Christi. st hoc deficere sciebat? si autem nescit — quod absit! — iuprouidus fuit; et ideo potest, ut Samuhel fuerit illis deficientibus
Abbreviated transcription (Latin):
non fierent sacerdotes. &
desamu hele hac sentirepu¬
to. tõtum eẽ. Quomodo
enim poss& fieri. Vtuir
lauda bilis & dĩ testimomo
commendatus. hocager&
qđ in conces sum sciebat. Cu¬
ius &iam p̃sumptionis uin¬
dicta. ꝓcerto habebat sa¬
muhel & iterum factam.
Necenim dĩ iudicium pote¬
rat ad hoc adspirare. quẽ
immo tabilẽ sciebat. Aquo
sifor te hoc audiss & temp¬
tarise potius credidis soc
sciendo dm̃ nullo modo.
sententiam suam posse
rescindere. Poss& enim
magis subdĩ apparentia
& nomine id agi secumcre¬
dere ut circum uenir&᷑
a parte aduersa. quam
iudicium suum dm̃ posse
mutare. Denique cum
balaham pro hibitus essox.
adõne ir& adbalue & postea
iterum requis iss& . anir&.
Indignatus ei ds̃ exemploa¬
sinaecorripuit eum: quia
prohibentem angelum . ui¬
dens asina. coeptum iter. im¬
plere nolebat: Balam uero
prohibente dõneir &. iter ũ
in terrogans anire illumuel¬
l& sicdedõ quasi de homi¬
ne iudicauit qͥ ꝑ id quod in¬

Expanded text:
non fierent sacerdotes. et non fierent sacerdotes. et de Samuhele hoc sentire puto tutum non esse. quo modo enim posset fieri, ut uir laudabilis et dei testimonio commendatus hoc ageret, quod inconcessum sciebat? cuius etiam praesumptionis uindictam pro certo habebat semel et iterum factam. nec enim dei iudicio poterat ad hoc adspirare, quem inmutabilem sciebat; a quo, si forte hoc audisset, temptari se potius credidisset sciendo deum nullo modo sententiam suam posse, rescindere. posset enim magis sub dei apparentia et nomine id agi secum credere, ut circumueniretur a parte aduersa, quam iudicium suum deum posse mutare. Denique cum Balaam prohibitus esset deo, ne iret ad Balac. et postea iterum requisisset, an iret, indignatus ei deus exemplo asinae corripuit eum, quia prohibentem angelum uidens asina coeptum iter implere nolebat. Balaam uero prohibente deo, ne iret, iterum interrogans, an ire illum uellet, sic de deo quasi de homine iudicauit, qui per id, quod in
Abbreviated transcription (Latin):
nifestum ẽ enim. quia cho¬
re cum non esr& exfilus
aaron. & uoluis s& super
altare imponere incensũ.
hia tu terrae adsumptus ẽ
cum souiis suis. Etorias
rex cum noi utiq ess&
ex semine a aron. sed extri¬
bu iuda. & p̃sumpsis s& a¬
gere sacerdotium stans
ante altare. ꝑcussus lepra
infronte ẽ. & sic ex spira¬
uit. Illiautem quidicunt sa¬
muhelem nonna tum sacerdo¬
tẽ & nihil hominus egisseil¬
lum arrerunt sacerdotiũ.
satis stultum ẽ quoddi¬
cunt. Et stulto suadereqđ
bonum ẽ laboris est. maxi¬
mi. Quanta enim ebitu¬
dine ducuntur. ut sole ap¬
parente super terram.
dicant quia nox est. Cũ
enim legant. & non uno
loco legant. hoc adõ eẽ di¬
cere decretum. ut nano
auder & sacerdotium age¬
re. pra& aaron & filios eius.
obstinatamente contendunł
sacerdotem fuisse samuhe¬
lem. Nenim intellegunt
quia sinatus sacerdos non ẽ
samuhel & sacerdotium
egit. prae sumptor dr̃. quia
hoc dr̃ statuit ut nas cerent᷑

Expanded text:
nifestum est enim, quia Chonifestum est enim, quia Chore, cum non esset ex filiis Aaron et uoluisset super altare inponere incensum, hiatu terrae absumptus est cum sociis suis. et Ozias rex, cum non utique esset ex semine Aaron, sed ex tribu Iuda, et praesumpsisset agere sacerdotium, stans ante altare percussus lepra in fronte est et sic exspirauit. Illi autem, qui dicunt Samuhelem non natum esse sacerdotem et nihilo minus egisse illum adserunt sacerdotium. satis stultum est quod dicunt. et stulto suadere quod bonum est, laboris est maximi. quanta enim hebetudine ducuntur, ut sole apparente super terram dicant quia nox est! cum enim legant et non uno loco legant hoc a deo esse decretum, ut nemo auderet sacerdotium agere praeter Aaron et filios eius. obstinata mente contendunt sacerdotem fuisse Samuhelem. non enim intellegunt, quia si natus sacerdos non est Samuhel et sacerdotium egit, praesumptor dicitur, quia hoc deus statuit. ut nascerentur,
Abbreviated transcription (Latin):
partim minus studiosi
circa sacras scripturas.
errorem pauuntur pu¬
tantes samuhelem sacer¬
dotem fuisse id est ex aa¬
ron. haber originem ex
cuius progenie constitu¬
it dñr dr̃ nasci. non fieri
sacerdotes. Nec alicui
pr&er filios eius concer¬
sum est. ut poner & in al¬
tare incensum. Ex qui¬
bus aliqui ꝑlus erranter
negant quidem samu¬
helem ꝯ degenere fuis¬
se aaron. Hoc ẽ. non il¬
lumdicunt natum sacer¬
dotem. & nihil hominꝰ
sacerdotio illum ad ser̃
functum. Quibus pri¬
urres pondendum est
Peius est negare samu¬
helem natum fuissesa¬
cerdotem. & tamenad¬
serere functum illum
eẽ facerdotio quamdi¬
cere sacerdotem illum
fuisse ex filiis a aron.
Hic enim ignorantia ẽ. illic
stultitia. Cum enim
didicerint qui illumpu¬
tant natum sacerdo tẽ
ex filiis aaron non es re
manifestum habebunt non
illum fuisse sacerdotem ig¬
nari. Quia ñ licuit agere
alicui sacerdotium. nisi ei
quiess& ex semine aaror
compertum enim habent. Ma¬

Expanded text:
partim minus studiosi partim minus studiosi circa Scripturerrorem patiuntur putantes Samuhelem sacerdotem fuisse, id est, ex Aaron habere originem, ex cuius progenie constituit dominus deus nasci, non fieri sacerdotes. nec alicui praeter filios eius concessum est, ut poneret in altare incensum. ex quibus aliqui plus errantes negant quidem Samuhelem de genere fuisse Aaron, hoc est, non illum dicunt natum sacerdotem, et nihilo minus sacerdotio illum adserunt functum. quibus prius respondendum est. peius est enim negare Samuhelem natum fuisse sacerdotem et tamen adserere functum illum esse sacerdotio, quam dicere sacerdotem illum fuisse ex filiis Aaron. hic enim ignorantia est, illic stultitia. cum enim didicerint, qui illum putant natum sacerdotem, ex filiis Aaron non esse, manifestum habebunt non illum fuisse sacerdotem ignari, quia non licuit agere alicui sacerdotium, nisi ei qui esset ex semine Aaron. conpertum enim habent; ma
Abbreviated transcription (Latin):
unus ẽ dr̃ incaelis. ex quo
omã subsis tunt spiritalia
Ita unus ess& int̾ris homo
ex quo ce terihaberent
carnalemoriginem. Ai¬
quibus tamen uid& ur
quia indominatione
ima godĩ facturẽ homo qr
dixit . & domin&᷑ piscium
maris. & uolatilium caeli
& totius terrae : Cum non
solum uiro. sed & mulie¬
ri. istacernantur subiec¬
ta quam constat dĩ ima¬
ginem non habere. quod
quidem duplicimodo ca¬
r& ratione. Per hoc enim
neq: adfilium dixissedr̃
adseritur. faciamus homi¬
nem adimaginem & simi¬
litudinemnram̃. sed ad do¬
minationes caelestes. quas
a posto lus memorat. Si
imaginẽ dĩ homo indomi¬
nationẽ hab& & mulieri
datur. ut & ipsa imago.
dĩ sit. quod absurdum. ẽ
quomodo enim potest de
muliere dici quia imago
dĩ ẽ. quã constat dominio
uiri subiectã. & nullã auc¬
torita tẽ habere : Nec doce¬
re enim potest. nec testis
esse. neq fidem dicere.¬
neque iudicare. quanto
qui partim negotus
secularibus. occupati

Expanded text:
unus est Deus in coelis, ex quo unus est Deus in coelis, ex quo omnia subsistunt spiritalia, ita unus esset in terris homo, ex quo ceteri haberent carnalem originem. Aliquibus tamen uidetur, quia in dominatione imago dei factus est homo, quia dixit: et dominetur piscium maris et uolatilium caeli et totius terrae, cum non solum uiro, sed et mulieri ista cernantur subiecta, quam constat dei imaginem non hquidem duplici modo caret ratione: per hoc enim neque ad Filium dixisse Deus asseritur, Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram, sed ad dominaapostolus memorat, si imaginem dei homo in dominatione habet, et mulieri datur, ut et ipsa imago dei sit, quod absurdum est. quo modo enim potest de muliere dici, quia imago dei est, quam constat dominio uiri subiectam et nullam auctoritatem habere? nec docere enim potest nec testis esse neqneque judicare: quanto qui partim negotiis saecularibus occupati,
Abbreviated transcription (Latin):
Quia quorum imago non
potest dissimilis eẽ. dig¬
nitas. uel matura. De¬
niq adiecit. Et fecit in¬
quit dr̃ hominẽ. ad imagi¬
nem dĩ fecit eum. ut dr̃di¬
xerit & dr̃ fecerit. ñ alt̃
dr̃ aut differens sedidẽ
ds̃. Qđ enim unus adunũ
dix̃: Ñ aliã naturã signifi.¬
cauit sed personã. Cum
enim dr̃ unussit. tres tam̃
ꝑsonae s̃. Et ideo unus est
ds̃ quiasiue infilio siuein
scõ spũ dĩ unius substantia
ẽ. quia ñ potest ñ hoc eẽ
quodde ipso ẽ. quod ipseẽ.
Dĩ ergo patris ꝑsona ẽ dicen¬
tis. faciamus. Tilii uero
facientis hominẽ adima¬
ginem dĩ siue ad patris.
siue adsuam. Nihil inter¬
ẽ. quia utriusq una imago¬
est. Fecit ergo filius per
cente. qui a ego in spũ dĩ
eicio demonia. Igitur tri¬
um imago ẽ. quia siue pat̃
siue filius. siue sp̃s scr̃. u¬
nus ẽ dr̃. Ae ꝑ hoc unus
factus ẽhomo. adunius dĩ
imaginem. In eo autẽ ima¬
godĩ est. homo. ut sicut

Expanded text:
quia quorum imago una est, non quia quorum imago una est, non potest dissimilis esse dignitas uel natura. denique adiecit: et fecit, inquit, deus hominem; ad imaginem dei fecit eum, ut deus dixerit et deus fecerit, non alter deus aut differens, sed idem deus. Quod enim unus ad unum dixit, non aliam naturam significauit, sed personam. cum enim deus unus sit, tres tamen personae sunt; et ideo unus est deus, quia, siue in filio siue in sancto spiritu, dei unius substantia est, quia non potest non hoc esse, quod de ipso est, quod ipse est. dei ergo patris persona est dicentis: faciamus; filii uero facientis hominem ad imaginem dei: siue ad patris siue ad suam, nihil interest, quia utriusqest. Fecit autem Filius per cente, quia ego in Spiritu Dei ejicio daemonia . Igitur una trium imago est; quia sive Pater, sive Filius, sive Spiritus sanctus, unus est Deus. Ac per hoc unus factus est homo ad unius Dei imaginem. In eo autem imago Dei est homo, ut sicut
Abbreviated transcription (Latin):
aciamus in quit homi¬
Inem adimaginem
& similitudinẽ nr̃am̃
Hoc quibus dã ex alia
parte lectionis intelle¬
gendum eẽ uidetur. Ex
hac uidelic& in qua legi¬
mus dixisse dm̃. Uenite
descendamus & confun¬
damus linguas eorum.
Quia quantum insuper¬
ficie uid& simile est.
Unius enim uoxẽ. plurali
numero loquentis sed
discrepat sensu. quia &dis.¬
similis ratioẽ. Illic enĩ de
creando homine dicit. quẽ
adimaginẽ & similitudinẽ
suã ds̃ uult creari. Illud
autem qđ dicit. uenitedis¬
cendamus & confundamꝰ
linguas eorum. ad hoc ꝑti¬
net. nese intellegerent ho¬
mines. Vnde adangelos
potesł uideri locutus dr̃ qua¬
siimperator ad exercitũ.
Communit̃ enim dixit. quia
facturus erat ꝑ illos. ut pa¬
te creator illorum. Acꝑ
hoc. confundamus inquit
linguas eorum. Nam
cum dicit. faciamus. homi¬
nem adimaginẽ & simili¬
tudinem nram̃. ñ potest
diciangelis locutus. Quia
ñ potest dici. una ẽe ima¬
go dĩ & angelorum. sicut
imperatoris & comitum.

Expanded text:
aciamus, inquit, hominem ad imaginem et similitudinem nostram. hoc quibusdam ex alia parte lectionis intellegendum esse uidetur, ex hac uidelicet, in qua legimus dixisse deum: uenite, descendamus et confundamus linguas eorum, quia, quantum in superficie uidetur, simile est: unius enim uox est plurali numero loquentis, sed discrepat sensu, quia et dissimilis ratio est. illic enim de creando homine dicit, quem ad imaginem et similitudinem suam deus uult creari. illud autem quod dicit: uenite, descendamus et confundamus linguas eorum, ad hoc pertinet, ne se intellegerent homines; unde ad angelos potest uideri locutus deus, quasi imperator ad exercitum. communiter enim dixit, quia facturus erat per illos, utpote creator illorum, ac per hoc: confundamus, inquit, linguas eorum. nam cum dicit: faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram, non potest dici angelis locutus, quia non potest dici una esse imago dei et angelorum, sicut imperatoris et comitum,
Abbreviated transcription (Latin):
de dic& & domus sicut
legimus in lege: Sed si
effectu spr scĩ factum ẽ
corpus qđ & domum pos¬
sedici arbitramur quare
ritur Factum filii. factũ
patris e quia utriusq: una
uirtus ẽ: Similimodo & iã
factum sp̃s scĩ. factum filui
dĩ ẽ. propt̃ naturae & uo¬
luntatis unita tem: siue
enim pat̾ facitt siue filius
siue sp̃s sc̃r: trinitas est
quae operatur. & quicqͥd
tres fecerint dĩ unius est
operatio: SIOMA RA¬
TIONE FACTAS qͥDE¬

Expanded text:
de dicetur et domus, sicut de dicetur et domus, sicut legimus in lege. sed si effectu spiritus sancti factum est corpus, quod et domum posse dici arbitramur, quare ritur. factum filii factum patris est, quia utriusque una uirtus est. simili modo etiam factum spiritus sancti factum filii dei est propter naturae et uoluntatis unitatem. siue enim pater faciat siue filius siue spiritus sanctus, trinitas est quae operatur; et quicquid tres fecerint, dei unius est operatio. LIII. SI OMNIA RATIONE FACTA
Abbreviated transcription (Latin):
uENIEIΝNTE Et uitgtus
BITTIBILI.
mbigenti mariae decon¬
nescis. qđ enim dixtait
ueniens inte operabitur ut
concipias sine uiro: Et uir¬
tus altissimi inquit obrũ¬
babittibi. Altis simi uir¬
tus sine dubio xp̃s. ẽ: Hoc
enim ad ipsius ꝑ sonã ꝑti¬
n&. Suꝑ ueniens ergo
sp̃r sc̃r in uirginem. scĩfi¬
cauit eam opere suo effi¬
ciens corpus scm̃ ex ea in
quo uir tus quae dr̃ dĩ fili¬
us nascer&ur.: Cuius ob¬
umbratio inuirginẽ haec
ẽ. ut de immens ita tedi¬
uinitatis aliquid ess&
in utero uir ginis quantũ
poss& capere natura huma¬
na : Quod quasi exsplen¬
dore obumbratio dicer&.
uirtus dĩ ess& quaedĩ uir¬
tus nec ñ & ds̃. Nihilenĩ
Nam hoc corporeum ẽ. ut sit
incarne aliquid & carodi¬
cinon possit. ut pili&os
EXMARIA CAROFACT
tione deb& intelligi:
Primum enim do
aedificauit sibi sanguine
suo. Deinde potest & cor¬
pus eius dicidomus ipsius
sicut dr̃ & templum eius
Si enim propt̃ habitationẽ
dr̃ templum dĩ. ñ absur¬

Expanded text:
UENIET IN TE ET UIRTUS BIT TIBI.\' Ambigenti Mariae de connescis; quod enim dixi\', ait,nctus superueniens in te operabitur, ut concipias sine uiro.\' et uirtus altissimi, inquit, obumbrabit tibi. \'altissimi uirtus\' sine dubio Christus est; hoc enim ad ipsius personam pertinet. superueniens ergo spiritus sanctus in uirginem sanctificauit eam opere suo efficiens corpus sanctum ex ea, in quo uirtus quae dicitur dei filius nasceretur. cuius obumbratio in uirginem haec est, ut de inmensitate diuinitatis aliquid esset in utero uirginis, quantum posset capere natura humana, quod quasi ex splendore obumbratio diceretur uirtutis dei essetque dei uirtus nec non et deus: nihil enim nam hoc corporeum est, ut sit in carne aliquid et caro dici non possit, ut pili et EX MARIA CARO FACTtione debet intellegi. primum enim dom quam aedificauit sibi sanguine suo. deinde potest et corpus eius dici domus ipsius, sicut dicitur et templum eius. si enim propter habitationem dieitur templum dei, non absur
Abbreviated transcription (Latin):
Uumea quaeñ erant dr̃
uoluis s& exsistere. &
ma⁊ iestatis suae mi¬
nime opus hoc condignum
scir& Prius desecum sit
naturasimplex. & incor¬
poreus. filium generauit.
quinihil ab eo distar&
ut magnitudini suae con¬
gruus responder & effectus.
Quidenim ultra poss& face¬
re quã ut se alterum qͥui
ꝑfectus ẽ generar&: hoc
ergor ꝑ fectũopus ẽ. quo
nihil pos sit uideri prestan¬
tius: Cetera enim omã ii¬
nora sunt: Quanto enim
excellentior his omnibus
xp̃s ẽ: Tanto magis ereatio
illorum inferius ẽ. genera¬
tionieius: est & aliud: Dr̃
enim ex quos̃ om̃ã uolens
condere creaturã. uerbum

Expanded text:
ea quae non erant deus uoluisset existere et maiestati suae minime opus hoc condignum sciret, prius de se, cum sit natura simplex et incorporeus, filium generauit, qui nihil ab eo distaret, ut magnitudini suae congruus responderet effectus. quid enim ultra posset facere, quam ut se alterum, qui perfectus est, generaret? hoc ergo perfectum opus est, quo nihil possit uideri praestantius. cetera enim omnia minora sunt; quanto enim excellentior his omnibus Christus est, tanto magis creatio illorum inferior est generatione eius. est et aliud. deus enim. ex quo sunt omnia, uolens condere creaturam ue
Abbreviated transcription (Latin):
emo sic poterit hebf¬
tari. ut neg& om̃a
facere dm̃ cumratione:
Id eo ergo xp̃i discendens
des acris sedibus ad salu¬
tem mundo tribuendam.
Ut & iam mundum ipsũ
& tempora. ase institu¬
ta docer&. Tum nasciho¬
mo uoluit. ad diminutio¬
nem humani generis aug¬
men tandam indm̃ quan¬
do ex magna diminutio¬
ne lux quae dies ẽ crem̃¬
tum incipit accipere:
ut &d tempus natiuitatis
eius rationi congruat
doc trinae diuinae quae
exumbra mortis homines
coepit multiplicare adui¬

Expanded text:
emo sic poterit hebetari, ut neget omnia facere deum cum ratione. ideo ergo Christus descendens de sacris sedibus ad salutem mundo tribuendam, ut etiam mundum ipsum et tempora a se instituta doceret, tum nasci homo uoluit ad deminutionem humani generis augmentandam in deum, quando ex magna deminutione lux, quae dies est, crementum incipit accipere, ut tempus natiuitatis eius rationi congruat doctrinae diuinae, quae ex umbra mortis homines coepit multiplicare ad ui
Abbreviated transcription (Latin):
Nã demonia sciebant qui¬
dem ipsumesse. sed qui
ꝑ legẽ fuerat ꝓmissus.
O m̃a enim signa uidebant
in eo. quae dixerant ꝓ
semine dauid deuirgine
uenturus ess&c. redemp¬
tor issł. Mysterium
autem diuinitatis eius
ignorabant sicut & prin¬
cipes eorum. Denique
quaerit quamuis cap¬
tiose diabolus a saluato¬
re dicens. Situes filius
dĩ & c&era. Uidens enĩ
aliquap do diuinã uir¬
tutẽ aliquando hominis
infirmitatem. ambigenis
quid uerum ess& tor que¬
batur. Concordant igit᷑
scripturae secundum ea q̃
reuelata s̃. Impossibi le
ẽ enim dircordare unius
saluatorit. Pa¬
ENIM SCIUNTQuID
FACIUNT. SINESCI¬
uNT quid. E qdi&
noscitur. maxics
cum dicat kox asims¬
Le cħ. Addm. Num¬
quid QENtE IENORAN¬
Con omis ignorans
immunis a poenaẽ
Ille enim ignorans po¬
test excusari apo ena
qui aquo discer& ñ in¬
uenit. Istis autem hoc
ignoscip&it. quia ha¬
bentes a quo discerent
operam ñ deder̃. huius
modi non lic& ignorare

Expanded text:
nam daemonia sciebant quinam daemonia sciebant quidem ipsum esse, sed qui per legem fuerat promissus. omnia enim signa uidebant in eo, quae dixerant fud ex semine Dauid de uirgine uenturus esset redemptor Israhel: mysterium autem diuinitatis eius ignorabant, sicut et principes eorum. denique quaerit. quamuis captiose, diabolus a saluatore dicens: si tu es filius dei et cetera. uidens enim aliquando diuinam uirtutem, aliquando hominis infirmitatem ambigens quid uerum esset. torquebatur. concordant igitur scripturae secundum ea quae reuelata sunt. inpossibile est enim discordare unius SALCATOB AIT: \'PAENIM SCIUNT QVID FACIUNT\'? SI NESCIUNT, QVID EST QVOD IGNOSCITUR, MAXIME CUM DICAT REX ABIMELEC AD DEUM: \'NUMQVID GENTEM IGNORANNon omnis ignorans inmunis a poena est. ille enim ignorans potest excusari a poena, qui a quo disceret non inuenit; istis autem hoc ignosci petit, quia habentes a quo discerent operam non dederunt. huius modi non licet ignorare:
Abbreviated transcription (Latin):
cipum huius sclĩ cognouit
sienim cognouis sent. nũ¬
quã dnm̃ maiestatis cru¬
cifixissent. Sidemonia
sciebant. quomodo prin¬
cipes ignorabant: Qui¬
bus damui d&ur princi¬
pes huius scłi. maiores
iudeorum significas se
quasi iux ta
qđ p&rus apostolus dix̃.
Scitis enim inquit fr̃s quia
ꝑignorantiã gessistis
hoc inalum. sicut & prin¬
cipes urĩ. Ergo iudeorũ
erant principes. ñ tam̃
huius scłi. Principes
gem sehabere caesar ẽ
s ub cuius fuerant sedac¬
ti potestutẽ. Sunt au¬
tem isti hi principes quos
alio loco significauit apos¬
tolus dicons. Ñ ẽ nobis
conluctatio aduersus
carnẽ & sanguinẽ sed ad¬
uersus
principes & potestates
aduersus huius mundi
tenebrarum harum rec¬
tores. Recte ergo quae¬
ritur. sienim isti ñ cog¬
nouer̃ ilm̃. quo modo
poterat fieri ut demonia
agnoscerent eum. Sed
aliudẽ. quod cognouisse
inxpõ demones dicit. Et
aliud. quod huius scłi prin¬
cipes negat cogno uis se

Expanded text:
cipum hujus saeculi cognovit. cipum hujus saeculi cognovit. Si enim cognovissent, nunquam Dominum majestatis crucifixissent . Si daemonia SCIEBANT, QVO MODO PRINCIPES IGNORABANT? Quibusdam uidetur \'principes huius saeculi\' maiores Iudaeorum significasse, quasi iuxta quod Petrus apostolus dixit: scitis enim, inquit, fratres, quia per ignorantiam gessistis hoc malum, sicut et principes uestri. ergo Iudaeorum erant principes, non tamen huius saeculi. \'principes\gem se habere Caesarem, sub cuius fuerant redacti potestatem. sunt autem isti hi principes, quos alio loco significauit apostolus dicens: non est nobis conluctatio aduersus carnem et sanguinem, sed aduersus principes et potestates, aduersus huius mundi tenebrarum harum rectores. recte ergo quaeritur. si enim isti non cognouerunt Iesum, quo modo poterat fieri ut daemonia agnoscerent eum? Sed aliud est quod cognouisse in Christo daemones dicit, et aliud quod huius saeculi principes negat agnouisse.
Abbreviated transcription (Latin):
Deniq p̃monitis in quit a
principibus sacer dotum
ut dicerent crucifigat᷑.
Hancsententiã t̃ tia hora
datam. uult intelligi in
qua as siduis uocibus ꝑdu¬
rantes int̃uallo tamen ho¬
rarum fere trium quib
itum & reditum ẽ ab he¬
rode crucifixer̃ saluato¬
rem. Omĩs enim qui ad¬
dicit᷑ ex eo iãmor tuus
computatur. quo senten¬
tiã excepit. manifes tauit
Igitur marcus. quia ñ iu¬
dicis sententia eruci fi¬
xus saluator ẽ dificileẽ
enim mnocentẽ proba¬
re eum. quis ententiaiu¬
dicis punitur. Discordo¬
re ergosepassus iuer¬
bo ẽ. ut docer & t̃ tiahora
coeptum eẽ. qđ sexta ho¬
ra impl&um ẽ. ñ legib
sed ꝑsistente maliuolenia
iudeorum. MARCus
EUAPRELISTA DEMO¬
NIA COENOUISSO
MIT ETPNO PESSA
contra autẽ aposto
lus principes . & potes¬
tates huius scłi negat
cognouisse diuinitatẽ dnĩ
ihiũ. Dicit enim int̃cete¬
ra marcus. sciebant en ĩ
ipsum eẽ. Apostolus ue¬
ro. quẽ nemo in quit prin¬

Expanded text:
Denique praemoniti sunt, inquit, a Denique praemoniti sunt, inquit, a principibus sacerdotum, ut dicerent: cruci figatur. hanc sententiam tertia hora datam uult intellegi, in qua assiduis uocibus perdurantes, interuallo tamen horarum fere trium, quibus itum et reditum est ab Herode, cruci fixerunt saluatorem. omnis enim qui addicitur, ex eo iam mortuus conputatur, quo sententiam excipit. manifestauit igitur Marcus, quia non iudicis sententia cruci fixus saluator est. difficile est enim innocentem probare eum, qui sententia iudicis punitur. discordare ergo se passus in uerbo est, ut doceret tertia hora coeptum esse, quod sexta hora impletum est, non legibus, sed persistente maliuolentia Iudaeorum. LXVI. MARCUS EUANGELISTA DAEMONIA COGNOUISSE AIT ET PROFESSA CONTRA AUTEM APlus, principes et potestates hujus saeculi neget cognovisse divinitatem Domini Jesu? Dicit enim inter caetera Marcus, Sciebant eum ipsum esse: Apostolus vero, Quem nemo, inquit, prin
Abbreviated transcription (Latin):
torem. Obscuris uera
inuoluere nonẽ bonũ.
Nãtres euangelistae
unũ sensum habuer : Mar¬
cus autẽ rem q̃ abistis p̃¬
t̃missa fuerat. uoluit in¬
timare sciens neces sariã.
Uec enim falli poss& qui
auctorum exemplas ecu¬
tus ea q̃ scripsit. magna
deuotione & industriadi¬
dicit. & nec sine scõ spũ
fuit. quidergo ex hoc os¬
tendere uoluit deb& ab¬
solui. Contuendum itaq:
ẽ. quia ñ apilato sedaiu¬
deis saluator crucifixur ẽ.
Quantum autẽ ad legerro¬
manas ꝑtinuit. in noc en¬
tem ꝓnunti auer̃ saluato¬
rem. Ait enim pilatur
iudeis. Egonullã inuenio
causam in eo. Et dicenti¬
bus eis crucifige eum. ses¬
pondit. Quid enim mali
fecit Deniq ꝑsistens
& uolens educere eum
demanibus eorum. calũ¬
niã passus ẽ dicentibu seis
sihunc dimittis. ñ es ami¬
cus caesaris. Omnis enĩ
qui ser egẽ facit. contra¬
dicit caesari. sic factũ ẽ
ut trader & eum iudicio
illorum. sententiã ergo¬
ñ dedit pilatus. sed iudei.¬

Expanded text:
TOREM? Obscuris uera TOREM? Obscuris uera inuoluere non est bonum. nam tres euangelistae unum sensum habuerunt, Marcus autem rem, quae ab istis praetermissa fuerat, uoluit intimare sciens necessariam. nec enim falli posset, qui auctorum exempla secutus ea quae scripsit magna deuotione et industria didicit et nec sine sancto spiritu fuit. quid ergo ex hoc ostendere uoluit, debet absolui. contuendum itaque est, quia non a Pilato, sed a Iudaeis saluator cruci fixus est. quantum autem ad leges Romanas pertinuit, innocentem pronuntiauerunt saluatorem. ait enim Pilatus Iudaeis: ego nullam inuenio causam in eo et dicentibus eis: cruci fige eum, respondit: quid enim mali fecit? denique persistens et uolens educere eum de manibus eorum, calumniam passus est dicentibus eis: si hunc dimittis, non es amicus Caesaris. omnis enim qui se regem facit, contradicit Caesari. sic factum est ut traderet eum iudicio illorum. sententiam ergo non dedit Pilatus, sed Iudaei.
Abbreviated transcription (Latin):
illud durius estimare
Qđ dr̃ seꝑ sonã induens
serui. ñ dicã hominis
mor udederit. Quid
ergohicor dinẽ quȩris
ubioma iudeas eẽ con¬
traria. q ẽ enĩ lux q̃ fu¬
it inteþebris . & tenebrȩ
eã ñ comprehender̃
qua comp̃hensus ẽ. qͥ enĩ
scit se ad hoc comp̃hendi
utferiat᷑ tempus illud in
mortem computat. E&
dies sequens qua audi¬
tus & crucifixus ẽ. Est¬
& nox quae cadit insab¬
batum. e & ipsum sabba¬
tum. ẽ &iam ues ꝑ post
sabbatum. hoc ẽ qđiu
deis amorse p̃ceptũ ẽ.
infigura. utues pere in¬
trarent in sabbatum.
In quo dñs resurre xitꝰ
qui complectit᷑ diẽ do¬
minicum. qr nox ñ im¬
putatur sinedie. neq:
dies sine nocte. Hacra¬
tione post tres dies &
tres noc tes dñs sesurrex.
SIUNO OREETRATI¬
ONE EUANRELISPAE
uomodo factum ẽ
ut tribus dicentibus
id. ẽ matheo. luca &io¬
hanne. quia sextaho¬
r acrucifixus ẽ dñs. mar¬
cus ediuerso t̃tiahora
crucifixum dicat s alua¬

Expanded text:
illud durius aestimare, illud durius aestimare, quod deus se personam induens serui, non dicam hominis, morti dederit. quid ergo hic ordinem quaeris, ubi omnia uideas esse contraria? quae est enim lux, quae fuit in tenebris, et tenebrae eam non conprehenderunt, qua conprehensus est? qui enim scit se ad hoc conprehendi ut feriatur, tempus illud in mortem conputat. est et dies sequens- qua auditus et cruci fixus est; est et nox quae cadit in sabbatum; est et ipsum sabbatum; est etiam uesper post sabbatum — hoc est quod Iudaeis a Moyse praeceptum est in figura, ut uespere intrarent in sabbatum —, in quo dominus resurrexit, qui conplectitur diem dominicum, quia nox non inputatur sine die neque dies sine nocte. hac ratione post tres dies et tres noctes dominus resurrexit. LXV. SI UNO ORE ET RATIONE EUANGELISTAE QVO MODO FACTUM EST UT TRIBUS DICENTIBUS, ID EST MATHEO, LUCA ET IOHANNE, QVIA SEXTA HORA CRUCI FIXUS EST DOMINUS, MARCUS E DIUERSO TERTIA HORA CRUCI FIXUM DICAT SALUA
Abbreviated transcription (Latin):
um sumitur. Qui ñ ali¬
t̃ principi tenebrarũ
nisi ꝑ noc tẽ potuit sub¬
intrare. Etut aliqua¬
tenus dominus lucis.
id. ẽ a&naeuita e. prin¬
cipi tenebrarũ siuemor¬
tis subiectus es s& ad
tempus. quatenus &
p̃ teritos & post futu¬
ros amorte liberar &.
Nã ñ ess & mors penitꝰ
udcata. necum quam
tenebrarum caligo dis¬
cussa si dnm̃ ñ uidis¬
s & sub intrantẽ. Et enĩ
tanta lucese cr&um mor¬
tis in quo dominabatur
euanuit. N ec penitus
uinci potest. nisi quiuł
ꝑsua uel insuis in capit᷑
Necte igitur intalinego¬
tio. tantum modo nox
obtin& principatum
ita ut amitter & po¬
testatẽ. & ut iudei in
ꝑ p&ua ñ credentes
noc teremanerent. Nec
auctor dies tanti scele¬
rissimo sacrilegii. sed
nox fier & p̾cedenti noc¬
ti. Contrarerum seriẽ
sub dit᷑ dies. sicut ds̃ & dñs
omniũs rerum princi¬
pi nefariae mortis. ut
om̃s a mortis laqueis
explicar&. Quod sicui
adhuc for te uid&. esse
contrarium diligent̃
aduertat. ne incipiat

Expanded text:
um sumitur —, qui non aliter principi tenebrarum nisi per noctem potuit subintrari, et ut aliquatenus dominus lucis, id est aeternae uitae, principi tenebrarum siue mortis subiectus esset ad tempus, quatenus et praeteritos et post futuros a morte liberaret. nam non esset mors penitus uacuata nec umquam tenebrarum caligo discussa, si dominum non uidisset. subintrante etenim tanta luce secretum mortis, in quo dominabatur, euanuit, nec penitus uinci potest, nisi qui uel per sua uel in suis capitur. recte igitur in tali negotio tantum modo nox optinet principatum, ita ut amitteret potestatem. et ut Iudaei in perpetua non credentes nocte remanerent nec auctor dies tanti sceleris, immo sacrilegii, sed nox fieret, praecedenti nocti contra rerum seriem subditur dies, sicut deus et dominus omnium rerum principi nefariae mortis, ut omnes a mortis laqueis explicaret. Quod si cui adhuc forte uidetur esse contrarium, diligenter aduertat, ne incipiat
Abbreviated transcription (Latin):
esse xp̃rdicatur. quiuenit
Nisi quod absit mentitus dicat᷑
eẽ qui promisit. Quando
enim tempus promissionis
emensumest. & negatur
uenis se qui promis sus est
uid aliud quã mendacui
ar guitur qui promisit.
Sedueracem esse qui pro¬
misit. signa om̃a docent
q̃ praedictas̃. &reperta
in x p̃o noscuntur. Iudei
autem dum emendari eri¬
bescunt. non cogitant fu
mendacium.XU.

Expanded text:
esse Christus dicatur, qui uenit, esse Christus dicatur, qui uenit, nisi, quod absit. mentitus dicatur esse qui promisit. quando enim tempus promissionis emensum esuenisse qui promissus est, quid aliud quam mendacii arguitur qui promisit? sed ueracem esse qui promisit signa omnia docent, quae praedicta sunt et reperta in Christo noscuntur. Iudae autem, dum emendare erubescunt, non cogitant futmendacium. XLV.
Abbreviated transcription (Latin):
ueniantur. Impudentis
ergo ẽ post tantum suꝑ¬
additumnumerum ad¬
uentui saluator is dicere
nonuenit . sub apostolis
eñim aut temporei. ꝓ quo
agebat dñs. int̃hominesse
poterat occultare malitia
contradicens ueritati. ut
uider& in saluatorẽ. Detẽ¬
pore tam̃ ambigere sedi¬
cer&. ut ꝑfidiamsuam cae¬
lar&. Post autẽ cum suꝑ
ꝓmis sum numerum super¬
crescere multi anni coe¬
perunt. quae inpuden¬
tia ẽ. negare uenisse. qđ
&iã & signis & temporibus
adimpl&ũ scitur. Nã
quando aliquid plenũ ẽ
& non super abundat.
potest contestios udiquis
dicere non esse plenũ
Nam sisuper abund& clau¬
ditor os contentioso. ita
& iudei tempore saluato¬
ris potuerunt dicere li¬
ut ipsedicatur eẽ qui pro¬
missusẽ. Fallimur enĩ
inannis & mensibus & di¬
ebus imperatorum & ad
li quidum. non collegimꝰ
AE ubi autẽ creuerunt tẽ¬
pora. suꝑnumerum p̃¬
scriptum annorum ꝓmis
sa xp̃i nulla potest. p̃ten¬
diex cusatio. ut ñ ipse

Expanded text:
ueniantur? inpudentis ueniantur? inpudentis ergo. est post tantum superadditum numerum aduentui saluatoris dicere: non uenit\'; sub apostolis enim aut tempore ipso, quo agebat dominus inter homines, se poterat occultare malitia contradicens ueritati, ut, uideret in saluatorem, de tempore tamen ambigere se diceret, ut perfidiam suam celaret. post autem, cum super promissum numerum supercrescere multi anni coeperunt, quae inpudentia est negare uenisse, quod etiam et signis et temporibus adinpletum scitur! nam quando aliquid plenum est et non superabundat, potest contentiosus aliquis dicere non esse plenum; nam si superabundet, clauditur os contentioso. Ita et Iudaei tempore saluatoris potuerunt dicere, liChristum, ut ipse dicatur esse qui promissus est. fallimur enim in annis et mensibus et diebus imperatorum et ad liquidum non collegimus. adubi autem creuerunt tempora super numerum praescriptum annorum promissi Christi, nulla potest praetendi excusatio, ut non ipse
Abbreviated transcription (Latin):
tus ẽ in betlem ex tribu
iuda. sicut fuit promis¬
sum ex semine dauid.
Et iux ta qđ hieremias ꝓ¬
ph&auit. Nouum testa¬
mentum qđ dr̃ futur ũ
ꝓmis erat p̃dicauit. Et
post om̃a signa uir tutũ
ostensa. humiliauit se
secundum dicta prophe¬
tarum. & om̃a quae p̃¬
dicta s̃ passur. t̃tiadie
resurr ex̃. quẽ ad modũ
scriptumẽ. In proph&a.
Et sitem pus promis sionis
requirant. sicut dani helo
proph&a ostensum. ẽ in¬
gis ꝑsarũ usq natiuitatẽ
& passionem dñi & excidi¬
um hierusalem. quod fac¬
tum ẽ. ꝑ uespasionẽ impe¬
rur omani principem.
impl&ae sunt ebdoma¬
dae Lxx quis̃ anni cccc¬
xt. Qui com potus preg¬
na & ꝑ successores. impe¬
ru manifestus ẽ. Quo
modo &iam at̃ tuli anoo.
com potatum inuenit᷑.
in libro quẽ scripsit aduer¬
sus iudeos. qđ ne ad iniu¬
riam eius proficer&. qr
recte compotauit pr&¬
misimus. Et quis ambi¬
gat de hoc mimero. quod
tricenti circrter anni nunc
suꝑ hunc numerum. in¬

Expanded text:
tus est in Bethleem ex tribu tus est in Bethleem ex tribu Iuda. sicut fuit promissum, ex semine Dauid et, iuxta quod Hieremias profetauit, nouum testamentum, quod deus futurum promiserat, praedicauit et post omnia signa uirtutum ostensa humiliauit se ł secundum dicta profetarum et omnia, quae praedicta sunt, passus tertia die resurrexit, quem ad modum scriptum est in profeta. Et si tempus promissionis requirant, sicut Danihelo profetae ostensum est, inregis Persarum usque ad natiuitatem et passionem domini et excidium Hierusalem, quod factum est per Uespasianum imperii Romani principem, inpletae sunt ebdomadae LXX, qui sunt anni CCCCXC. qui conputus per regna et per successores imperii manifestus est, quo modo etiam a Tertulliano conputatum inuenitur in Iibro, quem scripsit aduersus Iudaeos, quod ne ad iniuriam eius proficeret, quia recte conputauit, praetermisimus. Et quis ambigat de hoc numero, cum trecenti circiter anni nunc super hunc numerum in