comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
is oritote educere ausus ẽ et ĩ maior suor
regnu collocare. Namq illos ueteres doc¬
tores auctoresq dicendi nullu gemis dis¬
putationis ase alienu ꝑutasse accepimus
quibus herylus et hyppias cu olimpia
uenisset maxima illa quinquẽnali celeb¬
tate ludoꝵ gloriatus ẽ tuncta pene audiẽ¬
te gretia. nithil eẽ nulla ĩ arte roꝵ onĩs
quod ipc̃ nesciret. Nec solu has artes q̃¬
bus sepe liberales doctrme atq ĩgenuecõ¬
timent geometria musita hr̃as coginti¬

Expanded text:
is oratorem educere ausus es et in maiorum suorum is oratorem educere ausus es et in maiorum suorum regno conlocare! Namque illos veteres doctores auctoresque dicendi nullum genus disputationis a se alienum putasse accepimus quibus Elius Hippias, cum Olympiam venisset maxima illa quinquennali celebritate ludorum, gloriatus est cuncta paene audiente Graecia nihil esse ulla in arte rerum omnium quod ipse nesciret; nec solum has artis, quibus liberales doctrinae atque ingenuae continerentur, geometriam, musicam, lit
Abbreviated transcription (Latin):
ton si mo aspcccrit nhoc igi t̃ctõ¬
to tamqi ĩmeso campo cus siceat oriton¬
uagari libere atꝙ ubicũq constiterit cõsistẽ
in suo facillime suppeditat omĩs apparatꝰ
ornatusq dicendi feru eni copia uerboꝵ
copiam gignit Et siẽ honestas in rebis ipis
de quibus dicitur existit gxrti natura qui¬
dam splendor ĩ uerbis si mõ isqui dicet ã¬
qui scribet institutus liberalit educatione
doctrinaq pucrili et flagret studio eta nã
adiuctur et ĩ uniuersoꝵ geneꝵ ĩfimtis
disceptatiombus exercitatus ornatissimos
scriptores oratoresq ad cognoscendu imi¬
tandũq delegerit ne ille aut sane quẽad
modu uerba struat et illuminet et a ma¬
gistris istis requiret Ita facile in rer habũ¬
dantia ad ornationis ornamẽta sine duce
natura ipã si mõ est exercitata dilabetur
Hic catulus dii ĩ mortales ĩquit quãtm
reru uarictate quãtam ium quãta copi¬
am crasse complexus es quãtisq ex angusti¬

Expanded text:
t, si modo aspexerit. In hoc igitur tanto tam immensoque campo cum liceat oratovagari libere atque ubicumque constiterit, consistere in suo, facile suppeditat omnis apparatus ornatusque dicendi; rerum enim copia verborum copiam gignit; et, si est honestas in rebus ipsis, de quibus dicitur, exsistit ex re naturalis quidam splendor in verbis. Sit modo is, qui dicet aut scribet, institutus liberaliter educatione doctrinaque puerili et flagret studio et a natura adiuvetur et in universorum generum infinitis disceptationibus exercitatus ornatissimos scriptores oratoresque ad cognoscendum imitandumque delegerit, ne ille haud sane, quem ad modum verba struat et inluminet, a magistris istis requiret; ita facile in rerum abundantia ad orationis ornamenta sine duce natura ipsa, si modo est exercitata, delabitur.' Hic Catulus 'di immortales,' inquit 'quantam rerum varietatem, quantam vim, quantam copiam, Crasse, complexus es quantisque ex angusti
Abbreviated transcription (Latin):
Set utrũq est mhis quod ab hoc que stru¬
imus oratore ualde abhorreat uł quod
tdemottero cu nemo illoꝵ qui assunt sanꝰ
nemo ciuiis nemo liber ec̃ iudcatur Acte¬
deit qptod oronis etiam genus hñt forta¬
sse subtile et certe atutu. Sedut ĩ oratoe
etile ĩ tsitatu ab hortens ab auribus itũ¬
gi obscurum ĩanc ieuinu attamẽ ciu
meuĩ quio uti ad uulgus nullo mõ possit
Alie tens et bona et mala iudent stortit
et cꝑteris tiubus uł potius gentibiis alia
uis honors i gnominie premii supplicũ
ere ansecus mil ad hoc tempus. Sed casi
sequamur nullam iꝙ̃ tem dicendo ex¬
pedere possimus. Neliqui sunt peropathe¬

Expanded text:
Sed nimirum est in his, quod ab hoc, quem instruSed nimirum est in his, quod ab hoc, quem instruimus oratore, valde abhorreat; vel quocommittere, cui nemo illorum, qui adsint, sanus, nemo civis, nemo liber esse videatur. Accedit quod orationis etiam genus habent fortasse subtile et certe acutum, sed, ut in oratore, exile, inusitatum, abhorrens ab auribus vulgi, obscurum, inane, ieiunum, ac tamen eius modi, quo uti ad vulgus nullo modo possit: alia enim et bona et mala videntur Stoicis et ceteris civibus vel potius gentibus; alia vis honoris, ignominiae, praemi, supplici; vere an secus nihil ad hoc tempus; sed ea si sequamur, nullam umquam rem dicendo expedire possimus. Reliqui sunt Peripate
Abbreviated transcription (Latin):
ab est tñ ab eo iuto que querimꝰ et quẽ
auctorem publici consilii et regende çi¬
uitatis ducem et smẽ atq eloquẽtie pͥn¬
cipem insenatu ĩ populo ĩ causis pub¬
licis ẽẽ uolumus. Non eni repelletur¬
inde quo agredi cupiet sed m ortulis
qui escet sus ubi uult tibi etia recubani
molliter et delicate nos auocat a rostrii
⁊ iuiditiis acuria fortasse sapientꝰ ac p̃¬
sertim a re pu. Ueru ego non q̃to nunc
que sit phya uerissima sedque oratori con¬
ninita maxime quate istos sine ulla con¬
turelia dimittamus. Sunt eni et boĩ
Quod negant uersari in repii. ec̃ sapientus
Nam si hoc nobis atq optimo cuiq persu¬
aserunt nõ poterũt ioĩ eẽ id quod maxiẽ
cupiunt ocisi Stoycos aute quos minime
improbo dimitto. tamen nec eos iratos ue¬
reor quonia omĩo itasci nesciunt. Atq o
hanc ab is habeo gram quod soli ex oĩb
cloquẽtia uirtutt ac sapiãm eẽ dixerunt

Expanded text:
abest tamen ab eo viro, quem quaerimus et quem abest tamen ab eo viro, quem quaerimus et quem auctorem publici consili et regendae civitatis ducem et sententiae atque eloquentiae principem in senatu, in populo, in causis publicis esse volumus. Nec inde, quo adgredi cupiet, sed in hortulis quiescet suis, ubi vult, ubi etiam recubans molliter et delicate nos avocat a Rostris, a iudiciis, a curia, fortasse sapienter, hac praesertim re publica. Verum ego non quaero nunc, quae sit philosophia verissima, sed quae oratori coniuncta maxime; qua re istos sine ulla contumelia dimittamus; sunt enim et boni quod negant versari in re publica esse sapientis; nam si hoc nobis atque optimo cuique persuaserint, non poterunt ipsi esse, id quod maxime cupiunt, otiosi. Stoicos autem, quos minime improbo, dimitto tamen nec eos iratos vereor, quoniam omnino irasci nesciunt; atque hanc eis habeo gratiam, quod soli ex omnibus eloquentiam virtutem ac sapientiam esse dixerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
prehendetat proseminate sunt quasifa¬
milie dissentiẽtes interse et multu dis¬
iuncte et dispares cu tamẽ omẽs sepho¬
socraticos et Dici uellent et ẽẽ arbitrarẽt
Ac primo ab ipõ platone. Aristoteles xeno¬
crates quoꝵ alteru per ypateticoꝵ alter
achademie nomen obtinuit. Demdeab
inthystene qui patientia et duritia in
socratico sermone maxime adamarat
Cyniti prinum deinde storti Tum aba¬
ristippo que ille magis uoluptarie dis¬
putationes delectaratit cyrenaica phya
defenderãt. Fii qui nũt noluptate orã
metiuntur dum ueretundius id agũt
nec dignitati satisfatiũt ꝙ̃ nõ asꝑnantꝰ
nec uoluptate tuent᷑ qua amplexari uo¬
lunt. fuerũt etiam alia genera phorr qui
se omẽs feit socraticos esse dicebãt ere¬
tricor erilloꝵ megaricoꝵ pyroncor sed
ca horu in et disputationib sunt iam
di fracta et extincta. Ex illis aute que
niu uoluptatis et sicui uera ur̃ procul

Expanded text:
prehenderat, proseminate sunt quasi faprehenderat, proseminate sunt quasi familie dissentientes inter se et multum disiuncte et dispares, cum tamen omnes se philosophos et dici vellent et esse arbitrarentur. Ac primo ab ipso Platone Aristoteles et Xenocrates, quorum alter Peripateticorum, alter Achademie nomen obtinuit. Deinde ab Antisthene, qui et patientiam et duritiam in Socratico sermone maxime adamarat, Cinici primum, deinde Stoici. Tum ab Aristippo, quem ille magis voluptarie disputationes delectarant, Cirenaica dispudefenderunt. Hi qui nunc voluptate omnia metiuntur, dum verecundius id agunt, nec dignitati satisfaciunt, quam non aspernantur, nec voluptatem tuentur, quam amplexari volunt. Fuerunt etiam alia genera philosophorum, qui se omnes fere Socraticos esse dicebant, Eretricorum, Erilliorum, Megaricorum, Pyrrhoneorum; sed ea horum vi et disputationibus sunt iam diu fracta et exstincta. Ex illis autem quae nium voluptatis, etsi cui vera videatur, procul
Abbreviated transcription (Latin):
citatione exagitarent atq contem nerent
Quoru princeps socrates fuit is qui oñim
eruditoꝵ testiõmo totiusq iuditio gretie
cu prudentia et acumine et uetustate et
subtilitate tura uero eloquẽtia uatietate co¬
pia ꝙͣ se cumq imptãte dedisset oiũ fuit
appellarentur uno quod omĩs teru opti¬
maru cognitio atq in his exercitatio phya
nomiaretur. Noc cõmune nomẽ eripu¬
it sapienterq sentiendi et ornate dicẽdi
sciam̃ re cohetentes disputationiba siui
sepauit tuius ingeniu uariosq ser moc̃i
ĩ mortalitati scriptis suis tradidit cũ ipẽ¬
lrañ socrates nullam teliquisset. Hmc
discidiu illud extint quasi lingue atq cor¬
dis absurdum sane et mutile et teprehen¬
Dendu ut aliinos sapere alii dicere docerẽt
Nam cu eeñt plures orti fere asocrate qd̾
exilius uariis et diuersis et in omne ꝑtẽ
diffusis disputationibus alius aliud ap¬

Expanded text:
citationem exagitarent atque contemnerent; citationem exagitarent atque contemnerent; quorum princeps Socrates fuit, is qui omnium eruditorum testimonio totiusque iudicio Graeciae cum prudentia et acumine et venustate et subtilitate tum vero eloquentia, varietate, copia, quam se cumque in partem dedisset omnium fuit appellarentur uno, quod omnis rerum optimarum cognitio atque in eis exercitatio philosophia nominaretur, hoc commune nomen eripuit sapienterque sentiendi et ornate dicendi scientiam re cohaerentis disputationibus suis separavit; cuius ingenium immortalitati scriptis suis Plato tradidit, cum ipse Socrates nullam litteram reliquisset. Hinc discidium illud extitit quasi lingue atque cordis absurdum sane et inutile ac reprehendendum, ut alii nos sapere, alii dicere docerent. Nam cum essent plures orti fere a Socrate, quod ex illius variis et diversis et in omnem partem diffusis disputationibus alius aliud ap
Abbreviated transcription (Latin):
uu sibi ipĩ.ilique extogitant in otio lu¬
dum sic illi a negotiis p̾ublicis tamꝙͣ ab
opere aut temporibus exclusi aut uolup¬
tates suas feriati totos se alii ad poctas.⁊
lii ad geometras alii ad musicos ꝯtulerũt
aliictiam ut dyaletici nouum sibripĩ stu¬
dium ludumq pepererũt. Atq in his ar¬
tibus que teperte ut pureroꝵ mentes ad
humanitatem fingerentur atq uirtutẽ
omẽ tempus atq etates sias consũpserũt
Sed quod erant quidam hiq multi qui
aut in re pi. propter ancipitem que nõ
potest ẽẽ seuincta fatiendi dicendi sapiã
floruerunt ut themistodes perides ut
theramenes aut qui uis qui minus ipi ĩ
re pu. uersarent᷑. Sed ut huuꝰ tamẽ cius¬
dem sapiẽ doctores essent ut gorgias tri¬
simatus ysocrates ĩuenti sunt quitu ipĩ
doctrina et igeniis habundatent a re
autẽ ciuili et a negotus animi quodam
iuditio abhorretent. Hauc dicendi exer¬

Expanded text:
vum sibi ipsi aliquem excogitant in otio luvum sibi ipsi aliquem excogitant in otio ludum, sic illi a negotiis publicis tamquam ab opere aut temporibus exclusi aut voluntate sua feriati totos se alii ad poetas, alii ad geometras, alii ad musicos contulerunt, alii etiam, ut dialectici, novum sibi ipsi studium ludumque pepererunt atque in eis artibus, quae repertae sunt, ut puerorum mentes ad humanitatem fingerentur atque virtutem, omne tempus atque aetates suas consumpserunt. Sed quod erant quidam eique multi, qui aut in re publica propter ancipitem, quae non potest esse seiuncta, faciendi dicendique sapientiam florerent, ut Themistocles, ut Pericles, ut Theramenes, aut, qui minus ipsi in re publica versarentur, sed huius tamen eiusdem sapientiae doctores essent, ut Gorgias, Thrasymachus, Isocrates, inventi sunt, qui, cum ipsi doctrina et ingeniis abundarent, a re autem civili et a negotiis animi quodam iudicio abhorrerent, hanc dicendi exer
Abbreviated transcription (Latin):
transtulerũt. Que uita proptet tranquil¬
litatem et propter ipĩus sciẽ suauitate
qua nichil ẽ homĩbus iocundius pluris
ꝙ utile fuit tebus publicis delectauit Itaq
ut ei studio se excellentissimis ingeniis
homiẽs dediderũt ex ea sũma facultate
uacii ac liberi temporis multo plura ꝙͣ
erat necesse doctissimi honnẽs otio nimio
et ĩgeniis uberrimis affluentes curanda
sibi ẽc̃ ac querenda et ĩuestiganda dixert
Nam uetus quidem illa doctrina eade
uxͣ et recte faciendi et benedicendi ma¬
grã neq adiũcti doctores sed idem erant
uiuendi preceptores atq dicendi ut ille
apud homeru phenix quise apelleo prẽ
Achilli iuueni conitẽ eẽ datum Dicitad
bellum ut efficeret oratore uerboꝵ acto¬
reniq reꝵ.Sedut homiẽs labote assiduo
et quotidiano assuet cu tempestatis cã
opete ptohibentur ad pilam se aut ad
talos aut tesseras conferũt aut etia no¬

Expanded text:
transtulerunt; quae vita propter tranquiltranstulerunt; quae vita propter tranquillitatem et propter ipsius scientiae suavitatem, qua nihil est hominibus iucundius, pluris, quam utile fuit rebus publicis, delectavit. Itaque, ut ei studio se excellentissimis ingeniis homines dediderunt, ex ea summa facultate vacui ac liberi temporis multo plura, quam erat necesse, doctissimi homines otio nimio et ingeniis uberrimis adfluentes curanda sibi esse ac quaerenda et investiganda duxerunt. Nam vetus quidem illa doctrina eadem videtur et recte faciendi et bene dicendi magistra; neque disiuncti doctores, sed eidem erant vivendi praeceptores atque dicendi, ut ille apud Homerum Phoenix, qui se a Peleo patre Achilli iuveni comitem esse datum dicit ad bellum, ut efficeret oratorem verborum actoremque rerum. Sed ut homines labore adsiduo et cotidiano adsueti, cum tempestatis causa opere prohibentur, ad pilam se aut ad talos aut ad tesseras conferunt aut etiam no
Abbreviated transcription (Latin):
omẽs uirtutes equales et pares. sed tamen
ẽ spẽs alia magis alia formosa et illustris
sicut hec uis que sciãm complexa rerum
sensa mentis et consilia sic uerbis explic¬
at ut cos qui audiant coquũq ĩtubuerit
possit impellere. Que quo maior est uis
hoc ẽ magis probitate iũgenda sũmaq
prudentia. Quaru uirtutu expertibus
sidicendi copiam tradi dicertinui nõne
cos quidem oratores effecerimus. sed furc¬
tibus quedam arina dederimus Hanc qͣ
cogitandi pronũtiandiq ratione uimq
Dicendi ueteres greci sapĩam nominabãt
Iinc illi lyturgiꝰ hinc pythaci ut puto¬
hinc solones atq ab hac dissimilitudine
coruncam urĩ fabritu catones scipioẽs
fuerunt non tam fortasse docti sed im¬
petu mẽtis simili et uolũtate Eadem᷑ alii
prudentia sed consilia ad uite studia dis¬
pari quiete atq otium sicuti ut protha¬
goras de mocritus anaxagoras a regend
ciuitatibus totos se ad cog̾nitioẽ xerum

Expanded text:
omnes virtutes aequales et pares, sed tamen omnes virtutes aequales et pares, sed tamen est specie alia magis alia formosa et inlustris, sicut haec vis, quae scientiam complexa rerum sensa mentis et consilia sic verbis explicat, ut eos, qui audiant, quocumque incubuerit, possit impellere; quae quo maior est vis, hoc est magis probitate iungenda summaque prudentia; quarum virtutum expertibus si dicendi copiam tradiderimus, non eos quidem oratores effecerimus, sed furentibus quaedam arma dederimus. Hanc, inquam, cogitandi pronuntiandique rationem vimque dicendi veteres Graeci sapientiam nominabant; hinc illi Lycurgi, hinc Pittaci, hinc Solones atque ab hac similitudine Coruncanii nostri, Fabricii, Catones, Scipiones fuerunt, non tam fortasse docti, sed impetu mentis simili et voluntate. Eadem autem alii prudentia, sed consilio ad vitae studia dispari quietem atque otium secuti, ut Pythagoras, Democritus, Anaxagoras, a regendis civitatibus totos se ad cognitionem rerum
Abbreviated transcription (Latin):
putant. qui distimete qiui explicacei qͥur
habundanter qui illuminate et rebus et uer¬
bis dicunt et in ipã oratione quasi quemda
nuͣm uersumq confitiũt. Idem quod dico
ornare quiita modexant᷑ ut teru et ꝑsoar
dignitates ferunt. Nii sunt meo genere la¬
uðandi laudis quod ego aptum et congruc̃s
nomine qui ita dicertnit eos negauit adhuc
se uidisse Antonius et is hoc nomen dixit
eloquẽtie soli eẽ tribuendu. Quart omẽs istos
me auctore deinde ridete atq ꝯtemnite q
se horu qui nũc ita appellant᷑ rethorum
preceptis omne oratoru uim complexos
ẽc̃ uidcant᷑. Neq adhuc quam personam
tencant aut quid profiteant᷑ intelligere po¬
tuerunt. Ueru enim oratori que sunt in
hominu uita. quando quidem m ea uer¬
satur orathor atq ea ẽ subiecta materies
onniã quesita audita lecta disputata tracta¬
ta agitata esse debent. Est eni eloquentia
una quedam de sũmis uirtutibus ꝙͣ ꝙͣ sũt

Expanded text:
putant? Qui distincte, qui explicate, qui abundanter, qui inluminate et rebus et verbis dicunt et in ipsa oratione quasi quendam numerum versumque conficiunt, id est, quod dico, ornate. Qui idem ita moderantur, ut rerum, ut personarum dignitates ferunt, ei sunt in eo genere laudandi laudis, quod ego aptum et congruens nomino. Qui ita dicerent, eos negavit adhuc se vidisse Antonius et eis hoc nomen dixit eloquentiae solis esse tribuendum. Qua re omnis istos me auctore deridete atque contemnite, qui se horum, qui nunc ita appellantur, rhetorum praeceptis omnem oratoriam vim complexos esse arbitrantur neque adhuc quam personam teneant aut quid profiteantur intellegere potuerunt. Vero enim oratori, quae sunt in hominum vita, quandoquidem in ea versatur orator atque ea est ei subiecta materies, omnia quaesita, audita, lecta, disputata, tractata, agitata esse debent. Est enim eloquentia una quaedam de summis virtutibus; quamquam sunt
Abbreviated transcription (Latin):
diffinitionibus et sine gxemplis effudisse Sͦ
uero inquit Crassus ne illa quide que sup̃
dixi noua uobis ẽẽ arbitrabar sed uolũtati
urũ oniniu parin. Fis aute de rebus sol
me ille admonut ut breuior eem qui ipẽ
iam p̃cipitans me quoq hec p̃cipitante pe¬
ne euoluere coegit. Sed tamen huiꝰ giñs
demõstratio stet doctrina ista uulgaris us
aute grauissimus et in hoc toto ditendi st¬
studio difficillim. Quã obrem qm̃ de or
at certe cõmonstrati loci: nũc quid aptu sit
hoc est quid max̃ deceat moroẽ uidcamus

Expanded text:
definitionibus et sine exemplis effudisse.' 'Ego definitionibus et sine exemplis effudisse.' 'Ego vero' inquit Crassus 'ne illa quidem, quae supra dixi, nova vobis esse arbitrabar, sed voluntati vestrum omnium parui. His autem de rebus sol me ille admonuit, ut brevior essem, qui ipse iam praecipitans me quoque haec praecipitem paene evolvere coegit. Sed tamen huius generis demonstratio est et doctrina ipsa vulgaris; usus autem gravissimus et in hoc toto dicendi studio difficillimus. Quam ob rem quoniam de ornat certe commonstrati loci, nunc quid aptum sit, hoc est, quid maxime deceat in oratione, videamus
Abbreviated transcription (Latin):
adiunctio et progressio et eiusde uerbi cre¬
brius posita quedam distinctio et xtuocatõ
uerbi et illa que similit desinũt aut que
cadunt similit aut que partibus paria de¬
ferunt᷑ aut que sunt interse similia. Est etiã
matio et ĩmutatio et quod ĩ multis casibus
pomit et ꝙ de singulis rebus propositis duc¬
tum refertur ad singła et ad ꝓpositu delec¬
ta orõ et item in distributis supposita ratio
et permissio et xursu alia dubitatio et ĩp¬
uisum quidda et dinumeratio et alia cor¬
reptio et disputatio et quod cõtinuatu et
interruptu et magno et sibupĩ responsio
et ĩmutatio et disiunctio et ordo et tnͣslacio
et digressio et crecũscriptio. Hec eiu sunt
fere atq hor similia uł plura etia ẽẽ possũt
que sententiis oratione. uerboꝵq conforma¬
tiombus illuminẽt. Que quide te Crasse ui¬
deo inquit cotta ꝙͣ nota ẽẽ nobis prites sine

Expanded text:
adiunctio et progressio et eiusdem verbi creadiunctio et progressio et eiusdem verbi crebrius positi quaedam distinctio et revocatio verbi et illa, quae similiter desinunt aut quae cadunt similiter aut quae paribus paria referuntur aut quae sunt inter se similia. Est etiam matio et imminutio et quod in multis casibus ponitur et quod de singulis rebus propositis ductum refertur ad singula et ad propositum subiecta ratio et item in distributis supposita ratio et permissio et rursum alia dubitatio et improvisum quiddam et dinumeratio et alia correctio et dissipatio et continuatum et interruptum et imago et sibi ipsi responsio et immutatio et diiunctio et ordo et relatio et digressio et circumscriptio. Haec enim sunt fere atque horum similia vel plura etiam esse possunt, quae sententiis orationem verborumque conformationibus inluminent.' 'Quae quidem te, Crasse, video,' inquit Cotta 'quod nota esse nobis putes, sine
Abbreviated transcription (Latin):
hñs ornamẽtu orõnis et aptu ad aĩos
conciliandos uł max̃ sepe aute etia ad
cõmouẽdos animos personaꝵ ficta n¬
Ductio. Uel grauissimu ẽ lumen augẽ¬
di descriptio erroris inductio et ĩhyla¬
nitate impulsio atq occupatio. su duo
illa que max̃ mouẽt similitudo et exem¬
plu digestio ĩ terpellacio cõtentio r᷑ticeꝰ
cõmendatio. uox quedam libera alq etiam
effitiatio augendi causa iracundia obi urga
gressio purgatio conciliatio lesio optatio atq
erecratio. His fere luminibus illustrant o¬
ratione smẽ. Orationis aute ip̃ius tanꝙ
armoꝵ est uł adusum cõminatio et quasi
octitio uł ad uenustatt ipã tractatio. Na
et geminatio uerbor Habet interdu ium
leporem alias et paulu ĩmutatu uerbu
atq deflexum et eiusde uerbi crebra tuma
primo repetitio tu in extremu conuersio
et in eadem uerba impctus et concursio et

Expanded text:
m ornamentum orationis et aptum ad animos m ornamentum orationis et aptum ad animos conciliandos vel maxime, saepe autem etiam ad commovendos; personarum ficta inductio vel gravissimum lumen augendi; descriptio, erroris inductio, ad hilaritatem impulsio, anteoccupatio; tum duo illa, quae maxime movent, similitudo et exemplum; digestio, interpellatio, contentio, reticentia, commendatio; vox quaedam libera atque etiam effrenatio augendi causa; iracundia, obiurgatgressio, purgatio, conciliatio, laesio, optatio atque exsecratio. His fere luminibus inlustrant orationem sententiae. Orationis autem ipsius tamquam armorum est vel ad usum comminatio et quasi petitio vel ad venustatem ipsam tractatio. Nam et geminatio verborum habet interdum vim, leporem alias, et paulum immutatum verbum atque deflexum et eiusdem verbi crebra tum a primo repetitio, tum in extremum conversio et in eadem verba impetus et concursio et
Abbreviated transcription (Latin):
significatio et distincte concisa breritas
et extenuatio et huic ad iũcta illusio a p̃¬
ceptis cesaris nõ abhorrens et ab re non¬
longa digressio in qua cu fuerit delec¬
tatio tu reditus ad ꝓpositu et iteratio
et otõnis apta conclusio tum augendi mi¬
nuendiue causa ueritatis superlatio atq
traiectio rogatio atq hiuc fimtima quasi
percunctatio expositioq sinẽ suc. Tu illa
que max̃ quasi ierepit ĩ hominu mẽtes
alia ditentis ac signficãtis dissimulatõ
que ẽ periocunda cu in orõe nõ cõtenti¬
onc. sed sermõẽ tractatur. Dennde dubi¬
tatio tu distributio tu correctio uł añ
uł postꝙ̃ dixeris uł cu aliquid atripõ te¬
itias pitmõtio etia est ad id quod agre¬
diare et traiectio maliu comunicatio
que c̃ quasi cu his ip̃is apud quos dicas
deliberatio moꝵ ac uite intatio uł ĩ
persoms uł sme illis magnu quodda¬

Expanded text:
significatio et distincte concisa brevitas significatio et distincte concisa brevitas et extenuatio et huic adiuncta inlusio a praeceptis Caesaris non abhorrens; et ab re digressio, in qua cum fuerit delectatio, tum reditus ad rem aptus eet rationis apta conclusio; tum augendi minuendive causa veritatis supralatio atque traiectio; et rogatio atque huic finitima quasi percontatio expositioque sententiae suae; tum illa, quae maxime quasi inrepit in hominum mentis, alia dicentis ac significantis dissimulatio; quae est periucunda, cum orationis non contentione, sed sermone tractatur; decorrectio vel ante vel postquam dixeris vel cum aliquid a te ipso reicias; praemunitio etiam est ad id, quod adgrediare, et traiectio in alium; communicatio, quae est quasi cum eis ipsis, apud quos dicas, deliberatio; morum ac vitae imitatio vel in personis vel sine illis, magnum quodda
Abbreviated transcription (Latin):
uersantur. formãtur etiam autẽ et ũba
et smẽ pene ĩnumerabiles quod satis scio
notu eẽ uobis. Sed inter conformnatio
permanet quibuscũq uerbis uti nelis. qd̾
quide uos et si facitis tamen ad monẽdos
Puto ne quid eẽ aluid oratoris putetis.
quod magis quide sit egregiu atq ini¬
rabile isi in singłis uerbis illa tria tenẽ
ut ttanslatis utamur frequẽter interdũq
ftĩs raro aute etia peructustis ĩperpetia
aute orõe cu et cõiũctionis lenitate et
nũoꝵ quan dixi roe tenuerimꝰ tu est
quasi luminibus distinguenda et frequẽ
uet et illustris explanacio reꝵ quasi getã¬
tur sub aspectu pene subiecto que et mnex¬
ponenda ie plurimu ualent et ad illus¬
trandu id quod export᷑ et ad amplifi¬
candu ut his qui audient illud quod au¬
gebimus ꝙͣtu efficere orõ poterit tm̃
ec̃ uideatur. Et hinc contraria sepe per¬
ciresio ẽ et plus ad intelligendu ꝙ dixis

Expanded text:
utatur. Formantur autem et verba et sententiae paene innumerabiliter, quod satis scio notum esse vobis; sed inter conformationempermanet, quibuscumque verbis uti velis. Quod quidem vos etsi facitis, tamen admonendos puto, ne quid esse aliud oratoris putetis, quod quidem sit egregium atque mirabile, nisi in singulis verbis illa tria tenere, ut translatis utamur frequenter, interdum factis, raro autem etiam pervetustis. In perpetua autem oratione, cum et coniunctionis levitatem et numerorum, quam dixi, rationem tenuerimus, tum est quasi luminibus distinguenda et frequentvet et inlustris explanatio rerumque, quasi gerantur, sub aspectum paene subiectio; quae et in exponenda re plurimum valent et ad inlustrandum id, quod exponitur, et ad amplificandum; ut eis, qui audient, illud, quod augebimus, quantum efficere oratio poterit, tantum esse videatur; et huic contraria saepe percursio est et plus ad intellegendum, quam dixeris,
Abbreviated transcription (Latin):
gat sirã uerbis ut eam nũo quoda com¬
plectatur et stricto et soluto. Nam cu uin¬
rit moĩs et forma relaxat et liberat ĩ mu¬
tatione ordinis ut uerba n alligata sint
quasi certa aliqua lege uersus n ita soluta
ut uagẽtur. Quona igitur modo tantũ
ĩstitucius ut arbititmur nos hanc uim
numerose dicendi consequi posse. Non ẽ
res tam difficilis ꝙͣ necessatia. Nichil est
enu tam tener neq tam flexibile neq qd̾
conficiũtur Ex hac hec etiam soluta uariis
tractatur. Non en sunt alia sermonis a¬
lia contẽtionis uerba neq ex alio genere
ad usum quotidianu alio ad scena pom¬
pamq sumũtur. sed ea nos cu iacentia sus¬
tulim e medio sic ut mollissima ceram
d urũ arbitriu formanius et fingimu
Itaq cu graues sum tu subtiles tui me¬
dium quidda tenenius sic instituta nrã¬

Expanded text:
gat sententiam verbis, ut eam numero quodam comgat sententiam verbis, ut eam numero quodam complectatur et astricto et soluto. Nam cum vinxit forma et modis, relaxat et liberat immutatione ordinis, ut verba neque adligata sint quasi certa aliqua lege versus neque ita soluta, ut vagentur. Quonam igitur modo tantum munus insistemus ut arbitremur nos hanc vim numerose dicendi consequi posse? Non est res tam difficilis quam necessaria; nihil est enim tam tenerum neque tam flexibile neque quod conficiuntur; ex hac haec etiam soluta variis ratio; non enim sunt alia sermonis, alia contentionis verba, neque ex alio genere ad usum cotidianum, alio ad scaenam pompamque sumuntur; sed ea nos cum iacentia sustulimus e medio, sicut mollissimam ceram ad nostrum arbitrium formamus et fingimus. Itaque ut tum graves sumus, tum subtiles, tum medium quiddam tenemus: sic institutam n
Abbreviated transcription (Latin):
ormccps usocrates ĩstituisse fertur ut n¬
coguin intiquor dicendi consuetudinẽ
delectationis itq auriu causa quẽ admo¬
due seribit discipulus cius nautrates nu¬
meris ⁊astringẽt Namq hec duo musiti
quierant quondaziidem poete machinati
id uoluptate sunt uersuu atq cantiuim
nt uerbor nũo et uocum modo delectatio¬
ne uuincerent auriu suauitato. Hcc igite
duo uocis dico moderatioẽ et uerbor con¬
duifioc̃ quo ad orõis scucritas pati possiti
poetie deloquẽtia traduccnda duterũt
Iuquo illud ẽ maximu quod ucrsis ĩ orõe
si efficit coniunctioẽ uerbor uitiu̃ erͦͤ
tamen etia cõiunctioc̃ sicuti uersu nu¬
merose sedere et quadrare et perficere uo¬
luniuis neq est ex inultis tes ulla que ma¬
gis orathotea aib imperito eiccidi abig¬
naroq distinguat. ꝙͣ quod illerudis ĩ condi¬
te fundit ꝙͣtum potest et id quod dicit spũ
non arte determinat. Orator aute sic alli¬

Expanded text:
e fertur, ut inconditam antiquorum dicendi consuetudinem delectationis atque aurium causa, quem ad modum scribit discipulus eius Naucrates, numeris adstringeret. namque haec duo musici, qui erant quondam item poetae, machinati ad uoluptatem sunt, uersum atque cantum, ut et uerborum numero et uocum modo et delectatione uincerent aurium satietatem. haec igitur duo uocis dico moderationem et uerborum conclusionem quoad orationis seueritas pati possit, poetica ad eloquentiam traducenda duxerunt. In quo illud est vel maximum, quod versus in oratione si efficitur coniunctione verborum, vitium est, et tamen eam coniunctionem sicuti versum numerose cadere et quadrare et perfici volumus. Neque est ex multis res una, quae magis oratorem ab imperito dicendi ignaroque distinguat, quam quod ille rudis incondite fundit quantum potest et id, quod dicit, spiritu, non arte determinat, orator autem sic inli
Abbreviated transcription (Latin):
stulat altera hanc habet iuim ut sit ꝙͣ ia¬
xine iocunda ꝙ maxime insensus corura
qui andiunt mfeluat et ꝙͣ plurimissit re¬
bus iostructa Iostrumc̃tu aute hoc forẽse
litigiosum actetractatu exisgoo ponso¬
niblis angui saneq mnendicu est qpindo
tursus iuum quo tradunt isti qui profitẽt
coportitis ut tibi cesar fatiendu etositis¬
nom ut ego medilitate laboraui quod quo¬
tidianis et uernaculis rebus satis factitꝰ me
possehanc populo nõ piuaba sutborus
eligendor et collotandor et onudboror
faclis est uł ratio ul sine ratigõ ip ceetita¬
tio sꝰ crurt est silua magna ꝙo cum gretira
non tenerent ob eamq ausim iuuertul
nuidodisceret pene discendo etias latim
sities platet hoc bicnio magri dia lati
cusiticunt quos ego censor dito modo
sustalitam non quo ut nestio ato rate
nrebard acti ingenia adiles crnciis nol¬
lep sed contia ingenia obtundi nolui cõ¬
goborai immpudentiar Mamda puolurto¬

Expanded text:
tera apte, hanc habent vim, ut sit quam maxime iucunda, quam maxime in sensus eorum, qui audiunt, influat et quam plurimis sit rebus instructa; instrumentum autem hoc forense, litigiosum, acre, tractum ex vulgi opinionibus exiguum saneque mendicum est; illud rursus ipsum, quod tradunt isti, qui profitentur comportatis, ut tibi, Caesar, faciendum est ad annum; ut ego in aedilitate laboravi, quod cotidianis et vernaculis rebus satis facere me posse huic populo non putabam. Verborum eligendorum et conlocandorum et concludendorum facilis est vel ratio vel sine ratione ipsa exercitatio; rerum est silva magna, quam cum Graeci iam non tenerent ob eamque causam iuventus nostra dedisceret paene discendo, etiam Latini, si dis placet, hoc biennio magistri dicendi exstiterunt; quos ego censor edicto meo sustuleram, non quo, ut nescio quos dicere aiebant, acui ingenia adulescentium nollem, sed contra ingenia obtundi nolui, conroborari impudentiam. Nam apud Grae
Abbreviated transcription (Latin):
inquit catulus intelligo crasse qiud dica
et hercule assentior satis iudeo ribi homini
ad perdiscendu acorrimo ad ea cegnosced
que dicis fuisse temporis. Pergis ne tnquit
trassus me que dicam deme nõ de repu¬
tar dicertSediam si placet ad ĩstituta
teddeamus. Mithi ueto inquit catulus

Expanded text:
inquit Catulus 'intellego, Crasse, quid dicas; et hercule adsentior; satis video tibi homini ad perdiscendum acerrimo ad ea cognoscenda, quae dicis, fuisse temporis.' 'Pergisne' inquit Crassus 'me, quae dicam, de me, non de re putare dicere? Sed iam, si placet, ad instituta redeamus.' 'Mihi vero' Catulus
Abbreviated transcription (Latin):
yatu disposita qredo i sieit quasi ñot
Gemis igit dicenbai ⁊ eligendun quodmae
teneat cos qui audiant et quod non solum de¬
lectet sed etiam sine satietite delectet. Non ei
ame iam expectari puto ut moneam ut ca¬
ueatis ne exilis ne inculta sit urã orõ neuul¬
garis ue mobsoleta. Aliud quiddam magis
et ingenia me hortant᷑ urã et etates. Diffi¬
cile enim Dictu ẽ quena causa c̃ cur ca q̃
iaxrine sensus nrõs impellunt uoluptate
et specie prima acerrime ꝯmouent abhis
celeberrime fastidio quodam et sacietate
abalienenur Quanto coloru pulcritudiẽ
et uarietatt floridiora sunt ĩpicturis no¬
ius oleraꝙ ꝙ ĩ ueteribus que tamen etiam
Sieno epectu nos cepcrũt duitiut nõ
delectant cum idem nos mantiquis tabuo
ipõ lloorrdo obsoletoq tencamut Qurito
molliores sunt et delicatiores in cantufl&¬
ioms etsalse uocule ꝙ certe et scuere quib
tauuentudo nodo ansteti seosi scpiunt funt
multitudo pa relamat licet hponti siunt

Expanded text:
tu disposita quaedam insignia et lumina. Genus igitur dicendi est eligendum, quod teneat eos, qui audiant, et quod non solum delectet, sed etiam sine satietate delectet; non enim a me iam exspectari puto, ut moneam, ut caveatis, ne exilis, ne inculta sit vestra oratio, ne vulgaris, ne obsoleta; aliud quiddam maius et ingenia me hortantur vestra et aetates. Difficile enim dictu est, quaenam causa sit, cur ea, quae maxime sensus nostros impellunt voluptate et specie prima acerrime commovent, ab eis celerrime fastidio quodam et satietate abalienemur. Quanto colorum pulcritudine et varietate floridiora sunt in picturis novis pleraque quam in veteribus! Quae tamen, etiam si primo aspectu nos ceperunt, diutius non delectant; cum eidem nos in antiquis tabulis illo ipso horrido obsoletoque teneamur. Quanto molliores sunt et delicatiores in cantu flexiones et falsae voculae quam certae et severae! Quibus tamen non modo austeri, sed, si saepius fiunt, multitudo
Abbreviated transcription (Latin):
ctia si uercare ne paulo durior translatio
ẽe iudeatur molienda ẽ sepe prepoĩtio uer
bo Ut si olum . MCatone mortuo pupillu
saneatu quis relictu diceret paulo durius
sm ut ita dicam pupillu aliquãto mitius
Et eni ueretunda debet ẽẽ translatio ut de¬
ducta eẽ ad alienu lotu nõ irriusse atq

Expanded text:
tiam, si vereare, ne paulo durior translatio esse videatur, mollienda est praeposito saepe verbo; ut si olim, M. Catone mortuo, "pupillum" senatum quis relictum diceret, paulo durius; sin, "ut ita dicam, pupillum," aliquanto mitius: etenim verecunda debet esse translatio, ut deducta esse in alienum locum, non inr
Abbreviated transcription (Latin):
Neq tamen istis qui in una phya quasi taber¬
naculu intesua collocarũt multu ĩ disputa¬
none conccdimus. Quid cin meus familia¬
tis gallus uellenis afferre potest. quamobrẽ
uoluptas sit sũmu bonum quod ego non
copiosius possum uł tutari si uclim uł r̃fel¬
lert ex illis lotis quos exposuit Antonius hac
dicendi exercitatione in qua uelleyus ẽ ru¬
dis. unus quisq nrũm uersatus. Quid est
quod aut sextus pompeyus aut duo halbi
aut nicus amitus qui tu panctio uixit¬

Expanded text:
ui in una philosophia quasi tabernaculum vitae suae conlocarunt, multum sane in disputatione concedimus. Quid enim meus familiaris C. Velleius adferre potest, quam ob rem voluptas sit summum bonum, quod ego non copiosius possim vel tutari, si velim, vel refellere ex illis locis, quos exposuit Antonius, hac dicendi exercitatione, in qua Velleius est rudis, unus quisque nostrum versatus? Quid est, quod aut Sex. Pompeius aut duo Balbi aut meus amicus, qui cum Pan
Abbreviated transcription (Latin):
qui euolent damatores odiosi ac molesti
pamphylumq nescio que siuamus ĩ insu¬
lis tantu rem tamꝙͣ puerilis delicias ali¬
quas depingere nosq ip̃i tam hanc exigua
disputatione hesterni et hodierni dici to¬
tum orathoris munus explicenus dũ
mõ illa restanta sit ut omĩbus ph̾oꝵ libͥs
quos nemo orathoꝵ istoꝵ nũꝙͣ attigit cõ¬
prehensa cc̃ iudeatur. Tum catulus haud¬
ꝙͣ ꝙͣ hercle inquit crasse mirandu ẽ ẽẽ in
te tanta dicendi uł uim uł suauitatẽ uł
copiam quẽ quide antea natura rebar ita
dicere ut michi nõ mõ orator sũmus sed etiã
sapientissimus homo iuderere. Nunc ĩtelli¬
go illa te semper etiar potiora duxisse que¬
ad sapĩãm spectarent atq ex hiis hanc ddi
copiam fluxisse.Sed tamẽ cum om̃ĩs gradꝰ
etatis recordor tue cumq uitam tuam ac
studia consideto neq quo tempore ista di

Expanded text:
ui evolent clamatores odiosi ac molesti, Pamphilumque nescio quem sinamus in infulis tantam rem tamquam puerilis delicias aliquas depingere; nosque ipsi hac tam exigua disputatione hesterni et hodierni diei totum oratoris munus explicemus, dum modo illa res tanta sit, ut omquos nemo oratorum istorum umquam attigit, comprehensa esse videatur.' Tum Catulus 'haudquaquam hercule' inquit 'Crasse, mirandum est esse in te tantam dicendi vel vim vel suavitatem vel copiam; quem quidem antea natura rebar ita dicere, ut mihi non solum orator summus, sed etiam sapientissimus homo viderere; nunc intquos nemo oratorum istorum umquam attigit, comprehensa esse videatur.' Tum Catulus 'haudquaquam hercule' inquit 'Crasse, mirandum est esse in te tantam dicendi vel vim vel suavitatem vel copiam; quem quidem antea natura rebar ita dicere, ut mihi non solum orator summus, sed etiam
Abbreviated transcription (Latin):
discendum ac tantum tribuisse doctrine
temporis quantu michi pucrils etas et fo¬
tenses ferie concesserint. Ac si queris catu¬
le de doctrina ista quid ego sentiam non
tantu ingemosi homini et ei qui foru
qui curiam qui causas qui rempͥn spectet
opiis ẽc̃ arbitror temporis quãtu sibi hui
sũpserunt quod distentes uita defecit
omẽs enim artos alitor ab hiis tractantꝰ᷑

Expanded text:
sse doctrinae temporis, quantum mihi puerilis aetas, forenses feriae concesserint. Ac, si quaeris, Catule, de doctrina ista quid ego sentiam, non tantum ingenioso homini et ei, qui forum, qui curiam, qui causas, qui rem publicam spectet, opus esse arbitror temporis, quantum sibi ei sumpserunt, quos discentis vita defecit: om
Abbreviated transcription (Latin):
fideliter possit et scias ętiam ipẽ discedẽ
Sed si tota uita mił uelis aliud agere ipa
tractatio et questio quotidie ex seꝰ gignit
aliud quod cu desidiosa delectatioe uesti¬
ges. Ita fit ut agitatioẽ reru sit infinita
ogintio fatilis usus doctrina confirme
mcdiocris opeta tribuatur incõria studiũꝙ

Expanded text:
sit et scias etiam ipse discere, sed si tota vita nihil velis aliud agere, ipsa tractatio et quaestio cotidie ex se gignit aliquid, quod cum desidiosa delectatione vestiges. Ita fit, ut agitatio rerum sit infinita, cognitio facilis, si usus doctrinam confirmet, mediocris opera tribuatur, memoria st
Abbreviated transcription (Latin):
puer addidicerat sed quod erat aptus ad
illud totumq cognorat. fint ut est apud
luciliu ꝙ̃ius bonus ipẽ sãnis in ludo ac
rudibus cunuis satis asper sed plus opere
foto tribuebat amicis rei familiari Ualcriꝰ
quotidie cantabat erat eni scenitus. qd
faceret aliud At numerius furius nost
familiatis cum ẽ ꝯmoũ cantat. Est eni
pr̃familias ẽ eques ro. puer didicit quod
disçendu. Eadem rõ est harum artiu¬

Expanded text:
ad illud totumque cognorat, fuit, ut est apud Lucilium, quamvis bonus ipse Samnis in ludo ac rudibus cuivis satis asper; sed plus operae foro tribuebat, amicis, rei familiari. Valerius cotidie cantabat; erat enim scaenicus: quid faceret aliud? At Numerius Furius, noster familiaris, cum est commodum, cantat; est enim paterfamilias, est eques Romanus; puer didicit quod discendum fuit. Eadem ratio est harum artiu
Abbreviated transcription (Latin):
tatur. Nichil em curat aluid atq uelotiꝰ
puer addidicerat sed quod erat aptus ad
illud totumq tognorat. fuit ut est apud
luciliu ꝙ̃uis bonus ipẽ sãnis in ludo ac
rudibus cuiins satis asper sed plus opere
foro tribuebat amitis rei familiari Ualeriꝰ
quotidie cantabat erat ein scenitus. ꝗd
faceret aliud At numerius furius noit

Expanded text:
tatur, nihil enim curat aliud: at Q. Velocius puer addidicerat, sed quod erat aptus ad illud totumque cognorat, fuit, ut est apud Lucilium, quamvis bonus ipse Samnis in ludo ac rudibus cuivis satis asper; sed plus operae foro tribuebat, amicis, rei familiari. Valerius cotidie cantabat; erat enim scaenicus: quid faceret aliud? At Numerius F
Abbreviated transcription (Latin):
possim at alii quia preclate fatiunt ue¬
hementus ꝙ causa postulat delectantut
ut titus pylr. Bulla talis. Quare nichil
ẽ quod quisꝙ magnitudine artiu cres
senes discunt pertimescat. Namq autse¬
nes ad cam accesserũt aut usq ad senecti¬

Expanded text:
possim; at alii, quia praeclare faciunt, vehementius, quam causa postulat, delectantur, ut Titius pila, Brulla talis. Qua re nihil est quod quisquam magnitudinem artium ex eo, quod senes discunt, pertimescat, namque aut senes ad eas accesserunt aut usque ad senect
Abbreviated transcription (Latin):
perinde oitdicur discenda ec diditple tor¬
ppequiomnu maturrime ad publicus
ugsas actosselm uimnosꝙ natus unumꝰ et
uiguniti nobilissimu homic et eloqurtie¬
finiu ĩuiditium uocatim cut olsciplitis
fperit for magi usus et leges et instituta
aitim deqnibus loquor gustitu questostt
nsua cuitisem equale fere mcu eetod¬
tuiꝰ emoria smemorauit intonius et
inde decedens athems ubi ego diutur seet
moratustͥusi atheniesibo quos mtter cem̃
defertert ad que biduo seris uencter suc¬
rgo sed qradi ortor possit hisperto quad
per ridiculos sc ibunt orisdeitorgne

Expanded text:
perinde, ut dicam discenda esse, didicisse; quiperinde, ut dicam discenda esse, didicisse; quippe qui omnium maturrime ad publicas causas accesserim annosque natus unum et viginti nobilissimum hominem et eloquentissimum in iudicium vocarim; cui disciplina fuerit forum, magister usus et leges et instituta artium, de quibus loquor, gustavi, quaestor in Asia cum essem, aequalem fere meum ex Acadcuius memoria commemoravit Antonius; et inde decedens Athenis, ubi ego diutius essem moratus, nisi Atheniensibus, quod mysteria non referrent, ad quae biduo serius veneram, susego, sed quid orator possit disputo—atque per
Abbreviated transcription (Latin):
quetid uuitam que ad uirtutt que ad rẽ.pu.
pertinebat cognitione et sciam cui dicẽti
rationeiungebant. postea dissotiati ut ex¬
posiui d foccate diserti a doctis et deincep̃s
a soceaticis item omĩbus ph̃o eloquẽtiam
despertrũt oratores sapiam nec quicqͣ ex
abteu l pertetigetunt insi ꝙ illi abhis t
ib tlis bi mutuaetur exquo promistue hau¬
puent fiuinere ĩpristina comunitione uo¬
luissent. Sed ut pontifices uetetes prooret
sacuifitiora mntitudio tres uitos epuloes
eẽ uoluerũt cum eent ip̃i inuina usctiam
tlud ludor epulate sactifitiu faceterciatt¬
issent. Sbetum ita sint puiliilto q̃i uioti
de me deptecabor et petam a uobis ut eaque
ductim nõ deme ip̃o sed de oraaors ut caque
putotisi Ego eniro fuutis qui tus sumostu¬
duo patris inpueritia doctus ser et ofsor
ytiger it fatum quãtu ip̃e sentio nõ tãtu
qͣ tumo ipe fcositim uobis udcar detusi sem
pa possim dicere me hec que nuicetplestoe

Expanded text:
quae ad vitam, quae ad virtutem, quae ad rem publicam pertinebant, cognitionem et scientiam cum dicendi ratione iungebant; postea dissociati, ut exposui, a Socrate diserti a doctis et deinceps a Socraticis item omnibus philosophi eloquentiam despexerunt, oratores sapientiam, neque quicquam ex alterius parte tetigerunt, nisi quod illi ab his aut ab illis hi mutuarentur; ex quo promisce haurirent, si manere in pristina communione voluissent. Sed ut pontifices veteres propter sacrificiorum multitudinem tris viros epulones esse voluerunt, cum essent ipsi a Numa, ut etiam illud ludorum epulare sacrificium facerent, instissent. Quae cum ita sint, paululum equidem de me deprecabor et petam a vobis, ut ea, quae dicam, non de memet ipso, sed de oratore dicere putetis. Ego enim sum is, qui cum summo studio patrium ingeni tantum, quantum ipse sentio, non tantum, quantum ipse forsitan vobis videar, detulissem, non possim dicere me haec, quae nunc complector,
Abbreviated transcription (Latin):
dis unus qiisq nrum uersatus. Quid est
quod aut sextus pompeyus aut duo halbi
aut nicus amitus qui cu panctio uixit
M. Uigellius de uirtute hominu stoytipo¬
ssint dicere. Qua in disputatione ego his
debeam aut urũm quisꝙͣ concedere. Non
est cnim phỹa similis artium reliquarimi

Expanded text:
ersatus? Quid est, quod aut Sex. Pompeius aut duo Balbi aut meus amicus, qui cum Panaetio vixit, M. Vigellius de virtute hominum Stoici possint dicere, qua in disputatione ego his debeam aut vestrum quisquam concedere? Non est enim philosophia similis artium reliqua
Abbreviated transcription (Latin):
uidetur grautate lingue sonoq uotis
agresti et illud quod loquit᷑ priscu uisu
iri putat si plane fu̾i̾t rusticanu. Me
autem tiuis sonis et subtilitas ista dele
suetudo et legendi et loquendi set hant
dico suauitãte que exit ex ore quequidẽ
apud grecos atticoꝵ sic in latino seriõe
hurꝰ est urbis maxime propria Athers
iam diu doctrina ipõru athemensm
interiit domiciliu tantu m illa urbe
remanet studioꝵ quibus uacant cules
peregeim fruuntur caput quodã mõdo
nonnẽ urbis et auctoritate tamẽ crdi¬
tissimos homĩcs Asyaticos qui ius atheni¬
ensis indoctus non uerbis sed sono uotis
pecitentu bene ꝙ̃ suauiter loquendo faci¬
e si  perbat. Nostri minus sident fris
t iquibus nimiu estebrarus nemo
ualcri sormiu leitate nodis atqipo
oris pͥssu et sono facile uuincatꝰ. Quaro
nibisq propria iqua indni oetetid
iichil displicere nichil madu cottipos¬
sit ueci somaite aut olcre peeegi inu

Expanded text:
videtur gravitate linguae sonoque vocis videtur gravitate linguae sonoque vocis agresti et illud, quod loquitur, priscum visum iri putat, si plane fuerit rusticanum. Me autem tuus sonus et subtilitas ista delecsuetudo et legendi et loquendi; sed hanc dico suavitatem, quae exit ex ore; quae quidem ut apud Graecos Atticorum, sic in Latino sermone huius est urbis maxime propria. Athenis iam diu doctrina ipsorum Atheniensium interiit, domicilium tantum in illa urbe remanet studiorum, quibus vacant cives, peregrini fruuntur capti quodam modo nomine urbis et auctoritate; tamen eruditissimos homines Asiaticos quivis Atheniensis indoctus non verbis, sed sono vocis nec tam bene quam suaviter loquendo facile superabit. Nostri minus student littin quibus minimum est litterarum, nemo Valerium Soranum, lenitate vocis atque ipso oris pressu et sono facile vincat. Qua re urbisque propria, in qua nihil offendi, nihil displicere, nihil animadverti possit, nihil sonare aut olere peregrinum,
Abbreviated transcription (Latin):
erit scriptis studiose et multu uolo¬
tatus. Atq ut latine loquamut noso¬
lum ut uidendu ẽ ut et uerba offiia
ea que nemo iure rep̃hendat eta nuo
et tasibus et temporib et genete et nuo
Sseruemus ut ne quid perturbatum
aut discrepans aut p̃posteru sit sed etiam
ligua et spũs et uocis sonus ẽ ip̃e moderã¬
dus. Nolo exprimi lrãs putidius nolo
obscurari negligentius nolo uerba exilẽ
exammnata exire nolo inflata et quasia¬
nhelata granius nam de uoce non dui
ea dico que sunt actionis sed hoc quodꝰ
michi cu sermone quasi cõiunctu ur̃
Sunt em terta uitia q̃ nemo ẽ qui effugẽ
cupiat mollis uox aut mulicbris aut qi
ex moũm absona atq absurda. Est autẽ
uitium quod nõ milli de industria con¬
sectant᷑. Rustica uox et agrestis quosda
delectat quo magis antiquitate si ita so¬
net eorum sermo retinere indcat᷑. Ut
tuus catule sodalis .l. cotta gaudere m

Expanded text:
erit scriptis studiose et multum voluerit scriptis studiose et multum volutatus. Atque, ut Latine loquamur, non solum videndum est, ut et verba efferamus ea, quae nemo iure reprehendat, et ea sic et casibus et temporibus et genere et numero conservemus, ut ne quid perturbatum ac discrepans aut praeposterum sit, sed etiam lingua et spiritus et vocis sonus est ipse moderandus. Nolo exprimi litteras putidius, nolo obscurari neglegentius; nolo verba exiliter exanimata exire, nolo inflata et quasi anhelata gravius. Nam de voce nondum ea dico, quae sunt actionis, sed hoc, quod mihi cum sermone quasi coniunctum videtur: sunt enim certa vitia, quae nemo est quin effugere cupiat; mollis vox aut muliebris aut quasi extra modum absona atque absurda. Est autem vitium, quod non nulli de industria consectantur: rustica vox et agrestis quosdam delectat, quo magis antiquitatem, si ita sonet, eorum sermo retinere videatur; ut tuus, Catule, sodalis, L. Cotta, gaudere mihi