comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ũ cetaret. plaicut do ꝑstultirtiã p dicationis saluos ficere
credentes : Vnde qui doctrinis saecularib tument. ridendã magis
quã ad orandã crucẽ xp̃i existimant : & quanto sublimius quisq
adhumanarũ disciplinarũ instituta conscendit. tanto magis p̃di-¬
cationis nrãe humilia & infirma fastidit: Hec mirũ si euangło
crucis xp̃i philosophĩa gentilis obnitit᷑ : cui etiã iudaica eru¬
ditio reluctat᷑: Nec docti igit᷑ nec indocti nec cuiꝰ lib& stirpis
aut ordinis humana ad dm̃ ratione ducunt᷑ : sed om̃is homo
qui ad dm̃ conuertit᷑: dĩ primũ grã cõmouet᷑ Hon enĩ ipse
sibi lum̃ ẽ : nec cursũ radio ꝓpriȩ lucis accendit: Si enĩ beatꝰ
ioħs quo nemo hominũ maior natꝰ ẽ ñ erat lum̃ quia ñ suo
splendore lucebat. sed de illo uerolumine qđ illuminat om¬
ne hominẽ uenientẽ in hunc mundũ ut lux ess& accȩperat:

Expanded text:
um caecaretur, placuit Deo per stultitiam praedicationis salvos facere um caecaretur, placuit Deo per stultitiam praedicationis salvos facere credentes. Unde qui doctrinis saecularibus tument, ridendam magis, quam adorandam crucem Christi existimant: et quanto sublimius quisque ad humanarum disciplinarum instituta conscendit, tanto magis praedicationis nostrae humilia et infirma fastidit. Nec mirum si Evangelio crucis Christi philosophia gentilis obnititur, cui etiam Judaica eruditio reluctatur. Nec docti igitur, nec indocti, nec cujuslibet stirpis aut ordinis humana ad Deum ratione ducuntur; sed omnis homo qui ad Deum convertitur, Dei primum gratia commovetur. Non enim ipse sibi lumen est, nec cursum radio propriae lucis accendit. Si enim beatus Joannes, quo nemo hominum major natus est , non erat lumen, quia non suo splendore lucebat, sed de illo vero lumine quod illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum, ut lux esset, acceperat :
Abbreviated transcription (Latin):
adã origine carnalit̃ natꝰ. ad sp̃ualẽ noui generis dignita¬
tẽ nisi sp̃uscõ regente ñ ꝑuenit: Sed nec ullo hanc desiderio
appetit. qui calorẽ ipsius desiderii ñ accepit adõ. de quo dic
dñs . Igne uenimittere in terrã : & quid uolonisi ut ardeat:
gnis autẽ iste dilectio ẽ dĩ. quã amator mundi ñ potest capti
uo torde concipere : plenꝰ ẽ enĩ amore uanitatũ: Quas etiamsi
potuerit ex aliqua parte uitare. & transcensis tẽporalib Ac uisi¬
bilib ad aeterna & inuisibilia intellegenda ꝓfȩcerit : si a colen¬
dis quoq simulacris recesserit. & uenerari caelũ ac terrã om̃aq
mundi huiꝰ elem̃ta destiterit : fidẽ tam̃ dilectionẽq xp̃i con¬
turbatꝰ de eiꝰ ipsa humilitate ñ capi& : & scandalũ dominicae
natiuitatis ac mortis ꝓprio iudicio ñ euinc&: Propt̃ sapien¬
tiã enĩ mundi resistentẽ sapientiae dĩ. ut suꝑbia de se p̃sum̃ti¬

Expanded text:
Adam origine, carnaliter natus, ad spiritalem novi generis dignitaAdam origine, carnaliter natus, ad spiritalem novi generis dignitatem nisi Spiritu sancto regente non pervenit. Sed nec ullo hanc desiderio appetit qui calorem ipsius desiderii non accepit, de quo dicit Dominus: Ignem veni mittere in terram, et quid volo niIgnis autem iste, dilectio est Dei, quam amator mundi corde captivo non potest concipere; plenus est enim amore vanitatum, quas etiam si potuerit ex aliqua parte vitare, et, transcensis temporalibus ac visibilibus, ad aeterna et invisibilia intelligendo profecerit; si a colendis quoque simulacris recesserit, et venerari coelum ac terram, omniaque mundi hujus elementa destiterit; fidem tamen dilectionemqturbatus de ejus ipsa humilitate, non capiet, et scandalum Dominicae nativitatis ac mortis proprio judicio non evincet. Propter sapientiam enim mundi resistentem sapientiae Dei, ut superbia de se praesumenti
Abbreviated transcription (Latin):
quaerendi affectũ se ab illo accȩpisse quẽ quaerit. nec quia spũ
dĩ agit᷑. ideo se put& liberũ arbitriũ ñ habere : qđ ne tunc
quidẽ ꝑdidit quando diabolo uoluntate sededit: a quo iudi¬
ciũ uoluntatis de prauatũ ẽ. ñ ablatũ : Qđ ergo ñ ereptũ est
ꝑ uulnerantẽ : ñ tollit᷑ ꝑ medentẽ : Vulnꝰ sanatꝰ : ñ natura
remouet᷑: Sed qđ in natura perut ñ restituit᷑ nisi ab auctore
naturae. apud quẽ qđ ꝑdidit natura ñ perut: Eterna ẽ enim
sapientia : aeterna ueritas. & terna bonitas: xterna iustitia: om̃¬
ñ operat᷑ in nobis : nullius possumꝰ participes ẽẽ uirtutis: Si ne
hoc quippe bono. nihil ẽ honũ: sine hac luce nihil lucidũ : sine
hac sapientia nihil sanũ : sine hac iustitia nihil rectũ : Dici
heremias. Scio inquit dñe. quia ñ ẽ in homine uiasua: nec
uiri ẽ ut dirigat iter suũ : Homo nãq mortalis dãnata in

Expanded text:
quaerendi affectum ab illo se accepisse quem quaerit. Nec quia Spiritu quaerendi affectum ab illo se accepisse quem quaerit. Nec quia Spiritu Dei agitur , ideo se putet liberum arbitrium non habere: quod ne tunc quidem perdidit quando diabolo voluntate se dedit, a quo judicium voluntatis depravatum est, non ablatum. Quod ergo non interfectum est per vulnerantem, non tollitur per medentem: vulnus sanatur, non natura removetur. Sed quod in natura periit, non restituitur nisi ab auctore naturae: apud quem quod perdidit natura, non periit . Aeterna est enim sapientia, aeterna veritas, aeterna bonitas, aeterna justitia, omnst. Qui si non operatur in nobis, nullius possumus participes esse virtutis. Sine hoc quippe bono nihil est bonum, sine hac luce nihil lucidum, sine hac sapientia nihil sanum, sine hac justitia nihil rectum. Dicit Hieremias: Scio, inquit, Domine, quia non est in homine via sua, nec viri est ut dirigat iter suum . Homo namque mortalis, damnata in
Abbreviated transcription (Latin):
uerter& ñ redir&: cũ fit nouũ figmentũ nouaq creatura.
ñ alia inillo creat᷑ substantia. sed eadem quȩ fuerat labefacta
enĩ in adam natura sine uitio : qui ꝑ uoluntatis in oboedientiã
mala multa contraeit. & in posteros magis magisq multi¬
plicando transfudit: Quatͣ ut uincant᷑ atq in nichilũ dedu¬
cant᷑. ñ efficit nisi grã saluatoris: qui opꝰ suũ opere suo re¬
soluat opera diaboli: & sic rũpit uincula captiui. sic uestit
nuditatem spoliati. sic sanat uulnera sauciati: ut qđ in ipso
agit etiã ꝑ ipsũ gerat᷑: cui utiq contra hostẽ ñ expedit
sine ꝓtectore confligere : Cum illo hab& enĩ certam̃.
a quo aliquando superatꝰ ẽ: Non ergo fidat uirib suis. qu
etiã cũ essent in tegre ñ steterunt: sed ꝑ illũ quęrat uicton
qui solus ñ ẽ uictus : & om̃ib uicit: Et si quȩrit ñ dubit&

Expanded text:
converteret, non rediret non fit novum figmentum, novaque creatura, converteret, non rediret non fit novum figmentum, novaque creatura, non alia in eo creatur substantia, sed eadem quae fuerat labefactata, enim in Adam natura sine vitio, qui per voluntatis inobedientiam mala multa contraxit, et in posteros magis magisque multiplicanda transfudit. Quae ut vincantur, atque in nihilum deducantur, non efficit nisi gratia Salvatoris, qui opus suum opere suo resolvat opera diaboli . Et sic rumpit vincula captivi, sic vestit nuditatem spoliati, sic sanat vulnera sauciati, ut quod in ipso agit, etiam per ipsum geratur. Cui utique contra hostem suum non expedit sine protectore confligere. Cum illo enim habet certamen a quo aliquando superatus est. Non ergo fidat de viribus suis, quae etiam cum essent integrae, non steterunt; sed per illum quaerat victoriam qui solus non est victus, et omnibus vicit. Et si quaerit, non dubitet
Abbreviated transcription (Latin):
tu conatꝰ sit uitis reluctari. huiꝰ tantũ tẽporis uitã sterilit̃ orna¬
uit : ad ueras autẽ uirtutes aternãq beatitudinẽ ñ ꝓfȩcit:
Sine cultu enĩ ueridĩ. etiã qđ uirtꝰ uidet᷑ e̾e̾ pectatũ ẽ : nec pla¬
cere ullus dõ sine dõ potest Qui uero dõ ñ plac&: cuinisi sibi
& diabolo plac&: Aquo cũ homo spoliaret᷑. ñ uoluntate sed
uoluntatis sanitate priuatꝰ ẽ : quia nec retrudi ab innocentiae
statu poss&. nisi uoluntate peccar&: Quae ergo natura eratbo¬
na. qualitate facta ẽ mala: & ille animi motꝰ qui nũquã po¬
test sine aliquo ẽe̾ amore. hoc ẽ sine aliqua uoluntate. ñ ꝑdi¬
dit appecitũ sed mutauit affectũ : id recipiens desiderio qđ
debuit refutare iudicio: Cũ igit᷑ homo ad pietatẽ redit. de
quo ideo dictũ ẽ sp̃s uadens & ñ reuertens. quia nisi illũ d̃co

Expanded text:
tu conatus sit vitiis reluctari, hujus tantum temporis vitam steriliter ornatu conatus sit vitiis reluctari, hujus tantum temporis vitam steriliter ornavit, ad veras autem virtutes aeternamque beatitudinem non profecit. Sine cultu enim veri Dei, etiam quod virtus videtur esse, peccatum est, nec placere ullus Deo sine Deo potest. Qui vero Deo non placet, cui, nisi sibi et diabolo placet? A quo cum homo spoliaretur, non voluntate, sed voluntatis sanitate privatus est: quia nec detrudi ab innocentiae statu posset, nisi voluntate peccaret. Quae ergo natura erat bona, qualitate facta est mala; et ille animi motus, qui numquam potest sine aliquo esse amore, hoc est, sine aliqua voluntate, non perdidit appetitum, sed mutavit affectum; id recipiens desiderio quod debuit refutare judicio. Cum igitur homo ad pietatem redit, de quo ideo dictum est, Spiritus vadens et non rediens , quia nisi illum Deus
Abbreviated transcription (Latin):
pit: Hic tractandũ uidet᷑ utrũ cũ bonae uoluntatis e̾e̾ homo
incipit. eadẽ quȩ in ipso erat corrigat᷑ uoluntas : an alia ei quã
ñ habebat & quȩ priori repugn&̃ dot᷑ Qđ ut euidentius
appareat . altius id ñ pigeat inquirere: Om̃s homines inpri¬
mo homine sine uitio conditi sumꝰ : & om̃s naturae nr̃ae in colu¬
mitatẽ eiꝰdẽ hominis p̃uaricatione ꝑdidimꝰ: Inde tracta morta¬
litas: inde multi plex corporis animiq corruptio :̃ inde ignoran¬
tia & difficultas : curae inutiles. illicitȩ cupiditates : sacrilegi er¬
rores : timor uanꝰ : amor nocius: iniusta gaudia: pęnitenda
consilia : & ñ minor miseriarũ multitudo quã criminũ: His
ergo atq aliis malis in naturã humanã irruentib. fide ꝑdita.
spe relicta. intellegentia obcaecata. uoluntate captiua. nemo in
se unde repararet᷑ inuenit : quia & si fuit qui naturali intellec¬

Expanded text:
pit. pit. incipit, eadem quae in ipso erat corrigatur voluntas; 853 an alia ei quam non habebat, et quae priori repugnet, detur. Quod ut evidentius appareat, altius id non pigeat inquirere. Omnes homines in primo homine sine vitio conditi sumus, et omnes naturae nostrae incolumitatem ejusdem hominis praevaricatione perdidimus. Inde tracta mortalitas, inde multiplex corporis animique corruptio; inde ignorantia et difficultas, curae inutiles, illicitae cupiditates, sacrilegi errores, timor vanus, amor noxius, injusta gaudia, poenitenda consilia, et non minor miseriarum multitudo quam criminum. His ergo atque aliis malis in naturam humanam irruentibus, fide perdita, spe relicta, intelligentia obcaecata, voluntate captiva, nemo in se unde repararetur invenit. Quia etsi fuit qui naturali intellec
Abbreviated transcription (Latin):
amant. Nã & ds̃ hoc amat in nobis qđ ipse fȩcit: & hoc odit qđ
ipse ñ fecit: Si ergo opꝰ dĩ amamꝰ in nobis. bonã uoluntatẽ a ma¬
mꝰ in nobis : quȩ utiq si opꝰ dĩ ñ ess&. amanda ñ ess&: Quis autẽ
homo nisi malae uoluntatis bonã in se ñ am& uoluntatẽ : qua
suꝑni agricolae prima plantatio ẽ. Dicente enĩ ueritate om̃i
eradicandũ manifestũ ẽ a patre e̾e̾ plantatũ: Bona autẽ uolu¬
tas om̃iũ uirtutũ germ̃ ẽ primũ : quȩ innixa origini suae.
in illa aet̃na & in cõmutabili uoluntate requiescit. ut uere sit
sp̃ualis. qm̃ qui adhȩr& dõ unꝰ sp̃s ẽ : dũ ꝑ cõmunionẽ illumi¬
nantis & illuminati. iustificantis & iustificati. regentis & sub.¬
diti. om̃is actio ad unũ refert᷑ . & qđ ad unũ refert᷑ utriusq ẽ:
quia nec a dõ alienari potest qđ dedit. nec ab homine qđ accȩ¬

Expanded text:
amant. Nam et Deus hoc amat in nobis quod ipse fecit, et hoc odit quod amant. Nam et Deus hoc amat in nobis quod ipse fecit, et hoc odit quod ipse non fecit. Si ergo opus Dei amamus in nobis, bonam voluntatem recte amamus in nobis: quae utique si opus Dei non esset, amanda non esset. Quis autem homo, nisi malae voluntatis, bonam in se non amet voluntatem, quae superni agricolae prima plantatio est? Dicente enim Veritate, Omnis andum, manifestum est a Patre esse plantatum. Bona autem voluntas omnium virtutum germen est primum. Quae innixa origini suae, in illa aeterna et incommutabili voluntate requiescit, ut vere sit spiritalis: quoniam qui adhaeret Deo, unus spiritus est , dum per communionem illuminantis et illuminati, justificantis et justificati, regentis et subditi, omnis actio ad unum refertur; et quod ad unum refertur, utriusque est. Quia nec a Deo alienari potest quod dedit, nec ab homine quod acce
Abbreviated transcription (Latin):
& aitxilia dĩ sẽꝑ indeteriorẽ. ẽ. ꝓcliuior uoluntatẽ: cui cõ¬
mitti ñ ẽ aliud quã dimitti: Hȩc itaq uoluntas. uaga. incer¬
ta. instabilis. inperita. infirma ad efficiendũ. facilis ad auden¬
dũ. in cupiditatib caeca. in honorib tumida. curis anxia. suspi¬
tionib inquieta. głae quã uirtutũ auida᷑. famae quã scientie
diligentior. & ꝑ omnẽ sui experientiã miserior fruendo his
ñ ab in cõmutabili uoluntate regit᷑. tanto citius ꝓpinquat
iniquitati. quanto acrius intendit᷑ actioni: Quã diu ergo
homini ea placent quȩ dõ displicent. uoluntas eiꝰ animalis ẽ:
quia etiã si in bonis morib agat. male adhuc uiuit. si ñ in dĩ gła
uiuit: Hoc ẽ enĩ ꝓpriũ & p̃cipuũ pioꝵ. ut in dño glorient᷑
nec se nisi in dõ diligant: Bene enĩ se amant. qui in se opera dĩ

Expanded text:
et auxilia Dei, semper in deteriorem est proclivior voluntatem, cui coet auxilia Dei, semper in deteriorem est proclivior voluntatem, cui comitti non est aliud quam dimitti. Haec itaque voluntas vaga, incerta, instabilis, imperita, infirma ad efficiendum, facilis ad audendum, in cupiditatibus caeca, in honoribus tumida, curis anxia, suspicionibus inquieta, gloriae quam virtutum avidior, famae quam conscientiae diligentior, et per omnem sui experientiam miserior fruendo his non ab incommutabili voluntate regitur, tanto citius propinquat iniquitati, quanto acrius intenditur actioni. Quamdiu ergo homini ea placent quae Deo displicent, voluntas ejus animalis est: quia etiam si in bonis moribus agat, male adhuc vivit, si non in Dei gloriam vivit. Hoc est enim proprium et praecipuum piorum, ut in Domino glorientur, nec se nisi in Deo diligant. Bene enim se amant, qui in se opera Dei
Abbreviated transcription (Latin):
dimꝰ tam̃ & pussime confitem᷑ qđ nũquã uniũ sitati hominũ
diuin& ꝓuidentia cura defuerit. Quae lic& exceptũ sibi po¬
pulũ specialib ad pietatẽ direocerit institutis. nulli tam̃ na¬
tioni hominũ bonitatis suȩ dona subtraxit. ut ꝓpheticas uo¬
ces & p̃cepta legalia conuincerent᷑ in elem̃toꝵ obsequus ae testi¬
monus accepisse : unde & in excusabiles facti sunt. qui ad eos
sibi dĩdona fecerunt : & quȩ creata erant ad utendũ. uenerati
sunt ad colendũ. In quã impietatẽ etiã illa gens quã sibi ab
om̃ib gentib dñs segregauit tota transiss&. nisi misericor¬
diae suę ꝓpositũ sustentandis electoꝵ lapsib p̃tendiss&. Nã
plenȩ sunt paginae ueteris testam̃ti de israheliticȩ defectio.¬
nis relatu: ut aꝑte appareat diuinȩ sẽꝑ fuisse grãe. qđ ñ om̃is
ille populus discessit ad nõ: Ita humana natura in primi ho¬
minis p̃uaricatione uitiata. etiã int̾ beneficia. int̾ p̃cepta

Expanded text:
dimus et piissime confitemur, quod numquam universitati hominum divinae providentiae cura defuerit. Quae licet exceptum sibi populum specialibus ad pietatem direxerit institutis, nulli tamen nationi hominum bonitatis suae dona subtraxit, ut propheticas voces et praecepta legalia convincerentur in elementorum obsequiis ac testimoniis accepisse. Unde et inexcusabiles facti sunt, quia deos sibi Dei dona fecerunt: et quae creata erant ad utendum, venerati sunt ad colendum. In quam impietatem etiam illa gens quam sibi ab omnibus gentibus Dominus segregavit, tota transisset, nisi misericordiae suae propositum sustentandis electorum lapsibus praetendisset. Nam plenae sunt paginae veteris Testamenti de Israeliticae defectionis relatu, ut aperte appareat divinae semper fuisse gratiae, quod non omnis ille populus discessit a Domino. Ita humana natura in primi hominis praevaricatione vitiata, etiam inter beneficia, inter praecepta
Abbreviated transcription (Latin):
lon autem ex humana sapientia et̾ fidem. sed ex inspiratione
diuina ipsius ueritatis uocȩ firmat᷑: Dicente eñi dño ad discip¬
los suos. uos autẽ quẽ me ẽe dicitis. respondens symon petrus

Expanded text:
Non autem ex humana sapientia esse fidem, sed ex inspiratione Non autem ex humana sapientia esse fidem, sed ex inspiratione divina, ipsius veritatis voce firmatur. Dicente enim Domino ad discipulos suos: Vos autem quem
Abbreviated transcription (Latin):
cens: Omĩs sp̃s qui confitet᷑ iħm in carne uenisse . ex dõ est÷
Etom̃is sp̃s qui soluit iħm. ex dõ ñ ẽ : & hic ẽ antichristus: Item
idem dicit. ab eo recipi euangłm in quo ẽ sp̃s ueritatis : Nlos
inquit ex dõ sumꝰ: Qui nouit dm̃. audit nos: Qui ñ ẽ ex dõ ñ
nos audit: In hoc cognoscimꝰ sp̃m ueritatis. & sp̃m erroris:
nuntians. hunc inquit quẽ uidetis & nostis confirmauit
nom̃ eiꝰ: & fides quȩ ꝑ eũ ẽ dedit integr̃a santatẽ istã in con¬
spectu om̃iũ urm̃ : De fide quoq lydiaȩ cuiꝰ int̾ alias mulie¬
res quȩ euangłm parit̃ audiebant dñs cor aperuit . ita in
ea dem narrat᷑ historia. Die autẽ sabbatoꝵ egressi sumꝰ exm
portã iuxta flum̃ ubi uidebat᷑ e̾ẽ oratio : & sedentes loque¬
bam᷑ mulierib quȩ conuenerant : & quȩdã mulier nomi
lydia purpuraria ciuitatis tiathi renoꝵ colens dm̃ audiui
cuiꝰ dñs cor aperuit ut intender& his quȩ dicebant᷑ a paulo:

Expanded text:
rne venisse, ex Deo est: et omnis spiritus qui solvit Jesum, ex Deo non est, et hic est antichristus . Item dicit ab eo recipi Evangelium, in quo est Spiritus veritatis. Nos, inquit, ex Deo sumus: qui novit Deum, audit nos: qui non est ex Deo, non nos audit. In hoc cognoscimus spiritum veritatis, et spiritum erroris . is, confirmavit nomen ejus, et fides quae per eum est, dedit integram sanitatem istam in conspectu omnium vestrum . De fide quoque Lydiae, cujus inter alias mulieres quae Evangelium pariter audiebant, Dominus cor aperuit, ita in eadem narratur historia: Die autem sabbatorum egressi sumus extra portam juxta flumen, ubi videbatur esse oratio; et sedentes loquebamur mulieribus quae convenerant: et quaedam mulier nomine Lydia purpuraria civitatis Thyatirenorum, colens Deum, audivit, cujus Dominus cor aperuit ut intenderet iis quae dicebantur a Paulo .
Abbreviated transcription (Latin):
dã de spumeo suꝑ omnẽ carnẽ. aut illud alleuat dñs om̃s qui cor¬
ruunt & enigit om̃s elisos nũ quidñ ita ꝓnuntiatũ ẽ quasi ab
hoc dĩ munesẽ nemo discretꝰ sit: Hab& ergo popłs di plenitu¬
dinẽ suã & quãuis magna pars hominũ saluantis grãm aut
repellat aut neglegat: in electis tam̃ & p̃scitis atq ab onnũ
generalitate discretis specialis quȩdã censetꝰ uniuersttas. ut
dde totomundo tot mundus liberatꝰ & de om̃ib: hominib: om̃s
homines uideant᷑ assũpti : sicut etiã cũ de impiis sermo est: rta
locutionẽ suã diuinꝰ stilus ordinat ut ea quȩ de quadã parte di¬
cunt ad om̃s homines ꝑtinere uideant᷑ ueluti ẽ illud qđ ait iohi
baptista qui de caelo uenit suꝑ om̃s ẽ: qđ uidit & audut testi¬
ficat᷑ & testimoniũ eiꝰ nemo accipit. Aut illud apłi om̃s quȩ sua

Expanded text:
dam de spiritu meo super omnem carnem ; aut illud: Allevat Dominus omnes qui cordam de spiritu meo super omnem carnem ; aut illud: Allevat Dominus omnes qui corruunt, et erigit omnes elisos : numquid non ita pronuntiatum est, quasi ab hoc Dei munere nemo discretus sit? Habet ergo populus Dei plenitudinem suam, et quamvis magna pars hominum, salvantis gratiam aut repellat aut negligat, in electis tamen et praescitis, atque ab omnium generalitate discretis, specialis quaedam censetur universitas, ut de toto mundo totus mundus liberatus, et de omnibus hominibus omnes homines videantur assumpti: sicut etiam cum de impiis sermo est, ita locutionem suam divinus stylus ordinat, ut ea quae de quadam parte dicuntur, ad omnes homines pertinere videantur: veluti est illud quod ait Joannes Baptista: Qui de coelo venit, super omnes est: quod vidit et audivit, testificatur, et testimonium ejus nemo accipit . Aut illud Apostoli: Omnes quae sua
Abbreviated transcription (Latin):
habitare & ꝑ eũ reconciliari om̃a in pso ñ ne ita loquit᷑ quasi ne¬
minẽ uelit extorrẽ huiꝰ reconciliationis intellegi: Aut cũ ait
nouissimis istis dieb locutꝰ ẽ nobis in filio que constituit heredẽ
uniuersoꝵ. nũquid aliud sonat forma sẽtentiȩ quã om̃s homi¬
nes in apĩ hereditatẽ a patre te transscriptos scđm ꝓphetiã daui
dicentis postula ame & dabo tibi gentes hereditat̾ẽ tuã. & pos¬
sessionẽ tuã terminos teriae : Dicente autẽ dño si exaltatꝰ fue¬
ro a terra om̃a traham ad me : non ne uni uersoꝵ uidet᷑ ꝓmisa
conuersios Aut cũ de eccła ꝓphecat᷑ & dicitꝰ om̃is uallis ad im¬
plebit᷑ & erunt om̃a prauã in directa & aspera in uias planas
nũ quid ullus hominũ uidet᷑ omissus qui ñ significat᷑ sit ap̃o
ee subdendus. Quid cũ dr̃ & ueni& om̃is caro in conspectu m eo
ut adorent in hierłm dic̃ dñs Aut illud & erit indieb illis effun¬

Expanded text:
 non ita loquitur, quasi neminem velit exsortem hujus reconciliationis intelligi? Aut cum ait: Novissimis istis diebus locutus est nobis in Filio, quem constituit haeredem universorum ; numquid aliud sonat forma sententiae, quam omnes homines in Christi haereditate a Patre esse transcriptos, secundum prophetiam David, dicentis: Postula a me, et dabo tibi gentes haereditatem tuam, et possessionem tuam terminos terrae ? Dicente autem Domino: Si exaltatus fuero a terra, omnia traham ad me ; nonne universorum videtur promissa conversio? Aut cum de Ecclesia prophetatur et dicitur: Omnis vallis reet erunt prava in directa, et aspera in vias planas : numquid ullus hominum videtur omissus, qui non significatus sit Christo esse subdendus? Quid cum dicitur: Et veniet omnis caro in conspectu meo ut adorent in Hierusalem, dicit Dominus ; aut illud; Et erit in diebus illis, Effun
Abbreviated transcription (Latin):
conclusit enĩds̃ om̃a in incredulitate ut om̃iũ misereat᷑ : cũ ergo
hȩc diuinoꝵ operũ mysteria suꝑ mensuras humanȩ intellegen¬
tiae excellenti& qͣuodã mentis suȩ ꝓfudiss& excessu. totã expo¬
sitionis rationẽ transtulit instuporẽ. & ad mirator eoꝵ quȩ ꝓ¬
tulerat exclamauit & dixit. Daltitudo diuitiarũ sapientiae
& scientiae dĩ. quã in comp̃hensibilia sunt iudicia eiꝰ. & inuesti

Expanded text:
lusit enim Deus omnia in incredulitate, ut omnium misereatur . Cum ergo haec divinorum operum mysteria supra mensuras humanae intelligentiae excellentia, quodam mentis suae profudisset excessu, totam expositionis rationem transtulit in stuporem, et admirator eorum quae protulerat, exclamavit et dixit: O altitudo divitiarum sapientiae et scientiae Dei! Quam incomprehensibilia sunt judici
Abbreviated transcription (Latin):
nobis uerbũ auditꝰ dĩ. accȩpistis ñ ut uerbũ hominis: sed sicut
ẽ uere uerbũ dĩ qui operat᷑ in uobis qui credidistis : Potuit :¬
ne plenius aut euidentius de monstrari dĩ ee donũ creden¬
sedtã quã dõ loquenti ꝑ homines crediderunt qui in ipsis operit᷑¬
ie stcrederent : In scđa quoq: ad eosdem thessalonicenses epta
de side in xpo ꝓficientiũ ita apłs loquit᷑. Grãs agere debemi¬

Expanded text:
ditus Dei, accepistis non ut verbum hominum, sed sicut est vere verbum Dei, qui operatur in vobis qui credidistis . Potuit ne plenius aut evidentius demonstrari Dei esse donum, credensed tamquam Deo loquenti per homines crediderunt, qui in ipsis est operatus ut crederent? In secunda quoque ad eosdem Thessalonicenses epistola de fide in Christo proficientium ita Apostolus loquitur: Gratias agere debem
Abbreviated transcription (Latin):
nis inagnitionẽ eiꝰ in luminatos oculos cordis ur̃i : ut sciatis
quȩ sit spes uocationis eiꝰ : quȩ diuitiae głae hereditatis ei i
sc̃is: De fide etiam colosensium similiter dõ gr̃ãs agens. Grãs
eodẽ bonoꝵ auctore ꝑcipiant. quid ꝓ eis or& enarrans. Ideo in¬
quit & nos ex quadie audiuimꝰ. ñ cessamꝰ ꝓ uobis orantes & postu¬
lantes ut impleamini agnitione uoluntatis eiꝰ. in om̃i sapien¬

Expanded text:
ulos cordis vestri, ut sciatis quae sit spes vocationis ejus, quae divitiae gloriae haereditatis ejus in sanctis . De fide etiam Colossensium similiter Deo gratias agens. Gratias eodem bonorum auctore percipiant, quid pro eis oret enarrans, Ideo, inquit, et nos ex qua die audivimus, non cessamus pro vobis orantes, et postulantes ut impleamini agnitione voluntatis e
Abbreviated transcription (Latin):
aliis ꝑsonis priora. aliis posteriora conueniunt. Apud apłm
quoq qđ in parte populi agit᷑. sub totius populi nuncupatione
narratur : & in reliquiis plenitudo censet᷑. Cũ enĩ de iudaoꝵ
obeetatione disserer& & quosdã ex ipsis grã saluos fieri de¬
monstrar& : dicoergo inquit. Nũ quid reppulit ds̃ populũ
suũ: Absit: Nam & ego israhelita sũ ex semine ab rahã de tribu
beniamin. Non reppulit ds̃ plebe suã quã p̃scit . Plebs ergo
p̃scita. plebs ñ repulsa. hi sunt qui in xp̃o iustificati sunt.
Et qđ de om̃i isrł diciuidet᷑. in his tantũ quos sibi graẽ electio reli¬
quos fecit ostendit᷑ .: sicut sequentia apłici sermonis enarrant. As¬
iungit enĩ & dicit. An nescitis in helia quid dicit scriptura que adm¬

Expanded text:
aliis personis priora, aliis posteriora conveniunt. Apud Apostolum aliis personis priora, aliis posteriora conveniunt. Apud Apostolum quoque quod in parte populi agitur, sub totius populi nuncupatione narratur, et in reliquiis plenitudo censetur. Cum enim 862 de Judaeorum obcaecatione dissereret, et quosdam ex ipsis gratia salvos fieri demonstraret: Dico ergo, inquit, Numquid repulit Deus populum suum? Absit. Nam et ego Israelita sum, ex semine Abraham, de tribu Benjamin: non repulit Deus plebem suam quam praescivit . Plebs ergo praescita, plebs non repulsa, hi sunt qui in Christo justificati sunt. Et quod de omni Israele dici videtur, in his tantum quos sibi gratiae electio reliquos fecit, ostenditur, sicut sequentia apostolici sermonis enarrant. Adjungit enim et dicit: An nescitis in Elia quid dicit Scriptura, quemadm
Abbreviated transcription (Latin):
dicens. Du cã caȩcos inuiã quã ñ nouerunt. & semitas quas
nesciunt calcabunt. & faciã illis tenebras in lucẽ & praua
indirectũ. Hȩc uerba faciã. & ñ derelinquã eos. Sed qđ se
quit᷑ ipsi autẽ conuersi sunt retro. ad partẽ quandã generis
ipsoꝵ referendũ ẽ non ad eos de quib: ait ñ derelinquã eos. Iterũ
dicit dñs ad ia cob Noli metuere : quia tecũ sũ. Ab oriente ad du¬
cã sem̃ tuũ. & ab occidente colligã te. Dicã aquiloni adduc: &
affrico noli uetare. Adduc filios meos de t̾ra longinqua. & fili¬
as meas a sũ mo t̾rae : om̃s in quib: inuocatũ ẽ nom̃ meũ. Ingłam
enĩ meã paraui illũ. & finxi & feci illũ. Qđ autẽ sequit᷑ & ꝓdux
plebẽ caetã & oculi eoꝵ sunt caeci & surdas aures habent. ñ po¬
test eis ulla ratione congruere quos in głam suã parasse sedictt:
nhis quippe om̃ib uerbis quȩ de uno hominũ genere dicunt᷑

Expanded text:
dicens: Et ducam caecos in viam quam non noverunt, et semitas quas dicens: Et ducam caecos in viam quam non noverunt, et semitas quas nesciunt calcabunt: et faciam illis tenebras in lucem, et prava in directum. Haec verba faciam, et non derelinquam eos . Sedquitur, Ipsi autem conversi sunt retro, ad partem quamdam generis ipsorum referendum est, non ad eos de quibus ait, non derelinquam eos. Iterum dicit Dominus ad Jacob, Noli metuere, quia tecum sum. Ab Oriente adducam semen tuum, et ab occasu colligam te. Dicam Aquiloni, Adduc, et Africo, Noli vetare; adduc filios meos de terra longinqua, et filias meas a summo terrae, omnes in quibus vocatum est nomen meum. In gloriam enim meam paravi illum, et finxi et feci illum . Quod autem sequitur, Et produxi plebem caecam, et oculi eorum sunt caeci, et surdas aures habent; non potest eis ulla ratione congruere, quos in gloriam suam parasse se dicit. In his quippe omnibus verbis, quae de uno hominum genere dicuntur,
Abbreviated transcription (Latin):
aut requirens dm̃ om̃s declinauerunt si mul inutiles facti sun
nẽ qui faciat bonũ ñ ẽ usq: ad unũ. His igit᷑ & aliis docum¬
tis qux possunt ab inquirentib numeriosiora ꝓferri. non
parte mundi totũ mundũ. & ꝓparte hominũ om̃s homines no¬
minari. Quoꝵ tam̃ discretionẽ. plerũq scriptura cito aperit. ut
sensus legentis ab uniuersitatis appellatione ad partẽ quȩ intel¬
legenda ẽ transferat᷑ : sicut ẽ illud apłi dicentis. Praedicamꝰ iħm¬
xp̃m crucifixũ. iudȩis quidẽ scandalũ gentib autẽ stultitiã:
ipsis uͦ uocatis iudxis atq grecis xp̃m dĩ uirtutẽ & dĩ sapientiã.
stultitia : Sed qm̃ quidã ex eisdem iustificabant᷑ fide. quidam
autẽ sua impietate obdurabant᷑. unũ credentiũ & ñ credentiũ
genꝰ sub uocatoꝵ appellatione discreuit: ut quos a fide signifi
cabat alienos. eos quauis audissent euangłm ostender& uoca¬
tionis extraneos. Hanc regulã ꝑ isaiã ꝓmitet sermo diuinꝰ

Expanded text:
ns Deum. Omnes declinaverunt, simul inutiles facti sunt, non est qui faciat bonum, non est usque ad unum . His igitur et aliis documentis, quae possunt ab inquirentibus numerosiora proferri, non  terram, et pro parte mundi totum mundum, et pro parte hominum omnes homines nominari. Quorum tamen discretionem plerumque Scriptura cito aperit, ut sensus legentis ab universitatis appellatione, ad partem quae intelligenda est transferatur. Sicut est illud Apostoli dicentis: Praedicamntibus autem stultitiam, ipsis vero vocatis Judaeis atque Graecis Christum Dei virtutem et Dei sapientiam . stultitia? Sed quoniam quidam ex ipsis justificabantur fide, quidam autem sua impietate obdurabantur; unum credentium et non credentium genus, sub vocatorum appellatione discrevit; ut quos a fide signifcabat alienos, eos quamvis audissent Evangelium, ostenderet vocationis extraneos. Hac regula per Esaiam promittit sermo divinus,
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ agunt᷑. hi filii sunt dr̃qui ad dm̃ ꝑ dm̃ ueniunt : & saluari
uolentes omĩno saluant᷑ : quia ipsũ desideriũ salutis ex dĩ in¬
spiratione concipiunt : & ꝑ illuminationẽ uocantis in agniti¬
onẽ ueniunt ueritatis Sunt enĩ filii ꝓmissionis : mertes fidei .
sp̃uale sem̃ abrahae: genꝰ electũ : regale sacerdotiũ: p̃sciũ & p̃¬
ordinatũ in uitã aet̃nã : sicut testat᷑ sp̃s sc̃s ꝑ hieremiã ꝓpħam

Expanded text:
filii sunt Dei . Qui ad Deum per Deum veniunt, et salvari volentes omnino salvantur: quia ipsum desiderium salutis ex Dei inspiratione concipiunt, et per illuminationem vocantis in agnitionem veniunt veritatis. 858 Sunt enim filii promissionis, merces fidei, spiritale semen Abrahae, genus electum, regale sacerdotium , praescitum et praeordinatum in vitam aeternam, sicut testatur Spiritus
Abbreviated transcription (Latin):
la qua eccła uniuersalis imbuit᷑. ne indiuersũ intellectũ nr̃o
euagemꝰ arbitrio. quid ipsa uniuersalis eccła sentiat requiram:
quia nihil eẽ dubiũ poterit in p̃cepto. si oboedientia concordat
minib & ꝓregib ac ꝓ his qui insublimitate sunt. Quã legẽ sup¬
plicationis. ita om̃iũ sacerdotũ & om̃iũ fideliũ deuotio concordit
ten&. ut nulla pars mundi sit in qua huiꝰ modi orationes ñ celebren¬

Expanded text:
la, qua Ecclesia universalis imbuitur, ne in diversum intellectum nostro evagemus arbitrio, quid ipsa universalis Ecclesia sentiat, requiramus: quia nihil dubium esse poterit in praecepto, si obedientia concordet minibus, pro regibus, ac pro his qui in sublimitate sunt. Quam legem supplicationis ita omnium sacerdotum, et omnium fidelium devotio concorditer tenet, ut nulla pars mundi sit in qua hujusmodi orationes non celebren
Abbreviated transcription (Latin):
ciendũ : falsitatẽ dõ qđ absit . & mendaciũ asscribimꝰ ueritati:
Si autẽ ut pietas fidesq ꝑsuad&. dĩ uerba ñ excidunt. & fit om̃i¬
no qđ statuit : quomodo nobis ueratis ꝓmissionis firmitas ap¬
parebit. cũ multa hominũ milia adhuc daemoniis seruiant¬
& idolis genu flectant : nisi huiꝰ modi denuntiationes dĩ scđm
illã in cõmutabilẽ scientiã editas nouerimꝰ. in qua apud illũ
iam uniuersitas humana discreta ẽ : & siue de bonis siue
de malis loquat᷑. ita unius partis meminit. quasi neminẽ
hominũ p̃termittat: Nã cũ dicit apłs uetera transierunt.
ecce facta sunt om̃a noua. nũquid ñ om̃s homines uidet᷑ dixisse

Expanded text:
ciendum: falsitatem Deo quod absit et mendacium ascribimus veritati. Si autem ut pietas fidesque persuadent Dei verba non excidunt, et fit omnino quod statuit ; quomodo nobis veracis promissionis firmitas apparebit, cum multa adhuc hominum millia daemoniis serviant, et idolis genu flectant, nisi hujusmodi denuntiationes Dei secundum illam incommutabilem scientiam editas noverimus, in qua apud illum jam universitas humana discreta est, et sive de bonis, sive de malis loquatur, ita unius partis meminit, quasi neminem hominum praetermittat? Nam cum dicit Apostolus: Vetera transierunt, ecce facta sunt omnia nova : numquid non omnes homines videtur dix
Abbreviated transcription (Latin):
tes quẽ ad modũ disꝑsit filios adam statuit terminos gentiũ
scđ̾m numerũ angłoꝵ dĩ & factat̃ portio dñi populus eiꝰ iacob
funiculus hereditatis eiꝰ isrł : & scriptũ sit dnm̃ dicere ad istł
om̃ib gentib eeͥ mihi. & quauis scriptũ sit in libro hester
gia qualia non sunt facta in gentib diuidens om̃e scłm in sor¬
tes duas. clegisti unã tibi populi tui. relinquens aliã gentib.
& paulus & barnabas dicebant & nos mortales sumꝰ similes uo¬
bis homines annuntiantes uobis conuerti ad dm̃ uiuũ qui fe

Expanded text:
tes, quemadmodum dispersit filios Adam, statuit terminos gentium tes, quemadmodum dispersit filios Adam, statuit terminos gentium secundum numerum angelorum Dei, et facta est portio Domini populus ejus Jacob, funiculus haereditaomnibus gentibus esse mihi ; et quamvis scriptum sit in libro Esther, gia, qualia non sunt facta in gentibus, dividens omne saeculum in sortes duas, elegisti unam tibi populi tui, relinquens aliam gentibus ; et Paulus et Barnabas dicant, Et nos mortates sumus, similes vobis homines, annun
Abbreviated transcription (Latin):
ñ. seł dicentes se cͥt sapientes hoc ẽ ñ indõ sed insţma ip¬
sis gloriantes quasi ad ueritatis inspectionẽ suis studis ait
stionib ꝓpinquassent. euanuerunt in cogrationib
suis. & qđ illuminante dĩ grã inuenerant ob caecante suꝑbia
ꝑdiderunt. relapsi a suꝑna luce in tenebras suas. hoc ẽ ab incõ¬
mutabili atq aterno bono ad mutabilẽ corruptibilẽq naturã.
Cũ ergo tales in amort̃ sui recidunt & ita sibim&̾ placent ut to¬
tũ qđ inse laudabile iudicant. ñ ad dona dĩ referant sed sibi uin¬
dicent & studio ꝓpriȩ uoluntatis ad scribant: ꝓcul ab illa sp̃u¬
ali eculant uoluntate & nihil inse habent quo ad uitã puehan¬
t᷑ xeternã. incipientes insem& ipsis etiã illa tẽporalia dĩ dona
corrũpere & abono eoꝵ usu in consuetudinẽ in numerabiliũ tran¬
sire uitioꝵ. Quãuis enĩ scriptũ sit qđ cũ disꝑtir& excelsus gen¬

Expanded text:
rem, sed dicentes se esse sapientes, hoc est, non in Deo, sed in semetiprem, sed dicentes se esse sapientes, hoc est, non in Deo, sed in semetipsis gloriantes, quasi ad veritatis inspectionem suis studiis atque rationibus propinquassent, evanuerunt in cogitationibus suis . Et quod, illuminante Dei gratia, invenerant, obcaecante superbia, perdiderunt: relapsi a superna luce ad tenebras suas, hoc est, ab incommutabili atque aeterno bono ad mutabilem corruptibilemque naturam. Cum ergo tales in amorem sui recidunt, et ita sibimet placent, ut totum quod in se laudabile judicant, non ad dona Dei referant, sed sibi vendicent, et studio propriae voluntatis ascribant, procul ab illa spiritali exsulant voluntate, et nihil in se habent quo ad vitam provehantur aeternam, incipientes in semetipsis etiam illa ipsa temporalia Dei dona corrumpere, et a bono eorum usu in consuetudinem innumerabilium transire vitiorum. Quamvis enim scriptum sit , quod cum dispertiret Excelsus gen
Abbreviated transcription (Latin):
quiȩ priusquã spũ di agat᷑. etiã si supra sensuale̾ motũ se se at.¬
refere poiest : tem̃ sine sũmi amoris participatione interit¬
nis occiduisq uersat᷑: In hac humana ingenia etiãsi corpore
uluptati ñ turpit̾ seruiant & cupiditates suas iustitiae
honestatis legib tẽperent. nihil supra mercedẽ gła
poralis ad quirunt : & cũ p̃sentẽ uita decent̃ excornent
iterre nm̃ beititudinis p̃mũ ñ habent : quia rectas actio¬
nes & bona studia sua ñ ad eiꝰ laudẽ atq honore referunt a
quo acceperunt ut sublimius saperent & excellentius ceteri
mnescerent. Cum tñi quidã ñ solũ ad instituta utilissima¬
nũ artiũ & doctrinas liberaliũ disciplinarũ. sed etiã adin qui¬
sitionẽ sũmiboni aciem mentis intenderint. & inuisibilia
dĩ ꝑ ta quȩ facta sunt intellecta conspexerint. ñ agentes

Expanded text:
quae priusquam Spiritu Dei agatur, etiam si supra sensualem motum sese attquae priusquam Spiritu Dei agatur, etiam si supra sensualem motum sese attollere potest, tamen sine summi amoris participatione in terrenis occiduisque versatur. In hac humana ingenia etiam si corporeae voluptati non turpiter serviant, et cupiditates suas justitiae atque honestatis legibus temperent, nihil supra mercedem gloriae temporalis acquirunt; et cum praesentem vitam decenter exornent, aeternae tamen beatitudinis praemium non habent; quia rectas actiones et bona studia sua, non ad ejus laudem atque honorem referunt, a quo acceperunt ut sublimius saperent, et excellentius caeteris enitescerent. Cum enim quidam non solum ad instituta utilissimarum artium, et doctrinas liberalium disciplinarum, sed etiam ad inquisitionem summi boni aciem mentis intenderint, et invisibilia Dei per ea quae facta sunt intellecta conspexerint; non agentes
Abbreviated transcription (Latin):
ei ꝑ donum sp̃ s tertiũ genꝰut ponit ficri spũalis :̃ de ꝑ hure
It ponsum̃ dicere. ñ trigit᷑ supra cũ motuqui dȩ corporis sena
nascit᷑. qualis t̃ in animis paruuloꝵ : Quilic&e nullo iudicio
rationis utant᷑. ostendunt tam̃ aliquid se ueille. aiqui no¬
le cũ uidendo. audiendo odorando gustando tangendo &
en quib delectant᷑ amant : & ea quib offendunt oderunt
Neud t̃ ait̃ amarȩ. nisi uelle : Et quid t̃ odisse. nisi nolle. ⁊¬
habent ergo etiã ipsi uoluntattẽ suã. quȩ & ꝓuidendi & consa¬
sendi inpotins itq: ignari ẽ : In his tam̃ amat agẽre quȩ car¬
nis sensib blandiuntur: donec uigor rationalis ingenii ꝑmã¬
turiora ministeria corporis exxcittt᷑ : & ad famulantiũ sibi m̃¬
brdi usũ ñ alieno nutu sed sua lege moueat᷑. Ab hoc ergosen¬
suali appecitu in quo remanent hi quos etiã in annis maio¬
rib ercurdes uidemꝰ & fatuos: ad animalẽ surgit᷑ uoluntatẽ.

Expanded text:
ei per donum spiritus tertium genus, ut possit fieri spiritalis, et per hunc alem possumus dicere, non erigitur supra eum motum qui de corporis sensibus nascitur, qualis est in animis parvulorum: qui licet nullo judicio rationis utantur, ostendunt tamen aliquid se velle, aliquid nolle, cum videndo, audiendo, odorando, gustando, tangendo, et ea quibus delectantur amant, et ea quibus offenduntur oderunt. Quid autem est amare, nisi velle? aut quid est odisse, nisi nolle? Habent ergo etiam ipsi voluntatem suam, quae etsi providendi et consulendi impos atque ignara sit, in his tamen amat agere quae carnis sensibus blandiuntur, donec vigor rationalis ingenii per maturiora ministeria corporis excitetur, et ad famulantium sibi membrorum usum non alieno nutu, sed sua lege moveatur. Ab hoc ergo sensuali apperibus excordes videmus et fatuos, ad animalem surgitur voluntatem;
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ uos & discite ame quia mitis sũ & humilis corde : & inuenietis
requiem animab ur̃is: iugũ enĩ meũ suaue ẽ. & onꝰ meũ leue est:
de caelo uenit suꝑ om̃s ẽ : qđ uidit & audiuit testificat᷑. & testi¬
moniũ eiꝰ nemo accipit : Qui autẽ accipit testimoniũ eiꝰ. signauit
qm̃ ds̃ uerax ẽ: Igit᷑ quantũ attin& ad humani generis caecitatem.
longa ignorantiae & suꝑbiȩ nocte contractã. uenit in mundũ crea¬
tor mundi. & mundus eũ ñ cognouit : Lux luc& in tenebris. & te¬
nebre eã ñ conp̃henderunt : Qui suꝑ om̃s ẽ. qđ uidit & audu

Expanded text:
corde, et invenietis requiem animabus vestris. Jugum enim meum suave est, et onus meum leve est . de coelo venit super omnes est, quod vidit et audivit testificatur, et testimonium ejus nemo accipit. Qui accipit testimonium ejus, signavit quoniam Deus verax est . Igitur quantum attinet ad humani generis caecitatem, longa ignorantiae et superbiae nocte contractam, venit in hunc mundum Creator mundi, et mundus eum non cognovit ; lux lucet in tenebris, et tenebrae ea
Abbreviated transcription (Latin):
ȩdificatio corporis. xp̃i quae fit incaritate : cũ scilica
scđm beati petri sermonẽ. lapides uiui ȩdificant᷑ indon
spiritalẽ in sac̃ dotiũ sem̃ offerentes spiritales hostias ao
nũ quã oportunius petit᷑. quã cũ ab ipso xp̃i corpore qđ
ẽ eccła in sacram̃to panis & calicis ipsũ xp̃i corpus &e sas¬
guis offertur. Calix enĩ quẽ bibimꝰ communicatio sangi¬

Expanded text:
aedificatio corporis Christi, quae fit in caritate cum scilicet secundum beati Petri sermonem, lapides vivi aedificantur in domum spiritalem, in sacerdotium sanctum offerentes spiritales hostias, acnunquam opportunius petitur quam cum ab ipso Christi corpore quod est Ecclesia in sacramento panis et calicis ipsum Christi corpus et sanguis offertur: Calix enim quem bibimus, communicatio sang
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ interus ẽ. & omne qđ apud dm̃ e̾ ex terus eͥ : qm̃ arrianus
uerbũ qđ apud dm̃ e ñ indõ e̾e. sed exterius ee credit᷑. Hoc reli¬
quũ e ut om̃ib quae indõ st̃. illud qđ apud dm̃ ẽ. inferius praedi¬
cet᷑: hoc autẽ recepto quia deũbo scriptũ e omia ꝑ ipsũ facta sunt
ipsa erit scđm arrianos rectitudo fidei. ut prȩponenda sit factura
factori. Quis iam ñcernit inqđ prȩcipitiũ in ꝓuidi homines cadt᷑.
qui uere fidei resistentes ꝑ fidiã defensare contendunt s Quid
enĩ aliud talib uerbis agit᷑. nisi ut huius defensione sententiae
conditionis suae ac redẽptionis oblita sem& ipsã filio dĩ ñ solũ
aequare sed & prȩferre audeat oreatura: Mliror autẽ quo modo
ñ considerant aquib: illud asserit᷑. quã deterior ex eo fructꝰ nefan
sequens e ut illud qđ indõ ẽ & interius ẽ. unius credat᷑ cũ dõ sub¬
stantiȩ: Ad hant igit᷑ conclusionẽ ratiocmatio i sta ꝑduoitur.

Expanded text:
 omne quod apud Deum est, exterius est, quoniam Arianus Verbum, quod apud Deum est, non in Deo esse, sed exterius esse credit. Hoc reliquum est ut omnibus quae in Deo sunt, illud quod apud Deum est, inferius praedicetur: hoc autem recepto quia de Verbo scriptum est: Omnia per ipsum facta sunt , ipsa erit secundum Arianos rectitudo fidei, ut praeponenda sit factura factori. Quis jam non cernit in quod praecipitium improvidi homines cadunt, qui verae fidei resistentes, perfidiam defensare contendunt? Quid enim aliud talibus verbis agitur, nisi ut hujus defensione sententiae, conditionis suae ac redemptionis oblita, semetipsam Filio Dei, non solum aequare, sed et praeferre audeat creatura? Miror autem, quomodo non considerant, a quibus illud asseritur, quam deterior ex eo fructus nefansequens est ut illud quod in Deo est, et interius est, unius credatur cum Deo substantiae. » Ad hanc igitur conc
Abbreviated transcription (Latin):
destinatos ostendimꝰ : Huic uolumini iam terminũ demꝰ ut ad
aliarũ quȩstionũ disputationẽ attentius recensendã. lectoris
renoua studiũ temperies distincta. librorum EXPLi

Expanded text:
destinatos ostendimus, huic volumini jam terminum debemus, ut ad destinatos ostendimus, huic volumini jam terminum debemus, ut ad aliarum quaestionum disputationem attentius recensendam, lectoris renovet studium temperies distincta librorum. LI
Abbreviated transcription (Latin):
cernit : quod tribuendũ ẽ dõ debonis. hoc ei etiã demalis
conat᷑ as scribere: Sed cũ bona ad largitorem coopera¬
toremq eorũ dm̃. mala autẽ aduo luntariã rationalis
creaturae nequitiã referenda sint : Dubiũ ñ est sine ulla temporali
differentia dm̃ & praescisse simul & praedestinasse. quae ipso
erant auctore fatienda uelquȩ malis meritis iusto erant iudi¬
cio tribuenda : Praescisse autẽ tantũ modo. ñ etiã p̃destinasse
quae ñ ex ipso erant causam operationis habitura : Nos itaq
carissimȩ haec interim pauea delibris scĩ AGUSTIN & de
responsionib prosperi. ob hoc maluimꝰ huic libello inserere. u
cuncti nouerint quid debeant de praedestinatione scõrũ im¬
piorũq sentire : simulq ut appareant eiusdẽ beati AGUSTIXI
dictis. tenorem nraẽ sententiȩ conuenirae : Proinde quia suf¬
fitient᷑̃ ut arbitror iniquos ñ ad peccatũ sed ad supplitiũ praȩ.¬

Expanded text:
cernit. Quod tribuendum est Deo de bonis, hoc ei etiam de malis cernit. Quod tribuendum est Deo de bonis, hoc ei etiam de malis conatur ascribere. Sed cum bona ad largitorem cooperatoremque eorum Deum, mala autem ad voluntariam rationalis creaturae nequitiam referenda sint, dubium non est, sine ulla temporali differentia Deum et praescisse simul, et praedestinasse, quae ipso erant auctore facienda, vel quae malis meritis justo erant judicio retribuenda: praescisse autem tantummodo, non etiam praedestinasse, quae non ex ipso erant causam operationis habitura. » Nos itaque, carissime, haec interim pauca de libris sancti Augustini, et de responsionibus Prosperi, ob hoc maluimus huic libello inserere, ut cuncti noverint quid debeant de praedestinatione sanctorum impiorumque sentire; simulque, ut appareat ejusdem beati Augustini dictis tenorem nostrae sententiae convenire. Proinde quia sufficienter ut arbitror iniquos non ad peccatum, sed ad supplicium prae
Abbreviated transcription (Latin):
serenda: Quarta decima quippe gallorũ obiectio sic habet᷑
quod qui euangelicȩ p̃dicationi ñ credunt. ex dĩ pradestina¬
tione ñ credant᷑: Huic itaq prauitati quaebeati Aoustiasi
dictis ñ ex ueritate sed ex liuore obitiebatur. tali prosper
sermone respondit: In fidelitas ñ credentiũ euangelio ne¬
quaquã ex dĩ praedestinatione generat᷑ : Bonorũ enĩ ds̃
auctor eͥ. ñ malorũ : Praedestinatio igit᷑ dĩ semꝑ inbono est :
aui ad retributionẽ iustitiae. aut ad donationẽ ꝑtinens grãe:
ñcredentiũ . ñ ad constitutionẽ dĩ sed ad praescientiã refe¬
renda e̾: Quae ideo nec essitatẽ ñ credendi intulit. quia fili
de ea quaefutura erat infidelitate ñ potuit Quinta dec ima
etiã obiectio his uerbis insertae : quod idem sit praescien¬
tia. quod praedestinatio: Cui ꝓsper sic respondit : Qui
praescientiã dĩ innulla ab ipsius praedestinatione dis¬

Expanded text:
serenda. Quartadecima quippe Gallorum objectio sic habet: serenda. Quartadecima quippe Gallorum objectio sic habet: « Quod qui evangelicae praedicationi non credunt, ex Dei praedestinatione dictis, non ex veritate, sed ex livore objiciebatur, tali Prosper sermone respondit: « Infidelitas non credentium Evangelio, nequaquam ex Dei praedestinatione generatur. Bonorum enim Deus auctor est, non malorum. 26 Praedestinatio igitur Dei semper in bono est, aut ad retributionem justitiae, aut ad donationem pertinens gratinon credentium, non ad constitutionem Dei, sed ad praescientiam referenda est. Quae non ideo necessitatem non credendi intulit, quia falli de ea, quae futura erat, infidelitate non potuit. » Quintadecima etiam objectio his verbis inserta est, quod idem sit praescientia quod praedestinatio. Cui Prosper sic respondit: « Qui praescientiam Dei in nullo ab ipsius praedestinatione dis