comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mo a roma cantuariam detulit ꝓ papa
suscepit: et pͥncipum suoꝵ ꝯsilio actꝰ. i
amiciciam suam uirum recepit. U̾m
pꝰ aliqnͣtum tp̃sidem rex agualis iuictor
regͤssus: renonata ira ꝓpt̾ milites qͦd sic̃
falso maligius dicebat᷑. male instructoᷤᷤ
in expedionem anselmꝰ direx̾at ꝯͣ ip̃m con¬
turbatas est. Tunc auselmꝰ ꝯsid̾ans apd̾ se
oi t̾pe talia ꝓnichilo posse orurrz et se eis oe¬
cupatum semꝑ ab officio pontificali posse
impediri. tractauit secum sͥ romã eũdũ.
et ꝯsilium a sede b̃i petri sr̃ his petendũ.
Cumgͥ in sollempnutate pentecostes ad
curiam apd̃ Windleshoram uenisset:
ꝑ fanuliares suos regi mandauit qͥ ꝑ
nect̃arium eẽ romam ire. et hoc si ei pla¬
ceret se ꝑ licentiam eiꝰ fac̾e uelle. At ille
neqͣqmͣ inquit. Nec enim eum aut ĩ
his q̃ agenda st̃ cꝰ ius ꝯsilii inscium.
aut alicuigui pecc̃o obnoxium ẽẽ sci¬
mꝰ: uñ uel papam ꝯsulere uł illiꝰ abso¬
lutionem illi nẽcce sit implorare. Et

Expanded text:
papa suscepit, et principum suorum consilio actus, in amicitiam suam virum suscepit. Verum post aliquantum tempus idem rex a Gallis victor regressus, renovata ira propter milites, quos, sicut falso a malignis dicebatur, male instructos in expeditionem Anselmus direxerat, contra ipsum conturbatus est. Tunc Anselmus considerans apud se omni tempore talia pro nihilo posse oriri, et se eis occupatum semper ab officio pontificali posse impediri, tractavit secum sibi Romam eundum, et consilium a sede beati Petri super his petendum. Cum igitur in solemnitate Pentecostes, ad curiam apud Vindleshoriam venisset, per familiares suos regi mandavit sibi pernecessarium esse Romam ire; et hoc si ei placeret, se per licentiam ejus facere velle. At ille: « Nequaquam, inquit. Nec enim eum, aut in his, quae agenda sunt, cujusvis consilii inscium, aut alicui gravi peccato obnoxium esse scimus, unde vel papam consulere, vel illius absolutionem necesse sit illi implorare. » Et
Abbreviated transcription (Latin):
indulturum: et tẽ uoluntati eiꝰ ꝓ sua reli¬
gione multum in negotio qd em̾serat cõ¬
descensurum. U̾m oĩo incontraria lap¬
sus est. et anselmꝰ domno balcluino extra
regnum depulso⁊ hõib q sius captis et spo¬
liatis. t̾risq uastatis: inunm̃sum aflictꝰ¬

Expanded text:
indulturum, et tunc voluntati illius pro sua reliindulturum, et tunc voluntati illius pro sua religione multum in negotio quod emerserat condescensurum. Verum omnino in contraria lapsus est, et Anselmus, Domino Balduino extra regnum depulso, hominibusque suis captis et exspoliatis, terrisque vastatis in immensum afflict
Abbreviated transcription (Latin):
ab negant᷑  eiq unitatem frat̾ne societa¬
ert̃ rofensi solo excepto aut uno aut alio
mͦ debitamilli subiectionem et obeclĩam
abnegant. Rex ⁊̃ ip̃e cunctam ei ꝯfiden¬
tiam et securitatem in suis om̃ib adu¬
niti nec se illum ꝓ archiep̃o uł pr̃e ampliꝰ
habiturum uirat: ñ ip̃o uicario b̾i petri
se ult̾uis obediturum statun deneget.
Eĩes dies in isto negotio cdamorib man¬
selmum et contumeliis grauidi expen¬
si sunt:et tandem in hoc quem cdixi fine
conclusi sunt. Tunc anselmꝰ in suo ꝓposi¬
to ꝯstans: ꝑ int̾ nuntios ꝯductum a rege
postulat. qͦ tutꝰ a regno decẽdat. Qd̃ pͥnci¬
pes multis dampnosum fore dinoscen¬
tes ꝓ restituenda pace inclucias utͥnq us¬
q ad pentecostem dari p̾cant᷑ et optinent:
ac sic eum ne regno decedat impediunt.
Spondet gͥ rex se reb eiꝰ usq ad p̾fixum
tp̃s induciaꝵ plenam pacem et tnqͥllitatẽ

Expanded text:
abnegant, eique unitatem fraternae societaabnegant, eique unitatem fraternae societaui adfuerant, Rofensi solo excepto, aut uno aut alio modo debitam illi subjectionem et obedientiam abnegant. Rex etiam ipse cunctam ei confidentiam et securitatem in suis omnibus adimit, nec se illum pro archiepiscopo vel patre amplius habiturum jurat, nisi ipse vicario beati Petri se ulterius obediturum statim deneget. Tres dies in isto negotio clamoribus in Anselmum et contumeliis gravidi expensi sunt, et tandem in hoc quem dixi fine conclusi sunt. 25. Tunc Anselmus, in suo proposito constans, per internuntios conductum a rege postulat, quo tutus regno decedat. Quod principes multis damnosum fore dignoscentes, pro restituenda pace inducias utrinque ad Pentecostem usque dari precantur et obtinent; ac sic eum ne regno decedat impediunt. Spondet igitur rex se rebus ejus usque ad praefixum tempus induciarum plenam pacem et tranquillitatem
Abbreviated transcription (Latin):
noĩare. Huigͥ ortaq̃dam grauis dissen¬
sio est: s in alud tp̃s discucienda est di¬
lata. Iubet᷑ gͦ ut tociꝰanglie ep̃i alb̾es et
pͥncipes ad discutionem discidi hꝰ apd̃
castrum qd̃ rochingeham d̾r uua ueniãt.
inedium ducit᷑. et anselmꝰ diu̾sis q̃relis
hinc uide ꝯcutit᷑. s i quidem multi s maxĩe
ep̃i regie uoluntati fauere uolentes: sp̾¬
to equitatis iuditio id ꝓbare nitebantur:
qd̃ anselmꝰ salua fide qm regi debebut nlła¬
tenꝰ poss in regno ip̃iꝰ urbanum sedis apłice
lerat obiecta fiussent÷ et anselmꝰ eos ex u̾b̾
dlñi reddite q̃ sunt cesaris cesari. et q̃ st̃ d̾i
dõ. alusq ñ nullis q̃ rõ nulla refellere po¬
t̾at penitꝰ infrenasset: illi eqͣ quid dic̾ent
ũ hñtes ⁊ eum inregem blasphemare
uno strepitu clamauere: qñ quidem au¬
sus erat iuregno eiꝰ nͭ eo ꝯcedente quicqmͣ
uł d̾o ascribe. Igit᷑ ad unam regie dignita¬

Expanded text:
nominare. Hinc igitur orta quaedam dissennominare. Hinc igitur orta quaedam dissensio gravis est, sed in aliud tempus discutienda est dilata. Jubetur ergo ut totius Angliae episcopi, abbates et principes, ad discussionem dissidii hujus apud castrum, quod Rochingeham dicitur, una venimedium ducitur, et Anselmus diversis querelis hinc inde concutitur. Siquidem multi, et maxime episcopi regiae voluntati favere volentes, spreto aequitatis judicio id probare nitebantur, quod Anselmus salva fide quam regi debebat, nullatenus posset in regno ipsius Urbanum sedis apostolicae lerat objecta fuissent, et Anselmus eos ex verbis Domini: Reddite quae sunt Caesaris Caesari, et quae sunt Dei Deo , aliisque nonnullis, quae ratio nulla refellere poterat, penitus infrenasset; illi econtra quid dicerent non habentes, eum in regem blasphemare uno strepitu conclamavere, quandoquidem ausus erat in regno ejus, nisi eo concedente, quidquam vel Deo ascribere. 24. Igitur ad unam regia
Abbreviated transcription (Latin):
tem gehennam hr̃e. qm̃ pec̃ci sorde pollu¬
tum celoꝵ regna tenere. Qd̃ dictumcũ
aliquib extraneum uid̾et᷑: reddita rõ¬
ne temꝑabat dicens. Cum ꝯstet so¬
los malos in inferno torq̃ri et solos
bonos in celesti regno foueri. patet nͨ
bonos in inferno s illuc intrarent. posse
teneri debita pena maloꝵ: nec malos in
strare: ab intentione sua oĩ sollicitudine
ꝓpulsare. Nec in his mom̃taneus erat.
Inhis deiq u̾sabat̃ coticdiana institutõ
moꝵ eiꝰ. In his stabat assidua ꝯu̾satio
uite eiꝰ. in his iugebat indeficiens execu¬
tio ꝓpositieiꝰ. mistis do seruiebat ꝓhis
quibq bonis acceptꝰ erat: ꝑ ħ uitant
de tͣnsmare regͦssum anselmꝰ adut: et
ut sͥ romam ad papan urbanum ꝓ
stola sui archiepatꝰ eumdilicentiam
daret humilit̾ peciit. At ille ad nom̃ ur¬
bani tucbatꝰ: dixit se illum ꝓ ppͥ ñ ten̾e:
nec sue ꝯsuetudinis eẽ ut absq sua elec¬
tione alicui lic̾et in regno suo papam

Expanded text:
tem gehennam habere, quam peccati sorde pollutum coelorum regna tenere. Quod dictum cum aliquibus extra eum videretur, reddita ratione temperabat, dicens: Cum constet solos malos in inferno torqueri et solos bonos in coelesti regno foveri, patet nec bonos in inferno, si illuc intrarent, posse teneri debita poena malorum; nec malos in strare, ab intentione sua omni sollicitudine propulsare. Nec in his momentaneus erat. In his denique versabatur quotidiana institutio morum ejus, in his stabat assidua conversatio vitae ejus, in his vigebat indeficiens exsecutio propositi ejus, in istis Deo serviebat, pro his quibusque bonis acceptus erat, per haec de trans mare regressum Anselmus adiit, et ut sibi Romam ad papam Urbanum pro stola sui archiepiscopatus eundi licentiam daret, humiliter petiit. At ille ad nomen Urbani turbatus dixit se illum pro papa non tenere, nec suae consuetudinis esse, ut absque sua electione alicui liceret in regno suo papam
Abbreviated transcription (Latin):
fĩ peciit et optinuit. ħ fr̾s uidẽtes.
et socordiam sui corlis redargu¬
entes. se miseros et infelices osb̾¬
num beatum p̾clicant ac felicẽ.
qui talem amorem.talem me¬
ruit inuenisse subuentionem.
tes ut amiciciam eiꝰ ħeditario
iuire succed̾e osb̾no: At ille in ꝯ¬
omnia fc̃s est ut omnes facet sal

Expanded text:
fieri petiit, et obtinuit. Haec fratres videntes et socordiam sui cordis redarguentes, se miseros ac infelices, Osbernum beatum praedicant ac felicem, qui talem amorem, talem meruit invenisse subventionem. tes in amicitiam ejus haereditario jure succedere Osberno. At ille in comnia factus est, ut omnes sal
Abbreviated transcription (Latin):
uentib p̾cipua cura incendebat:
et inquirentib de hoc rõnem sub
exemplo reddebat. Compabat cere
uiuenis etatem q̃ ad informan¬
dum sigillum aptamest tẽꝑata.
Nam si cera inquit minꝰ lura isl
ram in se neqͣ ꝙͣ ad plenum recipit.
Si uͦex utͥsq duricia scilicet atq
mollicie cliscrete hñs sigillo in p¬
mit᷑. tẽ forma sigilli oĩo ꝑspicua
et integra reddit᷑. Sic est in etatib
hominum. Uideas hoĩem in uani¬
tate hꝰ scłi ab infancia usq ad ꝓ¬
fundam senectutem ꝯu̾satum:
solatrena sapientem. Et in hispe¬
nitꝰ obcluratum. Cum hage de
spũalib ⁊ huic de subtilitate cõ¬
templationis cliuine loq̃rez hc

Expanded text:
ecipuam curam intendebat, et inquirentibus de hoc rationem, sub exemplo reddebat. Comparabat cerae juvenis aetatem, quae ad informandum sigillum apte est temperata. Nam si cera, inquit, nimis dura vel ram in se nequaquam ad plenum recipit. Si vero ex utrisque, duritia scilicet atque mollitie, discrete habens sigillo imprimitur, tunc forma sigilli omnino perspicua et integra redditur. Sic est in aetatibus hominum. Videas hominem in vanitate hujus saeculi ab infantia usque ad profundam senectutem conversatum, sola terrena sapientem, et in his penitus obduratum. Cum hoc age de spiritualibus, huic de subtilitate contemplationis divinae loquere, h
Abbreviated transcription (Latin):
di cum erlibesceret minister auctore.
nec ministrum auctor urgeret.
⁊ uico autem ambatensi id est. castel¬
lo ueteri ꝙ nũ frequens habitatur afr̃i¬
b: ydolum noueratis grancdi opere con¬
structum: politissimis saxis molis tur¬
rita surrexerat: que in quo collectio sum
Huĩ destrucionem marteslo ibidem con¬
sistenti prbro: uir beatus sepe mandaue¬
rat. Post aliquantũ tempus regressus
increpabat prb̾rm: cur ad huc ẏdoli struc¬
tura consisteret. Ille causatus uix milita¬
ri manu. et ui publice multitudinis.
tantam molem posse subuerti: ne dum
id facile putaret ꝑimbetilles clericos. aut
infirmos monachos quiuisse curari.
Tum martinus recurcens ad nota pre¬
sicdia: noctem totam in oracione ꝑui¬
gilat: sllane orta tempestas. ẽdem ydol
usq ad fundam̃tum ꝓuuoluit. Nerum
hec marcello teste dicta sunt.

Expanded text:
di, cum erubesceret minister auctore di, cum erubesceret minister auctore nec ministrum auctor urgueret. In uico Ambatiensi, id est castello ueteri, quod nunc frequens habitatur a fratribus, idolium noueratis grande opere constructum. politissimis saxis moles turrita surrexerat, quae in conum huius destructionem Marcello, ibidem consistenti presbytero, uir beatus saepe mandauerat. post aliquantum tempus regressus increpat presbyterum, cur adhuc idolii structura consisteret. ille causatus uix militari manu et ui publicae multitudinis tantam molem posse subuerti, nedum id facile putaret per inbecillos clericos aut infirmos monachos quiuisse curari. tum Martinus recurrens ad nota subsidia nocte tota in oratione peruigilat: mane orta tempestas aedem idoli usque ad fundamentum prouoluit. uerum haec Marcello teste dicta sint.
Abbreviated transcription (Latin):
seruatum
ed ut ad auitianũ rrturrã qͥ
cunsom̃ib locis cunctis ꝙ urbib ẽde¬
ret crudelitatis sue infanda monum̃¬
ta: turonis tantum in nocens erat. Et
illa bestia que humano sanguine et
infelicium mortib alebatur: mitem se
atq tranquillum beato uiro presente
pstabat. slemini quodam die ad eum
uenisse martinum. qui ubi secretari¬
um eius ingressus est: uiclet post ter¬
gum ip̃ius demonẽ mire magnitudi¬
nis assidentem. Quem emines ut uer¬
bo q ita necesse est. parum latino loqua¬
nur exsicfflans: auicianus se ex suffla¬
ri existimans quid meinquit sc̃e sic
aspicis: Tum martinus. ñ te inquit:
s eum qui ceruici tue teter incubuit.
Itarecessit cdliabolus et reliquit familia¬
re subsellium. Satis q constat ab illo
die auicianum miciorem fuisse: seu ꝙ
intellexerit egisse se semꝑ assidentis
sibi diaboli uoluntatem: seu ꝙ inmũ¬
dus sp̃s ab illius consessir ꝑmartinum
fugatus : priuatus est potestate grassã¬

Expanded text:
seruatum. Sed ut ad Auitianum recurram - qui cum in omnibus locis cunctisque in urbibus ederet crudelitatis suae infanda monumenta, Turonis tantum innocens erat: et illa bestia, quae humano sanguine et infelicium mortibus alebatur, mitem se adque tranquillum beato uiro praesente praestabat —: memini quodam die ad eum uenisse Martinum : qui ubi secretarium eius ingressus est, uidit post tergum ipsius daemonem mirae magnitudinis adsidentem. quem eminus, ut uerbo, quia ita necesse est, parum Latino loquamur, exsufflans, Auitianus se exsufflari existimans, quid me, inquit, sancte, sic accipis? tum Martinus, non te, inquit, sed eum, qui ceruici tuae taeter incumbit. cessit diabolus et reliquit familiare subsellium: satisque constat post ilium diem Auitianum mitiorem fuisse, seu quod intellexerit egisse se semper adsidentis sibi diaboli uoluntatem, seu quod inmundus spiritus ab illius consessu per Martinum fugatus priuatus est potestate grassan
Abbreviated transcription (Latin):
presentium tempoꝵ illustris uiri pau¬
lini cuius supra m̃cionem fecimus. exẽ¬
plum ingerebat: qui summis opibus
abiectis xp̃m secutus: solus pene his
temporib euangłica p̾cepta implesset.
Illum nobis sequendum: illum clama¬
bat imitendum. Beatum q ẽẽ presẽs
scłm. tante fidei uirtutisq documen¬
to÷ cum sccłm sentenciam domini cdi¬
ues et possidens multa. uendendo om̃ia
et donando pauꝑib: ꝙ erat facto im¬
posibile⁊ possibile fecisset exemplo:
Iam uero inuerbis et ꝯfabulacione
eiꝰ quanta grauitas ÷ quanta cdigni¬
tas erat: Quam alacer. quam efficar:
quam in ex soluendis scripturaꝵ qõ
nilb ꝓpomptus et facilis: Et quia
multos ad hanc ꝑtem incredulos
scio. quippe quos uiderim me ip̃o
eciam referente non credere ÷ ih̾m
testor spem q ꝯmunem me ex nulli

Expanded text:
praesentium temporum inlustris uiri Paupraesentium temporum inlustris uiri Paulini, cuius supra fecimus mentionem, exemplum ingerebat, qui summis opibus abiectis Christum secutus solus paene his temporibus euangelica praecepta conplesset: illum nobis sequendum, illum clamabat imitandum: beatumque esse praesens saeculum tantae fidei uirtutisque documento, cum secundum sententiam Domini diues et possidens multa uendendo omnia et dando pauperibus, quod erat factu inpossibile, possibile fecisset exemplo. iam uero in uerbis et confabulatione eius quanta grauitas, quanta dignitas erat! quam acer, quam efficax erat, quam in absoluendis scripturarum quaestionibus promptus et facilis! et quia multos ad hanc partem incredulos scio, quippe quos uiderim me ipso etiam referente non credere, Iesum testor spemque communem me ex nulli
Abbreviated transcription (Latin):
am cum olim auclita fide eius
uita atq uirtutib. desiderio
illius estuaremus: gratam nobis ad
cepimus. Simul quia iam ardebat
animus uitam illius: scribere: partim
ab ip̃o inquantum ille interrogar po¬
tuit sciscitati sumus: partim ab his
qui interfuerant uł sciebant cognoui¬
mus. Quo quidem tempore crecli non
potest: qua me humilitate. qua be¬
nignitate suscẽperit. Congratulatus¬
sum plurimum et gauiꝰsus indomino
ꝙ tanti eẽt ħ̾itus anobis: quem
ꝑegrinatõne suscepta expetissemus.
sliserum me pene non audeo confiteri:
cum me sancto conuiuio suo dignatus
est adhibere. Aquam manib nr̃is ip̃e
obtulit: ad uesperum aũ. ip̃e nobis
pedes abluit. Nec reniti aut ꝯtraire. ꝯ¬
stancia fuit ÷ ita auctoritate illius op¬
presus sum: ut nefas putarem si non
ad quieuissem. sSermo autem illius
non alius apud nos fuit: quam mundi¬
huius illecebras ⁊ scl̃i onera relinquan¬
da ÷ ut dñm ih̃m bibere expeliteq
sequeremur: Prestantissimum q nob

Expanded text:
am cum olim audita fide eius, uita adque uirtute desiderio illius aestuaremus, gratam nobis ad ationem: simul quia iam ardebat animus uitam illius scribere, partim ab ipso, in quantum ille interrogari potuit, sciscitati sumus, partim ab his, qui interfuerant uel sciebant, cognouimus. quo quidem tempore credi non potest, qua me humilitate, qua benignitate susceperit, congratulatus plurimum et gauisus in Domino, quod tanti esset habitus a nobis, quem peregrinatione suscepta expeteremus. miserum me — paene non audeo confiteri — cum me sancto conuiuio suo dignatus esset adhibere, aquam manibus nostris ipse obtulit, ad uesperum autem pedes ipse nobis abluit. nec reniti aut Contra ire constantia fuit: ita auctoritate illius oppressus sum, ut nefas putarem, si non adquieuissem. sermo autem illius non alius apud nos fuit, quam mundi inlecebras et saeculi onera relinquenda, ut Dominum Iesum liberi expeditique sequeremur: praestantissimumque nobis
Abbreviated transcription (Latin):
strum nãtonis int̾ritorio senonũ:
et iuuenis quida m cꝰ pedem fistula
occupau̾at: p̾dicti pr̃is tactum et
dñdictionem. cum multa siuppli¬
catione petebat. Signatꝰ aũt statĩ
ꝯualuit.: et post paucissimos dies¬
regressi ꝑ idemopidum sa numeũ

Expanded text:
strum-Nantonis in territorio Senonum, strum-Nantonis in territorio Senonum, et juvenis quidam, cujus pedem fistula occupaverat, praedicti Patris tactum et benedictionem cum multa supplicatione petebat. Signatus autem statim convaluit, et post paucissimos diesregressi per idem oppidum, sanum eum
Abbreviated transcription (Latin):
um einanũeiꝰ: dixit mulieri. ut
uocaret puerum suum. Uocauit
illa infantem. et ille accurrit: et
utroꝙ brachio amplexatꝰ matͤm
suam san̾ fc̃s est ex ea hora.
diebant: et uidebant de eo. Nec tam̃
more carnalium ingłam eleuabã¬
t᷑ hũanam: s iuuenili es etati. et no¬
ue adhuc ꝯu̾sationi sp̃uali sollici¬
tudine metuebant. in qͦ nimirum
suido pͦgenitꝰ fr̃m cet̾osañibant:
ut ip̃os tanꝙͣ geminos qͦsdam sti¬
mulos carnis sue ne gr̃az magni¬
tudo eum excolłet. accepisse diuini¬
ł uid̾et᷑. Necy enim parcebant u̾b
duriorib exagitantes teneram u̾e¬
ꝯdiam eiꝰ⁊ calumpniantes ⁊ b̃n
gesta. signa oĩa ad nichantes: et
hominem mansuetissimum nich¬
q qͣ clicentem. freciuent̾ usor ad lacͥ¬
mas inꝓpiis et opprobriis affligẽtes.
sis G̃ odefridꝰ. sci uiri et ꝓpinquus san¬
guine et inꝯu̾s⁊ none socius. et ex
donem. Erat enim eiftransitꝰ ꝑ cã¬

Expanded text:
um et manum ejus, dixit mulieri ut um et manum ejus, dixit mulieri ut vocaret filium suum. Vocavit illa infantem, et ille accurrit, et utroque brachio amplexatus matrem suam, sanus factus est ex ea hora. diebant et videbant de eo. Nec tamen more carnalium in gloriam elevabantur humanam, sed juvenili ejus aetati, et novae adhuc conversationi, spirituali sollicitudine metuebant. In quo nimirum Guido primogenitus fratrum, caeteros anteibant: ut ipsos tanquam geminos quosdam stimulos carnis suae, ne gratiarum mangnitudo eum extolleret, accepisse divinitus videretur. Neque enim parcebant, verbis durioribus exagitantes teneram verecundiam ejus, calumniantes etiam bene gesta, signa omnia annihilantes, et hominem mansuetissimum, nihilque contradicentem, frequenter usque ad lacrymas improperiis et opprobriis affligentes. sis Godefridus, sancti Viri et propinquus sanguine, et conversione socius, et extdonem. Erat enim eis transitus per Ca
Abbreviated transcription (Latin):
mittit᷑ et implet᷑. Cet̾m ft̃ eiꝰ Gerar¬
us inuehunt᷑. Qb breuit̾ sĩplicit̾¬
q respondens : facile inquit facere
pot̾ d̾s: quid difficile cred̾e uos pote¬
stis. Itaq post secretam oroneme
ad oblationem sacͥficii inmortalis
noxius ut uir dei festinaret ad
eum. Cui ⁊̃ pꝰ oblatum sacͥficium
uenienti cum lacͥmis et gemitu
pec̃ca ꝯfessus liuina sacram̃ta sus¬
cepit ⁊ et duob pꝰ hec aut tͥb cdieb
uiuens et loquens: ea maxime q̃
p̾ceꝑat albas sc̃s ꝯstituit sine ulla
retractatione seruari. S et clisposu¬
it domui suez et elemosinas dedit
et sic demum xͥano more in bona
et obuiam habuit mulierẽ
pariuilum filium in brachis de¬
ortantẽ. quenz delonge attułat
ad eum: ab ut̾o matͥs h̃ntem ma¬
num aridam et brachium totũ.
Motꝰ aũt lacͥmis matͥs et p̾cib.
iussit puerum deponi. Fcãq or̃one
ꝯtino signans ꝓuerum. et brachi¬

Expanded text:
mittitur et impletur. Verum frater ejus Girarmittitur et impletur. Verum frater ejus Girarius invehuntur. Quibus breviter simpliciterque respondens: « Facile, » inquit, « facere potest Deus, quod difficile credere vos potestis. » Itaque post secretam orationem, ad oblationem sacrificii immortalis nixius ut Vir Dei festinaret ad eum. Cui etiam post oblatum Sacrificium venienti cum lacrymis et gemitu peccata confessus, divina Sacramenta suscepit: et duobus post haec aut tribus diebus vivens et loquens, ea maxime quae praeceperat Abbas sanctus, constituit sine ulla retractatione servari. Sed et disposuit domui suae, et eleemosynas dedit: et sic demum Christiano more in bona et obviam habuit mulierem parvulum filium in brachiis deportantem, quem de longe attulerat ad eum, ab utero matris habentem manum aridam, et brachium tortum. Motus autem lacrymis matris et precibus, jussit puerum deponi; factaque oratione continuo signans puerum, et brachi
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ in manu seruisuimũdo
celebre xͨ effecit. Cũ aliqͣntos iam
in clara ualle explesset annos ꝯtigit
uirum nobilem et ip̃iꝰ quoq sccł̃m
carnem ꝓpinquum iosb̾tum de fir¬
mitate ꝙ est oppidum ꝓximum
monast̾io grauit̾ infirmari. Q su¬
bito pͥoccupatꝰ. a misit penitꝰ intellec¬
tum parit̾ et loq̃lam. U ñ et filiꝰ eiꝰ
iosb̾tꝰ iunior. et om̃s simul amici.
eo mag̾ affligebant᷑ dolore. qd̃ sine
ꝯfessione et uiatico uir magnificꝰ
teroꝵ ⁊ cõfisus est de mĩa dei: et ser.¬
monem magnificum ꝓtulit clicẽs
iste grauauit eccłiascopp̾ssit paupe¬
res. offenclit d̃m. Si mͥ creditis. ut
eccłiis restituant᷑ ablata. et usurpa¬
te in grauam̃ pauꝑum ꝯsuetudines
climittant᷑: loq̃t᷑ ad huc. et suoꝵ cõ¬
fessionem faciet delictoꝵ: diuina qͦ
suscipiet sacram̃ta deuotꝰ. M irant᷑
om̃s: letat᷑ filiꝰ: familia oĩsexultat:
quiequid p̾cipit hõ dei firmit̾ ei pro¬

Expanded text:
d in manu servi sui mundo celebre Christus effecit. Cum aliquantos jam in Clara-Valle explesset annos, contigit virum nobilem, et ipsius quoque secundum carnem propinquum, Josbertum de Firmitate, quod est oppidum proximum monasterio, graviter infirmari: qui, subito praeoccupatus, amisit penitus intellectum pariter et loquelam. Unde et filius ejus Josbertus junior, et omnes simul amici, eo magis affligebantur dolore, quod sine Confessione et Viatico vir magnificus terorum, confisus est de misericordia Dei, et sermonem magnificum protulit, dicens ibus gravavit ecclesias, oppressit pauperes, offendit Deum. Si mihi 1250 creditis, ut ecclesiis restituantur ablata, et usurpatae in gravamen pauperum consuetudines dimittantur; loquetur adhuc, et suorum confessionem faciet delictorum, divina quoque suscipiet Sacramenta devotus. » Mirantur omnes, laetatur filius, familia omnis exsultat; quidquid praecipit Homo Dei, firmiter ei pro
Abbreviated transcription (Latin):
eẽt alubium qmͣ in partem succisa eor¬
rueret: eo loco uinctus statuit᷑ ꝓarbi¬
trio rusticoꝵ quo arborem ẽẽ casurã
nemo dubitabat. Succidere gͥ ip̃i suã
pinum: cum ingenti gaudio leticia¬
q ceperunt. Ad erat eminus turba

Expanded text:
esset dubium, quam in partem succisa coresset dubium, quam in partem succisa corrueret, eo loci uinctus statuitur pro arbitrio rusticorum, quo arborem esse casuram nemo dubitabat. succidere igitur ipsi suam pinum cum ingenti gaudio laetitiaque coeperunt. aderat eminus turba
Abbreviated transcription (Latin):
plum antiquissimum diriuss:
et arborem pinũ que fano erat
prima. eẽt aggressus excidere:
cum antistes loci illius. cetera q
gentilium turba cepit obsistere: Et
cumsdem illi dum templum eu̾teret᷑.
imꝑante dño quieuissent: succiddi ar¬
borem non paciebantur. Ille eos sedu¬
lo cõmouere. nich eẽ religionis insti¬
ꝑite: dm̃ pocius cui seruiret ip̃e seq̃¬
rentur ⁊ arborem illam excidi oporte¬
re: quia eẽt demoni declicata. Tum
unus exhis qui erat audacior cet̾is: Si
habes inquit aliqm de deo tuo quẽ
dicis te colece confidenciam nosmet
ip̃i succidemus hanc arborem. tu
ruentem excipe: et sigecum est tuus
ut dicis cdñs euacles. Tum ille intce¬
pilus et confisus indommno: ftũrĩ
se pollicet᷑: Hic uero ad istius modi ꝯ¬
ditionem om̃is illa gentilium turba
consensit : facilemq arboris sue huere
iacturam: siinimicum sacroꝵ suoꝵ
casu illius obruissent:. Itaq cum unã
inpartem pimis illa eẽt acliuis: et nõ

Expanded text:
plum antiquissimum diruisset et arborem pinum, quae fano erat proxima, esset adgressus excidere, tum uero antistes loci illius ceteraque gentilium turba coepit obsistere. et cum idem illi, dum templum euertitur, imperante Domino quieuissent, succidi arborem non patiebantur. ille eos sedulo commonere, nihil esse religionis in stipite: Deum potius, cui seruiret ipse, sequerentur: arborem illam succidi oportere, quia esset daemoni dedicata. tum unus ex illis qui erat audacior ceteris: si habes, inquit, aliquam de Deo tuo, quem dicis te colere, fiduciam, nosmet ipsi succidemus hanc arborem, tu ruentem excipe: et si tecum est tuus, ut dicis, Dominus, euades. tum ille intrepide confisus in Domino facturum se pollicetur. hic uero ad istius modi condicionem omnis illa gentilium turba consensit, facilemque arboris suae habuere iacturam, si inimicum sacrorum suorum casu illius obruissent. itaque cum unam in partem pinus illa esset adclinis, ut non
Abbreviated transcription (Latin):
mirantium: iam q paulatim nuitare
pignus: et ruinam suam casura mini¬
tari. Pallebant eminus monachi: et
ꝑiculo iam ꝓpiore conterriti spem oẽm
fiduciam q ꝑdiderant: solam maa¬
tini mortẽ expectantes. At ille ꝯfisus
in dño. intrepidus oꝑiens. cum iam
fragorem sui. pinus concidens dedis¬
set: Iam cadenti et suꝑ se ruenti e¬
leuata obuiam mani. signum salu¬
tis opposuit: Tum uero turbinis mo¬
do retro acta putares. diu̾sam inꝑ
tem ruere: ad eo ut rusticos qui tuto
in loco steterant. pene ꝓstrauerit: Tũ
uero incelum clamore sublato: gẽ¬
tiles stupere miraculo ⁊ Monachi fle¬
re pͥgaudio: xp̃i nomen incõmune
ab om̃ib predicari ÷ satis q ꝯstitit
eo die salutẽ illt uenisse regioni. Nã
nemo fere eximmani illa multitu¬
dine gentilium fuit: qui non ini¬
positione manus martini clesiderata
dñm ihm relicto impietatis errore
crecliderit. Et uere ante martinum
pauci ad modum. immo pene nulli

Expanded text:
mirantium. iamque paulatim nutare pinus et ruinam suam casura minitari. pallebant eminus monachi et periculo iam propiore conterriti spem omnem fidemque perdiderant, solam Martini mortem expectantes. at ille confisus in Domino intrepidus opperiens, cum iam fragorem sui pinus concidens edidisset , iam cadenti, iam super se ruenti, eleuata obuiam manu, signum salutis opponit. tum uero — uelut turbinis modo retro actam putares — diuersam in partem ruit, adeo ut rusticos, qui tuto in loco steterant, paene prostrauerit. tum uero in caelum clamore sublato gentiles stupere miraculo, monachi flere prae gaudio, Christi nomen in commune ab omnibus praedicari: satisque constitit eo die salutem illi uenisse regioni. nam nemo fere ex inmani illa multitudine gentilium fuit, qui non impositione manus desiderata Dominum Iesum, relicto . impietatis errore, crediderit. et uere ante Martinum pauci admodum, immo paene nulli
Abbreviated transcription (Latin):
nullus sit qui ñ aut eccluis frequen¬
tilsimꝰ aut monast̾iis sit repletꝰ: Nã
ubi fana destruxerat: statim ibi aut
eccl̃ias aut monast̾ia construebat:

Expanded text:
nullus locus sit, qui non aut ecclesiis frequenis aut monasteriis sit repletus. nam ubi fana destruxerat, statim ibi aut ecclesias aut monasteria construebat
Abbreviated transcription (Latin):
cessit. et in latus alterum se conu̾tit.
atcs dormiuit. Misera uero illa aliꝙͣ¬
diu iacuit. sustinens et expectans. de¬
inde palpans et stimulans. Nouissime
cum immobilis ille persisteret: illa
licet impudentissima eẽt erubuit:
et horrore ingenti atq ad miratione
perfusa relicto eo surgens aufugit.
ontigit item ut cum sociis aliꝙͣ¬
tis apud matronam aliquã b̾nardꝰ
hospitaretur. Consid̾ans autem mu¬
lier adolescentem decorum aspectu:
capta est laqueo oculoꝵ suorum:
et in concupiscentiam eiꝰ exarsit.
Cumq tantm honoratiori oĩum
seorsum ei fecisset lecculum p̾para¬
ri: surgens ĩp̃ade nocte impudent̾
accessit ad eum. Quam b̾nardus
sentiens nec consilii in ops clamare

Expanded text:
cessit, et in latus alterum se convertit, cessit, et in latus alterum se convertit, atque dormivit. Misera vero illa aliquandiu jacuit sustinens et exspectans, deinde palpans et stimulans: novissime cum immobilis ille persisteret, illa, licet impudentissima esset, erubuit; et horrore ingenti atque admiratione perfusa, relicto eo surgens aufugit. Contigit item ut cum sociis aliquantis apud matronam aliquam Bernardus hospitaretur. Considerans autem mulier adolescentem decorum aspectu, capta est laqueo oculorum suorum, et in concupiscentiam ejus exarsit. Cumque tanquam honoratiori omnium, seorsum ei fecisset lectulum praeparari, surgens ipsa de nocte impudenter accessit ad eum. Quam Bernardus sentiens, nec consilii inops, clamare
Abbreviated transcription (Latin):
uita dulciuis cordieuis insed̾at. castita¬
tis amorem. Cui p̾cipue inuidens co¬
luber tortuosus. spargebat laqueos
temptationumꝰ ac uariis occursib
calcaneo eius insidiabat᷑. Cum enim
alic̃n curiosius aspiciendo. defixos in¬
ria quandam oculos aliquandiutenu¬
isset ⁊ continuo ad se reu̾sus. et de se¬
met ip̃o erubescens apd̃ semet ip̃m :¬
in seip̃m ultro seuerissimus exarsit.
Stagno quippe gelidaꝵ aquarum
cid̃ in proximo erat. collotenus insili¬
ensz tancliu inbi permansit donec
pene exanguis effectus. ꝑ uirtutem
gr̃e cooꝑantis etiam a calore caruał
concupiscentie totꝰ refriguit. indu¬
ens illum castitatis affectum quẽ
incluerat qui dicebat. Pepigi fedus
cum ocłis meisꝰ ut ne cogitaremqui¬
cem de uirgine. Circa ibidem tẽpꝰ.
instinccu demonis. in lectum dormi¬
entis iniecca est puella nuda. Quam
ille sentiens cum omni pace et silen¬
tio. partem ei lectuli qm occupauerat

Expanded text:
vita dulcius cordi ejus insederat, castitavita dulcius cordi ejus insederat, castitatis amorem. Cui praecipue invidens coluber tortuosus, spargebat laqueos tentationum, ac variis occursibus calcaneo ejus insidiabatur. Cum enim aliquando curiosius aspiciendo, defixos in quamdam oculos aliquandiu tenuisset; continuo ad se reversus, et de semetipso erubescens apud semetipsin se ipsum ultor severissimus exarsit. Stagno quippe gelidarum aquarum, quod in proximo erat, collo tenus insiliens, tandiu inibi permansit, donec pene exsanguis effectus, per virtutem gratiae cooperantis etiam a calore carnalis concupiscentiae totus refriguit, induens illum castitatis affectum, quem induerat qui dicebat: Pepigi foedus cum oculis meis, ut ne cogitarem quidem de virgine . 7. Circa idem tempus instinctu daemonis in lectum dormientis injecta est puella nuda. Quam ille sentiens, cum omni pace et silentio partem ei lectuli quam occupaverat,
Abbreviated transcription (Latin):
migͣuit. Obdormiuit aũt psallen¬
psallensait inextremis qͦ cũ iam
uox eius audiri non posset. ad huc
moueri labia uidentur: et lingua
palpitans clñm confiteri. Demum
inter letanie supplicationes. cum di¬
teretur per passionem et eruceni tuã
liba eamdomine ⁊ eleuans manum
signauit se et emisit sp̃m. ita tit ma¬
num non posset deponere ꝙͣ leuarat.
x hoc b̾nardꝰ suo iam more.
suo iure uictitare inciꝑiens
eseganti corꝑe grata facie p̾miens su¬
auissimis ornatꝰ morib acri ingenio
pͥditus acceptabili pollens eloquio:
magne spei adolescens p̾dicabatur.
Qui tanqm ingredienti scłm. płes
senie scłi ip̃iꝰ offerre ceꝑunt ⁊ et moĩb¬
assurgere ꝓsperitates uite huiꝰ. et mag¬
ne spes undiq arridere. Obsidebant
autem benignum iuuenisanimum.
sodalium clissimiles mores. et amici.¬
cie ꝓcellose: similem sͥ efficere gestien¬
tes. Que si ei dulcescere perstitissent:
neccesse erat a marescere illi. qd̃ in bac

Expanded text:
it autem psallenpsallens, ut in extremis quoque, cum jam vox ejus audiri non posset, adhuc moveri labia viderentur, et lingua palpitans Dominum confiteri. Demum inter litaniae supplicationes, cum diceretur, « Per passionem et crucem tuam libera eam, Domine, » elevans manum signavit se, et emisit spiritum, ita ut manum non posset deponere quam levarat. Ex hoc Bernardus suo jam more, suo jure victitare incipiens, eleganti corpore, grata facie praeeminens, suavissimis ornatus moribus, acri ingenio praeditus, acceptabili pollens eloquio, magnae spei adolescens praedicabatur. Cui, tanquam ingredienti saeculum, plures se viae saeculi ipsius offerre coeperunt, et iassurgere prosperitates vitae hujus, et magnae spes undique arridere. Obsidebant autem benignum juvenis animum sodalium dissimiles mores, et amicitiae procellosae, similem sibi efficere gestientes. Quae si ei dulcescere perstitissent, necesse erat amarescere illi, quod in hac
Abbreviated transcription (Latin):
Neq illud tacendum qd̾ ab ip̃isiã
puerilib annis siqͦs poterat num¬
mos h̃re. clamdestinas faciens ele¬
mosinas et uerecundie sue morem
gerebat: et pro etate ĩmo supͣ etatẽ.
pietatis oꝑa sectabuit᷑. Qum aũt ali¬
qͣnto tp̃e euoluto ꝓficiens etate et
gr̃a apd̃ cłm et hoies puer b̾nardꝰ. de
puericia transiret in adolescentiam:
mat̾ eiꝰ lib̾is fidelit̾ eclucatis. et uias
scłi ingredientib. qͣi ꝑactis õib q̃ sua
erant: felicit̾ mniguit ad dñm. De qͣͥ¬
tp̃e uixiss cũ uiro suo honeste ⁊ iꝰte.
sccłm iustitias et honestates scłihꝰ. et
legẽ fidẽcp ꝯiugii⁊ ꝑ aliqͦt añ obitum
cebat᷑ ꝓut potuit et licuit mulieri sub
stitꝰ delicias ⁊ põpas scłi a se abdicãdo:
subtrahendo⁊ insistendo ieiuniis. ui¬
giliis. et or̃onib. et qd minꝰ assũpte ꝓ¬
fessionis habebat: elemosinis et diu̾¬

Expanded text:
Neque illud tacendum, quod ab ipsis jam Neque illud tacendum, quod ab ipsis jam puerilibus annis, si quos poterat nummos habere, clandestinas faciens eleemosynas, et verecundiae suae morem gerebat, et pro aetate, imo supra aetatem, pietatis opera sectabatur. Cum autem aliquanto tempore evoluto, proficiens aetate et gratia apud Deum et homines, puer Bernardus de pueritia transiret in adolescentiam, mater ejus liberis fideliter educatis, et vias saeculi ingredientibus, quasi peractis omnibus quae sua erant, feliciter migravit ad Domtempore vixisset cum viro suo honeste et juste secundum justitias et honestates saeculi hujus, et legem fidemque conjugii; per aliquot ante obitum idebatur, prout potuit et licuit mulieri sub stitus, delicias et pompas saeculi a se abdicando, subtrahendo, insistendo jejuniis, vigiliis, et orationibus; et quod minus assumptae professionis habebat, eleemosynis et dive
Abbreviated transcription (Latin):
soporari: Affuit illico puero suo se
reuelans pueri iħu sc̃a natiuitas.
tenere fidei suggerens incrementat
et diuine in eo inchoans misteria cõ¬
iterum ante ocłos nascens. ex utero¬
matris uirginis u̾bum infans. spe¬
ciosus forma pre filiis hominum:
et pueruli sc̃im se rapiens minime
iam pueriles affectus. Persuasum
autem est animo eius. et nunc us¬
ꝙ fatetur: qd̃ eam credat horam fuis¬
se dominice natiuitatis. S facile ẽ
Aouert̾e his qui eius auditorium
frequentauerunt. in quanta bñdic¬
tione es hora preuenerit eum dñs:
cum usc hodie in hisque ad illd̃
pertinent sacramentum. et sensus
ei profundioriet sermo copiosior
suppetere nideatur. Uñ ⁊ post modũ
in laudem euisdemens genitricis
et geniti. et sancte eius natiuitatis
insigne edĩdit opusculum. inter
initia operum suorum seutractatu¬
um. sumpta materiarex eo enim¬
gelii loco ubi legitur. missus est
gabriel angelus adeo in ciuitatem
galilee: et cetera que ibi secuntur:

Expanded text:
soporari. Adfuit illico puero suo se revelans pueri Jesu sancta nativitas, tenerae fidei suggerens incrementa, et divinae in eo inchoans mysteria coniterum ante ocmatris Virginis verbum infans, speciosus forma prae filiis hominum, et pueruli sancti in se rapiens minime jam pueriles affectus. Persuasum autem est animo ejus, et nunc usque fatetur, quod eam credat horam fuisse Dominicae Nativitatis. Sed et facile est advertere iis qui ejus auditorium frequentaverunt, in quanta benedictione ea hora praevenerit eum Dominus; cum usque hodie in iis quae ad illud pertinent sacramentum, et sensus ei profundior, et sermo copiosior suppetere videatur. Unde et postmodum in laudem Genitricis et Geniti, et sanctae ejus Nativitatis, insigne edidit opusculum, inter initia operum suorum seu tractatuum, sumpta materia ex eo Evangelii loco, ubi legitur, Missus est Gabriel angelus a Deo in civitatem Galilaeae , et caetera quae ibi sequuntur. 5.
Abbreviated transcription (Latin):
latus: xp̃m q inse monstrabat ope¬
rantem qui sanctum suum usq qua¬
q glorificans. diuersarum munera
gr̃arum inunum hominem confere
estabatur arborius exprefecto
mͦ nobilissimis gemmis. lucem mi¬
care purpuream: et ad motum dexc̾e.
collixarum inter se fragorem audisse
gẽmarum:
raculi: ꝙ facie ad faciem. cum eo ange

Expanded text:
lator, Christum in se monstrabat opelator, Christum in se monstrabat operantem, qui sanctum suum usquequaque glorificans diuersarum munera gratiarum in unum hominem conferebat. testatur Arborius ex praefectdo nobilissimis gemmis, luce micare purpurea, et ad motum dexterae conlisarum inter se fragorem audisse gemmarum. quod facie ad faciem cum eo e
Abbreviated transcription (Latin):
eclere consuetus: paulo ante
horam refectionis interrogat an ha¬
beretur in promptu. Tum cato diaco¬
nus. ad quem monast̾ii ad ministratio
ꝑtinebat. doctus ip̃e piscari: negat ꝑ
totum diem sibi ullam cessisse captu¬
ram: s neq alios piscatores qui uen¬
dere solebant. quicquam agere qui¬
uisse. Nade inquit. mute linum tuumꝰ
captura ꝓueniet: Contigua flumini utͤ
sulpicius iste descripsit: habeamus ha¬
bitacula. Processimus cuncti ut pote fe¬
riatis dieb uidere piscantem. om̃ium
uisib intentis non incassum futura
temptamina: quib piscis. martino
auctore. martini usib quereret᷑. Ad pͥ¬
mum iactum inreti ꝑ modico imma¬
nem exocem diaconus extraxit ÷ et ad
monast̾ium letus accurrit. Iimirum
ur alpat poca uestio quis iumurs
nimuerlu scolastico. quia inter scola¬
sticos fabulamur. Captiuum q suũ:
mirantib intulit argis. Nere xp̃i iste
discipulus gestaꝵ a saluatore uirtutĩi.
quas in exemplum sc̃i suis edidit emu¬

Expanded text:
edere consuetus paulo ante horam refectionis interrogat, an haberetur in promptu. tum Cato diaconus, ad quem monasterii administratio pertinebat, doctus ipse piscari, negat per totum diem sibi ullam cessisse capturam, sed neque alios piscatores, qui uendere solebant, quicquam agere quiuisse. uade, inquit, mitte linum tuum, captura proueniet. contiguum flumini, ut Sulpicius iste descripsit, habebamus habitaculum. processimus cuncti, utpote feriatis diebus, uidere piscantem, omnium spebus intentis, non incassa futura temptamina, quibus piscis Martino auctore Martini usibus quaereretur. ad primum iactum in rete permodico immanem esocem diaconus extraxit et ad monasterium laetus accurrens, nimirum ut dixit poeta nescio quis - utimur enim uersu scholastico, quia inter scholasticos fabulamur - captiuumque suem mirantibus intulit Argis. uere Christi iste discipulus, gestarum a Saluatore uirtutum, quas in exemplum sanctis suis edidit, aemu
Abbreviated transcription (Latin):
consequebantur incarneiseu e¬
tiam qui uidentes edificabant᷑
in fide. Tantꝰ enim concursus e¬
rat ut multitudine parit᷑ atoꝑ
importunitate sua. ip̃m quoq
negocium componende pacis pene
cesperabiliter impecliret: donec q̃sita

Expanded text:
consequebantur in carne; seu econsequebantur in carne; seu etiam qui videntes aedificabantur in fide. Tantus enim concursus erat, ut multitudine pariter atque importunitate sua, ipsum quoque negotium componendae pacis pene desperabiliter impediret, donec quaesita
Abbreviated transcription (Latin):
tamen pax desid̾ata ꝓueniet.
Quib etiam unde id nosset inno¬
tuit licens. U idebar mͥ per noc¬
turnum soporem: missam cele¬
brare sollempnem. Cuinq ex¬
pleta paulominus oratione pri¬
ma recordarer angłicum ex mo¬
re canticum. id est gła in excelsis
ceo precedere debuisse erubui: et
qd̃ oblitus omiseram canticum
in choans uobcum pariter ad fi¬
uem usq compleui. Iam medium
noctis transierat. cum uir sc̃s de
predictorum penitudine pͥncipũ
legatione suscepta: iocunde satis
conu̾sus ad suos. agnoscite ait
ꝓmisse nob̾canende głe et canti¬
ci pacis preparationem. It̾m ergo
partib conuocatis. per lies aliqͦt
ce pace tractatum est: et ob maxi¬
mas difficultates occurrentes
utrinq sepius desperatum ⁊ nͥ ꝙ
omnes iam consolabatur que
omnib innotuerat abb̃is sc̃i
tam certa de reformanda pace ꝓ¬
missio. Nec parum ip̃a clilatio
ꝓfuit. his p̾sertim qui uariis in¬
commodis laborantes remeclia

Expanded text:
tamen pax desiderata proveniet. tamen pax desiderata proveniet. » Quibus etiam unde id nosset innotuit, dicens: « Videbar mihi per nocturnum soporem Missam celebrare solemnem. Cumque, expleta paulo minus oratione prima, recordarer angelicum ex more canticum, id est Gloria in excelsis Deo, praecedere debuisse, erubui, et quod oblitus omiseram canticum inchoans, vobiscum pariter ad finem usque complevi. » Jam medium noctis transierat, cum Vir sanctus de praedictorum poenitudine principum legatione suscepta, jucunde satis conversus ad suos. « Agnoscite, ait, promissae nobis canendae Gloriae et cantici pacis praeparationem. » Interim ergo partibus convocatis, per dies aliquot de pace tractatum est, et ob maximas diffiutrinque saepius desperatum, nisi quod omnes jam consolabatur, quae omnibus innotuerat Abbatis sancti tam certa de reformanda pace promissio. 80. Nec parum ipsa dilatio profuit his praesertim qui variis incommodis laborantes remedia
Abbreviated transcription (Latin):
ma̾nifice diuina affuit uirtus:
ut ex laborib uires capere ud̾et᷑
Accidit autem cum in p̾dicti mo¬
selle fluuii litore residentib hinc
inde partib mediator fidelis rega¬
ret que ad pacem erant: ut pars
altera ex tanta siquidem hostium
strage ferocior qd̃ exigebat᷑ obsti¬
nata animositate renueret.Su¬
bito deniq tanqm agitati furiis
discesserunt: uirum dei in saluta¬
tum. solam uͦ ceteris omnib
relinquentes desperationem pacis.
Nlec sane ex contemptui aliquo.
s ex metu reuerentie eius iniere
fugam ⁊ siquidem uerebantur
ne p̾sentium mentes quant libet
improbas facile flecteret: minꝰ
consid̾antes. quid ille ꝑ sp̃m nus¬
qm absentem. posset etiam in
absentes. Nam conuentus in
magno turbine soluebat᷑. sola
utrimq meditabantur arma.
sola snubant consilia malignã¬
or.cum uir sc̃s eos qui secum.
uenerant consolatus fr̃es. ne tͦ¬
bemini iquit÷ licet enim per
multas difficultates omiino¬

Expanded text:
magnifice divina adfuit virtus magnifice divina adfuit virtus ut ex laboribus vires capere videretur. Accidit autem, cum in praedicti Mosellae fluvii littore residentibus hinc inde partibus mediator fidelis rogaret quae ad pacem erant, ut pars altera, ex tanta siquidem hostium strage ferocior, quod exigebatur, obstinata animositate renueret. Subito denique tanquam agitati furiis discesserunt, Virum Dei insalutatum, solam vero caeteris omnibus relinquentes desperationem pacis. Nec sane ex contemptu aliquo, sed ex motu reverentiae ejus iniere fugam: siquidem verebantur, ne praesentium mentes, quamlibet improbas, facile flecteret; minus considerantes quid ille per spiritum nusquam absentem posset etiam in absentes. Jam conventus in magno turbine solvebatur, sola utrinque meditabantur arma, sola inibant consilia malignandi, cum Vir sanctus eos qui secum venerant consolatus fratres: « Ne turbemini, inquit; licet enim per multas difficultates, omnino
Abbreviated transcription (Latin):
tudinem corꝑis eius aliquatenus
releuarat. Qb dieb cum ad litte¬
ras uenerabił hugonis ostͥensis
ep̃i rescriberet. ait. Uerum est qd̃
audistis. Infirmatus sum usep
ad mortem: s int̾im ut sentio re¬
uocatus ad mortem. atq hoc ut
me sentio non diu. Uitam quippe
mortalem. mortem magis qrͣn
uitam reputans. non a morte
sed ad mortem reuocatum. se sẽ¬
tiebat. cum ab exitu reuocaretur:
licet sentiens aut liucius retinẽ¬
oum. Qd̃ quidem sepius erga eũ
prouidentia diuina disposuit.
in cuius manu erat placita ei
anima illiuis: ut quociens cum
grandis aliqua neccessitas euo¬
caret. uincente omnia animo
uires corporis non deessent ⁊ mi¬
rantib qui uidebant eum et ro¬
bustos homines intollerantia
superare. Expletis namq negocis
uelut in se rediens multiplicib
infrrmitatib laborabat. ut uix
uiueret feriatus: qui occupatus
ceficere uesciebat. Cui in opere no¬
uissimo tam manifeste tamq

Expanded text:
tudinem corporis ejus aliquatenus tudinem corporis ejus aliquatenus relevarat. Quibus diebus cum ad litteras venerabilis Hugonis Ostiensis episcopi rescriberet, ait: « Verum est quod audistis. Infirmatus sum usque ad mortem, sed interim, ut sentio, revocatus ad mortem, atque hoc, ut me sentio, non diu . » Vitam quippe mortalem mortem magis quam vitam reputans, non a morte, sed ad mortem revocatum se sentiebat, cum ab exitu revocaretur, licet sentiens haud diutius differendum. 4. Quod quidem saepius erga eum providentia divina disposuit, in cujus manu placita erat anima illius, ut 1152 quoties eum grandis aliqua necessitas evocaret, vincente omnia animo, vires corporis non deessent, mirantibus qui videbant eum, et robustos homines in tolerantia superare. Expletis namque negotiis, velut in se rediens, multiplicibus infirmitatibus laborabat, ut vix viveret feriatus, qui occupatus deficere nesciebat. Cui in opere novissimo tam manifeste, tamque
Abbreviated transcription (Latin):
hora sicut dicebat᷑ pͥusqͣm luo mi¬
lia corruerunt: quidam gladiis
trucidati. płes anne submersi. ue¬
hementi gͥ inclignatione conce¬
pta nobilis illa ciuitas totis ad
ultionem uirib parabatur: cum
e regione adu̾sarios quoq et for¬
tiores p̾da copiosa. et audatiores
fecisset euentus. Imminebat to¬
tius ꝓuincie certa uastatio⁊ cũ
uenerabilis eorum meopolita¬
nus. illinus archiep̃e treueren
sis. dolens. sane de p̾teritis. s ad¬
huc grauiora formidans: unicũ
in tanta necc̃itate refugium pe¬
ciit et expeciit uirum dei ueni¬
ens gͦ claranuallem. ip̃uis atq
omnium fr̃m uestigiis. tota hu¬
militate ꝓstratꝰ. rogabat et ob¬
secrabat ut se in tantis cligna¬
retur opponere malis: quib alt̾¬
nemo posse modum ponere ui¬
deretur. Dominus autem sicut
semper fidelis serui sui direxerat
uias. et inprecipuis quib et cau¬
sis aptissimo usus fuerat instru¬
mento: et paucis ante dieb egri¬

Expanded text:
hora, sicut dicebatur, plus quam duo milhora, sicut dicebatur, plus quam duo millia corruerunt, quidam gladiis trucidati, plures amne submersi. Vehementi igitur indignatione concepta, nobilis illa civitas totis ad ultionem viribus parabatur, cum e regione adversarios quoque et fortiores praeda copiosa, et audaciores fecisset eventus. Imminebat totius provinciae certa vastatio, cum venerabilis eorum metropolitanus Illinus archiepiscopusis, dolens anxie de praeteritis, sed adhuc graviora formidans, unicum in tanta necessitate refugium petiit et expetiit Virum Dei. Veniens ergo Claram-Vallem, ipsius atque omnium fratrum vestigiis tota humilitate prostratus rogabat et obsecrabat, ut se tantis dignaretur opponere malis, quibus altnemo posse modum ponere videretur. Dominus autem, sicut semper fidelis servi sui direxerat vias, et in praecipuis quibusque causis aptissimo usus fuerat instrumento, ex paucis ante diebus aegri