comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cłia gerit᷑. Sophonias quoq dicit. Susti¬
ne me dicit dñs in diem resurrectionis
mee in testimoniũ. qm̃ iudicium meum in
congregatio nem gentium erit. ut recipi¬
am reges. & effundam suꝑ eos iram furoris
mei. qm̃ in igne emulationis meȩ consum¬
mabit᷑ om̃is terra. quia tunc tranfferã suꝑ
popłos linguã in ꝓgenes eius. & inuocent
om̃s nomen dñi ut seriuant ei sub iugo uno
A transsiumine ethiopiȩ suscipiam obser¬
uantes me: qͥ disꝑsi sunt afferent hostias mͥ
in illo die. Quid hac rogo uaticinatione lu¬
cidius: Uel quod hic tenebrosȩ obstinatio¬
nis latibulum heretica potest infidelitas
repperire. quo possit lumen tantȩ manifes¬
tationis effugere. cũ sic insole tabernacu¬
lifrigore infidelitatis stupefactus abscon¬
dat. sibi ꝓpitiationis potest auxilium sub¬
trahere. se autẽ non potest celare undicte
Eece ille qui se expectandum in die resur¬

Expanded text:
offerendas. Sophonias quippe dicit: Sustiofferendas. Sophonias quippe dicit: Sustine me, dicit Dominus, in diem resurrectionis meae in testimonium: quoniam judicium meum in congregationem gentium erit, ut recipiam reges et effundam super eos iram furoris mei: quoniam in igne aemulationis meae consummabitur omnis terra, quia tunc transferam super populos linguam in progenies ejus, ut invocent omnes nomen Domini, et serviant ei sub jugo uno, a transflumine Aethiopiae suscipiam observantes me, qui dispersi sunt, afferent hostias mihi in illo die . Quid hac, rogo, vaticinatione lucidius? vel quod hic tenebrosae obstinationis latibulum haeretica potest infidelitas reperire, quo possit lumen tantae manifestationis effugere? Cum sic in sole tabernaculi frigore infidelitatis stupefactus abscondat, sibi propitiationis potest auxilium subtrahere, se autem non potest celare vindictae. Ecce ille qui se exspectandum in die resur
Abbreviated transcription (Latin):
erent. non quia sacrificandum non ẽẽt.
patri: sed ut quod immolabat᷑ a scĩs simul
filio immolaret᷑ ꝙ patri. neq ut p̃ponen¬
dus e̾ẽt patͥ filius. sed ne putaret᷑ genito¬
ri genitꝰ in aliquo post ponendus Prom¬
de licet nulli dubium sit patriarchalis
sacrificii testimonio rectitudinẽ nr̃ȩ fidei
cõmuniri: cui quandiu oburato eorde quili¬
bet obnitendum existimat. a fide consortio¬
q sc̃oꝵ alienus exerrat: possumus ꝙ de ꝓphis
testimonia non imparis firmitatis ac roboris
innectere: nisi totius reddendi memores
debiti ad re siduarum etiam quȩstionum
solutionem mallemus quantotius festinare.
Uerumtamen ne sub nomine abundantiȩ
quis quam nos penuriam defensionis exis¬
timet obcelasse: unũ de ꝓpħis testimoni¬
um ꝓferemus. quo possit euidenter osten¬
di ꝓpħas scõs diuinitꝰ inspiratos certosi¬
sed etiam filio a fidelib offerendas. Prophȩ¬

Expanded text:
erent, non quia sacrificandum non esset erent, non quia sacrificandum non esset Patri, sed ut quod immolabatur a sanctis, simul Filio immolaretur et Patri, neque ut praeponendus esset Patri Filius, sed ne putaretur genitori genitus in aliquo postponendus. Proinde licet nulli dubium sit patriarchalis sacrificii testimonio rectitudinem nostrae fidei communiri, cui quandiu obdurato corde quilibet obnitendum existimat, a fide consortioque sanctorum alienus exerrat; possemus et de prophetis testimonia non imparis firmitatis ac roboris innectere, nisi totius reddendi memores debiti, ad residuarum etiam quaestionum solutionem mallemus quantocius festinare.Verumtamen, ne sub nomine abundantiae quisquam nos penuriam defensionis existimet obcelasse , unum de prophetis testimonium proferemus, quo possit evidenter ostendi prophetas sanctos divinitus inspiratos, 31 certo fised etiam Filio a fidelibus offerendas. Soph
Abbreviated transcription (Latin):
Et quod amplius. est. non hoc sponte arripu¬
it. sed diuinis obediens p̃ceptis impleuit.
Quod his uerbis scã scriptura testat᷑. Dixit
autem ds̃ adiacob. Surgens ascende in
locum bethel ꝙ inhabita ibi & facibi alta¬
re dõ qui uisus. ẽ. tͥ cum fugeres afacie esa¬
u fratris tui. ꝙ subsequent̃ dr̃. Uenit
autem iacob in luza que ẽ in terra chana¬
an. quȩ ẽ. bethel: ipse ꝙomĩs plebs quȩ
erat cum eo. & ȩdificauit ibi altare. & uo¬
cauit nomen loci illius domus dĩ. Ibi
enim apparuit ei ds̃. cũ fugeret a facie
fratris sui esau. Ecce in ore duoꝵ ꝙ triũ
testium uerbum fidei nr̃e consistit. Ecce
amicoꝵ dĩ sacrificio prorsus eccłiȩ catholicȩ
concordat oblatio. Quȩ sic sacrificat pat̾
ut simul om̃i sacrificet trinitati: qm̃ ꝙ scĩ
tur offerre. sciebant se patͥ simul & filio.
placitis obsequiis exhibere. Ideirco autem
eis diuinitꝰ iubebat᷑. ut filio altare constru¬

Expanded text:
Et quod amplius est, non hoc sponte arripuEt quod amplius est, non hoc sponte arripuit, sed divinis obediens praeceptis implevit. Quod his verbis sancta Scriptura testatur: Dixit autem Deus ad Jacob: Surgens ascende in locum Bethel, et inhabita ibi, et fac ibi altare Deo, qui visus est tibi, cum fugeres a facie Esau fratris tui . Et subsequenter dicitur: Venit autem Jacob in Lusa, quae est in terra Chanaan, quae est Bethel, ipse et omnis plebs quae erat cum eo, et aedificavit ibi altare, et vocavit nomen loci illius Domus Dei; ibi enim apparuit ei Deus, cum fugeret a facie fratris sui Esau . Ecce in ore duorum et trium testium verbum fidei nostrae consistit; ecce amicorum Dei sacrificio prorsus Ecclesiae catholicae concordat oblatio, quae sic sacrificat Patri, ut simul omni sacrificet Trinitati; quoniam et tur offerre, sciebant se Patri simul et Filio placitis obsequiis exhibere. Idcirco autem eis divinitus jubebatur, ut Filio altare constru
Abbreviated transcription (Latin):
impugnant. salubriter humiles pacatiq
iam redeant. Abraham enim qui non alte¬
ri dõ. sedei qui sibi uisus. ẽ. altare constru¬
xit: ut scđ̾m id quod sentiunt heretici con¬
uincant᷑. aut patrẽ uidit aut filio sacri¬
q abraham ñ utiq ad aliud quã ad offe¬
rendum sacrificium ȩdificauit altare:
ysaac qͦq uidit. & ei paternȩ fidei tenax
altare construxit. Scriptum ꝙ enim de
ysaas hoc liber geneseos continet. Iscen¬
dit autem inde ad puteum iuramenti: ꝙ ui¬
sus. ẽ. ei dñs in illa nocꝰte. & dixit ei. Ego
sum ds̃ abraham patris tui. Ne timeas tecũ
enunsum: & benedicamte. & multiplicabo
semen tuum propter abraham patrem tuũ.
S edificauit ibi ysaac altare. & inuocauit
in nomine dñi: ꝓculdubio eius dñi qui ei
uisus p̃sentie suȩ auxilium & benedicꝰtionis
donum & multiplicandi seminis ꝓmisit
augmentũ. Iacob quoq ñ alteri dõ. sed
illi qui uisus. ẽ ei altare fecisse cognoscit᷑

Expanded text:
impugnant salubriter humiles pacatique impugnant salubriter humiles pacatique jam redeant! Abraham enim qui non alteri Deo, sed ei qui sibi visus est altare construxit, ut secundum id quod sentiunt haeretici convincantur, aut Patrem vidit, aut Filio sacrin utique ad aliud, quam ad offerendum sacrificium, aedificavit altare; Isaac quoque vidit, et ei, paternae fidei tenax, altare construxit. Scriptum est enim de Isaac hoc liber Geneseos continet: Ascendit autem inde ad puteum juramenti, et visus est ei Dominus in illa nocte, et dixit ei: Ego sum Deus Abraham patris tui; ne timeas, tecum enim sum, et benedicam te, et multiplicabo semen tuum propter Abraham patrem tuum. Et aedificavit ibi Isaac altare, et invocavit in nomine Domini . Procul dubio ejus Domini, qui ei visus praesentiae suae auxilium, et benedictionis donum, et multiplicandi seminis promisit augmentum. Jacob quoque non alteri Deo, sed illi qui visus est ei, altare fecisse cognoscitur.
Abbreviated transcription (Latin):
tis quȩstionis hoc tantum deposcat intentio.
ut quia scĩ abraham illi sacrificasse cognos¬
citur. quem ei tusum fuisse diuina scriptu¬
ra testatur. Aut patrem uisum abrahe di¬
cant: aut filio abraham sacrificasse consen¬
tiant. Utroq enim tamquam bis acuto
gladio nefariȩ diuersitatis obtruncatur
assertio. quia si dm̃ patrem abrahe uisum
dicunt. cui soli sacrificium asserant immo¬
latum. in eo quod uisus asserit᷑. non erit
tamquam inuisibilis pat̾ uisibili filio p̃po¬
nendus. Si autẽ filius uisus. ẽ. et ei sacri¬
ficium sc̃s patriarcha optulit: non. ẽ. pa¬
tͥ filius in aliquo postponendus.Neq
enim illi abraham sacrificiũ offerret. si
potiorem illo quẽquã alium credidisset.
Acsic isti qui fidem nr̃am huius impulsu q̃s¬
tionis existimant quatiendam: utrobiq
necesse. ẽ. mendacium suȩ credulitatis ag¬
noscant. & utinam cognoscentes abiciant.
et ad ueram fidem quam inanit̾ rebelles

Expanded text:
tis quaestionis hoc tantum deposcat intentio: tis quaestionis hoc tantum deposcat intentio: ut quia sanctus Abraham illi Deo sacrificasse cognoscitur, quem ei visum fuisse divina Scriptura testatur, aut Patrem visum Abrahae dicant, aut Filio Abraham sacrificasse consentiant. Utroque enim tanquam bis acuto gladio, nefariae diversitatis obtruncatur assertio; quia, si Deum Patrem Abrahae visum dicunt, ut ei soli sacrificium asserant immolatum, in eo quod visus asseritur, non erit tanquam invisibilis Pater invisibili Filio praeponendus: si autem Filius visus est, et ei sacrificium sanctus patriarcha obtulit, non est Patri Filius in aliquo praeponendus; neque enim illi Abraham sacrificium offerret, si potiorem illo quemquam alium credidisset. Ac sic isti, qui fidem nostram hujus impulsu quaestionis 30 existimant quatiendam, utrobique necesse est mendacium suae credulitatis agnoscant. Et utinam cognoscentes abjiciant, et ad veram fidem quam inaniter rebelles
Abbreviated transcription (Latin):
quod ẽ. in uocare nomen dñi dĩ. Quo¬
cirea dicant heretici utrum patri an
filio abraham existiment construxisse as¬
tare. quia cui altare construxit. ipsus
utiq nomen in uocauit. Ipse autẽ non
nͥ dõ qui ei uisus ẽ. altare construxit
quẽ heretici filium dicere consuert̃
Nitentes quippe patris ꝙ filii diuer¬
sam docere substantiam. om̃s corpon¬
arum rerum conspicabiles formas qͥs
ad insinuandam se hominib om̃ipoti¬
tisima dĩtas creaturȩ totius domins
sicut uoluit ꝙ congrue t emporibus
locis ac ꝑsonis nouerat coaptaiit. filie
tantũmodo existimant deputandas
mde asserentes inequalem pat̾ atq imparemfi¬
nium quod eius natura capax mutabilium
potuerit. ẽẽ. formarum. et tamquam eona¬
furaliter eius diuinitas uisibilis fuerit. qͦ
E ad infor mandas hominum mentes uisibi¬
ib reb demonstrare ñ spreuit. De quare
non. ẽ. nobis hocoꝑe disputandum. cũ p̃sen¬

Expanded text:
quod est invocare nomen Domini Dei. Quoquod est invocare nomen Domini Dei. Quocirca dicant haeretici, utrum Patri an Filio Abraham existiment construxisse altare? quia, cui altare construxit, ipsius utique nomen invocavit. Ipse autem non nisi Deo, qui ei visus est, altare construxit, quem haeretici Filium dicere consuerunt: nitentes quippe Patris et Filii diversam docere substantiam, omnes corporearum rerum conspicabiles formas quas ad insinuandam se hominibus omnipotentissima deitas, creaturae totius domina, sicut voluit, et congruere temporalibus locis ac personis noverat, coaptavit Filio tantummodo existimant deputandas: inde asserentes inaequalem Patri atque imparem Filium, quod ejus natura capax mutabilium potuerit esse formarum. Et tanquam eo naturaliter ejus divinitas visibilis fuerit, quo se ad infirmas hominum mentes visibilibus rebus demonstrare non sprevit. De qua re non est nobis hoc opere disputandum, cum praesen
Abbreviated transcription (Latin):
dis doe ab om̃ib uolat ilb mudis et obtis
hostiam. suꝑ altare dõ. Claret gͥ sc̃ma¬
ham diffe &q amicum di fidelem̃ et gen¬
TU qu fiddelium patrem obhoc dõ quiss
uisus ai nẽ. edificasse altare: ut ei possetsi¬
crificium congrue immolationis offerre
Ne autẽ cum in nomine dñi di dicit᷑ mus¬
casse quis quam existimet alterum dm̃ in
nomine dĩ alterius inuocatum. cũ non al¬
ued sit inuocasse in nomine dñi dĩ quã in¬
uocasse nomen dñi dĩ: subsequent̃ euidem
manfestatione hoc quoq scriptura curi¬
uit diuua monstrare. Paulopost enĩ sicdi¬
citur. Abraham autem erat onustus uals
pecorib & argento et auro ꝙ abiit ilo
unde uenerat in desertum usq bethel:
ad locum ubi fuerat tabernaculum eiꝰ
prius inter bethel ꝙ int̾ ai. in locũ ubi
altare fecerat initio. & inuocauit ibi abra¬
ham nomen dñi dĩ. Cognoscitur itaq
hoc fuisse inuocare in nomine dñi qi.

Expanded text:
ndis, et ab omnibus volatilibus mundis, et obtulit ndis, et ab omnibus volatilibus mundis, et obtulit hostiam super altare Deo . Claret ham, amicum Dei fidelem, et gentium fidelium patrem, ob hoc Deo qui ei visus est aedificasse altare, ut ei posset sacrificium congruae immolationis offerre. Ne autem, cum in nomine Domini Dei dicitur invocasse, quisquam existimet alterum Deum in nomine Dei alterius invocatum, cum non aliud sit, invocasse in nomine Domini Dei, quam invocasse nomen Domini Dei, subsequenter evidenti manifestatione hoc quoque Scriptura curavit divina monstrare; paulo post enim sic dicitur: Abraham autem erat onustus valde pecoribus, et argento, et auro, et abiit illo , unde venerat, in desertum usque Bethel, ad locum ubi fuerat tabernaculum ejus prius, inter Bethel et inter Agge, in locum ubi altare fecerat initio, et invocaverat ibi Abraham nomen Dei . Cognoscitur itaque hoc fuisse invocare in nomine Domini Dei,
Abbreviated transcription (Latin):
nem sp̃s accipiamus ꝑfidem. Sit gͥ om̃i¬
no cõꝑtum illos eẽ benedictionis diuinȩ
cõpotes. & spualis gr̃ȩ participes: quos
constat fidei abrahȩ in sacrificio reperi¬
ri sequaces. In libro genesis legimꝰ. Uisus
ẽ. dñs ds̃ abrahȩ: & dixit ei. Semini
tuo dabo terram istam. Et ȩdificauit
ibi abraham altare dño. qui uisus. ẽ ei.
et recessit inde in montem contra ori¬
endem bethel & edificauit ibi altare
dño dño & inuocauit in nomine dñi
dĩ qui uisus. ẽ. et. Eligant nunc here¬
tiei quod uolunt ut aut patrem fa¬
teantur abrahȩ usum. aut certe con¬
sentiant ab abraham filio altare con¬
strucꝰtum. Aitare uͦ ñ ob aliud edifica¬
ri nͥ ad offerendum sacrificium dõ.
ueteris testamenti lectio frequenter
insinuat. Moyses quippe de noe ius¬
to sic loquit᷑. Et ȩdificauit noe altare
d̃o. eẜt uu aũa intertogaret᷑. cuius rei gr̃a
uir uist us illud altare construxerit: secit¬
a cluupxit. N accepit ab om̃ib pecorib mi¬

Expanded text:
dem . Sit igitur omnino compertum, illos esse benedictionis divinae compotes et spiritalis gratiae participes, 29 quos constat fidei Abrahae in sacrificio reperiri sequaces. In libro Genesis legimus Visus est Dominus Deus Abrahae, et dixit ei: Semini tuo dabo terram istam. Et aedificavit ibi Abraham altare Domino, qui visus est ei, et recessit inde in montem contra orientem Bethel, et aedificavit ibi altare Domino Deo, et invocavit in nomine Domini Dei, qui visus est . Eligant nunc haeretici quod volunt, ut aut Patrem fateantur Abrahae visum, aut certe consentiant ab Abraham Filio altare constructum; altare vero non ob aliud aedificari, nisi ad offerendum sacrificium Deo, Veteris Testamenti lectio frequenter insinuat. Moyses quippe de Noe justo sic loquitur: Et aedificavit Noe altare Deo, et tanquam interrogaretur, cujus rei gratia vir justus illud altare construxerit, secutus adjunxit: Et accepit ab omnibus pecoribus mu
Abbreviated transcription (Latin):
fidei sentiat᷑: qm̃ si digne creditur du¬
ob denariis acceptis aliquid suꝑerogas¬
Se paulum. in eo quod ꝓprii laboris sũp¬
tu euuangłium p̃dicans stipendium
sibi debitũ a fidelib non exegit: digne
etiam suꝑerogasse aliquid credit᷑ in eo quod
de uirginib p̃ceptum dñi non habuit
sed consilium dedit. utrũq sine dubio
illo habens largiente a quo nͥ accepisset
suꝑerogare ñ posset.¬

Expanded text:
fidei sentiatur. Quoniam si digne creditur, dufidei sentiatur. Quoniam si digne creditur, duobus denariis acceptis, aliquid supererogasse Paulum, in eo quod proprii laboris sumptu Evangelium praedicans, stipendium sibi debitum a fidelibus non exegit; digne etiam supererogasse aliquid creditur, in eo quod de Virginibus praeceptum Domini non habuit, sed consilium dedit. Utrumque sine dubio illo habens largiente, a quo nisi accepisset, supererogare non posset.
Abbreviated transcription (Latin):
tamen sic uterq unum hoꝵ suis inditũ
dic̾tis uideat᷑ astruere. ut illud quod
alter in suis dictis eque ueritati congru¬
um ponit. magis pacatꝰ approbet. quã
rissime. licet ille senius qui a me positus ẽ
forsitan in scĩ augustini dictis ñ inue¬
mat᷑. in scĩ optatĩ tamen libris sicut
ipse mecum nosti apertissime positus
inuenit᷑. Nec tuam prudentiam latet
eoꝵ quȩ ascĩs patrib. qui fidei catholicȩ
rectam in doetrina sc̃i sp̃s regulam defende¬
runt. diuersis modis uel in expositioni¬
bus. uel in defensionib suis inueniun¬
t᷑ posita. quicquid a nobis ponatur
ita nos illius loci astruere ueritati con¬
gruum sensum: ut aliis patrum sen¬
tentiis eque ueritati congrius non de¬
negemus assensum. Neq enĩ a ueritate
receditur. si in hac suꝑerogatione apłi
siue quod sc̃s ambrosius. seu quod sc̃s
augustinus. siue quod sc̃s optatus sen¬
serunt. a nobis quoq salua ueritate

Expanded text:
tamen sic uterque unum horum suis inditum tamen sic uterque unum horum suis inditum dictis videatur astruere, ut illud quod aliter in suis dictis aeque veritati congruum ponit, magis pacatus approbet quam crissime, licet ille sensus, qui a me po situs est, forsitan in sancti Augustini dictis non inveniatur, in sancti Optati tamen libris sicut ipse mecum nosti apertissime positus invenitur. Nec tuam prudentiam latet eorum quae a sanctis Patribus, qui fidei catholicae rectam in doctrina sancti Spiritus regulam defenderunt diversis modis, vel in expositionibus, vel in defensionibus suis, inveniuntur posita, quidquid a nobis ponatur, ita nos illius loci astruere veritati congruum sensum, ut aliis Patrum sententiis aeque veritati congruis non denegemus assensum. Neque enim a veritate receditur, si in hac supererogatione Apostoli, sive quod sanctus Ambrosius, seu quod sanctus Augustinus, sive quod sanctus Optatus senserunt, a nobis quoque salva veritate
Abbreviated transcription (Latin):
possunt hic intelligi & tria illa. quȩ com¬
mendat apłs. fides. spes. caritas. posst̃
etiam multo conuenientius tresillȩ u¬
bertates euuangłicȩ. trigena. sexagena.
centena: ut in infimo habitet. pudicitia
conuigalis. supra uidualis. atq hac su¬
ꝑior uirginalis. Et si quid aliuad scđm
fidem ciuitatis huius intelligi ꝙ dici po¬
test. hoc etiam de cȩteris quȩ hic expo¬
nenda sunt dixer um. quia ꝙ si uno dis
serunt᷑ modo. ad unam tamen catholicȩ
fidei concordiam reuocanda sunt. Rursus
isdem beatꝰ augustinus in libro pͥmo de
trinitate asserit utile ẽẽ. plures libros
aplurib fieri. diuerso stilo ñ diuersa
plurimos res ipsa ꝑueniat: ad alios sic: ad
alios aut̃ẽ sic. Si gͦ illa que de arca noe
beatꝰ augustinus umnoloco duob posuit
modis. a duob hominib singła assũp¬
ta singłis ponant᷑ in locis. nõnne ut̃q
digne tenax ꝓ nuntiabit᷑ ueritatis. si

Expanded text:
possunt hic intellegi et tria illa, quae compossunt hic intellegi et tria illa, quae commendat apostolus, fides, spes, caritas; possunt etiam multo conuenientius tres illae ubertates euangelicae, tricena, sexagena, centena, ut in infimo habitet pudicitia coniugalis, supra uidualis adque hac superior uirginalis, et si quid melius secundum fidem ciuitatis huius intellegi et dici potest. Hoc etiam de ceteris, quae hic exponeseruntur modo, ad unam tamen catholicae fidei concordiam revocanda sunt. » Rursus idem beatus Augustinus in libro primo de Trinitate asserit utile esse plures libros a pluribus fieri diverso stylo, non diversa plurimos res ipsa perveniat, ad alios sic, ad alios autem sic. Si ergo illa, quae de arca Noe beatus Augustinus uno loco duobus posuit modis, a duobus hominibus singula assumpta singulis ponantur in locis, nonne uterque digne tenax pronuntiabitur veritatis; si
Abbreviated transcription (Latin):
dem potest ut & nobis quispiam ꝙ aliꝰ
alio exponat hȩc aptius. dum tamen
ea quȩ dicuntur ad hanc de qua loqui¬
mur dĩ ciuitatem. in hoc scło maligno
tamquam in diluuio ꝑegrinantẽm.
omĩa referant᷑. si ab eius sensu qͥ ista
conscripsit non uult longe aberrare. qui
exponit. exempli gr̃a. uelut si quispiam
quodhic scriptum. ẽ. inferiorabicame¬
rata ꝙ tricamerata facies ea. non quod
ego in illo opere dixi uelit intelligi.
quia ex om̃ib gentib eccłia congregat᷑.
bicameratam dictam propter duo gen̾e¬
tricameratam uͦ eo quod om̃s gentes de
trib filiis noȩ post diluuium reparate
sunt: sed aliudd dicat aliquid. quod afidei
regula non sit alienum. Nam qm̃ non so¬
las in inferiorib mansio nes habere arcã
uoluit. uerũetiam in suꝑiorib. ꝙ hec dixit
bicamerata. & in suꝑiorib suꝑioꝵ. et hec
appellauit tͥcamerata. ut ab imo sursum
uersus tertia consurgeret habitatio:

Expanded text:
dem potest, ut et nobis quispiam et alius dem potest, ut et nobis quispiam et alius alio exponat hea, quae dicuntur, ad hanc de qua loquimur Dei ciuitatem in hoc saeculo maligno tamquam in diluuio peregrinantem omnia referantur. si ab eius sensu. qui ista conscripsit, non uult longe aberrare, qui exponit. Exempli gratia, uelut si quispiam, quod hic scriptum est: Inferiora bicamerata et tricamerata facies eam, non quod ego in illo opere dixi uelit intellegi, quia ex omnibus gentibus ecclesia congregatur, bicameratam dictam propter duo genetricameratam uero eo, quod omnes gentes de tribus filiis Noe post diluuium reparatae sunt; sed aliud dicat aliquid, quod a fidei regula non sit alienum. Nam quoniam non solas in inferioribus mansiones habere arcam uoluit, uerum etiam in superioribus et haec dixit bicamerata et in superioribus superiorum et haec appellauit tricamerata, ut ab imo sursum uersus tertia consurgeret habitatio:
Abbreviated transcription (Latin):
eiuisdem loci misticam explanationem.
non doctis humanȩ sapientiȩ uerbis.
sed uere sicut apłs dicit. in doct᷑rina sp̃s.
non minus dulciter quã mirabiliter
explicaret. Quod ut facilius agnoscat᷑.
utriusq oꝑis sicut abeo posita sunt
uerba subnecꝰtam. Igitur aduersus fau¬
stum hec posuit quod in inferiora archȩ
bicamerata ꝙ tricamerata construunt᷑
sicut ex om̃ib gentib uelbiꝑtitam
multitudinem congregat ȩccłia ꝓpt̃
circumcisionem ꝙ p̃pũtium. ueltri¬
ꝑtitam propter tres filios noe. quoꝵ
ꝓgenie repletꝰ. ẽ. orbis. In quintodeci¬
mo autẽ libro de ciuitate dĩ memoratȩ
archȩ ꝓ loci oportunitate aggressus
exponere sacram̃tũ. postaliqua in hoc
quod dicit᷑ bicameratã ꝙ tͥcameratã
archam noe debere constr uere. illius ex po¬
sitionis quȩ in libris aduersus faustum
manicheum continet᷑ indidit mentionẽ:
hȩc subsequenter adiciens. & fieri qui¬

Expanded text:
ejusdem loci mysticam explanationem, ejusdem loci mysticam explanationem, non doctis humanae sapientiae verbis, sed vere sicut Apostolus dicit in doctrina spiritus, non minus dulciter quam mirabiliter explicarit. Quod ut facilius agnoscatur, utriusque operis, sicut ab eo posita sunt, verba subnectam. Igitur adversus Faustum posuit haec: « Quod inferiora arcae bicamerata et tricamerata construuntur, sicut ex omnibus gentibus vel bipartitam multitudinem congregat Ecclesia, propter circumcisionem et praeputium, vel tripartitam propter tres filios Noe, quorum progenie repletus est orbis. » In quintodecimo autem libro de Civitate Dei, memoratae arcae pro loci opportunitate aggressus exponere sacramentum, post aliqua, in hoc quod dicitur bicameratam et tricameratam arcam Noe debere construi, illius expositionis quae in libris adversus Faustum Manichaeum continetur, indidit mentionem, haec subsequenter adjiciens: « Et fieri qui
Abbreviated transcription (Latin):
ex his trib posuerit. a ueritate utiq
ñ dissentit. Neq enĩ necesse. ẽ. ut quod̃
multipliciter intelligit᷑. in om̃ib scrip¬
tis multipliciter inserat᷑. Nam & ipsi
sc̃i quoꝵ ministerio ds̃ scripturarum
suarum dignatꝰ. ẽ. aꝑire secreta dixert
pleraq ñ uno modo tantũ sed multipli¬
citer. sine offensione dũtaxat uerȩ fidi.
ñ indecenter intelligi. sicut ipse beatus
augustinus in misterio archȩ noȩ fe¬
cisse cognoscitur. Ad uersus faustum
namq manicheum. asserentem in libriᷤ
ueteris testamenti nichil de xp̃i in carne
uera futuro aduentu ꝓpħice contineri
ostendens idembeatissimus augustinꝰ.
nr̃am ueterem scripturã ꝓpħicis de
xp̃o significationib plenam ꝙ obhoc
diuinitꝰ inspiratam. sic inter cȩtera il¬
lud exponit. quod memoratam archã
bicameratam ꝙ tricameratam ds̃ imꝑat
construendam. ut in libro de ciuitate
dĩ quinto decimo. duob aliis modis

Expanded text:
ex his tribus posuerit, a veritate utique ex his tribus posuerit, a veritate utique non dissentit, neque enim necesse est ut quod multipliciter intelligitur, in omnibus scriptis multipliciter inseratur. Nam et ipsi sancti, quorum ministerio Deus Scripturarum suarum dignatus est aperire secreta, dixerunt pleraque non uno modo tantum, sed multipliciter, sine offensione duntaxat verae fidei non indecenter intelligi. Sicut ipse beatus Augustinus in mysterio arcae Noe fecisse cognoscitur adversus Faustum: namque Manichaeo asserente, in libris Veteris Testamenti nihil de Christi in carne vera futuro adventu prophetice contineri, ostendens idem beatissimus Augustinus nostram veterem Scripturam propheticis de Christo significationibus plenam, et ob hoc divinitus inspiratam, sic inter caetera illud exponit, quod memoratam arcam bicameratam et tricameratam Deus imperat construendam, ut in libro de Civitate Dei quintodecimo, duobus aliis modis
Abbreviated transcription (Latin):
poris collocauit: sc̃s autẽ optatꝰ mile¬
bitanus in sexto aduersus parmenianum
libro consilium de uirginib paulum
suꝑero gasse testat᷑ his uerbis. Uirgim¬
tas enĩ uoluntatis resẽ. ñ necessitatis:
Deniq stabularius ille apl̃s paulus cui
confossus peccatoꝵ uulnerib popłs cõ¬
mendatus. ẽ: duos denarios quosero¬
gasset acceꝑat: duo scilicet testamenta
hȩc ꝑ doct᷑rinam quasi sũptꝰ ipendie.
docuit qͦmͦ conuigales xp̃iani uiuere
debeant.De quo cum quȩreret᷑ quid
de uirginib p̃ciperet: respondit sibi
de uirginib nichil. ẽẽ. mandatum.
confessus.ẽ.se duo testamenta hoc. ẽ.
duos denarios erogasse. Explicati erãt
quodammodo sũptus. sed qui sauciũ
cõmendauerat: ꝓmiserat se redditurũ
quicquid in cura amplius erogasset.
post unpensos duosdenarios. Non p̃¬
cepta sed consilium erogat paulus ad
uirginitatem. nec impedimento. est.
uosentib: nec nolentes impellit aut co¬

Expanded text:
poris collocavit. Sanctus autem Optatus Mileporis collocavit. Sanctus autem Optatus Milevitanus, in sexto adversus Parmenianum libro, consilium de Virginibus Paulum supererogasse testatur his verbis: Virginitas enim voluntatis res est, non necessitatis. Denique stabularius ille apostolus Paulus, cui confossus peccatorum vulneribus populus commendatus est, duos denarios quos erogasset acceperat, duo scilicet Testamenta. Haec per doctrinam, quasi sumptus impendit. Docuit quomodo conjugales Christiani debeade virginibus praeciperet, respondit, sibi de virginibus nihil esse mandatum . Confessus est, se duo Testamenta, hoc est duos denarios erogasse. Expliciti erant quodammodo sumptus, sed qui saucium commendaverat, promiserat se redditurum quidquid in cura amplius erogasset post impensos duos denarios. Non praecepta, sed consilium erogat Paulus ad virginitatem. Nec impedimento est volentibus, nec nolentes impellit aut co
Abbreviated transcription (Latin):
gustinus hoc dixit ab apło suꝑeroga¬
tum: quod cũ scđm p̃ceptũ posset si
uellet de euũgłio uiuere: maluit ta¬
m̃ ñ solum sibi sed ꝙ his qͥ cũ illo erant
ꝓpriis manib laborare. sicut ephesiis
ueraciter dixit. Ipsi scitis qm̃ ad ea quȩ
mͥ opus erant et his qͥ mecũ sunt. mi¬
nistrauerunt manus istȩ. ꝙ om̃ĩa osten¬
di uobis: qm̃ sic laborantes oportet
susciꝑe infirmos. Nã ꝙ thessalonicen
rem nr̃m & fatigationem. nocte ꝙ die o¬
ꝑantes ne quem ur̃m grauaremus. & ad
chorinthios hanc dicit mercedem suã
ut euũgłiũ p̃dicans. sine sũptuponat
euũgłium. ut non abutatur potestate
sua in eũgłio. Cum gͦ hoc sc̃s augustinꝰ
cõpetentẽr ꝙ congruẽ posuisset. non tn
incõpetens uidẽri aut incongruum de¬
bet quod sc̃s ambrosius beatĩ pauli suꝑ¬
erogationem uel in ser monib atq epłis
suis uel in nimio labore mentis & cor¬

Expanded text:
gustinus hoc dixit ab Apostolo supererogagustinus hoc dixit ab Apostolo supererogatum, quod cum secundum praeceptum posset, si vellet, de Evangelio vivere, maluit tamen non solum sibi, sed et his qui cum illo erant, propriis manibus laborare, sicut Ephesiis veraciter dixit: Ipsi scitis, quoniam ad ea quae mihi opus erant, et his qui mecum sunt, ministraverunt manus istae. Et omnia ostendi vobis, quoniam sic laborantes oportet suris nostri et fatigationis, nocte et die operantes, ne quem vestrum gravaremus , nam et ad Corinthios hanc dicit mercedem suam, ut Evangelium praedicans, sine sumptu ponat Evangelium ut non abutatur potestate sua in Evangelio . Cum ergo hoc sanctus Augustinus competenter et congrue posuisset, non tamen incompetens videri aut incongruum debet, quod sanctus Ambrosius beati Pauli supererogationem vel in sermonibus atque epistolis ejus, vel in nimio labore mentis et cor
Abbreviated transcription (Latin):
autem redeant & sp̃uale sacrificium fiant
caritas dĩ facit. quȩ diffusa. ẽ. in cordibus
nr̃is ꝑ sp̃m sc̃m qui datus. ẽ. nobis. Soliꝰ
itaq catholicȩ ueritatis ꝙ cõmunionis
sacrificium ds̃ libenter accipit. quia dũ
caritatẽ suam ꝑ sp̃m scm diffusam in ea
custodit: ipsam eccłiam sibi gratũ sacri¬
ficium facit. quȩ ipsam semꝑ poscit gr̃am
sp̃ualis caritatis accipere. ꝑ quam se
possit hostiam uiuam. scãm dõ placen¬
tem exhibere iugiter. Scribis p̃terea
de illo apłi loco ubi ait. De uirginib
autẽ p̃ceptum dñi ñ habeo: consilium
autẽ do. Quod consilium in ȩpistola
quã ad te nuꝑscripsi. ad illud ꝑtinere
memoraui: quod duob denariis adño
acceptis fidelis stabularius suꝑeroga¬
uit. Cuius loci sensum licet non ita ascõ
augustino positũ asseras: alios tamen
illustres uiros taliter hoc posuisse con¬
firmas. Est qͥdem uerum quia sc̃s au¬

Expanded text:
autem redeant et spiritale sacrificium fiant, autem redeant et spiritale sacrificium fiant, caritas Dei facit quae diffusa est in cordibusm qui datus est nobis. Solius itaque catholicae veritatis et communionis sacrificium Deus libenter accipit: quia dum caritatem suam per Spiritum sanctum diffusam in ea custodit, ipsam Ecclesiam sibi gratum sacrificium facit, quae ipsum semper poscit gratiam spiritalis caritatis accipere per quam se poscit hostiam vivam, saium libri sexti. Scribis praeterea de illo Apostoli loco, ubi ait: De virginibus autem praeceptum Domini non habeo, consilium autem do. Quod consilium in epistola quam ad te nuper scripsi ad illud pertinere memoravi quod, duobus denariis a Domino acceptis, fidelis stabularius supererogavit . Cujus loci sensum, licet non ita a sancto Augustino positum asseras, alios tamen illustres viros taliter hoc posuisse confirmas. Est quidem verum: quia sanctus Au
Abbreviated transcription (Latin):
dib nr̃is ꝑ sp̃m scm̃ qui datus ẽ nobis. Sub¬
sequenter autem etiam quod uidas apl̃s
in epła sua posuit. remoto dubitationis
ambiguo sc̃s augustinus exposuit. Iuda
enim apłs dicit. Hi sunt qui segregant
semet ipsos: animales sp̃m non habentes
Etbeatus augustinus de caritatedĩ.
ritas. quã non habent qui ab eccłiȩ ca¬
tholicȩ cõmunione p̃cisi sunt. An quis
dari. quã sp̃ualisacrificio diuinitꝰ tri¬
bui:ᷤ Hocautem qui sentit aut dicit:
ꝓfecto nondum intelligit qualiter se-¬
met ipsos exhibeant hostiam uiuam. scãm
dõ placentem. si qui scismaticoꝵ ꝙ he¬
reticox mortiferũ relinquenteserior̃e
ad catholicȩ ueritatis redeunt unitatem. Ubi
offerentes sacrificium dõ sp̃m contribula¬
tum. ipsi sunt hostia uiua. scã placens dõ:
quia ꝑ contritionem humiliati cordis in
unitatem membroꝵ redeunt illius sacer¬
dotis qͥ dilexit nos sicut dicit apłs. ꝙ op
tulit semet ipsum ꝓ nobis oblationem
ꝙ hostiam dõ in odorem suauitatis. Ut

Expanded text:
iritum sanctum qui datus est nobis. » Subsequenter autem etiam, quod Judas apostolus in Epistola sua posuit, remoto dubitationis ambiguo, sanctus Augustinus exposuit. Judas enim apostolus dicit: Hi sunt qui segregant semetipsos, animales, Spiritum non habentes. Et beatus Augustinus de caritate Dei,ritas quam non habent qui ab Ecclesiae catholicae communione praecisi sunt. » An quidari, quam spiritali sacrificio divinitus tribui? Hoc autem qui sentit, aut dicit, profecto nondum intelligit, qualiter semetipsos exhibeant hostiam vivam sanctam, Deo placentem, si qui schismaticorum et haereticorum, mortiferum relinquentes errorem, ad catholicae veritatis redeunt unitatem, ubi offerentes sacrificium Deo spiritum contribulatum ipsi sunt hostia viva, sancta, placens 39 Deo. Quia per contritionem humiliati cordis in unitatem membrorum redeunt illius sacerdotis qui dilexit nos, sicut dicit Apostolus: Et obtulit semetipsum pro nobis oblationem et hostiam Deo in odorem suavitatis . Ut
Abbreviated transcription (Latin):
noli timere acciꝑe mariam coniugẽ
tuam. quod enim in ea natum est
de sp̃u scõ. ẽ. Quid uͦ. ẽ. illius in carnationis
dominicȩ mister io factum. nisi ut diuisa
unirent᷑ & discoedantia pacarent᷑: Testis
ẽ enim paulus de xp̃o. quia ipse Pax nra¬
.ẽ. qui fecit utraq unum & mediũ parietẽ¬

Expanded text:
noli timere accipere Mariam conjugem tuam: quod enim in ea natum est, de Spiritu sancto est. Quid vero est illius incarnationis dominicae mysterio factum, nisi ut divisa unirentur, et discordantia pacarentur? Testis est enim Paulus de Christo: Quia ipse est pax nostra qui fecit utraque unum et medium pariete
Abbreviated transcription (Latin):
quia membra ur̃a templum. ẽ. sp̃s sc̃ĩ qu
in uobis. ẽ. quẽ habetis a dõ. quib etian
idem apłs mandat. ut in ipso orent ate
absens mitti credit᷑. cũ nec orare condis¬
ne ac uigilant̃ aliquis possit. nisi se ull
apostolus. sp̃ualib sp̃ualia cõꝑantes.
corꝑale. nichil locale. nichil tẽporale. n¬
chil mutabile cogitantes consideran
debemꝰ nomine sp̃s sc̃i. nonnumquam
dona sp̃ualis grẽ nuncupari. Nã sicis¬
legimus in ubro regum cũ ẽẽt helias
diuino munere transferendus. et
discipło priusquã tolleret᷑. dedisset
fidutiam postulandi quod uellet: ule
sp̃m quem helias accepetat. duplict
sibi postulauit attribiũ. Ubi utiq intelligi¬
nꝰ sp̃s nomine donum sp̃ualis gr̃ȩ designari.
Neq enim substantia sp̃s sc̃ĩ potest uel auge
Quel minui. qui sicut. ẽ. sine initio et sine
Eer mino sempiternus. sic. ẽ. sine augm̃to
detͥmentoq ꝑfectus. Cuius tamen dona¬
posse augeri credimus: sic in eis minui

Expanded text:
quia membra vestra templum est Spiritus sancti, qui in vobis est, quem habetis a Deo ? quibus etiam idem apostolus mandat ut in ipso orent atqu tanquam ante absens mitti creditur? cum nec orare condigne ac vigilare aliquis possit, nisi se illiApostolus, Spiritalibus spiritalia comparantes , corporale, nihil temporale, nihil locale, nihil mutabile cogitantes, considerare debemus nomine Spiritus sancti nonnunquam dona spiritalis gratiae nuncupari. Nam legimus in libro Regum: Cum esset Elias divino munere transferendus, et discipulo, priusquam tolleretur, dedisset fiduciam postulandi quod vellet, ille spiritum, quem Elias acceperat duplicem, sibi postulavit attribui. Ubi utique intelligimus spiritus nomine donum spiritalis gratiae designari. Neque enim substantia Spiritus sancti potest vel augeri vel minui, qui sicut est sine initio et sine termino sempiternus, sic est sine augmento detrimentoque perfectus. Cminibus posse augeri credimus, sic in eis posse
Abbreviated transcription (Latin):
potest accipere. quia non uidet eũ nec
scit eũ. Uos autẽ cognoscetis eũ: qui
apud uos manebit & in uobis erit. un
& paulus eundem nos sp̃m adoptionis
accepisse sic p̃dicat. Non enĩ accepistis
spm̃ seruitutis iterũ in timore: sed accepitis
sp̃m adoptionis filioꝵ in quo clamamus¬

Expanded text:
st accipere, quia non videt eum, nec scit eum: vos autem cognoscetis eum, quia apud vos manebit et in vobis erit . Unde et Paulus eumdem nos Spiritum adoptionis accepisse sic praedicat: Non enim accepistis spiritum servitutis iterum in timore, sed accepistis Spiritum adoptionis filio
Abbreviated transcription (Latin):
ubiq tota ut nec ꝑ partes creaturȩ to¬
tiꝰ particularit̾ diuidi. nec uniuersita¬
te totius possit creaturȩ concludi: quo¬
tiens sp̃s scł ad consecrandũ sacrificium¬
a patre poscit᷑. pͥma. ẽ. fidei ratio pͥma
q cunctis xp̾ianis salubrit̃ retentanda
cautela. ut sci sp̃s nullatenꝰ loçalis coqi¬
tet᷑. aut existimet᷑ aduentꝰ. Fidelib qu
dicit apls. Nescitis quia templum cd̃i ep¬
& sp̃s cuĩ habitat in uobis: & alio loco. O¬
rantes om̃i tẽpore in spũ & in ipso uigila¬
tes. Et ipse saluator discipłis Suis dicit
Si diligitis me: mandata mea seruati
& ego rogabo patrem & aliũ paraclitĩ
abit uõbis ut maneat uobiscũ in ett

Expanded text:
ubique tota, ut nec per partes creaturae toubique tota, ut nec per partes creaturae totius particulariter dividi, nec universitate totius possit creaturae concludi, quoties Spiritus sanctus ad consecrandum sacrificium a poscitur, prima est fidei ratio, prima est cunctis Christianis salubriter retentanda cautela, ut sancti Spiritus nullatenus localis cogitetur aut existimetur adventus. Fidelibus quippe dicit Aposs Dei habitat in vobis . Et alio loco: Orantes omni tempore in spiritu, et in ipso vigilantes . Et ipse Salvator discipulis suis dicit: Si diligitis me, mandata mea servate, et ego rogabo Patrem, et alium Paracletum dabit vobis, ut maneat vob
Abbreviated transcription (Latin):
cipatꝰ. siue potestates. om̃ia ꝑ ipsũ ꝙ inip¬
so creata sunt. & ipse. ẽ ante om̃s. ꝙ om̃ia
in ipso constant. Quid gͦ.ẽ. quod implere
sua p̃sentia nequeat. in quo apłs unuier¬
sa incęlis & in terra uisihilia & inuisibi¬
lia constare ꝓnuntiat: Sc̃i quoq sp̃s
immensitatem scriptura sic loquit᷑. Sp̃s
dñi repleuit orbem terrarum. Propter
quod & dauid scẽ trintatis unã substan¬
tialiter immensitatẽ non solũ corde
credens ad iustitiam. quin etiã ore confi¬
tens ad salutẽ: sic cecinit. Quo sbo aspu
tuo. ꝙ a facie tua quo fugiam: Si ascen¬
dero in cȩlum tu illic. es: ꝙ si descende¬
ro in infernum ades. Et si assũpsero pen¬
nas meas ante lucem. & habitauero in
no uissimo maris. ꝙem̃ illuc manus tua
deducet me. & tenebit me dextera tua.¬
Cum gͦ sicut diximꝰ tota trinitas unita
te deitatis suȩ naturaliter immensa infi¬
nitaq ꝑmaneat. et sic localiter nusqũã
sit. ut tamen nusqũa desit. atq ita sit

Expanded text:
cipatus, sive potestates. Omnia per ipsum et in ipso creata sunt, et ipse est ante omnes, et omnia in ipso constant . Quid ergo est quod implere sua praesentia nequeat, in quo Apostolus universa in coelis et in terra, visibilia et invisibilia constare pronuntiat? Sancti quoque Spiritus immensitatem Scriptura sic loquitur: Spiritus Domini replevit orbem terrarum . Propter quod et David sanctae Trinitatis unam substantialiter immensitatem non solum corde credens ad justitiam, quin etiam ore confitens ad salutem, sic cecinit: Quo ibo a spiritu tuo, et a facie tua quo fugiam? Si ascendero in coelum, tu illic es, et si descendero in infernum, ades. Et si assumpsero pennas meas ante lucem, et habitavero in novissimo maris, etenim illuc manus tua deducet me, et tenebit me dextera tua . CAPUT VII. Tota Trinitte deitatis suae naturaliter immensa infinitaque permaneat, et sic localiter nusquam sit ut tamen nusquam desit, atque ita sit
Abbreviated transcription (Latin):
sum ds̃ abraham. & ds̃ isaac. & ds̃ iacob. Hoc
m nomen. ẽ. sempiternũ. & memoriale inge¬
neratione & generationẽ. Cũ itaq nos dici¬
mꝰ sacrificium̃ non soli patͥ sed simul unum
patri filioq offerri. illi autẽ pat̾ soli existi¬
mant immolari: in sacrificio patriarcha¬
rum uere ac dõ placite quȩramꝰ immola¬
tionis indiciũ. Ab illo itaq nobis ẽ. docu¬
mentoꝵ series inehoanda: in cuius inueni¬
tur semine futura cunctarum gentium
benedictio repromissa dicente paulo. A¬
brahȩ dict̾ȩ sunt ꝓmissiones. ꝙ seminieiꝰ.
Non dicit & seminib quasi in multis. secd
quasi in uno ꝙ semini tuo qui estxp̃c.:

Expanded text:
sum Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob: hoc sum Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob: hoc mihi nomen est sempiternum et memoriale in generationem et generationem . Cum itaque nos dicimus sacrificium non soli Patri, sed simul unum Patri Filioque offerri, illi autem Patri soli existimant immolari, in sacrificio patriarcharum, verae ac Deo placitae quaeramus immolationis indicium. Ab illo itaque nobis est documentorum series inchoanda, in cujus invenitur semine futura cunctarum gentium benedictio repromissa, dicente Paulo: Abrahae dictae sunt promissiones et semini ejus. Non dicit, et seminibus, quasi in multis, sed qu
Abbreviated transcription (Latin):
uno eodemq sacrificio pariter honorari
ꝑmictunt: Quib cũ dĩ ad uitorio in qͣn¬
tum series p̃sentis oꝑis capit breuiter res¬
pondentes. hanc interrogationem p̃mit.¬
timꝰ: ut dicant utrum eam fidem ds̃ suȩ
donarit ȩccłiȩ. qua pater nr̃ abraham dõ
credens placuit. & inqua cunctas gentes
terrȩ in suo semme benedicendas acce¬
pit. an aliam sibi religionis normam di¬
uinitꝰ ꝓfiteant᷑ traditam. ut patriarcha¬
rum acꝓpħarum fidem estiment abdi¬
candam. & licet ab hac fide sicut demon¬
stratura.ẽ. ueritas om̃i modis habean¬
t᷑ extranei: ipsam tamen eccłiȩ datam di¬
cunt. ipsamq apud se in uiolatã manere
cii uertit᷑ questio. ad illos nobis recurren¬
dũ. ẽ. patres: quos ds̃ uelut lummaria
in mundo ad instruetionẽ nr̃am uerffidei
clarificauit indicio. Quoꝵ fidem itadignatꝰ
.ẽ. a se inspiratam ostendere: ut eox se dm̃ in¬
ueniat᷑ euidentissime nominare dicens. Egͥo

Expanded text:
uno eodemque sacrificio pariter honorari uno eodemque sacrificio pariter honorari permittunt? Quibus, cum Dei adjutorio in quantum series praesentis operis capit, breviter respondentes hanc interrogationem praemittimus, ut dicant: Utrum eam fidem Deus suae donarit Ecclesiae, qua pater noster Abraham Deo credens placuit, et in qua cunctas gentes terrae in suo semine benedicendas accepit: an aliam sibi religionis normam divinitus profiteantur traditam, ut patriarcharum et prophetarum fidem aestiment abdicandam? Et licet ab hac fide sicut demonstratura est veritas omnimodis habeantur extranei, ipsam tamen Ecclesiae datam dicunt, ipsamque apud se inviolatam manere cii vertitur quaestio, ad illos nobis recurrendum est patres, quos Deus, velut luminaria in mundo, ad instructionem nostram verae fidei clarificavit indicio, quorum fidem ita dignatus est a se inspiratam ostendere, ut eorum se Deum inveniatur evidentissime nominare, dicens: Ego
Abbreviated transcription (Latin):
tia sua sicut scriptum ẽ excecatos ueritas ipsa
quȩ lux. ẽ. uera deseruit. quoxq squalentẽ
ꝑuersi cordis optutum tetri erroris obscu¬
ritas circumsepsit. inseꝑabilẽ trinitatem
qũa substantiali diuersitate disparem p̃dica¬
re non dubitant. consequenter honorificentiȩ
quoq impari officio impie dissipare conten¬
dant. Et qm̃ in ipsa sapientia peccare conu¬
cunt᷑. ipsius sapientiȩ in eissermo cõpletur.
ut dum in ipsa peccant. in animas suas pecca¬
tum impietatis admittant. Sic namq di¬
cit ipsa sapientia. Qui autẽ in me peccant.
impie faciunt in animas suas. & qͥ me oderuit
diligunt mortẽ. Quomodo enim dĩ filium
non oderunt. quẽ unigenitum quidem
uerbis negare ñpossunt. sed eum a natura
patris inconsiderata ꝑuersitate discernunt:
Aut qͦmͦ in animas suas impie ñ faciunt.
qui dĩ uigenitũ filium dm̃ scilicet uerum
nec glorificari cum patre consentiunt. nec

Expanded text:
tia sua sicut scriptum est excaecatos, veritas ipsa tia sua sicut scriptum est excaecatos, veritas ipsa quae lux est vera deseruit, quorumque squalentem perversi cordis obtutum tetri erroris obscuritas circumsepsit, inseparabilem Trinitatem, quam substantiali diversitate disparem praedicare non dubitant, consequenter honorificentiae quoque imparis officio impie dissipare contendant. Et quoniam in ipsam sapientiam peccare convincuntur, ipsius sapientiae in eis sermo completur, ut dum in ipsam peccant, in animas suas peccatum impietatis admittant; sic namque dicit ipsa Sapientia: Qui autem in me peccant, impie faciunt in animas suas: et qui me oderunt diligunt mortem . Quomodo enim Dei Filium non oderunt, quem unigenitum quidem verbis negare non possunt, sed eum a natura Patris, inconsiderata perversitate, discernunt? aut quomodo in animas suas impie non faciunt, qui Dei unigenitum Filium, Deum scilicet verum, nec glorificare cum Patre consentiunt, nec
Abbreviated transcription (Latin):
ẽent habituri nisi in eo quo fuissent adño
recessuri. nec dm̃ p̃destinasse discessionẽ
hominis ase:cũ causa ipsius discessionis.
sola uoluntaria ẽe auersio peccatoris. Quȩ
as questiones duce dño indagandas nr̃e
disputationis dirigat᷑ intentio.
icis a non nullis te interrogatũ
de sacrificio coeporis ꝙ sanguinis
xp̃i. quod pleriq soli patri exis¬
timant immolari. Hancetiam
asseris hereticoꝵ ẽẽ. quasi pal¬
marem interrogationem. Sed nouũ non
ẽ. ut heretici pͥuati lumine ueritatis. illis
se ꝓpositionib ueritatem suꝑaturos arbi¬
trent᷑: quib facillime suꝑantur. Gła namq
in confusione ipsox ẽ: qui terrena sapiunt.
Hoc gͦ sec̾tantes heretici eas sibi quasi pal¬
maria et inuicta uident᷑ ꝓponere: unde
sibi confusionem non uident imminere.
S cum aueritate suꝑant᷑ hoc in illis utiq
implet᷑ ut unde głantur inde confundan¬
tur. Non ẽ. gͥ mirum. si illi quos mali¬

Expanded text:
essent habituri, nisi in eo quo fuissent a Domino essent habituri, nisi in eo quo fuissent a Domino recessuri, nec Deum praedestinasse discessionem hominis a se, cum causa ipsa discessionis 62 sola voluntaria esset aversio peccatoris: quae, as quaestiones, duce Domino, indagandas nostrae disputationis dirigatur intentio. Dicis a nonnullis te interrogatum de sacrificio corporis et sanguinis Christi, quod plerique soli Patri existimant immolari. Hanc etiam asseris haereticorum esse quasi palmarem interrogationem. Sed novum non est, ut haeretici, privati lumine veritatis, 28 illis se propositionibus veritatem superaturos arbitrentur, quibus facillime superantur: Gloria namque in confusionem ipsorum est qui terrena sapiunt . Hoc ergo sectantes haeretici, ea sibi, quasi palmaria et invicta, videntur proponere, unde sibi confusionem non vident imminere. Sed cum a veritate superantur, hoc in illis utique impletur, ut unde gloriantur inde confundantur. Non est igitur mirum, si illi, quos mali
Abbreviated transcription (Latin):
arbitror monime
carissime quod q̃ti¬
onem de diuersi¬
tate p̃destinatio¬
nis iustoꝵ scilicet
eoꝵ quos gratui¬
ta miscdia di pre¬
ueniens. iustifican¬
do conuertit glorificatura conuersos s
eox quos iustã dĩ seueritas in peccatis de¬
relinquit. punitura damnatos. superioi
sermo in quantum dñs pusillitatẽ niãm
dignatꝰ. ẽ adiuuare. & ꝑtractatam continet
ꝙ iolutam. ita ut pleriq licet in ea soleant
ñ leuiter ꝑmoueri. facile possint & diuinoꝵ
libroꝵ testimonus instrui. & scĩ augustini libris
& ꝓsperi eruditissimi uiri respo nsioni¬
b informari: quib agnoscant De. p̃de¬
stinationem dĩ nichil aliud ẽẽ. i. cũ nisi
p̃parationem oꝑmeius. quȩ in et̃.u na
sua dispositione aut miscditer se facꝰturum
p̃sciuit aut iuste. et quia in peccatis nec mi¬
scd̃ia inuenit᷑ nec iustitia. idoq omem iniqͦ¬
rum malam uoluntatem qua peccant adõ
p̃scitum. non tamen ẽẽ a dõ p̃destinatã.
cum ipsam uoluntatẽ malam non aliter

Expanded text:
me carissime, quaestionem de diversitate praedestinationis justorum scilicet eorum quos gratuita misericordia Dei praeveniens justificando convertit, glorificatura conversos; et eorum quos justa Dei severitas in peccatis derelinquit punitura damnatos; superior sermo in quantum Dominus pusillitatem nostram dignatus est adjuvare et pertractatam continet et solutam, ita ut plerique, licet in ea soleant non leviter permoveri, facile possint, et divinorum librorum testimoniis instrui et sancti Augustini libris, et Prosperi eruditissimi viri responsionibus informari, quibus agnoscant praedestinationem Dei nihil aliud esse, nisi praeparationem operum ejus, quae in sua dispositione, aut misericorditer se facturum praescivit, aut juste. Et quia in peccatis nec misericordia invenitur nec justitia, ideoque omnem iniquorum malam voluntatem qua peccant, a Deo praescitam, non tamen esse a Deo praedestinatam, cum ipsam voluntatem malam non aliter