comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ar diuersis questionib: quarũ duas ex epła pau¬
li apłi ad romanos. in primũ librũ contuliha¬
rũ prior ẽ. de eo qđ scriptũ est. qͥd gͦ dicemꝰ:
Lex peccatũ est:Absit. usq ad illud ubi ait.
uba. lex spiritalis est. ego aut̃ carnalis sum
ecitera. quib caro contra spm̃ confligere osten¬
dit᷑. eo mͦ exposui: tanquã homo describatur
adhuc sub lege. nond̾u sub grã constitutꝰ Lon¬
gi enĩ postea etiã spiritalis hominis. ꝙ hoc
ꝯbabilius eẽ posse illa uerba cognoui. Poste¬
rior in hoc libro questio est. ab eo loco ubiait.
ñ sołu aut̃. s & rebecca ex unio concubitu ha¬
bens is aac patris nri: usq ad illud ubi ait.
iͥ cdns sabaohe reliquisset nobis sem̃ fient
sicut socoma facti essemꝰ: & sicut gomorra simi

Expanded text:
de diuersis quaestionibus, quarum duas ex epistula Paude diuersis quaestionibus, quarum duas ex epistula Pauli apostoli ad Romanos in primum librum contuli. Harum prior est de eo, quod scriptum est: quid ergo dicemus? lex peccatum est? absit, usque ad illud, ubi ait:ba, Lex spiritualis est, ego autem carnalis sum : et caetera, quibus caro contra spiritum confligere ostenditur, eo modo exposui, tanquam homo describatur adhuc sub lege, nondum sub gratia constitutus. Longe enim postea, etiam spiritualis hominis et hoc probabilius esse posse illa verba cognovi. Posterior in hoc libero quaestio est ab eo loco ubi ait, Non solum autem, sed et Rebecca ex uno concubitu habens Isaac patris nostri: usque ad illud ubi ait, Nisi Dominus Sabaoth reliquisset nobis semen, sicut Sodoma facti e
Abbreviated transcription (Latin):
De meroacio Liser unos sic̃¬
tẽ de mencdatio scripsi librũ. qui& nocu
aliquo labore intelligit᷑. habet tam̃ uoni¬
aferre statuerã de opusculis meis. quia aib¬
scurus ꝙ anfractuosus & omĩno molestꝰ mẽ
postea scripsissem alterũ cuꝰ titulus ẽ eonte
m̃datiũ. multõmagis istũ non eẽ decreueras
uisserã : s non ẽ factũ Itaq in ista retinco¬
cione opusculoꝵ. meo oũ eũ in colur̃ rni¬
risen: etiã ipsũ rectaceatũ manere paqri¬
in illo alcero ñ st̃ Propptere a uero illiꝰ in scriptio ẽ.
contra mendatiũ. istiꝰ autẽ de m̃datio: qm̃ ꝑil
lũ totũ oppugnatio est aꝑta mendatii: istius aut̃
magna pars in inquisitiõis disputatione uersat᷑:
ad eundẽ cam̃ finẽ ut̾q dirigitur. Hic liber
sic incipit Magna questio est de mendatio.¬
ibroꝵ. quos ep̃s elaboraui primi. libri . uͦ¬
st̃ duo ad simplitianũ eccłie medio¬
lanensis antistitẽ. qui beato successit ambrosio

Expanded text:
DE MENDACIO LIBER VNVS. Item de mendacio scripsi librum, qui etsi cum aliquo labore intellegitur, habet tamen non ic quoque auferre statueram de opusculis meis, quia et obscurus et anfractuosus et omnino molestus mihi postea scripsissem alterum, cuius titulus est: contra mendacium, multo magis istum non esse decreueram et iusseram, sed non est factum. itaque in ista retractatione opusculorum meorum cum eum incolumem repperissem, etiam ipsum retractatum manere prin illo altero non sunt. propterea uero illius inscriptio est: contra mendacium, istius autem: de mendacio. quoniam per illum totum oppugnatio est aperta mendacii, istius autem magna pars in inquisitionis disputatione uersatur; ad eundem tamen finem uterque dirigitur. Hic liber sic incipit: Magna quaestio est de mendacio.Librorum, quos episcopus elaboraui, primi duo sunt ad Simplicianum, ecclesiae Mediolanensis antestitem, qui beatissimo successit Ambrosio,
Abbreviated transcription (Latin):
Ioeristinte percato. sine morte cresceret a
dos mimicos eũ alio lo co precipiat odio hab¬
dos a parentes a filios. ñ sic̃ hic solutaẽ li
sicut eam posteriꝰ sepe soluimus. id.ẽ. ut oli¬
ganꝰ mimieos luerandios reguo dei.: & oderuꝰ
inppinquis. si mpediunt a regno di: Alce

Expanded text:
ullo existente peccato sine morte cresceret etullo existente peccato sine morte cresceret etndos inimicos, cum alio loco praecipiat odio habendos et parentes et filios, non sicut hic soluta est, sed sicut eam posterius saepe soluimus. id est ut diligamus inimicos lucrandos regno dei et oderimus in propinquis, si inpediunt regno dei. Ite
Abbreviated transcription (Latin):
ubi ait n habundauerit iustitia urã plos quã sari¬
barũ & pharsseoꝵ⁊. ñ intrabitis in regnũ cloꝵ
multo meliꝰ & conuenientiꝰ exposui ialiis posteri¬
ortib sermonib meis. qd̾ etiã hie reterere longũ
est fldhos aut̃ iste ibi ꝑducitur sensus. ut coꝵ
Sit iustitia maior quã scribarũ &e phariseoꝵ.
qdicunt ar ñ faciunt De scribis qͥppe & phari¬
seis. alio loco ipse chñs ait Picunt enĩ ae ñ faci¬
untald ilus etia melꝰ intelleximꝰ posteaqͦ
seriptũ est qͥ irascitur fri suo Codices eni grecis
hiaent sine causa sicut hic positũ ẽi quauisib
plent sensus Iilua eni aixmꝰ int uendũ ͥale
ude citeris unculis sangunis inteligendũ
ut meis oderimꝰ qd genꝰ humanũ nascendot
moriendos orticiũ est: ica sonat quasi ñ elsent
ruture aste ⁊oeftentudines si nullo uature lu¬
mane p recedente peccato nemo moreretur
Que sensũ iã suꝑius imꝑlum sessent ꝓ echo
cognationes & affinicates etiã si origmnalin¬

Expanded text:
lus quam Scribarum et Pharisaeorum, non intrabitis in regnum coelorum ; multo melius et convenientius exposui in aliis posterioribus sermonibus meis, quod etiam hic retexere longum est. Ad hoc autem iste ibi perducitur sensus , ut eorum sit justitia major, quam Scribarum et Pharisaeorum, qui dicunt et faciunt. De Scribis quippe et Pharisaeis alio loco ipse Dominus ait: Dicunt enim, et non faciunt. illud etiam melius intelleximus postea, quod scriptum est: qui irascitur fratri suo. codices enim graeci non habent: sine causa, sicut hic positum est, quamuis idem ipse sit sensus. illud enim diximus intuendum, quid de caeteris vinculis sanguinis intelligendum est, ut in eis oderimus quod genus humanum nascendo et moriendo sortitum est , ita sonat, quasi non essent futurae istae necessitudines, si nullo naturae humanae praecedente peccato nemo moreretur; quem sensum jam superius improbavi. Essent enim cognationes et affinitates, etiamsi originali n
Abbreviated transcription (Latin):
ad iac&r mͥ. ꝑficere aut̃ bonũ non ꝑ fectio
quippe bom est. ut nec ipsa concupiscentu
peccati sit in hominȩ: oui quidẽ quando
b mne iuiuit᷑. non consentit uoluntas qerũ
tam̃ non ꝑficit bonũ: quia in ȩest concupi¬
scentia ad huc cui repugnat uoluntas Cuiꝰ
concupiscentiȩ reatꝰ in baptismate soluitur.
s infirmitas manet: cui donec sanet᷑ omĩs
fidelis qui bene ꝓficit studis sissime reluctat᷑
Peccatũ aut̃ qd̾ nusquã ẽ nͥ in uoluntate.
illud p̃ cipue intelligendũ est: quod iusta d̾ap¬
natio consecuta ẽ hoc eni ꝑ unũ hominẽ in¬
trauit in munctũ. quãꝙ ꝙ hoc peccatũ quo
consentitur peecato concupiscentiȩ. nͣ nisi

Expanded text:
adiacet mihi, perficere autem bonum non. perfectio adiacet mihi, perficere autem bonum non. perfectio quippe boni est, ut nec ipsa concupiscentia peccati sit in homine, cui quidem, quando bene uiuitur, non consentit uoluntas; uerum tamen non perficit bonum, quia inest adhuc in concupiscentia, cui repugnat uoluntas; cuius concupiscentiae reatus in baptismate soluitur, sed infirmitas manet, cui, donec sanetur, omnis fidelis, qui bene proficit, studiosissime reluctatur. peccatum autem, quod nusquam est nisi in uoluntate, illud. . praecipue intellegendum est, quod iusta damnatio consecuta est - hoc enim per unum hominem intrauit in mundum - quamquam et hoc peccatum, quo consen
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ cuiquã ꝓuenire in hac uita potest. ut lex
repugnans legi m̃tis omĩno non sit in mͣbris:
quando quidẽ etiã si ei sic resisteret spc̃ homi¬
nis ut in nullũ eiꝰ laberet᷑ assensũ. ñ ideo tam̃¬
ille ñ repugnaret hoc gͦ qd dictũ ẽ. nullũ esse
motũ aduersus rationẽ rebelłe. rectͥe accipi
potest. id nc̃ agentib pacificis. domando concu¬
piscentiã carnis. ut ad istã pacẽ plenissimã ꝗͣ.¬
doq ueniatur Proinde qd̾ alio loco cũ eande
sententiã euangłicã repetens dirissẽ beati paci-¬
quidẽ in hac uita cõpleri posst̾ sicut cõpleta c̾cꝰ
in apłis credimꝰ: sic accipiendu̾ est. ñ ut in apłis
hic uiuentib nuiłu̾ carnis motũ arbitremur
spu̾i repugnasse. s actenꝰ ista posse cõpleri.
seilicet ꝑfectionis humane. quanta in hac uicapo¬
cist et ꝑfectios Ion eni dictũ est ista inhac uitae

Expanded text:
enim cuiquam prouenire in hac uita potest, ut lex enim cuiquam prouenire in hac uita potest, ut lex repugnans legi mentis omnino non sit in membris, quandoquidem etiamsi ei sic resisteret spiritus hominis, ut in nullum eius laberetur adsensum, non ideo tamen non repugnaret. hoc ergo, quod dictum est, nullum esse motum aduersus rationem rebellem, recte accipi potest id nunc agentibus pacificis domando concupiscentias carnis, ut ad istam pacem plenissimam quandoque ueniatur. Proinde quod alio loco, cum eandem sententiam euangelicam repetens dixissem: beati paciin hac uita conpleri possunt, sicut conpleta esse in apostolis credimus, sic accipiendum est, non ut in apostolis hic uiuentibus nullum carnis motum arbitremur spiritui repugnasse, sed hactenus hic ista posse conpleri, scilicet perfectionis humanae, quanta in hac uita potest esse perfectio. non enim dictum est: \'ista in hac uita
Abbreviated transcription (Latin):
cam̃ ꝑfeci: s hoc quoq addito inꝑfectũ reliqͥ
Si enĩ ꝑfecissẽ. saltẽ de omĩb oꝑib & u̾bis d̾i
que ad sexttũ dient ꝑtinent disputasse̾ In hoc
libro ea denotare que mͥ displicent. ł defendẽ q̃
alliis ñ bene intellecta displicere posst̃. suꝑflu¬
um mͥ uisũ ẽ. Breuit̃ enĩ potiꝰ ã moneo. ut illi
atuo decĩ libri legant᷑ qͦs longe postea eps̃ feci: &
ex ipsis de isto iudicet᷑ Hic gͦ sic in cipit De ob¬
scuris naturaliũ rerũ que omĩpotente do arti¬
fice fact̾a sentimꝰ: ñ affirmando s querendo
er idẽ tempꝰ de sermone dnĩ in monte
scdm matheũ duo uolumina scripsi
Inquoꝵ pͥmo ꝓpt̃ id qd̾ scriptũ. ẽ. beati
pacifici qm̃ filii eĩ uocabunt᷑. sapientia in quã
congruit pacificis. in qͥb iam ordinata sc̃ omĩa.
nulłꝰq motꝰ ad uersus rationẽ rebellis est: s
cuncta obtẽperant spũi hominis. cũ & ipse obtẽ¬
ꝑat d̾o Q. d̾ merito mouet quomͦ direrĩ. non

Expanded text:
to imperfectum reliqui. Si enim perfecissem, saltem de omnibus operibus et verbis Dei, quae ad sextum diem pertinent, disputassem. In hoc libro ea notare quae mihi displicent, vel defendere quae aliis non bene intellecta displicere possunt, superfluum mihi visum est. Breviter enim potius admoneo ut illi duodecim libri legantur, quos longe postea episcopus feci, et ex ipsis de isto judicetur. Hic ergo sic incipit: De obscuris naturalium rerum, quae omnipotente Deo artifice facta sentimus, non affirmando, sed quaerendo 1. Per idem tempus de Sermone Domini in monte, secundum Matthaeum, duo volumina scripsi. In quorum primo propter id quod scriptum est, « Beati psi filii dei uocabuntur: sapientia, inquam, congruit pacificis, in quibus iam ordinata sunt omnia nullusque motus aduersus rationem rebellis est, sed cuncta obtemperant spiritui hominis, cum et ipse obtemperat deo. quod merito mouet, quomodo dixerim. non
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯistimo. ñ inutilis rudimentorũ meoꝵ. in
mueleandis atq serutandis diuinis eloquiis:
aͥꝙ titulũ eẽ uolui de genesi ad litterã imp¬
fictꝰ In ueni quippe eũ usq ad hec u̾ba dicta¬
tũ Patꝰ cam̃ pat est: nec filiꝰ aliud ẽ quã filiꝰ
qlia & cũ dicitur similitudo patris: quãquã
otendat nulła int̾uenire dissimilitudinẽ. ñ
cim̃ solus ẽ pat̾. si habet similitudinẽ Post hec
repetiui uerba scripturȩ rursus consideranda
atq tracctanda & dirit ds faciamꝰ hominẽ ad
imaginẽ & similitudinẽ nram Huc usq dicta¬
cũlibrũ inꝑfectũ reliquerã Qd̾ aut̃ ibi segͥt

Expanded text:
existimo, non inutilis rudimentorum meorum in existimo, non inutilis rudimentorum meorum in enucleandis atque scrutandis diuinis eloquiis, eiusque titulum esse uolui: de Genesi ad litteram inperfectus. inueni quippe eum usque ad haec uerba dictatum: pater tamen pater est, nec filius aliud est quam filius, quia et cum dicitur similitudo patris, quamquam ostendat nullam interuenire dissimilitudinem, non tamen solus est pater, si habet similitudinem. post haec repetiui uerba scripturae rursus consideranda atque tractanda: et dixit deus: faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram. huc usque dictatum librum i
Abbreviated transcription (Latin):
s eneq corruptio in eorruptione posuids
De qua re ad ꝑsuadendũ infidelib dificili. dili¬
gent̃ quantũ potui disseruisse me repperiet: qͥsqͥs
Se eiuitate dłi librũ nouissimũ legerit hic lib̾
cractauerã. non ausus naturaliũ rerũ tanta se¬
creta ad litterã exponere. hoc ẽ quẽ ad mod̾u
posent sed̾m historicã ꝓprietatẽ que ibi dictͥast̃
accipi: uolui experiri in hoc in hoqͦq negotio¬
sissimo ac dificillimo oꝑe quid ualerẽ Sed in
scripturis exponendis tirociniũ meum sub
tante sarcine mole succubunit. & nondũ ꝑfee¬
co uno libro. ab eo quẽ sustinere ñ poterã labo¬
re conquiem S inhoc oꝑe cũ mea opuscula re¬
tract̾arẽ. iste ipse ut erat imꝑfectꝰ uenit in
manꝰ. quẽ neq ediderã & ab olere decreuerã:
qm̃ scripsi postea duodeci libros quoꝵ cituł
ẽ de genesi ad litterã Inquib quãuis multa
quesita potius quã inuenta uideant᷑. cam̃ iste
retractaui manere uolui ut ẽẽt inder quantũ

Expanded text:
t: neque corruptio incorruptionem possidebit. de qua re ad suadendum infidelibus difficili diligenter, quantum potui, me disseruisse reperiet, quisquis de ciuitate dei librum nouissimum legerit. Hic libe uerba tractaueram non ausus naturalium rerum tanta secreta ad litteram exponere, hoc est quemadmodum possent secundum historicam proprietatem, quae ibi dicta sunt, accipi, uolui experiri in hoc quoque negotiosissimo ac difficillimo opere, quid ualerem. sed in scripturis exponendis tirocinium meum sub tantae sarcinae mole succubuit, et nondum perfecto uno libro ab eo, quem sustinere non poteram, labore conquieui. sed in hoc opere cum mea opuscula retractarem, iste ipse, ut erat inperfectus, uenit in manus, quem neque edideram et abolere decreueram, quoniam scripsi postea duodecim libros, quorum titulus est: de Genesi ad litteram. in quibus quamuis multa quaesita potius quam inuenta uideantur, tamen eis retractaui, manere uolui, ut esset index, quantum
Abbreviated transcription (Latin):
quasi ũ natura humana p̃ter stultitiã e sapi¬
entiã nulła mediã recipiat affectionẽ d il
lud ibi ddictũ est. ubi de pͥmo homine que¬
rebatur. utrũ sapiens fuerit factꝰ aut stultꝰ.
an neutrũ: qm̃ nullom᷑ stultũ dicero potera¬
niꝰ. qͥ sine utio factꝰ ẽ: cũ sit stulticia magnũ

Expanded text:
Quasi vero natura humana praeter stultitiam et sapientiam nullam mediam recipiat affectionlud ibi dictum est, ubi de primo homine quaerebatur, utrum sapiens fuerit factus an stultus an neutrum, quoniam nullo modo stultum dicere poteramus, qui sine uitio factus est, cum sit
Abbreviated transcription (Latin):
accipi ALis qͥppe hominib ñ ad m̃surã daret᷑ sp̃s.
ñ duplũ peceret heliseus quã fuit mbelia drẽ
qđ scriptũ est. iota unũ aut unꝰ aper non cran¬
siet alege donec ꝯmĩa fiant. cũ exponerẽ diri
nichił posse aliud intelligi nͥ uebem̃tẽ ꝑfectio¬
nis ei presionẽ ũ bi merito querit᷑ utrũ ista per¬
fectio sic possit intelligi. ut tam̃ uerũ sit nemi¬
nẽ iã utentẽ uoluntatis arbitͥo. hic uiuere sine
peccato a quo enĩ usq ad unũ apicẽ ler ꝑfici
potest. nͥ aquo fiunt uniuersa diuma mandata:.
 in eisd̾e mandatis c̃ eciã qd̾ iubemͣ dicere.
dimicte n obis debita nra. sic̃ ⁊ nos dimittimꝰ¬

Expanded text:
accipi. aliis quippe hominibus nisi ad mensuram daretur spiritus, non duplum peteret Heliseus, quam fuerit in Helia. item quod scriptum est: iota unum et unus apex non siet a lege donec omnia fiant , cum exponerem, nihil dixi posse aliud intelligi, nisi vehementem perfectionis expressionem . Ubi merito quaeritur, utrum ista perfectio sic possit intelligi, ut tamen verum sit, neminem jam utentem voluntatis arbitrio hic vivere sine peccato. A quo enim usque ad unum apicem lex perfici potest, nisi a quo fiunt universa divina mandata? Sed in eisdem mandatis est etiam quod jubemur dicere, Dimitte nobis debita n
Abbreviated transcription (Latin):
c̃ etiam de uera religione librũ
scripsi. in quo multiplicit̾ & copi.¬
osissime dispucatur. unũ dm̃ ueru̾sdẽ dui¬
uera colendtũ. & quanta miscdia eius ꝑtẽpo¬
rałe dispensationẽ concessa sit hominib aꝑi¬
ana religio. quȩ uera religio est: & ad eundẽ
cultũ cħi quẽ ad modũ sit homo quadã suauita¬
catȩ coaptandꝰ oxime tam̃ contra duas naturas
manicheorũ liber bic loquitur. In hoc libro
quod̾a loco sit in quã tibi manifestũ atq ꝑcep¬
tũ. nullũ errorẽ in religione esse potusser si
anima ꝓ dõ suo ñ coleret animã aut corpis
aut fantasmata sua Hic animã ꝓ uniuersi
creatura incorporali posin. ñ loquens more set¬
translato u̾bo utuntur. nescio utrũ uelint u¬
telligi nͥ eam qui uiuuint anim alia mortalu
in quib ꝙ homines st̃. quandiu mortales sẽ
Paulo post autẽ eundẽ sensum meltꝰ sũ bre¬
uitq cõplerus ubi diri¶ Ion gͦ creature pcis
quã creatori seruiamꝰ ne. euanescamꝰ in cosi¬

Expanded text:
c etiam de uera religione librum scripsi, in quo multipliciter et copiosissime disputatur unum uerum deuuera colendum, et quanta misericordia eius per temporalem dispensationem concessa sit hominibus Christiana religio, quae uera religio est, et ad eundem cultum dei quemadmodum sit homo quadam suauitate coaptandus. maxime tamen contra duas naturas Manicheorum liber hic loquitur. In hoc libro quodam loco: sit, inquam, tibi manifestum atque perceptum nullum errorem in religione esse potuisse, si anima pro deo suo non coleret animam aut corpus aut fantasmata sua. hic animam pro uniuersa creatura incorporali posui non loquens more scrtranslato uerbo utuntur, nescio utrum uelint intellegi nisi eam, qua uiuunt animalia mortalia, in quibus et homines sunt, quamdiu mortales sunt. paulo post autem eundem sensum melius sum breuiterque conplexus, ubi dixi: non ergo creaturae potius quam creatori seruiamus nec euanescamus in cogi
Abbreviated transcription (Latin):
uanitatũ.⁊ onña uanitas. Si omĩa uami¬
tas. ergo ⁊ ipseuanitas fuit. qui hoc dixit.
& quomͦ c onstabit. non esse uanũ qd̃ uanitas
dixit de uanitate: Quod si uerũ ẽ. quia uanũ
est quod dixit. audiend̾u non ẽ. s respuendũ.
Quid g dicemꝰ. s flut ñ omĩa uanitas ut dixx
& falsum dixit : aut omĩa uanitas. ut dirt.
⁊ ipse uanitas. uanũ dixit. S ꝓfecto ut ipse
dixit omĩa uanitas. ⁊ ipse qui dixit uanitas
& non solũ uanitas: sed etiã umiu̾sa uanitas
& tam̃ qͦd dixit non est uanitas s ueritas. qͥa
in eo quod dixit ipse nonerat uanitas. quia
contra uanitatẽ dixit: quod deuanitate di¬
xit. & constat quia contrariꝰ uanitati esse ñ
potuit: meo qd uanitas fuit. Aliqͥd ergom
ipso fuit. qd̾ uanitas non fuit: ⁊ id contra
uanitatẽ. non uane loqui potuit. S qͥd era
hoc: aut ubi erat Certe si corpus hoc fus¬
se dixerimꝰ. aut in corpore aliqͥd quod simno

Expanded text:
vanitatum, et omnia vanitas. Si omnia vanivanitatum, et omnia vanitas. Si omnia vanitas, ergo et ipse vanitas, qui hoc dixit. Et quomodo constabit non esse vanum, quod vanitas dixit de vanitate? Quod si verum est, quia vanum est quod dixit, audiendum non est, sed respuendum. Quid ergo dicemus? Aut non omnia vanitas, ut dixit, et falsum dixit, aut omnia vanitas, ut dixit, et ipse vanitas, vanum dixit. Sed profecto ut ipse dixit: Omnia vanitas, et ipse, qui dixit, vanitas; et non solum vanitas, sed etiam universa vanitas: et tamen, quod dixit, non est vanitas, sed veritas; quia in eo, quod dixit, ipse non erat vanitas, quia contra vanitatem dixit, quod de vanitate dixit; et constat, quod contrarius vanitati esse non potuit in eo quod vanitas fuit. Aliquid ergo in ipso fuit, quod vanitas non fuit, et id contra vanitatem non vane loqui potuit. Sed quid erat hoc, aut ubi erat? Certe si corpus hoc fuisse dixerimus, aut in corpore aliquid, quod sine
Abbreviated transcription (Latin):
in paradisũ: ⁊ audisse archana uerba
que ñ licet homini loqui. S hoc genus
locutionis quotiens in scriptura assumi¬
tur. uł humilitatis causa fit. uł ad mirati¬
onis. ut scilicet cũ magna de nobis dice¬
rt uolumꝰ. hec potius quasi aliis ascriban-¬
tur. ne uel suꝑbũ uel nimium uideat᷑:
si nabis ea tribuamꝰ. Nã i magna a nob̾¬
ꝓpter humilitatẽ remouere debemus.
e mirabilia ꝓpt̾ admirationẽ quasi
de longe ostendere. Minus enĩ mira
st̃. que magis ad cognitionẽ accedunt.
Ut gͦ om̃ium amiii ad futurã dictͥionẽ
erigantur. ⁊ qͣsi miracło qͦdã nouitatis
cingilent: dicat᷑ recte. Dixit eccłastes.
Ac si diceret᷑. qd̾ tantꝰ actalis dixit. ua¬
nũ esse nonpotuit. etiam si de uanitate
dirit. Cõmunis doctor & om̃iũ eruditor
eccłastes ipse ꝑse dirit. Quid dixit. Nu¬
dite qͥd dirit. ⁊ incendite. N õ enĩ parua
st̃ que dicunt᷑. Uanitas uanitũ. uanitas¬

Expanded text:
in paradisum, et audisse arcana verba, in paradisum, et audisse arcana verba, quae non licet homini loqui . Sed hoc genus locutionis quoties in Scriptura assumitur, vel humilitatis causa fit, vel admirationis, ut scilicet cum magna dicere volumus, haec potius quasi aliis ascribamus, ne vel superbum vel nimium videatur, si nobis ea tribuamus. Nam, et magna propter humilitatem a nobis removere debemus, et mirabilia propter admirationem quasi de longe ostendere. Minus enim mira sunt quae magis ad cognitionem accedunt. Ut ergo omnium animi ad futuram dictionem erigantur, et quasi miraculo quodam novitatis evigilent, dicitur recte: Dixit Ecclesiastes. Ac si diceretur: Quod tantus ac talis dixit, vanum esse non potuit, etiamsi de vanitate dixit. Communis doctor, et omnium eruditor Ecclesiastes ipse dixit. Quid dixit? Audite quid dixit et intendite. Non enim parva sunt, quae dicunt
Abbreviated transcription (Latin):
supra dict̾a st̃. cõprehend̾e ualeamus.
anitas uanitatũ dixit eccłastes:
uanitas uanitatũ ⁊ omĩa uanitas.
Cum pond̾e ꝓnuntiandu est:
quo¶ de se quasi de alio loquitur: dixit eccłas¬
tes. Nlam quia ꝓ auctoritate suã ꝑsonã appo¬
suit. conuenient̾ se. non quasi se. s quasi aliũ
dixit. ut quia magnũ aliquẽ se ꝓut res
postulabat dicere habuit. decentiꝰ ac maturiꝰ
hoc diceret de se in alio quam inse. Sic bala¬
am de se loquens ait. Dixit aucditor sermo¬
num dei. qui uisiones omĩpotentis intiuitus
est: qui cadit ⁊ apertos habet oculos. &
iobannes in euangłio suo. ipse de se quasi
de alio loquitur dicens. hic est discipłus
ille quẽ diligebat iħ̾c. qui destimonium
ꝑhibet de his: & scimꝰ quia uerũ est
tastimoniũ eiꝰ. Et paulus de se quasi de
alio chorintiis loquitur. dicens. Scio
hominẽ in xp̃o. siue in corpore siue ex¬
tra corpus nescio ds̃ scit: raptũ eiꝰmodi
usq ad tercium celum. ⁊ raptũ eiꝰ modi

Expanded text:
pra dicta sunt, comprehendere valeamus. Vanitas vanitatum dixit Ecclesiastes, vanitas vanitatum, et omnia vanitas. Cum pondere pronuntiandum est quod de se quasi de alio loquitur, dixit Ecclesiastes. Nam quia pro auctoritate suam personam apposuit; convenienter se non quasi se, sed quasi alium dixit, ut quia magnum aliquem se prout res postulabat dicere habuit, decentius ac maturius hoc diceret de se in alio, quam in se. Sic Balaam de se loquens, ait: Dixit auditor sermonum Dei, qui visiones Omnipotentis intuitus est, qui cadit et apertos habet oculos . Et Joannes in Evangelio suo. Ipse de se quasi de alio loquitur, dicens: Hic est discipulus ille quem diligebat Jesus, qui testimonium perhibet de his, et scimus quia verum est testimonium ejus . Et Paulus, de se quasi de alio Corinthiis loquitur, dicens: Scio hominem in Christo sive in corpore, sive extra corpus nescio, Deus scit, raptum ejusmodi usque ad tertium coelum et raptum ejusmodi
Abbreviated transcription (Latin):
rat. Nc̃ ergo iste eiusmodi ad hanc sententi¬
am ꝑtinet qua dictũ est. Qd ht̃ ã pliꝰ hõ de uni¬
u̾so labore suo qͦ laborat sub sole: quia non
laborat subsole s supͣ solem. qui laboris sui
mercedẽ non constituit in rebꝰ uolubilibus

Expanded text:
rat. Non ergo iste ejusmodi ad hanc sententirat. Non ergo iste ejusmodi ad hanc sententiam pertinet, qua dictum est: Quid habet amplius homo de universo labore suo quo laborat sub sole? Quia non laborat sub sole, sed supra solem, qui laboris sui mercedem non constituit in rebus volubilibus
Abbreviated transcription (Latin):
homo de uniu̾so labore suo qͥ fit. uł qui
factus ẽ. sub sole. s ait potius quẽ ipse hõ
laborat sub sole. Non gͦ tã laborem quã
laborantẽ arguit esse sub sole. ut quia
ipse hõ sub sole positꝰ laborat: iccirco ua¬
nũ sit quod laborat. Sed qͥs ẽ. qui subso¬
le laborat. Qui rerũ temꝑaliũ & transi-¬
toriarũ amore p̾ssus. pro eisdem adipis¬
cendis si non habet. uł conseruandissi ha¬
bet laborat. iste sole positꝰ laborat: &
iste in uanũ laborat. Qui aut̃ ꝓspe ⁊ desi¬
derio et̾norũ bona oꝑa exercet. iste sub
sole ñ laborat. etiam si sub sole ẽ labor in
quo laborat: quia licet tẽporale sit opus.
qd̃ ꝑ agit. ipse tm̃ omĩa temꝑalia ⁊ caduca.
mente ac deuotione transcendit. Iste ergo
in uanũ non laborat. etiam si uanũ est in qͦ
laborat. quia ñ uanũ est ꝓ quo laborat: &
dũ transierit qd̾ uanũ est in quo laborat:
paratũ habet qd uanitas non est. ꝓ quo labo-¬

Expanded text:
homo de universo labore suo qui fit, vel qui homo de universo labore suo qui fit, vel qui factus est sub sole? Sed ait potius, quem ipse homo laborat sub sole. Non ergo tam laborem quam laborantem arguit esse sub sole. Ut quia ipse homo sub sole positus laborat: idcirco vanum sit quod laborat. Sed quis est qui sub sole laborat? Qui rerum temporalium et transitoriarum amore pressus, pro eisdem adipiscendis, si non habet, vel conservandis, si habet, laborat. Iste sub sole positus laborat, et iste in vanum laborat. Qui autem pro spe et desiderio aeternorum bona opera exercet, iste sub sole non laborat, etiamsi sub sole est labor in quo laborat; quia licet temporale sit opus quod peragit, ipse tamen omnia temporalia et caduca, mente ac devotione transcendit. Iste ergo in vanum non laborat, etiamsi vanum est in quo laborat; quia vanum non est pro quo laborat. Et dum transierit quod vanum est in quo laborat, paratum habet quod vanitas non est pro quo labo
Abbreviated transcription (Latin):
admittit. Dicatur gͦ. qͥd habet ampliꝰ homo
de uniu̾so labore suo quo laborat sub sole.¬
Subaudit᷑ p̃ter uanitatẽ. Nicbil amplius.
qͥa uana st̃ omĩa. que subsole fiunt. & qͥo
de uanis haberet nͥ uanitatẽ. Qͥd ergobo¬
na oꝑa que sub sole fiunt. nichil ampliꝰ con¬
ferre podert̃ sins oꝑariis. nisi uanitatẽ.ᷤ
& quomͦ suꝑius questionẽ hanc solutã di-¬
ximꝰ per id qd̾ ait sub soler s Ecce nob̾ ite¬
rũ eadem oborit᷑. non minꝰ quã supra
anficilis. quia ⁊ bona opera sub sole. idet subtem¬
pore fieri. scd̾m id qd supra expositũ est negare
non possumꝰ. ⁊ tam̃ nichil exeis p̃ter uanitatẽ
consequi dicere non audemꝰ. Ꝙ ecce manifes¬
te liber dicit. Qd habet ampliꝰ hõ deum u̾so
labore suo quo laborat sub sole. S si diligen¬
tius uerba ipsa considerare uolumꝰ manifes¬
te ostendit᷑ que sint oꝑa illa que uana eẽ
arguunt᷑. Non enĩ dixit quid habet ãpliꝰ

Expanded text:
admittit. Dicatur ergo: Quid habet amplius homo admittit. Dicatur ergo: Quid habet amplius homo de universo labore suo quo laborat sub solee? Nihil amplius, quia vana sunt omnia quae sub sole fiunt. Et quid de vanis haberet nisi vanitatem. Quod ergo? Bona opera quae sub sole fiunt, nihil amplius conferre poterunt suis operariis nisi vanitatem? Et quomodo superius quaestionem hanc solutam diximus per id quod ait, sub sole? Ecce nobis iterum eadem oboritur non minus quam supra difficilis, quia et bona opera sub sole, id est sub tempore fieri secundum id quod supra expositum est, negare non possumus; et tamen ex eis nihil praeter vanitatem consequi, dicere non audemus. Et ecce manifeste liber dicit: Quid habet amplius homo de universo labore suo quo laborat sub sole? Sed si diligentius verba ipsa considerare volumus, manifeste ostenditur quae sint illa opera quae vana esse arguuntur. Non enim dixit: Quid habet amplius
Abbreviated transcription (Latin):
opus. ñ hoc solum ẽ. qd foris transitorium apparet.
quia ⁊ actione uisibili constat: & in uisibilide¬
uotione. Nã sicut homo ex uiuente constat ⁊ uita.
& uiuens quidem morit᷑. s uita non moritur:
ita nimirũ bonũ. ⁊ actionẽ inse uisibile̾ habet.
& in uisibiłẽ deuotionẽ. Uisibilis act̾io. quasi
corpus est: interior deuotio quasi spc̃ est. Act̾io
ꝑ deuotionẽ uiuit: sic̃ corpus ꝑ animã. Deuo¬
tio autẽ act̾ionẽ uiuificat. sicut anima cor¬
pus. Omĩs enĩ act̾io que sine deuotione ẽ: mor¬
tua est. Uisibilis gͥ actio ipsa quasi muit:
inuisibilis deuotio. ipsa uita ẽ. Quod aut̃ hoc
moritur: s qd̾ uita ẽ. ipsũ non morit᷑: quia ac-¬
tio transitoria. sicut ex temꝑe mitium habet.
bilitati deditũ est: ipsum obnorium ẽ uanita¬
ti. Qͦd autẽ uita ẽ. qd̃ ꝑmanet. qͦd finẽ aut
corruptionẽ non recipit: ipsũ uanitatẽ non

Expanded text:
opus non hoc solum est quod foris transitorium apparet; opus non hoc solum est quod foris transitorium apparet; quia et actione visibili constat, et invisibili devotione. Nam, sicut homo ex vivente constat et vita et vivens quidem moritur, sed vita non moritur; ita nimirum bonum et actionem in se visibilem habet, et invisibilem devotionem. Visibilis actio quasi corpus est; interior devotio, quasi spiritus est. Actio per devotionem vivit, sicut corpus per animam. Devotio autem actionem vivificat, sicut anima corpus. Omnis enim actio quae sine devotione est, mortua est. Visibilis igitur actio, ipsa quasi vivit, et invisibilis devotio, ipsa vita est. Quod autem vivit hoc moritur; sed quod vita est ipsum non moritur. Quia actio transitoria sicut ex tempore initium habet, bilitati deditum est, ipsum obnoxium est vanitati. Quod autem vita est, quod permanet, quod finem aut corruptionem non recipit, ipsum vanitatem non
Abbreviated transcription (Latin):
in formis mat̾ia rerum insibiliũ quã in pͥn¬
cipio creauit ds̃. In dempore factͥa st̃. quoꝵꝰ
ortũ tempꝰ p̃cessit. sicut illa sex dierũ opera.
in quib ds̾ ꝑfecit atq cõpleuit huiꝰ sensibi¬
lis mundi fabricã. sed ⁊ omĩa que postmo dũ¬
siue formalit̾. siue essentialit̾ factͥa sunt:
omĩa in tempore fact̾a st̃. Rursus eoꝵ que
fiuint intempore. alia fiunt intẽpore & sub
cẽpore: alia fiunt intẽꝑe tm̃ non sub tẽpore
ntempore fiunt ⁊ ñ sub tẽpore. que tẽpore
quidem incipiunt. s temꝑe ñ fini̾unt᷑. Intẽ¬
ore i sub tẽpore fiunt. quasimul ⁊ intẽpore
incipiunt. ⁊ intempore finiunt᷑. Itẽ eorũ que subtẽ¬
pore fiunt. alia fiunt ꝓtempore: alia fiunt ꝓet̾¬
nitate. Que gͦ ꝓ tempore fiunt: ⁊ actu ⁊ fructu
uana sunt. Que uͦ ꝓ et̾nitate fiunt. actu quidẽ
uana st̃. s fructu non st̃: quia & sitranseunt
in oꝑe: ꝑmanent tam̃ in retributione. Bonũ enĩ

Expanded text:
rerum visibilium, quam in principio creavit Deus. In tempore facta sunt, quorum ortum tempus praecessit, sicut illa sex dierum opera in quibus Deus perfecit atque complevit hujus sensibilis mundi fabricam; sed et illa quae postmodum formaliter, sive essentialiter facta sunt, omnia in temporesub tempore, alia fiunt in tempore tantum, non sub tempore. In tempore fiunt et non sub tempore, quae tempore quidem incipiunt, sed tempore non finiuntur. In tempore et sub tempore fiunt, quae simul et in tempore incipiunt, et in tempore finiuntur. Item eorum quae sub tempore fiunt, alia fiunt pro tempore, alia fiunt pro aeternitate. Quae ergo pro tempore fiunt, et actu, et fructu vana sunt. Quae vero pro aeternitate fiunt, actu quidem vana sunt; sed fructu vana non sunt, quia, etsi transeunt in opere, permanent tamen in retributione. Bonum enim
Abbreviated transcription (Latin):
gregabit ea. Qui st̃ laborantes & patientes :
Paułũ apłm audi. U anitati inquit subiectaẽ
creatura ñ uolens: s ꝓpter eum qui subieciteam
inspe Ergo utriq laborant: ⁊ hii uidelicet qͥb
hec uita dulcis ẽ. ⁊ hii qͥb amara ẽ. hec uita. Illi
laborant eiꝰ delectatioĩb ꝑ frui: isti laborant
eiꝰ miseri liberari Illi laborant. metuentes
ne cito. hinc exeant: isti laborant timentes ne dui
hic ꝑmaneant. Labor illoꝵ ꝓ uana sollicitudine
arguit᷑. labor istoꝵ ꝓpatientia coronatur. Illis
dicit᷑. Sufficit diei malicia d illud. Nolite
solliciti eẽ dicentes. quid manducabimꝰ aut qͥd
bibemꝰ. aut quo oꝑiemur. istis dicit᷑. patientes
estote. confirmantes corda ur̃a. & illud. sicõ¬
patimur. & conregnabimꝰ: si cõmorim᷑. credinꝰ
quia ⁊ simul uiuemꝰ cũ illo. Illis cr̃. filii hom¬
nũ usq quo graui corde. ut qͥd ciligitis uani

Expanded text:
gregabit ea . Qui sunt laborantes, et patientes? gregabit ea . Qui sunt laborantes, et patientes? Paulum apostolum audi: Vanitati, inquit, subjecta est creatura non volens; sed propter eum qui subjecit eam in spe . Ergo utrique laborant, et ii videlicet quibus haec vita dulcis est, et ii quibus amara est haec vita. Illi laborant ejus delectationibus perfrui; isti laborant ab ejus miseria liberari. Illi laborant metuentes, ne cito hinc exeant; isti laborant timentes ne diu hic permaneant. Labor illorum pro vana sollicitudine arguitur. Labor istorum pro patientia coronatur. Illis dicitur: Sufficit diei malitia sua . Et illud: Nolite solliciti esse, dicentes: Quid manducabimus, aut quid bibemus, aut quo operiemur? Istis dicitur: Patientes estote confirmantes corda vestra . Et illud: Si compatimur, conregnabimus. Si commorimur, credimus quia et simul vivemus cum illo . Illis dicitur: Filii hominum usquequo gravi
Abbreviated transcription (Latin):
cundũ aliquid uanũ est. qd̾̃ ds creauit. quomͦ
non multo magis uanũ est qͦd homo facit.
S̃i tẽporale ẽ qd̾ fecit ec̃nis. quod tẽꝑalis facit
qͥd est: Ergo qͥd habet ampliꝰ deo de uniuerso
labore suo qͦ laborat sub sole: Laborat sub sole
scilicet. uł agens uł patiens. Duo hec distiuguite.
agens i patiens laborat subsole. Ut̃q laborat:¬
& agens laborat. ⁊ patiens laborat. S hoc int̾̃ est:
quad alt̃ quasi ĩuitꝰ laborat. alt̃ uoluntariꝰ Agensi
enĩ laborat. & facit ipse unde laborat. Iatiens aut̃
laborat:. & ñ facit ipse. sed sustinet unde laborat.
Hec duo genera hominũ. in hoc mundo uiuunt.
scilicet laborantiũ ⁊ agentiũ: laborantiũ ⁊ pati¬
entium. Q st̃ laborantes ⁊ agentes: Audipsal¬
mistã. Uerũptam̃ uniu̾sa uanitas. omĩs homo
uiuens .I. erũptam̃ in imagine ꝑtransit hõ. s &
frustra contͣbat᷑. Chesaurieat. ⁊ ignorat eui con¬

Expanded text:
cundum aliquid vanum est quod Deus creavit, quomodo cundum aliquid vanum est quod Deus creavit, quomodo non multo magis vanum est, quod homo facit? Si temporale est quod fecit Aeternus, quod temporalis facit, quid est? Ergo quid habet amplius homo de universo labore suo, quo laborat sub sole? Laborat sub sole, scilicet vel agens, vel patiens. Duo haec distinguite, agens et patiens laborat sub sole; uterque laborat, et agens laborat, et patiens laborat. Sed hoc interest, quod alter quasi invitus laborat, alter voluntarius. Agens enim laborat, et facit ipse unde laborat. Patiens autem laborat, et non facit ipse, sed sustinet, unde laborat. Haec duo genera hominum in hoc mundo vivunt, scilicet laborantium et agentium, laborantium et patientium. Qui sunt laborantes, et agentes? Audi Psalmistam: Verumtamen universa vanitas omnis homo vivens. Verumtamen in imagine pertransit homo; sed et frustra conturbatur. Thesaurizat, et ignorat cui con
Abbreviated transcription (Latin):
his que ꝓsua consolatione oꝑatur: ⁊ quẽ ad mo¬
dũ semꝑ fere plus detrim̃ti patitur. inque¬
fom̃to: ⁊ in his om̃ib quã uane contͣbetur omĩs
homo uiuens. admirans ⁊ stupensait: Uanitas
uanitatũ: deinde conditionẽ ipsam mortaliũ
attendens. & in ea maiorẽ ac miserabiliorem
uanitatẽ inueniens. uidit quia si magna ua-¬
nitas estimat᷑ dũ p̃cerit id qd̾ homo facit. illa
ꝓrsus dolenda ⁊ miseranta sit uanitas. dũ stare
ñ potest id qͦd homo ẽ. In hanc ergo rursus inge¬
minans exclamauit & dixit.u. anitas uanitatũ.
Postremo om̃um mutabiliũ rerũ ⁊ ad occasum
ꝓperantiũ. in constantiã ⁊ fluctuationẽ intu¬
ens. quasi insumma concludens ad iunxit ⁊ ait.
Omĩa uanitas. Qd habet amplius homo de
uniuerso labore suo qͦ laborat sub sole.Quid
ceret. Si omĩa uanitati subiect̾a st̃. opera homi¬
nũ a uanitate aliena e̾e̾ quomͦ possunt: Si se¬

Expanded text:
iis quae pro sui consolatione operatur, et quemadmoiis quae pro sui consolatione operatur, et quemadmodum semper fere plus detrimenti patitur in quaefomento. Et in his omnibus, quam vane conturbetur omnis homo vivens, admirans, et stupens ait: Vanitas vanitatum. Deinde conditionem ipsam mortalium attendens, et in ea majorem ac miserabiliorem vanitatem inveniens, vidit quod si magna vanitas existimatur dum praeterit id quod homo facit: illa prorsus dolenda et miseranda sit vanitas, dum stare non potest id quod homo est. In hanc ergo, rursus ingeminans exclamavit et dixit: Vanitas vanitatum. Postremo omnium mutabilium rerum, et ad occasum properantium inconstantinam et fluctuationem intuens, quasi in summa concludens adjunxit, et ait: Omnia vanitas. Quid habet amplius homo de universo labore suo quo laborat sub sole? Quid ceret: Si omnia vanitati subjecta sunt, opera hominum a vanitate aliena esse quomodo possunt? Si se
Abbreviated transcription (Latin):
lum ẽ. in toto deteriꝰ ẽe̾ necesse ẽ. ẜ rgo ua¬
nitas est uanitatũ. ⁊ uanitas omĩum uani¬
tatũ uniuersa uanitas: ⁊ uanitatis uniuer
sitas omĩa uanitas. Uł uanitas illa m̃tium
humanarũ. hic ꝑ cõꝑationẽ aliarũ uanitatũ
arguitur: que uelut ex aliis uanitatibꝰ orta.
⁊ cunct̾as uanitates uanitatis cõꝑatione suꝑ¬
gressa. merito uanitas uauitatũ appellatur.
Potest etiã ñ in congrue trina hȩc uanitatis
repetitio. ad tͥa uanitatũ genera supͣ memo¬
rata referri: ut quasi una sit uanitatũ opꝰ
hominis. alia natura mortalis. tercia mundꝰ
hic totꝰ cũ sua uniu̾sitate mutabilis. Considerr¬
uit enĩ iste opera mortaliũ: ⁊ uidit singła
queq quia cũ labore ndolore ad effectum
ueniunt. fact̾a breui tẽpore subsistunt. tran¬
dit quanta afflict̾ione ac miseria cotidie si¬
ne cessatione uita humana atterit᷑. etiã in

Expanded text:
lum est in toto deterius esse necesse est. Ergo valum est in toto deterius esse necesse est. Ergo vanitas est vanitatum, et vanitas omnium vanitatum universa vanitas, et vaomnia vanitas. Vel vanitas illa mentium humanarum hic per comparationem aliarum vanitatum arguitur: quae velut ex aliis vanitatibus orta, et cunctas vanitates, vanitatis comparatione supergressa, merito vanitas vanitatum appellatur. Potest etiam non incongrue trina haec vanitatis repetitio ad tria vanitatum genera supra memorata referri, ut quasi una vanitatum sit opus hominis, alia natura mortalis, tertia mundus hic totus cum sua universitate mutabilis. Consideravit enim iste opera mortalium, et vidit singula quaeque, quod cum labore et dolore ad effectum veniunt. Facta brevi tempore subsistunt; tran Vidit quanta affectione ac miseria quotidie sine cessatione vita humana atteritur, etiam in
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ ad modũ nẽ hic dictũ est. uanitas uani¬
tatũ. ut quada parili distantia ⁊ differentia
consimili tm̃ suꝑ excellere intelligatur can¬
a uerbo. ⁊ deinceps uerbũ a silentio. Ꝙ tm
m̃to. uł itẽ mom̃tũ a nichilo. Similiq ꝓgreᷤ¬
sione hic ꝑ contrariũ fact̾a. tanͣ  uanitas ua-¬
nitatum det̾ior eẽ. a simplici uanitate: qͣn¬
tũ simplex uanitas ab essentia solida ⁊ ꝑma-¬
nente. Sic ꝑ inculcationẽ legi potest sen¬
tentia. uanitas uanitatũ. uanitas uanita¬
tũ. ⁊ oĩa uanitas: ut in om̃ib onĩ moda ua¬
nitas expͥmat᷑. ⁊ ex omĩb sũma quedã uam¬
tas confici intelligat᷑. que omnẽ uanitatẽ
contineat: ut quasi singła queq ꝑ seuani-¬
tas sint. ⁊ uniu̾sitas ex omĩb collecta uanitas
uanitatũ. Sic in creatione rerũ cũ oꝑa sua
uissime uniu̾sitas ꝑ fect̾is omĩb. ualdebo¬
na nominat᷑ Nam si id qͦd in parte bonũ est.
in toto meliꝰ inuenit᷑: id quoq qd̾ in parte ma-¬

Expanded text:
quemadmodum nunc hic dictum est: Vanitas vanitatum, ut quadam parili distantia et differentia consimili tantum super excellere intelligatur Can verbo, et deinceps verbum a silentio. Et tamento, vel item momentum a nihilo. Similique progressione hic per contrarium facta: Tanto vanitas vanitatum deterior esse a simplici vanitate, quanto simplex vanitas ab essentia solida et permanente. Sic per inculcationem legi potest sententia. Vanitas vanitatum, vanitas vanitatum, et omnia vanitas, ut in omnibus omnimoda vanitas exprimatur, et ex omnibus summa quaedam confici intelligatur, quae omnem contineat vanitatem, ut quasi singula quaeque, per se vanitas sint et universitas ex omnibus collecta, vanitas vanitatum. Sic in creatione rerum, cum opera sua issime universitas perfectis omnibus valde bona nominatur. Nam si id quod in parte bonum est in toto melius invenitur, id quoque quod in parte ma
Abbreviated transcription (Latin):
nã uitiat. Quod uiuit in carne uanũ est: qd̃
uiuit in dõ non uanũ est s uerũ est: qr ex
ueritate est. In ea gͥ parte qua exueritate
uiuit. ueracit̾ uanitatẽ arguit: ⁊ inuenitur
quomͦ uanitas arguit uanitatẽ: ñ ꝑuanitatẽ.
s ꝑ ueritatem. Recte gͦ eccłastes. quim̃te
eleuatꝰ erat supra omnẽ uanitatẽ. ⁊ ad ipsã:

Expanded text:
nam vivat? Quod vivit in carne, vanum est. Quod vivit in Deo non vanum est, sed verum est, quia ex veritate est. In ea igitur parte, qua ex veritate vivit, veraciter vanitatem arguit, et invenitur quomodo vanitas arguit vanitatem, non per vanitatem sed per veritatem. Recte ergo Ecclesiastes, qui mente elevatus erat supra omnem vanitatem et ad ipsam
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s quitiment dñm. qͥ ambulant in uiiseiꝰ.
labores manuũ tuarũ quia manducabis.
beatꝰ es ⁊ bene tͥ erit. Ergo labor illoꝵ pena
habet in oꝑe.⁊ penã intetͥbutione: labor
aut̃ iustoꝵ. pęnã quidẽ habet in oꝑe. s p̃muĩ
in retributione. In illoꝵ. labore uera miseru
est: infructu laboris falsa ⁊ uana consolat
in labore istoꝵ tẽporalis ⁊ transitoria affle¬
tio: infructͥu laboris. et̾na beatitudo ꝓropt̾ea la¬
bor illoꝵ fruct̾u manꝰest : mi seria uerus. Laboristo¬
rũ. pena transitorius. fructu et̃nus: illi uero ma

Expanded text:
s qui timent Dominum, qui ambulant in viis ejus. Labores manuum tuarum, quia manducabis, beatus es, et bene tibi erit . Ergo labor illorum poenam habet in opere, et poenam in retributione. Labor autem istorum poenam, quidem habet in opere, sed praemium in retributione. In illorum labore vera miseria est. In fructu laboris, falsa et vana consolatio. In labore istorum, temporalis et transitoria afflictio. In fructu laboris, aeterna beatitudo. Propterea labor illorum fructu inanis est, miseria verus. Labor istorum p
Abbreviated transcription (Latin):
iortalitatem defluit. & m̃te ꝑ iniquitatẽ: sed
lterum suum est ex ipso: alterũ suum cont᷑
sum: ⁊ totum in ipso. Fec tria generaua¬
itatum. mex inpͥncipio libri sui auctor distin¬
uit: que postea ꝑ omnẽ oꝑis sui seriem sin¬
illatim ꝓsequendo. copiosa disputatione exten¬
it. ubiq intrib. Quartũ illud genꝰ uanitatis
S̾m̃tib prauis in esse diximꝰ. arguens: ⁊ solũ
oc cupȩ obnorium. & penȩ debitum ostenden᷑.
anitatẽ que in reb conditis. ꝑ mutabilitatẽ
est: primũ ꝓponit. Uanitas uanitatũ. ua¬
couanitatẽ que est in oꝑib humanis ad iun-¬
t. Q uid habet ampliꝰ homo de uniuerso labo
suo. quo laborat sub sole:Tercio loco ilła
initatẽ. que corꝑibus humanis ꝑ mortalita¬
ni in est. subdit dicens. Generatio p̃terit.
generatio aduenit. Ꝙ scd̾m hastres distinc¬
ones. totã quoq sequentis operis seriem. in
res partes diuidit. singulis singłas tribu¬

Expanded text:
mortalitatem defluit, et mente per iniquitatem. Sed mortalitatem defluit, et mente per iniquitatem. Sed alterum suum est ex ipso, alterum suum contra ipsum, et totum in ipso. Haec tria genera vanitatum mox in principio libri sui auctor distinguit, quae postea per omnem operis sui seriem singillatim prosequendo copiosa disputat one extendit, ubique in tribus quartum illud genus vanitatis, quod mentibus pravis inesse diximus, arguens, et solum hoc culpae obnoxium, et poenae debitum ostendens. Vanitatem, quae rebus conditis per mutabilitatem inest, primum proponit. Vanitas vanitatum, eanitatem, quae est in operibus humanis, adjungit. Quid habet amplius homo de universo labore suo quo laborat sub sole? Tertio loco illam vanitatem, quae corporibus humanis per mortalitatem inest, subdit dicens: Generatio praeterit, et generatio advenit. Et secundum has tres distinctiones, totam quoque sequentis operis seriem in tres partes dividit, singulis singulas tribu
Abbreviated transcription (Latin):
quid uanius eẽ potest:Quis enĩ non uane gͥl¬
tur amplius se ceteris honoratũ esse: Hoc
ꝓfecto diuitie. hoc dignitates. suis possorib
solum conferunt: ut quo in eis plus aliis a cc¬
pere uident᷑: inde plus aliis onerati inueniarꝰ
quos certe ꝓ eisdem ad quirendis uł conserua¬
dis: plus semꝑ uł labore at terunt. uł cura
fligunt. S in his omĩb uanitas maguas
e cura superflua Uanitas mortalitatis in duob
constat: in pena uidelicet quȩ atterit: & in pę¬
ia que dissoluit. Pena que atterit. primũ nos
facit ꝑ defectum uitȩ senescere: pena que
dissoluit post modu compellit inputredinẽ
re.⁊ inpuluerẽ de quo sũpti fuimꝰ ꝑ carnẽ.
euerti ꝑ carnis corruptionẽ. Hinc ergo per¬
endat homo. in qua uanitate uiuat omĩs
homo: qui nolens corruptionẽ carnis patit᷑:
quia uolens corruptionẽ mentis oꝑatur.
Totꝰ gͦ uanitati subiectus ẽ: qui oe carne ꝑ

Expanded text:
quid vanius esse potest? Quis enim non vane gloquid vanius esse potest? Quis enim non vane glorietur amplius se caeteris oneratum esse? Hoc profecto divitiae, hoc dignitates suis possessoribus solum conferunt, ut quod in eis plus aliis accipere videntur, inde plus aliis onerati inveniantur; quos certe pro eisdem acquirendis vel conservandis plus semper vel labore atterunt vel cura affligunt. Sed in his omnibus vanitas magna est, et cura superflua. Vanitas mortalitatis, quae in duobus constat, in poena videlicet quae atterit, et in poena quae dissolvit. Poena quae atterit, primum nos facit per defectum vitae senescere. Poena quae dissolvit, postmodum compellit in putredinem ire, et in pulverem de quo sumpti fuimus per carnem, reverti per carnis corruptionem. Hinc ergo perpendat homo; in qua vanitate vivat omnis homo, qui nolens, carnis corruptionem patitur, quia volens mentis corruptionem operatur. Totus ergo vanitati subjectus est qui et carne per
Abbreviated transcription (Latin):
te omĩs creatura talis est homin. qualis boni¬
ipse est sibi: ut abhis que foris st̃. nec bona
mens ledi possit. nec mala iuuari. Igit᷑ bec om̃
nec ad malũ bono. nec alłł bontĩ malo esse post
nisi quantũ ipse animꝰ uł ista asꝑnando ꝓfict.
uel deficit ꝑ uerse amando. aut mecuendo
uane. Quanta gͦ uanitas ẽ. hec quasi alicuiꝰ sit
mom̃ti. siue addandã siue ad tollenda salucem
tanta sollicitudine accuriositate ꝓspicere: ⁊ ea
inqͥb uera salus constat. interiora bona. aut
non attendere aut dissimulare: Quid de cn¬
cupiscentia carnis dicã quã sit uana: cum ipi
carnis delectatio quantacũq fuerit. nec p̃ci¬
rita iuuare possit. nec presens ꝑmanere. Ql
ꝓdest carnẽ moriturã deliciarũ luxu: ⁊ uolis¬
tatũ affluentia contra corruptionẽ tanto
adnisu defendere: cum nemo sit qui possit
eam a corruptione custodire: Nam si suꝑbia
uitȩ sue de diuitiis. siue dignitatib głari ueli

Expanded text:
te omnis creatura talis est homini, qualis te omnis creatura talis est homini, qualis ipse est illi, ut ab iis, quae foris sunt, nec bona mens laedi possit, nec mala juvari. Igitur haec omnia nec ad malum bono, nec ad bonum malo esse possunt, nisi quantum ipse animus vel ista aspernando proficit, vel deficit perverse amando, aut metuendo vane. Quanta ergo vanitas est, haec quasi alicujus sint momenti, sive ad dandam, sive ad tollendam salutem tanta sollicitudine ac curiositate prospicere, et ea in quibus vera salus constat interiora bona aut non attendere aut dissimulare? Quid de concupiscentia carnis dicam? Quam sit vana, cum ipsa carnis delectatio quantacunque fuerit, nec praeterita juvare possit, nec praesens permanere? Quid prodest carnem morituram deliciarum luxu, et voluptatum affluentia contra corruptionem tanto adnisu defendere, cum nemo sit qui possit eam a corruptione custodire? Nam superbia vitae, sive de divitiis, sive dignitatibus gloriari velit,