comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sacri palatii cłicorum summi. qͦͣn¬
dam cłicum ip̃ius. bodonis ꝓpin¬
quum nomine uuanbelmarũ.
qui cantilenã optime a teugrario
magistro in sancti dẏoNiSiimo¬
nastĩo didicit. aderudiendos cłicoᷤ
suos obtinuit. Cui abbatiolam
sancti sanctini. in bnficium dedit.
Idem aute uuandelmarꝰ. in loco
sͥ commisso. quat̾niuncłos uald
comͥtos. et quȩ in eis scͥpta fue¬
rant pene deleca. de uita et ac¬
tib beati sanctini repperit. qͦs ob
familiaritatis noticiam. et quia
me sciolum putabat adex haurien¬
da ea quȩ meisdem qͣtniunculis
contineri uidebant᷑. et ad tͣnscribñ¬
dum aꝑte innoua ꝑgamena mͥ
commisit. quod et studiose ꝑegi.
⁊mͥ comindata commendanti re¬
stitui. quia diu. ẽ. qđ idem u¬
uandelmarꝰ etiam ante obitum
hucb̾ti defunctꝰ fuit. et sicut au¬
diui idem locus negletus extitit.
ac demum in eadem urbe nor¬
manni fuerant. et qdam incen
tes diripuerant. nescio su p̃i qͣtni¬

Expanded text:
sacri palatii clericorum summi, quemsacri palatii clericorum summi, quemdam clericum ipsius Bodonis propinquum, nomine Wandelmarum, qui cantilenam optime a Teugario magistro in sancti Dionysii monasterio didicit, ad erudiendos clericos suos obtinuit; cui abbatiolam sancti Sanctini in beneficium dedit. Idem autem Wandelmarus in loco sibi commisso quaterniunculos valde contritos, et quae in eis scripta fuerant pene deleta, de Vita et actibus beati Sanctini reperit, quos ob familiaritatis notitiam, et quia mesciolum putabat, ad exhaurienda ea quae in eisdem quaterniunculis contineri videbantur, et ad transcribendum aperte in nova pergamena mihi commisit. Quod et studiose peregi, et mihi emendata emendanti restitui. Sed quia diu est quod idem Wandelmarus etiam ante obitum Hucberti defunctus fuit, et sicut audivi, idem locus neglectus exstitit, ac demum in eadem urbe Nortmanni fuerant, et quaedam incro praedantes diripuerant, nescio si ipsi quaterni
Abbreviated transcription (Latin):
ommno głoso Rarolo
imꝑatori augusto. hic¬
marꝰ nomine ñ m̃ito
remorum ep̃s. ac pleb̾ dĩ famulꝰ.
Lecta beati dyonisii passione
amechodio constantinopolim
roma directo grece dictata. et ab
anastasio utriusq lingue perito.
et undecunq doctissimo. apłice
sedis biblio thecario latine con¬
scripta. lasicut inp̃fatione sua
narrat. recognoui his quȩ ibi
scripta sunt ea quȩ in adolescen¬
cia legeram consonare: uidelica
ꝑ quos ac qualit gesta martyrii
beati dẏONISII. sociorumq eiꝰ ad
romanorum noticiam. indeq ad
grecorum ꝑuenerint. Nam qͣndo
deo disponente in francono furch
palatio nati estis. huch̃to p̃cen¬
torii palatii episcopium meldẽ¬
sis urb̃ cominissum ẽ: uͥ ꝓpt hil¬
drici ep̃i etatis ꝓlixitatem et di¬
uinam egritudinem. q̃dam ad
screntia et religionem ꝑtinẽtia.
nec ñ ec edifitia. ac cetera queq ne:¬
cessaria neglecta inuenit. Qua ꝓpt̃
a familiari suo bodone dico doni
et nutitoris mei hilduini abbis

Expanded text:
omno glorioso CAROLO imperatori Augusto, HINCMARUS, nomine, non merito, Rhemorum episcopus, ac plebis Dei famulus. Lecta beati Dionysii Passione a Methodio Constantinopolim Roma directo Graece dictata, et ab Anastasio utriusque linguae perito et undecunque doctissimo, apostolicae sedis bibliothecario, Latine conscripta, sicut in praefatione sua narrat, recognovi his quae ibi scripta sunt ea quae in adolescentia legeram consonare, videlicet per quos et qualiter gesta martyrii beati Dionysii sociorumque ejus ad Romanorum notitiam indeque ad Graecorum pervenerint. Nam quando Deo disponente in Franconofurth palatio nati estis, Hucberto praecentori palatii episcopium Meldensis urbis commissum est, ubi propter Hilderici episcopi aetatis prolixitatem et diuturnam aegritudinem, quaedam ad scientiam et religionem pertinentia, necnon et aedificia et caetera quaeque necessaria neglecta invenit. Quapropter a familiari suo Bodone clerico domni et nutritoris mei Hilduini abbatis
Abbreviated transcription (Latin):
tium multorũ mouere ñ pote¬
rant manus: nec a suo duellere
statu. Qui cum diu hererent. nec
ommno quid facerent inuenirẽt:
nocce insecuta uisio apparuit cui¬
dam homini nomine baino. in
ampliatus. magnum uit suos
tenebat dignitatis honorem:. .Mi.
cum laborantib et ipse
labori insisteret: festinꝰ ad locum
cum filiis uenit. impleturꝰ qd̾ fu¬
erat uissus. Qui cum ꝑuenisset:
fretꝰ auxilio sancti michaeł ar¬
changłi. qͥ humana ñ poterat
uirtus. mirum inmodum ta
facile molem tante magnitu¬
dinis remouit: ut nullum pon¬
dꝰ inibi. ẽẽ. uideret᷑. At om̃s in
commune laudantes dm̃̃. sc̃mq
archangłm mychaelem: cepto
attentiꝰ insistebant oꝑi:.
umq iam dictus ep̃s .uiͭ.
de magnitudine ꝯstru¬
ende fabrice adhuc dubius co¬
gitaret: nocte media sicuti qͦn¬
dam gedeoni insignum uicto¬
riȩ ros iacuit suꝑ u̾ticem mõ¬
tis. Ubi autem fundamrca lo¬
canda erant. siccitas fuit. Dic¬

Expanded text:
tium multorum movere non potetium multorum movere non poterant manus, nec a suo divellere statu. Qui cum diu haererent, nec omnino quid facerent invenirent, nocte insecuta visio apparuit cuidam homini nomine Baino in vampliatus magnam inter suos tenebat dignitatis gloriam. Hic cum laborantibus et ipse labori insisteret, festinus ad locum cum filiis venit, impleturus quod fuerat jussus. Quo cum pervenisset, fretus auxilio sancti Michaelis archangeli, quod humana non poterat virtus, mirum in modum tam facile molem tantae magnitudinis removit, ut nullum pondus inibi esse videretur. At omnes in commune laudantes Deum sanctumque archangelum Michaelem, coepto attentius insistebant operi. Cumque jam dictus episcopus de magnitudine construendae fabricae adhuc dubius cogitaret, nocte media, sicuti quondam Gedeoni in signum victoriae, ros jacuit super verticem montis; ubi autem fundamenta locanda erant, siccitas fuit, dic
Abbreviated transcription (Latin):
ut taurum cuiꝰdam qͤm furtim
qͥdam instinctu prauitatis sub¬
traxerat. in euisdem deponeir et
saxicacumine: ut dum isqui a¬
miserat uuencũ reꝑiendi amit¬
teret spem: turpe latrunłs lucrũ
efficeret ex eodem: iI.¬
Nterea t̃cia ammonitione uene.¬
ut qui ñ adquieuerat bis ammo¬
nitꝰ locum a diret celerius. a quo
inscͥpta: suꝑ quam memoratus
ep̃s resedit. quoadusq opus ad
finem adduxit: .iiIi¬
ercunctanti gͥ ep̃o qui edi¬
ficatõni ꝯgriuis posset
uideri locus: angłica in hunc mo¬
dum. ẽ. responsione dictatum.
ut loco eo edificaret᷑ edes: quo in¬
erat taͬrus abscondite religatꝰ.
Cumq de loci inquireret ampli¬
tudine ł qnͣtitate: eisdem cogno¬
uit responsis. ȩdificatiomi deb̾e
statuere modum. qͦm uideret
iuuencum pedib incircuitu ꝓtri¬
suo p̃ceptus domino restitueret᷑
aggressus.ẽ. Congregataq ru¬
sticorum multitudine: locum
purgauit: atq inspatium cõ¬
planauit. In cuiꝰ medio due p¬
minebant rupes. quas operan¬

Expanded text:
ut taurum cujusdam, quem furtim quidam instinctu pravitatis subtraxerat, in ejusdem deponeret saxi cacumen, ut dum is qui amiserat juvencum, reperiendi amitteret spem, turpe latrunculus lucrum efficeret ex eodem. Interea tertia admonitione veneut qui non acquieverat bis admonitus, locum adiret celerius, a quo inscripta, super quam memoratus episcopus resedit, quousque opus ad finem adduxit. Percunctanti igitur episcopo qui aedificationi congruus posset videri locus, angelica in hunc modum est responsione dictatum, ut loco eo aedificaretur aedes, quo inerat taurus absconditus et religatus. Cumque de loci requireret amplitudine vel quantitate, eisdem cognovit responsis aedificationi eum debere statuere modum, quem videret juvencum in circuitu protrisuo praereptus domino restituereturaggressus est: congregataque rusticorum maxima multitudine locum purgavit, atque in spatium complanavit: in cujus medio duae praeeminebant rupes, quas operan
Abbreviated transcription (Latin):
p̾sertim cum manifeste sciamꝰ
p̃cipuos tractatores eccłie qui
latino stilo scripsere. quid du¬
bium in sc̃a scͥptura repperien¬
tes. mox ad greca exemplaria
currere: et ad eorum sensum ꝓ¬
tinus ase omne nubilum am¬
biguitatis excludere: Nec mi¬
rum si quisquam doctorum et¬
ga płima occupatꝰ. nec gremꝵ
scripta rimatus. aliter sensetͣr
cum ip̃e apłs petrus quedam
sic tenenda. ẽẽ. putauerit. ut
m̃ito coapłs eius paulus eum
reprehensibilẽ indicauit.Bea¬
tꝰ etiam cypriamis doctor et mar¬
tir quiddam de rebaptiratione
diffinit. quod tota eccłia reicit.
Quid autẽ de sancto augustino
dicemus. qui etiam libros retͣr¬
tationũ conficiens. ñ nulla que
se bene sensisse dudum putaue
cui multa reuelat:. quiddamo¬
ꝑtum deserit. et quod alt̃i obse¬
rat. alteri reserat. nec tam̃ sine
remunerationis dono relinquit
qd̃ ex radice caritatis ꝓdire nõ
nescit. qui cum cor scͥrutetur ñ
tam dictum quam intentionis

Expanded text:
praesertim cum manifeste sciamus, praesertim cum manifeste sciamus, praecipuos tractatores Ecclesiae, qui Latino stylo scripsere, quid dubium in sancta Scriptura reperientes, mox ad Graeca exemplaria currere, et ad eorum sensum, protinus a se omne nubilum ambiguitatis excludere. Nec mirum, si quisquam doctorum erga plurima occupatus, nec Graecorum scripta rimatus, aliter senserit, cum ipse apostolus Petrus quaedam sic tenenda esse putaverit, ut merito coapostolus ejus Paulus eum reprehensibilem judicaverit. Beatus etiam Cyprianus doctor et martyr, quiddam de rebaptizatione definivit, quod tota Ecclesia rejecit. Quid autem de sancto Augustino dicemus, qui etiam libros Retractationum, conficiens nonnulla, quae se bene sensisse dudum putavercui multa revelat, quiddam opertum deserit, et quod alteri obserat, alteri reserat: ne tamen sine remunerationis dono relinquit, quod ex radice charitatis prodire non nescit: quia cum cor scrutetur, non tam dictum quam intentionis
Abbreviated transcription (Latin):
omino pussimo. et
serenissimo karolo
pientiam sicut thesauirũ. cui ni¬
chil sinistrum.ẽ. cum utraq ma¬
nu numirum ꝓ dext̃a utaris. nã
sicut humana rei publice commiᷤ¬
sa scđm legem dĩ gub̾nacula
moderaris. ut diuinaqueq non
deseras. s potius p̃feras. passione
sancti iero martyris dẏonis ii.
quondã ariopagite:. postq athe¬
naru antistitis. qua rome legi
cum puer. ẽẽm. quamq aconstã¬
tinopolitanis legatis audierã.
sitam. tandemq in maximo ce¬
nobiorum rome sitorum reꝑtã.
etiam int diu̾sos languorespo¬
situs. arrepto int̾p̃tandi cer¬
tamine. latino eloquio tradidi.
quantum potui auxiliante
deo. et si ñ ex toto u̾bum ex ũbo.
sensũ tam penitus hauriens.
Cesset gͦ iam quorundam opi¬
nio. ꝑhibentium ñ. ẽẽ. ariopa¬
gitam dyonisluM. eum qui
apud parisium corꝑe ac uirtu¬
stilus cum latina lingua con¬
cordans testetur et p̃dicet. in qͣ
profesto natus. ẽ: & qua celsa
scripta sua contexuisse ꝓbatur.

Expanded text:
Domino piissimo et serenissimo CAROLO pientiam sicut thesaurum, cui nihil sinistrum est, cum utraque nimirum manu pro dextera utaris. Nam sic humana Reipublicae commissa secundum legem Dei gubernacula moderaris, ut divina quaeque non deseras, sed praeferas. Passionem sancti hieromartyris Dionysii quondam Areopagitae, postque Athenarum antistitis, quam Romae legi cum puer essem, quamque a Constantinopolitanis legatis audieram, sitam, tandemque in maximo coenobiorum Romae sitorum repertam, etiam inter diversos langores positus, arrepto interpretandi certamine, Latino eloquio tradidi, quantum potui, auxiliante Deo, et si non ex toto verbum e verbo, sensum tamen penitus hauriens. Cesset ergo jam quorumdam opinio, perhibentium non esse Areopagitam Dionysium eum, qui prope Parisium corpore ac virtum quoque stylus, cum Latina lingua concordans, testetur et praedicet, in qua profecto natus est, et qua celsa scripta sua contexuisse probatur:
Abbreviated transcription (Latin):
gitam. alium dyonis iyo corm¬
thiorum epm. Nam uixta ȩccłia¬
sticam hẏstoriam dyONISIUS cho¬
rinthiorũ ep̃c. de dyonisio ario¬
pagita scripsisse ꝑhibetur: et ibi¬
dem dyonis iys ariopagita athe¬
niensium fuisse ep̃c assignatur.
Nec minꝰ ex ũb ieronimi alium
licet dicat dẏonis iue chorinthi¬
orum epm̃ sub marcho antonino
et lucio aurelio claruisse. Constat
quippe dyonis ium ariopagitã
qui p̃dicatione pauli conu̾sus. ẽ.
isse: ut uxorem damarĩ iam tũc¬
eum constet habuisse: de qua pa¬
rĩt cum eo inactib apłorum fit
commemorat̃o. Unde et ibidem
scriptum habet᷑. qd̃ quidam iuiri
adherentes paulo credidunt:
in quib et dyonisiys. ariopa¬
gita. et mulier nomine damariꝰ.
saris sub qͦ dñs passus. ẽ: usq ad
tempora p̾dictoꝵ imꝑatoꝵ sub qͥb
DyONISIUSchOrinthiorum claruis¬
se dicit᷑. amplius qͣm centum sexa¬
gurta annos. cronicorum suppu¬
tatõ ad signat: ut nequa qͣm tãto

Expanded text:
gitam, alium Dionysium Corigitam, alium Dionysium Corinthiorum episcopum. Nam, juxta ecclesiasticam historiam, Dionysius Corinthiorum episcopus de Dionysio Areopagita scripsisse perhibetur, et ibidem Dionysius Areopagita Atheniensium fuisse episcopus assignatur. Nec minus ex verbis Hieronymi alium licet dicat Dionysium Corinthiorum episcopum sub Marco Antonino et Lucio Aurelio claruisse. Constat quippe Dionysium Areopagitam, qui praedicatione Pauli conversus est,isse, ut uxorem Damarim jam tunc constet habuisse, de qua pariter cum eo in Actibus apostolorum fit commemoratio. Unde et ibidem scriptum habetur, quod « quidam viri adhaerentes Paulo crediderunt, in quibus et Dionysius Areopagita, et mulier nomine Damaris, saris, sub quo Dominus passus est, usque ad tempora praedictorum imperatorum, sub quibus Dionysius Corinthiorum claruisse dicitur, amplius quam centum sexaginta annos chronicorum supputatio assignat, ut nequaquam tanto
Abbreviated transcription (Latin):
tiarum et urbiũ epłis erudiret.
E quib una. ẽ. ad lacedemonios.
alia adathenienses. et cetera. Et
pꝰ pauca. Claruit sub imꝑatore
marcho antonino uero. et lucio
aurelio commodo. Nunc et ip̃uis
bede ũba ponamꝰ. qui inexplana¬
tõne: actuum apłorum eo udeli¬
cet loco quo dr̃ in quib et dyoNi¬
Sius ariopagita: ait sic. Hic est
dyonisius qui inepiscopatu or¬
dinatꝰ chorinthiorum głose rex̃
eccłiam. multaq adutilitatẽ ec¬
cliȩ ꝑtinentia quȩ actenus ma¬
nent ingenii sui uolumina reli¬
quit. cognom aloco cui preerat.
accipiens. Ariopagus enim. ẽ:
athenarum curia. nom a marte
trahens. Siquidem grece mars
itaq sic̃ ꝓposiumus auctoritatibꝰ
earum sic̃ ꝓ misimꝰ diũsitatem
aut repugnantiã considẽmus.
Uidentur aũt due supra posite
auctoritates quȩ sͥ consone sunt
auctoritati bede omnino contraire:
Ex illis quippe aꝑte coniuncitur
alium fuisse dẏonisiym. ariopa¬

Expanded text:
ciarum et urbium epistolis erudiret. ciarum et urbium epistolis erudiret. E quibus una est ad Lacedaemonios, ad Athenienses, » etc. Et post pauca: « Claruit sub imperatore Marco Antonino Vero et Lucio Aurelio Commodo. » Nunc et ipsius Bedae verba ponamus, qui explanatione Actuum apostolorum, eo videlicet loco, quo dicitur: « In quibus et Dionysius Areopagita , » ait sic: « Hic est Dionysius, qui in episcopatu ordinatus, Corinthiorum gloriose rexit Ecclesiam, multaque ad utilitatem Ecclesiae pertinentia, quae hactenus manent, ingenii sui volumina reliquit, cognomen a loco cui praeerat accipiens. Areopagus enim est Athenarum curia, nomen a Marte trahens. Siquidem Graece Mars itaque, sicut proposuimus, auctoritatibus, earum, sicut promisimus, diversitatem aut repugnantiam consideremus. Videntur autem duae supra positae auctoritates, quae sibi consonae sunt, auctoritati Bedae omnino contrariae. Ex illis quippe aperte convincitur alium fuisse Dionysium Areopa
Abbreviated transcription (Latin):
solum diuersa. uerum etiam
inuicem adu̾sa sint. ac s penitꝰ
repugnantia. Qđ si uidimus:
diuidicemꝰ auccoritates ip̃as. ut
cum omis saluari ñ ualeãt. illa
ꝑiclitet᷑ que minore nitit᷑ digni¬
tate.Scriptum: itaq de hoc
ineccłiastica historia. libroqͣr¬
do. capitulo uicesimo t̃cio. his
uerb̾. Ueniendum uob̾ : tandẽ
habebat in ũbo dĩ fruebantur
non hii sͦpłi tantum qͦs regñdo
acceꝑat: s et procul positi. quib
Extat deniq eius epła ad lacebe¬
monios scripta de catholica fide.
et alia ad atheniens es. inqua
ad euangłii crudelitatem inuitat.
et concitat seniores. Et illud de¬
signat mneadem epła. qd̃ dyoNi¬
SIys ariopagites qui ab apło ƿar¬
lo instructus credidit.xͦ. scđ̾m ea
egregius. suꝑ ħ ip̃o in libro de in¬
iustrib uiris ita meminit. dyoNi¬
SIUs chorinthiorum eccłiȩ ep̃s
tante eloquentie fuit et indus¬
trie: ut ñ solum sue ciuitatis et
prouincie ꝓpłos: s aliarum ꝓuin¬

Expanded text:
um diversa, verum etiam invicem adversa sibi sint, ac sibi penitus repugnantia. Quod si viderimus, dijudicemus auctoritates ipsas, ut, cum omnes salvari non valeant, illa periclitetur quae minore nititur dignitate. Scriptum est itaque de hoc in ecclesiastica historia, libro quarto, capitulo vigesimo tertio, his verbis: « Veniendum nobis est tandem habebat in verbo Dei, fruebantur non hi populi tantum, quos regendos acceperat, sed et procul positi, quibus» Exstat denique ejus epistola ad Lacedaemonios scripta de Catholica fide, ut alia ad Athenienses, in qua ad Evangelii credulitatem invitat et concitat seniores. Et illud designat in eadem epistola, quod Dionysius Areopagites, qui ab apostolo Paulo instructus credidit Christo, secuegregius super hoc ipso in libro De illustribus viris ita meminit: « Dionysius Corinthiorum Ecclesiae episcopus tantae eloquentiae fuit et industriae, ut non solum suae civitatis et provinciae populos, sed et aliarum provin
Abbreviated transcription (Latin):
Petui ab aelardi epła. adũsus eõ
qui exauctoritate bede pb̃i. ar¬
guere conant᷑. dyoNisium
ariopagitam fuisse dẏonisiu
corintiorum epm̃. ⁊ ñ magis fu¬
isse atceniensium episcopum:
de dilectissimo patri suo
abbi digr̃a cenobii gło¬
sissimorum mr̃m dio¬
nis ii.rustici. et eleu¬
therii. ibidem corpore quiescen¬
cium. unaq fr̃ib et cum mona¬
cbis sius Rarissimis: petrus ha¬
bitu monachus. uita peccator.
patre nr̃o et domino iħu xp̃o.
Sepe unius error. multos inuol¬
uit. et ꝓni homines in malũ.
facilius ꝑ unum infalsitatem.
qm ꝑ multos inu̾itatem tͣhun¬
tur. Hoc aũt io dico qđ multi ei
quam tenemus u̾itati de dis¬
Nisio ariopagita unius bede
auctoritatem opponere soleant
grauiorib quȩ nob̾ fauent aut
ꝑ malitiam. aut fortassis per
ignorantiam auctoritatib post¬
positis. Hic quippe dyonisiu.
ariopagitam chorinchiorum
longe ualidior.ẽ. auctoritas eu
potius fuisse atheniensiũ anti¬
stitem astruant: et omnino aliũ

Expanded text:
Petri Abaelardi.--Adversus eos qui ex auctoritate Bedae presbyteri arguere conantur Dionysium Areopagitam fuisse Dionysium Corinthiorum episcopum et non magis fuisse Atheniensium episcopum. ADAE dilectissimo Patri suo, abbati Dei gratia coenobii gloriosissimorum martyrum Dionysii, Rustici et Eleutherii, ibidem corpore quiescentium, unaque fratribus et commonachis suis charissimis PETRUS habitu monachus, vita peccator, Patre nostro et Domino Jesu Christo. Saepe unius error multos involvit, et proni homines in malum, facilius per unum in falsitatem, quam per multos in veritatem trahuntur. Ideo dico quod multi ei, quam tenemus, veritati de Dionysio Areopagita unius Bedae auctoritatem opponere soleant: gravioribus, qui nobis favent, aut per malitiam, aut fortassis per ignorantiam, auctoribus postpositis. Hic quippe Dionysium Areopagitam Corinthiorum longe validior est auctoritas, eum potius fuisse Atheniensium antistitem astruant, et omnino alium
Abbreviated transcription (Latin):
nimus meminerit. atq ita arbi¬
tror omnem controu̾siam absol¬
ui posse: Omĩum gͥ que ad solu¬
tionem ꝓposumꝰ hȩc summa. ẽ
ut uł bedam deceptum fuisse
concedamꝰ: uł eum aliorum no¬
b̾ opinionem p̾sentasse: uł duos
dyonisios corinthiorum extitisse.¬

Expanded text:
nymus meminerunt: atque ita arbinymus meminerunt: atque ita arbitror omnem controversiam absolvi posse. Omnium igitur, quae ad solutionem proposuimus, haec summa est, ut vel Bedam deceptum fuisse concedamus: vel eum aliorum nobis opinionem praesentasse: vel duos Corinthiorum epis
Abbreviated transcription (Latin):
positõne sua u̾sus arati freqͣnt
introducit. cuiꝰ ñ nullos nouimꝰ
errores. cum aꝑte eum ieronimꝰ
inp̃dicto illustrium uirorum li¬
bro errasse ostendat de eodem
die quo petrus et paulus passis̃.
Quem quidem diem ñ alit̾ eun¬
dem tamaratus quam beda in
martirologio eius auctoritate fre.¬
tus accipiat. nisi anni reuoluto
tempore. cum ieronimus eodem
prorsus die: anno quarto decimõ
neronis. tam petrum qm pau¬
lum passos. ẽẽ. ꝓnuntiet. Deniq
ut hanc lite uariarum sententi¬
arum pacatissimofine sopire
penitus ualeamꝰ: facile fortas¬
sis si duos dẏonisios corinthioꝵ
episcopos extitisse ponamus. et
bedam ueracem poterimꝰ tenere:
et nicħ ꝑopinionem accipere ita
quidem. ut unus ex dyonis iis co¬
rinthiorum ep̃is. et dyONIS1US.
ariopagita idem sint. de quobe¬
da scribit. et in diu̾sis temporib
idem atchenis et corintho p̃ẽet̃.
galliarum sit ordinatus apłs.
ep̃is. ille fuerit dyONISIUS de

Expanded text:
positione sua versus Arati frequenter positione sua versus Arati frequenter introduxit, cujus nonnullos novimus errores, cum aperte eum Hieronymus in praedicto illustrium virorum libro errasse ostendit, de eodem die quo Petrus et Paulus passi sunt. Quem quidem diem non aliter eumdem tam Aratus quam Beda in martyrologio, ejus auctoritate fretus accipiat, nisi anni revoluto tempore, cum Hieronymus eodem prorsus die, anno quartodecimo Neronis tam Petrum quam Paulum passos esse pronuntiet. Denique, ut hanc litem variarum sententiarum pacatissimo fine sopire penitus valeamus; facile fortassis, si duos Dionysios Corinthiorum episcopos exstitisse ponamus, et Bedam veracem poterimus tenere, et nihil per opinionem accipere: ita quidem, ut unus ex Dionysiis Corinthiorum episcopis, et Dionysius Areopagita idem sit, de quo Beda scribit, et in diversis temporibus idem Athenis et Corintho praeessetGalliarum sit ordinatus Apostohiorum episcopis, ille fuerit Dionysius, de
Abbreviated transcription (Latin):
tus. ẽ. et pͥmus iniherosolimoꝵ
eccłiam. e: ordinatus. constat in¬
telligi deb̾e: ut uidelicet ille pͥ¬
mus hoc mͦ sacerdotale solium
intelligat᷑ conscendisse. Si gͦ tan¬
tus doctor ꝑ equiuocationem no¬
minis iacobi aũitate hẏstorica
in expositione euangłica ꝑmis¬
sus sit deuiare: quid mirum si
bedam equiuocatõ nominis
dyonisii. uł plerosq alios fefel¬
lerit. p̃sertim in illa actuum
apłorum exp̃one quam ab ip̃o
beda certum. ẽ. postea retracta¬
tam. ẽẽ: In cuiꝰ quidem retrac¬
tationis p̾faciuncula. ut bre¬
exorsusait. Scimus eximium doc¬
torem augustinum. librosre¬
tractatõnũ inquedam opuscu¬
la sua fecisse. Cuiꝰ industriam
nob̾ quoq placuit imitari. ut
post expositionem actuum apłoꝵ
mus. nunc inidem uolumꝰ bre¬
uem retractatonis libellum cõ¬
damus. studio maxime uł ad¬
dendi q̃ minus dicta. ł em̃dandi
q̃ secꝰ quam placuit dicta uide¬
bant᷑. Qui etiam in p̃dicta ex¬

Expanded text:
tus est, et primus in Jerosolymorum tus est, et primus in Jerosolymorum Ecclesiam est ordinatus, constat intelligi debere: ut videlicet ille primus hoc modo sacerdotale solium intelligatur conscendisse. Si ergo tantus doctor per aequivocationem nominis Jacobi, a veritate historica, in expositione evangelica permissus sit deviare: quid mirum, si Bedam aequivocatio quoque nominis Dionysii, vel plerosque alios fefellerit, praesertim in illa Actuum apostolorum expositione, quam ab ipso Beda certum est postea retractatam esse? In cujus quidem retractationis praefatiuncula, ut breexorsus ait: « Scimus eximium doctorem Augustinum libros Retractationum in quaedam opuscula sua fecisse: cujus industriam nobis quoque placuit imitari, ut post expositionem Actuum apostomus, nunc in idem volumen brevem Retractationis libellum condamus, studio maxime vel addendi quae minus dicta, vel emendandi quae secus, quam placuit, dicta videbantur. » Qui etiam in praedicta ex
Abbreviated transcription (Latin):
hebraice penitus exꝑrs u̾itatis.
Si quis autem bede quoq aus¬
toritatem saluare nititur: ut
om̃ib satis faciat: dicere fortã¬
se licebit ħ loco bedam aliorum
opinionem potius sequutum.
.eẽ. quam suam constituisse sẽ¬
tentiam Sepe et enun ut scõꝵ
auctoritares illesas custodiamꝰ.
ea que scribunt adopinionem
aliorum potiꝰ qͣm ad sententiam
iporum referimus. Dic et in hoc
loco dicamus bedam introdu¬
xisse sententiam aliorum. qui ex
equiuocatione nominis decepti
eundem. ẽẽ: estimauerunt dyo¬
Nisium ariopagitam. et dioni¬
siym corinthiorum. quippe cum
et beatum ambrosium ad eo ab
historica u̾itate quodam loco
ꝑ equiuocatone nominis uidea¬
mus exorbitasse: ut iacobum fra¬
trem iohannis que parit cum
iohanne fre suo et petro ad tͣns¬
figuratõnẽ sui seorsum dñs as¬
sumpsit. eũ iacobum fuisse asse¬
rat. qui pͥmus solum sacerdota¬
le conscendit. Qđ quid̃ de alio
iacobo qui et fr̃domini nuncupa¬

Expanded text:
Hebraicae penitus expers veritatis. Hebraicae penitus expers veritatis. Si quis autem Bedae quoque auctoritate nitatur, ut omnibus satisfaciat, dicere fortasse licebit hoc loco Bedam aliorum opinionem potius secutum esse, quam suam constituisse sententiam. Saepe etenim, ut sanctorum auctoritates illaesas custodiamus, ea quae scribunt ad opinionem aliorum potius quam ad sententiam ipsorum referimus. Sic et in hoc loco dicamus Bedam aliorum introduxisse sententiam, qui ex aequivocatione nominis decepti, eumdem esse aestimaverunt Dionysium Areopagitam, et Dionysium Corinthiorum: quippe cum et beatum Ambrosium adeo ab historica veritate quodam loco per aequivocationem nominis videamus exorbitasse, ut Jacobum fratrem Joannis, quem pariter cum Joanne fratre suo et Petro ad transfigurationem sui seorsum Dominus assumpsit, eum Jacobum fuisse asserat, qui primus solium sacerdotale conscendit. Quod quidem de alio Jacobo, et qui frater Domini nuncupa
Abbreviated transcription (Latin):
quoq pͥncipis apłorum ꝑnitio¬
sam sumulationem aco apło pau¬
lo correptam. quia inquit repre¬
hñsibił erat: nec non et uenera¬
bilem doctorem augustinum qͥ
errores ꝓpͥos sponte corrigendo
omnia fere scripra sua retracta¬
re non erubuit. Recogitate et il¬
meliores sumus quam patres
ñri. Et tunc ꝓfecto cum tantoꝵ
iurorum errores commemoraũit.
lam de errore bede mirari desi¬
stet. Ut enim beatus asserit gre
sese subtrahit. et eos in errorem
labi ꝑmittit. ut uidelicet recog¬
noscant quam inutiles sp̃u sco
abscedente remaneant. Qui &e
cum mentib p̃sidet scõrum sic re¬
uelat aliqua: ut occultet non¬
nulla. Nec ma̾noꝑe curandum
ẽ. si in hystoriis aut in his quȩ ad
catholicȩ fidei ꝑiculum ñ attinẽt
cum aꝑte augustinꝰ de bistoria
septum psalmi. in cuius uidelicet
psalmi titulo legitur ꝓ ũb̾ chusi
filii gemini ꝑhieronimum er¬
rasse comunci possit. tanquam

Expanded text:
quoque Principis apostolorum pernicioquoque Principis apostolorum perniciosam simulationem a coapostolo Paulo correctam, « Quia, inquit, reprehensibilis erat : » necnon et venerabilem doctorem Augustinum, qui errores proprios sponte corrigendo, omnia fere scripta sua retractare non erubuit. Recogitet et ilmeliores sumus, quam patres nostri. » Et tunc, profecto, cum tantorum virorum errores commemoraverit, jam de errore Bedae mirari desistet. Ut enim beatus asserit Gregsese subtrahit, et eos in errorem labi permittit, ut videlicet recognoscant, quam inutiles Spiritu sancto abscedente remaneant: qui etiam cum mentibus praesidet sanctorum, sic revelet aliqua, ut occultet nonnulla. Non magnopere curandum est, si in historiis, aut in his, quae ad Catholicae fidei periculum non attinent, cum aperte Augustinus de historia septimi psalmi, in cujus videlicet psalmi titulo legitur: « Pro verbis Chusi filii Jemini, » per Hieronymum errasse convinci possit, tanquam
Abbreviated transcription (Latin):
alium dẏoNisiym ariopagit᷑a:
alium dyonis iym corinthiorũ
epm̃ extitisse: Atqita p̃dictorũ
accorum sententiis. bede refel¬
limus opinionem. p̃sertim c̃ & il¬
lorum longe grauior auctoritas
sit. et in ore duorum potiꝰ qͣm uniꝰ
stare u̾bum conueniat. Ad eccłia¬
sticam quippe hystoriam qͣi pͥmũ
et maximum eccłiasticoꝵ gestoꝵ
fundam̃tum. tam bedam qmͣ ce¬
teros scͥptores eccl̃iasticos recurre¬
re certum. ẽ. Quid itaq iudet᷑t
responde posse bedam. si illa scͥpta
aduersari ei monstraũis. qͦrum
se frequent auctoritatib ꝓtegit:
Nil equidem rectius: quam scpi¬
entis illum u̾siculum. Conueniet
nulli: qui secum dissidet ip̃e. Ne
quis aut̾e graiit ferat ac uehe¬
m̃ter ab horreat. bedam ñ nũqͣm
decipi. et suo sp̃u ñ diuino q̃da
ꝓtulisse. eo uidelicet qđ eiꝰ expo¬
sitiones latinorum maxime fre¬
quentet eccłia ad memoriam na¬
than ꝓpħam reducat de edificã¬
do templo deceptum. atq ipĩus

Expanded text:
um Dionysium Areopagitam, alium Dionysium Corinthiorum episcopum exstitisse. Atque ita praedictorum auctorum sententiis, Bedae refellimus opinionem: praesertim cum et illorum longe gravior auctoritas sit, et in ore duorum potius quam unius stare verbum conveniat. Ad ecclesiasticam quippe Historiam, quasi primum et maximum ecclesiasticorum gestorum fundamentum, tam Bedam quam caeteros scriptores ecclesiasticos recurrere certum est. Quid itaque videtur tibi respondere posse Beda, si illa scripta ei adversari monstraveris, quorum se frequenter auctoritatibus protegit? Nil equidem rectius, quam sapientis illum versiculum: Conveniet nulli, qui secum dissidet ipse. Ne quis autem graviter ferat, ac vehementer abhorreat Bedam nonnunquam decipi, et suo spiritu non divino, quaedam protulisse, eo videlicet quod ejus expositiones Latinorum maxime frequentet Ecclesia: ad memoriam Nathan prophetam reducat de aedificando templo deceptum, atque ipsius
Abbreviated transcription (Latin):
÷ ad̾o fiat. erat utiq creatura
aliqͦ ũn iam tał fieret uor. S
qr anteꝗͣ diceret fiat. nulla ex¬
titit creat᷑a. ip̃m fiat qd̃ dictũ
ẽ inet̾iitate u̾bi. ñ in uocis so
uisa. S dũ nos singła indenteᷤ
laudamꝰ. tãꝗͣ ip̃e ideat laudetq

Expanded text:
est a Deo Fiat, erat utique creatura est a Deo Fiat, erat utique creatura aliqua, unde jam talis fieret vox. Sed quia antequam diceret Fiat, nulla exstitit creatura, ipsum Fiat quod dictum est, in aeternitate Verbi, non in vocis sonvisa; sed dum nos singula videntes laudamus, fit tanquam ipse videat, laudetque
Abbreviated transcription (Latin):
Dies pͥor factꝰ angłi st̃. qͦrũ ꝓpter
nnitatẽ insimiandã. ñ dies pͥmꝰ.
s dies dictꝰ ÷ unꝰ ⁊ iccirco ip̃se repe¬
atur semꝑ ĩ execut᷑oe create. Qui
dies hoc est nat᷑a angłorũ qñ ẽ¬
aturam ipsam c̃templabat᷑. qͦdã¬
eiꝰ ad dm̃ referens. eãq meliꝰ in
diuina rõe ẽspiciens c̃timo ma¬
ne fiebat. Si uͦ ꝑmaneret negle¬
cto creatore ĩ creat᷑e aspectu. iam
ñ uesꝑa s nox utiq fieret. Dũ
se creat᷑a meliꝰ in d̾o ꝗͣ in se ipsa
nou̾it. ip̃a sui cognito q̃ maior
in do est dies et lux dr̃. Cognitõ
uͦ sua in se ip̃a ad cõpensatõem
cognitõnis illiꝰ q̃ est indo. qr ło¬
ge infi̾or est uesꝑa noĩat᷑. id̾oq
pt uesꝑam mane fiebat. qr dũ
suã inse cognitõem s satisfac̾ẽ
ñ agnoscẽt. ut se plemiꝰ nosse
potuisset. addm̃ se se referebat
creat᷑a. ĩqͦ se dies agnoscendome
illud eĩ sempit̾ne in ũbo uni¬
co dictũ est. Si tnsitorie dictũ

Expanded text:
Dies prior factus angeli sunt, qui propter unitatem insinuandam, non dies primus, sed dies dictus est unus, et idcirco ipse repetitur semper in exsecutione creaturae. Qui dies, hoc est natura angelorum, quando creaturam ipsam contemplabatur, quodamejus ad Deum referens; eamque melius in divinam rationem conspiciens, continuo mane fiebat. Si vero permaneret neglecto Creatore, in creaturae aspectu, jam non vespera, sed nox utique fieret. 14. Dum se creatura melius in Deo quam in se ipsa noverit, ipsa sui cognitio, quae major in Deo est, dies et lux dicitur. Cognitio vero sua in seipsa, ad compensationem cognitionis illius, quae est in Deo, quia longe inferior est, vespera nominatur. Ideoque post vesperam mane fiebat . Quia dum suam in se cognitionem sibi satisfacere non agnosceret, ut se plenius nosse potuisset, ad Deum esse referebat creatura, in quo dies se agnoscendo meIllud enim sempiterne in verbo unico dictum est. Si transitorie dictum
Abbreviated transcription (Latin):
tenui. ꝓfut᷑o tenebo. unrũsita¬
tẽ uͦ d̾s tenet. ei ꝓ tenuit ⁊ tene
lorum decessio. accessio. ue est
temꝑũ. nam duas eẽ inc̾at᷑is
res. quarũ uicissitudo tẽꝑũ ñ
ualet. angłis scł. ꝓpt̃ qd̃ in com¬

Expanded text:
tenui; pro futuro, tenebo. Universitatem vero Deus tenet; et pro tenuit, et tenebs angelis decessio accessiove est temporum. Nam duas esse in creaturis res, quibus vicissitudo temporum non valet, angelis scilicet
Abbreviated transcription (Latin):
elem̃torũ om̃nũ ĩ pulchro ⁊ alto
cõsistit. s pulchrũ ẽc̃. qd̃ ꝑscip
sũ pulchrũ. ut hõ ex aĩa &e m̃bͥs
oĩb constans. Aptũ uͦ ẽẽ ut ueᷤ¬
tumñtum. ut uictũ. id̾̃oq homi¬
nem dici pulchrũ ad se. qr ñues¬
tim̃to ⁊ uitui hõ÷ necessariꝰ. s is¬
ta hõi. Id̾o aũ illa apta. qr ñsͥ sic̃¬
homo pulchra. aut ad se. s ad ali¬
ud. id est ad hominẽ accõmodata.
ñ sibiur necessaria. Hoc ⁊⁊ de cet̾is
elem̃torũ uatis dicendũ. Cũcło q̃ st̃
q̃ facta st̃: mira ualde st̃. s con¬
suetudĩe uluert̃. id̾oq sic diui¬
na scruptare oꝑa. ut semꝑ ea co
malũ. qr sine d̾o factũ: nichil.
mali. qr nat᷑a om̃is aut ĩcõinuta¬
bił ut ẽ ds. aut cõmutabił ut c̃a¬
accedendo ĩ bonam nat᷑a effic̃ ẽẽ
uiciosam. q̃ dũ discedit nat᷑a ina¬
nec. & malũ qd̃ inerat nꝰꝗͣ ẽ. Ex eo
qd̃ uiciũ nocet nat᷑e. agnoscit᷑ ui¬

Expanded text:
 pulchro et apto consistit; sed pulchrum ei quod se ipsum est pulchrum, ut homo ex anima et membris omnibus constans. Aptum vero est, ut vestimentum et victus. Ideoque hominem dici pulchrum ad se, quia non vestimento et victui est homo necessarius, sed ista homini; ideo autem illa apta, quia non sihomo, pulchra, aut ad se, sed ad aliud, id est, ad hominem accommodata, non sibimet necessaria. Hoc et de caeteris elementorum naturis dicendum est. et facta sunt, mira valde sunt, sed consuetudine viluerunt. Ideoque sic divina scrutare opera, ut semper ea cogmalum, quia sine Deo factum est nihil, natura omnis aut incommutabilis ut Deus est, aut commutabilis ut creaaccedendo in bonam naturam efficit eam vitiosam, quod cum discedit, natura manet, et malum quod inerat nusquam est. Ex eo quod vitium nocet naturae, agnoscitur vi
Abbreviated transcription (Latin):
muł elem̃torũ adu̾sitatib hõ
u̾bat᷑. peccati hoc exig̾ẽ penam.
ut do suꝑbiens bõ ea q̃ st infra
ip̃m paciat᷑ adũsa. Uñ et ĩ sa¬
piẽcia legit᷑ ꝓdõ. fugnabit c̃
e orb t̾rarũ cc insensatos. Mĩto
intorintũ adũs in iꝰtos. ⁊ leuior
÷ ad benefaciendũ his qͥ ĩ dm̃ cõ¬
fidũt. Non erit caro subiecta a

Expanded text:
mulis et elementorum adversitatibus homo mulis et elementorum adversitatibus homo verberatur, peccati hoc exigere poenam, ut Deo superbiens homo ea quae infra ipsum sunt patiatur adversa. Unde et in Sapientia legitur pro Deo: Pugnabit cum eo orbis terrarum contra insensatos. Meritoin tormentum, adversus injustos, et lenior est ad benefaciendum his qui in Deo confidunt. 134
Abbreviated transcription (Latin):
nis: qn̾ mox cõtraria ꝓsꝑis p̃fe¬
ut nat᷑e bonũ ad cõꝑatõemexcel
leret iuali. fecit ds omĩa ualde¬
ualde bona. Nichil gͦ nat᷑a ma¬
lũ qͣdo ⁊ ip̃a q̃ in creat᷑is uidñt᷑
ẽẽ penalia. si bene utant᷑ ⁊ boua
et ꝓsꝑa st̃. si male utant᷑ noceant.
Ita gͦ pendenda: creat᷑a exnr̃o
usu ñ bono. ñ ex sua nat᷑a ualde
bona. Si radas suꝑciliũ hoĩs. par¬
uam rẽ demes. s tociꝰ corꝑis ĩge¬
re̾s feditatẽ. ita . ĩuniu̾sitate c̃a¬
ture si extremũ ũmicłm nat᷑ã
malũ dix̾is. uniu̾se creat᷑e ĩ iu¬
riam facis. Cũcta mala ꝑ pecca¬
ĩ uniu̾sũ genꝰ humanũ. ꝓinde
uiunt origine. partim culpa
si: ut ignem qr urit. ut ferrum
qr occidit. ut feram qr mord:
S cõmoda ip̃orũ ñ intendens
effecta st̃ noria. q̃ illi om̃i expar¬
Nr̃o uicio ñ sua nat᷑a nob̾ ma¬
la st̃: ea q̃ nob̾ nocent. Ham lux
cis est: sic ⁊ cet̾a. Cũ creat᷑arũ sti¬

Expanded text:
tio, quando mox contraria positis profeut naturae bonum leret mali. Fecit Deus omnia valde bona. Nihil ergo natura malum, quando et ipsa quae in creaturis videntur esse poenalia, si bene utantur, et bona et prospera sunt: si male, noceant. Ita ergo pensanda est creatura ex nostro usu non bona, nam ex sua natura valde bona. Si radas supercilium hominis, parvam rem demes, sed totius corporis ingeris foeditatem. Ita et in universitate creaturae si extremum vermiculum natura malum dixeris, universae creaturae injuriam facis. Cuncta mala per peccain universum genus humanum. Proinde viunt origine, partim culpa. si, ut ignem, quia urit; ut ferrum, quia occidit; ut feram, quia mordet, sed commoda ipsorum non intendens effecta sunt noxia, quae illi omni ex parNostro vitio, non sua natura, nobis mala sunt ea quae nobis nocent. Nam lux, cis est; sic et caetera. 10. Cum creaturarum sti
Abbreviated transcription (Latin):
t̃nitate sua cũcła cõplectit᷑. Ali¬
oquin mutabił ÷ d̃s credendꝰ.
siei successiones temꝑũ ad scri¬
bunt᷑. Si semꝑaliqͣ eeñt cũ dõ
nec mutarent᷑ tꝑa s starent.
Presens p̃t̾itũ ⁊ fut᷑m nr̃m:÷ ha¬

Expanded text:
ternitate sua cuncta complectitur. Alioquin mutabilis est Deus credendus, si ei successiones temporum ascribuntur. Si semper aliqua essent cum Deo nec mutarentur tempora, sed starent. 2. Praesens, praeteritum et futurum
Abbreviated transcription (Latin):
dicat᷑ ocłs et ꝓpt̾ qd̃ audit onnia
dicat᷑ auris. ꝓ eo aũ qd au̾titur
ambulat. ꝓ eo qd̃ spectat stat.
sic et in cet̾is horum similib
abhumanis m̃tibꝰ trahit᷑ fi¬
militudo addm̃. sic̃ ÷ obliuis¬
cens ⁊ memorans. hĩc ÷ qd ⁊ ppħa

Expanded text:
dicatur oculus; et propter quod audit omnia, dicatur auris; pro eo autem quod avertitur, ambulat; pro eo quod spectat, stat. Sic et in ceteris horum similibus ab humanis mentibus trahitur similitudo ad Deum, sicut est obliviscens et memorans. Hinc est quod
Abbreviated transcription (Latin):
Mat̾ia ex qua cȩlũ t̾raq ẽ for¬
mata. idõ in formis uocata ẽ:
qͥa ñdum exea formata erãt
q̃ formari restabant. uerum
ip̃a mat̾ia ex nichilo facta erat.
Alnud est aliquid fieri posse. a¬
liud fieri necesse ẽẽ. fieri neces¬
se est. qͦd d̃s uaturis inseruit.
sieri aũ posse est. qd̃ extͣ cͣsũ
inditũ nat᷑arũ creator ut fa¬
ceret. qͣndoq uoliit resuauit.

Expanded text:
Materies, ex qua coelum terraque formata est, ideo informis vocata est, quia nondum ex ea formata erant quae formari restabant; verum ipsa materia ex nihilo facta erat. Aliud est aliquid fieri posse, aliud fieri necesse esse. Fieri necesse est quod Deus naturis inseruit, fieri autem posse est quod extra cursum indictum naturarum creator ut faceret quandoque voluit reservavit.
Abbreviated transcription (Latin):
humana duc̃ scͥpt᷑a add̾mut
nis et mutabilitatis genere
humane cõsulit infirmi¬
tati. ut qr eũ sic̃ ÷ ñ possumꝰ
agnoscere. nr̃e loconis more
dici de se uoluit. quatiuꝰ ad
sua ꝑ nr̃a nos traheret. ⁊dũ
condescendit nob̃. c̃ surgere¬
mͦ ei. Multis mͦis ds ad signi¬
ficandum se hõib de ĩfi̾orib
reb spẽs ad se trahit. qͣm reu̾a
ẽẽ.⁊ incorꝑeum cõstat. Plerũq d̾̃
corꝑib ad dm̃ sumunt᷑ qͣlitatũ

Expanded text:
t nis et mutabilitatis genere humanae consulit infirmitati? Ut quia eum sicut est non possumus agnoscere, nostrae locutionis more dici de se voluit, 123 quatenus ad sua, per nostra nos traheret, et dum condescendit nobis, consurgeremus ei. 4. Multis modis Deus ad significandum se hominibus de inferioribus rebus species ad se trahit; quem re vera esse et incorporeum constat. Plerumque de corporibus ad Deum sum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ propħam ego su formans lu¬
est. tenebrarũ noĩe ñcupatur
unde et inpͥncipio lur a tene¬
bris diuidit᷑. S quia et hos et
illos ds creauit. inde formans
lucem. et creans tenebras. uerũ¬
tam̃ bonos angłos ñ tantũ ere¬
ans. s cẽ formans: malos uͦ cre¬
ans tantũ ñ formãs. Hoc et de ho¬
minib bonis malisq accipien¬

Expanded text:
 prophetam: Ego Dominus formans est, tenebrarum nomine nuncupatur. Unde et in principio lux a tenebris dividitur. Sed quia et hos et illos creavit, inde formans lucem et creans tenebras, verumtamen bonos angelos non tantum creans, sed et formans; malos vero creans tantum, et non formans. Hoc et de hominibus bonis malisque accipien
Abbreviated transcription (Latin):
re.p̃t̾ita reminiscendo. p̃senci¬
a cõtuendo. fut᷑a expectãdo. Spe¬
ramꝰ gͥ aduenientia. ĩ tuem᷑ p̃¬
sencia. recolimꝰ transeuntia.
hõ autem ex rerumitniu̾fi
uno confid̾anda÷ homine. Nã
sic̃ ꝑ dim̃siones etatũ ad fine̾
tendit᷑ tp̃r deficit. qr uñ hõ at¬
tp̾a do uacanti noua mũdo fa¬
ciendo orta fuisse cogitatõ qͣdo
in suo ẽt̾no manerae cõsilio
hꝰ mũdi cõstructio. nec tempꝰ
añ pͥncipium. s et̾nitas fuĩt.
tempꝰ uͦ asustitutõne creat᷑e. ñ
creatura cep̃ atẽꝑe. Quidã aũit
si in re mũdꝰ ñ erat. in et̾na tñ
racione et cousilio semperat.
Diciunt quidam qͦd subito uo¬
luit ds̃ facẽ mundũ. qd̾ añ ñ
fecit. uolũtatẽ dĩ immutari
arbitrantes. qui aliqñ uolu¬
it. qͦd aliqñ ñ uoluit. Quib
respondendũ est. uoluntaᷤ di
d̃s ÷. quia ñ ip̃e aliud÷: aliud¬

Expanded text:
ndo, praesentia contuendo, futura exspectando. Speramus igitur advenientia, intuemur praesentia, recolimus transeuntia. Homo autem ex rerum universiuno consideranda est homine. Nam sicut per dimensiones aetatum ad finem tenditur tempore, deficit, quia unde homo atmpora Deo vacanti novam pro mundo faciendo ortam fuisse cogitationem, quando in suo aeterno maneret consilio hujus mundi constructio; nec tempus ante principium, sed aeternitas. Tempus vero a substitutione creaturae, non creatura coepit a tempore. 4. Quidsi in re mundus non erat, in aeterna tamen ratione et consilio semper erat. 5. Dicunt quidam: Quid subito voluit Deus facere mundum, quem ante non facit? Voluntatem Dei immutari arbitrantes, qui aliquando voluit quod aliquando non voluit. Quibus respondendum est: Voluntas Dei Deus est, quia non ipse aliud
Abbreviated transcription (Latin):
ceti creat᷑e motu mutant᷑. Hec
centum anni unũ tẽpꝰ ÷. nec unꝰ
annꝰ unũ tẽpꝰs. nec unꝰ m̃sis uñ
tempꝰ÷ nec dies. nec hora. qr dũ
ħ om̃ia particłis accedũt suis et

Expanded text:
eri creaturae motu mutantur. Nec centum anni unum tempus est; nec unus annus unum tempus est; nec unus mensis unum tempus est; nec dies, nec hora, quia, dum haec omnia particulis accedunt suis, et
Abbreviated transcription (Latin):
lere. horũ enĩ motuũ ap̃
quillitas sũma ÷. Nõ ita ÷ p̃cipi¬
tanda m̃tis sentencia. ut cre¬
damꝰ posse dõ furoris uł muta¬
tõnis accedẽ ꝑt᷑bationem. s ip¬
sam eqͥtatẽ iusticie qͣ reos pu¬
nit. irac̃diam sacra lectio no¬
minauit. qm̃ qđ iudicantis
equrim est. furor ÷ ⁊ indignatõ
patientis. Ita gͦ intellige̾ opꝰ: ⁊

Expanded text:
lere. Horum enim motuum apud nquillitas summa est. Non ita est praecipitanda mentis sententia, ut credamus posse Deo furoris vel mutationis accidere perturbationem; sed ipsam aequitatem justitiae, qua reos punit, iram sacra lectio nominavit, quoniam quod judicantis aequum est, furor est, et indignatio patientis. 2. Ita ergo intelligere op
Abbreviated transcription (Latin):
inquit. quem de mͥ ate cominis¬
sis honestissime sepeliui. Cui sanc¬
tims. Wentiris inquit fili diabo¬
li. insterquilinium proiecisti eum:
uirum sc̃m̃ et iustum. Et nunc
ueni metum ad catabuli locum
in quem proietisti eum. Is aũt
timore ꝑtulsus. non . ẽ. ausus re¬
niti. quin cum eo ueniret ad locu
uͥ ꝓiecerat eum. Et leuantes in¬
de autes: sanctinus cum lacͥmis
fissimus martir dionisius. sur¬
ge. et ꝑficiamus simul obedi
core obuolutus surrexit. Quem
sanctinus de catabuli fossa ex¬
traxit. diligentissime lauit.
et mundis ac honestis uestib in¬
duit. sicq offerentes dño sacrifi¬
et accipientes cibum confortati ft̃.
e iter ceptum ad gredientes. Ro¬
mͥan auxiliante dño ꝑuener̃t.
et iam beato cleinte martyrio
coronato. ineadem sede sc̃m̃ ana¬
pontificem inuenerũt. Cui per
omia sic̃ eis beatus dẏonisius
iusserat: actus et martyrii euꝰ
ordinem narrauerunt. ꝑ fccꝰtoq¬

Expanded text:
inquit: quem de mihi a te commisinquit: quem de mihi a te commissis honestissime sepelivi. Cui Sanctinus: Mentiris, ait, fili diaboli; in sterquilinium projecisti eum virum sanctum et justum. Et nunc veni mecum ad catabuli locum, in quem projecisti eum. Is autem timore perculsus. non est ausus reniti quin cum eo veniret ad locum ubi eum projecerat. Et levantes inde axes, Sanctinus cum lacrimisriosus martyr Dyonisius, surge, et perficiamus simul obediecore obvolutus surrexit. Quem beatus Sanctinus de catabuli fossa extraxit, et diligentissime lavit, et mundis ac honestis vestibus induit. Sicque offerentes Domino sacrifiEt accipientes cibum confortati sunt. Et iter coeptum aggredientes, Romam auxiliante Domino pervenerunt. Jamque beato Clemente martyrio coronato, in eadem sede post Anapontificem invenerunt, cui per omnia, sicut beatus Dyonisius jusserat, actus et martyrii ejus ordinem narraverunt. Libet
Abbreviated transcription (Latin):
et uenientes initaliam. antominꝰ
ualida febre correprus.ẽ. In cuuis
sii quatumq occasione impedi¬
retur. ꝑagere ceptum iter dispo¬
suit. et sufficienter exeniis ac
honestis luiteis pͥncipi domus in¬
cum. ut si autoninus conuiales¬
ceret: exinde illi habundantis¬
sime miistraret. si etiam uĩta
decederet: honestissime sepeli¬
ret. et sic it quod ceperat ꝑagen¬
dum arcipuit. Et cum sanctinꝰ
fines romanorum attigit: anto¬
ninus uita decessit. Quem pͥncepꝰ
domus retentis omnib quȩ sibi
catabuli sui in quo animalia esꝰ
manebant axes leuauit. et in foᷤ¬
sam ubi stercora et urmna anima¬
luim defluebant proiecit. & desuꝑ
axes remisit. Quȩ mox omnia lc
et cum maxima festinatione re¬
uersus ad domum in qua auto.¬
ninum iacentem dimiserat. flenᷤ
ce dolens ꝑuenit. & pͥncipem do¬
mus int̾rogauit. Ubi . ẽ. inquienꝰ
antoninus frãt m̃s carissuus:
Is aut̃ fictis gemitib ac suspiruᷤ
simulata mesticia. mortuus. ẽ.

Expanded text:
Et venientes in Italiam, Antoninus valida febre correptus est, in cujussii quacumque occasione impediretur, peragere ceptum iter disposuit. Et sufficienter exeniis et honestis linteis principi domus dut, si Antoninus convalesceret, exinde illi habundantissime ministraret, si vero vita decederet, honestissime sepeliret: et sic iter, quod ceperat, peragere studuit. Et cum jam Sanctinus fines Romanorum contigit, Antoninus vita decessit. Quem princeps domus, retentis omnibus quae sibicatabuli sui in quo animalia ejus jacebant axes levavit, et in fossam ubi stercora et urinae animalium defluebant eum projecit, et desuper axes remisit. Quae omnia beatus et cum magna festinatione reversus ad domum in qua Antoninum jacentem dimiserat, flens et dolens pervenit, et principem domus interrogavit: Ubi est, inquiens, Antoninus frater meus karissimus? Is autem fictis gemitibus ac suspiriis simulata mestitia: Mortuus est,
Abbreviated transcription (Latin):
tuim ac comp̃hñsum. aut idolis
sacrisicare cogerent: aut dit̃ sis
sippliciis affectum ouulint
fines parisiorum appropinsser
comꝑit. Sanctunim e antominũ

Expanded text:
tum et comprehensum aut idolis sacrificare cogerent, aut diversis suppliciis affectum occiderent. fines Parisiorum appropinquare comperit, Sanctinum et Antoninum
Abbreviated transcription (Latin):
tutes. ut ꝑ hoc scorũ clareat patiẽ¬
tia. et reꝓborũ qͥ scandalizabũtur
leuitas oftendat᷑ .⁊ ꝑ seqñtiũ auda¬
cia ferocior efficiat᷑. de auti rp̃o

Expanded text:
tutes, ut per noc et sanctorum clareat patientia, et reproborum, qui scandalizabuntur, levitas ostendatur, et persequentium audacia ferocior efficiatur. 181 CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ ipsis apłis plꝰ erat mirabił uir¬
ĩ ȩccłia plus: bñ uiuẽ. qͣm signa
facere. Qd̃ nc̃ ȩccłia ñ ea miracła fa-¬
cit q̃ sub apłis faciebat. ea cã ẽ: qr
t̾c oportebat mundum miracłis cre¬
dere. nc̃ uͦ iam credentẽ oportet bo¬
nis oꝑib choruscare. Ham idõ tẽ
signa faciebant extiꝰ. ut ĩtius fideᷤᷤ
roboraret᷑. Iam in fide miracła qͥ¬
cũq requirit. uanam głam ut lau¬
det᷑ q̃rit. Scͥptum ÷ enĩ. lingue in
signũ st̃: ñ fidelib s infidelibus.
Ecce signum ñ ÷ fidelib necessari¬
um. qͥ iam credidert̃. s infidelib
ut cõu̾tant᷑. Ham paulꝰ ꝓ ñ credñ¬
tium infidelitate. patrẽ publii de
infirmitate febrium uͥtutib c̃at.
infirmãtẽ uͦ timotheum fidelem
ñ oratione s medicinali arte tẽ¬
ꝑat. ut noueris miracła ꝓ ĩcre

Expanded text:
sis apostolis plus erat mirabilis virin Ecclesia plus est bene vivere quam signa facere. 2. Quod nunc Ecclesia non ea miracula faciat quae sub apostolis faciebat, ea causa est, quia tunc oportebat mundum miraculis credere, nunc vero jam credentem oportet bonis operibus coruscare. Nam ideo tunc signa fiebant exterius, ut interius fides roboraretur. 3. Jam in fide miracula quicunque requirit, vanam gloriam, ut laudetur, quaerit. Scriptum est enim: Linguae in signum sunt, non fidelibus, sed infidelibus . Ecce signum non est fidelibus necessarium, qui jam crediderunt, sed infidelibus, ut convertantur. Nam Paulus pro non credentium infidelitate patrem Publii de infirmitate febrium virtutibus curat , infirmantem vero Timotheum fidelem, non oratione, sed medicinaliter temperat, ut noveris, miracula pro incre