comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
adhibita auetastũ intuentes inagnu aliqͥd qđ ulero se offerat pluarib sepedieb: expacdare
autmurnure uicerto uelut classico istiuii. conatatisuimũ corporis inotĩ ñ enuantiandis
sed quorendis uerbis ac cõmodant : Nson nulicertisibiintia prius quã sensũ mnuenerint destina
quibialiqd ad serti sibiuingendũ sit. eaqdia secũ ipsi dareq meditati desperata conectend

Expanded text:
adhibita aut tectum intuentes magnum aliquid, quod ultro se offerat, pluribus saepe diebus expectant, adhibita aut tectum intuentes magnum aliquid, quod ultro se offerat, pluribus saepe diebus expectant, aut murmure incerto velut classico instincti concitatissimum corporis motum non enuntiandis sed quaerendis verbis accommodant. nonnulli certa sibi initia, priusquam sensum invenerint, destinant, quibus aliquid diserti subiungendum sit, eaque diu secum ipsi clareque meditati desperata conectend
Abbreviated transcription (Latin):
am hicergo nob inchoanda ẽ eapars arts ex qua capere initiũ olent  qui ꝓpsa orduseront
quã quã uideo qͥsaã in ipsostatĩ limine obstaturos mihi. quininl legere enus nodip e pelas
eloquontiã putent sednatura sua etuulgari modo et scholarũ exercuattione ẽcenta rideus
eciaudisigentiã nraom̃. exemplo magr qͦꝗ nomins ꝓfessorũ Quorũ aliqͥ sutopaae incs sore
urhanus ex con fesione in satiȩ sue elabi. Porro hi qrea et bene ficia engenu p̃r artessor
habitiuet mnulta etiã mnemoria digna exclamauer̃ plurimos habent siiles uegliget
sue paucissimos nature. lgit im̃petu dicere se et uiributa gloriant nlir eni opus ẽt
pitiont autdis postione nrebi fictis sed cuiꝰ rergrã plenũset audeteniũ seallarution
aneis quarã ꝑtiomi queq aperi culo petat᷑ Qunetiã inagitates do nulla rationis

Expanded text:
c ergo nobis inchoanda est ea pars artis, ex qua capere initium solent, qui priora omiserunt; c ergo nobis inchoanda est ea pars artis, ex qua capere initium solent, qui priora omiserunt; quanquam video quosdam in ipso statim limine obstaturos mihi, qui nihil egere huiusmodi praeceptis eloquentiam putent, sed natura sua et vulgari modo et scholarum exercitatione contenti rideant etiam diligentiam nostram exemplo magni quoque nominis professorum, quorum alane potuit urbanius ex confessione inscitiae suae elabi. porro hi, quia et beneficio ingenii praestantes sunt habiti et multa etiam memoria digna exclamaverunt, plurimos habent similes negligentiae suae, paucissimos naturae. igitur impetu dicere se et viribus uti gloriantur; neque enim opus esse probatione aut dispositione in rebus fictis, sed, cuius rei gratia plenum sit auditorium, sententiis grandibus, quarum optima quaeque a periculo petatur. quin etiam in cogitando, nulla ratione
Abbreviated transcription (Latin):
ueritati. Qm̃ autẽ aliqͥd inse habet epidicticor ñ nubnlsibi nicoris adsumere qđ faciuis
actores comici. quineq itaprsus ut nos uulgo loqͥmͣ ꝓnuntians qđ eẽt̃ si ne arte neq procul
tam̃ a natura reco duts quouitio periret imitatio sedmorẽ cõmunis huiꝰ sermonis decore
quodã sc̃henico exornans sic qͦq aliquanos incõmoda ex hisqua fiuxerimꝰ materiis consequeñ
I neo p̃cipue qđ multa inus relinquunt᷑ incerta que sumimꝰ ut uident᷑ etaces facultates. liberos
parentes ipsarũ urbiũ ures iura mores alia his similia Qiuin aliquando etiã argum̃t a exipsis
postionũ uttis ducimꝰ. sedhe suo quȩꝙ loco. Quã uisenĩ omẽ ꝓposetũ operis a nob̵ destinati eospectet
ut orator instituat᷑: tam̃ ne qͥd studiosi requirans. etiã si qͥderit qđ ad scholas ꝑtineat ꝓ prie

Expanded text:
veritati; quoniam autem aliquid in se habet ἐπιδεικτικόν nonnihil sibi nitoris assumere. quod faciunt veritati; quoniam autem aliquid in se habet ἐπιδεικτικόν nonnihil sibi nitoris assumere. quod faciunt actores comici, qui neque ita prorsus, ut nos vulgo loquimur, pronuntiant, quod esset sine arte, neque procul tamen a natura recedunt, quo vitio periret imitatio; sed morem communis huius sermonis decore quodam scenico exornant. sic quoque aliqua nos incommoda ex iis, quas finxerimus, materiis consequentur, in eo praecipue, quod multa in iis relinquuntur incerta, quae sumimus ut videtur, aetates, facultates, liberi, parentes, urbium ipsarum vires, iura, mores, alia his similia; quin aliquando etiam argumentum ex ipsis positionum vitiis ducimus. sed haec suo quaeque loco. quamvis enim omne propositum operis a nobis destinati eo spectet, ut orator instituatur, tamen, ne quid studiosi requirant, etiam si quid erit, quod ad scholas proprie pertineat,
Abbreviated transcription (Latin):
utinã q adici ad consuctudinẽ posset ut nominib: uterem᷑ et ꝑplexȩmagis et longioris aliquan
actuscontrouersiȩ fingerent᷑ et uerba in usu cotidiano posta minꝰ umeremꝰ et ioços in serere
moris eẽt: quȩ nos quã libet ꝑalia in scholis exercitati simꝰ arones in foro inuenius. Si uͦ in osten¬
tationẽ cõparet᷑ declamatio sine paululũ aliqͥd inclamare aduo luntatẽ audientiũ demus
aet iis actionib quȩ in aliqua si ne dubio ueriateuersant᷑ sed s ad popularẽ apcatȩ de le¬
tionẽ quale slegonꝰ paine gyricos toũ q hoc demonstratiuũ genꝰ ꝑmittit᷑ adhibere. plus
cultus omneq artẽ que latere plerũq iniudicus debet ñ confiteri modo sedostenare etũ
hominib: in hoc aduocatis. Quare de cdamatio qm̃ ẽ iudicioꝵ c̃silioꝵq imago similis eẽ debet

Expanded text:
utinamque adiici ad consuetudinem posset, ut nominibus uteremur, et perplexae magis et longioris aliquando utinamque adiici ad consuetudinem posset, ut nominibus uteremur, et perplexae magis et longioris aliquando actus controversiae fingerentur, et verba in usu cotidiano posita minus timeremus, et iocos inserere moris esset; quae nos, quamlibet per alia in scholis exercitati simus, tirones in foro inveniunt. si vero in ostentationem comparetur declamatio, sane paulum aliquid inclinare ad voluptatem audientium debemus. nam et in iis actionibus, quae in aliqua sine dubio veritate versantur, sed sunt ad popularem aptatae delectationem, quales legimus panegyricos, totumque hoc demonstrativum genus, permittitur adhibere plus cultus omnemque artem, quae latere plerumque in iudiciis debet, non confiteri modo sed ostentare etiam hominibus in hoc advocatis. quare declamatio, quoniam est iudiciorum consiliorumque imago, similis esse debet
Abbreviated transcription (Latin):
humoris corrupti contraxerit emittendũ si eẽ sanꝰ ac robustus uolet. alio qui tumor
ille inanis primo cuiꝰ cunq ueri o peris conatu dep̃hendet᷑ : Iotũ autẽ declamandi
opus quid iuersũ omĩ modo a forensib: causis existimant ꝓfecto nerationẽ quidẽ
qua ista exercitatio inuenta sit ꝑuident Namsi foro ñ p̃parat. aut schenicȩ
ostentationi aut furio sȩ uociferationi simillimũ ẽ qͥd enĩ attinet iudicẽ p̃parare
quinullus ẽ narrare qđ om̃s sciant falsũ ꝓlationes ad libere causȩ dequa ne mosit
ꝓnuntiaturus :et hȩc quidẽ otiosa tantũ affii .uͦ. et ira uł luctu ꝑmauere tuiꝰ
ẽ iudibrii niss qeb:dã pugnȩ si mulacris aduerũ discrim̃ aciẽ q ustã consuescimꝰ:¬
Nihilergo in c̃forense genꝰ dicendi atq hoc declamatoriũ intererit si pfectus grã dicimꝰ nibid

Expanded text:
humoris corrupti contraxerit, emittendum, si esse sanus ac robustus volet. alioqui tumor humoris corrupti contraxerit, emittendum, si esse sanus ac robustus volet. alioqui tumor ille inanis primo cuiusque veri operis conatu deprehendetur. totum autem declamandi opus qui diversum omni modo a forensibus causis existimant, ii profecto ne rationem quidem, qua ista exercitatio inventa sit, pervident. nam si foro non praeparat, aut scenicae ostentationi aut furiosae vociferationi simillimum est. quid enim attinet iudicem praeparare, qui nullus est; narrare, quod omnes sciant falsum; probationes adhibere causae, de qua nemo sit pronuntiaturus? et haec quidem otiosa tantum; adfici vero et ira vel luctu permovere, cuius est ludibrii, nisi quibusdam pugnae simulacris ad verum discrimen aciemque iustam consuescimnihil ergo inter forense genus dicendi atque hoc declamatorium intererit? si profectus gratia dicimus, nihil.
Abbreviated transcription (Latin):
s ed eo qđ natura lionũ ẽ bene utilelicet sint ergo et ipsȩ materiȩ quȩ fingentur
quã simillimȩ ueritati. et declamatio in quantũ maximne potest imitet᷑ eas actiones
inquarũ exertitationẽ reꝑta ẽ. Nã magos et pestilentiã et responsa et sȩuiores
tragias nouertas aliaq magis ad huc fabulosa. frustra int̃sponsiones et int̃dicta
quȩ remꝰ Quidergo : Nunquã liȩc supra fidẽ et poetica ut uere dixerĩ themata
uiuenib: tractare ꝑmitamꝰ ut expatient᷑ et gaude ans materia. et quasi in corpus
eant erat aptimũ sed certe sint grandia ectumida ñ stulta etiã et acriorib: oculis
intuenti ridicula . ut si iamcȩdendũ ẽ impleatse declamator aliquando dũsciat
ut quad rupedes cũ uiridi pabulo distentȩ sunt sanguinis detractione curant᷑. et
sic ad cibos uirib: conseruandis idoneos redeunt. ita sibi qͦq tenuandas adipes. et quic qͥd

Expanded text:
sed eo, quod natura bonum est, bene uti licet. sint ergo et ipsae materiae, quae fingentur, sed eo, quod natura bonum est, bene uti licet. sint ergo et ipsae materiae, quae fingentur, quam simillimae veritatis, et declamatio, in quantum maxime potest, imitetur eas actiones, in quarum exercitationem reperta est. nam magos et pestilentiam et responsa et saeviores tragicis novercas aliaque magis adhuc fabulosa frustra inter sponsiones et interdicta quaeremus. quid ergo? nunquam haec supra fidem et poetica, ut vere dixerim, themata iuvenibus tractare permittamus, ut exspatientur et gaudeant materia et quasi in corpus eant? erit optimum; sed certe sint grandia et tumida, non stulta etiam et acrioribus oculis intuenti ridicula: ut, si iam cedendum est, impleat se declamator aliquando, dum sciat, ut quadrupedes, cum viridi pabulo distentae sunt, sanguinis detractione curantur et sic ad cibos viribus conservandis idoneos redeunt, ita sibi quoque tenuandas adipes, et quidquid
Abbreviated transcription (Latin):
hominis ortus exitroq gignentiũ confert᷑ et frustra sparseris semina nisi ella
prȩmollitus fuerit sulcꝰ : ita eloquentia co alescere nequit. nisi sociata tradentis accipi¬
nhus primis operib: quȩ ñ ipsa parua s ̃ sed maiorũ quasi mẽ bra atq partes bene insti¬
tuto atq ex ercitato iam feretẽ pꝰ appetet ad grediendi suasorias iuidicialesq materias
de quib diximꝰ insefere continet. et ueritat ꝓximã imaginẽ reddit. ideoq ita ẽ
celebrata ut plerisq uideret᷑ ad formandã eloquentiã uł sola sufficere N seq enĩ
uirtus ulla ꝑpetuȩ dũ taxat orationis reperiri potest. quȩ ñ sit cũ hacdicendi
meditatione cõmunis Eoquidẽ resista culpã docentiũ recidit. ut int̃ prȩcipuas quȩ
corrũ perent eloquentiã causas. licentia atq inscientia declamantiũ fuerit

Expanded text:
hominis ortus ex utroque gignentium confertur, et frustra sparseris semina, nisi illa hominis ortus ex utroque gignentium confertur, et frustra sparseris semina, nisi illa praemollitus foverit sulcus: ita eloquentia coalescere nequit nisi sociata tradentis accipiprimis operibus, quae non ipsa parva sunt sed maiorum quasi membra atque partes, bene instituto atque exercitato iam fere tempus appetet aggrediendi suasorias iudicialesque materias; de quibus diximus, in se fere continet, et veritati proximam imaginem reddit, ideoque ita est celebrata, ut plerisque videretur ad formandam eloquentiam vel sola sufficere. neque enim virtus ulla perpetuae duntaxat orationis reperiri potest, quae non sit cum hac dicendi meditatione communis. eo quidem res ista culpa docentium reccidit, ut inter praecipuas quae corrumperent eloquentiam causas licentia atque inscitia declamantium fuerit.
Abbreviated transcription (Latin):
dicere presietantũ aut suptiliter aut aspere. ñ magis quã phonasco acutis tantũ dut
mediis aut grauib: sonis aut horũ etiã particulis extellere Nã sic̃ eehara ita orato
perfecta ñ ẽ. nisi abimo adsũ mũ omnib intenta nerius consentiat : Dt officio dis cisul¬
iura de officiis docentiũ locutus discipulos in unũ interĩ moneo ut p̃ceptore ssuos
ñ minꝰ quã ipsa studia ament. et parentes ñ quidẽ corporũ sedmentiũ credant
M ultũ hȩc pietas conferostadio. Nã ita et libont̃ audient. et dictis credens. et esse
similes conoupiscent in ipsos deniq coetusscholarũ lȩti ala cresconueniens em̃elat
ñ irascent᷑. laudatigaude buNs. ut sint carissomi studio merebant᷑: Nã ut illq officiuõ
ẽ docere si ho p̃beresedo cles. alioqui neutrũ sine altero sufficit. et si cut

Expanded text:
dicere presse tantum aut subtiliter aut aspere, non magis quam phonasco acutis tantum aut dicere presse tantum aut subtiliter aut aspere, non magis quam phonasco acutis tantum aut mediis aut gravibus sonis aut horum etiam particulis excellere. nam sicut cithara ita oratio perfecta non est, nisi ab imo ad summum omnibus intenta nervis consentiat. plura de officio docentium locutus discipulos id unum interim moneo, ut praeceptores suos non minus quam ipsa studia ament, et parentes esse non quidem corporum sed mentium credant. multum haec pietas conferet studio; nam ita et libenter audient et dictis credent et esse similes concupiscent, in ipsos denique coetus scholarum laeti alacresque convenient, emendati non irascentur, laudati gaudebunt, ut sint carissimi, studio merebuntur. nam ut illorum officium est docere, sic horum praebere se dociles; alioqui neutrum sine altero sufficit. et sicut
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ ñ repugnabit . atq. ea cura paria faciet uis in quib: eminebat. sic̃̾ille ne ab eodẽ
recedamꝰ. exertendi corpora peritꝰ. ñ sidocendũ pancratiasten susceperit pugno
ferire uel calcetantũ aut nexus modo. atq in uscertos aliquos docebit. sed omĩa que ft
eius certaminis erit qͥ exus aliqua ñ possit. in id in aximo qđ poterit incũ bet. Nã st̃
hȩc duo uitanda ꝓrsus. unũ netẽptes qđ effici ñ possit. alterũ neabeo qđ quis aptime
facit in aliud cuiminus ẽ icdoneus transferas. Atsifuerit qui docebit᷑ ille quẽ ad olescentes
senẽ uidimus i costratus om̃ib: in eo docendi partib: similit̃ utet᷑ efficietq illũ
qualis hic fuit iuctando pugnandoq quoꝵ utroq certamine isdẽ dieb coronabatur
inuictũ et quanto id magis cratoris futuri magistro ꝓ uidendũ erit. Nonenĩ satis en

Expanded text:
tamen non repugnabit, atque ea cura paria faciet iis, in quibus eminebat; sicut ille ne ab eodemtamen non repugnabit, atque ea cura paria faciet iis, in quibus eminebat; sicut ille ne ab eodem exemplo recedamus exercendi corpora peritus, non, si docendum pancratiasten susceperit, pugno ferire vel calce tantum aut nexus modo atque in iis certos aliquos docebit, sed omnia quae sunt eius certaminis. erit qui ex his aliqua non possit: in id maxime quod poterit incumbet. nam sunt haec duo vitanda prorsus: unum ne temptes quod effici non possit, alterum ne ab eo, quod quis optime facit, in aliud, ad quod minus est idoneus, transferas. at si fuerit qui docebitur ille, quem adolescentes senem vidimus, Nicostratus, omnibus in eo docendi partibus similiter utetur, efficietque illum, qualis hic fuit, luctando pugnandoque, quorum utroque certamine iisdem diebus coronabatur, invictum. et quanto id magis oratoris futuri magistro providendum erit? non enim satis est
Abbreviated transcription (Latin):
contranaturã pugno Non enĩ deserendũ idbonũ si qđ ingenitũ ẽ existimo sed augendĩ
addendũq qđ cessat. An .uͦ. clarissimꝰ ille p̃ceptori socrates quẽ ñ magis libri bene
dixisse quã discipuli bene docuis se testant᷑ cã deophoro atq theo pompo sic iudicartt
ut alteri frenis alteri calcarib: opus eẽ diceret. aut oullo lentior ẽ tarditatẽ
aut in illo pene p̃cipiti concitationẽ ad iuuandã docendo existima uit . cũ alterũ
alterius natura miscendũ arbitraret᷑ : Imbecillis tam̃ ingenus sane sic obsequendũ
sit ut tantũ in id quo uocat natura ducant᷑. Ita enĩ qđ solũ possans melius efficieNt
Si uͦ. liberalior materia c̃tigerit. et in qua merito ad spemorataris simꝰ ad gressi. nulla
discendi uirtus amittenda ẽ. Nã licet sit aliquã in partẽ pronior ut ne cesse ẽ. cȩceris

Expanded text:
contra naturam pugno. non enim deserendum id bonum, si quod ingenitum est, existimo, sed augendum contra naturam pugno. non enim deserendum id bonum, si quod ingenitum est, existimo, sed augendum addendumque quod cessat. an vero clarissimus ille praeceptor Isocrates, quem non magis libri bene dixisse quam discipuli bene docuisse testantur, cum de Ephoro atque Theopompo sic iudicaret, ut alteri frenis alteri calcaribus opus esse diceret, aut in illo lentiore tarditatem aut in illo paene praecipiti concitationem adiuvandam docendo existimavit, cum alterum alterius natura miscendum arbitraretur? imbecillis tamen ingeniis sane sic obsequendum sit, ut tantum in id, quo vocat natura, ducantur; ita enim, quod solum possunt, melius efficient. si vero liberalior materia contigerit et in qua merito ad spem oratoris simus aggressi, nulla dicendi virtus omittenda est. nam licet sit aliquam in partem pronior, ut necesse est, ceteris
Abbreviated transcription (Latin):
lã ꝓpͥetates igeni& dispicere ꝓrsus necessariũ ẽ in his ꝗͦꝗ certũ studiorũ facere
dilectũ nemodissuaserit. Nanq erit alius historiȩ magis idoneus alius cõpositꝰ ad carm̃
alius utilis studio uiris. ut ñ nulli rus fortassemitendi. sic discernet hȩc dicendima¬
gister quomodo palestricꝰ ille cursorẽ faciet. aut pugilẽ aut luctatorẽ aliudue qͥd
exius quȩ suis sacroꝵ certaminũ. uerũ ei qui foro destinabit᷑ ñ munã partẽ aliquã . sed
in omia quȩ sunseuis operis. etiã si qua difficiliora discenti uidebunt᷑ ẽ laborandũ est
Nã et omĩ nosuꝑuacua erat doctrina sinatura sufficeret. Ansi qͥ ingenio corruptus actumidis
ut pleriq sunt inciderit in hoc eũ ire patiem aridũ atq ieuinũ non alemꝰ et quasi
uestiemus : Nã si quȩdã detrahere necessariũ ẽ curñ sit ad icere concessũ : neq ego

Expanded text:
nam proprietates ingeniorum dispicere prorsus necessarium est. in his quoque certum studiorum facere nam proprietates ingeniorum dispicere prorsus necessarium est. in his quoque certum studiorum facere delectum nemo dissuaserit. namque erit alius historiae magis idoneus, alius compositus ad carmen, alius utilis studio iuris, ut nonnulli rus fortasse mittendi. sic discernet haec dicendi magister, quomodo palaestricus ille cursorem faciet aut pugilem aut luctatorem aliudve quid ex iis, quae sunt sacrorum certaminum. verum ei, qui foro destinabitur, non in unam partem aliquam sed in omnia, quae sunt eius operis, etiam si qua difficiliora discenti videbuntur, elaborandum est. nam et omnino supervacua erat doctrina, si natura sufficeret. an si quis ingenio corruptus ac tumidus, ut plerique sunt, incident, in hoc eum ire patiemur? aridum atque ieiunum non alemus et quasi vestiemus? nam si quaedam detrahere necessarium est, cur non sit adiicere concessum? neque ego
Abbreviated transcription (Latin):
qtile deinde plerisq uisã ẽ ita quẽq insiituere ut ꝓpͥa naturȩ bona doctrina fouerent
et in id potissimũ ingenia quotenderent adiuuarent᷑ ut siqͥs palestrȩ peritꝰ cũ in aliqđ olenũ
paeris grmna siũ uenerit ex ꝑtus corũ omĩ modo carpus animũ q discernat cui quilq
certamini p̃parandus sit ita p̃ceptorẽ eloquentiȩ cũ sagacit̃ fuerit intuitus. cuius
ingeniũ presso limatoq genrẽ dicendi cuiꝰ acri graui. dulci aspero nitdo urbano
maxime gaudeat ita se cõmodaturũ singalis ut in eo quoquisq eminet ꝓuehat᷑ qđ et
ad uita cura natura magis eualescat . et qui in diuersa ducat᷑ neq in his quib: minꝰ aptus ẽ
satis possit efficere. et ea inquȩnatus uidet᷑ deferendo faciat infirmiora. Qđ mihi
libera enĩ ł contra receptas ꝑsuasiones rationẽ sequenti sententia ẽ in parte uerũ uidetꝰ

Expanded text:
utile deinde plerisque visum est ita quemque instituere, ut propria naturae bona doctrina foverent utile deinde plerisque visum est ita quemque instituere, ut propria naturae bona doctrina foverent et in id potissimum ingenia, quo tenderent, adiuvarentur; ut si quis palaestrae peritus, cum in aliquod plenum pueris gymnasium venerit, expertus eorum omni modo corpus animumque discernat, cui quisque certamini praeparandus sit, ita praeceptorem eloquentiae, cum sagaciter fuerit intuitus, cuius ingenium presso limatoque genere dicendi, cuius acri, gravi, dulci, aspero, nitido, urbano maxime gaudeat, ita se commodaturum singulis, ut in eo, quo quisque eminet, provehatur; quod et adiuta cura natura magis evalescat, et qui in diversa ducatur neque in iis, quibus minus aptus est, satis possit efficere et ea, in quae natus videtur, deserendo faciat infirmiora. quod mihi libera enim vel contra receptas persuasiones rationem sequenti sententia est in parte verum videtur.
Abbreviated transcription (Latin):
utilis Nã et plus auctortatis affer̃ ea quȩ ñ p̃sentis gratia liciss̃ cõ parata. et laude sȩpe
maiorẽ quã si nrã sus conciliant Aliquando ta m̃ ꝑmatendũ quȩ ipsiseripserint dicere
ut laborissui fructũ etiã exilla quȩ maxime petit᷑ laude pluriũ capiant. Verũ id qͦꝗ
tũ fieri oportebit. cũ aliqͥd cõmadius limauerint ut eo uelut p̃mio studusudouentur
irtus p̃ceptoris haberi folit. nec immerito diligent̃ in iisquas  SETNA TVRVMI¬
erudiendos susceperit notare discrimina ingeniorũ et quo ꝗđ nq natura maxme ferat
scire Nam ẽ in hoc incredibilis quȩdã uarietas nec pauciares animorũ pene quã corporũ
formȩ Qđ intelligietiã ex ipsisoratorib potest quitantũ interse dstant genrẽ dicendi
ut nemosit alteri similis quã uis plurimise ad eorũ quos ꝓbabant imitacionẽ cõposuerint

Expanded text:
utilis. nam et plus auctoritatis adferunt ea, quae non praesentis gratia litis sunt comparata, et laudem saepe utilis. nam et plus auctoritatis adferunt ea, quae non praesentis gratia litis sunt comparata, et laudem saepe maiorem quam si nostra sint conciliant. aliquando tamen permittendum quae ipsi scripserint dicere, ut laboris sui fructum etiam ex illa quae maxime petitur laude plurium capiant. verum id quoque tum fieri oportebit, cum aliquid commodius elimaverint, ut eo velut praemio studii sui donentur irtus praeceptoris haberi solet nec immerito diligenter in iis, quos erudiendos susceperit, notare discrimina ingeniorum et, quo quemque natura maxime ferat, scire. nam est in hoc incredibilis quaedam varietas nec pauciores animorum paene quam corporum formae. quod intelligi etiam ex ipsis oratoribus potest, qui tantum inter se distant genere dicendi, ut nemo sit alteri similis, quamvis plurimi se ad eorum quos probabant imitationem composuerint.
Abbreviated transcription (Latin):
atq ita demũ studere liberossuos siquã frequentissie declama ueris creduis ũ ꝓfectus
p̃cipue diligentia constet Nã ut scribere pueros plarimũq. eẽ in hoc opere plane uelĩ sic
ediscere electos ex orationib: ł historis alioue quo genrẽ dignorũ eacura uoluminũ lacos
multo magis suadeã Nã et exertebit᷑ acrius memoria aliena cõplectendo quã sua
et quier̃ in difficiliore huiꝰ aboris genrẽ uersati sine molestia quȩ ipsi cõposueriã familiari
animosao ad figent et ad suescent optimis. semꝑq habebunt intrase qđ imitent᷑ etiã ñ sentient
orationisillã quã m̃te penitus acceperint expriment : habundabunt autẽ copia uerborũ
optimorũ et cõpositione ac figurisiã ñ quȩ sitis. sed sponte et exreposito uelut thes auro
seofferentib: accedit his et iucanda in sermone benea quoq dictorẽ relatio et in causis

Expanded text:
atque ita demum studere liberos suos, si quam frequentissime declamaverint, credunt, cum profectus atque ita demum studere liberos suos, si quam frequentissime declamaverint, credunt, cum profectus praecipue diligentia constet. nam ut scribere pueros plurimumque esse in hoc opere plane velim, sic ediscere electos ex orationibus vel historiis aliove quo genere dignorum ea cura voluminum locos, multo magis suadeam. nam et exercebitur acrius memoria aliena complectendo quam sua; et qui erunt in difficiliore huius laboris genere versati, sine molestia quae ipsi composuerint iam familiaria animo suo adfigent, et adsuescent optimis semperque habebunt intra se, quod imitentur; et iam non sentientes formam orationis illam, quam mente penitus acceperint, expriment. abundabunt autem copia verborum optimorum et compositione et figuris iam non quaesitis sed sponte et ex reposito velut thesauro se offerentibus. accedit his et iucunda in sermone bene a quoque dictorum relatio et in causis
Abbreviated transcription (Latin):
uidebunt᷑ breuia quȩdã demonstranda uestigia. quȩ ꝑsecutiiã suis utrib: sine adminiculo
ꝓgredi possiđ. Non nunquã credisibi eos oportebit. nemala consuetudine sẽꝑ alienũ laborẽ
sequendi nihil ꝑse conari et quȩ rerescians. Qđsisatis ai prudent̃ dicenda uiderint iã ꝓpe
c̃sũ mata fuerit p̃cipientis opera Siqͥd nio errauerint ad hucer̃ ad ducẽ reducendi
Cuirei simile qͥddã facientes aues cernimꝰ quȩ teneris infirmisq foetib: cibos ore suo conlatos
partiunt᷑: atcũ uisis adulti paululũ egredi nidis et cirtũ uolare sedẽ illã p̃cedentes ipsȩ
doceN᷑ tũ ex ꝑtas uires libero cȩlo suȩq ipsorũ fiduciȩ ꝑmittuN. DE EDISCEN DO¬
Illud ex consuetudine mutandũ ꝓrsus existimo in usdequib: nunc disserimꝰ ȩtatib: neamĩa
quȩ scripserint ediscant. et certa ut moris ẽ diedicars. Qđ quidẽ maxime patres exigunt

Expanded text:
videbuntur, brevia quaedam demonstranda vestigia, quae persecuti iam suis viribus sine adminiculo videbuntur, brevia quaedam demonstranda vestigia, quae persecuti iam suis viribus sine adminiculo progredi possint. nonnunquam credi sibi ipsos oportebit, ne mala consuetudine semper alienum laborem sequendi nihil per se conari et quaerere sciant. quodsi satis prudenter dicenda viderint, iam prope consummata fuerit praecipientis opera; at si quid erraverint adhuc, erunt ad ducem reducendi. cui rei simile quiddam facientes aves cernimus, quae teneris infirmisque fetibus cibos ore suo collatos partiuntur; at cum visi sunt adulti, paulum egredi nidis et circumvolare sedem illam praecedentes ipsae docent, tum expertas vires libero caelo suaeque ipsorum fiduciae permittunt. illud ex consuetudine mutandum prorsus existimo in iis, de quibus nunc disserimus, aetatibus, ne omnia quae scripserint ediscant et certa, ut moris est, die dicant; quod quidem maxime patres exigunt
Abbreviated transcription (Latin):
ex colebant. Vti leutrũq etideo neutrũ ab altero separo sed si faceretantũ alterũ necessesit :
plus ꝓderit demanstrasse rectã ꝓtinꝰ uiã quã reuocare aberrore iam lapsas. primũ quia
em̃ dationẽ aurib: mͦ. accipiunt diuisionẽ .uͦ. ad cogitationẽ etiã ec stilũ deferunt.
Deinde qđ libentius p̃cipientẽ audiunt . quã rep̃hendentẽ. Siqui .uͦ. paulo sunt iuiuatiores
in hus p̃sertĩ morib: etiã irascunt᷑ ad monitioni ec tactu repugnant. Neq ideo tam̃ minꝰ uitia
aꝑte co arguenda suns habenda enĩ ratio cȩterorũ qui recta eẽ quȩ p̃ceptor ñ em̃ dauerit
credeqs Vtraq autẽ ratiomiscenda ẽ et ita tractanda ut ipsȩ respostulabunt. Nanq incipientu
danda erit uelut p̃formata materiã secđmn cuiusq uires Atcũ satis cõposuisse se ad exemplũ

Expanded text:
excolebant. utile utrumque, et ideo neutrum ab altero separo; sed si facere tantum alterum necesse sit, excolebant. utile utrumque, et ideo neutrum ab altero separo; sed si facere tantum alterum necesse sit, plus proderit demonstrasse rectam protinus viam quam revocare ab errore iam lapsos: primum quia emendationem auribus modo accipiunt, divisionem vero ad cogitationem etiam et stilum t quam reprehendentem. si qui vero paulo sunt vivaciores, in his praesertim moribus, etiam irascuntur admonitioni et taciti repugnant. neque ideo tamen minus vitia aperte coarguenda sunt. habenda enim ratio ceterorum, qui recta esse, quae praeceptor non emendaverit, credent. utraque autem ratio miscenda est et ita tractanda, ut ipsae res postulabunt. namque incipientibus danda erit velut praeformata materia secundum cuiusque vires; at cum satis composuisse sese ad exemplum
Abbreviated transcription (Latin):
Itanta ongenio illinos saperar̃ quã ꝓpasito Multaergolicebet eligere
sed curandũ erit. ne us quib: ꝑmixta sunt inquinent᷑. Quosdã .uͦ. etiã quos totos imitart
oporteat et fuissenuꝑ et nunc eẽ quid nilibent̃ ñ concesserĩ modo uerũ etiã contenderĩ
Sed hiqui sint ñ cuius cunq ẽ ꝓnuntiare . Tutius circa priores uel errat᷑ Ideoq hanc
nouorũ distuli lectionẽ neimitatio iudiciũ antecederet : DE DI VISIONE ETPAREN
unt etiã in hoc diuersũ prȩcipientiũ ꝓpositũ qđ eox quidã materias quas CΠIRENSI :¬
discipulis ad dicendũ labant ñ contenti diuisione dirigere latius dicendo ꝓseque bantur.
N ec solũ ꝓbationib: implebant sed etiã affectib: Alii cũ primas mͦ lineas duxissent postde clama¬
tiones qͥd omisisset quisq tractabans. Quosdã uͦ. locos ñ minore cura quã cũ addicendũ ipsi surgere

Expanded text:
ita non tam ingenio illi nos superarunt quam proposito. multa ergo licebit eligere; ita non tam ingenio illi nos superarunt quam proposito. multa ergo licebit eligere; sed curandum erit, ne iis, quibus permixta sunt, inquinentur. quosdam vero etiam, quos totos imitari oporteat, et fuisse nuper et nunc esse, quidni libenter non modo concesserim, verum etiam contenderim? sed hi qui sint, non cuiuscunque est pronuntiare. tutius circa priores vel erratur, ideoque hanc novorum distuli lectionem, ne imitatio iudicium antecederet. fuit etiam in hoc diversum praecipientium propositum, quod eorum quidam materias, quas discipulis ad dicendum dabant, non contenti divisione dirigere latius dicendo prosequebantur, nec solum probationibus implebant sed etiam adfectibus. alii , cum primas modo lineas duxissent, post declamationes, quid omisisset quisque, tractabant; quosdam vero locos non minore cura, quam cum ad dicendum ipsi surgerent,
Abbreviated transcription (Latin):
antiquitatis iimuis admirator ingracchorũ catorusq etaliorũ similiũ leclionre
durescere ue lit. fiens horridi atq ieuini. Nã neq uimeonũ ad huc onte lleeb
usequent ete lacitione quȩ cũsone lubio erat optima sednris tẽporib alienaẽ
contrnti qđ ẽ possimũ simulessibi magnis uiris uidebunt᷑ Alterũ qđ iuue diuersua ẽ
me recentis huiꝰ lasciurȩ flosculis capti uoluptate praua delenient᷑ at p̃dula
illud gemꝰ et pue rilib irgenus hocgratius quo ꝓpius ẽ ad ament firmisaliã
uidicus. iamq exetra periculũ positas suaserĩ et antiquos legere. ex quib siadia¬
mat᷑ solida ac urilis ingeniiuis de c̃sorudis seculis qualore. tũ nosterhue cultu
clarius enite scet: et nouos quib: et ipsas multa uirtus adẽ. Neqenĩ nostarditatns
naturadã nauit dicendi mutauimꝰ genꝰ et ultra nob̵ quã operte bat indulsimꝰ

Expanded text:
antiquitatis nimius admirator in Gracchorum Catonisque et aliorum similium lectione antiquitatis nimius admirator in Gracchorum Catonisque et aliorum similium lectione durescere velit; fient enim horridi atque ieiuni; nam neque vim eorum adhuc intellectu consequentur et elocutione, quae tum sine dubio erat optima, sed nostris temporibus aliena est, contenti, quod est pessimum, similes sibi magnis viris videbuntur Alterum, quod huic diversum est, ne recentis huius lasciviae flosculis capti voluptate prava deleniantur, ut praedulce illud genus et puerilibus ingeniis hoc gratius, quo propius est, adament. firmis autem iudiciis iamque extra periculum positis suaserim et antiquos legere, ex quibus si assumatur solida ac virilis ingenii vis, deterso rudis saeculi squalore, tum noster hic cultus clarius enitescet, et novos, quibus et ipsis multa virtus adest. neque enim nos tarditatis natura damnavit, sed dicendi mutavimus genus et ultra nobis quam oportebat indulsimus;
Abbreviated transcription (Latin):
pualilo &tepore sit usussapientes aut contra Nã oromĩlus fere inmꝰ ualent p̃cepti
quã experunta an.uͦ declamabit quidẽ p̃ceptor ut sit exemplo sius aud toribus :
Nonolas antulerint leeticicero aut demosthenes. Corriget᷑ palam siqͥd in de lamndo
si apalus errauerit. Nonpatentius erit em̃dare orationẽ quinetaa iucondus
nemonie hiȩc utilitas fugit. atq utina tã non pigeat facere istud quã n dispolicebit
Iedspatuerit optineri nita difficilis supert Quedau Lescoor
ingenia magis a cco modatũ. Ego optimos quidẽ et stati et semꝑ. sedtam̃ eefandi¬
dissimuĩ quenq: et maxime expositũ uelĩ. ut liuiũ a pueris mags quã sa luster
ut mibi quidẽ didet᷑ et iacundas incpientib: q̃ꝗ et a ꝑtas ẽ satis. neg ꝓdener¬
tintã sed etã amari potest Iũ quẽ ad modũ liuius p̃cipit. ut qͥsq erit ice rom
simillimꝰ. Duo autẽ generamaxime cauenda pueris puto. Anũ ne quiseos

Expanded text:
loco sit sapienter usus aut contra. nam in omnibus fere minus valent praecepta quam experimenta. an vero declamabit quidem praeceptor, ut sit exemplo suis auditoribus; non plus contulerint lecti Cicero aut Demosthenes? corrigetur palam, si quid in declamando discipulus erraverit; non potentius erit emendare orationem, quin immo etiam ineminem haec utilitas fugit, atque utinam tam non pigeat facere istud quam non displicebit. quod si potuerit obtineri, non ita difficilis supererit quaestio, ingenia magis accommodatum. ego optimos quidem et statim et semper sed tamen eorum candidissimum quemque et maxime expositum velim, ut Livium a pueris magis quam Sallustiu, ut mihi quidem videtur, et iucundus incipientibus q sed etiam amari potest, tum quemadmodum Livius praecipit ut quisque erit Ciceroni simillimus. duo autem genera maxime cavenda pueris puto: unum, ne quis eos
Abbreviated transcription (Latin):
uerba conectere incipiunt. ut ꝑtinꝰ memoniã sarment. Ica cũ iã formã rectȩ atq
em̃ datȩ orationis oratanis accipient. extẽ peralis parrulitas neo expectati cogitau
et uix surgendi mora circalatariȩ uonȩ ladtationisẽ : hinc parentiũ impitaꝵ
imtene gaudiũ ipsis uͦ q̃ temptus aperis et inuere cunde frons et c̃suetiopessi
pditendi remauꝵ exercitttio et quȩ mugnos quoq ꝓfedius frequent̃ ꝑdidit adrapio
desoꝑ suas iomnascit᷑ erit suũ parandȩ sucilitatitẽ pus net anob̵ negligent᷑ li ds
istecransibit᷑ Interĩ satis ẽ si puerom̃ĩ cura ec sũ moquantũ illa ȩtas capit᷑ lalure

Expanded text:
incipiunt, ut protinus memoriam firment: ita cum iam formam rectae atque incipiunt, ut protinus memoriam firment: ita cum iam formam rectae atque emendatae orationis accipient, extemporalis garrulitas nec exspectata cogitatio et vix surgendi mora circulatoriae vere iactationis est. hinc parentium imperitorum inane gaudium, ipsis vero contemptus operis et inverecunda frons et consuetudo pessime dicendius, nec a nobis negligenter locus iste transibitur. interim satis est, si puer omni cura et summo, quantum illa aetas capit, labore
Abbreviated transcription (Latin):
dictare materts quas et imite t᷑ puer et interĩ tanquã sias amat. At si t am̃ negl¬
gens et stilus fuerit. ut em̃ dationẽ ñ recipiat . exꝑtussũ ꝓdesse quotienseandẽ
ateriã rursus a mere tractã scribere de uitegro uiberẽ . Possẽ eni eũ ad huc
melius quatenꝰ nullo magisstudia quã spe gaudent. Alit̃ autẽ alia ȩtas rem̃ dandu
ausis licentuis ut lȩtius lauda re illad me ad huc uenturũ tẽpꝰ quoidẽ ñ ꝑmicterẽ
Lta et ingenia gaudebant. et iudicio ñ fallebant᷑ Sed ut eoreuertar unde sũ
egrefsus narrationes stilo cõpani quanta maxim & possit ad hibita diligentia
ouolo N amuo primo cũ sermo instituit᷑. dicere quȩ audierint utileẽ pueris
adlaquendi facultatẽ ĩ deaq retroa gere expositionẽ et amedia in utrã . partẽ
discurrere sanemerito cogant᷑. Ses ad gremiũ p̃ceptoris etdũ ñ possuđ et dũ res ac¬

Expanded text:
dictare materias, quas et imitetur puer et interim tanquam suas amet. at si tam negldictare materias, quas et imitetur puer et interim tanquam suas amet. at si tam negligens ei stilus fuerit, ut emendationem non recipiat; expertus sum prodesse, quotiens eandem materiam rursus a me tractatam scribere de integro iuberem; posse enim adhuc eum melius, quatenus nullo magis studia quam spe gaudent. aliter autem alia aetas emendanda ausis licentius aut laetius, laudare illud me adhuc, venturum tempus, quo idem non permitterem; ita et ingenio gaudebant et iudicio non fallebantur. sed ut eo revertar, unde sum digressus: narrationes stilo componi quanta maxima possit adhibita diligentia volo. nam ut primo, cum sermo instituitur, dicere quae audierint utile est pueris ad loquendi facultatem, ideoque et retro agere expositionem et a media in utramque partem discurrere sane merito cogantur, sed ad gremium praeceptoris, et dum aliud non
Abbreviated transcription (Latin):
qui nibl supra quotidianũ sermonẽ attollere audeant . Ma cie sillis ꝓsanitate
et iudiculoco infirmitas ẽ. Et dũ satis putant uitio carere : in idipsũ incidunt uitiũ
qđ uirtutib: carent. Quaremihi ne maturitas quidẽ ipsa festinet nec musta in lacu
stauĩ austera soit. Sic et annas ferent et uecustatȩ ꝓficient. Ne illud qͥdẽ qđ amitanc an
indignũ ẽ in genia puer& iumia in terĩ em̃dationis seueritate deficere Naet
desperant et dalent et nauissime oder̃ et qđ mnaxime nocet dũ ominiatiment
nihilamant᷑. Qđ ettã rusticis notũ ẽ qui frandib: teneris ñ putant ad hibendã eẽ falcẽ
quia reformidare ferrũ uident᷑ et nondũ cica tricẽ pati possẽ lucundus ergotũ
maxime debeteẽ p̃centor. ut remedia quȩ alioqui natura st̃ aspera mollima nu
beniant᷑ laudare aliqua ferre quȩdã mutare etiã reddita curid stat ratiane
inluminaere int̃ponendo aliq̃d sui non nunquã hocquoq erit utilee totasipsũ

Expanded text:
qui nihil supra cotidianum sermonem attollere audeant. macies illis pro sanitate et iudicii loco infirmitas est, et dum satis putant vitio carere, in id ipsum incidunt vitium, quod virtutibus carent. quare mihi ne maturitas quidem ipsa festinet, nec musta in lacu statim austera sint; sic et annos ferent et vetustate proficient. ne illud quidem quod admoneamus indignum est, ingenia puerorum nimia interim emendationis severitate deficere; nam et desperant et dolent et novissime oderunt et, quod maxime nocet, dum omnia timent, nihil conantur. quod etiam rusticis notum est, qui frondibus teneris non putant adhibendam esse falcem, quia reformidare ferrum videntur et nondum cicatricem pati posse. iucundus ergo tum maxime debet esse praeceptor, ut remedia, quae alioqui natura sunt aspera, molli manu leniantur; laudare aliqua, ferre quaedam, mutare etiam, reddita cur id fiat ratione, illuminare interponendo aliquid sui. nonnunquam hoc quoque erit utile, ipsum totas
Abbreviated transcription (Latin):
oratoria erũ rhetoricenfit. nepugnemigit᷑ cũ p̃sertĩ plurimis alioqui greci sut utendõ
Verte si phila sophos et musi cos t geo metras dicã nec uĩ afferã naminib: lus inde cora in lator
sue credidisi Ige rhetoria iaeni sinemecu cauillationis utemͣ hac appellatione sicu
cpmircrtime liuide t÷ ude arte e uraifice deoperedicamꝰ. arserit quedisciplina ꝑcipi
debetcã benedicendis entia Artifex ẽ quiꝑcepit hancarte io e orator cuiꝰ e suma
bene dicere opus qđ efficit̃ ab artifice id e lona oratio. hȩc om̃ a rursus didicunt᷑ in speties
usequentia suo loco nuncque de pͥma parte tractancda sunt ordior. QUIDSI T¬
quide uarie sed questione habet dup icẽ. Autem̃ qualitate ipsi us rei aut de cõp̃hẽnsiore

Expanded text:
oratoria; verum id in rhetorice non fit. ne pugnemus igitur, cum praesertim plurimis alioqui Graecis sit utendum. oratoria; verum id in rhetorice non fit. ne pugnemus igitur, cum praesertim plurimis alioqui Graecis sit utendum. nam certe et philosophos et musicos et geometras dicam, nec vim adferam nominibus his indecora in Latinum suae credidisse. igitur rhetorice iam enim sine metu cavillationis utemur hac appellatione sic, ut opinor, optime dividetur, ut de arte, de artifice, de opere dicamus. Ars erit, quae disciplina percipi debet; ea est bene dicendi scientia. artifex est, qui percepit hanc artem, id est, orator, cuius est summa bene dicere; opus, quod efficitur ab artifice, id est, bona oratio. haec omnia rursus diducuntur in species; sed illa sequentia suo loco, nunc quae de prima parte tractanda sunt, ordiar. m varie, sed q
Abbreviated transcription (Latin):
aditi detrahi melius uidelit᷑ dicere experiar. BIUISIO TOTIVSOPERIS:¬
Nietoricen in latinũ transferentes tũ oratoriã tũ oratricẽ nominiuer̃ Quos eqͥ dẽ ñ frauda¬
uerĩ debita laude. qđ copiã romani sermonis augeretẽ ntauerint. sed ñ om̃ĩ a nosducentes
greto sequus siene illos qdẽ quotiens suis utiq uerb̵ signare nrã uoluer̃ . Ethȩc int̃ p̃tacioñminꝰ
dura ẽ quã illa plauti essentia et queentia et ne ꝓpͥa qͥdẽ. Nã oratoria sic efferetꝰ. ut elo aitoria
oratrix ut elo cutrix. Illa autẽ dequa loqͥmͣ rhetoricetalis ẽ qualis eloquentia. Net dubie
a pđ grbtos qͦq duplicẽ intellectũ habet. Nanq. unomodo fit ad positũ arsrhetorici. nauis prrt
altero nom̃ rei que phi losophia amiatia. nosipsa nunc uolumꝰ significare siebitant a ut
grã matice litteratura ẽ ñ licteracrix quẽ ad modũ oratrix nec licturatoriaquẽ ad modũ

Expanded text:
adiici, detrahi melius videbitur, dicere experiar. radiici, detrahi melius videbitur, dicere experiar. rhetoricen in Latinum transferentes tum oratoriam, tum oratricem nominaverunt. quos equidem non fraudaverim debita laude, quod copiam Romani sermonis augere temptarint. sed non omnia nos ducentes ex Graeco sequuntur sicut ne illos quidem, quotiens utique suis verbis signare nostra voluerunt. et haec interpretatio non minus dura est quam illa Plauti essentia atque queentia, sed ne propria quidem; nam oratoria sic effertur ut elocutoria, oratrix ut elocutrix; illa autem de qua loquimur rhetorice talis est qualis eloquentia, nec dubie apud Graecos quoque duplicem intellectum habet. namque uno modo fit appositum ars rhetorica ut navis piratica, altero nomen rei, qualis est philosophia, amicitia. nos ipsam nunc volumus significare substantiam ut grammatice litteratura est, non litteratrix quemadmodum oratrix, nec litteratoria quemadmodum
Abbreviated transcription (Latin):
aliqua et subruiposst. Sed dehis plenius suo qͥdq: loco tractabimꝰ interĩ nolo seiuiuenes
suts instructos. si quẽ exius quabrenes plerũ q cirtũ ferunt artis ł ibellũ e didicerine et
uelut detretis techicorũ tutosputent. Islulto assiduo labore studio uaria exercitatione
plurimis experim̃ as altissima prudenta p̃sentissimo amsilio constat arsdicendi. sed adiuuit
ius q̃q sitam̃ rectãuiã ñ unã orbitã inonstret. quadecdinare qui crediderit nefas patiat᷑
netesse ẽ illa ꝑfunes ingredientiũ arditatẽ . Itaq et stratũ militari labore it̃ sope deseri
cõpendio ducti et f sirectũ limitẽ rupti torrentib: ponte finciderit cirtũ irecogem̃
etsuanua tenebit᷑ incendio ꝓparietẽ exsiibimꝰ. Lace fusũ opꝰ ẽ. et multiplex et ꝓpequotidie
nouũ et deqͦ nunquã dictaor̃ omĩa. Quȩ sustam̃ tradita qͥd ex his optimũ et si quamutari

Expanded text:
aliqua et subrui possaliqua et subrui posssatis instructos, si quem ex his, qui breves plerumque circumferuntur, artis libellum edidicerint, et velut decretis technicorum tutos putent. multo labore, assiduo studio, varia exercitatione, plurimis experimentis, altissima prudentia, praesentissimo consilio constat ars dicendi. sed adiuvatur his quoque, si tamen rectam viam, non unam orbitam monstrent; a qua declinare qui crediderit nefas, patiatur necesse est illam per funes ingredientium tarditatem. itaque et stratum militari labore iter saepe deserimus compendio ducti; et, si rectum limitem rupti torrentibus pontes inciderint, circumire cogemur, et, si ianua tenebitur incendio, per parietem exibimus. late fusum ophis optimum, et si qua mutari,
Abbreviated transcription (Latin):
mitas latereo qͥd ñ in oratione operienda s̃ quȩdã siue ostendiñ debent. si ue exprimi ꝓ
dignitate ñ poss ut fecittimanthes opinor er̃tnus in eatabula qua colo tenteiũ uicit.
Nacũ in pfigeniȩ immolatione pinxis set tristẽ calchantẽ tristiorẽ ulixen ad didisset me nelao
quẽ sũmũ poterat arsefficere mȩrorẽ c̃sũptis affectib: ñ reperiens quodigne modo patris
uultũ passet ex primere ue lauit eiꝰ caput. et suo cuiq animo dedit estimandũ : Non ne hiuic
simile ẽ illud salustianũ : Nã de cartagine tateresatius puto quã parũ dicere ꝓpt̃ quȩ mihi sẽꝑ
moris fuerit. quã minime alligareme ad p̃cepta quȩ Κ ΑΕΟ ΛΙΚΑ uocanT id ẽ ut dicamꝰ
quomodo possumꝰ uniũ salia ł ꝑpetualia . Raro enĩ repertt᷑ hocgenꝰ ut ñ labe factari parie

Expanded text:
mitas lateret. quid ? non in oratione operienda sunt quaedam, sive ostendi non debent sive exprimi pro mitas lateret. quid ? non in oratione operienda sunt quaedam, sive ostendi non debent sive exprimi pro dignitate non possunt? ut fecit Timanthes, opinor, Cythnius in ea tabula, qua Coloten Teium vicit. nam cum in Iphigeniae immolatione pinxisset tristem Calchantem, tristiorem Vlixem, addidisset Menelao, quem summum poterat ars efficere, maerorem, consumptis adfectibus, non reperiens, quo digne modo patris vultum posset exprimere, velavit eius caput et suo cuique animo dedit aestimandum. nonne huic simile est illud Sallustianum, nam de Carthagine tacere satius puto quam parum dicere? propter quae mihi semper moris fuit, quam minime alligare me ad praecepta, quae καθολικά vocitant, id est ut dicamus quomodo possumus universalia vel perpetualia. raro enim reperitur hoc genus, ut non labefactari parte
Abbreviated transcription (Latin):
ima rigens ipus floxusille et ut sic dixerĩ motꝰ. dat actũ quendã et factũ ideo necad unũ
modũ forinatȩ manus et inuultumillespecies. Cursũ habȩnt quȩdã et impetũ sedent alia
uł in cũbun. Nuda hȩc : ula uelaca suit quȩdã mixia exutroq Quidtã distortũ et elabor¬
ratũ quã ẽ illediscobolos ms ronis siqͥ stam̃ ut parũ rectũ imꝓbet opus ñ ne ab inte llectu
artis afuerit inquauł p̃cipue lauclabilis ẽ ipsa illa nouitas acdifficultas. Quã quidẽ gratiã
et delectationẽ afferunt figurȩ quȩq in sensib: quȩq in uerb̵ s̃. Mutant etiã aliqda recto
atq hanc se uirtutẽ fer̃ qđ a consuetudine uulgari recessir̃. habet in pictura speciẽ tota
facies a pelles tam̃ i maginẽ antigoni lateretantũ alteri ostendit. ut amissio ulidefor¬

Expanded text:
ima rigens opus. flexus ille et, ut sic dixerim, motus dat actum quendam et adfectum. ideo nec ad unum ima rigens opus. flexus ille et, ut sic dixerim, motus dat actum quendam et adfectum. ideo nec ad unum modum formatae manus et in vultu mille species. cursum habent quaedam et impetum, sedent alia vel incumbunt; nuda haec, illa velata sunt, quaedam mixta ex utroque. quid tam distortum et elaboratum quam est ille discobolos Myronis? si quis tamen, ut parum rectum, improbet opus, nonne ab intellectu artis abfuerit, in qua vel praecipue laudabilis est ipsa illa novitas ac difficultas? quam quidem gratiam et delectationem adferunt figurae, quaeque in sensibus quaeque in verbis sunt; mutant enim aliquid a recto atque hanc prae se virtutem ferunt, quod a consuetudine vulgari recesserunt. habet in pictura speciem tota facies; Apelles tamen imaginem Antigoni latere tantum altero ostendit, ut amissi oculi defor
Abbreviated transcription (Latin):
anlatius fusa narratio continua andiursa. recta anordine ꝑmutato ciusȩ docebunt
ũ ꝗ de questionũ ordine cũ ieadẽ cantro uersia aliud alu parti prius queri frequent expediat
Nseq eñ rogationib: plebis uescits sancta s ista p̃cepta sed ho quicqͥd ẽ utilitas ex cogttaut
Von negabo autẽ si utilẽ esse plerũq. alio quin nec scriberẽ . uerũ si endẽ illa nob̵ aliud
si adebitutilitas hano relictis mmagistr& auctoritatib: soquem᷑ E quidẽ id maxime p̃cipã
acrepetensiterũ iterũ q monebo resduas in omĩ actu spectet orator. qd decet qͥd expedi
expedt autẽ sepemutare exillo constituto tracditoq ordinealiqua. et iterũ decet ut in
tatius atq picturis udemꝰ uariari. habitꝰ uultꝰ statꝰ Nã recti quidẽ corporis uł minima
gratia ẽ. Nempeenĩ auersa sit faces. et demissa brachia. et iuncti pedes et a sũmis ad

Expanded text:
an latius fusa narratio, continua an divisa, recta an ordine permutato, causae docebunt. itemque de quaestionum ordine, cum in eadem controversia aliud alii parti prius quaeri frequenter expediat. neque enim rogationibus plebisve scitis sancta sunt ista praecepta, sed hoc quidquid est utilitas excogitavit. non negabo autem sic utile esse plerumque, alioqui nec scriberem; verum, si eadem illa nobis aliud suadebit utilitas, hanc relictis magistrorum auctoritatibus sequemur. equidem id maxime praecipiam ac repetens iterumque iterumque monebo: res duas in omni actu spectet orator, quid deceat et quid expediat. expedit autem saepe mutare ex illo constituto traditoque ordine aliqua et interim decet, ut in statuis atque picturis videmus variari habitus, vultus, status. nam recti quidem corporis vel minima gratia est; nempe enim adversa sit facies et demissa brachia et iuncti pedes et a summis ad