comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
des. Docet stultũ: qr sapiens.
dat intellectũ: quia intelligenᷤ.
prebet consiliũ: qr nouit mist̾ia
omniũ. confert fortitudinẽ: qr
omnipodens. illuminat scĩam:
qr mater est omniũ scientiarum.
exhibet pietatẽ : qr mel ẽ om̃iũ
affectionum. adhibet timorẽ:
qr conseruatͥx ẽ omniũ bonoꝵ.
Quasi enĩ qͥdam custos suꝑ innu¬
merabiles gazas: sic timor in
ultimo karismatũ ponit᷑ ad ꝯ¬
seruandas incomꝑabiles gr̃as.
Gemia preciosissima pietas. s
facile ab impietate subripitur:
nͥ timore custodiat᷑. Scientia
suꝑ aurum & toparion: s qͦ
melior. eo ab inuidis: appeti¬
bilior. Fortitudo in multis
nundinis non inuenit᷑. s quo
rarior. nisi stud̃iosius ꝯseruet᷑:
eo ad rapiendũ amabilior. Con¬
silio quid melius: S nͥ abscon¬
datur & seruet᷑. qͥd uaniꝰ: Intel¬
lectu in cęlis nichil cariꝰ.s si de¬
prauatus fuerit in hoĩe. qͥd ꝑni¬
tiosius: Sap̃ia incorde dei nicħ

Expanded text:
tes. Docet stultum, quia sapiens; tes. Docet stultum, quia sapiens; dat intellectum, quia intelligens; praebet consilium, quia novit mysteria omnium; confert fortitudinem, quia omnipotens; illuminat scientiam, quia mater est omnium scientiarum; exhibet pietatem, quia mel est omnium affectionum; adhibet timorem, quia conservatrix est omnium bonorum. Quasi enim quidam custos super innumerabiles gazas, sic timor in ultimo charismatum ponitur ad conservandas incomparabiles gratias. Gemma pretiosissima pietas; sed facile ab impietate subripitur, nisi timore custodiatur. Scientia, super aurum et topazion , sed quo melior, eo ab invidis appetibilior. Fortitudo in multis nundinis non invenitur, sed quo rarior, nisi studiosius conservetur, eo ad rapiendum amabilior. Consilio quid melius? Sed nisi abscondatur et servetur, quid vanius? Intellectu, in coelis nihil charius, sed si depravatus fuerit in homine, quid perniciosius? Sapientia in corde viri, nihil
Abbreviated transcription (Latin):
lege.uii. panes de qͥb pauit do-¬
mmus in deserto.iiͦuͬi. milia ho¬
minũ. lege inpsalmo.uii.uocẽ.
lege in ysaia.uii.mulieres.le
escentes. Lege in apochalipsi
ioħis.uii.candelabra aurea. le¬
ge .uii. oculos. lege .uii. cor¬
na agni. lege in exodo.uuͭ. Lu¬
cernas. lege inꝓpħa .uii. oculos:
in lapide uno. Lege.uͣiiͦ. die do
lege in hominis compositionȩ
quenire qualitates. nͦiͬi. incor¬
ꝑe elem̃ta.⁊ in anima dres uircu¬
des rationalitatẽ. irascibilitatẽ.
& concupiscibilitatẽ. Adhuc &̃
prẽt hȩc pluriora si requisieris.
inuenies. O anima si esuris gr̃am:
pulsa ad ianuã. Si pulsaueris:
aꝑiet᷑. si petieris: dabit᷑. Non se
abscondit gr̃a. non latitando fu¬
git. ñ in fossis se recondit. Pre¬
sto ẽ: ne querens fatigeris. Oc¬
currit: ne tedio afficiaris. pre¬
occupat: ne conscientiȩ pudore
uerecunderis. Excitat: ne pigri¬
teris. portat: ne labaris. gressus
regit: ne exorbites. pascit: ne
inuia deficiens pre inopia egro¬

Expanded text:
lege septem panes de quibus pavit Dominus in deserto quatuor millia hominum; lege in Psalmo septem voces; lege in Isaia septem mulieres; legescentes; lege in Apocalypsi Joannis septem candelabra aurea, lege septem oculos, lege septem cornua Agni; lege in Exodo septem lucernas; lege in Propheta septem oculos in lapide uno; lege septimo die Domem quoque lege in hominis compositione convenire qualitates, quatuor in corpore elementa, et in anima tres virtutes; rationalitatem, irascibilitatem et concupiscibilitatem. Adhuc etiam praeter haec, pluriora si requiesceris invenies. O anima, si esuris gratiam, pulsa ad januam! si pulsaveris, aperietur; si petieris, dabitur; non se abscondit gratia, non latitando fugit, non in fossis se recondit: praesto est, ne quaerens fatigeris; occurrit, ne taedio afficiaris; praeoccupat, ne conscientiae pudore verecunderis; excitat, ne pigriteris; portat, ne labaris; gressus regit, ne exorbites; pascit, ne in via deficiens prae inopia aegro
Abbreviated transcription (Latin):
locet. alia de nocte surgat. &¬
det cibaria ancillis suis. alia
p̃dam domesticis suis. Alia
stragulatã uestẽ. alia cingu¬
lũ tradat chananeo. Utͣq si¬
mul uestiat dupplicib. utͣq
reficiat multiplicib. Fortitu¬
do enĩ mea & gr̃a mea dñs. &
factus ẽ mͥ in salutẽ. In manu
forti. & brachio extento. ollaᷤᷤ
iam recuruemus. & quid ĩ eis
contineat᷑ aspiciamꝰ. & accipia¬
mꝰ. Qditaq pͥmum sit manda¬
tum qͣsi pulm̃tum: uideamꝰ.
Non habebis deos alienos co¬
ram me. Nonfacies tͥ sculp¬
tile: neq similitudinẽ quȩ c¬
est incȩlossuꝑ. & quȩ interra
deorsum. nec eoꝵ quȩ st̃ in a¬
qͥs subt̾ t̾ram. ⁊ c̃. Ecce pͥmum
mandatũ. Non assumes nom̃
dei tui inuanũ. Ecce & scdm.
Mem̃to ut diẽ sabb̃i scĩfices.
Ecce t̾cium. Honora patrẽ tuũ
& matrẽ tuã. Ecce quartum.

Expanded text:
locet, alia de nocte surgat, et locet, alia de nocte surgat, et det cibaria ancillis suis; alia praedam domesticis suis; alia stragulatam vestem; alia cingulum tradat Chananaeo. Utraque simul vestiat duplicibus, utraque reficiat multiplicibus. Fortitudo enim mea et gratia mea, Dominus, et factus est mihi in salutem. In manu forti et brachio extento, ollas jam recurvemus, et quid in eis contineatur aspiciamus et accipiamus. Quod itaque primum sit mandatum, quasi pulmentum videamus: Non habebis deos alienos coram me, non facies tibi sculptile, neque similitudinem quae est in coelo desuper, et quae in terra deorsum, nec eoru etc., ecce primum mandatum; Non assumes nomen Dei tui in vanum, ecce et secundum; Memento ut diem Sabbati sanctifices, ecce tertium; Honora patrem tuam et matrem tuam, ecce quartum;
Abbreviated transcription (Latin):
tem maliciã. Mortiferũ nãq
est etiã in legis littera p̃ceptũ
legalium obseruantiaꝵ. nisi
grẽ affuerit salutare lenim̃¬
gr̃a: omnis statim difficultaᷤᷤ
ꝓpulsatur. seu malicia. Cer¬
te quãꝗͣ docendo qͥd facere
debeas docuerit sap̃ia: aut
parum aut malũ est. nͥ iuue
faciendum sit & non posse fa-¬
cere: minus est ad uitã. Ma¬
lum: quia scienti bonũ & non
facienti: pecc̃m est illi. A sapi¬
entia gͥ doceam᷑. agracia iuue-¬
mur. Doctͥnam requiramꝰ a
sap̃ia: uehiculum agr̃a. Co¬
quat pulm̃tum sap̃ia: condi¬
at gr̃a. Heȩ sunt duȩ manus
tuȩ. hȩc duobrachia tua iħu:
alio redimens nos amalo. alio
replens bono. alio mortẽ de-¬
struens. aliouitã conferens.
alio uncens hostẽ. alio lib̾ans
hominẽ. Manus tuȩ iste fece¬
runt me creando: & plasma-¬
uerunt me redim̃do. Altera
istarũ sub capite meo ne deficiã.
alia amplexet᷑ me ut uiuã. Alia
mecũ laboret. alia secũ col¬

Expanded text:
tem malitiam. Mortiferum namque tem malitiam. Mortiferum namque est etiam in legis littera, praeceptum legalium observantiarum, nisi gratiae adfuerit salutare lenimegratia, omnis statim difficultas propulsatur, seu malitia. Certe quanquam docendo, quid facere debeas docuerit sapientia, aut parum aut malum est, nisi intfaciendum sit et non posse facere, minus est ad vitam; malum, quia scienti bonum et non facienti, peccatum est illi . A sapientia igitur doceamur, a gratia juvemur. Doctrinam requiramus a sapientia, vehiculum a gratia. Coquat pulmentum sapientia, condiat gratia. Hae sunt duae manus tuae, haec duo brachia tua Jesu; alio redimens nos a malo, alio replens bono, alio mortem destruens; alio vitam conferens, alio vincens hostem, alio liberans hominem. Manus tuae istae fecerunt me, creando, et plasmaverunt me , redimendo. Altera istarum sub capite meo, ne deficiam; alia amplexetur me, ut vivam; alia mecum laboret, alia secum col
Abbreviated transcription (Latin):
te. Sunt autẽ mandata decem
descͥpta in tabulis: qͣsi pulm̃ta
minutatim incisa in ollis: quia
tatis comꝑatur ex tabularũ
mandatis. Ab ollis extrahimus
pulm̃ta. cum de tabuł sumimꝰ
mandata. In corde uelut inorto
suo. excogitauit hȩc humane
salutis remedia. diuina sap̃ia:
qͣndo & digito suo scͥpsit in ta¬
bulis: tanquã minutatĩ int̾ci¬
dit mollis. Coquina ẽ mons
syna. filii quib parant᷑ hec fer-¬
cula. filii ia cob siue isrł. ñ in car¬
nes insp̃u. De his enĩ dictum
est in eugłio. quia non est bo¬
num sumere panẽ filioꝵ &
mittere canib gentiũ ad man¬
ducandũ. Mensa filioꝵ. menᷤ
est bonoꝵ. Domꝰ. synagoga ł
eccłia. Ministri: angłs & moy¬
ses. Occidunt aut̃ non refici-¬
unt legaliũ p̃ceptoꝵ pulm̃ta:
cum degustata fu̾int sine gr̃a.
Sicenĩ clamant filii ꝓpħarũ
salus. Mors in olla uir dei. At
ille iubet infundi eugłicam
.farinã. & compescit leden-¬

Expanded text:
ae. Sunt autem mandata decem, ae. Sunt autem mandata decem, descripta in tabulis, quasi pulmenta minutatim incisa in ollis, quia tatis, comparatur ex tabularum mandatis. Ab ollis extrahimus pulmenta, cum de tabulis summus mandata. In corde, velut in horto suo, excogitavit haec humanae salutis remedia divina sapientia, et quando digito suo scripsit in tabuiis, tanquam minutatim intercidit in ollis. Coquina est mons Sina; filii quibus parantur haec fercula, filii Jacob sive Israel, non in carne, sed in spiritu: de his enim dictum est in Evangelio, quia non est bonum sumere panem filiorum, et mittere canibus gentium ad manducandum. Mensa filiorum, mens est bonorum; domus, Synagoga vel Ecclesia; ministri, angelus et Moyses. Occidunt autem non reficiunt legalium praeceptorum pulmenta, cum degustata fuerint sine gratia. Sic enim clamant filii prophetasalus: Mors in olla, vir Dei . At ille jubet infundi evangelicam farinam et compescit laeden
Abbreviated transcription (Latin):
pendit sap̃ia labores. p̃mioꝵ
gr̃a rependit mercedes. Cuiꝰ ⁊
in fame cȩlestis desidii. appetitũ
ampliorẽ ꝯsidat sapientia: hi¬
ic inm̃sa conuiuii pleniorẽ dis¬
cum in remun̾atione infert
gr̃a. In ollis suis decoqͥt laboꝵ
diu̾sa pulm̃ta sapientia: in me¬
sis suisseptẽ panes gr̃arum su¬
ꝑponit gr̃a. De orto deniq &
irrogatione sua. sanissima & su¬
ussima ꝓfert sapientia holera
de apothecis suis panes delica¬
tissimos reportat gr̃a. Intrem
gͥ in coquinã ñ in uestitu candi¬
do angłicȩ uacationis. s in sor¬
didis uidelicet agende penit¬
dotis magni. que ꝑ dealbati¬
nẽ gr̃e baptismał seu peniten¬
tialis inomni gente & popło al¬
lentur ab eo. & dabitur ei pe
innouationẽ glorificate in¬
mortalitatis cidaris mundi
& sicuideamꝰ ollas & pulm̃ta in
ollis sap̃iȩ. Duȩ si quidẽ sunt ol¬
lȩ incoquina sap̃ie : qr duȩ sunt
tabulȩ continentes mandata ui-¬

Expanded text:
pendit sapientia labores, praemiorum pendit sapientia labores, praemiorum gratia rependit mercedes, cujus in fame coelestis desiderii appetitum ampliorem considerat sapientia, huic in mensa convivii pleniorem discum in remuneratione infert gratia. In ollis suis decoquit laborum diversa pulmenta sapientia, in mensis suis septem panes gratiarum superponit gratia. De horto denique et irrigatione sua, sanissima et suavissima profert sapientia olera, de apothecis suis, panes delicatissimos reportat gratia. Intremus igitur in coquinam, non in vestitu candido angelicae vocationis; sed in sordidis videlicet agendae poenitrdotis magni, quae per dealbationem gratiae baptismalis seu poenitentialis, in omni gente et populo, tollentur ab eo; et dabitur ei, per innovationem glorificatae immortalis, cidaris munda; et sic videamus ollas et pulmenta in ollis sapientiae. Duae siquidem sunt ollae in coquina sapientiae, quae sunt duae tabulae continentes mandata vit
Abbreviated transcription (Latin):
tione ordinis inferioriᷤᷤ
familiarum: explican¬
dus ẽ iam apparatꝰ m̃se filioꝵ.
Quanto enĩ differentiꝰ pre om̃ibꝰ
aliis nomen filiꝰ hereditauit.
tanto cumulatiꝰ głosiori pͥuile-¬
gio. lautior & largior appara¬
tus. in eiꝰ mensa debet apponi.
qr non ancillarib officiis dis¬
tissimis & ornatissimis actiõibꝰ
ꝓcuratur. Certe nulla ibunt̃¬
uenit negligentia. uͥ ꝓcuratio¬
nis ministra est sap̃ia. Nullȩ
ibi offense. ubi minist̾ium de¬
legatũ est gr̃e. Harũ alt̾a coqͥ¬
ne: alt̾a preest m̃se. Qd̃ inco¬
quina disponit sap̃ia: hoc in
m̃sa apponit gr̃a. Sap̃ia dis¬
ponit coq̃nda fortiter. gr̃a e¬
denda apponit suauit̃. Sa¬
lem infundit sapientia. sagi¬
men siue oleũ gr̃a. Abundan¬
ter bullire facit sapĩa. quȩ uẽ¬
panter nouit refrigerare gr̃a
Laborantib instat sap̃ia. qͥs¬
centib ad stat gr̃a. Sapientu
accingit fortitudine lumbis
suos: gr̃a ab ub̾tate sacietati
relaxͣt sinus suos. Meritoꝵ an¬

Expanded text:
nferioris familiarium, explicandus est jam apparatus mensae filiorum: quanto enim differentius prae omnibus aliis nomen Filius haereditavit , tanto cumulatius gloriosiori privilegio, lautior et largior apparatus in ejus mensa debet apponi. gratia, qui non ancillaribus officiis distiae ordinatissimis actionibus procuratur. Certe nulla ibi intervenit negligentia, ubi procurationis ministra est sapientia. Nullae ibi offensae ubi ministerium delegatum est gratiae. Harum altera coquinae, altera praeest mensae. Quod in coquina disponit sapientia, hoc in mensa apponit gratia. Sapientia disponit coquenda fortiter, gratia edenda apponit suaviter. Salem infundit sapientia, sagimen sive oleum gratia. Abundanter bullire facit sapientia, quae temperanter novit refrigerare gratia. Laborantibus instat sapientia, quiescentibus astat gratia. Sapientia accingit fortitudine lumbos suos, gratia ab ubertate satietatis relaxat sinus suos. Meritorum ap
Abbreviated transcription (Latin):
sunt .x. Singula hoꝵ: pul¬
m̃ta. siue fercula sunt aĩaꝵ. Ni
nicħ necessarium pret̾ missũ. ni¬
chil suꝑfluo additum ẽ. in his
dominicis.x. mandatis. Inhe
anima uiuit. sine his moritu.
Uitale est quicqͥd ex his cũ ge
sumptum fu̾it. Edificium fil̃
nĩȩ his columpnis fulcit᷑. hisc¬
lorib depingit᷑. Si historialt
ista intelligas. colũpnȩ sunt
domũ erigentes. Simoralite
colores sunt palacium depin¬
gentes. In pͥmo itaq mandati
moraliter caueas surreptionẽ
in scđo. errorẽ. in tercio. mundis
amorẽ. in qͣrto impiecatẽ. in qͥ¬
do crudelitatẽ. in sexto fornica¬
tionẽ. in septimo rapacitaten
in octauo: falsitatẽ. in nono
mundi cupiditatẽ. Indecim
adult̾ii cogitationẽ. Sap̃ia h
alim̃tis nutrit paruulos suo
his ub̃ib lactat filios. hĩ pũs¬
m̃tis reficit iuuenes suos. ha¬
bemꝰ itaq pulm̃ta sap̃iȩ. de
holerib herbarũ quȩ nunquã
decidunt. queramꝰ & panes gr̃ȩ.
sine quibꝰ nulla alia sufficiunt.

Expanded text:
um . Singula horum, pulmenta sive fercula sunt animarum. Nam nihil necessarium praetermissum, nihil superfluo additum est in his Dominicis decem mandatis. In his anima vivit, sine his moritur. Vitale est quidquid ex his cum gratia sumptum fuerit; aedificium fidei nostrae his columnis fulcitur, his coloribus depingitur. Si historialiter ista intelligas columnae sunt, domum erigentes, si moraliter colores sunt, palatium depingentes. In primo itaque mandato moraliter, caveas subreptionem; in secundo, errorem; in tertio, mundi amorem; in quarto, impietatem; in quinto, credulitatem; in sexto, fornicationem; in septimo, rapacitatem; in octavo, falsitatem; in nono, mundi cupiditatem; in decimo, adulterii cogitationem. Sapientia, his alimentis nutrit parvulos, his uberibus lactat filios, his pulmentis reficit juvenes suos. Habemus itaque pulmenta sapientiae, de oleribus herbarum quae nunquam decidunt, quaeramus et panes gratiae, sine quibus nulla alia sufficiunt.
Abbreviated transcription (Latin):
siplacet seriatim recitet᷑. Cur
inqͥt serpens iste ad euã matrẽ
omniũ precepit uob̃ ds̃. ut ñ
comederetis de omĩ ligno pa¬
radisi: Cui respondit mulier.
dyso uescimur. de fructu uͦ qd̾
est in medio paradysi p̾cepit
nob ne comederemus. & ne tan¬
geremus ne forte moriamur.
Dixit autẽ serpens ad mulie¬
rem. Nequaꝗͣ moriemini. Scit
enim qđ in quocumq die core¬
ditis ex eo: aꝑient᷑ oculi ut̃
& eritis sicut dii scientes bi¬
num & malũ. Ecce contrat᷑
ecce dolus si placet: omni
batiõe firmiora debent istac
Nam moyses publicus tabe¬
lariꝰ in actis publicis scͥpsit.
Sufficere itaq debet hoc at
dol um comꝓbandũ. Si tar
& testes ꝓferre debeo: ioser
ꝓbatissimũ uirũ ad mediũ
duco. Iob quoq qui notu

Expanded text:
si placet seriatim recitetur. Cur, si placet seriatim recitetur. Cur, inquit serpens iste ad Evam matrem omnium, praecepit vobis Deus ut non comederetis de omni ligno paradisi? cui respondit mulradiso vescimur, de fructu vero qui est in medio paradisi praecepit nobis ne comederemus et ne tangeremus, ne forte moriamur. Dixit autem serpens ad mulierem: Nequaquam moriemini. Scit enim quod in quocunque die comederitis ex eo, aperientur oculi vestri, et eritis sicut dii scientes bonum et malum . Ecce contractus, ecce dolus; si placet, omni probatione firmiora debent ista esse, nam Moyses publicus tabellarius, in actis publicis scripsit, sufficere itaque debet hoc ac dolum comprobandum. Si tamen et testes proferre debeo, Joseph probatissimum virum ad medium d
Abbreviated transcription (Latin):
diaboli s dei. Non sum pessi¬
mus adulator. s ueri relator.
ñ meas ineptias. s tuas seuici¬
as. sum locutus. Lesum me eqͥ¬
de tam facilitate minoris eta¬
tis: quã calliditate tui doli.
dio fraudis: a benignissimo
& equissimo uidice peto in in¬
degrum restitui. Qͥa uͦ dolo
me seduxisti ut tuã mutuo
acciꝑẽ pecuniã. contͣ int̾dic¬
tum ꝑpecuum: uolo ut rescis¬
so contractu non tenear. qr dolꝰ
causam dedit contͣctui. Non
curit aut̃ in hoc contractu p̾¬
scͥptio. lege diuina uetante.⁊
indulgentiã p̃rogante. dũ
uiuitur in hoc scło. Sic nanq
cauet᷑ in legib ȩt̃nis. Nolo
quacumq hora peccator inge-¬
muerit: saluus erit. Hoc uire
utitur omnis homo. dñe iħu qͥ
legẽ dedisti. & in lege sic docu¬
isti. Decidat gͦ sententia tua
questionũ ambiguitates. ut
calumpniã patiens lib̃etur. ⁊
iniuriam faciens ꝯdẽpnet᷑. Ne
autẽ dedolo dubitet᷑. ꝯtͣctuᷤᷤ

Expanded text:
diaboli, sed Dei; non sum pessidiaboli, sed Dei; non sum pessimus adulator, sed veri relator; non meas ineptias, sed tuas saevitias sum locutus. Laesum me equidem tam facilitate minoris aetatis quam calliditate tui doli dio fraudis, a benignissimo et aequissimo judice peto in integrum restitui. Quia vero dolo me seduxisti ut tuam mutuo acciperem pecuniam contra interdictum perpetuum, volo ut rescisso contractu non tenear, quia dolus causam dedit contractui. Non currit autem in hoc contractu praescriptio, lege divina vetante et indulgentiam prorogante dum vivitur in hoc saeculo. Sic namque cavetur in legibus aeternis: Nolo quacunque hora peccator ingemuerit, salvus erit , hoc jure utitur omnis homo. Domine Jesu, legem dedisti et in lege sic docuisti; decidat ergo sententia tua, quaestionum ambiguitates, ut calumniam patiens liberetur, et injuriam faciens condemnetur. Ne autem de dolo dubitetur, contractus
Abbreviated transcription (Latin):
dicio qui facile potest argui
de ꝑiurio: Repbari deniq
potest duplici argum̃to. tam
ngratitudinis quã ꝑiurii. Nã
adu̾sus te creatorẽ suum ingratꝰ
preuaricando extitit. contͣ me
emptorẽ se subtrahendo infi-¬
delis. Nam utrũq fecit. ⁊ de
iontẽpsit: & michi seipsũ uen¬
diat. Consumpsit quoq pec¬
cuniã meã. mores meos induit.
frequent̾ me ꝑ idolatͥam inuo¬
cauit. ꝑ innumerabiles dies &
menses. & annos. ñ nisi usib me-¬
is. in m̃dacio. in ꝑiurio. in forni¬
catione. infurto. inebrietate. in
immundicia. in elatione. in in¬
uidia. in gula. in auaricia uixit.
Forte nc̃ quia debitũ exigo. ca¬
lumpniȩ arguor. Est ne iustum
ut amittam quẽ tali titulo. &
tanto tempore possideo: Ser¬
uus nequã ex ore ꝓpͥo iuste con¬
dempnat᷑. Nam meũ se: ab
utero matͥs destatur. Stabo gͥ
& ipse sententiȩ. Seruus. Prin¬
cipium u̾boꝵ tuoꝵ sathan pes¬
sime: falsitas. Non sũ seruus

Expanded text:
dicio qui facile potest argui dicio qui facile potest argui de perjurio? reprobari denique potest duplici argumento, tam ingratitudinis quam perjurii. Nam adversus te Creatorem suum ingratus praevaricando existit, contra me emptorem se subtrahendo, infidelis. Nam utrumque fecit et te contempsit, et mihi se ipsum vendidit. Consumpsit quoque pecuniam meam, mores meos induit, frequenter me per idololatriam invocavit; per innumerabiles dies et menses et annos, non nisi usibus meis, in mendacio, in perjurio, in fornicatione, in furto, in ebrietate, in immunditia, in elatione, in invidia, in gula, in avaritia vixit. Forte nunc, quia debitum exigo, calumniae arguor. Estne justum, ut amittam quem tali titulo et tanto tempore possideo? Servus nequam ex ore proprio juste condemnatur; nam meum se ab utero matris testatur: stabo igitur et ipse sententiae. SERVUS: Principium verborum tuorum, Satan pessime, falsitas. Non sum servus
Abbreviated transcription (Latin):
dolor sicut dolor m̃s. Quares
ñ uindicas sanguinẽ meũ sil¬
uator m̃s. qͣre non uindica:
me de aduersario meo:Qe¬
re inregno potentiȩ tuȩ tae
p̃sumunt᷑: Quare in regnoss¬
sticiȩ iniusticia tam effrenati
debachatur:: Audacia ista a¬
aliũ quã me pꝰ hȩc tẽptabit.
Certe nisi censura iudicii tui
potestas tam iniqua reclusa fu¬
erit: ipsum tuũ soliũ dñe mi
infestare audebit. Uide dñe ⁊
considera quomͦ tanqͣm leo pa-¬
ratus ad predã sic rugit. Iam ex¬
imit depharet᷑ sagittas. iã intor¬
quet m̃dacioꝵ iacula. s obstrue
obsecro os loquentis iniqua. Iudi¬
ca causam meã dñe. defensor ui-¬
temeȩ. Nolo dñe nolo multi¬
plicare loqui. qr tuũ scire: me¬
um precurrit narrare. Tandẽ
de uultu tuo iudiciũ meũ ꝓde¬
at: oculi tuõ uideant eqͥtates.
lidhȩc iudex. Dicat & adu̾sariꝰ.
siquid habet. Adu̾sarius. Mi¬
ror de serui meipessimi adula¬
toris meptias tamdiu susti¬
nuisse. Cur enĩ auditur in iu¬

Expanded text:
dolor sicut dolor meus . Quare ergo non vindicas sanguinem meum, Salvator meus? quare non vindicas me de adversario meo? quare in regno potentiae tuae talia praesumuntur? quare in regno justitiae injustitia tam effrenate debacchatur? audacia ista aalium quam me post haec tentabit. Certe nisi censura judicii tui, potestas tam iniqua reclusa fuerit, ipse tuum solium, Domine mi, infestare audebit. Vide, Domine et considera, quomodo tanquam leo paratus ad praedam sic rugit. Jam eximit de pharetra sagittas, jam intorquet mendaciorum jacula, sed obstrue, obsecro, os loquentis iniqua. Judica causam meam, Domine, defensor vitae meae. Nolo, Domine, nolo multiplicare loqui, quia tuum scire meum praecurrit narrare. Tandem de vultu tuo judicium meum prodeat, oculi tui videant aequitates. Ad haec judex, dicat et adversarius si quid habet. ADVERSARIUS: Miror, te servi mei pessimi adulatoris ineptias tandiu sustinuisse; cur enim auditur in ju
Abbreviated transcription (Latin):
fluunt cum impetu delibano:
s gr̃ȩ excurrunt inmansuetu¬
dine & ub̃tate de sp̃u tuo.Si
defuerit simila. ubi erunt
panes ꝓpositionis: Si defue¬
rit gr̃a. ubi erit spes saluatio¬
nis: In simila nichil ẽ furfu
nat de pinguissimis miscdia¬
rum dei medullis. Afiliis isrł
moy ses accipiat similã. a do¬
mino do isrł imploremꝰ gra¬
diam. Parum ẽ moysen acci¬
ꝑe similã. siñ sit qui ꝯficiat
panes ꝓpositionis. parũ ẽ &
nos acciꝑe gr̃am. si non seqͣ¬
tur effectus oꝑationis. fi¬
ant gͥ multi panes de accepta
simila: ꝓcedant multȩ uirtu¬
des ex indulta gr̃a. fiat panis de
duab decimis: surgat uirtꝰ de
radice gemine dilectionis.S
uidendum ẽ. & cũ attentiõe ni¬
mia ruminandũ. qͥd in leuitico
p̃cipiat dñs de panib ꝓpositio¬
nis. Accipies inqͥt similã. ⁊ coqͦs
exea .xii. panes. qui singuli ha¬
bebunt duas decimas. Quoꝵ
senos altͥnsecus suꝑ m̃sam puris¬

Expanded text:
fluunt cum impetu de Libano ; fluunt cum impetu de Libano ; sed gratiae excurrunt in mansuetudine et ubertate de Spiritu tuo. Si defuerit simila, ubi erunt panes propositionis? si defuerit gratia, ubi erit spes salvationis? In simila nihil est furfurnat de pinguissimis misericordiarum Dei medullis. A filiis Israel Moyses accipiat similam, a Domino Deo Israel imploremus gratiam. Parum est Moysen accipere similam, si non sit qui conficiat panes propositionis; parum est et nos accipere gratiam, si non sequamur effectus operationis. Fiant igitur multi panes de accepta simila, procedant multae virtutes, ex indulta gratia. Fiat panis de duabus decimis, surgat virtus de radice geminae dilectionis. Sed videndum est et cum attentione nimia ruminandum, quid in Levitico praecipiat Dominus de panibus propositionis: Accipies, inquit, similam, et coques ex ea duodecim panes qui singuli habebunt duas decimas, quorum senos altrinsecus su
Abbreviated transcription (Latin):
pͥmitiȩ martyrũ. Nondũ est
passio xp̃i & iam sangius effun¬
ditur ꝓ xp̃o. innocentis paruu
Precurrunt re uera moriendo
ante te: s ñ precurrunt ueni¬
endo ad regnum sine de.Ad
portã te sustinebunt: qr cus¬
todes nisi te uidit. ianuas
celestes ñ reserabunt. In passi¬
one gͥ sanguinis ñ in possessi¬
one beatitudinis agniculi pa¬
storem suũ precedunt. Si aut̃
precedunt. quomodo uerũ ẽ
sequunt᷑ agnũ quocũq lerit:
Utrumq tam̃ uerum est qd̾
& p̃cedunt & sequunt᷑. Pre¬
cedunt in morte. sequunt᷑
in resurrectione. Prius curre¬
re ceꝑunt. s in cursu substite
ꝓpositionis: mutuanda gr̃a ⁊
emundanda ẽ conscientia m̃tis.
Aquo autẽ est mut᷑anda gr̃a ł
accipienda. nͥ ab eo qui plenꝰ
u̾itate & gr̃a. natus est de ma¬
tre gr̃a plena: Oih̃u inuena ñ
in lagena. inputeo ñ inurceo.
in uentre non inutre. in anima
ñ incisterna. in fonte ñ inuase.
possides gr̃am. Aquȩ quidẽ

Expanded text:
primitiae martyrum! Nondum est primitiae martyrum! Nondum est passio Christi, et jam sanguis effunditur pro Christo innocentis parvulostrae. Praecurrunt revera moriendo ante te, sed non praecurrunt veniendo ad regnum sine te. Ad portam te sustinebunt, quia custodes nisi te viderint, januas coelestes non reserabunt. In passione igitur sanguinis non in possessione beatitudinis, Agniculi pastorem suum praecedunt. Si autem praecedunt, quomodo verum est, sequuntur Agnum quocunque ierit? Utrumque tamen verum est, quod et praecedunt et sequuntur. Praecedunt in morte, sequuntur in resurrectione. Prius currere coeperunt, sed in cursu substiterpropositionis, mutuanda gratia et emundanda est conscientia mentis. A quo autem est mutuanda gratia vel accipienda, nisi ab eo qui plenus veritate et gratia, natus est de matre, gratia plena? O Jesu, in vena non in lagena; in puteo, non in urceo; in ventre, non in utre; in anima, non in cisterna; in fonte, non in vase possides gratiam! Aquae quidem
Abbreviated transcription (Latin):
dieb cũ matre sua ẽ: qui obedi¬
entiȩ fines nunqͣm egressus ẽ.
Die autẽ octauo reddes illũ mͥ:
ut credas xp̃m resurrexisse a
mortius. Die octauo reddes il¬
lum mͥ: ut omniũ hominũ futu¬
ram resurrectionẽ credas ĩdie
iudicii. Die octauo reddes illũ mͥ.
noꝵ & torm̃ta maloꝵ nunꝗͣ fi¬
niri. Die octauo reddes illũ mͥ.
ut credas m̾ita singuloꝵ remu¬
neratiõe octo beatitudinũ com¬
pensari. Sic credendo & uidẽdo:
ad ȩt̾nitatis pͥmicias ꝑuenies.
ht̃ eccłia indecollatione. uł po¬
tius collectione scoꝵ innocen¬
tum. pͥmicias dõ gratissimas.
Ut enĩ lectum ẽ in apochalip¬
si ioħis. hiempti sunt ex õĩb
.ĩ. m̃datiũ. Sem̃ bonũ iam ex ter¬
ra itt̃i uirginał eruꝑat. s ñdum
in arborem magnã creuerat. qr
posita. florum pͥmitias obtu¬
lit. spatulasq palmarũ redd̃e
ñ tardauit. Uere ager pͥmicia¬
rum. in quo tam cito inuenti st̃

Expanded text:
diebus cum matre sua est, qui obedidiebus cum matre sua est, qui obedientiae fines nunquam egressus est. Die autem octavo reddes illum mihi, ut credas Christum resurrexisse a mortuis: Die octavo reddes illum mihi, ut omnium hominum futuram resurrectionem credas in die judicii; die octavo reddes illum mihinorum et tormenta malorum nunquam finiri, die octavo reddes illum mihi, ut credas merita singulorum remuneratione octo beatitudinum compensari. Sic credendo et vivendo, ad aeternitatis primitias pervenies. Habet Ecclesia in decollatione vel potius collectione sanctorum Innocentum, primitias Deo gratissimas. Ut enim lectum est in Apocalypsi Joannis: Hi empti sunt ex omnibus  mendacium . Semen bonum jam ex terra uteri virginalis eruperat, sed nondum in arborem magnam creverat, quiposita, florum primitias obtulit, spatulasque palmarum reddere non tardavit. Vere ager primitiarum, in quo tam cito inventae sunt
Abbreviated transcription (Latin):
pͥmogenitũ diaboli. qr excesitt
in pͥmogenito di. Fraudulentis¬
sime iuda. parũ ẽ tͥ fraude fe¬
cisse de anima tua. nͥ addas ma¬
nus sacrilegas inicere ad mise¬
ricordiȩ dei uiscera: Parũ est tͥ
tium: Satis meliꝰ ꝑmaneres
discipulatu xp̃i. quã euaderes
ĩ magistratu antixp̃i. Non tar¬
des o anima religiosa redd̃e pri¬
mogenitũ. ut ex toto corde & ex
tota anima diligas dm̃. Septẽ
tam̃ dieb cũ matre sua sit: ut
ñ nisi cũ plenitudine gr̃e exhac
uita migrandũ memineris. Sep¬
dem dieb cũ matre sua ẽ: qui
nunꝗͣ errat in fide. nunꝗͣ defi¬
cit in spe. nunꝗͣ tepescit in
caritate. nunquã declinat a
iusticia. nunꝗͣ exorbitat a
prudentia. nunqͣm succũbit
in fortitudine. nunꝗͣ in tẽꝑantia
excedit. Septẽ dieb cũ matre sua
b cum matre sua est: qui fide ⁊¬
fusionẽ sanguinis cũ dño est.
Septẽ dieb cũ matre sua est:
cuius conscientia criminalibus
nunꝗͣ contaminata ẽ. Septẽ

Expanded text:
primogenitum diaboli, quia excessit in primogenito Dei. Fraudulentissime Juda, parum est tibi fraudem fecisse de anima tua, nisi addas manus sacrilegas injicere ad misericordiae Dei viscera? Parum est tibtium? Satis melius permaneres in discipulatu Christi, quam evaderes in magistratu Antichristi. Non tardes, o anima religiosa, reddere primogenitum, ut ex toto corde, et ex tota anima diligas Deum. Septem tamen diebus cum matre sua sit, ut non nisi cum plenitudine gratiae, ex hac vita migrandum memineris. Septem diebus cum matre sua est, qui nunquam errat in fide, nunquam deficit in spe, nunquam tepescit in charitate, nunquam declinat a justitia, nunquam exorbitat a prudentia, nunquam succumbit in fortitudine, nunquam in temperantia excedit. Septem diebus cum matre sua bus cum matre sua est, qui onem sanguinis cum Domino est; septem diebus cum matre sua est, cujus conscientia criminalibus nunquam contaminata est; septem
Abbreviated transcription (Latin):
inclaruerat. & ecce ceꝑunt
audiri tonitrua. & micare
fulgura. ⁊ nubes densissima
oꝑire montẽ. clangorq buci¬
nȩ uehem̃tiꝰ ꝑstrepebat. Et pꝰ
pauca. Descendit dñs super
montẽ synai. in ipsomontis
uertice. & uocauit moy sen in
cacum̃ eiꝰ. Animadũtendũ qd̾
pͥmo. scdo. ⁊ t̾cio. abluuntur
uestim̃ta filioꝵ isrł uidelicet
inmari rubro. in sanguine ag¬
ni. in acceptione legis. Mun¬
dat enim nos baptismꝰ xp̃i.
mundat corpꝰ xp̃i. mundat
lex dei. Ancillȩ uͦ sunt sacra¬
m̃ta. quȩ conscientiarũ pan-¬
nos sic dealbant. ut adange¬
lorum puritatẽ. iam aliquate¬
nus conscendere faciant. Non
ueniet aut̃ ad nos dñs. nͥ an¬
cillȩ istȩ. nr̃a pͥus mundau̾int

Expanded text:
iiaudiri tonitrua, et micare fulgura, et nubes densissima operire montem, clangorque buccinae vehementius perstrepebat , et post pauca: Descendit Dominus super montem Sinai, in ipso montis vertice, et vocavit Moysen in cacumen ejus . Animadvertendum quod primo, secundo, tertio, abluuntur vestimenta filiorum Israel, videlicet in mari Rubro, in sanguine agni, in acceptione legis. Mundat enim nos baptismus Christi, mundat corpus Christi, mundat lex Dei. Ancillae vero sunt sacramenta, quae conscientiarum pannos sic dealbant, ut angelorum puritatem jam aliquatenus conscendere faciant. Non veniet autem ad nos Dominus, nisi anc
Abbreviated transcription (Latin):
aquarum multarũ. tanꝗͣ in
emundatiõe immundarũ su¬
ꝑfluitatum edebat: Ecce
noe qͣsi cloacariꝰ mundi. pre
uet̾es sordes expiant᷑ preti¬
ordeaceo: quia dura fuit tẽ¬
poris illius tͥbulatio. Hunc¬
moy ses panẽ in genesi recondi¬
ueniens. sacram̃tumq baptis¬
mi suscipiendo aꝑiens. & ex¬
piationẽ salutarẽ ex hibens. e¬
surienti turbȩ indeserto ecclȩ
fregit. hic unꝰ & pͥmꝰ panis ẽ.
de.y. panib ordeaceis. In exo¬
do scds panis ꝯficitur. qñ filii
isrł deegypto ꝑ mare rubrũ
in deserto traducti. qͣsi pannoᷤᷤ
animarum suaꝵ egyptioꝵ co¬
habitatiõe infectos reꝑauert̃.
& nouum pascha celebranteᷤᷤ
sanguine agni renouauert̃.
Sic enim scriptũ est ĩ exodo.
Descendit moises demonte
ad ppłm. & scĩficauit eum.
Cumq lauissent uestim̃ta
sua: dixit adeos. Estote ꝑa¬
ti in diem t̃cium. & ne appro¬
pinquetis uxorib urĩs. Iam
aduen̾at dies terciꝰ. & mane

Expanded text:
aquarum multarum , tanquam in aquarum multarum , tanquam in emundatione immundarum superfluitatum edebat? Ecce Noe quasi cloacarius mundi, prae in qua veteres sordes expiantur praetihordeaco, quia dura fuit temporis illius tribulatio. Moyses hunc panem in Genesi recondiveniens sacramentumque baptismi suscipiendo aperiens, et expiationem salutarem exhibens, esurienti turbae in deserto Ecclesiae fregit. Hic unus et primus panis est de quinque panibus hordeaceis. In Exodo secundus panis conficitur, quando filii Israel de Aegypto per mare Rubrum in deserto traducti, quasi pannos animarum suarum, Aegyptiorum cohabitatione infectos, reparaverunt, et novum pascha celebrantes, sanguine Agni renovaverunt. Sic enim scriptum est in Exodo: Descendit Moyses de monte ad populum, et sanctificavit eum, cumque lavissent vestimenta sua, dixit ad eos: Estote parati in diem tertium, et non appropinquetis uxoribus vestris; jam advenerat dies tertius et mane
Abbreviated transcription (Latin):
extͣ castra ad requisita naturȩ
reiecta humo furfurẽ uentris
absconderes: Certe si uocem
dñi audiens pectus tunderes.
& te accusando ꝓpͥam conscien¬
tiam pungeres. humili ꝓculdu¬
bio satisfactiõe & confessione.
fetorẽ ꝑpetrate iniquitatis ab
oculis dei repͥmendo. sonitum
suꝑbie occultares. S de sic ig¬
nominiose nudantẽ: immo ce¬
lantẽ preconfusione post̾iora tua.
& obscenos mendacii sonos emit¬
tentẽ: huiꝰmodi obscenitate
noluit ds̃ paradysum diutius
contaminari. s ꝯuallẽ istam
tanqͣm cloacam parauit. & ad
pͥos fetores sorbendos miserum
indusit inmundo. exclufit de
paradyso.Creuit malicia. im¬
pleta ẽ cloaca. Uenit diluuiũ.
ut deleret culpã: & emundaret
cloacam. Fabricauit noe iubẽ
de dño pͥus archam. in qua cũ
posteritate saluaret animam
suã. Dum gͦ in archa labora¬
bat. dum intͣ archã conclusꝰ
finem diluuii expectabat. qͥd
nͥ panẽ ordeaceũ in diluuio

Expanded text:
extra castra ad requisita naturae extra castra ad requisita naturae rejecta humo , furfurem ventris absconderes? Certe si vocem Domini audiens pectus tunderes, et te accusando propriam conscientiam pungeres, humili procul dubio satisfactione et confessione, fetorem perpetratae iniquitatis, ab oculis Dei, reprimendo sonitum superbiae occultares. Sed te sic ignominiose nudantem, imo celantem prae confusione posteriora tua, et obscenos mendacii sonos emittentem, hujusmodi obscenitate, noluit Deus paradisum diutius contaminari, sed convallem istam, tanquam cloacam paravit, et ad proprios fetores sorbendos miserum inclusit in mundo, exclusit de paradiso. Crevit malitia, impleta est cloaca. Venit diluvium, ut deleret culpam et emundaret cloacam. Fabricavit Noe, jubente Domino, prius arcam, in qua cum posteritate salvaret animam suam. Dum ergo in arca laborabat, dum intra arcam conclusus finem diluvii exspectabat; quid nisi panem hordeaceum, in diluvio
Abbreviated transcription (Latin):
aceum. lignariũ similiter. fo¬
carium. coquũ. & ancillã. Ex¬
ponendũ gͥ tam in numero ꝗͥ
inordine quid figuratiue isftã
significent. & ex scͥpturȩ auetoi¬
ritate si dñs dedit: demonse¬
dum. quid sit cloaca uł stero¬
rarius incloaca. quȩ sint ancil¬
ab eis mundant᷑. & sic decet̾is
Mundꝰ gͥ iste qͣsi cloaca. plenus
peccatoꝵ fetorib receptibił est
omnium maloꝵ: tanꝗͣ uniu̾sa¬
rum spurciciarũ. In hoc adam
pͥor purgauit uentrẽ. ñ id̾o ut
purgaret uł releuaret: s ut
om̃s posteros oppͥmens ꝯtami¬
naret. Cum enĩ peccatũ excusa¬
uit: qͣsi uentrẽ purgauit. S
heu miser: ubi aut in quẽ ster
pͥmum ꝓiecit. Certe iuxta
dm̃ qui illum creauit in anima
sua. & posti̾tate sobolis suȩ.
Se namq excusando qͣsi dm̃ ac¬
cusans: dicit. Mulier quã de¬
disti mͥ sociã dedit mͥ de ligno
& comedi. Quare adam iuxta
legis preceptũ paxillũ subbal¬
deo non habebas. ut egrediens

Expanded text:
aceum; lignarium similiter, foaceum; lignarium similiter, focarium, coquum et ancillam. Exponendum igitur tam in numero quam in ordine quid figurative ista significent, et ex Scripturae auctoritate si Dominus dederit demonstrandum quid sit cloaca vel stercorarius in cloaca; quae sint ancilab eis mundantur, et sic de caeteris. Mundus igitur iste quasi cloaca plenus peccatorum fetoribus, receptilis est omnium malorum, tanquam universarum spurcitiarum. In hoc Adam prior purgavit ventrem, non ideo ut purgaret vel revelaret; sed ut omnes posteros opprimens contaminaret, cum enim peccatum excusavit, quasi ventrem purgavit. Sed heu miser! ubi aut in quem stercus primum projecit? Certe juxta Deum qui illum creavit, et in animam suam et posteritatem sobolis suae. Se namque excusando, quasi Deum accusans, dicit: Mulier quam dedisti mihi sociam, dedit mihi de ligno, et comedi . Quare, Adam, juxta legis praeceptum paxillum sub balteo non habeas, ut egrediens
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̾ carbonũ & cinerũ assiduã¬
reuolutionẽ denigratꝰ. iuxta
cineres uix residere suꝑueniẽte
durba preualet. S nisi focũ ⁊
carbones p̾ꝑasset. quis locũ ad
focum hab̾et: Cocus etiã: ca¬
cabi & ollarũ contrectatione.
& multum sudosa ferculoꝵ p̃¬
ꝑatione int̾fedatꝰ. ñ pͥor neq
melior recũbit. aut forte nec
postĩor in conuiuio. S qͥs ce¬
naret. nͥ cibos ipse coqueret:
Ecce apparet in officis uerũ
ẽẽ. qd̾ quãuis sint uilia. damen
ualdesunt ncessaria. Forte sic
est depane ordeaceo. ut qͦ ẽ ui¬
lior. eosit ad pascendã familiã
utilior. Ut qͥd enĩ familiã suã
indeserto panib ordeaceis do¬
minꝰ omniũ pauit. nisi ut sig¬
nificationẽ daret tim̃tibꝰ se
utilẽ omnino & abundantẽ ẽẽ
cibum panẽ ordeaceũ : Animad¬
Concurrit autẽ sibi ñ solũ nu¬
meruᷤ. s & genus officii atq
panis. At tende itaq sterco¬
rarium panẽ comedentẽ orde¬

Expanded text:
propter carbonum et cinerum assiduapropter carbonum et cinerum assiduarevolutionem denigratus, juxta cineres vix residere, superveniente turba, praevalet; sed nisi focum et carbones praeparasset, quis locum ad focum haberet? Coquus etiam cacabi et ollarum contrectatione, et multum sudosa ferculorum praeparatione interfoedatus, non prior neque melior recumbit, aut forte nec posterior in convivio; sed quis coenaret, nisi cibos ipse coqueret? Ecce apparet in officiis verum esse, quod quamvis sint vilia, tamen valde sunt necessaria. Forte sic est de pane hordeaceo, ut quo est vilior, eo sit ad pascendam familiam utilior. Utquid enim familiam suam in deserto panibus hordeaceis Dominus omnium pavit , nisi ut significationem daret timentibus se, utilem omnino et abundantem esse cibum, panem hordeaceum? AnimadConcurrit autem sibi non solum numerus, sed et genus officii atque panis, Attende itaque stercorarium panem comedentem horde
Abbreviated transcription (Latin):
s tantum ut seruilis fames rele¬
uetur. Fauces enĩ deliciosoꝵ ex¬
coriat. uentrẽ onerat. & arterias
exasꝑat. Duro nãq contegit᷑ corti¬
ce. & spiculata suꝑficie occurrit
comedentium dentib: Tamen in
domo magna. & si non magnis:
hic necessariꝰ est cib. ñ qͥdem de¬
licatior. s tam̃ utilior. qr uiriũ¬
seruiliũ magis est confortatur.
Sic qͦq uiliora. s necessaria sunt
utentiũ pane ordeaceo: officia.
Uilissimum qͥdem officiũ ster¬
corarii in domo diuitis. s damen
mundat qd̃ est fetore pessimũ.
Ancillarum qͦq condicio. pluri¬
mũ extrema: s in ablutione
pãnorũ utillima. Quomͦ enĩ
dñs ad publicũ ꝓcedet. nisi
uestem sordidã ancilla lauaret:
Lignariꝰ qͦq aut agitator aselli:
nullius st̃ dignitatis. s ñ ȩquȩ
nullius utilitatis. Unde nãq
filiꝰ secalefaceret. nisi de silua
ligna seruus deferret: Fõca¬
rius siue carbonariꝰ tota facie

Expanded text:
sed tantum ut servilis fames relesed tantum ut servilis fames relevetur, fauces enim deliciosorum excoriat, ventrem onerat, et arterias exasperat; duro namque contegitur cortice, et spiculata superficie occurrit comedentium dentibus. Tamen in domo magna, etsi non magnis hic necessarius est cibus, non quidem delicatior, sed tamen utilior, quia viservilium magis esset confortativus. Sic quoque viliora, sed necessaria sunt, utentium pane hordeaceo officia. Vilissimum quidem officium stercorarii, in domo divitis, sed tamen mundat quod est fetore pessimum. Ancillarum quoque conditio, plurimum extrema, sed in ablutione pannorum utilissima, quomodo enim dominus ad publicum procederet, nisi vestem sordidam ancilla lavaret? Lignarius quoque aut agitator aselli, nullius sunt dignitatis, sed non aeque nullius utilitatis, unde namque filius se calefaceret, nisi de silva ligna servus deferret? Focarius sive carbonarius, tota facie,
Abbreviated transcription (Latin):
enim panes sunt. ñ corporũ. qͦs
ciosa uendentis auaricia. & e¬
m̃tis absistat ignauia. Par e¬
nim scͥbentis & legentis scđm
officioꝵ distributionẽ: debet
ẽẽ sedulitas. Istius ut digne scͥ¬
bat. illius ut benigne legat.
Istius ut componat ad utilita¬
tem. illius ut legat adedifica¬
tionẽ. Istius ut eroget: illius
ut roget. Istiꝰ ut deferat. illiuᷤᷤ
ut referat. Istius ut largꝰ sit: il¬
lius ut gratus sit inaccipiendo.
Neuter tam̃ decipiat. aut de¬
cipiatur. fraudet aut fraudet᷑.
Decernat scribens utrũ sic scri¬
bere debeat. discernat legens
utrum scͥpta reciꝑe. Nullam i¬
patior iniuriã. simeã uolens
statuere sententiã. ubi bene
assensum. ubimale: repulsã
legentis sensero.
su fidei. rusticiorẽ sermonem
non sum resputturus. Humili
namq stilo ꝓp̃t conditionẽ ser¬
uilẽ. eo utentium scribendũ ẽ:
de pane ordeaceo. Panis itaq
ordeaciꝰ non pro deliciis apponit᷑.

Expanded text:
enim panes sunt non corporum, quosenim panes sunt non corporum, quostiosa vendentis avaritia, et ementis absistat ignavia. Par enim scribentis et legentis, secundum officiorum distributionem, debet esse sedulitas; istius ut digne scribat, illius ut benigne legat; istius ut componat ad utilitatem, illius ut legat ad aedificationem; istius ut eroget, illius ut roget; istius ut deserat, illius ut referat; istius ut largus sit, illius ut gratus sit in accipiendo. Neuter tamen decipiat aut decipiatur, fraudet aut fraudetur. Decernat scribens, utrum sic scribere debeat; discernat legens, utrum scripta recipere. Nullam patior injuriam, si meam volens statuere sententiam, ubi bene, assensum; ubi male, repulsam legentis sensero. su fidei rusticiorem sermonem non sum respuiturus, humili namque stylo, propter conditionem servilem eo utentium, scribendum est de pane hordeaceo. Panis itaque hordeaceus non pro deliciis apponitur,
Abbreviated transcription (Latin):
tatione.candidus bonȩ ou¬
nionis. celebritate. calid̃ fi¬
uenti dilectiõe. sapidus in sd
eloquutione: sumit panẽs¬
milagineũ. qr huiꝰ manus
discordat amensa. neq mers
a simila. Siuales consid̾a at¬
torẽ ingła sua. qd̾ est similo
sima & piissima oꝑa. qd et
pugillum de simila implers
Totam qͥdem pugillo ñ capes
similã: quia in comprehens¬
lem non comprehendes natus
Imple tam̃ pugillũ: ut de post
tuo glorifices dm̃. Non faciu
deo de seipso rapinã. ut quã i
ab eo usurpes gr̃am. Hoc ipsus
qͦq qd̾ pugillo apprehender
d̾o non tibi immolandũ met¬
neris.Nicħ enim habes qdi
accepisti. Si autẽ accepisti. qͦ
głaris quasi ñ acceꝑis: Nurs
sine oleo est simila: qr ds ni¬
quã sua pͥuatur clem̃tia. Tuq̃
nunqͣm accedas ad m̃sam siu
oleo ad similã: qr durus ad
piũ. ad miscdem crudelis. iͦ¬
tus ad benignissimũ comꝑabilit̃
non accedit: Transi a carne ad

Expanded text:
itatione, candidus bonae opiitatione, candidus bonae opinionis celebritate, calidus ferventi dilectione, sapidus in sancta elocutione, sumit panem similagineum, quia hujus manus non discordat a mensa, neque mens a simila. Si vales, considera Creatorem in gloria sua, quod est similam tissima et piissima opera, quod est pugillum de simila implere. Totam quidem pugillo non capies similam, quia incomprehensibilem non comprehendes naturam; imple tantum pugillum, ut de posse tuo glorifices Deum. Non facias Deo de se ipso rapinam, ut quam puab eo usurpes gratiam. Hoc ipsum quoque pugillo apprehenderis; Deo non tibi immolandum memineris: Nihil enim habes quod non accepisti; si autem accepisti, quid gloriaris quasi non acceperis? Nunquam sine oleo est simila, quia Deus nunquam sua privatur clementia. Tu quoque nunquam accedas ad mensam, sine oleo ad similam, quia durus ad pium, ad misericordem crudelis, ingratus ad benignissimum comparabiliter non accedit. Transi a carne ad
Abbreviated transcription (Latin):
seuire ampliꝰ potuit potestaᷤᷤ
diaboli. quia ñ uicio sũpti. s
sum̃tis augm̃tat᷑ lesio doloriᷤ
Nam qđ sumitur sanaret. ñ
eger de medicina acrius egro¬
taret. Extinguit enĩ medici¬
na morbũ. & sanat morbosũ.
Nam post hȩc ñ erit aĩa sine
morbo: que fuerit mortua
cum morbo. Morbũ gͥ a de o
anima separa ex medicina. ne
semꝑ moriaris cũ pena. Om̃e
autem uiciũ: intellige aĩme
morbũ. Tange gͦ sine uicio cu¬
rationẽ uicioꝵ. accede cũ fide
ademundatorem animarũ
nr̃aꝵ. Panis namq est simi¬
lagineus. mundꝰ. candidꝰ. sa¬
pidꝰ. calidꝰ. neq in ore laborio¬
sus.neq inuentre ponderosꝰ.
Prestruit hic ordo uerboꝵ qͦ
dãmodo sacratȩ intelligentiȩ
aptitudinem. Nisi enĩ puro
corde. & conscientia bona. &
fide non ficta: cuiꝰ sit saporiᷤᷤ
diuina gr̃a ñ degustat᷑. nisi
uilitate terreni sensꝰ deiecta.
claritas diuinoꝵ sensuum ñ
penetrat᷑. Mundꝰ itaq cog¬

Expanded text:
saevire amplius potuit potestas saevire amplius potuit potestas diaboli, quia non vitio sumpti, sed sumentis augmentatur laesio doloris; nam quod sumitur sanaret, nisi aeger de medicina acrius aegrotaret; exstinguit enim medicina morbum, et sanat morbosum, nam posthaec non erit anima sine morbo, quae fuerit mortua cum morbo. Morbum igitur a te, o anima, separa ex medicina, ne semper moriaris cum poena; omne autem vitium intellige animae morbum. Tange ergo sine vitio curationem vitiorum, accede cum fide ad emundatorem animarum nostrarum. Panis namque est similagineus, mundus, candidus, sapidus, calidus, neque in ore laboriosus, neque in ventre ponderosus. Praestruit hic ordo verborum, quodammodo sacratae intelligentiae aptitudinem. Nisi enim puro corde, et conscientia bona et fide non ficta cujus sit saporis divina gratia non degustatur; nisi vilitate terreni sensus dejecta, claritas divinorum sensuum non penetratur; mundus itaque cog
Abbreviated transcription (Latin):
lum. ñ quos ipse uolebat. s quos
dñs iubebat. ut diuinũ ampliꝰ
timeas. ꝗͣ angłicum iudicium.
morti aut uite p̃signasse. Mo¬
res gͥ corrigendi. sensus erigendꝰ
ad gr̃am impetͣndam. & ad simi¬
lam sum̃dam. Om̃is enĩ qui teci¬
gerit illam: scĩficabit᷑. Qui de¬
tig̾it sicut & illa tangebat. de
qua dictum ẽ. Tetigit me aliqͥs.
Est enĩ tactus fidei. & ẽ tactuᷤᷤ
infidelitatis. Tangit fides. s
ꝓmerendo. tangit infidelitas.
s ꝓdendo. Tangit fides. s de¬
uotionem admouendo. tangit
infidelitas. s nequitiã suam
euom̃do. Tangit maria oscu¬
lando pedes & ungendo. tan¬
git & iudas osculando s& uen¬
dendo. Tangit fides amando.
& imitando. tangit infideli¬
tas ꝑsequendo. & execrando.
fides tangendo scĩficabitur.
infidelitas tangendo ꝯtami¬
nabitur. Sc̃ĩtas enĩ sicut de¬
cent̾ suscepta scĩficat. sic irre¬
uerent̃ contrectata: dãpnat.
Post bucellã. in corde ꝓditori.

Expanded text:
lum non quos ipse volebat, sed quos lum non quos ipse volebat, sed quos Dominus jubebat ut divinum amplius timeas, quam angelicum judicium, morti aut vitae praesignasse. Mores igitur corrigendi, sensus erigendus ad gratiam impetrandam, et ad similam sumendam. Omnis enim qui tetigerit illam, sanctificabitur . Qui tetigerit sicut et illa tangebat, de qua dictum est: Tetigit me aliquis . Est enim tactus fidei, et est tactus infidelitatis. Tangit fides, sed promerendo; tangit infidelitas, sed prodendo; tangit fides, devotionem admovendo; tangit infidelitas, sed nequitiam suam evomendo; tangit Maria, osculando pedes et ungendo; tangit et Judas, osculando et vendendo; tangit fides, amando et imitando; tangit infidelitas, persequendo et exsecrando; fides tangendo sanctificabitur; infidelitas tangendo contaminabitur; sanctitas enim, sicut decenter suscepta, sanctificat, sic irreverenter contrectata damnat. Post buccellam, in corde proditoris