comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
num potest non e̾ẽ cont euangłm̃
ubi dictũ est. Respicite uolatilia
cȩli quia neque seminant rieque
metunt neque congregant in homu
potest etiam non esse contͣ euanglꝰ
nec contra similitudinẽ uolatilium
cȩli. uitã istã carnis corporalis opera¬
tionis transigere labore. Si eniꝰ urge¬
antur ex euanglõ ut nichil reponam
in crastinũ. rectisune respondens: Cur
ergo ipse dñs loculos habuit. ubi pecus¬
niam collectã reponer&: Cur tanto
ante fame unminente frumenta sc̃is
patrib missa sunt : Cur apli̾ sic indi¬
gentiȩ sẽorũ necessaria procurart
te sedm̃ unã sabbati. Unus qͥsq ur̃m
reponat apul se thesaurizans qͦd ei
placuerit itł cũ uenero te collecte
fiant. Cum autẽ ad uenero: quoscũ¬
que probaueritis per eplãs hos mittã
perferre grãm urãm in hierus dlem.
Qd si dignũ fuerit ut & ego eam: me¬
cum ibunt. Hȩc & alia multa copiosis¬
sime & uerissime proferunt. Quib res¬

Expanded text:
num potest non esse contra euangelium, num potest non esse contra euangelium, ubi dictum est: respicite uolatilia caeli, quia neque seminant neque metunt neque congregant in apothecas, potest etiam non esse contra euangelium nec contra similitudinem uolatilium caeli uitam istam carnis corporalis operationis labore transigere. Si enim urgeantur ex euangelio, ut nihil reponant in crastinum, rectissime respondent: cur ergo ipse dominus loculos habuit, ubi pecuniam collectam reponeret? cur tanto ante fame inminente frumenta sanctis patribus missa sunt? cur apostoli sic indigentiae sanctorum necessaria procurarunt, te. secundum unam sabbati unusquisque uestrum apud se ponat thesaurizans quod ei placuerit, ut non, cum uenero, tunc collectae fiant. cum autem aduenero, quoscumque probaueritis, per epistulas hos mittam perferre gratiam uestram in Hierusalem. quodsi -dignum fuerit, ut et ego eam, mecum ibunt. haec et alia multa copiosissime et uerissime proferunt. quibus re
Abbreviated transcription (Latin):
hendo sed quantũ dignũ est laudare
non possum. Quiel tamen de his dici¬
mus sodm istorũ intellec tuͦ ex ȩuan¬
gelicis uerbis : An forte quo sunt sanc¬
tiores eo sunt uolucrib dissimiliorese
quia reponant sibi escas in plurimos
dies. Includere se ita ut faciunt N
ualebunt. Et utiq nobiscũ audiurt.
Nolite gͦ cogitare incras t inuo
Sua propt᷑ ut breuit᷑ cõplectar: isti
qͥ ex euangło peru̾so intellec tu tam
manifesta apłica p̾cepta ꝑu̾tere
moliunt᷑ . aut ñ cogitent in crasti¬
nuꝰ sicut uolatilia cȩ̨li aut optẽpe¬
rent apłõ sicut filii dilecto unmo
utrũq faciant quia ut rũque concor¬
dat. Neque enĩ contraria sua dñõ
Hoc enĩ istis aperte dicimus. Si uo¬
latilia cęli ita intelligitis in euan¬
gło. ut nolitis operando manibus
ur̃is uictũ tegumentũ que prooura¬
re : nil etiam reponatis in crastinũ
sicut nichil uolatilia cęli reponuit.
Si autẽ aliquid reponere in crasti¬

Expanded text:
hendo, sed, quantum dignum est, laudare hendo, sed, quantum dignum est, laudare non possum. quid tamen de his dicimus secundum istorum intellectum ex euangelicis uerbis? an forte quo sunt sanctiores, eo sunt uolucribus dissimiliores, quia nisi reponant sibi escas in plurimos dies, includere se ita, ut faciunt, non ualebunt? et utique nobiscum audiunt: nolite ergo cogitare in crastinum. Quapropter, ut breuiter conplectar, isti, qui ex euangelio peruerso intellectu tam manifesta apostolica praecepta peruertere moliuntur, aut non cogitent in crastinum, sicut uolatilia caeli, aut obtemperent apostolo, sicut filii dilecti; immo utrumque faciant, quia utrumque concordat. neque enim contraria domino suo. hoc enim istis aperte dicimus: si uolatilia caeli sic intellegitis in euangelio, ut nolitis operando manibus uestris uictum tegumentumque procurare, nihil etiam reponatis in crastinum, sicut nihil reponunt uolatilia caeli. si autem aliquid reponere in crasti
Abbreviated transcription (Latin):
reperiri uł ex frugibus uel ex herbis
uł ex quib cũque raclicibus qͦd in efc̃a
sumi possit intͦaełũ. aut certe tama
exercitatio corporis adhibeatur ut ea
quȩ coquenda sunt etiã cruda assũp¬
ta non noreant. possit etiam hiema¬
lib qͥbuslib& asperitatib ad pabu¬
la procedi. atq ita fiat ut nichil p̾¬
parandũ auferat᷑. niehil in crastinũ
reponatur. non poterunt ista ser¬
uare. qui se per multos die a con¬
spectu hominũ separatos & nulli
ad se p̾bentes accessũ includunt
se ipsos: uiuentes in magna inters¬
tione orationuor. hi eni facillima qͥdẽ
atq fac ill uilisima secu̾ tam in cludere
alimenta consuerunt: quȩ in illos dies
quibus anullo uideri statuerunt suf¬
ficiant. Qd̃ aues non faciunt: ut hor
quidem exercitatiorẽ uitã mirabili
continentia quando quidẽ habent
otium qͦd nec agant imitandos nori
superbia elatione sed misericordiae
scĩtate ꝓponant. non solũ non rep̃¬

Expanded text:
reperiri uel ex arbore uel ex herbis reperiri uel ex arbore uel ex herbis uel ex quibusque radicibus, quod in escam sumi possit incoctum aut certe tanta excitatio corporis adhibeatur, ut ea, quae coquenda sunt, etiam cruda adsumpta non noceant possitque etiam hiemalibus quibuslibet asperitatibus ad pabula procedi, atque ita fiat, ut nihil praeparandum auferatur, nihil in crastinum reponatur: non poterunt ista seruare, qui se per multos dies a conspectu hominum separatos et nulli ad se praebentes accessum includunt se ipsos uiuentes in magna intentione orationum. hi enim facillima quidem atque uilissima, secum tamen includere alimenta consuerunt, quae in illos dies, quibus a nullo uideri statuerunt, sufficiant: quod aues non faciunt. et horum quidem exercitationem in tam mirabili continentia, quandoquidem habent otium, quo haec agant seque imitandos non superba elatione, sed misericordi sanctitate proponant, non solum non repre
Abbreviated transcription (Latin):
in agris cõprehenderent᷑. sed tamquaoꝰ
sturni fugarentur. Nẽ ergo ille quan¬
tũ poterit imitabitur auẽ. quã carpe
re nꝰ porerit. Sed ecce concedant om̃s¬
serui dĩ. ut cũ uolunt in eorũ agros exe¬
ant. atq inde securi refectis discedant.
sicut populo i srł per lege̾ p̾ceptũ es ł
ut in agris suis furẽ nullus tener& nisi
qui sec̾um aliqͥd uell&. auferre. Nam
qui nichil aliud attigiss& quam id qͦd
comedisset : liberũ impunitũꝙ abire
sinerent Unde etiam spicas uellen¬
tib discipulis dñi de sabbato potuis
quã de furto calũ pnati sunt iudei.
Sed qͥd erit agendũ de his tẽporibus
anni. quibus esca quȩ statim sumi
possit in agris non inuenit᷑: Qiuis quiꝰ
aliqͥd domũ qͥd sibi coquendo p̾par&
auferre tẽptauerit: scdm̃ istorũ in¬
tellec tũ audi& ex euangłõ. Pone. hoc
aues non faciunt. Uerũ & hoc conceda.¬
mus toto uertente anno posse in agriͦ

Expanded text:
s conprehenderentur, sed tamquam s conprehenderentur, sed tamquam sturni fugarentur. nunc uero ille, quantum poterit, imitabitur auem, quem capere uenator non potuerit. sed ecce concedant omserui dei. ut cum uolunt in eorum agros exeant atque inde securi refectique discedant: sicut populo Israhel per legem praeceptum est, ut in agris suis furem nullus teneret, nisi qui secum aliquid uellet auferre; nam qui nihil aliud adtigisset quam id quod comedisset, liberum inpunitumque abire sinerent. unde etiam spicas uellentibus discipulis domini de sabbato potius quam de furto iudaei calumniati sunt. sed quid erit agendum de his temporibus anni, quibus esca, quae statim sumi possit, in agris non inuenitur? quisquis aliquid domum quod sibi coquendo praeparet auferre temptauerit, secundum istorum intellectum audiet ex euangelio: pone; hoc enim aues non faciunt. Verum et hoc concedamus, toto uertente anno posse in agris
Abbreviated transcription (Latin):
miserunt : ex quib credo qđ illi sibi
panem fecerunt. aut certe faciendũ
curauert̃. Quod aues non faciunt:
Sed si iam isti ut dicere cȩperam
etiam illos aliquo gradu iustitiȩ tran¬
sierunt: & omĩno in his quȩ ad transi¬
gendã istam uitã pertinent sicut
uolucres agunt: ostendant nob̾ ho¬
mines seruire uolucribus sicut sibi
seruiri uolunt: nisi captis & inclusis
quibus fides non habetur ne uolan¬
tes non redeant: ꝙ tamen ille ma¬
lunt frui libertate & ex agris quan¬
tũ satis est capere: quã ab hominib
apposita & apparata suinere. Pro in¬
de rursus istos alio sublimiore gra¬
du ustitię superabunt: qui se ita
constituerint. ut cotidie in agro tan¬
quã in pastũ pergant. & quo tẽpore
uenerint carpant. ac posita fame re¬
uertantur. Sed plane propt᷑ agrorũ
custodes quã bonũ esset si etiam pen¬
nas dñs largiri dignaretur: ut seruidĩ
in alienis agris inuenti ñ tamquã fures¬

Expanded text:
frumenta miserunt, ex quibus credo quod illi sibi frumenta miserunt, ex quibus credo quod illi sibi panem fecerunt aut certe faciendum curauerunt: quod aues non faciunt. sed si iam isti, ut dicere coeperam, etiam illos aliquo gradu iustitiae transierunt et omnino in his, quae ad transigendam istam uitam pertinent, sicut uolucres agunt, ostendant nobis homines seruire uolucribus, sicut sibi seruiri uolunt, nisi captis et inclusis, quibus fides non habetur, ne uolantes non redeant: et tamen illae malunt frui libertate et ex agris quantum satis est capere quam ab hominibus adposita et adparata sumere. Proinde rursus istos alio sublimiore gradu iustitiae superabunt, qui se ita instituerint, ut cotidie in agros tamquam in pastum pergant et quo tempore inuenerint carpant ac sopita fame reuertantur. sed plane propter agrorum custodes quam bonum esset, si etiam pinnas largiri dominus dignaretur, ut serui dei in agris alienis inuenti non tamquam fure
Abbreviated transcription (Latin):
cessariis cogitemus. Cur ergo
non attendunt qͦđ sequitur:
Neq hoc tantũ mͦ dictum est qͥa
non seminant neꝙ metunt. s
uerbum ex uerbo repostoria
dici possunt. Cur gͦ isti manꝰ
otiosas. & plena repostoria uo¬
lunt habere: Cur ea quȩ
sumunt ex labore aliorũ recon¬
dunt & seruant. unde coridie
hoc enim aues non faciunt. Aut si
reperiunt quibus hoc opus quoq
persuadeant: ut eis per singulos dies
estas afferant᷑. saltem sibi aquã uel
de fontibus uł de cisternis afferunt.¬
de cisternis hauriunt & reponunt
Hoc uolatilia non faciunt. Sed si hoc
plac&: studeant etiã boni fideles &
regis ȩterm deuotissimi prouintia¬
les fortissimis eius militib usq ad
ista seruire. ut sibi nequaquã imple¬
re cogantur si iam etiam illos qui t᷑e
erant᷑ ierosolimȩ nouo gradu iusti¬
tiȩ super gressi sunt Nam illis fame
inminente & per prophãs quit̃t erãt
ante predic ta boni fideles ẽx gretia

Expanded text:
cessariis cogitemus. cur ergo cessariis cogitemus. cur ergo non adtendunt quod sequitur? neque enim hoc tantummodo dictum est, quia non seminant neque metunt, sed uerbum ex uerbo repostoria dici possunt. cur ergo isti manus otiosas et plena repostoria uolunt habere? cur ea, quae sumunt ex laboribus aliorum, recondunt et seruant, unde cotidie hoc enim aues non faciunt. aut si reperiunt, quibus hoc opus quoque persuadeant, ut eis per singulos dies escas adferant praeparatas, saltem sibi aquam uel de fontibus adferunt uel de cisternis aut puteis hauriunt et reponunt: hoc uolatilia non faciunt. sed si hoc placet, studeant etiam boni fideles et regis aeterni deuotissimi prouinciales fortissimis eius militibus usque ad ista seruire, ut sibi nec aquam inplere cogantur, si iam etiam illos, qui tunc erant Hierosolymae, nouo gradu iustitiae supergressi sunt. nam illi fame inminente et per prophetas, qui tunc erant, ante praedicta boni fideles ex Graecia
Abbreviated transcription (Latin):
meliorib tanquã conseruatriceo
euangłii p̃dicantepigritiam. tanꝗͣ.
preuaricatricem accusantes mise¬
ricordiam. Multo enĩ misericor¬
dius operatur erga ammas infir¬
morũ qui famȩ bonȩ seruorũ dĩ
consulit : quã erga corpora egeniũ
qui panẽ esurientib: frangit: Qua¬
propt᷑ isti ut in a qui uacare uolt᷑
manͣuis omĩno uacarent & lingiuis.
Neq enim tam multos ad imitatio¬
nem inintarent: si eis non tantum
exempla pigra sed etiã muta pro¬
ponerent. Nc̃ uͦ contra aplmꝰ
Exp̃i recitant euanglm xp̃i. Ita
enim mirabilia sunt opera pigro¬
rum: ut impedire uelint ȩuangłꝰ
tamen si eos ex ipsis euanglu uer¬
bis scdm eorũ intellectum uire¬
re cogamus. pͥores nobis suadere
conabuntur. qͦd non ita sint
intelligenda ut intelligunto
Certe em̃ propterea se dicunt
operari non debere quia neo
uoluores cęli seminant neque
metunt : de quib nobis dñs simi¬
litudine̾ declit ne de talib ne¬

Expanded text:
melioribus, tamquam conseruatricem melioribus, tamquam conseruatricem euangelii praedicantes pigritiam, tamquam praeuaricatricem accusantes misericordiam. multo enim misericordius operatur erga animas infirmorum, qui famae bonae seruorum dei consulit, quam erga corpora egentium, qui panem esurientibus frangit. quapropter utinam isti, qui uacare uolunt manibus, omnino uacarent et linguis! neque enim tam multos ad imitationem inuitarent, si eis non tantum exempla pigra, sed etiam muta proponerent. Nunc uero contra apostolum Christi recitant euangelium Christi. ita enim mirabilia sunt opera pigrorum, ut inpedire uelint euangeliotamen, si eos ex ipsis euangelii uerbis secundum eorum intellectum uiuere cogamus, priores nobis suadere conabuntur, quam non ita sint intellegenda, ut intellegunt. certe enim propterea se dicunt operari non debere, quia nec uolucres caeli seminant neque metunt, de quibus nobis dominus similitudinem dedit, ne de talibus ne
Abbreviated transcription (Latin):
carnalit̃ sentiendo. Contigit enĩ eis
qͦd inuidissiumorib indisciplinatis
cauendum idẽ aplĩ dicit.SSimul enĩ
& ouose esse discunt Non solũ auteo
otiose : sed etiã curiose & uerbose. lo¬
quentes qcł non oporteat. Hoc ille de
malis feminis dicebat. qͦd nos etiã in
malis uiris dolemus &. plangimus qui
aduersus cum ipsum in cuius epłis ista
legimus oticsi & uerbosi quȩ non opor¬
t& locuntur : & qui sunt int̾ eos qui eo
proposito ad scãm militiã uenerunt
ut plactant cui se probauert᷑. cũ ita
uigeant uiribus corporis & integrita¬
te ualitudinis. ut non solũ erudiris
etiã operari scdm apłm possintꝰ excep¬
to istorũ otiosis corruptis q sermonibꝰ
quos iudicare per imperitiitiroci¬
nium non ualeant in eandem labem
pestifera cogitatione mutantur. ñ
tiam quiete operantiũ & alioruo
monasteriorũ saluberrimã discipli¬
nam scdm̃ apostolicam normam
uiuentium. sed etiam insultanteᷤ

Expanded text:
carnaliter sentiendo. Contigit enim eis, carnaliter sentiendo. Contigit enim eis, quod in uiduis iunioribus indisciplinatis cauendum idem apostolus dicit: simul enim et otiosi esse discunt; non solum autem otiosi, sed etiam curiosi et uerbosi, loquentes quae non oporteat. hoc ille de malis feminis dicebat, quod nos etiam in malis uiris dolemus et plangimus, qui aduersus eum ipsum, in cuius epistulis ista legimus, otiosi et uerbosi quae non oportet loquuntur. et qui sunt inter eos, qui eo proposito ad sanctam militiam uenerint, ut placeant cui se probarunt, cum ita uigeant uiribus corporis et integritate ualetudinis, ut non solum erudiri, sed etiam operari secundum apostolum possint, excepti istorum otiosis corruptisque sermonibus, quos iudicare per inperitum tirocinium non ualeant, in eandem labem pestifera contagione mutantur, non ctorum quiete operantium et aliorum monasteriorum in saluberrima disciplina secundum apostolicam normam uiuentium, sed etiam insultantes
Abbreviated transcription (Latin):
seruitutis dĩ & ex condit̾ione libͥerti
uł etiã seruili. uł propt̾ hoc adnĩs li¬
berati siue liberandi & ex uita rusti¬
cana & ex cpificũ exercitatione &
plebeio labore tamto utiq felicus quan
uere magni & imitandi excitert.
ut non glẽtur omis caro corã dõ
Hȩc itaq pia & sc̃a cogiatio facit ut
et̾iam tales imitentur qui nulluo
afferant mutatȩ in melius uite
documentũ. Neq enĩ appar& utrũ
ex propostio seruitutis dĩ uenerint.
an uitã inopẽ & laboriosã fugien¬
tes. uacui pasci atq uestiri uolu¬
erint : atq insuper honorari ab
ceis a quil contempm eonteri que
consueuerant: Tales gͦ se quo minus
operentur : de in firmitate corpo¬
risexcusare non possunt. Preteritȩ
qͥppe uitȩ consuetudine si conum¬
cuntur. umbraculo malȩ disciplinȩ
se contegt᷑. ut male intellecto ęuari¬
glõ p̃cepta aplĩca peruertȩre medi¬
tentur. uolatilia cȩli. sed superbiã
se in altũ extollendo & fenũ agri sed

Expanded text:
tis dei et ex condicione seruili, uel etiam liberti uel propter hoc a dominis liberati sine liberandi et ex uita rusticana et ex opificum exercitatione et plebeio labore, tanto utique felicius quantuere magni et imitandi extiteruntut non glorietur omnis caro coram deo. haec itaque pia et sancta cogitatio facit, ut etiam tales admittantur, qui nullum adferant mutatae in melius uitae documentum. neque enim adparet utrum ex proposito seruitutis dei uenerint, an uitam inopem et laboriosam fugientes uacui pasci atque uestiri uoluerint et insuper honorari ab eis, a quibus contemni conterique consueuerant. tales ergo quoniam se, quo minus operentur, de infirmitate corporis excusare non possunt praeteritae quippe uitae consuetudine conuincuntur — umbraculo malae disciplinae se contegunt, ut ex male intellecto euangelio praecepta apostolica peruertere meditentur: uere uolatilia caeli, sed per superbiam se in altum extollendo, et fenum agri, sed
Abbreviated transcription (Latin):
Qua illusione isti decipiunt imperi¬
tos. qua astutia & machinamentis in¬
imici ⁊ ipsi circũ feruntur. & insua cir¬
culauone coherentes sibi animos in¬
firmorũ quodã mͦ rotare conantur.
ut parit̾ nesciant ubi sint: Audier̃t̃
enĩ uł legert̃ qd scriptũ est. Suicũq
hoc esse dictũ. quia in in terio re ho¬
mine ubi renouamur in ͣtellectu
mentis nr̃ȩ nullus sexus huiꝰmodi ẽ.
Non gͦ propterea se negent uiros quia maᷤᷤ¬
culino sexu nichil operant᷑: nã⁊ õiuigati
xp̃ianoi qui hec operantur ñ se dm̃ hoc u¬
tiq xp̃iani suuit qͦd habent cõmune eũ
ceteris non xp̃ianis ⁊ cũ ipsis pecorib Ali¬
ud est enĩ qͦd uł infirmitati concedit᷑ uel
mortali propagationi consentitur: ali¬
ud autẽ qͦd ad capescendã in corruptã
ȩternãq uitã sideli promissione seruat᷑:¬
signat᷑. Iilud gͦ qͦd ñ de uelando capite
uiris p̃cipit᷑. in corpore quidẽ figuratur

Expanded text:
Qua illusione isti decipiunt imperiQua illusione isti decipiunt imperitos, qua astutia et machinamentis inimici et ipsi circumferuntur, et in sua circumlatione cohaerentes sibi animos infirmorum quodam modo rotare conantur, ut pariter nesciant ubi sint. Audierunt enim vel legerunt quod scriptum est, Quicumque hoc esse dictum, quia in interiore homine, ubi renouamur in nouitate mentis nostrae, nullus sexus huius modi est. non ergo propterea se negent uiros, quia masculino sexu nihil operantur. nam et coniugati christiani, qui hoc operantur, non secundum hoc utique christiani sunt, quod habent commune cum ceteris non christianis et cum ipsis pecoribus. aliud est enim, quod uel infirmitati conceditur uel mortali propagationi persoluitur; aliud autem, quod ad capessendam incorruptam et aeternam uitam fideli professione signatur. illud ergo, quod de non uelando capite uiris praecipitur, in corpore quidem figuratur,
Abbreviated transcription (Latin):
dicit. aduersus scẽ seripturȩ mani¬
festa p̾conia consilio nefandȩ imn¬
oietatis armatur. & perseuerat in iti¬
nere tortuoso. ⁊ pestiferã doc trinã
conatur inducere : quia ñ est beatꝰ
uir qui non abiit in consilio impiorũ
⁊ inuia peccatorũ ñ stetit & incat¬
helra pestilentiȩ ñ sedit. Nam si in
lege dñi meditaretur die ac noc¬
te: illic inuenir&s ipsũ apłm paulũ.
qui certe sũmã castitatẽ ꝓfessus dic̃.
uellẽ autẽ om̃s homines eeᷤᷤ sicut me
ipsũ ⁊ tam̃ se uirũ ostendit ñ solũ ita
paruuilus quasi paruulus loquebar.
quasi paruulus sapiebã. quasi paruu¬
lus cogitabã. Cũ autẽ factus sum uir: e¬
uacuaui quȩ erant paruuli:. Sed qͥđ apoᷤ¬
tolũ cominemorẽ. cũ de ipso dño ⁊ salua¬
tore nr̃o nesciant qͥd sentiant. qui hec
dicunt. Nam de quo alio dicitur donec
uento doc t rinȩ in illusionib hominũ.
in astutia ad marhinationẽ erroris:

Expanded text:
dicit, aduersus sanctae scripturae manidicit, aduersus sanctae scripturae manifesta praeconia consilio nefandae impietatis armatur et perseuerat in itinere tortuoso et pestiferam doctrinam conatur inducere. quia non est beatus uir qui non abiit in consilio inpiorum et in uia peccatorum non stetit et in cathedra pestilentiae non sedit. nam si in lege dei meditaretur die ac nocte, illic inueniret ipsum apostolum Paulum, qui certe summam castitatem professus dicit: uellem autem omnes homines esse sicut me ipsum, et tamen se uirum ostendit non solum ita  cum essem paruulus, quasi paruulus loquebar, quasi paruulus sapiebam, quasi paruulus cogitabam; cum autem factus sum uir, euacuaui ea quae paruuli erant. sed quid apostolum commemorem, cum de ipso domino et saluatore nostro nesciant quid sentiant, qui haec dicunt. nam de quo alio dicitur: donec vento doctrinae, in illusione hominum, in astutia ad machinationem erroris ?
Abbreviated transcription (Latin):
ius auetoritate isti urgentur. aꝑte
quippe ait. Uir quidẽ si comatꝰ est.
ignominia est illi. Ipsã ignotniniam
inquiunt suscepimus merito pecca¬
torũ nr̃oꝵ: ad hoc obtendentessi¬
mulatȩ humilitatis umbraculũ.
ut sub eo proponant uenalẽ tipum
quasi apłs superbiã doceat. cũ di¬
cit. Omĩs uir orans aut ꝓphetans
uelato capite: confundit caput su¬
ũ. & uir quidẽ ñ deb& uelare ca¬
put suũ. cũ sit imago ⁊ głã dĩ. Qu
gͦ dicit ñ deb&s nescit forte debere
humilitatẽ. Sed si hane ignomini¬
am tẽpore ȩuanglũ qđ erat saera¬
mentũ tẽpore prophetiȩ pro hu¬
militate isti appetunt: tondeant
⁊ cilitio caput suũ uelent. Sed ñ
erit᷑ speties illa uenalis. quia sanson
ñ cilitio sed coma uelabatur. Iam
illud si dici potest quã qͦd luctose
ridiculũ est: qđ rursus inuenert̃ ad
autẽ se ipsos castrauerunt propter
regna cȩlorũ: iã non sunt uiri O
dementia singularis. Merito qui ħ̃

Expanded text:
ius auctoritate isti urgentur. aperte ius auctoritate isti urgentur. aperte quippe ait: uir quidem si comatus sit, ignominia est illi. ipsam ignominiam, inquiunt, suscipimus merito peccatorum nostrorum, ad hoc obtendentes simulatae humilitatis umbraculum, ut sub eo proponant uenalem typhum; quasi apostolus superbiam doceat, cum dicit: omnis uir orans aut prophetans uelato capite confundit caput suum, et: uir quidem non debet uelare caput, cum sit imago et gloria dei. qui ergo dicit "non debet", nescit forte docere humilitatem. sed si hanc ignominiam tempore euangelii, quod erat sacramentum tempore prophetiae, pro humilitate isti appetunt, tondeant et cilicio caput uelent. sed non erit tunc species illa uenalis, quia Samson non cilicio, sed coma uelabatur. Iam illud, si dici potest, quam luctuose ridiculum est, quod rursus inuenerunt adautem se ipsos castrauerunt propter regnum caelorum, iam non sunt uiri. o dementiam singularem! merito qui hoc
Abbreviated transcription (Latin):
gis eos in xp̃o diligunꝰ eo sollicius ad¬
monemus. Neque enĩ metuimꝰ ne
humilitas eorũ respuat almonitio¬
nẽ nrãm. quando quidẽ & nos a tali¬
buis ubi forte titubamꝰ aut aberra¬
mus. cupimꝰ ad moneri. Hoc gͦ ad mo¬
nemus tã scõs uiros. ne stultis uano¬
rũ argumentionibꝰ moueant᷑ & eosin
hac peruersitate imitentur. quib
sunt in ceteris longe dissimiles. Ii¬
li enĩ uenalẽ circũferentes ypocri¬
sin. timent ne uilior habeatur ton¬
sa scĩtas quã comata. ut uidelic& qui
eos uid& antiquos illos quos legimus
cogit& samuelẽ & ceteros qͥ ñ tonde¬
bant. nec cogitant quiel int̃ sit int̾
illud propheticũ uelamentũ & hano
euangłii reuelationem. de qua dieit
uelamen. Qd enĩ significaͣ uelanien
interpositũ int̃ faciem moysi & aspee¬
tũ plĩ israhel. hoc significat᷑ illis tẽpo¬
ribus etiã coma scõrũ. bam ielẽ apłs
etiã comã pro uelamentoᷤ pͥosuit. cu¬

Expanded text:
gis eos in Christo diligimus, eo sollicitius adgis eos in Christo diligimus, eo sollicitius admonemus. neque enim metuimus, ne humilitas eorum respuat admonitionem nostram, quandoquidem et nos a talibus, ubi forte titubamus aut aberramus, cupimus admoneri. hoc ergo admonemus tam sanctos uiros, ne stultis uanorum argumentationibus moueantur et eos in hac peruersitate imitentur, quibus sunt in ceteris longe dissimiles. illi enim uenalem circumferentes hypocrisin timent, ne uilior habeatur tonsa sanctitas quam comata, ut uidelicet qui eos uidet, antiquos illos quos legimus cogitet, Samuelem et ceteros, qui non tondebant. nec cogitant quid intersit inter illud propheticum uelamentum et hanc euangelii reuelationem, de qua dicit uelamen. quod enim significat uelamen interpositum inter faciem Moysi et aspectum populi Israhel, hoc significat illis temporibus etiam coma sanctorum. nam idem apostolus etiam comam pro uelamento esse dicit, cu
Abbreviated transcription (Latin):
gis eorũ future uitȩ noceant quã presen¬
ti subueniant: minus enĩ peccatur si non
laudatur peccator indesideriis aminiȩ
suȩ ⁊ qui inique gerit benedicat᷑. Quid
autẽ iniquius quã uelle sibi optẽperari
aminorib ⁊ nolle optẽperare maioribuᷤᷤ.
apło dico non nobis intantũ ut etiã co¬
mã nutriant: Unde ille nec disputa¬
re omĩno uoluit dicens. Si quis uult
contentiosus esse: nos talẽ consuetudinẽ
non habemꝰ neq eccłã dĩ. Hoc autẽ p̾ci¬
pio: ut scilie& ñ disserentis sollertia re¬
quiratur. sed p̃cipientis aue toritas at¬
tendatur ham & hoc quo pertin& đ
so tã aperte contra aplĩ p̃cepta uaca¬
rͣe : Anita uacandũ est. ut nec tonso¬
res operentur: An quia ȩuangelices uo¬
lucres se dicunt imitari quasi depilari
timent. ne uolare ñ possint. Uereor
in hoc uitio plura dicere propt̃ qͦsdã
crinitos fr̃s. quorũ p̾ter hoc multa
& pene omĩa ueneram᷑. Sed quo ma¬

Expanded text:
gis eorum futurae uitae noceant quam praesengis eorum futurae uitae noceant quam praesenti subueniant. Minus enim peccatur, si non laudetur peccator in desideriis animae suae et qui iniqua egerit benedicatur. Quid autem iniquius quam uelle sibi obtemperari a minoribus et nolle obtemperare maioribus? apostolo dico, non nobis, in tantum, ut etiam comam nutriant: unde ille nec disputari omnino uoluit dicens: si quis autem uult contentiosus esse, nos talem consuetudinem non habemus neque ecclesiae dei. hoc autem praecipio: ut scilicet non disserentis sollertia requiratur, sed praecipientis auctoritas attendatur. nam et hoc quo pertinet, quaeso, tam aperte contra apostoli praecepta comari? an ita uacandum est, ut nec tonsores operentur? an quia euangelicas uolucres imitari se dicunt, quasi depilari timent, ne uolare non possint? uereor in hoc uitium plura dicere propter quosdam crinitos fratres, quorum praeter hoc multa et paene omnia ueneramur. sed quo ma
Abbreviated transcription (Latin):
quantũ donauit ut possẽ qͥ per te uissit
ut facerẽ de opere monachorũ ñ distu¬
li scribere. maxime curans ne boni fr̃s
apostolicis p̃ceptis obedientes a pigris &̃s
in obodientib etiã p̾uaricatores euan¬
gli i dicerent᷑. ut qui ñ operant᷑ salte
illos qui operant᷑ sibi ante ponendos ẽeᷤᷤ
non dubitent. Ceterũ quis ferat homi¬
nes contumaces saluberrimis apłi mo¬
nitis resistentes ñ sicut infirmiores
data gemina illec ebra corrũpantͥ.
⁊ dissoluta licentia uagationis ⁊ falso
nomine scĩtatis: Sciant ergo ceteri
fr̃s & silii nr̃i qͥ fauere talib & huius
modi p̃sũptionẽ per ignorantiã defen¬
dere consuert se potissimũ corrigen¬
dos: ut illi corrigi possint ñ ut infir¬
mentur bene facere. Nã in eo qͦđ
seruis dĩ prõpte atq alacrit neces¬
saria subministrãt ñ solũ ñ rep̃hen¬
dimus. sed etiã suauissime amplecti¬
mur. sed ne peruersa misericordia ma¬

Expanded text:
quantum donauit ut possem, qui per te mihi iussit quantum donauit ut possem, qui per te mihi iussit ut facerem, de opere monachorum non distuli scribere, maxime curans, ne boni fratres apostolicis praeceptis oboedientes a pigris et inoboedientibus etiam praeuaricatores euangelii dicerentur: ut qui non operantur, saltem illos qui operantur sibi anteponendos esse non dubitent. ceterum quis ferat homines contumaces saluberrimis apostoli monitis resistentes, non sicut infirmiores data gemina inlecebra corrumpantur, et dissoluta licentia uacationis et falso nomine sanctitatis? sciant ergo etifratres et filii nostri, qui fauere talibus et huius modi praesumptionem per ignorantiam defendere consuerunt, se potissimum corrigendos, ut illi corrigi possint, non ut infirmentur benefacere. sane in eo, quod semis dei prompte atque alacriter necessaria subministrant, non solum non reprehendimus, sed etiam suauissime amplectimur, sed ne peruersa misericordia ma
Abbreviated transcription (Latin):
Sane omibus ⁊ nobis ⁊ uobis pro nr̃o gra¬
du & offitio laborantibus & arta uia est
in labore ⁊ erũpna & tam̃ in spe gauden¬
tibus uigũ eiꝰ leue ẽ ꝯ sarcina lenis. qͥ noᷤ
uocauit᷑ ad requiẽ. qui pͥor transitũ fe¬
eit a conualle plorationis ubi nec ipse
sine pressuris fuit. Si frs si filii nr̃i
estis. si conserui uł potius in xp̃o serui
ur̃i suinus. audite quȩ monemꝰ. agno¬
scite quȩ p̃cipimus sumite q̃ dispensamꝰ.
Si autẽ pharisei sumꝰ alligantes onera
grauia & imponentes in humeris uestris.
ritate sit nob cura de uob̃. ille inspitiat
qui cdedit qđ inspiciendũ eiꝰ oculis offe¬
ratis. Postremo qđ uultis sentite de no¬
bis. Paulus apostolus uobis p̾cipit &s obse¬
orat in dño ut cũ silentio id ẽ quieti
& obedient̃ ordinati operantes panem
ur̃m manducẽtis. Nec de illo ut arbi¬
tror aliqͥd mali creditis. & in eũ qͥ per
Ieũ loquit credidistis Hec mi carissime
& in xp̃i uiscerib uenerande fr̃ aureli

Expanded text:
sane omnibus et nobis et nobis pro nostro gradu et officio laborantibus et arta uia est in labore et aerumna et tamen in spe gaudentibus iugum eius lene est et sarcina lenis, qui nos uocauit ad requiem, qui prior transitum fecit a conualle plorationis, ubi nec ipse sine pressuris fuit. si fratres, si filii nostri estis, si conserui uel potius in Christo serui uestri sumus, audite quae monemus, agnoscite quae praecipimus, sumite quae dispensamus. si autem pharisaei sumus alligantes onera grauia et inponentes humeris uestris, ritate sit nobis cura de uobis, ille inspiciat, qui dedit quod inspiciendum eius oculis offeramus. postremo quod uultis sentite de nobis: Paulus apostolus uobis praecipit et obsecrat in domino, ut cum silentio, id est quieti et oboedienter ordinati, operantes uestrum panem manducetis. nec de illo, ut arbitror, aliquid mali creditis et in illum, qui per eum loquitur, credidistis. Haec, mi carissime et in Christi uisceribus uenerande frater Aureli,
Abbreviated transcription (Latin):
trio quas tam̃ ipsii perpessũ fuisse
non legimus. Alit̾ enĩ se habebant a¬
plãtꝰ eius discursus. nec dix̃ scłaria
igitur uiditia si habueritis ad nos
deferte aut nos constituite ad ui
rentiã uobis dico. Sic non est int̾ uos
quisquã sapiens qui possit int̾ frẽm
uidicare. sed fr̃ cũ frẽ uidicatur. ⁊
hoc apud inficleles: Sapientes gͦ qͥ in
loris consistebant: fideles & scõs. Non
qui hac atq illac propt̃ euuangłm dis¬
currebant : taliũ negotiorũ examina¬
tores esse uoluit. Unde nusquã de illo
scriptũ est qd aliquando talib uacaũ.
a quib excusare ñ possumus etiã si c̃¬
teptibiles simꝰ quia & hos collocari uo¬
luit si sapientes defuissent potuis quã
tia. Serui enĩ sumꝰ eiꝰ ȩccłȩ & maxime
infirnnoribus menbris. qualia lib& in
eodẽ corporib menbra simꝰ obhas& ali¬
as in numerabiles eccłasticas curas quas
fortasse nemo credit nͥ qͥ expertꝰ est. Ñ

Expanded text:
trio, quas tamen ipsum perpessum fuisse trio, quas tamen ipsum perpessum fuisse non legimus. aliter enim se habebant apostolatus eius discursus. nec dixit: saecularia igitur iudicia si habueritis, ad nos deferte aut nos constituite ad iudad reuerentiam uobis dico. sic non est inter uos quisquam sapiens, qui possit inter fratrem suum iudicare? sed frater cum fratre iudicatur, et hoc apud infideles? sapientes ergo qui in locis consistebant fideles et sanctos, non qui hac atque hac propter euangelium discurrebant, talium negotiorum examinatores esse uoluit. unde numquam de illo scriptum est, quod aliquando talibus uacuit, a quibus nos excusare non possumus, etiamsi contemptibiles simus, quia et hos conlocari uoluit, si sapientes defuissent, potius quamtia. serui enim sumus eius ecclesiae et maxime infirmioribus membris, qualialibet in eodem corpore membra simus. omitto alias innumerabiles ecclesiasticas curas, quas fortasse nemo credit, nisi qui expertus est. non
Abbreviated transcription (Latin):
odore reficiantur. Non alligamꝰ one¬
ra grauia & humeris ur̃is imponibus
quȩ nos digito attingere nolumus.
Querite & cognoscite labores orcupa¬
tionũ nr̃arũ & inaliquib nr̃oꝵ etiã
corporũ infirmitates. & ec clesiarũ qͥb
seruimus talẽ iam consuetudinẽ ut
nos ad illa opera ad quȩ uos hortamur
uacare non sinant. Quã quã enĩ clicen
possimus quis militat suis stipendiis
umquã. quis plantat uineã & de fruc¬
tu eiꝰ ñ ed&. quis pascit gregẽ &. de
lacte eius non percipit: tam̃ dnm̃ ihõ
in cuiꝰ nomine securꝰ hȩe dico testẽ
in uoco super animã meã. qm̃ quan¬
mallẽ persingulos dies certis horis
quantu in bene moderatis monasterus
multuosimas perplexitates causarũ
alienarũ pati de negotiis seculari¬
bus uł uidicando dirimendis uł
intuemendo p̃cidendis quib nos
molestiis idẽ afflixit apłs ñ utiꝙ
suo sed eiꝰ qui per eũ loquebat᷑ arbi¬

Expanded text:
odore veodore vera gravia; et vestris humeris imponimus quae nos digito attingere nolumus . Quaerite, et agnoscite labores occupationum nostrarum et in aliquibus nostrorum etiam corporum infirmitates et ecclesiarum, quibus seruimus, talem iam consuetudinem, ut nos ad illa opera, ad quae uos hortamur, uacare non sinant. quamquam enim dicere possumus: quis militat suis stipendiis umquam? quis plantat uineam et de fructu eius non edet? quis pascit gregem et de lacte gregis non percipit? tamen dominum Iesum, in cuius nomine securus haec dico, testem inuoco super animam meam, quoniam, quanmallem per singulos dies certis horis, quantum in bene moderatis monasteriismultuosissimas perplexitates causarum alienarum pati de negotiis saecularibus uel iudicando dirimendis uel interueniendo praecidendis: quibus nos molestiis idem adfixit apostolus non utique suo, sed eius qui per eum loquebatur arbi
Abbreviated transcription (Latin):
egestatis. aut simulatȩ p̃tium scĩtatis.
cũ interea in malis factis suis ubicũq
dep̾hensi fuerint. uł quoqͦ modo in no¬
tuerint sub generali nomine monachoꝵ
ur̃m ꝓpositum bͥasphemant᷑ tã bonũ. tã
scm̃. qͦd in xp̃i nomine cupimus. sicut ꝑ
alias litteras sic per totã affricã pul¬
lurare. Non ne gͦ inflaminamini ze¬
lo dĩ: Honne calescit cor urm in¬
tra uos. & in meditatione ur̃a exar¬
descit ignis. ut istoꝵ mala opera ur̃a
bonis operib urĩs persequaminu ut¬
eis amputetis ocrasionẽ turpiũ nun¬
dinarum. quib existimatio ur̃a ledit᷑
& infirmis offendiculũ pomit᷑. Mi¬
seremini gͦ & cõpatiamimi. & ostendi¬
te hominib non uos in otio facile
uictũ. sed per angustã & artã uia h̃
propositi regnũ dĩ querere. Cadẽ uos
causa est quȩ apłõ fuit. ut amputerisos¬
casionẽ his qui quert̃ occasionẽ ut qu
illorũ putorib p̃focant᷑. in bono uro¬

Expanded text:
egestatis aut simulatae pretium sanctitatis, egestatis aut simulatae pretium sanctitatis, cum interea in malis factis suis ubicumque deprehensi fuerint uel quoquo modo innotuerint, sub generali nomine monachorum uestrum propositum blasphematur, tam bonum, tam sanctum, quod in Christi nomine cupimus, sicut per alias terras, sic per totam Africam pullulare. nonne ergo inflammamini zelo dei? nonne calescit cor uestrum intra uos, et in meditatione uestra exardescit ignis, ut istorum mala opera bonis operibus persequamineis amputetis occasionem turpium nundinarum, quibus existimatio vestra laeditur, et infirmis offendiculum ponitur? Miseremini ergo et compatimini, et ostendite hominibus, non vos in otio facilem victum, sed per angustam et arctam viam hujus propositi, regnum Dei quaerere. Eadem vobis causa est quae Apostolo fuit, ut amputetis occasionem iis qui quaerunt occasionem , ut qui illorum putoribus praefocantur, in
Abbreviated transcription (Latin):
ita sint : sine me paululũ sine frat᷑. dat
enĩ mͥ dñs perte magnã fidutiam eos ipsos
aloqui filios & fr̃s nr̃os. quos noui quanta
nobiscũ dilectione parturias. donec
meis aplĩca disciplina formet᷑. Oserui
di milites xpͦi. itãne dissimulatis calli¬
dissimi hostis insidias: qui bonã famã
urãn tã bonũ xp̃i odorem ne dicant
anime bonȩ post odorẽ ungentorum
tuorũ curremꝰ & sic laqueos eius euadant
omi modis cupiens obscurare putorib suiᷤ
tã multos ypocritas sub habitu monacho¬
rũ usquaq dispersit circũetes pumtias
nusquã missos. nusquã fixos. nusquã stan¬
tes. nusquã sedentes. Alii menbra mar¬
tirũ. si tam̃ martirũ uenditant alii
fimbrias p̾hilac teria sua magnificant.
alii parentes uł consangumeos suos in il¬
la uł in illa regione se audisse uiuere
& ad eos pergere mentiuntur: & om̃s pe¬
tunt. om̃s exigunt aut sũptus luerosȩ

Expanded text:
ita sint, sine me paululum, sancte frater — dat ita sint, sine me paululum, sancte frater — dat enim mihi dominus per te magnam fiduciam — eos ipsos adloqui filios et fratres nostros, quos noui quanta nobiscum dilectione parturias, donec in eis apostolica disciplina formetur. o serui dei, milites Christi, itane dissimulatis callidissimi hostis insidias, qui bonam famam uestram, tam bonum Christi odorem, ne dicant animae bonae: post odorem ungentorum tuorum curremus, et sic laqueos eius euadant, omni modo cupientes obscurare putoribus suis, tam multos hypocritas sub habitu monachorum usquequaque dispersit, circumeuntes prouincias, nusquam missos, nusquam fixos, nusquam stantes, nusquam sedentes. alii membra martyrum, si tamen martyrum, uenditant; alii fimbrias et phylacteria sua magnificant; alii parentes uel consanguineos suos in illa uel in illa regione se audisse uiuere et ad eos pergere mentiuntur. et omnes petunt, omnes exigunt aut sumptus lucrosae
Abbreviated transcription (Latin):
nant neq metunt neꝙ congregant in
apothecas. & de agri lilis quia ñ labo¬
rant neꝙ nent: facibe respondebunt.
Si & nos per aliquã infirmitatẽ uł ocupa¬
tionem ñ possumꝰ operari: sic nos pase&
ille & uesti& quẽ admodũ aues & lilia
quȩ nichil operant̾ huiꝰ modi. Cũ autẽ¬
possumꝰ ñ debemꝰ tẽptare dm̃ nrm̃. qͥa
& hoc qͦd possumus eiꝰ mirintre possumꝰ.r
& cũ hinc uiuimus illo largiene uun¬
mus quia largitꝰ est ut possimus. Et
idõ de istis necessariis sollioui ñ sumus.
quia cũ hȩc possimus agere ille nos
tiuntur. Cũ uͦ hȩc non possumus agere
ide ipse pascit & uestit a quo aues pascun¬
tur & lilia uestumt᷑ qm̃ nos plurissu¬
mus illis. Qua propt̾ in ista militia
nr̃a neo in orastinũ cogitamꝰ quia
ñec ꝓpt̃ ista tẽporalia quo pertin&
crastinus sed propt̾ illa sempiterna
ubi semper hodiermis est. nos illi ꝓ¬
bauimus ut ei nullis negotus secula¬
ribus implicati placeamus. Quȩ cũ

Expanded text:
ant neque metunt neque congregant in apothecas, et de liliis agri, quia non laborant neque nent, facile respondebunt: si et nos per aliquam uel infirmitatem uel occupationem non possimus operari, sic nos ille pascet et uestiet, quemadmodum aues et lilia, quae nihil operantur huipossumus, non debemus temptare deum nostrum, quia et hoc, quod possumus, eius munere possumus et, cum hinc uiuimus, illo largiente uiuimus, qui largitus est, ut possimus. et ideo de istis necessariis solliciti non sumus, quia, cum haec possumus agere, ille nos tiuntur; cum uero haec non possumus agere, idem ipse nos pascit et uestit, a quo aues pascuntur et lilia uestiuntur, quoniam nos pluris sumus illis. quapropter in ista militia nostra nec in crastinum cogitamus, quia non propter ista temporalia, quo pertinet crastinus, sed propter illa sempiterna, ubi semper hodiernus est, nos illi probauimus, ut ei nullis negotiis saecularibus inplicati placeamus. Quae cum
Abbreviated transcription (Latin):
suis : induite nouũ qui renouat᷑ in ag¬
nntione dĩ sedm imaginẽ eius qui erea¬
uit eũ. Quis dubit& hanc renouatio¬
nẽ in mente fieri : Sed & qͥdubitat.
audiat apertiorẽ sententiã. C adem
admorens quippe dic̃ alioloco. Sicut
ẽ ueritas in iħu deponere uos sedm̃ con¬

Expanded text:
us, induite nouum, qui renouatur in agnitione dei secundum imaginem eius, qui creauit eum. quis dubitet hanc renouationem in mente fieri? sed et qui dubitat. audiat apertiorem sententiam. eadem quippe admonens ita dicit alio loco: sicut est ueritas in Iesu, deponere uos sec
Abbreviated transcription (Latin):
eis quib p̾dicant sepe testat᷑: etiam scis
qui omĩa sua uendita distribuerant
& ierosolimis habitabant in sc̃a cõmu¬
mone uitȩ ñ dicentes aliqͥd propriũ qͥb
erant omĩa cõmunia & anima & cor
unũ in dm̃. ab ecclesiis gentiũ necessa¬
ria conferri p̾cipit & exortatur. In de
est illud adromanos Ne̾ igitur ꝑga̾
hierusalẽ ministrare sc̃ĩs. Nacuit enĩ
macedoniȩ & achaiȩ cõmunitionẽ ali

Expanded text:
eos, quibus praedicant, saepe testatur, etiam sanctis eos, quibus praedicant, saepe testatur, etiam sanctis qui omnia sua uendita distribuerant et Hierosolymis habitabant in sancta communione uitae, non dicentes aliquid proprium, quibus erant omnia communia, et anima et cor unum in deum, ab ecclesiis gentium necessaria conferri praecipit et hortatur. inde est illud ad Romanos. nunc, inquit, pergam Hierusalem ministrare sanctis. placuit enim Macedoniae et Achaiae communionem ali
Abbreviated transcription (Latin):
tem agricolam oport& pͥmũ de fructib
percipere. scdm̃ id qͦđ ad chorinthios dixat
Quis militat suis stipendiis umquã: Quis
plantat uineam & de fructu eiꝰ ñ edit:
Quiꝰ plantat gregẽ & de lacte gregis ñ
percipit : fecit itaq securũ. castũ ȩuan¬
gelistã non ad hoc euangelitante̾ ut
uender& euanglm. s tamen huic uitȩ
sarios sibi sumebat ab eis quib tãquam
ꝓuintialib militabat. & quos tamquã
uineam cultura exercebat uel tanquã
gregẽ pascebat non e̾e̾ mendicitatẽ s
potestatẽ Propter has igitur uł occupa¬
tiones seruorũ diͦ uł infirmitates corpo¬
ralis quȩ omĩno de ẽẽ non possunt nota
Excepta enĩ illa potestate qua se dieit ipse
ñ usum. cui tam̃ seruiendũ ẽẽ afidelibuᷤ
p̃cipit elicens. cominunie& qui eathecita¬
tur uerbo ei qui se cathecitat in omibuᷤ
bonis. excepta ergo hac potestate predica.¬
tionis quã uerbi p̾dicatores habere in

Expanded text:
tem agricolam primum oportet de fructibus tem agricolam primum oportet de fructibus percipere, secundum id, quod ad Corinthios dixerat: quis militat suis stipendiis umquam? quis plantat uineam et de fructu eius non edit? quis pascit gregem et de lacte gregis non percipit? fecit ita securum castum euangelistam non ad hoc euangelizantem, ut uenderet euangelium, sed tamen huic uitae essarium sibi sumebat ab eis, quibus tamquam prouincialibus militabat et quos tamquam uineam cultura exercebat uel tamquam gregem pascebat, non esse mendicitatem, sed potestatem. Propter has igitur uel occupationes seruorum dei uel infirmitates corporales, quae omnino deesse non possunt, non rrime hortatur. excepta enim illa potestate, qua se dicit ipse non usum, cui tamen seruiendum esse a fidelibus praecipit dicens: communicet qui catechizatur uerbum ei qui se catechizat in omnibus bonis, excepta ergo hac potestate, quam uerbi praedicatores habere in
Abbreviated transcription (Latin):
cum indigere noll& uictu cotidiano
ab eis quib euangłm ministrabat aliqua
sibi negotia querer& quibus animi eiꝰ im¬
plicaretur intentio. Aliud est enĩ corpo¬
re laborare animo libero sicut opifex si ñ
sit fraudulentꝰ & auarus & pͥuatȩ rei auidꝰ
aliud autẽ ipsũ animum occup̾are curis
colligendȩ sine corporis labore pecuniȩ.
sicut sunt uł negotiatores uł procurato¬
res uel conductores. cura enĩ p̾sunt ñ
manibus operantur. idõ ꝙ ipsũ animum
suũ oceupant habendi sollicitudine.
timotheu̾ gͦ ne in talia in eider& qui a ꝑ
infirmitatẽ corporis manib operari
non poterat. sic exortatur. & mon& &
consolatur. Labora inquit sicut bonꝰ
miles xp̃i iħu. Nemo militans dõ impli¬
cat se negotiis scłarib ut placeat
eui se probauit. Nan qui in agone
contendit : non coronabitur nisi le¬
gitime certauerit. Hic ne ille
angustias pateretur dicens fodere ñ possil
mendicare confundor: ad iunxit. Laboran¬

Expanded text:
cum indigere nollet uictu cotidiano, cum indigere nollet uictu cotidiano, ab eis, quibus euangelium ministrabat, aliqua sibi negotia quaereret, quibus animi eius inplicaretur intentio — aliud est enim corpore laborare animo libero, sicut opifex, si non sit fraudulentus et auarus et priuatae rei auidus; aliud autem ipsum animum occupare curis colligendae sine corporis labore pecuniae, sicut sunt uel negotiatores uel procuratores uel conductores; cura enim praesunt, non manibus operantur ideoque ipsum animum suum occupant habendi sollicitudine —: Timotheum ergo, ne in talia incideret, quia per infirmitatem corporis manibus operari non poterat, sic exhortatur et monet et consolatur. labora, inquit, sicut bonus miles Christi Iesu. nemo militans deo inplicat se negotiis saecularibus, ut placeat cui se probauit. nam qui in agone contendit, non coronatur nisi legitime certauerit. hic ne ille angustias pateretur dicens: fodere non possum, mendicare confundor, adiunxit: laboran
Abbreviated transcription (Latin):
illi de erat suppleuerunt fr̃s qui uenert᷑
exmacedonia. Nam & ipsi propt᷑ huiꝰ mo¬
d necessitates scõrũ qui quãuis precep¬
tis eius optẽperent ut cũ silentio operan¬
tes pane̾ suũ mandurent possunt tam̃
multis ex causis indigere supplementis ali
ne illi qui habebant unde necessaria ser¬
uis dĩ preberent hac occasione pigresce¬
rent p̾uidens continuo subiecit. Uos autẽ
fr̃s nolite infirmare benefacientes. E ad
titũ eũ scriber& dicens. ⁊enã legis peritũ
& apollo sollicite pͥmitte ut nichil illis desit.
deesse deber& continuo subuinxit. Discant
autẽ & nr̃i bonis operib p̾esse ad necessa¬
rios suos ne sint infrue tuosi. Limotheu
autem quẽ dix̃ germanisimũ filiũ quẽ
sciebat corpore infirmũ sicut ostendit
monens eũ ne aquam biber& sed modico
uino uteretur ꝓpter stomachũ & fre¬
quentes infirmitates suas quia in opere
corporali laborare non poterat. ne forte

Expanded text:
illi deerat. suppleuerunt fratres, qui uenerunt illi deerat. suppleuerunt fratres, qui uenerunt ex Macedonia. Nam et ipse propter eius modi necessitates sanctorum, qui quamuis praeceptis eius obtemperent, ut cum silentio operantes suum panem manducent, possunt tamen multis ex causis indigere supplemento aliqne illi qui habebant unde necessaria seruis dei praeberent, hac occasione pigrescerent, praeuidens continuo subiecit: uos autem, fratres, nolite infirmari benefacientes. et ad Titum cum scriberet dicens: Zenam legis peritum et Apollo sollicite praemitte, udeesse deberet, continuo subiunxit: discant autem et nostri bonis operibus praeesse ad necessarios us us, ne sint infructuosi. Timotheum etiam, quem dicit germanissimum filium, quoniam sciebat corpore infirmum, sicut ostendit monens eum, ne aquam biberet, sed modico uino uteretur propter stomachum et frequentes suas infirmitates, quia in opere corporali laborare non poterat, ne forte,
Abbreviated transcription (Latin):
Qui furab at̾ in quit iam ñ furet᷑ magis
autem labor& manibus suis bonũ ut ha¬
Seat unde tribuere cui opus est. Hoc gͦ
suire sufficit: quia & in ipso opere corpo¬
rali id qd bonũ erat operabatur apłs
quando autẽ soler&e operari id ẽ quibus
temporũ spatus ne ab euangelizando im¬
hediret᷑ quis possit cõprehendere : Sane
quia & diurnis & noc turnis horis opera¬
batur: ipse non tacuit. Uerũtamen isti
qui tãquã multũ negotisi & occupati de
tempore operationis inquirunt. qd agunt :
Nũqͥd ipsi ab hierłm ꝑcircuitũ usq al
illiricũ terras euangło repleuert : Aut qͥc¬
qͥd gentiũ barbararũ remansit ad huc ob¬
eundũ & implendũ de pace eccłȩ susceper̃t:
Nouimus eos in quandã scam societatẽ oei¬
ossime congregatos. Mlirandã rẽfecit apłs
qui reuera in tanta sollicitudine om̃ium
thios essoe & eger& nemini quidẽ eorum
apud quos erat grauis fuit sed sane qđͣ

Expanded text:
qui furabatur, inquit, iam non furetur; magis qui furabatur, inquit, iam non furetur; magis autem laboret manibus suis bonum, ut habeat unde tribuere cui opus est. hoc ergo scire sufficit, quia et in ipso opere corporali id quod bonum est operabatur apostolus. Quando autem soleret operari, id est quibus temporum spatiis, ne ab euangelizando inpediretur, quis possit conprehendere ? sane quia et diurnis et nocturnis horis operabatur, ipse non tacuit uerumtamen isti, qui tamquam multum negotiosi et occupati de tempore operationis inquirunt, quid agunt? numquid ipsi ab Hierusalem per circuitum usque ad Illyricum terras euangelio repleuerunt? aut quidquid gentium barbararum remansit adhuc obeundum et inplendum de pace ecclesiae susceperunt? nouimus eos in quandam sanctam societatem otiosissime congregatos. mirandam rem fecit apostolus, qui reuera in tanta sollicitudine omnium thios esset et egeret, nemini quidem eorum, apud quos erat, grauis fuit, sed plane quod