comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ti. ꝑmansit ephesi usq ad pente¬
costen. tẽpus leticiȩ atq uictorie: quo
non flectimꝰ genua. nec curuamus
in terram: s dño resurgentes. ad eȩ¬
loꝵ alta sustollim᷑: et ꝑmansit. qr
aꝑtũ erat ei ostiũ. et non ostiũ mo¬
dicũ. sed magnũ: ut uincto forte atq
suꝑato. domũ eiꝰ inuadet. spoliaret.
euert̾et: et captiuã duc̾et captiuita
tẽ. Qui satellitum suoꝵ agminibus
sii. et hinc uł maxime compbat᷑: qd
sic̃ ioħes mysteriũ natiuitatis antĩ
dñi relaturuis. in pectꝰ eiꝰ recubuit.s
de purissimo fonte. hausit riuulũ
doctrinarũ: ita et hi in ab euntis pau¬
li collũ ruentes. oscłis atq amplexib
suis. indicauerunt unũ se cum eo
scientiȩ hab̾e thesaurum: ac magistu
desidium lacrimis contestati sunt:
Illud quoq in p̃fatione cõmoneo: ut
sciatis origenem tria uolumina in
hanc epłam conscripsisse. quẽ et nos
ex parte secuti sumus: apollinari
etiã et dẏdimũ. quosdam com men¬

Expanded text:
t autem Ephesi usque ad Pentecosten, tempus laetitiae atque victoriae, quo non flectimus genua, nec curvamur in terram: sed cum Domino resurgentes ad coelorum alta sustollimur. Et permansit: quia apertum ei erat ostium, et non ostium modicum, sed magnum, ut vincto forti atque superato, domum ejus invaderet, spoliaret, everteret, et captui satellitum suorum agminibusii, et hinc vel maxime comprobatur, quod sicut Joannes mysterium nativitatis antiquae Domini relaturus, in pectus ejus recubuit, et de purissimo fonte hausit rivulum doctrinarum : ita et hi in abeuntis Pauli collum ruentes , osculis atque complexibus suis indicaverunt unum se cum eo scientiae habere thesaurum, et magistri desiderium lacrymis contestati sunt. Illud quoque in praefatione commoneo, ut sciatis Origenem tria volumina in hanc Epistolam conscripsisse, quem et nos ex parte secuti sumus. Apollinarium etiam et Didymum quosdam commen
Abbreviated transcription (Latin):
fiant. s memoriȩ in posteros. et fame
inpopłos. totus labor irritus fiet: et
crimus qͣsi tympanum sonans & cym¬
balum concrepans. Uideas plerosq de
seripturis inter se contende: et athle¬
tarum causam a dĩ facere sermone: in¬
uicem ꝓuocant. et si uic̾ti fuerint in
uident. Inanis qͥppe głȩ cupidi sunt.
cio in latinis codicib in eo testimonio
ut glorier. ardeam hab̾e ꝓ glorier: sed
obsimilitudinẽ uerbi: quia apud gre¬
cos ardeam et glorier id est. RniuI COͦ¬

Expanded text:
fiant, sed memoriae in posteros, et famae fiant, sed memoriae in posteros, et famae in populos, totus labor irritus fiet: et erimus quasi tympanum sonans, et cymbalum concrepans . Videas plerosque de Scripturis inter se contendere: e athleticum scamma Dei facere sermonem: invicem provocant, et si victi fuerint, in invident: inanis quippe gloriae cupidi sunt. Scio in Latinis codicibus in eo testimonio rpus meum ut glorier, ardeam habere pro glorier; sed ob similitudinem verbi, qua apud Graecos, ardeam, et glorier, id est, καυθή
Abbreviated transcription (Latin):
nos quatuordecim. siue in corpore is¬
cio. siue extͣ corpus nescio ds̃ seit. n¬
tũ usq ad terciũ cęlum: et post i¬
dicũ. raptus sum in paradiso. et ai¬
diui archana uerba quȩ ñ licet hꝰ¬
mini loqui: ille inquam. qui pluss
mib labora uit: ne magnitudo rtis¬
lationum extolłet eum: datus est ei¬
stimulus carnis eius. angłs sathane
qui eũ colafizaret ne extolłet᷑. Et cer¬
te ter dñm rogauit ut discedet ab eo:
s dictũ ẽ ei. Sufficit tͥ grã mea. Nam
uirtus ininfirmitate ꝑficit᷑. Qd tam¬
dei opus. quam scripturas legere. in
cccłia p̃dicare. sacerdotiũ cuꝑe. añ
altare dñi ministrare : Sed et hec
nisi aliquis omni diligentia custodi¬
erit eor suũ: d̃ cupiditate landiᷤ orinᵒ.
Uideas plerosq qđ etiã tulliꝰ ait. lib̾s
tulos p̃notare. Interpretam script᷑as.
sepe uertim̃ stilum. quȩ digna lecti¬
one sunt seribimꝰ: et nisi xp̃i causa

Expanded text:
nos quatuordecim, sive in corpore, nesnos quatuordecim, sive in corpore, nescio, sive extra corpus, nescio, Deus scit, raptum usque ad tertium coelum . Et post modicum: Raptus in paradisum, audivit arcana verba, quae non licet homini loqui: illi, inquam qui plus omnibus laboravit, ne magnitudo revelationum extolleret eum, datus est stimulus carnis ejus, angelus Satanae, qui eum colaphizaret, ut non tolleretur. Et certe ter Dominum rogavit ut discederet ab eo; sed dictum est ei: Sufficit tibi gratia mea: virtus enim in infirmitate Dei opus, quam Scripturas legere, in ecclesia praedicare, sacerdotium capere, ante altare Domini ministrare. Sed haec, nisi aliquis omni diligentia custodierit cor suum, de cupiditate laudis oriuntur. Videas plerosque quod etiam Tullius ait libros tulos praenotare. Interpretamur Scripturas: saepe vertimus stylum: quae digna lectione sunt, scribimus; et nisi Christi causa
Abbreviated transcription (Latin):
dem uirtute condignã. et aspfc̃tũ
diuimꝰ aliqͥd ostendentẽ. Unde et
inplerisq locis. nri maiestatẽ ꝓ gła
transtulert̃. Iam dudũcupio in uͥ¬
ba prũꝑe: s teneor timore dicendi.
Dicam tam̃. nec tacebo passionem
meam: passionẽ pene communẽ: ñ
de diuitiis. ñ de potentia: ñ de pul¬
chritudine: et corpoꝵ uenustate:
Hȩc enĩ manifeste inter carnis ura
numerant᷑. E lemosina si ob laudẽ
fiat: inanis gła ẽ. Longa oratio: pa¬
lor ex ieiunio sequens. Non mea st
uerba: s saluatoris in ȩuangłio per¬
tonantis. Ipsa quoq castitas in ma¬
trimonii uiduitate: uirginibusse
plausum querit humanũ. Et quo
dudum timeo dicere. s dicendum e
martiriũ ipsum si ideo fiat ut am¬
mirationi et laudi habeam᷑ a fr̃ibe.
frustra sanguis effusus est. Loquatꝰ
apłs: loquatur electionis uas. Si ta¬
diło corpus meũ ut glorier. caritaa
dixerat. scio hominẽ in xp̃o. ante an¬

Expanded text:
dem virtute condignam, et aspectum dem virtute condignam, et aspectum divinius aliquid ostendentem. Unde et in plerisque locis. Nostri majestatem pro gloria transtulerunt. Jam dudum cupio in verba prorumpere, sed teneor timore dicendi. Dicam tamen, nec tacebo passionem meam, passionem pene communem, non de divitiis, non de potentia, non de pulchritudine, et corporum venustate; haec enim manifeste inter carnis opera nominantur. Eleemosyna si ob laudem fiat, inanis est gloria: longa oratio, pallor ex jejunio sequens. Non mea sunt verba, sed Salvatoris in Evangelio pertonantis . Ipsa quoque castitas 517 in matrimonio, viduitate, virginibus, saepe plausum quaerit humanum: et quod dudum timeo dicere, sed dicendum est, martyrium ipsum, si ideo fiat ut admirationi et laudi habeamur a fratribus, frustra sanguis effusus est. Loquatur Apostolus, loquatur electionis vas: Si tradidero corpus meum, ut glorier, charitatem dixerat: Scio hominem in Christo, ante an
Abbreviated transcription (Latin):
cohortat᷑ dicens. Eos aũt qui me głifi¬
cant głificabo. Significat et aliud
in scripturis diuinis gła. cũ angustiꝰ
aliquid atq diuiniꝰ hominũ se p̃b&
obtutib. Uisa ẽ in tab̾nacło gła dñi
et in templo qd a salomone ꝯstruetũ
est. Gł̾a erat et in facie moysi: qͣndo
nesciebat qd głi̾ficatus eẽt uultus eiꝰ.
De qua uultꝰ gła: puto et apłm dic̾e̾.
Nos aut̃ om̃s reuelata facie głam dñi
ꝯtẽplantes: in eandem imaginẽ tͣusfor¬
mamur a gła in głam: sicut adñi
sp̃ũ. Et ipse saluator: splendor głe.
et figura substantiȩ dĩ dictus est. Ui¬
dit et stephanus głam dĩ: et iũm stan¬
tẽ a dextris eius. Ut aut̃ et nos nob̾fin¬
gendoꝵ nominũ licentiã p̾sumamus.
reb qͥppe nouis ut ait qͥdam. noua
fingenda sunt nomina: quia ħ dietũ
est non efficiam᷑ inanis et uacue g̾
cupidi: eos asseramꝰ plene głȩ eẽ eu¬
pidos. qui głam di desid̾ant: et lau¬

Expanded text:
cohortatur, dicens: Eos autem qui me glorificohortatur, dicens: Eos autem qui me glorificant, glorificabo. Significat et aliud in Scripturis divinis gloria, cum augustius aliquid, et divinius hominum se praebet obtutibus. Visa est in tabernaculo gloria Domini, et in templo quod a Salomone constructum est, gloria erat , et in facie Moysi, quando nesciebat quod glorificatus esset vultus ejus , de qua vultus gloria, puto et Apostolum dicere: Nos autem omnes revelata facie gloriam Domini contemplantes, in eamdem imaginem transformamur a gloria in gloriam, sicut a Dei spiritu . Et ipse Salvator, splendor gloriae et figura substantiae Dei dictus est . Vidit et Stephanus gloriam Dei, et Jesum stantem a dextris ejus . Ut autem et nos nobis fingendorum nominum licentiam praesumamus, rebus quippe novis ut ait quidam nova fingenda sunt nomina: quia hic est: Non efficiamur inanis, vel vacuae gloriae cupidi: nos eos asseramus plenae gloriae esse cupidos, qui gloriam Dei desiderant, et lau
Abbreviated transcription (Latin):
rere conam᷑: ita hunc locũ cũ suꝑiorib
copulabimꝰ. Si sp̃u uiuimꝰ. sp̃ui obtẽ¬
ꝑemꝰ. nequaꝗͣ. ꝑ legẽ: sed ꝑ caritatem
nob̾ inuicẽ seruientes. Non debemꝰ de
scripturarũ interp̃tatione contende:
et dicere. Circũeisio melior ẽ. Non: sed
p̃putium. Contempnenda hẏstoria: et
allegoria sequenda. Immo allegoria
uana ẽ. et umbratica: et nullis ueri¬
tatis fulta radicib. Unde euenit ut
ininuicem nascant᷑ inuidie. Exclude
enĩ ait uos uolunt ut illos emu lemini.¬
non tam ueritatẽ legis uolentes do¬
cere: quã uincere. Ne aut̃ uerbum
de scripturis aliqua retractemus. O
de: głam ab inuisiẽ querentes: Porro
in bonã partẽ: in eodem loco. Et głam
ab eo qui solus bonꝰ ẽ non querentes. Ex
quo intelligimꝰ idem uerbum. nẽ uir¬
tutẽ significare: nc̃ uitiũ. Si ab ho¬
minib quero głam uitiũ est. si a dõ
uirtus est: qui et ad ueram głam nos

Expanded text:
rere conamur, ita hunc locum cum superioribus rere conamur, ita hunc locum cum superioribus copulabimus: Si spiritu vivimus, spiritLegem, sed per charitatem nobis invicem servientes. Non debemus de Scripturarum interpretatione contendere et dicere: Circumcisio melior est: non, sed praeputium. Contemnenda historia, et allegoria sequenda immo allegoria vana est et umbratica, et nullis veritatis fixa radicibus. Unde evenit, ut invicem nascantur invidiae. Excludere enim, ait, vos volunt, ut illos aemulemininon tam veritatem Legis volentes docere, quam vincere. Ne autem penitude 516 Scripturis aliqua retractemus. Opdere, gloriam ab invicem quaerentes ? Porro in bonam partem in eodem loco: Et gloriam ab eo qui solus est, non quaerentes. Ex quo intelligimus idem verbum, nunc virtutem significare, nunc vitium. Si ab hominibus quaero gloriam, vitium est: si a Deo, virtus est, qui et ad veram nos gloriam
Abbreviated transcription (Latin):
nolt̾ script᷑as sp̃italit̾ intelligere
s ẽ aut̃ qui uiuit sp̃u. nisi absꝯdi¬
t homo nr̃. qui et uixta carnem
interdum solet uiuere: sed cũ sp̃u
uixerit sp̃ũ ambulat. cum in carne
uoluerit ambulare iuuens mortu¬
us est: Uir ꝑfectus in xp̃o semꝑ ui¬
uit. in sp̃u: spũi obedit: nunquã
uiuit in carne. Contra qui setotũ
carni dedit. et passionib deputarit:
nunꝗͣ uiuit in sp̃u. Int̾ hos medii st̃
quos nec sp̃uales possumꝰ appellare
nec carneos: s qͥ int̾ uirtutes & uitia
fiuctuantes. nc̃ ad meliora retͣhunt᷑
et sp̃c sunt: nc̃ carinis lubrico sup¬
putant᷑. et caro sunt. No ii efficiamͣ
in anis głe cupidi. inuicem ꝓuocan¬
tes inuicem inuidentes. Ynum uerbũ
Quantas aut̃ habeat diffinitiones ꝙ
significantias gła: et phẏlosophoꝵ
in numerabiles libri. et ciceronis duo
uolumina quȩ de gła scripsit. indicio
sunt. Nerũ nos qr non uerboꝵ et hy¬
mologias. sed scripturȩ sensum disse¬

Expanded text:
nolunt Scripturas spiritualiter intelligere. Quis est autem qui vivit spiritu, nisi absconditus homo noster, qui et juxta carnem interdum solet vivere? Sed cum spiritu vixerit, spiritu ambulat. Cum in carne voluerit ambulare, vivens mortuus est. Vir perfectus in Christo, semper vivit in spiritu: spiritui obedit, numquam vivit in carne. Et contra: Qui se totum carni dederit, et passionibus deputarit, numquam vivit in spiritu. Inter hos medii sunt, quos nec spirituales possumus appellare, nec carneos; sed qui inter virtutes et vitia fluctuantes, nunc ad meliora retrahuntur, et spiritus sunt: nunc carnis lubrico supplantantur, et caro sunt. Non efficiamur inanis gloriae cupidi, invicem provocantes, invicem invidentes. Unum verbum Quantas autem habeat definitiones, et significantias gloria, et philosophorum innumerabiles libri, et Ciceronis duo volumina, quae de gloria scripsit, inditio sunt. Verum nos quia non verborum etymologias, sed Scripturae sensum disse
Abbreviated transcription (Latin):
sapientiȩ et reuelatiois. in agnitiõs
Ieiꝰ illuminatos ocłos cordis ur̃i. Lies
uerbũ aduerbum exp̃ssa translatio.
possit apłm diligent̾ exeusare lactor.
qd̃ uideat᷑ omnis sententiȩ scatere con-¬
testus et soloecismus fieri : tam̃ et in
greco uitium sonat. Unde et nos gͤcis
potus calumpniatorib respondentes
conabim᷑: ita iurta sensũ tẽꝑare odinẽ
lectioĩs ut dicamus. Audiens fidem

Expanded text:
e et revelationis in agnitione ejus, illuminatos oculos cordis vestri. Licet verbi ad verbum expressa translatio possit Apostolum diligenti excusare lectori, quod videatur omnis sententiae scatere contextus, et soloecismus fieri, tamen et in Graeco vitium sonat. Unde et nos Graecis potius calumniatoribus respondentes, conabimur ita juxta sensum temperare: ordinem lectionis, ut dicamus Audiens fidem
Abbreviated transcription (Latin):
hereditatis nr̃ȩ iccireo nunc seĩs datur
ut redimant᷑. et copulentur do in
laudem głȩ ipsiꝰ. non qr d̾s laude ali¬
ciuꝰ indigeat: s quo laus dei laudatorbs
ꝓsit: et dum ꝑ singła oꝑa maiestatimn
ipsiꝰ magnitudinemq eognoseunt. ad
laudandum eũ miracło stuporis erum¬
pant. P royteria et ego audiens
fidem urãm in d̾no iħu. et in om̃l scd̃.
non cesso grãs agens ꝓ uob̾. memoriam

Expanded text:
haereditatis nostrae, idcirco nunc sanctis datur, haereditatis nostrae, idcirco nunc sanctis datur, ut redimantur et copulentur Deo in laudem gloriae ipsius. Non quod Deus laude alicujus indigeat, sed quo laus Dei laudatoribus prosit, et dum per singula opera majestatem ipsius magnitudinemque cognoscunt, ad laudandum eum miraculo stuporis erumpant. 562 Propterea et ego audiens fidem vestram in Domino Jesu, et in omnes sanctos, non cesso gratias agens
Abbreviated transcription (Latin):
consequȩt᷑ et arrabonẽ hereditatis:
quȩ hereditas uita eterna ẽ. Et qͦmͦ
ex arrabone estimat᷑ qualis emptio
sit fut᷑a et q̃ possessio. uerbi gr̃a
sio: cent̾ũ solidoꝵ uilla. et ex centum
ditatis quoq postea secuturȩ magnitu¬
do cognoscit᷑. Quamuis aut̃ sc̃s sit ali¬
qͥs atq ꝑfectꝰ. et omniũ iuditio bent¬
tudine dignꝰ putet᷑. tam̃ ad futuram
hereditatem. n̾c arrabon̾e ẽ sp̃c consecu¬
tꝰ. Si aut̃ arrabon tantus. quanta ertt
ipsa possessio: Quomͦ aut̃ arrabon qͥ
nob̾ tribuit᷑. non est extra nos. sed itͣ
nos est: sic et ipsa hereditas. hoc ẽ reg¬
nũ ai qđ intra nos est. in nob̾ uersat᷑
intrinseeus. Quȩ euĩ potest ẽẽ maior bi¬
reditas: quã contemplari et uide sensu
pulchritudiu̾e̾ sapientiȩ. & uerbi et
ueritatis. et luminis. et ipsiꝰ in effabi¬
lem et magnificam dei consicdare natͥa
sp̃e reꝓmissionis sc̃s qui est arrabon

Expanded text:
consequetur, et arrhabonem haereditatis, consequetur, et arrhabonem haereditatis, quae haereditas vita perpetua est. Et quomodo ex arrhabone aestimatur qualis emsit, et quae possessio: verbi causa, centum solidorum villa, et ex centum ditatis, quoque postea secuturae magnitudo cognoscitur. Quamvis autem sanctus sit aliquis atque perfectus, et omnium judicio beatitudine dignus putetur: tamen ad futuram haereditatem nunc arrhabonem est Spiritus consecutus. Si autem arrhabo tantus, quanta erit ipsa possessio? Quomodo autem arrhabo qui nobis tribuitur, non est extra nos; sed intra nos est: sic et ipsa haereditas, hoc est regnum Dei quod intra nos est, in nobis versatur intrinsecus. Quae enim potest esse major haereditas, quam contemplari et videre sensu pulchritudinem Sapientiae, et Verbi, et Veritatis, et Luminis, et ipsius ineffabilem, et magnificam Dei considerare naturspiritus repromissionis sanctus, qui est arrhabo
Abbreviated transcription (Latin):
quã sp̃s nequã facit homines atq per¬
uersos. et demoniacos demon: quałq
fuerit liquor qui noue testȩ infusus
est: talem aui testa et odorem retinet
et saporem. Qui est pignus heredi¬
tatis nr̃e: in redemptionẽ ad optionis
in laudem głe ipsius. Pignus latinus
interpres ꝓ arrabone posuit. Non id¬
ipsum aut̃ arrabon quot pignus so¬
nat. Arrabon enĩ futurȩ emptioni
quasi qđdam testimonium et obliga¬
mentũ datur. pignꝰ uͦ hoc est. ẽ hͥ¬
⁊̃ y pͭ oͦn. ꝓ mutua pecuma opponi¬
tur: ut cum illa reddita fuerit: red¬
denti debitũ. pignꝰ a creditore redda¬
tur. Rursum in eo ubi ait in redẽp¬
tione ad optioĩs non habetur in gre¬
in quo nos acquisitionem. siue pos¬
sessionẽ possumus dicere: nec tam̃
uim sermonis exprimimus. Multa
enĩ uerba sunt. quȩ nec de greco in
latinum transferri ualent nec de he¬
braico in grecum: et reriꝑce nec de
latino in grecũ. nec de greco in hebra

Expanded text:
quam spiritus, nequam facit homines atque perquam spiritus, nequam facit homines atque perversos: et daemoniacus, daemones: qualisque fuerit liquor, qui novae testae infusus est, talem diu testa et odorem retinet, et sanorem. Qui est pignus haereditatis nostrae in redemptionem adoptionis, in laudem gloriae ipsius. Pignus Latinus interpres pro arrhabone posuit. Non idipsum autem arrhabo, quod pignus sonat. Arrhabo enim futurae emptioni quasi quoddam 561 testimonium, et obligamentum datur. Pignus vero, hoc est, ἐνέχυρον, pro mutua pecunia opponitur: ut cum illa reddita fuerit, reddenti debitum pignus a creditore reddatur. Rursum in eo ubi ait: In redemptionem adoptionis, non habet in Graeν, quam nos acquisitionem, sive possessionem, possumus dicere: nec tamen vim sermonis expressimus. Multa enim verba sunt, quae nec de Graeco in Latinum transferri valent, nec de Hebraico in Graecum: et reciproce nec de Latino in Graecum, nec de Graeco in Hebrae
Abbreviated transcription (Latin):
loquit᷑ de luca: euius laus est in euan¬
gelio ꝑ om̃s ȩccłas. Signat᷑ aut̃ qui
audierit uerbum ueritatis. et eredi¬
derit in eo spũ reꝓmissioĩs sc̃o: quia
multi sunt qui audiert̃. et in creduli
cipem tẏri. Tues signaculũ si militu¬
dinis dei. Signaculum aut̃ d̃i ẽ: ut
quomͦ prius homo conditus est. ad yma¬
ginẽ et similitudinẽ dei: sic scđa rege¬
consecutus. signet᷑ ab eo. et figuram
conditoris accipiat. Querendum etiã
ubi alibi scriptũ sit. sp̃s reꝑmissioĩs
sc̃s: uł qͥd significet. Ego enĩ estimo
in fusus. et sp̃s sapientię sa pientẽ: et
intelligenentiȩ in delligentẽ: et consilii
cautum atq consultum. et fortitudi¬
nis fortem: et scientię scientem: et pi¬
in quo habitauerit. quomͦ econtrario
immundus sp̃s immundũ facit. et spur¬
cam sibi domum. p̃parat spurcus ha¬
bitator: fornieationis quoq sp̃s effieit
scortatores. de quib ꝓpħa loquitur.
spũ fornicationis sedueti sunt. et ne¬

Expanded text:
 Cujus laus in Evangelio per omnes Ecclesias . Signatur autem qui audierit verbum veritatis, et crediderit in eo, spiritu repromissionis sancto. Quia multi sunt qui audierunt, et increduli cipem Tyri, Tu es signaculum similitudinis Dei . Signaculum autem Dei est, ut quomodo primus homo conditus est ad imaginem et similitudinem Dei: sic in consecutus, signetur ab eo, et figuram conditoris accipiat. Quaerendum etiam ubi alibi scriptum sit, spiritus repromissionis sanctus: vel quid significet. Ego enim aestimoinfusus: et spiritus sapientiae, sapientem: et intelligentiae, intelligentem: et consilii, cautum atque consultum: et fortitudinis, fortem: et scientiae, scientem: et piin quo habitaverit. Quomodo econtrario immundus spiritus immundum facit, et spurcam sibi domum praeparat spurcus habitator: fornicationis quoque spiritus efficit scortatores, de quibus et propheta loquitur: Spiritu fornicationis seducti sunt : et ne
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃itali in cȩlestib in xp̃o sicut elegit
nos in ipso ante constitutionẽ mundi
ut essemus scĩ et in macłati coram ip¬
so. quod seilieet sieut iam nos bene¬
dixerit omĩ benedictiõe sp̃itali in ei¬
lestib. et elegerit ante constitutioñ
mundi: ita etĩa nune sperasse ante a¬
camͦ in xp̃o ex eo tempore quo electi
et predestinati. et benedicti in cȩlesti¬
sumus. Alius uͦ hoc dogna non su¬
stinens quod ante ñ fuerimꝰ et spi¬
rauerimus in xp̃o. quam in isto in¬
pore degeremus. illo intelligentũ

Expanded text:
elestibus in Christo, sicut elegit nos in ipso ante constitutionem mundi, ut essemus sancti et immaculati coram ipso: quod scilicet sicut jam non benedixerit omni benedictione spirituali in coelestibus, et elegerit ante constitutionem mundi: ita etiam nunc sperasse ante dicamur in Christo, ex eo tempore quo electi et praedestinati, et benedicti sumus in coelestibus. Alius vero hoc dogma non sustinens, quod ante fuerimus et speraverimus in Christo, quam in isto corpore degeremus, illo intelligentiam
Abbreviated transcription (Latin):
caueritis caruem meam. & sanguinẽ
meum biberitis: ñ habebetis uitam
iternam uł caro et sanguis quȩ cru¬
cifixa ẽ. et quȩ militis effusus est
lancea. Curta hane diuisionem & in
scĩs eiꝰ diuersitas sanguinis et carnis
accipit᷑: ut alia sit earo quȩ uisura
est salutare dei. alia caro et sanguis
quȩ regnũ dei non quȩat possidere
lonsequent̾ aut̃ post redemptionem
sanguinis xp̃i remissionẽ accepisse
scribim᷑ peccatoꝵ: qi nisi redẽpti fueri¬
mꝰ. frustra nob̾ peccata donanttir.: nec
ante ueniam acciꝑe possumꝰ delictoꝵ.
it serui ẽẽ cessamus: nisi p̃ciũ ꝓ nob̾
eruentꝰ quondam uictor acceꝑit.

Expanded text:
caveritis carnem meam, et sanguinem caveritis carnem meam, et sanguinem meum biberitis, non habebitis vitam aeternam ; vel caro et sanguis, quae crucifixa est, et qui militis effusus est lancea. Juxta hanc divisionem et in sanctis ejus diversitas sanguinis et carnis accipitur, ut alia sit caro quae visura est salutare Dei: alia caro et sanguis quae regnum Dei non queant possidere. Consequenter autem post redemptionem sanguinis Christi, 554 remissionem accepisse scribimur peccatorum: quia nisi redempti fuerimus, frustra nobis peccata donantur. Nec ante veniam accipere possumus delictorum, et servi esse cessamus, nisi pretium pro nobis cruentus quondam victor acceperit.
Abbreviated transcription (Latin):
dilecto canticũ dilectȩ uineȩ meȩ: &
uinea fac̾ta ẽ dilecto. Et in uicesimo
octauo psalmo. Conteret dñs cedros ly¬
bani. & comminuet eas ut uitulũ ly¬
bani. et dilectus sicut filius unieorm
Ille redimit᷑ qui eaptiuus ẽ: et in hosti¬
um ueniens potestate liber ẽẽ desiuit
Ita et nos quidam dicunt in hoc mun¬
do ẽẽ captiuos. & sub principib et po¬
testatib iugo seruitutis at ti ueriꝰ n
ante uinctas chatenis explicare ma¬
nus et ocłos sursũ attolłe. nͥ redep¬
tor aduenerit. S ed q̃uiꝰs iste aiunt
tantus & talis qui possit p̃cio suo ti¬
Et reuera si hystoriis gentilium eri¬
dimus qdđ̃ chodrus & curtius & dets
mures pestilentias urbium. & fami
& bella. suis mortib rep̃sserint: qͣno
magis hoc in dei filio possibile uid¬
canaũ est. quod eruore suo non urbem
unam. sed totum purgaret orbem: i
se dicit. caro mea uere est cibus. et san¬
guis m̃s uere est potus. et nisi mandu¬

Expanded text:
dilecto canticum dilecti vineae meae ; et: dilecto canticum dilecti vineae meae ; et: Vinea facta est dilecto; et in vigesimo octavo psalmo: Conteret Dominus cedros Libani, et comminuet eas, ut vitulum Libani, et dilectus sicut filius unicornium Ille redimitur, qui captivus est, et in hostium veniens potestatem, liber esse desivit, ita et nos quidam dicunt in hoc mundo esse captivos, et sub principibus et potestatibus jugo servitutis teneri, nec ante vinctas catenis explicare manus, et oculos sursum attollere, nisi redemptor advenerit. Sed quis iste, aiunt, tantus et talis, qui possit pretio suo toEt revera si historiis gentilium credimus, quod Codrus, et Curtius, et Decii Mures pestilentias urbium, et fames, et bella suis mortibus represserint, quanto magis hoc in Dei Filio possibile judicandum est, quod cruore suo, non urbem unam, sed totum purgarit orbem! Duse dixit: Caro mea vere est cibus, et sanguis meus vere est potus ; et: Nisi mandu
Abbreviated transcription (Latin):
concedemꝰ: cũ sic filiꝰ dilegeret᷑ ut cct̾a.
Dicitur quippe ad dm̃. Diligis omnia:
& nicħ abicis eoꝵ quȩ fecisti. Neq
enĩ oddio quid habens condidisti. Aut
si eẽt appositũ in qua gratificauit nos
in dilecto p̃omnib uniuersus serupłs
fuisset ablatꝰ qr et patri archas. et ꝓphe¬
tas et om̃s scõs uiros seimꝰ a deo ẽẽ di¬
lectos. Nunc uͦ in eo qdđ absolute locu¬
tus ẽ dicens in dilecto ita michi intel
et eetera hȩc uirtutũ uocabula etiam
hi qui sequi nequeunt diligunt: et
nullus tam confusi sceleris est. ut non
sapientiã & iustitiã amare se dicat:
Quom̃ et de substantia dei omnium
hominum consentit oponio. quod diu¬
na sit. et nullius sensu facile compre¬
hendat᷑: errat uͦ unusquisq dum talẽ
uł talem eam putat. ita et xp̃m sedm
ligunt. licet plures factis ñ possint
ꝓbare qdꝰ diligant. Iste est dilectꝰ qũi
estimo et in ysaia significari. Cantabo

Expanded text:
concederemus, cum sic Filius diligeretur, ut caetera. concederemus, cum sic Filius diligeretur, ut caetera. Dicitur quippe ad Deum  Al. eum: Diligis omnia, et nihil abjicis eorum quae fecisti: Neque enim odio quid habens condidisti . Aut si esset oppositum, in qua gratificavit nos in dilecto prae omnibus, universus scrupulus fuisset ablatus, quia et patriarchas et prophetas, et omnes sanctos viros scimus a Deo fuisse dilectos. Nunc vero in eo quod absolute locutus est, dicens: in dilecto, ita mihi intellet caetera, haec virtutum vocabula etiam hi qui sequi nequeunt diligunt, et nullus tam confessi sceleris est, ut non sapientiam et justitiam amare se dicat. Quomodo et de substantia Dei omnium hominum consentit opinio, quod divina sit, et nullius sensu facile comprehendatur, errat vero unusquisque, dum talem, vel talem eam putat: ita et Christum, ligunt, licet plures factis non possint probare quod diligunt. Iste est dilectus quem aestimo et in Isaia significari: Cantabo
Abbreviated transcription (Latin):
mundo uascentium iusticiam di arguat.
nisi animarũ merita p̃cesserint. Si eñi
inquiunt hȩc non ita accipimꝰ: nec bene¬
placitũ uoluntatis dei erit: nec in lau
stitutionẽ mundi. ut ẽent scĩ et ĩ macła¬
alios ultime conditioni & penis ꝑpetius
destinasse: IN laudem głe gr̃e suȩ: in
qua gratificauit nos in dilecto. Quȩ
laus in quiunt głȩ gr̃ȩ dei ẽ. alios gra¬
tiuieare in xp̃o. alios ȩternis p̃parare
suppliciis.amare iacob antequã oriat᷑
ex utero. odisse esar priusquam digna
odio ꝑpetraret. nisi eause p̾cesserint. q̃
iusticiam di ꝓbent: Omnis gͦ grã ꝙͣ
ptione. et terisq uirtutib nullũ bonũ
intelligi potest. Nec putandũ quod in
latinis codicib habet᷑ scriptũ ẽẽ. in
dilecto filio suo sed simplicit᷑ in dilec¬
to. Et si quidem ẽẽt additũ dilecto
dĩ. uł dilecto patris. ẽẽt simplex intel¬
ligentia. & omniũ oppinione uulgata:

Expanded text:
mundo nascentium justitiam Dei arguat, mundo nascentium justitiam Dei arguat, nisi animarum merita praecesserint. Si enim, inquiunt, haec non ita accipimus, nec beneplacitum 552 voluntatis Dei erit, nec in laudstitutionem mundi, ut essent sancti et immaculaum; alios ultimae conditioni, et poenis perpetuis destinasse. In laudem gloriae gratiae suae, in qua gratificavit nos in dilecto. Quae laus, inquiunt, gloriae gratiae Dei est, alios gratificare in Christo, alios aeternis praeparare suppliciis: amare Jacob, antequam oriatur ex utero; odisse Esau priusquam digna odio perpetraret, nisi causae praecesserint quae justitiam Dei probent? Omnis ergo gratia quam ptione, caeterisque virtutibus, nullum bonum intellegi potest. Nec putandum quod in Latinis codicibus habetur scriptum esse, in dilecto filio suo, sed simpliciter, in dilecto; et si quidem esset additum, dilecto Dei, vel dilecto Patris, esset simplex intelligentia, et omnium opinione vulgata,
Abbreviated transcription (Latin):
nterp̃tatꝰ ẽ placitũ: apud grecos cõ¬
leuit. & bene placere potest: sed ibi
comꝓbatur. Hune autẽ sermonem de
hebraieo aeson septuaginta interp̃tes
transtulerunt rebus nouis. noua uerba
fingentes. In uadunt enitaq in hoc loco
oceasionẽ. qui ante conditionem mundi.
animas putant cũ angłis et ceterarũ
uirtutum nominib in cȩlesti ierłm fu¬
isse uersatas. qdđ nec beneplacitũ dĩ nec
alios nudos. barbaros. seruos. debiles.
alios diuites. Romanos. liberos. sanos.
ignobiles uł nobiles in diuersa orb̾par¬
te generari: nisi causȩ p̾cesserint quib
ex meritis hȩc animarũ una queq sor¬
tita sit. Et illud ad romanos seriptũ
se qͥdam putant nosse nec norunt. An
non habet potestatẽ figulus de eadem
massa facere aliud uas in honorem.
aliud in contumeliã: Ad eundem
sensũ refert̃ ut qͦmͦ uita bona seu ma¬
la. laboriosa uł fa cilis frustra in isto
mundo agit᷑. nisi credamꝰ di futurum
ẽẽ iudicium: ita et diuersitas in hoc

Expanded text:
nterpretatus est, placitum, apud Graecos complacuit, et bene placere potest, sed ibi comprobatur. Hunc autem sermonem de Hebraico RESON  , Septuaginta interpretes transtulerunt, rebus novis, nova verba fingentes. Invadunt itaque in hoc loco occasionem, qui ante conditionem mundi, animas putant cum angelis et caeteris virtutum nominibus in coelesti Jerusalem fuisse versatas, quod nec beneplacitum Dei, nec alios nudos, barbaros, servos, debiles; alios divites, Romanos, liberos, sanos: ignobiles, vel nobiles in diversa orbis parte generari, nisi causae praecesserint, quibus ex meritis haec animarum unaquaeque sortita sit. Et illud quod ad Romanos scriptum se quidam putant nosse, nec norunt: An non habet potestatem figulus de eadem massa facere aliud vas in honorem, aliud in contumeliam ? ad eumdem sensum referunt: ut quomodo vita bona, sive mala, laboriosa, vel facilis, frustra in isto mundo agitur, nisi credamus Dei futurum judicium esse; ita et diversitas in hoc
Abbreviated transcription (Latin):
Et alibi. Sapientis ocłi. in capite eiꝰ.
Si enĩ simplicit̾ ocłos carnis accipi¬
mꝰ : utiq non solum sapientis. s etiã
insipientis ocłi in capite eiꝰ sunt.
Capud itaq sapientis. sensus accipitur:
qui alio uerbo mens et animus et
principale cordis appellat᷑. Qđ uͦ ait.
inter notionẽ et agnitione̾ illud
intersit: qđ notio eoꝵ sit quȩ añ
nesciuimꝰ. et ea postea seire cepimus.
agnitio uͦ eoꝵ. quȩ priꝰ scientes. de¬
inceps scire desciuimꝰ. eoꝵq pꝰea re¬
cordam᷑. et priorẽ quandam uitã in
celestib suspicant᷑: postquã ĩ corpora
ista deiecti. et obliti dei patris nẽ
cũ ꝑ reuelationẽ cognouimus scđm
illud. reminis cent᷑ et conuertent᷑

Expanded text:
Et alibi: Sapientes oculi in capite ejus . Et alibi: Sapientes oculi in capite ejus . Si enim simpliciter oculos carnis accipimus, utique non solum sapientis, sed etiam insipientis oculi in capite ejus sunt. Caput itaque sapientis, sensus accipitur: quia alio verbo mens, et animus, et principale cordis appellatur. Quod vero ait, inter notionem et agnitionem, illud intersit: quod notio eorum sit quae ante non scivimus, et ea postea scire coepimus. Agnitio vero eorum quae prius scientes deinceps scire desivimus, eorumque postea recordamur, et priorem quamdam vitam in coelestibus suspicantur, postquam in corpora ista dejecti et obliti Dei Patris, nunc eum per revelationem cognovimus, secundum illud: Reminiscentur et convertent
Abbreviated transcription (Latin):
nrĩ iħ rp̃i. pat̾ aut̃ głȩ ita intelligen
alibi đr: apparebit gła dei. Et in õĩ
pene ueteri lege spcriptũ ẽ: suꝑ tab̾¬
nacłm testimonis uisam ẽẽ głam di.
n mundum. et templũ: quȩ sibi de
uirginali utero fabricata est: cuius
templi pater głȩ efficit᷑ d̾s. Et ubi
ibi ds eiꝰ additamento aliquo nomi
pat̾ uero głe sapientiȩ ueritatis: dat
credentib in filium suũ sp̃m sa¬
pientie et reuelationis. ut sapien¬
tis fiant. et reuelata faciȩ głam dñi
contemplent᷑: quȩ sapientia et reue¬
latio cũ eos sapientes fecerĩt. et ea¬
mysteria ilł occulta aꝑuerĩt. statĩ
sequit᷑. ut habeant illuminatos ocłos
cordis. Ex uerbis presentib approba¬
tur. scđm exterioris menbra hominis
etiã interioris hoĩs menbra dici. Ec¬
ce enĩ manifeste cordis ocłos appella¬
uit : quos absq sensu et m̃te in telli¬
gere non possumꝰ. huic illud psal¬
miste congruit. Illumina oculos
meos ne umꝗͣ obdormiã in mortem

Expanded text:
risti, Pater autem gloriae, ita intelligendDei : et in omni pene veteri Lege, scriptum est super tabernaculum testimonii visam esse gloriam Dei . e mundum, templum sibi de virginali utero fabricata est. Cujus templi Pater gloriae efficitur Deus. Et ubiabsque additamento aliquo nominPater vero gloriae, sapientiae, veritatis, dat credentibus in Filium suum spiritum sapientiae, et revelationis, ut sapientes fiant, et revelata facie gloriam Domini contemplentur. Quae sapientia et revelatio cum eos sapientes fecerint, et mysteria illis occulta aperuerint: statim sequitur ut habeant illuminatos oculos cordis. Ex verbis praesentibus approbatur secundum exterioris membra hominis, etiam interioris hominis membra dici. Ecce enim manifeste cordis oculos appellavit, quos absque sensu et mente intelligere non possumus. Huic et illud Psalmistae convenit: Illumina oculos meos, ne umquam obdormiam in morte .
Abbreviated transcription (Latin):
atis eos qui in epheso crediderant. de¬
monicis p̃stigiis. et magicis fuisse arti¬
bus obligatos: in eisdem actib apłoꝵ re
sa gesserant. comportantes libros com¬
busserunt corã omnib. et computaue¬
runt p̃ciũ eoꝵ: et inuenert̃ argenti qͥn¬
qͣginta milia: et sic potent̃ uerbum
dñi crescebat et confortabat᷑. Hȩc iccir¬
co uniuersa replicamꝰ: ut ostende mus
quare apłs. in hac uł potissimũ epła.
obscuros sensus. & ignota scłis sacram̃¬
ta congesserit: & de sc̃aꝵ contrariarũq
uirtutũ docuerit potestate: qͥ sint de¬
mones. qͥd ualeant. qͥd añ fuerunt:
et qͦmodo post aduentum xp̃i sint di¬
ruti atq destructi. de quib ait. Non
est nob̾ pugna aduersus carnẽ et san¬
guinẽ. s adu̾sũ pͥncipatꝰ & potestates:

Expanded text:
atis eos qui in Epheso crediderant, daeatis eos qui in Epheso crediderant, daemoniacis praestigiis et magiae fuisse artibus obligatos, in eisdem Apostolorum Actisa gesserant, comportantes libros, combusserunt coram omnibus, et computaverunt pretium eorum, et invenerunt argenti quinquaginta millia: sic potenter verbum Domini crescebat, et confortabatur . Haec idcirco universa replicavimus, ut ostenderemus quare Apostolus in hac vel potissimum Epistola obscuros sensus et ignota saeculis sacramenta congesserit: et de sanctarum contrariarumque virtutum docuerit potestate: qui sint daemones, quid valeant, quid ante fuerint, et quomodo post adventum Christi sunt diruti atque destructi. De quibus ait: Non est nobis pugna adversum carnem et sanguinem, sed adversum principatus et potestates:
Abbreviated transcription (Latin):
triennio. nocte ac die. ñ cessaui cum
lacrimis monere unũquemq ur̃m
Et nẽ cõmendo uos ão. et uerbo gr̃ȩ
eiꝰ : qui potens ẽ ȩdificare. & dare uob̾
hereditatẽ. in scĩs omĩb. Indigebant
enĩ cõmendatiõe apłi ad dm̃. quos tãto
tempore demonũ error tenuerat. et
sciebant eẽ sp̃ĩtales aliquas potestates:
et in extis. atq auguriis. et diuinina¬
tioĩb qͣndam similitudinẽ diuinita¬
tis agnouerant. Unde rursũ ad eos
loquit᷑. Propt̃ qđͦ contestor uos in die
hac: qr mundus sum ego a sanguine
omniũ. Non enĩ subtraxi: quo minꝰ
annuntiarẽ uob̾ omnẽ uoluntatem
dei. Et in alio loco. Quomodo nichil
nuntiarẽ & docerẽ publice. et dome¬
stice. Legerat in iezechielem. qđ spe¬
culator. qui popło hostiũ ñ p̃dixiss&
aduentũ sanguis ciuium exigeret᷑
de manibus eius: et ꝓpterea omnẽ se
forent. annuntiasse me morauit: ut
liber ẽẽt a sanguine eoꝵ. Ut aut̃ sci¬

Expanded text:
triennio nocte ac die non cessavi cum triennio nocte ac die non cessavi cum lacrymis monere unumquemque vestrum: et nunc commendo vos Deo, et verbo gratiae ejus, qui potens est aedificare et dare vobis henim commendatione Apostoli ad Deum, quos tanto tempore daemonum error tenuerat, et sciebant esse spirituales aliquas potestates, et in extis atque auguriis et divinationibus quamdam similitudinem divinitatis agnoverant. Unde rursum ad eos loquitur: Propter quod contestor vos in die hac, quia mundus sum ego a sanguine omnium. Non enim subtraxi quo minus annuntiarem vobis omnem voluntatem Dei. Et in alio  Al. eodem loco: Quomodo nihil nuntiarem, et docerem publice et domestice . Legerat in Ezechiele , quod speculator qui populo hostium non praedixisset adventum, sanguis civium exigeretur de manibus ejus, et propterea omnem se forent annuntiasse memoravit, ut liber esset a sanguine eorum. Ut autem sci
Abbreviated transcription (Latin):
ñ qđ primas sequens extremis maior
sit. s quomͦ cor animalis in medio
ẽ: ut ex hoc intelligatis. qͣntis diffi¬
cultatib. & ꝙͣ ꝓsundis qustiõibꝰ ĩ uoluta
sit. Scͥhebat ad ephesiõ diauã colentes.
ñ hãc uenatͥce quȩ arcũ tenet. & suc¬
licet ex ipsa quoq effigie mentiren¬
tur omĩum eam bestiarũ & uiuenti¬
um ẽẽ nutricem. Scribebat ad metro¬
polim asiȩ ciuitatem: in qua ita ydo¬
latriȩ. et qđ semꝑ ydolatriam seqͥt᷑
artiũ magicarũ prestigiȩ uiguert
ut demetrius diceret. et magne deȩ
templũ dianȩ in nichilũ reputabit᷑:
destruet᷑ quoq magnitudo eiꝰ: quã
cuncta asia. et uniuersus orb̾ colit.
Deniq triennio ibi apłs moratꝰ ẽ.
nocte ac die. dei eu̾głium p̃dicans:
ut ẏdolatriȩ arce destructa. facile
minoꝵ urbium templa caperent᷑.
Hoc ipsũ scriptura refert: quomodo
paulus ad ephesios sermocinet᷑ dicens.
Qua ꝓpt̾ uigilate: recordantes quia

Expanded text:
non quo primas sequens, extremis major non quo primas sequens, extremis major sit; sed quomodo cor animalis in medio est: ut ex hoc intelligatis quantis difficultatibus, et quam profundis quaestionibus involuta sit. Scribebat ad Ephesios Dianam colentes non hanc venatricem, quae arcum tenet, atque suclicet ex ipsa 541-542 quoque effigie, mentirentur omnium eam bestiarum et viventium esse nutricem. Scribebat autem ad metropolim Asiae civitatem, in qua ita idololatria, et quod semper idololatriam sequitur, artium magicarum praestigiae viguerant, ut Demetrius diceret, et magnae deae templum Dianae in nihilum reputabitur, destruetur quoque magnitudo ejus, quam cuncta Asia et universus orbis colit . Denique triennio ibi Apostolus moratus est, nocte et die Dei Evangelium praedicans, ut, idololatriae arce destructa, facile minorum urbium templa caperentur. Hoc ipsum Scriptura refert quomodo Paulus ad Ephesios sermocinetur, dicens: Quapropter vigilate, recordantes quia
Abbreviated transcription (Latin):
in tel sigere cur scripserint. qua ses¬
tentiã suam ratione firmauerint.
quid habeant in ueteri lege ꝓpͥum
idumei. moabitȩ. amnianitȩ. tyri
phylistiim. egyptii. et assirii: quid
rursũ in nouo testam̃to romani.
corint hii. galathȩ. philippenses. thes¬
salonicenses. hebrei. colosenses: et ꝗͣ¬
locoꝵ. et tempoꝵ. et hominũ. qͥb
scripte st̃ : diuersas et causas et ar¬
gum̃ta et origines habeant. Et qͦ¬
modo beatꝰ iħoes in apochalypsi sua
ad septem seribens eccłas. in una qͥꝙ
earũ specialia uł uitia rep̃hendit.
uł uirtutes ꝓbat: ita et sc̃s apłs pau¬
lus. ꝑ singłas eccłas uulnerib mede¬
tur illatis: nec ad instar imꝑiti me¬
dici. uno collyrio omĩum ocłos uult
curare. Et qr iam ad galathas oran¬
tib uob̾. ante paucos dies. quid nob̾
uidet᷑ exp̃ssimꝰ: nc̃ ad ephesios transe¬
undũ ẽ. mediam apłi epłam ut ordi¬
ne. ita sensibus. M̾ ediam aut̃ dico.

Expanded text:
intelligere cur scripserint, qua senintelligere cur scripserint, qua sententiam suam ratione firmaverint, quid habeant in veteri Lege proprium Idumaei, Moabitae, Ammonitae, Tyrii, Philistiim, Aegyptii, et Assyrii; quid rursum in novo Testamento Romani, Corinthii, Galatae, Philippenses, Thessalonicenses, Hebraei, Colossenses, et qlocorum et temporum, et hominum, quibus scriptae sunt, diversas et causas, et argumenta, et origines habeant. Et quomodo beatus Joannes in Apocalypsi sua ad septem scribens Ecclesias, in unaquaque earum specialia, vel vitia reprehendit, vel virtutes probat: ita et sanctus apostolus Paulus per singulas Ecclesias vulneribus medetur illatis, nec ad instar imperiti medici uno collyrio omnium oculos vult curare. Et quia jam ad Galatas, orantibus vobis, ante paucos dies quid nobis videretur, expressimus: nunc ad Ephesios transeundum est, mediam Apostoli epistolam, ut ordine ita et sensibus. Mediam autem dico,
Abbreviated transcription (Latin):
doctos eruditosq arbitrant᷑: si aliis
detrahant. Quꝰ obsecro. ut respondeat.
figant ipsi stilum: tria ut dr̃ uerbi
con uingant: sudent paululum: ex¬
ꝑiant᷑ semetipsos: et ex labore ꝓprio
discant ignosc̾e laborantib. Scitis
enĩ et ipse. qdđ ad hoc me explanatio¬
nũ opus. inuitũ et retractantẽ com¬
puleritis: non quo ab ad olescentia.
aut legere unquã aut doctos uiros
ea quȩ nesciebam interrogare cessi¬
uerim: et me ipsũ tantũ ut pleriq
habuerim magistrũ: deniq nuꝑob
hanc uł marime causam. alexandri¬
am ꝑreri. ut uiderẽ didimũ. et abes
in script᷑is omĩb q̃ habebam dubu
sciscitarer: s quo aliud sit. ꝓpͥos libs
cõpon̾e: uerbi grã. de auaritia. defib
de uirginitate. deuiduis. et suꝑ uni¬
quaꝵ materia. testimoniis scriptus¬
rũ hinc inde quesitis. eloquentiam
ung̾e scłarem: et pene in cõmunib
locis. pompaticũ iactare sermonems

Expanded text:
doctos eruditosque arbitrantur, si de aliis doctos eruditosque arbitrantur, si de aliis detrahant. Quibus obsecro respondeatis, ut figant ipsi stylum, tria ut dicitur verba conjungant, sudent paululum, experiantur semetipsos, et ex labore proprio discant ignoscere laborantibus. Scitis enim et ipsae quod ad hoc me explanationum opus, invitum et retractantem compuleritis. Non quo ab adolescentia, aut legere umquam, aut doctos viros ea quae nesciebam interrogare cessaverim, et meipsum tantum, ut plerique, habuerim magistrum. Denique nuper ob hanc vel maxime causam Alexandriam perrexi, ut viderem Didymum, et ab eo in Scripturis omnibus quae habebam dubia sciscitarer. Sed cum aliud sit proprios libros componere, verbi gratia, de avaritia, et de fide, de virginitate, de viduis, et super unaquaque materia testimoniis Scripturarum hinc inde quaesitis eloquentiam jungere saecularem, et pene in communibus locis pompaticum jactare sermonem:
Abbreviated transcription (Latin):
qđ faciunt: ita illos inertias mu¬
meas mͥ deb̾e concede. Parũ ur¬
Dissẽtiorem lege. Non digne grȩca
in latinũ tͣnsfero: aut grecos lege
si ciꝰdem linguę habes scientiam:
aut si tantum latinꝰ es: noli de gͣtu¬
ito munere iudicare: et ut uulga¬
re ꝓuerbiũ est. equi dentes inspic̾e
donati. Nuqͥd te manu conserta in
sitan dicta. si scripseris. tullius am¬
mirabit᷑. Nũquid aut tertullianꝰ
beatũ martirem cyprianũ. aut cẏ¬
pͥanꝰ lat̾tantiũ. aut lactantiꝰ hyla¬
riũ deterruit ascribendo: Taceo
de ceteris minutalib: qui mecũ in
libris suis garriunt. Nisi et par¬
ua fuerint: magna eminere non
secro tam uos quȩ in p̃sentiarũ estis
quã scãm marcelleam unicam ui¬
duitatis et exemplar. ne facile ma¬
ledicis et inuidis. opuscła mea tra¬
datis: ne ue detis scm̃ canib. &
margaritas mittatis añ porcos. Qui
cũ bona imitari ñ queant: qđ solũ
facere possunt inuident: et in eo se

Expanded text:
quod faciunt: ita illos ineptias quod faciunt: ita illos ineptias meas mihi debere concedere. Parum disertiorem lege. Non digne Graeca in Latinum transfero: aut Graecos lege si ejusdem linguae habes scientiam; aut si tantum Latinus es, noli de gratuito munere judicare, et, ut vulgare proverbium est: Equi dentes inspicere donati. Numquid te manu conserta in sitan dicta si scripseris, Tullius admirabitur. Numquid aut Tertullianus beatum Martyrem Cyprianum, aut Cyprianus Lactantium, aut Lactantius Hilarium deterruit a scribendo? Taceo de caeteris minutalibus, qui mecum in libris suis garriunt. Nisi et parva fuerint, magna eminere non secro tam vos quae in praesentiarum estis, quam sanctam Marcellam, unicum viduitatis exemplar, ne facile maledicis et invidis opuscula mea tradatis: neque detis sanctum canibus, et margaritas mittatis ante porcos . Qui cum bona imitari non queant, quod solum facere possunt, invident: et in eo se
Abbreviated transcription (Latin):
i eniceyam est o paula et
eustochiũ. quod in hac uita
sapientẽ uirum teneat: et
inter p̃ssuras et turbines
mundi. e quo animo manere ꝑsuade¬
at : id ẽẽ uł primũ reor. meditatio¬
nẽ et scientienã scripturarũ. Cum
enĩ aceteris animantib hoc uł max¬
ime differamꝰ. qđ rationale animal
sumus. et loqui possumꝰ: ratio aut̃
omĩs. et sermo diuinis libris contine¬
t᷑. ꝑ quos et dm̃ discimꝰ. et quare cre¬
ati simꝰ ñ ignoramꝰ: miror quosdam
extitisse. qui aut ipsi se mertiȩ et
sõpno dantes. nolunt quȩ pelara st̃
discere: aut cȩteros qui id studii ha¬
bent. rep̃hendendos putent. Eͥb cũ
possim districtiꝰ respond̾e: et b̾uit̃
sos. multo ẽẽ meliꝰ script᷑as legere.
quã augendis et cumulandis opibꝰ
inhiare: illud dicã. qd̾ uł apd̾ ini¬
quissimũ iudicẽ optineat: placere
mn ocium medũ: et solitudinẽ omĩ
celebritate iocundiorẽ uicłi. Et
quomͦ ego ñ rep̃hendo. ñ dam no

Expanded text:
i quidquam est, Paula et Eustochium, quod in hac vita sapientem virum teneat, et inter pressuras et turbines mundi aequo animo manere persuadeat, id esse vel primum reor, meditationem et scientiam Scripturarum. Cum enim a caeteris animantibus hoc vel maxime differamus, quod rationale animal sumus et loqui possumus: ratio autem omnis et sermo divinis libris contineatur, per quos et Deum discimus, et quare creati sumus non ignoramus: miror quosdam exstitisse, qui aut ipsi se inertiae et somno dantes, nolint quae praeclara sunt discere: aut caeteros, qui id studii habent, reprehendendos putent. Quibus cum possim districtius respondere, et breviter tos, multo esse melius Scripturas legere, quam augendis et cumulandis opibus inhiare: illud dicam, quod vel apud iniquissimum judicem obtineam, placere mihi otium meum, et solitudinem omni celebritate jucundiorem videri. Et quomodo ego non reprehendo, non damno
Abbreviated transcription (Latin):
suȩ. Sapientiam et prudentiam esse
ei quoq opi ⁊ nantur: dicentes. Sapi¬
entia ẽ. diu inarũ humanarũq rerum
cognitio. prudentia uero tantum mor¬
talium. Iuxta hanc diuisionẽ. possumꝰ
sapientiam in uisibilium et uisibiliũ
acciꝑe: prudentiam uͦ tantũ uisibiliũ
Queritur itaq quomodo nob̾ ds in õĩ
sapientia et prudentia. notũ fecerit
mysterium uoluntatis suȩ. Et quidem
primum simplicit̾ accipiendum quod
mysterium uoluntatis eius redemptio
nr̃a sit ꝑ sanguine̾̃ filii ipsius et remis¬
sio peccatoꝵ: scdm diuitias gr̃ȩ eiꝰ que ha¬

Expanded text:
suae. Sapientiam et prudentiam esse suae. Sapientiam et prudentiam esse ci quoque opinantur, dicentes: « Sapientia est rerum divinarum humanarumque cognitio; prudentia vero tantum mortalium. » Juxta hanc divisionem possumus sapientiam invisibilium, et visibilium accipere; prudentiam vero tantum visibilium. Quaeritur itaque quomodo nobis Deus, in omni sapientia, et prudentia notum 555 fecerit mysterium voluntatis suae. Et quidem primum simpliciter accipiendum, quod mysterium voluntatis ejus, redemptio nostra sit, per sanguinem Filii ipsius, et remissio peccatorum, secundum divitias gratiae e
Abbreviated transcription (Latin):
dictum ẽ. gr̃a estis saluati et ñ ex oꝑib.
e quinqͣginta a quingentoꝵ denari¬
Q in euangło debitorem. qđ eui plus
dimittit᷑ plus diligat: iste potest seire
qdđ sedm diuitias suas dei grã habun¬
det in nob̾. maxime in ȩccła de gentib
iongregata. quȩ aliena fuit a testam̃to
⁊ ꝓmissionib isrł: cuius delicto. nos
salutem consecuti sumꝰ. An non est
nagnitudo grãrum in paulo et ceteris
Iniudieabimꝰ et in alio loco in quẽ¬
A desidant angłi considerare.
rursum pater: da ut quo modo¬
ego et tu. unum sumus. sic & ipsi in
nob̾ unum sint Has diuitias gr̾arũ
ille in se ñ facit uacuas: qui quantum
ualet humana fragilitas nitit᷑. laborat.
atq contendit. & cum apło loquit᷑. gr̃a
eiꝰ in me uacua non fuit. Qui uero be¬
neficii magnitudinem ñ recordans. ad
deteriora dilabit᷑: in isto diues gr̾̃a dłi
et opulenta largitio pauꝑtate tenuat᷑.
N omii sapientia & prudentia notũ
faciens nobis mysterium uoluntatis

Expanded text:
n ex operibus , et quinquaginta et quingentorum denariorum in Evangelio debitorem : quod qui plus dimittitur, plus diligat: iste potest scire quod secundum divitias suas Dei gratia abundarit in nobis: maxime in Ecclesia de gentibus congregata, quae aliena fuit a testamento et promissionibus Israel, cujus delicto nos salutem consecuti sumus. Annon est magnitudo gratiarum in Paulo, et in caeteris judicabimus ? et in alio loco: In quem desiderant angeli considerare : et rursum: Pater, da ut quomodo et tu unum sumus, sic et ipsi in nobis unum sint . Has divitias gratiarum ille in se non facit vacuas, qui quantum valet humana fragilitas, nititur, laborat, atque contendit, et cum Apostolo loquitur: Gratia ejus in me non fuit vacua . Qui vero beneficii magnitudinem non recordans, ad deteriora delabitur, in isto dives gratia Dei, et opulenta largitio paupertate tenuatur. In omni sapientia et prudentia notum nobis faciens mysterium voluntatis