comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
misericordissimi s aluatoris ꝑ unamuictimam uerissimi sacerdotis. Ac sio
omnes filios mulieris. quȩ serpenticredidit ut libid ine corrum per&ur: N
liberiri a corpore mortis huius niss ꝑfilium uirginis quȩ angelo credidit
ut sinelibidine f&arelur : IT EΜ. Nisiquis tMatus fuerit denuo non potest
uidereregnumdi Et nisi quis renatus fuerit ex aqua el spũ non potest in¬
troire in regnumdĩ : curenimnascatur denuo isirenouandus : Vndereno¬
uandus hisi au&ustate: quau& ustate his inqua u&us homonr̃ simulcon¬
fixusest cumillo ut eua cu&ur corpuspeccati: Aut unde imcagodi non in¬
trit in regnumdi nisiimpedimento prohibente peccati :
ITEM Nemoinquit ascendẽ incelum nisi quidec. celodescendit filius hominis
quiest meȩlo : Sic inquit fieꝰ generatio sp̃alis ut sintcuel estes homine s exterre¬

Expanded text:
misericordissimi Salvatoris, per unam victimam verissimi sacerdotis; ac sic misericordissimi Salvatoris, per unam victimam verissimi sacerdotis; ac sic omnes filios mulieris quae serpenti credidit, ut libidine corrumperetur , non liberari a corpore mortis hujus, nisi per Filium virginis quae angelo credidit, ut sine libidine fetaretur . Item .  « Nisi quis natus fuerit denuo, non potest videre regnum Dei » Et: « Nisi quis renatus fuerit ex aqua et spiritu, non potest introire in regnum Dei . » Cur enim nascatur denuo, nisi renovandus? Unde renovandus, nisi a vetustate? Qua vetustate, nisi in qua « vetus homo noster simul confixus est cum illo, ut evacuaretur corpus peccati ? » aut unde imago Dei non intrat in regnum Dei, nisi impedimento prohibente peccati? Item :  « Nemo, » inquit, « ascendet in coelum, nisi qui de coelo descendit filius hominis, qui est in coelo . » Sic, inquit, fiet generatio specialis, ut sint coelestes homines ex terre
Abbreviated transcription (Latin):
ł rransicuto uis ꝑdita : Omniuim mem brorum x p̃iuox est om̃s ut oueserraui¬
tueigitur quem lib& paruulum. Suamcum x p̃oest :ut quid baptiaatur. Siuit̃
qđ hab&ueritus ideo baptiratur ut sit cumxp̃o profecto nombaptiratus nonẽ
cum x p̃o : Et quia non est cum xp̃o aduerius x pmest : Nneq enimeius tammans¬
festum debemus aut possumus infirmare uł immuta resententiam : Vnde
originule & antiquum: Vnaest quippecaro peccati : inqua om̃s ad dam nationẽ
nascuntur: Etuncestcaro insimilitudine carnispeccati ꝑqua mom̃s adumna¬
tione liberantur. IT EM. U niuers a ecclesia ten&ꝰ quȩ aduersu somnes ꝓfana
nouitute s uigilare deb& omnem hominem separuria dõ nisi qui ꝑ mediatorem
xpmreconciliaturdõ : Nec sepurariquenquam : insipeccatis intercludentibus
posse . Nonergore conciliari hisi pec catorum remissione : Per iinum graitiũ

Expanded text:
Erravi sicut ovis perdita . » Omnium membrorum Christi vox est: « Omnes ut oves erraviErravi sicut ovis perdita . » Omnium membrorum Christi vox est: « Omnes ut oves erravitue igitur quemlibet parvulum: si jam cum Christo est, ut quid baptizatur? si autem quod habet Veritas ideo baptizatur ut sit cum Christo, profecto non baptizatus non est cum Christo, et quia non est cum Christo adversus Christum est: neque enim ejus tam manifestam debemus, aut possumus infirmare vel immutare sententiam. Unde originale, et antiquum? Una est quippe caro peccati, in qua omnes ad damnationem nascuntur: et una est caro in similitudine carnis peccati, per quam omnes a damnatione liberantur. Item : Universa Ecclesia tenet, quae adversus omnes profanas novitates vigilare debet, omnem hominem separari a Deo, nisi qui per mediatorem Christum reconciliatur Deo: nec separari quemquam, nisi peccatis intercludentibus posse. Non ergo reconciliari nisi peccatorum remissione, per unam gratiam
Abbreviated transcription (Latin):
uitumpropriam commiserunt. restat originalepeccatum: ItEN Cum
ad racheum dñs eẽ in gressus hodie in quit salusdomui huic factu est qm̃ &
iste filius est abrahȩ: uenitenim filius hominis quȩ rere & slua re qđ perierat
hoc e decueꝑditi & relictis nonaginta nouem quȩsita &inuentu: hoc & de
dragina quȩ perierat exdecem. Vndeo portebat utdicit prȩdicari in no¬
mine eius pȩnitentium & remissionempe catorum i nomnes gentes. incipi¬
conuenticulueoꝵ. Vnus enii suinguis promultis datus est . quo ueraciter
mundarentur : Deniqisequitur: Nec memorero nominueoꝵ ꝑlabia mea :
Tamquum in nouatorũ : Nam nomina eorũ erant prius filucurnis filusđi
nouo nomen nouum canticum nouum ꝑtesttmentum nouũ . Nonsint in grati
homine gratiȩ dr̃ pusillicũ magnis aminoreusq ad maiorem : Totius ecđue uoxẽ :

Expanded text:
vitam propriam commiserunt, restat originale. Item : Cum vitam propriam commiserunt, restat originale. Item : Cum ad Zachaeum Dominus esset ingressus: « Hodie, inquit, salus domui huic facta est, quoniam et iste filius est Abrahae. Venit enim filius hominis quaerere et salvare quod perierat . » Hoc de ove perdita, et relictis nonaginta novem quaesita, et invento hoc et de drachma, quae perierat ex decem . unde oportebat, ut dicit: « praedicari in nomine ejus poenitentiam, et remissionem peccatorum in omnes gentes incipiconventicula eorum : » unus enim sanguis pro multis datus est, quo veraciter mundarentur. Denique sequitur: « Nec memor ero nominum eorum per labia mea , » tanquam innovatorum. Nam nomina eorum erant prius filii carnis, filiinovo, nomen novum, canticum novum, per Testamentum Novum. Non sint ingrati homines gratiae Dei, pusilli cum magnis, a minore usque ad majorem. Totius Ecclesiae vox est:
Abbreviated transcription (Latin):
Vnderedimit sinon sunt peroriginem primi hominis uenundati sub peccato
acceptac factumoboedientem usq ad morte m crucis : Nisi ut hac dispensatione
imisericordissimȩ gratiȩ omnes quibus tam quam membris in cor porecon fitatis
eruitute captiuitate tenebris constituti sub potestite diaboli principis peccatoꝵ :
Acsicfiereꝰ mediatord & hominum perquem postinimicitias im pi&atisnrũe
ilius gratiȩ pace finitas peconcilia remur dõ in a&erna muitam : ab a&erna
morte quȩ tdibu s ihpendebat erepti: It EΜ Oport& paruulos : egere illis
beneficiis mediatoris. Vt abluti persa crumentum carititemq fidelium :
acsc incorporiti xp̃i corpori quod est eccđa reconcilienturdõ : Vt in illo uiui
ut salui . ut liberati ut redempti ut in luminatifiant .: Vndẽ Nusiam orte
uitis reatu subiatione tenebrispeccatorum oquȩ qm̃ mulla in ea qlate ꝑsuam

Expanded text:
Unde redimit, si non sunt per originem primi hominis venundati sub peccato?Unde redimit, si non sunt per originem primi hominis venundati sub peccato?accepta factum obedientem usque ad mortem crucis , nisi ut hac dispensatione misericordissimae gratiae omnes, quibus tanquam membris in corpore constitutis servitute, captivitate, tenebris constituti, sub potestate diaboli principis peccatorum. Ac sic fieret « Mediator Dei et hominum , » per quem post inimicitias impietatis nostrae, illius gratiae pace finitas, reconsiliaremur Deo in aeternam vitam, ab aeterna morte, quae talibus impendebat, erepti. Item Oportet parvulos egere illis beneficiis mediatoris, ut abluti per sacramentum, charitatemque fidelium, ac sic incorporati Christi corpori, quod est Ecclesia, reconcilientur Deo, ut in illo vivi, ut salvi, ut liberati, ut redempti, ut illuminati fiant: Unde nisi a morte, vitiis, reatu, subjectione, tenebris peccatorum? Quae quoniam nulla in ea aetate per suam
Abbreviated transcription (Latin):
sed ȩgrotantibus: quia nonuenit uo careiustos sed peccatores. Incuius regnum non
intrubit nisi qui renatus fuerit ex aqua& spũ : Nec pre&̧erregnumeius salutem
acuitum possi debita eernam: Qñ qui nonmanducauerit carnem eius & qui in¬
credulus est filio: non habe uitam sediri di man& supereum. Ab hoc peccato:
ab hac sgritudine abhacirt d cuiuis natu raliter fili sunt qui&biã si ꝑ &item
non habent proprium. trahunt tamen originale peccatum: non libert nis
agnus dĩ quitollit peccata mundi: Nonnis medicus: quin onuenit propt̃ sa nos
ed propter ȩgrotos : Nonnisisaluator: de quodic tumest generibuma no. natus
estuobis hodie s aluctor : Nonnisi redemptor: euiusstanguine deler&iur debitum
nr̃mo Nam quis audeat dicere. nonessex p̃min fiuntium saluatorem necredemo¬
torem: Vnde autemsduos facit : sinulla in enest original i segritudo peccati

Expanded text:
sed aegrotantibus, quia non uenit uocare iustos, sed peccatores, in cuius regnum non sed aegrotantibus, quia non uenit uocare iustos, sed peccatores, in cuius regnum non intrabit nisi qui renatus fuerit ex aqua et spiritu nec praeter regnum eius salutem ac uitam possidebit aeternam, quoniam qui non manducauerit carnem eius et qui incredulus est filio, non habebit uitam, sed ira dei manet super eum. ab hoc peccato, ab hac aegritudine, ab hac ira dei, cuius naturaliter filii sunt, qui etiam si per aetatem non habent proprium, trahunt tamen originale peccatum, non liberat nisi agnus dei qui tollit peccata mundi, non nisi medicus qui non uenit propter sanos, sed propter aegrotos, non nisi saluator, de quo dictuest vobis hodie Salvator ; » non nisi Redemptor, cujus sanguine deletur debitum nostrum. Nam quis audeat dicere non esse Christum infantium salvatorem nec redemptorem? Unde autem salvos facit, si nulla in eis est originalis aegritudo peccati?
Abbreviated transcription (Latin):
gat scł i nomine homines eum significasse quin ascendo in hocsđ mueniunT̃
Namsicut clibiant filii scłihuius generant & generantur. Ac perhoc:
ehumsparuulorumuita curo datacest quȩdati est proscłsuitu : Et si non
manducauerint carnem filii hominis nec ipsi habebunt uitum : IT EM
ira qua omnes subpeccato sunt : dequadicita płs fuimusenim& nos aliquando
naturalit̃ filiurȩ sicut & cȩeri: pullures liberat nisi gratiadi ꝑiłma p̃im dñ m uorim
eł spm̃ quiubiuult spirat obhocomneingeni genus in filisinisericordiȩ non prflerise.
quȩ nescit fullinec fallere : Et sicut nondumnatos: ad discernenda merita eorum
aliquia boniuel maliegisse non credimus it comnes subpeccato eẽ quod ꝑunum hominem
intriautin mundum & pomnes homines ꝑtransiit a quo non libert nis gratiuds

Expanded text:
gat saeculi nomine homines significasse, qui nascendo in hoc saeculum veniunt. gat saeculi nomine homines significasse, qui nascendo in hoc saeculum veniunt. Nam sicut alibi ait: « Filii saeculi hujus generant et generantur . » Ac per hoc etiam pro parvulorum vita caro data est, quae data est pro saeculi vita: et si non manducaverunt carnem filii hominis, nec ipsi habebunt vitam. Item ira, qua omnes sub peccato sunt, de qua dicit Apostolus, « Fuimus enim et nos aliquando naturaliter filii irae, sicut et caeteri , » nulla res liberat, nisi « Gratia Dei per m, et spiritum, « qui ubi vult spirat , » ob hoc omne ingenii genus in filiis misericordiae non praeterisse: urae, quae nescit falli, nec fallere. Et sicut nondum natos ad discernenda merita eorum aliquid boni vel mali egisse non credimus, ita omnes sub peccato esse, quod per unum hominem intrauit in mundum et per omnes homines pertransiit, a quo non liberat nisi gratia
Abbreviated transcription (Latin):
traxerunt : Quiest ferma futuriꝰ quic in illo constituta est forma condemna¬
tionis futuris posteris quieius propugine creirentur : Vt ex uno om̃s in con¬
demnatione nascerentur ex qua non liberat nis gratia saluatoris : It EM
nsi mlitudinem prȩuaricatiom sadȩpeccasse accipiuntꝰ quiinillo pecauerunt
ut eisimles crecrentur. Sicut ex homine homines: Itaex peccatore peccutores :
Exmorituro morituri damnatoqidamnat. Item. Potest pro inderecte
dici: paruulossinebaptis modecorpore exeuntes indam nation eominium
mitissima futurosi Multum autem fialit e fallitur huieo sindam natione
prȩdicat non futuros. Dicente cpło iudicium ex un odelicto incondemnationẽ
Et paulopost Perunius delictum : in om̃s homines ad condemnationem :
ItEM. Panisque megodedero caro me est prosđiuita : Qui sautem ambi¬

Expanded text:
traxerunt, « qui est forma futuri ; » quia in illo constituta est forma condemnatraxerunt, « qui est forma futuri ; » quia in illo constituta est forma condemnationis futuris posteris, qui ejus propagine crearentur, ut ex uno omnes in condemnatione nascerentur, ex qua non liberat nisi gratia Salvatoris. Item : In similitudine praevaricationis Adae peccasse accipiuntur qui in illo peccaverunt, ut ei similes crearentur, sicut ex homine nomines, ita ex peccatore peccatores, ex morituro morituri, damnatoque damnati. Item : Potest proinde recte dici parvulos sine baptismo de corpore exeuntes in damnatione omnium mitissima futuros. Multum autem fallit et fallitur, qui eos in damnatione praedicat non futuros, dicente Apostolo: « Judicium ex uno delicto in condemnationem: » et paulo post, « per unius delictum in omnes homines ad condemnationem. »  Item :  « Panis quem ego dedero caro mea est pro saeculi vita . » Quis autem ambi
Abbreviated transcription (Latin):
in primo librodełcredisputuns hoc modo ÷ Sed rogniauit in quita pl̃s mors.
ab ad amusqiadmossen: Id estlaprimo homine usqra dipsam ehamlegem auş
diunitus promulgata est quiane ipsipotuit regnum mortis auferre :
Regnu menimmortisuult intelli gquan donta dominatur in heminibus
receus peccatr ut eosaduitum a& ernam quȩ uerauita est uenir enoninat
sedud secundam &diam quȩ poenaliter ueernaest mortemtrahat ⁊ hoc
regnum mortis. solain quo libe homine . gratiadestruit saluatoris quȩo peratu
est &liamin antiquis sũss ergo i nomnibus regnauitmorsabadam usq: ad moysen:
quixp̃i gratia non adiutisunt ut in eis regnum mortis destruer&ur &iũ in eis¬
qui nom peccauerunt in similitudine prȩuaricationisadȩ. Idest quimnandum
sua e propriauoluntate sicut illepe cauerun sed ab illo peccatum originale

Expanded text:
in primo libro , de hac re disputans hoc modo: Sed « regnavit, » inquit Apostolus, « mors in primo libro , de hac re disputans hoc modo: Sed « regnavit, » inquit Apostolus, « mors ab Adam usque ad Moysen , » id est, a primo homine usque ad ipsam etiam legem, quae divinitus promulgata est; quia nec ipsa potuit « regnum mortis » auferre. Regnum enim mortis vult intelligi, quando ita dominatur in hominibus reatus peccati, ut eos ad vitam aeternam, quae vera vita est, venire non sinat; sed ad secundam etiam, quae poenaliter aeterna est, mortem trahat: hoc regnum mortis sola in quolibet homine gratia destruit Salvatoris quae operata est etiam in antiquis sanctis. Ergo in omnibus « regnavit, mors ab Adam usque ad Moysen, » qui Christi gratia non adjuti sunt, ut regnum mortis qui non peccaverunt in similitudinem praevaricationis Adae , » id est, qui nondum sua et propria voluntate, sicut ille peccaverunt, sed ab illo peccatum originale
Abbreviated transcription (Latin):
nascendo atq moriendo procurrereciuitites prior est natusciuis huius saculi
posterius autem isto peregrinus insaeculo & pertinens adciuitatem di ÷
Sytatiu prae destinatus gratiuelectus.: Eratiu peregrinus deorsum gratia
ciuis sursum : Nam quantum ad ipsum attin& ex eademmassaoritur: quae
eriginaliter est totadamnata.: Sedtamqua mfigulus ds̃ hanceni msmili¬
tudinem nonimpudenter sed prudenter introducit a postolus : exeadem
massa fecit aliudua sin honorem aliud in contumelium. Prius autem
factumestuasin contumeliamiꝰ postuero alterum in honorem : Iamuero
in librisdeb aptis moparuulorum etanto plure dehacreloquituri quanto¬
& maiore intentio neopuserat ut aduersps prȩfates her&icos pelagianos
dureł  Exhisit aqi libris hȩc suti quȩ ud nrã me& eorum quilegere uoluerinta in strus¬
tioneme confirmuationem danotinda & proponenda oredidimus Nit ur ge

Expanded text:
nascendo, atque moriendo procurrere civitates, prior est natus civis hujus saeculi, nascendo, atque moriendo procurrere civitates, prior est natus civis hujus saeculi, posterius autem isto peregrinus in saeculo, et pertinens ad civitatem Dei gratia praedestinatus, gratia electus, gratia peregrinus deorsum, gratia civis sursum. Nam quantum ad ipsum attinet « ex eadem massa » oritur, quae originaliter est tota damnata: sed « tanquam figulus Deus » hanc enim similitudinem non impudenter, sed prudenter introducit Apostolus « ex eadem massa fecit aliud vas in honorem, aliud in contumeliam : » prius autem factum est vas in contumeliam, post vero alterum in honorem. Jam vero, in libris de Baptismo parvulorum, tanto plura de hac re loquitur, quanto majore intentione opus erat, ut adversus praefatos haereticos Pelagianos, daret. Ex his itaque libris haec sunt quae ad nostram et eorum qui legere voluerint instructionem, et confirmationem adnotanda, et proponenda credidimus. Ait ergo
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ prima constat exduabus : Vna cmmae altera corporis : Vt sit prima
totius hominis cumanima sinedo &lsinecorpore ad tempus poena s luit : Setundu
uero ubi anima sinedõ cumcorpore poenus a elernasluit : Quun doergo
dixit ds̃ primoilli homini quem in part diso constituerat . decibouetito. qua¬
cumq die ederitis exillomortemoriemini nontuntum primae mortis partem
priore mubi aniina priuaturdõ nec tuntum posteriorem ubi corpus priuatur
punitur : sed quic quid mortis est usque can ouissimam quue secunda dicitur.
quaest nulla posterior comminatioilla complexaest .: It E Mcundeex ordio
diu rumciuitatum agere: quarumest unadr alterudiaboli : lla d̃ gratia
liberatu isti iusta ultionedam nata inipso statim a irun demex or̃tuutrũ q
mirabnliter ostensum: ita commendat dicens : Cum primum duae ntȩ coeperuns

Expanded text:
quoniam prima constat duabus, una animae, altera corporis: ut sit prima quoniam prima constat duabus, una animae, altera corporis: ut sit prima totius hominis, cum anima sine Deo, et sine corpore ad tempus poenas luit. Secunda vero ubi anima sine Deo cum corpore poenas aeternas luit. Quando ergo dixit Deus primo illi homini, quem in paradiso constituerat de cibo vetito: « Quacunque die ederitis ex illo, morte moriemini , » non tantum primae mortis partem priorem ubi anima privatur Deo, nec tantum posteriorem ubi corpus privatur arata punitur, sed quidquid mortis est usque ad novissimam quae secunda dicitur, qua est nulla posterior, comminatio illa complexa est. Item, cum de exordio duarum civitatum ageret, quarum una est Dei, altera diaboli, illa Dei gratia liberata, ista justa ultione damnata, in ipso statim earumdem exortu utrumque mirabiliter ostensum ita commendat, dicens: Cum primum duae istae coeperunt
Abbreviated transcription (Latin):
misericors gratia incaeeris quid iustauindicta : Nequee nimitrumq demons
trureur inomnibus quia siomnes remaneren in poenisiusticedam nationis
inmullo appareres mhisericors gratiu : Rursus niomnesate nebristransferrentur
inlucem innullo apparereiuerita sultionis . Inqua propterea multo plures
quuminilla sunt utsi costendatur quid omnibus deberelur. Quod siominbu sred¬
dereur iustitiam uindicuntis iustenemore prehender&l : quia uero tam
multiex indelibertntur sestund eagantur maximȩ gratiue gratuitom uneri
lberuntis Itemibi : Cumergore quiritur in quit qͥuam mortem ds̃ primis ho¬
minibus fuerit commimatus si abeo mandatumtrans gredereiur acceptum
nec oboedientia mcustodirent lit rum animae . ancorporis antotius hominis.
anillum quae appellatur secunda respondendum est ommes Primaenim
constate xduabus. Ex omnibus : totu : Sicuten imuniuer saterrt exmultisterris

Expanded text:
misericors gratia in caemisericors gratia in caetraretur in omnibus, quia, si omnes remanerent in poenis iustae damnationis, in nullo appareret misericors gratia; rursus si omnes a tenebris transferrentur in lucem, in nullo appareret ueritas ultionis. In qua propterea multo plures quam in illa sunt, ut sic ostendatur, quid omnibus deberetur. Quod si omnibus redderetur, iustitiam uindicantis iuste nemo reprehenderet; quia uero tam multi exinde liberantur, est unde agantur maximae gratiae gratuito muneri liberminibus fuerit comminatus, si ab eo mandatum transgrederentur acceptum, nec obedientiam custodirent, utrum animae, an corporis, an totius hominis an illam quae appellatur secunda? Respondendum est: omnes. Prima enim constat ex duabus, ex omnibus tota. Sicut enim universa terra ex multis terris
Abbreviated transcription (Latin):
debitum mis ex ea facer& non solumiustus sedeliuam misericors figulus alia
uascain honorem scđm̃ gratiam non secundum debitum: Dum& paruulis
subuenit quorum nulla merita dicipossunt : & maiores praeuenit utha¬
berealiqua merita posinł: Iteminlibricdec iut atebẽiolensostendere quantum
nefacsimlla prima prȩuaricatione comimisum sitie quaditer eius merito credi
debet totichumanigeneris massi dammat as itadicit: Quaanto enim magis
homo fruebaturdõ tantom aiore im pieateder el iquit dm̃: Et factu s eit m al
dignuscaeterno qui hocineperemitbonum quode ste posieꝰ aeternum ÷
Hncest unuersa generis humanimastadamnatu : qm̃ quihoc primus
admisit cume c quac imillo fuerat radicata sua firpe punitus est. Vt nulius
ab hac iustodebito q supplicio nisimiseri cordi& in debitia gratiua libeselur.
Atqnta dipertiatur genus humenum ut in quibiasdiom demonstr&ur quidualait

Expanded text:
debitum. nisi ei ea faceret non solum iustus sed etiam misdebitum. nisi ei ea faceret non solum iustus sed etiam misvasa in honorem, » secundum gratiam, non secundum debitum, dum et parvulis subvenit, quorum nulla merita dici possunt, et majores praevenit, ut habere aliqua merita possint. Item, in libris de Civitate Dei, volens ostendere quantum nefas in illa prima praevaricatione commissum sit, et qualiter ejus merito credi debeat tota humani generis massa damnata, ita dicit: Quanto enim magis homo fruebatur Deo, tanto majore impietate dereliquit Deum; et factus est malo dignus aeterno, qui hoc in se peremit bonum, quod esse posset aeternum. Hinc est universa generis humani massa damnata: quoniam qui hoc primus admisit cum ea, quae in illo fuerat radicata, sua stirpe punitus est: ut nullus ab hoc justo debitoque supplicio nisi misericordia et indebita gratia liberetur, atque ita dispertiatur genus humanum, ut in quibusdam demonstretur quid valeat
Abbreviated transcription (Latin):
gaitisiuti ficatus dumnonsu omerito sedgłilargissimȩ d̃imiscdãe discer÷ nitur
adumnato Cum quo eademiustitia fuerat & ipsedammnandus : Tammultos
autemcreandonasci uoluit quosadiũamgratiam nompertinere prȩeiuit :
Vt multitudine in comparabiliplures sint. quam que sin sui regni glũm
filio spromissionis prȩdestin credignatus est . Vt elium ipsa reiectorum mul¬
titudine ostender&iur : quam nullius omentisit a pud dm̃ iustum quaenta lib&
numerositas iustisimedamnatorum Atq uthincquoquntellegient qui exipsa
damnatione redimuntur: hoc fuissed ebitum massce illuniuersae quodtum
magnȩ partieius red ditum cernerent. Non solumineis quioriginali peccito
multa addunt malȩuduntatis arbitrio : uerum eiamintam multis paruilis
quitantum imnodo uinculopeccati original is obstricti sine gratia medatoris
ex haciucera piuntur : Totia quippeistam cussa iusti cedam nationisreciperel

Expanded text:
gratis justificatus, dum non suo merito, sed gloria largissime Dei misericordiae discernitur gratis justificatus, dum non suo merito, sed gloria largissime Dei misericordiae discernitur a damnato cum quo eadem justitia fuerat et ipse damnandus. Tam multos autem creandos nasci voluit quos ad suam gratiam non pertinere praescivit, ut multitudine incomparabili plures sint, quam quos in sui regni gloriam filios promissionis praedestinare dignatus est: ut etiam ipsa rejectorum multitudine ostenderetur, quam nullius momenti sit apud Deum justum quantalibet numerositas justissime damnatorum. Atque ut hinc quoque intelligant, qui ex ipsa damnatione redimuntur, hoc fuisse debitum massae illi universae, quod tam magnae parti ejus redditum cernerent, non smulta addunt malae uoluntatis arbitrio. uerum etiam in tam multis paruulis, qui tantum modo uinculo peccati originalis obstricti sine gratia mediatoris ex hac luce rapiuntur. tota quippe ista massa lustae damnationis reciperet
Abbreviated transcription (Latin):
&iaminalis. Multa millimhaturalia & temporaliabona largiens
eorum que malitium ad exercendos & comparatione ammonendos bonos
ac commodans : Vtin eisdiscant a gere gratiasdõ quod abeis non suis me¬
ritis quae in eidem massa paria fuerunt sed illius miseratione discr&
sunt : Quod maxime appare inparuulis : De quibuscumper xp̃i grauiam
renascuntur . eistamuitum in illu tenera celate finientes in ueternã
abalii infantibus quisinehac gratia in ipsius massaedam natione
moriuntur : Siautem hi solicreurentur exadumquiessent per gratiam
recreundi & prȩter illos quiindi filios adoptantur nulliadi homines
nascerentur Latere beneficium quoddonareur indignis : Quia nullis
ex eudem damnubilistir peuenientibus. debitum supplicium redde¬
reiur : Cumueroattulit in multu patienti auasuirae quae perfecta
sunt in ꝑditionem i non solum ostendit iram & demonstrauit potentiam

Expanded text:
etiam malis, multa in illis naturalia et temporalia bona largiens, etiam malis, multa in illis naturalia et temporalia bona largiens, eorumque malitiam ad exercendos et comparatione admonendos bonos accommodans, ut in eis discant agere gratias Deo, quod ab eis non suis meritis, quae in eadem massa paria fuerunt, sed illius miseratione discreti sunt. Quod maxime apparet in parvulis, de quibus cum per Christi gratiam renascuntur, et istam vitam in illa tenera aetate finientes, in aeternamab aliis infantibus, qui sine hac gratia in ipsius massae damnatione moriuntur. Si autem hi soli crearentur ex Adam, qui essent per gratiam recreandi, et praeter illos, qui in Dei filios adoptantur, nulli alii homines nascerentur, lateret beneficium, quod donaretur indignis. Quia nullis ex eadem damnabili stirpe venientibus debitum supplicium redderetur, cum vero « attulit in multa patientia vasa irae, quae perfecta sunt in perditione, » non solum ostendit iram et demonstravit potentiam
Abbreviated transcription (Latin):
Etut notus facere diuitias gloriaesuae inuasa miscđice : que n supe¬
rius dixerat : tamqua in figulumluti exeadem massa facere aliud
uas in honorem aliud in contumeliam. Merito autem uider elur
miustum quod fiuntua sanrae adperditionem : hinonesrelipsauniues¬
sa exadum massadamnata: Quodergo fiunt indenascendouasauire
pertin& ad debitam poenamn . Quod autem fiunt renascendo uas imisde
pertine a dindebitim gratiam: Ostendit ergods̃ iramsuum nonutiq
animiperturbationem sicut est quaecirea homines nuncupatur sediustum
fixam q: uindictum : Quod destirpe in oboedientiȩ ducitur propago
peccatiat q supplicii: Ethomonatus ex muliere sicut in libro iobscriptum est:
breuis eituitae & plenus iacundiue : Eui senimreiua est : qua plenus ẽ :
Vnde ireuas uhcuntur.: Ostendit el potentiamsuum quabene utitur

Expanded text:
et ut notas faceret divitias gloriae suae in vasa misericordiae, » quem supeet ut notas faceret divitias gloriae suae in vasa misericordiae, » quem superius dixerat « tanquam figulum luti ex eadem massa facere aliud vas in honorem, aliud vas in contumeliam . » Merito autem videretur injustum quod fiunt vasa irae ad perditionem, si non esset ipsa universa ex Adam massa damnata. Quod ergo fiunt inde nascendo vasa irae, pertinet ad debitam poenam; quod autem fiunt renascendo vasa misericordiae pertinet ad indebitam gratiam. Ostendit ergo Deus « iram suam, » non utique animi perturbationem, sicut est quae circa homines nuncupatur, sed justam fixamque vindictam. Quod de stirpe inobedientiae ducitur propago peccati, atque supplicii. « Et homo natus ex muliere, » sicut in libro Job scriptum est, « brevis est vitae, et plenus iracundiae , » ejus enim rei vas est qua plenus est. Unde « irae vasa » dicuntur. « Ostendit et potentiam suam, » qua bene utitur
Abbreviated transcription (Latin):
quiesolaperxpm̃ dnm liberamur &e diuimistestimomis e&certu limistationbio gu
a serendi. In quad amita qi epła adoptatum ep̃m italoquitur. Cumomnei
iusti hocest ueracescdicultores : siue antem crnationem siue post in carnatio¬
nem xp̃i nec uixerint necuiuant nisi exfide in carnationis ⁊ p̃i in quo est gratiȩ
plenitudo profecto quod eriptumest non esse diud nomen subeaelo inquo
oporte saluos fierinos exillo tem pore uid& ad ialuandum genus humanũ
nemosineadamꝰ ita in regnouitȩ nemosine xp̃o. Sicut peradam om̃s pecca¬
tores itaper x pm̃ omnesiusti homines : Sicut perada momnes mortales
fiunt filidi : Cur autemquerantur &iamilli. quosereator uoluit ad
damnationem non ad gratiam pertinere beatus ipłs tanto sue cintiore
breuitate quan tomaiore auctoritate commnemorat . Dm̃enim dicit
uolente mostendereiram e demonstra repotentiamsuam : attulis se
in multũ patientia uusa irȩ quaeper fectasunt in perditionem :

Expanded text:
um Dominum liberamur, et divinis testimoniis et certissimis rationibus asserendi. In quadam itaque epistola ad Optatum episcopum ita loquitur : Cum omnes iusti, hoc ejt ueraces dei cultores siue ante incarnationem siue post incarnationem Christi nec uixerint nec uiuant nisi ex fide incarnationis Christi, in quo est gratiae plenitudo, profecto, quod scriptum est non esse aliud nomen sub caelo, in quo oportet saluos fieri nos, ex illo tempore ualet ad saluandum genus humanum, nemo sine Adam, ita in regno uitae nemo sine Christo, sicut per Adam omnes homines, ita per Christum omnes iusti homines. sicut per Adam omnes mortales filii filii dei. Cur autem creentur etiam illi, quos creator nouit ad damnationem non ad gratiam pertinere, beatus apostolus tanto succinctiore breuitate quanto maiore auctoritate commemorat. deum enim dicit uolentem oste multa in patientia vasa irae, quae perfecta sunt in perditionem;
Abbreviated transcription (Latin):
cobcumeodem damnationis merito tener&ur obligatus:¬
ex sola gratuita misđic extitit: Sicut idem apłs continuo subiungit
dicens: quidergo dicemus iNum quid iniquita s upud dm̃: absit
moysienim dicit ⁊ miserebor cuimis estusero. & miscđiam praestabo
cuius miserebor : hancuerȩ gratiae & nullius meriti electionem :¬
&iũ adtimotheum scribens ita inculcat.: Sed conlabora eu angelio:
secđm uistutẽ dĩ quinos liberauit . & uocauit uocationesc̃ã INon
scđ mopera nr̃a. sed scđm ꝓpositum suum & gratiã. quaed ataẽ nobis
inx p̃oiħu ante tẽpora sȩcularia : Nonitaq scđm praescientium me¬
ritoꝵ elegitds̃ ex mussu ꝑditionis quosfacer& filios ad optionis :
Sed gratis elegit quos ab illa iusta damnatione ȩqualit̃ omnib: debita.
misericorditer liberauit : Sequitur in eodẽ capitulo : Cȩteros aũt¬

Expanded text:
Jacob, cum eodem damnationis merito teneretur obligatus,Jacob, cum eodem damnationis merito teneretur obligatus,ex sola gratuita misericordia exstitit, sicut idem Apostolus continuo subjungit dicens: « Quid ergo dicemus? Nunquid iniquitas apud Deum? Absit; Moysi enim dicit: Miserebor cui misertus ero, et misericordiam praestabo cujus miserebor . » Hanc verae gratiae et nullius meriti electionem etiam ad Timotheum scribens ita inculcat. « Sed collabora Evangelio secundum virtutem Dei, qui nos liberavit et vocavit vocatione sancta, nondum opera nostra, sed secundum propositum suum et gratiam, quae data est nobis in Christo Jesu ante tempora saecularia. . » Non itaque secundum praescientiam meritorum elegit Deus ex massa perditionis, quos faceret filios adoptionis; sed gratis elegit, quos ab illa justa damnatione aequaliter omnibus debita misericorditer liberavit. CAPUT V. De eodem capitulo
Abbreviated transcription (Latin):
quos praedestinauit &uocauit aduitũ a&ernũ. non eorum bona
merita praesciuit tũ quã ideo eoselegiss& qui ex se m& ipsis banos
futuros praescir &, Sedipsa electio: utex mussa ꝑditionis uasa
miscđiȩ fierent : absq ullo bonomerito solugratia fuit : Perquum
discretisuntafiliis ꝑditionis. &ad optati infilios uitae &resurrectio¬
nis : hancnãq electionem ñ meritorum sed gratiȩ : inqua non alicuius
bonaoperas praescita sed solatantum diuina miscđia prȩparata
commendat nob̵ diligenter a płs. deduobe geminis isaac &rebeccȩ
itadicens : Cum enim necdum naties sen autaliquid egissentbonũ
uł malum : ut scđm electionẽ ꝓpositum dĩmaner & . non ex operib:
sed ex uoc ante dictumẽ maiorseriu& minoriꝰ Sicut scriptũ est :
ia cobdilexi esauaũtodiohabui Manifeste eni. hoco diumdĩ
in esau. exmerito fuit originalis peccati: Illa uero dilectiodi inu

Expanded text:
quos praedestinavit et vocavit ad vitam aeternam, non eorum bona quos praedestinavit et vocavit ad vitam aeternam, non eorum bona merita praescivit, tanquam ideo eos elegisset, quia ex semetipsis bonos futuros praesciret: sed ipsa electio, ut ex massa perditionis vasa misericordiae fierent absque ullo bono merito, sola gratia fuit, per quam discreti sunt a filiis perditionis et adoptati in filios vitae et resurrectionis. Hanc namque electionem non meritorum, sed gratiae in qua non alicujus bona praescita sunt opera, sed sola tantum divina misericordia praeparata commendat nobis diligenter Apostolus de duobus geminis Isaac et Rebeccae ita dicens: « Cum enim necdum nati essent, aut aliquid egissent bonum vel malum, ut secundum electionem propositum Dei maneret non ex operibus, sed ex vocante dictum est: Major serviet minori, sicut scriptum est: Jacob dilexi, Esau autem odio habui . » Manifeste enim hoc odium Dei in Esau ex merito fuit originalis peccati; illa vero dilectio Dei in
Abbreviated transcription (Latin):
omp̃s ds̃ ꝑ gratiũ suam praedistinauit aduitũ. &uitũ illis praedis¬
tinauit &ernum : Vt &ipsiuitȩ &ernȩ & uita &erna ipsis sit prȩ¬
distinata : Vtrumq enĩ est uerum & dilucide ab apło positum :
Ait namq depraedestinatione electoꝵ aui tam.: Qquos aut̃ prae¬
destinauit hos & uocauit : Et quos uocauit hos &iustificauit : Quos
a&ernã praedistinauerit . ita alio lo codicit: Inspemuitȩ & ernae.
quã ꝓmisit qui non mentitur ds̃ ante tẽpora a&erna ⁊ Sed hoc nos
mou& cur in hac difinitione qua ꝑ gratic̃dĩ & electi uduitũ &ernã
et uita a&erna hisde melectis creditur praeparati. ipsostumen elex¬
tos absq ulla cõmiemoratione gratiue. secđm pruescientiũ suam
ds̃ elegissedicatur : Quasi gratia sit quo delecti ꝑueniunt ad uitã.
gratia quoduita a &erna illis ẽ praeparata : Vtaũt̃ eligerentur.
non fuis segratiam sed tantũ modo praescientiã : Qđ manifeste
contrariumẽ catholicȩ fidei: Quiu omp̃s ds̃. inelectione eorum

Expanded text:
iam suam praedestinavit ad vitam, et vitam illis praedestinavit aeternam, ut et ipsi vitae aeternae, et vita aeterna ipsis sit praedestinata? Utrumque enim est verum et dilucide ab Apostolo positum; ait namque de praedestinatione electorum ad vitam: « Quos autem praedestinavit hos et vocavit; et quos vocaviaeternam praedestinaverit, ita alio loco dicit: « In spem vitae aeternae, quam promisit, qui non mentitur, Deus ante tempora aeterna . » Sed hoc nos movet cur in hac definitione, qua per gratiam Dei et electi ad vitam aeternam, et vita aeterna iisdem electis creditur praeparata, ipsos tamen electos absque ulla commemoratione gratiae secundum praescientiam suam Deus elegisse dicatur; quasi gratia sit quod electi perveniunt ad vitam gratiae, quod vita aeterna illis est praeparata; ut autem eligerentur non fuisse gratiam, sed tantummodo praescientiam. Quod manifeste contrarium est catholicae fidei, quia omnipotens Deus in electione eorum
Abbreviated transcription (Latin):
praedistinauit a&ernũ  Ac ꝑ hoc unũ dĩ praedestinationẽ tuntũ modo
dicimus qua e ud donũ ꝑtin& gratiace aut a dr&ributionẽ iustitiae
Inquib: uerbis mirumẽ quomodo asseritur omp̃sds̃ : cȩteros idest
om̃s reꝑbos iusto iudiciosuo in mussa ꝑditionis reliquisse . nectu meN
praedistinasse sed tantum praescisse perituros : Si eñ iiustum iu¬
diciũ dĩ iaminillis praecessit . &eodem iusto iudicio inmassa ꝑditio¬
nis sunt deputati : quomodo ñ taliiudicio. iamꝑditionis̃ destinati
& praedestinati : Ita dum in hac definitione diuini iudicii ueritas
negatur : ipso &iũ negantiũ testimonio confirmatur : Quomo¬
do enĩ praesciuit tantum modo & ñ praedistinauit. qđ ipsorũ¬
confessione usto iudicio iũ decreuit : Curueram & ꝓfectum prȩ¬

Expanded text:
unam Dei praedestinationem tantummodo dicimus, quae ad donum pertinet gratiae, aut ad retributionem justitiae. » In quibus verbis mirum est quomodo asseritur omnipotens Deus caeteros, id est omnes reprobos, justo judicio suo in massa perditionis reliquisse, nec tamen praedestinasse, sed tantum praescisse perituros. Si enim justum judicium Dei jam in illis praecessit, et eodem justo judicio in massa perditionis sunt deputati, quomodo non tali judicio jam perditioni sunt deputati et praedestinati? Ita dum in hac definitione divini judicii veritas negatur, ipso etiam negantium testimonio confirmatur. Quomodo enim praescivit tantummodo, et non praedestinavit, quod ipsoruconfessione justo judicio
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓtectus ẽ atq munitus. beatãuitam duxit cũ dõ: Post quũ aut̃
desuauistute praesumendo & contra creatorẽse excollendo
auersus ẽ ab illo : eius indignatione iram id est iustȩ dũnationis
poenũ incurrit : Quam postec in illis quiex eius propiegine ꝑdĩ
misecđiam saluantur iustese in currisse intellegens humilia¬
tus sub potenti munudĩ ad ipsum sine intermissione clumat¬
& ipsum deprȩcatur . ut liberari & sanari mereatur. Hoc
totũ uerissime itaesse : expersona eiusdem hominis. benecon¬
diti benigne adiuti miserabiliter lapsi. uere conuersi &
lacrimabiliter supplicantis. his uerbis psalmistã implorat
dicens : Qm̃ ira in indignatione eius. & uita inuolunt ate ei:
Aduesperum demorabitur fletus. & ad matutinũ l&itia:

Expanded text:
protectus est atque munitus, beatam vitam duxit cum Deo; postquam autem protectus est atque munitus, beatam vitam duxit cum Deo; postquam autem de sua virtute praesumendo et contra Creatorem se extollendo aversus est ab illo, ejus indignairam, id est, justae damnationis poenam incurrit; quam postea in illis qui ex ejus propagine per Dei misericordiam salvantur, juste se incurrisse intelligens, « humiliatus sub potenti manu Dei , » ad ipsum sine intermissione clamat, et ipsum deprecatur ut liberari et sanari mereatur. Hoc totum verissime ita esse, ex persona ejusdem hominis bene conditi, benigne adjuti, miserabiliter lapsi, vere conversi, et lacrymabiliter supplicantis his verbis Psalmista implorat, dicens: « Quoniam ira in indignatione ejus, et vita in voluntate ejus, ad vesperum demorabitur fletus, et ad mat
Abbreviated transcription (Latin):
lucis quidõ inlumin ane inueritate perstiter̃ & alios angelos
tenebrarum dequorum principe dñs dicit. & inueritate non
st&it: Factis ergo non tantũ ut essenticliter essent sed & uc̃
diuina gratia inluminante. lux& dies indño essent : Qui uero
ex illa inluminanTe ueritate. ac ȩterorũ societate ꝑsuꝑbium
ceciderunt merito tenebrȩ & nox appelluri meruerunt :
hanclucẽ uidit ds̃ qui abonaẽ : cũ eam̃ sibi placentem suo iudicio
approbauit : Tenebras aũt illis non laudauit quia necappro¬
bauit Sed tantũ iusto iudicio ut insuaeruinȩ dãnatione per¬
sisterent ordinauit : hoc de angelis sc̃is &ĩ in psalmoostenditu
dur&omnino eos & spũdĩ conditos & eiusdem gratuc in &erncillu
beatitudine solidatos: Sic & primus homo liberi arbitru adõ
conditus : quã diu scutobonȩ uoluntatis dĩ idest diuinȩ gratiae

Expanded text:
lucis, qui, Deo illuminante, in veritate perstiterunt, et alios angelos lucis, qui, Deo illuminante, in veritate perstiterunt, et alios angelos tenebrarum, de quorum principe Dominus dicit: « Et in veritate non stetit . » Facta sunt ergo non tantum ut essentialiter essent, sed etiam divina gratia illuminante « lux et dies in Domino » essent. Qui vero ex illa illuminante veritate a caeterorum societate per superbiam ceciderant, merito « tenebrae et nox » appellari meruerunt; hanc « lucem vidit Deus quia bona est, » cum eam sibi placentem suo judicio approbavit: « tenebras » autem illas non laudavit, quia nec approbavit, sed tantum justo judicio, ut in suae ruinae damnatione persisterent, ordinavit. Hoc de angelis sanctis etiam in psalmo ostendituclaret omnino eos et spiritu Dei conditos, et ejusdem gratia in aeterna illa beatitudine solidatos. Sic et primus homo liberi arbitrii a Deo conditus, quandiu « scuto bonae voluntatis Dei , » id est, divinae gratiae
Abbreviated transcription (Latin):
fiatlux: Etfactuẽ lux: & uidit ds̃ lucẽ qđ ẽ& bonic. & diuisit in t̃
lucem actenebras. appellauitq: lucemdiem et tenebras noctem:
Siergo hoc iuxta sensum catholicorum patrum. deungelis recte
intelligitur dictum : mani festumẽ quia in uerbo suo qđ in princi¬
pio eratds̃ apud dm̃. constituerit & fecerit ds̃ pater: ut illi an¬
gelielecti mox ut sunt creati. existerent eodem uerbo eius in¬
quam tenebrȩ eẽ potuissent : Sicut sunt utiq omnes refuge
angeli quidesesti lumine gratiȩ conditoris. Nihil aliud inseipsis
nisi tenebrȩ remanser̃. Vnde &iã deeorum impio dominatu.
unde ꝑsanguinem unicifiliidĩ liberatis umus apłsdicit : Qui
eripuit nos de potestate tenebrarum. & transtulit in regnum
filuca ritatis suae : et alibiait : Nam &ipse satanas. trans figu¬
rat se in angelũ lucis: manifeste ostendens. alios esse angelos

Expanded text:
Fiat lux; et facta est lux. Et vidit Deus lucem quod esset bona, et divisit inter Fiat lux; et facta est lux. Et vidit Deus lucem quod esset bona, et divisit inter lucem et tenebras, appellavitque lucem diem, et tenebras noctem . » Si ergo hoc juxta sensum catholicorum Patrum de angelis recte intelligitur dictum, manifestum est quia in verbo suo, quod « in principio erat, Deus apud Deum , » constituerit et fecerit Deus Pater, ut illi angeli electi, mox ut sunt creati, existerent eodem ejus verbo ilquam tenebrae esse potuissent: sicut sunt utique omnes refugae angeli, qui deserti lumine gratiae Conditoris nihil aliud in seipsis, nisi tenebrae remanserunt. Unde etiam de eorum impio dominatu, unde per sanguinem unici Filii Dei liberati sumus, Apostolus dicit: « Qui eripuit nos de potestate tenebrarum, et transtulit in regnum Filii charitatis suae . » Et alibi ait: « Nam et ipse Satanas transfigurat se in angelum lucis , » manifeste ostendens alios esse angelos
Abbreviated transcription (Latin):
Vt ergo his uerbis & noiuscemodi definitioni cõmodius etmagufestus
respondeamus : hoc nos primum in eis mou& qđ absq: ullu cõmemo¬
ratione gratia edĩ sinequanulla rationlis creatura. scilic&
nec angelica nechumana. umquã potuit aut potest uł poterit.
iniustitia & sc̃itate eẽ minere atq ꝑsistere : itu primus homo
definitur liber iarbitrii adõ conditus atqinpurad yso constitutus.
tamquã ꝑ ipsum tuntũ modo liberum arbitrium insc̃itate &iustitia
potuss & ꝑ manere : Quod in prȩdictis uerbis : ds̃solum modo uolu¬
issedicitur nonut feri poss& donosuae gratiae inspirasse uł ad¬
iuuisse : Hocnãq nonesseplena et catholica pietate definitum :¬
& scripturȩ scãe auctoritas etbeatiaugustimi diligens dispu¬
tatio et alioꝵ sc̃orũ atq osthodoxorum patrum. lucidissimi
definitio ostendit : In libro quippegenesis. ubi primodie sub nomi¬
ne  paturȩ angelicȩ creatio intelligitur : ituscriptũ ẽ : Etdix̃ ds̃

Expanded text:
t ergo his verbis, et hujuscemodi definitioni commodius et manifestius respondeamus, hoc nos primum in eis movet, quod absque ulla commemoratione gratiae Dei sine qua nulla rationalis creatura, scilicet nec angelica nec humana, unquam potuit aut potest, vel poterit in justitia et sanctitate esse, manere, atque persistere ita primus homo definitur liberi arbitrii a Deo conditus, atque in paradiso constitutus, tanquam per ipsum tantummodo arbitrium liberum in sanctitate et justitia potuisset permanere. Quod in praedictis verbis Deus solummodo voluisse dicitur: non, ut fieri posset dono suae gratiae inspirasse, vel annuisse. Hoc namque non esse plene et catholica pietate definitum, et Scripturae sanctae auctoritas, et beati Augustini diligens disputatio, et aliorum sanctorum atque orthodoxorum Patrum lucidissima definitio ostendit. In libro quippe Genesis, ubi primo die sub nomine lucis, naturae angelicae creatio intelligitur, ita scriptum est: « Et dixit Deus:
Abbreviated transcription (Latin):
maleutens peccauit &cecidit. & factusẽ mussa ꝑditionis totius huma¬
igeneris Ds̃ aut̃ bonus &iustus legit excdem massa ꝑditionis
secđm praescientiã suã quos ꝑ gratiam praedestinauit aduitam

Expanded text:
male utens, peccavit et cecidit, et factus est massa perditionis totius humamale utens, peccavit et cecidit, et factus est massa perditionis totius humani generis. Deus autem bonus et justus elegit ex eadem massa perditionis, secundum praescientiam suam, quos per
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓut dñs ad spirare dignatur sermone scriberemus : Quicquid
in eo dicendum putauimus : non nr̃o sensu aut praes umption
sed mani festissimis scripturarũ testimoniis & praefatorum
scoꝵ patrũ uenerabili auctoritate firmaNtes: Aquorum
uestigus &unitate. absit ut uel nos uel illi quorum caritate cõ¬
pulsi hȩc dicimus ullatenus reced amis : Neabipsis diuisi. &iũ
ab ipso dño diuidamur: Qui illis specialit̃ dicit : quiuos audit
me audit & quiuosspernit mespernit: Quosnimirum :¬
tantȩ in eccđa sua ẽẽ uoluit gratiue & gloriȩ. ut confidenter
cũ a pło dicere possint . Ituq quihȩ spernit non hominem
& a nr̃o consortio ñ recedatis. edificato altari praeter alture
dñi dĩ ur̃i quod extructũ est ante tab̵naculũ eius: Primi
cũ libero arbitrio condidit. & in parad yso posuit quem in sẽĩ¬
tate iustitiae ꝑ manere uoluit: homo libero arbitrio

Expanded text:
prout Dominus aspirare dignatur, sermone scriberemus, quidquid prout Dominus aspirare dignatur, sermone scriberemus, quidquid in eo dicendum putavimus non nostro sensu aut praesumptione, sed manifestissimis Scripturarum testimoniis, et praefatorum sanctorum Patrum venerabili auctoritate firmantes; a quorum vestigiis et unitate absit ut vel nos, vel illi quorum charitate compulsi haec dicimus, ullatenus recedamus, ne, ab ipsis divisi, etiam ab ipso Domino dividamur, qui illis specialiter dicit: « Qui vos audit, me audit; et qui vos spernit, me spernit . » Quos nimirum tantae in Ecclesia sua esse voluit gratiae et gloriae, ut confidenter cum Apostolo dicere possint: « Itaque qui haec spernit, non hominem et nostro consortio non recedatis, aedificato altari praeter altare Domini Dei nostri quod exstructum est ante tabernaculum ejus . cum libero arbitrio condidit, et in paradiso posuit, quem in sanctitate justitiae permanere voluit. Homo, libero arbitrio
Abbreviated transcription (Latin):
benestudentiũ & recte intellegentiũ collegio. piu& fideli at ten¬
tione singula ꝑtractisemus: grauiter ꝑculsi & confusi animo
uidimus in eis & scripturȩ scãe cestissimũ ueritatẽ. &beatissi¬
morum patrũ praecipueq scĩ augustini reuerendic̃ & in omii
eccła catholica receptissimã auctoritatẽ. nouo conatu & ausu
nimis temerario impugnari : Et quantũ in ipsis fuit̃ in proui¬
deatq in solenter labeficctari.⁊ Vnde ipsa caritute ꝓuocati
& cõmoniti ꝑquã in uno xp̃icorpore om̃s unumẽẽ debemus
ut sicut apłs dicit inuicemꝓse sollicita sirꝰ membra. Et siue glorut᷑
unum membrum congaudeant omnia membra. Siue in firma¬
tur unum membrum. compaciantur om̃a membra : hac in¬
quai caritatis affectione. uisumẽ nobis atq: complacuit. ut h&
qualiacumq sunt & ad cõmonitionẽ nram . &ad eorũ quilege
reuoluerin edificationẽ & confirmationẽ. cõpendioso &iucido

Expanded text:
bene studentium, et recte intelligentium collegio, pia et fideli attenbene studentium, et recte intelligentium collegio, pia et fideli attentione singula pertractassemus, » graviter perculsi et confusi animo, vidimus in eis et Scripturae sanctae certissimam veritatem et beatissimorum Patrum, praecipue que sancti Augustini reverendam, et in omni Ecclesia catholica receptissimam auctoritatem novo conatu et ausu nimis temerario impugnari? et, quantum in ipsis fuit, improvide atque insolenter labefactari. Unde ipsa charitate provocati et commoniti, per quam « in uno Christi corpore omnes unum esse , debemus,  ut pro inuicem sollicita sint membra; et siue patitur unum membrum, conpatiuntur omnia membra; siue tur unum membrum, compatiantur omnia membra ; » hac, inquam, charitatis affectione visum est nobis atque complacuit, ut haec qualiacunque sunt, et ad commotionere voluerint aedificationem et confirmationem, compendioso et lucido,