comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dee cloacine tribuere. aut
Uolupie que a uoluptate appel¬
lata est: aut libentine: cui
nomen est a libidine: aut
Uagitano qui infantum uagi¬
tibus presidet: aut Cumne
que cunas eorum administrat.
Qu ando autem possunt uno
loco librihuius cominemorari
omnia nomina deorũ aut dei¬
rum: que illi grandibus uolu¬
minibus uid comprehendẽr
potuerunt: singulis rebus ꝓ¬
pria dilpertientes officia nu¬
minum. Mec agrorum mu¬
nus uni alicui deo committe¬
dum arbitrati sunt. sed rura
dee Rusme: uiga montium
deo lugatino: collibus dei Col¬
latinam: uallibus Ualloniã
prefecerunt. Nec saltem
potuerunt unam segetiam ta¬
lem inuenire: cui semel segtes
conimendarent. sed sata frumẽ¬
ta frumenta quamolui sub tep
ra essent prepositam uolucĩt
habere deam Seiam. Cum ueõ
iam essent super terram. et Se¬
getem facerent deam segetiam
Frumentis uero collectis atq
reconditis: ut tuto seruarẽtur
deam Tutilmam: preposuert̃:
cui non sufficere uiderentur
illa segetia: quandiui segs ab

Expanded text:
dee Cloacine tribueres; aut Volupie, que a voluptate appellata est; aut Lubentine, cui nomen est a libidine; aut Vagitano, qui infantum vagitibus presidet; aut Cuniane, que cunas eorum adminQuando autem possunt uno loco libri huius commemorari omnia nomina deorum et dearum, quae illi grandibus uoluminibus uix conprehendere potuerunt singulis rebus propria dispertientes officia numinum? Nec agrorum munus uni alicui deo committendum arbitrati sunt, sed rura deae Rusinae, iuga montium deo Iugatino; collibus deam Collatinam, uallibus Valloniam praefecerunt. Nec saltem potuerunt unam Segetiam talem inuenire, cui semel segetes commendarent, sed sata frumentra essent, prepositam voluerunt habere deam Seiam. Cum vero iam essent super terram et segetem facerent, deam Segetiam, frumentis vero collectis atque reconditis ut tuto servarentur, deam Tutelinam preposuerunt, cui non sufficere videretur illa Segetia, quamdiu seges ab
Abbreviated transcription (Latin):
ł amdiu conseruatum est. nł¬
la alia causa nisi suis religiom¬
bus disertis et illa recep̃ta pe¬
rire potuisse: In qua uoce
uanitatis que poterat esse¬
et isti attendant lpeculum
suum et similia conoueri:
si ullus in eis pudor est eru¬
bescant. Quanquã romanũ
imperium afflictum est po¬
tius quam mutatum: quod
et aliis ante Christi nomen
temporibus ei contigit. et ab
illa est afflictione recreatũ.
qud nec istis temporibus
desperandum est. Quis enĩ
de hacre. nouit uoluntatem
¶Quorũ deorũ presidio
purant romam ĩperiũ suur
auctũ atq seruatũ cũ sinoli
Uix sing̃laꝵ rerũ tuitioe cõ¬
mittẽdam esse crediderũt.Uiii.¬
Einde queramus
si placet. ex tãta
deorum turba
quam romani colebãt. quem
potis simum uel quos deos cre¬
dant illud impercum dilatas¬
se: ato seruasse. Neque eĩ
in hoc tam preclaro opere et
tante plenissime dignitatis:
audent aliquas partes sub¬

Expanded text:
tam diu conseruatum est, nutam diu conseruatum est, nulla alia causa nisi suis religionibus desertis et illa recepta perire potuisse? In qua uoce uanitatis, quae poterat esse, isti adtendant speculum suum, et similia conqueri, si ullus in eis pudor est, erubescant. Quamquam Romanum imperium adflictum est potius quam mutatum, quod et aliis ante Christi nomen temporibus ei contigit et ab illa est adflictione recreatum, quod nec istis temporibus desperandum est. Quis enim de hac re nouit uoluntatemio putent Romani imperium suum auctum adque seruatum, cum singulis uix singularum rerum tuitionem committendam esse crediderint. Deinde quaeramus, si placet, ex tanta deorum turba, quam Romani colebant, quem potissimum uel quos deos credant illud imperium dilatasse adque seruasse. Neque enim in hoc tam praeclaro opere et tantae plenissimo dignitatis audent aliquas partes
Abbreviated transcription (Latin):
esse fortes decet: qui possũt
humanis uel consiliis uel iu¬
ribus uinci. Aut si cum ĩter
se belligerant: non dii ab hoĩ¬
nbus. sed dii ab aliis diis for¬
te uincuntur: qui sunt qua¬
runcunq proprii ciuitatũ.
Ri abent ergo et ipĩ inter se
mimicicias: quas pro sua ꝙq
parte prorsus suscipiunt.
Non itaq deos suos ulla de¬
buit colere ciuitas magis q̃
alios a ꝗhus adiuuarentur sui.
Postremo quoquomolo se
habeat deorum iste transitus.
uel fuga: uel migratio uel i
pugnã defectio: nondum illis
temporibus atq in illis terra¬
rum partibus Christi nomẽ
fuerat predicatum: quando
illa regna per ingentes bellicas
clades ammissa atq translata
sunt. Nam si post mille du¬
centos et quadraginta annos
quando regnum ab assyriis
ablatum est: iam ibi christiana
religio aliud regnum predicar̃t
eternum: et deorum falsorũ
cultus sacrilegos inhiberet: ol
aliud gentis illius uani hoiẽs
dicerent: isi regnum quod

Expanded text:
esse fortes decet, qui possunt esse fortes decet, qui possunt humanis uel consiliis uel uiribus uinci; aut si, cum inter se belligerant, non di ab hominibus, sed di ab aliis dis forte uincuntur, qui sunt quarumque proprii ciuitatum: habent ergo et ipsi inter se inimiciisque parte suscipiunt. Non itaque deos suos debuit colere civitas magis, quam alios, a quibus adjuvarentur sui. Postremo, quoquo modo se habeat deorum iste vel transitus, vel fuga, vel migratio, vel in pugna defectio, nondum illis temporibus atque in illis terrarum partibus Christi nomen fuerat praedicatum, quando illa regna per ingentes bellicas clades amissa atque translata sunt. Nam si post mille ducentos et quod excurrit annos, quando regnum Assyriis ablatum est, jam ibi christianreligio aliud regnum praedicaret aeternum et deorum falsorum cultus sacrilegos inhiberet: quid aliud illius gentis uani homines dicerent, nisi regnum, quod
Abbreviated transcription (Latin):
est etiam ista. Si autẽ et illud
deorum adutorio tribuendum
esse contenolunt: quero quorũ
Non eĩ alie gentes quas Nins
domuit et subegit alios tunc
colebant deos. Aut si proprios
habuerunt Assyrii quali peri¬
tiores fabros imperii construẽdi
atq seruanli: nunquid nam mor¬
tui sunt quando et ipsi imperiũ
perdiderunt: Aut mercede nõ
sibi reddita: uel alia promissa¬
maiore ad medos transire ma¬
luerunt: ato inde rursus ad
Persas Cyro inuitante: et aliꝗod
commodiuis pollicente. Quegns
non angustis orientis finibus
post ale andri macedonis reg¬
num magnum locis: sed breuis¬
simum tempore in suo regno ad¬
huc usq perdurat. Hoc si ita
est: aut infideles di sunt qui
suos deserunt et ad hostes tran¬
seunt. quod nec homo fecit
Camillus: quando uictor et
expugnator aduersissime cĩui¬
tatis Romam cui uicerat sensit
ingrat am qua tame postea
oblitus ĩiurie inemor prime
a gallis iterum liberauit: aut
non ita fortes sunt: ut deos

Expanded text:
est etiam ista. Si autem et illud est etiam ista. Si autem et illud deorum adjutorio tribuendum esse contendunt, quaero quorum. Non enim aliae gentes, quas Nindomuit et subegit, alios tunc colebant deos. Aut si proprios habuerunt Assyrii, quasi peritiores fabros imperii construendi adque seruandi, numquidnam mortui sunt, quando et ipsi imperium perdiderunt, aut mercede non sibi reddita uel alia maiore promissa ad Medos transire maluerunt, adque inde rursus ad Persas Cyro inuitante et aliquid commodius pollicente? Quae gens non angustis Orientis finibus post Alexandri Macedonis regnum magnum locis, sed breuissimum tempore in suo regno adhuc usque perdurat. Hoc si ita est, aut infideles di sunt, qui suos deserunt et ad hostes transeunt quod nec homo fecit Camillus, quando uictor et expugnator aduersissimae ciuitatis Romam, cui uicerat, sensit ingratam, quam tamen postea oblitus iniuriae, memor patriae, a Gallis iterum liberauit, aut non ita fortes sunt, ut deos
Abbreviated transcription (Latin):
uel iste uel Trogus scripserit.
nam quedam ilłos fuisse̾ mẽtitos¬
et alie fideliores littere ostẽdũt.
constat tamen et inter alios
scriptores regnum Assyriorum
a Nino rege fucisse longe lateq
porrectum. Tamdii autẽ per¬
seuerauit: ut romanum nondũ
sit eius etatis. Nam sicut scri¬
bunt qui chronicam historiã
ĩprosecuti sunt: mille ducentos
et quadraginta annos ab anno
primo quo minus regnare cepit
permansit hoc regnum: donec
tranfferretur ad medos. Inferre
autem bella finitimis et mole
in cetera procedere: ac populos
sibi non molestos sola regnicu¬
piditate conterere et subdere.
quid aliud quam grande latro¬
cinium nominandum est:
CAn regna terrena inter
profectus suos atq defectus
deorũ iuuc̃tur uel delerãtur
Inullo deorum
adiutorio tam
magnum hoc reg¬
num et prolixũ
fuit: quare diis romanis tribui¬
tur romanũ regnum. locis amplũ
temporibuso diuturnum
Quecunq enim causa est illa ead

Expanded text:
uel iste uuel iste unam quaedam illos fuisse mentitos, aliae fideliores litterae ostendunt, constat tamen et inter alios scriptores, regnum Assyriorum a Nino rege fuisse longe lateque porrectum. Tam diu autem perseveravit, ut Romanum nondum sit ejus aetatis. Nam sicut scribunt qui chronicam historiam persecuti sunt, mille ducentos et quadraginta annos ab anno primo quo Ninus regnare coepit, permansit hoc regnum, donec transferretur ad Medos. Inferre autem bella finitimis, et inde in caetera procedere, ac populos sibi non molestos sola regni cupiditate conterere et subdere, quid aliud quam grande latrocinium nominandum est? CAPUT VII.-- An regna terrena inter profectus suos atque defectus deorum vel juventur vel deserantur i nullo deorum adjutorio tam magnum hoc regnum et prolixum fuit, quare diis Romanis tribuitur Romanum regnum locis amplum temporibusque diuturnum? Quaecumque enim causa est illa, eadem
Abbreviated transcription (Latin):
Ustinus ꝗ grecam
uel potuus peregri¬
nam Trogum põ¬
perum secutus
non latine tantum sicut ille: uoꝵ
etiam breuiter scrips it historiã.
opus librorum suorum sic inci¬
pit. Principio rerum gntium
nationumq imperium̃ penes
reges crat: quos ad fastigium
huius maiestatis: non ambitior
popularis.: sed spectata inter
bonos moderatio prouehebat
populi nullis legibus teneban¬
tur: irbitria principum pro legi¬
bus erant: fines imperii tueri:
magisquã proferre mos erat.
Intra suam cuiq patriã regna
finiebantur. Primus omniũ
Ninus R& Assyriorũ uete¬
rẽ et quasi habitam gentibus
morem noua imperii cupiolita¬
te mutauit. Hic primus ĩ tu¬
lit bella finitimis: et rudes ad¬
huc ad resistenddum populos id
terminos usq libię perdomuit
continua possessione firmauit.
Domitis ergo proꝵimis: cum ac¬
cessione uĩrtum fortior ad alios
transiret: et proNima queq
uictoria instrumentũ sequẽtis
esset totius orientis populos sub¬
egit. Qualibet autẽ fide rerum

Expanded text:
ustinus, qui Graecam uel potius peregrinam Trogum Pompeium secutus non Latine tantum, sicut ille, uerum etiam breuiter scripsit historiam, opus librorum suorum sic incipit: \'Principio rerum gentium nationumque imperium penes reges erat, quos ad fastigium huius maiestatis non ambitio popularis, sed spectata inter bonos moderatio prouehebat. Populi nullis legibus tenebantur arbitria principum pro legibus erant; fines imperii tueri magis quam proferre mos erat; intra suam cuique patriam regna finiebantur. Primus omnium Ninus rex Assyriorum ueterem et quasi auitum gentibus morem noua imperii cupiditate mutauit. Hic primus intulit bella finitimis et rudes adhuc ad resistendum populos ad terminos usque Libyae perdomuit. dominationis continua possessione firmauit. Domitis igitur proximis cum accessione uirium fortior ad alios transiret et proxima quaeque uictoria instrumentum sequentis esset, totius Orientis populos subegit\'. Qualibet autem fide rerum
Abbreviated transcription (Latin):
propter celi particulam ubi po¬
nitur hore notatio: quam horo¬
oscopum uocant: aut non tãtũ
ualet quantum inuenitur in
geminorum uoluntatibus.
actibus: moribus: casibus que
diuersitas: aut plus etiam ua¬
let quam est geminorum: ud
humilitas generis. eadem uel
nobilitas. Cuius maximam
diuersitatem non nisi m hora
qua quisq nascitur ponunt.
ac per hoc si tam celeriter alter
post alterum nascitur: ut cad
pars horoscopi maneat: cuncta
paria quero: que in nullis pos
sint inueniri. Si autem sequẽ¬
tis tarditas horos copum mutat.
parentes diuersos quero: quos
gemini habere non possunt
rota figuli tuigidius mathema

Expanded text:
propter caeli particulam, ubi ponitur horae notatio, quem horoscopum uocant: aut non tantum ualet, quanta inuenitur in geminorum uoluntatibus actibus moribus casibusque diuersitas, aut plus etiam ualet, quam est geminorum uel humilitas generis eadem uel nobilitas, cuius maximam diuersitatem non nisi in hora, qua quisque nascitur, ponunt. Ac per hoc si tam celeriter alter post alterum nascitur, ut eadem pars horoscopi maneat, paria cuncta quaero, quae in nullis possunt geminis inueniri; si autem sequentis tarditas horoscopum mutat, parentes diuersos quaero, quos gemini habere non possunt.to, quod ex rota figuli Nigidius mathema
Abbreviated transcription (Latin):
describuntur carminibus poetarũ
Nam Camillam Diana doluit
apud Uirgilium et Pallantem mori¬
turum Hercules fleuit. Hinc fortas¬
sis et Numa Pompilius pace abũ¬
dans: sed quo donante nesciens nec
requirens: cum cogitaret otiosus.
quibusnam diis tuenlam romanã
salutem regnumq committeret:
necduerum illum atq oĩpotentem
summum oleum curare opinaretur
ista terpena: atqt recolerẽt troianos
deos quos. Encas liduexerat: neq
troianum neq Lauiniense ab ipoo
Enea conditum regnum diu conser¬
uare potuisse: alios protudendos exi¬
stimauiti. quos illia prioribus. siue
qui cum omulo iam romam trãs¬
sierant. sitie quandooꝵ alba euersa
fuerant transituri uel tanquam
fugitiuis custodes adhiberet: uel
tanquam inualidis adutores:
preter cõstitutionẽ Nume
adiecerãt quorum eos nume¬

Expanded text:
describuntur carminibus poetarum. describuntur carminibus poetarum. Nam Camillam Diana doluit apud Virgilium, et Pallantem moriturum Hercules flevit. Hinc fortassis et Numa Pompilius pace abundans, sed quo donante nesciens, nec requirens; cum cogitaret otiosus, quibusnam diis tuendam Romanam salutem regnumque committeret, nec verum illum atque omnipotentem summum Deum curare opinaretur ista terrena, atque recoleret Trojanos deos, quos Aeneas advexerat, neque Trojanum, neque Laviniense ab ipso Aenea conditum regnum diu conservare potuisse, alios providendos existimavit, quos illis prioribus sive qui cum Romulo jam Romam transierant, sive quandoque Alba eversa fuerant transituri vel tanquam fugitivis custodes adhiberet, vel tanquam invalidis adjutores.praeter constitutionem Numae adjecerint, quorum eos nume
Abbreviated transcription (Latin):
Eque enim aliunde
Apollo ille cumanus
cum aduersus Acheos
regmoꝵ aristonicum a romanis bella¬
retur: quatriduo fleuisse nuntia¬
tus est. Quo prodigio arulpices ter¬
riti: cumi simulachrum in mare
putauis sent esse prouciendum.
cumani senes interces serunt atqr
retulerunt tale prodigium: et antio¬
chi et persidis bello i eodem appariuo¬
se figmento. Et quia romanis felici¬
ter prouenisset ex senatuscosulto
cidem Apollini sua dona esse mis¬
sa testati sunt. Tunc uero peritiores
acciti aruspices responlerunt. simu¬
lacri apollinis fletum ideo prospe¬
rum esse romanis: quonia cumana
colonia greca esset: suisq terris
unde accitus esset id est ipĩ grecie¬
et luctum et cladem apollinem
significasse plorantem. Demde mõ
recem Aris tonicum uictum et
captum esse nunciatum est: quẽ
uinci utiq Apollo nolebat et dole¬
bat: et hoc sui lapidis etiam lachri¬
mis indicabat. Unde nonusq quaꝗ
incongrue: quanuis fabulosis: t ñ
uerit.itis similibus mores demonũ

Expanded text:
eque enim aliunde Apollo ille Cumanus, cum adversus Achaeos regemque Aristonicum bellaretur, quatriduo flevisse nuntiatus est: quo prodigio aruspices territi, cum id simulacrum in mare putavissent esse projiciendum, Cumani senes intercesserunt, atque retulerunt tale prodigium et Antiochi et Persae bello in eodem apparuisse figmento: et quia Romanis feliciter provenisset, ex senatusconsulto eidem Apollini suo dona esse missa testati sunt. Tunc velut peritiores acciti aruspices responderunt, simulacri Apollinis fletum ideo prosperum esse Romanis, quoniam Cumana colonia Graeca esset, suisque terris, unde accitus esset, id est ipsi Graeciae, luctum et cladem Apollinem significasse plorantem. Deinde mox regem Aristonicum victum et captum esse, nuntiatum est; quem vinci utique Apollo nolebat et dolebat, et hoc sui lapidis etiam lacrymis indicabat. Unde non usquequaque incongrue, quamvis fabulosis, tamen veritati similibus, mores daemonum
Abbreviated transcription (Latin):
cent: turpibus gaudent: non so¬
lum non deꝑutant iniuriam
si de illis ista fingantur: sed cã
prorsus iiuriam ferre non pos¬
sunt: si per eorum sollẽnia nõ¬
non agantur. Iimuero si aduerlus
eos Iouem interpelles maxime ob
cam causam quia eis plura criã
ludis scenicis actitantur: nõne
etiam si deum Iouem nuncupatis
a quo regitur totus atque adimi¬
nistratur hic mundus: eo illi fit
a uobis maxima iniuiria: qui cũ
cumistis colendum putatis: eoꝵ¬
q regem esse perhibetis
romaniis cultus deorum. Cap̃.

Expanded text:
cent, turpibus gaudent: non socent, turpibus gaudent: non solum non deputant iniuriam, si de illis ista fingantur, sed eam potius iniuriam ferre non possunt, si per eorum sollemnia non agantur. Iam uero si aduersus eos Ionem iuterpelles, maxime ob eam causam, quia eius plura crimina ludis scaenicis actitantur: nonne etiamsi Deum Iouem nuncupatis, a quo regitur totus adque administratur hic mundus, eo illi fit a uobis maxima iniuria, quod eum cum istis colendum putatis eorumque regem esse perhibetis?Romanis cultus deorum.
Abbreviated transcription (Latin):
alium adulterare. Sic itẽ mot¬
aliquid aliquid aliter turpiter
atq iepte dicere aut facere :
tres inter se deas certasse de
premio pulchritudinis uictas
duas a Uenere Troiam euer¬
tisse. Iouem ipsum conuertim
bouem aut cygnum: ut cum
aliqua concumbat: odeam homĩ
tiubere Saturnum filios deuo¬
rare. Nihil deniqs posse con¬
fingi miraculorum atq uitiorũ
non ibi reperiatur. atque a deoꝵ
natura longe absit. O seuola
pontifeꝵ manime ludos tolle
Si potes: precipe populis.: ne tales
honores oliis immortalibus de¬
ferant: ubi crimina deorum
libeat mirari: et que fieri possũt
placeat rinitari. Si autem tibi
relponolerit populus: uos nõb
importastis ista pontifices: deos
ipõs roga: quibus inuestigãtib
ipã uissistis: ne talia sibi uideit
exhiberi. Que si mala sunt: et
propterea nullo modo de deoꝵ
maiestate credenda: maior est
corum iniuria de quibus impu¬
ne finguntur. sed non te audi¬
unt. demones sunt: praua do¬

Expanded text:
alium adulterare, sic itemalium adulterare, sic item aliquid aliter turpiter adque inepte dicere ac facere; tres inter se deas certasse de praemio pulchritudinis, uictas duas a Venere Troiam euertisse; Iouem ipsum conuerti in bouem aut cygnum, ut cum alnubere, Saturnum liberos devorare: nihil denique posse confingi miraculorum atque vitiorum, quod non ibi reperiatur, atque ab deorum natura longe absit. O Scaevola pontifex maxime, ludos tolle, si potes: praecipe populis, ne tales honores diis immortalibus deferant, ubi crimina deorum libeat mirari, et quae fieri possunt placeat imitari. Si autem tibi responderit populus, Vos nobis importastis ista, pontifices: deos ipsos roga, quibus instigantibus ista jussistis, ne talia sibi jubeant exhiberi. Quae si mala sunt et propterea nullo modo de deorum maiestate credenda, maior est deorum iniuria, de quibus inpune finguntur. Sed non te audiunt, daemones sunt. praua do
Abbreviated transcription (Latin):
magna causa est. Solet eĩ
et auiris peritis dici superflua
non nocent. Que sunt autem
illa que prolata in multitudi¬
ne nocent: Hec inꝗt non eẽ
deos N lerculem: Escula piũ:
Castorem. Pollucem. Proditꝭ
enima doctis quod homines
fuerint: et humana conditiõẽ
defecerint. Quid aliud quã¬
quid eorum qui sunt dii. nõ
habebant ciuitates uerasimu¬
lacra: quod uerus deus nec
sexum habeat nec etatem
nec diffinita corporis nẽbra:
Niec pontifeꝵ nosse populos
non uult: nam falsa esse nõ
putat. Expedire igiturexis¬
timat falli in religione aui¬
tates. Quod dicerẽ etiam in
libris rerum diuinarum ipẽ¬
pr Uarro non dubitat. Preclara¬
dic religio quo confugiat liberan¬
dus infirinus: ut cum ueita¬
tem qua liberetur inꝗrat cre¬
datur ei expedire quod falitur.
Pocticum sane deorum gius
cur seuola respuat eisden
litteris non tacetur: quia le
uidelicet deos deformant: it
nec bonis hominibus comprẽ¬
tur: cum alium faciĩt surxi.¬

Expanded text:
magna causa est; solet enim magna causa est; solet enim et a iuris peritis dici: Superflua non nocent. Quae sunt autem illa, quae prolata in multitudinem nocent ? Haec, inquit, non esse deos Herculem, Aesculapium, Castorem, Pollucem; proditur enim a doctis, quod homines fuerint et humana condicione defecerint.\' Quid aliud? \'Quod eorum qui sint di non habeant ciuitates uera simulacra, quod uerus Deus nec sexum habeat nec aetatem nec definita corporis membra.\' Haec pontifex nosse populos non uult; nam falsa esse non putat. Expedire igitur existimat falli in religione ciuitates. Quod dicere etiam in libris rerum diuinarum Varro ipse non dubitat. Praeclara religio, quo confugiat liberandus infirmus, et cum ueritatem qua liberetur inquirat, credatur ei expedire quod fallitur. Poeticum sane deorum genus quur Scaeuola respuat, eisdem litteris non tacetur: quia sic uidelicet deos deformant, ut nec bonis hominibus conparentur, cum alium faciant furar
Abbreviated transcription (Latin):
frequentantur: qui ludi coge¬
tibus numinibus ius su sena¬
tus instaurabanitur. In iłł
Ludis corruptorem pudici¬
tie. Iouem turpis simi histrio¬
nes cantabant. agebant. place¬
bant. si illud fingebatut: ille
irasceretur. Si autem suis cri¬
minibus etiam fictis delec¬
tabatur. quando coleretur:
nisi diabolo seruiretur: Ita¬
ne iste romanum conderet:
dilataret: conseruaret impe¬
rium: quouis romano cui
talia displicebant homine
abiectior. Iste daret felicita¬
tem: qui tam infeliciter cole¬
batur: et nisi ita coleretur.
deorum de quibus sceuo¬
la pontifex disputauit.
E latum estm
litteris doctis¬
simum pontifi¬
cem Seuolam disputasse
tria gnera tradita deorum:
Unum a poctis: alterum a phi¬
losophis: tertium a princi¬
pibus ciuitatis. Primum
gnus nugatorium dicit eẽ:
quod multa de diis fingarit᷑
indigtia. Secunlum uero
congruere ciuitatibus quod¬
habeat aliqua superuacua: ali¬
qua etiam que obsint populis
nosse. De superuacius non

Expanded text:
frequentantur, qui ludi cogefrequentantur, qui ludi cogentibus numinibus iussu senatus instaurabantur. In illis ludis corruptorem pudicitiae Iouem turpissimi histriones cantabant agebant placebant. Si illud fingebatur, ille irasceretur; si autem suis criminibus etiam fictis delectabatur, quando coleretur, nisi diabolo seruiretur? Itane iste Romanum conderet dilataret conseruaret imperium, quouis Romano, cui talia displicebant, homine abiectior? Iste daret felicitatem, qui tam infeliciter colebatur, et nisi ita coleretur, deorum, de quibus Scaeuola pontifex disputauit. Relatum est in litteras doctissimum pontificem Scaeuolam disputasse tria genera tradita deorum: unum a poetis, alterum a philosophis, tertium a principibus ciuitatis. Primum genus nugatorium dicit esse, quod multa de dis fingantur indigna; secundum non congruere ciuitatibus, quodhabeat aliqua superuacua, aliqua etiam quae obsit populis nosse. De superuacuis non
Abbreviated transcription (Latin):
ludis hilaritatem querentib:
triste displicuis set imperium.
Cum erco ille qui somno com¬
monitus erat. postera die ius¬
sa facere non ausus esset: secũ¬
da nocte hoc idem rursus seue¬
rius imperatum est ammisit.
ammisit filium quia non fecit.
tertia noc te dictum est hoĩ:
quod maior ei pena si non face¬
ret immineret. Cum etiam sic
non auderet: m morbum inci¬
dit actem et horribilem. Tũ
uero ex amicorum sententia
ad magistratus rem detulit:
ato inlectica allatus est in
Setiatum. Expositoq somnio
recepta continuo ualitudie
pedibus suis sanus abscessit.
Tanto stupefatus miraculo se¬
natus quadruplicata peccu¬
nia ludos censuit instaurari.
Quis non uideat qui sanum
sapit subditos homines malig¬
nis demonibus: aquorum
dominatione non liberat.
nisi gxatia dei per Iesum Chri¬
Ntum dominum nr̃m ui cõ¬
pulsos esse exhibere talibus
piis: que recto consilio poterãt
turpia iudicari: In illis certe
ludis portica numinum criã

Expanded text:
ludis hilaritatem quaerentibus ludis hilaritatem quaerentibus triste displicuisset imperium. Cum ergo ille qui somnio commonitus erat postero die iussa facere non ausus esset, secunda nocte hoc idem rursus seuerius imperatum est: amisit filium, quia non fecit. Tertia nocte dictum est homini, quod maior ei poena, si non faceret, inmineret. Cum etiam sic non auderet, in morbum incidit acrem et horribilem. Tum uero ex amicorum sententia ad magistratus rem detulit adque in lectica adlatus est in senatum expositoque somnio recepta continuo ualetudine pedibus suis sanus abscessit. Tanto stupefactus miraculo senatus quadruplicata pecunia ludos censuit instaurari. Quis non uideat, qui sanum sapit, subditos homines malignis daemonibus, a quorum dominatione non liberat nisi gratia Dei per Iesum Christum dominum nostrum, ui conpulsos esse exhibere talibus dis, quae recto consilio poterant turpia iudicari? In illis certe ludis poetica numinum crimina
Abbreviated transcription (Latin):
Ed fingebat hec
Homerus ait
Tullius: et huma¬
na ad deos transferebat: diiã
mallem ad nos. Merito displi¬
cuit uiro graui diuinorum
criminum poeta confictor. Cur
ergo ludi scenici ubi hec dictitã¬
tur: cantitantur: actitantur:
deorum honoribus ex hibentur.
inter res diuinas a doctissimis
conscribuntur: Hic exclamat
Cicero: non contra figmenta
poctarum: sed contra instituta
maiorum. An non exclamarẽt
et illi: guid nos fecimus: Ipsi
dii ista suis honoribus exhibẽda
Flagitauerunt atrociter impera¬
runt: cladem nisi fierent prenũ¬
ciarunt: quia neglectum est ali
quid seuerissime uindicarunt.
quia id quod neglectum fue¬
rat factum est placatos se cẽ
monstrarunt. Inter eorũ com¬
memoratur uirtutes et mirã¬
da facta quod dicam. Tito
latino rustico romano patrifa¬
milias dictum est in somniis¬
ut in senatu nuntiaret: ut ludi
romani instaurarentur: quod
primo corum die in quodam
scelerato. qui populo spec ⁊ ante
ad supplicium duci iussus
est: numinibus uidelicet &

Expanded text:
ed fingebat haec Homerus, ait Tullius, et humana ad deos transferebat: divina mallem ad nos. Merito displicuit viro gravi divinorum criminum poeta confictor. Cur ergo ludi scenici, ubi haec dictitantur, cantitantur, actitantur, deorum honoribus exhibentur, inter res divinas a doctissimis conscribuntur? Hic exclamet Cicero, non contra figmenta poetarum, sed contra instituta majorum. Annon exclamarent et illi, Quid nos fecimus? Ipsi dii ista suis honoribus exhibenda flagitaverunt, atrociter imperarunt, cladem nisi fieret praenuntiarunt; quia neglectum est aquid, seuerissime uindicarunt, quia id quod neglectum fuerat factum est, placatos se esse monstrarunt. Inter eorum commemoratur uirtutes et miranda facta quod dicam. Tito Latinio rustico Romano patri familias dictum est in somnis, in senatum nuntiaret, ut ludi Romani instaurarentur, quod primo eorum die in quodam scelerato, qui populo spectante ad supplicium duci iussus est, numinibus uidelicet ex
Abbreviated transcription (Latin):
tas. Multominus habet in sua socie¬
tate tales deos: si tu in tua tales ho¬
mines habere erubuisti. Promdesi
ad beatam peruenire desideras ciiu¬
tatem deuita odemonũ ciuit atem:
Indigne ab honestis coluntur. qui
per turpes placantur. Sic isti a tua
societate remoueantur purgatioẽ
christiana: quomodo illi a tua
dignitate remoti sunt notatione
censoria. De bonis autẽ carnalibue
quibus solis mali perfrui uolunt:
et ole malis carnalibus que sola ppe¬
tinolunt: quod neq in his habeant
quam putintur habere isti demoẽs
potestatẽ. Quanq̃ si luberrent debere¬
mus potius ista contennere: quani
propter ista illos colere: et eos colẽdo
ad ea que nobis inuident perueĩre
non posse: tamẽ nec in istis eos hoc
ualere quod hi putant. qui propt
eos hoc coli oportere contendunt.
De inceps tudebimus: ut hic sit
huius uoluminis modusi¬

Expanded text:
tas. Multo minus habet in sua societas. Multo minus habet in sua societate tales deos, si tu in tua tales homines habere erubuisti. Proinde si ad beatam peruenire desideras ciuitatem, deuita daemonum societatem. Indigne ab honestis coluntur, qui per turpes placantur. Sic isti a tua pietate remoueantur purgatione Christiana, quo modo illi a tua dignitate remoti sunt notatione censoria. De bonis autem carnalibus, quibus solis mali perfrui uolunt, et de malis carnalibus, quae sola perpeti nolunt, quod neque in his habeant quam putantur habere isti daemones potestatem quamquam si haberent, deberemus potius etiam ista contemnere, quam propter ista illos colere et eos colendo ad illa, quae nobis inuident, peruenire non posse, — tamen nec in istis eos hoc ualere, quod hi putant, qui propter haec eos coli oportere contendunt, deinceps uidebimus, ut hic sit huius uoluminis modus
Abbreviated transcription (Latin):
cosdem ludos fecisti: infarnes esse
uoliusti. Patere asseri libertatem
tuam aduersus immundo spiritus
qui tuis ceruicibus imposuerant
sacrandam sibi et celebranolam
ignominiã suã. Auetores criminũ
ddiuinorũ remouisti ab honoribus
tuis: supplicadeo uero ut ate reõ¬
ueat illos deos qui deͬct antur cri¬
minibus suis: siue ueris quod igno¬
miniosum est: siue falsis qłmalicio¬
sissimum est. Bene quood tua spõte
hystrionibus: et scenicis societatẽ
ciuitatis patere noluisti. euigila
plenius: nullo modo his artibus
placatur diutina magestas: quibus
humana olignitas inꝗnatur. Quo
igr pacto deos quit alibus delectã¬
tur obsequitur haberi putas in nu¬
mero sanctarum celestium potesta¬
tum: cum homines per quos eadem
aguntur obseꝗa non putasti agẽdos
in numero qualiuncunq ciuium
romanorum. In comparabiliter su¬
perna est ciuitas clarior. ubi uicto¬
ria: ueritas: ubi digintas. sanctitas
ubi pax: felicitas: ubi uita: eterm¬

Expanded text:
eosdem ludos fecisti, infames esse eosdem ludos fecisti, infames esse uoluisti. Patere adseri libertatem tuam aduersus inmundos spiritus, qui tuis ceruicibus inposuerant sacrandam sibi et celebrandam ignominiam suam. Actores criminum diuinorum remouisti ab honoribus tuis: supplica Deo uero, ut a te remoueat illos deos, qui delectantur criminibus suis, seu ueris, quod ignominiosissimum est, seu falsis. quod malitiosissimum. Bene, quod tua sponte histrionibus et scaenicis societatem ciuitatis patere noluisti; euigila plenius! Nullo modo his artibus placatur diuina maiestas, quibus humana dignitas inquinatur. Quo igitur pacto deos, qui talibus delectantur obsequiis, haberi putas in numero sanctarum caelestium potestatum, cum homines, per quos eadem aguntur obsequia, non putasti habendos in numero qualiumcumque ciuium Romanorum? Incomparabiliter superna est ciuitas clarior, ubi uictoria ueritas, ubi dignitas sanctitas, ubi pax felicitas, ubi uita aeterni
Abbreviated transcription (Latin):
Non audias degeneres tuos christo
christianis ue detrahentes: et ac¬
cusantes uelut tempora mala: cũ
querant tempora quibus non sit
quieta uita. sed potius secura neꝗcii
Hec tibi nunquã nec pro terrena pa¬
tria placuerunt. Nunc iã celestem
arripe: pro qua minimum laborabis
et inea ueraciter semperq regnabis
Iilicenim tibi non uestalis focus:
non lapis capitolinus.sed deus uerus
et unus: qui nec metas rerũ: nec
tprã ponet: imperuĩ sine fine dabit.
N oli deos falsos fallacesq reꝗrẽ.
abiice potius atq contenne in uerã
emicans libertatẽ. Non sunt dii.
maligni sunt Ipiritus: quibus eter¬
na tua felicitas pena est. Non tam
luno Troianis a quibus carnalem
originem ducis et arces uidetur ĩcu¬
disse romatias: quam isti demones:
quos adhuc deos putas omni generi
hominum sedes inuident sempiter¬
nas. Et tuipã non parua ex parte
de talibus spiritibus udicasti: qñ
ludis eos placasti. et per quos hoies

Expanded text:
Non audias degeneres tuos Christo Non audias degeneres tuos Christo Christianisue detrahentes et accusantes uelut tempora mala, cum quaerant tempora, quibus non sit quieta uita, sed potius secura nequitia. Haec tibi numquam nec pro terrena patria placuerunt. Nunc iam caelestem arripe, pro qua minimum laborabis, et in ea ueraciter semperque regnabis. Illic enim tibi non Vestalis focus, non lapis Capitolinus, sed Deus unus et uerus nec metas rerum nec tempora ponit, Imperium sine fine dabit. Noli deos falsos fallacesque requirere; abice potius adque contemne in ueram emicans libertatem. Non sunt di, maligni sunt spiritus, quibus aeterna tua felicitas poena est. Non tam Iuno Troianis, a quibus carnalem originem ducis, arces uidetur inuidisse Romanas, quam isti daemones, quos adhuc deos putas, omni generi hominum sedes inuident sempiternas. Et tu ipsa non parua ex parte de talibus spiritibus iudicasti, quando ludis eos placasti et per quos homines
Abbreviated transcription (Latin):
Ec potius concupisce:
o indoles romana lauda¬
bilis: o progenies Regulo¬
rum. Sceuolarum: Scipionum ł abri¬
tiorum: hec potius concupisce: hec ab
illa turpissima uanitate et fallacis¬
sima de monis malignitate discerne.
Si quid inte laulabile naturaliter
eminet: non nisi uera pietate purgat᷑
atq perficitur: impietate uitẽ dilper¬
gitur et punitur. Nũc iam elige ꝗd
sequaris: ut non inte seolin deo uero
sine ullo errore lauoleris. Tunc enm
tibi gloria popularis affuit: sed occul¬
to iudicio diuine prouidentie: et
uera religio quam eligeres defuit.
Expergiscere. dies est: sicut exprecta
es in quibusdam de quorũ uirtute
perfecta et pro fide uera passionibus
gloriamur: qui usquequaq aduer¬
sus potestates iimicissimas cofligẽtes
easq fortiter moriendo uincẽtes.
sanguine nobis hanc patriam pepe¬
rere suo. Ad hanc patriãte iuitams
et exhortamur. ut eius adiiciaris
numero ciuiũ: cuius quod ammõ
asylum est uera remissio peceatoꝵ

Expanded text:
ec potius concupisce, o indoles Romana laudabilis, o progenies Regulorum, Scaevolarum, Scipionum, Fabriciorum: haec potius concupisce, hilla turpissima uanitate et fallacissima daemonum malignitate discerne. Si quid in te laudabile naturaliter eminet, non nisi uera pietate purgatur adque perficitur, inpietate autem disperditur et punitur. Nunc iam elige quid sequaris, ut non in te, sed in Deo uero sine ullo errore lauderis. Tunc enim tibi gloria popularis adfuit, sed occulto diuinae prouidentiae iudicio uera religio quam eligeres defuit. Expergiscere, dies est, sicut experrecta es in quibusdam, de quorum uirtute perfecta et pro fide uera etiam passionibus gloriamur, qui usquequaque aduersus potestates inimicissimas confligentes easque fortiter moriendo uincentes sanguine nobis hanc patriam peperere suo. Ad quam patriam te inuitamus et exhortamur, ut eius adiciaris numero ciuium, cuius quodam modo asylum est uera remissio peccatorum.
Abbreviated transcription (Latin):
corum fieri uoluntatem non solum
fabule multa mentientes: et ui
ueri aliquid uel indicantes uel signi¬
ficantes: sed etiam romana confitetur
linis cuius fletus creditus est
cladem grecorũ quibus opitulari
non poterat indicasse. Capit̃.¬

Expanded text:
eorum fieri uoluntatem non solae eorum fieri uoluntatem non solae fabulae multa mentientes et uix ueri aliquid uel indicantes uel significantes, sed etiam ipsa Romana confitetur linis, cuius fletus cre- creditus est cladem Graecorum, quibus opitulari non poterat, indicasse. Neq
Abbreviated transcription (Latin):
bellaq tentabant. An nihil corum
fiebatut posset pas persis tere. Si enĩ
bellis etiam cum roma lacessebatur
nec armis arma obuia ferebantur: qbr
mnodis agebaturut nulla pugna fupe¬
rati: nullo martio impeta territi seda¬
rentur inimici. his modis semperꝰ
agerctur ut semper roma clausis iam
portis pacata regnaret. Quod si in po¬
testate non fuit: non ergo roma
pacem habuit quandiai dii eorum.
sed quanoliu homines finitimi circũ¬
quaq uoluerunt qui ctiam nullo
bello prouee auerunt. Nisi forte du¬
tales etiam id homini uendere aude¬
bunt: quod alius homo uoluit siue
noluit. Interest ꝗdemiam uitio
proprio malas mentes quathenus
smantur is ti demones uel tȩxere: uel
exttare. Sed si semper hoc possent nec
aliud secretiore ac superiore potestate
contra eorum conatum sepe aliter agere¬
tur. semper in potestate haberent paces
bellicasꝗ uictorias. que semper fere
per humanorum animorum motus
accilunt. quas tamẽ plerunq cõtra

Expanded text:
belloque tentabant; an nihil eorum belloque tentabant; an nihil eorum fiebat, ut posset pax illa persistere? Si enim bellis etiam tum Roma lacessebatur nec armis arma obuia ferebantur: quibus modis agebatur, ut nulla pugna superati, nullo Martio impetu territi sedarentur inimici, his modis semper ageretur et semper Roma clausis Iani portis pacata regnaret. Quod si in potestate non fuit, non ergo Roma pacem habuit, quamdiu di eorum, sed quamdiu homines finitimi circumquaque uoluerunt, qui eam nullo bello prouocauerunt; nisi forte dtales etiam id homini uendere audebunt, quod alius homo uoluit siue noluit. Interest quidem iam uitio proprio, malas mentes quatenus sinantur isti daemones uel terrere uel excitare; sed I si semper hoc possent nec aliud secretiore ac superiore potestate contra eorum conatum saepe aliter ageretur, semper in potestate haberent paces bellicasque uictorias, quae semper fere per humanorum animorum motus accidunt; quas tamen plerumque contra
Abbreviated transcription (Latin):
et gestis iusta defensio romanorum
est: quod irruentibus sibi importuẽ
mimicis resistere cogebat non aui¬
ditas adipiscende laudlis humane
seol necessitas tuende salutis e¬
et libertatis. Eta sit plane: nã postqͣ
res corum sicut scribit ipẽ Salusti¬
us legibus moribus agris aucta:
satis prospera: satisq pollens uideba¬
tur: sicuti pleraq mortalium habẽ¬
tur: inuidia ex opulentia orta est
lgitur reges populiq sinitimi bello
costentare: paticiex amicis ausilio
esse. Nam ceteri metu perculsi:¬
longe a periculis aberant. At roma¬
ni domi militieq intenti: festinare.
pararȩ alius alium hortari hostibus
obiuiam ire: libertatem. patriam.
parentecq armis tegere. Post ubi
pericula uirtute propulerunt.
sotiis ato. amicis auxilia portabãt
magiso olanolis quam accipienolis
beneficiis amicicias parabant.
Decenter his artibus roma creuit:
sed regnante Numa: ut tam longa
pax esset: utrum irruebant improbi

Expanded text:
et gestis justa defensio Romanorum et gestis justa defensio Romanorum est, quod irruentibus sibi importune inimicis resistere cogebat, non aviditas adipiscendae laudis humanae, sed necessitas tuendae salutis et libertatis. Ita sit plane. Nam postquam res eorum, sicut scribit ipse Sallustius, legibus, moribus, agris aucta, satis prospera, satisque pollens videbatur, sicuti pleraque mortalium habentur, invidia ex opulentia orta est. Igitur reges populique finitimi bello tentare, pauci ex amicis auxilio esse: nam caeteri metu perculsi a periculis aberant. At Romani domi militiaeque intenti festinare, parare, alius alium hortari, hostibus obviam ire; libertatem, patriam, parentesque armis tegere. Post ubi pericula virtute propulerant, sociis atque amicis auxilia portabant, magisque dandis quam accipiendis beneficiis amicitias parabant . Decenter his artibus Roma crevit. Sed regnante Numa, ut tam longa pax esset, utrum irruebant improbi
Abbreviated transcription (Latin):
tibus bellis romanum imperiã tam
longe lateq non posset augeri:. et
tam grandi gloria diffamari idonci
uero causa ut magnum esset imperi¬
um cur esse deberet inquietum
Nonne in corporibus hominum
satius est modicam staturam cũ
sanitate habere: quam ad mollem
aliquam giganteam perpetuis afflic¬
tionibus peruenire: nec cum perue¬
neris requiescere: sed quanto grã¬
dioribus membris: t̾anto maiorib
agitiri malis. Quid autẽ mali esset
ac non potius plurimum boni: si ea
tprã perdurarent que perstrm it
Salustius abiait. Igitur in initio
reges: nam interris nomẽ imperii
id primum fuit diuersi: pars inge¬
nium: alii corpus exercebant. etiã
tum uita hominum sine cupiditatẽ
agitabatur: sua cuiq satis placebat᷑.
An ut tam multum augeretur imꝑ¬
ium: debuit fieri quod Uirgiliue
detestatur dicens. De terior donec eneĩo¬
paulatim ac decolor et as. Et belli
rabies et amor successit habenoli
Sed plane pro tantis bellis susceptis

Expanded text:
tibus bellis Romanum imperium tam tibus bellis Romanum imperium tam longe lateque non posset augeri, et tam grandi gloria diffamari? Idonea vero causa: ut magnum esset imperium, cur esse deberet inquietum? Nonne in corporibus hominum satius est modicum staturam cum sanitate habere, quam ad molem aliquam giganteam perpetuis afflictionibus pervenire, nec cum perveneris, requiescere, sed quanto grandioribus membris, tanto majoribus agitari malis? Quid autem mali esset, ac non potius plurimum boni, si ea tempora perdurarent, quae perstrinxit Sallustius, ubi ait, « Igitur initio reges nam in terris nomen imperii id primum fuit diversi; pars ingenium, alii corpus exercebant: etiam tum vita hominum sine cupiditate agitabatur, sua cuique satis placebant » ? An ut tam multum augeretur imperium, debuit fieri quod Virgilius detestatur, dicens: Deterior donec paulatim ac decolor aetas, Et belli rabies, et amor successit habendi? . Sed plane pro tantis bellis susceptis
Abbreviated transcription (Latin):
tos et nequã. Sed si hoc tam magnum
bonum dii illi Rome uel Dompilio
contulerunt: cur imperio romano
per ipsa tempora laudabilia iod nũqͣ
postea prestiterunt. An utiliora erĩt
sacra cum instituerentur: ꝗ̃ cum ĩsti¬
tuta celebrarentur: Atqui nondũ
erant tunc: sed ut essent ad lebãtur.
postea uero iam erant que ut prodes¬
sent custodiebantur. Quid ergo est
quod illi quadraginta tres: uel ut
alii uolunt. trigita nouem anni ĩ
tanta pace transacti sunt regnante
Numa: et postea sacris institutis.
diisq ipsis qui cisdem sacris fuerãt
inuitati iam presidibus atq tutori¬
bus: uix post multos annos ab
urbe condita usq ad augustum
unus pro magno mixaculo cõmemo¬
ratur annus post primum bellum
punicum: quo belli portas romani
el udere potuerunt
bellorũ rabie romanũ augere¬
tur imperiũ cum eo studio
quo sub numa auctũ est
et ꝗetũ esse potusset turum.
Mrespondent qd
nisi assiduis sibiq¬
e continuo succeolen¬

Expanded text:
tos et nequam. Sed si hoc tam magnum tos et nequam. Sed si hoc tam magnum bonum di illi Romae uel Pompilio contulerunt, quur imperio Romano per ipsa tempora laudabilia id numquam postea praestiterunt? An utiliora erant sacra, cum instituerentur, quam cum instituta celebrarentur? Atqui tunc nondum erant, sed ut essent addebantur; postea uero iam erant, quae ut prodessent custodiebantur. Quid ergo est, quod illi quadraginta tres uel, ut alii uolunt, triginta et nouem anni in tam longa pace transacti sunt regnante Numa, et postea sacris insdiisque ipsis, qui eisdem sacris fuerant invitati, jam praesidibus atque tutoribus, vix post tam multos annos ab Urbe condita usque ad Augustum, unus pro magno miraculo commemoratur annus post primum bellum Punicum, quo belli portas Romani claudere potuerunt?bellorum rabie Romanorum augeretur imperium, cum eo studio, quo sub Numa auctum est, et quietum esse potuisset et tutum. respondent quod nisi assiduis sibique continuo succeden
Abbreviated transcription (Latin):
li etiã Numã lom¬
pilium succẽssorem
Romuli adiuuisse
creduntur. ut toto regni sui
tempore pacem haberet. et iam por¬
tas que bellis patere assolent clau¬
deret: eo merito scilicet quia roã¬
nis multa sacra constituit. Illi ueõ
homini pro tanto otio gratulandũ
fuit: si modo id rebus salubribus
scisset impendere. et perinciosissia
curiositate neglect a uerum deũ
uera pietate perquirere. Nũc autẽ
non ei dii contulerunt illud ocuĩ.
sed eum mintio fortasse decȩpissẽt
si ociofum minime reperissent
Quanto enim minus eum occupa¬
tum iuenerunt: ⁊ antomagis ĩpĩ
occupauerunt. Nam quud ille
molitus sit et quibus artibus tales¬
deos sibi uel illi ciuitati consociare
potueĩt Uarro prodit: quod si domiõ
placuerit. suo diligentius disseretur
loco. M oolo autẽ quia de beneficiis
corum questio est: magnum benefici¬
um est pax. Sed olei ueri beneficiũ
est plerunq etiam sicut sol sicut
pluuia uiteq alia subsidia super ĩgra¬

Expanded text:
i etiam Numam Pompilium, successorem Romuli, adjuvisse creduntur, ut toto regni sui tempore pacem haberet, et Jani portas, quae bellis patere assolent, clauderet: eo merito scilicet, quia Romanis multa sacra constituit. Illi vero homini pro tanto otio gratulandum fuit, si modo id rebus salubribus scisset impendere, et perniciosissima curiositate neglecta, Deum verum vera pietate perquirere. Nunc autem non ei dii contulerunt illud otium; sed eum minus fortasse decepissent, si otiosum minime reperissent. Quanto enim minus eum occupatum invenerunt, tanto magis ipsi occupaverunt. Nam quid ille molitus sit, et quibus artibus tales sibi uel illi ciuitati consociare potuerit, Varro prodit, quod, si Domino placuerit, suo diligentius disseretur loco. Modo autem quia de beneficiis eorum quaestio est: magnum beneficium est pax, sed Dei ueri beneficium est, plerumque etiam sicut sol, sicut pluuia uitaeque alia subsidia super ingra
Abbreviated transcription (Latin):
diceretur: ut sine fastidio mł¬
tũ cõmẽdaretur. Nuic sũmo
sacrificio cũcta sacrificia falla
cesserũt
¶De modo potestatis demo¬
mbus date ad glorificandos
sanctos qui pertulerũt iam
passionem: qui aereos spiri¬
tus non placando ipõs sed
in deo permanendo uicerunt.

Expanded text:
diceretur, ut sine fastidio mudiceretur, ut sine fastidio multum commendaretur. Huic summo ueroque sacrificio cuncta sacrificia falsa cesserunt. De modo potestatis daemonibus datae ad glorificandos sanctos per tolerantiam passionum, qui aerios spiritus non placando ipsos, sed in Deo permanendo uicerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃i sibi poterãt exhibere. Qui
ergo diuintatẽ sibi arrogant
spiritus: nõ cuiuslibet corꝑis fumo.
sed supplicãtis aiõ delectãtur: cui
decepto subiectoq doiẽntur ĩter¬
cludẽtes iter ad deũ uerũ: ne sit hõ
ficio quod ipse dei et hoĩm
mediator effectus est¬
Nde uerus ille
mediator ĩquãtũ
formã serui accipiẽs mediator
effectus ẽ dei et hoĩnũ hõCh¬
Ntus Iesus: cũ in forma dei sacri¬
ficiũ cũ prẽ sumat: cũ quo et
Unus ẽ deus: tamẽ in forma
serui sacrificiũ maluit ẽẽ quã
sumere: ne uelhac occasioẽ ꝗs qͣ
exis tiãret cuiliber sacrificãdũ
esse creature. Per hoc et sacerdos
ẽ. ip̃e offerẽs. ipẽ et oblatõ. Cuius
rei sacramẽtũ quotidianũ esse
uoluit ecelẽ sacrificiũ: cũ ipĩus
offerri. Iluius ueri sacrifi¬
cuĩ multiplicia uariaq signa
erãt sacrificia prisca satictorũ.
cũ hoc unũ per multa figuraret᷑.
tanquã uerbis multis res una

Expanded text:
ipsi sibi poterant exhibere. Qui ipsi sibi poterant exhibere. Qui ergo diuinitatem sibi adrogant spiritus, non cuiuslibet corporis fumo, sed supplicantis animo delectantur, cui decepto subiectoque dominentur, intercludentes iter ad Deum uerum, ne sit homoficio, quod ipse Dei et hominum mediator effectus estnde uerus ille mediator, in quantum formam serui accipiens mediator effectus est Dei et hominum, homo Christus Iesus, cum in forma Dei sacrificium cum Patre sumat, cum quo et unus Deus est, tamen in forma serui sacrificium maluit esse quam sumere, ne uel hac occasione quisquam existimaret cuilibet sacrificandum esse creaturae. Per hoc et sacerdos est, ipse offerens, ipse et oblatio. Cuius rei sacramentum cottidianum esse uoluit ecclesiae sacrificium, quae cum offerre. Huius ueri sacrificii multiplicia uariaque signa erant sacrificia prisca sanctorum, cum hoc unum per multa figuraretur, tamquam uerbis multis res una