comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
m̃ta quȩ illis ꝓde̾e nouimꝰ in eis. etiã reluctantib
cõpleamus. Cur enĩ & apłs dicit. nolite pueri ẽẽ.
m̃tib si iam lumine illo uero qd̾ u̾bũ dĩ ẽ. eorũ
m̃tes illuminatȩ fc̃: Itaq illud qd̾ in ȩuangłi ꝯpo¬
sitũ ẽ. erat lum̃ uerũ qd̾ illuminat omẽm homĩem¬
uenientẽ in hunc mundũ: ido dictũ ẽ. qͥa mullus
hominũ illuminat᷑. nisi illo lumine ueritatis
qd̾ d̃s ẽ. ne qͥsꝗͣa putaret ab eo se illuminari a qͦ
audit ut discat : non dico si quẽquã magnũ ho¬
minẽ. sed nec si angłm ei contingat habere docto¬
rem. Adhibet᷑ enĩ sermo ueritatis extrinsecus. uo¬
cis ministĩo corporał. Uerũtam̾ neq qui plantat
ẽ. aliqͥd neq qui rigat: s qui increm̃tũ dat ds̃.
Audit quippe homo dicentẽ. uł hominẽ. uł an¬
gelum: s ut sentiat & cognoscat uerũ qd̾ dicit᷑. illo

Expanded text:
menta, quae illis prodesse nouimus, in eis etiam reluctantibus menta, quae illis prodesse nouimus, in eis etiam reluctantibus compleamus. cur enim et apostolus dicit: nolite pueri esse mentibus, si iam lumine illo uero, quod uerbum dei est, eorum mentes inluminatae sunt? Itaque illud, quod in euangelio positum est: erat lumuenientem in hune nc m u nd u m, ideo dictum est, quia nullus hominum inluminatur nisi illo lumine ueritatis, quod deus est, ne quisquam putaret ab eo se inluminari, a quo aliquid audit ut discat, non dico, si quemquam magnum hominem, sed nec si angelum ei contingat habere doctorem. adhibetur enim sermo ueritatis extrinsecus uocis ministerio corporalis, uerum tamen neque qui plantat est aliquid neque qui rigat, sed qui incrementum dat deus. audit quippe homo dicentem uel hominem uel angelum; sed ut sentiat et cognoscat uerum esse quod dicitur, illo
Abbreviated transcription (Latin):
hȩ tenebre: ꝓfecto manebit in eis qui ñ credit in¬
xp̃o. Et utiq pęnales st̃: ñ quasi nocturnȩ: ad
qutietẽ animantiũ necessariȩ: Romde paruuli si¬
ꝑsacram̃tũ qd̾ ad hȩc diuinitꝰ institutũ ẽ. incre¬
dentiũ numerĩ ñ transeant: ꝓfecto in his
tenebris remanebunt. Qũauis eos non nulli
mox natos illuminari credant: sic intelligen¬
tes qd̾ scriptũ ẽ. erat lum̃ uerũ qd̾ illuminat
om̃em hominẽ uenientẽ in hunc mundum.
Osi ita ẽ: multũ inirandũ. ẽ. quo mͦ illumi¬
nati ab unico filio qd̾ erat in pͥncipio u̾bum
d̃s apud dm̃. ñ admittant᷑ ad regnũ dĩ. nec sint
tiuir. Deinde iã illuminati. si ad conseq̃ndũ re¬
gnũ dĩ. ñ dũi sunt idonei: saltẽ ipsũ baptismũ
quo ad hoc idonei fiunt. lȩti susciꝑe debuerut᷑.
Cui tam̃ eos uidemꝰ cũ magnis fecib reluctari:
eamq ignorantiã in illa ętate contẽnimꝰ. ut sacra¬

Expanded text:
hae tenebrae, profecto hae tenebrae, profecto utique poenales sunt, non quasi nocturnae ad quietem animantium necessariae. CAPUT per sacramentum, quod ad hoc diuinitus institutum est, in credentium numerum non transeant, profecto in his tenebris remanebunt. Quamuis eos nonnulli mox natos? inluminari credant sic intellegentes quod scriptum est: erat lumen uerum, quod inluminat omnem hominem uenientem i n hunc mundum. quod si ita est, multum mirandum est, quomodo inluminati ab unico filio, quod erat in principio uerbum deus apud deum, non ammittantur ad regnum dei nec sint tur. deinde iam inluminati, si ad consequendum regnum dei nondum sunt idonei, saltem ipsum baptismum, quo ad hoc idonei fiunt, laeti suscipere debuerunt; cui tamen eos uidemus cum magnis fletibus reluctari eamque ignorantiam in illa aetate contemnimus, ut sacra
Abbreviated transcription (Latin):
tatibꝰ conceptus sum: & in peccatis mat̾ mea
me in utero aluit. Aut enim ex ꝑsona gene¬
rali ipsius hominis dr᷑: ausi ꝑpͥe dauid hoc
dese dicit. uon utiq defornicatione. s delegi¬
tino conubio natus fuit. Non itaq oubitemꝰ¬
etĩ ꝓ infantib baptitandis. sanguinẽ fufũ: qui
pͥusqũa fund̾etur. sic in sacram̃to datꝰ ẽ. & c̃om̃¬
datus. ut diceret᷑. hic ẽ. sangitis m̃s: qui ꝓ mul¬
tis effundet᷑. in remissionẽ peccatorũ. Negant
eni illos liberari: qui sub peccato ee̾. nolunt fa¬
teri. Nam unde liberantur. si nulla seruititte
peccati tenent᷑ obstricti: Ego inqͥt lux in scłm
ueni: tto om̃is qui crediderit in me: ñ maneat
in tenebris. Hoc qͥd ostendit. nͥ in tenebris ee̾.
om̃em qui ñ eradit in eũ. & credendo efficere
ne maneat in tenebris : has tenebras. qͥd nisi
peccata intelligimꝰ  S qlibet aliud intelligant᷑

Expanded text:
tatibus conceptus sum et in peccatis mater mea tatibus conceptus sum et in peccatis mater mea me in utero aluit; aut enim ex persona generali ipsius hominis dicitur aut, si proprie Dauid hoc de se dicit, non utique de fornicatione, sed de legitimo conubio natus fuit. non itaque dubitemetiam pro infantibus baptizandis sanguinem fusum, qui priusquam funderetur, sic in sacramento datus est et commendatus, ut diceretur: hic est sanguis meus, qui pro multis effundetur in remissionem peccatorum. negant enim illos liberari, qui sub peccato esse nolunt fateri. nam unde liberantur, si nulla seruitute peccati tenentur obstricti? Ego, inquit, lux in saeculum ueni, ut omnis, qui crediderit in me, non maneat in tenebris. hoc dicto quid ostendit nisi in tenebris esse omnem qui non credit in eum et credendo efficere, ne maneat in tenebris? has tenebras quid nisi peccata intellegimus? sed quodlibet aliud intellegantur
Abbreviated transcription (Latin):
s nec ad salutẽ & uitã ȩt̾nã posse quẽqũa honitnũ
ꝑuentre. hoc enĩ ȩ scriptitra testat᷑ : scd̾m ea quȩ
supͣdiximꝰ. Nam qͥd aliud tenent. qui baptisimũ no¬
mine salutis appellant. nisi qd̾ dictũ ẽ. saluosnos
fecit ꝑ lauachrum regenerationis. & qd petrus
ait. fie & tios simili forma baptisma saluos faett.
Quio aliud etiã qui sacram̃tũ m̃sȩ dñicȩ uitam
uocant. nisi qd̾ dictũ ẽ. ego sũ panis uiuus. qͥ¬
de cęlo descendi. Et panis quẽ ego dedero caro mã
ẽ. ꝓ scłi uita. & ñ manduca ueritis carnẽ filii
hominis. & singuinẽ biberitis. ñ hab ebitis uitã
in uobis: Si gͦ ut tot & tanta diuina testimonia
concinunt. nec salus. nec uita et̾̃na. sine baptis¬
mo & corꝑe & sangume dni citiqũa sꝑanda ẽ.
frustra sine his ꝓmittit᷑ paruulis. Porro si asa
iiiilis soluit᷑. Dequo reatu scriptũ ẽ. neminẽ
ẽc. mundũ. nec si uniꝰ diei fuerit utta eius.
Undec̃. & illud in psaimis. Ego enĩ ininiqui¬

Expanded text:
 posse quemquam hominum peruenire? hoc enim et scriptura testatur secundum ea quae supra diximus. nam quid aliud tenent qui baptismum nomine salutis appellant, nisi quod dictum est: saluos nos fecit per lauacrum regenerationis et quod Petrus ait: sic et uos simili forma baptisma saluos facit? quid aliud etiam qui sacramentum mensae dominicae uitam uocant, nisi quod dictum est: ego sum panis uiuus, quide caelo descendiet: panis, quem ego dedero, caro mea est pro saeculi uitact: si non manducaueritis carnem filii hominis et sanguinem biberitis, non habebitis uitam in uobis? si ergo, ut tot et tanta diuina testimonia concinunt, nec salus nec uita aeterna sine baptismo et corpore et sanguine domini cuiquam speranda est, frustra sine his promittitur paruulis. porro si a sauulis soluitur, de quo reatu scriptum est neminem esse mundum, nec si unius diei fuerit uita eius. unde est et illud in Psalmis: ego enim in iniqui
Abbreviated transcription (Latin):
in hominis potestate. Ubi inquã hec tã dru̾¬
sa merita contraxerunt: Si in cęlo egerunt
in t̾ras. cõgruisq suȩ ante ^ nͣ ttȩ corporeis
receptaculis tenerent᷑: ille utiq melius
ante hoc mortale corpꝰ utxisse credendus ẽ.
qui eo ñ multũ meruit p̾grauari. ut &
bonũ haberet ingenũ & concupiscentiis
euis mͥtioribꝰ urgeret᷑. quas posser farcellet spai se

Expanded text:
in hominis potestate: ubi, inquam, haec tam divein hominis potestate: ubi, inquam, haec tam diversa merita contraxerunt? Si in coelo egerunt in terras congruisque suae ante actae uitae corporeis receptaculis tenerentur, ille utique melius ante hoc mortale corpus uixisse credendus est, qui eo non multum meruit praegrauari, ut et bonum haberet ingenium et concupiscentiis eius mitioribus urgeretur, quas posset facile supe
Abbreviated transcription (Latin):
et minori: nec ipsi tam̃ qui hoc sentiunt.
artati & herentes similit̾. õ altitudo excla¬
mare cogunt᷑. Unde enĩ fit ut homo ab ine¬
unte pueritia modeflior. ingemosior. tem¬
ꝑantior. ex magna parte libidinũ uictor.
qui oderit auaritiã. luxitriã detestãt᷑. atq
ad uirtutes oȩteras ꝓuectior. aptiorq cõsur¬
gat. & tam̃ eo loco sit ubi ei p̾dicari gr̃a. xp̃i¬
ana ñ possit. quo mͦ enĩ inuocabunt in
quẽ ñ credidert̃. aut quomͦ credent. quẽ
ñ audierunt. Quomꝰ aut̃ audient. sine
p̾dicante. Aliꝰ aut̃ tardus ingenio. libidino¬
sus. deditꝰ flagiciis. & ficinorib cooꝑtus. ita
gub̃net᷑ ut audiat. credat. baptretur. ra¬
piat᷑. aut si detentꝰ hic suerit. laudabiliter
hic uiuat: Ubi duo isti tã diu̾sa merita
cõtrarerunt. ñ dico ut iste credat. ille ñ
credat. qd̾ ẽ. ꝓpͥȩ uoluntatis. s ut iste au¬
diat. qd̾ credat. ille ñ audiat:: hoc enĩ ñ ẽ.

Expanded text:
et minori, nec ipsi tamen qui hoc sentiunt eet minori, nec ipsi tamen qui hoc sentiunt eartati ct haerentos similiter \'o altitudo!4 exclamare coguntur. unde enim fit, ut homo ab ineunte pueritia modestior, ingeniosior, temperantior, ex magna parte libidinum uictor, qui oderit auaritiam, luxuriam detestetur atque ad uirtutes ceteras proucctior aptiorque consurgat, et tamen eo loco sit, ubi ei praedicari gratia christiana nonpossit-quomodo enim inuocabunt, in quem non crediderunt? ant quomodo credennon audierunt? Quomodo autem audient sine praedicante ? Alius autem tardus ingenio, libidinibus deditus, flagitiis et facinoribus coopertus, ita gubernetur, ut audiat, credat, baptizetur, rapiatur, aut si detentus hic fuerit, laudabiliter hic vivat? Ubi duo isti tam diversa merita contraxerunt, non dico, ut iste credat, ille non credat, quod est propriae voluntatis; sed ut iste audiat quod credat, ille non audiat; hoc enim non est
Abbreviated transcription (Latin):
Et tam̃ ñ ẽ. Iapuo dm̃. Quid illud. quẽ ñ moueat
quẽ ñ in tanta altituoine exclamare cõpellat
qd̾ alii paruisli sp̃u immũdo uexant᷑. alii nicħ
tale patiunt᷑. alii etiã in uteris matrũ. sic̃ lere¬
mias sc̃ificant᷑. cũ om̃s si ẽ. originale peccatũ
parit̃ rei sint. siñ ẽ. parit̃ innocentes sint :
Unde ista tanta diu̾sitas. nisi qͥa inscrutabilia
st̃ iuditia eiꝰ. & inuestigabiles uiȩ eiꝰ : Anforte.
illud ia explosũ repudiatũq sentiendũ ẽ. qd̾
animȩ pͥus in cȩlesti habitatione peccantes.
gradatim atq paulatĩ ad suorũ meritorunt
corꝑa ueniant. ac ꝓ antegesta uita. magis mi¬
nus te corꝑoreis pestib afligant᷑  Cui opini¬
oni qu̾atus sca scriptura aꝑtissime contradi¬
cat. quȩ cũ grãm cõmendaret. non dũ natis
inqͥt. neq qui aliqͥd egerint boni aut mali.
ut scd̾m electionẽ ꝓpositũ dĩ maneret. ñ ex
oꝑibꝰ s ex uocante dictũ ẽ. qd̾ maior serui¬

Expanded text:
tas apud deum. quid? illud quem non moueat, quem non in tanta altitudine exclamare conpellat, quod alii paruuli spiritu inmundo uexantur, alii nihil tale patiuntur, alii etiam in uteris matrum, sicut Hieremias, sanctificantur, cum omnes, si est originale peccatum, pariter rei sint, si non est, pariter innocentes sint? unde ista tanta diuersitas, nisi quia inscrutabilia sunt iudicia eius et inuestigabiles uiae eius? An forte illud iam explosum repudiatumque sentiendum est, quod animae prius in caelesti habitatione peccantes gradatim atque paulatim ad suorum meritorum corpora ueniant ac pro ante gesta uita magis minusue corporeis pestibus adfligantur? cui opinioni quamuis sancta scriptura apertissime contradicat. quae cum gratiam commendaret, nondum natis, inquit, nec qui aliquid egerint boni aut mali, ut secundum electionem propositum dei maneretnon ex operibus, sed ex uocante dictum est, quod maior serui
Abbreviated transcription (Latin):
.f. Non uideo qͥd in archano huiꝰ obscuratatis in¬
uolueris: & idõ recte facies si id qd̾ ate ut mea
fert opinio incomprehensibilit̾ dictũ ẽ. intel¬
ligibilius expliceris. A. Dixi inquã de filio cũ
eũ a creature diffinitione discernerem. qͣmis
non exeo ꝗd̾ non ẽ. in id qd̾ ẽ. Quod tale ẽ. ac
si dicerem. non ex inchilo factus ẽ: & ꝓpterea
nunquã in id quod non ẽ. ex eo quod ẽ. uil
ẽ nunꝗͣ in nichilũ ex se ipso quod ẽ. natu¬

Expanded text:
FEL. Non video quid arcano hujus obscuritatis inFEL. Non video quid arcano hujus obscuritatis involveris: et ideo recte facies, si id quod a te, ut mea fert opinio, incomprehensibiliter dictum est, intelligibilius explicaveris. AUG. Dixi, inquam, de Filio, cum eum a creaturae definitione discernerem, quoniam is non ex eo quod non est, in id quod est: quod tale est ac si dicerem, non ex nihilo factus est. Et propterea nunquam in id quod non est, ex eo quod est; id est nunquam in nihilum, ex eo ipso quod e
Abbreviated transcription (Latin):
luntate facta substantia. hȩc diffinitio utrũ
in dĩ cadat filiũ : uideamꝰ. Nam filius in eo
quod ẽ. in differentis naturȩ ueritate ꝓlatꝰ
ẽ: qui ereo qui ẽ. to ẽ. ex gignente non dis¬
similis natus ẽ. Et idõ int̾ filiũ & creaturam
primum ni fallor ista discretio ẽ: quia ille
ex patre substantialit᷑ gignitur. creatura
non ex substantia facientis. s ex sola uo¬
luntate ac potestate ꝑfiettur. Ista corrupti¬
bilis ꝑ naturam nisi fuerto seruata ꝑ grãm:
ille incorruptibilis. qui nascendo incorrupti¬
bilem ex incorruptibili patre uidetur hab̾e
fubstantiam. fuius ꝑ omĩa similis patri:
dissimilis creaturȩ. factor ille non ex eo quod
non ẽ. in id qd̃ ẽ: & ꝓpterea nunqu̾a id in qd̃
non ẽ. ex eo ꝗdẽ. Iua ex eo quod non ẽ. i id qd̃
ẽ. & ꝓpterea quantũ ad se attinet ex eo qd ẽ. in
id qd̾ nonẽ. sui ortus conditione reuertitur.

Expanded text:
luntatem facta substantia. Haec definitio utrum luntatem facta substantia. Haec definitio utrum in Dei cadat Filium videamus. Nam Filius in eo quod est, indifferentis naturae veritate prolatus est; qui ex eo qui est, id est ex gignente, non dissimilis natus est. Et ideo inter Filium et creaturam primum, ni fallor, ista discretio est: quia ille ex Patre substantialiter gignitur; creatura non ex substantia facientis, sed ex sola voluntate ac potestate perficitur. Ista corruptibilis per naturam, nisi fuerit servata per gratiam; ille incorruptibilis, qui nascendo incorruptibilem ex incorruptibili Patre videtur habere substantiam. Filius per omnia similis Patri; dissimilis creatura factori. Ille non ex eo quod non est, in id quod est; et propterea nunquam in id quod non est, ex eo quod est: illa ex eo quod non est, in id quod est; et propterea quantum ad se attinet, ex eo quod est, in id quod non est, sui ortus conditione revertitur.
Abbreviated transcription (Latin):
terna non sufficit: A. Quasi ergo de potestate
patris & non de ipsa pat̾nitatis ueritate contẽ¬
dam. An ei se dici maluit patrem. quẽ ñ sibi
s creaturis uoluit e̾ẽ. consimilem: Et ido fiatẽ¬
dum ẽ. tibi exsubstantia patris extitisse filiũ.
si & natus & ds̃ ẽ. Aut filiũ parit̃ dm̃ negare.
si non ex pat̾na substantia. s exnulla oꝑante tan¬
tum sicut etiã in aliis creaturis uolunitate & po¬
tate cõpeslis: id quod a maiorib nr̃is dici assolet
non tacebo. Aiunt enĩ creaturam c̾e̾. filiũ: s ꝑfec¬
tam & quȩ dominari possit om̃ib creaturis. A.
Gaudeo quidem quod in religiose p̾dicationis iitio
iurus manifesta confessione ꝓdideris. Nichilta¬
men quod credulitate dignum uideatur op¬
ponis. Creatitra namq ẽ. ex eo quod adhucñ
ẽ. ut aliquando non fuit rei cunissibet corrup¬
tibilis quantũ in se ẽ. pat̾ omipotentis dĩ uo¬

Expanded text:
terna non sufficit? Aug. Quasi ego de potestate terna non sufficit? Aug. Quasi ego de potestate Patris, et non de ipsa paternitatis veritate contendam. An ei se dici maluit Patrem, quem non sibi, sed creaturis voluit esse consimilem? Et ideo fatendum tibi est, ex substantia Patris exstitisse Filium, si et natus et Deus est; aut Filium pariter et Deum negare, si non ex paterna substantia, sed ex nulla, operante tantum, sicut etiam in aliis creaturis, Patris voluntate et potate compellis, id quod a majoribus nostris dici assolet, non tacebo. Aiunt enim, creaturam esse Filium, sed perfectam, et quae dominari possit omnibus creaturis. AUG. Gaudeo quidem quod irreligiosae praedicationis intimum virus manifesta confessione prodideris: nihil tamen quod credulitate dignum videatur, opponis. Creatura namque est, ex eo quod adhuc non est, aut aliquando non fuit, rei cujuslibet corruptibilis, quantum in se est, per omnipotentis Dei vo
Abbreviated transcription (Latin):
tialiter de patre sit genitus. qr ut diximus
nec inueniri quintus. nec p̃ter primum
de his doceri potest aliquis modiis. ut pote
cũ nec creatira. nec alterius patris filius.
nec ut pat̾ dicatur ingenitus. F. Quasi
uero ego aut p̾ter hȩc quantũ aut de his
tribus aliquid p̃dicari: qui fic non ex fub¬
stantia patris extitisse filiũ dico: ut tamen
er eius uoluntate non negem genitum.
A. In unum de supradictis: consequentia
ipsa detruderis. Cum em̃ de filii substantia
requirimus. quẽ tu ex patre sub stantialiter
genitum non fiteris. sme dubio int̾ alia er
inchilo factũ ce̾. contendis. Quandoquidem
nec corruptibiles quidem creaturas dicimꝰ
substitisse: nisi ut has dm̃ & uoluisse ꝑ in¬
efabilem dispensationem. & potuisse ꝑ sin¬
gularem potentiam dicamus efficere. dum
& uoluntatem fuisse nouimus. quȩ placu¬
it dõ. & potestatem qua posse subiaceat do¬
mino. F. Ergo ad exstantiam filii. potestas pa¬

Expanded text:
tialiter de Patre sit genitus: quia, ut diximus, tialiter de Patre sit genitus: quia, ut diximus, nec inveniri quintus, nec praeter primum de his doceri potest aliquis modus; utpote cum nec creatura, nec alterius patris filius, nec ut Pater dicatur ingenitus. FEL. Quasi vero ego aut praeter haec quintum, aut de his tribus aliquid praedicarim: qui sic non ex substantia Patris exstitisse Filium dico, ut tamen ex ejus voluntate non negem genitum. AUG. In unum de supradictis consequentia ipsa detruderis. Cum enim de Filii substantia requirimus, quem tu ex Patre substantialiter genitum non fateris, sine dubio inter alia ex nihilo factum esse contendis: quandoqnec corruptibiles quidem creaturas dicimus aliter substitisse, nisi ut has Deum et voluisse per ineffabilem dispensationem, et potuisse per singularem potentiam dicamus efficere, dum et voluntatem fuisse novimus, qua placuit Deo, et potestatem, qua posse subjacet Domino. Fel. Ergo ad exstantiam Filii potestas pa
Abbreviated transcription (Latin):
fuliꝰ generat᷑. hoc quã stultũ sit: etiã uifibilia ip¬
sa nos docent. Quis enĩ unquã uł carnaltũ patr̃u
gignendo diuisus ẽ: Quod si nec in conditione
corporis cadit ipsa durisio: nemo sic genuit fi¬
lũ. ut se ꝑderet mediũ. Et sine integritate pa¬
tris: non posse nasci dicitis filiũ. S quid plura:
Natiuitatem filii dĩ ortũq rimantibis: hec
ni fallor occuirrunt: idẽ. aut expatre sit. aut
ex nichilo. aut ex altero. aut ex se ipso. Horũ queso
consequentiam uideamus. Siex se ipso: non rocte
dicitur filius. qui ñ natꝰ s ingenitꝰ p̃dicatur. Si
exnichilo: creatura cũ cęteris. non creaturȩ anc¬
tor ostenditur. Si ex altero : non eius cui credimꝰ
s nescio cuiꝰ ignoti patris fuliꝰ p̃dicatur. Qdsi pre¬
ter quatuor hȩc inueniri ñ potest quintum.
nec de his ꝓpter euidentem blasphemiam ta
p̃dicaturi penitꝰ possunt: restat ut substã¬

Expanded text:
Filius generatur. Hoc quam stultum sit, etiam visibilia ipFilius generatur. Hoc quam stultum sit, etiam visibilia ipsa nos docent. Quis enim unquam vel carnalium patrum gignendo divisus est? Quod si nec in conditionem corporis cadit ipsa divisio, nemo enim sic genuit filium ut se perderet medium, et salva integritate Patris non potuisse nasci dicitis Filium? Sed quid plura? Nativitatem Filii Dei ortumque rimantibus, haec, ni fallor, occurrunt; id est, ut aut ex Patre sit, aut ex nihilo, aut ex altero, aut ex se ipso. Horum, quaeso, consequentiam videamus. Si ex se ipso; non recte filius dicitur, qui non natus, sed ingenitus praedicatur: si ex nihilo; creatura cum caeteris, non creaturae auctor ostenditur: si ex altero: non ejus cui credimus, sed nescio cujus incogniti patris filius praedicatur. Quod si praeter quatuor haec non inveniri potest quintum, nec de his propter evidentem blasphemiam tria praedicari penitus possunt; restat ut substan
Abbreviated transcription (Latin):
stotilica arte contendere: ipse ad dia lecticorum
laqueos uideris confugisse. Sed nos fidei ueritate
confisos: nequaqua possunt ista t̾rere. Quidgͥ
dicis: Ex substintia credo patris nasci filiũ nequi¬
uisse: ne ingenitũ patri filii uideamus generati¬
one diuidere. Quod si ita ẽ: male creditur filiꝰ
qui non ex patre. idẽ. non ex erdẽ ipso genitꝰ.
s extrinsecus factus int̾ alia p̾dicatur. Qd̾
ut sit intellectu faciltus id ipsum posse ex¬
plicari: filiorũ namq adoptiui alii. natura
les alii funt. Hii qui geniti ab inttio: filu sem¬
ꝑ ac ꝓprii. lui pͥmo aliem. post filii: ꝑ adoptio¬
nem infamiliam iudentur adeisci. Qinib ergo
cõꝑandus filius dĩ  Si adoptiu is: erit apud patirẽ
fimilis nobis. Si ꝓpriis: ex substantia substitisse
dicendus ẽ. genitoris. S in duo inquis substantia
pat̾na diuiditur. si ex solo patre substantialit̃

Expanded text:
stotelica arte contendere, ipse ad dialecticorum stotelica arte contendere, ipse ad dialecticorum laqueos videris confugisse. Sed nos fidei veritate confisos nequaquam possunt ista terrere. Quid igitur dicis? ex substantia credo Patris nasci Filium nequivisse; ne ingenitum Patrem, Filii videamur generatione dividere. Quod si ita est, male creditur Filius qui non ex Patre, id est non ex eodem ipso genitus, sed extrinsecus factus inter alia praedicatur. Quod ut sit intellectu facilius, id ipsum pro posse explicabo. Filiorum namque adoptivi alii, natles alii sunt. Ii qui geniti, ab initio filii semper ac proprii; illi primo alieni, post filii, cum per adoptionem in familiam videntur ascisci. Quibus ergo comparandus est Filius Dei? Si adoptivis, erit apud Patrem similis nobis; si propriis, ex substantia substitisse dicendus est genitoris. Sed in duo, inquis, substantia paterna dividitur, si ex solo Patre substantialiter
Abbreviated transcription (Latin):
sumilia p̃dicemus: Neq enĩ idõ necesse ẽ. patrem
& filiũ & sp̃m scm̃ ȩque dicamus ingenitum. qr
nullũ ab altero. xuo int̾ueniente dicimus se¬
ꝑatum: cũ etiam ex aliis rebus quedam genita.
nec idõ tam̃ aut ęque gignentia. aut sine inuice
docentur extantia. S quid ꝓdest horũ multa col¬
ligere cũ paucorũ testimoniis. etiam octera liceant
ȩstimari. F. Qm̃ sententiam meã p̾cedentiũ patrũ
auctoritate fundatam noua disputandi arte con¬
turbas: idetrco uelim mͥ dicas de natura filu dĩ.
idẽ. substantia ipsa quid sentias. Si enĩ ut dicere
uos soletis homousion ẽ. patri. ipse quodã mo¬
do pat̾ ẽ. sibi. Alloqum: consubstantialis non pot̃
ẽẽ. genitori. Nam quidã nr̃m homousii opini¬
onem: ridere sic solebat dicens. Si non ertrinsecꝰ
s ex eodem ipso ꝓlatus ẽ. filius: in duos quodam¬
mͦ diuifus ẽ. unus: quandoquidẽ non aliudgig

Expanded text:
similia praedicemusimilia praedicemuitum sanctum aeque dicamus ingenitum, quia nullum ab altero aevo interveniente dicimus separatum: cum etiam 337 ex aliis rebus quaedam genita, nec ideo tamen aut aeque gignentia, aut sine invicem docentur exstantia. Sed quid prodest horum multa colligere, cum paucorum testimoniis etiam caetera liceat aestimare. Fel. Quoniam sententiam meam, praecedentium Patrum auctoritate fundatam, nova disputandi arte conturbas: idcirco velim mihi dicas de natura Filii Dei, id est substantia ipsa quid sentias. Si enim, ut dicere vos soletis, homousion est Patri, ipse quodammodo Pater est sibi; alioquin consubstantialis non potest esse genitori. Nam quidam nostrum Homousii opinionem ridere sic solebat, dicens: Si non extrinsecus, sed ex eodem ipso prolatus est Filius, in duos quodammodo divisus est unus, quandoquidem non aliud gign
Abbreviated transcription (Latin):
n ab ittio doceturerortus. & in patre çadere ñ
potest. erat quando ñ erat geritus. F. Qm̃ me
uerbis ut mea fert opimo inopinata subtilitate
certantib non medioeriter defitigas: idcneo
queso. ud si fieri pot̾ exemplum cuiꝰtibet rei
possibile dec̃e̾. quod docere conaris ostendas.
Neq em̃ alt̃ credere possum. liceo tii orationis
patũ irũ exempla cõpeltis: iderroo quȩ fio
men ignis: sine horũ quolibet aliquatenus
inuenitur. Heo tria non se inuicem gigniitiunt:
quia non de splendore ignis & uapor. aut
de uapore ignis & splendor & uapor semꝑ¬
ẽ. genitus. Quȩ cũ ita sint: uides ne etuã
in creatura posse aliquid nasci. Nec ostendi tam̃ tẽpꝰ.
quo id de quo natumẽ. sine genito potuerit
inuentri: Si gͦ uifibilib exemplis ista resperimꝰ.
cur non de patre & filio uł scõ sp̃u. quantũ ad com¬
munem dumtarat atq indifferentem ȩt̾nitatem

Expanded text:
non ab initio docetur exortus; et in Patrem cadere non non ab initio docetur exortus; et in Patrem cadere non potest, Erat quando non erat genitus. FEL. Quoniam me verbis ut mea fert opinio, inopinata subtilitate certantibus non mediocriter defatigas, idcirco quaeso, ut si fieri potest, exemplo cujuslibet rei, possibile id esse quod docere conaris, ostendas. Neque enim aliter credere possum, licet vi orationis rabilium rerum exempla compellis, idcirco quae sit men ignis sine horum quolibet aliquatenus invenitur. Haec tria non se invicem gignunt, quia non de splendore ignis et vapor, aut de vapore ignis et splendor, seest genitus. Quae cum ita sint, videsne etiam in creaturis posse aliquid nasci, nec ostendi tamen tempus, quo id de quo natum est sine genito potuerit inveniri? Si ergo visibilibus exemplis ista perspicimus, cur non de Patre, Filio et Spiritu sancto, quantum ad communem duntaxat atque indifferentem aeternitatem,
Abbreviated transcription (Latin):
& tempus. Sed de his hoc satis. Punc quid a maio¬
ribus itris dictum p̃dicas: repetamiis. Erat inquit
quando non erao. si erat istud ad tempus referimꝰ:
ecce ante filiũ tempus. Si ad filiũ: nuunꝗͣ non erat
filius. frat enuiam quando non exat filuis: a quo
dicitur tempus factũ. S antoqiĩ nasceretur: in¬
quis. ñ erit. Quis queso non fuit. antequã nasceret᷑
fauis : Ecce ipso intellectii ante filiũ dicitur fuisse
tempus. Si aut̃ antequã nasceret᷑ fatus. nonerat
tempus: sequit᷑ ut dicat᷑ patri filius coȩt̾nus.
int̃ quẽ & patrem nullũ fuisse dicitur tempuꝰ.
maxine cũ int̃ &̧tera ȩuangłistis attestantibus
etum tempus fecisse filius dicitur. S forte de patre
dictum aliquis pricet. frat quando non erat filiꝰ.
Cui sententie secuta non concinunt. quibus di¬
citur. & antequã nasceretur ñ fuit. Non ꝑ se pat̾.
semꝑ existens. extam a nob̾ dici ñ pot̾ natus: qui

Expanded text:
et tempus. Sed de hoc satis; nunc quod a majoet tempus. Sed de hoc satis; nunc quod a majoribus vestris dictum praedicas, repetamus. Erat, inquis, quando non erat. Si Erat istud, ad tempus referas, ecce ante Filium tempus: si ad Filium, nunquam non erat Filius; erat enim jam quando non erat Filius, a quo factum dicitur tempus. Sed, Antequam nasceretur, inquis, non fuit. Quis, quaeso, non fuit antequam nasceretur? Si Filius, ecce ipso intellectu ante Filium fuisse dicitur tempus. Si autem antequam nasceretur Filius, non erat tempus, sequitur ut dicatur Patri Filius coaeternus, inter quem et Patrem nullum fuisse dicitur tempus; maxime cum inter caetera Evangelistis attestantibus, etiam tempus fecisse dicatur Filius. Sed forte de Patre dictum aliquis putet, Erat quando non erat Filius. Cui sententiae secuta non concinunt, quibus dicitur, Et antequam nasceretur non erat: nam per se Pater semper existens etiam a vobis dici non potest natus, qui
Abbreviated transcription (Latin):
io filiũ : Si ad euum: id est uelud quoddam
ante filii natruitatem ȩt̾nitatis spatiũ: ecce
ad supiorem blasphemiam necessitate dilaberis
eũ int patrem & filiũ. t̾ciũ quiddã tempus
inmitttis. dicisq qͥa erat ante filiũ pat̾ & tẽpꝰ.¬
& post hec duo: filius. post tria ista: quartus
sp̾e. Qd̾ si admittimus: ut sine temꝑe gigni
non potuerit filius: uide quã late pateant istiq̃
aieunus. Nlam si ñ sine temꝑe ẽ. filius. certe noc
insi in loco docendiis ẽ. genitus. hoc admisso.
nocus. Q siita ẽ. quod sine loco & temꝑe nas
cin potuerit futus. in quo loco locũ. aut un
quio teme factũ locũ dicis & tempꝰ: Sim nul
Iecce sine temꝑe & loco fieri potuto tempꝰ
situr & tempiis Quod si usq ad eo sine temꝑe
& loco fieri aliquid potuit. ut nec in loco locuũ.
nec in temꝑe factũ doceas tempus: necxio
qua tomeritate contendas. quod nasci ñ potut.

Expanded text:
ad Filium? Si ad aevum, id est velut ad quoddam ad Filium? Si ad aevum, id est velut ad quoddam ante Filii nativitatem aeternitatis spatium, ecce ad superiorem blasphemiam necessitate dilaberis, cum inter Patrem et Filium, tertium quiddam tempus immittis; dicisque quia erat ante Filium Deus Pater et tempus. Post haec duo Filius. Post tria ista quartus Spiritus. Quod si admittimus, ut sine tempore gigni non potuerit Filius: vide quam late pateant ista quae dicimus. Nam si non sine tempore est Filius, certe nec nisi in loco dicendus est genitus. Hoc admisso, e nasci non potuerit Filius, in quo loco, aut in quo tempore factum locum dicis et tempus? Si in nullo, ecce sine tempore et loco fieri potuit tempus iritur et tempus. Quod si usque adeo sine tempore et loco fieri aliquid potuit, ut nec in loco locum, nec in tempore factum doceas tempus; nescio qua temeritate contendas, quod nasci sine his n
Abbreviated transcription (Latin):
pot̃ ꝓlis. Si initium dicitur ꝓlis: non et̃na po¬
ternitas docebitur patris. & quo modo stabit
qr totũ in parte docetis ingenitũ qui ipstus pa¬
t̾nitatis nom̃ habere putatis mitiũ cũ cȩpisse
ex tempore dicitis filiũ. quo non dum extante
patrẽ dici non pot̃ uocitatum: F. Non sum
tam stultus ut tempuis p̃feram silio. sed inttium
dire certumẽ. genito. A. Quid gͦ int̾ patrem&
int̾ patrem & filtum fateris ee̾. mediũ nichil ne
id ipsum non mediũ tantũ constet ẽẽ. quam
t̾ciume f. Qm̃ me disputandi arte concludis:
id quod a maiori nr̃is dictũ ẽ. breuit̃ expłi¬
cabo. diunt enim quotiens de initio filii & pa¬
tris ȩt̾nitate trictatur: erat quando non erat:
& antequã nasceret᷑ non erat. A. Quantũ ad uer¬
to manente male credulitatis errore: sola u̾ba
mutata sirit. Dixisti naniq erat quando ñ
erat. Frat istud. ad eium ꝑtinere uultis. an

Expanded text:
potest prolis. Si initium datur prolis, non aeterna papotest prolis. Si initium datur prolis, non aeterna paternitas docebitur Patris. Et quomodo stabit, quia totum in Patre docetis ingenitum, qui ipsius paternitatis nomen habere putatis initium, cum coepisse ex tempore dicitis Filium, quem nondum exstante Patre dici non potest vocitatum? Fel. Non sum tam stultus ut tempus praeferam Filio, sed initium dari 335 certum est genito. Aug. Quid ergo? Inter Patrem et inter Patrem et Filium fateris esse nihil medium, ne idipsum non medium tantum constet esse quam tertium? Fel. Quoniam me disputandi arte concludis, id quod a majoribus nostris dictum est, breviter explicabo. Aiunt enim, quoties de initio Filii et Patris aeternitate tractatur: Erat quando non erat, et antequam nasceretur non erat. Aug. Quantum adverto, manente malae credulitatis errore, sola verba mutata sunt. Dixisti namque, Erat quando non erat. Erat istud ad aevum pertinere vultis, an
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. cõmune gigni & cõmune tam̃ ẽ. alterum ab
altero int̾uentu medii temporis non diuelli.
ltaq si ꝓprium patris querimus: sufficit qͥa
solus non habet patrem. Si filii: satis ẽ. quod
ñ habet ꝓlem. Unam autem & coȩt̾nam patris
& filii dicimus deitatem. F. Quantum ad me
attinet : non uideo quid ista nunc colligas.
slam quau is aristo telica mecũ fubtilitate con¬
tendas : fieri tam̃ non pot̾. ut eum qui ge¬
nitus ẽ. ab eo qui genuit: nulla eui int̾ceden¬
tis antiquitate discernas. A. Scio equidẽ ut ille
ait quã in difficili loco uersetur oatio: tam̃ ue¬
rendum nobis nichilẽ. qui ꝑ adutoriũ sẽĩ sp̃c
testimoniũ dicimuis dõ. Quid ergo dicemus: Est¬
ne aliquid in patre quod negatur ingenitũ annoncꝰ
Siẽ. non in toto. sed in parte potius dicat᷑. ingen¬
tus. Alioquin: non ex tempore cȩpit e̾e̾. filius. Nl̃
si pat̾nitas non eepit patris: initiũ inueniri non

Expanded text:
est commune, non gigni: et commune tamen est alteruest commune, non gigni: et commune tamen est alterualtero interventu medii temporis non divelli. Itaque si proprium Patris quaerimus, sufficit quia solus non habet Patrem; si Filii, satis est quod non habet prolem; unam autem et coaeternam Patris et Filii dicimus deitatem. Fel. Quantum ad me attinet, non video quid ista nunc colligas. Nam quamvis Aristotelica mecum subtilitate contendas, fieri tamen non potest ut eum qui genitus est, ab eo qui genuit, nulla aevi intercedentis antiquitate discernas. Aug. Scio equidem, ut ille ait, quam in difficili loco versetur oratio: tamen verendum nobis nihil est, qui per adjutorium sancti Spiritus testimonium dicimus Deo. Quid ergo dicemus? Estne aliquid in Patre quod negetur ingenitum, an non? Si est, non in toto, sed in parte potius dicatur ingenitus; alioquin non ex tempore coepit esse Filius. Nam si paternitas non coepit Patris, initium inveniri non
Abbreviated transcription (Latin):
gignitur. F. Illud certe dicas. uelim. genitꝰ
ab ingenito. utrum initio separetur annon.
.A. sle id quidẽ sp̃italis inteltigentiȩ ueritate
recipitur. ut pat̃ a filio interuentu ñ dico
temporis quod dieb constat ac noctib : s eiuꝰ¬
libet ȩuii uł etatis spatio separetur. F. hoc
si ita ẽ. duo fateris ingenita. Et quo modo
altera patris altera filu putatur. ẽẽ. ꝑsona.
cũ ꝑ significationẽ cõinunis ingeniti utiaq
uideatur e̾e̾. confusa : A. In hoc quidẽ amaio¬
ribus ur̃is non mediocris calũpnę sophisia
contexitur: tam̃ ꝑ auxiliũ ipsits trinitatis
catholica necesse ẽ. simplicitate soluatur. La¬
trem namq ingenitum filiũ genitũ dico
nec idõ tam̃ genitũ ingenito coęt̃num ẽe̾.
non p̃dico. eotatũ docens ingenitũ patrem. cur¬
sit ex altero. eo genitũ filiũ quia non extitit
ex se ipso. Non ẽ. cõmune utriusq nasci: ñ

Expanded text:
gignitur. CAPUT IV. FEL. Illud certe dicas velim, genitus gignitur. CAPUT IV. FEL. Illud certe dicas velim, genitus ab ingenito utrum initio separetur, an non? AUG. Ne id quidem spiritualis intelligentiae veritate recipitur, ut Pater a Filio interventu, non dico temporis, quod diebus constat ac noctibus, sed cujuslibet aevi vel aetatis spatio separetur. FEL. Hoc si ita est, duo fateris ingenita. Et quomodo altera Patris, altera Filii putatur esse persona, cum per significationem communis ingeniti utraque videatur esse confusa? AUG. In hoc quidem a majoribus vestris non mediocris calumniae sophisma contexitur; tamen per auxilium ipsius Trinitatis catholica necesse est simplicitate solvatur. Patrem namque ingenitum, Filium genitum dico, nec ideo tamen genitum ingenito coaeternum esse non praedico, eo tantum docens ingenitum Patrem, qusit ex altero; eo genitum Filium, quia non exstitit ex se ipso. Non est commune utrique nasci, non
Abbreviated transcription (Latin):
quo modo & idẽ ee̾. dicis. & alterum filiũ ldẽ
in quã cõmunione substantię : alterum: ꝓpͥ¬
etate ꝑsonȩ.F. Nescio quo pacto una creditur eẽ.
substantiȩ. cũ non una dicatur e̾e̾. ꝑsona.A. Non
ẽ. inqu̾a una ꝑsona. quia una genuisse. & altera
dicid᷑ genita. Et ẽ. tam̃ nati & gignentis non di¬
uersa substantia : quia non dissumilis generan¬
ti docetur grorta. F. Uelim queso exemplo michi
facitiore dicta dilucides. A. In reb quidẽ in cõpre¬
bensibilib exempla non suppetunt disputanoi.
tam̃ in quantũ fieri potest. etiã inhac parte non
deero. fece igitur homo pat̾ habet hominẽ filiũ.
ẽ. cõmune utriꝰq quod homo ẽ. unitam̃ qd filiꝰ:
alteri ꝓpriũ uidet᷑ eẽ. quod pat̾ ẽ. Nam in itꝰꝙ
sic ꝑsona discerntur: ut cõnninis huimanitas
non negetur. dũ unus gignit. alius gignit᷑.
eque aut̃ homo & qui gignit dicitur. & ule qui

Expanded text:
quomodo et idem esse dicis, et alterum Filium. AUG. Idem, quomodo et idem esse dicis, et alterum Filium. AUG. Idem, inquam, communione substantiae; alterum proprietate personae. FEL. Nescio quo pacto una creditur esse substantia, cum non una dicatur esse persona. AUG. Non est, inquam, una persona, quia una genuisse, et altera dicitur genita: et est tamen nati et gignentis non diversa substantia, quia non dissimilis generanti docetur exorta. FEL. Velim quaeso exemplo mihi faciliore dicta dilucides. AUG. In rebus quidem incomprehensibilibus exempla non suppetunt disputanti: tamen in quantum fieri potest, etiam in hac parte non deero. Ecce igitur homo pater habet hominem filium: est quidem commune utriusque quod homo est, uni tamen quod filius, alteri proprium videtur esse quod pater est; nam in utroque sic persona discernitur, ut communis humanitas non negetur, dum unus gignit, alius gignitur; aeque autem homo et qui genuit dicitur, et ille qui
Abbreviated transcription (Latin):
uestigatur Uerũ ꝯtta non nimis in conseq̃nt̃
duoista discernis. cũ ratione p̾missa. etiam
testimonia ñ omittis: idcirco in hac dispuita¬
tatione id me fiteor secuturum quod ipse ꝓ
nos tantũ s etiam int̾ maiores nr̃os. plerumq
tractatumẽ. ueniamus. Et ne longius euage¬
tutr oatio: ipse iam ut soles ꝑsonã ꝓponentis
inquã. uerũ ne sit: quod te audio dicere. po¬
tri homousion non eẽ. penitus filiũ. Uerũ
genitum. Et quo modo non eudẽ ingenitum
dicis e̾ẽ. quẽ genitum. si utrũq unũ putas.
ee̾. non alterim.  niniaduerto uim te po¬
nitus non adtendisse uerborum. Nam dum utrũq
unũ dico: substantiã ueri patris ac ueri filii ex
toto non separo. Et dum non eumdem patrem
quẽ filiũ predico. utriusq ꝑsonã seruata uniuꝰ¬
cinꝰq ꝓprictate discerno. Itaq si sustantiã q̃ris:
ipsa trinitas unus ds̃.si ꝑsonã: alterẽ . filiꝰ. Et

Expanded text:
vestigatur. Verum quia non nimis inconsequenter vestigatur. Verum quia non nimis inconsequenter duo ista discernis, cum ratione praemissa etiam testimonia non omittis: idcirco in hac disputatione id me fateor secuturum, quod ipse pnos tantum, sed etiam inter majores nostros plerumque tractatum est, veniamus. Et ne longius evagetur oratio, ipse jam, ut soles, personam proponentis inquam, verumne sit quod te audio dicere, Patri homousion non esse penitus Filium? FELICIgenitum. FEL. Et quomodo non eumdem ingenitum dicis esse quem genitum, si utrumque unum putas esse, non alterum? AUG. Animadverto vim te penitus non attendisse verborum: nam dum utrumque unum dico, substantiam veri Patris ac veri Filii ex toto non separo: et dum non eumdem Patrem quem Filium praedico, utriusque personam servata uniuscujusque proprietate discerno. Itaque si substantiam quaeris, ipsa Trinitas unus est Deus; si personam, alter est Filius. FEL. Et
Abbreviated transcription (Latin):
la sufficere. quã etiã hȩc non nisi ꝑ se
ipsam uidentur astruere. Sin contra:
quis pot᷑ irrationabilib testimoniis. lioet
illa diuina fingantur rationib fidei eslla
submittere ꝰ Et illim quidem difpiitandi
uiam fateor in aliis tolerarem: quos imperi
te uͦ ioeireo nullo modo prorsus ista ppetioꝵ
quia eloquentiã parit̾ cum scientia fidei: tibi
riam faciam p̾cedentib sc̃ĩs: nec p̃sumã unq̃
in sapientia uerbi ne euacuetur crux xpͣi:
s scripturarũ atictoritate contentus. sim¬
plicitati potius obedire studeo. quã tumoni
S meltus inqutis: ratione quisqu̾a testimoniis
coocetur. Quid ergo: Qu̾a rationem afferre
potes. si partũ p̃dicas uirginis. si redditas
oculos non negas aecis. si sepultos redisse osten¬
das a mortius: Si ergo honim & incomprehen¬
sibius ratio & ueritas prompta ẽ: facilius
in negociis sidei testimoniis creditur. quã ratio

Expanded text:
la sufficere, quae etiam haec non nisi per se la sufficere, quae etiam haec non nisi per se ipsam videtur astruere. Sin contra, quis potest irrationabilibus testimoniis, licet illa divina fingantur, rationabilis fidei colla submittere? Et illam quidem disputandi viam, fateor, in aliis tolerarem, quos imperitte vero idcirco nullo modo prorsus ista perpetior, quia eloquentiam pariter cum scientia fidei tibi vriam faciam praecedentibus sanctis. Nec praesumam unquam in sapientia verbi, ne evacuetur crux Christi : sed Scripturarum aplicitati obedire potius studeo quam tumori. Sed melius, inquis, ratione quis quam testimoniis edocetur. Quid ergo? quam rationem afferre potes, si partum praedicas virginis, si redditos oculos non negas caecis, si sepultos redisse ostendis a mortuis? Si ergo horum et incomprehensibilis ratio, et veritas prompta est; facilius in negotiis fidei testimoniis creditur, quam ratio
Abbreviated transcription (Latin):
tionem pr̃ictpalibtis nominum lieteris.
cũ ante hos dies parit̃ sederemus.
Cum ille. Int᷑ alia inguit quȩ me iur̃s
dispritationib frequent̾ offendtint: mehil de¬
tertus puto. quã quod sic p̃cepta fidei rudib
traditis: ut non de intestigendarum rerũ ra¬
tione. s potus de quadam testimoniorũ ostũ¬
tatione colloquentib p̃scribatis. Quod ut non
dicam fatuum. interim quã rusticũ sit: nul¬
lus ignorat. Primũ quod sihis qui docetur li¬
bris iam credidit: optemperat iste non pug¬
nat. Alioqum: non magis tibi quã udem
testimoniis quę ꝓ affirmato ingeruntur:
necesse ẽ. contradicat. Et id̾o melior mͥ ad
docendũ uidetur hȩc uia: qua primũ fi¬
dei ratio sine testimonioͥs redditur. Postra¬
tionem: conuicto idem illud scripturis
respondentibus expolitur. Et non im¬
merito. Si enĩ testimonia hec eo ꝓbantꝰ
quod ratione non careant: potest ꝑ se il¬

Expanded text:
tionem principalibus nominum litteris, tionem principalibus nominum litteris,  II. Nam cum ante hos dies pariter sederemus, tum ille: Inter alia, inquit, quae me in vestris disputationibus frequenter offendunt, nihil deterius puto, quam quod sic praecepta fidei rudibus traditis, ut non de intelligendarum rerum ratione, sed potius de quadam testimoniorum ostentatione colloquentibus praescribatis. Quod ut non dicam vafrum, interim quam rusticum sit nullus ignorat. Primum quod si is qui edocetur libris jam credidit, obtemperat iste, non repugnat: alioquin non magis tibi quam iisdem testimoniis quae pro affirmato ingeruntur, necesse est contradicat. Et ideo melior mihi ad docendum videtur haec via, qua primum fidei ratio sine testimoniis redditur: post ratione convicto, iter illud Scripturis respondentibus expolitur. Et non imme rito: si enim testimonia haec eo probantur, quod ratione non careant, potest per se il
Abbreviated transcription (Latin):
xtorsisE mrichi bilf¬
CUISSIME FILI.UT DE
UNirate TRINitan
quȩ ꝑfectus ds̃ semꝑ ac summus ẽ
officii non immemor sacerdotilis aliqͥd
scriberem. idq a me cũ ꝓpriȩ infirini¬
tatis conscius sepius erctisarem: miul¬
tis modis exegisti asserens cõmiiris fidei ra¬
tionem & religiosos accipere. & sacerdotes
debere fidelibus non negare. ne aut illi
dum non acciptunt incipiant: ab infide¬
libus facile decipi. aut ab his cũ desidera¬
ta non tribuunt. cȩlestis thesaurus ep̃i
menbris non expendi. sed in t̃ra quodã
modo sterilis peritiȩ uideatur abscondi.
Itaq uictũ me fateor ꝓbabilib causis ib
n inhemies tradere uidear obsistentib
malis. dĩi aduerfus infideles nom instrun¬
intur munimine ueritatis. Uerum qi
in enismodi questionib quedam obscu¬
nas continua oratione frequent incurr¬
ritur: idcireo id mͥ infũ ẽ. ut eũ sermo¬
nem qui int̾ me & felicianũ nuꝑ est
nibitus. p̃notatis ꝓpt̾ ꝑsonarum discre¬

Expanded text:
xtorsisti mihi, dilectissime fili, ut de unitate Trinitatis, quae perfectus Deus semper ac summus est, officii non immemor sacerdotalis, aliquid scriberem; idque a me, cum propriae infirmitatis conscius saepius excusarem, multis modis exegisti; asserens communis fidei rationem, et religiosos accipere, et sacerdotes debere fidelibus non negare; ne aut illi dum non accipiunt, incipiant ab infidelibus facile decipi, aut ab his cum desiderata non tribuunt, coelestis thesaurus Christi membris non expendi, sed in terra quodam modo sterilis peritiae videatur abscondi. Itaque victum me fateor probabilibus causis, ne inermes tradere videar obsistentibus malis, dum adversus infideles non instruuntur munimine veritatis. Verum quia in hujusmodi quaestionibus quaedam obscuritas continua oratione frequenter incurritur, idcirco id mihi visum est, ut eum sermonem qui inter me et Felicianum nuper est habitus, praenotatis propter personarum discre
Abbreviated transcription (Latin):
infestatione plus parens. agnitionẽ p̃sentiȩ
suȩ indignis negauit: ñ immensȩ deitatis
ris morte. quid sentiam: Om̃iũ quȩ anre in
suꝑiorib incidentiũ questionũ necessitate dis¬
ꝑsa sunt: prorsus ista sententia ẽ. qua credo
mortuũ eẽ. faltũ dĩ. ñ scd̾m penam iniusticiȩ.
qũa ex toto ñ habutt. s sod̾m legem natirre
quã ꝓ humani generis redemptione suscepio

Expanded text:
nifestatione operum plus parens, agnitionem praesentiae nifestatione operum plus parens, agnitionem praesentiae suae indignis negavit, non immensae deitatis ris morte quid sentiam? Omnium quae a me in superioribus incidentium quaestionum necessitate dispersa sunt, prorsus ista sententia est: qua credo mortuum esse Filium Dei, non secundum poenam injustitiae quam ex toto non habuit, sed secundum legem naturae quam
Abbreviated transcription (Latin):
ato. gehennȩ ignib occiduntir. Quidam
sane cõmunem mortem etiã hoc pacto defi¬
munt: dicentes nichil aliuid hane eẽ. ꝙͣ
cũ diuersarũ rerũ consensu uitã facieite¬
suerit facta dissenssio. At si hominis morsẽ.
que ñ confumit uincta s diuidto. dũ ori¬
gimi neutrũ restituit. quid de saluataꝵ
nunc anima dicemus. quȩ utenosta dam
sectem corpus ilo triduo sic potuto oesere¬
re. ito ipsa non posset pentsꝰ interre: on
g inqitis apud inferos xp̃i anima. pendd¬
potuisse resuscitare carnem suã: si apito in¬
feros p̃dicem uelit absentis dei ñ fuissepo¬
tendiam. Neo tam̃ sõo localem nos dĩ eredar
aiquis p̾dicare p̃sentiam: de qrtꝰ asti ꝓt̃
mamifestationẽ certi oꝑis dicimꝰ quia ali¬
cubi futt: qui ubiq ñ defuto. Ia cebato qͣt
ao cirnem mortuus in sepulchro: mortit¬
os resuscitans in inferno. uitã tribuens uniu̾¬
sis in celo. Non mundũ dimittens ad cȩlũ ascen

Expanded text:
ait, gehennae ignibus occiduntur. Quidam ait, gehennae ignibus occiduntur. Quidam sane communem mortem etiam hoc pacto definiunt, dicentes, nihil aliud hanc esse, quam cum diversarum rerum consensu vitam facientifuerit facta discessio. Haec si hominis mors est quae non consumit juncta, sed dividit, dum origini suae utrumque restituit, quid de Salvatoris nunc anima dicemus, quae ut non dicam sortem, corpus illo triduo sic potuit deserere, ut ipsa non posset penitus interire? Non ergo, inquis, apud inferos Christi anima, non dpotuisse resuscitare carnem suam, si apud inferos praedicem velut absentis Dei non fuisse potentiam. Nec tamen ideo localem nos Dei credat aliquis praedicare praesentiam; de quo ista propter manifestationem certi operis dicimus, quia alicubi fuit sicut qui ubique non defuit. Jacebat quantum ad carnem mortuus in sepulcro, mortuos resuscitans in inferno, vitam tribuens universis in coelo: non mundum dimittens ad coelum ascend
Abbreviated transcription (Latin):
mecũ eris in ꝑadiso. Cniꝰ corpus qr ad futuram
resurrectionem mors cõmunis inclusio: ani¬
ma igit᷑ ẽ. eui dñs hoc ꝓmisit & p̾stitit. Si gͥ
mortuo corpore ad ꝑadisum anima mox uocat᷑.
quemquã ne adhuc impiũ credimꝰ qui dicere
audeat. qm̃ anima saluatoris nr̃i triduo illo
corporeȩ mortis apud inferos custodiȩ man¬
cipetur: Et quis inqͥs ẽ. alius qui instan
post mortem. cũ beatitudinẽ spondet societis
deitatis. Non initiũ meroris mors ista: s
snis ẽ. Nec inciprunt post hano iuftoꝵ
sagella sed desin unt. cum & impedim̃ta
materię fluctuantis exponunt. & aueto
ma ñ ꝑtulto. & in matestate ñ sensto: Qd
gͣ dicebas e̾e̾. qd̃ ꝑtulto: Senstt prorsus & ꝑ¬
tisito: s participatione morbi alieni: non
ꝓrietate uulneris sui. Sensit sicito om̃s sen¬
tunt. qui mortente carne mentib uitiinto.
non sicutt impii qui in utraq sicut idẽ

Expanded text:
mecum eris in paradiso: cujus corpus usque ad futuram mecum eris in paradiso: cujus corpus usque ad futuram resurrectionem mors communis inclusit. Anima igitur est, cui Dominus hoc promisit et praestitit. Si igitur mortuo corpore ad paradisum anima mox vocatur, quemquamne adhuc tam impium credimus, qui dicere audeat, quoniam anima Salvatoris nostri triduo illo corporeae mortis apud inferos custodiae mancipetur? Et quis, inquis, est alius qui instantpost mortem, cum beatitudinem spondet societas deitatis. Non initium moeroris mors ista, sed finis est: nec incipiunt post hanc justorum flagella, sed desinunt; cum et impedimenta materiae fluctuantis exponunt, et auctoma non pertulit, et in majestate non sensit? Quid ergo dicebas esse quod pertulit? Sensit prorsus et pertulit; sed participatione morbi alieni, non proprietate vulneris sui. Sensit sicut omnes sentiunt, qui moriente carne mentibus vivunt: non sicut impii, qui in utraque, sicut idem