comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
num. alia aut̃ pecoꝵ. alia caro uolu¬
crum: alia piscium. Et corꝑa celestia. ⁊
corꝑa terrestria. S alia est celestiũ gła.
et alia terrestrium. Alia gła solis. alia
gła lune: aliaq gła stellarum. Stella
enĩ abstella differt in gła: sic et resur
in infirmitate: surget in uirtute. Se¬
minatur corpꝰ animale. surget corpus

Expanded text:
num, alia autem pecorum: alia caro uolunum, alia autem pecorum: alia caro uolucrum, alia piscium, et corpora caelestia, et corpora terrestria; sed alia est caelestium gloria et alia terrestrium; alia gloria solis et alia gloria lunae et alia gloria stellarum. stella enim ab stella differt in gloria; sic et resurrin infirmitate, surget in uirtute: seminatur corpus animale, surget corpus
Abbreviated transcription (Latin):
etiã int̾pretari preceptum illud ĩsigno
ee positum. Non eñĩ dubitauit dñs¬
dice̾ hoc est corpus meũ. cum signũ da¬
ret corꝑis sui. Qd̃ aut̃ ait apłs caro
⁊ sangiuis regnum di nõ possidebũt
etiã in lege dictum est. nõ ꝑmane¬
bit in istis sp̃c m̾s qm̃ caro sũt. Et
tociens in uet̾ib libris iustoꝵ anima
b p̃mium futurum ꝓmittit᷑. s tamen
apłs uolens insinuare. quale corpꝰ iustoꝵ
ꝑ ĩnuitationem in resurrectione futurũ
sit. qr nõ nubent. neq uxores ducent. s
erunt sicut angłi in celis: hanc gͦ ĩmu¬
tationẽ futuram corpoꝵ sc̃oꝵ uolens ĩ¬
sinuare. dixit apls. Dico eñi uobis fr̃s
quia caro et sanguis regnum d̾i nõ pos¬
sidebunt. Qd non una seꝑata. et ad frau¬
dem cõmemorata sententia: s toto ip̃o
epłe loco ꝑtractato. uel potuis lesto. non
rib manifeste inuenitur cum ait. NTõ
omius caro. eaclem caro. Alia quidẽ hõĩ¬

Expanded text:
etiam interpretari praeceptum illud in signo etiam interpretari praeceptum illud in signo esse positum. non enim dominus dubitauit dicere: hoc corpus meum, cum signum daret corporis sui. Quod autem ait apostolus: caro et sanguis regnum dei non possidebunt, etiam in lege dictum est: non permanebit in istis spiritus meus, quia caro sunt. et totiens in ueteribus libris iustorum animis praemium futurum promittitur. sed tamen apostolus uolens insinuare, quale corpus iustorum per inmutationem in resurrectione futurum sit, quia neque nubent neque uxores ducent. sed erunt sicut angeli in caelis, hanc ergo inmutationem futuram corporum sanctorum uolens insinuare dixit apostolus: dico enim uobis, fratres, quia caro et sanguis regnum dei non possidebunt. quod non una separata et ad fraudem commemorata sententia, sed toto ipso epistulae loco pertractato uel potius lecto - non ribus manifeste inuenitur, cum ait: non omnis caro eadem caro: alia quidem homi
Abbreviated transcription (Latin):
rei teneantur. aut cogantur ꝑcere puli¬
tib ⁊ pediculis. et cimicib. et tantas ab
eis molestias sine ulla cedis eoꝵ licen¬
tia sustinere. Nam uehement̾ urgen¬
tur. cur in uulpecłam reuolui anima
humana possit. et nõ possit in mustelam.
cum catulus uulpecule fortasse. etiã minor
sit qͣm magna mustela de inde si ĩ mu¬
stelam potest: cur in murem nõ potest:
Et si in istun potest: cur in stelionem
nõ potest. Et si in eum potest: cur in lo¬
custam nõ potest. deuide in apem. deinde
in muscam. deinde in cimicem. atq inde
uiq ad pulicem. et si quid est aliud mł¬
to minutuis ꝑuenire. Ibi eni tͦminũ
constituant nõ inueniunt. atq ita per
nugatoriam incredulitatẽ. conscientie
illoꝵ innumerabilib homidioꝵ scele¬
rib obruuntur. Nam ex eo qd̃ scͥptũ
est. sanguinẽ pecoris animã eius esse
pret id qd̾ supta dixi nõ ad me ꝑtin̾e
qͥd agatur de pecoris anima. possum

Expanded text:
rei teneantur aut cogantur parcere pulirei teneantur aut cogantur parcere pulicibus et peduculis et cimicibus et tantas ab eis molestias sine ulla caedis eorum licentia sustinere. nam uehementer urgentur, cur in uulpeculam reuolui anima humana possit et non possit in mustelam, cum catulus uulpeculae fortasse etiam minor sit quam magna mustela. deinde si in mustelam potest, cur in murem non potest? et si in istum potest, cur in stellionem non potest? et si in eum potest, cur in locustam non potest? deinde in apem, deinde in muscam, deinde in cimicem atque inde usque in pulicem et si quid est aliud multo minutius peruenire? ubi enim terminum constituant, non inueniunt atque ita per istam nugatoriam crudelitatem conscientiae illorum innumerabilibus homicidiorum sceleribus obruuntur. Nam ex eo, quod scriptum est sanguinem pecoris animam eius esse, praeter id, quod supra dixi, non ad me pertinere, quid agatur de pecoris anima, possum
Abbreviated transcription (Latin):
isse cõmemorant: Insultare gͦ fiuisus
ip̃oꝵ anime. ꝑtum a serpentib deuorate
ꝑtim igne consũpte. ꝑtim in desertis
atq asꝑrimis montium locis arefacte
sunt. Qd̾ si uerum ẽẽ quisqͣm conced̾et:
sine tamen scelere eoꝵ quib iste insulta¬
re uoluit. factum eẽ comunceret. Non
eñi ꝑentum suoꝵ animas. quib illa
omiĩa. scd̾m horum intellectum accidisse
dixxit: ip̃i aliqua ex ꝑte leserunt. Qua¬
ꝓpter luctum inde possunt habere nõ re¬
rõnabiles. idest hominũ animas. in bel¬
uina corꝑa posse contrudi: Quid gͦ fa¬
ciet de tanto scelere. si qͣndo tardum iu¬
mentum plagis. aut concitatum freno
fatigauit. in quo forte patris euis aĩa
fuu̾t : ut nõ dicam qd̾ etiam occidere pa¬
rentes suos int̾ pediculos et pulices po¬
tuerit a quoꝵ isti int̾fectione nõ tẽꝑant
usq ad ista minutissima animantia re¬
uolui animas humanas posse. Hoc Et
negant netam multarũ int̾fectionũ

Expanded text:
isse commemorant? Insultare ergo ausus isse commemorant? Insultare ergo ausus ipsorum animae, partim a serpentibus devoratae, partim igne consumptae, partim in desertis atque asperrimis montium locis arefactae sunt. Quod si verum esse quisquam concederet, sine scelere tamen eorum quibus iste insultare voluit, factum esse convinceret. Non enim parentum suorum animas, quibus illa omnia secundum horum intelldixit, ipsi aliqua ex parte laeserunt; quapropter luctum inde possunt habere, non rerationales, id est hominum animas in beluina corpora posse contrudi? quid ergo faciet de tanto scelere. si quando tardum iumentum plagis aut concitatum freno fatigauit, in quo forte patris eius anima fuerit? ut non dicam, quod etiam occidere parentes suos inter peduculos et pulices potuerit, a quorum isti interfectione non temperant. usque ad ista minutissima animantia reuolui animas humanas posse ? hoc enim negant, ne tam multarum interfectionum
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ ait apłs paulus: quia caro ⁊ san¬
guis regnum d̾i non possidebũt. Et di¬
cunt. Si sangius est anima sicut mo¬
yses dicit: nulla inueniat᷑ anima pos¬
se regnum d̾i adipisci. Cui calũpnie pͥ¬
mo ita respondendũ est: ut ip̃i cogant᷑
ostendere. ubi scͥptum sit in libris uete¬
ris legis. qd̃ anima humana sanguis
sit. Nusqͣm eñi hoc inuenient ĩ illa
scͥptura: qͣm lac̾are miseri qͣmdiu co
ibi dictum est quid ad nos ꝑtinet. si
anima pecoris aut ledi ab int̾fectore
potest. aut possidere regnum di non
potest: S quia de animab pecoꝵ ni¬
mis sunt isti solliciti cum eñi sint ho¬
minũ anime ratõnales. reuolui tam̃
eas in petora existimant: clausa sibi eẽ
arbitrantur regna celoꝵ. si pecoꝵ ani¬
mab clausa eẽ consentiant. Quid qd̃
etiam insultare ausus est ppło isr ł ad¬
imantꝰ: unus ex discipłis manichei:
quẽ magnum doctorem illiuis secte fu¬

Expanded text:
quod ait apostolus Paulus, Quia caro et sanquod ait apostolus Paulus, Quia caro et sanguis regnum Dei non possidebunt : et dicunt, Si sanguis est anima, sicut Moyses dicit, nulla invenietur anima posse regnum Dei adipisci. Cui calumniae primo ita respondendum est, ut ipsi cogantur ostendere ubi scriptum sit in libris veteris Legis, quod anima humana sanguis sit. Nusquam enim hoc invenient in illa Scriptura, quam lacerare miseri quamdiu conibi dictum est, quid ad nos pertinet, si anima pecoris aut laedi ab interfectore potest, aut possidere Dei regnum non potest? Sed quia de animis pecorum nimis sunt isti solliciti cum enim sint hominum animae rationales, revolvi tamen eas in pecora existimant, clausa sibi esse arbitrantur regna coelorum, si pecorum animis clausa esse consentiant. 2. Quid, quod etiam insultare ausus est populo Israel Adimantus unus ex discipulis Manichaei, quem magnum doctorem illius sectae fu
Abbreviated transcription (Latin):
dilexit. equitatem iudit uultus eiꝰ:
nõne fatebunt᷑ etiã hoc mͦ imꝑitis. duo
testamenta uideri contraria posse. ut ĩ
nouo inueniamus zelum d̾i in uetere
iusticiam d̾i: bene aut̃ intelligentibus
utrumq. in utroq magna sc̃i sp̃c uni¬
tate pace concinere:
nis sanguins. Huic sententie uet̾is
legis. manichei ex euͣngłio illud oppo¬
qui ocadunt corpus. anime aut̃ noc̾e
nõ possunt: et disputant dicentes. Si
sanguis anima est. quonł homines
potestatem in eam nõ hñt cum de san¬
guine multa faciant. siue excipien¬
tes et canib uolucribq in escam ꝓpo¬
nentes siue effundentes. aut ceno luco¬
q miscentes: Hec eñi et alia in nume¬
rabilia sine difficultate homines de
sanguine possunt facere. Ideo isti que¬
runt insultantes. Quom si sangnis
est anima. nõ possit hominis int̾fector
nocere anime: cum tantã in eiꝰ sang̾¬
nem habeat potestatẽ. Adbunt etiam

Expanded text:
dilexit, aequitatem uidit uultus eius, dilexit, aequitatem uidit uultus eius, nonne fatebuntur etiam hoc modo inperitis duo testamenta uideri posse contraria, ut in nouo inueniamus zelum dei, in uetere iustitiam dei? bene autem intellegentibus utrumque in utroque magna sancti spiritus unitate nis sanguis . Huic sententiae veteris Legis Manichaei ex Evangelio illud oppoqui occidunt corpus, animae autem nocere non possunt ; et disputant dicentes: Si sanguis anima est, quomodo homines potestatem in eam non habent, cum de sanguine multa faciant, sive excipientes et canibus volucribusque in escam proponentes, sive effundentes, aut coeno lutoque miscentes? Haec enim et alia innumerabilia sine difficultate homines de sanguine possunt facere. Ideo isti quaerunt insultantes, quomodo, si sanguis est anima, non possit hominis interfector nocere animae, cum tantam in ejus sanguinem habeat potestatem. Addunt etiam
Abbreviated transcription (Latin):
de u̾bo est. Sicut eñi nr̃i auctores duu¬
narum scilicet litt̾arum. de reb maxi¬
me cogitauerunt: sic mundanoꝵ au¬
ctoꝵ ꝓpe onũs cura de uerbis est. S
habeo eungłium. et omẽs noui testa¬
menti libros: in quib miscd̃ia d̾i freq̃n¬
tissime cõmendatur. Si audent gͦ isti
miseri. etiã inde faciant questionẽ. et
negent ẽẽ miscd̃em d̾m. ne misum cor
habere intelligatur. Sicut gͦ potest eẽ
in deo nuscd̾ia. sine cordis miseria: sic
etiam sine tabe atq cruciatu animi
Zelum d̾i nõ dedignemur acciꝑe: ⁊ hu¬
mani sermonis conditionẽ feramus.
ut ad diuinũ ꝑueniamus silentium.
S si contraria dicunt ẽẽ zelantẽ de¬
um. et iustum d̾m: quid dicturi sunt
cum et in nouo testamento inuenio. ⁊e¬
lo d̾i uos zelo. uel adhibitum etiã de ue¬
t̾ib in eũngłio testimoniũ. Nelus domꝰ
tue cõmedit me. Rursus in ueteri
cum legunt. iustus dñs et iusticiam

Expanded text:
de uerbo est. sicut enim nostri auctores. diuide uerbo est. sicut enim nostri auctores. diuinarum scilicet litterarum. de rebus maxime cogitauerunt, sic mundanorum auctorum prope omnis cura de uerbis est. sed habeo euangelium et omnes noui testamenti libros, in quibus misericordia dei frequentissime commendatur. si audent ergo isti miseri, etiam inde faciant quaestionem et negent esse misericordem deum, ne miserum cor habere intellegatur. sicut ergo potest esse in deo misericordia sine cordis miseria. sic etiam sine tabe atque cruciatu animi zelum dei non dedignemur accipere et humani sermonis condicionem feramus. ut ad diuinum perueniamus silentium. sed si contraria dicunt esse zelantem deum et iustum deum, quid „dicturi sunt, cum et in nouo testamento inuenio: zelo dei uos zelo et adhibitum etiam de ueteribus in euangelio testimonium: zelus domus tuae comedit me? rursus in uetere cum legunt: iustus dominus et iustitias
Abbreviated transcription (Latin):
gis adulteriũ. Maxime en̾i et ꝓprie int̾
conuigia zelotipia dici solet. Itaq si ma¬
ritus ẽẽt ꝑ seipm beatus. et om̃ipotens
et iustus: sine ullo cruciatu ꝙ tota fa¬
cilitate. et nulla iniquitate. pccm con¬
iuigis uindicaret. Quã tñ eius actionẽ
humano loq̃ndi modo. etiã si nõ ꝓprie tͣn¬
slate tñ ⁊ rͨte telum uocarem. Quis .n.
tullio calumpniatus est. qui certe no¬
uerat latine loqui. cum ait cesari. nul¬
la de uirtutib tuis. nec ad mirabilior
nec gratior miscd̃ia est: Et tamen ex eo
appellatam miscd̾iam. dicunt: qd̾ mise¬
rum cor faciat dolentis aliena nusia.
Nunqͥd gͦ uirtus miserum cor facit s̃
Quid g calumpniosis tullius responde¬
ret: nisi miscdie nomine clementiã se
appeliare uoluisse: Qm̃ recte solemus
loqui non solum u̾ba ꝓpria. s etiã iuci¬
na usurpantes. Cuiꝰ auctoris mentionẽ
facere uolui: qm̃ nõ de re questio hic. s¬

Expanded text:
gis adulterium. maxime enim et proprie inter gis adulterium. maxime enim et proprie inter coniugia zelotypia dici solet. itaque si maritus esset per se ipsum beatus et omnipotens et iustus, sine ullo cruciatu et tota facilitate et nulla iniquitate peccatum coniugis uindicaret. quam tamen eius actionem humano loquendi modo etiamsi non proprie. translate tamen et recte zelum uocarem. quis enim Tullio calumniatus est, qui certe nouerat latine loqui, cum ait Caesari: nulla de uirtutibus tuis nec admirabilior nec gratior misericordia est? et tamen ex eo appellatam misericordiam dicunt, quod miserum cor faciat dolentis aliena miseria. numquid ergo uirtus miserum cor facit ? quid ergo calumniosis Tullius responderet. nisi misericordiae nomine clementiam se appellare uoluisse? quoniam recte solemus loqui non solum uerba propria, sed etiam uicina usurpantes. cuius auctoris mentionem facere uolui, quoniam non de re quaestio sed
Abbreviated transcription (Latin):
sus maritũ torq̃ri solent: S tͣnquillis¬
simã sincerissimãq iusticiam.q̃ nulla
anina beata ẽẽ sinitur. falsis opinio¬
nib prauisq cupiditatib corrupta: ⁊
quodam mͦ grauidata. Illi eñi hec u̾ba
exhorrescunt: qui nundũ uidunt in¬
effabili maiestati. nulla u̾ba congrue¬
re. Sic enim ab istis u̾bis temꝑan¬
dum putant: quasi aliqͥd dignum do̾
dicant. cum ista nõ dicunt. Sc̃s enĩ
sp̃c hoc ip̃m hominib intelligentib
insinuant. quam sint in effabilia sũ¬
ma diuirra: His etiã u̾bis uti uoluit
que apud homines in uicio poni solẽt.
ut inde ãmonerent᷑. eciã illa que cũ
aliqͣ dignitate di se putant hommes
dicere. indigna ẽẽ illius maiestati: cui ho¬
norificum potius silentium. qͣm ulla uox
humana compet̾et. Quero zelum hõ¬
minis: et inuenio ꝑturbatõnẽ cruciã¬
tem cor. Tamen cum quero causam. mił
aliud inuenio. nisi qd̾ nõ patit᷑ coniu-¬

Expanded text:
rsus maritum torqueri solent, sed tranquillisrsus maritum torqueri solent, sed tranquillissimam sinceramque iustitiam. qua nulla anima beata esse sinitur, falsis opinionibus prauisque cupiditatibus corrupta et quodam modo grauidata. illi enim haec uerba exhorrescunt, qui nondum uiderunt ineffabili maiestati dei nulla uerba congruere. sic enim ab istis uerbis temperandum putant, quasi aliquid dignum deo dicant. cum ista non dicunt. sanctus enim spiritus hoc ipsum hominibus intellegentibus insinuans, quam sint ineffabilia summa diuina, his etiam uerbis uti uoluit, quae apud homines in uitio poni solent, ut inde admonerentur etiam illa, quae cum aliqua dignitate dei se putant homines dicere, indigna esse illius maiestate, cui honorificum potius silentium quam ulla uox humana conpeteret. quaero zelum hominis et inuenio perturbationem cruciantem cor. tamen cum quaero causam, nihil aliud inuenio, nisi quod non patitur coniu
Abbreviated transcription (Latin):
eis qd̃ scͥptum est in exodo. ne adoraui¬
tis deos alienos. Addunt etiã illud ꝓpt̾
hoc dictum cẽ d̾s ur̃ zelans appellatur
delans eñi zelauit. ut tanqͣm d̾m ⁊elã¬
tem nõ amemus: cuiꝰ zelo deos alienos
adorare nõ sinimur. Et ideo dicunt ista
eũngłio eẽ contraria. qm̃ dñs dicit pĩr
iuste. ⁊̃ mundus te non cognouit ⁊ qͣi
nõ sit dicendus deus iustus. nisi nos
deos alienos adorare ꝑmuttat. Iustũ
eñi d̾m ⁊ zelantem deum. tanquã cõ¬
traria sibi eẽ dissertant. et deciprunt
miseros: nõ intelligentes totam spẽ
salutis nr̃e eẽ zelum d̾i. Hoc eñi no¬
mine illa tius significatur prudentia.
qua nullam a se animã fornicari im¬
pune ꝑmittit. sicut ꝓpħa dicit: ꝑdes
omnes qui fornicãtur abs te. Sicut . n
ea que dicitur ira d̾i nõ ꝑturbatio mẽ¬
tis est. s pocentia iundicandi: sicut
zelum dei nõ cruciatum animi. quo
maritus adu̾sus uxorem. uel uxor adu̾¬

Expanded text:
eis, quod scriptum est in exodo: ne adorauerieis, quod scriptum est in exodo: ne adoraueritis deos alienos. addunt etiam illud propter hoc dictum esse: deus uester zelans appellatur; zelans enim zelauit, ut tamquam deum zelantem non amemus, cuius zelo deos alienos zelare non sinimur. et ideo dicunt ista euangelio esse contraria, quoniam dominus dicit: pater iuste, et mundus te non cognouit, quasi nodeos alienos adorare permittat. Justum enim Deum et zelantem Deum tanquam contraria sibi esse dissertant, et decipiunt miseros, non intelligentes totam spem salutis nostrae esse zelum Dei. Hoc enim nomine illa ejus significatur providentia, qua nullam a se animam fornicari impune permittit, sicut Propheta dicit: Perdes omnes qui fornicantur abs te . Sicut enim ea quae dicitur ira Dei, non perturbatio mentis est, sed potentia uindicandi, sic zelum dei non cruciatum animi, quo maritus aduersus uxorem uel uxor adue
Abbreviated transcription (Latin):
ob ex adu̾so capitulis constitutis uelit
imꝑitos deciꝑe et dicere in uet̾i testam̃¬
to magnificari d̾m. cuiꝰ dicitur celum
sedes et terra scabellum pedum. et ne¬
gatur habitare in domo manufacta ĩ
nouo aut̃ testamento domus eius dẽ
templũ constructum ab hominib. nõ¬
ne manichei uel sero fatebunt᷑. ⁊ ha¬
bitaculũ d̾i ꝑ manus hominũ factũ.
ad aliqͣm significatõnem in utroq de¬
stamento accipi. et dm nõ habitare
in locis ab hominib fabricatis in utͦꝙ
Zelans appellatur: zelans eñi ⁊ elauit
Huic capitulo qd̾ scͥptum est. nͨ adora¬
u̾itis deos alienos: cum calũpniant᷑
manicher. satis ostendunt placere sͥ
adorari multos deos. Nec mirũ qͣndo¬
quidem in secta sua numerosissimã de¬
oꝵ famuliam cõmemorant atq cõmẽ¬
dant: quippe qui etiã ad ista uisibilia
uenerunt que ꝓ istius u̾itatis luce ue¬
nerantur ⁊ adorant. Et ideo displicet

Expanded text:
obus ex aduerso capitulis constitutis uelit obus ex aduerso capitulis constitutis uelit inperitos decipere et dicere in uetere testamento magnificari deum, cuius dicitur sedes caelum et terra scabellum pedum et negatur habitare in domo manufacta, in nouo autem testamento domus eius dicitur templum constructum ab hominibus: nonne Manichaei uel sero fatebuntur et habitaculum dei per manus hominum factum ad aliquam significationem in utroque testamento accipi et deum non habitare in locis ab hominibus fabricatis in utroquzelans appellatur; zelans enim zelauit. huic capitulo, quod scriptum est: ne adoraueritis deos alienos, cum calumniantur Manichaei, satis ostendunt placere sibi adorari multos deos. nec mirum, quandoquidem in secta sua numerosissimam deorum familiam commemorant atque commendant. quippe qui etiam ad ista uisibilia uenerunt, quae pro ipsius ueritatis luce uenerantur et adorant; et ideo displicet
Abbreviated transcription (Latin):
d̾s ciuus celum sedes. et terra scabellũ
pedum eius est. in tab̾naculo habitat. qd̾
ex auro uel argento. et ere ⁊ purpura:
et pilis petoꝵ pellibq constructũ est:
Adhibentes etiam testem apłm paulum:
quia dicit d̾m lucem habitare maccessi¬
bilem. Quib nos parem questionẽ refe¬
rimus: et qd̃ de nouo testamento ꝓtu¬
lerunt. de uet̾i testamento ꝓferimus. Ibi
eñi inuenitur prius scͥptum. celum mn se¬
des est: terra aut̃ scabellum pedũ meoꝵ
Quã domum edificabitis mͥ: aut qͥs locus
requiei mee: Nõne manus mea fecit ħ
omĩa: Ecce habent uͥ libri uet̾is testam̃¬
ti. p̃dicant d̾m in templis manufactis
nõ habitare. et tamen filius d̾i nr̃i fla¬
gello de restib facto. expulit de templo
eos qui boues et columbas uendebant:
et nũmularioꝵ ei̾tit mensas ⁊ ait.
Domus patris mei domus oratõnis uo¬
cabitur: uos aut̃ fecistis illam spelun¬
cam latronum. Si gͦ aliqͥs etiã istis du¬

Expanded text:
deus, cuius caelum sedes et terra scabellum deus, cuius caelum sedes et terra scabellum pedum eius est, in tabernaculo habitat. quod ex auro uel argento et aere et purpura et pilis pecorum pellibusque constructum est? adhibentes etiam testem apostolum Paulum. quia dicit deum lucem habitare inaccessibilem. quibus nos parem quaestionem referimus, et quod de nouo testamento protulerunt, de uetere testamento proferimus. ibi enim inuenitur prius scriptum: caelum mihi sedes est, terra scabellum pedum meorum: quam domum aedificabitis mihi, aut quis locus requiei meae ? nonne manus mea fecit haec omnia? ecce habent, ubi libri ueteris testamenti praedicant deum in templis manufactis non habitare ; et tamen filius dei nostri flagello de restibus facto expulit de templo eos, qui boues et columbas uendebant, et nummulariorum euertit mensas et ait: domus patris mei domus orationis uocabitur, uos autem fecistis eam speluncam latronum. si ergo aliquis etiam istis du
Abbreviated transcription (Latin):
sonando uel apparendo. cui tamen iꝑse
ꝑ seipm mundo corde uideat᷑. ⁊ ꝑ illũ p̃r
beati .n. mĩsdicordes. qr ip̃i d̾m iudebũt:
nõ est mirandũ ex ut᷑q testam̃to ista oĩa
testimoĩa consonare:
S eo qd̃ scͣptum est. qd̾ locutus est
d̾s moysi: et dixit illi. Loquere ad
filios isrł. Sumite pͥmitias ab om̃i hoĩe.
qd̃ mͥ destinetis. hoc est aurum argent̃
eramentum. purpurã. byssũ coccum
pilos caprinos. pelles rubeas agnorum
ligna integra. oleum ad illuminatõnẽ:
tymianiata. lapides preciosos. hoc ẽ be¬
rillos. et constituite tabernaculũ ĩ quo
comꝑari uobiscum possum. Commouẽt
etiã hinc manichei q̃stionẽ. et huic scͥp¬
turaꝵ loco illud in suͣngłio dicunt eẽ
contrarium: qd̾ ait dñs. Non iurabis
neq ꝑ celum quia sedes d̾i est: ne ꝑ t̾
ram qͣuia scabellum est pedum eiꝰ. Dis¬
putant eñi: et magnum aliqͥd sibi ui¬
dentur dicere. cum dicunt. Quom᷑ ille

Expanded text:
sonando uel adparendo, cum tamen ipse sonando uel adparendo, cum tamen ipse per se ipsum mundo corde uideatur et per illum pater — beati enim mundicordes, quia ipsi deum uidebunt —: non est mirandum ex utroque testamento ista omnia testimonia consonare. De eo, quod scriptum est, quod locutus est deus Moysi et dixit illi: loquere ad filios Israhel: sumite primitias ab omni homine, quas mihi destinetis, hoc est aurum. argentum, aeramentum, purpuram, byssum. coccum. pilos caprinos, pelles rubeas agnorum, ligna integra. oleum ad inluminationem. thymiamata. lapides pretiosos, hoc est beryllos, et constituite tabernaculum. in quo commorari uobiscum possim. commouent etiam hinc Manichaei quaestionem et huic scripturarum loco illud in euangelio dicunt esse contrarium, quod ait dominus: DOD iurabis neque per caelum, quia sedes dei est, neque per terram, quia scabellum est pedum eius. disputant enim et magnum aliquid sibi uidentur dicere, cum dicunt: quomodo ille
Abbreviated transcription (Latin):
erunt: Cum enĩ u̾tas etiam pecc̃oribus
d̾r ꝑ qͣmlib creaturã dicatur. nõ nisi ab
illo dicitur qui unus est uerax. Qd̃ autẽ
iudeis dicit. nec uocem eius aliqͣndo au¬
distis. ideo dicit qr non obtemꝑauerunt
isti diuntaxat cum quib loqͥuebat᷑: qui¬
b dicit etiam. nec faciem eius uidistis
quia nõ potest. Qd̃ aut̃ dicit. neq u̾bũ
eius habetis in uobis manens: qr in quo
manet u̾bum d̾i. xp̃c in illo manet. ꝙͣ
isti respuerunt. Nam cum ip̃e dñs di¬
xisset. pater clarificar̾ine ea claritate
qͣm fui apud te. priusqͣm mundꝰ fieret:
sonuit uox de celo. et clarificaui. et cla¬
rificabo. Quã uocem multi iudeoꝵ p̃¬
sentes audierunt. nec ideo tamen audĩ¬
se dicendi sunt: qr nõ obtemꝑ auerũt
ut crederent. Quappter si nõ est miran¬
dum. qd̾ u̾bum dei idest unuicus filius
di qui de patre annuntiat. cui uult ꝑ
seipm̃. cui uult ꝑ aliqͣm creaturã. uel

Expanded text:
erunt? cum enim ueritas etiam peccatoribus erunt? cum enim ueritas etiam peccatoribus dicitur, per quamlibet creaturam dicatur, non nisi ab illo dicitur, qui unus est uerax. quod autem Iudaeis dicit: nec uocem aliquando eius audistis, ideo dicit. quia non obtemperauerunt isti dumtaxat, cum quibus loquebatur. quibus dicit etiam: nec faciem eius uidistis, quia non potest. quod autem dicit: neque uerbum eius habetis in uobis manens, quia in quo manet uerbum dei, Christus in illo manet, quem isti respuerunt. nam cum ipse dominus dixisset: pater, clarifica me ea claritate, qua fui apud te, priusquam mundus fieret, sonuit uox de caelo: et clarificaui et clarificabo. quam uocem multi Iudaeorum praesentes audierunt nec ideo tamen audisse dicendi sunt. quia non obtemperauerunt, ut crederent. quapropter si non est mirandum, quod uerbum dei, id est unicus filius dei, qui de patre adnuntiat, cui uult per se ipsum, cui uult per aliquam creaturam uel
Abbreviated transcription (Latin):
est. S siue in rubo cum eum misit.
siue postea cum ei legem dedit: ange¬
lum dicit stephanus in actib apłoꝵ ei
apparusse. Qd̃ ideo dicimus. ne qͥs arbi¬
tretur u̾bum d̾i ꝑ qd̾ facta sunt om̃ia qͣi
ꝑ locos posse definiri et alicui iusibiliter
apparere: nisi ꝑ aliqͣm uisibilẽ creat᷑am
Sicut eñi u̾bum d̾i est in ꝓpħa ⁊ reste
dicitur. dixit dñs. quia u̾bum d̾i qd̾ ẽ¬
xp̃c. in ꝓpħa loquitur u̾tatem: sic ⁊ in
angło ip̃e loqͥt᷑ qñ u̾itatẽ angłs ãnuntiat.
dixit. et angelus apparuit: cum illud
dicatur ex ꝑsona in habitantis d̾i. illud
ex ꝑsona seruientis creature. Ex hac re¬
gula etiã apłs ait. An ułtis exꝑimen¬
tum acciꝑe. eius qui in me loquit᷑ xp̃i
Si aut̃ hoc mouet qd̃ in uet̾i testamẽ¬
to etiã peccatorib d̾i loquitur. uel ade
uel eue uel serpenti: atcendant etiã in
nouo. cuiusmodi exemplum dñs posuit.
de homine stulto et cupido. qmͦ ei locut᷑

Expanded text:
est . Sed sive in rubo, cum eum misit; est . Sed sive in rubo, cum eum misit; sive postea, cum ei legem dedit; angelum dicit Stephanus in Actibus Apostolorum ei apparuisse . Quod ideo dicimus, ne quis arbitretur Verbum Dei, per quod facta sunt omnia, quasi per locos posse definiri, et alicui visibiliter apparere, nisi per aliquam visibilem creaturam. Sicut enim Verbum Dei est in propheta, et recte dicitur, Dixit Dominus; quia pheta loquitur ueritatem: sic et in angelo ipse loquitur, quando ueritatem angelus adnuntiat, dixit' et angelus adparuit', cum illud dicatur ei persona inhabitantis dei, illud ex persona seruientis creaturae. ex hac regula etiam apostolus ait: an uultis experimentum accipere eius, qui in me loquitur, Christi? Si autem hoc mouet, quod in uetere testamento etiam peccatoribus deus loquitur uel Adae uel Euae uel serpenti, adtendant etiam in nouo cuiusmodi exemplum dominus posuit de homine stulto et cupido, quomodo ei locutus
Abbreviated transcription (Latin):
qr ip̃e filius qd̃ est u̾bum d̾i non solum¬
in nouissimis temporib. cum in carne
apparere dignatus est. S etiam prius a
constitutõne mundi. cui uoluit de patͤ
annuntiauit siue loq̃ndo. siue apparen¬
do uel ꝑ angłicam aliqͣm potestatem
uel ꝑ qͣmlib creaturam: quia ip̃e ẽ in
om̃ib uitas. et omĩa illi constant. et
omĩa illi ad nutum seruiunt. atq sb̃¬
iecta sunt: ut etrã oculis ꝑ uisibilẽ cre¬
aturam cui uult qͣndo dignatur appa¬
reat. cum ip̃e tamen scd̾m diuinitatẽ
suam. et scdm id qd̾ u̾bum est patris
coct̾num patri. et incõmutabile. ꝑ qd̾
facta sunt omĩa. non nisi purgatissimo
et simplicissimo corde iudeatur. Et ideo
quibdam locis. etiã ip̃a scͥptura testat᷑
angłm uisum. ubi dicit d̾m iusum :
sicut in illa luctatione iacob. et angłs
dictus est ille qui apparuit. Et cũ ap¬
paruit in rubo moysi: et item ĩ hemo
cum iam eduxiss ppłm de terra egẏp¬
ti qͣndo legem accepit: d̃s ei locutus

Expanded text:
filius, quod est uerbum dei. non solum nouissimis temporibus, cum in carne adparere dignatus est, sed etiam prius a constitutione mundi, cui uoluit de patre adnuntiauit siue loquendo siue adparendo uel per angelicam aliquam potestatem uel per quamlibet creaturam: quia ipse est in omnibus ueritas et omnia illi constant et omnia illi ad nutum seruiunt atque subiecta sunt, ut etiam oculis per uisibilem creaturam cui uult, cum dignatur, adpareat, cum ipse tamen secundum diuinitatem suam et secundum id, quod uerbum est patris, coaeternum patri et incommutabile, per quod facta sunt omnia, non nisi purgatissimo et simplquibusdam locis etiam Scriptura ipsa testatur angelum visum, ubi dicit Deum visum . Sicut in illa luctatione Jacob, et angelus dictus est ille qui apparuit . Et cum apparuit in rubo Moysi : et item in eremo, cum jam eduxisset populum de terra Aegypti, quando legem accepit, Deus ei locutus
Abbreviated transcription (Latin):
E eo qd̾ scͥptum est. qd̾ locutus ẽ dͣs
cum adam et cum eua. et cum serpẽ¬
te. et cum cain et cet̾is antiquis: int̾ qͦs
etiam nõ nullisq apparuisse scribitur
et ab eis uisus cẽ. Non uno s multis
scͥpturaꝵ locis. in quib et locutus ẽẽ d̾s
cum hominib inuenit᷑. et nõnullis ap
paruisse. insidiantur manichei: et dicũt
omĩa contraria eẽ nouo testamento qm̃
dñs dicit. Deum nemo uidit unqͣm. nisi
unicus filius qui est in sinu patͥs: ille
annuntiauit nobis deeo. Et it̾m qd̾ di¬
cit udeis. nec uocem illius aliqͣndo audi¬
stis. nec faciem eius uidistis. nec u̾bum eiꝰ
haberis in uobis manens: quia ei quem
ille misit non credidistis. Quib respon¬
demus eo ip̃o qd̃ in eungłio scͥptum ẽ.
d̾m nemo uidit umqͣm. nisi unicꝰ filius
qui est ii sinu patris. ip̃e annuntiauͭ¬

Expanded text:
e eo, quod scriptum est, quod locutus est deus cum Adam et Eua et cum serpente et cum Cain et ceteris antiquis. inter quos etiam et nonnullis adparuisse scribitur et ab eis uisus esse non uno, sed multis scripturarum locis, in quibus et locutus esse deus cum hominibus inuenitur et noparuisse: insidiantur Manichaei, et dicunt omnia contraria esse Novo Testamento, quoniam Dominus dicit, Deum nemo vidit unquam, nisi unicus Filius, qui est in sinu Patris; ille annuntiavit nobis de eo ; et iterum quod dicit Judaeis, Nec vocem illius aliquando audistis, nec faciem ejus vidistis, nec verbum ejus habetis in vobis manens: quia ei quem ille misit, non credidistis . Quibus respondemus eo ipso, quod in Evangelio scriptum est, Deum nemo vidit unquam, nisi unicus Filius qui est in sinu Patris; ip
Abbreviated transcription (Latin):
Et isti quidem illam temptatã ut doc̾et
resistere temptatori. ne illam possessam
ut patri nõ possit restitui nec uictori.
Deniq manicheus ec doctrina demõi¬
o aliud annuntiat ut quasi eminẽ¬
tior sit apłi u̾o ex doctrina xp̃i cõmen¬
dant. ut quisqͥs aliud annuntiau̾it

Expanded text:
et isti quidem illam temptatam, ut doceret resistere temptatori, ille illam possessam, ut patri non possit restitui nec uictori; denique Manichaeus ex doctrina daemoniorum aliud adnuntiat, ut quasi eminentior sit, apostoli uero ei doctrina Christi commendant, ut quisquis aliud adnuntiauerit
Abbreviated transcription (Latin):
nis describatis ex una ꝑte a terra gentis
tenebrarum. tanqͣm cuneo coartato discissã:
ut neq in rerum u̾tate inueniat᷑. ꝙ ĩ co¬
gitationũ ur̃arũ falsitate credatur. et ides
nec uitam ur̃am data sustineat ⁊ mentẽ

Expanded text:
nis describatis ex una parte a terra gentis tenebrarum, tamquam cuneo coartato discissam, ut neque in rerum ueritate inueniatur et in cogitationum uestrarum falsitate credatur; et ideo nec uitam uestram data sustineat et mente
Abbreviated transcription (Latin):
frumenti facit. ut om̃s probos et reꝓbos
ur̃os quos ꝑiter uitas reꝓbat: inꝯꝑabili
multitudine suꝑet. Etce̾ ñ sumꝰ gentium
scisma quib płimũ distamus in melus:
s nec uos hoc estis. qr płimũ ab eis dista¬

Expanded text:
frumenti facit, ut omnes probos et reprobos frumenti facit, ut omnes probos et reprobos uestros, quos pariter ueritas reprobat, inconparabili multitudine superet. ecce non sumus gentium schisma, a quibus plurimum distamus in melius; sed nec uos hoc estis, quia plurimum ab eis dista
Abbreviated transcription (Latin):
nã que in manicheũ credid̾it. urãm etiã dici
tis ꝑientem. qͣm sibillam nec saltẽ nuben¬
tem. At tñi multi xp̃iam catholici uocant᷑
et sunt adulti. raptores. auari. ebriosi. et
quicqͥd aliud sane doctͥne adu̾satur. Quid
aut̃ int̾ uos in tam exiguo ac pene nullo
numo ur̃o. nõne pleriq sunt tales: ꝙ qͥdã¬
bis. cum tam̃ ꝓpt̾ sacrilegam uanitatem
secte ur̃e. etcãm qui in uobis tales nõ sũt
paganis etiã talib det̾iores sint: Un de
manifestũ est ũo ideo derogari sane doct᷑¬
ne que sola catholica est. qr multi eius
nomĩe censeri uolunt. et ꝑ islam sanari
uolunt. Agnoscenda est enim paucitas il¬
la: qͣm dñs precipue cõmendat in ingenti
atq ĩnum̾abili multitudine toto corde dif¬
fusa. Que tñ paucitas sc̃oꝵ atqi fideliũ
qd sepe comendandũ est. tanꝙͣ granorũ
incõꝑatõne młtitudinis palearũ pauci¬
tas dicitur. ꝑ se aut̃ ip̃am tantam massã

Expanded text:
nam. quae in Manichaeum crediderit, uestram dicitis nam. quae in Manichaeum crediderit, uestram dicitis etiam parientem quam Sibyllam nec saltem nubentem. at enim multi cbristiani catholici uocantur et sunt adulteri, raptores, auari, ebriosi et quicquid aliud sanae doctrinae aduersatur. quid autem inter uos in tam exiguo ac paene nullo numero uestro nonne plerique sunt tales, bis ? cum tamen propter sacrilegam uanitatem sectae uestrae etiam qui in uobis tales non sunt, paganis etiam talibus deteriores sint. unde manifestum est non ideo derogari sanae doctrinae, quae sola catholica est, quia multi eius nomine censeri uolunt et per illam sanari uolunt. agnoscenda est enim paucitas illa, quam dominus praecipue commendat in ingenti atque innumerabili multitudine toto orbe diffusa: quae tamen paucitas sanctorum atque fidelium, quod saepe commendandum est, tamquam granorum in conparatione multitudinis palearum paucitas dicitur, per se autem ipsam tantam massam
Abbreviated transcription (Latin):
in uaniloqͥum. In quo sane pͥncipatũ te¬
netis. nõ intuentes nõ consid̾antes ĩ eisdẽ
habendis agendisq reb tantũ ad diuer¬
sam uitam ualere. si diu̾sa sit fides: ut
cum auditores ur̃i ꝙ uxores habeant &
filios. qͣmius initi suscipiant. eisq pa¬
trimonia congerant. uel custodiant. car¬
ne uescantur. umũ bibant. lauent. me¬
tant iundemient. negotient᷑. honores
publicos ãministrent: uobistũ eos tam̃
nõ cum gentib computetis. cum facta
eoꝵ gentib uideant᷑ similiora qͣm uobis
Nam ꝙ quoꝵdam facta gentiliũ. cũ ma¬
gnis uobis ꝓpinquent qͣm quibdã au¬
ditorib ur̃is. nõnulli quippe in sacͥlegis
sacris suis. et a iuno ⁊ a carnib. ⁊ a con¬
tubitu temꝑant. potuis auditores ur̃os
his om̃ib utentes. et in eo uobis dissimileᷤᷤ
in manichei grege numeratis qͣm istos
eadem que facitis facientes. Potuisq femi¬

Expanded text:
in uaniloquium. in quo sane principatum tein uaniloquium. in quo sane principatum tenetis non intuentes, non considerantes in eisdem habendis agendisque rebus tantum ad diuersam uitam ualere, si diuersa sit fides. ut cum auditores uestri et uxores habeant et filios quamuis inuiti suscipiant eisque patrimonia congerant uel custodiant, carne uescantur, uinum bibant, lauent, metant, uindemient, negotientur, honores publicos administrent, uobiscum eos tamen, non cum gentibus conputetis, cum facta eorum gentibus uideantur similiora quam uobis. nam et quorundam facta gentilium cum magis uobis propinquent quam quibusdam auditoribus uestris — nonnulli quippe in sacrilegis sacris suis et a uino et a carnibus et a concubitu temperant — potius auditores uestros his omnibus utentes et in eo uobis dissimiles in Manichaei grege numeratis. quam istos eadem, quae facitis, facientes, potiusque femi
Abbreviated transcription (Latin):
uestimentoꝵ lauachroꝵ. et qui ex nris
coniugalem uitam gerunt. uxõꝵ ducẽ¬
darum ⁊ hñdarũ. filioꝵ gignendoꝵ nu¬
triendoꝵ. hẽditandoꝵ: longe tam̃ aliter
his reb utitur. qui ad alium finẽ usum
eaꝵ refert. et aliter ex his deo gr̃as agit
de quo ꝑua et falsa non credit. Sicut n
in ip̃o errore ur̃o cum eo pane uescamĩ
quo cet̾i homines. i fructib uiuatis. et
fontib lana et lino similit̾ texto amicia¬
mini. nec in his tamen dicitis parem ui¬
tam. nõ aliud edendo aut bibendo aut in¬
duendo. s alud sentiendo. et credendo. et
ad alium finẽ ista omĩa referendo. finem
scilicet ur̃i erroris atq uanitatis: ita nos
et in his et in aliis que similit̾ sumimus
nõ similit̃ cum gentib uiuimꝰ : easdẽ res
nõ ad eunidẽ finem referendo. s ad finem
legitimi duuniq p̾cepti caritatẽ. de corde
puro et conscientia bona ꝙ fide non ficta
a quib quidam aberrantes conu̾si sunt

Expanded text:
uestimentorum, lauacrorum, et qui ex nostris uestimentorum, lauacrorum, et qui ex nostris coniugalem uitam gerunt, uxorum ducendarum et habendarum, filiorum gignendorum, nutriendorum, hereditandorum, longe tamen aliter his rebus utitur, qui ad alium finem usum earum refert, et aliter, qui ex his deo gratias agit, de quo praua et falsa non credit. sicut enim in ipso errore uestro cum eo pane uescamini, quo ceteri homines, et fructibus uiuatis et fontibus. lana et lino similiter texto amiciamini. nec in his tamen parem ducitis uitam, non aliud edendo aut bibendo aut induendo, sed aliud sentiendo et credendo et ad alium finem ista omnia referendo, finem scilicet uestri erroris atque uanitatis: ita nos et in his et in aliis, quae similiter sumimus, non similiter cum gentibus uiuimus easdem res non ad eundem finem referencorde puro et conscientia bona et fide non ficta, a quibus quidam aberrantes conuersi sunt
Abbreviated transcription (Latin):
uiuam. scãm deo placentem. S manichei
corꝑa humana opificiũ dicunt ẽẽ gentis
tenebrarũ: et carceres quib uictus inclusꝰ
est ds. Unde longe aliuid adnuntiat faustꝰ.
aliud paulus. Q qm̃ quisqͥs uobis eunͣ¬
głi ⁊ auerit pret̾ qm qd̃ accepistis anathe¬
ma sit. uerum dicit xp̃c in paulo anathe¬
nia sit. m anicheus in fausto. qui etiã dic̃
nichil nos mutasse de morib gentium:
nesciens quid loquatur. Cum eñi iustus
ex fide uiuat. finisq p̾cepti sit caritas. de
puro corde. et conscientia bona ⁊ fide non
ficta. maneantq ad informandã uitam
fidelurm tria. hec. fi des. spes. earitas. unde
fieri potest. ut pares cum aliqͦ mores ha¬
beat. qui hec tria cum illo paria nõ ht̃ :
Qui eñi aliud credit. aliud sperat. aliud a¬
mat: Nccẽ est ut alit̾ uiuat. Et si usus qͣ¬
rudã rerum similis uidetur nobis esse
cum gentib. sicut cybi. et potus. et tectoꝵ

Expanded text:
uiuam, sanctam, deo placentem. sed Manichaei uiuam, sanctam, deo placentem. sed Manichaei corpora humana opificium dicunt esse gentis tenebrarum et carceres, quibus uictus inclusus est deus: unde longe aliud adnuntiat Faustus, aliud Paulus. sed quoniam quisquis nobis euangelizauerit praeterquam quod accepistis, anathema sit, uerum dicit Christus in Paulo, anathema sit Manichaeus in Fausto. Qui etiam dicit nihil nos mutasse de moribus gentium nesciens, quid loquatur. cum enim iustus ex fide uiuat finisque praecepti sit caritas de corde puro et conscientia bona et fide non ficta maneantque ad formandam uitam fidelium tria haec: fides, spes, caritas: unde fieri potest, ut pares cum aliquo mores habeat, qui haec tria cum illo paria non habet? qui enim aliud credit, aliud sperat, aliud amat, necesse est, ut aliter uiuat. et si usus quarundam rerum similis uidetur nobis esse cum gentibus, sicut cibi et potus, tectorum.
Abbreviated transcription (Latin):
tib ⁊ ob hoc nõ ꝑuo malo impie suꝑstitio¬
nis errantib. nicħominꝰ demonia sepre¬
berent ad eos illu dendos: et abeis sumen¬
da que sic obtulissent. Illi qͥppe suꝑbi et
impii sp̃c. nõ nidore ac fumo. sicut ñmłłi
uani opinantur. s hominũ pascunt᷑ ex¬
rorib. nõ sui corꝑis refectione. s maliuo¬
la delectatione. cum qͦ quomͦ decipiunt
uel arroganti fastu. simulate maiestatis.
cum diuinos sibi honores exhiberi głant᷑.
Non gͦ illi patres nr̃i sola gentiũ symu¬
lachra dimiserunt: s neq terre. neq cui¬
qͣm t̾rene rei. neq mari. neq celo. neq
milicie celi aliqͥo ĩmolantes. uni do cre
creatori om̃iuni uictimas obtulerunt: quas
sibi offerri uoluit. ꝑ eaxũ similitudinẽ ꝓmit¬
tens uistimã ueram. ꝑ qͣm nos sibi pecc̃oꝵ
qͥtur dicens. Obsecro aut̃ uos frẽs ꝑ mise ⁊¬
ricordiã d̾i. ut exhibeatis corꝑa ur̃a hostiã

Expanded text:
tibus et ob hoc non paruo malo inpiae superstitiotibus et ob hoc non paruo malo inpiae superstitionis errantibus nihilominus daemonia se praeberent ad eos inludendos et ab eis sumenda, quae sic obtulissent. illi quippe superbi et inpii spiritus non nidore ac fumo, sicut nonnulli uani opinantur, sed hominum pascuntur erroribus: non sui corporis refectione, sed maliuola delectatione, cum quoquo modo decipiunt, uel adroganti fastu simulatae maiestatis cum diuinos sibi honores exhiberi gloriantur. non ergo illi patres nostri sola gentium simulacra dimiserunt, sed neque terrae neque cuiquam terrenae rei neque mari neque caelo neque militiae caeli aliquid immolantes uni deo creatori omnium uictimas obtulerunt: quas sibi offerri uoluit, per earum similitudinem promittens uictimam ueram, per quam nos sibi peccatorquitur dicens : obsecro autem uos, fratres, per misericordiam dei, ut exhibeatis corpora uestra hostiam
Abbreviated transcription (Latin):
uirginitates multum distat. q̃muis nicħ
Aliud distet nisi que cui uoueatur atq red¬
datur: sic int̾ sacrificia paganoꝵ q he¬
breoꝵ multũ distat eo ip̃o qd̾ hoc solum
distat que cui suntt ĩmolata et oblata. Illa
sibi hoc arrogantiũ qd̃ hab̾entur dii. quia
diuinuᷤ honor est sacͥficuĩ: illa u̾o uni d̾o
ut ei offeretur similitudo ꝓmittens u̾tatẽ
sacͥficii. cui erat offerenda ip̃a reddita ũ¬
tas in passione corꝑis et sangnis xp̃i.
Neq enĩ sicut faustus dixit priores nr̃i
uidei. segregati a gentib. cum templũ
hab̾ent. et ĩmolationes. ⁊ aras. et sacerdo¬
tia: sculpturas solum dimiserunt. idest
ydola. Poterant eñi sicut ñulłi etiã sñ
ydoloꝵ sculpturis. arborib. montib. postͤ¬
mo etiã soli ac lune tet̾isq syderib ĩ mola¬
re. Qd̃ si fac̾ent ꝑ illum cultũ que lathria
dicitur. creature potiꝰ qͣm creatori seriuen¬

Expanded text:
uirginitates multum distat, quamuis nihil uirginitates multum distat, quamuis nihil aliud distet, nisi quae cui uoueatur atque reddatur, sic inter sacrificia paganorum et Hebraeorum multum distat eo ipso, quod hoc solum distat, quae cui sint immolata et oblata: illa sibi ob hoc adrogantium, quo haberentur dii, quia diuinus honor est sacrificium; illa uero uni deo, ut ei offerretur similitudo promittens ueritatem sacrificii, cui erat offerenda ipsa reddita ueritas in passione corporis et sanguinis Christi. Neque enim, sicut Faustus dixit, priores nostri Iudaei segregati a gentibus, cum templum haberent et immolationes et aras et sacerdotia, sculpturas solum dimiserunt, id est idola; poterant enim sicut nonnulli etiam sine idolorum sculpturis arboribus et montibus, postremo etiam soli ac lunae ceterisque sideribus immolare. quod si facerent per illum cultdicitur, creaturae potius quam creatori seruien
Abbreviated transcription (Latin):
ritu. quo sibi sacrificari noui testamen¬
ti manifestatõne p̃cepit. Qd̾ ꝑtinet ad
illũ cultum que latria dicitur: ⁊ uni do
debetur.S qͥo agam. et tance cecitati is
toꝵ heticoꝵ. qͣndo demonstrabo: qͣm ium
habeat qd̾̃ in psalmis canit᷑ sacrificiũ lau¬
dis glificaił me: et illic uia est ubi osten¬
dam illi salutare meũ: Huiꝰ sacrificii ca¬
ro et sanguis ante aduentũ xp̃i ꝑ iuctima¬
rũ similitudinẽ ꝓmitcebat᷑. in passione
xp̃i ꝑ ip̃am u̾itatem reddebatur: post as¬
censũ dñi ꝑ sacramentũ memorie celebͣ¬
tur. Ac ꝑ hoc tantũ int̾est. int̾ sacͥficia
paganoꝵ et hebreoꝵ: qͣntum int̾ imitati¬
onem errantẽ. et p̾figuratõnem p̃mntiã¬
tem. Sicut aut̃ non ideo contempnenda
uel decestanda est uirginitas sc̃imonia¬
liũ. quia et uestales uirgines fuerunt: sic
nõ ideo rep̾hendenda sacrificia patrũ. qͥa
sunt et sacͥficia gentiũ: qr sicut illas it̾

Expanded text:
ritu. quo sibi sacrificari noui testamenritu. quo sibi sacrificari noui testamenti manifestatione praecepit: quod pertinet ad illum cultum, quae latria dicitur et uni deo debetur. sed quid agam eteticorum quando demonstrabo, quam uim habeat, quod in psalmis canitur: sacrificium laudis glorificabit me, et illic uia est, ubi ostendam illi salutare meum? huius sacri- ficii caro et sanguis ante aduentum Christi per uictimas similitudinum promittebatur, in passione Christi per ipsam ueritatem reddebatur, post ascensum Christi per sacramentum memoriae celebratur; ac per hoc tantum interest inter sacrificia paganorum et Hebraeorum, quantum inter imitationem errantem et praefigurationem praenuntiantem. sicut autem non ideo contemnenda uel detestanda est uirginitas sanctimonialium, quia et Uestales uirgines fuerunt, sic non ideo reprehendenda sacrificia patrum, quia sunt et sacrificia gentium. . quia, sicut inter illas
Abbreviated transcription (Latin):
cusatores et ꝑsecutores ꝑtulit. qd̾ regis e¬
dicto ꝓposito lit nichil ã quoqm deo pet̾et᷑.
nisi arege solo.d̾m suũ hoc est unũ et
uer̃ d̾m adorare dep̾cariq dep̾hensus est.
Qui aut̃ se in memoriis mrtyrũ in ebri¬
ant. quomͦ a nobis appbari possunt. cũ
eos etiam si in domib sius id faciant. sa¬
na doctrina condẽpnet: S aliud est qd̃
docemus. aliud qd̃ sustinemꝰ: aliud qd̃ p̾¬
ciꝑe iubemur. aliud qd̾ emendare p̃cipi¬
mur ꝙ donec emendemꝰ tolerare compel¬
limur. Alia est disciplina xp̃ianoꝵ. Alia
luxuria uinolemtoꝵ uel error infirmoꝵ
uerumptũ et in hoc ip̃o distant plurimũ
culpe uinolentoꝵ. et sacrilegoꝵ. Longe
q̃ppe minoris peccati est ebrium redire
a martyrib: qͣm uel ieiuniũ sacrificare
mͣrtyrib. Sacrificare mrͣtyrib dixi. nõ
dixi sacrificare deo in memoriis mNm.
qd̃ freq̃ntissime facumus. illo dũtaxat

Expanded text:
cusatores ac persecutores pertulit, quod regis ecusatores ac persecutores pertulit, quod regis edicto proposito, ut nihil a quoquam deo peteretur nisi a rege solo, deum suum, hoc est unum et uerum deum adorare deprecarique deprehensus est. qui autem se in memoriis martyrum inebriant, quomodo a nobis adprobari possunt, cum eos, etiamsi in domibus suis id faciant, sana doctrina condemnet? sed aliud est, quod docemus, aliud, quod sustinemus, aliud, quod praecipere iubemur, aliud, quod emendare praecipimur, et donec emendemus, tolerare conpellimur. alia est disciplina christianorum, alia luxuria uinolentorum uel error infirmorum. uerumtamen et in hoc ipso distant plurimum culpae uinolentorum et sacrilegorum. longe quippe minoris peccati est ebrium redire a martyribus quam uel ieiunum sacrificare martyribus. sacrificare martyribus dixi, non dixi: sacrificare deo in memoriis martyrum. quod frequentissime facimus illo dumtaxat
Abbreviated transcription (Latin):
pimus. uel cuiqm martyri. uel cuiqͣm
scẽ anime. uel ciuqͣm angło. Et qͥsqͥs
in hunc errorem delabitur. corripitur
ꝑ sanam doctrinã: siue ut corrigatur.¬
Etiã ip̃i enĩ sc̃i uel homines. uel angłi
exchiberi sibi nolunt: qd uni deo deberi
norunt. Apparuit hoc inpaulo. et barna¬
ba. cum cõmoti miratulis que ꝑ eos fc̃a
sunt lycaonii. tanqͣm diis ĩmolare uo¬
luerunt. Conscissis eñi uestimentis siuis.
confitentes et ꝑsuadentes se deos non esse
ista sibi fieri uetuerunt. Apparuit ꝙ ĩ an¬
głis. sicut in apocalypsi legimus angłm
se adorari ꝓhibentem. ac dicentẽ adorato¬
ri suo. Conseruus tuus fum: & frm̃ tuoꝵ
Ista sibi plane suꝑbi sp̃c exigunt dyabo¬
lus et angłi eius: sicut ꝑ omĩa templa
et sacra gentiliũ. Quoꝵ similitudo ĩ qͥb¬
dam etiam suꝑbi hominib exp̃ssa est: sic̃
de babylonie quibdam regib memorie cõ¬
mendatum tenemus. Unde sc̃s daniel ac¬

Expanded text:
pimus uel cuiquam martyri uel cuiquam pimus uel cuiquam martyri uel cuiquam sanctae animae uel cuiquam angelo; et quisquis in hunc errorem delabitur, corripitur per sanam doctrinam, siue ut corrigaetiam ipsi enim sancti, uel homines uel angeli, exhiberi sibi nolunt, quod uni deo deberi norunt. adparuit hoc in Paulo et Barnaba, cum conmoti miraculis, quae per eos facta sunt, Lycaonii tamquam diis immolare uoluerunt — conscissis enim uestimentis suis confitentes et persuadentes se deos non esse ista sibi fieri uetuerunt —: adparuit et in angelis sicut in apocalypsi legimus angelum se adorari prohibentem ac dicentem adoratori suo: conseruus tuus sum et fratrum tuorum. ista sibi plane superbi spiritus exigunt, diabolus et angeli eius, sicut per omnia templa et sacra gentilium. quorum similitudo in quibusdam etiam superbis hominibus expressa est, sicut de Babyloniae quibusdam regibus memoriae commendatum tenemus. unde sanctus Danihel ac