comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mationem que membrorum
omnia uiscera sensus omnes :¬
& quid quid erat : quo illa &cre¬
atura & homo & feminaerat:
non nisi illo o peredĩ factum
quo dd ĩ non ꝑangelos sed per
sem& ipsum non operatus est¬
& dimisit : Sedita continuan¬
ter operatur ut nec ullarũ
aliarumrerũ nec ipsorum
angelorum natura subsistat
si no no per&ur : sed qnm carnem
anima tarnatq: sentientem quan¬
tumnatur amrerum prohumam
captu ex periri potuimus non no¬
uimus nascinisi aut ex ististamqũ
materialib elementis hoc est
aqua & terra : aut ex frusticibus
uellignorum fructib: uel&iam
ex carnib: animaliuni sic̃ in nume¬
rabilia generauermium siue
reptiliurii aut certe ex concubiti
parentum: nullã aut̃ carnemni¬
tam scimius excarne cuiusliba
animantisquȩ tam e& ei simls
ut sexutantũ discerner etur:
Quaerimus in reb: creationis bu
similitudinem quamulier deur
latere facta est nec possumus
inuenire: nonobaliud nisi quia
homines que mamimodum opero¬

Expanded text:
mationemque membrorum, mationemque membrorum, omnia uiscera, sensus omnes et quidquid erat, quo illa et creatura et homo et femina erat, nonnisi illo opere dei factum, quod deus non per angelos, sed per semet ipsum. non operatus est et dimisit, sed ita continuanter operatur, ut nec ullarum aliarum rerum nec ipsorum angelorum natura subsistat, si non operetur. Sed quoniam carnem animatam atque sentientem, quantum naturam rerum pro humano captu experiri potuimus, non nouimus nasci, nisi aut ex istis tamquam materialibus elementis, hoc est aqua et terra, aut ex fruticibus uel lignorum fructibus uel etiam ex carnibus animalium, sicut innumerabilia genera uermium siue reptilium, aut certe ex concubitu parentum, nullam autem carnem natam scimus ex carne cuiuslibet animantis, quae tam esset ei similis, ut sexu tantum discerneretur, quaerimus in rebus creationis huius similitudinem, qua mulier de uiri latere facta est, nec possumus inuenire, non ob aliud, nisi quia homines quemadmodum operen
Abbreviated transcription (Latin):
formare & medicamento
inlitum ad ponere num &iam
exisque adhib& operari&cre¬
are uires uel carnem potest:
natura id agit interioremotu:
nobis que occultissimoxui
tamen sids̃ subtrahat
operationẽ intimam qua eam
substituit & facit continuo
tã quã extincta nulla rema¬
Qua propter cũ ds̃ uniuersã
creaturam suam bipertito
quodamopere prouidentia e
dequo insuperiore libro locu¬
tisumus & in natur alibus
& inuo lumtariis motib: ammi¬
nistr& crearenaturam : tamnul¬
lus angelus potest quam necse
ipsum: uoluntas uero angelica
oboedienter dõ subdita eiusque
ex secuta iussionem natur alib
motib: dereb: subiectistam¬
quammateriem ministrare:
ut secundumillas principales
inuerbo dĩ noncreatas uel se
colandiuel medendi potest:
Quale itaq ministeriumdõ ex hi¬
buerint angeli in illa mulieris
formatione quis audeat affir¬
mare certissime tamendixe¬
rim suplementum illud car¬
nis in costȩ locũ ipsius que femi¬
ne corpus & animani confor¬

Expanded text:
formare et medicamento formare et medicamento inlitum adponere. num etiam ex his, quae adhibet, operari et creare uires uel carnem potest? natura id agit interiore motu nobisque occultissimo. cui tamen si deus subtrahat operationem intimam, qua eam substituit et facit, continuo tamquam extincta nulla remaQuapropter cum deus uniuersam creaturam suam bipertito quodam modo opere prouidentiae, de quo in superiore libro locuti sumus, et in naturalibus et in uoluntariis motibus administret, creare naturam tam nullus angelus potest quam nec se ipsum. uoluntas uero angelica oboedienter deo subdita eiusque executa iussionem naturalibus motibus de rebus subiectis tamquam materiem ministrare, ut secundum illas principales in uerbo dei non creatas uel seccolandi uel medendi potest. quale itaque ministerium deo exhibuerint angeli in illa mulieris formatione, quis audeat adfirmare? certissime tamen dixerim subplementum illud carnis in costae locum ipsiusque feminae corpus et animam confor
Abbreviated transcription (Latin):
nonenim qui plantat est aliquid
neque quirigat sed qui incremen¬
tumdat ds̃ : Ad hoc incrementũ
pertin& &iam in corporehuma¬
no quod ossedemtõ locus carne
suppletus est illo scilic& operedĩ:
quo naturas substituit ut sint quo
ipsosquoq angelos creauit.::
pus agricolȩ est ut quam ducat
cum rigat : non aut̃ opus eius . ẽ:
itaqua ꝑ decliuia prolabatur:
sedillius qui omnia in iñ sura&
umero & pondere disposuit:
mopus agricoleest ut surcu¬
us auellatur ex arbore terre¬
uemandetur: at non eius opus
est ut sucũ inbibat ut germen
emittat: ut aliud eius solo figat
quoradicem stabiliat: aliud
inauras proueat quorobur
nutriat ramosque diffundat
sedillius quid ał incrementũ:
Medicus &iam egro corpori
alimentum athib& : & uulnera¬
tomedicamentam primum
nonderebus quascreauit
sed quascreatas operecreato¬
risinuenit: Deinde cibum
uel potum preparare potuit
&ministrare emplastrum

Expanded text:
non enim qui plantat, est aliquid non enim qui plantat, est aliquid neque qui rigat, sed qui incrementum dat, deus. ad hoc incrementum pertinet etiam in corpore humano, quod osse demto locus carne subpletus est, illo scilicet opere dei, quo naturas substituit, ut sint, quo ipsos quoque angelos creauit. Opus itaque agricolae est, ut aquam ducat, cum rigat; non autem opus eius est, ut aqua per decliuia prolabatur, sed illius, qui omnia in mensura et numero et pondere disposuit. item opus agricolae est, ut surculus auellatur ex arbore terraeque mandetur; at non eius opus est, ut sucum inbibat et germen emittat, ut aliud eius solo figat, quo radicem stabiliat, aliud in auras promoueat, quo robur nutriat ramosque diffundat, sed illius, qui dat incrementum. medicus etiam aegro corpori alimentum adhibet et uulnerato medicamentum: primum non de rebus, quas creauit, sed quas creatas opere creatoris inuenit; deinde cibum uel potum praeparare potuit et ministrare, emplastrum
Abbreviated transcription (Latin):
cere ominianimae uiuae ut quoei
uenire opus est nesciens adduco
mulieris formatio que miostiee
&iamaedificatio dicta est: quem¬
ammodum facta sit aturaquis¬
pemuliebris er eata est quamius
ex uiri que iamerat non aliqu
motusiam exsistentiũ natura ĩ
Angeli autẽ nulla momnino possiun
crearenaturam : Solus enim
unus cuius lib& naturae seumas
ammodum sit soporatus ada
costaq: eius sineullo doloris ses
acorporis cõpage detractasi
haec enimfortas sedicantus¬
potuis seperangelos fieri: for¬
mare aut̃ uel a edificare costam
ut mulier e& usque adeo non potu¬
it nisids̃ a quo uniuersa natura sub¬
sstit utne illud quidem carnis
suplementum incorporeuiri:
quod in illius costesuccessit locũ
ab angelis factumeẽ credide¬
rimsicut nec ipsum hominẽ
ideterrȩ puluere nonquo nulla
sitangelorumopera ut aliquid
creetur: sed non ideo creatores
sunt quia nec agricolas creatores
segetumi atque arborum dicimꝰ:

Expanded text:
cere omni animae vivae, ut quo eam cere omni animae vivae, ut quo eam venire opus est, nesciens adducatmulieris formatio, quae mystice etiam aedificatio dicta est, quemadmodum facta sit. Natura quippe mulieris creata est, quamvis ex virili, quae jam erat, non aliquo motu jam existentium naturarum. Angeli autem nullam omnino possunt creare naturam: solus enim unus cujuslibet naturae, seu maadmodum sit soporatus Adam, costaque ejus sine ullo doloris sensu a corporis compage detracta sit. Haec enim fortasse dicantpotuisse per angelos fieri; formare autem uel aedificare costam, ut mulier esset, usque adeo non potuit nisi deus, a quo uniuersa natura subsistit, ut ne illud quidem carnis subplementum in corpore uiri, quod in illius costae successit locum, ab angelis factum esse crediderim sicut nec ipsum hominem de terrae puluere: non quo nulla sit angelorum opera, ut aliquid creetur, sed non ideo creatores sunt. quia nec agricolas creatores segetum atque arborum dicimus.
Abbreviated transcription (Latin):
ad ea quȩ inaquis latent si cut ad
caetum quigluttiuit ionam .:
nec solum adista maiora uerũ
&iam aduermiculum: nam & hu¬
ic legimus diuinitus iussum ut
radicem cũ curbitȩ roder&
subcuius umbraculo propheta
requieuerat : Sienim homini
donauit dr̃ sic eum instituens
ut &iam carnem peccatipor¬
tans possit non solum pecora
&iumenta suis usib: subdita
nectantum domesticas aues
sed&xiam libere uolitantes quas¬
lib& &iam seuas feras & capere
& mansue facere & ris mirabi¬
liter imperare: ꝓotentiaratio¬
nis non corporis cumearum
appetcitus &dolores. captans.
paulatimq: in lectando premien¬
do laxandoq moderans a grefti eas
ex suit consuetudine & tamquam
humanis morib: induit : Quanto
magis angelihoc possunt quiusso¬
nedĩ in ipsa eius quam sẽpiternȩ
intuentur in cõmutabili ueritat
perspecta mouentes se pertempus
& locum agilitate mirabili &ii
saquibus moueatur & ad petitũ
carnalis indigentiae ualent effi¬

Expanded text:
ad ea quae sub aquis latent, sicut ad ad ea quae sub aquis latent, sicut ad cetum, qui gluttiuit Ionam — nec solum ad ista maiora, uerum etiam ad uermiculum; nam et huic legimus diuinitus iussum, ut radicem cucurbitae roderet, sub cuius umbraculo propheta requieuerat. si enim homini donauit deus, sic eum instituens, ut etiam carnem peccati portans possit non solum pecora et iumenta suis usibus subdita nec tantum domesticas aues, sed etiam libere uolitantes quaslibet etiam saeuas feras et capere et mansuetas facere et eis mirabiliter imperare potentia rationis, non corporis, cum earum adpetitus et dolores captans paulatimque inlectando, premendo laxandoque moderans agresti eas exuit consuetudine et tamquam humanis moribus induit: quanto magis angeli hoc possunt, qui iussione dei in ipsa eius, quam sempiterne intuentur, incommutabili ueritate perspecta mouentes se per tempus et locum, agilitate mirabili, et visa quibus moveatur, et appetitum carnalis indigentiae, valent effi
Abbreviated transcription (Latin):
tionaliuo luntatis arbitrio:
Sed sicut mou& illa omnia tẽporib
opportunis nonipsetemporalit̃ motus
perangelicaministeria que ca¬
piunt in uerbo eius quid quotẽ¬
porefieridebeat & illo nontem¬
poraliter motomouentur ipsa
temporaliter ut in his quesibi
subiec ta sunt iussa eius efficiant: AxI¬
Imnis enimanima uiua non so¬
lum rationalis sic̃ in hominibus:
uerum &iam inrationalis sicut
inpecorib & uolatilib & piscib
uisis mouetun sed animarationa¬
lis uoluntatis arbitriquel con¬
sentit uisis uel non consentit:
inrationalis auteni non hab&
hoc iudicium: prosuotamengene¬
re atq natura uiso aliquotacta
propellitur: nec in potestate ulli¬
us anima e est : que illiuis a ueniant
si ue in sensu corporis siue in ipsũ
spm̃ interius quibus uisis adpe¬
titus moueatur cuius lib& amman¬
tis acsic cumea uisa perangelo¬
rumoboedientiam de supermi¬
nistranturi peruenit ius sio di
non solum ad homines noc solũ
ad aues & pecora uerum &iam

Expanded text:
tionali uoluntatis arbitrio, tionali uoluntatis arbitrio, sed sicut mouet ille omnia temporibus oportunis, non ipse temporaliter motus, per angelica ministeria, quae capiunt in uerbo eius quid quo tempore fieri debeat, et illo non temporaliter moto mouentur ipsa temporaliter, ut in his, quae sibi subiecta sunt, iussa eius efficiant, Omnis enim anima uiua, non solum rationalis sicut in hominibus, uerum etiam inrationalis, sicut in pecoribus et uolatilibus et piscibus, uisis mouetur. sed anima rationalis uoluntatis arbitrio uel consentit uisis uel non consentit; inrationalis autem non habet hoc iudicium, pro suo tamen genere atque natura uiso aliquo tacta propellitur. nec in potestate ullius animae est, quae illi uisa ueniant siue in sensus corporis siue in ipsum spiritum interius, quibus uisis adpetitus moueatur cuiuslibet animantis. ac sic cum ea uisa per angelorum oboedientiam desuper ministrantur, peruenit iussio dei non ad aves et pecora, verum etiam
Abbreviated transcription (Latin):
nes siue ꝑsuum spm̃ uelangelorũ
ministerium reuelata at que cons¬
cripta & promittendis rebus fu¬
uris a recognoscendis inpletis
testimonium perhiberent qđ
magis magisq in consequentib
appirebit: Videamus ergo qđ
isto opere suscepimus non secundã
presigurationemrerum futura¬
rũ sedsecundum rerũ gestarum
non allegoricam sed propriam
significationem quẽ ammodum
naec accipi possint: Etfinex itds̃in
omnia ad adam ut uider& quidea
uocar& quomodo hȩc ad duxerit
asadadam necarnaliter sapiamus
a diuuare nosdeb& quod debipero¬
o operediuin&e prouidentiae in li¬
mo saperiore tractauimus: pieq
enimisicut indagant at que
adigunt uelantes uel aucu pantes
adrecia quecumque ammantia
capiunt ita hoc factum ẽe ere¬
dendum est: aut uoxaliqua ius¬
sionis denube fac ta est eis uerbis
re atque oboedire ad solent.
Nonenim hoc accepe᷑ ut possint
bestiae uelaues in suot amen ge¬
nere obtemperant dõ: non ra¬

Expanded text:
nes siue per suum spiritum uel angelorum nes siue per suum spiritum uel angelorum ministerium reuelata atque conscripta et promittendis rebus futuris et recognoscendis inpletis testimonium perhiberent: quod magis magisque in consequentibus adparebit. Uideamus ergo, quod isto opere suscepimus, non secundum praefigurationem rerum futurarum, sed secundum rerum gestarum non allegoricam, sed propriam significationem quemadmodum haec accipi possint. et finxit deus, omnia ad Adam, ut uideret, quid ea uocaret. quomodo haec adduxerit deus ad Adam, ne carnaliter sapiamus, adiuuare nos debet, quod de bipertito opere diuinae prouidentiae in libro superiore tractauimus. neque enim sicut indagant atque adigunt uenantes uel aucupantes ad retia quaecumque animantia capiunt, ita hoc factum esse credendum est aut uox aliqua iussionis de nube facta est eis uerbis, re atque oboedire adsolent. non enim hoc acceperunt ut possint bestiae uel aues; in suo tamen genere obtemperant deo, non ra
Abbreviated transcription (Latin):
uidergo sibiuult &iam illudꝗd
Imulier uiro delatere facta est:
Verum esto propter ipsius coniune¬
tionis uim cõmẽdandã hoc itafie¬
quid &iam ut dormienti fier&
eademratio uel neces sitas flag¬
tabat᷑ ut denique osse de tracto
incuius locum caro suppler&ur:¬
Num enim non potuit ipsacarode¬
trahi ut in de congruentius qđ si
sexus infirmior mulier formar&us.
anuero tam multis additqs costam
ds̃ aedificare potuit in mulierema
carnem pulpam uenon potuit quide
puluer eipsum hominem fecit dit
siam costa fuerat detrabenda
quur non altera proea costarepos¬
ta est : Quur &iam non dic tumes
humanum sedtam quamdomur
Non est itaque dubitandum q m̃bs
facta sunt & stulta ẽe non possunt:
Obaliquid significandum ẽẽ facta
fructum futuri saeculi abipsoiam
primordio generis humanidõ pres¬
cio mnipsis suisoperib: miseri cordĩt
predicante ut certo tempore ser¬
uis suis siue perhominum successio¬

Expanded text:
uid ergo sibi uult etiam illud, quod uid ergo sibi uult etiam illud, quod mulier uiro de latere facta est? uerum esto propter ipsius coniunctionis? uim commendandam hoc ita fiequid etiam ut dormienti fieret, eadem ratio vel necessitas flagitabat; ut denique osse detracto, in cujus locum caro supplernum enim non potuit ipsa caro detrahi, ut inde congruentius, quod sit sexus inferior, mulier formaretur? an uero tam multis additis costam deus aedificare potuit in mulierem et carnem pulpamue non potuit, qui de puluere ipsum hominem fecit? aut si iam costa fuerat detrahenda, cur non altera pro ea costa reposita est? cur etiam non dictum est humanum, sed tamquam domum? non est itaque dubitandum, quoniam haec facta sunt et stulta esse non possunt, ob aliquid significandum esse facta fructum futuri saeculi ab ipso iam primordio generis humani deo praescio in ipsis suis operibus misericorditer praedicante, ut certo tempore semis suis siue per hominum successio
Abbreviated transcription (Latin):
Ionitaque arbitror dubitandũ
hoc alicuiis propheticae signi¬
ficationis gratia factuni sedia¬
men factum neq: hoc opere
suscepimus prophetica enig¬
mata prescrutari sedrerum
gestarum fidem ad proprie¬
tatem historiae cõmendare :
ut quot inpossibile uideriua¬
nis atque incredulis potest aut
ipsi auctoritatis cẽ scripture
uelut testificatione contraria
repugnarẽ idpromeis uirib:
quantum ds̃ adiuuat disseren¬
dodemonstrem : Neq inpos¬
sibile ẽẽ neq: contrarium : Qđ
aut̃ possibile quidem appar&
nec hab& ullam speciem repug¬
nantiae : sed tamen quasi suꝑ flu¬
um uel&iam stultum quibusdã
uideri potest hoc ipsũ disputan¬
do demonstrem: quodideo non
tamquam rerum gestarum
natur ali uelusitato ordine
fac tumest ut cor dibus nr̃ĩs
fidelissima scãrum scripturarit
auctoritate prelataquia stultum
ẽẽ non potest musticumeẽ creda¬
tur: quamuis eius expositionem aut
ali biiam ex hibuerimu saut intẽs
aliud differamus: XX.¬

Expanded text:
non itaque arbitror dubitandum non itaque arbitror dubitandum hoc alicuius propheticae significationis gratia factum, sed tamen factum. Neque hoc opere suscepimus prophetica aenigmata perscrutari, sed rerum gestarum fidem ad proprietatem historiae commendare, ut quod inpossibile uideri uanis atque incredulis potest aut ipsi auctoritati sanctae scripturae uelut testificatione contraria repugnare id pro meis uiribus, quantum deus adiuuat, disserendo demonstrem neque inpossibile esse neque contrarium, quod autem possibile quidem adparet nec habet ullam speciem repugnantiae, sed tamen quasi superfluum uel etiam stultum quibusdam uideri potest, hoc ipsum disputando demonstrem, quod ideo non tamquam rerum gestarum naturali uel usitato ordine factum est, ut cordibus nostris fidelissima sanctarum scripturarum auctoritate praelata, quia stultum esse non potest, mysticum esse credatur, quamuis eius expositionem uel inquisitionem aut alibi iam exhibuerimus aut in tempus aliud differamus. Q
Abbreviated transcription (Latin):
piscibus si hoc factumni non ea
poss& nomina inponere: quid fuit
cause nisi ratio aliquid signifi¬
candi quod ad prenuntiationem
futurorum ualer& c̃uirei maxi¬
me ordo narrationis huius in¬
uigilat : Demdenum quid igno¬
rabat dr̃ nihiltale secreas se in na¬
turis animalium quod simile
adiutorium poss& eẽ homini
anopus erat ut hoc &iam homo
ipsecognoscer& & eo cõmendatio¬
rem haber & mulierem suam qđ
in omnicarnecreata subcaelo
x dehoc aere sicut ipse uiuente
nihileius similein uenerit̃ mirũ
sihoc scire non possae nisi omnib:
atse adductis at que perspectis::
Sienimdo eredebat : poss& hoc illi
eomodo dicere quomodo & pre¬
ceptum dedit: quomodo & pec¬
cantem interro gauit. atq: iudi¬
cauit. Si aut̃ non eredebat: pro¬
fectoneque hoc scirepoterat :
utrum ad eum omnia illecui
non credebat adduxerit: anfor¬
te in aliquibus ab illo remotiori¬
bus terrȩ partibus aliqux ei simi¬
lia que non de monstrass& abs¬

Expanded text:
piscibus, si hoc factum non esset, piscibus, si hoc factum non esset, posset nomina inponere, quid fuit causae, nisi ratio aliquid significandi, quod ad praenuntiationem futurorum ualeret? cui rei maxime ordo narrationis huius inuigilat. Deinde, numquid ignorabat deus nihil tale se creasse in naturis animalium, quod simile adiutorium posset esse homini? an opus erat, ut hoc etiam homo ipse cognosceret et eo commendatiorem haberet mulierem suam, quod in omni carne creata sub caelo et de hoc aere sicut ipse uiuente nihil eius simile inuenerit? mirum, si hoc scire non posset nisi omnibus ad se adductis atque perspectis. si enim deo credebat, posset hoc illi eo modo dicere, quo modo et praeceptum dedit, quo modo et peccantem interrogauit atque iudicauit; si autem non credebat, profecto neque hoc scire poterat, utrum ad eum ille omnia, cui non credebat, adduxerit, an forte in aliquibus ab illo remotioribus terrae partibus aliqua ei similia, quae non demonstrasset, abs
Abbreviated transcription (Latin):
terra & aqua & caelum & quaeui¬
dentur incaelo & que non
uidentur sedcreduntur prodi¬
uersitate linguarũ gentilium
diuersis nominib: appellantur::
unam sane linguam primitus fu¬
issed idicimus antequam suꝑbia
turris illius post dilluuium fabri¬
cate in diuersos signorum sonus
humanã diuider & soci&atem:
Quae cumq: aut̃ illa lingua fuerit:
quid attin& quaerere illa certe :¬
tuncloquebatur adam & in ealin¬
gua si adhucus que ꝑman& sunt
iste uoces artic ulate quibus pri¬
mus homo animalibus terrestri¬
b: & uolatilib: nomina in posuit:
dumigitur ullomodo credibile ẽ
ineadem lingua nomina piscium
non ab homine sed diuinitus ins¬
ainuta quedo docente homopostea
deredendum est paulatini cog¬
ntis piscium generib: nominain¬
posita : Tunc autẽ cupecora &bes¬
tiae & uolatilia ad hominem ad¬
ducta sunt ut eis ad se congrega¬
tis generatim que distinctis nomi¬
na inponer& : Quib: &iam ipsis
paulatim & multo citius quam

Expanded text:
terra et aqua et caelum et quae uiterra et aqua et caelum et quae uidentur in caelo et quae non uidentur, sed creduntur, pro diuersitate linguarum gentilium diuersis nominibus appellantur. unam sane linguam primitus fuisse didicimus, antequam superbia turris illius post diluuium fabricatae in diuersos signorum sonos humanam diuideret societatem, quaecumque autem illa lingua fuerit, quid adtinet quaerere? illa certe tunc loquebatur Adam et in ea lingua, si adhuc usque permanet, sunt istae uoces articulatae, quibus primus homo animalibus terrestribus et uolatilibus nomina inposuit. num igitur ullo modo credibile est in eadem lingua nomina piscium non ab homine, sed diuinitus instituta, quae deo docente homo posteacredendum est paulatim cognitis piscium generibus nomina inposita; tunc autem, cum pecora et bestiae et uolatilia ad hominem adducta sunt, ut eis ad se congregatis generatimque distinctis nomina inponeret, quibus etiam ipsis paulatim et multo citius quam
Abbreviated transcription (Latin):
cipiat. maioregloria de monstrans
quanta sit laus oboedientiae quȩ alie¬
ne in obordientiae poenam potuit
uirtute superare: Sedqm̃ cui
adiutorio femina facta sit uiro:
satis quantum existimo requisi¬
lludiam uideamus quaresit factu
quod adductȩ sunt ad adam om̃s
bestiae agri & omma uolatibacab
ut eis nomina inponer&: at quecta
uelut necessitas oreretur crean¬
dieifeminam exeius latere cumin¬
ter illa animalia simileilli adiuto¬
rium non fuisset inuentum
Videtur enimmihi propterali¬
quam significationem propbe¬
ticam factum: sed tamen factũ
utres gesta confirmata figurs
interpretatio liberaredelinquat
Quidest enimhoc ipsum quoduoli¬
tilibus terrestribus que animars¬
tibus non &iam piscibus atque
omnib: natatilib: adam nomina
inposuit ͦ Sienim lingue humans
consulantur: sic appellantur
Haec omnia quem ammodũ eis
homines loquendo nomina posu¬
erunt: Non solum haec quae sunt
inaquis & terris uerum &iam ipsa

Expanded text:
rcipiat maiore gloria, demonstrans, rcipiat maiore gloria, demonstrans, quanta sit laus oboedientiae, quae alienae inoboedientiae poenam potuit uirtute superare? Sed quoniam, cui adiutorio femina facta sit uiro, satis, quantum existimo, requisillud iam uideamus, quare sit factum, quod adductae sunt ad Adam omnes bestiae agri et omnia uolatilia caeli, ut eis nomina inponeret, atque ita uelut necessitas oreretur creandi ei feminam ex eius latere, cum inter illa animalia simile illi adiutorium non fuisset inuentum. uidetur enim mihi propter aliquam significationem propheticam factum, sed tamen factum, ut re gesta confirmata figurae interpretatio libera relinquatur. quid est enim hoc ipsum, quod uolatilibus terrestribusque animantibus non etiam piscibus atque omnibus natatilibus Adam nomina inposuit? si enim linguae humanae consulantur, sic appellantur haec omnia. quemadmodum eis homines loquendo nomina posuerunt. non solum haec, quae sunt in aquis et terris, uerum etiam ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
liummentib: repellendus ẽ:¬
XXI. Cumergo queri¬
tur ad quodadiutorium factus
sit ille sexus uiro diligenter
quantum ualeo cuncta consi¬
deranti nonnisi causa prolis
occurrit : ut per eorum stirpẽ:
terram pler&ur & non eo mo¬
do procreatam quonunc pro¬
creantur homines cumin est
peccatilex in membris repug¬
nans legimentis &iam siperđi
gratiam uirtute superatur .
hoc enim ẽẽ non potuis se creden¬
dum estinisiin corpore mortis
huius: quod corpus mortuumẽ.
propterpeccatum : Et quidhac
poena iustius quamut non adom¬
nemnutum seruiat corpus:
id est suus famulus animȩ sicut
dño suode trectauit ipsa serui¬
re: siue utrumq: exparentib:
cre& ds̃ corpus excorpore :
animam exanima siue aliomo¬
do faciat animasnonutique
adopus inpossibile nec merce¬
de parua ut cumanima pi&ate
dõ subditalegemistam peccati
quȩ est in membris corporis
mortis huius : quam primus homo
accepit in poenam uicerit ipsa
pergratiami premium caeleste pa¬

Expanded text:
lium mentibus repellendus lium mentibus repellendus st. cum ergo quaeritur, ad quod adiutorium factus sit ille sexus uiro, diligenter, quantum ualeo, cuncta consideranti nonnisi causa prolis occurrit, ut per eorum stirpem terra inpleretur, et non eo modo procreatam, quo nunc procreantur homines, cum inest peccati lex in membris repugnans legi mentis, etiamsi per dei gratiam uirtute hoc enim esse non potuisse credendum est, nisi in corpore mortis hujus, quod corpus mortuum est propter peccatum. Et quid hac poena justius, quam ut non ad omnem nutum serviat corpus, id est, suus famulus animae, sicut Domino suo detrectavit ipsa servire; sive utrumque ex parentibus creet Deus, corpus ex corpore, animam ex anima; sive alio modo faciat animas: non utique ad opus impossibile nec mercede parva, ut cum anima pietate deo subdita legem istam peccati, quae est in membris corporis mortis huius, quam primus homo accepit in poenam, uicerit ipsa per gratiam, praemium caeleste pe
Abbreviated transcription (Latin):
orum quem ammodum ceraespe¬
ciem liquorem que mellis curincro¬
dibileuideatur primis hominib:
talia fecis se corpora ut si non pec¬
cas sent & morbum quendam quo
morerentur continuo concepis¬
sent eo nutuim perarent membris
quibus fetus exoritur quopedib
cumambulatur ut nequecum
ardore seminaretur neque
cumdolore parer&ur Nuncuero
trans grediendo preceptũ mo¬
tum legis illius quaerepugnat
legimentis in membris concepte
mortis habere meruerunt que
nuptiae ordinant continentia
cohib& strefrenat ut quemam¬
modumn de peccato fac tumest
suplicuasie desupliciofiat me¬
ritum factamita que feminam
uirod euiro in eosexu in ea forma
& distinctione membrorum
quafemine notesunt que peperit
cam & abel & omnes fratres
eorum ex quibus omines homines
nascerentur in quibus peperit¬
hel gentemque omnibus iam
notis simam gentibus & pernoe
filios ommes gentesquis quis du¬
bitauerit omnia cogit nutare
que credimus longequea fide¬

Expanded text:
orum quemadmodum cerae speorum quemadmodum cerae speciem liquoremque mellis, cur incredibile uideatur primis hominibus talia fecisse corpora, ut, si non peccassent et morbum quendam, quo morerentur, continuo concepissent, eo nutu inperarent membris, quibus fetus exoritur, quo pedibus, cum ambulatur. ut neque cum ardore seminaretur neque cum dolore pareretur. nunc uero transgrediendo praeceptum motum legis illius, quae repugnat legi mentis, in membris conceptae mortis habere meruerunt, quem nuptiae ordinant, continentia cohibet et refrenat, ut, quemadmodum de peccato factum est subplicium, sic de subplicio fiat meritum. Factam itaque feminam uiro de uiro in eo sexu, in ea forma et distinctione membrorum, qua feminae notae sunt, quae peperit Cain et Abel et omnes fratres eorum, ex quibus omnes homines nascerentur, in quibus peperit ethel gentemque omnibus iam notissimam gentibus et per Noe filios omnes gentes, quisquis dubitauerit, omnia cogit nutare, quae. credimus, longeque a fide
Abbreviated transcription (Latin):
aliqua egritudo l& alis mors
ipsa conceptaest mut auit qu
illam qualitatem quacorporisic
dominabantur ut non dicerent
nondum spitale sed animale corpis
erat nondum tamenerat mortis
huius dequa & cum quanatisumus.
Quidenĩ aliud ñ dicam nati sed om̃tm
ceptinisi egritudinem quandam
inchoauinius quasumus necessario
morituri. Neque enim tam neces¬
seest eumipsomorbomoriquix
drops uel suntecticus uelelefantio¬
sus factus fuerit quameum qui
hoc corpus habere coeperit in quo
omnes homines natur a sunt filii irae
quiahoc non fecit nisi poena peccati.
Quaecumita sint curnon credamus
illos homines ante peccatum itageni¬
talibus membris ad procreandos fili¬
osiperare potuisse si cut c&eris que
inquo lib& opere anima sineulla mo¬
lestia & quasi pruritu uoluptatis
ienimereator omp̃ns in effabilit̃¬
que laudandus qui & inminimis suis
operibus magnus est apibus donauit
IIsic operentur generationem fili¬

Expanded text:
aliqua aegritudo letalis mors aliqua aegritudo letalis mors ipsa concepta est mutauitque illam qualitatem, qua corpori sic dominabantur, ut non dicerent:nondum spiritale, sed animale corpus erat. nondum tamen erat mortis huius, de qua et cum qua nati sumus. quid enim aliud, non dicam nati, sed omnino concepti, nisi aegritudinem quandam inchoauimus, qua sumus necessario morituri? neque enim tam necesse est eum ipso morbo mori, qui hydrops uel syntecticus uel elephantiosus factus fuerit. quam eum, qui hoc corpus habere coeperit, in quo omnes homines natura sunt filii irae, quia hoc non fecit nisi poena peccati. Quae cum ita sint, cur non credamus illos homines ante peccatum ita genitalibus membris ad procreandos filios imperare potuisse sicut ceteris, quae in quolibet opere anima sine ulla molestia et quasi pruritu uoluptatis si enim creator omnipotens ineffabiliterque laudandus, qui et in minimis suis operibus magnus est, apibus donauit, ut sic operentur generationem fili
Abbreviated transcription (Latin):
Non enim sufficer& ei sidicer&
quis me liberauit dehoc morta¬
licorpore sedde corpore in¬
quit mortis huius. Sic̃ &iam
illud corpus quidem inquit mor¬
tuum est propter peccatum nec
ibi ait mortale sedmor tuum
quamuis utique &mortale qua
moriturum nonita credendũ
est fuisse illa corpora. sedlic&
animalia nondũ sp̃italia noma¬
menmortua id estqueneces se
e& ut morer&ur quode adiefac¬
tum est qualignum contrauea¬
tum tetigerunt: XIIII¬
Sicut in ipsis nostris corporibus
quedam prosuomodo sanitas
dicitur quesiperturbata si
fuerit ut letalis morbus iam
uis cera depascatur quo inspec¬
tomedici mortem inminere
pronuntient. mor taleutiq
corpus &iam tunc dicitur sed¬
aliter quamcum e& sanum quã¬
uis quandoq: sine dubio mori¬
turum. Ita illi homines anima¬
lia quidem corpora gerentes
sed nonmoritura nisi peccasi
Acceptura autẽ angelicamfor¬
mam caelestemq: qualitatem
mox ubi preceptũ trans gressi
sunt eorum membris uelut

Expanded text:
non enim sufficeret ei, si diceret: quis me liberabit de hoc mortali corpore? sed, de corpore, inquit, mortis huius. sicut etiam illud, corpus quidem, inquit, mortuum est propter peccatum; nec ibi ait mortale, sed mortuum, quamuis utique et mortale, quia moriturum. non ita credendum est fuisse illa corpora, sed licet animalia, nondum spiritalia, non tamen mortua, id est quae necesse esset ut morerentur: quod ea die factum est, qua lignum contra uetitum tetigerant. Sicut in ipsis nostris corporibus quaedam pro suo modo sanitas dicitur, quae si perturbata sic fuerit, ut letalis morbus iam uiscera depascatur, quo inspecto medici mortem inminere pronuntient, mortale utique corpus etiam tunc dicitur, sedaliter, quam cum esset sanum quamuis quandoque sine dubio moriturum: ita illi homines animalia quidem corpora gerentes, sed non moritura, nisi peccassent, acceptura autem angelicam formam caelestemque qualitatem, mox ubi praeceptum transgressi sunt, eorum membris uelut
Abbreviated transcription (Latin):
ram sanguinem &ignem & uaporem fumii Soles¬
uesteuntu tone bris & luna in sanguinem . ante quamue¬
ntdies dm̃ magnus & in lustris : Etent omnis qui in uo¬
aderst omenomñ salius erit: Hunc locum beatus apostolu
omnes loquebantur sicut sps̃ sc̃s dabateis Itaut mirarentur
quude anud dicerent Nonnc om̃r istiqui loquuntur gali¬
lonantõ de quomodo nosaudiuimus linguã nostra in qua nati
sumus pardi & medi & clamitae &reliqu
bucdicedt lebant quid uult hoc ec inridentibus que aliis
an uedi centibus enustopleni sunt : St ansp&rus cum unde¬
noreleuauit uocomsua m& ait. Viri iudaci & quihiabitatis

Expanded text:
vaporem fumi. Sol convertetur in tenebras, et luna in sanguinem, antequam veniat dies Domini magnus et illustris. Et erit, omnis qui invocaverit nomen Domini, salvus erit. Hunc locum beatus apostolusomnes loquebantur sicut Spiritus sanctus dabat eis: ita ut mirarentur qui aderant, et dicerent: Nonne omnes isti qui loquuntur Galilaei sunt; et quomodo nos audivimus linguam nostram in qua nati sumus? Parthi, et Medi, et Elamitae , et reliqudicebant, quid vult hoc esse? Irridentibusque aliis atque dicentibus: musto pleni sunt, stans Petrus cum undecim elevavit vocem suam, et ait: Viri Judaei, et qui habitatis
Abbreviated transcription (Latin):
doc& que quid diceredebeant sacerdotes. immo quoque
dñm depnrecari. parcepopulotuo. qui quando peccabũ
uocabitur non populustuus. Nunc postquam recessit aui¬
tiis appellatur populustuus. Et nedes hereditatem tuã
in obprobrium. ut dominentur cis nationes. A pestum
ẽenigma quod latebat. Populus enim ille multus & sor¬
tis qui supra suberucae & locustae & bruci. & rubiginis
liscriptus est. Nomine. Nunc manifestius quisit ostendi
ut dominentur inquit eis nationes. Datur autem in opprobri¬
um hereditas d̃i quando seruicrint hostibus & dixerint
nationes ubi ẽ ds̃ eorum quem sibi Pnaesulem quem defen¬
sorem esseiactabant. possumus nationes interpr&ari
& aduersarias potestates . quac quam diu nonagimus PAe¬
nitentiam. Dominantur Nr̃i & ex probrent & dicunt
ubiestds̃ eorum Iudacis tum locum ad gog & magog
reserunt S aeuissimas nationes quas inultimo tempor

Expanded text:
docetque quid dicere debeant sacerdotes, immo quomodo docetque quid dicere debeant sacerdotes, immo quomodo Dominum deprecari: Parce, Domine, populo tuo; qui quando peccabat, vocabatur non populus tuus: nunc postquam recessit a vitiis, appellatur populus tuus. Et ne des haereditatem tuam in opprobrium, ut dominentur eis nationes. Apertum est aenigma quod latebat. Populus enim ille multus et fortis, qui supra sub erucae, et locustae, et bruchi, et rubiginis descriptus est nomine, nunc manifestius qui sit ostenditur: Ut dominentur, inquit, eis nationes. Datur autem in opprobrium haereditas Domini, quando servierint hostibus, et dixerint nationes: Ubi est Deus eorum, quem sibi praesulem, quem defensorem esse jactabant? Possumus nationes interpretari et adversarias potestates, quae quamdiu non 194 agimus poenitentiam, dominantur nostri, et exprobrant et dicunt: Ubi est Deus eorum? Judaei istum locum ad Gog et Magog referunt, saevissimas nationes, quas in ultimo tempore
Abbreviated transcription (Latin):
uulorum & sugentium ubera. Non seruiat sponsus. & sponsa
operinuptiali quibus & lege promissum est ut adbella pro¬
cedant Vnde & apostolus recedendum parumperacoitu
praecepit. ut uocare possumus orationi. Ergo qui in castiga¬
tione uictus & iciimio atq elemosinis dicit seagere paeni¬
entiam. Frustrx hoc sermone promittit. pisi egrediatur de
cubiculo suo & scm purumq: iciunium pudica expleat pae¬
nitentia. quodq sequitur. Inter uestibulum & altare
plorabunt sacerdotes. prouestibulo .lxx. cripidinem in¬
terpra&ati sunt simmachus : t̃ponraΝ Aquila uip¬
POΝΟΝ theodotio ipsum uerbum hebnxicum posuit ulam
quam nos ante for& templi porticum possumus dicera
ut plorent inter templum & altare & dicant cum a posto¬
lo. Quis infirmatur & ego non infirmor. Quisscandalra¬
tur &ego nonuror. Et flerccumflentibus. locusq ap¬
tus paenitentia e& confessionis. Templumest & altar

Expanded text:
vulorum et sugentium ubera, non serviat sponsus et sponsa vulorum et sugentium ubera, non serviat sponsus et sponsa operi nuptiali, quibus et Lege permissum est, ut ad bella non procedant. Unde et Apostolus recedendum parumper a coitu praecepit, ut vacare possimus orationi . Ergo qui in castigatione victus, et jejunio atque eleemosynis dicit se agere poenitentiam, frustra hoc sermone promittit, nisi egrediatur de cubili suo, et sanctum purumque jejunium pudica expleat poenitentia. Quodque sequitur: Inter vestibulum et altare plorabunt Sacerdotes, pro vestibulo LXX crepidinem interpretati sunt: Symmachus προπύλαιον: Aquila πρόδομον: Theodotio ipsum verbum Hebraicum posuit ULAM  : quam nos ante fores templi porticum que possumus dicut plorent inter templum et altare, et dicant cum Apostolo: Quis infirmatur, et ego non infirmor? quis scandalizatur, et ego non uror ? Et: Flere cum flentibus. Locusque aptus poenitentiae et confessioni, templum est et altare:
Abbreviated transcription (Latin):
cate curationem siue co&um. De quibus iam ante diximus con¬
ꝓregate populum ut quidis ꝑsus peccauerat. congregatus pecca¬
redesista .it. Sc̃i ficate ecclesiam ut nullus in ecclesia non sc̃s sit
Veforsitan inpediantur orationes uestrae & modicum ferm̃¬
tum totam massam corrumpat. Quoad unate siue eligite senes
ut nona&as in eis sed scitas eligatur. Congregate quoque par¬
uulos & sugentes ubera. Nculla sit a&as quae non conuestatur
addnm paruulos atq lactantes dequibus & in psalmis. & in
euangelio legimus. Ex ore infantium &lactantium perfecisti
laudem quos p&rus rationabili & absquae dolodicit. lacte
cam quorum & saluatur meminit Necontemseri us uum de
minimis istis. Egrediatur quoq sponsus de cubiculosuo &spon¬
sad & halamosuo ut intempore ieumii uocationis. & co &us
scificationis ecclesiae electionis. senum congregationis. par¬

Expanded text:
cate curationem, sive coetum, de quibus jam ante diximus: concate curationem, sive coetum, de quibus jam ante diximus: congregate populum, ut qui dispersus peccaverat, congregatus peccare desistat. Sanctificate Ecclesiam, ut nullus in Ecclesia non sanctus sit, ne forsitan impediantur orationes vestrae, et modicum fermentum totam massam corrumpat . Coadunate, sive eligite senes, ut non aetas in eis, sed sanctitas deligatur. Congregate quoque parvulos et sugentes ubera, ne ulla sit aetas quae non convertatur ad Dominum. Parvulos atque lactentes, de quibus in Psalmis et in Evangelio legimus: Ex ore infantium et lactentium perfecisti laudem . 193 Quos Petrus rationali et absque dolo dicit lacte cam : quorum et Salvator meminit: Ne contempseritis unum de minimis istis . Egrediatur quoque sponsus de cubili suo, et sponsa de thalamo suo: ut in tempore jejunii, vocationis et coetus, sanctificationis Ecclesiae, electionis senum, congregationis par
Abbreviated transcription (Latin):
langite tuba insion. scĩficate ieiunium. praedicate curatione
congregate populum sc̃ificate ecclesiam elegite senes
congregate paruulos sugentes ubera egrediatur sponsus de
cubiculosuo &t sponsathalamosuo intercripidinem & alta
plorabunt sacerdotes ministridni & dicent parcedñe populo
tuo & nedederis hereditatẽ tuam in op probrium ut dominen¬
tur eorum gentes. Nedicant innationib: ubi est dscorum
adhuceos ad paenitentiam cohortatur antequam ueniat hos¬
tilis exercitus supra inquit dixeram. Eanite tuba in sion
ululatem montescõmeo. Et reliqua. Quia uenit dies dni
quia propeest diestenebnarum & caliginis dies nubis
& turbinis ad nuntians uobis populum multum & for¬
tem c̃ẽ uenturum qui uesturs possessiones urbis que¬
sub uester& Nunc quia benignussum & misericors patiens & mul¬
cus nisericordia. Rursum praecipio &dico Clangite tuba insion
&paenitentiam in populis praedicate. scificateieiunium praedi¬

Expanded text:
e tuba in Sion, sanctificate jejunium, praedicate curationem, congregate populum, sanctificate Ecclesiam, eligite senes: congregate parvulos et sugentes ubera, egrediatur sponsus de cubili suo, et sponsa de thalamo suo. Inter crepidinem et altare plorabunt sacerdotes ministri Domini, et dicent: Parce, Domine, populo tuo, et ne dederis haereditatem tuam in opprobrium, ut dominentur eorum gentes, ne dicant in nationibus: Ubi est Deus eorum? Adhuc eos ad poenitentiam cohortatur, antequam veniat hostilis exercitus. Supra, inquit, dixeram: Canite tuba in Sion, ululate in monte sancto meo, et reliqua, quia venit dies Domini, quia prope est dies tenebrarum et caliginis, dies nubis et turbinis, annuntians vobis populum multum et fortem esse venturum, qui vestras possessiones urbesquesubverteret. Nunc quia benignus sum et misericors, patiens, et multus misericordia, rursum praecipio et dico: Clangite tuba in Sion, et poenitentiam in populis praedicate; sanctificate jejunium, praedi
Abbreviated transcription (Latin):
at rudit fruccum suum ficus & uincadederunt dirtu¬
temsuam: & filiisiom exultate & la&amini in dño
dõ uestro : qui a dedit uobis doctorem iustitiae &des¬
dundabunt torclari a uino &oleo: Etreddam uob
annos quos comedit locusta & brucus & rubigo &
eruca fortitudomea magnaquam misi in uos.: &co¬
med &is uescentes & saturabimini. & laudabitis no

Expanded text:
it fructum suum, ficus et vinea dederunt virtutem suam. Et, filii Sion, exsultate, et laetamini in Domino Deo vestro: quia dedit vobis doctorem justitiae, et desdundabunt torcularia vino et oleo. Et reddam vobis annos, quos comedit locusta, bruchus, et rubigo, et eruca: fortitudo mea magna, quam misi in vos. Et comedetis vescentes et saturabimini: et laudabitis no
Abbreviated transcription (Latin):
Sed quia profundum diuitiarum & sapientiae &scientiae di nossenon
possumus sententia intempero &opto potius quam pnresumo dicens
Quis scitsi conuertatur & ignoscat ds̃ quod dicit quis aut in possibu
aut difficile sentiendum est. Sacrificium & libamendõ nostrot
post quam dederit benedictionem & nostra nobis peccata donaue¬
ritdõ hostias offerre ualeamus
anite tuba insion. scificateieiunium uocate co&um congregat

Expanded text:
Sed quia profundum divitiarum et sapientiae et scientiae Dei nosse non Sed quia profundum divitiarum et sapientiae et scientiae Dei nosse non possumus, sententiam tempero, et opto potius quam praesumo, dicens: quis scit si convertatur 192 et ignoscat? Quod ait quis, aut impossibile, aut difficile sentiendum est: Sacrificium et libamen Domino Deo nostro; ut postquam dederit benedictionem, et nostra nobis peccata donaverit, Deo hostias offerre valeamus. Canite tuba in Sion: sanctificate jejunium, vocate coetum, cong
Abbreviated transcription (Latin):
utsi nos egerimus superpeccatis paenitentiam & ipsum paeniteat
comminationis suae. Et malaq̃ comminatus est non inferat nostra¬
qi mnutatione sententia. & ipsimut&. malitiã autem in hoc loco.
Non contnrriam uistuti debemus accipere. sed afflictionem iux ta
illud quod a libi legimus sufficit diei malitia sua. & si est inciuitato
malitiaquam dñs non fecorit. Simul quae quia supra dixerat be¬
nignus & miscricors patiens & multus misericordia. Et praes¬
tabilis siue paenitens suꝑmalitiis. Neforsitan magnitudoclem̃¬
tiae nos facer& neglegentes expersona proph&ae iungit & di¬
cit. quisscit si conuertatur & ignoscat. & relinquat post se
benedictionem Ego inquit hortor quodineum estad paeni¬
tentiam & dm̃ ineffabiliter nouic̃e clementem. Dicente da¬
uid miscre remeids̃ secumndum magnam misericordiam tuã
& secunndũ multitudine miserationũ tuaru dele iniquitatẽ meã

Expanded text:
ut si nos egerimus super peccatis poenitentiam, et ipsum poeniteat ut si nos egerimus super peccatis poenitentiam, et ipsum poeniteat comminationis suae, et mala quae comminatus est nobis non inferat, nostraeque mutatione sententiae, et ipse mutetur. Malitiam autem in hoc loco non contrariam virtuti debemus accipere, sed afflictionem, juxta illud quod alibi legimus: Sufficit diei malitia sua . Et: Si est in civitate malitia, quam Dominus non fecerit . Similiterque quia supra dixerat, benignus et misericors, patiens et multus in misecordia, et praestabilis, sive poenitens super malitiis, ne forsitan magnitudo clementiae nos faceret negligentes, ex persona Prophetae jungit et dicit: Quis scit si convertatur et ignoscat, et relinquat post se benedictionem? Ego, inquit, hortor, quod meum est, ad poenitentiam, et Deum ineffabiliter novi esse clementem, dicente David: Miserere mei, Deus, secundum magnam misericordiam tuam, et secundum multitudinem miserationum tuarum dele iniquitatem meam .
Abbreviated transcription (Latin):
& animi paenitentiã iciunio & fl&u & planctib: indicate. Vt
nuncieiunantes postea saturemini. Vunc flentes. postea rideatis
Nunc plangentes. postra consolemini. Et quia consu&udinis est
tintristibus atq aduersis scindatis uestes quod & pontisex ad dñi
siluatores crimen augendum incuangelio fecisse memoratur . & paci¬
lam & barnabam Audientes uerba blasphemiae legimus perp&nis¬
se Id circo ego prrecipio uobis ut nequa quam scindatis uestimenta sed
corda quacplena sunt peccatorum quae instar. utrium nisi scissa fucrin
sponterumpuntur. Cumq: hoc feceritis. redite addnmdm uestrum
quem uobis priora peccata alienum secerant. Nec disper& isueniã
scelerum magnitudine. quia magna peccata magna de lebit mi¬
scricordia Est enim benignus & miscricors. madens paeniten¬
tia peccatoris quam mortem. Patiens & multus misericordia qui ñ
humanam imit &ur inpatientiam. sed longotempore nostram p

Expanded text:
et animi poenitentiam jejunio et fletu et planctibus indicate; ut et animi poenitentiam jejunio et fletu et planctibus indicate; ut nunc jejunantes postea saturemini, nunc flentes postea rideatis, nunc plangentes postea consolemini. Et quia consuetudinis est, ut in tristibus atque adversis scindatis vestes, quod et pontifex ad Domini Salvatoris crimen augendum in Evangelio fecisse memoratur , et Paulum et Barnabam audientes verba blasphemiae, legimus perpetrasse : idcirco ego praecipio vobis, ut nequaquam scindatis vestimenta, sed corda quae plena sunt peccatis, quae instar utrium, nisi scissa fuerint, sponte rumpentur. Cumque hoc feceritis, redite ad Dominum Deum vestrum, quem vobis priora peccata alienum fecerant: nec desperetis veniam scelerum magnitudine; quia magna peccata magna delebit misericordia. Est enim benignus et misericors, malens poenitentiam peccatorum, quam mortem , patiens et multus in misericordia, qui non humanam imitatur impatientiam; sed longo tempore nostram pr
Abbreviated transcription (Latin):
dñs conuestimini ad me d&oto cordeuestro iniciunio& infl&u
& in planctu & scindite corda uestra & non uestim̃ta una & con¬
uestimini ad dnm̃dm̃ uestrum quia misericors & miscrator &p
tiens & multac misericordiae & pacnitens suꝑmalitiis. Quis nour
si reuestat᷑ & peniteat eum & demittat postscbenedictionem sa¬
crificium & libamentum dño dõnostro Superius capitulum ab co
loco ubiscriptum est. Canite tuba insion. ululate inmonte scõ meo
conturbentur omnes habitatoresterrae . usque ad eum locum in
quo legimus magnus dies dñi & terribilis ualde. quissustinebit
cum ꝑtraens lationẽ locustarum aduentum nuntiat chaldeorũ
Et quae maleuentura sint populo. Nunc eos ad paenitentiam pro¬
uocat. Et conuesti ad dñm cohortat᷑ ut totamente correcti non
patiantur quac dñs comminatur. Et est sensus omniaque sermo¬
ne pra& erito continentur. Proptera sum locutus ut uos inca com¬
minatione terrerem. unde conuestimi adme in toto corde uestro

Expanded text:
icio, in fletu, et in planctu; et scindite corda vestra, et non vestimenta vestra, et convertimini ad Dominum Deum vestrum: quia misericors et miserator est, patiens et multae misericordiae, et poenitens super malitiis: quis novit si revertatur et poeniteat eum, et dimittat post se benedictionem, sacrificium et libamen Domino Deo nostro? Superius capitulum ab eo loco ubi scriptum est: Canite tuba in Sion, ululate in monte sancto meo: conturbentur omnes habitatores terrae, usque ad eum locum, ubi legimus: Magnus est dies Domini et terribilis valde, quis sustinebit eum? per translationem locustarum, adventum nuntiat Chaldaeorum, et quae mala ventura sint populo. Nunc eos ad poenitentiam provocat, et converti ad Dominum cohortatur, ut tota mente correcti, non patiantur quae Dominus comminatur, et est sensus: Omnia quae sermone praeterito continentur, propterea sum locutus, ut vos 191 comminatione mea terrerem. Unde convertimini ad me in toto corde vestro,