comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ ad mõdũ uilissimi uimenti
mediis in pratis. Igit᷑ his auditis ge¬
pidi. confusionẽ ferre ñ ualentes¬
uehement̾ in ira cõmotisunt. ma¬
nifestasq inurias iundicare ni¬
tunt᷑. Langobardi econtͣ parati
ad bellũ: om̃s ad gladioꝵ capu¬
los manꝰ iniciunt. Tunc rex amen¬
sa ꝓsiliens sese in mediũ obiecit
suosq ab irabelloꝙ cõpressit:
pͥmus pugnã cõmisisset: non ẽẽ
uictoriã deo placitã dicens. cum
quis indomo ꝓpria hostẽ ꝑunit.
Sic deniq uirgi.l.o cõp̃sso: iam
deinceps letis animis conuiuiũ
pagunt. Sumensq turissndus ar¬
ma turismõdi filii sui ea albom
tradidit: eũq cũ pace incolumẽ
ad pat̾s. regnũ remisit. Reu̾susq
ad patrẽ alboin: eiꝰ dehinc conui¬
ua effectꝰ ẽ. Qͥ dũ cũ patre letus
regias delicias capet: ordine cun¬
cta retulit. que illi aput gepidos
inturisudi regia contigissent. Mi¬
rant᷑ qui aderant. ⁊ laudant auda

Expanded text:
quemadmodum vilis iumenti in quemadmodum vilis iumenti in mediis pratis". His auditis, Gepidi confusionem ferre non valenteshementer in ira commoti sunt manifestasque iniurias vindicare nituntur; Langobardi econtra parati ad bellum, omnes ad gladiorum capulos manus iniciunt. Tunc rex a mensa prosiliens, sese in medium obiecit suosque ab ira belloque conpescuit, primus pugnam commisisset; non esse victoriam Deo placitam, dicens, cum quis in domo propria hospitem perimit. Sic denique iurgio conpresso, iam deinceps laetis animis convivium peragunt. Sumensque Turisindus arma Turismodi filii sui, ea Alboin tradidit, eumque cum pace incolumem ad patris regnum remisit. Reversus ad patrem Alboin, eius dehinc conviva effectus est. Qui dum cum patre laetus regias delicias caperet, ordine cuncta retulit, quae illi aput Gepidos in Turisimodi regia contigissent. Mirantur qui aderant et laudant auda
Abbreviated transcription (Latin):
am dexterã ubi turismõd eiꝰ fi¬
liꝰ quondã sedere consueu̾at col¬
locauit. Int̾ hec dũ uarii appa¬
ratus epulas .d. caꝑent. turisino
iamdudũ sessionẽ filii mente re.¬
uoluens. natiq funus ad memo¬
riã animũq reducens. p̃sentẽq
ꝑemptorẽ eiꝰ loco residere ꝯspi¬
ciens. alta trahens aco rde sus¬
piria sese continere ultra ñ ualen̾
s tandẽ dolor in uoce erupit. A¬
mabilis inquit mͥ locus iste ẽ: sꝑ
sona que in eoresidet satis ad ui¬
dendũ gͣuis. Tunc regis alter qui
aderat filiꝰ patris sermone stimu¬
latꝰ. langobardos iiuriis lacescere
cepit. asserens eos qͥa asuris inferiꝰ
candidis utebant᷑ fasceolis. equab
quib cruretenꝰ pedes albi sunt si¬
nules ẽẽ dicens. fẽtide st̃ inquit e¬
que quas simulatis. Tunc unus ex
langobardis ad hec ita respondit.
dubio pot̾is exꝑiri qͣm ualide isti
quos equas nominas calcitrant:
ubi sic tui disꝑsa stͥ ossa germant

Expanded text:
am dexteram, ubi Turismodus, eiam dexteram, ubi Turismodus, eius quondam filius, sedere consueverat, collocavit. Inter haec dum varii apparatus epulas caperent, Turisindus iam dudum sessionem filii mente revolvens natique funus ad animum reducens praesentemque peremptorem eius loco resedere conspiciens, alta trahens suspiria, sese continere non potuit, sed tandem dolor in vocem erupit: "Amabilis", inquit, "mihi locus iste est, sed persona quae in eo residet satis ad videndum gravis". Tunc regis alter qui aderat filius, patris sermone stimulatus, Langobardos iniuriis lacessere coepit, asserens eos, quia a suris inferius candidis utebantur fasceolis, equabus quibus crure tenus pedes albi sunt similes esse, dicens: "Fetilae sunt equae, quas similatis". Tunc unus e Langobardis ad haec ita respondit: dubio poteris experiri, quam valide istae quas equas nominas praevalent calcitrare; ubi sic tui dispersa sunt ossa germani
Abbreviated transcription (Latin):
filiꝰ sibr obuiifierent: quẽ albo¬
in spata ꝑcutiens de equo p̃cipi¬
tatũ extinxit. Cernentes gͦ ge¬
pidi regis filiũ ꝑ quẽ magna
ex parte bellũ constit̾at interisse:
mox dissolutis animis fugam ini¬
unt. Quos langobardi inseqñtes
acrit̾ ꝓsternunt: cesisq qͣm plu¬
rimis ad detrahenda occisorum
remeassent: regi suo audomn fug¬
gerunt ut ei abbom conuiua fi¬
eret: cuiꝰ uirtute in p̃lio uicto¬
riã cepissent. utq pat in ꝑicło:
ita et inconuuuo comesẽet. Qͥb
audoin respondit se hoc facere
minime posse: ne ritũ gentis
infring̾et. Scitis inquit non eẽ
apd̾ nos ꝯsuetudinis. ut regis cũ
patre filiꝰ prandeat : nͥ priꝰ a rege
gentis extere arma suscipiat.
is albom a patre auditis .xu.
ad turisindũ cũ quo bellũ gesse¬
rat regem gepidoꝵ ꝓfectus ẽ: cau¬
samq qua uen̾at intimauit. Qͥ
eũ benigne suscipiens ad suũ
conuiuiũ inuitauit: atq ad su¬

Expanded text:
lius, sibi obvii fierent. Quem Albolius, sibi obvii fierent. Quem Alboin spata percutiens, de equo praecipitatum extincxit. Cernentes Gepidi, regis filium, per quem magna ex parte bellum constiterat, interisse, mox dissolutis animis fugam ineunt. Quos Langobardi insequentes acriter sternunt. Caesisque quam plurimis, ad detrahenda occisorum remeassent, regi suo Audoin suggerunt, ut eius Alboin conviva fieret, cuius virtute in proelio victoriam cepissent; ut, qui patri in periculo, ita et in convivio comes esset. Quibus Audoin respondit, se hoc facere minime posse, ne ritum gentis infringeret. "Scitis", inquit "non esse aput nos consuetudinem, ut regis cum patre filius prandeat, nisi prius a rege gentis exterae arma suscipiat". 24. His Alboin a patre auditis, quadad Turisindum, cum quo dudum bellum gesserat, regem Gepidorum, profectus est, causamque qua venerat intimavit. Qui eum benigne suscipiens, ad suum convivium invitavit atque ad su
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ uualderada. que sociata ẽ cusu¬
bardo alio regi francoꝵ. quã ipse
odio habens. uniex siuis qui dice¬
bat᷑ garipaldus in comugiũ tradi¬
dit. Terciã uͦ uuacho uxorẽ habuic
heruloꝵ regis filiã: noĩe salingam.
Ex ipsa ei natꝰ ẽ filiꝰ: quẽ uualtari
appellauit: quiq uirachone mor¬
tuo suꝑ langobardos iam nonus
regnauit. hii om̃s adalingi fue¬
runt: sic etem̃ apud eos quedã no¬
bilis ꝓ sapia uocabatur.
.iiiIiͬ. annos regnũ cenuisset: ab
hac luce. subtractus ẽ. Post quẽ. deci¬
mꝰ audom regnũ a deptꝰ ẽ. Qͥ non
multo post tp̃r: langobatdos in pan¬
noniã adduxit. Gepidi gͥ ac lan¬
gobardi conceptã iamdũdũ rixã
tandẽ parturiunt : bellũq abu¬
tͥsq partib p̃parat᷑. Cõmisso itaq
p̃lio dũ ambe acies fortit̾ dimmica¬
rent: neutra alt̾i cẽd̾et: contigit
ut in ip̃o certamine albom filiꝰ
audom.⁊ turismod̾ turisindi regi¬

Expanded text:
est Walderada, quae sociata est Cusest Walderada, quae sociata est Cuswald alio regi Francorum, quam ipse odio habens, uni ex suis, qui dicebatur Garipald, in conjugium tradidit. Tertiam vero Wacho uxorem habuit, Herulorum regis filiam nomine Salingam. Ex ipsa natus est filius quem Waltari appellavit, quique Wachone mortuo super Lanregnavit. Hi omnes Lithingi fuerunt. Sic enim aput eos quaedam nobilis prosapia vocabatur. er septem annos regnum tenuisset, ab hac luce subtractus est. Post quem nonus Audoin regnum adeptus est. Qui non multo post tempore Langobardos in Pannoniam adduxit. 23. Gepidi igitur ac Langobardi conceptam iam dudum rixam tandem parturiunt, bellumque ab utrisque partibus praeparatur. Commisso itaque proelio, dum ambae acies fortiter dimicarent et neutra alteri cederet, contigit, ut in ipso certamine Alboin, filius Audoin, et Turismodus, Turisindi fi
Abbreviated transcription (Latin):
Irrint nanq suꝑ eũ uuacho filiꝰ ger¬
mani sui luchilonis: et cum ab hac
luce pͥuauit. Conflxxit quoq adũ¬
sus uuachonẽ hilchis filius tathons.
s suꝑante unachone deuictus ao
gepidos confugit. ibiq fugus aduti¬
te sinẽ usꝙ pmansit. Quã ob causã
gepidi cũ langobardis ex tuncim¬
micias contraxerunt. Eodem quoq
tp̃r uuacho suꝑ suceuos irruit: losq
suo dñio sub iugauit. Hoc siquis men¬
daciũ ⁊ ñ rei existimat u̾itatẽ: rele.¬
gat ꝓlogũ edicti quẽ rex rothari
de langobardorũ legib cõposuit.
et pene iom̃ib hoc cõdicib sic̃ nõ
in hac historia inseruimꝰ scͥptũ reꝑi¬
et. Habuit aũ uuacho urores tres:
hocẽ pͥmã radicundã filiã regis cu¬
ringorũ. Deinde duxit aurigosam
filiã regis gepidoꝵ: de quahabuit
duas filias. Nom̃ uni uiusigarda:
quã tradidit inmatͥmoniũ theo¬
deb̾to regi francoꝵ. Scd̾a aũ dicta

Expanded text:
Inruit namque super eum Waccho, filius gerInruit namque super eum Waccho, filius germani sui Zuchilonis, et eum ab hac luce privavit. Conflixit quoque adversus Wacchonem Hildechis, filius Tatonis; sed superante Wacchone devictus, ad Gepidos confugit, ibique profugus ad vitae finem usque permansit. Quam ob causam Gepidi cum Langobardis extunc inimicitias contraxere. Eodemque tempore Waccho super Suavos inruit eosque suo dominio subiugavit. Hoc si quis mendacium et non rei existimat veritatem, relegat prologum edicti, quem rex Rothari de Langobardorum legibus conposuit, et pene in omnibus hoc codicibus, sicut nos in hac historiola inseruimus, scriptum repperiet. Habuit autem Waccho uxores tres, hoc est primam Ranicundam, filiam regis Turingorum; deinde duxit Aufiliam regis Gepidorum, de qua habuit filias duas. Nomen uni Wisegarda, quam tradidit in matrimonium Theodeberto regi Francorum. Secunda autem dicta
Abbreviated transcription (Latin):
hesitarent: a suꝑuenientib langolir¬
dis gͣuit᷑ ceduntur. Rex quoq nose
nec quicquã fortit᷑ faciens extinet
ẽ. Heruloꝵ uͦ acies ddũ hac illacq
diffugẽnt: tanta suꝑ eoscelitꝰ ir.
resperit. ut uiridantia camporũ lina
cernentes. natatiles ẽs̃ aquas putarent.
Dumq qͣi nataturi brachia excen¬
derent: crudelit᷑ hostiũ feriebant᷑
agladiis. lunc langobarai patrata
uictoria: ingentẽ quã in castris it¬
pererant int̾ se predã duũdunt. La¬
tho uͦ rodulsi uexillũ qd̾ bandum
appellant. eiusq galeã quam mn
bello gestare consueu̾at abstulit
acq iam ex illo tp̃e ita om̃iseruloꝵ
uirtus concidit. ut ultra suꝑ seregẽ
om̃ino ñ haberent. Iam hinc lango¬
bardi ditiores effechi quicto pang
diu̾sis gentib quas suꝑau̾ant exci¬
tu ultro cepert̃ bella expet̾e: ⁊ uir¬
tutis głam circũquaq ꝓtełare.
t uero tatho post hec non diu¬
de belli triumpho letatus est.

Expanded text:
haesitarent, supervenientibus Langobarhaesitarent, supervenientibus Langobardis, graviter caeduntur. Rex quoque ipse nequicquam fortiter faciens, extinct vero exercitus dum hac illacque diffugeret, tanta super eos caelitus ira respexit, ut viridantia camporum lina cernentes, natatiles esse aquas putarent; dumque quasi nataturi brachia extenderent, crudeliter hostium feriebantur a gladiis. Tunc Langobardi, patrata victoria, ingentem, quam in castris reppererant, inter se praedam dividunt. Tato vero Rodulfi vexillum, quod bandum appellant, eiusque galeam, quam in bello gestare consueverat, abstulit. Atque iam ex illo tempore ita omnis Herolorum virtus concidit, ut ultra super se regem omnimodo non haberent. Iam hinc Langobardi ditiores effecti, aucto de diversis gentibus, quas superaverant, exercitu, ultro coeperunt bella expetere et virtutis gloriam circumquaque protelare. 21. At vero Tato post haec de belli triumpho non diu laetatus est.
Abbreviated transcription (Latin):
ge notissimi: qui siue ut expedi¬
tius bella gererent. siue ut illa¬
ia ab hoste uulnera contẽpnent.
nudi pugnabant. oꝑientes solã.¬
mͦ corporis uerecundiã. horũ ita¬
q uirib rex indubitant᷑ fidens.
dũ ip̃e securus ad tabulã ludet.
unũ ex sius m arborẽ qui forte
aderat ascend̾e uibet: quatmꝰ ei
suorũ uictoriã celeriꝰ referret.
cõminatꝰ eius se caput abscisu¬
rũ: si eruloꝵ aciem fugere nun¬
cli eta langobardis eos oiprimi
conspic̾et: int̾rogatꝰ arege sepi
quid eruliagerent: eos obtime
puguare respondit. Nec priꝰ malũ
ꝯd cernebat aꝑuit loqui non au
terga p̾berent. Qͥ licet sero tan¬
de inuocẽ erũpens. ue inquit t̃¬
misera erulia: que celestis dm̃iple¬
cteris ira. Ad hec uerba cõmotus
rexait. Nunqͥd fugiunt eruli mei ẽ
Atille. Non inqͥt hoc ego: s curer tre
dixisti. łuncut in talib fieri assolee
rex ip̃e ⁊ om̃s ꝑturbati dũ qͥd ag̾ent

Expanded text:
ge notissimi. Qui, sive ut expedige notissimi. Qui, sive ut expeditius bella gererent, sive ut inlatum ab hoste vulnus contemnerent, nudi pugnabant, operientes solummodo corporis verecunda. Horum itaque viribus rex indubitanter fidens, dum ipse securus ad tabulam luderet, unum e suis in arborem, quae forte aderat, ascendere iubet, quatenus ei suorum victoriam celerius referret, comminatus eius se caput abscisurum, si Herolorum aciem fugere nunacies et a Langobardis cos opprimi conspiceret, interrogatus a rege saepius, quid Heroli gererent, cos optime pugnare respondit. Nec prius malum quod cernebat, loqui non audterga praeberent. Qui, licet sero, tandem in vocem erumpens: "Ve tibi", inquit "misera Herolia, quae caelestis Domini plecteris ira". Ad haec verba conmotus ait: "Numquid fugiunt Heroli mei"?. At ille: "Non" inquit "hoc ego, sed tu rex ipse dixisti". Tunc, ut in talibus fieri adsolet, rex ipse et omnes perturbati, dum quid agerent
Abbreviated transcription (Latin):
it: quo parietis fenestrã ad sca¬
pulas haberet. Quã fenestram qͣi
ob hospitis honorẽ. re aũ uera
ne eum aliqua pulsaret suspicio:
uelamine texerat p̃cioso. Precipi¬
ensatrocissima belua ꝓpriis pu¬
eris: ut cũ ip̃sa qͣi ad pincernã
loquens misce dirisset: illi eũ
a tergo lanceis ꝑforarent. fac¬
tũq ẽ. Et mor ut crudelis femi¬
na signũ dedit. miqua mandata
ꝑficiunt᷑. ipse q uuln̾ib t̃nsfixus.
in t̾rã corriens expirauit. Que
cũ rodulfo regi nunciata fuissẽt.
tam crudele germam sui funus
ingemuit: dolorisq impatiens
ad ulciscendã fr̃is mortẽ exarsit
fedusq qd̾ cũ tathone pepigerat
irrũpens: eidẽ bellũ mndiit. Q
plura: Conueniunt utroꝵq in
campis patentib acies. Rodulfus
suosin pugnã dirigit: ip̃e in ca¬
stris residens de spe uictorie m¬
chil ambigens. a d tabulã ludit.
Piant siquidẽ tunc eruili belloꝵ
usib exercitati multoꝵ iam stra¬

Expanded text:
it, quo parietis fenestram ad scait, quo parietis fenestram ad scapulas haberet. Quam fenestram quasi ob hospitis honorem, re autem vera ne eum aliqua pulsaret suspicio, velamine texerat pretioso, praecipiens atrocissima belua propriis pueris, ut, cum ipsa quasi ad pincernam loquens "Misce" dixisset, illi eum a tergo lanceis perforarent. Factumque est; et, mox crudelis femina signum dedit, iniqua mandata perficiuntur, ipseque vulneribus transfixus in terram corruens expiravit. Ea cum Rodulfo regi nuntiata fuissent, tam crudele germani funus ingemuit, dolorisque inpatiens, ad ulciscendam fratris mortem exarsit. Foedusque quod cum Tatone pepigerat inrumpens, eidem bellum indixit. Quid plura? Conveniunt utrorumque in campis patentibus acies. Rodulfus suos in pugna dirigit; ipse in castris residens, de spe victoriae nihil ambigens, ad tabulam ludit. Erant siquidem tunc Heroli bellorum usibus exerciti multorumque iam stra
Abbreviated transcription (Latin):
gatione patriã repet̾ẽt: contigit
ut ante regis filie domũ que ru¬
mitruda dicebat᷑ transitũ habe¬
ret. Illa gͦ multitudinẽ iurorum
nobilẽq comitatũ aspiciens: in¬
t̃rogat quis iste ẽẽ possit. qui tam
sublime obsequiũ haberet. Dictũq¬
ẽ illi rodulfi regis germanũ le¬
gatione ꝑfunctũ patriã regredi.
Mictit puella que eum inuitaret
ut uini poculũ dignaret᷑ accipere.
Ille gͦ corde simplici ut inuitatus
fuerat uenit. Et quia erat statura
pusillus eũ fastu suꝑbie puella des¬
pexit: uerbaq adu̾sus eũ irrisoria
ꝓtulit. At ille uerecundia parit̾
⁊ indignatione ꝑfusus: talia rur¬
sus uerba respondit. que ampli¬
orẽ puelle confusionẽ afferrent.
lunc illa furore femneo succensa
dolorem cordis cohibere ñ ualens:
dit. Simulat patientiã. uultum
exhilarat: eũq u̾bis iocunãiorib
demulcens ad sedendũ inuitat.
Taliq eũ in loco sedere constitu¬

Expanded text:
gatione patriam repeteret, contigit, gatione patriam repeteret, contigit, ut ante regis filiae domum, quae Rumetruda dicebatur, transitum haberet. Illa multitudinem virorum nobilemque comitatum aspiciens, interrogat, quis iste esse possit, qui tam sublime obsequium haberet. Dictumque illi est, Rodulfi regis germanum legatione perfuncta patriam regredi. Mittit puella, qui eum invitaret, ut vini poculum dignaretur accipere. Ille corde simplici, ut invitatus fuerat, venit; et quia erat statura pusillus, eum fastu superbiae puella despexit, verbaque adversus eum inrisoria protulit. At ille verecundia pariter et indignatione perfusus, talia rursus verba respondit, quae ampliorem puellae confusionem adferrent. Tunc illa furore femineo succensa, dolorem cordis cohibere non valens, dit. Simulat patientiam, vultum exhilarat, eumque verbis iocundioribus demulcens, ad sedendum invitat, talique eum in loco sedere constitu
Abbreviated transcription (Latin):
turchilingis.⁊ erulis. rugorũꝙ par¬
te quos iamdudũ possidebat. necñ
etiã italie populis. uenit mrugilan¬
dam. pugnauitq cũ rugis: ultimaq
clade eos conficiens. fleteum in suꝑ
eoꝵ regẽ extuxit. Uastataq om̃i
ꝓuincia: italiã repetens copiosã
secũ captiuoꝵ multitudinẽ addu¬
xit. Tunc langobardi de suis regio¬
nib egressi uenert̾ in rugilandã.
que latino eloquio rugoꝵ patria
dicit᷑. Atq in ea quia erat solo fer¬
cilis: aliquantis cõmorati st̃ anus:
Nter hec morit᷑ gũdeoe cui
bardi de rugilanda: habitauerunt
in campis patentib qui sermone
barbarico feld appellant᷑. Quo in
loco dumꝑ triũ annoꝵ spacia mo¬
rarent᷑: bellũ exortũ ẽ int̾ tathonẽ
atq rõdulfũ eruloꝵ regẽ. Quoscũ
prius federa necterent: causa inter
eos discordie ista fuit. Germanꝰ ro¬
dulfi regis ad tathonẽ ferende
pacis gr̃a uen̾at. Qͥ cũ expleta le¬

Expanded text:
Turcilingis et Herolis Rugorumque parTurcilingis et Herolis Rugorumque partem, quos iam dudum possidebat, necnon etiam Italiae populis, venit in Rugiland pugnavitque cum Rugis, ultimaque eos clade conficiens, Feletheum insuper eorum regem extincxit; vastataque omni provincia, Italiam repetens, copiosam secum captivorum multitudinem abduxit. Tunc Langobardi de suis regionibus egressi, venerunt in Rugiland, quae latino eloquio Rugorum patria dicitur, atque in ea, quia erat solo fertilis, aliquantis commorati sunt annis. 20. Inter haec moritur Godehoc; cui bardi de Rugiland, habitaverunt in campis patentibus, qui sermone barbarico “feld” appellantur. Quo in loco dum per trium annorum spatia morarentur, bellum exortum est inter Tatonem atque Rodulfum Herolorum regem. Quos cum prius foedera necterent, causa inter eos discordiae ista fuit. Germanus Rodulfi regis ad Tatonem serendae pacis gratia venerat. Qui cum expleta le
Abbreviated transcription (Latin):
li labores audaciores effecti sunt.
efuncto post hec lamisione qui
scd̾s regnau̾at. terciꝰ ad regni
fuit regni successorẽ reliquit. hoc.
iam annos regnabat et flecertm
qui ⁊ fleba dictus ẽ rugorũ regẽ
magnarũ inimiciciaꝵ fomes ex¬
arsit. Qͥ fleteus illis dieb ult̾iorẽ
danubĩ ripã incolebat. quã a mi¬
orici finib idem danubiꝰ separat.
In his nuoricoꝵ finib beati tunc
erat seuerini cenobiũ. qui omni
abstinentie sc̃ĩtate p̃dit᷑. multis iam
erat uirtutib clarus. Qui cũ eisdem
inlocis ad uite usq metas habitasset:
nunc tam̃ eiꝰ corpuscłm neapolis reti¬
net. Hic sepiꝰ hunc de quo dixunꝰ flete¬
um eiusq conuigem cuiꝰ uocabulũ
gisa fuit: ut ab iniquitate quiesc̾ent
uerbis celestib monuit. Qͥ b pia
uba sꝑnentib: hoc qd̾ eis post¬
mõdũ contigit. longe antea futu¬
rũ p̃dixit. Adunatis gͦ odoacar gñ¬
tib que eiꝰ ditioni parebant io est

Expanded text:
li labores audaciores effecti sunt. 18. li labores audaciores effecti sunt. 18. Defuncto post haec Lamissione, qui secundus regnaverat, tertius ad regni fuit, regni successorem reliquit. Hoc qiam annos regnabat, et Feletheum, qui et Feva dictus est, Rugorum regem, magnarum inimicitiarum fomes exarsit. Qui Feletheus illis diebus ulteriorem Danubii ripam incolebat, quam a Norici finibus idem Danubius separat. In his Noricorum finibus beati tunc erat Severini coenobium. Qui omni abstinentiae sanctitate praeditus, multis iam erat virtutibus clarus. Qui cum hisdem in locis ad vitae usque metas habitasset, nunc tamen eius corpusculum Neapolim retinet. Hic saepius hunc de quo diximus Feletheum eiusque coniugem, cui vocabulum Gisa fuit, ut ab iniquitate quiescerent, verbis coelestibus monuit. Quibus pia verba spernentibus, hoc quod eis postmodum contigit, longe antea futurum praedixit. Adunatis igitur Odoacar gentibus quae eius dicioni parebant, id est
Abbreviated transcription (Latin):
miniscerent᷑. reuocarentq ante
ocłos dedecus quo eorũ regẽ hostes
iugulau̾int. quãq miserabilit̃
eius natã quã sibi reginã opta¬
u̾ant captiuã abduxerint. Po¬
stremo hortat᷑. ut se suosq armis
defenderent. meliꝰ ẽẽ dicens in bel¬
lo animã poñe: quã ut uilia man¬
cipia hostiũ ludibriis subiacere.
hec et huiꝰm᷑ dũ uociferans dic̃et.
et nc̃ minis nc̃ ꝓmissionib. ad
toleranda eoꝵ animos belli certa¬
mina roboraret. siquẽ etiã seruui
conditionis pugnantẽ uidisset. ii¬
bertati eum simul cũ p̃miis donaret:
tandẽ hortati. exemplisq pͥncipis
qui pͥmꝰ ad bellũ ꝓsilierat accensi.
suꝑ hostes irriunt. pugnant atͦcit᷑.
et magna adu̾sarios clade ꝓsternt᷑.
Tandemq de uictorib uictoriã
capientes: tam regis sui funus qͣm
ꝓprias iniurias ulciscunt᷑. lunc ma¬
gna de hostiũ exuuis p̃da potiti
ex illo iam tp̃r ad expectandos bel¬

Expanded text:
minissent revocarentque ante minissent revocarentque ante oculos dedecus, quomodo eorum regem hostes iugulaverint, quam miserabiliter eius natam, quam sibi reginam optaverant, captivam abduxerint. Postremo hortatur, ut se suosque armis defenderent, melius esse dicens, in bello animam ponere quam ut vilia mancipia hostium ludibriis subiacere. Haec et huiuscemodi dum vociferans diceret, et nunc minis nunc promissionibus ad toleranda eorum animos belli certamina roboraret; si quem etiam servilis conditionis pugnantem vidisset, libertate eum simul cum praemiis donaret: tandem hortatu exemplisque principis, qui primus ad bellum prosilierat, accensi, super hostes inruunt, pugnant atrociter, et magna adversarios clade prosternunt; tandemque de victoribus victoriam capientes, tam regis sui funus quam proprias iniurias ulciscuntur. Tunc magna de hostium exuviis praeda potiti, ex illo iam tempore ad expetendos bel
Abbreviated transcription (Latin):
flumine dixeramꝰ. cũ ad ult̾iores
t̾ras ꝑuenissent: illic ꝑ tempꝰ aliqͦt
cõmorabant᷑. Int̾ea cũnichil adũsi
suspicarent᷑. ⁊ eẽnt quiete longa
minꝰ solliciti: securitas que semꝑ
detͥmentoꝵ mat̾ ẽ. eis non mõdicam
ꝑniciem peꝑit. Noctudeniq cum
negligentia resoluti cuncti quies¬
c̾ent. subito suꝑ eos uulgares irri.¬
unt: plures ex eis sauciant. multo
ꝓsternunt. Et in tantũ ꝑ eorũ cast᷑
debachati sunt. ut ip̃m agelmun¬
dũ regem int̾sicent: eiusq unicã
incõmoda longobardi uirib.
lamisionẽ de quo suꝑiꝰ dixeram᷑
sibi regẽ constituerunt. Qui ut e¬
rat iuuenili et ate feruidus. et ad
belli certamina satis ꝓmptus alũp¬
ni sui agelmundi necemultisci
cupiens. inuulgares arma contĩ¬
tit. Primoq mor p̃lio cõmifso. lan¬
gobardi hostib terga dantes ad
castra refugiunt. Tunc rex lami¬
sio ista conspiciens: aeleuata altĩ
uoce om̃i exertitui clamare cepit.
ut opprobrioꝵ que ꝑculerant re¬

Expanded text:
ine, cum ad ulteriores terras pervenissent, illic per tempus aliquod commorabantur. Interea cum nihil adversi suspicarentur et essent quiete longa minus solliciti, securitas, quae semper detrimentorum mater est, eis non modicam perniciem peperit. Noctu denique cum neglegentia resoluti cuncti quiescerent, subito super eos Vulgares inruentes, plures ex eis sauciant, multosternunt, et in tantum per eorum castra debacchati sunt, ut ipsum Agelmundum regem interficerent, ejusque unicam incommoda Langobardi viribus, Lamissionem, de quo superius dixeramus, sibi regem constituerunt. Qui, ut erat iuvenili aetate fervidus et ad belli certamina satis prumptus, alumni sui Agelmundi necem ulcisci cupiens, in Vulgares arma convertit. Primoque mox proelio commisso, Langobardi hostibus terga dantes, ad castra refugiunt. Tunc rex Lamissio ista conspiciens, elevata altius voce, omni exercitui clamare coepit, ut obprobriorum quod pertulerunt me
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑat eius studio remeassent ad
ꝓpria. ualentinianus gͥ consen¬
su totius italie imꝑator efficit᷑:
itemq ex decreto theodosii au¬
gustus appellat᷑. Dum hec ge¬
runt᷑: achillas nobile oppidum
galliarũ a gothis mulca ui op¬
pugnatũ ẽ: donec ĩminente

Expanded text:
perat, eius studio remeassent ad perat, eius studio remeassent ad propria. Valentinianus igitur consensu totius Italiae imperator efficitur itemque ex decreto Theodosii Augustus appellatur. dum haec geruntur Achillas nobile oppidum Galliarum a Gothis multa vi oppugnatum est, donec imminente
Abbreviated transcription (Latin):
re. Exempto reb humanis ho¬
norio: fultus p̃sidio castini ma¬
gistri militũ iohes inuadit im¬
ꝑiũ. INno ab urbe condita mille¬
arcbadii filiꝰ. quadragesimꝰ regͣsum
romanoꝵ: ouentale regebat imꝑi¬
um. Qͥ cõꝑto patrui sui honorii fu¬
nere. mox ualentinianũ amite sue
placidie filiũ cesarem effectũ cum
matre augusta ad recipiendũ occi-¬
uentis dirigit regnũ. Quo tempore
ioħes dũ afficã quã bonifaciꝰ obti¬
nebat bello reposcit: ad defensionẽ
sui infirmior factus ẽ. Deniq ueni¬
entes placidia augusta ⁊ ualentini¬
anꝰ cesar. mira eũ felicitate ꝯtinuo
oppͥmunt: regniq gub̾nacła uicto¬
res abripiunt. Quorũ tc̃ milttes
crude lit̾ rauenuã depopłati sunt:
eo q̃d illiꝰ maxime ciuies tẏranni¬
ce parti fauissent. Castinũ uͦ magi¬
strũ militũ dãpnant exilio: cuius
arripuisse factione iohes cyrannidẽ
credebat᷑: data ȩthio uenia eo
qd̾ huni quos ꝑ ip̃m iohes acce¬

Expanded text:
re. exempto rebus humanis Hore. exempto rebus humanis Honorio fultus praesidio Castini magistri militum Iohannes invadit imperium. Anno ab urbe condita milleArchadii filius quadragesimus tertius regum Romanorum Orientale regebat imperium, qui conperto patrui sui Honorii funere mox Valentinianum amitae suae Placidiae filium Caesarem effectum cum matre Augusta ad recipiendum Occidentis dirigit regnum. quo tempore Iohannes, dum Africam, quam Bonifatius obtinebat, bello reposcit, ad defensionem sui infirmior factus est. denique venientes Placidia Augusta et Valentinianus Caesar mira eum felicitate continuo opprimunt regnique gubernacula victores arripiunt; quorum tunc milites crudeliter Ravennam depopulati sunt eo, quod illius maxime cives tyrannicae parti favissent. Castinum vero magistrum militum damnant exilio, cuius arripuisse factione Iohannes tyrannidem credebatur, data Aetio venia eo, quod Hunni, quos per ipsum Iohannes acce
Abbreviated transcription (Latin):
rio pulsa: ad orientẽ cũ honorio ⁊
ualentiniano filiis profecta: a the¬
odosio augusto archadii alt̾ius g̃¬
mani sui filio honorifice libent̃q
suscepta ẽ ¶Honoriꝰ uͦ post qͣm cum
minore de quo p̃missũ ẽ theodosio
archadii sui g̾mani filio. annis
.xu. imꝑasset. cũ iam antea cum
fr̃e annis .xiii. ac sub patre duo¬
b regnasset. rempublicã ut cupi¬
erat paccatã relinqñs: apud urlẽ
romã uita exemptus ẽ: corpusq
eius iuxta beati petri apłi marty¬
riũ in mausoleo sepulcũ ẽ. Huic
soboles nulla fuit. Nam due stili¬
conis filie id ẽ maria ⁊ herma¬
cia una post alt̾am eiꝰ coniugio
sociate: utreq dĩ iudicio inopi¬
nata morte p̃uente: ex hac luce
uirgines migraueres fuit sa ne
honoriꝰ morib ⁊ religione patri
cheodosio non ualde absimilis.
Cuiꝰ tp̃rib qͣmuis multa ext̾na
⁊ ciuilia bella surrex̾int. uł nul¬
lo uł minimo sanguine quieue¬

Expanded text:
rio pulsa ad Orientem cum Honoria et rio pulsa ad Orientem cum Honoria et Valentiniano filiis profecta a Theodosio Augusto, Archadii alterius germani sui filio, honorifice libenterque suscepta est. Honorius vero postquam cum minore, de quo praemissum est, Theodosio Archadii sui germani filio annis quindecim imperasset, cum iam antea cum fratre annis tredecim ac sub patre duobus regnasset, rem publicam, ut cupierat, pacatam relinquens apud urbem Romam vita exemptus est corpusque eius iuxta beati Petri apostoli martyrium in mausoleo sepultum est. huic soboles nulla fuit. nam duae Stiliconis filiae id est Maria et Hermantia una post alteram eius coniugio sociatae utraeque dei iudicio inopinata morte praeventae ex hac luce virgines migravere. fuit sane Honorius moribus et religione patri Theodosio non valde absimilis. cuius temporibus quamvis multa externa et civilia bella surrexerint, vel nullo vel minimo sanguine quieve
Abbreviated transcription (Latin):
strauit: cet̾osq britannie finib
expulit.S mox ut discessere ro¬
mani: aduecti it̾m nauib hostes.
obuia queq sibi conculcant ac de¬
uorant. Rursũq aduolant roma¬
ni: cesũq hostẽ trans maria fu¬
gant. Hoc tp̃r dũ guandali. a la¬
niq hispanias infestarent: ho¬
noriꝰ ad eas defensandas castinũ
ducẽ cũ exercitu dirigit. Qui ca¬
stuiꝰ p̃clarũ uirũ bonifaciũ ac
bellicis artib ex̾citatũ inepto⁊
nnurioso imꝑio ab expeditionis
sue societate au̾tit. Bonifaciꝰ uͦ ꝑi¬
cłosũ sibi indignũq ratus eũ seqͥ
quẽ discordẽ suꝑbientẽq exꝑtus
eẽt: celerit̾ se ad portũ urbis atq
inde ad affricã ꝓripuit: magnũ¬
ꝙ postmõdũ reipublice detͥmen¬
tũ totiꝰq africe causa excidii ex¬
titit. Castinus uͦ tanto collega
ob suã intemꝑantiã pͥuatus: ii¬
chil dignũ in hispaniis gessitꝰ Int̾
hec placidia augusta a fr̃e hõno¬

Expanded text:
stravit, caeterosque Britanniae finibus stravit, caeterosque Britanniae finibus expulit. Sed mox ut discessere Romani, advecti iterum navibus hostes, obvia quaeque sibi conculcant ac devorant. Rursumque advolant Romani, caesumque hostem trans maria fugant Hoc tempore cum Vandali Alanique Hispanias infestarent, Honorius ad eas defensandas Castinum ducem cum exercitu mittit. Qui Castinus praeclarum virum Bonifacium, ac bellicis rebus exercitatum, inepto et injurioso imperio ab expeditionis suae societate avertit. Bonifacius vero periculosum sibi, indignumque ratus eum sequi, quem discordem, superbientemque expertus esset, celeriter sinde ad Africam proripuit magnumque postmodum rei publicae detrimentum totiusque Africae causa excidii extitit. Castinus vero tanto collega ob suam intemperantiam privatus nihil dignum in Hispaniis gessit. Inter haec Placidia Augusta a fratre Hono
Abbreviated transcription (Latin):
dũ aquitaniã gallie ꝓuinciã.
eiusdemq ꝓuincie quasdã ci¬
uitates uicinas. Cernens itaq
honoriꝰ ubiq se constantii uir¬
tute ⁊ ingenio seu ꝑ bella seu pa¬
cis modamine tueri : eum cun¬
ctis anuitentib apud rauen¬
nã in regni consortiũ ascunt.
Qͥ necdũ .uii. mensib euolutis:
ex. hac luce subtractus ẽ. His diele
apud bethleem palestine: beatis¬
simꝰ iheronimꝰ expletis nonaginta¬
⁊ uno uite annis ad xp̃m migͣuit.
SSeqñti tp̃r maximꝰ apud hispa¬
nias factione iouiani qui tunc
iure militari clarus habebat᷑ ty¬
raniudẽ arripuit: nec multo post
suꝑati utriq ⁊eapti ab honorii
erercitu. eidẽ cũ apo rauenuã
tricenalia sua ꝑag̃et.p̃sentant᷑.
Hac tempestate britanni scotho
rũ pictoꝵq infestationẽ non
ferentes romã mittunt: ac sui
subiectione ꝓmissa contͣ hostes
auxilia flagitant. Quib statĩ
ab honorio missa militũ legio
magnã barbarorũ multitudinẽ

Expanded text:
dum Aquitaniam Galliae provinciam dum Aquitaniam Galliae provinciam eiusdemque provinciae quasdam civitates vicinas. cernens itaque Honorius ubique se Constantii virtute et ingenio seu per bella seu pacis moderatione tueri, eum cunctis adnitentibus apud Ravennam in regni consortium adscivit, qui necdum septem mensibus evolutis ex hac luce subtractus est. His diebus apud Bethleem Palaestinae beatissimus Hieronymus expletis nonaginta uno vitae annis ad Christum migravit. Sequenti tempore Maximus apud Hispanias factione Ioviani, qui tunc in re militari clarus habebatur, tyrannidem arripuit. nec multo post superati utrique et capti ab Honorii exercitu eidem, cum apud Ravennam tricennalia sua perageret, praesentantur. Hac terum, Pictorumque infestationem non ferentes, Romam mittunt, ac sui subjectione promissa, contra hostes auxilia flagitant. Quibus statim ab Honorio missa militum legio magnam barbarorum multitudinem
Abbreviated transcription (Latin):
rũtex dei iudicio ter¬
.ritus placidiã apud
se honeste habitam
exigente constantio fr̾i ho¬
norio reddiditi: pacemq cũ
eo datis lectissimis obsidib
pepigit. seq ꝓ romanis adu̾¬
sus barbaros qui hispanias
inuaserant pugnaturũ spopõ¬
dit¶Mittunt ẽ contͣrio guau¬
dalorũ. a lanorũ. sueuoꝵq re¬
ges pͥncipi honorio legationẽ:
in his uerbis. Tu cũ om̃ib ꝑa¬
cem habe. om̃iũ obsides acci¬
pe. nos nobis confligimꝰ. nobis
perimꝰ. tͥ uincimꝰ: tue erit q̃stus
reipublice si utriq ꝑeamꝰ. His
ita tantis incõmodis deo fauen¬
te sopitis: honoriꝰ gallã placidiã
germanã suã constantio suo co.¬
miti fide integerrimo ⁊ ingen¬
ti uiro. iam dudũ ꝓmissã. cum
magno cunctoꝵ gaudio socia¬
uit. Ex qua ualentinianũ filiũ
constantiꝰ genuit: qui postea
reipublice imꝑiũ gessit sHoc in
tempore fedus firmissimũ cũ
rege gothoꝵ galba constantius
pepigit: tribuens ei ad habitan.¬

Expanded text:
rex dei iudicio territus Placidiam apud se honeste habitam exigente Constantio fratri Honorio reddidit pacemque cum eo datis lectissimis obsidibus pepigit seque pro Romanis adversus barbaros, qui Hispanias invaserant, pugnaturum spopondit. mittunt e contrario Wandalorum Alanorum Suevorumque reges principi Honorio legationem in his verbis: 'tu cum omnibus pacem habe, omnium obsides accipe. nos nobis confligimus, nobis perimus, tibi vincimus, tuae erit quaestus rei publicae, si utrique pereamus'. || His ita tantis incommodis deo favente sopitis Honorius Gallam Placidiam germanam suam Constantio suo comiti fide integerrimo et ingenti viro iam dudum promissam magno cunctorum gaudio sociavit, ex qua Valentinianum filium Constantius genuit, qui postea rei publicae imperium gessit. hoc in tempore foedus firmissimum cum rege Gothorum Wallia Constantius pepigit tribuens ei ad habitan
Abbreviated transcription (Latin):
pua. Tum sex milia eiꝰ occidit. ser
cepit.xxii. suos amisit. Inde etlã
ad scipionẽ se conu̾tit: ⁊ ante p̃liũ
totũ eius exercitũ sine sanguine
in deditionẽ accepit. S cũ rome
mutati consules eẽnt. ⁊mariꝰ ma¬
rii filiꝰ ac papiriꝰ carbo. consula¬
tũ accepissent: silla cont᷑ mariũ
iuniorem dimicauit.⁊ .xu. mi¬
lib eiꝰ occisis. cccc. de suis ꝑdidic.
Silla deinde cũ cãpanie duce et

Expanded text:
pua. tum sex milia eius cecidit, sex pua. tum sex milia eius cecidit, sex cepit, XXIIII suos amisit. inde etiam ad Scipionem se convertit et ante proelium totum eius exercitum sine sanguine in deditionem accepit. Sed cum Romae mutati consules essent, Marius Marii filius ac Papirius Carbo consulatum accepissent, Sulla contra Marium iuniorem dimicavit et XV milibus eius occisis CCCC de suis perdidit. || Sulla deinde cum Campanio Samnit
Abbreviated transcription (Latin):
tim uicit: alios in fidẽ accepit.
S cũ legan a rege mitridate qui
padẽ petebant uenissent: non alit̾
se daturũ. silla ẽẽ respondit. nisi
rex relictis his q̃ occupau̾at ad re¬
gnũ suũ redisset¶ Postea tam̃ ad
colloquiũ anibo uenert̃: pax
int̾ eos ordinata ẽ. ut sulla adbel¬
lũ ciuile festinans. a tergo ꝑicłm
non haberet. Namdũ sylla in a¬
chala atꝙ asia mitridatẽ uicit.
marius. qui fugatus erat ⁊ corne
lius cinna. unus ex consulib bel¬
lũ in italia reparauert̃. Et ingres¬
si urbẽ romam nobilissimos ẽ se¬
natu ⁊ ꝯsulares uiros int̾fecerunt:
multos ꝓscripserunt. ipsiꝰ sille.
domo euersa filios ⁊ uxorem ad
fugã cõpulerunt. Uniu̾sus reli¬
quus senatꝰ ex urbe fugiens ad
sillam ingreciã uenit: orans ut¬
patrie subueniret. Iule in italiã
traiecit exercitũ: bellũ ciuile ge¬
sturus adu̾sus norbanũ ⁊ scipionẽ
consules. O primo p̃lio contra nor¬
banũ diicauit: non longe a ca¬

Expanded text:
tim vicit, alios in fidem accepit. Sed, cum legati a rege Mithridate, qui pacem petebant, venissent, non aliter se daturum Sulla esse respondit, nisi rex relictis his, quae occupaverat, ad regnum suum redisset. Postea tamen ad colloquium ambo venerunt. Pax inter eos ordinata est, ut Sulla ad bellum civile festinans a tergo periculum non haberet. Nam dum Sulla in Achaia atque Asia Mithridatem vincit, Marius, qui fugatus erat, et Cornelius Cinna unus ex consulibus, bellum in Italia reparaverunt, et ingressi urbem Romam nobilissimos ex senatu et consulares viros interfecerunt, multos proscripserunt, ipsius Syllae domo eversa filios et uxorem in fugam compulerunt. Vniversus reliquus senatus ex urbe fugiens ad Sillam in Graeciam patriae subveniret. ille in Italiam traiecit bellum civile gesturus adversus Norbanum et Scipionem consules. et primo proelio contra Norbanum dimicavit non longe a Ca
Abbreviated transcription (Latin):
fallacit̾ tañi eis ꝓmutentes qd̾
eos iusde digressi fuerant pan¬
nonie in finib collocarent. Q
cũ patriã reuertentes ad campũ
quẽ sacrũ nominant ꝑuenissent:
om̃s qui inmaiori etate constitu¬
ti erant langobardos ꝑimere
statuunt. Mulieres us ⁊ paruulos.
captiuitatis sorte diuidunt. Taso
gͦ ⁊ caeo seu rodoaldꝰ filii gisulfi
⁊ romilde cũ haue auaroꝵ ma¬
liciã cognouissent: statim ascen¬
sis equis fugã arripiunt. Equib
unus grimoaldũ puerulũ frẽm
suũ dũ existimaret utpote par¬

Expanded text:
fallaciter tamen eis promittentes, quod fallaciter tamen eis promittentes, quod eos, unde digressi fuerant, Pannoniae in finibus conlocarent. Qui cum patriam revertentes ad campum quem Sacrum nominant pervenissent, omnes qui iam in maiori aetate constituti erant Langobardos gladio perimere statuunt, mulieres vero et parvulos captivitatis sorte dividunt. Taso vero et Cacco seu Raduald, filii Gisulfi et Romildae, cum hanc Avarorum malitiam cognovissent, statim ascensis equis fugam arripiunt. E quibus unus Grimoaldum puerulum fratrem suum, dum existimaret utpote par
Abbreviated transcription (Latin):
foroulanũ itaq oppidũ obsidione
claudunt: et totis uirib expugna¬
re moliunt᷑. Horũ rex id ẽ cacanus
dũ circa muros armatus cũ magno
equitatu circiuret. ut qua ex parte
urbem faciliꝰ expugnare posser in¬
quireret: romilda hunc de muris
ꝓspiciens. cũ eũ cerneret iuuenili
etate florentẽ. meretrix nefaria sta¬
tim concupiuit eũ: eiq mor ꝑ nun¬
cũ mandauit. qd̾ si eam in matͥmo¬
niũ sum̃et. ip̃a eidẽ ciuitatẽ cum
om̃ib qui ad erant trad̾et. Quod
rex barbarus audiens eidẽ maligni
tatis dolo qd̃ mandau̾at se factu.¬
rũ ꝓmisit: eamq se in matͥmonio
spopondit acciꝑe. Illa uͦ nichil mo¬
rata portas forouilani castri aꝑu.¬
it: et ad suã cunctorũꝙ qui aderãt
ꝑniciem hostẽ intͦduxit. Ingressi
quoq auares cũ rege suo forĩnulñ.
t̾ant diripiunt. ipsamq urbem
flaminis concremantes. umu̾sos
quos reꝑere captiuos abducunt:

Expanded text:
Foroiulanum oppidum obsidione Foroiulanum oppidum obsidione claudunt et totis viribus expugnare moliuntur. Horum rex, id est cacanus, dum circa muros armatus cum magno equitatu perambularet, ut, qua ex parte urbem facilius expugnare posset, inquireret, hunc Romilda de muris prospiciens, cum eum cerneret iuvenili aetate florentem, meretrix nefaria concupivit, eique mox per nuntium mandavit, ut, si eam in matrimonium sumeret, ipsa eidem civitatem cum omnibus qui aderant traderet. Quod rex barbarus audiens, eidem maligtatis dolo, quod mandaverat se facturum promisit, eamque in matrimonium spopondit accipere. Illa vero nihil morata, portas Forojuliensis castri aperuit, et ad suam cunctorumque qui aderant perniciem hostem introduxit. Ingressi vero Avares cum terant rapinis diripiunt; ipsamque urbem flammis concremantes, universos quos reppererant captivos adducunt,
Abbreviated transcription (Latin):
cũ innum̾abili multitudine ueni¬
¶ens.
ueneciorũ fines ingressus ẽ. Huic
gisulfus forouiliauꝰ dux cũ lango¬
bardis quos habere pot̾at. audact᷑
occurrit. S qͣmuis forti animosita¬
te contͣ inmensã multitudinẽ bel¬
circũseptus cũ om̃ibe pene suis extin¬
ctus ẽ. Uroruͦ eiꝰdẽ gisulfi noĩe ro¬
nulda. cũ langobardis qui euaserant
siue eorũ uxorib ⁊ filiis qui in bello
ꝑierant: intra murorũ se forouilia¬
ni castri munit septa. Huic erant
filii taso ⁊ caco iam adolescentes: ro¬
doaldus uͦ et grimoasdus ad huc in
puerili etate constituti. Habebat
stris que huic uicina erant: hoc est
cormones. hemas. osopo. arthema.
reuma. cremona. ułetiã unbligine
cuiꝰ positio om̃ino in expugnabiles
existit. Parieniã mͦ et in reliquis ca¬
stellis. ne hunis hoc ẽ auarib p̃da
fierent se cõmunierunt. Auares uͦ
ꝑ om̃s foro iulanoꝵ fines discurrentes:
om̃ia incendiis ⁊ rapinis uastauert᷑.

Expanded text:
cum innumerabili multitudine venicum innumerabili multitudine veniens, Venetiarum fines ingressus est. Huic Gisulfus Foroiulanus dux cum Langobardis, quos habere poterat, audacter occurrit; sed quamvis forti animositate contra inmensam multitudinem belcircumseptus, cum omnibus pene suis extinctus est. Uxor vero eiusdem Gisulfi nomine Romilda cum Langobardis qui evaserant sive eorum uxoribus et filiis qui in bello perierant, intra murorum Foroiulani castri muniit septa. Huic erant filii Taso et Cacco iam adulescentes, Raduald vero et Grimuald adhuc in puerili aetate constituti. Habebat stris quae his vicina erant, hoc est in Cormones, Nemas, Osopo, Artenia, Reunia, Glemona, vel etiam in Ibligine, cuius positio omnino inexpugnabilis existit. Pari etiam modo et in reliquis castellis, ne Hunnis, hoc est Avaribus, praeda fierent, se communivere. Avares vero per omnes Foroiulanorum fines discurrentes, omnia incendiis et rapinis vastantes,
Abbreviated transcription (Latin):
pͥmã se om̃iũ eccłiaꝵ scribebat. Itẽ
alio papa bonefacio petente. ius¬
sit in ueteri fano qd pantheon an¬
tea uocabat᷑ ab latis idolatrie sordi¬
b eccłiam beate semꝑ uirginis ma¬
rie et om̃iũ mr̃m fieri: ut ubt qͦn¬
dam om̃iũ non deoꝵ s demonũ cul¬
tus agebat᷑. ibi deinceps om̃ũ fie¬
ret memoria sc̃orũ. Huiꝰ cp̃r pͣsim
et uenecii ꝑ orientẽ ⁊ egyptũ cui¬
le bellũ faciunt: ac sese mutua ce¬
de ꝓsternunt. Pse quoq adu̾sus
rempublicã grauissima bella ge¬
rentes. multas romanoꝵ ꝓuincias
et ipsã ierosolimã auferunt. et
muniũ etiã uexillũ sc̃e dñice crucis
abducunt. Contͣ hunc focatẽ hera¬
clianꝰ qui affricã regebat rebellauit:
atq cũ exercitu ueniens eũ regno
uitaq pͥuauit. remq publicã ro¬
nianã heraclius eiꝰdẽ filiꝰ regendã
suscepit. Circa hec tp̃ra rex auaroꝵ
quẽ sua lingua cacanũ appellant.

Expanded text:
prima se omnium ecclesiarum scribebat. Idem prima se omnium ecclesiarum scribebat. Idem alio papa Bonifacio petente iussit, in veteri fano quod pantheum vocabatur, ablatis idolatriae sordibus, ecclesiam beatae semper virginis Marine et omnium martyrum fieri, ut, ubi quondam omnium non deorum, sed demoniorum cultus agebatur, ibi deinceps omnium fieret memoria sanctorum. Huius tempore Prasini et Veneti per orientem et Aegyptum cle bellum faciunt ac sese mutua caede prosternunt. Persae quoque adversus rem publicam gravissima bella gerentes, multas Romanorum provincias et ipsam Hierusolimam auferunt. Et munium etiam vexillum dominicae crucis abducunt. Contra hunc Focatem Eraclianus, qui Africam regebat, rebellavit, atque cum exercitu veniens, eum regno vitaque privavit remque publicam Romanam Eraclius, eiusdem filius, regendam suscepit. 37. Circa haec tempora rex Avarum, quem sua lingua cacanum appellant,
Abbreviated transcription (Latin):
rex it̾m fecit pacẽ cũ romanis tͥb
annis. His dieb defuncto seuero pa¬
triarcha in aquileia uetere: cum
consensu regis ⁊ gisulfi ducis ingͣ
⁊ decembrio stella comeris apparu¬
it. Candidiano quoꝙ defuncto a¬
pud gradus ordinat᷑ patriarcha epi¬
phaniꝰ qui fu̾at pͥmiceriꝰ notarioꝵ
ab ep̃is qui erant sub romanis. Ex il¬
lo nãq tẽpore cepert̃ duo ẽẽ patͥar¬
che. Hac etiã etate ioh̾es consinꝰ iuua¬
sit neapolim. Apud eandẽ ciuita¬
theriꝰ patriciꝰ eunuchus imperii ui¬
ra suscepit. Q dũ a rauenna romã
ꝑgeret. in castro luceolis amilitib̧
state misit rex agilulfus stabilici¬
anũ notariũ suũ constantinopolĩ.
ad focatem imꝑatorẽ. Qui rediens
cũ legatis imꝑatoris facta pace
annuali. idem legati imperialia
eiꝰq filiis. romanorũ regnũ inua¬
dens ꝑ octo annorũ curricula pͥn¬
cipatus ẽ. Hic rogante papa bone¬
quia eccłia constantinopolitana

Expanded text:
rex iterum fecit pacem cum Romanis tribus rex iterum fecit pacem cum Romanis tribus annis. 33. His diebus defuncto Severo patriarcha in Aquileia vetere, cum consensu regis et Gisulfi ducis. In Gnse Novembrio et Decembrio stella cometis apparuit. Candidiano quoque defuncto, aput Grados ordinatur patriarcha Epiphanius, qui fuerat primicerius notariorum, ab episcopis qui erant P sub Romanis. Et ex illo tempore coeperunt duo esse patriarchae. 34. Hac aetate Iohannes Consinus invasit Neapolim. Quem de eadem civitatherius patricius eunuchus imperii iura suscepit. Qui dum a Ravenna Romam pergeret, in castro Luceolis a militibusstate misit rex Agilulf Stablicianum notarium suum Constantinopolim ad Focatem imperatorem. Qui rediens cum legatis imperatoris, facta pace annuali, Agilulfo regi idem legati imperialia e filius, Romanorum regnum invadens, per octo annorum curricula principatus est. Hic rogante papa Boniquia ecclesia Constantinopolitana
Abbreviated transcription (Latin):
tiuis ẽ. Ecce qͣnte humilitatis iur iste
fuit: qui cũ ẽẽt sũmꝰ pontifex seruũ¬
se nominauit. Ecce qͣnte innocentie fu¬
it: qui nec in morte sangobardoꝵ qui:
langobardos apud mediolanũ in cir¬
co. inp̃sentia patris sui agilulfi regis
astantib legatis theodeberti regis fran¬
corũ. et desponsata ẽ eidẽ regio puero
filia regis theodeberti: ⁊ firmata est
pax ꝑpetua cũ francis. Lodem tẽpore
franci cũ saxonib pugnantes : mag¬
na strages ab utrisq partib facta ẽ.
Apud ticinũ quoq inbasilica bĩ petͥ
apłi. petrus cantor fulmine ictus ẽ.
Seqñti demiq mense nouembrio
rex agilulfus pacẽ cũ smaragdo pa¬
tricio fecit in annũ unũ: accipiens
aromanis.xii.milia solidorũ. Ci¬
uitates quoq tuscie. hoc ẽ balneus
regis ⁊ urbs uetus a langobardis
inuase sunt. Tunc etiã mense apͥli
⁊ maio. apparuit in celo stella quã
cometem dicunt. De hine agilulfꝰ

Expanded text:
tuus est". Ecce quantae humilitatis vir iste tuus est". Ecce quantae humilitatis vir iste fuit, qui, cum esset summus pontifex, se servum nominavit! Ecce quantae innocentiae, qui nec in morte Langobardorum, quLangobardos apud Mediolanum in circo, in praesentia patris sui Agilulfi regis, adstantibus legatis Teudeperti regis Francorum, et disponsata est eidem regio puero filia regis Teudeperti, et firmata est pax perpetua cum Francis. 31. Eodem tempore Franci cum Saxonibus pugnantes, magna strages ab utrisque partibus facta est. Apud Ticinum quoque in basilica beati Petri apostoli Petrus cantor fulmine ictus est. 32. Sequenti denique mense Novembrio rex Agilulf pacem fecit cum Smaracdo patricio in annum unum, accipiens a Romanis duodecim milia solidorum. Civitates quoque Tusciae, hoc est Balneus Regis et Urbs Vetus, a Langobardis invasae sunt. Tunc etiam mense Aprili et Maio apparuit in caelo stella quam cometem dicunt. Dehinc Agilulf
Abbreviated transcription (Latin):
locũ ad apłatus officiũ sauima¬
nus ẽ ordinatꝰ. fuit aũ tẽ hyemp᷑
frigida ninis: ⁊ mortue st̃ uites
pene om̃ib locis. Messes quoq par¬
tĩ uastate sunt a murib: partim
ꝑcusse uredme euanuerunt. De¬
buit enĩ recte tc̾ mundus fame si
ctore ammas hominũ spiritalis
alimonie penuria sitisq arsditas
huic opuscło inserere: ut possit
liqͥ do agnosci qͣnte humilitati᷑¬
et sc̃itatis. Hic deniq cũ accusatꝰ
apud mauriciũ augustũ eiꝰq fili¬
os fuisset. qd̾ malchũ qñdã ep̃m
incustodia ꝓ solidis occidisset: sc̃¬
int̾ cet̾a sic scͥpsit. Unũ ẽ qd̾ breuit᷑
bardorũ gens nec regẽ nec duces nec
comites haberet: atq in sũma confu¬
sione diuisa eẽt: S quia dm̃ timeo:
in morte cuiꝰlibet hominis me misdere
custodia fuit neq in aliqua afflictio¬
ẽ: nesciente me abonefacio notario
in domũ eiꝰ ductus ẽ ibiq pransit:
honoratꝰ ẽ ab eo: ⁊ nocte subito mor¬

Expanded text:
officium Sabinianus est ordinatus. Fuit autem tunc hiems frigida nimis, et mortuae sunt vites pene in omnibus locis. Messes quoque partim vastatae sunt a muribus, partim percussae uredine evanuerunt. Debuit etenim tunc mundus famem sictore, animas hominum spiritalis alimoniae penuria sitisque ariditas huic opusculo inserere, ut possit liquidius agnosci, quam humilis iet sanctitatis. Hic denique cum accusatus apud Mauritium Augustum, ejusque filios fuisset, quod Malcum quemdam episcopum in custodia pro solidis occidisset, scrinter cetera sic ait: "Unum est quod breviter bardorum gens nec regem nec duces nec comites haberet atque in summa confusione divisa esset. Sed quia Deum timeo, in morte cuiuslibet hominis me miscere neque in custodia fuit neque in aliqua afflictioest, nesciente me, a Bonifacio notario in domum eius ductus est ibique prandidit et honoratus est ab eo et nocte subito mor