comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tantum. Et si ego illos interrogo quss
que ñ amittitur. N enim audendue
habebitur: ne suꝑfluo de illa loqui con¬
cantur. que adhanc uitam ñ ꝑtinet. Es
tes semet ipsos: quia quo exeant ñ haibes
Postremo tanta erroris caligine ĩuolis¬

Expanded text:
tantum. Et si ego illos interrogo quae quae non amittitur. Non enim audent difuturo habebitur, ne superfluo de illa loqui convincantur quae ad hanc vitam non pertinet. Ergo olventes semetipsos, quia quo exeant non habent. Postremo tanta erroris caligine invol
Abbreviated transcription (Latin):
nifestiꝰ ꝯueris: Si hoc ñ uides: quid uideᷤ:
S d as. Quomodo aliquando ueram ca¬
ritatem hab̾e potuerunt: qui in eoͬ ꝑse¬
uerat᷑i ñ fuerunt: Mirum ẽ. Ergo fides
fides ñ fuit: que aliquando fides ẽẽ desiit:
Quare ñ similiter dicis quia numquam
albus fuit: qui aliquando eẽ cessauit. Non¬
ne intelligis quia in eo ipso aliquando il¬
lud fuisse dr̃. qui aliquando ẽẽ illud de¬
sisse inemoritur: Qd̾ enĩ quos nũqu̾a fuit.
nũꝗͣ eẽ desiit. Quaꝓpter qui aliquando
amare desiit. constat ꝓfecto quia priqu̾ã
amare desineret amauit. S uer̾ inquis a¬
mor ñ fuit: qui ad tempus fuit. Cigo nec
uerum odium fuit. quod ad tempus fuit:
nec uere albus fuit. qui ad tempꝰ albꝰ fuit.
Quis hoc dicat: Ergo uera dilectio fuit. et ue¬
re fuit quam diu fuit: etiã si scđ̾m aliqu̾e
modum uera ñ fuit. in eo quod desiit. ꝗͣdo
iam uere ñ fuit. Si gͦ dicis quia uera di¬

Expanded text:
nifestius quaeris? Si hoc non vides, quid vides? nifestius quaeris? Si hoc non vides, quid vides? Sed dicis: Quomodo aliquando veram charitatem habere potuerunt, qui in ea perseveraturi non fuerunt? Mirum est. Ergo fides, fides non fuit, quae aliquando fides esse desiit. Quare non similiter dicis quod nunquam albus fuit, qui aliquando albus esse cessavit? Nonne intelligis quod in eo ipso aliquando illud fuisse dicitur, qui aliquando esse illud desiisse memoratur? Quod enim quis nunquam fuit nunquam esse desiit. Quapropter qui aliquando amare desiit, constat profecto quod prius quam amare desineret, amavit. Sed verus, inquis, amor non fuit qui ad tempus fuit. Ergo nec verum odium fuit quod ad tempus fuit. Nec vere albus fuit, qui ad tempus albus fuit. Quis hoc dicat? Ergo vera dilectio fuit, et vere fuit quandiu fuit, etiamsi secundum aliquem modum vera non fuit, in eo quod desiit, quando jam vere non fuit. Si ergo dicis quod vera di
Abbreviated transcription (Latin):
uoluero hoc ibi significatum ẽẽ quia ñ
om̃is p̾destinati surt qui aliquando dm̃
diligunt: quia ñ ꝑmanent in eo qd̵ diligt̃.
illi crede. ut mͥcredas. immo ñ mͥ s u̾itati
credas. Audi gͦ quod dicit. Apłs inquic cũ
dixississet. scimus qm̃ diligentibꝰ dm̃ om̃ia
cooꝑantur in bonum: sciens qm̃ ñ nullus
dm̃ diligere: et in eobono usq infinẽ ñ ꝑma¬
nere. mox addidit. his qui scđ̾m ꝓpositũ
uocati sunt scĩ. hi eni in eo qd̾ diligc̃ dm̃
ꝑmanent usq infinem: et qui ad tempus
inde deuiant reu̾tuntur. & usq infinem
ꝑducunt qd̃ inbono ẽẽ. ceꝑunt. Ecce habes
manifeste quia quidam ad tempꝰ caritatem
habentes. quia illa usq in finem ñ ꝑseue¬
rant cadunt & ꝑeunt: et rursum quidã
qui abilla ad tempꝰ cadunt. quia iterum
resurgunt conseruantur & saluantur.
Alii uero qui abilla nuiquã defitiunt: uisq
infinem perseueranti feruore semel cđpte
caritatis deuotionẽ ꝑducunt. Quid ma¬

Expanded text:
luero, hoc tibi signatum esse quod non omnes praedestinati sunt, qui aliquando Deum diligunt, quia non permanent in eo quod diligunt. illi crede, ut mihi credas. Imo non mihi sed veritati credas. Audi ergo quod dicit Apostolus, inquit, cum dixisset: Scimus quoniam diligentibus Deum omnia cooperantur in bonum, sciens nonnullos Deum diligere, et in eo bono usque ad finem non manere, mox addidit: his qui secundum propositum vocati sunt sancti. Hi enim in eo quod diligunt Deum permanent usque in finem. Et qui ad tempus inde deviant revertuntur, usque in finem perducunt quod in bono esse coeperunt. Ecce habes manifeste quod quidam ad tempus charitatem habentes, quia in illa usque in finem non perseverant, cadunt et pereunt; et rursum quidam qui ab illa ad tempus cadunt, quia iterum resurgunt, conservantur et salvantur. Alii vero, quia ab illa nunquam deficiunt, usque in finem perseverant fervore semel captae charitatis devotionem perducunt. Quid ma
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ prsus excidit quia in aliis semꝑ ma¬
net. Neq enim iccirco perit. si in me ꝑit.
et mͥ perit: neq propterea destruitur. si in
me euacuat᷑. et in me destruitur. qm̃ alteri
manet. quod mͥ ñ manet. S dicis iterum.
Si hi qui mali sunt futuri et ꝑituri. cari¬
tatem aliquando habere possunt: quomͦ
caritas fons ꝓprius nominatur. de quo ñ
commnunicat alienus: Qui enu ꝑeunt
alieni sunt: et non ꝑtinent ad nos. neq ad
Mirum est. Si enĩ hĩi qui aliquando alie¬
ni fuerunt. ꝓximi facti sunt accedendo: qͣ¬
re ñ similit̾ hi qui ꝓximi st̃ alieni fieri poᷤ¬
sunt recedendo: Si enim accede possunt
qui longe sunt:possunt etiã recede qui
ꝓpe sunt. Qui accedt̃ reconciliantur: qͥre¬
cedunt ab alienantur. Si aut̃ qui reconci¬
liati sunt. ꝓximi sunt: gͦ & qui abalienati
sunt alieni sunt. Tam̃ quam diu ꝓximi
eni fuerunt. priusquani reconcili arent᷑

Expanded text:
tamen prorsus excidit, quia in aliis semper matamen prorsus excidit, quia in aliis semper manet. Neque enim idcirco perit, si in me perit, et mihi perit. Neque propterea destruitur, si a me evacuatur et in me destruitur, quoniam alteri manet quod mihi non manet. Sed dicis iterum: Si ii qui mali sunt futuri et perituri charitatem aliquando habere possunt, quomodo charitas fons proprius nominatur, de quo non communicat alienus? Qui enim pereunt alieni sunt et non pertinent ad nos, neque admunicare possunt? Mirum est. Si enim ii qui aliquando fuerunt alieni proximi facti sunt accedendo, quare non similiter ii qui proximi sunt alieni fieri possunt recedendo? Si enim accedere possunt qui longe sunt, possunt etiam recedere qui prope sunt. Qui accedunt reconciliantur, qui recedunt abalienantur. Si autem qui reconciliati sunt proximi sunt, ergo et qui abalienati sunt alieni sunt, tamen quandiu proximi eni fuerunt priusquam reconcilia
Abbreviated transcription (Latin):
ñ habit uniquam inspectio. Sicut nũꝗͣ
sꝑabimur a contemplatione sic nũqũa
euacuabimur a dilectione: s semꝑ uide¬
bimus. et semꝑ diligemus. Sic ergo ca¬
ritas numquam ȩxcidit: quia semꝑ ma¬
net. Non enim dixit anullis excidit
s nũ quam excidit. quia ñ in om̃ib man&.
& tamen semꝑ manet. in quib manet. Hã
si ꝓpterea non semꝑ manet. quia ñ in om̃ib
manet.: g nec fides. nec spes. hic manet. quia
ñ in om̃ib manet. Multi enim a fide & spe
que in dm̃ ẽ recesseriͥnt. ec fidem & spem ip¬
sam quam habere ceperant deseruerunt.
et excidit abeis ⁊̃ fides & spesin hac uita:
nec tam̃ iccirco minus uerum fuit. qd̾ dic¬
tum e̾. ñc manent fides spes et caritas tria
hȩc. Si gͦ fides & spes que hic aliquando a
quibusdam excidunt. tam̃ bic manent qi
nent: ergo similiter caritas que aliquando
hic a quibusdam excidit. tam̃ semꝑ manet.
quia quamuis a quibusdam excidit. ñuqͣ

Expanded text:
non habebit unquam inspectio. Sicut nunquam non habebit unquam inspectio. Sicut nunquam separabimur a contemplatione, sic nunquam evacuabimur a dilectione; sed semper videbimus et semper diligemus. Sic ergo charitas nunquam excidit quia semper manet. Non enim dixit a nullis excidit, sed nunquam excidit quia non in omnibus manet, et tamen semper manet in quibus manet. Nam si propterea non semper manet quia non in omnibus manet, ergo nec fides aut spes hic manet, quia non in omnibus manet. Multi enim a fide et spe quae in Deum est recesserunt, et fidem et spem ipsam quam habere coeperant deseruerunt; et excidit ab eis fides et spes etiam in hac vita. Nec tamen idcirco minus verum fuit quod dictum est: Nunc manent fides, spes et charitas tria haec. Si ergo fides et spes quae hic aliquando a quibusdam excidunt tamen hic manent, qunent; ergo similiter charitas quae aliquando hic a quibusdam excidit, tamen manet semper; quia, quamvis a quodam exciderit, nunquam
Abbreviated transcription (Latin):
lic ñ amabis Ergo quando adhuc nõ
habuisti dilexisti: & ñ amabis quando
habebis: Absit. Immo multo magis tẽ
amabis quando que amabis uidebis: &
quem uidebis habebis. Ñ enĩ sic ẽ. amor
iste. ut absens diligat᷑. & presens fastidia¬
tur. Grgo tc̃ etiam amabis. et multo ma-¬
gis amabis: et remanebit caritas. quando
fides et spes ampliͦ nonerunt. Hos sibi
uult qd dictum ẽ. caritas nũꝗͣ excidit: qm̃
hic habetur. et illic retinet᷑. Si ue ꝓphetie
euacuabunt᷑. siue lingue cessabunt: siue
scientia destruetur. Omĩa enĩ hȩc in hac¬
uita tamtũ sunt. Etiam ipsa scientia nr̃a
que mͦ ẽ. tc̃ ñ erit: ñ quia t̃c nulla erit
s quia alia erit. Om̃ia gͦ ista cum ipsa
uita excidunt. quia ñ ꝑmanent posteam:
quando uidebitur qui creditur. et habe¬
bitur qui speratur. Caritas autem nũꝗͣ
excidit: qm̃ & hic e̾. et illic erit: & ñ habe¬
bit finem ũquam dilectio. sicut finem

Expanded text:
lic non amabis? Ergo quando adhuc non lic non amabis? Ergo quando adhuc non habuisti dilexisti et non amabis quando habebis? Absit! Imo multo magis tunc amabis quando quem amabis videbis, et quem videbis habebis. Non enim sic est amor iste, ut absens diligatur, et praesens fastidiatur. Ergo tunc etiam amabis, et multo magis amabis, et remanebit charitas quando fides et spes amplius non erunt. Hoc igitur vult quod dictum est: Charitas nunquam excidit; quoniam hic habetur, et illic retinetur. Sive prophetiae evacuabuntur, sive linguae cessabunt, sive scientia destruetur. Omnia enim haec in vita tantum sunt, etiam ipsa scientia nostra quae modo est, tunc non erit. Non quia tunc nulla erit, sed quia alia erit. Omnia igitur ista cum ipsa vita excidunt, quia non permanent postea quando videbitur qui creditur, et habebitur qui speratur. Charitas autem nunquam excidit, quantum hic est et illic erit, et non habebit finem unquam dilectio, sicut finem
Abbreviated transcription (Latin):
noꝙ necessitatem natura que ex se
sdoni ẽs non possunt: & similiter qͥ
unt mali ẽẽ ñ possunt. Hoc enĩ eter
ss̃ et inmutabilitatis: ut illic de alio
inalꝰ ẽẽ potest. Et si forte aliquis ita
nueniatur: qui semꝑ bonus sit: idẽ
atn qui bonus est malus ẽẽ potest
lud gͦ: Quid dicit scͥptura illa: Nc̃
ut manent tria hec: fides. spes cari
uid ẽ nc̃ ͦ hoc est in hac uita: quam
rint manifesta: quid erit occultum quod
credatur quando nichil erit quod ma-¬
nifeste ñ uideatur: Quid etiam tunc po¬
terit sperari futurum: quando om̃ia
presentia erunt. et nichil erit futurum:
Dictum est quia si uides. ñ est fides. Ex
iterum. Quod uidetquis quid sꝑat. Er-¬
go illic non credis. Hon dico quia in fide¬
lis eris: s non credes. quia scies. Similit̃
dico quia illic ñ sꝑabis. nec tam̃ dico
desꝑabis: s idõ dico non sꝑabis. quia qd̃
sꝑasti totum habens. nicħ futurum ex-¬
pectab̾. Hunquid similit̃ dico quia il¬

Expanded text:
 necessitatem natura quae ex seboni esse non possunt. Similiter qui boni sunt, mali esse non possunt. Hoc enim aeternitatis est et immutabilitatis, ut illic de alio in sse potest. Et si forte aliquis ita bonus inveniatur qui semper bonus sit, idem ipse tamen qui bonus est, malus esse potest, Quid ergo? Quid dicit Scriptura illa? Nunquid non manent tria haec, fides, spes, charitas? Quid est nunc? Hoc est in hac vita, quandfacta fuerint manifesta, quid erit occultum quod credatur quando nihil erit quod manifeste non videatur? Quid etiam tunc poterit sperari futurum quando omnia praesentia erunt et nihil futurum erit? Dictum est quia si vides non est fides ; et iterum: quod videt quis quid sperat . Ergo illic non credes. Non dico quia infidelis eris, sed non credes quia scies. Similiter dico quod illic non sperabis, neque tamen dico, desperabis, sed ideo dico non sperabis, quia quod sperasti totum habens nihil futurum exspectabis. Nunquid similiter dico quod il
Abbreviated transcription (Latin):
diligit. semꝑ diligit: qui semꝰꝑ cartar
nũ quam illam amictit. Sic tibi udeti
quod dicis. utrum sic sit dicendim ine
Qui amicus ẽ: semꝑ diligit. Uerum ĩ ha
amicus est semꝑ diligit: et inimicus sen
Et tamen qui amicus ẽ. inimicus et̃ poar
uersitate ꝓbantur quales sunt. Pnrt̃
modi dictum ẽ. quia uerus amiis sor
tempus nutat: et in utramq partm p
fortunam mouetur. N talis ẽ ille qui
diligit qui hominem amat ñ pectuniat
micum non lucrum. Qui enĩ ꝓpt̃ sola
meus nec ẽt nec fuisse cõpbat᷑
⁊ e prmansit homo solus. hoc sibi uut

Expanded text:
diligit semper diligit; qui semel charitatem habet, nunquam illam amittit. Sic tibi videtur: , sed si hoc quod dicis, utrum sic sit dicendum intelligas. Qui amicus est semper diligit. Verum est hoc quia amicus semper diligit, et inimicus semper odit; et tamen qui amicus est inimicus potest esadversitate probantur quales sunt; propter ejusmodi dictum est, quod verus amicus semper tempus nutat; et in utramque partem post fortunam movetur. Non talis est ille qui semper diligit, qui hominem amat non pecuniam, amicum non lucrum. Qui enim propter socus nec esse nec fuisse comprobatdiscessit et permansit homo solus. Hoc sibi vult
Abbreviated transcription (Latin):
fõrtassis ñ tͥ sufficit apłs qui hoc dicit. Prop¬
terea quod ñ ita existimes: intelligendũ
est qd dicit. Apłs non om̃s diligentes dm̃
in numero illoꝵ ponere uoluit. quibus
om̃ia cooꝑantur in bonũ: nͥ eos tantum
qui scd̃m ꝓpositum uocati sunt scĩ. Ma-¬

Expanded text:
Fortassis non tibi sufficiet Apostolus qui hoc dicit, propFortassis non tibi sufficiet Apostolus qui hoc dicit, propterea non quod ita existimes intelligendum esse quod dicit Apostolus non omnes diligentes Deum in numero illorum ponere voluit, quibus omnia cooperantur in bonum, nisi eos tantum qui secundum propositum vocati sunt s
Abbreviated transcription (Latin):
Enm unitas predestinationis. de qua
dr̃. nouit diĩs qui sunt eiꝰ. Et uerum ẽ. qͥa
om̃s qui in hac ciuitate sunt. salui erunt:
qm̃ ex his qui preuisi sunt ad uitam nullꝰ
ꝑibit. Sicut enĩ dicit scͥptura: quos p̾de¬
stinauit. hos et uocauit. et quos uocauit
hos et iustificauit. et quos iustificauit hos
et glorificauit. Isti sunt gͦ diligentes dĩ
quib om̃ia qutͦ oꝑantur inbonum. qui
scđm ꝓpositum uocati sunt sc̃i. Nam qui
scd̃m ꝓpositum uocati ñ sunt. et qui ad
uitam p̃destinati ñ sunt: et si aliquando
ad tempus dm̃ diligant. usq ad finẽ indi¬
lectionem dĩ non ꝑseuerant. Qui ꝓpt̾ea
amissa caritate ꝑeunt: qm̃ cum tid iniqͥ¬
tatem crͣ dint ad caritatem ñ resurgunt.
Predestinati aũt postꝗͣ dm̃ diligere ceꝑint.
uł ꝑseueranter diligunt. ut a dilectione
ñ cadant: uł cum adilectione ceciđint.
iterum ad illam resurgunt ut ñ ꝑeant.
Quid ÷ͥ uidetur. Credis ne ita ȩ̃e ut dicoͦ

Expanded text:
unitas praedestinationis de qua dicitur: Novit Dominus qui sunt ejus . Et verum est quod omnes qui in hac unitate sunt, salvi erunt; quoniam ex iis qui praevisi sunt ad vitam, nullus peribit. Sicut enim dicit Scriptura: Quos praedestinavit, hos et vocavit, et quos vocavit, hos et justificavit; et quos justificavit, hos et glorificavit . Isti ergo sunt diligentes Deum quibus omnia cooperantur in bonum, qui secundum propositum vocati sunt sancti . Nam qui secundum propositum vocati non sunt, et qui ad vitam praedestinati non sunt, etsi aliquando ad tempus Deum diligant, usque ad finem in dilectione Dei non perseverant. Qui propter ea amissa charitate pereunt, quoniam cum ad iniquitatem ceciderint, ad charitatem non resurgunt. Praedestinati autem postquam Deum diligere coeperint, vel perseveranter diligunt, ut a dilectione non cadant, vel cum a dilectione ceciderint, iterum ad illam resurgunt, ne pereant. Quid tibi videtur? Credis ne ita esse ut dico?
Abbreviated transcription (Latin):
peccatuna qd̾ habitat in mȩ ñ attensg
quia hoc quidem quod homo concure¬
tiam sentit. quia ex necessitate est uts
ruptibilis. non ipse oꝑatur ꝗs aut̃ con
Et quid dicent: Conueniant conscients
suan: et moderentur scientiam suars
scientia humilietur: ne scientia inse
Ngͦ de de iusticia presumant. ne forr
sam false iusticie p̃sumptionẽ scientian
tatis amitcant. Dicunt quia qui semas
tatem habet: deinceps illam a mute ñs
Quare gͦ similiter ñdicenius. quia quims
ñ habet põt ad quirere. Qd̾ si uerum eẽ
stiterit: nec stanti timendum est nec sꝑas
iacenti. Nos in tempore sumꝰ. uͥ incertai
uunt᷑ om̃ia. et cu mͥ de temꝑe et̃ntatẽ ficis

Expanded text:
peccatum quod inhabitat in me; non attendentes, quod hoc quidem quod homo concupiscentiam sentit, quia ex necessitate est vitae corruptibilis, non ipse operatur, quod Et quid dicent? Conveniant conscientiam suam, et moderentur scientiam suam. Conscientia humilietur, ne scientia infletur. Non ergo de justitia praesumant, ne forte per ipsam falsae justitiae praesumptionem scientiam veritatis amittant. Dicunt quod qui semel charitatem habet, deinceps illam amittere noQuare ergo similiter non dicemus quod qui malus non habet potest acquirere; quod si verum esse constiterit, nec stanti timendum est, nec sperandum jacenti. Nos in tempore sumus ubi incerta volvuntur omnia, et tu mihi de tempore aeternitatem facis
Abbreviated transcription (Latin):
cogitationis tantũ mͦ dictũ ẽẽ asserit in
hec uerba. Sepe misericors d̾s. eo citius
peccata cordis abluit. quo hec exire ad sꝑ
ñ ꝑmittit. Uñ recte ꝑ psalmistã dicĩ.
andit: qui dũ se adhuc ꝓmittit petere
aũ ñ pueniret penitentia .s cogitata ał¬
aio mentẽ tergeret. ꝙͣnimirũ tantũmͦ eo¬
tua inquitas in quinasset. Qđ siqͥs hoc
uiolibet delicto uelit accipere: sciat tam̃
Iñ peccatum eẽ. aliud impietatẽ peccati.
apetas namq peccati ip̃sa rectissime ob.¬
uatio cordis accipitur: que primũ ineõ¬
antione soluitur. ut pꝰmodũ inc̾fessione
uuatum ipsũ. idẽ. debitum dampnatiõis

Expanded text:
cogitationis tantummodo dictum esse asserit in haec verba. Saepe misericors Deus eo citius peccata cordis abluit quo haec exire ad opera non permittit. Unde recte per Psalmistam dicitur: ostendit; qui dum se adhuc promittit petere, um non perveniret poenitentia sed cogitata afflictio mentem tergeret, quam nimirum tantummodo cogitata iniquitas inquinasset. Quod si quis hoc de quolibet delicto velit accipere: sciat tamen aliud peccatum esse, aliud impietatem peccati. Impietas namque peccati ipsa rectissime obduratio cordis accipitur, quae primum in compunctione solvitur, ut postmodum in confessione peccatum ipsum, id est debitum dam
Abbreviated transcription (Latin):
qͣm ꝓ peccato ꝑsoluit. Qd̃ si forte perati
uere peniteat. s intercurrente articło ne¬
constat factũ. qd̾ homo quidẽ uere uolut
s ñ ualuit adimplere: qr confessionẽ ñ con¬
temptꝰ exclusit. s impediuit necessitas.
Dmde siid qͦd dictũ ẽ. quacũq hora ingtiu¬
erit peccator saluus erit. de p̃senti saliti de¬
cipitur: sic intelligendũ ẽ. ac si diceritur.
Tc̾ peccatoris salus incipit: qͣndo ueraciter
ꝓdelictis siuis ingemiscit. Que tam̃ sals
t̃ẽ plene ꝑficitur: qnͣdo idunde ingenub
etiam ore confitetur. Itẽ illud qd̃ dñ. qua
adhuc te loquente dicam. ecce adsum. sic
conuenienter potest accipi. ꝙ priꝰ ds adests
ꝑ grãm. ut cor ad penitentiã cõpunsat. lb¬
inde adẽ. ut peccatoꝵ indulgeniam con¬
fitenti tribuat. Postremo id qd̃ de psalmi¬
sta oppont̃. dixi. confitebor aduesũ me

Expanded text:
m veniam tribuat. Quod si forte peccator vere poeniteat, sed intercurrente articulo nectum constat, quod homo quidem vere voluit, sed non valuit adimplere; quia confessionem non contemptus exclusit, sed impedivit necessitas.de si id quod dictum est: Quacunque hora ingemuerit peccator salvus erit, de praesenti salute accipitur; sic intelligendum est ac si diceretur tunc peccatoris salus incipit, quando veraciter pro delictis suis ingemiscit, quae tamen salus tunc plene perficitur, quando id unde ingemuerit etiam ore confitetur. Item illud quod dicitur: Quia adhuc te loquente dicam: Ecce adsum; sic convenienter potest accipi, quod prius Deus adest per gratiam ut cor ad poenitentiam compungat, deinde adest, ut peccatorum indulgentiam confitenti tribuat. Postremo id quod de Psalmista opponunt. Dixi: Confitebor, e
Abbreviated transcription (Latin):
cũ his que habuit intus :i coniunxit duohee
ut ꝑ uisibilia inuisibilia uideret: iuidit
creatoris potentiam. ⁊ sapientiam: ibonita¬
tem. asemet ipsa ꝑea quȩ foris paruerunt.
magnitionẽ excitata. Et hȩc erant quasi
admonitio. ⁊ recordatio pͥma trinũ ẽẽ đm.
s ñ dũ ꝑfecta consuminatio agnitionis: qͣm
adsubstantiam erant. neo poterant singła¬
riter diuidi que unum erant. Non enim
singłariter ꝑsone patris potentia erat: que
filii erat. ⁊ sp̃s scĩ erat. Neq singłariter sa¬
Et assignauimꝰ bonitati uoluntatẽ: i sapĩe
dispositionem : ⁊ potestati oꝑationẽ. Et ob¬
oritur conquisitio gͣuis. ⁊ inuestigatio ꝓfun¬
da de uoluntate ołi. ⁊de p̃scientia illius.
⁊ ꝑuidentia: idispositione: ⁊ potestate. Hec¬

Expanded text:
 conjunxit duo haec, ut per visibilia invisibilia videret. Et vidit Creatoris potentiam et sapientiam et bonitatem a semetipsa, per ea quae foris apparuerunt in agnitionem excitata. Et haec erant quasi admonitio et recordatio prima trinum esse Deum; sed nondum perfecta consummatio agnitionis, quoniam ad substantiam erant; nec poterant singulariter dividi quae unum erant. Non enim singulariter personae Patris potentia erat quae Filii erat et Spiritus sancti erat; neque singulariter saet assignavimus bonitati voluntatem, et sapientiae dispositionem; et potestati operationem. Et oboritur conquisitio gravis et investigatio profunda de voluntate Dei, et de praescientia illius, et providentia, et dispositione,
Abbreviated transcription (Latin):
qͥa ꝑ eam uoluit ds deinde sapientia quia ꝑeã
disposuit nouissima potestas quia ꝑeam
fecit. q̃m ordo iudetur ẽẽ. ⁊ fuisse uoluntas
pͥma: ipꝰ eam dispositio: ⁊ nouissime oꝑatio
subsecuta. Nisi enim uoluisset ñ disposuiss:
⁊ nisi disposuisset: ñ fecisset. Et occurrit ra¬
tio magna. qr semꝑ in hominib p̃cedit uolun¬
tas consiliũ. ⁊ consilium opus subsequitur.
S quid facimus: Huinqͥd audebimꝰ induc̃e
temꝑa ineternitatem : Nam si hec indeo st̃
quẽ admodũ in hominib aliquid ieo prius
fuit. aliquid posterius: ⁊ ñ totus d̾s̃ eternus
ẽ. S hoc nefas ẽ. confiteri. Qd̃t⁊ in deo eoec̾ua
taq et̾na bonitate semper fuer̃t¬
uoluit: & eterna sapientia semꝑ disposuit qd̃
coeterna potestate aliqͣndo facit. Et erant sẽꝑ
simul: bonitas. sapientia. ⁊ potestas. Nec di¬
uidi uel seꝑari abinuicem tempore poterant:
quȩ substantialiter idem erant. Et abhis for¬

Expanded text:
quia per eam voluit Deus, deinde sapientia, quia per eam quia per eam voluit Deus, deinde sapientia, quia per eam disposuit, novissima potestas quia per eam fecit; quoniam ordo videtur esse, et fuisse voluntas prima, et post eam dispositio, et novissime operatio subsecuta. Nisi enim voluisset non disposuisset, et si non disposuisset, non fecisset. Et occurrit magna ratio, quia semper in hominibus praecedit voluntas consilium, et consilium opus subsequitur. Sed quid facimus? Nunquid audebimus inducere tempora in aeternitatem? Nam si haec in Deo sunt quemadmodum in hominibus, aliquid in eo prius fuit, aliquid posterius; et non totus Deus Deus aeternus est. Sed hoc nefas est confiteri. CAP. XI. Quod triataque aeterna bonitate semper voluit, et aeterna sapientia semper disposuit, quod coaeterna potestate aliquando facit. Et erant simul semper bonitas, sapientia, et potestas; nec dividi vel separari ab invicem tempore poterant quae substantialiter idem erant, et ab his for
Abbreviated transcription (Latin):
prescientia. ⁊ dispositio. & p̃destinatio. &
ꝓuidentia: scientia existentiũ. p̃scientia si¬
turoꝵ. dispositio faciendoꝵ. p̃destinatis
saluandoꝵ. ꝓuidentia subiectoꝵ. Etotoul̃
hoc una erat sapientia.: iuna dispositio. &
ipsa et̃nia erat. ⁊ cum ipsa eoeterna uoluntaᷤᷤ
erat. iscdm uoluntatẽ ipsa dispositio erat :
Qđ uoluntate facturus fuit: ioluntã
eterna fuit. i opꝰ uoluntatis eternum ñ fuit.
Semꝑ enĩ uoluit ut faceret. iñuoluit ut
semꝑ faceret: sed ut aliq̃n faceret. qd semꝑ
uoluit ut aliqn faceret. Sic uoluntal et̾na
fuit deoꝑe temporali: qm̃ upsũ tempꝰ mec¬
na uoluntate fuit. qͣndo fieret qđ futurum
fuit. Duo itaq hec increatore pariter erant.
bonitas ⁊ sapientia: ⁊ hec et̾na erant. iaderat
simul potestas eoeterna: ibonitate uoluit.
sapientia disposuit. pocestate fecit. Et uidet᷑
quasi quedam ẽẽ distinctio. ⁊ successio tem ꝑalis.
⁊ demonstrat se considerationi pͥma bonitas.

Expanded text:
escientia, et dispositio, et praedestinatio, et providentia. Scientia existentium, praescientia futurorum, dispositio faciendorum, praedestinatio salvandorum, providentia subjectorum. Et totum hoc una erat sapientia, et una dispositio, et ipsa aeterna erat; et cum ipsa coaeterna voluntas erat, et secundum voluntatem ipsa dispositio erat et quod voluntate facturus fuit; et voluntas aeterna fuit, et opus voluntatis aeternum non fuit. Semper enim voluit ut faceret, et non voluit ut semper faceret; sed ut aliquando faceret, quod semper voluit ut aliquando faceret. Sic voluntas aeterna fuit de opere temporali; quoniam ena voluntate fuit, quando fieret quod futurum fuit. Duo itaque haec in Creatore pariter erant bonitas et sapientia, et haec aeterna erant; et aderat simul potestas coaeterna, et bonitate voluit, sapientia disposuit, potestate fecit. Et videtur quasi quaedam esse distinctio et successio temporalis; et demonstrat se considerationi prima bonitas,
Abbreviated transcription (Latin):
diuinoꝵ uitatem ñ scd̃m humana estri¬
re disceret. cũ contra consuetudinẽ hun¬
nam quedam de d̾o dici audiret. Ds̃ gͦ tri¬
tas. trina hac uirtute omnia oꝑa sua con¬
summauit: ut ꝑfectũ ꝑfecta sequerentur.a¬
emularentur auctorẽ suum cuncta que fici¬
rat. Quicqͥd enĩ intemꝑe apparuit. anteñ¬
pora inet̾nitate dispositum fuit: ⁊ipsa al¬
positio eterna. coeternam habuit causa

Expanded text:
divinorum veritatem non secundum humana aestimdivinorum veritatem non secundum humana aestimare disceret, cum contra consuetudinem humanam quaedam de Deo dici audiret. Deus ergo Trinitas trina hac virtute omnia opera sua consummavit, ut perfectum perfecta sequerentur, et aemularentur auctorem suum cuncta quae fecerat. Quidquid enim in tempore apparuit, ante tempora in aeternitate dispositum fuit; et ipsa disposi
Abbreviated transcription (Latin):
et multitudinẽ annoꝵ p̃teritoꝵ. ⁊ senestitꝰ
defectum: ⁊ occurrit scͥptura. idixit patĩ
potentem. ne crederes impocentem. aut m¬
mis potentem. nec solum potentem. s etiã
omnipotentem. Non gͦ qi solus hocẽ. pat
solus hoc ẽẽ dicebatur: s quia minus hoc
ẽẽ solus pater putabatur. Rursũ cũ dic̃t
scͥptura filiũ dm̃. ne putaret homo qui hx¬
mana nouerat. diuina ñ nouerat. minor¬
tionem quandam sensus. i intelligentiȩ ẽ
infilio. quasi adhuc infra ꝑfectionẽ etatis
consummate. addidit sapientem: ñ quiabi¬
głariter hoc ipse erat. qđ ẽẽ cõmune om̃ib
erat. s qi singłariter ipse erat. deqͦ magis
sternebatur conscientia humana addm̃. ꝓ
rigore ⁊ crudelitate. Et subsecuta ẽ. scͥptim
et temꝑauit dictum suũ. sp̃m benignumu
minans. ne crudelis putaretur qui mitis
erat: ⁊ distincta st̃ ꝑsonaliter. que substa¬
tialiter communia erant. ⁊ humana mas

Expanded text:
et multitudinem annorum praeteritorum et senectutis et multitudinem annorum praeteritorum et senectutis defectum; et occurrit Scriptura et dixit Patrem potentem ne crederes impotentem aut minus potentem; nec solum potentem, sed etiam omnipotentem. Non ergo quia solus hoc est Pater, solus hoc esse dicebatur; sed quia minus hoc esse solus Pater putabatur. Rursum cum diceret Scriptura Filium Deum, ne putaret homo qui humana noverat, divina non noverat, minorationem quamdam sensus et intelligentiae esse in Filio, quasi adhuc infra perfectionem aetatis consummatae, addidit sapientem; non quia singulariter hoc ipse erat quod esse commune omnibus erat; sed quia singulariter ipse erat de quo magis sternebatur conscientia humana ad Deum pro rigore et crudelitate; et subsecuta est Scriptura, et temperavit dictum suum Spiritum benignum nominans, ne crudelis putaretur qui mitis erat; et distincta sunt personaliter quae substantialiter communia erant, ut humana mens
Abbreviated transcription (Latin):
Am locis ꝑsonis attͥbuta inueniantur.
eq his trib scd̾m ꝓprietatẽ fides ꝑ¬
sonas significauit. quia scđm sub¬
stantiam erant: s hectͥa scdm necessariam
notitionem ꝑsonis assignauit. ut assereret
qd scđm communionẽ nature erant. Nomi¬
nandus erat intrinitate pater. ⁊ filius. &
sumpta sunt uocabula ipsa ab usu huma
tum simile erat. in toto similiter dicendum
erat. Et cauit prudentia eloquii sacri ne
plena similitudo crederetur inter disparia:
si inditate pater pͥor. aut filius posterior di¬
ceretur. Sic enĩ se in hominib natura ha-¬
bet. ut pater ẽẽ ñ possit qui filio ñ fuerit
prior: neq filius qui patre posterior ñ sit.
deo patri potentia assignata ẽ. ⁊ sapientia
filio: ñ quia magis erat. s qr minus ẽẽ cre¬
di poterat. Direrat enĩ scͥptura scã qr d̾s pa¬
ter ẽ. Iaudiuit hoc homo qui hominẽ patrẽ
uidat. dm̃ patrẽ ñ uid̾at. ⁊ cogitare cepit
scđm hominẽ quẽ uid̾at. euũ quoddã plixũ.¬

Expanded text:
attributa inveniuntur. Neque his tribus secundum proprietatem fides personas significavit, quia secundum substantiam erant; sed haec tria secundum necessariam notionem personis assignavit ut assereret quod secundum communionem naturae erant. Nominandus erat in Trinitate Pater et Filius; et sumpta sunt vocabula ipsa ab usu humantum simile erat, in toto similiter dicendum erat. Et cavit prudentia eloquii sacri ne plena similitudo crederetur inter disparia, si in deitate Pater prior aut Filius posterior diceretur. Sic enim se in hominibus natura habet ut Pater esse non possit, qui non Filio fuerit prior; neque Filius qui Patre posterior non sit; ideo Patri potentia assignata est, et sapientia Filio; non quia magis erat, sed quia minus esse credi poterat. Dixerat enim Scriptura sancta quod Deus Pater est; et audivit hoc homo, qui hominem Patrem viderat, Deum Patrem non viderat; et cogitare coepit secundum hominem quem viderat aerum quoddam p
Abbreviated transcription (Latin):
t inuenta ẽ. trib his trinitas meffabił.
ature sp̃em. diuisim se ad cognitionem effun¬
dunt. Suscepit enim formã potestatis rerũ
immensitas. sapientie uͦ pulchritudo: bo¬
nitatis utilitas. Et uidebantur hȩc foris:
⁊concurrebant cũ alio simulachro. qđ int̾

Expanded text:
inventa est in tribus in Trinitas ineffabilis aturae speciem divisium se ad cognitionem effundunt. Suscepit enim formam potestatis rerum immensitas; sapientiae pulchritudo, bonitatis utilitas. Et videbantur haec foris et concurreban
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑa nr̃a: s. ipsa qͦ lur prius uidenda ẽ. ⁊ con¬
sidanda diligenter. ⁊ sic postremo cũ uid̃imꝰ
lucem qi bona ẽ. diuidamus lucẽ a tenebris.
mocemus lucem diem ⁊ tenebras noctem. Qne¬

Expanded text:
opera nostra; sed ipsa quoque lux prius videnda est et conopera nostra; sed ipsa quoque lux prius videnda est et consideranda diligenter; et sic postremo cum viderimus lucem quia bona est, dividamus lucem a tenebris, et vocemus lucem diem, et tenebras noctem.
Abbreviated transcription (Latin):
lumen sũme u̾itatis ꝯtemplanti irradiet.
& iam ñ ꝑspeculũ in enigiate. s inse ipsa
ut ẽ. ueritatẽ agnoscat ⁊ sapiat. S illud
tem. Fecit enim iuidit: dem̃ diuisit ⁊uoca¬
uit. Quare uidit: Noluit priꝰ diuiders
qͣm uidisset. Prius uidit si esset bonum.
⁊ tõ demũ diuisit lucem a tenebris: ⁊uoca¬
uit lucem diẽ. ⁊ tenebras noctem. Adduc̃
enim omne opͦ suũ iniuditiũ. Nonsolũ oꝑa
alia que inluce fecit. uidit ds qd eẽt bonũ:
s ipsam qͦq lucem uidit qdđ eẽt bonũ. ⁊ diui¬
sit lucem ⁊ tenebras. Nam ipse angłs maluis
ad decipiendam mentẽ quasi lur uera: s hȩc
lux ñ ẽ. diuidenda a tenebris. nec uocanda
ẽ dies. s nox. quia spetiem quidẽ lucis ha¬
bet. s tenebras ueras. ꝓpterea preuidit
As lucem si eẽt bona. ut ñ statim credamus
omni sp̃ui. s ꝓbemus sp̃c si exdeo sinit: ⁊ cum
tenebras noctem. Ergo ñ solum studendum

Expanded text:
lumen summae veritatis contemplanti irradiet, lumen summae veritatis contemplanti irradiet, et jam non per speculum in aenigmate , sed in seipsa ut est veritatem agnoscat et sapiat. Sed et illud tem . Fecit enim et vidit; deinde divisit et vocavit. Quare vidit? Noluit prius dividere quam vidisset, prius vidit an esset bonum; et tunc demum divisit lucem a tenebris; et vocavit lucem diem, et tenebras noctem. Adducet enim omne opus suum in judicium; et non solum opera alia quae in luce fecit, vidit Deus quod esset bonum, sed ipsam quoque lucem vidit quod esset bonum et divisit lucem et tenebras. Nam ipse angelus malusad decipiendam mentem quasi lux vera. Sed haec lux non est dividenda a tenebris, nec vocanda est dies sed nox; quia speciem quidem lucis habet, sed tenebras veras. Propterea prius vidit Deus lucem an esset bona ut non statim credamus omni spiritui; sed probemus spiritus si ex Deo sint ; et cum tenebras noctem. Ergo non solum studendum
Abbreviated transcription (Latin):
raciter ꝑuiditiũ rationis imꝓbare. ⁊ que st̃
imꝑbare. ⁊ que st̃ bona ilaudabilia lucis oꝑa
eligere ceꝑit: restat ut fiat meo firmam̃tũ
hoc ẽ. ut inbono ꝓposito corroboretur. duudẽ
inter aqͣs suꝑiores. ⁊ aquas inferiores. idẽ.
desidia carnis ⁊ sp̃s. ut medius ⁊ meliator
duo sͥ aduersantia nec ꝑmisceri sinat. nec
tͣnsponi. ne simul sit qd̃ diudi debet. aut su¬
pra qđ subter. aut subter qd̃ supra. collocan¬
dum ẽ. Nouissime seq̃r indispositionis or¬
dine opus t̾eie diei. ut congregentur aquȩ
que sub celo sunt. in locũ unũ: ne carnis desi¬
deria fluxa sint. ⁊ ultra metã necessitatis se¬
expandant: ut totus homo ad statum nat᷑es
reuocatus. ⁊ scd̃m ordinem rationis disposit᷑
inlocũ unũ omne desidium colligat. quatinꝰ
qͥs sic orcinatus õ: dignus ẽ lumine solis: ut
mente sursũ erecta. ⁊ desidio insuꝑna defixo.

Expanded text:
raciter per judicium rationis improbare, et raciter per judicium rationis improbare, et quae sunt bona et laudabilia lucis opera eligere coeperit, restat ut fiat in eo firmamentum, hoc est in bono proposito corroboretur: dividere inter aquas superiores et aquas inferiores, id est desideria carnis et spiritus, ut medius et mediator duo sibi adversantia nec permisceri sinat nec transponi; nec simul sit quod dividi debeat, aut supra quod subter, aut subter quod supra collocandum est. Novissime sequitur in dispositionis ordine opus tertiae diei, ut congregentur aquae quae sub coelo sunt in locum unum, ne carnis desideria fluxa sint, et ultra metam se necessitatis expandant, ut totus homo ad statum naturae revocatus, et secundum ordinem rationis dispositus, in locum unum omne desiderium colligat, quatenusquis sic ordinatus est dignus est lumine solis, ut mente sursum erecta et desiderio in superna defixo,
Abbreviated transcription (Latin):
habuit. ⁊ tenebre ñ erant ulle. Sic nulla aĩa
meretur lum̃ solis accipere. ⁊ summe u̾itatis
claritatẽ contemplari: nisi tres dies isti in eap̃¬
cedant. Prima siquidẽ dic fit lux. idiuidunt᷑
lur ⁊ tenebre: uocaturq lux dies. ⁊ tenebre nox.
Scd̾a die fit firmam̃tũ collocari inter aqͣs suꝑio¬
res: ⁊ aquas inferiores: iuocatur firmam̃tum
celum. Tertia die congregantur aque que sub
⁊i uestiri graminib suis. Omĩa autẽ bec: sp̃ua¬
lia p̃fert̃ documenta. Primũ incorde peccato¬
ris creatur lux. qͣndo semetipsũ agnoscere in¬
cipit. ut diuidat inter lucem ⁊ tenebras. &
appellare incipiat lucem diẽ. & tenebras noc¬
tem: iñ sit iam de quib dr̾. Ue qui diẽt bonũ
malũ. ⁊ malũ bonũ: ponentes lucem tenebras.
⁊ tenebras lucem. Post hec autẽ cum ceꝑit int̾
lucem ⁊ tenebras diuidere. ⁊ lucem diem. tene¬
bras qͦ appellare noctem. id ẽ. cũ mala sua ue¬

Expanded text:
habuit, et tenebrae non erant ullae. Sic nulla anima habuit, et tenebrae non erant ullae. Sic nulla anima meretur lumen solis accipere et summae veritatis claritatem contemplari, nisi tres dies isti in ea praecedant. Prima quidem die fit lux, et dividuntur lux et tenebrae; vocatur fitque lux dies, et tenebrae nox. Secunda die firmamentum, collocaturque inter aquas superiores et aquas inferiores; et vocatur firmamentum coelum. Tertia die congregantur aquae quae suet vestiri graminibus suis. Omnia autem haec spiritualia praeferunt documenta. Primum in corde peccatoris creatur lux, quando semetipsum agnoscere incipit, ut dividat inter lucem et tenebras, et appellare incipiat lucem diem et tenebras noctem; et non sit jam de quibus dicitur: Vae qui dicunt bonum malum, et malum bonum; ponentes lucem tenebras, et tenebras lucem . Post haec autem cum coeperit inter lucem et tenebras dividere, et lucem diem, tenebras quoque appellare noctem, id est cum mala sua ve
Abbreviated transcription (Latin):
sapientie disposita. tc̃ statim incipiet eilud¬
co sol iustitie: ꝙ sĩ c inreꝓmisione dictũ est
Beati mundo corde: q̃m ipsi dm̃ udebunt.
Orius q ĩ rationali illo mundo cordis humami
crraituir luio: iiluminatur confusio: ut mordi¬
nem redigatur. Post hec eũ fuerint purificata
interiora enis: uenit lumen solis clarũ. ullustͣ
cam. Non enim digna ẽ. contemplari lum̃ eter¬
nitatis. donec munda. ⁊ purificata fiui̾t. habes
positionem. Sic lex precessit grãm. sermo lp̃m.
sie p̃cursor iohes. xp̃m. lur lucem. lucerna solẽ.
uit. ut pꝰ manifestaret diuinitatem : iubiq lux
lucem precedit: luxq peccatores ad iustitiam il¬
luminat. illam lucem que ustificatos aabeati¬
cuclinẽ illustrat. Ergo facta ẽ. lux priusqͣm soł
claritas manifestaretur: idies erat. ⁊tres dies
erant qnͣdo lux erat & sol ñ erat. Quarta die
illurit sol. ⁊ illa dies dara erat: qͥa lum̃ uerũ

Expanded text:
sapientiae disposita, tunc statim incipiet ei lucsapientiae disposita, tunc statim incipiet ei lucere sol justitiae, quia sic in repromissione dictum est: Beati mundo corde; quoniam ipsi Deum videbunt . Prius ergo in rationali illo mundo cordis humani creatur lux, et illuminatur confusio ut in ordinem redigatur. Post haec cum fuerint purificata interiora ejus, venit lumen solis clarum et illustrat eam. Non enim digna est contemplari lumen aeternitatis, donec munda et purificata fuerit; habens positionem. Sic lex praecessit gratiam, sermo spiritum: sic praecursor Joannes Christum; lux lucem; lucerna solem; vit, ut post manifestaret divinitatem, et ubique lux lucem praecedit. Lux quae peccatores ad justitiam illuminat, illam lucem quae justificatos ad beatitudinem illustrat. Ergo facta est lux priusquam solis claritas manifestaretur; et dies erat: et tres dies erant quando lux erat et sol non erat. Quarta die illuxit sol, et illa dies clara erat; quia lumen verum
Abbreviated transcription (Latin):
quasi lup eẽt priusꝗͣ clara lup: Et fortassis
confusio plena luce digna ñ erat: aliqͣm tam̃
lucem accepit. ut uideret exire adordinem
go puto magnum hio aliqͦd sacram̃tũ
cõmencdari: qr omnis anima qͣmdiu
inpeccato ẽ. quasi intenebris ẽ. quib dã ⁊ con¬
fusione. S ñ potest euadere confusionem
suam :⁊⁊ adordinem uistitie formamq disponi:
nͥ illuminetur pͥmum uidere mala sua. idis¬
cernere lucem a tenebris. hoc ẽ. uirtutes a ui¬
tiis. ut disponat se adordinẽ ⁊ conformet ue¬
ritati. Hoc gͥ anima in confusione iacens. si¬
ne luce facere ñ potest: & ꝓpterea necesse est
primum ut lux fiat. ut uideat semet ipsam¬
untelligat siue agnoseat horrorem & tͦpitud¬
nem confusionis sue. ⁊ explicet se atq coapti
adillam rationabilẽ dispositionẽ ⁊ ordines
ueritatis. Postꝗͣ autem ordinata fuerint
omnia eiꝰ. & scdm eremplar rationis formãs

Expanded text:
quasi lux esset priusquam clara lux? Et fortassis quasi lux esset priusquam clara lux? Et fortassis confusio plena luce digna non erat; aliquam tamen lucem accepit, ut videret exire ad ordinem go puto magnum hic aliquod sacramentum commendari; quia omnis anima quandiu in peccato est, quasi in tenebris est quibusdam et confusione. Sed non potest evadere confusionem suam et ad ordinem justitiae formamque disponi, nisi illuminetur primum videre mala sua, et discernere lucem a tenebris, hoc est virtutes a vitiis, ut se disponat ad ordinem et conformet veritati. Hoc igitur anima in confusione jacens sine luce facere non potest; et propterea necesse est primum ut lux fiat, ut videat semetipsam, et agnoscat horrorem et turpitudinem confusionis suae, et explicet se atque coaptet ad illam rationabilem dispositionem et ordinem veritatis. Postquam autem ordinata fuerint omnia ejus, et secundum exemplar rationis formamque
Abbreviated transcription (Latin):
abipso facta ẽ. quia iustitia ⁊iu̾itas lux ẽ:¬
⁊ de luce audiuimus qͥa dirit ds̃. fiat lux
& statim lux facta ẽ. Nusqͣm dixit ds fiant
tenebre. s. de luce dixit fiat lux: ⁊ diuisit lu¬
cem a tenebris: iuocauit lucem diem & ti¬
nebras noctem. Ergo utrũq ñ fecit. tam̃ utũ
q diuisit. ntrũq nominauit: diuisit ꝑtudi¬
tium: ⁊ ꝑ meritũ nominauit. Iudicauit & dͥis¬
posuit: quia nec hoc apud eũ iudicantẽ morch¬
natum ẽẽ potuit. qđ apud delinquentes mor¬
dinatum fuit. Uocauit lucem diem: ⁊ tenebs
noctem. Qđ̃ lux tres dies illuminauit. ⁊qͣn
qͣm ante factum solem dies ẽẽ potuit:
quia anteqͣm sol fieret lux erat. ⁊ uidit ds
lucem qđ eẽt bonum: iuocauit lucẽ diem &
tenebras noctem: upsa lur tres illos primos
dies faciebat. ante qͣm sol fieret u lluminaret
mundum. S quid significat. qͦd ñ statim
factus ẽ. sol. exqͦ lucem fieri oportuit: s ut

Expanded text:
ab ipso facta est; quia justitia et veritas lux eab ipso facta est; quia justitia et veritas lux et de luce audivimus quod dixit Deus: Fiat lux, et statim lux facta est . Nusquam dixit Deus: Fiant tenebrae. Sed de luce dixit: Fiat lux, et divisit lucem a tenebris; et vocavit lucem diem, et tenebras noctem . Ergo non feque divisit, et utrumque nominavit. Divisit per judicium; et per meritum nominavit, judicavit et disposuit. Quia nec hoc apud eum judicantem inordinatum esse potuit, quod apud delinquentes inordinatum fuit, vocavit lucem diem, et tenebras noctem. CAP. XI. Quod tres dies lux illuminavit, et odo ante factum solem dies esse potuit; quia antequam sol fieret lux erat: Et vidit Deus lucem quod esset bonum et vocavit lucem diem, et tenebras noctem . Et ipsa lux tres illos primos dies faciebat antequam sol fieret et illuminaret mundum. Sed quid significat quod non statim factus est sol ex quo lucem fieri oportuit, sed ut
Abbreviated transcription (Latin):
mom̃to quo uisibilit̾ & corꝑaliter di¬
iisa ẽ. lux a tenebris. inuisibiliter quoq bo¬
ni angłi discreti st̃ a malis:. illis intenebris
peccati cadentib. ⁊ istis adlucem iustitie
conuersis. illuminatis q a luce. ut lux eẽm
i ñ tenebre. Sic enim consonare debuert̃
eremplaria. oꝑum dei. ut que uisibilia erãt
oꝑa sapientie inuisibiliũ ꝓuentus sequeren¬
tur: scd̾m qđ ipsa que utrobiq oꝑabatur
sapientia. ibi uiditiũ exercuit. hic formaũ
eremplũ. Diuisa ẽ gͦ lur a tenebris:ierat
lur uisibilis. ⁊uisibiles tenebre erant. simi¬
liter ⁊ lur inuisibilis erat. ⁊ tenebre inuisi¬
biles erant. iutrimq diuisio facta ẽ. & si¬
mul facta ẽ. diuisio tenebrarũ. ilucis: &
uocata ẽ lux dies. ⁊ tenebre nor. Utrumq
quidẽ ds̃ diuisit. ⁊ utrũq nominauit: s
utrũq ñ fecit. D̾s enĩ auctor tenebrarũ ñ ẽ.
s lucis: quia peccatũ tenebre ẽ : ipeccatũ
nichil ẽ. ⁊ sine ipso nichil factum ẽ. Lur

Expanded text:
o quo visibiliter et corporaliter divisa est lux a tenebris; invisibiliter quoque boni angeli discreti sunt a malis illis in tenebras peccati cadentibus: et istis ad lucem justitiae conversis illuminatisque a luce, ut lux essent et non tenebrae. Sic enim consonare debuerunt exemplaria operum Dei, ut quae visibilia erant opera sapientiae, invisibilium proventus sequerentur, secundum quod ipsa quae utrobique operabatur sapientia, ibi judicium exercuit, hic formavit exemplum. Divisa est lux ergo a tenebris; et erat lux visibilis et visibiles tenebrae erant; similiter et lux invisibilis erat, et tenebrae invisibiles erant; et utrorumque divisio facta est; et simul facta est divisio tenebrarum et lucis. Et vocata est lux dies et tenebrae nox. Utrumque quidem Deus divisit, et utrumque nominavit; sed et utrumque non fecit. Deus enim auctor tenebrarum non est sed lucis; quia peccatum est tenebrae et peccatum nihil est: Et sine ipso nihil factum est . Lux
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ uespero.s factum ẽ. inquit uesꝑe ⁊ mane dieᷤ
uus: quia sicut diximus primus dies ma¬
ne p̃cedens ñ habuit. qm̃ a luce plena atq
ꝑfecta initium sumpsit. ꝓpterea omnis auro¬
ra p̃cedentis dici ẽ. ⁊ omnis dies abortu solis
untium sumit: estq naturalis dies illud spa¬
cium temꝑis. qd̃ abortu solis usq ad ortum
ꝑtͣnsiens. noctem inse diemq concludit. Inqͣ
qm̃ naturaliter dies noctẽ p̃cedit i finẽ diei
uesꝑam dicimus. finem noctis auroram: con¬
stat indubitanter qđ aurora semꝑ ad p̃ceden¬
tem diem referenda sit. Ergo illud pͥmum
mom̃itum temporis qͣndo creata ẽ. omnium
uisibilium inuisibiliũq natura. nec nox fuit
neq dies: ⁊tam̃ tempus fuit. qͥa mutabilitas
fuit. Postea uͦ continuo luce facta. diuise ft̃
tenebre ilur: & tempus iam ꝑ diem ⁊ noctẽ

Expanded text:
et vespere; sed: Factum est, inquit, vespere et mane dies et vespere; sed: Factum est, inquit, vespere et mane dies unus. Quia, sicut diximus, primus dies mane praecedens non habuit, quoniam a luce plena atque perfecta initium sumpsit; propterea omnis aurora praecedentis diei est, et omnis dies ab ortu solis initium sumit. Estque dies naturalis illud spatium temporis quod ab ortu solis usque ad ortum pertransiens noctem in se diemque concludit; in qua quoniam naturaliter dies noctem praecedit et finem diei vesperam dicimus, finem noctis auroram, constat indubitanter quod aurora semper ad praecedentem diem referenda sit. Ergo illud primum momentum temporis quando creata est omnium visibilium invisibiliumque natura, nec nox fuit nec dies; et tamen tempus fuit, quia mutabilitas fuit. Postea vero continuo luce facta divisae sunt tenebrae et lux; et tempus jam per diem et noctem
Abbreviated transcription (Latin):
ise. quale fortasse ẽẽ potuisset corpus aliqͦd
lucidum. cuius p̃sentia euncta illustrarent᷑
quẽ admodũ nc̃ insole uideri potest: ipsãq
uice & loco solis factam. ut interim motu
suo circumagitaretur: ⁊ noctem diemq disc̃¬
neret. Cumqua qitia dies pͥma exorta ẽ. ego
credidim magis illam qͣndo facta ẽ. ibidem
primũ apparuisse. ubi sol cotidiano cursu
circũuectus. oriens em̾git: ut eodem tramite
circũcurrens. ac pͥmũ adoccasũ descendens.
uesꝑam faceret. deinde reuocata adortum.
auroram hoc ẽ. mane. ante ortũ sequentis diei
illustraret. Et ꝓpt̾e̾a qͥa primus dies auro¬
ram p̃cedentem non habuit. qm̃ anteqͣm lur
crearetur plene tenebre fuerunt. mox autẽ
luce apparente suꝑ terrã plenus dies. ꝓptea
qã a ꝑfecto opus di inchoari debuisset: iđo
dirisse scripturam. factum ẽ. uesꝑe ⁊ ma¬
ne dies unus. Nonenĩ dixit factum ẽ mane.

Expanded text:
isse, quale fortasse esse potuisset corpus aliquod isse, quale fortasse esse potuisset corpus aliquod lucidum, cujus praesentia cuncta illustrarentur, quemadmodum nunc in sole videri potest, ipsamque vice et loco solis factam, ut interim motu suo circumagitaretur, et noctem diemque discerneret. Cum qua quia dies prima exorta est ego crediderim magis illam quando facta est, ibidem primum apparuisse ubi sol quotidiano cursu circumvectus oriens emergit, ut eodem tramite circumcurrens, ac primo ad occasum descendens vesperam faceret, et deinde revocata ad ortum auroram, hoc est mane ante ortum sequentis diei illustraret. Et propterea quia primus dies auroram praecedentem non habuit, quoniam antequam lux crearetur plenae tenebrae fuerunt, mox autem luce apparente super terram plenus dies, propterea quod a perfecto opus Dei inchoari debuisset, ideo dixisse Scripturam: Factum est vespere et mane dies unus . Non enim dixit Factum est mane