comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dũ erat. ad hoc inquã responsũ
sufficiens habemꝰ. Nam si querit᷑
cur factũ sit: dicimꝰ qͥa necẽe̾ erat
ꝓpt̾ quosdam minꝰ intelligentes. qͥ
non animadu̾tebant in illis que
uniu̾sa credit eccłia contineri.
cedere. ne forte hoc credere du¬
bitarent. Quod quã necessariũ
fuerit. ꝑ illos qͥ hoc negant. qͥa
in illo simbolo positũ ñ est cog¬
noscimꝰ. Qm̃ igit᷑ et necessitas
& uera fides hoc admitebat. fi¬
ducialit̾ asseruit latinitas. qͦd
credendũ. & confitendũ esse
cognoscebat. Scimꝰ enĩ qͦd ñ
omĩa. que credere & confiteri
debemiꝰ ibi dicta sunt. nec illi
qͥ simbolum illud dictauert.
confiteri. que ibi posuert᷑. Ut
enĩ alia taceã. ñ ibi dr̃. dñs ad
infernũ descendisse. qͦd tn pa¬
riter et nos et greci credimus
Siaũ dic̃t nullo modo debu¬
isse corrumpi sẏmbolum tanta
auctoritate taxatũ. nos ñ udica¬
mꝰ ẽẽ corruptionẽ: ubi nichil
addimꝰ. qͦd his que dicta sunt
aduersetur. Et quãuis defen¬

Expanded text:
dum erat: ad hoc, inquam, responsum sufficiens habemus. Nam si quaeritur cur factum sit, dicimus quia necesse erat propter quosdam minus intelligentes, qui non animadvertebant in illis, quae universa credit Ecclesia, contineri, Filio procedere; ne forte hoc credere dubitarent. Quod quam necessarium fuerit, per illos qui hoc negant, quia in illo Symbolo positum non est, cognoscimus. Quoniam igitur et necessitas et vera fides hoc admittebat; fiducialiter asseruit Latinitas, quod credendum et confitendum esse cognoscebat. Scimus enim quod non omnia, quae credere et confiteri debemus, ibi dicta sunt; nec illi qui Symbolum illud dictavere, confiteri, quae ubi posuerunt. Ut enim alia taceam, non ibi dicitur Dominus ad infernum descendisse; quod tamen pariter et nos et Graeci credimus. Si autem dicunt nullo modo debuisse corrumpi Symbolum tanta auctoritate taxatum, nos non judicamus esse corruptionem, ubi nihil addimus quod his, quae ibi dicta sunt, adversetur. Et quamvis defen
Abbreviated transcription (Latin):
tñ est de duob dis. s de uno dõ:
qͥ est pater. ꝙ filiꝰ. Si aũ pater &
silius et sp̃c sc̃s bimi considerent᷑.
liquet ex his que dicta sunt: qͥa
necesse est alterũ ex alt̾o aut ẽẽ
quia ille non est ex se: aut ñ esse.
quia ille est ex se. Nam si confera¬
mꝰ patrem et filiũ. uidemꝰ filiũ ẽẽ
de patre. quia pater non est de il¬
lo. & patrem non ẽẽ de filio. quia

Expanded text:
 diis, sed de uno Deo, qui est Pater et Filius. Si autem Pater et Filius et Spiritus sanctus bini considerentur, liquet ex his quae dicta sunt, quia necesse est alterum ex altero aut esse, quia ille non ex se est: aut non esse quia ille est ex se. Nam si conferamus Patrem et Filium, videmus Filium esse de Patre, quia Pater non est de illo; et Patrem non esse de
Abbreviated transcription (Latin):
tre a quo est. ut habeat uitam in
semẽipso sicuti habet pater et
filnis. qm̃ hoc nusqͣ dicit filiꝰ
de sp̃u scõ: sicut de se ip̃o: Itẽ
cũ dicit. pater in me est et ego in
patre. & qui uidet me uidẽt et
patrem. an negabimꝰ sp̃m sc̃m
esse in patre et filio. et patr̃e et
filiũ esse in spu scõ. aut eũ qui
uidet filium. uidere sp̃m sc̃m.
sic̃ uidet patr̃e. si hec non eadem¬

Expanded text:
tre, a quo est, ut habeat in semetipso vitam, sicut habet Pater et Filius; quoniam hoc nusquam dicit Filius de Spiritu sancto, sicut de seipso. Item cum dicit: Pater in me est, et ego in Patre. Et: Qui videt me, videt et Patrem , an negabimus Spiritum sanctum esse in Patre et Filio, et Patrem et Filium esse in Spiritu sancto; aut eum, qui videt Filium, videre Spiritum sanctum, sicut videt Patre
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd solus filius fac̾e dr᷑. & patr̃e
et filiũ docere. qd̾ solus sp̃c sc̃s
doctũire ꝓmitit᷑. quia qd̃ de
uno solo in uno loco legit᷑. de
alus alibi aꝑte significat᷑. Cũ
uero dicit sp̃m sc̃m. de patre
ꝓcedere ñ legimꝰ alicubi eum
de filio ꝓcedere: ꝑ qd̾ monem᷑
ñ nr̃o sensu. qd̾ nusquã dictũ
est asserere. Ad qd̾ respondemꝰ
quia potiꝰ docem᷑. ꝑ hec que
sic dicta sunt. ea que in simi¬
libus dictis tacent᷑ similit̾ in¬
telligere. presertim cũ ex his
que dicunt᷑. nulla ratione con¬
tradicente eã que ñ dicunt᷑¬

Expanded text:
d solus Filius facere dicitur; et Patrem et Filium docere, quod solus spiritus sanctus doctum ire promittitur, quia quod de uno solo in uno loco legitur, de aliis alibi aperte significatur. Cum vero dicit Spiritum sanctum de Patre procedere, non legimus alicubi cum de Filio procedere. Per quod monemur non nostro sensu, quod nusquam dictum est, asserere. Ad quod respondemus quia potius docemur per haec quae sic dicta sunt, ea, quae in similibus dictis tacentur, similiter intelligere; praesertim cum ex his quae dicuntur, nulla ratione contradicente, ea, qu
Abbreviated transcription (Latin):
stanter ea et coide credimꝰ. et ore
ꝯfitem᷑. Quare non tm̃ suscipere
cũ certitudine debemꝰ. que in sa¬
cra scriptura legunt᷑. s etiã que
ex his nulla alia contradicente ra¬
cione. racionabili necessitate sequun¬

Expanded text:
et corde credimus, et ore confitemur. Quare non tantum suscipere cum certitudine debemus quae in sacra Scriptura leguntur, sed etiam ea quae ex his, nulla alia contradicente ratione, rationabili necessitate sequun
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ ełicit clñs ad patre. hec ẽ¬
autem uita eterna. ut cognoscant
te solum uerum dm̃. & quẽ misi¬
sti ihm cp̃m: an ideo debemus
separare ab hac salubri et intali
cognitiõe sp̃m scm̃ quia nusqũa
legitur. hec est autem uica eterna.
uit cognoscant patrẽ solum ue¬

Expanded text:
s ad Patrem: Haec eautem vita aeterna, ut cognoscant te solum verum Deum, et quem misisti Jesum Christum ; an ideo debemus separare ab hac salubri et vitali cognitione Spiritum sanctum, quia nusquam legitur: Haec est autem vita aeterna, ut cognoscant Patrem solum ve
Abbreviated transcription (Latin):
dixi obuiare cognoscit᷑. Qua¬
ꝓpt̾ cum credimus sp̃m sc̃m
de patre ꝓcedere. qm deus de
deo id ÷ essentia sp̃c sci de eẽn¬
tia patris. que una est tribus
esse intelligitur: necesse est
amur. si filiꝰ non est de illo.

Expanded text:
m obviare cognoscitur. Quapropter cum credimus Spiritum sanctum de Patre procedere; quoniam Deus de Deo, id est essentia Spiritus sancti de essentia Patris, quae una est in tribus, esse intelligitur: necesse est amur, si Filius non est de illo;
Abbreviated transcription (Latin):
dic̃t᷑ ut audio. quia sp̃c sc̃s alit̾
hoc nusꝗͣ legant. uel unde hoc
ꝓbent: aut saltem nos ñ rep̾hen¬
dere debent. qui dicimꝰ sp̃m sc̃m
riter credimꝰ. hoc consequi mon¬
stramꝰ. sed si cessant ab hac sua
assertione. credant parit̾ nobis¬
cũ. sp̃m̃ scm̃ similiter esse patͥs.
et filii sp̃m. et intelligant eum
a filio. sic̃ apatre ꝓcedere. Et
si nos rep̃hendere desinunt. fa¬
teantur nobiscũ. hoc iunide cog¬
noscunt. nos rep̾hendi ñ debere.¬

Expanded text:
dicunt, ut audio, quod Spiritus sanctus aliter dicunt, ut audio, quod Spiritus sanctus aliter nusquam hoc legant, vel unde hoc probent; aut saltem nos reprehendere non debent, qui dicimus Spiritum riter credimus, hoc consequi monstramus. Sed si cessant ab hac sua assertione, credant pariter nobiscum Spiritum sanctum similiter esse Patris et Filii spiritum, et intelligant eum a Filio, sicut a Patre procedere. Et si nos reprehendere desinunt, fateantur nobiscum hoc, unde cognoscunt nos reprehendi non debere.
Abbreviated transcription (Latin):
dei. uel dñi. aut bifariã intellige
hunc habent sensum. aut ubi
legit᷑ in sacra script᷑a. qͦd similit̾
ñ intelligat᷑ de patre et de filio.
cũ legimus spm̃ dei. aut spm̃¬
unde hoc seqͣtur: Nam sidic̃t
cũ dicitur sp̃c patris duob mo¬
dis incelligitur. est enĩ sp̃c paiͥs
quia est de patre. et qͥa clatar
beant. Et si dicunt qͦd ĩ nulla
autentica dictũ ẽ pagina. nec
sequit᷑ ex eo qd̃ ibi scriptũ sit.
cur nos reprehendunt. cũ dicimꝰ
quia hec uerba non legunt. cũ
ex his que legt᷑. et credunt hoc
ex necessitate conseqͥ intelligamꝰ:
Indicent ergo ipsi quid potius
suscipiendũ sit. quãuis utrũq¬
qͦd nos dicimꝰ. sp̃m scm ꝓcedere
his que ueracit᷑ credimꝰ: an qͦd
ip̃i clicunt sp̃m̃ scm aliter esse
spm patris. aliter spm filii. qͦd
nec auctoritate nec ratione. nec
ex his que certa sunt. possunt
ostendere. ytiq aut debent ces¬
sare. ab hac sua sententia. si tñ ħ

Expanded text:
Dei vel Domini, aut bifariam intelligetDei vel Domini, aut bifariam intelligethunc habent sensum, aut ubi legitur in sacra Scriptura quod similiter non intelligatur de Patre et de Filio, cum legimus spiritum Dei aut spiunde hoc sequatur? Nam si dicunt: Cum dicitur spiritus Patris, duobus modis intelligitur: Est enim spiritus Patris, quia est de Patre, et quia datur beant. Et si dicunt quod in nulla authentica dictum est pagina; nec sequitur ex eo quod ibi scriptum sit: cur nos reprehendunt, cum dicimusquia haec verba non legunt; cum ex his, quae legunt et credunt, hoc ex necessitate sequi intelligamus? Judicent quoque ipsi quid potius suscipiendum sit, quamvis cedere ui quae veraciter credimus; an quod ipsi dicunt, Spiritum sanctum aliter esse Spiritum Patris, aliter esse Filii: quod nec auctoritate, nec ratione, nec ex his quae certa sunt, possunt ostendere. Utique aut debent cessare ab hac sua sententia, si tamen hoc
Abbreviated transcription (Latin):
filii aut difsimilit̾. Certũ est au¬
tem. quia non dicit᷑ sp̃c dei sicut
possessio: iit cum dicit᷑ equus ali¬
cuiꝰ. uel domꝰ alicꝰ. Maior eñ est
qui possilet. quã qͦd possidetur.
Deus autẽ non est maior sp̃u sc̃o.
Non em̃ cdeus habet menbrũ. aut
partẽ ullam. Quomͦ ergo intelli¬
gendꝰ est sp̃c esse dei. insi quia hoc
quod est ex deo: est: Non autẽ ali¬
ud significat nom̃ patris quã dm̃
qͥ pater est. aut relationẽ eius ad
filium ex qua patͥs nom̃ est. Si¬
militer dicendum᷑ de filio. Quid
nãq intelligit᷑ in nomine filii. nͥ
deus qͥ filius est. aut relatio. qͦ
refertur ad patrẽ. ꝑ quã filius
appellatur: S mullus sensus ca
alter filuis: s sccłm qͦd uterq unꝰ
idemq deus est. Quare idem intel¬
lectꝰ esti cũ dicit᷑ sp̃e dei. et sp̃c pa¬
sp̃c patris. quia est ꝓcedit de do
et de patre. Itaq est ⁊ ꝓcedit eta¬
am de filio. quia eodem sensu.
aut separabimꝰ filium a nomine

Expanded text:
Filii; aut dissimiliter? Certum est autem quia non dicitur Spiritus Dei, sicut possessio; ut cum dicitur equus alicujus, vel domus. Major enim est qui possidet, quam quod possidetur. Deus autem non est major Spiritu sannos enim Deus habet membrum, aut partem ullam. Quomodo ergo intelligendus est Spiritus esse Dei, nisi quia hoc, quod est, ex Deo? Non autem significat aliud nomen Patris, quam Deum, qui est Pater; aut relationem ejus ad Filium, ex qua nomen Patris habet. Similiter dicendum est de Filio. Quid namque intelligitur in nomine Filii, nisi Deus qui Filius est, aut relatio qua refertur ad Patrem, per quam Filius appellatur? Sed nullus sensus capalter Filius; sed secundum quod uterque unus idemque Deus est. Quare idem est intellectus, cum dicitur Spiritus Dei, et Spiritus PaSet de Patre. Itaque est et procedit etiam de Filio, quia eodem sensu saut separabimus Filium a nomine
Abbreviated transcription (Latin):
cendens fluit. in lacu colligit᷑. &
manet. ꝑ fontẽ gͦ incelligit᷑ aqua
de abisso ebulliens. ꝑ riuũ quia
de fonte fluit. ꝑ lacũ qr simul
ibi coadunat᷑. Uidemꝰ añ qͥa ri¬
uus ñ est de hoc unde aqua fons
dicit᷑. s de hoc qͦd est id ÷ de aqͣ.
nec lacꝰ est de hoc unde aqua drͦ
fons aut riuus. s de ip̃a aqua:
que una & eacde est in fonte & ri¬
uo. Non ergo de hoc unde. diffe¬
runt fons & riis: s de hoc in
quo unũ sunt lacꝰ existit. Di er¬
go non magis est fons hoc unde
lacꝰ est qu̾ã rinus: neqͥt intelli¬
gi lacus magis esse de fonce. ꝙͣ
deriuo. dicitaq cum deus dicit᷑¬
intelligit᷑ ẽẽntia. & inꝰ deus. qͦd
nomen est ipsus significatinũ
essentie: s in patre intelligit᷑ gig¬
lacus ñ est de hoc unde diu̾si
sunt ab minc̾e fons & rnius. s
non magis est pat̾ hoc unde sp̃c
sc̃s est quã filius: intelligi neqͥt
cur magis sit. de patre qũa de fi¬

Expanded text:
cendens fluit; in lacu colligitur et manet. Per fontem ergo intelligitur aqua de abysso ebuliens; per rivum, quia de fonte fluit; per lacum, quia simul ibi coadunatur. Videmus autem quia rivus non est de hoc unde aqua fons dicitur; sed de hoc quod est, id est de aqua; nec lacus est de hoc unde aqua dicitur fons aut rivus, sed de ipsa aqua, quae una et eadem est in fonte et rivo. Non ergo de hoc, unde differunt fons et rivus; sed de hoc in quo unum sunt, lacus existit. Si ergo non magis fons est hoc unde lacus est quam rivus, nequit intelligi lacus magis esse de fonte quam de rivo. Sic itaque cum dicitintelligitur essentia, et unus Deus, quod nomen est ipsius significativum essentiae; sed in Patre intelligitur giglacus non est de hoc, unde diversi sunt ab invicem fons et rivus; sed non magis est Pater hoc unde Spiritus sanctus est quam Filius, intelligi nequit cur magis sit de Patre quam de Fi
Abbreviated transcription (Latin):
clitus sp̃c ueritatis. qui apatre
ꝓcedit. cur ñ addidit. et afilio
uel ame. si sic uoluit intelligi:
ñ est hoc inusitatũ in dictis illiꝰ.
ut cũ attribuit aliqͥd patri qͣi
soli. uel sibi uel sp̃m sc̃o. uelit
inaliis intelligi. qͦd in uno lo¬
quit᷑. Nam cũ licit. beatꝰ es
symon bariona. qͥa caro & san¬
giuis ñ reuelabit tibi. s pat̾ meuꝰ
qui est in celis. nonne filiꝰ &
sp̃c sc̃s intelligendꝰ est reuelas¬
se cũ patre: Qm̃ eni pater. ñ
reuelat ꝑ hoc quia pater est.
s ꝑ hoc quod deus est. & idem
deus est filiꝰ. s sp̃c sc̃s: seqͥtur¬

Expanded text:
itus veritatis, qui a Patre procedit : cur non addidit, et a Filio, vel a me si sic voluit intelligi? Non est hoc inusitatum in dictis illius, ut cum attribuit aliquid 58 Patri quasi soli, vel sibi, vel Spiritui sancto; velit in aliis intelligi quod in uno loquitur. Nam cum dicit: Beatus es, Simon Barjona, quia caro et sanguis non revelavit tibi, sed Pater meus qusanctus intelligendus est revelasse cum Patre? Quoniam enim Pater non revelat per hoc, quia Pater est; sed per hoc, quod Deus est, et idem Deus est Filius et Spiritus sanctu
Abbreviated transcription (Latin):
tem: cũ nec sine patre. nec sine
filio doceat om̃em u̾itatem.
Non enĩ ꝑ hoc. quia est sp̃c ali¬
cuiꝰ. scalicet patris & filii sp̃c:¬
si ꝑ hoc quia unũ est. cũ patre
& filio. id÷ ꝑ hoc qͦd deus est. do¬
cet om̃en uitatẽ. Uidetis igitur
quomͦ in his que ꝓposin. qͦd uni
qͣi soli attribitit. ab aliis ñ pos
ta huiusmodi in sacra script᷑a
legimꝰ: ut qͦd de una ꝑsona sin¬
głarit̾ dicit᷑. indifserent̾ de tͥb
intelligat᷑. Quicqͥd enĩ de una

Expanded text:
tem; cum nec sine Patre, nec sine Filio doceat omnem veritatem. Non enim per hoc, quia est Spiritus alicujus, scilicet Patris et Filii  hoc, quod unum est cum Patre et Filio, id est per hoc quod Deus est, docet omnem veritatem. Videtis igitur quomodo in his quae proposui, quod uni quasi soli attribuit, ab aliis duabus ta hujusmodi in sacra Scriptura legimus: ut quod de una persona singulariter dicitur, indifferenter de tribus intelligatur. Quid
Abbreviated transcription (Latin):
ab inuicem. s ꝑ hoc. qͦd unum
um nosse patrẽ. ꝙ reuelare
se & patrem. aꝑte uult intelligi.
quia pat̾ noscit sp̃m sc̃m. et filiꝰ
noscit. et reuelat sp̃m sc̃m. qm̃¬

Expanded text:
ab invicem; sed per hoc, quod unum um nosse Patrem, et revelare se et Patrem, aperte vult intelligi quia Pater cognoscit Spiritum sanctum, et Filius noscit et revelat Spiritum
Abbreviated transcription (Latin):
in me est & ego in patre. et qui
uidet me uidet et patrẽ. cognos¬
cere debemꝰ. ꝑ hec que uita di¬
cunt᷑. quia spiritꝰ sc̃s non est ex¬
tra patrem & silium. aut pater &
filius extra spm̃ scm̃. et quia ꝑ
pater. alius deus filiꝰ. alius deus
sp̃c sc̃s. sic non habet deus. ali¬
ud in seip̃o qua dm̃. nec est ds̃
extra dm̃. nec deus est dissimi¬
lis deo. Ueniq ubi legimꝰ in ꝓpħa.
aut euugłista. aut apło his uer¬
bis dm̃ unũ ẽẽ tres ꝑsonas. aut¬

Expanded text:
atre. Et: Qui me videt, videt et Patrem, cognoscere debemus per haec quae ita dicuntur, quia Spiritus sanctus non est extra Patrem et Filium, aut Pater et Filius extra Spiritum sanctum; et quia per Pater, alius Deus Filius, alius Deus Spiritus sanctus; sic non habet Deus aliud in seipso quam Deum; nec est Deus extra Deum; nec Deus est dissimilis Deo. Denique, ubi legimus in propheta, aut evangelista, aut Apostolo his verbis Deum unum esse tres
Abbreviated transcription (Latin):
mũ rediit: ac stabilior ĩa ex illo tp̃r
animoq adolescentior existere cepit.
illo nimirũ spũ int̾us eiꝰ precordia
docente: qͥ ꝑ os infantis. exteriꝰ eius
aurib insonuit. Nec mirũ cuiꝗͣ. par¬
uuli lasciuiã ꝑ paruulũ potuisse.
dño agente cohiberi. qͥ ad ꝓhibenda
ꝓpħe insipientia. in ore subiugalis
muti racionabilia u̾ba cũ uoluit
edidit: in cuiꝰ laude ueracit᷑ dictũ
est. ex ore ĩfantiũ & lactantiũ ꝑfecis¬
ti laudem

Expanded text:
mum rediit, ac stabilior jam ex illo tempore mum rediit, ac stabilior jam ex illo tempore animoque adolescentior existere coepit; illo nimirum Spiritu interius ejus praecordia docente, qui per os infantis extrinsecus ejus auribus insonuit. Nec mirandum cuiquam parvuli lasciviam per parvulum potuisse Domino agente cohiberi, qui ad prohibendam Prophetae insipientiam in ore subjugalis muti rationabilia verba, cum voluit, edidit, in cujus laude veraciter dictum est: Quia ex ore infantium et lactentium perfecisti laudem
Abbreviated transcription (Latin):
ludentiũ leuitas solet contͣ con¬
gruũ nate statũ. uariis flexib m̃¬
bra pleriq sinuarent. repente
unꝰ de paruulis. tͥennis ferme ut
uidebat᷑ accͣrit ad eum: & qͣi semili
constantia cepit hortari. ne iocis
et ocio indulgeret. s stabilitati
potiꝰ m̃tẽ simul ⁊ m̃bra subiuga¬
ret. Quo monita sꝑnente. luget
ille corruens int̾ram. et faciem
lacͥmis rigans. Occurrunt conso¬
laturi ceteri. et ille ꝑstat in fleci¬
bus. Interrogant quid haberet
repentinũ: unde tantis
afficeretur lamentis. At ille tandem
exclamans consolanti se cuthberto.
quid inqͥt hec scissime antistes &
prb̃r cuthb̃te. & nat᷑e & gradui tuo
contͣria geris: Lud̾e te int̃ paruu¬
los non decet: qm dñs etiam ma¬
iorib natu. magistrũ uͥtutis c̃secra¬
uit. Audiens hec bone indolis puer.
fixa intentione suscepit. mestumq
infantẽ pus demulcens blandiciis.
relicta continuo ludenti uanitate do¬

Expanded text:
ludentium levitas solet, contra conludentium levitas solet, contra congruum naturae statum variis flexibus membra plerique sinuarent, repente unus de parvulis, triennis ferme, ut videbatur, accurrit ad eum, et quasi senili constantia coepit hortari, ne jocis et otio indulgeret, sed stabilitati potius mentem simul et membra subjugaret. Quo monita spernente, luget ille corruens in terram, et faciem lacrymis rigans. Accurrunt consolaturi caeteri, sed ille perstat in fletibus. Interrogant quid haberet repentinum, unde tantis afficeretur lamentis. At ille tandem exclamans, consolanti se Cudbercto: « Quid, inquit, haec, sanctissime antistes et presbyter Cudbercte, et naturae et gradui tuo contraria geris? Ludere te inter parvulos non decet, quem Dominus etiam majoribus natu magistrum virtutis consecravit. » Audiens haec bonae indolis puer, fixa intentione suscepit, moestumque infantem piis demulcens blanditiis, relicta continuo ludendi vanitate, do
Abbreviated transcription (Latin):
cupiebat. ludentib collud̾e desi¬
derabat. & quia agilis natura.
atq acutꝰ erat ingenio. conten¬
dentib ludo sepius p̃ualere c̃su¬
euerat. adeo ut fessis ñunqͣm ce¬
teris. ille indefessus adhuc. siqͥs
ult᷑ sec̃ uellet c̃tare. qͣi uictor leta¬
bundus inquireret. Siue enim
saltu. siue cursu. siue luctatu. seu qͦ¬
libet alio menbroꝵ sinuamine se
exercerent: ille om̃s & equeuos &
nͣnullos etiam maiores. ã se głabat᷑
esse suꝑatos. Cum enĩ eẽt paruulꝰ:
ut paruulus sapiebat. ut paruulꝰ
cogitabat. qͥ postmodũ factus uir᷑
plenissime ea que paruuli erant
deposuit. Et quidem diumna dis¬
pensatio pͥmitꝰ elationẽ animi
puerilis. digno se pedagogo com¬
pesc̾e dignata est.Nam sicut bea¬
te memoriȩ trumuuine ep̃c ab
ip̃o cuthberto sibi dictũ ꝑhibebat:
dũ quadam die solito luctamini
in cãpo qͦda. nͣ modica puerorũ
t᷑ba insisteret int̾esset & ipse. et sic̃

Expanded text:
cupiebat, ludentibus colludere desicupiebat, ludentibus colludere desiderabat: et quia agilis natura atque acutus erat ingenio, contendentibus ludo saepius praevalere consueverat, adeo ut fessis nonnunquam caeteris, ille indefessus adhuc, si qui ultra secum vellent certare, quasi victor laetabundus inquireret. Sive enim saltu, sive cursu, sive luctatu, seu quolibet alio membrorum sinuamine se exercerent, ille omnes aequaevos et nonnullos etiam majores a se gloriabatur esse superatos. Cum enim esset parvulus, ut parvulus sapiebat, ut parvulus cogitabat; qui postmodum factus vir, plenissime ea quae parvuli erant deposuit. Et quidem divina dispensatio primitus elationem animi puerilis digno paedagogo compescere dignata est. Nam sicut beatae memoriae Trumvine episcopus ab ipso Cudbercto sibi dictum perhibebat, dum quadam die solito luctamini in campo quodam non modica puerorum turba insisteret, interesset et ipse, et sicut
Abbreviated transcription (Latin):
ceb it. qͥa leuabit se suꝑ se.
Huiꝰ namq boni dulcedine
accensus uir dñi cuthbertus:
ab ĩcunte adolescentia. iugo
monachice institutionis collum
subdidit. Et ubi oportunitas iuuit.
arrepta etiã conu̾satione anacho¬
retica. ñ pauco tp̃r solitariꝰ sedere:
atq ob suauitatem diuine ꝯtẽpla¬
tionis ab humanis tacere delecta¬
bat᷑ alloquiis. S ut hec in maio¬
uiam u̾itatis paulati a pͥmis ĩa
puericiȩ incitauerat annis. Siqͥ¬
dẽ usq ad octauũ etatis annum.
qͥ post infantiã puericie pͥmꝰ ẽ.
solis paruuloꝵ ludis. et lasciuie
m̃tẽ cdare nouãt ut it̾a illud be¬
ati samuelis. tc̃ de ip̃o posset tes¬
timoniũ dici. porro cuthb̃tꝰ nec¬
dum sciebat dñm neq reuelatꝰ
fuerat ei sermo dñi. Quod in p̃co¬
niũ laudis dictũ ẽ pueritie illtꝰ:
qui etate maior ꝑfecte iã cogni¬
turus erat dñm. ac sermon̾e dñ
reuelata cordis aure ꝑcepturus.
paruuloꝵ conuenticłis intesse

Expanded text:
evabit se super se. Hujus namque boni dulcedine accensus vir Domini Cudberctus, ab ineunte adolescentia jugo monachicae institutionis collum subdidit; et ubi opportunitas juvit, arrepta etiam conversatione anachoretica, non pauco tempore solitarius sedere, atque ob suavitatem divinae contemplationis ab humanis tacere delectabatur alloquiis. Sed ut haec in majoviam veritatis paulatim a primis jam pueritiae incitaverat annis, siquidem usque ad octavum aetatis annum, qui post infantiam pueritiae primus est, solis parvulorum ludis et lasciviae mentem dare noverat, ita ut illud beati Samuelis tunc de ipso posset testimonium dici: Porro Cudberctus necdum sciebat Dominum, neque revelatus fuerat ei sermo Domini. Quod in praeconium laudis dictum est pueritiae illius, qui aetate major perfecte jam cogniturus erat Dominum, ac sermonem Domini revelata cordis aure percepturus. parvulorum conventiculis interesse
Abbreviated transcription (Latin):
tis. ꝓ mea qͦ paruitate memineri¬
tis diuinã exorare clem̃tiam: qͣtinꝰ
et nunc pura mͣte desiderare. ꝙ
in futuro ꝑfecta beatitudine me¬
rear uidere bona dñi in terra ui¬
uentiũ. S & me defuncto: ꝓredẽp¬
tione anime meȩ. qͣi ꝓ familiaris
& u̾naculi ur̃i. orare & missas fac̾e.
testimoniũ future ꝯscͥptionis religio¬
so fr̃i nr̃o Guthfrido mansionario
poneret. SSciat autẽ sc̃itas ur̃a quia
uitã eiusdem d̾o dilecti patͥs nr̃i.
qͣm uobis ꝓsa editã dedi: aliqͣnto
quid̾e breinꝰ. s eod̾e tam̃ ordine.
rogantib qͥbdam ẽ nr̃is fr̃ib. he¬
roicis dudũ u̾sib edidi. Quos si uoᷤ
habere delectat. a nobis exemplar
acciꝑe potestis. In cuiꝰ oꝑis p̾fatioe
ꝓmisi me alias de uita & miracłis
eiꝰ latiꝰ esse scͥpturũ: qͣm uidelicet
ꝓmissionẽ in p̾senti opuscło. ꝓut

Expanded text:
tis, pro mea quoque parvitate memineritis, pro mea quoque parvitate memineritis divinam exorare clementiam, quatenus et nunc pura mente desiderare, et in futuro perfecta beatitudine merear videre bona Domini in terra viventium; sed et me defuncto pro redemptione animae meae quasi familiaris et vernaculi vestri orare, et missas facere, testimonium futurae conscriptionis religioso fratri vestro Gudfrido mansionario poneret. Sciat autem sanctitas vestra quia vitam ejusdem Deo dilecti Patris nostri, quam vobis prosa editam dedi aliquanto quidem brevius, sed eodem tamen ordine, rogantibus quibusdam e nostris fratribus heroicis dudum versibus edidi; quos si vos habere delectat, a nobis exemplar accipere potestis, in cujus operis praefatione promisi me alias de Vita et miraculis ejus latius esse scripturum, quam videlicet promissionem in praesenti opusculo, prout
Abbreviated transcription (Latin):
pensaret᷑ examen: nullus om̃i¬
modis inuentꝰ est sermo. qͥ mu¬
tari debuisset. s cuncta q̃ scripta
erant. cõmuni consilio decerne¬
bant᷑ absq dubietate legenda :
e his qͥ religiois studio uellent.
ad transcribendum esse tradenda.
S & alia multa. nec minora his q̃
scripsimꝰ. presentib nobis ad ĩcem
conferentes. de uita & uͥtutib bea¬
ti uiri suꝑintulistis. que prorsus
memoriȩ digna uidebant᷑: si ñ de¬
liberato ac ꝑfecto oꝑi noua int̾se¬
rere. uel suꝑadice. minꝰ ꝯgruuͣ atq
indecorũ esse constaret. De hinc ad¬
monendã ur̃e almitatis coronam¬
ẽẽ ratꝰ sum: ut sic̃ ip̃e munꝰ obedi¬
entiȩ meȩ. qd̃ iubere estis dignati
ꝓmptꝰ solue ñ distuli. ita uos quoq
ad reddendũ mͥ ur̃e intercessionis
premiũ pigri nͣ sitis. s cũ eundem
libellum relegentes. pia scissimi pa¬
tris memoria. ur̃os animos ad desi¬
deria regni celestis ardentiꝰ attolli¬

Expanded text:
pensaretur examen: nullus omnipensaretur examen: nullus omnimodis inventus est sermo qui mutari debuisset, sed cuncta quae scripta erant communi consilio decernebantur absque ulla dubietate legenda, et his qui religionis studio vellent ad transcribendum esse tradenda. Sed et alia multa nec minora his quae scripsimus, praesentibus nobis adinvicem conferentes, de vita et virtutibus beati viri superintulistis, quae prorsus memoriae digna videbantur, si non deliberato ac perfecto operi nova interserere vel superadjicere minus congruum atque indecorum esse constaret. Dehinc admonendam vestrae almitatis coronam ratus sum, ut sicut ipse munus obedientiae meae, quod jubere estis dignati, promptus solvere non distuli, ita vos quoque ad reddendum mihi vestrae intercessionis praemium pigri non sitis, sed cum eumdem libellum relegentes pia sanctissimi Patris memoria vestros animos ad desideria regni coelestis ardentius attolli
Abbreviated transcription (Latin):
na in ipso libro aliqͦtiens ob indi¬
ciũ certũ cognite u̾itatis apponen¬
da iudicam. sic demũ ad scedulas
manũ mitt̾e incipio. At digesto
opuscło. s adhuc retento in sce¬
dulis. frequent̃ et reuerentissimo
fr̃i nr̃o herefrido prb̃o huc aduen¬
tanti. & aliis qͥ diutiꝰ cũ uiro d̾ĩ
ꝯu̾sati. uitã illiꝰ optime nou̾ant.
que scͥpsi legenda. atq ex tp̃r
retͣctanda p̾stiti. ac nonnulla
ad arbitriũ eoꝵ ꝓut uidebant᷑
sedulus em̃daui. sicq om̃ib scͥ¬
puloꝵ ãbagib ad purũ ablatis.
certã ueritatis indaginẽ simpli¬
cib explicitam sermonib. cõmͣ¬
dare membranulis. atq ad ur̃e
curaui: qͣtinꝰ ur̃e auctoritatis iu¬
dicio uel em̃darent᷑. uel ꝓbaren¬
tur uera ẽẽ. que scͥpta sunt. Qͦ d
cũ dño iuuante patͣrem. & corã
seniorib ac doctiorib ur̃e congre¬
gatioĩs. libellus biduo legeretur.
ac sollertissime ꝑ singła ad ur̃m

Expanded text:
na in ipso libro aliquoties ob indina in ipso libro aliquoties ob indicium certum cognitae veritatis apponenda judicavi, sic demum ad schedulas manum mittere incipio. At digesto opusculo, sed adhuc retento in schedulis, frequenter et reverentissimo fratri nostro Herefrido presbytero huc adventanti, et aliis qui diutius cum viro Dei conversati vitam illius optime noverant, quae scripsi legenda atque ex tempore retractanda praestiti, ac nonnulla ad arbitrium eorum, prout videbantur, sedulus emendavi sicque omnibus scrupulorum ambagibus ad purum ablatis, certam veritatis indaginem simplicibus explicitam sermonibus commendare membranulis, atque ad vestcuravi, quatenus vestrae auctoritatis judicio vel emendarentur, vel probarentur vera esse quae scripta sunt. Quod cum Domino juvante patrarem, et coram senioribus ac doctoribus vestrae congregationis libellus biduo legeretur, ac solertissime per singula ad vestrum
Abbreviated transcription (Latin):
patri. eadfrido ep̃o.
s et om̃i congrega¬
tiomi fr̃m. qui in
lindifarnensi insu¬
la xp̃o deseruiunt: Beda fidelis
ur conseruus. salutem. Quia iussis¬
tis di lectissimi. ut ĩ libro que de
uita beate memoriȩ patͥs nostri
cuthberti ur̃o rogatu cõposui. pre¬
fationẽ aliꝗͣ uxta morem in fron¬
te p̃figerem.ꝑ qua legentib um¬
uersis. et ur̃e desiderium uolun¬
tatis. & obeditionis nr̃e pariter as¬
sensio fraterna claresceret: placuit
in capite prefationis et uobis qui
nostis ad memoriam reuocare. et
qui ignorant hec forte legentib
notum facere: quia nec sine certis¬
sima exquisitione rerũ gestarum.
aliquid de tanto uiro scͥbere. nec
tandem ea que scͥpseram. sine sub¬
tilissima examinatione testiũ i¬
dubioꝵ. passim transcͥbenda qͥb¬
dam dare p̃sumpsi: quin potiꝰ
pͥmo diligent̃ exordium. ꝓgressũ.
& terminũ głosissimȩ ꝯuersatio¬
nis ac uite illius abhis qͥ nouerant
inuestigans. quoꝵ etiam nomi¬

Expanded text:
Patri Eadfrido episcopo, sed et omni congregationi fratrum, qui in Lindisfarnensi insula Christo deserviunt, Beda fidelis vester conservus, salutem. Quia jussistis, dilectissimi, ut in libro quem de Vita beatae memoriae Patris nostri Cudbercti vestro rogatu composui, praefationem aliquam juxta morem in fronte praefigerem, per quam legentibus universis et vestrae desiderium voluntatis et obeditionis nostrae pariter assensio fraterna claresceret, placuit in capite praefationis et vobis qui nostis ad memoriam revocare, et eis qui ignorant haec forte legentibus notum facere, quia nec sine certissima exquisitione rerum gestarum aliquid de tanto viro scribere, nec tandem ea quae scripseram, sine subtilissima examinatione testium indubiorum passim transcribenda quibusdam dare praesumpsi. Quin potius primo diligenter exordium, progressum et terminum gloriosissimae conversationis ac vitae illius ab his qui noverant investigans, quorum etiam nomi
Abbreviated transcription (Latin):
nu languidũ diligentiꝰ considerans:
coque ĩ qͥt tͥticeã in lacte farinã. &
hac confectione calida tumorẽ suꝑun¬
ge. & sanaberis. Et his dictis: ascendenᷤ
equũ abiit. Ille uissis obtemꝑans. pꝰ
lum fuisse. qͥhec sibi monita dedisser.
mitente illo. qͥ qͦndam raphaelem
archangłm. ad sanandos thobiȩ irisus
destinare dignatꝰ est. Qd̾ sicui uidet᷑
incredibile angłm ĩ eqͦ apparuisse. le¬
gat historiã machabeoꝵ. ĩ qua angłi
ineqs.i ad iude machabei :fip̃iꝰ tẽpli
defensionem aduenisse meniorantur.¬

Expanded text:
nu languidum diligentius considerans: nu languidum diligentius considerans: « Coque, inquit, triticeam in lacte farinam, et hac confectione calida tumorem superungue, et sanaberis. » Et his dictis ascendens equum abiit. Ille jussis obtemperans post lum fuisse qui haec sibi monita dedisset, mittente illo qui quondam Raphaelem archangelum ad sanandos Tobiae visus destinare dignatus est. Quod si cui videtur incredibile angelum in equo apparuisse, legat historiam Machabaeorum, in qua angeli in equis, et ad Judae Machabaei et ad ipsius templi defensionem advenisse memorantur.
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ta sedulo corde retinebat. etiã
angłico uisu & affatu c̃fortari ꝓme¬
ruit. Nam subito dolore. gemi corrp¬
tũ illiꝰ acri cepit tumorẽ grossescerẽ.
ita ut neruis in poplite contractis. pe¬
dem pͥmo a t̾ra suspensum claudicanᷤ
portaret: dehinc ingͣuescente molestia
om̃i pene pͥuaret᷑ incessu. Qui die qͣ¬
dam deportatꝰ foras aministͥs. atq
sub diuo recũbens: uidit repente ue¬
nientẽ de longe eqͥtem. albis indutũ
uestim̃tis. &. honorabilem uultu. s
et equũ cui ĩsidebat ĩ cõꝑandi deco
decoris. Qui cũ adueniens mansueto
illũ salutaret alloqͥo: addidit qͣi ꝑ io¬
cũ inqͥrere. si aliqͦd tali hospiti p̾be¬
re uellet obseqͥum. At ille. iã inquit
ꝓmptissime tuis cuꝑem astare deuotꝰ
obseqͥis: si nͣ exigentib culpis. huiꝰ
langoris cõpede retinerer. Diu nãq
est. qd̾ molestia genu tumentis op¬
p̃ssus: nulla cuiꝰsibet medicoꝵ ĩdustͥa
possum sanari. Qdesiliens equo ac ge¬

Expanded text:
tamenta, sedulo corde retinebat, etiam angelico visu et affatu confortari promeruit. Nam subito dolore genu correptum illius acri coepit tumore grossescere. ita ut nervis in poplite contractis pedem primo a terra suspensum claudicans portaret, dehinc ingravescente molestia omni privaretur incessu. Qui die quadam deportatus foras a ministris atque sub divo recumbens, vidit repente venientem de longe equitem albis indutum vestimentis et honorabilem vultu, sed et equum cui sedebat incomparandi decoris. Qui cum adveniens mansueto illum salutaret alloquio, addidit quasi per jocum inquirere, si aliquod tali hospiti praebere vellet obsequium. At ille: « Jam, inquit, promptissime cuperem tuis astare devotus obsequiis, si non, exigentibus culpis, hujus languoris compede retinerer. Diu namque est quod molestia genu tumentis oppressus, nulla cujuslibet medicorum industria possum sanari. » Qui desiliens equo ac ge
Abbreviated transcription (Latin):
fectꝰ doñ erit desinat esse
Habet enĩ quamdẽ in hoc
cũ oratione similitudinẽ. q̃
quãdiu quasi ex oris fonte
ꝓcedit ꝑfecta non est. & eũ
ꝑfecta est. iã non est. Siqͥs enĩ
sic consideret. et diligenter
intelligat. cognoseet torũ
mlũ esse fontẽ. totũ esse ri¬
uũ. totũ esse lacũ. nec fontẽ
esse riuũ aut lacũ. nec riuũ
esse fontẽ aut ruiũ. Non em̃
idem ipse fons. qͥ riuus aut
lacus. quãuis id ipsũ sit ri¬
uus & lacus. qd̾ est fons. id ÷
idem nilus. idem fluuiꝰ. ead̾e
aqua. eacłe natura. Tria gͥ hic
dicunt᷑ de uno toto ꝑfecto.
& unũ ꝑfectũ totũ d̾e trib.
nec tñ ipsa tria de inuicem
dicuntur. ꝙͣ uis hoc ualde
alit̾ et ꝑfectius sit in illa
natura simplicissima. &
ab om̃i loci ues tẽporis lege
liberrima. Uerũtam̃ si hoc
aliquatenꝰ uidet᷑ in re. que
partib cõposita localis et tẽ¬
poralis est. ñ est incredibile
ĩ illa sũme libera natura esse

Expanded text:
t, donec desinat esse: habet enim Nilus quamdam in hoc cum oratione similitudinem, quae, quandiu quasi ex oris fonte procedit, perfecta non est; et cum perfecta est, jam non est. Si quis enim sic consideret, et diligenter intelligat, cognoscet totum Nilum esse fontem, totum esse rivum totum esse lacum; nec fontem esse rivum, aut lacum; nec rivum esse fontem, aut rivum. Non enim est idem ipse fons, qui rivus aut lacus; quamvis idipsum sit rivus et lacus, quod est fons; id est, idem Nilus, idem fluvius, eadem aqua, eadem natura. Tria igitur hic dicuntur de uno toto perfecto, et unum perfectum totum de tribus; nec tamen ipsa tria de invicem dicuntur: quamvis hoc aliter valde et perfectius sit in illa natura simplicissima, et ab omni lege loci, vel temporis, veliberrima. Verumtamen si hoc aliquatenus videtur in re, quae partibus composita, localis et temporalis est, non est incredibile in illa summe libera natura pe
Abbreviated transcription (Latin):
tis uirtute uoluntati sue pate¬
re laborant. hi ergo ꝓterris qͥ.¬
quas possident seruiunt. iam
radicati sunt & fundati. nec euel¬
li formidant. dum sein dñi sui
uoluntate conseruant. At hi qͥ
ꝓstipendiis in militiam sese
dederunt. nonnunꝗͣ fatigati la¬
borib. amilitia quã aggressi
sunt segniter cadunt. dum
forte magnitudim exercitii atq
laboris. magnitudo siccit ipsi
estimant. non equatur impen¬
dii ac retributionis. Qui uero
recuperande causa hereditatis
seruiendi conditionẽ arripuere.
his. uel illis contumeliis affician¬
tur. equanmiter omĩa sustinetł.
si firmum recuꝑande heredita¬
tis sue amorẽ. certe spei grã te¬
nent. Hec fieri inter homines
liquet. et hinc qͥd in curia prin¬
cipis om̃ium fiat. re spsa mon

Expanded text:
tis virtute voluntati suae paretis virtute voluntati suae parere laborant. Hi ergo qui pro terris quas possident serviunt, jam radicati sunt et fundati, nec evelli formidant, dum se in domini sui voluntate conservant. At hi qui pro stipendiis in militiam sese dederunt, nonnunquam fatigati laboribus a militia, quam aggressi sunt, segniter cadunt; dum forte magnitudini exercitii atque laboris magnitudo, sicut ipsi existimant, non aequatur impendii ac retributionis. Qui vero recuperandae causa haereditatis serviendi conditionem arripuere,  his vel  al., nunc illis contumeliis afficiantur, aequanimiter omnia sustinent, si firmum recuperandae haereditatis suae amorem certae spei gratia tenent. 31. « Haec fieri inter homines liquet; et hinc quid in curia principis omnium fiat, reipsa mon
Abbreviated transcription (Latin):
uos usos existimo postꝗͣ. inter
uos ueni. quam a decessu uene¬
rande memorie lanfranci patͥs
ur̃i usi fueritis. usq ad introitũ
meĩ. Unde etiam uideor mͥ ui¬
dere. eomagis ipsos qui uos in¬
sestare solebant. aduersum uos
me abeunte seuituros. quo a
dñatui. quo uos opprimebant.
uident se in presentia mea de¬
iectos. S uos non estis rudes.
aut hebetes in scola dñi. ut qͣli¬
ter in huiꝰmodi. si ingruerint
debeatis uos habere. opus ha¬
beatis doceri. Paucis tamen
suggero. ut quia deo militatu¬
rin conseptũ monasteru huiꝰ
conuenistis. pre oculis semper
habeatis. quẽadmodum milite¬
tis. Non enĩ om̃s. uno modo mi¬
litant. Quod etiam in terreno¬
rum curiis principum uidere
planum est. Est & enĩ princeps
diuersi ordinis in sua curia mi¬
pro terris. quas de se tenent. ser¬
uitio suo inuigilant. habẽt qui
pro recuperanda hereditate. qͣm
in culpa parentum suorũ se per¬
didisse deplorant. inuicta men¬

Expanded text:
vos usos existimo postquam inter vos usos existimo postquam inter vos veni, quam a decessu venerandae memoriae Lanfranci Patris nostri usi fueritis usque ad introitum mei. Unde etiam videor mihi videre eo magis ipsos qui vos infestare solebant adversum vos me abeunte saevituros, quo a dominatu quo vos opprimebant vident se in praesentia mei dejectos. Sed vos non estis rudes aut hebetes in schola Domini, ut qualiter in hujusmodi, si ingruerint, debeatis vos habere, opus habeatis doceri. Paucis tamen suggero, ut quia Deo militaturi in conseptum hujus monasterii convenistis, prae oculis semper habeatis quemadmodum militetis. Non enim omnes uno modo militant. Quod etiam in terrenorum curiis principum videre planum est. Est etenim princeps diversi ordinis in sua curia mipro terris quas de se tenent, servitio suo invigilant, habet  al.pro recuperanda haerereditate, quam in culpa parentum suorum se perdidisse deplorant, invicta men
Abbreviated transcription (Latin):
benedixit. sicq relicta curia can¬
tuariam uenit.
ostera die adunatos mona¬
chos in ipsa sede dño xp̃o
tamulantes his uerbis allocu¬
tus est. fratres & filu mei disec¬
tissimmi. ficut audistis. & scitis.
ego regno huic ꝓxime sum de
inter dñm nr̃m regem. et me
iam diu de xp̃iane religionis
correctione uersata est. ad hoc
est tandem ꝑducta. ut aut ea
que contra deuͣ. & honestatem
meã sunt. me oporteat agere.
aut huic regno sine mora de¬
cedere. Et ego quidem libens
uado sperans in respectum
misericordis dei iter meum lib̃¬
tati eccłie futuris temporibus
ñ nichili ꝓfuturũ. Suꝑ uos ta¬
men. quos ad presens relinquo
non modica pictate moueor.
utpote quos tribulationes. et
angustias. oppressiones & con¬
tumelias acerbius solito me
absente passuros. intueor. Licet
enim constet illas. nec me presen¬
te. ex toto fuisse remotas. tamen
quando emergebant. contra eas
uobis quoddam quasi umbra¬
culum extiti. & ne inmensum
dem maiori pace. ac securitate

Expanded text:
benedixit, sicque relicta curia Cantuariam venit. 30. Postera die adunatos monachos in ipsa sede Domino Jesu Christo famulantes his verbis allocutus est: « Fratres et filii mei dilectissimi, sicut audistis et scitis, ego regno huic proxime sum decinter dominum nostrum regem et me jamdiu de Christianae religionis correctione versata est, ad hoc est tandem perducta, ut aut ea quae contra Deum et honestatem meam sunt me oporteat agere, aut huic regno sine mora decedere. Et ego quidem libens vado, sperans in respectum misericordis Dei iter meum libertati Ecclesiae futuris temporibus nonnihili profuturum. Super vos tamen, quos ad praesens relinquo, non modica pietate moveor, utpote quos tribulationes et angustias, oppressiones et contumelias acerbius solito me absente passuros intueor. Licet enim constet illas nec me praesente ex toto fuisse remotas, tamen quando emergebant, contra eas vobis quoddam quasi umbraculum exstiti: et, ne in immensum dem majori pace ac securitate
Abbreviated transcription (Latin):
officium. debito illi honore ꝑ
filiꝰ eomundi regis. etate
quidem uiuenis. & nulla reg¬
nandi grã pollens: qui neq ip̃e
sapiens. neq sapientiũ ꝯsilio
ad qͥescens: s alter roboã. despec¬
tis maiorib natu. pueroꝵ ꝯsilia
sectabat᷑. Hos ille ꝑniciosissimos
satellites nact᷑. & eoꝵ ñ tam con¬
siliis. qũa insaniis fretus. obtimũ
quẽq rebus expoliare. locuple¬
tes ꝓseͥbere: exhereclare eccłias.
detrahere religioni. multiplices
in ciuitatib exactiones exercere.
Nec solum alienis ab eiꝰ cognati¬
one. illiꝰ obfuit crudelitas: uerũ
etiã neronis more in homines.
sua styrpe oriundos. in ipsam
qͦ regũ matr̾e reginam eadiũã
sua dem̃tia debachari. Preter hec
libidine ardens: sine int̾missione
estuabat ad coitũ. Quib reb ue¬
nerabilis pater dunstanꝰ grauit̃
offensus: frequent᷑ eum simul
& acriter in locis oportunis in¬
crepare. ille increpantem ridere.
simulq illi multa mala minari.

Expanded text:
officium debito illi honore pefilius Edmundi regis, aetate quidem juvenis, et nulla regnandi gratia pollens, qui neque ipse sapiens, neque sapientium consilio acquiescens, sed alter Roboam, despectis majoribus, natu puerorum consilia sectabatur. Hos ille perniciosissimos satellites nactus, et eorum non tam consiliis quam insaniis fretus, optimum quemque rebus exspoliare, locupletes proscribere, exhaeredare ecclesias, detrahere religioni, multiplices in civitatibus exactiones exercere. Nec solum alienis ab ejus cognatione illius obfuit crudelitas, verum etiam Neronis more in homines sua stirpe oriundos, in ipsam quoque regum matrem reginam Eadivam, sua dementia debacchari. Praeter haec libidine ardens, sine intermissione aestuabat ad coitum. Quibus rebus venerabilis pater Dunstanus graviter offensus, frequenter eum simul et acriter in locis opportunis increpare; ille increpantem ridere, simulque illi multa mala minari.
Abbreviated transcription (Latin):
se confirmari deposcens. Quod
quidam ex socuis nr̃is audientes.
nimis moleste tulerunt. & u̾ba
illius. int pote qui iam talium
erant. tedio affecti. contradi¬
cendo depresserunt. Quid plu¬
ra: Uirum precibus puesle as¬
sensum prebere uolentem. ipsi
obiecta longitudine diurne uie.
obiectis ꝑiculis. que noctumnos
uiatores. in ꝑegrina quã maxi¬
me patria conprehendere so¬
lent. obiecto quoq quã plures.
ob id ipsum. ꝓ foribus attentos
stare. paratosq irrumꝑe. si ei
soli ad quiesceret detinuerunt:
et ne uoci ipsius auctitũ pre¬
beret. obtinuerunt. S ubi
ariquantũ ꝓcessimꝰ. uenit pa¬
tri in mentem. qͥb adquieuit.
quid egerit. Ilico nimie impi¬
etatis seipsum arguens. tantũ
exinde concepit. in corde dolo¬
rem. ut quamdiu uite presen¬
ti suꝑfuit. penitudo ipsiuus
facti. sicut sepe facebatur. ab
animo eius. non recesserit.
obis de hinic.

Expanded text:
se confirmari deposcens. Quod se confirmari deposcens. Quod quidam ex sociis nostris audientes nimis moleste tulerunt, et verba illius, utpote qui jam talium erant taedio affecti, contradicendo depresserunt. Quid plura? Virum precibus puellae assensum praebere volentem ipsi, objecta longitudine diurnae viae, objectis periculis quae nocturnos viatores in peregrina quammaxime patria comprehendere solent, objecto quoque quamplures ob id ipsum pro foribus attentos stare, paratosque irrumpere, si ei soli acquiesceret, detinuerunt, et ne voci ipsius auditum praeberet obtinuerunt. Sed ubi aliquantum processimus, venit Patri in mentem quibus acquieverit, quid egerit. Illico nimiae impietatis seipsum arguens, tantum exinde concepit in corde dolorem, ut quandiu vitae praesenti superfuit, poenitudo ipsius facti, ut saepe fatebatur, ab animo ejus non recesserit. 40. Nobis dehinc
Abbreviated transcription (Latin):
sue. sacri crismatis unctione
signaret. Ad quod mox ita res¬
pondit. Et hos ꝓ quibus peti¬
tis. libens in hac causa suscipi¬
am. et alios hoc sacramento
egentes. si presto fuerint. non
abiciam. Qua illi facilitate res¬
ponsi. benignitatem uiri ad¬
mirantes. magnifice letati
sunt. et gras egerunt. consir¬
matisq pueris suis. ilico to¬
tam urbem. his que ab eius
ore acceperant. impleueruñ.
uideres gͦ uiros ac mulieres.
magnos ac paruos. ẽ domi¬
b ruere. certatimq curren¬
do ad nr̃m hospitrum. pre¬
dicti grã sacramenti ꝓperare.
Plures siquicdem aminͣ. iam
apud eos transi eruͣnt. in qͥb
nullus ep̃oꝵ illic fuerat. tasi
officio passus occupari.
exto cdemũ die. cũ iam
innimeram multitu¬
din̾em confirmasset. et nos
a loco discessuros longũ iter
ipsius diei. qd̃ instabat. festi¬
nare cõpelleret. ecce puella
quecdam. domumi de qua eqͦs
ascensuri egrediebamur intro¬
iuit. Nebili pie tatis affectu.

Expanded text:
suae sacri chrismatis unctione suae sacri chrismatis unctione signaret. Ad quod mox ita respondit: « Et hos pro quibus petitis libens in hac causa suscipiam, et alios hoc sacramento egentes si praesto fuerint non abjiciam. » Qua illi facilitate responsi benignitatem viri admirantes magnifice aetati sunt, et gratias egerunt, confirmatisque pueris suis, illico totam urbem his quae ab ejus ore acceperant impleverunt. Videres ergo viros ac mulieres magnos ac parvos e domibus ruere, certatimque currendo ad nostrum hospitium praedicti gratia sacramenti properare. Plures siquidem anni jam apud eos transierant, in quibus nullus episcoporum illic fuerat tali officio passus occupari. 39. Sexto demum die cum jam innumeram multitudinem confirmasset, et nos a loco discessuros longum iter ipsius diei quod instabat festinare compelleret, ecce puella quaedam domum de qua equos ascensuri egrediebamur introiit, flebili pietatis affectu
Abbreviated transcription (Latin):
iselimus itaq extra angli¬
ampositus. in eo magnisi¬
ce letatus est. & multiplices dõ
grãs egit. quod se qͣi immanẽ
babibonis fornacem euasisse.
et culmen quodam modo pla¬
cide quietis. contigisse uidebat.
Wyilłmus autem rex audito
anselmo transsretasse. confestĩ
precepit. cuncta que illius ui¬
ris fuerant. in suum transcribi
dm̃um. et irrita fier omĩa. q̃
ꝑipsum statuta fuisse ꝓbari
poterant. ex quo uenerat. in
archiepis copatũ. Quã itaq tri¬
bulationes. eccł̾ia xp̃i passa sit
unitus et extra. cogitatu ne dũ
dictum percipere. difficile ẽẽ
ꝓnuntio
gitur anselmus a Uit sandis
mane discedens. et post dies
ad scm̃ bertinũ ueniens. mag¬
na plebis. clericoꝵ. ac mona¬
coꝵ. alacritate susceptus est.
et ꝑ quinq dies ibi decentus.
tare unum apud scm̃ audo¬
marũ consecrauit. Quo facto.
uencrunt ad eum honorati qͥd ã
de indigenis uiri. flexis genibus
obsecrantes. quatinus filios eo¬
rum. per impositionem inanꝰ

Expanded text:
selmus itaque extra Angliam positus in eo magnifice laetatus est et multiplices Deo gratias egit, quod se quasi immanem Babylonis fornacem evasisse et culmen quodammodo placidae quietis contigisse videbat. Willelmus autem rex, audito Anselmum transfretasse, confestim praecepit cuncta quae illius juris fuerant in suum transcribi dominium, et irrita fieri omnia quae per ipsum statuta fuisse probari poterant, ex quo venerat in archiepiscopatum. Quas itaque tribulationes Ecclesia Christi passa sit intus, et extra, cogitatu nedum dictu percipere difficile esse pronuntio. 38. Igitur Anselmus a Witsandis mane discedens, et post dies ad sanctum Bertinum veniens, magna plebis, clericorum ac monachorum alacritate susceptus est, et per quinque dies ibi detentus. tare unum apud sanctum Audomarum consecravit. Quo facto venerunt ad eum honorati quidam de indigenis viri, flexis genibus obsecrantes, quatenus filios eorum per impositionem manus