comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
gensq interrogata. sufficiãt inquit de
preterito narratum: nunc in mei pñtia
ussa complece. et auream quam erexi
statuam adorate. Si uero quõd iubetur
exequi non uultis opert: necessario
camini ignis ardores exꝑiendos debetis
subire. Ded illi unanimi respondentes sen¬
tencia. Deos quoscunq tuos non tantũ
non colimiꝰ uerumetiam astantem pre¬
sentialiter statuam miper edificatam ĩ¬
quiunt nequaquam adoramue: solum
enm umuersitatis auctorem celestem tã¬
tummõdo libenti uoluntate et cominum
priuatoq stũdio ueneramur. cuiꝰ potẽtia
quicunq sibi puam nullo prauo opere
lesam conseruat fidem. a qualicũq ãgu¬
stia protegit. Ideoq orex nec pnͣtis cami¬
i flammias pertimescimies. nec in ullo
aliquo potestatis mias et suplicia for¬
midamꝰ. Quoriam potentissimꝰ rerum
conditor et gubernator ualet seruos su¬
os et de ignis ardore et qualicũq quam
manus tua intulerit plaga. per omnia

Expanded text:
gensque interrogata, Sufficiat, inquit, de gensque interrogata, Sufficiat, inquit, de praeterito narratum; nunc in mei praesentia jussa complete, et auream quam erexi statuam adorate. Si vero quod jubetur, exsequi non vultis, opere necessario camini ignis ardores experiendos subire debetis. Sed illi unanimi respondentes sententia, Deos quoscumque tuos non tantum non colimus, verum etiam astantem praesentialiter statuam nuper editam, inquiunt, nequaquam adoramus. Solum enim universitatis auctorem coelestem tantummodo libenti voluntate et communi privatoque studio veneramur. Cujus potentia, quicumque sibi puram, nullo pravo opere laesam conservat fidem, a qualicumque angustia protegit. Ideoque, o rex, nec praesentis camini flammas pertimescimus, nec in ullo aliquo potestatis minas et supplicia formidamus. Quoniam potentissimus rerum conditor et gubernator, servos suos de ignis ardore, et qualicumque, quam manus tua intulerit, plaga, per omnia
Abbreviated transcription (Latin):
m camp̃o duram prounicie babilonis e¬
rigeris. proprio nomine consecuari diui¬
onõ cultu preciperet. In cuius statue de di¬
cationem omnes undiq prouinciarũ
populoroq prepositi conuocati. ꝯmuni
decreto ip̃am ymaginem ueslẽt nossẽt
coacti sunt adorarẽ: proposita recusan¬
tibrs presente pena. quatinus in ꝑua
fornacis flamma urendum quisq ag̾e̾
nolens semetip̃m presaret. Unde accidit.
ut prepositi babilonice regionis tres
munero. sydrach. imsach. ãbdenago. ex¬
iudeorstirpe progeniti. de quibus in
mitio captiuitatis pariter cum damele
babilonem dẽductis diximus. achaldeis
accusati sunt coram rege. qd̾ nec deos pa¬
tronos ipius regis. nec illam tunc con¬
secratam nper uoluissent ymaginem
adorare. Quos nec accusatio odii alicuiꝰ
causa. et non iustri querela posset pro¬
uenire: ip̃e rex ãd se uocari iussit. et utrũ
ut alioꝵ famiibus aure retraxerat
ita certa re haberetur interrogauit. Au¬

Expanded text:
in campo Duran provinciae Babylonis ein campo Duran provinciae Babylonis erigens, proprio nomine consecrari divino cultu praeceperit. In cujus statuae dedicationem omnes undique provinciarum populorumque praepositi convocati, communi decreto ipsam imaginem, vellent nollent, coacti sunt adorare, proposita recusantibus praesente poena, quod non parva fornacis flamma urendum quisque agere nolens semetipsum praesciret. Unde accidit, ut praepositi Babylonicae regionis tres numero, Sidrach, Misach, Abdenago, exJudaeorum stirpe progeniti, de quibus in initio captivitatis pariter cum Daniele Babylonem deductis diximus ; a Chaldaeis accusati sint coram rege, quod nec deos patronos ipsius regis, nec illam tunc consecratam nuper voluissent imaginem adorare. Quos, ne accusatio alicujus odii causa, et non justa querela posset provenire, ipse rex ad se vocari jussit, et utrum ut aliorum faminibus aure traxerat, ita certa re haberetur, interrogavit. Au
Abbreviated transcription (Latin):
regeri undecimo anño regni sui cepisset in¬
censo templo et tota urbe. plurimis occisis
et reliquis captiuis. eudem filiis pariter
et oculis orbatũ secũ in babilonẽ ꝑduxit.¬
in primordio captiuitatis unũ
de obsidũ mimero posuimꝰ. in
bãbilone ex iudeoꝵ stirpe illustri fama
clarebat. Quomam cum ẽẽt sp̃u dei plenꝰ
et prophetie munere condonatus: que ho¬
minibus ceteris fiebarit incognita ip̃i
deus demonstrabat. Uñde accidit ut na¬
bugõdor iosor sompnium iuderet. euigi¬
lanciqz etiam ex parte aliqua sompiii
memoria nussa remaneret: deus dam¬
heli non solum sompnium ip̃m sed etiã
sompnii ip̃am occasionem que ẽẽc. anteꝙͣ
iex dormiret indicauerat. Hoc uero ftm ẽ
ut regi damhel sumini creatoris noticiã
in sinuaret: et plebs in seruitute et capti¬
uitate posita aliquod quarnus paruum
auxilium et solatium haberet .xxxu.
animo efferus incidit. ut sca¬
tuam auream ascitudĩs minie

Expanded text:
regem undecimo anno regni sui cepisset, inregem undecimo anno regni sui cepisset, incenso templo et tota urbe, plurimis occisis, et reliquis captivis, eumdem filiis pariter et oculis orbatum, secum in Babylonem in primordio captivitatis unum de obsidum numero posuimus, in Babylone ex Judaeorum stirpe, illustri fama clarebat. Quoniam cum esset Spiritu Dei plenus, et prophetiae munere condonatus, quae hominibus caeteris fiebant incognita, ipsi Deus demonstrabat. Unde accidit ut Nabuchodonosor rex somnium videret, evigilantique etiam ex parte aliqua somnii memoria nulla remaneret. Deus Danieli non solum somnium ipsum, sed etiam somnii ipsam occasionem, quae esset antequam rex dormiret, indicaverat . Hoc vero factum est, ut regi Daniel summi Creatoris notitiam insinuaret, et plebs in servitute et captivitate posita, aliquod quamvis parvum auxilium et solatium haberet. CAPUT animo efferus incidit, ut statuam auream altitudinis nimiae
Abbreviated transcription (Latin):
ad urbem ueniret in campo babilonis
undecimo anno regni sui interficit᷑. Et
interim dum hec aguutur. in eius locũ
ioachim qui dicitur et iechonias filius
eius propatre suo a populo in ierłm inte¬
rim rexconscituit᷑. Cuius regni tercio
mense chaldeoꝵ reuerso exercitu. et ci¬
uitatem ierłm obsidente. monente ihe¬
remia propheta ne urbs combureretur.
rex ioachim cum nesta matre et cunctis
populi tribubus milicibus et fabris. et
inclusoribus. chaldeoꝵ se populis trãdi¬
dit: qui illum cum omni transinigrati¬
oue sua in terrm chaldeoꝵ. id est in
babilonem dedurit. Post quem constitutue
a chaldeis sedechias patruis suus filius io¬
sye regis uida: regnum ierłm obtinuit. Qͥ
et ip̃e nono regni sui anno deficiens a chal¬
deis ad egipti regem. nabugodonosor occua¬
sionem dẽdit. ut ip̃o sedentẽ in reblata in ter¬
ra ematħ que nunc ẽ antiochia per ex̾citum
suũ obsideret et expugnaret. Et am ip̃m

Expanded text:
ad urbem perveniret, in campo Babylonis ad urbem perveniret, in campo Babylonis undecimo anno regni sui interficitur. Et interim dum haec aguntur, in ejus locum Joachim, qui dicitur et Jechonias, filius ejus, pro patre suo a populo in Jerusalem rex constituitur. Cujus regni tertio mense Chaldaeorum reverso exercitu, et civitatem Jerusalem obsidente, monente Jeremia propheta, ne civitas combureretur, rex Joachim cum Noescha matre ejus, et cunctis populi tribubus, et militibus, et fabris, et clusoribus, Chaldaeorum se populo tradidit, qui illum cum omni transmigratione sua, in terram Chaldaeorum, id est, in Babylonem deduxit. Post quem constitutus a Chaldaeis Sedechias patruus suus filius Josiae regis Juda, regnum Jerusalem obtinuit. Qui et ipse nono regni sui anno, deficiens a Chaldaeis ad Aegypti regem, regi Nabuchodonosori occasionem dedit, ut ipso sedente in Reblatha in terra Emath, quae nunc est Antiochia, per exercitum suum obsideret, et expugnaret. Et cum ipsum
Abbreviated transcription (Latin):
ordinatur. Nechao uero assirioꝵ et chal¬
deoꝵo deuicto exercitu. uelut ad tuendũ
regnum quod ceperat constitutis in car¬
chami᷑ opido dixcibus. cum exercitu copi¬
oso post tres menses ex quo iosyas occisue
ẽ ierosolimam reuercitur. Unde incon¬
sulto ordinatus rex iaacha iosye filius
iuentus. ioachim fratre suo in loco eiꝰ
constituto cathenis uinccus in egiptũ
secum trahebatur. Sed mortuo necha¬
one et ducibus qui in carchannis resic¬
ti fuerant bello uictis. tertio anno ioa¬
chim regis iuida qui illuc usq necaoni
adheserat. nabugodonosor tex babilonis
per exercitum ierłm uelut egipti coloni¬
am obsidebat. Cui se ioachim sponte tra¬
dens datis obsidibus. damele iudelicet
anama azaria. misaele. et parte uafor
templi domini. adhuc in regno suo relin¬
quetur. donec grauissime seruitutis one
depressus ad egiptior regem iterum di¬
uertens. misso rursum de babilone exer¬
citu comprehensus et tractus priusquã

Expanded text:
ordinatur. Nechao vero Assyriorum et Chalordinatur. Nechao vero Assyriorum et Chaldaeorum devicto exercitu, velut ad tuendum regnum quod ceperat, constitutis in Carchamis oppido ducibus, cum exercitu copioso post tres menses, ex quo Josias occisus est, Jerusalem revertitur. Unde, se inconsulto, ordinatus rex Joachaz Josiae filius inventus, Joachim fratre suo in loco ejus constituto, catenis vinctus in Aegyptum secum trahebatur. Sed mortuo Nechaone, et ducibus qui in Carchamis relicti fuerant bello victis, tertio anno Joachim regis Juda, qui illud usque Nechaoni adhaeserat, Nabuchodonosor rex Babylonis per exercitum Jerusalem velut Aegypti coloniam obsidebat. Cui se Joachim sponte tradens, datis obsidibus, Daniele videlicet, Anania, Azaria, Misaele, et parte vasorum templi Domini, adhuc in regno suo relinquitur; donec gravissimae servitutis onere depressus, ad Aegyptiorum regem iterum divertens, misso rursum de Babylone exercitu comprehensus et tractus, priusquam
Abbreviated transcription (Latin):
de isto. utrum sue ic̾e finem hunc
si non fleret fieri deus disposuit. multi
auctores habuere. quando de lazaro il¬
so quatriduano mortuo aliqiid dice¬
mus si dñs permiserit. ex ip̃a euan¬
gesii auctoritate intimare cupimus.
Endem quippẽ de isto ex mortis ianuia
reuocato sentencia. que de refustitatis
ex mortis ip̃ius sompno iterũ quati¬
doq abeuntibus est profereñdaꝵrxin.
sũda et reliquus popusus mlł¬
t⁊plicarẽt scesera. et ꝑ prophe¬
las traditurũ se chaldeis ierłm cũ re¬
gib et populis ad destruendã dũs pre¬
dicct. quod postea ip̃iꝰ euent dũ dicta
prophetarũ toca pariter plebs contem¬
pserat comprobadat. Nam cum phartio
rer egipti contra assirios et chaldeos pu¬
gnaturus uenerat. iosias rex iũda sa¬
tis iustus campo macedo issi cũ ex̾titu
obiuauit in quo conflictu dum iosyas
uictus et uusneratus occiditur. ioacha
filius eius a populo terre iuda pro ipso

Expanded text:
de isto, utrum suae vitae finem hunc, de isto, utrum suae vitae finem hunc, si non fleret, fieri Deus disposuit, multi auctores habuere, quando de Lazaro illo quatriduano mortuo aliquid dicemus, si Dominus permiserit, ex ipsa Evangelii auctoritate cupimus intimare. Eadem quippe de isto ex mortis janua revocato sententia, quae de resuscitatis ex mortis ipsius somno iterum quandoque obeuntibus est proferenda. CAPUT Juda et reliquus populus multiplicarent scelera, et per Prophetas traditurum se Chaldaeis Jerusalem cum regibus et populis ad destruendam Dominus praediceret, id postea ipsius eventus, dum dicta Prophetarum tota pariter plebs contempserat, comprobabat. Nam cum Pharao rex Aegypti contra Assyrios et Chaldaeos pugnaturus venerat, Josias, rex Juda satis justus, in campo Mageddo illi cum exercitu obviavit. In quo conflictu dum Josias victus et vulneratus occiditur, Joachaz filius ejus a populo terrae Juda pro ipso
Abbreviated transcription (Latin):
ut de cetero conuementer quͣsiter quo¬
tidie fieri solet. cum lime cursibus comi¬
taretur naturam. non in hac reuersio¬
ne conuenit solem non mutasse. s cõ
ditoris sui in omnibus naturalicer
precepto obẽdire. Sicut emm sucere et
calere natiue sue insitam sol posfidet.
ita quicquid preciperet dñice iussiomi.
seu currere seu stare. seu recurere nã¬
turaliter habet. Conuenienter autem
tase signum regi in mortis expectatio¬
ne posito aptissimum euenit: quõd
dñs per solem fieri taliter congrua
dispensatione disposuit. Quoniam
sicut sol in procinctu occasus sui posit
i diei mitium rẽducitur. sic rex m
mortis expectatione constitutus. ꝙͣr
ad incipientis uite gaudia reuodat
Tantum quoq temporis id ẽ qͥñdeci
amnos eius uite se dñs dixit addere.
quatimis nasciturus tunc filius con¬
sumpto illo tempore regnũ defincti
patris ualeret gubernare. Cecerum
ilłam quam non exiguã questionẽ

Expanded text:
ut de caetero convenienter, qualiter quout de caetero convenienter, qualiter quotidie fieri solet, cum lunae cursibus comitaretur. Naturam enim in hac reversione convenit solem non mutasse, sed sui conditoris in omnibus naturaliter praecepto obedire. Sicut enim lucere et calere naturae suae insitum sol possidet; ita quidquid praeciperet dominica jussio, seu currere, seu stare, seu recurrere, naturaliter habet. Convenienter autem tale signum regi in mortis exspectatione posito aptissimum evenit, quod Dominus per solem fieri taliter, congrua dispensatione disposuit. Quoniam sicut sol in procinctu occasus sui positus, in diei initium reducitur; sic rex in mortis exspectatione constitutus, quasi ad incipientis vitae gaudia revocatur. Tantum quoque temporis, id est, quindecim annos ejus vitae se Dominus dixit addere, quatenus nasciturus tunc filius, consumpto illo tempore, regnum defuncti patris valeret gubernare. Caeterum illam quam non exiguam quaestionem
Abbreviated transcription (Latin):
Sed dum ysaias duas prophetias fibi¬
met inuicem contrarias eãdem die pro¬
tulisset. necesse erat ut alteram que faci¬
eñda eẽt signi ostensione firmaret. Uñde
rex ut quod̾ dicebatur indubitanter crẽd̾et
solis m ortum ab occrisu per decem horas
cursum deus recĩdiuo tramite retorquet.
quando inde ueluti mane iterum festina¬
i inciperet: qui diei totius exceptis dua¬
bus horis spacium consiiasset . poer
quas duas horas ut multi estimant ce¬
Reri cur si de occrasu in ortum reuertitir
ut dies integra rursum sine interuemẽia
nocte iortu nmoriaretur. ut scilicot de¬
es suos etiam in hac uice i una luce cõ¬
clũderet. quomõdo et sub ihũ filio mun
millo prẽduto bello per moram feasset.
Iñdubitanter et hac uice reuerti luma
minime dubitatur. quatinꝰ ne quicquã
ut prẽdiximus in acłoꝵ cursib contur¬
baretur: propter quõd et maris ip̃a ui¬
assitũdo impẽdita fuisse non denegat᷑.

Expanded text:
Sed dum Isaias duas prophetias sibiSed dum Isaias duas prophetias sibimet invicem contrarias eadem hora protulisset, necesse erat ut alteram quae facienda esset, signi ostensione firmaret. Unde rex ut quod dicebatur indubitanter crederet, solis in ortum ab occasu per decem horas cursum recidivo Deus tramite retorquet, quatenus inde veluti mane iterum festinare inciperet, qui diei totius, exceptis duabus horis, spatium consummasset. Per quas duas horas, ut multi aestimant, celeri cursu de occasu in ortum revertitur, ut dies integra rursum sine interveniente nocte in ortu innovaretur, ut scilicet dies duos, etiam in hac vice, in una luce concluderet . Quomodo et sub Jesu filio Nun, in illo praedicto bello moram fecisset, indubitanter et hac vice reverti luna minime dubitatur; quatenus nequicquam, ut praediximus, in cyclorum cursibus conturbaretur. Propter quod et maris ipsa vicissitudo impedita fuisse non denegatur,
Abbreviated transcription (Latin):
iecto. ezechias rex iuda nẽ de tã¬
ta iuctoria ẽẽt eleuatus et for¬
sitan etiam gratiaꝵ actione exiguue:
in grauissimi langoris morbũ incidit.
ad quem in ip̃o languore uisitandum
ysaias propheta ueniens dixit. Dispone
morieris. Quo tristi admõdum nuncio
protimus rex ip̃e permotus. ad parictẽ
faciem suam conuertit. lacrimabilẽq
pro uita sua in conspectu clementissum
et misericor dissim domini precem fũdit.
non q̃d̾ de suo ut pote perfectus merito
in conspectu conditoris sui incertus fuit.
sẽd quia in xp̃i uenturi generatione
sugeneris prosapiam et in throno da¬
iũd luceruam non dereliquit.S cum
supplicantis fletibus regis et famuli
sui piut dominus ad m̃isericordiam ẽẽt
fłexus. rursus ysaras propheta puro agi¬
tutus mimine mittitur. ux mẽdium a¬
trii digressus. qui samtatem et regnum
et pacem uñdiq regi ip̃i et ciuitati forẽ de¬
minciat. et quindecim annos uite sue
ab ip̃a die dei sermone ãddi confirmat.

Expanded text:
ecto, Ezechias rex Juda, ne de tanta victoria esset elevatus, et forsitan etiam gratiarum actione exiguus in gravissimi languoris morbum incidit. Ad quem in ipso languore visitandum Isaias propheta veniens dixit: Dispone rte morieris. Quo tristi admodum nuntio protinus rex ipse permotus, ad parietem faciem suam convertit, lacrymabilemque pro vita sua in conspectu clementissimi et misericordissimi Domini precem fudit. Non quod de suo, utpote perfectus, merito in conspectu conditoris sui incertus fuit, sed quia in Christi venturi generatione sui generis prosapiam, et in throno David lucernam non dereliquit. Sed cum supplicantis fletibus regis et famuli sui, pius Dominus ad misericordiam esset flexus; rursus Isaias propheta puro agitatus numine mittitur, vix medium atrii digressus, qui sanitatem et regnum et pacem undique regi ipsi et civitati fore denuntiat, et quindecim annos vitae suae ab ipso die, Dei sermone addi confirmat.
Abbreviated transcription (Latin):
tas eius. perfecta eoꝵ in quibus ha¬
bitat obẽdientia: Demnde in terra ubi
edificans habitat domum suã ĩ fine
seculi dẽdicañdam. Xp̃m autem dñm
nr̃m uiigentum dei filiũ equalem
patri. eundemq hominis filiũ. quo
maior est pater. et ubiq totum pre-¬
sentem ẽẽ non dubites tanquã deum:
et in eodem tempło dei ẽẽ tanquam
inhabitantem deum. et in loco aliquo
cełi propter ueri corporis mõdum. Sẽd
cum me delectat loqui tecum. nescio
utrum seruauerim sermonis sufficiẽ¬
tis modum: quasi diuturnũ filentiũ
loquacitate compensem. Uerũ quia
religione et beniuolentia qua me pre¬
occupasti. ita inuisceratus es cordi
meo ut tanquam cum amico uere col¬
loquar: quicquid in opere stili nostri
utiliter elaboratum ẽẽ cognoscis deo
gratias age. si qua autẽ uicia mea
perspicis uti carissimus amicus igno¬
sce. eadem salicet sinceritate dilectiõis
michi optans mẽdicinam: qua conce¬

Expanded text:
tas eius perfecta eorum. in quibus hatas eius perfecta eorum. in quibus habitat, oboedientia; deinde in terra, ubi aedificans habitat domum suam in fine saeculi dedicandam. Christum autem dominum nostrum unigenitum dei filium aequalem patri eundemque hominis filium, quo maior est pater, et ubique totum praesentem esse non dubites tamquam deum et in eodem templo dei esse tamquam inhabitantem deum et in loco aliquo caeli propter ueri corporis modum. sed cum me delectat loqui tecum, nescio, utrum seruauerim sermonis sufficientis modum, quasi diuturnum silentium loquacitate compensem. uerum quia religione et beniuolentia, qua me praeoccupasti. ita inuisceratus es cordi meo, ut tamquam cum amico nere conloquar, quicquid in opere stili nostri utiliter laboratum esse cognoscis, deo gratias age: si qua autem uitia mea perspicis, ut carissimus amicus ignosce eadem scilicet sinceritate dilectionis mihi optans medicinam, qua conce
Abbreviated transcription (Latin):
facrilegus ut audeat affirmare aliquiã
posse aminam per meritũ liberi arbitin
ut alter sit xp̃us efficere: Uterge aad
per sonam uerbi uingeniti pertineret
quo pacto per siberum arbitrium dĩter
ommbus et natiunsiter datum una
sola anima meruisset nisi hoc singlarie
gratia prestitisset: Quam fas est pre¬
dicare: de qua nefas est uelle iudicare.
Nec si pro uiribus nr̃is qntũ deminus
adiuuit rite tractaiumus. qͣndo deuit
ubiq presentem et non spaciis distanti¬
bus quasi aliqua mole uel distencione¬
diffusum: sed ubiq totum cogitare
te extendis. auerte mentẽ ab omĩb
ymaginibus corpor quas humana
cogitatio uoluere consueuit. Non emĩ
sic sapientia. non iusticia. non fic de¬
niq caritas cogitatur. de qua scͥptũ
est. Deus caritas est. Cum uero eius
habrtationem cogitas unitatem cogi¬
ta congregatioriemq sanctoꝵ. ma¬
rime in celis: ubi propterea p̾cipue
dicitur habitare. quia ibi fit uolun¬

Expanded text:
sacrilegus, ut audeat adfirmare aliquam sacrilegus, ut audeat adfirmare aliquam posse animam per meritum liberi arbitrii. ut alter sit Christus. efficere? ut ergo ad personam uerbi unigeniti pertineret, quo pacto per liberum arbitrium communiter omnibus et naturaliter datum una sola anima meruisset, nisi hoc singularis gratia praestitisset. quam fas est praedicare, de qua nefas est uelle iudicare? Haec si pro uiribus nostris, quantum dominus adiuuit. rite tractauimus, quando deum ubique praesentem et non spatiis distantibus quasi aliqua mole uel distentionediffusum sed ubique totum cogitare te extendis, auerte mentem ab omnibus imaginibus corporum, quas humana cogitatio uoluere consueuit. non enim sic sapientia, non iustitia, non sic denique caritas cogitatur, de qua scriptum est: Deus caritas est. cum uero eius habitationem cogitas, unitatem cogita congregationemque sanctorum maxime in caelis, ubi propterea praecipue dicitur habitare, quia ibi fit uolun
Abbreviated transcription (Latin):
capite. ubi prorsus omnie est guimq¬
ꝑtitus. Ibi enim et uisus et auditue.
et olfatus. et gustus. et tactus. ĩ cet̾is
autem solus est tactus. An eciam pret᷑
hoc quod tanquam itemplo mello
corpore habitat omnis plertũdor de¬
iuitatis. est aliũd quõd incer sĩt inter
illũd capũd et cuiussibet menibri ex¬
cellentiam : Est plane quõd singular
quãdum susceptione hominis illius u¬
na facta est persona cum uerbo. De
milło enim sanctoꝵ dici potuit aut po¬
test aut poterit: uerbum caro factum ẽ.
Nullus sanctoꝵ qualibet prestaritia
gratie uingeniti nomen accepit. ut quõd
est tp̃m dei uerbum ante secula. hoc si¬
mul cum assumpto homine diceretur
Singularis ergo est illa susceptio niec
cum homimbus aliquibus sanctis quã¬
talibet sapientia et sanctitate prestim¬
tibus ullo mõdo potest esse communis.
ubi diuine gratie satis perspiciũ clarũ¬
q documentum est. Quis emm tam sit

Expanded text:
capite. ubi prorsus omnis est quinqucapite. ubi prorsus omnis est quinquepertitus: ibi enim et uisus est et auditus et olfactus et gustus et tactus. in ceteris autem solus est tactus. an etiam praeter hoc, quod tamquam in templo in illo corpore habitat omnis plenitudo diuinitatis, est aliud. quod intersit inter illud caput et cuiuslibet membri excellentiam V est plane. quod singulari quadam susceptione hominis illius una facta est persona cum uerbo. de nullo enim sanctorum dici potuit- aut potest aut poterit: Verbum caro factum est, nullus sanctorum qualibet praestantia gratiae unigeniti nomen accepit, ut, quod est ipsum dei uerbum aute saecula. hoc simul cum adsumpto homine diceretur. singularis ergo est illa susceptio nec cum hominibus aliquibus sanctis quantalibet sapientia et sanctitate praestantibus ullo modo potest esse communis. ubi diuinae gratiae satis perspicuum clarumque documentum est. quis enim tam sit
Abbreviated transcription (Latin):
mi facto non corporaliter sed umbratilit
habitauerit: id est prefigurantibus
signis. Nam ilsas omnes obseruatiões
ombras futuroꝵ uocat etiam ipo tñs¬
lato uocubuso. Sumimis enim deue si¬
aut scriptum est non in manu factis
tempsis habitat. Aut cerce corporaliter
dictum est: quia et in xp̃i corpore ꝯurob
assumpsit ex uirgnie tanquam ĩ tera¬
pło habitat deus. Hinc est enrm quõd
uĩdeis signum petentibus cũ dixissẽt
soluite templum hoc et in trĩduo resu¬
scitabo illũd. euangelista quid hoc ect
consequenter ex ponens ait. Hoc autẽ
dicebat de templo corporie sui. Diũd
ego est. Hoc interesse arbitramus
inter caput et membra cetera. eqd
m quolibet quamius precipuo mẽbro.
relut in aliquo magno propheta auit
apło quamuis diuinitas habiter. n̾
tamen sicut in capite quõd est xp̃us
omitis plenitũdo diuinitatis. Nam et
in nr̃o corpore mest sensus singulis
membris: sed non tantus quantus ĩ

Expanded text:
nu facto non corporaliter, sed umbraliter nu facto non corporaliter, sed umbraliter habitauerit, id est praefigurantibus signis — nam illas omnes obseruationes umbras futurorum uocat etiam ipso translato uocabulo; summus enim deus, sicut scriptum est, non in manu factis templis habitat — aut certe corporaliter dictum est, quia et in Christi corpore. quod adsumpsit ex uirgine, tamquam in templo habitat deus. hinc est enim, quod Iudaeis signum petentibus cum dixisset: Soluite templum hoc et in triduo resuscitabo illud, euangelista. quid hoc esset. consequenter exponens ait: Hoc autem dicebat de templo corporis sui. Quid ergo est? hocine interesse arbitramur inter caput et membra cetera, quod in quolibet quamuis praecipuo membro uelut in aliquo magno propheta aut apostolo quamuis diuinitas habitet, non tamen sicut in capite. quod est Christus, omnis plenitudo diuinitatis? nam et in nostro corpore inest sensus singulis membris sed non tantus quantus in
Abbreviated transcription (Latin):
calis frcit. Habitat itaq in singulis
deus tanquam in templis sius. et m
omnibus simul in unum congregatis
tanquam in templo fuo: quõd templũ
quamdiu sicut archa noe in hoc seculo
fluctuat. fit quõd in psalmo scriptũ este
dominus diluuium inhabitat. quarnuis
et propter multos in omnibus gentibus
populos fidelium quos aquar nomine
apocalipsis significat possit congruenter
incesligi: dominus diliuuum inhabitat.
Sequitur autem. et sedebit dominus rer
meternum. utiq m ip̃o tempło suo iam
in uita eterna post fluctuationẽ huius
seculi constituto. Deus igitur ubiqr prĩs¬
est. et ubiq totus presens: nec ubiq ha¬
bitus. sed i templo suo cui per gratiarer
habitans ab aliis amplius : ab aliis umꝰ.
De rp̃o uero capite nr̃o aplũs ait. quia m
ip̃o inhabitat omnis psemtũdo diuinitatiᷤᷤ
corporasiter. Non ĩdeo corporasiter quia
corporeus est deus: sed aut uerbo trans¬
sato usus est tanquam in templo ma¬

Expanded text:
talis facit. Habitat itaque in singulis talis facit. Habitat itaque in singulis deus tamquam in templis suis et in omnibus simul in unum congregatis tamquam in templo suo. quod templum quamdiu sicut arca Noe in hoc saeculo fluctuat, fit, quod in psalmo scriptum est: Dominus diluuium inhabitat, quamuis et propter multos in omnibus gentibus populos fidelium, quos aquarum nomine Apocalypsis significat, possit congruenter intellegi \'dominus diluuium inhabitat\'. sequitaeternum, utique in ipso templo suo iam in uita aeterna post fluctuationem huius saeculi constituto. deus igitur, qui ubique praesens, est et ubique totus praesens nec ubique habitans, sed in templo suo, cui per gratiam behabitans ab aliis amplius, ab aliis minus. De ipso uero capite nostro apostolus ait: quia in ipso habitat omnis plenitudo diuinitatis corporaliter. non ideo corporaliter, quia corporeus est deus, sed aut uerbo translato usus est, tamquam in templo ma
Abbreviated transcription (Latin):
adiunxit. hoc autem a semetip̃o non
dixit: sed cum eẽt pontifex anni illius
prophetauit quia ihus moriturꝰ erat
progente. et non tantum pro gente: s
ut filios dei qui erant dispersi congre¬
garet in unum. Filios dei appellauit
utiq preter hebream gentem : in cet̾is
etiam omnibus gentibus constitutos.
nondum fideles. nondum baptizatos.
Quomõdo ergo dei filios insi secndum
prẽdestinationem. Secundum quã et
apłus dicit. q̃d̾ elegerit nos deus ĩ xp̃o
ante constitutionem mundi. Illa uero
in bnum congregatio: factura eos erat
filios dei. Neq enim in unum dictũ ẽ
aliquem corporalem locum: cum de
tali uocatione gentium propheta prẽdi¬
rerit. et adorabunt eum unusquisq de
loco suo: omnes insule gentium. si con¬
gregaret in unum dictum est. in unum
sp̃m et in unum corpus. cuius unũ caput
est rp̃us. Talis congregatio edificatio ẽ
templi dei. Talem congregationem non
generatio carnalis sed regeneratio spiri¬

Expanded text:
adiunxit: Hoc autem a semet ipso non adiunxit: Hoc autem a semet ipso non dixit: sed cum esset pontifex anni illius, prophetauit, quia Iesus moriturus erat pro gente et non tantum pro gente, sed et ut filios dei, qui erant dispersi, congregaret in unum. filios dei appellauit utique praeter Hebraeam gentem in ceteris etiam omnibus gentibus constitutos nondum fideles. nondum baptizatos. quo modo ergo dei filios nisi secundum praedestinationem. secundum quam et apostolus dicit, quod elegerit nos deus in Christo ante constitutionem mundi? illa uero in unum congregatio factura eos erat filios dei. neque enim \'in unum\' dicturus est aliquem corporalem locum, cum de tali uocatione gentium propheta praedixerit: Et adorabunt eum unusquisque de loco suo omnes insulae gentium, sed \'congregaret in unum\' dictum est in unum spiritum et in unum corpus, cuius unum caput est Christus. talis congregatio aedificatio est templi dei. talem congregationem non generatio carnalis sed regeneratio spiri
Abbreviated transcription (Latin):
utilem commendationem nomĩs sui.
Multos quoq ut sibi in nouissim a die
dicturos in nomine tuo uirtutes młtas
fecimus: quibus utiq nõ responderet
non uos noui. si ad templum der quod
inhabitando beatificat pertinerent.
Cornelius etiam centurio antequam
regeneratione incorporaretur huic tem¬
pło missum ad se angelum uidet: au¬
ditq dicentem qd̾ eraudice fint orões eiꝰ
et elemosine accepte. Agit enĩ hec deus
tanquam ubiqz presens: uel per sanctos
angelos suos. Nam illa priusquã exiret
de uulua sanctificatio ieremie quamꝙͣ
nonnulli hoc in typum saluatoris ac¬
cipiant. qui regeneratione nõ eguit.
tamen etiam si de ip̃o propheta accipi¬
atur. potest et secundum prẽdestina¬
tionem non inconuenienter intessigi:
sicut filios dei appellat euangelium
nondum regeneratos. ubi cayphas cũ
de domino dirisset. expedit nobis ut unꝰ
moriatur homo pro populo et ñ tota
gens pereat: mox euangeliũ secutũ

Expanded text:
utilem commendationem nominis sui. utilem commendationem nominis sui. multos quoque ait sibi in nouissima die dicturos: In nomine tuo uirtutes multas fecimus, quibus utique non responderet: Non uos noui, si ad templum dei, quod inhabitando beatificat. pertinerent. Cornelius etiam centurio antequam regeneratione incorporaretur huic templo, missum ad se angelum uidit auditque dicentem, quod exauditae sint orationes eius et elemosynae acceptae. agit enim haec deus tamquam ubique praesens uel per sanctos angelos suos. Nam illa, priusquam exiret de uulna. sanctificatio Hieremiae, quamquam nonnulli hoc in typum saluatoris accipiant, qui regeneratione non eguit, tamen, etiam si de ipso propheta accipiatur, potest et secundum praedestinationem non inconuenienter intellegi, sicut filios dei appellat euangelium nondum regeneratos, ubi Caiphas cum de domino dixisset: Expedit nobis, ut unus moriatur homo pro populo et 11011 tota gens pereat, mox et euangelista secutus
Abbreviated transcription (Latin):
tenebraꝵ et transferens in cegnũ filii
claritatis sue quõd incipit a regenerati¬
one. Aliter autẽ dicitur tempsum eius
ip significatione. cum fit per manus
hominum de rebus manimatis. sicut
tabernaculum lignis. uelis. pellibus.
atq huiusmodi mobilibus. sicut etiam
per salomionem regem templũ lapĩdib.
lignis. metallis: aliter uero re ipsa
ueru que illis significationib figura¬
tu est: unde dicitur. et uos tanquam
lapides uiui ẽdificamim domꝰ spiritales.
et uñde item scriptum est. nos enĩ tem¬
pla dei uiui sumus sicut deus dicit. qm̃
inhabitabo in illis et in ambulabo. et
ero illoro deus. et ip̃i erunt michi plebs.
Nec mouere nos debet quõd per quõidam
ad hoc templum nõ pertientes uel non¬
dum pertinentes. idest in quibus nõ
habitut uel nondum habitat deus
aliquĩd uirtutis operatur: sicut ꝑ
issum qui in nomine xp̃i expellebat
demones cum xp̃m non sequeretur.
quem permitti iussit propter multis

Expanded text:
tenebrarum et transferens in regnum filii tenebrarum et transferens in regnum filii caritatis suae, quod incipit a regeneratione. aliter autem dicitur templum eius in significatione, cum fit per manus hominum de rebus inanimis sicut tabernaculum lignis, uelis. pellibus atque huius modi mobilibus, sicut etiam per Salomonem regem templum lapidibus, lignis, metallis, aliter uero re ipsa uera, quae illis significationibus figurata est. unde dicitur: Et uos tamquam lapides uiui aedificamini domus spiritalis, et unde item scriptum est: Nos enim templa dei uiui sumus, sicut deus dicit, quoniam \'inhabitabo in illis et inambulabo et ero illorum deus et ipsi erunt mihi plebs\'. Nec monere nos debet. quod per quosdam ad hoc templum non pertinentes uel nondum pertinentes. id est in quibus non habitat uel nondum habitat deus, aliquid uirtutis operatur sicut per illum, qui in nomine Christi expellebat daemonia. cum Christum non sequeretur, quem permitti iussit propter multis
Abbreviated transcription (Latin):
deo placuerunt. Non tamen sine fide:
quia sine fide ut scriptum est ãd hebreos
impossibile est placere. Habentes autẽ
inquit apłus eundem sp̃m fidei propt̾
quõd scriptum est. crẽdidi propt̾ quod¬
et locutus sum: et nos crẽdimus propter
quõd et loquunur. Non diceret eundem:¬
insi et illoꝵ ĩdem ip̃e ẽẽt spiritꝰ fidei.
Sicut autem illi quando ĩdem sacramẽ¬
tum occultum erat credebant xp̃i incar¬
nationiem futuram: sic et nos crẽdimꝰ
factam. Et a nobis autem et ab illis fu¬
turus expettutur ad iudiciũ eiꝰ ãduentꝰ.
Non est enim aliũd dei misterium insi
xp̃us. in quo oportet uiuificari mortuos
in adam: quia sicut in adam om̃s mo¬
riuntur. sic et in xp̃o omnes uiuifica¬
buntur: quemadmnodum superius disse¬
riumus. Quamobrem deus qui ubiq
presens est et ubiq totus nõ ĩ omĩb
habitat. sed in eis tantum quos efficit
sima templa sua: eruens eos a pot̾nte

Expanded text:
deo placuerunt non tamen sine fide, deo placuerunt non tamen sine fide, quia sine fide, ut scriptum est ad Hebraeos, inpossibile est placere? habentes autem, inquit apostolus, eundem spiritum fidei, propter quod scriptum est: \'Credidi, proptet locutus sum, et nos credimus, propter quod et loquimur. nisi et illorum idem ipse esset spiritus fidei. sicut autem illi, quando idem sacramentum occultum erat, credebant Christi incarnationem futuram, sic et nos credimus factam. et a nobis autem et ab illis futurus expectatur ad iudicium eius aduentus; non est enim aliud dei my sterium nisi Christus, in quo oportet uiuificari mortuos in Adam. quia, sicut in Adam omnes moriuntur, sic et in Christo omnes uiuificabuntur, quem ad modum superius disseruimus. Quam ob rem deus. qui ubique praesens est et ubique totus, non in omnibus inhabitat sed in eis tantum, quos effecit sima templa sua eruens eos a potestate
Abbreviated transcription (Latin):
tanquam de massa riune ad edificn
firmamentum.Preter hoc ei ẽdificiũ
quõd beatificandum construitur ãd
oternam habitationem dei. uita ho¬
minis omnio infelix et mors ẽ potiꝰ
appellanda ꝙͣ uita. Quisquis ergo
habitatiu a deo ne ira dei manẽat
supet. eum ab hoc cotpore. ab hoc tẽplo
ab hac cuuictate non erit asiemis. Dũs
autem non renatus asiemis ẽ. Ma¬
cramentum porro regeneratiõis nr̃e.
manifestum ẽẽ uoluit manifestatꝰ
mẽdiator. Erat autem antiquis iustis
aliquod occustum: cum tamen ⁊̃ isli
eãdem fide salui fierert que fuerat
suo tempore reuelanda. Non enĩau¬
demus fideles temporis nr̃i preferte
armias dei. per quoe nobis ista ꝓror¬
phetata sunt. cum deum abraham
et deum ysaac et deum iacobita se¬
dominus ẽẽ commendet ut hoc dicat
suum nomen meternum. Quod si cir-¬
cuncisio antiquis sanctis pro baptismo
fuisse crẽditur. quid respondebitur de
his qui antequam hoc preceptum esset

Expanded text:
tamquam de massa ruinae ad aedificii tamquam de massa ruinae ad aedificii firmamentum. praeter hoc enim aedificium, quod beatificandum construitur ad aeternam habitationem dei, uita hominis omnis infelix et mors est potius appellanda quam uita. quisquis ergo habitabitur deo, ne ira dei maneat super eum, ab hoc corpore, ab hoc templo, ab hac natiuitate non erit alienus. omnis autem non renatus alienus est. Sacramentum porro regenerationis nostrae manifestum esse noluit manifestatus mediator. erat autem antiquis iustis aliquod occultum. cum tamen et illi eadem fide salui fierent, quae futura erat suo tempore reuelanda. non enim audemus fideles temporis nostri praeferre amicis dei, per quos nobis ista prophetata sunt, cum deum Abraham et deum Isaac et deum lacob ita sedeus esse commendet, ut hoc dicat suum nomen in aeternum. quod si circumcisio antiquis sanctis pro baptismo fuisse creditur, quid respondebitur de his, qui, antequam hoc praeceptum esset,
Abbreviated transcription (Latin):
sunto est. numqiũdnam hiuic na¬
tiuitati accẽdit secunda natiuitas.
alioqum non eritiam secunda. ⁊i sed
tertia. Dominus auitem cum hruclo¬
queretur insi quit inꝯiut renatus
fuerit demio. eam scisicet cemputans
primam natiuitatem que fit matre
pariente non concipiente atq pregnãt¬
te. que fit ex ea non que fit in ea aleq
enim renatum dicimus hominẽ quenꝰ
mater peperit. tanquam iterum natꝰ
graũdam facit. natus dicitur homo
partu. ut possit renasa ex aquia ⁊ sor̃a.
secundum quam ex matre natuuta¬
tem etiam ip̃e dominus in betħleem
ĩdee dicitur natus. Si igitur homo
regenerari per gram spus in ufero
potest. quoniam restat illi adhue
nasa renastitur ergo anteꝙͣ nascitur:
quõd fieri millomõdo potest. prom̃de
i compagem corporis xp̃i tanquã
i uiuam structuram templi dei q
est eius ecc̃a nati homines. non ex
operibus iuisticie que fecerunt sed re¬
nascendo per gr̃am tranfferuatur.

Expanded text:
sancto est, numquidnam huic nasancto est, numquidnam huic natiuitati accedit secunda natiuitas? alioquin non erit iam secunda sed tertia. dominus autem cum hinc loqueretur, nisi quis, inquit, natus fuerit denuo. eam scilicet computans primam natiuitatem, quae fit matre pariente, non concipiente atque praegnante, quae fit ex ea, non quae fit in ea. neque enim renatum dicimus hominem, quem mater peperit, tamquam iterum natus grauidam facit, natus dicitur homo partu, ut possit renasci ex aqua et spiritu. secundum quam ex matre natiuitatem etiam ipse dominus in Bethleem Iudaeae dicitur natus. si igitur homo regenerari per gratiam spiritus in utero potest, quoniam restat illi adhuc nasci, renascitur ergo, antequam nascitur. quod fieri nullo modo potest. proinde in compagem corporis Christi tamquam in uiuam structuram templi dei, quae est eius ecclesia, nati homines non ex operibus iustitiae, quae facturi sunt, sed renascendo per gratiam transferuntur
Abbreviated transcription (Latin):
ti : quõd non posfunt ẽẽ antequã nati
Quamlibet icaq sentenciam de pre¬
gnantibus inmo de homimbus ha¬
beamus ad huc intra materna iusce¬
m constitutis: utrum existimemus
eos necriẽ donari posse aliquosancti¬
ficationie mõdo uel proꝑter iohannẽ
qui nondum in hanc ẽditus lucem
tamen exustauit in gaudio. quõd uti
ꝙ operatione spũs sancti fieri posse
quis non credat. uel propter iereniã
cui dominus dicit. priusquam exires
de uulua sanctificauite. tamen illa
sunitificatio qua esficimur et singli
templa dei. et i unum om̃s templũ
dei non est insi renatoꝵ: quõd nsi
nati homies eẽ non possunt. Nlullꝰ
autem uitam in qua natus . E bene
finet: insi renatus antequã fimat
Quod si quisquam dicit iam ẽe natũ
hommem etiam cum adhuc d ĩ utero
matris. testimonium ꝙ ad habet eos
euangesio. quiã dictum ẽ ad iosepħ
de pregnande uirgine dñi matre
quod enim in ea natum est de spũ

Expanded text:
ti, quod non possunt esse ante quam nati. ti, quod non possunt esse ante quam nati. Quamlibet itaque sententiam de praegnantibus, immo de hominibus habeamus adhuc intra materna uiscera constitutis, utrum existimemus eos necne donari posse aliquo sanctificationis modo uel propter Iohannem, qui nondum in hanc editus lucem tamen exultauit in gaudio — quod utique nisi operatione spiritus sancti fieri potuisse quis credat? — uel propter Hieremiam, cui dominus dicit: Priusquam exires de uulua, sanctificaui te, tamen illa sanctificatio, qua efficimur et singuli templa dei et in unum omnes templum dei, non est nisi renatorum, quod nisi nati homines esse non possunt nullus autem uitam, in qua natus est, bene finiet nisi renatus, antequam finiat. Quod si quisquam dicit iam esse natum hominem, etiam cum adhuc est in utero matris, testimoniumque adhibet ex euangelio, quia dictum est ad Ioseph de praegnante uirgine domini matre; Quod enim in ea natum est, de spiritu
Abbreviated transcription (Latin):
lum nascendo pertinemus. ad hũc
renascendo. nec renasa quisquã põt
antequam natus sit: profecto ille fi¬
gulariter natus est cui renasci non
opus fuit. quia non ex peccato ĩ quo
nuimqriam fuit transitum fecit:
neq in iiquitate conceptus est. aut
eim iñ desictis mater eius m uto aluit.
quia spus sanctus superuerat meã.
et uirtus altissimi obumbrauit eam.
uñde quod natum est ex ea sc̃m uocate
filius dei. Nuptiaꝵ enim bonũ nõ ex¬
tinguit sed modificat mobẽdientiũ mẽ¬
bioromalum: ut simitata quõdamin
concupiscentia carnali. fiat saltem pu¬
dicitia comugalis. Uirgo autẽ maria
cuidictum est et uirtus altissimi ob¬
umbrabit tibi. in conçipiendo prolẽ
sanctam sub tali umbratulo. nullo
ardore concupiscentie huiꝰ estuauit.
Noc ergo excepto lapĩde angulari. ni
uideo quomõdo ẽdificentur homines
i domo dei ãd habendum in se inha¬
bitantem deum insi cum fuerĩt rena¬

Expanded text:
lum nascendo pertinemus, ad hunc lum nascendo pertinemus, ad hunc renascendo nec renasci quisquam potest, antequam natus sit profecto ille singulariter natus est, cui renasci non opus fuit, quia non ex peccato, in quo numquam fuit, transitum fecit neque in iniquitate conceptus est aut eum in delictis mater eius in utero aluit, quia spiritus sanctus superuenit in eam et uirtus altissimi obumbrauit eam; unde, quod natum est ex ea sanctum, uocatur filius dei. nuptiarum enim bonum non extinguit, sed modificat inoboedientium membrorum malum, ut limitata quodam modo concupiscentia carnalis fiat saltem pudicitia coniugalis?. uirgo autem Maria, cui dictum est: Et uirtus altissimi obumbrabit tibi, in concipienda prole sancta sub tali umbraculo nullo ardore concupiscentiae huius aestuauit. hoc ergo excepto lapide angulari non uideo quo modo aedificentur homines in domum dei ad habendum in se habitatorem deum, nisi cum fuerint rena
Abbreviated transcription (Latin):
significans. Inobẽdientia namq cõ¬
cupiscentie que habitat in carne
mortali. qua fit ut eadem membra
etiam pretet uoluntatis moueantur
arbitrium. ad eum mõdum rẽdigit᷑
iusticia coniugali ut licite copulatis
parentibus generentur quib sit ne-¬
cessarium regenerari: non tamen
pet huiusmõdi conuenientiam ma¬
ris et femine uenire uoluit carnem
suam xp̃us. sed de uirgine nichil tale
in eius conceptu concupiscente. simi¬
litũdinem carnis peccati sumpsit
ille pro nobis: qua caro peccati mũ¬
daretur in nobis. Sicut enĩ per uniꝰ
delictum ait aplũs in omes homñes
ad condempnationem. ita et ꝑ uniꝰ¬
ad iustificationem in omnes hoĩes
ad iustificationem uite. Nemo enim
nascitur insi operante concupiscen¬
tia carnali que tracta est ex primo
homine qui est ãdam: et nemo rena¬
scitur nisi operante gratia spiritali
que data est per secundum hoĩem
qui est xp̃us. Quapropter si ãd il¬

Expanded text:
significans. Inoboedientia namque consignificans. Inoboedientia namque concupiscentiae, quae habitat in carne mortali, qua fit, ut eadem membra etiam praeter uoluntatis moueantur arbitrium, ad eum modum redigitur iustitia coniugali, ut licite copulatis parentibus generentur, quibus sit necessarium regenerari. non tamen per huius modi conuenientiam maris et feminae uenire uoluit carnem suam Christus, sed de uirgine nihil tale in eius conceptu concupiscente similitudinem carnis peccati sumpsit ille pro nobis, qua caro peccati mundaretur in nobis. sicut enim per unius delictum. ait apostolus, in omnes homines ad condemnationem, ita et per unius iustitiam in omnes homines ad iustificationem uitae. nemo enim nascitur nisi operante concupiscentia carnali, quae tracta est ex primo homine, qui est Adam, et nemo renascitur nisi operante gratia spiritali, quae data est per secundum hominem, qui est Christus. quapropter si ad il
Abbreviated transcription (Latin):
refurrectio mortuoꝵ. Sicut enim in
ad am onmes moriuntur. sic et in xp̃o
ommes uiuificabuntur. Oumes et om̃s
ĩdeo dixit: quia in mortem nemo insi
per ilłum: in uitam nemo nisi per
istum. In primo patuit quĩd homĩs
arbitrium ualeret ãd mortem: in se¬
cundo autem quid dei adiutoriu ua¬
leret ad uitam. Deniq primꝰ homo:
non nisi homo. Secundus uero: deus
et homo. peccatum enaim factum est
relicto deo: iusticia non fit sine deo.
Ac per hoc ne moreremur nisi per car¬
nalem propaginem de membris illis
ueniremus: nec uiueremus insi per
spiritalem cõnexionem membra huiꝰ
ẽemus. Ideo nobis opus fuit nasci et
renasci. illi autem propter nos tan¬
tummõdo nasci. Nos enim apcc̃o ãd
iusticiam renascendo transimus: ille
autem a nullo peccato ad iusticiam
transitum fecit. Sẽd in eo q̃d̾ baptiz atꝰ
est nr̃e regenerationis sacramentum
sua humiliente alterius commendauit.
ueterem tamen hominem nr̃m passi¬
one. nouum autem resurrectione

Expanded text:
 sicut enim in Adam omnes moriuntur, sic et in Christo omnes. uiuificabuntur. \'omnes\' et \'omnes\' ideo dixit, quia in mortem nemo nisi per illum, in uitam nemo nisi per istum; in primo patuit, quid hominis arbitrium ualeret ad mortem. in secundo autem, quid dei adiutorium ualeret ad uitam. denique primus homo nonnisi homo, secundus uero deus et homo; peccatum enim factum est relicto deo, iustitia non fit sine deo. ac per hoc nec moreremur, nisi per carnalem propagationem de membris illius ueniremus, nec uiueremus, nisi per spiritalem conexionem membra huius essemus. ideo nobis opus fuit nasci et renasci, illi autem propter nos tantum modo nasci; nos enim a peccato ad iustitiam renascendo transimus, ille autem a nullo peccato ad iustitiam transitum fecit; sed in eo, quod baptizatus est, nostrae regenerationis sacramentum sua humilitate altius commendauit ueterem tamen hominem nostrum passione, nouum autem resurrectione
Abbreviated transcription (Latin):
fiustis emm et uos ãduene in terra e¬
gipti. Et iterum legimus. Deus magnꝰ
qui non accipit personam s nec accipit
mumera. faciens iũdicium proselito ⁊
orphanio et iũdue. Dare panem et
uestimentum dilige. quia ip̃e fiusti
in terra egipti. Et alibi dicit. Si autẽ
messus fueris messem in agro tuo.⁊
obliuisceris manuam non reuerteris
accipere illam. Proselito et orphano et
uidue erit: ut benedicat te dñs deus in
operibus manium tuaꝵ. et memor
eris quoniam famulus eras in terra
egipti. Ideo ego precipio tibi uerbli hoc.
unde facile periũdetur atq dinoscit᷑
eum populum ob hanc causam am¬
ctis afflictum fuisse miseriis. ut mi¬
sereri altero suo docerentur exemplo.
sicut scriptum est. Docuisti enm
populum tuum per talia opera:
quoniam oportet iustos ẽẽ et huma¬
nos. Qualem populam suum c̃e uelit
late ut arbitror patet: et quib possit
operibus promereri. Explicit liber¬

Expanded text:
fuistis etenim et vos advenae in terra Aefuistis etenim et vos advenae in terra Aegypti . Et iterum legimus: Deus magnus, qui non accipit personam, sed nec accipit munera, faciens judicium proselyto, orphano et viduae. Dare panem et vestimentum dilige, quia et ipse fuisti in terra Aegypti . Et alibi dicit: Si autem messus fueris messem in agro tuo, et oblivisceris manuam, non reverteris accipere illam; proselyto et orphano et viduae erit, ut benedicat te Deus in operibus manuum tuarum; et memor eris quia famulus eras in terra Aegypti; ego ideo praecipio tibi verbum hoc . Unde facile pervidetur atque dignoscitur eum populum ob hanc causam cunctis afflictum fuisse miseriis, ut misereri alteri suo doceretur exemplo, sicut scriptum est: Docuisti enim populum tuum per talia opera, quoniam oportet justos esse et humanos . Qualem populum suum esse velit, late, ut arbitror, patet; et quibus possit operibus promereri, plurimi