comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
inradiet qualia censenda sunt scã scõꝵ: Quis gͦ
sit ausus inpossibilia contrectare. aut quis intu¬
ebitur ineffabilia quorum & uisus est inacessibilis.
& ratio intellectus iesfabilis: tam̃ qm̃ aput iustũ
iudicem. & pro solo studio meliorum non contẽp¬
tibilis merces ẽ. deputata : minime nos pigeat
explorare. Nam quãuis multum dignitate
huiꝰcemodi ab ẽẽ credam᷑ : tam̃ si uoluntatẽ
scripture sequam᷑. suffragante scõ sp̃u nec noᷤᷤ
improbabiles iudicam᷑. & mitu gr̾e celestis
edificationem aliquã conferemus eccłiȩ. Terra
honore constructis. cȩlum qͥdẽ ꝑfectum fue¬
rat. tellus uͦ adhuc in composita ẽ : aut quid
om̃ino cause fuit qͦ minꝰ ꝑficeret᷑. & uisibił
non eẽt: gͥ terre plena compositio ẽ ꝓͥa fectindi.¬
alia que paulo post diuino iussu composita
decorauere tellurem. Quorũ qr nondũ aliqͥd
ertiterat: merito eam sermo scripture incõ.¬

Expanded text:
irradiet, qualia censenda sunt sancta sanctorum? Quis ergo irradiet, qualia censenda sunt sancta sanctorum? Quis ergo sit ausus impossibilia contrectare; aut quis intuebitur ineffabilia, quorum et visus est inaccessibilis, et ratio intellectus ineffabilis? Tamen quoniam apud justum judicem, et pro solo studio meliorum, nos contemptibilis merces est deputata: minime nos pigeat explorare. Nam quamvis multum dignitate hujusmodi abesse credamur, tamen si voluntatem Scripturae sequamur, suffragante sancto Spiritu, nec nos improbabiles judicabimur, et nutu gratiae coelestis aedificationem aliquam conferemus Ecclesiae. Terrhonore constructis, coelum quidem perfectum fuerat, tellus vero adhuc incomposita est? Aut quid omnino causae fuit, quo minus perficeretur, et visibilis non esset? Igitur terrae plena compositio est propria fecundialia quae paulo post divino jussu progenita, decoravere tellurem. Quorum quia nondum aliquid exstiterat, merito eam sermo Scripturae incom
Abbreviated transcription (Latin):
eds a semet ipsis uicissim deici relinquamꝰ. & oĩ
ilorum contentione post posita. seq̃mur moysen
mus. & ex uisibilium pulchritudine illũ qui
nimis ẽ. optimꝰ contemplem᷑. & ex magnitudi¬
ne corporum currumscriptorum. metiam᷑ illum
infinitum. & maximũ. omnẽq cogitationem
cordis humani sue uirtutis amplitudine tͣns¬
gredientẽ. Nucet naturam creatuie mninime
comprehendamꝰ. tam̃ id ipsum qd tenuit̃ nr̃o
subicit᷑ intellectui tantum habet admiratio¬
nis. ut c̃ uelocissima mens inferior uideat᷑
his reb q̃ inhoomũdo hñtur exigue. debitãq suꝑ
omnib laudem conditori referamꝰ impensius.
decursis sermonib usq adeo abditã alti¬
tudinem intellectꝰ inuenimꝰ. ut liberet omnino¬
U de sequentib despare. Si enĩ sc̃oꝵ talis introitus ẽ.
& uestibulum templi sic decoruns & splendidum
ut elsgantia sue pulchritudinis oculos nr̃e m̃tis

Expanded text:
eos a semetipsis vicissim dejici relinquamus, et omni eos a semetipsis vicissim dejici relinquamus, et omni illorum contentione postposita, sequamur Moysen mus, et ex visibilium pulchritudine, illum qui nimis optimus est contemplemur. Et ex magnitudine corporum circumscriptorum metiamur illum infinitum, et maximum, omnemque cogitationem cordis humani suae virtutis amplitudine transgredientem. Nam licet creaturae naturam minime comprehendamus, tamen idipsum quod tenuiter nostro subjicitur intellectui, tantum habet admirationis, ut etiam velocissima mens inferior videatur his rebus quae in hoc mundo habentur exiguae, debitamque super omnibus laudem Conditori referamus impensius: s mane decursis sermonibus, usque adeo abditam altitudinem intellectus invenimus, ut liberet omnino de sequentibus desperare: si enim sanctorum talis introitus est, et vestibulum templi sic decorum et splendidum, ut elegantia suae pulchritudinis oculos nostrae mentis
Abbreviated transcription (Latin):
Neq enĩ pot̾ una atq eadem ratio reb int̾ se dis¬
similib ac repunantib consonare cũ ea que leui¬
orib sunt amica. gͣuioribꝰ contͣria udicentur. Nã
cũ ad suꝑna & cȩlestia pro ꝑamus. pondere t̾reno
depͥmunur. Cum aut̃ ad una demergim᷑. uim
flementoꝵ aut̃ distractio in partes ducta diuer¬
sas. ruine causas & solutionis importat. Qđ enĩ
iuolenter natura recusante temptat᷑. cȩleriter
dissipatur. ut pote singłis partib ꝑ quas moles
contructa subsistit. ad suum pͥncipiũ redeunti.
cisa prop̾as assertiones subicere festinarunt:
qͥntã quandã naturam corporis ut diximꝰ. in
celi syderumq substantia subẽẽ firmantes.
Alius aut̃ qͥdam de acriorib hȩc qͥdem que nar.¬
rauimꝰ cuncta destruxit. ꝓͥum uͦ dognia usus
ẽ. comendare. De quib si referre singula malu¬
erimis: similem illis patienur errorem. Sed

Expanded text:
Neque enim potest una atque eadem ratio, rebus inter se disNeque enim potest una atque eadem ratio, rebus inter se dissimilibus ac repugnantibus consonare: cum ea quae levioribus sunt amica, gravioribus contraria judicentur. Nam cum ad superna et coelestia properamus, pondere terreno deprimimur. Cum autem ad ima demergimur, vimElementorum autem distractio in partes ducta diversas ruinae causas et solutionis importat. Quod enim violenter natura recusante tentatur, celeriter dissipatur: ut pote singulis partibus per quas moles constructa subsistit, ad suum principium redeuntibucissa, proprias assertiones subjicere festinarunt: quintam quamdam naturam corporis, ut diximus, in coeli siderumque substantiam subesse firmantes. Alius autem quidam de acrioribus, haec quidem quae narravimus cuncta destruxit, proprium vero dogma visus est commendare. De quibus si referre singula maluerimus, similem illis patiemur errorem. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
uidet᷑ corpus ethereum ñ aer eẽ. ñ t̃ra nĩ aqua. ñ
ignis. nec aliud penitꝰ qd simplex eẽ credat᷑. obhoc
udelicet qđ simplicib familiare ẽ. motũ semꝑ ha¬
bere directũ. quoꝵ leuiora sursum semꝑ intendt᷑.
gͣuiora ũ deorsum labuntur. S nec suꝑior. aut
inferior pars telluris. ue tibi li motu. idem om̃i¬
no uel directum erga eirculi iotunditatẽ conti¬
net interualum. Quorũ aut̃ naturales motus
mutari solent. eorum & qualitates ipsas mutabi¬
les eẽ. necesse est. Licet nec de illis pͥncipalib cor¬
porib que uocantur elementa possibile nob̾ est
credere oelum fuisse compositum qm̃ ea que ex
diuersa materia construunt᷑. minime sibi con¬
ueniunt. nec possunt sine ui aliqua motũ ten̾e̾
concordẽ. ut pote singłis partib alium atq aliũ
impetum habentib ex natura. nimioq labore
quȩ composita sunt in motu continentur assidus¬

Expanded text:
videtur corpus aethereum, non aer esse, non terra, non aqua, non videtur corpus aethereum, non aer esse, non terra, non aqua, non ignis nec aliud penitus quod simplex esse credatur, ob hoc videlicet, quod simplicibus familiare est, motum semper habere directum, quorum leviora sursum semper intendunt, graviora vero deorsum labuntur. Sed nec superior aut inferior pars telluris, vertibili motu, idem omnino vel directum, erga circuli rotunditatem continet intervallum. Quorum autem naturales motus mutari solent, eorum etiam qualitates ipsas mutabiles esse necesse est. Licet nec de illis principalibus corporibus, quae vocantur elementa, possibile nobis est credere coelum fuisse compositum: quoniam ea quae ex diversa materia construuntur, minime sibi conveniunt, nec possunt sine vi aliqua motum tenere concordem, ut pote singulis partibus, alium atque alium impetum habentibus ex natura, nimioque labore quae composita sunt, in motu continentur assidu
Abbreviated transcription (Latin):
In qua eam necesse ẽ. semꝑ stare. nullatenusq contͣ
naturã de ꝓͥis finib submoueri. Hoꝵ gͥ siquid tibi
ꝓbabile uideat᷑. ad sapientiam creatoris qͥħ itadiꝰ¬
posuit. oportet te huiꝰ modi tͣnsferre miracła. Neq
enĩ minuet᷑ rerum dignitas maximaꝵ si que sit
ep̃um ratio detegamus. aut si secus euenerit. sim¬
plicitatẽ fidei potiorem oeteris fieri suadeo docu¬
mentis. De celo quoq si eadem dixeris non pecca¬
bis. licet philosopboꝵ multiloquar disputatio.
x .iii. asserunt elementis. ipsumq inuisibilem
partemq labere telluris ꝓpt̾ insitam sibi duritiã.
habere &̃ ignis societatem. ex quo quasi ꝑspicuum
putatur eẽ nioħominꝰ &̃ reliquaꝵ portionum ꝑmi¬
xtiones amplecti. Non nulli aut̃ huiꝰmõi opini¬
one contempta .uͭ. quandã naturam in cęli cõposi¬
tione propͥo ꝯm̃tan arbitrio subiunxerunt. quib

Expanded text:
in qua eam necesse est semper stare, nullatenusque contra in qua eam necesse est semper stare, nullatenusque contra naturam, de propriis finibus submoveri. Horum igitur si quid tibi probabile videatur, ad sapientiam creatoris, qui haec ita disposuit, oportet te hujusmodi transferre miracula. Neque enim minuetur rerum dignitas. maximarum, si quae sit earum ratio detegamus, aut si secus evenerit, simplicitatem fidei potiorem caeteris fieri suadeo documentis. 11. De coelo quoque si eadem dixeris non peccabis, licet philosophorum multiloquax disputatio pex quatuor asserunt elementis, ipsumque esse invisibilem, partemque habere telluris, propter insitam sibi duritiem, habere etiam ignis societatem, ex quo quasi perspicuum putatur esse, nihilominus etiam reliquarum portionum permixtiones amplectitur. Nonnulli autem, hujusmodi opinione contempta, quintam quamdam naturam, in coeli compositione proprio commenti arbitrio, subjunxerunt: quibus
Abbreviated transcription (Latin):
equalitas curundata ullum inuenire momentũ
in alium flectendi se locum. Mediam aut̃ regio¬
nem non fortuito uel sponte: nec aliqͣ sor¬
te quesitã. denere tellurem. s naturalit̾ necessa¬
rieq situr eius eẽ decretã. Celesti enĩ corpore ul¬
teriorem in suꝑiorib nacꝰto sedem quec̃q inqui¬
unt. arbitramur pondera de locis sũmioribus
ad ima descendere. in medium congregant᷑ locũ.
& in eas stationes totum deduci corpus necesse est.
inqͣs singulȩ partes coieri nt. Qđ si lapides & lig¬
na cunctaq terrena semꝑ ad inferiora pellunt᷑.
ibi erit sine debio ꝓͥa conueniensq terre positio.
Si uͦ aliqͥd de leuiorib ex media regione mouebit᷑.
id ad suꝑna ferri certissimũ ẽ. qm̃ familiare est
reb gͣuissimis ima semꝑ appetere. Ima aut̃ dicimꝰ
mediũ tocius mundi locum. N̾̃ gͦ mireris sinu̾ꝗͣ
tellus incdinat᷑ ut pote mediam om̃iũ sortita sedẽ:

Expanded text:
aequalitas circumdata, ullum invenire momentum, aequalitas circumdata, ullum invenire momentum, in alium flectendi se locum. Mediam autem regionem, non fortuito vel sponte: nec aliqua sorte quaesitam tenere tellurem: sed naturaliter necessarieque situi ejus esse decretam. Coelesti enim corpore, ulteriorem in superioribus nacto sedem; quaecunque, inquiunt, arbitramur pondera de locis summioribus ad ima descendere, in medium congregantur locum; et in eas stationes totum deduci necesse est corpus in quas singulae partes coierint. Quod si lapides et ligna, cunctaque terrena, semper ad inferiora pelluntur: ibi erit sine dubio propria conveniensque terrae positio. Si vero aliquid de levioribus ex media regione movebitur, id ad superna ferri certissimum est: quoniam familiare est rebus gravissimis ima semper appetere. Ima autem dicimus, medium totius mundi locum. Non ergo mireris, si nusquam se tellus inclinat, ut pote mediam omnium sortita sedem,
Abbreviated transcription (Latin):
maiorem difficultatem nob ipsa tellis importat
cum tanto sui pondere librata teneatur in aere:
s necesse ẽ. siue suꝑ se ipsam locatam eẽ concesseris.
siue suꝑ aquas eam ferri dixerimꝰ. nusquã nos
a pietatis discedere cognatione conueniẽt. sed
contineri uirtute ciratoris om̃ia fateam᷑. b itaq
nos oportet & nob̃ ipsis suadere & sescitantib ubi
sit ampla & insustentabił terrȩ gͣuitudo firma¬
ta respondere: dicentes qr teriȩ fines in manu st̃
dĩ. Hoc nichilom̃ino. ł nob̾ ad credendũ cõmodiꝰ.
uel auscultantib utilius poterit inueniri. licet
quidã de phisicis pbilosophis. tali quidĩ disposi¬
tione commentent᷑. Terram immobilem ꝑmane¬
re ferunt. qđ in mundo sita sit. & parib undiq
collecta spaciis. ad sũmitatem usq nõ habere qͦ
mag̃ ualeat inclinari. & obhoc semꝑ in semet¬
ipsa consistit. In possibileq eẽ ut eam patiatur

Expanded text:
majorem difficultatem nobis ipsa tellus importat, majorem difficultatem nobis ipsa tellus importat, cum tanto sui pondere librata teneatur in aere. Sed necesse est, sive super se ipsam locatam esse concesseris, sive super aquas eam ferri dixerimus: nusquam nos a pietatis cogitatione discedere conveniet, sed contineri virtute creatoris omnia fateamur. Haec itaque nos oportet, et nobis ipsis suadere, et sciscitantibus ubi sit ampla, et insustentabilis terrae gravitudo firmata, respondere, dicentes: Quia terrae fines in manu sunt Dei . Hoc nihilominus, vel nobis ad credendum commodius, vel auscultantibus utilius poterit inveniri. 10. Licet quidam de physicis philosophis tali quadam dispositione commententur terram immobilem permanere. Ferunt enim quod in mundo sita sit, et paribus undique collecta spatiis, ad summitatem usque non habere, quo magis valeat inclinari, et ob hoc semper in semetipsa consistit, impossibileque esse, ut eam patiatur
Abbreviated transcription (Latin):
semꝑ his que inueniunt᷑ firmamentis alia no¬
ua querentes. Et quanto longiꝰ sermone ꝓgre¬
dimur. tantomagis uirtutem sustentatricẽ ter¬
rȩ suꝑducere compellemur. que simul omnia
que suꝑiecta sunt ualeat sustentare. Propterea
disquisitioni metas debebis imponere. ne qñq
curiositati tuȩ nimis in comprehensibilia sunt¬
ꝑtractanti uerbum iob uideatur obsistere. & ĩ¬
t̾̃iogeris suꝑ quid curuli eius infixi sunt. S &
si unquã in psalmo audieris. ego confirmaui
columnas ens. compositoriam profecto uirtutẽ
enis. columnas intellige. Quod aut̃ dictum est
ipse suꝑ maria fundauit eam. qͥd aliud scilicet
significat. quã qr undiq orbem t̾rȩ aquaꝵ na
tum. curunfusa complectitur: qͦmͦ gͦ cũ sit aqͣ
fluida semꝑq ad decliuora contendere soleat.
pendula ẽ & in neutram diffundetux partẽ:
illud quaꝵ non reputas. quia non minorẽ s &̃.

Expanded text:
semper his quae inveniuntur firmamentis, alia nosemper his quae inveniuntur firmamentis, alia nova quaerentes. Et quanto longius sermone progredimur, tanto magis virtutem sustentatricem terrae superducere compellemur: quae simul omnia quae superjecta sunt valeat sustentare. Propterea disquisitioni metas debebis imponere: ne quandoque curiositati tuae, nimis incomprehensibilia pertractancti, verbum Job videatur obsistere, et interrogeris super quid circuli ejus infixi sunt . Sed et si unquam in psalmo audieris: Ego confirmavi columnas ejus , compositoriam profecto virtutem ejus, columnas intellige. Quod autem dictum est: Ipse super maria fundavit eum , quid aliud scilicet significat, quam quia undique orbem terrae, aquarum tura circumfusa complectitur? Quomodo ergo cum sit aqua fluida, semperque ac decliviora contendere soleat, pendula est, et in neutram diffunditur partem? Illud quoque non reputas, quia non minorem, sed etiam
Abbreviated transcription (Latin):
liquida & diffusa natura tanto pondere dep̃ssa
subsistit. ac non potiꝰ labitur undiq t̾re diffu¬
giens densitatẽ. hac semꝑ eminentior comp̃m̃¬
te consistens. Qd si aquã ꝓposueris terrȩ ne
stabilitati eẽ subditã : nichilominus ꝑcũctari.¬
ri necesse ẽ. quomͦ molestam gͣuis & spissa
minime sub aqua demergit᷑. s ab infirmio¬
re natura suꝑiectio tanti ponderis sustentat᷑.
Siquidẽ ipsius aquȩ fundamenta querenda
sunt. & iterum diffimiendum ẽ cũ inuenire
uolueris quo fulcimine resistente fundus ul¬
timus continet᷑. Sin aut̃ aliud quoddã ualidiꝰ
ẽẽ corpus induxeris qđ terram proibeat ad ima
descendere : cogitare debebis illud qͦ ipsũ simi¬
li fundatum repagulo quod non sinat infe¬
rius decidere: que portantur. huic qͦ ipsi si
quid confingentes potuerimus opponete denuo
aliud subeẽ munimen: necessario discussura ẽ.
mens & ita in infinitum cogntatione ducemur.

Expanded text:
liquida et diffusa natura, tanto pondere depressa liquida et diffusa natura, tanto pondere depressa substitit ac non potius labitur: undique terrae diffugiens densitatem, ac semper eminentior cum premente consistens. Quod si aquam posueris terrenae stabilitati esse subditam, nihilominus percunctari necesse est, quomodo moles tam gravis et spissa, minime sub aqua demergitur, sed ab infirmiore natura, superjectio tanti ponderis sustentatur. Si quidem ipsius etiam aquae fundamenta quaerenda sunt, et iterum deficiendum est cum invenire volueris quo fulcimine resistente fundus ultimus continetur. 9. Sin autem aliud quoddam validius esse corpus induxeris, quod terram prohibeat ad ima descendere: cogitare debebis illud quoque ipsum simili fundatum repagulo, quod non sinat inferius decidere quae portantur. Huic quoque ipsi, si quid confingentes potuerimus opponere, denuo aliud subesse munimen: necessario discursura est mens, et ita in infinitum cogitatione ducemur,
Abbreviated transcription (Latin):
eadem &̃ de terra sentiri suademus. minime
uidelicet discutientes. qual sit eiꝰ substantia.
nec conficere nos cogitationib ꝑscrutantes qͥd
ei subiaceat. nec scrutari naturam qualitatibꝰ
uacuam & informem. S tantum scire nos conue¬
nit. qr oĩa que erga terrã uidemus. ad hoc solũ
ut ẽẽnt ordinata sunt: quib rebꝰ substantiam
compleret᷑. Itaq ad nullum ꝑuenies terminũ:
si singłas eiꝰ qualitates ꝑsequi sermone tempta¬
ueris. Si enĩ discreueris eius nigͥorem. frigidi¬
tatem. grauiditatẽ. densitatẽ. & eas qualitate ᷤᷤ
que sapore gustatus comprebensibilesrhabent᷑:
nicħ erit p̾enitꝰ quod telluri subiaceat. hyegͥ
obiniitentes: nec illud hortamur inquiri. suꝑ qͥd
sit terra firmata. Torquebitur enĩ mens. ad nil¬
lum certum exitum ꝑueniente discursionis in¬
dagine. Siue enĩ aerem dixeris enis subeẽ funda¬
mini: profecto deficies cogitando quẽ adiodum

Expanded text:
Eadem etiam de terra sentiri suademus: minime Eadem etiam de terra sentiri suademus: minime videlicet discutientes qualis sit ejus substantia, nec conficere nos cogitationibus perscrutantes quid ei subjaceat, nec scrutari naturam qualitatibus vacuam et informem, sed tantum scire nos convenit, quia omnia quae erga terram videmus, ad hoc solum ut essent ordinata sunt, quibus rebus substantia compleretur. Itaque ad nullum pervenies terminum, si singulas ejus qualitates persequi sermone tentaveris. Si enim discreveris ejus nigrorem, frigiditatem, gravitudinem, densitatem, et eas qualitates quae sapore gustus comprehensibiles habentur, nihil erit penitus quod telluri subjaceat. Haec igitur omittentes, nec illud hortamur inquiri, super quid sit terra firmata. Torquebitur enim mens ad nullum certum exitum perveniente discursionis indagine. Sive enim aerem dixeris ejus subesse fundamini: profecto deficies cogitando, quemadmodum
Abbreviated transcription (Latin):
disiunctissimas p̃cepti societate comunxit. etiã
ea que mediꝰ utriꝰq elementi locꝰ amplectit᷑. su¬
o dispensauit arbitrio . Non gͦ queras de sin.¬
guł rationẽ. s illa qͦ quȩ silentio scͥptura pre¬
teriit. ex his quȩ relata sunt debebis aduertere.
sita sunt. tam longum nob̾ faciunt narrationiᷤᷤ
affatum. ut multo plures sermones in huiꝰ modi
examinatione disserendi sint quã in ceteris¬
omłib que explicari possibile ẽ. De qua re: nulla
penitꝰ cõmoditas ȩdificandȩ confert᷑ eccłiȩ. s suꝑ
celi quidẽ natura contenti sumꝰ. his quȩ retulit
usaias. qͥ uerb̾ usus simplicibꝰ sufficientẽ nob̾is
de eo ꝑhibuit intellectum dicens. & firmauit
cȩlum suꝑ fumum. id÷ qͥ minime fortem cͣssãq
naturam in geli compositione substituit. De
schemate ꝙ̃ eiꝰ satis ab eo dictum ÷ cũ glorifica¬
tione dei. Qui stabilitauit glum ut camerã.

Expanded text:
disjunctissimas praecepti societate conjunxit, etiam disjunctissimas praecepti societate conjunxit, etiam ea quae medius utriusque elementi locus amplectitur, suo dispensavit arbitrio? Non ergo quaeras de singulis rationem, sed illa quoque quae silentio Scriptura praeteriit, ex his quae relata sunt debebis advertere. sita sunt, tam longum nobis faciunt narrationis affatum, ut multo plures sermones in hujusmodi examinatione disserendi sint, quam in caeterisomnibus quae explicari possibile est. De qua re nulla penitus commoditas aedificandae confertur Ecclesiae, sed super coeli quidem natura contenti simus his quae rimplicibus sufficientem nobis de eo perhibuit intellectum dicens: Qui firmavit coelum sicut fumum , id est qui minime fortem crassamque naturam in coeli compositione substituit. De schemate etiam ejus satis ab eo dictum est, cum glorificatione Dei. Quis stabilivit coelum, ut cameram ?
Abbreviated transcription (Latin):
gtum sitte tam̃ prudentia ꝓͥn necesse ẽ. intellig̾e.
Emo quidẽ qr om̃ia in omnib sunt ꝑmixta.
Siqͥdem aquã & aerem & ignem teriȩ coberere
certissimũ ẽ: nami  ex ferro. & ex lapidib ignis
ꝑfricationem solet excudi. que utiq de tel¬
lure nascunt᷑. Et est mirũ quomͦ dũ in me¬
moratis abstrusa ÷ flãma corporib. habeat᷑ ĩno¬
xia. Cum uͦ fuerit extͥnsecꝰ elicita: deuorat eã
materiam in qua fuerat custodita. Aquarũ
qͦ naturam uenis subeẽ t̾raꝵ fossores indicant
puteorum. qͥb &̃ aerem eẽ ꝑmixtum ex eo cog¬
noscere possumꝰ. qd̾ cũ fuerit humectata tellus
& temꝑiem solis acceꝑit : mox uapores exalat
largissimoᷤ. Dem̃ si naturalit̾ sedem suꝑiorem
celum sortitum ẽ. t̾ra uͦ habetur inferior. obhoc
qͥa qͦ leuiora sunt. ferunt᷑ ad cȩlum. quȩ aut̃ gͣui¬
a st̃ deuehunt᷑ ad t̾ram. Contraria aut̃ sibi st̃
inferna. & suꝑna. Qd dicendũ ÷ nͥ qr ille qͥ res

Expanded text:
est intelligere. Primo quidem, quia omnia in omnibus sunt permixta. Siquidem aquam, et aerem, et ignem terrae cohaerere certissimum est: nam et ex ferro et ex lapidibus ignis per fricationem solet excuti: quae utique de tellure nascuntur. Et est mirum quomodo dum in memoratis abstrusa est flamma, corporibus habetur innoxia, cum vero fuerit extrinsecus elicita, devorat eam materiam in qua fuerat custodita. Aquarum quoque naturam venis subesse terrarum fossores indicant puteorum: quibus etiam aerem esso permixtum ex eo cognoscere possumus, quod cum fuerit humectata tellus, et temperiem solis acceperit, mox vapores exhalat largissimos. Deinde si naturaliter sedem superiorem coelum sortitum est, terra vero habetur inferior; ob hoc quia quae leviora sunt feruntur ad coelum, quae autem gravia sunt devehuntur ad terram. Contraria autem sibi sunt inferna et superna. Quid dicendum est, nisi quia ille qui res
Abbreviated transcription (Latin):
his uͦ qͥ uiuendi causas manibꝰ exercent indi¬
gentiam medio tempore tͥbuamus. ut cõplen
oꝑib. animũ curarum nexu solutum rursi
dapibꝰ exhibeant uesꝑtinis. Interea dñs qui
magnifica fecit ex nchilo. & a nob̾ parua
uerborum ꝓferri libamina depensauit. det
uob̾ intellectum suȩ ueritatis ut ex usibili¬
bus inuisibilem reputetis. ut ex magnitudi¬
ne hac pulchritudine creature decentem
gloriam conditoris mensur̃am ꝑcipiat. ut
in terra. & in aere. & in cęlo. & in aquis & in¬
ter diem ac noctem. & in om̃ib que cernum
benefaictoris monimenta certissima capiatiꝰ
Neq enĩ aut peccatis tempꝰ dabitur. aut inuni¬
co locus suggerendi contraria relinquet᷑. Dño
ur̃is sensib adherente. cui gloria & ueneratio
apparitione aride disputatio.

Expanded text:
His vero qui vivendi causas manibus exercent indulHis vero qui vivendi causas manibus exercent indulgentiam medio tempore tribuamus; ut completis operibus animum curarum nexu solutum, rursus dapibus exhibeant vespertinis. Interea, Dominus, qui magnifica fecit ex nihilo, et a nobis haec parva verborum proferri libamina dispensavit, det vobis intellectum suae veritatis; ut ex visibilibus invisibilem reputetis, et ex magnitudine ac pulchritudine creaturae, decentem gloriam Conditoris meus vestra percipiat, ut et in terra, et in aere, et in coelo, et in aquis, et inter diem et noctem, et in omnibus quae cernuntur benefactoris monumenta certissima capiatis. Neque enim aut peccatis tempus dabitur, aut inico locus suggerendi contraria relinquetur, Domino vestris sensibus adhaerente; cui gloria et veneratio, apparitione aridae disputatio.
Abbreviated transcription (Latin):
& oculoͥs cert̾aq menbra simulachri enei. sparsĩ
proiecta nulli uident᷑ bona. cũ aut̃ in suũ ordi¬
nem composita redigantur speciemq congruȩ
formationis acceperunt a quolib& imperito fa¬
cile cdiscernunt᷑. At uͦ elementorum creator et
ante singłorum cõpositionẽ nouerat cuiꝰq oꝑis
bonum. singłaq collaudans cogitationẽ suȩ m̃tis
ad futurum exitum dirigit formãdorũ. Talis
q̃ nc̃ artifex singłarum partium ds̃ assertor &
p̾dicator. s paulopꝰ om̃i parit̾ mundo cõpeten¬
tem laudẽ c̃ fuerit consumatꝰ imꝑtiet. S ħ iã
narratio matutina scde diei t̾minũ sortiat᷑.
ut auditoribꝰ studiosis indutias p̾beamus qͦiꝰ
se conferre que dicta st̃ memorieq beneficio
in intimis cordib ad utilitatem ꝓͥam retu¬
re cuncꝰta ꝓcurent. & usu meditationis assi¬
due doct᷑nȩ cibum ruminanteᷤᷤ. pꝰ disgestiõ
salubrem residui flagitent alim̃ta sermonis.

Expanded text:
et oculus, caeteraque membra simulacri aenei sparsim et oculus, caeteraque membra simulacri aenei sparsim projecta nulli videntur esse bona; cum autem in suum ordinem composita redigantur, speciemque congruae formationis acceperint, a quolibet imperito facile discernuntur. At vero elementorum Creator, et ante singulorum compositionem, noverat cujusque operis bonum: singulaque collaudans, cogitationem suae mentis ad futurum exitum dirigit formatorum. Talis ergo nunc quoque artifex singularum partium Deus, assertor et praedicator; sed paulo post omni pariter mundo, competentem laudem, cum fuerit consummatus, impertiet. Sed hic jam narratio matutina secundae diei terminum sortiatur: ut auditoribus studiosis inducias praebeamus, quo inter se conferre quae dicta sunt, memoriaeque beneficio, in intimis cordibus ad utilitatem propriam retinere cuncta procurent, et usu meditationis assiduae, doctrinae cibum ruminantes, post digestionem salubrem, residui flagitent alimenta sermonis.
Abbreviated transcription (Latin):
celos est tanquã ceteris honore precellens. ꝓpt̾
insitam sibimet uenustatem laudẽ depen¬
dit dño. s idẽ facere &̃ que in t̾ra st̃ inuitan¬
tur. id÷ dracones & omnes abyssi. Ita nec abys¬
sus qͣm in peirem partem conant᷑ abicere
fabricatores allegoriarũ refutabilis estimat᷑ ałsal¬
mista cũ & ipsa scđm suã qualitatem hymnos
potentie conditoris emittit. & uidit ds̃ qͥa bonũ
ẽ. firmamentũ. Non oculoꝵ ꝓlatione dixit bo¬
num. neq enĩ corpoream delectationem prest̾ant¬
tit nob̾ que constiunt᷑ a deo. nec ea illoꝵ ꝑcipi¬
enda uoluptas ẽ que uident᷑ iocunda mortalib.
s bonũ dixit. quod artis sue ratione pensatur.
& ad finem futurȩ cõmoditatis intendit. Merito
gͦ qͥdẽ inrationem gignentium manifestã esse
ꝓposuit. illa que subinde ꝑ partes effecta sunt.
opifico sue uirtutis sermone ꝑcurrens. ut pote
mundi consũmatoria collaudauit. Nã manus

Expanded text:
coelos est, tanquam caeteris honore praecellens propter coelos est, tanquam caeteris honore praecellens propter insitam sibimet venustatem, laudem dependit Domino; sed idem facere etiam quae in terra sunt invitantur, id est, dracones, et omnes abyssi . Ita nec abyssus, quam in pejorem partem conantur abjicere fabricatores allegoriarum, refutabilis aestimatur a Psalmista: cum et ipsa secundum suam qualitatem hymnos potentiae Conditoris emittit. 10. Et vidit Deus quia bonum est firmamentum. Non oculorum probatione dixit bonum. Neque enim corpoream delectationem praestant nobis quae constituuntur a Deo, nec ea illorum percipienda voluptas est quae videntur jocunda mortalibus; sed bonum dixit opus quod artis suae ratione pensatur, et ad finem futurae commoditatis intendit. Merito ergo quidem in rationem gignentium manifestam esse proposuit; illa quae subinde per partes effecta sunt, opifico suae virtutis sermone percurrens, ut pote mundi consummatoria collaudavit. Nam manus
Abbreviated transcription (Latin):
les fabulas omitentes. aquã intelliganius
aquã eẽ ueram. sepationemq firmamenti
ita ut scriptura tradit accipiamꝰ. & si quando
obhoc estimandȩ suit rationabilis eẽ naturȩ.
Neq enĩ qͥa cęli narrant głam dĩ. modiᷤ oĩbꝰ
animati sunt. nec firmam̃tũ sensibile aninil
eẽ putandũ ẽ. qͥa enuntiat facturã manuũ
suaꝵ. Qd̃ & si dixerit quispiã cȩlos qͥdẽ non¬
contemplabiles eẽ uirtutes. firmam̃tũ aũ factͥ¬
cem dei potentiam sermonẽ quidẽ huiꝰcemodi
quã ussit cõmentius tam̃ ñ asꝑnant᷑ admit¬
timꝰ. s uerũ hunc ẽẽ nullatenꝰ patiemur. Nã
nec ros. aut bruma. uel friguis. aut estus. qm̃
laudare om̃iũ cieatorem iubent᷑ a danihele
sensibiles eẽ uel inuisibiles intelligendȩ na¬
ture sunt. s consideratio eorum prudenter
assensum habentib contẽplata glorificatio¬
nem ꝑficit creatoris. N solũ enĩ aqua q̃ suꝑ

Expanded text:
les fabulas omittentes, aquam intelligamus, les fabulas omittentes, aquam intelligamus, aquam esse veram, separationemque firmamenti, ita ut Scriptura tradit, accipiamus. Et si quando ob hoc aestimandae sunt rationabilis esse naturae. Neque enim quia coeli enarrant gloriam Dei , modis omnibus animati sunt, nec firmamentum sensibile animal esse putandum est, quia enuntiat facturam manuum suarum. Quod etsi dixerit quispiam, coelos quidem contemplabiles esse virtutes, firmamentum autem factricem Dei potentiam, sermonem quidem nos hujusmodi, quamvis sit commentitius, tamen non aspernanter admittimus, sed verum hunc esse nullatenus patiemur. Nam nec ros, aut bruma, vel frigus, aut aestus, quoniam laudare omnium creatorem jubentur, ut ait Daniel , sensibilis esse vel invisibilis intelligenda natura sunt; sed consideratio eorum prudenter a sensum habentibus contemplata, glorificationem perficit Creatoris. Non solum enim aqua quae super
Abbreviated transcription (Latin):
regenerationis inducunt. Uñ &̃ in eorũ con¬
les introducunt. S illi utriꝰq professionis
ueritate pͥuati hinc inde ꝑ inopiam subsidia
sui erroris exquirunt Siquidẽ & de his aquis
qͣs firmamenti int̾iectio separauit occasione
allegoriarum & sensus altioris. qͣsdã nob̾ figu¬
ras obitiunt. dicentes spiritales incorporeasq
uirtutes mutabilit̾ intelligi debere pro aquis.
& rursum qͥdem suꝑ firmam̃to remansisse
digniores. in humiliorib diuersoriis ut pote
erassiorib & cenosis noxias constitisse ł pter¬
ea dieunt eas aquas que suꝑcelos sunt lau¬
dare dñm. id÷ optimas uirtutes que digne
sunt obsue meritum puritatis decentib ce¬
altitudine naturali in profiuidum mali¬
ciȩ deuolutos qͦs ut turbidos ac seditiosos
& uitiorum tumultib flucꝰtuantes. mare
ꝓpt̃ uarietatem sui propositi qd̃ mutatur
assidue nuncupatos. S nos huiꝰcem᷑di ser¬
mones ut sompniorum coniecturas & ani¬

Expanded text:
regenerationis inducunt. Unde regenerationis inducunt. Unde les introducunt. 9. Sed illi utriusque professionis veritate privati, hinc inde per inopiam subsidia sui erroris exquirunt. Siquidem et de his aquis quas firmamenti interjectio separavit, occasione allegoriarum et sensus altioris, quasdam nobis figuras objiciunt, dicentes spirituales incorporeasque virtutes, mutabiliter intelligi debere pro aquis, et sursum quidem super firmamentum remansisse digniores, in humilioribus autem diversoriis ut pote crassioribus et coenosis, noxias constitisse. Propterea dicunt eas aquas quae super coelos sunt, laudare Dominum, id est, optimas virtutes quae dignae sunt, ob suae meritum puritatis, decentibus cealtitudine naturali in profundum malitiae devolutos, quos ut turbidos, ac seditiosos, et vitiorum tumultibus fluctuantes, mare propter varietatem sui propositi, quod mutatur assidue, nuncupatos. Sed nos hujusmodi sermones, ut somniorum conjecturas et ani
Abbreviated transcription (Latin):
& oĩno scđm eius moderationẽ licebit tibi oĩu
aquarũ expectare naturam quomͦ cucũ aerẽ
qͥ suꝑ nos congregant᷑. Nullus tam̃ arguinen¬
tacioni eorum qͥ de celo disputant: simplicita¬
tem spiritaliũ uelit conferre sermonũ. Qͣntũ
enĩ caste iuuentium mulierum pulchritud
meretri̾e formositati p̃ponit᷑. tantum noster
sermo. seculari noseitur p̾latus eẽ doctrine. Illi
enĩ coactam uerbis suasionem soliti st̃ afferre.
nos aut̃ midam fallendi proferimus uerita¬
tem. S quid opus ẽ. nos cõmouere certam̃
illorum mendatia repellentes. cũ possimus
scripturas suas sibimet conferentes. sine nĩ
labore illorum expectare conflictum: Qui ne
eloquentia differentes. nec numero pauciores
nec dignitate deteriores. suis adu̾sariis repus¬
nantes. cũ ignem om̃ia torrere penitus ac de¬
uorate confirment. Rursus de recidiuis semi¬
nib que igni conflagatio dereliquit causas

Expanded text:
Et omnino secundum ejusmodi rationem, licet tibi omnem Et omnino secundum ejusmodi rationem, licet tibi omnem aquarum exspectare naturam, quomodo circum aerem qui super nos est congregantur. Nullus tamen argumentationi eorum qui de coelo disputant, simplicitatem spiritualium velit conferre sermonum. Quantum enim recte viventium mulierum pulchritudo meretriciae formositati praeponitur, tantum noster sermo saeculari noscitur praelatus esse doctrinae. Illi enim coactam verbis suasionem soliti sunt afferre; nos autem nudam fallendi proferimus veritatem. Sed quid opus est nos commovere certamen, illorum mendacia repellentes, cum possimus scripturas suas sibimet conferentes, sine nostro labore illorum exspectare conflictum? Qui nec eloquentia differentes, nec numero pauciores, nec dignitate deteriores, suis adversariis repugnantes, cum ignem omnia torrere penitus ac devorare confirment, rursus de recidivis seminibus, quae ignis conflagratio derelinquit, causas
Abbreviated transcription (Latin):
y ses benedicens tribum ioseph ex finib celi &
mutacione solis. & concursione mensium. &
ex uertice montium benedictionẽ dat. utpo¬
te regione telluris rerum talium copiis abũ¬
dantes. S in maledictis israhel sit inquit tͥ
suꝑ caput cęlum aeneum. indicans integrã
siccitatem atq defectum liquoris aeris ꝑquẽ
t̾̃enis fructib fecunditas optata prestatur.
Qndo gͦ de celo dicit emittit rorem & pluui¬
am aquas intellige. que suꝑiorem tenere ius¬
se sunt regionem. Conglomeratis enĩ uaporibꝰ
in altum & aere uentorum flatib condensato
exhalationes he que subtilit᷑ nubib inserunt᷑
ꝑ mutuas accessiones guite ꝑficiunt᷑ suoq pon¬
dere collise deorsum pelluntur. ħ ÷ imbriũ ge¬
neratio. Cũ uͦ fuerit despumatus humor fãbroꝵ
uolentia repcussusq frigore uehementius indu¬
rescit. concretis nebulis nix gelata defert᷑ ad t̾rã

Expanded text:
yses benedicens tribum Joseph, ex finibus coeli, et yses benedicens tribum Joseph, ex finibus coeli, et mutatione solis, et concursione mensium, et ex vertice montium benedictionem dat ; ut pote regione telluris rerum talium copiis abundante. Sed et in maledictis Israel: Sit, inquit, tibi super caput coelum aeneum , indicans integram siccitatem, atque defectum liquoris aeris per quem terrenis fructibus fecunditas optata praestatur. Quando ergo de coelo dicit emitti rorem vel pluviam, aquas intellige, quae superiorem tenere jussae sunt regionem. Conglomeratis enim vaporibus in altum, et aere ventorum flatibus condensato, exhalationes hae quae subtiliter nubibus inseruntur, per mutuas accessiones guttae perficiuntur, suoque pondere collisae deorsum pelluntur. Haec est imbrium generatio; cum vero fuerit despumatus humor, flabrorum violentia repercussus, cum frigore vehementius indurescit, concretis nebulis, nix gelata defertur ad terram.
Abbreviated transcription (Latin):
ad signa solsticialia pio temporũ mutacione
traducit. atq inde in archoam regionem
si non ipsisibi probantur obsistere. cũ mare
ideo confirmant incrementis fiuualibꝰ non
augeri. qͥa a calore solis absorbetur. uñ &̃
salsa & amara eiꝰ aqua ꝑficit᷑. ut pote que sa¬
leuiorem quidem partẽ secum aufert. gͣuio¬
rem uͦ & limosam uelut fecem aliquã hic re¬
linquit. S qͥ de mari mͦ talia disserebant. rur¬
sũ mutati nullam defectionẽ fieri liquoris a
sole ꝓnuntiant. & uocauit ds̃ firmam̃itum
celum. & prie qͥdẽ aliud illi conueniens fue¬
rat nom̃ scimꝰ tam̃ sepissime celum dici loc
spissum densatũq aeris istius: palam nr̃is
obtutib occurrentem. Celum aut̃ acernendo
uocari. qd ex grecorum melius ethimologia
oracon sicut dicit scriptura. uolatilia cęli.
& alibi. uolatilia scđm firmamentũ cęli. Tale
÷ & qd̃ dicit᷑ ascendunt usq ad cęlum. & mo¬

Expanded text:
ad signa solstitialia pro temporum mutatione ad signa solstitialia pro temporum mutatione traducit, atque inde in arctoam regionem iat. Videant tamen si non ipsi sibi probantur obsistere, cum mare ideo confirmant incrementis fluvialibus non augeri, quia calore solis absorbetur, unde etiam salsa et amara ejus aqua perficitur, ut pote quae satit et ubi leviorem quidem partem secum aufert, graviorem vero et limosam, velut faecem aliquam hic relinquit. Sed qui de mari modo talia disserebant, rursum mutati nullam defectionem fieri liquoris a sole pronuntiant. 8. Et vocavit Deus firmamentum coetum. Proprie quidem aliud illi conveniens fuerat nomen. Scimus tamen saepissime coelum dici locum spissum densatumque aeris istius palam nostris obtutibus occurrentem. Coelum autem a cernendo vocari, quod ex Graecorum melius etymologia ὁρᾶσθαι, sicut dicit Scriptura, volatilet alibi, volatilia secundum firmamentum coeli . Tale est et quod dicitur: Ascendunt usque ad coelum . Et Mo
Abbreviated transcription (Latin):
puniceꝰ habetur. obhoc igneum solem ñ ẽẽ con¬
tendunt. Calorem aut̃ ferunt ex asꝑiors eius
curunt̾isione procedere. hoc uidelicet argum̃¬
tantes ut asserant solem nicħ expendere de
humore. S ego etiam si uerum sit qd obicitur:
ñ refutabo sermonem. ut pote michi adstipulã¬
tem. Bicebatur enĩ ꝓpt̾ ignis edacitatem aqͦꝵ
necessariam eẽ multitudinẽ. Nicħ tam̃ int̾ est
utrũ naturał sit an quesitus ardor dũ mͦ cura
eandẽ materiam similes casus exerceat. id÷ siue
cͥint̾ se ligna fricantur flãma consurgit. siue
sponte succensus ignis que fuerint iniecta con¬
sumpserit. unus scilicet atq idem exitus ab u¬
tioq procedit. & certe uidemꝰ moderatricem
sapientiam dei. solem in alias partes ex aliis
teinsponentẽ. ut ñ semꝑ in eisdẽ cominoratus
lo cis feruoris auiditate mundanũ de populet
ornatum. S nunc eũ ad australem ronã nõ

Expanded text:
puniceus habetur, ob hoc non igneum solem esse conpuniceus habetur, ob hoc non igneum solem esse contendunt. Calorem autem ferunt ex asperiore ejus circumversione procedere, hoc videlicet argumentantes, ut asserant solem nihil expendere de humore. Sed ego, etiamsi non verum sit quod objicitur, non refutabo sermonem, utpote mihi astipulantem. Dicebatur enim propter ignis edacitatem aquarum necessariam esse multitudinem: nihil tamen interest utrum naturalis sit an quaesitus ardor, dummodo circa eamdem materiam similes casus exerceat, id est, sive cum inter se ligna fricantur, flamma consurgit, sive sponte succensus ignis, quae fuerint injecta consumpserit, unus scilicet atque idem exitus ab utroque procedit. Et certe videmus moderatricem sapientiam Dei, solem in alias partes ex aliis transponentem, ut non semper in eisdem commoratus locis, fervoris aviditate mundanum depopuletur ornatum. Sed nunc eum ad Australem zonam, nunc
Abbreviated transcription (Latin):
facileq consumit eas exemplo luminis lu¬
cernaliꝰ qd̾ ꝑ appositam stupam lambens ole¬
um mox ꝑedit. A ther autͣ quis dubitet
flamineũ ẽẽ atq torridũ: quod nͥ statutis
sibi a creatore finib frenaretur facile cuncͦ¬
ta consumeret que res prohibet. ut ñ totus
humor qui reb diuersis insertus ẽ. calore
solis uoratus aresceret. Ob hoc celestis factae
aqͣ loco suꝑiorr collecta quã paludes & fluuii
pelagusq surgentib de se uaporib exalant
ut non ardor athereus om̃ia que subiecta st̃
c̃flagraret. Si qͥdem solem qͦ uidemus estate
stagna leuiora breuissimo temporis spacio
repente siccare. U̾ gͦ ẽ. aq illa: demonstrent no¬
bi calidi. dubium ne ciupiam pot̾ eẽ quin fer¬
uore solis expensa defecerit: licet nec calidũ
solem dicant esse. Tanta illis fubpeditat in lo¬
quendo facultas. & considerante quo freti docu¬
mento reb eiudentissimis aduersantur. Qm̃

Expanded text:
facileque consumit eas exemplo luminis lufacileque consumit eas exemplo luminis lucernalis, quod per appositam stuppam lambens oleum mox peredit. Aether autem quis dubitet flammeum esse atque torridum? Quod nisi statutis sibi a Creatore finibus frenaretur, facile cuncta consumeret: quae res prohibet ut non totus humor qui rebus diversis insertus est calore solis voratus aresceret. Ob hoc coelestis facta est aqua loco superiore collecta, quam paludes, et fluvii, pelagusque surgentibus de se vaporibus exhalant, ut non ardor aethereus omnia quae subjecta sunt conflagraret. Siquidem solem quoque videmus, aestate stagna leviora brevissimo temporis spatio repente siccare. Ubi ergo est aqua illa? Demonstrent nobis callidi, dubium ne cuipiam potest esse quin fervore solis expensa defecerit? Licet nec calidum solem dicant esse, tanta illis suppeditat in loquendo facultas. Et considerate quo freti documento, rebus evidentissimis adversantur. Quoniam,
Abbreviated transcription (Latin):
aquã & aquã. Biximus quid significat appella¬
tio firmamenti. id: non duram fortemq ua¬
turam que fulcimine aliquo sustentatur. et
pondere. Nam multo ꝓͥꝰ eiusmodi uocabulum
tra meruisset. s proptersiibstantiam suꝑiorũ
que subtilis & rara ẽ. nulloq sensu cõprehensi¬
bilis habetur firmamentũ nũcupauit cõpara¬
tione scił corporum leuiorum que nec uisu. nec
tactu ualemus attingere. & simul cogita locũ
quendã qui discernit humorẽ cuiꝰ partẽ tenu¬
orem suꝑnis stacionib deputauit. crassiorẽ
uͦ limosamq inferiorib destinauit. ut illa
que ex initio facꝰta ẽ. temꝑatio ꝑmaneret. a¬
quaꝵ paulatim minuatione confecꝰta. S tu
quidem liquoris amplitudini non discredis:
ad ignis aut̃ iuim non respectas. qͥ licet exiguꝰ
habeatur in uisu: mutitudinem tamen aqͣꝵ
ualet expendere. Semꝑ enĩ trabit ad se subie¬
c̃tas undas in modũ medicatoriȩ cucurbitȩ.

Expanded text:
aquam et aquam. Diximus quid significat appellaaquam et aquam. Diximus quid significat appellatio firmamenti: id est, non duram fortemque naturam, quae fulcimine aliquo sustentatur et pondere. Nam multo proprius ejusmodi vocabulum terra meruisset, sed propter substantiam superiorum, quae subtilis et rara est, nulloque sensu comprehensibilis habetur, firmamentum nuncupavit, comparatione scilicet corporum leviorum, quae nec visu, nec tactu valemus attingere. Et simul cogita locum quemdam, qui discernit humorem, cujus partem tenuiorem supernis stationibus deputavit, crassiorem vero limosamque inferioribus destinavit, ut illa quae ex initio facta est temperatio permaneret, aquarum paulatim minutione confecta. Sed tu quidem liquoris amplitudini non discredis, ad ignis autem vim non respectas, qui licet exiguus habeatur in visu, multitudinem tamen aquarum valet expendere. Semper enim trahit ad se subjectas undas, in modum medicatoriae cucurbitae;
Abbreviated transcription (Latin):
mas p̃teriens nationes pelago miscetur occiduo
Nã eorũ qui ex suꝑiore meridie ꝑ ethiopiã des¬
cendunt. id: tages. & nysus. & cremeas. & nilus
aliiq in nr̃m marei̾fiuunt. alii in citeriorem de¬
uoluunt᷑ occeanum. Licet nylus non sit flumi¬
nibus cõparandus. qͥppe qui more pelagi tempore
diffusus estiuo. t̾ram stagnare consueuit egry¬
tiam. Ita mundi pars habitabilis. aquis tota reple¬
ta ẽ non minꝰ fluctibus equoreis circu̾septa. quã
annib irrigata ꝓpt in effabilem sapientiam
conditoris. qͥ repugnatricem calori naturam ut
cẽt sufficiens ordinauit. Erit aut̃ tempꝰ quo igniᷤ
cuncta torrebit ut testatur ysaias loquens ad oĩ
fiumina tua siccabo. Despecta gͦ sapientia secula¬
ri. recipe una nobiscum magisterium uerita¬
tis: nullis quidem facundie faleris exornatum
scientiȩ uͦ ratione potissimum. Preterea fiat fir¬
mamentũ in medio aque. & sit diuidens int̃

Expanded text:
mas praeteriens nationes, pelago miscetur Occiduo. mas praeteriens nationes, pelago miscetur Occiduo. Nam corum qui ex superiore meridie per Aethiopiam descendunt, id est, Tages, et Nisus, et Cremeas, et Nilus; alii in nostrum mare influunt, alii in citeriorem devolvuntur Oceanum; licet Nilus non sit fluminibus comparandus, quippe qui more pelagi, tempore diffusus aestivo, terram stagnare consuevit Aegytiam. Ita mundi pars habitabilis aquis tota repleta est, non minus fluctibus aequoreis circumsepta, quam amnibus irrigata, propter ineffabilem sapientiam Conditoris, qui repugnatricem calori naturam, ut esset sufficiens ordinavit. Erit autem tempus quo ignis cuncta torrebit, ut testatur Isaias, loquens ad omniflumina tua siccabo . Despecta ergo sapientia saeculari, recipe una nobiscum magisterium veritatis, nullis quidem facundiae phaleris exornatum, scientiae vero ratione potissimum. 7. Propterea: Fiat firmamentum in medio aquae, et sit dividens inter
Abbreviated transcription (Latin):
largior copia manandi suppeditat. p̃cipitesq
torrentium cursus & humor ut in multis ac
diuersis uidelicet borreis conderentur. Itaq
ab orientis partis hybnis progreditur indũ
fluuius. om̃iũ uolentior fluentorum. sicut spe¬
culati st̃ hi qͥ situm orbis descripsere terrarum.
De meridianis aut̃ locis bactrus effluit. & co¬
aspis & araxes. ex qͦ tanais aruptus in meoti¬
cam transit paludem. Phasis autͣ de caucasiis
exit montib & innumerabiles alii de regiõib
arctoi ad euximum feruntur pontum. Ab oc¬
cidentis uͦ climatib aestiuis sub pẏreneo uer¬
tice tartesus atq hẏster. quoꝵ unus in exteri¬
ora maria decurrit. alt̾ ueniens ꝑ europam
digerit᷑ in pontum. Eos aut̃ quid necesse est
enumerare quid eripheis seythie interioris
montib oriuntur : quorum ẽ. rhodanus qͥ cũ
plurimis aliis nauigabilib fluuiis galathas
& hesperios. celtorũq gentem multasq finiti¬

Expanded text:
largior copia manandi suppeditat, praecipitesque largior copia manandi suppeditat, praecipitesque torrentium cursus, ut humor in multis ac diversis videlicet horreis conderetur. Itaque ab Orientis partibus hibernis progreditur Indus fluvius, omnium violentior fluentorum, sicut speculati sunt ii qui situm orbis descripsere terrarum. De meridianis autem locis Bactrus effluit et Choaspis, et Araxes, ex quo Tanais, abruptus in Maeoticam transit paludem. Phasis autem de Caucasiis exit montibus, et innumerabiles alii, de regionibus arctois ad Euxinum feruntur Pontum. Ab Occidentis vero climatibus aestivis, sub Pyrenaeo vertice Tartesus, atque Ister, quorum unus in exteriora maria decurrit, alter veniens per Europam, digeritur in Pontum. Eos autem quid necesse est enumerare, qui de Riphaeis Scythiae interioris montibus oriuntur? Quorum est Rhodanus, qui cum pluribus aliis navigalibus fluviis, Galatas et Hesperios, Celtorumque gentem, multasque finiti
Abbreviated transcription (Latin):
moniã p̃pararet. ħ est aquarum ratio.
scd̾m creaturam. Ueruntam̃ usus ignis quã
necessarius sit reb humanis. qͥs ita uiuendi
penitꝰ expers habetur. ut hoc non alit̃. nͥ ex
doctrinȩ traditione cognouerit : nam ñ solũ
hȩ artes quȩ uitȩ humanȩ sustentatrices st̃
indigent ignis auxilio: s arborũ &̃ germina¬
tio frucꝰtuumq maturitas. & animaliũ tã
terrestrium quã marinoꝵ natiuitas. neq
pͥncipio processisset. neq ꝑduraret in tempora:
si caloris beneficium defuisset. aquaꝵ qͦ habũ¬
dantia ualde fuit necessaria: ut incessabilit̾
& sine int̾missione pastum sibi de his ignis
attraheret. Intuere deniq diligentius ereatu¬
ram. & inuenies uim feruoris cunctis quȩ
oriuntur & occidunt potent̃ herere. Propter¬
ea t̾ris aque largissime sunt infuse ultraq
quam uidentur extense que & fundum tel¬
luris attingunt. Unde &̾ fontib & puteis

Expanded text:
moniam praepararet. Haec est aquarum ratio moniam praepararet. Haec est aquarum ratio secundum creaturam. Verumtamen usus ignis quam necessarius sit rebus humanis, quis ita vivendi penitus expers habetur, ut hoc non aliter nisi ex doctrinae traditione cognoverit? Nam non solum eae artes quae vitae humanae sustentatrices sunt, indigent ignis auxilio, sed arborum etiam germinatio, fructuumque maturitas, et animalium tam terrestrium quam marinorum nativitas, neque principio processisset, neque perduraret in tempora, si caloris beneficium defuisset. Aquarum quoque abundantia valde fuit necessaria, ut incessabiliter et sine intermissione pastum sibi de his ignis attraheret. 6. Intuere denique diligentius creaturam, et invenies vim fervoris cunctis quae oriuntur et occidunt, potenter haerere. Propterea terris aquae largissimae sunt infusae, ultraque quam videntur sunt extensae, quae et fundum telluris attingunt; unde etiam fontibus et puteis