comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
turpi corruptione sese extrahat: uerum loquat᷑ ineq
id iurationib crebris s morum ꝓbitate commendet:
rebellantes ad uersum se malarũ cõ suetudinũ in ri¬
merabiles turbas. deqͥb ut om̃s intelligerent᷑ pauce cõ¬
memoratesunt. cõfugiens ad arce̾ xp̃iane milicie tãꝗͣ
deloco suꝑiore ꝓsternat. S qͥs tãtos labores in ire audeat. nͥ
qͥ sic flagrat amore iusticie. ut tãꝙͣ same acstti uehementissi¬
me accen sus. & nullã sibi uitã donec easaciet᷑ existimans:
adtoleranda omĩa:quȩ inp̃cidendis consuetudinib labori¬
osa & ardua ⁊ om̃ino difficilia. scłi huiꝰ amatores putant.
Beati gͦ qͥ esuriunt & sitiunt iustitiã: qm̃ ipsi saturabun¬
tur.Ueruntam̃ in his laborib cum qͥsq difficultatẽ patie̾: ⁊
i ꝑdura &. asꝑa gradum faciens. circumu allatꝰ uariis tẽp¬
tationib & hinc atq hinc insurgere pͣteritȩ uitȩ moles

Expanded text:
turpi corruptione sese extrahat. Verum loquatur, neque turpi corruptione sese extrahat. Verum loquatur, neque id jurationibus crebris, sed morum probitate commendet: rebellantes adversum se omnium malarum consuetudinum innumerabiles turbas, de quibus ut omnes intelligerentur, paucae commemoratae sunt, confugiens ad arcem christianae militiae, tanquam de loco superiore prosternat. Sed quis tantos labores inire audeat, nisi qui sic flagrat amore justitiae, ut tanquam fame et siti vehementissime accensus, et nullam sibi vitam donec ea satietur existimans, ad toleranda omnia, quae in praecidendis consuetudinibus laboriosa et ardua et omnino difficilia saeculi hujus amatores putant. Beati ergo qui esuriunt et sitiunt justitiam; quoniam ipsi saturabuntur. 55. Verum tamen in his laboribus cum quisque difficultatem patitur, et per dura et aspera gradum faciens circumvallatus variis tentationibus, et hinc atque hinc insurgere praeteritae vitae moles
Abbreviated transcription (Latin):
aut cogitari pot̾. ubi om̃s neruos industriȩ suȩ animꝰ fide¬
lis ererceat. ꝗͣ ut ĩuitiosa consuetudine suꝑanda precidat
mbra impedientia regno çeloꝵ . s: ne dolore fraugat᷑. tole¬
ret inconiugali fide omĩa. quȩ quãuis sint molestissima:
cͥmen cam̃ illicite corruptionis. id÷ fornicationis ñ habent.
ueluti siuxore qͥsq habeat. siue sterilem. siue deformem
corpore. siue debilem m̃bris. uł cecã. ł surdã. ł claudam.
ł siqͥd aliud. sue morbis & dolorib laborib:q confectam.¬
& qͥcqͥd eicepta fornicatione cogitari pot̾ uehem̃t᷑ horri¬
bile. ꝓfide & societate sustineat: neq solum talem non
abiciat.Is etiã siñ habeat. ñ ducat eã quȩ soluta ÷ auiro.
pulchrã sanã. diuitem. fȩcundã: Qđ si facere ñ licet: mul¬
tominꝰ sibi licere arbitret᷑ Mullũ aliũ illicitũ concubi.¬
tum accedereͥ fornicationemq sic fugiat. ut ab om̃i

Expanded text:
aut cogitari potest, ubi omnes nervos industriae suae animus fideaut cogitari potest, ubi omnes nervos industriae suae animus fidelis exerceat; quam in vitiosa consuetudine superanda? praecidat membra impedientia regnum coelorum, nec dolore frangatur: toleret in conjugali fide omnia, quae quamvis sint molestissima, crimen tamen illicitae corruptionis, id est, fornicationis non habent: veluti si uxorem quisque habeat, sive sterilem, sive deformem corpore, sive debilem membris, vel caecam, vel surdam, vel claudam, vel si quid aliud, sive morbis et doloribus languoribet quidquid excepta fornicatione cogitari potest vehementer horribile, pro fide et societate sustineat; neque solum talem non abjiciat, sed etiam si non habeat, non ducat eam quae soluta est a viro, pulchram, sanam, divitem, fecundam. Quae si facere non licet, multo minus sibi licere arbitretur ad ullum alium illicitum concubitum accedere: fornicationemque sic fugiat, ut ab omni
Abbreviated transcription (Latin):
głam. Quã iurationẽ ut dño se deb̾e ostenderet: addidit
oportet opinari quod dictũ ÷ çelũ. thronꝰ dĩ. ⁊ t̾ra scabellũ
pedũ eiꝰ. qͦd sic habeat dĩ collocata mbra inçelo & t̾ra. ut¬
nos cam sedemꝰ: s illa sedesaudiciũ significat. & qm̃ in
hoc uniuerso mundi corpore maximã speciem cęlũ ha¬
beat. & t̾ra minimã. tanquã p̾sentior sit excellenti pul¬
chritudini uis diuina minimã uͦ ordinet in extremis
atq ininfimis: sedẽ in celo dr̃. t̾rãq calcare. Spiritalit̾
aut̃ scãs anunas. cęli nomen significat: & t̾ra peccatrices.
Et qm̃ spiritalis omĩa iudicatꝰ. ipse aut̃ anemine iudica¬
tur: conuenient̃ dr̃ sedes dĩ. Peccator uero cui dictũ:
t̾ra es &e in t̾ram ibis. qr ꝑtꝰticiã meritis digna tribu¬
entem ininfunis ordinat᷑ i& qͥ in lege mauere noluit
sub lege punit᷑: congruent̾ accipit᷑ scabellũ pedũ dei
S iã ut istã qͦ sũmã concludamꝰ. qͥd laboriosius atq oꝑosiꝰ dici

Expanded text:
am. Quam jurationem ut Domino se debere ostenderet, addidit,oportet opinari quod dictum est coelum thronus Dei, et terra scabellum pedum ejus, quod sic habeat Deus collocata membra in coelo nos, cum sedemus, sed illa sedes Dei judicium significat. Et quoniam in hoc universo mundi corpore, maximam speciem coelum habeat, et terra minimam, tanquam praesentior sit excellenti pulchritudini vis divina, minimam vero ordinet in extremis atque in infimis, sedere in coelo dicitur, terramque calcare. Spiritaliter autem sanctas animas coeli nomine significat, et terrae peccatrices. Et quoniam spiritalis omnia judicat, ipse autem a nemine judicatur, convenienter dicitur sedes Dei; peccator vero cui dictum est: Terra es, et in terram ibis, quia per justitiam meritis digna tribuentem, in infimis ordinatur, et qui in lege manere noluit, sub lege ponitur, congruenter accipitur scabellum pedum Deiosius dici
Abbreviated transcription (Latin):
Non enĩait. siqͥs te ꝑcusserit. noli tuꝑcutere:s para te
adhũc ꝑcutienti. Qđ ad miscđiam ꝑtinere hi maxune
sentiunt: q̃ eis qͦs multũ diligunt. tanqͣm filiis. uł qͥb libq
dilectissimis sus egrotantib seruiunt uł paruulis uel
freneticis. aqͥb multa sepe patiunt᷑. ꝙ. si eoꝵ salꝰ id erigat.
prebent se etiã ut plura patiant᷑: donec uł ȩtatis ł morbi
infirmitas transeat. Qͦs gͦ dñs medicꝰ animarũ curan.¬
dis ꝑximis instruebat. qͥd eos aliud docere posset: nisi
ut eoꝵ quoꝵ saluti consulere uellent imbecillitates
ȩqͦ animo tolerarent: Om̃is nãq imꝓbitas ex in becillita¬
enĩ in eremplarib grecis quib maioꝵ fides habenda :
inuenit᷑: nã multalatina. marillã tantũ habent. ñ

Expanded text:
non enim ait, Si quis te percusserit, noli tu percutere; sed, Para te non enim ait, Si quis te percusserit, noli tu percutere; sed, Para te adhuc percutienti. Quod ad misericordiam pertinere, In maxime sentiunt, qui eis quos multum diligunt, tanquam filiis vel quibuslibet dilectissimis suis aegrotantibus serviunt vel parvulis vel phreneticis: a quibus multa saepe patiuntur, et si eorum salus id exigat, praebent se etiam ut plura patiantur, donec vel aetatis vel morbi infirmitas transeat. Quos ergo Dominus medicus animarum, curandis proximis instruebat, quid eos aliud docere posset, nisi ut eorum quorum saluti consulere vellent, imbecillitates aequo animo tolerarent? Omnis namque improbitas ex imbecillitaenim in exemplaribus graecis, quibus major fides habenda est, invenitur: nam multa latina, maxillam tantum ha
Abbreviated transcription (Latin):
quit: & de ipso sũmo miscdȩ culmine dicere maluit.
Nã: adhiic qd̾ faciat qͥ ñ implet istã magnitudinẽ p̃cepti
quȩ ꝑtinet ad regnũ çeloꝵ: ut ñ reddat tantũ s minꝰ ue¬
lut ꝓduob pugnis unum.ͥaut ꝓ auulso ocłoaurem p̾cidat.
Hinc ascendens qͥ omino nichil rependerit: ꝓpinquat p̃cep¬
to dñi: nec tam̃ adhuic ibi ÷. Parum enĩ adhuic uidet᷑ dño.
s̃i ꝓmalo qͦd acceꝑis nichil rependas mali: nisi etiã ampliꝰ
sis paratus acciꝑe. Quappt̾ ñ ait. Ego aut̃ dico uob̃̾ ñ red¬
dere malum ꝓmalo : Qũãꝗͣ. hoc etiã magnũ p̃ceptũ sit:
s ait ñ resistere adu̾sus malũ dut ñ solũ nͣ rependas qͦdt᷑
fuerit irrogatum: s etiã ñ resistas qͦnimꝰ aliud irro¬
getur. Hoc ÷ enĩ qd̃ etiã consequent̃ exponit. S siqͥste
ꝑcusserit in dexterã maxillã tuã:. p̾be illi & alteram:

Expanded text:
quit, et de ipso summo misericordiae culmine dicere maluit. quit, et de ipso summo misericordiae culmine dicere maluit. Nam est adhuc quod faciat, qui non implet istam magnitudinem praecepti, quae pertinet ad regnum coelorum; ut non reddat tantum, sed minus, velut pro duobus pugnis unum, aut pro evulso oculo aurem praecidat. Hinc ascendens qui omnino nihil rependerit, propinquat praecepto Domini, nec tamen adhuc ibi est. Parum enim adhuc videtur Domino, si pro malo quod acceperis, nihil rependas mali, nisi etiam amplius sis paratus accipere. Quapropter non ait, Ego autem dico vobis, non reddere malum pro malo; quanquam hoc etiam magnum praeceptum sit: sed ait, non resistfuerit irrogatum, sed etiam non resistas, quo minus aliud irrogetur. Hoc enim est quod etiam consequenter exponit. Sed si quis te percusserit in dexteram maxillam tuam, praebe illi et alteram:
Abbreviated transcription (Latin):
dix̃. ne ꝓmalo ullum redlat᷑ malum. mediũ quendam
locũ tenet ut tantũ reddat᷑. quantum acceptũ: ꝑ qd
a sũma discordia. ad sũmã concordiã ꝓtempoꝵ distribu¬
tione transitꝰ factꝰ ÷. Quisqͥs gͦ malũ infert pͥor.studio le¬
dendi ⁊ nocendi: uide quantũ distat ab eo qͥ nec lesus re¬
pendit. Quisqͥs aũt nulli pͥor male fac̃. s tam̃ lesus repen¬
dit grauiꝰ : uel uoluntate ł facto. recessit aliquantum
a summa iniqͥtate. & ꝓcessit ad sũmã iustitiã: & tamen
ñdum tenet qđ lex quȩ ꝑ moy sen data ÷ imꝑauit. Qui
gͦ tantũ reddit quantum acceꝑit: iam donat aliqͥd.
Non em̃ tantã pȩnã meret᷑ innocenᷤᷤ quantã ille. qi ab eo le¬
sus. in nocens passus ÷. Hanc gͦ inchoatã ñ seuerã s miseri.¬
cordem iꝰtitiã ille ꝑficit: qͥlegem uenit implere ñ solue¬
re. Duos gͦ adhuc gradꝰ qͥit̾ sunt intelligendos reli¬

Expanded text:
dixit, ne pro malo ullum malum reddatur; medium quemdam dixit, ne pro malo ullum malum reddatur; medium quemdam locum tenet, ut tantum reddatur quantum acceptum est, per quod a summa discordia ad summam concordiam pro temporum distributione transitus factus est. Quisquis ergo malum infert prior studio laedendi et nocendi, vide quantum distet ab eo qui nec laesus rependit. Quisquis autem nulli prior male fecit, sed tamen laesus rependit gravius, vel voluntate vel facto, recessit aliquantum a summa iniquitate, et processit ad summam justitiam, et tamen nondum tenet quod lex quae per Moysen data est imperavit. Qui ergo tantum reddit quantum accepit, jam donat aliquid: non enim tantam poenam meretur nocens, quantam ille qui ab eo laesus innocens passus est. Hanc ergo inchoatam, non severam, sed misericordem justitiam ille perficit, qui legem venit implere, non solvere. Duos ergo adhuc gradus qui intersunt, intelligendos reli
Abbreviated transcription (Latin):
ditio cõtendẽ.⁊ tunicã tuã tollere: remitte illi uesti¬
m̃tum. Et qͥ te angariauerit mille passus: uade cũ illo
alia duo. Omĩpetenti te da: ⁊ qͥuoluerit ate mutuari.
ne auersatꝰ fueris. Phariseoꝵ iꝰticia minor ÷ ñ excedere
in uindictã modũ. ne plus rependat qͥsq quã accepit. ꝙ
inagnꝰ hic gradus ÷. Nemo eñĩ facile inuenitur. qͥ pugno
accepto. pugnũ reddere uelit. ͣ uno aconuiciante uerbo
audito. unum. & qͦd tantu̾dem ualeat referre coutentus
sit: s siue ira ꝑturbatꝰ. in moderatꝰ uindicat. siue qr iustũ
putat. eum qͥ lesit pͥor grauiꝰ lediquã lesus ÷ qͥ ñ leserat
scͥptũ ÷. Oculũ ꝑ ocło: & dentẽ ꝓdente. Quib nominib
significat᷑ modꝰ. ut in iuriã uindictã ñ transeat.: & hęc:¬
pacis inchoatio. ꝑfecta aũt pax ÷: talem penitꝰ nolle uin¬
dictã. Int̾ illud gͦ pͥmũ qͦd p̃ter legem ÷ ut mauis malum
ꝑminore malo reddat᷑. ⁊ hoc quod dñs ꝑficiendis discipłis

Expanded text:
et tunicam tuam tollere, remitte illi et vestimentum; et qui te angariaverit mille passus, vade cum illo alia duo. Omni petenti te da, et qui voluerit a te mutuari, ne aversatus fueris. Pharisaeorum justitia minor est non excedere in vindicta modum, ne plus rependat quisque quam accepit: et magnus hic gradus est. Nemo enim facile invenitur qui pugno accepto pugnum reddere velit; et uno a conviciante verbo audito, unum et quod tantumdem valeat referre contentus sit: sed sive ira perturbatus immoderatius vindicat; sive quia justum putat, eum qui laesit prior gravius laedi, quascriptum est: Oculum pro oculo, et dentem pro dente. Quibus nominibus significatur modus, ut injuriam vindictata autem pax est, talem penitus nolle vindictam. 57. Inter illud ergo primum quod praeter legem est ut majus malum pro minore malo reddatur, et hoc quod Dominus perficiendis discipulis
Abbreviated transcription (Latin):
iudei se ten eri iureiurando: siꝑista iurassent. ẜt
qm̃ audierant. reddes aut̃ dño iꝰurandum tuum:
Quod ñ uitio p̃cipientis : s. illis male intelligentib
factum :. Itaq dñs docet. nichil e̾e̾ tam uile in cre¬
aturis dĩut ꝑ hoc quisq pererandũ arbitret᷑: quando
a sũmisusq adima. diuina ꝓuidentia creata regerent᷑. inci¬
piens athrono dĩusq adcapillũ album. uł nigrum: Neq

Expanded text:
Judaei se teneri jurejurando, si per ista jurassent: et quoniam audierant, Reddes autem Domino jusjurandum tuum; quod non vitio praecipientis, sed illis male intelligentibus, factum est. Itaque Dominus docet nihil esse tam vile in creaturis Dei, ut per hoc quisque pejerandum arbitretur; quando a summis usque ad ima divina providentia creata regantur, incipiens a throno Dei usque ad capillum album aut nigrum. Neque
Abbreviated transcription (Latin):
÷: quaius multominꝰ inueniri possit qͦmͦ cũ uir & mu¬
lier consensu pari sibi misceant᷑ unꝰ eoꝵ mecus sit &. nõ
sit alter. huc accedit. qr si mechat᷑ ille ducendo eam quȩ so¬
luta÷ auiro. quãꝗͣ ñ dimiserit s dimissa sit ipsa eũ facit
mechari: qͦd nichilominꝰ dñs uetat. Ex qͦ intelligit᷑ siue
dimissa fuerit siue dimiserit. oportere illã manere innup¬
tam: aut uiro rec̾ciliari. Rursũ querit᷑. utrum si uxoris
ꝑmissu siue sterilis siue quȩ concubitũ pati ñ uult. adhi¬
buerit sibi altera uir ñ alienã neq auiro seuinctã. possit ee
sine cͥminȩ fornicationis. & in hẏstoria qͥdem ueteris teta¬
menti inuenit᷑ exemplũ: s nc̃ p̾cepta maiora sunt inquȩ
ꝑ illũ gradum generatio humana ꝑuenit. tractanda&: iAla
sunt ad distinguendas ȩtates dispensationis diuinȩ ꝓui¬
dentiȩ quȩ humano generi ordinatissime subuenit. nͥ
aut̃ adiuuendi regulas usurpandas. S tam̃ utrum qͥͦd

Expanded text:
to minus inveniri possit quomodo cum vir et mulier pari consensu sibi misceantur, unus eorum moechus sit, et non sit alter. Huc accedit, quia si moechatur ille ducendo eam quae soluta est a viro, quanquam non dimiserit, sed dimissa sit, ipsa eum facit moechari, quod nihilominus Dominus vetat. Ex quo colligitur, sive dimissa fuerit, sive dimiserit, oportere illam manere innuptam, aut viro reconciliari. 49. Rursum quaeritur utrum si uxoris permissu, sive sterilis, sive quae concubitum pati non vult, adhibuerit sibi alteram vir, non alienam, neque a viro sejunctam, possit esse sine crimine fornicationis? Et in historia quidem Veteris Testamenti invenitur exemplum; sed nunc praecepta majora sunt, in quae per illum gradum generatio humana pervenit: tractanda illa sunt ad distinguendas aetates dispensationis divinae providentiae, quae humano generi ordinatissime subvenit; non autem ad vivendi regulas usurpandas. Sed tamen utrum quod
Abbreviated transcription (Latin):
oculo. quo cerni possit. quod corporeus oculus ñui-¬
dit. nec auris audiuit. nec incor hominis ascendit:
de quib hic dr̃ ẜ eati mundi corde.& reliqua. Sapi
encia congruit pacificis. inquib iam ordinata st̃
omĩa. nullusq motus aduersus racione̾ rebellis est:
sed cuncta obtemꝑant spu̾i hominis cum & iple ob-¬
temꝑat dõ: de quib h ͨ dicitur. ẜ eati pacifici:
Unũ aut̃ p̃miũ qđ ẽ. regnũ cȩloꝵ ꝓ his gradib uarie
nominatũ. ẽ. In primo sic̃ oportebat positũ ÷ regnũ cȩloꝵ

Expanded text:
oculo, quo cerni possit quod corporeus oculus non voculo, quo cerni possit quod corporeus oculus non vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit : de quibus hic dicitur, Beati mentia congruit pacificis, in quibus ordinata sunt omnia, nullusque motus adversus rationem rebellis est, sed cuncta obtemperant spiritui hominis, cum ipse obtemperat Deo. De quibus dicitur hic: Beati pacifici. Unum autem praemium, quod est regnum coelorum, pro his gradibus varie nominatum est. In primo, sicut oportebat, posi
Abbreviated transcription (Latin):
ñdum intelligit.: & ꝓpt̾ea ñ resistit : quod ẽ mite̾ esse.
Unde hic dicit᷑ Beati mites: qm̃ ipsi hereditate pos¬
sidebunt terrã. Scientia congruit lugentib qui ĩa
cognouert inscripturis. quib malis uincti tenean.¬
tuiquȩ taquam bona & utilia ignorantes appetiue¬
runt : de quib hͥ dicit᷑. Beati qui lugent. Fortitudo
conggruit esurientib: & sicientib. Laborant eium.
desiderantes gaudium de ueris bouis: & amorem a
t̾renis. & corporalibꝰ auertere cupientes. De quib h
dicit᷑. Beati qui esuriunt. & siciunt iusticiã. Consi¬
lium congruit. misericordib. Hoc enim unum re¬
medium ẽ de tãtis malis euadendi. ut dimitamus
sicut nob̾ dimitti uolumus Sadiuuemus in quo põs¬
sumꝰ alios. sicut & nos in quo ñ possumꝰ cupimꝰ acliu-¬
uari : de quib hic dr̃ B eatimisericordes. & reliqua:¬
ntellectus congruit mundis corde: tanquã purgato

Expanded text:
nondum intelligit, et propterea non resistit, quod est mitem esse; nondum intelligit, et propterea non resistit, quod est mitem esse; unde hic dicitur: Beati mites, quoniam ipsi haereditate possidebunt terram. Scientia congruit lugentibus, qui jam cognoverunt in Scripturis quibus malis vincti teneantur, quae tanquam bona et utilia ignorantes appetierunt. De quibus hic dicitur: Beati qui lugent. Fortitudo congruit esurientibus et sitientibus: laborant enim desiderantes gaudium de veris bonis, et amorem a terrenis et corporalibus avertere cupientes: de quibus hic dicitur, Beati qui esuriunt et sitiunt justitiam. Consilium congruit misericordibus: hoc enim unum remedium est de tantis malis evadendi, ut dimittamus, sicut nobis dimitti volumus; et adjuvemus in quo possumus alios, sicut nos in quo non possumus cupimus adjuvari: de quibus hic dicitur, Beati misericordes. Intellectus congruit mundis corde, tanquam purgato
Abbreviated transcription (Latin):
dicitur quis nos seꝑabit a caritate xp̃i. tribulacio an
angustia. an ꝑsecucio. an fames. an nuditas. an ꝑicu¬
lum. an gladius: septem sunt erggo. quȩ ꝑficiunt.
Nam octaua clarificat. & quod ꝑfectum ẽ demonstrat
ut ꝑhos gradus ꝑficiant᷑ & ceteri. tãquam a capite rur.
tio sp̃s sc̃i. de quo ysayas loquitur. h isgradib senten.¬
ciĩsq congruere: sed int̾est ordinis. Nam ibi enume¬
racio ab ercellenciorib cepit: hisuͦ ab inferiorib Ibi
nãq incipit asapiencia dĩ. & desinit intimorem dei:
secundꝰ pietas. tercius sciencia. quartꝰ fortitudo .u.
consiliũͥ sertus intellectus : septimꝰ sapiencia. Limor
dĩ congruit humilib : De quib h  dicitur.ͥ Beati pau
ꝑes sp̃u. qm̃ ipsoꝵ ẽ regnum celoꝵ: idest ñ inflati. ñ su.¬
ꝑbi. de quib apłs dicit. noli altum sapere sed time:
idest noli extolli. Pietas congruit mitib. Qui enimpie
querit. honorat scãm scripturã. & ñ rep̾hendit quod

Expanded text:
s separabit a charitate Christi? tribulatio? an angustia? an persecutio? an fames? an nuditas? an periculum? an gladius ? Septem sunt ergo quae perficiunt: nam octava clarificat, et quod perfectum est demonstrat, ut per hos gradus perficiantur et caeteri, tanquam a capite rursutio Spiritus sancti, de qua Isaias loquitur , his gradibus sententiisque congruere. Sed interest ordinis: nam ibi enumeratio ab excellentioribus coepit, hic vero ab inferioribus. Ibi namque incipit a sapientia, et desinit ad timorem Dei: secunda pietas, tertia scientia, quarta fortitudo, quintum consilium, sextusDomini congruit humilibus, de quibus hic dicitur: Beati pauipsorum est regnum coelorum, id est, non inflati, non superbi. De quibus Apostolus dicit: Noli altum sapere, sed time, id est, noli extolli. Pietas congruit mitibus, qui enim pie quaerit, honorat sanctam Scripturam, et non reprehendit quod
Abbreviated transcription (Latin):
tat iusiurandũ i assiduitate iurandi ad ꝑiurium
ꝑ consuetudine dilabat᷑ Quappt̾ qͥ intelligit ñ inbo¬
nis s. innetessariis iurationem habendã. refrenet se
quantũ potest ut ñ ea utatur nͥnecessitate cũ uid&
pigros ẽẽ homines ad credendũ qͦd eisutile : credere

Expanded text:
um per consuetudinem delabatur. Quapropter qui intelligit non in bonis, sed in necessariis jurationem habendam, refrenet se quantum potest, ut non ea utatur, nisi cum necessitate, cum videt pigros esse homines ad credendum quod eis utile est credere,
Abbreviated transcription (Latin):
ilia manere innupta: aut uiro reconciliari. S sidisces¬
sexrum dimittat: an dimittat᷑. Si enĩ ipsa uirũ dimi¬
senti. . alteri nupserit. uidet᷑ cupiditate muta ndi
coniugii iurum pͥorem reliqͥsse. quȩ sine dubio adul¬
terima cogitatio÷. Si enĩ dimittat᷑ auiro cũ qͦ esse

Expanded text:
nnupta, aut viro reconciliari: sed si discesst utrum dimittat, an dimittatur. Si enim ipsa virum dimiserit, et alteri nupserit; videtur cupiditate mutandi conjugii virum priorem reliquisse, quae sine dubio adulterina cogitatio est. Si autem dimittatur a viro, cum
Abbreviated transcription (Latin):
misit ͥnͥqr similem formã uult intelligiut sidimiserit.
qͦd causa fornicationis ꝑmittit᷑. maneat sine uxoreͥ aut
reconciliet᷑ uxori : Noneñi male reconciliaret᷑ uir ille
mulieri: quã cũ lapidare nemo ausus e̾e̾t dicit ei dñs.
Uade & uide : deinceps ne pecces. Quia & qͥ dicit non
licet dimittere urorẽ nͥ causa fornicationis.: cogitre¬
tineri urorem. si causa fornicationis ñfuerit. Si aut̃ fu¬
rinub̾e alteri uiro: nͥuiro mortuo. Siante uiri mortem
nupserit.rea ÷: si post uiri mortẽ nupseritꝰ. non. ẽ. rea
Non enĩ iussa : nub̃e: s ꝑmissa. Si enĩpar forma: in istoui¬
re coniugii int̾ uirũ ⁊ mulierẽ. usq ad eo ut ñ tantum
de femina idem apls direrit. mulier ñ hab&. potesta¬
tem sui corporis. s uir. s etiã de illo ñ tacuerit dicens.
similit̾ & uir sui corporis potestatẽ ñ hab&e. s mnulier:
Si gͦ similis forma ÷ : ñ oportet intelligi licęre muli

Expanded text:
isi quia similem formam vult intelligi, ut si dimiserit quod causa fornicationis permittitur, maneat sine uxore, aut reconcilietur uxori? Non enim male reconciliaretur vir illi mulieri, quam cum lapidare nemo ausus esset, dixit ei Dominus: Vade, et vide deinceps ne pecces . Quia et qui dicit, Non licet dimittere uxorem, nisi causa fornicationis; cogit retinere uxorem, si causa fornicationis non fuerit; si autem furi nubere alteri, nisi mortuo viro; si ante viri mortem nupserit, rea est: si post viri mortem non nupserit, non est rea; non enim jussa est nubere, sed permissa. Si ergo par forma est in isto jure conjugii inter virum et mulierem, usque adeo ut non tantum de femina, idem Apostolus dixerit, Mulier non habet potestatem sui corporis, sed vir; sed etiam de illo non tacuerit dicens, Similiter et vir sui corporis potestatem non habet, sed mulier; si ergo similis forma est, non oportet
Abbreviated transcription (Latin):
lis. quãuis meliꝰ sit ñ dimitterei tam̃ ñ licet scđm
p̾ceptũ dñi ut dimitatur coniunx. nͥ eausa fornicati¬
onis: fornicatio ÷ etiã ipsa infidelitas. Qͥd eñi tudices
apłe : Certe ut uir fidelis consentientẽ secum habitare
mulierem infidelem ñ dimittat. Ita in qͥt. Cũ gͦ hoc
ꝙ dñs precipiat. ne dimittat uir uxorem nͥ causa for¬
nicationis: quare hic dicis. ego dico ñ dñs. Qascilicet
idolatͥa quã sequunt᷑ infideles.&. quelibet noxia suꝑ¬
apło monendi. ut qͥ noluerit ñ dimitat uxorẽ ĩfidelẽ: qͦd sic
possit fortasse fieri fidelis. Scĩficatꝰ ÷ eñi in qͥt uir infi¬
delis. in uxore fideli : & scĩficata ÷ mulier infidelis
infr̃ẽ fideli. Credo iam ꝓuenerat ut ñ nullȩ feminȩ
ꝑuros fideles. & uiriꝑ uxores fideles in fidem ueni¬

Expanded text:
tamen non licet secundum praeceptum Domini ut dimittatur conjux nisi causa fornicationis, fornicatio est etiam ipsa infidelitas. 45. Quid enim tu dicis, Apostole? Certe ut vir fidelis consentientem secum habitare mulierem infidelem non dimittat. Ita, inquit. Cum ergo hoc et Dominus praecipiat, ne dimittat vir uxorem, nisi causa fornicationis, quare hic dicis, Ego dico, non Dominus? Quia scilicet idololatria quam sequuntur infideles, et quaelibet noxia superApostolo monendi, ut qui voluerit non dimittat uxorem infidelem, quo sic fortasse possit fieri fidelis. Sanctificatus edelis in uxore fideli, et sanctificata est mulier infidelis in fratre fideli. Credo, jam provenerat ut nonnullae feminae per viros fideles, et viri per uxores fideles in fidem veni
Abbreviated transcription (Latin):
Noneñĩ tantũ fornicantẽ uxorem dimittere conceditur :
cationis utiq dimittit: uelut si aliquẽ cogat uror sacͥ¬
ficare idolis Qtalem dimittit. causa fornicationis dimit¬
tit. ñ tantũ illiꝰ. s & suȩ. illiꝰ qr formcat᷑. suȩ ne foricetur.
hichil aut̃ iniqus quã fornicationis causa dimittere uo¬
rem: si & ipse conuincitur fornicari. Occurrit enĩ illud .
inq̾ em̃ alium iudicas. temet ipsũ condempnas: eadem
enĩ agis quȩ iuidicas. Quappt̾ qͥsqͥs fornicationis causa
ult abicere urorem .pͥor deb& ẽẽ a fornicatione purgat᷑

Expanded text:
Non enim tantum fornicantem uxorem dimittere conceditur, scationis utique dimittit. Velut si aliquem cogat uxor sacrificare idolis: qui talem dimittit, causa fornicationis dimittit, non tantum illius, sed et suae; illius quia fornicatur, suae ne fornicetur. Nihil autem iniquius, quam fornicationis causa dimittere uxorem, si et ipse convincitur fornicari. Occurrit enim illud, In quo enim alterum judicas, temetipsum condemnas: eadem enim agis quae judicas . Quapropter, quisquis fornicationis causa vult abjicere uxo
Abbreviated transcription (Latin):
carnalẽ & libidinosam concupiscentiã oportet intelligi.
Cum em̃ tã assidue ydolatriã. scͥpt᷑a fornicationẽ dicat
paulꝰ aut̃ apłs. auaritiã ydolatͥȩ noĩe appellet. quis du-¬
bitet omnem malam concupiscentiã recte fornicationem
uocari. qͣndo aĩa neglecta suꝑiore lege quaregitur.
inferioꝵ naturarũ turpi uoluptate. quasi mercede pros¬
tituta corrũpit᷑. & idõ quisqͥs carnalem delectatione̾:
aduers rectam uoluntate̾ suã rebellare sentit ꝑ con
recolat quantũ pot̃ qualẽ pace̾ peccando amiserit.ꝙ ex¬
clamet. Infelir ego hõ.quisme liberabit de corpore mor¬
erclamat lugendo. implorat consolatoris auxilium: nec
paruus ÷ adbeatitudinẽ access. cognitio infelicitatiᷤᷤ.
suȩ & idõ beati etiã lugentes. qm̃ ipsi consolabuntur.

Expanded text:
carnalem libidinosam concupiscentiam oportet intellegi. carnalem libidinosam concupiscentiam oportet intellegi. cum enim tam assidue idolatriam scriptura fornicationem dicat — Paulus autbitet omnem malam concupiscentiam recte fornicationem vocari, quando anima, neglecta superiore lege qua regitur, inferiorum naturarum turpi voluptate, quasi mercede prostituta, corrumpitur? Et ideo quisquis carnalem delectationem adversus rectam voluntatem suam rebellare sentit per corecolat, quantum potest, qualem pacem peccando amiserit, et exclamet: Infelix ego homo, quis me liberabit de corpore morm exclamat, lugendo implorat consolatoris auxilium, nec paruulus est ad beatitudinem accessus cognitio infelicitatis suae, et ideo beati etiam lugentes, quoniam ipsi consolabuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
iutore suꝑabit. ac sic ꝑ pͥstinã pacẽ atq ordinem. & uir
gradib ad peccatũ ꝑuenit᷑ suggestione. delectatiõe.
consensione ita ipsiꝰ peccati tres sunt differentiȩ:
in corde. infacto. in consuetudine. tanquã tresmor¬
tes. Una quasi indomo.id÷ cũ incorde consentitur
libidini⁊ altera iã ꝓlata qͣsi extra portã. cũ infactum
ꝓcedit assensio: t̾cia cũ consuetudine mala tanqu̾a
mole t̾rena. premit᷑ animꝰ. qͣsi insepulchro iam piitens.
Quȩ tria genera mortuorũ dñm resuscitasse. qͥsquis
euangłiu legit agnoscit: & fortasse consid̾at quas
differentias hãt. etiã ipsa uox resuscitantis. cũ alibi
dicit. puella surge & alibi iuuenis. tibi dico surge:
alibi infremuit spũ . &. fleuit ⁊ & rursus fremuit. et pꝰ
deinde uoce magna exclamauit. lazare ueni foras. Quã¬
ꝓpt̾ noĩe mȩchantiũ qͥ hoc capitło cõmemorant᷑: omnem

Expanded text:
iutore superabit, ac sic in pristinam pacem atque ordinem et uir iutore superabit, ac sic in pristinam pacem atque ordinem et uir gradibus ad peccandum peruenitur, suggestione, delectatione, consensione, ita ipsius peccati tres sunt differentiae, in corde, in facto, in consuetudine, tamquam tres mortes: una quasi in domo, id est cum in corde consentitur libidini, altera iam prolata quasi extra portam, cum in factum processit assensio, tertia, cum ui consuetudinis malae tamquam mole terrena premitur animus quasi in sepulchro iam putens. quae tria genera mortuorum dominum resuscitasse quisquis euangelium legit, agnoscit, et fortasse considerat, quas differentias habeat etiam ipsa uox resuscitantis, cum alibi dicit: puella, surge, alibi: iuuenis, tibi dico, surge, alibi: infremuit spiritu et fleuit, et rursus fremuit, et post deinde uoce magna clamauit: Lazare, ueni foras. Quapropter nomine moechantium, qui hoc capitulo commemorantur, omnem
Abbreviated transcription (Latin):
deparadiso hoc ÷ de beatissima luce iꝰticiȩ. hõ in mort̃ẽ
expellit᷑ iustissime oĩo: N enĩ cogit qͥ suadce. Et om̃s na¬
turȩ in ordine suo gradib suis pulcħrȩ sunt: s de suꝑio
rib in quib rationalis animꝰ ordinatꝰ ÷ ad inferiora ñ :
declinandũ: Nec quisꝗͣ hoc facere cogitur : & idõ sife¬
cerit. sine iusta defensione punit᷑ Ñenĩ hoc cõmittit
inuitꝰ. Ueruntam̃ delectatio ante consuetudinẽ uł nul¬
la ÷ uł tam̃ tenuis. ut ꝓpe nulla sit: cui consentire
magnũ peccatũ ÷. cuillicita ÷. Cũ aut quisq consen¬
serit: cõmittit peccatũ incorde. Si aũt etĩain factũ
ꝓcessit. uidetur satiari. & extingui cupiditas. s pꝰea
cum suggestio repetit᷑. maior accendit᷑ delectatio: quȩ
tam̃ adhic multo minor : quã illa quȩ assiduis factis
in consuetudinẽ uercit᷑. Hanc eñi uincere difficillimũ

Expanded text:
de paradiso, hoc est de beatissima luce iustitiae, in mortem homo de paradiso, hoc est de beatissima luce iustitiae, in mortem homo expellitur, iustissime omnino. non enim cogit qui suadet, et omnes naturae in orduibus rationalis animus ordinatus est, ad inferiora non est declinandum. nec quisquam hoc facere cogitur, et ideo, si fecerit, sine iusta defensione punitur. non enim hoc committit inuitus. uerum tamen delectatio ante consuetudinem uel nulla est uel tam tenuis, ut prope nulla sit: cui consmagnum peccatum est, cum illicita est. Cum autem quisque consenserit, committit peccatum in corde. Si autem etiam in factum processerit, videtur satiari et exstingui cupiditas: sed postea cum suggestio repetitur, major accenditur delectatio; quae tamen adhuc multo minor est quam illa quae assiduis factis in consuetudinem vertit. Hanc enim vincere difficillimum
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ ñ consentimꝰ: & eã dñantis rationis iure cohibenꝰ.
Siaũt consensio facta fuerit plenum peccatũ erit. no¬
tum aut̃ dõ incorde nr̃o: etĩa si facto ñ innotescat hõib.
Ita gͦ st̃ isti gradꝰ quasi a serpente suggestio fiat. id ÷ lubri¬
co & uolubili. hoc ÷ temporali corpoꝵ motu. qr & si qua
talia fantasmata intꝰ uersant᷑ in aĩa. de corpore forinsecꝰ
trtia sunt. Et siqͥs occultꝰ p̃t̃ istos qͥnq sens. motꝰ corꝑis
animũ tangitꝰ ẽ. etiã ipse corporalis & lubricꝰ: & ido¬
quantum illabitur occultiꝰ. ut cogitationẽ continguat
tanto conuenientiꝰ serpenti cõparat᷑. Tria gͦ hȩc ut
dicere cȩperam. similia sunt illi gestȩ rei. quȩ in genesy
scͥpta ÷ : ut qͣsi aserpente fiat suggestio. & quȩdã suasio
in appecitu aut̃ carnali tanꝗͣ in eua delectatio. in
ratione uͦ tanꝗͣ inuiro. consensio. Quib ꝑ actis: tanꝗͣ

Expanded text:
tamen non consentimus et eam dominantis rationis iure cohibemus. tamen non consentimus et eam dominantis rationis iure cohibemus. si autem consensio facta fuerit, plenum peccatum erit, notum deo in corde nostro, etiam si facto non innotescat hominibus. ita ergo sunt isti gradus, quasi a serpente suggestio fiat, id est lubrico et uolubili, hoc est temporali corporum motu, quia et si qua talia phantasmata intus uersantur in anima, de corpore forinsecus tracta sunt, et si quis occultus praeter istos quinque sensus motus corporis animam tangit, est etiam ipse temporalis et lubricquanto illabitur occultius, ut cogitationem contingat, tanto convenientius serpenti comparatur. Tria ergo haec, ut dicere coeperam, similiscripta est, ut quasi a serpente fiat suggestio et quaedam suasio, in appetitu autem carnali tamquam in Eua delectatio, in ratione uero tamquam in uiro consensio. quibus peractis tamquam
Abbreviated transcription (Latin):
corde suo. Iustitia gͦ minor ÷ ñ mechari. corpoꝵ coniune¬
tione: iusticia uͦ maior regni dĩ. ñ mechari in corde: qͥs¬
qͥs aut̃ ñ mechat᷑ in corde: multo faciliꝰ custodit ne me.
conrupierit mulierẽ. s qͥ uiderit mulierem ad concu¬
piscendũ: id÷ hoc fine & hoc animo attenderit. ut eã
concupiscat: qđ iã ñ ÷ titillari delectatione carnis s
plane consentire libidini: ita ut ñ refrenet᷑ illicitus
appetitꝰ s si facultas data fuerit. satiet᷑. Nam tria sunt
qͥb impletur peccatũ: suggestione. delectatione. ꝙ¬
consensione. Suggestio siue ꝑ memoriã fit. siue ꝑ cor-¬
poris sens: cũ aliquid uidemꝰ aut audiamꝰ. ł olfamꝰ. ł
gustamꝰ. uł tangimꝰ. Qd̾ fifi eri delectauerit delec¬
tatio illicita refrenanda :: uelut cũ ieninamꝰ & uisis
cibis. palati appetitꝰ ad surgit: ñ fit nͥ delectatiõe. S huic

Expanded text:
corde suo. iustitia ergo minor est non moechari corporum coniunccorde suo. iustitia ergo minor est non moechari corporum coniunctione, iustitia uero maior regni dei non moechari in corde. quisquis autem non moechatur in corde, multo facilius custodit, ne moeconcupierit mulierem, sed: qui uiderit mulierem ad concupiscendum, id est hoc fine et hoc animo attenderit, ut eam concupiscat, quod iam non est titillari delectatione carnis, sed plane consentire libidini, ita ut non refrenetur inlicitus appetitus, sed, si facultas data fuerit, satietur. Nam tria sunt, quibus impletur peccatum: suggestione, delectatione, consensione. suggestio siue per memoriam fit siue per corporis sensus, cum aliquid uidemus uel audimus uel olfacimus uel gustamus uel tangimus. quod si frui delectauerit, delectatio inlicita refrenanda est. uelut cum ieiunamus et uisis cibis palati appetitus assurgit, non fit nisi delectatione; sed huic
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ceptum dĩ id: lex eiꝰ & scͥpt᷑a diuina quȩ data. ẽ. nob
adhãc uitãdut sit nob̾cum inuia : cui ñ oportet contra¬
dicere. ne nos tradat iudici. s ei oportet consentire
cito: Nec enĩ qͥsq nouit: quando de hac uita exeat
rens ei culm̾ auctoritatis. ut quod intelligit ñ ꝓpter
hoc oderit. qđ peccatis suis adu̾sari sentitꝰ. s magis
diligat correctionem suã & gaudeat. qͦd morbis su¬
is donec sanent᷑ ñ parcit᷑: Qđ uͦ aut obscurũ aut
absurdum illi sonat ñ inde concitet contradictionũ
certamina. s oret ut intelligat: beniuolentiam
tam̃ & reuerentiã tantȩ auctoritati. exhibendã esse
meminerit. S qͥs hoc faciat nͥ quisqͥs ad testamentum
patͥs aꝑiendũ & cognoscendũ ñ litium inmitatione acer¬
b ͥs pietate mitis accesserit : Beati gͦ mites:qm̃ ipsi he¬
ñ mechaberis. Ego aut̃ dico uob̾: qr om̃is qͥ uiderit
mulierem ad concupiscendũ eam: iam mechatꝰ ÷ eã in

Expanded text:
lex ejus et Scriptura divina, quae data est nobis ad hanc vitam, ut sit nobiscum in via, cui non oportet contradicere, ne nos tradat judici; sed ei oportet consentire cito? Non enim quisquam novit quando de hac vita exeat. rens ei culmen auctoritatis, ut quod intelligit, non propter hoc oderit quod peccatis suis adversari sentit; sed magis diligat correptionem suam, et gaudeat quod morbis suis, donec sanentur, non parcitur: quod vero aut obscurum, aut absurdum illi sonat, non inde concitet contradictionum certamina, sed oret ut intelligat; benevolentiam tamen et reverentiam tantae auctoritati exhibendam esse meminerit? Sed quis hoc facit, nisi quisquis ad testamentum patris aperiendum et cognoscendum, non litium minitatione acerbus, sed pietate mitis accesserit? Beati ergo mites; quoniam ipsi haeeris. ego autem dico uobis, quia omnis, qui uiderit mulierem ad concupiscendum eam, iam moechatus est eam in
Abbreviated transcription (Latin):
eisꝰ loquebat᷑. qͥ sic copulati erant. ut parit̾ infide xp̃i
ambo fideles sint. S qͥd eis dicit :: Si qͥs fr̃ hab& urorẽ
infidelẽ.⁊ hȩc consentit habitare cum illo: ñdiit¬
tat illã. & si qua mulier hab& uirũ infidelem. et
hic consentit habitare cũ illa : ñ dimittat uirum
Si gͦ ñ p̾cepit ex dñi ꝑsona s ex sua ꝑsona monet :
ita : hoc bonũ. ut siquis alit̾ fecerit. nͥsit p̾cepti
transgressor. sic̃ de uirginib paulo post dicit. p̾cep¬
tum dñi se ñ hab̾e. consiliũ aut̃ dareꝰ atq ita lau¬
dare uirginitatẽ. ut arripiat eam qͥ uoluerit:
ñ tam̃ut si non fecerit. contra p̾ceptũ fecisse iudice.
Aliud enĩ ÷ qͦd iubet᷑ : aliud qͦd monet᷑: aliud quod
ignoscit᷑. Iubet᷑ mulier auiro ñ discełeᷤ. qͦd si discesse¬
rit manere innupta: aut uiro suo reconciliari. Alit̾
ñ licet facere. Monet᷑ aut̃ uir fidelis si hab& urorẽ
infidelem. consentientem secũ habitare: non eã dimit¬

Expanded text:
eis loquebatur, qui sic copulati erant, ut pariter in fide Chrambo fideles sint? Sed quid eis dicit? Si quis frater habet uxorem infidelem, et haec consentit habitare cum illo, non dimittat illam: et si qua mulier habet uirum infidelem, et hic consentit habitare cum illa, non dimittat uirumSi ergo non praecipit ex Domini persona, sed ex sua persona monet, ita est hoc bonum, ut si quis aliter fecerit, non sit praecepti transgressor: sicut de virginibus paulo post dicit, praeceptum Domini se non habere, consilium autem dare; atque ita laudat virginitatem, ut arripiat eam qui voluerit, non tamen ut si non fecerit, contra praeceptum fecisse judicetur. Aliud enim est quod jubetur, aliud quod monetur, aliud quod ignoscitur. Jubetur mulier a viro non discedere; quod si discesserit, manere innuptam aut viro suo reconciliari: aliter ergo non licet facere. Monetur autem vir fidelis, si habet uxorem infidelem consentientem secum habitare, non eam dimit
Abbreviated transcription (Latin):
ad miscłiam : nec impedit illud ꝓpositũ qͦ qͥsq paratꝰ ÷ ab eo
quem correctũ e̾e̾ uult. plura ꝑferre. S huic uindictȩ
referendȩ non ÷ idoneus: nͥ qͥ odium qͦ solent flagrare qͥ
se uindicare desid̾ant: dilectionis mansuetudine suꝑaue.¬
rit. Non enĩ metuendũ ÷. ne odisse paruulũ filium paren¬
tes uideant᷑. cũ ab eis uapulat peccans. ne peccet ułt̾iꝰ. Et¬

Expanded text:
ad misericordiam. Nec impedit illud propositum quo quisque paratus est ab eo quem correctum esse vult plura perferre, sed huic vindictae referendae non est idoneus, nisi qui odium, quo solent flagrare qui se vindicare desiderant, dilectionis magnitudine superaverit. Non enim metuendum est ne odisse parvulum filium parentes videantur, cum ab eis vapulat peccans, ne peccet ulte
Abbreviated transcription (Latin):
gugio inqͥt: p̃cipio. ñego. sed dñs. uxorẽ auiro nͣ disce¬
dere. Qđ sidiscesserit: manere innuptãi aut aut iuro
suo reconciliari. Potest enĩ fieri: ut discedat ea causa
qua dñs ꝑmisit. Aut sifeminȩ licet uirũ dimittere. etiã
p̾t̾ causam fornicationis. & ñ licet uiro. qͥd respondebi.¬

Expanded text:
viro non discedere: quod si discesserit, manere innuptam, aut viro suo reconciliari . Potest enim fieri ut discedat ea causa qua Dominus permisit. Aut si feminae licet virum dimittere etiam propter causam fornicationis, quid respondebi