comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quarũ dĩ una. scti huiꝰ
.ẽ. altera. in qͣ ÷ qͣntũ
ad hominũ genꝰ ꝑtinet
etiã ista ꝑegrina ex¬
bitis finib me seripturũ. eẽ ꝓmisi. cũ priꝰ inimicos
ciuitatis dĩ qͥ conditori eiꝰ xp̃o dõs suos p̃fer̃. & li¬
uore sibi ꝑnitiosissimo atrocit̃ inuident xp̃ianis.
qͣntũ me ad iuuaret eiꝰ gr̃ã refellissẽ: qͦd uolumi¬
nib .x. pͥorib feci. De hac uͦ mea quã cõmemoraui
triptita ꝓmissione in .x. sequentib iiiͦi. libris
ambarũ ẽ. digestꝰ exortꝰ. Deinde ꝓcursus ab homine
pͥmousq ad diluuiũ libro uno qͥ ẽ. huiꝰ oꝑis .xu. atq

Expanded text:
quarum Dei una, saeculi huius est altera, in qua est, quantum ad hominum genus pertinet, etiam ista peregrina, exbitis finibus me scripturum esse promisi, cum prius inimicos ciuitatis Dei, qui conditori eius Christo deos suos praeferunt et liuore sibi perniciosissimo atrociter inuident Christianis, quantum me adiuuaret eius gratia, refellissem, quod uoluminibus decem prioribus feci. De hac uero mea, quam modo commemoraui, tripertita promissione decimum sequentibus quattuor libris ambarum est digestus exortus, deinde procursus ab homine primo usque ad diluuium libro uno, qui est huius operis quintus
Abbreviated transcription (Latin):
etiã ipse reꝑit᷑. in suis libris : qͥ tres recepti s̃
in auctoritatẽ canonicã: ꝓuerbia. eccłastes¬
& canticũ canticoꝵ. alii uͦ duo. quorũ unꝰ sapientia.
ñ dubitant doctiores. eos tam̃ in auctoritatẽ maxime
occidentał antiqͥtꝰ recepit ȩccłia. Quorũ in uno qͥap¬
pellat᷑ sapientia salomonis. passio xp̃i aꝑtissime
tes. Circũ ueniamꝰ iustũ : qm̃ in suauis ÷ nob̾ & contͣ¬

Expanded text:
etiam ipse reperitur in suis libris, qui tres recepti sunt etiam ipse reperitur in suis libris, qui tres recepti sunt in auctoritatem canonicam, Proverbia, Ecclesiast Canticum canticorum. Alii vero duo, quorum unus Sapientia, non dubitant doctiores; eos tamen in auctoritatem, maxime occidentalis, antiquitus recepit Ecclesia: quorum in uno, qui appellatur Sapientia Salomonis, passio Christi apertistes: Circumveniamus justum, quoniam insuavis est nobis, et cont
Abbreviated transcription (Latin):
unt. qͥ ut in t̾rena sint ꝓni. dorsũ eorũ sẽꝑ in cur¬
nũ. ẽ : his enĩ uerb̵ trans latis a corpore : uitia
significant᷑ animorũ. Ista de psalmis hoc ÷ de
ꝓpħia regis dđ. satis dicta sint: ut aliqͥs modus
sit. Ignoscant aut̃ qͥ hȩc legunt & cuncta illa noue¬
runt. & de his quȩ fortasse firmiorame p̃t̃ misis¬
se uel in telligunt uel existimant ñ querant᷑. Reg
diuino multũ testimonio laudatꝰ. qͥa & delicta
eiꝰ tanta pietate suꝑata s̃ ꝑ salubrimã peniten¬
di humilitatẽ. ut ꝓrsꝰ int̾ eos sit de qͥb ipse ait.
Beati qͦorũ remisse s̃ iniqͥtates: & qͦrũ tecta sunt
peccata. Post hunc regnauit eidẽ popło uniũ so
habuit : qͣppe scdȩ res quȩ sapientiũ animos
fatigant: magis huic obfuer quã ꝓfuit ipsa
sap̾ientia. etiã nunc & deinceps memorabił
& tunc longe lateq laudata ł pħasse autẽ

Expanded text:
unt, qui ut in terrena sint proni, dorsum eorum semper incurunt, qui ut in terrena sint proni, dorsum eorum semper incuruum est? His enim uerbis translatis a corpore uitia significantur animorum. Ista de psalmis, hoc est de prophetia regis Dauid, satis dicta sint, ut aliquis modus sit. Ignoscant autem qui haec legunt et cuncta illa nouerunt, et de his, quae fortasse firmiora me praetermisisse uel intellegunt uel existimant, non querantur. diuino multum testimonio praedicatus, quia et delicta eius tanta pietate superata sunt per saluberrimam paenitendi humilitatem, ut prorsus inter eos sit, de quibus ipse ait: Beati quorum remissae sunt iniquitates et quorum tecta sunt peccata. Post hunc regnauit eidem populo uniuerso habuit. Quippe secundae res, quae sapientium animos fatigant, magis huic obfuerunt, quam profuit ipsa sapientia, etiam nunc et deinceps memorabilis, et tunc longe lateque laudata. Prophetasse
Abbreviated transcription (Latin):
illis om̃ib: sacrificiis & oblationib corpꝰ eiꝰ of¬
fert᷑. & paticipantib ministrat᷑. Nã istũ eccłi¬
asten in hac sententia manducandi & bibendi.
quã sepe repetit plurimũ conm̃dat. ñ saꝑe car¬
nalis epulas uoluptatis : satis illud ostendit
ubi ait. meliꝰ. ẽ. ire indomũ luctͦ: quã indomũ
conuiuii. Et paulopꝰ cor in qͥt sapientiũ indo¬
moluctꝰ: & cor in sipientiũ in domo epularũ.
Sed illud magis cõmemorandũ existimo de hoc
libro qͦd ꝑtinet ad ciuitates duas. unã diaboli
titudine & ñ in confu sione. Ad olescentẽ di
abolũ: ꝓpt̃ stultitiã & suꝑbiã. & temeritatẽ.
& petulatiã. ceteraq uitia. qͥe huic ȩtati assolen

Expanded text:
llis omnibus sacrificiis et oblationibus corpus eius offertur et participantibus ministratur. Nam istum ecclesiasten in hac sententia manducandi et bibendi, quam saepe repetit plurimumque commendat, non sapere carnalis epulas uoluptatis, satis illud ostendit, ubi ait: Melius est ire in domum luctus quam ire in domum potus; et paulo post: Cor, inquit, sapientium in domo luctus et cor insipientium in domo epularum. Sed illud magis commemorandum existimo de hoc libro, quod pertinet ad ciuititudine, et non in confusione . Adolescentem dixit diabolum, propter stultitiam, et superbiam, et temeritatem, et petulantiam, caeteraque vitia, quae hu
Abbreviated transcription (Latin):
ad utilitatẽ lib̾andoꝵ & cõparationẽ duarũ int̃
se a contrario ciuitatũ: ñ utiq uane in totiꝰ rationa¬
lis creaturȩ pulcherrima atq iustissima ordina¬
tione constituit. Deinde seqͥt᷑. Quis ÷ homo qͥ uiuet
& ñ uidebit mortẽ. eruet animã suã de manu iu
ferni: & s ÷ iste nisi substantia illa isrł ex semine
iã ñ morit᷑. & morᷤ ei ultra ñ dñabit᷑ . Sic enĩ uuet
& ñ uidebit mortẽ: ut tam̃ mortuus fuerit s animã
suã eruerit de manu in ferni: qͥa ꝓpt̃ qͦrũdã soluen¬
da in ferna uincla descendat. łruit aut̃ potestate
illa de qͣm euangłio dicit. Potestatẽ habeo ponendi
ammã meã: & potestatẽ habeo iterũ sum̃di eã. Sed
cȩtera psalmi huiꝰ quȩ ita se habent. ubi s̃ miserationes
tuȩ antiqͥe dñe. qͦs uirasti dđ inueritate tua. memĩto
dñe ob ꝓbrii seruoꝵ tuoꝵ qͦd continui insinu meo mul
tarũ gentiũ. qͦd ex ꝓbrauer̃ inimicitui dñe. qͦd ex ꝓ¬

Expanded text:
ad utilitatem liberandorum et conparationem duarum inter se a contrario ciuitatum non utique uane in totius rationalis creaturae pulcherrima adque iustissima ordinatione constituit. Deinde sequitur: Quis est homo, qui uiuet et non uidebit mortem, eruet animam suam dferi ? Quis est iste, nisi substantia illa Israel ex seminjam non moritur, et mors ei ultra non dominabitur . Sic enim vivet et non uidebit mortem, ut tamen mortuus fuerit, sed animam suam eruerit de manu inferni, quo propter quorundam soluenda inferna uincula descenderat; eruerit autem potestate illa, de qua in euangelio dicit: Potestatem habeo ponendi animam meam et potestatem habeo iterum sumendi ecetera psalmi huius, quae ita se habent: Ubi sunt miserationes tuae antiquae, Domine, quas iurasti Dauid in ueritate tua? Memento, Domine, obprobrii seruorum tuotarum gentium: quod exprobraverunt inimici tui, Domine; quod expr
Abbreviated transcription (Latin):
ipse.ẽ. dñs tuus. & ad orabunt eũ filiȩ tr̾ri in
munerib uultũ tuũ dep̃cabunt᷑ diuites pleb̃.
Om̃is gła eiꝰ filiȩ regis intrinsecus: infimbriis
aureis circũ amicta uarietate. Afferent᷑ regi
uirgines pꝰ eã : ꝓximȩ eiꝰ afferent᷑ tͥ. afferentur
inlȩtitia & exultatione : adducent᷑ in tẽplũ

Expanded text:
eum filiae Tyri in muneribus: vultum tuum deprecabuntur divites plebis. Omnis gloria ejus filiae regis intrinsecus, in fimbris aureis, circumamicta varietate. Afferentur regi virgines post eam, proximae ejus afferentur tibi. Afferentur in laetitia et exsultatione: addu
Abbreviated transcription (Latin):
lxxx anni pacis fuer̃. absit gͦ ut salomonis cẽpra
in hac ꝓmissione p̃dicta eẽ. eredant᷑: multo muꝰ
itaq cuiꝰ libet regis alteriꝰ. Nonenĩ qͥs quã eoꝵ in tanta¬
in qͣnta ille pace regnauit : nec umquã om̃ino gens
illa ita regnũ tenu̾it. ut sollicita ñ fuerit ne hosti¬
bus subdetur . qͥa in tanta mutabilitate rerũ huma¬
narũ nulli aliqͣndo popło concessa.ẽ. tanta secu¬
ritas. ut huic uitȩ hostiles ñ formidaret incursꝰ
Locus gͦ iste qͥ ꝓmitat᷑ tam pacate ac secure habi¬
tationis a et̾̃nꝰ. ẽ: aet̾nisq debet᷑ in matre ierłm lib̾a.

Expanded text:
is fuerunt. Absit ergo ut Salomonis tempora in hac promissione praedicta esse credantur; multo minus itaque cuiuslibet regis alterius. Non enim quisquam eorum in tanta, quanta ille, pace regnauit; nec umquam omnino gens illa ita regnum tenuit, ut sollicita non fuerit ne hostibus subderetur; quia in tanta mutabilitate rerum humanarum nulli aliquando populo concessa est tanta securitas, ut huic uitae hostiles non formidaret incursus. Locus ergo iste, qui promittitur tam pacatae ac securae habitationis, aeternus est aeternisque debetur in ma
Abbreviated transcription (Latin):
in alienigenarũ de gerent t̾ris: ñ habuit tam̃
deinceps duas regni partes: & duos diuersos
& undecũq possent ꝑcerta tẽpora ueniebant. S nec
tunc eis hostes ex aliis gentib expugnatoresq de¬
fuer̃. Nã etiã romanoꝵ iã tributarios xp̃c inuenit¬

Expanded text:
in alienigenarum degerent terris, non habuit tamen in alienigenarum degerent terris, non habuit tamen deinceps duas regni partes, et duos diversos et undecumque possent, per certa tempora veniebant. Sed nec tunc eis hostes ex aliis gentibus expugnatoresque defuerunt: nam etiam Romanorum jam tributarios eos Christ
Abbreviated transcription (Latin):
fuer̃ ꝓpħȩ sic̃ dõ placebat eos mit tere uel ad
p̃nuntiandũ qͦd opus erat. uel ad corripienda
peccata p̃cipiendãq iustitiã. Nã & illic & si lon¬
ge minꝰ quã inisrł tam̃ extiter̃ reges qͥ suis im
pietatib dm̃ grauit̃ offender̃: & moderatis
flagellis cũ popło simul plecterent᷑. lioꝵ sane
regũ merita ibi ñ parua laudant᷑. In isrł autẽ
reges alios magis alios minꝰ: om̃s tam̃ rȩꝓbolegi¬
mꝰ. Utraq gͥ pars sic̃ iuuabat diuina ꝓuidentia
uel sinebat uarus & erigebat᷑ ꝓsꝑitatib & ad uer¬
sitatib p̃mebat᷑. Et sic affligebat᷑ ñ solũ ex t̃nis:¬
uerũ & int̾ se ciilib bellis : ut certis existen¬
tib: causis miscđia dĩ uł ira patesceret. doneo
eiꝰ indignatione crescente. uniuersa gens illa
chaldeis debellantib ñ solũ subuerteret᷑ in se¬
dib suis. sed etiã ex maxima sui parte transfer
euersũ fuerat instaurauit. Et quã uis plurimi eiꝰ

Expanded text:
etae; sicut Deo placebat eos mittere uel ad praenuntiandum, quod opus erat, uel ad corripienda peccata praecipiendamque iustitiam. Nam et illic, etsi longe minus quam in Israel, tamen exstiterunt reges, pietatibus Deum graviter offenderent, et moderatis flagellis cum populo simili plecterentur. Piorum sane regum merita ibi reges alios magis, alios minus, omnes tamen reprobos legimus. Utraque igitur pars, sicut iubebat diuina prouidentia uel sinebat, uariis et erigebatur prosperitatibus et aduersitatibus premebatverum etiam inter se civilibus bellis, ut certis existentibus causis, misericordia Dei vel ira patesceret; donec ejus indignatione crescente, universa gens illa a Chaldaeis debellantibus, non solum subverteretur in sedibus suis, sed etiam ex maxima sui parte transferreversum fuerat, instauravit: et quamvis plurimi ejus
Abbreviated transcription (Latin):
.ẽ : s solet in se m̃broꝵ suoꝵ transferre ꝑsonã.
& sibi tribuere qͦd ÷ illoꝵ : qͥa caput & corpꝰ unꝰ¬
.ẽ. xp̃c. Unde illud .ẽ. in euangłio. E suri & de¬
distismͥ manducare. Qd ex ponens ait. Quando
dix̃ sꝑasse qͦd tunc sꝑauerant ide uida discipłi

Expanded text:
est . Sed solet in se membrorum suorum transferre personam, est . Sed solet in se membrorum suorum transferre personam, et sibi tribuere quod esset illorum, quia caput et corpus un unde illud est in Evangelio, Esurivi, et dedistis mihi manducare. Quod exponens ait: Quando dixit sperasse, quod tunc speraverant de Juda discipuli
Abbreviated transcription (Latin):
ioħem. S istoꝵ .u. ꝓpħatio ex euangłio nob̵ nota.ẽ ubi
& ipsa uirgomat̃ dñi ante ioħem ꝓpħas se inueni¬
Acceper̃ aut̃ qͥ ex eis innumerabiles euangłio cre¬
dider̃. Iunc enĩ uere isrł ÷ diuisus induo. diuisione
illa quȩ ꝑsamuhelẽ ꝓpħam sauli regi ÷ immuta¬
bił p̃nuntiata. Malachiã uͦ aggeũ & rachariã.
& esdrã. etiã iudȩi reꝓbi in auctoritatẽ canonicã
receptos nouissimos habent. Sunt enĩ & scripta eoꝵ
sic̃ aliorũ qͥ iinagna multitudine ꝓpħarũ ꝑpauci
ea scripser̃. quȩ auctoritatẽ canonis obtinerent. De
la mͥ in hoc oꝑe uideo ẽẽ. ponenda. & d cõmodius
fiet ad uiuante dño sequenti libro: ne hunc tã ꝓ¬
lixũ ulteriꝰ oneremv.¬

Expanded text:
orum quinque prophetatio ex euangelio nobis nota est. ubi et ipsa uirgo mater Domini ante Iohannem prophetasse inueniacceperunt autem, qui ex eis innumerabiles euangelio crediderunt. Tunc enim est uere Israel diuisus in duo diuisione illa, quae per Samuelem prophetam Sauli regi est inmutabilis praenuntiata. Malachiam uero, Aggaeum, Zachariam et Esdram etiam Iudaei reprobi in auctoritatem canonicam receptos nouissimos habent. Sunt enim et scripta eorum. sicut aliorum, qui in magna multitudine prophetarum perpauci ea scripserunt, quae auctoritatem canonis obtinerent. De la mihi in hoc opere video esse ponenda: quod commodius fiet, adjuvante Domino, sequenti libro; ne hunc tam prolixum ulterius onerem
Abbreviated transcription (Latin):
mea reqͥescet in spe. Qm̃ non derelinqͦes animã
meã in inferno: nec dab sc̃m tuũ uiđe corrupei¬
onẽ. Quis in ea spe diceret reqͥeuis se carnẽ suã
ut ñ derelicta anima sua in in ferno s cito ad eũ
redeunte reuiuisceret ne corrũ ꝑet. sic̃ cada uera
corrũpi solent. nisi qͥ die t̃cio resurrex̃: & dutiq
dicere ñ posst̃ de ꝓpħa & rege dđ. Clamat & ix¬

Expanded text:
requiescet in spe: quoniam non derelinques animam meam in inferno, nec dabis Sanctum tuum videre corruptionem . Quis in ea spe diceret requievisse carnem suam, ut non derelicta anima sua in inferno, sed cito ad eam redeunte revivisceret, ne corrumperetur, sicut cadavera corrumpi solent, nisi qui die tertio resurrexit? Quod utique dicere non possunt de propheta et rege Davi
Abbreviated transcription (Latin):
dñabit gentiũ. De resurrectione qͦq eiꝰ neqͣqͥã psal¬
moꝵ orãcula tacuer̃. Nã qͥd ÷ aliud qͦd inpsalmo
t̃cio ex ꝑsona eiꝰ canit᷑. ego dormiui & somnũ cępi.¬
& exurrexi qm̃ dñs suscipiet me : Anforte qͥsquã
ita desipiat. ut credat uelut aliqͥd magnũ nob̾ in¬
dicare uoluisse ꝓpħam qd dormierit & exurre¬
xerit. nisi somnꝰ iste mors. eẽt. & euigilatio resurrec¬
manifestius id ostendit᷑ ubi ex ꝑsona eidẽ mediato¬
ris. more solito tanꝗ p̃terita narrant᷑ quȩ futura
& p̃scientia dĩ uelut facta erant qͥa certa erant.
himici inqͥt mei dixer̃ mala mͥ: qͣndo moriet᷑ & pe¬
ribit nom̃ eiꝰ : & si in grediebat᷑ ut uidẽt : uana locu¬

Expanded text:
atur. De resurrectione quoque eius nequaquam psalmorum oracula tacuerunt. Nam quid est aliud quod in psalmo tertio ex persona eius canitur: Ego dormiui et somnum cepi; exsurrexi, quoniam Dominus suscepit me? An forte quisquam ita desipit, ut credat uelut aliquid magnum nobis indicare uoluisse prophetam, quod dormierit et exsurrexerit, nisi somnus iste mors esset et euigilatio resurrecmanifestius id ostenditur, ubi ex persona eiusdem Mediatoris more solito tamquam praeterita narrantur, quae futuret praescientia Dei uelut facta erant quia certa erant. Inimici, inquit, mei dixerunt mala mihi: Quando morietur et peribit nomen eius? Et si ingrediebatur ut uide
Abbreviated transcription (Latin):
pedes meos. dinumerauer̃ om̃ia ossa mea. ipsi uͦ con¬
sidauer̃ & conspexer̃ me. Quib utiq uerb in cruce
corpus significauit extentũ. manib pedibq confi¬
xis. & clauoꝵ transuerbatione confossis. eoq modo
se spectaculũ considantib & conspicientib p̃buisse.
addens etiã. Diuiser̃ sibi uestim̃ta mea: & suꝑuestẽ
meã miser̃ sortẽ. Quȩ ꝓpħia quẽ ad modũ impleta
sit: euangłica narrat hrstoria. Iunc ꝓfecto & alia
recte in telligunt᷑ quȩ ibiminꝰ aꝑte dicta s̃. cũ con¬
gruunt his quȩ tanta manifestatione claruer̃ ip̃¬
sertim qͥa & illa quȩ trans acta credimꝰ s p̃sentia
contuem᷑. sic̃ in eodẽ psalmo legunt᷑ tanto ante p̃¬
dicta. ita nc̃ exhibita in toto orbe cernunt᷑. Ibi enĩ

Expanded text:
pedes, dinumeraverunt omnia ossa mea. Ipsi vero consideraverunt et conspexerunt me. Quibus utique verbis in cruce corpus significavit extentum, manibus pedibusque confixis et clavorum transverberatione confossis, eoque modo se spectaculum considerantibus et conspicientibus praebuisse. Addens etiam, Diviserunt sibi vestimenta mea, et super vestem m miserunt sortem, quae prophetia quem ad modum inpleta sit euangelica narratur historia, tunc profecto et alia recte intelleguntur, quae ibi minus aperte dicta sunt, cum congruunt his, quae tanta manifestatione claruerunt: praesertim quia et illa, quae non transacta credimus, sed praesentia contuemur, sicut in eodem psalmo leguntur tanto ante praedicta, ita nunc exhibita iam toto orbe cernuntur. Ibi enim
Abbreviated transcription (Latin):
erit erectꝰ usq in ȩt̃nũ. Hanc tam grandẽ ꝓmis¬
sionẽ qͥ putat in salomone fuisse cõpletã. multũ
errat. At tendit enĩ qͦd dictũ ÷ hic ȩdificabit mͥ
domũ. qm̃ salomon tẽplũ illud nobile struxit:
monis domũ plenã mulierib alienigenis. colen¬
latriã seductũ atq deiectũ. & ñ audeat existima¬
re dm̃ uel hoc ꝓmisisse m̃dacit̃. uel talẽ salomo¬
nẽ domũq eiꝰ futurã ñ potuisse p̃scire. Nonhinc
aut̃ deb̾emꝰ ambigere. nec si ñ in xp̃o dño nr̃o qͥ¬

Expanded text:
erit mihi in filium. « Hanc tam grandem promissionem qui putat in Salomone fuisse completam, multum errat. Attendit enim quod dictum est: hic aedificabit mihi domum, quoniam Salomon templum illud nobile struxit, monis domum plenam mulieribus alienigenis colenlatriam seductum adque deiectum; et non audeat existimare Deum uel hoc promisisse mendaciter uel talem Salomonem domumque eius futuram non potuisse praescire. Non hinc autem deberemus ambigere, nec si non in Christo Do
Abbreviated transcription (Latin):
tasse etiã nominib alioꝵ aliqͥd qͦd ad rem ꝑtine¬
at fugurantib cȩteros aut̃ nulliꝰ hominis nom̃ in
titulis hab̾i uoluisse. sic̃ ei uarietatis huiꝰ disposi¬
tionẽ quã uis latebrosã. non tam̃ manẽ dñs in spera¬
uit. Nec mouere debet ad hoc ñ credendũ qͦd non¬
nulloꝵ nomina ꝓpħarũ qͥ longe pꝰ clauid regis tẽ¬
pora fuer̃ qͥb dã psalmis in eo libro legunt᷑ inscri¬
pta. & quȩ ibi dicunt᷑. uelut ab eis dici uidentur.
sic̃ rex iosias exorturꝰ & regnaturꝰ pꝰ annos am

Expanded text:
tasse etiam nominibus aliorum aliquid, quod ad rem pertineat, figurantibus, ceteros autem nullius hominis nomen in titulis habere uoluisse, sicut ei uarietatis huius dispositionem. quamuis latebrosaru, non tamen inanem Dominus inspirauit. Nec mouere debet ad hoc non credendum, quod nonnullorum nomina prophetarum. qui longe post Dauid regis tempora fuerunt, quibusdam psalmis in eo libro leguntur inscripta et quae ibi dicuntur uelut ab eis dici uidentur. sicut rex Iosias exorturus et regnaturus post annos am
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ pͥmoinumbra futuri in t̾rena scilicet ierłm. reg
ur nauit clauid. Erat aut̃ đđ uir in canticis eruditꝰ.¬
a qͥ armoniã musicã ñ uulgari uoluptate s fideli
uoluntate dilexerit. eaq dõ suo qͥuerꝰ ÷ ds̃ mystica
rei magne figuratione seruierit. Diuersoꝵ sonoꝵ
cõpactã bene ordinate ciuitatis in sinuat unitatẽ.
continet. quẽ psalmoꝵ uocamꝰ. In qͥb non nulli uo¬
lunt eos solos factos. eẽ. ad auid. qͥ eiꝰ nomine ins¬
cripti s̃. Sunt aut̃ qͥ putant ñ ab eo factos. nisi qui
p̃notant᷑ ipsius dđ: qͥ uͦ habent intitulis ipsi dđ.
abaliis factos ꝑsone ipsius fuisse coaptatos. Quȩ
opinio uoce euangłica saluatoris ipsius refutat᷑.

Expanded text:
Dei, primo in umbra futuri, in terrena scilicet Hierusalem, regnauit Dauid. Erat autem Dauid uir in canticis eruditus, qui harmoniam musicam non uulgari uoluptate, sed fideli uoluntate dilexerit eaque Deo suo, qui uerus est Deus, mystica rei magnae figuratione seruierit. Diuersorum enimconpactam bene ordinatae ciuitatis insinuat unitatem. continet, quem psalmorum uocamus. In quibus nonnulli uolunt eos solos factos esse a Dauid, qui eius nomine inscripti sunt. Sunt item qui putant non ab eo factos, nisi qui praenotantur: Ipsius Dauid; qui uero habent in titulis: Ipsi Dauid, ab aliis factos personae ipsius fuisse coaptatos. Quae opinio uoce euangelica Saluatoris ipsius refutatur,
Abbreviated transcription (Latin):
exultationis p̃participib tuis. aar̃rra & gut¬
ta & casia a uestim̃tis tuis a d omib eburneis :
exqͥb te delectauer̃ filiȩ regũ in honore tuo.
Quis ñ hic xp̃m quẽ p̃dicamꝰ & in quẽ credi¬
mꝰ quã libet sit tardꝰ agnoscat. cũ audiat
gibili chrr̃sinate: Quis enĩ tã rudis. ẽ. in hac reli¬
gione uel tam surclꝰ ad uersus eiꝰ famã longe late¬
q diffusã. ut xp̃m a chrr̃sinate hoc ÷ abunctione
appellatũ. eẽ. ñ nouerit: agnito aut̃ rege xp̃o :
iã cȩt̾a quȩ hic tropice dicta s̃ qͦmͦ sit speciosus
forma p̃filiis hominũ qͣdã tanto magis aman¬
da atq miranda : qͣnto minꝰ corporea pulchri
regnat ꝓpt̾ ueritatẽ & mansuetudinẽ & ius¬
titiã. in qͥrat ex ocio. deinde aspiciat eiꝰ ȩccłiã¬
tanto uiro suo spũali cõnubio. & diuino amore
coniunctã. de qͣ dr̃ in his quȩ sequunt᷑. astitit
regina adestris tuis inuestitu de aurato. cir¬

Expanded text:
a et gutta et casia a vestimentis tuis, a domibus eburneis: ex quibus delectaverunt te filiae regum in honore tuo . Quis non hic Christum, quem praedicamus, et in quem credimus, quamlibet sit tardus, agnoscat: cum audiat gibili chrismate? Quis enim tam rudis est in hac religione, vel tam surdus adversus ejus famam longe lateque diffusam, ut Christum a chrismate, hoc est ab unctione, appellatum esse non noverit? Agnito autem rege Christo, jam caetera quae hic tropice dicta sunt, quomodo sit speciosus forma prae filiis hominum, quadam tanto magis amanda atque miranda, quanto minus corporea pulchritregnat propter veritatem et mansuetudinem et justitiam, inquirat ex otio. 2. Deinde aspiciat ejus Ecctanto uiro suo spiritali conubio et diuino amore coniunctam, de qua dicitur in his quae sequuntur. Adstitit regina a dextris tuis in uestitu deaurato, cir
Abbreviated transcription (Latin):
ad aliqͦd tẽpꝰ sic̃ dieb salomonis apparuit. sed in
ȩt̃nũ sꝑanda. ẽ. in qͦ certissima spe dr̃. fiat fiat. li¬
liꝰ enĩ spei ÷ confirmatio uerbi huiꝰ iteratio. Hloc gͦ
intelligens dđ. ait in scđo regnoꝵ libro unde at
istũ psalmũ digressi sumꝰ. Et locutꝰ es ꝓdomo serui
tui in longinquũ. Idõ aut̃ pꝰ paululũ ait. Nunc in¬
cipe & benedic domũ serui tui usq in ȩt̾nũ & cȩt̾a.
qͥa tunc geniturꝰ erat filiũ ex qͦ ꝓgenies eiꝰ duceret᷑
ad xp̃m : ꝑ quẽ futura erat domus eiꝰ ȩt̾na eadẽq
ipsa ꝓpt̾ tẽplũ dĩ. de hominib factũ ñ de lapidib
ubi habitet in ȩt̃nũ popłs cũ dõ & indõ suo: & dĩ
cũ popło atq in popło suo: ita ut ds̃ sit implens po¬
płm suũ. & popłs plenꝰ dõ suo cũ ds̃ erit om̃ia inom¬

Expanded text:
ad aliquod tempus, qualis diebus Salomonis apparuit, sed in ad aliquod tempus, qualis diebus Salomonis apparuit, sed in aeternum speranda est, in qua certissima spe dicitur: Fiat, fiat. Illius enim spei est confirmatio uerbi huius iteratio. Hoc ergo intellegens Dauid ait in secundo regnorum libro, unde ad istum psalmum digressi sumus: Et locutus es pro domo serui tui in longinquum. Ideo autem post paululum ait: Nunc incipe et benedic domum serui tui usque in aeternum et cetera, quia tunc geniturus erat filium, ex quo progenies eius duceretur ad Christum, per quem futura erat domus eius aeterna eademque factum, non de lapidibus, ubi habitet in aeternum populus cum Deo, et in Deo suo, et Deus cum populo, et in populo suo: ita ut Deus sit implens populum suum et populus plenus Deo suo, « Et Deus erit omnia in om
Abbreviated transcription (Latin):
cient̃ humilitate mea. reddas celsitudinẽ quã
iirasti dđ inueritate tua : Si aut̃ uidȩis assig¬
nemꝰ hȩc uerba: illi seruidĩ talia dicere potuer̃
qͥ expugnata t̃rena ierłm antequã iħc xp̃c hu
manitꝰ nasceret᷑ in captiuitatẽ ducti s̃: in telli
gentes cõmutationẽ xp̃i. qͥa scilicet ñ ꝑ eũ t̃rena
carnalisq felicitas. qͣlis paucis annis regis salo
expectanda. Quã tunc ignorans in fidelitas
gentiũ cũ dĩ popłm exultabat atq in sultabat
.ẽẽ. captiuũ. qͥd aliud quã xp̃i çõmutationẽ s
scientib nesciens exꝓbrabat: Et idõ qͦd sequit᷑
ubi psalmꝰ iste condudit᷑. benedictio dñi in ȩt̃nũ
fiat fiat. umuerso popłodĩ ad cȩlestẽ ierłm ꝑ
tinenti. siue in illis qͥ latebant in testam̃to ue
antequã reuelaret᷑ nouũ. siue in his qͥ iã testam̃to no¬
uo reuelato manifeste ꝑtinere cernunt᷑ ad xp̃m. sa¬
tis congruit. Benedictio qͥꝓpe dñi in semine dđ. ñ

Expanded text:
tienter humilitate mea reddas celsitudinem. quam iurasti Dauid in ueritate tua? Si autem Iudaeis adsignemus haec uerba, illi serui Dei talia dicere potuerunt, qui expugnata terrena Hierusalem, antequam Iesus Christus humanitus nasceretur, in captiuitgentes commutationem Christi, quia scilicet non per eum terrena carnalisque felicitas, qualis paucis annis regis Salomdeliter exspectanda: quam tunc ignorans infidelitas gentium, cum Dei populum exsultabat atque insultabat esse captivum, quid aliud quam Christi commutationem, sed scientibus nesciens, exprobrabat? Et ideo quod sequitur, ubi psalmus iste concluditur, Benedictio Domini in aeternum: fiat, fiat, uniuerso populo Dei ad caelestem Hierusalem pertinenti siue in illis, qui latebant in testamento uetere, antequam reuelaretur nouum, siue in his, qui iam testamento nouo reuelato manifeste pertinere cernuntur ad Christum, satis congruit. Benedictio quippe Domini in semine Dauid non
Abbreviated transcription (Latin):
cebo inqͥt inueritate mea. neq ꝓfanabo testam̃tũ
meũ: & quȩ ꝓcedunt de labiis meis ñ reꝓbabo. Se¬
mel iuraui in scõ meo si dd̃ mentiar : id ÷ neqͣqͣm dcł̃
mentiar. Solet enĩ sic loqͥ scriptura & uid aut̃ non
m̃tiat᷑ ad uingit & dicit. Sem̃ eius inet̃nũ mane¬
bit: & sedes eiꝰ sic̃ sol in conspectu meo. & sic̃ luna
ꝑfecta in ȩt̾nũ : & testis incelo fidelis. Post hec tante¬
ꝓmissionis ualidissima firmam̃ta : ne putarent᷑
in salomone cõpleta. tanquã id sꝑaret᷑ nec inueni¬
ret᷑: tuuͦ inqͥt repulisti. & ad nichilũ reduxisti dñe.
Hoc qͥppe factũ ÷ de regno salomonis in posteris eiꝰ.
usq ad euersionẽ ipsiꝰ t̾renȩ ierłm qͥȩ regni eiꝰdẽ
sedes fuit. & maxime ipsius tẽpli labẽ quod fuerat
a salomone constructũ. Sed ne hoc putaret᷑ ds contͣ
sua ꝓmissa fecisse: continuo subiecit. Distulisti
ges mr̃stico illo chrrinate consecrati : ñ solũ a rege

Expanded text:
cebo, inquit, in ueritate mea, neque profanabo testamentum meum, et quae procedunt de labiis meis non reprobabo. Semel iuraui in sancto meo, si Dauid mentiar; id est, nequaquam Dauid mentiar. Solet enim sic loqui scriptura. Quid autem non mentiatur, adiungit et dicit: Semen eius in aeternum manet; et sedes eius sicut sol in con-. spectu meo, et sicut luna perfecta in aeternupromissionis validissima firmamenta, ne putarentur in Salomone completa, tanquam id speraretur, nec inveniretur: Tu vero, inquit, repulisti, et ad nihilum deduxisti, Domine. Hoc quippe factum est de regno Salomonis in posteris ejus, usque ad eversionem ipsius terrenae Jerusalem, quae regni ejusdem sedes fuit; et maxime ipsius templi labem, quod fuerat a Salomone constructum. Sed ne ob hoc putaretur Deus contra sua promissa fecisse, continuo subjecit, Distulisti entur omnes reges mystico illo chrismate consecrati, non solum a rege
Abbreviated transcription (Latin):
constitues eos principes suꝑ omnẽ t̃rã. ex filiis qͥppe
eiꝰ ꝑ omnẽ t̃rã s̃ p̃positi & patres eiꝰ cũ confiteant᷑
ei popłi concurrentes ad eã confessionẽ laudis ȩt̃nȩ
sub obscure diccũ. ẽ. qͦ qͦ mͦ intelligat᷑. debet his reb
manifestissimis conuenire. sic̃ etiã in illo psalmo

Expanded text:
em terram ex filiis quippe eius per omnem terram sunt praepositi et patres eius, cum confiteantur ei populi concurrentes ad eam confessionem laudis aeternaesubobscure dictum est, quoquo modo intellegatur, debet his rebus manifestissimis conuenire. CAPUT XVII. De his, quae
Abbreviated transcription (Latin):
pareat qͥd in illo figura qͣliscũq ad umbrata sit.
misto aut̃ ipsa ueritas p̃sentata. Notũ ÷ enĩ qͥb
t̃minis regnũ conclusũ fuerat salomonis: & tam̃
in eo psalmo legit᷑ ut alia taceã. dominabit᷑ a ma¬
riusq ad mare & a flumine usq ad t̾minos orb
t̃rȩQ uod in xp̃o uidemꝰ impleri. A flumine qͥppe
dñandi sũpsit exordiũ. ubi baptizatꝰ. a ioħe eo¬
uente ad huc patre suo dauid regnare salomon
cȩpit. qͦd nulli regũ illoꝵ contigit: nisi ut hinc qͦq
dies tui. & dormies cũ patrib tuis. & suscitabo se¬
m̃ tuũ pꝰ te. qͥ erit de uentre cuo: & p̃parabo reg

Expanded text:
pareat, quod in illo figura qualiscumque adumbrata sit, pareat, quod in illo figura qualiscumque adumbrata sit, in isto autem ipsa veritas praesentata. Notum est enim quibus terminis regnum conclusum fuerit Salomonis: et tamen in eo psalmo legitur, ut alia taceam, Dominabitur a mari usque ad mare, et a flumine usque ad terminos orbis terrae ; quod in dominandi sumpsit exordium, ubi baptizatus a Joanne, eoNec ob aliud vivente adhuc patre suo David regnare Salomon coepit, quod nulli regum illorum contigit, nisi ut hinc quoque dies tui, et dormieris cum patribus tuis, suscitabo semen tuum post te, quod exiet de
Abbreviated transcription (Latin):
cõpleri: ne uane atq in anit̃ hic aliũ aliquẽ re¬
qͥramꝰ. sic̃ carnales iudȩi. Nã & ipsi usq adeo fi¬
liũ quẽ loco isto regi dd ꝓmissũ legunt. in telli¬
gunt ñ fuisse salomonẽ : ut eo qͥ ꝓmissus ÷ tanta
iã manifestatione de clarato ad huc mirabili
cȩcitate aliũ sꝑare sedicant. Pacta ÷ qͥdẽ ñ nulla
imago rei futurȩ etiã in salomone. in eo qͦd tẽplũ
pe pacificus ÷ latinȩ & in exordio regni sui mi¬
rabilit̃ laudabilis fuit : sed eadẽ sua ꝑsona ꝑ
umbrã futuri p̾nuntiabat etiã ipse xp̃m dñm
nr̃m. ñ exhibebat. Unde quȩdã de illo ita scrip¬
ta sunt qͣsi de ipo ista p̃dicta sint dũ scriptura
scã etiã reb gestis ꝓpħans. qͦdã mͦ in eo figurã
deliniat futuroꝵ. Nã p̃t̃ libros diuinȩ istoriȩ
minis eiꝰ inscriptꝰ ÷ in qͦ tam multa dicunt᷑ quae
om̃ino ei conuenire ñ possunt: dño aut̃ xp̃o ap¬
tissima ꝑspicuitate conueniunt. ut euident̃ ap¬

Expanded text:
atque inaniter hic alium aliquem requiramus, sicut carnales Judaei. Nam et ipsi usque adeo filium, quem loco isto regi David promissum legunt, intelligunt non fuisse Salomonem, ut eo qui promissus est tanta jam manifestatione declarato adhuc mirabili caecitate alium sperare se dicant. Facta est quidem nonnulla imago rei futurae etiam in Salomone, in eo quod templumpe Pacificus est latine, et in exordio regni sui mirabiliter laudabilis fuit: sed eadem sua persona per umbram futuri praenuntiabat etiam ipse Christum Dominum nostrum, non exhibebat. Unde quaedam de illo ita scripta sunt, quasi de ipso ista praedicta sint, dum Scriptura sancta etiam rebus gestis prophetans, quodammodo in eo figuram delineat futurorum. Nam praeter libros divinae historiae, minis ejus inscriptus est: in quo tam multa dicuntur, quae omnino ei convenire non possunt, Domino autem Christo aptissima perspicuitate conveniunt, ut evidenter ap
Abbreviated transcription (Latin):
successit in regnũ. cuiꝰ mutatione finalis illa mu¬
tatio figurata ẽ ꝓpt̃ quã diuinitꝰ cuncta dicta.
cogitauit facere dõ domũ: templũ illud scilicet
excellentissime diffamatũ. qͦd a rege salomone
filio eiꝰ pꝰ ea fabricatũ.ẽ. Hoc eo cogitante : factũ
.ẽ. uerbũ dñi ad nathan ꝓpħam. qͦd ꝑferret ad
regẽ. Ubi cũ dixis set ds̃ qͦd ñ ab ipso dauid ȩcdi¬
ficaret᷑ domꝰ. neq ꝑ tantũ tempus semandasse
cuiquã in popło suo ut sibi fieret domꝰ cȩdrina:
& nunc in qͥt hec dices seruo meo dđ. Haec dicit
dñs om̃ps. accepite de ouili ouiũ ut esses inducẽ¬

Expanded text:
successit in regnum, cuius mutatione finalis illa musuccessit in regnum, cuius mutatione finalis illa mutatio figurata est, propter quam diuinitus cuncta dicta, rospera prouenissent, cogitauit facere Deo domum, templum illud scilicet excellentissime diffamatum, quod a rege Salomone filio eius postea fabricatum est. Hoc eo cogitante factum est uerbum Dei ad Nathan prophetam, quod perferret ad regem. Ubi cum dixisset Deus, quod non ab ipso Dauid sibi aedificaretur domus. neque per tantum tempus se mandasse cuiquam in populo suo, ut sibi fieret domus cedrina: Et nunc, inquit, haec dices seruo meo Dauid: Haec dicit Dominus omnipotens: Accepi te de ouili ouium, ut esses in duce
Abbreviated transcription (Latin):
sierit ad xp̃m: auferet᷑ uelam̃. Tran seuntiũ qͥppe
intentio ipsa mutat᷑ de uetere ad nouũ: ut ñ iã
qͥsq intendat acciꝑe carnalẽ s spũalẽ felicitatẽ.
ꝓpt̃ qͦd ipse magnꝰ ꝓpħa samuhel antequã unxisset
suꝑ eos & confusi st̃. & offender̃ corã isrł. atq su¬
ꝑati sunt. assũpsit lapidẽ unũ & statuit eũ int̃
masephat nouã & ueterẽ. & uocauit nom̃ eiꝰ aben¬
nezer. id ÷ latine lapis ad uitoris: & dix̃. Usq huc
ad iuuit nos ds̃. Masephat int̃p̃tat᷑ intentio la¬
pis ille ad iutoris medietas. ẽ saluatoris : ꝑquẽ tran¬
seundũ ÷ a masephat uetere ad nouã. id ÷ ab inten¬
tione qͣ ex pectabat᷑ a carnali regno beatitudo falsa
carnał. ad intentionẽ qͥ ꝑ nouũ testam̃tũ expec¬
tat᷑ in regno cȩlorũ beatitudo ueracissima sp̃ũał.¬
nunc uideo. eẽ. monstrandũ qͥd ipsi dauid qͥ sauli

Expanded text:
sierit ad Christum, auferetur uelamen. Transeuntium quippe sierit ad Christum, auferetur uelamen. Transeuntium quippe intentio ipsa mutatur de uetere ad nouum, ut iam non quisque intendat accipere carnalem, sed spiritalem felicitatem. Propter quod ipse magnus propheta Samuel, antequam unxisset super eos, et confusi sunt et offenderunt coram Israel adque superati sunt: adsumsit lapidem unum et statuit illum inter Massephat nouam et ueterem, et uocauit nomen eius Abennezer, quod est Latine lapis adiutoris, et dixit: Usque hoc adiuuit nos Dominus. Massephat interpretatur intentio. Lapis ille adiutoris medietas est Saluatoris. per quem transeundum est a Massephat uetere ad nonam, id est ab intentione, qua exspectabatur in carnali regno beatitudo falsa carnalis, ad intentionem, qua per nouum testamentum exspectatur in regno caelorum beatitudo uerissima spnunc uideo esse monstrandum, quid ipsi Dauid. qui Sauli
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ ñ penitet sic̃ hominẽ. Ubi enĩ legit᷑ qͦd peniteat
eũ : mutatiorerũ significat᷑ immutabili p̃scientia
manente diuina. Ubi gͦ ñ penitere dr̃: ñ mutare
intelligit᷑. Prsus in solubilẽ uidemꝰ ꝑ hȩc uerba ꝓ¬
latã diuinitꝰ fuisse sententiã de ista diuisione po¬
płi isrł. & om̃ino ꝑpetuã luicũq enĩ ad xp̃m tran¬
sier̃ uel transeunt. uel transibunt: inde ñ erant.
inde scđm dĩ p̃scientiã ñ scđm generis humani
unã eandẽq naturã. Prorsus qͥcũq exisraelitis ad¬
herentes xp̃o ꝑseuerant in illo: nũquã er̃ cũ eis isra¬
helitis qͥ eiꝰ mimici usq in finẽ uitȩ huiꝰ. eẽ. ꝑsistuñ.
sed indiuisione qͣȩ hic p̃nuntiata ÷ ꝑpetuo ꝑma¬
nebunt. Nichil enĩ ꝓdest testam̃tũ uetꝰ de monte
sina in seruitutẽ generans: nisi qͥa testimoniũ ꝑhi¬
bet testam̃to nouo. alioqͥn qͣm dui legit᷑ morses. ue¬
lam̃ suꝑ corda eoꝵ positũ ÷ Cũ aut̃ inde qͥsq tran¬

Expanded text:
enitet, sicut hominem. Ubi enim legitur, quod paeniteat eum, mutatio rerum significatur, inmutabili praescientia manente diuina. Ubi ergo non paenitere dicitur, non mutare intellegitur. Prorsus insolubilem uidemus per haec uerba prolatam diuinitus fuisse sententiam de ista diuisione populi Israel et omnino perpetuam. Quicumque enim ad Christum transierunt uel transeunt uel transibunt inde, non erant inde secundum Dei praescientiam, non secundum generis humani unam eandemque naturam. Prorsus quicumque ex Israelitis adhaerentes Christo perseuerant in illo, numquam erunt cum eis Israelitis, qui eius inimici usque in finem uitae huius esse persistunt; sed in diuisione, quae hic praenuntiata est, perpetuo permanebunt. Nihil enim prodest testamentum uetus de monte Sina in seruitutem generans, nisi quia testimonium perhibet testamento nouo. Alioquin, quamdiu legitur Moyses, uelamen super corda eorum positura est; cum autem inde quisque tran
Abbreviated transcription (Latin):
qͥȩ s̃ ignis filioꝵ isrł in ȩscã. Haec qͥppe fuerant sa¬
crificia iudeoꝵ. Idõ hic dix̃ manducare panẽ : qͦd
.ẽ. in nouo testam̃to. sacrificiũ xp̃ianoꝵ. Cũ igit᷑
nunc manifestatione clarescant : ñ frustra tam̃
moueri qͥs piã potest acdicere. Iuomͦ confidimꝰ ue¬
nire om̃ia quȩ in libris illis uentura p̃dicta s̃. si
hoc ipsũ qͦd ibi diuinitꝰ dictũ. ẽ. domꝰ tua & domꝰ
patris tui transibunt corã me in et̃nũ effectũ habe
ñ potuit. qm̃ uidemꝰ illud sacerdotiũ fuisse muta
tũ. & qͦd illi domui ꝓmissũ ÷ nec sꝑari aliqͣndo cõ¬
plendũ. qͥa illud qͦd ei reꝓbato mutatoq succedit.
hoc potiꝰ p̃dicat᷑ et̃nũ. Hoc qͥ dicit: ñ dũ intelligit
aut ñ recolit etiã ipsũ scđmordinẽ a aron sac̃ dotiũ.
tanꝗ umbrã futuri ȩt̃ni sacerdotii constitutũ. ac ꝑ

Expanded text:
quae sunt ignis filiorum Israel, in escam haec quippe fuerant saquae sunt ignis filiorum Israel, in escam haec quippe fuerant sacrificia Iudaeorum: ideo hic dixit: Manducare panem, quod est in nouo testamento sacrificium Christianorum. CAPUT nunc manifestatione clarescant, non frustra tamen moueri quispiam potest ac dicere: Quo modo confidimus uenire omnia, quae in libris illis uentura praedicta sunt, si hoc ipsum, quod ibi diuinitus dictum est: Domus tua et domus patris tui transibunt coram meinaeternum, effectum habere non potuit? qtum; et quod illi domui promissum est, nec sperari aliquando complendum: quia illud quod ei reprobato mutatoque succedit, hoc potius praedicatur aeternum. Hoc qui dicit, nondum intelligit, aut non recolit, etiam ipsum secundum ordinem Aaron sacerdotium, tanquam umbram futuri aeterni sacerdotii constitutum: ac per
Abbreviated transcription (Latin):
mo dñi. qualecũq & qͣntulũ cũq m̃brũ. eẽ. cupio sa¬
cerdotii tui. Sacerdotiũ qͥppe hic ipsã plebẽ dicit.
le sacerdotiũ. Iuã uis ñ nulli sacrificii tui sint in¬
t̃p̃tati ñ sacerdotiitui: qͦd nichilo minꝰ eundẽ sig¬
nificat popłm xp̃ianũ. Unde dic̃ apłs paulus.
Vnꝰ panis. unũ corpus multi sumꝰ. Et iterũ. Exhibe
manduͣse panẽ: etiã ipsũ sacrifitii genꝰ elegant̃
ex p̃ssit. de qͦ dicit sacerdos ipse. Panis quẽ ego deđo
nẽ a aron. s scđm ordinẽ melchidech. Qͥ legit intel¬
ligat. Breuis itaq ista confessio & salubrit̃ humilis.
qͣ dr̃ iacta me in partẽ sacerdotii tui manducare
panẽ. Ipse ÷ obolus argenti qͥa & breue.ẽ. & eloqͥũ
dñi ÷ habitantis incorde credentis. Qͥa enĩ dixerbet
suꝑiꝰ dedisse se cibos domui aarondeuictimis ue¬
teris testam̃ti. ubi ait. Dedi domui patris tui om̃ia

Expanded text:
mo Dei : qualecumque et quantulumcumque membrum esse cupio samo Dei : qualecumque et quantulumcumque membrum esse cupio sacerdotii tui. Sacerdotium quippe hic ipsam plebem dicit, le sacerdotium . Quamvis nonnulli, sacrificii tui sint interpretati; non, sacerdotii tui: quod nihilominus eumdem significat populum christianum. Unde dicit apostolus Paulus, Unus panis, unum corpus mmanducare panem, etiam ipsum sacrificii genus eleganter expressit, de quo dicit sacerdos ipse, Panis quem ego dedero, nem Aaron, sed secundum ordinem Melchisedech, qui legit, intellegat. Breuis itaque ista confessio et salubriter humilis, qua dicitur: Iacta me in partem sacerdotii tui manducare panem; ipse est obolus argenti, quia et breue est et eloquium Domini est habitantis in corde credentis. Quia enim dixerat superius, dedisse se cibos domui Aaron de uictimis ueteris testamenti, ubi ait: Dedi domui patris tui omnia,
Abbreviated transcription (Latin):
catũ qͥdẽ salomonis regnante filioeiꝰ roboam scimꝰ
isrł in duo fusse diuisũ. atq ita ꝑseuerasse habentib
singulis partib reges suos : donec illa gens tota a
chaldȩis. eẽt ingenti uastatione subuersa atq trats¬
lata. Sed hoc qͥd ad saulẽ cui si tale aliqͥd cõminan¬
dũ. eẽt. ipsi dauid fuerat potius cõminandũ. cuiꝰ erat
filius salomon: Postremonunc int̃ se gens hebrea di¬
uisa ñ. ẽ: sed in different̃ in eiusdẽ erroris societate
disꝑsa ꝑ t̾ras. Diuisio uͦ illa quã ds̃ sub ꝑsona saulis
q minatꝰ. ẽ: aet̃na atq immutabilis significata . ẽ.
ꝑ hoc qͦd ad iunctũ ẽ. Et ñ conuertet̾ neq pęnitebit

Expanded text:
catum quidem Salomonis regnante filio eius Roboam scimus catum quidem Salomonis regnante filio eius Roboam scimus Israel in duo fuisse diuisum adque ita perseuerasse, habentibus singulis partibus reges suos, donec illa gens tota a Chaldaeis esset ingenti uastatione subuersa adque translata. Sed hoc quid ad Saulem, cum, si tale aliquid comminandum esset, ipsi Dauid fuerit potius comminandum, cuius erat filius Salomon? Postremo nunc intvisa non est, sed indifferenter in ejusdem erroris societate dispersa per terras. Divisio vero illa quam Deus sub persona Saulis,comminatus est, aeterna atque immutabilis significata est, per hoc quod adjunctum est, Et non convertetur, neque poenitebit
Abbreviated transcription (Latin):
positũ ÷ ungretis disrũ pet dñs regnũ ab isrł de
De qͦ cũ diceret᷑ & dabit illud ꝓximo tuo: ad carnis
unde & saul. Quod uͦ additũ ÷ bono suꝑte : potest
qͥdẽ intelligi meliorite. & qͥdã sic s̃ int̾p̃tati. Sed
melius sic accipit᷑ bono suꝑte : ut qͥa illebonus
idõ sit suꝑte. iuxta illud aliud ꝓpħicũ. Donec
ponã om̃s inimicos tuos sub pedib: tuis: in qͥb
est & isrł. cui suo ꝑsecutori regnũ abstulit xp̃c.
quã uis fuerit illic & isrł. in qͦ dolus ñ erat. qͦt¬
dã q̃si frum̃tũ illarũ palearũ. Nã utiq inde
intelligendũ. eẽ. qͦd seqͥtur. & diuidet᷑ isrł in
duo. Inisrł scilicet mimicũ xp̃o: & isrł adhe¬
rentẽ
xp̃o. in isrł ad ancillã : & isrł ad libam ꝑtinentẽ. Nã
ista duo genera pͥmũ simul erant uelut abrahã ad¬
huc adhereret ancillȩ. doneo sterilis ꝑ xp̃i gr̃am fę¬
cundata clamanle. łice ancillã & filiũ eiꝰ. Propt̃ pec¬

Expanded text:
tum in Graecis: Disrupit Dominus regnum ab Israel de De quo cum dicitur: Et dabit illud proximo tuo, ad carnis unde et Saül. Quod vero additum est, bono super te, potest quidem intelligi, meliori te; nam et quidam sic sunt interpretati: sed melius sic accipitur, bono super te, ut quia ille bonus est, ideo sit super te, juxta illud aliud propheticum, Donec ponam omnes inimicos tuos sub pedibus tuis . In quibus est et Israel, cui suo persecutori ruamvis fuerit illic et Israel, in quo dolus non erat , quoddam quasi frumentum illarum palearum. Nam utique inde intelligendum esse quod sequitur, Et dividetur Israel in duo: in Israel scilicet inimicum Christo, et Israel adhaerentem Christo, in Israel ad ancillam et Israel ad liberam pertinentem. Nam ista duo genera primum simul erant, uelut Abraham adhuc adhaereret ancillae. donec sterilis per Christi gratiam fecundata clamaret: Eice ancillam et filium eius. Propter pec
Abbreviated transcription (Latin):
uerbũ dño meo xp̃o dñi. in ferre manũ meã suꝑ¬
ipsã sed ꝓpt̃ illud qͦd p̃figurabat tanta uene¬
ratio exhibeat᷑. Unde & illud qͦd ait sauli samu¬
hel qm̃ ñ seruasti mandatũ meũ qͦd mandauit
tͥ dñs quẽ ad modũ nc̃ parauerat dñs regnũ tu¬
ũ usq in ęt̃nũ suꝑ isrł: & nunc regnũ tuũ ñsta¬

Expanded text:
uerbum domino meo christo Domini, inferre manum meam suuerbum domino meo christo Domini, inferre manum meam suipsam, sed propter illud, quod praefigurabat, tanta ueneratio exhibebatur. Unde et illud, quod ait Sauli Samuel: Quoniam non seruasti mandatum meum, quod mandauit tibi Dominus, quem ad modum nunc parauerat Dominus regnum tuum usque in aeternum super Israel: et nunc regnum tuum non sta
Abbreviated transcription (Latin):
tatio eiꝰ debut. ꝓpħari. Regnũ qͦq isto mͦ etiã sauł
ipsius qͥcerte repbatꝰ atq reiec tꝰ.ẽ. futuri regni
erat umbra in ȩt̃nitate mansuri. Oleũ qͥppe
mystice accipiendũ & magnũ sacram̃tũ intel¬
ut ꝑcusso corde pauitauerit. qͣndo in tenebroso
occultatꝰ antro. qͦ etiã saul urgente intrauerat
necessitate naturȩ exiguã particulã dđ uestis eiꝰ
retrorsũ latent̃ abscidit. ut hab̾et unde mons¬
tranx qͦmͦ ei peꝑcerit cũ posset occiđr atq
ita suspitionẽ de animo eiꝰ qͣ scm̃ dauid putats
inimicũ suũ uehem̃t̃ ꝑsequebat᷑ auferret. Ne
itaq reus. ẽẽt. tanti sacram̃ti insaule iuolati.
qͥa uel indum̃tũ eiꝰ sic attrectauit. ex timuit. lta
enĩ scriptũ ÷ Et ꝑcussit cor dđ suꝑ eũ: qͥa abstulit
pinnulã clamidis eiꝰ. Uiri aut̃ qͥcũ illo erant &
ut saulẽ inmanꝰ suas traditũ interimerle sua¬
debant : ñ mͥ in qͥt contingat adño. si fecero hoc

Expanded text:
tatio eius debuit prophetari. Regnum quoque isto modo etiam Saulis ipsius, qui certe reprobatus adque reiectus est, futuri regni erat umbra in aeternitate mansuri. Oleum quippe mystice accipiendum et magnum sacramentum inteld, ut percusso corde pauitauerit, quando in tenebroso occultatus antro, quo etiam Saul urgente intrauerat necessitate naturae, exiguam particulam uestis eius retrorsum latenter abscidit, ut haberet unde monstraret, quo modo ei pepercerit, cum posset occidere, adque ita suspicionem de animo eius, qua sanctum Dauid putans inimicum suum uehementer persequebatur, auferret. Ne itaque reus esset tanti sacramenti in Saule uiolati, quia uel indumentum eius sic adtrectauit, extimuit. Ita enim scriptum est: Et percussit cor Dauid super eum, quia abstulit pinnulam chlamydis eius. Viris autem, qui cum illo erant et, ut Saulem in manus suas traditum interimeret, suadebant: Non mihi, inquit, contingat a Domino, si fecero hoc
Abbreviated transcription (Latin):
qͥt tecũ : qͥa sp̃iusti uerbũ dñi. & sꝑnet te dñs ne
sis rex suꝑisrł. Et conuertit samuhel faciẽ suã ut
abiret: & tenuit saul pinnulã diploidis eiꝰ: & dis¬
rupit eã. Et dix̃ ad eũ samuhel. Disrũpet dñs reg¬
nũ isrł de manutua hodie: & dabit ꝓximotuobo¬
no suꝑte. Et diuidet᷑ israel induo: & ñ conuertet᷑

Expanded text:
quit, tecum; quia spreuisti uerbum Domini, et spernet te Dominus, ne sis rex super Israel. Et conuertit Samuel faciem suam, ut abiret; et tenuit Saul pinnulam diploidis eius et disrupit eam. Et dixit ad eum Samuel: Disrupit Dominus regnum ab Israel de manu tua hodie et dabit proximo tuo bono super te, et diuidetur Israel in duo; et non conuertetur
Abbreviated transcription (Latin):
sic̃ ab initio adieb qͥb constitui uidices suꝑ popłm
meũ isrł. ludices nãq priꝰquã reges ibi. eẽ. cȩpisseq̃
suꝑ illũ popłm fuerant constituti: ex qͦ t̾rã ꝓmissi¬
onis accepit. Et utiq humiliabat eũ filius iniqͥtats
hoc ÷ hostis alienigena ꝑint̃ ualla tẽporũ qͥb le¬
gunt᷑ paces alt̾nasse cũ bellis: & inueniunt᷑ illic
pacis tẽpora ꝓlixiora quã salomonhabuit qͥ xl.¬

Expanded text:
s super populum meum Israel. Judices namque, priusquam reges ibi esse coepissent, super illum populum fuerant constituti, ex quo terram promissionis accepit. Et utique humiliabat eum filius iniquitatis, hoc est hostis alienigena per intervalla temporum, quibus leguntur pacem alternasse cum bellis: et inveniunt illic pacis tempora prolixiora, quam Salomon habuit,
Abbreviated transcription (Latin):
qͣsi nesciat ubi sit. ita sibi hominẽ ds̃ quȩrit sed
ꝑ hominẽ more hominũ loqͥt᷑. qͥa & sic loqͥen¬
donosquȩrit. Nonsolũ enĩ dõ patri. uerũ ipsi qͦq
unigenito eiꝰ qͥuenit quȩrere qͦd perierat. usq
ad eo iã eramꝰ noti. ut in ipso eẽmꝰ electi ante cors¬
titutionẽ mundi&uȩret sibi gͦ dix̃ : suũ habebit.
Unde in latina lingͣ hoc uerbũ accipit p̃positionẽ¬

Expanded text:
ominem Deus quaerit; sed per hominem more hominum loquitur, quia et sic loquendo nos quaerit. Non solum enim Deo Patri. uerum ipsi quoque Unigenito eius, qui uenit quaerere quod perierat, usque adeo iam eramus noti, ut in ipso essemus electi ante constitutionem mundi. Quaeret sibi ergo dixit \'suum habebit\'. Unde in Latina lingua hoc uerbum accipit praepositione
Abbreviated transcription (Latin):
tarent ephot. & dedi domui patris tui om̃ia quȩ
st̃ ignis filioꝵ isrł in ȩscã. Et ut qͥd respexisti in
incensũ meũ & in sacrificiũ meũ impudenti ocło
& glorificasti filios tuos suꝑ me. benedicere pͥ¬
mitias nominis sacrificii misrł in conspectu
meo : ꝓpt̃ hoc hȩc dicit dñs ds̃ isrł dixi. domꝰ tua

Expanded text:
tarent Ephod; et dedi domui patris tui omnia quae tarent Ephod; et dedi domui patris tui omnia quae sunt ignis filiorum Israel in escam. Et utquid respexisti in incensum meum, et in sacrificium meum impudenti oculo, et glorificasti filios tuos super me, benedicere primitias omnis sacrificii in Israel in conspectu meo? Propter hoc haec dic