comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃ tuum adorabis & illisoli seruies.:
unde & apłs detestatur eos qui coluert
& seruierunt creature pocius quã cre¬
talis ab om̃ib scĩs seruitus exhibetur.
Dicente apło. Nos enim sumus circũ¬
cisio qui sp̃ui dei seruientes. quod ẽ.
in greco latreuontes. Plures enim codi¬
ces etiam latini. sic habent. Qui sp̃ui
dei seruimus. Greci aũ: om̃s. aut pene
om̃s. In ñnullis aũ exemplarib lati
toritati grauiori credere detrectant:
nũquid & illud. uarium in codicib
reꝑꝑiunt: nescitis qr corpora ur̃a tem¬
plum in uobis ẽ. sp̃s scĩ. quẽ habetis
a deo: Quid aũ insanius magisq sa¬
crilegum ẽ. quã ut quisquam dicere
audeat. membra xp̃i templum ẽẽ cre¬
ature minoris scđm ipsos quam xp̃c ẽ:
Alio enim loco dicit. Corpora ues tra
membra sunt xp̃i. Si aũ quȩ mẽbra
sunt xp̃i. templum ẽ. sp̃s scĩ: non est
creatura sp̃s sc̃s. Iuia cui corpus nr̃m
templum exhibemus : necee̾ ẽ. ut huic

Expanded text:
Deum tuum adorabis, et illi soli servies; Deum tuum adorabis, et illi soli servies; unde et Apostolus detestatur eos qui coluerunt, et servierunt creaturae, potius quam Cretis talis seruitus exhibetur dicente apostolo: nos enim sumus circumcisio, spiritui dei seruientes, quod est in graeco XatQetovreg; plures enim codices etiam latini sic habent: qui spiritui dei seruimus; graeci autem omnes ant paene omnes. in nonnullis autem exemplaribus latintoritati grauiori cedere detractant, numquid et illud uarium in codicibus reperiunt: nescitis, quia corpora uestra templum in uobis est spiritus sancti, quem habetis a deo? quid autem insanius magisque sacrilegum est, quam ut quisquam dicere audeat membra Christi templum esse creaturae minoris secundum ipsos, quam Christus est? alio enim loco dicit: corpora uestra membra sunt Christi. si autem quae membra sunt Christi, templum est spiritus sancti, non est creatura spiritus sanctus, quia cui corpus nostrum templum exhibemus, necesse est, ut huic
Abbreviated transcription (Latin):
appellans. sicuti alibi. Caput aũ. xp̃i ds̃.
monia: quib ante nos qui hȩc disputa¬
uerunt habundantius usi sunt: quia &
ipse deus &e non creatura. Quod si non
creatura : non tantum deus: nam ⁊ ho¬
mines dicti sunt dii: s etiam uerus ds̃.
Ergo patri &e filio ꝓrsus equalis: & in
trinitatis unitate consubstantialis. et
coet̾nus. M axime łͦi illo loco satis claret.
quod sp̃s sc̃s non sit creatura: ubi iube¬
mur non seruire creature s creatori.
Non eo modo quo iubemur ꝑ caritatẽ
s eo modo quo tantum deo seruitur.
quod ẽ. grece latreusm. unde idolatre
dicuntur qui simulacris eã seruitutẽ
ex hibent quȩ debetur deo. Scdm hanc
enim seruitutem dictum ẽ: dñm dm̃
tuum adorabis & illi soli seruies. Nã
hoc distinctius in greca script᷑a inue¬
nitur. Laikeysis. enim habet. Porro
si tali seruitute creaturȩ seruire ꝓhi¬
bemur: quandoquidem dictum ẽ. dñm

Expanded text:
appellans, sicut alibi: caput autem Christi dappellans, sicut alibi: caput autem Christi dmonia, quibus ante nos qui haec disputauerunt abundantius usi sunt, quia et ipse deus, et non creatura. quod si non creatura, non tantum deus — nam et homines dicti sunt dii — sed etiam uerus deus. Ergo Patri et Filio prorsus aequalis, et in Trinitatis unitate consubstantialis et coaeternus. Maxime vero illo loco satis claret, quod Spiritus sanctus non sit creatura, ubi jubemur non servire creaturae, sed Creatori : non eo modo quo jubemur per charitatem sed eo modo quo tantum Deo servitur, quod est graece λατρεύειν. Unde idololatrae dicuntur qui simulacris eam servitutem exhibent quae debetur Deo. Secundum hanc enim servitutem dictum est, Dominum Deum tuum adorabis, et illi soli servies . Nam et hoc distinctius in graeca Scriptura invenitur; λατρεύσεις enim habet. Porro si tali servitute creaturae servire prohibemur, quandoquidem dictum est, Dominum
Abbreviated transcription (Latin):
prior dedit illi. & retribuetur ei: Qm̃
ex ip̃so &e̾ ꝑ ipsum. & in ipso sunt om̃ia:
ipsi gła in scła scłorum amen. Si aũ
hoc de patre tantũmodo intelligi uolũt:
quomodo g̾ om̃ia ꝑ patrem sunt. sicut hic
dicitur: & omia ꝑ filium sicut ad corin¬
om̃ia: & sicut in euangłio ioħis. om̃ia ꝑ
ipsum facta sunt : Si enim alia ꝑ patrẽ.
alia ꝑ filium: iam ñ om̃ia ꝑ patrem. nec
om̃ia ꝑ filium. Si aũ om̃ia ꝑ patrem. &
om̃ia ꝑ filiũ : eadem ꝑ patrem q̃ ꝑ filiũ.
E qualis g ẽ. patri filius: & inseparabił
oꝑatio ẽ. patris & filii. Quia si uel filiũ
fecit pat̾ quem ñ fecit ipse filius: non
om̃ia ꝑ filium facta sunt. At om̃ia ꝑ fi¬
lium facta sunt. Ipse gͥ factus non ẽ: ut
cum patre faceret om̃ia quȩ facta sunt.
Quamqͣ nec ab ipso u̾bo tacuerit apłs.
& aꝑtissime om̃ino dixerit: qui cum in
forma dei e̾et. non rapinam arbitratus
ẽ. ẽẽ equalis deo : hic deum ꝓprie patrẽ

Expanded text:
dedit, et retribuetur ei? quoniam ex ipso, et per ipsum, et in ipso sunt omnia; ipsi gloria in saecula saeculorum. Amen. Si autem hoc de Patre tantummodo intelligi volunt, quomodo ergo omnia per Patrem sunt, sicut hic dicitur, et omnia per Filium, sicut ad Corinomnia, et sicut in euangelio Iohannis: omnia per ipsum facta sunt? si enim alia per patrem, alia per filium, iam non omnia per patrem nec omnia per filium; si autem omnia per patrem et omnia per filium, eadem per patrem quae per filium. aequalis ergo patri est filius et inseparabilis operatio est patris et filii, quia, si uel filium fecit pater, quem non fecit ipse filius, non omnia per filium facta sunt; at omnia per filium facta sunt: ipse igitur factus non est, ut cum patre faceret omnia, quae facta sunt. quamquam nec ab ipso uerbo tacuerit apostolus et apertissime omnino dixerit: qui cum in forma dei esset, non rapinam arbitratus est esse aequalis deo, hic deum proprie patrem
Abbreviated transcription (Latin):
uerum ẽ. quod ipse filius dicit̾.
quecumq enimi pater facit. hec ͣ ᷤᷤ filius
facit similiter: An quicquam ẽ. int̾ mi¬
rabilia mirabilius. quam resuscitare &
iuuificare mortuos: Dicit aũ idem filius.
Sxcut pat̾ suscitat mortuos & uuificat:
sic & filius quos uult iuuificat. Quomͦ¬
g̃ solus pat̾ facit mirabilia. ci hȩc u̾ba
nec patrem tantum nec filium tantum
ꝑmittant intelligi: s utiq unum uerũ
sc̃m̃: Item dicit dem apłs. Nobis unus
ꝑ ipsum. Quis dubitet eum om̃ia quę
creata sunt dicere: sicut ioħs. om̃ia ꝑ
ipsum facta sunt: Quero itaq de quo
dicit alio loco. Qm̃ex ipso. & ꝑ ipsum.
& in ipso sunt om̃ia: ipsi gła in scła scło¬
rum. Si enim de patre & filio & sp̃u scõ:
ut singłis ꝑsonis singła tribuantur. ex
ipso expatre. ꝑ ipsum ꝑ filium. in ip¬
so in sp̃u scõ: manifestum᷑: quod pat̃ &e
filius & sp̃s sc̃s unus deus ẽ. quando sin¬

Expanded text:
uerum est quod ipse filius dicit: uerum est quod ipse filius dicit: quaecumque enim pater facit, haec eadem et filius facit similiter? an quicquam est inter mirabilia mirabilius quam resuscitare et uiuificare mortuos? dicit autem idem filius: sicut pater suscitat mortuos et uiuificat, sic et filius quos uult uiuificat. quomergo solus Pater facit mirabilia, cum haec verba nec Patrem tantum, nec Filium tantum permittant intelligi, sed utique Deum unum nctum? Item dicit idem apostolus: nobis unus m omnia et nos per ipsum. quis dubitet eum omnia quae creata sunt dicere, sicut Iohannes: omnia per ipsum facta sunt? quaero itaque, de quo dicit alio loco: quoniam ex ipso et per ipsum et in ipso sunt omnia, ipsi gloria in saecula saeculorum? si enim de patre et filio et spiritu sancto, ut singulis personis singula tribuantur, ex ipso, ex patre, per ipsum, per filium, in ipso, spiritu sancto, manifestum, quod pater et filius et spiritus sanctus unus deus est, quando sin
Abbreviated transcription (Latin):
habet inmortalitatem: nec sic inde
separatum filium oport̾et intelligi.
Neq enim qr ipse filius alibi loquens
uoce sapientiȩ. ipse ẽ. enim sapientia
dei. ait. girum celi circuun sola: sepa¬
rauit a se patrem. Quantomagis g ñ
ẽ. neceẽ. ut tantũmodo de patre pret
filium intelligatur quod dictum ẽ. so¬
lus habet inmortalitatem. cũ ita dic¬
tum sit : ut serues inquit mandatum
sine macula irrep̃hensibile. usq in

Expanded text:
habet immortalitatem", nec sic inde habet immortalitatem", nec sic inde separatum filium oporteret intellegi. neque enim, quia ipse filius alibi loquens uoce sapientiae — ipse est enim sapientia dei — ait: gyrum caeli circuiui sola, separauit a se patrem, quanto magis ergo non est necesse, ut tantummodo de patre praeter filium intellegatur quod dictum est: solus habet immortalitatem, cum ita dictum sit: ut serues, inquit, mandatum sine macula, inreprehensibile, usque in
Abbreviated transcription (Latin):
patre sub̾e ẽ. & ideo. non tantũ deus :¬
s & uerus deus. Quod idem ioħs aꝑtis¬
sime in epła sua dicit. Scimus quod
filius dei uenerit. & dedit nob̾ intel¬
lectum ut cognoscamus uerũ: & simus
in uero filio eius iħu xp̃o. Hic ẽ. uerus
deus & uita ȩt̃na. Ninc etiam conse¬
quenter intelligitur. ñ tantũ modo
de patre dixisse apłin paulum. qui
solus habet inmortalitatem: sed de
uno solo deo. quod ẽ. ipsa trinitas.
Neq enim ipsa uita ẽt̾na. mortalis ẽ:
scđm aliquam mutabilitatem. Ac ꝑ
hoc filius dei quia uita ȩt̃na ẽ: cũ pa¬
tre etiam intelligitur ipse. ubi dictũ
ẽ. solus habet inmortalitatem. E̾ius
enim uitȩ ȩt̃nȩ &e nos participes facti:
ꝓ modulo nr̃o inmortales efficimur.
S alud ẽ. ipsa cuius participes effici¬
mur: uita et̃na : aliud nos. qui eius
participatione uiuenus in ȩternum
Sienuim dirisset. quem temporibꝰ ꝓpriis
ostendet beatus pater & solus potens
rex regum & dñs dñantium. qͥ solus

Expanded text:
ae est, et ideo non tantum deus sed et uerus deus. quod idem Iohannes apertissime in epistula sua dicit: scimus, quod filius dei uenerit et dederit nobis intellectum, ut cognoscamus uerum et simus in uero, filio eius Iesu Christo. hic est uerus deus et uita aeterna. Hinc etiam consequenter intellegitur non tantummodo de patre dixisse apostolum Paulum: qui solus habet immortalitatem, sed de uno et solo deo, quod est ipsa trinitas. neque enim ipsa uita aeterna mortalis est secundum aliquam mutabilitatem, ac per hoc filius dei, quia uita aeterna est, cum patre etiam ipse intellegitur, ubi dictum est: solus habet immortalitatem; eius enim uitae aeternae et nos participes facti pro modulo nostro immortales efficimur. sed aliud est ipsa cuius participes efficimur uita aeterna, aliud nos qui eius participatione uiuimus in aeternum. si enim dixisset: "quem temporibus propriis ostendit pater beatus et solus potens, rex regum et dominus dominantium, qui solus
Abbreviated transcription (Latin):
alius fuit. Alioquin ꝑ affectum commnu¬
ms deitatis: etiam ad patrem passio ipb
ita est. Ego enim saluatorem nr̃m non
confundo: non diuido. Non confundo.
ne aut incorporei ⁊ mmaginariam er.¬
nem: aut carnalem et mortalem predi¬
cem deitatem. Non separo: nȩdei patre
iestatem introducẽ uidear prolem. qui

Expanded text:
alius fuit: alioquin per affectum communalius fuit: alioquin per affectum communis deitatis, etiam ad Patrem passio ipsa ita est; ego enim Salvatorem nostrum non confundo, non divido: non confundo, ne aut incorpoream et imaginariam carnem, aut carnalem et mortalem praedicem deitatem: non separo, ne Dei Patris jestatem introducere videar prolem: quia
Abbreviated transcription (Latin):
mitate carnis nr̃e. qui pati nichil poterat
Sin cominunis diumitate substantię. Non¬
I assumpsit homo hominis filius. alteram na¬
I turam. Et cumineadem q̃ cum patre com¬
Imunis est patiat᷑. ad patiem tam̃ ñ trans¬
s mittit imuriam. Nec ⁊ humiliatꝰ infilio
Ids̃ pat̃ passibilit credit᷑. cum ñ in eadem
ipsa que utꝰsq cõmunis ẽ. s in nr̃am potiꝰ
creditur ꝑtulisse ꝑfidiam. Ad summam
quid p̃cor est quod pendebat in cruce:
Qd ẽ. qđ lancea dr̃ uulnerasse: caro passibił.
an substantia deitatis: Maiestatem ꝓfanꝰ
in corpore p̃dicator assumpseris. corrup¬
tibilem dm̃ uidis cred̾e. Si passibilem
carnem: ñ est commnunis ista cũ patre
ut ꝑ hanc eum possit crux illa conting̾e¬
Felicianus dixit. Dum torrentis modo
omnia que i nob̾ sunt dicta precipitas.
diros ad modum xpos ñ unum pridics
Et non immerito. Nam si meo nichil pemĩ
diuinitas ꝑtulit. scđ̾m hominem xp̃s

Expanded text:
rmitate carnis nostrae, qui pati nihil poterat rmitate carnis nostrae, qui pati nihil poterat in communis divinitate substantiae. Non assumpsit homo hominis filius alteram naturam. Et cum in eadem quae cum Patre communis est patiatur, ad Patrem tamen non transmittit injuriam: nec humiliatus in Filio Deus Pater passibiliter creditur, cum non in eadem ipsa quae utrisque communis est, sed in nostra potius creditur pertulisse perfidiam? Ad summam, quid, precor, est quod pendebat in cruce? Quid est quod lancea dicitur vulnerasse? Caro passibilis, an substantia deitatis? Si majestatem profanus incorporei praedicator assumpseris, corruptibilem Deum videris credere: si passibilem carnem, non est communis ista cum Patre, ut per hanc eum possit crux illa contingere. CAPUT X. FEL. Dum torrentis modo omnia quae a nobis sunt dicta praecipitas, duos admodum christos, non unum praedicas. Et non immerito; nam si in eo nihil penitus divinitas pertulit, secundum hominem Christus
Abbreviated transcription (Latin):
nis inquam unitate substantiȩ: ꝓpriadis¬
cretione ꝑsone. Cum gͦ in se exstec illa q̃
nata est. ñ quicquid hine accid̾it ad gig¬
nentem necessario transit. sic̃ ad nascentẽ
quicquid ꝓprium ac substantiale gignen¬
tis constat ẽẽ. ꝑuenit. Non enim sic̃ filio
ipsa generatione collata ẽ. diuinitas patͥs.
sic ad patrem refertur. cura. egritudo. pau¬
ꝑtas. mors. humilitas. proł. Qđ ideo ñ fit:
in se ipsa exstat. quecumq huic extrinsecꝰ
ingeruntur. ñ cominunia dicent᷑ esse
s ꝓpͥa si gͦ humanigeneris ẽ. ista condi¬
in aliud unquam mutata substantia est
ut ñ eadem possit ẽẽ. sed alt̾a: dum extrin¬
secꝰ fihio accidentibus multis manet ni¬
chilominus natia communis: quid nos
de dõ atq eius filio dignum ẽ. eredere.
quid dignum ẽ. p̃dicare: quorum quãuis
ñ sit natura dissimulis: specialit᷑ camen ai filio
corpus assumptum est: sit humiliaret᷑ in ifi¬

Expanded text:
nis, inquam, unitate substantiae; propria, disnis, inquam, unitate substantiae; propria, discretione personae. Cum ergo in se exstet illa quae nata est, non quidquid huic acciderit ad gignentem necessario transit, sicut ad nascentem quidquid proprium ac substantiale gignentis constat esse, pervenit. Non enim sicut Filio ipsa generatione collata est divinitas Patris, sic ad Patrem refertur cura, aegritudo, paupertas, mors, humilitas prolis. Quod ideo non fit, in se ipsa exstat, quaecumque huic extrinsecus ingeruntur, non communia dicuntur esse, sed propria. Si ergo humani generis ista condiin aliud unquam mutata substantia est, ut non eadem possit esse, sed altera; dum extrinsecus filio accidentibus multis, manet nihilominus natura communis; quid nos de Deo atque ejus Filio dignum est credere, quid decet praedicare? Quorum quamvis non sit natura dissimilis, specialiter a Filio corpus assumptum est, ut humiliaretur in infi
Abbreviated transcription (Latin):
participium regie potestatis. certum est
natuntatẽ decurrere: iccireo ad eum qui
genuit inuiriam filii ñ conpatiendi af¬
fectu. s ipsa passionis ꝓprietate certum
est ꝑuenire:Non ita est quia non ex filio
patrem.s ex patre filium certum ẽ. na¬
tum ẽẽ. & ꝓpt̾ea totum int̃ eos simile di¬
cirnis quod ꝑtinet ad communionem
nature illud uͦ ꝓprium quod ꝑ accidens
uni noscit᷑ euenire ꝑsone. ht̃ gͦ nascendo to¬
tum filius cum patre qd̃ pat̃ est. s non
de filio pat̃ quicquid specialit̃ ipse filius¬
ꝑpessus ẽ utrisq cominune ẽ: quod ex ho¬
mine natꝰ est homadecidens speciale. qd
plerumq sine p̃iudicio cominunis nat᷑e.
neut hab̾e docetur in alt̾o. Una est patris ⁊¬
filii substantia: non una ꝑsona. Hȩc cum ge-
iunit sine dubio non diu̾sa noscit᷑ extitisse.
s alt̾a: quȩ ñ aliud docetur eẽ. quam pͥma..
dum ⁊ communis docet᷑ ⁊ ꝓpna. Commu¬

Expanded text:
participium regiae potestatis, certum est participium regiae potestatis, certum est nativitate decurrere, idcirco ad eum qui genuit, injuriam filii non compatiendi affectu, sed ipsa passionis proprietate certum est pervenire? Non ita est, quia non ex filio patrem, sed ex patre filium certum est natum esse. Et propterea totum inter eos simile dicimus quod pertinet ad communionem naturae: illud proprium quod per accidens uni noscitur evenisse personae. Habet ergo nascendo totum Filiude Filio Pater. Quidquid specialiter ipse perpessus est, utrisque commune non est. Quod ex homine natus est homo, accidens speciale est. Quod plerumque sine praejudicio communis naturae neuter habere docetur in altero. Una est Patris substantia, una persona. Haec cum genuit, ex hac sine dubio non diversa noscitur exstitisse, sed altera; quae non aliud docetur esse quam prima, dum et communis docetur et propria: commu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑpendimus: dem̃ inttium. si ñ neganius
nnireẽ ꝓpetuum. Ad suminaminaior et
nimor tribꝰ moddis dici potest. Id est etate.
forma. potentia. Etate semo: puero. For¬
ina: longior paruo. Potentia: fortior inbe¬
cillo Uideanius utrum aliquid hoꝵ icci¬
dit filio. Nam nec etate minor est. quem
de pͥncipio patre constat erctaisse pͥncipi¬
uni. nec formaquẽ ñ aliud fas ẽ. p̃dicare
quam dĩ: nec potentia. a qͦ totum noui¬
mus ẽẽ. ꝑfoctum. Felicianus dixit. Scire
cupio quo pacto. ad filium transit digin¬
tas patͥs. ⁊ ad patrem ñ recurrit humltas
pł. N ug̃ dix̃. Non sedm naturam ista
nunc dici: cotidianarum rerum exem
pla nos docent. Ecce enim putemꝰ aliquẽ
regem ac regis filium depositis regie ma¬
iestatis insignibiis. subiecti miligs indi¬
menta susciꝑe.⁊ ꝓpt̾ certan patris
dispensationem ac socioꝵ salutem rebelliũ
contumelias sustinẽ. Nunqͥd quia ad hoc

Expanded text:
rpendimus; demus initium, si non negamus rpendimus; demus initium, si non negamus mur esse perpetuum. Ad summam, major et minor tribus modis dici potest; id est, aetate, forma, potentia: aetate, senior puero; forma, longior parvo; potentia, fortior imbecillo. Videamus utrum aliquid horum accidat Filio: nam nec aetate minor est, quem de principio Patre constat exstitisse principium; nec forma, quem quam Deum, nec potentia, a quo totum novimus esse perfectum. CAPUT XI. Fel. Scire cupio quo pacto ad Filium transit dignitas Patris, et ad Patrem non recurrit humilitas prolis. Aug. Non secundum naturam ista nunc dici, quotpla nos docent. Ecce enim putemus aliquem regem ac regis filium depositis regiae majestatis insignibus, subjecti militis indumenta suscipere, et propter certam patris dispensationem ac sociorum salutem, rebellium contumelias sustinere: numquid quia ad hunc
Abbreviated transcription (Latin):
it auctorem sium. sic ineffabilit pater
gemusse credendiis est coet̃nuim. De matie
nat᷑ qͥ añ iam fuit. de patre. qini aliquando¬
ñ defuit. hoc fides credat. intelligenua non
reqͥtat. ne aut ñ inuentum puter inciedibi¬
le. aut reptum. ñ eredat singłare. Ecce em̃
de matre nat᷑ ẽ. xp̃s: nec ideo tamen per
contactum uiri. matris pudor ẽ. iminimi¬
tus uirgo peꝑit. quia iurgo concepit. et
s̃i seruato rerumoidine ex integro matris
corpore integrum corpus xp̃s assumpsit.
Si gͦ nouo more. in illo exemplo. sedm carnen
nat᷑ docetur ex corpore: quid mirum si non
sedincarnis consuetudinem humani part̃
pcessit ex patre. ñ minitꝰ ꝑ substantiam ma¬
tris ex sola genitꝰ filnuis : sine dampno corpo¬
ris parentis natum filii nouimꝰ corpus: et
minuisse meor poraem pats sidbstantam
credit᷑. cum exeodem ipso ex quo substan¬
cialiter. atq incorporilit̃ ꝓlatus. dr̃ genit᷑:
E rgo sinaturam rerum intelligentia duce

Expanded text:
it auctorem suum: sic ineffabiliter Pater it auctorem suum: sic ineffabiliter Pater genuisse credendus est Filium coaeternum. De matre natus est qui ante jam fuit: de Patre qui aliquando non defuit. Hoc fides credat, intelligentia non requirat: ne aut non inventum putet incredibile, aut repertum non credat singulare. Ecce enim de matre natus est Christus, nec ideo tamen per contactum viri matris pudor est imminutus. Virgo peperit, quia virgo concepit: et non servato rerum ordine, ex integro matris corpore integrum corpus Christus assumpsit. Si ergo novo more, nullo exemplo, secundum carnem natus docetur ex corpore: quid mirum si non secundum consuetudinem humani partus processit ex Patre? Non minuit substantiam matris, ex sola genitus filius, et sine damno corporis parientis, natum filii novimus corpus: et minuisse incorporalem Patris substantiam creditur. cum ex eodem ipso substantialiter atque incorporaliter prolatus, dicitur genitus? Ergo si naturam rerum intelligentia duce
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑpetua gr̃a fecit nature sue qualitate u̾ten¬
da est. Ergo nunꝗͣ. ñ erit filiꝰ: qui substama¬
liter docetur eẽ. ꝓpetiuis. Et hoc utpoce
facte sunt. ñ inuria noscit᷑ separandꝰ. Io
cianꝰ dix̃. Licet intelligentiam meamoe
substilitate ꝑstringias. nescio tamen quo
placto dicas. qdđ coetinis fit patͥ filius. cum
⁊ commum loquendi mͦ ⁊ nat᷑e lege price
gignens uicdentur ẽs quamigenit᷑. A uigusmui
tłret. Sinaturȩ auctorem. craturarum
legib estimamus. dum antenorem eẽ. pa¬
tiem filio p̃dicamus: cur ñ eadem natire
lego fertiorẽ patre filium ꝑ accessum pr̃is
dicimus: dum nechuic desunt inerem̃ta
nascenti.⁊ inbecillitatis inuiriam senat᷑
ingerit pat: Qd si hȩc racio ipsa ñ pecipit:
omittamis in dõ corporał intelligentie le¬
gem. ne oꝑib suis sinuilem dicam̃ ee. faaco¬
rem: maxime cum de dõ quod apud nos
eiudens est etiã id qd mocculto ẽ. possumꝰ
ostende. Sic̃ enim sine exemplo mat̾ genu¬

Expanded text:
perpetua gratia fecerit, naturae suae qualitate vertenda est. Ergo nunquam non erit Filius, qui substantialiter docetur esse perpetuus; et hoc utpote factae sunt, non injuria noscitur separandus. CAPUT VIII. FEL. Licet intelligentiam meam nova subtilitate perstringas; nescio tamen quo pacto dicas, quod coaeternus Patri sit Filius: cum et communi loquendi modo et naturae lege prior gignens videatur esse quAug. Si naturae auctorem creaturarum legibus aestimamus, dum anteriorem esse Patrem Filio praedicamus; cur non eadem naturae lege, fortiorem Patre Filium per accessum temporis dicimus: dum nec huic desunt incrementa nascenti, et imbecillitatis injuriam senectus ingerit Patri? Quod si hoc ratio ipsa non recipit, omittamus in Deo corporalis intelligentiae legem, ne operibus suis similem dicamus esse factorem; maxime cum ex eo quod apud nos evidens est, etiam id quod in occulto est possimus ostendere. Sicut enim sine exemplo mater genu
Abbreviated transcription (Latin):
hensibilit̃ dictum ẽ. intelligibilius explicans.¬
Iugꝰ dixit. Dixi inquam de filio cũ eum
a creat᷑e diffinitione discernerẽ: qm̃ is ñ ex
eo qd ñ ẽ. in id quod ẽ. Qd̾ tale ẽ. ac si dic̾em

Expanded text:
hensibiliter dictum est intelligibilius explicaverhensibiliter dictum est intelligibilius explicaveris. Aug. Dixi inquam de Filio, cum eum a creaturae definitione discernerem: quoniam si non ex eo quod non est, in id quod est: quod tale est a
Abbreviated transcription (Latin):
in eo qd̃ est. indifferentis nature ue¬
ritate prolatus est: quia exͤ qui: est
id er gignente ñ dissimilis natꝰ est.
Et ideo int̾ filium ⁊ ereaturam primum
ni fallor ista discretio est. qr ille ex patre
substantialit̾ gignitur. creatura u̾ non ex
sub̾a facientis. s ex sola uoluntate ac potes¬
tate ꝑficitur. Ista corruptibił ꝑ naturam.
nifuerit seruata ꝑ grãm: ille corruptibilis.
quia nascendo. moorruptibilem ex incorrup¬
tibili patre uidetur hab̾e substantiam.
Filius ꝑ omnia sumł patͥ: dissimilis crea¬
ture. Factor ille. ñ ex eo quod non est. in id
quod est: ⁊ ppt̾ta nunquam in id qđ ñ est.
ex co qđ ẽ. Illa ex eo quod ñ est in id quod
est: ⁊ ꝓpt̾ea quantũ ad se attinet ex quodẽ.
in id quod ñ est sin ortus conditione reu̾tit᷑.
Felicianus dixit. Non uideo quoͥd in archu¬
no hunus obcuritatis inuolu̾is. ⁊ ideo recte
facies si id quod ãte ut mea fert in compre¬

Expanded text:
in eo quod est, indifferentis naturae vein eo quod est, indifferentis naturae veritate prolatus est: quia ex eo qui est, id est ex gignente, non dissimilis natus est: et ideo inter Filium et creaturam primum, nisi fallor, ista discretio est, quia ille ex Patre substantialiter gignitur; creatura non ex substantia facientis, sed ex sola voluntate ac potestate perficitur. Ista corruptibilis per naturam, nisi fuerit servata per gratiam. Ille incorruptibilis, qui nascendo incorruptibilem ex incorruptibili Patre videtur habere substantiam. Filius per omnia similis Patri, dissimilis creatura factori. Ille non ex eo quod non est, in id quod est, et propterea nunquam in id quod non est, ex eo est: et propterea quantum ad se attinet ex eo quod est, in id quod non est, sui ortus conditione revertitur. CAPUT IX. Fel. Non video quid in arcano hujus obscuritatis involveris: et ideo recte facies, si id quod a te, ut mea fert opinio, incompre
Abbreviated transcription (Latin):
patrem: quem ñ sibi s creaturis uoluit
ẽẽ. consinulem: & ideo fatendum tͥ est
ex substantia patris extitisse filium. si
⁊ natꝰ &e ds est. aut filium parit ⁊ dm̃
negare. si ñ ex paterna substantia. sed
ex nuilla. oꝑante tantum sic̃ etiam in
aliis creaturis patris uoluntate ⁊ potes¬
tate creatus est. Felicianꝰ dixit. Qm̃
me ad enismodi confessionem necessitate
compellis: id quod a maiorib ñris dici
assolet ñ tacebo. Dicunt enim creaturã
ẽẽ. filium. s ꝑfectam: & quȩ dñari pos¬
sit omnibus creaturis.Iugꝰ dix̃.
G audeo quidem qđ ir religiosȩ p̾dicatio¬
festa confessione ꝓdidis: nichil tamen
quod credulitate dignum uideatur
opponis. Creatura naniq est. ex eo quod
adhuc ñ est. aut aliqn ñ fuit rei eiuus¬
libet corruptibił. quantum in se est.
patͥs ommpotentis uoluntate facta sub¬
stantia. Hec definitio: utrum in dei
cadat filium uideamus. Nam filius

Expanded text:
Patrem, quem non sibi, sed creaturis voluit Patrem, quem non sibi, sed creaturis voluit esse consimilem? Et ideo fatendum tibi est, ex substantia Patris exstitisse Filium, si et natus et Deus est: aut Filium pariter et Deum negare, si non ex paterna substantia, sed ex nulla, operante tantum, sicut etiam in aliis creaturis, Patris voluntate et potestate creatus est. Fel. Quoniam me ad ejusmodi confessionem necessitate compellis,id quod a majoribus nostris dici assolet, non tacebo. Aiunt enim, creaturam esse Filium, sed perfectam, et quae dominari possit omnibus creaturis. Aug. Gaudeo quidem quod irreligiosae praedicatiofesta confessione prodideris: nihil tamen quod credulitate 339 dignum videatur, opponis. Creatura namque est, ex eo quod aut adhuc non est, aut aliquando non fuit, rei cujuslibet corruptibilis, quantum in se est, per omnipotentis Dei voluntatem facta substantia. Haec definitio utrum in Dei cadat Filium videamus. Nam Filius
Abbreviated transcription (Latin):
ut pote cum nec creatura. nec alt̾i patris
filius. nec ut pat̾ dicatur ingenitus.
Felicianꝰ dixit. Quasi uͦ ego aut preter
hȩc qͥntum. aut de his trib aliquid pre¬
dicarin: qͥ sic ñ ex substantia patris exti¬
tisse filium dico. ut tam̃ ex enus uolun¬
tate ñ negem genitum. Iugustinꝰ dix̃.
In unum de supradictis. consequentia
ipsa detrudis. Cum enim de filii sub¬
stantia requirunus. quem tu expatre
substantialiter genitum non fateris:
sine dubio int̃ alia exnichilo factum
ẽẽ. contendis: quandoqͥdem nec eorrup¬
tibiles creaturis dicimus substitisse. nisi
ut has dm̃ ⁊ uoliusse per mesfabilem
dispensationem.⁊ potiusse ꝑ singularem
potentiam dicamꝰ effice̾: dum ⁊ uluntatẽ
fiusse nouimus qua placiit deo. ⁊ potesta¬
tem qua posse subiacet deo. Felicianus
na ñ sufficit: Augꝰ dixit. Quasi ego de
potestate patris. & ñ de ipsa pat̾nitaas
u̾itate contendam. An ei se dici malint

Expanded text:
utpote cum nec creatura, nec alterius patris utpote cum nec creatura, nec alterius patris filius, nec ut Pater dicatur ingenitus. FEL. Quasi vero ego aut praeter haec quintum, aut de his tribus aliquid praedicarim: qui sic non ex substantia Patris exstitisse Filium dico, ut tamen ex ejus voluntate non negem genitum. AUG. In unum de supradictis consequentia ipsa detruderis. Cum enim de Filii substantia requirimus, quem tu ex Patre substantialiter genitum non fateris, sine dubio inter alia ex nihilo factum esse contendis: quandoquidem nec corruptibiles creaturas dicimus substitisse, nisi ut has Deum et voluisse per ineffabilem dispensationem, et potuisse per singularem potentiam dicamus efficere; dum et volutatem fuisse novimus qua placuit Deo, et potestatem qua posse subjacet Domino. rna non sufficit? Aug. Quasi ego de potestate Patris, et non de ipsa paternitatis veritate contendam. An ei se dici maluit
Abbreviated transcription (Latin):
carnaltum patrum gignendo dunsus ẽ:
Qđ si nec in conditionem corporis cadit ipsa
duusio: neno enim sic genuit filium ut
se ꝑd̾et medium. sine integritate pat̾na
ñ potuise nasci dicitis filium: S qͥd plura
atiuitatem filii dĩ ortumq rimantibꝰ. hec
nͥ fallor occurrunt: id ÷ ut aut ex patre
sit. aut ex nchilo. aut ex alt̾o. aut ex se
ipso. hoꝵ queso consequentia. uideamus.
Siexse ipso. ñ recte dr̃ filius. qui ñ natus.
s ingenitꝰ p̃dicat᷑. Si ex nichilo: ereat᷑a
cum cet̾is. non creature aucto ostenditur.
Si ex alt̾o. non eius cui credimus. s nescio
cuius mcogniti pat ᷤ filius predicatur.
Qđ si pret̃ quatuor hec inueniri ñ potest
quintum. nec de his pret̃ eudentem llis¬
phemiam tria predicari penitꝰ possunt:
restat ut substantialit̃ de patre sit genit.
qr ut dixiinus nec inueniri quint᷑. nec
p̃ter primum de his doci pot̃ aliqͥs mod̾:

Expanded text:
vel carnalium patrum gignendo divisus est? vel carnalium patrum gignendo divisus est? Quod si nec in conditionem corporis cadit ipsa divisio, nemo enim sic genuit filium ut se perderet medium, et salva integritate Patris non potuisse nasci dicitis Filium? Sed quid plura? Nativitatem Filii Dei ortumque rimantibus, haec, ni fallor, occurrunt; id est, ut aut ex Patre sit, aut ex nihilo, aut ex altero, aut ex se ipso. Horum, quaeso, consequentiam videamus. Si ex se ipso; non recte filius dicitur, qui non natus, sed ingenitus praedicatur: si ex nihilo; creatura cum caeteris, non creaturae auctor ostenditur: si ex altero: non ejus cui credimus, sed nescio cujus incogniti patris filius praedicatur. Quod si praeter quatuor haec non inveniri potest quintum, nec de his propter evidentem blasphemiam tria praedicari penitus possunt; restat ut substantialiter de Patre sit genitus: quia, ut diximus, nec inveniri quintus, nec praeter primum de his doceri potest aliquis modus;
Abbreviated transcription (Latin):
te contendere: ipse ad dialicticoꝵ uidĩs
laqueos confugisse. S nos fidei ueritate
confisos: nequaquam possunt ista terre¬
re. Qiuid gͥ dicis: Ex substantia credo pa¬
tris nasci filium nequiuisse: ne irigeni¬
tum patrẽ. filii uideamur generatione
dunde. Q  si ita ẽ. male credit᷑ filius. qͥ
ñ expatre. id: ñ ex eodem ipso genitus.
s extrinsecꝰ factꝰ. int̾ alia p̃dicatur. Qđ
ut sit intellectu faciliꝰ. id ipsum posse ex¬
cinales ali funt. hi qui genitrabinitio filii
semꝑ ac ꝓpri: ili pͥmo alieni. p̃ filiy eum
ꝑ adoptionem in fimilia uidentur ascisei.
Quib gͦ comparand̾ est filius des Si adopti¬
uis: erit apud patrem simił nob̾. Si ꝓpriꝰ.
ex substantia substitisse dicendus ẽ. genito¬
ris s in duo inqͥs substantia pat̾na diui¬
ditur: si ex solo patre substancialit̃ filius
generaitur. hoc quam stultum sit: etiã
uisibilia ipsa nos docent. Quis enim unꝙͣ

Expanded text:
te contendere, ipse ad dialecticorum videris te contendere, ipse ad dialecticorum videris laqueos confugisse. Sed nos fidei veritate confisos nequaquam possunt ista terrere. Quid igitur? dicis ex substantia, credo, Patris nasci Filium nequivisse, ne ingenitum Patrem Filii videamur generatione dividere. Quod si ita est, male creditur Filius, qui non ex Patre, id est, non ex eodem ipso genitus, sed extrinsecus factus inter alia praedicatur. Quod ut sit intellectu facilius, id ipsum pro posse exturales alii sunt. Ii qui geniti, ab initio filii semper ac proprii; illi primo alieni, post filii, cum per adoptionem in familiam videntur ascisci. Quibus ergo comparandus est Filius Dei? Si adoptivis, erit apud Patrem similis nobis; si propriis, ex substantia substitisse dicendus est genitoris. Sed in duo, inquis, substantia paterna dividitur, si ex solo Patre substantialiter Filius generatur. Hoc quam stultum sit, etiam visibilia ipsa nos docent. Quis enim unquam
Abbreviated transcription (Latin):
plis ista ꝑspicimꝰ. tur ñ de patie et filio
uł sp̃u sco. quantum ad communionem
diuntarat atq indifferentem ȩt̃nitatem.
similia p̃dicemus: lleq enim ideo necese
mus ingenitum: qr nullum ab altero
euo int̾ueniente dicimus separatum:
cum etiam ex aliis rebus quedam genita
nec idõ tñ aut ȩque gignentia. aut sue
inuicem docentur exstantia.S quid
prod÷ horum multa colligẽ. cum par¬
coꝵ testimoniis etiamcet̾a liceat. e¬
datam aioua disputandi aite conturbas.
icuto uelim mͥ dicasde nat᷑a filii dei id: de
substantia ipsa qͥd sentias. Si enim ue dicẽ
uos soletis. Homonsion ẽ. patͥ: ipse quodã¬
modo pat̃ ẽ. sibi. Alioqͥn:. consubstantialis
cism qiłe sic solebat dicens. Si ñ extͥnsecus.
s ex eodem ipso prolatꝰ ẽ. fils: ni duos quo¬
dammodo diuisus ẽ. unus. qnquidem
ĩ aliud gignens dr̃ &̃̃. quam genitus.
ugꝰ dix̃. Dum nos aristotlica dicis ar¬

Expanded text:
plis ista perspicimus, cur non de Patre, Filio plis ista perspicimus, cur non de Patre, Filio et Spiritu sancto, quantum ad communem duntaxat atque indifferentem aeternitatem, similia praedicemus? Neque enim ideo necesse mus ingenitum, quia nullum ab altero aevo interveniente dicimus separatum: cum etiam ex aliis rebus quaedam genita, nec ideo tamen aut aeque gignentia, aut sine invicem docentur exstantia. Sed quid prodest horum multa colligere, cum paucorum testimoniis etiam caetera liceat aedatam, nova disputandi arte conturbas: idcirco velim mihi dicas de natura Filii Dei, id est substantia ipsa quid sentias. Si enim, ut dicere vos soletis, homousion est Patri, ipse quodammodo Pater est sibi; alioquin consubstantialis idere sic solebat, dicens, Si non extrinsecus, sed ex eodem ipso prolatus est Filius, in duos quodam modo divisus est unus, quandoquidem non aliud gignens dicitur esse quam genitus. AUG. Dum nos Aristotelica dicis ar
Abbreviated transcription (Latin):
discernis. cum ratione p̃missa etiam tes¬
timonia ñ omittis: iccireo in hac dispui¬
tatione id me fateor sequuturũ. quod
nem de qͦ nõ int̃ tͣasntum. s etiam inter
maiorxs mõs plerumq tractatũ ẽ. uenia¬
mus. Et ne longiꝰ euaget᷑ oratio. ipse iam
ut soles ꝑsonam ꝓponentis assume: et
a nob̾ rationem nr̃e fidĩ querentibꝰ incis¬
pat̾ omousyon ñ eẽ penitꝰ filiũ. E eli
cianꝰ dix̃. Uerũ est. nec ꝑsuadẽ mͥ potest
id ingenitum eẽ. quod genitum: ne eun¬
dem patrem uidear p̃dicare. quẽ filium.
Iugustniꝰ dix̃. Non ita ẽ. Nam ne michi
quidem istud ẽ. in amimo. eundẽ ingeni

Expanded text:
discernis, cum ratione praemissa etiam tesdiscernis, cum ratione praemissa etiam testimonia non omittis: idcirco in hac disputatione id me fateor secuturum, quod inem, de quo non inter nos tantum, sed etiam inter majores nostros plerumque tractatum est, veniamus. Et ne longius evagetur oratio, ipse jam, ut soles, personam proponentis assume, et a nobis rationem nostrae fidei, quaerentibus vicisPatri homousion non esse penitus Filium? Fel. dixit. Verum est, nec persuaderi mihi potest id ingenitum esse quod genitum, ne eumdem Patrem videar praedicare quem Filium. Aug. dixit. Non est ita: nam ne mihi quidem ist
Abbreviated transcription (Latin):
qͥdem disputandi uiam fateor in aliis to¬
lerarem: qͦs imꝑicie necessitas. qr ꝑ se sta¬
re nequeunt. cogit ista ad aliena confuge̾.
Inte uͦ iccixo nullomͦ prorsꝰ ista ꝓpetior:
qr eloquentiam parit cum conscientia fi¬
dei tͥ uideo ñ dẽee: Iumego. Non usq
adeo inquam duci me putes laudibus
meis: ut inuriam faciã p̃cedentib scĩs.
Nec p̃sumani unquam in sapientia u̾bi:
ne uacuetur crux xp̃i. S scripturarũ
auctoritate content᷑. simplicitatȩ obedire po¬
tius studõ: quã tumori. S meliꝰ inquis: ra¬
tione quis. quã testimoniis edocet᷑. Quid
g̃: Quã racionem afferre pot̾is. si partum
predices uniginis. si iedditos ocłos ñ nages
cecis. si sepultos redisse ostendas a mortuis:
Si gͦ hoꝵ ⁊ incomp̃hensibił tatio. ⁊ ueritas
prompta ẽ : faciliꝰ in negociis fidĩ. testimo¬
niis credit᷑. quam ratio inuestiguatur.
Uerum q ñ nimis inconsoquent̃ duo ista

Expanded text:
quidem disputandi viam, fateor, in aliis toquidem disputandi viam, fateor, in aliis tolerarem, quos imperitiae necessitas, quia per se stare non queunt, cogit ad aliena confugere: in te vero idcirco nullo modo prorsus ista perpetior, quia eloquentiam pariter cum scientia fidei tibi video non deesse. Tum ego: Non usque adeo, inquam, me duci putes laudibus meis, ut injuriam faciam praecedentibus sanctis. Nec praesumam unquam in sapientia verbi, ne evacuetur crux Christi : sed Scripturarum auctoritate contentus, simplicitati obedire potius studeo quam tumori. Sed melius, inquis, ratione quis quam testimoniis edocetur. Quid ergo? quam rationem afferre potes, si partum praedicas virginis, si redditos oculos non negas caecis, si sepultos redisse ostendis a mortuis? Si ergo horum et incomprehensibilis ratio, et veritas prompta est; facilius in negotiis fidei testimoniis creditur, quam ratio vestigatur. Verum quia non nimis inconsequenter duo ista
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cepta fidĩ rudib traditis. ut ñ de intelli¬
gendarum rerum ratione. s potiꝰ de qͣdã
testimonioꝵ ostentatione colloquentibus
p̃seribatis. Qđ ut ñ dicam uafrum: int̾im
quam rusticum sit nulłꝰ ignorat. Primũ
qđ si is qͥ docetur libris iam credidit. op¬
temꝑat iste. nĩ pugnat. Alioqͥn ñ magis
tͥ ꝗͣ i sdem testimoniis q̃ ꝓ affirmato in¬
geruntur necesse ẽ. contradice. & ideo
melior mͥ addocendũ uidet᷑ hec uia. qua
pͥmum fidei ratio sine testimoniis reddit᷑.
post rationem iꝰ conuicto idem illud scͥpt᷑is
respondentib expolit᷑. Et ñ immerito.
Si enim testimonia hec eo ꝓbant᷑. qͦ ratione
ñ carent: possunt ꝑ se illa sufficẽ. q̃ etiam
hec ñ nisi ꝑ se ipsa uidentur attrahere.
Sincont᷑. qͥs pot̃ irrationabilibus testimo¬
niis. licet illa diuma fingant᷑. rationabili
fidĩ renitendo. colla submitt̾e̾: Et illam

Expanded text:
praecepta fidei rudibus traditis, ut non de intellipraecepta fidei rudibus traditis, ut non de intelligendarum rerum ratione, 332 sed potius de quadam testimoniorum ostentatione colloquentibus praescribatis. Quod ut non dicam vafrum, interim quam rusticum sit nullus ignorat. Primum quod si is qui edocetur libris jam credidit, obtemperat iste, non repugnat: alioquin non magis tibi quam iisdem testimoniis quae pro affirmato ingeruntur, necesse est contradicat. Et ideo melior mihi ad docendum videtur haec via, qua primum fidei ratio sine testimoniis redditur: post ratione convicto, iter illud Scripturis respondentibus expolitur. Et non imme rito: si enim testimonia haec eo probantur, quod ratione non careant, potest per se illa sufficere, quae etiam haec non nisi per se ipsam videtur astruere. Sin contra, quis potest irrationabilibus testimoniis, licet illa divina fingantur, rationabilis fidei colla submittere? Et illam
Abbreviated transcription (Latin):
michi dilectissi¬
me fili optate.
tͥnitatis quȩ
ꝑfectus deus
semꝑ ac sumꝰ
suis sepius excusarem. multismodis exe¬
gsti. asserens communiꝰ fidei racionem.
⁊ religiosos acciꝑe. ⁊ sac̾dotes deb̾e fidelib
ñ negare. Ne aut illi dum ñ accipiunt
incipiant ab infidelib facile decipi: aut
quodammodo sterił ꝑiciȩ uideat᷑ abscon¬
di. Itaq uictum me fateor ꝓbabilibus
causis. ne inermes trade uidear obsisten¬
tib mał. dum adu̾sus infideles ii instru¬
untur munimine ueritatis. Uerũ quia
in eĩmodi questionibus quedam obscu¬
ritas continua oratione frequent᷑ incur¬
ritur: idcnrto id mͥ uisum ẽ. ut eum ser¬
monem qui int̾ me ⁊ felicianum nuꝑ
at habit᷑. p̃notatis ꝓpt̃ ꝑsonarũ diseretio¬
nem pͥncipalib nominum litt̾is p̃sentis
hos dies parit̃ sedemus: cum illes Int̾ alia
inqͥt q̃ me in ur̃ĩs disputationib frequent̃
offendunt.: nichil det̾ius puto quam qđ sic

Expanded text:
mihi, dilectissime fili Optate. Trinitatis, quae perfectus Deus semper ac summus tis conscius saepius excusarem, multis modis exegisti; asserens communis fidei rationem, et religiosos accipere, et sacerdotes debere fidelibus non negare: ne aut illi dum non accipiunt, incipiant ab infidelibus facile decipi, aut quodammodo sterilis peritiae videantur abscondi. Itaque victum me fateor probabilibus causis, ne inermes tradere videar obsistentibus malis, dum adversus infideles non instruuntur munimine veritatis. Verum quia in ejusmodi quaestionibus quaedam obscuritas continua oratione frequenter incurritur, idcirco id mihi visum est, ut eum sermonem qui inter me et Felicianum nuper est habitus, praenotatis propter personarum discretionem principalibus nominum litteris, praesenI. Nam cum ante hos dies pariter sederemus, tum ille: Inter alia, inquit, quae me in vestris disputationibus frequenter offendunt, nihil deterius puto quam quod sic
Abbreviated transcription (Latin):
tempꝰ nescio qua temeritate contendas
quod sine tp̃re nasci ñ potuerit filius:
qui quantum ad sanam fidem ꝑtinet
N unc qͦd amaioribus ur̃is dictum prodicas:
repetamꝰ. Erat inqͥs: qñ ñ erat.Si erat is¬
tud ad tempꝰ referas: ecce añ filium tempꝰ.
queso ñ fuit anteꝙͣ. nasc̾e̾t᷑. filiꝰ. Ecce ipso
intellectu. añ filium fuisse dr̃ tempus.
Si aũ añꝗͣ nasce̾tur filiꝰ ñ erat tempꝰ seqͥt᷑
ut dicatur patͥ filius coet̾nus: int̃ quem
& patrem nillum fuisse dr̃ tempꝰ. maxi¬
me cũ int̾ cet̾a euangłiis attestantibus
etiam tempꝰ fecisse dr̃ filius. S forte de
patre dictum aliqͥs putet: erat. qͣñ ñ
erat filius. Cui sententie sequuta non

Expanded text:
tempus: nescio qua temeritate contendas, tempus: nescio qua temeritate contendas, quod sine his nasci non potuerit Filius, qui quantum ad sanam fidem pertineNunc quod a majoribus vestris dictum praedicas, reputamus. Erat, inquis, quando non erat. Si erat istud ad tempus referas, ecce ante Filium tempus;quaeso, non fuit antequam nasceretur? Si Filius; ecce ipso intellectu ante Filium fuisse dicitur tempus. Si autem antequam nasceretur Filius, non erat tempus, sequitur ut dicatur Patri Filius coaeternus, inter quem et Patrem nullum fuisse dicitur tempus: maxime cum inter caetera evangelistis attestantibus, etiam tempus fecisse dicatur Filius. Sed forte de Patre dictum aliquis putet: Erat, quando non erat Filius. Cui sententiae sequentia non
Abbreviated transcription (Latin):
etatis spacium. Ecce ad suꝑiorem blas¬
phemiam necessitate dilab̾is. cum int
patrem.⁊ filium. t̃tium quoddam tempꝰ
iminittis: dicisq quia erat añ filium.
pat̃. ⁊ tempꝰ. Post hec duo. filius. Post tͥa
ista: quartꝰ sp̃s sc̃s. Qđ̃ si admittimus.
ut sine tp̃re gigni ñ potuerit filius: iude
quã late pateant ista q̃ dicimus. Nam si
ñ sine cpr̃e est filius: certe ñ nisi in loco
docendus est genitꝰ. hoc amisso. añ filiũ
⁊ sp̃m se m̃ coeuus quodammodo patͥ
tempus dicet᷑ ⁊ locus. Qd̾ si ita ẽ. ut sine loco
⁊ tp̃re nasci ñ potuerit filius. in qͦ loco aut
in qͦ tp̃re factum dicis locum ⁊ tempus:
Si ĩ nullo.: ecce sine tp̃re ⁊ loco fieri potuit
tempꝰ ⁊ locꝰ. Si in aliqͦ: id ipsum tempus
uidet᷑ ⁊ locꝰ. in cuiꝰ origine similit̃ ⁊ locꝰ
requirit᷑ ⁊ tempꝰ. Qđ siusq adeo sine tpr̃e
⁊ loco fieri aliqͥd potuit. ut nec in loco
locum. nec in tempore factum doceas

Expanded text:
aeternitatis spatium, ecce ad superiorem blasaeternitatis spatium, ecce ad superiorem blasphemiam necessitate dilaberis, cum inter Patrem et Filium, tertium quiddam tempus immittis; dicisque quia erat ante Filium Deus Pater et tempus. Post haec duo Filius. Post tria ista quartus Spiritus. Quod si admittimus, ut sine tempore gigni non potuerit Filius: vide quam late pateant ista quae dicimus. Nam si non sine tempore est Filius, certe nec nisi in loco dicendus est genitus. Hoc admisso, ante Filium et Spiritum, coaevum quodammodo Patri tempus docetur et locus. Quod si ita est, ut sine loco et tempore nasci non potuerit Filius, in quo loco, aut in quo tempore factum locum dicis et tempus? Si in nullo, ecce sine tempore et loco fieri potuit tempus et locus. Si in aliquo, id ipsum tempus videtur et locus, in cujus origine similiter et locus requiritur et tempus. Quod si usque, adeo sine tempore et loco fieri aliquid potuit, ut nec in loco locum, nec in tempore factum doceas
Abbreviated transcription (Latin):
Est ne aliqͥd in patre quod neget᷑ ingenitũ.
annon : Si ẽ: ñ in toto s in parte potus
patris. Et quomͦ stabit. quia totum iri
patre docetis ingenitum qͥ ipsiꝰ pat̾nitas
nom hab̾e putatis inicium. cũ cepisse ex
tpr̃e dicitis filium. qͦ nondum exstante.
patrem dici ñ pot̃ uocitatum: s elicianꝰ¬
dix̃. Non sum tam stultꝰ. ut tempꝰ p̃ferã
filio: s nicumdari certũ ẽ genito. Iug̃¬
dix̃. Quid gͦ: Int̾ patrem ⁊ filium dicis
medium nichil fuisse: Felicianꝰ dr̃. Ita
ꝓrs. Augꝰ dix̃. Quomͦ igit᷑ negas patri
filiũ coet̾num. qui int̾ patrẽ ⁊ filiũ niehil
cianꝰ dix̃. Cmn me disputandi arte conclu¬
dis: id qđ a maiorib ur̃is dictum ẽ. breuit
explicabo. Aiunt enim quotiens de im
dolitatis errore. sola u̾ba muta sunt. Di¬
xisti nãq erat. qñ ñ erat. Erat istud. ad
euum ꝑtine̾ uultis: an ad filium: Si ad
euũ. id÷ uelud qđdam añ filii natiitatẽ

Expanded text:
Estne aliquid in Patre quod negetur ingenitum, Estne aliquid in Patre quod negetur ingenitum, an non? Si est, non in toto, sed in parte potius Patris. Et quomodo stabit, quia totum in Patre docetis ingenitum, qui ipsius paternitatis nomen habere putatis initium, cum coepisse ex tempore dicitis Filium, quo nondum exstante Patrem dici non potest vocitatum? FEL. Non sum tam stultus, ut tempus praeferam Filio; sed initium dari certum est genito. AUG. Quid ergo? inter Patrem et Filium dicis medium nihil fuisse? FEL. Ita prorsus. AUG. Quomodo igitur negas Patri Filium coaeternum, qui inter Patrem et Filium fateris Quoniam me disputandi arte concludis, id quod a majoribus nostris dictum est, breviter explicabo. Aiunt enim, quoties de inidulitatis errore, sola verba mutata sunt. Dixisti namque, Erat quando non erat. Erat istud ad aevum pertinere vultis, an ad Filium? Si ad aevum, id est velut ad quoddam ante Filii nativitatem
Abbreviated transcription (Latin):
ñ possemus. Si aũ acies recordantis ñ
formaritur ex ea re ꝗ̃ erat in memoria:
nullo mͦ fieret uisio cogitantis. Sed
utͥusq conunictio id ÷ eius quã me¬
moria tenet. et eius q̃ inde exp̾mitur
ut formetur acies recordantis. que si¬
millimȩ sunt: ułuti unã facit appa¬
tere. Cũ aũ cogitantis acies au̾sa inde
fuerit. atq id qd̾ in memoria cerne¬
Batur destitĩt intueri: nicħ forme
quȩ imp̃ssa erat in eadẽ acie remane¬
bit. atq inde formabit᷑. quo rursus
conu̾sa fuerit. ut alia cogitatio fiat.
Manet tam̃ illud qd̾ reliquit in me¬
moria. quo rursus cũ id recordamur
conu̾tatur. et conu̾sa formet᷑: atq
unũ cum eo fiat unde formatur:

Expanded text:
non possemus. Si autem acies recordantis non non possemus. Si autem acies recordantis non formaretur ex ea re quae erat in memoria, nullo modo fieret visio cogitantis: sed utriusque conjunctio, id est, ejus quam memoria tenet, et ejus quae inde exprimitur ut formetur acies recordantis, quia simillimae sunt, veluti unam facit apparere. Cum autem cogitantis acies aversa inde fuerit, atque id quod in memoria cernebatur destiterit intueri, nihil formae quae impressa erat in eadem acie remanebit: atque inde formabitur, quo rursus conversa fuerit ut alia cogitatio fiat. Manet tamen illud quod reliquit in memoria, quo rursus cum id recordamur convertatur, et conversa formetur, atque unum cum eo fiat unde formatur.