comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pit ab illo qui ait. dabo eis cor cognoscẽ
sumat et bibat. bibat et uiuat. Sicut
enim predicanda ẽ pietas ut ab eo qui
habet aures audiendi deus recte colat᷑.
prẽdrcanda ẽ pudicicia ut ab eo qui hẽt
aures audiendi deus et prorimus di
ligatur: ita prẽdrcanda ẽ et ista pre¬
destinatio beneficioꝵ dei. ut qui hẽt
aures audrendi. nõ in se ip̃o s in dño
gsorietur. Quod autem dicunt nõ opꝰ
fuisse huiuscemõdi disputationis inc̾¬
to. minus intessigentium tot corda tͦ¬
bari. qm̃ non minus utiliter. sine hac
definitiorie predestinationis per tot ã¬
nos defensa ẽẽt catholica fides. cum
contra asios tum maxime contra pe¬
lagianos tot catholicor et aliorum
et nr̃is precẽdentib sibris multũ mi¬
ror eos dicere: nec attendere ut de asiis
hic taceam ip̃os libros nr̃os et anteꝙͣ
pelagiam apparere cepissent conscrip¬
tos et ẽditos. et iudere ꝙͣ mustis eorũ
locis futuram nescientes pelagianã

Expanded text:
pit ab illo qui ait, Dabo eis cor cognoscendpit ab illo qui ait, Dabo eis cor cognoscendsumat et bibat, bibat et vivat. Sicut enim praedicanda est pietas, ut ab eo qui habet aures audiendi, Deus recte colatur; praedicanda est pudicitia, ut ab eo qui habet aures audligatur: ita praedicanda est et ista praedestinatio beneficiorum Dei, ut qui habet aures audiendi, non in se ipso, sed in Domino glorietur. 52. Quod autem dicunt, « non opus fuisse hujuscemodi disputationis incerto minus intelligentium tot corda turbari: quoniam non minus utiliter sine hac definitione praedestinationis per tot annos defensa est catholica fides, tum contra alios, tum maxime contra Pelagianos, tot catholicorum et aliorum et nostris praecedentibus libris » : multum miror eos dicere; nec attendere, ut de aliis hic taceam, ipsos libros nostros et antequam Pelagiani apparere coepissent, conscriptos et editos, et videre quam multis eorum locis futuram nescientes Pelagianam
Abbreviated transcription (Latin):
eẽt non potuisse nescire: proculdubio
nouerant predestinationem quam ꝑ
aplõs prẽdicatam contra nouos here¬
ticos operosius diligentiueq defendimꝰ.
Nec tamen eis obẽdrentiam prẽdicantib
et ãd eam sicut quisq poterat feruent᷑
hortantib usso modo recte diceret᷑. Si
non uultis obedientiam ad quam uos
accenditis in nr̃o corde frigescere: no¬
lite nobis istam dei grãm prẽdicure qͣ
deum dare fatemim. que ut nos faci¬
amus hortamini. Quamobrem si et¬
apłi et doctores ecc̃e qui eis successerunt
eosq imitati utumiq faciebanrit. id ẽ
et dei gr̃am que non secundũ merita
nr̃a datur ueraciter prẽdicabant. et pi¬
am obẽdrentiam preceptis salubrib
instruebant. quid ẽ ꝯuod inuicta con¬
clusi uiolentia ueritatis. recte se isti
nr̃i dicere se existimant: Et si uerum est
quod dicitur de predestinatione bñficioꝵ
dei: non ẽ tamen populis predicandũ.
di audiat. Quis aucem habet si ñ acce¬

Expanded text:
esset non potuisse nescire; procul dubio esset non potuisse nescire; procul dubio noverant praedestinationem, quam per Apostolos praedicatam contra novos haereticos operosius diligentiusque defendimus: nec tamen eis obedientiam praedicantibus, et ad eam sicut quisque poterat ferventer hortantibus, ullo modo recte diceretur, Si non vultis obedientiam, ad quam nos accenditis, in nostro corde frigescere, nolite nobis istam Dei gratiam praedicare, qua Deum dare fatemini, quae ut nos faciamus hortamini. Apostoli, et doctores Ecclesiae qui eis successerunt eosque imitati sunt, utrumque faciebant, id est, et Dei gratiam, quae non secundum merita nostra datur, veraciter praedicabant, et piam obedientiam praeceptis salubribus instruebant: quid est quod invicta conclusi violentia veritatis recte se isti nostri dicere existimant, « Etsi verum est quod dicitur de praedestinatione beneficiorum Dei, non est tamen populis praedicandum di, audiat . Quis autem habet, si non acce
Abbreviated transcription (Latin):
dabit et confiteri. Isti tales tantiq docto¬
res dicentes non ẽẽ asiquid de quo tanꝙͣ
de nr̃o quod nobis deus non dederit gło¬
riemur. nec ip̃m cor nr̃m et cogitationes
nr̃as in pocestate nr̃a esse. et totũ dantes
deo atq ab ip̃o nos accipere confitentes
ut permansuri ꝯuertamur adeum. ut
ĩd quõd bonum est nobis quoq uideat᷑
bonum. et uesimus issũd ut honoremꝰ
deum et recipiamꝰ xp̃m. ut ex indeuotis
efficiannur deuoti et religiosi. ut in ip¬
sam trinitatem credamus. et ꝯfiteamͤ
etram uoce quod credimus. hec utiq
gratie dei tribuunt. dei munera agno¬
scunt. ab ip̃o nobis non a nobis ẽe testã¬
tur. Nunquid autem quisquam eos die¬
turus ẽ ita confessos istam dei gratiã
ut auderent eius negare prescientiã.
quam non solum docti s indocti etiam
confitentur: Porro si hec itadeum no¬
uerant dare non ut ignorarent eumda¬
turum se ẽẽ prescisse. et quib daturus

Expanded text:
dabit et confiteri. 50. Isti tales tantique doctodabit et confiteri. 50. Isti tales tantique doctores dicentes non esse aliquid, de quo tanquam de nostro, quod nobis Deus non dederit, gloriemur; nec ipsum cor nostrum et cogitationes nostras in potestate nostra esse; et totum dantes Deo, atque ab ipso nos accipere confitentes, ut permansuri convertamur ad eum; ut id quod bonum est, nobis quoque videatur bonum, et velimus illud, ut honoremus Deum, et recipiamus Christum, ut ex indevotis efficiamur devoti et religiosi, ut in ipsam Trinitatem credamus, et confiteamur etiam voce quod credimus: haec utique gratiae Dei tribuunt, Dei munera agnoscunt, ab ipso nobis, non a nobis esse testantur. Numquid autem quisquam eos dicturus est, ita confessos istam Dei gratiam, ut auderent negare ejus praescientiam, quam non solum docti, sed indocti etiam confitentur? Porro si haec ita Deum noverant dare, ut non ignorarent eum daturum se esse praescisse, et quibus daturus
Abbreviated transcription (Latin):
mul disce inquit quia recipi noluit ñ
simplici mente conuersos. Nam si uo¬
lusset: ex indeuotis deuotos fecisset.
Cur autem non receperunt eũ: euan¬
gelista ip̃e monstrat dicens. quia
facies eius eint euntis in ierłm. Di
scipuli autem recipi intra samariam
gestiebant. S deus quos dignatur.
uocat. Et quem uult: religiosũ facit.
Quĩd eiudentius. quidillustrius. a
uerbi dei tractatorib querimꝰ. si ⁊ ab
ip̃is quod in scripturis clarum ẽ audi¬
re delectat: S his duobus qui suffic̾e̾
debuerunt. sanctum gregoriũ addamꝰ
et tercium. qui et credere in deũ. et qͦd
crẽdimus corifiteri dei domũ ẽẽ cestrit᷑
dicens. Uinus deitatis queso uos confite¬
mini trinitatem. Si uero alicer uriltis:
deus uet permittat uobis dari uocem: qua
quod creditis confiteri possitis. Dab̾it enĩ
certus sum. Qui dẽdit quod pͥmum ẽ: da-¬
bit et quod secundum ẽ. Qui dẽdit crẽdere:

Expanded text:
mul disce, » inquit, « quia recipi noluit a non mul disce, » inquit, « quia recipi noluit a non simplici mente conversis. Nam si voluisset, ex indevotis devotos fecisset. Cur autem non receperint eum, Evangelista ipse commemoravit dicens: Quia facies ejus erat euntis in Jerusalem » . « Discipuli autem recipi intra Samariam gestiebant. Sed Deus quos dignatur vocat, et quem vult religiosum facit » . Quid evidentius, quid illustrius a verbi Dei tractatoribus quaerimus, si et ab ipsis quod in Scripturis clarum est, audire delectat? Sed his duobus, qui sufficere debuerunt, sanctum Gregorium addamus et tertium, qui et credere in Deum, et quod credimus confiteri, Dei donum esse testatur, dicens: « Unius deitatis, quaeso vos, confitemini Trinitatem: si vero aliter vultis, Deus, ut permittat vobis dari vocem, qua quod creditis, confiteri possitis. « Dabit enim, certus sum; qui dedit quod primum est, dabit et quod secundum est » ; qui dedit credere,
Abbreviated transcription (Latin):
nos in oritione domirita etiam pro mi¬
micis fidei xp̃iane orare oportere ꝯmo¬
nuit. ubi de initio fidei quodetiã hoc
donum dei sit quid sentiret ostendit
et pro perseuerantia us in finẽ qͥa
et ip̃am non nisi deus eis qui ꝑseue¬
rauerunt donat ecc̃am xp̃i quotidie
orare monstrauit: Beatus quoq
ambrosius cum exporeret quod ait
lucas euangelista. uisum ẽ et michi:
potest inquit non soli uisum ẽẽ quod
sibi ui sum ẽẽ declarat. Non eĩ uolum¬
tatetantum humana uisum ẽ: sed si¬
cut placuit ei qui in me loquit᷑ xp̃s.
qui ut id quod bonum ẽ nobis quoq
iuderi bonum possit operatur. Quẽ
enĩ miseratur: et uocat. Et ideo qui
xp̃m sequitur potest interrogatus cur
ẽ et michi. quod cum dicit: non negat
deo uisum. Adeo enim preparat uolim¬
tas hominum. Ut enm deus honiori¬
dem euangelii cũ ad ilsum uenisset
locum ubi dñm ad ierłm pergentem
samaritani recipere noluerunt: si¬

Expanded text:
nos in oratione dominica etiam pro ininos in oratione dominica etiam pro inimicis fidei christianae orare oportere commonuit? ubi de initio fidei, quod etiam hoc donum Dei sit, quid sentiret ostendit: et pro perseverantia usque in finem, quia et ipsam nonnisi Deus eis qui perseveraverint donat, Ecclesiam Christi quotidie orare monstravit. Beatus quoque Ambrosius cum exponeret quod ait Lucas evangelista, Visum est et mihi : « Potest, » inquit, « non soli visum esse, quod sibi visum esse declarat. Non enim voluntate tantum humana visum est, sed sicut placuit ei qui in me loquitur Christus, qui ut id quod bonum est, nobis quoque videri bonum possit, operatur: quem enim miseratur, et vocat. Et ideo qui Christum sequitur, potest interrogatus cur est et mihi. Quod cum dicit, non negat Deo visum; a Deo enim praeparatur voluntas hominum » . « Ut enim Deus honoridem Evangelii, cum ad illum venisset locum, ubi Dominum ad Jerusalem pergentem Samaritani recipere noluerunt: « Si
Abbreviated transcription (Latin):
mustis uero io ẽẽ donatum ut deo per
homines crẽdant. Quolibet tamẽ modo
dicatur homini uerbum dei. procusdu¬
bio qui sic audit ut illi obẽdiat: dorũ
dicarunt. id ẽ quã missa merita huma¬
na precẽdunt. et ad facienda diuina p̾¬
cepta instanter hortati sunt: ut qui
haberent donum obedientie. quib ius¬
sis obẽdiendum eẽt audirent. Si enim
gn̾am merita ulła ñ precẽdũt: pro¬
fecto aut facti alicuiꝰ aut dicti aut co¬
gitationis ẽ meritum. ub̃i et ip̃a ĩteł¬
ligitur uoluntas bona. Breuissime cõ¬
plexus ẽ omnia genera meritor.qui
dicit in misso gloriandum qnͣdo nr̃m
nichil sit. Qui uero ait. nõ ẽ ĩ nr̃a
potestate cor ur̃m et nr̃e cogitatioes:
nec ip̃e facta et dicta preteriit. Non
enim ẽ dictum factum ue hoĩs. quod
non ex cordis cogitatione procedat.
Quid autem amplius agere de hac¬
re cipriamus martir gloriosissimus
et doctor lucidissimꝰ p̾otuit ꝙͣ ubĩ

Expanded text:
multis vero id esse donatum, ut Deo per multis vero id esse donatum, ut Deo per homines credant. Quolibet tamen modo dicatur homini verbum Dei, procul dubio, quo sic audiat ut illi obediat, donum Ddicarunt, id est, quam nulla merita humana praecedunt; et ad facienda divina praecepta instanter hortati sunt, ut qui haberent donum obedientiae, quibus jussis obediendum esset, audirent. Si enim gratiam merita ulla nostra praecedunt, profecto aut facti alicujus, aut dicti, aut cogitationis est meritum, ubi et ipsa intelligitur voluntas bona: sed brevissime complexus est omnium genera meritorum, qui dicit, « In nullo gloriandum, quando nostrum nihil sit. » Qui vero ait, « Non est in nostra potestate cor nostrum, et nostrae cogitationes, » nec ipsa facta et dicta praeteriit: non enim est ullum factum dictumvi hominis, quod non ex corde et cogitatione procedat. Quid autem amplius de hac re agere Cyprianus martyr gloriosissimus et doctor lucidissimus potuit, quam ubi
Abbreviated transcription (Latin):
debere sufficere. et debere ad utrũq
id ẽ ut gr̃am dei gratuitam sicut
credenda atq prẽdicanda est ꝑ oĩa
credentes: per omniai prẽdicent. et ean¬
dem prẽdicationem predicationi qua
hortamur pigros uel corripimꝰ ma-¬
los non opmentur aduersam. Quia
et isti uiri cum sic prẽdicarent dei gra¬
tiam ut unus eoꝵ diceret in milło
gloriañdum quando nr̃m nichil sit.
alter autem non ẽ in potestate nostra
cor nr̃m et nr̃e cogitationes: ñ tamẽ
hortari et corripere destiterunt ut fie¬
rent precepta diuina. Nec timuerũt
nẽ diceretur eis. Quid nos hortamĩ:
Quĩd et corripitis si nichil et bom ut
habeamꝰ ẽ nr̃m. et si non ẽ in pocestate
nr̃a cor nr̃m: Hec ne dicerentur eis
nequaꝙͣ illi sancti ea mente timere
potuerunt: qua intelligebant paucis¬
simis ẽẽ donatum. ut nillo sibi hoĩe
predicante ꝑ ip̃m dñm ues ꝑ angesos
celoꝵ doctrinam salutis accipiant.

Expanded text:
debere sufficere, et debere ad utrumque, debere sufficere, et debere ad utrumque, id est, ut et gratiam Dei gratuitam, sicut credenda atque praedicanda est, per omnia credant et per omnia praedicent, et eamdem praedicationem praedicationi qua hortamur pigros, vel corripimus malos, non opinentur adversam: quia et isti viri, cum sic praedicarent Dei gratiam, ut unus eorum diceret, « In nullo gloriandum, quando nostrum nihil sit » ; alter autem, « Non est in potestate nostra cor nostrum et nostrae cogitationes » ; non tamen hortari et corripere destiterunt, ut fierent praecepta divina. Nec timuerunt ne diceretur eis, Quid nos hortamini? quid et corripitis, si nihil boni ut habeamus est nostrum, et si non est in potestate nostra cor nostrum? Haec ne dicerentur eis, nequaquam illi sancti ea mente timere potuerunt, qua intelligebant paucissimis esse donatum, ut nullo sibi homine praedicante, per ipsum Deum vel per Angelos coelorum doctrinam salutis accipiant;
Abbreviated transcription (Latin):
luisse. Presciuit enim reliquias
quas secundum electioriem gratie
fuerat ip̃e facturus. Hoc est ergo
predestinauit. Sine dubio enĩ pre¬
sciuit: si predestinauit. S predesti¬
nasse est hoc prescisse quod fuerat
ip̃e facturus. Quid ergo nos prohi¬
bet quando apũd aliquos uerbi dei
tractatores legimꝰ dei prescientiã
et agitur de uocatione esectorum
eandem predestinationem intessi¬
gere: Magis enim fortasse uoluer̃t
hoc uerbo iea re uti quod et faci¬
lius intessigitur et nõ repugnat:
ĩmo et congruit ueritati que de p̾¬
destinatiore gre predicatur. Hoc
scio nerinem contra istam prede¬
stinationem quam secundũ scrip¬
tuus sanctas defendimꝰ nͥ erum¬
do disputare pocuisse. Putotamẽ
eis qui de hac re sententias trac¬
tatoꝵ requirunt: sanctos et in
fide atq doctrina xp̃iana laudabi¬
liter usq quaq diffamatos iuiros
ciprianum et ambrosium. quoꝵ
tam clara testimonia posiumus

Expanded text:
luisse. Praescivit enim reliquias, luisse. Praescivit enim reliquias, quas secundum electionem gratiae fuerat ipse facturus. Hoc est ergo praedestinavit: sine dubio enim praescivit, si praedestinavit: sed praedestinasse, est hoc praescisse quod fuerat ipse facturus. CAPUT XIX. 48. Quid ergo nos prohibet, quando apud aliquos verbi Dei tractatores legimus Dei praescientiam, et agitur de vocatione electorum, eamdem praedestinationem intelligere? Magis enim fortasse voluerunt hoc verbo in ea re uti, quod et facilius intelligitur, et non repugnat, imo et congruit veritati quae de praedestinatione gratiae praedicatur. Hoc scio, neminem contra istam praedestinationem, quam secundum Scripturas sanctas defendimus, nisi errando disputare potuisse. Puto tamen eis qui de hac re sententias tractatorum requirunt, sanctos et in fide atque doctrina christiana laudabiliter usquequaque diffamatos viros, Cyprianum et Ambrosium, quorum tam clara testimonia posuimus,
Abbreviated transcription (Latin):
cetera. S quid dicit illi responsũ
diuimum: reliqui michi septem
misia uiroꝵ qui non cutuauerunt
genu ante baal. Non enim ait relic¬
ta surit michi. aut reliquerũt semͥ:
s reliqui michi. Sic ergo inquit et
in hoc tempore reliquie per clectio¬
nem gr̃e facte sunt. Si autẽ gr̃a:
iam non ex operib. Alioqͥn gratia
iam non est gña. Et connectens il¬
la que iam supra interposui. quid
ergo. Et huic interrogntioni respon¬
deus: quod querebat inquit israel
hoc non ẽ corsecutus. electio autem
consecuta est. Ceteri uero excecati
sunt. In hac ergo electione et in his re
propterea deus non reppulit: quia p̾¬
sciuit. Hec ẽ illa electio in xp̃o ante ꝯ¬
et nmaculati in conspectu eius in
caritate predestinans eos ĩadoptio¬
nem filioꝵ. Aullus igitur qui hec
intessigit negare ues dubitare ꝑ¬
mittitur. ubi aic aplũs ñ reppulit
deus plebem suam quam presciit:
prẽdestinatiorem signifiçare/ uo¬

Expanded text:
cetera. Sed quid dicit illi, inquit, responsum cetera. Sed quid dicit illi, inquit, responsum divinum? Reliqui mihi septem millia virorum, qui non curvaverunt genu ante Baal. Non enim ait, Relicta sunt mihi; aut, Reliquerunt se mihi: sed, reliqui mihi. Sic ergo, inquit, et in hoc tempore reliquiae per electionem gratiae factae sunt. Si autem gratia, jam non ex operibus; alioquin gratijam non est gratia. Et connectens illa, quae jam supra interposui: Quid ergo? Et huic interrogationi respondens: quod quaerebat, inquit, Israel, hoc non est consecutus, electio autem consecuta est, ceteri vero excaecati sunt. In hac ergo electione, et in his relpropterea Deus non repulit, quia praescivit. Haec est illa electio, qua eoet immaculati in conspectu ejus in caritate, praedestinans eos in adoptionem filiorum. Nullus igitur, qui haec intelligit, negare vel dubitare permittitur, ubi ait Apostolus: Non repulit Deus plebem suam, quam praescivit, praedestinationem significare vo
Abbreviated transcription (Latin):
aplũs. Non reprilit deus plebẽ suã
quam presciuit. Hic quod ait p̾sciuit:
non recte intesligitur nsi prẽdestina¬
uit. quod circũ stantia ip̃ius lectionis
ostendit. Loquebatur emĩ de resiqui¬
is uideoro: que salue salue facte sũt
pereuntib ceteris. Nam superius di¬
xerat ad isiel dixisse prophetam. To¬
ta die ertendi mams meas ad popu¬
lum nõ credentem et contradicẽtem.
et tanꝙͣ responderetur. ubi sunt ergo
facte promissiones dei ad ismel: con¬
tinuo subiunxit. Dico ergo. Nũquid
reppulit deus plebem suam : Absit.
nam et ego israelita sum ex semine
abraham t᷑ribu beniami. Tanquã
diceret. Nam et ego ex ip̃a plebe sum.
Deinde addidit. Unde minc agimus.
Non reppulit deus plebem suã quã
presciuit. Atq ut osterderet dei gr̃a¬
gr̃a fuisse relictas reliquias: ñ me¬
ritis operum eoꝵ secutus adiun¬
xit. annescitis in helya quid dicit
scriptium: quemadiodum inter
pellat deum aduersus israel: Et

Expanded text:
Apostolus, Non repulit Deus plebem suam, Apostolus, Non repulit Deus plebem suam, quam praescivit. Hic quod ait, praescivit, non recte intelligitur, nisi, praedestinavit: quod circumstantia ipsius lectionis ostendit. Loquebatur enim de reliquiis Judaeorum, quae salvae factae sunt, pereuntibus caeteris. Nam superius dixerat, ad Israel dixisse prophetam, Tota die extendi manus meas ad populum non credentem et contradicentem: et tanquam responderetur, Ubi sunt ergo factae promissiones Dei ad Israel? continuo subjunxit, Dico ergo, Numquid repulit Deus plebem suam? Absit: nam et ego Israelita sum ex semine Abraham, tribu Benjamin: tanquam diceret, Nam et ego ex ipsa plebe sum. Deinnon repulit Deus plebem suam, quam praescivit. Atque ut ostenderet, Dei gratia fuisse relictas reliquias, non meritis operum eorum, seculus adjunxit: An nescitis in Helia quod dicit Scriptura, quemadmodum inter, ellat Deum adversus Israel et
Abbreviated transcription (Latin):
qui dicit. et ne nos inferas ĩ temptutio¬
nem. Et si erauditur. hanc accipit. ac
per hoc quotidre ut perseueret petens:
profecto perseuerantie sue spem nõ ĩ se
ip̃o s in deo ponit. Ego aũt nolo exagge¬
rare meis uerbrs: s illis potuis cogi
tandum relinquo: ut uideant quãle
dientib ꝙͣ exhortationis afferri. Hoc
ẽ em̃ dicere tunc de sua salute hommẽ
desperure: quando spem suam nõ in se
ip̃o s in deo didicerit ponere. cum pro¬
pheta clamet maledictus omnis qui
spem habet in hornine. Hec itaq do¬
na dei que dantur electis secundũ dei
propositum uocatis. quibus donis ẽ
et incipere crẽdere. et in fide usq ad ui¬
te huius cerminum perseuerare: sicut
tanta rõnum atq auctoritatum cõ¬
testatione probauimus. Hec in quã
deidona si milla ẽ predestmatio quã
defendimus: non presciunt᷑ adeo: Pre¬
do eadem prẽdestinatio significatur
etiam nomine prescieritie sicut ait

Expanded text:
qui dicit, Ne nos inferas in tentatioqui dicit, Ne nos inferas in tentationem ; et si exauditur, hanc accipit: ac per hoc, quotidie ut perseveret petens, profecto perseverantiae suae spem non in se ipso, sed in Deo ponit. Ego autem nolo exaggerare meis verbis, sed illis cogitandum potius relinquo, ut videant quale am exhortationis afferri. » Hoc est enim dicere, tunc de sua salute hominem desperare, quando spem suam non in se ipso, sed in Deo didicerit ponere: cum propheta clamet, Maledictus omnis qui spem habet in homine . 47. Haec itaque dona Dei, quae dantur electis secundum Dei propositum vocatis, in quibus donis est et incipere credere, et in fide usque ad vitae hujus terminum perseverare, sicut tanta rationum atque auctoritatum contestatione probavimus; haec, inquam, Dei dona, si nulla est praedestinatio quam defendimus, non praesciuntur a Deo: praedo eadem praedestinatio significatur etiam nomine praescientiae, sicut ait
Abbreviated transcription (Latin):
hortarentur ut crederent: et fideles ut
credere permanerent. Sa uero que nobiscũ
dei donaẽẽ non negant ut nobiscũ pelagi¬
anum demoliantur errorem: sicut est
pudicicia. continentia. patientia. et ce¬
tem quib recte uiuitur et ex fide impe-¬
trntur a domino: oranda monstrare.
et orare solum uel sibi uel aliis debuerũt.
noz aũt quemquam ut ea capesseret et
retineret hortari. Cum uero et ad hec ex¬
hortuantur ut possunt. atq exhortundo¬
se ẽẽ homines confitentur: satis utiq
ostendunt nec ea prẽdrcatione impẽdiri
exhortationes siuie ad fidem siue ad per¬
seuerantiam us in finem. quia ⁊ ista
dei dona ẽẽ nec a seip̃o cuiquam s as il¬
lo tribui prẽdrcamus. at enĩ uicio suo
quisq deserit fidem cum cedit tempta¬
tiomiq consentit: qua cum illo agitur
ut deserat fidem. Quis negat. S non
ĩdeo dicenda ẽ in fide perseuerantia non
ẽẽ domi dei. Hanc enim quotidie poscit

Expanded text:
hortarentur ut crederent, et fideles ut hortarentur ut crederent, et fideles ut credere permanerent. Ea vero quae nobiscum Dei dona esse non negant, ut nobiscum Pelagianum demoliantur errorem, sicut est pudicitia, continentia, patientia, et caetera quibus recte vivitur, et ex fide impetrantur a Domino, oranda monstrare et orare solum vel sibi vel aliis debuerunt; non autem quemquam, ut ea capesseret et retineret, hortari. Cum vero et ad haec exhortantur, ut possunt, atque exhortandos esse homines confitentur; satis utique ostendunt, nec ea praedicatione impediri exhortationes, sive ad fidem, sive ad perseverantiam usque in finem, quia et ista Dei dona esse, nec a se ipso cuiquam, sed ab illo tribui praedicamus. 46. At enim, « vitio suo quisque deserit fidem, cum cedit tentationi atque consentit, qua cum illo agitur ut deserat fidem. » Quis negat? Sed non ideo dicenda est in fide perseverantia non esse donum Dei. Hanc enim quotidie poscit,
Abbreviated transcription (Latin):
Quia et si ex fide impetratur sapientia.
sicut ip̃e iacobus cum dixisset si quis
ur̃m indiget sapientia postulet a deo qͥ
dac ommib affluenter et nõ improꝑat
et dabitur ei: mor ãddĩdit postulet
autem in fide nichil hesitans. nõ camẽ
qm̃ fides datur priusquam postuletur
ab ilło cui datur: ĩdeo dicenda ẽ nõ eẽ
donu dei s eẽ a nobrs. quia data ẽ
nobis non petentibus nobis. Aplũs eĩ
apercissime dicit. par fratrib et cari
i quo ergo pax et caritrs: ab illo est et
fides. proptei quod ab illo eam ñ solũ
augeri habentibus uerumeciam non
habentib poscunuis dari. Neq isti pro¬
pter quos hec dicimus qui predrcatione
prẽdestinationis et gr̃e exhortationẽ cla-¬
mitant impẽdiri. ad sola illa exhortant᷑
dona que non adeo dari s a nobis ẽẽ cõ¬
tendune: sicut sunt initium fidei ⁊ ĩ ea
usq in finem per seuerantia. Quod utiq
facere deberent ut tantummõdo ĩfideles

Expanded text:
Quia etsi ex fide impetratur sapientia, Quia etsi ex fide impetratur sapientia, sicut ipse Jacobus cum dixisset, Si quis vestrum indiget sapientia, postulet a Deo, qui dat omnibus affluenter, et non improperat, et dabitur ei; mox addidit, Postulet autem in fide, nihil haesitans : non tamen quoniam fides datur priusquam postuletur ab illo cui datur, ideo dicenda est non esse donum Dei, sed esse a nobis, quia data est nobis, non petentibus nobis. Apostolus enim apertissime dicit: Pax fratribus et charisto . A quo ergo pax et charitas, ab illo est et fides, propter quod ab illo eam non solum augeri habentibus, verum etiam non habentibus poscimus dari. 45. Neque isti, propter quos haec dicimus, qui praedicatione praedestinationis et gratiae exhortationem clamitant impediri, ad sola illa exhortantur dona, quae non a Deo dari, sed a nobis esse contendunt, sicut sunt initium fidei, et in ea usque in finem perseverantia: quod utique facere deberent, ut tantummodo infideles
Abbreviated transcription (Latin):
pmnus hec non habentes que ip̃i dicimꝰ
non humana uoluntate proferri s di¬
uina largitate donari: Cur deĩq ip̃m
apsm̃ iacobiem huius gr̃e predicatio nõ
decerruit corripere inquietos et dic̾e. si
zelum amarum hẽtis et concentiones
sunt in cordib urĩs: nosite głoriari et¬
mendaces ẽe aduer sus ueritritẽ. nõ ẽ¬
ista sapientia desursum descendens.
s terrena. animalis.diabolica. ubi
enim zelus et contentio. ibi inconstan-¬
tia et omme opus prauum: Sicut ergo
corripiendi sunt inquieti et diuinis e¬
loquiis testib et ip̃is quos nobiscũ isti
ꝯmunes habent actib nr̃is. neq hanc
impẽdit correptionem quõd sapientiã
pacificam qua contenciosi corriguntur
atq sanantur donum dei ẽẽ p̾dicamꝰ:
ita corripiendi sunt infideles uel in fi¬
de non permanentes non impediente
istam correptionem predicatiorie gr̃e
dei. que fidem quoq ip̃am et in ea per¬
mansionem dei donum ẽẽ ꝯmendat.

Expanded text:
pimus haec non habentes, quae ipsi dicimus pimus haec non habentes, quae ipsi dicimus non humana voluntate proferri, sed divina largitate donari? Cur denique ipsum apostolum Jacobum hujus gratiae praedicatio non deterruit corripere inquietos, et dicere, Si zelum amarum habetis, et contentiones sunt in cordibus vestris, nolite gmendaces esse adversus veritatem; non enim est ista desursum descendens, sed terrena, animalis, et diabolica. Ubi enim zelus et contentio, ibi inconstantia, et omne opus pravum ? Sicut ergo corripiendi sunt inquieti, et divinis eloquiis testibus, et ipsis quos nobiscum isti communes habent actibus nostris; neque hanc impedit correptionem, quod sapientiam pacificam, qua contentiosi corriguntur atque sanantur, donum Dei esse praedicamus: ita corripiendi sunt infideles, vel in fide non permanentes, non impediente istam correptionem praedicatione gratiae Dei, quae fidem quoque ipsam et in ea permansionem dona Dei esse commendat.
Abbreviated transcription (Latin):
hec dona dei ẽẽ dicantur quõd scriptis
eius testib comprobatur. Ecce ut
de continentia tacecanus. et de sola
in hoc loco saprentia disputemus.
nempe supra memoratus aplũs
iacobus dicit. Que de sursum est sa¬
pientia primum quidem pũdica ẽ:
deinde pacifica. modesta. suãdibilis.
plena misericor̃die et fructib bonis.
mestimabilis. sine simulatione.
Cernitis ne obsecro a patre luminũ
sapientia ꝙͣ multis et magnis bonis
referta descendat. Oume quippe da¬
tum optimum sicut idem dicit ⁊ õe
donum perfectum desursum ẽ: de¬
scendens a patre luminum. Cur
ergo ut omittam cetera corripimꝰ
impudicos et contentiosos quib tñ
prẽdicanus donum dei ẽẽ sapientiã
pudicam atq pacificam : Nec timemꝰ
ne permoti diuine uolutatis incerto.
plus in hac predicatione desperationis
ꝙͣ exhorcationis inueniant : Nec correp¬
tionis scimnilis aduersus seip̃os s pociꝰ
aduersus nos excitentur. quia eos corri¬

Expanded text:
haec dona Dei esse dicantur, quod Scripturis haec dona Dei esse dicantur, quod Scripturis ejus testibus comprobatur? 44. Ecce, ut de continentia taceamus, et de sola in hoc loco sapientia disputemus; nempe supra memoratus apostolus Jacobus dicit, Quae desursum est sapientia, primum quidem pudica est, deinde pacifica, modesta, suadibilis, plena misericordia et fructibus bonis, inaestimabilis, sine simulatione . Cernitisne, obsecro, a Patre luminum sapientia quam multis et magnis bonis referta descendat? Omne quippe datum optimum, sicut idem dicit, et omne donum perfectum desursum est, descendens a Patre luminum . Cur ergo, ut omittam caetera, corripimus impudicos et contentiosos, quibus tamen praedicamus donum Dei esse sapientiam, pudicam, atque pacificam; nec timemus ne permoti divinae voluntatis incerto, plus in hac praedicatione desperationis quam exhortationis inveniant; nec correptionis stimulis adversus se ipsos, sed potius adversus nos excitentur, quia eos corri
Abbreviated transcription (Latin):
neculla sua futura dona et que dãda
ẽẽnt. et quib danda eẽnt deum nõ pre¬
scire potuisse. ac per hoc prẽdescinatos
abillo ẽẽ quos liberat et coronat: re¬
spondendum putant prẽdestinatiors
definitioniem utilitati prẽdicationis
ãdriersam: eo qd̾ audita hac nemopos¬
sit correptionis stimulis excituri. Hee
dicentes: nolunt hominib predicari
dona deiẽẽ ut ueniatur ad fidem et
ꝑmaneatur in fide. ne plus desꝑatio
ꝙͣ exhortatio iideatur afferri. dum
cogitant qui audiunt incertum esse
humane ignorantie cui largiatur deꝰ.
cui non largiatur hec dona. Cur gͦ ⁊
ip̃i nobiscum prẽdicunt donadei esse
sapientiam et continentiam: Quod
si hec cum dei dona ẽẽ prẽdicantur ñ
impẽditur hortatio qua homines hor¬
tamur eẽ sapientes et continentes.
que tandem causa ẽ ut existiment
impẽdiri exhortationem qua exhor¬
tamur homines uenire ad fidem et
in ea permanere usq in finem. et fi

Expanded text:
nec ulla sua futura dona, et quae danda nec ulla sua futura dona, et quae danda essent, et quibus danda essent, Deum non praescire potuisse; ac per hoc praedestinatos ab illo esse, quos liberat et coronat: respondendum putant, « praedestinationis definitionem utilitati praedicationis adversam, eo quod hac audita, nemo possit correptionis stimulis excitari. » Haec dicentes nolunt « hominibus praedicari dona Dei esse, ut veniatur ad fidem, et permaneatur in fide, ne plus desperatio quam exhortatio videatur afferri, dum cogitant qui audiunt, incertum esse humanae ignorantiae cui largiatur Deus, cui non largiatur haec dona. » Cur ergo et ipsi nobiscum praedicant, dona Dei esse sapientiam et continentiam? Quod si haec cum Dei dona esse praedicantur, non impeditur hortatio qua homines hortamur esse sapientes et continentes; quae tandem causa est ut existiment impediri exhortationem, qua exhortamur homines venire ad fidem, et in ea permanere usque in finem, si et
Abbreviated transcription (Latin):
uiri qui songe ante nos esoquia diui¬
na tractarunt. Ibi ergo segitur. Cum
scirem quia nemo esse pocest ꝯtinens
nisi deus det. Et hoc ip̃m erat sapieri¬
tie: scire auus ẽẽt hoc donum. Hec gͦ
dei dona sunt: io ẽ ut de aliis taceam
sapientia et continentia. Acquiescũt
et isti. Neq enim pelagiani sunt ut
aduersus istam persprcuam ueritatẽ
dura et heretica peruersitate ꝯtendãt.
S hec inquiunt ut a deo dent᷑ nobis:
fides impetrat que inciprt a nobis. Qmͣ
fidẽ et incipere habere. et in ea usq in
fiem permanere: tanꝙͣ id ñ a drĩo
accipiamus nr̃m ẽẽ contendunt. Hic
proculdubio contradicitur apło di¬
centi. quid em̃ habes quod non acce¬
pisti: Contradicitur et martyri cipri¬
ano dicenti in nullo gloriandũ qͣndo
nr̃m nichil sit. Cum hec et alia mul¬
ta que pĩget repetere dixerimꝰ. atq
ostenderimus et initium fidei ⁊ usq
in finem perseuerantiam dei dona ẽe.¬

Expanded text:
viri, qui longe ante nos eloquia diviviri, qui longe ante nos eloquia divina tractarunt: ibi ergo legitur, Cum scirem quia nemo esse potest continens, nisi Deus det; et hoc ipsum erat sapientiae, scire cujus esset hoc donum . Haec ergo Dei dona sunt, id est, ut de aliis taceam, sapientia et continentia. Acquiescunt et isti: neque enim Pelagiani sunt, ut adversus istam perspicuam veritatem dura et haeretica perversitate contendant. « Sed haec, » inquiunt, « ut a Deo dentur nobis, fides impetrat, quae incipit a nobis: » quam fidem et incipere habere, et in ea usque in finem permanere, tanquam id non a Domino accipiamus, nostrum esse contendunt. Hic procul dubio contradicitur Apostolo dicenti, Quid enim habes quod non accepisti ? Contradicitur et martyri Cypriano dicenti, « In nullo gloriandum, quando nostrum nihil sit » . Cum haec, et alia multa quostenderimus et initium fidei, et usque in finem perseverantiam, Dei dona e
Abbreviated transcription (Latin):
predestinationis dei. hoc ẽ prẽdicutione
de his donis eius futuris prescientie dei:
sic uideant nec ad fidem nec ãd ꝑseue¬
rantiam impẽdiri exhortatioes suas.
si et ip̃a quõd uerum est ẽẽ der dona. ca¬
qz precognita id est̃ ad donandũ pre-¬
destinata ẽẽ dicantur. S impẽdrri po¬
tius atq subuerti hac predestinatioĩs
prẽdicatione issum tantummodo per¬
nniciosissimum errorem quo dicit᷑ grãm
dei secundum merita nr̃a dari: ut qui
gloriatur non in dño s in seip̃o glori¬
etur. Quodut apertius propter tardi¬
usculos explicemus: rememorationẽ
meam ferant quib ingenio preuo¬
lare donatum ẽ. Dicit aplũs iacob.
Si quis ur̃m indiget sapientia postu¬
let a deo qui ait ominib affluenter
et non improperat. et dabit᷑ ei. ocrip¬
tum est et in prouerbiis salomonis:
ꝯm̃ dñs dat sapientiam. Et de conti¬
nentia legitur in libro sapientie cuiꝰ
auctoritate usi sunt magni et docti

Expanded text:
praedestinationis Dei, hoc est, praedicatione praedestinationis Dei, hoc est, praedicatione de his donis ejus futuris praescientiae Dei: sic videant nec ad fidem nec ad perseverantiam impediri exhortationes suas, si et ipsa, quod verum est, esse Dei dona, eaque praecognita, id est, ad donandum praedestinata esse dicantur; sed impediri potius atque subverti hac praedestinationis praedicatione illum tantummodo perniciosissimum errorem, quo dicitur, gratiam Dei secundum merita nostra dari; ut qui gloriatur, non in Domino, sed in se ipso glorietur. 43. Quod ut apertius propter tardiusculos explicemus, remorationem meam ferant, quibus ingenio praevolare donatum est. Dicit apostolus Jacobus, Si quis vestrum indiget sapientia, postulet a Deo, qui dat omnibus affluenter, et non improperat; et dabitur ei . Scriptum est et in Proverbiis Salomonis, Quoniam Dominus dat sapientiam . Et de continentia legitur in libro Sapientiae, cujus auctoritate usi sunt magni et docti
Abbreviated transcription (Latin):
singula: hoc de omni obedientia q̃
obeditur deo ueracissime dici p̃t. S hi
qui solum initium fidei et usq ĩfine̾
perseuerantiam sic in nr̃a ꝯstituunt
pocestate ut dei dona ẽẽ non putent.
neq ãd ħec hẽnda atq retinenda deũ
openiri nr̃as cogitationes et uosun¬
trtes. cetera uero ip̃m dare concẽdunt
cũ ab illo impetrunt crẽdentes fide.
cur. ad ip̃a cetera exhortationẽ eorũq
ceteroꝵ prẽdicationem definitione
prẽdestinationis non metuunt impe¬
diri. un forte nec ip̃a dicunt prẽdesti¬
nata: Ergo nec dantur a deo. at ea se
daturum ẽẽ presciuit. Quod et sidant᷑
et ea se daturum ẽẽ presciuit. profecto
prẽdestinauit. Sicut ergo ip̃i quoq hor¬
tantur ad castitatem. caritatẽ. pieta¬
tem. et cetcm que dei dona ẽẽ ꝯfitentur.
eaq ab illo ẽẽ precognitu ac per hoc pre¬
destinata negare non possunt: nͨ dicũt
exhortatiories suas impẽdiri p̾dicatiõe

Expanded text:
singula, hoc de omni obedientia qua singula, hoc de omni obedientia qua obeditur Deo, veracissime dici potest. Sed ii qui solum initium fidei et usque in finem perseverantiam sic in nostra constituunt potestate, ut Dei dona esse non putent, neque ad haec habenda atque retinenda Deum operari nostras cogitationes et voluntates, caetera vero ipsum dare concedunt, cum ab illo impetrantur credentis fide; cur ad ipsa caetera exhortationem, eorumque caeterorum praedicationem definitione praedestinationis non metuunt impediri? An forte nec ipsa dicunt praedestinata? Ergo nec dantur a Deo, aut ea se daturum esse nescivit. Quod si et dantur, et ea se daturum esse praescivit; profecto praedestinavit. Sicut ergo ipsi quoque hortantur ad castitatem, charitatem, pietatem, et caetera quae Dei dona esse confitentur, eaque ab illo esse praecognita, ac per hoc praedestinata negare non possunt; nec dicunt exhortationes suas impediri praedicatione
Abbreviated transcription (Latin):
in sua prescientia preparauit. Qͦs
ergo prẽdestinauit: ip̃os et uocauit.
uocatione illa quam me sepe cõme¬
morare non piget: de qua dictum ẽ.
sine penitentia sunt dona et uocatio
dei. Namq in sua que falli mutari¬
q non potest prescientia opera sua
futura disponere: id ommino nec ali¬
ũd ꝯuicquam ẽ prẽdestinare. Sicut
tamẽ ille quem castum futurum
ẽẽ presciuit quãuis id incertũ hc̃at
agit ut castus sit. ita ille quem ca¬
stum futurum prẽdestinauit ꝙͣuis
ĩd incertum habeat: non ĩdeo nõ agit
ut castus sic. qm̃ dei dono se audit fu¬
turum ẽẽ quod erit. Immo etiã gau¬
det eius caritrs: nec inflatur tanꝙͣ
ĩd non acceperit.Non sosum ergo predi¬
catione predestinationis ab hoc oꝑe
nõ impeditur. uerum et ad hoc adiu¬
uatur ut cum gloriatur in domino
glorietur. Quodaũt dixi de castitate:
hoc de fide hoc de pietate. de caritate.
de perseuerantia. et ne pergam per

Expanded text:
in sua praescientia praeparavit. Quos in sua praescientia praeparavit. Quos ergo praedestinavit, ipsos et vocavit vocatione illa, quam me saepe commemorare non piget, de qua dictum est, Sine poenitentia sunt dona et vocatio Dei . Namque in sua quae falli mutarique non potest praescientia, opera sua futura disponere, id omnino, nec aliud quidquam est praedestinare. Sicut autem ille quem castum futurum esse praescivit, quamvis id incertum habeat, agit ut castus sit: ita ille quem castum futurum praedestinavit, quamvis id incertum habeat, non ideo non agit ut castus sit, quoniam Dei dono se audit futurum esse quod erit; imo etiam gaudet ejus charitas; nec inflatur , tanquam id non acceperit. Non solum ergo praedicatione praedestinationis ab hoc opere non impeditur, verum et ad hoc adjuvatur, ut cum gloriatur, in Domino glorietur . 42. Quod autem dixi de castitate, hoc de fide, hoc de pietate, hoc de charitate, de perseverantia, et, ne pergam per
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ fides sine uoluntate nõ põt esse.
Si autem gr̃a preuenit fidem qm̃ p̾
uenit uoluntatem : profecto preuenit
omnem obẽdientiam. Preuenit etiã
critatem qua una deo ueraciter et
suauiter obeditur. Et hec omĩa:. gr̃a
in eo cui datur et cuius hec omnia
nis usq in finem per seuerantia. Qͨ
frustra quotĩdie a dño poscitur: si ñ
eam dominus pergr̃am suam in illo
cuius or̃onem exaũdit operat᷑. uide¬
te iam a ueritate ꝙͣ sit aliemum: ne¬
gare donum dei ẽẽ perseuerantiam
usq in finem huius uite: cum uite
huic quands uoluerit ip̃e det finem.
Quem si dat ance imminentẽ lapsũ:
facit hominem per seuerare us ĩ finẽ.
u mirabilior et fidelib euidentior lar¬
gitas bonitatis dei ẽ. quod eciam par¬
uulis quib obedientia nõ ẽ illius eta¬
tis ut detur: datur gratia. Ita igitur
sua dona quibuscunq deus donat. ꝓ¬
culdribio se donatorem ẽẽ presciuit. et

Expanded text:
quoniam fides sine voluntate non potest esse. quoniam fides sine voluntate non potest esse. Si autem gratia praevenit fidem, quoniam praevenit voluntatem; profecto praevenit omnem obedientiam; praevenit etiam charitatem, qua una Deo veraciter et suaviter obeditur; et haec omnia gratia in eo cui datur, et cujus haec omnia nis usque in finem perseverantia, quae frustra quotidie a Domino poscitur, si non eam Dominus per gratiam suam in illo, cujus orationes exaudit, operatur. Videte jam a veritate quam sit alienum, negare donum Dei esse perseverantiam usque in finem hujus vitae: cum vitae huic, quando voluerit, ipse det finem; quem si dat ante imminentem lapsum, facit hominem perseverare usque in finem. Sed mirabilior et fidelibus evidentior largitas bonitatis Dei est, quod etiam parvulis, quibus obedientia non est illius aetatis ut detur, datur haec gratia. Ista igitur sua dona quibuscumque Deus donat, procul dubio se donaturum esse praescivit, et
Abbreviated transcription (Latin):
sic predestinatio predicanda ẽ quemãd¬
modum eam sancta scriptura eiudenter
loquitur. ut in prẽdestmatis sine penitẽ¬
tia sint dona et uocatio dei: aut gr̃̾am
dei secundum nr̃a dari merita confiten¬
dum quõd sapiunt pelagiam. Quãuis
ista sententia quod sepe iam diximus
legatur gestis ep̃õꝵ orientrilium etiam
ip̃ius pelagii ore dampnata.a pesagia¬
noꝵ porro heretica peruer sitrte tantũ
isti remoti sunt propter quos hec agi¬
mus: utlicet noridum uelint fateri
prẽdestinatos cẽ qui per dei gratiam
fiant obẽdientes atq ꝑmaneant. iã
tamen fateantur quod eoꝵ p̾uẽĩat
uosuntatem quib datur hec gratia.
Ideo utiq ne non gratis dari crẽdat᷑
gr̃a sicut ueritas loꝯuitur. s potius
scd̾m precẽdentis merita uosuntatis.
sicut contrã ueritatem pesagiamus
error obloquitur: preuenit ergo et
fidem gr̃a. Alioqͥn si fides eã preue¬
nit: proculdubio preuenit ⁊ uolũtris.

Expanded text:
sic praedestinatio praedicanda est, quemadsic praedestinatio praedicanda est, quemadmodum eam sancta Scriptura evidenter eloquitur, ut in praedestinatis sine poenitentia sint dona et vocatio Dei; aut gratiam Dei secundum merita nostra dari confitendum, quod sapiunt Pelagiani, quamvis ista sententia, quod saepe jam diximus, legatur gestis episcoporum orientalium etiam ipsius Pelagii ore damnata . A Pelagianorum porro haeretica perversitate tantum isti remoti sunt, propter quos haec agimus, ut licet nondum velint fateri praedestinatos esse, qui per Dei gratiam fiant obedientes atque permaneant; jam tamen fateantur, quod eorum praeveniat voluntatem quibus datur haec gratia: ideo utique, ne non gratis dari credatur gratia, sicut veritas loquitur; sed potius secundum praecedentis merita voluntatis, sicut contra veritatem Pelagianus error obloquitur. Praevenit ergo et fidem gratia: alioquin si fides eam praevenit, procul dubio praevenit et voluntas,
Abbreviated transcription (Latin):
qui non intessigunt: dũ uosumus
eos qui intelligunt facere doctiores.
qui nobis aliquid tale tacentibris
doctiores quidem non fuint. s nec
peiores fuint. Cum autem res uera
ita se habet ut fiat peior nobis eã
dicentibus qui capere nõ p̃t. nobis
autem tacentibus ille qui potest.
quĩd putamꝰ ẽẽ faciendũ: nonne
potest capere capiat ꝙͣ tricendum.
ut non solum id ambo nõ capiant.
uerumetiam qui ẽ intessigentior
ip̃e sit peror: Qui si audiret et ca¬
peret: per issum plures discerent.
Quo eĩ ẽ capacior ut discat: eo ma¬
gis ẽ ydoneus ut alios doceat. In stat
nimicus gr̃e atq urget modis oĩb̾
ut credatur secundum merita nr̃a
dari. ac sic gra iam non sit gr̾̃a. ⁊ nos
nolumus dicere quod teste sc̾ptura
possumꝰ dicere. Timiemus ẽĩ uidel
ne loquentib nobis offendat᷑ qui
ueritatem non potest capere. et ñ cime¬
mus netrcentib nobis qui ueritatẽ
põt capere falsitate cupiatur. Aut eĩ

Expanded text:
qui non intelligunt, dum volumus qui non intelligunt, dum volumus eos qui intelligunt facere doctiores; qui nobis aliquid tale tacentibus doctiores quidem non fiunt, sed nec pejores fiunt Cum autem res vera ita se habet, ut fiat pejor nobis ean dicentibus, ille qui capere non potest; nobis autem tacentibus, ille qui potest: quid putamus esse faciendum? Nonne potest capere capiat; quam tacendum, ut non solum id ambo non capiant, verum etiam qui est intelligentior, ipse sit pejor? Qui si audiret et caperet, per illum etiam plures discerent. Quo enim est capacior ut discat, eo magis est idoneus ut alios doceat. Instat inimicus gratiae, atque urget modis omnibus, ut credatur secundum merita nostra dari, ac sic gratia jam non sit gratia : et nos nolumus dicere, quod teste Scriptura possumus dicere? timemus enim videlicet, ne loquentibus nobis offendatur, qui veritatem non potest capere; et non timemus, ne tacentibus nobis, qui veritatem potest capere, falsitate capiatur? 41. Aut enim
Abbreviated transcription (Latin):
solum ueritate finudentur uerũetiã
falsitate capiantur qui uerũ capere
quo caueatur falsitas possũc. facile
ẽ enim inimo et utile ut aiceat᷑ aliquod
rerum propter incripates. Nam unde
ẽ illũd domim. ad huc musta habeo
uobis dicere. sz non potestis illa por¬
tare mõdo. Et issud apłi. non potui
uobis loqui qͣi spiritalib sed quasi
carnalib. qiͣ pariilis in xp̃o lac uo¬
bis potum dedi non escam. Nondũ
enĩ poteratis s nec adhuc quidem po¬
testis: Quannus modo quodã dicẽdi
fieri possit: ut id quod dicit᷑ et ꝑuu¬
lis lac et grandib esca sit. Sicut in
principio erat uerbum. et uerbũ erat
apud deum. et deus erat uerbũ. Quis
xp̃ianus dacere pocest: Quis capere:
Aut quid in doctrina sana inueniri po¬
test grandius: Quod camẽ et ꝑuilis
tacendi: alia uerum dicendi necessitus.
Causas uerũ tacendi longum ẽ om̃s
querere ues in serere. Qua ꝵ tumen
ẽ et hec una ne peiores faciamꝰ eos

Expanded text:
solum veritate fraudentur, verum etiam solum veritate fraudentur, verum etiam falsitate capiantur, qui verum capere, quo caveatur falsitas, possunt. Facile est enim, imo et utile, ut taceatur aliquod verum propter incapaces. Nam unde est illud Domini, Adhuc multa habeo vobis dicere, sed non potestis illa portare modo ? et illud Apostoli, Non potui vobis loqui quasi spiritualibus, sed quasi carnalibus: quasi parvulis in Christo lac vobis potum dedi, non escam; nondum enim poteratis, sed nec adhuc quidem potestis ? Quamvis modo quodam dicendi fieri possit, ut id quod dicitur, et parvulis lac, et grandibus esca sit. Sicut, In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum , quis christianus tacere potest? quis capere? aut quid in doctrina sana potest inveniri grandius? Quod tamen et parvulis tio verum tacendi, alia verum dicendi necessitas. Causas verum tacendi longum est omnes quaerere vel inserere: quarum tamen est et haec una, ne pejores faciamus eos
Abbreviated transcription (Latin):
reuersus ad suum uornitum. et tñ
ãd huc qualis sit futurus incertũ ẽ.
nunquĩd ergo propter hmõi animas
ea que de prescientia dei uera dicunt᷑
ues neganda sunt uel tacenda. Tũc
salicet quando si non dicantur in a¬
propterea uel non orunt ues frigĩde
orant. qm̃ dño dicente didicerunt
sare deum quĩd nobis necessariũ
sit priusquam petamus ab eo. Nũ
propter tales huius sentencie ueri¬
tas deserenda aut ex euangelio de¬
senda putabitur. Inmo cũ con¬
stet alia deum danda etiam non o¬
rantibus sicut iuitium fidei. alia ñ¬
nisi orantib prepauisse sicut us in
finem per seuerantiam. profecto qui
ex ip̃o hanc habere se pucat. non oint
ut habeat. Cauendum ẽ igitur nedũ
timemus ne tepescat oratio: extin-¬
guatur oratio. accendatur elatio. Di
catur ergõ uerum maxime uͥ asiquã
questio ut dicatur impellit: et cupi¬
ant qui possunt. Ne forte cũ tacetur
propter eos qui capere non possũt. nõ

Expanded text:
reversus ad suum vomitum: et tamen reversus ad suum vomitum: et tamen adhuc qualis sit futurus, incertum est. Numquid ergo propter hujusmodi animas ea quae de praescientia Dei vera dicuntur, vel neganda sunt vel tacenda; tunc scilicet, quando si non dicantur, in apropterea vel non orant, vel frigide orant, quoniam Domino dicente didicerunt, scire Deum quid nobis necessarium sit, priusquam petamus ab eo . Num propter tales hujus sententiae veritas deserenda, aut ex Evangelio delenda putabitur? Imo cum constet alia Deum, danda etiam non orantibus, sicut initium fidei; alia nonnisi orantibus praeparasse, sicut usque in finem perseverantiam: profecto qui ex se ipso hanc se habere putat, non orat ut habeat. Cavendum est igitur, ne dum timemus ne tepescat hortatio, exstinguatur oratio, accendatur elatio. 40. Dicatur ergo verum, maxime ubi aliqua quaestio ut dicatur impellit; et capiant qui possunt: ne forte cum tacetur propter eos qui capere non possunt, non