comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpter nos. in quos fines scłoꝵ de
cucurrert̃. Circũcisionẽ ñ tam
p̃putii. quã auriũ et cordis intel¬
ligit. resurrerit cũ xp̃o: ea quȩ¬
rit que sursum st̃. lib̾atus ẽ ab
honere et seruitute legali: ne
tangas. ne gustes. ne contamines.
imperanti. Huc si quis scriptu¬
rarũ uerb̾ uoluerit ꝑsuadere.
ut non ꝑ tropologiam. s ꝑ ocei¬
dentẽ litteram quȩ sunt scrip¬
ta suscipiat: ut in manifesto fiat
udeus. non in occulto: emulat᷑
eũ non bene: s concito cursu
ad maiora gradientem. retͣhere
festinet : ut se pocius emuletur
qui retrorsum uadit: aut certe
eũ. inultũ ultra non ꝑmouet.
Loquit᷑ itaq galatis. qui ab as¬
sertorib legis inducti fuerant.
ut eos imitarent᷑. cũ illi potiꝰ
galathas debuerant imitarr. qr
nat᷑ale ẽ. maiorem de minore.
ñ minorẽ fieri de maiore. & dicit.
Bonum emulamini in bono sẽꝑ.¬
id÷ nolite assertores iudaicȩ ob̾¬

Expanded text:
propter nos in quos fines saeculorum propter nos in quos fines saeculorum decurrerunt. Circumcisionem non tam praeputii, quam aurium et cordis intelligit. Resurrexit cum Christo: ea quaerit quae sursum sunt. Liberatus est ab onere et servitute Legis, ne tangas, ne gustes, ne contamines, imperantis: huic si quis Scripturarum verbis voluerit persuadere, ut non per tropologiam, sed occidentem 464 litteram quae sunt scripta, suscipiat: ut in manifesto fiat Judaeus, non in occulto, aemulatur eum non bene: sed concito cursu ad majora gradientem retrahere festinat; ut se potius aemuletur qui retrorsum vadit: aut certe eum multum ultra non promovet. Loquitur itaque Galatis, qui ab assertoribus Legis inducti fuerant, ut eos imitarentur, cum illi potius Galatas debuerint imitari. Quia naturale est, majorem de minori, non minorem fieri de majore, et dicit: Bonum aemulamini in bono, id est, nolite assertores Judaicae ob
Abbreviated transcription (Latin):
mini. B onũ aut̃ emulamim
in bono sẽꝑ: et ñ cautũ cũ p̃la
sũ apud uos. Emulant᷑ bens
qui cũ uideant in aliquib eͦs
gr̃ãs. dona. uirtutes. ipsi clli
ẽẽ desiderant. et fidem. uitã.
atq industriam eoꝵ. ꝑ quȩ il¬
la meruerunt nituntur imi¬
tari: ut possint ea quoq quȩ
bona emulatiõe digna sunt cos¬
sequi. De quibꝰ et apłs ait. E¬
mulamini spiritalia: magis au̾
ut ꝓpħetis. Ac deinceps. Sie et
uos qm̃ emulatores estis spũaliũ
ad ȩdificationẽ ȩccłȩ : querite ut
habundetis. & iterũ. Itaq fr̃s e
mulamini ꝓpħare: et loqui lingiiᷤ
nolite ꝓ hib̾e. Emulant᷑ aũt non
bene qui ñ tam ipsi cupiunt eẽ
meliores: ut imitent᷑ eos qui emu¬
latiõe digni sunt: quã illos ipsos
uolunt fac̾e peiores. et retrorsũ
traħe emulatiõe ꝑuersa. Uerbi
grã dictum sit. xp̃ianus est quis¬
piam. legit moysen et ꝓpħas. scit
omĩa inumbra et inimagine illi
popło precepisse: scripta aut̃ ẽẽ

Expanded text:
mini. Bonum autem aemulamini in bono semper: et non tantum cum praesens sum apud vos. Aemulantur bene, qui cum videant in aliquibus esse gratias, dona, virtutes, ipsi tales esse desiderant: et fidem, vitam atque industriam eorum per quae illa meruerunt, nituntur imitari, ut possint ea quoque quae bona aemulatione digna sunt, consequi. De quibus et Apostolus ait: Aemulamini spiritualia: magis autem ut prophetetis. Ac deinceps: Sic et vos, quoniam aemulatores estis spiritualium, ad aedificationem Ecclesiae quaerite ut abundetis. Et iterum: Itaque, fratres, aemulamini prophetare, et loqui linguis nolite prohibere. Aemulantur autem non bene, qui non tam ipsi cupiunt esse meliores, ut imitentur eos qui aemulatione digni sunt, quam illos ipsos volunt facere pejores, et retrorsum trahere aemulatione perversa. Verbi gratia dictum sit: Christianus est quispiam, legit Moysen et prophetas; scit omnia in umbra et in imagine illi populo praecessisse; scripta autem esse
Abbreviated transcription (Latin):
concepimꝰ et peꝑimꝰ: filios salua¬
tioĩs tuȩ fecimꝰ suꝑ t̾ram. Tales
in apłos tͣnseunt: et a saluatore
uoluntatẽ patris mei qui in ceł
est: ipse ẽ fr̃ m̃s. et soror. et mat̾.
diu̾sitate ꝓfectuum. in diuersis
illis sacram̃ta pandunt᷑. et ea
que obscura uidebant᷑ ꝑspicua
fiunt. Sed et illud ẽ intuendũ.
a magistro: et rursum in eo xp̃i
formatio reꝓmittitur. Hȩc ad¬
uersum nouatianos: qui noluis
reformari eos. quos semel pecca¬
ta. contriuerint. Ui ellea aut̃
uocem meã: qm̃ confundoi in
uob̾. S criptura diuina. edificat
et lecta. s multo plus ꝓdest si de
litteris uertat᷑ in uocem: ut qͥ
ꝑ epistolam docuerat. p̃sens in¬
struat audientes. M agnam si¬
quidẽ iuim habet uox uiua. uox
de auctoris sui ore resonans. q̃
illa ꝓnuntiatione ꝓfert᷑ atq di¬
stinguit᷑: qua in hõminis sui cor¬
de gen̾ata est. S ciens itaq apłs
maiorem uim hab̾e sermonem
qui ad p̃sentes fiat: cupit uocẽ

Expanded text:
concepimus et peperimus, filios salvationis tuae fecimus super terram . Tales in apostolos transeunt, et a Salvatore voluntatem Patris mei, ipse est frater meus, et soror, et mater : diversitate profectuum, in diversis illis sacramenta panduntur, et ea quae obscura videbantur, perspicua fiunt. Sed et illud est intuendum,a magistro, et rursum in eo Christi formatio repromittitur. Hoc adversum Novatianos, qui nolunt reformari eos quos semel peccata contriverint. Vellem autem vocem meam, quoniam confundor in vobis. Scriptura divina aedificat et lecta; sed multo plus prodest, si de litteris vertatur in vocem, ut qui per Epistolam docuerat, praesens instruat audientes. Magnam siquidem vim habet vox viva: vox de auctoris sui ore resonans, quae ea pronuntiatione profertur atque distinguitur, qua in hominis sui corde generata est. Sciens itaque Apostolus majorem vim habere sermonem qui ad praesentes fiat, cupit vocem
Abbreviated transcription (Latin):
derit: ꝑ gͣdus suos crescit. Et ut
multa p̃tereã. possumꝰ siqͥdem fa¬
cile corporalem descriptionẽ tͣns¬
ferre ad intelligentiã spiritalem.
tãdiu in ancipiti est. quãdiu pa¬
riat qͥ concepit. Nec statĩ finis in¬
dustriȩ ẽ. edidisse: s tẽ alteriꝰ la¬
boris exordiũ ẽ. ut lactentẽ infan¬
duã. seduł nutͥm̃tis et stuoiis. usq
ad plenã xp̃i ꝑducat ȩtatem. Et
quomͦ in coniugio sepe uiri sem̃
in causa ẽ. ne liberi ꝓcreent᷑. ñnũ¬
quã sterilis uxor sẽmina ñ tenet.
et frequent̾ neut̾ ad gen̾andum
aptus est. et econtrario ut̾q fȩcun¬
dus: ita et in his qui u̾bũ dĩ semi¬
nant. quadrifaria ħ diuisio custo¬
dit᷑. Impleat qͥdem doctor offi¬
ciũ suũ. s sit sterilis auditor. uł
auditor bone indolis sit. s im
aut certe tam uecors sit qͥ docct᷑
tingit. ut & magist̾ et discipłs
sͥ consentiant: scilicet. ut tantũ
iste doceat. quantũ ille possit

Expanded text:
derit, per gradus suos crescit, et, ut derit, per gradus suos crescit, et, ut multa praeteream possumus siquidem facile corporalem descriptionem transferre ad intelligentiam spiritualem, tamdiu in ancipiti est, quamdiu pariat qui concepit. Nec statim finis industriae est edidisse, sed tunc alterius laboris exordium est, ut lactentem infantiam sedulis nutrimentis et studiis, usque ad plenam Christi perducat aetatem. Et quomodo in conjugio saepe viri semen in causa est ne liberi procreentur, nonnumquam sterilis uxor semina non tenet, et frequenter neuter ad generandum aptus est, et econtrario uterque fecundus: ita et in his qui verbum Dei seminant, quadrifaria haec divisio custoditur, ut impleat quidem suum doctor officium, sed sit sterilis auditor: vel auditor bonae indolis sit, sed peaut certa tam vecors sit qui docetutingit, ut et magister et discipulus sibi consentiant, scilicet ut tantum iste doceat, quantum ille possit
Abbreviated transcription (Latin):
gogoꝵ habeatis in xp̃o: si non
multos patres. Lam ñ quasi pas
anxietatẽ et pietatem inse paren¬
tis aguoseant. Tale qͥd &s moyss
de popło loquebat᷑. Nunqͥd ego
in utero accepi omnẽ ppłm istum᷑
Os putas nr̃m ita de discipłoꝵ
anxiꝰ ẽ salute. ut ñ paucis horis.
aut ut multũ biduo tͥduoue. s
et formantis in se semina. dili¬
gent̾ tenendũ: ut possimꝰ intel¬
lig̾e qđ dicit᷑. Natura ñ erube̾¬
cenda : s ueneranda ẽ.Sic̃ enĩ
in uulua mulieris pͥmũ semen
iacit᷑ informe: ut sulcis & fundo
reat: de quo et ꝓpħa initii sui
recordatꝰ ait. In cõpositũ meum
uidert̃ ocłi tui. Deinde ꝑ nouem
m̃ses restricto sanguine fut᷑us
ħo coagulat᷑: corporat᷑. pascit᷑ atq
distinguit᷑: ut pꝰquã in ut̾o pal¬
pitarit. statuto tẽpore fundat᷑
in lucẽ. Et tantis difficultatibꝰ
nascit᷑: quantis postea ne intere.¬
at enutrit᷑. Ita et sem̃ sermonĩ
xp̃i. cũ in animã audientis inci¬

Expanded text:
o, sed non multos patres , jam non quasi pater, anxietatem, et pietatem in se parentis agnoscant. Tale quid et Moyses de populo loquebatur: Numquid ego in utero accepi omnem populum istum ? Quis, putas, nostrum ita de discipulorum anxius est salute, ut non paucis horis, aut ut multum biduo triduove, seet formantis in se semina, diligenter tenendum, ut possimus intelligere quod dicitur. Natura non erubescenda, sed veneranda est. Sicut enim in vulvam mulieris primum semen jacitur informe, ut sulcis et fundo reat: de quo et propheta initii sui recordatus, ait: Incompositum meum viderunt oculi tui : deinde per novem menses restricto sanguine, futurus homo coagulatur, corporatur, pascitur atque distinguitur; ut postquam in utero palpitarit, statuto tempore fundatur in lucem, et tantis difficultatibus nascitur, quantis postea ne intereat, enutritur: ita et semen sermonis Christi cum animam audieatis inci
Abbreviated transcription (Latin):
ut eos qui sub lege erant redimẽt:
sic ꝓpt̾ illos qui nati erant ex mu¬
liere. ex muliere nasci uoluit. Nã
iccirco quasi penitens cum eẽt a
peccatis liber accepit: ut et ceteros
edoceret mundandos t̾ẽ ꝑ baptis¬
mũ. et in filios. noua sp̃s ad opti¬
one generari. Qđ ne quaqm intel¬
ligens ioħs baptista. eũ ad laua¬
crum ꝓhibebat acced̾e dicens. ego
qui ob hominũ salutẽ uenerat:
aliquid de conuersatiõe eor pre¬
teriret. Querat qͥspiam et dieat.
Si idõ sub lege factus ẽ. ut eos

Expanded text:
ut eos qui sub lege erant, redimeret: ut eos qui sub lege erant, redimeret: sic propter illos qui nati erant ex muliere, ex muliere nasci voluit. Nam idcirco quasi poenitens, cum esset a peccatis liber, accepit: ut caeteros edoceret mundandos esse per baptismum, et in filios nova Spiritus adoptione generari. Quod nequaquam intelligens Joannes Baptista, eum ad lavacrum prohibebat accedere, dicens: Ego qui ob hominum salutem venerat, aliquid de conversatione hominum praeteriret. Quaerat quispiam, et dicat: Si ideo sub
Abbreviated transcription (Latin):
ti. paulatĩ ꝓcedamꝰ ad summũ:
et recipiamus ad optionis locũ:
quem quondam amisimus.
t ubi uenit plenitudo tẽporis.
misit d̃s filiũ suũ factum ex mu¬
liere. factũ sub lege: ut eos qui
sub lege erant redimeret: ut ad¬
optionẽ filioꝵ reciꝑemꝰ. Diligen¬
ter actendite qđ ñ diperit factum
ꝑ mulierẽ. quod marcion & cetẽ
hereses uolunt quȩ putatiuam
xp̃i carnẽ simulant. s ex muliere.
ut ñ ꝑ illã : sed ex illa nat᷑ ẽe creda¬
t᷑. Qdͣ aũt seãm et beatã matrem
dñi. mulierem non uirginẽ no¬
minauit: hoc idem et in eu̾głio
uxor appellat᷑ ioseph et ab ipso dño
quasi mulier increpat᷑. Non enĩ
neces se erat sẽꝑ quasi caute et ti¬
dinide uirginẽ dicere. cũ mulier
sexũ magis significet quã copulã
uiri: et scđ̾m sententiam grecita¬
tis. tͦ ẏiim.tam uxor qͣm mulier ua¬
leat interp̃tari. Sed ut cuncta p̃¬
teream quomͦ sub lege factus est.

Expanded text:
ti, paulatim procedamus ad summum, ti, paulatim procedamus ad summum, et recipiamus adoptionis locum quem quondam amisimus. At ubi venit plenitudo temporis, misit Deus Filium suum factum ex muliere, factum sub Lege: redimeret, ut adoptionem filiorum reciperemus. Diligenter attendite quod non dixerit, factum per mulierem: quod Marcion et caeterae haereses volunt, quae putativam Christi carnem simulant: sed ex muliere, ut non per illam, 449 sed ex illa natus esse credatur. Quod autem sanctam et beatam Matrem Domini, mulierem, non Virginem nominavit, hoc idem et in Evangelio uxor appellatur Joseph , et ab ipso Domino quasi mulier increpatur . Non enim necesse erat semper quasi caute et timide Virginem dicere, cum mulier sexum magis significet quam copulam viri: et secundum intelligentiam Graecitatis, γυνὴ tam uxor, quam mulier valeat interpretari. Sed ut cuncta praeteream: quomodo sub lege factus est,
Abbreviated transcription (Latin):
gradientes adoptionem recipimꝰ
filioꝵ: ab illis uero nicħ tale dr̃
quid sequat᷑. s simpliciter elem̃ta
ylitteris accipiunt᷑. Potest gͥ ut
diximꝰ moysi lex. et ꝓpħe. ꝓ elem̃¬
tis accipi litterarũ. qđ ꝑ eas sylla¬
be iungunt᷑ et nomina: et non tã
sui quam alteriꝰ rei utilitate dis.¬
cantur : ut possimꝰ orationem le¬
gere contextã. in qua sensus ma¬
gis et ordo uerboꝵ. quã litterarũ
principia consid̾ant᷑. Qd̾ aũt le¬
gẽ et ꝓpħas elem̃ta mundi inter¬
pretati sumꝰ: mundus ꝓ his qui st̃
in mundo accipi solet. codẽ paulo
dicente. Ds erat in xp̃o: mundũ
reconcilians sͥ. Et in euangłio.
Et mundus ꝑ eũ factus est: et
mundus eũ non cognouit. Quidã
etiã in illa liberiꝰ euagant᷑: ut qr
lex umbrã habet futuroꝵ bonoꝵ.
requirant utrũ in alio mundo de
quo saluator ait. ego ñ sum de m̃¬
do isto: primũ paruuli sy mus.
et sub elem̃tis. inieioꝵ constitu¬

Expanded text:
gradientes adoptionem recipimus gradientes adoptionem recipimus filiorum. Ab illis vero nihil tale dicitur quid sequatur; sed simpliciter elementa pro litteris accipiuntur. Potest igitur, ut diximus, Moysi Lex et prophetae pro elementis accipi litterarum, quod per eas syllabae jungantur et nomina, et non tam sui, quam alterius rei utilitate discantur: ut possimus orationem legere contextam, in qua sensus magis et ordo verborum quam litterarum principia considerantur. Quod autem Legem et prophetas, elementa mundi interpretati sumus, mundus pro his qui in mundo sunt, accipi solet, eodem Paulo dicente: Deus erat in Christo, mundum reconcilians sibi . Et in Evangelio: Et mundus per eum factus est, et mundus eum non recipit . Quidam etiam in illa liberius evagantur: ut quia Lex umbram habet futurorum bonorum, requirant utrum in alio mundo, de quo Salvator ait: Ego non sum de mundo isto , primum parvuli simus, et sub elementis initiorum constitu
Abbreviated transcription (Latin):
creat᷑as ẽẽ ñ numina. A lii elemen¬
ta mundi legẽ interp̃tant᷑ moysi.
initia et exordia litterarum. dei
timorem: qui sapientiȩ principiũ
est suscipiamus. Deniq ad eos qͥ
iam deberent e̾ẽ ꝑfecti. et uerita¬
te neglecta. ad huc disciplinarũ
principiis inherebant: scribit in
epła ad hebreos apłs. Et enĩ cum
deberetis e̾ẽ magistri ꝓpt̾ tempus.
rursũ necesse habetis. ut docea¬
mini quȩ sint elementa pͥncipii
sermonum di. Econtrario nob̾
obici potest. qđ ad colosenses paulꝰ
apłs scribens. elem̃ta mundi alia
nuncuparit: uidete dicens. ne qͥs
uos depredet᷑ ꝑ phylosophẏam et
inanem deceptionẽ. scđm traditio¬
nem hominũ : sed̾m elem̃ta mun¬
addidit. scđ̾m traditionẽ hominũ.
et inanem deceptionẽ: ostendit ñ
eadem elem̃ta. ad colosenses et ad
galatas nominari. Ab his quippe
elementis pꝰ quã uenerit temporis
plenitudo redimim᷑. et ad maiora

Expanded text:
creaturas esse, non numina. Alii elemencreaturas esse, non numina. Alii elementa mundi, Legem interpretantur Moysi einitia et exordia litterarum, Dei timorem, qui sapientiae principium est, suscipiamus. Denique ad eos qui jam deberent esse perfecti, et veritate neglecta, 448 adhuc disciplinarum principiis inhaerebant, scribit in Epistola ad Hebraeos Apostolus: Etenim cum deberetis esse magistri propter tempus, rursum necesse habetis ut doceamini quae sint elementa principii sermonum Dei . Econtrario nobis objici potest, quod ad Colossenses Paulus apostolus scribens, elementa mundi alia nuncuparit: Videte, dicens, ne quis vos depraedetur per philosophiainanem deceptionem, secundum traditionem hominum, et secundum elementa munaddidit, secundum traditionem hominum, et inanem deceptionem, ostendit non eadem elementa ad Colossenses et ad Galatas nominari. Ab his quippe elementis postquam venerit temporis plenitudo redimimur, et ad majora
Abbreviated transcription (Latin):
tutorq discedunt. Tunc auctorita¬
te dñi et hereditatis possessione ꝑ¬
fruim᷑: in quo prius nati. quodãmͦ
putabam᷑ alieni. Ita & uos cũ eẽmꝰ
paruuli. sub elemẽntis huiꝰ mundi
e ramus seruientes. Elementa mun¬
di eosdem quos supͣ tutores et aucto¬
res dixerat appellauit: qđ sub ipsis
primum p̾sidibus constituti. quia
nec dum filii dĩ ad nos caꝑe poteramꝰ
ad uentũ. erudiebam᷑ in mundo.
Nonnulli eos ẽẽ angłos arbitrant᷑:
qui quatuor mundi elementis p̃si¬
dent: terre uidelicet. aquȩ. igni.
et aeri. Et necesse est. ut priusꝙͣ
quis credat in xp̃o: illis arbitris
gubernet᷑. Elementa mundi cę¬
lũ et terram et ea quȩ intra hȩc
sunt. pleriq appellata putant. qđ
uidelicet solẽ et luuã. maria. sil¬
uarum et montiũ deos. et sapien¬
tes greci. et barbarę nationes. ro¬
maniq omium suꝑsticionũ sen¬
tina uenerent᷑. a quibꝰ cũ xp̃e ue
nerit liberam᷑: intelligentes ea

Expanded text:
tutorque discedunt. Tunc auctoritatutorque discedunt. Tunc auctoritate Domini et haereditatis possessione perfruemur, in qua prius nati quodammodo putabamur alieni. Ita et nos, cum essemus parvuli, sub elementis hujus mundi eramus servientes. Elementa mundi, eosdem quos supra tutores et actores dixerat, appellavit: quod sub ipsis primum praesidibus constituti, quia necdum Dei Filii capere ad nos poteramus adventum, erudiebamur in medio. Nonnulli eos esse angelos arbitrantur, qui quatuor mundi elementis praesideant: terrae videlicet, aquae, igni, et aeri: et necesse esse, ut priusquam quis credat in Christo, illis arbitris gubernetur. Elementa mundi coelum et terram, et ea quae intra haec sunt, plerique appellata putant: quod videlicet solem, lunam, maria, silvarum, et montium deos, et sapientes Graeciae, et Barbarae nationes, Romanique, omnium superstitionum sentina, venerentur: quibus cum Christus venerit, liberamur, intelligentes ea
Abbreviated transcription (Latin):
quoꝵ uerbis cotidie ad aduentũ sal¬
uatoris erudiebam᷑: sicut pedagoga
paruuloꝵ: qui cotidie uident faciẽ
patris. et interpellant ꝓ eis de quibꝰ
intelligi sacerdotes. & principes qui
tunc popło duãti nẽ formã p̃bere
censent᷑. Recte hi sub tutoribus
et auctoribꝰ ẽẽ dicunt᷑ ⁊ qui haben¬
tes spm timoris. nec dũ meruert̃
sp̃m libertatis et ad optionis acciꝑe.
Etas enĩ infantie ad peccata formidat.
pedagogũ metuit. ñ confitet᷑ e̾ẽ se
liberã. licet ꝑ naturã dña sit: &
scđ̾m utrãq intelligentiã. qua tu
paruulus iste tãdiu sub auctorib̾ ẽ¬
atq tutoribꝰ. donec legitimũ ꝑfecti
uiri tempꝰ impleuerit. Legitimũ
aut̃ tempus sicut romanis legibꝰ.
uiginti quinq̃ annoꝵ spacio termi¬
nat᷑: ita ad humani generis ꝑfecti¬
onem. xp̃i reputat᷑ aduentiis. Sta¬
tim ut ille uenerit. et om̃s in uirũ
ꝑfectũ creuerimus: pedagogꝰ a nob̾

Expanded text:
quorum verbis quotidie in adventum Salquorum verbis quotidie in adventum Salvatoris erudiebamur: sicut paedagoga parvulorum qui quotidie vident faciem Patris, et interpellant pro eis. De quiintelligi et sacerdotes et principes, qui tum populo dominati, nunc formam praebere censentur. Et recte hi sub tutoribus et actoribus esse dicuntur, qui habentes spiritum timoris, necdum meruere spiritum libertatis et adoptionis accipere. Aetas enim infantiae ad peccata formidat, paedagogum metuit, non confidit esse se liberam, licet per naturam domina sit. Et secundum utramque intelligparvulus iste tam diu sub actoribatque tutoribus, donec legitimum perfecti viri tempus impleverit. Legitimum autem tempus, sicut Romanis legibus, viginti quinque annorum spatio terminatur, ita ad humani generis perfectionem Christi reputatur adventus. Statim ut ille venerit, et omnes in virum perfectum creverimus, paedagogus a nobis
Abbreviated transcription (Latin):
differt a seruo cũ sit dñs omĩũ.
s subtutorib et auctoribꝰ ẽ. usq
ad p̃uitũ tẽpus a patre: totum hu¬
manũ genus usq ad aduentũ xp̃i.
et ut amplius dicam. usq ad mun¬
di consũmationẽ significat. Quomͦ
enĩ om̃s in ꝓthoplasto adam nec dũ
nati moriunt᷑: ita om̃s etiã hi qui
ante aduentũ xp̃i nati sunt. in scd̾o
adam uiuificant᷑. Atq ita fit: ut
et nos legi seruierimꝰ in patͥb. et
illi gr̃a saluentur in filiis. Iste in¬
tellectus ȩccłȩ catholicȩ conuenit
quȩ et ueteris et noui testamenti
unã asserit ꝓuidentiã: nec distin¬
guit intẽpore. quos conditione so
tias utͥusq popłi in sua carne destru¬
xit. et antiquȩ legis difficultatẽ
euangłioꝵ doginatũ integ̾itate mu¬
tauit. Nere in xp̃o om̃s unus panis
sumus : et duo consensimus suꝑ
dati sumꝰ: ita et patͥarche in apłoꝵ
fundamine constiterunt. Tutores
aut̃ et actores possunt et ꝓpħȩ accipiꝰ

Expanded text:
differt a servo cum sit Dominus omnium, sed sub tutoribus et actoribus est, usque ad praefinitum tempus a patre, totum humanum genus usque ad adventum Christi, et, ut amplius dicam, usque ad mundi consummationem significat. Quomodo enim omnes in protoplasto Adam, necdum nati moriuntur: ita et omnes etiam hi, qui ante adventum Christi nati sunt, in secundo Adam vivificantur. Atque ita fit, ut et nos Legi servierimus in patribus: et illi gratia salventur in filiis. Iste intellectus Ecclesiae catholicae convenit, quae et veteris et novi Testamenti unam asserit providentiam: nec distinguit in tempore, quos conditione soctiam utriusque populi in sua carne destruxit, et antiquae Legis difficultatem, Evangelicorum dogmatum integritate mutavit . Vere in Christo omnes unus panis sumus, et duo consensimus super dati sumus: ita et patriarchae in apostolorum fundamine constiterunt. Tutores autem et actores, possunt et prophetae accipi,
Abbreviated transcription (Latin):
uos debetis ẽẽ. sicut et ego sum.
ꝑfectiora uidelicet saꝑe. dimisso
lacte ad fortiores cibos. & ad pabu¬
la transire maiora. Hoc aut̃ loqͥ¬
tur quasi saluatoris imitator.
qui non rapinã arbitratꝰ ẽ ẽẽ eqͦ
lem se deo: s semet ipsum exina¬
niuit formam serui accipiens.
et habitu inuentꝰ ut homo. ut nos
dii fieremꝰ ex hominib: et non
ultra morerem. sed consurgentis
sicut dñs. Potest aut̃ et ita in tel¬
ligi. Obsecro inquit fr̃s: ut iudi¬
ica obseruatione contempta dieri
m̃sium. temporum. atq annoꝵ.
quȩ sunt umbra futuroꝵ: meimi¬
temini. qui sine querela in leg
uersatus. omĩa arbitratꝰ sum qͣ
purgamenta atq quis quilias is
xp̃m luorifacerem. fui quippe
et ego sicut uos nẽ estis. cum ei¬
dem obseruationib strictus i¬
nebar: et ȩccłiam xp̃i quia ista
non faceret. ꝑsequens deuastabi.
Pf̾o: obsecro uos: nieħ me lesistes
Scitis aut̃ quia ꝑ infirmitatẽ

Expanded text:
vos debetis esse sicut et ego sum, vos debetis esse sicut et ego sum, perfectiora videlicet sapere, dimisso lacte, ad fortiores cibos, et ad pabula transire majora. Hoc autem loquitur quasi Salvatoris imitator, qui non rapinam arbitratus est se esse aequalem Deo, sed semetipsum exinanivit formam servi accipiens; et habitu inventus est ut homo, ut nos dii fieremus ex hominibus, et non ultra moreremur; sed consurgentes sicut dominus. Potest autem et ita intelligi: Obsecro vos, inquit, fratres, ut Judaica observatione contempta, dierum, mensium, temporum, atque annorum, quae sunt umbrae futurorum, me imitemini, qui sine querela in Lege versatus, omnia arbitratus sum quasi purgamenta atque quisquilias, ut Christum lucrifacerem. Fui quippe et ego sicut vos nunc estis, cum eisdem observationibus strictus tenebar, et Ecclesiam Christi, quia ista non faceret, persequens devastabam. Fratres, obsecro vos, nihil me laesistis. Scitis autem quia per infirmitatem
Abbreviated transcription (Latin):
dixisset utiq. Timeo uos. sine cau¬
sa enĩ laboraui in uob̾. Ñe aut̃
uidens eos zelum dei hab̾e. s ñ
scdm scientiã: nec penitus eoꝵ
desꝑauit salutẽ: qui pio fuerant
errore decepti. Nec rursum irre¬
p̃hensos reliquit: ne et ipsis ꝑse¬
uerandi in errore. et ceteris occa¬
sionẽ similit̾ tribueret errandi
Timeo aut uos posuit: ꝓ eo qđ ẽ.
timeo de uob̾. Sine causa laborat
magist̾. cũ ipse ꝓuocat ad maiora
discipulos: et illi retro lapsi. ad
minora et humiliora reuuoluuñ.
Estote sicut ego: quia et ego sicut
uos. Quod dicit: tale est. quomͦ
ego uobis infirmis. sũ factus in¬
firmus. et non potui loqui ut¬
spiritalib sed quasi carnalibꝰ. et
paruulis in xꝑo: et qr nec dum
poteratis solido cibo uesci. eu̾ago
tantum lacte potaui: nolens in
ȩtate uos semꝑ in fantię ꝑman̾e
s paulatim ad ad olescentiam et
iuuentutẽ usq ꝑducere ut soli¬
dum cibũ possitis acciꝑe: ita &

Expanded text:
dixisset utique: Timeo vos: sine caudixisset utique: Timeo vos: sine causa enim laboravi in vobis. Nunc autem videns eos zelum Dei habere, sed non secundum scientiam, nec penitus eorum desperavit salutem, qui pio fuerant errore decepti, nec rursum irreprehensos reliquit, ne et ipsis perseverandi in errore, et caeteris occasionem similiter tribueret errandi. Timeo autem vos, posuit, pro eo quod est, timeo de vobis. Sine causa laborat magister, cum ipse provocat ad majora discipulos, et illi retro lapsi ad minora et humilia revolvuntur. Estote sicut et ego, quia et ego sicut vos. Quod dicit tale est, quomodo ego vobis infirmis sum factus infirmus, et non potui loqui utspiritualibus, sed quasi carnalibus et parvulis in Christo, et quia necdum poteratis solido cibo vesci, 458 Evangelico vos tantum lacte potavi, nolens in aetate vos semper infantiae permanere, sed paulatim ad adolescentiam et juventutem usque perducere, ut solidum cibum possetis accipere: ita et
Abbreviated transcription (Latin):
gere: sed semꝑ sc̃ȩ resurrectionis
ẽẽ diem. et sẽꝑ eũ carne uesci dm̃¬
ca. Ieiunia aut̃ et congregatioẽs
int̾ edies. ꝓpt̾ eos auiris prudentibꝰ
constituta. qui magis scło uacañ
quã deo : nec possunt. immo no¬
lunt toto in ęccłiam uite suę
tempore congregari: et ante hu¬
mnanos actus. dõ orationũ suarũ
offerre sacrificiũ. Quotus enĩ
quiq ẽ. qui saltem hȩc pauea
que statuta sunt uł orandi tem¬
pora. uł ieuinandi. semꝑ exerceat:
taq sicut nob̾ licet. uł ieiuna¬
re semꝑ. uł semꝑ orare. et diem
dñicam. accepto dnĩ corpore in¬
desinent̃ celebrare gaudentib.
immolare agnũ: pentecosten a¬
gere: et tabernacła figere: ieui¬
nare cotidie. Satis uͦ caute inter
auctoritatẽ apłi. et scĩ hominis le¬
nitatẽ: uerba moderatus est in¬
ferens. Ei imeo uos ne forte sñ
causa laborauerĩ in uob̾. Si enĩ
abrupte condempnare uoluisset:

Expanded text:
gere, sed semper sanctum resurrectionis gere, sed semper sanctum resurrectionis esse diem et semper eum carne vesci Dominica, Jejunia autem et congregationes inter dies propter eos a viris prudentibus constitutos, qui magis saeculo vacant, quam Deo, nec possunt, immo nolunt toto in Ecclesia vitae suae tempore congregari, et ante humanos actus, Deo orationum suarum offerre sacrificium. Quotus enim quisque est, qui saltem haec pauca quae statuta sunt, vel orandi tempora, vel jejunandi semper exerceat? Itaque sicut nobis licet vel jejunare semper, vel semper orare, et diem Dominicam accepto Domini corpore indesinenter celebrare gaudentibus:immolare agnum, Pentecostem agere, tabernacula figere, jejunare quotidie. Satis vero caute inter auctoritatem Apostoli, et sancti hominis lenitatem verba moderatus est, inferens: Timeo vos, ne forte sine causa laboraverim in vobis. Si enim abrupte condemnare voluisset,
Abbreviated transcription (Latin):
taueritis. neq contrectaueritis. q̃
st omĩa in interitu ipso usu: scđm
p̃cepta et doctͥnas hominũ. Dicat
aliquis. Si dies obseruare ñ licet.
t iñses. et tepora. et annos: nos qͦꝙ
simile crim̃ incurrimꝰ: quartã sab¬
bati obseruantes. et parasceuen. et
diẽ dñicam. et ieuiniũ qͣdragesi¬
me. et paschȩ festiuitatẽ: et pente¬
costes leticiam. et ꝓuarietate regi¬
onũ: diuersa in honore martirũ
tẽpora constituta. Ad qđ qui sim¬
pliciter respondebit: dicet. non eos¬
dem iudaice obseruationis diesẽẽ
quos nrõs. Nos enĩ ñ arimoꝵ pas¬
cha celebramꝰ: s resurrectionis &
crucis. Nec septem iuxta morem
isrł numeramꝰ eb domadas in pen
uentũ. Et ne in ordinata congrega¬
tio popłi. fidem minueret in xp̃o:
ꝓꝓterea dies aliqui constituti st̃.
ut in unũ om̃s pariter ueniremus.
Non quo celebrior sit dies illa
mutuo. leticia maior oriat᷑. Qui uͦ
oppositȩ questioni. acutius respon¬

Expanded text:
taveritis, neque contrectaveritis, quae taveritis, neque contrectaveritis, quae sunt omnia in interitu ipso usu, secundum praecepta et doctrinas hominum. Dicat aliquis: Si dies observare non licet, et menses, et tempora, et annos, nos quoque simile crimen incurrimus quartam sabbati observantes, et parasceven, et diem Dominicam, et jejunium Quadragesimae, et Paschae festivitatem, et Pentecostes laetitiam, et pro varietate regionum, diversa in honore martyrum tempora constituta. Ad quod qui simpliciter respondebit, dicet: non eosdem Judaicae observationis dies esse quos nostros. Nos enim non azymorum pascha celebramus, sed resurrectionis et crucis. Nec septem juxta morem Israel numeramus hebdomadas in Pentventum. Et ne inordinata congregatio populi fidem minueret in Christo, propterea dies aliqui constituti sunt, ut in unum omnes pariter veniremus. Non quo celebrior sit dies illa mutuo laetitia major oriatur. Qui vero oppositae quaestioni acutius respon
Abbreviated transcription (Latin):
sollempnitatẽ consũpmatioĩs in ex¬
itu anni. Et alibi. Trib temporibꝰ
anni: apparebit masculinũ tuum
in conspectu dñi dĩ tui. Qđ aut̃ ait
et annos. puto de septimo remissiõis
anno dici: et de quin quagesimo ꝗͦ
illi iubeleũ uocant. Pienius hõ
locum ad colo senses apłs explicat
dicens. Nemo gͦ uos iudicet in¬
cibo aut in potu. aut in parte diei
festi. aut neomenie. aut sabbatoꝵ:
quȩ sunt umbra futuroꝵ. Partẽ
diei festi. ad distinctionem ꝑpetue
festiuitatis: hic posuit. Ut non bre¬
uem. et ut ita dicam tocius corporss
quandam partiuncłam: s toto ui¬
lempnitatis habeamꝰ. Et ut poste¬
riorib priora conectam: quid de
lege moysi. et de suꝑflua ciboꝵ
curiositate. in hac eadem ȩpła
sentiat: statim subiungit et loqͥt᷑.
Ienĩ mortui estis cũ rꝑo ab ele¬
mentis mundi huius: quid ad huc
tanquã uiuentes in hoc mundo de¬
cernitis : Ne tetigeritis neq gus¬

Expanded text:
solemnitatem consummationis in exsolemnitatem consummationis in exitu anni . Et alibi: Tribus temporibus anni apparebit masculinum tuum in conspectu Domini Dei tui . Quod autem ait, et annos, puto de septimo remissionis anno dici, et de quinquagesimo, quem illi Jubileum vocant. Plenius hunc locum ad Colossenses Apostolus explicat, dicens: Nemo ut in potu, aut in parte diei festi, aut neomeniae, aut sabbatorum, quae sunt umbra futurorum . Partem dici festi ad distinctionem perpetuae festivitatis hic posuit, ut non brevem, et, ut ita dicam, totius corporis quamdam particulam, sed totum vilemnitatis habeamus. Et ut posterioribus priora connectam, quid de lege Moysi et de superflua ciborum curiositate in hac eadem Epistola sentiat, statim subjungit et loquitur: Si enim mortui estis cum Christo, ab elementis mundi hujus, quid adhuc tamquam viventes in hoc mundo decernitis? Ne tetigeritis, neque gus
Abbreviated transcription (Latin):
eternos in mente habui. Dies iu¬
daicos obseruat et m̃ses et tẽpora.
et annos. dies ut sabbati. et neo¬
meniȩ. et a decima m̃sis primi:
usq ad quartã decimã. quo agnꝰ
corporeus uictime reseruat᷑ : et a
quarta decima. usq ad uicesimã
pͥmã eiꝰdem mensis. quando arum
comedunt᷑. ñ sinceritatis et ueri¬
tatis: s infermento ueteris mali¬
tiȩ et nequitiȩ phariseoꝵ. Septem
quoq septimanas. qui ritu uidaus
pꝰ arimam computat: dies isrłiq
pentecostes colit. Nec non et elan¬
gorẽ tubarũ. m̃se septimo pͥma
mensis. decima qͦq eiꝰdẽ mensis.
expiationẽ et ieuiniũ: et sce nophi¬
gias ex more fingentes: iudaicos
obseruant dies. Menses autem
custodiunt: qui pͥmũ et septimĩ
mensem. ñ intelligentes mystium
ueritatis obseruant. Tempora qͦꝙ
Tribus tẽporib anni. diem festum
agetis m: sollempnitatẽ arimoꝵ.
et sollẽpnitatẽ m̃sis pͥmitiuoꝵ : et

Expanded text:
aeternos in mente habui . Dies Juaeternos in mente habui . Dies Judaicos observat, et menses, et tempora, et annos. Dies, ut sabbati, et neomeniae, et a decima mensis primi usque ad quartam decimam, qua agnus corporeus victimae reservatur, et a quarta decima usque ad vicesimam primam ejusdem mensis, quando azyma comeduntur, non sinceritatis et veritatis, sed in fermento veteri malitiae et nequitiae Pharisaeorum. Septem quoque septimanas, qui ritu Judaico post azyma computat, dies Israeliticae Pentecostes colit. Nec non et clangorem tubarum mense septimo prima mensis. Decima quoque ejusdem mensis, expiationem et jejunium, et scenopegias ex more figentes, Judaicos observant dies. Menses autem custodiunt, qui primum et septimum mensem, non intelligentes mysterium veritatis, observant. Tempora quoque Tribus temporibus anni diem festum agetis mihi, solemnitatem azymorum, et solemnitatem messis primitivorum; et
Abbreviated transcription (Latin):
hoc ẽ inicium. quam ꝑfectio nun¬
cupet᷑. Qđ aũt ait. nunc uero cog¬
noscentes dm̃. magis aut̃ cogniti
ab eo: illud ostendit. quod post yͥdo¬
loꝵ cultum dm̃ intellexerint ga¬
lathȩ: uł potius ipsi cognitioni eiꝰ
digni sint iudicati: non qđ deus
creator om̃ium aliquid ignoret: s
quod eos tantum scire dicatur. qͥ
errorem pietate mutauerint. C og¬
noscit dñs qui sunt eiꝰ. Et saluator
in euangłio. Ego sum ait pastor bo¬
nus. et cognosco meas et cognosce¬
unt me meę. Contra ad ĩpios. Nes¬
cio uos: recedite a me operarii ini¬
quitatis. Et ad stultas uirgines.
os. Ti meo uos: ne forte sine causa
laborauerĩ in uob̾. Q non adorat
patrẽ in spu et ueritate. nescit
sabbatismũ scĩs repositum: de qͦ
loquit᷑ ds̃. si introieriis in requiẽ
meã: et non de illis temporib re¬
cordat᷑ de quib scriptũ est. recor¬
damini dierum scłi. Et alibi. le¬
moratꝰ sum dies antiquos: et annõ

Expanded text:
hoc est, initium, quam perfectio nunhoc est, initium, quam perfectio nuncupetur. Quod autem ait: Nunc vero cognoscentes Deum, magis autem cogniti ab eo, illud ostendit, quod post idolorum cultum, Deum intellexerint Galatae, vel potius ipsi cognitione ejus digni sint judicati. Non quod Deus Creator omnium aliquid ignoret; sed quod eos tantum scire dicatur, qui errorem pietate mutaverint. Cognoscit Dominus qui sunt ejus . Et Salvator in Evangelio: Ego sum, ait, pastor bonus, et cognosco meas, et cognoscunt me meae . Econtra ad impios: Nescio vos, recedite a me, operarii iniquitatis . Et ad stultas virgines: os, timeo vos, ne forte sine causa laboraverim in vobis. Qui non adorat Patrem in spiritu et veritate, nescit sabbatismum sanctis repositum, de quo loquitur Deus: Si introierunt in requiem meam : et non de illis temporibus recordatur, de quibus scriptum est: Recordamini dierum saeculi . Et alibi: Memoratus sum dies antiquos, et annos
Abbreviated transcription (Latin):
fuit in hac parte: ꝓpt̾ excellen¬
tem głiam. Quod aliis uerbis nẽ
loquit᷑ ut dicat. Lex moysi que
ante euangłũ diues et opulenta.
et clara fuit: post aduentũ xp̃i.
ad comparationẽ eiꝰ quasi infir¬
ma et egena. imminuta. atq dest.¬
tructa est ab eo: qui maior fuerit
salomone et templo. et iona. Quod
aut̃ scriptum ẽ. illũ oportet cres¬
cere. me aũt minui: non tam ex
ioħis. quam ex legis ꝑsona dictũ
puto. quia semꝑ cedunt minora
maiorib. et ꝑfecta initiis p̃ponuns.
Alias aũt infirma et egena elem̃ta.
iudeoꝵ traditiones. et scđm litte¬
ram uilem intelligentiã confir¬
mauimꝰ: quȩ sunt iustificationes
non bone et p̃cepta non bona. Ro¬
busta quippe et diues ẽ legis intel¬
ligẽtia spiritalis: ita ut aut peni¬
tus elementũ non debeat appella¬
riꝰ aut elementũ quidẽ sit com¬
paratione futuri seculi et uite in
ꝑneq uirtutes. S ensui uero iuda¬
ico comparata: non tam elem̃tum

Expanded text:
fuit in hac parte, propter excellenfuit in hac parte, propter excellentem gloriam . Quod aliis verbis nunc loquitur, ut dicat, Lex Moysi quae ante Evangelium dives, et opulenta, et clara fuit, post adventum Christi ad comparationem ejus quasi infirma et egena, imminuta atque destructa est ab eo qui major fuit Salomone, et templo, et Jona. Quod enim scriptum est: Illum oportet crescere, me autem minui : non tam ex Joannis, quam ex Legis persona dictum puto, quia semper cedunt minora majoribus, et perfecta initiis praeponuntur. Alias autem infirma et egena elementa, Judaeorum traditiones, et secundum litteram vilem intelligentiam confirmabimus, quae sunt justificationes non bonae, et praecepta non bona. 455 Robusta quippe et dives est Legis intelligentia spiritualis , ita ut aut penitus elementum non debeat appellari, aut elementum quidem sit comparatione futuri saeculi, et vitae in pernaeque virtutes. Sensui vero Judaico comparata, non tam elementum,
Abbreviated transcription (Latin):
consecutos: et hereditatẽ cępisse
cũ xp̃o. Quecũq enĩ toto generi
humano sapientia dĩ quasi uni
filio p̃stitit : hȩȩe eadem unicuiq
scõꝵ semꝑ suo ordine. et dispensa¬
tione largita ẽ. Legem nobis mo¬
ysi infirina et egena elem̃ta dicen¬
tibus. oc casionem inueniunt he¬
retici : ut detrabant creatori qui
mundũ condiderit. et legem san¬
perit. Quibꝰ nos respondebi mus
id quod supra diximus : infirma
his ẽẽ et egena elementa qui ad eã
post euangłii grãm reuertunt᷑
Antequam uero p̃finitũ tẽpus
ueniret a patre: non tam infirma
et egena elementa appellata esse
in toto orbe euangłum choruscaret:
habuerunt suũ fulgorem p̃cepta
legalia: Postquã uero mauis eu¬
angłicȩ gr̃ȩ lumen effulsit: et sol
iusticiȩ. toto mundo se ꝓdidit. stel¬
larum lumen absconditum est:
et earum radii caligauerunt. ita
ut apłs in alio loco diceret. Rlam
nec głificatũ est. qđ głificatum

Expanded text:
consecutos, et haereditatem cepisse consecutos, et haereditatem cepisse cum Christo. Quaecumque enim toto generi humano sapientia Dei quasi uni Filio praestitit, haec eadem unicuique sanctorum semper suo ordine et dispensatione largita est. Legem nobis Moysi infirma et egena dicentibus elementa, occasionem inveniunt haeretici, ut detrahant Creatori, quia mundum condiderit, et Legem sanxerit. Quibus nos respondebimus, id quod supra diximus, infirma his esse et egena elementa, qui ad ea post Evangelii gratiam revertuntur. Antequam vero praefinitum tempus veniret a Patre, non tam infirma et egena appellata esse in toto orbe Evangelium coruscaret, habuerunt suum fulgorem praecepta legalia: postquam vero majus evangelicae gratiae lumen effulsit, et sol justitiae toti mundo se prodidit, stellarum lumen absconditum est, et earum radii caligaverunt, ita ut Apostolus in alio loco diceret: Nam nec glorificatum est, quod glorificatum
Abbreviated transcription (Latin):
quidem sic solui potest. ut dicamꝰ
illos quomodo paulus factus iudesͤ
iudeus ut iudeos lucrifaceretꝰ. et in
chencris ex neuoto comam totondit.
et nudipedalia atq caluitiũ iero¬
solimis in templo exercuit. ut eoꝵ
sedaret inuidiam. qui cathe cizati
de eo fuerant. qđ contra legẽ mo¬
ysi. et dm̃ faceret ꝓpħarũ: ita et scõs
uiros fecisse quidem eos. ea quę
legis erant. s sensum magis legi
secutos ẽẽ quã litterã. Qui non
minꝰ quam habrabam sublato de
facie uelam̃to.cupierunt uidere
diem xp̃i: et uiderunt et letati
sunt. facti infirmo ppło infirmi:
ut infirmos lucri facerẽt. Et his
qui sub lege erant quasi eẽnt et
ipsi sub lege: ut eos ab ydolis qͥbꝰ
in egyto assueuerant seꝑarent.
Absurdum quippe ẽ. moysen et
ceteros confabulatores dei in ea
fuisse conditione. ut non creda¬
mꝰ eis prefinitũ tempus a patre
uenisse. et redemptos eos eẽ de ser¬
uitute legis. et ad optionẽ filioꝵ

Expanded text:
quidem sic solvi potest, ut dicamus quidem sic solvi potest, ut dicamus illos, quomodo Paulus factus est Judaeis Judaeus, ut Judaeos lucrifaceret , et in Generis ex voto comam totondit , et nudipedalia atque calvitium Jerosolymis in templo exercuit, ut eorum sedaret invidiam, qui catechisati de eo fuerant, quod contra Legem Moysi, et Deum faceret prophetarum: ita et sanctos viros fecisse quidem ea quae Legis erant, sed sensum magis Legis secutos esse quam litteram. Qui non minus quam Abraham sublato de facie velamento, cupierunt videre diem Christi, et viderunt 454 et laetati sunt: Facti infirmo populo infirmi, ut infirmos lucrifacerent , et his qui sub Lege erant quasi essent ipsi sub Lege, ut eos ab idolis, quibus in Aegypto assueverant, separarent. Absurdum quippe est Moysen et caeteros confabulatores Dei in ea fuisse conditione, ut non credamus eis, et praefinitum tempus a Patre venisse, et redemptos eos esse de servitute legali, et adoptionem filiorum
Abbreviated transcription (Latin):
et totam iudaicȩ suꝑsticionis litte¬
ram sequi: tunc que priꝰ ei mun¬
di tantũ fuerant elem̃ta. infirim
quoq et egena dicunt᷑ exordia.
In tantum enĩ nicħ ꝓsunt cultorib¬
suis: ut ne hoc quidem exibere¬
eis ualeant. qđ ante prestiterant.
iero solima tẽplo. altariq destrue¬
tis. Respondeat aliquis. et dicat.
Si lex et p̃cepta quȩ in lege con¬
scripta sunt. infirma et egena eli¬
m̃ta sunt. et hi qui cognouerunt
dm̃. magis aũt cogniti sunt ab es
legẽ obseruare non debent: ne
incipiant nͨ tam dm̃ colere a quo
cogniti sunt: quam ad eos reuera
qui natura non st̃ dis. aut legen
obseruart̃. moyses et ꝓpħȩ et non
cognouerunt dm̃ nec cogniti st̃
ab eo. aut si cognouerunt dm̃. le¬
gis mandata minime cõpleueruñ.
Qa utrumq ꝑiculosũ est dicere
aut illos ñ fecisse que legis sunt.
et sic cognouisse dm̃: aut non cog¬
nouisse dm̃. dum infirma et ege¬
na legis elem̃ta custodiunt. Q uod

Expanded text:
et totam Judaicae superstitionis litteet totam Judaicae superstitionis litteram sequi, tunc quae prius ei mundi tantum fuerant elementa, infirma quoque et egena dicuntur exordia. In tantum enim nihil prosunt cultoribsuis, ut ne hoc quidem eis exhibere valeant quod ante praestiterant, Jerosolyma, templo altarique destructis. Respondeat aliquis, et dicat: Si lex et praecepta quae in Lege conscripta sunt, infirma et egena elementa sunt, et hi qui cognoverunt Deum, magis autem cogniti sunt ab eo, Legem observare non debent ne incipiant non tam Deum colere a quo cogniti sunt, quam ad eos reverti qui natura non sunt dii, aut Legem observaverunt Moyses et prophetae, et non cognoverunt Deum, nec cogniti sunt ab eo; aut si cognoverunt Deum, mandata Legis minime compleverunt. Quod utrumque periculosum est dicere: Aut illos non fecisse quae Legis sunt, et sic cognovisse Deum: aut non cognovisse Deum, dum infirma et egena Legis elementa custodiunt. Quod
Abbreviated transcription (Latin):
lerat arguit. quomͦ ẏdolis derelicts.
quę natura non erant dii. et cog¬
noscentes dm̃ magis aũt cogniti
ab eo spũ quoq ad optionis accepto:
rursum quasi pariuili et sub
tutoribꝰ et pedagogo ẽẽ cupien¬
tes: ad infirma et pauꝑtina re¬
uertant᷑ elementa. Qũȩ ꝓpterea
infirma et pauꝑi sensu popło.
data sunt in deserto: quia non po¬
terant acciꝑe et sustinere maiora.
Cadem elem̃ta aũt que nunc infir¬
ma et egena apellauit: suꝑius tan¬
tum mundi elem̃ta posuit. Et uͥ
elem̃ta mundi dicta sunt: ibi nẽ
additũ infirma et egena. Hic rur¬
sum ubi infirma uocata st̃: mun¬
di ut supra diximꝰ nom̃ est tacitũ.
Puto itaq quamdiu quis paruulus
pleuit. ut filius et heres appellari
queat: sub elementis eũ mundi.
lege uidelicet ẽẽ moysi. Cũ aut̃ pꝰ
lib̾tatẽ et ad optionẽ et heredita¬
tem filio debitã. rursus reuersus
fuerit ad legem circumcidi uoleis

Expanded text:
lerat, arguit quomodo idolis derelictis, lerat, arguit quomodo idolis derelictis, qui natura non erant dii: Et cognoscentes Deum, magis autem cogniti ab eo, spiritu quoque adoptionis accepto, rursum quasi parvuli, et sub tutoribus et paedagogo esse cupientes, ad infirma et pauperrima revertantur elementa, quae propterea infirmo et pauperi sensu populo data sunt in deserto, quia non poterant accipere et sustinere majora. Eadem autem elementa, quae nunc infirma et egena appellavit, superius tantum mundi elementa posuit. Et ubi elementa mundi dicta sunt, ibi non est additum infirma et egena. Hic rursum, ubi infirma vocata sunt mundi, ut supra diximus, nomen est tacitum. Puto itaque quia quandiu quis parvulus plevit, ut filius et haeres appellari queat, sub elementis eum mundi, lege videlicet esse Moysi. Cum autem post libertatem et adoptionem, et haereditatem filio debitam rursum reversus fuerit ad legem, circumcidi volens,
Abbreviated transcription (Latin):
ba pat̾: non serui cepistis ẽẽ s filii:
Qđ si filii estis: consequent̃ uobis
debet᷑ hereditas: ut quomͦ spm̃
filii dei accipientes. facti estis filii
di: ita in lib̾tatem de seruituter
mutati. heredes sitis cũ herede
patris xp̃o iħu: qui ex ꝑsona hoĩs
assuiti. loquit᷑ in psalmo. Dñs di¬
xit ad me filius mͦs es tu: ego ho
die genui te. Postula a me & dabo
tibi gentes hereditatẽ tuã et pos¬
sessionẽ terminos terrȩ. Qđ aut̃
in hoc loco dicimꝰ. in ceteris quoq
obseruare debemꝰ: de toto genere
hominũ. singłari numero disputa¬
ri. Om̃s enĩ credentes unũ sumus
in xp̃o iħu. et menbra corporis eiꝰ:
et inꝑfectũ uirum redacti: illũ ha¬
bemꝰ capud. qr caput uiri rp̃e est.
Sed tunc quidem nescientes dm̃:
seruistis his qui natura ñ erant
dii. Nunc uero cognoscentes dm̃.
magis aut̃ cogniti ab eo: quomͦ
conuertimini iterũ ad in firma et
egena elementa quibꝰ rursum ser
loꝵ cultu. ad fidem dĩ ueri tͣnstu¬

Expanded text:
i. quod si filii estis, consequenter vobis debetur haereditas, ut quomodo spiritum Filii Dei accipientes, facti estis filii Dei: ita in libertatem de servitute mutati, haeredes sitis cum haerede Patris Christo Jesu, qui ex persona hominis assumpti loquitur in psalmo: Dominus dixit ad me, Filius meus es tu, ego hte. Postula a me, et dabo tibi gentes haereditatem tuam, et possessionem tuam terminos terrae . Quod autem in hoc loco dicimus, in caeteris quoque observare debemus, de toto genere hominum singulari numero disputari. Omnes enim credentes, unum sumus in Christo Jesu, et membra corporis ejus, et in perfectum virum redacti, illum habemus caput, quia caput viri Christus est . Sed tunc quidem nescientes Deum servistis his qui natura non erant dii. Nunc vero cognoscentes Deum, magis autem cogniti ab eo, quomodo convertimini iterum ad infirma et elorum cultu ad fidem Dei veri transtu
Abbreviated transcription (Latin):
Crux eiꝰ. amaras aquas uertit indul¬
cẽ saporẽ : et securĩ ꝑditã. in ꝓfun¬
dũq mersam. misso in iordanis flu¬
Adpostremũ factꝰ ẽ ille maledictio.
factꝰ ẽ inꝗͣ dãpnatꝰ : ut benedictioes
quȩ ꝓmissȩ fuerant abrahȩ. ipso aue̾¬
tore et p̃uio. tͣnsferent᷑ ad gentes: &
sp̃c reꝑmissio ꝑ fidẽ illiꝰ compłet᷑ in
nob̾. Quã dupplicit̾ debemꝰ acciꝑe:¬

Expanded text:
Crux ejus amaras aquas vertit in dulCrux ejus amaras aquas vertit in dulcem saporem, et securim perditam, in profundumque demersam, missa in fluAd postremum factus est ille maledictio, factus, inquam, non natus: ut benedictiones quae promissae fuerant Abrahae, ipso auctore et praevio transferrentur ad gentes, et spiritus repromissio per fidem illius compleretur in nob
Abbreviated transcription (Latin):
nom̃ ẽ additũ : in tantũ. ut etiã ipse
sat hanas cũ de ios polliceret᷑. qđ si
grandib ꝑcussus fuisset angustiis
blasphemaret: a meliori parte hoc
significauerit dicens. nͥ te benedirit
dixit᷑ dnm et regem. Nullũ aũt debet
sit. qr et ds qui eũ di fecisse maledie¬
tũ: ipse cũ non sciret xp̃c peccatum:
ꝓ nob̾ eũ peccatũ fecit. Et saluator de
plenitudine patͥs. exinaniuit se formã
stultũ erat di sapientius fieret homi¬
nib. Et insexagesimo octauo psalmo
de se loquit᷑. Ds tu scis insipientiam
ut nos uiueremꝰ. Ille descendit ad
inferos: ut nos ascendemꝰ ad celum.
Lue factꝰ ẽ stulticia: ut nos fieremꝰ.¬
sapientia. Ille se de plenitudine et
de forma d̃i euacuauit fornã serui
accipiens. ut in nob̾ habitaret pleni¬
tudo diuinitatis: et dñi fieremꝰ ex ser¬
uis. Iue pependit in ligno: ut pecca¬
tũ qđ cõmiseramꝰ in ligno scientiȩ
boni ac mali. ligno deleret appensꝰ

Expanded text:
nomen est additum: intantum ut etiam ipse nomen est additum: intantum ut etiam ipse Satanas, cum de Job polliceretur, quod si grandibus pressus fuisset angustiis, blasphemaret, a meliori parte hoc significaverit, dicens: Nisi te benedixerit dixerit Deum et regem . Nullum autem debet ui eum dicitur fecisse 438 maledictum, ipse cum nesciret Christus peccatum pro nobis eum peccatum fecit, et Salvator de plenitudine Patris exinanivit se, formamstultum erat Dei sapientius fieret hominibus . Et in sexagesimo octavo psalmo de se loquitur: Deus, tu scis insipientiam ut nos viveremus. Ille descendit ad inferos, ut nos ascenderemus ad coelum. Ille factus est stultitia, ut nos sapientia fieremus. Ille se de plenitudine et de forma Dei evacuavit, formam servi accipiens, ut in nobis habitaret plenitudo divinitatis, et Domini fieremus e servis. Ille pependit in ligno, ut peccatum quod commiseramus in ligno scientiae boni et mali, ligno deleret appensus.