comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ut arbitror de imperitia magis quã de uersutia natꝰ est
auferat᷑. priusquã ullas sibi uires de consensu impruden¬
tiũ ꝑtinacia prauitatis adquirat. Quia etiã ignorantia
graues ñ nũquã incidit in lapsus & plerũq indiaboli ruit
foueã in cauta simplicitas ꝑ quã supra dicto subrepsisse in¬
tellego spm̃ falsitatis. ut dum astimat se religiosius de filu
dĩ maiestate sentire siei nature nrt̃e ueritatẽ in esse ñ di¬
cer&. totũ illud qđ uerbũ caro factũ ẽ unius atq eiꝰ dem
putar& ẽẽ substantiȩ. & quantũ nestorius aueritate ex

Expanded text:
utia natus est, auferatur, priusquam ullas sibi vires de consensu imprudentiumpertinacia pravitatis acquirat. Quia etiam ignorantia graves nonnumquam incidit in lapsus, et plerumque in diaboli ruit foveam incauta simplicitas, per quam supradicto subrepsisse intelligo spiritum falsitatis, ut dum aestimat se religiosius de Filii Dei majestate sentire, si ei naturae nostrae veritatem inesse non diceret, totum illud quod Verbum caro factum est, unius atque ejusdem puta
Abbreviated transcription (Latin):
care : cũ traditio patrũ & scripta mea ad sce memoriȩ flauia¬
nũ data. quoꝵ mentionẽ ipse fȩcisti adiecta uniuersalis sẏno¬
di confirmatione sufficiant: Unde ꝓspicere oport& dilectio¬
nẽ tuã ne contra redẽptionis ac speinraẽ in effabile sacram̃tũ
ullus obmurinur& : sed siqui sunt qui adhuc dissentiunt. A con¬

Expanded text:
cis, cum fides Patrum et scripta mea ad sanctae memoriae Flavianum data, quorum mentionem ipse fecisti, adjecta universalis synodi confirmatione, sufficiant. Unde prospicere oportet dilectionem tuam, ut contra redemptionis ac spei nostrae ineffabile sacramentum, nullus obmurmuret. Sed si qui sunt qui adhuc aut ignorantia c
Abbreviated transcription (Latin):
sed etiã sapientẽ: Vnde & illud scriptũẽ. Beatus ui uo
ẽ habere timorẽ dĩ : Quid enĩ tam beatificũ quã hict inor
terroris immittit᷑ ñ ibi ratio extinguit᷑ nec intellectus us¬
fertur : sed illa potius quȩ mente p̃mebat caligo discutitur
ut uoluntas deprauata prius atq captiua recta efficiatur
& libera: Vnde sicut animꝰ nhil uirtutis capit nisi radu
ueri acceperit luminis : ita grã nihil ei quẽ uocat conseni
nisi oculos in eo ape ̃g.ruerit uoluntatis: quȩ in plerisq
sicut superius dispu r&e . tatũ ẽ ab ipso initio sui ardents¬
sima citis & magnis ditãt᷑ augmentis : In plerisq auten
tarde cunctant᷑q ꝓficiens. uix ad ea increm̃ta ꝓ uehitꝰ qu
idoneã ad ꝑseuerandũ habeant firmitatẽ Dicit quidẽ dñs
nemo uenit ad me. nisi pat̃ qui misit me attraxerit eũ : Sri

Expanded text:
sed etiam sapientem. Unde et illud scriptum est, Beatus cui donatum est habere timorem Dei . Quid enim tam beatificum quam hic timor, terroris immittitur, non ibi ratio exstinguitur, nec intellectus aufertur; sed illa potius quae mentem premebat caligo discutitur, ut voluntas depravata prius atque captiva, recta efficiatur et libera. Unde sicut animus nihil virtutis capit, nisi radium veri acceperit luminis; ita gratia nihil ei quem vocat confert, nisi oculos in eo aperuerit voluntatis. Quae in plerisque, sicut superius disputatum est, ab ipso initio sui ardentissima, citis et magnis ditatur augmentis; in plerisque autem tarde cunctanterque proficiens, vix ad ea incrementa provehitur, quae idoneam ad perseverandum habeant firmitatem. Dicit quidem Dominus, Nemo venit ad me, nis
Abbreviated transcription (Latin):
dic&e. qm̃ qui ignorat ignorabit᷑ : in excus abilior tam̃ e
om̃ib inperitis quilib& hieru solimitanꝰ antistes : qui as
cognoscendã uirtutẽ euangłii non solũ paginarũ elos¬
is. sed & ipsoꝵ locoꝵ testimoniis erudit᷑: & qđ alibi ñ les
ñ credi. ibi ñ potest ñ uideri Quid laborat intellectus
ubi ẽ magister aspectus: Et cur lecta uel audita sum
dubia : ubi se & uisui & tactui tota humanȩ salutis inger
sacramenta. Quasi ad singulos quosq cunctantes a¬
huc dñs uoce corporea utat᷑ & dicat. Quid ꝑturbati ess
& quare cogitationes ascenderunt in cordã ur̃a : Video

Expanded text:
edicat. Quoniam qui ignorat ignorabitur, inexcusabilior tamen est edicat. Quoniam qui ignorat ignorabitur, inexcusabilior tamen est omnibus imperitis quilibet Hierosolymis habitans Chriscognoscendam virtutem Evangelii, non solum paginarum eloquiis, sed ipsorum locorum testimoniis eruditur. Et quod alibi non licet non credi, ibi non potest non videri. Quid laborat intellectus, ubi est magister aspectus? Et cur lecta vel audita sunt dubia, ubi se et visui et tactui tota humanae salutis ingerunt sacramenta? Quasi ad singulos quosque cunctantes Dominus adhuc voce corporea utatur, et dicat: Quid turbati estis, et quare cogitation
Abbreviated transcription (Latin):
CCEPTIS DILECTIONIS TUAE LITTERIS. QUAS
adnos filii nr̃i andreas presbiter & petrus diaconꝰ detule¬
runt. gauisus quidem sum qđ tibi ad episcopatꝰ tui
sedẽ redire licuiss&: sed confluentib in recordationẽ
om̃ib causis quȩ te ꝑ quosdã excess̾ laborare fecerunt.
dolui aduersitatũ tuarũ tem& ipsũ tibi fuisse materiam :¬
ñ esse tibiliberũ ut eos audeas redarguere. quos tibi ꝓfess
es in suo errore placuisse Beatae enĩ memoriȩ flauiani con-¬
demnatio & impiissimi euticȩtis receptio. quid nisi carnis
sua fecit resolui: cũ detestandũ illud ephesenae synodi iudi-¬
ciũ. ita sc̃ã calcidonensis concilii auctoritate destruxit: ut
lũ deprauatoꝵ a remedio correctionis arcer&: Vnde qu
in tempore indulgentiȩ resipiscentiã magis quã ꝑtin¬
ciã delegisti : gaudeo te caelestem excȩpisse medicina i
fidei ab hereticis impugnatȩ tandẽ inciperes esse defin
sor: Quamuis enĩ nulli sacerdotũ liceat nescire quid pa¬

Expanded text:
Acceptis dilectionis tuae litteris, quas ad me filii nostri Andreas presbyter et Petrus diaconus detulerunt, gavisus quidem sum quod tibi ad episcopatus tui sedem redire licuisset; sed confluentibus in recordationem omnibus causis quae te per quosdam excessus laborare fecerunt, dolui adversitatum tuarum temetipsum tibi fuisse materiam, enon esse tibi liberum ut eos audeas redarguere quos tibi professus sis in suo errore placuisse. Beatae enim memoriae Flaviani condemnatio, et impiissimi Eutychis receptio, quid nisi Domini sua fecit resolvi, 1287 cum detestandum illud Ephesinae synodi judicium, ita sancti Chalcedonensis concilii auctoritate destruxit, ut nullum depravatorum a remedio correctionis arceret. Unde quia in tempore indulgentiae resipiscentiam magis quam pertinaciam delegisti, gaudeo te coelestem expetisse medicinam, ut fidei ab haeresor. Quamvis enim nulli sacerdotum liceat nescire quod pra
Abbreviated transcription (Latin):
fȩcit ut mundus fideliũ mundũ uincer& impioꝵ. Haec nero¬
nis crudelitatẽ. domitiani furorẽ. multoꝵq post eos principũ
rabiem glorioso innumerabiliũ martẏrũ fine confudit : donan¬
te xp̃o imitatorib suis de ꝑsecutionib regũ aternarũ stẽmata
ꝑ xp̃i sanguinẽ facta ẽ ñ aut peccator aut impius: dicente apło.¬

Expanded text:
fecit ut mundus fidelium mundum vinceret impiorum. Haec Neronis crudelitatem, Domitiani furorem, multorumque post eos Principum rabiem glorioso innumerabilium martyrum fine confudit, donante Christo imitatoribus suis, de persecutionibus regum aeternarum stemmata Christi sanguinem facta est, non aut peccator aut impius fuit: dicente Apo
Abbreviated transcription (Latin):
stabili cõprehendit intuitu : & om̃ib om̃a iam retribuit qu
que sunt futura iam fecit: Hinc illud ẽ beati pauli apłi sen¬
sicut elegit nos in ipso ante mundi constitutionẽ: ut essemꝰ
sc̃ĩ & in maculati in conspectu eiꝰ in caritate: qui p̃destina.

Expanded text:
stabili comprehendit intuitu, et omnibus omnia jam retribuit, qui stabili comprehendit intuitu, et omnibus omnia jam retribuit, qui quae sunt futura, jam fecit. Hinc illud est beati Pauli apostoli scrsicut elegit nos in ipso ante constitutionem mundi, ut essemus sancti et inmaculati in c
Abbreviated transcription (Latin):
graẽ potest. quominꝰ id qđ uoluerit impleat᷑ : dum etiã dis¬
cordiae ad unitatẽ trahunt. & plagȩ in remedia uertuntur.:
ut ȩccła unde metuit periculũ. inde sumat augmentum:
lad quos lib& igitꝰ rerũ humanarũ exitꝰ nr̃a se conuertat in¬
spectio : nulla scła nulla negotia nullos generationũ ortꝰ ao
decess ab &ternis atq inscrutabilib iudiciis dĩ uacare reppi¬
ri&: Om̃s uarietatũ conpugnantiȩ & uniuersȩ dissimibu¬
ꝓuectuũ causae quas inuestigare & discernere ñ ualemꝰ inis
& terna scientia simul notȩ simulq diuisae sunt : & nihil s
inordinatũ ẽ etiã de necdũ existentiũ qualitatib actionũ
qm̃ ñ ẽ in dõ accidens motꝰ Aut noua uoluntas. aut tẽporale
consiliũ : nec cogitatio eiꝰ cũ rerũ mutabiliũ in xqualitate
uariat᷑. sed cuncda parit̃ tempora & temporalia sempit̃ no di

Expanded text:
gratiae potest, quominus id quod voluerit, impleatur, dum etiam disgratiae potest, quominus id quod voluerit, impleatur, dum etiam discordiae ad unitatem trahunt, et plagae in remedia vertuntur, ut Ecclesia unde metuit periculum, inde sumat augmentum. Ad quoslibet igitur rerum humanarum exitus se nostra convertat inspectio, nulla saecula, nulla negotia, nullos generationes ortus atque decessus ab aeternis et inscrutabilibus judiciis Dei vacare reperiet. Omnes varietatuproventuum causae, quas investigare et discernere non valemus, in illa aeterna scientia simul notae, simulque divisae sunt. Et nihil ibi inordinatum est, etiam de necdum existentium qualitatibus actionum. Quoniam non est in Deo accidens motus, aut nova voluntas, aut temporale consilium, nec cogitatio ejus cum rerum mutabilium inaequalitate variatur, sed cuncta pariter tempora et temporalia, sempiterno ac
Abbreviated transcription (Latin):
pereat qui perire ñ debeat: Nulla pars mundi ab euangło
uacat xp̃i : & lic& illa generalis uocatio ñ quiescat: tam̃ etiã
ista specialis iam om̃ib ẽ facta cõmunis Ex om̃igente. ex
om̃i conditione ad optant᷑ cotidie milia senũ: milia iuuenum:
atterit᷑ arma famulant᷑: Quã multos eni qui intranquillita¬
te p̾acis sacramentũ baptismatis suscipere differebant. ad aquã
regenerationis confugere instantis periculi metꝰ impulit : &¬
lentis tepidisq animis qđ diu cohortatio quieta ñ suasit. minax
subito terror extorsit: Quidã eccłae filii ab hostib capti domi¬
nos suos xp̃i euangło manciparunt : quib conditione bellica
seruiebant. eisdẽ fidei magisterio p̃fuerunt: At alui barbari
dũ romanis auxiliant᷑ qđ in suis locis nosse ñ poterant. in
nr̃is cognouere regionib : & ad sedes suas cũ xp̃ianę religi¬
onis iustificatione remearunt: Itanihil obsistere diuinae

Expanded text:
pereat, qui perire non debeat. Nulla pars mundi ab Evangelio vacat Christi. Et licet illa generalis vocatio non quiescat, tamen etiam ista specialis jam universis est facta communis. Ex omni gente, et ex omni conditione adoptantur quotidie millia senum, millia juvenum, atteritur, arma famulantur. Quam multos enim qui in tranquillitate pacis, sacramentum baptismatis suscipere differebant, ad aquam regenerationis confugere instantis periculi metus impulit! et lentis tepidisque animis quod diu cohortatio quieta non suasit, minax subito terror extorsit. Quidam Ecclesiae filii ab hostibus capti dominos suos Christi Evangelio manciparunt: et quibus conditione bellica serviebant, eisdem fidei magisterio praefuerunt. At alii Barbari dum Romanis auxiliantur, quod in suis locis nosse non poterant, in nostris didicere regionibus, et ad sedes suas cum Christianae religionis institutione remearunt. Ita nihil obsistere divinae
Abbreviated transcription (Latin):
sitate peccandi : nec inde manat inquitas unde iustitia:
quia cumbonꝰ ds̃ om̃a bona fȩcerit. & mali nulla sit omĩno
natura: Aliberis uoluntatib quas utiq bonũ fuit liberas fi¬
eri spontanea ẽ orta trans gressio: & natura mutabilis cui
incolumitas ab in cõmutabili pendebat essentia. a sũ mo se

Expanded text:
sitate peccandi, nec inde manat iniquitas, unde justitia. sitate peccandi, nec inde manat iniquitas, unde justitia. Quia cum bonus Deus omnia bona fecerit, et mali nulla sit omnino natura, a liberis voluntatibus, quas utique bonum fuit liberas fieri, spontanea est orta transgressio; et natura mutabilis, cujus incolumitas ab incommutabili pendebat essentia, a summo se
Abbreviated transcription (Latin):
ante tempora &eterna: Contra hanc inuichȩ ueritatis splo¬
didissima lucẽ solent quidam ñ sobrie dicere. suꝑ fluo ad ad¬
quirenda bono operũ merita laborari: frustra etiã oratio¬
nib quib ds̃ exorandus sperat᷑ insisti. si ex in cõmutabili
ꝓcedere patestquã om̃i potentis uoluntate dispositũ est :¬
ed qui hec se ingeniose arbitrant᷑ opponere. ñ intellegunt¬
scientiã dĩ quȩ & p̃terita & p̃sentia & futura cõplectitur.
tẽpore ñ teneri : & tã in conspectu eiꝰ asstare ea quȩ gerenda
sunt quã illa aut que gerunt᷑ aut gesta sunt: Qđ cũ ueris¬
simũ sit : ñ indig& mora cernendi & discernendi illa uirtꝰ.
quȩ ꝑpetuo ueroq: contuitu creata & creanda orta & oritu¬
ra acta & agenda simul aspicit : & quicquid in uniuersi
cat᷑. id totũ in eoiã ordine cõp̃hendit. quẽ ex ipsius sũ mo
illo ꝑfectoq iudicio mundi huiꝰ finis accipi& Haec autẽ
xterna & semꝑ tranquilla cognitio nulla nos urg& neces.¬

Expanded text:
ante tempora aeterna. Contra hanc invictae veritatis splendidissimam lucem, solent quidam non sobrie dicere, superfluo ad acquirenda bonorum operum merita laborari, frustra etiam orationibus quibus Deus exorandus speratur, insisti, si ex incommutabili pprocedere potest, quam omnipotentis voluntate dispositum est. Sed qui se ingeniose scientiam Dei, quae et praeterita, et praesentia, et futura complectitur, tempore non teneri, et tam in conspectu ejus astare ea quae gerenda sunt, quam illa quae aut geruntur, aut gesta sunt. Quod cum verissimum sit, non indiget mora cernendi et discernendi illa virtus quae perpetuo veroque 922 contuitu creata et creanda, orta et oritura, acta et agenda simul aspicit, et quidquid in universitcatur, id totum in eo jam ordine comprehendit, quem ex ipsius summo illo perfectoque judicio mundi hujus finis accipiet. Haec autem aeterna et semper tranquilla cognitio, nulla nos urget neces
Abbreviated transcription (Latin):
stant̃ credimꝰ uidendũ qđ ñ uidemꝰ : ita patient᷑ ex pectemꝰ in¬
legendũ qđ nondũ intellegimꝰ: Si ergo cess& insidiosa maligns
si iñsolens p̃sũptio conquiescat : his recte ut arbitror retras¬
tis mallius suꝑ ẽ causa certaminis : neq ultra necesse ẽ nos int¬
iuuit . ut non solũ nouissimis dieb. sed etiã in cunctis retro sdis
ꝓbaret᷑ gram dĩ om̃ib hominib affuisse : ꝓuidentia quidem
pari & bonitate generali. sed multimoda diuersaq: m̃sura : q
minũ maxime fideliũ: Quae sententia suptilissimȩ breuntatis
& ualidissimi roboris si tranquillo consideret᷑ intuitu : tota
hanc dequa agimꝰ controuersiã dirimit: Dicendo enĩ quiet
saluator om̃iũ. confirmauit bonitatẽ dĩ suꝑ uni uersos ho¬
mines et̾ generalẽ : Adiciendo autẽ maxime fideliũ. ostenis¬

Expanded text:
stanter credimus videndum quod nondum videmus, ita patienter exspectemus intelligendum quod nondum intelligimus. Si ergo cesset insidiosa malignitas, si insolens praesumptio conquiescat, his recte, ut arbitror, pertractatis, nullius superest causa certaminis, neque ultra necesse est nos intadjuvit, ut non solum in novissimis diebus, sed etiam in cunctis retro saeculis probaretur gratiam Dei omnibus hominibus affuisse, providentia quidem pari et bonitate generali; sed multimodo opere, diversaque menminum, maxime fidelium . Quae sententia subtilissimae brevitatis et validissimi roboris si tranquillo consideretur intuitu, totam hanc de qua agimus controversiam 919 dirimit. Dicendo enim, Qui est Salvator omnium hominum, confirmavit bonitatem Dei super universos homines esse generalem. Ad
Abbreviated transcription (Latin):
cũ intẽporib innationib in familiis. in paruulis in nondũ nate
& geminis. quedã aut uane aut insignit̃ gesta noscunt᷑. n ano¬
gam̃ ea e&x illis ẽẽ quẽ iustus & misericors ds̃ in hoc transitum
scło noluit sciri: Qđ quidẽ ad ut ilitatẽ nram dispositũ sera¬
endũ ẽ: ut qm̃spe salui facti sumꝰ quib: p̃parauit ds̃ qđ ocu

Expanded text:
cum in temporibus, in nationibus, in familiis, in parvulis, in nondum natis cum in temporibus, in nationibus, in familiis, in parvulis, in nondum natis et genitis quaedam aut varie aut insigniter gesta noscuntur, non ambigamus ea ex illis esse quae justus et misericors Deus in hoc transituro saeculo noluit sciri. Quod quidem ad utilitatem nostram dispositum sentiendum est, ut quoniam spe salvi facti sumus , cui praeparavit
Abbreviated transcription (Latin):
tatis: neq cuiquã sit liberũ de sua iustitia gloriari: cũ & illos
ꝓpria nequitia dimergat ad pęnã: & istos dĩ grã ꝑducat ad
głam: Qđ itaq: in principio scđi huiꝰ uoluminis insinuauimꝰ.
hoc nunc̃ iterũ cõmendamꝰ : ut cũ de grãe ꝓfunditate & altitu¬
dine disputat᷑. trib illis saluberrimis & ueracissimis definiti¬
onib simꝰ innixi: Quarũ una ꝓfitet᷑ aeternũ & ꝓpriũ diui¬
nae ẽẽ bonitatis. ut om̃s homines saluos fieri uelit & magni¬
tonẽ ueritatis uenire : Alia simul p̃dicat omnẽ hominem
qui saluus fit quiq in agnitionẽ ueritatis uenit dĩ auxilio
iuuari & regi : utq infide quȩ ꝑ dilectionẽ operat᷑ ꝑmaneat
custodiri : Tertia uero temperant᷑ & sobrie ꝓtestat᷑i ñ om¬
nẽ uoluntatis dĩ cõp̃hendi posse rationẽ: & multas diui¬
noꝵ operum causas ab humana intellegentia t̾ẽ subductas: it

Expanded text:
tatis, neque cuiquam sit liberum de sua justitia gloriari; cum et illos tatis, neque cuiquam sit liberum de sua justitia gloriari; cum et illos propria nequitia d itaque in principio secundi hujus voluminis insinuavimus, hoc nunc iterum commendamus, ut cum de gratiae profunditate et altitudine disputatur, tribus illis saluberrimis et veracissimis definitionibus simus innixi. Quarum una profitetur aeternum et proprium divinae esse bonitatis, ut omnes homines salvos fieri velit, et in agnitionem veritatis venire ; alia simul praedicat, omnem hominem qui salvus fit, quique in agnitionem veritatis venit, Dei auxilio juvari et regi, utque in fide quae per dilectionem operatur permaneat, custodiri ; tertia vero temperanter et sobrie protestatur non omnem voluntatis Dei comprehendi posse rationem, et multas dirum operum causas ab humana intelligentia esse subductas: ut
Abbreviated transcription (Latin):
in his quos ꝓmisit efficit᷑: Ipse eñĩ operat᷑ om̃a in om̃ib : sed
om̃a ꝓculdubio iusta & bona Umuersae enĩ uiae dni misericor¬
dia & ueritas : qui sicut p̃sciuit ante scła quanta totius mundi
hominũ multitudo uel cõmunib ad iuta donis ł specialib ad¬
uita p̃sidus. declinans tam̃ ab itinere ueritatis & uitae. ingres.¬
sura ess& latitudinẽ erroris & mortis: ita sẽꝑ p̃ cognitũ habuit
quantꝰ pioꝵ numer̾ ꝑ opem gr̃ae & ꝑ seruitutẽ oboedienti&e ad
&eternã beatitudinẽ ꝑtiner& : ut nullo excidente de plenitu¬
dine ꝓmisso&. qui nec ꝓuentu erat fallendus. nec auxilio defu¬
turus eos glorificar& ꝓ om̃ib quos elegit ex om̃ib: Uni¬
uersitati quippe hominũ qđ ab unde ꝓbauimꝰ ita multiplex
atq in effabilis bonitas dĩ consuluit semꝑ & consulit: ut neq
ulli pereuntiũ excusatio suppetat de ab negato sibi lumine ueri¬

Expanded text:
operatur omnia in omnibus , sed operatur omnia in omnibus , sed omnia proculdubio justa et bona. Universae enim viae Domini misericordia et veritas . Qui sicut praescivit ante saecula, quanta totius mundi hominum multitudo vel communibus usa donis, vel specialibus adjuta praesidiis, declinans tamen ab itinere veritatis et vitae, ingressura esset latitudinem erroris et mortis: ita semper praecognitum habuit quantus piorum numerus per opem gratiae et per servitutem obedientiae ad aeternam beatitudinem pertineret: ut nullo excidente de plenitudine promissorum, qui nec provectu erat fallendus, nec auxilio defuturus, eos glorificaret prae omnibus quos elegit ex omnibus. Universitati quippe hominum, quod abunde probavimus, ita multiplex atque ineffabilis bonitas Dei consuluit semper et consulit, ut neque ulli pereuntium excusatio suppetat de abnegato sibi lumine veri
Abbreviated transcription (Latin):
bent potestate ne ueniant : fitq manifestũ qđ diuersis an
innumeris modis om̃s homines uult dr̃ saluos fieri & mas
nitionẽ ueritatis uenire : sed qui ueniunt dĩ auxilio diri.¬
gunt᷑ : qui ñ ueniunt sua ꝑtinacia reluctant᷑ Quamuis
enĩ multi amantes tenebras suas splendorẽ ñ recipiant
ueritatis . & multi qui illuminati fuerant tenebrescant: uerbũ
tam̃ dĩ man& in xternũ : & de ꝓmissionis ueritate nihil exci¬
dni Intrat cotidie p̃scita & ꝓmissa gentiũ plenitudo : & in abra¬
ha semine om̃is gens. om̃is trib om̃is lingua benedicit᷑: Qđ
eñi pat̃ filio dedit filius ñ amittt ineq quisquã potest de
manu eiꝰ rapere qđ accepit: Firmũ fundam̃tũ dĩstat. & man.¬
suri in xternũ tẽpli aedificatio ñ uacillat: p̃tenta suꝑ om̃s uerita¬
te & misericordia dĩ : a quo qđ & nemini negat᷑ & nulli debet᷑.

Expanded text:
abent potestate ne veniant. Fitque manifestum quod diversis atque abent potestate ne veniant. Fitque manifestum quod diversis atque innumeris modis omnes homines vult Deus salvos fieri, et in agnitionem veritatis venire . Sed qui veniunt, Dei auxilio diriguntur; qui non veniunt, sua pertinacia reluctantur. Quamvis autem multi amantes tenebras suas, splendorem non recipiant veritatis, et multi qui illuminati fuerant, tenebrescant: verbum tamen Dei manet in aeternum, et de promissionis veritate nihil excidit . Intrat quotidie praescita et promissa gentium plenitudo, et in Abrahae semine omnis gens, omnis tribus, omnis lingua benedicitur . Quod enim pater filio dedit, filius non amittit, neque quisquam potest de manu ejus eripere quod accepit . Firmum fundamentum Dei stat , et mansuri in aeternum templi aedificatio non vacillat, praetenta super omnes veritate et misericordia Dei: a qu
Abbreviated transcription (Latin):
nueris eaten des manꝰ tuas & alius te p̃cing& & duc& quo
tuñ uis. Hoc autẽ dicebat. significans qua morte ilarifia¬
turus ess& dm̃: Quis ergo ambigat quis ignor& hancfo¬
tissimã petrã quȩ ab illa principali petra cõmunionẽ & uiro¬
tis sũpsit & nominis. hoc desiderium sẽꝑ habuisse. ut ei mo¬
riendi ꝓ ap̃o constantia donaret᷑. Uerũ tam̃ ita in euntab¬
lis erat᷑ oblectatio trepidationis : ut uirmargrii auidis sin
adepturus quidem denuntiaret᷑ uictoriã passionis : sed
ñ sine tẽptatione formidinis: Merito igit ñ solũ ab ias¬
entib uerũ etiã aꝓuectis scĩs uni formit dño supplicat᷑ a
dr̃: ne nos inferas in tẽptationẽ sed libera nos amalo Vn¬
uersis enĩ qui infide & dilectione ꝑmanent ab ipso donatꝰ
inse habebant unde caderent: ipsoꝵ sit meritũ qđ stetes
git᷑ sicut qui crediderunt iuuant᷑ ut credant. & quẽ aam
dũ illi insua habent potestate ut exeant: ita & isti in sua h¬

Expanded text:
alius te praecinget, et ducet quo tu non vis. Hoc autem dixit, significans qua morte glorificaturus esset Deum . Quis ergo ambigat, quis ignoret hanc fortissimam petram, quae ab illa principali petra communionem et virtutis sumpsit et nominis, hoc desiderium semper habuisse, ut ei moriendi pro Christo constantia donaretur ? Verumtamen ita inevitabilis erat obluctatio trepidationis, ut vir martyrii avidissimus, adepturus quidem denuntiaretur victoriam passionis, sed non sine tentatione formidinis. Merito igitur non solum ab incipientibus, verum etiam a provectis sanctis uniformiter Domino supplicatur, et dicitur, Ne nos inducas in tentationem, sed libera nos a malo . Universis enim qui in fide et dilectione permanent, ab ipso donatur in se habebant unde caderent, ipsorum sit meritum quod steterunt. Igitur sicut qui crediderunt, juvantur ut in fide modum illi in sua habent potestate ut exeant: ita et isti in sua h
Abbreviated transcription (Latin):
dinis fletꝰ potenti in citauit aspectu : potuit hanc firmita.¬
tẽ animi p̃cipuo conferre discipulo : ut sicut ipsũ dñm nihil
ab explendae passionis ꝓposito de terrebat: ita nec beatũ
petrũ ulla tunc formido superar& Sed hȩc stabilitas illius
tantũ modo ꝓpria fuit. qui solus uere potent̃q dicebat.
otestatẽ habeo ponendi anima meã. & potestatẽ habeo
iterũ sumendi eã: In caeteris uͦ hominib donec caro con¬
sp̃s quidẽ promptꝰ ẽ caro autẽ infirma. in cõmuta.¬
agonis incerto ubi tota uita tẽptatio ẽ. & ab insididñN
diuina ꝓtectio: amillis tam̃ aufert᷑ qđ ipsis repugnatexp¬
sis. ut in om̃ib studus eoꝵ atq conatib semꝑ int̃se uelle &
nolle decertent: Quã conpugnatione idem beatissimꝰ peri
etiã in ipsa palmarũ om̃iũ consũmatione ꝑpessus ẽ : Sique
hoc ipsi dñs ꝓtestet᷑ & dicat. Am̃ am̃ dico tibi. quando unt

Expanded text:
dinis fletus potenti incitavit aspectu, potuit hanc firmitadinis fletus potenti incitavit aspectu, potuit hanc firmitatem animi praecipuo conferre discipulo, ut sicut ipsum Dominum nihil ab explendae 916 passionis proposito deterrebat, ita nec beatum Petrum ulla tunc formido superaret. Sed haec stabilitas illius tantummodo propria fuit, qui solus vere potenterque dicebat, Potestatem habeo ponere animam meam, et potestatem habeo iterum sumespiritus quidem promptus est, caro autem infirma , incommutaagonis incerto, ubi tota vita tentatio est , et ab insidiantis divina protectio, a nullis tamen aufert quod ipsis repugnat ex ipsis: ut in omnibus studiis eorum atque conatibus semper inter se velle et nolle decertent. Quam compugnantiam idem beatissimus Petrus etiam in ipsa palmarum omnium consummatione perpessus est. Si quidem hoc ipsi Dominus protestetur et dicat, Amen, amen, dico tibi: quando
Abbreviated transcription (Latin):
hortatꝰ: Sed cum addidit & orate : satis docuit suꝑni futurũ
muneris. ut etiã eos uigilantes tẽptationis ꝓcella ñ uincer&:
ale ẽ illud qđ ait. Symon symon. ecce satanas expostulauit.
ut uos cerner& uelut triticũ : ego autẽ rogaui ꝓte. ne deficiat
fides tua : & tu tandẽ conuersus confirma fr̃s tuos: & rogate
ne intretis in tẽptationẽ: Si ergo defectura erat fides tanti apli
s& intẽptatione nutare : & ñ itaiam ꝑ seuerantiae fuerat uir¬
tute solidatꝰ. ut nullis periculis ess& obnoxius : Si quidẽ tam
grauis eũ ꝑturbatio etiã post istã concusserit. ut in caiphȩ do¬
mounius ancillae int̾rogatione pauefactus. usq ad trinã
negationẽ eiꝰ cuise cõmoriturũ spoponderat constantia de¬
ficiente ꝑductus sit: Qui ergo tunc conturbatũ corapłi ñ
humanis sed diuinis conuenit oculis. & ad largos pȩnitu¬

Expanded text:
hortatus. Sed cum addidit: Et orate, satis docuit superni futurum hortatus. Sed cum addidit: Et orate, satis docuit superni futurum muneris, ut eos etiam vigilantes tentationis procella non vinceret. Tale est et illud quod ait: Simon, Simon, ecce Satanas expostulavit ut vos cribraret velut triticum; ego autem rogavi pro te, ne deficiat fides tua; et tu tandem conversus, confirma fratres tuos, ne intretis in tentationem . Si ergo defectura erat fides tanti apostset in tentatione nutare; et non ita jam perseverantiae fuerat virtute solidatus, ut nullis periculis esset obnoxius. Si quidem tam gravis eum perturbatio etiam post ista concusserit, ut in Caiphae domo unius ancillae interrogatione pavefactus, usque ad trinam negationem Christi, cui commoriturum se spoponderat, constantia deficiente perductus sit. Qui ergo tunc conturbatum cor apostoli non humanis, sed divinis convenit oculis, et ad largos poenitu
Abbreviated transcription (Latin):
Seatꝰ es symon bariona. quia caro & sanguis ñ reuelauit
tibi. sed pat̃ m̃s qui in caelis ẽ : qui incordib trahendorũ
hoc agit ut crederent:. hoc efficit ut uellent: Nonenim
ess& unde traherent᷑. si sequaces fide & uoluntate ñ essen
qm̃ qui ñ credunt nec trahunt᷑ om̃ino nec ueniunt : neq
accedunt qui dissentiunt sed recedunt: Quiergo ueniunt
amore ducuntꝰ: Dilecti eni sunt & dilexerunt: quȩ stu
sunt & quęsierunt : & qđ eos uoluit ds̃ uelle uoluerunꝰ
qui ad oboediendũ sibi ipsũ uelle sic donat. ut etiã aꝑseueratu¬
i illã mutabilitatẽ quȩ potest nolle ñ auferat: Alio quin nemo
umqũa fideliũ recessiss& afide: neminẽ concupiscentia uince¬
uo neminẽ tristitia elider& : neminẽ iracundia debellar&.
ra : Sed quia hec possunt fieri & in consensũ taliũ tẽptationũ
facilis nimiũ ꝓcliuisq descensio ẽ: nĩquã deb& in aurib fide¬
do discipulos ad moner& : solas liberi arbitrii uires uideretur

Expanded text:
Simon Barjona, quia caro et sanguis non revelavit tibi, sed Pater meus qui in coelis est . Qui in cordibus trahendorum hoc egit, ut crederent: hoc effecit, ut vellent. Non enim esset unde traherentur, si sequaces fide et voluntate non essent: quoniam qui non credunt, nec trahuntur omnino, nec veniunt; neque accedunt qui dissentiunt, sed recedunt. Qui ergo veniunt, amore ducuntur; dilecti enim sunt, et dilexerunt: quaesiti sunt, et quaesierunt; et quod eos voluit Deus velle, voluerunt: qui ad obediendum sibi ipsum velle sic donat, ut etiam a perseveraturis illam mutabilitatem quae potest nolle, non auferat. Alioquin nemo umquam fidelium recessisset a fide. Neminem concupiscentia vinceret, neminem tristitia elideret, neminem iracundia debellaret,ret. Sed quia haec possunt fieri, et in consensum talium tentationum facilis nimium proclivisque descensio est, numquam debet in auribus fidedo discipulos admoneret, solas liberi arbitrii vires videretur
Abbreviated transcription (Latin):
ueritatis tenebras suas heretica obduratio ñ relinquit. osten¬
teat nos saluos fieri. nec ẽ redẽptio captiuitatis humanȩ nisi
in sanguine eiꝰ qui dedit sem& ipsũ redẽptionẽ ꝓ om̃ib. & qui

Expanded text:
veritatis tenebras suas haeretica obduratio non relinquit, ostenveritatis tenebras suas haeretica obduratio non relinquit, ostenrteat nos salvos fieri ; nec est redemptio captivitatis humanae, nisi in sanguine ejus, qui dedit semetipsum redemptionem pro omnibus, et qui,
Abbreviated transcription (Latin):
unius ꝑsonae fuerint totius tẽporis actiones: ea ipsa tam̃
quȩ inseparabilit facta sunt nulla ꝑmixtione confundimꝰ.
sed quid cuĩ formȩ sit ex operũ quãlitate sentimꝰ. Dicant
ergo isti ypocritae qui caecis mentib lum̃ nolunt reciper
ueritatis. in qua forma crucis ligno dñs maiestatis xp̃s
affixus sit : quid iacuerit insepulchro. & reuoluto monum̃¬
ti lapide quȩ tertio die caro surrexit & in qua post resurrec¬
tionẽ suã non credentes quosdã discipulos arguebat & hȩsi¬
tationẽ cunctantiũ confutabat cũ dicer& palpate & uidete
quia sp̃s carnẽ & ossa ñ hab& sicut me uidetis habere. &
apło thomae in fer manũ tuđ in latꝰ meũ & uide manꝰ meas
& pedes & noli eẽ in credulus sed fidelis. Qua utiq manifen¬
tione corporis sui iam hereticoꝵ mendacia destruebat. ut
uniuersa ȩccła xp̃i imbuenda doctrinis hoc sibi ñ dubitar&
credendũ qđ apłi susceperant p̃dicandũ. Acsi in tanta luce

Expanded text:
unius personae fuerint totius temporis actiones; ea ipsa tamen quae inseparabiliter facta sunt nulla commixtione confundimus; sed quid cujus formae sit ex operum qualitate sentimus. Dicant ergo isti hypocritae, qui caecis mentibus lumen nolunt recipere veritatis, in qua forma crucis ligno Dominus majestatis Christus affixus sit? quid jacuerit in sepulcro, et revoluto monumenti lapide quae tertio die caro surrexerit, et in qua post resurrectionem suam non credentes quosdam discipulos arguebat, et haesitationem cunctantium confutabat, cum diceret: Palpate et videte quia spiritus carnem et ossa non habet, sicut me videtis habere? et apostolo Thomae: Infer manum tuam in latus meum, et vide manus meas et pedes, et noli esse incredulus sed fidelis? Qua utique manifestatione corporis sui jam haereticorum mendacia destruebat, ut universa Ecclesia, Christi imbuenda doctrinis, hoc non sibi dubitaret credendum quod apostoli susceperant praedicandum. Ac si in tanta luce
Abbreviated transcription (Latin):
sio: Inisto autẽ opere ꝓuidentiaȩ dĩ p̃ordinabant᷑ miracula q̃¬
xp̃ianȩ : quȩ omnẽ hanc disꝑsionẽ in illius adificationis ert
coaptatura conpagem. in qua om̃e genu flectit᷑ dõ & om̃islin
plenitudine dispositoꝵ tem poꝵ reuelanda. facta ad abraham
missio dĩ signis iam luculentiorib indicabat: quando tluplex
eiꝰ successio filii scilic& carnis & filii ꝓmissionis multitudini hare¬
narũ cõparabat᷑ & syderũ: & uir senex ꝑ annosã uxoris sterilin¬
tẽ ab spe iam ꝓlis alienꝰ credebat laudabili fide ꝑ germ̃ uniussu
patrẽ futurum ẽẽ se mundi: ꝓspiciens illũ insemine suo immo
conspiciens. qui dixit. abraham diem meũ uidit & gauisus est
Qua fide abraham cũ iustificaret᷑: nondũ mandatũ circumcisions
accȩperat: sed cũ ess& inp̃putio naturali reputataẽ fides eiꝰ ad

Expanded text:
sio. In isto autem opere providentiae Dei praeordinabantur miracula sio. In isto autem opere providentiae Dei praeordinabantur miracula ianae, quae omnem hanc dispersionem in illius aedificationis erat coaptatura, compagem, in qua omne genu flectitur Deo, et omnis plenitudine dispositorum temporum revelandae, facta ad Abraham promissio Dei, signis jam luculentioribus indicabat, quando duplex ejus successio, filii scilicet carnis et filii promissionis , multitudini arenarum comparabatur et siderum, et vir senex per annosam uxoris sterilitatem, ab spe jam prolis alienus, credebat laudabili fide per germen unius filii patrem futurum esse se mundi, prospiciens illum in semine suo, immo conspiciens, qui dixit: Abraham diem meum vidit, et gavisus est . Qua fide Abraham cum justificaretur, nondum mandatum circumcisionis acceperat; sed cum esset in praeputio naturali, reputata est fides ejus ad
Abbreviated transcription (Latin):
lutisq securitas in testimonio uersi coloris arcꝰ. hocẽ insigno
multi formis graẽ consecrat᷑ : Quȩ utiq: mysteria atq sacra¬
inta ñ unius tantũ familiae paucissimos tunc homines. sed in
ipsis om̃s eoꝵ posteros imbuebant : ut qđ eruditioni impende¬
bat̾ parentũ: ꝓficer& scientiȩ filiorũ : Iã uͦ ꝓcurrente huma¬
n& ꝓpagationis augmento cũ ipsa mortaliũ numerositas de
calo cuper& molẽ in modicae extructionis inserere : quã mira¬
bilis erga cohibendã hanc in solentiã fuit diuinae censura iusti¬
tua i quȩ unã illoꝵ popłoꝵ loquelã notis sibi inuice significati¬
onib consonantẽ septuaginta & duarũ linguarũ uariecate
confudit : ut & int̾ dissonas uoces operantiũ pereunte concor¬
dia insanae molitionis machina solueret᷑ : & habitando orbi
terrarũ dar& in colas malae congregationis oportima disꝑ¬

Expanded text:
lutisque securitas in testimonio versicoloris arcus, hoc est, in signo lutisque securitas in testimonio versicoloris arcus, hoc est, in signo multiformis gratiae consecratur . Quae utique mysteria atque sacramenta non unius tantum familiae paucissimos tunc homines, sed in ipsis omnes eorum posteros imbuebant, ut quod eruditioni impendebatur parentum, proficeret scientiae filiorum. Jam vero procurrente humanae propagationis augmento, cum ipsa mortalium numerositas de coelo cuperet molem immodicae exstructionis inserere ; quam mirabilis erga cohibendam hanc insolentiam fuit divinae censura justitiae? quae unam illorum populorum loquelam notis sibi invicem significationibus consonantem, septuaginta et duarum 901 linguarum varietate confudit: ut et inter dissonas voces operantium pereunte concordia, insanae molitionis machina solveretur, et habitando orbi terrarum daret incolas malae congregationis opportuna dis
Abbreviated transcription (Latin):
copia & multiplicatȩ fecunditatis tã numerosa ꝓpagatio :
Quȩ beneficia. lic& obduratis nihil remedii & emendãtionis at¬
tulerint: ꝓbant tam̃ auersionẽ eoꝵ ñ diuinȩ fuisse constituti¬
onis sed ꝓpriȩ uoluntatis : In conuersione autẽ noe filiorũq eiꝰ
& nuruũ in quib om̃iũ gentiũ seminariũ disponebat᷑ quar¬
ta diuinae grãe opera reuelata sint scã scriptura manifestat:
dũ in illa miranda capacitatis arca umuersi generis anima¬
liũ quantũ reparationis ad erat receptrice. congregatura ad
se om̃e hominũ genꝰ eccła figurat᷑ : dũ ꝑ lignũ & aquã redẽp¬
tio crucis xep̃i & ablutio regenerationis aperit᷑ : dũ in his qui
ex illa mundi uastatione saluati sunt. om̃i ũ gentiũ plenitudo
benedicit᷑ : dũ donũ fȩcunditatis iterat᷑ & solo suffocatorum
& sanguinis int̾dicto libertas edendi qđ placuerit auget᷑. sa¬

Expanded text:
copia, et multiplicatae fecunditatis tam numerosa propagatio? copia, et multiplicatae fecunditatis tam numerosa propagatio? Quae beneficia licet obduratis nihil remedii et emendationis attulerint, probant tamen aversionem eorum non divinae fuisse constitutionis, sed propriae voluntatis. In conservatione autem Noe filiorumque ejus et nuruum, in quibus omnium gentium seminarium disponebatur , quanta divinae gratiae opera revelata sint, sancta Scriptura manifestat, dum in illa mirandae capacitatis arca universi generis animalium quantum reparationi sat erat, receptrice, congregatura ad se omne hominum genus Ecclesia figuratur, dum per lignum et aquam redemptio crucis Christi, et ablutio generationis aperitur, dum in iis qui ex illa mundi vastatione salvati sunt, omnium gentium plenitudo benedicitur, dum donum fecunditatis iteratur, et solo esu suffocatorum et sanguinis interdicto, libertas edendi quod placuerit, augetur, sa
Abbreviated transcription (Latin):
beris: Cũ ergo talia ad cam loqueret᷑ ds̃: nũquid ambiguũ est
uoluisse eũ & quantũ ad medendi modũ sufficiebat ȩgisse. ut
cam ab illo impietatis furore resi piscer& : Sed malitia ꝑtinax
inde facta ẽ in excus abilior: unde debuit ẽẽ correctior Q uti
p̃sciebat ds̃ ad quẽ finẽ insamentis ess& ꝓgressura conceptio
neq ex eo qđ falli scientia diuina ñ poterat. necessitate peocan¬
di urgebat᷑ faciñ uoluntatis: Li cuꝰ utiq intentione atq &¬
fectu potuit incolumitas abel in laesa defendi: nisi placuiss& dõ
cũ magna laude patientia suȩ. ut temporalis furor impii fie¬
r& ꝑpetuus honor iusti: Posteris uͦ istius parricidae quamuis
inꝓgenitorissui morib uiuerent. nũ quã eos diuinã bonitatẽ
negasse. quis ñ facile aduertat : si consider& quantũ eis ꝓdese
potuerit tam longa patientia dĩ: tam diues bonoꝵ tẽporaliũ

Expanded text:
beris . Cum ergo talia ad Cain loqueretur Deus, numquid ambiguum est beris . Cum ergo talia ad Cain loqueretur Deus, numquid ambiguum est voluisse, eum, et quantum ad medendi modum sufficiebat, egisse, ut Cain ab illo impietatis furore resipisceret? Sed malitia pertinax inde facta est inexcusabilior, unde debuit esse correctior. Et utique praesciebat Deus ad quem finem insanientis esset progressura conceptio. Neque ex eo quod falli scientia divina non poterat, necessitate peccandi urgebatur facinus voluntatis: a cujus utique intentione atque effectu potuit incolumitas Abel illaesa defendi, nisi placuisset Deo cum magna laude patientiae suae, ut temporalis furor impii fieret perpetuus honor justi. Posteris vero istius fratricidae, quamvis in progenitoris sui moribus viverent, numquam se divinam bonitatem negasse quis non facile advertat, si consideret quantum eis prodesse potuerit tam longa patientia Dei, tam dives bonorum temporalium
Abbreviated transcription (Latin):
quid concidit uultus tuus: Nonne si recte offeras. recte au¬
tẽ ñ diuidas. peccasti : Quiesce : Ad te enĩ erit conuersio ei
& tu dominaberis eiꝰ: Depone inquit ortã de inuidiae emui¬
latione tristitiã: & fłamas odi crudelis extingue Nihil
tibi abel nocuit: nec mihi placendo te lesit: Despexti mune¬
ra tua meo iudicio: ñ illius uoto Opꝰ enĩ bonũ. neglegent᷑
egisti: Recta fuiss& oblatio tua: si fuiss& recta discretio Sciens
cui offerres: scire debueras quid uoueres : Nondigne int̃ me &
te diuisisti : qm̃ tibi electiora seruasti: Tuus ergo hic error ẽ¬
Iaco tuũq peccatũ: Quiesce. & noli in insontẽ fratrẽ moueri:
ad te potius tua culpa reuocet᷑ Noli peccato regnũ inte dare.
sed tu potius in ipsũ sume dominatũ Paenitendo enĩ. nec in
maiꝰ facinꝰ ꝓgredieris : & ab eo in quote doles displicuisse mundi¬

Expanded text:
quid concidit vultus tuus? Nonne si recte offeras, recte auquid concidit vultus tuus? Nonne si recte offeras, recte autem non dividas, peccasti? Quiesce. Ad te enim erit conversio ejus et tu dominaberis ejus. Depone, inquit, ortam de invidiae aemulatione tristitiam, et flammas odii crudelis exstingue. Nihil tibi Abel nocuit, nec mihi placendo te laesit: despexi munera tua meo judicio, non illius voto. Opus enim bonum negligenter egisti: recta fuisset oblatio tua, si fuisset recta discretio. Sciens cui offerres, scire debueras quid voveres. Non digne inter me et te divisisti, quoniam tibi electiora servasti. Tuus ergo hic error est, tuumque peccatum, quiesce, et noli in insontem fratrem moveri, ad te potius tua culpa revocetur; noli peccato regnum in te dare, sed tu potius in ipsum sume dominatum. Poenitendo enim nec in majus facinus progredieris, et ab eo in quo te doles displicuisse, munda
Abbreviated transcription (Latin):
nis autẽ sola e̾e̾ ñ potest Quã uis eni scđm naturã sit eiꝰ ut bo¬
nasit: uitiũ tam̃ qđ ꝑmalã uoluntatẽ incidit in natura ñ
eruditionẽ scĩ sp̃s abstinebat ĩ custodiens discretionẽ sui ape¬
mixtione carnaliũ: Quoꝵ mala tã diu sustinuit patientia dĩ.
quã diu boni ꝑ id qđ eos ñ imitabant᷑ placere potuerunt. Vbi
ui etiã boni maloꝵ imitatione corrupti sunt. & ꝑ uoluntarũ
defectũ in eadẽ nequitia conspirauit uniuersitas. quos excep¬
ta noe domo. una impretas ꝓfanauit : sententia una deleu
Bonitas autẽ dĩ ne illi quidem parti defuit: quȩ in caritate ñ
stetit. & ab initio sui ueneno diabolici liuoris intumuit.
rincipẽ enĩ gentis impiȩ scĩ fratris meritis inuidentẽ cȩdẽ
eiꝰ parricidali corde meditantẽ. dignat᷑ dñs paterno mitiga¬
re tonsilio : dicens ad cain. Ut quid tristis factus es : & ut

Expanded text:
nis autem sola esse non potest. Quamvis enim secundum naturam sit ejus, ut bonis autem sola esse non potest. Quamvis enim secundum naturam sit ejus, ut bosit, vitium tamen quod per malam voluntatem irruit in naturam, eruditionem sancti Spiritus abstinebat, custodiens discretionem sui a permixtione carnalium, quorum mala tamdiu sustinuit patientia Dei, quamdiu boni per id qiam boni malorum imitatione corrupti sunt, et per voluntatis defectum in eamdem nequitiam conspiravit universitas: quos excepta Noe domo una impietas profanavit, sententia una delevit . Bonitas autem Dei ne illi quidem parti defuit, quae in charitate non stetit, et ab initio sui veneno diabolici livoris intumuit. Principem enim gentis impiae sancti fratris meritis invidentem, caedemque ejus parricidali corde meditantem, dignatur Dominus paterno mitigare consilio, dicens ad Cain: Ut quid tristis factus es? ut
Abbreviated transcription (Latin):
aut etiã si aliquid labris priorib de uitae fonte gustarunt.
iebriari tam̃ aureo babylonis calice delectant᷑: suo prorsus
decipiunt᷑ arbitrio: sua uoluntate labuntꝰ᷑. Q si in hac desidia ꝑ¬
seuerant. ipsi se de his quȩ accȩpere despoliant: Facile enĩ penti¬
quelib& bona sine caritate possunt perire : que non possunt
sine caritate ꝓdesse Haec autẽ sũmatim breuit̃q ꝑstricta. ad
idualeant. ut certissime nouerimꝰ nullũ fideliũ adõ ñ disceden¬
tẽ relinqui: neq cuiꝰ quã ruinã exdiuina ẽẽ constitutione dis¬
positã : sed multis qui iam iudiciorationis utunt᷑ ideo liberũ ẽe
discedere. ut ñ discessisse sit p̃miũ : & ut qđ ñ potest nisi coope¬
rante sp̃u dĩ fieri eiꝰ meritis deputet᷑. cuiꝰ id potuit uoluntate
ñ fieri Quae uoluntas. in malis actionib sola e̾e̾ potest: in bo¬

Expanded text:
aut etiam si aliquid primoribus labris de vitae fonte gustaverunt, aut etiam si aliquid primoribus labris de vitae fonte gustaverunt, inebriari tamen aureo Babylonis calice delectantur : suo prorsus decipiuntur arbitrio, sua voluntate labuntur: et si in hac desidia perseverant, ipsi se iis quae accepere, dispoliant. Facile enim quaelibet bona sine charitate possunt perire, quae non possunt sine charitate prodesse. CAid valeant, ut certissime noverimus nullum fidelium a Deo non discedentem relinqui, neque cujusquam ruinam ex divina esse constitutione dispositam: sed multis, qui jam judicio rationis utuntur, ideo liberum esse discedere, ut non discessisse sit praemium; et ut quod non potest nisi cooperante Spiritu Dei fieri, ejus meritis deputetur, cujus id potuit voluntate non fieri. Quae voluntas in malis actionibus sola esse potest, in bo
Abbreviated transcription (Latin):
ñ potest qđ ñ toto corde diligit᷑ Donũ quoq ipsius caritatis ñ
sẽꝑ eiꝰ modiẽ. ut quicquid ad plenitudinẽ ipsius ꝑtin& simul
aꝑcipiente sumat᷑ . Est enĩ amor. qui potest alio amore supera¬
÷: & sa̧pe dilectio dĩ ex mundi dilectione marcescit. nisi ad eũ
feruorẽ sp̃uscõ infłamante ꝓfȩcerit. qui nullo extingui frigo¬
re. nullo possit tepore languere: Cũ itaq in hoc menarrabili
dono dĩ om̃iũ sũma donorũ & quȩdam cunctarũ sit uita uirtu¬
tũ: ad hoc caetera conferunt᷑. ut habeat anima fidelis intentio
ꝑ quȩ ad ꝑfectã caritatẽ possit eniti : Quaͫqm̃ non solũ ex dõ sed
etiam ds̃ ẽ : stabiles & ꝑseuerantes atq insuperabiles facit. quos
flumine suȩ uoluntatis impleuerit: Qui autẽ istarũ aquarum
dulcedinẽ nesciunt & adhuc de mundi huiꝰ torrentib bibunt.

Expanded text:
n potest, quod non toto corde diligitur. Donum quoque ipsius charitatis non n potest, quod non toto corde diligitur. Donum quoque ipsius charitatis non semper ejusmodi est, ut quidquid ad plenitudinem pertinet, simul a percipiente sumatur. Est enim amor qui potest alio amore superari. Et saepe dilectio Dei ex mundi dilectione marcescit, nisi ad eum fervorem Spiritu sancto inflammante profecerit, qui nullo exstingui frigore, nullo possit tepore languere. Cum itaque in hoc inenarrabili dono Deo omnium summa donorum, et quaedam sit cunctarum vita virtutum: ad hoc caetera conferuntur, ut habeat animae fidelis intentio, per quae ad perfectam charitatem possit eniti. Quae quoniam non solum ex Deo, sed etiam Deus est, stabiles et perseverantes atque insuperabiles facit quos flumine suae voluptatis impleverit. Qui autem istarum aquarum dulcedinem nesciunt, adhuc de mundi hujus torrentibus bibunt;
Abbreviated transcription (Latin):
sit prius sentit mitia grae quã nature Sed cũ & alia simis
docum̃toꝵ exempla ñ desint que breuitatis studio p̃ fenius
multo tam̃ crebrior multoq: numerosior illa pari hominꝰ
ẽ cui particulatim quicquid suꝑna largitas donas acereseũ
ut tonferendo munerũ cause de his que suntt collatt par¬
Aio Gendã accepta fide diffidentia ñ carent qi a iltiq puar
sibi nouerat qui dicebat credo dñe adiuua in creduliti ien
eã. quã nec illi ab e̾e̾ penitꝰ a suis animis sentiebant qui dixerunt.¬
dñe auge nobis fidẽ Quidã qđ credunt ñ intellegunt. & multie&
diu in suȩ simplicitatis modulo decinent᷑ : multi uero cito intellec¬
e lum̃ accipiunt : Ipsa autẽ intellegentia ñ in om̃ib eundẽ hab&
uigorẽ aut similẽ facultatẽ & plurimi cũ & fide & intellectu¬
uideant᷑ ornati. laborant tam̃ indigentia caritatis : & his quȩ
fide & intellectu uident nequeunt inherere : qm̃ ꝑseuerari ineo

Expanded text:
tia gratiae quam naturae . Sed cum et alia similium documentorum exempla non desint, quae brevitatis studio praeterimus, multo tamen crebrior, multoque numerosior pars illa hominum est, cui particulatim quidquid superna largitas donat, accrescit; ut conferendorum munerum causae, de his quae sunt collata, pariantur. Quidam accepta fide, diffidentia non carent, quam utique inesse sibi noverat, qui dicebat, Credo, Domine, adjuva incredulitatem meam . Quam nec illi abesse penitus a suis animis sentiebant, qui dixerunt,Domine, auge nobis fidem . Quidam quod credunt, non intelligunt, et multi diu in suae simplicitatis modulo detinentur. Multi vero cito intellectus lumen accipiunt. Ipsa autem intelligentia non in omnibus eumdem habet vigorem, aut similem facultatem. Et plurimi cum et fide videantur ornati, laborant tamen indigentia charitatis, et his quae fide et intellectu vident nequeunt inhaerere: quoniam perseverari in eo