comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nimi aut facultatis ut enitant᷑ ex tpre
hos internoscas et uidete nespe in aliqͤ
maiore posita presidii parum comparet
Et ꝙͣꝙͣ partis et fundatis amicitiis fre¬
turd ac munitum esse oportet tñ mipã
petitione amicitie ꝑmulte ac ꝑutiles
comparantur. Nam incereris molestiis ht̃
hoc tñpetitio cõmodipossis honeste quod
incetera inta non queas quoscimq uelis
aliungere ad amicitiam quibus cum si
alio tempore agas ut te ut antur absirde
facere iudeare in petitigne autẽ nisuida¬
gas et cum multis & diligenter nulluspe¬
titor esse iudeare. Ego autem hoc tibicõ¬
firmo esse neminemꝰ nisi aliqua necessitu¬
dine competitoꝵ alicui tuorum sit aduĩc¬
tus aquo non facile si contenderis ĩpetra¬
re possis ut suo benefitio promereatur se
ut ames et sibi ut debeas modo ut intelli¬
gant te magni existimare ex animo agẽ
Bene se ponere fore ex co non breuema et
suffragatoriam sed fitmam et perpetuã

Expanded text:
animi ac facultatis ut enitantur ex tempore. animi ac facultatis ut enitantur ex tempore. hos ut intemnoscas elaborato, ne spe in aliquo maiore posita praesidi parum comparetur. et quamquam partis ac fundatis amicitiis fretum ac munitum esse oportet, tamen in ipsa petitione amicitiae permultae ac perutiles comparantur; nam in ceteris molestiis habet hoc tamen petitio commodi: potes honeste, quod in cetera vita non queas, quoscumque velis adiungere ad amicitiam, quibuscum si alio tempore agas, absurde facere videare, in petitione autem nisi id agas et cum multis et diligenter, nullus petitor esse videare. ego autem tibi hoc confirmo, esse neminem, nisi aliqua necessitudine competitorum alicui tuorum sit adiunctus, a quo non facile si contenderis impetrare possis ut suo beneficio promereatur se ut ames et sibi ut debeas, modo ut intellegat te magni aestimare ex animo agere, bene se ponere, fore ex eo non brevem et suifragatoriam sed firmam et perpetuam
Abbreviated transcription (Latin):
oroficiscatur appareat. Tertiu illud ge¬
nus est studioꝵ uoluntarium quod agẽ¬
dis gratiis actõmodandis sermonibusad
eas rationes propter quas quisq studio
sus esse uidebitur significando erga illos
pari uoluntate adducendam amicitia
in spetie familiaritatis et consuetudis
confirmari oportebit atq in his om̃ib
generibus indicato et perpendito ꝙͣtu
quisq possit ut scias et quẽ admodum
cuiq inseruias et quid aquoq expectes
ac postules sunt em qradam homines
m suis ciuitatibus et muncipiis gratio¬
sisunt diligentes et copiosi qui ctiam
si antea non studuerint huic gratie
tamen ex tempore elaborare eius caula
cui debent aut uolunt facile possut
his hominu generibus sic inseriuẽdu
est ut ip̃i intelligant te uidete quid a
quoq expectes. sentire quid accipial
meminisse quid acceperis. Sunt autẽ
alii qui aut nhil possũt aut ocdiosunt
etiam tribulibus suis. nec habent tm̃ a

Expanded text:
proficiscatur appareat. Tertium illud geproficiscatur appareat. Tertium illud genus est studiorum voluntarium, quod agendis gratiis, accommodandis sermonibus ad eas rationes, propter quas quisque studiosus tui esse videbitur, significanda erga illos pari voluntate, adducenda amicitia in spem familiaritatis et consuetudinis confirmari oportebit. atque in his omnibus generibus iudicato et perpendito quantum quisque possit, ut scias et quem ad modum cuique inservias et quid a quoque exspectes ac postules. sunt enim quidam homines in suis vicinitatibus et municipiis gratiosi, sunt diligentes et copiosi, qui etiam si antea non studuerunt huic gratiae, tamen ex tempore elaborare eius causa cui debent aut volunt facile possunt. his hominum generibus sic inserviendum est ut ipsi intellegant te videre quid a quoque exspectes, sentire quid accipias, meminisse quid acceperis. sunt autem alii, qui aut nihil possunt aut etiam odio sunt tribulibus suis nec habent tantum
Abbreviated transcription (Latin):
seruasse. Sed quoniam tribus rebus hoĩe
maximȩ ad bemuolentiam atq hec suf¬
fragandi studia dicuntur benefitio spe
adiunctione animi uel uoluntate aĩad¬
uertendum est quemadmodum cuiq
horum generi sit inseriuendum. Minimis
benefitiss homies adducuntur ut satis ca¬
use putent se ad studium suffragatioruis¬
dedisse ne dum hi quibus saluti fiusti qͥs
tu habes plurimos et intelligant si hoc tuo
tempore tibi non satisfecerint se ꝓbatos
nemini unꝙͣ fore quod cum ita sit tanie
togandi sunt atq etiam in hanc opinio¬
nem adducendi ut qui nobis ad huc ob¬
ligati fuerunt his uicissim nos adhuc ob¬
ligar posse uideamur. Qui autẽ spe tenẽt
quod genus hominũ multo est diligẽtius
atq offitiosius his fac ut propositum ac
paratum auxiliu tuu esse iudeatur
Deniq ut spectatorem te suoꝵ offitiorũ
esse intelligant diligentem ut iudere te
plane atq aiãduertere ꝙͣtum ab unoqͦ

Expanded text:
servasse. sed quoniam tribus rebus homines servasse. sed quoniam tribus rebus homines maxime ad benevolentiam atque haec suifragandi studia ducuntur, beneficio, spe, adiunctione animi ac voluntate, animadvertendum est quem ad modum cuique horum generi sit inserviendum. minimis beneficiis homines adducuntur ut satis causae putent esse ad studium suifragationis, nedum ii quibus saluti fuisti, quos tu habes plurimos, non intellegant, si hoc tuo tempore tibi non satis fecerint, se probatos nemini umquam fore. quod cum ita sit, tamen rogandi sunt atque etiam in hanc opinionem adducendi ut qui adhuc nobis obligati fuerint iis vicissim nos obligari posse videamur. qui autem spe tenentur, quod genus hominum multo etiam est diligentius atque officiosius, iis fac ut propositum ac paratum auxilium tuum esse videatur, denique ut spectatorem te officiorum esse intellegant diligentem, ut videre te plane atque animadvertere quantum a quoque
Abbreviated transcription (Latin):
to. Quod si satis grati homĩes essent illa
omia parata esse debebant sicut parata
esse conçerno. Nam hoc bienmio quatu¬
or sodalitates ciuium ad anibitionem
gratiosissimoꝵ tibi obligasti fuuidam. S
galli .s. cornelii. L.corium et horum ĩ ca¬
usis ad te deferendis. Quid nam eorum so¬
dales receperint et confirmarint scio. Nã
interfui. Quare hoc tibi fatiendum est
ut idem ab his quod debent exigas sepe
cõmouendo rogando confirmando cu¬
rando ut intelligant nullum tempus
aliud se un ꝙ̃ habituros pestituende grẽ
profecto homĩes et spe reliquoꝵ tuorł
offitioꝵ et recentibus benefitiis ad studiũ
seruandum excitabuntur. Et oio quoma
eo genere amicitiarum petitiotua maxͤ.
iuftiata est quo causarum defensionib
adeptus es. fac ut plane his in rebuas quos
deuinctos tenes descriptum ac depositũ
fiusti sic cura ut intelligant omĩa teque
ab illis tibi deberi putaris ad tempus re¬

Expanded text:
to. quod si satis grati homines essent, haec tibi to. quod si satis grati homines essent, haec tibi omnia parata esse debebant, sic uti parata esse confido. nam hoc biennio quattuor sodalitates hominum ad ambitionem gratiosissimorum tibi obligasti, C. Fundani, Q. Galli, C. Corneli, C. Orcivi. Horum in causis ad te deferendis quid tibi eorum sodales receperint et confirmarint scio, nam intemfui. qua me hoc tibi faciendum est hoc tempore ut ab his quod debent exigas saepe commonendo, rogando, confirmando, curando ut intellegant nullum se umquam aliud tempus habituros referendae gratiae. profecto homines et spe reliquorum tuorum officiorum et iam recentibus beneficiis ad studium navandum excitabuntur. et omnino quoniam eo genere amicitiarum petitio tua maxime munita est, quod ex causarum defensionibus adeptus es, fac ut plane iis omnibus quos devinctos tenes discriptum ac dispositum am fuisti, sic cura ut intellegant omnia te quae ab illis tibi deberi putaris ad hoc tempus re
Abbreviated transcription (Latin):
litatis Aut alicinus necessitudinis. hic ca¬
rum ac iocundum esse maxime prodest
Demde ut quisq optimus ac madcime
domesticus ut is amet quisq fidelissimu
esse te cupiat ualde et laborandum pu
tout tribules ut uicini ut clientes ut de¬
nq liberti. Postremo etiam seruitus. nã
fere om̃is sermo ad forensem famam
a domesticis emanat autoribus. Demq
instituendi sunt cuinscũq generis amici¬
ad spetiem nõis illustris hd̾nore ac noiẽ
qui etiam suffragandi studia nõ nauant
tamen afferuntꝰ petitori aliquid digmi¬
tatis ad iustitiam obtinendam Mag̾is¬
tratus ex quibus maxime. cos. Denide
tr .pl. ad confitiendum centurias hoiẽs
guopere compara et confirma na per
hos annos homines ambitiosi uehemẽt
ommi studio atq opere laborarunt ut
possent a tribulibuis suis ea que peterent
impettare. hos tuhomies quibuscũq ra
tionibus poteris ut examino atq ex illa
sũma uoluntate tui studiosi sint labora¬

Expanded text:
litatis alicuius necessitudinis, iis calitatis alicuius necessitudinis, iis carum et iucundum esse maxime prodest. deinde ut quisque est intimus ac maxime domesticus, ut is amet et quam amplissimum esse te cupiat valde elaborandum est, tum ut tribules, ut vicini, ut clientes, ut denique liberti, postremo etiam servi tui; nam fere omnis sermo ad forensem famam a domesticis emanat auctoribus. denique sunt instituendi cuiusque generis amici,ad speciem homines inlustres honoreac nomine, qui etiam si suifragandi studia non navant, tamen adferunt petitori aliquid dignitatis; ad ius obtinendum magistratus, ex quibus maxime consules, de pl., ad conficiendas centurias homines gno opere et compara et confirma. nam per hos annos homines ambitiosi vehementer omni studio atque opera elaborant, ut possint a tribulibus suis ea quae petierint impetrare. hos tu homines, quibuscumque poteris rationibus, ut ex animo atque ex tilla summat voluntate tui studiosi sint elabora
Abbreviated transcription (Latin):
lienati uenixe tibi in mentem scio esse etia
nõ nullos tibi natos ex hiscausis quas egis¬
ti necesse est Iam illud inte circũspiçito qͦd
ad. CN. pompeii gloriam augendam tã¬
tostudio te dedicasti. Num quos tibi pu¬
tes obeam cansam esse amicos. Quãobre
cum sũmum locum ciuitatis petas et ui¬
deas esse studia que tibi aduersentur ad¬
hibeas necesse est omnem rationem et cura
et laborem et diligentiam Et petito ma¬
gistratum cuius est duarum ⁊ ationum
Diligentia quarum altera in amicornm
studis altera inpopulari uoliuitate petẽ¬
da est. Amicoꝵ studia benefitiis et offitiis
& uetustate et facilitate ac iocunditate
nature partaesse oportet.Sed hoc nomẽ
amicoꝵ in petitione latius patet ꝙͣ ĩ cetã
uita. Siusquis est enim qui ostendat aliqd
in te uoluntatis qui colat qui domũ uen¬
titet is in amicoꝵ nũo est habendus. Secl
t amen qui sunt amici ex causa honesti¬
ore cognitionis aut affinitatis aut soda¬

Expanded text:
lienati, venire tibi in mentem certo scio; esse etiam lienati, venire tibi in mentem certo scio; esse etiam non nullos tibi iratos ex iis causis quas egisti necesse est. iam illud tute circumspicito, quod ad Cn. Pompei gloriam augendam tanto studio te dedisti, num quos tibi putes ob eam causam esse amicos. quam ob rem cum et summum locum civitatis petas et videas esse studia quae adversentur, adhibeas necesse est omnem rationem et curam et laborem et diligentiam. et petitio magistratus divisa est in duarum rationum diligentiam, quarum altera in amicorum studiis, altera in populari voluntate ponenda est. amicorum studia beneflciis et officiis et vetustate et facilitate ac iucunditate naturae parta esse oportet. sed hoc nomen amicorum in petitione latius patet quam in cetera vita. quisquis est enim qui ostendat aliquid in te voluntatis, qui colat, qui domum ventitet, is in amicorum numero est habendus. sed tamen qui sunt amici ex causa iustiore cognationis aut adflnitatis aut soda
Abbreviated transcription (Latin):
semeper largiũtut que temporis tui rode¬
sidecat que potes que debes nõ erit ct¬
fiede certaten bis competito cibusli
nequaq sunt tam genere insigre ꝙ
ritiis nobiles. Quis ett tepiri porestꝰ
tam imaptobus cuus qui uelit sino suf¬
haberes et habere pollridiposuitaiic
de magnitudine petitiomi dice du uider
Consulatum petis quo honore nemo est
qui te non dignum arbitretur sed multi
qui inuideant. Petis enim homo ex eque¬
stri loco sũ mum locum ciuitatis atq it a
sũ mum ut forti homini diserto in nocẽ¬
ti multum ille idem honos plus amplitu¬
dinis ꝙͣ ceteris afferat. Noli putare eos
qui sunt eo honore usi nõ uidere tu cũ
idem sis adeptus quid dignitatis habitu¬
rus sis eos uero qui consularibus famliis
nati locum maiorum consecuti nõ sunt
suspicor tibi nisi qui admodum te amãt
inuidere et nouos homĩes pretorios ex¬
istimo isi qui tuo benefitio uicti sunt no¬
lle abste se honore superaniam inꝓplo
ne horum annoꝵ ab honoribus nouis a¬

Expanded text:
mporis tui ratio desiderat, quae potes, quae debes, non erit difficile certamen cum iis competitoribus, qui nequaquam sunt tam genere insignes quam vitiis nobiles. quis enim reperiri potest tam improbus civis qui velit uno sufhaberes et habere posses exposui, nunc de magnitudine petitionis dicendum videtur. consulatum petis, quo honore nemo est quin te dignum arbitretur, sed multi qui invideant; petis enim homo ex equestri loco summum locum civitatis atque ita summum ut forti homini, diserto, innocenti multo idem ille honos plus amplitudinis quam ceteris adferat. noli putare eos qui sunt eo honore usi non videre, tu cum idem sis adeptus, quid dignitatis habiturus sis. Eos vero qui consularibus familiis nati locum maiorum consecuti non sunt suspicor tibi, nisi si qui admodum te amant, invidere. etiam novos homines praetorios existimo, nisi qui tuo beneflcio vincti sunt, nolle abs te se honore superari. iam in pne horum annorum ab hominibus novis a
Abbreviated transcription (Latin):
fortuna peritionis data est ꝙ̃ nup hoi
nouo. CCelio ille cum duobus hõibus
na nobilissimis petebat ut tñ ihis oia
pluris essent ꝙͣ̃ ipsa nobilitas sũia ĩgeia
sũmus pudor plurima benefitia suttia
ratio ac diligertia petenditame eotu
cum multo esset inferior genere supior¬

Expanded text:
fortuna petitionis data est quam nuper homini fortuna petitionis data est quam nuper homini novo, C. Coelio! ille cum duobus hominibus ita nobilissimis petebat ut tamen in iis omnia pluris essent quam ipsa nobilitas, summa ingenia, summus pudor, plurima beneficia, summa ratio ac diligentia petendi. ac tamen eorum cum multo inferior es
Abbreviated transcription (Latin):
capud sua manu tulerit cum inte Ei¬
gios eius riui sanguinis fluerent qui
postea cum histrionibus et cũ gladiato¬
tibus ita uigit ut alteros libidins altero
facinoris adiutores haberet qui nultu
in documtam sanctum actamꝰ teligiosi
accessit inquo non etiam sim alugiosp
pa ponesset tñex sui nequitia dedecori
fuspitioner telinqueret qui ex cucia cu¬
piose cantos ab atriis sapatas et egtru¬
lios eee equestri ordine pompilios et que¬
ios sibi amicissimos compararit Qu ga
habet audatię tantum nequitie tatitũ
demꝙ in libidine artis et efficacitatisut
prope in parentum gremiis pretextatos
liberos constuprarit. Quid ego nũctibo
de affrica quid de testum dictis scriba
Nota sunt et ea tusepnus lequt seata
hoc mibi non pretermnitendũ uidetur
quodd prmu et co iuhitiotam exeat
discessit ꝙͣ quidem indices gnis adite il
lud udinu fuerunt. Demdetam inui¬
diofusut aluud in eum inditu quotidie

Expanded text:
caput sua manu tulerit, cum inter dicaput sua manu tulerit, cum inter digitos eius rivi sanguinis fluerent? qui postea cum histrionibus et cum gladiatoribus ita vixit ut alteros libidinis, alteros facinoris adiutores haberet, qui nullum in locum tam sanctum ac tam religiosum accessit in quo non, etiam si aliis culpa non esset, tamen ex sua nequitia dedecoris suspicionem relinqueret, qui ex curia Curios et Annios, ab atmiis Sapalas et Carvilios, ex equestri ordine Pompilios et Vettios sibi amicissimos comparavit, qui tantum habet audaciae, tantum nequitiae, tantum denique in libidine artis et efficacitatis, ut prope in parentum gremiis praetextatos liberos constuprarit? quid ego nunc tibi de Africa, quid de testium dictis scribam? nota sunt, et ea tu saepius legito; sed tamen hoc mihi non praetermittendum videtur quod primum ex eo iudicio tam egens discessieum iudicium fuemunt, deinde tam invidiosus ut aliud in eum iudicium cotidie
Abbreviated transcription (Latin):
dima gabratu aincam quaoi palam¬
floon & abeee demachiis emit qlpe¬
titione autẽ consulatu: cͥo sonie nrbes
hic compilare per turpissimam legatioe
maluit quam adesse et .p. R. supplicare
Alter uero quo dii boni splendore ẽ pri¬
mum nobilitate eadem qua Catilina nũ
maiore non sed uirtute. Quãobrem qui¬
ĩ annis umbram metuit hunc negliges
quidem natum in patris egestate edu¬
catum in sororis stupris cot roboratum
in cede ciuium Cunus primus ad ÷.p. ad¬
itus in equitibus romanis occidendis fu¬
it. Nam illis quos memĩmus gallis qui
tantum titimoꝵ ac uanmoꝵꝰ ac tatnsi¬
drum capita demebant Sylla unum Ca¬
tilinam prefecerat in quibus ille hoiẽ¬
unum optimũq catulum sororisꝰ sue
uirum equitem .R. nullarum partui
cum semper natura tum etiam etatetã
quietum suis mambꝰ occidit. Siud ego nc
dicam peterete cum teconsulatum ꝗ
ibi omni crutiatu lacerarit uiuostatim
collum gladiosua dextera secuetit em
simstra capillũ suum a uertice teneret

Expanded text:
icam quam domi palam haberet de machinis emit. in petitione autem consulatus Cappadoces nis compilare per turpissimam legationem maluit quam adesse et populo Romano supplicare. alter vero, di boni! quo splendore est? primum nobilitate eadem qua Catilina. num maiore? non. sed virtute. quam ob rem? quod Antonius umbram suam metuit, hic ne leges quidem natus in patris egestate, educatus in sororis stupris, corroboratus in caede civium, cuius primus ad rem publicam aditus in equitibus R. occidendis fuit nam illis quos meminimus Gallis, qui tum Titiniorum ac Nanniorum ac Tanusiorum capita demebant, Sulla unum Catilinam praefecerat; in quibus ille hominem optimum, Q. Caecilium, sororis suae virum, equitem Romanum, nullarum partium, cum semper natura tum etiam aetate iam quietum, suis manibus occidit. quid ego nunc dicam peteme eum consulatum, qui ibi omni cmuciatu lacerarit, vivo stanti collum gladio sua dextera secuemit, cum sinistra capillum eius a vertice teneret,
Abbreviated transcription (Latin):
Idq otius fatiet suam cum erit ĩclusꝰ
in corpore eminebit foras et ea que exͣ
erunt contemplans ꝙͣ maxime se a
corpore abstrahet. nal ꝙ animi eoꝵ
qui se corporis uoluptatib dederunt
earumq quasi mitistros seprebuerũt
inpulsuq libidinum uoluptatibus
obedientium deorum et hominum ui¬
ra uiolauerunt corporibus elapsi cir¬
cum terram ipsam uolutantur. Nec
hunc in locum nisi multis ecagitati
seculis peuerttur. Ille disceditꝰ ego
somno solutus sum.

Expanded text:
idque ocius faciet, si iam tum, cum erit inclusus idque ocius faciet, si iam tum, cum erit inclusus in corpore, eminebit foras et ea, quae extra erunt, contemplans quam maxime se a corpore abstrahet. Namque eorum animi, qui se corporis voluptatibus dediderunt earumque se quasi ministros praebuerunt inpulsuque libidinum voluptatibus oboedientium deorum et hominum iura violaverunt, corporibus elapsi circum terram ipsam volutantur nec hunc in locum nisi multis exagitati saeculis revertuntur. Ille discessit; ego somno solutus sum.
Abbreviated transcription (Latin):
esset id principium quod nasceretur
aliunde quod si non oritur nec occi¬
dit quidem unꝙͣ̃. Nan principium
extinctum nec ipum abalio nascitur
nec ex se aluid creabit siquide necesse
est a principio oriri om̃ia Ita fit ut
motus principiu ex eo sit quod ip̃
a se mouetur Id autem nec nasci pot
nec mori uel concidat omne celum
om̃isq natura consistat necesse est
nec uim ullam nanciscatur qua pͥmo
inpulsu moueatur. Cum pateat igitur
eternum id esse quod se spum mo̾ue¬
at quis est qui hanc naturam animis
esse tributam neget.In aium enim est
omne quod pulsu agitatur eterno.
quod autem est anima id motu sciemoue¬
tur interiore et suo. Nam hec ẽ ꝓpria
natura animi atq uis que si est una
ex oĩbus que se ip̃a moueat neq nata
certe est eterna est hanc tu exerce in¬
optimis xebus. Sunt autẽ optime cu¬
re de salute patrie quibus agitatus
et exercitatus auis uelotius ad hanc
sedem et domum suam peruolabit.

Expanded text:
esset id principium, quod gigneretur esset id principium, quod gigneretur aliunde; quodsi numquam oritur, ne occidit quidem umquam. Nam principium exstinctum nec ipsum ab alio renascetur nec ex se aliud creabit, siquidem necesse est a principio oriri omnia. Ita fit, ut motus principium ex eo sit, quod ipsum a se movetur; id autem nec nasci potest nec mori; vel concidat omne caelum omnisque natura et consistat necesse est nec vim ullam nanciscatur, qua a primo inpulsa moveatur. Cum pateat igitur aeternum id esse, quod a se ipso moveatur, quis est, qui hanc naturam animis esse tributam neget? Inanimum est enim omne, quod pulsu agitatur externo; quod autem est animal, id motu cietur interiore et suo; nam haec est propria natura animi atque vis; quae si est una ex omnibus, quae sese moveat, neque nata certe est et aeterna est. Hanc tu exerce optimis in rebus! sunt autem optimae curae de salute patriae, quibus agitatus et exercitatus animus velocius in hanc sedem et domum suam pervolabit;
Abbreviated transcription (Latin):
re et sichabeto non esse temortalem sed
corpus hoc Nec enim tu ises quẽ ista
forma declarat sed mens cuusq is ẽ
quisꝙ non ea figura que digito monst¬
rar potest. Deim te igitiu scito esse si¬
quidem deus est qui ulget qui sentit ꝗ
meminit qui prouidet qui tam regit
et moderatur et monet id corpus ui
prepositus est ꝙ hunc mundum ille pͥn¬
ceps deus Et ut mundum ex quaclã
parte mortalem ipse deus eternus. sic
fragile corpus animus sempiternus
monet Nam quod semper mouetur
eternum est quod autem motum af¬
fert alicui quodꝙ ipum agitatur ali¬
unde qm̃ finem Habet motus uiuen¬
di finem heãt necesse est Solũ igitur
quod seipum mouet quia nunꝙͣ de¬
seritur a se nunꝙͣ ne moueri quide desie¬
defuit. Quin etiam ceteris que mouet
hic fons hic principium ẽ mouendi
principii autem nulla est origo nam
ex principio oriuntur omnia ipsum
autem exre alia nasci potest Nec em

Expanded text:
re et sic habeto, non esse te mortalem, sed re et sic habeto, non esse te mortalem, sed corpus hoc; nec enim tu is es, quem forma ista declarat, sed mens cuiusque is est quisque, non ea figura, quae digito demonstrari potest. Deum te igitur scito esse, siquidem est deus, qui viget, qui sentit, qui meminit, qui providet, qui tam regit et moderatur et movet id corpus, cui praepositus est, quam hunc mundum ille princeps deus; et ut mundum ex quadam parte mortalem ipse deus aeternus, sic fragile corpus animus sempiternus movet. Nam quod semper movetur, aeternum est; quod autem motum adfert alicui, quodque ipsum agitatur aliunde, quando finem habet motus, vivendi finem habeat necesse est. Solum igitur, quod sese movet, quia numquam deseritur a se, numquam ne moveri quidem desinit; quin etiam ceteris, quae moventur, hic fons, hoc principium est movendi. Principii autem nulla est origo; nam ex principio oriuntur omnia, ipsum autem nulla ex re alia nasci potest; nec enim
Abbreviated transcription (Latin):
bus ad principium reuocatisq stellis ex¬
pletum animu habeto. hinus quide ãni
nõ dum uiges imar partem scio esse cõ¬
uersam quo circa si teditum in hũe locũ
despeuerimus in quo oĩa sunt magus
et prestantibus uiris. quantitandentẽ
partem exiguam potest Igitur alte spec¬
tare si uoles atq hanc sedem et eternã
domumꝰ humanis spem posueris rerũ
tuarum. sius oportet te illecebris ipsa
uittus trahat ad uerum decus. Sind de
te alii loquantur ipsi udeant set loquẽtꝰ
taitium. Sermo autem om̃ĩs ille et an¬
gustis cingitur his regionum quas uds
nec unꝙͣ de illo ꝑhenitis fiut et obriit
hoium interitũ et obliuione posterita¬
tis extinguiturs que cum dixisset. Ego
uero inq africane siquidem bene me¬
ritis de patria limes ad celum aditu
platet ꝙpꝙ a pueritia uestigiis ingress
patris et tuis decori uestro non defui.
Nunc tñ tanto premio exposito enitar
multo uigilantius. Et ille tuuero enite¬

Expanded text:
bus ad principium stellisque revocatis exbus ad principium stellisque revocatis expletum annum habeto; cuius quidem anni nondum vicesimam partem scito esse conversam. Quocirca si reditum in hunc locum desperaveris, in quo omnia sunt magnis et praestantibus viris, quanti tandem esvix ad unius anni partem exiguam potest? Igitur alte spectare si voles atque hanc sedem et aeternam domum tuarum; suis te oportet inlecebris ipsa virtus trahat ad verum decus, quid de te alii loquantur, ipsi videant, sed loquentur tamen. Sermo autem omnis ille et angustiis cingitur iis regionum, quas vides, nec umquam de ullo perennis fuit et obruitur hominum interitu et oblivione posteritatis extinguitur. Quae cum dixisset, Ego vero, inquam, Africane, siquidem bene meritis de patria quasi limes ad caeli aditum patet, quamquam a pueritia vestigiis ingressus patris et tuis decori vestro non defui, nunc tamen tanto praemio exposito enitar multo vigilantius. Et ille: Tu vero enite
Abbreviated transcription (Latin):
luuiones exustionesq terrarũ quas ac¬
cidere tempore çerto necesse est no mo
non eternam sed ne diuturuam quidẽ
gloriam consequi possumus. Quid ꝓute
Inter est abhis qui postea nascentir nora
fore dete cum abhis nullus fuerit quiañ
nati sunt qui nec pautiores et scerte mȩ¬
liores fuerunt uiri presertim cu apud
eos ipsos a quibus audiri nomẽ nostrum
potest nemo unius anni memoria cõseq
possit. Hoiẽs enuim preloquebant annum
t antũ modo solis unius astri reditũ mẽ¬
tiantur. Cum autẽ ad idem uñ semelp¬
fecta sunt cuncta astra redierint eaa¬
demq totius celi discretione longis in¬
teruallis retulerint. tunc ille uere uer¬
tens annus appellari potest in quo uix
dicere audeo ꝙͣ multa houũ seclateneãt
Namꝙ olim ut deficere sol hom̃ibus extm¬
gusuisus est cum romuli aius hec in tẽpla
poenetoauit. Sñꝙ ineadem parte sol eodẽq
tempore iterum defccerit tum signis oi¬

Expanded text:
luviones exustionesque terrarum, quas acluviones exustionesque terrarum, quas accidere tempore certo necesse est, non modo non aeternam, sed ne diuturnam quidem gloriam adsequi possumus. Quid autem interest ab iis, qui postea nascentur, sermonem fore de te, cum ab iis nullus fuerit, qui ante nati sunt? qui nec pauciores et certe meliores fuerunt viri, praesertim cum apud eos ipsos, a quibus audiri nomen nostrum potest, nemo unius anni memoriam consequi possit. Homines enim populariter annum tantum modo solis, id est unius astri, reditu metiuntur; cum autem ad idem, unde semel profecta sunt, cuncta astra redierint eandemque totius caeli discriptionem longis intervallis rettulerint, tum ille vere vertens annus appellari potest; in quo vix dicere audeo quam multa hominum saecula teneantur. Namque ut olim deficere sol hominibus exstinguique visus est, cum Romuli animus haec ipsa in templa penetravit, quandoque ab eadem parte sol eodemque tempore iterum defecerit, tum signis omni
Abbreviated transcription (Latin):
sunt habitabiles quoꝵ australis ille ĩ qͦ
qui insistunt aduersa nobis urgent ues¬
tigia mhil aduersum genus. hic antem
alter subiectus aquilom quẽ incolitis cer¬
ne ꝙͣ tenui uosꝑte contingat. Om̃is eĩs
terra que colitura uobis angusta uerti¬
cibus lateribus latior ꝑua quedã in suli
est cicũfusa illo mari quod atlanticũ
quod magnum quod occeanum appel¬
latis interris. Qd̾ tame tanto nonne qp
sit ꝑinis inides ex his ipsis cultis notisꝙ
tecris. Numaut tuum aut cuiusq no¬
strum nomẽ ul caucasum hunc quer
cernis trans cendere potuit ul Angẽ trãma¬
tare.quis in reliquis orientis aut obeũ¬
tis solis ultimis aut aquilonis austriue
partibus tuũ nomẽ audiet. Quibꝰ ampu¬
tatis ceriuis profecto quibꝰ in angustiis
uestra segloria lilatari uelit. Ipsi aute
qui de nobis loquuntur cernis. Sum et
laudes uniusciuusq nostrũ apatribu
acceptas posteris prodere tñ propter e¬

Expanded text:
sunt habitabiles, quorum australis ille, in quo sunt habitabiles, quorum australis ille, in quo qui insistunt, adversa vobis urgent vestigia, nihil ad vestrum genus; hic autem alter subiectus aquiloni, quem incolitis, cerne quam tenui vos parte contingat. Omnis enim terra, quae colitur a vobis, angustata verticibus, lateribus latior, parva quaedam insula est circumfusa illo mari, quod Atlanticum, quod magnum, quem Oceanum appellatis in terris, qui tamen tanto nomine quam sit parvus, vides. Ex his ipsis cultis notisque terris num aut tuum aut cuiusquam nostrum nomen vel Caucasum hunc, quem cernis, transcendere potuit vel illum Gangen tranatare? Quis in reliquis orientis aut obeuntis solis ultimis aut aquilonis austrive partibus tuum nomen audiet? quibus amputatis cernis profecto quantis in angustiis vestra se gloria dilatari velit. Ipsi autem, qui de nobis loquuntur, quam loquenturlaudes unius cuiusque nostrum a patribus acceptas posteris prodere, tamen propter e
Abbreviated transcription (Latin):
lesꝙmpapitur. Hec ego amirans rese¬
rebam fnmen oculos ad terram itidem
Cte africanus sentio inquitte sedom
etian nũc hoim ac domũ conteplar
Que sitibi perua ut est ita uidetut hecce¬
lestia semper spectato illa humaua conͤ¬
temnito. Tunc enim quam celexitatem
sermonis hoium aut quam expetenda
consequi gloriam potes. Uides habitari
interra raris et angustis locis et in p̃ũ
quasi uiaculis ubi habitatur uastas soli¬
tudines interiectas eosq qui incolant
terram non modo interruptos ita esse
ut nihil inter ipsos et ab his ad illos na¬
trare possit.sed partim obliquos paxti
transuersos partim etiam stare aduer
sos nobis a quibus spectare gloriam certe
nullam potestis. Cęrnis autem candem
terram quasi quibusdam redimitam
et circundatam circulis equibꝰ duos
marimos interesse diuersos et celi uerti
riguisse priuna. Uides mediu autẽ illũ
et max iniu solis ardore torreri duo

Expanded text:
susque vincitur. Haec ego admirans refesusque vincitur. Haec ego admirans referebam tamen oculos ad terram identidem. Tum Africanus: Sentio, inquit, te sedem etiam nunc hominum ac domum contemplari; quae si tibi parva, ut est, ita videtur, haec caelestia semper spectato, illa humana contemnito. Tu enim quam celebritatem sermonis hominum aut quam expetendam consequi gloriam potes? Vides habitari in terra raris et angustis in locis et in ipsis quasi maculis, ubi habitatur, vastas solitudines interiectas, eosque, qui incolunt terram, non modo interruptos ita esse, ut nihil inter ipsos ab aliis ad alios manare possit, sed partim obliquos, partim transversos, partim etiam adversos stare vobis; a quibus expectare gloriam certe nullam potestis. Cernis autem eandem terram quasi quibusdam redimitam et circumdatam cingulis, e quibus duos maxime inter se diversos et caeli verticriguisse pruina vides, medium autem illum et maximum solis ardore torreri. Duo
Abbreviated transcription (Latin):
sumusstellifer celi cursus cuius connersio
est concitatior acuto et excitato mouer
sono grauissimo autem hic lunaris atꝙ
infinsus. Nam terra noua atq ĩ mobilis
manens una semper seeheret complexa
medium locum mundi Illi auter octo
cursus in quibus eadem uis est iiedor
septem effitiũt distinctos interuallis son¬
os. qui nũs rerum oium fere nodus est
docti homies neruis iatati atq cãti¬
bus aperuerunt sibi reditum in hunc
locum sicut alii qui prestantibus ĩgeniis
Inuita humana diuina studia coluert
hoc sono completo aures hominũ obsur¬
duerunt. Nec est ullus hebetior sensus
in nobis sicut nilus ad illa que cadupla
nouinantur ꝓrecipitat et altissitu: Mõ¬
tibus ea gens que illiut ꝰ colit propter
magnituidinem sonitus sensu audiedi
caret. lnc uerotantus est totius nundi
mcitatissima conuersiõe sonitus ut cum
auces hou capere nõ possent sicut ĩ tuer
solem aduersum nequut aties uestr̃a sen¬

Expanded text:
 ille caeli stellifer cursus, cuius conversio  ille caeli stellifer cursus, cuius conversio est concitatior, acuto et excitato movetur sono, gravissimo autem hic lunaris atque infimus; nam terra nona inmobilis manens una sede semper haeret complexa medium mundi locum. Illi autem octo cursus, in quibus eadem vis est duorum, septem efficiunt distinctos intervallis sonos, qui numerus rerum omnium fere nodus est; quod docti homines nervis imitati atque cantibus aperuerunt sibi reditum in hunc locum, sicut alii, qui praestantibus ingeniis in vita humana divina studia coluerunt. Hoc sonitu oppletae aures hominum obsurduerunt; nec est ullus hebetior sensus in vobis, sicut, ubi Nilus ad illa, quae Catadupa nominantur, praecipitat ex altissimis montibus, ea gens, quae illum locum adcolit, propter magnitudinem sonitus sensu audiendi caret. Hic vero tantus est totius mundi incitatissima conversione sonitus, ut eum aures hominum capere non possint, sicut intueri solem adversum nequitis
Abbreviated transcription (Latin):
dux et princeps et moderator luminum
reliquoꝵ mens mũdi & temperatio tan¬
ta magnitudine ut cuncta sua luce lus¬
tret et compleat. hũc et comites consequ¬
untur. Uerleris alter alter Mercurii cur¬
sus Infimoq orbe luna radiis solis accẽ¬
sa conuertitur. Infra autem eam mhile
nisi mortale et caducum preter aiõs de¬
lunam sunt eterna omina. Nam ea que
est media et noua tellus neq mouetur
et infima est et in eam feruntur omiã nu¬
tu suo ponderasque cũ intuerer stupes
ut me recepi quis hic inꝙͣ quis est qui cõ¬
plet aures meas tantus ettam dulcis sonꝰ.
Hic est inquit ille qui anteruallis coniue¬
tus inparibus sed famen prorata parte
ratione chiiunctis ex impulsu et motu
ipsoꝵ orbium efficitur et acuta cũ gra¬
ilibus temperans uarios equalit cõcent
efficit. Nec enim silentio tanti motus
incitari possunt et natura fert ut extre¬
ma ex altera parte grauiter ex altera au¬
tem acute sonent. Quam ob causata ille

Expanded text:
dux et princeps et moderator luminum dux et princeps et moderator luminum reliquorum, mens mundi et temperatio, tanta magnitudine, ut cuncta sua luce lustret et compleat. Hunc ut comites consequuntur Veneris alter, alter Mercurii cursus, in infimoque orbe luna radiis solis accensa convertitur. Infra autem iam nihil est nisi mortale et caducum praeter animos mulunam sunt aeterna omnia. Nam ea, quae est media et nona, tellus, neque movetur et infima est, et in eam feruntur omnia nutu suo pondera. Quae cum intuerer stupens, ut me recepi, Quid? hic, inquam, quis est, qui conplet aures meas tantus et tam dulcis sonus? Hic est, inquit, ille, qui intervallis disiunctus inparibus, sed tamen pro rata parte ratione distinctis inpulsu et motu ipsorum orbium efficitur et acuta cum gravibus temperans varios aequabiliter concentus efficit; nec enim silentio tanti motus incitari possunt, et natura fert, ut extrema ex altera parte graviter, ex altera autem acute sonent. Quam ob causam summus
Abbreviated transcription (Latin):
ex quibus erat mĩma que ultima a celo
Cynthy terris luçe lucebant aliena Stes¬
larum auter globi terre magnitudine
facile uincebant. Iam ipsa terra ita mͥ
pua uisa est ut meĩꝑii nostri quoqͣsipuc¬
tum eius attingimus peniteret. quam cu
magis intueor queso inquit africanus quo¬
usꝙ humi defixa tua mens erit nõne as¬
picis que in templi ueneris nouem tibior¬
bibus uel potius globis connexa sũt oiã
quoꝵ unus delestis extremissqui reliquos
omẽs complectitur. sũmus ipẽ deus arcens
et continens ceteros in quo Infixi illi qui
uoluuntur stellarum cursus sempiterni
cui subiecti sunt septem qui uersantur
retro contrario motu atq celumse. ꝗbꝰ
unum globum possidet illa quam ĩter¬
ris satutꝰ nimominant. Demde est horũ
gener prospectus & salutaris ille fulgor
qui dicitur Iouis. tum rutilus horribilis¬
ꝙ terris quem Martc̃uim dicitis. Deinde
subter fere mediam regionem sol optin&

Expanded text:
ex quibus erat ea minima, quae ultima a caelo, ex quibus erat ea minima, quae ultima a caelo, citima a terris luce lucebat aliena. Stellarum autem globi terrae magnitudinem facile vincebant. Iam ipsa terra ita mihi parva visa est, ut me imperii nostri, quo quasi punctum eius attingimus, paeniteret. Quam cum magis intuerer, Quaeso, inquit Africanus, quousque humi defixa tua mens erit? Nonne aspicis, quae in templa veneris? Novem tibi orbibus vel potius globis conexa sunt omnia, quorum unus est caelestis, extumus, qui reliquos omnes complectitur, summus ipse deus arcens et continens ceteros; in quo sunt infixi illi, qui volvuntur, stellarum cursus sempiterni; cui subiecti sunt septem, qui versantur retro contrario motu atque caelum; ex quibus unum globum possidet illa, quam in terris Saturniam nominant. Deinde est hominum generi prosperus et salutaris ille fulgor, qui dicitur Iovis; tum rutilus horribilisque terris, quem Martium dicitis; deinde subter mediam fere regionem sol obtinet,
Abbreviated transcription (Latin):
stellas uocatis que gͥ lobose et rotunde di¬
uinis animate men̾tibus circos suosq
confitiunt celeritate mirabili Quare et
tibi publi et piis omĩbus retiapendus auis
est iti custodiare corporis neͣe iniussu eiꝰ
a quo ille est nobis datus ex hominum
uita migrandum est ne munus huma¬
num assiꝰgnatum a deo fugisse uideami¬
ni. Sed st̾c scipio ut auus hic tiuis ut
ego qui te geniu iustitiã cole et pietatẽ
que cũ magna in parentibus et propin¬
quis tam̃ in patria maxima estͥ Ea ui¬
ta uia est incelum et in hunc cetum eo¬
rum qui iam iuxerunt et corpore lac¬
ati illum incolunt locum quẽ uides
Frat autemꝰ is splendissimo candore ĩt
fammas currus elucens quẽ uos ut a
grdis accepistis orbem beatun nuncu¬
patis ex quo omia mihi contemplanti
breclara cetera et mirabilia incdeban¬
tur. Erant autem he stelle quas nũꝙͣ
ex hoc loco udimus et hee magnitu¬
dines oiũ quas esse nũꝙͣ suspicati sumꝰ

Expanded text:
stellas vocatis, quae globosae et rotundae, distellas vocatis, quae globosae et rotundae, divinis animatae mentibus, circulos suos orbesque conficiunt celeritate mirabili. Quare et tibi, Publi, et piis omnibus retinendus animus est in custodia corporis nec iniussu eius, a quo ille est vobis datus, ex hominum vita migrandum est, ne munus humanum adsignatum a deo defugisse videamini. Sed sic, Scipio, ut avus hic tuus, ut ego, qui te genui, iustitiam cole et pietatem, quae cum magna in parentibus et propinquis, tum in patria maxima est; ea vita via est in caelum et in hunc coetum eorum, qui iam vixerunt et corpore laxati illum incolunt locum, quem vides, erat autem is splendidissimo candore inter flammas circus elucens quem vos, ut a Graiis accepistis, orbem lacteum nuncupatis; ex quo omnia mihi contemplanti praeclara cetera et mirabilia videbantur. Erant autem eae stellae, quas numquam ex hoc loco vidimus, et eae magnitudines omnium, quas esse numquam suspicati sumus,
Abbreviated transcription (Latin):
tates appellantur. Harum rectores et
conseruatores hinc profecti huc reuer¬
tuntur. hic ego et si ẽam perterritus nõ
tam mortis metu ꝙͣ insidiarum ameis.
quesiui tam̃ ne uiuerent ipstet paulus
pater et alii quos nos extinctos esse arbi¬
tramur  ymo uero inquit hi quiderh¬
uiuunt qui e corporum uinculis tanꝙͣ
e carcere euola liegunt. Uestra uero q
uenientem paulum patrem quem ut ui¬
di equidem uim lacrimarum profundi
Ille aute me amplexus atq deosculans
flere prohibet.atq ego ut primu fletu
quid moror in terris quĩ huc adl nos proyer
ꝑ uenire Non est ita inquit ille insi eriz¬
cum deus is ciuꝰ̾hoc templum est omne
quod conspicis istus te corporis crsto¬
diis liberauerit huc tibi aditus patere
nõ potest. homiẽs enim sunt hac legege¬
nerati qui tuerentur illuri grobum quẽ
in hoc templo uides mechum que ter¬
ra dicitur hisq animus datus ẽ ut ex
illis sempiterms ignibus que sydera et

Expanded text:
tates appellantur; harum rectores et tates appellantur; harum rectores et conservatores hinc profecti huc revertuntur. Hic ego, etsi eram perterritus non tam mortis metu quam insidiarum a meis, quaesivi tamen, viveretne ipse et Paulus pater et alii, quos nos extinctos arbitraremur. Immo vero, inquit, hi viuiuunt qui ex corporum uinculis tanquam e carcere euolauerunt. Vestra uero quę venientem Paulum patrem? Quem ut vidi, equidem vim lacrimarum profudi, ille autem me complexus atque osculans flere prohibebat. Atque ego ut primum fletu quid moror in terris? quin huc ad vos venire propero? Non est ita, inquit ille. Nisi enim deus is, cuius hoc templum est omne, quod conspicis, istis te corporis custodiis liberaverit, huc tibi aditus patere non potest. Homines enim sunt hac lege generati, qui tuerentur illum globum, quem in hoc templo medium vides, quae terra dicitur, iisque animus datus est ex illis sempiternis ignibus, quae sidera et
Abbreviated transcription (Latin):
octies solis anfractus reditusq conuet¬
terit duoq hi nui quoꝵ uterq plenus
alter altera de causa habetur circuitu
naturali sumã tibi fatalem cũ fecerit
in te unum atq in tuu nomen conue¬
rtet se ciuitas. Te senatus te omes boĩ
te sotii te latim intuebunt᷑. Tu unus e¬
ris in quo intatur ciuitatis salus. ac
ne multa dictator rei.p. constituas opo¬
rtet si impias propinquoꝵ mamis effuge¬
ris. hic cum exclamasset et leluis inge¬
muisset uehementiusq ceteri lenter ar¬
ridens scipio et queso inquit ne me ex
sõno excitetis. Est parum in rebus ali¬
is andite cetera Sed quosis africanie ala
bus qui patriam conseruauerint aliu¬
ueritt auxerint certum esse in celo di¬
ffinitum loçũ ubibtĩ euo sempiterno fr¬
uantur. Nihil enim est illi principi do
qui omnem mundum regit quod qui¬
dem fiat in terris acceptinis ꝙͣ consilia
cet̾erisq hõium iure sotietati que cimi¬

Expanded text:
octiens solis anfractus reditusque converoctiens solis anfractus reditusque converterit, duoque ii numeri, quorum uterque plenus alter altera de causa habetur, circuitu naturali summam tibi fatalem confecerint, in te unum atque in tuum nomen se tota convertet civitas, te senatus, te omnes boni, te socii, te Latini intuebuntur, tu eris unus, in quo nitatur civitatis salus, ac, ne multa, dictator rem publicam constituas oportet, si impias propinquorum manus effugeris. Hic cum exclamasset Laelius ingemuissentque vehementius ceteri, leniter arridens Scipio: St! quaeso, inquit, ne me e somno excitetis, et parumper audite cetera. Sed quo sis, Africane, alacbus, qui patriam conservaverint, adiuverint, auxerint, certum esse in caelo definitum locum, ubi beati aevo sempiterno fruantur; nihil est enim illi principi deo, qui omnem mundum regit, quod quidem in terris fiat, acceptius quam concilia coetusque hominum iure sociati, quae civi
Abbreviated transcription (Latin):
sõnio quale de homero scripsit Ennius
tare et loqui africanus se ostendit ea
forma que mihi ex imagine euis ꝙͣ ex
ipso erat uotior quem ubi agnoui eq¬
dem cohorriu. Sed ades inquit aiõ&
omitte timorem Sçipio et que dicam
ttade memorie. Uides ne illam urbem
autem cattaginem de celso pleno stel¬
larum illustri et claro quodam loco ad
quamꝰ tu oppugnandam nc̃ uenis pe¬
ne mises. hanc biẽmo hoc consul euer¬
tes eĩt aq cognomen i tibi ꝑte ꝑtum
quod habes adhuc a nobis he reditari¬
um. Cum autem cartaginem deleue¬
xis triumphum egeris densorq fueris
et ab ieris legatus egiptum syriam
asiam gretiam deseris. Iterui consul
absens Bellumq maxinum confities¬
et numantiam excides. sed cum eris
currii Capitolium ĩuectus offendes. rẽ
p. consiliis perturbatam nepotis tui
hic tu africane ostendas oportebit pa¬
temporis ancipitemꝰ uideo quasi fato¬
rum uiam nam cum etas tua septenos

Expanded text:
tale, quale de Homero scribit Ennius,tale, quale de Homero scribit Ennius,tare et loqui Africanus se ostendit ea forma, quae mihi ex imagine eius quam ex ipso erat notior; quem ubi agnovi, equidem cohorrui, sed ille: Ades, inquit, animo et omitte timorem, Scipio, et, quae dicam, trade memoriae. Videsne illam urbem,autem Karthaginem de excelso et pleno stellarum illustri et claro quodam loco ad quam tu oppugnandam nunc venis paene miles. Hanc hoc biennio consul evertes, eritque cognomen id tibi per te partum, quod habes adhuc a nobis hereditarium. Cum autem Karthaginem deleveris, triumphum egeris censorque fueris et obieris legatus Aegyptum, Syriam, Asiam, Graeciam, deligere iterum consul absens bellumque maximum conficies, Numantiam excindes. Sed cum eris curru in Capitolium invectus, offendes rem publicam consiliis perturbatam nepotis mei. Hic tu, Africane, ostendas oportebit pa. Sed eius temporis ancipitem video quasi fatorum viam. Nam cum aetas tua septenos
Abbreviated transcription (Latin):
UM IN AERICA
uenissem a Mallio
consule ad quartaz
legionem tribumis
uł scitis militũ nhil
mihi fuit potius ꝙͣ ut¬
sam conuenitem ue¬
gem familie nre iustꝰ
decansis amicissimum ad quẽ ut ueni
complexus me senex collacrimauit ali¬
quantoꝙ post suspexit al celum Et gra¬
tes in quit tibiago sũme sol uobisq Re¬
liqui celites ꝙ anteꝙͣ ex hac uita migro
conspitio in meo regho et in his tectis p̾u¬
blium Cornelium scipionem cuiꝰ ego no¬
mine recreor. Itaq tlunꝙͣ ex aiõ m̾eo
discedit illuis optimi atq ĩuictissim ui¬
ri memoria. Demde ego illum desuo re
tisq uerbis ultro cittoq habitis ille nob¬
est consumptus dies. Post autẽ appara¬
tu regio acceptum sermonem ĩ multã
noctem duximus cum senex nihil insi
de africano loqueretur. omiaq eius fa
cta nõ solum sed etiam cdicta meminis¬
set. Demde ut cubitum discessimus me
eramus fit enim fere ut cogitationes ser¬
monesq nostri pariant aliquid tale ĩ

Expanded text:
um in Africam venissem M'. Manilio consuli ad quartam legionem tribunus, ut scitis, militum, nihil mihi fuit potius, qusam convenirem regem, familiae nostrae iustis de causis amicissimum. Ad quem ut veni, conplexus me senex conlacrimavit aliquantoque post suspexit ad caelum et: Grates, inquit, tibi ago, summe Sol, vobisque, reliqui Caelites, quod, ante quam ex hac vita migro, conspicio in meo regno et his tectis P. Cornelium Scipionem, cuius ego nomine ipso recreor; itaque numquam ex animo meo discedit illius optimi atque invictissimi viri memoria. Deinde ego illum de suo regtisque verbis ultro citroque habitis ille nobis consumptus est dies. Post autem apparatu regio accepti sermonem in multam noctem produximus, cum senex nihil nisi de Africano loqueretur omniaque eius non facta solum, sed etiam dicta meminisset. Deinde, ut cubitum discessimus, meeramus locuti; fit enim fere, ut cogitationes sermonesque nostri pariant aliquid in somno
Abbreviated transcription (Latin):
ex quibus descenderant: recipere
possent. Quibus fugam ingressis
uir memoria dignus. Anselmus
de riburgis monte qui in prima
constitutus erat acie. pronus ir¬
ruens seculis memorabile sue¬
uirtutis cedit experimentum.
Nam miediis corum cuneis sa¬
lutis in memor audactꝰ iuolu¬
tus. dum hos deicit illos perforat
et in eorum strage desudat. immo¬
sius. Uinuersorum ordimim in
se prouocauit et oculos et fauorẽ
Quod uidentes hugo magnus
t robertus comes fi indrensium
Robertus quoq normannorum
comes. et baldumus comes he¬
maucorum. et eust.achius ducis
frater. predicto nobili uiro ut sb̾̃¬
sidium iministrent aduolant cẽ¬
lerius. uiri stremititem adim¬
rantes et collatis uixibus irruẽ¬
tes: si quid ad huc erat roboris.
potenter confringunt. &̾ stragẽ
ex cis operantes innuneram.

Expanded text:
ex quibus descenderant, recipere ex quibus descenderant, recipere possent: quibus fugam ingressis, vir memoria dignus Anselmus de Riburgismonte, qui in prima constitutus erat acie, protinus irruens, saeculis memorabile virtutis suae dedit experimentum; nam in mediis eorum cuneis salutis immemor, audaciter involutus, dum hos dejicit, illos perforat, et in eorum strage desudat animosius, universorum ordinum in se provocavit et oculos et favorem. Quod videntes Hugo Magnus, et Robertus comes Flandrensium, Robertus quoque Northmannorum comes, et Balduinus comes Hemaucorum, et Eustachius ducis frater, praedicto nobili viro ut subsidium administrent, advolant celerius, viri strenuitatem admirantes; et collatis viribus irruentes, si quid adhuc erat roboris, potenter confringunt, et stragem ex eis operantes innumeram