comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
moliatur: ne cõparet᷑ ñ pecorib
s illis hominib quos dicit apłs.
uolentes ẽe̾ legis doctores: ñ intel¬
ligentes. neq quȩ locuntur. neq
de quib affirmant. Nam unde
est qd̃ ita scripturas de quib lo¬
quitur ñ eurat aduertere ut cũ
legerit homines eẽ ex dõ. ñ eos
etiam scđdm corpus. s tantũ sed̃m
animã ⁊ sp̃m ex dõ eẽ contendat:
Qd̃ enim ait apłs ex ipso sumꝰ non
uult iste ad corpus. s tantum ad
animã et sp̃m ẽẽ referendum:
Si ergo ex dõ non sunt corpora.
falsum ẽ qd scriptum ẽ. Ex quo
omĩa. ꝑ quem omĩa: inquo omĩa
Deinde ubi dicit idem apłs. sicut
enim mulier ex uiro. ita ⁊uir per
mulierem: exponat nobis iste qͣm
ꝓpaginem significare uoluerit: ani¬
mȩ ancorporis an utriusq. S non
uult ẽe̾ animas exꝓpagine. Nestat
gͦ ut scđm ipsum atq om̃s qui
animarum ꝓpaginem destruunt
corpus tantum masculinum et

Expanded text:
moliatur, ne comparetur non pecoribus, moliatur, ne comparetur non pecoribus, sed illis hominibus, quos dicit apostolus uolentes esse legis doctores non intellegentes? neque quae quuntur neque de quibus affirmant. Nam unde est, quod ita scripturas. de quibus loquitur, non curat aduertere, ut cum legerit homines esse ex deo. non eos etiam secundum corpus, sed \'tantum secundum animam et spiritum ex deo esse\' contendat? quod enim ait apostolus: ex ipso sumus, non uult iste ad corpus, sed tantum ad animam et spLitum esse referendum. si ergo ex deo non sunt corpora, falsum est quod scriptum est: ex quo omnia, per quem omnia, in quo omnia. deinde ubi dicit idem apostolus: sicut enim mulie - ex uiro ita et uir per mulierem, exponat nobis iste quam propaginem significare noluerit, animae an corporis an utriusque; sed non uult \'esse animas ex propagine\': restat ergo, ut secundum ipsum atque omnes, qui animarum propaginem destruunt. corpus tantum masculinum et
Abbreviated transcription (Latin):
meum aliter quã uelles positũ
cõpisti. describendos mͥq mitten¬
dos uere frat̾na planeq sincera
dilectione curares. Tantum eigo
abest ut hinc tuȩ caritati succen¬
seam qͥa fecisti. ut potiꝰ nisi fecisses
inte iure amicitie suecensere de¬
berem. Ago itaq uberes gratias:
Quemadmodũ autẽ acceꝑim fac.¬
tum tuum. hinc manifestiꝰ indi¬
caui: quod hunc ad te librum
mox ut illos legi sine aliqua dilatio.¬

Expanded text:
meum aliter quam uelles positum meum aliter quam uelles positum comperisti, describendos mihique mittendos uere fraterna planeque sincera dilectione curares. tantum ergo abest, ut hinc tuae caritati succenseam, quia fecisti, ut potius, nisi fecisses, integro iure amicitiae succensere deberem. ago itaque uberes gratias. quemadmodum autem acceperim factum tuum, hinc manifestius indicaui, quod hunc ad te librum, mox ut illos legi, sine aliqua dilatio
Abbreviated transcription (Latin):
potuero plurima ostendã. Istum
autẽ librum quẽ ad te potiꝰ qui
curam ⁊ fidei nr̃e ⁊ existimationiꝰ
mee ut uerꝰ catholicus ⁊ bonus
amicus fidelit̾ benigneq gessi¬
sti quam ad alium quemquam
scribendũ putam. tu legendum
dabis uel describendum quibus
potueris: uel quib dandum eẽ iu¬
dicaueris: In quo istiꝰ iuuenis pre¬
sumptionem ita repͥmendã ⁊ redar¬
guendã putaui. ut tam̃ eũ diligã:
nec dampnari s emendari uelim:
atq ita ꝓficere indomo magna q̃
ẽ catholica ȩccłia. quo eum mise¬
ricordia diuina ꝑduxit. ut sit in
illa uas inhonore sc̃ificatũ utile
dño ad omẽ opus bonũ semper
paratũ. ⁊ bene uiuendo ⁊ sana di¬
cendo: Porro autẽ si ipsum opor¬
tet ut diligam sicut facio. quan¬
tomagis te frater. cuiꝰ erga me be¬
niuolentiã ⁊cuiꝰ catbolicã fidem
cautã ⁊ sobriam optime noui:
Unde factum ẽ ut eos libros quitͥ
displicuerunt. et inquib nom̃

Expanded text:
potuero, plurima ostendam. Istum potuero, plurima ostendam. Istum autem librum, quem ad te potius, qui curam et fidei nostrae et existimationis meae ut uerus catholicus et bonus amicus fideliter benigneque gessisti, quam ad alium quemquam scribendum putaui, tu legendum dabis uel describendum quibus potueris uel quibus dandum esse iudicaucris. in quo istius iuuenis praesumptionem ita reprimendam et redarguendam putaui, ut tamen eum diligam nec damnari, sed emendari uelim atque ita proficere in domo magna. quae est catholica ecclesia, quo eum misericordia diuina perduxit. ut sit in illa uas in honore sanctificatum, utile domino, ad omne opus bonum semper paratum et bene uiuendo et sana dicendo. porro autem si ipsum oportet ut diligam, sicut facio, quanto magis te, frater, cuius erga me beniuolentiam et cuius catholicam fidem cautam et sobriam optime noni! unde factum est, ut eos libros, qui tibi displicuerunt et in quibus nomen
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑmisse ñ fuerint ꝑuenire. Nichil
gͦ istorum quatuor dicentes. q̃m
quodlibet eorum falsum atq
impiũ ẽ inueniant etiam scrip¬
turarum de hac re certissima
testimonia: et hanc sententiã
suam ñ solum me ñ uetante. ue-¬
rum etiam fauente ⁊ gr̃as agen¬
te defendant: Si autẽ ñ inueni¬
unt certissimã de hac re aucto¬
ritatẽ diuinoꝵ eloqͥoꝵ: ⁊aliqͥd
illoꝵ quatuor ꝑinopiam dicere
cõpellunt᷑ cohibeant se ne ꝑ ipsã
inopiam etiã paruuloꝵ animas
ñ habere originale peccatũ. scdm
pelagianã heresim olim dãpna¬
bilem nuperrimeq dãpnatam
dicere cõpellantur. Meliꝰ ẽ enim
homini fateri se nescire qd̃ nescit.
quã in heresim uel dãpnatam
incurrere. uel nouam condere:
dũ temere audet defensare quod
nescit. Sunt alia huiꝰ hominis
falsa ⁊absurda. inquib ñ tam ꝑi¬
ad ipsum etiã si dñs uoluerit ali¬
qͥd de libris eius uolo scribere:
ibi forsitan omĩa uel si omĩa non

Expanded text:
permissae non fuerint peruenire\'. nihil permissae non fuerint peruenire\'. nihil ergo istorum quattuor dicentes, quoniam quodlibet eorum falsum atque impium est, inueniant etiam scripturarum de hac re certissima testimonia et hanc sententiam suam non solum me non uetante, uerum etiam fauente et gratias agente defendant. si autem non inueniunt certissimam de hac re auctoritatem diuinorum eloquioium et aliquid illorum quattuor per inopiam dicere conpelluntur, cohibeant se, ne per ipsam inopiam etiam pa: uulorum animas non habere originale peccatum secundum Pelagianam heresim olim damnabilem nuperrimeque damnatam dicere conpellantur. melius est enim homini fateri se nescire quod nescit quam in heresim uel damnatam incurrere uel nouam condere, dum temere audet defensare quod nescit. alia huius hominis falsa et absurda, in quibus non tam periad ipsum etiam, si dominus uoluerit, aliquid de libris eius uolo scribere; ibi forsitan omnia uel, si omnia non
Abbreviated transcription (Latin):
em tantum ire. s ad regnum cȩlo¬
rum posse etiam ꝑuenire: et alia
multũ absurda quȩ omĩa collige.¬
re atq inisto libro digerere longũ
uisum est Absit gͦ ut animarum
ꝓpago si falsa ẽ atalib refellatur.
et animarũ nouarũ insufflatio
siuera ẽ. a talib defendatur. Qm¬
obrem qͥcumq uolunt defend̾e
qd̃ dicunt᷑ animȩ noue nascen¬
tib insufflari ñ de parentibus
trahi. aliqͥd illorum quatuor
quȩ supra cõmemoraui caueãt
omimodo: hoc ẽ. ne dicant adõ
fieri animas peccatrices ꝑ alie¬
num originale peccatum: ne
dieant paruulos qui sine baptiˢ¬
mo exieriit ꝑuenire posse adui.¬
tam et̾nam regnumq cȩlorum
originali peccato ꝑ quodlibet ali¬
ud resoluto: ne dicant animas
peccasse alicubi ante carnem. et
hoc merito incarnem peccatricẽ
fuisse detrusas: ne dicant peccata
quȩ ineis inuenta ñ sunt. quia p̾¬
secta sunt merito fuisse punita.
cũ ad eam uitam uͥ ea cõmitt̾ent

Expanded text:
em tantum ire, sed ad regnum caeloem tantum ire, sed ad regnum caelorum posse etiam peruenire\' et alia multum absurda. quae omnia colligere atque in isto libro digerere longum uisum est. absit ergo, ut animarum propago, si falsa est, a talibus refellatur et animarum nouarum insufflatio, si uera est, a talibus defendatur. Quamobrem quicumque uolunt defendere, quod dicuntur animae nouae nascentibus insufflari, non de parentibus trahi, aliquid illorum quattuor, quae supra commemoraui, caueant omni modo, hoc est: \'ne dicant a deo fieri animas peccatrices per alienum originale peccatum; ne dicant paruulos, qui sine baptismo exierint. peruenire posse ad uitam aeternam regnumque caelorum originali peccato per quodlibet aliud resoluto; ne dicant animas peccasse alicubi ante carnem et hoc merito in carnem peccatricem fuisse detrusas; ne dicant peccata, quae in eis inuenta non sunt, quia praescita sunt, merito fuisse punita, cum ad eam uitam, ubi ea committerent,
Abbreviated transcription (Latin):
eas quod pͥus negauerat. ad dĩ na-¬
turam reuocare ñdubitat. Ani¬
marum autem nouarum sine
ꝓpagine insufflationẽ defendi
quidem minime ꝓhibemꝰ. s ab
eis qui potuerint aliqͥd inuenire
uel incanonicis libris. qd non sit
ambiguum dissoluende huic ob
ligatissime questioni. uel inratio¬
cinationib suis. qd̃ ñ sit contrariũ
chatolicȩ ueritati. ñ atalibus qualis
iste apparuit. qui ñ inueniendo qͥd
diceret. ⁊ deliberationem suam no¬
lendo suspendere uires suas omni
no ñ metiens. ne taceret ausus est
dicere inquinari animã meruisse
ꝑcarnem: ⁊ ẽẽ meruisse animam
peccatricem. cuiꝰ nullũ meritum
seu bonum seu malum ante carnẽ
potuit inuenire: ⁊ paruulis sine
baptismo de corpore exeuntibus
solui posse originale peccatum. et
offerendum ꝓeis sacrificium cor¬
porati. ꝑ eius sacram̃ta in eiꝰ eccl̃ia:
eosq sine lauacro regenerationis
de hac uita emigrantes ñ ad reqͥ¬

Expanded text:
eas, quod prius negauerat, ad dei naeas, quod prius negauerat, ad dei naturam reuocare non dubitat. Animarum autem nouarum sine propagine insufflationem defendi quidem minime prohibemus, sed ab eis qui potuerint aliquid inuenire uel in canonicis libris, quod non sit ambiguum dissoluendligatissimae quaestioni; vel in ratiocinationibus suis, quod non sit contrarium catholicae veritati: non a talibus qualis iste apparuit, qui non inveniendo quid diceret, et deliberationem suam nolendo suspendere, vires suas omnino non metiens, ne taceret, ausus est dicere, « inquinari animam meruisse per carnem, et esse meruisse animam peccatricem; » cujus nullum meritum, seu bonum seu malum, ante carnem potuit invenire. Et « parvulis sine baptismo de corpore exeuntibus solvi posse originale peccatum, et offerendum pro eis sacrificium corporati per eius sacramenta in eius ecclesia, \'eosque sine lauacro regenerationis de hac uita migrantes non ad requi
Abbreviated transcription (Latin):
certis documentis asserant: ⁊ tẽ
illud quod dictum ẽ. os exossibꝰ
meis icaro de carne mea ñ tropice
aparte totũ ut simul intelligatur
ianima̾ s ꝓprie de sola carne dic-¬
tum e̾e̾ defendant. Quȩ cum ita
sint: uideo librum istum iam esse
claudendum. Omĩa qͥppe quȩ mͥ
maxime necessaria uidebantur
continet: quib hi qui legerint¬
Nota nor disuta sciant eauere se debere. ne huic
homini cuiꝰ duos libros mͥmisisti
in hoc consentiant. ut credant
animas sic ex dei flatu ẽẽ ut ñ sint
ex nichilo. hoc enim qͥ credit. et¬
si u̾bis neget. re ipsa clamat animã
dei habere substantiam: et ipsuiᷤ
genus ẽẽ ñ munere sed natura:
Nam de quo quisq naturȩ suȩ origi¬
nem ducit: de illo nature sue ge¬
nus ducere negari sobrie nullo
pacto potest. Iste autem ita sibiẽ.
ipse contrarius. ut genus deiesse
animas dieat ñ natura s munere.
⁊ tamen ñ factas ex nichilo. sed ex
illo dicat originem ducere: ac sic

Expanded text:
certis documentis asserant et tunc illud, quod dictum est: os ex ossibus meis et caro de carne mea, non tropice a parte totum. ut simul intellegatur et anima, sed proprie de sola carne dictum esse defendant. Quae cum ita sint, uideo librum istum iam esse claudendum. omnia quippe, quae mihi maxime necessaria uidebantur, continet, quibus hi qui legerint sciant cauere se debere, ne huic homini, cuius duos libros mihi misisti, in hoc consentiant, ut credant \'animas sic ex dei flatu esse, ut non sint ex nihilo\'. hoc enim qui credit, etsi uerbis neget, re ipsa clamat animas dei habere substantiam et ipsius genus esse non munere, sed natura. nam de quo quisque naturae suae originem ducit, de illo naturae suae genus ducere negari sobrie nullo pacto potest. iste autem ita sibi est ipse contrarius, ut genus dei esse animas dicat non natura, sed munere et tamen non factas ex nihilo, sed ex illo dicat originem ducere; ac sic
Abbreviated transcription (Latin):
uii sacram̃tum. Ubi ꝓpt̾ea ẽ additũ
hominẽ intelligeremꝰ octauum. qd
significauit in archa numerus ho.¬
minum: Oretauo eñi die hoc est
post septimũ sabbati: dñs resurrexit.
Sic illa quȩ gesta cõmemorantur.
siqͥs intelligit etiam ꝓphetiȩ fuert̃
S iste pret̾ archam id. ẽ. p̃ter eccłam
contitutus: submersus ẽ diluuio.
eo qd̃ dixerit filios genui ⁊ exalta.¬
ui. ipsi autẽ me spreuer̃t. ⁊ eosdem
paulo post appellauerit semenpes¬
simũ. tanquã se ostendens genito.¬
rẽ malorũ. cuius filii sunt semen
pessimũ: nesciens obhoc eos dici
extiterunt: eorum filii facti. quoꝵ
imitatores ẽẽ uoluer̃t: Unde illis
alio loco dicit᷑ Pater tuus amor¬
reꝰ. ⁊ mater tua cethea Quarum
gentium sunt impietatẽ malitiã¬
q sectati: ex quib tamen carnis
originem non ducebant: S sol¬
uat iste questionem euanglicam
uͥ dñs dicit. Si uos cum sitis mali.
nostis bona data dare filiis ur̃is: qͣn

Expanded text:
ditum, diem intelligeremus octavum, quod significavit in arca numerus hominum: octavo enim die, hoc est, post septimum sabbati Dominus resurrexit. Sic ergo illa quae gesta commemorantur, si quis intelligit, etiam prophetiae fuerunt. Sed iste praeter arcam, id est, praeter Ecclesiam constitutus, submersus est diluvio,eo quod dixerit, Filios genui et exaltavi, ipsi autem me spreverunt; et eosdem paulo post appellaverit semen pessimum , tanquam se ostendens genitorem malorum, cujus filii sunt semen pessimum: nesciens ob hoc eos dici exstiterunt, eorum filii facti quorum imitatores esse voluerunt. Unde illis alio loco dicitur, Pater tuus Amorrhaeus, et mater tua Cethaea : quarum gentium sunt impietatem malitiamque sectati, ex quibus tamen carnis originem non ducebant. Sed solvat iste quaestionem evangelicam, ubi Dominus dicit: Si vos cum sitis mali, nostis bona data dare
Abbreviated transcription (Latin):
facit: ⁊ rursus dicere ñ facit mala
screat: Quia si faceret. aliena ab
illo e̾e̾nt. eiq forinsecus acciderent:
cum uero creat. ipse illa deseipso
tamquam radicitus generat: Non
gͦ de isto dõ dñs ait arbor mala. ma.¬
los fructus facit: qm̃ creat mala. iste
ñ facit: Ecce qui audet accusare
ra exhorrescens impurꝰ exagitat.
quasi ds̃ uerecundari debuerit
pudenda impiis irrogare uel pre¬
nuntiare torm̃ta: nec eo cõminari
mͦ ut diceret quȩ mollis inuobis
i tenera nimis fuerit. cuiꝰ exꝑimen.¬
tum ñ accepit pes eiꝰ ambulare su¬
ꝑ terrã pre teneritudine ⁊ mollitie:
relabit occłos uirum suum: ⁊ filium.¬

Expanded text:
facit: et rursus dicere, Non facit mala, facit: et rursus dicere, Non facit mala, sed creat; quia si faceret, aliena ab illo essent, eique forinsecus accederent; cum vero creat, ipse illa de seipso tanquam radicitus generat? Non ergo de isto Deo Dominus ait, Arbor mala malos fructus facit: quoniam creat mala iste, non facit. Ecce qui audet accusare ra exhorrescens, impurus exagitat: quasi Deus verecundari debuerit, pudenda impiis irrogare vel praenuntiare tormenta, nec eo comminari modo, ut diceret, Quae mollis in vobis et tenera nimis fuerit, cujus experimentum non accepit pes ejus ambulare super terram prae teneritudine et mollitie, et zelabit oculo suo virum suum, et filium
Abbreviated transcription (Latin):
culpat: ibi legit creator bonorũ. qd̾
negat: Itemq ex euangłio nempe
nobis tamquam plurimũ suis par.¬
tib faueret: opposuit qd̃ dñs ait:
Arbor bona bonos fructus facit: et
arbor mala. malos fructus facit:
Cur gͦ ñ scdm istum creat dixit ñfacit.
si uera ẽ eiꝰ differentia qua facientẽ
acreante distinguit: dicens. quod
fit. alienũ ẽẽ a faciente. qm̃ deforis
accidit. quod autẽ nascitur. ꝓpriũ
eiꝰ ẽẽ qui generat: hinc enĩ existi¬
mat dm̃ generatorẽ malorũ. quia
dictum ẽ creans mala: putans qd̃
i arriani putauert: inscͥpturis illiᷤ
nichil inter ẽẽ utrum generari di.¬
catur aliqͥd ancreari S certe in eo
nos. malã malos ñ dixit creare sed
facere: uideat iste suã regulã fractã.
i cõpͥmat linguã Qd enĩ stultius
quã dicere dm̃ ꝓpħarum e̾e̾ arborẽ
malã. ⁊ id uelle intelligi in eo quod
dñs ait. arbor mala fructus malos

Expanded text:
culpat, ibi legitur creator bonorum, quod culpat, ibi legitur creator bonorum, quod negat. Itemque ex Evangelio. Nempe nobis tanquam plurimum suis partibus faveret, opposuit quod Dominus ait, Arbor bona bonos fructus facit, et arbor mala malos fructus facit . Cur ergo non secundum istum, Creat, dixit; non, facit; si vera est ejus differentia, qua facientem a creante distinguit dicens, quod fit, alienum esse a faciente, quoniam de foris accedit; quod autem nascitur, proprium ejus esse qui generat? Hinc enim existimat Deum generatorem malorum, quia dictum est, creans mala; putans quod et Ariani putaverunt, in Scripturis illis nihil interesse, utrum generari dicatur aliquid, an creari: sed certe in eo nos, malam malos non dixit creare, sed facere, videat iste suam regulam fractam, et comprimat linguam. Quid enim stultius, quam dicere, Deum Prophetarum esse arborem malam, et id velle intelligi in eo quod Dominus ait, Arbor mala fructus malos
Abbreviated transcription (Latin):
utinã saltem desinerent carpere:
Quantꝰ qͥppe conflictꝰ adu̾sus arrianoᷤ
fuerat excitatꝰ. ne unigenitũ filiũ
dicerent ẽẽ creaturam. idem putã.¬
tes creatum eẽ qd̃ genitũ: iste fortas.¬
sis ignorat: S ut eiꝰ regula fallax
atq distorta ⁊ eodem ꝓphetico et
euangłico testimonio qd̾ ipse po¬
suit ꝑcussa frangat᷑: sic ds̃ loquit᷑
ꝑ ꝓph̃am: Ego creans lucem ⁊ faci.¬
ens tenebras: faciens pacem ⁊ creanᷤ
mala: quod ipse nec totum. nec siẽ
illic legitur posuit: Atq illud qui¬
dem facile dissimulandum ẽ quod
illud pretereundũ ñ ẽ qͥa huius
sententiȩ partẽ suꝑiorem dolo po¬
tuit preterire ne diceret creans
lucem: qͥa cum sit lux etiam confi¬
tente ipso utiq bona. ab eo creatam
noluit confiteri: quem ñ uult cre¬
are nͥ mala Magis gͦ in differenter
id positum debemus acciꝑe ⁊creare
ifacere: Distinctionis tamen quam
s iste fecit regula fracta est qm̃ deus

Expanded text:
utinam saltem desinerent carpere? 49. utinam saltem desinerent carpere? 49. Quantus quippe conflictus adversus Arianos fuerat excitatus, ne unigenitum Filium dicerent esse creaturam, idem putantes creatum esse quod genitum, iste fortassis ignorat. Sed ut ejus regula fallax atque distorta, ex eodem prophetico et evangelico testimonio, quod ipse posuit, percussa frangatur; sic Deus loquitur per prophetam: Ego creans lucem et faciens tenebras, faciens pacem et creans mala . Quod ipse nec totum, nec sicut illic legitur, posuit. Atque illud quidem facile dissimulandum est, quoillud praetereundum non est, quia hujus sententiae partem superiorem dolo potuit praeterire, ne diceret, creans lucem: quia cum sit lux etiam confitente ipso utique bona, ab eo creatam noluit confiteri, quem non vult creare nisi mala. Magis ergo indifferenter id positum debemus accipere, creare et facere: distinctionis tamen, quam sibi iste fecit, regula fracta est; quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
qͣndo ꝯdere int̾p̃tant᷑. Qd̃ sepissime idẽ sig.¬
nificat in illis litteris: qd̾ ẽ facere.
slam ⁊ fecit ds̃ hominem ad imagi¬
nem dĩ: ⁊ds̃creauit hominẽ in¬
exterminabilẽ legimꝰ: Et si aliqͣn¬
tia: hoc rectius potest inter ẽẽ qd̾
dixi: ut facere sit quod omnino¬
ñ erat: creare autẽ ex eo quod iam
erat ordinando aliqͥt constitue¬
re: Ideoq hoc loco dictus ẽ deus
creans mala: qm̃ peceantib ea
conu̾tit in malum dispositione
seueritatis suȩ: quȩ bonitatis eiꝰ
largitate bona sunt. Unde dicit
apłs paulus: Xp̃i bonus odorsu¬
mus in omĩ loco: unhis qͥsalui
fiunt. unhis qui ꝑeunt. Quibꝰ.¬
dam qͥdẽ odor uitȩ inuitã: qͥbꝰdã
uero mortis inmortem S cum
continuo sequatur idicat. et
adhec quis idoneus: ñne inportu.¬
ni quodãmodo sumus ingerere ista
carnalib ñ studiosis. s contentiosis.
nullomodo idoneis ea carpere:quȩ

Expanded text:
quando condere interpretantur, quod saepissime idem sigquando condere interpretantur, quod saepissime idem significat in illis Litteris quod est facere. Nam et fecit Deus hominem ad imaginem Dei, et Deus creavit hominem inexterminabilem , legimus: et si aliquantur, hoc rectius potest interesse quod dixi, ut facere sit quod omnino non erat; creare autem, ex eo quod jam erat ordinando aliquid constituere. Ideoque hoc loco dictus est Deus creans mala, quoniam peccantibus ea convertit in malum dispositione severitatis suae, quae bonitatis ejus largitate bona facta sunt. Unde dicit apostolus Paulus: Christi bonus odor sumus in omni loco, et in iis qui salvi fiunt, et in iis qui pereunt: quibusdam quidem odor vitae in vitam, quibusdam vero odor mortis in mortem. Sed cum continuo sequatur, et dicat, Et ad haec quis idoneus ? nonne importuni quodam modo sumus ingerere ista carnalibus non studiosis, sed contentiosis, nullo modo idoneis ea capere, quae
Abbreviated transcription (Latin):
aut hoc ẽ facere quod creare. aqͦ
tam̃ distinguit᷑ gignere. ⁊ uarian¬
di u̾bi causa ñ ad aliquã rerum
differentiã dici potuit. faciens
bona ⁊creans mala. cũ dici etiam
posset creans bona ⁊ faciens mala:
aut si ullam uoluisset ꝓpheticus sp̃s
hic ẽẽ distantiam: multo accõmo¬
datiꝰ sic acciꝑent᷑ hȩc u̾ba. ut intel¬
ligeremꝰ id fieri. quod si ñ fieret.
omĩno ñ ẽẽt. creari autẽ ex eo qd̃
erat condi aliquid atq constitur:
sicut diximꝰ creari magistratꝰ atq
urbes: Nam et illi ex his qui iam
homines erant constituuntur in
honorib cum magistratus creant᷑.
⁊ ligna ⁊ lapides quib construunt᷑
urbes. utiq iam erant: s ñdum in illã
rerũ faciẽ quam uidemꝰ inurbibus
quodã ordine ⁊ cõpositione uenerãt.
Qd̃ cũ fit: creari urbes dicunt᷑. Quod
eñi greci appellant. s inrii. hoc nr̃i
aliquando creare. aliqͣndo ꝯstituere. ali¬

Expanded text:
aut hoc est facere quod creare, a quo aut hoc est facere quod creare, a quo tamen distinguitur gignere; et variandi verbi causa, non ad aliquam rerum differentiam dici potuit, faciens bona et creans mala; cum dici etiam posset, creans bona et faciens mala: aut si ullam voluisset propheticus Spiritus hic esse distantiam, multo accommodatius sic acciperentur haec verba, ut intelligeremus id fieri, quod si non fieret, omnino non esset; creari autem, ex eo quod erat condi aliquid vel constitui, sicut diximus creari magistratus atque urbes: nam et illi ex iis qui jam homines erant constituuntur in honoribus, cum magistratus creantur; et ligna et lapides quibus construuntur urbes, utique jam erant, sed nondum in illam rerum faciem, quam videmus in urbibus, quodam ordine et compositione venerant; quod cum fit, creari urbes dicuntur. Quod enim Graeci appellant κτίζειν, hoc nostri aliquando creare, aliquando constituere, ali
Abbreviated transcription (Latin):
nã qͥa iusta ẽ alio mͦ reꝑtt᷑ bona: Omẽ
eñi iustũ: bonũ Quia uͦ eleganter
sͥuidet᷑ iste u̾ba discutere. atq discer¬
nere nesciens qͥd loquat᷑ quando¬
qͥdem hoc ipsum qd̃ ita posuit hoc
testimoniũ. ut ñdiceretur faciens
bona ⁊ mala: aut creans bona ⁊ mala.
aut creans bona ⁊ faciens mala: sed
faciens bona ⁊creans mala. uult
uertere incrim̃: Et conat᷑ ostendere
qd̃ fit forisecus fieri: quod autẽ
creatur apud ipsum ẽẽ creatorem:
atq inde ꝓcedere. ut uidelicet
ds̃ ꝓpħarum. tanquã extraneꝰ a se
boni factor aliquando fuisse uideat᷑
creator autẽ mali. tamquã natura
malus de se ipso ꝓferens qd̃ creauit:
Quȩ u̾ba si exconsuetudine conside¬
remꝰ locutionis humanȩ: et fieri.
i creari. ñ solum filii quos de semet¬
ipso quisq generat: uerum etiam
magistratus dicuntur. atq urbes.
nente s forinsecus fiunt: Si autẽ
quomodo scͥpturȩ sc̃e quib iste in¬
sidiatur loqui soleant ꝑscrutem᷑:

Expanded text:
am quia justa est, alio modo reperitur bona: omne enim justum bonum. Quam vero eleganter sibi videtur iste verba discutere atque discernere, nesciens quid loquatur? Quandoquidem hoc ipsum quod ita posuit hoc testimonium, ut non diceretur, Faciens bona et mala; aut, creans bona et mala; aut, creans bona et faciens mala; sed, faciens bona et creans mala: vult vertere in crimen; et conatur ostendere, quod fit, forinsecus fieri; quod autem creatur, apud ipsum esse creatorem, atque inde procedere: ut videlicet Deus Prophetarum tanquam extranei a se boni factor aliquando fuisse videatur, creator autem mali tanquam natura malus de se ipso proferens quod creavit. Quae verba si ex consuetudine consideremus locutionis humanae, et fieri et creari, non solum filii quos de semetipso quisque generat, verum etiam magistratus dicuntur atque urbes, nente, sed forinsecus fiunt. Si autem quomodo Scripturae sanctae, quibus iste insidiatur, loqui soleant, perscrutemur,
Abbreviated transcription (Latin):
hec pie accipiant᷑. donec fides impe¬
tret ut intelligat᷑: ñne ut fabulosa
rident᷑: Quib ridentib nͥ insipien.¬
tib ⁊eo ipso quo sapientes sͥ uident᷑
magis magisq de mentib Quis
eñi cogitat quomodo admemo¬
riã dĩ scribant᷑ incelis. sequentes
dñm. derelinquentes autẽ dñm
scͥbantur interra: De quib ꝓpħa
hieremias dicit: Uniu̾si qͥ derelin¬
quunt te. confundant᷑: recedentes
suꝑ terrã seͥbant᷑: Quos bene intelli¬
git᷑ significasse iħe. quando iudei
uicti atq confusi cum audissent
qͥ sine peccato ẽ pͥor in illã lapidẽ
laciat: unus post alterũ recessert̃
Tunc autẽ ille ostendens inqͥt. me
diluuii excepisse sententiã: ⁊ noe
iustũ ad reparationẽ creature me.¬
lioris ẽẽ seruatũ: Cur ex inde pe¬
iores oriunt᷑. ⁊in eodem actu uite
sordentis humani generis etiam
nẽ natiuitas reuoluit᷑. Ita hoc di¬
cit. tanquã uixerit cũ eis qͥ dilu¬

Expanded text:
haec pie accipiantur, donec fides impehaec pie accipiantur, donec fides impetret ut intelligantur, nonne ut fabulosa ridentur? Quibus ridentibus, nisi insipientibus, et eo ipso quo sapientes sibi videntur, magis magisque dementibus? Quis enim cogitat quomodo ad memoriam Dei scribantur in coelis sequentes Dominum, derelinquentes autem Dominum scribantur in terra, de quibus propheta Jeremias dicit: Universi qui derelinquunt te, confundantur; recedentes, super terram scribantur ? Quos bene intelligitur significasse Jesus, quando Judaei victi atque confusi, cum audissent, Qui sine peccato est, prior in illam lapidem jaciat, unus post alterum recesserunt. Tunc autem ille ostendens de diluvii excepisse sententiam, et Noe justum ad reparationem creaturae melioris esse servatum; cur exinde pejores oriuntur, et in eosdem actus vitae sordentis, humani generis etiam nunc nativitas revolvitur? Ita hoc dicit, tanquam vixerit cum eis qui dilu
Abbreviated transcription (Latin):
monem. quem. si dixeritis mͥ. et
ego uobis dicã in qͣ potestate hec fa¬
cio: baptismꝰ iohannis unde erat
e cȩlo an ex hominib: Ubi nunc
se abscondet loquacissimꝰ contra
dm̃. ⁊ desꝑatissimꝰ disputator: Ubi
ẽ quod ait. nemo nͥ ignarus inter¬
rogat: Ecce xp̃c ignarus ñ ẽ: ⁊ tam̃
interrogat: His nempe ocłis rep̃¬
det xp̃m: S in talib int̾rogatio¬
nib: aꝑtissime doctor ẽ xp̃e In
his autem quando ait. uͥ posuistiᷤ
eum.⁊qͥs me tetigit. ⁊ si quid dixis¬
se huiꝰmodi legitur: uidet᷑ doceri
uelle quod nescit: ⁊ tamen seit:
Sic gͦ un illis libris ds̃ tanquam
oblitus ad monetur: s tamen ab¬
sit ut qͥequam umquã obliuiscat᷑.
Od illud ipsum qd̃ dixit dñs disci¬
pulis suis: gaudete qͥa nomina
ur̃a scͥpta sunt incęlis: Nonne
uidetur tãquã ex illo arcu qui
refulget ex nubib uelut qͥb dã
in cȩlo d̃s litteris ad moneri: Nisi

Expanded text:
monem; quem si dixeritis mihi, et monem; quem si dixeritis mihi, et ego vobis dicam in qua potestate haec facio: Baptisma Joannis unde erat? e coelo, an ex hominibus ? Ubi nunc se abscondet loquacissimus contra Deum, et desperatissimus disputator? Ubi est quod ait, Nemo nisi ignarus interrogat? Ecce Christus ignarus non est, et tamen interrogat. His nempe oculis reprdet Christum. Sed in talibus interrogationibus apertissime doctor est Christus. In his autem quando ait, Ubi posuistis eum? et, Quis me tetigit ? et si quid dixisse hujusmodi legitur, videtur doceri velle quod nescit, et tamen scit. Sic ergo et in illis Libris Deus tanquam oblitus admonetur, sed tamen absit ut quidquam unquam obliviscatur. 44. Quid illud ipsum quod dixit Dominus discipulis suis, Gaudete, quia nomina vestra scripta sunt in coelis , nonne videtur tanquam ex illo arcu qui refulget ex nubibus, velut quibusdam in coelo Deus litteris admoneri? Nisi
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ ñ ꝑdat orbem diluuio sp̃ali: dum
ẽ eorum memor quoru illuminatȩ
nubes figuram gerunt: Horũ eñi
nomina scͥpta sunt incelis. ut me¬
de suo lucere se sciunt. s de sole
iusticiȩ: sieut ille nubes de sole
uisibili S ex illo quod cõmemo.¬
raui urgendꝰ ẽ. quomodo accipiat
dm̃ dicentem de lazaro. uͥ posui¬
stis eum: ⁊ locus ei tamquã igno¬
ret ostendit᷑: Nisi eñi aliqͥd eum
ista quȩ nesciens uidebatur inqͥsi¬
tione significasse fateam᷑: quomo
sentia. uerum etiam futura p̃scis¬
se: Maxime qͥa iste ineam se pre¬
cipitauit mirabili cecitate sentẽ¬
tiam: ut diceret nemo nͥ ignaruᷤ.
interrogat. U bi cogitare ñ potuit.
quotiens xp̃e interrogau̾it. An ñ
interrogat qui dicit: qͥd uobis
hoc testimonio manifestius: Qd
si nuium ẽ durus: nunqͥd etiam
ibi negabit interrogasse xp̃m. uͥ
se ipse interrogare testatur dicẽs.
interrogabo uos. ⁊ ego unum ser¬

Expanded text:
Deus non perdat orbem diluvio spirituali, dum Deus non perdat orbem diluvio spirituali, dum est eorum memor, quorum illuminatae nubes figuram gerunt: horum enim nomina scripta sunt in coelis, ut mede suo lucere se sciunt, sed de sole justitiae, sicut illae nubes de sole visibili. Sed ex illo quod commemoravi, urgendus est, quomodo accipiat Dominum dicentem de Lazaro, Ubi posuistis eum ; et locus ei, tanquam ignoret, ostenditur. Nisi enim aliquid eum ista, qua nesciens videbatur, inquisitione significasse fateamur, quomosentia, verum etiam futura praescisse? Maxime quia iste in eam se praecipitavit mirabili caecitate sententiam, ut diceret, Nemo nisi ignarus interrogat? Ubi cogitare non potuit, quoties Christus interrogaverit. Annon interrogat qui dicit: Quid vobishoc testimonio manifestius? Quod si nimium durus est, numquid etiam ibi negabit interrogasse Christum, ubi se ipse interrogare testatur, dicens: Interrogabo vos et ego unum ser
Abbreviated transcription (Latin):
ñ iste qui scdm u̾bum dĩ ñ loquendo.
⁊ litteras eiꝰ ñ considerando. ⁊ uoces
earum ñ adu̾tendo. factus ẽ mutus
latrator. cecus lector. surdus audi¬
tor Obliuiosus inqͥt ds̃. ⁊ emortua
memoria. arcũ posuit innubib.
qͥ iris dr̃: unde cõmoneat᷑ ñ ampliꝰ
humanũ genus delere diluuio:
ꝗͥd agit omĩno nesciens. cui meri¬
to opus sit assiduo monitore: Iste
uͦ ñ in memoria s anima mortua
qͥd loquat᷑ nesciens. si in reb aꝑtio¬
rib calumniat᷑: quantomagis ca-¬
liginatur innubib. ⁊ delirare cõ¬
pellit᷑: Cuitam̃ ut cito respondeã.
ita dico dm̃ se admoneri uoluisse
quamuis ñ sit oblitus: sicut xp̃e do.
ceri se uoluit uͥ lararus positꝰ fue¬
rit quamuis ñ ẽẽt ignarus: Nolo
eñi dicere quos arcus ille significet
resplendens enubib fulgore ⁊ radiiᷤ
luminis quo roscida illustrat᷑ obs¬
curitas. grata quodammodo con¬
fessione respondens: ⁊ quomodo

Expanded text:
non iste qui secundum verbum Dei non loquendo, non iste qui secundum verbum Dei non loquendo, et Litteras ejus non considerando, et voces earum non advertendo, factus est mutus latrator, caecus lector, surdus auditor. 43. Obliviosus, inquit, Deus et emortua memoria arcum posuit in nubibus, qui iris dicitur, unde commoneatur non amplius humanum genus delere diluvio , quid agat omnino nesciens, cui merito opus sit assiduo monitore. Iste vero non memoria, sed anima mortua quid loquatur nesciens, si in rebus apertioribus calumniatur, quanto magis caligat in nubibus, et delirare compellitur? Cui tamen ut cito respondeam, ita dico Deum admoneri se voluisse, quamvis non sit oblitus, sicut Christus doceri se voluit ubi Lazarus positus fuerit, quamvis non esset ignarus. Nolo enim dicere, quos arcus ille significet, resplendens e nubibus fulgore, et radiis luminis quo roscida illustratur obscuritas, grata quodam modo confessione respondens; et quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
mini quẽ ds̃ occidi iusserat peper¬
cisset: exhibens uelut miscdiam cõ¬
tempta obedientia: quasi uͦ melius
nosset quid de homine fieri debu¬
erit. quam ille qui hominẽ fecit:
Ubi quod saluberrimũ ẽ discimus:
ut semꝑ diuinum p̾ceptum hu¬
manũ in nobis uincat affectum
idem tamen samuhel cui dixerat
ds̃ penitet me unxisse saul in reg-¬
num: dicit euidenter ñ penitere:
Nam ita scͥptum ẽ. ⁊ factum ẽ u̾bum
dñi ad samuhel dicens Penitet
me qd̃ constituerim saul in regẽ:
qm̃ auersus ẽ ame. ⁊ uerba mea
ñ custodiuit: Et paulo post sauli
dixit ipse samuhel Dirupit dñs
regnum ab isrł de manu tua hodie
idabit illud ꝓximo tuo bono super
te. Et diuidetur isrł induo. ⁊ ñ con¬
homo ut pentteat eum: Ecce qui
nouerãt intelligere dm̃. sine mise¬
ria miserantẽ: sine ira irascentem:
sine zelo relantem: sine obliuione
obliuiscentẽ: sine ignorantia nes-¬
cientẽ: sine penitentia penitentẽ:

Expanded text:
mini quem Deus occidi jusserat, pepermini quem Deus occidi jusserat, pepercisset, exhibens velut misericordiam contempta obedientia: quasi vero melius nosset quid de homine fieri debuerit, quam ille qui hominem fecit. Ubi quod saluberrimum est discimus, ut semper divinum praeceptum, humanum in nobis vincat affectum. Idem tamen Samuel cui dixerat Deus, Poenitet me unxisse Saül in regem; dicit evidenter, Deum non poenitere. Nam ita scriptum est: Et factum est verbum Domini ad Samuel, dicens, Poenitet me quod constituerim Saül in regem, quoniam aversus est a me, et verba mea non custodivit: Et paulo post Saüli dixit ipse Samuel: Disrupit Dominus regnum Israel de manu tua hodie, et dabit illud proximo tuo bono super te, et dividetur Israel in duo: et non conhomo, ut poeniteat eum . Ecce qui noverat intelligere Deum sine miseria miserantem, sine ira irascentem, sine zelo zelantem, sine oblivione obliviscentem, sine ignorantia nescientem, sine poenitentia poenitentem:
Abbreviated transcription (Latin):
irruens inocłos infirmoꝵ eosq ꝑtur¬
bans. uidet᷑ sͥ aliqͥd dicere. arguen¬
do uerba inueteri testam̃to. quȩ
ñ intelligit: nec intuendo quȩ in
nouo intelligit: Hoc autẽ de pe¬
nitentia dĩ unde factum ẽ ut lo¬
queremur cũ cõmemoraremꝰ ꝓpħe¬
tiam de xp̃o uͥ dictum ẽ. iurauit
dñs ⁊ ñ penitebit eum. tu es sac̃̾doᷤᷤ
inet̾nũ sedm ordinem melchisedeh.
ad cõmendandum sacrificium salu¬
tare in quo ꝓ nobis sacer sanguis
effusus ẽ. cuius umbrȩ fuerant sacͥ¬
ficia quȩ de pecorib ĩmaculatis ius¬
sa sunt ĩmolari: hoc gͦ de peniten¬
tia dĩ ne sic eam putaret accipien¬
dam. ut ex eo quod ñ intelligit in
blasphemiarum latratus rabidus
insaniret: habebat unde comemo.¬
neret᷑ inꝓximo: Ipse quippe cõme¬
morauit dm̃ dixisse: penitet me
unxisse saul in regem: Hoc autem
scͥptum ẽ. samueli sc̃o dictum fuisse.
ꝑquem ds̃ arguit saulem quod ho.¬

Expanded text:
irruens in oculos infirmorum, eosque perturirruens in oculos infirmorum, eosque perturbans, videtur sibi aliquid dicere, arguendo verba in Vetere Testamento quae non intelligit, nec intuendo quae in Novo intelligit? 42. Hoc autem de poenitentia Dei, unde factum est ut loqueremur, cum commemoraremus prophetiam de Christo, ubi dictum est, Juravit Dominus et non poenitebit cum, Tu es sacerdos in aeternum, secundum ordinem Melchisedec, ad commendandum sacrificium salutare, in quo pro nobis sacer sanguis effusus est, cujus umbrae fuerant sacrificia, quae de pecoribus immaculatis jussa sunt immolari: hoc ergo de poenitentia Dei, ne sic eam putaret accipiendam, ut ex eo quod non intelligit, in blasphemiarum latratus rabidus insaniret, habebat unde commoneretur in proximo. Ipse quippe commemoravit Deum dixisse: Poenitet me unxisse Saül in regem. Hoc autem scriptum est Samueli sancto dictum fuisse, per quem Deus arguit Saülem, quod ho
Abbreviated transcription (Latin):
cetur nom̃ tuũ. si semꝑ ẽ sc̃m̃: nisi
qͥa uerũ ẽ ⁊ quod scͥptum ẽ de qͥbꝰ¬
dam. qͥa polluer̃t nomen dñi dĩsuis
Et cur dictum ẽ dño. mem̃ito meieũ
ueneris in regnum tuum. si nil ob¬
liuiscitur nͥ qͥa ñ insipient̾ s intelli¬
gent̾ ei dicitur. obliuisceris inopiã
nr̃am ⁊ tribulationem nr̃am: Ergo
iscienter nescit: ⁊ qd̃ semꝑ sciuit. ali¬
quando cognoscit: Et cum extin¬
guitur a negantib ⁊ in extinguibiliᷤᷤ
ꝑmanet: et tranquille irascitur. ⁊ cõ¬
fundi ñ potest etiam quando confũ¬
dit᷑: ⁊ nomen eiꝰ pollui ñ potest etiam
quando polluitur: ⁊ obliuisei non
potest etiam quando obliuiscitur.
⁊ meminerat etiam quando ad mo-¬
netur. sic ẽ ineffabilis: Hȩc enim d̾
illo dicuntur de quo nil abhomi¬
ne uel homini satis digne ⁊ satis cõ¬
petent̾ dicitur: Quȩ cum ita sint:
qͥs religiosus ñ istum exsufflet ut
puluerem. quem ꝓicit uentus afa-¬
cie terrȩ qui tumens ielatꝰ atq

Expanded text:
si semper est sanctum; nisi quia verum est et quod scriptum est de quibusdam, quia polluerunt nomen Domini Dei sui ? Et cur dictum est Domino, Memento mei cum veneris in regnum tuum , si nihil obliviscitur; nisi quia non insipienter, sed intelligenter ei dicitur, Oblivisceris inopiam nostram et tribulationem nostram ? Ergo et scienter nescit; et quod semper scivit, aliquando cognoscit; et cum exstinguitur a negantibus, inexstinguibilis permanet; et tranquille irascitur; et confundi non potest, etiam quando confunditur; et nomen ejus pollui non potest, etiam quando polluitur; et oblivisci non potest, etiam quando obliviscitur; et meminit, etiam quando admonetur. Sic est ineffabilis. Haec enim de illo dicuntur, de quo nihil ab homine vel hominis satis digne et satis competenter dicitur. Quae cum ita sint, quis religiosus non istum exsufflet ut pulverem, quem projicit ventus a facie terrae ; qui tumens et elatus atque
Abbreviated transcription (Latin):
humanũ: puto dõ dimittendũ ẽẽ
iuditiũ. qͥ nouit retribuere uni.¬
cuiq sedm merita eiꝰ: ñ huie cani
rum sapientiȩ ⁊ scientiȩ di: quam
inscrutabilia sunt iuditia eiꝰ. ⁊ in¬
uestigabiles uiȩ eiꝰ: Quis eñĩ cog.¬
nouit sensum dñi. aut quis con¬
siliariꝰ eiꝰ fuit: Et iste illi cui nullꝰ
ẽ consiliariꝰ. audet e̾ẽ adu̾sarius:
Od autẽ inter ẽ morituris cunctis
quantũ ad mortẽ attinet corporiᷤᷤ
utrũ singillatim. an simul om̃es
partt̾q moriant᷑. nͥ quod cũ sin¬
guli moriunt᷑ ⁊ om̃s mortẽ: iõs
de mortuis patiunt᷑ dolorẽ: Cum
autẽ simul uniu̾sos rapit unus
interitꝰ: saltim nemini relinqͥtur
luctꝰ. Uerum etiã altiꝰ millo dilu¬
uio consilium dĩ fuit: quam cor
infidelium uel nouit uel capit:
S nolo me apłm petrum potiꝰ au¬
diat iste. dicentem: in dieb noe
cũ fabricaret᷑ archa. octo animas
saluas factas ꝑ aquam: qd̾ ⁊ uos
inquit simili forma baptisma sal¬

Expanded text:
umanum, puto Deo dimittendum esse judicium, qui novit retribuere unicuique secundum merita ejus: non huic cani rum sapientiae et scientiae Dei! quam inscrutabilia sunt judicia ejus, et investigabiles viae ejus! Quis enim cognovit sensum Domini, aut quis consiliarius ejus fuit ? et iste illi cui nullus est consiliarius, audet esse adversarius. Quid autem interest, morituris cunctis, quantum ad mortem attinet corporis, utrum singillatim, an simul omnes pariterque moriantur; nisi quod cum singuli moriuntur, et omnes mortem et omnes de mortuis patiuntur dolorem; cum autem simul universos rapit unus interitus, saltem nemini relinquitur luctus? Verum etiam altius in illo diluvio consilium Dei fuit, quam cor infidelium vel novit vel capit. Sed nolo me, apostolum Petrum potius audiat iste dicentem: In diebus Noe cum fabricaretur arca, octo animas salvas factas per aquam: quod et vos, inquit, simili forma Baptisma sal
Abbreviated transcription (Latin):
intelligi solent nullomodo con¬
gruunt diuinitati: ⁊ grauem pa¬
riunt offensionem Cum enim
de xp̃o uerissime dicat ęu̾ange¬
lista qd̾ ñ opus habebat ut ei qͥs¬
quam testimoniũ ꝑhiberet de ho¬
mine: ipse enim sciebat quid eẽt
in homine. cur ipse quibꝰdam di¬
cit nescio uos: Ipsos deniq scõs
suos cum p̾scierit ⁊ elegerit ante
mundi constitutionẽ. qͥd ẽ quod dieit
apłs: nunc autẽ cognoscentes dm̃. im¬
mo cogniti adõ. quasi nẽ eos cogno.

Expanded text:
intelligi solent, nullo modo conintelligi solent, nullo modo congruunt divinitati, et gravem pariunt offensionem? Cum enim de Christo verissime dicat evangelista, quod non opus habebat ut ei quisquam testimonium perhiberet de homine; ipse enim sciebat quid esset in homine ; cur ipse quibusdam dicit, Nescio vos ? Ipsos denique sanctos suos cum praescierit et elegerit ante mundi constitutionem: quid est quod dicit Apostolus, Nunc autem cognoscentes Deum, imo cogniti a Deo ; quasi
Abbreviated transcription (Latin):
etiam u̾ba descendit. quȩ iam ho¬
minib ⁊ipsis carnalib cũ de deo
sermo ẽ uident᷑ absurda ⁊ indigna
ut cũ timent᷑ ista sic accipi quomͦ
in hominib solent ⁊ discutiuntur.
quẽadmodum de dõ bene accipi pos¬
sint: ibi dicatur etiam illa quȩ hu¬
manis sensib in eisdem scͥpturis dõ
digna uidebant᷑. ñ scd̃m hominum
mores intelligi uel credi oportere:
Cito enĩ uidetur penitentia sicut ab
hominib agitur ñ cadere indm̃:
s ñ cito uidetur etiã miscdia. sicut
homines miserent᷑ ñ cadere in dm̃
Ex illo gͦ quod reqͥrendum fatetur.
discit homo ⁊ hoc reqͥrere. qd̾ iam
sufficere arbitrabat᷑: Sic gͦ qͣndo
eũ penitet. ñ mutat᷑ umutat. sicut
qͣndo irascitur ñ mouetur ⁊ uin¬
dicat: ⁊ quando miseret᷑ ñ dolet
⁊ liberat: ⁊ qͣndo relat. ñ cruciatur
et cruciat: Nunqͥt autẽ in libris
testam̃ti noui desunt hȩc uerba:
Quȩ si accipiant᷑ sicut in hominibꝰ

Expanded text:
etiam verba descendit, quae jam hoetiam verba descendit, quae jam hominibus et ipsis carnalibus, cum de Deo sermo est, videntur absurda et indigna: ut cum timentur ista sic accipi, quomodo in hominibus solet, et discutiuntur quemadmodum de Deo bene accipi possint, ibi discatur etiam illa quae humanis sensibus in eisdem Scripturis Deo digna videbantur, non secundum hominum mores intelligi vel credi oportere. Cito enim videtur poenitentia, sicut ab hominibus agitur, non cadere in Deum: sed non cito videtur etiam misericordia, sicut homines miserentur, non cadere in Deum. Ex illo ergo quod requirendum fatetur, discit homo et hoc requirere, quod jam sufficere arbitrabatur. Sic ergo quando eum poenitet, non mutatur, et mutat; sicut quando irascitur, non movetur, et vindicat; et quando miseretur, non dolet, et liberat; et quando zelat, non cr Numquid autem in libris Testamenti novi desunt haec verba, quae si accipiantur sicut in hominibus
Abbreviated transcription (Latin):
homo miseretur: nec sicut homo
relat: s omĩa sicut ds̃. Penitentia dĩ
ñ ẽ post errorẽ: ira dĩ ñ habet ꝑturbati
animi ardorẽ: Misccd̃ia dĩ. ñ habet
cõpatientis miserũ cor: unde in lati¬
na lingua nom̃ accepit: Telus dei. ñ
habet mentis liuorẽ: S penitentia
dei dr̃: rerũ in eiꝰ potestate constitu¬
tarũ. hominib inopinata mutatio
Ira dĩ: ẽ uindicta peccati Miscd̃ia dĩ:
ẽ bonitas opitulandi: Telus dĩ: ẽ pro.¬
uidentia. qua ñ sinit eos quos subdi.¬
tos habet inpune amare qd̃ ꝓhibet:
Unde iste qui tam loquact̾t̾ exagita-¬
uit dĩ penitentiã. discat pͥmo uix
inueniri aliquid. qd̾ digne de deo
dici possit: s plurima ⁊ pene omĩa
nos de illo dicere loquendi necessi.¬
tate. quȩ magis homines ex homi¬
nib metiuntur: Sicut autẽ de illo¬
intelligenda sunt: uix a paucis et
sp̃alib intelligunt᷑: Propt̾ quod
ꝓuidentissime scͥptura diuina de
illo ineffabili loquens ad quedam

Expanded text:
 nec sicut homo zelat; sed omnia sicut Deus. Poenitentia Dei non est post errorem: ira Dei non habet perturbati animi ardorem: misericordia Dei non habet compatientis miserum cor, unde in latina lingua nomen accepit: zelus Dei non habet mentis livorem. Sed poenitentia Dei dicitur, rerum in ejus potestate constitutarum hominibus inopinata mutatio: ira Dei est vindicta peccati: misericordia Dei est bonitas opitulandi: zelus Dei est providentia, qua non sinit eos quos subditos habet, impune amare quod prohibet. Unde iste qui tam loquaciter exagitavit Dei poenitentiam, discat primo, vix inveniri aliquid quod digne de Deo dici possit; sed plurima et pene omnia nos de illo dicere loquendi necessitate, quae magis homines ex hominibus metiuntur, sicut autem intelligenda de illo sunt vix a paucis et spiritualibus intelliguntur. Propter quod providentissime Scriptura divina de illo ineffabili loquens ad quaedam
Abbreviated transcription (Latin):
be terrarum: dĩ autẽ uiratio: incre¬
dulorum ẽ increpatio: Et quod dm̃
ñ penitebit. significatio ẽ: quia hoc
sac̾dotium ñ mutabit Mutauit
qͥppe sacerdotium: scdm ordinem
aaron. Unde alius ꝓpha dicit ad eũ
qui carnaltt ẽ isrł. Non ẽ mͥuolun¬
tas in uobis dicit dñs omĩpotens: et
hostiam ñ accipiam de manib ur̃is:
Ecce qd̾ ẽ scd̃m ordinẽ aaron: Cur aut̃
hoc ñ accipiat: addit ⁊dicit: Quia
ab ortu solis usq ad occasum glorifi¬
catum ẽ nomen meũ ingentib: et
in om̃i loco incesum offert᷑ nomini

Expanded text:
be terrarum. Dei autem juratio increbe terrarum. Dei autem juratio incredulorum est increpatio. Et quod Deum non poenitebit, significatio est quia hoc sacerdotium non mutabit. Mutavit quippe sacerdotium secundum ordinem Aaron. Unde alius propheta dicit ad eum qui carnaliter est Israel: Non est mihi voluntas i n vobis, dicit Dominus omnipotens, et hostiam non accipiam de manibus vestris. Ecce quod est secundum ordinem Aaron. Cur autem hoc non accipiat, addit, et dicit: Quia ab ortu solis usque ad occasum glorificatum est nomen meum in gentibus, et in omni loco incensum offertur nomini
Abbreviated transcription (Latin):
m̃s iloquar tͥ isrł. ⁊ testificabor tͥ et
cetera quȩ iam supra cõmemoraui. De
huiꝰ eñ domo ñ accipit uitulos: neq
de gregib eiꝰ hyxos: Iste ĩmolat deo
sacͥficiũ laudis: ñ scđm ordinẽ aaron.
s sed̃m ordinem melchisedech. Qd
ieo psalmo positum ẽ. quẽ dñs iħ̾s
ineuangłio de se conscͥptum ẽẽ testa¬
tͥ querens a iudeis respondentibus
xp̃m filiũ ẽẽ dauid. qd̾ solum de illo
carnalit nouerant. quomͦ eũ dd̾ in sp̃u
dixerit dñm: Tc̃ eñi huiꝰ psalmi cõme¬
morauit exordium. dixit dñs dño
meo. sede adextris meis: donec ponã
inimicos tuos scabellum pedũ tuorũ
Ibi qͥppe ⁊ hoc dictum ẽ: Iurauit añs
⁊ ñ penitebit eũ: tu es sac̾dos inȩt̾nũ.
scdm ordinẽ melchisedech slouer̃t
qui legunt qͥd ꝓtulerit melchisedech
quando bene dixit abraham Et si
iam sunt participes eius: uident ta¬
le sacͥficium nc̃ offerri dõ toto or¬

Expanded text:
meus, et loquar tibi; Israel, et testificabor tibi : et meus, et loquar tibi; Israel, et testificabor tibi : et caetera, quae jam supra commemoravi. De hujus enim domo non accipit vitulos, neque de gregibus ejus hircos. Iste immolat Deo sacrificium laudis, non secundum ordinem Aaron, sed secundum ordinem Melchisedec. Quod in eo psalmo positum est, quem Dominus Jesus in Evangelio de se conscriptum esse testatur, quaerens a Judaeis respondentibus Christum filium esse David, quod solum de illo carnaliter noverant, quomodo eum David in Spiritu dixerit Dominum. Tunc enim hujus psalmi commemoravit exordium: Dixit Dominus Domino meo, Sede a dextris meis, donec ponam inimicos tuos scabellum pedum tuorum. Ibi quippe et hoet non poenitebit eum, Tu es sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedec . Noverunt qui legunt, quid protulerit Melchisedec, quando benedixit Abraham : et si jam sunt participes ejus, vident tale sacrificium nunc offerri Deo toto or