comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sis uiris qui omĩno ñ inueniunt salua
conscientia. uł ip̃a cominuma sacienta
de lensa mani manususciꝑee. ante nisi
fallor eligent fuge̾ ꝙͣ. dare manꝰ morti.
et exulare pͥꝰ qͣm uesci idolotitis. Quod si
contra consciãs suas coegit eos romana cu¬
ria curuare genua ante baal: uideat ds̃
x iudicet. iudeat curia illa celestis. in qͣ
nulla potit ambitione subu̾ti iudiciũ.

Expanded text:
ino non inveniunt, salva conscientia, vel ipsa communia Sacramenta de leprosa manu suscipere! Ante, ni fallor, eligent fugere, quam dare manus morti; et exsulare prius, quam vesci idolothytis. Quod si contra conscientias suas coegerit eos Romana curia curvare genua ante Baal, videat Deus et judicet: videat curia illa coelestis, in qua nulla poterit ambitio
Abbreviated transcription (Latin):
uiri si ñ compatimini pauꝑib abbib qͦs
a sinib t̾ȩ uocatio apłica romã traxit. si ñ
miseremiui magnis & ieligiosis monastiiᷤ
quib omnino sub incubatore illo destruc¬
tio unminet. si qͦd pͥmum dicẽ debuui zelus
domus di ñ comedit uos. nunqͥd usq adeo
inimici hominis u̾sutia preualebit. ut
ipͥum qͦ contemptũ & infamiã hanc
pessimam eccłȩ pͥncipes equanimiter fe¬
rint: Quid enim si sacͥlegam consecͣtionei¬

Expanded text:
viri; si non compatimini pauperibus abbatibus, quos viri; si non compatimini pauperibus abbatibus, quos a finibus terrae vocatio apostolica Romam traxit; si non miseremini magnis et religiosis monasteriis, quibus omnino sub incubatore illo destructio imminet; si quod primum dicere debui zelus domus Dei non comedit vos: numquid usque adeo inimici hominis versutia praevalebit, ut proprium quoque contemptum, et infamiam hanc pessimam Ecclesiae principes aequanimiter ferant? Quid enim si sacrilegam
Abbreviated transcription (Latin):
nimirum cum ħ uilłmꝰ ip̃e quesisset.
S utinam ł ip̃a stet: & qđ adũsus eã
factumẽ. stare ñ possit. Quid enun:
Hon uirauit ille: & iste in cathedra
pestilentiȩ sedet. Quis tͥbuat ut adũs
forncationẽ hanc phinees cum pugio¬
ne puocedat aut uiuat in sua sede pe¬
trus qͥ sp̃u labiorum suor interficiat
impios: Multi clamant ad uos in toto
corde suo: ut saclegium ħ digna anms¬
u̾sione uindicare studeatis. Alioquin
dico uob̾ scandalum magnũ nimis erit
in eccła di. & timeo ne romane sedis aue¬
toritas gͣuem admodũ iacturam &
tͥmentum grande suscipiat nͥ in eum
qui ꝑu̾tit gn̾alem eiꝰ sententiã iundita
processerit. & talit̃ ut cet̾i metũ hãnt.
Quid enim de eo dicam qͦd occultas &
uere tenebrosas lict̃as hũisse se glacur
uilłinus ille utinam a pͥncipib tenebrarũ.
non a pͥncipib apłorum: Et ete audiert̃
filii inccumcisorum: subsannant romanã
scandalizant᷑ ñ pusilli s magni & ꝑfecti

Expanded text:
. Sed utinam vel ipsa stet, et quod adversus eam factum est, stare non possit. Quid enim? Non juravit ille, et iste in cathedra pestilentiae sedet. Quis tribuat ut adversus fornicationem hanc Phinees cum pugione procedat, aut vivat in sede sua Petrus, qui spiritu labiorum suorum interficiat impios? Multi clamant ad vos in toto corde suo, ut sacrilegium hoc digna animadversione vindicare studeatis. Alioquin, dico vobis, scandalum magnum nimis erit in Ecclesia Dei: et timeo ne Romanae Sedis auctoritas gravem admodum jacturam et detrimentum grande suscipiat, nisi in eum qui pervertit generalem ejus sententiam vindicta processerit, et taliter, ut caeteri metum habeant. 2. Quid enim de eo dicam, quod occultas et vere tenebrosas litteras habuisse se gloriatur Willelmus ille? utinam a principibus tenebrarum, non a principibus Apostolorum. Et ecce audierunt filii incircumcisorum: subsannant Romanam scandalizantur non pusilli, sed magni et perfecti
Abbreviated transcription (Latin):
in malo qͣm ĩ bono uti: ab iiti ẽ. Precẽa angi¬
tur debitis multis cumsit pauꝑ & inops.
ubeat auctoritas ur̃a de reb ep̃alib ea
ea solui. Durum ẽ euĩ simul & honore pͥua¬
ri: & onere pͥm debitorum:: Ad eundem

Expanded text:
in malo, quam in bono uti, abuti est. Praeterea angiin malo, quam in bono uti, abuti est. Praeterea angitur debitis multis, cum sit pauper et inops: jubeat auctoritas vestra de rebus episcopalibus ea solvi. Durum est enim simul et honore privari, et onere premi debitor
Abbreviated transcription (Latin):
denti a gła. honosto qͥ potit medioc̾tatis
sese exciꝑe gͣdu. solamq ñ deuenire inex¬
tirinitatẽ opprobrii. Iiuicius ẽ. nobił gen̾e
ẽ ui sullimitate positꝰ fuit nec tu hune¬
lẽ iefugit locũ s probrũ. Nicħ ne mere¬
bit᷑ uł ista humilitas: humiliat᷑ ẽ impiꝰ
achab et ꝓfuit ei. et in uiro fideli ac nobi¬
li. humilitas p̃cium ñ habebit: Absit a
summa sede. absit a scã mente ur̃a. cor con¬
tͥtum & humiliatũ despicere. Si dicere¬
mus humiliauit se exaltet᷑. nch in hoc
temere a nob̾ p̃sumptum possemꝰ forsitan
excusare. nimirum ex iegula qͣm optime nosti
Nunc aũ ñ dicimꝰ exaltetur s ne conculcetur.
et confundemur ab expectatione nr̃a: Imo
uͦ simala suscepimꝰ de manu dñi. bona quare
ñ suscipiamꝰ: Nunqͥd enim potestatẽ habetiᷤ
depone pocentes de sede & exaltabe humileˢ
ñ habetis: Porro potestate accepta. malle ĩ¬

Expanded text:
denti a gloria, honesto quo poterit mediocritatis denti a gloria, honesto quo poterit mediocritatis sese excipere gradu, solamque non devenire in extremitatem opprobrii. Juvenis est, nobilis genere est, in sublimitate positus fuit: nec tamen humilem refugit locum, sed probrum. Nihilne merebitur vel ista humilitas? Humiliatus est impius Achab, profuit ei : et in viro fideli ac nobili humilitas pretium non habebit? Absit a summa 245 Sede, absit a sancta mente vestra, cor contritum et humiliatum despicere. 3. Si diceremus, Humiliavit se, exaltetur; nihil in hoc temere a nobis praesumptum. Possemus forsitan excusare, nimirum ex regula quam optime nostis . Nunc autem non dicimus, Exaltetur; sed, Ne conculcetur, et confundamur ab exspectatione nostra. Imo vero si mala suscepimus de manu domini, bona quare non suscipiamus? Numquid enim potestatem habetis deponere potentes de sede, et exaltare humiles non habetis? Porro potestate accepta malle
Abbreviated transcription (Latin):
bit: aliqͥd & de suo addet. Dñs ẽ. Anñ
licet ei qͦ uult facẽ: Sciam si ñ qͣntum
sat ẽ ioncm michi suppeditare aduerterit.
timenti nec frustra ut sͥ suisq uidebatur.
cessit tñ. & nr̃o se totum cominisit arbito
ac ne occasione ipsiꝰ diutiꝰ eccła fatigaret᷑
consulente ine anticipans t̃minu. & securiꝰ
ictum. ultro ep̃m exuit. U numẽ. clementis¬
sime pater un hõi generoso ac uerecundo
in ram miseranda fortuna posset ñ paruin
consolationis afferri. Queritis qͥd: ꝓfecto
non ambulat inmaguis. neq in mirabilib
suꝑ se. Sufficit si ur̃a indulgentia possit re¬
tiuere sac̾dotem. qui ep̃c fuit: tm̃ a nota ui¬
faimiȩ. & ꝑpetuę inustionis cauterio. scuto
bone uoluntatis uiȩ obumbret᷑ s̃. Odignã
omni exauditu p̃cem. Non iogat ut głosus.
s ue ingloriꝰ sit qͥ extitit głos. Quicquid
illud qͦs sit mediũ. ẽ: eo contentꝰ ẽ. Liceat ca¬

Expanded text:
bit, aliquid et de suo addet. Dominus est. An non bit, aliquid et de suo addet. Dominus est. An non licet ei quod vult facere? Etiamsi non, quantum sat est, rationem mihi suppeditare adverterit; timenti, nec frustra, ut sibi suisque videbatur, cessit tamen, et nostro se totum commisit, arbitrio. Ac ne occasione ipsius diutius ecclesia fatigaretur, consulente me anticipans terminum, et securis ictum, ultro episcopum exuit. Unum est, clementissime Pater, unde homini generoso ac verecundo in tam miseranda fortuna posset non parum consolationis afferri. Quaeritis quid? Profecto non ambulat in magnis, nec in mirabilibus super se. Sufficit, si vestra indulgentia possit retinere sacerdotem, qui episcopus fuit: tantum a nota infamiae et perpetuae inustionis cauterio, scuto bonae voluntatis vestrae obumbretur sibi. O dignam omni exauditu precem! Non rogat ut gloriosus, sed ne inglorius sit, qui exstitit gloriosus. Quidquid illud sit quod medium est, eo contentus est. Liceat ca
Abbreviated transcription (Latin):
miserabiliꝰ facto de diuite et sullimi. hic iam
non ht̃ adulatio locum. ht̃ miseratio. Mult
ꝓ coscͥpserunt ut iemaneret ep̃c. s multũ ħ
erat non potui ego ut ia auderem. Nunc uͦ
si ies humaniꝰ estimnet᷑ ip̃a exiggit nẽ qđ ante
uitabam. Spes erat homini adhuc. nam
sꝑandi iõ suberat tał. Bicebat. Ualde ĩmutat᷑
ẽ rerum statꝰ: ex qͦ mͥ sententia purgationis
imposita fuit. It qͥdem grauẽ illam satis
accepi: & q̃ uł ab innocentissimo difficile
impleri posset. Qͥd nc̃ cũ cuncta pene in imn
lomꝓuincialiũ sane ep̃orum ꝑ qͦs me pur¬
gari oportuit: pars multa ħ ẽ Noncerte
uł absunt. Q uid gͦ: Recte ne a me exigi
pot̃. Qed inueniri ñ pot̃: Si ies ita uidici
comꝑta fuit. mirum si de impossibili sentẽ¬
tiam ferat. Aut si ñ ex toto impossibile mi
meo. ut q̃rat unqͥtatẽ meã & peccm̃ meũ
scrutetur: Magis aũ qr benignꝰ ꝙ mise¬
ricors ẽ aliqͥd obliuiscet᷑ a liqͥd dimula¬

Expanded text:
miserabilius est, facto de divite et sublimi. Hic jam non habet adulatio locum, habet miseratio. Multi pro eo scripserunt, ut remaneret episcopus: sed multum hoc erat; non potui adduci ego, ut id auderem. Nunc vero, si res humanius aestimetur, ipsa nunc exigit quod ante vitabam. Spes erat homini adhuc; nam sperandi ratio suberat talis. Dicebat: Valde immutatus est rerum status, ex quo mihi sententia purgationis imposita fuit. Et quidem gravem illam satis accepi, et quae vel ab innocentissimo difficile impleri posset. Quid nunc, cum cuncta pene in impoComprovincialium sane episcoporum, per quos me purgare oportuit, pars multa haec est. Non certe l desunt, vel absunt. Quid ergo? rectene a me exigi potest quod inveniri non potest? Si res ita judici comperta fuerit, mirum si de impossibili sententiam ferat: aut si non ex toto impossibile, nimeo, ut quaerat iniquitatem meam, et peccatum meum scrutetur? Magis autem, quia benignus et misericors est, aliquid obliviscetur, aliquid dissimula
Abbreviated transcription (Latin):
cludit tot calumpnias et inuectiones suas
quas in dm̃ tam impie qͣm imꝑite euomuit:
ut dicat totum eẽ qͦd ds in carne apparuit.
nr̃am de u̾bo & exemplo ipsius institutio¬
nem sine ut post modum dicit instructio¬
nem totum quod passus. crucifixus. et mor¬
tuus ẽ suȩ erga nos caritatis. ostensionem
uł cõmendationem. Cet̾m quid prodest quod¬
nos instituit. si ñ restituit: Aut nunquid
frustra instruimur. si ñ pꝰ destriratur in nob
corpꝰ peccĩ. ut ultra ñ seruiamus peccõ: Si
omne quod profuit. xͦ in sola fuit ostensione
iurtutum: restat ut dicatur quod adam qͦ
ex sola peccĩ ostensione nocuerit. Siquidem
ꝑ qualitate uulnĩs: allata ẽ medicina. Sie
enun in adam om̃s moriuntur. ita & in xͦ
omnes uiuificabunt᷑. S sicut hoc. ita illuo.
qͣm institutio. ut ille quidem ad pecc̃in exẽ¬
plo suo. hic uero exemplo & ũbo ad bene ui¬
uendum. & se diligendum hominls reforma¬

Expanded text:
cludit tot calumnias et invectiones suas, cludit tot calumnias et invectiones suas, quas in Deum tam impie, quam imperite evomuit, ut dicat: « Totum esse quod Deus in carne apparuit, nostram de verbo et exemplo ipsius institutionem, sive, et postmodum dicit, instructionem; totum quod passus et mortuus est, suae erga nos charitatis ostensionem vel commendationem. » nos instituit, si non restituit? Aut nunquid frustra instruimur, si non prius destruatur in nobis corpus peccati, ut ultra non serviamus peccato? Si omne quod profuit Christus, in sola fuit ostensione virtutum; restat ut dicatur, quod Adam quoque ex sola peccati ostensione nocuerit: siquidem pro qualitate vulneris allata est medicina. Sicut enim in Adam omnes moriuntur, ita et in Christo omnes vivificabuntur . Ergo sicut hoc, ita et illuquam institutio ejus: ut ille quidem ad peccatum exemplo suo, hic vero exemplo et verbo ad bene vivendum, et se diligendum homines informa
Abbreviated transcription (Latin):
quitas. tanto huiꝰ uoluntas sanctior & eo po¬
tentior ad saluandum: quatenꝰ tanta median¬
te potentia. antiquum illud qͣmuis gñde
siue peccantib ascbitur ħ uictoria. s bene
utenti peccõ. & peccantes fortiter ꝑferenti.
et conu̾tenti inusum pietatis. quicquid in
ip̃m ausa ẽ crudelitas impioꝵ. fuit uero
sanguis qui effusus ẽ. tam multꝰ adignoᷤ¬
cendum. ut ip̃m qͦ pecc̃m maximum quo
factum ẽ. ut effundẽtur deleret: ac ꝑ hoc
de antiqui illius ut pote leuioris deletione
nullam omnino dubietatem relinqueret.
liquod quis requisierit. aut ullomͦ ei placuit
innocentem int̾fici. ne dum d̾s tam acceptam
filii mortem habuerit. ut ꝑ ip̃am uniuerso re¬
conciliatꝰ sit mundo: Non requisiuit ds pat̃
sanguinem filii. s tamen acceptauit oblatũ.
ñ sang̾nem siciens s salutem: quia salus erat
in sanguinez Salus plane & ñ sicut iste sapit
et scribit. sola caritatis ostensio. Sic enu cõ¬

Expanded text:
quitas, tanto ejus voluntas sanctior, et eo poquitas, tanto ejus voluntas sanctior, et eo potentior, ad salvandum: quatenus tanta mediante potentia antiquum illud, quamvis grande sive peccantibus ascribitur haec victoria; sed bene utenti peccato, et peccantes fortiter perferenti, et convertenti in usum pietatis, quidquid in ipsum ausa est crudelitas impiorum. 22. Fuit vero sanguis qui effusus est, tam multus ad ignoscendum, ut ipsum quoque peccatum maximum, quo factum est, ut effunderetur, deleret; ac per hoc de antiqui illius, utpote levioris, deletione nullam omnino dubietatem relinqueret. liquod quis requisierit, ut ullo modo ei placuerit innocentem interfici; nedum Deus tam acceptam Filii mortem habuerit, ut per ipsam universo reconciliatus sit mundo? » Non requisivit Deus Pater sanguinem Filii, sed tamen acceptavit oblatum; non sanguinem sitiens, sed salutem, quia salus erat in sanguine. Salus plane, et non, sicut iste sapit et scribit, sola charitatis ostensio. 656 Sic enim con
Abbreviated transcription (Latin):
Pieuiter respondemꝰ ip̃m sangͥnem qͣm fude¬
runt. & int̾pellationem ipsiꝰ qͣm occid̾unt.
Addit etiam. Nunquid mors in nocentiᷤᷤ filiĩ
intm̃ do pr̃ĩ placuit. ut ꝑ ip̃am reconciliate¬
tur nob̾ qui ħ peccando cõmisimus. ꝓpt̾
quod innocens dñs ẽ occisus. nec nͥ hoc maxi¬
mum fieret pecc̃m. illud multo leuiꝰ potuit
ignoscere: Non mors s uoluntas placuit
sponte morientis. & illa morte expungentiᷤ
mortem. oꝑantis salutem. restituentis inno¬
centiam. tͥumphantis pͥncipatꝰ & potestateᷤᷤ.
spoliantis inferos. ditantis suꝑos pacifi¬
cantis quȩ in celo sunt. & que in t̾ra: omĩa
instaurantis. Et qm̃ ħ tam preciosa mors
uoluntariȩ suscipienda ad u̾sus pecc̃in. ñ
tamen potãt fieri nͥ per pecc̃m: ñ delectatꝰ
quidem s camen bñ usus malicia scele¬
ratorum. et morcem de morte de pecõ damp¬
nauit peccm. Et quanto illorum maior ii¬

Expanded text:
Breviter respondemus, ipsum sanguinem quem fudeBreviter respondemus, ipsum sanguinem quem fuderunt et interpellationem ipsius quem occiderunt. Addit etiam: « Nunquid mors innocentis Filii in tantum Deo Patri placuit, ut per ipsam reconciliaretur nobis, qui hoc peccando commisimus, propter quod innocens Dominus est occisus: nec nisi hoc maximum fieret peccatum, illud multo levius potuit ignoscere? » Non mors, sed voluntas placuit sponte morientis, et illa morte expungentis mortem operantis salutem, restituentis innocentiam, triumphantis principatus et potestates, spoliantis inferos, ditantis superos, pacificantis quae in coelo sunt et quae in terra, omnia instaurantis. Et quoniam haec tam pretiosa mors, voluntarie suscipienda adversus peccatum, non tamen poterat fieri nisi per peccatum, non delectatus quidem, sed tamen bene usus malitia sceleratorum, et mortem de morte, et de peccato damnavit peccatum. Et quanto illorum major ini
Abbreviated transcription (Latin):
bantur ad ipsius uoluntatem: int̾cedente
morte unigeniti optinemus iustificati
gratis un sanguine ipsius. In quo sic̃ item
dic̃. hñis redemptionẽ ꝑ sangͥnem eiꝰ. et
iemissionẽ peccõrum. scđm diuicias gr̃e eiꝰ.
sur inquis ꝑ sangͥnem qͦd potuit facẽ ꝑ
sermonẽ. Ip̃m int̾roga. M scire licet qͦd
itar cur ita. ñ lut. Iunquia dicit fig¬
mentum ei qui se finxit. quid me finxistisie:
uł reconciliari deo ꝑ mortẽ fili suidicit apls.
qui tanto ampliꝰ adu̾sus hominẽ irasci de¬
buit. qͣnco ampliꝰ homines in crucifigen¬
do filium suum deliquerunt. qmͣ in tnsg̃¬
diendo pͥmum eiꝰ preceptum umiꝰ pomi g̾tu:
Quasi ñ potuĩt deo in uno eodemq facto¬
et displicere iniquitas malignantium: &
placere pietas patientis. Et ait. Ed si tm̃
fuerat illud adȩ pecc̃m. ut expiari ñ posset
nisi morte .xͥ. qͣm expiationem habebit ip¬
sum homnicidiũ quod in xͦ commissum ẽ:

Expanded text:
bamur ad ipsius voluntatem: intercedente bamur ad ipsius voluntatem: intercedente morte Unigeniti obtinemus, justificati gratis emptionem per sanguinem ejus et remissionem peccatorum, secundum divitias gratiae ejus . Cur, inquis, per sanguinem, quod potuit facere per sermonem? Ipsum interroga. Mihi scire licet quod ita: cur ita, non licet. Nunquid dicit figmentum ei qui se finxit: Quid me finxisti sic!vel reconciliari Deo per mortem Filii ejus dicit Apostolus, qui tanto amplius adversus hominem irasci debuit, quanto amplius homines in crucifigendo Filium suum deliquerunt, quam in transgrediendo primum ejus praeceptum unius pomi gustu? » Quasi non potuerit Deo in uno eodemque et facto displicere iniquitas malignantium, et placere pietas patientis. Et ait: « Quod si tantum fuerat illud Adae peccatum, ut expiari non posset nisi morte Christi, quam expiationem habebit ipsum homocidium, quod in Christo commissum est? »
Abbreviated transcription (Latin):
traret. Cet̾m si non licet ꝑscrutari diuine sa¬
cramentum uoluntatis: licet tamen sencire
effectum oꝑis. fructum utilitatis ꝑcipere.
Et quod licet scire. ñ licet tacere: quia gła
regum celare u̾bum. & gła di inuestigare
sermonẽ. fidelis sermo & omni acceꝑtioẽ
dignus: qm̃ cum ad huc peccõres eẽmus re¬
conciliati sumus dõ ꝑ mortẽ ipsiꝰ filii cius.
Ubi reconciliatio et remissio peccõrum: Iam
si dicente scͥptura peccã nr̃a seꝑant inter
nos & dm̃: manente peccõ ñ ẽ ieconciliati¬
o. In quo gͦ iemissio peccorum: Hic calix
inquit noui testamenti in meo sanguine.
qui ꝓ uob̾ effundetur in remissionẽ pec¬
cõrum. Itaq uͥ reconciliatio: ibi remissio
pacoꝵ. Et̃ quid ip̃a nͥ iustificatio: Siue
gͥ reconciliatio. siue remissio peccõrum. siue
iustificatio sit. siue etiam redemptio uł li¬
batio de uincuł diaboli a quo cãtiui tene¬

Expanded text:
traret . 20. Caeterum si non licet perscrutari divinae satraret . 20. Caeterum si non licet perscrutari divinae sacramentum voluntatis, licet tamen sentire effectum operis, fructum utilitatis percipere. Et quod licet scire, non licet tacere: quia gloria regum celare verbum, et gloria Dei investigare sermonem . Fidelis sermo, et omni acceptione dignus! quoniam cum adhuc peccatores essemus, reconciliati sumus Deo per mortem Filii ejus . 655 Ubi reconciliatio, et remissio peccatorum. Nam si, dicente Scriptura, Peccata nostra separant inter nos et Deum , manente peccato, non est reconciliatio. In quo ergo remissio peccatorum? Hic calix, inquit, novi testamenti in meo sanguine, qui pro vobis effundetur in remissionem peccatorum . Itaque ubi reconciliatio, ibi remissio peccatorum. Et quid ipsa, nisi justificatio? Sive igitur reconciliatio, sive remissio peccatorum, sive justificatio sit; sive etiam redemptio, vel liberatio de vinculis diaboli a quo captivi tene
Abbreviated transcription (Latin):
et scõrum angłorum. Irm̃. ut aufẽret
iugum captiuitatis nr̃ȩꝰ suum ut iħi¬
pleretur ꝓpositum uoluntatis eiꝰ: Angloꝵ
ut numerꝰ impleret᷑ eorum. Porro racio
huiꝰ facti: fuit dignatio facientis. Qs
negat omipotenti ad manũ furisse. alioᷤ
& alios modos nr̃ȩ redemptionis. iustifica¬
tionis. lib̾ationis: Uerum hoc ñ preui¬
dicat. hꝰ qͦm c multis elegit efficatiȩ. st
fortasse is prestat. ꝑ qͣm in tra oblinioniᷤ
graueduus lapsꝰ nr̃i. tot & tantis grana¬
minib reꝑatoris. fortiꝰ & iuuatiꝰ ammo¬
neremur. Alias autẽ nemo hominũ no¬
uit. nec noscere ad plenum potest. quid
boni ad grãm. quid congruentiȩ. ad sa¬
pientiam. quial decori ad głam quio
cõmodi ad salutem penes scip̃am contincat
huiꝰ uenãndi myft̾ii inscrutabił altitudo. ꝗͣ
ipħa ⁊consid̾ans ex pauit ñ penet᷑uit: & p̃¬
cursor dñi indignum se iudicauit qui pene¬

Expanded text:
et sanctorum Angelorum. Nostrum, ut auferret et sanctorum Angelorum. Nostrum, ut auferret jugum captivitatis nostrae: suum, ut impleretur propositum voluntatis ejus: Angelorum, ut numerus impleretur eorum. Porro ratio hujus facti fuit dignatio facientis. Quis negat Omnipotenti ad manum fuisse alios et alios modos nostrae redemptionis, justificationis, liberationis? Verum hoc non praejudicat hujus, quem e multis elegit, efficaciae. Et fortasse is praestat, per quem in terra oblivionis, gravedinis, lapsus nostri, tot et tantis gravaminibus Reparatoris fortius et vivacius admoneremur. Alias autem nemo hominum novit, nec noscere ad plenum potest, quid boni ad gratiam, quid congruentiae ad sapientiam, quid decori ad gloriam, quid commodi ad salutem, penes se ipsam contineat hujus venerandi mysterii inscrutabilis altitudo: quam propheta considerans expavit, non penetravit ; et praecursor Domini indignum se judicavit qui pene
Abbreviated transcription (Latin):
xͦ in carne uenienti. & anteꝗͣ. ueniret.
& pꝰ bñdictum ẽ a turbis. bñdictorum:
qͣmuis peuntes plenam minime tunc
consecuti sunt bñdictionem. seruata ni¬
mirum hac pierogatiua tempori gr̃ȩ¬
Deinde laborans docere & ꝑsuadẽ diabo¬
lum nullum s iuis in hominẽ uendica re
potiise aut debuisse nisi ꝑmissu d̃ĩ & qdđ
sine inuiria diaboli iure d̾s ꝓ fugã suum
siuellet misereri repecere. & solo ũbo eriꝑe
posset. quasi ħ squis diffeceatur: pꝰ multa
aliqñ inferc. Que itaq necessitas. aut que
rõ. aut quod opꝰ fuit. cum sola iussione sua
diuina miseratio lib̾are hominẽ a peccato
posset. ꝓp̃ redemptionẽ nc̃am filium di car¬
ne suscepta. tot & tantas inedias. opprobria.
flagella. sputa. deniq ip̃am crucis ignomi¬
niosam. & asꝑrimam mortẽ sustinere. ut
cum iniquis patibulum sustineret: Res¬
pondemus. Necessitas nr̃a fuit: & necessi¬
tas dura sedentium in tenebris & um¬
bra mortis. Opus equȩ nr̃m & dei ipsius.

Expanded text:
 in carne venienti, et antequam veniret, et post, benedictum est a turbis benedictorum: quamvis praeeuntes plenam minime tunc consecuti sint benedictionem, servata nimirum hac praerogativa tempori grDeinde laborans docere et persuadere, diabolum nullum sibi jus in hominem vindicare potuisse aut debuisse, nisi permissu Dei, et quod sine injuria diaboli jure Deus profugum suum, si vellet misereri, repetere, et solo verbo eripere posset, quasi hoc quis diffiteatur, post multa aliquando infert: « Quae itaque necessitas, aut quae ratio, aut quod opus fuit, cum sola jussione sua, divina miseratio liberare hominem a peccato posset; propter redemptionem nostram Filium Dei carne suscepta, tot et tantas inedias, opprobria, flagella, sputa, denique ipsam crucis ignominiosam et asperrimam mortem sustinere, ut cum iniquis patibulum sustineret. » Respondemus: Necessitas nostra fuit, et necessitas dura sedentium in tenebris et umbra mortis. Opus, aeque nostrum, et Dei ipsius,
Abbreviated transcription (Latin):
abstulerunt labores corum. s iam finẽ
loquendi omnes parit̃ auchamus. annii¬
tiaui iꝰticiam. p̃nuntiaui ꝑiculum. uita¬
tem non tacui. hortat᷑ sum. ad meliora.
suꝑ est ut aut de ur̃a citius correptione le¬
tennur. aut de iuxta unminenti dampnatio¬
ne certi inconsolabiliter lugeamus. arescentẽ
et tabescentes pretimore & expectatione q̃
ec dulcius. nec amicabiliꝰ s nec aitius
omnino regnum sacdotiumq coniun¬
gi seu conplantari ininuicem potuerunt.
qͣm ut in ꝑsona dñi amboħ pariter con¬
uenerunt ut pote qͥ factꝰ ẽ nob̾ ex utraq¬

Expanded text:
abstulerunt labores eorum. Sed jam finem abstulerunt labores eorum. Sed jam finem loquendi omnes pariter audiamus. Annuntiavi justitiam, praenuntiavi periculum, veritatem non tacui, hortatus sum ad meliora: superest ut aut de vestra citius correctione laetemur; aut de justa imminenti damnatione certi, inconsolabiliter lugeamus, arescentes et tabescentes prae timore et exspectatione, quae ec dulcius, nec amicabilius, sed nec arctius omnino regnum sacerdotiumque conjungi seu complantari in invicem potuerunt, quam ut in persona Domini ambo haec pariter convenirent; utpote qui factus est nobis ex utraq
Abbreviated transcription (Latin):
ñ quasi hostis conuicians: s quasi amicꝰ
ob ungans. ht̃ uͦ amicitia ñ nunqͣm ob
iuigationẽ: adulationem nunꝗͣ.S iun
uicario & successore suo eugenio. suis sedib
et edib effugastis. Reconciliamini in qͣm
orb̾ pͥncipib. ne forte incipiat ꝓ eiᷤᷤ pug¬
nare orb̾ trȩ contra insensatos. An nescitiꝰ
quia his offensis nicħ ominno ualetis.
his ꝓpitiis nicħ omnino timetis: Ion
inꝗ̃. ñ timeb̾ sub horum tutela milia
ppłi ccumdantis te urbs inclita. ciuita
fortium. Reconciliare ꝓuide illis. sim̃
et milib mr̃m. qͥ qͥdem ap̃ te. s contͣ te
sunt ꝓpt̾ grande pecc̃m qͦd peccasti: inqͦ
et ꝑsistis. Reconciliare etiam omni eccłȩ
scõrum. qui uͥq trarum audito ħ uerbo
scandalizati sunt. Alioquin pagina ista
contra te in cestimoniũ erit. s & ip̃i apłi
et mr̃es tui stabunt in magna ꝯstanti
adu̾sus eos qͥ se angastiauert̃. et qui

Expanded text:
non quasi hostis convicians, sed quasi amicus non quasi hostis convicians, sed quasi amicus objurgans. Habet vera amicitia nonnunquam 242 objurgationem, adulationem nuvicario et successore suo Eugenio suis sedibus et aedibus effugastis. Reconciliamini, inquam, orbis principibus, ne forte incipiat pro eis pugnare orbis terrae contra insensatos. An nescitis quia his offensis nihil omnino valetis, his propitiis nihil omnino timetis? Non, inquam, non timebis sub horum tutela millia populi circumdantis te, urbs inclyta, civitas fortium. Reconciliare proinde illis, simul et millibus martyrum, qui quidem apud te, sed contra te sunt propter grande peccatum quod peccasti, in quo et persistis. Reconciliare etiam omni Ecclesiae sanctorum, qui ubique terrarum audito hoc verbo scandalizati sunt. Alioquin pagina ista contra te in testimonium erit: sed et ipsi Apostoli et martyres tui stabunt in magna constantia adversus eos qui se angustiaverunt, et qui
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. Ue gͦ nunc tͥ ppłe miserandȩ. et ue
duplo qͣm ante: ñ ab ext̾is nationib. ñ a
feritate barbaiorum. ñ a milib armatoꝵ.
Ue tm̃ a facie tuorum tͥ. ue a domesticiͤ
et amicis. a clade in testina. a cruciatu
precordioꝵ. a tortionib uiscerum. agnoᷤ¬
cis ne iam qr ñ omnes pacifici qͥ domes¬
tici. nec om̃s amici qͥ uident᷑ : Et si alias
noueramus. s nunc ꝑ te manifestiꝰ edo¬
cemur omnẽ ui̾tatem illiꝰ sermonis dñi
qͣm dixit. qm̃ iimici hominis domestici
eiꝰ. Ue fr̃i a fr̃e in medio tur: et filiis a pa¬
rentib. Ne ñ a gladiis s a labiis iniqͥs
et a lingua dolosa. Usq quo male in ma¬
lo uos alt̾utrum confortatis & gladiis
labiorum inuicem sternitis. inuicem
ꝑditis. ut ab inuicẽ consinnamim: Cong̃ga¬
mini ones disꝑsȩ. redite ad pascua. redite
ad pastorem & ep̃m animarum ur̃arum.
Redite preuaricatores ad cor. Qa loquor

Expanded text:
sunt. Vae ergo nunc tibi, popule miserande, et vae sunt. Vae ergo nunc tibi, popule miserande, et vae duplo quam ante, non ab exteris nationibus, non a feritate barbarorum, non a millibus armatorum. Vae tantum a facie tuorum tibi; vae a domesticis et amicis, a clade intestina, a cruciatu praecordiorum, a tortionibus viscerum. 5. Agnoscisne jam quia non omnes pacifici qui domestici, nec omnes amici qui videntur? Et si alias noveramus, sed nunc per te manifestius edocemur omnem veritatem illius sermonis Domini, quem dixit: Quoniam inimici hominis domestici ejus. . Vae fratri a fratre in medio tui, et filiis a parentibus! vae non a gladiis, sed a labiis iniquis et a lingua dolosa! Usquequo male in malo vos alterutrum confortatis, et gladiis labiorum invicem sternitis, invicem perditis, ut ab invicem consumamini? Congregamini, oves dispersae, redite ad pascua, redite ad Pastorem et Episcopum animarum vestrarum. Redite, praevaricatores, ad cor. Quod loquor,
Abbreviated transcription (Latin):
uertere. reũtere sunamitis. reũtere ad cor
tuum: agnosce iam uł sero. que qͣnta.
a quib patiaris uł passa sis. Recorda¬
re qͣ causa. qͦ fine. ꝑ quos & in quos
usus ñ longe ante hos dies cunctariĩ
q̃ in te sunt ȩccłarum. omĩs ornatꝰ. et
censꝰ profligatꝰ ẽ. quicqͥd in altaribus
et altarium uasis. quioquid in ipsis
sacris imaginib auri & argenti ⁊ reꝑiri
tunc potuit: manib impiorum dirptum et̃
dñi irrecuꝑ abiliter periit. Et nunc quidt̃
uisum ẽ itare maliciam. in nouare denuo
suꝑ te dies malos: Quid mͦ uł lucri am¬
plioris. uł certioris spei arridet tͥ: Nisi qͦd
in eo nouissima tua cernuntur incau ora
plebe s etiam de cleio. & de pͥncipib ñ nul¬
li ꝑ orbem in scismate illo fauerunt tͥ. Nc̃
uͦ sic̃ manꝰ tue contͣ om̃s: sic manꝰ omĩium
contra te. Mundus ẽ. a sangͥne tuo mundꝰ
omnis: pret̾ te solam & filios tuos qͥ in te

Expanded text:
vertere, revertere, Sunamitis, revertere ad cor vertere, revertere, Sunamitis, revertere ad cor tuum: agnosce jam vel sero, quae, quanta, a quibus patiaris, vel passa sis. Recordare qua causa, quo fine, per quos, et in quos usus, non longe ante hos dies cunctarum, quae in te sunt, ecclesiarum omnis orantus et census profligatus est. Quidquid in altaribus et in altarium vasis, quidquid in ipsis sacris imaginibus auri et argenti reperiri tunc potuit, manibus impiorum direptum et Domini irrecuperabiliter periit. Et nunc quid tibi visum est iterare malitiam, innovare denuo super te dies malos? Quid modo vel lucri amplioris, vel certioris spei arridet tibi? nisi quod in eo novissima tua cernuntur incautiora plebe, sed etiam de clero, et de principibus nonnulli per orbem in schismate illo faverunt tibi: nunc vero sicut manus tuae contra omens, sic manus omnium contra te. Mundus est a sanguine tuo mundus omnis, praeter te solam, et filios tuos qui in te
Abbreviated transcription (Latin):
Sic facui romani non iudicantes neq qͦd
honestum ẽ discernentes caput ur̃m atꝙ
omĩum qͦd inuob̾ẽ deturpatis. ꝓ qͦ magiˢ
nec ur̃is ipsis ceruicib parcendum a uob̾
foret si necessitas exegiss. Prẽs ur̃i urbi
orbem subuigauerunt. uos urbẽ ꝓꝑatis
orbi facere fabulam. En pet̾ heres petͥ se¬
de. & urbe a uob̾ pulsus ẽ. Enieb & domi¬
b sius ur̃is manib spoliati sunt cardina¬
les. atq ep̃i: ministͥ dñi. O ppłe stulte &
insipiens. ocolumba seducta ñ hñs cor.
Ionne ille cap̃. ꝙ illi oculi tui erant: Qa
gͦ nunc ioma. nͥ sine capite truncum
corpꝰ. sine ocłis frons effosa. facies tene¬
brosa: aꝑi gens inisera. aꝑi oculos
tuos & uide desolacionẽ cuã iamiamq
imminentẽ. Quomͦ in breui mutatꝰ est
tium. pͥnceps prouinciarũ. Uerum ini¬
cia malore sunt ħ: gͣuiora timemus.
Nunqͥd ñ ꝓpe initĩtum es si ꝑsistis: Ae¬

Expanded text:
Sic fatui Romani; non judicantes, neque quod Sic fatui Romani; non judicantes, neque quod honestum est discernentes, caput vestrum atque omnium, quod in vobis est, deturpatis, pro quo magis nec vestris ipsis cervicibus parcendum a vobis foret, si necessitas exegisset? Patres vestri Urbi orbem subjugaverunt: vos Urbem properatis orbi facere fabulam. En Petri haeres Petri sede et urbe a vobis expulsus est: en rebus et domibus suis, vestris manibus spoliati sunt cardinales atque episcopi ministri Domini. O popule stulte et insipiens, o columba seducta non habens cor! Nonne ille caput, et illi oculi tui erant? Quid ergo nunc Roma, nisi sine capite truncum corpus, sine oculis frons effossa, facies tenebrosa? Aperi, gens misera, aperi oculos tuos, et vide desolationem tuam jamjamque imminentem. Quomodo in brevitium, princeps provinciarum ? 4. Verum initia malorum sunt haec: graviora timemus. Numquid non prope interitum es, si persistis? Re
Abbreviated transcription (Latin):
ñ pot̃ ñ ẽẽ & corꝑis cuiꝰ membrũ sum ego.
Iunquid ñ dolente capite clamat lingua
oinĩa ꝑ ip̃am suum cap̃ suumq capitis
fatentur incõmodum: Dunittite ꝓinde
queso. dimittite ut plangã paululum
dolorem meum: nec meũ tm̃ s ꝙ totiꝰ ȩccłȩ.
Iõne ipsius uox ẽ hodie ꝑ uniũsum mũ¬
toto sit orbe qͥ ñ głetur ħ capite. quod
ambo illi głosi pͥncipes t̾iȩ alt̾ amisso.
alt̾ submisso incruce capite. suo tͥumpho
nus eorum. sic lesio eoruidẽ ab omĩb
fendere pͥncipes mundi. ur̃os autem
speciales patronos: Cur regem t̾rȩ. cur
dm̃ cęli. furore tam intołabili qͣm irra¬
tionabili inuos parit ꝓuocatis. diun
sacram & apłicam sedem diuinis regali¬
b q pͥuilegiis singłarit᷑ sullimatam
ausu saclego incessere. suoq minui
honore contenditis. quam uł soli contra
omnes si oportuisset defendẽ debuistis:

Expanded text:
non potest non esse et corporis, cujus membrum sum ego. non potest non esse et corporis, cujus membrum sum ego. Numquid non dolente capite clamat lingua omnia per ipsam suum caput, suumque capitis fatentur incommodum? Dimittite proinde, quaeso, dimittite, ut plangam paululum apud vos dolorem meum; nec meum tantum, sed et totius Ecclesiae. Nonne ipsius vox est hodie per universum muntoto sit orbe, qui non glorietur hoc capite, quod ambo illi gloriosi principes terrae, alter amisso, alter submisso in cruce capite, suo triumpho nus eorum , sic laesio eorumdem ab omnibus fendere principes mundi, vestros autem speciales patronos? Cur Regem terrae, cur Dominum coeli, furore tam intolerabili, quam irrationabili in vos pariter provocatis, dum sacram et apostolicam sedem, divinis regalibusque privilegiis singulariter sublimatam, ausu sacrilego incessere, suoque minuere honore contenditis, quam vel soli contra omnes, si oportuisset, defendere debuistis?
Abbreviated transcription (Latin):
ñ omni armatiuȩ fortium: Iõne qͦndam
in babylone ad uocem pueri umioris uiꝰ
omĩs ille ppłs qͥ senib iniquis uidicib se¬
ductꝰ fuerat reu̾sus ẽ ad iudicium. & sic
seruatꝰ ẽ sanguis in noxiꝰ in die illa: Ita nẽ
qͦ & si adolescentulus sum ego & contemp¬
tus. ad olescentulꝰ dico ñ annoꝵe paucitate
uocem uirtutis ꝑ qͣm fiat ut &r is ppłs ꝙͥ
nichilominꝰ constat eẽ seductum. ad iudi¬
cium reu̾tatur. Mea gͦ defensio ad eos qͥ
inͥ hinc forte succensendũ. indignandũ¬
ue putau̾nt: ħ sit. Si neq ħ sacis est:
etiam istud adicio. Cõmunis ẽ causa. & ñ ẽ
distinetio pusilli e magii dolos nepe
in capite ẽ: ac ꝑ hoc inimime alienus nea mi¬
nimis quidem uł extiemis quibq corꝑis
partib. Nec a me gͦ. fuenit ꝓfecto usꝙ ad
me qͣmuis omĩum minimũ dolor maximꝰ
iste qͥa maximꝰ ẽ. & quia cum sit capitis.

Expanded text:
non omni armaturae fortium? Nonne quondam non omni armaturae fortium? Nonne quondam in Babylone, ad vocem pueri junioris unius, omnis ille populus, qui a sensibus iniquis judicibus seductus fuerat, reversus est ad judicium, et sic servatus est sanguis innoxius in die illa ? Ita nunc quoque, etsi adolescentulus sum ego et contemptus adolescentulus dico, non annorum paucitate, vocem virtutis, per quam fiat ut et is populus, quem nihilominus constat esse seductum, ad judicium revertatur. Mea ergo defensio ad eos qui mihi hinc forte succensendum indignandumve putaverint, haec sit. 2. Si neque hoc satis est, etiam istud adjicio. Communis est causa, et non est distinctio pusilli et magni. Dolor nempe in capite est, ac per hoc minime alienus ne a minimis quidem vel extremis quibusque corporis partibus. Nec a me ergo. Pervenit profecto usque ad me, quamvis omnium minimum, dolor maximus iste, quia maximus est; et quia cum sit capitis,
Abbreviated transcription (Latin):
no. fr̃. D. clareualł uocatꝰ abbas. declina
ie alꝰ facere qͦd bonum ẽ. Sermo mͥ ẽ ad te
ppłe sullimis & illustris cum sim uilis
exiguaq ꝑsona: ac nulliꝰ pene mom̃ti
homuntio. Id quidem uerecundũ atcy
onerosum in consid̾anti. quis quib scham
simulq qm̃ alit̃ ħ aliꝰ udicare possit. S:
leuiꝰ ieor uẽcundia ap̃ homines ꝑielitari.
qͣm condempnari ap̃ dm̃ silentio ueri: taci¬
turnitate & absconsione iticiȩ. Ipse enim
dicit. Annuntia ppło meo sceła eorum. Erit
michi &̃ intestimoniũ ante faciem dñi si
dicere potõ Iusticiam᷑ ñ abscondi in corde
meo. ui̾tatem tuam & salutare cuum dixi
Pro hꝰ modi sane ñ uereor qͣmuis uẽcundia
reluctante ꝓ mea ignobilitate scͥbere de
longinqͦ ad ppłm glo̾sum: atq his licteris
transinontanis. sui ip̃orum ꝑiculi atq
peccĩ cõmonere iomanos: si forte audiant
et quiescant. Quis scit si conũtant᷑ ad p̃cẽ
pauꝑis. qui ñ cedunt potentium minis.

Expanded text:
NARDUS Clarae-Vallis vocatus abbas, declinare a malo, et facere quod bonum est. 1. Sermo mihi est ad te, popule sublimis et illustris, cum sim vilis exiguaque persona, ac nullius pene momenti homuncio. Id quidem verecundum atque onerosum mihi consideranti, quis, quibus scribam, simulque quam aliter hoc alius judicare possit. Sed levius reor verecundia apud homines periclitari, quam condemnari apud Deum silentio, veri taciturnitate et absconsione justitiae. Ipse enim dicit: Annuntia populo meo scelera eorum . Erit mihi etiam in testimonium ante faciem Domini, si dicere potero: Justitiam tuam non abscondi in corde meo, veritatem tuam et salutare tuum dixi . Pro hujusmodi sane non vereor, quamvis verecundia reluctante, pro mea ignobilitate scribere de longinquo ad populum gloriosum, atque his litteris transmontanis sui ipsorum periculi atque peccati commonere Romanos, si forte audiant, et quiescant. Quis scit si convertantur ad precem pauperis, qui non cedunt potentium minis,
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ fr̃ Ioħs dixit innos uł scͥpsit qđ
non decuit. aut quomͦ ñ decuit:
ñ tam nos lesit qm seipsum. Magiꝰ nãq
ita scbendo suam prodidit leuitatem. qͣ
cr̃m deprehendit errorem. Quamqͣm
et si lesisset in aliquo: ur̃m tamen non
erat reponere inalum. attendens ꝓuide
non quod ille mereatur. s qͥd me decet do¬
nari iuucmi etiam a uob̾ hanc &ẽ culpam
rogo & supplico. qͥ mag̃ głolam ꝗͣ malicũ
redolere uidetur. Ita tam̃. ut manum
deuiceps inhibeat a scͥbendis tractandis¬
ue que sup̃ ip̃m ẽẽ constitit. Iam ut liqͥ¬
do satis apparet in ħ exiguo qͦd p̃sumpsit
opꝰ erat stilo & animo maturiori. Percum
enim sit uob̾ hominẽ licet in breui pagna
aut non scͥpsisse ut sensit: aut nõ sensisse

Expanded text:
 Joannes dixit in nos vel scripsit quod non decuit, vel quomodo non decuit, non tam nos laesit, quam se ipsum. Magis namque ita scribendo suam prodidit levitatem, quam nostrum deprehendit errorem. Quanquam etsi laesisset in aliquo, nostrum tamen non erat reponere malum. Attendens proinde non quod ille meretur, sed quod me decet, donari juveni etiam a vobis hanc culpam rogo et supplico, quae magis gloriolam quam malitiam redolere videtur: ita tamen, ut manum deinceps inhibeat a scribendis tractandisve quae supra ipsum esse constiterit. Nam, ut liquido satis apparet, in hoc exiguo quod praesumpsit, opus erat stilo et animo maturiori. Certum enim sit vobis, hominem, licet in brevi pagina, aut non scripsisse ut sensit, aut non sensis
Abbreviated transcription (Latin):
aũ uerisumlia: credo qͦd & uera. Uerii
ẽ enim qui testȩmoniũ ꝑhibet de his.
presentium lator. Unde ħ qͦ sciam que¬
ritis. falcem teneo littãrum missarum
a uiris sc̃is. qđ ego noui. quia sc̃i & ue¬
ridici sunt: & omnes ille pariter coni¬
nent tam laudes & preconia huius.
quam illius horrendas blasphem ias
quem aceusat

Expanded text:
autem verisimilia, credo quod et vera. Verax est enim, qui testimonium perhibet de his, praesentium lator. Unde hoc quoque sciam quaeritis? Fascem teneo litterarum missarum a viris sanctis, quos ego novi quia sancti et veridici sunt · et omnes illae pariter continent tam laudes et praeconia hujus, quam illius horrendas blasphemias, quem accusat
Abbreviated transcription (Latin):
tra coapłm eiꝰ paulum dñabamini fidei
totius orbis. At nc̃ nouum aliquid ad¬
didistis: usur pantes ampliꝰ & in ipsam
religionẽ. Ed restat. nͥ ut adiciatis. & in
ip̃is angłis scĩs dñarie Nisi quod u ħ
postior uidas pͥorem uicisse uersutia &
fraude uidetur quod cum illiꝰ facinus
condiscipuli horruerunt uniuersi. iste
callidior potuit ad coniuendum inmo ad
fauendum suȩ maliciȩ. non quoslibet s
ipsos apłorum pͥncipes cͥcumuenire. Nõ
imputo dño meo cui tanqͣm homini sur¬
ripi potuit: & ħ oro ne iłs imputet. Ab¬
sit autẽ uͥ uĩtatem agnouit. ut p̃ualeat
tam execrabił maligni huiꝰ sacͥlegusq
conatus. Et ego de hac re adipsumqͦ
solito ausu scͥpsissem: si ñ sensissem ip̃m
quicquid scbimus minus solito accep¬
tare. Queso dolete uos qui monachi esti
uicem magistri ur̃i b̃i bñdicti. cui iam
nt uidetis ꝓpe ẽ. ut uͥq contradicatur.
& ꝑeat omnis ugor monasticȩ discipli¬

Expanded text:
tra coapostolum ejus Paulum, dominabamini fidei tra coapostolum ejus Paulum, dominabamini fidei totius orbis : at nunc novum aliquid addidistis, usurpantes amplius et in ipsam religionem. Quid restat, nisi ut adjiciatis et ipsis Angelis sanctis dominari? Nisi quod in hoc posterior Judas priorem vicisse versutia et fraude videtur: quod cum illius facinus condiscipuli horruerint universi; iste callidior potuit ad connivendum, imo ad favendum suae malitiae, non quoslibet, sed ipsos Apostolorum principes circumvenire. Non imputo domino meo, cui, tanquam homini, subripi potuit; et hoc oro, ne Deus imputet. Absit autem, ubi veritatem agnoverit, ut praevaleat tam exsecrabilis maligni hujus sacrilegusque conatus! Et ego de hac re ad ipsum quoque solito ausu scripsissem, si non sensissem ipsum, quidquid scribimus, minus solito acceptare. Quaeso, dolete vos, qui monachi estis, vicem magistri vestri beati Benedicti: cui jam, ut videtis, prope est ut ubique contradicatur, et pereat omnis
Abbreviated transcription (Latin):
positi plus nocerent. quis hoc recte iudi¬
cans reprehendat: Iam de t̾ris & bonis
eccłȩ quasi distractis & alienatis. et datis
ab eo cognatis suis. coram uen̾abilib ep̃is
suessionensi & autisiodorensi comiteq the¬
obaldo aduocato utiq monast̾ĩi satis res¬
ponsum ẽ. & adhuc respondetur: sic illũ
dedisse sius quomͦ alienis. idest ad eundẽ
censum uł consuetudinem. Porro aũ a scło ñ
ẽ auditum. qͦd monachꝰ rebellis. suꝑb. am¬
bitiosꝰ. pͥuilegium ꝓpͥe lib̾tatis ex apłica au¬
ctoritate meruerit. A temꝑe iude scariodiiᷤᷤ
non est unientꝰ similis illi qͥ sic ui surgeret
in magistrum: & traderet sangͥnem iꝰtum.
feux magister cui cũ magistio omnium
communis ꝓpħica illa uox ẽ homo paciᷤ
meȩ in quo sꝑabam. qui eddebat panes
meos magnificauit suꝑ me supplantati¬
onem Et olim qͥdem eratis contra aplin
petrum dñautes in clerum. imino & con¬

Expanded text:
positi plus nocerent, quis hoc recte judipositi plus nocerent, quis hoc recte judicantes reprehendat? Jam de terris et bonis ecclesiae quasi distractis et alienatis, et datis ab eo cognatis suis, coram venerabilibus episcopis Suessionensi et Autissiodorensi, comiteque Theobaldo, advocato utique monasterii, satis responsum est, et adhuc respondetur, sic illum dedisse suis, quomodo alienis, id est ad eumdem censum vel consuetudinem. 3. Porro autem a saeculo non est auditum quod monachus rebellis, superbus, ambitiosus, privilegium propriae libertatis ex apostolica auctoritate meruerit. A tempore Judae Iscariotis non est inventus similis illi, qui sic insurgeret in magistrum, et traderet sanguinem justum. Felix magister, cui cum Magistro omnium communis prophetica illa vox est: Homo pacis meae, in quo sperabam, qui edebat panes meos, magnificavit super me supplamationem . Et olim quidem eratis, contra apostolum Petrum, dominantes in clerum ; imo et, con
Abbreviated transcription (Latin):
c̃ ẽẽ hospitalẽ. benignum. sobrium. castum.
humilem: decidat mĩto ab inuncis suis
inanis: Neuera namq & in his excusari
et fame gła. At ĩponit᷑ ei noluisse susciꝑe
nuntiũ dñi mei. Pors grauis offensa. si
ita ẽ. Non mnegat abbas hominẽ quimit¬
tebatur in angliam cum eẽt honorifice
susceptus hospicio. queiere loqui cumeo:
s paranti exire uenire hub̾tus p̃positus.
dicens se potiꝰ exiturum. & homini uice
ipsius satisfacturum: Si quominꝰ qđ
oportuit factum fuit cum uiro: cuiꝰ culpa
fuit. uob̾ relinquimꝰ iudicandum. Accu¬
satur item qͦd littãs dñi papę predicto
hub̾to uiolenter abstulerit. & diruꝑit.
s extant littȩ integrȩ. & bullatȩ. nec ui
eas sic̃ mentitur amisit. s sponte duni¬
sit consilio utiq comitis cheobaldi et
nĩo. Dicitur quoq quod quosdam monachoᷤ
incaptionem posuerit. Atq id quidem fal¬
sum. S si quosdam turbatores & conspira¬
tores in diuersa claustra diuisit ne sunul

Expanded text:
ospitalem, benignum, sobrium, castum, humilem; decidat merito ab inimicis suis inanis. Revera namque et in his excusari et famae gloria. 2. At imponitur ei, noluisse suscipere nuntium domini mei. Prorsus gravis offensa, si ita est. Non negat abbas, hominem qui mittebatur in Angliam, cum esset honorifice susceptus hospitio, quaerere loqui cum eo; sed paranti exire intervenit Humbertus praepositus, dicens se potius exiturum, et homini vice ipsius satisfacturum. Si quo minus quod oportuit, actum fuit cum viro; cujus culpa fuerit, vobis relinquimus judicandum. Accusatur item quod litteras domini Papae praedicto Humberto violenter abstulerit, et diruperit. Sed exstant litterae integrae et bullatae: nec vi eas, sicut mentitur, amisit, sed sponte dimisit, consilio 227 utique comitis Theobaldi, et stro. Dicitur quoque quod quosdam monachos in captionem posuerit. Atque id quidem falsum. Sed si quosdam turbatores et conspiratores in diversa claustra divisit, ne simul
Abbreviated transcription (Latin):
ñ possum discuriere ut solebam. Sedebe
⁊ sieho si fore crprar q̃d de plancude
incimne suauitatis. sc̃s ꝓpħa eructiat. bonum
ẽ inquiens expectare dñm in silentio. Et ne
solus uideainim mͥ lusisse. puto iam non au¬
debitis me de ħ silentio meo reprehendere. ꝙ
more uĩo appellare soporem: quod ut puto
congruentiꝰ ac mag̃ ꝓpͥe sc̃s ysaias cultum
iusticiȩ nominat. & de qͦ legitis in ħ ipso
ꝓpħa dicente dño. In silentio & sꝑe. erit
fortitudo ur̃a. Commendate me or̃onib
scĩ conuentꝰ cluniacensis: salutato ex me pꝰ
seruo omium. si dignum iudicatis::¬

Expanded text:
non possim discurrere vt solebam. Sedebo non possim discurrere vt solebam. Sedebo & silebo, si forte experiar quod de plenitudine intimæ suauitatis sanctus Propheta eructuat, Bonum est, inquiens, expectare Dominum cum silentio. Et ne solus videamini mihi lusisse, puto iam non audebitis hoc nostrum silentium reprehendere, & more vestro appellare soporem: quod, vt puto, congruentius ac magis proprie, Esaias cultum iustitiæ nominat: & de quo legitis in hoc ipso Propheta, dicente Domino, In silentio & in spe erit fortitudo vestra. Commendate me orationibus sancti Conuentus Cluniacensis, salutato prius ex me, seruo omnium, si dignum iudicatis
Abbreviated transcription (Latin):
haut dubium quin uelociter recalescam.
placuit sc̃bere: obuiis manib suscepile¬
gi auide. lebenter relego. & placet sepius
repetitum. Placet fateor iocus. Est enun &e
iocunditate gratus: & seruis grauitate.
lescio siquidem quomͦ inter iocandum
ita disponitis sermones ur̃os in iudicio.
ut & iocus seuitatem non redoleat: &
auctoritas conseruata hylaritatis non
minuat gr̃am. Porro auctoritas ita seruat᷑
ut illud scĩ uiri mĩto uob̾ possit aptari.
Si qñ ridebam: ñ credebant m. sya rescͥp¬
sunus. & puto iam iure exigimus ampl¬
ora quȩ ꝓmisistis. Bignum e ut sciatis q̃
penes nos sunt. Decretum ẽ mͥ ultra non
eg̾di monastĩo. nͥ ad conuentum abb̃m
ap̃ cistc̃ium: semel in anno. h ic fultus
or̃onib ur̃is. & bñdictionib consolatus.
paucis dieb quib nunc milito expecto
donec ueniat immutatio mea. Propitus
et mĩam suam a me. fractꝰ sum uirib
& legitimã habeo excusationem: ut iam

Expanded text:
haud dubium quin velociter recalescam, haud dubium quin velociter recalescam, placuit scgi auide, libenter relego, & placet sæpius repetitum. Placet, fateor, iocus: Est enim & iocunditate gratus, & serius grauitate. Nescio siquidem quomodo inter iocandum ita disponitis sermones vestros in iudicio, vt & iocus leuitatem non redoleat, & auctoritas conseruata hilaritatis non minuat gratiam. Porro auctoritas ita conseruatur, vt illud sancti viri vobis merito posset aptari, Si quando ridebam, non credebant mihi. Eia rescripsimus, & puto iam iure exigimus ampliora, quæ promisistis. Dignum est vt sciatis quæ penes nos sunt. Decretum est mihi, vltra non egredi de Monasterio, nisi ad Conuentum Abbatum apud Cistercium semel in anno. Hic fultus orationibus vestris, & benedictionibus consolatus: paucis diebus, quibus nunc milito, expecto donec veniat immutatio mea. Propitius  & misericordiam suam a me. Fractus sum viribus, & legitimam habeo excusationem: vt iam