comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sentit. Restat xp̃iana fides. Cuius si
ꝓprium hoc eẽ putas nichil existimare
pollutum: prius est ut fatearis ĩ uob̃
neminẽ eẽ xp̃ianum. Om̃s eñĩ apud
uos ut cetera reticeam morticina tamen
et ĩmolata inqͥnamentũ existimant᷑
eẽ. non ꝑuum. Aut si et auobis iure
xxp̃ianitatis hoc agitur. ne huius qui¬
dẽ gͦ hoc religionis sententia est: que
omnẽ penitus ĩmundoꝵ abstinentiã
tollit. Quorsum gͦ a paulo id dici po¬
tuid: qd̾ nulli sit religioni conueni¬
ens: Et eñĩ apls non tam religionem
exiit qͣm ritum mutauit : cum ex iudeo fa¬
ctus est xp̃ianus. At uͦo qui hoc capitulum
scͥpsit. iudetur ille michi nulla ꝓrsus reli¬
gione fuisse subniicus. Quaꝑpter si quid
de cet̾o illesionem nr̃e fidei de sc̃pturis q̃¬
rentes inueneritis. tũc demũ id nobis
opponere mementote. cum uobis ꝑuide¬
ritis nõ eẽ contrariũ: quẽ admodũ ⁊ il¬
lud qd̾ de petro soletis afferre. tanqͣm id̾

Expanded text:
sentit. restat christiana fides, cuius si sentit. restat christiana fides, cuius si proprium hoc esse putas nihil existimare pollutum, prius est, ut fatearis in uobis esse neminem christianum. omnes enim apud uos, ut cetera reticeam, morticina tamen et inmolata inquinamentum existimant esse non paruum; aut si et a uobis iure christianitatis hoc agitur, ne huius quidem ergo religionis sententia est, quae omnem penitus inmundorum abstinentiam tollit. quorsum ergo a Paulo id dici potuit, quod nulli sit religioni conueniens? etenim apostolus non tam religionem exuit quam ritum mutauit, cum ex Iudaeo factus est christianus. at uero qui hoc capitulum scripsit, uidetur ille mihi nulla prorsus religione fuisse subnixus. Quapropter si quid de cetero in laesionem nostrae fidei de scripturis quaerentes inueneritis, tunc demum id nobis obponere mementote, cum uobis peruideritis non esse contrarium . quemadmodum et illud, quod de Petro soletis adferre, tamquam idem
Abbreviated transcription (Latin):
ceret om̃ia ẽẽ munda mundis: quedam
et ip̃i putaiunt nõ munda. uos ñ qua
nunc extusatione utimini. si paulo cla¬
mante nicħ ẽẽ non mundũ. et doctͥuas
demonioꝵ appellante cyboꝵ abstinẽtiã.
et mente pollutos uocante qui aliqͥd pu¬
tai̾unt inqͥnatum: nõ solum abstine¬
tis ut diximus. S etiã głam captatis ex¬
inde. Et eo acceptiores uos creditis xp̃o qͥ
eritis abstinentiores a cỹbis. idest scom
hauc sententiam. quo mentib inqͥna¬
ti magis eo magis conscientia ur̃a pol¬
religiones sint. que mentis purgatõnẽ
ꝑitẽr in castimoniis et abstinentia. ritu
qͣmuis du̾sissimo reponunt. dico autt̃
uideos et xp̃ianos et gentes: ex qua nã
istarum religionũ sermo hic ueniat. nõ
potest inueniri. qui docet nichil eẽ non
scm̃ : Certe ex uidaismo nunime. itidẽ
ex paganismo. qr ip̃m quoq discͥminat
cybos nec quicqͣm int̾est. nisi qd̃ hebre
in quib dam animalib apagano dis¬

Expanded text:
ceret omnia esse munda mundis, quaedam ceret omnia esse munda mundis, quaedam et ipsi putauerint esse non munda; uos uero, qua nunc excusatione utimini, si Paulo clamante nihil esse non mundum et doctrinas daemoniorum appellante ciborum abstinentiam et mente pollutos uocante, qui aliquid putauerint inquinatum, non solum abstinetis, ut diximus, sed etiam gloriam captatis exinde et eo acceptiores uos creditis Christo, quo eritis abstinentiores a cibis, id est secundum hanc sententiam, quo mentibus inquinati magis et magis conscientia uestra polreligiones sint, quae mentis purgationem pariter in castimoniis et abstinentia ritu quamuis diuersissimo reponunt, dico autem Iudaeos et christianos et gentes, ex quanam istarum religionum sermo hic ueniat, non potest inueniri, qui docet nihil esse non sanctum ? certe ex ludaismo minime; itidem ex paganismo, quia ipsum quoque discriminat cibos; nec quicquam interest, nisi quod Hebraeus in quibusdam animalibus a pagano dis
Abbreviated transcription (Latin):
eriã nũ uos inisionem diuine maiestatis
contig̾e potiusse arbitramini: cũ fit soͥ¬
ptum. iusi eos qui corde puri fiu̾nt d̃m
iudere nõ posse: At uo etiã hi si casti ab
illicitis facͥnorib extitissent. sola tamẽ
hec abstinendi a quibdã escis suꝑstitio
si tuentem cõtaminat. diuinitatis eis
potuit negasse conspectũ. Euanuit ꝯͥ
iam atq extuista simul est danielis qͦq
illa ac trium pueroꝵ głatio. qui et ip̃ius
Ad hanc p̃dicatõnem que censet nichil ĩ¬
mundũ. castissimi plane ac bone mẽtis
iuuenes habiti sunt in iudaismo: qr sci¬
licet pat̾narum memores traditonum.
agentium dapib et maxime ĩmolatis
om̃i cum studio se conseruau̾int illiba¬
tos. Nunc eñi demum apparuit. Et ip̃o
contaminatos fuisse mentib et consci¬
entia: tum maxime cum os a sangͥne
et ꝙybis feralib abstinebant. S illos
fortasse excuset ignorantia. Nec dum
enĩ apparente xp̃iana hac fide. que do¬

Expanded text:
etiam nunc uos uisionem diuinae maiestatis etiam nunc uos uisionem diuinae maiestatis contingere potuisse arbitramini, cum sit scriptum nisi eos, qui corde puri fuerint, deum uidere non posse? at uero hi etiam si casti ab inlicitis facinoribus exstitissent, sola tamen haec abstinendi a quibusdam escis superstitio, si mentem contaminat, diuinitatis eis potuit negasse conspectum. euanuit ergo iam atque extincta simul est Danihelis quoque illa ac trium puerorum gloriatio: qui et ipsi usque ad hanc praedicationem, quae censet nihil inmundum, castissimi plane ac bonae mentis iuuenes habiti sunt in Iudaismo, quia scilicet paternarum memores traditionum a gentium dapibus et maxime inmolatis omni cum studio se conseruauerint inlibatos. nunc enim demum adparuit et ipsos contaminatos fuisse mentibus et conscientia tum maxime, cum os a sanguine et cibis feralibus abstinebant. Sed illos fortasse excuset ignorantia; necdum enim adparente christiana hac fide, quae do
Abbreviated transcription (Latin):
Austetus dixit. Emnia
munda mundis. ĩmundis
aut̃ et coiquinatis nich
mundũ: s inqͥnata sũt
eoꝵ et mens et conscientia
Hoc quoq ip̃m utrũ uob̾
expediat a paulo dictũ cre¬
dere: consid̾andum ẽ. Hattenus enti nõ
tantum demoniis exagitatos constabit
moysen et ꝓpħas: cum tantas de ꝙͥboꝵ
oifferentus tulerint leges: s etiã qd im¬
mundi ip̃i fu̾int &ħ comqͥnati menceat
couscienta sua. ut congrue in ip̃os et il¬
lud cadere possit qd̾ sequitur. Deum se
scire ꝓfitentur oꝑibꝰ aut̃ negant. Cui dũ
masis hoc competit qͣm ꝓpħis atq mo¬
Usi cu longe alit̾ iuxisse ꝓbantur. qͣm
di cognitorib congruebat⁊ Ego tñ nõ
usꝙ pret̾ adult̾ia. et fraudes ⁊ homitidi¬
Amichil aliud eẽ putau̾am unde consa¬
entias pollutas habuisse iudentur mo¬
peses nt ꝓphe. Nunc aut̃ hoc demonstrã¬
te capitulo scire iam datur etiam hino
eos inq̾nate mentis fuisse. quia aliquio
putaiunt inquinatũ. Quorsũ gͦ talib

Expanded text:
AUSTUS dixit: Omnia munda mundis, immundis autem et coinquinatis nihil mundum; sed inquinata sunt eorum et mens et conscientia. Hoc quoque ipsum, utrum vobis expediat a Paulo dictum credere, considerandum est: hactenus enim non tantum daemoniis exagitatos constitit Moysen et Prophetas, cum tantas de ciborum differentiis tulerint leges; sed etiam quod immundi ipsi fuerint et coinquinati mente atque conscientia sua, ut congrue in ipsos et illud cadere possit quod sequitur, Deum se scire profitentur, operibus autem negant . Cui autem hoc magis conpetit quam prophetis atque Moysi, qui longe aliter uixisse probantur quam dei cognitoribus congruebat. ego tamen nunc usque praeter adulteria et fraudes et homicidia nihil aliud esse putaueram, unde conscientias pollutas habuisse uiderentur Moyses et prophetae; nunc autem hoc demonstrante capitulo scire iam datur etiam hinc eos inquinatae mentis fuisse, quia aliquid putauerint inquinatum. quorsum ergo talibus
Abbreviated transcription (Latin):
cumcisum iudaice sacrificasse gentilit
baptiratum humilit̾. circũductũ a di¬
abolo ꝑ deserta. et ab eo temptatũ qͣm
miserrime: His gͥ exceptis. et si quid
ei abscͥptorib ex testamento uet̾e fal¬
sa sub testificatõne iniectum est: credi¬
mus cetera. Pret̾ea trucis eius mysticã
fixionem. qua nr̃e anime passionis
monstrãtur uulnera. tum p̃cepta sa¬
lutaria eus. tum ꝑabolas cunctumqꝙ
sermonem deificum. qͥ maxime dua¬
rum p̾ferens naturaꝵ discretionem: ip̃us
eẽ nõ uenit in dubium. Nichil gͦ est iã
cur me omĩa credere existimes debere
que continent euͣngłia: cum tu ut su¬
pra ostensum est. testamenti uet̾is su¬
premũ liquorẽ uix sũmis ut aiuntt
labris attingas

Expanded text:
cumcisum Iudaice sacrificasse gentiliter. cumcisum Iudaice sacrificasse gentiliter. baptizatum humiliter, circumductum a diabolo per deserta et ab eo temptatum quam miserrime. his igitur exceptis et si quid ei ab scriptoribus ex testamento uetere falsa sub testificatione iniectum est, credimus cetera, praeterea crucis eius mysticam fixionem, qua nostrae animae passionis monstrantur uulnera, tum praecepta salutaria eius, tum parabolas cunctumque sermonem deificum, qui maxime duarum praeferens naturaesse non venit in dubium. Nihil ergo est jam cur me omnia credere existimes debere, quae continent Evangelia; cum tu, ut supra ostensum est, Testamenti Veteris supremum liquorem vix summis, ut aiunt, labris attingas
Abbreviated transcription (Latin):
tum uidetur filii ẽẽ qͣm patris. si mo¬
do patris est ut cum ex illo reꝑhent᷑
tam multa. huius soluis nichil nõ de¬
beat approbari: presertim qd̃ nec a xp̃o
scͥptum constat ut diximus. nes ab exͦ
apłis. Quaꝓpter ut uos in uet̾e testa¬
mento solas dimitatis ꝓpħias. et illa
que suꝑius diiximus cuulia atq ad
disciplinam uite cõmunis ꝑtinentia
precepta suꝑsedistis u̾o ꝑichomen sa
crificiaq ⁊ sabbatũ. et obseruationes
eius et arima: quid ab re est si et nos de
testamento nouo sola accipientes ea que
in honorem et laudem filii maiestatis
uel ab ip̃o dicta comꝑimus. nel ab eiꝰ
apłis sed iam ꝑfectis. ac fidelib dissi¬
mulauimꝰ. cetera que aut simpliciter
tunc et ignorant̾ a rudib dicta. aut
oblique et maligne ab inimicis abie¬
cta. aut imprudent̾ ab scͥptorib affir¬
mata sunt et posteris tradita. dico aũ
hoc ip̃m natum ex femina turpit̾. ci¬

Expanded text:
tum uidetur filii esse quam patris, si motum uidetur filii esse quam patris, si modo patris est, ut, cum ex illo reprobentur tam multa, huius solius nihil non debeat adprobari, praesertim quod uec a Christo scriptum constat, ut diximus, nec ab eius apostolis. Quapropter, ut uos ex uetere testamento solas admittitis prophetias et illa, quae superius diximus, ciuilia atque ad disciplinam uitae communis pertinentia praecepta, supersedistis uero peritomen et sacrificia et sabbatum et obseruationem eius et azyma, quid ab re est, si et nos de testamento nouo sola accipientes ea, quae in honorem et laudem filii maiestatis uel ab ipso dicta conperimus uel ab eius apostolis, sed iam perfectis ac fidelibus dissimulauimus cetera, quae aut simpliciter tunc et ignoranter a rudibus dicta aut oblique et maligne ab inimicis obiecta aut inprudenter ab scriptoribus adfirmata sunt et posteris tradita? dico autem hoc ipsum natum ex femina turpiter, cir
Abbreviated transcription (Latin):
rib ꝑsecuti. d̾i sui mandata cõplebunt.
Et quidem haut ignoro qͥn uos hec nõ
audeatis dicere falsa. S quia sint eadem
ꝓ tempore tunc mandata uideis. usq
ad aduentũ scilicet iħu. qui qm̃ uen̾it
ab eodem ꝓnuntiatus ut uultis uetere
testamento: ip̃e iam doceat qͥd accipien¬
dum nobis ex eodem sit. et qͥd relinquendũ
debimus. Interim ad hec me nunt respõ¬
dere oportet. quia si iħc ꝑ testamentum
uetus annuntiatus. nũc duudicat et
carminat docetq pauca eius accipiẽ da
eẽ repudranda u̾o qͣm plurima: et nob̾
ꝑaclytus ex nouo testamento ꝓmissus.
ꝑinde docet qͥd acciꝑe ex codem debeamꝰ
et quid repudiare. De quo ultro iħt cũ
cum ꝓmitteret: dicit in eu̾ngłio. Ipse
uos inducet in omnẽ u̾itatem: et ipse
uobis annutiabit omĩa et cõmemora¬
bit uos. Quaꝓpter liceat tantũdem ⁊
nobis in testamento nouo ꝑ ꝑadytũ
ꝑ iħm: nisi forte pluris uobrs testamẽ¬

Expanded text:
ribus persecuti dei sui mandata complerint. ribus persecuti dei sui mandata complerint. Equidem haud ignoro, quin uos haec non audeatis dicere falsa, sed quia sint eadem pro tempore tunc mandata Iudaeis usque ad aduentum scilicet Iesu. qui quoniam uenerit ab eodem praenuntiatus, ut uultis, uetere testamento ipse iam doceat, quid accipiendum nobis ex eodem sit et quid relinquendum.debimus . interim ad haec me nunc respondere oportet, quia, si Iesus per testamentum uetus adnuntiatus nunc diiudicat et carminat docetque pauca eius accipienda esse, repudianda uero quam plurima, et nobis paracletus ex nouo testamento promissus perinde docet, quid accipere ex eodem debeamus et quid repudiare. de quo ultro Iesus cum eum promitteret, dicit in euangelio: ipse uos inducet in omnem ueritatem et ipse uobis adnuntiabit omnia et commemorabit uos. quapropter liceat tantundem et nobis in testamento nouo per paraclper Iesum, nisi forte pluris uobis testamen
Abbreviated transcription (Latin):
ti monimentis inserta sunt cogis su p¬
sun accipiam: scias et te qͣntum ad Ai¬
mum multa nõ credere que in uet̾i sunt
testamento. qͣnuius ip̃m te ꝓfitearis acci¬
pere. Neq eñi et illud in confessis ex eod̾
habes et credibilib cẽ maledictum omnẽ
qui pependerit in ligno: qr id utiq ꝑti¬
neat et ad iħm: aut eum qͣ in maledi¬
otis haberi qui nõ suscitau̾it semen in
isrł: qr id uirgines quoq omnes cõpre¬
hendat et pueros d̃i. aut funditus uit̾¬
iturũ eum de gen̾e suo qui nõ fu̾it car¬
ne p̾putii circuncisus qr hoc quoq ad
oninẽ ꝑtineat xp̃ianũ: aut lapidibus
extinguendũ eum qui solu̾it sabbatũ.
aut nõ ꝑcendum ei qui unum qd̃ libet
testamenti uet̾is mandatũ irruperit
Que omĩa tusi credas. firmumꝙ habe¬
as quia sunt cadem a d̾o mandata . in. cie¬
de manus prior miecisses in iħm: nͨ nũc
irascerer uideis. qui hunc animis ac iu¬

Expanded text:
nti monumentis inserta sunt. cogis, si ipnti monumentis inserta sunt. cogis, si ipsum accipiam, scias et te, quantum ad animum. multa non credere. quae in uetere sint testamento, quamuis ipsum te profitearis accipere. neque enim et illud in confessis ex eodem habes et credibilibus esse maledictum omnem, qui pependerit in ligno. quia id utique pertineat et ad Iesum, aut eum quoque in maledictis haberi, qui non suscitauerit semen in Israhel, quia id uirgines quoque omnes conprehendat et pueros dei; aut funditus interiturum eum de genere suo, qui non fuerit carnem praeputii circumcisus, quia hoc quoque ad omnem pertineat christianum; aut lapidibus extinguendum eum, qui soluerit sabbatum; aut non parcendum ei, qui unum quodlibet testamenti ueteris mandatum inruperit: quae omnia tu si credas firmumque habeas, quia sint eadem a deo mandata, mihi crede, manus prior iniecisses in Christum nec nunc irascerere Iudaeis, qui hunc animis ac ui
Abbreviated transcription (Latin):
alia huimodi sunt testamenti uet̾is
it exempla et uira. Que si bona sunt: cur
nõ unitamini: Si mala: cur nõ damꝑ¬
natis auctorem. idest testamentũ ipsum
uetus: Aut si falsa hec ei tanqͣm nos de
nouo credimus. etiam uos putatis ĩser¬
ta: pares gͦ sumus. Desinite iam prom¬
de id a nobis exigere in testamento no¬
uo: qd̾ uos non seruetis in uetere. Et qui¬
dem ego qͣntum arbitror. quatinꝰ id iã
ꝑsuasum eẽ uoluistis. ut sit ex deo: etrã
testamentũ uetus. commodius satis at
excusatius uobis est non seruantib eiꝰ
mandata. si fateamini incongruis esse
adiectionib uitiatum. qͣm si inuiola¬
tum idem sꝑnatis et incorruptum. Po¬
inde hanc de uobis ego sentintiam ha¬
bui semꝑ et habeo. quotieus queritur
cur pre ai uaricemini testamenti ue¬
teris uissa: qd̾ eius aut ut sapientes con¬
tempnitis falsa. aut ut non contumaces
et indeuoti negligitis uera. Interim qͥ a
me ad credenda omĩa que noui testam̃¬

Expanded text:
alia huiusmodi sunt testamenti ueteris alia huiusmodi sunt testamenti ueteris et exempla et iura: quae si bona sunt, cur non imitamini? si mala, cur non damnatis auctorem, id est testamentum ipsum uetus? aut si falsa haec ei, tamquam nos de nouo credimus, etiam uos putatis inserta, pares ergo sumus. desinite iam proinde id a nobis exigere in testamento nouo, quod uos non seruatis in uetere. Equidem ego quantum arbitror, quatenus id iam persuasum esse uoluistis, ut sit ex deo etiam testamentum uetus, commodius satis atque excusatius uobis est non seruantibus eius mandata, si fateamini incongruis esse adiectionibus uitiatum, quam si inuiolatum idem spernatis et incorruptum. proinde hanc de uobis ego sententiam habui semper et habeo. quotiens quaeritur, cur praeuaricemini testamenti ueteris iussa, quod enim aut ut sapientes contemnitis falsa aut ut contumaces et indeuoti neglegitis uera. interim quia me ad credenda omnia, quae noui testame
Abbreviated transcription (Latin):
mire cum nurib. tanqͣm uidas: pr̃es
cum filiab tanqͣm loch: ꝓpħas cũ for¬
nicibs tanqͣm osee: maritos uxorũ sua¬
rum noctes. amatorib uendere tanqͣm
abraham : duab germanis sororib u¬
num misceri maritũ tanqͣm iacob: re¬
stores ppłi et quos maxime entheos cre¬
das. millenis et centenis uolutari cũ
scortis tanqͣm dauid et salomon: aut
illud item qd̃ lege uxoria cautũ in deu¬
teronomio est debere uxorem defuncti
fr̃is si idem sine filiis obierit suꝑstiti
frĩ nubere: et eandem sobolem ex eadẽ
luerit iuir. debere muliercłam apud
maiores natu deponere de hac ĩpietate
cognati sui querelam. ut idem acoersitũ
eum censoria grauitate coherceanti
Qui si ꝑ negauerit. et apud eos nõ ferat
impune. s excaltiatus dextri pedis cal¬
ciamento. a p̾dicta muliere cedatur in
faciem. et consputus ac maledictus
recedat. hĩturus hoc obꝓbriũ sempi¬
t̾num in ꝓgeniem suam. Hec gͥ at

Expanded text:
mire cum nuribus tamquam ludas; patres mire cum nuribus tamquam ludas; patres cum filiabus tamquam Loth; prophetas cum fornicibus tamquam Osee; maritos uxorum suarum noctes amatoribus uendere tamquam Abraham; duabus germanis sororibus unum misceri maritum tamquam Iacob; rectores populi et quos maxime entheos credas, millenis et centenis uolutari cum scortis tamquam Dauid et Salomon; aut illud item. quod lege uxoria cautum in deuteronomio est, debere uxorem defuncti fratris. si idem sine filiis obierit. superstiti fratri nubere et eandem subolem ex eadem noluerit uir, debere mulierculam apud maiores natu deponere de hac inpietate cognati sui querelam, ut idem accersitum eum censoria grauitate coherceant; qui si pernegauerit, et apud eos non ferat inpune, sed exalciatus dextri pedis calciamento a praedicta muliere caedatur in faciem et consputus ac maledictus recedat habiturus hoc obprobrium sempiternum in progeniem suam. haec igitur atque
Abbreviated transcription (Latin):
anniu̾sale sacrum. Cuiꝰ in celebratõne cũ
sit uobis sc̾ptum. nõ solum agnum ma¬
ctare edendũ sub nocte. s etiã dieb septẽ
abstinere fermento. et eẽ contentos axi¬
mo cum pigridiis: uos pascha quidem
assumitis. p̃termittitis u̾o ritum illum
ao morem quo cautũ est idem debere ser¬
uari. Item septem dierũ ebdomadas. id
est pentecosten qͣm ꝑude moyses certo
quodam sacrificioꝵ et gen̾e et numero
imibuendã censet uos eque colitis: s
congruunt. De mandato u̾o abstinẽdi
a cẏbis cõmunib uisum uobis est et
uehementer creditũ. morticĩa quidem
et ĩmolata eẽ sane ĩmunda: de porcina
u̾o idem credere noluistis. nec delepore
aut ermatio neq de mullis et lolligini¬
b cet̾isq que uobis sapuere gen̾ib pis¬
cium: qm̃ius eadem moyses omĩa im¬
munda eẽ testetur. Illa u̾o iam ne audi¬
re quidem uos uelle credo ex testam̃to
uet̾i. nedum admntt̾e. idest soceros dor¬

Expanded text:
anniuersale sacrum: cuius in celebratione cum anniuersale sacrum: cuius in celebratione cum sit scriptum uobis non solum agnum mactare edendum sub nocte, sed etiam diebus septem abstinere fermento et esse contentos azymo cum picridiis, uos pascha quidem adsumitis, praetermittitis uero ritum illum ac morem, quo cautum est idem debere seruari. item septem dierum hebdomadas, ist est pentecosten, quam perinde Moyses certo quodam sacrificiorum et genere et numero inbuendam censet, uos aeque colitis, sed congruunt. de mandato uero abstinendi a cibis communibus uisum uobis est et uehementer creditum morticina quidem et inmolata esse sane inmunda; de porcina uero idem credere noluistis nec de lepore aut herinacio neque de mullis et lolliginibus ceterisque quae uobis adsapuere generibus piscium, quamuis eadem Moyses omnia inmunda esse testetur. Illa uero iam ne audire quidem uos uelle credo ex testamento uetere, nedum admittere, id est soceros dor
Abbreviated transcription (Latin):
niari bonos: et xp̃i discipuloꝵ concordẽ
cetum in crimen deuorare discordie: Qe
qr nos legentes animadutimꝰ cordis
obtutu sanissimo. eqͥssimũ iudicaui¬
mus. utilib acceptis ex hudem. idest
his que ⁊ fidem nr̃am edificent ⁊ xp̃i
dñi atq eius patris omĩpotentis dei ꝓ¬
pagent głam. cet̾a repudiare: que necͣ
ip̃oꝵ maiestati nec fidei nr̃e conueniãt
Proinde nec uos ut ditere ceꝑam. de tes¬
tamento uet̾i circũtisionẽ creditis acti¬
piendam carnalit̾. qͣmuis ita sit scͥptũ
neq sub ocio a uacatõne colendũ sabba¬
tũ qͣmuis ita legatur: s nec sacrificiis
ut moysi uideatur ⁊ ĩmolatõnib placẽ¬
dum d̃m. Et hec quidem ut alia ꝓrsus
et ꝓcul aritu ꝯcp̃iano posita. ac nłła
ex ꝑte ꝓbabilia contempsistis: quedã
u̾o eoꝵ etiã diuisistis in duo. et ꝑtem qͥ¬
dem amplatimini. ꝑtem uo respuitis
ut pascha: qd̾ est et ip̃m testamenti uet̾is

Expanded text:
niari bonos et Christi discipulorum concordem niari bonos et Christi discipulorum concordem coetum in crimen deuocare discordiae? quae quia nos legentes animaduertimus cordis obtutu sanissimo, aequissimum iudicauimus utilibus acceptis ex isdem, id est his, quae et fidem nostram aedificent et Christi domini atque eius patris omnipotentis dei propagent gloriam, cetera repudiare, quae nec ipsorum maiestati nec fidei nostrae conueniant. Proinde nec uos, ut dicere coeperam, de testamento uetere circumcisionem creditis accipiendam carnaliter, quamuis ita sit scriptum, neque sub otio ac uacatione colendum sabbatum, quamuis ita legatur, sed nec sacrificiis, ut Moysi uidetur, et inmolationibus placandum deum; sed haec quidem ut aliena prorsus et procul a ritu christiano posita ac nulla ex parte probabilia contempsistis. quaedam uero eorum etiam diuisistis in duo, et partem quidem amplectimini, partem uero respuitis, ut pascha, quod est et ipsum testamenti ueteris
Abbreviated transcription (Latin):
cau̾itis eam nõ ẽẽ synceram. qͣmuis par¬
timi pater ip̃e ut creditis digito suo eam
uobis ꝑtim moyses scͥpserit fidelis et
integer: soluis filii putatis testamen¬
tum nõ potuisse corrumpi. solum non
habere aliquid in se qd̾ debeat impba¬
ri: presertim qd̾ nec ab ip̃o scriptum
constat. nec ab eius apłis. s longo post
tempore a quibdam incerti nominis
iuris: qui ne sibi nõ haberetur fides
derent᷑. scriptoꝵ suoꝵ frontib indide¬
runt: asseuerantes scd̾m eos se scͥpsisse
que scͥpserint: Quo magis mͥ uidentur
iniuria graui affecisse discipłos xp̃i. qr
que dissona idem et repugnantia sibi
scriberent. ea referrent ad ip̃os: et scdm
cos hec scribere se ꝓfiterent᷑ eungłia. que
tantis sint referta errorib tantis contͣ¬
rietatib narrationũ simnul ac sententi¬
aꝵe ut nec sibi prorsus nec int̾ se ip̃a cõ¬
ueniant. Quid gͦ aliud est nisi calump¬

Expanded text:
caueritis eam non esse sinceram, quamuis parcaueritis eam non esse sinceram, quamuis partim pater ipse, ut creditis, digito suo eam uobis, partim Moyses scripserit, fidelis et integer — solius filii putatis testamentum non potuisse corrumpi, solum non habere aliquid, quod in se debeat inprobari? praesertim quod nec ab ipso scriptum constat nec ab eius apostolis, sed longo post tempore a quibusdam incerti nominis uiris, qui, ne sibi non haberetur fides derentur , scriptorum suorum frontibus indiderunt adseuerantes secundum eos se scripsisse, quae scripserint. quo magis mihi uidentur iniuria graui adfecisse discipulos Christi, quia quae dissona idem et repugnantia sibi scriberent, ea referrent ad ipsos et secundum eos haec scribere se profiterentur euangelia, quae tantis sint referta erroribus, tantis contrarietatibus narrationum simul ac sententiarum, ut nec sibi prorsus nec inter se ipsa conueniant. quid ergo aliud est calum
Abbreviated transcription (Latin):
Austus dixit. Si
accipis eungłm: credite oĩa
debes que in eo scͥpta sunt.
Quid eñi: Tu quia uetus
accipis testamentũ: id circo¬
nõ credis omĩa passim que
in eodem scͥpta sunt: Nlempe
solas inlidem excerpens pro¬
pħias que regem udeis uenturũ signifi¬
cabant. qr ip̃m putetis eẽ iħm. et pau¬
ca quedam discipline cuulis p̃cepta cõ¬
munia. ut est nõ occides. et nõ mechabe¬
ris: cet̾a pͥtermittitis. et arbitramini nõ
eẽ minus atq eadem paulus putauit
stercora. Quid gͦ ꝑegrinũ hoc aut quid
mirũ est si et ego de testamento nouo
purissima queq legens et mee saluticõ¬
uenientia ea p̃termitto. que aur̃is ma¬
iorib inducta fallacit̾. et maiestatẽ ip̃ius
et grãm decolorant: Ansi patris testam̃¬
tum ht̃ aliqua in quib parum debeat au¬
diri. patris enĩ ẽẽ uultis uidaicam legẽ
cunus nominis qͣm multa uobis horre¬
rem. qͣm multa pudorem faciant. ut ꝙͣ¬
tum ad animũ iam dudum ip̃i uidi¬

Expanded text:
AUSTUS dixit: Si accipis. euangelium, credere omnia debes, quae in eodem scripta sunt. quid enim tu, quia uetus accipis testamentum, idcircone credis omnia passim. quae in eodem scripta sunt ? nempe solas indidem excerpentes prophetias, quae regem Iudaeis uenturum significabant, quia ipsum putatis esse Iesum, et pauca quaedam disciplinae ciuilis praecepta communia, ut est: non occides, non moechaberis, cetera praetermittitis et arbitramini esse non minus atque eadem, quae Paulus putauit stercora. quid ergo peregrinum hoc aut quid mirum est. si et ego de testamento nouo purissima quaeque legens et meae saluti conuenientia ea praetermitto, quae a uestris maioribus inducta fallaciter et maiestatem ipsius et gratiam docolorant? An si patris testamentum habet aliqua, in quibus parum debeat audiri — patris enim esse uultis Iudaicam legem, cuius nouimus quam multa uobis horrorem, quam multa pudorem faciant, ut quantum ad animum iamdudum ipsi iudi
Abbreviated transcription (Latin):
quomͦ infinitus modꝰ om̃ium: om̃is cogi¬
tatio carnalis euanescit. et si uult se fie¬
ri qd̾ nundum est prius qd̾ est ex eo eru¬
bescit. Quaꝓpter hoc qd̾ uos ꝓponitis de
deo finito et infituto. melius tacendo fini¬
tis: donec a fine legis qd̾ est xp̃c. tã lon¬
ge aberrare desmatis. De deo aut̃ abra¬
ham. et ysaac. et iacob. cum ip̃e sit oĩs
creature uerus deus. cur illo nomĩe se po¬
pło suo insinuare uolu̾it: iam q̃ntum
satis erat diximus. De cͥcũcisione edã in
suꝑiorib huuis oꝑis ꝑtib. cont᷑ calump¬
nias imꝑitas sepẽ respondimꝰ. Isti autẽ
signum in ꝑte corporis congrua. diuinitꝰ
datum. quo carni expoliatio figurata
est. si quẽadmodũ dictum sit om̃ia mun¬
da mundis. xp̃iana nõ heretica mente
cogitarent. nullomͦ irriderent. S qͥs
uerum est. et qd̾ sequitur. ĩmundis aut̃

Expanded text:
quomodo infinitus, modus omnium — omnis cogiquomodo infinitus, modus omnium — omnis cogitatio carnalis euanescit; et si uult se fieri, quod nondum est, prius ex eo, quod est, erubescit. quapropter hoc, quod uobis proponitis de deo finito et infinito, melius tacendo finitis, donec a fine legis, quod est Christus, tam longe aberrare desinatis. de deo autem Abraham et Isaac et Iacob, cum ipse sit omnis creaturae uerus deus, cur illo nomine se populo suo insinuare uoluerit, iam, quantum sat erat, diximus. de circumcisione etiam in superioribus huius operis partibus contra calumnias inperitas saepe respondimus. issignum in parte corporis congrua divinitus datum, quo carnis exspoliatio figurata est, si quemadmodum dictum sit, Omnia munda mundis, christiana, non haeretica mente cogitarent, nullo modo irriderent. Sed quia verum est et quod sequitur, Immundis aut
Abbreviated transcription (Latin):
Obsit ut. Hoc uos quisꝙͣ int̾¬
roget. qͥ uos nouit: aut de hac
om̃ino re cum talib disputet. Orius
eñi estis a figmen to carnalium cor¬
ꝑaliumq cogitatõnum pia fide et qͣn¬
tulacumq u̾itatis rõne mundandi: ut
spũalia quoqͦ modo. et ex qͣntulacũq ꝑte
cogitare possitis. Qd̾ qͣmdiu nõ potestis
heresis quippe ur̃a nichil aliud nouit ꝙͣ
et corpus et animã et d̾m ꝑ locoꝵ spatia
uel finita uel infinita dĩstendere cum
solum corpus talia occupet spatia. uel spa¬
tiis talib occupetur: consultius feceritis.
si uos huic q̃stioni nõ cõmiseritis. ubi n
docere potestis aliquid ueri sicuti nec in
cet̾is. nec discere estis ydonei: qd̃ fortas¬
se potestis in cet̾is. si suꝑbi religiosiq ñ
stas. Cum eñi queri ceꝑit quom̃ sit dͤs
finitus. quẽ nullus locus capit. quo mͦ
infinitus quẽ totum filius nouit. quo¬
mͦͥ finitus ĩmensus. quomͦ infinitꝰ ꝑfe¬
ctus. quom finitus nullũ hñs modũ.

Expanded text:
bsit, ut hoc uos quisquam interroget, qui uos nouit, aut de hac omnino re cum talibus disputet. prius enim estis a figmento carnalium corporaliumque cogitationum pia fide et quantulacumque ueritatis ratione mundandi, ut spiritalia quoquo modo et ex quantacumque parte cogitare possitis. quod quamdiu non potestis — haeresis . quippe uestra nihil aliud nouit quam et corpus et animam et deum per locorum spatia uel finita uel infinita distendere, cum solum corpus talia occupet spatia uel spatiis talibus occupetur — consultius feceritis, si uos huic quaestioni non commiscueritis, ubi nec docere potestis aliquid ueri — sicut nec in ceteris — nec discere estis idonei, quod fortasse potestis in ceteris, si superbi litigiosique non sitis. cum enim quaeri coeperit, quomodo sit deus finitus, quem nullus locus capit, quomodo infinitus, quem totum filius nouit — quomodo finitus, inmensus; quomodo infinitus, perfectus; quomodo finitus, nullum habens modum;
Abbreviated transcription (Latin):
qͣntum membris ur̃i d̾i beneficiũ p̾sta¬
retis: An et si fieri posset. carnis ĩmun¬
dicia ꝓhiberet paganos ab epulis ur̃is:
Imputet gͦ sibi moausti mundicia. que
corio inhesit agnino. S et hoc uos fecis¬
tis. qui tanqͣm pͥmo bello ur̃o id qd̃ mũ¬
dum erat in calamo ĩmundicie membͣ¬
narũ scribendo affixistis: nisi qd̃ colores
contrarid testimonio uos arguunt. uos
eñi potius ad lucem candidarũ pagiar̃
cum tenebris atramenti uenistis. No¬
bis debetis irasci. talia dicentib an uob̾
talia credentib. ut uelitis nolitis. ista ꝯ¬
seqͣntur: Nos aut̃ et ad cõmemorati o¬
nem fid̾i nr̃e et ad consolatõnẽ spei nr̃e
et ad exhortationẽ caritatis nr̃e libros ꝓ¬
pħicos et apłicos legimus. alterutris uo¬
cib sibimet continentes:ꝙ. ea ꝯcinẽtia
tanqͣm celesti tuba. & a torpore mortał uite
nos excitantes. et ad palmã suꝑne uocatõ¬

Expanded text:
quantum membris dei uestri beneficium praestaquantum membris dei uestri beneficium praestaretis ? an et si fieri posset. carnis inmunditia prohiberet paginas ab epulis uestris? inputet ergo sibi encausti munditia. quae corio inhaesit agnino. sed et hoc uos fecistis, qui tamquam primo bello uestro, id quod mundum erat in calamo, inmunditiae membranarum scribendo adfixistis, nisi quod colores contrario testimonio uos arguunt. uos enim potius ad lucem candidarum paginarum cum tenebris atramenti uenistis. nobis debetis irasci talia dicentibus, an uobis talia credentibus, ut, uelitis, nolitis, ista conse- . nos? nos autem et ad commemorationem fidei nostrae et ad consolationem spei nostrae et ad exhortationem caritatis nostrae libros propheticos et apostolicos legimus alterutris uocibus sibimet concinentes et ea concinentia tamquam caelesti tuba et a torpore mortalis uitae nos excitantes et ad palmam supernae uocatio
Abbreviated transcription (Latin):
pitite etiã libros manichei: quib testib
credidistis lucem pugnasse cum tenebris
que lux ip̃e d̾s erat: et ut posset ligare lux
tenebras prius ẽẽ lucem a tenebris deuora¬
tam. et ligatam. ꝙ inqͥnatam. et dilania¬
tam. qͣm uos manducando recreatis ⁊ sol¬
uitis ꝙ purgatis. et sanatis. ut uobis
merces retribuatur ⁊ ne cum illa q̃ libeis¬
riñ pot̾uerit: in globo et̾no dampnem̃.
Hanc fabellam cotidie ⁊ morib et uoci¬
b cantatis. Cur adhuc in eam queritis
testimonia libroꝵ ut in reb suꝑfluis ꝙ
conficiendrs codicib ur̃is aliena substanͣ¬
tia consumat᷑. et d̾i ur̃i ligata membra¬
teneant᷑: Incendite omĩs illas mẽbra¬
nas elegantesꝙ tecturas decoris pellibut
exqͥsitas. ut nec res suꝑflua uos oneret.
et d̾s ũr inde soluatur: qui tanqͣm pena
seruili etiã in codice ligatus tenetur. Nã
si possetis libros ur̃os uel elixatos comed̾e.

Expanded text:
proicite iam libros Manichaei, quibus testibus proicite iam libros Manichaei, quibus testibus credidistis lucem pugnasse cum tenebris, quae lux ipse deus erat, et ut posset ligare lux tenebras, prius esse lucem a tenebris deuoratam et ligatam et inquinatam et dilaniatam: quam uos manducando recreatis et soluitis et purgatis et sanatis, ut uobis merces retribuatur, ne cum illa, quae liberari non potuerit, in globo aeterno damnemini. hanc fabellam cotidie et moribus et uocibus cantatis. cur adhuc in eam quaeritis testimonia librorum, ut in rebus superfluis et conficiendis codicibus uestris aliena substantia consumatur et dei uestri ligata teneatur? incendite omnes illas membranas ele.gantesque tecturas decoris pellibus exquisitas, ut nec res superflua uos oneret, et deus uester inde soluatur, qui tamquam poena seruili etiam in codice ligatus tenetur. nam si possetis libros uestros uel elixatos comedere,
Abbreviated transcription (Latin):
acdͥescat: Ette est ille ꝑ dix congregans
que ñ peꝑit. Ita ne eum nõdum derelin¬
quitis uos quos congregat. ꝙ nõdũ uobis
apparet insipiens. qui dicit hebreoꝵ testi¬
monia nobis etiã si uera sint ante fidem
mutilia esse post fidem suꝑuacua: Abi¬
ciant gͦ qui crediderunt om̃s libros. ꝑ qͣs
factum est. ut crederent. Nam si hõc ue¬
rum est. cur uel ip̃m eungłium xp̃i afideli¬
b legatur nõ udeo. Ante fidem qͥppe ĩutile
est. quia ille gentilis quẽ ridentẽ ridendꝰ
uł potuis flendus faustus inducit nõ cre¬
dro xp̃o: post fidem aut̃ suꝑuatuũ. si etiã
ueris de xp̃o p̃coniis iam suꝑfilio credit᷑
cum in eum creditũ fu̾it. Hic forte dicetis
S cũngłium debet legere iam fidelis: ne
obliuuiscatur qsd̾ credidit. Sic gͦ o insani. ⁊̃
ꝓpħarũ uera testimonia: ne obliuiscat᷑
quare credidit. Qd̾ si oblitus fu̾it. firmũ
apud euia nõ pot̾it eẽ qd̃ credidit. Aut

Expanded text:
adquiescat? ecce est ille perdix congregans. adquiescat? ecce est ille perdix congregans. quae non peperit. itane eum nondum derelinquitis uos, quos congregat, et nondum uobis adparet insipiens, qui dicit Hebraeorum testimonia nobis, etiamsi uera sint, ante fidem inutilia esse, post fidem superuacua. Abiciant ergo. qui crediderunt, omnes libros, per quos factum est, ut crederent. nam si hoc uerum est, cur uel ipsum euangelium Christi a fidelibus legatur, non uideo. ante fidem quippe inutile est, quia ille gentilis, quem ridentem ridendus uel potius flendus Faustus inducit, non credit Christo; post fidem autem superuacuum, si etiam ueris de Christo praeconiis iam superfiuo creditur, cum in eum creditum fuerit. hic forte dicetis: sed euangelium debet legere iam fidelis. ne obliuiscatur, quod credidit. sic ergo, insani, etiam prophetarum uera testimonia. ne obliuiscatur. quare crediderit: quod si oblitus fuerit, firmum apud eum non poterit esse, quod credidit. aut
Abbreviated transcription (Latin):
se ꝑaclitum idest consolatorẽ uł aduoca¬
tum sp̃m u̾tatis: ꝑ hanc ꝓmissionis dc¬
casionẽ hunc ꝑalitũ dicentes ẽẽ mani¬
cheum. uel in manicheo: subrepunt ĩ ho¬
minũ mentes. ignorantes ille a xp̃o ꝓmis¬
sus qͣndo sit missus. Qui aut̃ legerunt q¬
nonicũ librum. qui actus apłoꝵ inscribit᷑
iudent illam xp̃i ꝓmissionẽ illic rursus
cõmemoratã ⁊ illic manifestissime ĩple¬
tam. S modo querimꝰ unde illi gentili fã
ceret fidem de xp̃o. puto eñi neminẽ esse
tam cetum qui uelit dicere manicheo cre¬
do: cum dicat. xp̃o nõ credo. Deinde si non
ridens saltem stomacãs diceret. itane ꝑsi¬
tis libris me iubes credere. qui hebreis me
dixi nõ credere: Quomͦ gͦ capturus es he¬
retice istum hoĩem. nͥ iam nom̃i xp̃i ali¬
quo mͦ subditũ inueneris. ut quia ille iã
xp̃o credendũ eẽ nõ dubitat. tanqm mi¬
lius p̃dicanti xp̃m manicheo deceptus

Expanded text:
se paracletum, id est consolatorem uel aduocase paracletum, id est consolatorem uel aduocatum, spiritum ueritatis, per hanc promissionis occasionem hunc paracletum dicentes esse Manichaeum uel in Manichaeo subrepunt in hominum mentes ignorantes, ille a Christo promissus quando sit missus. qui autem legerunt canonicum librum, qui actus apostolorum inscribitur, uident illam Christi professionem illic rursus commemoratam et illic manifestissime inpletam. sed modo quaerimus, unde illi gentili fidem faceret de Christo. puto enim neminem esse tam caecum, qui uelit dicere: Manichaeo credo, cum dicat, Christo non credo. deinde si non ridens, saltem stomachans diceret: itane Persicis libris me iubes credere, qui Hebraeis me dixisti non credere? quomodo ergo capturus es, haeretice, istum hominem, nisi iam nomini Christi aliquo modo subditum inueneris, ut quia ille iam Christo credendum esse non dubitat, tamquam melius praedicanti Christum Manichaeo deceptus
Abbreviated transcription (Latin):
mea tu es. His modis nos instriumꝰ hõi¬
taustus autẽ quom̃ ꝑsuaderet diunttr¬
tem xp̃i homini gentili. quẽ constituit
nõ crederet de aliis testificanti: Uere ridic¬
lũ est hoc putare. Quẽ semel eñi dignun
fide nõ duceret. aut om̃ino nichil er ccedet
aut potus ꝓ allis qͣm ꝓ seip̃o testificant
crederet. Hic forte faustus irrisus sybilas
homini lug̾et ꝙ orpheũ et cet̾os eiusenodi
de xp̃o aliquid p̃nintiasse: S ñ faceret
Fos qͥppe sibi incognitos fassus est dicens.s
sunt aliqua ut fama est sybille de xp̃o p̾sa¬
gia. aut hermetis quẽ dic̃t trimegistum
fut orphei aliorũꝙ ingentilitate uari.
Hoꝵ gͦ iste lut̾as nesciens. qͣ ndoq dem ꝑ
famã putet eẽ aliqͦs tales. nõ eas utiꝙ
ubiꝙ dulcit̾ clarum est manicheũ semꝑ
cõmendare cõnati sunt: ut hoc melle sc¬
licet uenenati. sui poculi labra ꝑungue¬
rent. Cum eñi xp̃c ꝓmiserit suis missur

Expanded text:
mea tu es. his modis nos instruimus homimea tu es. his modis nos instruimus homiFaustus autem quomodo persuaderet diuinitatem Christi homini gentili, quem constituit non crederet de aliis testificanti? uere ridiculum est hoc putare. quem semel enim dignum fide non duceret. aut omnino nihil ei crederet aut potius pro aliis quam pro se ipso testificanti crederet. hic forte Faustus inrisus Sibyllas homini legeret et Orpheum et ceteros eiusmodi. de Christo aliquid praenuntiasse? sed non faceret; eos quippe sibi incognitos fassus est dicens: sane si sunt aliqua, ut fama est. Sibyllae de Christo praesagia aut Hermetis, quem dicunt Trismegistum, aut horum ergo iste litteras nesciens. quandoquidem per famam putat esse aliquos tales. non eas utique ubique dulciter clarum est. Manichaeum semper commendare conati sunt. ut hoc melle scilicet uenenati sui poculi labra perungerent. cum enim Christus promiserit suis missurum
Abbreviated transcription (Latin):
de tam multis malis qui tanto amplius
uꝙ ꝑmixti sunt qͣnto excellentior ẽ xp̃i
gła in unitate om̃ium gentiũ. statim
q ad messem. ne impatientia tolerandi ma¬
los uelinqͣntur boni qui ꝓprie sunt corpus¬
xp̃i. et ideo cum ip̃i relinquunt᷑. ille relin¬
quitur. Unde subiecit atq addidio. Uniu¬
si qui te derelinquunt t̾reantur: confun¬
danturꝰ. qui rccesserunt in t̾ram. Terra
est eñi homo dese p̾sumens atq aliosut
in ip̃o p̃sumant inducens: et ideo sequi¬
tur eu̾tentur qm̃ dereliq̃runs fontem
uite dñm. Quid eñi aliud clamat ꝑdix.
nisi apud se eẽ. et a se dari fontem iuite:
Ad quẽ congregati recedunt a xp̃o xp̃i
nebantur imbuti. Non eñi quos peperit
congregat. s ut congreget quos nõ peꝑit
est: ego dabo. S uide iste quid dicat.
Sanã me dñe et sanabor : saluũ me fac
et saluus erodonde apłs dicit. nemo głet᷑
in homine. et iste subiungit. qm̃ głatio

Expanded text:
de tam multis malis, qui tanto amplius de tam multis malis, qui tanto amplius ubique permixti sunt, quanto excellentior est Christi gloria in unitate omnium gentium? subjeciscere usque ad messem : ne impatientia tolerandi malos, relinquantur boni, qui Christi, et ideo cum ipsi relinquuntur. ille relinquitur. unde subiecit atque addidit: uniuersi, qui te derelinquunt, terreantur; confundantur qui recesserunt in terram. terra est enim homo de se praesumens atque alios. ut de ipso praesumatur, inducens, et ideo sequitur: euertentur. quoniam dereliquerunt fontem uitae, dominum. quid enim aliud clamat perdix, nisi apud se esse et a se dari fontem uitae, ad quem congregati recedunt a Christo Chnebantur inbuti? non enim quos peperit, congregat, sed ut congreget. quos non peperit, est; ego dabo. sed uide. iste quid dicat: sana me, domine, et sanabor; saluum me fac, et saluus ero. unde apostolus dicit: nemo glorietur in homine, et iste subiungit: quoniam gloriatio
Abbreviated transcription (Latin):
lio dictum est. hoc a ꝓpħis ante p̾dictũ.
Ante enĩ p̃dictum est sicut lilium ĩ me
dio sꝑmarũ: ita ꝓxima mea ĩ medio
filiaꝵ. Ante p̾dictum est inħĩtaui in
tab̾naculis ceder: cum his qui oderant pacẽ
eram pacificus. Ante p̾distũ est signa tau¬
in fuonte cos qui gemunt et merent ob
iniqͥtates ppłi mei: que fuint in medio
coꝵ. Itaq iste gentilis quẽ tali alloqͥo
firmaremus. iam factuꝰ ciui sc̃oꝵ ꝙ dome¬
sticus d̾i nec alienus iam ab isrł s uerus
isrłita in quo dolus nõ oẽt. disceret etiã¬
ista u̾ba ex corde simplici dicere. que subse¬
q̃nt̾ contexit idem ipe ih̾emias. pacientia
isrł. dñe. uniu̾si qui te derelinq̃rurs ter¬
reant᷑. Cum eñi de ꝑdice dixisset. quidamat
et congregat que ñ peꝑit: cõmendauit ex¬
cellentiã ciuitatis suꝑ montẽ posite. que
głie exaltata est scĩficatio nr̃a. Pemide
quasi ueniret in mentem. qͥd gͦ facimus

Expanded text:
lio dictum est, hoc a prophetis ante praedictum. lio dictum est, hoc a prophetis ante praedictum. ante enim praedictum est: sicut lilin medio filiarum: ante praedictum est: inhabitaui cum tabernaculis Cedar; cum his, qui oderant pacem, eram pacificus: ante praedictum est: signa in fronte eos. qui gemunt et maerent ob iniquitates populi mei. quae fiunt in medio eorum. itaque iste gentilis, qu-em tali adloquio firmaremus, iam factus ciuis sanctorum et domesticus dei nec iam alienus ab Israhel, sed uerus Israhelita, in quo dolus non eista verba ex corde simplici dicere, quae subsequenter contexit idem ipse Jeremias: Patientia Israel, Domine; universi qui te derelinquunt, terreantur. Cum enim de perdice dixisset, qui clamat et congregat quae non peperit, commendavit excellentiam civitatis super montem positae quae gloriae exaltata est, sanctificatio nostra. Deinde quasi veniret in mentem, Quid ergo facimus
Abbreviated transcription (Latin):
collocatus. conseq̃nter etiã mon̾etur qͥs
mores tenere deberet: neq ꝑturbaret᷑
eoꝵ multitudine in quib ea ñ inueni¬
ret que obseruare iuberetur. qͣmiuis cũ
eo corꝑalit̾ congregarentur in eccl̃iam &
cadem sacramenta ꝑciꝑent. Sciret cũ pau¬
cis hereditatẽ di cum multis aut̃ signa¬
cula eius ꝑcipienda: cũ paucis cõmunica¬
re sc̃itatem uite. et donum caritatis diffu
nobis. ad quẽ fontem int̾iorem nullus
alienus accedit: cum młtis aut̃ sc̃itatẽ
sacramenti. qd̃ qui manducat ⁊ bibit
indigne. iudicium sibi manducat. ⁊ bibͭ:
qui aut̃ manducare contempnit. ñ hẽ¬
bit in se uitam. et ideo ñ ꝑueniet ad u¬
tam et̾nam. eosdemq paucos in cõꝑa¬
tione multitudinis maloꝵ paucos dici eẽ
aut̃ ꝑ seipõs consideratos in magno nu¬
mero diffusos toto orbe terraꝵ: crescen¬
tes int̾ zizania. et cum palea. usq ad di¬
em messis et uentilationis. Hoc ĩ euͣnge¬

Expanded text:
conlocatus consequenter etiam moneretur, quos conlocatus consequenter etiam moneretur, quos mores tenere deberet. neque perturbaretur eorum multitudine, in quibus ea non inueniret, quae obseruare iuberetur. quamuis cum eo corporaliter congregarentur in ecclesiam et eadem sacramenta perciperent. sciret cum paucis hereditatem dei. cum multis autem signacula eius participanda: cum paucis communicare sanctitatem uitae et donum caritatis diffusnobis, ad quem fontem interiorem nullus alienus accedit; cum multis autem sanctitatem sacramenti, quod qui manducat et bibit indigne iudicium sibi manducat et bibit: qui autem manducare contemnit, non habebit in se uitam et ideo non perueniet ad uitam aeternam. eosdemque paucos in conparatione multitudinis malorum paucos dici; esse autem per se ipsos consideratos in magno numero, diffusos toto orbe terrarum. crescentes inter zizania et cum palea usque ad diem messis et uentilationis. hoc in euange
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ uentura: qͣndoquidem ip̃m regnum
magnus quidã ꝓpħa fuit. ubi rex ⁊ sa¬
cerdos mystica significatõne unguebã¬
tur. Qd̃ nõ ante ip̃is quoq uideis igno¬
rantib ac ꝑ hoc inuitis ablatũ est: ni¬
si cum ueniss ille gratia sp̃itali unctꝰ
d̾s p̃ꝑticipibus. suis. ille sc̃s scõꝵ idem
rex uerus consulendo nobis. et idem ue¬
rus sacerdos se ip̃m offerendo ꝓ nobis Q¬
obrem qͣntum distat de xp̃i aduentu intͥ
p̃dicatõnem angłoꝵ. et confessionem
demonioꝵ. tantum int̾ auctoritatẽ pro¬
pħarum. ꝙ curiositatẽ sacrilegoꝵ His
et talib que nunc breuit̾ tangimus.
tunc forte ꝓ necessitate depellendi uet̾¬
nosi erroris aliqͣnto latius disputatis ⁊
robore ub̃ioris ꝓbationis assertis: ille gẽ¬
tilis quẽ nobis catecrandũ faustus ꝓpo¬
suit. si salutem suam pcc̃is sius p̾pone¬
ret ꝓfecto mou̾etur ad fidem. Qua imbu¬
tus ꝙ in eccłie catholice gremio fouendꝰ

Expanded text:
esse uentura, quandoquidem ipsum regnum esse uentura, quandoquidem ipsum regnum magnus quidam propheta fuit, ubi rex et sacerdos mystica significatione ungebantur: quod non ante ipsis quoque Iudaeis ignorantibus ac per hoc inuitis ablatum est, nisi cum uenisset ille gratia spiritali unctus deus prae participibus suis, ille sanctus sanctorum, idem uerus rex consulendo nobis et idem uerus sacerdos se ipsum offerendo pro nobis. quamobrem quantum distat de Christi aduentu inter praedicationem angelorum et confessionem daemoniorum. tantum inter auctoritatem prophetarum et curiositatem sacrilegorum. His et talibus. quae nunc breuiter tangimus. tunc forte pro necessitate depellendi ueternosi erroris aliquanto latius disputatis et robore uberioris probationis adsertis ille gentilis, quem nobis catechizandum Faustus proposuit. si salutem suam peccatis suis praeponeret, profecto moueretur ad fidem: qua inbutus et in ecclesiae catholicae gremio fouendus
Abbreviated transcription (Latin):
mes. et si qui. alui uel uates. uel theologi
uel sapientes. uel philosophi gentium.
de filio dei. & de patre deo uera p̾dixisse
seu dixisse ꝑhibentur: ualet quidẽ ali¬
quid ad paganoꝵ uanitatẽ reiuincẽdã.
nõ tamen ad istoꝵ austoritatẽ amplec¬
tandã. cum illum d̾m. nos colere osten¬
dimus. de quo nec illi tacere potuerũt.
qui suos congentiles ppłos ydola ⁊ demo¬
nia colenda ꝑtim docere ausi sunt. ꝑ¬
tumn ꝓhibere non ausi sunt. At illi scĩ
auctores nr̃i. eum ppłm. eam rem publi¬
cam. tale regnum. imꝑante & adiuuã¬
te deo ꝓpagauerunt atq rexerunt: uͥ
sacrilegium eẽt. qd̃ istis religio fuit. Ita
q illic si qui incultũ simulachroꝵ ꝙ de¬
monũ laberentur. aut pena plecteban
ab eis colebatur ds. qui fecit celum ⁊
terram: ꝓpħico sane ritu hoc est signifi¬
catiuo futuroꝵ qui ritus aboleret᷑. cũ
illa uenissent que ꝑ eum significabant᷑

Expanded text:
mes et si qui alii uates uel theologi mes et si qui alii uates uel theologi uel sapientes uel philosophi gentium de filio dei aut de patre deo uera praedixisse seu dixisse perhibentur, ualet quidem aliquid ad paganorum uanitatem reuincendam. non tamen ad istorum auctoritatem amplectendam, cum illum deum nos colere ostendimus, de quo nec illi tacere. potuerunt, qui suos congentiles populos idola et daemonia colenda partim docere ausi sunt, partim prohibere non ausi sunt. a\ illi sancti auctores nostri eum populum, eam rempublicam, tale regnum imperante et adiuuante deo propagauerunt atque rexerunt. ubi sacrilegium esset, quod istis religio fuit. itaque si qui illic in . cultum simulacrorum et daemonum laberentur, aut poena plectebantcibus. unus enim ab eis colebatur deus, qui fecit caelum et terram, prophetico sane ritu, hoc est significatiuo futurorum, qui ritus aboleretur. cum illa uenissent, quae per eum significabantur