comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
On fit contratena ¶Arc̃.¬
tus cosultũ si cuiꝰ nitor creditor
pr̃is pupilli exsoluit ut eiꝰ loco
succedat. Quł.
tilens uidend̾ ẽ an allienare nõ
ĩ fructuosume̾e fundũ quẽ uen

Expanded text:
on fit contra senatus consultum, si cuius tutor creditori patris pupilli exsoluit, ut eius loco succedat. 13 Patilens, uidendum est, an alienare eum non i
Abbreviated transcription (Latin):
ualeat qd̾ actũ ẽ ⁊ neo fett opĩo
ꝑmitto. an possit lib̾m arbitͥum
hr̃e ꝙͥ faciat. ⁊ mag̾ ẽ ut possit.
te ꝑtib sins functũ. debuit eũste
statũe ⁊ eligere utrũmag̾ obli¬
gare uł uendere ꝑmittat.¶ Si
obligau̾it remtutor sñ decrẽto
ꝙͣuis oblig̾o nõ ualeat. est tñex

Expanded text:
valeat quod actum est ? et mea fert opinio rmitto ", an possit liberum arbitrium habere, qui faciat? et magis est ut possit, te partibus suis functum: debuit enim ipse statuere et eligere, utrum magis obligare an uendere permittat. Si obligauit rem tutor sine decreto, quamuis obligatio non ualeat, est tamen
Abbreviated transcription (Latin):
impediti alienacoem. set ⁊ si sali
mah̾at pupillꝰ. Idem er̾ dicend̾.
Ipupillus alienũ fundũ bona fi¬
de emptum possideat dicendum
puto. nec ħe alienare cucores

Expanded text:
impediri alienationem. Sed et si salinas habeat pupillus, idem erit dicendum. Si pupillus alienum fundum bona fide emptum possideat, dicendum puto ne hunc alienare tutores
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Nec tñtitulo tems nutores ere
alieno allegato pet̾iam abutan¬
t᷑ quã mutuã acceꝑint oꝑte¬
bit p̾torem curare. ut petumia
accepta creditorib soluat᷑. ⁊ de
ħ detern̾e dareq matorem qui
ei renũciet peccumã istã ad hec
cõu̾sam pp̃ qd̾ desiderata est alliena¬
cõ uł obligõ. ¶ Si es allienũ nõ
int̾uemat. tutores tñ allegent
expedire ħ p̾diauend̾e ⁊ uł alia cõpa¬
dicõem. nlłm q decretũ. nõ enĩ paᷤ¬
sim distrahi mb̾e p̾tori tͥ butũe.

Expanded text:
 Ne tamen titulo tenus tutores aere alieno allegato pecunia abutantur quam mutuam acceperunt, oportebit praetorem curare, ut pecunia accepta creditoribus soluatur et de hoc decernere dareque uiatorem, qui ei renuntiet pecuniam istam ad hoc conuersam, propter quod desiderata est alienatio uel obligatio. Si aes alienum non interueniat, tutores tamen allegent expedire haec praedia uendere et uel alia compaditionem nullumque decretum: non enim passim distrahi iubere praetori
Abbreviated transcription (Latin):
tã sũ dampni nitecti. ut ꝓcedat iu
bͥ ⁊̃ possideri pot̾it. hec .n. obliga¬
cõnes sũ alienacõnes lotum heat̃
quia nõ ex tutoris uł curatoris uo¬
lintate id fit. s ex magr̾atuum
auctoritate. ¶ Item quer potest
si fundꝰ a tutore petitus sit ꝑupil¬
laris nec restituat᷑. anlitis estͥo
oblata alienacõem ꝑiat. ⁊ magͥ¬
te tutoris. Idemq ent dicendũ.
⁊ si fundꝰ petitus sit sit qui pupi¬
li fuit. ⁊ ccͣ pupillũ ꝓnũciatum tu¬
tores q restitu̾nt. nam ⁊ hic uale¬
bit alienacõ pp̃ rei iudicate aucto¬
uideamꝰ an distrahi hec a tutori
b possit. ⁊ mag̾ est nõ posse. qmͣ¬
uis ius p̾di potuis sit. ¶ Nec usu
st̃. alienari pot̾ pupilli si solus
usust. fuit pupillan. gͦ hic nec
nõ utendo admittat᷑. si tutor c̾am
pͥbu̾it huiꝰ rei. ⁊ manifiũẽ res¬
taurari deb̾e. ¶Set si ꝓprietatẽ
nec seruitutem imponi posse fũ¬
do pupilli uł adolescentis. nec ser¬
uitutem reuinti qd̾ ⁊ in fundo do¬

Expanded text:
i, ut procedat, iuberi etiam possideri poterit: hae enim obligationes siue alienationes locum habent, quia non ex tutoris uel curatoris uoluntate id fit, sed ex magistratuum auctoritate. Item quaeri potest, si fundus a tutore petitus sit pupillaris nec restituatur, an litis aestimatio oblata alienationem pariat, et magte tutorum fit. Idemque erit dicendum et si fundus petitus sit, qui pupilli fuit, et contra pupillum pronuntiatum tutoresque restituerunt: nam et hic ualebit alienatio propter rei iudicatae auctoubus possit. et magis est non posse, quamuis ius praedii potius sit. Nec usus fructus alienari potest, etsi solus fuit usus fructus pupilli. an ergo hic nec non utendo amittatur, si tutor causam praebuerit huius rei? et manifestum est restaurari debere. sed si proprietatem nec seruitutem imponi posse fundo pupilli uel adulescentis nec seruitutem remitti, quod et in fundo do
Abbreviated transcription (Latin):
oen alienosat si possit. sigͥ depre¬
hend̾it nõ posse aliunde absolui.
cet dastiam si mꝰ urgeat creditor
aut usurar᷑ modꝰ ꝑend̾ en alie¬
nosuadeat ¶ Item p̾tor estima¬
re debebit. utrũ uendere pocius
an obligare ꝑmutat. nec nõ ⁊ iͥ
ingilant᷑ obseruare. ne plus acci¬
ꝙͣ opꝰ sit ad soluendũ es alienũ. aũ¬
si distrahend̾ arbitrabr̃ ne pp̃ mo¬
bat᷑. fec si sit alia possõ minor. uł
minꝰ ucilior pupillo mag̾ eamnu¬
Re distrahi qmͣ maiorẽ ⁊ itiliorẽ
¶In pͥmis gͥ quociens desiderat᷑ abeo
ut ꝑmittat distrahi ꝑ quir̾e d
cũ qͥd̾ se instruat de fortuns pu¬
pisli. nec nimũ tutorib uł curato¬
asseu̾are pretori seient ncc̃e ee di¬
trabi possones uł obligar requi¬
rat gͦ necessarios pupilli. uł pa¬
rentes. uł lib̾tos aliques fideles
uł quem aliũ qui noticiã rerum
pupillariũ ht̃. aut si nemo ĩ uei¬
an assentire uendic̃om uł obligõ¬
in debat. ¶ Illud queri pt̃ si p̃¬

Expanded text:
 alieno satisfieri possit. si igitur deprehenderit non posse aliunde exsolui tet distrahi, si modo urgueat creditor aut usurarum modus parendum aeri alieno suadeat. Idem praetor aestimare debebit, utrum uendere potius an obligare permittat nec non illud uigilanter obseruare, ne plus accies alienum: aut distrahendum arbitrabitur, ne propter mohatur, sed si sit alia possessio minor uel minus utilior pupillo, magis eam iubere distrahi quam maiorem et utiliorem. In primis igitur quotiens desideratur ab eo, ut remittat distrahi, requirere debet eum, qui se instruat de fortunis pupilli, nec nimium tutoribus uel curatoadseuerare praetori solent necesse esse distrahi possessiones uel obligari. requirat ergo necessarios pupilli uel parentes uel libertos aliquos fideles uel quem alium, qui notitiam rerum pupillarium habet, aut, si nemo inuenian adsentire uenditioni uel obligationi debeat. Illud quaeri potest, si pr
Abbreviated transcription (Latin):
trau̾it pupillꝰ uł pat̾ eiꝰ ut iure
dr̃e nõ posse distrahi p̾diũ pupil¬
lare. Idem q ⁊ si fu̾it ex cã damꝑ¬
ni infecti uissus possidere. ¶ Si fũ¬
dus legatꝰ uł ꝑ fidi̾ cõmissum fu̾ic
relictus seio apupillo hr̃de ĩstitu¬
to an tutores restitu̾e hũc fun
sare or̃omi. Sinu̾o de re pupilli di¬
cendũ erit locum ee̾ orõni nec ĩ¬
consulco p̾tore posse aliendre.¬
¶ Si pupillus mpulanti spoponde¬
rit an solu̾e possit sñ p̾toris auͣcte¬

Expanded text:
at pupillus uel pater eius, ut iure dicere non posse distrahi quasi praedium pupillare. idemque et si fuerit ex causa damni infecti iussus possidere. Si fundus legatus uel per fideicommissum fuerit relictus Seio a pupillo herede instituto, an tutores restituere hunc funsare orationem, sin uero de re pupilli, dicendum erit locum esse orationi nec inconsulto praetore posse alienare. Si pupillus stipulanti spoponderit, an soluere possit sine praetoris auct
Abbreviated transcription (Latin):
Et si pccĩa alterius pupilli alt̾i
pupillo fundꝰ sit compatꝰ isq pu¬
pillo uł iinori traditus sit anpis¬
noris obligoem possit bre iscuiꝰ
pccĩa fundꝰ sit emptꝰ ⁊ mag̾ est
ut saluũ sit ius pignoris sd̾cm¬

Expanded text:
ed si pecunia alterius pupilli alteri pupillo fundus sit comparatus isque pupillo uel minori traditus, an pignoris obligationem possit habere is, cuius pecunia fundus sit emptus? et magis est, ut saluum sit ius pignoris sec
Abbreviated transcription (Latin):
Omen debitoris. ĩ ħ u̾ba lega¬
uit. ticio hec ampliꝰ dari uolo .x.
aureo ᷤᷤ quos mͥ heredes gou seu
debent. adu̾sus quos ei acc̃oem
mandar uolo ei qͣ eor de pigno
tũ. hoc ẽ ⁊̃ musuras debeant mã

Expanded text:
omen debitoris in haec uerba legauit: 'Titio hoc amplius dari uolo decem aureos, quos mihi heredes Gaii Seii debent, aduersus quos ei actionem mandari uolo eique eorundem pignortum, hoc est in usuras debeant mand
Abbreviated transcription (Latin):
tp̃r testator ĩ kalendanio hũnt᷑  pet¬
reliquit. ea q. ie ex patͥmonio inti
sui areconis ei suꝑerant ciꝰq fid̾i
misit. ħ eadem restitũ̾e ꝓ nepoti cũ
erit annis .xb. in quib ħ u̾ba ad¬
iecit. ¶ Item rogo uti reliquũ es
alienũ ꝙ ex bonis areconis debe᷑
om̃ib creditorib e⁊ redditib eor
bonoꝵ soluas. reddas. satiq facias
qĩtũ est an si ꝓbau̾it hr̃s ñ suffic̾e
redditũ bonoꝵ ad tocius debiti ex¬

Expanded text:
pore testator in kalendario habuit.Ureliquit ea, quae ex patrimonio iuri sui Arethonis ei supererant, eiusque fidei commissit haec eadem restituere pronepoti, cum erit annis sedecim, in quibus haec uerba adiecit: 'item rogo, uti reliquum aes alienum, quod ex bonis Arethonis debetur, omnibus creditoribus ex reditibus eorum bonorum soluas reddas satisque facias'. quaesitum est, an, si probauerit heres non sufficere reditum bonorum ad totius debiti ex
Abbreviated transcription (Latin):
Icius ħrdes msituit seiam uxorem
ex ꝑte duodetima meuiã ex reliqͥi
ꝑtib. ⁊ de monum̃to qd̾ sͥ extrui
uolebat. ita cauit corp᷑ meũ urori
islo. ⁊ monumentũ erstrui usq ad
orem ꝑueniant. an hac scriptura
abea sola monumentil sͥ testator

Expanded text:
itius heredes instituit Seiam uxorem ex parte duodecima, Maeuiam ex reliquis partibus et de monumento quod sibi exstrui uolebat, ita cauit: 'corpus meum uxori illo et monumentum exstrui usque ad orem perveniant, an hac scriptura ab ea sola monumentum sibi testator
Abbreviated transcription (Latin):
de huis bõĩs iudicia pende̾nt ex
huis eos sb̃ire ĩ quousu fructꝰ
transferet᷑ potius ꝙͣ cuiq e̾̃e ꝑi¬
tulosum fidem suam placet. ut
accõnes que ĩ br̃dem hr̃di q dari
solent eas n ĩ eos . n ĩ hiis dan
qui fidi̾sus ꝯmissum sicuti ro¬
gati c̾ent restitinssent. s id̾ ẽ¬

Expanded text:
s iudicia penderent, ex his eos subire, in quos ius fructusque transferretur, potius quam cuique periculosum esse fidem suam: placet, ut actiones, quae in heredem heredibusque dari solent, eas neque in eos neque his dari, qui fidei suae commissum sic, uti rogati essent, restituissent, sed hi
Abbreviated transcription (Latin):
um ita legatũ ẽ stichũ. uł ꝙ ex pã¬
phila natum erit. hr̃s m̃s dato.
nõ ante dies legati eiꝰ cedet ꝙͣ
ciꝰ qui legauerat adiret usus
fructꝰ ab alio legatus fu̾it. ⁊ pͥ¬
or hr̃ditas eiꝰ qͥ usumfructum
legcau̾it adita fu̾it. ussa rõ est
cur dicinlegati ced̾e estimemꝰ.

Expanded text:
um ita legatum est: 'Stichum uel quod ex Pamphila natum erit heres meus dato', non ante dies legati eius cedet, qeius qui legauerat adiretur, usus fructus ab alio legatus fuerit et prior hereditas eius, qui usum fructum legauerit, adita fuerit: nulla ratio est, cur diem legati
Abbreviated transcription (Latin):
dimidiũ ita hr̃e. ut unꝰ semis a¬
pd̾ de. maneat. alteruis semissis
sio fiat quib exꝑtib ħrditagem

Expanded text:
dimidium ita habere, ut unus semis apud te maneat, alterius semissis sio fiat, quibus ex partibus hereditatem
Abbreviated transcription (Latin):
toris solidũcape nõ possit sb̾stitutꝰ
sic ab eo impub̾i filio euis solidum
exeacã copiet. qiͣ apupillo capiat.
ut et boĩs que cestatoris fu̾ant am¬
plius capere ñ possit. ꝙ si puꝑillo
aliꝙͥ p̾cerea acquisitũ ẽ. aut siẽt¬
hrdato e̾et sb̾stitutꝰ nõ mmpedui eũ¬

Expanded text:
toris solidum capere non possit, substitutus sit ab eo impuberi filio eius, solidum ex ea causa capiet, quasi a pupillo capiat. ut ex bonis, quae testatoris fuerant, amplius capere non possit: quod si pupillo aliquid praeterea adquisitum esset aut si exheredato esset substitutus, non imped‹i
Abbreviated transcription (Latin):
ta cõ ẽe iidebr̃. nã ĩiquũ erat
oĩmodo cau̾i ñ dũ illata ꝯtron̾¬
sialitis cũ possint ei elusorie mi¬
mine fr̾. Idoq eã rem p̾tor ad
ꝯgnic̃om sua reuocat. ¶ Si du¬
o ex testo hiditatẽ ĩ solidũ sͥ nẽ¬
dicent. forte qi eõsd̾ nominis
sint tã ĩ possõrem ꝙͣ ĩ petitorẽ
ꝯpetunt acc̃ones. ⁊ cred itoribi
legatanis. ¶ Hec aut̾ cancio
utiq ncciͣa ẽ. si quis pct̾iam su
dam nõ putant cauend̾ qr nec
tem̃ pot̾ eo noĩe uictus cũ nõ
possideat uł dolo fecerit qͦ minꝰ
possideat hoc si añ  motam
⁊trou̾siam soluat it ꝙ si pos
sit cauend̾ ei qui hereditariã
rẽ tradat. qr om̃nodo unꝰ lib̾a¬

Expanded text:
ta causa esse uidebitur: nam iniquum erat omnimodo caueri nondum illata controuersia litis, cum possint ei lusoriae minae fieri: ideoque eam rem praetor ad cognitionem suam reuocat. Si duo ex testamento hereditatem in solidum sibi uindicent, forte quod eiusdem nominis sint, tam in possessorem quam in petitorem competunt actiones et creditoribus et legatariis. Haec cautio utique necessaria est, si quis pecuniam suadam non putant cauendum, quia nec teneri potest eo nomine uictus, cum non possideat uel dolo fecerit, quo minus possideat. hoc si ante motam controuersiam soluat: quod si postsit cauendum ei, qui hereditariam rem tradat, quia omnimodo unus lib
Abbreviated transcription (Latin):
mãumitat nõ est ablatũ. tutela
qͥ gͦ si ñ coneat ñ dubie tutelo
nõ er̃ ap̃ pr̃onũ. ¶ S si ꝑuella
duodecimũ annũ impleu̾it. tu
res dari solent. ¶ Si curator prõ¬
nꝰ petat᷑ fide ᷤᷤ inqͥsicoiis ꝓ uincło¬

Expanded text:
manumittit, non est ei ablatum, tutela quid ergo si non caveat? non dubie tutela non erit apud patronum. Sed si puella duodecimum annum impleverit, tures dari solent, si curator patronus petatur, fides inquisitionis pro vinc
Abbreviated transcription (Latin):
Bi ab sunt hn qui PAuł.¬
tutores dare posst de cinriones
ior ꝑs ⁊ ueniat. uͥ nõ est dubĩ
qͥn unũ erse dare possut. ¶ Mã¬
gistͣtus numcipales collegam
dubium. ¶Pdest̃.
mãĩ dor ñ pot̾. cuiator pt̃. nam
de curatore ꝯstituendo edc̃o cõ¬
p̾h ensũ ẽ. curatorẽ hñti quo
minꝰ aliꝰ curator det᷑ regula ui¬
ris nõ est impedimento. ¶dem.

Expanded text:
bi absunt hi, qui tutores dare possunt, decuriones ior pars conveniat: ubi non est dubium, quin unum ex se dare possint. Magistratus municipalis collegam dubium. Modestinumani dari non potest, curator potest: nam de curatore constituendo edicto comprehensum est. Curatorem habenti quo minus alius curator detur, regula iuris non est impedimento.
Abbreviated transcription (Latin):
u̾ba. nõ est nouũ quosdã ⁊ si mͦ¬
tis suc ꝓuidebũt᷑ ⁊ ex sermonib
compoteᷤᷤ e̾e. tñ si cͣctare bo ad se
ducant᷑ ĩ egestatẽ. eligendꝰ itaq
erit qͥ eos ⁊ filio regat. nã quid̾
ad bona ip̃oꝵ ip̃oꝵ ꝑtiñt fumosũ
faciunt eritum. ¶ N.uł.¬

Expanded text:
st novum quosdam, etsi mentis suae videbuntur ex sermonibus compotes esse, tamen sic tractare bona ad se ducantur in egestatem. eligendus itaque erit, qui eos consilio regat: nam aequum ad bona ipsorum pertinet, furiosum faciunt exitum".
Abbreviated transcription (Latin):
namsi patrono tutela nõ fu̾it
ꝯmissa pot̾it ꝑ cõpatronũ damp¬
no affici qui solus rem puꝑilli
male aministrat. ¶ Siłimũs tu¬
tor capite mmutꝰ sit dicendum est
desm̾e eum ẽe tutorem ⁊ locũ om̃e

Expanded text:
nam si patrono tutela non fuerit commissa, poterit per compatronum damno adfici, qui solus rem pupilli male administrat. Si legitimus tutor capite minutus sit, dicendum est desinere eum esse tutorem et lo
Abbreviated transcription (Latin):
defertur tutela ¶ Intestatꝰ autẽ
indet᷑ nõ tm̃ is qui testiũ nõ fecit.
set ⁊ is qui test̾o suo lib̾is suis tuto¬
res nõ dedit. qnͣtum enĩ ad tutelã
ꝑtinet intestat᷑ est. ¶ Etem diñs
si tutor test̃o datus adhuc filio ĩ pri¬
b̾e manente decesserit. nam tute¬
la cins ad agnatũ ren̾titꝰ. S Nuis¬
Unt aut̃ agnati qui ꝑu̾ius sexus
ꝑsonas agnacõne ꝯuincti sut qiͣ a
patre cognati. uelutifr̾ a patre na¬
impubem ⁊ frẽm ⁊ nẽpotem ex a¬
lio filio. ꝯstat utrosq ẽẽ tutores si¬

Expanded text:
ertur tutela. intestatus autem uidetur non tantum is qui testamentum non fecit, sed et is qui testamento liberis suis tutores non dedit: quantum enim ad tutelam pertinet, intestatus est. idem dicemus, si tutor testamento datus adh‹u›c filio impubere manente decesserit: nam tutela eius ad adgnatum reuertitur. 7 Gaiunt autem adgnati, qui per uirilis sexus personas cogn‹a›tione iuncti sunt, quasi a patre cognati, ueluti frater eodem patre naimpuberem et fratrem et nepotem ex alio filio, constat utrosque esse tutores, si
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ cogi rem saluã fore sat̾ dare płiͤ¬
ꝙ uideat᷑. s boc cãcognita p̾ͥtor ẽ
sratu̾e deb̾e meliꝰ ẽ utr̃ debeat sa¬
tis dare. patronus lib̾iq esꝰ an nõ.
ut si ꝑsona bonesta sit remitat᷑
modica. ¶Si aut̃ patroni ꝑsona¬
uulgarisuł minꝰ honesta sit ibi
dicendũ est sac̃da cõem locũ br̃e.
ut aut modꝰ tutele. aut ꝑsona.
aut cã admictat sat̾dacõem ¶
legittimis ⁊ in hus qui a magrã¬
tib dant᷑. qĩtumẽ anun dec̾m¬

Expanded text:
am fore satisdare plerisque videatur. sed hoc causa cognita praetorem statuere debere melius est, utrum debeat satisdare patronus liberique eius an non, ut, si persona honesta sit, remittatur modica sit: si autem patroni uulgaris uel minus honesta sit, ibi dicendum est satisdationem locum habere: ut aut modus tutelae aut persona aut causa admittat satisdationem.In legitimis et in his, qui a magistratibus dant
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtineat. quia ⁊ nepos ĩ familia
prĩs sui ꝓ ximꝰ est. ħ apꝑebit ex
legittimis ħr ditatib legntia
g ͦ ⁊ tutela ad solũ filiũ descendͭ
post filium t̃c̃ ad nepotẽ. ¶ Qeͤ¬
ri pot̾ si patrom filius sit remotꝰ
uł excusatꝰ. an nepoti tutela de
succedi nõ posse scͥbat. ¶ Idc̃co
enĩ abierunt atutela. ut alu
ĩ locũ eoꝵ dent᷑. nõ ut successio
admittat᷑. ¶Non tr̃ aut̃¬

Expanded text:
pertineat, quia et nepos in familia pertineat, quia et nepos in familia patris sui proximus est? hoc apparebit ex legitimis hereditatibus: legitima inet. ergo et tutela ad solum filium descendit, post filium tunc ad nepotem. Quaeri potest, si patroni filius sit remotus vel excusatus, an nepoti tutela defsuccedi non posse scribat: idcirco enim abierunt tutela, ut alii in locum eorum dentur, non ut successio admittatur. Non tant
Abbreviated transcription (Latin):
mitt̾et. ⁊ ex ꝯstitucõe diui mari¬
ti ad ausidiũ uctorinũ ꝑuenit
ad lib̾tatẽ dicendũ ẽ tutorẽ e̾ẽ¬
qui iogatꝰ est. s orͣtmui lib̾tus
effectꝰ ad familiã testatoris ꝑtine¬
bit. ĩ qua sp̃e incipͭ tutela ad lib̾
nos ñ ꝑtinnt. qd̾ quid̃ in om̃ib
ortinis lib̾tis locũ hat testo m̃au¬
missis. ¶ Si duo płes ue manum¬
tant om̃s tutores sut̃. ¶ Si młr
sit int̾ maĩmissores dicend̾̃ est
solos mosculos fore tutores. ¶S¬
⁊ si aliqͥs ex patronis decesserit.
tutela penes cet̾os patronos ẽ qmͣ¬
uis ille filium reliquent. ¶S
⁊ si ab hostib fu̾it captꝰ int̾im so¬
li compatrom tutores fuĩt. siłi mͦ
⁊̃ si i ẜuitutẽ redagꝰ sit. apꝑet
cet̾os eẽ tutores. ¶ Set ⁊ si om̃s
patrom decesserint tũc tutela ad
lib̾os eoꝵ iaipit ꝑtinere. ¶ Pio¬
uide si alt̃ ex patronis filiũ. alt̾
nepotem reliquerit. utrũ ad so¬
lũ filiũ. an u̾o ad nepotẽ tutela

Expanded text:
i Marci ad Aufidium Victorinum pervenit ad libertatem, dicendum est tutorem equi rogatus est, sed orcinus libertus effectus ad familiam testatoris pertinebit. in qua specie incinos non pertinuit: quod quidem in omnibus orcinis libertis locum habet testamento manumissis. Si duo pluresve manumittant, omnes tutores sunt: sed si mulier sit inter manumissores, dicendum est solos masculos fore tutores. Sed si aliquis ex patronis decesserit, tutela penes ceteros patronos est, quamvis ille filium reliquerit. sed et si ab hostibus fuerit captus, interim soli compatroni tutores sunt. simili modo et si in servitutem redactus sit, apparet ceteros esse tutores. Sed si omnes patroni decesserint, tunc tutela ad liberos eorum incipit pertinere. Proinde si alter ex patronis filium, alter nepotem reliquerit, utrum ad solum filium an vero et ad nepotem tutela
Abbreviated transcription (Latin):
Uspectũ tutorẽ eum ẽe putamus
qui morib talis est. ut sispectͤ
sit. euĩn̾otutor qmͣuis pauꝑ est
uł affuntatis pupillo ꝯiũctus sit
uł si patronꝰ pupilli lib̾ti tutelã
gerit. ⁊ quis eoꝵ a tutela remouẽ¬
dꝰ uideat᷑. optim̃ factũ est curato¬
rem ei potius adiungi qmͣ eund̾
cũ noca fide ⁊ estimacõne temo

Expanded text:
uspectum tutorem eum putamus, qui moribus talis est, ut suspectus sit: enimuero tutor quamuis pauper est, uel adfinitatis pupillo coniunctus sit uel si patronus pupilli liberti tutelam gerit et quis eorum a tutela remouendus uideatur, optimum factum est curatorem ei potius adiungi quam eundem cum notat‹a› fide et existimatione remo
Abbreviated transcription (Latin):
suspectum focere a dolescentibus
planeuolẽtib susp̾to ᷤ fr̾r curato¬
res suoᷤ ꝑmittit᷑. dũmꝰ ex ⁊silio ne¬
cessarioꝵ suoꝵ id faciant. ¶Si
fraus nõ sit admissa. set lacca neg¬
sia. quia ista ꝓpe fraudem accidit
remon̾i hũc qͣi suspectũ oportet.
Prec̾ea accessat᷑ quedã sp̃es

Expanded text:
suspectos facere: adulescentibus plane uolentibus suspectos facere curatores suos permittitur, dummodo ex consilio necessariorum id faciant. Si fraus non sit admissa, sed lata neglegentia, quia ista prope fraudem accedit, remoueri hunc quasi suspectum oportet. Praeterea accesserunt quaedam species
Abbreviated transcription (Latin):
c̾et sacͥamis ĩ regione tnͤ fana
⁊ de eo sensisse testatorem. sic c̾
tum qui alibi eẽt. nõ idcc̾o i¬
nus debi. qr ĩ regione designan¬
cilł confitinatis ita cauit tibur¬
tib municipib meis amancis¬
simis cscitis balneũ uilianum
uĩctum domu mecͦ ita ut pub

Expanded text:
one Niphana et de eo sensisse testatorem certum sit, qui alibi esset, non idcirco minus deberi, quia in regione designancillis confirmatis ita cauit: 'Tiburtibus municipibus meis amantissimisque scitis balineum Iulianum iunctum domui meae, ita ut pub
Abbreviated transcription (Latin):
Um aur̃ ł argentũ legatũ est
qs quid auri argenti q relictũ
sit. legato cõtinet᷑. siue fcm̃
suc ĩ fcm̃ pecũiam aut̃ signa¬
tam plac eo legato ñ ꝯtini.
ꝓiñ si c̾tũ pondꝰ sit auri lega¬
tũ. ui agenti mag̾ qnͣtitas le¬
gata uł᷑. nec ex uasis tanget
si si argenti facti pondo .c. sint
legata ex fc̃o argento de deb̾r
legatũ. Uñ ẽ qĩtũ ap̃ celsũ an
⁊ uascula possit seꝑare. ⁊ stpͥsit
uascula nõ seꝑat᷑um. licet ei op¬
cõ fu̾it relicta. idem celsus .ł. xuiii
R̾ ut sic appendant᷑. ⁊ ꝓculus ⁊
celsus aiunt excepto plũbo ap¬
pendi debere. nam ⁊emꝑtorib
res plumbate assignant᷑. ⁊ ĩ racõ¬
nes argenti pondꝰ sic defert᷑ q̃

Expanded text:
um aurum vel argentum legatum est, quidquid auri argentique relictum sit, legato continetur sive factum sive infectum: pecuniam autem signatam placet eo legato non contineri. Proinde si certum pondus auri sit legatum vel argenti, magis quantitas legata videtur, nec ex vasis tanget. Sed si argenti facti pondo centum sint legata, ex facto argento debebitur legatum. unde est quaesitum apud Celsum, an et vascula possit separare: et scripsit vascula non separaturum, licet ei optio fuerit relicta. Idem Celsus libro nono ut sic appendantur. et Proculus et Celsus aiunt exempto plumbo appendi debere: nam et emptoribus replumbatae adsignantur et in rationes argenti pondus sic defert
Abbreviated transcription (Latin):
nt᷑ ⁊ est u̾ius cessare banc accõe
quia offõ curatoris fuctꝰ ẽł siqͥs
tñ cum tutor eẽt compulsus a p̾¬
tore uł ap̾side. dum se putat tuto¬
rem gesserit tutela indeamꝰ. anꝑꝓ
tutore teneat᷑. ⁊ mag̃ ẽ ut qmͣ¬
uis ꝯpiasus gesserit tñri tñ de be¬
at qr animo tutoris gessit tũ tu¬
tor nõ ẽet. at iste curator nõ qiͣ
tutor set qiͣ curator gessit. ¶ In

Expanded text:
t est uerius cessare hanc actionem, quia officio curatoris functus est. si quis tamen, cum tutor non esset, compulsus a praetore uel a praeside, dum se putat tutorem, gesserit tutelam, uidendum, an pro tutore teneatur. et magis est, ut, quamuis compulsus gesserit, teneri tamen debeat, quia animo tutoris gessit, cum tutor non esset. at iste curator non quasi tutor, sed quasi curator gessit.In
Abbreviated transcription (Latin):
buit. ⁊ si quid̃ omimꝰ nõ attig̾
debuit qd tutor nõ fuit. qd̾ si q̃¬
dam gessit. uidend̾ ẽ an ⁊̃ eor q̃
nõ gessit tencat᷑. ⁊ recte hactenꝰ
reneb̾r. si alius gesturꝰ fuit. set¬
⁊ si cognito qd̾ cutor nõ fuit absti¬
an teneat᷑ si necessarios pupilli ñ
c̾tiorauit. ut ei tutorem pet̾ent ꝙ
cũ tutor nõ ee̾t rem pupilli uen¬
didit nec usu ea capta e̾ pecet eã
uam fore nõ enĩ eadem hĩ que tu

Expanded text:
si quidem omnino non attigit debuit qui tutor non fuit. quod si quaedam gessit, uidendum, an etiam eorum quae non gessit teneatur: et hactenus tenebitur, si alius gesturus fuit. sed et si cognito, quod tutor non fuit, abstian teneatur, si necessarios pupilli non certiorauit, ut ei tutorem peterent: cum tutor non esset, rem pupilli uendidit nec ea usucapta est, petet eam t: non enim eadem huius qu
Abbreviated transcription (Latin):
sit accõe cñ ten̾et᷑. solent eĩ mag¬
ni eirores int̾cedere. ut disc̾ni faci¬
le nõ possit utrũ quis tutor fu̾it¬
⁊ sic gesserit anu̾o nõ fu̾it ꝓtuto¬
retñ mun̾e functꝰ sit. ¶ Pro
tutore & negocia gent qͥd̾ mim̾e
tutoris fungit᷑ in re inpub̾is. siue
se putet tutorẽ. siue scit nõ sit eẽ.
ĩ dim̃ uidiciũ utile ꝓ tutele eo
b̾tatem agi posse nsła dubitõ ẽ.
quia tutor nõ ẽ. qr̃ siquis fim¬
ta tutela ꝓ tutore nega ĩ pub̾is
gessit tẽneb. sec ⁊ si pͥus ꝓ tuto¬
feneb et eo qd̃ ꝓtutore admĩst᷑¬

Expanded text:
 teneretur. solent enim magni errores intercedere, ut discerni facile non possit, utrum quis tutor fuerit et sic gesserit, an uero non fuerit, pro tutore tamen munere functus sit.Pro tutore autem negotia gerit, qui munere tutoris fungitur in re impuberis, siue se putet tutorem, siue scit non esse, in dominum iudicium utile.Cum eo, bertatem agi posse nulla dubitatio est, quia tutor non est.Quare si quis finita tutela pro tutore negotia impuberis gessit, tenebitur.Sed et si prius pro tutotenebitur ex eo quod pro tutore administ
Abbreviated transcription (Latin):
bes est n tutorem hr̃e pt̾ ꝓ tute¬
le accõ cessat. ¶ Smili moͣ ⁊̃ si
eius qͥd̃ nõ dum natus ẽ. namꝓ
ut tutore quis gerat eam ẽe ꝑso¬
nã oꝑtet cuiꝰ etas recipiat tuto¬

Expanded text:
 tutorem habere potest, protutelae actio cessat: simili modo et si eius, qui nondum natus est. nam ut pro tutore quis gerat, eam esse personam oportet, cuius aetas recipiat tuto
Abbreviated transcription (Latin):
Ifu̾it legatum relictũ exͣ cognatis
meis. qͥ pͥus capitoliũ ascenderit
sisimł duo uenisse dicant᷑. n ͨ ap¬
ꝑeat qͥs pͥor uen̾it. an impedĩ le¬
gatũ. uł ei qͥ monum̃tũ fecerit.
⁊ płes fec̾int. ł ei qͥ mꝗximꝰ na¬
tu ẽ. ⁊ duo parres etate sũt. s ⁊ si

Expanded text:
fuerit legatum relictum "ex cognatis meis qui primus Capitolium ascenderit", si simul duo venisse dicantur nec apparet, quis prior venerit, an impedietur legatum? vel ei qui monumentum fecerit, et plures fecerint? vel ei qui maximus natu est, et duo pares aeta
Abbreviated transcription (Latin):
uociens lib̾tisusufr̃ Nł.
iegat᷑. ⁊ ei qui nouissimꝰ suꝑui¬
uerit ꝓpͥetas. utile ẽ legar̃. exs¬
timo eĩ om̃ib ub̃tis ꝓpͥetatẽ sb̃
hac ꝯdicõne si nouissimꝰ dari so¬
puicit dari. dem¬

Expanded text:
uotiens libertis usus fructus legatur et ei, qui nouissimus superuixerit, proprietas, utile est legatum: existimo enim omnibus libertis proprietatem sub hac condicione 'si nouissimus superuixerit' dari.
Abbreviated transcription (Latin):
suis eiꝰdem nomnnis uni uł qui¬
bidã lib̾cas cato relicta ẽ. ⁊ m̾us
ẽ m huis om̃ib ⁊̃ legata ⁊ liber¬
accepat si ancilla pͥmũ marem
peꝑit. lib̾a esto. ⁊ hec uno ut̾o
ir̃em ⁊ femin ã peꝑiss. siquid̾¬

Expanded text:
dem nominis uni vel quibusdam libertas relicta est. et verius est in his omnibus etiam legata et liberacceperit ancilla: "si primum marem pepererit, libera esto" et haec uno utero marem et feminam peperiss
Abbreviated transcription (Latin):
d̾io ꝓ hereditarus ꝑtib eis resti¬
is cuidonatũ ẽ ꝙͣ is cuidonau̾it.
q̃oms decidente gr̃a mag̾ placu¬
it place̾ conacõem eo maxiie.
ꝙ donator nõ suꝑuiuat qui rem
qui sup̾mus morit᷑ tyciũ sb̾sti¬
tuit duo impubes simł ĩuane
ꝑierunt. qitum ẽ an a sb̾stituto
⁊cꝰ hereditas deferat᷑. dixi si or¬
dine uita de cessissent pͥori mor¬
tuo fr̾ ab intestato heresent pos¬
t̾iori sb̾stitutus ĩ ea tñ ħrdicate

Expanded text:
o hereditariis partibus eis restiis qui donauerit, quaestionis decidendae gratia magis placuit ualere donationem, eo maxime, quod donator non superuiuat, qui rem qui supremus moritur Titium substituit: duo impuberes simul in naue perierunt: quaesitum est, an substituto et cuius hereditas deferatur. dixi, si ordine uita decessissent, priori mortuo frater ab intestato heres erit, posteriori substitutus: in ea tamen hereditate
Abbreviated transcription (Latin):
Uo̾d in rerũ nat᷑a ad błic nõ sit. sẽ¬
gari posse. ueluti quicquid ancilla
illa peꝑiss conͣstitit . uł. ita ex uino
qd̃ in fundo meo nasciturũ est. uł
fetus tm̃ dato. ¶ Si usũ fr̃ hẽam
eumq legau̾im nͥ postea ꝓprieta¬
temenis nactꝰ sĩ. mutile legatũ ẽ¬
Tsiquis post testm̃ factum fundo
ticiano legato ꝑtem aliqͣm adiecit
qmͣ fundo ticiano destinaret. id ꝙ
adiectum est erigi a legatario pt̃.
⁊ sumilis est cã allumonis. ⁊ maxĩe
si ex alio agro ꝙ fuit eius cũ testa¬
mentũ faceret eam ꝑtem adietit.
ꝙ si post testam̃tum factumm ex
fundo ticͣiano aliquid destraxit᷑a
alii fundo adiecit: uidendũ est u¬
trũ ne eam quoq ꝑtem legatari
petitur᷑ sit. an hoc minus qͣ fu̾di
ticia ee desierit. cũ nr̃a destinacõe
fundorũ nomĩa ⁊ domus nõ nat᷑a
constitu̾ent᷑. ⁊ mag̾ est. ut ꝙ alii

Expanded text:
uod in rerum natura adhuc non sit, legari posse, ueluti 'quidquid illa ancilla peperisset', constitit: uel ita 'ex uino quod in fundo meo natum est' uel 'fetus tantum dato'. Si usum fructum habeam eumque legauerim, nisi postea proprietatem eius nactus sim, inutile legatum est. Si quis post testamentum factum fundo Titiano legato partem aliquam adiecerit, quam fundi Titiani destinaret, id quod adiectum est exigi a legatario potest et similis est causa alluuionis et maxime si ex alio agro, qui fuit eius cum testamentum faceret, eam partem adiecit. Quod si post testamentum factum ex fundo Titiano aliquid detraxit et alii fundo adiecit, uidendum est, utrumne eam quoque partem legatarius petiturus sit an hoc minus, quasi fundi Titiani esse desierit, cum nostra destinatione fundorum nomina et domus, non natura constituerentur.
Abbreviated transcription (Latin):
Rege legato ⁊ que postea accedũt
testatore mortua e̾ent meoꝵ q lo¬
cũ aliqua eẽnt coͣminuta eundem
gregem uid̃i. ⁊ si diinuitum ex eo
grege petus ẽẽ. uł unus bos. suꝑe̾e
eum uendicari posse qͣmuis grex de¬
suiss ẽẽ q̃m̃ad̾m insula legata si co¬
busta ẽẽ area poss u endicori Enulꝰ.

Expanded text:
rege legato et quae postea accedunt testatore mortua essent in eorumque locum aliqua essent substituta, eundem gregem uideri: et si deminutum ex eo grege pecus esset et uel unus bos superesset, eum uindicari posse, quamuis grex desisset esse: quemadmodum insula legata, si combusta esset, area possit uindicari.
Abbreviated transcription (Latin):
młrem db̾ceret uxor negaret tu¬
ꝯsulti ualerio p̾scrano p̾tori urba¬
no. Repserunt in hec n̾ba. nouam
rem desiderare. rutilius seuerus
indet᷑ ut uxori que ab eo diu̾te¬
custodem apponiat. ⁊ iõ nemo mi⁊¬
rabrsi nos quoq nouũ ⁊silium ⁊
remedium sugeamꝰ. Igit̾ si se¬
ĩus ꝑseu̾at in eadem postułone
⁊modissimũ est elegi honestissiẽ
femĩe domũ in qua comicia neui
at ⁊ ibi tres obstetͥtes ꝓbate ⁊ ar¬
tis ⁊ fid̾i que cã ate assumpte funt
eam inspiciant. ⁊ si quidẽ omnes
uł due renuntiau̾nt p̾gnantẽ
custode in admittat. atq si ip̃o ħ
desiderass qd̾ si euixa nõ fuit sci¬
at maritꝰ ad dimudiã estimacõm¬
q suam ꝑtiñe. ut nõ ini̾ito pos¬
sit indĩ capitasse hec ad aliqmͣ mł
la cã custodiendi erit. ¶Ex hoc
hĩusse. si młr dissimłaret se preg¬
cũ plane ꝑcum a młre iam pot̾
maritus unc suo filium int̾ dct̃a
desiderare. aut ex hibi sibi. aut
ducere ꝑmtti extra oidinemigͥ

Expanded text:
ierem diceret, uxor negaret, consulti Ualerio Prisciano praetori urbano rescripserunt in haec uerba: 'Nouam rem desiderare Rutilius Seuerus uidetur, ut uxori, quae ab eo diuertecustodem apponat, et ideo nemo mirabitur, si nos quoque nouum consilium et remedium suggeramus. igitur s‹i› perstat in eadem postulatione, commodissimum est eligi honestissimae feminae domum, in qua Domitia ueniat, et ibi tres obstetrices probatae et artis et fidei, quae a te adsumptae fuerint, eam inspiciant. et si quidem uel omnes uel duae renuntiauerint praegnatem custodem admittat atque si ipsa hoc desiderasset: quod si enixa non fuerit, sciat maritus ad invidiam existimationemque suam pertinere, ut non immerito possit videri captasse hoc ad aliquam lla causa custodiendi erit". Ex hoc habuisse, si mulier dissimularet se praegtum plane partum a muliere iam potest maritus iure suo filium per interdictum desiderare aut exhiberi sibi aut ducere permitti. Extra ordinem igitur
Abbreviated transcription (Latin):
dum arbitͥo p̾toris ẽẽ ⁊ cedenda.
qr̃ siñam puto ẽẽ u̾am ł publi¬
ce enĩ int̾est ꝑtus nõ sb̃ia. ut or¬
dinũ dignitas familiarũq sal
autem oportet hus quos ꝓrima
spes successionis ꝯtiñgat. ut pu¬
ta pͥmo gradus hr̃di instituto.
nõ ⁊̃ sb̾stituto. ⁊ si intestatꝰ sic
pat̾ fa. ei qui pͥmũ locum ab ĩtes
tato ten. si u̾o płes sint simul
successuri om̃ib denunciandũ
est. ¶ Qd̾ aut̃ p̾torait causa
ꝯgnita se possom nõ dacurum

Expanded text:
oris esse concedenda. quam sententiam puto ueram: publice enim interest partus non subici, ut ordinum dignitas familiarumque salautem oportet his, quos proxima spes successionis contingit, ut puta primo gradu heredi instituto non etiam substituto et, si intestatus pater ftato tenet: si vero plures sint simul successuri, omnibus denuntiandum est. Quod autem praetor ait causa cognita se possessionem non daturum
Abbreviated transcription (Latin):
tre custodiendo q ꝑtu. sic p̾torait
¶Si młr mortuo manto p̾gnantẽ
se ce̾ dicit. ⁊ hus ad quos ea res
ꝑtinebit. ꝓ curatori ue eorũ bis¬
n curet ut mittant si uelint
que uentrẽ inspiciant mittan¬
t᷑ aut̃ młres libere dũ taxat .u.
hec que simł om̃s inspiciant dũ

Expanded text:
tu sic praetor ait: 'Si mulier mortuo marito praegnatem se esse dicet, his ad quos ea res pertinebit procuratoriue eorum bism curet, ut mittant, si uelint, quae uentrem inspicient. mittantur autem mulieres liberae dumtaxat quinque haeque simul omnes in
Abbreviated transcription (Latin):
ił accoem denegaturũ. co ꝑtinet
ut si ꝑ rusticitatẽ ꝯͥd fu̾it omu¬
sũ de huis que p̾tor seruari uolũ¬
it. nõ obsit ꝑtui. quole est em̃
si quid de huis queleuit᷑ obfuã¬
da p̾tor edix̾it nõ sit fcm̃ ꝑtui
denegari bonorũ possom̃.s ⁊¬

Expanded text:
 actiones denegaturum, eo pertinet, ut, si per rusticitatem aliquid fuerit omissum ex his quae praetor seruari uoluit, non obsit partui. quale est enim, si quid ex his, quae leuiter obseruanda praetor edixit, non sit factum, partui denegari bonorum posses
Abbreviated transcription (Latin):
nõ respond̾it.aut nõ uem̃¬
at ad p̾torem. nũquid senatus
marito nõ agnoscere.set finge
nõ ẽe̾ eo ꝯtentũ maritũ. qui se
patre m pocius oꝑtet qmͣ carere
finio uelit. cogenda gͥ erit reme¬
dus p̾cor̾is. ⁊ in us uenire. ⁊ suc
nerist respond̾e pignoraq eius
capienda ⁊ distrahenda si ꝯdemꝑ¬
net uł multis cobercenda. ¶Qi d
gͥ si int̾rogata dix̾it se p̾gnantẽ
ordo senatus ꝯsulti erpoi̾tus seq̃¬
tur. ¶ Qͥ d̾si negau̾it. tũc scd̾
hec rescptum p̾tor debebit obste¬
tͥces adib̾e. ⁊ notandũ qd̾ nõ ꝑmͦ¬
tit᷑ marito uł młri obstetͥcem ad¬
hibe si om̃s ap̾tore adbibende st̃.

Expanded text:
non responderit aut non ueniat ad praetorem? numquid senatus marito non agnoscere? sed finge non esse eo contentum maritum, qui se patrem potius optet quam carere filio uelit. cogenda igitur erit remediis praetoris et in ius uenire et, si uenit, respondere: pignoraque eius capienda et distrahenda, si contemnat, vel multis coercenda. Quid ergo, si interrogata dixerit se praegnatem? ordo senatus consultis expositus sequetur. Quod si negaverit, tunc secundum hoc rescriptum praetor debebit obstetrices adhibere. Et notandum, quod non permittitur marito vel mulieri obstetricem adhibere, sed omnes a praetore adhiben
Abbreviated transcription (Latin):
domo honestissime femine pari¬
dies .xxx. qmͣ panitura se putat
In quo contlaui młr pantũ erit
ibi ne plureas aditus sint: qmͣ u¬
nus. si erunt. ex utͣq ꝑte tabuł
p̾figant᷑ añ hostiũ eius ⁊dauis
lib̾i tres. ⁊ tres lib̾e cum bini ᷑ co¬
mitib custodiant. Q uociens¬
tũq illa młr inid conclane aliud¬
ue qd̾ sue in balneum ibi custo¬
des si uolentꝰ id añ ꝓspiciant et
eos qui incroierunt exentiant cͦ¬
todes qͥn añ conclane poitierũt.
siuolunt omĩs qui ⁊claue aut
comũ introierunt excuciant Mu¬
lier cũ ꝑturire incipiat hiis ad qͦs
ea res ꝑtines ꝓ curatorib ue eor¬

Expanded text:
domu honestissimae feminae paridies triginta, quam parituram se putat,in quo conclaui mulier paritura erit, ibi ne plures aditus sint quam unus: si erunt, ex utraque parte tabulis praefigantur. ante ostium eius conclauis liberi tres et tres liberae cum binis comitibus custodiant. quotienscumque ea mulier in id conclaue aliudue quod siue in balineum ibit, custodes, si uolent, id ante prospiciant et eos qui introierint excutiant. custodes, qui ante conclaue positi erunt, si uolunt, omnes qui conclaue aut domum introierint excutiant. mulier cum parturire incipiat, his ad quos ea res pertinet procuratoribusue eor
Abbreviated transcription (Latin):
Iemancipatꝰ filiꝰ nepoti ĩ pt̃¬
ate auirelicto ab hr̃de extra¬
nes sid̾i. missam hrditatem si
lib̾tus aui pot̾ate nuss reliqͥs¬
sequat᷑ eñ filiꝰ emãcipatus
abeo an̾a fc̃s. qr ĩ alia famili¬
a fit pat̾. ĩ alia fuius bonoꝵ
possõnem ccͣ tabulas nõ pot̾
filiꝰ eiꝰ ħre. ⁊ ita mł. scribit.

Expanded text:
emancipatus filius nepoti in potestate aui relicto ab extraneo herede fideicommissam hereditatem, si liberatus aui potestate fuisset, reliquissequatur eum filius emancipatus ab eo antea factus, quia in alia familia sit pater, in alia filius, bonorum possessionem contra tabulas non potest filius ei
Abbreviated transcription (Latin):
p̾tor emancipatũ tuecitur. si
adita nõ erit hrditas. ita nec
fili quĩ pot̾ate remansit adi¬
cõne adyita ĩ totum expłłendꝰ
erit. s adħiditatis peticionẽ
admitcendꝰ ẽ. ¶ Ex ca ĩ offici

Expanded text:
tor emancipatum tueatur, si adita non fuerit hereditas, ita nec filius qui in potestate remansit aditione adhibita in totum expellendus erit, sed ad hereditatis petitionem admitte
Abbreviated transcription (Latin):
quẽs illi qͥ cũ ex miore ꝑte scpͥ¬
tus apatre hr̃s relictus ĩ potes¬
tate. admisso fr̾e emancipato
ad ccͣ tabulas bonoꝵ possonẽ
edci ub̾ collacio induat᷑ ex mẽ¬

Expanded text:
quens illi, quod, cum ex minore parte scriptus a patre heres relictus in potestate, admisso fratre emancipato ad contra tabulas bonorum possessionem, edicti uerbis collatio inducatur, ex me
Abbreviated transcription (Latin):
Iis qui finũ ⁊ exeo nepotẽ ĩ po¬
testate h̾ebat filiũ ĩ adoptõ nẽ
dederit. nepete retento ĩ pot̾ate
postea filius emancipatꝰ aprẽ
adoptiuo decessit extraneis hr̃¬

Expanded text:
is, qui filium et ex eo nepotem in potestatem habebat, filium in adoptionem dedit nepote retento in potestate, postea filius emancipatus a patre adoptiuo decessit extraneis here
Abbreviated transcription (Latin):
płes sint ĩstituti ex diu̾sis ꝑt
ꝙ credendũ ẽ ex husdem ꝑtibus
sb̃stitutos ex quib ĩstituti sũt
ut si forte unꝰ ex uncia secundꝰ
ex uiii t̾cius ex quadnte st ĩsti¬

Expanded text:
es sint instituti ex diuersis paue credendum et ex isdem partibus substitutos, ex quibus instituti sint, ut, si forte unus ex uncia, secundus ex octo, tertius ex quadrante sit insti
Abbreviated transcription (Latin):
lem usurrũ ñ excedit. P Auł.
purũ sequentiũ condicõnale. uid̾i
eĩ hanc mẽe condicoemsi suuat.
or mee p̃stetis quo aduiuet an¬
rito qͥn qñmo ⁊ quatuor mensib
Nnuiam pcc̾iam ad ludos ciuitatis
reliquit quib p̾sid̾em ħĩdes uotu¬
it successores hr̃dũ negant se deb̾e

Expanded text:
lem usurarum non excedit. Paulus purum, sequentium condicionale: videri enim hanc inesse condicionem "si vivat" ori meae praestetis, quoad viveret, anrito quinquennio et quattuor mensibiam ad ludos civitati reliquit, quibus praesidere heredes voluit: successores heredum negant se debere,
Abbreviated transcription (Latin):
res eam pcc̾iam dare uolu̾r̃ ei a¬
sut̃. nicħ est qd ex testõ ag̾e pos¬
sit. nam cares eo ꝑtin ut tuto¬
res sciant que uoluntas testatoris
suit uti possiat eã pceĩam sñ ꝑi¬
culo dare. ¶Pop̾ ĩtestam̃tis q̃¬
dam scͥbunt᷑ que ad aucte im it¬
ligacõem pangnt. ħ aut̃ talia
st̃: si te hr dem solũ iustituam.
⁊ scͥbam uti monum̃tũ in̾ cta pe¬
ciũa facias nlłmͣ eĩ obligacõem
demscpsero. nam siue de solum
dampnau̾o monum̃tũ facias co¬
lie ħ ciscude uti facias. qm̃ in
t̾est illius qnͥͣ ⁊̃ si utͥq iuissi estis
hec face̾ mincẽ accone̾m ħebitis¬
tinet cum quis iussit municiprꝰ
ẏmagines poni. nam si nõ ho¬
s sud accõ eo nom̃ne nlłi compe¬
tit. ¶ Itaq hd̃c qͥnti mucii scrip¬
tura lib̾i mei ibi sunto. uͥ matꝰ
sua eos ẽẽ uolet. nlłam q obliga¬
cõem parit. s ad auͣtem defuncti
conscruandã id ꝑtinebit. ut uͥ¬

Expanded text:
ei, asunt, nihil est, quod ex testamento agere possit: nam ea res eo pertinet, uti tutores sciant, quae voluntas testatoris fuit, uti possint eam pecuniam sine periculo dare. Pomponius. in testamentis quaedam scribuntur, quae ad auctoritligationem pariunt. haec autem talia sunt. si te heredem solum instituam et scribam, uti monumentum mihi certa pecunia facias: nullam enim obligationem dem scripsero: nam siue te solum damnauero, uti monumentum facias, coliae herciscundae, uti facias, quoniam interest illius: quin etiam si utrique iussi estis hoc facere, inuicem actionem habebitistinet, cum quis iussit in municipio imagines poni: nam si non hosed sua, actio eo nomine nulli competit. itaque haec Quinti Mucii scriptura: "liberi mei ibi sunto, ubi eos mater sua esse volet" nullam obligationem parit, sed ad auctoritatem defuncti conservandam id
Abbreviated transcription (Latin):
ceptis ꝑ sonis solis pr̾anda. nec
tũ solum ĩ commodo idcedit.
nã lilegatis honerata sit por¬
cio tam lib̾or parentũ ue qm̃
extraneor idꝙ extrancis nõ
p̾stab lib̾is parentib ue ꝙr ꝓ¬
fut᷑m nõ dubitamꝰ ⁊ gͥ itade¬
mũ q extraneis nõ p̾ stamius.
ꝯmunicat᷑ cũ eoqui ccͣ tabu¬
las petit. si nõ legatariis ub̾is
qui filiũ emancipatũ habebat
p̾tento eo patrẽ suũ ⁊ extraneñ
hñdem nstituit. ⁊ pat̾ legatũ

Expanded text:
ceptis personis solis praestanda: nec tamen solius commodo id cedit. nam si legatis onerata sit portio tam liberorum parentiumve quam extraneorum, id, quod extraneis non praestatur, liberis parentibusve profuturum non dubitamus. igitur ita demum quod extraneis non praestatur communicatur cum eo, qui contra tabulas petit, si non legatariis liberiqui filium emancipatum habebat, praeterito eo patrem suum et extraneum heredem instituit et pat
Abbreviated transcription (Latin):
uesfo titulo. s ⁊ pleniore hono¬
re tͥbuant᷑. ¶ Ad eum aut̃ mo¬
dũ talib ꝑsonis succurrendimi
ẽ ut ampliore quid̾ ꝙͣ uili porcoe
ħrditatis data usi ad u̾lem tenc¬
aut᷑ ĩ miore aut̾ hactenꝰ accõ¬

Expanded text:
e titulo, sed et pleniore onere tribuantur. Ad eum autem modum talibus personis succurrendum est, ut ampliore quidem quam virili portione hereditatis data usque ad virilem tueantur, in minorem autem eatenus ac
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ si ita sit scriptum. quisquis
ẽ qui filium icu̾ ẽẽ dicit hr̃s
esto. qr nõ c̃ filius exh̾rdatus.
siquis filummsuũ hrdem ĩsti¬
tiut. ex minima ꝑte sic ille qͥ
ex illa natus est br̃s esto non
qiͣ filiũ suũ denĩ hic ꝯtendat.

Expanded text:
t si ita sit scriptum: "quisquis est, qui filium meum se esse dicit, exheres esto", quia non est filius exheredatus. Si quis filium suum heredem instituerit ex minima parte sic "ille qui ex illa natus est heres esto", non quasi filium
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsona fuu teneret᷑. ip̃i u̾o filio ñ
admnla fascioia quia ex ꝑsona su¬
a sibi filius obligari non possit Iac
pat̾ nõ ut hr̃s. set ut pat̾ rogarł tm¬
uidet᷑ ⁊ ido si filio rogatus sit pat
post mortem suam qd ad se ꝑuenit̃
ex legato uł hereditate filio relictis
restitũe. isq uiuo pr̃e decedat om̃i
libum mͥ ẽẽ labeo ait. ex meoͣ lega¬
to. an ex eo qd̃ tͥ hr̃s sũ acquiram
legatu. ⁊ si uoluero eamrem ex
meo legato ad me ꝑtinere ut tota
mea sit ex ħrditario legato pet̾e
eam me non posse ꝓculus art.¬
¶ Siquis seruos quoiꝰ graͣdib habet
eo test̾o qd̾ rome moriens fet̾it.tri¬
duo quo mortuus fu̾it heredem da¬
re mͥ dampnasut. ratum ẽẽ lega¬
tuͣ. ⁊ angustias temporis legato¬
nicħ nocere. ¶ Regula uiris ciu¬
lis est que efficit. ut quib ip̃is le¬
gare possumuis eorum quo ser¬
uis legare possums. ¶ In legatiꝰ
nouissime scpture ualent. ⁊ mu

Expanded text:
rsona filii teneretur, ipsi uero filio non admissa Falcidia, quoniam ex persona sua sibi filius obligari non posset ac pater non ut heres, sed ut pater rogari uidetur. et ideo si filio rogatus sit pater post mortem suam, quod ad se peruenit ex legato uel hereditate filio relictis, restituere isque uiuo patre decedat, omniliberum mihi esse Labeo ait, ex meo legato an ex eo, quod tibi heres sim, adquiram legatum: si uoluero, eam rem ex meo legato ad me pertinere, ut tota mea sit, ex hereditario legato petere eam posse. proculus ait, si quis seruos quos Gadibus haberet eo testamento, quod Romae moriens fecerit, triduo quo mortuus fuerit heredem dare mihi damnauerit, ratum esse legatum et angustias temporis nihil legato nocere. Regula iuris ciuilis est, quae efficit, ut quibus ipsis legare possumus, eorum quoque seruis legare possumus. In legatis nouissimae scripturae ualent, qu
Abbreviated transcription (Latin):
te art posse defendi qͣrtam legara.¬
scͥpͥut. ualebit legatim. ¶ Siqͥs
unã summam siliab leganit. ut
de postinia sentiret. si ea nõ nata eẽt
suꝑstiti solidum debẽbr̃. Pomp̃.

Expanded text:
se defendi quartam legascripsit, ualebit legatum.Si quis unam summam filiabus legauerit, ut etiam de postuma sentiret, si ea non est nata, superstiti solidum debebitur.
Abbreviated transcription (Latin):
qͣmiuiis alt in rerum nataͣ nõ finit su ͭ¬
alti solam ꝑtem debĩ ⁊ hec puto u̾m
eẽ ¶ Heres a diecto ei nonñe cuiꝰ¬
dam qui hr̃s nõ sitdare dampnatꝰ
totũ legatum d aam ⁊ si duos ex
hr̃dib suuis nominatum quis damp¬
nass. ⁊ alt̾ hr̃ditarem nõ ad iss̾ qui
adiss totum deberet. si ꝑs eius qui
nõ adiss ad eum qui non adifset
ꝑuenerit. ¶ Si ticõ ⁊ postumo le¬
gatum̃ sit᷑ nõ nato postumo totsi
ticiꝰ uendicabit. s ⁊ si testatorticẽ
⁊ postumo iurilel ꝑtes darͣi uolin¬
set uł ⁊̃ id expressiss totum lega¬
tum ticõ debet᷑ ñ nato postumo.¶Ip̃
ui filiabus legauit. si mencom ali¬
qua ꝓte testĩ postume fẽtit᷑. udet᷑
in filiarum legato. ⁊ de postuma
sensisse. ¶ Si quis ita legau̾it. si
qua filia mͥ genita sit ei hr̃s m̃s
.c. dato. płib natis uidet᷑ sigulis
tm̃dem legasse. qd̾ ita accipiendñ
est. nisi euidenis sit contͣria sm̃a
testatoris. ¶Si umi ex hr̃dib fu̾it

Expanded text:
quamvis alter in rerum natura non fuerit, alteri solam partem deberi puto verum esse. Heres adiecto ei nomine cuiusdam, qui heres non sit, dare damnatus totum legatum debet: nam et si duos ex heredibus suis nominatim quis damnasset et alter hereditatem ns eius qui non adisset ad eum qui adisset peruenerit.Si Titio et postumis legatum sit, non nato postumo totum Titius uindicabit. sed et si testator Titio et postumis uiriles partes dari uoluisset uel etiam id expressisset, totum legatum Titio debetur non nato postumo. ui filiabus legauit, si mentionem aliqua parte testamenti postumae fecit, uidetur in filiarum legato et de psensisse. Si quis ita legaverit: "si qua filia mihi genitur, ei heres meus centum dato", pluribus natis videtur singulis tantundem legasse: quod ita accipiendum est, nisi evidens sit contraria sententia testatoris. Si uni ex heredibus fuerit
Abbreviated transcription (Latin):
em. uł condicõne. uł intotum adẽp¬
cõne pt̃. set si substancialia ⁊ alia
ꝯdicõne legatum ad emptum est
nouissima adempcõ spectanda est.
¶Int̃dum tam̃ in legatis non post̾ior̃
set p̾cedens scͥptura ualet. namsi
ita p̃scͥpsero ꝙ tic̾o infra legau̾o. id.
proferunt᷑. at postea legata quo
scͥpta legata ꝑtmere placuit. uo¬
um inc̾tus homo legatus tͥ ẽe
br̃s stchutn seruo tuo tradidit. ne¬
rat᷑ . R̾e. si uoluntate dm̃ t᷑radidit
uł ratum ħ dñs habu̾it. ꝑ inde eũ
lib̾at᷑ ꝯc si stichus legatus ẽe.¬

Expanded text:
el condicione vel in totum ademptione potest. sed si sub alia et alia condicione legatum ademptum est, novissima ademptio spectanda est. interdum tamen in legatis non posterior, sed praecedens scriptura valet: nam si ita scripsero: "quod Titio infra legavero, id proferuntur, ad postea quoque scripta legata pertinere placuit. voum incertus homo legatus tibi esset, heres Stichum seruo tuo tradidit.Neratius respondit, si uoluntate domini tradidit uel ratum hoc dominus habuerit, perinde eum liberatum, atque si ‹St›ichus l