comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
erat ꝓcellis fluctibus popularibus numquã frangi at que
corrumpi & uiolentes turbarum contradictiones tam¬
quã aduersantes undas sepe disrumpere : interdum ei
custodita sua integritate cedere prossus more pisciũ tam¬
quã in ꝓcelloso maris sic inturbulenta populi ad ministra¬
tione uersari : que tamen duo ꝑsonȩ p̃figurabant ambas
enim solus ille sustinuit : & non sigurate sed propriȩ solus
impleuit: est ꝓuerunus hic et religua. Puerquiquin¬
que paner & duos pisces habuit nec tamen hos esurientib:
turbis distribuit sed dño distribuente obtulit populus ẽ
iudeorum litterali sensu puerilis quiscriptur arum
dista clausa secum tenuit quȩ tamen dñs in carne appa¬
rens accepit & quid intus haberent utilitatis ac dulcedi
nis ostendit quam multiplici sp̃r gratiȩ quaȩ pauca hac
turbis. Cum enim misterium humane salutis initium
accepiss& en arrari ꝑ dñm ab eis qui audier̃ innos confir¬

Expanded text:
erat procellis et fluctibus popularibus, nunquam frangi atque erat procellis et fluctibus popularibus, nunquam frangi atque corrumpi, et violentes turbarum contradictiones, tanquam adversantes undas saepe disrumpere, interdum ei custodita sua integritate cedere. Prorsus more piscium, tanquam in procellosa maris, sic in turbulenta populi administratione versari, quae tamen duae personae praefigurabant, ambas enim solus ille sustinuit, et non figurate, sed proprie solus implevit. Est puer unus hic, et reliqua. Puer, qui quinque panes et duos pisces habuit, nec tamen hos esurientibus turbis distribuit, sed Domino distribuendos obtulit, populus est Judaeorum litterali sensu puerilis, sive qui Scripturarum dicta clausa secum tenuit, quae tamen Dominus in carne apparens accepit, et quid intus haberent utilnis, ostendit; quam multiplici spiritus gratia, quae pauca ac turbis . Cum enim ministerium humanae salutis initium accepisset enarrari per Dominum, ab eis qui audierunt in nos confir
Abbreviated transcription (Latin):
Sy modis petri. est puer unus hic quihas et quin¬
que paues ondeacios etouos pisces. Sed nec quid sunt
intertantos Quinq aũt panes quibus multitudinẽ ppłi
saturauit quinq sunt libri mox si quibus sp̃ali intellectu
pate factis & haluidantiore iam sensu multiplicatis audi¬
torum fidelium quotidiȩ corda reficit. Quibene ordeacei
fuisse referuntur ꝓpternimium a usteriorelegis edicta¬
& integumenta littere grosnoraq interior est spiritali
si gnisicant. quorum uni canendo : alteri conloquendo
sius auditoribus futura xp̃i & ecdȩ sacramenta narrabant
& bene ꝑ aquatilia animantia figurantur illius aeui
p̃cones in quo populus fidelium sine a qua baptismi ui
uere nullatenus poss&. Sunt quiputant duos pisces.
qui s aporem siauem pani dabant : ducos illas ꝑsoncs
significare quibus populus ille regebatur utꝑ eas consiliorũ
moderamen acciper& regiam scilic& ac sacerdotalem: ad
quas &iam sacro scã illa unctio ꝑtinebat quarũ officiũ

Expanded text:
onis Petri: Est puer unus hic qui habet quinque panes hordeaceos et duos pisces. Sed haec quid sunt inter tantos? Quinque autem panes, quibus multitudinem populi saturavit, quinque sunt libri Moysi. Quibus spiritali intellectu patefactis et abundantiore jam sensu multiplicatis, auditorum fifuisse referuntur, propter nimirum austeriora legis edicta, et tegumenta litterae grossioris, quae interiorem spiritualis significant, quorum unum canendo, alterum colloquendo suis auditoribus futura Christi et Ecclesiae sacramenta narrabant. Et bene per aquatilia animantia figurantur illius aevi praecones, in quo populus fidvere nullatenus posset. Sunt qui putant duos pisces qui saporem suavem pani dabant, duas illas personas significare, quibus populus ille regebatur, ut per eas consiliorum moderamen acciperet, regiam scilicet et sacerdotalem. Ad quas etiam sacrosancta illa unctio pertinebat, quarum officium
Abbreviated transcription (Latin):
uod dicit. Neoriuii quitquam depeatis. Certumẽ ad
peccatũ reserre. debitum enĩ peccatũ ẽẽ in multis & frequen¬
ter ostendimus Vultergo paulus peccati quidẽ omne
debitum solui Necremanere omnino apud nos debitum
peccati. Permanere tamen &num quam cessare a nob
debitũ caritatis. Hocenim & cotidiȩ soluere & semꝑ de¬
bere expedit nob̵ Deniq quante uirtutissit caritaer. in
consequentibus ponit: otiteniorin quid dilagit ꝓxioũ
legem inpleuit. Nam nonadulterabis. nONoC cides

Expanded text:
uod dicit nemini quidquam debeatis, certum est ad peccatum referre. Debitum enim peccatum esse, in multis, et frequenter ostendimus. Vult ergo Paulus peccati quidem omne debitum solvi nec remanere omnino apud nos debitum peccati. Permanere tamen et nunquam cessare a nobis debitum charitatis, hoc enim, et quotidie solvere, et semper debere expedit nobis. Denique quantae virtutis sit charitas, in consequentibus exponit. Qui enim, inquit, diligit proximum l
Abbreviated transcription (Latin):
quidẽ quae honesta putar&ur exiberi. displicuit nego¬
tiatores in iustos & foras omnes simul cum his quȩ ne¬
gotiabantur eiecit . Quidergo frr̃ mei quidputamus fa¬
qđ lib& scelere repperir& inretitos: qui hostiasq sibi
imolarentur ementes in templo uidit & eliminare cu¬
rauit: et cuorpecis set guasiplagelluor depunicu¬
lis: oõis eiecit detemplo oues quoque et soues et

Expanded text:
quidem quae honesta putaretur, exhiberi, dispulit negoquidem quae honesta putaretur, exhiberi, dispulit negotiatores injustos, et foras omnes simul cum his quae negotiabantur, ejecit. Quid ergo, fratres mei, quid putamus faquolibet scelere reperiret irretitos? qui hostias, quae sibi immolarentur, ementes in templo vidit, et eliminare curavit? Et cum fecisset quasi flagellum de funiculis, omnes ejecit de templo, oves quoque et boves e
Abbreviated transcription (Latin):
cerdit hierosoli mam ihs: Quod autem ꝓpinquante
pascha ihrẽ a scendit hero solimnã. Nob̃ ꝓ festodat ecemiplum:
quanta animi uigilantia dominicis subicidebeamus im¬
perus . cumipse in hominis in sirmitate apparens eadem
quȩ & diuinitatis austoritate statuit decr&a custodiat
N eenim putarent serui absq: crebris orationum bono¬
rumq actium uictimis uł flagella euadere uł p̃mia
seposse ꝑcipere : &ipse interse uientes orandum im¬
molandumq dĩ filius ascendit : qui ueniens hiero soli¬
mam quid ibi gerentes inuenerit quidibidem ipse ges¬
serit : uideamus: et inuenit in templo uendentes boues
etoues et coluonas &ruo mulanios sedentes. Num¬
mularłi ad hoc sed ebant ad mensas : ut inter emptores
uenditor esq: hostiarum promta e&̃ pȩcuniȩ taxatio
Videbantur ergo licite uendi intemplo : quȩ ad hoc eme¬
bantur ut in eodem templo aferentur dño : Sed nolens
ipsedñs aliquid indomo sua terrenȩ negotiationis ne eĩ

Expanded text:
Hierosolymam Jesus. Quod autem appropinquante Pascha Jesus ascendit Hierosolymam, nobis profecto dat exemplum, quanta animi vigilantia Dominicis subjici debeamus imperiis, cum ipse in hominis infirmitate apparens, eadem quae ex Divinitatis auctoritate statuit decreta custodiat. Ne enim putarent servi, absque crebris orationum bonorumque actuum victimis, vel flagella evadere, vel praemia se posse percipere, et ipse inter servientes, adorandum immolandumque Dei Filius ascendit. Qui veniens Hierosolymam, quid ibi gerentes invenerit, quid ibidem ipse gesserit, videamus. Et invenit in templo, vendentes boves et oves et columbas et nummularios sedentes. Nummularii ad hoc sedebant ad mensas, ut inter emptores venditoresque hostiarum prompta esset pecuniae taxatio. Videbantur ergo licite vendi in templo, quae ad hoc emebaipse Dominus aliquid in domo sua terrenae negotiationis, ne ejus
Abbreviated transcription (Latin):
in hocmundo uenientes ad regnum clucimur mox ut
decorpore & imur & illud sine mora ꝑcipimur quod
antiqui patres cũ magna ꝑcinere dilectione meruer̃.
unde & hisdem pater familias dicit: Concordia:¬
sic ut apostolus currenti brauium. Ita euangelium
tribuit perseuerantibur in labore denarium : &
quod euangelium dicit multi uocati. hoc & apłrait.
Omnes quidem currunt & qđ euangeliũ pauci elesti

Expanded text:
in hoc mundo venientes, ad regnum ducimur mox ut in hoc mundo venientes, ad regnum ducimur mox ut de corpore eximus, et illud sine mora percipimus, quod antiqui patres cum magna percipere dilatione meruerunt. Unde et idem paterfamilias dicit: Volo et husicut Apostolus currenti bravium, ita Evangelium tribuit perseverantibus in labore denarium, et quod Evangelium dicit, multi vocati. Hoc Apostolus ait: Omnes quidem currunt, et quod in Evangelio pauci electi,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ longioris uitae tempora carnissuae calore fatigtori:
Sed queri potest quurmurmuras sedcti s̃ qui saltim sero
achegnum uocantur. caeloꝵ & enĩ regnũ nullus mur mu¬
rans accipit. Nullus qui accipit murmurare potest:
Sedquia antiqui patrer usq: ad aduentum dñi quã lib&
iustȩ uixer̃ ducti aedregnum non s̃ nisiille descender&
qui paradisi claustra hominib: interpositionȩ suȩ mor¬
tis apperir&. Eorum hoc ipsummurmurasse ẽ quod
& reste ꝓ ꝑcipiendo regno uixer̃ & tam̃ diu adꝑcipiendũ
regnũ dilatisunt . Quor enimpost ꝑ actã iustitiã inferni
loca quamuis tranquilla susciper̃ eis ꝓfecto & laborar¬
se suit in uinea & murmurasse . quasiergo post murnu¬
rationem denarium accipiunt : qui post longa inferni
tempora adgaudia regni ꝑuener̃ . Nosaũt quiadun¬
decimam uenimus post laborem non murmuramus
& denarium accipimus quia post mediatoris aduentũ

Expanded text:
per longioris vitae tempora carnis suae calore fatigari. 4. per longioris vitae tempora carnis suae calore fatigari. 4. Sed quaeri potest quomodo murmurasse dicti sunt, qui saltem sero ad regnum vocantur? Coelorum etenim regnum nullus murmurans accipit, nullus qui accipit murmurare potest. Sed 1513 quia antiqui patres usque ad adventum Domini, quantumlibet juste vixerint, ducti ad regnum non sunt, nisi ille descenderet qui paradisi claustra hominibus interpositione suae mortis aperiret, eorum hoc ipsum murmurasse est quod et recte pro percipiendo regno vixerunt, et tamen diu ad percipiendum regnum dilati sunt. Quos enim post peractam justitiam inferni loca quamvis tranquilla susceperunt, eis profecto et laborasse fuit in vinea, et murmurasse. Quasi ergo post murmurationem denarium accipiunt, qui post longa inferni tempore ad gaudia regni pervenerunt. Nos autem qui ad undecimam venimus, post laborem non murmuramus, et denarium accipimus, quia post Mediatoris adventum,
Abbreviated transcription (Latin):
laboraturi multum nonestis. uł sero uenite. &ta¬
les ergo pater familias uocat & plerumq antere mnu¬
nerantur. Quia prius adregnum decorpore &eunt
quam hii qui in pueritia uocati ẽẽ uidebantur:¬
hii qui indñi aduentu uocati sunt celorum regnũ sine
aliqua tarditate ꝑ uener̃ . Eundem ergo denarium
accipiunt quilaborauer̃ adundecimam qđ & pecta¬
uer̃ totodesiderio quilaborauer̃ ad primã quia equa¬
lemuitae &ẽnȩ r&ributionẽ sortiti sunt cum his qui
amundi initio uocatifuerant. Hii qui in mundi finem
ad dñm uener̃. Vnde & hii qui in labore p̃cesserunt
murmurantes dicunt: Hiinouis simi uNa EORΑ
peceruut & pares illos nosis fecisti. Qui portaui¬
orus pondus diei & aestus: Pondus enĩdici & ȩs¬
tus portauer̃. hii quos amundi initio quȩ diu hac con¬
tigit uiuere. Necesse fuit &iã longiora carnis tẽptam̃ta
tole recre. Vnicuiq: enĩ pondus diei & aestur ferre est

Expanded text:
laboraturi multum non estis, vel sero venite. Et talaboraturi multum non estis, vel sero venite. Et tales ergo paterfamilias vocat, et plerumque ante remunerantur, quia prius ad regnum de corpore exeunt quam hi qui jam a pueritia vocati esse videbanturhi qui in Domini adventu vocati sunt ad coelorum regnum sine aliqua tarditate pervenerunt. Eumdem ergo denarium accipiunt qui laboraverunt ad undecimam quem exspectaverunt toto desiderio qui laboraverunt ad primam, quia aequalem vitae aeternae retributionem sortiti sunt cum his qui a mundi initio vocati fuerant, hi qui in mundi fine ad Dominum venerunt. Unde et hi qui in labore praecesserant, murmurantes dicunt: Hi novissimi una hora fecerunt, et pares illos nobis fecisti qui portavimus pondus diei et aestus? Pondus enim diei et aestus portaverunt hi quos a mundi initio, quia diu hic contigit vivere, necesse fuit etiam longiora carnis tentamenta tolerare. Unicuique enim pondus diei et aestus ferre est
Abbreviated transcription (Latin):
guese. Mane quippe intellectus nr̃i pueritia est:
hora aut̃ tertia adulescentia intellegi potest quia qua¬
si iamsol in altum ꝓficit dumcalor a&atis crescit:
Sexta uero iuuentus est qui uelud incentrõ solsigi¬
tur dumineo plenitudo roboris solidatur: No¬
na autem senectus intellegitur. inquauł ut sol
ab alto axedescendit quia & cos acalore iuuen¬
tutis deficit. Vn decima uero hora est ea &cs
quaede crepita uł u&erana dicitur unde & greci
pellant ut plus quam senes eẽ insinuent quos ꝓ¬
festiores uocant: Quia ergo aduitam bonam ali¬
us in pueritia alius in adulescentia alius in iuuen¬
tute . alius insenestute. alius inde crepita &ate ꝑduci¬
tur quasi diuersis horis operarii aduineam uocantur
Quid icstatis totadiae ociosi Acsia ꝑtedicat᷑
& sidõ uiuere in pueritia & iuuentute nolustis sal¬
tim adultimã a&ate sespicite. & aduitae uias cũ iam

Expanded text:
guere. Mane quippe intellectus nostri pueritia est. guere. Mane quippe intellectus nostri pueritia est. Hora autem tertia adolescentia intelligi potest, quia quasi jam sol in altum. proficit, dum calor aetatis crescit. Sexta vero juventus est, quia velut in centro sol figitur, 1512 dum in ea plenitudo roboris solidatur. Nona autem senectus intelligitur, in qua sol velut ab alto axe descendit, quia ea aetas a calore juventutis deficit. Undecima vero hora ea est aetas quae decrepita vel veterana dicitur. Unde Graeci pellant, ut plus quam senes esse insinuent quos provectiores vocant. Quia ergo ad vitam bonam alius in pueritia, alius in adolescentia, alius in juventute, alius in senectute, alius in decrepita aetate perducitur, quasi diversis horis operarii ad vineam vocanturQuid hic statis tota die otiosi? Ac si aperte dicatur: Et si Deo vivere in pueritia et juventute noluistis, saltem in ultima aetate resipiscite, et ad vitae vias cum jam
Abbreviated transcription (Latin):
Operatur ergo mane hora tertia sexta & nana
Antiquus ille & hebraicus populus designatur quim
electissuis abipsomundi ex ordio dumrecta side lm̃
studuit colere quasi non destitit inuineae culturae
laborare. Adundecimam uero gentiles uocan¬
tur quib: & dicitur: ouid ruc statis totadie ociosi:
Q uienim trans asto tam longo mundi tempore ꝓuita
sua laborare neglexerant quasi totadiae occiosi sta¬
bant. Pensate fr̃r quid inqui siti respondeant: Di¬
cunt enõ gura nemonos condux̃ : Nullus quip¬
pe adeos patri archa nullus ꝓph&a uenerat & quid
cessantes in ecusatione nr̃a distur sumus:
Quipoene amatris utero alsidem uenimus : qui
uerba uitae abipsis cunabulis audiuimus. quiab
uberibus soae ecclesiae potum supernae p̃dicati¬
onis sumpsimus cum lactae carnis: Sossumus
uero & easdem diuersitates horarum &iã ud
unum quemq: hominem ꝑ &atum mom̃ta distin¬

Expanded text:
Operator ergo mane, hora tertia, sexta et nona, Operator ergo mane, hora tertia, sexta et nona, antiquus ille Hebraicus populus designatur, qui in electis suis ab ipso mundi exordio, dum recta fide Deum studuit colere, quasi non destitit in vineae cultura laborare. Ad undecimam vero gentiles vocantur, quibus et dicitur: Quid hic statis tota die otiosi? Qui enim, transacto tam longo mundi tempore, pro vita sua laborare neglexerant, quasi tota die otiosi stabant. Sed pensate, fratres, quid inquisiti respondeant: Dicunt enim: Quia nemo nos conduxit. Nullus quippe ad eos patriarcha, nullus propheta venerat. Et quid cessantes, in excusatione nostra dicturi sumus, qui pene a matris utero ad fidem venimus, qui verba vitae ab ipsis cunabulis audivimus, qui ab uberibus sanctae Ecclesiae potum supernae praedicationis sumpsimus cum lacte carnis? 2. Possumus vero et easdem diversitates horarum, etiam ad unumquemque hominem per aetatum momenta distin
Abbreviated transcription (Latin):
quiregit quos condidit &elestos suos. sic in hocmundo
possid& quasi subiectos dñs indomo. Qui hab& uineã
uniuersam scilic& ec clesiam quaeab abel iusto usq
adultimum electum quunsinem mundi nasciturus
est quod scõs protulit quasi tot palmites misithic
itaq: pater familias ad&xcolendam uin eamsuã ma¬
ne. horatertia sexta nona & undecima operarios
conducit quia amundi huius initio usq: infinem
ad erudiendam plebem sidelium praedicatores
congre gare non destitit. Mane & enim mundi fuit
abadamusq ad noȩ : Hora uero tertia a noȩ usque
ad abraham. Sexta quoq: ab abraham usq: ad moxsen
Nona aut̃ ad morsen usq ad aduentũ dñi. Vndecima
uero ab aduentu dñi usq ad sinẽ mundi in quap̃dica¬
tores sc̃i apłi missi sunt qui mercedem plenam &
ꝑ legis doctores & proph&as. ad &tremum uero ꝑ¬
ap̃łordũ plebissuae mores & coluit quasi peropera¬
lib& modulo uł mensura quisquis cum side recta
bone actionis &titit huius uineae operarius fuit:

Expanded text:
qui regit quos condidit, et electos suos sic in hoc mundo possidet, quasi subjectos dominus in domo: qui habet vineam universalem, scilicet Ecclesiam, quae ab Abel justo, usque ad ultimum electum qui in fine mundi nasciturus est, quot sanctos protulit, quasi tot palmites misit. Hic itaque paterfamilias ad excolendam vineam suam mane, hora tertia, sexta, nona, et undecima operarios conducit, quia a mundi hujus initio usque in finem ad erudiendam plebem fidelium praedicatores congregare non destitit. Mane etenim mundi fuit ab Adam usque ad Noe, hora vero tertia a Noe usque ad Abraham, sexta quoque ab Abraham usque ad Moysen, nona autem a Moyse usque ad adventum Domini, undecima vero ab adventu Domini usque ad finem mundi. In qua praedicatores sancti apostoli missi sunt, qui merceper legis doctores et prophetas, et ad extremum per apostolos plebis suae mores excoluit, et quasi per operalibet modulo vel mensura, quisquis cum fide recta bonae actionis exstitit hujus vineae operarius fuit.
Abbreviated transcription (Latin):
tans phylippum dñs unde inquid ememus paner
ut manducent hi prouida utique despensatione facit :
Non ut ipse quȩ non nouerat discat sed ut plx lippus tar¬
ditatem suȩ fidȩi quam magistro sciente ipse nesciebat
tẽptatus agnoscat : & mira culo facta castig&. Neq enini
dubitare debuerat p̃sente rerum creatore: quieducit
denariorũ panes sufficere turbarum milibus . Non pau¬
cis ut unus quisq sufficienter acciper& &iã saturatus abi

Expanded text:
tans Philippum Dominus, unde, inquit, ememus panes, ut manducent hi; provida utique dispensatione facit, non ut ipse, quae non noverat, discat, sed ut Philippus tarditatem suae fidei, quam magistro sciente ipse nesciebat, tentatus agnoscat, et miraculo facto castiget. Neque enim dubitare debuerat praesente rerum creatore, qui educit denariorum panes sufficere turbarum millibus, non paucis, ut unusquisque sufficienter acciperet, et jam saturatus abi
Abbreviated transcription (Latin):
uirgam deradice iesse & florem quideradice conscendit
Septem spr̃ uirtutũ descendisse narrantur. Ita &e contra¬
rio uitiorũ numerus indiabolo consecratussit: paetus
estaũt cũ hec dicenet. extolleus uoceo quae daor
ouilier decur pa dixit illi. Beatus ueniter quite

Expanded text:
virgam de radice Jesse, et florem qui de radice conscendit, virgam de radice Jesse, et florem qui de radice conscendit, septem spiritus virtutum descendisse narrantur, ita et e contrario vitiorum numerus in diabolo consecratus sit. Factum est autem cum haec diceret, extollens vocem quaedam mulier de turba, dixit illi: Be
Abbreviated transcription (Latin):
de homineaoulat perloca maeuosa: Quamuis
simpliciter intelligi possit dñs hȩc ad distinctionẽ ope¬
rum suorum & satane operum adiunxisse qđ scilic&
ipse semꝑ polluta mundare. Satanas uero munda¬
ta grauioribus festin& adtaminare sordib: Tamen &
deher&ico quolib& uł scismatico uł &iam malo catho¬
lico potest non in conuenient̃ accipi. De quo tẽprbaptis¬
matis spr inmundus qui prius in eo abitauerat ad con¬
fessione catholicȩ sidȩi abrenuntiationemq conuersa¬
tionis eiciatur lacaq in a quosa ꝑag&: id est corda fideliũ
quȩ inmollitie fluxe cogitationis &x purgata sint calli¬
dus insidiator &plor&. Siquosibi forte suos nequitiae
gressus sigere possit sed benedicitur quaerens reguiẽ
et uoninueniens. Qui castas mentes effugiens in solo
diabolus corde prauorum. Erat ã sibi pocest in uenire
quietem : Vnde deillo d̃s subumbra inquid dormit
in secr&o calami & in locis humestibus. Inumbra uidelic&

Expanded text:
de homine, ambulabat per loca inaguosa. Quamvis de homine, ambulabat per loca inaguosa. Quamvis simpliciter intelligi possit, Dominum haec ad distinctionem suorum et Satanae operum, adjunxisse. Quod scilicet ipse semper polluta mundare, Satanas vero mundata gravioribus festinet contaminare sordibus, tamen et de haeretico quolibet, vel schismatico, vel etiam malo catholico potest non inconvenienter accipi. De quo, tempore baptismatis, spiritus immundus, qui prius in eo habitaverat, ad confessionem catholicae fidei, abrenuntiationem conversationis, ejiciatur; locaque inaquosa peragret, id est, corda fidelium, quae a mollitie fluxae cogitationis expurgata sint, callidus insidiator exploret, si quos ibi forte suos nequitiae gressus figere possit, sed bene dicitet non invenit. Quia castas mentes effugiens in solo diabolus corde pravorum gratam sibi potest invenire requiem. Unde de illo Dominus: Sub umbra, inquit, dormit in secreto calami, et locis humentibus . In umbra videlicet
Abbreviated transcription (Latin):
daboli : quantum ad ipsam mortemꝑtin& constitutum:
De ipso quippe scriptum ẽ qđ potestatem habeat mortis
Intratergo domumfortis. Idẽ in suo dominatu habentis
genus humanum : & prius alligat eum. Idest eius coher¬
c& & coib& potestatem. Notestatis suȩ fortiorib: uincu¬
lis siceripit uasa eius quaȩ cumq p̃destinauit eripere
ab eius liberans potestatem : ut illo non in pediente cre¬
dant in istum libera uoluntate : QuiNon est mecũ ad¬
uer suoone est. & qui non colligit mecuordis ꝑ git:
Vom put& quis quam deher&icis dictum & scis maticis quã¬
quam & itahȩc suꝑ fluo possit intelligi. Sed & consequen¬
tibus. textuq sermonis adiabolum refertur & quod non
possint opera saluatoris behel tebub operib: conparari:¬
lle cupit animas hominum tenere captiuas : dñs liberare :
llep̃ dicat idola: hic unius dĩ natitiam: Ille trahit ad uitia
hic aduirtutes reuocat: Cum inoiundus sp̃s &xierat

Expanded text:
diaboli, quantum ad ipsam mortem pertinet, constitutum. diaboli, quantum ad ipsam mortem pertinet, constitutum. De ipso quippe scriptum est: quod potestatem habeat mortis. Intrat ergo domum fortis, id est, in suo dominatu habentis genus humanum, et prius alligat eum, id est, ejus coercet et cohibet potestatem. Potestatis suae fortioribus vinculis, sic eripit vasa ejus, quaecunque praedestinavit eripere, ab ejus liberans potestate, ut illo non impediente, credant in istum libera voluntate. Qui non est mecum, adversum me est, et qui non colligit mecum, dispergit. Non putet quisquam de haereticis et schismaticis, quanquam et ita ex superfluo possit intelligi, sed ex consequentibus textuque sermonis, ad diabolum refertur. Et quod non possint opera Salvatoris Belzebub operibus comparari: ille cupit animas hominum tenere captivas, Dominus liberare: ille praedicat idola, hic unius Dei notitiam: ille trahit ad vitia hic ad virtutes revocat. Cum immundus spiritus exiret
Abbreviated transcription (Latin):
imperio : quia cordib: insidelium sine ulla contra distione
qui escebat. unde & alibi princeps mundi uocatur. dicente
nit &iterum . Nunc princeps mundi eici&ur foras. De
quahic eiectione subiungitur: Si autem portior illo
super ueniens uicerit euo uniuersa aroa eius
aupenet in giusus conpiderat . & spolia eius distrasu¬
et: Deipo quippeloquitur qđ non cord fullige opera¬
tione quemad modum calumpniabantur. sed foctiori po¬
tentia uistor homines ademonio liberar&. Arma inquibus
male fortis ille confidebat astutiȩ doliquae sunt nequitiȩ spi¬
ritalis spolia uero eius : ipsi homines sunt ab eo decaepit : Quȩ
uictor xp̃s distribuit quod est insignȩ triumphantis : quia
captiuam ducens captiui tatem dedit dona hominibus
quosdam quidem a postolos. alios euangelistas. hos ꝓphe¬
taes: illos pastores ordinans & doctores : Intrat ergo in
domum fortis. Id est in hoc scło mortalium sub potestate

Expanded text:
imperio, quia in cordibus infidelium sine ulla contradictione imperio, quia in cordibus infidelium sine ulla contradictione quiescebat. Unde et alibi princeps mundi vocatur, dicente et . Et iterum: Nunc princeps mundi ejicietur foras , de qua et hic ejectione subjungitur. Si autem fortior illo superveniens vicerit eum, universa arma ejus auferet in quibus confidebat, et spolia ejus distribuet. De seipso quippe loquitur, quod non concordi fallax operatione quemadmodum calumniabantur, sed fortiori potentia victor homines a daemonio liberaret. Arma in quibus male fortis ille confidebat, astutiae dolique sunt nequitiae spiritalis. Spolia vero ejus, ipsi homines sunt ab eo decepti. Quae victor Christus distribuit, quod est insigne triumpcaptivam ducens captivitatem, dedit dona hominibus, quosdam quidem apostolos, alios evangelistas, hos prophetas, illos pastores ordinans et doctores. Intrat ergo in domum fortis, id est, in hoc saeculum mortalium, sub potestate
Abbreviated transcription (Latin):
digitus quem consitentur & magi qui contra moxsen &
aaron faciebant dicenter digitus dĩ estiste. iste ẽ & digitus¬
quo & tabulae lapidȩȩ scriptȩ sunt in monte syna. Igitur¬
membrorum in equalitas cũ aedific& unitas corporis. aliter
in eodantur unicuiq ꝓpria siue hominum siue angeloꝵ
Innullis enim membris nr̃is magis appar& partitio quã indi¬
gitis quod aũt dix̃ ꝑuenit inuos regnumdĩ. Regnum dĩ
nunc dicit quodampnantur impii : & sideles depeccatis suis
ꝑpenitentiã nunc agentib: secernuntur. aliter regnum di
xp̃r est dequo a libi regnum dĩ intrauos est. Siue ueni& uob̵
regnum dĩ . Illud sublime solium : Vnde iohannes agebat
paenitentiam agite ad ꝓpinquauit enim regnum celorũ:
cumportis armatus cus todit atrium suuo itpacae
sunt ea quaepos sidet: F. ortem diabolum atriũ uero
illius: mundum qui inmaligno positus ẽ appellat: In quo
usq: ad saluatoris aduentum malepetcato patiebatur

Expanded text:
digitus quem confitentur et magi, qui contra Moysen et digitus quem confitentur et magi, qui contra Moysen et Aaron signa faciebant, dicentes: Digitus Dei est iste , quo et tabulae lapidemembrorum inaequalitas, cum aedificet unitas corporis. Aliter,donorum, quae in eo dantur unicuique propria, sive hominum, sive angelorum, in nullis enim membris nostris magis apparet partitio quam in digitis. Quod autem dixit, pervenit in vos regnum Dei, regnum Dei nunc dicit, quo damnantur impii, et a fidelibus, de peccatis suis poenitentiam nunc agentibus, secernuntur. Aliter, regnum Dei Christus est, de quo alibi: Regnum Dei intra vos est, sive veniet vobis regnum Dei, illud sublime solium, unde Joannes aiebat: Poenitentiam agite, appropinquabit enim regnum coelorum. Cum fortis armatus custodit atrium suum, in pace sunt ea quae possidet. Fortem, diabolum; atrium vero illius, mundum qui in maligno positus est appellat, in quo usque ad Salvatoris adventum male pacato potiebatur
Abbreviated transcription (Latin):
us populi filiis quicerte discipuli dñi ihũ xp̃i bene sibi
conseii fuerant. Nihilse malorum artium ab onomagis¬
tro didicisse ut in principe demoniorum eicerent demo¬
nes. Ideo inquid ipsi iudicererunt ur̃i. Ideo inquid ipsi
ignobilia & contemptibilia huius mundi inquib: non
artifitiosa malignitas : sed scã simplicitas mea appar&:
Ipsi testes mei iudices ur̃i erunt. Aliter silios iudeorum
& orcistas gentis illius exmore signisicat : qui ad inuocatio¬
nem eiciebant demones . & coartat eos interrogatione
inquid demonum infiliis ur̃is dõ non de monib deputat᷑
Quare in me idem opurnon eandem habeat causam ÷ ergo
ipsi iudices ur̃i erunt. Non potestate : sed camparatione
Sumilli &pulsi onem demonum dõ adsignant : uos behelze¬
bub principem demo inorum: porRo SIINdiGito dĩ eicio
deoorua propecto ueruet in uos regnuoidĩ. Iste est

Expanded text:
us populi filiis, qui certe discipuli Domini Jesu Christi bene sibi us populi filiis, qui certe discipuli Domini Jesu Christi bene sibi conscii fuerant, nihil se malorum artium a bono Magistro didicisse, ut in principe daemoniorum ejicerent daemones. Ideo, inquit, ipsi judices erunt vestri. Ideo, inquit, ipsi ignobilia et contemptibilia hujus mundi, in quibus non artificiosa malignitas, sed sancta simplicitas mea apparet, ipsi testes mei, judices vestri erunt. Aliter, filios Judaeorum, exorcistas gentis illius ex more significat, qui ad invocationem ejiciebant daemones, et coarctat eos interrogatione inquit, daemonum in filiis vestris, Deo non daemonibus deputatur, quare in me idem opus non eamdem habeat causam. Ergo ipsi judices vestri erunt, non potestate, sed comparatione, dum illi expulsionem daemonum Deo assignant, vos Beelzebub principi daemoniorum. Porro si in digito Dei ejicio daemonia, profecto pervenit in vos regnum Dei. Iste est
Abbreviated transcription (Latin):
Ergopatris & filii & sp̃r seĩ regnum non est diuisum quod
sine ulla contradictione non aliquo inpulsu desclandũ
sed ae terna stabilitate mansurum Sia utem &satanas¬
inceipsodiuisus est quomodo stabit nequumipsi¬
us guadicitis inẽ. el tegus eicereore demonra:A
Hocdicens &x ipsorum confessione uolebat intelligi qđ in cũ
non credendo in regno diaboli eẽ eligissent. qđ utiq ad¬
uersũ sediuisũ stare non poss& : Eligant ergo phiarisȩi quod
uoluerint si satanas satanan non potest eicere nihil con¬
tradñm qđ dicerent inuenire potuer̃. Siaut̃ potest : mul¬
tomagissibi prospiciant & recedant deregio eius quod
aduersum se diuisum stare non potest. Inquo aut dñr
ment adtendant qđ sequitur. Si autem ego iNBehelze¬
pus eicio deoionua. pilii ur̃i inguo eiciunt: ideo ipsi
iudices ur̃ierunt: Dixithoc utiq dediscipulissuis. Illi¬

Expanded text:
ergo Patris et Filii et Spiritus sancti regnum non est divisum, quod ergo Patris et Filii et Spiritus sancti regnum non est divisum, quod sine ulla contradictione non aliquo impulsu desolandum, sed aeterna est stabilitate mansurum. Si vero sanin semetipso divisus est, quomodo stabit regnum ipsius? quia dicitis in Beelzebub ejicere me daemonia. Hoc dicens, ex eorum confessione volebat intelligi; quod in eum non credendo, in regno diaboli esse elegissent, quod utique adversum se divisum stare non posset. Eligant ergo Pharisaei quod voluerint, si Satanas Satanan non potest ejicere, nihil contra Dominum, quod dicerent invenire potuerunt, si autem potest, multo magis sibi prospiciant, et recedant de regno ejus, quod adversum se divisum stare non potest. In quo autem Doment, attendant quod sequitur: Si autem ego in Beelzebub ejicio daemonia, filii vestri in quo ejiciunt? Ideo ipsi judices vestri erunt. Dixit hoc utique de discipulis suis, illi
Abbreviated transcription (Latin):
Quod& tunc quidẽ carnaliter factum ẽ : sed & cotidiȩ com¬
pl&ur in conuersione credentium ut &pulsu primum
demone fidȩi lumen aspiciant. deinde ad laudes dĩ ta¬
centia prius ora laxentur: quidam auteon ex eis di¬
xerunt iN Be nel zesus principeo deoion iorum
eicit demonia: Non hȩc aliqui d&urba sed pha
risȩi calum pniabantur & scribȩ : sicut alii euangelis¬
tȩ testantur : Turbis quippe quaeminus eruditȩ ui¬
debantur dñi semper factamirantib: Illi cantra uł ne¬
gare hȩc ułq negare nequiuerant : sinistra interp̃ta¬
tione ꝑuertere laborabant . quasi non hȩc diuinitatis
sed inmundi spr̃ opera suissent. Idẽ behelzebub quidr̃
erat acharon. Nambel quidem ipse ẽbaal. Tebub
aũt musca uocatur. Nec iuxta quaedam mendosa &em¬
plaria .L. littera uł .d. infine ẽ nominis legenda sed
b: behel zebub ergo princeps muscarum. Idẽ cirmas¬

Expanded text:
Quod et tunc quidem carnaliter factum est, sed et quotidie comQuod et tunc quidem carnaliter factum est, sed et quotidie completur in conversatione credentium, ut, expulso primum daemone, fidei lumen aspiciant, deinde ad laudes Dei tacentia prius ora laxentur. Quidam autem ex eis dixerunt: In Beelzebub principe daemoniorum ejicit daemonia. Non haec aliqui drisaei calumniabantur et Scribae, sicut alii evangelistae testantur. Turbis quippe, quae minus eruditae videbantur, Domini semper facta mirantibus, illi contra vel negare haec, vel quae negare nequiverant sinistra interpretatione pervertere, laborabansed immundi spiritus opera fuissent. Ideo in Beelzebub, qui deus erat Accaron. Nam Beel quidem ipse est Baal. Zebub autem, musca vocatur. Nec juxta quaedam mendosa exemplaria, l littera vel d in fine est nominis legenda, sed b. Beelzebub ergo Baal muscarum, id est, vir mus
Abbreviated transcription (Latin):
tate & ꝓperauit adnuntiare ueritatem. discant qui uolunt
euangebizare. proiciant hydria ad puteum : & sic currant
adnuntiare xp̃m Sic̃ illa honere abiesto currit ad ciui¬
tatem & dicit illis hominibus Venite &uid&e hominen
quidix̃ mihi om̃a quaefeci. Numquid ipse estxp̃s &cetera:¬
Noton deuo s dicitis quod adnue quatiuor mneuises s̃
et ores sis uenit. & cetera. Iamista mulier frustus matu¬
rus erat &erant albemesses & falcem quȩrebant quia qđ
ante ꝑ ꝓph&as semina tum suerat maturũ factum erat: fal¬
cem& triturã desiderabat messores tancũ modo mittendi
erant Vnde & cdñs inquidillis: MISI uOS quoque cnetere
quod non seonuastis. alii Seon nauerunt. & uos utala

Expanded text:
tatem, et properavit annuntiare veritatem. Discant qui nolunt tatem, et properavit annuntiare veritatem. Discant qui nolunt evangelizare, projiciant hydriam ad puteum, et sic currant nuntiaret Christum. Onere abjecto, cucurrit ad civitatem. Et dicit illis hominibus: Venite et videte hominem qui dixit mihi omnia quae feci, nunquid ipse est ChrNonne vos dicitis, quod adhuc quatuor menses sunt, et messis venit, etc. Jam ista mulier fructus maturus erat, et erant albae messes, et falcem quaerebant. Quia quod antea per prophetas seminatum fuerat, maturum factum erat, falcem et trituram desiderabat. Messores tantummodo mittendi erant, unde et Dominus inquit illis: Misi vos quoque metere quod non seminastis, alii seminaverunt
Abbreviated transcription (Latin):
re: nos adonanus euod scimus. uos adoratis euodnes¬
citis quia salus exiudaeis est: Multũ dedit exiudȩis.
sed noli istos repbos accipere. Ex ꝑsona quidẽ iudaeorum
distumẽ sed non omnium iudaeorum: non reꝓboꝵ. sed de
qualibus fuer̃ apłi quales fuer̃ ꝓph&e quales fuerunt
illi om̃s sc̃i qui om̃a sua uendiderunt &p̃crarerũ suarũ¬
adpedes apłoꝵ posuer. non reppulit enĩ chr̃ plebem suam
quam presciuit. udiuit hoc mulier ista & addidit:
Scio quia onos sias uenit quidicitur xp̃s. cum ergo
uenerit ille nobis adiuatiasit oorua: Iamergo
dignaerat cui manifestar&ur. messias aũt unctus est¬
idriam suam mulier audito egosum quiloquor tecum : & re¬
cepto in cor xp̃o dño quid facer& inisi iam hy driam dimitte¬
r& & euangelitare currer&  Hydria greco nomine ap¬
pellatur. Crecȩ enim hydor aqua dicitur : quasi dicatur a qua¬
rum. Signficat enĩ in hoc loco cupiditatem ꝓiecit cupidi¬

Expanded text:
re. Nos adoramus quod scimus, vos adoratis quod nesre. Nos adoramus quod scimus, vos adoratis quod nescitis, quia salus ex Judaeis est. Multum dedit ex Judaeis, sed noli istos reprobos accipere. Ex persona quidem Judaeorum dictum est, sed non omnium Judaeorum, non reproborum, sed de qualibus fuerunt apostoli, quales fuerunt prophetae, quales fuerunt illi omnes sancti, qui omnia sua vendiderunt, et preapostolorum posuerunt. Non repulit enim Deus plebem suam, quam praescivit. Audivit hoc mulier ista, et addidit: Scio quia Messias venit, qui dicitur Christus. Cum ergo venerit ille, nobis annuntiabit omnia. Jam enim digna erat, cui manifestarhydriam suam mulier. » Audito, « Ego sum qui loquor tecum, » et recepto in corde Christo Domino, quid faceret, nisi jam hydriam dimitteet evangelizare curreret? Hydria Graeco nomine appellatur. Graece enim ὔδωρ aqua dicitur, quasi dicatur aquarium. Significat enim in hoc loco cupiditatem, projecit cupidi
Abbreviated transcription (Latin):
habes nonẽ tuus uir: Error aũt iste nonerat legittimus uir
sed adulter. Voca itaq non adulterũ inquid dñs seduirum
tuũ intellestum necapias non errore. nec deme aliquid falsũ¬
sentias dicitei oulier. drĩe uideo quia propheta estu:
Tunc coepit uenire uir nondum plene uenit ꝓph&am dnm
putabat erat quidem & ꝓph&a. Nam dese ipseait. Non ẽ ꝓph&a
sine honore: nisi in patria sua. Item deillo dictumẽ admoy¬
senpph&am eis suscitabo defratribus eorum sinilemtiui simi¬
lem scili&& ad formam carnis: non ademinentiã magestatis
patres nñi inmonte hoc adonauerunt. &c&̃ diciteiihs̃
oulien credeohi: Iamẽ enim inte quicredat quia
p̃sensẽ uir tuus. Coepisti adẽẽ intellestu quando me
ꝓph&am appellasti. ergo mulier crede onhi quia uenuit
nora et aunc est quaengo hona quando ueri adona¬
tones adorabunt patreo ingp̃u &ueritate: Quia spr̃

Expanded text:
habes non est tuus vir. Error autem iste, non erat legitimus vir, habes non est tuus vir. Error autem iste, non erat legitimus vir, sed adulter. Voca itaque, non adulterum, inquit Dominus, sed virum tuum intellectum, me capias, non errore de me aliquid sentias falsum. Dicit mulier: Domine, video quia propheta es tu. Tunc coepit venire vir, nondum plene venit. Prophetam Dominum putabat, erat quidem et propheta, nam de seipso ait: Non est propheta sine honore, nisi in patria sua ; item de illo dictum est ad Moysen: Prophetam eis suscitabo de fratribus eorum similem tui . Similem scilicet ad formam carnis, non ad eminentiam majestatis. Patres nostri in monte hoc adoraverunt. Dicit ei Jesus: Mulier, crede mihi. Jam enim est in te, qui credat, quia praesens est vir tuus, coepisti adesse intellectu, quando me prophetam appellasti. Ergo mulier, crede mihi, quia venit hora, et nunc est. Quae ergo hora? quando veri adoratores adorabunt Patrem in spiritu et veritate. Quia spiri
Abbreviated transcription (Latin):
Nunc quem habes nonest tuus uir hoc uenedixigti:
Multi quippe intellexer̃ quinq: uiros mulieris huius : quinq libros
morsi utebantur eis samaritani : & subeadem lege erant:
N aminde illis & circum cisio inherat. Aliter uid&ur mihi quin¬
que uiros animȩ : quinq: sensus corporis ẽẽ. quare aũt uiri
dictisunt : quia legitimi adõ quippefacti : & adõ donati animȩ
Infirma ẽ adhuc: quȩ istis quinq sensibus regitur & sub istis
quinq: uiris agit. Vbi uero intellectus sapientia inbutus re¬
gose coeperitꝰ animam &dis cr&us coepit secernere : iusta:
&iniusta bonam & malar utilia : & inutilia : castitatem
&inpudicitiã. hanc ut tam̃ e&̃ illa utuit&: caritatẽ. & ho¬
dium: in hac ut sit : inllo ut non sit hicuir : quinq illis uiris
in ista muliere non suc cesserat. Vbiergo non succeditur in¬
tellectus: error dominatur. Desto illi dñs dix̃. hunc quem

Expanded text:
nunc quem habes, non est tuus vir, hoc vere dixisti. nunc quem habes, non est tuus vir, hoc vere dixisti. Multi quippe intellexerunt quinque viros mulieris hujus, quinque libros Moysi. Utebantur eis Samaritani, et sub eadem lege erant. Nam inde illis et circumcisio inerat. Aliter videtur mihi, quinque viros animae, quinque sensus corporis esse. Quare autem viri dicti sunt, quia legitimi a Deo quippe facti, et a Deo donati animae. Infirma est adhuc, quae istis quinque sensibus regitur, et sub istis quinque viris agit, ubi vero intellectus, sapientia imbutus, regere coeperit animam, et discretus coeperit secernere justa et injusta, bona et mala, utilia et inutilia, castitatem et impudicitiam, hanc ut amet, et illa ut vitet, charitatem et odium in hac ut sit, in illo ut non sit, hic vir quinque illis viris in ista muliere non successerat. Ubi ergo non succedit intellectus, error dominatur. De isto illi Dominus dixit: Hunc quem
Abbreviated transcription (Latin):
Promittebatergo saginam quandam & sati&atem & illa nondũ
intellegens dicitadeum: dr̃eda mihi hancaguao ut fondi¬
tiam neguae ueniaor harc aurire. dicit ei iħs̃ uade uoca ui¬
ruortuuor et ueni huc: Quidẽ uoca uirum tuum: idẽ adhi¬
be intellectũ : Videns ergo ihs̃ quia mulier non intelle gebat
& uolens eã intelligese : uocain quiduirũ tuũ. Ideo enĩ nescis
quid dico quia intellectus tuus non adest. Voca iurũ tuũ prae¬
sente intellectũ cuũ : ꝑquẽ docearis: corrigaris Intellestũ aũt
adhibe tamquã uirũ : & intellige quae loquor : quia nec aduolun¬
tatem auriũ ꝑtin& neca doculos : necadolfatũ nec adgustum
nec ad tactum. sed mente sola capiuntur. Intellectusolo oriunt᷑
lla uero nondũ aduocato uiro idẽ non adhibito intellestu
respordit &dixit nor hareo uiruor. & diciter iħs senedixis¬
ti quia non hareo uinuo. quinque enioruinos haꝑugii. et

Expanded text:
Promittebant ergo saginam quamdam et satietatem, et illa nondum Promittebant ergo saginam quamdam et satietatem, et illa nondum intelligens, dicit ad eum: Domine, da mihi hanc aquam, ut non sitiam, neque veniam huc haurire. Dicit ei Jesus: Vade, voca virum tuum, et veni huc. Quid est? Voca virum tuum, id est, adhibe intellectum. Videns ergo Jesus, quia mulier non intelligebat, et volens eam intelligere: Voca, inquit, virum tuum, ideo enim nescis quod dico, quia intellectus tuus non adest, voca virum tuum, praesenta intellectum tuum, per quem docearis, corrigaris. Intellectum autem adhibe, tanquam virum, et intellige quae loquor, quia nec ad voluntatem aurium pertinet, nec ad oculos, nec ad olfactum, nec ad gustum, nec ad tactum, sed mente sola capiuntur, intellectu solo hauriuntur, illa vero nondum advocato viro. id est, non adhibito intellectu. Respondit et dixit: Non habeo virum. Dicit ei Jesus: Bene dixisti, quia non habeo virum, quinque enim viros habuisti, et
Abbreviated transcription (Latin):
adtedñe. Sed quia humiliatus est etuenit onulier desaoranu
aurine aquã : Istamuliertypum gerebat eccłȩ. Venturaem̃
erat eccła degentibus alienigena agenere iudaeorum : Audia¬
mus ergo inilla nos &inilla agnos camus nos & inilla gratias
agamus dõ ꝓ nob̵: Illa & enim a qua quã deputeo aurire uonerat
uoluntas scłi est ꝓfunditate tenebrosa. hiceam auriunt ho¬
mines hydria cupiditatis. Nam & hydria cupiditatem significat
dicit ei iñs daautii sipere: Ille autem quibibere quere¬
bat fidem ipsius mulieris sciebat: p&itbibere & ꝓmittit bid¬
bere: E g& quasi accepturus & affluit tam quam satiaturus:
Si scies inguid ei mĩs donuond̃i &guis er̃: Quidicit tiui
daonni sipere: tuporsitan petisses apeo &dedis set¬
ei ꝓmittebat dariut non sitir& inacnũ. Illa ẽ dequadistum est :
A pudte ẽ dñe fons uitȩ &iterum. Satiabitur inbonis domꝰ tuȩ
Nam quo modo sitient qui in ebriabuntur ab ubertate domustuȩ i⁊

Expanded text:
Domine . Sedit, quia humiliatus est. Et venit mulier de Samaria haurire aquam. Ista mulier typum gerebat Ecclesiae. Ventura enim erat Ecclesia de gentibus alienigena a genere Judaeorum. Audiamus ergo illam nos, et in illa agnoscamus nos, et in illa gratias agamus Deo pro nobis. Illa etenim aqua, quam de puteo haurire venerat, voluptas saeculi est, profunditate tenebrosa, hic eam hauriunt homines hydria cupiditatis, nam et hydria cupiditatem significat. Dicit ei Jesus: Da mihi bibere. Ille autem qui bibere quaerebat, fidem ipsius mulieris sitiebat. Petit bibere et promittit bibere. Eget quasi accepturus, et affluit tanquam satiaturus. Si scires, inquit ei Jesus, donum Dei, et quis esset qui dicit tibi: Da mihi bibere, tu forsitan petisses aei promittebat dari, ut non sitiret in aeternum, illa est, de qua dictum est: Apud te est, Domine, fons vitae. Et iterum: Satiabimur in bonis domus tuae. Nam quomodo sitient, qui inebriabuntur ab ubertate domus tuae?
Abbreviated transcription (Latin):
hs̃ engo patigatus ex itnere sederat sic supen
poreteor riona enat quasi sexta: Ih̃ ergo fatigatus &
itinere. quidẽ aliud quã fatigatus incarne: infirmur
in carne iter ipsius ẽ : caro ad supta pnob̵. Quia non ad
nos uenir& nisi formã uisibilis carnis ad sũ mer&. Quia
ergo uenire adnos eo modo dignatus ẽ ut informa serui
ad supta curne apparer& ipsa carnis ahsũptio ẽ iteripsius
quare ergo hora sexta quia axate scłi. sexta ad uteum fatigatus
uenit : quia in firmam carnẽ portauit. adputeũ ado sundi

Expanded text:
edebat sic super fontem, hora erat quasi sexta. Jesus ergo fatigatus ex itinere, quid est aliud, quam fatigatus in carne, infirmus in carne Jesus? Iter ipsius est caro assumpta pro nobis, quia non ad nos veniret, nisi formam visibilis carnis assumeret. Quia ergo venire ad nos eo modo dignatus est, ut in forma servi, assumpta carne, appareret, ipsa carnis assumptio est iter ipsius. Quare ergo hora sexta, quia aetate saeculi sexta. Ad puteum fatigatus venit, quia infirmam carnem portavit. Ad puteum, qui
Abbreviated transcription (Latin):
nitatis honore : nec primã similem uisa ẽẽ nec habere
sequentem: atille dixit: Vtiq aliquando ũł quinc¬
ꝑeati qui audiuat uensuoidĩ etcus todiunt illud
Pulchre s aluator ad testationi mulieris annuit non eã tantũ mõdo
quȩ uerbumdĩ corporaliter generare meruerat : sed & omnes
quidem uerbum spã liter auditu sidei concipere & bonioperis
custodia uł in suo uł in ꝓximorum corde parere & quasi alge
studuerint asseuerans ẽẽbeatos quia & eadem digen&rix
&inde quidem beata quia uerbi incarnandi ministra est
facta temporalis : sec linde multo beatior quia eiusdem
semꝑ amandi custos manebat a&̃na. Quasententia sapien¬
tes iud eorum clam ꝑcutit : qui uerbumdi non audire &
custodire sednegare & blas phemare querebant:::¬

Expanded text:
nitatis honore, Nec primam similem visa est, nec habere nitatis honore, Nec primam similem visa est, nec habere sequentem. At ille dixit: Quin imo beati quibeati qui audiunt verbum Dei, et custodiunt illud. Pulchre Salvator attestationi mulieris annuit. Non eam tantummodo, quae verbum Dei corporaliter generare meruerat, sed et omnes, quidem verbum spiritualiter auditu fidei concipere, et boni operis custodia, vel in suo, vel in proximorum corde parere, et quasi alere studuerint, asseverans esse beatos. Quia et eadem Dei genitrix, et inde quidem beata, quia verbi incarnandi ministra est facta temporalis, sed inde multo beatior, quia ejusdem semper amandi custos manebat aeterna. Qua sententia, sapientes Judaeorum clam percutit, qui verbum Dei non audire et custodire, sed negare et blasphemare quaerebant
Abbreviated transcription (Latin):
strte putanda est uirgo sementiuam suȩ carnis materiã
nutriendo in carne di silio suggerere potuiss& Incarnando
autem quasi maiori & inusitato mira culo minime potu¬
isse : sed huic opinioni obstat apłsdicens quia misit dr̃fi¬
lium suũ natum & muliere factum sublege : sed factum ex
muliere: Quia concentus inutero uirginali carnẽ non de
nibuilo non aliunde sed materna traxit & carne. alioquin
nec uere filius hominis dicer&ur : qui originem non habere
& homine & nos igitur his contra eut hycen dictis extollam:
uocem cũ eccła catholica cuiur hȩc mulier txpũ gessit
xtollamus & mentem demedio turbarum dicamus que
saluatori ẜeatus uenter quite portauit & ubera quȩ suxis¬
ti. Vere enĩ beata parens quaesi cut quidam ait : enixaẽ
nomen ad a&erno complectens om̃a gyro imperium sine
sineman& quȩ uentre beato gaudia matris babens cũ uirgi¬

Expanded text:
forte putanda est virgo sementivam suae carnis materiam, forte putanda est virgo sementivam suae carnis materiam, nutriendo in carne Dei Filio sug gerere potuisse, incarnando autem, quasi majori et inusitato miraculo minime potuisse. Sed huic opinioni obstat Apostolus, dicens: Quia misit Deus Fiutant, natum ex muliere, factum sub lege, sed, factum ex muliere. Quia conceptus ex utero virginali, carnem non de nihilo, non aliunde, sed materna traxit ex carne. Alioquin nec vere Filius hominis diceretur, qui originem non haberet ex homine. Et nos igitur his contra Eutychen dictis extollamus vocem cum Ecclesia catholica, cujus haec mulier typum gessit, extollamus et mentem de medio turbarum, dicamusque Salvatori: Beatus venter qui te portavit, et ubera quae suxisti . Vere enim beata parens, quae sicut quidam ait enixa esta, cujus. Numen et aeterno complectens omnia gyro, Imperium sine fine manet; quae ventre beato, Gaudia matris habens cum virgi