comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quam: sed om̃e iudiciũ dedit filio. Cum uͦ dip̃ qͥ
sꝑnit me & ñ accipit uerba mea habet qui udicet
eũ: expec̾tantibꝰ autem quis nã ille esset. seeutꝰ ad¬
iunx̃. Sermo quem locutꝰ sum: ille iudicabit eum
in nouissimo die. Satis manifestauit: seipsũ iudica¬
turũ in nouissimo die. Seipsum quippe locutus est.
seipsum annuntiauit: seipsum ianuã posuit. qua
ipse pastor ad oues intraret. Alit̃ itaq iudicabunt᷑ qͥ
ñ audierunt: alit̾ qͥ audierunt & contempserunt. Qͥ
enĩ sine lege peccauert̃ ait apłs: sine lege ꝑ ibunt. &
qͥ in lege peccauer̃t: ꝑ legem iudicabunt᷑ Quia ego inqͥt
ex me non sum locutus. Ideo se dicit ñ locutũ ex seipso: qͥa
ñ est ex seipso. Iam hoc sepe diximꝰ iã hoc tamquã notissi¬
nũ ñ docere. sed ãmonere debemꝰ. S qͥ misit me pat᷑: ipse
mͥ mandatũ dedit: quid dicam & quid loquar. Non labo¬

Expanded text:
quam, sed omne judicium dedit Filio. Cum vero dixit, quam, sed omne judicium dedit Filio. Cum vero dixit, spernit me, et non accipit verba mea, habet qui judicet eum; exspectantibus autem quisnam ille esset, secutus adjunxit, Sermo quem locutus sum, ille judicabit eum in novissimo die: satis manifestavit semetipsum judicaturum in novissimo die. Seipsum quippe locutus est, seipsum annuntiavit, seipsum januam posuit, qua ipse ad oves pastor intraret. Aliter itaque judicabuntur qui non audierunt, aliter qui audierunt et contempserunt. Qui enim sine Lege peccaverunt, ait Apostolus, sine Lege et peribunt: et qui in e dicit non locutum ex seipso, quia non est ex seipso. Jam hoc saepe diximus; jam hoc tanquam notissimum non docere sed admonere debemus. Sed qui misit me Pater, ipse mihi mandatum dedit quid dicam et quid loquar. Non labo
Abbreviated transcription (Latin):
onib noui: & qui obliti forte estis recolite. & qͥ ñ affu¬
istis. sed adestis. audite: quomodo dicit filiꝰ ego ñ uidi
co eum. cũ dicit alio loco. pat̾ ñ udicat quẽqͣm. sed
om̃e iudicium dedit filio: nͥ quia intelligendũ est.¬
mͦ nͨ iudico eum. Quare mͦ ñ iudicat: Attende qđ
sequit᷑ Non enĩ ueni inqͥt ut udice̾ mundũ. sed ut
saluficẽ mundũ: id est ut saluũ faciã mundũ. Nunc
gͦ ẽ tempꝰ miscdĩe: post erit iudicii. Quia miscdiam
inqͥt. & iudiciũ cantabo tibi dñe. Sed de ipso etiã futu¬
ro iudicio nouissimo: uidete quid dicat. Qui sper-¬
nit me & ñ accipit uerba mea: habet qui iudicet
eũ. Sermo quem locutus sum: ille iudicabit eũ in no¬
uissimo die. Non ait quispernit me & ñ accipit uer-¬
ba mea: ego eum ñ uidico in nouissimo die. Hoce¬
num sidixisset: ñ iudeo quo modo posset ñ esse con-¬
trarium. illi sententie ubi ait pater ñ iudicat quẽ¬

Expanded text:
onibus novi; et qui obliti forte estis, recolite; et qui non adfuonibus novi; et qui obliti forte estis, recolite; et qui non adfuistis, sed adestis, co eum, cum dicat alio loco: Pater non judicat quemquam, sed omne judicium dedit Filio, nisi quod intelligendum estre non judicat modo? Attende quid sequitur: Non enim veni, inquit, ut judicem mundum, sed ut salvificem mundum: id est ut salvum faciam mundum. Nunc ergo est tempus misericordiae, post erit judicii: quia, Misericordiam, inquit, et judicium cantabo tibi, Domine . 6. Sed de ipso etiam futuro novissimo judicio videte quid dicat: Qui spernit me et non accipit verba mea, habet qui judicet eum: sermo quem locutus sum, ille judicabit eum in novissimo die. Non ait, Qui spernit me, et non accipit verba mea, ego non judico eum in novissimo die. Hoc enim si dixisset, non video quomodo posset non esse contrarium illi sententiae ubi ait, Pater non judicat quem
Abbreviated transcription (Latin):
st̃. Sicluceat lum̾ ur̃m coram hominibꝰ. ut uideant oꝑa
ur̃a bona: & głificent patrem ur̃m qui in celis ẽ. Non
tamꝰ eis dix̾. Uos lux uenistis in mundũ: ut om̃is qui
credit in uos: in tenebris ñ maneat. Nus quã hoc legi
posse confirmo. Lumina gͦ sunt om̃s scĩ s credendo
illuminant᷑ ab eo. a quo siquis recesserit. tenebra¬
bitur. Lum̃ autem illud quo illuminant᷑. a se recedẽ
ñ potest: qͥa incõmutabile om̃ino ẽ. Credimꝰ gͦ lumini
lud lum̾ aquo illuminat᷑ ut & nos illuminem᷑ ñ ab illo.
sed ab illo a quo ille. Cum autẽ dicit. ut om̃is qui credit
in me in tenebris ñ maneat: satis manifestat om̃s
se in tenebris inuenisse. S ne in eis tenebris remane¬
ant. in quibꝰ inuenti sunt. debent cređe in lucẽ que
uenit in mundũ: qͥa ꝑ illam factꝰ ẽ mundꝰ. Et siqͥs au¬
dierit inquit uerba mea. & ñ custodierit: ego ñ ui-¬
dico eum. Mem̾tote que uos audisse in suꝑiorib lecti¬

Expanded text:
ibus, ut videant opera vestra bona, et glorificent Patrem vestrum qui in coelis est : non tamen eis dixit, Vos lux venistis in mundum, ut omnis qui credit in vos, in tenebris non maneat. Nusquam hoc legi posse confirmo. Lumina ergo sunt omnes sancti; sed credendo ab eo illuminantur, a quo si quis recesserit tenebrabitur. Lumen autem illud quo illuminantur, a se recedere non potest; quia incommutabile omnino est. Credimus ergo lumini lud lumen a quo illuminatur; ut et nos illuminemur, non ab illo, sed cum illo a quo ille. Cum autem dicit, Ut omnis qui credit in me, in tenebris non maneat; satis manifestat omnes se in tenebris invenisse: sed ne in eis tenebris maneant in quibus inventi sunt, debent credere in lucem quae venit in mundum, quia per illam factus est mundus. 5. Et si quis audierit, inquit, verba mea, et non custodierit, ego non judico eum. Mementote quae vos audisse in superioribus lecti
Abbreviated transcription (Latin):
Et cũ accepisset linteũ: p̃cinx̃ se. Deinde mittit a qͣm
in peluim: & cepit lauare pedes discipłoꝵ & ex
t̃gere linteo quo erat p̃cinc̃tus. Nonitaq debemꝰ
intelligere cenã fac̾tam: ueluti iã consumptã. at¬
q transactam. Ad huc enim cenabat᷑ cũ dñs sur¬
rex̃: & pedes lauit discipłis suis. Nam postea recu¬
tori postea dedit. utiq cena ñdum finita. hoc ẽ dũ
adhuc panis esset inm̾sa. Cena gͦ fac̾ta dic̾tum
ẽ iam parata: & ad cõuiuantiũ m̃sam usumq ꝑ¬
ducta. Qd̃ autẽ ait cũ diabolus iam misisset in
cor ut tradet eum uidas symonis schariothis:
si queris qͥd missum sit in cor uide. hoc utiq ut
trad̾et eum. Missio ista spiritalis suggestio ẽ: non

Expanded text:
nxit se. Deinde mittit aquam in pelvim, et coepit lavare pedes discipulorum, et extergere linteo quo erat praecinctus. » Non ita debemus intelligere coenam factam veluti jam consummatam atque transactam: adhuc enim coenabatur, cum Dominus surrexit et pedes lavit discipulis suis. Nam postea recutori postea dedit, utique coena nondum finita, hoc est, dum adhuc panis esset in mensa. Caena ergo facta, dictum est, jam parata, et ad convivantium mensam usumque perducta. 4. Quod autem ait, Cum diabolus jam misisset incor ut traderet eum Judas Simon Scariothis. « Si quaeris quid missum sit in cor Judae? Hoc utique, ut traderet eum. Missio ista spiritalis suggestio est: » non
Abbreviated transcription (Latin):
fallebat᷑. At ille isto inipso corde intus inspecto: nescien¬
te scient᷑ utebatur. Sciens quia om̃ia dedit ei pat̾ in manꝰ᷑
ergo & ipsum traditorẽ. Namisieũ in manib ñ haberet:
ñ utiq illo uteret᷑ ut uellet Proinde iam traditor traditꝰ
erat ei: quem tradẽ cupiebat. Atq ita malum traden¬
do faciebat: ut de illo tradito bonũ fieret qđ nescie¬
bat. Sciebat enim dñs qͥd faceret ꝓ amicis: qͥ patient᷑
utebat᷑ inimicis. Acsic om̃ia dedat pat̾ in manuserꝰ
& in usum mala: & in effectũ bona. Sciens etiam qͥa
adeo exiit: & ad dm̃ uadit. Nec dm̃ cum inde exuet:
nec nos deserens cũ rediret. Hoc gͦ sciens. surgit a ce¬
na & ponit uestim̃ta sua: & c̃ accepisset linteũ pre¬

Expanded text:
fallebatur. At ille isto in ipso corde intus inspecto, nescienfallebatur. At ille isto in ipso corde intus inspecto, nesciente scienter utebatur. 5. Sciens quia omnia dedit ei Pater in manus. Ergo et ipsum traditorem: nam si eum in manibus non haberet, non utique illo uteretur ut vellet. Proinde jam traditor traditus erat ei quem tradere cupiebat, atque ita malum tradendo faciebat, ut de illo tradito bonum fieret quod nesciebat. Sciebat enim Dominus quid faceret pro amicis, qui patienter utebatur inimicis: ac sic omnia dederat Pater in manus ejus, et in usum mala, et in effectum bona. Sciens etiam quia a Deo exiit, et ad Deum vadit: nec Deum, cum inde exiret; nec nos deserens, cum rediret. 6. Haec ergo sciens, surgit a coena, et ponit vestimenta sua; et cum accepisset linteu
Abbreviated transcription (Latin):
de accipiendum est. Nouit apłs quedam sp̃italia ne-¬
qͥtie in celestib: aduersus que. colluctationẽ nobis¬
esse testat᷑. Non autẽ essent maligna spĩtalia: si ñ ess&̃.
etiam maligni sp̃s. A spũ enim: sp̃italia nominant᷑.
Sed quomodo ista fiant. ut diabolice suggestiones im¬
mittant᷑. & humanis cogitationibꝰ misceant᷑. ut eaᷤ
tamquam suas deputet homo: unde scit homo: Nec
dubitandũ ẽ etiam bonas sugestiones a bono spũ
ita latent̾ ac sp̃ĩtalit̾ fieri: sed int̾ est quibꝰ nam ear̃
mens humana consentiat. diino auxilio uł deser¬
ta ꝑ meritũ: uł ad uta ꝑ gr̾am. fac̾tũ ergo ia fue¬
rat in corde ude. ꝑ immissionẽ diabolicam. ut
tradet discipłs magistrum: sed quem ñ didicerat
dm̃. Iam talis uenerat ad conuuuũ: exploratorpa¬
storis. insidiator saluatoris: uenditor redemptoris.
Iam talis uenerat. & uidebatur. & tolerabatur. & se
ignorari arbitrabatur. quia ineo quem uolebat fallere

Expanded text:
spiritualia nequitiae in coelestibus, adversus quae nobis colluctationem esse testatur : non autem essent etiam maligna spiritualia, si non essent etiam maligni spiritus. A spiritu enim spiritualia nominantur. Sed quomodo ista fiant, ut diabolicae suggestiones immittantur, et humanis cogitationibus misceantur, ut eas tanquam suas deputet homo, unde scit homo? Nec dubitandum est etiam bonas suggestiones a bono spiritu ita latenter ac spiritualiter fieri: sed interest quibusnam earum mens humana consentiat, divino auxilio vel deserta per meritum, vel adjuta per gratiam. Factum ergo jam fuerat in corde Judae per immissionem diabolicam, ut traderet discipulus magistrum, sed quem non didicerat Deum. Jam talis venerat ad convivium, explorator Pastoris, insidiator Salvatoris, venditor Redemptoris; jam talis venerat, et videbatur, et tolerabatur, et se ignorari arbitrabatur: quia in eo quem volebat fallere,
Abbreviated transcription (Latin):
fieret: s umbra ueritatis aiuideis errantib tenebatur.
& mirabili dispensatione diuine sapientiȩ ꝑhomines
fallaces eiusdem umbre ueritas implebatur.: quia ut
uerum pascha fieret. xp̃s uelut oius immolabatur.
hinc ea secuntur. que inuiriosa xp̃o pilatꝰ & cohorseiꝰ.
ingessit: s alia disputatione tractanda sunt. Oml¬

Expanded text:
fieret. Sed umbra veritatis a Judaeis errantibus tenebatur, fieret. Sed umbra veritatis a Judaeis errantibus tenebatur, et mirabili dispensatione divinae sapientiae per homines fallaces ejusdem umbrae veritas implebatur; quia ut verum Pascha fieret, Christus velut ovis immolabatur. Hinc ea sequuntur quae injuriosa Christo Pilatus et cohors ejus ingessit; sed alia disputatione tractanda sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
Dixit ei pilatꝰ. Quid est ueritas: Nec expec̾tauit au¬
dire responsum: s cum hoc dixisset. iterũ exiit ad
iudeos. & dixit eis. Nullam inuenio in eo causam.
Est autem consuetudo uobis: ut unum dimiitam uo¬
bis in pascha. Uultis ergo dimittã uobis regem uide¬
orum: Credo cum dixisset pilatꝰ quid est ueritas.
in mentem illi uenisse continuo. consuetudinem
iudeoꝵ. qua solebat ei dimitti unus in pascha: &
ideo non expectatut ut responderet ei iħs. quid ẽ
ueritas. ne mora fieret cum recoluisset morẽ quo
poss eis ꝑ pascha dimiti: qđ eum ualde uoluisse ma¬
nifestum ẽ. Auelli tam̃ ex eius corde nonpotuit. ie¬
sum regem esse udeorũ: tamquã hoc ibi sicut intitu¬
lo ipsa ueritas fixerit. de qua quid esset int̾rogauit.
S hoc audito: clam auerunt rursum om̃s diẽntes. Non
hunc: s̃ barraban. Erat autẽ barrabas latro. Non rep̃
tis in nocentem. Quod tam̃ nisi fieret. uerũ paschañ

Expanded text:
ristum? 5. Dixit ei Pilatus: Quid est veritas? Nec exspectavit auristum? 5. Dixit ei Pilatus: Quid est veritas? Nec exspectavit audire responsum; sed cum hoc dixisset, iterum exivit ad JudaeoEst autem consuetudo vobis ut unum dimittam vobis in Pascha; vultis ergo dimittam vobis regem Judaeorum? Credo cum dixisset Pilatus, Quid est veritas? in mentem illi venisse continuo consuetudinem Judaeorum, qua solebat eis dimitti unus in Pascha: et ideo non exspectavit ut responderet ei Jesus quid est veritas, ne mora fieret, cum recoluisset morem quo posset eis per Pascha dimitti; quod eum valde voluisse manifestum est, Avelli tamen ex ejus corde non potuit Jesum regem esse Judaeorum, tanquam hoc ibi, sicut in titulo, ipsa veritas fixerit, de qua quid esset interrogavit. Sed hoc audito, Clamaverunt rursum omnes dicentes: Non hunc, sed Barabbam. Erat autem Barabbas latro. Non repretis innocentem: quod tamen nisi fieret, verum Pascha non
Abbreviated transcription (Latin):
scilicet uocantis: non uocatoꝵ. Quod alibi aꝑtius itapo¬
situm est. Collabora euangłio. scd̾m uirtutem dei saluos
nos facientis. & uocantis uocatione sua scã: ñ scd̾ m o-
ꝑa nr̃a. s scđm suum ꝓpositum & grãm. Namsinaturã
cogitemꝰ inquacreati sumꝰ: cum om̃s ueritas creauerit.
quis non est ex ueritate: S ñ om̃s sunt quib datum est
ut audiant ueritatem. hoc est obaudiant ueritati & cre
dant inueritatem. Ex ipsa ueritate p̾statur. nullis ꝓ-¬
culdubio p̃cedentib meritis: ne gr̃a ñ sit gr̃a.Si entin
dixisset om̃is qui audit meam uocem ex ueritate est:
ideo dictus ex ueritate putaretur. quia obtemꝑat ue¬
ritati. Non autem hoc ait: s ait om̃is qͥ est ex ueritate.
audit meam uocem. dcꝑ hoc ñ ideo est exueritate qͥa
eius audit uocem: s ideo audit quia exueritate ẽ.id
est quia hoc illi donum ex ueritate collatum est. Qd̃

Expanded text:
scilicet vocantis, non vocatorum. Quod alibi apertius ita poscilicet vocantis, non vocatorum. Quod alibi apertius ita positum est: Collabora Evangelio secundum virtutem Dei salvos nos facientis, et vocantis vocatione sua secunda,  sed secundum suum propositum et gratiam . Nam si naturam cogitemus, in qua creati sumus, cum omnes Veritas creaverit, quis non est ex Veritate? Sed non omnes sunt quibus datum est ut audiant Veritatem, hoc esdant in veritatem, ex ipsa veritate praestatur; nullis procul dubio praecedentibus meritis, ne gratia non sit gratia. Si enim dixisset, Omnis qui audit meam vocem, ex veritate est; ideo dictus ex veritate putaretur, quia obtemperat veritati: non autem hoc ait; sed ait, Omnis qui est ex veritate, audit meam vocem. Ac per hoc non ideo est ex veritate, quia ejus audit vocem; sed ideo audit, quia ex veritate est, id est, quia hoc illi donum ex veritate collatum est. Quod
Abbreviated transcription (Latin):
guum. Unde manifestum est. eum temporalẽ natiui¬
tatem suã hic cõmemorasse. qua incarnatꝰ uenit in
mundũ: non illam sine initio qua ds erat. ꝑ quẽ pat̃
condidit mundum. In hoc ergo sedixit natum. idest
ꝓꝑterhoc natum. & ad hoc uenisse in mundũ. utiq naꝰ¬
cendo de uirgine: ut testimoniũ ꝑhibeat ueritati. S
quia non om̃ium est fides: adiunxit. atq ait. Om̃isqͥẽ
ex ueritate: audit meã uocẽ Audit utiq interiorib¬
aurib. idest obaudit mee uoci qđ tantumdẽ ualeret
si diceret. credit michi. Cum itaq xp̃s testimonium
ꝑ hib et ueritati: ꝓfecto testimoniũ ꝑ hibet sibi. Cius
quippe uox est: ego sum ueritas. Et dixit alio qͦq lo¬
co. Ego testimoniũ ꝑ hibeo demeipso. Quod uero ait
om̃is qui ẽ ex ueritate audit meam uocẽ: grãm cõm̃
apłs. Scimus quia diligentib dm. omĩa cooꝑantur in
bonum: hisqui scđm ꝓpositum uocati sunt. Propositũ

Expanded text:
guum. Unde manifestum est eum temporalem nativiguum. Unde manifestum est eum temporalem nativitatem suam hic commemorasse, quia incarnatus venit in mundum: non illam sine initio, qua Deus erat, per quem Pater condidit mundum. In hoc ergo se dixit natum, id est, propter hoc natum, et ad hoc venisse in mundum, utique nascendo de virgine, ut testimonium perhibeat veritati. Sed quia non omnium est fides, adjunxit atque ait: Omnis qui est ex veritate audit vocem meam. Audit utique interioribus, id est, obaudit voci meae: quod tantumdem valeret ac si diceret: Credit mihi. Cum itaque Christus testimonium perhibeat veritati, profecto testimonium perhibet sibi. Ejus quippe vox est: Ego sum Veritas . Et dixit alio quoque loco: Ego testimonium perhibeo de me . Quod vero ait: Omnis qui est ex veritate audit vocem meam: gratiam Apostolus: Scimus quia diligentibus Deum omnia cooperantur in bonum, eis qui secundum propositum vocati sunt . Propositum,
Abbreviated transcription (Latin):
hoc. uel regnũ meum non est hinc. Dixit itaq eipi¬
latus. Ergo rex estu : Respondit iħs. Tudicis: quia
rex sum ego. Non quia se regem timuit confiteri:
s tu dicis. ita libratum est. ut neq se regem neget.
rex est enim cuius regnum non est de mundo hoc:
neq regem talem se esse fateatur: cuius regnum
putetur esse de hoc mundo. Talem quippe sentie¬
bat qui dixerat ergo rex estu: cui responsum est
tudicis quia rex sum ego. Dictum enim ẽ tu dicis:
acsi dictum esset. Carnalis: carnalit̃ dicis. Deinde
sub iungit. Ego in hoc natussum. & ad hoc ueni in
mundum: ut testimonium ꝑ hibeam ueritati
Non est ꝓducenda huius ꝓ nominis sillaba. qđ ait
in hoc natussum. tamquã dixerit in hacrenatꝰ
sum: s corripienda tamquam dixerit inhancrem natꝰ
sum: uel ad hoc natꝰ sum. sicut ait. ad hoc ueni in mundũ.¬
Ingreco namq euangłio: nichil est huiꝰlocutionis ambi¬

Expanded text:
o, vel: Regnum meum non est hinc. Dixit itaque ei Pio, vel: Regnum meum non est hinc. Dixit itaque ei Pilatus: Ergo rex es tu? Respondit Jesus: Tu dicis quia rex sum ego. Non quia regem se timuit confiteri; sed Tu dicis ita libratum est, ut neque se regem neget rex est enim cujus regnum non est de hoc mundo, neque regem talem se esse fateatur, cujus regnum putetur esse de hoc mundo. Talem quippe ille sentiebat qui dixerat, Ergo rex es tu? cui responsum est, Tu dicis quia rex sum ego. Dictum est enim, Tu dicis, ac si dictum esset, carnalis carnaliter dicis. 4. Deinde subjungit: Ego in hoc natus sum, et ad hoc veni in mundum, ut testimonium perhibeam veritati. Non est producenda hujus pronominis syllaba, quod ait, In hoc natus sum, tanquam dixerit, In hac re natus sum: sed corripienda, tanquam dixerit, Ad hanc rem natus sum, vel ad hoc natIn Graeco namque Evangelio nihil est hujus locutionis ambi
Abbreviated transcription (Latin):
non traderer uideis: ñ ait. nc autem regnũ ineum
ñ est hic. s non est hinc. Hic est enim regnum eius:
usq in finem scłi. habens inter se cõmixta ⁊ iz ania
usq ad messem. Messis enim est finis scłi. quando
messores uenient. idest angłi. & colligent de reg¬
no eius om̃ia scandala: quod utiq ñ fieret. si regñ
eius non essethic. S tamen non est hinc: quia ꝑegri¬
natur in mundo. Regno suo qͥppedicit. De mundo
ñ estis: s ego uos de mundo elegi. Erant gͦdemũ¬
do quando regnũ eius ñ erant: s ad mundi principẽ
ꝑtinebant. de mundo est ergo. quicqͥd hominũ a ue¬
roqͥdem deo creatum. s ex adam uitiata atq dãpna-¬
ta stirpe generatum est: factum est autem regnum
non iam de mundo. quicquid inde inxp̃o regene¬
ratum est. Sic enim deus nos eruit de potestate te¬
nebrarum. & transtulit in regnum filii caritatis
sue: de quo regno dicit. regnũ meũ ñ est de mundo¬

Expanded text:
non traderer Judaeis, non ait: Nunc autem meum regnum non traderer Judaeis, non ait: Nunc autem meum regnum non est hic, sed non est HINC. Hic est enim regnum ejus usque in finem saeculi, habens inter se commista zizania usque ad messem. Messis enim est finis saeculi, quando messores venient, id est, angeli, et colligent de regno ejus omnia scandala . Quod utique non fieret, si regnum ejus non esset hic. Sed tamen non est hinc, quia peregrinatur in mundo . Regno quippe suo dicit: De mundo non estis, sed ego vos de mundo elegi . Erant ergo de mundo, quando regnum ejus non erant, sed ad mundi principem pertinebant. De mundo est ergo quidquid humanum a vero quidem. Deo creatum, sed ex Adam vitiata atque damnata stirpe generatum est. Factum est autem regnum non jam de mundo, quidquid inde in Christo regeneratum est. Sic enim Deus nos eruit de potestate tenebrarum, et transtulit in regnum Filii charitatis suae ; de quo regno dicit: Regnum meum non est de hoc mund
Abbreviated transcription (Latin):
uanissimo. quo hero des ille maior. cum arp̃s natꝰ
nuntiaretur. expauit: & tot infantes ut ad eum mors ꝑ¬
ueniret. occidit. timendo quam irascendo erudelior. Re¬
gnum inquit meum: non est de hoc mundo. Quid uul-¬
tis amplius. Uenite ad regnum qđ non ẽ dehoc inun¬
do: uenite credendo. & nolite seuire metuendo. Dicit
quidem in ꝓphetia de deo patre. Ego autem cõstitutꝰ
sum rex ab eo: suꝑ sion montem scm eius. S sion illa &
mons ille. non ẽ de hoc mundo. Qđ est enim eius reg-¬
num nͥ credentes in eum. quib dicit demundo ñ estis.
sicut & ego non sum de mundo: quamuis eos ẽẽ uellet
inmundo: Propter qđ de illis dix̃ ad patrẽ. Non ro¬
go ut tollas eos demundo: s ut serues eos amalo. Un¬
de & hic ñ ait. regnũ meum ñ est in hoc mundo: s ñ
ẽ de hoc mundo. Et cũ hoc ꝓbaret dicens. si ex hocmũ¬
do esset regnum meum. ministri mei decertarent ut

Expanded text:
vanissimo, quo Herodes ille major cum Christus natus vanissimo, quo Herodes ille major cum Christus natus nuntiaretur expavit, et tot infantes, ut ad eum mors perveniret, occidit, timendo quam irascendo crudelior . Regnum, inquit, meum non est de hoc mundo. Quid vultis amplius? Venite ad regnum quod non est de hoc mundo; venite credendo, et nolite saevire metuendo. Dicit quidem in prophetia de Deo Patre, Ego autem constitutus sum rex ab eo super Sion montem sanctum ejus ; sed Sion illa et mons ille non est de hoc mundo. Quod est enim ejus regnum nisi credentes in eum, quibus dicit, De mundo non estis, sicut et ego non sin mundo. Propter quod de illis dixit ad Patrem: Non rogo ut tollas eos de mundo, sed ut serves eos a malo . Unde et hic non ait: Regnum meum non est in hoc mundo, sed non est de hoc mundo. Et cum probaret dicens: Si ex hoc mundo esset regnum meum, ministri mei decertarent ut
Abbreviated transcription (Latin):
si int̾rogante pilato continuo respondisset: ñ etiã
iudeis s solis genitib hoc de seopinantib respõdisse
uideretur. Nunc uero qm respondit pilatꝰ. nũquid
ego iudeussum. gens tua & pontifices tradiderunt
te mͥ qͥd fecisti. abstulit a sesuspitionem. qua posset
putari a semetipso dixisse. qđ eum regem dixerat
esse iudeorum: id se a uideis audisse demonstrans.
Deinde dicendo quid fecisti. satis ostendit. illud e ꝓ cri¬
mine obiectum: tamquã diceret. Si regem te negaᷤᷤ
quid fecisti ut tradereris michi: Quasi mirum ñ
esset. si puniendus iudici traderetur: qui sedice¬
ret regem. Si autem hoc nondiceret querendum
ab illo esset. quid aliud forte fecisset: unde tradi iu¬
dici dignus esset. audite ergo iudei & gentes. audi
circũcisio. audip̃putiũ.: audite omia regnat̾re. Non
impedio dñationem ur̃am in hoc mundo: regnũ
meum ñ est de hoc mundo. Nolite metuere metu

Expanded text:
si interrogante Pilato continuo respondisset, non etiam si interrogante Pilato continuo respondisset, non etiam Judaeis, sed solis gentibus hoc de se opinantibus respondisse videretur. Nunc vero quoniam respondit Pilatus: Nunquid ego Judaeus sum? gens tua et pontifices tradiderunt te mihi; quid fecisti? abstulit a se suspicionem qua posset putari a semetipso dixisse quod Jesum regem dixerat esse Judaeorum, id se a Judaeis audisse demonstrans. Deinde dicendo: Quid fecisti? satis ostendit illud ei pro crimine objectum, tanquam diceret: Si regem te negas, quid fecisti ut tradereris mihi? quasi mirum non esset si puniendus judici traderetur, qui se diceret regem. Si autem hoc non diceret, quaerendum ab illo esset quid aliud fore fecisset, unde tradi judici dignus esset. Audite ergo, Judaei et gentes, Audi, circumcisio, audi, praeputium. Audite, omnia regna terrae. Non impedio dominationem vestram in hoc mundo. Regnum meum non est de hoc mundo. Nolite metuere metu
Abbreviated transcription (Latin):
hoc mundo ess regnum meum: ministri mei decer¬
tarent. ut ñ traderer iudeis. Nunc autem: regnũ
meum ñ est hinc. Hoc ẽ qđ bonꝰ magister scire nos
uoluit: s prius nobis demonstranda fuerat uana
hominum de regno eius opinio. siue gentium siue
iudeoꝵ. aquib id pilatus audierat: quasi ꝓpterea¬
fuisset morte plectendus. qđ illicitum affectauerit
nis. siue udeis ess aduersum. Poterat autẽ dñs qd ait
regnũ meum non ẽ de hoc mundo & c. ad pͥmã intro¬
gationem p̃sidis respondere. uͥ ei dixit tuesrex iudeo¬
rum: s eum uicissim int̾rogans. utrum hoc asemetip¬
so diceret. an audisset ab aliis. illo respondente osten
dẽ uoluit. hoc sibi apud illum fuisse a uideis uelut cri¬
m̃ obiec̾tum: patefaciens nobis cogitationes hominũ.
quas ipse nouerat qm̃ uane sunt. eisq post respõsio¬
nem pilati. iam uideis & gentib oportuniꝰ aptiusq
respondens: regnum meũ non ẽ de mundo hoc. Qd

Expanded text:
c mundo esset regnum meum, ministri mei utique decertarent, ut non traderer Judaeis: nunc autem regnum meum non est hinc. » Hoc est quod bonus magister scire nos voluit: sed prius nobis demonstranda fuerat vana hominum de regno ejus opinio, sive Gentium, sive Judaeorum, a quibus id Pilatus audierat: quasi fuisset morte plectendus, quod illicitum affectaverit nis, sive Judaeis, esset adversum. Poterat autem Dominus quod ait: Regnum meum non est de mundo hoc, etc., ad primam interrogationem praesidis respondere, ubi ei dixit: Tu es Rex Judaeorum? Sed cum vicissim interrogans utrum hoc a semetipso diceret, an audisset ab aliis, illo resdere voluit hoc sibi apud illum fuisse a Judaeis velut crimen objectum: patefaciens nobis cogitationes hominum, quas ipse noverat, quoniam vanae sunt ; eisque post responsionem Pilati, jam Judaeis et Gentibus opportunius aptiusque respondens, Regnum meum non est d
Abbreviated transcription (Latin):
hunc panẽ: unꝰ panis inqͥt. unũ corpus mul¬
ti sumus. Osacram̃tum pietatis. osignum
unitatis: ouinculũ caritatis. Qui uult u¬
uere. habet ubi uiuat: habet unde uiuat.
accedat credat. incorporetur : ut iuuifice¬
tur: ñ abhorreat acõpage m̃brorũ: ñ sit
putre membrũ. quod resecari mereatur.
Non sit distortũ quo de erubescatur. Sit
pulchrũ. sit aptum. sit sanum. hereat cor¬
pori: uui at deo de deo. Nunc laboret int̾ra:
ut postea regnet incęlo. Litigabant gͦ uidei
ad inuicẽ dicentes. Quomͦ potest hic nobis¬
carnẽ suã dare admanducandũ: Litiga
bant utiq ad inuicẽ: qm̃ panẽ concordie
ñ intelligebant. nec sumere uolebant. Nã
qͥ manducant talẽ panẽ. ñ litigant adinui¬
cẽ. qm̃ unꝰ panis. unũ corpus multi sumꝰ: et
ꝑhunc facit ds̃ unius modi habitare in
domo. Qd̃ autẽ ad inuicẽ litigantes quert̃
quomͦ possit dñs carnẽ suã dare admandu¬

Expanded text:
hunc panem, Unus panis, inquit, unum corpus mulhunc panem, Unus panis, inquit, unum corpus multi sumus . O Sacramentum pietatis! o signum unitatis! o vinculum charitatis! Qui vult vivere, habet ubi vivat, habet unde vivat. Accedat, credat,; incorporetur, ut vivificetur. Non abhoreat a compage membrorum, non sit putre membrum quod resecari mereatur, non sit distortum de quo erubescatur: sit pulchrum, sit aptum, sit sanum; haereat corpori, vivat Deo de Deo: nunc laboret in terra, ut postea regnet in coelo. 14. Litigabant ergo Judaei ad invicem, dicentes: Quomodo potest hic carnem suam nobis dare ad manducandbant utique ad invicem, quoniam panem concordiae non intelligebant, nec sumere volebant. Nam qui manducant talem panem, non litigant adinvicem, quoniam unus panis, unum corpus multi sumus : et per hunc fecit Deus hujusmodi habitare in domo. Quod autem adinvicem litigantes quaerunt quomodo possit Dominus carnem suam dare ad mandu
Abbreviated transcription (Latin):
enim exhorruert̃. hoc adse multũ ẽe dixe
rt. hoc enim ñ posse fieri putauerunt. Ca¬
ro mea ẽ inqͥt: ꝓmundi uita. Nor̃t̃ fideles
corpus .xͥ. Si corpus xp̃i ẽẽ ñ negligant. Fi¬
ant corpus xͥ: si uolunt uiuere de spũ xp̃i.¬
De spũ xp̃i ñuiuit: nisi corpꝰ xp̃i. Intelligite
fres mei. qͥd dixerim. Homo es. ce sp̃m habe ͤ
& corpus habes. Sp̃m dico. quȩ anima uo¬
catur: qua constat qd homo es. sonstas eñi.
exanima & corꝑe. Habes itaq sp̃m in uisi¬
bilem: et corpꝰ uisibile. Dic michi qͥd ex quo
uiuat. Sp̃s tuus iuuit excorpore tuo. an
corpꝰ tuũ exsp̃u tuo: Respondet om̃is qͥui
uit: qͥ aut̃ẽ hoc ñ potest respondere nescio
siuiuit. Quid respondet omĩs quiuiuit:
sorpus utiq meũ: uiuit despũ meo. Uis
gͦ & tu uiuere de spu xp̃i : In corꝑe esto xp̃i.
Numqͥd enĩ corpus meũ uiuit despũ tuo:
Meum uuit de spũ meo: et cuũ de tuo.

Expanded text:
enim exhorruerenim exhorruerrunt, hoc non posse fieri putaverunt. Caro mea est, inquit, pro mundi vita. Norunt fideles corpus Christi, si corpus Christi esse non negligant. Fiant corpus Christi, si volunt vivere de Spisti non vivit, nisi corpus Christi. Intelligite, fratres mei, quid dixerim. Homo es, et spiritum habes, et corpus habes. Spiritum dico quae anima vocatur, qua constat quod homo es: constas enim ex anima et corpore. Habes itaque spiritum invisibilem, corpus visibile. Dic mihi quid ex quo vivat: spiritus tuus vivit ex corpore tuo, an corpus tuum ex spiritu tuo? Respondet omnis qui vivit: qui autem hoc non potest respondere, nescio si vivit: quid respondet omnis qui vivit? Corpus utique meum vivit de spiritu meo. Vis ergo et tu vivere deNumquid enim corpus meum vivit de spiritu tuo? Meum vivit de spiritu meo, et tuum de tuo.
Abbreviated transcription (Latin):
omnes eundem potum spiritalẽ biberunt.
aliud illi. aliud nos: s specie uisibili. qd̃ ta¬
in hoc idem signi ficaret: uirtute spiritali.
Quom enĩ eundẽ potũ: Bibebant inquit
de spiritali: sequenti petra. Petra autem
erat xp̃c. Inde panis: inde potus. petra xͦ.
Et quomͦ biber̃t: ꝑcussa ẽ petra deuirga
bis. fiemina ꝑcussio: duo ligna crucis signi¬
ficat. Hic ẽ gͦ panis decęlo descendens: ut
siquis manducauerit ex ipso ñ moriat᷑.S¬
intus. ñ foris: qui manducat incorde. ñ qͥ
p̃mit dente. Ego sũ panis uiuus: qͥ decȩlo
descendi. Ideo uiuus: qͥa decelo descendit.
Decȩlo descendit & manna. S manna um¬
bra erat: iste ueritas ẽ. Si qͥs manducaue¬
rit ex hoc pane: uuiet ineternũ. et panis
quẽ ego dabo caro mea ẽ: ꝓmundi uita.
hoc quando caꝑet caro. quod dixit panem
carnẽ: Uocatur caro: qd ñ capit caro. Et idõ
magis ñ capit caro: quia uocatur caro.Hoc

Expanded text:
omnes eumdem potum spiritualem biberunt. omnes eumdem potum spiritualem biberunt. Aliud illi, aliud nos; sed specie visibili, quod tamen hoc idem significaret virtute spirituali. Quomodo enim eumdem potum? Bibebant, inquit, de spirituali sequente petra: petra autem erat Christus . Inde panis, inde potus. Petra ChriEt quomodo biberunt? Percussa est petra de virga bis : gemina percussio, duo ligna crucis significat. Hic est ergo panis de coelo descendens, ut si quis manducaintus premit dente. Ego sum panis vivus qui de coelo descendi . Ideo vivus, quia de coelo descendit. De coelo descendit et manna; sed manna umbra erat, iste veritas est. Si quis manducaverit ex hoc pane, vivet in aeternum; et panis quem ego dabo, caro mea est pro mundi vita. Hoc quando caperet caro, quod dixit panem carnem? Vocatur caro, quod non capit caro: et ideo magis non capit caro, quia vocatur caro. Hoc
Abbreviated transcription (Latin):
tres mmuratoꝵ. Nam de nulla remagis
dĩn offendisse ille popłs dictus ẽ: quã con¬
tra dm̃ murmurando. Ideo et dñs uolens
eos taliũ ostendere filios: hinc adeos cȩpit.
Quid murmuratis uinuicẽ mmuratores.
erat mãgna: s qͥa male manducauer̃t.
hic ẽ panis qui decelo descendit: hunc panẽ
significauit manna. hc̃ panẽ significauit
altare dei. Sacram̃ta illa fuert̃. in signis
diuersa sunt : inre quȩ significat᷑ paria
sunt. Apłm audi. Nolo enim uos inquit
ignorare fr̃s: quia patres ur̃i om̃s subnu¬
be fuer̃t. et om̃s ꝑmare transȩerunt &
om̃s in moyse baptriati st̃ inmibe & in
mari: et om̃s eandẽ escã spiritalẽ mandu¬
cauerẽ. Spiritalẽ utiq eandẽ: nam corꝑa¬
lem alteram. quia illi manna nos aliud:
spiritalẽ uero. eandẽ quã nos. S patres
nr̃i ñ patres illoꝵ: quib nos similes sumꝰ.
ñ qͥb illi similes fuerunt. Et ad iuungit. Et

Expanded text:
tres murmuratorum. Nam de nulla re magis tres murmuratorum. Nam de nulla re magis Dominum offendisse ille populus dictus est, quam contra Deum murmurando. Ideo et Dominus eos volens ostendere talium filios, hinc ad eos coepit: Quid murmuratis in invicem, murmuratores, erat manna, sed quia male manducaverunt. 12. Hic est panis qui de coelo descendit. Hunc panem significavit manna, hunc panem significavit altare Dei. Sacramenta illa fuerunt: in signis diversa sunt; in re quae significatur paria sunt. Apostolum audi: Nolo enim vos, inquit, ignorare, fratres, quia patres nostri omnes sub nube fuerunt, et omnes mare transierunt, et omnes in Moysen bapmari, et omnes eamdem escam spiritualem manducaverunt. Spiritualem utique eamdem; nam corporalem alteram, quia illi manna, nos aliud: spiritualem vero, quam nos. Sed patres nostri, non patres illorum: quibus nos similes sumus, non quibus illi similes fuerunt. Et adjungit: Et
Abbreviated transcription (Latin):
Unde dicit apłs. Iudiciũ sibi manducat
et bibit. Nonenĩ bucella dñica uenenũ
fuit uidȩ. & tam̃ accepit: et cũ accepit. in
eum urimicus intrauit. Non qͥa malũ acce¬
pit: s qͥa bon ũ male malus accepit. Uide¬
te gͦ frs̃: panẽ celestẽ spiritaliter manduca¬
te. innocẽciã ad altare ad portate. Peccata
et si sunt cotidiana: uel non sint mortife¬
ra. Antequã ad altare accedatis: ad tendite
quid dicitis. Dimitte nobis debita nr̃a: sic̃
& nos dimittimꝰ debitorib nr̃is. Si dimit¬
tis: dimitcetur tͥ. Securus accede: panis
ẽ. ñ uenenũ. S uide si dimittis. Nam siñ
dimitis: metitiris. Et ei m̃tiris quem ñ
fallis. Mentiri deo potes: dm̃ fallere ñ
potes. Nouit ille qͥd agatur. intus te uidet.
intus te examinat. intus inspicit. intus
uidicat: intus aut damnat. aut coronat.
Patres gͦ istoꝵ. id ẽ. mali patres maloꝵ: infi¬
deles patres infideliũ. murmuratores: pa¬

Expanded text:
Unde dicit Apostolus, Judicium sibi manducat Unde dicit Apostolus, Judicium sibi manducat et bibit . Non enim buccella Dominica venenum fuit Judae. Et tamen accepit, et cum accepit, in eum inimicus intravit: non quia malum accepit, sed quia bonum male malus accepit. Videte ergo, fratres, panem coelestem spiritualiter manducate, innocentiam ad altare apportate. Peccata etsi sunt quotidiana, vel non sint mortifera. Antequam ad altare accedatis, attendite quid dicatis: Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimtis, dimittetur tibi; securus accede, panis est, non venenum. Sed vide, si dimittis. Nam si non dimittis, mentiris, et ei mentiris, quem fallis. Mentiri Deo potes, Deum fallere non potes. Novit ille quid agat. Intus te videt, intus te examinat, intus inspicit, intus judicat, intus aut damnat, aut coronat. Patres autem istorum , id est, mali patres malorum, infideles patres infidelium, murmuratores pa
Abbreviated transcription (Latin):
& mortui st̃. Qͥa qd̃ uidebant credebant: qd̃
ñ uidebant ñ intelligebant. Ideo patres
ur̃i: quia similes estis illoꝵ. Nã quantũ
ꝑtinet fratres mei ad mort̾e istã uisibilẽ
& corꝑabilem. nunqͥd nos ñ morim᷑. qui
manducemꝰ panẽ descendentẽ decȩlo: Sic
sunt mortui et illi. quẽ admodũ & nos su¬
mus morituri: quantũ adtinet ut dixi
ad mortẽ huiꝰ corꝑis uisibilẽ atq carnalẽ
Quantũ autẽ ꝑtinec adillã mortẽ dequa
terret dñs. qͥa mortui sc̃ patres istoꝵ.
manducauit manna et moyses. mandu¬
cauit manna et aaron. manducauit
manna & finees: manducauerunt ibi
multi qͥ dño placuert̃ & mortui ñ sunt.
Quare: Quia uisibilem cibũ. spiritalit᷑
untellexert̃: spiritalit̾ esurierunt. spiri¬
taliter gustauert̃: ut spiritalit̾ satiaren¬
tur. Nam et nos hodie accepimꝰ uisibilem
cibum. s aliud ẽ sacram̃tum: aliud uirtꝰ
& moriunt᷑: et accipiendo moriuintur.

Expanded text:
et mortui sunt? Quia quod videbant, credebant: quod et mortui sunt? Quia quod videbant, credebant: quod non videbant, non intelligebant. Ideo patres vestri, quia similes estis illorum. Nam quantum pertinet, fratres mei, ad mortem istam visibilem et corporalem, numquid nos non morimur qui manducamus panem de coelo descendentem? Sic sunt mortui et illi, quemadmodum nos sumus morituri; quantum attinet, ut dixi, ad mortem hujus corporis visibilem atque carnalem. Quantum autem pertinet ad illam mortem, de qua terret Dominus, qua mortui sunt patres istorum; manducavit manna et Moyses, manducavit manna et Aaron, manducavit manna et Phinees, manducaverunt ibi multi qui Domino placuerunt, et mortui non sunt. Quare? Quia visibilem cibum spiritualiter intellexerunt, spiritualiter esurierunt, spiritualiter gustaverunt, ut spiritualiter satiarentur. Nam et nos hodie accipimus visibilem cibum: sed aliud est Sacramentum, aliud virtus et moriuntur, et accipiendo moriuntur?
Abbreviated transcription (Latin):
audientẽ. admoneat: qd sequitur. amen
am̃dico uobis. qͥ credit inme: habet uitã
ȩt̃nam. Reuelare se uoluit quid eẽt. Nã
compendio dicere potuit: qͥ credit inme
habet me. Ipse enĩ xp̃c uerus ds̃ ẽ: & ui¬
Et qͥ it inme: habet me. Quid ẽ autẽ habe¬
hominib enĩ carnẽ assũpsit: s ñ more ho¬
minũ. Nam patrẽ habens incelo: matre ele¬
git int̾ra. Et illic natꝰ sine matre: et hic si¬
ne patre. Assũpsit gͦ uita mortem: ut ui¬
ta occideret mortẽ. Nã qui in me credit in¬
qͥt. habet uitã et̃nã: ñ qd pacet. s qd̾ latet.
Uita & enĩ et̃na: uerbum in pͥncipio erat
apud dm̃. et ds̃ erat uerbũ: et uita erat lux
hominũ. Ipsa uita et̃na: dedit & carni sus¬
cepte uita ȩt̃nã. Mori uenit: s die t̾cio resur¬
rexit. Int̾ uerbũ suscipiens. et carnẽ resur¬
gentẽ: mors media consũpta ẽ. Ego sũ inqͥt
manna: & mortui st̃. Quare manducauer̃t.

Expanded text:
audientem. Sequitur: Amen audientem. Sequitur: Amen amen dico vobis, qui credit in me, habet vitam aeternam. Revelare se volcompendio dicere potuit, qui credit in me habet me: ipse enim Christus verus Deus, et viet qui it ad me, habet me. Quid est autem habehominibus enim carnem assumpsit, sed non more hominum. Nam Patrem habens in coelo, matrem elegit in terra: et illic natus sine matre, et hic sine Patre. Assumpsit ergo vita mortem, ut vita occideret mortem. Nam qui in me credit, inquit, habet vitam aeternam: non quod patet, sed quod latet. Vita enim aeterna Verbum: in principio erat apud Deum, et Deus erat Verbum et vita erat lux hominum . Ipse vita aeterna, dedit et carni susceptae vitam aeternam. Mori venit, sed die tertio resurrexit. Inter Verbum suscipiens, et carnem resurgentem, mors media consumpta est. 11. Ego sum, inquit, manna, et mortui sunt. Quare manducaverunt,
Abbreviated transcription (Latin):
ant tale uerbũ: Quia uerbũ caro factũ
ẽ: et habitauit innobis. Ex ponit hoc oꝵ
ipse: et ostendit nobis qͥd dixerit. Qͥ au¬
diuit apatre & didicit. uenit adme: conti¬
nuo subiecit qd̾ cogitare possimꝰ. Non qͥa
patrẽ uidit qͥs quam nisi is qͥ est adeoꝰ hic
uidit patrẽ. Quid ẽ qd̃ ait: Ego iudi patre.
uos ñ uidististis patrem: & tam̃ ñ ame ue¬
ni tis nͥ trahimini apatre. Quid ẽ. autem
uobis trahi apatre. nisi discere apatre:
Quid ẽ discere apatre. nͥ audire apatre :
Qͥd ẽ. audire apatre. nͥ atidire uerbũ patͥs
id ẽ me: Ne forte gͦ cũ dico uobif. Omis qͥ
audit apatre et didicit: dicatis apuduos.
s numquã uidimꝰ patr̃e. quomͦ discere po¬
tuimus apatre: Ame ipsom audite. Non
quia patr̃e uidit qͥsquã: s qͥ est adeo. hic ui¬
dit patre. Ego noui patre. ab illo sũ: s quo
mͦ uerbum. ab illo cuiꝰ ẽ uerbũ. ñ qd̃ sonat
et transit: s qd̃ manet cũ dicente. et tͣhit

Expanded text:
ant tale Verbum? Quia Verbum caro factum ant tale Verbum? Quia Verbum caro factum est, et habitavit in nobis . 9. Exponit hoc et ipse, et ostendit nobis quid dixerit, Qui audivit a Patre et didicit, venit ad me. Continuo subjecit quod cogitare possemus: Non quia Patrem vidit quisquam, nisi is qui est a Deo, hic vidit Patrem. Quid est quod ait? Ego vidi Patrem, vos non vidistis Patrem; et tamnisi trahamini a Patre. Quid est autem vos trahi a Patre, nisi discere a Patre? quid est discere a Patre, nisi audire a Patre? quid est audire a Patre, nisi audire Verbum Patris, id est me? Ne forte ergo cum dico vobis, Omnis qui audivit a Patre et didicit, dicatis apud vos, Sed nunquam vidimus Patrem; quomodo discere potuimus a Patre? a meipso audite: Non quia Patrem vidit quisquam, sed qui est a Deo, hic vidit Patrem. Ego novi Patrem, ab illmodo verbum ab illo cujus est verbum: non quod sonat et transit, sed quod manet cum dicente, et trahit
Abbreviated transcription (Latin):
qui rigat: s qui increm̃tũdat d̃s̃. Hoc est:
erunt om̃s docibiles dei. Qui om̃s: Omĩs
qͥaudiuit apatre et didicit: uenit adme.
uidete quomͦ trahit pat̾. Docendo delectat:
ñ necessitatẽ imponendo. Ecce quomͦ trahit.
hic nichil docuit: Quid qd̾ patrẽ magistrũ
hoiẽs ñ uiderunt. filium uidert̃: filius
dicebat: s pater docebat. Ego cũ homo sim.
quẽ doceo: Quẽ fr̃s. nͥ eũ qui audit uerbũ
meũ: Si ego cũ homo sim illũ doceo qͥ audit
uerbũ meũ: illũ docet & pat̾ qͥ audit uer¬
bũ eius. Si illũ docet pater qͥ audit uer¬
bum eiꝰ: quere qͥd sit xp̃c. et inuenis uerbũ
eius. In principio erat uerbũ. Non inpͥn¬
cipio fecit ds̃ uerbũ: quomͦ inprincipio
fecit deus cęlũ & t̾ram. Ecce qͥa non ẽ creatu¬
ra. Disce trahi adfiliũ apatre: doceat depat̃:
Et uerbum erat apud dm̃: et ds̃ erat uer¬
bũ. Quomͦ hoĩes incarne constituti audi¬

Expanded text:
qui rigat; sed qui incrementum aat Deus : hoc est, qui rigat; sed qui incrementum aat Deus : hoc est, Erunt omnes docibiles Dei. Qui, omnes? Omnis qui audivit a Patre et didicit, venit ad me. Videte quomodo trahit Pater: docendo delectat, non necessitatem imponendo. Ecce quomodo trahit. hil hic docuit? Quid quod Patrem magistrum homines non viderunt, Filium viderunt? Filius dicebat, sed Pater docebat. Ego cum homo sim, quem doceo? quem, fratres, nisi eum, qui audivit verbum meum? Si ego cum homo sim, illum doceo qui audit verbum meum; illum docet et Pater, qui audit Verbum ejus: si illum docet Pater qui audit Verbum ejus; quaere quid sit Christus, et invenies Verbum ejus: In principio erat Verbum. Non, In principio fecit Deus Verbum; quomodo, In principio fecit Deus coelum et terram : ecce quia non est creatura. Disce trahi ad Filium a Patre; doceat te PaterEt Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum. Quomodo homines in carne constituti audi
Abbreviated transcription (Latin):
qui misit me traxerit eũ. qͥd subiecit: et
ego resuscitabo eũ in nouissimo die. Red¬
do illi qd̾ amat: reddoqd̃ sꝑat : uidebit qd̃
ad huc ñ uiden do credidit. Manducabit
qd̃ esurit: saturabitur eo qd sitit. Ubi: Inre
surrectione mortuoꝵ: qͥa ego resuscitabo
eũ in nouissimo die. Scriptũ ẽ. enĩ in ꝓpħis.
Et erunt om̃s docibiles dei. Quare hoc di¬
xi ouidei : Pat̾ uos ñ docuit. quomͦ me po¬
testis agnoscere: Om̃s regni illius hoĩes:
docibiles dei erunt. Non abhominib au¬
dient. Et si abhõib audiunt. tam̃ qd̃ intellig̃t intꝰ
dat᷑ intiis choruscat: intꝰ reuelat᷑. Quid facuin
hoies forinsecus ad ñtiantes: Qdͥ sacio ego
modo cum loquor: Strepitum uerboꝵ.
ingero aurib ur̃is. Nisi gͦ reuelet illeqͥu
tusẽ. quid dico. aut quid loquor: Exterior¬
est cultor arboris: interior ẽ. creator. Qui
plantat & rigat: extrinsecus oꝑatur. Hoc
facimꝰ nos. S neq qͥ plantat ẽ. aliqͥd. neq

Expanded text:
qui misit me, traxerit eum, quid subjecit? Et ego resuscitabo eum in novissimo die. Reddo illi quod amat, reddo quod sperat: videbit quod adhuc non videndo credidit; manducabit quod esurit, saturabitur eo qsurrectione mortuorum, quia ego resuscitabo eum in novissimo die. Scriptum est enim prophetis: Et erunt omnes docibiles Dei. Quare hoc dixit? O Judaei, Pater vos non docuit quomodo potestis me cognoscere? Omnes regni illius homines docibiles Dei erunt. Non ab hominibus audient: et si ab hominibus audiunt, tamen quod intelligunt intus datur, intus coruscat, intus revelatur. Quid faciunt homines forinsecus annuntiantes? quid facio ego modo cum loquor? Strepitum verborum ingero auribus vestris. Nisi ergo revelet ille qui intus est, quid dico, aut quid loquor? Exterior cultor arboris, interior est Creator. Qui plantat et qui rigat, extrinsecus operatur: hoc facimus nos. Sed neque qui plantat est aliquid, neque
Abbreviated transcription (Latin):
factũ est: id ẽ. p̃destinatio. Scd̾m & t̃ciũ. et¬
factũ est. et fit. & fiet: idẽ uocatio et iuis¬
tificatio. Quartũ uero nc̃ in spe est: in re aũ
futurũ ẽ. idẽ. glorificatio. Huius rei sacra¬
mentũ id ẽ gloria unitatis corporis & san¬
guinis xp̃i. alicubi cotidie. alicubi certis
int̾uallis dierũ indñica m̃sa p̃parat᷑. & de
mensa dñica sumit᷑. quibdã aduitã: quib¬
dã ad exitiũ. Res uero ipsa cuiꝰ sacram̃tũ ẽ.
omni homini ad uitã nulli adexitiũ: qͥcũ¬
q eiꝰ particeps fuerit. Ne autẽ putarent
sic in isto cibo & potu. ꝓmitti uitã ec̃nam.
ut qui eum sumerent᷑ iam nec corpore mo¬
rerentur: huic cogitationi ẽ dignatus oc¬
currere.Nam cũ dixisset qͥ manducat me¬
am carnẽ & bibit meũ sanguinẽ. habet
uitã ȩt̃nã: continuo subiecit. Et ego resusci

Expanded text:
 est, id est praedestinatio; secundum et tertium factum est et fit et fiet, id est vocatio et justificatio; quartum vero nunc in spe est, in re autem futurum, id est glorificatio. Hujus rei sacramentum, id est unitatis corporis et sanguinis Christi alicubi quotidie, alicubi certis intervallis dierum in Dominica mensa praeparatur, et de mensa dominica sumitur; quibusdam ad vitam, quibusdam ad exitium: res vero ipsa cujus sacramentum est, omni homini ad vitam, nulli ad exitium, quicumque ejus particeps fuerit. 16. Ne autem putarent sic in isto cibo et potu promitti vitam aeternam, ut qui eam sumerent, jam nec corpore morerentur; huic cogitationi dignatus est occurrere. Nam cum dixisset, Qui manducat meam carnem, et bibit meum sanguinem, habet vitam aeternam; continuo subjecit
Abbreviated transcription (Latin):
dei ñ sunt subiecti. Inde erant isti. qͥ pane
decȩlo descendentẽ ñ incelligebant: quia
sua iusticia saturati. iusticiam dei ñ esurie¬
bant. Qd ẽ hoc : Iusticia dei: et iusticia hoĩs
Iusticia dei hic dicit᷑. ñ qua uistus ẽ ds̾: s quã
dat homini ds̃. ut uistus sit homo ꝑdm̃. Quȩ
autẽ erat illoꝵ uisticia : qua de suis uirib
p̃sumebant: et qͣsi implecores legis se ipsos
ex sua uirtute dicebant. Nemo aut̃ẽ implet
legem. nͥ quẽ ad uiuerit gr̃a: idẽ. panis qui
decȩlo descendit. Legis enĩ plenitudo. cõpen¬
dio ut ait apłs: caritas ẽ. Caritas ñ nũmi:
s dei. Caritas ñ terrȩ : non cęli: s eiꝰ qͥ fecit ce¬
rus gͦ dñs sp̃m sc̃m. dixit se panem quide
cȩlo descendit: hortans ut credamꝰ in eũ. Cre¬
dere enĩ ineũ: hoc ẽ manducare panẽ uiuũ.
Qui credit ineũ: manducat. Inuisibilit̃
saginatur: qͥa inuisibilit̾ renascitur. In¬
fans intus ẽ: nouusintus ẽ. Ubi nouellat᷑:

Expanded text:
rant isti qui panem de coelo descendentem non intelligebant, quia sua justitia saturati, justitiam Dei non esuriebant. Quid est hoc, justitia Dei et justitia hominis? Justitia Dei hic dicitur, non qua justus est Deus, sed quam dat homini Deus, ut justus sit homo per Deum. Quae autem erat illorum justitia? Qua de suis viribus praesumebant, et quasi impletores Legis seipsos ex sua virtute dicebant. Nemo autem implet Legem, nisi quem adjuverit gratia, id est panis qui de coelo descendit. Legis enim plenitudo, compendio ut ait Apostolus, charitas est : charitas non nummi, sed Dei; charitas non terrae, non coeli, sed ejus qui fecit coenus Spiritum sanctum, dixit se panem qui de coelo descendit, hortans ut credamus in eum. Credere in eum, hoc est manducare panem vivum, qui credit in eum, manducat eum. Invisibiliter saginatur, quia invisibiliter renascitur. Infans intus est, novus est intus, ubi novellatur,