comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ut prosit uuus uel mortius.
peccat gͦ quimmortali poc̃o¬
existens presuunt ce lebrare
signisicatõnis. nonqnͣtum
ad actionem orantis. ¶Sa¬
endum etiam quod duplex
qũ aliquis exnaturali pieta¬
te orat. et exquadam humili¬
tate qmͣus sit in põco. Pec¬
es exeoꝙ orat nonpecat. qr
non indenoteorat qnͣtũ ad
deuotõnem nature. huiꝯ mͦi
or̃o. ip̃i oranti nonobẽ. et illi
ẽ. qnͣdo aliquis excaritate or.
Sensus gͦ est. qui in deuote orat
.i. sine deuotione nature uel
cat. Ille aũt qui poc̃o noto¬
rio laborat. et p̾bet aliis scan¬
dalum. or̃o ei fit inpoc̃m. nõ¬

Expanded text:
ut prosit vivis vel mortuis. Peccat ergo qui in mortali peccato praesumit celebrare; significationis, non quantum ad actionem orantis. Sciendum etiam quod duplex quando quis ex naturali pietate orat, et ex quadam humilitate, quamvis sit in peceo quod orat non peccat, quia non indevote orat quantum ad devotionem naturae; hujus oratio ipsi oranti non obest et illi est, quando aliquis ex charitate orat. Est ergo sensus: qui indevote orat, id est sine devotione naturae vel peccat. Ille autem qui peccato notorio laborat, et aliis praebet scandalum, oratio ejus fit in
Abbreviated transcription (Latin):
sͥ morone postulat iudiciũ.
tulat remedium: Etez
or̃o eius fit inpcc̃m. quomͦ
ergo insalute aliquorum:
¶Item ille qui m̾etur osfẽ¬
sam apud dñ quia ignorat.
quomodo proalio porat.
¶Pccõri enidixit deus
Quare tu ennarras iusticiaꝰ
meas. et assumus testam̃tũ
meum pos tuum pollutum:

Expanded text:
one postulat judicium, tulat remedium? Item: Oratio ejus fiat in peccatum . Quomodo ergo ad salutem aliorum? Item ille qui meretur offensam apud Deum quia orat, quomodo pro alio perorabit? Peccatori enim dixit Deus, quare tu enarras justitias meas, et assumis testamentum meum per os tuum
Abbreviated transcription (Latin):
nonmietur alii pene relaxa¬
tonem. Nulla enimactio¬
ne pot̾ aliquis mereri bonũ
et malum. ¶tem dicit auͣctas.
ꝙ illiꝯ sacerdotis missa audi¬
enda nõ ẽ.de quo iudubitãt᷑
constat ꝙ abeat concubiuã
Alia etiam clamat aucto

Expanded text:
non meretur alii relaxationem poenae: nulla enim actione potest quis mereri bonum et malum. Item, dicit auctoritas quod illius sacerdotis missa audienda non est, de quo indubitanter constat quod habeat concubinam. Alia
Abbreviated transcription (Latin):
luat. Ante penitudinem.
quippe cordis anuna reima
existit. Si n̾o aute confessi¬
onem per cordis contritonez
deus per semetip̃m sine mĩstĩo
sacerdotis. et debitum om̃o
relaxat. et aĩani int̾iꝯ purgt᷑
acontagione et setore itr̃i.
Qui̾a gͥ mundat. quid di¬

Expanded text:
quaero. Ante poenitudinem quippe cordis, anima rei maexistit. Si vero ante confessionem per cordis contritionem Deus per seipsum sine ministerio sacerdotis et debitum omnino relaxat, et animam interius purgat a contagione et foetore peccati; quid ergo mundat, quid di
Abbreviated transcription (Latin):
uior est corporali. Nec isti qͥ
excaritate accedit. fit cõmuta¬
tõ peneqnͣtum ad ip̃m. quia
nonhac intentione facit illd̾
pro quo fit relaxatiout relax¬
etur abiniuncta penitentia.
s solo intuitu caritatis. nec
relaxabitur. qnͣtũmhoc sclo
depena temporali relaxatuz
que fuint abillis qui sunt
sunt mortius..
Icunt etiam p̃dcĩ here¬
tici quod or̃ones uel
suffragia eorum qui in mor¬
talibꝯ pocĩs sunt. animabus
mortuorum non prosunt

Expanded text:
vior corporali. Nec isti, qui ex charitate accedit, fit commutatio poenae quantum ad ipsum, quia non hac intentione facit illud pro quo sit relaxatio, scilicet ut relaxetur ab injuncta poenitentia, sed solo intuitu charitatis. Nec relaxabitur, quantum in hoc saeculo de poena temporali relaxatum quae fiunt ab illis qui sunt sunt mortuis. Dicunt etiam praedicti haeretici quod orationes vel suffragia eorum qui sunt in mortalibus peccatis, animabus mortuorum non prosunt.
Abbreviated transcription (Latin):
Contradmn: qr agit contra
ircit ei pcc̃n quo adreatum.
.i. qnͣtum ad debitu m pene e¬
terne. et sic renussum est quo¬
traproxunum restãpena tẽ¬
poralis ei mnungenda. Id̾o¬

Expanded text:
it contra ittitur ei peccatum quoad reatum, id est quantum ad debitum poenae aeternae, remissum est quotra proximum, restat poena temporalis ei injungenda.
Abbreviated transcription (Latin):
habent enun exse qnͣdam iũ
sacramentalem. Etea
si nuta ministrorum aug̾ent
mafiet. qui a quidam seq̃rent᷑
sacerdotem quẽ credent melio
ptistis. dicit unũ ẽẽ uaptm. u
unieẽ qui baptizat. Assimili

Expanded text:
habent enim in se quamdam vim sacramentalem. Praeterea, si merita ministrorum augerentma fieret; quia quidam sequerentur sacerdotem quem crederent meliorptistis, dicit unum esse baptismum, et unum qui baptizat . A simili,
Abbreviated transcription (Latin):
lex nature. ¶Illud aũt qͥ
uidei negant scriptuni eẽ in
ysaia. Ec ce uirgo concipiet
et pariet filium etc̃. Septu¬
aguta uiri interp̾tes fide et
tatisunt. et itait̃p̾t.ari uolũ
ipe ꝓpħa dicendo et scuibendo.
Ecce abscondita sicut dũt. cõ¬
cipiet et pa. filium. et si cõnui¬
ni sensu abscondita .i. domi
cumait. ꝓpt̾ hoc dabit dñs
ip̃e nob̾ signum. ecce abscõ¬
dita concipiet et c hec igit᷑
non sb̃tilius intelligantur.
puerili omniuo sensu. ⁊ in
est. Sensus est. Abscondita.
.i. abamore uiri. et oĩconta¬
ico. Almaint̾pretatur uirgo.
et ubi nos hñis uirgo. inbebre¬
o habetur alma. Quibo aue¬

Expanded text:
lex naturae. Illud autem quod Judaei negant scriptum esse in Isaia: Ecce virgo concipiet et pariet, etc. Septuaginta interpretes, viri fide et etati sunt, et ita interpretari voluit ipse propheta, dicendo et scribendo, ecce, abscondita, dicunt, concipiet, et pariet filium; sed si communi sensu abscondita, id est domi cum ait: Propter hoc dabit Dominus ipse vobis signum: Ecce abscondita concipiet, etc. Haec igitur nisi subtilius intelligantur, puerili omnino sensu et inaest, sensus est abscondita, est ab amore virili et omni contaico, alma interpretatur virgo et ubi habemus virgo, in Hebraeo habetur alma. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
.s.p. pacis. ¶Et ali. ꝓpter
scelus quidẽ ppͥm̃ ꝑcussi
eum. nõ ꝓpt̾ suũ. ac si dret
pati. nõ ꝓpt̾ pcc̃m suum:
roem ysaias testatur. ip̃e
nõ ẽ homo qui nõ peccet.
nec infans ciuio uita iinꝰ
diei suꝑ t̾ram. Sium
ẽ qd̾ dauid testatur om̃is
homo mendax. ¶Et ali.
nõ iustificab incõspectu

Expanded text:
s pacis . Et alibi: Propter scelus quidem populi mei percussi eum ; non propter suum, ac si dicat pati, non propter peccatum suum,  Isaias testatur: Ipse Non est homo qui non peccet, nec infans cujus est vita unius diei super terram. Si verum est quod David testatur: Omnis homo mendax ; et alibi: Non justificabitur in conspectu
Abbreviated transcription (Latin):
illam ia cobpu̾o suo. ⁊ isrł
satus ẽ. ¶Item micheas
ait. Et tu bethleem effra¬
ta nequaꝙͣ minima es ĩ
milibꝰ uida ex te enĩ egre¬
dietur dux. qui regat ppłz
cio.a dieb et̾nitatis. ¶De
eodẽ ait ysaias. pͥparate is¬
rael. inoceirsũ diñ dei tui.

Expanded text:
cob puero suo, et Israel rsatus est . Item Michaeas ait: Et tu Bethlehem Ephratha, nequaquam minima est in millibus Judae; ex te enim egredietur dux qui regat populum itio a diebus aeternitatis . De eodem ait Amos: Praeparare, Israel, in occursum Domini Dei tui
Abbreviated transcription (Latin):
fuit filius ioseph. ¶Et de
tua et pr̾̃tuus dolentes quere¬
bami te. ¶retea quomo¬
do pot ã concipe nel parere ni¬
si auiro cognita. Ubiaut xͥai¬

Expanded text:
us, filius Joseph? Et de pater tuus dolentes quaerebamus te . Praeterea, quomodo potest aliqua concipere vel parere, nisi viro cognita? Ubi a
Abbreviated transcription (Latin):
dũt ꝙ xp̃e assumpsit corpus
celeste. et ꝙ beata uugo ma¬
ria ancelo fint creataet qd̾
nec pr̃em nec matrẽ hũit.
assumpsisse. et beatamuir¬
ginem incelo creatam eẽ. et
de celesti natura natura. et
ita xp̃m debeata uirgine car¬
nem celestem assummpsisse.
ꝙ uarus modis ꝓbare conãt᷑
qui de celo celestis. hic uidet᷑
insiuuare apłs. ꝙ sicut corpꝰ
ade de t̾ra plasinatum. ita cor
disse: qñ transfigurato ẽ. hoc
etiam affirmant.q unuilla
canonica scriptura iuenit᷑
ba̾m uirginem prẽmuł ma¬
trem huisse. Et quia ita sb̃
Itilem naturam assumpsit:
de clauso uto exirepotuit. et
iõ suꝑ mare siccis pedibꝰ am¬
enum celestis natura alimo¬
na indigebat. potius enim

Expanded text:
d Christus assumpsit corpus coeleste, et quod beata Maria in coelo fuit creata, et quod nec patrem nec matrem habuit.ssumpsisse, et beatam Virginem in coelo creatam fuisse, et de coelesti natura; et ita Christum de beata Virgine carnem coelestem assumpsisse: quod variis modis probare conantur. qui de coelo coelestis . Hic videtur insinuare Apostolus quod sicut corpus Adae de terra plasmatum, ita corpus disse, quando transfiguratus est . Hoc etiam affirmant, quod in nulla canonica Scriptura invenitur, beatam Virginem patrem vel matrem habuisse. Et quia Christus tam subtilem naturam assumpsit, de clauso utero exire potuit, et etiam super mare siccis pedibus amenim coelestis natura alimonia indigebat: potius enim
Abbreviated transcription (Latin):
bũit celestem et humauaniͣ
Sinulla alia. qrͣ nonappare¬
bat celestis natura: Qubusꝰ
babuit.¬
tura manifestumẽ. ait enĩ
angłs admariam. Ecce he¬
li sabeth coguata tua. et ip̃a
concepit filium inseuecture
hũit. uel exparte matris. eiꝯ¬
Icognata fuit. ¶Itemiioħe
legitur. Erãt aut iuxta cru¬
cem mat̾ ih̾u. et maria soro¬
ris matris ihu. maria cleop¬

Expanded text:
habuit, coelestem et humanam. Si nulla alia, quare non apparebat coelestis natura? Quod habuit,tura manifestum est. Ait enim angelus ad Mariam: Ecce Elizabeth cognata tua, et ipsa concepit filris, vel ex parte matris cognata ejus fuit. Item in Joanne legitur: Erat autem juxta crucem mater Jesu, et Maria soror matris ejus, et Maria Cleop
Abbreviated transcription (Latin):
diens: iumũdum uenit. Ada
t̾renus qr t̾renis intento. ¶¬
Q̾ aũt ni mensitas patris
uel ip̃ius natura dicat᷑ celu.
freqͥut̾ insacra scriptura repitꝰ
Ut ibi. Qui det̾ra ẽ det̾ra lo¬
quitur: qui decelouenit suꝑ
Lomnes e. ¶Et iohannes.
Tres sunt qui testimonuuz
Sienuncelestemnaturaz
assumpsit. quomodo uulla ꝑ¬
si imonte thabor celesteni
naturam ostendit qmiͣ ii. ẽ¬

Expanded text:
iens, in mundum venit. Adam terrenus, quia terrenis intentus. Quod autem immensitas Patris vel ipsius natura dicatur coelum frequenter in sacra Scriptura reperitur. Ut ibi: Qui de terra est, de terra loquitur; qui de coelo venit, super omnes est . Et Joannes: Tres sunt qui testimonium Si coelestem naturam assumpsit, quomodo in illa psi in monte Thabor coelestem naturam ostendit quam in
Abbreviated transcription (Latin):
siccis pedibꝰ suꝑ mare ãbu¬
lauit. qr qui omĩa fec̃ de
nichilo. exire potuit clau
gent̾ ꝓbatum ẽ. ¶ Pret̾ea
cũ xp̃s legatur młtos susci¬
tasse. ꝓbabłe ẽ qd̾ eius fu̾it
creare. cuiꝯ fuit suscitare.:
¶Hec om̃ia incõueniencia
rerum pͥncipia. Pret̾ea siqͥs
hoc confitetur. tenet᷑ conce¬
dere ꝙ ip̃e sit ẜuus diaboli.
⁊ ꝙ teneatur obedire diabo¬
uoliuitatem dei. Quibus¬

Expanded text:
siccis pedibus supra mare ambulavit. Quia qui omnia fecit ex nihilo, exire potuit clausgenter probatum est. Praeterea, cum Christus legatur multos suscitasse, probabile est quod ejus fuit creare, cujus fuit suscitare. Haec omnia inconvenientia rerum principia. Praeterea, si quis hoc confitetur, tenetur concedere quod ipse sit servus diaboli, et quod teneatur obedire diabovoluntatem Dei. CAPU
Abbreviated transcription (Latin):
cendisse. ⁊ ita aut ba uirgo
nre nature fuit. aut dd̾ sic̃
ip̃a celestẽ naturã hũit. Si
miłr ⁊ illi qui de dauid des¬
cenderũt. ¶Qd̃ aũt de dõ
qui fuit homicida. ⁊ adult̾.
manifeste ostendit paulꝯ
in epła ad romanos dicẽs.
Solus ds̃ uerax. om̃is hõ
mendax. Sic̃ scriptum est.

Expanded text:
cendisse, et ita aut beata Maria nostrae naturae fuit, aut David, sicut ipsa, coelestem naturam habuit, et similiter illi qui de David descenderunt. Quod autem de David qui fuit homicida et adulter,manifeste ostendit Paulus in Epistola ad Romanos, dicens: Solus Deus verax, omnis homo mendax, sicut scriptum e
Abbreviated transcription (Latin):
confit̾i dicentes. Iħu filii dei
unu ut quid uenisti añ tempꝰ
torquerenos: ¶Et ioanhes
Et deus erat u̾bum. ¶Et
paulus mepła adhebreos.
ait dexp̃o. Quicumsit sꝑlen¬

Expanded text:
confiteri dicentes: Jesu Fili Dei vivi, utquid venisti ante tempus torquere nos? Et Joannes Et Deus erat Verbum . Et Paulus in Epistola ad Hebraeos, ait de Christo: Qui cum sit splen
Abbreviated transcription (Latin):
Sixp̃c descendit de senune
cendit nͥ mediante głiosa
uirgine: gͦ głosa uirgo fu¬
it de semĩe dauid. ⁊ sic fuit
nr̃e nature. nõ celestis. ¶ Si
dicant duos fuisse dauid.

Expanded text:
istus descendit e semine cendit nisi mediante beata Virgine; ergo gloriosa Virgo fuit de semine David; et fuit nostrae naturae, non coelestis. Si dicant David habuisse duos
Abbreviated transcription (Latin):
amuidi nutio. s tunc non
fuit homo. uel alia creatura:
gͦ creator. ¶Itempeait añ¬
quĩ abraam ip̃e fieret egosũ
¶Item iohannes ait pipin
ce̾ fcãm oninẽ creaturam. gͦ¬

Expanded text:
mundi: sed tunc non fuit homo, vel alia creatura, ergo Creator. Item ipse ait: Antequam Abraham fieret, ego sum . Item Joannes ait per ipsum esse factam omnem creaturam,
Abbreviated transcription (Latin):
quod apłs prohibet comedere
carnem. et bibere uimi. In¬
tem. Bonum ẽ homini non
çilium abstinendi. ¶ Hec
ficiant. Nuncadillos qui
ualdenses dicuntur. stilum

Expanded text:
quod Apostolus prohibet comedere carnes et bibere vint: Bonum est homini non consilium abstinendi. Haec csufficiant. Nunc ad illos qui Waldenses dicuntur, stylum
Abbreviated transcription (Latin):
quia simili tatione ẽet absti¬
nendum at̾re fructibꝰ. Ter¬
ranenim maledici nicħ alid̾
fuit. qua eamsterilitati subi¬
ci. Raenun que ante pct̃m
a deub̾rune fertilis erat ad
omnes fructus ferendos. post
nata ẽ caro ut ea nonsit lici¬
Quid enm prohibet ad comͤ¬
dendum. si concepta ẽ ꝑ pru¬
ritum: Que in mundicia
ẽ incarne. ut ꝓhibeatur a com̃¬
stione. Nich ap ut deunire¬
putatur in mnuridum. nisi ra¬
ab esu homunus: Bonũ hoĩs¬

Expanded text:
quia simili ratione abstinendum esset a fructibus. Terrae autem maledici nihil aliud fuit, quam eam sterilitati subjici. Nam quae ante peccatum Adae fertilis erat ad omnes fructus sponte ferendos, post nata eQuid enim prohibet ad comedendum quod concepta est per pruritum? quae immunditia ex hoc in carne ut prohibeatur a comestione? Nihil apud Deum reputatur immundum, nisi raab esu hominum? Bonum dic
Abbreviated transcription (Latin):
Item xp̃c ait. Omne quod in
os intrat. non comquinat ho¬
minem. gͦ nec caro. ¶Item
uenit. manducate. nncħ nt̾ro¬
gantes ꝓpt̾ conscĩam. ¶Itẽ¬

Expanded text:
Item Christus ait: Omne quod in os intrat, non coinquinat hominem . Ergo nec caro. Item venit, manducate, nihil interrogantes propter conscientiam . Ide
Abbreviated transcription (Latin):
dum nonẽ. ¶Item qua rõe
dicunt abstinendum eẽ acar¬
ne. et non aboius. cumou a
Imag̾ p̾beant fomentu luxu¬
nõ abstinent apiscibꝯ qrͣ non¬
austinent qui etiam quadã
utuntur leguminibꝯ. ut fabis.
pisis. que magis uentositatẽ

Expanded text:
m. Item, qua ratione dicunt abstinendum esse a carnibus, et non ab ovis, cum ova magis praebeant fomentum luxunon abstinent a piscibus, qui etiam quadam are etiam utuntur leguminibus, ut fabis, et pisis, quae magis ventositatem
Abbreviated transcription (Latin):
u̾m ẽ non comedisse. Multa
enun fecit xp̃c que scripta ñ¬
non sunt. ¶xpm̃ aũt come¬
disse agnuni paschalem cũ
Ibi per pascha agnus paschał
intlłr. ¶SSancti aũt acar¬
nibꝯ abstimierunt. non quia¬

Expanded text:
uod non comederit: multa enim fecit Christus quae scripta non sunt. Christus autem comedit agnum paschalem cum ? . Ibi per pascha agnus paschalis intelligitur. Sancti autem a carnibus abstinuerunt, non qu
Abbreviated transcription (Latin):
disse. qui iõ noncomedit. ut
nob̾ exemplum abstinenidi a
carualibo p̾bet. et ita abeis
cauendum insumaret.
ci etiam leguntur abstin¬

Expanded text:
derit, et ideo non comedit, ut nobis exemplum abstinendi a carnibus praeberet, et ita ab eis cavendum insinuavit. Sancti etiam leguntur abstin
Abbreviated transcription (Latin):
Legitur deus maledixisse
tre. ⁊ in maledictone t̾re ma¬
le dixisse. animalito que uu̾ĩt
det̾ra. et iõ eis quibꝰ malediẽ
Pt̾ca caro descendit acarne

Expanded text:
Legitur Deus maledixisse terrae , et in maledictione terrae, maledixisse animalibus quae vivunt de terra, et ideo, quibus maledixit Deus Item, caro descendit a carne
Abbreviated transcription (Latin):
pcciꝯ nos: Nescitis qũi qui
insacrario oꝑautur que desa¬
crario sunt edunt. et qui al¬
ticipantur. Ita et doꝰ ordi¬
nauit his qui euãgeliũ an¬
nũtiaut. de euange lio uiule¬

Expanded text:
cit: « Nescitis quoniam qui in sacrario operantur, quae de sacrario sunt edunt? Et qui alrticipantur. Ita et Dominus ordinavit iis qui Evangelium denuntiant, de Evangelio vive
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpter nouos hereticos. nouis ym¬
inguet̾ibo et nouissimis heresib
debaccantes: nonphilosophicis
speculatõnibo deditos. s sensiĩ
speculis destinatos: cogor disẜtis
rationibꝰ defide ration abili redde
rõnem. Qui iuhoc antiquis ħ¬
eticis differunt.ꝙ illi hunianis
rõnibꝯ fidem nr̃am expugnare
conatisunt: Istiu̾o milla rõe
humana uel diuina freti aduo¬
luntatem et uoluptateni suã:
monstiuosa confingunt. Dlĩ
uero diu̾si heretici duĩsis tẽpibꝰ
dm̃sa dogniata et adu̾sa somp¬
masse leginitur. que gnͣas eccłi¬

Expanded text:
opter novos haereticos novis, imo veteribus et novissimis haeresibus debacchantes, philosophicis speculationibus deditos, sed sensuum speculis destinatos; cogor disertis rationibus de fide rationabili reddere rationem, qui in hoc ab antiquis haereticis differunt, quod illi humanis rationibus fidem nostram expugnare conati sunt; isti vero nulla ratione humana vel divina freti, adluntatem et voluptatem suam, monstruosa confingunt. Olim vero diversi haeretici diversis temporibus, diversa dogmata et adversa somniasse leguntur, quae g
Abbreviated transcription (Latin):
lumt: exdiũsis uenenatis ħ bis:
unumtoxicum cõmune confi¬
ciint. Siz quia antiqua sunt
dognata. non nous elaboran¬
uiandum autenticis. Que
inqmͣ deginata. ap̾clari iugenii
iurio. et momĩi disciplina ex̾ci¬
tatis. delata fuisse traduntur
Ut abangustino. ylario. Iero¬
nimo. et cet̾is patribo ortodoxis
S quia eadem he sim senuna
pullulant redimua. eisdem ã¬
tiquorum patrum sunt obici¬
enda munimenta. Et si aliqͣ
rõnibꝰ firmis. Et quia te prin¬
ceps strenuissune specialem
fidei filium et defensorem m¬
tueor. tibi hoc opꝯ deuoueo. et
ate huiꝯopis exanen expecto.
distintionibꝰ seꝑantur. Qͦ¬

Expanded text:
uasi ex diversis venenatis herbis unum toxicum commune conficiunt. Sed quia antiqua sunt dogmata, non novis elaboranviandum authenticis, quae impia dogmata a praeclari ingenii viris, et in omni disciplina exercitatis, deleta fuisse traduntur, ut ab Augustino, Hilario, Hieronymo, et caeteris Patribus orthodoxis. Sed quia eadem haeresum semina pullulant rediviva, eisdem antiquorum Patrum sunt objicienda munimenta, et si nova aorationibus firmis. Et quia te, princeps strenuissime, specialem fidei filium et defensorem intueor, tibi hoc opus devoveo, et a te hujus operis examen exspecto. distinctionibus separatur
Abbreviated transcription (Latin):
ad printipem montis pẽsulani.
sinio domino
suo. guillino
dei grã montis¬
pesulani prin¬
cipi. quem ñ
solum genosigñis titulus inisig¬
uit. uerumetiamgenerosior mẽ¬
tis gu̾ositas p̾signit. Magist̾
alanus iom̃ibꝯ et per om̃ia suus
opus suum. Tumnt̾ inuũsos
huio mundi principes te uideani
spirituałi uidutum armis fid̾i
xp̃iane. nec nauiculam petri int̾
tot tumultuantes hiuo scłi pro¬
cellas deserere hoc opꝯ defide catbo¬
lica conscriptum. tuediscretioĩ
deuoneo consũniatum. Qñ¬
ius fides catholica diuinarum¬

Expanded text:
AD PRINCIPEM MONTISPESSULANI. simo domino suo Willelmo, Dei gratia Montispessulani principi, quem non solum generosi generis titulus insignit, verum etiam generosior mentis generositas praeinsignit, Magister Alanus in omnibus et per omnia suus, opus suum. Cum inter universos hujus mundi principes te videam specialiter indutum armis fidei Christianae, nec naviculam Petri inter tot tumultuantes hujus saeculi procellas deserere; hoc De fide catholica scriptum, tuae discretioni devoveo consummatum. Quamvis fides catholica
Abbreviated transcription (Latin):
gem solu̾e. s adimplere.
Uñ ip̃e ait. Amẽ dico ub̾.
iota unĩ aut unus aper
non ptibit. alege. donec duinia
s ad iĩpaere. lex prohib hoĩ¬
cidium. xp̃s iram ẽt obium.
Uobles probib uti carne
abstiuencia uob̾ necessaria
erat. qm̃ u̾itatis future fi¬
gura erat. ⁊ figura ẜuanda
erat. donec adess ip̃a i̾ntas.
ip̃a uitas figure iam p̾sens
adẽ. quatinꝰ abstinere lice¬
at. et młti nr̃oꝵ abstineant
nõ solum ab ea. s ⁊ ab om̃i
carue. Uno ⁊ eodem uidice.
se urĩn quisq tuetur. Moy¬
licet. Moyses nõ alius sed
id̃ ip̃e. caruem suillam dic̃
mũdam ⁊ ualde bonã.⁊ eã
aduescendũ sic̃ cet̾a scribit
dmnfecisse bonam. et ĩo dñis
quia uti ea liez. ¶Postqͣm
em̃ enum̾auit dm̃ creasse
uniu̾sa.pisces maris. uolu¬
cres celi. cuncta a ĩancia t̾re
in quibꝰ aĩa uiuens ẽ: non
lõge infra subdidit. Uidit
ds̃ cuncta que fecerat: ⁊ erãt
ualde bona. qd̃ ualde bonũ ẽ.
nlła ex parte malũ ẽ. qd̾ u̾o

Expanded text:
ed adimplere . Unde ipse ait: Amen dico vobis, iota unum, aut unus apex non praeteribit a lege, donec omnia sed adimplere. Lex prohibet homicidium, Christus iram et odium: Nobis lex prohibet uti carne bstinentia nobis necessaria erat, quoniam veritatis futurae figura erat, et figura servanda erat donec adesset ipsa veritas. ipsa veritas figurae jam praesens adest, quamvis abstinere liceat, et multi nostrorum abstineant non solum ab ea, sed ab omni carne, et uno et eodem judice se nostrum quisque tuetur. Moylicet. Moyses non idem ipse carnem suillam dicit mundam et valde bonam, et eam ad vescendam sicut caetera scribit Deum fecisse bonam, et ideo dicimus quia uti ea licet. Postquam enim enuntiaverat Deum creasse universa, pisces maris, volucres coeli, cuncta animantia terrae, in quibus est anima vivens, non longe infra subdidit: « Vidit Deus cuncta quae fecerat, valde bona . Quod valde bonum est, nulla ex parte malum est; quod vero
Abbreviated transcription (Latin):
do erit qͣm diu futurũ ẽ.
ip̃mq erit prorsus omi̾tẽ¬
tes inp̾senti est assumimꝰ.
quodqz ip̃m iam p̾terisse
significantes utimur fuit.
sic in rebꝯ p̾mĩciatuns ali¬
cuiꝯ sacram̃ti.ubi p̾sens
mamfestat᷑ sacramentũ.
eius iam suꝑfluo ẜuaret᷑¬
figura seusignũ. Que alicꝰ
mist̾i significatiua non
erant. s aꝑte seu fid̃i ueri¬
tatẽ insinuant. seu carita¬
tis edifica tõem cõm̃dant.

Expanded text:
do, erit, quandiu futurum est, ipsumque erit, prorsus omittentes, in praesenti, est assumimus, quodque ipsum jam praeteriisse significantes, utimur fuit, sic in rebus praenuntiativis alicujus sacramenti, ubi praesens manifestatur sacramentum, ejus jam superfluo servaretfigura, seu signum. Quae alicujus mysterii significativa non erant, sed seu fidei veritatem insinuant, seu charitatis aedificationem commendant,
Abbreviated transcription (Latin):
pus sepeliri int̾ra promissioĩs.
ut iudeu llud ardent̾ adorarẽt.
et ita ydolatre fient. Sicut
spentem eneum adorauerũt.
et ita perierunt. Michael u̾o
corpo moysi sepeliri inmõtibꝰ
extra t̾ram ꝓmissionis. ut mo
u̾ses temporalit̾ ꝑimuret᷑ ĩ cor¬
pore ꝓpcc̾o p̾dc̃o. et ne uideis
daretur errandi crcasio.
flatilem. s credens ꝙ isrsite ꝯ
et alia ornamenta ei nõdarẽt.
molare uoluit. s idemdeus
reuccauit. cui renccatõni¬
et abraam consensit. hoc at¬

Expanded text:
sepeliri in terra promissionis, ut illud Israelitae adorarent, et sic idololatrae fierent, sicut serpentem aeneum adoraverunt, et ideo perierunt: Michael vero corpus Moysis sepeliri in monte extra terram promissionis, ut sic Moyses temporaliter puniretur in corpore pro peccato, et ne Judaeis daretur errandi occasio. flatilem, sed credens quod Israelitae ob et alia ornamenta sibi negarent, molare voluit, sed idem Deus revocavit, cui revocationi Abraham consensit. Nec
Abbreviated transcription (Latin):
didit abraham dõ. et repu¬
tatume ei adiusticiam. Et
alibi apłs ait. dm̃ ei ꝓmisis¬
se ꝙ in semine eius benedr̃ent᷑
ommes gentes. et de eodem xꝰ
ait. Abraam uidit diem me¬
uin. iudit et gauisus ẽ. Si
abraham ꝑ inspira tõnem
iustus qmͣmalus fuit. Et¬

Expanded text:
reputatum est ei ad justitiam . Et alibi etiam ait Deum ei promisisse, quod in semine ejus benedicerentur omnes gentes . Et de eodem Christus ait: Abraham vidit diem meum et gavisus est . Si Abraham per inspirationem justus quam malus fuit.
Abbreviated transcription (Latin):
te quẽ comĩdat apłs. similiter
ꝑpenitentiam se apcco libera¬
uit. ¶Gedeon quadam na¬
turali pietate excusari pot̾
Loth peccasse dm̃s pebrieta¬
tem et incestum. s ei ꝑ penitẽ¬
tiam remssum est pcc̃m. et
sireprobo fuiss nec ei angłi
apparuissent. nec asodomis
liberassent. et ꝓpt̾ hospitali¬
tatem d̾o placuisse legitur.
¶De dauid superiꝰ solutõda¬
redarguit. qmͣiuis prima u̾¬
borum faties. ħ inspirare ui¬

Expanded text:
tolus commendat, similiter per poenitentiam se a peccato liberavit. Gedeon quadam naturali pietate excusari potesLot peccasse dicimus per ebrietatem et incestum, sed ei per poenitentiam remissum est peccatum: quod si reprobus fuisset, non ei angeli apparuissent, nec a Sodomis liberassent, nec propter hospitalitatem Deo placuisse legeretur. De David, superius daredarguit, quamvis prima verborum fa
Abbreviated transcription (Latin):
Illi etiam quos occidit morte
dignierant. et adiustum in¬
dicem ꝑtinebat. ut pmuinis¬
trum illos occid̾et. quos mor¬
tem temporali dignos eẽ noᷤ¬
cebat. ¶Desansone dm̃s.
ꝙ diuina inspiratõne se int̾¬
fecit. et pcc̾ni quod fecerat: in¬

Expanded text:
illi quos occidit, morte digni erant, et ad justum judicem pertinebat, ut per ministros eos occideret, quos morte temporali dignos esse noscebat. De Samsone dicimus, quod divina inspiratione se interfecit, et peccatum quod antea
Abbreviated transcription (Latin):
raminferni descendebanit.
ubi non puniebant᷑ pena
mat̾iali. s carentia uisiõis
dei. felici spe consolati. Nec
adꝓfundum inferui descen¬
debant. dequedcmẽ. In in¬
femo aũt quis confitebitur
tibi: Et alibi. In inferno

Expanded text:
in infernum descendebant, ubi non puniebantur materiali poena, sed carentia visionis Dei, felici spe consolati; nec ad profundum inferni descendebant, de quo dicitur: In inferno quis confitebitur tibi? Et alibi: In inferno
Abbreviated transcription (Latin):
geuita enut. in quopeccauit:
quiacum iacob iustus esset.
extrema benedictio derebat᷑¬
qmͣ esau. ¶Sinoe uirtutẽ¬
uni ignorans mebriatus ẽ.

Expanded text:
genita ejus emit, in quo peccavit? quia cum ipse Jacob justus esset, debebatur extrema benedictio quam Esau. Si Noe vini virtutem ignorans, inebriatus est,
Abbreviated transcription (Latin):
pleuerunt. iñuitamet̃nam
meruerunt. Dume enun
opo quod excaritate fit. uite
eterne meritorimẽ. Unde
si depotentia dubitauit. qr¬

Expanded text:
nam meruerunt: nam omne opus quod ex charitate fit, vitae aeternae meritorium est. Unde si de potentia Dei dubitavit,
Abbreviated transcription (Latin):
impleuit sic. ¶Itemiacobꝰ
Quicumq aũt totamlegẽ
fc̃s ẽ omniumreus. ¶Item
paulus mepła adhebreos. ⁊̃¬
ducit u̾itate auctoritatem
degedeone. barach. sanson.
Iepte. dauid. samuel. et alus
iphis. ¶Item paulus. Sic de¬
ẜuione deo prĩ m̃o credens oĩ¬
bus que ilege et ꝓpb̃is scup¬
ta sunt. ¶ Et quatuor euã¬
geliste interponunt ꝓpħ̾as.
u̾saiam.ierenuiaui. et cet̾os

Expanded text:
implevit sic . Item Jacobus: Qui autem totam legem factus est omnium reus . Item Paulus in Epistola ad Hebraeos, inducit auctoritatem de Gedeone, Barac, Samsone, Jephte, David, Samuele, et aliis prophetis . Item Paulus: Sic deservio Deo Patri meo, credens omnibus quae in lege et prophetis scripta sunt . Et quatuor evangelistae interponunt prophetas, Isaiam, Jeremiam et caeteros
Abbreviated transcription (Latin):
ineuangelio ait. Noninsolo
sicrede̾tis moysi. crederetis for¬
sitan et mͥ demeeumulle scrip¬
sit. Quod silitt̾is illius nõ cre¬
ditis. quomodo u̾bis meis cre¬
detis. Item hũt moysen et ꝓ¬
pb̃as. audiant illos. Sunoy¬
seu et ꝓphas nou audiunt.
n si quis exmortius resurre¬
moysen et ꝓpb̾as. nõ credit rͣͫ
siuerumsit illud euangłi̾cũ.
ꝙ inpossibile ẽ nõ eẽ uerãm.
¶Item et concipiens amoy¬
se et om̃ibo ꝓpb̃is. ¶ Item
ostulti et tardicorde adcreden¬
dum. inomnibo que locuti st̃
pleri omnia quescripta st̃
deme inlege et ꝓph̾is. et psa¬
euangelio. queinscripsit in¬
npleti suut dies purgatõis
Ecce habes legenmoysi. legẽ
diũ. Qau ergo contradicit le¬
geni moysi. dño contra dicit
¶Item paulus. maledicto
om̃is qui nonꝑmanserit in
onnubꝰ que scripta siut in
libro legis ut faciat ca.
¶ Itempaulus. Spm̃ nolite ex¬
tuiguere. ꝓpherias nolite sper¬
nere. ¶Et pecius macribus
testimonium phibent. rem¬

Expanded text:
in Evangelio ait: Non in solSi crederetis Moysi, crederetis forsitan et mihi, de me enim scripsit: quod si litteris illius non creditis, quomodo verbis meis 229 credetis? Item: Habent Moysen et prophetas, audiant illos. Si Moysen et prophetas non audierint, neque si quis ex mortuis resurreMoysen et prophetas, non credit Christo, si verum sit illud evangelicum, quod impossibile est, non est verum. Item: Incipiens a Moyse et omnibus prophetis . Item: O stulti et tardi corde ad credendum in omnibus quae locuti sunt pleri omnia quae scripta sunt de me in lege, et prophetis, et psaEvangelio: Quem scripsit Mimpleti sunt dies purgationis ge Domini . Ecce habes legem Moysi legem Domini: ergo qui contradicit legi Moysi, contradicit Domino. Item Paulus: Maledictus omnis qui non permanserit in omnibus quae scripta sunt in libro legis, ut faciat ea . Item Paulus: Spiritum nolite exstinguere, prophetiam nolite spernere . Et Petrus in Actibus testimonium perhibent, rem
Abbreviated transcription (Latin):
inmolauit. ¶Similit gede¬
on. qui contra dei p̾ceptum
ꝓpͥum sͥ tab̾uaculum fecit.
et se sac̾dotem iustituit. ¶
Obeaudeni cãmrepbant loth
quimebriatus ꝓpͥas filias co¬
gnouit. ¶Simili ratone da¬
uid. quihonucida et adulter

Expanded text:
immolavit . Similiter et Gedeon, qui contra Dei praeceptum, proprium sibi tabernaculum fecit, et se sacerdotem instituit . Ob eamdem causam reprobant Lot, quia inebriatus proprias filias cognovit . Similiter et David, quia fuit adulter
Abbreviated transcription (Latin):
sic innuit scripturas. ii .t. a
matho legitur. Nonueni
legem solu̾e. s adimpłe. A¬
mendico uob̾ donec transe¬
at celum et tr̃a:. iota unum¬

Expanded text:
sic innuit Scripturas Veteris TeMatthaeo legitur: Non veni legem solvere, sed adimplere. Amen dico vobis, donec transeat coelum et t
Abbreviated transcription (Latin):
te enuimapło. Onmia que
inuet̾i testamento scripta st̾
sunt. Multietianullorimi
qui puniti sunt temporaliter
ad hoc temporali puiuti sũt.
ut et̾ualit̾ nonpiuurentur
ptisunt. quia sidiutiꝰ iuuerẽt
magis peccarent. et sic grauiꝰ
puirentur. ¶ Dicimꝯ et
putare. ¶Pt̾ea dauid de
poc̾is sius penituit. et iõ deuꝰ
ei pepcit. In hoc gͦ muẜicors fa¬
uit. ¶ Sauluero qnͣtomag̾
peccabat. tanto mag̾ contra
dm̃ superbiebat. et dedie indi¬
debat. ¶Lerautem mosai¬
ca. non dr lex pcc̃i uelmortis.
uenͣtum sempercupinusq
negatum. Concupiscentia
enim aliqͣntulũ sopita erat¬
ꝓpt̾ legis traditõnemmag̃ etͤi¬
tata flut. et contra tegis tradi¬
tõuen incauduit et ita lex
poc̃i ocrasio fuit. nontamen
cut meditina que isti egroto
datur ad honum non adma¬
lum. siegrotus mobediens
fu̾it. eritmpernitiem nõ ad
tis. quia p̾cipiebat transgsso¬
ebantur et̾ualit̃. ¶ Hac

Expanded text:
o: Omnia quae in Veteri Testamento scripta sunt, sunt . Multi etiam illorum qui puniti sunt temporaliter, ad hoc temporali poena puniti sunt, ut aeternaliter non punirentur.pti sunt, quia, si diutius viverent, magis peccarent, et sic gravius punirentur. Dicimus etiam, putare. Praeterea, David de peccatis suis poenituit, et ideo Deus ei pepercit: in hoc ergo misericors fuit. Saul vero, quanto magis peccabat, tanto magis contra Deum superbiebat, et de die in didebat. Lex Mosaica non dicitur lex peccati, vel mortis, vetitum semper, cupimusque negata. Concupiscentia enim aliquantulum sopita eratper legis traditionem magis excitata fuit, et contra legis traditionem incanduit, et ita lex peccati occasio fuit, non tamencut medicina, quae datur isti aegroto ad bonum, et non ad malum, si aegrotus inobediens fuerit, erit in perniciem, non in tis, quia praecipiebat transgressoebatur
Abbreviated transcription (Latin):
asserũt apͥncipe tenebrarũ
.i. a deo maligno. Legẽ mo¬
saycam esse datam. Apͥnci¬
pe u̾o lucis .i. ado benigno.
Legem euangłicam. Ut sic̃
ab eis duo sũt tradita tes
bonus eẽpotuit. quimmultis
honucidium excuit: ¶ It que
cit. ¶ Et saul quia regeni
amalechitarum adiutam
reẜuauerat reprobauit:
Item lex mosayca. ler morti.
lex poci dr̾. ergo amalofuit.
ait. lex subintrauit. ut hũn¬
daret delictum. ¶Et alibi
ait. quod lex nemnem dux
ad pfectum. ¶Itemsilex
mosaytabona.q̃r deleta: ¶
est. gͦ uelmala fuit. uelea q̃
fuit bona. incipit eẽ mala.
saica ado benigno sit data.
mstitutor. noniõ iniustus
fuit. ꝙ colligentem ligna ĩ
salb̾o lapidari p̾cepit. s hoc
iõ iussit ut refrenaret suꝑbi¬
am filiorumisił qui dicebãt.
Nonde ẽ qui impleat. s de¬
est qui iubeat. Et ut cognoᷤ¬
centes infumitatem suam
in honore legis. uondese p̾su¬
merent. s ad grãmdei confu¬
deiusticia multo. occidit. qui
ita erant dure cerucis. ut

Expanded text:
asserunt a principe tenebrarum, id est a deo maligno legem Mosaicam esse datam; a principe vero lucis, id est a Deo benigno, legem evangelicam, ut sicut ab eis duo sint tradita Testbonus esse potuit, qui in multis homicidium exercuit? Item, quae cit , et Saul quia regem Amalechitarum ad vitam servaverat, reprobavit ? Item, lex Mosaica, lex mortis, lex peccati dicitur; ergo mala fuit. ait: Lex subintravit ut abundaret delictum . Et alibi ait quod lex neminem ducit ad perfectionem . Item, si lex Mosaica bona, quare deleta? Itest. Ergo et mala fuit, vel ea quae fuit bona, incepit esse mala.saica a Deo benigno data sit. institutor, non ideo injustus fuit, quod colligentem ligna in Sabbato lapidari praeceperit: sed hoc ideo jussit, ut refrenaret superbiam filiorum Israel, qui dicebant: Non deest qui impleat, sed deest qui jubeat: et ut cognoscentes infirmitatem suam in honore legis, non de se praesumerent, ad gratiam Dei consuDei justitia multos occidit, qui ita erant durae cervicis, quod
Abbreviated transcription (Latin):
memoyses dõplacuit. ex multiᷤ
ses et helias loq̃ntes cũ ip̃o.
Simoyses repbatus fuisset.
cumi xp̃o loquens pꝰ mortez
non appareret. p̾tea simoy

Expanded text:
Moyses Deo placuerit. Legitur ses et Elias loquentes cum eo . Si Moyses reprobatus fuisset, cum Christo loquens post mortem non appareret. Praeterea,
Abbreviated transcription (Latin):
qr ꝓpt̃ euornutatem pccĩ ad
inferos descendisse credunt.
adiabolo traditam obẜuab¬
ant. ¶Idem sius rõuibus
ꝓbant dicentes. ad quid prẽs
uet̾is cestamenti desçendeba¬
ut adinferuinu. nisi ppt̃ enor
mepcẽui: Ininferno autez
nulla ẽ redemptio. ip̃iergo
redemptinonsunt. gͦdamp¬
nati. ¶Inlege etiam scrip
tumẽ. Maledc̃s qui nõ imꝑ¬
leu̾it omnia que scripta sũt

Expanded text:
propter enormitatem peccati ad inferos descendisse credunt, a diabolo traditam observabant. Idem suis rationibus probant, dicentes: Ad quid Patres Veteris Testamenti descendebant ad infernum, nisi propter enorme peccatum? In inferno autem nulla est redemptio . Ipsi ergo redempti non sunt, ergo damnati. Scriptum est etiam in lege: Maledictus qui non impleverit universa quae scripta s
Abbreviated transcription (Latin):
esau primogenitꝰ tuus filiꝯ.
e subitiunt. quia mebriatꝯ
est. et femorasua turpiter de¬
nudauit. ¶ Smilit̾ enos
filius sethcondempnant. qr
pͥnius ydola iuenit. ¶Nec
abhac dampnatõne encch
excipiunt. dũt enĩ enoch ꝓpt̃
enormitatem culꝑe. dem̃dio

Expanded text:
sum primogenitus tuus Esau . reprobatur, quia inebriatus est, et femora sua turpiter denudavit . Similiter Enos filium Seth damnant, quia primus idola invenit . Nec ab hac damnatione Enoch excipiunt: dicunt enim eum propter enormitatem culpae de medio
Abbreviated transcription (Latin):
tum. ipã etiam lexmauifeᷤ¬
bonum opꝰ quod erat in hoĩe
ex legis obẜuatõne. nunor¬
te homuus nonꝑficiebatur.
qr p̾nuum nonconsequeba¬
tur. Meritum eium ꝑfici
nich̾ aliud ẽ qmͣ p̃mium cõ¬
sequi. Tempore aũt uet̾is
legis qui decedebat. ꝓpt̾ legis
obẜuautiani. non conseq̃ba¬
tur etnam remun̾ationem.
quia clansaerat paradisia¬
mia. et ante cam rumphea
poita. ¶ Dicimo etiam ꝙ
lernoneẽt deleta quia mala.
dere debent. p̾tc̾a lex uetꝰ erat
ꝓmissionis. lex euangelita
solutõnis. Soluto ergo pio¬
misso. de bet cessare ꝓmissio.
et ueniente u̾itate. debr um¬
brare cessare. ¶Pino et̾¬
ꝙ lex ad rempo data ẽ. nõ per¬
mauendum. gͦ qr uenit ue¬
ritas cessat ubra. non id̾o
ergo aliquis peccaret qui le¬
gein obẜuaret. quia ler ma¬
la eẽt. s quialex modo locũ

Expanded text:
. Ipsa enim lex manifesbonum opus quod erat in homine ex legis observatione, in morte hominis non perficiebatur, quia praemium non consequebatur; meritum enim perfici, nihil aliud est quam praemium consequi. Tempore enim veteris legis qui decedebat, propter legis observationem non consequebatur aeternam remunerationem, quia clausa erat janua paradisi, et ante eam rhomphaea posita. Dicimus etiam quod lex non est deleta quia mala, dere debent. Praeterea, lex vetus erat promissionis, lex evangelica solutionis. Soluto ergo promisso, debet cessare promissio; et veniente veritate, debet umbra cessare. Dicimus et lex ad tempus data est, non ad permanendum; ergo, quia venit veritas, cessat umbra. Non ideo tamen aliquis peccaret, qui legem observaret, quia lex mala esset, sed quia lex vetus modo locum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsonam sequi digni uł in¬
digni. s ordinẽ traditõis.
ut ꝙͣuis aliquis boni m̾iti
sit. nõ tũ possit bñdicere.
nisi fu̾it ordinatus. ut of¬
ficium minist̾iũ erhibeat.
dei aũt ẽ effectũ tribuere
bñdictionis. Opinio illo¬

Expanded text:
personam sequi digni vel indigni, sed ordinem traditionis: ut quamvis aliquis boni meriti sit, non tamen possit benedicere nisi fuerit ordinatus, ut officii ministerium exhibeat. Dei autem est effectum tribuere benedictionis. Hinc
Abbreviated transcription (Latin):
ideo petrꝰ eam sp̃alit̾ accep̃.
ut om̃s intlłigant. qd̾ qui¬
cumq ab unitate fidei et so¬
cietate eccłie se seꝑa̾nt. nec
pec̃is solui. nec celum potest
ingredi. ¶Item ꝙ sacerdos
⁊ si malus sit. grãm tñ trans¬
fundat ꝓ sue dignitatis of¬
ficio. Aug̾. ostendit dicens.
Dictum ẽ a dño in nũis. ad
moysen et aaron sac̾dotes.
filios isrł. ego dñs benedicã
eos.ut grãm tradicio ꝑ mĩs¬
teriũ ordinati transfũdat
hominib. nec uoluntas
sac̾dotis obesse uł ꝑdesse pꝰ¬
sit. s m̾itũ bene dictõem pos¬
centis. ¶Quãta aũt dig¬

Expanded text:
ideo Petrus eam specialiter accepit, ut omnes intelligant quod quicunque ab unitate fidei et societate Ecclesiae se separaverit, nec a peccatis solvi, nec coelum potest ingredi. » Item quod sacerdos etiam si malus sit, gratiam tamen transfundat pro suae dignitatis officio, Augustinus ostendit dicens: « Dictum est a Domino, in Numeris, ad Moysen et Aaron sacerdotes: filios Israhel; ego dominus benedicam eos, ut gratiam traditio per ministerium ordinati transfundat hominibus nec uoluntas sacerdotis obesse aut prodesse possit, sed meritum benedictionem poscentis. Quanta autem dig
Abbreviated transcription (Latin):
subiret contra ad u̾sarũ cau¬
si dicus nr̃ existeret. et nr̃e ac¬
tionis negirium agensuisu
adendo. s iuste rationis uidi¬
tio adu̾sarium excludens.
cãmnr̃am fuuret. Restitu
nign̾is ma̾ssam restitueret.:
Uie enimsibi iusticia sussic̾.¬
Non ẽ imiunis aptc̃o. in¬
fans cuiꝯ uita ẽ uniꝰ diei sr̃
ẽnatus homo. seu angelus
fcũs homo rominem lib̾ar.
nonsic ad pristimim nge̾i¬
te dignitatis statum restiti
poss. cum augłis homo par
creatus eẽt. nonnatura. s
rationis et concesse lib̾tatis
grã. ¶Soli do creatori ad
ad eindem lib̾tatis statu.
restitui non ualebat. a quo
enim quis a fuitute redimit:
ci adẜiuendũ obnorius ẽẽ
iudicatur. quaa gͦ ꝑ alium
plena hominis restitutõ fi
nõ ualebat. necc̃e fuit ut
creator creature subueĩret.
creaturã creator subiret.
ut ꝑ ip̃m creatorẽ homo
restitutꝰ.solicreatori ad
ẜuiendũ obnoriꝯ ess. et
hostis iuris dictõem supͣ¬

Expanded text:
subiret, contra adversarium causubiret, contra adversarium causidicus noster existeret, et nostrae actionis negotium agens, non suadendo, sed justo rationis judicio adversarium excludens, causam nostram finiret. Restitueni generis massam restitueret? Vix enim sibi justitia cujusnon est immunis a peccato infans, cujus vita est unius diei super de natus homo  seu angelus factus homo hominem liberaret non sic ad pristinum dignitatis ingenitae statum restitui posset. Cum enim angelis homo par creatus, non natura, sed rationis et concessae libertatis gratia, soli Deo Creatori ad ad eumdem libertatis statum, restitui non valebat. A quo enim quis a servitute redimitur, ei ad serviendum obnoxius esse judicatur. Quia ergo per alium plena hominis restitutio fieri non valebat, necesse fuit ut Creator creaturae subveniret, creaturam Creator subiret, ut per ipsum Creatorem homo restitutus, soli Creatori ad serviendum obnoxius esset, et hostis jurisdictionem sup
Abbreviated transcription (Latin):
uod añt omnes amme
ante xͥaduentum ad
inferuũ descend̾ent multipł
pbat auctoritas. Ait iacob.
descendam a dinfero: lugens
filium meum. ¶Et alibi lu¬
gens filios suos ait. deducetiꝰ
caues m̃os cumi dolore adin¬
feros. ¶Unde beatus iob.
cui dõ testenonerat uir sili̾s
tus. paulopo addidit. Ecio
enun ꝙ redemitor meus uiũ.
.nii. Qui redemptorem testa¬
tur. uenundatum siue capti¬
uatum se fuisse et redemptũ
eẽ nonnnficiatur. audi ⁊ b̃m
dauid. Meus redimet aĩani
meamdena. infe. cum acce¬
.iii. et acceptam abinferno
aĩam et reduendam dicit
ab iuferuo. ¶Unde ⁊ alibi
exultaus dicit. dñe eduristi
ab inferno aĩam mecm. sal.¬
istĩ saluasti me. nisi ei dequo
ni alio psalmo dicit. Iterũ
super occasum ascend̾e nolu¬
Ascendisti maltum. cepi. cap.¬
moriturus ait. Ego dixi ĩ
inferi. Et post easubdit. Tu
rum erat. tunc morientiũ
ret. restitui hominem opor¬
tebat. Restitui aũt nõ po¬
terat. nisideus hominem
assumet. nccͣitatem nr̃am

Expanded text:
uod autem omnes animae ante Christi adventum, ad infernum descendebant, multiplex probat auctoritas. Ait Jacob: escendam ad inferos lugens filium meum . Et alibi ad filios suos ait: Deducetis canos meos cum dolore ad inferos . Unde B. Job, cui, Domino teste, non erat vir similis tus, paulo post addidit: Scio quod Redemptor meus vivit, . Qui Redemptorem testatur, venundatum sive captivatum sese, et redemptum esse non inficiatur, audi et beatum David: Deus redimet animam meam de manu inferi, cum acceperit me , et acceptam ab inferno animam, et redimendam dicit ab inferno. Unde et alibi exsultans, dicit: Domine, eduxisti ab inferno animam meam, salisti, sanasti me, nisi ei de quo in alio psalmo dicit: Iter fasuper occasum ascendere noluAscendisti in altum, cepisti capmoriturus ait: Ego dixi: Inm ad portas inferi . Et postea subdit: Tu rum erat tunc morientium.ret, restitui hominem oportebat; restitui autem non poterat, nisi Deus hominem assumeret, necessitatem nostram
Abbreviated transcription (Latin):
aduos egressus exut. qr deꝰ
excarne uugniis non alit̾
aboriginalipoc̃o fieret ĩmu¬
nis. Sicut inꝓsalmo dr᷑.
tamqmͣ sponsus ꝓcedens
detͥalamosuo. ad nos homo
exut. Atq ierenua teste. in
tris uisus est: et cum hoĩb
conu̾satuoe. ¶Porta bec

Expanded text:
ressus exiit, quia Deus ex carne Virginis non aliter ab originali peccato foret immunis sicut in Psalmo dicitur: Tanquam sponsus procedens de thalamo suo , ad nos homo exiit, atque Jeremia testante: In terris visus est, et cum hominibus conversatus est . Porta haec
Abbreviated transcription (Latin):
maxime conueniunt ualde¬
siro. qui elatisunt. p̾latis ecc̃e la¬
detrabentes. upbi ꝓp̃a opa
iactantes. Blaspbenu ĩ deũ.
obedientiam prelatis sius.
Scelesti. quia suas animas
et alias prauis dogmiati bo
inte⁊ ficientes. siue affectõne
ad aliquem sine pace. alios
inquietantes. criminatores.
qr alus crunina inponunt.
le indulgent. et luxurie m

Expanded text:
maxime conveniunt Waldensibus, qui elati sunt, praelatis Eccledetrahentes; superbi, propria opera jactantes; blasphemi in Deum obedientiam praelatis suis; scelesti, quia suas animas et alias pravis dogmatibus interficiunt; sine affectione ad aliquem, sine pace, alios inquietantes, criminatores, quia aliis crimina imponunt; lae indulgent et l
Abbreviated transcription (Latin):
etiam p̾dicant qui litt̾as nes¬
nõ intelligunt. Nonne eoꝵ
p̾dicatio pocius ẽ inruinam
multorum. qmͣ uiresurrexͤtõ
nem. Quomodo littas no¬
uerunt. qui non didiscerunt:
quoniodo p̃dicandum. qͣnͣdo
p̃̾dicandum. ubi p̾dicandu
culas secum ducunt. et incõ

Expanded text:
etiam praedicabunt illittenon intelligunt? nonne eorum praedicatio potius est in ruinam multorum quam resurrectionem? Item, quomodo litteras noverunt, qui non didicerunt? Vquomodo praedicandum, quando praedicandum, ubi praedicandum. culas secum ducunt, et eas
Abbreviated transcription (Latin):
onium. intrinsecus aũt sunt
lupi rapaces. Qui ualden¬
ses dur a suo heresiareba qui
suo sp̃u ductus. non adomis¬
sus. nonam sectam inuenit
ritate. sine diuina inspiratt̃e.
sine scientia. sine litteratura
p̾dicare p̾sum̾et. siue ratione
ssioue apls. sine instructõne
didaschalus. Quorum dis¬
cipuli mmnio muscipule. iaz
ꝑdiu̾sas mundi partes simpli¬
ces seducunt. Aũo au̾turit.
nõ adu̾m comitunt. Qui
pocius ut sacient uentreni
p̾sumunt. Et cum nõ uelit
quirant uictum. malũt ocio¬
se iuu̾e et falsa p̃dicare. ut ue¬
nentur cibum. cum apłs di¬
cat. Qui non laborat. nõ
manducet. ¶Qiu pͥmo
mhoc nauigant ꝯͣ diuinã auc¬
toritatemi. et contra sacra
scripture ptonia ꝙ p̃dicant¬

Expanded text:
cus vero sunt lupi rapaces . Hi Waldenses dicuntur, a suo haeresiarcha, qui suo spiritu ductus, non a Deo missus, novam sectam invenit,ritate, sine divina inspiratione, sine scientia, sine litteratura praedicare praesumeret. Sine ratione ssione apostolus, sine instructore didascalus, cujus discipuli, imo, muscipuli, per diversas mundi partes, simplices seducunt, a vero avertunt , non ad verum convertunt. Qui potius ut satient ventrem praesumunt, et cum non velintquirant victum, malunt otiose vivere et falsa praedicare, ut venentur cibum ; cum Paulus dicat: Qui non laborat, non manducet . Qui primo, in hoc navigant contra divinam auctoritatem, et contra sacrae Scriptur
Abbreviated transcription (Latin):
miłr et discipli xp̃i dcĩ sunt
missi. ¶Smulit̾ et eorum
uicarii missisunt. per hoc et̾¬
xp̃e misit apłor. ⁊ ad alios ad
p̃dicandimi significatum est.
ꝙ minores in eccã dei p̃dicare
nondebent. nisi amaiorib
mittantur. Et ineccͣa dei
distribuantur ordines aux ͤ¬
cuui istud sit maximum offi¬
cium mectͣa dei. et sicut nlle
sibi nonusurpet. sic nec aliqͥs
ad osfin p̃dicatoris sua aue¬
toritate acced̾e debet. Unde

Expanded text:
militer et discipuli Christi dicti sunt missi. Similiter et eorum vicarii missi sunt. Per hoc et misit apostolos et alios ad praedicandum, signatum est, quod minores in Ecclesia Dei praedicare non debent, nisi a majoribus mittantur. Et cum in Ecclesia Dei distribuantur ordines per officium, cum sit maximum in Ecclesia Dei. Et sicut nullusibi non usurpet, sic nec aliquis ad officium praedicatoris sua auctoritate accedere debet. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
s inmultis lccis. ¶Item po¬
uatur ꝙ mus accedat ad pixi¬
aliquid comedit. gͦ aut aera.
¶tem cumsangius xp̃i glifi¬
catus sit. et nonfatiat aliꝙͣ
distantiam in lcco. urͣ quod
calice repleto sanguine xp̃i.
alius liquor possit infundi

Expanded text:
s aliis locis. Item, ponatur quod mus accedat ad pixialiquid comedit, ergo aera, tem, cum sanguis Christi glorificatus sit, nec faciat localem distantiam, videtur quod calice, repleto sanguine, alius liquor possit infundi
Abbreviated transcription (Latin):
pra. ut ostend̾ent ses acerdori.
ꝑ hoc insuuans ꝙ ille qui uult
alep̃ pcc̃imundari. debet se ꝑ
confessionem p̾sentare sacer¬
doti. ¶ Plurilꝰ etiam scõꝵ
i s fortasse eis non assentiret᷑¬

Expanded text:
ut se ostenderent sacerdotibus, per hoc insinuans, quod ille qui vult a lepra peccati mundari, debet se per confessionem ostendere sacerdoti. Pluribus etiam sanctorum i; sed forsitan non iis assentire