comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
poris cooꝑit: cum bona aetio ante dei o-¬
culosusq ad uitȩ nos t̾minum tegitun¬
ferri p̾cipit᷑: ut uidelicet omne bonum
qͦd incipimꝰ. etiam ꝑseueranti fine cõple¬
amus. Pedes ex greca ethimologia nom̃
sortiti sunt. Hos enim greci podas dict.
quia alt̾ins motib soloicedunt fixi. Le¬
des cursum uitȩ pͣsentis significant uel
stabilitatem m̃tis ac fider: ut est illud in
psalmo.Stantes erant pedes nr̃i in atriis
tuis irłm. Hoc est gressus oꝑum nr̃oꝵ
firmit̾ ꝑmanent in fide & religione: qmͣ
in p̾senti tp̃r sc̃a tenet eccłia. In contͣriã
partem yedum significatio uertit᷑: ut ẽ
illud ꝓpħicum testimonium. Cur clau¬
dicatis utroq pede: hoc est sermone
atq oꝑe estis instabiles. & subu̾si ꝓniq
admalum:. Item in psalmo de iudeis
scͥptum est. Ueloces pedes eorum ad effun¬
dendum sanguinem. Pedes appellat cõ-¬
silii ꝓgressus: quib de incepto ꝓuehim̃

Expanded text:
poris cooporis cooculos usque ad vitae nos terminum tegit. Unferri praecipitur, ut videlicet omne bonum, quod incipimus, etiam perseveranti fine compleamus. Pedes ex graeca etymologia nomen sortiti sunt. Hos enim Graeci podas dicunt, quia alternis motibus solo incedunt fixi. Pedes cursum vitae praesentis significant, stabilitatem mentis ac fidei: ut est illud in psalmo: Stantes erant pedes nostri in atriis tuis Jerusalem ; hoc est, gressus operum nostrorum firmiter permanent in fide et religione, quam in praesenti tempore sancta tenet Ecclesia. In contrariam partem pedum significatio vertitur: ut est illud propheticum testimonium: Cur claudicatis utroque pede , hoc est, sermone et opere estis instabiles et subversi, pronique ad malum. Item in psalmo de Judaeis scriptum est: Veloces pedes eorum ad effundendum sanguinem . Pedes appellat consilii progressus, quibus de incepto provehimur
Abbreviated transcription (Latin):
mouit meliꝰ genua ad ipsiꝰ membra refe
rant᷑. Que reuera infirmata st̃ : qͣndo
apłi eiꝰ passione disꝑsi sunt. Quio enim
plus ẽẽ potuit infirmiꝰ. quam ut petrus
negaret & reliqͣ fidelium turba latuis¬
set. Talus dictꝰ a talo. Nam talus e emi¬
nens rotunditas: unde & fastigium tem¬
pli rotundi talus uocat᷑. Talus autem
sub erure est. sub talo calcanei. Talus fi¬
nem ciuꝰlibet rei significat. Sic̃ ipse sub¬
est crurib & eminentia corporis. unde
legit᷑ iacob filiosuo ioseph tunicam tala¬
rem atq polimitam fecisse:. hoc e uario
colore contextam. Ideo enim ta laris tu¬
nica dr̃. eo quodusq ad talos descẽdẽt:
& manib artificis mira ẽẽt uarietate di¬
stincta. Que etiam tunica scđm allego¬
riam. uarietatem popłoꝵs ex omnib gen-¬
tibus in corpore xp̃i congregatam signi¬
solus talarem tunicam habuisse ꝑhibet᷑.
Quasi enim ꝓpensa tuniea talum cor-¬

Expanded text:
movit, melius genua amovit, melius genua ae revera infirmata sunt, quando apostoli ejus passione dispersi sunt. Quid enim plus esse potuit infirmius, quam ut Petrus negaret, et reliqua fidelium turba latuisset? Talus dictus a talo. Nam talus est eminens rotunditas. Unde et fastigium templi rotundi talus vocatur. Talus autem sub cruce est, sub talo calcanei. Talus finem cujuslibet rei significat: sicut ipse subest cruribus et eminentiae corporis. Unde legitur Jacob filio suo Joseph tunicam talarem atque polymitam fecisse , hoc est, vario colore contextam. Ideo talaris tunica dicitur eo quod usque ad talos descenderet, et manibus artificis mira esset varietate distincta. Quae etiam tunica secundum allegoriam, varietatem populorum ex omnibus gentibus in corpore Christi congregatam, signisolus talarem tunicam habuisse perhibetuQuasi enim propensa tunica talum cor
Abbreviated transcription (Latin):
eo quod in uto gͣenis opposita coherẽt
enimibi sibi: ce cognata sunt ocłs lacri¬
marum indicib ce miscdiȩ. Nam a genis
genua dicunt᷑. Deniq complicatum gig¬
ni formariq hominem. ita ut genua sur¬
sum sint quib ocłi formant᷑. ut caui ac
compͥmit aRt a gena. Inde ẽ quod
homines dum ad genuase ꝓsternunt:
statim lacrimant᷑. Uoluit enim eo
natura uterum mat̾num rememorari: uͥ¬
qͣsi in tenebris sedebant antequam ueni¬
rent ad lucem. Genua mystice confessio¬
nem humilitatis significare possunt: ut
genua significant uirtutem fider de qua
qui ñ curuauerunt genuasua ante ba-¬
al. Item genua aliquando ꝓmembris
xp̃i posita intelligunt᷑. ut ẽ illiro in psal¬
mo. Genuamea infirmata sunt p̾ ieiu-¬
genua tameneiꝰ infirmata eẽ ñ legimꝰ:
htantumesurire declarat᷑. Unde si hance¬
suriem ad genua referas. id est corporis
stabilitatem qͥb semꝑ insistimꝰ. potest cõ¬
gruent̾ aptari minꝰ ne si hoc serupulum

Expanded text:
eo quod in utero sint genis opposita. Cohaerent enim ibi sibi, et cognata sunt oculis, lacrimarum indicibus et misericordiae. Nam a genis genua dicuntur. Denique conplicatum gigni formarique hominem, ita ut genua sursum sint, quibus oculi formantur, ut cavi ac e genua conprimit arta gena. Inde est quod homines dum ad genua se prosternunt, statim lacrimantur. Voluit enim eos natura uterum matquasi in tenebris sedebant, antequam venirent ad lucem. Genua mystice confessionem humilitatis significare possunt: ut genua significant virtutem fidei. De quoqui non curvaverunt genua sua ante Baal . Item genua aliquando pro membris Christi posita intelliguntur: ut est illud in psalmo: Genua mea infirmata sunt prae jejugenua tamen ejus infirmata esse non legimus, sed tantum esurisse declaratur. Unde si hanc esuriem ad genua referas, id est, corporis stabilitatem, quibus semper insistimus: potest congruenter aptari minus: ne, si hoc scrupulum
Abbreviated transcription (Latin):
cat uerbum dñi. ideo qđ madida faciat
corda hominũ t̾renorum. ad ꝓferendum
fructum: ut est illud inpsalmo: sic̃ ros er-¬
mon: qui descendit inmontem syon. Ros
ciam tenere ariditatis infundens: ꝑhunc
cuncta germinantia calescunt: ce inua-¬
rios fetus. temꝑationis munere ꝑducun¬
tur. Hermon. hebreum nom̃ est montis.
ultra iordanem fluuium constituti: cuiꝰ
interpretatio sic̃ apatrib traditum est.
significat anathema. Ros ergo montis
istius. nutriens peccatores. qui sub ana-¬
thematis execratione iacuerunt. Descen-¬
dit inmontẽ syon: quando ad conuersa¬
tionis remedium. dño largiente ꝑuene¬
runt. Syon. enim significat ȩccłiam ca-¬
tholicam: quȩ recepit gentes subanathe
matis piculo constitutaᷤ. Item ros signifi¬
cat predicatorum doctriã: ut est illud
in libro iob quis est pluiiȩ pater: uł qͥs
genuit stillã roris: ac si diceret. nisi egõ qͥ
siccam t̾ram humani guttis scientiȩ gratui¬

Expanded text:
cat verbum Domini: ideo quod madida faciat cat verbum Domini: ideo quod madida faciat corda hominum terrenorum ad proferendum fructum, ut est illud in Psalmo: Sicut ros Hermon, quod descendit in montem Sion . Ros tiam terrenae ariditatis infundens. Per hunc cuncta germinantia coalescunt, et in varios fetus temperationis munere perducuntur. Hermon Hebraeum nomen est montis ultra Jordanem fluvium constituti, cujus interpretatio sicut a Patribus traditum est significat anathema. Ros ergo montis istius nutriens peccatores, qui sub anathematis exsecratione jacuerunt, descendit in montem Sion, quando ad conversionis remedium Domino largiente pervenerint. Sion enim significat Ecclesiam catholicam, quae recipit gentes, quaematis periculo constitutae. Item ros praedicatorum doctrinam, ut est illud in libro Job: Quis est pluviae pater? vel quis genuit stillas roris? ac si diceret: nisi ego, qui siccam terram humani cordis guttis scientiae gratui
Abbreviated transcription (Latin):
matutini temꝑis frigus: quia inde
pruina nomen accepit: quia sic ignis urit.
frigus oe adsolem ꝑtinet. Nam uno sermo¬
ne. duo diuersa significant᷑ ꝓeo qđ unum
ȩffectum habent: similis enim uis est. &e ca
loris &e frigoris: unde &e utrumq saxa
rumpunt. Nam ce calor urit: ut est illud.
uritur infelix dido. Item frrgus urit: ut
est iliud. aut boree penetrabile frigus ad¬
urat. Iuxta allegoriam significat abstinen-¬
tiam: eo quod ꝑhanc frigescat calor corꝑis:
dequo in psalmo. factus sum sicut uter in
priuna. Pruina uero significat maliciam
na. Item pruina est precurrens anticipansq
malicia: que alienos labores ꝑuenire ñ ꝑmitut
ad fruct̾us. Erando comminatio dei qua
contumaces uerberat ut inpsalmo. gͣn¬
do ce carbones ignis. Et inaliam partem:
occidit ingrandine uineas eoꝵ. Grando. fu¬
tura est ꝑcussio: ut inisaia allidet intur¬
bine. & in lapide grandinis. Q alibi: & da
alii putant rosdictum. quia rarꝰ
est &e non spisus. ut pluina. Ros signifi¬

Expanded text:
matutini temporis frigus, quae inde pruina nomen accepit quia sicut ignis urit; frigus et ad solem pertinet; nam uno sermone duo diversa significantur, pro eo quod unum effectuloris et frigoris: unde et utraque saxa rumpunt. Nam et calor urit, ut est illud. Uritur infelix Dido. Item frigus urit, ut est illud; Aut Boreae penetrabile frigus adurat. Juxta allegoriam significat abstinentiam eo, quod per hoc frigescat calor corporis. De quo in Psalmo: Factus sum sicut uter in pruina . Pruina vero significat malitiam na . Item pruina est praecurrens anticipansque malitia, quae alienos labores pervenire non permittit ad fructus. Grando comminatio Dei, qua contumaces verberat, ut in psalmo: Grando et carbones ignis . Et in aliam partem: Occidit in grandine vineas eorum . Grando futura percussio est, ut in Isaia: Allidet in turbine et in lapide grandinis . Et alibi: Dabo alii putant ros dictum quia rarus est et non spissus, ut pluvia. Ros signifi
Abbreviated transcription (Latin):
tab̃naculoeiꝰ hostiam uociferationis:.
cantabo & psalmum dieam domino.
Unde in psalmo scã ȩccłia totam se do
dedicans: dic̃. Holocausta medullata
offeram tͥ cum incenso: ce reliqͣ. Quod
aut̃ absq fermento iubet᷑ dei ẽẽ oblati¬
o. & sine melle indicat apud dm̃ nicħ
uoluptuosum. nichil suaue huiꝰmun¬
di placere. nicħq qͦd ñ habeat morda¬
cis aliquid ueritatis: unde & yas cha
cum amaritudinib manducat᷑. Econ¬
trario admisceri ĩ ominib sacͥficiis sal-
iubet᷑. scilicet ut omnia quȩ ad xp̃i ho¬
norem offerimꝰ. sal rationis ac disc̃tioĩs
semper accipiant. Qͦd uͦ in sacͥficium
oleum offerebat᷑. significat. ut qͥcquid
ad cultum xp̃i ⁊ deuotionem scõꝵ im¬
pendimꝰ. totum cum hylaritate faciam᷑.

Expanded text:
tabernaculo ejus hostiam jubilationis, tabernaculo ejus hostiam jubilationis, cantabo et psalmum dicam Domino . Unde in psalmo sancta Ecclesia totam se Deo dedicans dicit: Holocausta medullata offeram tibi cum incensu , et reliqua. Quod autem absque fermento jubetur Dei esse oblatio, et sine melle: indicat apud Deum nihil voluptuosum, nihil suave hujus mundi placere, nihilque, quod non habeat mordacis aliquid veritatis. Unde et pascha cum amaritudinibus manducatur. E contrario misceri in omnibus sacrificiis sal jubetur, scilicet ut omnia, quae ad Christi honorem offerimus, sal rationis ac discretionis semper accipiant. Quod vero in sacrificium oleum offerebatur, significat, ut quidquid ad cultum Christi et devotionem sanctorum impendimus, totum cum hilaritate fa
Abbreviated transcription (Latin):
uenientib m̃bͥs quasisimil a ex mul¬
tis credentium gͣnis collecta est: ⁊ legiᷤᷤ
& euangłioꝵ mola int̾ litt̾am & sp̃m
seyarata: ꝑ aquam etiam baptismatis
adiuncta: crismatis oleo ꝑuncta sc̃i spꝰ
igne solidata: ꝑhumilitatem sp̃s deo
hostia placens effecta est. Similit̾ ea¬
dem ex multis ꝑsonis uelut a cinis botͥ co¬
adunata & p̃lo passionis atq temptati¬
onum conquass atauinum effundit
sp̃itale. Legit᷑ enim in scͥpturis dñm
uictimas pecudum &e hostias legales
reꝓbasse: & sacͥficium sp̃itale expetis¬
se. Unde est illud ñ accipiam inquit
de domo tua uitulos: neq de g̾gib
tuis hyrcos. Iitem. Nunquid man¬
ducabo carnes taurors: aut sanguinem
hyrcoꝵ potabo: immola deo sacͥficium
laudis. &e redde altissimo uota tua. sacͥ
ficium laudis honorificauit me: ⁊illic
iter in qͦ ostendam illi salutare dei: &
alibi circuibo in quit. & immolabo ĩ

Expanded text:
venientibus membris quasi simila ex mulvenientibus membris quasi simila ex multis credentium granis collecta est et legis et Evangeliorum mola inter litteram separata, per aquam etiam baptismatis adunata, chrismatis oleo peruncta, sancti Spiritus igne solidata, per humilitatem Spiritus Deo hostia placens effecta est. Similiter eadem ex multis personis, velut acinis botri, coadunata, et praelo passionis atque tentationum conquassata, vinum effundit spiritale. Legitur enim in scripturis Dominum victimas pecudum et hostias legales reprobasse, et sacrificium spiritale expetisse. Unde est illud: Non accipiam, inquit, de domo tua vitulos, neque de gregibus tuis hircos . Et item: Nunquid manducabo, ait, carnes taurorum aut sanguinem hircorum potabo. Immola Deo sacrificium laudis, et redde Altiificium laudis honorificabit me: et illic tunc est, in quo ostendam illi salutare Dei. Et alibi: Circuibo et immolabo in
Abbreviated transcription (Latin):
neq metunt: ce pat̾ ur cȩlestis pas ẽ
illa. Contemplationi gͣuacans. et
in suꝑͥoꝵ consideratione ꝑfectꝰ h̾o.
Hoc enim quȩ p̾dicta sunt docuert.
si conu̾s ationem siue uitam suam obla-¬
tionem offert : de turturib aut de
columbis offerat mun̾ suum: id est in
scientia ⁊ mansuetudine sp̃itali. Hȩc
enim opꝰ ht: ut ñ excedat legis consid̃a¬
tio inuanis occuyata. Turtur siqͥdẽ
qͦ cognitionem habet: itaut eiꝰ exemplo
ꝓbat. Nit enim. Turtur ⁊ hirundo. &
cconia custodierunt tempꝰ aduentus
sui: ppłs autem m̃s ñ cognouit iudiciũ
dñi. Columba aut̃ munda ⁊ simplex.
annunciatͥxq p̃sentiȩ sc̃ĩ sp̃s ẽ: quales
oportet eos ẽẽ. qui circa contemplandaᷤ
scͥpturas hñt studium. unde ezechias
ait meditabor ut columba. Dimile
autem & libam̃toꝵ sacͥficium. aut sacͣ¬
mentum corꝑoris xp̃i & sangumis qͦd
in altari conseerat᷑. & a fidelib ad au¬

Expanded text:
neque metunt: et Pater vester coelestis pascit neque metunt: et Pater vester coelestis pascit illa . Contemplationi ergo vacans et in superiorum consideratione perfectus homo hoc enim quae praedicta sunt docuerunt, si conversationem sive vitam suam oblationem offert de turturibus, aut de columbis offerat munus suum, id est, in scientia et mansuetudine spiritali. Haec enim opus habet ut non excedat legis consideratio in vanis occupata. Turtur siquidem quia cognitionem habet: ita ut ejus exemplo probat. Ait enim: Turtur et hirundo et ciconia custodierunt tempus adventus sui: populus autem meus non cognovit judicium Domini . Columba autem munda et simplex, annuntiatrixque praesentiae sancti Spiritus est: quales oportet esse eos qui circa contemplandas scripturas habent studium. Unde Ezechias ait: Meditabor ut columba . Simila autem est libamentorum sacrificium, aut sacramentum corporis Christi et sanguinis, quod in altari consecratur et a fidelibus ad au
Abbreviated transcription (Latin):
agnus di qui tollit peccata mundi
omnib demonstrat᷑: aut simplices
qͦsq ⁊ innocentes in eccł̃ia significant.
Capre autem uel hedi in hostiam o¬
blate. aut carnem saluatoris qͥ absq
peccato erat. ⁊ tam̃ ꝓpeccatis humani
gn̾is deopatͥ oblata est. ut ꝑ eiꝰ mortem
auctor peccati diabolꝰ iugularet᷑: aut
penitentes ꝓ peccatis suis significant.
qui semꝑ afflictionem carnis mactañ
deo. Aues autem aut xp̃i humanita¬
tem significant. sic̃ ꝑ turturem & co¬
lumbam xp̃i caro sp̃ui sociata demon¬
stratur in misterio passionis ꝑsacͥficiũ
deo in odorem suauitatis oblata. aut
scõꝵs ꝑfectionis contemplationem de¬
signat. Uolatilia enim homines sunt
contemplatione uagantes.terrenis
omninose ñ miscentes negotiis: qͦd ⁊
si forte necessitas exegerit. mox reuo¬
lant ad sublimia. illo euangłii iuuã¬
te testimonio. qͦd dñs ait. considate
uolatilia cȩli. quia non seminant

Expanded text:
Agnus Dei, qui tollit peccata mundi Agnus Dei, qui tollit peccata mundi omnibus demonstratur: aut simplices quosque; et innocentes in Ecclesia significant. Caprae autem vel haedi in hostiam oblati aut carnem Salvatoris, quae absque peccato erat, et tamen pro peccatis humani generis Deo Patri oblata est: ut per ejus mortem auctor peccati Diabolus jugularetur; aut poenitentes pro peccatis suis significant, qui se per afflictionem carnis mactant Deo. Aves autem aut Christi humanitatem significant: sicut per turturem et columbam Christi caro spiritui sociata demonstratur in mysterio passionis per sacrificium Deo in odorem suavitatis oblata: aut sanctorum perfectionis contemplationem designat. Volatilia enim homines sunt contemplationi vacantes, terrenis omnino se non miscentes negotiis. Quod et si forte necessitas exegerit, mox revolant ad sublimia illo Evangelii juvante testimonio, quo Dominus ait: Considerate volatilia coeli, quia non seminant
Abbreviated transcription (Latin):
Sacrificium dictum. quasi sacrum
factum: quia p̃ce mystiea consecratur
in memoriam ꝓ nob̃ dñicȩ passionis.
Unde hoc eoiubente corpꝰ xp̃i ⁊ sangͥnẽ
dicimus. quod dum sit ex fructibus
t̾rȩ sc̃ificat᷑. & fit sacramentum oꝑan¬
te inuisibilit̾ sp̃u dei. cuiꝰ panis ⁊ cali¬
cis sacramentum. g̾ci eucharistiam di¬
cunt: quod latine bona gr̃a int̾p̾tat᷑.
Qquid melius corpore & sangume
xp̃i: Quinq autem species oblatio¬
num in lege ad immolandum iube¬
bantur afferri: hoc est boum. ouium. ca¬
prarum. auium. similȩ. & libamentoꝵ.
Sic ⁊ inibi: hostię. uict̾imȩ. holocausta.
sacͥficia. ⁊ libamina. oblata cominemo¬
rantur. Boues autem uaccȩ ce uituli.
aut dñicȩ incarnationis oꝑationes. si¬
ue agͥ dñci cultores hoc ẽ doctores: aut
legalium mandatoꝵ oꝑatores signifi¬
cant. Oues autem ⁊ agni aut ipsum
saluatorem qͥ scđm yfaiam tanquam
ouis ad uictimam ductꝰ ẽ. & a ioħe.

Expanded text:
Sacrificium dictum quasi sacrum Sacrificium dictum quasi sacrum factum, quia prece mystica consecratur in memoriam pro nobis Dominicae passionis; unde hoc eo iubente corpus Christi et sanguinem dicimus. Quod dum sit ex fructibus terrae, sanctificatur et fit sacramentum, operante invisibiliter Spiritu Dei. Cujus panis et calicis Sacramentum Graeci Eucharistiam dicunt, quod latine bona gratia interpretatur. Et quid melius corpore et sanguine Christi? Quinque autem species oblationum in lege ad immolandum jubebantur afferri: hoc est, boum, ovium, caprarum, avium, similae et libamentorum. Sic et ibi hostiae, victimae, holocausta, sacrificia et libamina oblata commemorantur. Boves autem vaccae et vituli aut Dominicae Incarnationis operationes sive agri Dominici cultores, hoc est, doctores, aut legalium mandatorum operatores significant. Oves autem et agni, aut ipsum salvatorem, qui, secundum Isaiam, tanquam ovis, ad victimam ductus est , et a Joanne
Abbreviated transcription (Latin):
ostiȩ apudueteres dicebant̃ sacͥfi¬
cia: que fiebant antequam ad hostes ꝑ¬
gerent. Uictimȩ uͦ sacͥficia quȩ post uic¬
toriam deuictis hostib immolabant.
Et erant uictimȩ maiora sacͥficia qͣm
hostie. Alii uictimam dictam putaue¬
runt quia ictu ꝑcussa cadebat: uł qͥa
uincta ad aras ducebat᷑. Holocaustũ
illud est: uͥ totum igne consumitur
quod offert᷑. Antiqui enim cũ maxi¬
ma sacͥficia amministrarent: solebañ
totas hostias in sacroꝵ consumere flam
Certmonia apud latinos dicunt᷑ sacͣ
omnia: quȩ apud g̾cos orgia uocantur.
Ppe autem uisum ẽ doctorib a caren-¬
do appellari cerimonias quasi carimo¬
nias: eo qͦd eiꝰ que in sacͥficiis diuinis of¬
feruntur in suousu id carerent hoĩes.
Quod nomen cẽ in usu ẽ litt̾arum sc̃a¬
rum. Alii certmonias ꝓpͥe in obseruati¬
onibus iudeoꝵ credunt: abstinentiã
scilicet quarundam ȩscarum scdmue-
terem legem. eo quod obseruantes ca¬
reant his reb. quib se abstinuerunt.

Expanded text:
ostiae apud veteres dicebantur sacrificia quae fiebant antequam ad hostem pergerent. Victimae vero sacrificia quae post victoriam, devictis hostibus, immolabant. Et erant victimae maiora sacrificia quam hostiae. Alii victimam dictam putaverunt, quia ictu percussa cadebat, vel quia vincta ad aras ducebatur. Holocaustum illud est, ubi totum igne consumitur quod offertur. Antiqui enim cum maxima sacrificia administrarent, solebant totas hostias in sacrorum consumere flammCaerimoniae apud Latinos dicuntur sacra omnia quae apud Graecos orgia vocantur. Proprie autem visum est doctoribus a carendo appellari caerimonias, quasi carimonias; eo quod ea quae in sacris divinis offeruntur, in suo usu id carerent homines; quod nomen etiam in usu est litterarum sanctarum. Alii caerimonias proprie in observationibus Iudaeorum credunt; abstinentiam scilicet quarundam escarum secundum veterem legem, eo quod observantes careant his rebus quibus se abstinuerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
sa q̃rupit. appennine appellant. Monsechna
ex igne ⁊ sulphure dictꝰ.: tiñ &r gehenna: con-¬
stat autem hunc abea partȩ qua eurus
uł affricus flat. habere speluncas. ple¬
nas sulphuris. & usq ad mare deductas:
quȩ speluncȩ recipientes inse fluctus. uen¬
tum ereant. qui agitatus raignem gig¬
nit ex sulphure: unde est quod uidetur
incendium. Pirsneus & ipse acrebris fuil¬
minum ignib nuncupatus. grecȩ enim
ignis piros uocatur: iste est qui inter
galliam atq hispaniam. quasi deindu-¬
stria munim̃tum interiacet. Solurius
asingłaritate dicitur. quod om̃ib hispa¬
mons in ultimis finib o̾ceani. qui diri¬
mit europam abasfrica: quem at blan¬
tis finem esse dicunt: de quo lucanus:
halantem. Athlas frat᷑ ꝓmethei fuit.
&e rex affrice: aquo astrologiȩ artem pͥ¬
us dicunt excogitatam: ideoq dictus est¬
celum sustinuisse: aberuditione igitur
discipline. & scientia cȩli: nomen eius m-

Expanded text:
sa, quae rupit, Appenninae Alpes vocantur. Mons Aethna sa, quae rupit, Appenninae Alpes vocantur. Mons Aethna ex igne et sulphure dictus; unde et Gehenna. Constat autem hunc ab ea parte, qua Eurus vel Africus flat, habere speluncas plenas sulphuris et usque ad mare deductas, quae speluncae recipientes in se fluctus ventum creant, qui agitatus ignem gignit ex sulphure; unde est quod videtur incendium. Pyrenaeus et ipse a crebris fulminum ignibus nuncupatus; Graece enim ignis πῦρ vocatur. Iste est qui inter Galliam atque Hispaniam quasi de industria munimentum interiacet. Solurius a singularitate dicitur, quod omnibus Hispamons in ultimis finibus Oceani, qui dirimit Europam ab Africa, quem Athlantis finem esse dicunt. De quo Lucanus hlantem. Athlans frater Promethei fuit et rex Africae, a quo astrologiae artem prius dicunt excogitatam; ideoque dictus est sustinuisse caelum. Ob eruditionem igitur disciplinae et scientiam caeli nomen eius in
Abbreviated transcription (Latin):
montes scithiȩ. dicti. quod supra. idẽ. ultͣ
eos flat boreas. Rifei montes incapite ger¬
mamȩ sunt: aꝑpetuo uentorum flatu
nominati: Nã pi ꝙeÑ grece impetus ce er
mium p̃celsus: ita ut sub illo nubes esse
dicantur. De quo uirgilius: nubes excessit
olimpus: dictus autem olimpus quasi
olo lampus: idẽ. quasi cȩlum: hie mons
macedoniam diuidit atracia. Athos mons
macedonie: &e ipse altior nubib: tantoq
sublimis. ut in lemnũ umbra eius ꝑten¬
dat: que ab eo septuaginta sex milibus
separatur. Parnasus mons thessaliȩ. uir¬
ta boetiam: qui gemino uertice est ȩrectꝰ
incelum: hic induo funditur uiga. cirta
& nisa. unde nuncupat᷑ eo quod insin¬
gulis ugis colebantur apollo &e liber:
hec uiga aduob fr̃ibus citeron &e ilicon
appellantur. Nam ilicon dictus abelico¬
ne fr̃e citeronis. Apenninis mons appel¬
hannibal post bella ispaniȩ. aceto rupit.

Expanded text:
montes Scythiae, dicti quod supra, id est ultra, montes Scythiae, dicti quod supra, id est ultra, eos flat Boreas. Riphaei montes in capite Germaniae sunt, a perpetuo ventorum flatu nominati; nam ριφὴ Graece impetus et ὁρμmium praecelsus, ita ut sub illo nubes esse dicantur. De quo Vergilius Lucan. 2, 271: Nubes excessit Olympus. Dictus autem Olympus quasi Ololampus, id est quasi caelum. Hic mons Macedoniam dividit a Thracia. Athos mons Macedoniae, et ipse altior nubibus, tantoque sublimis ut in Lemnum umbra eius pertendat, quae ab eo septuaginta sex milibus separatur. Parnasus mons Thessaliae iuxta Boeotiam, qui gemino vertice est erectus in caelum. Hic in duo finditur iuga: Cyrrham et Nissam; unde et nuncupatus; eo quod in singulis iugis colebantur Apollo et Liber. Haec iuga a duobus fratribus Cithaeron et Helicon appellantur. Nam Helicon dictus ab Helicone fratre Cythaeronis. Iteertas; has enim Hannibal post bella Hispaniae aceto rupit;
Abbreviated transcription (Latin):
on interpͣtatur speculum siue speculatio:
& significat scãm eccłiam: quȩ corde puro.
&e simplici intentione. suꝑne pacis uisionem
contemplatur: &r ipsum suꝑ om̃ia dñantem
& regnantem inspicit dm̃. Sina mons in
regione madian. suꝑ arabiam. indeserto:
dequo in apło legitur: sina mons est mara-¬
bia. qui comunctus est ei quȩ nunc est hie¬
rusalem: ce seruit cumfiliis suis: significat
autem sinagogam udeorum. carnalem
obseruantiam legis tenentem: quam prȩ¬
dictus apłs comparauit agar ancillȩ sar¬
re. Sunt ce alii montes insignes. quoꝵ.
mentio tantum inhistoriis gentilium
repperitur: horum quippe nomina. hic cũ
ethimologiis eorum cõmemorari sufficianł.
Acroceraunii montes: ꝓpter altitudinẽ
&e fulminum ictus uocati sunt: grece eñi
fulmen ceraunos drͣ sunt autem inter arme-¬
niam &e iberiam. incipientes. aportis ca̾piis.
usq ad fontem tigridis fluuii. Y ꝑborei

Expanded text:
on interpretatur speculum, sive speculatio: on interpretatur speculum, sive speculatio: et significat sanctam Ecclesiam, quae corde puro et simplici intentione supernae pacis visione contemplatur et ipsum super omnia dominantem et regnantem inspicit Deum. Sina mons in regione Madian super Arabiam in deserto, de quo in Apostolo legitur: Sina mons est in Arabia, qui conjunctus est ei quae nunc est Jerusalem, et servit cum filiis suis . Significat autem synagogam Judaeorum carnalem observantiam legis tenentem, quam praedictus Apostolus comparavit Agar ancillae Sarae. Sunt et alii montes insignes, quorum mentio tantum in historiis gentilium reperitur. Horum quippe nomina hic cum etymologiis eorum commemorari sufficiat. Acroceraunii montes propter altitudinem et fulminum iactus vocati sunt; Graece enim fulmen κεραυνὸς dicitur. Sunt autem inter Armeniam et Iberiam, incipientes a portis Caspiis usque ad fontem Tigridis fluvii. Hyperborei
Abbreviated transcription (Latin):
tasti. ligna siluarum. plebes significant
ingentium popłorum: qui eccl̃ie catholicȩ
de diuisis atq ab incultis nationib adue¬
nerunt. Hec lingna indicãt homines utiq
mediocres: cȩdri autem libani declarant
nobiles ac potentes: qui inhumano ge¬
nere tanquam cȩdri eminere noscunt᷑.
libanus enim interp̃tatur candidatio:
scłi autem huius potestas. quȩdam uidet᷑
esse festiuitas: ubi diuites homines ac po¬
tentes. excelsi atq ꝓceri quasi inlibano
monte nascuntur: qui tam̃ adueram re-¬
ligionem. dñi munere ꝑuenerunt. So¬
phim mons epphram. in loco armatem.
Sophim uero interp̃tatur specula siue
scopulus: & significat eulmen ꝑfectionis.
Unde legitur in regum. uirunus fuisse dera¬
matha sophim demonte eppliraum: in alta
scilicet contemplatione uirtutũ: ut a nulł
subiacentib & circumlatrantib cogitatio
mons est urb̃ hierłm. in australi parte con¬
stitutus: suꝑ eminens ciuitati. Unde oe si¬

Expanded text:
tasti . Ligna silvarum plebes significant tasti . Ligna silvarum plebes significant ingentium populorum, qui Ecclesiae catholicae de dumosis atque incultis nationibus advenerunt. Haec ligna indicant homines utique mediocres, cedri autem Libani declarant nobiles ac potentes, qui in humano genere tanquam cedri, eminere noscuntur. Libanus enim interpretatur candidatio. Saeculi autem hujus potestas quaedam videtur esse festivitas, ubi divites homines ac potentes excelsi atque proceri quasi in Libano monte nascuntur, qui tamen ad veram religionem Domini munere pervenerunt. Sophim mons Ephraim in loco Ramathem. Sophim vero interpretatur specula, sive scopulus, et significat culmen perfectionis. Unde legitur in Regum vir unus fuisse de Ramatha Sophim de monte Ephraim, in alta scilicet contemplatione virtutum, ut a nullis subjacentibus et circumlatrantibus cogitatiomons est urbis Jerusalem in australi parte constitutus supereminens civitati. Unde et Si
Abbreviated transcription (Latin):
siriae ꝓuntiae: quorum nomina ingentia
sacramenta parturiunt. Habor enim dr̃
ueniens lumen: quod specialiter aduentũ
dm̃i saluatoris significat: dequo dictum
estzerat lumen uerum: quod illumiat
omẽm hominem uenientem inhunc mun¬
dum. hermon significat anathema eius.
idẽ. diaboli: quod axp̃ianis dño ueni¬
ente suscepit. Dignum &e enm fuit. ut p̃¬
sentera lumie. tenebrosus diabolus
uinceret᷑asti ergo exultabunt in nomine
dñi. sic̃ alibi fideles dicunt. non nobis
dñe non nob: sed nomini tuo da głam:
libanus mons fenicum altissimus. cuius
meminerunt ꝓpħe: dictus athyre: quia
ibi colligitur. cuius ea pars quȩ est suꝑ
eum. adorientalem plagam respiciens. an-¬
tilibantis appellatur:. idẽ. contra libanum.
libanus autem potest significare sc̃am ȩx¬
clesiam.sacro baptismate apeccatis mun-¬
datam. &e candore uirtutum dealbatam:
unde dicitur inpsalmo: satiabunt᷑ omĩa
ligna siluarum: ce cedri liban quas plan¬

Expanded text:
Syriae provinciae, quorum nomina ingentia Syriae provinciae, quorum nomina ingentia sacramenta parturiunt. Thabor enim dicitur veniens lumen: quod specialiter adventum Domini Salvatoris significat, de quo dictum est: Erat lumen verum, quod illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum . Hermon significat anathema ejus, id est diaboli, quam a Christianis Domino veniente suscepit. Dignum enim fuit ut praesenti lumine tenebrosus diabolus vinceretur. Isti ergo exsultabunt in nomine Domini, sicut alibi fideles dicunt: Non nobis, Domine, non nobis, sed nomini tuo da gloriam . Libanus mons Phoenicum altissimus, cujus meminerunt prophetae, dictus a thure, quia ibi colligitur. Cujus ea pars, quae est super eum ad orientalem plagam respiciens, Antilibanus appellatur, id est contra Libanum. Libanus potest significare sanctam Ecclesiam sacro baptismate a peccatis mundatam, et candore virtutum dealbatam. Unde dicitur in psalmo: Satiabuntur omnia ligna silvarum et cedri Libani, quas plan
Abbreviated transcription (Latin):
hereticos. setis uitiorum sordidos. oe foeti¬
dos exprimit. Baal ermon mons cura li¬
banum. infinib allophilorum. Gelboe mon-¬
tes alienigenarum. insexto lapide ascito¬
polim: in quib &e uicus est grandis. qui
appellatur gelbus: in his occubuit saul
& ionathan: ob quod maledixit eis dauid
dicens: montes gelboe. montes nec ros
nec pluuia ueniañ suꝑuos. & cetera. Qd
ergo montes gelboe. saul moriente. deli¬
querunt. quatinus mneis nec ros nec plu¬
uia caderet: &e ab om̃i eos uiriditatis ger¬
mine sententiȩ sermo siccaret: sed quia
gelboe interp̃tatur decursus: ꝑ saul autẽ
unctum & mortuum. mors nr̃i media¬
toris exprimitur. Nin merito ꝑgelboȩ
montes. suꝑba udeorum corda signan¬
tur.: quȩ dum in huius mundi desideri-¬
is defluunt: in xp̃i. idẽ. uncti morte se miᷤ¬
cuerunt. & quia meis unctus rex corꝑa¬
liter moritur: ipsi ab om̃i gr̃ȩ rore siecan¬
tur. Thabor ergo ce hermonmontes st̃

Expanded text:
haereticos setis vitiorum sordidos et fetihaereticos setis vitiorum sordidos et fetidos exprimit. Baal Hermon mons circa Libanum in finibus allophylorum. Gelboe montes alienigenarum in sexto lapide Ascitopolim. In quibus et vicus est grandis, qui appellatur Gelbus. In his occubuit Saul et Jonathan, ob quod maledixit eis David dicens: Montes Gelboe, nec ros nec pluvia veniant super vos, etc. Quid ergo montes Gelboe Saul moriente deliquerunt, quatenus in eis nec ros nec pluvia caderet: et ab omni eos viriditatis germine sententiae sermo siccaret? Sed quia Gelboe interpretatur decursus, per Saul autem unctum et mortuum mors nostri Mediatoris exprimitur: non immerito per Gelboe montes superba Judaeorum corda signantur, quae dum in hujus mundi desideriis defluunt, in Christi, id est uncti, se morte miscuerunt, et quia in eis unctus rex corporaliter moritur, ipsi ab omni genere rore siccantur. Thabor et Hermon montes sunt
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑcussa. moises aquas popło dedit. Or
autem interp̾tatur iracõndia: &e meri¬
to: quia ibi ꝓpter dubitationem moi¬
si &e aaron. in ꝓductione aqͤ depetra int̾¬
dictum est eis. ne introducerent filios is¬
rael in t̾ram repmissionis. Gaas mons in
tribu epphraim incuius septemtrionali
plaga sepultꝰ ÷ iħs filiꝰnaue. ⁊ usq hodie
iuxta uicum thamnam. sepulchrum eius
insigne monstratur. Seix mons int̾rain
qua habitauit esau. in regione gebalena:
quȩ exeo quod esau pilosus esset ce ispi-¬
dus. seir hoc est pilosi nomen acce¬
pit: in quib locis ante habitauit chorre¬
us. quem inter fecit chodorlaomor: me¬
minit montis seir & isaias: inuisione idu¬
mee. Quid autẽ semr qui interpͣtatur
pilosus uł ispidus significet. ille qui hi¬
storiam iacob ce esau legit. & bene intel¬
ligit. faule dinoscere porest: quia iacob
simplex significat simplicitatem ȩccłiȩ:
aesauuero pilosus & hispidus. iudeos et

Expanded text:
percussa Moyses aquas populo dedit. Or percussa Moyses aquas populo dedit. Or autem interpretatur iracundia, et merito, quia ibi propter dubitationem Moysi et Aaron in productione aquae de petra interdictum est eis ne introducerent filios Israel in terram repromissionis. Gaas mons in tribu Ephraim, in cujus septentrionali plaga sepultus est Jesus filius Nave, et usque hodie juxta vicum Thamnam sepulchrum ejus insigne monstratur. Seir mons in terra Edom, in quo habitavit Esau in regione Gebalena, quae, ex eo quod Esau pilosus esset et hispidus, Seir, hoc est pilosi, nomen accepit. In quibus locis ante habitavit Chorreus, quem interfecit Chodor Laomor. Meminit montis Seir et Isaias in visione Idumaeae. Quid autem Seir, qui interpretatur pilosus vel hispidus, significet, ille qui historiam Jacob et Esau legit et bene intelligit facile dignoscere potest, quia Jacob simplex significat simplicitatem Ecclesiae: Esau vero pilosus et hispidus Judaeos et
Abbreviated transcription (Latin):
qui non amore benedictionũ uł ꝓmissio¬
num. sed futuroꝵ supplicioꝵ timore cõ¬
plent. quȩ in lege scripta sunt: ut ꝑueni¬
ant ad salutem. Om̃s autem circa archã
incedunt. qui ab ȩccłiȩ sinu ñ diᷤcedunt:
sed nobiliores illos esse nouimus. qui
boni ipsius desiderio. ȩt̃ne benedictionis
amore. qd bonum est agunt: quã ꝙ mali
metu. bonum sectantur. Mons oluiarũ.
adorientem hierłm: in quo discipłos eru-¬
diebat iħc. Mons gͦ iste significat celsi¬
tudinem uirtutum. oe gr̃arum sp̃ita¬
lium: quȩ dono sp̃s sc̃i distribuuntur
fidelib. Nabau quod ebraice dicitur na¬
bo. mons suꝑ iordanem contra hiericho
int̾ra moab. ubi moises mortuus est: oe
usq hodie extenditur. insexto miliario ur-¬
bis Iebiis. contra orientalẽ plagam. Na¬
bau ergo interprȩtatur in inconclusione:
&e significat terminum legis. sicut &e mors
mortuus est aaron. iuxta cunitatem petr̃a:
ubi usq ad pͣsentẽ diẽ ostendit᷑ rupes. qͦ

Expanded text:
qui non amore benedictionum vel promissionum, sed futurorum suppliciorum timore complent quae in lege scripta sunt, ut perveniant ad salutem. Omnes autem circa arcam incedunt, qui ab Ecclesiae sinu non recedunt: sed nobiliores esse illos novimus, qui boni ipsius desiderio, aeternae benedictionis amore, quod bonum est agunt, quam illos, qui pro mali metu bonum sectantur. Mons Olivarum ad orientem est Jerusalem, in quo discipulos erudiebat Jesus. Mons ergo iste significat celsitudinem virtutum et gratiarum spiritalium, quae dono Spiritus sancti distribuuntur fidelibus. Naban, quod hebraice dicitur Nabo, mons super Jordanem contra Hierichum in terra Moab, ubi Moyses mortuus est, et usque hodie ostenditur in sexto milliario urbis Esbus contra orientalem plagam. Naban ergo interpretatur, in conclusione, et significat terminum legis, sicut et mors mortuus est Aaron, juxta civitatem Petram, ubi usque ad praesentem ostenditur rupes qua
Abbreviated transcription (Latin):
stipendia astipe  ðenda noĩata. Antiqͥ
enim appendere pecuniam soluti erãt
magis quam aduumerare. Quid eñ
diuites. quid thesaurors possessores
sinrt: & quid diuitie mistice signifi¬
cent: breuiter dicamus. Uines dicit᷑
deus. ut in apło. deus qui dines est mi
sericordia diuites sc̃i sunt. ut in apło:
quia diuites facti estis in illo inom̃ĩ
sapientia. & prudentia. Diues est. po
rum. Alii autem hunc diuitem super¬
bum quemlibet intelligunt. Diuiteᷤ
sunt iudei philosophi. uł suꝑbi hu¬
ius mundi: ut inpsalterio. diuites
eguerunt & esurierunt. & alibi. di

Expanded text:
Stipendium a stipe pendenda nominatum. Antiqui Stipendium a stipe pendenda nominatum. Antiqui enim appendere pecuniam soliti erant magis, quam annumerare. Quid autem divites, qui thesaurorum possessores sunt, et quid divitiae mystice significent, breviter dicamus. Dives dicitur Deus ut in Apostolo: Deus, qui dives est in misericordia . Divites, sancti sunt, ut in Apostolo: Quia divites facti estis in illo in omni sapientia et prudentia . Dives est popurum. Alii autem hunc divitem, superbum quemlibet intelligunt. Divites sunt Judaei philosophi, vel superbi hujus mundi, ut in psalterio: Divites eguerunt
Abbreviated transcription (Latin):
dito inagro. quem quiinuenit homo.
abscondit. & pregaudio illius uadit
& uendit unuiersa que habet. & emit
agrum illum. Thesauruᷤ autem cȩleste
est desidium: ager uͦ ĩ qͦ thesaurꝰ abscon¬
ditur. disciplina studii celestis quem
profecto agrum uenditis omnib com¬
parat. qui uoluptatib carins renun¬
tians. cuncta sua t̾rena desidia ꝑ disci¬
pline custodiã celestiᷤᷤ calcat. ut nicħ qͦd
in qͦ st̾ om̃s thesauri sapientie ⁊ scien¬
tie absconditi aut dei uerbumest qđ̃
incarne. xp̃i uidetur absconditum.
aut sanctȩ scripture. in quib reposi¬
ta est noticia saluatoris. quem cum qͥs
ineis uenerit. debet omnia istius secu¬
liemolum̃ta contempnere: ut illum
possit habere quem repperit. Tributa
uͦ eo quod antea ꝑtrib singulas exi¬
gebant᷑. sicuti nunc ꝑsingula terrtto¬
cerentur unde & iam sũptus quoᷤ da¬
bant popłi. tributa nominarunt. Uec¬
tigalia sunt tributa. anehendo dicta:¬

Expanded text:
dito in agro, quem qui invenit homo, dito in agro, quem qui invenit homo, abscondit, et prae gaudio illius vadit et vendit universa quae habet et emit agrum illum . Thesaurus autem coeleste est desiderium. Ager vero, in quo thesaurus absconditur, disciplina studii coelestis. Quem profecto agrum, venditis omnibus, comparat, qui voluptatibus carnis renuntians, cuncta sua terrena desideria per disciplinae custodiam coelestis calcat: ut nihil, quin quo sunt omnes thesauri sapientiae et scientiae absconditi , aut Dei verbum est, quod in carne Christi videtur absconditum: aut sanctae Scripturae, in quibus reposita est notitia Salvatoris. Quem cum quis in eis invenerit, debet omnia istius saeculi emolumenta contemnere, ut illum possit habere, quem reperit. Tributa vero eo, quod antea per tribus singula exigebantur, sicuti nunc per singula terrcerentur: unde etiam sumptus, quos dabant populi, tributa nominarunt. Vectigalia sunt tributa, a
Abbreviated transcription (Latin):
.x. milia talenta. Item talentum in ia¬
lam partem ponitur intacharia: ut ẽ.
illud uidi in quit iniquitatẽ suꝑ ta¬
lentum plumbi. Antiquissimi nond¬
um auro argentoq inuento: ere utebã¬
tur. Nam prius erea pecuma fuit in
usu. post argentea: deinde aureassecu¬
ta est: sed abea q̃cepit ⁊ nom̃ retinuit:
unde & erarium dictum: quia prius
tantum es inusu fuit. & ipsum solum
recondebatur. auro argentoq ñdum¬
signato: ex quoꝵ metallis quãuis postea
fuiss facta pecunia: nom̃ tam̃ erariiꝑ
mansit ab eo metallo. unde mnitiũ sũp¬
seosidẽ a positione hoc ẽ areposito
nominatur: nam thesis. positio dicitur.
et est nomen ex latino grecoq sermo¬
ne compositum. nanithes. greci repo¬
ctum. sonat repositum anrum aurari¬
a nomen habet abauro. Uethesauri si¬
gnificatione euangelica parabola mani¬
festum inditi dat. ubi dñs ait. simi¬
le est regnum celorum thesauro abscon¬

Expanded text:
decem millia talenta . Item talentum in madecem millia talenta . Item talentum in malam partem ponitur in Zacharia, ut est illud; Vidi, inquit, iniquitatem super talentum plumbi . Antiquissimi, nondum auro argentoque invento, aere utebatur. Nam prius aerea pecunia in usu fuit, post argentea, deinde aurea subsecuta est, sed ab ea, qua coepit, et nomen retinuit. Unde et aerarium dictum, quia prius aes tantum in usu fuit, et ipsud solum recondebatur, auro argentoqsignato; ex quorum metallis quamvis postea facta fuisset pecunia, nomen tamen erarii permansit, ab eo metallo unde pecunia initium sumpeseos, a positione, hoc est, a reposito nominatur. Nam thesis positio dicitur: et est nomen ex graeco latinoque sermone compositum: nam thesis Graeci reporum, quod junctum sonat, repositum aurum. Auraria nomen habet ab auro. De thesauri significatione evangelica parabola manifestum indicium dat, ubi Dominus ait: Simile est regnum coelorum thesauro abscon
Abbreviated transcription (Latin):
est .Lxx. duarum librarum. sicut pla
plex: id est minris. medium. suminũ:
rum. summũ centũ.xx. constat. sen¬
tenariõ enim numeri nom est. eo
quod centũ librarũ ponderis sit qđ
pondus ꝓpt̾ ꝑfectionem centenarii
numeri. instutierunt romani. Talẽ¬
ualenti nomine plenitudo &. perfec¬
tio clonorum significatur. unde in
euangelica parabola dñs dicit hominẽ
ꝑegre ꝓficiscentẽ uocasse seruos su¬
os. & tradidisse illis bona sua: & uni
dedit quinq talenta. alii autem duo.
alii uero unum. Quinq enim sunt cor¬
poris sensus. undelicet uisus. auditus.
gu̾tis. ocdoratus & tactus. Inquinq gͥ
talentis clonum .u. sensuũ id ẽ. exteri¬
orum scientia exprimitur: duobͤ
uͦ intellectꝰ ⁊ oꝑatio de¬
signatur: unius autem talenti nomine:
intellectus tantum mͦ de signatur .x. mi¬
lia talenta oꝑationem .x. preceptorũ
legiꝰ ineuangłio significat. urbi ita le¬
gitur: & oblatus est unus qui clebebat

Expanded text:
est LXX duarum librarum, sicut Plauest LXX duarum librarum, sicut Plauplex, id est, minus, medium, summum; mrum; summum centum viginti constat. Centenarii enim numeri nomen est eo quod centum librarum ponderis sit; quod pondus propter perfectionem centenarii numeri instituerunt Romani. Talenti nomine plenitudo et perfectio donorum significatur; unde in evangelica parabola Dominus dicit , hominem peregre proficiscentem vocasse servos suos, et tradidisse illis bona sua; et uni dedit quinque talenta, alii autem duo, alii vero unum. Quinque enim sunt corporis sensus, videlicet visus, auditus, gustus, odoratus, et tactus; quinque igitur talentis donum quinque sensuum, id est, exteriorum scientia exprimitur; duobus vero intellectus et operatio designatur; unius autem talenti nomine intellectus tantummodo designatur. Decem millia talenta operationem decem praeceptorum legis in Evangelio significant, ubi ita legitur; Et oblatus est unus, qui debebat
Abbreviated transcription (Latin):
quod sit libera. & cuncta intra se poͣ¬
dera predicta concludat. Hna inpõ¬
derib centum draginis appenditur:
& est nomen grecum: significat mna
xuerba legis. que hominib diuini-¬
tus data sunt. ut ineis oꝑentur. & lu¬
crum spiritale efficiant. Unde ine¬
uangłio legitur. quod homo nobi¬
lis qui habiit inregionem longinqͣ.
expenderit seruis suis pecuniam
suam: cui reuertenti singuli exposu
ere lucrificauerunt. Iste autem hõ
nobilis. redemptor nr̃ est: qui habut
inse gionem longrnꝗͣ quia passio¬
ne sua & resurrone completa ascendit
incelum: & sedet a dextris dei: indie
autem uidicũ uenturus ut exquirat
ex singulis debitorib pecuniam ꝙͣ.
eis conmendauerat: ut reddat uni¬
cuiq scłm oꝑa sua. Talentum sum
mũ pondus eẽ ꝑ hibetur ingrecis.:
nam nichil est calculo minuis: in¬
chil talento maius. cuius uarium
apud diuersas gentes pondus habe¬
tur. Apud romanos enu talentum

Expanded text:
quod sit libera, et cuncta intra se ponquod sit libera, et cuncta intra se pondera praedicta concludat. Mna in ponderibus centum drachmis appenditur, et est nomen graecum. Significat mna decem verba legis, quae hominibus divinitus data sunt, ut in eis operentur, et lucrum spiritale efficiant; unde in Evangelio legitur , quod homo nobilis, qui abiit in regionem longinquam, expenderit servis suis pecuniam suam; cui revertenti singuli exposuere, quae lucrificaverunt. Iste autem homo nobilis Redemptor noster est, qui abiit in regionem longinquam; quia, passione sua et resurrectione completa, ascendit in coelum, et sedit a dextris Dei. In die autem judicii venturus, ut exquirat ex singulis debitoribus pecuniam, quam eis commendaverat: Et reddet unicuique secundum opera sua . Talentum, summum esse pondus perhibetur in Graecis; nam nihil est chalco minus, nihil talento majus; cujus varium apud diversas gentes pondus habetur. Apud Romanos enim talentum
Abbreviated transcription (Latin):
cata. Quarta enim pars distinctoꝵ
m̃broꝵ huius munli. & ea nouissima
inuenitur terra. ut incipias a celo:
secundum aerem numeres aquam t̃¬
ciam. quartam terram. Sic el qui latino
sermone siclus corrupte appellatur.
hebreum nom̃ est. habens apud eos
untie pondus apud latinos autem
& grecos .iiii. pars untie est. & state¬
ris medietas. draginas appendens duaᷤ.
Unde cum inlitteris dunis legitur
siclus. uncia est: cum uero in gentili¬
um .iiiiͦ. pars untie est. Untia dicta.
qd umuersitatem minoꝵ ponderũ
sua unitate uinciat: id est complec¬
tat᷑ constat aut̃ draginis octo id ẽ scru¬
pulis.xx.iiii. quod proinde legitim̃
pondus habetur. quia numerus scru¬
puloꝵ eius horas diei noctisq metit᷑.
uł quia libram efficit duo decies com¬
putata. libra duodecim unciis ꝑficit᷑.¬
& inde habetur perfectiponderis ge¬
nus. quia tot hec constat untiis quot
mensib annus. Dicta autem libra.

Expanded text:
cata. Quarta enim pars distinctorum cata. Quarta enim pars distinctorum membrorum hujus mundi, et ea novissima, terra invenitur, ut incipias a coelo, secundam aerem numeres, aquam tiam, quartam terram. Sicel, qui latino sermone siclus corrupte appellatur, hebraeum nomen est, habens apud eos unciae pondus. Apud Latinos autem et Graecos quarta pars unciae est, et stateris medietas, drachmas appendens duas. Unde cum in litteris divinis legitur siclus, uncia est; cum vero in gentilium, quarta pars unciae est. Uncia dicta, quod universitatem minorum ponderum sua unitate vinciat, id est, complectatur. Constat autem drachmis octo, id est, scrupulis XXIV, quod proinde legitimum pondus habetur; quia numerus scrupulorum ejus horas diei noctisque metitur; vel quia libram efficit, duodecies computata. Libra duodecim unciis perficitur, et inde habetur perfecti ponderis genus; quia tot haec constat unciis, quot mensibus annus. Dicta autem libra,
Abbreviated transcription (Latin):
semis assis. Qudrantem hebrei similit̾¬
qua drantem uocant. & uocatur qͣ¬
drans:. quod untie quartam partem
appendat. Uequadrante autem in
euangłio legitur. ubi cõmemoratur
nocentis traditio incarcerem am̃ di¬
co tͥ inquit. ñ exies inde. donec red¬
das nouissimum quadrantem. Qua
drans genus nummni est. qui habet luo
minuta: unde in alio euangelio muli¬
er illa paupercula & uidua dicitur
misisse quadrantem incorbanatl. in
alio duo minuta. non qđ tissonent
euangelia. sed quod unus quadrans
duos minutos nummos habeat
hoc est gͦ quod dicit. ñ egredieris de
carcere donec &̃ minuta peccata ꝑsol¬
uas. Nesoluendo autem nouissimo
quadrante potest non absutle. in¬
telligiaut pro eo positum. quod ni¬
chil relinquitur inpunitũ sicut lo¬
quentes & iam dicimus. usq ad fece̾.
cum uolumus exprimere aliquidi¬
ta exactum ut nchil relictum sit re¬
lictum sit: uł ut significarent᷑ nomi¬
ne quadrantis nouissimi terrena pec¬

Expanded text:
semis assis. Quadrantem Hebraei similitesemis assis. Quadrantem Hebraei similiter codrantem vocant: et vocatur quadrans, quod unciae quartam partem appendat. De quadrante autem in Evangelio ita legitur, ubi commemoratur nocentis traditio in carcerem: Amen, dico tibi, inquit, non exies inde, donec reddas novissimum quadrantem drans genus est nummi qui habet duo minuta. Unde in alio Evangelio mulier illa paupercula et vidua dicitur misisse quadrantem in corbem , in alio, duo minuta , non quod dissonent Evangelia, sed quod unus quadrans duos minutos nummos habeat. Hoc est ergo quod dicit: Non egredieris de carcere, donec minuta etiam peccata persolvas. De solvendo autem novissimo quadrante, potest non absurde intelligi. Aut pro eo positum quod nihil relinquatur impunitum, sicut loquentes etiam dicimus usque ad fecem, cum volumus exprimere aliquid ita exactum, ut nihil relinqueretur, velut significarentur nomine quadrantis novissimi, terrena pec