comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
doceri quȩ sit ad beatitudinẽ uia ex egr̃ꝓ¬
tia sapientia. Cȩterũ illis quib conuersa¬
tio cũ diis ad hoc. eẽt obinueniendũ fugiti¬
ũũ uel p̃diũ conparandũ aut̃ ꝓpt̃ nuptias
uel mercaturã uel quid huius cemodi m̃tẽ
diuinã in quietarent: frustra eos uide ri
dicit uoluisse sapientiã. Illa etiã ipsa nu¬
mina cũ quib conuersarent᷑ & si decȩteris
reb uera p̾dicarent. tam̃ qm̃ de beatitudine
nichil cautũ nec satis idoneũ monerent. nec
dõs illos. eẽ. nec benignos dȩmones: sed aut
illũ qui dr̃ fallax. aut humanũ om̃e cõm̃¬
tũ. Uerũ quia tanta & talia gerunt᷑ his ar¬
tib ut uniuersũ modũ humanȩ facultatis
excedant: quid restat nisi ut eaquȩ miri¬
fice tanquã diuinitꝰ p̃ dici uel fieri uident᷑.
nec tam̃ ad unus ueridĩ cultũ referuntur.
cui simplicit̃ in herere fatentib quoq pla¬

Expanded text:
doceri, quae sit ad beatitudinem uia ex Aegypdoceri, quae sit ad beatitudinem uia ex Aegyptia sapientia. Ceterum illos, quibus conuersatio cum dis ad hoc esset, ut ob inueniendum fugitiuum uel praedium conparandum, aut propter nuptias uel mercaturam uel quid huius modi mentem diuinam inquietarent, frustra eos uideri dicit coluisse sapientiam; illa etiam ipsa numina, cum quibus conuersarentur, etsi de ceteris rebus uera praedicerent, tamen quoniam de beatitudine nihil cautum nec satis idoneum monerent, nec deos illos esse nec benignos daemones, sed aut illorum quod dicitur fallax, aut humanum omne comtur. Verum quia tanta et talia geruntur his artibus, ut uniuersum modum humanae facultatis excedant: quid restat, nisi ut ea, quae mirifice tamquam diuinitus praedici uel fieri uidentur nec tamen ad unius Dei cultum referuntur, cui simpliciter inhaerere fatentibus quoque Pla
Abbreviated transcription (Latin):
motib: srdum fabricari in t̾ra ab hominib
potestates idoneas uariis effectib exetieu
totũ hoc ad eosdẽ ipsos dȩmones ꝑtinet ludi¬
ficatores animarũ sibimet subditarũ & uo¬
luptaria sibi ludibria  hominũ errorib ex¬
hibentes. Aut uero dubitans & inquirens por¬
phrrius ea tam̃ cõmemorat quib conuincan¬
tur & redarguantur. nec ad eas potestates
quȩ nob̵ ad beatã uitã capess endã fauent
sed ad dereptores dȩ mones ꝑtinere monstra¬
tur : aut ut meliora de phylosopho sus picem̃:
ło mͦ uoluit hominẽ egrptiũ talib errorib
deditũ & aliqua magna se scire opinantẽ
non suꝑba quasi auctoritate doc toris offendẽ.
nec aꝑte aduersantis alt̃catione turbare.
sed quasi quęrentis & discere cupientis humi¬
litate ad ea cogitanda conuetere. & quã sint
contempnenda uel etiã deuitanda monstra¬
re. Deniq ꝓpe ad epłȩ finẽ petit se ab eo

Expanded text:
motibus siderum fabricari in terra ab hominibus motibus siderum fabricari in terra ab hominibus potestates idoneas uariis effectibus exsequendis, totum hoc ad eosdem ipsos daemones pertinet ludificatores animarum sibimet subditarum et uoluptaria sibi ludibria de hominum erroribus exhibentes. Aut ergo re uera dubitans et inquirens ista Porphyrius ea tamen commemorat, quibus conuincantur et redarguantur, nec ad eas potestates, quae nobis ad beatam uitam capessendam fauent, sed ad deceptores daemones pertinere monstrentur; aut, ut meliora de philosopho suspicemur, eo modo uoluit hominem Aegyptium talibus erroribus deditum et aliqua magna se scire opinantem non superba quasi auctoritate doctoris offendere, nec aperte aduersantis altercatione turbare, sed quasi quaerentis et discere cupientis humilitate ad ea cogitanda conuertere et quam sint contemnenda uel etiam deuitanda monstrare. Denique prope ad epistulae finem petit se ab eo
Abbreviated transcription (Latin):
de marito eius. maximã uim habe cogendi
dõs ut faciant imꝑata quando ille qui car¬
minib cogit ea se ꝓde uel euertere cõmi¬
natur. ubi se etiã osyrides menbra dissipatu¬
rũ tribilit̃ dicit si facere uissa neglexerint.
Haec atq huius modi uesana & in sana homi¬
nem diis minari. nec quib libet sed ipsis
cȩlestib & sydea luce fulgentib nec sine
effectu sed uiolenta potestate cogentẽ.
atq his terrorib ad facienda quae uolue
subspecie mirantis & causas rerũ taliũ re¬
quirentis dat intelligi illos hec agere sp̃s
quorũ genus suꝑus sub aliorũ opinatione
descripsit. non ut ipse posuit natura sed
uitio fallaces. qui simulant dõs & animas
defunctorũ. Dȩmones aut̃ ñ ut ait ipse simu¬
lant: sed plane sunt: & quo ei uidetur herb̾
& lapidib & animantib & sonis certis qͥb¬
dam ac uocib & figurationib atq figm̃tis.
quib dã etiã obseruatis incęli conuersione

Expanded text:
 marito eius, maximam uim habere cogendi  marito eius, maximam uim habere cogendi deos, ut faciant imperata, quando ille, qui carminibus cogit, ea se prodere uel euertere comminatur, ubi se etiam Osiridis membra dissipaturum terribiliter dicit, si facere iussa neglexerint. Haec adque huius modi uana et insana hominem dis minari, nec quibuslibet, sed ipsis caelestibus et siderea luce fulgentibus, nec sine effectu, sed uiolenta potestate cogentem adque his terroribus ad facienda quae uoluersub specie mirantis et causas rerum talium requirentis dat intellegi illos haec agere spiritus, quorum genus superius sub aliorum opinatione descripsit, non, ut ipse posuit, natura, sed uitio fallaces, qui simulant deos et animas defunctorum, daemones autem non, ut ait ipse. simulant, sed plane sunt. Et quod ei uidetur herbis et lapidibus et animantibus et sonis certis quibusdam ac uocibus et figurationibus adque figmentis, quibusdam etiam obseruatis in caeli conuersione
Abbreviated transcription (Latin):
tatũ re ueneria ñ exaudiant imp̃cantẽ :
cũ ipsi ad in cestos quosq concubitus qͥos libet
ducere non morentur: Cur animantib su¬
os antistites oportere abstinere denuntient.
ne uaporib ꝓfecto corporeis polluantur.
ipsi uero & aliis uaporib illiciant᷑. & ni¬
dorib hostiarũ  Cũq a cadaueris contac¬
tu ꝓhibeatur inspector. plerũq illa cada¬
uerib celebrentur: quid sit quod ñ dȩmo¬
m uel alicui animȩ defuncti sed ipsi soli &
lunȩ aut cuicũq cęlestiũ homo uitio ciuli¬
bet obnoxius intendit minas. eosq t̾ritat
falso. ut eis extorqueat ueritatẽ: Nam & cȩ¬
lũ se collide cõminatur. & cȩtera similia
homini impossibilia: ut illi dii tanquã insi¬
pientissimi pueri falsis & ridiculis cõmina¬
tionib territi quod imꝑat᷑ efficiant. Dicit
tum scripsisse ea quae apud ȩgr̃ptios sunt
celebrata rumorib uel de iside uel de osrri-¬

Expanded text:
tatum re Veneria non exaudiant inprecantem, tatum re Veneria non exaudiant inprecantem, cum ipsi ad incestos quosque concubitus quoslibet ducere non morentur; quur animantibus suos antistites oportere abstinere denuntient, ne uaporibus profecto corporeis polluantur, ipsi uero et aliis uaporibus inliciantur et nidoribus hostiarum, cumque a cadaueris contactu prohibeatur inspector, plerumque illa cadaueribus celebrentur; quid sit, quod non daemoni uel alicui animae defuncti, sed ipsi soli et lunae aut cuicumque caelestium homo uitio cuilibet obnoxius intendit minas eosque territat falso, ut eis extorqueat ueritatem. Nam et caelum se conlidere comminatur et cetera similia homini inpossibilia, ut illi di tamquam insipientissimi pueri falsis et ridiculis comminationibus territi quod imperatur efficiant. Dicitum peritum, ea, quae aput Aegyptios sunt celebrata rumoribus uel de Iside uel de Osiri
Abbreviated transcription (Latin):
fallaciũ malignorũq spũum qui extrin¬
secus in animã ueniunt humanosq sensus
sopitos uigilantesq deludunt. Non tanꝗ
sibi ꝑsuasa confirmat : sed secũ tenuit̃ sus¬
picatur aut dubitat: ut hȩc alios asserat
opinari. Difficile quippe fuit tanto phylo¬
sopho cunctã diabolicã societatẽ uel nos¬
se. uel fident̃ arguere: quã quęlibet ani¬
cula xp̃iana nec cunctat᷑. eẽ. & librime
detestat᷑ : nisi forte iste & ipsũ ad quem
scribit anubontẽ tanquã taliũ sacrorum
p̃clarissimũ antistitem & alios taliũ oꝑm
tanquã diuinorũ & ad eos colendos ꝑti¬
nentiũ ad miratores uerecundatur of¬
fende. Sequit᷑ tam̃ & ea uelut inquirendo
cõmemorat : quȩ sobrie considđata tribui
non possunt nisi malignis & fallacibus
potestatib. Quȩrit enĩ cur tanquã meliorib
inuocatis quasi peiorib imperet᷑. ut inuis¬
ta p̃cepta hominis exequaturꝰ. Cur at treͣt¬

Expanded text:
fallacium malignorumque spirituum, qui extrinfallacium malignorumque spirituum, qui extrinsecus in animam ueniunt humanosque sensus sopitos uigilantesue deludunt, non tamquam sibi persuasa confirmat, sed tam tenuiter suspicatur aut dubitat, ut haec alios adserat opinari. Difficile quippe fuit tanto philosopho cunctam diabolicam societatem uel nosse uel fidenter arguere, quam quaelibet anicula Christiana nec cunctatur esse, et liberrime detestatur. Nisi forte iste et ipsum, ad quem scribit, Anebontem tamquam talium sacrorum praeclarissimum antistitem et alios talium operum tamquam diuinorum et ad deos colendos pertinentium admiratores uerecundatur offendere. Sequitur tamen et ea uelut inquirendo commemorat, quae sobrie considerata tribui non possunt nisi malignis et fallacibus potestatibus. Quaerit enim quur tamquam melioribus inuocatis quasi peioribus imperetur, ut iniusta praecepta hominis exsequantur; quur adtrec
Abbreviated transcription (Latin):
& incorporalitate dii adȩmonib distin¬
guntur. quomodo dõs. eẽ. existimandũ sit
ralib cũ sint corporei coniungantur. Quȩ¬
rit etiã ueluti dubitans utrũ indiuinantib:
&& quȩdã mira facientib animȩ sint pas¬
siones : an aliqui sp̃s extrinsecus ueniant
ꝑ quos hȩc ualeant. & potius uenire ex¬
trinsecus conicit: eo quod lapidib & her¬
bis ex hibitis & alligent quosdã & aꝑiant
clausa hostia: uel aliquid eius modi mira¬
bilit̃ oꝑentur. Unde dicit alios opinari
.eẽ. quoddã genus cui ex audire sit ꝓpriũ:
natura fallax. om̃is formȩ multimodum.
simulans dõs & dȩmones & animas defunc¬
bona. eẽ. uel praua. Cȩterũ carca ea quae
uere bona sunt nichil. opitulari. immo uͦ
ista nec nosse sed male conciliare. & in¬
simulare. atq impedire non nunquã
urtutis sedulos sectatores. & plenũ esse
temeritatis & fastus gauđe nidorib: ad¬
ulationib capi. & cȩtera quȩ hoc genere

Expanded text:
et incorporalitate di a daemonibus distinet incorporalitate di a daemonibus distinguuntur, quo modo deos esse existimandum sit ralibus, cum sint corporei, coniungantur. Quaerit etiam ueluti dubitans, utrum in diuinantibus et quaedam mira facientibus animae sint passiones an aliqui spiritus extrinsecus ueniant, per quos haec ualeant; et potius uenire extrinsecus conicit, eo quod lapidibus et herbis adhibitis et adligent quosdam, et aperiant clausa ostia, uel aliquid eius modi mirabiliter operentur. Unde dicit alios opinari esse quoddam genus, cui exaudire sit proprium, natura fallax, omniforme, multimodum, simulans deos et daemones et animas defuncbona esse uel praua; ceterum circa ea, quae uere bona sunt, nihil opitulari, immo uero ista nec nosse, sed et male conciliare et insimulare adque inpedire nonnumquam uirtutis sedulos sectatores, et plenum esse temeritatis et fastus, gaudere nidoribus, adulationibus capi, et cetera, quae de hoc genere
Abbreviated transcription (Latin):
memorat uel angłorũ imagines uel
deorũ tanquã purgato sp̃u uident. si tam̃
lucis: Eius illa sunt enĩ phantas mata. quȩ
miseras animas multorũ falsorũq dõꝵ
fallacib sacris cupiens irretire & a uero
dĩ cultu quo solo mundantur. sanantur.
auertere : sic̃ de ꝓtheo dictũ . ẽ. formas
se uertit in om̃s. hostilit̃ insequens. falla¬
cit̃ subueniens: utrobiq nocens. Melius
sapuit iste porphirius cũ ad anubontem
scripsit aegyptiũ : ubi consulenti simit
Et ibi qui dẽ omnes demones reprobat
subluna. atq in ipso lunȩ globo. Uerum
tam̃ ñ audet om̃s fallacias & malicias
& in eptias quib merito moueretur
om̃ib dȩmonib dare : quos dã namq
benignos dȩmones morer appellat alioꝵ
cũ om̃s generalit̃ im prudentes. eẽ. fateatur.
Miratur aut̃ qđ non solũ dii alliciantur
uictimis. sed etiã cõpellant᷑ atq cogant᷑
facere quod homines uolunt: & si corpore

Expanded text:
memorat, uel angelorum imagines uel memorat, uel angelorum imagines uel deorum tamquam purgato spiritu uident si tamen lucis. Eius enim sunt illa phantasmata, qui miseras animas multorum falsorumque deorum fallacibus sacris cupiens inretire et a uero ueri Dei cultu, quo solo mundantur et sanantur, auertere, sicut de Proteo dictum est, formas se uertit in omnes, hostiliter insequens, fallaciter subueniens, utrobique nocens. sapuit iste Porphyrius, cum ad Anebontem scribit Aegyptium, ubi consulenti similiEt ibi quidem omnes daemones reprobat,sub luna adque in ipso lunae globo; uerum tamen non audet omnes fallacias et malitias et ineptias, quibus merito mouetur, omnibus daemonibus dare. Quosdam namque benignos daemones more appellat aliorum, cum omnes generaliter inprudentes esse fateatur. Miratur autem quod non solum di adliciantur uictimis, sed etiam conpellantur adque cogantur facere quod homines uolunt; et si corpore
Abbreviated transcription (Latin):
ebat non inuenit aliquẽ suꝑiorẽ dm̃ qͥ uel
plus t̃rer& atq ad benefaciendũ cogeret
territos dõs. uel. ab eis t̃rentẽ cõpesceret ut
lib̾e benefacerent : si tam̃ theurgo bono sa¬
era defuer̃. quib: ipsos dõs quos in uocabant
animȩ purgatores prius ab illa timoris
peste purgaret. Quid enĩ causȩ .ẽ. cur ds̃
potentior ad hibi possit a quo terreantur.
nec possit a quo purgent᷑: An inuenitur
ds̃ qui ex audiat in uidũ. & timorẽ diis in¬
cutiat ne benefaciant. nec inuenit᷑ ds̃ qͥ ex¬
audiat beniuolũ & timorẽ di is auferat ut
benefaciant: O theurgia p̃clara. O animȩ
p̃dicanda purgatio. ubi plus imꝑat immun¬
da inuidentia. quã imꝑat pura beneficien¬
tia: immo uero malignoꝵ sp̃uũ cauenda
& de testanda fallacia : & salutaris audi¬
enda doctrina. Quod enĩ qui has sordida
purgationes sacrilegis ritib: oꝑantur
quasdã mirabilit̃ pulchras sic̃ iste com¬

Expanded text:
ebat, non inuenit aliquem superiorem deum, qui uel ebat, non inuenit aliquem superiorem deum, qui uel plus terreret adque ad bene faciendum cogeret territos deos, uel ab eis terrentem conpesceret, ut libere bene facerent; si tamen theurgo bono sacra defuerunt, quibus ipsos deos, quos inuocabat animae purgatores, prius ab illa timoris peste purgaret. Quid enim causae est, quur deus potentior adhiberi possit a quo terreantur, nec possit a quo purgentur? An inuenitur deus qui exaudiat inuidum et timorem dis incutiat ne bene faciant; nec inuenitur deus qui exaudiat beneuolum et timorem dis auferat ut bene faciant?s o theurgia praeclara, o animae praedicanda purgatio, ubi plus imperat inmunda inuidentia, quam inpetrat pura beneficentia! Immo uero malignorum spirituum cauenda et detestanda fallacia, et salutaris audienda doctrina. Quod enim qui has sordidas purgationes sacrilegis ritibus operantur quasdam mirabiliter pulchras, sicut iste com
Abbreviated transcription (Latin):
sententiã. Ecce nunc alius platonicus quẽ
doctiorẽ ferunt porphyrius ꝑnescio quã
theurgicã disciplinã etiã ipsos dõs obstric¬
tos passionib: & ꝑturbationib dicit : qm̃
sacris p̃cibq ad iurari t̃reriq potuerunt
ne p̃starent animȩ purgationẽ. & ita t̾reri
ab eo qui imꝑabat malũ ut ab alio qui pos
non possent & ad dandũ beneficiũ lib̾ari.
Quis non uideat hȩc om̃ia fallaciũ dȩmo¬
nũ. eẽ. cõmenta nisi eorũ miserrimus seruus.
& a gr̃a ueri lib̾atoris alienus : Nam si hȩc
apũd eos agerentur. plus ibi utiq ualeret
beneficus purgator animȩ quã maliuolus
impeditor : aut si diis iustis homo ꝓ quo
agebatur purgatione uidebatur indig¬
nus. nonutiq ab inuido t̾riti nec sicut
ipse dicit ꝑmetum ualentioris numinis
impediti. sed uidicio dĩ indignari debuer̃.
Mirũ .ẽ. aut̃ quod benignus ille chaldeus
qui theurgicis sacris animã purgare cupi¬

Expanded text:
sententiam. sententiam. doctiorem ferunt, Porphyrius, per nescio quam theurgicam disciplinam etiam ipsos deos obstrictos passionibus et perturbationibus dicit, quoniam sacris precibus adiurari terrerique potuerunt, ne praestarent animae purgationem, et ita terreri ab eo, qui imperabat malum, ut ab alio, qui poscnon possent et ad dandum beneficium liberari. Quis non uideat haec omnia fallacium daemonum esse commenta, nisi eorum miserrimus seruus et a gratia ueri liberatoris alienus? Nam si haec aput deos agerentur bonos, plus ibi utique ualeret beneficus purgator animae quam maleuolus inpeditor. Aut si dis iustis homo, pro quo agebatur, purgatione uidebatur indignus, non utique ab inuido territi nec, sicut ipse dicit, per metum ualentioris numinis inpediti, sed iudicio libero id negare debuerunt. Mirum est autem, quod benignus ille Chaldaeus, qui theurgicis sacris animam purgare cupi
Abbreviated transcription (Latin):
rescere. ipsãq theurgiã quã uelut concili¬
atricẽ angelorũ deorũq cõm̃dat apud tales
agere potestates negare non potuit quȩ uel
ipsȩ inuideant purgationi animȩ. uel artib
in uidorũ seruiant: quȩrelã de hac re caldei
nescio cuius ex ꝓmens. Conquerit᷑ inquit uir
inchaldȩa bonꝰ purgandę animȩ magno
in molimine frustratos sibi successus: cum
ui ad eandẽ potens tactꝰ inuidia ad uiratas
sacris p̃cib potentias alligasset ne postu¬
lata concederent. Ergo & ligauit ille in qͥt :¬
& iste non soluit. Quõ indicio dix̃ apparbe
theurgian. eẽ. tamboni conficiendi quã ma¬
li & apud dõs & apud homines disciplinã:
pati etiã dõs & ad illas ꝑturbationes pas¬
sionesq deduci quas cõmunit̃ dȩmonib &
hominib apuleius at tribuit. dõs tamen
ab eis aetherea sedis altitudine separans.
& platonis asserens in illa discretione

Expanded text:
rescere: ipsamque theurgian. quam uelut concilirescere: ipsamque theurgian. quam uelut conciliatricem angelorum deorumque commendat, aput tales agere potestates negare non potuit, quae uel ipsae inuideant purgationi animae, uel artibus seruiant inuidorum, querelam de hac re Chaldaei nescio cuius expromens: \'Conqueritur, inquit, uir in Chaldaea bonus, purgandae animae magno in molimine frustratos sibi esse successus, cum uir ad eadem potens tactus inuidia adiuratas sacris precibus potentias adligasset, ne postulata concederent. Ergo et ligauit ille, inquit, et iste non soluit.\' Quo indicio dixit apparere theurgian esse tam boni conficiendi quam mali et aput deos et aput homines disciplinam; pati etiam deos et ad illas perturbationes passionesque deduci, quas communiter daemonibus et hominibus Apuleius adtribuit; deos tamen ab eis aetheriae sedis altitudine separans et Platonis adserens in illa discretione
Abbreviated transcription (Latin):
gelorũ ad uidendos dõs. Ex quib tamen
theurgicis teletis fatetur intellectuali
animȩ nichil purgationis acceđe qđ eã
faciat idonea ad uidendũ dm̃ suũ &
ꝑspicienda ea quȩ uera sunt. Deniq animã¬
rationalẽ siue quod magis amat dicere
fuerit arte purgatũ : Porro aut̃ a theurgo
sp̃ualẽ purgari hactenꝰ ut non ex hoc ad¬
immortalitatẽ a et̾nitatẽq ꝑuenia t. Qã¬
quã itaq discernat̃ adȩmonib: angłos. aeria
loca eẽ dęmonũ. aetheria uel estphyria
disserens angłoꝵ. & ad moneat utendum
alicuius dȩmonis amicitia quo subuectante
uel a t̾ra paululũ possit eleuari quisq post
mortẽ. aliã uero uiã. eẽ. ꝑhibeat ad angło¬
rũ scbn sortia : cauendã tam̃ dȩmonũ soci¬
etatẽ exp̃ssa quodã mͦ confessione testat᷑.
ubi dicit animã post mortẽ luendã pęnas
cultũ dęmonũ a quib circũ ueniebatur hor¬

Expanded text:
gelorum, ad videndos deos. Ex quibus tamen gelorum, ad videndos deos. Ex quibus tamen theurgicis teletis fatetur intellectuali animae nihil purgationis accedere, quod eam faciat idoneam ad videndum Deum suum, et perspicienda ea quae rationalem, sive quod magis amat dicere,fuerit arte purgatum: porro autem a theurgo spiritalem purgari hacteninmortalitatem aeternitatemque perueniat. Quamquam itaque discernat a daemonibus angelos, aeria loca esse daemonum, aetheria uel empyrea disserens angelorum, et admoneat utendum alicuius daemonis amicitia, quo subuectante uel paululum a terra possit eleuari quisque post mortem, aliam uero uiam esse perhibeat ad angelorum superna consortia: cauendam tamen daemonum societatem expressa quodam modo confessione testatur, ubi dicit animam post mortem luendo poenas cultum daemonum a quibus circumueniebatur hor
Abbreviated transcription (Latin):
fallacib dȩmonũ obstricti sub nominib
angelorũ. Nam porphrrius quandã qͦsi
purgationẽ animȩ ꝑ theurgian: cunc tan¬
t̃ tam̃ & pudibunda quodã mͦ disputati¬
one ꝓmittit : Reuersionẽ uero ad dm̃ hanc
artẽ p̃stare cuiquã negat : ut uideas eũ
int̃ uitiũ sacrilegȩ curiositati & phrloso¬
phiȩ ꝓfessionẽ sententi is alternantibus
fluctuare. Nunc enĩ hanc artẽ tanquã
fallacẽ. & in ipsa actione ꝑiculosã & le¬
gib ꝓhibitam cauendãq monet: Nunc
autẽ uelut eius laudatorib cedens uti¬
lem dicit. eẽ. mundandȩ parti animȩ. ñ
quidẽ intellectu aliqua rerũ intelligi¬
biliũ ꝑcipit᷑ ueritas nullas habentiũ si¬
militudines corporũ sed spirituali. qua
corporaliũ rerũ capiuntur imagines.
Hanc enĩ dicit ꝑ quascdã consecrationes
theurgicas quas teletas uocant idoneam
fieri atq aptã susceptioni sp̃uum & an¬

Expanded text:
fallacibus daemonum obstricti sub nominibus fallacibus daemonum obstricti sub nominibus angelorum. Nam et Porphyrius quandam quasi purgationem animae per theurgian, cunctanter tamen et pudibunda quodam modo disputatione promittit; reuersionem uero ad Deum hanc artem praestare cuiquam negat; ut uideas eum inter uitium sacrilegae curiositatis et philosophiae professionem sententiis alternantibus fluctuare. Nunc enim hanc artem tamquam fallacem et in ipsa actione periculosam et legibus prohibitam cauendam autem velut ejus laudatoribus cedens, utilem dicit esse mundandae parti animae, non quidem intellectuali, qua rerum intelligibilium percipitur veritas, nullas habentium similitudines corporum; sed spirituali, qua corporalium rerum capiuntur imagines. Hanc enim dicit per quasdam consecrationes theurgicas, quas teletas vocant, idoneam fieri atque aptam susceptioni spirituum et an
Abbreviated transcription (Latin):
ut & popło subueniret᷑ afflicto. & mors
morte destructa uelut crucifixȩ moras
similitudine signaretur : Quẽ sane serpen¬
tẽ ꝓpt̃ facti inemoriã reseruatũ cũ pꝰ ea
popłs errans tanquã idolum colere cȩpis¬
set: ex echias rex religiosa potestate deo
seruiens cũ magnȩ pietatis laude contri¬
om̃ia cõmemorare nimis longũ.ẽ. fiebant
ad cõmendandũ ueri dĩ cultũ & multorũ
falsorũq ꝓhibendũ. Piebant autẽ simplici
fide atq fidutia pietatis: non incantatio¬
nib & carminib nefaria curiositatis arte
cõpositis. quã uel magian. uel detestabili¬
ore nomine goetian. uel honorabiliore
theurgian uocant qui quasi conant᷑ ista
discernere. & illicitis artib deditos alios
damnabiles quos & maleficos uulgus ap¬
pellat. hos enĩ ad goetian ꝑtinere dicunt.
alios aut̃ laudabiles uidi uolunt quibus
theurgian deputant. cũ sint utriq ritib

Expanded text:
ut et populo subueniretur adflicto, et mors ut et populo subueniretur adflicto, et mors morte destructa uelut crucifixae mortis similitudine signaretur? Quem sane serpentem propter facti memoriam reseruatum cum postea populus errans tamquam idolum colere coepisset, Ezechias rex religiosa potestate Deo seruiens cum magna pietatis laude contriomnia commemorare nimis longum est, fiebant ad commendandum unius Dei ueri cultum et multorum falsorumque prohibendum. Fiebant autem simplici fide adque fiducia pietatis, non incantationibus et carminibus nefariae curiositatis arte conpositis, quam uel magian uel detestabiliori nomine goetian uel honrabiliori theurgian uocant, qui quasi conantur ista discernere et inlicitis artibus deditos alios damnabiles, quos et maleficos uulgus appellat hos enim ad goetian pertinere dicunt, alios autem laudabiles uideri uolunt, quibus theurgian deputant; cum sint utrique ritibus
Abbreviated transcription (Latin):
entib uenisse de cęlo: & cũ. eẽt. colligentib
constituta mensura quicquid amplius qͥsq
collegerat ex ortis uermib putruisse: an¬
te diem uero sabbati duplũ collectũ quia
sabbato colligere non licebat nulla pu¬
tredine uiolãtũ : desiđantib carne uesci
quae tanto popło nulla sufficere posse ui¬
debatur uolatilib castra cõpleta & cupi¬
ditatis ardorẽ fastidio sacietatis ex tinctũ :
obiuos hostes transitũq ꝓhibentes atq p̃li¬
antes orante morse manib:q: infigura
crucis extentis nullo hebreoꝵ cadente ꝓs¬
tratos: sediciosos in popło dĩ ac sese abor¬
dinata diuinitꝰ societate diuidentes ad
exemplũ uisibile inuisibilis poenȩ uiuos
t̾ra de hiscente sub mersos. uirga ꝑcussã
petrã tantȩ multitudini abundantia flu¬
enta fudisse. serpentũ morsus mortiferos
pę̧nã iustissimã peccatorũ in ligno ex al¬
tato atq ꝓspecto aeneo serpente sanatos.

Expanded text:
entibus uenisse de caelo et, cum esset colligentibus entibus uenisse de caelo et, cum esset colligentibus constituta mensura, quidquid amplius quisque collegerat, exortis uermibus putruisse, ante diem nero sabbati duplum collectum, quia sabbato colligere non licebat, nulla putredine uiolatum; desiderantibus carne uesci, quae tanto populo nulla sufficere posse uidebatur, uolatilibus castra conpleta et cupiditatis ardorem fastidio satietatis extinctum; obuios hostes transitumque prohibentes adque proeliantes orante Moyse manibusque eius in figuram crucis extentis nullo Hebraeorum cadente prostratos; seditiosos in populo Dei ac sese ab ordinata diuinitus societate diuidentes ad exemplum uisibile inuisibilis poenae uiuos terra dehiscente submersos; uirga percussam petram tantae multitudini abundantia fluenta, fudisse; serpentum morsus mortiferos, poenam iustissimam peccatorum, in ligno exaltato adque prospecto aeneo serpente sanatos,
Abbreviated transcription (Latin):
endo in egr̃pto mirabilit̾ gesta sunt. ubi
facere quȩdã mira ꝑmissi sunt ut mirabiliꝰ
uincerentur :Illi enĩ faciebant ueneficiis
& in cantationib magicis quib sunt an¬
autẽ tanto potius quanto istius nomine
dei qui fecit cęlũ & terrã seruientib angłis
eos facile suꝑauit. Deniq in t̃cia plaga
deficientib magis .xͨ. plage ꝑ morsen ma¬
na misteriorũ dispositiõne cõpletȩ st̃:
quib: addĩ popłm dimittendũ pharao¬
nis & egyptiorũ dura corda cesserunt.
moxq penituit. Et cũ ascendentes hebre¬
os con sequi conarent᷑. illis diuiso mari ꝑ
siccũ transeuntib unda hinc atq hinc in
sese redeunte cooꝑti & opp̃ssi sunt. Qid
de illis miraculis dicã quȩ cũ in deserto
idem popłs ductaret᷑ stupenda diuinitate
crebuer̃. aquas quȩ bibi ñ poterant misso
in eas sic̃ ds̃ p̃ceꝑat ligno a maritudine
caruisse. sitientesq satiasse : manna esuri¬

Expanded text:
endo in Aegypto mirabiliter gesta sunt, ubi endo in Aegypto mirabiliter gesta sunt, ubi facere quaedam mira permissi sunt, ut mirabilius uincerentur! Illi enim faciebant ueneficiis et incantationibus magicis, quibus sunt maautem tanto potentius, quanto iustius, nomine Dei, qui fecit caelum et terram, seruientibus angelis eos facile superauit. Denique in tertia plaga deficientibus magis decem plagae per Moysen magna mysteriorum dispositione conpletae sunt, quibus ad Dei populum dimittendum Pharaonis et Aegyptiorum dura corda cesserunt. Moxque paenituit, et cum abscedentes Hebraeos consequi conarentur, illis diuiso mari per siccum transeuntibus unda hinc adque hinc in sese redeunte cooperti et obpressi sunt. Quid de illis miraculis dicam, quae, cum in deserto idem populus ductaretur, stupenda diuinitate crebuerunt: aquas, quae bibi non poterant, misso in eas, sicut Deus praeceperat, ligno amaritudine caruisse sitientesque satiasse; manna esuri
Abbreviated transcription (Latin):
hoc nobis uolunt. eẽ. quod sibi. Nã nimis
uoluere uidebor quae miracula facta sint
at testantia ꝓmissis qͣuib ante annorũ mi¬
lia p̃dix̃ abrahȩ qđ in semine euis omnes
gentes benedictionẽ fuerant habiturȩ.
Quis enĩ ñ miret᷑ eidẽ abrahȩ filiũ pepe¬
risse con uigem sterilẽ eo tempore senec¬
tutis quo parere nec foecunda iam posset.
atq in eiusdẽ abrahȩ sacrificio flãmã
celitꝰ factã int̃ diuisas uictimas cucur¬
risse : eidẽq: abrahȩ p̃dictũ ab angłis
cȩleste incendiũ sod omorũ : quos angłos
hominib similes hospicio susceꝑat. & ꝑ
eos de ꝓle uentura dĩ ꝓmissa tenuerat:
ipsoq iam imminente incendio miram
de sodomis ꝑ eosdẽ angłos libationem loth
filii frĩs eius. cuius uxor inuia retro res¬
piciens atq in salem repente conuersa
magno ad monuit sacramento nia li
llla uero quȩ & quanta sunt quȩ iam per
mor̃ sen ꝓpopłodĩ de uigo seruitutis eru¬

Expanded text:
hoc nobis uolunt esse quod sibi. CAPUT VIII. hoc nobis uolunt esse quod sibi. CAPUT VIII. volvere videbor, quae miracula facta sint attestantia promissis Dei, quibus ante annorum millia praedixit Abrahae, quod in semine ejus omnes gentes benedictionem fuerant habiturae. Quis enim non miretur eidem Abrahae filium peperisse coniugem sterilem eo tempore senectutis, quo parere nec fecunda iam posset, adque in eiusdem Abrahae sacrificio flammam caelitus factam inter diuisas uictimas cucurrisse, eidemque Abrahae praedictum ab angelis caeleste incendium Sodomorum, quos angelos hominibus similes hospitio susceperat et per eos de prole uentura Dei promissa tenuerat, ipsoque inminente iam incendio miram de Sodomis per eosdem angelos liberationem Loth filii fratris eius, cuius uxor in uia retro respiciens adque in salem repente conuersa magno admonuit sacramento neminemIlla uero quae et quanta sunt, quae iam per Moysen pro populo Dei de iugo seruitutis eru
Abbreviated transcription (Latin):
merito illi in cȩlestib sedib constituti immor¬
tales & beati . qui creatoris sui participati¬
one congaudent. cuius ȩt̃nitate firmi. cuiꝰ
ueritate certi. cuius munere scĩ sunt. qm̃
nos mortales & miseros ut immortales be¬
atiq simus miscđiter diligunt nolunt nos
sibi sacrificari : sed ei cuius & ipsi nobiscum
sacrificiũ se eẽ. nouer̃. Cũ ipsis enĩ sumꝰ una
ciuitas dĩ : cui dr̃ inpsalmo. Głiosissima dicꝰ¬
ta sunt de te ciuitas dĩ. Cuius pars in nobis
peregrinatur : pars in illis opitulat᷑. De il¬
la quippe suꝑna ciuitate ubi dĩ uoluntas
intelligibilis in cõmutabilis. ẽ.lex. de illa
suꝑna quodã mͦ curia gerit᷑. unaq ibi cura
de nob ad nos ministrata ꝑ angłos scã illa
scriptura descendit ubi legitur. sacrificans
diis eradicabitur. nisi dño soli. Huic scrip¬
turȩ huic legi p̃ceptis talib tanta sunt at¬
testata miracula: ut satis appareat cui nos
sacrificari uelint immortales ac beatr qͥ

Expanded text:
Merito illi in coelestibus sedibus constituti, immortales et beati, qui Creatoris sui participatione congaudent, cujus aeternitate firmi, cujus veritate certi, cujus munere sancti sunt; quoniam nos mortales et miseros, ut immortales beatique simus, misericorditer diligunt, nolunt nos sibi sacrisacrificium se esse nouerunt. Cum ipsis enim sumus una ciuitas Dei, cui dicitur in psalmo: Gloriosissima dicta sunt de te, ciuitas Dei; cuius pars in nobis peregrinatur, pars in illis opitulatur. De. illa quippe superna ciuitate, ubi Dei uoluntas intellegibilis adque incommutabilis lex est, de illa superna quodam modo curia geritur namque ibi cura de nobis ad nos ministrata per angelos sancta illa scriptura descendit, ubi legitur: Sacrificans dis eradicabitur, nisi Domino soli. Huic scripturae, huic legi, praeceptis talibus tanta sunt adtestata miracula, ut satis appareat, cui nos sacrificari uelint inmortales ac beati, qui
Abbreviated transcription (Latin):
surã fidĩ. Sic̃ enĩ in uno corpore multa m̃bra
habemus: om̃ia aut̃ menbra non eosdẽ actꝰ
habent: ita multi unũ corpus sumꝰ in xp̃o:
singuli aut̃ alt̃ alterius menbra: habentes
dona diuersa scđm gr̃am quȩ data .ẽ. nobis.
Hoc enĩ sacrificiũ xp̃ianorũ multi unũ corpꝰ
in xp̃o : quod etiã sacramento altaris fidelib
noto frequentat ȩccłia. ubi ei de monstrat᷑
quod in ea oblatione quã offert ipsa offera

Expanded text:
s: sicut enim in uno corpore multa membra habemus, omnia autem membra non eosdem actus habent, ita multi unum corpus sumus in Christo. singuli autem alter alterius membra, habentes dona diuersa secundum gratiam quae data est nobis.Hoc est sacrificium Christianorum: multi unum corpus in Christo. Quod etiam sacramento altaris fidelibus noto frequentat ecclesia, ubi ei demonstratur, quod in ea re, quam offert, ipsa offera
Abbreviated transcription (Latin):
tendimus: ut ꝑueniendo quiescamus: iͥdõ
beati. quia illo fine ꝑfecti. Bonũ enĩ nr̃m
de cuius fine int̾ phỹlosophos magna con¬
tentio ẽ. nullũ. ẽ. aliud quã illi coherere.: euiꝰ
unius anima intellectualis incorporeo si dici
potest amplexu ueris implet᷑ fecundat᷑q uir¬
tutib. Hoc bonũ diligere in toto corde in tota
anima. & in tota uirtute p̃cipimꝰ. Ad hoc bonũ

Expanded text:
tendimus, ut perueniendo quiescamus, ideo tendimus, ut perueniendo quiescamus, ideo beati, quia illo fine perfecti. Bonum enim nostrum, de cuius fine inter philosophos magna contentio est, nullum est aliud quam illi cohaerere, cuius unius anima intellectualis incorporeo, si dici potest, amplexu ueris inpletur fecundaturque uirtutibus. Hoc bonum diligere in toto corde, in tota anima et in tota uirtut
Abbreviated transcription (Latin):
sũ .ẽ. ad eius altare cor nr̃m: eius unige¬
nito eũ sacerdote placamꝰ. Ei cruentas
uictimas cedimus: quando usq ad san¬
guinẽ ꝓ eius ueritate certamus. Fum sua¬
uissimo ad olemus in censo: cũ in eius cons¬
pectu pio scõq amore flagramꝰ. Ei dona
eius in nob nosq ipsos uouemus & reddimꝰ.
& beneficiorũ eius solemnitatib festis & dieb
statutis dicamus sacramꝰq memoriã : ne
uolumine tẽporũ ingrata subrepat obli¬
uio. Ei sacrificamꝰ hostiã humilitatis & lau¬
dis in ara cordis : igne feruidã caritatis.
Ad hunc uidendũ sic̃ uidi poterit: eiq co¬
herendũ ab om̃i peccatoꝵ & cupiditatũ
malarũ labe mundamur : & eius nomine
consecramur. Ipse enĩ fons nr̃ȩ beatitudinis :
ipse om̃is appetitionis ẽ finis. Hunc eli¬
gentes. uel potius religentes. amiseramus
enĩ negligentes. Hunc gͦ religentes unde
& religio dicta phibetur ad eũ dilectione

Expanded text:
sum est, ejus est altare cor nostrum; ejus unigesum est, ejus est altare cor nostrum; ejus unigenito eum suictimas caedimus, quando usque ad sanguinem pro eius ueritate certamus: eum suauissimo adolemus incenso, cum in eius conspectum pio sanctoque amore flagramus: ei dona eius in nobis quoque ipsos uouemus et reddimus; ei beneficiorum eius sollemnitatibus festis et diebus statutis dicamus sacramusque memoriam, ne uolumine temporum ingrata subrepat obliuio; ei sacrificamus hostiam humilitatis et laudis in ara cordis igne feruidam caritatis. Ad hunc uidendum, sicut uideri poterit, eique cohaerendum ab omni peccatorum et cupiditatum malarum labe mundamur et eius nomine consecramur. Ipse enim fons nostrae beatitudinis, ipse omnis adpetitionis est finis. Hunc eligentes uel potius religentes amiseramus enim neglegentes — hunc ergo religentes, unde et religio dicta perhibetur, ad eum dilectione
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑhibet de lumine. ł rat lumen ueruĩ quod
illuminat omnẽ hominẽ uenientẽ in hunc
mundũ. in qua differentia satis ostendit᷑
animã rationalẽ uel intellectualẽ quał
erat in ioħe sibi lumen. eẽ. ñ posse : sed al¬
terius ueri luminis participatione lucere.
Hoc & ipse ioħs fatetur ubi ei ꝑhibens tes¬
timoniũ dicit. Nos om̃s de plenitudine eiꝰ
onib: suis. nec popłorũ errorib partim
auctores fierent. partim resistere auđent :
ꝓfecto confiterent᷑ & illis immortalibus
acbeatis && nob̵ mortalib ac miseris ut
colendũ qui ñr. ẽ. & illorũ. Hiuc nos ser¬
uitutẽ quȩ latria grece dr̃ siue in qͥbq
sacram̃tis. siue in nob̵ ipsis debemꝰ. Hluius¬
eñĩ templũ simul om̃s. & singuli templa
sumus : quia & om̃iũ concordiã. & singu¬
los in habitare dignatur. ñ in om̃ib: quã
in singulis maior̾. qm̃ nec mole distendit᷑.
nec partitione minuitur. Cũ ad illũ sur¬

Expanded text:
perhiberet de lumine. Erat lumen uerum, quod perhiberet de lumine. Erat lumen uerum, quod inluminat omnem hominem uenientem in hunc mundum. In qua differentia satis ostenditur animam rationalem uel intellectualem, qualis erat in Iohanne, sibi lumen esse non posse, sed alterius ueri luminis participatione lucere. Hoc et ipse Iohannes fatetur, ubi ei perhibens testimonium dicit: Nos omnes de plenitudine eius onibus suis nec populorum erroribus partim auctores fierent, partim resistere non auderent: profecto confiterentur et illis inmortalibus ac beatis et nobis mortalibus ac miseris, utcolendum, qui et noster est et illorum. Huic nos seruitutem, quae Xatpeia Graece dicitur, siue in quibusque sacramentis siue in nobenim templum simul omnes, et singuli templa sumus: quia et omnium concordiam, et singulos inhabitare dignatur; non in omnibus, quam in singulis major: quoniam nec mole distenditur, nec partitione minuitur. Cum ad illum sur
Abbreviated transcription (Latin):
beatiq subsistant. Sepe multũq plotinus
asserit sensũ platonis ex planans nec illã
quidẽ quã credunt. eẽ. uniuersitatis ani¬
mam aliunde beatã. eẽ. quã nr̃am : idq. ẽẽ.
lum̃ quod ipsa non .ẽ. a quocreata. ẽ. & quo
intelligibilit̃ illuminante intelligibilit̃
lucet. Dat etiã similitudinẽ ad illa in cor¬
porea de his cęlestib conspicuis amplisq
corporib : tanquã ille sit sol & ipsa sit
luna. lunã quippe solis obiectu illuminari
putant. Dicit gͦ ille magnus platonicus
animã rationalẽ siue potuis intellectua¬
lis dicenda sit. ex quo genere etiã immor
supra se naturã nisi dĩ qui fabricatꝰ ÷
mundũ aquo & ipsa facta. ẽ: nec aliunde
illis supnis p̃beri uitã beatã & lum̃ intel¬
ligentiȩ ueritatis quã unde p̃betur & nob̾
consonans euangłio ubilegitur. fuit homo
missus a dõ cui nom̃ erat ioħs. Hic uenit
in testimoniũ ut testimoniũ ꝑhibet de lumi¬

Expanded text:
beatique subsistant. Saepe multumque Plotinus beatique subsistant. Saepe multumque Plotinus adserit sensum Platonis explanans, ne illam quidem, quam credunt esse uniuersitatis animam, aliunde beatam esse quam nostram, idque esse lumen quod ipsa non est, sed a quo creata est et quo intellegibiliter inluminante intellegibiliter lucet. Dat etiam similitudinem ad illa incorporea de his caelestibus conspicuis araplisque corporibus, tamquam ille sit sol et ipsa sit luna. Lunam quippe solis obiectu inluminari putant. Dicit ergo ille magnus Platonicus animam rationalem, siue potius intellectualis dicenda sit, ex quo genere etiam inmortsupra se naturam nisi Dei, qui fabricatus est mundum, a quo et ipsa facta est; nec aliunde illis supernis praeberi uitam beatam et lumen intellegentiae ueritatis, quam unde praebetur et nobis, consonans euangelio, ubi legitur: Fuit homo missus a Deo, cui nomen erat Iohannes; hic uenit in testimonium, ut testimonium per perhiberet de lumi
Abbreviated transcription (Latin):
nos uno uerbo enuntiare non possumꝰ. Quae
itaq latria grece nuncu patur & latine in¬
t̃p̃tatur seruitus. sed ea qua colimꝰ dm̃. uel
quae thriscia grece. latine aut̃ religio dr̃
Sed ea quȩ nõbis. ẽ. erga dm̃. uel quã illi
dĩ cultũ possumꝰ appellare : hanc ei tantũ
dõ debi dicimus qui uerus. ẽ. ds̃ : facitq suos
cultores dõs. Quicũq igitur sunt in cęlestib
habitationib immortales & beati. si nos ñ
amant nec beatos. eẽ. nos uolunt: colendi
utiq non sunt : Si aut̃ amant & beatos uo¬
lunt : ꝓfecto inde uolunt unde & ipsi sunt.
An aliunde ipsi beati. aliunde nos: Sed ñ
ihac quaestione con flictꝰ. Uider̃ enĩ suisq
litteris multis modis copiosissime manda¬
uer̃ hinc illos unde & nos fieribeatos obiec¬
to quodã lumine intelligibili quod ds̃. ẽ. ilł
& aluid .ẽ. quã illi a quo illustrantur ut
clareant. atq eius participatione ꝑfecti

Expanded text:
nos uno uerbo enuntiare non possumus. Quae nos uno uerbo enuntiare non possumus. Quae itaque λατρεία Graece nuncupatur et Latine interpretatur seruitus, sed ea qua colimus Deum; uel quae θρησκεία Graece, Latine autem religio dicitur, sed ea quae nobis est erga Deum; uel quam illi Dei cultum possumus appellare: hanc ei tantum Deo deberi dicimus, qui uerus est Deus facitque suos cultores deos. Quicumque igitur sunt in caelestibus habitationibus inmortales et beati, si nos non amant nec beatos esse nos uolunt, colendi utique non sunt. Si autem amant et beatos uolunt, profecto inde uolunt, unde et ipsi sunt; an aliunde ipsi beati, aliunde nos? CAPUT Iin hac quaestione conflictus. Viderunt enim suisque litteris multis modis copiosissime mandauerunt hinc illos, unde et nos, fieri beatos, obiecto quodam lumine intellegibili. quod Deus est illis et aliud est quam illi, a quo inlustrantur, ut clareant adque eius participatione perfecti
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ quia latine loquendi consuetudine
non imperitoꝵ uerũ etiã doctissimorũ
gio. non eo uocabulo uitatur ambiguũ dũ
de cultu dĩtatis uertitur quȩstio. ũt fident̃
dicere ualeamus religionẽ non. eẽ. nisi cul¬
tũ dĩ.qm̃ uidet᷑ hoc uerbũ a significanda
obseruantia ꝓpinquitatis humanȩ in solent̃
auferri. Pietas quoq ꝓpriȩ dĩ cultus in tel¬
ligi solet: quã greci. eusebIaN uocant. Hȩc
autẽ & erga parentes officiose hab̾i dicit.
More autẽ uulgi hoc nom̃ etiã inoꝑib mi¬
sericordiȩ frequentat᷑. Quod idõ arbitror
euenisse. quia hȩc fieri p̃cipue mandat
ds̃: eaq sibi uel ꝓsacrificiis uel p̃sacrificiis
placere testatur. Ex qua loquendi consue
sane greci nullo sui sermonis usu. EusebEN
etiã uulgus usurpet. Unde in quib dam
scripturarũ locis ut distintio certior ap¬
pareret non eus ebian quod exbono cultu
nat dicere maluer̃. Utrũ libet aut̃ horũ

Expanded text:
tamen quia Latine loquendi consuetudine, tamen quia Latine loquendi consuetudine, non imperitorum, verum etiam doctissimorum, gio, non eo vocabulo vitatur ambiguum, cum de cultu Divinitatis vertitur quaestio, ut fidenter dicere ualeamus religionem non esse nisi cultum Dei, quoniam uidetur hoc uerbum a significanda obseruantia propinquitatis humanae insolenter auferri. Pietas quoque proprie Dei cultus intellegi solet, quam Graeci εὐσέβειαν uocant. Haec tamen et erga parentes officiose haberi dicitur. More autem uulgi hoc nomen etiam in operibus misericordiae frequentatur; quod ideo arbitror euenisse, quia haec fieri praecipue mandat Deus eaque sibi uel pro sacrificiis uel prae sacrificiis placere testatur. Ex qua loquendi consuetsane Graeci nullo suo sermonis usu εὐσεβῆν u illorum etiam uulgus usurpet. Unde in quibusdam scripturarum locis, ut distinctio certior appareret, non εὐσέβειαν, quod ex bono cultu, nat, dicere maluerunt. Utrumlibet autem horum
Abbreviated transcription (Latin):
iecta sunt᷑ ꝑ hibent᷑ coli. Namex hoc uerbo
& agricolȩ & coloni & in colȩ uocantur :¬
& ipsos dõs non obaliud appellant cęlico¬
las nisi quod cęlũ colant. non utiq uene¬
rando sed in habitando. tanquã cęli qͦsdã
colonos: non sic̃ apellant᷑ coloni: qui con¬
ditioni debent genitali solo ꝓpt̾ agricul¬
turã sub dominio possessorũ. sic̃ ait qͥdã
latini eloquii magnus auctor. Urbs an¬
tiqua fuit tyrii tenuere coloni. Ab in colen¬
do enĩ colonos uocauit. ñ ab agricultura.
Hinc & ciuitates amaiorib ciuitatib uelut
popłorũ examinib conditȩ coloniȩ nun¬
cupant᷑. Ac ꝑ hoc cultũ quidẽ non debi nͥ
dõ ꝓpria quadã notione uerbi huius om̃i¬
no uerissimũ . ẽ. Sed quia & aliarũ rerum
dr̃ cultus. idõlatine uno uerbo significari
uis distinctius non quẽ libet sed dĩ cultũ
significare uideat᷑. unde isto nomine int̃¬

Expanded text:
iecta sunt nobis, perhibentur coli. Nam ex hoc uerbo iecta sunt nobis, perhibentur coli. Nam ex hoc uerbo et agricolae et coloni et incolae uocantur, et ipsos de os non ob aliud appellant caelicolas, nisi quod caelum colant, non utique uenerando, sed inhabitando, tamquam caeli quosdam colonos; non sicut appellantur coloni. qui condicionem debent genitali solo, propter agriculturam sub dominio possessorum, sed, sicut ait quidam Latini eloquii magnus auctor: Urbs antiqua fuit, Tyrii tenuere coloni. Ab incolendo enim colonos uocauit, non ab agricultura. Hinc et ciuitates a maioribus ciuitatibus uelut populorum examinibus conditae coloniae nuncupantur. Ac per hoc cultum quidem non deopria quadam ratione verbi hujus, omnino verissimum est: sed quia et aliarum rerum dicitur cultus, ideo Latine uno verbo significari vis distinctius non quemlibet, sed Dei cultum significare videatur; unde isto nomine inte
Abbreviated transcription (Latin):
ficemꝰ uel aliqua nr̃a. seu nos ipsos religio¬
nis ritib consecremus. Hic ẽ. enĩ diuinitati
uel si ex p̃ssius dicendũ. ẽ. deitati debitus
cultus. Propt̃ quẽ uno uerbo significandũ
qm̃ michi satis idoneũ non occurrit latinũ :
greco ubi necesse. ẽ. in sinuo quid uelim di¬
cere. Latriañ quippe. nr̃i ubicũq: scãrum
scripturarũ positũ. ẽ. int̾p̃tati sunt serui¬
tutẽ. Sed ea seruitꝰ quȩ debet᷑ hominibus
scđm quã p̃cipit apłs seruos dñis suis sub¬
iectos. eẽ. debe alio nomine grece nuncu¬
pari solet. Latria uero scđm consuetudinẽ
qua locuti sunt qͥ nobis diuina eloquia
dũ dm̃. Pro inde si tantũ mͦ cultus ipse di¬
catur : non soli dõ debi uideatur. Dicim᷑ e̾nĩ
colere etiã homines : quos honorifica uel
recordatione uel p̃sentia frequentamꝰ.
Nec solũ ea quib nos religiosa humili¬
tate subicimꝰ: sed quȩdã etiã quȩ sub¬

Expanded text:
ficemus, vel aliqua nostra, seu nos ipsos religioficemus, vel aliqua nostra, seu nos ipsos religionis ritibus consecremus. Hic est enim divinitati, vel, si expressius dicendum est, deitati debitus cultus; propter quem uno verbo significandum, quoniam mihi satis idoneum non occurrit Latinum, Graeco ubi necesse est insinuo quid velim dicere. Latriam quippe nostri, ubicunque sacrarum Scripturarum positum est, interpretati sunt servitutem. Sed ea sersecundum quam praecipit apostolus seruos dominis suis subditos esse debere, alio nomine Graece nuncupari solet; Xatpeia uero secundum consuetudinem, qua locuti sunt qui nobis diuina eloquia dum Deum. Proinde si tantummodo cultus ipse dicatur, non soli Deo deberi uidetur. Dicimur enim colere etiam homines, quos honorifica uel recordatione uel praesentia frequentamus. Nec solum ea, quibus nos religiosa humilitate subicimus, sed quaedam etiam, quae sub
Abbreviated transcription (Latin):
animã nisi participato lumine illius dĩ
a quo & ipsa & mundus factꝰ ẽ. beatã. eẽ
non posse. lta illud quod om̃s homines ap¬
petunt id ÷ beatã uitã quãquã isti assecu¬
turũ negant qui non illi uni optimo qui ÷
in cõmutabilis ds̃ puritate casti amoris
ad heserĩt. sed quia ipsi quoq siue cedentes
uanitati erroriq popłoꝵ siue ut ait apłs
euanescentes in cogitationib suis multos
dõs colendos ita putauer̃ uel putari uolu¬
erunt ut quidã eoꝵ etiã dȩmonib diuinos
honores sacrorũ & sacrificiorũ deferendos
.eẽ. censerent. quib iam ñ parua ex parte
respondimꝰ: nunc uidendũ ac disserendũ
.ẽ. quantũ ds̃ donat.im mortales ac beati
bonos dȩmones uel nobiscũ angłos nomi¬
nant. quomͦ credendi sunt uelle a nobis
religionẽ pietatẽq seruari. hoc ÷ ut aꝑtius
dicã utrũ etiã sibi antantũ dõ suo qui etiã
nr̃ .ẽ. placeat eis ut sacra faciamꝰ & sacri¬

Expanded text:
animam nanimam ns factus est, beatam esse non posse; ita illud quod omnes homines appetunt, id est vitam beatam, quemquam isti assecuturum negant, qui non illi uni optimo, qui est incommutabilis Deus, puritate casti amoris adhaeserit. Sed quia ipsi quoque sive cedentes vanitati errorique populorum, sive, ut ait Apostolus, evanescentes in cogitationibus suis , multos deos colendos ita putaverunt, vel putari voluerunt, ut quidam eorum etiam daemonibus divinos honores sacrorum et sacrificiorum deferendos esse censerent, quibus jam non parva ex parte respondimus: nunc videndum ac disserendum est, quantum Deus donat, immortales ac beati bonos daemones, vel nobiscum Angelos nominant, quomodo credendi sint velle a nobis religionem pietatemque servari; hoc est, ut apertius dicam, utrum etiam sibi, an tantum Dnoster est, placeat eis ut sacra faciamus et sacri