comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ce in humana facie. quam racionabili
distinictione instrumenta sensuumcol¬
locata sunt. Sup̃mum locum obtinet
uisus mocnlis: deinde auditus mauri¬
bus. post hunc in naribus ol factus. atq
post hunc more gustus. Seimus autẽ
posita mira preceteris agilitate ꝑcipit.
Benegͦ quasispeculator quidememi¬
nentiorem cunctis locum obtinuit: ut
quȩ ceteris sensibus suꝑuenturasunt.
ance ꝑiculun p̃uidere possit. Post he
auditus & loco & inobilitate seds ẽ:
deiude olfactus. Gustus antẽ qui nil
sentire potest. nisi id quod tangit: me¬
rito tardior oeteris sensibus inimore¬
sedit. Tactus specialem sedem ñhabet.
qui ideo umuersalis ẽ: quia eunctis
cooꝑatur sensibus. Unde & indigitis
pollex qui tactum significat. coaduna¬
tis inunum digitis solus om̃ib respondec.
quia sine tactu nullus sensuũ eẽ potest.
Uidete etiam qͦmͦ in humano corpore ossa
intrinsecus collocata sunt. qͣtinꝰ robur

Expanded text:
ce in humana facie quam rationabili ce in humana facie quam rationabili distinctione instrumenta sensuum collocata sunt. Supremum locum obtinet visus in oculis. Deinde auditus in auribus; post hunc in naribus olfactus, atque post hunc in ore gustus. Scimus autem posita mira prae caeteris agilitate percipit. Bene ergo quasi speculator, eminentiorem cunctis locum obtinuit, ut quae caeteris sensibus superventura sunt, ante periculum praevidere possit. Post hunc auditus, et loco et nobilitate secundus est. Deinde olfactus. Gustus autem qui nil sentire potest nisi id quod tangit, merito tardior caeteris sensibus in imo resedit. Tactus specialem sedem non habet, qui ideo universalis est, quia cunctis cooperatur sensibus. Unde et in digitis pollex, qui tactum significat, coadunatis in unum digitis solus omnibus respondet, quia sine tactu nullus sensuum esse potest. Vide etiam quomodo in humano corpore ossa intrinsecus collocata sunt, quatenus robur
Abbreviated transcription (Latin):
sum ꝑdigitos pedum. inquinq finit᷑
humani corporis ꝓtensio: quia siune
in latum tendatur animus ꝑuitentio.¬
nem oꝑis. siue deorsum figatur ꝑ desi¬
dium affectionis. quinq sensus sunt
ꝑ quos foris exit. Itein digiti terius arti¬
ctilorum interuallis distinguntur. qͥ¬
inmanibus de una palma. inpedibus
deuna planta ꝓdeunt: quia de una
sensualitate quinq sensusexeunt.
inquibus trina distinctione primũ
sensus. deinde sentire. postinodu in
sensibile inuenitur. Postremo insui¬
gulis digitis extremorũ articulorũ
capita suꝑ positis unguib quasigale¬
ata cernuntur. ut quocumq siue ma¬
nus extenta. siue pes ꝓmotus offendi¬
culum inuenerint: ipso suo munum¬
ne ꝓtecti. illesiꝑmanere possint. Simi¬
liter terrena ista ad similitudinem
unguium foris sensib inherentia qͣsi
in necessitate nosmuniunt: s quantũ
non ꝑtinent ad necessitatem quasiextͣ
carnem si ne sensu precidi possunt. Ee¬

Expanded text:
 digitos pedum in quinque finitur  digitos pedum in quinque finitur humani corporis protensio; quia sive in latum tendatur animus per intentionem operis, sive deorsum figatur per desiderium affectionis, quinque sensus sunt per quos foris exit. Item digiti ternis articulorum intervallis distinguuntur, qui de una palma in manibus, in pedibus de una planta prodeunt; quia de una sensualitate quinque sensus exeunt, in quibus prima distinctione primum sensus, deinde sentire, postmodum sensibile invenitur. Postremo in singulis digitis extremorum articulorum capita superpositis unguibus, quasi galeata cernuntur, ut quocunque, sive manus extensa, seu pes promotus offendiculum invenerit, ipsi suo munimine protecti, illae si permanere possint. Similiter terrena illa ad similitudinem unguium foris sensibus inhaerentia, quasi in necessitate nos muniunt; sed quantum non pertinent ad necessitatem, quasi extra carnem sine sensu praecidi possunt. Ec
Abbreviated transcription (Latin):
ec de dispositione temporum
exempli causa dicta sufficiant.
Nunc illũ ordinem ꝓsequam᷑: qui
in una quaq re consid̾at᷑. scđin con-¬
gruam dispositionem parcium. Hic uͦ
intrinsecus ẽ: alii scilicet seđm locum
& tempꝰ extrinseci sunt. & hic quoq
ñ minus miranda ẽ dininȩ sapientie
efficatia. quȩ ita congrue inuniu̾st¬
tate singula distribuit: ut nusquam
om̃ino iunctura parcium. generet
repugnantiã qualitatũ. Soce ut exem¬
plicausa de multis pauca ponamus.
ni compositione humani corporis qͣn¬
ta elucet sapientia ereatoris: Sursũ ẽ
homo uniformis. deorsum bifariam
diuisus. quia & uniforine ẽ pͥncipale
mentis idẽ ratio. quȩ uisibilia respieit.
& gemnina ẽ amme qualitas. ira &̾ con¬
cupiscentia quȩ deorsum ad terrena
descendit. Item brachiis in latũ excen¬
ditur. tibiis deorsum figitui: statura
humani corporis: quia &e intentio
oꝑationis animũ extendit. & affectus
desidiorum figit. Item sodm latitudi¬

Expanded text:
ec de dispositione temporum exempli causa dicta sufficiant. Nunc illum ordinem prosequamur, qui in unaquaque re consideratur, secundum congruam dispositionem partium. Hic vero intrinsecus est; alii, scilicet secundum locum et tempus, extrinseci sunt. Et hic quoque non minus miranda est sapientiae efficacia, quae ita congrue in universitate singula distribuit ut nusquam omnino junctura partium generet repugnantiam qualitatum. Ecce, ut exempli causa de multis pauca ponamus, in compositione humani corporis, quanta elucet sapientia Creatoris? Sursum est homo uniformis, deorsum bifariam divisus; quia et uniforme est principale mentis, id est ratio quae invisibilia respicit; et ut gemina est animae qualitas, ita et concupiscentia quae deorsum ad terrena descendit. Item brachiis in latum extenditur, tibiis deorsum figitur statura humani corporis; quia et intentio operationis animum extendit, et affectus desideriorum figit. Item secundum latitudi
Abbreviated transcription (Latin):
cribere me aliquid & deno¬
tio iubet: & ꝓhibet occus¬
þatio. uerũtam̃ quia pre¬
pediente corꝑali molestia.
frum ad p̃sens ñ ualeo sectaricon¬
uentũ: id tantillũ ocii quod uł mͥ
de somno fraudans innoctib int̃¬
ciꝑe sinor. non sinã ociosum. Libet
gͦ temptare id potissimũ aggredi.
qđ sepe animũ pulsauit: loqui ui¬
delicet aliquid in laudib uirginis
matris. suꝑ illa lectione euangłica.
inqua luca referente. dñice annun¬
tiationis continetur historia. Ad qđ
diar quo ad queq ipsorũ necessaria
minus paratus inueniar̾. non arbi¬
tror eos debere grauari. si ꝓprie satis¬

Expanded text:
cribere me aliquid et devotio jubet, et prohibet occupatio. Verumtamen quia praepediente corporali modestia, fratrum ad praesens non valeo sectari conventum; id tantillum otii, quod vel mihi de somno fraudans in noctibus intercipere sinor, non sinam otiosum. Libet ergo tentare id potissimum aggredi, quod saepe animum pulsavit; loqui videlicet aliquid in laudibus Virginis matris, super illa lectione evangelica, in qua, Luca referente, Dominicae Annuntiationis continetur historia. Ad quod diar, quo ad quaeque ipsorum necessaria minus paratus inveniar, non arbitror eos debere gravari, si propriae satis
Abbreviated transcription (Latin):
custodit. Aliud genus ẽ tilia. aliud
fagus. aliud quercus. unũ quodq suã
speciem habet. & unũ quodq generis
sui seruat similitudinẽ. Uide folrum
qͣmͦ serratis dentibus ꝑ girũ distinguit᷑:
qͣmͦ intrinsecus ꝓductis costulis huc
illucq intexitur. Numera unũ. nume¬
ra aliud omne quod ẽ unius generis.
tes inuno. quot dentes in alio. tot costu¬
las in uno. quot costulas in alio. talem
formã inuno. qualem formã in alio. ta¬
lem colorem in uno. qualem colorẽ in
alio. Ecce qͦmͦ mora. qͦmͦ fraga. quibꝰdã
granulis ad inuicem compactis eireũ¬
quaq distinguntur. tale unũ quale
alterum: & om̃is natitra quasi cuiusdã
intrinsecus dictantis p̃ceptum acceꝑit.
nusquam t̾minos suos excedere p̾sumit.
Hoc quoq inirabile ẽ: quod inuno cor¬
pore tot construunt᷑ menbra. totmen¬
biorum forme. tot loca. tot officia. Ec¬
ce in uno hominis corpore quot m̃bra:

Expanded text:
custodit, aliud genus arboris est tilia, aliud custodit, aliud genus arboris est tilia, aliud fagus, aliud quercus, unumquodque speciem suam habet, et unumquodque generis sui servat similitudinem. Vide folium quomodo ferratis dentibus per gyrum distinguitur, quomodo intrinsecus productis costulis huc illucque intexitur. Numera unum, numera aliud. Omne quod est unius generis, tes in uno quot dentes in alio, tot costulas in uno quot costulas in alio, talem formam in uno qualem formam in alio, talem colorem in uno qualem colorem in alio. Ecce quomodo mora, quomodo fraga, quibusdam granulis ad invicem compactis circumquaque distinguuntur; tale unumquodque quale alterum, et omnis natura quasi cujusdam intrinsecus dictantis praeceptum acceperit, nusquam terminos suos excedere praesumit. Hoc quoque mirabile est quod in uno corpore tot constituuntur membra, tot membrorum formae, tot loca, tot officia. Ecce in uno hominis corpore quot membra?
Abbreviated transcription (Latin):
quia monstruosa quodammͦi sunt uł
ridicula: quorum quidem plasinatio
quantũ abhumana ratione abieua ẽ.
tanto leuius humanũ animũ in adini¬
rationẽ compellere potest. Quare co-¬
codrillus manducans inferiorẽ molã
ñ mouet: & qͣmͦ salamandra inigne
illesa ꝑmanet. Quis dedit hericio
spinas. & docuit eum ut se pomistur¬
bine discussis inuoluat. quib onustꝰ
incedens. stridet quasi plaustrum.
& formica quȩ hiemis suꝑuenture
prescia. granis horrea sua replet. ara¬
nea quoq de uisceribus suis laqueos
uectit ut p̃dam capiat. Isti sunt testes
sapientiȩ dĩ. Est ad hucaliud uerum
& euidens diuinȩ sapientiȩ argum̃tũ
quod om̃e genus simile sibi ꝓcreat: &
in tam inultis similitudo una ꝓpaga¬
ta pͥmę originis formã non ĩmutat.
Hon oius uitulum. ñ uacca agnũ. non
cerua leporem. ñ leo uulpem: s insibi
simile ꝓpaginem suam excenditom̃e
quod ẽ. Hoc quoq insensibilis natura

Expanded text:
quia monstruosa sunt vel quia monstruosa sunt vel ridicula; quorum quidem psalmatio quantum ab humana ratione aliena est, tanto facilius humanum animum in admirationem compellere potest. Quare crocodilus manducans inferiorem molam non movet? et quomodo salamandra in igne illaesa permanet? quis dedit ericio spinas, et docuit eum, ut se pomis turbine discussis involvat, quibus onustus incedens stridet quasi plaustrum? et formicam quae hiemis superventurae praescia granis horrea sua replet? araneam quae de visceribus suis laqueos nectit unde praedam capiat? isti sunt testes sapientiae Dei. Est adhuc aliud verum et evidens divinae sapientiae argumentum, quod omne genus simile sibi procreat, et in tam multis similitudo una propagata primae originis formam non mutat; non ovis vitulum, non vacca agnum, non cerva leporem, non leo vulpem, sed in sibi simile propaginem suam extendit omne quod est. Hoc quoque insensibilis natura
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. & ob hoc magis mira uiden¬
tur. Sunt quedam inreb conditis. que
iocireo eũ uidentur magis mira sunt.
quia ad hominũ noticiam raroꝑueni¬
unt: uł obhoc quod insuogen̾e pauca
creata sunt. uł quia in remotis sedibus
& inabditis nature sinib abstrusa.
Hec aut̃ iccirco creatoris ꝓuidentia seor¬
sum collocare uoluit. ut illorũ consor¬
tioquȩ noxia sunt ñledatur humana
societas: eorum quȩ p̃ciosa sunt specie
pbetur humana cupiditas eorũ quȩ
rara sunt nouitate excitata. ad mirari
discat humana tarditas. postremo ut
hec bona simul& mala quasieminus
posita quodammͦ alloquant᷑ hominẽ
ut attendat. quanto studio ȩt̃na mala
fugere. & bona ęt̾na appetere debet.
siphis cemporalib bonis ad ipiscendis
&e malis euitandis tantos labores susti
quia speciali quodammͦ decore sunt
& conuenient coaptatę: ita ut ipsa dis¬
positio oꝑis quodammͦ innuere uideat᷑.
specialem sibi adhibitam diligentiam
conditoris. Rursus alia iccircomirun

Expanded text:
t ob hoc magis mira videntur. Sunt quaedam in rebus conditis quae idcirco cum videntur magis mira sunt, quia ad hominum notitiam raro perveniunt, vel ob hoc quod in suo genere pura creata sunt, vel quia remotis sedibus et in abditis naturae sinibus abstrusa. Haec autem idcirco Creatoris providentia seorsum collocare voluit, ut illorum consortio quae noxia sunt non laedatur humana societas, eorum quae pretiosa sunt specie probetur humana cupiditas, eorum quae rara sunt novitate excitata admirari discat humana tarditas; postremo ut haec bona simul et mala quasi eminus posita quodammodo alloquantur hominem, ut attendat quanto studio mala aeterna fugere et bona aeterna appetere debet, si pro his temporalibus bonis adipiscendis et malis evitandis tantos labores sustinquia speciali quodam modo decorae sunt et convenienter coaptatae, ita ut ipsa dispositio operis quodammodo innuere videatur specialem sibi adhibitam diligentiam Conditoris. Rursus alia idcirco miramur
Abbreviated transcription (Latin):
plenitudine accepit: auima xp̃i pleni¬
tudinẽ comprehendit. Comp̃hendit
dico. non equalitatȩ naturȩ. s plenitudi¬
ne gr̃e: & unitatis ꝓprietate. Eoce dixi
postulanti. quod & iubenti debueram.
quod magis in hac assertione approban¬
dum putaui: s in rebus dubiis. si mani¬
festa auctoritate ñ ualeo ab aliis quidẽ
sicaccipi uolo. ut querentẽ me adiuuent̃.
inuenientẽ ñ refutent. Quicũq aut̃ in
eo ꝑsistunt. ut hoc asserere contendant.
quod alia fuerit illa sapientia. qua aĩa
xp̃i sapiens extitit. aliaquȩ animȩ xp̃i
unita fuit: egonemini p̃iudicium fa¬
cere uolo. Uideant ipsi quo sensu hoc
asserant: neforte carnalis sit magis sua
qua uera ꝓnuntians. Hoc unum ego in¬
dubitanteraffirmo: quia autalia sapi¬
entia p̃ter diuinam. inanima xp̃i non
fuit: aut si alia fuit. equalis illi ñ fuit.
Hoc credenti qui non credit: non bene
credit. Adcetera egoñ cogo: s suadeo in

Expanded text:
plenitudine accepit, anima Christi pleniplenitudine accepit, anima Christi plenitudinem comprehendit. Comprehendit dico non in aequalitate naturae, sed plenitudine gratiae et unitatis proprietate. Ecce dixi postulanti quod et jubenti debueram, quod magis in hac assertione approbandum putavi. Sed in rebus dubiis si manifesta auctoritate non valeo, ab aliis quidem sic accipi volo, ut quaerentem me adjuvent, invenientem non refutent. Quicunque autem in eo persistunt, ut hoc asserere contendant, quod alia fuerit illa sapientia, qua anima Christi sapiens exstitit; alia quae animae Christi unita fuit; ego nemini praejudicium facere volo; videant ipsi quo sensu hoc asserant, ne forte carnalis sit, magis sua quam vera pronuntians. Hoc unum ego indubitanter affirmo, quod aut alia sapientia praeter divinam in anima Christi non fuit, aut si alia fuit, qualis illi non fuit. Hoc credenti qui non credit, non bene credit. Ad caetera ego non cogo, sed suadeo; in
Abbreviated transcription (Latin):
participando. s totam possidendo.
quam singularit̃ concepit. & in effa¬
biliter comp̃hendit. Quare in effabili¬
ter comp̃hendit: Quia scđm plenitu¬
dinem accepit. Ioħs lucerna erat ar¬
dens & lucens: hic lucem cõprehen¬
derat. quia tenebre ñ erat.S quia ex
parte comp̃henderat. ꝓptea in effabi¬
lem illam in xp̃o com p̃hensionẽ. com¬
prehendere ñ poterat: s ait. Cuiꝰ inqͥt¬
ñ sum dignus ut soluã corrigiam caltia¬
mentieius. Ergo ioħs corrigiam xp̃i
soluere ñ potuit. In illo enimerat de
plenitudine acciꝑe: supra illũ plenitu¬
dinẽ comp̃hendere. Hoc itaq quod no¬
uerat dicere potuit: quod ñ conceperat
eredere elegit. discutere ñ presumpsit:
Holuitgͥ ille unionẽ soluere: ne nos pre¬
sumamꝰ unitatem comꝑare. Quid uobis
uidetur: Nonne illi corrigiam incarna¬
tiuerbi soluere uolunt: qui unitatẽ in¬
effabilis sacramenti differentia com¬
parationis diuidunt: Anima gͥ ioħis de

Expanded text:
participando, sed totam possidendo, participando, sed totam possidendo, quam singulariter concepit, et ineffabiliter comprehendit? Quare ineffabiliter comprehendit? quia secundum plenitudinem accepit. Joannes lucerna erat ardens, et lucens ; hic lucem comprehenderat, quia tenebrae non erat. Sed quia ex parte comprehenderat, propterea ineffabilem illam in Christo comprehensionem comprehendere non poterat, sed ait: Cujus non sum dignus ut solvam corrigiam calceamenti ejus . Ergo Joannes corrigiam Christi solvere non potuit. In illo enim erat de plenitudine accipere; supra illum plenitudinem comprehendere. Hoc itaque quod noverat dicere potuit, quod non conceperat credere elegit, discutere non praesumpsit. Noluit igitur ille unionem solvere, ne nos praesumatur unitati comparare. Quid vobis videtur? Nonne illi corrigiam incarnati Verbi solvere volunt, qui unitatem ineffabilis sacramenti differentia comparationis dividunt? Anima igitur Joannis de
Abbreviated transcription (Latin):
habet. ut ds̃ sit : Aut quia nonẽ. ideoĩ
habet: Quomͦ tam̃ habet: S habet ꝑ¬
sonaliter unita: non naturalit̃ insita
Habet totum. ñ qͦd ereatura ȩt̃na. aut
immensa eẽ possit: s qͦd ȩt̃no & in m̃s
unita sit. Quid enimẽ etͣnitas. aut
iminensitas: Nunqͥd accideno: gͦ
et̃uitas & immensitas dĩ accidentia
tam̃ inde sequitur. qͦd creatori opus
suũ equale sit: quia cum immensita¬
tem gr̃e acciꝑet. conditionẽ nature ñ
amisit. Accepit quod ñ habuit: sed
ñ desiit eẽ quod fuit. Accepit plenitu¬
dinẽ sapientiȩ. inqua & ꝑ quã plene
ac ꝑ fecte sapiens eẽt: non tam̃ acce¬
pit ut sapientia eẽt. Q quid necesse ẽ
singula ꝑsequi: Breuit̃ uobis. qͥd mͥ
iuhac resentiendũ eẽ uidet᷑. ostendã.
Plenam. ac ꝑfectam. & totam dĩ sapi¬
entiam. in anima xp̃i fuisse credimꝰ:
& ex ipsa sapientia. eandem animã
plene ac ꝑfecte sapientẽ: non ex ipsa

Expanded text:
habet ut Deus sit? Aut quia non est, ideo non habet ut Deus sit? Aut quia non est, ideo non habet? Quomodo tamen habet? Sed habet personaliter unita, non naturaliter insita; habet totum, non quod creatura aeterna aut immensa esse possit, sed quod aeterno et immenso unita sit. Quid enim est aeternitas aut immensitas? Nunquid accidens? Ergo aeternitas et immensitas Dei accidentia tamen inde sequitur, quod Creatori opus suum aequale sit; quia cum immensitatem gratiae acciperet, conditionem naturae non amisit. Accepit quod non habuit, sed non desiit esse quod fuit. Accepit plenitudinem sapientiae, in qua et per quam plene ac perfecte sapiens esset; non tamen accepit ut sapientia esset. Et quid necesse est singula persequi? Breviter vobis quid mihi in hac re sentiendum esse videtur, ostendam. Plenam ac perfectam, et totam Dei sapientiam in anima Christi fuisse credimus; et ex ipsa sapientia eamdem animam plene ac perfecte sapientem non ex ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
mutata transiret: s ut in eiꝰ consortiũ
sublimata ascendẽt. Ista accepit qͦͥdñ
habuit: illenec accrꝑe potuit qͦd ñ hati¬
it. nec desiit eẽ qͦd fuit. Quid gͦ acce pit
anima xp̃i : Plenitudinẽ deitatis.
uitudinẽ sapientiȩ: plenitutinẽ ur¬
essentialiter mutata ẽ: s qͥa ineffabi¬
liter illi unitaẽ. Accepit ñ ut illud essa¬
tialiter fieret: s ut cum illo ꝑsonalite
unum eẽt. Totũ tam̃ accepit: & totim
habet qͦd ille ñ accepit & habet. Ergo
tatem habet: si totum habet qͦd ds habe
Quidni: Eoce datur. licet inomibus
necessarium ñ sit. u̾borũ usum ad eius¬
modi ad mittere: inmensitatẽ habet.
et̾nitatẽ habet. habet omĩa ꝑ grãm. q̃
ds̃ habet ꝑ naturam. Quomodo habe:
forte quia dicimus ȩt̃nitatẽ habet. qͥl
dicimus immensitatẽ habet. hoc cogi¬
temus ut pͥncipio careat quod ẽẽ. cept
interminabile sit quod cireũ scͥptio¬
nem recepit: nunquid etiam qͥ a deũ

Expanded text:
mutata transiret; sed ut in ejus consortium mutata transiret; sed ut in ejus consortium sublimata ascenderet. Ista accepit quod non habuit; ille nec accipere potuit quod non habuit, nec desiit esse quod fuit. Quid ergo accepit anima Christi? Plenitudinem deitatis, plenitudinem sapientiae, plenitudinem viressentialiter mutata est, sed quia ineffabiliter illi unita est. Accepit non ut illud essentialiter fieret, sed ut cum illo personaliter unum esset. Totum tamen accepit, et totum habet quod ille non accepit et habet. Ergo tatem habet, si totum habet quod Deus habet? Quidni? Ecce dicatur. Licet in omnibus necessarium non sit verborum usum ad ejusmodi admittere; immensitatem habet, aeternitatem habet; habet omnia per gratiam, quae Deus habet per naturam. Quomodo habet? forte quia dicimus aeternitatem habet, quia dicimus immensitatem habet, hoc cogitemus, ut principio careat quod esse coepit; interminabile sit, quod circumscriptionem recepit. Nunquid etiam quia Deum
Abbreviated transcription (Latin):
da. siue de terminanda sint demonstratis.
Dicit enmanimã xp̃i om̃ia habere ꝑ gr̃ã.
que ds̃ habet ꝑ naturã. Quib u̾bis. fere
adiungendum eẽ putatis: ne si forte sine
temꝑam̃to isto. om̃ia ꝓrsus quȩ dĩtatis
sunt. eam hab̾e dixerimus: creature q̃
initium habuit eternitatẽ. & quȩ t̾̃mi¬
it incõmutabilitatẽ: & cȩtera quȩ soli
diuine naturȩ cõpetere noscuntur. cri¬
buere uideamur. S hȩc determinatio
quamuis nonom̃ino refutanda uideat᷑:
est tam̃ multo competentior. & cõmodi¬
or expositio. ad quã sententia hȩc accõ¬
modari possit. Anima nãq xp̃i. iocirco
om̃ia habere dicitur ꝑgrãm. quȩ ds̃ ha¬
bet ꝑnatitram: quia plenitudo dĩtatis
inuerbo ei unita ẽ extempore ꝑ grãm.
quȩ indõ ex ȩternitate fuit ꝑ naturam.
Hoc ista ex tempore habet. quia accepit:
quod ille exȩt̾uitate habuit quia fuit.
Accepit. non ut ineiꝰ qͦd accepit naturꝰ

Expanded text:
da sive determinanda sint demonstratis. da sive determinanda sint demonstratis. Dicit enim « animam Christi omnia habere per gratiam, quae Deus habet per naturam. » Quibus verbis fere adjungendum esse putatis, ne si forte sine temperamento isto omnia prorsus quae deitatis sunt, eam habere dixerimus, creaturae quae initium habuit aeternitatem, et quae termiit, incommutabilitatem et caetera quae soli divinae naturae competere noscuntur, tribuere videamur. Sed haec determinatio, quamvis non omnino refutanda videatur, est tamen multo competentior et commodior expositio ad quam sententia haec accommodari possit. Anima namque Christi idcirco omnia habere dicitur per gratiam, quae Deus habet per naturam, quia plenitudo deitatis in Verbo ei unita est, ex tempore per gratiam, quae in Deo ex aeternitate fuit per naturam. Hoc ista ex tempore habet, quia accepit, quod ille ex aeternitate habuit, quia fuit. Accepit non ut in ejus quod accepit naturam,
Abbreviated transcription (Latin):
ut sciamus quȩ data sunt nobis. Ergo
ea ꝑ sp̃m̃ reuelata sunt. Ergo anima xp̃i
multo magis hec nouit. & plene ae ꝑfecte
nouit: quȩ ipsius sp̃e plenitudinẽ accepit.
Non enim inquit ad mensuram ds̃ dat spm:
quicũq hec noscere meremur. & quantum¬
cũq noscere meremur: de eius plenitudine.
ñ plenitudinẽ. s gr̃ȩ portionẽ accipimus.
nom̃ reuelauit: cuiꝰ ipse cognitionẽ non
habuit: Absit. RuRSUM. Cum aut̃
uenerit sp̃c ille ueritatis. quẽ ego mittam
uobis: docebit uos ominẽ ueritatẽ. Quare
prius ipse ab illo sp̃u ueritatis omem ueri¬
tatem magister nondidicit: quẽ addocen¬
dam omnẽ ueritatem discipulis misit :
mata hominib fidelib ꝓut uoluit dis¬
tribuit: & plenitudinẽ ipse retinuit.
Aliis eum infudit: s eum a se non effudit.
Alios replens. se ñ euacuans: se ñ minueis.
& alios ditans. Ergo quod sp̃c dĩ nouit.
medium adducitis: & ne assertioni ur̃e
contraire uideantur. qualit̃ intelligen¬

Expanded text:
ut sciamus quae a Deo donata sunt nobis . Ergo ea per Spiritum revelata sunt. Ergo anima Christi multo magis haec novit, et plene ac perfecte novit, quae ipsius Spiritus plenitudinem accepit. Nonquicunque haec noscere meremur, et quantumcunque noscere meremur, de ejus plenitudine, non plenitudinem, sed gratiae portionem accipimus. nomen revelavit, cujus ipse cognitionem non habuit? Absit! Rursum: Cum autem venerit Spiritus ille veritatis, quem ego mittam vobis, docebit vos omnem veritatem . Quare prius ipse ab illo Spiritu veritatis omnem veritatem magister non didicit, quem ad docendam omnem veritatem discipulis misit? Smata hominibus fidelibus prout voluit distribuit, et plenitudinem ipse retinuit. Aliis eum infundit, sed eum a se non effudit; alios replens, se non evacuans; se non minuens, et alios ditans. Ergo quod Spiritus Dei novmedium adducitis, et ne assertioni vestrae contraire videantur qualiter intelligen
Abbreviated transcription (Latin):
rationalis aliud p̃terdm̃: Aut quod ẽ
bonumdĩ aliud p̃ter ipsum: Sigͦ uerũ
dĩ aliud p̃ter ipsum eẽ non potest. nun¬
quid iocirco ds̃ minor acmaior seipso ẽ.
quia creaturȩ suȩ pariter. & suũ bonũ
ipse e: Cesset gͦ tandem tamn cixbia repe¬
titio comparationis: ubi singularitas ẽ
uiitatis. Deinde. ad compbaudam ꝓpo¬
sitam assertionem. adduxistis u̾ba apłi:
quib astruere putatis. ininorẽ dõ sapi¬
entiam habuisse. annnã xp̃i. Dicit ergo.
Quis emin scit hominũ quȩ st̃ hominis:¬

Expanded text:
rationalis aliud praeter Deum? Aut quod est rationalis aliud praeter Deum? Aut quod est bonum Dei aliud praeter ipsum? Si ergo verum Dei aliud praeter ipsum esse non potest. Nunquid idcirco Deus minor aut major seipso est, quia creaturae suae pariter et suum bonum ipse est? Cesset ergo tandem tam crebra repetitio comparationis, ubi singularitas est unitatis. Deinde ad comprobandam propositam assertionem adduxistis verba Apostoli, quibus astruere putatis minorem Deo sapientiam habuisse animam Christi. Dicit enim: Quis enim scit hominum quae s
Abbreviated transcription (Latin):
ficat. Nongͦ quieũq amplius sapiuit.
statide maioridilectione p̃fuinere po¬
sunt: quia longe aliud ẽ iidere & aliud
diligere. Nunc inquit & uiderunt &
derunt. & me. & patrem meũ. Nichil
tam̃ hic interest. utrum equalem noti¬
am cuiꝰcumq rei. equalis amor comitet.
quia ubiuna ẽ sapientia. sic̃ non pot̃ esse
comparatio plurium. ita nec equalitas
diuersorum. Postea ad iecistis &e hixiste
Cum sapientia sit magnum & sp̃itale
boniun: tuncsi amina xp̃i equalem hab&
cum dõ sapientiam. falsumerit dm̃ in
om̃i bono maiorem habere sufficientiã.
quam enis creaturam. & deinceps: Siẽ
non potest creatura equari creatori. ita
nec honũ umiꝰ bono alterius. S hoc bene
& ueraciter ibi dicitur: ubi creaturȩ bo¬
num aliuo atq diu̾sum abono creatoris
inuenitur. Ubi uͦ unum & idem ipsũ ẽ.
maiꝰ ac minus eẽ quid potest: Quod ẽ
enim uerum bonum creaturȩ p̃cipue

Expanded text:
ificat . Non ergo quicunque amplius sapiunt, ificat . Non ergo quicunque amplius sapiunt, statim de majori dilectione praesumere possunt; quia longe aliud est videre, et aliud est diligere. Nunc, inquit, et viderunt, et oderunt et me et Patrem meum . Nihil tamen hic interest, utrum aequalem notitiam cujuscunque rei aequalis amor comitetur, quia ubi una est sapientia, sicut non potest esse comparatio, ita nec aequalitas diversorum. Postea adjecistis et dixistis: Cum sapientia sit magnum et spirituale bonum, tunc si anima Christi aequalem habet cum Deo sapientiam, falsum erit Deum in omni bono majorem habere sufficientiam, quam ejus creaturam. Et deinceps: Sicut non potest creatura aequali Creatori, ita nec bonum unius bono alterius. Sed hoc bene et veraciter ibi dicitur. Ubi creaturae bonum aliud atque diversum a bono Creatoris invenitur? Ubi vero unum et idem ipsum est, majus ac minus esse quod potest? Quod est enim verum bonum creaturae praecipue
Abbreviated transcription (Latin):
Totagͥ sapientia dĩ eraat inanimaxp̃r qͥi
tota sapientia dĩ unnita erat & corporata
animȩ xp̃i: nec tam̃ equalis dõerat aĩ
xp̃i. Non enimnatura cõparari poterat.
quamius sine mensura grãm acceꝑat.
quia cũ imensa gr̃a erat passibilis na¬
tura Sam illuo quod intulistis. quis
habert equalem cum dõ scientiã. etran
beatitudinẽ eqͣlem haberet: quomͦ sibin
coereat. in presenti nil attinet dicere: qͥi
equalitatem cõparationis tollimus. ubi
singularitatem unitatis deitonstrami
& longe aliud ẽ idem habere. & idem ee
quia habere ꝑtinet ad gram. eẽ ꝑtinet
ad naturam. S esto multitudo sapiena¬
arum sine scienti rrũ cõparationẽ ad¬
mitat: numquid equalem beatitudim̃
facit equalis sapientia: Ergo & maio:
maior ẽ. & inmorẽ minor: & demones
tanto hominib beatiores sunt. quante
eosscientia antecedunt. & quid de can¬
tate dicam: Scientia in flat. caritas ecd¬

Expanded text:
tur sapientia Dei erat in anima Christi, quia tur sapientia Dei erat in anima Christi, quia tota sapientia Dei unita erat et corporata animae Christi, nec tamen aequalis Deo erat anima Christi. Non enim naturae comparari poterat, quamvis sine mensura gratiam acceperat, quia cum immensa gratia erat passibilis natura. Nam, illud quod intulistis, quod si haberet aequalem cum Deo scientiam, etiam beatitudinem aequalem haberet, quomodo sibi non cohaereat, in praesenti nil attinet dicere, quia aequalitatem comparationis tollimus, ubi singularitatem unitatis demonstramus. Et longe aliud est idem habere, et idem esse, quia habere pertinet ad gratiam, esse pertinet ad naturam. Sed esto multitudo sapientiarum sive scientiarum comparationem admittat; nunquid aequalem beatitudinem facit aequalis sapientia? Ergo et major majorem, et minorem minor; et daemones tanto hominibus beatiores sunt, quanto eos scientia antecedunt. Et quid de charitate dicam? Scientia inflat, charitas aed
Abbreviated transcription (Latin):
sapientie plene sapiens erat. anima xp̃i.
Ergo inquiunt cantam sapientiã habet
anima xp̃i: quanta ds habet. Quid fa¬
eit comparatio ubi unus solus ẽ: Una ẽ
sapientia dĩ. qua sapiens ẽ anuna xp̃i:
nec participando sapiens ẽ. ut hoc. uel
illuo in illa. & ꝑ illam sapiat: s plenitu¬
dinẽ habendo ut totum possideat. Non
gͦ dicamus tanta. aut quanta: s dicamis
tota sapientia dĩ. inanima xp̃i ẽ. & exto¬
ta sapientia dĩ. anima xp̃i sapiensest:
nec tam̃ equalis deo anima xp̃iẽ. quia sa¬
pientia dĩnonẽ. Porro longe aliud est
sapientia saꝑe. & aliud sapientiam ẽẽ:
quia qui sapientia sapit. quod habet
aliunde accepit: qui sapientia ẽ. ex semet¬
ipso habet quod sapit. Illic gr̃a. hic nat᷑a.
& idem illic gr̃a quod hienatura: nec ta¬
men illic gr̃a naturam adinmensitatem
commutat. nec hic natura ad mensuram
grãm coartat. Qui gͦ audet dicere pleni¬
tuctinem sapientie ñ fuisse maniina xͥ:
dicat plene sapientem ñ fuesse animã xͥ.¬

Expanded text:
erat anima Christi. Ergo, inquiunt, tantam sapientiam habet anima Christi, quantum Deus habet. Quid facit comparatio? ubi unus solus est? Una est sapientia Dei, qua sapiens est anima Christi, nec participando sapiens est, ut hoc vel illud in illa, et per illam sapiat, sed plenitudinem habendo, ut totum possideat. Non ergo dicamus tanta aut quanta; sed dicamus tota sapientia Dei in anima Christi est, et ex tota sapientia Dei anima Christi sapiens est; nec tamen aequalis Deo anima Christi est, quia sapientia Dei non est. Porro longe aliud est sapientia sapere, et aliud sapientiam esse, quia qui sapientia sapit, quod habet aliunde accepit; qui sapientia est, ex semetipso habet quod sapit. Illic gratia, hic natura; et idem illic gratia, quod hic natura; nec tamen illic gratia naturam ad immensitatem commutat; nec hic natura ad mensuram gratiam coarctat. Qui ergo audet dicere plenitudinem sapientiae non fuisse in anima Christi, dicat plene sapientem non fuisse animam
Abbreviated transcription (Latin):
Columnas demonte excisas. inedifici¬
um domus posuit: & tam̃ montẽ non
minuit. & quid mirum. si sapientia
ad fabricandam domũ suam. colũ nas
erexit de monte excisas. & amonte
ñ separatas: quȩ ad habitandã domũ
uenit. & tam̃ unde uenerat ibi ꝑman¬
sit: Sapientia gͦ edificauit sibi domũ.

Expanded text:
Columnas de monte excisas in aedificiColumnas de monte excisas in aedificium domus posuit, et tamen montem non minuit. Et quid mirum, si sapientia ad fabricandam domum suam columnas erexit de monte excisas et a monte non separatas, quae ad habitandam domum venit; et tamen unde venerat ibi permansit? Sapientia ergo aedificavit sibi domum.
Abbreviated transcription (Latin):
Ampliꝰ dicere debui: siampliꝰ dicere po.¬
tui. Quia enĩ sapientia mea habitat.
ideo domus dixi: s quia corporaliter
habitat. ideo amplius dicere debii.
Quid ẽ corporaliter habitat: Unum
facta ẽ. cum illa inqua habitat: & ꝑil.
lam unũ etiam cũ illo. in quo illa hab¬
tat. Quomͦ unum: Non uersibilitate
naturȩ: s unitate ꝑsonȩ. Una ꝑsonã
non una essentia. Ergo incorporataẽ
diuinitas. habitaculosuo: cui plem¬
tudinem in fudit. ueritatẽ sociauit.
Sapientia edificauit sibi domũ: exci¬
dit columnas septem. Quales: Reqͥes¬
tellect᷑ ⁊ sp̃c consilii &e fortitudinis.
sp̃c scientie & pietatis: & repleuit eum
sp̃c timoris dñi. Ecce colum ne septẽ:
indomosapientiȩ. Excidit colũnas
septem. Unde excidit: De monte ex¬
cidit. De quomonte: De monte um¬
broso & condenso. De quo monte: De¬
iestatis. Excidit columnas septẽ. Ex¬
cidit. s ñ abscidit: accepit. s ñ abstulit.

Expanded text:
Amplius dicere debui, si amplius dicere poAmplius dicere debui, si amplius dicere potui; quia enim sapientia in ea habitat, ideo domum dixi, sed quia corporaliter habitat, ideo amplius dicere debui. Quid est corporaliter habitat? Unum facta est cum illa in qua habitat, et per illam unum etiam cum illo in quo illa habitat. Quomodo unum? Non versibilitate naturae, sed unitate personae; una persona, non una essentia. Ergo incorporata est divinitas habitaculo suo, cui plenitudinem infundit, veritatem sociavit. Sapientia aedificavit sibi domum, excidit columnas septem . Quales? Requiestellectus, spiritus consilii et fortitudinis, spiritus scientiae et pietatis; et replebit eum spiritus timoris Domini . Ecce columnae septem in domo sapientiae. Excidit columnas septem. Unde excidit? De monte excidit; de quo monte? De monte umbroso et condenso. De quo monte? Djestatis excidit columnas septem. Excidit, sed non abscidit. Accepit, sed non abstulit.
Abbreviated transcription (Latin):
Quid enĩ de sapientia minꝰ habere pot̾at:
cui ipsa plenitudo sapientiȩ incorrporã¬
taerat: In quo ait habitat om̃is plemi¬
tudo diuinitatis corporaliter. De quo
nitatis: Tres essentie sunt in xp̃o: caro.
anima. diuinitas. Quid gͦ habitat in
quo: Aut diuinitas indiuinitate. aut
diuinitas inanima: aut diuinitas
incarne. S quid ẽ diuinitas habitat
indiuinitate: Nunquid hoc aut con¬
gruum erat dicere: aut necessarium
audire: Ergo inhumanitate xp̃i:
habitat plenitudo diuinitatis xp̃i.
Quod si plenitudo diuinitatis xp̃i
gͦ & plenitudo sapientiȩ dĩ. Quidem̃
ẽ diuinitas xp̃i: nisi sapientia dei :̃
Ergo plenitudo sapientiȩ dei: habi¬
tat in humanitate xp̃i. Ubi : Incarne
aut inanima: Aut simul incarne a
carne ꝑ animã: In carne gͦ sapienti
habitaret: & ñ habitaret inanima:
Absit. Sedes sapientiȩ anima iusti:
& domiis sapientiȩ anima xp̃i. & qͥd
dixi : Domis sapientiȩ anima xp̃.

Expanded text:
Quid enim de sapientia minus habere poterat, Quid enim de sapientia minus habere poterat, cui ipsa plenitudo sapientiae incorporata erat? In quo, ait, inhabitat omnis plenitudo divinitatis corporaliter . De quo tudo divinitatis? Tres essentiae sunt in Christo. Caro, anima, divinitas. Quid ergo habitat in quo? an divinitas in divinitate, an divinitas in anima, an divinitas in carne? Sed quid est, divinitas habitat in divinitate? Nunquid hoc aut congruum erat dicere, aut necessarium audire? Ergo in humanitate Christi habitat plenitudo divinitatis Christi. Quod si plenitudo divinitatis Christi, ergo et plenitudo sapientiae Dei. Quid enim est divinitas Christi nisi sapientia Dei? Ergo plenitudo sapientiae Dei habitat in humanitate Christi. Ubi? in carne an in anima, an simul in carne et carnem? in carne ergo sapientia habitaret, et non habitaret in anima. Absit! Sedes sapientiae anima justi, et domus sapientiae anima Christi. Et quid dixi, Domus sapientiae anima Christi?
Abbreviated transcription (Latin):
ces sunt. Participatiogͥ alias maior. alias
minor ẽ: participatus atit̃. non alias ma¬
ior. aut minor᷑ s idem ipse totus. ac płenꝰ
les mentes uim intelligendi atq discer¬
nendi ꝑoeꝑunt. Hec ẽ inquit uita ȩt̃na:
ut cognoscant te solum dm̃. & quẽ mi¬
sisti iħm xp̃m. Cognitio itaq dĩ: ui¬
ta ȩt̃na ẽ. Ꝙ quid ẽ cognitiodĩ: Nun¬
quid accidens: Ergo amor dĩ accideis
ẽ. & beatitudo accidens ẽ: & macciden¬
tibus ẽ beatitudo nr̃a. Quare ñ magis
ds̃ sit beatitudo nr̃a : Ipse sapientia qͣ
cognoscim᷑: ipseamor quodiligimus:
ipse gaudium quo exultamꝰ. Ergouna
sapientia ẽ. quaom̃s sapiunt: nec tam̃
uno modo sapiunt. quia participando
sapiunt. Quod siom̃s hac sapientia sa¬
piunt. qͥcũq sapiunt: multo magis
hac sapientia sapuit illa anima. quȩ
ipsi sapientiȩ unita fuit. Quȩ ñ sorte
participationis ex illa uiguit. s pͥui¬
legio unitatis plenitudinẽ possedit.

Expanded text:
ces sunt. Participatio igitur alias major, alias ces sunt. Participatio igitur alias major, alias minor est. Participatus autem non alias major aut minor; sed idem ipse totus ac plenus, les mentes vim intelligendi atque discernendi perceperunt. Haec est, inquit, vita aeterna, ut cognoscant te solum Deum; et quem misisti Jesum Christum . Cognitio itaque Dei vita aeterna est, et quid est cognitio Dei? nunquid accidens? Ergo amor Dei accidens est, et beatitudo accidens est, et in accidentibus est beatitudo nostra. Quare non magis Deus sit beatitudo nostra? Ipse est sapientia qua cognoscimus, ipse amor quo diligimus, ipse gaudium quo exsultamus. Ergo una sapientia est qua omnes sapiunt, nec tamen uno modo sapiunt, quia participando sapiunt. Quod si omnes hac sapientia sapiunt quicunque sapiunt, multo magis hac sapientia sapit illa anima, quae ipsi sapientiae unita fuit. Quae non sorte participationis ex illa viguit, sed privilegio unitatis plenitudinem possedit.
Abbreviated transcription (Latin):
tenebre eam ñ comprehenderunt. Lux
gͦ quid fecit: Lux lucem comprehendit:
& quȩ ẽ istalux: Utiq sic lux lucem cõ¬
prehendit. Lucem cõprehenderunt: qͥ
a luce lux facti sunt. Lucem cõp̃hendert̃:
qui a luce illuminati sunt. Lucem com¬
p̃henderunt: qui eam lucentẽ suꝑse. in
se susceꝑunt. Comp̃hendert̃ similitudi¬
ne: non comp̃henderunt equalitate.
Hoc ẽ eigo inum &e uerũ liumen om̃ium
sp̃uum rationalium. p̃cipuȩ scorum: qͦd
illuininat om̃em hominẽ uementem
in hunc mundum. Quod sine diminutio¬
ne sui ab om̃ib partici. patur: & cũ idẽ
sit mom̃ib. ñ tam̃ ab om̃ib eodem modo
ꝑcipitur. Ipsum enim quicquid ẽ. totũ ẽ.
& ubiq totum ẽ. nec minus aut maius in
ero ẽ: & tam̃ scdm participationis differen¬
tiam. minus & magis de illo ꝑcipiunt õs.
qui scđm conditionẽ suam. aut donum
gr̃ȩ largitoris. minus acmagis huiꝰ eiꝰdẽ
cõmunicationis. ac participationis capa¬

Expanded text:
tenebrae eam non comprehenderunt. Lux tenebrae eam non comprehenderunt. Lux ergo quid fecit? Lux lucem comprehendit. Et quae est ista lux? Utique si lux lucem comprehendit, lucem comprehenderunt, qui a luce lux facti sunt. Lucem comprehenderunt, qui a luce illuminati sunt. Lucem comprehenderunt, qui eam lucem super se in se susceperunt. Comprehenderunt similitudine, non comprehenderunt aequalitate. Hoc est ergo unum et verum lumen omnium spirituum rationalium, praecipue sanctorum, quod illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum. Quod sine diminutione sui ab omnibus participatur; et cum idem sit in omnibus, non tamen ab omnibus eodem modo percipitur. Ipsum enim quidquid est, totum est, et ubique totum est; nec minus aut majus in eo est, et tamen secundum participationis differentiam minus et magis de illo percipiunt omnes, qui secundum conditionem suam aut donum gratiae largitoris minus ac magis hujus ejusdem communicationis ac participationis capa
Abbreviated transcription (Latin):
eum deo fuerunt: substantiȩ ñ fueruas:
Anom̃is sapientia adõ ẽ. & ñ om̃is sapi¬
entia cũ dõ ẽ: Absit. S om̃is sapientia
ab illo ẽ. & om̃is sapientia in illo ẽ: &e om̃is
sapientia cum illo ẽ. & semꝑ ẽ. & quid
facimus de sapientia quȩ accidens est:
Nuiquid ũ ipsa semꝑ ciundõ ẽ: Quom
gͦ omis sapientia adño dõ ẽ. & cum illo
fuit semꝑ. &e ẽ ante euum: Quid gͦ de illa
facimus: Excludamꝰ ab adito sapientiȩ:
insipientiȩ figmenta. & fantasias has
nescio quales. & somnia uana. quȩ nob̾
uere accidentia sunt: quia nob̾eũ crea-¬
ta non fuerunt. Agnoseamꝰ uerã sapien¬
tiam qua sapimus. quicũq sapimus:
quicquid sapimus. etiam si eam ñ sapi¬
mus ad lucem lucentẽ intenebris at¬
tendamus. ne tenebresimus: quialux
intenebris lucet. & tenebre eam ñ com¬
prehenderunt. & tenebrȩ inquit eã
ñ comp̃henderunt. Immo potiꝰ non
dep̃hendert. Q uom̃ enĩ in cõp̃hensibi¬
lem comprehendere potuerunt. Et

Expanded text:
tiae non fuerunt. An omnis sapientia a Deo est, et non omnis sapientia cum Deo est? Absit. Sed omnis sapientia ab illo est, et omnis sapientia in illo est, et omnis sapientia cum illo est, et semper est. Et quid facimus de sapientia quae accidens est? Nunquid non ipsa semper cum Deo est? Quomgo Omnis sapientia a Domino Deo est, et cum illo fuit semper, et est ante aevum? Quid ergo de illa facimus? Excludamus ab adyto sapientiae insipientiae figmenta et phantasias, has nescio quales et somnia vana, quae nobis vere accidentia sunt, quia nobiscum creata non fuerunt. Agnoscamus veram sapientiam, qua sapimus, quicunque sapimus, quidquid sapimus, etiam si eam non sapimus. Ad lucem lucentem in tenebris attendamus, ne tenebrae simus; quia lux in tenebris lucet, et tenebrae eam non comprehenderunt. Et tenebrae, inquit, eam non comprehenderunt; imo potius non deprehenderunt. Quomodo enim incomprehensibilem comprehendere potuissent? Et
Abbreviated transcription (Latin):
tia ds̃ ẽ. Erat inquit lux uera: que
illuminat omnẽ hominẽ uenientem
in hunc mundũ. Q uid igitur: Malos
illuininat lux ista: d malos ds̃ illumi¬
nat: Quomͦ gͦ ceci sunt: Audi qͥd seqͥt᷑.
& lux intenebris lucet: & tenebre eam
non cõprehenderunt. Quid ẽ. lux inte¬
nebris lucet: & quid tenebre faciunt.
si lux ibiẽ: & tenebre eã nou cõprehen¬
derunt. CTam̃ ipsa lux lucet. & illuminat:
s nonom̃s eam uident. qui uident ꝑ eã.

Expanded text:
tia Deus est. Erat, inquit, lux vera quae tia Deus est. Erat, inquit, lux vera quae illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum. Quid igitur? Malos illuminat lux ista, et malos Deus illuminat? Quomodo ergo caeci sunt? Audi quid sequitur: Et lux in tenebris lucet, et tenebrae eam non comprehenderunt . Quid est, lux in tenebris lucet? Et quid tenebrae faciunt si lux ibi est? Et tenebrae eam non comprehendunt. Tamen ipsa lux lucet et illuminat, sed non omnes eam vident qui vident per eam.
Abbreviated transcription (Latin):
inquit paulus a pls. dĩ uirtutẽ. & dĩsa¬
pientiam. Xp̃c igitur ipse ẽ uerbum:
& ipse ẽ sapientiã. Uerbum sapientia:
& sapientia uerbum. Uerbũ sapientia:
quia eructauit cormeũ u̾bum bonum.
Sapientia u̾bum: quia egosapientia
ex ore altissimi ꝓdũ. pͥmogenita ante
omnẽ creaturam. Sapientiagͥ u̾bũ
cordis. & u̾bum sapientia oris: quia
dũ uerbũ ex corde. & sapientia ex ore
ꝓdire dicitur. idem eẽ sapientia & u̾¬
bum demonstratur. Itaq si u̾bum
illuminat. sapientia illuminat: qͥa
nec illuminare u̾bum poterat. si sapi¬
entia non erat. Q ud enim facit u̾bũ.
sine sapientia: Uerbum sõnat. sapi¬
entia illuminat. Nam & ipsa sapien¬
tia lux ẽ. & ds̃ lux ẽ. qͥa ds̃ sapientia ẽ.
&̃ cumds̃ illuminat. sapientia illumi¬
nat. & luce illuminat: nec alia luce
illuminat. s ea luce quȩ ipsa ẽ: quia¬
ds̃ lux ẽ. & uerbum luxẽ. & sapientia
iux ẽ. quia u̾bum sapientia ẽ. & sapien¬

Expanded text:
inquit Paulus apostolus, Dei virtutem et Dei sainquit Paulus apostolus, Dei virtutem et Dei sapientiam . Christus igitur ipse et Verbum, et ipse est sapientia. Verbum sapientia, et sapientia Verbum. Verbum sapientia, quia, Eructavit cor meum verbum bonum . Sapientia verbum quia, Ego sapientia ex ore Altissimi prodii, primogenita ante omnem creaturam . Sapientia igitur verbum cordis et verbum sapientiae oris, quia dum verbum ex corde et sapientia ex ore prodire dicitur, idem esse sapientia et verbum demonstratur. Itaque si verbum illuminat, sapientia illuminat; quia nec illuminare verbum poterat, si sapientia non erat. Quid enim facit verbum sine sapientia? Verbum sonat, sapientia illuminat. Nam et ipsa sapientia lux est, et Deus lux est, quia Deus sapientia est; et cum Deus illuminat, sapientia illuminat, et luce illuminat; nec alia luce illuminat, sed ea luce quae ipsa est; quia lux est, et verbum lux est, et sapientia lux est; quia verbum sapientia est, et sapien
Abbreviated transcription (Latin):
qmͣ u̾bum. S queso qͥd dicimꝰ. cũ animã
sapientẽ dicimꝰ: Nunquid ñ sapientu
sapientẽ dicimꝰ: Quis enĩ sapiens ẽ. si sapi¬
entia. sapiens ñ ẽ: & tam̃ aliter sapiens
ẽ. in quo sapientia ẽ: aliter sapiensẽ qͥ
sapientia ẽ. Creatura sapiens ẽ. quia
inipsa. sapientia ẽ: ereator uͦ sapiens ẽ.
quia ipse sapientia ẽ. Nullus tam̃ sine
sapientia. sapiens ẽẽ potest: siue ea qmͣ
habet. siue ea quȩ ipse ẽ. Anima gͥ xp̃i
si sapiens ẽ. imino qui a ẽ: aut illa ꝓcul
dubio sapientia sapiensẽ. qm̃ habet.
aut illaquȩ ipsa ẽ. Creatura aut̃ & si
participatione sapientiȩ sapiens ẽ.
ipsa tam̃ sapientia ẽẽ non potest. Quȩ
gͥ ẽ illa sapientia. qua anuima xp̃i sapĩ¬
ens ẽ: Quiddicit ioħ̾s de uerbo: Erat
inquit luxuera: quȩ illuminat omnẽ
hominẽ uenientem inhiinc mundũ.
Quid ẽ uerbum nͥ sapientia: Idem enĩ
qui uerbum dĩ a ioħe dicitur: ipse sa¬
pientiadĩ a paulo nominat᷑. Xp̃menĩ

Expanded text:
cum animam sapientem dicimus? Nunquid non sapientia sapientem dicimus? Quis enim sapiens est, si sapientia sapiens non est? Et tamen aliter sapiens est in quo sapientia est, aliter sapiens est qui sapientia est. Creatura sapiens est, quia in ipsa sapientia est. Creator vero sapiens est, quia ipse sapientia est. Nullus tamen sine sapentia sapiens esse potest, sive ea quam habet, sive ea quae ipse est. Anima igitur Christi si sapiens est, imo quia est, aut illa procul dubio sapientia sapiens est, quam habet, aut illa quae ipsa est? Creatura autem, etsi participatione sapientiae sapiens est, ipsa tamen sapientia esse non potest. Quae igitur est illa sapientia, qua anima Christi sapiens est? Quid dicit Joannes de Verbo? Erat, inquit, lux vera, quae illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum . Quid est Verbum nisi sapientia? Idem enim qui Verbum Dei a Joanne dicitur, ipse sapientia Dei a Paulo nominatur. Christum enim,
Abbreviated transcription (Latin):
lucet. & ex se illuminat: erat inquit lux
uera. quȩ illuminat omnẽ hominẽ uem¬
entem in hunc mundũ. Ioħs lux erat.
quia uos estis lux mundi: s uera lux ñ
erat. quia lucerna erat ardens & lucens:
nec ꝑsemet ipsum lucens. nec exsemet ipso

Expanded text:
ex se. Nam ut erat, inquit, lux vera quae illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum. Joannes lux erat; quia vos estis lux mundi , sed vera lux non erat; quia lucerna erat ardens et lucens ; nec per semetipsam lucens, et ex semetipsa
Abbreviated transcription (Latin):
Multa sunt alia. que inhunc modũ for¬
tasse absurda ostendere potiustis. Sed
egosic una uobiscum falsa refellere
cupio: sic̃ uera ꝓfiteri. Quomͦ en ĩ deus
iminensus ẽẽt: si ad eiꝰ equalitatẽ. aliqͣ
qmͣ libet excellens. qmͣlibet singularo
creatura ꝑtingeret: Magniis inquit
quid potest: Portio queritur. ubi nu¬
merus ñ inuenitur: Sapientie eiꝰ nonẽ
numerus. Quid gͥdico: Anima xp̃i.
aut creatura ñ fuit: antereatori equan
ñ potuit. Immo uͦ quia creatura ẽ. crea¬
tori ñdico equanda. s plus audeo dicere.
etiam cõparanda ñẽ. Ergo dicitis in¬
norem habuit sapientiam qmͣ uerbũ.¬

Expanded text:
Multa sunt alia quae in hunc modum forMulta sunt alia quae in hunc modum fortasse absurda, ostendere potuisti. Sed ego sic una tecum falsa refellere cupio, sicut vera profiteri. Quomodo enim Deus immensus esset, si ad ejus aequalitatem aliqua quamlibet excellens, quamlibet singularis creatura pertingeret? Magnus, inquitquod potest? Portio quaeritur ubi numerus non invenitur. Sapientiae ejus non est numerus. Quid igitur dico? Anima Christi aut creatura non fuit, aut Creatori aequari non potuit. Imo vero quia creatura est, Creatori non dico aequanda, sed plus audeo dicere, etiam comparanda non est. Ergo dicitis, minorem habuit sapientiam quam verbu