comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mandatum in decalogo quintum est.
Unde quȩrentlum quare nunc dixerit
quod est mandatum primum: cum
primum mandatum sit non erunt
tibi dii alii prȩter me. Quam obrem
nonnulli ita legunt. quod ẽ manda-¬
tum primum in ꝓmissione: quasi qua-¬
cuor alia mandata quȩ ante hȩc dicta
sunt. non habeant promissiones. & in
hac sola pollicitatio feratur ad iuncta.
ut bene sit tibi & sis longeuus super
terram quã dñs tuus dabit tibi. Sed
uidentur michi non obseruasse subtiliꝰ
& in scdo mandato repromissionẽ es se
sociatam. Ait enim. Non facies tibi ido¬
lum. neq omnem similitudinẽ eoꝵ
quȩ in cęlo sursum & quȩ in terra deor¬
sum. & quȩ in aquis subtus terram.
Non adorabis ea: & non immolabis
reddo peccata patrũ in filios. usq ad
tertiam & quartã generationẽ. his qui
me oderunt: & facio miscđiam in mi¬
lia his qui diligunt me. & custodiunt
mandata mea. Obserua enim quod uer-¬
ba sint sponsionis. faciens miscđiam in

Expanded text:
mandatum in Decalogo quintum est. mandatum in Decalogo quintum est. Unde quaerendum quare nunc dixerit, quod est mandatum primum: cum primum mandatum sit: Non erunt tibi dii alii praeter me. Quamobrem nonnulli ita legunt, quod est mandatum primum in promissione: quasi quatuor alia mandata, quae ante dicta sunt, non habeant promissiones, et in hoc solo pollicitatio feratur adjuncta, ut bene sit tibi, et sis longaevus super terram quam Dominus Deus tuus dabit tibi. Sed videntur mihi non observasse subtilius, et in secundo mandato repromissionem esse sociatam. Ait enim: Non facies tibi idolum, neque omnem similitudinem eorum quae in coelo sursum, et quae in terra deorsum, et quae in aquis subtus terram: non adorabis ea, et non immolabis zelotes, qui reddo peccata patrum in filios usque ad tertiam et quartam generationem, his qui me oderunt, et facio misericordiam in millia his qui diligunt me, et custodiunt mandata mea . Observa enim quod verba sint sponsionis: Faciens misericordiam in
Abbreviated transcription (Latin):
tuum & matrem tuam: quod est man-¬
datum primum in promissione. ut bene
sit tibi: & longenius sis suꝑ terram.
mbigue dictum utrum in dño paren¬
tibus suis filii obȩdire debeant. an certe
parentibus suis filii obȩdiant in dño.
Quod utrumq faciendum. ut & his
parentibus qui nos in dño genuerunt.
qualis fuit paulus & apłi. obȩdiamus.
& ea faciamus quȩcũq p̃ceperint. &
parentibus nr̃is de quibus scdm car¬
nem nati sumus obtemperemus in dño.
implentes ea quȩ non sunt dñi contra-¬
ria uoluntati. Simul & hereticos coar-¬
tabimus. nolentes uetus testamentum
esse d̃i boni. cuius filius xp̃s sit: qua
crea toris utatur. & obȩdientiam filioꝵ
de ueteri lege prȩsumat. Quod testimo¬
nium de exodo sumptum: ibi ita contexi¬
istiꝰ tur. Honora patr̃e tuum ꝙ matrẽ tuam.
ut bene sit tibi. & sis longeuus suꝑ terrã
quam dñs ds̃ tuus dabit tibi de quo
nunc ultima uerba subtraxit: quod

Expanded text:
tuum et matrem tuam quod est mantuum et matrem tuam quod est mandatum primum in promissione ut bene sit tibi, et longaevus sis super terram. Ambigue dictum, utrum in Domino parentibus 663 suis filii debeant obedire, an certe parentibus suis filii obediant in Domino. Quod utrumque faciendum, ut et his parentibus qui nos in Domino genuere, qualis fuit Paulus et apostoli, obediamus et ea faciamus quaecumque praeceperint, et parentibus nostris, de quibus secundum carnem nati sumus, obtemperemus in Domino, implentes ea quae non sunt Domini contraria voluntati. Simulque et haereticos coarctabimus, nolentes vetus Testamentum esse Dei boni, cujus filius Christus sit. Qua Creatoris utatur, et obedientiam filiorum de veteri Lege praesumat. Quod testimonium de Exodo sumptum, ita ibi contextur: Honora patrem tuum et matrem tuam, ut bene sit tibi, et sis longaevus super terram, quam Dominus Deus tuus dabit tibi : de quo nunc ultima verba subtraxit, quod
Abbreviated transcription (Latin):
iur in animo: nichil in congruum ẽ.
timere eum ut ancillam uirum scđo
gradu. & inuiliori substantia constitu¬
tam. Animi quippe ut ait crispus imn¬
ꝑio. corꝑis seruitio magis utimur.
Ui uero simplicem intelligentiã mulie¬
⁊ ris sequitur & mariti duas significanti¬
as in uerbo timoris esse monstrabit.
ꝙ dicet unam de qua ioħs ait. qui
timet pęnam habet. & qui timet ñ ẽ
ꝑfectus. iuxta quam & serui sp̃m ser¬
uitutis habent in timore quem exi¬
guntur a dño dicente ad eos. & si
pater sum ego. ubi est gła mea. & si dñs
sum ego ubi est timor meus: alteram
uero quȩ apud philosophos nomina¬
tur eyAas eia. &. apud nos licet ñ ple¬
ne sonet reuerentia dici potest. Scit qͦq
& ꝓphetes ꝑfectorum timorem. quẽ qui
timuerit ꝑfectus ẽ. in tricesimo tertio
psalmo dicens: non est in opia timenti-¬
bus eum. Dotest igitur uxori simpliciter
intellecte hic imperari metus ut timeat:
hoc enim est iustum. Honora patrem

Expanded text:
vir in animo, nihil incongruum est vir in animo, nihil incongruum est timere eam ut ancillam virum, in secundo gradu et in viliori substantia constitutam. Animi quippe, ut ait Crispus, imperio, corporis servitio magis utimur. Qui vero simplicem intelligentiam mulieris sequitur et mariti, duas significantias in verbo timoris esse monstrabit. Et dicet una de qua Joannes ait: Qui timet, poenam habet, et qui timet, non est perfectus . Juxta quam et servi spiritum servitutis habent in timore, quem exiguntur a Domino dicente ad eos: Et si pater sum ego, ubi est gloria mea: et si dominus sum ego, ubi est timor meus ? Alteram vero quae apud philosophos nominatur εὐλάβεια, et apud nos, licet non plene sonet, reverentia dici potest. Scit quoque et prophetes perfectorum timorem, quem qui timuerit, perfectus est, in tricesimo tertio psalmo dicens: Non est inopia timentibus eum . Potest igitur uxori simpliciter intellectae hic imperari metus, ut timeat, hoc enim est justum. Honora patrem
Abbreviated transcription (Latin):
corde. Alioquin iuxta grecos uͣci. idẽ
sicut similitudinem magis uidetur ꝗͣ
firmitatẽ significare dictoꝵ: si non ut
confirmationem audieris. sed quasi exẽ-
lier uero timere uirum. Congruit enĩ
uiro dilectio. mulieri timor: seruo uero
non solum metus. sed & tremor iungi¬
tur. Unde & in consequentibus ait. Ser-¬
ui. ob audite dominis carnalibus cum
timore & tremore.
ulier autẽ. ut timeat uirum.
i in dm̃ metus ꝓpter tunorem supplicii
non sinit eum qui metuit esse ꝑfectũ:
quantomagis imꝑfecta erit mulier. ñ
solum dm̃. sed etiam uirum metuens:
ꝓpter quod requirendum an carnalit̾
uxor intelligenda sit ꝙ uxoris timor.
cum frequenter multo meliores maritiᷤ
inueniantus uxores. & eis imperent. O
domum regant. & educent liberos.
& familiȩ teneant. disciplinã: illis luxu¬
riantib & ꝑ scorta currentibus. Hȩ
uiros suos utrum regere debeant an
timere: lectoris arbitrio derelinquo.
Uod si iuxta allegoriam ut supra
diximus uxor in corpore accipitur.

Expanded text:
lioquin juxta Graecos ὡς, id est, sicut, similitudinem magis videtur, quam firmitatem significare 662 dictorum, si non ut confirmationem audieris, sed quasi  Al. lier vero timere virum. Congruit enim viro dilectio, mulieri timor: servo vero non solum metus, sed et tremor jungitur. Unde et in consequentibus ait: Servi, obedite dominis carnalibus cum timore et tremore. Mulier autem ut timeat virum. Si in Deum metus propter timorem supplicii, non sinit eum qui metuit esse perfectum; quanto magis imperfecta erit mulier, non solum Deum, sed etiam virum metuens? Propter quod requirendum, an carnaliter uxor intelligenda sit, et uxoris timor: cum frequenter multo meliores maritis inveniantur uxores et eis imperent, et domum regant, et educent liberos, et familiae teneant disciplinam: illis luxuriantibus et per scorta currentibus. Hae viros suos utrum regnare debeant, an timere, lectoris arbitrio derelinquo. Quod si juxta allegoriam, ut supra diximus, uxor in corpore accipitur,
Abbreviated transcription (Latin):
nitu probat. Quia uero in hoc loco
contextus eloquii uidetur ẽẽ turbatus.
ꝙ tota scatere sententia: sic ordini sermo
reddendus ẽ. Nolite ergo fieri cõpartici¬
pes eoꝵ: ꝓbantes quid sit beneplacitũ
dõ. Et si enĩ eratis aliquando tenebrȩ.
nunc autẽ lux in dño estis. quasi filii

Expanded text:
nitu probat. Quia vero in hoc loco nitu probat. Quia vero in hoc loco contextus eloquii videtur esse turbatus, et tota scatere sententia, sic ordini sermo reddendus est: Nolite ergo fieri comparticipes eorum, probantes quid sit beneplacitum Deo: etsi enim eratis aliquando tenebrae, nunc
Abbreviated transcription (Latin):
tate ꝙ iustitia. & ueritate.
duersus martionẽ qui ustum dm̃ a
bono separat. & putat creatorem esse
iustum. alium uero nescio quẽ cuius
xp̃c iste qui uenit filius sit. bonum tan¬
tũmͦ esse dm̃. hoc testimonium ꝓferamꝰ.
Siquidem fructus lucis non solum ẽ
in bonitate. sed & in iustitia & in ueri¬
tate. Ybi itaq bonitas est. ibi ꝙ iusti¬
tia: ubi iustitia. ibi consequenter & ue¬
ritas. Apud bonum ergo xp̃i patrem
ut ipsi quoq fatent᷑: est bonitas & ue¬
ritas. Ubi autem bonitas ꝙ ueritas: ap̃
ipsum. ꝙ non apud alium. ut nunc
apłs docet iustitia est. Intelligat quoq
martion ipsum xp̃m bonitatẽ. uerita-¬
tem & iustitiam nuncupari. bonitatẽ
quod meretur. porro ueritatẽ dũ ipse
solus causas creaturarum om̃ium rerũq
atq solliciti. ea tantum quȩ scim̃ d̃o
placere faciamus: in morem pruden¬
tissimi traperetȩ qui sculptum nomisma
non solum oculo sed & pondere ꝙ tin¬

Expanded text:
tate et justitia et veritate. tate et justitia et veritate. Adversus Marcionem qui justum Deum a bono separat, et putat Creatorem esse ustum; 646 alium vero ne cio quem, cujus Christus iste qui venit, filius sit, bonum tantummodo esse Deum hoc testimonium proferamus. Siquidem fructus lucis, non solum est in bonitate; sed in justitia et in veritate. Ubi itaque bonitas est, ibi et justitia: ubi justitia, ibi consequenter et veritas. Apud bonum ergo Christi Patrem, ut ipsi quoque fatentur, est veritas et bonitas. Ubi autem bonitas et veritas, apud ipsum, et non apud alium, ut nunc Apostolus docet, justitia est. Intelligat quoque Marcion ipsum Christum, bonitatem, veritatem, et justitiam nuncupari. Bonitatem quod meretur. Porro veritatem, dum ipse solus causas creaturarum omnium, rerumquatque solliciti, ea tantum quae scimus Deo placere, faciamus: in morem prudentissimi trapezitae, qui sculptum numisma non solum oculo, sed et pondere, et tin
Abbreviated transcription (Latin):
dis uel lumine uł tenebris cognoscunt᷑.
Suꝑ hȩc quęres. neforte obdistinctionẽ
eorum qui lux sunt sed non lux in dño.
de iustis dicatur: nunc autẽ lux in dño.
Decenter quoq ephesiis qui ad scientiȩ
sũmã conscenderant. scribitur. quod sint
lux in dño. Neq uero tenebrȩ ipsȩ u̾¬
tuntur in lucem. aut lux in tenebris
cõmutat᷑: sed hi qui ab eo quod sunt.
nomen quoq uł uirtutis meruere uł
uitii. si conuersi fuerint de alio in aliud¬
oMONICoc̃. his rebus a quibus possi¬
dentur uel tenebrarum uł lucis uoca¬
bulum sortientur
t filii lucis ambulate.
i ds̃ lux ẽ. & tenebrȩ non sunt in eo:¬
filii di. filii lucis sunt. Nec non si xp̃s
lux uera est: filii quoq eius ad quos
loquitur dicens. filioli mei ad huc mo¬
dicum uobiscum sum: filii uerȩ lucis
sunt. Ex quo colligitur eosdem filios ẽẽ
di patris. qui sunt filii xp̃i rãu.
ructus enim lucis est in omni boni-¬

Expanded text:
dis vel lumine, vel tenebris cognoscuntur. dis vel lumine, vel tenebris cognoscuntur. Super haec quaeres, ne forte ob distinctionem eorum qui lux sunt; sed non sunt lux in Domino, de justis dicatur; nunc autem lux in Domino. Decenter quoque Ephesiis, qui ad scientiae summam conscenderant, scribitur quod sint lux in Domino. Neque vero tenebrae ipsae vertuntur in lucem; aut lux in tenebras commutatur; sed hi qui ab eo quod sunt, nomen quoque vel virtutis meruere, vel vitii: si conversi fuerint de alio in aliud, ὁμωνύμως his rebus a quibus possidentur, vel tenebrarum, vel lucis vocabulum sortientur. Ut filii lucis ambulate. Si Deus lux est, et tenebrae in eo non sunt, filii Dei, filii lucis sunt. Necnon si Christus lux vera est, filii quoque ejus ad quos joquitur, dicens: Filioli mei, adhuc modicum vobiscum sum , filii verae lucis sunt. Ex quo colligitur eosdem filios esse Dei Patris, qui sunt filii Christi Jesu. Fructus enim lucis est in omni boni
Abbreviated transcription (Latin):
Ratis enim aliquando tenebrȩ. nc̃ autẽ
lux in domino.
i possibile est uerti in lucem tenebras:
non est scđm quosdam hereticos na-¬
tura quȩ pereat. & recipere nequeat
salutẽ. Interrogemus ergo eos qui illa
confingunt. utrũnam om̃s impii te¬
nebrȩ sint necne. de quibus quidam
cum ꝓpter malitiam tenebrȩ uocaren¬
tur. ad meliora conuersi. nunc lux appel¬
lentur in dño. Sicut autẽ iusti lumen
sunt mundi: sic impii consequenter de¬
nebrȩ uocabuntur. Et iusti quidem
cum sint lumen uidebunt lumen in lu¬
mine: in iusti autẽ cum sint tenebrȩ.
popłs sunt sedens in tenebris. & nichil
uidens. Quorum differentiam inter se
atq distantiam. ex fructibus intelligi¬
mus. Omis enim qui oꝑatur malum.
odit lucem: & non ueniens ad lucem te-¬
nebrosus est. & filius noctis atq tene¬
brerum. Qui uero operatur ueritatẽ
ꝙ in lucem uenit: lux ẽ. & filius lucis &
diei. Lucentes autẽ siue tenebrosi. de cor¬

Expanded text:
Eratis enim aliquando tenebrae: nunc autem Eratis enim aliquando tenebrae: nunc autem lux in Domino. Si possibile est verti in lucem tenebras non est secundum quosdam haereticos natura quae pereat, et recipere nequeat salutem. Interrogemus ergo eos qui illa confingunt: utrumnam omnes impii tenebrae sint, necne: de quibus quidam cum propter malitiam tenebrae vocarentur, ad meliora conversi, nunc lux appellantur in Domino. Sicut autem justi sunt lumen mundi, sic impii consequenter tenebrae vocabuntur; et justi quidem cum sint lumen, videbunt lumen in lumine; injusti autem cum sint tenebrae, populus sunt sedens in tenebris, et nihil videns. Quorum differentiam inter se atque distantiam, ex fructibus intelligimus. Omnis enim qui operatur malum, odit lucem, et non veniens ad lucem, tenebrosus est, et filius noctis atque tenebrarum. Qui vero operatur veritatem, et in lucem venit, lux est, et filius lucis et diei . Lucentes autem sive tenebrosi, de cor
Abbreviated transcription (Latin):
tiȩ filioꝵ qui in fornicatione ꝙ̃ imniun¬
ditia & auaritia. ꝓpter quȩ uenit ira
dĩ suꝑ filios diffidentiȩ repperitur. Et par¬
ticeps quidem eoꝵ est ab eo quod parti¬
cipat᷑ ꝙ cõmunionẽ habet maloꝵ oꝑm:
comparticeps uͦ is appellat᷑. qui cum aliis
est particeps. Et in comparticipi intel¬
ligit᷑ & particeps. in participi uero non
statim tenetur ꝙ comparticeps. Diligen¬
ter obserua uerbum. comparticeps atq
particeps. Puto enim in scripturis par¬
ticipem in bonam partẽ. compartici-¬
pem in malam semꝑ accipi: uerbigrã.
ꝓpter quod unxit te ds ds̃ tuus oleo
exultationis preparticipibus. & in alio
loco. participes enim xp̃i facti sumus:
si tamen principium substantię usq
ad finem firmum tenuerimus. Porro ñ
memini alibi me legisse excepto pre¬
senti loco comparticipem: ꝙ tamen
manifestum est. hic non in bonam
partem sed in contrariam positum.

Expanded text:
tiae filiorum, qui in fornicatione, et in immuntiae filiorum, qui in fornicatione, et in immunditia, et avaritia, propter quae venit ira Dei super filios diffidentiae, reperitur. Et particeps quidem eorum est, ab eo quod participatur, et communionem habet malorum operum: comparticeps vero ei appellatur, qui cum aliis est particeps: et in comparticipi intelligitur et particeps. In participi vero non statim tenetur et comparticeps. Diligenter observa verbum comparticipis atque participis. Puto enim in Scripturis participem in bonam partem, comparticipem in malam semper accipi. Verbi gratia: Propter quod unxit te Deus Deus tuus, oleo exsultationis prae participibus tuis ; et in alio loco: Participes enim Christi facti sumus: si tamen principium substantiae usque ad 645 finem firmum tenuerimus . Porro non memini alibi me legisse, excepto praesenti loco, comparticipem: et tamen manifestum est hic non in bona parte, sed in contraria positum.
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa corripiens punit sine cruciatuum
forinsecus adhibitione quod possidet:
has itaq ꝑsuasiones & decipulas fraudu¬
lentas uerba inania appellauit & uacua.
quȩ uident᷑ florem quendã habere ser¬
monum. & blandiri peccantibꝰ. Sed dum
fiduciam tribuunt. magis eos ferunt ad
ȩterna supplicia: quia de nulla re sic ira¬
scit᷑ ds. quomodosi peccator suꝑbiat. et
erectus ꝙ rigidus non flectat᷑ in fictũ.
nec miscđĩam postulet ꝓ delicto.
ropter hȩc enim uenit ira dĩ in filios
diffidentiȩ siue insuasibilitatis. a ndit᷑ cia¬
enim. magis a suasione qũa a fiducia
e diuerso intelligi potest. Insuasibilitatis
autẽ siue diffidentiȩ filii sic dicuntur.
quomodo filii ꝑditionis & filii forni¬
cationis. &. filii mortis & filii gehennȩ.
& cȩtera his similia quȩ in cęteris scri¬
pturarum locis inuenire ꝑfacile est.
olite ergo effici comparticipes eoꝵ
articeps siue cõparticeps fit diffiden¬

Expanded text:
ipsa corripiens punit, sine cruciatuum ipsa corripiens punit, sine cruciatuum forinsecus adhibitione quod possidet. Has itaque persuasiones et decipulas fraudulentas, verba inania appellavit et vacua, quae videntur florem quemdam habere sermonum, et blandiri peccantibus; sed dum fiduciam tribuunt, magis eos ferunt ad aeterna supplicia. Quia de nulla re sic irascitur Deus: quomodo si peccator superbiat, et erectus ac rigidus non flectatur in fletum, nec misericordiam postulet pro delicto. Propter haec enim venit ira Dei super filios diffidentiae, sive, insuasibilitatis: ἀπηθεία enim magis a suasione quam a fiducia e diverso intelligi potest. Insuasibilitatis autem, sive diffidentiae, filii sic dicuntur, quomodo filii perditionis, et filii fornicationis, et filii mortis, et filii gehennae, et caetera his similia, quae in variis Scripturarum locis invenire perfacile est. Nolite ergo effici comparticipes eorum. Particeps sive comparticeps fit diffiden
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i sit. ꝙ aliud dĩ. an idem sit regnum
patris & filii. Et si quidem dixisset in
regno filii ꝙ patris. ꝑ filium ueniremꝰ
ad patrem: ꝙ licet esset diuersitas ꝑso¬
narum. tamen esset regnantium una
maiestas. Nunc uero cum dixerit in
om̃ia in om̃ibus: sed d̾s omĩa in oĩbꝰ.
Ubi autẽ d̾s est: tam pat̾ qu̾a filius
intelligi potest. Porro quod de patre
& filio dicimus: hoc idem &. de scõ spũ
sentiamus.
emo uos decipiat inanibus uerbis.
Propter hȩc enim uenit ira dĩ in filios
diffidentit.
ERBa quȩ decipiunt atq supplantant.
inania sunt & uacua: quȩ uero ȩdifi¬
cant audientes. plena. cumulata. con¬
farta. Quia igit᷑ sunt pleriq qui di¬
cunt non futura ꝓ peccatis esse suppli¬
cia. nec extrinsecus adhibenda tormen¬
ta. sed ipsum peccatum & conscientiã
delicti eẽ ꝓ pena. dum uermis in corde
non moritur. & in animo ignis accendi¬
tur. in similitudiuẽ febris quȩ non tor-

Expanded text:
Christi sit, et aliud Dei: an idem regnum Christi sit, et aliud Dei: an idem regnum sit Patris et Filii. Et siquidem dixisset, in regno Filii et Patris, per Filium veniremus ad Patrem: et licet esset diversitas personarum, tamen esset regnantium una majestas: tunc vero cum dixerit, Inomnia in omnibus, sed Deus omnia in omnibus. Ubi autem Deus est, tam Pater quam Filius intelligi potest. Porro quod de Patre et de Filio dicimus, hoc idem et de Spiritu sancto sentiamus. Nemo vos decipiat inanibus verbis: propter haec enim venit ira Dei in filios diffidentiae. Verba quae decipiunt atque supplantant, inania sunt et vacua. Quae vero 644 aedificant auditores, plena, cumulata, conferta. Quia igitur sunt plerique qui dicunt, non futura pro peccatis esse supplicia, nec extrinsecus adhibenda tormenta: sed ipsum peccatum, et conscientiam delicti esse pro poena, dum vermis in corde non moritur, et in animo ignis accenditur, in similitudinem febris quae non torqu
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑgrediatur. & auarus fraudet in nego¬
tio frẽm suum. dixeramꝰ auaritiam pro
ad ulterio positam: querimus id quod
nunc dicitur. aut auarus quod ẽ idolis
seruiens. utrum cum illa an cum uul¬
gata interpretatione consentiat. Inueni-¬
mus in locis plurimis ꝓpħarum. idola¬
triam fornicationem appellatam. forni¬
cabant᷑ inquit post idola sua: q spũ for¬
nicationis seducti sunt. Potest itaq for¬
nicatio & suꝑ idolatria intelligi. Sin uͦ
auarus ille accipitur qui pecuniã utcũq
conquirens. nũmos ꝑfas ꝙ nefas habo¬
re desiderat. & pleno sacello delectat᷑. iste
idolatris in eo est. quia sculpturã ipsius
nũmi colit. ꝙ idola in eis celata uenera¬
tur. Ut uoracium ds uenter ẽ: ita cu¬
pidoꝵ quoq iustissime pecunia ds̃ dici
potest: maxime cum in alio loco apłs
cupiditatẽ idolatriam uocet. Ad hȩc
uidendum quid sentiri uoluerit diceis
in regno xp̃i & dĩ: utrum aliud regnũ

Expanded text:
supergrediatur, et avarus fraudet in negosupergrediatur, et avarus fraudet in negotio fratrem suum , dixeramus avaritiam pro adulterio positam: quaerimus id quod nunc dicitur, aut avarus, quod est idolis serviens, utrum cum illa, an cum vulgata interpretatione consentiat. Invenimus in locis plurimis prophetarum idololatriam, fornicationem appellatam. Fornicabantur, inquit, post idola sua . Et: spiritu fornicationis seducti sunt. Potest itaque fornicatio et super idololatria intelligi. Sin vero avarus ille accipitur, qui pecuniam utcumque conquirens, nummos per fas et nefas habere desiderat, et pleno saeculo delectatur, iste idololatres in eo est, quia sculpturam ipsius nummi colit, et idola in eis caelata veneratur. Ut voracium deus venter est, ita cupidorum quoque justissime pecunia deus dici potest: maxime cum in alio loco apostolus cupiditatem idololatriam vocet. Ad haec videndum quid sentire voluerit, dicens: In regno Christi et Dei : utrumnam aliud regnum
Abbreviated transcription (Latin):
alienus sit. tamen si stultiloquus &¬
scurra fuerit non tenebit eum locum
qu̾e possessurus erat si hȩc uitia non ha¬
beret. Respondeat. quis. Esto. Stultiloqui¬
um & scurrilitas non eundem habeañ
reatum. quem fornicatio. immunditia
ꝙ auaritia. Nũ quid non & turpitudi¬
nem cum tribus suꝑioribus debuit no¬
minare: Ad quod dicendum. turpitu¬
dinẽ hic significare absconditam cogita¬
tionem. cum inflammat᷑ sensus nr̃ a libi¬
dine. & carnis titillationibꝰ anima igni¬
ta succenditur. & nichilominus dĩ timo¬
re & mentis uidicio refrenat᷑. Deniq etiã
supra absq turpitudine tria pariter ap¬
pellauit dicens. fornicatio autẽ & om̃is
immunditia & auaritia nec nominet᷑
in uobis. & deinceps turpitudo cum
stultiloquio & scurrilitate nominata ẽ:
& quomodo stultiloquium & scurrilitaꝰ.
sic & ista turpitudo non ꝑdit. nec in ꝑ¬
petuum excludit a regno. Quia uero in
suꝑioribus ex eo quod alibi legeramꝰ. ne

Expanded text:
alienus sit, tamen si stultiloquus alienus sit, tamen si stultiloquus scurra fuerit, non tenebit eum locum quem possessurus erat, si haec vitia non haberet. Respondeat quis: Esto stultiloquium et scurrilitas non eumdem habeat reatum, quem fornicatio, immunditia et avaritia: numquid non et turpitudinem cum tribus superioribus debuit nominare? Ad quod dicendum, turpitudinem hic significare absconditam cogitationem, cum inflammatur sensus noster ad libidinem, et carnis titillationibus anima ignita succenditur, et nihilominus Dei timore et mentis judicio refrenatur. Denique etiam supra absque turpitudine, tria pariter appellavit, dicens: 643 Fornicatio autem et omnis immunditia et avaritia, nec nominetur in vobis: et deinceps turpitudo cum stultiloquio et scurrilitate numerata est. Et quomodo stultiloquium et scurrilitas: sic et ista turpitudo non perdit, nec in perpetuum excludit a regno. Quia vero in superioribus ex eo quod alibi legeramus: Ne
Abbreviated transcription (Latin):
Noc enĩ scitote. quia om̃is fornicator Srum.¬
aut immundus. aut auarus quod ẽ
idoloꝵ seruitus. non habet hereditatẽ
otandum quod sex uitiis supra ꝓhibi¬
tis. fornicatione: immunditia. auaritia.
turpitudine. stultiloquio. scurrilitate.
nunc tantum tria posuerit. fornicationẽ.
immunditiam. auaritiam: quibus qui
fuerit obnaxius hereditatẽ in regno xp̃i
ꝙ̃ dĩ habere non possit. Si enim ita stulti¬
loquus & scurra alieni essent a regnod̾i.
quomodo tres quos spetialiter separauit.¬
uideret᷑ sententia esse crudelis. non igno¬
scere imbecillitati fragilitatis humanȩ.
cum etiam nos ꝑ iocum dicta damna¬
rent. Qui enĩ in sermone non labitut.
ꝑfectus ẽ. Neq uͦ ista dicentes locum
stultiloquio & scurrilitati damꝰ. dum ñ
excluduntur a dĩ regno: sed qm̃ apud
patrem diuersȩ sunt mansiones. & stel¬
la a stella differt in gła. sic & resurre¬
ctio mortuoꝵ: quamius aliquis a for¬
nicatione. immunditia. atq lasciuia

Expanded text:
Hoc autem scitote, quia omnis fornicator aut immundus, aut avarus, quod est idolis serviens, non habet haereditatem Notandum quod sex vitiis supra prohibitis, fornicatione, immunditia, avaritia, turpitudine, stultiloquio, scurrilitate, nunc tantum tria posuerit, fornicationem, immunditiam, avaritiam: quibus qui fuerit obnoxius, haereditatem in regno Christi et Dei habere non possit. Si enim ita stultiloquus et scurra alieni essent a regno Dei, quomodo tres quos spevideretur sententia esse crudelis, non ignoscere imbecillitati fragilitatis humanae, cum etiam per jocum nos dicta damnarent. Qui enim in sermone non labitur, perfectus est. Neque vero ista dicentes locum stultiloquio et scurrilitati damus, dum non excludantur a regno, sed quoniam apud Patrem diversae sunt mansiones, et stella a stella differt in gloria, sic et resurrectio mortuorum, quamvis aliquis a fornicatione, immunditia atque lascivia
Abbreviated transcription (Latin):
tet. ut ñ sit terribilis. ñ promptꝰ ad uerbe¬
ra. sciens quia & ipse habeat dñm in cęlis.
apud qũe ñ ẽ acceptio ꝑsonarum. ꝙ qui
solas tantum iudicet uoluntates. & iuxta
eas deteriori p̃ferat meliorẽ. eligens facta
non homine.
c cȩtero confortamini in dño: ꝙ in poten¬
tia uirtutis eiu.
cio in greco pro uirtute fortitudinẽ posi

Expanded text:
tet: ut non sit terribilis, non promptus ad verbetet: ut non sit terribilis, non promptus ad verbera: sciens quia et ipse habeat Dominum in coelis, apud quem non est acceptio personarum, et qui solus tantum judicet voluntates, et juxta eas deteriori praeferat meliorem, eligens facta, non homines. De caetero confortamini in Domino, et in potentia virtutis ejus. Scio in Graeco pro virtute, fortitudinem posi
Abbreviated transcription (Latin):
Quom᷑ autẽ ad corinthios scdm tempꝰ rescͥ¬
pserat. ne ꝑ occasionẽ fidei in xp̃m. in ter
maritos & uxores diuortia fierent. si eduo¬
bꝰ unꝰ credere noluisset: ita ad ephesios &
ad colosenses. quia plurimi inter initia
fidei pucabant gentiles dños contemnen¬
dos. nunc conditionũ moderate p̃cepta
constituit: ut & seruitia non uideat᷑ contra
dominos concitare. ꝙ rursum nequaqũã
dominos doceat audiendos. si uitiosa &
nefanda prȩcipiant.
ptio apud euo.
uȩnam sunt hȩc quȩ seruis suꝑiꝰ imꝑauit.
ut diceret dnis eadẽ facienda quȩ seruis:
Puto illa quȩ dixerat. in simplicitate cor¬
dis facientes uoluntatẽ dĩ. & ex animo. ꝙ
cum fidelitate siue beniuolentia in seruoᷤ.
quia eyNola utrũq sonare potest: unus¬
quisq enim quod fecerit boni hoc recipi¬
et a dño. siue famulus seruierit ut pre
dictum est. siue liber dñatꝰ fuerit ut opor¬

Expanded text:
Quomodo autem ad Corinthios secundum tempus rescrQuomodo autem ad Corinthios secundum tempus rescripserat , ne per occasionem fidei in Christum inter maritos, et uxores divortia fierent, si e duobus unus credere voluisset: ita ad Ephesios et ad Colossenses, quia plurimi inter initia fidei putabant Gentiles dominos contemnendos, nunc conditionum moderate praecepta constituit: ut et servitia non videatur contra dominos concitare: et rursum nequaquam dominos doceat audiendos, si vitiosa et nefanda praecipiant. ptio apud eum. Quaenam sunt haec quae servis superius imperavit, ut diceret dominis eadem facienda quae servis? Puto illa quae dixerat, in simplicitate cordis, et, facientes voluntatem Dei: et, ex animo: et, cum fidelitate sive benevolentia in servos, quia εὔνοια utrumque sonare potest. 669 Unusquisque enim quod fecerit boni, hoc recipiet a Domino, sive famulus servierit, sicut dictum est, sive liber dominatus fuerit, ut opor
Abbreviated transcription (Latin):
non imperat. Hoc ẽ enim qd ait. Non
ad oculum seruientes ut hominibꝰ placen¬
tes. sed ut serui xp̃i facientes uoluntatẽ
dĩ. Sed & ipsam fidelitatẽ ñ coactam ser-¬
uus habeat. sed spontaneã & ex animo.
sic seruiens dño suo sic̃ xꝑo: a quo receptu¬
rꝰ ẽ fidelitatis pręmium & seruitutis. non
minus qũa si liber uoluntate seruisset. Si¬
mul & hoc notandum quod obȩdientiȩ
filioꝵ atq seruorum diuersa subiunxerit.
ad filios enĩ dicit. obȩdite parentibꝰ ur̃is
in dño. ad seruos uero. obȩdite dñis car¬
nalibꝰ cum timore & tremore. ut sicut in¬
ter seruum & uxorem habet metꝰ diuersi¬
tatẽ. ita & inter filios & seruos obȩdientia
discreparet. Et pulchre imperans seruis
ut obȩdiant dñis adiecit quasi xp̃o: & ite¬
rũ. ut serui xp̃i facientes uoluntatẽ di. ut
scilicet non audiat seruus carnałe dñm.
si contraria di p̃ceptis uoluerit imperare.

Expanded text:
non imperet. Hoc est enim quod ait: Non non imperet. Hoc est enim quod ait: Non ad oculum servientes, ut hominibus placentes, sed ut servi Christi, facientes voluntatem Dei. Sed et ipsam fidelitatem non coactam servus habeat, sed spontaneam et ex animo: sic serviens domino suo sicut Christo, a quo recepturus est fidelis praemium servitutis, non minus quam si liber voluntate servisset. Simul et hoc notandum, quod obedientiae filiorum atque servorum diversa subjunxerit. Ad filios enim dicit: Obedite parentibus vestris in Domino: ad servos vero, Obedite dominis carnalibus cum timore et tremore. Ut sicut inter servum et uxorem habet metus diversitatem: ita et inter filios et servos obedientia discreparet. Et pulchre imperans servis ut obediant dominis, adjecit, quasi Christo: et iterum, ut servi Christi, facientes voluntatem Dei: ut scilicet non audiat servus carnalem dominum, si contraria Deo praeceptis voluerit imperare.
Abbreviated transcription (Latin):
hoc idem & de uxore dicturꝰ. quȩ iube¬
tur ut timeat uirum. Porro tertiꝰ in hoc
quoq loco sicut in muliere timorem ꝓ
reuerentia dictum putabit: sed artabit᷑
ex eo quod ad ditus ẽ timori tremor. Po¬
test enu uxori reuerentia conuenire. ut
reuerens timeat uirum. ubi autẽ tremor
ẽ. metus non sonabit reuerentiã sed timo¬
rem. Necessario itaq in seruis additũ ẽ.
ut post timorem dñi habeant & tremo¬
rẽ. & ad distinctionẽ dñi sp̃italis. nunc
carnalis dñs appellat᷑. ita ut seruo qui¬
cumq crediderit in dm̃. & necdũ ad sci¬
entiȩ summã ꝑuenerit. non in decens sit
dño seruire carnali cum timore & tremo¬
re in simplicitate cordis sui. ꝙ sic ei serui¬
re fideliter ut xp̃o. ñ ad oculum seruiers
ut hi faciunt qui hominibꝰ placere desi¬
derant. sed ut necessitatẽ in uoluntatẽ uer¬
tat. & faciat de seruitute mercedẽ. maxi¬
me cum dñs carnis. a dño sp̃s diuersa

Expanded text:
hoc idem et de uxore dicturus, quae jubehoc idem et de uxore dicturus, quae jubetur ut timeat virum. Porro tertius in hoc quoque loco, sicut in muliere, timorem pro reverentia dictum putabit: sed arctabitur ex eo quod additus est timori tremor. Potest enim uxori reverentia convenire, ut reverens timeat virum. Ubi autem tremor est, metus non sonabit reverentiam, sed timorem. Necessario itaque in servis additum est, ut post timorem Domini habeant et tremorem, et ad distinctionem Domini spiritualis, nunc carnalis 668 dominus appellatur: ita ut servo quicumque crediderit in Deum, et necdum ad scientiae summam pervenerit, non indecens sit domino servire carnali cum timore et tremore, in simplicitate cordis sui, et sic ei servire fideliter ut Christo. Non ad oculum serviens, ut hi faciunt qui hominibus placere desiderant, sed ut necessitatem in voluntatem vertat, et faciat de servitute mercedem: maxime cum dominus carnis a Domino spiritus diversa
Abbreviated transcription (Latin):
dño & non hominibꝰ. scientes qͦd unꝰqͥsq
qͦd fecerit boni hoc recipiet a domino.
siue seruus. siue liber.
Ropħa loquente ad ierłm. quare tu ti¬
muisti ab homine mortali & a filio
hominis. & petro in epła sua. timorem
cinente. nolite timere eos qui possunt
occidere corpus. & plus non habent
quod uobis faciant. sed timete eum qui
potest ꝙ animã & corpus occidere in
gehenna. salomone quoq paria testan-¬
te. fili honora dm̃ & confortaberis. p̃ter
illum autẽ ne timeas alium: uidetur
apłs diuersa p̾cipere. ut serui cum timo¬
re & tremore obaudiant dñis carnali¬
simpliciꝰ respondebit hȩc dicet. non ꝑfe¬
ctis seruis ꝙ eis qui sapientiȩ secreta co¬
gnouerint. hec p̃cepta cotistitui. sed his
qui principia habebant fidei. & doctri¬
nis humilioribꝰ indigẽbant. Alius
uero asseret eum qui non habeat sp̃m̃
seruitutis iterum in timore. nequaqu̾a
huic subiacere sententiȩ ut cum timo¬
re & tremore obȩdiat dñis carnalibꝰ

Expanded text:
ominibus: scientes quod unusquisque quod fecerit boni, hoc recipiet a Domino, sive servus, sive liber. Propheta loquente ad Jerusalem: Qualis tu timuisti ab homine mortali, et a filio hominis ? et Petro in Epistola sua: Timorem cinente: Nolite timere eos qui possunt occidere corpus, et plus non habent quod vobis faciant: sed timete eum qui potest et animam et corpus occidere in gehennam : Salomone quoque paria testante. Fili, honora Dominum, et confortaberis: praeter illum autem ne timeas alium : videtur Apostolus diversa praecipere ut servi cum timore et tremore obediant dominis carnalisimplicius respondebit, haec dicet: non perfectis servis et eis qui sapientiae secreta cognoverint haec praecepta constituti, sed his qui principia habebant fidei, et doctrinis humilioribus indigebant. Alius vero asserat eum qui non habeat spiritum servitutis iterum in timore, nequaquam huic subjacere sententiae, ut cum timore et tremore obediat dominis carnalibus,
Abbreviated transcription (Latin):
Sin autẽ xp̃o magis uoluerit seruire
qũa scło. mulier esse cessabit ꝙ dicet᷑ uir:
quia om̃s in uirum ꝑfectum cupimus
occurrere. Quod si ad tropologiam ꝙ
hȩc referimus: amabimus nr̃m corpus
& corꝑis sensus uilioris quidem conditio¬
nis ab animo. sed ꝑ quos ad mentẽ bona¬
rum artium & uirtutum transeant di

Expanded text:
Sin autem Christo magis voluerit servire Sin autem Christo magis voluerit servire quam saeculo, mulier esse cessabit, et dicetur vir, quia omnes in perfectum virum cupimus occurrere. Quod si ad tropologiam et haec referimus, amabimus nostrum corpus, et corporis sensus, vilioris quidem conditionis ab animo, sed per quos ad mentem bonarum artium, et virtutum transeant di
Abbreviated transcription (Latin):
nustatẽ: ita & animȩ om̃i peccatorum
sor de purgandȩ sunt. ut ruga ueteris
hominis iuuentute tendatur. & reno¬
uetur in nouum hominẽ de die in
ta & uiri debent diligere uxores. Idiem.¬
suas sicut sua corpora.
t in genesi ex ꝑsona loquentis adam seri¬
ptum est. hoc nunc os ex ossibus meis
ꝙ caro ex carne mea: et ipso in euan¬
gelio dño postea dicente firmatur. qui
creauit ab initio masculum ꝙ feminã
fecit eos & dixit: ꝓpter hoc relinquet
homo patrem & matrem & adherebit
uxori suȩ. & erunt duo in carne una. Cũ
igitur uir & uxor una caro sint. ita uxo¬
ribus ut nris corporibus ꝓuidendum.
Nemo autẽ corpus suum turpiter amat.
aut semetipsum ꝓpter coitum diligit:
sed quasi uasculum animȩ suȩ fouet cor¬
pus & nutrit: ne fracto uase id quod
continebatur effluat & erumpat. Nec ñ
&̃ iuxta litteram quamdiu mulier partui
seruit & liberis: hanc habet ad uirum
differentiam. quam corpus ad animam.

Expanded text:
nustatem: ita et animae omni peccatorum nustatem: ita et animae omni peccatorum sorde purgandae sunt, ut ruga veteris hominis juventa tendatur, et renovetur in novum hominem de die in diem. Ita et viri debent diligere uxores suas sicut sua corpora. Et in Genesi ex persona loquentis Adam scriptum est: Hoc nunc os ex ossibus meis, et caro ex carne mea . Et idipsum in Evangelio, Domino postea dicente, firmatur: Qui creavit ab initio, masculum et feminam fecit eos, et dixit: Propter hoc relinquet homo patrem et matrem, et adhaerebit uxori suae, et erunt duo in carne una . Cum igitur vir et uxor una caro sint: 658 ita uxoribus ut nostris corporibus providendum. Nemo autem corpus suum turpiter amat, aut semetipsum propter coitum diligit; sed quasi vasculum animae suae fovet corpus et nutrit, ne fracto vase, id quod continebatur, effluat, et erumpat. Nec non et juxta litteram, quamdiu mulier partui servit et liberis, hanc habet ad virum differentiam, quam corpus ad animam.
Abbreviated transcription (Latin):
pregnantes ad partum usq non coe¬
ant: hoc in hominibus sciant arbitrio
derelictum. ut merces esset ex abstinen
pologiam. uiros animas. & uxores cor¬
pora dixeramus. sic diligat anima cor-
tradat ꝓ salute eius. & eam scĩficet uer¬
bo doctrinȩ. ut exhibeat sibi eam non
habenteni maculam aut rugam aliꝙͣ
uetustatis: maxime cum sciat illam in
resurrectione saluandam. & uisuram ẽẽ
salutare di. Talis uir. caput habet xp̃m.
Et cum ꝓpter salutẽ carnis se humi¬
lians. factus fuerit cum uxore sua ca
ro una. retrahit eam ad sp̃m. ꝙ dño co¬
pulatus caro esse desistit. Pulcre quoq
maculam et rugam. quia de conu¬
gio loquebatur: de exemplo mulierum
ad decorem traxit ȩccłiȩ. Sicut enim
solent in mulierum corporibus uł sor¬
dere neui uel ruga contrahi. uel lenti-¬
go uariare. & hoc est omne studium fe¬
minarum ut quod fedare uidet᷑ abster¬
gant. & exhibeant maritis corpoꝵ ue¬

Expanded text:
praegnantes ad partum usque non coepraegnantes ad partum usque non coeant, hoc in hominibus sciant arbitrio derelictum, ut merces esset ex  Al. eapologiam, viros animas, et uxores corpora dixeramus, sic diligat anima carnetradat pro salute ipsius, et eam sanctificet verbo doctrinae, ut exhibeat sibi eam non habentem maculam aut rugam aliquam vetustatis: maxime cum sciat illam in resurrectione salvandam, et visuram esse salutare Dei. Talis vir caput habet Christum: et cum propter salutem carnis se humilians, factus fuerit cum uxore sua una caro, retrahit eam ad spiritum, et Domino copulatus, caro esse desistit. Pulchre quoque maculam aut rugam, quia de conjugio loquebatur, de exemplo mulierum ad decorem traxit Ecclesiae. Sicut enim solent in mulierum corporibus vel sordere naevi, vel ruga contrahi, vel lentigo variari: et hoc est omne studium feminarum, ut quod foedare videtur abstergant, et exhibeant maritis corporum ve
Abbreviated transcription (Latin):
me utuntur testimonio. Quibus bre
& immunditiam & luxuriã ab apło
inter maritum & uxorem uetari: non
scãm coniunctionem. Alioquin si con¬
iugiũ om̃ino ꝓhibebat. qͥd necesse fuit dicere
uaxores urãs. cũ potuerit dicere. uiri diligite
mulieres uel
uxores: uestras enim. proprie matri¬
monium sonant. Et rursum in sequen-¬
tibus: & uiri debent diligere uxores
suas sicut sua corpora: & adhuc ma¬
nifestius. qui uxorem suam diligit.
seipsum diligit. Nemo enim umqũa
suam carnem odit. sed nutrit & fouet
eam: quia scdm edictum legis antique
& instaurationem euangłii. maritus
s uxor una caro efficiuntur. Liberoꝵ
ergo ut diximus in matrimonio oꝑa
concessa sunt: uoluptates autẽ quȩ de
meretricum capiuntur amplexibus. in
uxore damnatȩ. Hoc legens om̃is uir
ꝙ̃ uxor intelligant sibi post conceptũ
magis orationi quam conubio serui-¬
endum. Et quod in animalibus & be¬
stiis ipso naturȩ iure prȩscriptum ẽ. ut

Expanded text:
me utuntur testimonio. Quibus brevme utuntur testimonio. Quibus brevet immunditiam, et luxuriam ab Apostolo inter maritum et uxorem vetari, non sanctam conjunctionem: alioquin si conjugium omnino prohibebat, quid necesse fuit dicere, uxores vestras: cum potuerit dicere: Viri, diligite mulieres, vel uxores. Vestras enim proprie matrimonium sonat. Et rursum in sequentibus: et viri debent diligere uxores suas, sicut sua corpora: et adhuc manifestius: Qui uxorem suam diligit, seipsum diligit: Nemo enim umquam suam carnem odit; sed nutrit et fovet eam: quia secundum edictum Legis antiquae, et instaurationem Evangelii, 657 maritus et uxor una caro efficiuntur. Liberorum ergo, ut diximus, in matrimonio opera concessa sunt. Voluptates autem quae de meretricum capiuntur amplexibus, in uxore damnatae. Hoc legens omnis vir, et uxor intelligant, sibi post conceptum, magis orationi quam connubio serviendum. Et quod in animalibus et bestiis ipso naturae jure praescriptum est, ut
Abbreviated transcription (Latin):
pea ut eam scĩficaret. mundans laua-¬
chro aque in uerbo: ut exhiberet ipse
sibi głosam eccłiam ñ habentẽ maculam aut
rugam. aut aliquid eiusmodi. sed ut
sit scã ꝙ immaculata.
Uamuis iniucem maritus & coniunx
amore teneantur. qualis illa uxor me¬
moratur hasdrubalis quȩ capto iuro
in patriȩ se iecit incendium. & cȩterȩ
quȩ uiris mortuis suꝑ uiuere noluert̃:
num quã tamen dilectionẽ illam uir
sapiens dilectioni xp̃i & eccłiȩ compa¬
rabit. Sc̃s igitur hic intelligendus est
amor quo & isaac dilexit uxorem suã
Rebeccã quȩ interpretatur patientia:
& de terra mesopotamiȩ quȩ scłi huius ex
om̃i parte fluctibus cingitur. in terrã
eam repromissionis induxit ut conso¬
laretur ꝓ morte matris suȩ. Interitum
quippe synagoge. con uinctione ȩccłiȩ
temꝑauit. Ista dicentes occasionẽ here¬
ticis damus: qui om̃s om̃ino nuptias
repudiandas putant. & hoc uel maxi¬

Expanded text:
pro ea, ut eam spro ea, ut eam saquae in verbo, ut exhiberet ipse sibi gloriosam Ecclesiam, non habentem maculam, aut rugam, aut aliquid ejusmodi, sed ut sit sancta et immaculata. Quamvis sui invicem maritus et conjux amore teneantur qualis illa uxor memoratur Hasdrubalis, quae, capto viro, in patriae se jecit incendium, et caeterae quae viris mortuis supervivere noluerunt numquam tamen dilectionem illam vir sapiens dilectioni Christi et Ecclesiae comparabit. Sanctus igitur hic intelligendus est amor, quo et Isaac dilexit uxorem suam Rebeccam , quae interpretatur patientia: et de terra Mesopotamiae, quae saeculi hujus ex omni parte fluctibus cingitur, in terram eam repromissionis induxit, ut consolaretur pro morte matris suae. Interitum quippe Synagogae, conjunctione Ecclesiae temperavit. Ista dicentes occasionem haereticis damus qui omnes omnino nuptias repudiandas putant: et hoc vel maxi
Abbreviated transcription (Latin):
ctentibus scribitur. in quibus erant dis¬
sensiones & scismata. & audiebatur for¬
nicatio qualis ne inter gentes quidem.
& ꝓpterea eis conceditur. ut post orati¬
onem ad idipsum redeant. ne tempten¬
tur a sathana: licet ꝙ ibi in consequentib ñ iux¬
dicat ignoscere. Ephesii uͦ apud quos fecit
trienmum & omia eis xp̃i aperuit sacra-¬
menta: aliter erudiunt᷑. Q habet unꝰqͥsq ar-¬
bitrii liberã potestatẽ. ł corinithio seqͥ ł ephesios.¬
uari aut seruitute corrinthii. aut
ephesii libertate. Uȩ inquit saluator
pregnantibus & lactantibus in illa
die idest uidicii. quȩ utiq ꝓprie ope¬
ra nuptiarum sunt. Unde om̃i labore
nitendum. ut magis ephesios quam
corinthios emulemur. nec deprehenda¬
mur quasi in diluiuo ementes ꝙ uen¬
dentes. nubentes & matrimonio co¬
pulantes. sed accinctis lumbis lucer¬
nas teneamus in manibus.
iri diligite uxores ur̃as. sicut & xp̃c
dilexit eccł̃iam. & semetipsum tradidit

Expanded text:
ctentibus scribitur, in quibus erant disctentibus scribitur, in quibus erant dissensiones et schismata, et audiebatur fornicatio qualis ne inter gentes quidem: et propterea eis conceditur, ut post orationem ad idipsum redeant, ne tententur a Satana: licet et ibi in consequentibus, non juxdicat ignoscere. Ephesii vero, apud quos fecit triennium, et omnia eis Christi aperuit sacramenta, aliter erudiuntur: et habet unusquisque arbitrii liberam potestatem, vel Corinthios sequi, vel Ephesiosvari aut servitute Corinthii, aut Ephesii libertate. Vae, inquit Salvator, praegnantibus, et lactantibus in die illa , hoc est, judicii, quae utique proprie opera nuptiarum sunt. Unde omni labore nitendum, ut magis Ephesios quam Corinthios aemulemur: nec deprehendamur quasi in diluvio ementes, et vendentes, nubentes et matrimonio copulati; sed accinctis lumbis lucernas teneamus in manibus . Viri, diligite uxores vestras, sicut et Christus dilexit Ecclesiam, et semetipsum tradidit
Abbreviated transcription (Latin):
eccłia xp̃i głosa est: non habens macu¬
lam neq rugam. aut quid istiusmodi.
Qui ergo peccator ẽ. & aliqua sorde ma¬
culatus. de eccł̃ia xp̃i non potest appel¬
lari: nec xp̃o subiectus dici. Possibile est¬
autem. ut quomodo ȩccłia quȩ prius
rugam habuerat. & maculam. iuuentu¬
ti & munditiȩ postea restituta est:. ita s.
peccator currat ad medicum. quia non
habent opus sani medico. sed male ha-¬
bentes: & curentur uulnera ipsius. & fi¬
at de eccłia quȩ corpus est xp̃i. Satis
quoq eleganter & caute ad ephesios lo¬
quens ait.
T ęccłia subiecta est xp̃o: ita & uxores
uiris suic.
i enim ita uxor subicienda uiro est. ut
xp̃o ȩccł̃ia: inter uirum & uxorem erit
scã coniunctio. & numqũã corporis
seruient passionibus. Quod si nobis ali¬
quis illud quod ad corinthios scribitur
obposuerit. uirum uxori debitum redde¬
re. & uxorem uiro: animaduertat ma¬
gnam inter corinthios & ephesios esse
distantiã. Illis quasi paruulis atq la¬

Expanded text:
i gloriosa est, non habens maculam neque rugam, aut quid istiusmodi. Qui ergo peccator est, et aliqua sorde maculatus, de Ecclesia Christi non potest appellari, nec Christo subjectus dici. Possibile autem est, ut quomodo Ecclesia quae prius rugam habuerat et maculam, in juventutem et munditiam postea restituta est, ita et peccator currat ad medicum quia non habent opus sani medico , sed male habentes et curentur vulnera ipsius, et fiat de Ecclesia quae corpus est Christi. Satis quoque eleganter, et caute ad Ephesios loquens ait. Ut Ecclesia subjecta est Christo: ita et uxores viris suis. Si enim ita uxor subjicienda viro est, ut Christo Ecclesia, inter virum et uxorem erit sancta conjunctio, et numquam corporis servient passionibus. Quod si nobis aliquis illud quod ad Corinthios scribitur opposuerit: virum uxori debitum reddere, et uxorem viro , animadvertat magnam inter Corinthios et Ephesios esse distantiam. Illis quasi parvulis atque la
Abbreviated transcription (Latin):
fuerant transmutatis. dicitur dormienti¬
bus ꝙ mortuis eo quod opera fecere te¬
nebrarum. surge qui doimis: & exurge
a mortuis. Quęrat aliquis quisnã sit
iste qui dicat. surge qui dormis ꝙ ex¬
surge a mortuis: aut cuius apls testi
monio sit abusus. Et quidem qui sim¬
plici responsione contentus est. dicit
in reconditis eum ꝓpħis & his quȩ uo¬
cantur anoxpi Ga hȩc lecta in medium
ꝓtulisse. sicut in aliis quoq locis illum
fecisse manifestum ẽ: non quo apocri¬
fa comꝑbarit. sed quo & arati & epime¬
nidis & menandri uersibus sit ab usus
ad ea quȩ uoluerat in tempore compro¬
banda. nec tamen arati & epimenidis &
menandri tota quȩ scripserunt sunt scã.
quia uera eos aliqua dixisse destatꝰ ẽ. Aliꝰ
figurauerit. ad exhortationẽ pęnitentię
hec dicta memorabit. Ego certe scd̾m
pauꝑtatulam meam om̃s ȩditiones uete¬
rum scripturarum. ipsa quoq hebreo¬
rum uolumina diligenter euentilans.

Expanded text:
fuerant transmutatis, dicitur dormientifuerant transmutatis, dicitur dormientibus et mortuis, eo quod opera fecere tenebrarum: Surge qui dormis, et exsurge a mortuis. Quaerat aliquis, quisnam sit iste qui dicat: Surge qui dormis, et exsurge a mortuis; aut cujus testimonio Apostolus sit abusus? Et quidem qui simplici responsione contentus est, dicet in reconditis eum prophetis, et his quae vocantur apocrypha haec lecta in medium protulisse sicut in aliis quoque locis illum fecisse manifestum est, non quod apocrypha comprobaret; sed quo et Arati, et Epimenidis, et Menandri versibus 648 sit abusus ad ea quae voluerat in tempore comprobanda. Nec tamen Arati, et Epimenidis, et Menandri, tota quae scripsere, sunt sancta, quia eos vere aliquid dixisse testatus est. Alius figuraverit, ad exhortationem poenitentiae haec dicta memorabit. Ego certe secundum paupertatulam meam, omnes editiones veterum Scripturarum, ipsaque Hebraeorum volumina diligenter eventilans,