comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uident p̃roncia corꝑat et absenciũ ymaginues ceruunt spũ
tamꝙͣ oculis p̃sto sunit. siue illat q̃ extasis dr᷑ alientro
Ir sus atuimo asensibꝰ corparis nurus modus ẽ si cõmixti¬
due alc̾uis spñs fieri patest ut eat que ip̃e scit ꝑtrui imõĩ
ꝯmagines ei cui miscet᷑ ostendat sine intelligenti siĩe ut
ab alio intellecta pandant᷑ Sa em̃ dmõstrient᷑ gẽt non
utis acorpe d̾moustrẽti ꝑñt quid rescat nͥ ut ab̾ aligño.

Expanded text:
ntium imagines cernunt spiritu, tamquam oculis praesto sint, siue illa quae extasis dicitur alienato prorsus animo a sensibus corporis, mirus modus est, si conmixtione alterius spiritus fieri potest, ut ea, quae ipse scit, per huius modi imagines ei, cui miscetur, ostendat, siue intellegenti siue ut ab alio intellecta pandantur. si enim demonstrantur haec nec utique a corpore demonstrari possunt, quid restat, nisi ut ab aliquo
Abbreviated transcription (Latin):
tas et q̃cũqꝙ alie sunt quets intelligẽdo acq cogittando enumeramꝰ.
discernimꝰ diffiuimꝰ nõ utiq in taentes limamẽta ecaꝵ nł co-¬
lores ant qͣuiõ souent aut quid oloctut aut q̃d inde̾ sapiant
q̃ qͥd cõtrettanᵈꝰ de calore sen firgore mollitudie seu duriciãt.
leuitate suie appitate remũcient. s aliet q̃dam bisione alit luce
etlist rerũ eud eidencist et ea longe tet̾is p̃stancione atq c̾tion

Expanded text:
tas et quaecumque aliae sunt, quas intellegendo atque cogitando enumeramus, tas et quaecumque aliae sunt, quas intellegendo atque cogitando enumeramus, discernimus, definimus, non utique intuentes liniamenta earum uel colores aut quomodo sonent aut quid oleant aut quid in ore sapiant aut quid contrectantibus de calore seu frigore, mollitudine seu duritia, lenitate seu asperitate renuntient, sed alia quadam uisione, alia luce, alia rerum e
Abbreviated transcription (Latin):
eũ nõ oculi mei nõ tetinẽ sciebat utͫ corpus eẽt c̾tii ymago tor¬
ꝑis. Nan eĩ erat tłis ut isca disterneret umi tam sunpliciter
fidelis ut eñ sit audirẽ at si illud qͥd re uidirre narrabat ip̃e
didissem at ꝑhoc si ꝑadisũ paulus uidit ita ut paruit petro
ille discus sũmuissus ocelo. ut Iohanu quid q̃d in tepoca lipsi re ui¬
disse consc̾psit uc eyechicli campus ille cũ ossibus mortuor et
illa coꝵ resmrecto ut esctie redeus deus et inꝯspcũ eiꝰ seraplrui
et atra unde tetrbo ⁊ssup̃tus ꝓpħe labit mundauit / matuifrestũ
Teũ ignorde potuigre ueͫ in corꝑe an optia corpus ea uident
d si extra corpus uiset sunt et cor ꝑa nõ fu̾it cid hut q̃ri pt̃
Ut ͫ ymatgines tar ꝑñ fuerint an eet rubstãciat q̃ nullĩt corꝑis si¬
militudint̃ gerit sicut deus sic̃ ipa mens hom̃is nł intelligẽ¬
cict uł rat̃o suc̃ uirtutes prudonciet iusticia cascicats cacas pĩe¬

Expanded text:
n sciebat utrum corpus esset, an imago corporis. Non enim erat talis, ut ista discerneret, verum tam simpliciter fidelis, ut eum sic audirem, ac si illud quod se vidisse narrabat, ipse vidissem. 5. Ac per hoc si paradisum Paulus ita vidit, ut apparuit Petro ille discus submissus e coelo , ut Joanni quidquid in Apocalypsi se vidisse conscripsit , ut Ezechieli campus ille cum ossibus mortuorum et illa eorum resurrectio , ut Isaiae sedens Deus, et in conspectu ejus Seraphim, et ara, unde carbo adsumtus prophetae labia mundauit: manifestum eum est ignorare potuisse, utrum in corpore an extra corpus ea uiderit. Sed, si extra corpus uisa sunt et corpora non fuerunt, adhuc quaeri potest, utrum imagines corporum fuerint an ea substantia, quae nullam corporis similitudinem gerit, sicut deus, sicut ipsa mens hominis uel intellegentia uel ratio, sicut uirtutes, prudentia, iustitia, castitas, caritas, pie
Abbreviated transcription (Latin):
corꝑali eciã accedẽte uisioe tũ et spũs scũs rursũ in eiꝰ spũ
dic̾et uade cũ eis ubi et illud signũ escenderat et imp̃sserdte
uoces adirea diuiuitꝰ mens in tellexit quid ill signis om̃ibꝰ
ageret᷑. Hiis aut̃ quiꝰ modi rebꝰ diligent̾ ꝯsid̾atꝭ sacꝭ aꝑꝑet
corꝑalen uisionem referri adspuclem ecc̃ꝙ spntlem r̾ferri

Expanded text:
corporali etiam accedente uisione, cum et spiritus sanctus rursus in spiritu ei diceret: uade cum eis, ubi et illud signum ostenderat et inpresserat uoces, adiuta diuinitus mens intellexit, quid illis signis omnibus ageretur. his atque huius modi rebus diligenter consideratis satis adparet corporalem uisionem r
Abbreviated transcription (Latin):
murcũs si porret apłm tãquã similimꝰ fallere uł ad dubitatõne
togere ut sit corporeñ cełio nõ torporeis oculis uidit incertũ
sibi ee diceret usy incorpore an extra corpus id uidene bor¬
stat ccͦ fortasse dũtiq metiri nõ posset esplus qui taura cut
egit ues disteruuret quid sturt et quid uestutt hocuitoroui

Expanded text:
ostolum tamquam simillimus fallere aut ad dubitationem cogere, ut, si corporeum caelum non corporeis oculis uidit, incertum sibi esse diceret, utrum in corpore an extra corpus id uiderit. Restat ergo fortasse, ut, quoniam mentiri non posset apostolus, qui tanta cura egit, ut discerneret quid s
Abbreviated transcription (Latin):
iuspũ frunt pictgines corpoꝵ que admodũ corpors iꝑã ꝑtorpus
it ut simul ceruat᷑ et homo ali quis p̃sens ocuł et abstrns
ilius ppũ tamiꝙ ocułis ut̃t exꝑti sumꝰ sit affoctos et tñ eis
locutos qui uere aderctut et cũ aliis qui nõ ciderant tãꝙͣ¬
aiddessent. Resipistentes ttũt aliqui ref̾u̾nt qd idisent aliqͣ¬
q̃ atlii nõ possunt sit em̃ et sompinat qͥda obliuistunt᷑ qͥda

Expanded text:
itu fiunt imagines corporum, quemadmodum corpora ipsa per corpus, ita ut simul cernatur et homo aliquis praesens oculis et absens alius spiritu tamquam oculis. nam experti sumus sic adfectos et cum eis locutos, qui uere aderant, et cum aliis, qui non aderant, tamquam adessent. resipiscentes autem aliqui referunt, quod uidissent, aliqui non possunt; sic enim et somnia quidam obliu
Abbreviated transcription (Latin):
ling̾loam appellauit quãlib signoꝵ platõem p̃us̃ quẽt in telligãt
qͦ cũ intellectũ accerserit / q̃ ment est ꝓpͥus fit reuelatõ uł ag¬
intõ uł ꝑꝑhecia uł doct̾ua. ꝑinde ait si uencro ad uos luignis
loquens quid uob ꝓdero nisi si loquttr uob̃ in renelatõe ał in ag¬
iutõe aut inꝑpheaie aut indoct̾ua id est tũ ut signis hoc est

Expanded text:
it quamlibet signorum prolationem, priusquam intellegantur: quo cum intellectus accesserit, qui mentis est proprius, fit reuelatio uel agnitio uel prophetia uel doctrina. proinde ait: si uenero ad uos linguis loquens, quid uobis prodero, nisi loquar uobis in reuelatione aut in agnitione aut
Abbreviated transcription (Latin):
tuit qͥno est atnima incorpore cũ corpus unere dñ siue dogi¬
lant suie doriment rme i extasi asensibus corpor aliensi¬
ta atn om̃io decorꝑe exierit ut mortimi corpus iateret
douec ꝑacca illa demõstratõe mẽbris mortuis auinia nel¬
deret᷑ set isi q̃re dormuens eiigilaret doc extasy alienet
Denuo rediret insensus ẜ mortuus om̃imo reuini steret

Expanded text:
uomodo est anima in corpore, cum corpus uiuere dicitur, siue uigilantis siue dormientis siue in extasi a sensibus corporis alienata, an omnino de corpore exierit, ut mortuum corpus iaceret, donec peracta illa demonstratione membris mortuis anima redderetur et non quasi dormiens euigilaret aut extasi alienatus denuo rediret in sensus, sed mortuus omnino reuiuisceret.
Abbreviated transcription (Latin):
Qui em̃ loquit᷑ liuguort nõ ħom̃ĩbus loquit᷑ ẜ deo nemo eumu
hoc loco ubi sunt sign̾ficatoes uelud ymatgines rers at sumlicu¬
d̾mes que ut in telligant indigent ment ubtutu lñ añt nõ
intelligunt᷑ in spa ects dicit eẽ nõ inauente unde aꝑous ait
Si bene dixis pñ quis supłet locũ ydiote . a. Euom̃o dicit
ctiuẽ suꝑ tuc̃t benedictõem qũ quidem mescit quid dicas. a Euist

Expanded text:
 deo; nemo enim appellare, ubi sunt significationes uelut imagines rerum ac similitudines, quae ut intellegantur indigent mentis obtutu. cum autem non intelleguntur, in spiritu eas dicit esse, non in mente: unde apertius ait: si benedixeris spiritu, qui subplet locum idiotae quomodo dicet "amen" super tuam benedictionem, quandoquidem nescit
Abbreviated transcription (Latin):
ad ua ou ułto ꝙ inconue istet peto qñta celeri eti facilicate
uist strimia fabucet᷑ ymagines corpaꝵ q̃ ꝑ corporꝰ oculos uideri
esat̾r dmupanautiũ uł etũt in extasy uisiones q̃cũq taniẽ illa
natura uisoꝵ ẽ ꝓcul dubio corpus nõ est hoc nose tri nõ
sufficit unde ecĩt exiscant in qͥrat ab alis me ignortte̾ ton¬
fiteor. Illud plane exemploꝵ exꝑimẽtꝭ colligidat᷑. sic̃ corpor
pallor rubor t̾mor uł etĩt morbꝰ aliq̃ñ a corꝑe hubit tansas
aliqñ abanima / et it corꝑe quide cũ ut humor suffnuditiu

Expanded text:
ime stupeo, quanta celeritate ac facilitate in se anima fabricetur imagines corporum, quae per corporis oculos uiderit, quam somniantium uel etiam in extasi uisiones. quaecumque tamen illa natura uisorum est, procul dubio corpus non est. hoc nosse cui non sufficit, unde etiam existant inquirat ab aliis; me ignorare confiteor. Illud plane exemplorum experimentis conligi datur. sicut corporum pallor, rubor, tremor, uel etiam morbus aliquando a corpore habet causas, aliquando ab anima — et a corpore quidem, cum uel humor s
Abbreviated transcription (Latin):
pu spĩ pieꝵ toipaliũ ymagnes uidit et mag̃ ꝓpheca q̃ colo
ase mitebletta p̃ditus ẽ s maxĩe ꝓpha qui u̾troq p̃cellit ut
et uuge at imn Ipñ corꝑaluo reꝵ significatinas similitudines et
eas uroatricaties ient  intelligat sit̃ damelis excellentia temp¬
tatae a ꝓbata qui regi et somniũ qd̾ uidu̾t dixit et quid
significaret apuit et ip̃e qmipe ymagines corꝑales in spũ eiꝰ ex¬
pͣsr̃o sunt et taꝵ in tellectus renelatꝰ in nẽte. Exħᵒͦ modo qͦ
spũ. Orabo et mente ut et signa reꝵ formarent in soũ et coꝵ
refulgiret et in tellectus in mente Sc dm̃ hant in quẽt distuet¬
tõcm spñale nũt appellamuꝰ tle genus uisoꝵ queli ociẽt corꝑũ
inddis dici porre intelloctum sit̃ ip̃m mltꝭ moĩs appellatũ eẽ

Expanded text:
alium imagines videt; et magis propheta, qui solo earum intellectu praeditus est. Sed maxime propheta, qui utroque praecellit, ut et videat in spiritu corporalium rerum significativas similitudines, et eas vivacitate mentis intelligat, sicut Danielis excellentia tentata est et probata, qui regi somnium quod viderat dixit, et quid significaret aperuit . Et ipsae quippe imagines corporales in spiritu ejus expressae sunt, et earum intellectus reautem et mente, ut et signa rerum formarentur in spiritu et eorum refulgeret intellectus in mente: secundum hanc, inquam, distinctionem spiritale nunc appellauimus tale genus uisorum, quali etiam corporum modis dici posse intellectum, sicut spiritum multis modis appellatura esse
Abbreviated transcription (Latin):
tist. incorporca uidebat᷑ nõ in aliquta imagine corpis ꝑ sit̃ ui¬
Det insticia sapĩt et si quid eiuismodi et hoc erat telũ id qͦꝙ
maluifestũ ẽ oculis huiꝰ corꝑis uideri aliquis tale nõ parri¬
t ꝑgot̃ si aliquud tałe te uidirre sciebat nõ ꝑcorpus re uiisso
dubitae nõ potat. Scio in qͥt hominẽ inxͦ aute ãnos q̃tiordecĩ
hoc scio. nemo dubitet qui michi c̾dit s utͣͫ in corꝑe atn extͣ
tor pꝰ nestio deus scit. Quid gͦ sc̃is qd̵ disterus abeo qd̾ nestt
ne c̾dentes fallant᷑. e raptũ in quit euudem hominẽ usq adi
b̾eiũ ciłũ At illud celũ edut corpus erat aut ip̃us. Si corpus
erat et corporeis oculis uisũ est cur illud celũ eẽ scatum et

Expanded text:
ia incorporea uidebatur, non in aliqua imagine corporis, sed sicut uidetur iustitia, sapientia et si quid eius modi, et hoc erat caelum, id quoque manifestum est oculis huius corporis uideri aliquid tale non pe sciebat, non per corpus se uidisse dubitare non poterat. scio, inquit, hominem in Christo ante annos quattuordecim. hoc scio nemo dubitet, qui mihi credit; sed, utrum in corpore an extra corpus nescio, deus scit. Quid ergo scis, quod discernis ab eo, quod nescis, ne credentes fallantur? raptum, inquit, eundem hominem usque in tertium caelum. at illud caelum aut corpus erat aut spiritus. si corpus erat et corporeis oculis uisum est, cur illud caelum esse scitur et
Abbreviated transcription (Latin):
intuem̃ seu uerts sicut ipã corꝑat uidimꝰ et memoriat ietinemꝰ
sen fictas ficut cogitat̃o formiete potuerit. Alit̾ enĩ cogitamꝰ car¬
taqnem quã nouimꝰ. alicꝰ alexandũt quẽ nõ nouimꝰ Terciũ u̾s
illud quo dilecto intellecta conspicit᷑ eas res cõtiuet que nõ hñt
yucͥgies sui similes que nõ sunt qd̾ ip̃e. nã homo uł arbor
ui pol et que tũꝙ alia corpora sine celostiet sine t̾restria et

Expanded text:
tuemur, seu ueras, sicut ipsa corpora uidimus et memoria retinemus, seu fictas, sicut cogitatio formare potuerit. aliter enim cogitamus Carthaginem, quam nouimus, aliter Alexandriam, quam non nouimus. tertium uero illud, quo dilectio intellecta conspicitur, eas res continet, quae non habent imagines sui similes, quae non sunt quod ipsae. nam homo uel arbor uel sol et quaecumque alia corpora, siue caelestia siue t
Abbreviated transcription (Latin):
Anc si intelligit cõtinuo dñi ẽ Qenud enĩ facient oculi acõ
habent cũ snui le corpus diderint qd̾ ab alio dist̾nere.
nõ possinit. Ant quid faciat animi intenco tũ in spñ faacta
fuenit corpor similiendo quẽt nõ ucleat dist ingarie
steoiꝑe. ẜ adgibet᷑ intellectus q̃rons quid illa signsic̃et
uał ue ille doceat et aut i ueniens ad fructũ suut̃ prẽit¬
Seuit atut nõ in ueniens in disceptatões tenet ne mo rillã
partiosa temeritate ꝓletbat᷑ in extiabilem errõie Iodi¬
ai añt sobrius intellectus diuintꝰ adm̃cꝰ q̃ nł quta
suis in qͥbus eciã aliud pucat̾e quẽt ẽ nõ sic anĩne ꝑ uati¬
sui. ⁊ Leq eñ putãtiũ ꝑiculo et nõ pocius exitio suo.
ob ost om̃ibꝰ hom̃bꝰ qd̾ cũ dernmut uera corꝑa eẽ ar¬
bitrant᷑ qͦro similitũdines in sompnis uident aut aliquid
obfuit petro qd̃ solutꝰ a uindił se q angło de duc̃ẽte stñ ẽ
repentino miratculo ut pucaret se uisẽ uide uł cũ in

Expanded text:
 si intellegit, continuo uerum est. quid enim faciant oculi non habent, cum simile corpus uiderint, quod ab alio discernere non possint, aut quid faciat animi intentio, cum in spiritu facta fuerit corporis similitudo, quam non ualeat distinguere a corpore. sed adhibetur intellectus quaerens, quid illa significent uel utile doceant, et aut inueniens ad fructum suum peruenit aut non inueniens in disceptatione se tenet, ne aliqua perniciosa temeritate prolabatur in exitiabilem errorem. Iudicat autem sobrius intellectus diuinitus adiutus, quabus etiam aliud putare quam est non sit animae perniciosum. neque enim putantium periculo et non potius exitio suo qobest omnibus hominibus, quod, cum dormiunt, uera corpora esse arbitranturobfuit Petro, quod soluto se a vinculis, seque angelo deducente, factum est repentino miraculo ut putaret se visum videre : vel cum in
Abbreviated transcription (Latin):
ertoẽ sauctoꝵ ppuctle appellat apłus ubi ait. Seminac corpus
cm̃metle surget corpus pũale eo qd mirꝭ̃ moĩs ad omiũ stitili¬
t attem et in corrupcõem prĩ subdat᷑ et sine ulla indigencia cor¬
ꝑaliũ almẽtoꝵ colo unificet᷑ ppũ nõ qd̾ incorporeã sb̾stanciã
sic habiturũ. Neq enĩ et hoc corpus q̃le ñt habemꝰ aiẽ¬

Expanded text:
rum, spirituale appellat Apostolus, ubi ait: Seminatur corpus animale, surget corpus spirituale, eo quod miris modis ad omnem felicitatem et incorruptionem spiritui subdatur, et sine ulla indigentia corporalium alimentorum solo vivificetur spiritu: non quod incorpoream substantiam sit habiturum, neq
Abbreviated transcription (Latin):
ue siue satrilega. Qua ꝓpt̾ et cũ uisis corꝑ alib diraibeb
ꝓalłit ⁊nthił ob est qd ludificant᷑ oculi ei nõ erittt loue
Ueritatr fidei et in tellgentie setuitatie que docet Deus
ubditos sib anc i si ludificet auimia᷑ spueli Disior̃ yma¬
gmibus cdiꝑũ et putet corputs eẽ qd nõ est aliquund ob est
stiiie si ꝑanciose suarioni nõ ꝯsentiat. donde a larq̃ i

Expanded text:
na siue sacrilega. quapropter et cum uisis corporalibus diabolus fallit, nihil obest, quod ludificantur oculi, si non erratur in ueritate fidei et intellegentiae sanitate, quae docet deus subditos sibi. aut si ludificet animam spiritali uisione imaginibus corporum, ut putet corpus esse, quod non est, aliquid obest animae, si perniciosae suasioni non consentiat. Unde ali
Abbreviated transcription (Latin):
genus uisionis qd̾ nẽtꝭest ꝓp̾um quã ille qͥ et signũ torꝑ¬
alr factũ corpałr uidat et transacto eiꝰ y̾magine in spũ
cogitando cernebat nec aliquid in tellectu pot̾at ñ nosse.
signũ eẽ et quid significar ingureret. uidit petrꝰ ĩ dlientt¬
tos ment dais qͣtiior lỹmers alligatũ submmitti dcelo ple ñ
Uariis Imrinalib tũ Audinit et uotem macta et mauduc̃t
Qeui cũ redditus sonsibꝰ de uisu disceptaret ecce qͦs coruelius
miserat nñcictint eos spũs dicens. Ecce uiri q̃runt te s surge
De stende ot/ uade cũ ill̃ quiet ego misi eos Qui cũ uenisset
Ad corneliu quid in illa uisione intellepit ubi andierat q̃
dous mũdauit tu nec cõminuet dixis ip̃e indicauit dicẽs. s
michi deus ostendit nominẽ cõmnnẽ aut ĩnuundũ homine
dicẽ. Cat gͦ illia distũ uideret alienateꝰ a corpis sonsibi e
id ipm quos u isor atq anditio memorit tenuereit incodẽ ppũ

Expanded text:
genus uisionis, quod mentis est proprium, quam ille, qui et signum corporaliter factum corporaliter uiderat et transacti eius imaginem in spiritu cogitando cernebat nec aliquid intellectu poterat nisi nosse signum esse et, quid significaret, inquirere. Uidit Petrus in alienatione mentis uas quattuor lineis alligatum submitti de caelo, plenum uariis animalibus, cum audiuit et uocem: macta et manduca. qui cum redditus sensibus de uisu disceptaret, ecce quos Cornelius miserat nuntiauit ei spiritus dicens: ecce, uiri quaerunt te; sed surge, descende et uade cum illis, quia ego misi eos. qui cum uenisset ad Cornelium, quid in illa uisione intellexerit, ubi audierat: quae deus mundauit, tu ne communia dixeris, ipse indicauit dicens: et mihi deus ostendit neminem communem aut inmundum dicere hominem. cum ergo illum discum uideret alienatus a corporis sensibus, et id ipsum, quod uisum atque auditum memoria tenuerat, in eodem spiritu
Abbreviated transcription (Latin):
an simuilitudines corpũ fuerint ꝓrius itaq undeamꝰ quid sit eu
Uerboꝵ stors contextione unde nõ dubitet atq itit tũ r̾mduꝑrit
uude dubitot fortassis exgriis deqͥbꝰ nõ dubicat q̃mõ etiet illud
hõmmẽ in xp̃o aute annos qͣtuor dec̃i sine in corꝑe nestio sue exot̃¬
torpus nescio deus stit raptũ hucauodi usq int̾ciũ ccłu. Dcit
gͦ ante lanos qͣtuor decĩ in xp̃o raptũ hominẽ usꝙ adc̾dñ ce¬
lũ hoc om̃ĩno nõ dubitat nec nos gͥ debemꝰ. Sei utͫ in corꝑe
tti eptra cortpus dubitat. unde illo dubicante q̃s urm̃ t̾tus ẽẽ
aũdent: Rdy foite hunic eciẽ illud cõrequens illud̃ erit ut int̾ciũ¬

Expanded text:
an similitudines corporum fuerint? prius itaque uideamus, quid sit in uerborum istorum contextione, unde non dubitet, atque ita, cum remanserit unde dubitet, fortassis ex his, de quibus non dubitat, quomodo etiam illud to ante annos quattuordecim, siue in corpore nes caelum. scit ergo ante annos quattuordecim in Christo raptum hominem usque ad tertium coelum. hoc omnino non dubitat, nec nos ergo debemus. sed utrum in corpore an extra corpus, dubitat: unde illo dubitante quis nostrum certus esse audeat? num forte hinc etiam illud consequens erit, ut tertiu
Abbreviated transcription (Latin):
ioribꝰ libris aliquid diximꝰ sit̃ res postulae̾ uidebat᷑ nõ tamẽ
eaꝵ reꝵꝭ nimeꝵ cõmemorctiumꝰ et nñc bn̾it ois in similttis
qũi suscepta q̃stio. flagitat ut de hiis aliquãto uberius disse¬
ramꝰ debomꝰ ea certꝭ ot cõgrius signctre nomibꝰ ne assidue
c̃cũ loquendo morets faciatmꝰ. Puimũ gͥ appellemꝰ corꝑale quid̃
ꝑ corpꝰ ꝑcipit᷑ et corporꝭ sensibus exhibetͥ. Scdm spũale q̃t q̃d
nõ est corpus quẽtns corpori gi nułis sit ymago absentꝭ cor¬
pis nec ille ip̃e obtutus quo c̾nit᷑. Dercm̃ ũ in tellectuale
abntellectu quist mentuale amente ipã uotabuli nomi uiluis ud¬
surdim est ut dicamꝰ hoꝵ docabulor rattõnom si subtisuus red¬
Dan et plixior et ꝙ plexior sermo ent cũ tior mla ulign ̃
pp̃e dict eũ decorpibus agre uł etico n ainssato uocabuile sice Dietũ

Expanded text:
e videbatur, non tamen eorum numerum commemoravimus; et nunc breviter eis insinuatis, quoniam suscepta quaestio flagitat ut de his aliquanto uberius disseramus, debemus ea certis et congruis signare nominibus, ne assidue circumloquendo moras faciamus. Primum ergo appellemus corporale, quia per corpus percipitur et corporis sensibnon est corpus, quamuis corpori similis sit, imago absentis corporis, nec ille ipse obtutus, quo cernitur; tertium uero inellectuale ab intellectu, quia mentale a mente ipsa uocabuli nouitate nimis absurdum est ut dicamus. Horum uocabulorum rationem si subtilius reddam, et prolixior et perplexior sermo erit, cum hoc uel nulla uel proprie dici, cum de corporibus agitur, uel etiam translato uocabulo, sic
Abbreviated transcription (Latin):
sũ ẽ ctũt sicut legi ab om̃ibꝰ oporteret et si apanos hec
in telligentur sicut oporteret¬
Bex ordio scriptinas scd̃ Quãs mastribit᷑ geueris.
donec homo primꝰi de ꝑadyso dimissus ẽ undecĩ libus
sine afrerendo atq defendendo que c̾ta nõb̃ sunt / sine inqrendo
disseruimꝰ acq conse̾psinꝰ nõ tãt̃ p̃scribentes drebꝰ obsturis
uniciũꝙ quid renciat quĩt nos docendos in q̃bus dubitaumꝰ
oscendentee temeritatẽq affirmandi amoyẽtes alectõs ubi
nõ ucliumꝰ p̃bẽ sciencie firmitattẽ Iste aũt duodecimꝰ lib
ett it̃i cura expedit᷑ quet nos ꝑtractandus cextꝰ sacidoo littr
occupabat liberius acq ꝓlixius uersabit deꝑadiso q̃sciõem
ne pntem̃ exitarse qͥs uidec᷑ ꝙ apłus int̾tio celo in srmare

Expanded text:
st autem, sicut legi ab omnibus oporteret, etsi a paucis haec intellegerentur, sicut oporteretexordio scripturae sanctae, quae inscribitur Genesis, donec homo primus de paradiso dimissus est, undecim libris siue adserendo atque defendendo, quae certa nobis sunt, siue idisseruimus atque conscripsimus, non tam praescribentes de rebus obscuris unicuique quid sentiat, quam nos docendos in quibus dubitauimus ostendentes temeritatemque adfirmandi amouentes a lectore, ubi non ualuimus praebere scientiae firmitatem. iste autem duodecimus liber ea iam cura expeditus, qua nos pertractandus textus sacrarum litterarum occupabat, liberius atque prolixius uersabit de paradiso quaestionem, ne putemur euitasse, quod uidetur apostolus in tertio caelo insinuare
Abbreviated transcription (Latin):
homo reddic᷑ sonsibus corꝑis r̾toguostit se int ill fuisse yymatgi¬
ubus quas nõ ꝑ suusus corꝑis hctyriebat. Quis enũ cũ asempuo
eigilauit᷑ nõ cõtinus penciat ꝯmaginaria fuisse que uidebat
quaius cũ eat uideret dorions ⁊ unigilautiũ corꝑibus uisis di¬
sterne nõ ualebat.a ¶uã quã mͥ acadisse scĩo et obh eciã alis
aictidere potuisse uł posseo nõ duluto dt in sompuis uidens
sompuis me uide̾ sentirẽ illas ꝙ ymagines q̃ ip̃am nr̃am cõsen-
siond̃ ludificae̾ cõsuonerũt nõ et̃ ucra corꝑa. s in sompnus eds
ppentai᷑ furmissiue etiã dormiens tenerẽ atq sentirẽ ls̃ tanie¬
fallebar aliquaudo qd aico meo quẽ similr in sompnis didebã
idipĩ ꝑsuctde̾ conabtr nõ eẽ illat corꝑat q̃ uidebanus ꝑ ẽe sdm

Expanded text:
omo redditus sensibus corporis recognoscit se in illis fuisse imaginibus, quas non per sensus corporis hauriebat. quis enim, cum a somno euigilauerit, non continuo sentiat imaginaria fuisse, quae uidebat, quamuis, cum ea uideret dormiens, a uigilantium corporalibus uisis discernere non ualebat? quamquam mihi accidisse scio et ob hoc etiam aliis accidere potuisse uel posse non dubito, ut in somnis uidens in somnis me uidere sentirsionem ludificare consueverunt, non esse vera corpora, sed in somnis eas praesentari firmissime, etiam dormiens, tenerem atque sentirem. Hoc tamefallebar aliquando, quod amico meo, quem similiter in somnis videbam, idipsum persuadere conabar, non esse illa corpora, quae
Abbreviated transcription (Latin):
cẽ cũ et ip̃m t̾ciũ celũ quid sit nõ liquido appareat uc ͫ ĩ rebꝰ
corpalibꝰ an farte inspñciliba intelligendũ sit / porret qͥdem diti
nõ nisi in locũ aliquẽ corpalem hominẽ rapi potuisse sĩ carꝑe
si quiet et hoc ita posint ut nestire se duxit̾ utͫ in corpe ecii
etrat corpus raptus sit quis audeat dice re stire qd̾ re nescil̾
cipplus dixit.. uerup̃tamẽ s⁊ neꝙ ppͣus sine corꝑe adlota corꝑa¬
lidt rapi p̃t̃ net corpus adipũalit ħet ipa dubitatõ oms ucłis
cogit intelligi si quidem de ipo hec cũ scripsirse nemo ambigit
talle suisse illũ quo raptus ẽ qdᵒ utͫ corꝑale an rpnale cẽt di

Expanded text:
ido adpareat, utrum in rebus corporalibus, an forte is spiritalibus intellegendum sit. posset quidem dici nonnisi in locum aliquem corporalem hominem rapi potuisse cum corpore; sed quia et hoc ita posuit, ut nescire se dixerit, utrum in corpore an extra corpus raptus sit, quis audeat dicere se scire, quod se nescire apostolus dixit? uerum tamen si neque spiritus sine corpore ad loca corporalia rapi potest nec corpus ad spiritalia, haec ipsa dubitacogit intelligi siquidem de seipso haec eum scripsisse nemo ambigit, tale fuisse illud quo raptus est, quod utrum corporale an spi
Abbreviated transcription (Latin):
catugge ꝑgribuerit qd̾ snebat eos si tetigissent delut deos fu-¬
turos ectinquãt eis diminitatẽ in uideret qui eos homiẽs fec̾ at
si criã si dirũ ꝓpt̾ aliquã mentꝭ elacõem que dm̃ ine̾uorũ
strutatorẽ latere nõ pot̾at sollicitauit aliqua experiendi
cupidicas cũ uid̾e̾t mlierẽ acceptat illa esca nõ eẽ mortuat

Expanded text:
angere prohibuerit, quod sciebat eos si tetigissent, sicut deos futuros, 213 tanquam eis divinitatem invideret qui eos homines fecerat; sed etiam si virum propter aliquam mentis elationem quae Deum internorum scrutatorem latere non poterat, sollicitavit aliqua experiendi cupiditas, cum mulierem videret accepta illa esca non esse mortuam
Abbreviated transcription (Latin):
spm̃ mentꝭ uieret. Et q̃ot est quod eiꝰ appłus nõ tribut
ymagnẽ dei ẜit em̃ ait uir quidem nõ ttit dob uelate ca¬
put cũ sit ymstgo et głia dei młier aũt głia uiri estinõ
auo mens fẽmine eaudẽ ymatggne caꝑe ñõ ꝓoss tñ ĩ illa grẽ
nos dicat nec matsculũ eẽ nec fẽmiuã aił quod forta / ẜ illa
hot nõ dñ ꝑceꝑat qͦd fit magmitoẽ dei et uno regente at

Expanded text:
m mentis uiueret, et hoc est quod ei apostolus non tribuit imaginem dei? sic enim ait: uir quidem non debet uelare caput, cum sit imago et gloria dei, mulier autem gloria uiri est; non quo mens feminae eandem imaginem capere non possit, cum illa gratia nos dicat nec masculum esse nec feminam, sed quod fortassis illa hoc nondum perceperat quod fit in agnitione dei et uiro r
Abbreviated transcription (Latin):
strencie boui et mctli et in matino tpe ꝑciꝑe uoluisse qd̃ ieis
dilatũ oportimius sn̾abat᷑ id q egiss temptatorẽ ut ꝓcripendo
quod nõ dũ. taliba congnebat offend̾ent dñi et abenis rei uti¬
licate alientrẽt᷑ exclusi atq dampnati ad quã si suo tempore
sient deus uolebat accederent posrent ea salubriẽ ꝑfim hoc
⁊ forte lignũ illud nõ ad pp̾etatie ut uñi Eignũ et uec pomiãt¬

Expanded text:
scientiae boni et mali, et immaturo tempore percipere voluisse, quod eis dilatum oportunius seruabatur idque egisse temtatorem, ut praecerpendo, quod nondum talibus congruebat, offenderent deum et ab eius rei utilitate alienarentur exclusi atque damnati, ad quam si suo tempore, sicut deus uolebat, accederent, possent ea salubriter perfrui. hoc, si forte lignum illud non ad proprietatem ut uerum lignum et uera poma e
Abbreviated transcription (Latin):
ad est uc ꝑillam eciãt uir p̃naricaret᷑ nã et ip̃m dĩt p̃ust¬
ricatorẽ sbi ait in smilłicudine p̃rtricatõius ade qͥ ẽ foriis
futuri. seductũ camẽ negat nc̃t et in t̾rogatꝰ nõ c̾it mlicr
quãt dedisti michi mecũ seduxit me et mauducani. s ipũ
est qd̾ insmlachroꝵ culcu c̃diderit ẽẽ aliquid utilicat
s młiers amori ad hoc mllũ trahenti resistẽ nõ ualint
acꝙ depluobat mortiferas delicias cõtristaret itat et adã
pꝰeat quã deliguo ꝓhribito seducta młiere matudincctut
eĩq dedic ut siuł ederent noluit eã ꝯt̾staẽ quã t̾debat
posse siñe suo folatõ cõtabeste̾ si ab eiꝰ alieuaut᷑ auiuo
et om̃ino illam int̾ire discordiet nõ quidem caris uit̃ ub
concupistentia qua nõ dnm senterat iresistente lege nĩe¬
drorq Regi mentꝭ sue ꝑ amicetli quadam beninolenaet qua
plirũq sc dc offendat᷑ deus ne hõ ex onito fic̾it e ã iuntꝭ¬

Expanded text:
aricaretur. Nam et ipsum dicit praevaricatorem, ubi ait: In similitudinem praevaricationis Adae, qui est forma futuri; seductum tamen negat: nam et interrogatus non ait: Mulier quam dedisti mihi, seduxit me, et manducavi, sed: Ipsa est, quod in simulacrorum cultu credidit esse aliquid utilitatis? Sed mulierum amori ad hoc malum trahenti resistere non valuiteperierat atque deflebat mortiferas delicias contristaret. Ita et Adam, posteaquam de ligno prohibito seducta mulier manducavit, eique dedit, ut simul ederent, noluit eam contristare, quam credebat posse sine suo solatio contabescere, si ab ejus alienaretur animo, et omnino illa interire discordia. Non quidem carnis victus concupiscentia, quam nondum senserat in resistente lege membrorum legi mentis suae, sed amicali quadam benevolentia, qua plerumque fit ut offendatur Deus, ne homo ex amico fiat in
Abbreviated transcription (Latin):
nob̾ in cognostendo bom̃i et mittũ quid aliud intelligendũ nisi
exempła timor  intuciendi eẽ ꝓpositũ qͣd nõ solũ nõ fuerit
sumat de ligno dite et edat et uinat met̾uũ. Et dimisit
illũ dñs deus de paradyso. uoluptatꝭ oꝑari t̾ra de qui sup̃¬
tus est. Suꝑioret uerba dei sunt. hoc ant̃ factũ ꝓpt̾ ir̃a uã
secutũ est Slienatus ẽm atuita nõ soluͣ quĩt fu̾a̾t si p̃ceptũ
seruass cũ Angl̃is suscepturus s ab illet ecĩt quã ducebat in
ꝑadyso felici q̃dam corꝑis statu se parari utiq debunit a liouo
Uite. sune qd̾ exipo illi sub ⁊steret ille ip̃e stat᷑ felix tor¬
ꝑis exre uisibili untute in uisibil sine qͣd in eo ẽẽt ⁊ sotis¬
mentũ uisibile in uisibilis sapie. Alienatꝰ inde utiꝙ fuert̾i

Expanded text:
et malum. Quid aliud intelligendum nisi exemplum timoris incutiendi esse propositum, quod non solum non fuerit sumat de ligno vitae, et edat, et vivat in aeternum, et dimisit illum Dominus Deus de paradiso voluptatis operari terram ex qua sumptus est. Superiora verba Dei sunt, hoc autem factum propter ipsa verba secutum est. Alienatus enim a vita, non solum quam fuerat, si praeceptum seruasset, cum angelis accepturus, sed ab illa etiam, quam ducebat in paradiso felici quodam corporis statu, separari utique debuit a ligno uitae . siue quod ei ipso illi subsisteret felix ille ipse status corporis ex re uisibili, uirtute inuisibili, siue quod in eo esset et sacramentum uisibile inuisibilis sapientiae, alienandus inde utique fuerat
Abbreviated transcription (Latin):
Isum est et quibꝰ dam dnos illos ꝓ̾mos homĩes̃ nupcias suas
furatos et ante mixtos c concubitu qũat eõs q̃ ẽmuerat
topulasẜ quã rem nomĩe ligmo fuisre significatã unde ꝓsabity
erflut donec oportumno tp̃e mngerent̃ quast uõ in eat etate
ruꝑfecti ẽẽ cdenda sunt ut expeccanda eet maturitas pub̾tat
snt nõ ilłud tunt legitinũ eẽt cũ pͥmũ fieni potuis cũ aũt
ric̃ potuiss nõ uciq ficret n forte pousta uat a pr̃o traddudit

Expanded text:
isum est et quibusdam duos illos primos homines nuptias suas fuisse furatos et ante mixtos esse concubitu, quam eos qui creauerat copulasset: quam rem nomine ligni fuisse significatam, unde prohibiti erant, donec oportuno tempore iungerentur. quasi uero in ea aetate facti esse credendi sunt, ut expectanda esset maturitas pubertatis, aut non illud tunc legitimum esset, cum primum fieri potuisset, cum autem non potuisset, non utique fier
Abbreviated transcription (Latin):
suie mlierem sie aquots sune qͥd eiꝰmodi. S scio in quit raaptum
horins̃ usq̃ cidt̾tiũ celũ. Quod si spũtlem ymaginẽ torꝑali siuiłe
celũ appellae̾ uolui sset sic erat ecũt ymãgo corꝑis eiꝰ in q̃ illut
aptus ascenderat sic gͥ et sũ corpus appellaret quãuis yma¬
gie corꝑis qͦmõ illud celũ quĩtius ymaginẽ celi neq curtret di¬
sterne̾ quid stiret et quid nesciret id qͣuiet sciret raptũ homine

Expanded text:
raptum hominem usque in tertium caelum. Quodsi spiritalem imaginem corporali similem caelum appellare uoluisset, sic erat etiam imago corporis eius, in qua illuc raptus ascenderat. sic ergo et suum corpus appellaret quamuis imaginem corporis, quomodo illud caelum quamuis imaginem caeli, neque curaret discernere, quid sciret e
Abbreviated transcription (Latin):
Q uod̾ enĩ iã ipos pudebat erga se ipõs unde sibi et succiuctora
fet̾ant mlto Rchetaẽous ab illo sic suctintty didei derebantur
qiu teuquã fonu licti tẽꝑ am̃eto ad eos uidendos ꝑtatiutt uisiblem
ul suuianos orilos afferebat. Si eñ ꝓpt̾ea sit aꝑꝑebat d
homines tamq̃ cũ homĩe loq̃rent᷑ qr̃e admodũ abrrilam adquertu

Expanded text:
oria fecerant, multo uehementius ab illo etiam sic succincti uideri uerebantur, qui tamquam familiari temperamento ad eos. uidendos per creaturam uisibilem uelut humanos oculos adferebat. si enim propterea sic adparebat, ut homines tamquam cum homine loquerentur, quemadmodum Abraham ad quercum
Abbreviated transcription (Latin):
tiue et pac s sum contͣbatꝰ domq illa cõturbatõe aĩ foliat ficul¬
nest cururrerũt suctu toria sibi consuerũt et quiet glanda derer¬
uei clur pudenda texert Net arbitror eos cogitatsse aliqud in illis
foliis qd talibꝰ congr eret contegi it̃ menbra pruriencia ẜ occulto
instinctu ad hoc illa inturbatõc conpuls⁊ sunt nt ecĩat tłis pene
sue significatõ a nesti atibꝰ fieret q̃ petcatoꝵ facta cõunceret¬
t doceret st̃pta lecti. ⁊̃ Et andierũt uotem dñi dei ambulantis
uy adyso ad uerpani lł a q̃ppe hora tales itt guenerat uisitari
qui desid̾ant aluce ue icatꝭ Fortarsis aũt aliis intu̾setus uł es¬

Expanded text:
ulnea cucurrerunt, succinctoria consuerunt et quia glorianda deseruerant pudenda texerunt. nec arbitror eos cogitasse aliquid in illis foliis, quod talibus congrueret contegi iam membra prurientia; sed occulto instinctu ad hoc illa conturbatione conpulsi sunt, ut etiam talis poenae suae significatio a nescientibus fieret, quae peccatoet doceret scripta lectorem. Et audierunt uocem domini dei ambulantis in paradiso ad uesperam. ea quippe hora tales iam conuenerat uisitari, qui defecerant a luce ueritatis. fortassis autem aliis intrinsecus ue
Abbreviated transcription (Latin):
uli ⁊uiuist rõnatlis bestialem motũ in m̃e b̾cio sue ctarius cru¬
bunit / ei ꝙ in cussit pud rem ño sołim quiat hoc Iołu ibi penciebat ubi
urqrit aente tale aliquid pentorat umi ecĩa qsd illo pudendus motꝰ
de p̃cepti tũsgͥssione nmebat. Ibi enuĩ sensit quia p̃us grat uestinet᷑
qñ insuct unditate inihil indecrus paciebãt᷑ ibi conpletũ ẽ dñe in

Expanded text:
 rationalis bestialem motum in membris suae carnis erubuit, eique incussit pudorem, non solum quia hoc ibi sentiebat, ubi nunquam ante tale aliquid senserat; verum etiam quod ille pudendus motus de praecepti transgressione veniebat. Ibi enim sensit qua prius gratia vestiretur, quando in sua nuditate ni
Abbreviated transcription (Latin):
nubõ Eeuo nisi adlumiõe tõcupustendũ ad peccati penat̃ tarius ip̃iꝰ¬
pot̾at si obedientĩt ꝯfuarent in meliait̃ ppuãlem ꝑ hilitũ siue
morte uutatri. Sed iã corpus mortꝭ in quo lex .̃pugnaret et¬
innẽ bais legi ment / neꝙ eũo clansis oculis facti crant / et inpa-¬
doso delinar ceci palpantes obierrabant ut uetitũ liquũ etĩt uestĩe¬
tos attiugerent / p alpantes ꝙ fructꝰ ꝓhribitos ignoraudo decerperent
it o est q̃ facta ast ut doilla qua no uidbat dit̾et Hoc

Expanded text:
amborum, quo, nisi adinvicem concupiscendum? ad peccati poenam carnis ipsipoterat, si obedientiam conservarent, in meliorem spiritualemque habitum sine morte mutari, sed etiam corpus mortis, in quo lex in ugnaret legi mentis ? Neque enim clausis oculis facti erant, et in paradiso deliciarum caeci palpantesque oberrabant, ut vetitum lignum etiam nescientes attingerent, palpantesque fructus prohibitos ignorando decerperent.ducta est, quando facta est, ut de illa quam non videbat diceret, H
Abbreviated transcription (Latin):
mors ꝯcepta ꝓpt̾ dei sontẽtiã q̃ sit suatt cõnunat fecit adõti cõtupi¬
stentiali nrẽbra ubi dicti sunt Aꝑti ocuii et secutũ ẽ qd̃ puderet
Et dixit adam. Mulier quẽt dedisti michi get nieg dedit aliguo
et edi. Suꝑbia nñq̃d dixit pecctmi gc̃ doformitttẽ ꝯfnsioms.
et nõ dabet cõfusionis guiuilicate. Adhot ista ꝯst̾pta sut nimirũ
suꝑbis laborent homines hodie no insi in c̾atorẽ condit ĩ ferre
Senus egeruit mntłi cũ sibe uelurt tribuisi qnid egrint boni

Expanded text:
mors concepta propter dei sententiam, qui sic fuerat comminatus, fecit aduerti concupiscentialiter membra, ubi dicti sunt aperti oculi, et secutum est, quod puderet. et dixit Adam: mulier, quam dedisti mecum, haec mihi dedit a ligno, et edi. superbia! numquid dixit: peccaui? habet deformitatem confusionis et non habet confessionis humilitatem. ad hoc ista conscripta sunt, qusuperbia laborent homines hodie, non nisi in Creatorem conantes referre si quid egerint mali, cum sibi velint tribui si quid egerint boni.
Abbreviated transcription (Latin):
tano subrouit hom̃ib quos apflictos docunt de so ip̃ris nõ dbee
p sunẽ. Derpens in quit seduxit me et metuducaui. q̃se cuiꝰenẽt
sustsio p̃cepto dei debuerat ante pomi. Gt dixit dñs des fer¬
penti. Quia fecisti hoc nitledictꝰ tu ab amũibꝰ petorbꝰ et
aibomibꝰ bestiis que sunt suꝑ t̾ram. Snꝓ pectus tuũ et uenõe¬

Expanded text:
tuno subvenit hominibus, quos afflictos docuit non de seipsis debere praesumere. Serpens, inquit, seduxit me, et manducavi; quasi cujusquam suasio praecepto Dei debuerit anteponi! Et dixit Dominus Deus serpenti: Quia fecisti tu hoc, maledictus tu ab omnibus pecoribus, et ab omnibus bestiis quae sunt super terram. Super pectus tuu
Abbreviated transcription (Latin):
est stibus meñdux stribarũ. Neꝙ cñi eẽ mẽdatẽ ꝑtuet nͥ ad ui¬
uentẽ acq sencientẽ ẜ stilus mendax stribaro dictus ẽ qt ꝑẽro
mem̃ax mendacit᷑ oꝑet̃ qũe admodũ si iste serpens mendax dicet᷑
qd̾ co dyabolus tamꝙ̃ stilo mendaccꝰ ut̾et᷑ hoc id̾eo cõmendandã
opͥmonẽ iidicułã et uoxia reuolucõnis auimarꝭ ul̃ hom̃i inbesti¬
ets uł in homines bestiar. Sĩt gͦ locutꝰ ẽ spens hom̃i sit̃ asiusi
in quit sedebat balaã locuta ẽ honi insi qd illud opus fuit dyat¬
bolieũ hoc ctugelicir habent eñ q̃dam bom ł auali angͥ a opaał
seuulis fit̃ moyses et magi phartonis uii inh̃io ecis̃ bomi angłi
potenciores suut net mali angli ecĩã taluĩ qͥt qũt̃ opeꝵ pnt̃¬

Expanded text:
e mendacem pertinet nisi ad uiuentem atque sentientem . sed stilus mendax dictus est, quod per eum mendax mendaciter operetur, quemadmodum si et iste serpens mendax diceretur, quod eo diabolus tamquam stilo mendaciter uteretur. Hoc ideo commendandum opinionem ridiculam et noxiam reuolutionis animarum uel hominum in bestias uel in homines bestiarum. sic ergo locutus est serpens homini, sicut asina, in qua sedebat Balaam, locuta est homini, nisi quod illud opus fuit diabolicum, hoc angelicum. habent enim quaedam boni et mali angeli opera similia, sicut Moyses et magi Pharaonis. uerum in his etiam boni angeli potentiores sunt nec mali angeli etiam talium ope
Abbreviated transcription (Latin):
inserpenc̃e ꝓferri ceꝑit dĩuiua sentõcit. Punide prudenti ssimꝰ.
om̃ bestictrp. hoc ẽ ascatissimꝰ ita dictus ẽ ferpens ꝓpt̾ astutĩt
dyaboli q̃ muillo et deillo agebat dolũ quẽ admodũ diͣ prũdens
ul astuta liuiguet quĩt prudens uł cistutus monet ad aliqs pru¬
dent̃ astute q suadendis. Non oño het est uis sen dirtꝰ meubu

Expanded text:
serpentem proferri coeperit diuina sententia. Proinde prudentissimus omnium bestiarum, hoc est astutissimus, ita dictus est serpens propter astutiam diaboli, quae in illo et de illo agebat dolum, quemadmodum dicitur prudens uel astuta lingua, quam prudens uel astutus mouet ad aliquid prudenter a
Abbreviated transcription (Latin):
et cet̾is angłis. distretus suit̾ ut ip̃e sui fut̾i casus eẽt ignetrꝰ
illi ttñt certi ꝑiausionis sue dñ tamẽ et pcc̃ores angelos
mĩme dubitemꝰ detrusos tãquẽt incart̾em cliginis quiꝰ cterie
cu ta t̾ras scdñ apłicam fidem in iudic̃o pͥmuendos seructri
litatõem incerta fuc᷑am cũ siu̾mꝰ eis pꝰ resurrectõem et istoꝵ
mutacõe corꝑũ copulati Ad hant eñ ppem uiuimꝰ et eiꝰ ꝓ¬
missionis gra recam᷑. Quid q̃t añt eciãt de dyabolo dici pt̃
tur eñ deus c̾auerit cũ tlem p̃stiret fucm̃ et cur omp̃s eiꝰ
uoluntatẽ nõ ꝯu̾cat in bonũ cdm eat que de disseruimꝰ cũ¬

Expanded text:
etus fuerit, ut ipse sui futuri casus esset ignarus, illi autem certi permansionis suae, dum tamen et peccatores angelos minime dubitemus detrusos tamquam in carcerem caliginis huius aeriae circa terras secundum apostolicam fidem in iudicio puniendos seruari licitationem incertam futuram, cum fuerimus eis post resurrectionem et istorum mutationem corporum copulati. ad hanc enim spem uiuimus et eius promissionis gratia recreamur. quidquid autem etiam de diabolo dici potest, cur eum deus creauerit, cum talem praesciret futurum, et cur omnipotens eius uoluntatem non conuertat in bonu
Abbreviated transcription (Latin):
licet ne deficeret etiã mumẽdo si eͥsc̾et et nõ tiuut nede¬
ficet rarestendo cũ qͥͣsreret. Sed qͥd ampłius numoror qñ
et sermo ꝑ git in plixiorẽ modũ quã petit t̾uintudi ut̃aitits
et sentẽcia meã s titis nota sit uł qd̾ certio teneã nł unde adhu
dubuitẽ et qͣre dubitẽ.c̃ pinde et hoc uolumẽ iã cõcludit᷑
ut que soquũnt᷑ de inde uideamꝰ.ĩ¬

Expanded text:
licet ne deficeret etiam minuendo, si cresceret; et non timuit ne delicet ne deficeret etiam minuendo, si cresceret; et non timuit ne deficeret rarescendo, cum cresceret. Sed quid amplius imet sermo pergit in prolixiorem modum, quam petit terminandi necessitas, et sententia mea iam satis nota sit, uel . quid certum teneam uel unde adhuc dubitem et quare dubitem? proinde et hoc uolumen iam concludatur, ut quae sequuntur deinde uideam
Abbreviated transcription (Latin):
dñ extendit᷑. Licet eñ Habitu augeiꝰ cũ statu nõ licet tunt
et plendor ip̃e ꝑhibet᷑ auri et argenti Opus sua̾t quidẽ et in
nncissa s obscurior nõ tamẽ nullus tunc et alin acꝙ alii hrĩtus
accedunt ꝓ facilicate mat̾ie qua dux̾it ect̃ qui agit nullo confe¬
rens io dulo nisi esfigiẽ ꝓuide et ctmue int̾menta repucatuda
nõ subsegntina s ꝓuocãtiua Quis hñt crederet tũ isto corde
tãt dustert  eẽ potuisse.c̃ s ed t̾menda ista sũt nõ ridenda. Adhoc
eñ nr̃quid cageret᷑ si aliquid cogitat̾ poss. qd̾ et sit et corpis
nõ sit. c̃ o̾d ant̃ ab surdius quĩt putae̾ inctssa cuꝰpiã metalle
ex aliqua parte cͥstere posse dũ tundit᷑ nͥ dec̾stat exalc̾a uł.
angeri latitudine ñ crassitudine minuat᷑ / ctut ullũ sẽ corpus
corꝑis qd̾ animat si et ip̃a corpus ẽ cuiꝰ subscantiat nulls at¬
tanto rarior fuit qñto grandius iqd̃ annuatuerit.  trmuit uide¬

Expanded text:
cum statu non licet. tunc et splendor ipse prouehitur auri uel argenti, qui prius fuerat quidem et in massa, sed obscurior, non tamen nullus . tunc. et alii atque alii habitus accedunt pro facilitate materiae, qua duxerit eam, qui agit, nihil conferens modulo nisi effigiem. proinde et animae crementa reputanda non substantiua, sed prouocatiua. Quis hunc crederet cum isto corde tam disertum esse potuisse? sed tremenda ista sunt, non ridenda. ad hoc enim numquid cogeretur, si aliquid cogitare posset, quod et sit et corpus non sit? quid autem absurdius quam putare massam cuiuspiam metalli ex aliqua parte crescere posse, dum tunditur, nisi decrescat ex altera, uel augeri latitudine, nisi crassitudine minuatur? aut ullum esse corpus udinem corporis, quod animat, si et ipsa corpus est, cujus substantia nullo actanto rarior fuerit, quanto grandius quod animaverit? Timuit vide
Abbreviated transcription (Latin):
riebes qui houunẽ loquẽtẽ nõ intelllgo si eñ adyaboliet passio¬
pentes u̾bit᷑ morpoꝵ ut eis in cantantibꝰ ꝓsiliant plerũq de
erebiis ecĩt illit de dyabolita uis oꝑat᷑ ad aguostendo ubiq
oiae uncĩs. qnã iẽ cui rei naturabi ordine subiciat et quid etiam
feobiuntaᷤ unctłis sapre ntissiuma pt̃ãte ꝑaunctat t gioc magi habe
udsus serpentes moueri carm̃ibꝰ homiiũ quẽt ullĩ aliud genꝰ
iiuictutiũ ecic̃t het eĩ nõ parua testatõe nat̾am p̾mitꝰ huina¬
ibs serpent/ seducta ẽẽ colloq̃o Gandent eñ honnes d̾imones h̃uit̃¬

Expanded text:
ica passiopentes uerba Marsorum, ut eis incantantibus prosiliant plerumque de latebris, etiam illic diabolica uis operatur, ad agnoscendam ubique prouidentiam quam rem cui rei naturali ordine subiciat et quid etiam uoluntatibus malis sapientissima potestate permittat, ut hoc magis habeat usus serpentes moueri carminibus hominum quam ullum aliud genus animantium. etiam haec enim non parua testatio est naturam primitus humanam serpentis seductam esse conloquio. gaudent enim daemones hanc s
Abbreviated transcription (Latin):
tolerandos nclłos et ꝓbacõ ad diligendos ĩ muicos ẜ ille est
Iui Ic̃rũ figm̃iti qd̃ sic̃ illudit᷑ quis p̃cedit istos et tempor ꝭ aiutiqrate
et spñcipatu malicie. Noc atnt̃ illi deꝰ ꝑ scos anglos fitcit illo oper
ꝓpoitencie qͥ t̾atias natͬas admũ serat subdens uideliç ang̃łos uiat¬
titur ꝓ ossit uet tantũ Angłoꝵ inctłoꝵ uñ et hominũ douet et̃ia

Expanded text:
s malos et probatio ad diligendos inimicos. sed ille est initium figmenti, quod sic inluditur, quia praecedit istos et temporis antiquitate et principatu malitiae. hoc autem illi deus per sanctos angelos facit illo opere prouidentiae, quo creatas naturas administrat, subdens uidelicet angelos manitur poss
Abbreviated transcription (Latin):
est in struite hui modi in spũ lenitatꝭ intendens te ip̃m ne
et tu tempterꝭ Nion absurde tamẽ nec inꝓbe dicimꝰ beatos
iã fuisse hoc ip̃o qd̾ spitałes eẽnt nõ corꝑe ẜ insticia fidei spe
casũs qui spe ica grundebat ꝓꝓpt̾ p̃miũ fute cõmucat̃õnis ut
ulłã eẽt t̾bulatõ cui tolerande paciat nũlitaret.c Qũttis eñ¬

Expanded text:
estis, instruite huius modi in s\'piritu lenitatis, intendens te ipsum, ne et tu temteris; non absurde tamen nec inprobe dicimus beatos iam fuisse hoc ipso, quod spiritales essent non corpore, sed iustitia fidei, specasus, qui spe ita gaudebat propter praemium futurae commutationis, ut nulla esset tribulatio, cui tolerandae patientia militaret! quamuis en
Abbreviated transcription (Latin):
trbitrio uoluntatis ẽẽ deẜlexũ ẜ in h̃ac om̃ino c̾atũ putanit
quẽtuis a dño deo sũmo et uõ naturarũ om̃i cͥatore ad hibent q
testimõmi de libro Iob. qũo ibi striptũ c̃. cũ de illo sermo esset
hot est miciũ figñiti dñi qd fecit ut illudat᷑ ab angl̃is eius cui
rentẽtie cõgrint quod inpsaliuo sc̃ptũ est. Drato quẽ fiunxisti ad
illudendũ ei. ñ qd̵ hic que funxisti dixit nõ aut̃ sit̃ ibi hoc
ein itiũ figm̃ti dñi tctinquã inicio eũ ita fuxisẜi ut inalus ut
in uidus ut̃ seductor om̃i dyabolꝰ eẽt nõ uoluiiͭ ͤ de prãnatꝰ
ẜ itit c̾atus Hec opinis qͦmõ nõ sit adu̾set ei qd̵ st̃ptũ ẽ fetit
cduent᷑ ostende̾ nec in sulre uł in erudite asserat᷑ nõ tantũ
condicõe p̾mat s ecuat nũt d̾prctuatꝭ tot uoluutaᵇ ĩ sũme tñ¬

Expanded text:
tis esse deflexum, sed in hac omnino creatum putant quamuis a domino deo summo et uero naturarum omnium creatore adhibentque testimonium de libro Iob, quoniam ibi scriptum est, cum de illo sermo esset: hoc est initium figmenti domini, quod fecit ut inludatur ab angelis eius: cui sententiae congruit, quod in psalmo scriptum est: draco hic, quem finxisti ad inludendum ei, nisi quod hic "quem finxisti" dixit, non autem sicut ibi, hoc est initium figmenti domini, tamquam initio eum ita finxisset, ut malus, ut inuidus, ut seductor, ut omnino diabolus esset non uoluntate deprauatus, sed ita creatus. Haec opinio quomodo non sit aduersa ei, quod scriptum est: fecit conentur ostendere nec insulse etiam uel inerudite adseratur non tantum conditione prima, sed etiam nu
Abbreviated transcription (Latin):
fecit ut illudat᷑ ab augłis eius ñ qr ip̃m p̾mitus condidit uł i¬
fut̾m ut bonis nõteret c̾auit eñ ad cĩ ut de illo bonis ip̃e ꝓdeẽt
Hoc ẽ eñ ut illudat᷑ ab angłis eius q̃m sic illudi tũ sc̃il psunt¬
temptatões eiꝰ qͥdus eos d̾prancte̾ conat᷑ dt malicis in qua
ip̃e uoluit co nolente sit utilis seruis dei q̃ ħͦ p̃indẽs eum
fixit. Ideo in iciũ ad illudendũ qr et inali homĩes uarse eiꝰ
dyaboli / et tamꝙ̃ capitꝭ corpus qͦs nichilomimꝰ deos malos
fut᷑os p̃udons c̾auit tctinẽ ad ucilidatẽ sc̃õꝵ simłr illĩdunt᷑¬

Expanded text:
fecit ut illudatur ab angelis ejus: non quia ipsum primitus condidit, rum ut bonis noceret, creavit eum ad hoc ut de illo bonis prodesset. Hoc est enim ut illudatur ab angelis ejus, quoniam sic illuditur, cum santemtationes eius, quibus eos deprauare conatur, ut malitia, in qua ipse esse uoluit, eo nolente sit utilis seruis dei, qui hoc praeuidens eum finxit. ideo initium ad inludendum, quia et mali homines, uasa eiusdem diaboli et tamquam capitis corpus, quos nihilominus deus malos futuros praeuidens creauit tamen ad utilitatem s