comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sint materialite: quaexum ita sint &iam deprinci¬
palis pecie ꝑ inde sentiemur. uneq qualitate prediuꝰ
putemus. nec carentem qualitate : Rursum silua
enim quodq compositum sit necerce est ex partici¬
pante & participabili : & statua inqua particirat
quidemaes. participatur uero in presraforma quae
aliaqto quoq: omnia. quae suntformata inporier¬
None uultus sunt: Estigicur principalir specier
ut cum aliquadicat effigiae: Iuxtanos quidom
qui intellatus compoter sumus. primum intellgibile
iuxtadeũ uero perf&tus: incollac turdĩ iuxta silua
modus men suraquererum corporearum. atque
sil uestrium : iux taipram ueros peciem incorpo¬
rea substantia. causa que eorum omniu. quae & ea
si militudin emucuant᷑ : iux camundum uesd & ẽplũ
sempi ternum omnium quȩnatura progenuit.
atque utconceptim dicatur primariaspecier
quaeide acest. substantia definit᷑ careg corpore
colore figura sine tactu: intellectu tamen cumra¬

Expanded text:
sint materialia. Quae cum ita sint, etiam de princisint materialia. Quae cum ita sint, etiam de principali specie perinde sentiemus, ut neque qualitate praeditam putemus nec carentem qualitate. Rursum silua enim quidque compositum sit necesse est ex participante et ex participabili, ut statua, in qua participat quidem aes, participatur uero impressa forma, sed alia quoque omnia quae sunt formata in possessione uultus sunt. Est igitur principalis species, ut cum aliqua dicatur effigie, iuxta nos quidem qui intellectus compotes sumus, primum intellegibile; iuxta deum uero, perfectus intellectus dei; iuxta siluam, modus mensuraque rerum corporearum atque siluestrium; iuxta ipsam uero speciem, incorporea substantia causaque eorum omnium quae ex ea similitudinem mutuantur; iuxta mundum uero, exemplum sempiternum omnium quae natura progenuit; atque ut conceptim dicatur, primaria species, quae idea est, substantia definitur carens corpore, colore, figura, sine tactu, intellectu tamen cum ra
Abbreviated transcription (Latin):
mureuam principalemspeciem neq quali tauem
preduam neq si ne qualitate : siquidemonne predi¬
tum qualitate. habeat inse qualitatem necer reesiy
at uero primaria specier. non est particepr qualita¬
tis deestenim nacura cui qualitar parsit infidere:
ar erediaunt. qua ecumna curatalia sunt ut habe¬
int nonhabent : utigit nandicimus intrepidu lapide.
quia nõnest naturaeius hiuius modi utaliquid porsu
aimere sic ne primariaaquidem species quali tatedi¬
ctur canere. quia tinatur aeiur aliena est a qualuare
& ipra alur cauraest cursint praedita qualitate :
atq uit animia neq animatam dicimur nec& anime
inimatcom quidemideo quia anima animae prer¬
dionongge &anunem uero quia i pracaura est ceieris
animalib: uitae : sic siluam quoq neq siluestrem
putamius. nec silu ncarere : siluestrem quide non
dicimur quia siluae s. luanonest necerraria carere
autem silua ideo quad omnia sil uestria ꝓpterhano

Expanded text:
mus etiam principalem speciem neque qualitate mus etiam principalem speciem neque qualitate praeditam neque sine qualitate, siquidem omne praeditum qualitate habeat in se qualitatem necesse est. At uero primaria species non est particeps qualitatis; deest enim natura cui qualitas possit insidere, carere dicuntur quae, cum natura talia sint ut habeant, non habent; ut igitur non dicimus intrepidum lapidem, quia non est natura eius huius modi ut aliquid possit timere, sic ne primaria quidem species qualitate dicetur carere, quia et natura eius aliena est a qualitate et ipsa aliis causa est cur sint praedita qualitate. Atque ut animam neque animatam dicimus nec exanimem — animatam quidem ideo quia anima animae praesidio non eget, exanimem uero quia ipsa causa est ceteris animalibus uitae —, sic siluam quoque neque siluestrem putamus nec silua carere — siluestrem quidem non dicimus quia siluae silua non est necessaria, carere autem silua ideo quod omnia siluestria propter hanc
Abbreviated transcription (Latin):
ues quidem metallicȩ. lignauero sectionir
siueputationis: hirdemum subest terr&
terr&item siluo. silua enihil: underecte prin¬
cipalis subiRtio est cognominata: eodemigit᷑
modo &ĩam in &ẽplorerum geminar ppe¬
cies considerat. illa quae&ornecto siluuest.
uaetributa est. & estimposita quidem siluae
specier secunda. prima uero illa ad cuius hȩc
secunda similitudinẽ facta est: sednimirum
fiet hoc manirestius in aliquasimilitudine &
comparatione consideratũ: utenim in simulacro
capitoliniouis est una specier eboris. estite
alia quem a pollaniur artirex hausit animo.
ad quo ni diratamentis acie. speciem eborir
polioliat : harum autẽ duarum specierũ
altera Erit antiquior aliera : sic& ia specierque
siluameornauit secundae dignitatirest. illa uero aluo
ixtaquam secunda specier alisoluta est : principalas
est ipecies dequasermohabeur ad praerent: Rur.¬
sumsiluam diceba mur es remopem qualitatir. dici¬

Expanded text:
aes quidem metallicae, ligna uero sectionis aes quidem metallicae, ligna uero sectionis siue putationis; his demum subest terra, terrae item silua, siluae nihil, unde recte principalis subiectio est cognominata. Eodem igitur modo etiam in exemplo rerum gemina species consideratur: illa qua exornata silua est, uae tributa est. Et est imposita quidem siluae species secunda, prima uero illa ad cuius haec secunda similitudinem facta est. Sed nimirum fiet hoc manifestius in aliqua similitudine et comparatione consideratum. Vt enim in simulacro Capitolini Iouis est una species eboris, est item alia quam Apollonius artifex hausit animo, ad quam directa mentis acie speciem eboris poliebat — harum autem duarum specierum altera erit antiquior altera —, sic etiam species quae siluam exornauit secundae dignitatis est, illa uero alia iuxta quam secunda species absoluta est, principalis est species, de qua sermo habetur ad praesens. Rursum siluam dicebamus esse inopem qualitatis; dice
Abbreviated transcription (Latin):
diq: capersentem : haber eut eumdicimur
mundum. non solumanima sedouamrati¬
oneatq intellgentue praeditum: facere
uerocume demsilua intrasomouet s pecies:
paticuminuice ipsas pecieb: sem& mouen¬
tib: commo uetur: de inde progredit᷑.
Estne aliquirignir seor sum pasitur & in com¬
municabilirꝰ nunciam dehis tractare in ci¬
pit uolens ostendere quad intellegibilis
cerrae sic &iameetere i pecies quaꝰq: hȩc
omnico quae uidemus aliarum specier ũ
inuis ibiliumsimul a crasint. illattemhoru
inuicam exemple: Oport& ergonor &icm
ac&xem planibreunter quae sunt dicenda dis¬
serere. atq ut denlua diximur cumdeeatr ac¬
titũ haberemus. esse eam principaliter sub¬
i&tam rerum naturalium generationi.
sic &i am de&emplo dicendo quod sit specier
principalii: omnir quippema terue siluestrir
opificis ubiac&. utaer statuar uantifici nau¬
pgo item ligna: sed hȩc non primitur subia¬
cent. quia sunt aliarum arcium inuenta.

Expanded text:
dique capessentem; habere ut cum dicimus dique capessentem; habere ut cum dicimus mundum non solum anima, sed etiam ratione atque intellegentia praeditum; facere uero cum eadem silua intra se mouet species; pati cum inuicem ipsa speciebus semet mouentibus commouetur. Deinde progreditur: «Estne aliquis ignis seorsum positus et incommunicabilis?» Nunc iam de his tractare incipit, uolens ostendere quod intellegibilisterrae, sic etiam ceterae species, quodque haec omnia quae uidemus aliarum specierum inuisibilium simulacra sint, illa item horum inuicem exempla. Oportet ergo nos etiam de exemplari breuiter quae sunt dicenda disserere. Atque ut de silua diximus, cum de ea tractatum haberemus, esse eam principaliter subiectam rerum naturalium generationi, sic etiam de exemplo dicendum quod sit species principalis. Omnis quippe materia siluestris opifici subiacet, ut aes statuarum artifici, naupego item ligna, sed haec non primitus subiacent, quia sunt aliarum artium inuenta,
Abbreviated transcription (Latin):
secl motu animae canprehendenda talutqui
contigerit eam nililsentiat. & quiracionẽ ei
animo &ereuerit adulterinaquada ration
aes sacutus esse uideatus : solumergoremediu
as secutionis iderit. ut putemus ignemeius
liter cetera : quatenus igitur istanatura
omniadecem quae sunt generacõ pl&ticur
dssentia est opinor. cumeam specier coctupro¬
prio esreac uideri aliquid es fecerint
inalib: arboridus. stirpibi: Qualitar uero cũ
aliquam ꝑcipit qualitatem. cale facta ueledo
maliquo habitua comparatone. eininentia
si a uelliumilitate aduersum alterius aemine¬
tiam aestimata : ubi aurem cum decermina:
& accipit aliqua m figurim. sicenim in aliquo
er selocopuratur : quando cum circum astio
mundi inesementee ei temparis dederit : po¬
sinporro cumordinaretur interprima
arpora quae dicunt elementa. ratiacinã¬
tib: nobis terram quidem in medietate mundi
siram summum aut̾e ignem altaomnia un¬

Expanded text:
sed motu animi comprehendenda tali ut qui sed motu animi comprehendenda tali ut qui contigerit eam nihil sentiat et qui rationem eius animo exercuerit «adulterina quadam ratione» assecutus esse uideatur. «Solum ergo remedium assecutionis id erit ut putemus ignem esseliter cetera. Quatenus igitur ista natura omnia decem quae sunt genera complectitur? Essentia est, opinor, cum eam species coetu proprio esse ac uideri aliquid effecerintimalibus, arboribus, stirpibus; qualitas uero cum aliquam percipit qualitatem calefacta uel coloτί cum erit in aliquo habitu et comparatione eminentia sua uel humilitate aduersum alterius eminentiam aestimata; ubi autem cum determinatur et accipit aliquam figuram — sic enim in aliquo esse loco putatur; quando cum circumactio mundi incrementa ei temporis dederit; positio porro cum ordinaretur inter prima corpora, quae dicuntur elementa, ratiocinantibus nobis terram quidem in medietate mundi sitam, summum autem ignem alta omnia un
Abbreviated transcription (Latin):
factun uero generatumq & uisibuile am¬
maluult intelo c̃ꝗsonsilem mundũ maer&q
eiur eucorporum r eceptaculum silua uocat
obrationem supradictam : neq terram hapo
neq aquam nec igne uelaera recte de is¬
timani hȩc quipne corporaesse : sed aam
quaecunet aliȩo ambiatinuinbilem speciẽ
& informem erte capacitate : miraquada
& in coprehensibili ratione. internulla & ali
pasitam. Hec operosius in parmenide cum
quaerer& quatenur res &istentes ið dearu
participarent similitudine : & enĩ est diff¬
calircnsideratio propter silue naturaleo
tenebras. quippe qua e subter fugiat non modi
sensus omner. sed etiam rationir inuestigatin
intollecturq in aiginem : siue eium ꝑsemet ips
&sine consortiocor parum. quaerecipit ÷ pectas
cur& : nihil er sȩꝓpemodum uidecur. seucunullu
confundetur necnaturale mostende prapri¬
&atem y estq inter sensum ecrationem. neq
planes ensile quid. ne comninoritonabilo.

Expanded text:
Factum uero generatumque et uisibile anFactum uero generatumque et uisibile animal uult intellegi sensilem mundum; «matremque» eius et corporum «receptaculum» siluam uocat ob rationem supra dictam, sed neque terram hanc neque aquam nec ignem uel aera recte existimari. Haec quippe corpora esse sed eam quae cuncta haec ambiat «inuisibilem speciem et informem esse capacitatem mira quadam et incomprehensibili ratione inter nullam et alipositam». Haec operosius in Parmenide, cum quaereret quatenus res existentes idearum participarent similitudinem. Etenim est difficilis consideratio propter siluae naturales tenebras, quippe quae subterfugiat non modo sensus omnes sed etiam rationis inuestigationem intellectusque indaginem. Siue enim per semet et sine consortio corporum quae recipit spectare curet, nihil esse propemodum uidetur, seu cum illis confundetur, nec naturalem ostendet proprietatem estque inter sensum et rationem, neque plane sensile quid nec omnino rationabile,
Abbreviated transcription (Latin):
ideoq candidum &i temnigrum. nondi uersa
sunt sed contraria. qui a inter capedo ꝓlixior :
ergo contraria separataquidem asesunt
magnaquadã separatione. nectoom enomnino
dixius. tuitur auero distant omini no raric
ouer cadicuntur. ut canddor & dularo
sueui etuapor. propterea quediuer sur sensil¬
sami prebienduntur: utigitur ea quaeribuca
ius omnib selua porsu horum pacier sincerai.
ininimaq interpolatas ostender enpra necesse
est nullar qualitater habere: idipsum quoa
nar aliter adseuerat nuncr poci aliter uu
prabare positis xemplir in usuerequenti¬
d utquiodora pigmenta conpiciunt non pari
condiunt. quomeracor sincerosq suscipiat
sucas odoraminum : uarcula ruquaq argente
inemma signa in prer surileuigant priur
suꝑ ficiem ut figurȩ sincere in primantur
molli: edentiq materiȩ. ita inquit illa dii a
qua eamnium spocierum farmas recertur
erat. pura & sin e qualitatib debuit appara

Expanded text:
ideoque candidum et item nigrum non diuersa ideoque candidum et item nigrum non diuersa sunt sed contraria, quia intercapedo prolixior. Ergo contraria separata quidem a se sunt magna quadam separatione, nec tamen omnino diximus. Natura uero distant omnino ea quae diuersa dicuntur, ut candor et dulcedosucus et uapor proptereaque diuersis sensibus comprehenduntur. Vt igitur ea quae subiacet his omnibus silua possit horum facies sinceras minimeque interpolatas ostendere, ipsam necesse est nullas qualitates habere. Id ipsum quod generaliter asseuerat nunc specialiter uult probare positis exemplis in usu frequenti ut qui odora pigmenta conficiunt ante omnicondiunt, quo meracos sincerosque suscipiat sucos odoraminum; uascularii quoque argento informi signa impressuri leuigant prius superficiem, ut figurae sincerae imprimantur molli cedentique materiae; ita, inquit, illa etiam quae omnium specierum formas receptura erat pura et sine qualitatibus debuit apparari.
Abbreviated transcription (Latin):
terius siccitas &lcalor : hȩc ergo inquit diuersa
sibi ds epugnantia non patient alteriur sia¬
ceram & primi qualitatem cum calor quidem
fricus impugn&. siccitar demũ interimat
umoremuielut alio utamur &emplosisit
aliquia candidum it plisimictium . damꝰ dalioo
aponteat trans ferri in alium colorem uel
diuersum ucruborem siue pallorem. uelcon¬
trarium ut atrum tunc candar. non patietur
introeunces colores sinceros ꝑuerare. sed
ꝑmix ciane suifaci& inter polas : quidigitur
sibi uult dic & aliquis istadiuisio diuersoru
colorum &i tem conrariorum: quia coner a¬
ria suntea quas a seplurimum distant luo
sint generis eiur demut putte candor &utem
nigredo: quorum genur unuest quoa uoeat᷑
color sedu& duo plurimum asedist antec in¬
didoenimminim umdistat quod dicit᷑ pallidũ.
aliquanto plus quod appellat robeum quandã¬
plius cyaneur color. plurimũ ueronigredo.

Expanded text:
terius siccitas et calor. Haec ergo, inquit, diuersa terius siccitas et calor. Haec ergo, inquit, diuersa sibi et repugnantia non patientur alterius sinceram exprimi qualitatem, cum calor quidem frigus impugnet, siccitas demum interimat humorem, uel, ut alio utamur exemplo, si sit aliquid candidum ut psimithium, deinde hoc oporteat transferri in alium colorem uel diuersum ut ruborem siue pallorem, uel contrarium ut atrum, tunc candor non patietur introeuntes colores sinceros perseuerare sed permixtione sui faciet interpolatos. Quid igitur sibi uult, dicet aliquis, ista diuisio diuersorum colorum et item contrariorum? Quia contraria sunt ea quae a se plurimum distant, licet sint generis eiusdem, ut puta candor et item nigredo, quorum genus unum est quod uocatur color. Sed haec duo plurimum a se distant — candido enim minimum distat quod dicitur pallidum, aliquanto plus quod appellatur rubeum, hoc amplius cyaneus color, plurimum uero nigredo —
Abbreviated transcription (Latin):
fitui as. omnes quoq colorer. cterio quorsuni
qualitater. nilu lautem lim un habui praa natu¬
racui. iurei a modo in sorme. ino domin imeri¬
guratam. incendum sinequ alicaie cognomina.
quae poruerit habere ut potetatura predita ipli¬
seren uinne quodbeneato ars ibrerecepturum
eru porinar in forme ei sedcber. puruqabhir
ominib: quaeerurecepturum. liocest sine siguni
& sinecolore. odore &ri am& catris. quaecorpo¬
risnaturam sequunt᷑ : Etenim sie rit inquit
alicuius eorum quae inferecepit similerecer¬
taculu cumquid obueni& dissimilo hisquib¬
simileer disordiauit. opinor uuln nullan¬
& prime similicudinen quod dicio taleosiqia¬
quasit uniuerta aeresiluce si ue substantia ut
thiales cene & habebit certe qualitater natur asu
proprias quao numquã alini recadunt. soosino¬
cessesit eam anatura sua declinara aliquatio¬
nur &ignercere suscipi& cercerursum gnaar
qualitater. um&tio &ignea contrariao sibi sunt:
quippo alterius umor & frigus propnia sun. A¬

Expanded text:
quot sunt qualitates, nihil autem horum habet ipsa ex natura sua, iure eam modo «informem», modo «minime figuratam», interdum «sine qualitate» cognominat, quae potuerit habere, utpote natura praedita splesserens omne quod bene atque affabre recepturum erit formas informe esse debere purumque ab his omnibus quae erit recepturum, hoc est sine figura et sine colore, odore etiam et ceteris quae corporis naturam sequuntur. «Etenim si erit, inquit, alicuius eorum quae in se recipit simile receptaculusimile est, discordabit, opinor, uultuexprimet similitudinem». Quod dicit tale est: si aqua sit uniuersae rei silua siue substantia, ut Thales censet, habebit certe qualitates naturae suae proprias, quae numquam ab ea recedent sed, si necesse sit eam a natura sua declinare aliquatenus et ignescere, suscipiet certe rursum igneas qualitates. Humecta et ignea contrariae sibi sunt, quippe alterius humor et frigus propria sunt, al
Abbreviated transcription (Latin):
memoriae tenacioris eẽ labidae caurar
& promer& : AAiterre in hominum in genur
uini quanda incerae simillimam. quae raciat¬
& acutos ad intellegendum &celeres adodiis¬
cendum & cordem subinde obluuuorar: itemali¬
orquidem addircendũ uerũ iugiten memorer
quorda i taingeniator ut & eito eireant ei diu

Expanded text:
memoriae, tenacioris et labidae, causas memoriae, tenacioris et labidae, causas exprimeret. Ait esse in hominum ingeniis uim quandam cerae simillimam, quae faciat et acutos ad intellegendum et celeres ad ediscendum, et eosdem subinde obliuiosos; item alios quidem tardos ad discendum, uerum iugiter memores; quosdam ita ingeniatos ut et cito discant
Abbreviated transcription (Latin):
condicione propria. recepitenim cuncta
necullamde irdem formam eribit: ergo
formata quidem sunt corpora silua sine
forma: Cumq uitra gremĩ eius farment᷑
inquit quaerecipiunt. consequenter supro
dicus quaerecipiunt: omniumquippeeã
corporum appellauorat receptaculum.
ipsa in formis man& est queusur ei similis
mollicedentiq materias: inqua i primune
uaria signacculo : perspicuum est aliquaterio
molliacorporce. quaecedontia uaniorum
simulacrorum in pressioni receptadiu con¬
seruent inposita signacula. ut siceramquis
uel plumbum uelargentum consign& undiq.
erictunc in silua euicem cerain formis: & ha¬
bebit innumer ar formas. non suas sed aliunde
adhibitar sibi rationeigitur & recte usuisil¬
uae corporeae. quae consgnara est undiq
corporum formis. naturamollir cedentisq
materiae camparat᷑ : sed decera quide eciã
intheatetolocuturest cumdiuersas hominu

Expanded text:
condicione propria; recipit enim cuncta condicione propria; recipit enim cuncta nec ullam de isdem formam trahit». Ergo formata quidem sunt corpora; silua sine forma. «Cumque intra gremium eius formentur, inquit, quae recipiuntur», — consequenter supra dictis «quae recipiuntur», omnium quippe eam corporum appellauerat «receptaculum» — «ipsa informis manet estque usus eius similis molli cedentique materiae, in qua imprimuntur uaria signacula». Perspicuum est aliqua esse mollia corpora, quae cedentia uariorum simulacrorum impressionibus recepta diu conseruent imposita signacula, ut si ceram quis uel plumbum uel argentum consignet undique. Erit tunc in siluae uicem cera informis et habebit innumeras formas non suas, sed aliunde adhibitas sibi. Ratione igitur et recte usui siluae corporeae, quae consignata est undique corporum formis, natura mollis cedentisque materiae comparatur. Sed de cera quidem etiam in Theaeteto locutus est, cum diuersae hominum
Abbreviated transcription (Latin):
pirimidis & & camor acta hedri. dietoge
tius ucora bedri & ramcibis pecies etat
i temtriangulorum quadratoruhẽmiesi
circuli : Tunc siquir alata qualib& figur e
quaerat quid illud sit Aurum essoreipon¬
derioportere cense neripiramidem ers
res ponsum sit. Illa maliam figuramar& in
te ipsa uerbar esponsionit migramoquisc
rerponderit mentiat᷑: Eodemigit modo nes
ignem quiest paramo idestignemerserespo¬
debimus. seduel ignitam siluae parteuel
igne ixin qualitatẽ: ne cocta hedrum sidipi¬
rabilem siluam. necicora hodrum nec e¬
bum sechm ectam lianc terrenam illam
siluccm soliditatem: necuero putandumest
agerenuneplaconem de nominuꝓprictati
quinpotiur da reoperam it assuereamur.
sinceransiluam quaeconcursuuariorum
corporumteitur. ab eorundemeor porum
ꝑmixtione sollertiamentis distins uere:
litenime andem & consimilis ratiodirficus¬
repperitur. hec quippemunimerecedit &

Expanded text:
pyramidis et ex ea mox octahedri dictoque pyramidis et ex ea mox octahedri dictoque citius icosahedri et item cubi species, ceteras item triangulorum, quadratorum, hemicycli, circuli: tunc, «si quis electa qualibet figura quaerat», quid illud sit, aurum esse responderi oportere censet ne, si pyramidem esse responsum sit, illa in aliam figuram mox et inter ipsa uerba responsionis migrante qui sic responderit mentiatur. Eodem igitur modo nec ignem, qui est pyramoides, ignem esse respondebimus, sed uel ignitam siluae partem uel igneam qualitatem, nec octahedrum, sed spirabilem siluam, nec icosahedrum nec cubum, sed humectam hanc, terrenam illam siluae soliditatem. Nec uero putandum est agere nunc Platonem de nominum proprietate, quin potius dare operam ut assuescamus sinceram siluam, quae concursu uariorum corporum tegitur, ab eorundem corporum permixtione sollertia mentis distinguere. Ait enim: «Eadem et consimilis ratio difficulreperitur. Haec quippe minime recedit ex
Abbreviated transcription (Latin):
se frenabiliquodam impecuproruenter : ita
in quit ignis istequiue lut ex sudans maeriar au¬
rar dis roluitur. cum instabilis mucabilisq st neclia¬
beat ꝑpetuam proprietatem non est ignir cenrendur
sedigneum quiddam. necquae exalatir uaporib
inauras aquauertit᷑ umor est nuncupanda. sed
umidumquid. siniliter cetera & & sequit᷑ : Atue¬
ro id in quofiericuncta chec singillatim uidetur. &
demum dissolui. peuntiaq ad alias cransire for¬
mas. siluam scilie& solum illua appellanduputo
certopro nomine. recteq deeo diciporre hoc uel
illud: merito: solaenuim lix utcuiur nulla qua¬
litar sit nullaq foria. nec in cantrarias quali¬
tater nec indiuersas formas ꝑacitur conuer¬
sionem& quia sem ꝑ eademmanec centaino¬
mine appellari sirmo potest. atq utomne
nubilum naturaler discuter& obscuritates.
ad hibito splendore in lustrir &em pli iub&
concipere animo. &infingere cogitatione

Expanded text:
refrenabili quodam impetu proruentis. Itaque, refrenabili quodam impetu proruentis. Itaque, inquit, ignis iste qui uelut exudans in aereas auras dissoluitur, cum instabilis mutabilisque sit nec habeat perpetuam proprietatem, non est ignis censendus, sed igneum quiddam, nec quae exhalatis uaporibus in auras aqua uertitur humor est nuncupanda sed humidum quid; similiter cetera. Et exequitur: «At uero id in quo fieri cuncta haec singillatim uidentur et demum dissolui pereuntiaque ad alias ... transire formas», siluam scilicet, «solum illud appellandum puto certo pronomine recteque de eo dici posse "hoc" uel "illud"». Merito; sola enim haec, ut cuius nulla qualitas sit nullaque forma, nec in contrarias qualitates nec in diuersas formas patitur conuersionem, et quia semper eadem manet, certo nomine appellari firme potest. Atque ut omne nubilum naturalis discuteret obscuritatis adhibito splendore illustris exempli, iubet concipere animo et infingere cogitatione
Abbreviated transcription (Latin):
uelillud: lite quippe ꝓnom ma sunt ersentias signs.
sedillo magir utamur in demonstratione quadusi
pprium qualitatis. dicamurq nonli&: sed patiur
tela necillud sed potiur illius modi uelliuius modi:
neq: enimignir quam patitur immutatione iac¬
turaest essentiaa sed qualiratis. cumigiir fit ier¬
& transit indiuersam contrariamue materiam:
trarias: itaq conuersio commuratioq fit non
ersentiae sed qualitatis. in qua& diuersitar & con¬
trarietar inuenitur: eandem ratioes ceceroru
quoq elementorum. quippenihileoru liab& er¬
sentiam propriam. &nos praesũmus & consue¬
tudine utide monstratione pronomiiuearũ que
sunt essontiae. cumqualitate accominodans
ꝓnominib utendum potiur sit: sempenĩ & sine
inter missione ulliur temporir fluunt hec quat¬
tuor corpor&priurq & conuersiane mutant
quamerunt cognominata. moretorrentis in¬

Expanded text:
uel «illud» — haec quippe pronomina sunt essentiae signa —, uel «illud» — haec quippe pronomina sunt essentiae signa —, sed illo magis utamur in demonstratione quod est proprium qualitatis dicamusque non «hoc» sed potius «tale», nec «illud» sed potius «illius modi» uel «huius modi». Neque enim ignis quam patitur immutationem iactura est essentiae, sed qualitatis. Cum ignis fit aer, transit in diuersam contrariamue materiam, trarias; itaque conuersio commutatioque fit non essentiae, sed qualitatis, in qua et diuersitas et contrarietas inuenitur. Eadem ratio est ceterorum quoque elementorum, quippe nihil eorum habet essentiam propriam, et nos praesumimus ex consuetudine uti demonstratione pronominum eorum quae sunt essentiae, cum qualitati accommodatis pronominibus utendum potius sit; semper enim et sine intermissione ullius temporis fluunt haec quattuor corpora priusque ex conuersione mutantur quam erunt cognominata, more torrentis in
Abbreviated transcription (Latin):
Aitenim atq ita circuitu quadam iures famenta.
genenationir corporib: inuenisibi mutuantib:
nec inunae ademq forma ꝑseuerantib: quae
tan demerit certaeorum. & a cunctationeremota
comprehensio : nulla certemerito. fingamur
enim esse huncignem sincerum. & sineullius
materiae permationeut putatheraclitur¬
nielaquam uthialer. ulaera utane ximeier.
hȩc inquit si sem peadem in mutabilie cenuimui.
miultor &u & tricabiler incurreriur e rorei:
quanenonoport& facle dehuiur cemodinaturis
ccominodare consinsum. ne siuer fsimilo quidiu¬
debiͥ statim habere procerto: quaa sst iatus quad
errorenos libera. quoniamost ersentu estara
qualitar. & hȩc diuersa sunt: Namerseatiaquida
alicuius rei substantia est: qualgarute quaereb.
substantium habentib contingitac prouenit. sioli¬
seruemus ut s emper quotient uatur aista peniun
introspicimus. pantemq aliquaciur uuidemur d¬
nomins appellatiõ monstremus dicenter hatsi

Expanded text:
Ait enim: «Atque itAit enim: «Atque itgenerationis corporibus inuicem sibi mutuantibus nec in una eademque forma perseuerantibus quae tandem erit certa eorum et a cunctatione semota comprehensio? Nenim esse hunc ignem sincerum et sine ullius materiae permixtione, ut putat Heraclituaquam, ut Thales, uel aera, ut Anaximenes: «haec, inquit, si semper eadem immutabilia censeamus, multos et inextricabiles incurremus errores». Quare non oportet facile de huiusce modi naturis accommodare consensum nec, si ueri simile quid uidebitur, statim habere pro certo. Quid est igitur quod errore nos liberet? Quoniam est essentia, est etiam qualitas, et haec diuersa sunt, nam essentia quidem alicuius rei substantia est, qualitas autem quae rebus substantiam habentibus contingit ac prouenit. Si obseruemus, ut semper, quotiens naturam istam penitus introspicimus partemque aliam eius uidemus dnominis appellatione monstremus dicentes «hoc»
Abbreviated transcription (Latin):
misceri subtilitate doc&. rur sumq ambustum
uera conuerti inignem. de inde gyrir anfractib
enitur ameorum conuersioneq procedere ad¬
mon&icumignir apropria subtilitate discedens.
candicionem aeris accipit. quidensetus primoquidẽ
innebulas nubesq opimatur. post soluta & lique facta
sagina in pluuias diffluit. & aquarur sum ter¬
rena soliditar &iraxa subsistunt : Igit̾ secundu
liancor i tam rationemq circumitus cerra
quoq: uiditur. in alia olementamutari :sionim
sola non conuertitur ad postremumoniniater¬
rasient : si quide meeterte in ipsam conuertent.
ipsa autenilleorum habebit conuersono: sed
quia prohatio consistit inuisu. &numquã uisa est
terra in aquan iliam. nequam materia conier¬
tiidcir coalistinuit aerefugit terrene immutationis
as sertioneni nepugnare aduersum sensus uidere :
Sumpsit tamen quoper fatius tractarit demutua
elementorum & alio in aliua conuersione.

Expanded text:
misceri subtilitati docet rursumque ambustum misceri subtilitati docet rursumque ambustum aera conuerti in ignem. Deinde gyris et anfractibus genituram eorum conuersionemque procedere admonet, cum ignis a propria subtilitate discedens condicionem aeris accipit, qui densatus primo quidem in nebulas nubesque opimatur, post soluta et liquefacta sagina in pluuias diffluit; ex aqua rursum soliditas et saxa subsistunt. Igitur secundum hanc orbitam rationemque circuitus terra quoque uidetur in alia elementa mutari. Si enim sola non conuertitur, ad postremum omnia terra fient, siquidem cetera in ipsam conuertentur, ipsa autem in nihil eorum habebit conuersionem. Sed quia probatio consistit in uisu et numquam uisa est terra in aquam aliamue quam materiam conuerti, idcirco abstinuit ac refugit terrenae immutationis assertionem, ne pugnare aduersum sensus uideretur. Sumpsit tamen, quo perfectius tractaret de mutua elementorum ex alio in aliud conuersione.
Abbreviated transcription (Latin):
certes axum terragneq soliditatis corpus minue
fusile appar&: ucriter &nimium uigilanter:
appar&s quippe non insua praprianatura perso¬
ueranr a qua solidat & fitterra si quide m est umida
sẽ uadea quae subiae& uideliaꝵ siluie cantraria
naturam hocesi secirate suscipieni. sit& anuersion
terrdnutato repeni liabitu. nutataq condicion
appar enr quadnonerat : sed aquam insacum soli¬
daridicit. quia inglacialib: & gelidirlacis aqua
diuconstricta mutat᷑ in saxum. quaderyrtallur
uocatur ab alprnis gentib montium retieorum:
estquo iue inasia ciuitas tripolis aquis in mensu
calentao ua parata. quaecum nussa informulas
diuer sas obriguerit. format inuuarum pomoruq
aliorumfiguras. id est quomado ut hecfiant dein¬
ceps dicturus erit : nunco sequitur quod ad gressur et
&quia conuersam aquam fieriterram dixerat. hanc
eandem aquam demum tenuata inuapores aeriao

Expanded text:
certe saxum terrenaeque soliditatis corpus minimeque certe saxum terrenaeque soliditatis corpus minimeque fusile apparet». Acriter et nimium uigilanter «apparet»; quippe non in sua propria natura perseuerans aqua solidatur et fit terra, siquidem est humida, sed quod ea quae subiacet, uidelicet silua, contrariam naturam, hoc est siccitatem, suscipiens fit ex conuersione terra, mutato repente habitu mutataque condicione apparens quod non erat. Sed aquam in saxum solidari dicit, quia in glacialibus et gelidis locis aqua diu constricta mutatur in saxum, quod crystallus uocatur ab Alpinis gentibus montium Raeticorum. Est quoque in Asia ciuitas Tripolis aquis immensum calentibus uaporata, quae, cum missa in formulas diuersas obriguerit, formatur in uuarum pomorumque aliorum figuras. Idem, quo modo haec fiant, deinceps dicturus erit. Nunc exequitur quod aggressus est et quia conuersam aquam fieri terram dixerat, hanc eandem aquam demum tenuatam in uapores aereae
Abbreviated transcription (Latin):
audit pigriore ingenioest alintelleendũ:
iux canem porro cumtaliserit . qualirest h&
larensu contingineq intellectu cõprehendi
queat ut pate carenr formis in aequalita¬
te sinefine : sed neq timaeus quidir rerit
instabilis orator nec aua ientircar direr¬
tat utreripra difficilis &obsoura sic. nec
silua quicquam difriciliur. ad &  ipla¬
nam dumergo cuncta quaedenacturaei
dictas unt mera predita uericate sunt
necaper dediluciaeq: itimata: denique
prest atcaura difficultatir quamita¬
es dicit. Esttamen arduum eomatir quod
preconfuidi meros aciem neter stesi. & aestu¬
are camdeigni quam ceteris materus. quimagr
aquam iureaquam diciputariq oporteat qua
terranicum nullesit certa & stabilis proprietar
corporum. quaecuiusq indicet naturalem propri
catem : initium quaestionis arripit & recipe
acalio malius elementorum conuersione prin¬
cipio utdeaqua. cuiur modo inquit fecimur men¬
tione mordiamur. cum adsiringitur inglaciem

Expanded text:
audit pigriore ingenio est ad intellegendum; audit pigriore ingenio est ad intellegendum; iuxta rem porro, cum talis erit qualis est haec lo sensu contingi neque intellectu comprehendi queat, utpote carens forma, sine qualitate, sine fine. Sed neque Timaeus, qui disserit, instabilis orator nec audientes tardi; restat ut res ipsa difficilis et obscura sit. Nec silua quicquam difficilius ad explanandum; ergo cuncta quae de natura eius dicta sunt mera praedita ueritate sunt nec tamen aperte dilucideque intimata. Denique praestat causam difficultatis, cum ita dicit: praeconfundi mentis aciem necesse est et aestuare tam de igni quam de caeteris materiis, qui magis aquam iure aquam dici putarique oporteat quam terram, cum nulla sit certa et stabilis proprietas corporum quae cuiusque indicet naetatem». Initium quaestionis arripit ex reciproca de alio in aliud elementorum conuersione. «Principio ut de aqua, cuius modo, inquit, fecimus mentionem, ordiamur: cum astringitur in glaciem,
Abbreviated transcription (Latin):
pp̃tereaq uĩpra illic apparent. & siluac
nobis initiunt recordationem quamquide
receptaculum eorum appellat quianon&
gremio siliuae generatae species flarercura.¬
sil utputant stoici sed &triiscur obueniuntiut in
cera signacula : nutriculaniuero ideo quod al.¬
enosfecur uelut ꝓprus humeris ueliat. quip¬
penihil lur praebe ampliur. pneter subi&ti¬
onem de inde progneditur : atq hoc quodde ea
dicitur uerum est quidem & dicendum uidet
apertius . quia non stati quaeuere dicuntur
aperte &ũam manif esteq dicuntꝰ: multae
quippe orationes uerae quidem. sed abscurae
ascitur quippeobseuritar. ueldicentis non
numquã uoluntate. uelaudientis uitio uel
& naturarei dequatractatur est: iuxta
dicentem fit obscuratas. cũ uel studio aataq
operei dogma suum uela auctor ut fecerun
anistoteles etheraditur. uel& in bicillita¬
tesermanis: Iuxta auaientem uero uelcum
inaudita & in rolitadicunt᷑. uelcum is qui

Expanded text:
proptereaque et ipsa illic apparent et siluae proptereaque et ipsa illic apparent et siluae nobis iniciunt recordationem. Quam quidem «receptaculum» eorum appellat, quia non ex gremio siluae generatae species florescunt, ut putant Stoici, sed extrinsecus obueniunt ut in cera signacula, «nutriculam» uero ideo quod alienos fetus uelut propriis humeris uehat; quippe nihil his praebet amplius praeter subiectionem. Deinde progreditur: «Atque hoc quod de ea dicitur uerum est quidem, et dicendum uidetur apertius», quia non statim quae uere dicuntur aperte etiam manifesteque dicuntur. Multae quippe orationes uerae quidem sed obscurae; nascitur quippe obscuritas uel dicentis non numquam uoluntate uel audientis uitio uel ex natura rei de qua tractatus est. Iuxta dicentem fit obscuritas, cum uel studio dataque opera dogma suum uelat auctor, ut fecerunt Aristoteles et Heraclitus, uel ex imbecillitate sermonis; iuxta audientem uero, uel cum inaudita et insolita dicuntur uel cum is qui
Abbreviated transcription (Latin):
corpus : la cum omnia quaeꝓ positu er at recens er
ꝑrpicaci consideratione decurra sino iuxta
platoni ei dogmati t auctoritate suꝑ estredi¬
tum fieri adorationis ipsius & planatione :
putandum. Al minune appellat oportu¬
nitate siluae uultur induendi. & trum tamiuil¬
tus quam quilitates uarias. nec non quanti¬
trecerhiab& : nanerratu sed poriibilitate. ob
inconstantem ecruminutuam & aliomalius
conuersionem : naturanuero subst antiam
eiui significat. recteq aĩam putandu: noneni
possumus certaaliqua conprensione. uel&
sensu cognita uelteratione intellecta deuer¬
taterius presumere. quippe ue somniũ quo
magis cantratar ecupimur. hocimpensius ima¬
zo effugit: opinor in quit omnium quezignunt
receptaculum est &qua si quaedam nutri¬
culoc amnia quagignuntur & ex aliquatem¬
poresne necersenst : sunter gomor talia inimor¬
talium uereq gistentium simulaer& imagi¬
neciaccipiunt autem substantiam insilua.

Expanded text:
corpus. Iam cum omnia quae propositum erat recensere corpus. Iam cum omnia quae propositum erat recensere perspicaci consideratione decursa sint iuxta Platonici dogmatis auctoritatem, superest reditum fieri ad orationis ipsiuputandum?». Vim nunc appellat opportunitatem siluae uultus induendi; etenim tam uultus quam qualitates uarias nec non quantitates habet, non effectu, sed possibilitate ob inconstantem eorum mutuam ex alio in aliud conuersionem. «Naturam» uero substantiam eius significat, recteque etiam «putandum»; non enim possumus certa aliqua comprehensione uel ex sensu cognita uel ex ratione intellecta de ueritate eius praesumere; quippe ut somnium, quo magis contrectare cupimus, hoc impensius imago effugit. «Opinor, inquit, omnium quae gignuntur receptaculum est et quasi quaedam nutricula». Omnia quae gignuntur et ex aliquo tempore sint necesse est; sunt ergo mortalia immortalium uereque existentium simulacra et imagines, accipiunt autem substantiam in silua
Abbreviated transcription (Latin):
origo ni hilantiquius ea mente concipiendus:
Quaerumita sint corpus sentit. silua sensilis. est.
siluaigitur nonerit corpus: Eodemq modo sil¬
uasimpla rerest& in copositaorpur neq sim¬
plexetcomi pasitum. mninimeer gosilua corporea:
icoe indemlianc neincor pore amquidem quia
quie quid incor por eum est nullam condiciont̃
corporis patitur. nec corpus umqua fieripo¬
test: a tuero silu a formata qualitatib. quan¬
titatib &iam figurisq & omniculti conuenur¬
tata corpus. mundusq facta est efs& tuopificir
atq operatione : Igitur nein corpareaquide : dein¬
desicor pus est sensile est : a tenim sensile nono:n
corpusquidem igitur erit: si autem incor poreu
quio dam erit silua intellgibilis eiur natur a est.
& intellgibilis non est: neincorporea quide : rtc¬
tegitur eam simpliciter && naturasua neq cor¬
poream neq incorpoream cognominamur.
sed pos sibili tatecorpur & itemp ossibilit dtenan

Expanded text:
origo, nihil antiquius ea mente concipiendum est. origo, nihil antiquius ea mente concipiendum est. Quae cum ita sint, corpus sentitur, silua sensibilis non est: silua igitur non erit corpus. Eodemque modo silua simplex res est et incomposita, corpus neque simplex et compositum: minime ergo silua corporea. Dico eandem hanc ne incorpoream quidem, quia quidquid incorporeum est nullam condicionem corporis patitur nec corpus umquam fieri potest; at uero silua formata qualitatibus, quantitatibus etiam figurisque et omni cultu conuenustata corpus mundusque facta est effectu opificis atque operatione: igitur ne incorporea quidem. Deinde, si corpus est, sensile est; at enim sensile non est: ne corpus quidem igitur erit. Si autem incorporeum quiddam erit silua, intellegibilis eius natura est; at intellegibilis non est: ne incorporea quidem. Recte igitur eam simpliciter et ex natura sua neque corpoream neque incorpoream cognominamus, sed possibilitate corpus et item possibilitate non
Abbreviated transcription (Latin):
situdinir soliditacis ꝓ doniortio nilidaminur cor¬
pur quale & qualitate preditũ nuncupamus ios
haudaliuacorpus conparantes maiurerredi¬
cimus autiuinus. uel aequale : quam comparationi
greciuouent npoc ti. quippemaius sine eo pa¬
ratio neminoris. &aequale sine cõparationo al¬
teriur aequalis intellegi non potest : ecterumq
signiricationem de catgorus mutuamur: Ateni
siluae decraliimur he c omnia. quando parsion
quo ipsam quae propria eiur uidecur adimim.
ideo quodiunqua & prapria condicione descir¬
ei. sedalus idest corporib intraeam ꝑ petien¬
tib illaconsors ꝑ persionis putenir ÷ denique
parnoeiur huius madaest. uti praquidem inni¬
hilaliuo conuertat. sedquiar ecipitea quas
mutantur patialiquid falso pucat᷑  deniq.
uideur qui primitus operat ac facit. neq tenur
est neculli subiac& generi. siecria quoaprimi¬
tus patitur id est silua origo alteraneq genus
esi neq ulli subiac& generi: qua propter cũ str

Expanded text:
itudinis soliditatisque consortio. Nihilo minus corpus quale et qualitate praeditum nuncupamus. Idem hoc ad aliud corpus comparantes maius esse dicimus aut minus uel aequale, quam comparationem Graeci uocant πρὸς τί, quippe maius sine comparatione minoris et aequale sine comparatione alterius aequalis intellegi non potest. Ceteramque significationem de categoriis mutuamur. At enim siluae detrahimus haec omnia, quando passionem quoque ipsam, quae propria eius uidetur, adimimus ideo quod numquam ex propria condicione desciscat sed aliis, id est corporibus intra eam perpetientibus, illa concors perpessionis putetur. Denique passio eius huius modi est ut ipsa quidem in nihil aliud conuertatur, sed quia recipit ea quae mutantur pati aliquid falso putatur. Denique ut deus, qui primitus operatur ac facit, neque genus est neque ulli subiacet generi, sic etiam quod primitus patitur, id est silua, origo altera, neque genus est neque ulli subiacet generi; quapropter, cum sit
Abbreviated transcription (Latin):
ditionis uias per agrauerint neq inocas & & leui
ad monitione ꝑ rpicuas: &inimquia aderantoniner
erant instructi precipuis doctrinis. quaringenuar
dirciplinis appellauit. propterea quodapueny
aetocs illa his uelut principus altiorir docen¬
nae.& tamqua i gradibur inbuebatur geomea.
munca arithiuetica. astrono in ia. de quibi ceber
pnuntiauit. siquidem philosophiae caura dir¬
cantur. ut per ear tamquam gradibur ad sum¬
mumculmen phulosophiae ꝑueniatur. opere
precium foro sisine plulo sophie. plunet amen
diznitatir esre funidamento inuorfectae
liceieruditionir : horigitur tam qim &erei¬
tator ingrometria uiror admone. quod rciebant
huiur modi quaestiones. nonnisi geometricir
ꝓbationibus & plicari simulhabet Sortati¬
onem sermo adeff&ctionem in stititio insti¬
tutionir ingenuae:¬

Expanded text:
ditionis uias peragrauerint, neque ignotas et ex leui ditionis uias peragrauerint, neque ignotas et ex leui admonitione perspicuas». Etenim qui aderant omnes erant instructi praecipuis doctrinis, quas «ingenuas disciplinas» appellauit propterea quod a pueris aetas illa ueluti principiis altioris doctrinae et tamquam gradibus imbuebatur geometrica, musica, arithmetica, astronomia. De quibus Cebes pronuntiauit, si quidem philosophiae causa discantur, ut per eas tamquam gradibus ad summum culmen philosophiae perueniatur, operae pretium fore; si sine philosophia, plenae tamen dignitatis esse fundamenta, imperfectae licet eruditionis. Hos igitur tamquam exercitatos in geometrica uiros admonet quod sciebant huius modi quaestiones non nisi geometricis probationibus explicari; simul habet exhortationem sermo ad effectionem institutionis ingenuae
Abbreviated transcription (Latin):
animal figurir & qualitatibi conuenus tauiocer¬
tis &i ne ternũ duratunis rationibus ⁊ omniapor¬
roquaefiunt optima diuinamente acuoluntate
fieri prȩsumere nosiub& qua presumptione nihil
erse uerius adserat : Nunciamordinationem genitu¬
ramq eorum singillatim demonstrare in quitcon¬
uenit. nouo quidem &inu sitato genere demonstra
tionis: uerum uobis quiomnis eruditionis ingenue
uias pera grauentir. neque in sognito & & leuiad¬
monitione ꝑspicuo de monstraturur ratione sub¬
stantias . quattuor prinp alium corporũ quaecen¬
sentͥ elementa : ordinationẽ quid̃e uocat liabitum
eorum luxtase. communicationem que &i quasi
quandam societatem. quae nascitur uixtaanalo¬
gian quactalis est ut hoc urx taillud sic illud iuxta aliud :
turus qu aeratio nimimenutat sen ꝑqo tar
& in&pugnalules adsert probationeisinouar
quidemalus & incognitam diciterie .hance andẽ
rationem ipsis tamen quia omner ingenuae eru¬

Expanded text:
animal figuris et qualitatibus conuenustauit ceranimal figuris et qualitatibus conuenustauit certis et in aeternum duraturis rationibus. Omnia porro quae fiunt optima diuina mente ac uoluntate fieri praesumere nos iubet; qua praesumptione nihil esse uerius asseuerat. «Nunc iam ordinationem genituramque eorum singillatim demonstrari, inquit, conuenitionis, uerum uobis, qui omnes eruditionis ingenuae uias peragraueritis, neque incognito et ex leui admonitione perspicuo». Demonstraturus ratione substantias quattuor principalium corporum, quae censentur elementa, «ordinationem» quidem uocat habitum eorum iuxta se communicationemque et quasi quandam societatem, quae nascitur iuxta analogiam quae talis est: ut hoc iuxta illud, sic illud iuxta aliud; «turus, quae ratio minime nutat semperque certas et inexpugnabiles affert probationes, «nouam» quidem aliis et «incognitam» dicit esse hanc eandem rationem, ipsis tamen, qui omnes «ingenuae eru
Abbreviated transcription (Latin):
continuarse : Nontalia ut nunc sunt. sedeor ũ
&izua uestigue quippeuestigium ignir nondum
itnis est. necuero cecerorum corporum uestigia
iprac cor par a sunt : uestigium quippe pocentiam
reinonrem significati multoq etiamminus cor¬
pur significatͥ uestigunomine: Ergslua &iam
uestigium corporis fuit antemundi exornatione.
in eo inquit squalore acdesoriuitate qui appara
inhis quib diuina deest prospicientia : Iure meri¬
toq quidenim diuina operacarens puldirum aut
uenustate ent predicum : Apparatus illeigit er at¬
& iam tuncelementis confusis inconditanondum
mundur u& clancudo quae aoportunitate pro¬
uida cordinationis accersit : eratigit᷑ subi&da silua
cumnatur alio portunitate suscipiende pulelin¬
tudinis acuenus tatis : Erant diiam quattuor cor¬
porum potentiae seuuestizia confura atq huc
minimȩq ordinata : h& ergocumuoluit deus dis¬
ponens &ordinans in mortale hoc sensilis mundi

Expanded text:
continuasse, non talia ut nunc sunt, sed eorum continuasse, non talia ut nunc sunt, sed eorum exigua uestigia». Quippe uestigium ignis nondum ignis est nec uero ceterorum corporum uestigia ipsa corpora sunt; uestigium quippe potentiam rei, non rem significat multoque etiam minus corpus significatur uestigii nomine; ergo silua etiam uestigium corporis fuit ante mundi exornationem. «In eo, inquit, squalore ac deformitate qui apparet in his quibus diuina deest prospicientia». Iure meritoque; quid enim diuina opera carens pulchrum aut uenustate erit praeditum? Apparatus ille igitur erat etiam tunc, elementis confusis incondite, nondum mundus nec claritudo quae ex opportunitate prouidae ordinationis accessit. Erat igitur subiecta silua cum naturali opportunitate suscipiendae pulchritudinis ac uenustatis, erant etiam quattuor corporum potentiae seu uestigia confusa adhuc minimeque ordinata. Haec ergo cum uoluit deus disponens et ordinans immortale hoc sensilis mundi
Abbreviated transcription (Latin):
quaedam iaindudum parata ut solent pordedicere
armacerealii quib eaquae nurraerunt secer¬
nuntur granaquidem seor sum motua agitatiane
p aleaeuero alior sum & iactatione. & leuiaquida
uolitar egrauia uero residere: sic inquit: Quat¬
tuorquoq illa primecor por& uelur in euripo
fluctuanteiactant. & adpostremum generatm
secernuntur: euripum quidem siluam cogno¬
minans. secretionem ueros ede elementi euiq
diuina ꝓuidentia separatam. quaeondinatio est
scilicetne & diuersorum corporii coherentiu con¬
fusio &i nardinatio. quae ante constitutionem
mundi fuerat ꝑ seuerar& : hane ait fortuna
mundi fuisse prius quam Mornat silu splen¬
dor &pulcliritudo ꝓueniro uniuersitatͥ. sed
ubicuncta inquit redigiadmodum plaeuit.
deiuoluntatem significat ꝓuidam cum placus re
dicit ignem primo terramq &aera arraqua

Expanded text:
quaedam iam dudum parata, ut solent poetae dicere, quaedam iam dudum parata, ut solent poetae dicere, «arma Cerealia», quibus ea quae messa erunt secernuntur, grana quidem seorsum motu et agitatione, paleae uero aliorsum ex iactatione; et «leuia» quidem uolitare, «grauia» uero residere. «Sic, inquit, quattuor» quoque «illa» prima corpora «uelut in euripo fluctuante iactantur» et ad postremum generatim «secernuntur», «euripum» quidem siluam cognominans, «secretionem» uero sedem elementi cuiusque diuina prouidentia separatam. Quae ordinatio est scilicet ne ex diuersorum corporum cohaerentia confusio et inordinatio, quae ante constitutionem mundi fuerat, perseueraret. Hanc ait fortunam mundi fuisse, priusquam exornata silua splendor et pulchritudo proueniret uniuersitati. «Sed ubi cuncta, inquit, redigi ad modum placuit». Dei uoluntatem significat prouidam, cui complacuisse dicit «ignem primo terramque et aera atque aquam