comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dicens : Mittat las arum ut intinguat extre
mum digiti sui inuqua & refriger& lingua
mea. in qua uidelic& cognitione utriusq
partis cumulus r& ributionis excrescit:
Vt & boni amplius gaudeant qui secum eosl&ari
conspiciunt : quos amauerunt : & malidum
cum eis torquerentur : quos in hocmundo dis¬
pecto dilexerant eos : Non solum sua sed &iã
eorum poenã consumat. fit aut ineloctis
quidem mirabilius quia non solum eos agnos¬
cunt : quos in hoc mundo nouerunt: sed uelut
uisos ac cognitos recognoscuntbonos quos
num quam uiderunt : Nam cumnti quos patres
in illa a&terna hereditate uiderunteis in cogniti
piciunt: quidẽ qđ ibi nesciant ubi scientem
rant pro inimicis suis eotempore animȩ
beatorum utait sc̃s gregorius quod possunt
ad fructuo sam poenitentiam eorum corda
conuertere atque ipsa conuersione saluare :
Quidenim aliut ꝑ inimicis orandumest ui sihoo

Expanded text:
dicens: Mitte Lazarum. In qua videdicens: Mitte Lazarum. In qua videmum digiti sui in aquam, et refrigeret linguam meam. In qua videlicet cognitione utriusque partis cumulus retributionis excrescit, et ut boni amplius gaudeant qui secum eos laetari conspiciunt quos amaverunt; et mali, dum cum eis torquentur quos in hoc mundo despecto Deo dilexerunt, eos non seorum poena consumat. Fit autem in electis quiddam mirabilius: quia non solum eos agnoscunt, quos in hoc mundo noverunt, sed velut visos et cognitos recognoscunt bonos quos nunquam viderunt. Nam cum antiquos patres in illa aeterna hereditate viderint, eis incogniti piciunt, quid est quod ibi nesciant, ubi scientem rant pro inimicis suis eo tempore animae beatorum, ut ait beatus Gregorius, quo possunt ad fructuosam poenitentiam eorum corda convertere, atque ipsa conversione salvare. Quid enim aliud pro inimicis orandum est, nisi hoc
Abbreviated transcription (Latin):
pater abraham mitte lazarum ut intinguat
extremum digiti sui in aquã & refriger& lin¬
guã meã quia crucior in hac flamma: Ecce
quomodo diuitis anima lazari pacperis sp̃m
cognoscebat: Ex quononest dubitandum qđ se
de functorum sp̃s in illa regione pariter cog¬
noscant : pos sunt enim & bonibonis & malimalos
cognoscere : si enim ut ait sc̃s gregarius. ab rahã
lagarum minime recognouis s& : N equaquã
addiuitem in tormentis positum de trans acta¬
eius contritione loquer &urdicens : Qđ mala
receperit inuita sua : & simalimalos non re¬
cognoscerent. Nequaquam diues in torm̃tis
positus: fratrum suorum &iam absentium
meminiss& : Quomodo eñĩ prȩsentes non
poss& agnoscere. qui &iã ꝑ absentiã memo¬
riacurauit exorare qua in reillud quoque
ostenditur qui a & bonimalos & malibonos
cognoscunt : Nam & diues abra ham cognos¬
citu cuidictum est. Recipistibona in uita
tua & electus lagarus areprobo est dignite
cognitus quem mitti precatur exnomine

Expanded text:
mitte Lazarum, ut intingat extremum digiti sui in aquam, ut refrigeret linguam meam, quia crucior in hac flamma . Ecce quomodo divitis anima Lazari pauperis spiritum cognoscebat. Ex quo non est dubitandum, quod se defunctorum spiritus in illa regione pariter recognoscant. Possunt enim et boni bonos, et mali malos recognoscere. « Si enim, ut ait Gregorius, Abraham Lazarum minime cognovisset, nequaquam ad divitem in tormentis positum, de ejus transacta contritione loqueretur dicens, quod mala receperit in vita sua. Et si mali malos non recognoscerent, nequaquam dives in tormentis positus, fratrum suorum etiam absentium meminisset. Quomodo enim praesentes non posset cognoscere, qui etiam pro absentium memoria curavit exorare? Qua in re illud quoque ostenditur, quia et boni malos, et mali cognoscunt bonos. Nam et dives ab Abraham cognoscitur, cui dictum est: Recepisti bona in vita tua. Et electus Lazarus a reprobo divite est cognitus, quem mitti precatur ex nomine
Abbreviated transcription (Latin):
definier ẽe &iam scłi huius doctissimi
om̃s iuuentute: quaecum fuerit spatio
ꝓprio terminata in deiam hominem de
trimenta uergere grauiores ea senilis
a&atis & ideo non ẽẽ uictum inm̃ surã cor¬
poris uł in mensura stature sed inm̃sura
agatis plenitudinis xp̃i. resurgent ergo
om̃s tammagni corpore quã uelerant uel
futuri erant a&ate iuuenali quã uis nihil .xcii¬
oberit &iã sierit infantilis uł senilis for¬
ma corporis ubi nec mentis nec ipsius cor¬
poris nulla remanebit infirmitas: Vnde
&iam p̃dictus doctor sequent̃ adiungit:
Siquis in eo corporps modo in quode functus ẽ¬
resurrectur ũ unũ quẽq concedit. Non ẽ
cũ illo laboriosa contradictione pugnandũ :
Iulianus quoq pomerius quide hoc senserit
recturi creduntur ad quã ꝑfecta essent. siui¬
uerent anni p̃cedentib: ꝑuenturi: Quia sinatura
resurrectio reparauit aliquidde eẽ plenitudin

Expanded text:
definierunt esse etiam saeculi huius doctissimi definierunt esse etiam saeculi huius doctissimi homines iuuentutem; quae cum fuerit spatio proprio terminata, inde iam hominem in detrimenta uergere grauioris ac senilis aetatis; et ideo non esse dictum in mensuram corporis uel in mensuram staturae. sed inaetatis plenitudinis Christi. Resurgent ergo omnes tam magni corpore, quam erant, vel futuri erant aetate juvenili. Quamvis nihil oberit, etiamsi erit infantilis vel senilis corporis forma, ubi nec mentis nec ipsius corporis ulla remanebit infirmitas. » Unde etiam praedictus doctor sequenter adjungit: « Si quis in eo corporresurrecturum unumquemque contendit, non est cum illo laboriosa contradJulianus quoque Pomerius quid de hoc senserit recturi esse credantur, ad quam profecto essent, si viverent, annis sequentibus perventuri; quoniam si naturam r
Abbreviated transcription (Latin):
cruciatib: constituta sumus dolor: Neccor¬
rum pat cruciando nec perimat. Acsic ad
hocaro in mortalis cum sua anima condẽp¬
nata uiuit ut sentiat sentiat utdeleat &
dol& ut meritissuis digna recipiat ⁊
pesuꝵ gerites siuesint. senes iunut
ueries uel in panites
leriq ꝑtinac it̃ hac uariae dehac questione
certantib: beatissimus agustinus respon¬
surum sae praebens dicit sidixerimus ad
corpora redigenda periuit: Demultorum
corporibus plurimum cũ ipse nec capillum
periturum eẽ ꝓmiiserit restat ergo utsua
recipiat quisq. mensura quã uł habuit in
iuuentute &iã si senexit mortuus uł fue¬
rat habiturus si ẽ ante defunctus. Atq:
illud cõmemorauit apłs: demensura &atis
plenitudinis xp̃i. sic accipiamus dictũ ut
nec in fra Nec ultra iuuenalem formã
resurgant corpora mortuorum sed inae
tate & robore usq. ad quã xp̃s hic ꝑuenisse
cognouimus circa triginta quippe an nos

Expanded text:
cruciatibus constituta, summus dolor nec corcruciatibus constituta, summus dolor nec corrumpat cruciando, nec perimat. Ac sic ad hoc caro immortalis cum sua anima condemnata vivit, ut sentiat; sentit, ut doleat; dolet, ut meritis suis digna recipiat. »resurgentes, sive sint senes, sive juvenes, vel infantes. Plerisque pertinaciter ac varie de hac quaestione certantibus, beatus Augustinus responsurum se perhibens dicit: « Simaiorum corpora redigenda, peribit de multorum corporibus plurimum, cum ipse nec capillum periturum esse promiserit. restat ergo, ut suam recipiat quisque mensuram, quam uel habuit in iuuentate, etiam si senex sit mortuus, uel fuerat. habiturus, etiam si est ante defunctus, atque illud quod commemorauit apostolus de mensura aetatis tum est, sic accipiamus dictum, ut nec infra nec ultra iuuenalem formam resurgant corpora mortuorum, sed in eius aetate et robore, usque ad quam Christum hic peruenisse cognouimus circa triginta quippe annos
Abbreviated transcription (Latin):
Asineulla de formitate sicut si ne ulla¬
s. ulo corruptione honore dificultate
in quib: tanta facilitas quanta felicitas erit
propterquod spiritalia dicta sunt. quam
ꝓculdubio corpora futura non sp̃s sint.
sed sicut nunc corpus anima ledicitur:
quod tamen corpus Non anima ẽ itanunc
sp̃itale corpus erit corpus tamen non sp̃s
& qualiter quidem in corruptibilis & in¬
mortalis erit sed ecrum ipsorum quia
recepturi sunit locauł merita in conpara¬
biliter diuersa erunt : & a se inuicem
Longen distantia: Vndedicit apłs om̃s
quidem resurgimur sed non om̃s inmutabi¬
Vnã tantum resurrectionem omnium homi¬
num. signat ut om̃ia hominũ corpora una
in corruptione at in mortalita tedonaita
aut insupplicio aut in praemio. possentẽẽ
Peccatores ad illud finale uiditium. & sc̃i
om̃s ad p̃mium Igitur corpora miserorum
nonsic in corruptibilia uł in mortalia erñ
ut quia corrũpi autmori non poterunt nullũ
sensum doloris ammittant sed ut in a & nis

Expanded text:
sine ulla corruptione, vel oneris difficultate. In quibus tanta facilitas, quanta felicitas erit. Propter quod spiritalia dicta sunt, cum procul dubio corpora futura non spiritus sint. Sed sicut nunc corpus animale dicitur, quod tamen corpus non anima est; ita tunc spiritale corpus erit, corpus tamen, non spiraequaliter quidem incorruptibilis et immortalis erit; sed eorum ipsorum qui recepturi sunt loca vel merita incomparabilitlonge distantia. Unde dicit Apostolus: Omnes quidem resurgemus, sed non omnes immutabiesurgemus, unam tantum resurrectionem omnium hominum signat, ut omnia hominum corpora, una incorruptione, una immortalitate donata, aut in supplicio, aut in praemio, possint essepeccatores ad illud finale judicium, et sancti omnes ad praemium. Igitur corpora miserorum non sic immortalia et incorruptibilia erunt, ut quia corrumpi aut mori non poterunt, nullum sensum doloris admittant; sed ut, in aeternis
Abbreviated transcription (Latin):
sinetuentteritia si racerdos ad quẽ ꝑtinebat uocatus uenire
noglexerit ipsedannationẽ anime iudicio ep̃i sui castig& ur
sedaomnib: lic&e fidelib: ubistrte morituror inuenerint non
lapti tatus immop̃ ceptũ ẽ animas eripere diabolo ꝑbaptis ma
iđe benec̃ta simplicite aqua in nomine dñibaptizare illor
unde opert& eus quipossunt fidelermonachur maxime &
scientiã habere baptitandi & si longius alic hubi exierint eu

Expanded text:
poenitentia. Si sacerdos, ad quem pertinebat, vocatus venire neglexerit, ipse ob damnationem animae judicio episcopi sui castigetur. Sed in omnibus licet fidelibus, ubi forte morituros invenerint non baptizatos, imo praeceptum est, animas eripere a diabolo per baptisma: id est, benedictam simpliciter aquam in nomine Domini, baptizare illos unde oportet eos qui possunt, fideles monachos maxime, et scientiam habere baptizandi, et si longius alicubi exierint, eu
Abbreviated transcription (Latin):
quibusdam adhuc mansionibus diferuntur: In
quo dilatationis dumno. Quid aliud innuitur.
tuisi quod de ꝑ fecta iustitia aliquidminus habuer̃
& tam̃ luce clarius constat : quae ꝑfectorum
iustorum animȩ mox ut huius carnis claustra
exeunt incelestibus sedibus recipiuntur: Quod
& ipsa ꝑ seueritas ud testatur dicens : Vbicumq
fuerit corpus illic congregabuntur & aquilae
quia ubi ipseredemptor nostor est. corpore
illic proculdubio colleguntur & animȩ iustorum:
& paulus dis solui desiderat &cũ xp̃o esse Quiergo
xp̃m in caelo esse non dubitat. Nec pauli animam
incȩlo eẽ. negat Qui&ã dis solutione suicor¬
poris atque in habitatione patriȩ celestis dicit
Scimus qm si terrestris domus nr̃a huius habita¬
tionis dissoluatur quo ȩdificationem habeamus¬

Expanded text:
quibusdam adhuc mansionibus differuntur: in quibusdam adhuc mansionibus differuntur: in quo dilationis damno quid aliud innuitur, nisi quia de perfecta justitia aliquid minus habuerunt? Et tamen luce clarius constat, quia perfectorum justorum animae, mox ut hujus carnis claustra exeunt, in coelestibus sedibus recipiuntur, quod et ipsa Veritas attestatur dicens: Ubi fuerit corpus, illic congregabuntur et aquilae , quia ubi ipse Redemptor noster est corpore, illic procul dubio colligentur et animae justorum. Et Paulus dissolvi desiderat et cum Christo esse. Qui ergo Christum in coelo esse non dubitat, nec Pauli animam in coelo esse negat, qui etiam dissolutione sui corporis atque inhabitatione patriae coelestis dicit: Scimus quoniam si terrestris domus nostra hujus habitationis dissolvatur
Abbreviated transcription (Latin):
Inferos dictos eoquod in frasint latinae appellatos
Sicut autẽ scđm corpus siponderis sui ordinem teneant
inferiora sunt omnia grauiora : Ita scđm sp̃m infe¬
riora sunt omĩa tristiora. Vnde &angreca lingua
origonominis quo appellantur inferi exeo qđ nihil
sub habeant resonare peribitur
substantia sed eam spiritalẽ arbitror eẽ ñ corporalẽ
Nec audiendi sunt qui ad firmant inferos in hacuita
ex plicari uec eẽ postmostem: Viderint enĩquem¬
ad modũ poetica ficm̃ta inter p̃tentur : Nos ab
auctoritatem diuinarum scripturarum quibus solis
non sunt aut unde inferi appellentur si subterris
corporalium rerum similitudines sic de monstrant᷑:
Vtcumde functorum animȩ inforis digne carnis
amore peccarunt. hoc per illas corporalium rerũ
similitudines exhibeatur. Quod ipsi carni mostuȩ
ehis interrogantibeatum gregoriũ ita legimus
respondisse : Hoc neque de omnibus iustis facere
possumus: Nequede omnib: negare Namsunt
corundã iustorum animae quaea icglesti regno

Expanded text:
inferi eo, quod infra sint, latine appellantur; sicut autem secundum . corpus si ponderis sui ordinem teneant inferiora sunt omnia grauiora, ita secundum spiritum inferiora sunt omnia tristiora: unde et in graeca lingua origo nominis, quo appesub se habeant, resonare perhibetursubstantia, sed eam spiritalem esse arbitror, non corporalem. Nec audiendi sunt, qui affirmant inferos in hac vita explicari, nec esse post mortem. Viderint enim quemadmodum poetica figmenta interpretentur: nos ab auctoritate divinarum Scripturarum, quibus solis non sint, aut unde inferi appellentur, si sub terris corporalium rerum similitudinem sic demonstrantur, ut cum defunctorum animae inferis dignae, carnis amore peccaverunt, hoc per illas corporalium rerum similitudines exhibeatur, quod ipsi carni mortuae De his interroganti Petro beatum Gregorium ita legimus respondisse: « Hoc neque de omnibus justis fateri possumus, neque de omnibus negare. Nam sunt quorumdam justorum animae, quae a coelesti regno
Abbreviated transcription (Latin):
encuntes de compore non statio con locent᷑
incaelectipue regnio¬
ulianus pomeriusdicit. Sp̃sille quinectam ꝑ¬
fecte sc̃itatis hinc exeunt : Vt ire in parad siri
statim postde positione scõrũ corporũ possem
Nec tam crimino se hac dampnabiliter uiuunt
aut ita in suis criminibus ꝑ seuerant utcũdiabolo
& angelis eius dampnarimereantur. Aecđa
proeis hic efficaciter supplicantur hac poenis
medicinalibus. expiati corpora sua cũbeata
in mortalitate recipient: Haec regnicȩlestis
facti participes in eo sine ullo affecto suaebea¬
titudinis permanebunt Quod ante resur¬

Expanded text:
euntes de corpore, non statim collocentur in coelestibus regniulianus Pomerius dicit: « Spiritus illi qui nec tam perfectae sanctitatis hinc exeunt, ut ire in paradisum statim post depositionem suorum corporum possint, nec tam criminose ac damnabiliter vivunt, aut ita in suis criminibus perseverant, ut cum diabolo et angelis ejus damnari mereantur, Ecclesia hic pro eis efficaciter supplicante, poenis medicinabilibus expiati, corpora sua cum beata immortalitate recipient, ac regni coelestis facti participes, in eo sine ullo defectu suae beatitudinis permanebunt » . CAPU
Abbreviated transcription (Latin):
eius sed infine scłi gerendis Ad hoc ꝑtin& qđ
uiuos cũt & mostuos cum uenerit iudicauit :
merito mortui appellantur: Ab illo utiq ud¬
candis̃ siue ut uiuos intellagamus quor hic non¬
dum mortuos sed adhuc in istocarne uiuenter in¬
uenturus ẽ ei aduentus: Mortuos aũt quidecor¬
pere prius quã ueniat exierunt uł exituri sunt:
Sedes dicimus quos greci tronos appellant :
thronos cũt greci sedes dicunt Sc̃i ergo
quam lib& ipsi sint sedesdĩ: Iuxta qđ scriptũ ẽ
Anima iusti sedes sapientiae ipsitamenseder
abebunt in quib: xp̃o iudicante sessuri sunt : Iuxta
illud quod ipsa ueritas ait: Vos qui secuti estis me
in regeneratione cum sederit filius hominis insede
ma iestatis suaesedebitis & uos suꝑ sedes duo¬

Expanded text:
est, sed in fine saeculi gerendis. Ad hoc pertinet est, sed in fine saeculi gerendis. Ad hoc pertinet ivos autem et mortuos, cum venerit, judicabit, merito mortui appellantur, ab illo utique judicandi sunt: sive ut vivos intelligamus quos hic nondum mortuos, sed adhuc in ista carne viventes ejus invenerit adventus; mortuos autem, qui de corpore priusquam veniat exierunt, vel exituri sunt. icantium. Sedes dicimus quas Graeci thronos appellant: thronos autem Graeci sedes dicunt. Sancti ergo, quamlibet ipsi sint sedes Dei, juxta quod scriptum est: Anima justi sedes est sapientiae , ipsi tamen sedes habebunt, in quibus Christo judicante sessuri sunt, juxta illud quod ipsa Veritas ait: Vos qui secuti estis me, in regeneratione cum sederit Filius hominis in sede majestatis suae, sedebitis et vos su
Abbreviated transcription (Latin):
Quenturus est : Hec tamen recedit ãfilio.
pater quomodo ergo non ipse uenturus est
quia non ipse uidebitur iniuditio : Vider̃
inquem pupugerunt forma illa erit iudex
quȩ stetit sub iuditio illa iudicabit quȩ iudi¬
cata est : Iudicata est eñi iniq: iudicabit iustȩ¬
Namcum & in proph&icis litteris ad nouis si¬
mũ iuditium faciendũ dñs legitur es se uen¬
turus & si eius alia distinctio non ponatur:
tantũ modo propt̃ ipsum iudiciũ xp̃s deb&
intelligi quia & si pater iudicauit ꝑ aduentũ
filihominis iudi cauit : Nam ipse per sua
p̃sentiȩ manifestatione non iudicat quem¬
quam sed omne iuditium deditfilio: Quia
manifestabitur homo iudicaturus: sicut
homo est iudicatus est.
aduuos & mortuos iudi candos decȩ̃lo
descendenit
Ion est consequens ad hancuitã ꝑtinere
p̃fixa beati agustini sententiã qđ de xp̃o
profitemur futurum m̃ decelo uenturus ẽ
tam nr̃t̃um qua e hic geritur qui neo in reb: gestis

Expanded text:
venturus est: nec tamen recedit a Filio venturus est: nec tamen recedit a Filio Pater. Quomodo ergo non ipse venturus est? Quia non ipse videbitur in judicio. Videbunt in quem pupugerunt . Forma illa erit judex, quae stetit sub judice; illa judicabit quae judicata est: judicata est enim inique, judicabit justem ergo in propheticis litteris ad nouissimum iudicium faciendum Deus legitur esse uenturus, etsi eius alia distinctio non ponatur, tantummodo propter ipsum iudicium Christus debet intellegi, quia etsi Pater iudicabit, per aduentum filii hominis iudicabit. Nam ipse per suae praesentiae manifestationem non iudicat quemquam, sed omne iudicium dedit Filio, qui manifestabitur homo iudihomo est judicatus. CAPUvivos et mortuos judicaturus de coelo descenderit. Non est consequens ut ad hanc vitam pertinere praefixam beati Augustini sententiam, quod de Christo profitemur futurum, quoniam de coelo venturus est tam nostram quae hic geritur, quia nec in rebus ejus gestis
Abbreviated transcription (Latin):
Neldenter humanigeneris cũ apparuerit
dimitis iustis & terribilis in iustis quẽ em̃i
mansu&u a spicient electi. hunc eundem¬
pauendum atq terribilem. conspicient
re probi sed hunc ideo electi terribilem
non uidebunt qui amodo terrorem illius con¬
siderare non desinunt. &ideo reprobi terri¬
bilem illum conspicient ei sed hunc ideo
Sinit uisuri
p̃s dĩfilius cũ adiudicium uenerit faciendũ
Nomnis pariter humanitatem eius & iusti &
in iusti ui surisunt : Diuinitatẽ tamen eius
promittitur : Non qđ ab in iustis tunc diui¬
nitas eius non uideatur testatur ȩsaias
quidicit. tollatur impius neuideatmaiesta¬
tem dñi. ex quo a pertissime pat& qđ repro¬
bi tunc humanitatem utiq: xp̃i. inqua iudi¬
catus est uidebunt ut doleant diuinitatem
uero eius non uidebunt negaudeant qui
bus enim diuinitas ostendit᷑ utiq: ad gaudiũ
uenturus essecredatur
it ex hoc beatissimus agustinus. Neq em̃i
adiuditiũ uiuorum & mostuorũ pater ipse

Expanded text:
demptor humani generis cum apparuerit, et mitis erit justis, et terribilis injustis. Quem enim mansuetum aspiciunt electi, hunc pavendum atque terribilem conspiciunt reprobi. Sed hunc ideo electi terribilem non videbunt, quia modo terrorem illius considerare non desinunt. Et ideo reprobi terribilem illum conspicient, quia modo sint visuri. Christus Dei Filius cum ad judicium venerit faciendum, omnes pariter humanitatem ejus justi et injusti visuri sunt. Divinitatem tamen ejus promittitur. Nam quod ab injustis divinitas ejus non videatur, testatur Isaias qui dicit: Tollatur impius, ne videat majestatem Dei . Ex quo apertissime patet quod reprobi tunc humanitatem ejus utique in qua judicatus est videbunt ut doleant; divinitatem vero non videbunt, ne gaudeant. Quibus enim divinitas ostenditur, utique ad gaudiventurus esse credatur. Ait ex hoc beatissimus Augustinus : « Neque enim ad judicium vivorum et mortuorum Pater ipse
Abbreviated transcription (Latin):
Iquod ante resurrectionem corporũ non sic ui¬
deatur ds ã scis spiritibus de functorum sicut
post resurrectionem uidebitur & qualiter
XII Quod post descensumxp̃i ad inferos animus
electorum non locis illis teneantur. Vbi patri¬
archurum antea animȩ tente sunt sed statim

Expanded text:
I. Quod ante resurrectionem corporum non sic videatur Deus a sanctis spiritibus defunctorum, sicut post resurrectionem videbitur: et qualiterXII. Quod post descensum Christi ad electorum non locis illis tenentur, ubi patrircharum animae tentae sunt, sed statim
Abbreviated transcription (Latin):
fide ẽ uiuere si iustus es & fide uiuis siuere
in dño credis. Curnoncum xp̃o futurus & de
Simeon deniꝗ ille iustus quiuere iustus fuit.
qui fide plena p̃ceptadi seruauit cũ eidiuinitus
xp̃m: De quo sibi fuerat ante p̃dictum. Quo
uiso excidit secito eẽmoriturum : La&us itaꝗ
de moste iam proxima. & dequa uicina
arcersione securus: Accepit in manus puerũ
& benedicens dm̃ exclamauit &dixit : Nunc
in pace. Qm̃ uiderunt oculimei salutare tuũ
ꝓbans scilic& atq: contestans tunc ẽe seriuis dĩ¬
I pacem tunc libera tunc tranquillã qui&em
quando de istius mundi turbinibus extracti
sedis & securitatis a&nȩ postum p&cimus :
quando expuncta hac morte ad in mortalitatẽ
uenimus : Illa ẽ eñ inr̃apax illa fida tran¬
quillitas. illa stabilis & firmã & ꝑ p&ua secu¬

Expanded text:
fide uiuere. si iustus es et fide uiuis, si uere fide uiuere. si iustus es et fide uiuis, si uere in Deum credis, cur non cum Christo futurus et de Simeon denique ille iustus qui uere iustus fuit, qui fide plena Dei praecepta seruauit, cum ei diuinitus iam Christum, de quo sibi fuerat ante praedictum: quo uiso sciuit se cito esse moriturum. laetus itaque de morte iam proxima et de uicina arcessitione securus accepit in manus puerum et benedicens Deum exclamauit et dixit: nunc in pace, quoniam viderunt oculi mei salutare tuum ; probans scilicet atque contestans tunc esse servis Dei pacem, tunc liberam, tunc tranquillam quietem, quando, de istis mundi turbinibus extracti, sedis et securitatis aeternae portum petimus, quando expuncta hac morte ad immortalitatem venimus. Illa est enim vera pax, illa fida tranquillitas, illa stabilis et firma et perpetua secu
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃mmo stuum de dignaris mori Ergo mori¬
turus es quo euadas hoc non habes. Hodiesit
cras fit futurum ẽ debitum ẽ reddendum
quid ergo aithomo. timens fugiens occultanse
ne inueniatur ab inimico. Num quid ait ut ñ
moriatur sed ut paulo serius moriatur
Non accipit debiti securitatem sed postulationẽ
Quantum lib& diudifferatur ueni& qđ diffestur
excipit primam, Seruemus ergo sermonẽdi
in fide ꝑuenturi aspeciem quã acciperimus
plenissimamlibestatem : De patribus enim
olimmostuis tale dñs res ponsum iudaeis dedit
dicens: Ego sũds̃ abraham & ds̃ isa ac &đr̃ iacob:
Non est ds mostuorum sed uiuorum. si ergo
ad tempus incarne uiu& in anima donec re¬
surgat & caronumquã postea moritura:
cybrianus : Eius est mortem timere quiadx p̃m
nolitire : Cius ẽ ad xp̃mnol& ire quise ñ cre¬
dat cũ xp̃o incipere regnare. Scriptũ & iustũ

Expanded text:
Christum mortuum, dedignaris mori? Ergo moriChristum mortuum, dedignaris mori? Ergo moriturus es: qua evadas hoc, non habes. Hodie sit, cras sit; futurum est, debitum est reddendum. Quid ergo agit homo timens, fugiens, occultans se ne inveniatur ab inimico? Numquid agit ut non moriatur? Sed ut paulo serius moriatur. Non accipit debiti securitatem, sed postulat dilationem. Quantumlibet diu differatur, veniet quod differtur. excipit primam. Servemus ergo sermonem Dei in fide, perventuri ad speciem, cum acceperimus plenissimam libertatem. De patribus enim olim mortuis tale Dominus responsum Judaeis dedit, dicens: Ego sum Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob. Non est Deus mortuorum, sed vivorum . Si ergo ad tempus in carne, vivit in anima, donec resurgat et caro, nunquam postea moritura. ius est enim mortem timere qui ad Christum nolit ire. eius est ad Christum nolle ire qui se non credat cum Christo incipere regnare. Scriptum est: iustum
Abbreviated transcription (Latin):
canum linguas. quã impii diuitis inpurpura
& bis su orrenda illa genera mostiũ quid mor¬
tuis obfuerunt quibene uixerunt
corporis depo sitio sarcinae grauis. sed si alia
sarcina non port&ur qua homo in gehennam p̃¬
cipit&ur : De ipsa ergo morte dñsdixit mostẽ
non uidebit in a&num qui sermonẽ meũ ser¬
uauerit : Ex pauescamus istam mortem sed
illã timeamus quod est aut̃ grauius. multi ꝑ¬
uerse timendo istam inciderunt in illam:
Dictum ẽ aliquibus ud orare idola quod si non
feceritis interficiemini : Autquẽ ad modum
ille nabuchodo nosordixit si non feceritis
mit temini in camino ignis ardentis. multi
timuerunt & adorauerunt : Nolenesmori
mostui sunt: Timendo mortem quae non eua¬
ditur incider̃ in mortem quã euadere felicit̃
possent. si istã quȩ non euaditur infeliciter
nontimerent: Natus es homo moriturus es
ces sitate moriturum te consolar&ur. uo¬
luntatemori dignatus est : Quando uides

Expanded text:
canum linguas quam inpii diuitis in purpura canum linguas quam inpii diuitis in purpura et bysso, horrenda illa genera mortium quid mortuis obfuerunt, qui bene uixerunt? corporis, depositio sarcinae gravis: sed si alia sarcina non portetur, qua homo in gehennas praecipitetur. De ipsa ergo morte Dominus dixit, Mortem non videbit in aeternum, qui sermonem meum servaverit. 12. Non expavescamus istam mortem, sed illam timeamus. Quod est autem gravius, multi perverse timendo istam, inciderunt in illam. Dictum est aliquibus, Adorate idola; quod si non feceritis, interficiemini: aut quemadmodum ille Nabuchodonosor dixit, Si non feceritis, mittemini in caminum ignis ardentis. Multi timuerunt et adoraverunt; nolentes mori mortui sunt: timendo mortem quae non evaditur, inciderunt in mortem quam evadere feliciter possent, si istam quae non evaditur, infeliciter non timerent. Natus es homo, moriturus es. cessitate moriturum consolaretur, voluntate mori dignatus est. Quando vides
Abbreviated transcription (Latin):
Generaui ueroo forandare aniunã exhis
euam contigenit sus tine re
uid inter est. ait beatissimus agustinus quo
Qmostis genere uita ista finiatur quando ille
cuifinitur Itermori non cogitur : Cum autẽ
unicuiq: mostalium sub cotidianis uitȩhuius
casibus innumerabiles mortes qđ ud modo con¬
min&ur quam diu incestum ẽ quaenã eorum
uentura sit quȩro utrum sanctius sit unam ꝑ¬
pei moriendo a nom̃s timere uiuendo:
Neignoro quamcitius eligatur diuuiuere subtimo¬
re totmostium quã semel moriendo nullã
de inceps formidare. sed aliudẽ qđ carnis
sensus infirmiter pauidus refugit: aliud qđ
mentis ratio diligent̃ enucleata conuincit :
Malumors putanda non ẽ quã bonauita p̃cesse¬
rit. neque enimfacit malã mortem nisi quod
sequitur mortem non itaq: multũ curandũ ẽ
eis qui necessario morituri sunt. quid accidat
ut moriantur sed moriendo quoirecogantur:
Cumigitur xp̃iano uerit longe meliore fuis se
religiosi pauperis mortẽ inter lingentium

Expanded text:
vivendo formidare, an unam ex his, quae contigerit, sustinere. « Quid interest, ait beatissimus Augustinus, quo mortis genere vita ista finiatur, quando ille cui finitur, iterum mori non cogitur? Cum autem unicuique mortalium sub quotidianis vitae hujus casibus innumerabiles mortes quodammodo comminentur, quandiu incertum est quaenam earum ventura sit, quaero utrum satius sit, unam perpeti moriendo, an omnes timere vivendo. Nam nec ignoro, quam citius eligatur diu vivere sub timore tot mortium, quam semel moriendo, nullam deinceps formidare. Sed aliud est quod carnis sensus infirmiter pavidus refugit, aliud quod mentis ratio diligenter enucleata convincit. Mala mors putanda non est, quam bona vita praecesserit. Non enim facit malam mortem, nisi quod sequitur mortem. Non itaque multum curandum est eis, qui necessario morituri sunt, quid accidat ut moriantur, sed moriendo quo ire cogantur. Cum igitur Christiani nouerint longe meliorem fuisse religiosi pauperis mortem inter lingentium
Abbreviated transcription (Latin):
sacrificium : sed & sinusquã inscripturis ueterib
in hac consu&udine clar& auctoritas: ubi in p̃cib:
sacerdotis quȩ dñodo ad eiꝰ altare funduntur locũ suũ
hab& &iã cominendatio mostuorũ : Cum eñidõ
sacrificium prospiritibus de functis offertur
proualdebonis gratiarũ actiones sunt ꝓnon
malis &iã sinulla sint adiumenta mostuorum
quales cumꝗ tamen sunt consolationes uiuentium
Quibus tamen pro sunt. aut ad hoc prosunt. ut sit
plena remissio autceste ut tolerabilior fiat
ipsa dampnatio.

Expanded text:
sacrificium . Sed etsi nusquam in Scripturis veteribus rsae ecclesiae, quae in hac consuetudine claret, auctoritas: ubi in precibus sacerdotis, quae Domino Deo ad ejus altare funduntur, locum suum habet etiam commendatio mortuorum. Cum enim sacrificium Deo pro spiritibus defunctorum offertur, pro valde bonis gratiarum actiones sunt, pro malis, etiam si nulla sunt adjumenta mortuorum, qualescunque tamen vivorum consolationes sunt. Quibus autem prosunt, aut ad hoc prosunt ut sit plena remissio, aut certe ut tolerabilior fiat ipsa damnatio.
Abbreviated transcription (Latin):
unde uiuer& : Eligens uitam mendicantẽ
quã caelerem mostem. Cuidictum est. Nauiga
nemoriaris. & distulit  Cuidictum est
labora nemoriaris & pigerfuit: leuia ds
iub& ut in a&ernum uiuamus & oboedire ne¬
glegimus : Nontibids̃ dic̃ ꝑ dequicquid habes
ut uiuas exiguo tempore in labore sollicitus
sedda pauperi unde hubes ut uiuas semper
sine labore securus: Accusant nos amatores
uitȩ temporalis quã nec cum uoluit necquȩ¬
diuuoluit habent: & nos inuicem non accusa¬
mus. tampigri tam tepidi ad capendum uita
a&ernam quam si uoluerimus habebimus

Expanded text:
unde viveret, eligens vitam mendicantem, quam celerem mortem? Cui dictum est, naviga ne moriaris, et distulit? Cui dictum est, labora ne moriaris, et piger fuit? Levia Deus jubet, ut in aeternum vivamus, et obedire negligimus. Non tibi dicit Deus: perde quidquid habes, ut vivas exiguo tempore in labore sollicitus; sed: da pauperi unde habes, ut vivas semper sine labore securus. Accusant nos amatores vitae temporalis, quam nec cum volunt, nec quandiu volunt, habent. Et nos invicem non accusamus, tam pigri, tam tepidi ad capescendam vitam aeternam, quam si voluerimus, habebimus
Abbreviated transcription (Latin):
xisr& dñsihs contigit aut̃ meri inopem illum &
auferri ab angelis insinu abrahȩ. Nuncergo hic
nunc ibi eẽ potuerunt quihinc illuc quẽ ds̃ uoluit
abstulerunt : Item idem doctor inlibris d&rini¬
tate dĩ sicdicit. quicumq: dedie indiem ꝓficiendo
renouatur in agnitionedĩ iustitia & sc̃itate ue¬
ritatis trans ferr& amorem. A temporalibus
ad a&erna in quo profectu & accessu tenentẽ
ruptibile corpus infine scłi non ad poenam sed
adgloriam recepturus:
animȩ pauci. promorte carnis quae sine dubio
inde ẽ quod laborant : laborat nemoriatur homo
moriturus & non laborat ne pecc& homo in a&nũ
uicturus & cũ laborat nemoriatur si ne causa
laborat : Idenim agit ut multũ mors difforat᷑
non ut euadatur si aut̃ peccare nolit. non la
citare homines & cũipsis pariter excitari:
Vt tales essemus amatores uitȩ ꝑmanentes
quales sunt homines amatores uitȩ fugientis:
Quid non facit homo submortis periculo constitu¬

Expanded text:
s Jesus: Contigit autem inopem illum mori, et efferri ab angelis in sinum Abrahae. Nunc ergo hic, nunc ibi esse potuerunt, qui hinc illuc, quem Dominus voluit, abstulerunt » . Item idem doctor in libris de Trinitate sic dicit: « Quicunque de die in diem proficiendo renovatur in agnitione Dei, justitiaque ac sanctitate veritatis, transfert amorem de temporalibus ad aeterna. In quo profectu et accessu, tenentem ruptibile corpus in fine saeculi non ad poenam, sed ad gloriam recepturus. animae pauci. Pro morte carnis, quae sine dubio inde est quod laborant. Laborat, ne moriatur, homo moriturus, et non laborat, ne peccet, homo in aeternum victurus. Et cum laborat ne moriatur, sine caulaborat; id enim agit ut multum mors differatur, non ut evadatur: si autem peccare nolit, non labcitare homines, et cum ipsis pariter excitari, ut tales essemus amatores vitae permanentis, quales sunt homines amatores vitae fugientis! Quid non facit homo sub mortis periculo constitu
Abbreviated transcription (Latin):
soluerentur atque ita ñ inuis ibi p̃mio proba¬
r&ur fides sediam nec fides e& confestim
suoperis quaerendo & sumendo mercedem:
Nunc uero maiore mirabiliore gratia saluatoris
inusus iustitiȩ peccati poena conuersa est:
Dehoc quoq: ita iulianus pomerius ait. Ideo re¬
generatihic ad a &̃ nam beatitudinem transire
si ne carnis moste non pos sunt quia non p̃sentis
utae ẽ sed futurȩ omne bonorum qđ in eis sa¬
cramenta quibus regenorantur efficiunt : &¬
utique si spe saluifiunt quicumꝗ saluentur &
spes non temporalis uitȩ ẽ. sed a&nȩ : non
litat spes sed propterhanc uisibilem uitam
sine termino possidendum uiderentur uelle
inxp̃o renasci atq: ita nec fideles ẽ& inqͥbus
nulla e& in uisibilium fides & adbona in uisibi¬
lia promerenda tepidi redderentur uitae
huius temporis amatores: Quod presto¬

Expanded text:
solueretur? Adque ita non inuisibili praemio probasolueretur? Adque ita non inuisibili praemio probaretur fides, sed iam nec fides esset, confestim sui operis quaerendo et sumendo mercedem. Nunc uero maiore et mirabiliore gratia Saluin usum justitiae peccati poena conversa est. De hoc quoque ita Julianus Pomerius ait: « Ideo regenerati hinc ad aeternam beatitudinem transire sine carnis morte non possunt, quia non praesentis est vitae, sed futurae omne bonum, quod in eis sacramenta, quibus regenerantur, efficiunt. Et utique, si spe salvi fiunt quicunque salvantur, et spes non temporalis vitae, sed aeternae est, non litat spes, sed propter hanc visibilem vitam sine termino possidendam, viderentur velle in Christo renasci: atque ita nec fideles essent, in quibus nulla esset invisibilium fides, et ad bona invisibilia promerenda tepidi redderentur vitae hujus temporalis amatores. » CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
peccato mostis unicuique in pertitur con¬
ditio : Nos autem quorum originale peccatũ
in baptismate soluitur : Curmortis huius
supplitio teneamur his obiectionibus ratio
prolata respond&. siceninde his doctor
ogregius augustinus oloquiturdicens: Ad
hoc relinquitur animae experimentum se¬
parationis a corpore quamuis oblato lam
criminis nexu quõ si regente rationis sacra¬
mentum continuo sequer&ur. in mostalitas
corporum ipsa fides enaruare&ur: Quaetune est :¬
fids quando ex pectatur in spe qđ inre non uidet᷑
fidoi autem robore atque cestamine inmaioribus
dumntaxat afcatibus &iam mostis fuerat supe¬
qundus timor: quod in scĩs mastyribus maxime
emuats Quius profecto ceftaminis e& nulla
unctoria quilligloria quia necipsum omnino¬
non poss& eẽcenamen si post lauacrum regene¬
rationis iam sci non possent mostẽ ꝑ p&acorpora¬
lem : Cum paruulis aut̃ baptizandis quis non ad xp̃i
gratia ꝓpterea potius curr& ne ã corpore

Expanded text:
peccato mortis unicuique conditio imppeccato mortis unicuique conditio impertitur. Nos autem quorum originale peccatum in baptismate solvitur, cur mortis hujus supplicio teneamur? His objectionibus ratio probata respondet. Sic enim de his doctor egregius Augustinus loquitur, dicens: « Ad hoc relinquitur animae experimentum separatcriminis nexu, quoniam, si regenerationis sacramentum continuo sequeretur inmortalitas corporis, ipsa fides eneruaretur, quae tunc est fides, quando expectatur in spe, quod in re nondum uidetur. Fidei autem robore adque certamine, in maioribus dumtaxat aetatibus, etiam mortis fuerat superandus timor, quod in sanctis martyribus maxime eminuit; cuius profecto certaminis esset nulla uictoria, nulla gloria quia nec ipsum omnino posset esse certamen, si post lauacrum regenerationis iam sancti non possent mortem perpeti corporalem. Cum paruulis autem baptizandis quis non ad Christi gratiam propterea potius curreret, ne a corpore
Abbreviated transcription (Latin):
exitu uitȩ anime electorum nimio terren¬
tur m&u. Incerti utrum ad premium. an
ad supplicium transeant. quidam autem
electi infinem suo purgantur. a leuibus qui
bus dam peccatis quidam uero inin ipso suo
fine hila rescunt a&ernorum contem pla¬
gat quod mons necbonum aliouid git:
et tamen Bonis Bonasit
Nors quase paratur corpus ab anima est
Mplerum que bonisbona quiaper eam
transitur ad inmoralitatem futuram
Non quiamors aliquid bonum facta ẽ. quae
ante a malum fuit: sed tantã ds̃fide prestitit
gratiam ut mors quã uitȩ constate ẽ q: con¬
trariã instrumentum fier& perquodtran¬
Si inbaptis mũ peccatum primihomins
soluituꝵ quane mons baptizatos hocno
sus seeuitur.
.uiiii. uos mou& quur mostem homines patiantur
quorum ꝑ gratiam baptis mireatus ab soluitur
adtendant. Quienim haecdicunt solent
argutis propositionibus dicere : mors que
in primum hominem uenit. de malo in oboe¬
dientiȩ accidit & ideo pro originali illo

Expanded text:
exitu vitae animae electorum nimio terrenexitu vitae animae electorum nimio terrentur metu, incertae utrum ad praemium, an ad supplicium transeant. Quidam autem electi in fine suo purgantur a quibusdam levibus peccatis; quidam vero in ipso suo fine hilarescunt, aeternorum contemplaII. Quod mors bonum aliquod non sit , et tamen bonis bona sit. Mors, qua separatur corpus ab anima, est plerumque bonis bona; quia per eam pertransitur ad immortalitatem futuram. Non quia mors bonum aliquod facta est, quae antea malum fuit, sed tantam Deus fidei praestitit gratiam, ut mors, quam constat esse vitae contrariam, instrumentum fieret, per quod trancatum primi hominis solvitur, quare mors baptizatos homines subsequitur ? Quos movet, cur mortem homines patiantur, quorum per gratiam baptismi reatus absolvitur, intendant. Qui enim haec dicunt, solent argutis propositionibus dicere: Mors quae in primum hominem venit, de malo inobedientiae accidit, et ideo pro originali illo
Abbreviated transcription (Latin):
renascentis &cum sit mors peccati r&ributio.
aliquando imperat ut nihil r&ribuatur peccato
Item ex hoc beatus gregorius dic̃. scriptum est:
iustus quacum que morte p̃uentus fuerit.
anima eius inrefrigerio erit: Electiergo
qui ad ꝑ p&uã uitamtendunt. quid eis ob est
si admodicum dure moriuntur : Est eni fortasse¬
nonnum quam eorum culpa lic& anima quae in
eadem debeat morte resecari. Namuirdĩ con¬
tra samariã missus quia ꝑ in oboedientĩã in
itinere comedit huncleo : in eodem itinere
occidit. sed illic statim scriptum est. quia
st&rit leo iuxta a sinum & non comedit deca¬
dauere: Ex quare ostenditur qđ peccatũ
in oboedientiȩ in ipsa fuerit moste laxatũ
quia hidem leo quem uiuentem p̃sum psit
qui enim occidendi ausum habuit decada¬
uere occisi comedendilicentiam non accepit:
Vnde ita eẽ credendum est. qđ plerum que
deculpis minimis ipse solus pauor egredien¬
tes iustorum animas purgat: Nam in ipso

Expanded text:
renascentis. Et cum sit mors peccati retributio, renascentis. Et cum sit mors peccati retributio, aliquando impetrat, ut nihil retribuatur peccato. Ita ex hoc beatus Gregorius dicit: « Scriptum est: Justus qua morte praeventus fuerit, anima ejus in refrigerio erit . Electi ergo qui ad perpetuam vitam tendunt, quid eis obest, si ad modicum dure moriuntur? est enim nofortasse eorum culpa, licet minima, quae in eadem debeat morte resecari. Nam vir Dei contra Samariam missus, quia per inobedientiam in itinere comedit, hunc leo in eodem itinere occidit. Sed statim illic scriptum est, quia stetit leo juxta asinum, et non comedit de cadavere ejus . Ex qua re ostenditur, quod peccatum inobedientiae in ipsa fuerit morte laxatum, quia idem leo qui viventem praesumpserat Qui enim occidendi ausum habuit, de cadavere occisi comedendi licentiam non accepit . » Unde ita esse credendum est, quod plerumque de culpis minimis ipse solus pavor egredientes justorum animas purget. Nam in ipso
Abbreviated transcription (Latin):
contigit ꝑmorsum mortem incurrit. Vnde¬
ria sunt genera mortis id est acerua. inma¬
Itura naturalis: Acerua in fantum: In¬
matura iuuenum. Merita idẽ naturalis
uod adtin& ad corporis mortẽ id est separa¬
tionem animae a corpore cum eã patiuntur
quimorientes appellantur nullibonaest:
Hab& enim asperum sensum & contra naturam uis
ipsa qua utrum diuellit qđ fuerat inuiuente con¬
iunctum atque consestum quã diumoratus:
Donec omnis adimmatur sensus qui exipso in erat
animae carnisque conplexu. Quã totam
molestiam nonnumquam unus ictus corporis
uł animȩ raptus intercipit. nec eam sentire
uicquid illud est inmorientibus qđ grauisen su
adimit sensum pie fideliterq: tolorando aug&
meritum pacientiȩ non aufert uocabulum pȩne
ta cum ex hominis primi perpetuta propagine
proculdubio sit mors poene nascentis tamen
sipropri&ate iustitiaquependatur. fitgloria

Expanded text:
contigit, per morsum mortem incurrit. CAPUcontigit, per morsum mortem incurrit. CAPUria sunt genera mortis, id est, acerba, immatura, naturalis. Acerba infantum, immatura juvenum, naturalis Quod attinet ad corporis mortem, id est, separationem animae a corpore, cum eam patiuntur qui morientes appellantur, nulli bona est. Habet enim asperum sensum, et contra naturam vis ipsa, qua utrumque divellitur quod fuerat in vivente conjunctum atque consertum, tandiu moratur, donec omnis necetur et adimatur sensus, qui ex ipso inerat animae carnisque complexu; quando tantam molestiam nonnunquam unus ictus corporis, vel animae raptus intercipit, nec eam sentiri Quidquid illud est in morientibus, quod cum gravi sensu adimit sensum, pie fideliterque toleratum, auget meritum patientiae, non aufert vocabulum poenae. Ita cum ex hominis primi perpetuata propagine proculdubio sit mors poena nascentis, tamen si pro pietate justitiaque perpendatur, fit gloria
Abbreviated transcription (Latin):
ut in mortalitatis ac mortis admodum capax
Nec sic in mortalis fuerit. ut &iã si peccar& mori
non poss& nec ita mortalis ut sinoluis s& pecca¬
re mosti succumber& : Arbi triiquoꝗ libtate
donatus est: ut iure aut̃ beatus e& qui noluis s&
peccare cumposs&. aut miser quicũ potuiss& uitare
peccatum non aliqua necessitate sed propria uolun¬
tate peccass& : & quȩ nec recte factum nec pec¬
catum dicipotest sine alicuius custodiam ułde sestione
p̃cepti : In para diso p̃ceptum constitutus accepit:
ut quipos se non mori. & posse morihabuit inna¬
tura: aut ex secutione p̃ceptiuitalis ꝓbatus
oboediens sic fier& in mortalis ut moriultra ñ
poss&. Aut praeuaricatione eius in oboediens
de prehensus sic inciper& eẽ mostalis : ut mortẽ
uitare non poss&: Haec mihi uid&ur causa
qui primus homo p̃ceptum accepit. & iusta eẽ
hominis appellata: Nam cum primus humani
generis parens lignum uetitum ꝑ in oboedientiã

Expanded text:
ut immortalitatis et mortis admodum capax, ut immortalitatis et mortis admodum capax, nec sic immortalis fieret, ut etiamsi peccaret, mori non posset; nec ita mortalis, ut si noluisset peccare, morti succumberet. Arbitrii quoque libertate donatus est, ut jure aut beatus esset qui noluisset peccare cum posset, aut miser, qui cum potuisset peccatum vitare, non aliqua necessitate, sed propria voluntate peccasset. Et quia nec recte factum, nec peccatum dici potest sine alicujus custodia vel desertione praecepti, in paradiso praeceptum constitutus accepit, ut qui posse non mori, et posse mori habuit in natura, aut exsecutione praecepti vitalis probatus obediens, sic fieret immortalis, ut mori ultra non posset; aut praevaricatione ejus deprehensus inobediens, sic inciperet esse mortalis, ut mortem vitare non posset. Haec mihi videtur causa, qua primus homo praeceptum accepit: et justa poena hominis appellata. Nam cum primus humani generis parens lignum vetitum per inobedientiam
Abbreviated transcription (Latin):
eccato primihominis actum eẽ ut mors inmundũ
intrar& paulus apłs doc& : ꝑ unum hominem
ait ꝓeccatum intrauit inmundum & ꝑ peccatũ
mors & ita in om̃s̃ homines mors ꝑtransiuit.
in quo om̃s peccauerunt :
Quodd̃s inmontales augrlos creans. peccantibus
hocinĩbus mortẽ sit comminatus
Iors in hominibus de peccati pro pagineuenit:
Anonenim eo modo q angelos condideratds
ita & homines condidis secredendum est.
Vt euiam sip̃ eccas sent mori omnino non possent
Sed ita est conditus homo ut ꝑfunctus oboedientiȩ
munere sine in teruentu mostis angelica eum¬
inmortalitas : & a&ernitas seque r&ur beata
In oboedientes autemmors am plecte r&urdam¬
natione iustissima: Vnde eosdem primos¬
poena tener&ur obnoxium : Non enim aliud
ex eis quã quod ipsifuerant nascer&ur: pro
magnitudine quippeillius naturarum damna¬
tio mutauit inpeius. ut quod penaliter prae¬
ces sit in peccantibus hominibus primis &iamna¬
rimus homo ea naturȩ qualitate creatus est

Expanded text:
eccato primi hominis actum esse, ut mors in mundum intraret, Paulus apostolus docet: Per unum hominem, ait, peccatum intravit in mundum, et per peccatum mors, et ita in omnes homines mors pertransiit, in quo omnes pQuod Deus immortales angelos creaverit, peccantibus autem hominibus mortem sit comminatus. Mors in hominibus de peccati propagine venit. Non enim eodem modo, quo angelos condiderat Deus, ita et homines condidisse credendus est; ut etiamsi peccassent, mori omnino non possent. Sed ita conditus est homo, ut perfunctus obedientiae munere, sine ininmortalitas et beata aeternitas sequeretur; inoboedientes autem mors plecteret damnatione iustissima; poena teneretur obnoxium; non enim aliud ex his, quam quod ipsi fuerant, rasceretur. Pro magnitudine quippe illius reatus naturam damnatio mutavit in pejus, ut quod poenaliter praecessit in peccantibus primis hominibus, etiam naPrimus homo ea naturae qualitate creatus est,
Abbreviated transcription (Latin):
Cum inminente moste animȩ ã corpore sepa¬
rantur angelos ibi ad eẽ fatendũ ẽ qui ex eun
&piorum receptaculis introducant : Vnde cum
in euangeliomentio diuitis & lazari pauperis
ager&ur sic scriptum est. Contigit mori iu¬
opemillum & auferri ab angelis insinu abrabȩ:
quae sententia uerissime confirmamur qđ
in separatione scãrum animarum & egres sum
ã corpore ange lorum semꝑ habeantur excubiȩ:
Nam & sc̃s agustinus exilla opinione disserens
qui a uoluit ostendere si sciant mortuiquiagaNł
uiui hoc q̃q indisputatione p̃dictȩ questionis
interserens dic̃ nisi eñĩ essent angeliqui possuNt

Expanded text:
Cum, imminente morte, animae a corpore separantur, angelos ibi adesse fatendum est, qui exeuntpiorum receptaculis introducant. Unde cum in Evangelio mentio divitis et Lazari pauperis ageretur, sic scriptum est: Contigit mori inopem illum, et deferri ab angelis in sinum Abrahae . Qua sententia verissime confirmamur, quod in separatione sanctarum animarum, et egressu a corpore, angelorum semper habeantur excubiae. Nam et sanctus Augustinus ex illa opinione disserens, qua voluit ostendere, si sciant mortui quid agant vivi, hoc quoque in disputatione praedictae quaestionis interserens, ait: « Nisi enim essent an
Abbreviated transcription (Latin):
quimagna de corde suo nonde sp̃utuo loquunt᷑
&pulsantem. nec suꝑ benescit adefinientẽ
sed humiliter que sciendas t̃ cupientem agnos
tia&uae quaehic & si ad tingi sensu non pos¬
suNł ꝑficitamenuera fidei firmitate credun¬
tur ł Vt gaudium illud qđ nullo hominum ual&
stilo conprehendi quod nullus oculus uidit
& in corhominis non ascendit dones misero
mihi &hic feliciter ꝑ frui. & illic pleniori
rerum euidentia contueri:¬

Expanded text:
qui magna de corde suo, non de spiritu tuo, loquuntur. qui magna de corde suo, non de spiritu tuo, loquuntur. et pulsantem, nec superbe nescita definientem, sed humiliter, quae scienda sunt, agnoscere tiae tuae, quae hic etsi attingi non possunt, perfici tamen vera fidei firmitate creduntur; ut gaudium illud quod nullo hominum stylo valet comprehendi, quod oculos non vidit, et in cor hominis non ascendit, dones mihi misero et hic feliciter praestolari, et illic pleniori rerum evidentia contueri