comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
iaccetur a fluctib. Hoc cũ uiderint signũ
nantici: sciunt mox uentorũ fremitũ con¬
citandũ. Et certe nullus astrologus. aut chal¬
deus ortu sẏderũ colligens aeris qualitatẽ.
docint ecbinũ: s maris tempestatũq dñs
binc quoq animali exiguo. magnificȩ sa¬
pientiȩ suȩ. manifesta uestigia signauit.
Ita nichil inꝓuidũ. nichil pretermissũ est.
apud dm̃: cuncta enĩ speculatur oculus
ille insopitus. & omnib presto est. reme¬
dia salutis portans. Qsi echinũ suȩ uisitatiois
ñ reliqͥt exortẽ: te tua o homo ñ respitiet.¬
pitiet: Uiri diligite ur̃as coniuges: qđ
& si terrarũ interiecta ꝓlixitas disiungere
uos ad tempus forte uidebitur. naturȩ
tam̃ fedus. & benedictionis uigũ. sit uohis
indiscreta comunctio. Uipera cũ sit seuissi¬
ma. serpentiũ. ꝑgit ad conubiũ murenȩ.
Sibilisq significans se uenisse: ꝓuocat eã

Expanded text:
jactetur a fluctibus. Hoc cum viderint signum jactetur a fluctibus. Hoc cum viderint signum nautici, sciunt mox ventorum fremitum concitandum. Et certe nullus astrologus, aut Chaldaeus ortu siderum colligens aeris qualitatem, docuit echinum: sed maris tempestatumque Dominus huic quoque animali exiguo, magnificae sapientiae suae manifesta vestigia signavit. Ita nihil improvidum, nihil praetermissum est apud Deum: cuncta enim speculatur oculus ille insopitus, et omnibus praesto est, remedia salutis portans. Qui si echinum suae visitationis non reliquit exsortem: te, tuaque o homo non respiciet? Viri diligite vestras conjuges . Quod etsi terrarum interjecta prolixitas disjungere vos ad tempus forte videbitur, naturae tamen foedus, et benedictionis jugum sit vobis indiscreta conjunctio. Vipera cum sit saevissima serpentium, pergit ad connubium muraenae, sibilisque significans se venisse, provocat eam
Abbreviated transcription (Latin):
tus fedissimos. & illititas uoluntates ex¬
pendimus. Pisces igit᷑ tot maris inter¬
ualla transcurrunt: ut possint inueni¬
re qđ utile est. Quid tandẽ tu dicturus
es. habens coherentẽ tibi desidiã. quȩ neqͥ¬
tiȩ princeps est: Nullus igit᷑ de ignoratio¬
ne causetur: naturalis enĩ nobis insita ẽ
ratio. uel in appetendã bonoꝵ familiarita¬
tem. uel in declinandã noxioꝵ lesionem.
Itaq non receilã ab exemplis ammaliũ ma¬
rinorũ: qm̃ hȩc nobis exempla ꝓposuimꝰ.
examinanda. Audiui ego quẽdã de litore¬
is habitatorib referentẽ. quia maritimuᷤᷤ
echinus. cũ sit uilissimus. ac sprebilis. fit
index sepe nauigantib future serenitatis
aut hiemis. Nam cũ presens erit. flatus im¬
minere uentorũ: sub lapide se collocat.
quo uelut ancore dente subnixus. quassa¬
tionẽ tempestatis euitet. Patitueq se tantiꝑ
beprimi pondere suꝑposito: dũ modo ñ

Expanded text:
tus foedissimos, et illicitas voluptates extus foedissimos, et illicitas voluptates expendimus. Pisces igitur tot maris intervalla transcurrunt, ut possint invenire quod utile est. Quid tandem tu dicturus es, habens cohaerentem tibi desidiam, quae nequitiae princeps est? Nullus igitur de ignoratione causetur: naturalis enim nobis insita est ratio, vel in appetendam bonorum familiaritatem, vel in declinandam noxiorum laesionem Itaque non recedam ab exemplis animalium. marinorum; quoniam haec nobis exempla proposuimus examinanda. Audivi ego quemdam de littoreis habitatoribus referentem quia maritimus echinus, cum sit vilissimus ac sprebilis, fit index saepe navigantibus futurae serenitatis aut hiemis. Nam cum praesenserit flatus imminere ventorum, sub lapide se collocat, quo velut anchorae dente subnixus, quassationem tempestatis evitet. Patiturque se tantisper deprimi pondere superposito, dummodo non
Abbreviated transcription (Latin):
expositũ uiolentiȩ. cõmotioniq uencoꝵ.
qđ tempestatib exortis. ab imo fundo con¬
cutitur. adeo ut arena inferior. ñ nũquã
suminis fluctib misceatur. S & frigidũ
nimis est hiemali tempore: ut pote multis
ac maximis amnib repletum. Quo cũ fu¬
erint̾ estiuis potiti mensib. rursus aspe¬
ritate succedentis hiberni deterriti. in al¬
tiora maris loca. quȩ sunt tranqullliora
se conferunt. Spectaui hȩc ego. & admira¬
tus sũ di sapientiã. quia inrationabiles
animantes. ꝓuidȩ. custodesq salutis ha-¬
bentur ꝓpriȩ. & intelligunt quid sibi sit
conueniens. quid aduersũ. Nos igitua qͥd
dicimus. qui ratione sumus honestati.
ꝓmissionib inuitati. spiritaliter erudi¬
ti piscib inrationabilius nr̃a negotia
disponentes: licet illis ȩtiã studium sit
scientie fucuroꝵ. Nos aut̃ infidelitate
futuri scłi deprauati: nr̃am uitã ꝑ ac-¬

Expanded text:
expositum violentiae commotionique ventorum: expositum violentiae commotionique ventorum: quod tempestatibus exortis, ab imo fundo concutitur, adeo ut arena inferior nonnunquam summis fluctibus misceatur. Sed et frigidum nimis est hiemali tempore, ut pote multis ac maximis amnibus repletum. Quo cum fuerint aestivis potiti mensibus, rursus asperitate succedentis hiberni deterriti, in altiora maris loca, quae sunt tranquilliora, se conferunt. 5. Spectavi haec ego et admiratus sum Dei sapientiam, quia irrationabiles animantes, providae custodesque salutis habentur propriae, et intelligunt quid sibi sit conveniens, quid adversum. Nos igitur quid dicemus, qui ratione sumus honestati, promissionibus invitati, spiritaliter eruditi, piscibus irrationabilius nostra negotia disponentes? Licet illis etiam studium sit scientiae futurorum. Nos autem infidelitate futuri saeculi depravati, nostram vitam per ac
Abbreviated transcription (Latin):
tunt. nã certis significationib fari uidentur.
quia ꝓpter ĩmortalitatẽ gen̾is. desiderabilem
peregrinatioẽm subut coguntur. hii non u¬
tuntur suis sermonib: s habent legem na¬
turȩ. fortiter illis herentẽ. & quȩ sunt agen¬
da monstrantẽ. ꝑgamus inquiunt ad bori¬
num pelagus. dultius enĩ cȩteris ȩquorib
est eius aqua: qm̃ breui tempore sol ibidẽ
cõmoratus. non totas penitus radiis pota¬
biles exaurit aquas. Nlam dultiorib aquis.
etiã marina animalia delectantur. unde ꝓ¬
cul a pelago uenientes pisces. ꝑ fluuios se¬
pe cernuntur ascendere. ꝓpterea pontũ
libentius expetunt. quã sinus alios: quia
magis oportunus est est eis. ad edendã fouen¬
damq ꝓgeniem. Qui tũ suffitienter desti¬
nata ꝑegerint: cateruatim cuncti simul
reuertuntur ad ꝓpria. Quȩ aut̃ ratio sit:
a tacitis audiamus. Quia humile uidelicet
est arctoum pelagus. & deuexũ. & ob hoc

Expanded text:
tunt, nam certis significationibus fari videntur, tunt, nam certis significationibus fari videntur, quia propter immortalitatem generis desiderabilem peregrinationem subire coguntur. Hi non utuntur suis sermonibus, sed habent legem naturae fortiter illis haerentem, et quae sunt agenda demonstrantem. Pergamus, inquiunt, ad Borinum pelagus, dulcior enim caeteris aequoribus est ejus aqua, quoniam brevi tempore sol ibidem commoratus, non totas penitus radiis potabiles exhaurit aquas. Nam dulcioribus aquis etiam marina animalia delectantur; unde procul a pelago venientes pisces per fluvios saepe cernuntur ascendere. Propterea pontum libentius expetunt quam sinus alios, quia magis opportunus est eis ad edendam fovendamque progeniem. Qui cum sufficienter destinata peregerint, catervatim cuncti simul revertuntur ad propria. Quae autem ratio sit, a tacitis audiamus. Quia humile videlicet est Arctoum pelagus et devexum, et ob hoc
Abbreviated transcription (Latin):
peregrinationis arripiunt. simulq om̃s
tãquã signo dato ad longinqua disce¬
bunt. Nã cũ fetandi ceperit tempus ui¬
gere: alii ex alio sinu. naturȩ legib exci¬
tati. ꝓfectioẽm mox ad partes pelagi
borealis intendunt. Quos in reuerten¬
do cũ uideris densissima glomeratiõe
consertos: torrentẽ uiolentissimũ puta¬
bis effluere. ꝑ ꝓpontidȩ litus. ad mare
cõmeantes euxinum. Quis igit᷑ eos
exagitat. quȩ imꝑantis auctoritas. quȩ
edicta ꝓposita. statutũ illis tempus an¬
nuntiant. qui sunt duces eoꝵ: slon¬
ne uides ordinationẽ diuinã cuncta
complentẽ. ⁊ ꝑ hec etiã parua diffusã.
Pisces igit᷑ dei legib non repugnant. &
bomines minime dotrinã recipiunt
salutarẽ: Non spernas pisces. quia mu¬
ti sunt. & inrationabiles: s uerere po¬
tius. ne & illis irrationabilior estimeri ᷤ
preceptionib creatoris obsistens. Aubs¬
culta pisces. qui tantũ qđ uocẽ ñ emit¬

Expanded text:
peregrinationis arripiunt, simulque omnes peregrinationis arripiunt, simulque omnes tanquam signo dato ad longinqua discedunt. Nam cum fetandi coeperit tempus vigere, alii ex alio sinu, naturae legibus excitati, profectionem mox ad partes pelagi Borealis intendunt. Quos in revertendo cum videris densissima glomeratione consertos, torrentem violentissimum putabis effluere, per Propontidis littus, ad mare commeantes Euxinum. Quis igitur eos exagitat? quae imperantis auctoritas? quae edicta proposita statutum illis tempus annuntiant? qui sunt duces eorum? Nonne vides ordinationem divinam cuncta complentem et per haec etiam parva diffusam? Pisces igitur Dei legibus non repugnant, et homines minime doctrinam recipiunt salutarem. Non spernas pisces, quia muti sunt et irrationabiles, sed verere potius ne et illis irrationabilior aestimeris, praeceptionibus Creatoris obsistens. Ausculta pisces, qui tantum quod vocem non emit
Abbreviated transcription (Latin):
a transitu. s lex naturȩ singulis equabiliter
ꝓut usus cuiusq postulat. qđ necessariũ ẽ
impendendo. cunctos obseruatiõe suȩ sanc¬
& saltus transgredim᷑ uitioꝵ. & domos do¬
enib. & agros agris adiungimus : & alie-¬
na iura mutilamus. Sciunt marini cȩtus
concessũ sibi a natura diuersoriũ. qđ in ex¬
tremis pelagi sitũ est partib. cui nulla
penitus in conspectu terra monstratur:
qđq in nauigabile penitus habetur.
Nam nec quale sit. uel historia referente
cõꝑtum est: ut pote nemine inde confi¬
ente transire. In hoc igit᷑ loco. memorate
belue. quȩ sunt instar montiũ cõmoran¬
tur. neq urbib aliquib neq insulis in-¬
festantes. Ita singła genera in stationib
sibi datis. a natura. uelut in regionib t̾¬
tarũ: larem ꝓpriũ incolere coguntur.
Certi sane pisces. quasi cõmuni quodã de¬
creto ciuiũ. ad exteriora directi. laborem

Expanded text:
a transitu; sed lex naturae singulis aequabiliter a transitu; sed lex naturae singulis aequabiliter prout usus cujusque postulat, quod necessarium est impendendo, cunctos observatione suae sancet saltus transgredimur vicinorum, et domos domibus, et agros agris adjungimus, et aliena jura mutilamus . Sciunt marini cetus concessum sibi a natura diversorium, quod in extremis pelagi situm est partibus, cui nulla penitus in conspectu terra monstratur, quodque innavigabile penitus habetur. Nam nec quale sit, vel historia referente compertum est, ut pote nemine inde confidente transire. In hoc igitur loco memoratae belluae quae sunt instar montium commorantur, neque urbibus aliquibus, neque insulis infestantes. Ita singula genera in stationibus sibi datis a natura, velut in regionibus terrarum larem proprium incolere coguntur. Certi sane pisces, quasi communi quodam decreto civium, ad exteriora directi, laborem
Abbreviated transcription (Latin):
sicut iob: ꝓpterea dñs inhabitare faciet
unius moris in domo. Hoc mare magnũ
& spatiosũ : illic serpentes quoꝵ ñ est nu¬
merus. animalia pusilla. & magna. S
tam̃ est in his sapiens quȩdã & modera¬
ta dispositio. Non ergo totos pisces debe¬
mus arguere: s ȩtiã certos quosq lau¬
dare. atq imitari. Nam uide quomodo sa¬
gula genera regiones sibi detinent deci¬
putatas: nullusq alterius fines occupas.
s suis quisq sedib est contentus. Et cer¬
te nullus eis agri mensor habitacula de¬
fendenda distribuit. nec muroꝵ circũ¬
scriptioẽ signauit: nec terminos posuit
obseruandos: s omnib utilitas in com¬
mune collata est. Hic & enĩ sinus cer¬
tum pisciũ genus nutrit. alter aliud.
Et qui in hoc abundant loco. minus lito¬
rib habent᷑ in aliis: non quo aliqͥb
montiũ iugis asperrimis separentur
auc fuioꝵ interpositis obicib arceant

Expanded text:
sicut Job: propterea Dominus inhabitare faciet sicut Job: propterea Dominus inhabitare faciet unius moris in domo . Hoc mare magnum et spatiosum: illic serpentes quorum non est numerus, animalia pusilla et magna . Sed tamen est in his sapiens quaedam et moderata dispositio. Non ergo totos pisces debemus arguere, sed etiam certos quosque laudare atque imitari. Nam vide quomodo singula genera regiones sibi detinent deputatas; nullusque alterius fines occupat, sed suis quisque sedibus est contentus. Et certe nullus eis agri mensor habitacula defendenda distribuit, nec murorum circumscriptione signavit, nec terminos posuit observandos: sed omnibus utilitas in commune collata est. Hic etenim sinus certum piscium genus nutrit, alter aliud. Et qui in hoc abundant loco, minus littoribus habentur in aliis: non quod aliquibus montium jugis asperrimis separentur, aut fluviorum interpositis obicibus arceantur
Abbreviated transcription (Latin):
cisq polipodis: qui cũ aliquod saxum
porrectis crinib amplexatur. illius assu¬
mit colorem. multiq pisces illuc inpru¬
uenter adlapsi. uelut ad petrã simplicit̾
se trahentes. decipiuntur: facilem sui cap¬
tionẽ. maligno ꝓtinus ex̾ibentes. Tales st̃
qui sũmatib obsequentes assidue. mentiᷤᷤ
uarietate mutantur: nec in uno ꝓposito ꝑ¬
durantes. alios. atq alios se demonstrant.
puditiciã cũ castis. luxuriã cũ libidinosiᷤᷤ
exercentes. & omnino ut cuiusq mens fue¬
rit: ita ꝓprios aptantes mores. Quos ȩtiã
uitare difficile est. ꝓpter nequitiã quȩ in
similitudine lacet officii. Huiusmodi hom¬
nes lupos raptores dñs appellauit. uestin
se simplices oues esse fingentes. fuge igit᷑ ei¬
modi morũ uarietatẽ. & sectare potius uerita¬
dem. sinceritatẽ. innocentiã. qm̃ & inpera
uaria est. ꝓpter quod eã dñs uentre serpi¬
re condẽpnanit. Iustus nichil habet fictũ

Expanded text:
cisque polypodis, qui cum aliquod saxum cisque polypodis, qui cum aliquod saxum porrectis crinibus amplexatur, illius assumit colorem, multique pisces illuc imprudentes allapsi, velut ad petram simpliciter se trahentes decipiuntur, facilem sui captionem maligno protinus exhibentes. Tales sunt qui summatibus obsequentes assidue, mentis varietate mutantur; nec in uno proposito perdurantes, alios atque alios se demonstrant, pudicitiam cum castis, luxuriam cum libidinosis exercentes, et omnino ut cujusque mens fuerit, ita proprios aptantes mores. Quos etiam vitare difficile est, propter nequitiam quae in simulatione latet officii. Hujusmodi homines lupos raptores Dominus appellavit, vestitu se simplices oves esse fingentes . Fuge igitur ejusmodi morum varietatem, et sectare potius veritatem, sinceritatem, innocentiam, quoniam et vipera varia est; propter quod eam Dominus ventre serpere condemnavit. Justus nihil habet fictum
Abbreviated transcription (Latin):
etiã testicoria nominatur. Ergo quia sunt
concaua: facile ostreȩ interiores partes cõ¬
plicata. defendunt. & ob hoc irrita fit im¬
pugnantis adgressio. Quid molitur ergo
aduersarius: Quando uiderit in apricis
locis ostreã se libenter sub sole pandentem.
minutũ tenens calculũ ei latenter apponit.
cuius obiectu nequeat. sua tegim̃ta conclu¬
dere: acq ita quod efficere uirtute ñ ua¬
luerat. astu potuit impetrare. Hȩc igit᷑ est
malitia eoꝵ : quib nec ratio nec uox ul¬
la suppeditat. S ego te cupio lucratiua
machinam̃ta cercini contẽplatũ. abstine¬
re a lesionib ꝓximoꝵ. Talis est enĩ qui
sub dolo animo ꝑgit ad frẽm: uel ꝓpin¬
quoꝵ bona deuastat. uel qui alienis ca¬
lamitatib oblectatue. Qua ꝓpter desine
uituperatos emulari: pauꝑtas enĩ cũ ueritate
maximis opib a sapiente prefertur. Itaq
non preteribo calliditatẽ fraudulentis fura¬

Expanded text:
etiam testicoria nominatur. Ergo quia sunt etiam testicoria nominatur. Ergo quia sunt concava, facile ostreae interiores partes complicata defendunt, et ob hoc irrita fit impugnantis aggressio. Quid molitur ergo adversarius? Quando viderit in apricis locis ostream se libenter sub sole pandentem, minutum tenens calculum ei latenter apponit, cujus objectu nequeat sua tegimenta concludere, atque ita quod efficere virtute non valuerat, astu potuit impetrare. Haec igitur est malitia eorum quibus nec ratio, nec vox ulla suppeditat. Sed ego te cupio lucrativa machinamenta cercini contemplatum, abstinere a laesionibus proximorum. Talis est enim qui subdolo animo pergit ad fratrem: vel propinquorum bona devastat, vel qui alienis calamitatibus oblectatur. Quapropter desine vituperatos aemulari, paupertas enim cum veritate maximis opibus a sapiente praefertur. Itaque non praeteribo calliditatem fraudulenti fura
Abbreviated transcription (Latin):
aluũ posterioris inicitur. Quasi uero nos
homines aliud quid agamus. dũ inferioreᷤᷤ
potentia premimus. Aut quid distat a pis¬
ce illo nouissimo. uie qui diuitiarũ amore
flammatus. captos inopes in expletis hiati¬
bus ꝓpriȩ rapacitatis absorbuit: Aiter sub-¬
stantiã pauꝑis ui sublatã retentabat. hunc
tu minis. ac terrorib circũuentũ. tui fecisti
patrimonũ portionem. atq ita inusto. in¬
iustior extitisti. & raptore rapatior. Caue igit᷑
ne te idem qui pisces euentus excipiat: iđẽ
hamus. aut rete. uel cofinus. Nam nos quoq
necesse est. nefandis facinorib inquinatos:
suprema supplitia non uitare. Pretea un¬
betilib etiam animalib subesse dolos &
insidias expertus: malo te callidoꝵ fraudeᷤ
effugere. ferunt nãq certinũ ostreȩ carnẽ
concupiscere: cuiuis captio difficilis est il¬
li ꝓpter operim̃ta testarũ. quib mollitudi:¬
nem carnis eius natura consepsit: unde

Expanded text:
alvum posterioris injicitur. Quasi vero nos alvum posterioris injicitur. Quasi vero nos homines aliud quid agamus dum inferiores potentia premimus. Aut quid distat a pisce illo novissimo, vir qui divitiarum amore flammatus, captos inopes inexpletis hiatibus propriae rapacitatis absorbuit? Alter substantiam pauperis vi sublatam retentabat. Hunc tu minis, ac terroribus circumventum tui fecisti patrimonii portionem, atque ita injusto injustior exstitisti, et raptore rapacior. Cave igitur ne te idem qui pisces eventus excipiat, id est hamus, aut rete, vel cophinus. Nam nos quoque necesse est, nefandis facinoribus inquinatos suprema supplicia non vitare. Praeterea imbecillibus etiam animalibus subesse dolos et insidias expertus, malo te callidorum fraudes effugere. Ferunt namque cercinum ostreae carnem concupiscere: cujus captio difficilis est illi, propter operimenta testarum, quibus mollitudinem carnis ejus natura consepsit unde
Abbreviated transcription (Latin):
suscipiens ouũ. facit animal. manetq in sin¬
gulis generib. immutabilis ad aliam natu¬
ram. inconfusaq ꝓgenies. ac ñ sicut mu¬
loꝵ trerrestriũ. uel alitũũ manifestarũ stir¬
pem. adulterina corrumpit admixtio. Nul¬
lus pisciũ. ex parte dimidia. dentib est ar¬
matus. sicut oues uidemus esse & boues.
nec ruminat quisquã pisciũ. prȩter scarũ.
ut quidã tradiderunt. Cuncti uͦ pisces acu¬
tissima dentiũ acie condensant᷑: ut ñ ȩsca
diutius ore subacta difflueret: quȩ nisi
discerpta celeriter utero traderetur. facile
minutata. spargeretua a fluctib. Uictus uͦ
alius aliis scđm genus aptatus est. Nam cer-¬
ti limo aluntur: ñ nulli herbis quȩ nas¬
cuntur in aqua. contenti sunt. plurimi
aut̃ deuoratioẽ satiantur alterna. semꝑq
qui minor est apud eos. maiori fit cib. Et
si quando contigerit eũ qui minorẽ cepe¬
rat. morsu ualidioris absumi: in unũ ut̾q

Expanded text:
suscipiens ovum, facit animal, manetque in sinsuscipiens ovum, facit animal, manetque in singulis generibus immutabilis ad aliam naturam, inconfusaque progenies, ac non sicut mulorum terrestrium, vel alitum manifestarum stirpem, adulterina corrumpit admixtio. Nullus piscium, ex parte dimidia, dentibus est armatus, sicut oves videmus esse et boves, nec ruminat quisquam piscium praeter scarum, ut quidam tradiderunt. Cuncti vero pisces acutissima dentium acie condensantur: ut non esca diutius ore subacta difflueret, quae nisi discerpta celeriter utero traderetur, facile immutata, spargeretur a fluctibus. 3. Victus vero alius aliis secundum genus aptatus est. Nam certi limo aluntur: nonnulli herbis quae nascuntur in aqua, contenti sunt, plurimi autem devoratione satiantur alterna, semperque qui minor est apud eos, majori fit cibus. Et si quando contigerit eum qui minorem ceperat, morsu validioris absumi: in unum uterque
Abbreviated transcription (Latin):
inter se spetie separantur. Quis igit᷑ tynnoꝵ
speculator tantoꝵ. nobis poterit explicare diᷤ¬
tantiã. quãquã eos asserant conspectis pisciũ
maximis gregib ñ solũ genus. s etiã nume¬
rum posse signare: Quis aut̃ nobis coꝵ ar¬
tificũ. qui in litorib habitantes. & in mari¬
nis diuersoriis senescentes. noticiã subtilitta
ualebit patefacere singłoꝵ: Alios enĩ pisceᷤ
nouerunt. hi qui in mare piscant᷑ indiacũ:
& alios qui pelagus rimantur egyptiũ. Ali¬
os etiã sciunt insularũ incolȩ: & alios mau¬
rusiĩ piscatores. S om̃s tã tenues. quã maioreᷤ.
similit̾ prima prȩceptio. & ineffabilis uirtuᷤ
illa ꝓduxit. Magna est illis uiuendi diuer¬
sitas. nimia ȩtiã in cuiusq generis successi¬
one discretio. Multi pisciũ ñ incubant su¬
is ouis. sicut aues. nec nidos edificant. nec
cũ labore ꝓprios natos enutriunt: s aqua

Expanded text:
inter se specie separantur. Quis igitur tynnorum inter se specie separantur. Quis igitur tynnorum speculator tantorum, nobis poterit explicare distantiam, quamquam eos asserunt conspectis piscium maximis gregibus non solum genus, sed etiam numerum posse signare? Quis autem nobis eorum artificum, qui in littoribus habitantes, et in marinis diversoriis senescentes, notitiam subtiliter valebit patefacere singulorum? Alios enim pisces noverunt hi qui in mare piscantur Indiacum, et alios qui pelagus rimantur Aegyptium. Alios etiam sciunt insularum incolae: et alios Maurusii piscatores. Sed omnes tam tenues, quam majores similiter prima praeceptio, et ineffabilis virtus illa produxit. Magna est illis vivendi diversitas, nimia etiam in cujusque generis successione discretio. Multi piscium non incubant suis ovis, sicut aves, nec nidos aedificant, nec cum labore proprios natos enutriunt: sed aqua
Abbreviated transcription (Latin):
lixior. sic̃ st̃ sepie. & polipodes. & his simi¬
LiIn his iterũ magna differentia est.
racones enĩ & murenȩ. & angille. quȩ
m cenosis fiuuũs. paludibq nascunt᷑.
uenenosis potius serpentib. quã piscib
ꝓ nature similitudine copuilanture. ali¬
uad etiã genus est oiificoꝵ: & aliud catulige¬
norum. facit aut̃ catulos mustela. & asellus.
& omnia quȩ sine scamis st̃ quȩ salatia greci
nominant. S & beluarũ pars maxima. &
delfmi. & foce catulos pariunt: quȩ fetus suoᷤᷤ
recenter editos. cũ ex aliqua causa territi fu¬
erint. denuo sublapsos in uterum. ꝓtegere. ac
fouere narraritur. Eitiant aquȩ reptilia scđm
genus. Aliud genus est immaniũ : & aliud mi¬
nutoꝵ pisciũ. Item in his ipsis. multȩ disfe¬
rentie. ꝓ generis qualitate diuise sunt. qͥb
& uocabula ꝓpria sunt. & alimenta discreta:
&̾ magnitudo membroꝵ dispaꝵ & diuersa

Expanded text:
laxior, sicut sunt sepiae et polypodes, et his similaxior, sicut sunt sepiae et polypodes, et his similia. In his iterum magna differentia est. Dracones enim et muraenae, et anguillae, quae in coenosis fluviis paludibusque nascuntur, venenosis potius serpentibus, quam piscibus pro naturae similitudine copulantur. Aliud etiam genus est, ovificorum: et aliud catuligenorum. Facit autem catulos mustella, et asellus, et omnia quae sine squamis sunt, quae salatia Graeci nominant. Sed et belluarum pars maxima, et delphini, et phocae catulos pariunt, quae fetus suos recenter editos, cum ex aliqua causa territi fuerint, denuo sublapsos in uterum, protegere ac fovere narrantur. Ejiciant aquae reptilia secundum genus. Aliud genus est immanium, et aliud minutorum piscium. Item in his ipsis multae differentiae, pro generis qualitate divisae sunt, quibus et vocabula propria sunt, et alimenta discreta, et magnitudo membrorum dispar, et diversa
Abbreviated transcription (Latin):
hens. interiorẽ calorem uentilando con¬
demmperat: illis aut̃ fauciũ interseptio.
complicabilis. modo suscipiens. modo dif¬
sundens aquã. respirandi explet officiũ.
Est etiã ꝓpria sors piscib. ꝓpriaq nat᷑a.
⁊cibus differens: certaq uiuendi condi
.ꝓpterea nichil de aquariis mansues¬
cit: nec patit᷑ hominũ se manib contrec¬
tri. Eitiant aquȩ reptilia animarũ ui¬
parũ. Uniuscuiꝰq generis originem. nc̃
uelut quoddã semen. precepit educi:
nam multitudinẽ postmodũ seruauit
ta sobole. quando eos crescere multipli¬
cariq necesse est. Itaq alterius generiᷤ
sunt. qui testicutes nominantur. sicut
conce. pectines. & cocleȩ marinȩ. ac di¬
nersoꝵ ostreoꝵ milia. & alterius ea quȩ
mollitestia nominant᷑: idẽ astaci. cerci¬
ni. & his ꝓxima. Aliud quoq genus
Ist illoꝵ. que grece malatia uocitatan¬
tor: idẽ quoꝵ caro tenerior habet᷑. &

Expanded text:
hens, interiorem calorem ventilando conhens, interiorem calorem ventilando contemperat: illis autem faucium interseptio complicabilis, modo suscipiens, modo diffundens aquam, respirandi explet officium. Est etiam propria sors piscibus propriaque natura, et cibus differens, certaque vivendi conditio. Propterea nihil de aquariis mansuescit, nec patitur hominum se manibus contrectari. 2. Ejiciant aquae reptilia animarum vivarum. Uniuscujusque generis originem, nunc velut quoddam semen, praecepit educi, nam multitudinem postmodum servavit in sobole, quando eos crescere multiplicarique necesse est. Itaque alterius generis sunt, qui testicutes nominantur, sicut conchae, pectines, et cochleae marinae, ac diversorum ostreorum millia, et alterius ea quae mollitestia nominantur, id est astaci, cercini, et his proxima. Aliud quoque genus est illorum quae Graece malacia vocitantur, id est quorum caro tenerior habetur et
Abbreviated transcription (Latin):
Et uox quidẽ preceptionis exigna est. im¬
mo non uox. s potius momentũ solũ. &
impetus uoluntatis: intellectus uero ei
tam multiplex habetur. quã ipsa piscũ
inter se potest esse discretio. Q uos om̃s
uerbis assequi ñ minus operosũ est. quã
si undarũ numerũ designare coneris:
uel quot amphoras habeat pelagus ex¬
plicare. Eitiant aque reptilia. In his sc̃
equorei. litorei. altiuagi.petrei. gregales.
beluini. immanes. minutiq pisces: sub
eademq uirtute precepti. tam maximi.
quã minimi continentus. Itaq cũ dice¬
ret eitiant aquȩ : demonstrauit quãta
sit natantiũ cognatio. Deniq si paulisꝑ
ad terrã fuerint educti deficiunt: neq
enĩ suppetit illis spiramen. quo possint
aures uitales capere. Nam sicut terre¬
nis animantib datus aer est: sic pis-¬
tib aqua. Et ratio manifesta est: quia nob̃
delicet adiacet raruᷤ & patulus pulmo.
qui ꝑ distinctioẽm pectoris aerem tra¬

Expanded text:
Et vox quidem praeceptionis exigua est, iEt vox quidem praeceptionis exigua est, imo non vox, sed potius momentum solum, et impetus voluntatis: intellectus vero ejus tam multiplex habetur, quam ipsa piscium inter se potest esse discretio. Quos omnes verbis assequi non minus operosum est, quam si undarum numerum designare coneris: vel quot amphoras habeat pelagus explicare. Ejiciant aquae reptile. In his sunt aequorei, littorei, altivagi, petrei, gregales, belluini, immanes minutique pisces, sub eademque virtute praecepti, tam maximi, quam minimi continentur. Itaque cum diceret, Ejiciant aquae: demonstravit quanta sit natantium cum aqua cognatio. Denique si paulisper ad terram fuerint educti deficiunt: neque enim suppetit illis spiramen, quo possint auras vitales capere. Nam sicut terrenis animantibus datus aer est, sic piscibus aqua. Et ratio manifesta est, quia nobis videlicet adjacet rarus et patulus pulmo, qui per distinctionem pectoris aerem tra
Abbreviated transcription (Latin):
monstrauit ineffabilis. & magnifica di
uirtus. simulq preceptioẽm. quȩ data
aquis. oportunitas uiuificationis insequi
Sitiant aquę reptilia aĩmarum uiuarũ
Nunc primũ animalia spirantia. sensusq
diq nacta uircutẽ: non tam̃ continuo a¬
nimantia sunt intelligenda. Et ob hoc
dixit eitiant aquȩ uolatreptilia. O me genꝰ
igit᷑ natantiũ. siue qd sũmis fluctib suꝑ¬
fertur. siue qd in altis gurgitib dim̾satua
ꝓfecto naturã reptandi sortitum est: dũ
de illis habeant᷑ ambigua. sicut uituli ma¬
rim. & corcodilli. & ranȩ. & cancri: tam̃ eiꝰ
precipuus est natatus. ꝓpterea eitiant a¬
quȩ reptilia. In his igitur breuissimis scr¬
monib: omĩa genera continent᷑. Quied enĩ
non cõprehensũ est precepto creature:
Siue illa dixeris quȩ catulos pariunt. idest
uitulos marinos. & torpedines. & delfino
& his similia. siue ouifica nominaueris.
qualia sunt omĩa pene genera piscũ

Expanded text:
monstravit ineffabilis et magnifica Dei monstravit ineffabilis et magnifica Dei virtus, simulque praeceptionem, quae data est aquis, opportunitas vivificationis insequitur. Ejiciant aquae reptilia animarum vivarum. Nunc primum animalia spirantia, sensusquedique nacta virtutem, non tamen continuo animantia sunt intelligenda. Et ob hoc dixit: Ejiciant aquae reptilia. Omne genus igitur natantium, sive quod summis fluctibus superfertur, sive quod in altis gurgitibus diversatur, profecto naturam reptandi sortitum est; dum de illis habeantur ambigua, sicut vituli marini, et crocodili et ranae et cancri, tamen eis praecipuus est natatus. Propterea, Ejiciant aquae reptilia. In his igitur brevissimis sermonibus omnia genera continentur. Quid enim non comprehensum est praecepto creaturae? Sive illa dixeris quae catulos pariunt, id est, vitulos marinos, et torpedines, et delphinos, et his similia, sive ovifica nominaveris, qualia sunt omnia pene genera piscium.
Abbreviated transcription (Latin):
I& uolatilia uolantia
sub firmam̃to celi. pꝰ
luminarioꝵ formati¬
onẽ. aqua ȩtiã replet᷑
animalib : ut &e hoc ornaret᷑ uidelicet e¬
iementum. Terra enĩ iam dudũ de ꝓpris
germinib congruũ decus acceperat: celum
quoq stellarũ flores assũpserat: & uelut ge¬
minis oculis. idẽ coniunctioẽ maximoꝵ
luminũ fuerat uenustatũ. Reliquũ erat. ut
aquis ȩtiã familiaris decoratio redderetur.
Uenit prȩceptio: confestimq lacus & flu¬
uii ꝓ suo quiq genere uel natura ꝑfici¬
ebantur uberrimi. mare quin etiã ita di¬
uersoꝵ natantiũ fetura cõpleuit. ut cȩno¬
sȩ paludes. uadosaq stagna. ociosã uel ir¬
ritã minime uim generandi tenuerint.
Rane etiã & muscȩ. culicesq inde sine du¬
bio pullularunt. Nã ea quȩ modo uident᷑.
transactoꝵ faciunt documentũ. Ita omĩs
aqua cogebat᷑ opificib seruire preceptis.
Nam quoꝵ genera quidẽ quispiã suffucit
explicare. eoꝵ uitã mox uegetã. mobilẽq

Expanded text:
ilia volantia sub firmamento coeli. Post luminariorum formationem, aqua etiam repletur animalibus; ut et hoc ornaretur videlicet elementum. Terra enim jam dudum de propriis germinibus congruum decus acceperat: coelum quoque stellarum flores assumpserat: et velut geminis oculis, id est, conjunctione maximorum luminum fuerat venustatum. Reliquum erat, ut aquis etiam familiaris decoratio redderetur. Venit praeceptio: confestimque lacus et fluvii pro suo quoque genere vel natura perficiebantur uberrimi, mare quin etiam ita diversorum natantium fetura complevit, ut coenosae paludes, vadosaque stagna otiosam vel irritam minime vim generandi tenuerint. Ranae etiam et muscae, culicesque inde sine dubio pullularunt. Nam ea quae modo videntur, transactorum faciunt documentum. Ita omnis aqua cogebatur opificibus servire praeceptis. Nam quorum nec genera quidem quispiam sufficit explicare, eorum vitam mox vegetam, mobilemque
Abbreviated transcription (Latin):
terualla tendatur. Et de magnitudine qͥ¬
dem solis & lunȩ. bactenus. Qui ideo nobis
prestitit intellectũ. ut ex minimis creaturȩ
rebus. infinitã sapientiã cognoscamus. arti¬
ficis prestit etiã suꝑ maiorib nos maximas
cogitationes de condicore ꝑcipere. quãquã
eius collatione. sol & luna formicarũ credan¬
tur habere mensurã. Et ideo licet digna ñ
sint u̾ex hi ᷤ diuinȩ magnitudinis contempla¬
tio capiatur : paruis tam̃ quibdã caligino¬
sisq parabolis uidemur instrin. sicut ñnũ¬
quã animalia minora. uel herbas conferre
solemus ingentib. Nunc uero contenti si¬
mus serie narratoꝵ: me uidelicet agente
grãs ei. qui micbi hoc pusillũ sermonis exi-¬
gui munus attribuit: uobis uero largito¬
rem spiritalis alimonie predicantib. qui
uos uelut ordeaceo pane. idẽ nostre uocis
tenuitate. cibauit in presenti. pascatq
in posterũ. ꝓ rata cuiusq fidei portione.

Expanded text:
tervalla tendatur? Et de magnitudine qutervalla tendatur? Et de magnitudine quidem solis et lunae hactenus. Qui vero nobis praestitit intellectum, ut ex minimis creaturae rebus, infinitam sapientiam cognoscamus artificis, praestet etiam super majoribus nos maximas cogitationes de Conditore percipere, quanquam ejus collatione, sol et luna formicarum credantur habere mensuram. Et ideo licet digna non sint, ut ex his divinae magnitudinis contemplatio capiatur, parvis tamen quibusdam caliginosisque parabolis videmur instrui, sicut nonnunquam animalia minora, vel herbas conferre solemus ingentibus. Nunc vero contenti simus serie narratorum; me videlicet agente gratias ei, qui mihi hoc pusillum sermonis exigui munus attribuit: vobis vero largitorem spiritalis alimoniae praedicantibus, qui vos velut hordeaceo pane, id est, nostrae vocis tenuitate cibavit in praesenti, pascatque in posterum; pro rata cujusque fidei portione,
Abbreviated transcription (Latin):
excipiunt. His igit᷑ cunctis. nisi corã luna
uideretur. solos illos. qui aduersus eã po¬
siti sunt angiportus ꝑ lustraret. eos aut̃ qͥ
latitudinẽ illuis excedunt. ut pote ex trans¬
uerso uenientes. nullo modo uisitaret. Qs
etiã lucerna domi accensa declarat. quã si plu¬
res circũsteterint. umbra illoꝵ qui corã fue¬
rint recta porrigit᷑. reliquoꝵ uero in utrãq
flectit᷑ partem. Ita nisi immensitate & am¬
plitudine lunare corpus excelleret: nũquã
om̃s simul atingeret. Nam cũ de solsticialib
exorit᷑ partib: eos qui septẽtrionalis axis ha¬
bitant frigidã regionem. equaliter illumi¬
nat. & illos qui inferiorib meridianȩ pla¬
ge solis sub zona uersantur estifera ualitu¬
uidine complectens. certissimũ ꝓpriȩ nobis
magnitudinis prestat inditium. Quis ergo
contradicere potest. astruens non esse corpuᷤ
eius immensũ. cũ ꝑ tot tantaq terrarũ in¬

Expanded text:
excipiunt. His igitur cunctis, nisi coram luna excipiunt. His igitur cunctis, nisi coram luna videretur, solos illos qui adversus eam positi sunt angiportus perlustraret, eos autem qui latitudinem illius excedunt, ut pote ex transverso venientes, nullo modo visitaret. Quod etiam lucerna domi accensa declarat, quam si plures circumsteterint, umbra illorum qui coram fuerint recta porrigitur, reliquorum vero in utramque flectitur partem. Ita nisi immensitate et amplitudine lunare corpus excelleret, nunquam omnes simul attingeret. Nam cum de solstitialibus exoritur partibus, eos qui septentrionalis axis habitant frigidam regionem aequaliter illuminat, et illos qui in inferioribus meridianae plagae solis sub zona versantur aestifera valitudine complectens, certissimum propriae nobis magnitudinis praestat indicium. Quis ergo contradicere potest, astruens non esse corpus ejus immensum, cum per tot tantaque terrarum in
Abbreviated transcription (Latin):
Quã obrẽ oportet accusare suã quẽq potiꝰ mbecillitatẽ¬
dem: ut non magnificentiã creature uerbis hu¬
manis metiri posse credat᷑. S ex paucis quȩ
dicta st̃. ꝯsiderare ꝯuenit. qͣnta ⁊ qͣlia st̃ illa qͥ
p̾terimus. Non ergo uelis oculis lunã. s ra¬
tione potius estimare. quȩ ualidius quã aspec¬
tus. ad inuentioẽm ualet ueritatis accedere. fã¬
bule igit᷑ aniles. atq risibiles ubiq ꝑcrebire¬
runt: quia magicis carminib. luna sedib e¬
uocata de ꝓpriis deducat᷑ ad terrã. Primo
qd quomͦ potest ui cantuũ submoueri. quã
ipse firmauit altissimus: Deinde quis eam
locus susciperet descendentẽ: Uis tam̃ ex pͣr¬
uis inditus magnitudinis eius accipere do-¬
cum̃tum: Ciuitates igit᷑ quȩ in orbe terra¬
rum posite sunt: longis a se spatiis disuin¬
guntur. Harũ plateȩ. quȩ ad partẽ respi¬
tiunt orientis. equaliter om̃s lunare lum̃

Expanded text:
Quamobrem oportet accusare suam quemque potius imbecillitatQuamobrem oportet accusare suam quemque potius imbecillitatem: ut non magnificentiam creaturae verbis humanis metiri posse credatur. Sed ex paucis quae dicta sunt, considerare convenit, quanta et qualia sint illa quae praeterivimus. Non ergo velis oculis lunam, sed ratione potius aestimare, quae validius quam aspectus, ad inventionem valet veritatis accedere. Fabulae igitur aniles, atque risibiles ubique percrebuerunt: quia magicis carminibus luna sedibus evocata de propriis deducatur ad terram. Primo quidem quomodo potest vi cantuum submoveri, quam ipse firmavit altissimus? Deinde quis eam locus susciperet descendentem? Vis tamen ex parvis indiciis magnitudinis ejus accipere documentum. Civitates igitur quae in orbe terrarum positae sunt, longis a se spatiis disjunguntur. Harum plateae, quae ad partem respiciunt Orientis, aequaliter omnes lunare lumen
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ lunȩ schematib concitari locoꝵ accole
ꝓdiderunt. Guripi ȩtiã. in utrãq partẽ. so¬
liti sunt ꝓpria leniter fluenta conuertere.
reliquo omni tempore: cũ uero luna nascit᷑.
nullo modo possunt quiescere. s uebem̃ti
feruore semꝑ exestuant. donec luna rur¬
sus appareat. sedatioẽm cõmotis turbinib al¬
latura. Similiter occiduũ mare crebros acceᷤ¬
sus patitur. & recessus. modo alluens litora
fluctib. modo destituens. Ita uelud quibdã
lunȩ spiraminib retro subducit᷑: & iterũ eut᷑¬
eius exundat inpulsib. Hec igit᷑ disserui. ad
exprimendã magnitudinẽ luminarioꝵ: &
quia nec usq ad unã syllabã occiosũ quid ẽẽ
potest. spiritaliũ preceptoꝵ. cũ certe nichil
de secretiorib sermo deprõpserit. Multa enĩ
suꝑ amplitudine. uel interuallis solis. & lu¬
nȩ. reperire poterit cogitando qui non desi¬
diose effectiones eoꝵ. uirtutesq disquirit.

Expanded text:
pro lunae schematibus concitari locorum accolae pro lunae schematibus concitari locorum accolae prodiderunt. Euripi etiam in utramque partem soliti sunt propria leniter fluenta convertere, reliquo omni tempore: cum vero luna nascitur, nullomodo possunt quiescere, sed vehementi fervore semper exaestuant, donec luna rursus appareat, sedationem commotis turbinibus allatura. Similiter occiduum mare crebros accessus patitur et recessus, modo alluens littora fluctibus, modo destituens. Ita velut quibusdam lunae spiraminibus retro subducitur, et iterum ejus exundat impulsibus. Haec igitur disserui ad exprimendam magnitudinem luminariorum, et quia nec usque ad unam syllabam otiosum quid esse potest spiritalium praeceptorum, cum certe nihil de secretioribus sermo deprompserit. Multa enim super amplitudine, vel intervallis solis et lunae, reperire poterit cogitando, qui non desidiose affectiones eorum virtutesque disquirit.
Abbreviated transcription (Latin):
cit: qm̃ humorẽ quẽdam cũ calore ꝑmix¬
tam. internis his latenter infundit. Qd̾
ita esse demonstrant hii qui sub diuo
Uormientes. lucente luna. postquã surre¬
xerint inueniunt capita sua. largissimo
rore madentia. S & recentes carnes. si
sub luna iacuerint. fluuida mox putre
dine corrũpuntur. Idemq significat pe¬
crinũ cerebrũ. uel etiã uiscera marinoꝵ
animaliũ. quȩ sunt humectiora. necñ
arboꝵ medullȩ. quȩ omĩa utiq nulia¬
tenus sufficeret ad suã luna redigere
qualitatẽ. nisi amplitudine uirtutis
excelleret scđm scripturȩ testimoniũ.
Sn de aens motus. hisdẽ ipsis cõmutati¬
onib continetur. sicuc lunȩ nouitas
atestatus. quȩ ex longua plerũq se¬
renitate subito nubiũ glomerationes. & ꝑ¬
turbationes exsuscitat. Euripoꝵ quoq meatꝰ
refluus hoc indicat. uel etiã recipcatio syr¬
tiũ. quȩ uicine habentur occeano: quas

Expanded text:
cit: quoniam humorem quemdam cum calore permixcit: quoniam humorem quemdam cum calore permixtum, interius his latenteita esse demonstrant hi qui sub dio dormientes lucente luna, postquam surrexerint, inveniunt capita sua largissimo rore madentia. Sed et recentes carnes si sub luna jacuerint, fludine corrumpuntur. Idemque significat pecorinum cerebrum, vel etiam viscera marinorum animalium, quae sunt humectiora, nec non arborum medullae, quae omnia utique nullatenus sufficeret ad suam luna redigere qualitatem, nisi amplitudine virtutis excelleret, secundum Scripturae testimonium. 11. Sed et aeris motus, hisdem ipsis commutationibus continetur, sicut lunae novitas attestatur, quae ex longa plerumque serenitate subito nubium glomerationes, et perturbationes exsuscitat. Euriporum quoque meatus refluus hoc indicat, vel etiam reciprocatio Syrtium, quae vicinae habentur Oceano, quas
Abbreviated transcription (Latin):
potentiȩ. nec opib. aut diuitus. quȩ nimiᷤ
incertę sunt. exaltem᷑. s cupiditatẽ corꝑis
castigemus. quȩ maxime habet᷑ instabiliᷤ.
ce diligentiã potius animȩ tribuamus.
cuius bonũ semꝑ manet immobile. Quod
si te forsitan luna contristat. sensim depo¬
sita luce deficiens. plus te anima debebit
afficere. quȩ honorem. quẽ ex diuina uir¬
tute ꝑcepit. amittit intemꝑantiȩ uitio. ñ¬
quã firmũ ꝓpositũ seruans. s assidue se
uertens. utpote nullis constantiȩ fulta re¬
pagulis. Re enĩ uera scd̾m ꝓp̾bium. sine
noce luna mutat᷑. Opinor aut̃ qđ &e ani¬
malib creandis. cȩterisq omnib quȩ ter¬
ra ꝓducit. non parua confert᷑ ex lunȩ mu¬
tatioẽ formatio. Aliter nãq cũ ꝑfecta ẽ.
& aliter cũ decrescit. eoꝵ corꝑa disponũ¬
tur. Modo enĩ laxiora uidentur & uacua
sũ senescit. modo integra &e repleta cũ creᷤ¬

Expanded text:
potentiae, nec opibus, aut divitiis, quae nimis potentiae, nec opibus, aut divitiis, quae nimis incertae sunt, exaltemur: sed cupiditatem corporis castigemus, quae maxime habetur instabilis, et diligentiam potius animae tribuamus, cujus bonum semper manet immobile. Quod si te forsitan luna contristat, sensim deposita luce deficiens; plus te anima debebit afficere, quae honorem quem ex divina virtute percepit, amittit intemperantiae vitio, nunquam firmum propositum servans, sed assidue se vertens, ut pote nullis constantiae fulta repagulis. Re enim vera secundum proverbium: Sine voce luna mutatur . Opinor autem quod et animalibus creandis, caeterisque omnibus quae terra producit, non parva confertur ex lunae mutatione formatio. Aliter namque cum perfecta est, et aliter cum decrescit, eorum corpora disponuntur. Modo enim laxiora videntur et vacua cum senescit, modo integra et repleta cum cres
Abbreviated transcription (Latin):
pus. cũ sit lucidũ. non tam̃ semꝑ mag¬
nitudo conspicua est. s nec quide̾ ꝑfecta
uidetur in globo. nec semiplena scilicet
s minuata monstratur. defectũq suũ ge¬
mina parte designat. Alio em̃ latere dep̾¬
henditur esse tenebrosa. cũ crescit: & alio
cũ senescit. Ratio sane secretior est. disper¬
satioẽm declarans artificis. conditoris: ꝑ
quã lunȩ uarietas. nature nr̃e nobis ꝙ¬
emplũ subicit. eo qđ nichil in reb humaniᷤ
ꝑseuerabile. diurnũq consistat. s ea quȩ
de nicbilo ꝓducuntur. ad aliquid. cũ ado¬
leuerint. ad lũmamq m̃suram suȩ fue¬
rint ȩtatis euecta. paulatim tabescentia
dissoluunt᷑. Ex lunę ergo consideratiõe do¬
cem᷑ aduertẽre. res mortales. & mutabilitateᷤᷤ
illarũ. cogitatioẽ capientes. cauere debemuᷤᷤ
ne reb elati scundis. affectemus suꝑbiam
uel insolentiã. nec confidamus temporali

Expanded text:
pus cum sit lucidum, non tamen semper magpus cum sit lucidum, non tamen semper magnitudo conspicua est sed nunc quidem perfecta videtur in globo, nunc semiplena scilicet, sed minuata monstratur, defectumque suum gemina parte designat. Alio enim latere deprehenditur esse tenebrosa, cum crescit, et alio cum senescit. Ratio sane secretior est, dispensationem declarans artificis Conditoris, per quam lunae varietas, naturae nostrae nobis exemplum subjicit, eo quod nihil in rebus humanis perseverabile, diutinumque consistat, sed ea quae de nihilo producuntur, ad aliquid cum adoleverint, ad summamque mensuram suae fuerint aetatis erecta, paulatim tabescentia dissolvuntur. Ex lunae ergo consideratione docemur advertere res mortales, et mutabilitates illarum cogitatione capientes, cavere debemus ne rebus elati secundis, affectemus superbiam vel insolentiam, nec confidamus temporali
Abbreviated transcription (Latin):
eoꝵ sit ꝓbabile documentũ: quia cũ sinc
infinite numero stellȩ. fulgor tam̃ qui pro¬
cedit ex eis. non potest nocturnã scinder
densitatem. Sol aut̃ fusa ꝑ mundũ luci
non modo cũ uisus fuerit. s etiã cũ ueni¬
re sperat᷑. & antequã terras illuminet. obs¬
curitatẽ noctis infringit. & suꝑat astra
candore. aeremq terre ꝓximum. frigore
nebulisq concretũ. dissoluit. ac discutit:
ex quo matutinus uentus. & humor ros¬
ridus. quando serenũ est generatur. Tel¬
lus aut̃ cũ sit ampla nimiũ. quomodo po¬
terat sub uno temporis mom̃to. radiis
toca lustrari. nisi de maximo solis orbe.
lux ei largissima preberetua: Hic nunc
sapientiã conditoris aduerte. quomͦ inm̃¬
sitati eius. mediocrẽ uim feruoris adhibu¬
it: ut nec ardor immoderatus. terrã possit
exurere. nec infructuosã eã denegatio pe¬
nitus caloris efficeret. His uero consenta¬
nea de luna quoq intelligito. cuius cor¬

Expanded text:
eorum sit probabile documentum, quia cum sint eorum sit probabile documentum, quia cum sint infinitae numero stellae, fulgor tamen qui procedit ex eis, non potest nocturnam scindere densitatem. Sol autem fusa per mundum luce, non modo cum visus fuerit, sed etiam cum venire speratur et antequam terras illuminet. obscuritatem noctis infringit, et superat astra candore, aeremque terrae proximum, frigore nebulisque concretum dissolvit, ac discutit: ex quo matutinus ventus, et humor roscidus, quando serenum est generatur. Tellus autem cum sit ampla nimium, quomodo poterat sub uno temporis momento, radiis tota lustrari, nisi de maximo solis orbe lux ei largissima praeberetur? Hic nunc sapientiam Conditoris adverte, quomodo immensitati ejus mediocrem vim fervoris adhibuit: ut nec ardor immoderatus terram possit exurere, nec infructuosam eam denegatio penitus caloris efficeret. His vero consentanea de luna quoque intelligito, cujus cor
Abbreviated transcription (Latin):
locatus. oculos in pelagus conuertisti. quales
tibi uidebantua insulȩ Nonne colũbarum
paruissimarũ. tibi fantasiã quandã ꝑhibe¬
bant. aut naues ingentes. uelis tumentib
candidis. ꝓspede ꝓcul iigre putabant᷑:
Ob hoc uidelicet. quia sensus ut diximus o¬
culoꝵ. aeris distensioẽ tenuatus. non suffi¬
cit comp̾hendere plenius quȩ uisuntur.
Nam & rupiũ maximarũ in altũ cauatarũ
rotunda plenaq putat᷑ aspectio: dũ eminen¬
tib undiq marginib occupata. mediũ ca¬
uationis locũ. non ualet uisio defectionis
actingere. Ita nec corpoꝵ schemata. qualia
sint aduertit intuitus. s teretes esse turres
quȩ quadratȩ sunt opinantur. Certũ est
ergo: quia ꝓlixiorib interuallis. non defi¬
nitam. s confusam corpoꝵ capimus uisio¬
nem. Sic & magna luminaria. scđm scrip¬
turȩ testimoniũ. multipliciora sunt quã cer¬
nuntus: licet illudd quoq magnitudinis

Expanded text:
locatus, oculos in pelagus convertisti, quales locatus, oculos in pelagus convertisti, quales tibi videbantur insulae? Nonne columbarum parvissimarum tibi phantasiam quamdam perhibebant? aut naves ingentes, velis tumescentibus candidis prospectae procul nigrae putabantur? Ob hoc videlicet, quia sensus ut diximus oculorum, aeris distentione tenuatus non sufficit comprehendere plenius quae visuntur. Nam et rupium maximarum in altum cavatarum rotunda plenaque putatur aspectio; dum eminentibus undique marginibus occupata, medium cavationis locum, non valet visio defectionis attingere. Ita nec corporum schemata, qualia sint advertit intuitus, sed teretes esse turres quae quadratae sunt opinantur. Certum est ergo, quia in prolixioribus intervallis non definitam, sed confusam corporum capimus visionem. Sic et magna luminaria, secundum Scripturae testimonium, multipliciora sunt quam cernuntur. 10. Licet illud quoque magnitudinis