comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
steaꝙ defecerit ꝯditio libta¬
tis.ad hrdem legatarii no
ptiñet legatum ¶ꝙ si idem
pure legatus sit. ⁊ ex die li¬
uer eẽ uissus erit omni mo
inutile legatum ẽ.qr diez
uenturam c̾tum est.⁊ ita
D. Seruolegato legari pos¬
se receptum est qr adita hr̃¬
ditate statim ẜuus aoqrit᷑
legatario deiñ seqturlega¬
tum. ¶ Si ẜuũ suboditione
legatum hr̃s alienauerit.d̃¬
iñ ꝯditio extiterit. põt nich̾¬
ominus alegãtariouẽdi¬
cari. nec extinguitur lega¬
tum. ¶Si testator quosdã
exhrdibusẜit es alienu
soluere non creditores habe¬
bunt eius adp̾sus cosactio¬
nem.si cohrdes. quoꝵ int̾¬
est hoc fieriinec solũ hoc caũ
alius h̃t actionem. quam
cui testator ussit dari. s⁊ ali¬
o quor caũ ueluti si filie no¬
mine.aut gñõaut sponso
dotem daruusẜit. non eĩ ge¬
neraut spõsus si filia htac¬
tionẽ. cuius marime int̾¬
est. indotatã non cẽ. ¶si fun¬
dus qui ẽ legatus. ẜuintutẽ¬

Expanded text:
libertatis, ad heredem legatarii non pertinet legatum.Quod si idem pure legatus sit et ex die liber esse iussus erit, omnimodo inutile legatum est, quia diem uenturam certum est. ita .Seruo legato legari posse receptum est, quod adita hereditate statim seruus adquiritur legatario, deinde sequetur legatum.Si seruum sub condicione legatum heres alienauerit, deinde condicio exstiterit, potest nihilo minus a legatario uindicari nec extinguitur legatum.Si testator quosdam ex heredibus iusserit aes alienum soluere, non creditores habebunt aduersus eos actionem, sed coheredes, quorum interest hoc fieri. nec solum hoc casu alius habet actionem, quam cui testator dari iussit, sed alio quoque, ueluti si filiae nomine genero aut sponso dotem dari iusserit: non enim gener aut sponsus, sed filia habet actionem, cuius maxime interest ‹indotatam non esse.Si fundus qui legatus
Abbreviated transcription (Latin):
S̾. Si post mortem patris
filiolegetur.dubiũ non c̃.
quin mortuo patre adfilxũ
ptincat legatum. nec int̾¬
ẽẽ. an patri hr̃s extiterit.i
nec ne Er si ẜuopost mor¬
tem dni legatum est relic

Expanded text:
.Si post mortem patris filio legetur, dubium non est, quin mortuo patre ad filium pertineat legatum nec intersit, an patri heres exstiterit nec ne, sed si seruo post mortem domini re
Abbreviated transcription (Latin):
legati.q̃ aliquis hr̃es dño
existãt quofit.ut hr̃dita¬
ti acꝗsitum legatũ postea
hr̃de a li quo existente ade
citur. ad ip̃m potius cuire¬
lictũ est. ꝑtinere legatum
quam adhr̃dem.eius.aq
uolib̾tatemo seꝗtur. ¶Si
pure legatus ẜuus.sub cõ¬
ditionelib̾ ẽẽ iussus fui̾t.

Expanded text:
legati, quam aliquis heres domino exsistat, quo fit, ut hereditati adquisitum legatum postea herede aliquo exsistente ad ecitur ad ipsum potius cui relictum est pertinere legatum quam ad heredem eius, a quo libertatem consequitur.Si pure legatus seruus sub condicione liber esse iussus fuerit,
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ si post aditam hrditatem
ẜuns legatus. hr̃di fintum
fecerit. ita pr̃ari debebit. at
ob hoc delictũ. qua silitis er¬
matio. alegatario offerat
simpliciter sit legata. nel
exhis quas testator hẽbacle¬
gatario dare. ꝙ sinullasco
resiquerit magis derisori
est q̃ utile legatũ. ¶Dcitt
ancauere debeat is. ꝗẜ mu

Expanded text:
et si post aditam hereditatem seruus legatus heredi furtum fecerit, ita praestari debebit, ut ob hoc delictum quasi litis aestimatio a legatario sufferatsimpliciter sit legata neque domum ex his, quas testator habebat, legatario dare: quod si nullas aedes reliquerit, magis derisorium est quam utile legatum.De euictione an cauere debeat is, qu
Abbreviated transcription (Latin):
d̾. Si ẜuus titu. furtumm
fecerit. de in titius hrte me
instituto ẜuum tibi legar¬
rit non ẽ iniquumtalem
ẜuum tibi tradi. qual api¬
tium fui̾t .i. ut me indẽpne
pr̃es.furti noĩe. ꝙ is fecen
ap̃tirium ¶Nam ⁊ si fundus
qui meo fundo suiebat. les

Expanded text:
 seruus Titii furtum mihi fecerit, deinde Titius herede me instituto seruum tibi legauerit, non est iniquum talem seruum tibi tradi, qualis apud Titium fuit, id est ut me indemnem praestes furti nomine, quod is fecerit apud Titium.Nam et si fundus, qui meo fundo seruiebat
Abbreviated transcription (Latin):
Auł. Sipecũalegata. ĩbõis
legãtis nõ sit.soluendo tñ
hroitas sit.hr̃s pecuniã  ie¬
gatã dare ꝯpellitursine de
suo. siue exuẽditione reꝵ
hrditariaꝵ. siue im̃ uolu̾it.¬
rietur. lutiotitio. xouto cũ¬

Expanded text:
legata in bonis legantis non sit, soluendo tamen hereditas sit, heres pecuniam legatam dare compellitur siue de suo siue ex uenditione rerum hereditariarum siue unde uoluerit.rietur Lucio Titio dato
Abbreviated transcription (Latin):
Auł. Ybipure fidei ꝯmis¬
sum dature si adiectũ fit
rogodes filio tuofatiasꝙ
ut᷑ ad cum pueniat rescrip¬
tumẽ uideri inid tp̃e dari
tem meã cumtitio partia

Expanded text:
um.Ubi pure fideicommissum datum est, si adiectum sit: 'rogo des filio tuo faciasque, ut ad eum perueniat', rescriptum est uideri in id tempus dari, tem meam cum Attio partiar
Abbreviated transcription (Latin):
soluendo ẽe desicrit. t̾c ẽi cautõ
abco exigenda ẽ¶pat̾duos
filios eqs exptib ĩstituit hr¬
libailia frĩstu ĩferas matri eiꝰ
su eius dependas. donec bona
restituas ⁊ ad te redoitus p̾¬
dioꝵ illor ꝑtineãt quoad ꝑ¬
uẽiat frat tuus.adãnosqua¬

Expanded text:
soluendo esse desierit: tunc enim cautio ab eo exigenda est.Pater duos filios aequis ex partibus instituit hereliberalia fratris tui inferas matri eiuscensu eius dependas, donec bona restituas: et ad te reditus praediorum illorum pertineant, quoad perueniat frater tuus ad annos qua
Abbreviated transcription (Latin):
pecuniã. Rcũ test̃o nulla eri¬
gẽde.satisdatioĩs ꝯmemora¬
tio fiat satis hũisse hr̃des ẜm
uolũtatẽ defũctipublio me¬
uio peccumã nuare: ⁊ ĩonec
titius alũpmis uł hrdes eius
audiri debeãt adu̾sus patroni¬

Expanded text:
pondit, cum testamento nulla exigendae satisdationis commemorati‹o› fiat, satis habuisse heredes secundum uoluntatem defuncti Publio Maeuio pecuniam numerare: et ideo nec Titius alumnus uel heredes eius audiri debeant aduersus her
Abbreviated transcription (Latin):
dam referũt ꝗͣ tũ repeto
ap̃ uilianũ sabim ⁊ cas¬
dicillis ascripta st̃ uł ad¬
ẽpta. a substitutis debe
ente. nimirũ aũt. sabini
⁊ cassii collectio q̃ ⁊ ipsi
reddũt. illa ẽ. ꝙ codicilli
onẽꝙ ⁊ legẽ iurisĩ tra¬
rissimã dice̾ nullius eĩ
mom̾ti est legatũ. ꝙdati
ẽ ei. q tp̃r codicilloꝵ.ĩ reb
bumanis no est licet testĩ
fui̾t. esse e̾i debet cui det. de¬
ut nõ añ uins ratio. q̃ pso¬
na q̃renda sit ĩpposito igi¬
tur. ꝙ post obitũ h̃rdis.
codicilł legatũ uł ad ẽp¬
tum ẽ. nullius momĩti

Expanded text:
dam referunt, quantum repeto apud Uiuianum, Sabini et Casdicillis adscripta uel adempta sunt, a substitutis debeaente. nimirum autem Sabini et Cassii collectio, quam et ipsi reddunt, illa est, quod codicilli em iuris inde trarissimam dicere. nullius enim momenti est legatum, quod datum est ei, qui tempore codicillorum in rebus humanis non est, licet testamenti fuerit: esse enim debet cui detur, deut non ante iuris ratio quam persona quaerenda sit. et in proposito igitur quod post obitum heredis codicillis legatum uel ademptum est, nullius momenti
Abbreviated transcription (Latin):
ad filu ꝯdition̾e. ¶ Solemꝰ
dicere media tpra nõ nocere
ut puta cuns romanꝰ brs
scriptus unuo testatore fr̃s¬
est pegrinus. mox adcun¬
tate romanã puent me¬
dia tpã nõ nocent. ¶Ser¬
uus. ali enus subꝯ̃ditione
hs scriptus tͣarditus ẽ ser¬
uo brditanio moxusu cap¬
tus abexneonõ est unriata
ĩstitutio. ¶Si fuũ comue.
cũ lib̾tate dñs h̾roem scrip¬
fit ⁊ cũ redemerit nec cessa¬
nus effitietur. Si si substi¬
tutus fit ĩ pub̾i. ⁊pte rede¬
merit ĩpubes necc̃ius non
effitictur. ut iulianus scn¬
bĩ. ¶Si si sit cũ lib̾ta te insti¬
tutus anci lib̾tatis datioco¬
quo necc̃is fierct. Ad ep̾tio¬
nẽ nõuase a semetip̃o. adi¬
maturlibtas. ẜuus eĩ hĩs
ĩstitutus a semet ip̃o lib̾ta¬
tem accep̃. que snĩa h̾̃t ra¬
tionẽ. nam sicuti legaris

Expanded text:
. Solemus dicere media tempora non nocere, ut puta ciuis Romanus heres scriptus uiuo testatore factus peregrinus mox ciuitatem Romanam peruenit: media tempora non nocent. seruus alienus sub condicione heres scriptus traditus est seruus hereditario, mox usucaptus ab extraneo: non est uitiata institutio. Si seruum communem cum libertate dominus heredem scripserit et eum redemerit, necessarius efficietur. sed si substitutus sit impuberi et partem redemerit impubes, necessarius non efficietur, ‹ut› Iulianus scribit. Sed si sit cum libertate institutus, an ei libertatis datio coquo necessarius fieret, ademptionem non ualere, ne a semet ipso ei adimatur libertas: seruus enim heres institutus a semet ipso libertatem accipit. quae sententia habet rationem: nam sicuti legari
Abbreviated transcription (Latin):
ratoredari optere cũꝙ rem
saluã forc. uin bõi.arbi tratu
satisdare. ꝓ ꝯsuliubet. S bec
sino ex inqsitione detur. nã
si ex ĩ ꝗsitiee̾ cessat satisdatio.
dis curatores face. Senatus
pnrsit cius bõa crelitorib
uendere nõ pmisit qͣuis cre

Expanded text:
orem dari oportet eumque rem salvam fore viri boni arbitratu satisdare proconsul iubet: sed hoc, si non ex inquisitione detur: nam si ex inquisitione, cessat satisdatio. dis curatores facere senatus permisit, eius bona creditoribus vendere non permisit, quamvis cre
Abbreviated transcription (Latin):
puocet adsatisdatione.si exi¬
stat qdã ꝗ tutor no est desid̾¬
rat ꝙut aut satisdẽt tuto¬
res aut si nõ satisdẽt ꝑatoi
sibi satisdareꝯmittãt tute¬
lam nõ est audiendus nz
eĩaut extero ꝯmittenda ẽ.¬
tutela. aut test̾o dati tuto¬
res ꝯtra ius satisdatiõi subi¬
tiendi sũt. ¶hoc edcm desati¬
datione adtutores testamẽ¬
tarios ꝑtinet.¶Si⁊ si ꝗ exĩq¬
sitione dati sũt tutores. m¬
arcelłait. ⁊ ad eos ꝑtine̾ hoc
fratrũ significari ¶ Ideoꝙ et
illi clausule subiecti sũt. ut
sicui maior pars tutor decẽ¬
nat. is gerat q̃ maior ꝑs eli¬
gat q̃uis u̾ba edci adtestam̃¬
tarios ꝑtineãt. ¶Test̾o datꝰ
postũo tutor nõdum esttu¬
tormsi postumus edat᷑ dat
tñ adu̾sus eum substituto
pupillinegotioꝵ gestorir
actio¶Si siptus edĩtus fin̾t.
dem̃bic tutor priusqͣ quicq̃
gereret remotus atutela fu¬
erit ⁊ hic eade actione tene¬
bitur¶siqd plane gessit po̾t
gessit tutele iuditio tenebi¬

Expanded text:
vocet ad satisdationem, sed exsistat quidam qui tutor non est desideraretque, ut aut satisdent tutores, aut, si non dent, parato sibi satisdare committant tutelam, non est audiendus: neque enim aut extero committenda tutela est, aut testamento dati tutores contra ius satisdationi subiciendi sunt. Hoc edictum de satisdatione ad tutores testamentarios pertinet: sed et si ex inquisitione dati sint tutores, Marcellus ait et ad hos pertinere hoc fratrum significari. ideoque et illi clausulae sunt subiecti, ut, si cui maior pars tutorum decernat, is gerat quem maior pars eligat, quamvis verba edicti ad testamentarios pertineant. Testamento datus postumo tutor nondum est tutor, nisi postumus edatur: datur tamen adversus eum substituto pupilli negotiorum gestorum actio. sed si partus editus fuerit, deinde hic tutor, priusquam quicquam gereret, remotus a tutela fuerit, et hic eadem actione tenebitur. si quid plane gessit post gessit, tutelae iudicio tenebi
Abbreviated transcription (Latin):
gauit simorarẽtur cũ matre
mea ꝙͣ hrdem expte instituit
qĩtum ẽ. in mortua matreꝰ
ditio. ⁊ppossita defecisse uidcat᷑.
ac phoc neq uestiaria.n cib
aria hus debeãtur. R. ẜm ca q̃¬

Expanded text:
gauit: 'si morarentur cum matre mea, quam heredem ex parte institui': quaesitum est, an mortua matre condicio adposita defecisse uideatur ac per hoc neque cibaria neque uestiaria his debeantur. r
Abbreviated transcription (Latin):
aaltnus anis exusu̾is eiꝰdẽ ct̾a¬
mina subnoĩe ip̃ius celebra¬
netur. ⁊adiccit hec uba. Qd si
ꝯditione supra scripta recipe
legatasibi pecumã ciuitatis
selastenoꝵ noluit nullomo
wrdes meos obligatos ci ẽe uo¬
lo. st hre sibi pecumã postea p̃¬
ditrior elegit ydonca noĩa.
⁊m ca̾m legatirei publice.ad¬
idicaint post cinus sinãm
res publica aplerisq. adiudi¬
citas sibi pecumas pcepit. qͣi¬
tũestan si respublica ꝯditio¬
nib test̾o.ascriptis postea no
oũ.ac nsi facias ĩhis qdẽ sũ¬

Expanded text:
alternis annis ex usuris eiusdem certamina sub nomine ipsius celebrarentur, et adiecit haec verba: "quod si condicione supra scripta recipere legatam sibi pecuniam civitas Sebastenorum noluerit, nullo modo heredes meos obligatos ei esse volo, sed habere sibi pecuniam". postea preditariorum elegit idonea nomina et in causam legati rei publicae adiudicavit, post cuius sententiam res publica a plerisque adiudicatis sibi pecunias percepit. quaesitum est, an, si res publica condicionibus testamento adscriptis postea nondam ac, nisi faciat, in his quidem su
Abbreviated transcription (Latin):
michi hr̃s crit.fider ciusom¬
ittoutidet ex redoitu cenacu¬
li mei ⁊ orrcipost obitũ sacerd
otuiero phylaco ⁊ lib̃̾tis q ĩillo
tẽploerũt denaria.x. dienũdi¬

Expanded text:
mihi heres erit, fidei eius committo, uti det ex reditu cenaculi mei et horrei post obitum sacerdoti et hierophylaco et libertis, qui in illo templo erunt, denaria decem die nundi
Abbreviated transcription (Latin):
pponcrẽti: nõ uideri mĩnuci
insi alia mens testatoris pba¬
retur. ¶ Filiũ ex dodrĩte uror̃
ex quadrãte institint hrtesi
filii fidci ꝯmisit ut nouercen
stituet h̾rditatr̃ ab ea. nĩt pe¬
tut ut ĩfirmitatẽ filu ꝯrnda¬
tã hr̃et eiq mestruos. iuro
denos praret donce adxru.al

Expanded text:
ponerentur non uideri minutum, nisi si alia mens testatoris probaretur.Filium ex dodrante, uxorem ex quadrante instituit heredes et filii fidei commisit, ut nouercae restitueret hereditatem: ab ea autem petit, ut infirmitatem filii commendatam haberet eique menstruos aureos d
Abbreviated transcription (Latin):
cauit. dna scissima scio te dea¬
micis meiscuratura. neꝗd i
his  desit uez tñ ⁊ marcodan
octiñgẽta qĩtum ẽ. in mar¬
chus p̾stitis sibi ex cã legati
octingc̃tis. anua quoro seq

Expanded text:
cauit: 'domina sanctissima, scio te de amicis meis curaturam, ne quid his desit: uerum tamen et Marco dari octingenta': quaesitum est, an Marcus praestitis sibi ex causa legati octingentis annua quoque consequi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯdic̃t bois detrabũturͭ indi¬
emrtlicta legata. alterius
ce iuris palam ẽ cũ ea om̃o
tam ip̃i legatario q̃ h̾rdib̾
eius deb̾i. certũ est. s tmmmi
miserrogari exbõis intelli¬
gendũ est. qͣtuint̾ ea do¬
necdies obting̃br̃s lucra¬
tinus est ex fructib uł u̾su¬
rislergo optimũ qd̾e est sta¬
ciabimtio ita resteitorẽdis¬
tnbuẽlegata ne ultra dodea¬
tẽrelimq̃tur. Qd̾ si excesẜit
qs dodrantẽ ꝓrata portiõe p
lege ip̃onire mimiũtur. ubi

Expanded text:
 bonis detrahuntur. In diem relicta legata alterius esse iuris palam est, cum ea omnimodo tam ipsi legatario quam heredibus eius deberi certum est: sed tanto minus erogari ex bonis intellegendum est, quantum interea donec dies optingit, heres lucraturus est ex fructibus vel usuris. Ergo optimum quidem est statim ab initio ita testatorem distribuere legata, ne ultra dodrantem relinquantur. quod si excesserit quis dodrantem, pro rata portione per legem ipso iure minuuntur: verbi
Abbreviated transcription (Latin):
Asus. Plociana celso
suo salutem. lutius titiꝰ
hus ubis ita cauit. Si
ꝗdtabulis alio ue quo
genere ad hoc testm ptin

Expanded text:
um.Plotiana Celso suo salutem.Lucius Titius his uerbis ita cauit: 'si quid tabulis alioue quo genere ad hoc testamen
Abbreviated transcription (Latin):
hec adiectio oque hrdes suꝑ¬
to testatoris uolu̾tatem
exprimit ut puta primu
⁊ frĩs mei filii eꝙ h̾rdes sũ¬
pto. na hec adiectio deda¬
rat om̃s ex uirilib ꝑtib
ĩstitutos ut ⁊ lab̾o scripsu
qua detracta semisse fris
filui semissẽ primus hrct.

Expanded text:
aec adiectio 'aeque heredes sunto' testatoris uoluntatem exprimit, ut puta 'Primus et fratris mei filii ‹ae›que heredes sunto': nam haec adiectio declarat omnes ex uirilibus partibus institutos, ut et Labeo scripsit, qua detracta semissem fratris filii, semissem Primus haberet.
Abbreviated transcription (Latin):
sit hrs esto.aut ⁊ pire ne¬
utrius tpr̃is hĩta m̃tione.
Si alterut casus omisusi
fint eocaĩs qõmissus sitna¬
tus rũpit testm̃ qr hic filiu
nec fubꝯditione qdẽ scrip¬
tus hrs intelligitur qui ĩ
hunc casũ nasciturq nõ ẽ

Expanded text:
it, heres esto', aut etiam pure neutrius temporis habita mentione. si alteruter casus omissus fuerit, eo casu qui omissus sit natus rumpit testamentum, quia hic filius nec sub condicione quidem scriptus heres intellegitur, qui in hunc casum nascitu
Abbreviated transcription (Latin):
Qd si locupletiorostãte m̾io.
facta fucerit dotis reliquũ ma
tutorib nõĩa agnouerũt ꝑi¬
culũ in sc trãsferũt/ s⁊ si pupil¬
lus post. pub̾tatẽ ratiõĩbatu¬
tore acceptis reliq̃ rationem
secutus uẜas acceptam̃t pri¬
uilegiũ suũ nõ. admittit im
nõie conabitur int̾pellare. Iõ
ꝙdicamus mnouob magrã¬
tibocollegis quor alteꝵ res
bo tractauimus qĩ duorei eiꝰ¬

Expanded text:
que locupletior constante matrimonio facta fuerit, dotis reliquum martutoribus nomina adgnouerunt, periculum in se transferunt.Sed si pupillus post pubertatem rationibus a tutore acceptis reliquationem eius secutus usuras acceptauerit, priuilegium suum non amittit in nomine conabitur interpellare. idemque dicemus in duobus magistratibus collegis, quorum alterum res bus tractaui, quasi duo rei eiu
Abbreviated transcription (French):
D̾. Lutius titius. curat
giñ sen tp̃r cure fund corne¬
nanũ locauit sepnio. q sẽpro¬
mus reliq̃ traxit. pupillus.

Expanded text:
.Lucius Titius curator Gaii Seii tempore curae fundum Cornelianum locauit Sempronio, qui Sempronius reliqua traxit: pupillus
Abbreviated transcription (Latin):
ui. Si tiriopecuia legatat
erit. ⁊ euis fidei ꝯ missũ ut
alienũ ẜuum mannnit¬
teret. nec dñs eum uende
uelit.nicħominus lega¬

Expanded text:
us Si Titio pecunia legata fuerit et eius fidei commissum, ut alienum seruum manumitteret, nec dominus eum uendere uelit, nihilo minus lega
Abbreviated transcription (Latin):
ditori nõ puto pig̾nus uale
nã ubi dnĩum quesitum est
minori. cepit nõ posse obliga̾¬
mouere. ꝙ cum dnopignus
q̃situm ẽ. ⁊ ab mmtio obliga¬
tiomhesit. ꝙsi afisco eme̾i̾t
nec dubitatio ẽ. qin ius pi¬
gnoris saluũ sit. Si igit᷑ tal
ipeties ĩpriuatouenditorei¬
ciderit.ĩ piali b̃nfitio opus c
ut ex rescripto pign̾ꝯfirmet᷑.¬
Lp̃. Sipecuma alt̾ius pup¬
illi. Alt̾i pupillo fũdus ꝯ patu
traditus sit.q̃ pignoris obli¬
gatione possit hr̃c is. cuiis p¬
cumia fũdus sit c̃ptus. ⁊ mag
est. ut saluũ sit ius pignoris
cinus peciña ꝯpatus ẽ fũdus.¬
Pignori tñ capi nissu magt¬
tus. uł p̃sidis uł act̾ius poti¬

Expanded text:
ditori, non puto pignus valere: nam ubi dominium quaesitum est minori, coepit non posse obligamouere, quod cum dominio pignus quaesitum est et ab initio obligatio inhaesit. quod si a fisco emerit, nec dubitatio est, quin ius pignoris saluum sit. si igitur talis species in priuato uenditore inciderit, imperiali beneficio opus est, ut ex rescripto pignus confirmet si pecunia alterius pupilli alteri pupillo fundus sit comtraditus, an pignoris obligationem possit habere is, cuius pecunia fundus sit emptus? et magis est, ut saluum sit ius pignoris cuius pecunia comparatus est fundus.Pignori tamen capi iussu magistratus uel praesidis uel alterius pot
Abbreviated transcription (Latin):
uxori sue ea queuinus dõa¬
uerat uulgarimõ leget
nõ de alus donatioĩburȯ¬
ri eũ sensisse ait. qͣ debis q̾
iure ualiture nõ sint. alio
qu frustra legaturus sit.
at ꝙ siita exprimat quei
uxorimee donauoiure. uł
ita que uxori maumissio¬
nis ca donauero. ea ei lego
nã mnutile legatũ futuꝵ
ẽ. ¶hr̃s cuius fidei ꝯmissũ
erat. ut mihi fundũ aut.
cdaret fundũtitiouadi¬
dit. cũ clectio ei relin qtur.
utrũmalit dandi. ut tñ al¬
terũ solidũ prestet p̾toris ot¬
fitio ꝯuenire existimo. ut si
pecuma tilus offerat. in hi¬
beat fundi psecutionẽ¶Ita
eĩ eadem cã ostitueretur q̃
futura eẽt᷑ alienatus fun
sifundus nõ pr̃aretur.neq:
plurisnz minoris q̃ .c. estiã¬
nũquem ip̃e uoluit daree
sus. sciens furẽ dederit. isꝙ
furatũ legatario fecerit d
neriut nõ pessumũ det adħ
tenetur ut ⁊ aliũ pret hoĩer.¬

Expanded text:
ea, quae uiuus donauerat uolgari modo, leget, non de aliis donationibus uideri eum sentire ait, quam de his quae iure ualiturae non sunt: alioquin et frustra legaturus sit atque si ita exprimat: 'quae uxori iure donauero' uel ita: 'quae uxori manumissionis causa donauero, ea ei lego': nam inutile legatum futurum est. Heres, cuius fidei commissum erat, ut mihi fundum aut centum daret, fundum Titio uendidit: cum electio ei relinquitur utrum malit dandi, ut tamen alterum solidum praestet, praetoris officio conuenire existimo, ut, si pecuniam Tibeat fundi persecutionem. ita enim eadem causa constitueretur, quae futura esset si alienatus fundsi fundus non praestaretur, neque pluris neque minoris quam centquem ipse uoluerit dare iussus sciens furem dederit isque furtum legatario fecerit, de neri, ut non pessimum det, ad hoc tenetur, ut et alium homine
Abbreviated transcription (Latin):
uł siforte ẜuus titũ erit. ut
Marcellus ait. ¶Nqͥs post
tp̃s. lib̾tatẽ ẜuo suo dederit
⁊ int̾ ea rogauĩt hr̃dem dõee
adlib̾tatẽ pueniat. cibnĩa
eidare testatoris uolũtati
obtẽpandum ẽe diuus seu

Expanded text:
 forte 'Titii erit', ut et Marcellus ait. Si quis post tempus libertatem seruo suo dederit et interea rogauerit heredem, donec ad libertatem perueniat, cibaria ei dare, testatoris uoluntati obtemperandum esse diui Seu
Abbreviated transcription (Latin):
S Siꝗs inqͣlinos sin predi¬
is qb ad herẽt. legauerit
mutile ẽ legatũ. Si an esti¬
matio debeatur. ex uõluta¬
te  de fũcti.statuendũ esse di¬
iuiᷤ marcus ⁊ ꝯmodus rese¬
pẜũt. ¶Cu ẜuum suũ heres
dãpnatusdare eũ manu¬
miẜit tnͣr. in eius extima¬
tionẽ. necint̾ est.sierit an
ignoramͣt legatũ. Si sido¬
nauĩt ẜuum hrs. ⁊ eum is
cui donatus ẽ manumiẜit.
trĩr hr̃s quamuis ignora¬
uerit. a se eũ legatum fins¬
se. ¶Suta legatũ fu̾ĩt titõ
cũ seio.do.legoutrisq lega¬
tum est. sic̃ utrũ ꝙ legatu ẽ
cũfundus cũ domoforima¬
na. legatus ẽ.¶Siqsscrip¬

Expanded text:
quis inquilinos sine praediis quibus adhaerent legauerit, inutile est legatum: sed an aestimatio debeatur, ex uoluntate defuncti statuendum esse diui Marcus et Commodus rescripserunt. Cum seruum suum heres damnatus dare eum manumiserit, tenetur in eius aestimationem, nec interest, scierit an ignorauerit legatum. sed et si donauerit seruum heres et eum is cui donatus est manumiserit, tenetur heres, quamuis ignorauerit a se eum legatum esse. Si ita legatum fuerit 'Titio cum Seio do lego', utrisque legatum est, sicut utrumque legatum est, cum fundus cum domo Formiana legatus est. Si quis scrip
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯditiõe est. n institutoi
n substituto cedit. n sii
curator furiosi nõie ponẽ
c̃undebitur cetere. nã ⁊ pat᷑.
infãtifilio ponem accipit
quo tñcessãte. infans non

Expanded text:
dicione est, neque instituto neque substituto cedit. nec, si curator furiosi nomine posseest, uidebitur cedere: nam et pater infanti filio possessionem accipit, quo tame
Abbreviated transcription (Latin):
lis patronoꝵ ius dic̾etes. s delic¬
tũ admissũ lib̾tis penas irrogẽt
¶Int̾clum ille pene alib̾toigͣto
erigũtur. uł psbõꝵ eius aufert᷑
ꝯpatronodatur.uł fustibus ce¬
ditur.⁊ ita absoluitur.
missũ duius.adrianus rescripsu
militẽ lib̾tum suũ facere ñ patris¬
¶Seruus nõmanumissus lib̾ta¬
tẽ ratioseqt᷑. ¶Is q ea legedistc¬
tus ẽ. ut manumittatur intra
xp̃sꝙ supuemẽs licet nõ manu¬
stinetes. uł ꝙ in libͣtis hnt pat̾¬
pato. CUt ĩbonis lib̾tis locum

Expanded text:
llis patronorum ius dicentes secundum delictum admissum libertis poenas irrogent. interdum illae poenae a liberto ingrato exiguntur: uel pars bonorum eius aufertur et patrono datur: uel fustibus caeditur et ita absoluitur.missum diuus Hadrianus rescripsit militem libertum suum facere, non patris.Seruus non manumissus libertatem consequitur is, qui ea lege distractus est, ut manumittatur intra superueniens, licet non manustinentes ius, quod in libertis habent patepato.Ut in bonis liberti locu
Abbreviated transcription (Latin):
cuit laboexistimabat capitis ac¬
cusationẽ eam ẽẽ cinus pena m¬
ors aut ccilãi set ¶Quinoia
detulit. accussasse intellig̃ dus
ẽ nisi abolitionẽ petit idq. ⁊̃ ꝓcu¬
loplacuisse ẜuus refert.

Expanded text:
cuit.Labeo existimabat capitis accusationem eam esse, cuius poena mors aut exilium esset. qui nomen detulit, accusasse intellegendus est, nisi abolitionem petit: idque etiam Proculo placuisse Seruilius refert.
Abbreviated transcription (Latin):
ca ame alicui ꝑfideiomis¬
sum relictũsit idqͣi alega¬
tario relictum. nõ uenit᷑ ĩ
ꝯputationẽ. eius legis si
ex trĩsecus nuãtur. ¶Siti¬
tius rogatus sit. b̾rditatẽ
meuio restituere.meinus
seio c̾tam pecuniã. ⁊ titiu
quarte retinende bñfitio

Expanded text:
rea a me alicui per fideicommissum relictum sit, id quasi a legatario relictum non venit in computationem eius legis, sed extrinsecus numeratur. Si Titius rogatus sit hereditatem Maevio restituere, Maevius Seio certam pecuniam, et Titius quartae retinendae benefici
Abbreviated transcription (Latin):
quoz seio eominus equuz
ẽe pr̃are. ne ip̃e de suo damp¬
numsẽtiat. ¶Iuł ait. si h̾rs
institutus. titio rogatus
sit restituere. substitutus
memno ⁊ ĩstitutus suspec¬
tam sibi h̾rditatem ẽẽ di¬
cat. desiderãte titio. iubẽ

Expanded text:
quum esse praestare, ne ipse de suo damnum sentiat. Iulianus ait, si heres institutus Titio rogatus sit restituere, substitutus Maevio et institutus suspectam sibi hereditatem esse dicat, desiderante Titio iube
Abbreviated transcription (Latin):
finĩt natus. an rũpat testm̃.
Et dicemus testm̃ no rũpi
cũ nec erhromi hunismõi
nẽpo debeat abauoq̃ patii
precedebat. Planesi forte ĩ¬
stitutus omiẜit hrditater.

Expanded text:
it natus, an rumpat testamentum? et dicemus testamentum non rumpi, cum nec exheredari huiusmodi nepos deberet ab auo, quem pater praecedebat. plane si forte institutus omiserit hereditate
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽt. si teneri h̾rdem. scriptũ.
ut ꝯtẽtꝰis rebsibi datis. a¬
ut suppleta qͣrta exlege fal¬
cidiabrdicatem restĩtuat
his ꝗ priore testo scripti fu¬
expssum ẽ.dubitari nõ op¬
h̾rditatem dicat.⁊̃ legati¬
oĩs tp̃r ꝯpellendus ẽ accipe
offitio occupatur.¶⁊ licet d̾

Expanded text:
esset, sed teneri heredem scriptum, ut, contentus rebus sibi datis, aut suppleta quarta ex lege Falcidia, hereditatem restituat his qui in priore testamento scripti fuexpressum est, dubitari non oportehereditatem dicat, et legationis tempore compellendus est accipere officio occ
Abbreviated transcription (Latin):
sipłes h̾rdes sit singłi msolis
tenẽtur. lec ita ꝙ legata que
indiuidutat̾e norecipimt
tota ad legatarĩ ptinẽt p
põt ħrdi hõc remedio succur¬
ri.ut extimationẽ fca legit
demitiet legatario. ut pte
extimatiõis inferat sinon᷑

Expanded text:
es heredes sint, singuli in solidum tenentur. haec itaque legata, quae dividuitatem non recipiunt, tota ad legatarium pertinent. sed potest heredi hoc remedio succurri, ut aestimatione facta legati denuntiet legatario, ut partem aestimationis inferat, si non
Abbreviated transcription (Latin):
Odsipupillus soluat leg¬
ata debẽt curare tutores pu¬
pilliut caueãt legatarii.
¶Quedã legata diuisionez
ñõ recipuit. ut eccelegatu
ine. itineris actus ueadmil¬

Expanded text:
od si pupillus soluat legata, debent curare tutores pupilli, ut caueant legatarii. Quaedam legata diuisionem non recipiunt, ut ecce legatum uiae itineris actusue: ad nul
Abbreviated transcription (Latin):
rit tutelã uidend̾ an ꝓtuteo¬
re teneatur.⁊ magis est ut
q̃uis ꝯpulsus gesẜit. tene̾i
tñ debeat qr aĩo tutoris ges¬
sit. cũ tutor non ẽẽt. at iste
curator n̾õ qiͣ tutor.s⁊ qͣicu¬
rator gessit. ¶In ꝓtutore
iuditio usure quo ueniu̾t.
ssit tenebitur. an uõ in idi¬

Expanded text:
tutelam, uidendum, an pro tutore teneatur. et magis est, ut, quamuis compulsus gesserit, teneri tamen debeat, quia animo tutoris gessit, cum tutor non esset. at iste curator non quasi tutor, sed quasi curator gessit. In protutelae iudicio usurae quoque ueniunt. ssit tenebitur an uero in id
Abbreviated transcription (Latin):
ĩpubes patiatur status ꝯtrou̾siã
⁊ alt̃ eoꝵ pubũ expectari alt̾ius
quo pub̾tas dehet. scił. ut sic de
utriusꝙ statu agat᷑. ne aliꝙ pre¬
iuditiũ fiat ĩpub̾i ꝑ pub̾is pso¬
nã. ¶Partin ei refert utrũ petitẽ¬

Expanded text:
impuberes patiantur status controuersiam et alter eorum pubuerit, exspectari alterius quoque pubertas debet, scilicet ut sic de utriusque statu agatur, ne aliquod praeiudicium fiat impuberi per puberis personam.Parui refert, utrum petit
Abbreviated transcription (Latin):
uniu̾sum redoitũ patrim õn
malim̾ta decernat. si sẽꝑitasit.
ut aliqdex redditu suꝑsit. ¶an
oculos hre debet in decerñdo ⁊̃ mã

Expanded text:
universum reditum patrimonii in alimenta decernat, sed semper sit, ut aliquid ex reditu supersit. Ante oculos habere debet in decernendo et ma
Abbreviated transcription (Latin):
nostri significatur.
tate testatoris repetita asb̾¬
stituto. que abinstituto
fuerant relicta tñ B ita e¬
rit accipiendum. siñ fuĩt
cuidens diuersauoluntas.

Expanded text:
nostri significatur. tate testatoris repetita a substituto, quae ab instituto fuerant relicta, tamen hoc ita erit accipiendum, si non fuit euidens diuersa uoluntas
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯditiones ꝯiũctim date sũt
oib paxenḋ est. qr umius loco
habent᷑ si disiũctĩ sint cuilib
si monum̃tum post morte
testatoris intriduo ꝑximo
mortis eius fecissicũ monu¬
m̃ tum intriduo ꝑficiño pos¬
sit dicend̾ erit ꝯditione euã¬
nescere quasi in possibilem.
des instituissi. si inuicẽ cam¬
ssẽt se legata eo test̾o relicta
redditos placet remitti eis
ꝯditionẽ qr ad fraud̾e legur¬

Expanded text:
ndiciones coniunctim datae sint, omnibus parendum est, quia unius loco habentur, si disiunctim sint, cuilibesi monumentum post mortem testatoris in triduo proximo mortis eius fecisset: cum monumentum in triduo perfici non possit, dicendum erit condicionem evanescere quasi impossibilem.edes instituisset, si invicem cavissent se legata eo testamento relicta reddituros, placet remitti eis condicionem, quia ad fraudem legu
Abbreviated transcription (Latin):
testm̃ rũpotur. sufficit ita
post̾ius factum ẽc.ut ali¬
quo ca su potuerit ex cobr̃
cxistert. Qd̾ adiũ aũt eius
ĩstitutionis ꝑtinet.ita se

Expanded text:
mentum rumpatur, sufficit ita posterius factum esse, ut aliquo casu potuerit ex eo heres existere. quod ad vim autem eius institutionis pertinet, ita se
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙpat̾ meus ꝓpme filiemee o
nõiededit pm̃ sit atq si ĩp̃e de¬
derĩ. Quippe offitiũ am circan
nepot̃ẽ ex offitio patris erga fi
stimo nõdum absurde ⁊̃ ita ex¬
hrdato filioidẽ posse  defendines

Expanded text:
me filiae meae nomine dedit, perinde sit atque ipse dederim: quippe officium avi circa neptem ex officio patris erga filstimo non absurde etiam in exheredato filio idem posse defendi, nec
Abbreviated transcription (French):
ap̃. Don nunq̃ pretor uarietat᷑
nõ repellit ⁊ꝯsilium mutãtis ñ
aspnatur. Un qdã filiumemã¬
cipatũ. q de bõis ꝯferendis cauẽ
fr̃ib noluit. audiend posteapu¬
tauerũt. siuellet oblata cautioe

Expanded text:
etor uariantem non repellit et consilium mutantis non aspern‹a›tur. unde quidam filium emancipatum, qui de bonis conferendis cauere fratribus noluit, audiendum postea putauerunt, si uellet oblata cautione
Abbreviated transcription (Latin):
morte patris nascat᷑. aosu¬
ꝑstite incuius pot̾ate reca¬
surus ẽ.ut si ex filio eius su¬
sceptus pbetur.uidend̾ sit i¬
qddici debeat. ⁊c̾te ꝓbanȯ
est. cũ no. preiuditrũ de ꝑ¬
qdsit.si. in uxor fui̾t discep¬
tetur.⁊ ius. sexto cecilio. affri¬
cano.R. locũ ẽe preiuiditio.
supsit. in cinus pot̾ate reca¬
sun nõsunt. Ord ergo ẽ in
petitione hrditatis q̃ filu
intendit. q̃retur.utrũ exeo
natus sit cuius hrditatem
patre redditu sit. prcuiditiũ.

Expanded text:
mortem patris nascatur avo superstite, in cuius potestate recasurus est, ut si ex filio eius susceptus probetur? Videndum quid dici debeat. Et certe probandum est cum avo praeiudicium de pquid sit, si an uxor fuerit disceptetur? Et Iulianus Sexto Caecilio Africano respondit locum esse praeiudicio. cuius potestate recasuri non sunt. quid ergo est? In petitione hereditatis, quam filius intendit, quaeretur, utrum ex eo natus sit cuius hereditatem patre redditum sit praeiudicium
Abbreviated transcription (Latin):
denũtiat̃ crit. custodes ad
todixerit. eã ex se p̾gnante
non ẽe. ut eud ꝙ editum ẽ
agnoscere sit necc̃e. no eo ꝑ¬
tinet. ut siꝗsagnoscere se
filium dixiͣt suum hrdem
hr̃et. quis exaliois oceptus
cã agi.grãde preuiditium¬
potrariũ quo art simusier
diuortiofacto. nõ fecerit ea.
patri. nõagnoscẽ. nõ eo pti¬
nereut filius natus sũi se
dicerenõpossit. s⁊ adidtm̃.¬
ut pat ita alere eũ cogatur.
siꝯstitit eum filiũ ẽe. ¶Ide.
iuł. ait. si uxore dem̃tiãte
se pregnãtem.maritus no
negauit.nõutiq suum illi
coptũ efficicogend̾ tn alerei
ceteꝵ si ẽet satis imuriosum
ait. ¶Siqs longotp̃r abfu¬
ent ⁊ reu̾sus uxore pregnãtẽ
inuemĩt. ⁊ dcirco reiecerit si
hĩs apparet. siue uxor omise¬

Expanded text:
denuntiatum erit custodes ad to dixerit eam ex se praegnatem non esse, ut ei id quod editum sit agnoscere sit necesse, non eo pertinet, ut, si quis agnoscere se filium diceret, suum heredem haberet, quamuis ex alio conceptus causa agi, grande praeicontrarium quoque ait, si mulier divortio facto non fecerit ea, patri non agnoscere, non eo pertinere, ut filius natus suum se dicere non possit, sed ad id tantum, ut ita pater alere eum cogatur, si constiterit eum filium esse. ibit, si uxore denuntiante se praegnatem maritus non negauerit, non utique suum illi partum effici, cogendum tamen alere: ceterum ‹esse› satis iniuriosum ait, si quis longo tempore afuerit et reuersu‹s› uxorem praegnatem inuenerit et idcirco reiecerit, sihis apparet, siue uxor omisse
Abbreviated transcription (Latin):
pẜit.titius exꝑte dimmdi¬
a hr̃s. esto. Seius exꝑtedi¬
midia. ex qua ꝑte sciũ m¬
sẽpmus hrs estodubitan
possẽ. utrũ intres semisses
diuidere uoluit b̾rditate

Expanded text:
e dimidia heres esto: Seius ex parte dimidia: ex qua parte Seium iSempronius heres esto', dubitari posse, utrum in tres semisses diuidere uoluit hereditate
Abbreviated transcription (Latin):
te ex sex scripsit. ego brdita¬
tis hẽo bessem. tutriente. si
si duos exasse hrdes scripse¬
an eq̃ distributio fiat apͥ
labeonẽ.libro qͣrto post̾ior
q̃ritur. ⁊ putat labo. ⁊ illos
ex semisse ⁊ eos qexxii.u̾tii¬

Expanded text:
te ex sex scripsit: ego hereditatis habeo bessem, tu trientem. Sed si duos ex asse heredes scripsean aeque distributio fiat, apud Labeonem libro quarto posteriorum quaeritur. et putat Labeo et illos ex semisse et hos, qui
Abbreviated transcription (Latin):
ex ea substitutione hrs ce
Sipupillus ĩ suam tute
illo substitutus nõ fuiss
sipĩpillo hrs extitit. porm
ẽ ut titio quor si u̾elit hr̃s

Expanded text:
ex ea substitutione heres pi pupillus in suam tutelillo substitutus non fuisset: si pupillo heres exstitit, propius est, ut Titio quoque, si velit, heres
Abbreviated transcription (Latin):
tutolex eĩ eltesc̾e̾tia. itade¬
mũ ei q in fraude credito
hĩs institutus ẽ ꝯ ẜuat lib̾¬
tatem si nẽo alius ex eo te
ta hr̃dem nũcupari posse.
hic michi hrs esto cumsit

Expanded text:
lex enim Aelia Sentia ita demum ei, qui in fraudem creditorum heres institutus est conservat libertatem, si nemo alius ex eo testa heredem nuncupari posse "hic mihi heres esto", cum sit
Abbreviated transcription (Latin):
rum tabulaꝵ iñ sic ẽẽ factũ
testm̃. ut ex eo adiri hrdita
possit. ¶Ad substitutos pu¬
pillares ꝑtinẽt.⁊ si queres
postea pupillis obuenerĩt
n eĩ sus bõis testator substi¬
tuit. Ei im pubis. cũ ⁊ ex here¬
dato substitũe. quis possit.
nisi michi ꝓponas militẽ ẽẽ.
q substituit h̃rdem hac m̃te.
ut ea sola uerlit ad substitu¬
tum ꝑtinẽ. que a se. ad insti¬
tutũ puenerũt. ¶In arroga¬
to quor ĩpub̾e dicimus adsb̾¬
stitutum eius ab. ai̾rogatore
datũ. non debe ꝑtinẽ ea. que
hr̃et. si arrogatus nõ ẽet. set
ca sola. que ip̃e ei decłit at ro¬
gatorisi forte distiguimus
ut ad quartã qde. quam omi¬
m̃o exrescripto diui .pii. debu¬
it ei relinquere. substitutus
hr̃e no possit. suꝑfluũ hãt.¬

Expanded text:
rum tabularum uim sic esse factum testamentum, ut ex eo adiri hereditas possit. Ad substitutos pupillares pertinent et si quae postea pupillis obuenerint: neque enim suis bonis testator substituit, sed impuberis, cum et exheredato substituere quis possit: nisi mihi proponas militem esse, qui substituit heredem hac mente, ut ea sola uelit ad substitutum pertinere, quae a se ad institutum peruenerunt. In adrogato quoque impubere dicimus ad substitutum eius ab adrogatore datum non debere pertinere ea, quae haberet, si adrogatus non esset, sed ea sola, quae ipse ei dedit adrogatout quartam quidem, quam omnimodo ex rescripto divi Pii debuit ei relinquere, substitutus habere non possit, superfluum ha
Abbreviated transcription (Latin):
teꝵ si postea ꝯceptus fuent.
Marcell. scribit. neꝙ uti
suũi. neꝙut nepot̾e uut co¬
gnatũ adh̃rditate uł ad
uor possõnem posse. admi¬
tti./ S⁊ si pat̾ eius q morti
au tp̃r inutero fuit ap̃d
hostes erat nepos iste. patre
incadem cã decedẽte post
morteaiii succedendo testm
rũpet. qr supra scripta psoa
ci nõ obstat. Hec eĩ creditu
inrebhumamis fuisse. cũ
in ea causa decedat q̃ quan
captiuns reu̾ sus patris su
ĩ iustum facet testm̃ in eo
tate nepos fint ꝯceptus sn
apud hostes ⁊ bartui postl¬
minmũ succedendo testm̃rũ
pitur. Succedendo itaꝙ fui
nõ rumpit᷑. siuc fuerĩt insti¬
tuti uł ex hrdati abeogͣdi
ad q̃ h̾rditas defertur .s. su¬

Expanded text:
eptus est, Marcellus scribit neque ut suum neque ut nepotem aut cognatum ad hereditatem vel ad bonorum possessionem posse admitti. Sed si pater eius, qui mortis avi tempore in utero fuit, apud hostes erat, nepos iste patre in eadem causa decedente post mortem avi succedendo testamentum rumpet, quia supra scripta persona ei non obstat: nec enim creditur in rebus humanis fuisse, cum in ea causa decedat, quamquam captivus reversus patris sui iniustum faceret testamentum in eo itate nepos fuit conceptus sive apud hostes, iminium, succedendo testamentum rumpit. Succedendo itaque sui non rumpunt, sive fuerint instituti vel exheredati ab eo gradu ad quem hereditas defertur, s
Abbreviated transcription (Latin):
simũ est.ut nemãcipatusso¬
lus ueniat ⁊ excludat nepotes
inpotãte manẽtes. nnepotes
ire pot̾atis obitiãtur patri
suo ⁊ inadoptionẽdatus filiꝰ
ihrs institutus ad hoc edc̃m p¬
tinct.ut ei iũgatur nepos qui¬

Expanded text:
ue emancipatus solus ueniat et excludat nepotes in potestate manentes, neque nepotes iure potestatis obiciantur patri suo. Et in adoptionem datus filius et heres institutus ad hoc edictum pertinet, ut ei iungatur nepos, qui
Abbreviated transcription (Latin):
nsi instituto ⁊ alio ꝯmnttẽte
edictũ. Emãcipato auĩt. siu̾sit
ĩstitutus em ãcipatus siue p̾t̃i¬
tus sit. ¶filio inpotãte exbesse
sext̾atem patriu̾tiã ablaturũ.
Sipat̾ emãcipatus exh̃rdat᷑
sit. nepotibo ex eo p̾teritis qer
ant in pot̾ate retẽti nepotes
admittũtur absurdũ est eĩ
cũ patri pret̾ito ungatur ĩsti¬
tutoco uł exh̾rdato nõ adinit¬

Expanded text:
mittente edictum, emancipato autem, siue sit institutus emancipatus siue sit praeteritus. Filio in potestate ex besse, sextantem, patri unciam ablaturum. Si pater emancipatus exheredatus sit nepotibus ex eo praeteritis qui erant in potestate retenti, nepotes admittuntur: absurdum enim est, cum patri praeterito iungantur, instituto eo uel exheredato non admit
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓsupstite hãtur is qutero est.
¶Intͥclum nõ passim si cũ cause
cognitiõe mitti uent̃ inponei
ferat. Si hoctm ad eũ uentrex
erit referend̾. q cũ libis admit¬
titur. cet̾m si mittatur. ũn legit¬
timiuł qua alia exptediceno
est nõ cẽ cause cognitionem
necc̃iam. Hec ẽĩ equum ẽ in tp̾
pubtatis uentre uesci de aleo
intp̃s pub̾tatis dilata ꝯtrou¬
sia.Sn  ei placet om̃sotrousia
que qi status ꝯtrou̾sia sꝯtint¬

Expanded text:
superstite habeatur is qui in utero est. Interdum non passim, sed cum causae cognitione mitti uenter in possferat. sed hoc tantum ad eum uentrem erit referendum, qui cum liberis admittitur. ceterum si mittatur unde legitimi uel qua alia ex parte, dicendum est non esse causae cognitionem necessariam: nec enim aequum est in tempus pubertatis uentrem uesci de alieno in tempus pubertatis dilata controuersia. sed enim placet omnes controuersias, quae quasi status co
Abbreviated transcription (Latin):
pmitatur remanebit
dotis actiomtegra pa¬
tri. ⁊ s utrum u̾ agat
solus.anut ⁊ adiucta
quoq filie  psona. expi¬
ei istastipło. ¶uolũta¬
tem aũt filic cum pat̾

Expanded text:
it dotis actio integra patri: sed utrum ut et agat solus an et ut adiuncta quoque filiae persona experiei ista stipulatio. Uoluntatem autem filiae, cum pat
Abbreviated transcription (Latin):
eas pr̃are debueri. uł mere
ge falcidia. ⁊ si coh̾rs coact¬
eius ad̾issi. m̾o si ip̃e nõ co¬
actus. adierit hr̃ditatem.¬
¶ Etiam ab sentis ꝓcurato
rem. desiderare posse restitu
hñdo. Sino euidens absen¬
dicend̾ est. ut h̃rs ꝯsuspec¬
sit ꝯpellendus adire. si in cer¬
tum sit anmandunͣt qͣui
ei caueat᷑ ꝓpfragilifatem
cantioĩs. Qd̃ si spõteadicĩt
hr̃ditatem nõ magna cap¬
tioc̃.siactiones si nõman¬
dauit.transibũt eotp̃r qu¬
oratum huit.¶Si dãpnũ
tfãfibit legis acque actio
ad fidciomissariũ. hec enĩ
actiones trãseunt. que ex

Expanded text:
eas praestar‹e› debuerim uel in credge Falcidia, etsi coheres eius coactus adisset, modo si ipse non coactus adierit hereditatem.Etiam absentis procuratori, ‹si› desideraret, posse restitui habendo, si non euidens absendicendum est, ut heres, qui suspecsit compellendus adire, si incertum sit, an mandauerit, quamuis ei caueatur, propter fragilitatem cautionis. quod si sponte adierit hereditatem, non magna captio est: sed actiones, si non mandauit, transibunt eo tempore, quo ratum habuerit.Si damnum transi‹t› legis Aquiliae actio ad fideicommissarium: ha‹e› enim actiones transeunt, quae ex
Abbreviated transcription (Latin):
aul. Siquis legauerit fũ¬
dum cornelianum exce¬
ptis uineis que mortis
tp̃r erunt. sinulle uinee
cere. ut lutis .c. hãt cogẽ¬
dus est hr̃s .c. dare. qr nẽo
facere põt ut ego .c. hãmi¬

Expanded text:
um. Si quis legauerit fundum Cornelianum exceptis uineis, quae mortis eius tempore erunt, si nullae uineae cere, ut Lucius centum habeat, cogendus est heres centum dare, quia nemo facere potest, ut ego ha
Abbreviated transcription (Latin):
aliquid ẜuus. non prefera¬
cur mũlier nisi in his tĩnre
bus que uł indotem date
quasi ⁊ hee dotales sint.
in pensũ est.nec amulicre
reodatur. pdolimali excep

Expanded text:
eferatur mulier nisi in his tantum rebus, quae uel in dote datae quasi et hae dotales sint. impensum est nec a muliere reddetur, per doli mali excep
Abbreviated transcription (Latin):
Io. Sicui legatu fin̾t relictũ.
isꝙrogatus sit. li b̾os suos em¬
ancipare. an cogi debeat ma¬
nmittẽ. ẽt retineo medixi¬
se. eos defici a petitiõe fide̾i.ꝯ.n¬
ẽpretor fid̾ei  omissarius. ad
libtatẽ eos tuetur. ut ẜuospa
nẽ debe ꝯstitui eũ qagnouit
idꝙ sibi relictũ est hac ꝯtem¬
platione filios suos emãcipa¬
ret.cogend emãcipare.neq
ei debet circũueniri testãtis
hrdes ĩstitiussi. ⁊ ip̃m filiũco¬
brde filius dediss⁊ eosq ĩuicez

Expanded text:
i cui legatum fuerit relictum isque rogatus sit liberos suos emancipare, an cogi debeat manumittere? et retineo me dixisse defici eos a petitione fideipraetor fideicommissarius eos ad libertatem tuetur ut seruos.Panem debere constitui eum qui adgnouit id, quod sibi relictum est hac contemplatione, ut liberos suos emanciparet, cogendum emancipare: neque enim debet circumueniri testantium heredes instituisset et ipsum filium coheredem filiis suis dedisset eosque inuice
Abbreviated transcription (Latin):
Auł. Si soceragenero hr̃s ĩ¬
stitutus adierit hrditate.
qñcumq mortuo patre cũ
h̾rde cius filiã de dote acturã.
ãcipass pat̾ filiã. ip̃m quor
ꝯueĩri posse ¶Lutius titius fi¬
gaioscio.⁊ int̾ gani seiũ ⁊ luti¬
um titrũ patrẽ mulicris ꝯucĩt

Expanded text:
Si socer a genero heres institutus adierit hereditatem, quandoque mortuo patre cum herede eius filiam de dote acturam Nancipasset pater filiam, ipsum quoque conueniri posse.Lucius Titius fiGaio Seio: inter Gaium Seium et Lucium Titium patrem mulieris conuenit,
Abbreviated transcription (Latin):
decetẽs alios hrdes instituit.
filia hr̃duta.queroan abb̃rdib
soceri mantus exigere dotem
põt. cumi eã mulieri reddĩtu¬
rus c̃. R. cũ filia. alus. a patre
hrdib institutis. actionẽ de
dote sua recupãda hre cepit.
necc̃e h̾ebit maritus exacta
autdotẽ.aut. ictioẽs ei pr̃are.
neculla exceptionẽ hẽbunt
soceri br̃des.adu̾sus cũ cuiab¬
surde d̾r doloideri cũ facere
ꝗ nõ ip̃i qu̾em ꝯuẽit si. ilure¬
stituturus.petitalioqn ⁊ si
post mort̾e patris diu̾tisset.
nõdum ex acta dote. exclute¬
turactione dotis maritus.
ꝙ nõ est admittend̾.s⁊ ⁊ si
exꝑte filia hr̃s patri suoexti

Expanded text:
decedens alios heredes instituit filia exheredata: quaero, an ab heredibus soceri maritus exigere dotem potest, cum eam mulieri redditurus est. respondi: cum filia aliis a patre heredibus institutis actionem de dote sua reciperanda habere coeperit, necesse habebit maritus aut exactam dotem aut actiones ei prat soceri heredes aduersus eum, cum absurde dicitur dolo uideri eum facere, qui non ipsi quem conuenit sed alii restituturus petit: alioquin et si post mortem patris diuortisset nondum exacta dote, excluderetur exactione dotis maritus, quod non est admittendum. sed et si ex parte filia heres patri suo exsti
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ ꝯtutores prãre deb̾e. indeam
qualẽ intellectũh̾t .i. utrũ fuf¬
ficit nicħ dimintũ ẽẽ defacł¬
dit. ꝙ palã faciat diminutio¬
nẽ patrimonii. Debet tñ ꝯtut
ormꝗrere fortunas ꝯtutoris.
S hoc exꝑsõe quͣalitate ⁊ exte¬
poris int̾ capedine quo testm̃¬

Expanded text:
res praestare debere, uideamus, qualem intellectum habet, id est utrum sufficit nihil deminutum esse de facudit, quod palam faciat deminutionem patrimonii, debet tamen contutor inquirere fortunas contutoris. sed hoc et ex personae qualitate et ex temporis intercapedine, quo test
Abbreviated transcription (Latin):
.queq ibim.uiore ꝑtean
ñt legati uideturat siqua
uesũt. quolegatũ cumula¬
retuxca nõ uidetur. legata
ẽẽ Oda cumita legassim
lla meĩuti ego ip̃e possedi.
cũ suppellectili. m̾sis. maci¬
pus queibi deputabãtur.
ros ⁊ ĩtreamina ⁊ uesticula
buãt. an ca om̃ia legata

Expanded text:
que ibi maiore parte anni runt, legati uidentur: at si qua ue sunt, quo legatum cumularetur, ea non uidentur legata esse.Quidam cum ita legasset: 'uillam meam ita ut ipse possedi cum suppellectile mensis mancipiis, quae ibi deputabuntur, ros et uitreamina et uesticulam habuerit, an eadem omnia legato
Abbreviated transcription (Latin):
udet᷑. Ceteri non qͣi abintestato⁊
idco filius lib̾is parẽtib ꝙlegata
relicta soł pr̃are cogetur cetis non
planc ei cui abintestato fidciom̃i¬
ssum relictum c̃. erit prãnd̃ quasi
uidet᷑. hoc ip̃o frau̾datus ꝙ ex test̾o
petita sit bonor possessio.

Expanded text:
uidetur, ceteri uero quasi ab intestato: et ideo filius liberis parentibusque legata relicta solis praestare cogetur, ceteris non. plane ei, cui ab intestato fideicommissum relictum est, erit praestandum, quasi uideatur hoc ipso fraudatus, quod ex testamento petita sit bonorum possessio
Abbreviated transcription (Latin):
scribit cogend̃ primũ legata
prãre. mox dimissis legatis
siꝗd suꝑ fui̾t ex dodrãtẽ tũc
fidei ꝯmissa cogi prãre. Ceter
si legata assumãt dodrãtem.
tũc nicħ fidci ꝯmissarus pr̃a¬
dum. hr̃e ẽi integrum quad¬
rã tem legittimũ hrdem opõ¬
tet. Ordo ĩgiturauiliano ad¬
hibetur. ut prius legata pre¬
stẽtur. de iñ ex supfluo fidei ꝯ¬
missa.dum mõquadrãs nõ

Expanded text:
scribit cogendum primum legata praestare, mox dimissis legatis si quid superfuerit ex dodrante, tunc fideicommissa cogi praestare: ceterum si legata a‹b›sumant dodrantem, tunc nihil fideicommissariis praestandum: habere enim integrum quadrantem legitimum heredem oportet. ordo igitur a Iuliano adhibetur, ut prius legata praestentur, deinde ex superfluo fideicommissa, dummodo quadrans no
Abbreviated transcription (Latin):
pot. post repudiationõ ꝯseq̃l
ent. ut abĩtestato posse petuĩ
ut dicere debeamꝰ abĩtesti do
inchominꝰ posse petiut eĩ suolo¬
coostenidimus no inpendit.¬

Expanded text:
t post repudiationem, consequens erit, ut ab intestato posse peti inut dicere debeamus ab intest‹at›o nihilo minus posse peti: ut enim suo loco ostendimus, non impedit