comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
eumdẽ utrumq. neq inter uerũ ac fal¬
sum aliud confitentes. quia deo exdeo nato.
ignoratȩ mundo ac sapientibus mundi
ueritatis studium ad legendum uocauit.
meminisse oportet terrȩnarum mentiũ
infirmas atq in becilles oꝑiniones esse
abiciendas. & om̃s imꝑfectȩ sententiȩ an¬
gustias religiosa discendi expectatiõe.
laxandas. Nouis eñi regenerati Aði¬
ingeniis. sensibus opus est ut unum¬
quemq conscientia sua scõm cęlestis ori¬
ginis munus illuminet. Standum itaq
ꝑfidem ante ẽ. ut sc̃s hieremias admonec
diturus sensum suũ ad ea quȩ di substan-¬
tiȩ sint digna moderetur. Moderetur
autem non aliquomodo intelligendi sed
infinitate. Quin etiam conscius sibi di-¬
uinȩ se nature participem ut beatus
apłs petrus inepistola altera ait effectũ
fuisse. dĩ naturã non naturȩ suȩ legi¬
bus metiatur: sed diuinaᷤᷤ ꝓfessiones
scd̃m magnificentiam diuinȩ de se ꝓtesta¬

Expanded text:
eumdem utrumque, neque inter verum ac faleumdem utrumque, neque inter verum ac falsum aliud confitentes; quia Deo ex Deo nato, ignoratae mundo ac sapientibus mundi veritatis studium ad legendum vocavit, meminisse oportet terrenarum mentium infirmas atque imbecillas opiniones esse abjiciendas, et omnes imperfectae sententiae angustias religiosa discendi exspectatione laxandas. Novis enim regenerati ingenii sensibus opus est, ut unumquemque conscientia sua secundum coelestis originis munus illuminet. Standum itaque per fidem ante est, ut sanctus Jeremias admonet diturus, sensum suum ad 14 ea quae Dei substantiae sint digna moderetur; moderetur autem non aliquo modo intelligendi, sed infinitate. Quin etiam conscius sibi divinae se naturae participem, ut beatus apostolus Petrus in epistola sua altera ait , effectum fuisse, Dei naturam non naturae suae legibus metiatur, sed divinas professiones secundum magnificentiam divinae de se protesta
Abbreviated transcription (Latin):
ctionẽ sibi diuinitatis non usurparet.
quam ueritatis natiuitas non dedisset.
exarsit. recolens hoc uel precipue sibi sa-¬
lutare esse non solum indm̃ credidisse.
sed etiam in dm̃ patrem. neq in xpisto
tantum sꝑasse. sed inxꝑo dei filio. neq
increatura sed indeo creatore exdeo na¬
to. Maxime ergo ꝓperamus exꝓpħicis
atq euangelicis preconiis uesaniam
eoꝵ ignorantiamq confundere. qui
sub unius dei sola sane utili ac religio¬
sa predicatione aut dm̃ natum xꝑ̃m
negant aut uerum dm̃ non esse conten¬
dunt. ut creatio potentis creaturȩ in tra
unum deum fidei sacramentum relinqͣt.
quia natiuitas dei. extra uniꝰ dei fidem
religionem ꝓtrahat confitentum. Sed
nos edocti diuinitus. neq duos deos p̃di¬
care. neq solum: sed euangelici ac ꝓpħi¬
ci preconii rationem in confessione dei
patris & dei filii afferemus. ut unum
infide nr̃a sint uterq non unus: neq

Expanded text:
ctionem sibi divinitatis non usurparet, ctionem sibi divinitatis non usurparet, quam veritatis nativitas non dedisset. exarsit: recolens hoc vel praecipue sibi salutare esse, non solum in Deum credidisse, sed etiam in Deum patrem; neque in Christo tantum sperasse, sed in Christo Dei filio; neque in creatura, sed in Deo creatore ex Deo nato. Maxime ergo properamus ex propheticis atque evangelicis praeconiis vesaniam eorum ignorantiamque confundere, qui sub unius Dei, sola sane utili ac religiosa praedicatione, aut Deum natum Christum negant, aut verum Deum non esse contendunt; ut creatio potentis creaturae intra unum Deum fidei sacramentum relinquat; quia nativitas Dei extra unius Dei fidem religionem protrahat confitentum. Sed nos edocti divinitus neque duos deos praedicare neque solum, hanc evangelici ac prophetici praeconii rationem in confessione Dei patris et Dei filii afferemus, ut unum in fide nostra sint uterque, non unus: neque
Abbreviated transcription (Latin):
fidei corrumpunt sacramentum. ut
subunius di pia tantum ꝓfessione na¬
tiuitatem unigeniti dei abnegent. ut
ꝓtensio sit potius in hominẽ quã descen¬
sio. neq ut qui filius hominis secundũ
temꝑa assumpte carnis fuit. idem antea
semꝑ fuerit. atq sit filius dei neq in eo
natiuitas dei sit. sed exeodem idem sit.
ut unius dei ut putant in uiolabilem
fidem series ex solido in carnem dedu¬
cta conseruet. dum usq aduirginem
pater ꝓtensus ipse sibi natus sit in filiũ.
Alii uero quia salus nulla sine xp̃o sit: qͥ
inprincipio apud dm̃ erat deus uerbũ.
natiuitatem negates. creationem solã
ꝓfessi sunt. ne natiuitas ueritatem dei
admnitteret. sed treatio falsitatem doce¬
ret. quȩ dum ementiretur ingenere cre-¬
ationis. dei unius fidem non exclude-¬
rent in sacramento. sed natiuitatẽ uerã
nomini ac fidei creationis subicientes a
ueritate unius dei separabilem eum
facerent. ut creatio substitutionis ꝑfe¬

Expanded text:
fidei corrumpunt sacramentum, ut fidei corrumpunt sacramentum, ut sub unius Dei pia tantum professione nativitatem unigeniti Dei abnegent; ut protensio sit potius in hominem, quam descensio: neque ut qui filius hominis secundum tempora assumptae carnis fuit, idem antea semper fuerit atque sit filius Dei: ne in eo nativitas Dei sit, sed ex eodem idem sit; ut unius Dei, ut putant, inviolabilem fidem series ex solido in carnem deducta conservet, dum usque ad virginem Pater protensus, ipse sibi natus 13 sit in filium. Alii vero quia salus nulla sine Christo sit, qui in principio apud Deum erat Deus Verbum, nativitatem negantes, creationem solam professi sunt: ne nativitas veritatem Dei admitteret, sed creatio falsitatem doceret, quae dum ementiretur in genere Dei unius fidem, non excluderet in sacramento: sed nativitatem veram nomini ac fidei creationis subjicientes, a veritate unius Dei separabilem eum facerent, ut creatio substitutionis, perfe
Abbreviated transcription (Latin):
poris sui non modo non molestam sibi
aut egram arbitrabat᷑. ut eam quod
pueritiȩ litteras quod egris medicinam.
qͦd naufragis natatum. quod adolescen¬
tibus disciplinam. quod miliciam esse
crederet imꝑaturis. rerum scilicet p̃sen¬
tium tolerantiã ad premium beate in¬
mortalitatis ꝓficientem: quin etiam id
quod sibi credebat tamen ꝑministeri¬
um impositi sacerdotii etiam cȩteris pre¬
dicabat munus suum ad officium pub¬
emerserunt desperata inse & seua mõs
naturam exnaturȩ suȩ infirmitate mo¬
derantium. Neq ut ipsiusq adinfini¬
tatem opinandi de infinitis rebus emer-¬
gerent. sed intra finem sensus sui inde¬
finita concluderent. essentq sibi arbitri
religionis. cum religionis opus insolo obe¬
dientiȩ esset officio. sui in memores. diui-¬
norum negligentes. preceptorum emen-¬
stultissimis studiis sileam. deqͥbus tñ sicu¬
bi occasionem sermonis ratio prebebit
non tacebimus: quidã ita euangelicȩ

Expanded text:
poris sui non modo non molestam sibi poris sui non modo non molestam sibi aut aegram arbitrabatur, ut eam quod pueritiae litteras, quod aegris medicinam, quod naufragis natatum, quod adolescentibus disciplinam, quod militiam esse crederet imperaturis: rerum scilicet praesentium tolerantiam, ad praemium beatae immortalitatis proficientem. Quin etiam id, quod sibi credebat, tamen per ministerium impositi sacerdotii etiam caeteris praedicabat, munus suum ad officium pubemerserunt desperata in sese, et snaturam naturae suae infirmitate moderantium: neque ut ipsi usque ad infinitatem opinandi de infinitis rebus emergerent, sed intra finem sensus sui indefinita concluderent; essentque sibi arbitri religionis, cum religionis opus obedientiae esset officium; sui immemores, divinorum negligentes, praeceptorum emenstultissimis studiis sileam, de quibus tamen, sic ubi occasionem sermonis ratio praebebit, non tacebimus; quidam ita evangelicae
Abbreviated transcription (Latin):
cia triumpharet. dum immortalis ipse
neq morte uincendus. ꝓmorientiũ ȩterni-¬
tate moreretur. Hȩc itaq ultra nature hu-¬
mane intelligentiam adeo gesta ñ succũ¬
bunt rursum naturalibus mentiũ sen¬
sibus. quia infinite ȩternitatis operatio
in finitam metiendi exigat opimonem. ut
cum ds̃ homo cũ inmortalis mortuus. cũ
ȩternus sepultus est. non sit intelligentiȩ
ratio sed potestatis exceptio: ita rursum
excontrario non sensus sed uirtutis modꝰ
fit. ut ds̃ exhomine ut inmortalis ex mor¬
tuo. ut ȩternus sit ex sepulto. Coexcitam᷑
ergo adeo inxpisto ꝑmortẽ eius.Sed cum
in xp̃o plenitudo est diuinitatis: habemꝰ
& significationem dei patris nos excitan¬
tis in mortuo: et xp̃m iħm non aliud
quam dm̃ in diuinitatis plenitudine con¬
tatis suȩ otio. mens spebus suis leta reqͥe¬
uerat intercessionem mortis huius usq
eo non metuens. ut etiam reputaret in
uitam ȩternitatis. uitam autẽ huiꝰ cor¬

Expanded text:
cia trcia trneque morte vincendus, pro morientium aeternitate moreretur. Haec itaque ultra naturae humanae intelligentiam a Deo gesta non succumbunt rursum naturalibus mentium sensibus; quia infinitae aeternitatis operatio infinitam metiendi exigat opinionem: ut cum Deus homo, cum immortalis mortuus, cum aeternus sepultus est, non sit intelligentiae ratio, sed potestatis exceptio; ita rursum e contrario non sensus, sed virtutis modus sit, ut Deus ex homine, ut immortalis ex mortuo, ut aeternus sit ex sepulto. Coexcitamur ergo a Deo in Christo per mortem ejus. Sed dum in Christo plenitudo est divinitatis, habemus et significationem Dei patris nos coexcitantis in mortuo, et Christum Jesum non aliud quam Deum in divinitatis plenitudine contatis suae otio mens spebus suis laeta requieverat: intercessionem mortis hujus usque eo non metuens, 12 ut etiam reputaret in vitam aeternitatis. Vitam autem hujus cor
Abbreviated transcription (Latin):
obseruatione distrinxerit. neq ꝑlegis um¬
rit.sed ut omnem naturalem corporis ne¬
cessitatem circumcisus auitiis spiritus cri¬
minum emundatione purgaret. cuius
morti consepeliremur inbaptismo. ut in
eternitatis uitam redimemus dum rege¬
neratio aduitam. mors esset exuita. et
morientes uitiis in mortalitati renascere¬
mur. ipso ꝓnobis ex mortalitate mori¬
ente. ut ad immortalitatem una cum eo
excitaremur ex morte. Carnem eñ pecca
ti recepit: ut in assumptione carnis nr̃ȩ
delicta donaret. dum eiꝰ fit particeps as¬
sũptione non crimine. delens ꝑmortẽ sen¬
tentiam mortis. ut noua inse nr̃i gn̾is
creatione constitutionẽ decreti anterio¬
ris aboleret. cruci se figi ꝑmittens. ut ma-¬
ledicto crucis oblitterata terrenȩ dãpna¬
tionis maledicta configeret. Omnia adul-¬
tuum in homine passus. ut potestates
dehonestaret. dum ds scd̃m scripturas
moriturus inhis uincendis inse cum fidu¬

Expanded text:
observatione distrinxerit, neque per legis umobservatione distrinxerit, neque per legis umrit; sed ut omnem naturalem corporis necessitatem circumcisus a vitiis spiritus criminum emundatione purgaret: cujus morti consepeliremur in baptismo, ut 11 in aeternitatis vitam rediremus; dum regeneratio ad vitam mors esset ex vita, et morientes vitiis immortalitati renasceremur; ipso pro nobis ex immortalitate moriente, ut ad immortalitatem una cum eo excitaremur ex morte. Carnem enim pti recepit, ut in assumptione carnis nostrae delicta donaret, dum ejus fit particeps assumptione non crimine, delens per mortem sententiam mortis, ut nova in se nostri generis creatione constitutionem decreti anterioris aboleret, cruci se permittens figi, ut maledicto crucis obliterata terrenae damnationis maledicta configeret omnia; et ad ultimum in homine passus, ut potestates dehonestaret, dum Deus secundum Scripturas moriturus, et in his vincentis in se fidu
Abbreviated transcription (Latin):
tatis corporaliter. in quo et circumcisi estĩ
circũcisione ñ manufacta in expoliatiõe cor¬
poris carnis. sed circum cisione xꝑi. con¬
sepulti ei inbaptismate in quo & resur¬
cauit cũ illo. donans uobis omnia de¬
licta. delens quod ad uersum nos erat
cirographũ insententiis quod erat con¬
trarium nobis. et ipsum tulit emedio.
affigens illud cruci. exutus carne. & po¬
testates ostentui fecit. triumphatis his
cum fiducia in semetipso. Respuit cap¬
tiosas & inutiles philosophiȩ questionẽ
fides constans neq humanarum ineptia.¬
rum fallaciis subcumbens spolium se pre¬
bet ueritas falsitati. non scdm sensum
cõmunis intelligentiȩ dm̃ retinens. neq
de xꝑo scd̃m mundi elementa de cernens.
in quo diuinitatis plenitudo corporalit̃
in habitet. ut dum infinitas ȩternȩ in
eo est potestatis: omnem terrenȩ menti
amplexum potestas eternȩ infinitatis ex¬
cedat. qui nos ad diuinitatis suȩ naturã
trahens non etiam nc̃ corporali preceptoꝵ

Expanded text:
 coram se: in quo et circumcisi sumus circumcisione non manufacta, in exspoliationem corporis carnis, sed circumcisione Christi, consepulti ei in baptismo, in quo et consurcauit cum illo, donans uobis omnia delicta, delens quod aduersus nos erat cyrographum decreti, quod erat contrarium uobis; et ipsum tulit de medio, affigens illud cruci: exutus carnem, et potestates ostentui fecit, triumphatis iis cum fiducia in semetipso . Respuit captiosas et inutiles philosophiae quaestiones fides constans, neque humanarum ineptiarum fallaciis succumbens, spolium se praebet veritas falsitati; non secundum sensum communis intelligentiae Deum retinens, neque de Christo secundum mundi elementa decernens, in quo divinitatis plenitudo corporaliter inhabitet: ut dum infinitas aeternae in eo est potestatis, omnem terrenae mentis amplexum potestas aeternae infinitatis excedat: qui nos ad divinitatis suae naturam trahens, non etiamnum corporali praeceptorum
Abbreviated transcription (Latin):
cognitionem legis ac ꝓpħarum istiusmo¬
di quoq doctrine euanglicȩ atq apostoli¬
ce insticuita cognoscit. Inprincipio erat
uerbũ. Et uerbũ erat apud dm̃. Et deus
erat uerbũ. Hoc erat in principio: apud.¬
Omnia ꝑipsum facta st̃: & sine ipso factũ est
nichil. Quod factũ est: in eo uita est. Et uita
erat lux hominum. et lux lucet intene¬
bris & tenebrȩ eã non comprehenderunt.

Expanded text:
cognitionem legis ac prophetarum istius mocognitionem legis ac prophetarum istius modi quoque doctrinae evangelicae atque apostolicae instituta cognoscit: In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum. Hoc erat in principio apudomnia per ipsum facta sunt et sine ipso factum est nihil quod factum est. in eo uita est et uita erat lux hominum: et lux lucet in tenebris et tenebrae eam non conprehenderunt.
Abbreviated transcription (Latin):
autem his omnibus naturalis ad huc sen¬
sus. ut pietatis ꝓfessionem spes aliquam
corruptȩ beatitudinis aleret. quã scã de
deo opinio. et boni mores quodã uictri¬
cis militiȩ stipendio mererentur. Neq
eñi fructus aliquis ẽẽt bene de deo opina¬
ri: cum omnem sensum mors ꝑimeret. &¬
occasus quidã nature deficientis aboleret.
Porro autem non ẽẽ hoc dignũ deo ratio
ipsa suadebat. deduxisse eum in hanc par¬
ticipem consilii prudentiȩq uitã homi¬
nem subdefectione uiuendi et ȩternitate
moriendi. ut in id tantũ non existens sub¬
stitueret᷑. ne substitutꝰ existeret. cũ consti¬
tucionis nr̃ȩ ea sola esse ratio intelligere¬
tur. ut qͦd non esset ẽẽ cepisset. non ut
quod cepisset esse non esset. fatigabat᷑
poris metu. qui cum et constantẽ sententiã
suã pia de deo ꝓfessione retineret & sollici¬
tam de se atq occasuro secũ ut putabat
habitaculo suo curam recepisset: post

Expanded text:
autem omnibus his naturalis adhuc senautem omnibus his naturalis adhuc sensus, ut pietatis professionem spes aliqua incorruptae beatitudinis aleret, quam sancta de Deo opinio et boni mores quodam victricis militiae stipendio mererentur. Neque enim fructus aliquis esset, bene de Deo opinari: cum omnem sensum mors perimeret, et occasus quidam naturae deficientis aboleret. Porro autem non esse hoc dignum Deo ratio ipsa suadebat, deduxisse eum in hanc participem consilii prudentiaeque vitam hominem sub defectione vivendi et aeternitate moriendi: ut in id tantum non exsistens substitueretur, ne substitutus exsisteret; cum constitutionis nostrae ea sola esse ratio intelligeretur, ut quod non esset esse coepisset, non ut quod coepisset esse non esset. 10. Spem acporis metu. Qui cum et constantem sententiam suam pia de Deo professione retineret, et sollicitam de se atque hoc occasuro secum, ut putabat, habitaculo suo curam recepisset, post
Abbreviated transcription (Latin):
quod tamen rursum dum sermo omnis ex
sensu est. sensus sibi ipse loquat᷑ intelligens.
nonne huius ipsius pulchritudinis dnm̃ ne¬
cesse ẽ. totius pulchritudinis esse pulcher¬
rimum intelligi. ut cũ eterni ornatus sui
species sensum intelligentiȩ omuis effugi¬
at. opinionem tamen intelligentiȩ sensus
non relinquat ornatus: Atq ita pulcherri¬
mus ds̃ est confitendus. ut neq intra senten¬
tiam sit intelligendi: neq extͣ intelligentiã
senciendi. His itaq piȩ opinionis atq doct᷑
ne studiis animus imbutus. insecessu qͦdam.
ac specula pulcherrimȩ huius sententiȩ
requiesce bat. non sibi relictũ quicquam
aliud anatura sua intelligens in quo maiꝰ
officium prestare conditori suo ii nus¬
ue posset: quam ut tantum eum esse in¬
telligeret. quantꝰ et intelligi non potest
& potest credi dum intelligentia et fides
sibi necessariȩ religionisassumit. et infini¬
tas ȩternȩ potestatis excedit. Suberat

Expanded text:
quod tamen rursum, dum sermo omnis ex quod tamen rursum, dum sermo omnis ex sensu est, sensus sibi ipse loquatur intelligens: nonne hujus ipsius pulchritudinis Dominum necesse est totius pulchritudinis esse pulcherrimum intelligi; ut cum aeterni ornatus sui species sensum intelligentiae omnis effugiat, opinionem tamen intelligentiae sensus non relinquat ornatus? Atque ita pulcherrimus Deus est confitendus: 7 ut neque intra sententiam sit intelligendi, neque extra intelligentiam sentiendiinae studiis animus imbutus, in secessu quodam ac specula pulcherrimae hujus sententiae requiescebat, non sibi relictum quidquam aliud a natura sua intelligens, in quo majus officium praestare Conditori suo minusve posset, quam ut tantum eum esse intelligeret, quantus et intelligi non potest, et potest credi: dum intelligentiam et fides sibi necessariae religionis assumit, et infinitas aeternae potestatis excedi
Abbreviated transcription (Latin):
dñi sui speciem querebat. ut incircũscrip¬
tam inmensitatem in aliqͦ pulchiȩ intel¬
ligentiȩ esse opinaretur ornatu. In quibus
cum religiosa mens intra imbecillitatis sue
concluderet᷑ errorem: hunc de deo pulcher¬
rimȩ sententiȩ modũ ꝓpheticis uocibus
apprehendit. De magnitudine enim opũ
& pulchritudine creaturarũ: consequent̃
generationum c̃ditor conspicit᷑. Magnoꝵ
creator inmaximis est. & pulcherrimorum
conditor inpulcherrimis est. Et cum sensũ
ipsum egrediat᷑ oꝑatio: omnem tam̃ sensũ
longe necesse est excedat oꝑator. Pulchrũ
itaq celũ. et t̾ra. maria & uniuersitas õĩs
est: quȩ exornatu suo ut etiã grecis placet
det᷑. Sed si hanc ipsam rerũ pulchritudinẽ
ita sensus naturali metiatur instinctu. ut
etiã inquarũdam uolucrũ ac pecudũ acci¬
dit specie. ut dũ infra sententiã sermo est
sensus tamen id ipsum intelligens non eloqͥt᷑.

Expanded text:
Domini sui speciem quaerebat, ut incircumscripDomini sui speciem quaerebat, ut incircumscriptam immensitatem in aliquo pulchrae intelligentiae esse opinaretur ornatu. In quibus cum religiosa mens intra imbecillitatis suae concluderetur errorem, hunc de Deo pulcherrimae sententiae modum propheticis vocibus apprehendit: De magnitudine enim operum, et pulchritudine creaturarum, consequenter generationum conditor conspicitur . Magnorum creator in maximis est, et pulcherrimorum conditor in pulcherrimis est. Et cum sensum ipsum egrediatur operatio, omnem tamen sensum longe necesse est excedat operator. Pulchrum itaque coelum, aether, terra, maria, et universitas omnis est, quae ex ornatu suo, ut etiam Graecis placet, detur. Sed si hanc ipsam rerum pulchritudinem ita sensus naturali metitur instinctu, ut etiam in quarumdam volucrum ac pecudum accidit specie, ut dum infra sententiam sermo est, sensus tamen id ipsum intelligens non eloquatur;
Abbreviated transcription (Latin):
intantum omnem ꝑsequentis se naturȩ in¬
fitatem infinitas immoderata et̾nitatis ex¬
cederet.Quod cum anobis pie intelligeret᷑.
tamen aꝓpheta hȩc ita dicente manifeste
c̃firmabatur. Quo ibo aspu tuo aut a facie
tua quo fugiam: Si ascendero incelũ tu
illic es. & si descendero in infernũ et ibi ades.
Si sumpsero pennas meas ante lucem. et habi
tauero inpostremis maris: et eñi illuc ma¬
nus tua deducet me. & tenebit me dextera
tua. Nullus sine d̾o. neq ullus non indo locꝰ
est. Incęlis ẽ. in inferno est. ultra maria est. In¬
est interior. excedit exterior. Ita cum habet
atq habetur: neq non in aliquo ipse. neq
non in om̃ibus est. Quãquam igitur opti
me huius atq in explicabilis intelligentiȩ
sensu animus gauderet. quod hanc in pa¬
rente suo et creatore immense ȩternita.¬
tis infinitatem ueneraretur: tam̃ studio
ad huc intentiore ipsam illã infiniti et etĩu

Expanded text:
in tantum omnem persequentis se naturae inin tantum omnem persequentis se naturae infinitatem infinitas immoderatae aeternitatis excederet. Quod cum a nobis pie intelligeretur, tamen a propheta haec ita 6 dicente manifeste confirmabatur: Quo abibo a spiritu tuo, aut a facie tua quo fugiam? Si adscendero in coelum, tu illic es; si descendero in infernum, et ibi ades. Si sumpsero petauero in postremis maris, etenim illuc manus tua deducet me et tenebit me detua . Nullus sine Deo, neque ullus non in Deo locus est. In coelis est, in inferno est, ultra maria est. Inest interior, excedit exterior. Ita cum habet, atque habetur; neque in aliquo ipse, neque non in omnibus est. 7. Deumae hujus atque inexplicabilis intelligentiae sensu animus gauderet, quod hanc in parente suo et creatore immensae aeternitatis infinitatem veneraretur; tamen studio adhuc intentiore ipsam illam infiniti et aeterni
Abbreviated transcription (Latin):
tis protensio speciei corporeȩ posset in¬
telligi. cum id quod sibi thronus et sca¬
bellum est: rursum ipsa illa infinitas
potens palmo ac pugillo comprehendente
concluderet. sed ut in his cunctis origini¬
bus creaturarũ deus intra extraq et suꝑ¬
eminens et internus. id est circumfusus.
& in fusus in omnia nosceretur. cum & pal¬
mus pugillusq continens potestatẽ nat᷑e
exterioris ostenderet: ac thronus et scabel¬
lum substrata esse ut interno exteriora
monstraret. cum exteriora sua interior
insidens ipse rursum exterior interna con¬
luderet: atq ita totus ipse intra extraq
Ctis: neq cuncta ei qui infinitus est. non
inessent. His igitur religiosissimis de do
opinionibus ueri studio decentus animꝰ.
delectabatur. Neq eñi aliud quid dignũ
esse deo arbitrabatur: quam ita eum
ultra intelligentias rerum esse. ut inquan¬
tum se ad aliquem presumptȩ licet opi¬
nionis modũ mens infinita ꝓtenderet:

Expanded text:
tis, protensio speciei corporeae posset intis, protensio speciei corporeae posset intelligi, cum id, quod sibi thronus et scabellum est, rursum ipsa illa infinitas potens palma ac pugillo apprehendente concluderet; sed ut in his cunctis originibus creaturarum Deus intra extraque, et supereminens et internus, id est, circumfusus et infusus in omnia nosceretur, cum et palma pugillusque continens potestatem naturae exterioris ostenderet; ac thronus et scabellum substrata esse ut interno exteriora monstraret, cum exteriora sua interior insidens, ipse rursum exterior interna concluderet: atque ita totus ipse intra extraquectis, neque cuncta ei qui infinitus est non inessent. His igitur religiosissimis de Deo opinionibus veri studio detentus animus delectabatur. Neque enim aliud quid dignum esse Deo arbitrabatur, quam ita eum ultra intelligentias rerum esse, ut in quantum se ad aliquem praesumptae licet opinionis modum mens infinita protenderet,
Abbreviated transcription (Latin):
cisse sermo dicentis. ego sum qui sum. ui¬
debatur. Sed magnificentiȩ et uirtutis
suȩ erat a nobis opus intelligendum. Nãq
cum eẽ ei proprium esset. qui manes sẽꝑ.
non etiam aliquando cepisset: ȩterni &
incorrupti dei dignus de se hic rursũ auditꝰ
est sermo. Qui tenet celum palmo. & t̾ram
pugillo. Et rursum. Celum michi thronus
est. terra autem scabellum pedum meorũ.
Quam domum mͥ edificabitis. aut quis locꝰ
erit requietionis meȩ: Nonne manus
mea fecit hȩc omnia: Uniuersitaꝰ cęli.
palmo dei tenetur: & uniuersitas terrȩ.
pugillo concluditur. Sermo autẽ dei
etiam si adopinionem religiosȩ intelli¬
gentiȩ ꝓficit: plus tamen significatio¬
nis introspectus sensu continet quam ex¬
ceptus auditu. Nam conclusum palmo
cȩlum. rursum deo thronus est: & terra
quȩ pugillo continetur. eadem et sca¬
bellum pedum eius est: ne inthrono &
scabello secundum habitum considen¬

Expanded text:
cisse sermo dicentis: Ego sum qui sum, vicisse sermo dicentis: Ego sum qui sum, videbatur: sed magnificentiae et virtutis suae erat a nobis opus intelligendum. Namque cum esse ei proprium esset, qui manens semper non etiam aliquando coepisset; aeterni et incorrupti Dei dignus de se hic rursum auditus est sermo: Qui tenet coelum palma, et terram pugillo ; et rursum: Coelum mihi thronus est, terra autem scabellum pedum meorum. Quam domum mihi aedificabitis, aut quis locus erit requietionis meae? Nonne manus mea fecit haec ? Universitas coeli palma Dei tenetur, et universitas terrae pugillo concluditur. Sermo autem Dei, etiamsi ad opinionem religiosae intelligentiae proficit, plus tamen significationis introspectus sensu continet, quam exceptus auditu . Nam conclusum palma coelum rursum Deo thronus est; et terra, quae pugillo continetur, eadem et scabellum pedum ejus est: ne in throno et scabello, secundum habitum considen
Abbreviated transcription (Latin):
eret. in deo autem nichil nisi eternum po
atq alia eius modi cum in animo reputais.
incidi in eos lib. ros quos amoyse atq apro¬
phetis scriptos esse. hebreorum religio tra-¬
debat. in quibus ipso creatore deo testante
de se: hec ita continebantur. Ego sum qͥ
sum. et rursum. Hȩc dices filiis isrł. misit
me ad uos: is qui est. Admiratus sum pla¬
ne tam absolucam de deo significationem.
quȩ naturȩ diuinȩ incomprehensibilem
cognitionem aptissimo ad intelligentiam
huinanam sermone loqueretur. Non eñi
aliud proprium magis deo quam esse in¬
telligitur quia id ipsum qͦd est. neq desi¬
nentis est aliquando. neq repti. et id qͦd
cum incorrupte beatitudinis potestate
perpetuũ est: non potuit aut poterit
aliquando non esse. quia diuinum omne.
neq abolitioni neq exordio obnorium ẽ.
Et cum innullo ase dei desit eternitas: digne
hoc solum quod ẽẽt adꝑtestationem in cor¬
quidem infinitatis significationẽ. satis fe¬

Expanded text:
eret; in Deo autem nihil nisi aeternum potaque alia ejusmodi cum animo reputans, incidi in eos libros, quos a Moyse atque a prophetis scriptos esse Hebraeorum religio tradebat: in quibus ipso creatore Deo testante de se, haec ita continebantur: Ego sum, qui sum ; et rursum: Haec dices filiis Israel. Misit me ad vos is qui est Ibidem. Admiratus sum plane tam absolutam de Deo significationem, quae naturae divinae incomprehensibilem cognitionem aptissimo ad intelligentiam humanam sermone loqueretur. Non enim aliud proprium magis Deo, quam esse, intelligitur; quia id ipsum quod est, neque desinentis est aliquando, neque coepti: sed id, quod cum incorruptae beatitudinis potestate perpetuum est, non potuit aut poterit aliquando non esse; quia divinum omne neque abolitioni, neque exordio obnoxium est. Et cum in nullo a se Dei desit aeternitas; digne hoc solum, quod esset, ad protestationem incorquidem infinitatis significationem satisfe
Abbreviated transcription (Latin):
opinionum consilii çelestis incapax. hoc
solum putet innatura rerum esse qͦd aut
intra se intelligat. aut prestare possit ex
sese. Dei autem uirtutes scd̃m ma̾nificen-¬
tiam ȩternȩ potestatis non sensu sed fidi
infinitate pendebat ut dm̃ inprincipio
apud dm̃ esse et uerbum carnẽ factũ
habitasse in nobis. non iccirco non credet
quia non intelligeret. sed iccirco se memi¬
in aliquo scłaris prudentiȩ tardaret᷑ erro¬
re: ad piȩ confessionis huius absolutissi¬
mam fidem ita in suꝑ per apłm dictis di¬

Expanded text:
opinionum consilii coelestis incapax, hoc opinionum consilii coelestis incapax, hoc solum putet in natura rerum esse, quod aut intra se intelligat, aut praestare possit ex sese. Dei autem virtutes secundum magnificentiam aeternae potestatis, non sensu, sed fidei 10 infinitate pendebat: ut Deum in principio apud Deum esse, et Verbum carnem factum habitasse in nobis, non idcirco non crederet, quia non intelligeret; sed idcirco se memiin aliquo saecularis prudentiae tardaretur errore, ad piae confessionis hujus absolutissimam fidem ita insuper per Apostolum di
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ caro factum est. ut ꝑdm̃ uerbum car¬
nem factum. caro ꝓficeret in dm̃ uerbũ.
Ac ne uerbum caro factum aut aliquid
aliud esset quã deus uerbũ. aut non nr̃i
corporis caro ẽẽt habitauit innobis. ut
dum habitat non aliud quã deus mane¬
ret. dũ autem habitat in nobis: non ali¬
ud quam nr̃ȩ carnis ds̃ caro factꝰ esset
ꝑ dignationem assumptȩ carnis. non in¬
ops suoꝵ. quia tanquam unigenitus a
patre plenus gr̃ẽ & ueritatis. & insuis
ꝑfectus sit & uerus in nr̃is. Hanc itaq di¬
iuni sacramenti doctrinã mens leta su
scepit. indeum ꝓficiens ꝑcarnem. & inno¬
uam natiuitatem ꝑfidem uocata. & ad
cȩlestem generationem optinendã potesta-¬
ti suȩ ꝑmissa curam inse parentis sui crea¬
torisq cognoscens. non innichilum redi¬
gendam se ꝑ eum existimans ꝑquem in
hoc ipsũ quod est ex nichilo substicuisset.
Et hec omnia ultra intelligentiȩ humane
metiens sensum quia ratio communium

Expanded text:
Deus caro factum est, ut per Deum Verbum carDeus caro factum est, ut per Deum Verbum carnem factum caro proficeret in Deum Verbum. Ac ne Verbum caro factum, aut aliquid aliud esset quam Deus Verbum, aut non nostri corporis caro esset, habitavit in nobis: ut dum habitat non aliud quam Deus maneret: dum autem habitat in nobis, non aliud quam nostrae carnis Deus caro factus esset, per dignationem assumptae carnis non inops suorum, quia tanquam unigenitus a Patre plenus gratiae et veritatis, et in suis perfectus sit, et verus in nostris. » Item in snem, et in novam nativitatem per fidem vocata, et ad coelestem regenerationem obtinendam potestati suae permissa, curam in se parentis sui Creatorisque cognescens non in nihilum redigendam se per eum existimans, per quem in hoc ipsum quod est, ex nihilo substitisset: et haec omnia ultra intelligentiae humanae metiens sensum, quia ratio communium
Abbreviated transcription (Latin):
& ueritate. Hic iam mens trepida & auxia plꝰ
spei inuenit quã expectabat. Ac primũ ad
cognitionẽ dei patris imbuitur. & quod an¬
tea de creatoris sui ȩt̾nitate. & infinitate. et
specie. naturali sensu opinabat᷑: id nunc pro¬
prium esse etiam unigenito deo accipit. ñ
in deo ᷤ fidẽ laxans qr exdõ dm̃ audit. non ad
naturȩ diuersitatem indeo exdeo decideis
quia plenũ gr̃a et ueritate deũ exdeo discit.
neq preposterũ exdõ dm̃ sentiens quia in
principio apud dm̃ esse deum comperit.¬
Et rarissimã deinde huiꝰ salutaris cognitio¬
nis fidem esse sed premium maximũ noscit.
quia & sui non receperunt. et recipientes
in filios dei facti st̃. non ortu carnis sed fi¬
dei. Esse autem filios dei. non necessitatem
esse sed potestatem: quia ꝓposito uniuer¬
sis dei munere non natura gignentium
afferatur. sed uoluntas premium conse¬
tatem fidei trepide impediret. quia per
sui difficultatem egerrime speretur qͦd
et magis optatur & minus creditur: uerbũ

Expanded text:
 --Hic jam mens trepida et anxia plus spei invenit, quam exspectabat. Ac primum ad cognitionem Dei patris imbuitur. Et quod antea de Creatoris sui aeternitate, et infinitate, et specie, naturali sensu opinabatur, hic nunc proprium esse etiam unigenito Deo accipit: non in deos fidem laxans, quia ex Deo Deum audit; non ad naturae diversitatem in Deum ex Deo decedens, 9 quia plenum gratia et veritate Deum ex Deo discit; neque praeposterum ex Deo Deum sentiens, quia in principio apud Deum esse Deum comperit. Rarissimam deinde hujus salutaris cognitionis fidem esse, sed maximum praemium noscit: quia et sui non receperunt, et recipientes in filios Dei aucti sunt, non ortu carnis, sed fidei. Esse autem filios Dei, non neceesse sed potestatem, quia proposito universis Dei munere, non natura gignentium afferatur, sed voluntas praemium consetatem fidei trepidae impediret, quia per sui difficultatem aegerrime speretur quod et magis optatur et minus creditur, Verbum
Abbreviated transcription (Latin):
osum rerum humanarum ac negligen¬
tem pronunciabant. Aliqui autem ipsas
illas creaturarum corporeas conspicabi¬
lesq formas inelementis terrenis et cȩle¬
stibus: ad orabant. Postremo quidam
insimulachris hominum. pecudum. fera¬
rum. uolucrum. serpentium. deos suos col¬
locabant: & uniuersitatis dñm atq in¬
finitatis parentem. intra angustias me¬
tallorum. & lapidum. et stipitum. coar¬
tabant. Dignumq iam non erat auctores
eos ueritatis existimare: quiridicula et
feda. & irreligiosa sectantes. ipsis illis
in anissimarum sententiarum suarum
opinionibus dissiderent. Sed inter hȩc
animus sollicitus utili ac necessaria ad
cognitionem dñi sui uia nitens: cũ neq
incuriam deo rerum ase conditarum
dignam fore arbitraretur. neq nature
potenti atq inc.¬

Expanded text:
osum rerum humanarum ac negligenosum rerum humanarum ac negligentem pronuntiabant. Aliqui autem ipsas illas creaturarum corporeas conspicabilesque formas in elementis terrenis et coelestibus adorabant. Postremo quidam in simulacris hominum, pecudum, ferarum, volucrum, serpentum, deos suos collocabant, et universitatis Dominum atque infinitatis parentem intra angustias metallorum et lapidum et stipitum coartabant. Dignumque jam non erat, auctores eos veritatis ex sistere, qui ridicula et foeda et irreligiosa sectantes, ipsis illis inanissimarum sententiarum suarum opinionibus dissiderent. Sed inter haec animus sollicitus, utili ac necessaria ad cognitionem Domini sui via nitens, cum neque incuriam Deo rerum a se conditarum dignam esse arbitraretur, neque naturae potenti atque inc
Abbreviated transcription (Latin):
festinabat autem animus non hec tantũ¬
modo agere quȩ non egisse et criminũ
esset plenum et dolorum sed hunc tanti
muneris dm̃ parentemq cognoscere. cui se
totum ipse deberet. cui famulans nobilitan¬
dum se existimabat. ad quem omnem spei
suȩ opinionem referret. in cuius bonitate
inter tantas presentium negotiorum ca¬
lamitates tamquam tutissimo sibi portu
familiariq requiesceret. Ad hunc igitur
uel intelligendum uel cognoscendum: stu¬
dio flagrartissimo accendebatur. Namq
familias introducebant. et uirilem ac
muliebrem sexum indiuinis naturis agere
existimantes: ortus ac successiones exdiis
deorum asserebant. Alii maiores. ac mino-¬
res. et differentes propotestate deos predi¬
cabant. Non nulli nullum omnino dm̃
esse affirmantes: eam tantum quȩ for¬
titis motibus atq concursibus in aliqͥd
existeret naturam uenerabantur. Pleriq
uero dm̃ quidem esse opinione publica
loquebantur. sed hunc eundem incuri¬

Expanded text:
Festinabat autem animus, non haec tantumFestinabat autem animus, non haec tantummodo agere, quae non egisse, et criminum esset plenum, et dolorum: sed hunc tanti muneris Deum parentemque cognoscere, cui se totum ipse deberet, cui famulans nobilitandum se existimabat, ad quem omnem spei suae opinionem referret, in cujus bonitate inter tantas praesentium negotiorum calamitates, tamquam tutissimo sibi portu familiarique requiesceret. Ad hunc igitur vel intelligendum, vel cognoscendum, studio flagrantissimo animus accendebatur. 4. familias introducebant: et virilem ac muliebrem sexum in divinis naturis agere existimantes, ortus ac successiones ex diis deorum asserebant. Alii majores ac minores et differentes pro potestate deos praedicabant. Nonnulli nullum omnino Deum esse affirmantes, eam tantum, 4 quae fortuitis motibus atque concursibus in aliquid exsisteret, naturam venerabantur. Plerique vero Deum quidem esse opinione publica loquebantur, sed hunc eumdem incuri
Abbreviated transcription (Latin):
apueritie ignoratione usq ad senectutis de¬
liramenta consumeret. Et idcirco ad aliquas
se patientiȩ et continentiȩ et placabilitatis
uirtutes. et doctrinȩ & oꝑe transtulisse:
bene agere atq intelligere. id demũ bene
uiuere esse opinabantur. Uitam autem ñ
ad mortem tantum abimmortali deo tribui
existimandam: cum boni largitoris non ẽẽ
intelligeretur. uiuendi iocundissimũ sensũ.
adtristissimum metum tribuisse moriendi.
esse sententiã atq inutilem existimarem.
conscientiam abomni culpa liberam con-¬
seruare. et omnes humanȩ uite molestias
uel prouidere prudenter. uel euitare con¬
sulte. uel ferre pacienter: tamen hi ipsi
non satis michi idonei ad bene beateq ui¬
uendum auctores uidebantur. commu¬
nia tantum et conuenientia humano
sensui doctrinarum precepta statuentes.
quȩ cum non intelligere beluinum esset:
intellecta tamen non agere. ultra belui-¬
nȩ immanitatis esse rabiem uideretur.

Expanded text:
a pueritiae ignoratione usque ad senectutis dea pueritiae ignoratione usque ad senectutis deliramenta consumeret: et idcirco ad aliquas se patientiae et continentiae et placabilitatis virtutes et doctrina et opere transtulisse, quod bene agere atque intelligere, id demum bene vivere esse opinabantur: vitam autem non ad mortem tantum ab immortali Deo tribui existimandam; cum boni largitoris non esse intelligeretur, vivendi jucundissimum sensum ad tristissimum metum tribuisse moriendi. esse sententiam atque inutilem existimarem, conscientiam ab omni culpa liberam conservare, et omnes humanae vitae molestias vel providere prudenter, vel vitare consulte, vel ferre patienter: tamen hi ipsi non satis mihi idonei ad bene beateque vivendum auctores videbantur, communia tantum et convenientia humano sensui doctrinarum praecepta statuentes: quae cum non intelligere beluinum esset, intellecta tamen non agere, ultra beluinae immanitatis esse rabiem videretur.
Abbreviated transcription (Latin):
cietas ex pascuis. Nam si hic optimus uite¬
humane. et absolutissimus usus existima¬
bitur. quiescere & habundare: necesse est
hunc eundem scđm sui cuiusq generis.
sensum nobis atq uniuersis rationis exꝑti¬
bus. ac beluis esse communem. quibꝰ om̃ĩb
natura ipsa insumma rerum copia et secu¬
ritate famulante. sine cura habendi copia
non obaliam causam hanc ineptȩ ac beluinȩ
uitȩ consuetudinem et respuisse a se & coar¬
guisse in aliis uidentur: quam quod nat᷑a
ipsa auctore impulsi. in dignum homine
eẽ existimauerunt inofficium se uentris
tantum et inertiȩ natos arbitrari. et in hanc
uitam non obaliqua preclari facinoris. aut
bonȩ artis studia esse deductos: aut hanc
ipsam uitã non ad aliquem ꝓfectum esse
ȩternitatis indultam. quam profecto non
ambigeretur munus dei non esse reputan¬
dum: cũ tantis afflicta angoribus. et tot
molestiis impedita. sese ipsam atq intra se.

Expanded text:
tietas ex pascuis. Nam si hic optimus tietas ex pascuis. Nam si hic optimus et absolutissimus vitae humanae usus existimabitur, quiescere et abundare; necesse est hunc eumdem, secundum sui cujusque generis sensum, nobis atque universis rationis expertibus beluis esse communem: quibus omnibus, natura ipsa in summa rerum copia et securitate famulante, sine cura habendi copia non ob 3 aliam quidem causam hanc ineptae ac beluinae vitae consuetudinem et respuisse a se, et coarguisse in aliis videntur, quam quod, natura ipsa auctore impulsi, indignum homine esse existimaverunt, in officium se ventris tantum et inertiae natos arbitrari; et in hanc vitam non ob aliqua praeclari facinoris aut bonae artis studia esse deductos, aut hanc ipsam vitam non ad aliquem profectum esse aeternitatis indultam quam profecto non ambigeretur munus Dei non esse reputandum, cum tantis afflictata angoribus, et tot molestiis impedita, sese ipsa atque intra se
Abbreviated transcription (Latin):
.xu religiosum officiũ.
quod uel anatura manans uel aprudentiũ
studiis. profectum dignũ aliquid hoc c̃cesso
sibi ad intelligentiam diuino munere obti¬
neret: multa quidem aderant quȩ opinio¬
ne communi efficere utilem atq optandã
uitam uidebantur. maximeq ea quȩ & nc̃
et semꝑ antea potissima inter mortales ha¬
bentur: scilicet otium simul atq opulen¬
tia. qͣuod aliud sine altero mali potius ma¬
li materies quam boni esset occasio. quia
et quies inops ꝓpe quoddam uitȩ ipsius ẽẽ¬
intelligatur exilium: et opulens inquietu¬
do tanto plus calamitatis afferat quanto
maiore in dignitate his caret quȩ maxi¬
me et optata et quesita sunt adutendum.
Atq hȩc quidem quamquã inse summa
atq optima uitȩ blandimenta contineant:
tamen non multum uidentur a consuetu¬
dine ẽẽ beluinȩ oblectationis aliena. quib
in saltuosa loca. ac maxime pabulis leta
euagantib: adsit et securitas alabore. et sa¬

Expanded text:
ac religiosum officium, quod vel a natura manans, vel a prudentum studiis profectum, dignum aliquid hoc concesso sibi ad intelligentiam divino munere obtineret, multa quidem aderant, quae opinione communi efficere utilem atque optandam vitam videbantur, maximeque ea quae et nunc et semper antea potissima inter mortales habentur, otium simul atque opulentia, quod aliud sine altero mali potius materies, quam boni esset occasio; quia et quies inops prope quoddam vitae ipsius intelligatur esse exsilium, et opulens inquietudo 2 tanto plus calamitatis afferat, quanto majore indignitate his caretur, quae maxime et optata et quaesita sunt ad utendum. Atque haec quidem quamquam in se summa atque optima vitae blandimenta contineant, tamen non multum videntur a consuetudine esse beluinae oblectationis aliena: quibus in saltuosa loca ac maxime pabulis laeta evagantibus, adsit et securitas a labore, et sa
Abbreviated transcription (Latin):
tus: cur rogo in hac irreligiositate moria¬
mur. ut cum xꝑc intra fidutiam diuinita¬
tis suȩ manens. mori se ꝑsignificationem
assumpti hominis cum securitate morientis
ostenderit. hoc maxime ab negandum eum
dominum ꝓficiat. quod se nobis dei filium &
hominis filium est ꝓfessus & mortuum. Erpł¬

Expanded text:
tuis; cur, rogo, in hac irreligiositate moriamur, ut cum Christus intra fiduciam divinitatis suae manens, mori se per significationem assumpti hominis cum securitate morientis ostenderit, hoc maxime ad abnegandum eum Deum proficiat, quod se nobis Dei filius et hominis filium est professus et mortuum?
Abbreviated transcription (Latin):
enum dm̃ exgeneratione dei. negas filiũ
ex natiuitatis ueritate. negas hoc quod
ego & pater unum sumus: confessionẽ
unius in utroq atq consimilis esse nat᷑e.
Subicis substantiȩ noue et externȩ et
alienȩ dm̃: ut aut alterius generis ds̃
sit. aut omnino nec ds̃ sit. quia non ex
dei natiuitate subsistat. Sed quia ad sacͣ
mentum dicti huius commotus es. ego
& pater unum sumus. ut iudeo dicente
cum sis homo facis te dm̃. tu pari impi¬
etate dicas. cum sis creatura facis te dm̃.¬
dicis enim. non es filius ex natiuitate. ñ
es ds̃ exueritate. creatura es prestantior
cunctis. s non es in dm̃ natus. quia ex cor¬
porali deo natiuitatem non admitto na-¬
turȩ. non modo tu et pater non unum
estis. sed nec filius es. nec similis es. nec ds̃
es: iudeis quidem dñs respondit. sed magiᷤ
ad impietatem tuam omnis hȩc apta re¬
sponsio est. Nonne scriptum est in lege
qm̃ ego dixi dir estis: Si ergo illos dixit

Expanded text:
enim Deum ex generatione Dei, negas filium enim Deum ex generatione Dei, negas filium ex nativitatis veritate, negas hoc, quod ego et Pater unum sumus, confessionem unius in utroque atque consimilis esse naturae. Subjicis substantiae novae et externae et alienae Deum: ut aut alterius generis Deus sit, aut omnino nec Deus sit, quia non ex Deo nativitate subsistat. amentum dicti hujus commotus es: Ego et Pater unum sumus; ut Judaeo dicente: Cum sis homo, facis te Deum, tu pari impietate dicas: Cum sis creatura, facis te Deum dicis enim: Non es filius ex nativitate, non es Deus ex veritate; creatura es praestantior cunctis: sed non es in Deum natus, quia ex incorporali Deo nativitatem non admitto naturae; non modo tu et Pater non unum estis, sed nec filius es, nec similis es, nec Deus es. Judaeis quidem Dominus respondit, sed magis ad impietatem tuam omnis haec apta responsio 195 est: Nonne scriptum est in lege, Quoniam ego dixi, dii estis? Si ergo illos dixit
Abbreviated transcription (Latin):
te seo ꝓblasphemia: et quia tu cum sis
homo facis te dm̃. At cu uero heretice.
quid agas ac ꝓfitearis agnosce: & eoꝵ
te in tellige esse confortem. quorũ inte
refers ꝑfidiȩ exemplum. Ad id enim qͦd
dictum est ego et pater unum sumus.
iudei lapides eleuauerunt. et eorum im¬
pius dolor adsacramentum fidei salu¬
taris impatiens. usq adimpetum infe¬
rende mortis erupit. Quid tu nõ haben¬
do quem lapides. negando minus effici:
Non differt uoluntas: sed uoluntatem
tuam in efficacem esse cȩlestis thronus
effecit. Quanto tu irreligiosior udeo.
lapides ille incorpus eleuat: tu in sp̃m Ille
in hominem ut putabat: tu in deum. Ille
in diuersitatem in terris: tu in throno
uirtutis sedentem. Ille in ignoratum : tu
in confessum. Ille in moriturum: tumn
iudicem seculorum. Ille dicit. cum sis hõ:
tu dicis cum sis creatura. Uterq autem
dicitis: facis te dm̃. Hoc commune in eũ:
impii ur̃i oꝑis opprobrium est. Negas

Expanded text:
te, sed pro blasphemia; et quia tu cum sis te, sed pro blasphemia; et quia tu cum sis homo, facis te Deum. At tu vero, haeretice, quid agas ac profitearis agnosce; et eorum te intellige esse consortem, quorum in te refers perfidiae exemplum. Ad id enim quod dictum est, Ego et Pater unum sumus, Judaei lapides elevaverunt, et eorum impius dolor ad sacramentum fidei salutaris impatiens, usque ad impetum inferendae mortis erupit. Quid tu, non habendo quem lapides, denegando minus efficis? Non differt voluntas: sed voluntatem tuam inefficacem esse coelestis thronus efficit. Quanto tu irreligiosior Judaeo? Lapides ille in corpus elevat, tu in Spiritum; ille in hominem ut putabat, tu in Deum; ille in diversantem in terris, tu in throno virtutis sedentem; ille in ignoratum, tu in confessum; ille in moriturum, tu in judicem saeculorum. Ille dicit: Cum sis homo ; tu dicis: Cum sis creatura; uterque autem dicitis, facis te Deum; hoc commune in eum impii vestri oris opprobrium est. Negas
Abbreviated transcription (Latin):
est ego et pater unum sumus. ut quod
unum sunt nec diuersum nec solitariũ
crederetur. non alia inutroq ꝑnatiui¬
tatis et generis ꝓprietatem existente
natura. Manet quantum intelligi li
cet mentium uesanarum uoluntas.
cessante licet uoluntatis effectu: & ma¬
lignum animum maliuolentiȩ studiũ
absistente mali oꝑis occasione non deserit.
Nunc enim hereticoꝵ furor iam dño in
cȩlis sedente quia exemplo iudeorum in
cruce agere non possunt: pari tamen in¬
fidelitate hoc eum quod est denegant.
Et cum non possunt negare quȩ dicta
sunt: tamen dictis non obedientes odiũ
impietatis exercent. Uerboꝵ lapides
initiunt. & si possent de throno eũ suo
in crucem retraherent. Et de iudeis qͥ¬
dem dicti huius nouitate comotis ita
scribitur. Tulerunt lapides uidei. ut eũ
lapidarent. Respondit eis. Multa oꝑa
bona ostendi uobis apatre. ꝓpter quod
eorum opus lapidatis me: Respondert
ei uidei. Probono opere non lapidamus

Expanded text:
est: Ego et Pater unum sumus: ut quod est: Ego et Pater unum sumus: ut quod unum sunt, nec diversum nec solitarium crederetur, non alia in utroque per nativitatis et generationis proprietatem exsistente natura. cet, mentium vesanarum voluntas, cessante licet voluntatis effectu: et malignum animum malevolentiae studium, absistente mali operis occasione, non deserit. Nunc enim haereticorum furor, jam Domino in coelis sedente, quia exemplo Judaeorum in crucem agere non possunt, pari tamen infidelitate hoc eum quod est  supple, esse denegant: et cum non possint negare quae dicta sunt, tamen dictis non obedientes, odium impietatis exercent, verborum lapides injiciunt, et si possent, de throno eum suo in crucem retraherent. Et de Judaeis quidem ad dicti hujus novitatem commotis ita scribitur : Tulerunt igitur lapides Judaei, ut eum lapidarent. Respondit 194 eis: Multa bona opera ostendi vobis a Patre, propter quod eorum opus lapidatis me? Responderunt ei Judaei: Pro bono opere non lapidamus