comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ecimus scm̃ moysen populo dĩ pcepta dantẽ. ubidixit
fortiter tenetis catholicã ueritatẽ: audite tam̃ bre uiter
quod ad iuuante dñõ proposui explanandũ: Dĩ unus . ẽ.
pater
Sed dicit mihi hereticus Ergo
siunũ sunt.
om̃s sunt incarnati: non ad solũ xp̃m
ꝑtinet caro Nempe aliud . ẽ. anima: aliud .ẽ. ratio :
licet tam̃ in aninra ẽ ratio et una ẽ anima: sed aliud
anima agit : aliud ratio: Anima uiuit: ratio sapit:
Et ad animã ꝑtinet uita: et ad rationẽ ꝑtinet sapien¬
tia: Et cũ unũ sint. anima sola suscipit uitã. ratiosola
suscipit sapientiã: Et tam̃ nec anima sine ratione.
nec ratio sine anima: Sic et pater et filius licet unũ
sint: et unus ds̃sit : ad xp̃m solum ꝑtinet caro. sicut
adsolã rationẽ ꝑ tinet sapientia. licet non recedat ab
anima: Ecce aliud Insole. calor et splendor inuno
radio sunt: sed calor exsicat. splendor inluminat:
Aliud suscipit calor: aliud splendor: etlicet calor et

Expanded text:
egimus sanctum Moysen populo Dei praecepta dantem, ubi dixit,fortiter tenetis catholicam veritatem: audite tamen breviter quod, adjuvante Domino, proposui explanandum. Deus unus est Pater, Sed dicit mihi haereticus: Ergo si unum sunt, omnes sunt incarnati. Non. Ad solum Christum pertinet caro. Nempe aliud est anima, aliud est ratio: et tamen in anima est ratio, et una est anima. Sed aliud anima agit, aliud ratio: anima vivit, ratio sapit; et ad animam pertinet vita, et ad rationem pertinet sapientia. Et cum unum sint, anima sola suscipit vitam, ratio sola suscipit sapientiam: et tamen nec anima sine ratione, nec ratio sine anima. Sic et Pater et Filius, licet unum sint et unus Deus sit, ad Christum solum pertinet caro: sicut ad solam rationem pertinet sapientia, licet non recedat ab anima. Ecce iterum aliud. In sole calor et splendor in uno radio sunt: sed calor exsiccat, splendor illuminat; aliud suscipit calor, aliud splendor. Et licet calor et
Abbreviated transcription (Latin):
iusti non debent suꝑ fluã curã assumere derebus
transitoriis sed in dño omnẽ spẽ habere. lux ta quod
psalmista ait. lacstarcogitatũ tuũ in dño. Sed inom̃i
tratione uoradio ẽ prop̃teritis excessibus et delic¬
tisexorare. Obsecratio pro adipiscendis futins
Gratiarũ actio proconlatis beneficiis. Ideo debes¬

Expanded text:
justi non debent superfluam curam habere de rebus justi non debent superfluam curam habere de rebus transitoriis, sed in Domino omnem spem ponere, juxta quod Psalmalios oratio est pro praeteritis excessibus ac delictis, obsecratio autem pro adipiscendis futuris bonis, gratiarum actio pro collatis beneficiis, pe
Abbreviated transcription (Latin):
uaret illas. Cõpar. conies infide. et in officio. Ad iuua
illas sub supra memoratas que mecũ labora uerunt
sub docentes. inisto sexu. Cũ clem̃te. Clemens phylo¬
ophus fuit. sed postea discipulus apłoꝵ petri. & pauli
phȩlipenses dure acciperent quod om̃a illoꝵ nomi¬
na in hac epła non continerentur. ideo subiunxit.
et ceceris ad iuutorib meis. quoꝵ nomina sunt in li¬
bro uitȩ. Et est sensus. Ophylipenses nolite grauiter¬
iđ mansuetudo & humilitas ur̃a. notasit om̃ib homi¬
nibus fidelib et infidelib hereticis falsisq fratribus.
F idelib notasit. ut ur̃o exemplo corroborentur in
omni bonitate. immitatores ur̃i facti & uos mercedẽ
recipiatis. Infidelib notasit. ut uidentes urãm religi¬
onẽ. & bonã cõuersationẽ non possint in fãmare fi¬
dem nrãm. et nom̃ dñi saluatoris. sed potius ur̃o ex¬
emplo reuocentur aberrore. dñs prope est om̃ib¬
terrenisq rebus. Sollicitudo ẽ suꝑ flua cura. Sed

Expanded text:
varet illas. Compar, comes in fide et officio. Adjuva illas, subaudis supra memoratas, quae mecum laboraverunt, subaudis docentes in suo sexu. Cum Clemente. Clemens philosophus fuit, sed postea discipulus apostolorum Petri et Pauli Philippenses dure acciperent, quod illorum nomina in hac epistola non continerentur, ideo subjunxit: Et caeteris adjutoribus meis, quorum nomina sunt in libro vitae, et est sensus: O Philippenses, nolite graest mansuetudo et humilitas, vestra nota sit omnibus hominibus, fidelibus et infidelibus, haereticis falsisque fratribus. Fidelibus nota sit, ut vestro exemplo coroborentur in omni bonitate, imitatores vestri facti, ut vos mercedem recipiatis. Infidelibus nota sit, ut videntes vestram religionem et bonam conversationem, non possint infamare vestram fidem et nomen Domini salvatoris, sed potius vestro exemplo revocentur ab errore. Dominus, prope est omnibterrenisque rebus. Sollicitudo est superflua cura. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
milis dõ patri: Perfectus homo: quia similis homini
matri Que mat̾ ita illũ salua uirginitate genuit:¬
tus .ẽ. homo: quia omĩa nr̃a suscepit quae in nobis ipse
creauit. id ẽ carnẽ et animã rationalem: ꝓpt̾ quod col¬
miliatus est ds̃ in homine : ut homo exaltaretur indõ:
ret in propriis Dũ et affici non de dignatur iniuriis.
et adequalitatẽ recurrit genitoris Sedet adexte¬
ra patris : id .ẽ. regnat inbeatitudine suꝑna Sedere
aũt. regnare. ẽ: Dex tera uero patris. beatitudo est

Expanded text:
milis Deo Patri, perfectus quoque homo, quia similis homini milis Deo Patri, perfectus quoque homo, quia similis homini matri; quae mater ita illum salva virginitate concetus est homo, quia omnia nostra suscepit, quae in nobis ipse creavit, id est carnem et animam rationalem. Propterea conmiliatus est Deus in homine, ut homo exaltaretur in Deo;sset in propriis, dum et affici non dedignatur injuriis, et ad aequalitatem recurrit genitoris. Sedet ad dexteram Patris, id est regnat in beatitudine superna; sedere enim regnare est; dextera vero Patris beatitudo est
Abbreviated transcription (Latin):
operante tamen eandem in carnationẽ tota scã te
nitate. cuius opera sunt inseparabilia: Cum ergo pa¬
tris et filii unasit natura : et silius in carnatus plenus
sit ds̃ etꝑfectus: quomodo non pater incarnatus est:
F ilius ple̾nus ẽ ds̃ et ꝑfectus: qui solus in car natus est.
et ꝑfectus. ẽ Nã ignis una est substantia: Sed aliud
inigne facit calor: aliud lix̧. Lux inluminat. calor
iterũ nasceretur ante iã genitus Suscepit enĩ totũ
hominẽ : qui iam habebatꝰ apatre plenis simã deitatẽ
Non dissimilis patri cũnascitur ex aeter no ppetuus.
non dissimilis homini cũ ex matre nascitur morituris:
Con substantialis patri scđm diuinitatẽ: consubstantia¬
lis matri scđm cognitã nobis infirmitatẽ Quia essenti¬
aliter natus . ẽ. depatre: et essentialiter conceptus na¬
tusq dematre. ut esset unius naturae cũ patre. et unus
nature. cũ uirgine Et id circo ꝑfectus ds̃ quia nondisi¬

Expanded text:
operante tamen eamdem incarnationem tota sancta Trinitate, cujus opera sunt inseparabilia. Inter. tris et Filii, et Filius incarnatus plenus est Deus et perfectus, quomodo non Pater incarnatus est?-- Resp. Filius plenus est Deus et perfectus; qui solus incarnatus est, et homo factus est. Nam ignis una est substantia, sed aliud in igne facit calor, aliud lux: lux illuminat, calor iterum nasceretur ante jam genitus, qui suscepit totum hominem, quia jam habebat a Patre plenissimam deitatem, non dissimilis Patri cum nascitur ex aeterno perpetuus, non dissimilis homini cum ex matre nascitur moriturus; consubstantialis Patri secundum divinitatem, consubstantialis matri secundum cognatam nobis infirmitatem; quia essentialiter natus est de Patre, et essentialiter conceptus natusque de matre, ut esset unius naturae cum Patre, et unius naturae cum virgine; et idcirco perfectus Deus, quia non est dissi
Abbreviated transcription (Latin):
quo fuperius paululum dictũ ẽ. Sedestis ciuessc̃oꝵ
patriarcharũ. prophetarũ. aliorũq iustoꝵ. Et domesti¬
cidĩ. Ciues dicuntur ab una ciuitate et a cõmunione. Do¬
mestici adomo. qui inuna domo conuersantur. Ergo gen¬
dixit. Suꝑ hanc petrã iđ suꝑ me hedificabo eccłam meã.
que constat ex apłis et hominib iustis. Om̃s enĩ quifidẽ
xp̃i abet. suꝑ ipsũ est fundatus. Ipso sũmo angulari lapide
xp̃o ihũ. Quomodo est xp̃s et fundamentũ & sũmus lapis:
Perhoc quod ab illo incipitur fides et in ipso & ab illo ꝑfi¬
citur atq cõplectitur ipsa fides. ideoq om̃s electi in
ipsosunt fundati. Ipso enĩ dixit pro eo quod est in ipso.
Angularis & iã dr̃. quia sicut lapis angularis duos parietes
iungit. ita xp̃s duos populos inunitate fidei suȩ coniungen¬
do continet. In quo xp̃o om̃s hedificatio ecłae constructa
& aedifigata crescit intẽplũ scm̃ indño. dũ cotidie ex om̃ib¬

Expanded text:
us, sed estis cives sanctorum, patriarcharum, prophetarum aliorumque justorum, et domestici Dei. Cives dicuntur ab una civitate et communione, domestici a domo, quia in una domo conversantur. Ergo gendixit: Supra hanc petram, id est super me aedificabo Ecclesiam meam , quae constat ex angelis et hominibus justis. Omnis enim qui fidem Christi habet, super ipsum est fundatus, ipso summo angulari lapide Christo Jesu. Quomodo est Christus et fundamentum et summus lapis? Per hoc quod ab illo incipitur fides, et in ipso, et ab illo perficitur atque completur ipsa fides ideoque omnes electi in ipso sunt fundati. Ipse enim dixit, pro eo quod est in ipso. Angularis etiam dicitur, quia sicut angularis lapis duos parietes jungit, ita Christus duos populos in unitate fidei suae conjungendo continet. In quo Christo omnis aedificatio Ecclesiae constructa et aedificata crescit in templum sanctum in D
Abbreviated transcription (Latin):
eris uiduȩ patre gentilẽ greco procreatus. Quẽ mat̃
dũ uellet circũcidere scđm p̃ceptũ legis. pater ꝓhi¬
buit quierat incircũcisus ut pote gentilis. Traditus
aũt lit teris heruditus ẽ tã diuinis scripturis quã libera¬
lib artib sociatusq beato paulo factus ẽ et comes inp̃¬
dicatione hac postea ab illo ordinatus et constitutus

Expanded text:
eris viduae, patre gentili Graeco procreatus. Quae mater, dum vellet circumcidere secundum praeceptum legis, pater prohibuit, qui erat incircumcisus, ut pote gentilis. Traditus autem litteris, eruditus est tam divinis Scripturis quam liberalibus artibus: sociatusque beato Paulo, factus est ei comes in praedicatione: ac postea ab illo ordinatus et constitutus
Abbreviated transcription (Latin):
do quae ꝓhibet. Et non solũ de mones ꝑ eius cogniti¬
onẽ et ad iutorium dĩ. possumus superare: sed &iã
auctoritate illius hereticos conuincere. & herro¬
rem illoꝵ destruere. Dom .xXii. ł octs̃ xeñt.

Expanded text:
do quae prohibet: et non solum daemones per ejus cognitido quae prohibet: et non solum daemones per ejus cognitionem et adjutorium Dei possumus superare, sed etiam auctoritate illius haereticos convincere, et errorem illorum destruere. Gratia, id est
Abbreviated transcription (Latin):
nihilo ducit. ita et uos diabolum serpentẽ anti¬
quum spinas quoq iđ puntiones passionũ. omnẽq
asperitatem huius uitę contẽpnite et liberi adp̃
diaboli ignea appellat. suggestionem prauã quanos
incendit ud mala opera agenda. et que ex tinguit᷑
per uir tutẽ fidei . Et galeam salutis assũmite. Galea
incapite ponitur. om̃sq corporis sensus. munit pro¬
tegit. Uisũ uidelicet in oculis: auditũ inauribus:
gustũ inhore: olfatũ innaribus: tactũ. in toto cor¬
pore. Pona mus ergo galeam incapite. iđ protectio
nem xp̃i. recondamus insecreto mentis nrãe. haber
tes in illo fiduciam. non in nobis ipsis. & ipse tuebit᷑
om̃s sensus nr̃os. neadiabolo hoste antiquo. possint
uulnerari. Et gladium sp̃s. quod est uerbũ dĩ. sub as
sumite. Idcirco aut̃ gladius appellatur. quiasicut
gladio fugantur hostes. ita ꝑ cognitionẽ diuinarũ
appetendo illa quȩ scriptura sacra docet. & uitan¬

Expanded text:
nihilo ducit: ita et vos diabolum serpentem antinihilo ducit: ita et vos diabolum serpentem antiquum, spinas quoque, id est passiones punctionum, omnem asperitatem hujus vitae contemnite, et liberi ad diaboli ignea appellat suggestionem pravam, qua nos incendunt ad maper virtutem fidei. Et galeam salutis assumite. Galea in capite ponitur, omnesque corporis sensus munit et protegit, visum videlicet in oculis; auditum in auribus, gustum in ore, olfactum in naribus, tactum in toto corpore. Quid debemus ergo nem Christi recondamus in secrtes in illo fiduciam non in nosipsos, et ipse tuebitur omnes sensus nostros, ne a diabolo hoste antiquo possint vulnerari. « Et gladium spiritus quod est verbum Dei, » subaudis uitur. Idcirco autem gladius appellatur, quia sicuti gladio fugantur hostes, ita per cognitionem divinarum appetendo illa quae Scriptura docet, et vitan
Abbreviated transcription (Latin):
et sanguinem sed aduersus principes et potestates.
accipite armaturã dĩ. illã dequa supra diximus.
iđ om̃s uir tutes. ut possitis resistere indie malo.
ergo. suc cincti lũbos urõs inueritate. Lũbos succin¬
gimus. cũ luxuriam refrenamus. State ergo infi¬
de in bono opere. et restringite lũbos aluxuria.
ubi maxime uiget. Et hoc inueritate facite non
inmendatio. neque inhypo crx̧ sin neque ut laudẽ
hominũ capiatis. Uel inuerite dicit. quasi pamore
hominis xp̃i qui ẽ ueritas. Induti lorica iustitiae.
Recte iustitia lorice cõparatur. quiasicut lorica
multis circulis texitur. ita iustitia. multis uirtu¬
tibus constat. Aliter. Iustitia et enĩ bene lorice
potest cõparari quia sicut lorica pectus munit.
uentrem stringit. femora protegit. ita iustitia
suꝑ fluas cogitationes. quȩ in pectore uersare
solent. repellit. Ingluuiem uentris stringit.
sensus. Sicut ille quical ciatos habet pedes. ser¬
pentes spernit. spinas omnẽq asperitatẽ uiȩ pro

Expanded text:
s adversus principes et potestates, ideo « accipite armaturam Dei, » de qua superius diximus, id est, omnes virtutes, « ut possitis resistere in die malo, ergo succincti lumbos vestros in veritatem. Lumbos succingimus, cum luxuriam refrenamus. State, inquit, in fide, in bono opere, et restringite lumbos a luxuria, ubi maxime viget, et hoc in veritate facite, non in mendacio, neque per hypocrisim, neque ut laudem hominum capiatis; vel in veritate dicit, quasi pro amore nominis Christi, qui est veritas. Induti loricam justitiae. Recte justitia loricae comparatur, quia sicut lorica multis circulis contexitur, ita justitia multis virtutibus cpotest comparari, quia sicut lorica pectus munit, ventrem stringit, femora protegit, ita justitia superfluas cogitationes, quae in pectore versari solent, repellit, ingluviem ventris restringit, sensus: Sicut ille qui calceatos habet pedes, serpentes spernit, spinas, omnemque asperitatem viae pro
Abbreviated transcription (Latin):
Sed in hoc loco. pro amore ponitur. E mulor uos dĩ ȩmu¬
latione. iđ amouos dĩ amore. Despondi enĩ uos uniuiro
uirginem castam ex hibere xp̃o. Paulus apłs desponsauit
corinthios nonsibi sed xp̃o. perp̃dicationem si ã et ꝑfidem
sicut moxses desponsauit sibi in aegypto plebem israhe¬
nitas enim ista potius est mentis integritas. quã cor¬
poris. Siergo ad tendimus uirginitatẽ corporis. mul¬
to pluressunt ineccła uirgines mente. quã corpore.
t multesunt ex his qui integritatẽ corporis adhuc ha¬
bent que mente et desiderio iam nupserunt. Quicũq¬
operibus exornat uirgo castaẽ. Et si non corpore
tam̃ mente. ideoq sponsa est xp̃i. Qui uero uirginita¬
tem utramq dõ propiciante. caste inuiolateq serua¬
uerit. sicut plurimi scõrum fecerunt ex utroq sexu:
illi utiq palmã obtinebunt quam nemo coniugato¬
rum possidebit:¬

Expanded text:
sed in hoc loco pro amare ponitur. Aemulor enim vos Dei aemused in hoc loco pro amare ponitur. Aemulor enim vos Dei aemulatione, id est amo vos Dei amore. Despondi enim vos uni viro virginem castam exhibere Christo. Paulus apostolus desponsavit Corinthios, non sibi, sed Christo per praedicationem suam, et fidem, sicut Moyses desponsavit in Aegypto plebem Israenitas enim ista potius est mentis integritas quam corporis. Si ergo attendimus virginitatem corporis, multo plures sunt in Ecclesia virgines mente quam corpore; et multae sunt ex his quae integritatem corporis adhuc habent, quae mente et desiderio jam nupserunt. Quaproptoperibus exornat, virgo casta est, et si non corpore, tamen mente: ideoque sponsa est Christi. Qui vero virginitatem utramque, Deo propitiante, caste inviolateque servaverit, sicut plurimi sanctorum fecerunt ex utroque sexu, illi utique palmam obtinebunt quam nemo conjugatorum possidebit
Abbreviated transcription (Latin):
sionem. nec ab illo doctus. insuꝑ et contrariam p̃dicaret
p̃dicationi aliorũ apłoꝵ quos magnos apłos uocabant:
auerterunt plurimos ab amore apłi quos ad amorem
.sed non corde. neq sensu. quia sciebat nihilse proficere
propter laudem humanam. nisitantũ. ut illi ab eiꝰ
p̃dicatione nondiscederent. et quid apud homines
stultũ et insipientiaẽ. ut aliquis se laudet maxime
cum salomon dicat. laudette alienus et non os tuum.
extraneus et non labia tua. uolens ipse laudare obcai¬
sam supra dictam nedaret aliquis occasionẽ laudandi
et subpor tate me. iđd sustinete meã insipientiam. in
hac par te laudis. Quasi diceret. Si uultis pacienter
sustinere uerba mea dicam. Et si non uultis. ideo non ob
mit tam dicere. quod in animo deliberatũ habeo. &
hoc quare. e Emulor enim uos dĩ ȩmulatione. E mula¬
riẽ inuidere. immitari. amare etstudium habere.

Expanded text:
sionem, nec ab illo edoctus, insuper et contraria praedicaret sionem, nec ab illo edoctus, insuper et contraria praedicaret praedicationi aliorum apostolorum, quos magnos apostolos vocabant, averterunt plurimos ab amore Apostoli, quos ad amorem sed non corde neque sensu, quia sciebat se nihil proficere propter laudem humanam, nisi tantum ut illi ab ejus praedicatione non recederent, et quia apud homines stultum et insipientia est ut aliquis se laudet maxime cum Salomon dicat: Laudet te alienus, et non os tuum; extraneus, et non labia tua . Volens se laudare ipse ob causam supradictam, ne daret aliis occasionem laudandi et supportate me, id est sustinete insipientiam meam in hac parte laudis; quasi diceret: Si vultis patienter sustinere verba mea, dicam: et si non vultis, utique non ideo omittam dicere quod in animo deliberatum habeo. Et hoc quare? Aemulor enim vos Dei aemulatione. Aemulari est invidere, imitari, amare, et studium habere,
Abbreviated transcription (Latin):
ui gloriatur. in dño glorietur. Beatus apłs sciens om̃a
bona nos adõ habere. quecũq habere possumus. si¬
ue innatura quia ab illo facti sumus. siue instituto.
siue in omni conuersatione scã. infide. inspe. in carita¬
te. in bonis operib in iustitia. intimoredĩ. totũq eẽ
exillius donis sine aliquo merito. abstulit głam huma¬
nam et suꝑbiam quase dicunt multi. ase suisq meritis
habere quod habent. et dicit. Quigloriatur infide. in
predicatione. in uir tute miraculoꝵ. aut inaliquo bono
quod habet. ñ inse glorietur sed in dño. iđ ad gloriam
dĩ totũ referat. et illius gratiȩ reputet a quo accepit
illud. Ut ergo essemus. dĩ miscđia ẽ. Porro quia nemo in¬
ipsum cõmendat. et laudat. apud homines ille probatꝰ
est. iđ asuȩ laude dignus. quia uanã głam patitur.
sed quem dĩ commendat. id laudabilem reddit. ille
post discessum apłi. et dicentibus apłm ad ñõ non esse
missum. quia nonfuerat axp̃o uocatus ante eius ascen¬

Expanded text:
ui gloriatur, in Domino glorietur. Beatus Apostolus sciens omnia bona nos a Deo habere quaecunque habere possumus, sive in natura, quia ab illo facti sumus, sive in instituto, sive in omni conversatione sancta in fide, in spe, in charitate, in bonis operibus, in justitia, in timore Dei, totumque esse ex illius donis sine aliquo nostro merito, abstulit gloriam humanam et superbiam, qua se dicunt multi a se suisque meritis habere quod habent, et dicit: Qui gloriatur in fide, in praedicatione, in virtute miraculorum aut in aliquo bono quod habet, non in se glorietur, sed in Domino, id est ad gloriam Dei totum referat, et de illius gratiae reputet a quo accepit illud. Ut ergo essemus, Dei miseipsum commendat et laudat apud homines, ille probatus est, sive laude dignus est, quia vanam gloriam patitur: sed quem Deus commendat, id est laudabilem reddit, ille post discessum Apostoli, et dicentibus Apostolum non esse a Deo missum, quia non fuerat a Christo vocatus ante ejus ascen
Abbreviated transcription (Latin):
rusalem passus ẽ. in loco decollatoꝵ. qui uocabatur
caluarius. Ut ergo dñs umbrã et figurã inueritate
conuerteret. que dese suisq membris p̃figurabatur.
suoq sanguine redimeret atq mundaret populum
inse credentẽ. foris hirłm passus ẽ. Exeamus igitur ad
eũ extra castra improperiũ eius por tantes. Quia erto
dñs pronobis passus ẽ. hor tatur apłs. ut immi temurꝰ
illũ dicens. Igitur quia ipse extra custra passus ẽ ut
nos scĩficaret. egrediamur ad eũ extra conuersati¬
onem car nalium hominũ. mortificantes mẽbra nr̃a.
cũ uitiis & concupiscentiis. Crux enĩ illius. imprope
rium eius uidetur eẽ paganis. nobis aũt scĩficatio
et redemptio. Exeanius igitur ad eũ extra castra. de¬
despicientes presentia. amantes futura: contẽpnentes
uisibilia. desiderantes et amantes ae terna. Non ens¬
habemus hic manentẽ ciuitatẽ. sed futurã inquirimus.
cer tũ ẽ quia in hoc mundo non possumus habere habita¬

Expanded text:
rusalem passus est in loco decollatorum, qui vocabatur Calvaria. Ut ergo Dominus umbram et figuram in veritatem converteret, quae de se suisque membris praefigurabatur, suoque sanguine redimeret, atque mundaret populum in se credentem, extra Hierusalem passus est. Exeamus igitur ad eum extra castra, improperium ejus poDominus pro nobis passus est, hortatur Apostolus ut imitemur illum, dicens: Igitur, quia ipse extra castra passus est ut nos sanctificaret, egrediamur ad eum extra conversationem carnalium hominum, mortificantes membra nostra cum vitiis et concupiscentiirium ejus videtur esse paganis, nobis autem est sanctificatio et redemptio. Exeamus igitur ad eum extra castra, despicientes praesentia, amantes futura, contemnentes visibilia, desiderantes et amantes aeterna. Sehabemus hic manentem civitatem, sed futuram inquirimus. Certum est quia in hoc mundo non possumus habere habita
Abbreviated transcription (Latin):
nomini eius. Bene facienti᷑ aũt & cõmunionis nolite ob¬
liuisci. talibus enĩ hostiis promeretur ds̃. Beneficus dr̃.
homo largus. et helemosinariȩ deditus. In de benefici¬
entia dicitur largitas hele mosinarũ. Beneficientie
inquid et cõmunionis. nolite obliuisci. iđ largitas he
lemosinarũ. et cõmunionis quã cõmuni care. et parti¬
cipare debe̾tis aliis dẽfacultatib ur̃is nolite obliuisci.
ialii ur̃as rapuerunt substantias. tam̃ ex eis que habe¬
tis helemosinas dare nolite obliuisci. Sicut ꝓpħa dicit.
Beatus qui intellegit super egenũ et pauperẽ. Talib enĩ
hostiis & muneribus helemosinarũ. promeretur ds̃ ad
ipisci. Et nolite adtendere quod hoc sit tibi redditurus
quod accepit. Tuenim terram dedisti. ille caelũ reddet.
lẽporalia dedisti. ae ternam merchaberis: INNã¬

Expanded text:
eneficentiae autem et communicationis nolite oblivisci: talibus enim hostiis promeretur Deus. Beneficus dicitur, homo largus et eleemosynae deditus, inde beneficentia dicitur largitas eleemosynarum. Beneficentiae, inquit, et communicationis nolite obliviscileemosynarum, et communionis qua communicare et participare debetis aliis ex facultatibuSi alii vestras rapuere substantias, tamen ex eis quae habetis, eleemosynas dare nolite oblivisci, sicut propheta dicit: Beatus qui intelligit super egenum et pauperem. Talibus enim hostiis et mcoelo. Et noli attendere quod hoc tibi sit redditurus quod accepite tu enim terram dedisti, ille coelum reddet, temporalia dedisti, aeterna mercaberis.
Abbreviated transcription (Latin):
dupliciter enĩ consumuntur extra castra. siue dũ mor¬
tificant mẽbra sua. cũ uitiis et concupiscentiis ut dixi¬
mus siue ad exemplũ dominice passionis mar txripal¬
mã subeunt. de his que in hoc altari consecrantur. ñ
habent potestatẽ hedere. qui taber naculo deser¬
uiunt. qm̃ ad ea quae scĩ mar tẋres infide ꝑfecta susti¬
nendo adimplent. non audent accedere hiqui car¬
naliter uiuutit. et mor te huius scłi tenentur. adstre¬
ti. Propt̃ quod sub mysteriũ ad implendũ et iħs ut sc̃i

Expanded text:
Dupliciter enim consumuntur extra castra, sive dum morDupliciter enim consumuntur extra castra, sive dum mortificant membra sua cum vitiis et concupiscentiis, ut diximus, sive dum ad exemplum Dominicae passionis martyrii palmam subeunt, juxta quhabent potestatem edere qui tabernaculo deserviunt, quoniam ad ea quae sancti martyres in fide perfecta sustinendo adimplent, non audent accedere hi qui carnaliter vivunt, et amore hujus saeculi tenentur astricti. Propter quod, subaudis mysterium adimplendum, et
Abbreviated transcription (Latin):
bat in scã scõꝵ oraturus proppło. typũ gerebat isti
us ueri pontificis. quicũ sanguine pasnonis suae
interiora patriȩ̨ caelestis pene trauit oraturus ꝓ
si de libussuis. Immolabantur illa animalia intra
castra. sedcar nes illoꝵ extra castra cõburebant᷑
quia et redemptor nr̃ in hirłm. quasi intra castra
inmolatus ẽ uocibus et iudicio filioꝵ isrł. Sed
carnes illius extra hirłm incruce cõbustesunt ig¬
ne passionis. quando enĩ ad iudicatus ẽ mortucla¬
mantibus iudȩis reus ẽ mortis: Altare aũt illud
iudeoꝵ quod fiebat ex tra castra ubi consumebantur
carnes. altare eccła ẽ. ubi cotidie corpus consecratur
xp̃i habemus ergo altare ecđȩ ubi consecratur corp̃
dominicũ. dequo non habent potestatẽ hedere. quita¬
bernaculo corporissui deseruiunt. Quorũ enĩ anima
horũ corpora. cremantur extra castrã. Haec quomi¬
do ad dñm ꝑtineant. satis ut reor dictũ habetur.

Expanded text:
bat in Sancta sanctorum, oraturus pro populo, typum bat in Sancta sanctorum, oraturus pro populo, typum us veri pontificis, qui cum sanguine passionis suae in interiora patriae coelestis intravit, oraturus pro fidelibus suis. Immolabantur illa animalia intra castra sed carnes illorum extra castra comburebantur, quia et Redemptor noster in Hierusalem quasi intra castra immolatus est vocibus et judicio filiorum Israel, sed carnes illius extra Hierusalem in cruce combustae sunt igne passionis: Quando enim adjudicatus est morti, clamantibus Judaeis . Reus est mortiJudaeorum quod fiebat extra castra, ubi consumebantur carnes, altare Ecclesiae est, ubi quotidie corpus consecratur Christi. Habemus ergo altare Ecclesiae, ubi consecratur corpus Dominicum: de quo non habent potestatem edere, qui tabernaculo corporis sui deserviunt: fornicatores horum corpora cremantur extra castra. Haec quomodo ad Deum pertineant satis, ut reor, dictum habetur.
Abbreviated transcription (Latin):
uuerunt. et maxime postquã dñs dixit. Nonquod
intrat inos quo inquinat hominẽ. sed om̃a sunt nun¬
bent potestatẽ. qui tabernaculo deseruiunt. Legs
consuetudinẽ admisteriũ spiritalẽq sensũ refert
apłs. Legis siquidẽ p̃ceptũ erat ut decima die septi¬
mimensis afestiuitate paschali. festiuitate uideli¬
cet propitiationis. acciperent uitulũ et hyrcum.
et immolarent eũ. intra castra. sanguinẽ aũt illor
animaliũ ferret pontifex in scã scõꝵ solus oraturus
propopalo: carnes uero illoꝵ. portarentur extra
castra. ibiq cremarentur. Nec eẽ licitũ. alicui tab¬
naculo de seruienti. ex illis co medere. Spiritaliter
auit illa duo animalia uidelicet uitulus ethyrcus.
figuram tenent dnĩ saluatoris. Ipse est enĩ uitulus
que pius pater in regressionẽ filii immolauit.
pse et hy̧rcus. qm̃ propeccatoribus oblatus ẽ. Ponti¬
fex quoq ille quicũ sanguine illoꝵ animaliũ intra¬

Expanded text:
verunt: et maxime postquam Dominus dixit: Non quod verunt: et maxime postquam Dominus dixit: Non quod intrat in os coinquinat hominem, sed omnia sunt munotestatem qui tabernaculo deserviunt. Legalem consuetudinem ad mysterium spiritalemque sensum refert Apostolus. Legis siquidem praeceptum erat ut decima die septimi mensis a festivitate paschali, festivitate videlicet propinationis, acciperent vitulum et hircum, et immolarent eum extra castra: sanguinem autem illorum animalium ferret pontifex in Sancta sanctorum solus oraturus pro populo, carnes vero illorum portarentur extra castra, ibique concremarentur, nec esse licitum alicui tabernaculo deservienti ex illis comedere. Spiritualiter autem illa duo animalia, vitulus videlicet et hircus, figuram tenent Domini Salvatoris: ipse est vitulus quem pius pater in regressione filii prodigi immolavit; ipse et hircus, quoniam pro peccatoribus oblatus est. Pontifex quoque ille, qui cum sanguine illorum animalium intra
Abbreviated transcription (Latin):
octrinis uarus et peregrinis: nolite ab duci. doctrine
uariȩ et peregrine noua doginata sunt hereticorũ qu¬
b abducuntur et separantur simpliciores aueritate
fidei suꝑstitiones quoq iudȩoꝵ quidocent abstinen¬
dũ a quibusdã cxbis quos lex prohibet. quosdã uero con¬
cedunt. Quia ergo inter illos erant. quidã carnalt̃
sapientes quiescarum obseruatione et differentia sẽ¬
ducebant quosdam abstrahentes eos adoctrine euius¬
gelica. que dicit om̃a munda mundas eẽ. allo quituir
illos upłs ne illoꝵ peregrina doctrina ad ducerentur
quod aꝑtius manifestat sub iungens. Obtimũ inquia¬
animi ingrã noui testam̃ti. ut habeatis fidẽ ꝑfectam
neredentẽs om̃a munda mundis. non stabilir e in diffe
nrentiis et obseruationib escarũ. dicentes quosdã
exbos mundos. quosdã in mundos que nihil profuer̃
ambulantib in illis obseruationibus. Post aduentũ
enĩdnĩ om̃a illa que infigura contingebant cessa¬

Expanded text:
octrinis variis et peregrinis nolite abduci. Doctrinae variae et peregrinae, nova dogmata sunt haereticorum, quibus abducuntur et separantur simpliciores a veritate fidei, superstitiones quoque Judaeorum, qui docent abstinendum a quibusdam cibis, quos lex prohibet, quosdam vero concedunt. Quia ergo inter illos erant quidam carnaliter sapientes, qui escarum observatione et differentia seducebant quosdam, abstrahentes eos a doctrina evangelica, quae dixit omnia esse munda mundis , alloquitur illos Apostolus, ne illorum peregrina doctrina abducerentur. Quod et apertius manifestat subjungens: Optimum animi in gratia Novi Testamenti, ut habeatis fidem perfectam, credentes omnia munda mundis, non stabilire in differentiis et observationibus escarum, dicentes quosdam cibos mundos, quosdam immundos, quae nihil profuerunt ambulantibus in illis observationibus. Post Domini in adventum omnia illa quae in figura contingebant, cessa
Abbreviated transcription (Latin):
maxime cũ et ipsi medi terranei sunt: quod ei enĩ
hirłm in medio terrarũ sit posita sicut umbi licus
rusalem. Et ꝑ hie zechielẽ dñs loquitur. Istaẽ inꝗ
imedio gentium decreuerit collocare. Cui respon¬
dendum ẽ.Ideo hoc factũ ẽ: uitquia ipsa exom̃ib
gentibus sola cognitionẽ ueri dĩ habeat: et legẽ seri¬
tam suo cultu et religione prouocaret alias adcui¬
trnsisse. Nel id circo ut si ipsa plebs dĩilegẽ ser uaret
ubomnib incircuitu suo honoraretur hac timeret
Suicut factũ ẽ temporibus đđ et salomonis: quando
om̃s reges incircuitu suo positi ei munere mit tebant:
uel si alege et cultura dĩ recederet: ab hostib afflig¬
ta mirabilia inmundo positus patraturus ibi haec age¬
rentur. unde fama eius ad om̃s gs̃citius posset transuo
ficit eis terra quã lingua. In hoc aut exemplo ꝑtersã
intellegere possumus terrenos homines. qui tantum

Expanded text:
maxime cum et ipsi mediterranei sint. Quod enim maxime cum et ipsi mediterranei sint. Quod enim Hierusalem in medio terrarum sit posita, sicut umbilicus rusalem. Et per Ezechielem Dominus loquitur: Ista est, iin medio omnium gentium decreverit collocare? Cui respondendum est ideo hoc factum esse, ut quia ipsa ex omnibus gentibus solam cognitionem veri Dei habebat, et legem scriptam suo cultu et religione provocaret alias ad cultransiisse: vel idcirco, ut si ipsa plebs legem Dei servaret, ab omnibus in circuitu suo honoraretur ac timeretur, sicut factum est temporibus David et Salomonis, quando omnes reges in circuitu suo positi, ei munera mittebant: vel si a lege et cultura Dei recederet, ab hostibus affligta miracula in mundo positus patraturus ibi haec agerentur, unde fama ejus ad omnes gentes citius posset transvofecit eis terra quam lingua. In hoc autem exemplo, per terram intelligere possumus terrenos homines, qui tantum
Abbreviated transcription (Latin):
continentur: quod abore xp̃i est prolatũ. uel quę ipse
xp̃s reuelat eis in corde. et loquitur ꝑ hora eoꝵ. Adhȩc
poterant iudȩi dicere licet falso. Nos audiuimus uer¬
tionis apłoꝵ : respondit ipse apłs sibi. & ad firmat. quia
audier̃. E quidem. Ad firmatio ẽ. et hic distinguendũ.
Sensus enĩ huius modi est. Nũ quid non audierunt iudȩi
uerbũ xp̃i : E quidẽ hoc est certissime & in ueritate
dico : quia audierunt. sed credere contẽpserunt. Pote¬
rat aliquis ad haec dicere: apłi recesser̃ ab eis. Et quo¬
modo potuerunt audire. : asserit quoq apłs exempl
ꝓphetico et dicit. Quomodo potuit eẽ ut. non audi¬
rent.c In omnẽ terrã exiuit sonus eoꝵ. Si enĩ ab hie¬
rusalem inquat tuor mundi climata euuangeliũ
di uulgatũ est : quomodo ipsis iudeis aquib p̃dicatio
eius. iđ eiui angłii ex ordi ũ sũpsit. non ẽ p̃dicͥ ai tũ.

Expanded text:
continentur, quod ab ore Christi est prolatum: Vel, quae ipse continentur, quod ab ore Christi est prolatum: Vel, quae ipse Christus revelat eis in corde, et loquitur per ora illorum. Ad haec poterant Judaei dicere, licet falso: Non audivimus vers sibi, et affirmat quia audierunt. Et quidem, ecce affirmatio, et hic est distinguendum. Sensus enim hujusmodi est: Nunquid non audierunt Judaei verbum Christi? Et quidem, id est certissime, in veritate dico, quia audierunt, sed credere contempserunt. Poterat aliquis ad haec dicere: Apostoli recesserunt ab eis, et quomodo potuerunt audire? Asserit quoque Apostolus exemplo prophetico, et dicit: Quomodo potuit esse ut non audirent: In omnem terram exivit sonus eorum, et in firusalem in quatuor climata mundi Evangelium divulgatum est, quomodo ipsis Judaeis, a quibus praedicatio ejusdem Evangelii exordium sumpsit, non est praedicatum?
Abbreviated transcription (Latin):
quosdũ adse missos sicut iacobũ frm̃ iohannis. et stepha¬
nũ s eliquos uero flagellantes ase expullerunt. Quoa
aũt dicit quomodo p̃dicabunt nisi mit tantur: itapo¬
uest uno modo intellegi. Nequaquã nos apłi ad offici¬
um predicationis accendere potuissent: nisi grãdĩ qui
pteginur ammoniti & dilecti filii fuissemus. Primum
iudeis uerbũ uitȩ ad nuntiare : de inde gentib Ideo in
bona patriae caelestis. tam̃ non om̃s udei. neq am̃s
gentiles oboedientes extiterunt tunc tẽporis euuan¬
gelice p̃dicationi. Sed neq adhuc oboediunt om̃s la¬
iis enuĩ dicit. Dnẽ quis credidit audituinro  In hoc loco
esaias inꝑsona loquitur apłoꝵ . Eodem enĩ spũ fure replet¬
sides ex auditul. Primũ audit quis p̃dicatorẽ loqui quo¬
modo debeat credere : de inde accepit fidem. Auditus
uerbũ xp̃i ẽ . quia nonalia p̃dicant. quãq in eiuangelio

Expanded text:
quosdam ad se missos, sicut Jacobum fratrem Joannis, et Stephaquosdam ad se missos, sicut Jacobum fratrem Joannis, et Stephanum: reliquos vero flagellantes a se expulerunt. Quod autem dicit: Quomodo praedicabunt, nisi mittantur? ita potest uno modo intelligi: Nequaquam nos apostoli ad officium praedicationis accedere potuissemus, nisi gratia Dei qua protegimur admoniti, directi fuissemus, primum Judaeis verbum vitae annuntiare, deinde gentibus: Ideoqunt patriae coelestis, tamen non omnes Judaei, neque omnes gentiles obedientes exstiterunt tunc temporis Evangelicae praedicationi, sed neque adhuc obediunt omnes. Isaias enim dicit: Domine, quis credidit auditui nostro? Hoc loco Isaias infides ex auditu. Primum audit quis praedicatorem loqui quomodo debeat credere, deinde accipit fidem. Auditus verbum Christi est: quia non alia praedicant, quam quae in Evangelio
Abbreviated transcription (Latin):
tur. quia non inuocant. Aut quomo cͦredent ei. quẽ
non audierunt. Ergo audierunt iudȩi xp̃m. et non
audierunt. Audierunt aure corporis: sed nonaurem̃tis:
Quasidñ requirebat inquiens. qui habet aures audiend
uerdiat insuꝑ &iam auerterunt aures suas neaudici
uerba eius quando illo clamante in tẽplo et diciare
Siqiuis sitit ueniat ad me etbibat. Noluerunt ad eũ ue¬
nire credendo. ideo non audierunt: quia non fuerus
oboe dientes. Quo modo oboedient sine p̃dicante u
nboc ostendit se. suosq similes apłos et pdicatores ad
p̃digandũ iudeis esse missos axp̃o : quoꝵ ministerio do¬
cenentur. Sed illi ꝑsecutisunt eos expellentes ase. scit
inac tibus apłoꝵ legitur. ubi et narratur. quẽ ad modui
eis paulus dixerit. Uobis quidẽ oportebat primũ loa
modo inquid p̃dicabunt eis p̃dicatores uerbũ uitae
nisi mit tantur . Et ẽ sensus ipsi occiderunt p̃dicatores

Expanded text:
tur, quia non invocant. Aut quomodo credent ei quem tur, quia non invocant. Aut quomodo credent ei quem non audierunt? Ergo audierunt Judaei Christum, et non audierunt: Audierunt aure corporis, sed non aure mentis, quas Dominus requirebat, inquiens: Qui habet aures audiendi audiat . Insuper et averterunt aures suas ne audirent verba ejus, quando illo clamante in templo et dicente: Si quis sitit, veniat ad me et bibat , noluerunt ad eum venire credendo. Ideoque non audierunt, quia non fuerunt obedientes. Quomodo autem audient sine praedicante? Hic ostendit, se suique similes coapostolos et praedicatores ad praedicandum Judaeis esse missos a Christo, quorum ministerio docerentur: sed illi persecuti sunt eos, expellentes eos a se, sicut in Actibus apostolorum legitur, ubi et narratur quem admodum eis Paulus dixerit: Vobimodo autem praedicabunt eis praedicatores verbum vitae, nisi mittantur? Et est sensus: Ipsi occiderunt praedicatores
Abbreviated transcription (Latin):
inisto exemplo quod proposui: qm̃ non est distinc¬
tio siue separatio iudei & greci: quia deutrisq dr̃
Om̃is homo qui crediderit in illũ. siue iudeis siue gen¬
tilis: non confundetur. Nam idem dñs om̃ium diues.¬
ator et dñs iudeoꝵ: ipse ẽ creator. et dñs gentilium.
iđ omniũ hominũ. Diues aut̃ idcir co dr̃ in om̃s qui in¬
uocant illũ. quia potest om̃s inse credentes ap̃sentib
tribulationib eruere: et aduitã aeter nã ꝑducere.
reddens p̃miũ eii :s ase promissũ. Uel ideo dr̃ diues:
qui a potens ẽ gentiles ex audire ac saluare. sicut
et iudeos : quia ꝑsonarũ acceptio nonẽ apud illum.
nec sic intendit uni. ut se deneget alteri. Ergo siuox
nr̃a ad om̃s qui audiunt equaliter nonuenit. et tamĩ
unaẽ: multo magis om̃p̃s ds̃. ex audire om̃s misericor¬
diter potest: nec dũ unum audit. alterius p̃cũ obliuis¬
saluus erit. Quomodo ergo inuocabunt. sub iudȩi
xp̃m inquẽ non crediderunt. e & id circo non saluan¬

Expanded text:
in isto exemplo quod posui. Quorum non est distinctio sive separatio? Judaei et Graeci; quia de utrisque dicitur: Omnis homo qui crediderit in illum, sive Judaeus, sive gentilis, non confundetur. Nam idem Dominus omnium, divesreator et Dominus gentium, id est omnium hominum. Dives autem idcirco dicitur, in omnes qui invocant illum, quia potest omnes in se credentes a praesentibus tribulationibus eruere, et ad vitam aeternam perducere, reddens eis praemium a se promissum. Vel ideo dicitur dives, quia potens est gentiles exaudire et salvare, sicut et Judaeos, quia personarum acceptio non est apud illum: nec sic intendit uni, ut se deneget alteri. Ergo si vox nostra ad omnes qui audiunt aequaliter venit, et tamen una est, multo magis omnipotens Deus exaudire omnes misericorditer potest, nec dum unum audit alterius precum oblivissalvus erit. Quomodo ergo invocabunt, subaudi in quem non crediderunt? Et idcirco non salvan
Abbreviated transcription (Latin):
diarũ sub sit benedictus. qui scđm multitudinẽ errorum
etcriminum ur̃oꝵ largitus ẽ uobis pęnitentiã agentib
multiplices misericordias indulgendo uobis cõmissasce¬
lera. Et ds̃ totius miscđiae et consolationis sub sit bene¬
dictus. Recte ds̃ totius consolationis consolatur. quia
quicuq consolari merentur ab illo. & ꝑ illũ consolant̃
Vt possimus et ipsi consolari eos qui in omni pressura sunt.¬
id ideo consolatur eos apłs liberando de afflictionibus
ꝑsecutoꝵ. ut nos iterũ ammonitione eius et exemplo
consolemur. illos qui in om̃i pressura sunt et angustia
ci quomodo : ꝑexor tationẽ qua exor tamur. iđ docem
lberando et ipsi ad ño. sicut abundant passiones xp̃i

Expanded text:
diarum, subaudis sit benedictus qui secundum multitudinem errorum et criminum vestrorum, largitus est vobis poenitentiam agentibus multiplices misericordias, indulgendo vobis commissa scelera, et Deus totius consolationis, subaudis sit benedictus. Recte Deus totius consolationis appellatur, quia quicunque consolari merentur ab illo, et per illum consolantur. Ut possimus et ipsi consolari eos qui in omni pressura sunt. Ideo consolatur nos Apostolus, liberando de afflictionibus persecutorum, ut nos iterum nostro verbo et exemplo consolemur illos qui in omni pressura et angustia sunt. Et quomodo? Per exhortationem qua exhortamur, id est docemur, liberandi, et ips
Abbreviated transcription (Latin):
sustollãte super altitudine terrȩ. Altitudinis
altitudines dĩ omp̃s posuit petrũ paulũ & coeros
quiprimũ fundamentũ eccłae iecerunt. Gr̃a uob¬
et paxhabeo. Grã dr̃ gratis data non mercesieo¬
dita seduenia gratis conlata. Que gratia specialt
inhoe est accipienda quia sine merito hominum
misit ds̃ filiũ suũ quinos suo sanguine redemit
et adfiliationẽ dĩ perduxit. Vnde et sequitur
Et pnx quia uidelicet ipse ꝑsuam passionẽ genus
humanum dõ pacificauit & notandũ. quod non
dis pax etgr̃a sed p̃mittitur gratia. Acde inde
sub iungitur pax quia nullus ad pacẽ recontili¬
percepimus. siue infide siue in opere in abstinen¬
ia inieiunio & inc&eris gratis adõ nobis tribu¬

Expanded text:
Sustollam te super altitudinem terrae. Altitudines altitudines has Deus omnipotens posuit Petrum, Paulum, et caeteros qui primum fundamentum Ecclesiae jecerunt. Natia vobis. Gratia dicitur gratis data, non merces reddita, sed venia gratis collata, quae gratia specialiter in hoc est accipienda, quia sine merito hominum misit Deus Filium suum, qui nos suo sanguine redemit, et ad filiationem Dei perduxit. Unde et sequitur et pax, quia videlicet ipse per suam passionem genus humanum Deo Patri pacificavit. Et notandum quod non dicitur, pax et gratia, sed praemittitur gratia ac deinde subjungitur pax, quia nullus ad pacem reconcilipercipimus, sive in fide, sive in opere, in abstinentia, in jejunio et in caeteris, gratis a Deo nobis tribu
Abbreviated transcription (Latin):
cantte Primo genitus mortuoꝵ Primus homo
ea conditione ereatus ẽ . ut nisi peccasset. in mor¬
talis mansisset. Sed quia peccauit mortuus est
et rediit inmatrem suam. hoc ẽ in terra dequa fu¬
erat conditus. Dicente sibi dño. Terraes. et inter¬
rã reuerteris. dequa sumptus es. Quia formatus
ex limo terre. in animã uiuentẽ. quasi ex matris
utero uiuus processerat. Post quã aut̃ factus est
ille mor talis genuit filios mortales et peccatores.
quia om̃s mor tui. in matrem suã reuertuntur.
ueniens ergo dñs incarne. eadem lege mortuus ẽ
atq inutero matris sepultus. Sed quia tertia die
amortuis iam uicturus inaeternũ sur rexit. et mor
illi ultra nondominabitur. primo genitus mor tuoꝵ
orum recte uocatur. quisic sur rexit amor tuis.
ut ultra non moreretur. Potest et aliter intellegi
Om̃s electi quise mortificant. cũ uitis et peccatis.
& uoluptates carnis inse occidunt. mor tuisunt pec¬
cato. et uiuut dõ. Quorũ primo genitus digne

Expanded text:
ntur. Primogenitus mortuorum. Primus homo ea conditione creatus est, ut nisi peccasset, immortalis mansisset; sed quia peccavit mortuus est, et rediit in matrem suam, hoc est in terram, de qua fuerat conditus, dicente sibi Domino: Terra es, et in terram reverteris, de qua assumptus es . Quia formatus ex limo terrae in animam viventem, quasi ex matris utero vivus processerat. Postquam autem factus est ille mortalis, genuit filios mortales et peccatores, qui omnes mortui in matrem suam revertuntur. Veniens Deus ergo in carne, eadem lege mortuus est, atque in utero matris sepultus. Sed quia tertia die a mortuis jam victurus in aeternum surrexit, et mors illi ultra non dominabitur, primogenitus mortuorum orum recte vocatur, quia sic surrexit a mortuis, ut ultra non moreretur. Potest et aliter intelligi: omnes electi qui se mortificant, cum vitiis et peccatis, et voluptates carnis in se occidunt, mortui sunt peccato, et vivunt Deo quorum primogenitus digne
Abbreviated transcription (Latin):
sine loco ubiq totũ. sine tp̃r sempiternũ. sine ulla¬
sui mutacione mutabilia facientẽ. nihilq pacientẽ.
unã aut dehis speciebus id. ẽ accionẽ: p̃ter misi Qui a
accio creatoris: longe dissimilis. ẽ. ab actu creature:
Uã creatura: sine motũ et labore nihil potest agere:
Accio uero creatoris: sine motu et labore sola sit eius uo
usur pacũr ẽ : qui dissimilẽ dõ patrifiliũ asserebant. dissi
sibstanti& qualitas. quid increatore sine qualitate sub¬
Quia natura initio carens. in crem̃to non indigens: sicut
non incipi tur. ita nec fine terminatur Ibi quippe est.
ubi nec expecratur quod ueniat neq ꝑcurrit ꝙ debeat
re condãta. sec est untum quod semper esse ẽ¬

Expanded text:
um, sine tempore sempiternum, sine ulla mutatione mutabilia facientem, nihilque patientem. Unam autem de his speciebus, id est actionem, ideo praetermisi, quia actio Creatoris longe dissimilis est ab actu creaturae; nam creatura sine motu et labore nihil potest agere; actio vero Creatoris sine motu et labore sola fit ejus volusurpatum est, qui dissimilem Deo Patri Filium asserebant, dissimsubstantiae qualitas, quid in Creatore sine qualitate subquia natura initio carens, incremento non indigens, sicut non incipiatur, ita nec fine terminatur. Ibi quippe est, ubi nec exspectatur quod veniat, neque percurrit quod debeat recordari, sed est unum quod semper esse e
Abbreviated transcription (Latin):
cauendos eẽ. cũ apud uos essem p̃sens. Nunc autẽ
suum saul. & sicut apłs idẽ corinthios qui post for¬
cis xp̃i appellat iudȩos. & alios infideles qui dice¬
bant non posse hominẽ saluari ꝑfidem domicae
passionis sine circũ cisione. Quorũ ds̃ uenter est.

Expanded text:
cavendos esse, cum apud vos essem praesens. Nunc autem suum Saul; et sicut idem Apostolus Corinthios alibi, cis Christi appellat Judaeos et alios infideles, qui dicebant non posse hominem salvari per fidem Dominicae passionis sine circumcisione. Quorum Deus venter est,
Abbreviated transcription (Latin):
retur sicut pater. duo patres Si genitus. duo filii
Q uod factus aut creatus nec patersit. nec filius. nec sp̃s
sc̃s. iam supra dic tũ ẽ Sed et depatre quod nonsit genit̾.
quia non est filius sed genitor tantũ Quod pater.ẽ iam
p̃missũ .ẽ Nunc uero adtendendum om̃ino quod dr̃.
que distinguitꝰ: quid differat internatiuitatẽ filii.
et processionẽ sp̃sscĩ Fillius sic est depatre. quomodo natus.
non quomodo datus Sp̃s uero scĩ. sic ẽ. depatre simul et filio:
quomodo datus. non quomodo natus hoc ẽ. donĩt amboꝵ:
nesint duo filii. Haec trinitas. unus . ẽ. ds̃ Et quia unus est.
non potest eẽ diuisus Quia una natura: non porest se ipsa
ẽẽ. prior. aut posterior. maior. aut minor: Non est prior
et nullũdĩ donum caritate mauis est. Inmo sine eo nullũ
aonum ad ꝑpetuã hominẽ leducere poterit beatitudinẽ¬

Expanded text:
retur, duo patres profiterentur; si genitus, duo filii Quod factus aut creatus nec Pater sit, nec Filius, nec Spiritus sanctus, jam supra dictum est; sed et de Patre, quod non sit genitus quia non est Filius, sed genitor tantum quia Pater est, jam praemissum. est. Nunc vero attendendum omnino quod dicitquae distinguit quid differat inter nativitatem Filii, et processionem Spiritus sancti. Filius sic est de Patre quomodo natus, non quomodo datus; Spiritus vero sanctus sic est de Patre simul et Filio quomodo datus, non quomodo natus; hoc est donum amborum.ne sint duo filii. non potest esse diversus, quia una natura non potest se ipsa esse prior aut posterior, major aut minor. Non est Pater et nullum Dei donum charitate majus est, imo sine eo nullum donum ad perpetuam hominem deducere poterit beatitudine