comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ubi tempus exiguũ disꝑgeret grege̾.
in sidiis appetendo pastorẽ. Iudas gͦ in¬
qͥt cũ accepisset cohortẽ. & a pͥncipib
& phariseis ministros. uenit illuc cũ
la tͣnis & facib & armis. Cohors iu
deoꝵ sed militũ fuit. Apreside itaq
intelligat᷑ accepta tanquã ad tenendũ
reũ seruato ordine legittime potesta¬
tis. ut nullus tenentib auderet resiste¬
re. quã quã & manus tanta fuerat
congregata & sic armata ueniebat. ut
uel terreret uel etiã repugnaret. si qͥs¬
quã xp̃m defendere auderet. Ita qͥppe
enis abscondebat᷑ potestas. & obtende¬
bat᷑ infirmitas: ut hȩc inimicis neces¬
saria uiderent᷑ aduersus euͣ inque m
nichil ualuisset nͥ qđ ipse uoluisset.
bene utens bonłs malis & faciens bo¬
na de malis ad faciendos bonos ex ma¬
lis. & discernendo a malis. Iħc itaq si¬
cut ȩuangłista secutus adiungit. sci¬
ens om̃ia que uentura erant suꝑ eum:

Expanded text:
ubi ad tempus exiguum dispergeret gregem, ubi ad tempus exiguum dispergeret gregem, insidiis appetendo pastorem. VERS.  cum accepisset cohortem, et a principibus et Pharisaeis ministros, venit illuc cum laternis, et facibus et armis. Cohors, non Judaeorum, sed militum fuit. A praeside itaque intelligatur accepta, tanquam ad tenendum reum, servato ordine legitimae potestatis, ut nullus tenentibus auderet obsistere. Quanquam et manus tanta fuerit congregata, et sic armata veniebat, ut vel terreret, vel etiam repugnaret, si quisquam Christum defendere auderet. Ita quippe ejus abscondebatur potestas, et obtendebatur infirmitas, ut haec inimicis necessaria viderentur adversus eum in quem nihil valuissent, nisi quod ipse voluisset, bene utens bonus malis, et faciens bona de malis, ad faciendos bonos ex malis, et discernendos a malis. Jesus itaque sicut evangelista secutus adjungit sciens omnia quae ventura erant super eum,
Abbreviated transcription (Latin):
hos attinet qͦs auctoritatẽ canonicã re¬
cepit eccłia. qđ uel ipsius uel alterius
non minus ueraci narrationi possit
ẽẽ contrariũ. Nunc itaq huius bea¬
ti iohannis narrationẽ ut suscepimꝰ
tractandã sine alioꝵ cõparatione
uideamus. in eis quȩ manifesta sunt
non immorantes. ut hoc ubi opus ẽ
causa poscente faciamꝰ. Non g sic
accipiamus qđ ait. hec cũ dixisset
iħc egressus ẽ cũ discipłis suis trans
torrentẽ cedron ubi erat hortus in
quẽ introuiit ipse & discipłi eiꝰ tan¬
quã continuo post illa uerba in illũ
hortũ fuerit ingressus. sed ad hoc ua¬
leat. qđ dictũ ẽ hec cũ dixisset ih̃s :
ut non eũ ante opinem᷑ ingressũ ꝙͣ
illa uerba finiret. Sciebat inqͥt & ui
qͥa frequent᷑ inqͥt iħe conuenerat il¬
luc cũ discipłis suis. Ibi gͦ lupus oui¬
na pelle contectus & intͣ oues alto pa¬
trisfamilias consilio toleratꝰ. didicit

Expanded text:
hos attinet quos in auctoritatem canonicam rehos attinet quos in auctoritatem canonicam recepit Ecclesia, quod vel ipsius vel alterius non minus veraci narrationi possit esse contrarium. Nunc itaque hujus beati Joannis narrationem, ut suscepimus tractandam, sine aliorum comparatione videamus, in eis quae manifesta sunt non immorantes; ut hoc ubi opus est, causa poscente faciamus. Non ergo sic accipiamus quod ait, Haec cum dixisset Jesus, egressus est cum discipulis suis trans torrentequem introivit ipse, et discipuli ejus, tanquam continuo post illa verba in illum hortum fuerit ingressus, sed ad hoc valeat quod dictum est: Haec cum dixisset Jesus, ut non eum ante opinemur ingressum quam illa verba finiret. Sciebat autem, inququia frequenter, inquit, Jesus convenerat illuc cum discipulis suis. Ibi ergo lupus ona pelle contectus, inter oves alto Patris familias consilio toleratus, didicit
Abbreviated transcription (Latin):
& discipłi eius. Sciebat autẽ & iudas
qͥ tradebat eũ locũ : qͥa frequent᷑ iħc
conuenerat illuc cũ discipłis suis Hoc
qd narrat dñm ingressũ cũ discipłis
suis in hortũ non continuo factũ est
cũ eius illa finita ẽẽt oratio de cuiꝰ
uerbis ait. hȩc cũ dixisset iħ̃c. sed alia
quedã sunt intͣposita. quȩ ab isto p̾t᷑¬
missa apud alios ȩuangłistas legunt᷑.
sicut apud hunc inueniunt᷑ multa
quȩ illi similit᷑ in sua narratione ta¬
cuerunt. Quomͦ autẽ inter se om̃s
conueniant. nec ueritati que ꝑ aliũ
ꝓmit᷑ abalio repugnet᷑. qͥsqͥs noste cle¬
siderat. non in his sermonib sed in
aliis laboriosis litteris querat. nec
stando & audiendo sed potius secden¬
do & legendo. uel legenti au ẽ mentẽq
intentissimã p̾bendo illa condiscat.
Credat tam̃ antequã sciat siue id etiã
scire in hac uita possit. siue ꝑ aliqua
impeclim̃ta non possit: nichil ab aliqͦ
ȩuangłista ẽẽ conscriptũ quantũ ad

Expanded text:
i ejus. Sciebat autem et Judas, qui tradebat eum, locum; quia frequenter Jesus convenerat illuc cum discipulis suis. » Hoc quod narrat ingressum Dominum cum discipulis suis in hortum, non continuo factum est, cum ejus illa finita esset oratio, de cujus verbis ait, Haec cum dixisset Jesus: sed alia quaedam sunt interposita quae ab isto praetermissa apud alios evangelistas leguntur; sicut apud hunc inveniuntur multa quae illi similiter in sua narratione tacuerunt. Quomodo autem inter se omnes conveniant, nec veritati quae per alium promitur, ab alio repugnetur, quisquis nosse desiderat, non in his sermonibus, sed in aliis laboriosis litteris quaerat; nec stando et audiendo, sed potius sedendo et legendo, vel legenti aurem mentemque intentissimam praebendo, illa condiscat. Credat tamen antequam sciat, sive id etiam scire in hac vita possit, sive per aliqua impedimenta non possit, nihil ab aliquo evangelista esse conscriptum, quantum ad
Abbreviated transcription (Latin):
simus. qͥa factus ẽ in pace locus eius. &
habitatio eius in syon. qͥuȩ sumꝰ nos.
Sed quis ydoneus loca ista uel quȩ st̃
in locis istis sine spaciosis caparitatib
& sine corporeis molib cogitare: Non
parũ tam̃ ꝓficit᷑. si saltĩ quicqͥd tale
oculo coedis occurrit. negat᷑. respuit᷑.
imꝓbat᷑. & lux quedã in qua ista ne¬
ganda. respuenda. imꝓbanda cernunt᷑
sicut potuerit cogitat᷑. & quã sit cer¬
ta cognoscit᷑ & amat̾. ut inde surgat᷑
atq ad interiora tendat᷑. Quȩ cũ penit᷑¬
re mens inualicla & minus quã illa
st pura nequiuerit. non sine amoris
gemitu & desiderii lacrimis inde pel¬
lat᷑. & pacient᷑ ferat quãdiu fide mun¬
clat᷑. atq ut illic habitare ualeat scĩs
morib preparet᷑. Quomͦ gͦ non eriniꝰ
cũ xp̃o ubi est. quando in patre cũ il¬
lo erimꝰ in qͦ est: Neq hinc apłs nob̃
quãuis nondũ rem tenentib. sed tam

Expanded text:
simus; quia factus est in pace locus ejus, et simus; quia factus est in pace locus ejus, et habitatio ejus in Sion , quae nos sumus. Sed quis idoneus loca ista, vel quae sunt in locis istis, sine spatiosis capacitatibus et sine corporeis molibus cogitare? Non parum tamen proficitur, si saltem quidquid tale oculo cordis occurrit, negatur, respuitur, improbatur: et lux quaedam in qua ista neganda, respuenda, improbanda cernuntur, sicut potuerit, cogitatur; et quam sit certa cognoscitur, et amatur, ut inde surgatur, atque ad interiora tendatur: quae cum penetrare mens invalida, et minus quam illa sunt, pura, nequiverit; non sine amoris gemitu et desiderii lacrymis inde pellatur; et patienter ferat quamdiu fide mundatur, atque ut illic habitare valeat, sanctis moribus praeparatur. 4. Quomodo ergo non erimus cum Christo ubi est, quando in Patre cum illo erimus in quo est? Neque hinc Apostolus nobis, quamvis nondum rem tenentibus, sed tamen
Abbreviated transcription (Latin):
licet non mundi cordes tam in forma
serui clarificata. uidicantẽ uidere po¬
tuerunt. s sicut cognoscendus ẽ a
mundis caede solus uerus ds̃ cũ patre
& sp̃u sc̃o filius. qͥa ipsa trinitas est
solus uerus ds̃. Si gͦ scdm̃ id qđ filius dĩ
ds̃ est patri ȩqualis atq coetͣnis accipia¬
mus hoc dictũ. uolo ut ubi ego sũ & ipsi
sint mecũ: in patre cũ xp̃o erimꝰ: sed ille
sicut ille. nos sicut nos: ubicũq corpore
fuerimus. Si enĩ loca dicenda sunt ex
qͥb corpora non continent᷑. & locus cͤuiq
rei ubi est: locus xp̃i ȩternꝰ ubi semꝑ
est ipse pat̾ est : & locus patriꝰ filius est
qͥa ego inquit in patre & patͣ in me
est. Et in hac oratione sicut tu pat
inqͥt in me & eggo inte. & locus nr ip¬
si sunt. qͥa seqͥt᷑ ut & ipsi in nobis unũ
sint : & nos locus dĩ sumus. qͥa templũ
eius sumꝰ. sicut orat ꝓ nobis qͥ mortuus

Expanded text:
noverunt qui licet non mundicordes, tamen in forma noverunt qui licet non mundicordes, tamen in forma servi clarificata judicantem videre potuerunt; sed sicut cognoscendus est a mundis corde solus verus Deus, cum Patre et Spiritu sancto Filius, quia ipsa Trinitas est solus verus Deus. Si ergo secundum id quod Filius Dei Deus est Patri aequalis atque coaeternus; accipiamus hoc dictum, Volo ut ubi ego sum, et ipsi sint mecum, in Patre cum Christo erimus; sed ille sicut ille, nos sicut nos, ubicumque corpore fuerimus. Si enim loca dicenda sunt, et quibus non corpora continentur, et locus est cuique rei ubi est; locus Christi aeternus ubi semper est, ipse Pater est, et locus Patris Filius est; quia, Ego, inquit, in Patre, et Pater in me est ; et in hac oratione, Sicut tu Pater, inquit, in me, et ego in te: et locus noster ipsi sunt, quia sequitur, Ut et ipsi in nobis unum sint : et nos locus Dei sumus, quoniam templum ejus sumus; sicut orat pro nobis qui mortuus
Abbreviated transcription (Latin):
cognoui. Ipse fons est gr̃ȩ ds̃ natura.
homo autẽ de spũ scõ & uirgine
Et hi cognouerunt inqͥt. qͥ a
tu me misisti. Ipse est mundus re¬
conciliatus. sed qͥa tu me misisti
ideo cognouerunt. Ergo grͣa cog̃. cxii.
nouert᷑. & notũ feci eis inqͥt no¬
men meũ. & notũ faciã. Notũ

Expanded text:
cognovi. Ipse fons gratiae est Deus natura, cognovi. Ipse fons gratiae est Deus natura, homo autem de Spiritu sancto et Virgine Et hi cognoverunt, inquit, quia tu me misisti. Ipse est mundus reconciliatus. Sed quia tu me misisti, ideo cognoverunt: ergo gratia cognoverunt. 6. Et notum feci eis, inquit, nomen tuum, et notum faciam. Notu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ fidẽ: quando autẽ fiet ꝑ specieo:
tunc & uos apparebitis cũ illo in
gła. Cunc apparebimꝰ quod t̾c erimꝰ
quia tunc apparebit non inaniter
nos id credidisse ac sꝑasse anteꝗͣ ẽẽmꝰ facti
fac. & cuiͣ filius cũ dixisset ut uide¬
ant claritatẽ meã quã dedisti mͥ-
continuo subiunxit. qͥa dilexisti
me ante mundi constitutionẽ. In
illo enĩ dilexit nos ante constitutio¬
nẽ mundi. & tunc p̾destinauit. qđ
in fine futurũ est mundi. Pat᷑ inqͥt
iustus es : ideo te non cognouit.
Mundus quippe ille dãpnationi
p̾cdestinatus merito non cognouit.
sibi. non merito sed gr̾̃a cognouit:
Quis est enĩ eũ cognoscere nͥ uita
ȩterna. quã mundo dãpnato utiq
non dedit. reconciliato dedit: Prop¬
terea utiq mundus non cognouit¬
qͥa iustus es: meritis eius ut non
cognosceret tribuisti & ꝓpterea munduˢ
reconciliatꝰ cognouit quia misericces
es & ut cognosceret non ei merito sed
gr̃a subuenisti. Deniq seqͥt᷑ ego autẽ

Expanded text:
tem fiet per speciem? tunc et vos apparebitis cum ipso in gloria . Tunc apparebimus quod tunc erimus; quia tunc apparebit non inaniter nos id credidisse ac sperasse antequam essemus Faciet hoc cui Filius cum dixisset, Ut videant claritatem meam quam dedisti mihi, continuo subjunxit, Quia dilexisti me anteillo enim dilexit nos ante mundi constitutionem, et tunc praedestinavit, quod in fine futurum est mundi. « Pater, » novit » quia justus es, ideo te non cognovit: mundus quippe ille damnationi praedestinatus merito non cognovit; ciliavit, non merito, sed gratia cognovit. Quid est enim eum cognoscere, nisi vita aeterna? quam mundo damnato utique non dedit, reconciliato dedit. Propterea utiqquia justus es, et meritis ejus, ut non cognosceret, tribuisti: et propterea mundus reconciliatus cognovit, quia misericors es, et ut cognosceret non ei merito, sed gratia subvenisti. Denique sequitur, Ego autem te
Abbreviated transcription (Latin):
qͥd in hoc euanglio ꝓficimꝰ nouimꝰ. Ipsist̃
gͦ qͦs apatre accepit᷑. qͦs & ipse de munclo
elegit
atq eligit ut ia non sint
mundo sicut non ẽ ipse de
mun¬
do. ut sint tam̃ etiã ipsi mun¬
credens & cognoscens qđ xp̃c
a do patre sit missus. ut mundus ex
mundo liberet᷑. ne mundus a dõ conci¬
liandus rũ mundo inimicissimo dãp¬
naret᷑. Sicut enĩ ait in huius oratiõis
Fexorclio decdit ei potestatẽ om̃is carnis
idest hominis. ut om̃e qđ delisti ei cdet¬

Expanded text:
novimus. Ipsi sunt ergo quos a Patre accepit, quos et ipse de mundo elegit. Ad quae elegit? ut jam non sint mundo, sicut non est et ipse de mundo, et sint tamen etiam ipsi muncredens, et cognoscens quod Christus a Deo Patre sit missus, ut mundus ex mundo liberaretur, ne mundus Deo reconciliandus cum mundo inimicissimo damnaretur. Sicut enim ait in hujus orationis exordio, dedit ei potestatem omnis carnis, id est, om
Abbreviated transcription (Latin):
eos sibi ẽẽ datos. qͥb om̃ib det uitam
ȩt̾nã. Sic enĩ ait. Ut om̃e qđ dedisti
ei: det uitã ȩternã. Proinde non ei cla¬
uis & ipsoꝵ potestas clata sit. cui po¬
testas clata est om̃is carnis idest om̃is
hominis: ita mundus reconciliatꝰ ex
in imico liberabit᷑ mundo: cũ in illũ
exerit potestatẽ suã ut eũ in moetẽ
mittat ȩternã. hunc autẽ facit suũ
menbris suis magnũ caput ꝓmisit
hoc p̾miũ. ut ubi est ipse & nos cũ
illo simꝰ. nec poterit fieri nͥ qđ om̃ipo¬
tenti patri se uelle dixit om̃ps filiuᷤ.

Expanded text:
e datos, quibus omnibus det vitam aeternam. Sic enim ait: Ut omne quod dedisti ei, det eis vitam aeternam. Proinde non ei davis et ipsorum potestas data sit, cui potestas data est omnis carnis, id est omnis hominis. Ita mundus reconciliatus ex inimico liberabitur mundo, cum in illum exserit potestatem suam, ut eum in mortem mittat aeternam: hunc autem facit sumembris suis magnum caput, promisit hoc praemium, ut ubi est ipse, et nos cum illo simus, nec poterit nisi fieri quod omnipotenti Patri se velle dixit omnipotens Filius.
Abbreviated transcription (Latin):
om̃is homo menclax non est factus.
Dicit uia. uita. ueritas. dicit qͥ mun¬
dũ uicit. de his qͥb uicit dicit. Audi¬
te.credite: sperate. desiderate qđ di¬
cit. Pater inqͥt. quos dedisti mͥ. uolo
ut ubi ego sũ. & illi sint mecũ. Qui
sunt isti quos ait a patre datos sibi:
Nonne illi de qͥb alio loco dicit. ne¬
mo uenit ad me nͥ pat᷑ qͥ misit me
traxerit eũ : Ia quomͦ ea quȩ fieri

Expanded text:
omnis homo mendax non factus est, dicit; via, vita, veritas dicit ; qui mundum vicit , de his quibus vicit, dicit. Audite, credite, sperate, desiderate quod dicit: Pater, inquit, quos dedisti mihi, volo ut ubi ego sum, et illi sint mecum. Qui sunt isti quos ait a Patre datos sibi? Nonne illi de quibus alio loco dicit, Nemo venit ad me, nisi Pater qui misit me, traxerit eum ? Jam quomodo ea quae fieri
Abbreviated transcription (Latin):
pͥmo p̾beriuoluit alteram maxillam cum
fuerit dextera ꝑcussa. ut minus ꝑferre
paratus sis quam ꝑtulisti. Quicquid enĩ
dextra significat & carius est utiq quã
id qđ sinistra significat.. & qui in re ca.¬
riore aliquid ꝑtulit si & in uiliore ꝑferat.
minus est. Deide illi qui tunicam uult

Expanded text:
mo praeberi voluit alteram maxillam, cum fuerit dextra percussa, ut minus perferre paratus sis quam pertulisti. Quidquid enim dextera significat, et charius est utique quam id quod sinistra significat, et qui in re chariore aliquid pertulit, si et in viliore perferat, minus est. Deinde illi qui tunicam vult
Abbreviated transcription (Latin):
manere decernimus. Qa siquis eqs
abstulerit: inuaserit: aut po. esta¬
te tẏrannica detinuerit. uixta i¬
lud beati sẏmmaci capitulũ anathe¬
mate ꝑpetuo feriat᷑
omnino de clero ȩccłasticas dig¬
nitates ł beneficia culibet quasi iu¬
re hereditario derelinquat. Illuc etiã
adicientes p̃cipimus. ut ꝓ baptisma¬
tis. crismatis. olei sacri. et sepultu¬
rȩ acceptione: & infirmoꝵ iusita¬
tione. ꝑ unctione nullum omnino
p̃tium exigatur.
rb̃ris. diaconib & subdiaconibus
concubinaꝵ & uaoꝵ contubernia ꝓr¬
sus interdicimus. Si qui aut̃ huiꝰ modi
reꝑti fuerint ȩccłasticis et officuis
priuent᷑ et beneficiis. Sane si neꝙ
sic immunditiã suam corrererint
communione careant xꝑiana¬
tox puurtoni contiitencientes. ego uidelica. Baldrie. a
tenenda. ea tñ condicione qđ presbiteri ab abbatẽ scĩ .. uł a me¬
nachis ipsiꝰ in eisdẽ locis constituti. curã ab ep̃o seu ab eiꝰ archidia¬

Expanded text:
ermanere decernimus. Quod si quis eas ermanere decernimus. Quod si quis eas abstulerit, invaserit, aut potestate tyrannica detinuerit, juxta illud beati Symmachi capitulum, anathemate perpetuo feriaturomnino de clero ecclesiasticas dignitates, vel beneficia, cuilibet quasi haereditario jure derelinquat. Illud etiam adjicientes praecipimus ut pro baptismatis, chrismatis, olei sacri et sepulturae acceptione et infirmorum visitatione vel unctione, nullum omnino pretium exigatur. Presbyteris, diaconibus, subdiaconibus, concubinarum et uxorum contubernia prorsus interdicimus. Si qui autem hujusmodi reperti fuerint, ecclesiasticis et officiis priventur et beneficiis, sane si neque sic immunditiam suam correxerint, communione careant  petitioni condescendentes ego uidelicet Baldricus etenenda ea tamen conditione ut presbyteri ab abbate sancti Amandi uel a monachis ipsius in eisdem locis constituti curam animarum ab epi
Abbreviated transcription (Latin):
uę sc̃oꝵ patrũ sanctionibus
de prauitate simoniaca stabi¬
lita sunt: nos quoq sp̃s sc̃i iudi¬
cio & auctoritate sedis apłicȩ
confirmamꝰ. Siquis ergo uendi¬
derit aut emerit uł ꝑ se uł per
sũmissã qualibet ꝑsonã eꝑatũ.¬
tũ. presbiteratũ. p̃pofiturã. p̃ben
ca beneficia. ꝓmotiones. ordina¬
tiones. consecrationes. excłarũ
dedicationes. clericalẽ tonsurã.
sedes in choro. aut quelibet eccła¬
stica officia: & uendens & emens
dignitatis & officii sui ac benefi¬
cii periculo subiaceat. Qđ nͥ resi¬
puerit. anathematis mucrone
ꝑ fossus ab eccłia di quã lesit mo
inceps inuestire p̃sũpserit. anathe¬
matis ulcione subiaceat. Porro qͥ
inuestꝰ fuerit. honore quo inuesti¬
tus ẽ absq ulla recuperationis spe
om̃i modis careat.
niuersas ȩcclesiarũ possessioneᷤᷤ
quę libalitate regũ. largitate
pͥncipũ uł oblatione quoglibet
fidelium eis concessȩ sunt: in con¬
cussas in ꝑpetuum & inuioletis ꝑ¬

Expanded text:
rum Patrum sanctionibus de pravitate Simoniaca stabilita sunt, nos quoque Spiritus sancti judicio et auctoritate sedis apostolicae confirmamus. Si quis ergo vendiderit aut emerit vel per se, vel per submissam quamlibet personam, epistum, pca beneficia, promotiones, ordinationes, consecrationes, ecclesiarum dedicationes, clericalem tonsuram, sedes in choro, aut quaelibet ecclesiastica officia, et vendens et emens dignitatis et officii sui, aut beneficii, periculo subjaceat, quod nisi resipuerit, anathematis mucrone perfossus, ab Ecclesia Dei quam laesit modinceps investire praesumpserit, anathematis ultioni subjaceat. Porro, qui investitus fuerit, honore quo investitus est, absque ulla recuperationis spe omnimodis careat. Universas Ecclesiarum possessiones, quae liberalitate regum, largitione principum, vel oblatione quorumlibet fidelium eis concessae sunt, inconcussas in perpetuum, et inviolatas p
Abbreviated transcription (Latin):
qđminuꝰ fuit. Porro si natura humana
in uerbũ mutata atq conuersa uerbũ
dĩ quantũ erat & quod erat. hoc erit.
ubi est homo si non perit: Sed hacͤ
opinione quã ueritati prorsus non ui¬
deo conuenire. nichil nos urguet si fi¬
lio dicente & nune clarifica me tu
pater apud temet ipsũ claritate quã
habui priusquã mundus eẽt apud
te. intelligamꝰ p̃destinationẽ clarita¬
tis humanȩ quȩ in illo est naturȩ
ex mortali immortalis apud patrẽ fu¬
turȩ. & hoc iam p̾destinando factũ fuis¬
se antequã mundus eẽt. qđ in mundo
etiã suo tempore fieret. Si enĩ de nobis
dixit apłs sicut elegit nos ante mun¬
di constitutionẽ. cur abhorrere putat᷑
a uero si tunc pat᷑ caput nr̃m głificauit.
quando nos in ipso ut menbra eius eẽmꝰ
elegit: Dic enĩ nos electi quomͦ ipse
głificatꝰ. qͥa priusquã mundus ee̾̃t nec
nos eramꝰ. nec ipse mediator d̃ĩ & homi¬

Expanded text:
minus fuit. Porro si natura humana in Verbum mutata atque conversa Verbum Dei quantum erat, et quod erat? Hoc erit: ubi est homo, si non periit? Sed ad hanc opinionem, quam veritati prorsus non video convenire, nihil nos urget, si Filio dicente: Et nunc clarifica me, tu Pater, apud temetipsum claritate quam habui priusquam mundus esset apud te, intelligamus praedestinationem claritatis humanae quae in illo est naturae, ex mortali immortalis apud Patrem futurae; et hoc jam praedestinando factum fuisse antequam mundus esset, quod in mundo etiam, si toto tempore fieret. Si enim de nobis dixit Apostolus: Sicut elegit nos in ipso ante mundi constitutionem , cur abhorrere putatur a vero, si tunc Pater caput nostrum glorificavit, quando nos in ipso, ut membra ejus essemus, elegit? Sic enim nos electi, quomodo ipse clarificatus, quia priusquam mundus esset, nec nos eramus, nec ipse Mediator Dei et homi
Abbreviated transcription (Latin):
Scdm hanc gͦ pͣdestinationẽ etiã clarificatꝰ
ẽ antequã mundus eẽt : ut eẽt claritas
eius ex resurrectione mortuor ad patrem.
ad cuius dexterã sedet. Cũ gͦ uideret illiꝰ
pͣdestinate suȩ clarificationis uenisse iam
tempus. ut & nunc fieret in redditione
qđ fuerat in p̃destinatione iã factũ. ora¬
uit dicens. Et minc clarifica me tu pa¬
ter apud temet ipsũ claritate quã habui
priusquã mundus eẽt apud te. tamquã
diceret. claritate quã habui apud te. idest
illã claritatẽ quã habui apud te in pͣdesti¬
natione tua: tẽpus ẽ ut apud te habeã
etiã uiuens in dextera tua. Ded qmͣ diu
nos tenuit huius discussio questionis: alio
quȩ secunt᷑ sermone tractanda sunt.

Expanded text:
ationem etiam clarificatus est antequam mundus esset, ut esset claritas ejus ex resurrectione mortuorum apud Patrem, ad cujus dexteram sedet. Cum ergo videret illius praedestinatae suae clarificationis venisse jam tempus, ut et nunc fieret in redditione, quod fuerat in praedestinatione jam factum, oravit dicens, Et nunc clarifica me tu, Pater, apud temetipsum, claritate quam habui, priusquam mundus esset, apud te: tanquam diceret, Claritatem quam habui apud te, id est, illam claritatem quam habui apud te in praedestinatione tua, tempus est ut apud te habeam etiam vivens in dextera tua. Sed quoniam diu nos tenuit hujus discussio quaestionis, alio quae sequuntur sermone tractanda sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
trinã: ipsa ẽ quę ꝑ sĩbolũ tradit᷑ &
orationẽ dñicã. Sed huic lacti absit
firma intelligentia capiend usqͥ colo¬
sensib & thessalonicensib defuit. &
supplendus. fuit. Quanto enĩ subplet᷑
qđ defuit : non imꝑbat᷑ qđ fuit. Nã
& in ipsis quȩ sumimꝰ alim̃tis usq
adeo non ẽ lacti contͣrius solidus cib
ut ipse lactescat qͦ possit ẽẽ aptus. in¬
fantib. ad quos ꝑ matris uel nutriciᷤ
ꝑuenit carnẽ. Sicut fecit etiã mat̃
ipsa sapientia quȩ cũ sit in excelsis
angłoꝵ solidus cib. dignata ẽ qͦdãmͦ
lactescere paruulis cũ uerbũ caro fac¬
tũ est & habitauit in nob̃. Sed ipse

Expanded text:
trinam, ipsa est quae per symbolum traditur et trinam, ipsa est quae per symbolum traditur et orationem dominicam. 6. Sed huic lacti absit ium firma intelligentia capiendus, qui Colossensibus et Thessalonicensibus defuit, et supplendus, fuit. Quando enim suppletur quod defuit, non improbatur quod fuit. Nam et in ipsis quae sumimus alimentis, usque adeo non est lacti contrarius solidus cibus, ut ipse lactescat, quo possit esse aptus infantibus, ad quos per matris vel nutricis pervenit carnem: sicut fecit etiam mater ipsa sapientia, quae cum sit in excelsis Angelorum solidus cibus, dignata est quodammodo lactescere parvulis, cum Verbum caro factum est, et habitavit in
Abbreviated transcription (Latin):
diri faciant in ueritate sermonem.
quã in sermone ꝑcipi ueritatẽ. Prop¬
terea dicit scribens ad coloscenses.
Et ad thessalonicenses. Nocte ac die
inqͥt habundantius orantes ut uidea¬
mus faciẽ ur̃ãm. & suppleamꝰ quȩ
desunt fidei ur̃ȩ. Intelligendi sunt
utiq ita pͥmũ caterizati ut lacte
alerent᷑ non solido cibo. cuius lactis
ad hebreos cõmemorat᷑ ubertas eis
qͦs uolebat cibi solidi tate iã pascere.
ꝓpter quod ait. Ideoq remittentes initii. xex¬
xp̃i uerbũ in consũmationẽ respicia¬
mus. non iterũ iacientes fundam̃tũ
manus. resurrectiõis etiã mortuoꝵ &
iudicii ȩterni. Hȩc est lactis ubertaᷤᷤ
sine qͦ non uiuunt qͥ iã qͥdẽ ratione.
utunt᷑ ut possint credere. sed bonũ
a malo. non credendo tantũ. uerũ
etiã intelligendo qđ ꝑtinet ad soli¬
dũ cibũ seꝑare non posst̃. Qd̃ autẽ
in lactis cõmemoratior posuit & doc¬

Expanded text:
diri faciant in veritate sermonem, diri faciant in veritate sermonem, quam in sermone percipi veritatem. Propterea dicit scribens ad Colossenses; Et ad Thessalonicenses: Nocte ac die, inquit, abundantius orantes, ut videamus faciem vestram, et suppleamus quae desunt fidei vestrae . Intelligendi sunt utique ita primum catechizati, ut lacte alerentur, non solido cibo: cujus lactis ad Hebraeos commemoratur ubertas eis quos volebat cibi soliditate jam pascere. Propter quod ait: « Ideoque remittentes initii Christi verbum, in consummationem respiciamus; non iterum jacientes fundamentummanuum, resurrectionis etiam mortuorum, et judicii aeterni » . Haec est lactis ubertas, sine quo non vivunt qui jam quidem ratione utuntur ut possint credere, sed bonum a malo, non credendo tantum, verum etiam intelligendo quod pertinet ad solidum cibum separare non possunt. Quod autem in lactis commemoratione posuit et doc
Abbreviated transcription (Latin):
quas fecit ex nichilo ipsa immutabilis
& sũma substantia qͥ est dĩ. Quod ꝓ¬
fecto quisqͥs non solũ credit ueruͣ eti¬
ã exercitatis interiorib animi sensi¬
b intelligit. ꝑcipit. nouit : non est
iam metuendũ. ne se ducat᷑ ab eis qͥ
malũ putando ẽẽ substantiã quã non
fecit ds̃. mutabilẽ substantiã faciunt
ipsũ dm̃. sicut manichei uel siquȩ aliȩ
pestes ita desipiunt. Sed m̃tẽ adhuc
paruulis quos dicit apłs carnales lac¬
te nutriendos. om̃is de hac re sermo qͦ
agit᷑ ut non solũ credat᷑ uerũ etiã
intelligat᷑ sciat᷑q qđ dicit᷑. ꝑciꝑe ta¬
lia nõn ualentib onerosus ẽ : faciliusq
illos p̃mit quã pascit. Ex qͦ fit ut
spũales ista carnalib non om̃inꝰa ta¬
ceant ꝓpter catholicã fidẽ quȩ in¬
om̃ib p̃dicancla ẽ : nec tam̃ sic disse¬
rant. ut uolentes ea ꝑducere ad in-¬
telligentiã. non capacẽ facilius fasti¬

Expanded text:
quas fecit ex nihilo ipsa immutabilis quas fecit ex nihilo ipsa immutabilis et summa substantia, qui est Deus. Quod profecto quisquis non solum credit, verum etiam exercitatis interioribus animi sensibus intelligit, percipit, novit; non est jam metuendum ne seducatur ab eis qui malum putando esse substantiam quam non fecit Deus, mutabilem substantiam faciunt ipsum Deum, sicut Manichaei, vel si quae aliae pestes ita desipiunt. 5. Sed mente adhuc parvulis, quos dicit Apostolus carnales lacte nutriendos, omnis de hac re sermo, quo agitur ut non solum credatur, verum etiam intelligatur sciaturque quod dicitur, percipere talia non valentibus onerosus est, faciliusque illos premit quam pascit. Ex quo fit ut spirituales ista carnalibus non omnimodo taceant, propter catholicam fidem, quae omnibus praedicanda est; nec tamen sic disserant, ut volentes ea perducere ad intelligentiam non capacem, facilius fasti
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ solidus cibus. eoꝵ qͥ ꝑ habitũ ex
ercitatos habent sensus ad separandũ
bonũ a malo. Hinc enĩ uidemꝰ tãꝗͣ.
definitũ eẽ quẽ ꝑfectoꝵ dicit solidũ
cibũ. & hoc ẽẽ illud quod ad corinhios
scriptũ est. sapientiã loqͥm̃ int̾ ꝑfec¬
tos. Quos autẽ ꝑfectos uoluerit hoc
loco intelligi. subiecit atq ait. Quiꝑ
habitũ exercitatos habent sensus ad
separandũ bonũ a malo. Hoc gͦ qͥ inua
lida & in exercitata mͣte ñ possunt
ꝓfecto nͥ fidei quodã lacte teneant᷑. ut
& inuisibilia quȩ non uident & in¬
telligibili a quȩ nondũ intelligt cre¬
dant. facile ad uanas & sacrilegas fa¬
bulas ꝓmissione scientiȩ ducunt᷑. ut
& bonũ & malũ non nͥ in corporalib
imaginib cogitent. & ipsũ dm̃ non nͥ
aliqd ẽẽ corpus existiment. & malũ
non nͥ substantiã putare non possint.
cũ sit potius ab immutabili substantia
mutabiliũ substantiarũ quidã defectꝰ.

Expanded text:
autem solidautem soliditatos habent sensus, ad separandum bonum a malo » . Hic enim videmus tanquam definitum esse quem perfectorum dicit solidum cibum; et hoc esse illud quod ad Corinthios scriptum est, Sapientiam loquimur inter perfectos . Quos autem perfectos voluerit hoc loco intelligi, subjecit atque ait, Qui per habitum exercitatos habent sensus, ad separandum bonum a malolida et inexercitata mente hoc non possunt perfecto nisi fidei quodam lacte teneantur, ut et invisibilia quae non vident et intelligibilia quae nondum intelligunt, credant, facile ad vanas et sacrilegas fabulas promissione scientiae seducuntur, ut et bonum et malum nonnisi corporalibus imaginibus cogitent, et ipsum Deum nonnisi aliquod esse corpus existiment, et malum nisi substantiam putare non possint; cum sit potius ab immutabili substantia mutabilium substantiarum quidam defectus,
Abbreviated transcription (Latin):
carnalib. Ac si diceret. Non potinstiᷤ
quasi sp̃uales sed quasi carnales capere
qd loquebar. Animalis enĩ homo idest
qͥ scđm hominẽ sapit. animalis dictꝰ
ab anima carnalis a cerne. qͥa ex anima
& carne constat totus homo: non ꝑcipit
crux conferat xp̃i. & putat hoc illa cru¬
ce actũ ẽẽ tantũmͦ ut nobis usq ad
mortẽ ꝓ ueritate certantib imitandum
p̃beret᷑ exemplũ. Nã si scirent huius¬
modi homines qͥ nolt ẽẽ nͥ homines
quẽ admodũ xp̃c crucifixus factus sit
dubio non głarent᷑ in homine. neͤ car¬
nalit̾ dicerent. Ego quidẽ sũ pauli
ego autẽ apollo. ego uͦ cephȩ: sed sp̃u¬
legit᷑. cũ iã deberetis tẽpore isto ẽẽ
doctores iterũ doctrina indigetis. quȩ
sint elem̃ta sermonũ dĩ. & facti estis
opus habentes lacte non solido cibo.
Om̃is etũ qͥ lactet in exꝑtus ẽ uer¬
bũ iustitię. infans ẽ enĩ. Pfectoꝵ ẽ

Expanded text:
carnalibus, ac si diceret, Non potuistis carnalibus, ac si diceret, Non potuistis quasi spirituales, sed quasi carnales capere quod loquebar. Animalis enim homo, id est, qui secundum hominem sapit, animalis dictus ab anima, carnalis a carne, quia ex anima et carne constat totus homo; non percipit crux conferat Christi; et putat hoc illa cruce actum esse tantummodo, ut nobis usque ad mortem pro veritate certantibus imitandum praeberetur exemplum. Nam si scirent hujusmodi homines, qui nolunt esse nisi homines, quemadmodum Christus crucifixus factus sit dubio non gloriarentur in homine, nec carnaliter dicerent, Ego quidem sum Pauli; ego autem Apollo; ego vero Cephae: sed spiritulegitur: « Cum jam deberetis tempore ipso esse doctores, iterum doctrina indigetis, quae sint elementa sermonum Dei; et facti estis opus habentes lacte, non solido cibo. Omnis enim qui lactatur, inexpertus est verbum justitiae; infans est enim. Perfectorum est
Abbreviated transcription (Latin):
niti adõ. Neq enĩ tunc cognouerat eoᷤ
ds̃ pͥmũ p̾cognitos & electos ante consti¬
tutionẽ mundi: sed tunc eos se ipsũ cog¬
noscere fecerat. Hoc gͥ pͥmitꝰ cognito
qđ ea ipsa quȩ simul audiunt sp̃ũa¬
les atq carnales ꝓ suo qͥq modulo ca¬
piunt. illi ut paruuli isti ut maiores.
illi ut lactis alimͣtũ isti ut cibi solida¬
m̃tũ: nulla uidet᷑ eẽ necessitas ut aliqͣ
secreta doctrinȩ taceant᷑ & abscondan¬
tͣ fidelib paruulis. seorsũ dicenda maio¬
rib hoc est intelligentiorib. & hoc ido
faciendũ putet᷑. quia dixit apłs non
potui uobis loqͥ quasi spũalib sed qͣsi car¬
nalib. Hoc ipsũ enĩ qđ non iudicauit
lib sed quasi carnalib. qͥa id sicut sp̃u¬
ales caꝑe non ualebant. Quicũq autẽ
sp̃uales int̾ eos erant. ide qͦd illi tanꝗͣ carnales
audiebant. spũali intellectu ip̃u capie¬
bant. ut sic intelligat᷑ qđ ait. Non
potui uobis loqͥ qͣsi spũalib sed quasi

Expanded text:
niti a Deo . Neque enim tunc cognoverat eos Deus, praecognitos et electos ante mundi constitutionem ; sed tunc eos seipsum cognoscere fecerat. 3. Hoc igitur primitus cognito, quod ea ipsa quae simul audiunt spirituales atque carnales, pro suo quique modulo capiunt; illi ut parvuli, isti ut majores, illi ut lactis alimentum, isti ut cibi solidamentum: nulla videtur esse necessitas, ut aliqua secreta doctrinae taceantur, et abscondantur fidelibus parvulis, seorsum dicenda majoribus, hoc est intelligentioribus; et hoc ideo faciendum putetur, quia dixit Apostolus, Non potui vobis loqui quasi spiritualibus, sed quasi carnalibus. Hoc ipsum enim quod non judicavit libus, sed quasi carnalibus; quia id sicut spirituales capere non valebant. Quicumque autem spirituales inter eos erant, idem quod illi tanquam carnales audiebant, spirituali ipsi intellectu capiebant: ut sic intelligatur quod ait, Non potui vobis loqui quasi spiritualibus, sed quasi
Abbreviated transcription (Latin):
potũ dedi non escã. nondũ enĩ potera¬
tis sed nec adhuc qͥdẽ potestis: adhuc
enĩ carnales estis: Si autẽ dixerimꝰ ha¬
bent: timendũ & cauendũ ẽ ne sub
hac occasione in occultis nefaria doce.¬
da uideant᷑. Primũ gͦ scire debet cari¬
lacte paruulos aluisse se dicit apłs. ipsa ue¬
cussi non eo mͦ a carnalib qͦ ab sp̃ũa¬
lib cogitat᷑: & illis ẽ lac. istis cib qͥa
& si non audiunt ãplius intelligunt
ãplus. Non enĩ ȩqualit̾ m̃te p̾cipit᷑.
etiã qđ in fide parit᷑ ab utrisq recipit᷑.¬

Expanded text:
 nondum enim poteratis: sed nec adhuc quidem potestis; adhuc enim estis carnales » ? Si autem dixerimus, Habent; timendum et cavendum est, ne sub hac occasione in occultis nefaria doceLXXXII. Primum ergo scire debet Chrilacte parcussi, non eo modo a carnalibus, quo a spiritualibus cogitantur. Et illis est lac, istis cibus. Quia, etsi non audiunt amplius, intelligunt amplius. Non enim aequaliter mente percipitur, etiam quod in fide pariter ab utrisque recipit
Abbreviated transcription (Latin):
xuersis dñi nr̃i ubi dicit
adhuc multa habeo uobis di¬
cere sed non potestis portare
mͦ exortã difficilẽ questio¬
nẽ me recolo distulisse ut de spatio
tractaret᷑. qͥa illũ mod cõpetens conpel¬
lebat finiri sermonẽ. Nunc gͦ qmͣ tẽ¬
pus est ꝓmissa reddendi ꝑtractet᷑ ut
dñs ipse donauerit. qͥ coedi nr̃o ut ꝓpo¬
neret᷑ ingessit. Hȩc est autẽ questĩo.
utrũ spuales homines habeant abqͥd in

Expanded text:
erbis Domini nostri, ubi dicit, Adhuc multa habeo vobis dicere, sed non potestis portare modo, exortam difficilem quaestionem me recolo distulisse, ut inde otiosius tractaretur, quia illum modus competens compellebat finire sermonem. Nunc ergo quoniam tempus est promissa reddendi, pertractetur ut Dominus ipse donaverit, qui cordi nostro ut proponeretur ingessit. Haec est autem quaestio: u
Abbreviated transcription (Latin):
sis paruulis alit̾ a capatiorib possent
intelligi sciens: ait. Siqͥs ẽ intͣ uos
ꝓpħa aut spũalis. cognoscat qͦ scribo
uob̾ qr dñi ẽ mandatũ. Siqͥs autẽ ig¬
norat : ignorabit᷑. Solidã uoluit ẽẽ ꝓ
fecto scientiã sp̃ualiũ. ubi ñ solũ accoͣ¬
modaret᷑ fides sed certa cognitio tene¬
ret᷑ : ac ꝑ hoc illi ea ipsa credebant. quȩ
spũales insuꝑ agnoscebant. Ignorabit᷑
autẽ ait qͥ ignorat : qͥa nondũ ei reuela¬
tũ ẽ ut qđ credit sciat. Qtł̾ cũ fit in
hominis mͣte. ipse dicit᷑ cognosci adõ :
qͥa illũ ds̃ cognoscentẽ facit. sic̃ ait alibi:

Expanded text:
sis parvulis, aliter a capacioribus posse sis parvulis, aliter a capacioribus posse intelligi sciens, ait: Si quis est inter vos propheta aut spiritualis, agnoscat quae scribo vobis, quia Domini est mandatum: si quis autem ignesse scientiam spiritualium, ubi non sola fides accommodaretur, sed certa cognitio teneretur; ac per hoc illi ea ipsa credebant, quae spirituales insuper agnoscebant. Ignorabitur autem, ait, qui ignorat; quia nondum ei revelatum est, ut quod credit sciat. Quod cum fit in hominis mente, ipse dicitur cognosci a Deo; quia Deus illum cognoscentem facit, sicut a
Abbreviated transcription (Latin):
& uideis ẽẽt scandalũ. gentib stulticia.
& ipsis uocatis udeis & grecis dĩ uirtꝰ
& dĩ sapientia. sed carnalib paruulis
id tantũ credendo tenentib. sp̃ualib
autẽ capatiorib id etiã intelligendo
cernentib. Illis gͦ tãquã lacteus potꝰ.
istis tamꝗͣ. solid̾ cib : non qͥa hoc illi
aliter in popłis isti alit᷑ in cubiculis
cognouert᷑. sed qđ eodẽ mͦ utriq cũ
palã diceret᷑ audiebant. ꝓ suo mͦ qͥq
capiebant. Cũ enĩ xp̃s ꝓͥpterea sit
crucifixiis ut in remissionẽ peccatoꝵ
sanguinẽ funderet. qua eiꝰ unigeniti
passione diuina gr̃a cõm̃dat᷑ ut nemo
in homine głȩtͣ. quomͦ intelligebant
xp̃m. crucifixũ qͥ adhuc dicebant
ego sũ pauli: Hũqͥd quomͦ ipse pau¬
lus qͥ dicebat mͥ autẽ absit głari. nͥ
in cruce dñi nr̃i iħu xp̃i. De ipso¬
sumebat : & illos lacte ꝓ eoꝵ infirmi¬
tate nutriebat. Deniq illa quȩ scrip¬
sit ad corinthios qͥa alit̾ utiq ab ip¬

Expanded text:
udaeis esset scandalum, et Gentibus stultitia, et ipsis vocatis Judaeis et Graecis Dei Virtus et Dei Sapientia : sed carnalibus parvulis id tantum credendo tenentibus, spiritualibus autem capacioribus id etiam intelligendo cernentibus; illis ergo tanquam lacteus potus, istis tanquam solidus cibus: non quia hoc illi aliter in populis, isti aliter in cubiculis cognoverunt; sed quod eodem modo utrique cum palam diceretur audiebant, pro suo modo quique capiebant. Cum enim Christus propterea sit crucifixus, ut in remissionem peccatorum sanguinem funderet, qua ejus Unigeniti passione divina gratia commendatur, ut nemo in homine glorietur; quomodo intelligebant Christum crucifixum qui adhuc dicebant, Ego sum Pauli ? Numquid quomodo ipse Paulus qui dicebat, Mihi autem absit gloriari, nisi in cruce Domini sumebat, et illos lacte pro eorum infirmitate nutriebat. Denique illa quae scripsit ad Corinthios, aliter utique ab ip
Abbreviated transcription (Latin):
Animaduertat qͥsquis delicias huius scłi
& facultates rerũ temporaliũ querit
in nomine.xp̃iano intͥnsecus ee beatitudi.¬
nẽ nr̃ãm. sicut de anima ecclesiastica
regis intͥnsecꝰ. Nam extͥnsecꝰ m aledicta.

Expanded text:
Animadvertat quisquis delicias hujus saeculi et facultates rerum temporalium quaerit, in nomine Christiano intrinsecus esse beatitudinem nostram, sicut de anima Ecclesiastica regum ab intus. Nam extrinsecus maledicta
Abbreviated transcription (Latin):
Quos gͦ dñs metlicꝰ animarũ curandis ꝓxi¬
mis instruebat. quid eos aliud docere
posset. nͥ ut eoꝵ quoꝵ saluti consułe
uellent imbecillitates ȩ quo animo to¬
lerarent. Om̃isnamq imꝓbitas
ex imbecillitate animi uenit. qr nichil
innocentiꝰ eo est qui in uirtute ꝑfectꝰ est.
Queri autem potest quid sibi uelit dexte.¬
ra maxilla. Sic enim in exemplarib
grecis quib maior fides habenda est iN¬
uenit᷑. Nam multa latina maxillam
tantũ habent. ñ etiam dextrã. Faciesaũt
hecẽ qua qͥsq cognoscit᷑. Et legimus
aput apłm. Toleratis enim si quis uos
inseruit utẽ redigit. si quis deuorat.
si quis accipit. si quis extollit᷑. si quis inN
Faciem uos cȩdit. D einde cont inuo sub¬
iungit. scđm ignobilitate᷑ dico : ut ex¬
ponat quid sit infaciem cȩdi. hoc est cori¬
temprii aut despici. Qđ quidẽ noN
ideo dicit apli ut illos noti sustinerent:
sed ut magis se qui eos sic diligeret. ut

Expanded text:
Quos ergo Dominus medicus animarum, curandis proxiQuos ergo Dominus medicus animarum, curandis proximis instruebat, quid eos aliud docere posset, nisi ut eorum quorum saluti consulere vellent, imbecillitates aequo animo tolerarent? Omnis namque improbitas ex imbecillitate animi venit: quia nihil innocentius est eo qui in virtute perfectus est. 58. Quaeri autem potest quid sibi velit dextera maxilla. Sic enim in exemplaribus graecis, quibus major fides habenda est, invenitur: nam multa latina, maxillam tantum habent, non etiam dexteram. Facies est autem qua quisque cognoscitur: et legimus apud Apostolum, Toleratis enim si quis vos in servitutem redigit, si quis devorat, si quis accipit, si quis extollitur, si quis in faciem vos caedit: deinde continuo subjungit, Secundum ignobilitatem dico ; ut exponat quid sit in faciem caedi, hoc est contemni atque despici. Quod quidem non ideo dicit Apostolus, ut illos non sustinerent; sed ut se magis qui eos sic diligeret, ut
Abbreviated transcription (Latin):
chil rependit apppinquat p̃cepto dt̃ii.
nec tam̃ ad huc uicdet᷑ ibi esse. Parũ enĩ
adhuc uidet᷑ dño sip malo qđ acceꝑis
nichil rependas mali. nͥ etiam mali ã¬
plius sis paratꝰ acciꝑe. Quappt᷑ non
ait ego autem dico uobis ñ reddere
malũ ꝓ malo. quamꝗ. hoc etiã magnũ
p̃ceptum sit : sed ait ñ resistere aduer¬
sus malum. ut ñ sołũ ñ rependas qđ
tͥ fuerit irrogatum. sed et iam non
resistas qͦ minus aliud irroget᷑. Hoc
est enim qđ etiam conse quent᷑ expo-¬
cnit. Sed si quis te ꝑeusserit in dexte¬
ram maxillam tuam : prebe illi & al¬
Cteram. Non enĩait si quiste ꝑcusserit
noli tu ꝑcutere. sed para te adhuc ꝑcu
sentiunt. qͥ eis quos mult ũ diligt᷑ tamꝙ
filiis uel qͥb libet dilectissimis suis
egrotantib seruiunt. uel paruulis
uel freneticis a qͥbꝰ sepe multa pati¬
unt᷑. & si eoꝵ salus id exigat p̃bent
se etiam ut plura patiant᷑. clonec uel
ȩtatis uel morbi infirmitas transeat.

Expanded text:
cepto Domini, nec tamen adhuc ibi est. Parum enim adhuc videtur Domino, si pro malo quod acceperis, nihil rependas mali, nisi etiam amplius sis paratus accipere. Quapropter non ait, Ego autem dico vobis, non reddere malum pro malo; quanquam hoc etiam magnum praeceptum sit: sed ait, non resistere adversus malum; ut non solum non rependas quod tibi fuerit irrogatum, sed etiam non resistas quo minus aliud irrogetur. Hoc est enim quod etiam consequenter exponit: Sed si quis te percusserit in dexteram maxillam tuam, praebe illi et alteram: non enim ait, Si quis te percusserit, noli tu percutere; sed, Para te adhuc percsentiunt, qui eis quos multum diligunt, tanquam filiis vel quibuslibet dilectissimis suis aegrotantibus serviunt vel parvulis vel phreneticis: a quibus multa saepe patiuntur, et si eorum salus id exigat, praebent se etiam ut plura patiantur, donec vel aetatis vel morbi infirmitas transeat.
Abbreviated transcription (Latin):
tum acceptũ est. Per qđ a sũma discon¬
dia ad sũmam concordiam ꝓ tẽpor
cdist ributione transitꝰ factus est. Qͥsqͥs
gͦ malũ infert pͥor studio ledendics
nocendi. uide quantũ distet. ab eo qui
nec lesus rependit. Quisqͥs autem
nulli pͥor mału facit sed tam̃ lesus re¬
pendit grautꝰ uel uoluntate uel. facto:
recessit aliquantũ a sũma iniqͥtate nec
ꝓcessit ad sũmam iustitiam. & tam̃
ñ dũ tenet qđ lex quȩ ꝑ moĩsen data
est imꝑauit. Quigͦ tantũ reddit
quantum accȩpit: iam donat aliquid.
Non enĩ tantũ penȩ meret᷑ Nocens.
quant um ille qui ab eo lesus innocens
passus est. Hanc gͦ inchoatam ñ se¬
ueram seel misericordẽ iustitiam ille
ꝑfȩcit. qͥ legem uenit implere Non
soluere. Duos ergo adhuc gradus
qͥ int̾ sunt intelligendos reliquit. &¬
quib de ipso sũmo misericor diȩ cul¬
mine dicere ma.Eluit. Nam est adhuc
qđ faciat᷑. qͥ non implet istã magnitu¬

Expanded text:
tum acceptum est, per quod a summa discortum acceptum est, per quod a summa discordia ad summam concordiam pro temporum distributione transitus factus est. Quisquis ergo malum infert prior studio laedendi et nocendi, vide quantum distet ab eo qui nec laesus rependit. Quisquis autem nulli prior male fecit, sed tamen laesus rependit gravius, vel voluntate vel facto, recessit aliquantum a summa iniquitate, et processit ad summam justitiam, et tamen nondum tenet quod lex quae per Moysen data est imperavit. Qui ergo tantum reddit quantum accepit, jam donat aliquid: non enim tantam poenam meretur nocens, quantam ille qui ab eo laesus innocens passus est. Hanc ergo inchoatam, non severam, sed misericordem justitiam ille perficit, qui legem venit implere, non solvere. Duos ergo adhuc gradus qui intersunt, intelligendos reliquit, et de ipso summo misericordiae culmine dicere maluit. Nam est adhuc quod faciat, qui non implet istam magnitu
Abbreviated transcription (Latin):
p̾be illi & alteram. Et qͥ uoluerit te¬
cũ iudicio contenłe & tunicam tuam
Et qui te angariauerit mille passus:
uade cum eo alia duo. O mĩ petenti te
da : & qͥ uoluerit ate mutuarine ad.¬
uersatꝰ fueris. P hariseoꝵ iustitia mi¬
nor est ñ excedẽ in uindicta mođũ. ne
plus rependat qͥsq quamꝰ accepit. Eit
magrrꝰ hic gradus est. Nemo enĩ faci¬
le inuenit᷑ qͥ pugno acepto pugnũ reo¬
de uelit. & uno a conuitiante u̾bo audito
unũ & qđ tantundẽ ualet referre
contentus sit : sed siue ira ꝑt᷑batus
inmoderatius uindi cat. siue qr iustuo
putat. eum qͥ lesit pͥor grauiꝰ ledi quam
lesus est qͥ non leserat. Talẽ animũ mag¬
minib significat᷑ modus. ut in iuriam
uindicta ñ transeat. Et hȩc est pacis
inchoatio. ꝑ fecta aut̃e pax est talem
penitus nolle uindictam. Int̾ illud gͦ
pͥmũ qđ pret̾ legem est ut mauis
malum ꝓ minore malo reddat᷑ &. qd
cłã locũ tenet. ut tantũ reddat᷑ quaN¬

Expanded text:
be illi et alteram; et qui vult tein judicio contendere, et tunicam tuam et qui te angariaverit mille passus, vade cum illo alia duo. Omni petenti te da, et qui voluerit a te mutuari, ne aversatus fueris. Pharisaeorum justitia minor est non excedere in vindicta modum, ne plus rependat quisque quam accepit: et magnus hic gradus est. Nemo enim facile invenitur qui pugno accepto pugnum reddere velit; et uno a conviciante verbo audito, unum et quod tantumdem valeat referre contentus sit: sed sive ira perturbatus immoderatius vindicat; sive quia justum putat, eum qui laesit prior gravius laedi, quam laesus est qui non laeserat. Talem animum magminibus significatur modus, ut injuriam vindicta non transeat. Et haec est pacis inchoatio: perfecta autem pax est, talem penitus nolle vindictam. 57. Inter illud ergo primum quod praeter legem est ut majus malum pro minore malo reddatur, et hmdam locum tenet, ut tantum reddatur quan
Abbreviated transcription (Latin):
ne aggressa implere ñ possit. arripiat con¬
siliũ ut auxiliũ mereat᷑. Qđ est autem
aliud consilium nͥ ut infirmitatẽ aliors
ferat & eis quantũ potest opirulet᷑. qui
sibi diuinitꝰ desiderat. subueniri: Conse¬

Expanded text:
ne aggressa implere non possit, arripiat consilium, ut auxilium mereatur. Quod est autem aliud consilium, nisi ut infirmitatem aliorum ferat, et ei quantum potest opituletur, qui suae divinitus desiderat
Abbreviated transcription (Latin):
tis autẽ & misericos unum uident᷑. Sed
hoc int̾est qđ mitis de qͦ suppra tracta¬
tũ estꝰ pietate ñ contradicit diuinis sen¬
tentiis quȩ in sua peccata ꝓferunt᷑. neq
illis cłi sermonib qͦs non dũ intelligit:
sed nulłu beneficiũ p̃stat ei cui ñ contra¬
dicit nec resistit. Misericors autẽ ita Ñ
resistit ut ꝓpt᷑ eius correctionẽ id faciat
quem redderet resistendo peiorẽ. Seqͥ¬

Expanded text:
sed hoc interest, quod mitis, de quo superius tractatum est, pietate non contradicit divinis sententiis quae in sua peccata proferuntur, neque illis Dei sermonibus quos nondum intelligit; sed nullum beneficium praestat ei cui non contradicit nec resistit: misericors autem ita non resistit, ut propter ejus correctionem id faciat, quem redderet resistendo pejorem.
Abbreviated transcription (Latin):
quasi mole distenta. sed ubiq tota
& ꝑfecta & infinita. sine nitorib
coloꝵ. sine figuris limam̃toꝵ. sine
notis litterarũ. sine serie syllabarum.
ipsa mente conspicere ualeatis. Ecce
dixi aliqͥd qđ forte inde sit : & tam̃
accepistis. & non solũ ferre potuistis.
uerũ etiã libent᷑ audistis. Sed ille
magister ieiterior qͥ cũ adhuc disci¬
płis ex terius loqueret᷑ ait. ad huc
multa habeo uobis dicere sed non po¬
testis portare mͦ. si uellet nobis id qđ
de incorporea dĩ natura dixi intrin¬
secus ita dicere sicut scĩs angłis dicit
qͥ semꝑ uident faciẽ patris: nondum
ea portare possemꝰ. Proinde qđ ait ÷
docebit uos omnẽ ueritatẽ. ueł ledu¬
cet uos in om̃i ueritate. non arbitror
in hac uita in cuiusꝗͣ m̃te posse cõple¬

Expanded text:
quasi mole distenta, sed ubique tota quasi mole distenta, sed ubique tota et perfecta et infinita, sine nitoribus colorum, sine figuris lineamentorum, sine notis litterarum, sine serie syllabarum, ipsa mente conspicere valeatis. Ecce dixi aliquid quod forte inde sit, et tamen accepistis; et non solum ferre potuistis, verum etiam libenter audistis. Sed ille magister interior, qui cum adhuc discipulis exterius loqueretur, ait, Adhuc multa habeo vobis dicere, sed non potestis portare modo, si vellet nobis id quod de incorporea Dei natura dixi, intrinsecus ita dicere, sicut sanctis Angelis dicit, qui semper vident faciem Patris ; nondum ea portare possemus. Proinde quod ait, Docebit vos omnem veritatem, vel, deducet vos in omni veritate, non arbitror in hac vita in cujusquam mente posse comple