comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
adorandum: dum animus dõ p̃sens
ꝑagar intentionẽ suam. Namꝙ stan-¬
tes oramus. sicut scriptum est: publi-¬
canus autẽ de longuiquo stabat: &¬
fixis genib. sicut in actibus apłoꝵ
legimus: & sedentes. sicut ecce daiud
& helyas. Nisi autẽ etiã iacentes
oraremus: non scriptum esset in psal-¬
mis. Lauabo ꝑ singulas noctes lectũ
meum in lacrimis meis. stratum meũ
rigabo. Cum enim quisq orationem
quęrit collocat membra sicut ei oc¬
currerit accomodata ꝓ tempore
positio corporis ad mouendum ani-¬
mum. Cum autẽ non quęxit᷑ sed in-¬
fert᷑ appetitus orandi. cum aliquid
repente uenit inmentẽ. quo suppli-¬
candi moueat᷑ affectus gemitibus in¬
enarrabilib. quotũq modo inuene-¬
rit hominem: non ẽ utiq differenda
oratio. ut quęramus quo secedamus.
aut ubi stemus. aut ubi ꝓsternam̃.
Gignit enĩ sibi mentis intentio soli¬
tudinẽ. & sepe etiã obliuiscit᷑. uł ad qũa

Expanded text:
ad orandum, animus Deo praesens ad orandum, animus Deo praesens peragat intentionem suam. Nam et stantes oramus, sicut scriptum est, Publicanus autem de longinquo stabat ; et fixis genibus, sicut in Actibus Apostolorum legimus ; et sedentes, sicut ecce David, et Elias. Nisi autem etiam jacentes oraremus, non scriptum esset in Psalmis. Lavabo per singulas noctes lectum meum; in lacrymis meis stratum meum rigabo . Cum enim quisque orationem quaerit, collocat membra, sicut ei occurrerit accommodata pro tempore positio corporis ad movendum animum. Cum autem non quaeritur, sed infertur appetitus orandi, hoc est, cum aliquid repente venit in mentem, quo supplicandi moveatur affectus gemitibus inenarrabilibus, quocumque modo invenerit hominem, non est utique differenda oratio, ut quaeramus quo secedamus, aut ubi stemus, aut ubi prosternamur. Gignit enim sibi mentis intentio solitudinem, et saepe etiam obliviscitur vel ad quam
Abbreviated transcription (Latin):
tioribus prescribamꝰ. sed tam̃ potius
existimemꝰ tale aliquid factũ mali
diu nobis aliquid amplius ex cogi¬
tare atq explicare non datur.
intraure rex dauid et sedit ante do¬
minum: quid aliud intelligendum
ẽ. nisi quia sedit in conspectu dñi.
siue ubi erat arca testamenti. ꝑ quã
sacratior & commendatior quȩdam
p̃sentia dñi accipi potest. siue quia
oraturus sedit. quod non fit recte nͥ
in conspectu dñi. hoc ẽ in intimis
cordis: Potest autẽ ꝙ sic accipi quod
dictum est. ande dñm. ubi nullus
esset hominum qui audiret oran¬
tem. siue ꝓpter arcam testamenti. siue
ꝓpter secretum quod remotus ab ar-¬
bitris. siue ꝓpter intimum cordis.
ubi erat orantis affectus. conueni ent̃
dictum ẽ. sedit ante dñm: nisi forte
quod sedens orauit hoc mouet. cum
ꝙ sc̃s helyas hoc fecerit. quando plu¬
uiam orando impetrauit. Quibus am¬
monemur exemplis. non esse p̃scri-¬
ptum quomodo corpus constituat᷑

Expanded text:
tioribus praescribamus, sed tamen potius tioribus praescribamus, sed tamen potius existimemus tale aliquid factum a madiu nobis aliquid amplius excogitare atque explicare non datur. Intravit rex David, et sedit ante Dominum : quid aliud intelligendum est, nisi quia sedit in conspectu Domini; sive ubi erat arca Testamenti, per quam sacratior et commendatior quaedam praesentia Domini accipi potest; sive quia oraturus sedit, quod non fit recte nisi in conspectu Dei, hoc est in intimis cordis? Potest enim et sic accipi quod dictum est, ante Dominum; ubi nullus esset hominum, qui audiret orantem. Sive ergo propter arcam Testamenti, sive propter secretum locum semotum ab arbitris, sive propter intimum cordis ubi erat orantis affectus, convenienter dictum est, Sedit ante Dominum. Nisi forte quod sedens oravit, hoc movet; cum et sanctus Elias hoc fecerit, quando pluviam orando impetravit . Quibus admonemur exemplis, non esse praescriptum quomodo corpus constituatur
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓfundiore & ꝓlixiore inquisitione.
quȩ uł uirium mearũ uł temporis
excedit angustias. inueniat᷑ ad liqͥ¬
dum uł posse uł non posse animam
humana cum ex hac uita migraue¬
rit magicis carminibus euocatam
uiroꝵ apparere conspectib. etiã corpo¬
ris liniamenta gestantẽ. ut ñ solum
uideri ualeat. sed & agnosci &. si po¬
test. utrum etiã iusti anima ñ quid̾ẽ
cogat᷑ magicis sacris. sed dignetur
ostendi occultiorib imꝑiis summȩ
legis obtemperans. ut si fieri ñ posse
claruerit. non uterq sensus in huiꝰ
scripturȩ tractatione atq expositio¬
ne admittat᷑. sed illo excluso ima¬
ginaria simulatio samuhelis dia¬
bolico ritu facta intelligat᷑. Sed quo¬
niã siue illud fieri possit siue non
possit. tamen fallacia sathane atꝙ
imaginum simulandarum callida
oꝑatio. decipiendis humanis sensibus
multiformis inuigilat: pedetemptĩ
quidem ne inquisitionibus diligen¬

Expanded text:
profundiore et perplexiore inquisitione, profundiore et perplexiore inquisitione, quae uel uirium mearum uel temporis excedit angustias, inueniatur ad liquidum, uel posse uel non posse animam humanam, cum ex hac uita emigrauerit, magicis carminibus euocatam uiuorum apparere conspectibus, etiam corporis liniamenta gestantem, ut non solum uideri ualeat sed et agnosci. et si potest, utrum etiam iusti anima non quidem cogatur magicis sacris, sed dignetur ostendi occultioribus imperiis summae legis obtemperans, ut, si fieri non posse claruerit, non uterque sensus in huius scripturae tractatione atque expositione admittatur, sed illo excluso imaginaria simulatio Samuhelis diabolico ritu facta intellegatur. sed quoniam, siue illud fieri possit siue non possit, tamen fallacia satanae atque imaginum simulandarum callida operatio decipiendis humanis multiformis invigilat, pedetentim quidem, ne inquisitionibus diligen
Abbreviated transcription (Latin):
paulo apło. & euangłista esse conat᷑.
Miscent tamen isti fallacias: & uerum
quod nosse potuerint. non docendi
magisꝗͣ. decipiendi fine p̃nuntiant.
Et forte hoc ẽ quod cum illa imago
sainuhelis saulem p̾diceret moritu¬
rum. dixit etiã secum futurum. qd̃
utiq falsum ẽ. Magno quippe inter¬
uallo post mortẽ seꝑari bonos a ma¬
lis in euangłio legimus. cũ dñs inter
suꝑbum illum diuitẽ. cum ĩa apud
inferos tormenta pateret᷑ .&. illũ qui
ad eius ianuam ulcerosꝰ iacebat. ĩa
in requie consticutum. magnũ cha¬
os interiectum esse testat᷑. Aut si ꝓpt̃ea
samuhel sauli dixit. mecum eris. ut
non ad ȩqualitatem felicitatis. sed ad
parem conditionis mortẽ referat᷑. quod
uterq homo fuerit &. uterq mori po¬
tuerit. iamq mortuus mortẽ uiuo
p̾nuntiabat: ꝑspicit quantũ opinor
prudentia tua. scdm utrumq intel¬
lectum habere exitum illam lectionẽ.
quȩ non sit contra fidem: nisi forte

Expanded text:
Paulo apostolo et euangelista esse conatur. Paulo apostolo et euangelista esse conatur. miscent tamen isti fallacias et uerum, quod nosse potumagis quam decipiendi fine praenuntiant. Et forte hoc est quod cum illa imago Samuelis Saülem praediceret moriturum, dixit etiam secum futurum: quod utique falsum est. Magno quippe intervallo post mortem separari bonos a malis in Evangelio legimus, cum Dominus inter superbum illum divitem, cum jam apud inferos tormenta pateretur, et illum qui ad ejus januam ulcerosus jacebat, jam in requie constitutum, magnum chaos interjectum esse testatur . Aut si propterea Samuel Saüli dixit, Mecum eris, ut non ad aequalitatem felicitatis, sed ad parem conditionem mortis referatur, quod uterque homo fuerit, uterque mori potuerit, iamque mortuus mortem uiuo praenuntiabat: perspicit, quantum opinor, prudentia tua, secundum utrumque intellectum habere exitum illam lectionem, qui non sit contra fidem. nisi forte
Abbreviated transcription (Latin):
cit samuhelem uisum. etiam si forte
imago samuhelis apparuit. machi¬
namento eius qui transfigurat se
uelut angłm lucis. & ministros suos
uelut ministros iustitiȩ. lam uͦ sullud
mouet. quomodo & a maligno sp̃u
sauli uera p̃dicta sunt: potest illud
mirum uideri. quomodo demones
agnouerunt xp̃m. quẽ uidȩi non
agnoscebant. Cum enim uult deus
etiam ꝑ infimos infernosq spiritꝰ aliquẽ
uera cognoscere. temporalia dũtaxat.
atq ad istam mortalitatẽ ꝑtinentia:
facile est. & ñ incongruum. ut omp̃s
er iustus ad eorum pęnam quibus
ista p̃dicunt᷑. ut malum quod eis im-¬
pendet anteꝗͣ. ueniat p̾noscendo pa-¬
tiant᷑. occulto apparatu ministerioꝵ
suoꝵ etiam spiritibus talib aliquid
diuinationis imꝑtiat. ut quod au-¬
diunt ab angłis. p̃nuntient homi¬
nibus. Tantum autẽ audiunt: qͣn-¬
tum om̃ium dñs atq moderator.
uł iubet uł sinit. Unde etiã spiritꝰ phi¬
tonius in actibus aplõrum attestatur

Expanded text:
cit Samuhelem uisum, etiam si forte cit Samuhelem uisum, etiam si forte imago Samuhelis apparuit machinamento eius qui transfigurat se uelut in angelum lucis et ministros suos uelut ministros iustitiae. Iam uero si illud monet, quomodo et a maligno spiritu Sauli uera praedicta sunt, potest et illud mirum uideri, quomodo daemones agnouerint Christum, quem Iudaei non cognoscebant. cum enim uult deus etiam per infirmos infimosque spiritus aliquem uera cognoscere, temporalia dumtaxat adque ad istam mortalitatem pertinentia, facile est et non incongruum, ut omnipotens et iustus ad eorum poenam quibus ista praedicantur, ut malum, quod eis impendet, antequam ueniat, praenoscendo patiantur, occulto apparatu ministeriorum suorum etiam spiritibus talibus aliquid diuinationis impertiat, ut quod audiunt ab angelis praenuntient hominibus. tantum autem audiunt, quantum omnium dominus atque moderator uel iubet uel sinit. unde etiam spiritus pythonicus in Actibus apostolorum attestatur
Abbreviated transcription (Latin):
dubitet uocare hominẽ: Quando
cunctanter quoq adhibemus. ue-¬
lut cum intuemur tabulam aut
parietem dicimus. ille cicero ẽ. ille
salustius. ille achilles. ille hector.
hoc flumen symois. illa roma. cũ
aliud nichil sint. quã pictȩ imagi¬
nes. Unde cherubim cum sint cele¬
stes potestates. fictȩ tam̃ ex metallo
quod imꝑauit ds̃ suꝑ archam te¬
stamenti rei magnȩ significandȩ
grã. non aliud quam cherubim
illa quoq figmenta uocitantur.
Itẽ quisq uidet somnium. ñ dicit.
uidi imaginẽ augustini aut sim-¬
pliciani. sed uidi augustinum aut
simplicianũ. cum eo tempore cum
tale aliquid uidit nos ignoraremꝰ.
Usq ad eo manifestum ẽ. non ipsos
homines. sed imagines uideri. Et pha¬
rao spicas se dixit uidisse in somnis
& bones.: non spicarum & boum
imagines. Si igitur liquido constar.
nominib earum rerum quarum ima¬
gines sunt easdem imagines appella-¬
ri. non mirum ẽ quod scriptura di¬

Expanded text:
dubitet uocare hominem? quando dubitet uocare hominem? quando cunctanter adhibemus; uelut cum intuentes tabulam aut parietem dicimus: "ille Cicero est, ille Sallustius; ille Achilles, ille Hector; hoc flumen Simois, illa Roma", cum aliud nihil sint quam picturae, imagines. unde cherubin cum sint caelestes potestates, fictae tamen ex metallo, quod imperauit deus, super arcam testamenti magnae rei significandae gratia non aliud quam cherubin illa quoque figmenta uocitantur. item quisquis uidet somnium, non dicit: „uidi imaginem Augustini aut Simpliciani," sed: "uidi Augustinum et Simplicianum", cum eo tempore, quo tale aliquid uidit, nos ignoraremus. usque adeo manifestum est non ipsos homines, sed imagines eorum uideri. et Pharao spicas se dixit uidisse in somnis et boues, non spicarum aut boum imagines. si igitur liquido constat nominibus earum rerum, quarum imagines sunt, easdem imagines appellari, non mirum est, quod scriptura di
Abbreviated transcription (Latin):
nis a malis uiuis euocata si uene¬
rit. amittere uideat᷑ dignitatẽ suã.
cum & uiui plerumq boni uoca¬
t ad malos ueniant. & agant cũ
eis quod officium postulat ȩqui¬
tatis. seruato atq in concusso decore
uirtutis suȩ: ꝙ illoꝵ uitiis ꝓrerũ
prȩsentiũ uł usu uel necessitate¬
tractatis: Quãquam in hoc facto
potest ẽẽ alius facilior exitus. et
re sp̃m samuhelis excitatum a re-¬
quie sua credamus. sed aliquod
phantasma & imaginariam illu-¬
sionem. diaboli machinationibus
factam: ꝗͣ ꝓpterea scriptura nomi-¬
ne samuhelis appellat. quia solent
imagines earum rerum nominibꝰ
appellariquarum imagines sunt.
sicut omnia quȩ pinguntur atq fin¬
guntur ex aliqua materie metalli
aut ligni. uel cuiuscumq rei aptȩ
ad oꝑa huiusmodi. quȩq etiã uiden¬
tur in somnis: & om̃s fere imagines.
earum rerum quarum imagines
sunt appellari nominib solent.
Quis enimẽ qui hominẽ pictum

Expanded text:
nis, a malis uiuis euocata si uenenis, a malis uiuis euocata si uenerit, amittere uideatur dignitatem suam, cum et uiui plerumque boni uocati ad malos ueniant et agant cum eis quod officium postulat aequitatis, seruato atque inconcusso decore uirtutis suae et illorum uitiis pro rerum praesentium uel usu uel necessitattractatis? Quamquam in hoc facto potest esse alius facilior exitus et ere spiritum Samuhelis excitatum a requie sua credamus, sed aliquod phantasma et imaginariam illusionem diaboli machinationibus factam, quam propterea scriptura nomine Samuhelis appellat, quia solent imagines earum rerum nominibus appellari, quarum imagines sunt: sicut omnia, quae pinguntur atque finguntur ex aliqua materia metalli aut ligni aut cuiuscumque rei aptae ad opera huius modi, quae etiam uidentur in somnis et omnes fere imagines earum rerum, quarum imagines sunt, appellari nominibus solent. quis enim est, qui hominem pictum
Abbreviated transcription (Latin):
Quolibet enĩ modo fecerit ille. etiã
modus quo samuheli factum ẽ ut
excitaret᷑ similiter latet: nisi forte
quis dixerit faciliorem diabolo fuis¬
se licentiam. ad dñm uiuum unde
uoluit assumendum et ubi uolure
constituendum: quã ad samuelis
defuncti sp̃m̃ a suis sedibus exci¬
tandum. Quod si illud in euangło
nos ideo non ꝑturbat. quia dñs uo-¬
luit atq ꝑmisit nulla diminutione
suȩ potestatis &. diuinitatis id fieri.
sicut abipsis iudeis quaquam ꝑuersis
atq immundis & facta diaboli faci-¬
entibus. et teneri se et uinciri. & illu¬
di. & crucifigi atq interfici passus est.
non est absurdum credere ex aliqua
dispensatione diumnȩ uoluntatis
ꝑmissum fuisse. ut non inuitus nec
dñante atq subiugante magica
potentia. sed uolens atq obtempe¬
rans occultȩ dispositioni dĩ quȩ
phyconissa illam & saulem latebar.
ctib regis. diuina eũ sententia ꝑcussu-¬
rus. Cur enim anima boni homi-¬

Expanded text:
Quolibet enim modo fecerit, ille etiam Quolibet enim modo fecerit, ille etiam modus, quo Samueli factum est, ut excitaretur, similiter latet. Nisi forte quis dixerit faciliorem diabolo fuisse licentiam ad Dominum vivum, unde voluit assumendum, et, ubi voluit, constituendum, quam ad Samuelis defuncti spiritum a suis sedibus excitandum. Quod si illud in Evangelio nos ideo non perturbat, quia Dominus voluit atque permisit nulla diminutione suae potestatis et divinitatis id fieri, sicut ab ipsis Judaeis, quamquam perversis atque immundis, et facta diaboli facientibus, et teneri se, et vinciri, et illudi, et crucifigi, atque interfici passus est: non est dispensatione diuinae uoluntatis permissum fuisse, ut non inuitus nec dominante atque subiugante magica potentia, sed uolens atque obtemperans occultae dispositioni dei, quae pythonissam illam et Saulem latebat, ctui regis, diuina eum sententia percussurus. cur enim anima boni homi
Abbreviated transcription (Latin):
et petere. temptandũ iob iustissimum
uirum. qui etiam apłos temptandos
petit. Aut si hoc ideo non habet diffi¬
cilem quȩstionem. quia ꝑquã uolue¬
rit creaturam cui uoluerit creaturȩ
ubiq presens ueritas loquit᷑. nec
ꝓpterea magni meriti ẽ cui loquitur
ds̃. inter est enim quid loquat᷑. quia
ꝙ imperator cum multis innocentibꝰ
non loquit᷑ quib ꝓuidentissime con¬
sulit ad salutẽ. ꝙ cum multis nocen¬
tib loquit᷑ quos iubet interfici:. si
ergo hinc ꝓpterea nulla quȩstio est.
nulla sit quęstio. quomͦ immundus
spiritꝰ cũ anima scĩ uiri loqui potue¬
ric. Om̃ibus enim scĩs. ds̃ creator ex
scĩficator. longe utiq maior ẽ. Quod
si hoc mouer quod licuerit maligno
sp̃ui excitare animã iusti & tamꝙ̃.
de abditis mortuoꝵ receptaculis euo¬
care: nonne magis mirandum est.
quod sathanas ipsum dñm assum-¬
psit. et constituit suꝑ pinnã templiꝰ

Expanded text:
et petere tentandum Job justissimum et petere tentandum Job justissimum virum, qui etiam Apostolos tentandos petiit; aut si hoc ideo non habet difficilem quaestionem, quia per quam voluerit creaturam, cui voluerit creaturae, ubique praesens veritas loquitur, nec propterea magni meriti est, cui loquitur Deus: interest enim quid loquatur, quia et imperator cum multis innocentibus non loquitur, quibus providentissime consulit ad salutem, et cum multis nocentibus loquitur, quos jubet interfici. Si ergo hinc propterea nulla quaestio est, nulla sit quaestio, quomodo etiam immundus spiritus cum anima sancti viri loqui potuerit. Omnibus enim sanctis Deus creator, et sanctificator longe utique major est. Quod si hoc movet, quod licuerit maligno spiritui excitare animam justi, et tanquam de abditis mortuorum receptaculis revocare, nonne magis mirandum est, quod Satanas ipsum Dominum assumpsit, et constituit supra pinnam templi?
Abbreviated transcription (Latin):
tum ẽ. sicut timor dĩ. Non enim
tantum in ueterib libris laudat᷑.
sed apłs etiã dicit. ꝑficientes sc̃ĩfica¬
tionem in timore dĩ. qui utiq nullꝰ¬
in dõ est. Sicut ergo quȩdam lauda¬
bilia hominum non recte in d̾o. sic
quȩdam culpabilia hoĩum recte intel¬
liguntur in dõ. non ita ut in homi¬
nibus. sed uocabulis tantũmodo cõ¬
munibus longe alia ratione & modo.
Nam paulopost idem samuhel cui
dixerat dñs. pęnitet me quod constitue.¬
rim regem saul: ipsi sauli ait de deo.
qm̃ non est sicut homo. ut pęniteat
eum. Ubi uidelicet satis ostendit etiam
cum dicit. pęnitet me. non humano
more accipiendũ esse. sicut iam qͣntũ¬
ualuimus difputauimus.Item que¬
ris utrũ spiritꝰ unmundus qui erat in
phytonissa potuerit agere. ut saul sa
muhel uideret: et loqueret᷑ cum eo.
Sed multo maioris miraculi ẽ. quod
ipse sathanas princeps immundoꝵ
om̃ium spirituũ. potuit loqui cũ d̾o.

Expanded text:
tum: sicut timor Dei, non enim tum: sicut timor Dei, non enim tantum in veteribus Libris laudatur, sed Apostolus etiam dicit, Perficientes sanctificationem in timore Din Deo est. Sicut ergo quaedam laudabilia hominum non recte dicuntur in Deo, sic quaedam culpabilia hominum recte intelliguntur in Deo, non ita ut in hominibus, sed vocabulis tantummodo communibus, longe alia ratione et modo. Nam paulo post idem Samuel, cui dixerat Dominus: Poenitet me quod constituerim regem Saul, ipsi Sauli ait de Deo, quoniam non est sicut homo, ut poeniteat eum . Ubi videlicet satis ostendit etiam cum dicit Deus poenitet me, non humano more accipiendum esse, sicut jam, quantuvaluimus, disputavimus. + Au utrum spiritus immundus, qui erat in pythonissa, potuerit agere, ut Samuel a Saule videretur, et loqueretur cum eo. Sed multo majoris miraculi est, quod ipse Satanas princeps immundorum omnium spirituum potuit loqui cum Deo,
Abbreviated transcription (Latin):
gnis potestatibus tremere potiꝰ qua
repreh endere. congruent̃ putamus¬
de d̾õ talia dici. Qui autẽ zelat &¬
quem aliquid pęnitet qm̃ uł cul¬
pari solet uł in seculpam corrige-¬
re.atq ideo cum rep̃hensione ista
de hominibus dici: ꝓpterea mouet
cum legimus aliquid esse in do
eiusmodi. Sed illa scriptura om̃i
ne illa quȩ placent sic intelligant᷑
in dõ: quomͦ consuerunt in homi¬
nibus intelligi. ꝑ hȩc enim quȩ di¬
splicent cum ea non audemus sic
intelligere in d̾o ut inueniunt᷑ in
homine: discimus etiam illa sic
querere quȩ apta ẽẽ atq conueni-¬
entia putabamus. Nam si ꝓpterea
non ẽ illud de dõ dicendum. quia
in homine displicet: non dicamus
incõmutabilem dm̃. quia de ho-¬
minibus cum rep̃hensione dictum
ẽ. non enim est illis commutatio.
Item funt quȩdam quȩ in homine
laudabilia sunt. in dõ autẽ es se ñ
possurit. sicut pudor: quod ȩtatũ
uiridiorum magnum ornamen-¬

Expanded text:
gnis potestatibus timere potius quam gnis potestatibus timere potius quam reprehendere, congruenter putamus talia dici de Deo. Qui autem zelat, et quem aliquid poenitet, quoniam vel culpari solet, vel in se culpam corrigere, atque ideo cum reprehensione ista de hominibus dici; propterea movet, cum legimus esse aliquid in Deo ejusmodi. Sed illa Scriptura omnibne illa quae placent sic intelligantur in Deo, quomodo consueverunt in hominibus intelligi. Per haec enim quae displicent, cum ea non audemus sic intelligere in Deo, ut inveniuntur in homine, discimus etiam illa sic quaerere, quae apta esse atque convenientia putabamus. Nam si propterea non est illud de Deo dicendum, quia in homine displicet; non dicamus incommutabilem Deum, quia de hominibus cum reprehensione dictum est, Non enim est illis commutatio . Item sunt quaedam quae in homine laudabilia sunt, in Deo autem esse non possunt: sicut pudor, quod aetatum viridiorum magnum est ornamen
Abbreviated transcription (Latin):
punita ẽẽ non sinit᷑ .&. assurgimus
ut incipiamus aliqͦmodo capere¬
zelum di. Quaꝓpt̃ cum legimus
etiam dm̃ dicentem. pęniter me:
consideremus quod esse soleat in
hominibus opus pęnitendi: ꝓcul
dubio reꝑitur uoluntas mutandi.
sed in homine cum dolore animi
ẽ. reprȩhendit enim in se quod te¬
mere fecerat. Auferamꝰ ergo ista quȩ
de humana infirmitate atq igno¬
rantia ueniunt. & remaneat solum
uelle: ut non ita sit aliquid quẽ ad¬
modum erat: sic pot̾ aliquantũ in¬
timari menti nr̃ȩ. qua regula in-¬
.telligat᷑ quod pęniter dm̃. Cum enĩ
pęnitere dicit᷑: uult non esse aliquid
sicut fecerat ut es sex. Sed tam̃ &s cũ
ita esset. ita esse debeat. & cũ ita esse
iam non sinitur. iam non deber ẽẽ¬
ita ꝑpetuo quodam &. tranquillo
ȩquitatis iudicio quo d̾s cuncta
& scientiam cum laude solemus
in hominib appellare. iramq ip¬
sam solet humanum genus in ma-¬

Expanded text:
punita esse non sinitur, et assurgimus punita esse non sinitur, et assurgimus ut incipiamus aliqzelum Dei. 4. Quapropter cum legimus etiam Deum dicentem, Poenitet me; consideremus quod esse soleat in hominibus opus poenitendi. Procul dubio reperitur voluntas mutandi: sed in homine cum dolore animi est; reprehendit enim in se quod temere fecerat. Auferamus ergo ista, quae de humana infirmitate atque ignorantia veniunt, et remaneat solum velle ut non ita sit aliquid, quemadmodum erat: sic potest aliquantum intimari menti nostrae, qua regula intelligatur quod poenitet Deum. Cum enim poenitere dicitur, vult non esse aliquid, sicut fecerat ut esset: sed tamen et cum ita esset, ita esse debebat; et cum ita esse jam non sinitur, jam non debet ita esse, perpetuo quodam et tranquillo aequitatis judicio, quo Deus cuncta ntiam et scientiam cum laude solemus in hominibus appellare, iramque ipsam solet humanum genus in ma
Abbreviated transcription (Latin):
anima constat sicut homo: sed meliꝰ
dicitur alia esse scientia dĩ & non eiꝰ¬
dem generis ciuius ista ẽ quȩ homi¬
num dicit᷑ sicut etiã idipsum quod
ds dicit᷑ longe aliud ẽ quam qũead¬
modũ dictum ẽ. ds stetir in synago¬
ga deoꝵ. tamen ad non latere quoqͦ¬
modo pertinet cõmmunicatio ipsa
uocabuli. Sic etiã de ira hominis
detraho turbulentum motũ. ut re¬
maneat uindictȩ uigor atq ita
utcũq assurgo in notitiã illiꝰ quȩ
appellat᷑ ira dĩ. Item de miscđia si au-¬
feras compassionem cum eo quem
miseraris participatȩ miseriȩ. ꝙͥ re¬
maneat tranquilla bonitas subue¬
niendi.&. a miseria liberandi: insi¬
nuat᷑ miscđiȩ diuinȩ qualiscũq
cognitio. Telum quoq dĩ non re¬
pudiemus & asꝑnemur cum scri-¬
ptum inueniamus. sed auferamus
de humano zelo pallidam tabem
doloris. & morbidam ꝑturbationẽ
animi. remaneatq illud solum udi¬
cium quo corruptio castitatis im¬

Expanded text:
anima constat, sicut homo. Sed melius anima constat, sicut homo. Sed melius dicitur aliam esse scientiam Dei, et non ejusdem generis cujus ista est quae hominum dicitur: sicut Deus dicitur longe aliud est quam quemadmodum est dictum quod stetit in synagoga deorum, tamen ad non latere quoquomodo pertinet communicatio ipsa vocabuli. Sic etiam de ira hominis detraho turbulentum motum, ut remaneat vindictae vigor: atque ita utcunque assurgo in notitiam illius quae appellatur ira Dei. Item de misericordia si auferas compassionem, cum ejus quem miserearis, participatus es miseriae, ut remaneat tranquilla bonitas subveniendi et a miseria liberandi, insinuatur misericordiae divinae qualiscunque cognitio. Zelum quoque Dei non repudiemus et aspernemur, cum scriptum inveniamus; sed auferamus de humano zelo pallidam tabem doloris, et morbidam perturbationem animi, remaneatque illud solum indicium quo corruptio castitatis im
Abbreviated transcription (Latin):
reliquero solam uiuacitatẽ. certȩ atq
inconcussȩ ueritatis una atq ȩterna
contemplatione cuncta illustrantis.
immo non reliquero. non enĩ hoc
habet humana scientia. sed ꝓuiribꝰ
cogitauero: insinuatur michi utcũq
scientia dĩ. Quod tamen nom̃ ex eo
quod sciendo aliquid non latet homi-¬
nem. potuit rei esse utriq cominune:
quãquam & in ipsis hominib solet
discerni a sapientia scientia: ut etiã
apłs dicit. Alii quidem dat᷑ ꝑ spm̃¬
scđm eundem spm̃. In dõ autẽ nimi¬
rum non sunt hȩc duo. sed unum.
Et in hominibus quidem ita discer¬
ni ꝓbabilit̾ solent ut sapientia ꝑti-¬
neat ad intellectum ȩternoꝵ. scientia
uero ad ea quȩ sensib corporis experi¬
mur. Sed licet alius aliã differentiã
ꝓferat: nisi tam̃ diuersa ẽẽnt. non sic
ab apło distinguerent᷑. Quod sane
si ita est ut nomen scientiȩ rebus quas
ꝑsensus corporis experimur deputan-

Expanded text:
reliquero solam vivacitatem certae atque reliquero solam vivacitatem certae atque inconcussae veritatis una atque aeterna contemplatione cuncta lustrantis; imo non reliquero, non enim habet hoc humana scientia, sed pro viribus cogitavero; insinuatur mihi utcumque scientia Dei: quod tamen nomen, ex eo quod sciendo aliquid non latet hominem, potuit esse rei utrique commune. Quanquam et in ipsis hominibus solet discerni a sapientia scientia, ut etiam Apostolus dicit, Alii quidem psecundum eumdem spiritum . In Deo autem nimirum non sunt haec duo sed unum, et in hominibus quidem haec ita discerni probabiliter solent ut sapientia pertineat ad intellectum aeternorum, scientia vero ad ea quae sensibus corporis experimur. Sed licet alius aliam differentiam proferat, nisi tamen diversa essent, non sic ab Apostolo distinguerentur. Quod sane si ita est ut nomen scientiae rebus quas per sensum corporis experimur, deputand
Abbreviated transcription (Latin):
dixerit. ulla miseria tangi dm̃: Quem
tamen ubiq scriptura misericordem
esse testat᷑. Ita zelum humanũ non si¬
ne peste liuoris intelligimꝰ. zelantem
uero dm̃ non ita. sed eodẽ uerbo. non
eodem mͦ. Longum ẽ ꝑcurrere cȩtera.
& sunt innumerabilia quib ostendit᷑
multa diuina i iisdem nominib appel¬
lari. a quibus humana cũ incomꝑa-¬
bili diuersitate seiuncta surc. Nec ta-¬
men frustra eadẽ sunt rebus utrisq
indita uocabula: nisi quia hȩc cogni¬
ta quȩ in cotidiana consuetudine uer-¬
santur. & exꝑimentis usitatiorib in¬
notescunt. non nullam ad intelligen-
da sublimia illa p̾bent uiam. Cũ em̃
dempsero de humana scientia mutabi¬
litatẽ. & transitus quosdam a cogitatio-¬
ne in cogitationem. cum recolimus
ut cernamus animo. quod in contui¬
tu eius pauloante non erat atq ita
de parte in partẽ crebris recordatio¬
nibus transilimus. unde etiam ex
cum ergo hȩc cuncta detraxero et

Expanded text:
dixerit, ulla miseria tangi Deum? quem dixerit, ulla miseria tangi Deum? quem tamen ubique Scriptura misericordem esse testatur. Ita zelum humanum non sine peste livoris intelligimus: zelantem vero Deum non ita, sed eodem verbo, non eodem modo. 3. Longum est percurrere caetera, et sunt innumerabilia quibus ostenditur multa divina iisdem nominibus appellari quibus humana, cum incomparabili diversitate sejuncta sint: nec tamen frustra eadem sunt rebus utrisque indita vocabula, nisi quia haec cognita quae in quotidiana consuetudine versantur, et experimentis usitatioribus innotescunt, nonnullam ad intelligenda illa sublimia praebent viam. Cum enim dempsero de humana scientia mutabilitatem, et transitus quosdam a cogitatione in cogitationem, cum recolimus, ut cernamus animo quod in contuitu ejus paulo ante non erat, atque ita de parte in partem crebris recordationibus transilimus; unde etiam ex cum ergo haec cuncta detraxero, et
Abbreviated transcription (Latin):
a dĩ substantia remouenda ẽ: & tam̃
& scit ds̃ & p̃scit ds̃ in effabilimodo.
sic eum ex pęnitet in effabili modo.
Cum enim scientia di longe distetab
humana scientia. ita ut irridenda sit
comꝑatio: utraq tamen scientia uo-¬
catur. Et hȩc quidẽ humana talis ẽ.
ut de illa dicat apłs. etiam scientia
destruet᷑ quod nullo modo de scien¬
tia dĩ dici potest. Sed et ira hominis
turbida ẽ. & non sine cruciatu animi.
Ira uero dĩ de qua dicit᷑ in euangłio.
sed ira dĩ manet suꝑ eum. &. apłs. reue¬
latur enim ira dĩ de cęlo suꝑ omnẽ
impietatem. illo in tranquillitate
iugiter ꝑmanente. in creatura exercet
ammirabili ȩquitate uindictam. Mi¬
sccdia quoq hominis habet ñnullã
cordis miseriam. Un de etiã in latina
lingua nomen accepit. Nam inde est
etiam quod non solũ gaudere cum
gaudentibus. sed etiam flere cũ flenti-¬
bus hortat᷑ apłs. Quis autẽ sano capite

Expanded text:
a Dei substantia removenda est, et tamen a Dei substantia removenda est, et tamen et scit Deus, et praescit Deus ineffabili modo, sic eum et poenitet ineffabili modo, cum enim scientia Dei longe distet ab humana scientia, ita ut irridenda sit comparatio, utraque tamen scientia vocatur: et haec quidem humana talis est, ut de illa dicat Apostolus etiam, scientia destruetur : quod nullo modo de scientia Dei recte dici potest, sic et ira hominis turbida est, et non sine cruciatu animi: ira vero Dei, de qua dicitur in Evangelio: Sed ira Dei manet super eum ; et Apostolulatur enim ira Dei de coelo super omnem impietatem ; illo in tranquillitate jugiter manente, in creatura subdita exercet admirabili aequitate vindictam. Misericordia quoque hominis habet nonnullam cordis miseriam, unde etiam in latina lingua nomen accepit: nam inde est etiam, quod non solum gaudere cum gaudentibus, sed etiam flere cum flentibus hortatur Apostolus . Quis autem sano capite
Abbreviated transcription (Latin):
futurarum: Iam enĩ prȩsentia sunt
quȩ futura cernebat .&. paulopost
erunt p̃terita. Prȩteritarum autẽ
rerum sicut p̃sentium: nullomodo
potest dici p̃scientia. Reditur ergo
ad id. ut fiat rebus iam p̃sentibus
scientia: quȩ eisdem rebus futuris
erat p̃scientia. Et cum ea quȩ p̃scien¬
tia erar prius. postea scientia fiet: in
dõ admittit mutabilitatẽ. & tem¬
poralis est cum sit ds̃ qui uerȩ sũmȩq
ẽ. nec ulla ex parte mutabilis. nec ullo
motu nouitio temporalis. Piacer
gͥ ut non dicamus p̾̃scientiã d̾i. sed
tantũmodo scientiam. Quȩxamꝰ ꝙ. hoc
quomodo. Non enim scientiam so¬
lemus dicere in nobis. nisi cũ sensa
& intellecta memoria retinemꝰ. cum
meminimus aliquid sensisse nos
uel intellexisse. ut id cũ uolumꝰ recolamꝰ.
Qd̾ si ita in dõ est. ut possit ꝓprie dici.
intelligit & intellexit. sentit ꝙ sensit:
admittit tempꝰ.&. subrepit nichilo¬
minus illa mutabilitas. quȩ longe

Expanded text:
futurarum? jam enim praesentia sunt, futurarum? jam enim praesentia sunt, quae futura cernebat, et paulo post erunt praeterita. Praeteritarum autem rerum sicut praesentium, nullo modo potest dici praescientia. Reditur ergo ad id, ut fiat rebus jam praesentibus scientia, quae eisdem rebus futuris erat praescientia, et cum ea quae praescientia erat prius, postea scientia fiat in Deo, admittit mutabilitatem, et temporalis est, cum sit Deus, qui vere summeque est, nec ulla ex parte mutabilis, nec ullo motu novitio temporalis. Placet igitur ut non dicamus praescientiam, sed tantummodo scientiam. Quaeramus et hoc quomodo: non enim scientiam solemus dicere in nobis, nisi cum sensa et intellecta memoria retinemus, cum meminimus aliquid sensisse nos vel intellexisse, ut id quod volumus, recolamus. Quod si ita in Deo est, ut possit proprie dici intelligit et intellexit, sentit et sensit, admittit tempus, et subrepit nihilominus illa mutabilitas, quae longe
Abbreviated transcription (Latin):
sicut in ordine temporaliũ creatura-¬
rum ita & apud eum nondũ sunt
quȩ futura sunt. sed ea p̃uenit scien-¬
do. bis ergo ea sentit. uno quidem
mͦ scdm futuroꝵ p̃scientiã. altero uͦ
scdm p̃sentium scientiam. Aliquid gͦ
temporaliter accidit scientiȩ dĩ. Quod
absurdissimũ atq falsissimũ est. Nec
enĩ potest quȩ uentura p̃noscit nosse
cum uenerint. nisi bis innotescant.
& p̃noscendo anteꝙͣ. sint. q cogno¬
scendo cum iam sint. Ita fic. ut quod
longe a ueritate seclusum ẽ. tempo¬
ralit̾ aliquid accidat scientiȩ d̾i. cũ
temporalia quȩ p̾sciuntur etiam p̃¬
sentia sentiunt᷑. quȩ non sentiebant᷑
anteꝗͣ fierent. sed tantũmodo p̃scie¬
bantur. Si uero etiam cũ uenerure
quȩ p̃sciebant᷑ esse uentura: nichil no¬
ui accidet scientiȩ dĩ. sed manebit
illa prȩscientia sicut erat etiã anteꝙͣ.
uenirent quȩ p̃sciebant᷑. quomͦ iam
p̃scientia dicet᷑. quando non ẽ rerũ

Expanded text:
sicut in ordine temporalium creaturasicut in ordine temporalium creaturarum, ita et apud eum nondum sunt quae futura sunt, sed ea praevenit sciendo; bis ergo ea sentit, uno quidem modo secundum futurorum praescientiam, altero vero secundum praesentium scientiam. Aliquid ergo temporalitabsurdissimum atque falsissimum est: nec enim potest quae ventura praenoscit, nosse cum venerint, nisi bis innotescant, et praenoscendo, antequam sint, et cognoscendo cum jam sunt. Ita fit, ut quod longe a veritate seclusum est temporaliter aliquid accidat scientiae Dei, cum temporalia, quae praesciuntur, etiam praesentia sentiuntur, quae non sentiebantur ante quam fierent, sed tantummodo praesentiebantur. Si vero etiam cum venerint quae praesciebantur esse ventura, nihil novi accidit scientiae Dei: sed manebit illa praescientia, sicut erat etiam priusquam venirent, quae praesciebantur, quomodo jam praescientia diceretur quando non est rerum
Abbreviated transcription (Latin):
aptiora esse. ꝗͣ diuinȩ sublim itati.
Ac ꝑ hoc etiam ipsa esset transcenden
da sereniore intellectu: sicut ista qua-¬
licũq tnscensa sunt. Quis ẽ enĩ homi¬
num. cui non occurrat. in dõ cuncta
p̃sciente pęnitentiam esse non posse:
Certe tamen hȩc duo uerba sunt. pę-¬
nitentia & p̃scientia. quoꝵ quia unũ
congruere credimꝰ d̃o. id est p̃scientiã.
negamus in eo esse pęnitentiã. Cum
uͦ aliquis liquidiore consideratione
ista ꝑtractans. quȩsierit qũeadmodũ
uł ipsa p̃scientia do congruat.ꝙ.
inuenerit huius etiã uerbi notio¬
nem illius in effabili diuinitate
longe lateq suꝑari: non miratur
utrumq de illo ꝓpter homines dici
potuisse. de quo utrumq ꝓpter ipsũ
in congrue diceret᷑. Quid ẽ enĩ p̾sci¬
entia: nisi scientia futuroꝵ: Quid au
ipsas habet: non st̃ ei futurȩ sed p̾sen¬
tes: ac ꝑhoc non iam p̾scientia. sed
tantum scientia dici potest. Si autẽ

Expanded text:
aptiora esse quam divinae sublimitati; aptiora esse quam divinae sublimitati; ac per hoc etiam ipsa transcendenda esse sereniore intellectu, sicut ista qualicumque transcensa sunt. 2. Quis est enim hominum, cui non occurrat in Deo cuncta praesciente, poenitentiam esse non posse? Et certe tamen haec duo verba sunt, poenitentia et praescientia, quorum quia unum congruere credimus Deo, id est praescientiam, negamus in eo esse poenitentiam. Cum vero alius liquidiore consideratione ista pertractans, quaesierit quemadmodum vel ipsa praescientia Deo congruat, et invenerit hujus etiam verbi notionem illius ineffabili divinitate longe lateque superari; non miratur utrumque de illo propter homines dici potuisse, de quo utrumque propter ipsum incongrue diceretur. Quid est enim praescientia, nisi scientia futurorum? Quid aipsas habet, non sunt ei futurae, sed praesentes; ac per hoc non jam praescientia, sed tantum scientia dici potest. Si autem
Abbreviated transcription (Latin):
chanum quidẽ alicuiꝰ sacramenti.
sed tamen dari potuit reꝓbato &
inuido & ingrato. & reddenti mala
ꝓbonis. & ne post ipsam qui dem ac-¬
ceptionem sp̃s. correcto in melius
atq mutato. Age iam uid eamꝰ quo¬
modo dictum sit. pęniter me quod
constituerim regem saul. Quȩxis enĩ
non utiq in talium uerboꝵ intelle-¬
ctu rudis. sed rudimenta explorans
mea. studio paterno & benigna cura.
quomͦ pęniteat aliquid dm̃. in quo
sit om̃is p̃scientia. Ego uero cũ hoc
de do dicitur indignum aliquid
arbitrarer: si aliquid dignum inue¬
niretur. quod de illo diceret᷑. Cũ uero
uerba om̃ia quibus humana collo-¬
quia conserunt᷑. illius sempit̾na uir-¬
tus &. diuinitas mirabilit̾ atq in¬
cunctant̃ excedat: quicquid de illo
humanit̃ dicit᷑ quod etiã hominibꝰ
asꝑnabile uidetur. ipsa humana am-¬
monetur infirmitas. etiam illa quȩ
congruentꝰ in scripturis scĩs de deo
dicta existimat. humanȩ capacitati

Expanded text:
canum quidem alicujus sacramenti, canum quidem alicujus sacramenti, sed tamen dari potuit reprobato, invido, et ingrato, et reddenti mala pro bonis, et ne post ipsam quidem acceptionem Spiritus, correpto in melius atque mutato. » Ait namqudo dictum sit, Poenitet me quod constituerim regem Saül . Quaeris enim, non utique in talium verborum intellectu rudis, sed rudimenta explorans mea paterno studio et benigna cura, quomodo poeniteat aliquid Deum, in quo sit omnis praescientia. Ego vero, cum hoc de Deo dicitur, indignum aliquid dici arbitrarer, si aliquid dignum inveniretur quod de illo diceretur. Cum vero verba omnia, quibus humana colloquia conseruntur, illius sempiterna virtus et divinitas mirabiliter atque incunctanter excedat, quidquid de illo humaniter dicitur, quod etiam hominibus apsernabile videatur, ipsa humana admonetur infirmitas, etiam illa quae congruenter in Scripturis sanctis de Deo dicta existimat, humanae capacitati
Abbreviated transcription (Latin):
dñi arreptum esse maligno spiritua
dño: qui etiam ipse sp̃s dñi appella¬
tus est ꝓpter ministerium. quia om̃ibꝰ
etiam spiritibus malis bene utitur
dñs. uel ad damnationẽ quorũdam.
uł ad emendationẽ uł ad ꝓbationẽ.
Et qũauis non sit malignitas a do:
non ẽ tamen potestas nisi a dõ. Dictus
est etiam sopor dñi qui occupauerat
milites eiusdem saul cum dauid ha-¬
stam & scipħu abstulisser a capite
dormientis: non quia sopor tunc in
dño erat ut ipse dormirer. sed quia
ille sopor qui tunc homines app̃hen¬
derat nutu dĩ erat infusus: ne dauid
serui eius in eo loco p̃sentia sentiret᷑.
Neq illud mirum ẽ rursum eundẽ
& necaturus uenisset in locũ. ubi
erat congregatio ꝓpħarum. Sic enĩ
satis demonstratum ẽ neminẽ de
tali munere iam securum esse debere.
tamꝗͣ sit acceptissimus dõ si non ha-¬
beat caritatem. quando quidẽ illud
donum & sauli dari potuit. ꝓpter ar¬

Expanded text:
Domini, arreptum esse maligno Spiritu a Domini, arreptum esse maligno Spiritu a Domino, qui etiam ipse Spiritus Domini appellatus est propter ministerium, quia omnibus etiam spiritibus malis bene utitur Dominus, vel ad damnationem quorumdam, vel ad emendationem, vel ad probationem: et quamvis non sit malignitas a Domino, non est tamen potestas, nisi a Domino. Dictus est etiam sopor Domini, qui occupaverat milites ejusdem Saul, cum David hastam et scyphum abstulisset a capite dormientis. Non quia tunc sopor in Domino erat, ut ipse dormiret, sed quia ille sopor, qui tunc homines apprehenderat, nutu Dei erat infusus: ne David, servi ejus, in eo loco praesentia sentiretur. Neque illud mirum est rursus eumdem et necaturus venisset in locum, ubi erat congregatio Prophetarum. Sic enim satis demonstratum est, neminem de tali munere jam securum esse debere, tanquam sit acceptissimus Domino si non habeat charitatem; quoniam quidem illud donum, et Sauli dari potuit propter ar
Abbreviated transcription (Latin):
mus quod illos accepisse concedimꝰ.
sed oportere cognoscere unitatis socie¬
tatem uinculo caritatis in eundam.
sine qua om̃ino quicquid habere
potuerint. quauis ꝑ se scm atq uene¬
randum ipsi tamen nichil sunt. tan-¬
to indigniores effecti p̃mio uitȩ ȩter-¬
nȩ. quanto illis donis non beneusi
sunt. quȩ in hac uita quȩ transitura
est acceperunt. Non autẽ bene utit᷑
nisi caritas. & caritas om̃ĩa tolerat.
atq ideo non scindit unitatẽ. cuius
ipsa est fortissimum uinculum. Non
enim & seruus ille non accepit ta¬
lentum. aut aliquod aliud intelligi¬
t᷑ talentũ quam munꝰ aliquod utiq
diuinum. Sed qui habet dabit᷑ ei.
qui autẽ non habet.& qd̃ habet
auferetur ab eo. Quod non habet.
auferri non potest.Sed aliud ñ habet.
ut merito auferat᷑ quod habet. Non
habet caritatẽ utendi: ut auferatur
quicquid aliud habet. quod sine cari¬
tate non ꝓdest. Non igitur miruor
ẽ. regemsaul eo tempore quo pri-¬

Expanded text:
mus, quod illos accepisse concedimus, mus, quod illos accepisse concedimus, sed oportere cognoscere unitatis societatem vinculo charitatis in eumdem, sine qua omnino quidquid habere potuerint, quamvis per se sanctum atque venerandum, ipsi tamen nihil sunt; tanto indigniores effecti praemio vitae aeternae, quanto illis donis non bene usi sunt, quae in hac vita, quae transitura est, acceperunt. Non autem bene utitur, nisi charitas, , et charitas omnia tolerat, atque ideo non scindit unitatem, cujus ipsa est fortissimum vinculum. Non enim et servus ille non accepit talentum, aut aliquid aliud intelligitur talentum, quam munus aliquod utique divinum. Sed qui habet, dabitur ei: qui autem non habet, et quod habet, auferetur ab eo. Quod non habet auferri non potest, sed aliud non habet, ut merito auferatur, quod habet. Non habet charitatem utendi, ut auferatur quidquid aliud habet, quod sine charitate non prodest. « Non igitur mirum est regem Saul, et eo tempore, quo pri
Abbreviated transcription (Latin):
tes multas fecimus. quibus tamen
dicturus ẽ. non noui uos: recedite
a me oꝑarii iniquitatis. Non enim
eos mentientes putamꝰ ista dicturos
in illo iudicio ubi nullꝰ erit fallendi
locus. aut ullam uocẽ talium legimꝰ
dicentium. dileximus te. Poterunt
ergo dicere. in nomine tuo ꝓpħaui¬
mus. cum sint imꝓbi &. reꝓbi non
autẽ poterunt dicere. dilectionẽ
quam mandasti tenuimus. Nam si
dicunt: non eis respondebit᷑. non noui
uos. In hoc enim cognoscit᷑ in quit qr
discipłi mei estis: si uos inuicẽ diliga¬
tis. Exemplum itaq huiꝰ saul resistit
suꝑbis non nullis hereticis. qui uel¬
aliquid boni de muneribus scĩ sp̃s
negant posse dari eis qui ad sortem
scõꝵ non ꝑtinent: cum eis dicimus
habere illos posse baptismi sacramen¬
tum. quod cum ad ȩccłiam catholicã
ueniunt. non est in eis ullomͦ uiolan-¬
dum. aut quasi non habeant tra-¬
dendum: sed tamen eos non ideo debe-¬
re saluti confidere. quia non imꝓba-¬

Expanded text:
tes multas fecimus: quibus tamen tes multas fecimus: quibus tamen dicturus est, Non novi vos; recedite a me, operarii iniquitatis . Non enim eos mentientes putamus ista dicturos in illo judicio, ubi nullus erit fallendi locus, aut ullam vocem talium legimus, dicentium, Dileximus te. Poterunt ergo dicere, In nomine tuo prophetavimus, cum sint improbi et reprobi: non autem poterunt dicere, Dilectionem quam mandasti, tenuimus. Nam si dicent, non eis respondebitur, Non novi vos. In hoc enim cognoscetur, inquit, quia discipuli mei estis, si vos invicem diligatis . 10. Exemplum itaque hujus Saül resistit sualiquid boni de muneribus sancti Spiritus negant posse dari eis, qui ad sortem sanctorum non pertinent: cum eis dicimus habere illos posse baptismi sacramentum, quod cum ad Ecclesiam catholicam veniunt, non est in eis ullo modo violandum, aut quasi non habeant, tradendum: sed tamen eos non ideo saluti debere confidere, quia non improba
Abbreviated transcription (Latin):
ita sortasse dictum ẽ. quod siquisquã
habeat ꝓpħiam & caritatẽ non habe-¬
at nichil ẽ. non quia potest in quoꝗͣ
es se ꝓpħia sine caritate: sed quia si eẽt
ꝓdesse non posset. Opus ẽ igitur ad
soluendam istã quęstionẽ. ut ostenda.¬
mus aliquem reꝑbum hoc donum
habuisse ꝓphetiȩ. Quod si neminem
inueniremus: hoc iste ipse saul satis
ostenderet. Sed tamen etiã ille balaam
reprobus apparet. non enĩ eum tacet
scriptura diuino iudicio esse damna¬
tum. et tamen ꝓpħiam habebat et
quia caritas ei deerat. in erat uoluntas
maledicendi popło isrł. quã hostis
p̃cio comꝑauerat qui eum ad ma-¬
ledicendum mercede conduxerat :
dono tamen illo ꝓpħandi quo asꝑ-
gebatur benedicebat inuitus. Nec
illa uerba parum attestant᷑ huic
sententię quȩ in euangłio scripta
sunt. multos dicturos in illo die:
dñe dñe in nomine tuo manduca-¬
uimus & bibimus. & in nomine tuo
ꝓpħauimus. ex in nomine tuo uirtu¬

Expanded text:
Ita fortasse dictum est quod si quis Ita fortasse dictum est quod si quis habeat prophetiam, et charitatem non habeat, nihil est: non quia potest in quoquam esse prophetia sine charitate; sed quia si esset, prodesse non posset. Opus est igitur ad solvendam istam quaestionem, ut ostendamus aliquem reprobum hoc donum habuisse prophetiae: quod si neminem inveniremus, hoc iste ipse Saül satis ostenderet. Sed tamen ille etiam Balaam reprobus apparet; non enim eum tacet Scriptura divino judicio esse damnatum: et tamen prophetiam habebat; et quia charitas ei deerat, inerat voluntas maledicendi populo Israel, quam hostis pretio comparaverat, qui eum ad maledicendum mercede conduxerat; dono tamen illo prophetandi, quo asper gebatur, benedicebat invitus . Nec verba illa parum attestantur huic sententiae, quae in Evangelio scripta sunt, multos dicturos in illa die, Domine, Domine, in nomine tuo manducavimus et bibimus, et in nomine tuo prophetavimus, et in nomine tue virtu
Abbreviated transcription (Latin):
haberet: nullo modo autẽ ita diceret.
quando de membris agebat quibus
xp̃i corpus impletur. nunquid om̃s
habent caritatẽ. quẽ admodũ dixit.
nun quid om̃s apłi. nunquid omnes
ꝓpħȩ. nunquid om̃s uirtutes. nũquid
om̃s dona habent curationũ: & cȩtera
huius modi. Sed dicit aliquis. posse qui¬
dem fieri ut ꝓphetiã quisq non ha-¬
beat. & tamen habeat caritatẽ. atq
ideo xp̃i membris annumeratꝰ inhe¬
reat: sed fieri non posse ut ꝓpħiam
habeat. & non habeat caritatẽ. Ni¬
chil enĩ ẽ homo habens ꝓpħiam sine
caritate. Ita fortasse qũeadmodum
possumꝰ dicere. nichil esse hominẽ
habentẽ animã sine mente. non
quia potest inueniri homo qui
mentẽ non habeat habens animã.
sed quia nichil esset si inueniri pos¬
set: sic etiã dici pot̾. corpus si figurã
habeat. colorẽ non habeat. uideri
non potest. ñ qr ẽ corpus cui desit
color. sid quia si esset cerni non posset:

Expanded text:
haberet? nullo autem modo ita diceret: haberet? nullo autem modo ita diceret: quando de membris agebat, quibus Christi corpus impletur: nunquid omnes habent charitatem? quemadmodum dixit, nunquid omnes Apostoli? nunquid omnes Prophetae? nunquid omnes Virtutes? nunquid omnes dona habent curationum, et caetera hujusmodi? « Sed dicit aliquis, posse quidem fieri, ut prophetiam quisque non habeat, et tamen habeat charitatem, atque ideo Christi membris adnumeratus inhaereat: sed fieri non posse, ut prophetiam habeat, et non habeat charitatem; nihil enim est homo habens prophetiam sine charitate. Ita fortasse, quemadmodum possumus dicere, nihil esse hominem habentem animam sine mente: non quia potest inveniri homo qui mentem non habeat habens animam; sed quia nihil esset, si inveniri posset. Sic etiam dici potest, Si corpus figuram habeat, colorem non habeat, videri non potest: non quia est corpus cui desit color; sed quia si esset, cerni non posset.