comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
st̾ioꝵ opp̾ssionib qͣs sedare ñ pot̾at et co¬
tidie ad eum referebant᷑. tum ꝓ multis
aliis in hunc modum sepe paciebantur
hanc eiꝰ quietem int̾rumpebant. et a¬
liena q̃dam meditari ꝯpellebant. pre¬
d̾ea hi quiañ ep̃atum iuro sum missi
nunc peccuniam. nunc hoc uelilludad
abeo p̾cari. ad u̾t̾es itaq pecita optinen¬
tes inp̾sentia eiꝰ ficta pace aggaudere:
retͥbutiones et obsequia polliceri⁊ alioᷤͤ
in ꝯtͣria lapsos honori eiꝰ detrahere: hõĩes
eiꝰ ꝓposse impugnare imimm̾sũ mina
riqlle aũt in pacientia sua sciens pꝰsi¬
dere aĩam suam. cum his qͥ odert̃ pacẽ
erat pacificꝰ. u̾ba mansuetudinis et pa¬
cis semꝑ reddensimpugnatorib suis.
cupiens malum illoꝵ in bono inuicẽ.
at tñ ea q̃ in seq̃nti tp̃e pot̾ant ec̃ce sue
dampno eẽ: neqͣꝙͣ eqͦ aĩo tolerare aut sb̾
uegligentiam cade̾ paciebat᷑ͦS qͥd dicãt̃

Expanded text:
steriorum oppressionibus, quas sedare non poterat, et quosteriorum oppressionibus, quas sedare non poterat, et quotidie ad eum referebantur; tum pro multis aliis quae in hunc modum saepe patiebatur, hanc ejus quietem interrumpebant, et aliena quaedam meditari compellebant. Praeterea hi qui ante episcopatum viro submissi nunc pecuniam, nunc hoc vel illud aab eo precari. Adverteres itaque petita obtinentes in praesentia ejus ficta pace adgaudere, retributiones et obsequia polliceri, alios in contraria lapsos honori ejus detrahere, homines ejus pro posse impugnare, in immensum minari. 20. Ille autem in patientia sua sciens possidere animam suam, cum his qui oderunt pacem erat pacificus , verba mansuetudinis et pacis semper reddens impugnatoribus suis, cupiens malum illorum in bono vincere. Attamen ea quae in sequenti tempore poterant Ecclesiae suae damno esse, nequaquam aequo animo tolerare, aut sub negligentiam cadere patiebatur. Sed quid dicam?
Abbreviated transcription (Latin):
rem sic in becillis ad scl̃ares cãs ac
aĩo meo iam cluclum pepuli ÷
qͣlit̾ in causis eaꝵ fortis et diligẽ
existamsꝰ Imino u̾itatem dico si men¬
tior. qr qm̃ ip̃e mͥ sese uiportune et ex
neccitate inger̃t: ita mens mea illaꝵ
horrore ꝯcutit᷑. sic̃ infans cum aliqͣter¬
ribis imago uultui eiꝰ ingerit᷑. Nec ĩ eaꝵ
dispositione magis delector qmpuer
in ub̾il mat̾s delectat᷑. dum ilł ac̾ba a¬
maritudine sr̃ litisablatat᷑. His necces¬
situdinib acc. totam domꝰ sue turam
et clispositionem dño balliuno mo¬
nacho cꝰ supͣ ieminimꝰ imposuit : qͣ¬
tinꝰ ad nutum illiꝰ cuncta pend̾ent. et
Ita gͥ securitate potitꝰ. sp̃ualib discipli¬
nis. et ꝯtemplationi oꝑamdabat. ue
runtñ diu̾se tͥbulationes et anxieta
ligni iniuria rege ñ ꝑhibente inuade¬
bant. tum ꝓ peccuniaꝵ exactionib que
totum regnum s maxime suos hoĩes
inm̃ sum deua stabant. tum ꝓmona¬

Expanded text:
rem sic imbecillis ad saeculares causas ac animo meo jamdudum pepuli, qualiter in causis earum fortis et diligens existam? Imo veritatem dico, non mentior, quia quando ipse mihi sese importune et ex necessitate ingerunt, ita mens mea illarum horrore concutitur, sicut infans, cum aliqua terribilis imago vultui ejus ingeritur. Nec in earum dispositione magis delector, quam puer in uberibus matris delectatur, dum illis acerba amaritudine superlitis ablactatur. » His necessitatibus actus totam domus suae curam et dispositionem domno Balduino monacho, cujus supra meminimus, imposuit; quatenus ad nutum illius cuncta penderent, etIgitur securitate potitus, spiritualibus disciplinis et contemplationi operam dabat. 19. Verumtamen diversae tribulationes et anxietatligni injuria, rege non prohibente, invadebant; tum pro pecunarium exactionibus, quae totum regnum, sed maxime suos homines in immensum devastabant; tum pro mona
Abbreviated transcription (Latin):
aulinus uero uir magni post¬
modum futurus exempli. cĩ
texisset: ocłm eiꝰ martinus peniculo
contigit : pristinam q ei sanitatem.
sublato om̃i dolore restituit.

Expanded text:
aulinus vero, vir magni posodum futurus exempli, cum texisset, oculum ei Martinus peniculo contigit, pristinamque ei sanitatem sublato omni dolore restituit.
Abbreviated transcription (Latin):
et ueniam postulantem. Cumq iã
aliqͣtenus clidicisset int̾ hõies con¬
u̾sari. et humana agere et collerare:
iamq int̾ frẽs suos et cum eis incipet
solus domi remanserat. ueniens ad
filios suos appositꝰ est adeos. Q cum
aliquantulum tp̃s ibi fecisset: obi¬
it in senectuta bona. Sorror qͦ eor in
coꝵ scło nupta. et scło dedita. cum
tandem aliqñ inspirauit ei d̾s. ut
fres suos uisitaret. Cumq ueniss
cͣ u̾sura uen̾abilem frẽm suum
et adeẽt cum comitatu suꝑbo et ap¬
paratu: ille detestans et execrans eã
tancim᷑ retẽ cliaboli ad capiendas aĩas :
nullatenꝰ acquieuit ad uidenlam
eam. Qd̃ audiens illa confrisa et cõ¬
puneta uehem̃t cum ei nullus fr̃m
suoꝵ occurrere dignaret᷑. cum a fr̃e
suo andrea. quem ad portam inuene¬
rat monast̾is. ob uestium appatũ

Expanded text:
et veniam postulantem. 30. Cumque jam et veniam postulantem. 30. Cumque jam aliquatenus didicisset inter homines conversari, et humana agere et tolerare, jamque inter fratres suos et cum eis inciperet solus domi remanserat, veniens ad filios suos, appositus est ad eos: qui cum aliquantum tempus ibi fecisset, obiit in senectute bona. Soror quoque eorum in saeculo nupta, et saeculo dedita, cum tandem aliquando inspiravit ei Deus ut fratres suos visitaret. Cumque venisset quasi visura venerabilem fratrem suum, et adesset cum comitatu superbo et apparatu, ille detestans et exsecrans eam tanquam rete diaboli ad capiendas animas, nullatenus acquievit exire ad videndum eam. Quod audiens illa, confusa, et compuncta vehementer, cum ei nullus fratrum suorum occurrere dignaretur, cum a fratre suo Andrea, quem ad portam invenerat monasterii, ob vestium appa
Abbreviated transcription (Latin):
preditacõe uͦ eiꝰ scandalizari potiꝰ qm̃
aliquid accipe edificationis. Cumq
sr̃ hoc uehem̃tius turbaret᷑ et contͥ¬
staret᷑ et diu̾se cogitationes ascende¬
rent incor eiꝰ: post multos cogitatõ¬
num fluctꝰ et cruciatꝰ cordis decre¬
uit abext̾iorib omnib smnib
ad int̾iora sua recollig̾e se: ibiq in
solitudine cordis et secreto silencii ꝯ¬
tine et p̾stolari dnĩ donec qͦꝙ mͦ¬
luntatem. Nec tardauit mĩa dei
auxilium in temꝑe oportuno. Pau¬
cis siquidem euolutis dieb uidit ĩ
uisu noctis puerum cum clarstate
qͣdam diuina astantem sͥ et mag¬
na auctoritate p̾cipientem ficlucia¬
lit̾ loqui quicquid ei sugg̾eret᷑ in oꝑ¬
festius in eo. et ꝑeum loquens sp̃s
sum in scͥpturis abundantius sug¬
gerens in aꝑtione oris eiꝰ. a pd̃ audi¬
tores qͦ ei grãm addidit ⁊ et auctori¬
tatem et incellectum sr̃ egenum
et pauꝑem. pecc̃orem penitentem:

Expanded text:
praedicatione vero ejus scandalizari potius quam praedicatione vero ejus scandalizari potius quam aliquid concipere aedificationis. Cumque super hoc vehementius turbaretur et contristaretur, et diversae cogitationes ascenderent in cor ejus, post multos cogitationum flexus et cruciatus cordis, decrevit ab exterioribus omnibus ad interiora sua recolligere se, ibique in solitudine cordis et secreto silentii continere, et praestolari Dominum, donec qluntatem. Nec tardavit misericordia Dei auxilium in tempore opportuno. Paucis siquidem evolutis diebus, vidit in visu noctis puerum charitate quadam divina astantem sibi, et magna auctoritate praecipientem fiducialiter loqui quidquid ei suggereretur in apfestius in 1075 eo et per eum loquens Spirisum in Scripturis abundantius suggerens in apertione oris ejus, apud auditores quoque ei gratiam addidit et auctoritatem, et intellectum super egenum et pauperem, peccatorem poenitentem,
Abbreviated transcription (Latin):
audicum: eo qd̃ seminanium qd̃ dami
desꝑationis p̾ferre uidet᷑ infirmis cñ
iuxta sententiam sc̃i ĩob nefas puta
tes s accusantes infirmitatem suam
in conspectu hõis deiꝰ: inqͦ nemo uiuens
iustificari potest inconspectu dei. Uñ
fcm̃ est: ut fieret magistra magr̃i. pra
humilitas discipłoꝵ. C um enim ad
nutum arguentis humiliarent᷑ qͥ
relus suris ẽẽ suspectꝰ: in tm̃ ut ip̃e iã
potius accusaret ignorantiam suã
et defleret nc̃ccitatem qd̃ silere ñ de¬
aeret liceret. cum nesciret loqdͥz qd̃
ñ tam alta ad hõies qm indigna lo¬
minib loquendo led̾et conscĩas au¬
ditoꝵ: qd̾ tam scrupulose ꝑfeccio¬
uem a fr̃ĩb simplicib exigebat. ĩ
qͦ se ñclum inueniret ip̃e ꝑfectum.
Cogitabat namq eos multo melio¬
ra et uiciniora saluti sue insilen¬
tio suo meditarĩ. qm ab ip̃oaudirẽt:
deuocius et efficatius salutem suã
oꝑari. ꝙͣ in eiꝰ exemplo acciperẽt ⁊ ex

Expanded text:
auditum, eo quod seminarium quoddam auditum, eo quod seminarium quoddam desperationis praeferre videretur infirmis: tamen juxta sententiam sancti Job, nefas putabtes, sed accusantes infirmitatem suam in conspectu Hominis Dei, in quo nemo vivens justificari potest in conspectu Dei. Unde factum est ut fieret magistra magistri pia humilitas discipulorum. Cum enim ad nutum arguentis humiliarentur quzelus suus esse suspectus, in tantum ut ipse jam potius accusaret ignorantiam suam, et defleret necessitatem, quod silere non liceret, cum nesciret loqui: quod non tam alta ad homines, quam indigna hominibus loquendo laederet conscientias auditorum: quod tam scrupulose perfectionem a fratribus simplicibus exigebat, in quo se nondum inveniret ipse perfectum. Cogitabat namque eos multo meliora et viciniora saluti suae in silentio suo meditari, quam ab ipso audirent: devotius et efficacius salutem suam operari, quam ex ejus exemplo acciperent: ex
Abbreviated transcription (Latin):
tam sublimia eisꝓponebat. tam per¬
fecta exigebat ab eis ut durꝰ uid̾etur
ẜmo: intñi ͦ ñ capiebant q̃ licebant᷑.
Rursumcum sigillatim aucliret¬
eos confitentes sͥ. et semet ip̃os accu¬
santes sr̃ diu̾sis illusionib cogita¬
tionum ꝯmunum humanaꝵ. quas
nullus in carne uiuens hõ penitꝰ iu¬
tare potest.⁊ hoc potissimum fuit.
in qͦ luci illi ad tenebras illas ꝯuentõ
ẽẽ ñ potuit: scił qd̃ hõies inueniebat
qͦs in hac parte angłos estimabat.An¬
głicam enim magna ex ꝑte degͥtans
puritatem÷ et ex ꝯscientia iam olim
accepte a d̾o gr̃esingłaris. simplicit̾ p̾¬
iudicans uniu̾se ꝯditioni humane
fragilitatis. tͣemptationes seu inqui¬
nationes cogitationum harum nul¬
lum religiosum posse incid̾e̾ ⁊ uel
si incid̾et. uere religiosum ñ eẽ esti¬
mabat. S uiri uere religiosi. et pie
prudentes. et in p̾dicatione ẜmonum
fessionib suis licet ad nouum stupent

Expanded text:
tam sublimia eis proponebat, tam pertam sublimia eis proponebat, tam perfecta exigebat ab eis, ut durus videretur sermo; in tantum non capiebant quae dicebantur. Rursum, cum singillatim eos audiret confitentes sibi, et semetipsos accusantes super diversis illusionibus cogitationum communium humanarum, quas nullus in carne vivens homo penitus vitare potest; hoc potissimum fuit, in quo luci illi ad tenebras illas conventio esse non potuit: scilicet quod homines inveniebat, quos in hac parte Angelos aestimabat. Angelicam enim magna ex parte degustans puritatem, et ex conscientia jam olim acceptae a Deo gratiae singularis, simpliciter praejudicans universae conditioni humanae fragilitatis in tentationes seu inquinationes cogitationum harum nullum Religiosum posse incidere; vel si incideret, vere religiosum non esse aestimabat. 29. Sed viri vere religiosi, et pie prudentes, et in praedicatione sermonum nfessionibus suis, licet ad
Abbreviated transcription (Latin):
oinem mentis eiꝰ a deliciis ꝑadisi
nuꝑ egressi. reꝵ ext̾ioꝵ sollicitudi¬
ne grauare cauebant: eas ip̃i intͣ
semetipõs ut pot̾ant dig̾entes: et tã¬
tum mͦ de int̾iorib et conscienciis
diu ꝯu̾satꝰ cum dño in monte syna.
et de caligine nub̃ egͤdet᷑. ⁊ descendet
ad ppłm: ex colloquig dominĩ faci¬
es eiꝰ cormita appareret᷑ t̾ribił ad ut
fugͥet ppłs ab eo. Egressus eninuir
ille ã facie dñi. ꝙͣ in solitudine ci¬
st̾cii et sublimioris altitudine cõ¬
templationis insilentio aliqnͣdiu
fruitꝰ erat. qͣi de celo afferens. inter
hoĩes miracłm qd dam. conqͥsite sͥ
apd̃ deum plusꝙͣ humane purita¬
tis: hoĩes quos reg̾e et int̾ qͦs ꝯu̾sa¬
ri ueniebat̾ pene om̃s a se abst̾ruit.
Si qñ nanq de sp̃ualib et edifica¬
tione aĩaꝵ sermonem ad eos habebat.
loquebat᷑ hõib lingia angłoꝵ: et
uix intelligebat᷑. Maxime autem
in his q̃ ad mores hominum ꝑtine¬
bant. ex: abundantia cordis sui

Expanded text:
inem mentis ejus a deliciis paradisi nuper egressi, rerum exteriorum sollicitudine gravare cavebant, eas ipsi intra semetipsos, ut poterant, digerentes, et tantummodo de interioribus conscientiis diu conversatus cum Domino in monte Sina, et de caligine nubis egrederetur et descenderet ad populum, ex colloquio Domini facies ejus cornuta appareret et terribilis, adeo ut fugeret populus ab eo . Egressus enim Vir sanctus a facie Domini, qua in solitudine Cistercii, et sublimioris altitudine contemplationis in silentio aliquandiu fruitus erat, quasi de coelo afferens inter homines miraculum quoddam conquisitae sibi apud Deum plus quam humanae puritatis, homines quos regere, et inter quos conversari veniebat, pene omnes a se absterruit. Si quando namque de spiritualibus et aedificatione animarum sermonem ad eos habebat, loquebatur hominibus lingua Angelorum, et vix intelligebatur. Maxime autem in his quae ad mores hominum pertinebant, ex abundantia cordis sui
Abbreviated transcription (Latin):
expens flumen secabat: et ripe
inqua constiteramus adnata¬
bat. In nomine inquit domini: iubeo
te redire. Mox semala bestia aduerbũ
sancti retorsit: et multeriorem ripam.
uobis expectantib transmeauit. Ꝙ
cum om̃es non sine miraculo cerneremꝰ:
alcius ingemiscens ait. Serpentes me
audiunt: et homines non audiũt.
iscem pasche dieb

Expanded text:
erpens flumen secabat, et ripae in qua constiteramus, adnatabat: In nomine, inquit, Domini jubeo te redire. Mox se mala bestia ad verbum Sancti retorsit, et in ulteriorem ripam nobis exspectantibus transmeavit. Quod cum omnes non sine miraculo cerneremus, altius ingemiscens ait, Serpentes me audiunt, et homines non audiunt. X. Piscem Paschae dieb
Abbreviated transcription (Latin):
ilosophie. uel stulte illius uirtutis
iuenerit. Unde facturus mͥ opere
precium uideor. siuitam scĩssimi ui¬
ri. exemplo aliis mox futuram pre¬
scripsero: quo utiq adueram sapien¬
inquo nr̃i quoq racionem commodi
ducunus: ut non manem ab homi¬
nib memoriam. s s eternum adeo pre¬
mium expectemiis: quia ⁊ sup̃i non
ita uiximus. ut exemplo aliis eẽ pos¬
simus: delimus tam̃ operam. neis
lateret qui eẽt imitandus: Igitur
quamuis nequaꝗͣ ad om̃ia illius
potuerim ꝑuenire. a deo inquib
ip̃e tantum sibi conscius fuit: qr¬
laudem ab hominib non requirẽs
quantum inp̾o tuit. om̃es urtutes
suas latere uoluisset: Quãquam ⁊
ex his que comꝑta erant plura omi¬
simus: quia sufficere credimus si tan¬
tum excellenciora notarentur ⁊ simł
et legentib consulentlum fuit:
ne quod his pareret copia congesta
fastidium. Obsecro autem eos qui
lecturi sunt. ut fidem dictis ad hi¬
beant: neq me quicqm. nisi ꝯꝑtũ

Expanded text:
ilosophiae, vel stultae illius virtutis ilosophiae, vel stultae illius virtutis invenerit. Unde facturus mihi operae pretium videor, si vitam sanctissimi viri, exemplo aliis mox futuram, perscripsero: quo utique ad veram sapiennostri quoque rationem commodi ducimus, ut non inanem ab hominibus memoriam, sed aeternum a Deo praemium exspectemus, quia etsi ipsi non ita uiximus, ut exemplo aliis esse possimus, dedimus tamen operam, ne is lateret qui esset imitandus. igitur quamuis nequaquam ad omnia illius potuerim peruenire: adeo ea, in quibus ipse tantum sibi conscius fuit, laudem ab hominibus non requirens, quantum in ipso fuit, omnes virtutes suas latere voluisset. Quamquam etiam ex his quae comperta nobis erant, plura omisimus: quia sufficere credidimus, si tantum excellentiora notarentur. Simul et legentibus consulendum fuit, ne quod his pareret copia congesta fastidium. Obsecro autem eos qui lecturi sunt, ut fidem dictis adhibeant; neque me quidquam nisi compertum
Abbreviated transcription (Latin):
diti ex inde ꝑennem ut
putabant memoriam
nominis sui quesierunt: siuitas claro¬
rum uiroꝵ stilo illustrassent. Que
res utiq non ꝑennem quidem. S a¬
liquantulum tam̃ concepte spei fruc¬
tum afferebat: qr et sui memoriam li¬
cet incassum ꝓpagabant ⁊ tam̃ ꝓposi¬
tis magnoꝵ uiroꝵ exemplis. non ꝑ¬
ua emulacio legentib excitabat᷑. S
tamem nicħ ad beatam illam et̾nam¬
q uitam: hec eoꝵ cura ꝑtinuit Q
enim aut ip̃is occasura cum scło scrip
torem pugnantem. aut socratem phĩ¬
losophantẽ : cum eos non solum uni¬
tar sulticia sit. s ñ acertime etiam
impugnare clementia: Qiuippe qui
humanam uitam. p̾sentib tamen
actib estimantes: spes suaᷤ fa bulis ÷
animas sepulchris declerunt. Si quidẽ
ad solam hominum memoriam. se
ꝑpetuandos crediderunt: cum hoĩs
philophando: s pie. sc̃e. religiose q
uiuendo. Qui quidem ercor. humanis
litt̾is traditus intantum ualuit: ut
multos plane emulos. uł in anis ph¬

Expanded text:
diti exinde perennem, ut putabant, memoriam nominis sui quaesiverunt, si vitas clarorum virorum stylo illustrassent. Quae res utique non perennem quidem, sed aliquantulum tamen conceptae spei fructum afferebat: quia et sui memoriam, licet incassum, propagabant; et propositis magnorum virorum exemplis non parva aemulatio legentibus excitabatur. Sed tamen nihil ad beatam illam aeternamque vitam haec eorum cura pertinuit. Quid enim aut ipsis occasura cum saeculo scrtorem pugnantem, aut Socratem philosophantem? cum eos non solum imitari stultitia sit, sed non acerrime etiam impugnare, dementia: quippe qui humanam vitam praesentibus tantum actibus aestimantes, spes suas fabulis, animas sepulcris dederint: siquidem ad solam hominum memoriam se perpetuandos crediderunt; cum hominiphilosophando, sed pie, sancte religioseque vivendo. Qui quidem error humanus litteris traditus in tantum valuit, ut multos plane aemulos vel inanis ph
Abbreviated transcription (Latin):
iectis.
estabant᷑ etiam aliqui ex
fr̃ĩb audisse se demonẽ ꝓt̾uisᷤ
martinũ uotib ĩ crepãtẽ cͣ intͣ mõafti¬
ũ aliqͦs ex frib e d e qͥ olĩ baptismũ diu̾¬
sis errorib ꝑdidissẽt. ꝯu̾sos pꝰea recepiss:¬
singłoꝵ. s mͣrtinꝰ diabolo repugnãti
respõdit ꝯstant̾. antiqͣ delicta melioriᷤ
Contͣ dĩcentedro diabolo non ꝑtinere
adueniam triminosos. et semel.
lapsis nullam ad ño prestari posse
dementiam: tunc inhanc uocem fer¬
tur exclamasse martinus. Si tu ip̃e
omir̾abilis. ab hominũ insectatio¬
ne desisteres ÷ et ce factorum tuorũ¬
tuoꝵ uel hoc tempore cum dies iu¬
dicii in proximo est peniteret: ego tib
p̾sumptio. Inqua. et si auctoritatem
prestare non potuit: oftendit affectum.
Et quia de diabolo eiuscemq artib
sermo exortus est. non abre uidet᷑. li¬
cet extrinsecus referre ꝙ gestum est:
qr et quedam in eo martini uirtutũ
portio est. et res digna miraculo. recte

Expanded text:
iectis. testabantur etiam aliqui ex fratribus, audisse se daemonem proteruis Martinum uocibus increpantem, cur intra monasterium aliquos ex fratribus, qui olim baptismum diuersis erroribsingulorum: Martinum diabolo repugnantem respondisse constanter, antiqua delicta melioris contra dicente diabolo, non pertinere ad ueniam criminosos, et semel lapsis nullam a Domino praestari posse clementiam, tunc in hanc uocem fertur exclamasse Martinus: si tu ipse, miserabilis , ab hominum insectatione desisteres et te factorum tuorum uel hoc tempore, cum dies iudicii in proximo est, paeniteret, ego tibi praesumptio, in qua etsi auctoritatem praestare non potuit, ostendit affectum. et quia de diabolo eiusdemque artibus sermo exortus est, non ab re uidetur, licet extrinsecus, referre quod gestum est, quia et quaedam in eo Martini uirtutum portio est et res digna miraculo recte
Abbreviated transcription (Latin):
si deus te uocare uoluerit: indomo
tua morere: Si autem euaseris: uoti¬
num it̾ facilius explicabis: Sacius
est enim reuerti ad domum: qmͣ mori
inherẽmo: Ego uero hec audiens: ue¬
hementer lacrimans. et plangens
infelicitatem meam. locutus sum eis
dicens Adiuro uos ꝑ om̃ipotentem
deum. et reis om̃ib metuendum ui¬
dicii diem: ut ad ea que rogo consen¬
ciatis: Decepto itinere ñ desistite: Et si
mereor sancti martini uiclere basilicã:
gracias ago meo deo Sin aliud uł ex¬
anime corpus deferentes ibidem sepe¬
lite: quta deliberatio est mea non re¬
uerti domum. si non eius sepulchro
meruero presentari. Tunc una parit̾
flentes: iter qd̾ ceperamus aggredi¬
i gloriosi: ad basilicam eius adue

Expanded text:
si te Deus vocare voluerit, in domo si te Deus vocare voluerit, in domo tua morere; si autem evaseris, votivum iter facilius explicabis. Satius est enim reverti ad domum qin heremo'. Ego vero haec audiens, vehementer lacrimans et plangens infelicitatem meam, locutus sum eis, dicens: 'Adiuro vos per omnipotentem Deum et reis omnibus metuendum iudicii diem, ut ad ea quae rogo consentiatis. De coepto itinere non desistite; et si mereor sancti Martini videre basilicam, gratias ago Deo meo; sin aliud, vel exanimum corpus deferentes ibidem sepelite, quia deliberatio mea est, non reverti domui, si non eius sepulchro meruero praesentari'. Tunc una pariter flentes, iter quod coeperamus adgredisi domni, ad basilicam eius adve
Abbreviated transcription (Latin):
litudinem cum pustulis malis et fe¬
bre Negato q usu potus et cibi. ita
angebar: ut amissa om̃i spe uite pre¬
sentis. de solis sepulture necessariis co¬
gitarem: Qsidebat enim mors assiclua:
cum ardore animam cupiens expug¬
nare decorpore: Tunc iam ualde exani¬
mis. inuocato nomine beati martini
antistitis. parumꝑ ꝯualui: et lento
ad huc conamine iter incipio prepa¬
rare. Insederat enuim aĩo: ut locum ui¬
neabilisꝰ sepulchri uisitare deberem
iͥnde canto desiderio affectus sum: ut
nec uiuere me optarem sitardius dixe¬
xissem. Et qui uix euaseram ardorem
incõmocli: cepiiterum desiderii febre
succendi: Nec mora. ad huc parum for¬
tis: iter cum eis arripio: Actisq duab
aut crib mansionib: ingressus siluas.
corrui rursum infebre Et tam graui¬
ter cepi agere: ut om̃es me autuma¬
rent uitam amitt̾e. Tunc accedentes a¬
mici: uidentes me ualde lassum dice¬
bant: Reuertamur ad propria Et

Expanded text:
letudinem cum pustulis 1029 malis et feletudinem cum pustulis 1029 malis et febre, negatoque usu potus atque cibi, ita angebar, ut amissa omni spe vitae praesentis, de solis sepulturae necessariis cogitarem. Obsidebat enim membra febris assidua cum ardore, animam cupiens expugnare de corpore. Tunc jam valde exanimis, invocato nomine beati Martini antistitis, parumper convalui, et lento adhuc conamine iter incipio praeparare; insederat enim animis ut locum venerabilis sepulcri visitare deberem. Unde tanto desiderio affectus sum, ut nec vivere me optarem, si tardius direxissem. Et qui vix evaseram ex ardore incommodi, coepi iterum desiderii febre succendi. Nec mora, adhuc parum fortis iter cum meis arripio, actisque vel duabus vel tribus mansionibus ingressus silvas, corrui rursus in febrem, et tam graviter agere coepi, ut omnes me autumarent vitam amittere. Tunc accedentes amici, et videntes me valde lassum, dicebant: Revertamur ad propria; et
Abbreviated transcription (Latin):
gatus autem a circumstantib quid
sibi. eẽt respondit: Triantem illum
quem pauperes requirebant ꝑiura¬
ui: et ideo me presens uinclicta flagel¬
lat: S rogo ut eum accipientes red¬
datis matricule: Quo reddito: statim
uite ꝑderet: nec dampna ad ẽpte pecu¬
nie possicderit. S ad quid non mortalia
pectora cogis execranda cupiditas: Que
inuicla condam uidue duob minutisꝰ
celeste regnum mercanti fueras: modo
hunc ꝑunum triantem adima precipi¬
tas: Et que uidam appendisti laquo in
magistri. precio hunc ꝑparuum num¬
misma demergis intartaꝵ. Satis ergo
hec ad comprimendã maloꝵ demerita¬
tem dicta susficiant:
rgo exactis que curca alios gesta
sunt: aggrecliar que circa me
indignum. uirtus est presentis opera¬
ta patroni: Anno centesimo sexagesi¬
mo tertio. post assumptionem sanct
ac deprecabilis uiri beati martini anti¬
stitis. regente ecclesiam turonicam eu¬
geberti gloriosissimi regis: irrui iua¬

Expanded text:
gatus autem a circumstantibus quid gatus autem a circumstantibus quid sibi esset, respondit: Triantem illum quem pauperes requirebant, perjuravi, et ideo me praesens vindicta flagellat: sed rogo ut eum accipientes reddatis matriculae. Quo reddito, statim vitae perderet, nec damna adeptae pecuniae possideret. Sed ad quid non mortalia pectora cogit exsecranda cupiditas? Quae invida quondam viduae duobus minutis coeleste regnum mercanti fueras, modo hunc per unum triantem ad ima praecipitas. Et quae Judam appendisti laqueo in Magistri pretio, hunc per parvum numisma demergis in tartara. haec ad conpremendam malorum temeritatem dicta sufficiant. 32. Ergo his exactis quae circa alios gesta sunt, adgrediar quae circa me indignum virtus praesentis est operata patroni. Anno centesimo sexagesimo tertio post assumtionem sancti ac praedicabilis viri beati Martini antestitis, regente eclesiam Turonicam giberti gloriosissimi regis, irrui in va
Abbreviated transcription (Latin):
ulcio diuina ꝓcesserit. quim
santa porici puranent ad comp¬
mñdam ꝑfidoꝵ audaciam ñ silebo
Cum ad matriculam illam quam sãc¬
tus suo beneficio deuõtoꝵ elemosinis
pascit. cotidie afidelib necessaria tri¬
buantur consuetudinem benedicti pau¬
peres habent÷ ut cum multi exhis ꝑ
loca discesserint custodem inibi dere¬
linquant: qui qd̵ fuerit oblatum ac
cipiat. Quidam ergo deuotus. unum
triantem mercedis intuitu detulit:
Quem custos loci collectum: fratrib
occultare non metuit: Conuementes
autem pauperes ad sextam. siscitati
sunt ante dictum custodem: quid sibi
beatus pastor solita pietate respiciens
transmisisset: Aucdierant enum ibidẽ
aliquid fuisse largitum: Qui ait cũ
sacramento: ꝑhunc locum sanctum.
et uirtutem sancti martini: quia hic
ampluis non uenit qmͣ unus argen¬
teus: Nec dum enim uerba comple¬
bat: statim tremens corruit interrã:
Suoq lectulo alioꝵ manib redditꝰ.
cepit grauiter singultare: Interro¬

Expanded text:
cesserit, qui in sanctam porticum periuraverit, ad conpremendam perfidorum audaciam non silebo. Cum ad matricolam illam, quam sanctus suo beneficio de devotorum elymosinis pascit, cotidie a fidelibus necessaria tribuantur, consuetudinem benedicti pauperes habent, ut, cum multi ex his per loca discesserint, custodem inibi derelicipiat. Quidam ergo 1028 devotus unum triantem mercedis intuitu detulit, quem custos loci collectum fratribus occultare non metuit. Convenientes autem pauperes ad sextam, sciscitati sunt antedictum custodem quid sibi beatus pastor solita pietate respiciens transmisisset, audierant enim ibidem aliquid fuisse largitum. Qui ait cum sacramento: Per hunc sanctum locum, et virtutes domni Martini, quia hic amplius non venit, quam unus argenteus. Necdum enim verba complebat, cum statim tremens corruit in terram, suoque lectulo aliorum manibus redditus, coepit graviter singultire. Interro
Abbreviated transcription (Latin):
serit: qr regnum dei. non ineloquen¬
cia s infide constat. Mleminerint etiã.
salutem scł̃o ñ aboratorib s apiscato¬
rib predicatã. c̃utiq utile fuisset. id
quoq dñs prestare potuisset. Ego enĩ
cum primum animum ad scribendũ
appuli. qr nefas putaram tanti uiri la¬
tẽre uirtutes÷ apud me ip̃m didici ut
solo ecimis non erubescerem: qr nec
magnam istarum unquam rerum sci¬
enciam contigissem: et si quid ex his
studus olim fortasse libassem: totũ ĩd
disuegudine tanti temporis ꝑdidissẽ.
s tamen ne nos maneat tam moles¬
sta defensio: suporesso si tibi uideret᷑
nomine libellus edatur: Eed ut fieri
lit pagina: et qd susficit loquatur
materia⁊ non loquat᷑ auctorem:

Expanded text:
lerit: quia regnum Dei non in eloquenlerit: quia regnum Dei non in eloquentia, sed in fide constat. Meminerint etiam, salutem saeculo non ab oratoribus, sed a piscatoribus praedicatam; cum utique, si utile fuisset, id quoque Dominus praestare potuisset. Ego enim cum primum animum ad scribendum appuli, quia nefas putarem tanti viri latere virtutes, apud me ipse decidi ut soloecismis non erubescerem: quia nec magnam istarum umquam rerum scientiam contigissem; et, si quid ex his studiis olim fortasse libassem, totum id desuetudine tanti temporis perdidissem. Sed tamen, ne nos maneat tam molesta defensio, suppresso, si tibi videtur, nomine libellus edatur. Quod ut fieri sit pagina; aut, quod sufficit, loquatur materiam, non loquatur auctorem.
Abbreviated transcription (Latin):
eueros de¬
siderio fr̃a¬
temEgo qͥ¬
dem frater̾ u¬
nanimis. libel¬
lum quem cleuita sc̃i sslartimi scrip¬
seram. scecda sua promere et intra do-¬
mesticos parietes cohibere decreuerã:
quia ut sum natura infirmus iudici¬
a humana uitabam ⁊ ne ꝙ fore arbi¬
tror. sermo incultior legentib disp¬
liceret. om̃ium q reprehensione dig¬
m̃ssimusꝰ iuidicater: quimatiam diser¬
cis merito scciptorib reseruandam. impu¬
dens oecupassem. S petenti tibi sepius.
negare non potui. Quid enim eẽt ꝙ
non amori duo. uł cum detrimento
mei pudoris impenderem: Ea tibi fi¬
ducia libellum edidi qua nulli ate
ꝑdencdum reor: quia id spopondisti. S
uereor. ne tuei ianua sis futurus: et e¬
mussus semel non queat reuocarz. E
si acciderit. et ab aliquib eum legi ui¬
deris: bona uenia id as lectorib po¬
stulabis. ut res pocius quam uerba ꝑ¬
penclant ÷ et equo animo ferant. si au¬
res eoꝵ uiciosus forsitan secmo ꝑcus¬

Expanded text:
EVERUS DESIDERIO chatem. Ego quidem, frater unanimis, libellum quem de vita sancti Martini scripseram, scheda sua premere, et intra domesticos parietes cohibere decreveram; quia, ut sum natura infirmus, judicia humana vitabam, ne quod fore arbitror sermo incultior legentibus displiceret, omniumque reprehensione dignissimus judicarer, qui materiam disertis merito scriptoribus reservandam impudens occupassem: sed petenti tibi saepius negare non potui. Quid enim esset, quod non amori tuo vel cum detrimento mei pudoris impenderem? Verumtamen ea tibi fiducia libellum edidi, qua nulli a te prodendum reor; quia id spopondisti. Sed vereor, ne tu ei janua sis futurus, et emissus semel non queat revocari; quod si acciderit, et ab aliquibus eum legi videris, bona id venia a lectoribus postulabis, ut res potius quam verba perpendant, et aequo animo ferant, si aures eorum vitiosus forsitam sermo percu
Abbreviated transcription (Latin):
ueni aũt ex p̾cepto ut clictũ est ep̃i.
et abb̃m feriatum ab oĩ sollicitudi¬
ne domꝰ tam int̾iori ꝙͣ ext̾iori: ua¬
cantem d̾o ⁊ sͥ. et qͦi in deliciis ꝑadi¬
si exultantem. Ingressusq regiũ
illud cubiculum. cum consid̾arem
habitationem et habitatorem: tan¬
tam mͥ łm testor domꝰ illa incucie

Expanded text:
veni autem ex praecepto, ut dictum est, Episcopi veni autem ex praecepto, ut dictum est, Episcopi et Abbatum feriatum ab omni sollicitudine domus, tam interiori quam exteriori, vacantem Deo et sibi, et quasi in deliciis paradisi exsultantem. Ingressusque regium illud cubiculum, cum considerarem habitationem et habitatorem, tantam mihi, Deum testor, domus ipsa incutie
Abbreviated transcription (Latin):
s et sanitatis spem hr̃e clic̾et. si con¬
silio eiꝰ acquiescens sccłm infirmitatis
sue modum. aliꝙͣ corꝑisuo curã
pat̾etur impendi. Ille uͦ arigore
uł usu ꝯsuetudinis sue minꝰ faci¬
le flecti posset: ꝓfectꝰ ep̃c ad capitłm
cist̾ciense ibi coram paucuł abb̃ib
qui ꝯuen̾ant pontificali humili¬
tate et sac̾dotali caritate toto corꝑe
int̾ram ꝓstratꝰ ÷ peciit et obtinuit
ut toto anno uno inobedientiam
sͥ trad̾et᷑. Ad enim tante humilita¬
ti. intanta posset auctoritate negari:
Reu̾sꝰ itaq claramuallem extͣ clan¬
straet t̾minos monast̾i domũcłam
unam ei fi̾ p̾cepit ÷ ordinans et mã¬
dans in cibo uł potu. sine in aliqͦeuis¬
mͦi circaeum nullam ibi ten̾i or¬
dinis distͥccionem: nullam de tota
cura domꝰ ad eum referri sollicitu
et ego claram uallem ip̃mqs fre¬
quentare cepi. Quem cum ibi cũ
qͦdam alb̃e alt̾o uisitarem: inue¬
nieum in suo illo tugurio qͣle le¬
ꝓsis incõpitis publicis fĩ solet. In¬

Expanded text:
re diceret, si consilio ejus acquiescens, secundum infirmitatis suae modum aliquam corpori suo curam pateretur impendi, ille vero a rigore vel usu consuetudinis suae minus facile flecti posset, profectus Episcopus ad capitulum Cisterciense, ibi coram pauculis abbatibus qui convenerant, pontificali humilitate et sacerdotali charitate, toto corpore in terram prostratus, petiit et obtinuit ut tantum anno uno in obedientiam sibi traderetur. Quid enim tantae humilitati in tanta posset auctoritate negari? Reversus itaque Claram-Vallem, extra claustra et terminos monasterii domunculam unam ei fieri praecepit: ordinans et mandans in cibo vel potu, sive in aliquo ejusmodi circa eum nullam ibi teneri Ordinis districtionem; nullam de tota cura domus ad eum referri sollicitudet ego Claram-Vallem, ipsumque frequentare coepi: quem cum ibi cum quodam abbate altero visitarem, inveni eum in suo illo tugurio, quale leprosis in compitis publicis fieri solet. In
Abbreviated transcription (Latin):
ad familiarem ficdutiam et lib̾ta¬
tem loq̃ndi ꝓclucto collociuio ad
alt̾utrum iam meliꝰ eum ꝯm̃daret
conscĩa sua qm u̾ba. Qd multaᷤ
Exillacdie et illa hora fc̃i st̃ cor unũ
et aĩa una inclño. in tm̃ ut sepe al¬
t̾ alt̾um hospitem deinceps hr̃et.
uitas cathalanensis. Qͥn ⁊̃ et rem̃¬
sis ꝓuincia et gallia tota .ꝑ eũ in
deuotionem excitata est. et reu̾en¬
tiam uiri dei: Ab illo siqͥdem tanto
ep̃o et cet̾i cliclicert susciꝑe eum: et
reu̾eri tanqm angłidei: ita ut hꝰ¬
c̃pis pͥsensisse in eo grãm uideat᷑ hõ
tante auctoritatis. sic affectꝰ gͣ igno
usq infirmitas alb̃is ingrauescet.
ut lam ñ nͥ mors eiꝰ. aut oĩ morte gͣ¬
uior uita sꝑaret᷑: ab ep̃o uisitatꝰ est.

Expanded text:
ad familiarem fiduciam et libertaad familiarem fiduciam et libertatem loquendi producto colloquio ad alterutrum, jam melius eum commendaret conscientia sua quam verba. Quid multa? Ex illa die et ex illa hora facti sunt cor unum et anima una in Domino, in tantum ut saepe alter alterum hospitem deinceps haberet, vitas Catalaunensis. Quin etiam Remensis provincia et Gallia tota per eum in devotionem excitata est, et reverentiam Viri Dei. Ab illo siquidem tanto episcopo caeteri didicerunt suscipere eum et revereri tanquam angelum Dei, ita ut is praesensisse in eo gratiam videatur homo tantae auctoritatis, sic affectus erga igusque infirmitas Abbatis ingravesceret, ut jam nonnisi mors ejus, aut omni morte gravior vita speraretur, ab Ep
Abbreviated transcription (Latin):
um aũt missꝰ nouit̾ clarã¬
uallem b̾nardꝰ orclinandꝰ
eẽt in minist̾ium ad qd̃ as¬
sumptꝰ erat. et sedes lingonensis
uacaret. ad cimͣ orclinatio ip̃a respi¬
ciebat: q̃rentib fr̃ib qͦ eum cluc̾ent
ordinandum. cito de ꝓximo se ob¬
culit bona fama uen̾abił cathalau¬
nensium ep̃i. opinatis sinu illiꝰ ma¬
gistͥ guilłi de cãpelł illucq eũ tͣłismit¬
tendum ẽẽ cliffinitum ẽ. Sicq fc̃m
est. abuit aũt cathalanum: assũpto
secum elbodone monacho qͦdam ci
iuuenis exesi corꝑis et moribun¬
di. habitu qͦ depitabił ÷ et subseq̃n¬
te monacho seniore. et magnitu¬
dine et robore corꝑiseleganti: ali¬
isxidentib. aliis irridentib : aliis
sic̃ẜ uus dei. Cum enim pͦ in pͥua¬
to colloquio õĩ meliꝰ locutione pry¬
dentiam uiuenis magis magisc¬
ꝓd̾et u̾eꝯdia loq̃ndi: intellexit uir
sapiens diuinam uisitationem ĩ
aduentu sui hospitis. Nec defuit hoᷤ¬
pitalitatis pia instantia: donec uscy

Expanded text:
um autem missus noviter Claram-Vallem Bernardus, ordinandus esset in ministerium ad quod assumptus erat, et sedes Lingonensis vacaret, ad quam ordinatio ipsa respiciebat, quaerentibus fratribus quo eum ducerent ordinandum, cito de proximo se obtulit bona fama venerabilis Catalaunensium episcopi, opinatissimi illius magistri Guillelmi de Campellis, illucque eum transmittendum esse definitum est. Sicque factum est. Abiit autem Catalaunum, assumpto secum Elboldone monacho quodam Cipi domum juvenis exesi corporis et moribundi, habitu quoque despicabilis, subsequente monacho seniore, et magnitudine et robore corporis eleganti, aliis ridentibus, aliis irridentibus, aliis sicut servus Dei. Cum enim primo in privato colloquio omni melius locutione prudentiam juvenis magis magisecundia loquendi, intellexit vir sapiens divinam visitationem in adventu hospitis sui. Nec defuit hospitalitatis pia instantia, donec usque
Abbreviated transcription (Latin):
muneris gr̃a: et suscepit eos basilla
quasi famulos: quos tamen qͣi apłos
ad orabat. Hacabat autem cum eis. oĩ
hora: et quasi eunuchos habens inserui¬
cio. non dieb. non noctib. acolloquiis
duuinis et oracione cessabat. Igitur cor¬
nelius cum eẽt mnurbe roma sacrelegis
antistes: ꝑuenit ad eum latenter et ba¬
pticauit eam. Confirmata autem be¬
ata basilla intimore dei. procurante mi¬

Expanded text:
muneris | gracia Et suscepit basilla muneris | gracia Et suscepit basilla quasi famulos . quos quasi | apostolos adorabat. Vacabat autem . cum eis omni ho| ra et quasi eunuchos seruitio habens Non diebus non noc| tibus a conloquiis dei et oratione cessabat Igitur cornilius | cum esset in urbe roma sacrae legis . antestis peruenit ad | eum latenter . et baptizauit eam Confirmata autem | beata basilissa in timore dei procurante mi
Abbreviated transcription (Latin):
Nam ip̃e ut reciperet᷑ orauit. Qii enĩ
incorpore constitutus demonia effu¬
gabat. et illuminabat oracione cecos:
martirum quem m̾ito eccł̃ia suscepe¬
rat sacerdotem: Iuxta nutriam gͥ ubi
sancta eugenia fil̾ia eus monast̾ium
rat ecclesiam xp̃o: illic suum iussit
collocare corpusculum. Inquo etiam lo
eo beatissima cdaudia xenodochium col¬
tionib ꝑegrinoꝵ deserurent. Ip̃a aĩs
cum auito et sergio filiis. una cum be
Igitur filios philippi cum om̃i gaudio
senatus suscepit romanoꝵ: ita ut unĩs
proconsulem cartagini: et alium uica¬
rium affrice destinarent. Ad beatam
uero eugeniam dum multe matrone
conuenirent: et pene om̃es quascumq
uirgines potusset notas aut amicas
inuirginitate dominica ꝑmanere. Int̾ea
ne basilla. cupiebat ad eam ꝑtingere:
s quia causa nominis xp̃iani ad eam
Tunc beata eugenia conuocat ad secomi
os uocat milites xͦ: dẽnouos basille sub
sp̃e muneris offeram: ut uos eam xp̃o
domino faciatis ancillam. fit itaq huiꝰ

Expanded text:
hanc ut reciperet, oravit. Nam qui in corpore positus daemonia fugabat, et illuminabat oratione caecos, collegam, quem merito Ecclesia susceperat sacerdotem. Juxta atria itaque ibi sancta Eugiam | christo illic suum iussit collocari corpusculum In quo loco | beatissima claudia xenodocium fabtionibus peregrinantium deservirent; ipsa autem cum Avito et Sergio filiis, et cum beat-Igitur filios Philippi cum omni gaudio senatus recepit Romanorum, et unum proconsulem carthaginis alium uecarium africae | dirigunt. Ad beatam autem eugeniam dum mul| tae matronae conuenirent Et paene omnes quas| cumque uirginis potuisset notas aut amicas in uirginitate . dominica | permanire  basilla| cupiebat ad eam pertingere Sed quia causa nomi| nis christiani ad eam Tunc beata eugenia conuocat ad se beatos conuocat christus | dono uos baselissae . sub specie muneris . offeram . ut uos | eam christo domino faciatis ancillam fit itaque huius
Abbreviated transcription (Latin):
nimo oblatum sibi abeugenia cern̾et
reddi: declinat ad maiorem int̾itum
egritudinem simulat. Quam cum be¬
ata eugenia rogata uisitaret: sedenti
cepit. Intollerabilis circa te amor meum
pectus exagitat: nec ullum remedium
fatigacioni mee repperire potui: nisuit

Expanded text:
nimo oblata sibi ab eugenia | cerneretur nimo oblata sibi ab eugenia | cerneretur reddi declinat ad maiorem interitum aegritudi| nem simolat Quam cum beata eugenia rogata uisitaret | Sedentire Intolerabilis circa ti meum pectus | exagitat nec ullum remedium fatigationi meae repperire | potui . nisi
Abbreviated transcription (Latin):
gesta eius que singillatim narrare per
longum est: quantum ꝑmittit breui¬
tas accelamus. Matrona quedam alexã¬
drina cet̾is matronis p̾stancior nomi¬
ne melancia. audiens opinionẽ eius
uenitad eam: que quartano tipo gra
uissimo ꝑannum et eo ampluis uexa¬
batur. Quam cum beata eugenia oleo
lenciam fellis euomuit: et sanissima
interea munera. scifos argenteos tres
gr̃am mittit ad beatam eugeniam. Cui
gratent̾ illa remittens que miserat: ait.
Habundamus: et suꝑhabundamus. oi¬
b bonis. Inde ortor te carissima melan
et ampliora ꝑmitt̾e. Interea fit assicdlua
cura beatam eugeniam: et innullo dep̾¬
hendens ꝙ eẽt femina. elegancia deci¬
pitur iuuentutis. Hidens enim melan¬
tia iuuenem puerum: putabat ẽẽ ter¬
renum. Se autem non sc̃itate enus. S
aliqua arte existimans fuisse saluatam:
inconcupiscenciam eius labitur: et sui¬
orib pecuniis cupidiorem: cepit infi¬
nita offerre: et ampliora ꝓmitt̾e. Cum¬
q sepius eam deprecaretur: et grato a¬

Expanded text:
sunt sigillatim narrare| per ordinem Quantum permittit breuitas ada| mus Matrona quaedam . alexandrina ceteris ma| tronis . Praestantior nomine melantia audiens opinio| nem eius . uenit ad eam . Quia quartanae typo gra| uissime per annum et eo amplius uexabatur | Quam cum bealentiam fellis evomuit. Et sanissima interea munera, scyphos argenteos tres gratia mittit ad beatam Eugeniam. Cui gratanter remittens quae miserat, ait: Abundamus, et superabundamus omnibus bonis. Unde te, parens charissima Melant ampliora promittere Fit a\s/siduo circa beatam | eugeniam et+ nullo depraehendens+ quod esset femina elegantia | decepitur iuuentutis Videns enim iuuenem puerum putabat | esse terrenum+ Se autem non sanctitate eius sed aliqua arte ex| istimans fuisse saluatam in concupiscentiam eius elabitur | oris pecu\i/niae cupidiorem coepit infi| infinita offerre . et ampliora promittere cumquae saepius | eadem praecaretur+ . et grato a
Abbreviated transcription (Latin):
Bauli apłi inhac parte monita: om̃i¬
no tenenda sunt. Dicit enim tunetheo
discipulo suo. Noli uerbis contendere:
ad nichilum enim utile est: nisi ad sub¬
uersionem auiliencium. S ne hoc tes¬
timoniũ. non quasi cauti s quasi timi¬
di ꝓferamus: accẽdente ignem inmedi-¬

Expanded text:
pauli apostuli in hac parte monita . omnino tenenda | sunt Dicit enim thimotheo discipulo suo noli uerbis conden| dere in nihilum enim utile est nisi . in subuersione audientium | Sed ne hoc testimonium non quasi ingauti sed quasi ti| midi proferamus Accendatur ignes in medi
Abbreviated transcription (Latin):
cipis xp̃ianos: dampnas. ꝑcutis. incen¬
dis. bene nos accipis: non tamen tales
ris: tam̃ adduci precipe ancillam quã
inpudicissimum frequent̾ quidem cir¬
ca uiles ꝑ sonas detectum in adult̾iis¬
nouimus: s ip̃a inpunitas ad hoc eum
adduxit. ut etiam domine mee circa pͥ¬
mam horam diei cubiculum inpuden¬
ter ingressus. primo quidem sermonẽ
quasi prosalute eius uenerit indicabĩt:
scdo prosua concupiscencia: tercio eam
aliquos iubet ad ẽẽ : qui ita gestum. sõ¬
testimonio confirmarent. Cumq appli¬
carent᷑ singuli : ita ẽẽ ut illa dixerat
testabantur. Tunc iudex uehem̃t̾ cõmo¬
tus ait. Quid ad hec infauste dicturus
es quem tot reuincunt testes: tanta q
indicia manifestant: Ad hec beata eu¬
genia respondit. Tempus inquid loquẽ¬
di est: quia tempus tacendi transiuit.
Optaueram quidem crimen obiectum.
infuturo iudicio reseruare: et castitatẽ
meam illi soli oftendere cuiꝰ amore sec¬

Expanded text:
aecepis christianos damna . percute .| incenaecepis christianos damna . percute .| incende . bene nos accipis. Non tamen tales ris tamen adduci praecipe ancil| las quas inpu| dicissimum frequenter quidem circa uiles personas detec| tum in adulteriis Sed ipsa inpunitas . ad hoc eum addu| xit ut etiam dominae nostrae circa primam horam | cubiculum inpudenter ingressus Primum quidem ser| monem quasi pro salute eius uenerit . indicauit Secundo | pro sua concupiscentia Tertio etiam | aliquos iubet qui testimonio confirmarent. Cumque applicarentur singuli; ita esse, ut illa dixerat, testabantur. Tunc judex vehementer commotus, ait: Quid ad haec, infauste, dicturus es, quem tot revincunt testes, tantaque iudicia manifestant | Ad haec beata eugenia ait Tempus inquid loquendi est | quia tempus tacendi transiunt Optaueram equidem | crimen oblectum in futuro iuditio reputare Et caste| tatem meam illi soli ostendere . cuius amore ser
Abbreviated transcription (Latin):
et pudorem atq uerecundiam matrona
lem. fraudulenta astutia capiatis: Dic
nunc furcifer que te temeritas conpulit.
ut illustrem feminam melanciam ad¬
sonam: et ingressus sub specie medlici ca-¬
stitatem generosissimam. ad lupanaris ig¬
nominiam prouocares: Aucdiens hec beata
eugenia capite demisso ne posset agnosci:
tale reddidit prefecto responsum. Dominꝰ
cuit: et integritatem corporis custodiẽ
autem melancia falsam testaͤm nunc pos¬
sumus declinare: s melius est ut nospa¬
ciamur mala. quam illa cum uicta fu¬
erit aliquid paciatur mali: et fructus
am principum testetur ur̃a sublimitas.
ꝙ non ineam ipam retorqueatis senten¬
ciam. et hec fallax testis. nichil paciat᷑
mali: et nunc probabimus ineadem cͥ¬
men. ꝙ nobis obicit redundare. At u¬
bi testatus ẽ ꝑ principum salutem pre¬
fectus: ꝓmittens ad om̃ia que postula
anigredinis nomen: et tenebrosa mali¬
cia. Applicar fecisti eculeos: suspendi p̾¬

Expanded text:
et pudorem atque uerecundiam matrona| et pudorem atque uerecundiam matrona| lem fraudolenta astucia capiatis. Dic nunc furcifer que| te temeritas conpulit ut inlustrem feminam . melantiam| ads, et ingressus sub specie medici, castitatem generosissimam ad lupanariam ignominiam provocares? Audiens haec beata Eugenia, capite demisso, ne possit agnosci, taliter dedit praefecto responsum: Dominuscuit: et integritatem corporis custodientautem Melanthiam, falsam testem nunc possumus declarare: sed melius est, ut nos patiamur mala, quam illa, dum convicta fuerit, aliquid patiatur, ne et fructus as principum tes| tetur uestra sublimitas quod non in eam ipsam retorque| atis sententiam Et haec fallax testis . nihil patiatur | mali Et nunc probabimus in eandem . crimen quod nobis | oboecit redundare Ad ubi testatus est principum | salutem praefecto promitens ad omnia quae postula| a nigre| dinis nomen et tenebrosa melantia adplicare fecisti | aeculius suspendi pr
Abbreviated transcription (Latin):
qui unctum ferro cum om̃ib commo¬
rantib ei deponerent. Deponunt᷑ om̃s¬
unius carceris eos non ferebat locus: per
diuersas custodias diuiduntur. P̃ost ħ
statuitur dies muneris: in quo alii ad besti¬
as. alii uero ad ignes alii addiu̾sa supplicia
dampnarentur. fit rumor immanis: in
pudens quoq fama totam pene gypti
ꝑagrat prouinciam. Om̃es creclunt : õs
condemipnant: om̃ib ueri simile uiletur
ẽe melanciam illustrem feminã. menti¬
ri non posse. Quid multa:. Nenit dies
munerum statutus. in quo diu̾se cuuta¬
tis ꝑsone inuicino conueniunt: ut uide¬
Introducuntur inchat̾enis et collarib
ferreis cum beata eugenia: et nullo agnol¬
cente ꝙ eẽt femina. clamor ppłi diuersis
sentenciis ingruebat. Tunc iubetur ad¬
nuncios eam prefectus audiret: s exore
eins addic̾et u̾itatem. Aptantur eculei ̃
uerbera fere. flamme tortores: et cetera
que solent abscondita cordis exculpere p̾¬
parantur. Tunc prefectus philippus: im¬

Expanded text:
qui eum vinctum ferro cum omnibus commorantibus deponerent. Deponuntur itunius carceris eos non ferebat locus, per diversas custodias dividuntur. Post haec statuitur dies funeris, in quo alii ad bestias, alii vero ad ignes, alii ad diversa supplicia damnarentur. Fit rumor immensus, pudens quoque fama cunctam Aegypti peragrat provinciam. Omnes credunt, omnes condem| nant . omnibus uiri . simile uidetur esse Melantiam inlus| trem feminam mentiri non posse Quid multa uenit dies | munerum constitutus . in quo uniuersae ciuitates positę | in uicino conueniunt . ut uidiIntroducuntur in catenis et collaribus | ferreis . cum beata eugenia Et nullo agnoscente | quod esset femina clamor populi diuersis sententiis | congruebat. Tunc iubetur adrnuntios eam praefectus audiret Sed ex ore eius | addisciret ueritatem Aptantur aeculei . uerbera+ . | fere . flammae tortores . Et cetera quae solent abscondi| ta cordis exculpere praeparantur Tunc praefectus | phylippus
Abbreviated transcription (Latin):
enim uirtus est nominis eus: ut etiam
femine intimore eius posite. uirilem ob¬
femine: om̃es enu inxp̃o unum sumꝰ.
Nuiꝰ ergo normam animo feruente sus¬
cipiens. et confidenciam qmͣ in xp̃o ha¬

Expanded text:
enim uirtus est nominis efeminae in timore ejus positae virilem obfeminae, omnes enim in Christo unum sumus . Hujus ergo normam animo fervente suscepi, et ex confidentia quam in Christo ha