comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
scentia catuis. & õcupiscentia oculorũ ẽs & ambitio scłi
Non diligamꝰ ꝑ carnis uoluptatẽ corrũperes atq corrũ¬
pi.ne ad miserabiliorẽ corruptionẽ dolorũ torm̃torũq
irenianius. Non diligamꝰ certamina. ne angłis qui talib
gaudent. in potestatẽ demur humiliandi. uinciendi.
uerberandi. Non diligamus uisibilia spectacula. ne ab
ipsa ueritate aberrando. & amaudo umbras. in tenebras
piciam̃. Hon sit nobis religio infantasiatib ur̃ is
Melius ẽ enĩ qualecũq uerũ quã om̃e qͥcqͥd parbi¬
trio fingi potest. & tam̃ animã ipsã quãuis aniuia
uerasit. cũ falsa unaginat᷑. colore ñ debemus. M eli¬
or ẽ enĩ uera stipula quã lux in ani cogitatione pro
suspicantis uoluntate formata. & tanĩ stipulã quã
sentimus & tangimus. demĩtis est credere oolendã.
Non sit nobis religio. humanorũ operum cultus.
Meliores eiũ st̃ ipsi artifices qui talia fabricant᷑.
quos tam̃ colere ñ debemꝰ Nolusit nobis religio

Expanded text:
oncupiscentia oculorum est, et ambitio saeculi . Non diligamus per carnis voluptatem corrumpere atque corrumpi, ne ad miserabiliorem corruptionem dolorum tormentorumque veniamus. Non diligamus certamina, ne angelis qui talibus gaudent, in potestatem demur, humiliandi, vinciendi, verberandi. Non diligamus visibilia spectacula, ne ab ipsa veritate aberrando et amando umbras, in tenebras. Non sit nobis religio in phantasmatibus nostris. Melius est enim qualecumque verum, quam omne quidquid pro arbitrio fingi potest; et tamen animam ipsam, quamvis anima vera sit cum falsa imaginatur, colere non debemus. Melior est vera stipula, quam lux inani cogitatione pro suspicantis voluntate formata; et tamen stipulam, quam sentimus et tangimus, dementis est credere colendam. Non sit nobis religio humanorum operum cultus. Meliores enim sunt ipsi artifices qui talia fabricantur, quos tamen colere non debemus. Non sit nobis religio
Abbreviated transcription (Latin):
quã suauis ẽ dñs. Nec erit dubiũ qđ post hanc uitã futu¬
rum sit. & ꝑfectionis suȩ. fide . spe. caritate nutriunt᷑.
Post hane autẽ uitã & cognitio ꝑficietur. quia ex parte
nunc scimus. cũ autẽ uenerit quod ꝑfectum ẽ. ñ erit
ex parte. sed paxomĩs aderit. Nunc enĩ alia lex in m̃bris
meis repugnat legi ñtis meȩ. sed liberabit nos de corpo
magna parte concordamus cũ adũsario dũ cũ illo sumꝰ
in uia. Et tota sanitas & nulla indigentia. & nulla fati¬
gatio aderit corpori. qr corruptibile hoc tp̃e atq ordi¬
ne suo quo resurrectio carnis futura ẽ. induetͣ in cor
ruptione. Himirũ autẽ amant & in actione solã pacẽ
&e in corpore solã sanitatẽ. Hoc in eis enĩ ꝑficiet᷑ post
hanc uitã. qđ in hac uita plus diligunt. Harũ quippe¬

Expanded text:
quam suavis est Dominus. Nec erit dubium quid post hanc vitam futuquam suavis est Dominus. Nec erit dubium quid post hanc vitam futurum sit; et perfectionis suae fide, spe, charitate nutriuntur. Post hanc autem vitam et cognitio perficietur; quia ex parte nunc scimus, cum autem venerit quod perfectum est, non erit ex parte : et pax omnis aderit; nunc enim alia lex in membris meis repugnat legi mentis meae, sed liberabit nos de corpormagna in via: et tota sanitas, et nulla indigentia, et nulla fatigatio aderit corpori: quia corruptibile hoc tempore atque ordine suo quo resurrecruptionem. Nimirum autem amant et in actione solam pacem et in corpore solam sanitatem. Hoc in eis enim perficietur post hanc quod in hac vita plus diligunt». His di
Abbreviated transcription (Latin):
homines quib cognita uilescunt & nouitatib gaudent
libentius discunt quã norunt. cũ cognitio sit finis¬
e discendi .&. quib uilis ẽ facilitas actionis: libentius
certant quã uincunt. cũ uictoria sit finiscertandi. &
satiari. & malunt frui genitalib m̃bris. quã nullam
talem cõmotionẽ pati. Inueniunt᷑ etiã qui malunt inde¬
dormire quã ñ dormire. cum om̃is illius uoluptatis fi¬
nis sit ñ esurire ac sitire. & ñ desiderare concubitũ. & ñ eẽ
us curiositate carent. cognoscentes eam ẽẽ certã cognitio¬
nem quȩ intus. ẽ. &. ea ꝑfruentes quantũ in hac uita que¬
unt. Ueinde accipiunt actionis facilitatẽ ꝑ uicatia posi¬
ta. scientes maiorem eẽ faciliorẽq uictoriã ñ resistere ani¬
mositati cuiusquã. & hoc quantũ in hac uita queunt
sentiunt. Postremo etiam quietem corporis. abstinende
ab his reb sine quib agi hȩc uita ñ potest. Itaq gustant.

Expanded text:
homines, quibus cognita vilescunt, et novitatibus gaudent, homines, quibus cognita vilescunt, et novitatibus gaudent, libentius discunt quam norunt, cum cognitio sit finis discendi. Et quibus vilis est facilitas actionis, libentius certant quam vincunt, cum victoria sit finis certandi. Et satiari, et malunt frui genitalibus quam nullam talem commotionem pati; inveniuntur etiam qui malint dormire quam non dormire; cum omnis illius voluptatis finis sit non esurire ac sitire, et non desiderare concubitum, et non esse us curiositate carent, cognoscentes eam esse certam cognitionem quae intus est, et ea perfruentes quantum in hac vita queunt. Deinde accipiunt actionis facilitatem pervicacia posita, scientes majorem esse facilioremque victoriam, non resistere animositati cujusquam; et hoc, quantum in hac vita queunt, sentiunt: postremo, etiam quietem corporis, abstinendo ab iis rebus sine quibus agi haec vita potest; ita gustant
Abbreviated transcription (Latin):
tes capessendas. quando deipsis uiciis potest: Quid eiũ
appetit curiositas. nͥ cognitionẽ. quȩ̾ certa eẽ ñ potest.
nͥ rerũ ȩt̃narũ. & eocde mͦ se semꝑ habentiũ. Quid appe¬
tit suꝑbia. nisi potentiã. quȩ refertur ad agendi facilita¬
tem. quã ñ inuenit anima ꝑfecta nisi dõ subdita. &
ad eius regnũ sũma caritate̾ conũsa: Quid appetit
uoluptas eorporis nisi quiete̾ quȩ ñ ẽ. nisi ubi nulla
est indigentia. &. nulla corruptio: Cauendi st̃ gͦ infe¬
riores inferi. id.ẽ. post hanc uitam penȩ grauiores. ubi
nulla potest eẽ cõmemoratio ueritatis. quia nulla ra¬
tiociuatio Ideo nulla ratiocinatio. quia ñ eam ꝑfun¬
dic lum̃ uerũ quod il luminat omẽm hominem ueni¬
entẽ in hunc mundũ. Quare festinemus & ambulemus
dũ dies p̃sto .ẽ. ne nos tenebrȩ comp̃hendant Festinemꝰ
a scđa morte liberari ubi nemo ẽ qui memor sit dĩ.

Expanded text:
tes capessendas, quando de ipsis vitiis potest? Quid enim tes capessendas, quando de ipsis vitiis potest? Quid enim appetit curiositas nisi cognitionem, quae certa esse non potest, nisi rerum aeternarum et eodem modo se semper habentium? Quid appetit superbia nisi potentiam, quae refertur ad agendi facilitatem, quam non invenit anima perfecta nisi Deo subdita, et ad ejus regnum summa charitate conversa? Quid appetit voluptas corporis nisi quietem, quae non est nisi ubi nulla est indigentia et nulla corruptio? Cavendi sunt ergo inferiores inferi, id est post hanc vitam poenae graviores, ubi nulla potest esse commemoratio veritatis, quia nulla ratiocinatio: ideo nulla ratiocinatio, quia non eam perfundit lumen verum, quod illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum . Quare festinemus, et ambulemus cum dies praesto est, ne nos tenebrae comprehendant . Festinemus a secunda morte liberari , ubi nemo est qui memor Dei sit,
Abbreviated transcription (Latin):
illam desideremus uidere sapientiam quę ꝑtendit afi¬
ne usq ad finẽ fortit̾. & disponit om̃a suauit. Quid¬
enĩ mirabilius. ui incorporea mundũ corporeũ fabri¬
cante q. administrante: Aut quid pulchrius. ordi¬
nante & ornante: Si autẽ om̃s fatentur corpus ista
sentire. & animũ meliorem eẽ quã corpus. nichil ue¬
ꝑ se animus ipse conspiciet. aut quod conspicit potest
ẽẽ. nisi multo excellentius. longeq p̃stantius. inino
uͦ cõmemorati ab his quȩ iudicanuus. intueri quid sit
contuebimur. cuius cõꝑatione fȩda st̃. quȩ ipsius benig¬
nitate st̃ pulchra. Inuisibilia enĩ di acreatura mundi¬
ꝑ ea quȩ facta st̃ intellecta conspiciunt᷑. & eius sempit̾na
uirtus & diuinitas. Hec ẽ atẽporalib ad ȩt̾na regressio.
& ex iuta uet̃is hominis in nouũ hominẽ reformatio.
Quid ẽ autẽ unde homo cõmemorarxꝰ ñ possit ad uirtu¬

Expanded text:
illam desideremus videre Sapientiam, quae pertendit a fiillam desideremus videre Sapientiam, quae pertendit a fine usque ad finem fortiter, et disponit omenim mirabilius vi incorporea mundum corporeum fabricante et administrante, aut quid pulchrius ordirtutem. 101. Si autem omnes fatentur per corpus ista sentiri, et animum meliorem esse quam corpus, nihilne per se animus ipse conspiciet, aut quod conspiciet potest esse, nisi multo excellentius longeque praestantius? Imo vero commemorati ab iis quae judicamus, intueri quid sit contuebimur, cujus comparatione foeda sunt quae ipsius benignitate sunt pulchra. Invisibilia enim Dei, a creatura mundr ea quae facta sunt, intellecta conspiciuntur, et sempiterna ejus virtus et divinitas . Haec est a temporalibus ad aeterna regressio, et ex vita veteris hominis in novum hominem reformatio. Quid est autem unde homo commemorari non possit ad virtu
Abbreviated transcription (Latin):
diꝰ & manus & pedes. & alia  huius gñis membra quȩ
in seripturis nominantur. ad uisibilem forinã humani
corporis referenda suit: an ad significationes intelligibi¬
lium & sp̃ũalium potentiarum. sicut alę &. scutũ. &.
gladius. & cingulũ. & cętera talia: & quod maxime que¬
rendũ est. quid prosit gni humano quod sio nobiscũ
ꝑ rationalem & genitalem & corporalem creaturam si¬
bi seruientẽ diuina ꝓuidentia locuta ẽ quo uno cogni¬
to om̃is ab animis ꝓt̾uitas puerilis excluditur. & intro¬
ducitur sacro sca religio.
missis gͥ & repudiatis nugis theatricis & poeticis
diuinarũ scripturarũ consideratione & tracta¬
ttone pascamus animum atq potemus uanȩ curiositatis
fame ac siti fessũ & estuantẽ. & in anibus fautasmatibus.
tanquã pictis epulis frustra refici satiariq cupientem.
Hoc uere liberali & ingenuo ludo salubrit̾ erudiamur
Si nos miracula spectaculorum & pulchritudo delectat

Expanded text:
pedes, et alia hujus generis membra, quae in Scripturis nominantur, ad visibilem formam humani corporis referenda sint; an ad significationes intelligibilium et spiritualium potentiarum, sicut galea, et scutum, et gladius, et cingulum, et caetera talia. Et quod maxime quaerendum est, quid prosit generi humano, quod sic nobiscum per rationalem, et genitalem, et corporalem creaturam sibi servientem divina providentia locuta est. Quo uno cognito, omnis ab animis protervitas puerilis excluditur, et introducitur sacrosancta religio.missis igitur et repudiatis nugis theatricis et poeticis, divinarum Scripturarum consideratione et tractatione pascamus animum atque potemus vanae curiositatis fame ac siti fessum et aestuantem, et inanibus phantasmatibus, tanquam pictis epulis, frustra refici satiarique cupientem: hoc vere liberali, et ingenuo ludo salubriter erudiamur. Si nos miracula spectaculorum, et pulchritudo delectant,
Abbreviated transcription (Latin):
bene usus ẽ. ñ quia trausferri potest acum̃ uitelligen¬
tiȩ. sed ita significatũ ẽ posse hoc auttere negligentes
& impios ingeniosos. & ad eã ꝑ uenire diligentes. & pios.
quãuis ingenio tardiores. Non enĩ datũ ẽ il lud talen¬
tũ ei qui acceperat duo. habet eiũ & hoc qui iam in
actione & incognitione bene uiuit. sed ei qͥ acceperat
qͥnq Nondũ enĩ habet ad ȩ̨t̃na cõtemplauda. idone¬
am mtis aciem. qui uisibilib tantũ id .ẽ. tẽporalib cre¬
dit. s habere potest. qͥ horũ om̃i uin sensibiliũ dm̃¬

Expanded text:
bene usus est : non quia transferri potest acumen intelligenbene usus est : non quia transferri potest acumen intelligentiae, sed ita significatum est posse hoc amittere negligentes et impios ingeniosos, et ad eam pervenire diligentes et pios, quamvis ingenio tardiores. Non enim datum est illud talentum ei qui acceperat duo; habet enim et hoc, qui jam in actione et cognitione bene vivit: sed ei qui acceperat quinque. Nondum enim habet ad aeterna contemplanda idoneam mentis aciem, qui visibilibus tantum, id est temporalibus credit: sed habere potest, qui horum omniu
Abbreviated transcription (Latin):
bris carnis se abstinere conent᷑. quia ñ bene utunt᷑ ta¬
lento sibi cõmisso. id .ẽ. nĩtis acie qua uident᷑ om̃s qui
docti aut urbani. aut faceti noĩantur excellere. sed
habent eã in suclario ligatã. aut in t̾ra orrutã. id . ẽ.
delicatis & suꝑfluis rebus. aut t̾renis cupiditatibus in¬
uolutã & oppressã. Ligabunt᷑ gͦ hismanus & pedes. & init¬
tentur in tenebras exteriores. ibierit ploratus & stridor
dentiũ. ñ quia ipsa dilexerunt. quis enĩ diligat. sed qͥa
illa que dilexert̾ initia istorũ st̃. & necessario dilec¬
tores suos ad ista ꝑdicunt. Qui enĩ magis amant
ire quã redire aut ꝑuenire. in longinqu̾i ora mitten
denda & p̃dicanda oꝑa dĩ. & nutriendã caritatẽ ipsiꝰ
uel actione & cognitione ad pacificandã naturã suam.
& cognoscendũ dm̃. intrat ingaudiũ dĩ sui. Propte rea
talentũ qđ male utenti aufert᷑. illi dat᷑ qͥ talentis qͥuq

Expanded text:
bris carnis conentur abstinere, quia non bene utuntur tabris carnis conentur abstinere, quia non bene utuntur talento sibi commisso, id est, mentis acie, qua videntur omnes, qui docti, aut urbani, aut faceti nominantur, excellere; sed habent eam in sudario obligatam , aut in terra obrutam, id est, delicatis et superfluis rebus, aut terrenis cupiditatibus involutam et oppressam. Ligabuntur ergo his manus et pedes, et mittentur in tenebras exteriores, ibi erit ploratus et stridor dentium, non quia ipsa dilexerunt, quis enim haec diligat, sed quia illa, quae dilexerunt, initia istorum sunt, et necessario dilectores suos ad ista perducunt. Qui enim magis amant ire quam redire aut pervenire, in longinquiora mittenddenda et praedicanda opera Dei, et nutriendam charitatem ipsius, vel actione vel cognitione ad pacificandam naturam suam, et cognoscendum Deum, intrat in gaudium Domini sui. Propterea talentum quod male utenti aufertur, illi datur qui talentis quinque
Abbreviated transcription (Latin):
uisibilia magis appetant. quib ad conspicienda &e dili¬
genda intel ligibilia cõmemorari debuert̃. daburt᷑ eis
exteriores tenebrȩ Et qui certaminib delectant᷑ aliena¬
bunt᷑ a pace. & sũmis difficultatib implicabunt᷑. Initiũ
enĩ sũ mȩ difficultatis. ẽ. bellũ atq contentio. & hoc sig
nificare arbitror qđ ligant᷑ ei manꝰ & pedes. id .ẽ. faci¬
litas om̃is aufert᷑ oꝑandi Et qui sitire & esurire uo¬
lunt. & in libidinẽ ardescere & defatigari. ut libent᷑
edant & bibant. & concũbant & dormniant. amant
indigentiã. qđ ẽ initiũ sũmorũ dolorũ. Perficiet᷑ gͦ
in eis quod amant. ut eis ibi sit ploratus & stridor
dentiũ. Plures enĩ st̃ qui hec om̃a initia simul dili
bere dormire. & in cogitatione sua nichil aliud quã
fantasmata quę de tali uita colligunt am plexari. ex
eorũ fallacia suꝑstitionis uel impietatis regulas fuige¬
re. quib decipiunt᷑. & quib in herent etiã si ab illece¬

Expanded text:
visibilia magis appetant quibus ad conspicienda et diligenda intelligibilia commemorari debuerunt, dabuntur eis exteriores tenebre, et qui certaminibus delectantur alienabuntur a pace et summis difficultatibus implicabuntur. Initium enim summe dnificare arbitror, quod ligantur eis manus et pedes, id est, facilitas omnis aufertur operandi, et qui sitire et esurire volunt, et in libidinem ardescere et defatigari, ut libenter edant, et bibant, et concumbant, et dormiant, amant indigentiam, quod est initium summorum dolorum. Perficietur ergo in eis quod amant, ut ibi eis sit ploratus et stridor dentium. Plures enim sunt, qui haec omnia initia simul diligbere, dormire, et in cogitatione sua nihil aliud, quam phantasmata, quae de tali vita colligunt, amplexari, et ex eorum fallacia superstitionis vel impietatis regulas figere, quibus decipiuntur, et quibus inhaerent, etiamsi ab illece
Abbreviated transcription (Latin):
suscipere dignareris Subisti quippe in assũpta ho¬
nis natura iudiciũ. qui iudicaturus es munc̾
Cesus flagellis. qui exaltas & humilias reges. Per tu¬
listi in faciem odiosos consputus. quẽ insatiabiliter
genus. sic habuisti duloe. ut rerũ dñs. naturã serui
dignareris assumere. Patient̃ coronã spineã suscepi¬
sti : qui cõples orbem t̾rarũ diũso flore p̃miorum.
Conditionẽ subisti mortis : qui uitã creaturis tribu¬
isti uniu̾sis Tantaq in scã incarnatione humilitas.
quanta ẽ. in diuinitate in cõprehensibilis maiestas.
ꝑte eiũ admirande dñe. pena facta ẽ ę̧t̾ua requies
passio remediabilis. mors fideliũ. salutis introitus¬

Expanded text:
suscipere dignareris. Subiisti quippe in assumpta hosuscipere dignareris. Subiisti quippe in assumpta hominis natura judicium, qui judicaturus es mundum; caesus es flagellis, qui exaltas et humilias reges; pertulisti in faciem odiosos consputus  ms. Aud., odiosas igenus sic habuisti dulce, ut rerum Dominus naturam servi dignareris assumere; patienter coronam spineam suscepisti, qui comples orbem terrarum diverso flore praemiorum; conditionem subiisti mortis, qui vitam creaturis tribuisti universis. Tantaque fuit in sancta incarnatione humilitas, quanta est in Divinitate incomprehensibilis majestas. Per te enim, admirande Domine, poena facta est aeterna requies, passio remedialis, mors fidelium salutis introitus
Abbreviated transcription (Latin):
siquidẽ xp̃i. cor in docile ñ potest inueniri. qui se
ei tota mñtis integritate tradiderit: nec ignarare
potest qđ querit. nec amittere qđ pia remunera¬
tione suscepit: Fit gͦ magna. p̃ciosa. diues anima.
cũ se exꝓprio pauperem eẽ cognoscit. Potens si ¬
humilitatẽ saluberrimã ñ declinet. felicissima
deniq si seruet in carne quȩ in ethere suꝑbi angłi
ꝓbantur amisisse
dte enĩ scẽ dñe nemo se erigendo ꝑuenit.
sed potius humiliatus ascendit. Cũ altis¬
simus sis. ꝓximior redderis. supplicatio¬
ne curuatis. Nr̃ã tibi humilitas accepta ẽ. Amas qđ
ꝓpt̾ te ñ queris. desideras. qđ ñ indiges. Ipsa ẽ enĩ
uita nr̃a mat̾ germana caritas : estuantis animę
singulare p̃sidiũ. contraria debellatr ixq suꝑbiȩ.
ut sicut illa ꝑ diabolũ origo criminũ. ita ista ꝑ te
noscitur fons ẽẽ uirtutũ. Hanc tu dñe xpe sic
nobilitare uoluisti. ut eã ñ solũ p̃cipere. sed etiam

Expanded text:
siquidem Christi cor indocibile non potest inveniri, quoniam qui se ei tota mentis integritate tradiderit, nec ignorare potest quod quaerit, nec amittere quod pia remuneratione susceperit. Fit ergo magna, pretiosa, dives anima, cum se ex proprio pauperem esse cognoscit; potens, si humilitatem saluberrimam non declinet; felicissima  ms. Aud., fidelissima denique, si servet in carne quae in aethere superbi angeli probantur amisisse. Ad te enim, sancte Domine, nemo se erigendo pervenit: quin potius humiliatus ascendit. Cum altissimus sis, proximior redderis supplicatione curvatis. Nostra tibi humilitas accepta est. Amas quod propter te non quaeris, desideras quo non indiges. Ipsa est enim vitae nostrae mater, germana charitatis, aestuantis animae singulare praesidium, contraria debellatrixque superbiae; et sicut illa per diabolum origo criminum, ita ista per te noscitur fons esse virtutum. Hanc tu, Domine Christe, sic nobilitare voluisti, ut eam non solum praecipere, sed etiam
Abbreviated transcription (Latin):
& tunc aninias nr̃as uere cognoscimus: si de illius
largitate sapiamus Ipse enĩ magister potens atq
ꝑfectus ẽ. qui & uere dicat animȩ nr̃e. & quȩ di¬
xerit eã fecerit illuminata m̃te conspicere. In scola
Nc est ꝙ huc illuc dispergit̃. et ꝑ ĩfinita distrahit᷑.queres regem.uͭ ñ est. dełctatõis uidel auida.
q̃rit quo pauset. s qr unũ deũ quẽ sufficient hr̃e potat dereliꝗt. nõ ꝑ mlta ducit᷑. uͭ qr qualita¬
te rerũ ñ pͭ.saltẽ uarietate satiet᷑ ꝑꝑea necce ẽ uͭ intem nt̃am ꝑ diu̾sa sꝑsam colligamiꝰ. et¬
uno etnitatis d̾siderio cõponamꝰ : In ꝯtẽplatr̃e. nãq creatõis ħ adepturi sumꝰ. sẽꝑ uͭ una intis
stabilitate ꝑfruam ħ ergo cũ laboe̾ nc̃ conãtes imitem. qd̾ pꝰ ĩ munẽ accipiemꝰ ⁊ Reł.¬

Expanded text:
 tunc animas nostras vere cognoscimus, si de illius largitate sapiamus. Ipse enim magister potens atque perfectus est, qui et vera dicit animae nostrae, et quae dixerit, eam facit illuminata mente conspicere. In scholanc est quod huc illuc dispergitur, et per infinita distrahitur, quaerens requiem ubi non est. Delectationis videlicet amoena quaerit, quo pauset. Sed quia unum Deum, quem sufficienter habere poterat, dereliquit, nunc per multa ducitur; ut quia qualitate rerum uno aeternitatis desiderio componamus. In contemplatione namque Creatoris hoc adepturi sumus semper, ut una mentis stabilitate perfruamur; hoc est, cum labore nunc conantes imitemur, quod post in mune
Abbreviated transcription (Latin):
&e quicquid uiraturo eẽt in ꝓmptu. & quasi ad
manũ eccurrisset Credo utelligebat qualiacũq
oꝑa naturȩ. quȩ ad ministrante diuina ꝓuidentia
gignerent᷑. multo quã hominũ & quorumlibet opi

Expanded text:
 quidquid juraturo esset in promptu, et quasi ad manum occurrisset. Credo, intelligebat qualiacumque opera naturae, quae administrante divina providentia gignerentur, multo quam hominum et quorumlibet opi
Abbreviated transcription (Latin):
serentẽ. difficile uel uinũ credas. quẽ se nec mouere posse
conspicias Unũ tam̃ scio certissime. sapientes nimis felicis¬
simos fieri. qui miscđia dñi. a talibus adũsitatibus reddurit᷑
alieni. Forte sint & aliȩ causȩ. quȩ rationabili anime ad mo¬
tus ꝓprios explicandos aduersũ ire uideant᷑ Ceterũ animȩ
nec crescunt cũ paruulis. nec fatuis alie uaria discretione tri¬
buunt᷑. sed sieut immortalitãtẽ iugit̾ suniunt: ita & ratio¬
nales ẽẽ generalit̃ sentiuntur. Paruulis enim ratio crescit.
longa meditatione ñ anima Nunc ad reliqua. currente or
irtutes animȩ naturales. quinq ꝑtitas ueteres ẽẽ uolue¬
runt. Prima ẽ in utrãq parte sensibilis. quȩ nobis
uaria imaginatione sentimus facit etiã corporales uigere

Expanded text:
serentem, difficile vel vivum credas, quem se nec movere posse serentem, difficile vel vivum credas, quem se nec movere posse conspicias! Unum tamen certissime scio, sapientes nimis felicissimos fieri, qui misericordia Domini a talibus adversitatibus redduntur alieni. Forte sint et aliae causae, quae rationabili animae ad motus proprios explicandos adversum ire videantur. Caeterum animae nec crescunt cum parvulis, nec fatuis aliae varia discretione tribuuntur; sed sicut immortalitatem jugiter sumunt, ita et rationales esse generaliter sentiuntur. Parvulis enim ratio crescit longa meditatione, non anima. Nunc ad reliqua currente ordiirtutes animae naturales quinquepertitas veteres esse voluerunt. Prima est in utraque parte sensibilis, quae nobis  incorporalia varia imaginatione sentimus: facit etiam corporales vigere
Abbreviated transcription (Latin):
suũ. nec ministeria posse explicare m̃brorũ: Ue si ignẽ an.¬
gusto uase concludi. altũ ut illius moris ẽ. nequit appetere.
quia eũ artissimũ obstaculũ constat oꝑire: tunc enĩ uni¬
cuiq rei. facultas sua uidet᷑ suppetere. cũ illi nichil contra¬
rium p̃ualet impedire. sic stultis iuuenibus obuiat: qđ aut
imparilitate partiũ. aut crassitudo humorũ mat̾ni uteri.
uicio suscepto. anima inepta nimis habitatione deprimi
p̃pedita . qđ stultis accidere hodieq conspicius. quos greci
mniones uocant. Nã ut deusuali quoq dicamus eueritui. quã e¬
multi morbis accetdentibus. aut onerato cerebro. aut p̃cor¬
diorũ stupore c̃fusi. acum̃ solitȩ sapientię ꝑdidert̃ quan¬
ti etiã mom̃tanea lesione mutati st̃ Nã & ipse qui celeberri¬
me sapiens habet᷑. copiose prandio refertus. quã facile in
crapulã dilapsus obtunditur. ut uirũ illũ prudentissime dis¬

Expanded text:
suum, nec ministeria posse explicare membrorum? Ut si ignem ansuum, nec ministeria posse explicare membrorum? Ut si ignem angusto vase concludas, altum ut illius moris est nequit appetere, quia eum arctissimum obstaculum constat operire. Tunc enim unicuique rei facultas sua videtur suppetere, cum illi nihil contrarium praevalet impedire. Sic et stultis juvenibus obviat, quod aut imparilitate partium, aut crassitudine humorum materni uteri vitio suscepto, anima inepta nimis habitatione  ms. Aupraepedita; quod stultis accidere hodieque conspicimus, quos Graeci μωρίονας vocant. Nam ut de usuali quoque dicamus eventu, quam multi morbis accedentibus, aut onerato cerebro, aut praecordiorum stupore confusi, acumen solitae sapientiae perdiderunt! Quanti etiam momentanea laesione mutati sunt! Nam et ipse qui celeberrime sapiens habetur, copioso prandio refertus, quam facile in crapulam dilapsus obtunditur, ut virum illum prudentissime dis
Abbreviated transcription (Latin):
tuendas. Secunda iudicialis. quȩ discretionẽ boni maliq
rationabili estimatione ꝑtractat. Tercia memoria. cũ res in¬
specte. atq deliberatȩ in auimi penetrabilibus fada cõmen¬
datione reponuntur. ut quasi in quodã receptaculo sus¬
pieiamus.quȩ frequenti meditatione combibimus Uestia.¬
ria nr̃a cũ fueruit plena nichil capiunt. hoc thesaurariũ
ñ grauatur oneratũ. sed cũ multa condiderit sciendi desidẽ¬
rio plus requiret : Tetigius sirpͣdictas partes. quasi argio¬
niam tricordem: tali eiuni numero delectatur anima.
qua & ipsa noscitur gaudere diuinitas Solent cõmouere:
aliqui subtilissimas questiones dicentes Si diuinitas ꝑfectas
& rationabiles animas creat. eur aut posito sensui uiuunt.
infantes. aut iuuenes inueniunt᷑ excordes: Sed quis ñ inten¬
dat animas paruulorũ imbecillitate corporis. nec officia sengde¬

Expanded text:
tuendas. Secunda, judicialis, quae discretionem boni malique tuendas. Secunda, judicialis, quae discretionem boni malique rationabili aestimatione pertractat. Tertia, memoria, cum res inspectae atque deliberatae in animi penetralibus fida commendatione reponuntur; ut quasi in quodam conceptaculo suscipiamus, quae frequenti meditatione combibimus. Vestiaria nostra cum fuerint plena nihil capiunt: hoc thesaurarium non gravatur oneratum, sed cum multa condiderit, sciendi desiderio plus requirit. Tetigimus supradictas partes quasi harmoniam trichordem. Tali enim numero delectatur anima: ipso etiam noscitur gaudere Divinitas. Solent commovere aliqui subtilissimas quaestiones dicentes: Si Divinitas perfectas et rationabiles animas creat, cur aut posito sensu vivunt infantes, aut juvenes inveniuntur excordes? Sed quis non intendat animas parvulorum imbecillitate corporis, nec officia sen
Abbreviated transcription (Latin):
lis noscitur eẽ complexio. Iustitia ẽ habitus aiuimi. ꝓ com¬
muni utilitate seruatus. suã cuiq tribuens dignitatem.
Contra confusa & incerta. prudentia utiliter adhibetur.
Prudentia ẽ uero. rerũ bonarũ. & malarũ uerax scientia.
Contra aduersa uel prospera. remedialis opponitur forti¬
tudo. Fortitudo autẽ. considerata ꝑiculorum susceptio.
& laborũ firma ꝑpessio Contra delectationes gͥ illicitas
& uioluptatȩs feruidas. moderatrix nobis temperantia suf¬
fragatur Temperantia quippe ẽ. aduersũ libidinẽ. atq
aliosñ rectos impetus aiimi. firina & moderata dñatio.
His gͥ munitionibus diuina opitulatione concessis. uelut
quadruplici torace circu̾data in hoc mundo mortifero so¬
Ius animȩ custoditur. Nec potest auicus adiri. quȩ tanta
meruit. tuitione uallari: Sed hoc iii cutũ quadriꝑtitum
decus. trina ut ita dixerim complet᷑. Pruna ẽ contẽ¬
platio. quȩ aciem nr̃ȩ m̃tis extendit ad res subtilissimas in¬

Expanded text:
plexio. Justitia est habitus animi, pro communi utilitate servatus, suam cuique tribuens dignitatem. 632 Contra confusa et incerta prudentia utiliter adhibetur. Prudentia vero est rerum bonarum et malarum verax scientia. Contra adversa vel prospera remedialis opponitur fortitudo. Fortitudo autem est considerata periculorum susceptio et laborum firma perpessio. Contra igitur illicitas et voluptates fervidas moderatrix nobis temperantia suffragatur. Temperantia quippe est adversus libidinem atque alios non rectos impetus animi firma et moderata dominatio. His igitur munitionibus divina opitulatione concessis, velut quadruplici thorace circumdata, in hoc mundo mortifero salus animae custoditur; nec potest a vitiis adiri, quae tanta meruit tuitione vallari. Sed hoc virtutum quadripertitum decus, trina ut ita dixerim parte completur. Prima est contemplatio, quae aciem nostrae mentis extendit ad res subtilissimas in
Abbreviated transcription (Latin):
mine. Nam si ipsũ in se lucidũ ñ eẽt: rerũ tantã conspicientiã
Tñ haberet. Tenebrosis ista ñ data sunt. Om̃a ceca torpescunt
Ilstius enim tam uiolenta sunt lumiua. ut etiã intueantur
absentia: quȩ tam̃ tunc multo clariores atq imniutabiles effi
speculatiua uirtute: inulta atq ardua. quȩ in archano
naturę recondita sunt inspici & cõprehendi usu ipso cer¬
tissimũ ẽ. Nunc inspiciamus : utrũ formas animnas habe¬
psius uerissimã cõplexionem Formã uͦ dico. quȩ
aliquod spacium linea lineis ue concludit: & sic facile datur
intelligi. sieam possunt animȩ suscipere. quas spiritali cer¬
tum est uigore suseipere. Nam cum om̃is forma. aut in suꝑ¬
ficie sit. aut in corpore suꝑficies. ñ nͥ in corpore. corpus uero
solidũ atq palpabile. abhis autẽ rebus animã manifeste con
bere putandȩ sint : sed uel in diffigurate. atq incorporales

Expanded text:
mine. Nam si ipsum in se lucidum non esset, rerum tantam conspicientiam mine. Nam si ipsum in se lucidum non esset, rerum tantam conspicientiam non haberet. Tenebrosis ista non data sunt. Omnia caeca torpescunt. Istius enim tam violenta sunt lumina, ut etiam intueantur absentia. Animae tamen tunc multo clariores atque immutabiliores efspeculativa virtute multa atque ardua, quae in arcano naturae recondita sunt, inspici et comprehendi usu ipso certissimum est. Nunc inspiciamus utrum formas animae habeipsius veracissimam complexionem: formam vero dico, quae aliquod spatium linea lineisve concludit; et sic facile datur intelligi, si eam possunt animae suscipere, quas spiritali certum est vigore subsistere. Nam cum omnis forma aut in superficie sit aut in corpore, superficies nonnisi in corpore, corpus vero solidum atque palpabile; ab his autem rebus animam constet manifebere putandae sint, sed valde infiguratae atque incorporales
Abbreviated transcription (Latin):
num. qđ ubiq totũ. &. inuisibilit̾ p̃sens ẽ. pat̾ & filius &
sp̃s sc̃s est una essentia. & indiscreta maiestas. splendor su¬
per om̃s fulgores. gła suꝑ om̃e p̃coniũ. qđ mundissima menꝰ
licet pietate nimia inodũ animȩ nr̃ȩ. & imnĩsa religione supͣ
nosmet ipsos alta cogitatione sileamus. Transeamus etiam po l¬
testates celestium creaturarũ. ꝓfundeq trac temus quissit.
qui tam magna una uissione uno mom̃to fecerit: tam̃ quic¬
quid miramur amplius ẽ. quicquid sentimus excelsius. dũ
ad illã inꝑspicabilem inaiestatẽ. mens humana ñ penetrat.
Una gͦ ratio potentiȩ huius ẽ. uenerari quod inuestigabilis ẽ. ñ
definitiue querere qualis quantusq sit. His itaq rebus edocti
lum̃ aliquod substantiale animas habere. haut imꝑbe udea¬
mur aduertere. quando in eugłio legitur. lum̃ quod illumi
tatione positi nescio. quod tenue. uolubile. clarum in nobis eẽ
sentimus quod respicit sine sole. quod uidet sine extraneo lũ¬

Expanded text:
ubique totum et invisibiliter praesens est, Pater, et Filius, et Spiritus sanctus, una essentia et indiscreta majestas, splendor supra omnes fulgores, gloria super omne praeconium, quod mundissima mens licet pietate nimia modum animae nostrae, et immensa religione supra nosmetipsos alta cogitatione sileamus, transeamus etiam potestates coelestium creaturarum, profundeque tractemus quis sit qui tam magna una jussione, uno momento fecerit: tamen quidquid miramur, amplius est; quidquid sentimus, excelsius, dum ad illam imperspicabilem majestatem mens humana non penetrat. Una ergo ratio potentiae hujus est venerari, quod investigabilis est; non definitive quaerere qualis quantusque sit. His itaque rebus edocti, lumen aliquod substantiale animas habere, haud improbe videmur advertere, quando in Evangelio legitur: Lumen quod illumido in cogitatione positi, nescio quid tenue, volubile, clarum in nobis esse sentimus, quod respicit sine sole, quod videt sine extraneo lu
Abbreviated transcription (Latin):
tere posse credendũ ẽ. qui om̃a sub m̃sura. numero. &.
pondere creauit: & ipsi soli sunt nota: uere. qui fecit ea.
Qui mira potentia. ipsas quoq cogitationes nr̃as. quasi res
uisibiles intuẽtur: qui innocentis sanguinẽ aũdit claman¬
tem. ad postremũ qui nouit õm̃a & antequã fiant. Tempꝰ
ẽ uenire ad uirtutes morales quȩ sunt ambiende diuitię. &
reuera p̃ciosus census animarũ quas greti. añ etas uocant.
quibus contra immundioiã corporalem. suã nititur bona
conscientia uindicare puritatẽ. ¶ de Wirtutib moralib aĩe. R.¬

Expanded text:
tere posse credendum est, quia omnia sub mensura, numero et tere posse credendum est, quia omnia sub mensura, numero et pondere creavit : et ipsi soli sunt vere nota, qui ea fecit, qui mira potentia ipsas quoque cogitationes nostras quasi res visibiles intuetur; qui innocentis sanguinem audit clamantem ; ad postremum, qui novit omnia antequam fiant. Tempus est venire ad virtutes morales, quae sunt ambiendae divitiae; et revera pretiosus census animarum, quas Graeci ἀρετὰς vocant, quibus contra immunditiam corporalem suam nititur bona conscientia vindicare puritatem. CAPUT V. De moralibus vir
Abbreviated transcription (Latin):
mus. Nonꝰ talia possunt᷑ dño conuenire. Sed ut res aliquae
ex humana consuetudiue facilius cõpendiosiusq noscant᷑.
sic animas nobis informas. legimus frequent̾ apparere. So
iam aliquos ꝑmouere. si anima ñ habeat quant
dũ eam constet intra corpus hominis contineri Sed dif
finitionem ueracissimã quantitatis reuocemus in mediũ.
quȩ res singulas breuit̃ semꝑ absoluit. facile nobis ꝓbata
ueritas elucescit. Sic eiuim arithinetici eam cõpendiosa¬
ueritate describunt. Om̃is quantitas. aut de continuatis
constat ut arbor. homo. & mons: Aut de disiunctis. ut cho¬
rus populus uel aceruus. & hissimilia. Sed cũ anima neq de
continuatis. neq de disiunc tis fit. quia corpus ñ ẽ: clarũ
ẽ eam quantitatem penitus ñ habere. sed ulncũq ẽ. nec
formã reoipitmnec habere nobis dicenda ẽ aliquã quanti¬
tatem. Ercatori tam̃ circũstantias earũ. & quantitates pa¬

Expanded text:
mus; non quod talia possint Domino convenire, sed ut res aliquae mus; non quod talia possint Domino convenire, sed ut res aliquae ex humana consuetudine facilius compendiosiusque noscantur. Sic animas, nobis informes, formas legimus frequenter accipere. Solet etiam aliquos permovere, si anima non habeat quantitatem, dum eam constet intra corpus hominis contineri. Sed si definitionem veracissimam quantitatis revocemus in medium, quae res singulas breviter semper absolvit, facile nobis probata veritas elucescit. Sic enim arithmetici eam compendiosaveritate describunt: Omnis quantitas aut de continuatis constat, ut arbor, homo, et mons; aut de disjunctis, ut chorus, populus, vel acervus, et his similia. Sed cum anima neque de continuatis, neque de disjunctis sit, quia corpus non est, clarum est eam quantitatem penitus non habere; sed ubicunque est, nec formam recipit, nec habere nobis dicenda est aliquam quantitem. Creatori tamen circumstantias earum et quantitates pa
Abbreviated transcription (Latin):
tus ẽ eẽ se ęqualem dõ. & cet̾a. Ibi enumn naturam uult intelli¬
gi Ceterũ incorporeus ẽ ds̃ : qui ubiq totus. atq in conp̃hen¬
sibilis est. quã potuit habere formã: Illud autẽ qđ in euan¬
gelio legitur. post liuius lucis occasum sinibus abrahȩ egen¬
tem latarum fuisse receptũ diuitẽ uͦ flãmis adurentibus
estuantẽ. gutã postulasse uide eius temperaretur incendĩ.
Ideo intelligit᷑ positũ. ut humani gñs rerũ runa p̾sũptio.
quid formidare debuisset agnosceret. Ceterũ nec ille lin¬
⁊gua locutus ẽ. quã constat eẽ corpoream. nec ille digitos ha¬
buit. unde cadentibus guttis incendiũ diuitis tẽperare potus¬
isset. Nã & reliqua ui hunc modũ suscipienda sunt. quȩ lec¬
tione sunili continentur. Parũ ẽ enĩ qđ de creatura memo¬
rantur ad consuetudinẽ humani gñs instruendã. Ipsum
quoq auctorẽ impassibilẽ. immutabilẽ. ꝑhennnt̃ uno mͦ
inanentẽ. furere legiinus dormitare frequent᷑ audiui¬

Expanded text:
telligi. Caeterum incorporeus Deus, ubique totus, atque incompresibilis est, quam potuit habere formam? Illud autem quod in Evangelio legitur , post hujus lucis occasum Abrahae sinibus egentem Lazarum fuisse susceptum; divitem vero flammis adurentibus aestuantem, guttam postulasse unde ejus temperaretur incendium; ideo intelligitur positum, ut humani generis rerum ruinosa praesumptio quid formidare debuisset agnosceret. Caeterum nec ille lingua locutus est, quam constat esse corpoream; nec ille digitos habuit, unde cadentibus guttis incendium divitis temperare potuisset. Nam et reliqua in hunc modum suscipienda sunt, quae a lectione simili continentur. Parum est enim quod de creatura ista memorantur ad consuetudinem humani generis instruendam: ipsum quoque auctorem impassibilem, immutabilem, perenniter uno modo manentem, furere legimus, dormitare frequenter audivi
Abbreviated transcription (Latin):
nda ẽ pars dĩ ut quidã dem̃tium in religiosa
tate putauerunt: quia conuertibilis ẽ: neq angłorum
terra. neq ex eis quȩ mutua cõplexione iunguntur: sed
simplex & ꝓpͥa quedã natura. & ab aliis spiritibus discre¬
ta substantia. quam longe subtiliorẽ aere. & lucidioren
debemus aduertere. quando istũ uulgarit᷑ intuemur. illã
uͦ conditione carnis aspicere ñ ualemus. Hanc speciem D¬
naturalis inobilitas semꝑ exagitat ad cogitationes suas
comiter uel cõmunit̾ explicandas. Hinc ẽ quod ꝑ quietẽ
remissi. dũ materia nobis fuerit solitȩ cogitationis abstrac¬
ta. nec intenti ad cotidianas fuerimus sollemnit᷑ actio¬
nes. resuarias. nuno falsis. nc̃ ueris inspectionibus somnia¬
mus. Parũ ẽ. quod sopitis sensibus uolatica imaginatione
deludimur : dũ frequent̃ etiam uigilantes. a nr̃a contẽpla

Expanded text:
nda est pars Dei, ut quidam dementium irreligiosa voluntate putaverunt, quia convertibilis est; neque angelorum, terra, neque ex eis quae mutua complexione junguntur; sed simplex et propria quaedam natura, et ab aliis spiritibus discreta substantia, quam longe subtiliorem aere, et lucidiorem debemus advertere, quando istum vulgariter intuemur, illam vero conditione carnis aspicere non valemus. Hanc speciem naturalis mobilitas semper exagitat ad cogitationes suas communiter explicandas. Hinc est quod per quietem remissi, dum materia nobis fuerit solitae cogitationis abstracta, necdum intenti ad quotidianas fuerimus solemniter actiones, et res varias nunc falsis, nunc veris inspectionibus somniamus. Parum est quod sopitis sensibus volatica imaginatione deludimur, dum frequenter etiam vigilantes a nostra contempla
Abbreviated transcription (Latin):
stantialẽ eius qualitatẽ sollicitis sensibus accedamus: quã
int̾rogationis nr̃ȩ t̾ciũ locũ tenere memoramini. Qualitaᷤᷤ aiẽ
ꝓpterea quod mobili semꝑ ardore uegetet᷑. & iunc¬
ta corpori. calore suo m̃bra uiuificet. Ueinde qđ
cuncta celestia referunt. flammeo uigore constare. ñ isto
fumeo consũptili. & temporali. sed ex tranquillo. nutrito¬
re. atq immortali. Hec neq ininuit᷑. neq crescit. sed in
susceptȩ originis dignitate iugit̾ ꝑseuerat. quod ideo fi¬
niri nequit. quia nulla ut corpus aliquod elemͣtorum di¬
uersitate concretũ ẽ. Unũ enim atq sunplex habere nes¬
cit diuersum. & ideo semꝑ manet. qm̃ in essentia sua ñ
habet. litem sicuti mortalia cuncta creata dicunt. quib
ẽ. spũalis concessa substantia. Nos autẽ lum̃ eẽ potius ñ im¬
ꝓbe dixerimus. ꝓpt̾ unaginẽ dĩ ꝓpt̾ quã int̾ conditiones

Expanded text:
stantialem ejus qualitatem sollicitis sensibus accedamus, quam stantialem ejus qualitatem sollicitis sensibus accedamus, quam interrogationis vestrae tertium locum tenere memoramini. CAPUT III. De qpropterea quod mobili semper ardore vegetetur, et juncta corpori calore suo membra vivificet; deinde quod cuncta coelestia flammeo referunt vigore constare, non isto fumeo, consumptibili et temporali, sed ex tranquillo, nutritore atque immortali. Hoc neque minuitur, neque crescit; sed in susceptae originis dignitate jugiter perseverat. Quod ideo finiri nequit, quia nulla ut corpus, aliquot elementorum diversitate concretum est. Unum enim atque simplex habere nescit adversum; et ideo semper manet, quoniam in essentia sua non habet litem. Sic immortalia cuncta creata dicuntur, quibus spiritualis est concessa substantia. Nos autem lumen esse potius non improbe dixerimus propter imaginem Dei, quam inter conditiones
Abbreviated transcription (Latin):
tione traducinur Sepe enim cũ uos in oratione magna in¬
tentione dirigimus. ludo nescio quo imperatis subito cogi¬
tationibiis amouemuf. & ita ꝓuenit. ut m̃ti nescio quid ad¬
uersum suggeratur. quod dispositũ ũ habenius Constat
gͦ animã in hoc mundo. instabili & uariabili uoluntate
conũti : bonarũq rerum ẽẽ amissibilem ac receptibilẽ
nec uno semꝑ uolicitati suȩ rigore subsistere. sed etiam
contra dispositũ suũ multiplici se conũsione mutare. Nec
de illis sumus. qui dicunt recolere magis animas quã
discere. usuales artes & reliquas disciplinas. cũ ad int̾roga¬
didicissent Ecce grauida diffinitio illa iam facta ẽ. Ecce
in lucẽ in fallor quȩ fuerunt clausa ꝓruperunt. Non ẽ
quicquã de ꝓposita cõplexione derelictũ. cuius talis ẽ disci¬
plina. ut id qđ intendit ita explicet atq det̾minet. ut neq
minus neq amplius aliquid dixisse uideat᷑. Nunc ad sub¬

Expanded text:
tione traducimur. Saepe enim cum nos in oratione magna intentione dirigimus, ludo nescio quo insperatis  ed., inspiratis subito cogitationibus amovemur; et ita provenit, ut menti nescio quod adversum suggeratur, quod dispositum non habemus. Constat ergo animam in hoc mundo instabili et variabili voluntate converti, bonarumque rerum esse amissibilem ac receptibilem, nec uno semper voluntatis suae rigore subsistere, sed etiam contra propositum suum multiplici se conversione mutare. Nec de illis sumus qui dicunt recolere magis animas, quam discere usuales artes et reliquas disciplinas; cum et ad interrogadidicissent. Ecce gravida definitio illa jam feta est, ecce in lucem ni fallor quae fuerant clausa, proruperunt. Non est quidquam de proposita complexione derelictum, cujus talis est disciplina, ut id quod intendit, ita explicet atque determinet, ut neque minus, neque amplius aliquid dixisse videatur. Nunc ad sub
Abbreviated transcription (Latin):
Anune motũ. etia siñ corͣ mĩste̾i̾o testat᷑. cogitatões gaudia. spes timores nlã motus ei bõi maliq
discret᷑o uirtudu amor cupido uicior ex qb oĩu effluũt ide nasce̾tiũ rerũ meat̾. mot̾ est eiꝰ¬

Expanded text:
cuius motum etiam sine corporis ministerio testantur cogitationes, gaudia, spes, timores. Nam motus eius est boni malique cuius motum etiam sine corporis ministerio testantur cogitationes, gaudia, spes, timores. Nam motus eius est boni malique discretio, uirtutum amor, cupido uitiorum, ex quibus effluunt omnes inde nascentium rerum meatus; motus ei
Abbreviated transcription (Latin):
pueniens ad ueritatis archanũ. Hec coniecturis atq argu¬
mentis ad illud ꝓperare cupit. quod in rerũ natura ẽẽ cog¬
noscit Ipsa enĩ uera. & pura. & certa. ratio ẽ dicenda: quȩ
ab om̃i imagine falsitatis redchitur aliena. Uatũ ẽ gͦ illi co¬
quã multa uidet ñ a se egrediens. quã diu̾sa circũspicit.
Ubiq quasi distenditur. & animȩ fieri distensio ñ ꝓbatur.
Mouetur. erigitur. fluc tuari cognoscitur. & inse ipsa tan¬
quam in magno currens spacio ꝑuagatur. Hec ñ exit ad
causas. sed tractatibus suis sibi repͣsentat. qđ sua cogitatio¬
ne respiciat : modo qđ oculis uidet carnalibus. mͦ quod
fantastica imaginatione concipit. Cogitat plane singil la¬
disponere. & om̃a simul modulis cõpetentib explicare.
Rationis itaq dotata largitate. quot bona munere diui¬
nitatis inuenit: Litterarũ formas repꝑit. diuersarũ¬

Expanded text:
perveniens ad veritatis arcanum. Haec conjecturis atque arguperveniens ad veritatis arcanum. Haec conjecturis atque argumentis ad illud properare cupit, quod in rerum natura esse cognoscit. Ipsa enim vera, et pura, et certa ratio dicenda est, quae ab omni imagine falsitatis redditur aliena. Datum est ergo illi coquam multa videt non a se egrediens! Quam diversa circumspicit! Ubique quasi distenditur, et animae fieri discessio non probatur: movetur, erigitur, fluctuari cognoscitur, et in seipsa tanquam in magno currens spatio, pervagatur. Haec non exit ad causas, sed tractatibus  ed., tractibus suis sibi repraesentat quod sua cogitatione respiciat: modo quod oculis vidit carnalibus, modo quod phantastica imaginatione concepit. Cogitat plane singilladisponere, et omnia simul modulis competentibus explicare. Rationis itaque largitate dotata, quot bona munere Divinitatis invenit! Litterarum formas reperit, diversaru
Abbreviated transcription (Latin):
congruentiam in eis modũq conseruans Mirũ preterea ui¬
detur rem incorpoream. membris solidissimis colligatam:
& sic distantes naturas in unã conuenientiam fuisse ꝑductas.
ut nec anima sepossit segregarȩ cũ uelit: nec retinere cũ
issionẽ ereatoris agnouerit. Clausa illi sunt om̃a cũ pre¬
cipitur insidere. aꝑta reddunt᷑ uniuersa cũ iubetur exire
Nam si acerbus dolor uulneris infligat᷑ sine auctoris un¬
perio ñ amittitur: sicut nec sine ipsius munere custodit̾
Hinc ẽ qđ frequent̃ grauit̃ uulneratos uideius euadere.
& rursus leuibus occasionibus interire. Rationẽ uͦ homini
in eẽ quis dubitet. quando diuina tractat humana sapit.
artibus docetur egregiis. disciplinis eruditur. exiuuis. o
hinc cȩtera animalia decent̃ excellit. quod eũ ratio decora
componit Rationem uͦ dico. animi ꝓbabilem motũ. qui ꝑ¬
ea quȩ concedunt᷑ atq nota st̃: ad aliquid ignotũ ducit.

Expanded text:
congruentiam in eis modumque conservans. Mirum praeterea vicongruentiam in eis modumque conservans. Mirum praeterea videtur rem incorpoream membris solidissimis colligatam, et sic distantes naturas in unam convenientiam fuisse perductas, ut nec anima se possit segregare cum velit, nec retinere, cum jussionem Creatoris agnoverit. Clausa illi sunt universa, cum praecipitur insidere; aperta redduntur omnia, cum jubetur exire. Nam si acerbus dolor vulneris infligatur, sine auctoris imperio non amittitur, sicut nec sine ipsius munere custoditur. Hinc est quod frequenter graviter vulneratos videmus evadere, et rursus levibus occasionibus interire. Rationem vero homini inesse quis dubitet? quando divina tractat, humana sapit, artibus docetur egregiis, disciplinis eruditur eximiis; et hinc caetera animalia decenter excellit, quod eum ratio decora componit. Rationem vero dico animi probabilem motum, qui ea quae conceduntur atque nota sunt, ad aliquod ignotum ducitur,
Abbreviated transcription (Latin):
quando anima dilecto corpori indulgentius reiittendo
locũ. noscitur p̃bere peccato. Uita gͥ corporis. suscepte
animȩ p̃sentia ẽ. mors autẽ eius ꝓbatur abscessus. Sic diẽ¬
dicimus lustrante sole. qui cũ discesserit nox uocatur. Ui¬
uit gͦ corpus animȩ p̃sidio. & ex ipsa ꝓbatur accipere. inii¬
de se ualet cõmouere. Sed qm̃ & hoc quoq aduite genus.
de quo loquimur noscitur ꝑtiȩntre: sciendũ ẽ cũ se par¬
tibus corporis ille uigor ignitiis infuderit. materiãq car¬
naleni. sp̃s uitalis afflauerit. si quod fortasse uulnus acceꝑit.
condolere. sicut nec sol ꝓbatur quicquã sentire. si eius rali¬
os secare tẽptaueris Tot̾a ẽ in partibus suis. nec alibi minoi
Ubi tam̃ uitali intentione porrigitur: colligit in unum.
atq copulat m̃bra sua. ñ sinit diffluere uel contabescere.¬
que uitali uigore custodit. Alim̃ta cõpetentia ubiq difꝑgit.

Expanded text:
quando anima dilecto corpori indulgentius remittendo, quando anima dilecto corpori indulgentius remittendo, locum noscitur praebere peccato. Vita igitur corporis susceptae animae praesentia est; mors autem, ejus dicimus lustrante sole, qui cum discesserit nox vocatur. Vivit itaque corpus animae praesidio, et ex ipsa probatur accipere, unse praevalet commovere. Sed quoniam et hoc quoque ad vitae genus de quo loquimur noscitur pertinere, sciendum est, cum se partibus corporis ille vigor ignitus infuderit, materiamque carnalem spiritus vitalis afflaverit, si quod fortasse vulnus acceperit, condolere; sicut nec sol probatur quidquam sentire, si ejus radios secare tentaveris. Tota ergo est in partibus suis, nec alibi major,ubique tamen vitali intensione porrigitur. Colligit se in unum atque copulat; membra sua non sinit defluere vel contabescere,quae vitali vigore custodit; alimenta competentia ubique dispergit,