comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
in columna nubis. & osten¬
debat illis uiam. noctu
aut̃ in columna ignis. &ñ
de ficiebat columna nubis
die. & columna ignis nocte
ante populũ: Quis & hic
dubitet ꝑ subiectam cre¬
aturam eandemq corpore¬
am ñ suꝑ suam substantiã
dm̃ oculis apparuisse mor.¬
talium: Sed utrum patrem
an filium an sp̃m scm. anip¬
sam trinitatẽ unum dmn.
si milit᷑ non apparet: Nec
ibi hoc distinguitur: quan¬
tum eastimo ubi scriptũ
est. & maiestas dñi appa¬
ruit: innube. & locutus
est dñs ad moysen dicens. ex¬
audi murmur filioꝵ isrł¬

Expanded text:
in columna nubis, et ostendebat illis viam; nocte autem in columna ignis: et non deficiebat columna nubis die, et columna ignis nocte ante populum . Quis et hic dubitet per subjectam creaturam eamdemque corpoream, non per suam substantiam, Deum oculis apparuisse mortalium? sed utrum Patrem, an Filium, an Spiritum sanctum, an ipsam Trinitatem unum Deum, similiter non apparet. Nec ibi hoc distinguitur, quantum existimo, ubi scriptum est: Et majestas Domini apparuit in nube, et locutus est Dominus ad Moysen, dicens: Exaudivi murmur filiorum Isr
Abbreviated transcription (Latin):
odo congruit. ubi scriptũ
est. Siua aũt mons fumaba
totus ꝓpt̃ quod descendis
liquanto post Aspectꝰ inqͥt
ma iestatis dñi tanquam
ignis ardens super uer¬
ticem montis coram filiis is¬
rahel aut si hec ideo facta
sut quia nec pat̾ nec fili
illic eo modo p̾sentari po¬
terant sine spũ scõ quo ip¬
sam legem scribi oporte¬
bat. Dm̃ quidẽ non ꝑsub¬
stantiam suam quȩ in uisi¬
bilis & incõmutabilis ma¬
net. sed ꝑ illã spem mand
creaturȩ illio apparuisse
cognoscimꝰ s aliquã extri¬
nitate ꝑsonam signo quo¬
dam p̾roprio quantũ ad
mei sensus capacitatẽ ꝑti¬

Expanded text:
t, ubi scriptum est, Sina autem mons fumabat totus, propterea quod descendit liquanto post, Aspectus, inquit, majestatis Domini tanquam ignis ardens super verticem montis coram filiis Israel. Aut si haec ideo facta sunt, quia nec Pater, nec Filius illic eo modo praesentari poterant sine Spiritu sancto, quo ipsam Legem scribi oportebat: Deum quidem, non per substantiam suam quae invisibilis et incommutabilis manet, sed per illam speciem creaturae illic apparuisse cognoscimus; sed aliquam ex Trinitate personam signo quodam proprio, quantum ad mei sensus capacitatem perti
Abbreviated transcription (Latin):
ITRU BO.
oyses aũt quando ad
adpopulũ ifrł ex exip¬
to educendũ missus est. sic
ei dñs apparuisse scripturo
est. Pas cebat inquit oues ie¬
tro soceris sui sacerdotis ma¬
diam & egit oues in desertũ¬
tẽ dĩ orebh. Apparuit aũt
illi angłs dñi in flãmea ig¬
nis de rubo. & uidit quia
in tubo arderet ignis: rubꝰ
uͦ non comburebat᷑. Et at
moyses. Ibo & uidebo uisũ
istum quod tã magnũ uidi
qm̃ ñ conburit᷑ tubus. Cũ
ergo uidit dñs quia uenit
ui dere. clamauit eum dñs
de rubo dicens. Egosũ ds̃
patris łui ds̃ abraham &
cds̃ isaac & ds̃ iacob. Et hic
pͥmo angłs dm̃i dicit᷑ esse
de inde ds̃. Nũquid gͦ an¬
głs est. d̃s abraham. & ds̃

Expanded text:
rubo. Moyses autem quando ad populum Israel ex Aegypto educendum missus est, sic ei Dominum apparuisse scriptum est: Pascebat, inquit, oves Jethro soceri sui sacerdotis Madian, et egit oves in desertumtem Dei Horeb. Apparuit autem illi angelus Domini in flamma ignis de rubo. Et vidit quia in rubo arderet ignis, rubus vero non comburebatur. Et ait Moyses: Ibo, et videbo visum istud, quod tam magnum vidi, quoniam non comburitur rubus. Cum ergo vidit Dominus quia venit videre, clamavit eum Dominus de rubo dicens: Ego sum Deus patris tui, Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob. . Et hic primo angelus Domini dictus est, deinde Deus. Numquid ergo angelus est Deus Abraham, et Deus
Abbreviated transcription (Latin):
alicubi angelum dictum
non recolam sed exopere
possit intelli gi. Dictumenim
de illo est quȩ uentura sunt
apud ꝓphetam quod magii
consilii angelus dictussit

Expanded text:
alicubi angelum dictum non recolam, sed ex opere possit intelligi: dictum enim de illo est, Quae ventura sunt apud prophetam, quod magni consilii Angelus dictus sit :
Abbreviated transcription (Latin):
on itaq ita debemus
intelligere hominẽ factũ
adimaginẽ sũme trinitatis ho
est adimaginẽ dei ut eadem
ei capitis demat qđ mulieri
adhibendum monet ita loques
Uir quidẽ non debet uelare
caput cum sit imago & gła
dei mulier aut̃ gła uiri est
quid ergo dicemus adhec: si
ꝓsua ꝑsona mulier adimpl&
imaginẽ trinitatis quur ea
d& recta delatere uiri. adhoc
ille imago dicitur: Aut si &
una ꝑsona hominis extribus
potest dici imago dei sicut in

Expanded text:
on itaque ita debemus intelligere hominem factum ad imaginem summae Trinitatis, hoc est ad imaginem Dei, ut eadem ei capitis demat, quod mulieri adhibendum monet, ita loquens: Vir quidem non debet velare caput, cum sit imago et gloria Dei. Mulier autem gloria viri est. Quid ergo dicemus ad haec? Si pro sua persona mulier adimplet imaginem Trinitatis, cur ea detracta de latere viri adhuc ille imago dicitur? Aut si et una persona hominis ex tribus potest dici imago Dei, sicut in
Abbreviated transcription (Latin):
ptũ est : & locutus est dñs
ad moy sen facie ad faciẽ
sicut quis loquit᷑ ad ami.¬
cũ suum: cũ paulo post
dicat moyses. Si gͦ inue¬
ni gram̃ ante te ostencle
mihi te m& iꝑsum mani¬
feste ut uideam te ut si
inueniens gr̃am ante te :¬
& ut sciamꝰ quia populꝰ
tuus est gens hȩc Et pau¬
lo post iterum dicit
moy ses ad dñm. Osten᷑n
ma iestatẽ tuam. Quid
est hoc quod i nom̃ibus
quȩ supra fiebant d̃s
uideri ꝑ suam substan¬
tiam pitabat᷑. unde
amiseris creditꝰ est ñꝑ
creaturam sed per ipsum
uisibilis filiꝰ dĩ & quod
intrauerat adnebulam
moyses adhoc intrasse
uidebat᷑. ut oculis quit¬
dem populo ostenderet᷑
caligo nubilosa. Ille aut̃
intͥ uer ba dĩ tan quã eiꝰ faci

Expanded text:
tum est, Et locutus est Dominus ad Moysen facie ad faciem, sicut quis loquitur ad amicum suum: cum paulo post dicat idem Moyses, Si ergo inveni gratiam ante te, ostende mihi temetipsum manifeste, ut videam te; ut sim inveniens gratiam ante te, et ut sciam quia populus tuus est gens haec: et paulo post iterum dixit Moyses ad Dominum, Ostende mihi majestatem tuam. Quid est hoc, quod in omnibus quae supra fiebant, Deus videri per suam substantiam putabatur, unde a miseris creditus est, non per creaturam, sed per seipsum visibilis Filius Dei; et quod intraverat in nebulam Moyses, ad hoc intrasse videbatur, ut oculis quidem populi ostenderetur caligo nebulosa, ille autem intus verba Dei
Abbreviated transcription (Latin):
tait dñs. Ecce locus penesme
& stabis suꝑ t̾ram. statim
ut transi& miea maiestas &
ponamte inspecula petrȩ
& tegam manum meam suꝑ
te donec transeam. Et ause¬
ram inaam & tunc ui debis
posteriora mea nam facies
mea non apparebit t̾. Non

Expanded text:
ait Dominus: Ecce locus penes me est, stabis supra petram; statim ut transiet majestas mea, ponam te in specula petrae, et tegam manu mea super te donec transeam, et auferam manum meam, et tunc videbis posteriora mea. Nam facies mea non apparebit tibi. Non
Abbreviated transcription (Latin):
& sp̃m sapientiȩ quis cor¬
poreis oculis uid& Quid
est aũt ostende mͥ te m&̾¬
ipsum manifeste ut uide¬
amte. nisi ostende substan¬
ciam tuam: Hoc aũt si non
dixisset moyses ut cumq fr¬
rendi essent multi. qui pu¬
tant ꝑ ea quę supra gesta
uel dicta sunt sub stanti am
dĩ oculis eius fuisse con¬
spicuam. Cũ uero hic aꝑ¬
tissime de monstret᷑ nec de¬
si deranti hoc fuisse concessũ:
quis audeat dicere ꝑsimi¬
les formas que huic quoꝙ
iusibilit᷑ apparuerant non
creaturam dõ seruientem:
sed hoc ipsum quod ds̃ erat
cu ius quam oculis apparu¬
isse mortalium: & id quidẽ
quod postea dñs dicit ad
moysen: non poteris iudere
faciem meam: & uiuere: si
enim uidebit homo faciem
TRAM ET̃ AUFERÃ MANŨ

Expanded text:
m sapientiae quis corporeis oculis videt? Quid est autem, Ostende mihi temetipsum manifeste, ut videam te; nisi, ostende mihi substantiam tuam? Hoc autem si non dixisset Moyses, utcumque ferendi essent stulti, qui putant per ea quae supra dicta vel gesta sunt, substantiam Dei oculis ejus fuisse conspicuam: cum vero hic apertissime demonstretur, nec desideranti hoc fuisse concessum; quis audeat dicere per similes formas, quae huic quoque visibiliter apparuerant, non creaturam Deo servientem, sed hoc ipsum quod Deus est cujusquam oculis apparuisse mortalium? 28. Et id quidem quod postea Dominus dicit ad Moysen, non poteris videre faciem meam, et vivere: non enim videbit homo faciem tra
Abbreviated transcription (Latin):
de uirgine natus est : & mor¬
tuus & resurrexit quȩ siue
litatis. posteriora dicta est.
si ue quod eam ꝓpe in fine
sȩculi hoc est postͣius susci¬
ꝑe dignatus est. facies aũt
cius. illa dĩ forma in qua
non rapinam arbitratus est
esse &equalis dõ patri: quod
ne mo utiq potest uidere
& ui uere: si ue quia post
hanc uitam inqua peregri¬
nam᷑ adño & ubi corpus qd
corrũpit᷑ ad grauat animam
uidebimus facie ad faciem
sicut dicit apostolus De hac
enim uita in psalmis dicit᷑
Neruntamen uanitas om̃is ho

Expanded text:
de Virgine natus est, et mortuus, et resurrexit; sive litatis posteriora dicta sint, sive quod eam prope in fine saeculi, hoc est, posterius suscipere dignatus est: facies autem ejus illa Dei forma, in qua non rapinam arbitratus est esse aequalis Deo Patri , quam nemo utique potest videre et vivere; sive quia post hanc vitam, in qua peregrinamur a Domino , et ubi corpus quod corrumpitur aggravat animam , videbimus facie ad faciem, sicut dicit Apostolus de hac enim vita in Psalmis dicitur, Verumtamen universa vanitas o
Abbreviated transcription (Latin):
te m& ipsum manifeste.
Nouerat utiq quod corpo¬
ralit̃ uidebat : & ueram
uisionem dĩ spiritalit̃ reqͥ¬
rebat. Locutio quippe illa
quȩ fiebat in uocibus sic
mo dificabat᷑ tanquam esset
amici loquentis ad amicũ.
.S dm̃ patrẽ quis corporeis
oculis uidet. & In princi¬
pio erat uerbum : & uerbũ
erat apud dm̃: & ds̃ erat ũ¬

Expanded text:
metipsum manifeste? Noverat utique quod corporaliter videbat, et veram visionem Dei spiritualiter requirebat. Locutio quippe illa quae fiebat in vocibus, sic modificabatur, tanquam esset amici loquentis ad amicum. Sed Deum Patrem quis corporeis oculis videt? Et quod in principio erat Verbum, et Verbum erat apud D
Abbreviated transcription (Latin):
uisibili soli dõ: & quẽ nemo
hominum uidit nec uidere
potest quod de ipsa substan.¬
ua summa sũmȩ ꝙ diuina
gitur. Uisiones aut̃ illȩ ꝑ
creaturam cõmutabilem dõ
incommutabili subditam: fac¬
tesunt non propͥr si cuti est
sed significatiue sicut ꝓrerũ
causis & temporibus opor¬
tuit ostendentes dm̃ XUIII¬

Expanded text:
visibili soli Deo ; et, Quem nemo visibili soli Deo ; et, Quem nemo hominum vidit, nec videre potest . Quod de ipsa substantia summa summeque divina gitur. Visiones autem illae per creaturam commutabilem Deo incommutabili subditam factae sunt, non proprie sicuti est, sed significative sicut pro rerum causis et temporibus oportuit, ostendentes Deu
Abbreviated transcription (Latin):
esse dñi inuisibilem. dorsũ
uero uisibilem Quando qͥdẽ
in forma serui utrumq ui¬
sibilit̃ apparuit. In forma
aũt dĩ: absit. ut tale aliqͥd
cogitet᷑. Absit ut ũbum dĩ
& sapientia dĩ ex una par¬
te labeat faciem. exalia dor¬
sum. sicut corpus humanũ
aut om̃i no ulla specie uel
mocione siue loco siue tem¬
pore cõmutet᷑. Qua ꝓpter
similis uocibus quȩ fiebant
in exodo & illis om̃ibꝰ corpo¬
ut ds̃ pat̃ numquam tali
aliqua speciȩ patribus uisꝰ
sit: Multa enim talia uisa
facta sunt illis temporibus.
non euident̃ nominato & de¬
signato in eis uel patriͤ uel si¬
dam ualde ꝓbabiles signi¬
sicationes nonnullis indicuis
existentebus : unanimis teme¬
rarium sit dicere dm̃ pa¬
trem nunquam patribus
aut prophetis ꝑaliquas uisi¬
biles formas apparuisse:
anc enim opinionẽ illi pe¬
pererunt qui non potuerunt
inunitate trinitatis intelle¬
gere quod dictum est. Regi
aũt sęculoꝵ in mortali in¬

Expanded text:
esse invisibilem, dorsum esse invisibilem, dorsum vero visibile: quandoquidem in forma servi utrumque visibiliter apparuit; in forma autem Dei absit ut tale aliquid cogitetur: absit ut Verbum Dei et Sapientia Dei ex una parte habeat faciem, et ex alia dorsum, sicut corpus humanum, aut omnino ulla specie vel motione sive loco sive tempore commutetur. 32. Quapropter, si in illis vocibus quae fiebant in Exodo, et illis omnibus corpout Deus Pater nunquam tali aliqua specie Patribus visus sit. Multa enim talia visa facta sunt illis temporibus, non evidenter nominato et designato in eis vel Patre, vel Fidam valde probabiles significationes nonnullis indiciis existentibus, ut nimis temerarium sit dicere, Deum Patrem nunquam Patribus aut Prophetis per aliquas visibiles formas apparuisse. Hanc enim opinionem illi pepererunt, qui non potuerunt in unitate Trinitatis intelligere quod dictum est, Regi autem saeculorum immortali, in
Abbreviated transcription (Latin):
ut manifesta miracula face¬
ret ne abeis cognosceret᷑. nocte
aũt cum passione moreret᷑:
quando certiꝰ putauer̃ sicut
quẽ lib& hominem ꝑ emptũ
siss& ut eiꝰ post̾iora uideren¬
tur: p̃dicante ibi apostolo
p&ro: quia oportebat ap̃m
pati & resurgere: conpunc¬
ti sunt dolore penitentiȩ
ut fieret in baptizatis quod
in capite psalmi eiꝰ dicitur
Beati quoꝵ remissest pecca¬
ta iniquitates. & quoꝵ tec¬
ta sunt peccata Propt̾ea cũ
dictũ ess& grauata est suꝑ
me manus tua. tamquam
dño transeunte ut iam re¬
moueret manum & uide¬
rent᷑ postiora eius. Seqͥt᷑
uox dolentis. & confitentis.
& ex fide resurrectionis dñ
peccatoꝵ remissionẽ accipien¬
tis. Conũsussum inquit in
erumpna cũ infigeret spina
Peocatũ meum cognoui & in¬
iusticiam meam non operui
Dixi ꝓ nuntiabo adũsũme in¬
re misisti inpietatẽ cordis
mei: Neq enim tanto carnis
ni hillo debemꝰ in uolui: ut
putemus faciem quidein

Expanded text:
cum manifesta miracula facecum manifesta miracula faceret, nec ab eis agnosceretur; nocte autem, cum in passione moreretur, quando certius putaverunt, sicut quemlibet hominem, peremptum sisset ut ejus posteriora viderentur, praedicante sibi apostolo Petro, quia oportebat Christum pati et resurgere, compuncti sunt dolore poenitentiae , ut fieret in baptizatis quod in capite ejus psalmi dicitur, Beati quorum remissae sunt iniquitates, et quorum tecta sunt peccata: propterea cum dictum esset, Gravata est super me manus tua, tanquam Domino transeunte, ut jam removeret manum, et viderentur posteriora ejus, sequitur vox dolentis et confitentis, et ex fide resurrectionis Domini peccatorum remissionem accipientis: Conversus sum, inquit, in aerumna mea, cum infigeretur mihi spina. Peccatum meum cognovi, et injustitiam meam non operui. Dixi, Pronuntiabo adversum me inremisisti impietatem cordis mei . Neque enim tanto carnis nubilo debemus involvi, ut putemus faciem quidem Domini
Abbreviated transcription (Latin):
dati sumus super petram: Et
ipse petrus tunc solidatꝰ est:
ut cũ fiducia p̃dicaret. quẽ
prius quam esset solidatus.
ter. timore negauerat: lam
quidem ꝑ̃ destinatione posit̾
inspecula p&rȩ sed adhuc
manu dñi sibi suꝑ posita
neuidaeret posteriora eium
eius uisurus etat & nondũ
ille transierat utiq amorte
ad uitam. S nec dum resur¬
rectione clarificatꝰ erat
Nam & quod sequit᷑. In exodo
& dicit. Tegam maam suꝑ
te. donec transcam. & aufe¬
ram manum meam. & tẽ
uidebis posteriora mea:
Multi ifrahelite quoꝵ tc̃ erat
figura moy ses post resurrec¬
tionẽ dñi credider̃ in eum
tanquã uidentes posteriora
eius remata manu eius ab
oculis suis. Unde & esaie ta¬
lem ꝓ phetiam euangłista
cõmemorat Incrassa cor popu¬
li huius & aures coꝵ oppila
& oculos eoꝵ graua. Deniq
in psalmo: non absurde intel¬
legitur exeoꝵ ꝑ sona dici: q̃m
die ac noc te grauata est suꝑ
me manus tua Die fortasse

Expanded text:
dati sumus super petram. Et dati sumus super petram. Et ipse Petrus tunc solidatus est, ut cum fiducia praedicaret, quem, priusquam esset solidatus, ter timore negaverat , jam quidem praedestinatione positus in specula petrae, sed adhuc manu Domini sibi superposita ne videret. Posteriora enim ejus visurus erat, et nondum ille transierat, utique a morte ad vitam, nondum resurrectione clarificatus erat. 31. Nam et quod sequitur in Exodo, et dicit, Tegam manu mea super te, donec transeam; et auferam manum meam, et tunc videbis posteriora mea: multi Israelitae quorum tunc figura erat Moyses, post resurrectionem Domini crediderunt in eum, tanquam jam videntes posteriora ejus, remota manu ejus ab oculis suis. Unde et Isaiae talem prophetiam evangelista commemorat: Incrassa cor populi hujus, et aures eorum oppila, et oculos eorum grava . Denique in Psalmo non absurde intelligitur ex eorum persona dici, Quoniam die ac nocte gravata est super me manus tua. Die fortasse,
Abbreviated transcription (Latin):
nes euan głista dicit: Ante
diem festum paschȩ sciens
ut transeat de hoc mund
nec tamen in catholica. sed in
de loco qui est penes eum:
uident posteriora dñi. qͥd
scce locus penesme est & stã¬
bis suꝑ petram: Quis locꝰ¬
t̾re nus est penes tñm siħ
est penes eum quod eum
spiritalit̾ attingit. Nãquis
at afine usꝙ ad sinem fortit̃
& disponit omĩa suauit̃. &
cui dictum est. Cȩlum sedes
& t̾ra scabellũ pedum eius
t qui dixit. Quam domũ
aedificabitis mihi aut qͥs
locus quietis meȩ: non ne
manus mea fecit hȩc om̃as
ed uidelicet intellegit᷑ locꝰ
penes eum in quo stat᷑ suꝑ
p& ram. ipsa est ecła catho¬
lica ubi salubrit᷑ uid&
pascha dñi id est transitũ
dñi & posteriora eius
idest corpus eius qui cre¬
dit in resurrectionẽ eius
t stabis inquid suꝑ perã
latim ut transi& mea ma-¬
iestas. Reuertar enim statun
ut transit maiestas dñi in
clarificatione dnĩ. qua resur¬
gens ascendit ad patrem: soli¬

Expanded text:
nes evangelista dicit: Ante nes evangelista dicit: Ante diem festum Paschae, sciens ut transeat de hoc mundo nec tamen in Catholica, sed in de loco qui est penes eum vident posteriora Domini. Quid Ecce locus est penes me, et stabis suterrenus est penes Dominum, nisi hoc est penes eum quod eum spiritaliter attingit? Nam quisgit a fine usque ad finem fortiter, et disponit omnia suaviter ; et cujus dictum est coelum sedes, et terra scabellum pedum ejus; et qui dixit, Quam domum aedificabitis mihi? aut quis locus quietis meae? Nonne manus mea fecit haec omnia ? Sed videlicet intelligitur locus penes eum in quo statur super petram, ipsa Ecclesia catholica, ubi salubriter videt Pascha Domini, id est transitum Domini, et posteriora ejus, id est, corpus ejus, qui credit in resurrectionem ejus. Et stabis, inquit, super petram, statim ut transiet mea majestas. Revera enim statim ut transiit majestas Domini in clarificatione Domini qua resurgens ascendit ad Patrem, soli
Abbreviated transcription (Latin):
de sideramus faciem xp̃i:
quanto inposterioribus
eius agnoscimus quantum
in ipsa carne fides resurre¬
tionis eiꝰ saluos facit atq
iustificat. Si enim credide¬
ris inquit incorde tuoq
ds̃ illũ suscitauit a mortũ¬
is saluus eris. Et iterum
qui traditus est inquit
ꝓpt̃ iustificationem nrãm
I deoq meritum fidĩ nr̃ȩ. re¬
surrectio corporis dñi est
Namortuam esse illam carnẽ
in cruce passionis. & iam
inimici eius credunt sed re¬
surrexisse ñ credunt. quod
firmissime nos credentes:
tamquã de petre solidaͣte
contuem᷑: unde certasse ad¬
optionẽ ex pectamus. redẽp¬
tionẽ corporis nr̃i Quia
hoc in m̃bris xp̃i spera¬
mus quȩ nos ipsi sumus.
quod ꝑ fectũ esse in ipso
tanquam in capite suo. fi¬
dei sanitate cognoscimꝰ: Lir¬
de non uult nisi cũ transi¬
erit uideri poftͣiora sua
ut in eius resurrectionẽ
credat᷑ Pascha enim hebra
ũbum dicit᷑. quod transia
int̾ p̃tatur. Unde & iohan¬

Expanded text:
desideramus faciem Christi, desideramus faciem Christi, quanto in posterioribus ejus agnoscimus quantum in ipsa carne fides resurrectionis ejus salvos facit, atque justificat, Si enim credideris, inquit, in corde tuo, quia Deus illum suscitavit a mortuis, salvus eris : et iterum, Qui traditus est, inquit, propter justificationem nostram . Ideoque meritum fidei nostrae resurrectio corporis Domini est. Nam mortuam esse illam carnem in cruce passionis, etiam inimici ejus credunt, sed resurrexisse non credunt. Quod firmissime nos credentes, tanquam de petrae soliditate contuemur: unde certa spe adoptionem exspectamus redemptionem corporis nostri ; quia hoc in membris Christi speramus, quae nos ipsi sumus, quod perfectum esse in ipso tanquam in capite nostro fidei sanitate cognoscimus. Inde non vult, nisi cum transierit, videri posteriora sua, ut in ejus resurrectionem credatur. Pascha enim hebraeum verbum dicitur, quod Transitus interpretatur. Unde et Joan
Abbreviated transcription (Latin):
cum dixiss& ꝓpt̾ dilectionẽ
dĩ quę p̃cipuę flagrabat.
si in ueni grãm in conspectu
tuo: ostende mͥ tem& ipsum
manifeste & iã si inueniens
grãm ante te: continuo ꝓpt̃
dilectionẽ & iam ꝓxrimi subiẽ
atq. ait. Et ut sciam quia po¬
pulus tuus est gens hȩc Illa
est gͦ species quę rapit omnẽ
ani mam rationalem de side¬
rio sui tanto ardentiorẽ qͣn¬
to inundiorẽ. Et tanto mum¬
diorem quanto ad spirita¬
lia resurgentem Tanto au¬
tem ad spiritalia resurgen¬
tom. quanto ad carnalibus
morientem. S dum ꝑ egri¬
nam᷑ adño & per fidemꝰ am¬
bulamꝰ non ꝑ speciem poste¬
riora ꝓpĩ. hoc est eiꝰ carnẽ
ꝑ ipsam fidem uidere de¬
bemꝰ. Id est in solido fidei
fundam̃to stantes. quod sig¬
nificat petram. & eam de
tutissima specula intuen¬
tes incatholica scilicet ȩccła
de qua dictũ est: & suꝑ hanc
petram aedificabo eccłam
meam. Tanto enim certius
diligimus quam uidere

Expanded text:
cum dixisset, propter dilectionem cum dixisset, propter dilectionem Dei qua praecipue flagrabat, Si inveni gratiam in conspectu tuo, ostende mihi temetipsum manifeste, ut sim inveniens gratiam ante te; continuo propter dilectionem etiam proximi subjecit atque ait, Et ut sciam quia populus tuus est gens haec. Illa est ergo species quae rapit omnem animam rationalem desiderio sui, tanto ardentiorem quanto mundiorem, et tanto mundiorem quanto ad spiritualia resurgentem: tanto autem ad spiritualia resurgentem, quanto a carnalibus morientem. Sed dum peregrinamur a Domino, et per fidem ambulamus, non per speciem , posteriora Christi, hoc est carnem, per ipsam fidem videre debemus, id est in solido fidei fundamento stantes, quod significat petra; et eam de tali tutissima specula intuentes, in catholica scilicet Ecclesia, de qua dictum est, Et super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam . Tanto enim certius diligimus, quam videre
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ eum sicuti est. Quod utiq
post hanc uitam intelligi
uoluit cũ mortis debitum
soluerimus. & resurrectionis
promissum rȩceperimus : Si¬
ue quod &ãm nunc inqͣn¬
tum dĩ sapientiam ꝑquẽ
factasunt omĩa spiritalit̃
intelligimus: intantum car¬
nalibus affectibus morimꝰ
It mortuum nobis hunc
mundum de putantes. nos
quȩ ipsi huic mundo mo¬
riamur: & dicamꝰ quodait
apostolus. Mundus mͥ cru¬
cifixus est. & ego mundo
Dehac enim morte item dic̃.
iaut̃ mortui estis cum xp̃o:
quid adhuc uelut ui uentes
de hoc mundo decernitis. N
ergo in merito nemo potest
faciem: id est ipsam manifesta¬
tionem sapientiȩ dĩ uidere
& uiuere ipsa est enim speci¬
es: cui contemplandȩ suspirat
om̃is qui affectat diligere dm̃
extoto corde & extota & exto¬
quam contemplandam & iam
ꝓximum quantũ potest. ae¬
dificat qui diligit proximũ
sicut se ipsum In quibus du¬
obus p̾ceptis. tota lex pen¬
d& & prophetȩ quod signi¬
ficat᷑ &iam in ipso moysẽ Na

Expanded text:
2: quod utique post hanc vitam intelligi voluit, cum mortis debitum solverimus, et resurrectionis promissum receperimus; sive quod etiam nunc in quantum Dei Sapientiam per quam facta sunt omnia, spiritualiter intelligimus, in tantum carnalibus affectibus morimur, ut mortuum nobis hunc mundum deputantes, nos quoque ipsi huic mundo moriamur, et dicamus quod ait Apostolus, Mundus mihi crucifixus est, et ego mundo . De hac enim morte item dixit, Si autem mortui estis cum Christo, quid adhuc velut viventes de hoc mundo decernitis ? Non ergo immerito nemo poterit faciem, id est, ipsam manifestationem Sapientiae Dei videre et vivere. Ipsa est enim species, cui contemplandae suspirat omnis qui affectat Deum diligere ex toto corde, et ex toquam contemplandam etiam proximum quantum potest aedificat, qui diligit et proximum sicut se ipsum: in quibus duobus praeceptis tota Lex pendet et Prophetae . Quod significatur etiam in ipso Moyse. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
geli sodomis uesꝑe. hic at¬
tencius considerandũ est.
quod ostendere institui. Cum
tribus certe loquebat᷑ abra-¬
ham. & eum dñm singularit᷑
appellauit: forte in quit ali¬
quis imũ extribus agnoscebat
dñm aliosaũt duos: angłos eus

Expanded text:
geli in Sodomis vespere. Hic attentius considerandum est, quod ostendere institui. Cum tribus certe loquebatur Abraham, et eum Dominum singulariter appellavit. Forte inquit aliquis: Unum ex tribus agnoscebat Dominum; alios autem duos, angelos ejus
Abbreviated transcription (Latin):
in eis uel forma uel ętatȩ uel
ꝑ otestatẽ maior cęt̾is dictus
est. cur non hic accipiamus
uisibilit̃ insinuate ꝑcre¬
aturam uisibilẽ trinitatis
&qua litatẽ: Atꝙ intribus
ꝑsonis unã eandemq substan¬
tiam: Nam nequis quam
putaret sic intimatam unum
intribus fuisse maiorem &
eum dnm dĩ filium intelle¬
gendum. Duos aũt illos. an¬
gelos eius. quia cũ tres uiri
sint : uni dño illic loquit᷑
abraham. scã scriptura futu¬
ris talibus cogitacionibus
atq opinionibus contradi¬
cendo: non pt̃ misit occur¬
rere quando paulo post.
duos angelos dicit uenisse
adloth. In quibus & ille uir
iustus qui de sodomoꝵ incen¬
dio meruit liberari. ad unũ
dñm loguitur:. Sic enim
loquit᷑ scriptura dicens.
Habiit aũt̃ dñs post quam
cessauit loquens ad abraham.

Expanded text:
in eis vel forma, vel aetate, vel in eis vel forma, vel aetate, vel potestate major caeteris dictus est; cur non hic accipiamus visibiliter insinuatam per creaturam visibilem Trinitatis aequalitatem, atque in tribus personis unam eamdemque substantiam? 21. Nam ne quisquam putaret sic intimatum unum in tribus fuisse majorem, et eum Dominum Dei Filium intelligendum, duos autem alios angelos ejus, quia cum tres visi sint, uni Domino illic loquitur Abraham; sancta Scriptura futuris talibus cogitationibus atque opinionibus contradicendo non praetermisit occurrere, quando paulo post duos angelos dicit venisse ad Loth, in quibus et ille vir justus qui de Sodomorum incendio meruit liberari, ad unum Dominum loquitur. Sic enim sequitur Scriptura dicens: Abiit autem Dominus postquam cessavit loquens
Abbreviated transcription (Latin):
onparuam neque tran¬
sitoriam considerationẽ
postulat istę scripturȩ
locus. Si enin inr unus
uisus fuiss& &iam illi qͥ
dicunt & priusquã de
uirgine nasceretur ꝑsuam
su bstantiam uisibilem fi¬
li um quid aliued quam
ipsimi esse clamarent.
qm̃ de patre in qui unt
dictũ est inuisibili soli dõ
& tam̃ possem adhuc que¬
rere qͦ mͦ ante susceptam¬
carnem habitu est inuentus
ut homo. Qando quidem pe
des eilocutisunt & humanis
epulis epulatus est : quo mͦ
istud fieri poterat. cũ adhuc
in forma dĩ esset non rapinã
arbitratus est esse aequalis
dõ. Num quidenim iam se¬
m& ipsum exinanierat for¬
mam serui acciꝑiens insimili¬
tudine hominẽ factus: & ha¬
bitu in uentus ut homo Cũ
hoc quando fecerit ꝑ partũ
uirginis nouerimus Quomͦ
F antequã hoc fecisset: ut
uir unus apparuit habrahȩ
an illa forma uera non erat.
possim ista querere si imus
uirꝰ apparuiss& abrahȩ ide¬
ꝙ dĩ filius crederet᷑. Cũ uͦ
tres uiri sunt nec quisquã

Expanded text:
on parvam neque transitoriam considerationem postulat iste Scripturae locus. Si enim vir unus visus fuisset, jam illi qui dicunt et priusquam de Virgine nasceretur per suam substantiam visibilem Filium, quid aliud quam ipsum esse clamarent? Quoniam de Patre, inquiunt, dictum est, Invisibili soli Deo . Et tamen possem adhuc quaerere, quomodo ante susceptamcarnem, habitu est inventus ut homo: quandoquidem ei pedes loti sunt, et humanis epulis epulatus est? Quomodo istud fieri poterat, cum adhuc in forma Dei esset, non rapinam arbitratus esse aequalis Deo? Numquid enim jam semetipsum exinanierat, formam servi accipiens, in similitudine hominum factus, et habitu inventus ut homo ? cum hoc quando fecerit per partum Virginis noverimus. Quomodo igitur antequam hoc fecisset, ut vir unus apparuit Abrahae? An illa forma vera non erat? Possem ista quaerere, si vir unus apparuisset Abrahae, idemque Dei Filius crederetur. Cum vero tres viri visi sunt, nec quisquam
Abbreviated transcription (Latin):
ter iusteq uiuitur Om̃s ean u¬
dem referantur fidem non
enim alit̾ uere potuer̃ esse
uirtutes que tam̃ inmac uita uii¬
non tantũ ualent ut aliquan¬
do nõ sit hic necessaria qua¬
liũ cumq remissio peccatoꝵ.
que nõ fit nisi pereũ qui san¬
guine suo uicit principẽ pec¬
catorũ: Exhac fide & tali
uita quecumq notiones sũt
inanimo fidelis hominis cum uii¬
memoria continentur &re¬
cordatione inspiciuntur & uui
uoluntati placent reddunt
quandam sui generis trinita uu¬
tem Sed imago dĩ dequa
in eius adiutorio post loque¬
mur nondũ in ipsa est Quod x¬
tunc melius aparebit cum
demonstratũ fuerit ubi sit qđ
infuturo uolumine lector ex xi. An se¬
II De fide quȩ licet ad eterna ꝑ

Expanded text:
ter, justeque vivitur, omnes ad eter, justeque vivitur, omnes ad eamdem referantur fidem: non enim aliter poterunt verae esse virtutes. Quae tamen in hac vita non valent tantum, ut aliquando non sit hic necessaria qualiumcumque remissio peccatorum; quae non fit nisi per eum qui sanguine suo vicit principem peccatorum. Ex hac fide et tali vita quaecumque notiones sunt in animo fidelis hominis, cum memoria continentur, et recordatione inspiciuntur, et voluntati placent, reddunt quamdam sui generis trinitatem. Sed imago Dei, de qua in ejus adjutorio post loquemur, nondum in ipsa est: quod tunc melius apparebit, cum demonstratum fuerit ubi sit: quod in futuro volumine lector exsi
Abbreviated transcription (Latin):
piuntur ꝓmit tuntur: Potest
enim eciam ad hoc tenere atq
cogitare ut falsa esse existimas
conetur &iã redarguere: Uo¬
luntas ergo illa que ibi cõ¬
iungit ea quȩ memoria tene
& ea que inde inarie cogita¬
cionis in pressa sunt implet
quidẽ aliquã trinitatẽ cum
ipsa fit tertia sed non scđm
eã uiuitur quando illa que
cogitantur. uelut falsa non
placent: Cũ aut̃ uera esse cre¬
duntur & ea que ibi diligen¬
da sunt diligũntur iam scđm
trinitatẽ in terioris hominis
uiuitur: Scđm hoc enim uiu
quisq quod didiligit: Quo¬
modo aut̃ diliguntur quę
nesciuntur sed tantum credun¬
tur: Iam questio ista tracta
est insuꝑioribꝰ libris inuentũ
neminem diligere qđ pęnitus
ignorat: Exhis aut̃ que nota s
diligi : quando diligi dicunt᷑
ignota: Nunc librũ istũ ita
claudimꝰ ut amoneamus qđ
iustus exfide uiuit: quȩ fidẽ
dilectionẽ operatur uita ut
uirtutes quoq ipse quibus
prudenter fortiter temporan¬

Expanded text:
piuntur, promittuntur. Potest piuntur, promittuntur. Potest enim etiam ad hoc tenere atque cogitare, ut falsa esse existimans, conetur etiam redarguere. Voluntas ergo illa, quae ibi conjungit ea quae memoria tenebantur, et ea quae inde in acie cogitationis impressa sunt, implet quidem aliquam trinitatem, cum ipsa sit tertia: sed non secundum eam vivitur, quando illa quae cogitantur velut falsa non placent. Cum autem vera esse creduntur, et quae ibi diligenda sunt diliguntur, jam secundum trinitatem interioris hominis vivitur: secundum hoc enim vivit quisque quod diligit. Quomodo autem diligantur quae nesciuntur, sed tantum creduntur? Jam quaestio ista tractata est in superioribus libris , et inventum neminem diligere quod penitus ignorat; ex iis autem quae nota sunt diligi, quando diligi dicuntur ignota. Nunc librum istum ita claudimus, ut admoneamus quod justus ex fide vivit : quae fides per dilectionem operatur , ita ut virtutes quoque ipsae quibus prudenter, fortiter, temperan
Abbreviated transcription (Latin):
rit. nesciens quid significẽt
sicut solent qui gręcę nesci¬
unt uerba greca tenere me¬
morit uel latina similiter
uel cuius cumq alteruis lin¬
gue qui eius ignari sunt nõ¬
ne habent quandã in suo
animo trinitatẽ qui & in
memoria sunt illi uerbioꝵ
soni &iã quando inde non
cogitat: Q inde formatur
acies recordationis quando
dehis cogitat & uoluntas re¬
cordantis atq cogitantis
utrũq coniungit nullomodo
tam̃ dixerimꝰ istũ cum hoc
interioris agere sed potius ex¬
terioris: Quia idsolum me¬
minit. & quado uult quan¬
tum uult intuetur quod ad
sensum corporis ꝑtinet qui
uocatur auditus. nec aliit
quã corporaliũ rerũ idest
sonorũ tali cogitatione ima¬
gines uersat Si aũt quod
uerba illa significant teneat
& recolat iã quidẽ aliquid
interioris hominis ait: Sed ñ¬
dum dicendus uel putandus
est uiuere scđm interioris
hominis trinitatẽ siea non di¬
ligit que ibi predicantur p̾ci¬

Expanded text:
rit, nesciens quid significent; rit, nesciens quid significent; sicut solent qui graece nesciunt, graeca verba tenere memoriter, vel latina similiter, vel cujusque alterius linguae, qui ejus ignari sunt: nonne habet quamdam in suo animo trinitatem, quia et in memoria sunt illi verborum soni, etiam quando inde non cogitat; et inde formatur acies recordationis ejus, quando de his cogitat; et voluntas recordantis atque cogitantis utrumque conjungit? Nullo modo tamen dixerimus istum, cum hoc hominis agere, sed potius exterioris: quia id solum meminit, et quando vult, quantum vult intuetur, quod ad sensum corporis pertinet, qui vocatur auditus, nec aliud quam corporalium rerum, id est sonorum, tali cogitatione imagines versat. Si autem quod verba illa significant, teneat et recolat; jam quidem aliquid interioris hominis agit: sed nondum dicendus vel putandus est vivere secundum interioris hominis trinitatem, si ea non diligat quae ibi praedicantur, praeci
Abbreviated transcription (Latin):
diaboli partibus necesse est
emiseram uitã eandemq ꝑ¬
petuã quȩ mors potius est¬
dicenda quã uita eandẽ
fides habet qua & in hoc libro
sicut potui prospacio tem¬
poris disputaui Cum iam
& in quarto libro huius oꝑis
multa dehac redixerim:
aluit: Scilicet ibi ut osten¬
derẽ quur & quomodo xp̃s
inplenitudinẽ temporis apa¬
tre sit missus ꝓpt̃ eos qui
dicũt eũ qui misit & eum
qui missus est. equales na¬
ad distingendã actiuã scien¬
ciã: acontemplatiua sapien¬
cia. Placuit quippe uelut
gradatim ascendentibus in
utraq requirere aput int̾i¬
orem hominẽ quandam sui
cuius que generis trinitatẽ
sicut prius aput exteriorẽ
quȩ suumus ut adillã trini¬
tatẽ qua ds̃ est pro nr̃o mo¬
dulo sitam̃ uel hoc possumꝰ
saltim in enigmate & ꝑspe¬
culũ contuendã exercitatio¬
re in̾is inferioribus rebus m̃¬
te ueniamus: huius igitur
uerba fidei quis quis insolis
uocibus memorie comendaue¬

Expanded text:
diaboli partibus necesse est diaboli partibus necesse est miseram esse vitam, eamdemque perpetuam, quae mors est potius dicenda quam vita, eadem fides habet. De qua et in hoc libro, sicut potui, pro spatio temporis disputavi, cum jam et in quarto libro hujus operis multa de hac re dixerim ; aliud: ibi scilicet ut ostenderem cur et quomodo Christus in plenitudine temporis a Patre sit missus , propter eos qui dicunt, eum qui misit, et eum qui missus est, aequales naad distinguendam activam scientiam a contemplativa sapientia. 26. Placuit quippe velut gradatim ascendentibus in utraque requirere apud interiorem hominem quamdam sui cujusque generis trinitatem, sicut prius apud exteriorem quaesivimus; ut ad illam Trinitatem quae Deus est, pro nostro modulo, si tamen vel hoc possumus, saltem in aenigmate et per speculum contuendam exercitatiore in his inferioribus rebus mente veniamus. Hujus igitur verba fidei quisquis in solis vocibus memoriae commendave
Abbreviated transcription (Latin):
eatosse eẽ uelle omniũ
hominũ est nec tamen
omniũ est fides qua cormun¬
date adbeatitudine ꝑueni¬
retur. Ita fit ut ꝑhis tam
quã non om̃s uolunt ad
illã tendendũ sit quã ne¬
mo potest esse qui nolit:
Beatos se ẽẽ uelle oms incor¬
de suo uident: Tanta que
est in hac renature humane
conspiratio ut non fallatur
homo qui hoc ex animo suo
de animo conicit alieno: de¬
nique om̃s iduelle nos noui¬
mus: Multi uero in mortales
se ẽẽ posse desperant. cum in
quod om̃s uolunt idest beatꝰ
nullus ẽẽ aliter possit Uo¬
lunt tamen &iam in morta¬
les ẽẽ sipossint : sed non cre¬
dendo qđ possunt nõ ita ui¬
uunt uti possint: Ne cessaria
est ergo fides ut beatitudinẽ
consequamur omnibus huma¬
ne nature bonis idest & ani¬
mi & corporis: hanc autem
sidẽ in xp̃o esse definitum
qui in carne resurrexit amor¬
nus non moriturus ulterius
nec nisi ꝑ illũ quẽ quã libe¬
rari adiaboli deumatũ ꝑ re¬
missionẽ peccatorũ: Incuius

Expanded text:
Beatos esse se velle, omnium hominum est: nec tamen omnium est fides, qua cor mundante ad beatitudinem pervenitur. Ita fit ut per istam quam non omnes volunt, ad illam tendendum sit quam nemo potest esse qui nolit. Beatos esse se velle, omnes in corde suo vident, tantaque est in hac re naturae humanae conspiratio, ut non fallatur homo qui hoc ex animo suo de animo conjicit alieno; denique omnes id velle nos novimus. Multi vero immortales se esse posse desperant, cum id quod omnes volunt, id est beatus, nullus esse aliter possit: volunt tamen etiam immortales esse, si possent: sed non credendo quod possint, non ita vivunt ut possint. Necessaria ergo est fides ut beatitudinem consequamur, omnibus humanae naturae bonis, id est, et animi et corporis. Hanc autem fidem in Christo esse definitam, qui in carne resurrexit a mortuis, non moriturus ulterius: nec nisi per illum quemquam liberari a diaboli dominatu, per remissionem peccatorum: in cujus
Abbreviated transcription (Latin):
mus dicere spm̃ scm̃ colũ¬
bam uel ignẽ: Illa enim
petra iam erat increatura
& per actionis modum ñ¬
cu pata est nomine xp̃i
quẽ significabat sicũt la¬
pis ille quẽ iã cob positũ
ad caput. &iam unctione
ad si gnifandum dñm as¬
sumpsit. Si cut isaac ap̾c
erat cũ ad se ini molandũ
ligna porta bat̾. accessit
sstis. actio quȩ dam signi¬
ficatiua iam ex istentibus. nͣ
autem sicut illa columba
& ignis. ad hȩc tantum modo
siguiꝰ ficanda repente steter
magis ista similia mihi uide¬
tur. flãme illi quem rubo
apparuit moysi & illico¬
lũmȩ quã populus inhe¬
remo sequebat᷑. & fulgoribꝰ
ac tonitruis. quȩ fiebant
cũ lex daret᷑ in monte. Ad
hoc enim rerum illarũ cor¬
poralis extitit species ut
ali quid significaret: atq
porales formas quȩ ad eũ
significandum. & sicut
hu manis sensibus oporte¬
bat demonstrandum tem¬
poralit̾ ex stiterunt: Missus
ta m̃ minor patre dictꝰ

Expanded text:
mus dicere Spiritum colummus dicere Spiritum columbam vel ignem. Illa enim petra jam erat in creatura, et per actionis modum nuncupata est nomine Christi quem significabat; sicut lapis ille, quem Jacob positum ad caput etiam unctione, ad significandum Dominum assumpsit ; sicut Isaac Christus erat, cum ad se immolandum ligna portabat . Accessit istis actio quaedam significativa jam existentibus: non autem, sicut illa columba et ignis, ad haec tantummodo significanda repente exstiterunt. Magis ista similia mihi videntur flammae illi quae in rubo apparuit Moysi , et illi columnae quam populus in eremo sequebatur , et fulguribus et tonitruis quae fiebant cum Lex daretur in monte . Ad hoc enim illarum rerum corporalis exstitit species, ut aliquid significaret atque porales formas, quae ad eum significandum, et sicut humanis sensibus oportebat demonstrandum temporaliter exstiterunt, missus tamen minor Patre dictus
Abbreviated transcription (Latin):
ecce agnus dĩ. sed &iam ioba¬
nne euangelista. uidente ag¬
num occisum in apocalipsi
lla quippe uisio ꝓphetica
non ea hibita est oculis cor¬
poreis ꝑ formas corporeas. s
in spũ ꝑ spiritales imagines
corpoꝵ columbam uͦ illam
tari potest. utrum oculis
an spũ uisus sit: ꝓpt̾ uer¬
ba sic posita. Non enim
ait:Hi derunt linguas
di uisas uelud ignem sedui¬
sȩ sunt eis Non aũt sube¬
adem significatione solem᷑
dicere uisum est mͥ qua
dicimꝰ uidi. Et in illis qͥdẽ
spirita libais uisis imaginũ
corporalium solet olici: & ui¬
sum est mͥ & uidi in istis uͦ
quȩ ꝑ exp̾ssam corporalem
speci em oculis de monstrant᷑.
non sol& dici uisum mihi s
uidi. De illo rgͦ igne potest
esse questio. quo mͦ uisus sit:
utrũ intus in spũ tanquã
foris an uͦ foris coram oculis
carnis. De illã uͦ columba
quȩ dicta est corporali spe¬
ciȩ descendisse. nullusumqͣm
dubita uit quod oculis uisa
sit. nec sicut dicimꝰ filium

Expanded text:
Ecce Agnus Dei ; sed etiam JoaEcce Agnus Dei ; sed etiam Joanne evangelista vidente Agnum occisum in Apocalypsi . Illa quippe visio prophetica non est exhibita oculis corporcis per formas corporeas, sed in spiritu per spirituales imagines corporum. Columbam vero illam tari potest, utrum oculis, an spiritu visus sit, propter verba sic posita. Non enim ait, Viderunt linguas divisas velut ignem; sed, Visae sunt eis. Non autem sub eadem significatione solemus dicere, Visum est mihi, qua dicimus, Vidi. Et in illis quidem spiritualibus visis imaginum corporalium solet dici, et, Visum est mihi; et, Vidi: in istis vero quae per expressam corporalem speciem oculis demonstrantur, non solet dici, Visum est mihi; sed, Vidi. De illo ergo igne potest esse quaestio, quomodo visus sit; utrum intus in spiritu tanquam foris, an vere foris coram oculis carnis. De illa vero columba quae dicta est corporali specie descendisse, nullus unquam dubitavit quod oculis visa sit. Nec sicut dicimus Filium
Abbreviated transcription (Latin):
ad sumpta creatura in qͦ
sumpta est caro illã & hu
man̾a illa forma ex uirgi¬
illum flatum uel illum ig¬
nem. sibiq & per sonȩ siȩ
in unitate habituq con um¬
xit in et̃num: Aut u̾ mu¬
tabilis et conũtibilis est na¬
tura spũs scĩ ut non hȩc
ex creatura fierẽt. s ipse
in illud atq illu iuta¬
bilit̃ uerteretur: sicut
aqua inglaciem: sed apa¬
ruer̃ ista sicut oportune
apparere debuer̃ creatura
seruiente creatori. & ad nu¬
tum eius in cõmutabilit᷑
inse ipso ꝑ manentis adeum
significanolum & de monstra¬
ndum. sicut significari &
demonstrari mortalibus o.¬
portebat mutata atꝙ con¬
uersa. Proinde quam quã
& de illo igne cũ diceretur
ui se sunt illis inquit lin¬
guȩ di uisȩ uelud ignis:
qui & insedit super unum¬
linguis loqui quem aod mo¬
dum sp̃c dabat eis ꝓ non¬
tiare. Ut ostenderet per
illum ignem sp̃m demons¬
tratum sicut ꝑ columbam:
filium agnum dĩ non solũ
io hanne baptista dicente

Expanded text:
assumpta creatura, in qusumpmana illa forma ex virgiillum flatum, vel illum ignem, sibique et personae suae in unitatem habitumque conjunxit in aeternum: aut vero mutabilis et convertibilis est natura Spiritus sancti, ut non haec ex creatura fierent, sed ipse in illud atque illud mutabiliter verteretur, sicut aqua in glaciem. Sed apparuerunt ista, sicut opportune apparere debuerunt, creatura serviente Creatori, et ad nutum ejus incommutabiliter in se ipso permanentis, ad eum significandum et demonstrandum, sicut significari et demonstrari mortalibus oportebat, mutata atque conversa. Proinde, quanquam  de illo igne cum diceretur, Visae sunt illis, inquit, linguae divisae velut ignis, qui et insedit super unumlinquis logui, quemadmodum Spiritus dabat eis pronuntiare , ut ostenderet per illum ignem Spiritum demonstratum, sicut per columbam: Filium agnum Dei, non solum Joanne Baptista dicente,
Abbreviated transcription (Latin):
patri. tantum non & sp̃ui
scõ cuius nͣ erat filius hic
trinitas intellegat᷑ ni hil
dici porest. Si milit̃ & ĩa
quod scriptũ est. & dia it
ds̃ ad abraham. Exi de t̃ra
& de cognatione tua: & de
domo patris tui. non est
aꝑtum utrum sola uox
facta sit ad aures habraȩ
apparuerit. Paulo post
aut̃ aliquando apertius
dictũ est & uisus est dñs
abrahȩ & dix it illi semini
tuo dabo t̾ram hanc: sed
nec ibi ex p̃ssum est in qua
specie uisus ei sit dñs. Aut
utrum pat̾. anfilius. an
spc̃ sc̃s ei uisussit nͥ forte
ideo putont filium uisi
esse abrahȩ quia non serip¬
tum est uisus est ei ds̃.
sed uisus est dñs. Tan quã

Expanded text:
Patri tantum, non et Spiritui Patri tantum, non et Spiritui sancto, cujus non erat filius. Hic Trinitas intelligatur, nihil dici potest. 19. Similiter etiam quod scriptum est, Et dixit Dominus ad Abraham: Exi de terra tua, et de cognatione tua, et de domo patris tui, non est apertum, utrum sola vox facta sit ad aures Abrahae, apparuerit. Paulo post autem aliquanto apertius dictum est, Et visus est Dominus Abrahae, et dixit illi: Semini tuo dabo terram hanc . Sed nec ibi expressum est, in qua specie visus sit ei Dominus; aut utrum Pater, an Filius, an Spiritus sanctus ei visus sit. Nisi forte ideo putant Filium visum esse Abrahae, quia non scriptum est, Visus est ei Deus; sed, Visus est ei Dominus. Tanqua
Abbreviated transcription (Latin):
& in ea uoce cũ ih̃s in mon¬
te coram tribus discipulis
prȩ fulgens apparuit. & il
lumba descendit. & in illo
ubi ad patrem de sua cla¬
rificatione clamauit. eiusq
responsum est: & clarifica ui
& iterũ clarificabo. Nonqr.
fieri potuit uox sine opere
filii & sp̾c scĩ trinitas quip¬
sicut humanã illam formã
ex uirgine maria trinitas
operata est s solius filri ꝑ¬
sona est. Uisibilem namqͣ
filui filius ꝑ sonam. in uisi¬
bilis trintas oprata est
Nec nos aliquid ꝓhibet illas
uoces factas adadam non
solum trinitate factas in¬
tellegere s & iam ꝑ sonam
de monstrantes eiusdem
trinitatis acciꝑe Ibi enim
cogimus ñ nisi patris accrꝑe¬
ubi dictum est. hic est filius
suus filius credi aut intel¬
ligi potest. Et ubi sonui &
darificaui & iterum clari¬
ficabo. non nisi patris ꝑ¬
sonam fatemur. Responsio
quippe est ad illam dñi
uocem quia dixerat pat
clarifica filiũ tuum. quod
non potunt dicere nisi dõ

Expanded text:
et in ea voce, cum Jesus in monet in ea voce, cum Jesus in monte coram tribus discipulis praefulgens apparuit ; et ilumba descendit ; et in illa ubi ad Patrem de sua clarificatione clamavit, eique responsum est, Et clarificavi, et iterum clarificabo . Non quia fieri potuit vox sine opere Filii et Spiritus sancti Trinitas quipsicut humanam illam formam ex virgine Maria Trinitas operata est, sed solius Filii persona est; visibilem namque Filii solius personam, invisibilis Trinitas operata est. Nec nos aliquid prohibet, illas voces factas ad Adam, non solum a Trinitate factas intelligere, sed etiam personam demonstrantes ejusdem Trinitatis accipere. Ibi enim cogimur, nonnisi Patris accipeubi dictum est, Hic est Filius , aut etiam suus filius credi aut intelligi potest. Et ubi sonuit, Et clarificavi, et iterum clarificabo, nonnisi Patris personam fatemur. Responsio quippe est ad illam Domini vocem qua dixerat, Pater, clarifica Filium tuum: quod non potuit dicere nisi Deo
Abbreviated transcription (Latin):
nec aliquam formam uidẽ
dici potest Nec quia scriptũ
est abscondit se adam a facię
dĩ: continuo sequit᷑ ut soleret¬
eius faciem uidere. Quid si
enim non quidem uidere
ipse poterat: sed uideri ip¬
se metuebat. ab eius cuius
uocem audierat. & de am¬
bulantis p̃sentiam p̃sentia
senserat: Nam & cain dix̃
dõ a faciȩ tua abscondam
me. nec idõ fateri cogimur
cum solere cernere faciem
dĩ corporeis oculis inqua¬
lib& forma uisibili. quã¬
uis de facmnore suo uocẽ
in t̾rogantis secumq loquen¬
tis audisset Cuiꝰ modi aũt
loquelam tunc ds̃ exteriob̾
hominũ auribus in sonaret.
maximȩ: ad primũ hominẽ
loquens & inuenire diffici¬
le est: & non hoc isto sermo¬
ne suscepimus. Ueruntam̃
si sole uoces & sonitus fie¬
bant. quibus quȩ dam sen¬
sibilis p̃sentia dĩ primis illis
hominibus p̃beret᷑. cur ibi
ꝑ sonam dĩ patris non intel¬
legam. Nescio: quando qui¬
dem ꝑ sona eius ostendit᷑.

Expanded text:
nec aliquam formam videret, nec aliquam formam videret, dici potest: nec quia scriptum est, Abscondit se Adam a facie Dei; continuo sequitur ut soleret faciem ejus videre. Quid si enim non quidem videre ipse poterat, sed videri ipse metuebat ab eo cujus vocem audierat, et deambulantis praesentiam senserat? Nam et Cain dixit Deo, A facie tua abscondam me : nec ideo fateri cogimur, eum solere cernere faciem Dei corporeis oculis, in qualibet forma visibili, quamvis de facinore suo vocem interrogantis secumque loquentis audisset. Cujusmodi autem loquela tunc Deus exterioribus hominum auribus insonaret, maxime ad primum hominem loquens, et invenire difficile est, et non hoc isto sermone suscepimus. Verumtamen si solae voces et sonitus fiebant, quibus quaedam sensibilis praesentia Dei primis illis hominibus praeberetur, cur ibi personam Dei Patris non intelligam nescio: quandoquidem persona ejus ostenditur