comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
& uolendo cuncta oꝑatur ds. Quod enim serip¬
tum ẽ. ipse dix̾ ⁊ facta sunt ipse mandauit
&e creata sunt. non sic ẽ. accipiendum quasi
motu lingue ⁊ aeris ꝑcussione aliqua ex ipsiꝰ
enim sine sapientia fecit ds. D̾s gͥ unus est
qui in sapientia sua ⁊ in sp̾u suo omna oꝑatus
ẽ: euiꝰ sapientia carnem sufrepit. euiꝰ sp̃s in
igne apparuit. Qualiter autẽ sapientiam suã
uerbum suum . ⁊ filium suum ipse genuerit.
quia solui non potest queri non debet. Quod
factum ẽ. in ipso uita erat. ⁊ uita erat lua
hominum.⁊ lur intenebris lucet. ⁊ tenebre
eam non conp̾henderunt. Due namq nature
sunt in rp̃o diumã scilicet ⁊ humana : quarũ
altera facta ẽ. altera facaa non ẽ. Humantas
enim in ipso ẽ.⁊ facta ⁊ ereata ẽ. Ipse en̾i fecit
humanitatẽ suã. ipse fecit ⁊ matre suam ꝑ quẽ
oña facta sunt ⁊ sine quo factũ ẽ nichil. Hoc

Expanded text:
et volendo cuncta operatur Deus. Quod enim scripet volendo cuncta operatur Deus. Quod enim scriptum est: « Ipse dixit, et facta sunt, ipse mandavit, et creata sunt , » non sic est accipiendum, quasi motu linguae et aeris percussione aliqua ex ipsius enim sine Sapientia fecit Deus. Deus igitur unus est, qui in Sapientia sua et in Spiritu suo omnia operatus est. Cujus Sapientia carnem suscepit. Cujus Spiritus in igne apparuit. Qualiter autem Sapientiam suam, Verbum suum et Filium suum ipse genuerit, quia solvi non potest, quaeri non debet. Quod factum est in ipso, 212 vita erat, et vita erat lux hominum, et lux in tenebris lucet, et tenebrae eam non comprehenderunt. Duae namque naturae sunt in Christo, divina scilicet et humana. Quarum altera facta est, altera facta non est. Humanitas enim, quae in ipso est, et facta et creata est. Ipse enim fecit humanitatem suam, ipse fecit et matrem suam, per quem omnia facta sunt, et sine quo factum est nihil. Hoc
Abbreviated transcription (Latin):
in principio erat apd̃ d̃m ẜ quod erat: ꝙ¬
d̾s erat uerbum. Flichil enim padeo ẽ quod
ds non sit. Totus enuim idem ẽ.⁊ substaneiali¬
ter idem. Hoc autem uerbum non sillabis cõs¬
tat. nec uoce ꝓfertur : s semꝑ insimui manens
⁊ incorde patris cuncta disponit. regit ⁊ oꝑat᷑.
hoc erat in principio apud deum. Confirmatio
ẽ. Onn̾a ꝑ ipsum facta sunt : ⁊ sine ipso factũ ẽ.
nichil. Si gͥ omi̾a ꝑ uerbum facta sunt : ⁊
omĩa in sapieneia dĩis fecit : manifestum ẽ.
quia uerbum ⁊ sapientia idem sunt. Ibi gͥ
uerbum di sapientia : in nob̾ autẽ non ita fit.
qua uerbum in ore. incorde sapientiam habe¬
mus. uerumptam̾ sicut sapientia nr̃a uoce
indintur.⁊ fit uerbum ut audiatur: ita ⁊ sapi¬
entia d̃i carne induta ẽ. & uerbum caro factũ
ẽ. ut ab hominibus uideatur. Siue gͥ uerbũ
siue sapientia uocetur dĩ filinus : nulla ẽ.¬
differeneia. Non enim loquendo s sciendo

Expanded text:
in principio erat apud Deum. Et quid erat? in principio erat apud Deum. Et quid erat? Deus erat Verbum. Nihil enim in Deo est, quod Deus non sit. Totus enim idem est, et substantialiter idem. Hoc autem Verbum nec syllabis constat, nec voce profertur. Sed semper in sinu manens, et in corde Patris cuncta disponit, regit et operatur. Hoc erat in principio apud Deum. Confirmatio est. Omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil. Si igitur omnia per Verbum facta sunt, et omnia in Sapientia Dominus fecit, manifestum est quia Verbum et Sapientia idem sunt. Ibi igitur Verbum, ubi Sapientia. In nobis autem non ita fit, quia verbum in ore, in corde sapientiam habemus. Verumtamen sicut sapientia nostra voce induitur et fit verbum, ut audiatur, ita et Sapientia Dei carne induta est, et Verbum caro factum est, ut ab hominibus videatur. Sive igitur Verbum, sive Sapientia vocetur Dei Filius, nulla differentia est. Non enim loquendo, sed sciendo
Abbreviated transcription (Latin):
filius. uerbum. uirtus ⁊ fapientia.
De quo uerbo psalmista ait. Uerbo
dñi celi firmati sunt. Rut uerbum
&e sapientiam idem ẽẽ ostendet ait.
Ouinia in sapientia fecisti. Numꝗͣ gͥ
pientia eẽ. potuit. Hec au̾ sapientia. hec uirtꝰ.
hic d̃i filius. quãins temporaliter de uirgine
natus sit: in principio tam̾ ⁊ an̾ tẽpora erat.
hoc ẽ. quod ait. In principis erat uerbũ.
Taceant gͥ quicumq saluatorẽ nr̃m prius¬
quam de uirgine nasceretur. non fuisse cõ¬
tendunt. Hoc em̾ uidĩ ⁊ gentiles & quidã
hereticorũ dicere solent. Quorũ quidem
errores enuangłista destrint : dum eum in
principio fuisse dicit. S ubi erat: & uerbũ
erat apud dm̃. Semꝑ em̃ inpatre filus : sẽꝑ
in filio pater. Unde ipse ait. Ego sum in pa¬
tre ⁊ pater mme ẽ. Deniq ubi debuit eẽ insi
in deo uirtus ⁊ sapiencia dĩ : Ubi em̃ ẽ. uir¬
tus ⁊ sapientia tua nisi in te.⁊ in animo tuo:
Sie gͥ ⁊ uerbũ di id ẽ. uirtus ⁊ sapientia di.

Expanded text:
m, Virtus et Sapientia. De quo Verbo ait Psalmista: « Verbo Domini coeli firmati sunt . » Et ut Verbum et Sapientiam idem esse ostenderet, ait: « Omnia in Sapientia fecisti . » Nunquapientia esse potuit. Haec autem Sapientia, haec Virtus, hic Dei Filius, quamvis temporaliter de Virgine natus sit, in principio tamen et ante tempus erat. Et hoc est quod ait: In principio erat Verbum. Taceant igitur quicunque Salvatorem nostrum, priusquam de Virgine nasceretur, non fuisse contendunt. Hoc enim Judaei et gentiles, et quidam haereticorum dicere solent. Quorum quidem errores evangelista destruit, dum eum in principio fuisse dicit. Sed ubi erat? Et Verbum erat apud Deum. Semper enim in Patre Filius; semper in Filio Pater. Unde ipse ait: « Ego sum in Patre, et Pater in me est . » Denique, ubi debuit esse, nisi in Deo, Virtus et Sapientia Dei? Ubi enim est virtus et sapientia tua, nisi in te et in animo tuo? Sic igitur et Verbum Dei, id est Virtus et Sapientia Dei,
Abbreviated transcription (Latin):
eiamentũ eñi quia ex mortuorum. pellibus
fit: carnis morticinium significat. Alia em̾
nr̃a in dumenta er alia .⁊ alia misteria fiunt:
calciamenta uero non nisi carnea sunt. Uñ
& merito ꝑ earnẽ ponuntur. Uide gͦ quantũ
se humi liauerit p̾cursor dm̃ qui post quam
eum laudare ceꝑat. quasi qui eiꝰ laudes p̾dica¬
re idoneus non eẽt statim se indignũ ẽẽ diar
qui non solum eius diuinitatis m̃isterium

Expanded text:
ceamentum enim, quia ex mortuorum pellibus ceamentum enim, quia ex mortuorum pellibus fit, carnis morticinum significat. Alia enim nostra indumenta ex alia, et alia materia fiunt. Calceamenta vero non nisi carnea sunt. Unde et merito pro carne ponitur. Vide ergo quantum se humiliaverit praecursor Domini, qui priusquam eum laudare coeperat, quasi qui ejus laudes praedicare idoneus non esset, statim se indignum esse dixit, qui non solum ejus divinitatis, sed etiam
Abbreviated transcription (Latin):
helias. neq ꝓpħa : Respondit eis ioħs dicens.
Ego baptizo maqua. medius autẽ ur̃m stetit
quem uos nescitis. In aqua enum ⁊ non in sp̾u
baptizabat ioħs quia non peccata soluebat. s
corpora tantum lauabat. ⁊ rp̃i baptismnum
baptiz ando significabat. Illius gͥ baptisimis.
umbra erat quedam ⁊ significatio melioris
baptisim. Ego in quit uos in aqua baptizo. me¬
dius autẽ ur̃m stetit. & uidistis ⁊ audistis eu̾.
in ter uos conuersatur.⁊ uob̾eũ habitat. quẽ
uos nescitis. Ipse ẽ. qui pꝰme uenturꝰ ẽ. qui¬
ante me factus ẽ. Post eum namq nascendo
ce p̾dicando. ⁊ baptizando.⁊ moriendo uenit
xp̃s. Factus ẽ. au̾ ante eum quia quasi dn̾m
eum sequitur. beatus ioħs ⁊ post eum uadit.
ante enim hoc in loco non temporis s ordims
habet significationẽ. Cunis ego non sum dignꝰ
ut soluam eiꝰ corrigiam calciamenti. dep̃i nãq
corrigiam calciamenti soluere ẽ: eius huma¬
nitatis ⁊ mortalitatis misterium p̾dicare. Cal¬

Expanded text:
lias, neque propheta? Respondit eis Joannes dicens: Ego baptizo in aqua; medius autem vestrum stetit, quem vos non scitis. In aqua enim et non in spiritu baptizabat Joannes, quia non peccata solvebat, sed corpora tantum lavabat, et Christi baptismum baptizando significabat. Illius igitur baptismus umbra quaedam erat et significatio melioris baptismi. Ego, inquit, vos in aqua baptizo; medius autem vestrum stetit, et vidistis, et audistis eum, inter vos conversatur, et vobiscum habitat, quem vos nactus est. Post eum namque et nascendo, et praedicando, et baptizando, et moriendo venit Christus. Factus est autem ante eum, quia quasi Dominum eum sequitur beatus Joannes, et post eum vadit. Ante enim hoc in loco non temporis, sed ordinis habet significationem. Cujus ego non sum dignus ut solvam ejus corrigiam calceamentiiam calceamenti solvere, est ejus humanitatis et mortalitatis mysterium praedicare. Cal
Abbreviated transcription (Latin):
cens. Hic erat quem dici qui post me uentu¬
rus ẽ. ante me factus ẽ. quia prior me erat.
Nenit enim dñs post ioħm: quia ⁊ post eum
natus ẽ. ⁊ post eũ p̾dicare cepit. S ante eum fac¬
tus ẽ: quia prior erat. Decet enim multumq
conuenit ut semꝑ priores ante ponantur. ⁊
suis mirioribus p̾ferantur. Huic em̾ simile ẽ.
cum de aliquo dicimus. Hic olim michi par
erat. s modo ante me factus ẽ. modo me p̾ce

Expanded text:
qui post me venturus est, ante me factus est, quia prior me erat. Venit enim Dominus post Joannem, quia et post eum natus est, et post eum praedicare coepit. Sed ante eum factus est, quia prior erat. Decet enim multumque convenit ut semper priores anteponantur, et suis minoribus praeferantur. Huic enim simile est, cum de aliquo dicimus, hic mihi olim par erat, sed modo ante me factus est, modo me prae
Abbreviated transcription (Latin):
& cognoscere noluerunt: qui qm solam huuis
mundi uoluptatẽ ⁊ głiam diligunt non in me¬
rito mundus uocantur. Unde ⁊ discipłis suis
dñs ait. Quia de hoc mundo non estis s ego ele¬
gi uos de mundo. ꝓpterea odit uos mundus.
In ꝓpͥa uenit : ⁊ su eum non receperunt. Cum
em̃ omĩa sua sint eius tamen ꝓp̾a uidĩ dicebãt᷑.
X isti quidem eum non receperunt. s eum
sꝑnentes dixrerunt. Nolumus hunc regnare
suꝑ nos. Quotquot aũ receꝑunt eum. dedit
eis potestatem filios dĩ fieri his qui credunt
in nomine eiꝰ. Quid em̾ mauis illi dari potuit
quam ut ẽẽnt filii dĩ : Si enim filii ait apłs
& heredes: heredes quidem d̃i eoheredes au̾¬
coheredes sunt. eandem beatitudinem habẽt¬

Expanded text:
et cognoscere noluerunt, qui quoniam solam hujus mundi voluptatem et gloriam diligunt, non immerito mundus vocantur. Unde et discipulis suis Dominus ait: « Quia de hoc mundo non estis, sed ego elegi vos de mundo, propterea odit vos mundus. In propria venit, et sui eum non receperunt . » Cum enim omnia sua sint, ejus tamen propria, Judaei dicebantur. Et isti quidem eum non receperunt, sed eum spernentes, dixerunt: « Nolumus hunc regnare super nos. Quotquot autem receperunt eum, dedit eis potestatem filios Dei fieri, his qui credunt in nomine ejus . » Quiid enim majus illis dari potuit, quam ut essent filii Dei? « Si enim filii, ait Apostolus, et haeredes, haeredes quidem Dei, cohaeredes aucoh
Abbreviated transcription (Latin):
ligis te ipsum. diliges ꝓrimum sic̃ te ipsum.
di quidem potuerunt. ab eius tamen amo¬
re & dilertione separari nullatemis potue¬
runt.  isti quidem bene dilexer̃ se ipsos:
quia uitam eternam głiam ⁊ honorem om¬
nemq felicitatem ad epti sunt sibi ipsis. Di¬
lexrerunt autem ⁊ ꝓrimos suos sieut se
ipsos . qm̃ hanc eandem głiam ⁊ beatitu¬
dinem desiderauerunt illis tamquam sͥ
ipsis. In his enim duobus mandatis uniu̾sa
ler pendet ⁊ ꝓpħe. Oñis enim qui peceat.
aut ind̾m. aut in serpsum. aut in ꝓ rimũ
peceat. Qui uero dilectio dilectionis modo dm̃
⁊ ꝓrimum diligit. quomodo eos offendet
quos tanto oꝑe diligit. Nam ⁊ inseipso pec¬
care timet : ne in hoc quoq deũ offendat.
Si gͥ in his duobus mandatis caritas ad mi¬
pletur. ⁊ om̃ĩa peccata tolluntur : manifes¬
tum ẽ. quod in eis uniuersa ler pendat ⁊
ligamus. ⁊ auenis ⁊ a peccatis cunetisq offen¬
si ombus nos abstineamus

Expanded text:
ligis teipsum, dilige proximum tuum sicut teipsum. ligis teipsum, dilige proximum tuum sicut teipsum. di quidem potuerunt, ab ejus tamen amore et dilectione separari nullatenus potuerunt. Et isti quidem bene dilexerunt seipsos, quia vitam aeternam, gloriam et honorem, omnemque felicitatem adepti sunt sibi ipsis; dilexerunt autem et proximos suos sicut se ipsos, quoniam hanc eamdem gloriam et beatitudinem desideraverunt illis tanquam sibi ipsis. In his enim duobus mandatis universa lex pendet et prophetae: omnis enim qui peccat, aut in Deum, aut in seipsum, aut in proximum peccat. Qui vero praedicto dilectionis modo Deum et proximum diligit, quomodo eos offendet quos tantopere diligit? Nam et in se ipso peccare timet, ne in hoc quoque Deum offendat. Si igitur in his duobus mandatis charitas adimpletur, et omnia peccata tolluntur, manifestum est quod in eis universa lex pendeat eligamus, et a vitiis et peccatis cunctisque offensionibus nos abstineamus?
Abbreviated transcription (Latin):
diligere : E hoc mandatum habemius adeo:
ut qui diligit dm̃ diligat ⁊ frẽm suum. Qͥ
enim dm̃ non diligit : neq seipsum neq frẽm
diligit. Primum ẽ. gͥ ut dm̃ diligat deinde
seipsum : post modum uero frẽm suum tã¬
quam seipsum. Qui enim seipsum odit. si
frẽm suum diligat sicut seipsum: ⁊ frẽm
suum odit. Om̃is enim qui diligit iniquitatẽ.
odit ammam suam. Odit gͥ ⁊ animam fr̃is
ille qui diligit seipsum. Nemo autẽ seipsum.
diligit. msi ille qui dm̃ diligit. Sic gͥ pͥmũ
mandatum ẽ. dilig̾e dm̃ : demde uero ꝓri
ut eatoto corde. tota anma. tota mente .⁊
cunctis uiribus dm̃ diligamus : ꝓ rnium
autẽ tamꝗͣ nos ipsos. Plus ẽ. enim si ex toto
corde aliquem diligat. quam ut sieut te ipsũ
eum diligas. quia potest fieri ut te ipsum
non diligas. non potest autẽ fieri ut ipsum
non diligas quẽ extoto corde ce tota anima
diligis. Si iis gͥ te ipsum diligere. prius dili¬
ge dm̃ extoto corde: deinde uero quia iam di¬

Expanded text:
hoc mandatum habemus a Deo, ut qui diligit Deum, diligat et fratrem suum . » Qui enim Deum non diligit, neque seipsum, neque fratrem diligit. Primum est igitur ut Deum diligat, deinde seipsum, postmodum vero fratrem suum tanquam seipsum. Qui enim seipsum odit, si fratrem suum diligat sicut seipsum, et fratrem suum odit. Omnis enim « qui diligit iniquitatem, odit animam suam ; » odit igitur et animam fratris silli qui diligit seipsum: nemo autem seipsum diligit, nisi ille qui Deum diligit. Sic igitur primum mandatum est diligere Deum, deinde vero ut ex toto corde, tota anima, tota mente, et cunctis viribus Deum diligamus, proximum autem tanquam nos ipsos. Plus est enim si ex toto corde aliquem diligas, quam ut sicut teipsum eum diligas, quia potest fieri ut teipsum non diligas, non potest autem fieri ut ipsum non diligas, quem ex toto corde et tota anima diligis. Si vis igitur teipsum diligere, prius dilige Deum ex toto corde, deinde vero quia jam di
Abbreviated transcription (Latin):
gͥ tributum soluere debemus. & audiẽtes
mirati sunt : ⁊ relicto eo abierunt. Miran¬
tur pharisei se tam facile ẽẽ conclusos:
&e qui ad hoc uenerant ut ap̃m caperent
in suo sermone. se ipsos in suis sermonibꝰ
N illo die accesserunt ad eum saducei. qui
dieunt non ẽẽ resurrectionẽ. In illo inquit
die quo pharisei uicti recesserunt : in illo
saducei uincendi accesserunt. E in terroga¬
uerunt eum dicentes. Magister moyses diã.
siquis mortuus fuerit non habens filium:

Expanded text:
igitur tributum solvere debemus. Et audientes igitur tributum solvere debemus. Et audientes mirati sunt; et relicto eo abierunt. Mirantur Pharisaei se tam facile esse conclusos; et qui ad hoc venerant, ut Christum caperent in suo sermone, se ipsos in suis sermonibus n illo die accesserunt ad eum Sadducaei, qui dicunt non esse resurrectionem. In illo, inquit, die quo Pharisaei victi recesserunt, in illo Sadducaei vincendi accesserunt. Et interrogaverunt eum dicentes: Magister, Moyses dixit: Si quis mortuus fuerit non habens fi
Abbreviated transcription (Latin):
uide quomodo ipsa sua responsione eos ligat.
tendunt. Quod si cesaris ẽ. quare cesari n̾
reddatur : Immo quare cesari tollant qd̵
cesaris eẽ fatentur : ⁊unc ait illis. Redilite
gͦ que sunt cesaris cesari. Nolite cesari. in ui¬
riam facere. nolite ei sua auferre : ne si sua
ei auferre uelitis. ipse qui uob̾ potencior ẽ.
⁊ sua ⁊ ur̃a auferat uob̾ quam bene huic lo¬
co conuenit quod qui alam ait. Arma tenen¬
ti om̃ia dat qui iusta negat. Q que di sunt
red dite deo. Nichil enim ẽ. quod dĩ nͥ sit. Ind
tamen specialiter eius ẽẽ dr: qd̾ magis ab
eo diligitur. Diligit enim omnẽ suam crea¬
turam scdm illud misereris om̃ium dñe.
&e nichil odisti oĩũ que fecisti. S illam p̾ei¬
pue diligit: ꝑ quam fecit ceteras ereaturã.
sua gͥ imago reddatur cesari: ⁊ sua imia¬
go reddatur deo. ad imaginẽ namq dĩ factꝰ
ẽ. homo. Reddamus deo imaginẽ suam : re¬
damꝰ ͦnimas nr̃as. Nichil carns habemus: hoc

Expanded text:
ide quomodo ipsa sua responsione eos ligat; tendunt: quod si Caesaris est, quare Caesari non reddatur? imo quare Caesari tollant quod Caesaris esse fatentur? Tunc ait illis: Reddite ergo quae sunt Caesaris Caesari. Nolite Caesari injuriam facere, nolite ei sua auferre, ne si sua ei auferre velitis, ipse qui vobis potentior est, et sua et vestra auferat vobis. Quam bene huic loco convenit quod quidam ait: « Arma tenenti omnia dat qui justa negat. » Et quae sunt Dei, reddite Deo. Nihil enim est quod Dei non sit; illud tamen specialiter ejus esse dicitur, quod magis ab eo diligitur. Diligit enim omnem suam creaturam, secundum illud: « Misereris omnium, Domine; et nihil odisti eorum quae fecisti : » sed illam praecipue diligit, per quam fecit caeteras creaturas. Sua igitur imago reddatur Caesari, et sua imago reddatur Deo; ad imaginem namque Dei factus est homo. Reddamus Deo imaginem suam; reddamus Deo animas nostras: nil charius habemus; hoc
Abbreviated transcription (Latin):
tant. ⁊ quia raciomibus eum caꝑe ⁊ tenere nõ
possunt. frequenti congressu eum mouere ⁊
fatigare conantur. Ipse tamen omibus respon¬
dens aliis satis fecit. alios concludit. E in terro¬
gauit eum unus er eis legis doctor : temptas
eum. Magister quod ẽ. mandatum magnũ
in lege. Omnes eum temptant . om̃s eum ma¬
gistrum uocant. Non tamen quasi a magistro
ueritatem ab eo uolunt disce̾ : s potus si fie¬
ri possit eum quasi in eautum in aliquo ser¬
mone caꝑe desid̾ant. S quid eis ꝓd ẽ: Nichil
enim sapientia ignorat. Quid aũ respondĩt
dñs audiamus. Diliges dñm dm̃ tuum exto¬
to corde tuo.⁊ ertota anima tua.⁊ ertota m̃te
tua. Hoc ẽ macrimũ ⁊ primum mandatum.

Expanded text:
tant, et quia rationibus eum capere et tenere non tant, et quia rationibus eum capere et tenere non possunt, frequenti congressu eum movere et fatigare conantur. Ipse tamen omnibus respondens, aliis satisfacit, alios concludit. Et interrogavit eum unus ex eis legis doctor tentans eum, magister, quod est mandatum magnum in lege? Omnes eum tentant, omnes eum magistrum vocant: non tamen, quasi a magistro, veritatem ab eo volunt discere, sed potius si fieri possit, eum quasi incautum in aliquo sermone capere desiderant. Sed quid eis prodest? Nihil enim sapientia ignorat. Quid autem responderit Dominus, audiamus: Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo, et ex tota anima tua, et ex tota mente tua. Hoc est maximum et primum ma
Abbreviated transcription (Latin):
euuangłiz andi licentiam auferre: Uñ apls.¬
salciati inqͥt pedes in p̃paratione euuangłii
paeis. Spint in suꝑ. in faciem enis : quia pa¬
lam ⁊ manifestae eum contemptibilẽ & tanti
honoris indignum ẽẽ ostendit. Hoc autem
de illis rectissime in telligi potest. qui maio¬
res eccłias ambientes. minori se eccłie iung̾e
despiciunt : quos non animarũ salutẽ sed
honoris głiam querere non dubium ẽ. Iustũ
igitur eet ut semꝑdiscaleiati ⁊ conspiiti : nuꝗͣ
tali comugio digni uidicarentur. hoc ẽ. enim
quod ait : ⁊ uocabitur nomen enis in isrł do¬
mus discaleiati. Quis enim eum caleiare
audeat. quis calerati officnum illi tribuat.
qui ipsa nominis appellatione se ear caleratũ
ga custodiebatur¬
harisei autem audientes quod silentiũ
imposuiss saduceis : conuenerunt mu¬
num. Recedentibus phariseis. ueniunt sa¬
ducei : ⁊ iterum recedentibus saduceis. ue¬
munt pharisei. Nunc isti nunc illi eum temp¬

Expanded text:
evangelizandi licentiam auferre? Unde aevangelizandi licentiam auferre? Unde aalceati, inquit, pedes in praeparatione Evangelii pacis . » Spuit insuper in faciem ejus, quia palam et manifeste eum contemptibilem et tanti honoris indignum esse ostendit. Hoc autem de illis rectissime intelligi potest, qui majores Ecclesias ambientes, minori se Ecclesiae jungere despiciunt; quos non animarum salutem, sed honoris gloriam quaerere, non dubium est. Justum igitur esset ut semper excalceati et consputi nunquam tali conjugio digni judicarentur. quod ait: « Et vocabitur nomen ejus in Israel domus discalceati. » Quis enim calceare eum audeat, quis calceati officium illi tribuat, qui ipsa nominis appellatione se excalceatum ga custodiebaturharisaei autem audientes quod silentium imposuisset Sadducaeis, convenerunt in unum. Recedentibus Pharisaeis, veniunt Sadducaei, et iterum recedentibus Sadducaeis, veniunt Pharisaei: nunc isti, nunc illi eum ten
Abbreviated transcription (Latin):
tare semen fr̾i su in ifrł : nec me in co̾uigi¬
um sumere. Statimq accersiri eum faciẽt:
& in terrogabunt. Si respondit nolo eam u¬
rorem acciꝑe.: accedat ad eum mulier corã
semoribus ⁊ tollat caleiamentum de pede
eiꝰ spuetq in faciem enis. ⁊ dicet. Sic fiet ho¬
mim qui non edificat domum frĩs sui : ⁊
uoeabitur nomen enis in isrł domus discaleia¬
ti. Quare enĩ ante portam cuntatis iudicnĩ
queritur nisi quia ibi iudices sedent : Dñs
enim de seipso loquitur dicens. Ego sum os¬
tium : ꝑ me siquis introierit sa luabitur.
Ante hoc gͥ ostium .⁊ ante hanc portam se¬
dent ep̃i ut enis lumine illustrati nusquã
de uient a ueritate. Ad hos au̾ om̃s eause de¬
feiri : eorũq uidicio diffiniri debent. His
gͦ p̾sentibus accedit mulier ad frẽm uiri sui:
ce quia eam in coniugium sumere noluit.
tollit calciamentum de pede eiꝰ. Quidest
enim calciamentum de pedibus tollere. nisi

Expanded text:
tare nomen fratris sui in Israhel nec me in coniugitare nomen fratris sui in Israhel nec me in coniugium sumere statimque accersiri eum facient et interrogabunt si responderit nolo eam uxorem accipere acsenioribus et tollat calceamentum de pede ejus, spuetque in faciem illius et dicet: Sic fiet homini qui non aedificat domum fratris sui. Et vocabitur nomen illius in Israel, domus discalceati . » Quare enim ante portam civitatis judicium quaeritur, nisi quia ibi judices sedent? Dominus enim de ipso loquitur dicens: « Ego sum ostium, per me si quis introierit, salvabitur . » Ante hoc igitur ostium et ante hanc portam sedent episcopi, ut ejus lumine illustrati, nusquam devient a veritate. Ad hos autem omnes causae deferri eorumque judicio definiri debent. His ergo praesentibus accedit mulier ad fratrem viri sui, et quia eam in conjugium accipere noluit, tollet calceamentum de pede ejus. Quid est calceamentum de pede tollere, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
siens. nullum ex omĩbus subͣiectis in eccłia
sua talem relinquit. qui eus cathedra dignꝰ
habeatur. Queritur gͥ ex alia eccłia ein uaror
de fucti conungatur. E ipse quidem non
alius eligitur: nisi qui eiꝰdem de functi fr̾
consimilis. Iste autẽ suscitabat semen fr̾iᷤᷤ sin:
ut quos uel inpeccatis mortuos. uel malo
somno grauatos inuenerit. ad bonum opus
eingilare faciat. & primogenitum illuis no¬
mine appellabit. Primogenitum quidem
non qui prius genitus sit : s qui meritis scĩ¬
tatis inter om̃s eius genitos prius ⁊ macrimꝰ
habeatur. X iste quidem uocabitur ep̾s. hoc
ẽ. enim nomen de functi. Quare hoc : Ut
non deleatur nomen enis er ifrł. ut numꝗͣ
eccłia ep̃o careat.⁊ num ꝗͣ hoc nomen in ea
deficiat. Si autẽ noluerit acciꝑe uarorem
fr̃is sui que ei lege debetur : ꝑget mulier ad
portam cuntatis. ⁊ in terpellabit maiores
natu. dicetq. Non uult fr̾ uiri mei susei¬

Expanded text:
siens, nullum ex omnibus suis subjectis in Ecclesia siens, nullum ex omnibus suis subjectis in Ecclesia sua talem relinquit, qui ejus cathedra dignus habeatur. Quaeritur igitur ex alia Ecclesia cui uxor defuncti conjungatur: et ipse quidem non alius eligitur, nisi qui ejusdem defuncti frater consimilis. « Iste autem suscitabit semen fratris sui , » ut quos vel in peccatis mortuos, vel malo somno gravatos invenerit, ad bonum opus evigilare faciat. Et primogenitum nomine illius appellabit. Primogenitum quidem, non qui prius genitus sit, sed qui merito sanctitatis inter omnes ejus genitos primus et maximus habeatur. Et iste quidem vocabitur episcopus; hoc est enim nomen defuncti. Quare hoc? Ut non deleatur nomen ejus ex Israel: ut nunquam Ecclesia episcopo careat, et nunquam hoc nomen in ea deficiat. « Si autem noluerit accipere uxorem fratris sui quae ei lege debetur, perget mulier ad portam civitatis et innatu dicetque non vult frater viri mei susci
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ neqͣ quã se d̾s patriarcharum deũ ẽẽ dic̾et:
s eorũ qͥ sunt. E audientes turbe mirabantur
in doctrina eius. Qm̃ autẽ saducei eraantes ne¬
q scͥpturas intelligunt. neq uirtutẽ di: indea¬
mus nos modo quid illa seriptura significet
eccłia custoditur : mimo uero ne custodiatur
om̃ino interdicitur. Aliter gͥ eã intellig̾e oportet.
Dicatur gͦ. Quando habitauerunt fr̃s simul :⁊
unus exr eis absq lib̾is mortuus fuerit : uxor
de functi. non nubet alteri. ẜ accipiet eam
fr̾ enis ⁊ suscitabit semen fr̃is sin. ⁊ primoge¬
nitum er ea filium nomine illius appellabit.
ut non deleatur nomen eiꝰ er ifrł. Isti enim
sunt illi fr̃s de quibus dicitur. ecce quam bonũ
ce quam iocuntlum habitare fr̃s in unum. Isti
⁊ si non corpore mente tamen ⁊ sp̃u om̃s simł
habitant. Ea his autẽ unus quilib absq lib̾is
moritur : quando aliquis ep̃s. ex hac uita tran¬

Expanded text:
esset, nequaquam se Deus, patriarcharum Deum esse diceret,esset, nequaquam se Deus, patriarcharum Deum esse diceret,sed eorum qui sunt. Et audientes turbae mirabantur in doctrina ejus. Quoniam autem Sadducaei errantes, neque Scripturas intelligunt neque virtutem Dei, videamus nos modo quid illa Scriptura significet, Ecclesia custoditur, imo vero ne custodiatur omnino interdicitur; aliter igitur eam intelligere oportet. Dicatur ergo: quando habitaverint fratres simul, et unus ex eis absque liberis mortuus fuerit, uxor defuncti non nubet alteri sed accipiet eam frater eius et suscitabit semen fratris sui et primogenitum ex ea filium nomine illius appeut non deleatur nomen ejus ex Israel. Isti enim sunt illi fratres de quibus dicitur: « Ecce quam bonum et quam jucundum habitare fratres in unum . » Isti, etsi non corpore, mente tamen et spiritu omnes simul habitant. Ex his autem unus quilibet absque liberis moritur, quando aliquis episcopus ex hac vita tran
Abbreviated transcription (Latin):
eos ꝓbare uoluisse: ut si homines resurge¬
rent sieut in hoc scło ita etiam in futuro uri
suis uaroribus cõmiscerentur. d quare sie erra¬
bant: Quia nesciebant seripturas neq uirtu¬
tem dĩ. Nam neq illud intelligebant quod moy¬
ses dicrerat. neq uirtutem dĩ ⁊ omĩpotentiam
credebant. ⁊ ideo tantam om̃ium resurrectio¬
nem posse fieri desꝑabant. Non enun sieut
hic ita ⁊ ibi fiet : neq sicut modo ita tune uo¬
luptati oꝑam dabunt. Sic erunt sic̃ angłi di in
celo. Angłi enim naturaliter casti ⁊ uirgines
sunt. Tales gͥ ⁊ homines erunt. Quod autẽ
mortuorum resurrectio fiat : moar seripture
testimonio sub inferens ait. De furrectione mor¬
tuorum non legistis quid dictum ẽ. adeo dicen¬
te uob̾: ego sum ds abraam. ds ysaac. ⁊ ds iacob:
Non ẽ. ds mortuorũ : s inuentium. Ac si dieat.
Sisut uos male putatis homo post mortem non

Expanded text:
eos probare voluisse, ut si homines resurgeeos probare voluisse, ut si homines resurgerent, sicut in hoc saeculo, ita etiam in futuro viri suis uxoribus commiscerentur. Sed quare sic errabant? Quia nesciebant Scripturas neque virtutem Dei. Nam neque illud intelligebant quod Moyses dixerat; neque Dei virtutem et omnipotentiam credebant, et ideo tantam omnium resurrectionem posse fieri desperabant. Non enim sicut hic, ita et ibi fiet; neque sicut modo, ita tunc voluptati operam dabunt: Sed erunt sicut angeli Dei in coelo. Angeli enim naturaliter casti et virgines sunt: tales igitur et homines erunt. Quod autem mortuorum resurrectio fiat, mox Scripturae testimonio subinferens, ait: De resurrectione mortuorum non legistis quod dictum est a Deo dicente vobis: Ego sum Deus Abraham, Deus Isaac, et Deus Jacob: non est Deus mortuorum sed viventium. Ac si dicat: Si, ut vos male putatis, homo post mortem non
Abbreviated transcription (Latin):
ad septimum. Nouissime autem omñium ⁊
mulier de functa ẽ. In resurrretione gͦ euius
erit de septem uaror: Onmes enim habuer̃
eam. Uerum ẽ. utiq quia moyses hoc dicrit.
ut fr̾ uaorem fr̃is. ducat : ad suscitandũ se¬
men frĩs sin. Hec aũ fabula. qua septem
fr̃s unam uarorem habuisse dicunt. saduceo¬
rum ad inuentio ẽ. Scio tamen quosdam
in his septem fr̃ibus : septem libros. idẽ
eptaticum in tellerisse. Hanc autem suam
ad iniuentionẽ ideo dño saducei attulerunt.
ut ꝑ haur resurrectionẽ mortuorũ nõ ẽẽ.¬
ꝓbarent dicentes. Aut em̾ simul om̃s ha¬
bebunt : aut nullus. Si enim unus aliquis
eam habeat : ceteris in uiriam faciet. Quod
enim cominune ẽ. nemo sibi quasi ꝓpͥum
uendicare debet. Huc autẽ tanto errori ueri¬
tatis magister respondens ait. Erratis nes¬
cientes seripturas : neq ueritatẽ dĩ. ł mor
ipsum errorem in quo errabant ostendit
In resurrectione enim neq
mibent neq nubentur. Per quod signifieat

Expanded text:
 novissime autem omnium et mulier defuncta est. In resurrectione ergo cujus erit de septem uxor? omnes enim habuerunt eam. Verum est utique: quia Moyses hoc dixit, ut frater uxorem fratris ducat ad suscitandum semen fratris sui; haec autem fabula, qua septem fratres unam uxorem habuisse dicunt, Sadducaeorum adinventio est. Scio tamen quosdam in his septem fratribus septem libros, id est Eptaticum intellexisse: hanc autem suam adinventionem ideo Sadducaei Domino attulerunt, ut, per hanc, resurrectionem mortuorum non esse probarent, 106 dicentes: Aut enim simul omnes eam habebunt, aut nullus: si enim unus aliquis eam habeat, caeteris injuriam faciet; quod enim commune est, nemo sibi quasi proprium vindicare debet. Huic autem tanto errori veritatis magister respondens ait: Erratis, nescientes Scripturas neque virtutem Dei. Et mox ipsum errorem in quo errabant ostendit, dicens: In resurrectione enim neque nubent, neque nubentur. Per quod significat
Abbreviated transcription (Latin):
hec auo mandata prima dieantur ⁊ macima:
quia tantum possunt hec duo quantum ⁊ cet̾a.
onna. Aliter enim hec mandata neq prima
neq scdn sunt : qm̃ in tabulis lapideis serip¬
ta non sunt. Decem enim sunt uerba legis
quorum primum ẽ. non habebis deos alienos
coram me. Primum gͥ dieitur. hoc mandatũ.
non quod in ordine scripture primum sit. ẜ
quod inuirtute signi ficationis principale ⁊
macrimũ sit. Hinc autem scđm ⁊ simile ẽ.
diliges ꝓrimum tuũ sicut te ipsum : qm̃ scđas

Expanded text:
haec duo mandata prima dicantur, et maxima; quia tantum possunt haec duo, quantum et caetera omnia: aliter enim haec mandata, neque prima, neque secunda sunt, quoniam in tabulis lapideis scripta non sunt. Decem enim sunt verba legis, quorum primum est: « Non habebis deos alienos coram me . » Primum igitur dicitur hoc mandatum, non quod in ordine Scripturae primum sit, sed quod in virtute significationis principale et maximum sit. Huic autem secundum et simile est: Dilige
Abbreviated transcription (Latin):
dere ut potuis templo ⁊ deo offerrent. qͣm
cesari homini scilicet iniquo tributa da¬
rent. Qua occasione herodiam commnoti
eum raperent. ad uidicem traherent: ⁊ qͣ¬
si reum accusarent. S si censum dare non
liceret. ⁊ si tributa soluere eẽcpeceatum:
ipsum utiq tributum ꝓse dari non p̾ce¬
pisset. Sic enim suꝑuis ait. Quid tibi inde¬
tur simon : Reges terre a quibus accipuit᷑
tributum uł censum. afiliis suis an ab alie¬
mum ⁊ eum piscem qui primus ascendit
tolle: ⁊ aꝑto ore enis. Iumes staterẽ. Illum
lum fieret. quamuis non deberet tributa
ꝑ soluit : non erat conueniens ut ad lites
⁊ scandala concitanda censum alios dare¬
ꝓhiberet. Cognita autẽ iħs nequicia eorum :
dicrit. Quid me temptatis hẏpoerite : Scul¬
tum ẽ. enim ei ꝑhypoerism ⁊ simulatorie
loqui. quem occulta non fallunt. qui corda
uidet. ⁊ cogitaciones consid̾at. Ostendite
michi nu̾misma census. At illi obtulerũt

Expanded text:
dere ut potius templo et Deo offerrent quam dere ut potius templo et Deo offerrent quam Caesari, homini scilicet iniquo, tributa darent: qua occasione Herodiani commoti eum raperent, ad judicem traherent, et quasi reum accusarent. Sed si censum dare non liceret et si tributa solvere esset peccatum, ipse utique tributum pro se dari non praecepisset. Sic enim superius ait: « Quid tibi vide Simon, reges terrae a quibus accipiunt tributum vel censum, a filiis suis, amum, et eum piscem qui primus ascenderit, tolle; lum fieret, quamvis non deberet, tributa persolvit, non erat conveniens ut ad lites et scandala concitanda, censum dare alios prohiberet. Cognita autem Jesus nequitia eorum, ait: Quid me tentatis, hypocritae? Stultum est enim ei per hypocrism et simulationem loqui, quem occulta non fallunt, qui corda videt et cogitationes considerat. Ostendite mihi numisma census. At illi obtulerunt
Abbreviated transcription (Latin):
x habeuntes pharisei. consilium une¬
runt ut caperent eum in sermone.
Stulti pharisei qui se insermone uerbum
di capere putant .: ⁊ suis consiliis sapientiã
fallere arbitrantur. Qmittunt ei discipłos
suos. sum quibus: Cum herodians minis¬
tris. idẽ. cum herodis ministris qui tribu¬
ta colligebant. hec ẽ. gͥ eccłia malignantiũ:
hoc ẽ. concilium uanitatis. Mali magistri.
mali discipłi. malis ministris sociantur.
sum fraude ueniunt: cum calliditate locun¬
tur. S quid dicunt : magister. seimus quia
uerar ẽs.⁊ uiam d̃i inueritate doces : ⁊ n̾
ẽ. tibi cura de aliquo. Non enim respieis
Er uenenoso fonte duleia uerba ꝓrumpu̾t.
huic enim tante simulationi psalmista res¬
pondens ait. Si uere utiq iusticiam loqui¬
mu : recte uidicate filii hominum. Quẽ
magistrum ⁊ ueracem diligite.colite ⁊ se¬
quimim. Die gͦ nob̾ quid tibi indetur. Licet
censum dari cesari an non : Lutauerunt
⁊ iusticie amicum ẽẽ cognouerant. respon¬

Expanded text:
 abeuntes Pharisaei, consilium inierunt ut caperent eum in sermone. Stulti Pharisaei, qui se in sermone verbum Dei capere putant, et suis consiliis sapientiam fallere arbitrantur. Et mittunt ei discipulos suos. Cum quibus? cum Herodianis, id est cum Herodis ministris, qui tributa colligebant. Haec est igitur Ecclesia malignantium, hoc est concilium veritatis! Mali magistri, mali discipuli, malis ministris sociantur. Cum fraude veniunt, cum calliditate loquuntur. Sed quid dicunt? Magister, scimus quia verax es, et viam Dei in veritate doces, et non est tibi cura de aliquo; non eniEx venenoso fonte dulcia verba prorumpunt. Huic enim tantae simulationi Psalmista respondens ait: « Si vere utique justitiam loquimini, recte judicate filii hominum . » Quem magistrum quimini. Dic ergo nobis quid tibi videtur: licet censum dare Caesari an non? Putaverunt et justitiae amicum esse cognoverant, respon
Abbreviated transcription (Latin):
patrẽ ur̃m qui incelis ẽ: ut ꝑeat unus de
pusillis istis. Qͥs ẽ. enĩ iste qͥ hab centũ oueᷤ.
Centum enim oues tota angłorũ ⁊ homi-¬
num multitudo intelligitur. Duis enim
centesima homo ẽ. qui non solũ decima
uerum etiam decima decime amoyse
sepe uocatur. hic aũ tunc. erauit. qͣuando
p̾ceptum dĩ transgrediens pomum uetitũ
comedit. ꝙ hac itaq una nonaginta nouẽ
id ẽ totam illam angłorũ multitudinẽ in
altis celorum montibus dñs dereliquit : ⁊¬
hanc unam que erauerat querere uenit.
Que postꝗͣ inuenta ẽ. ⁊ xp̃i sanguine redẽp¬
ta. tanta ꝓ illa in ceł erultacio fuit: quan¬
ta ꝓceteris omĩbꝰ prius non fuerat. Hoc
autem non ideo factũ ẽ. ut plus ceteris
ipsa diligatur. s quia nulla alia de ꝑicło
mortis ad uitam rediit: inqua sin amoris
gaudium cetere ostende potuissent. Quã¬
uis autẽ ad angłorũ numerum fidelium
numerus augeri credatur. homo tamen
quasi una ouis inter centum erat: quando

Expanded text:
Patrem vestrum qui in coelis est, ut pereat unus de pusillis istis. Quis est enim iste qui habet centum oves, Centum enim oves, tota angelorum et hominum multitudo intelligitur. Ovis enim centesima, homo est, qui non solum decima, verum etiam decima decimae a Moyse saepe vocatur. Hic autem tunc erravit, quando praeceptum Dei transgrediens, pomum vetitum comedit. Pro hac itaque una, nonaginta novem, id est totam illam angelorum multitudinem, in aliis coelorum montibus Dominus dereliquit, et hanc unam quae erraverat, quaerere venit: quae postquam inventa est et Christi sanguine redempta, tanta pro ipsa in coelis exsultatio fuit, quanta pro caeteris omnibus prius non fuerat. Hoc autem non ideo factum est, ut plus caeteris ista diligatur, sed quia nulla alia de periculo mortis ad vitam rediit, in qua sui amoris gaudium caeterae ostendere potuissent. Quamvis autem ad angelorum numerum, fidelium numerus augeri credatur, homo tamen quasi una ovis inter centum erat, quando
Abbreviated transcription (Latin):
ruerunt : ⁊ dm̃ laudantes ⁊ głificantes ea q̃
audierant ⁊ uiderant credidunt. Beati ⁊¬
illi pastores qui usq hodie in eccłiae p̾sepio
in eum fideliter credunt. eius natiuitatẽ
nunciantes. eius fidem p̾dicantes ⁊ eum ubi¬
q laudantes ⁊ głi fieantes.U

Expanded text:
ruerunt, et Deum laudantes, et glorificantes ea quae ruerunt, et Deum laudantes, et glorificantes ea quae audierant et viderant crediderunt. Beati illi pastores, qui usque hodie in Ecclesiae praesepio,in eum fideliter credunt, ejus nativitatem nuntiantes, ejus fidem praedicantes, et eum ubique laudantes et glorifican
Abbreviated transcription (Latin):
&e de his que dicta erant apastoribus ad ipsos.
Maria au̾ conseruabat oĩa uerba hec confe¬
rens in corde suo. Omat̾ sapientissima. ⁊ sola
talis filii dignissima. que om̾a uerba hec in
corde suo conferebat nob̾q conseruabat ⁊ memo¬
rie cominendabat : ut postea ipsa docente.
ipsa nairante ⁊ nunciante scriberentur. ⁊ um
uerso mundo tradentur cunctisq nacionibꝰ
nuncianentur. Ab ipsa enim hec apłi audier̃
hec in enis scło euuangłiste didicerunt. ⁊ ipsa
dictante seripser nob̾q legenda mandauer̾.
Quis gͥ euuangłistis non credat: Quis eis cõtͣ¬
dicere p̾sumat. que aut matris aut filii
głiste. amatre dm̃ audierunt: quem ad mo¬
dum ista ⁊ cetera que de saluatoris nr̃i infan¬
cia seripta sunt. plurima uero uisu ⁊ auditu
ab ipso dño didicerunt. E reuersi sunt pasto¬
res głi ficantes ⁊ laudantes dm̃ in om̾ibus que
audierant ⁊ uid̾ant sic̾ dictum ẽ. ad illos.
Beati isti pastores qui xp̃m dñm unidere me¬

Expanded text:
 de his, quae dicta erant a pastoribus ad ipsos. Maria autem conservabat omnia verba haec conferens in corde suo. O Mater sapientissima, et sola talis Filii dignissima, quae 159 omnia verba haec in corde suo ideo conferebat, nobisque conservabat, et memoriae commendabat, ut postea, ipsa docente, ipsa narrante et nuntiante, scriberentur, et in universo mundo praedicarentur, cunctisque nationibus nuntiarentur. Ab ipsa enim haec apostoli audierunt. Haec in ejus schola evangelistae didicerunt, et ipsa dictante scripserunt, nobisque legenda mandaverunt. Quis igitur Evangeliis non credat? Quis eis contradicere praesumat, quae aut Matris, aut Filiigelistae a matre Domini audierunt, quemadmodum ista, et caetera quae de Salvatoris infantia scripta sunt. Plurima vero visu, et auditu ab ipso Domino didicerunt. Et reversi sunt pastores glorificantes, et laudantes Deum in omnibus, quae audierant, et viderant, sicut dictum est ad illos. Beati isti pastores, qui Christum Dominum videre me
Abbreviated transcription (Latin):
tem positum in p̾sepio. In stabulo stellam in
presepio solem inuenerunt: quia maria stel¬
la maris. sol iusticie xp̃s uocatur. Recedant
gͥ tenebre. fugiat caligo. quia stella ⁊ in sta¬
bulo.⁊ sol in p̾sepio fulget. F etor quoq ibi eẽ
non potest. ubi ẽ. flos campi ⁊ lilium conual¬
lium : cunis odore suauissimo nimium de¬
lectata eccłia dicit. Trahe me post te
&e curremus in odore unguentorũ tuorum.
S quid de matre dm̃ dieam. cuuis odoris
fraglantiam rea sapientissimus salomon
aminiirans ait. que ẽ. ista que ascendit ꝑ de¬
sertũ sic̃ uirgula fumi ex a romatibus mir¬
re ⁊ thuris ⁊ uiuersi pulueris pigmentarii:
ubi enim o̾ĩum aromatum fumus redolet.
ibi fetoris indicium eẽ non potest. Uidentes
autẽ cognouerunt de uerbo quod dietum erat
illis de puero hoc. Hic ẽ enim ille puer de quo
seriptum ẽ. Puer natus e̾. nob̾: filius datꝰ ẽ.
nob̾. E factus ẽ. principatus suꝑ humerum

Expanded text:
tem positum in praesepio. In stabulo stellam, in tem positum in praesepio. In stabulo stellam, in praesepio solem invenerunt; quia Maria Stella maris, Sol justitiae Christus vocatur. Recedant igitur tenebrae, fugiat caligo, quia stella in stabulo, et sol in praesepio fulget. Fetor quoque ibi esse non potest, ubi est flos campi, et lilium convallium, cujus odore suavissimo nimium delectata Ecclesia, dicit: « Trahe me post te, et curremus in odorem unguentorum tuorum . » Sed quid de matre Domini dicam? cujus odoris fragrantiam rex sapientissimus Salomon admirans ait: « Quae est ista, quae ascendit per desertum, quasi virgula fumi ex aromatibus myrrhae, et thuris, et universi pulveris pigmentarii? » Ubi enim omnium aromatum fumus redolet, ibi fetoris indicium esse non potest. Videntes autem cognoverunt de verbo, quod dictum erat illis de puero hoc. Hic est enim ille puer, de quo scriptum est: « Puer natus est nobis, Filius datus est nobis: et factus est principatus super humerum
Abbreviated transcription (Latin):
in celum: pastores loquebantur ad inincem.
Transeamus usq bethleem.⁊ uideamus hoc
uerbum quod factum ẽ. quod dñs ostendit nob.
Castores inquit loquebantur admincem.
ae his que audierant ⁊ uiderant int̾ se trae¬
tantes dicebant. Mira sunt que audiumus.
stupenda que intlimus. ceł głia. par t̾ris ꝓ¬
mittitur. saluator hodie natus ẽ. nob̾ qui ẽ.¬
ap̃s dñs in euntate dauid. Quid gͥ facimus:
sur moram᷑: T̃ranseamus usq bethleem:
ipsa enim ẽ. euntas dauid. & unde amus hoc
uerbum : ⁊ credamus quia in principio erat
uerbum ⁊ uerbum erat apud dm̃ ⁊ d̾s erat
uerbum. Quod factum ẽ. Quantum enim
ad se neq factum neq creatum ẽ : factum
tamen quodammodo ẽ. quia uerbum caro fac¬
tum e. Quod dñs ostendit nob̾. Uideamus cor¬
poraliter. quod dñs ostendit nob̾ sp̾ualiter ⁊
quod mente concepimus ⁊ fide tenemus. res¬
tat ut occłis intueamur. Q uenerunt festinan¬
tes : ⁊ inuenerunt mariam ⁊ ioseph ⁊ infan¬

Expanded text:
ad invicem: Transeamus usque Bethlehem, et videamus hoc Verbum, quod factum est, quod Dominus ostendit nobis. Pastores, inquit, loquebantur ad invicem, et de his, quae audierant, et viderant, inter se tractantes dicebant: Mira sunt quae audivimus, stupenda quae vidimus: coelis gloria, pax terris promittitur. Salvator hodie natus est nobinus in civitate David. Quid igitur facimus? Cur moramur? Transeamus usque Bethlehem: ipsa enim est civitas David, et videamus hoc Verbum et credamus, quia in principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum. Quod factum est. Quantum enim ad se, neque factum, neque creatum est. Factum tamen quodammodo est, quia Verbum caro factum est. Quod Dominus ostendit nobis. Videamus corporaliter, quod Dominus ostendit nobis spiritualiter, et quod mente concepimus, et fide tenemus, restat ut oculis intueamur. Et venerunt festinantes, et invenerunt Mariam, et Joseph, et infan
Abbreviated transcription (Latin):
nere placint: quia cum nemo in illorũ eogna¬
tione sic uocaret᷑. di nutu id fieri intellexerũt.
aꝑtũ ẽ. aũ ilico os enis ⁊ lĩga euis. ⁊ loquebat᷑
benedicens dm̃. Sic enim angł̃s ei ꝓmiserat.
ẜeo quod non credulisti uerbis meis que imple¬
buntur intempore suo. eris tacens ⁊ non poteriᷤ
loqui usq indie quo hec frant. Loquente autẽ
⁊ acharia factus ẽ. timor suꝑ om̃s uicinos eoru̾:
ce suꝑ oĩa montana nidee diuulgabantur omĩa
uerba hec. & posuerunt om̃s qui audierant in
corde suo dicentes. Quis putas puer iste erit.
qui contra naturam natus ẽ. in cuius natin¬
tate os diu clausum aꝑitur. mutus loquitur.
&tam noua miracła fiunt: E enim manꝰ
dłi erat cum illo. Ipsa gͥ hec om̾ia oꝑabatur in
illo. E zacharias pater eius impletus ẽ. sp̾u¬

Expanded text:
nere placuit. Quia cum nemo in illorum cognanere placuit. Quia cum nemo in illorum cognatione sic vocaretur, Dei nutu id fieri intellexerunt. Apertum est autem illico os ejus, et lingua ejus, et loquebatur benedicens Deum. Sic enim angelus promiserat: « Pro eo, quod non credidisti verbis meis, quae implebuntur in tempore suo, eris tacens; et non poteris loqui in diem quo haec fiant . » Loquente autem Zacharia, factus est timor super omnes vicinos eorum; et super omnia montana Judaeae divulgabantur omnia verba haec. Et posuerunt omnes, qui audierant in corde suo, dicentes: Quid putas puer iste erit? qui contra naturam natus est, in cujus nativitate os diu clausum aperitur, mutus loquitur, et tam miracula fiunt? Etenim manus Domini erat cum illo. Ipsa igitur haec omnia operabatur in illo. Et Zacharias pater ejus impletus est Sp
Abbreviated transcription (Latin):
ma resurrectio fiet. quando m̾bris om̾ibus cir¬
cum cisi s id ẽ uiciis ⁊ peccatis abscisis. totusq
er in tegro innouatus. om̃iq suꝑfluitate mun¬
datus homo ad in mor talitatẽ resurget. E res¬
pondens mater eiꝰ dixit. Nequaꝗͣ : s uocabit᷑
ioħs. Flequaquã inquit zacharias uocabitur.
quamins ⁊ hoc nomen dignum sit ueratione:
s uocabitur ioħs. qui dĩ gr̾a int̾p̾tatur. quia
nullus in ter natos mulierum famili arius illo
dĩ gr̾am possidebit. Edicebant ad illam. Quia
nemo ẽ. incognatione tua qui uocetur hoc nomie.
Nec en̾i nomen angłs imposunt : non cogna
re uocabis nomen eus ioħm. Qua inre creden¬
dum ẽ. quamuis id seriptũ non ẽ. uł angłiea
reuelatione uł alia qualibet duintus facta
inspiratione eam hoc nomen didieisse. In nue
lans pugillarem scripsit dicens. Ioħs ẽ. nomen
eis. E mirati sunt uniuersi. Mirati enim sũt
quare utriq parenti hoc nomen puero impo¬

Expanded text:
ma resurrectio fiet, quando membris omnibus cirma resurrectio fiet, quando membris omnibus circumcisis, id est vitiis et peccatis abscissis, totusque ex integro innovatus, omnique superfluitate mundatus homo ad immortalitatem resurget. Et respondens mater ejus dixit: Nequaquam; sed vocabitur Joannes. Nequaquam, inquit, Zacharias vocabitur, quamvis et hoc nomen dignum sit veneratione. Sed vocabitur Joannes, quod Dei gratia interpretatur; quia nullus inter natos mulierum familiarius illo Dei gratiam possidebit. Et dicebant ad illam: Quia nemo est in cognatione tua, qui vocetur hoc nomine. Hoc enim nomen angelus imposuit, non cognatEt vocabis nomen ejus Joannem. Qua in re credendum est, quamvis id scriptum non est, de angelica revelatione, vel alia qualibet divinitus facta inspiratione, eam hoc nomen didicisse. Innuebalans pugillarem scripsit dicens: Joannes est nomen ejus. Et mirati sunt universi. Mirati enim sunt, cur utrique parenti hoc nomen puero impo
Abbreviated transcription (Latin):
suam cum illa: ⁊ congratulabantur ei. Erant
enim steriles in opprobrium mifrł: quauis hoc
aliud significaret. Corporis namq sterilitas non
ẽ peccatum : mente uero steriles apud dm̃. in op¬
probrium sunt. Quantum gͥ ad litteram magnã
ei dñs miscđiam fecit: qui tanto pignore illam
fecundauit. Unde ⁊ ipsa suꝑnis ait. Sic fecit
ds indiebus quibus respeã aufere obꝓbrium me¬
um inter homines. Q factum ẽ. indie .uiii. ue
nerunt circum cidere puerum : ⁊ uocabant eu̾
nomine patris sui zachariam. Hac circum eisio
sunt ne scandalum fierer. ⁊ ut legem ad imple¬
sione multa ad romanos apłs scribit:⁊ non carnis
s spͥs circumcionẽ laudat. Sp̾uał namq cireuei¬
sio non inuno s mom̾bus membris fieri debet:
ut neq manus oꝑentur malum. neq occłi ui¬
deant uanitatẽ. neq pedes ad fundendum san¬
guinem currant. neq aures de tractionibꝰ pate¬
ant. Sic omia membra circumeiduntur : tali
circumcisione om̃ia uicia ⁊ peccata tolluntur.

Expanded text:
suam cum illa, et congratulabantur ei. Erant enim steriles in opprobrium in Israel, quamvis hoc aliud significaret. Corporis namque sterilitas non est peccatum. Mente vero steriles apud Deum in opprobrium sunt. Quantum igitur ad litteram, magnam ei Dominus misericordiam fecit, qui tanto pignore illam fecundavit. Unde et ipsa superius ait: « Sic mihi fecit Deus in diebus, quibus respexit auferre opprobrium meum inter nerunt circumcidere puerum, et vocabant eum nomine patris sui Zachariam. Hac circumcisionesunt, ne scandalo fierent, et ut legem adimplesione multa ad Romanos Apostolus scribit, et non carnis, sed spiritus circumcisionem laudat. Spiritualis namque circumcisio non in uno, sed in omnibus membris fieri debet; ut neque manus operentur malum, neque oculi videant vanitatem, neque pedes ad fundendum sanguinem currant, neque aures detractionibus pateant. Sic omnia membra circumciduntur. Tali circumcisione omnia vitia et peccata tolluntur.