comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Quȩ si ȩqualia ñ e̾ent. ñ solũ singła
singulis. s etiam om̃ib singła: non
utiq se inuicem caꝑent. Neq enĩ
tantũ a singłis singula. uerũ etiã
a singulis om̃ia. capiunt᷑. Memini
enim me hab̾e memoriã.⁊ intelli¬
gentiam. ⁊ uoluntatẽ: & ĩtelligo
et intelligere: Totamq meã me¬
moriam ⁊ intelligentiã et uolun¬
tatem. simul memini. Quod enĩ
memoriȩ meȩ ñ memini: ñ est. in
memoria mea. Nicħ aũ tam in me¬
moria: quã ipsa memoria ẽ. Iotã gͥ
memini. Item qͥcquid intelligo: in¬
telligere me scio: & scio me uelle qͥc¬
quid uolo. Quicqͥd aũ scio: memini
Totã gͥ intelligentiã totãq uolun¬
tatem meam memini. Similit̃ cũ
hȩc tria intelligo: tota simul intel¬
ligo. Neq enĩ quicq intelligibiliũ
n intelligo: nisi quod ignoro. Quod aũ
ignoro: nec memini. nec uolo. Quicqͥd
totã intelligentia totãq memoriam

Expanded text:
quae si aequalia non essent, non solum singula quae si aequalia non essent, non solum singula singulis, sed etiam omnibus singula; nique se invicem caperent. Neque enim tantum a singulis singula, verum etiam a singulis omnia capiuntur. Memini enim me habere memoriam, et intelligentiam, et voluntatem; et intelligo e, et intelligere, totamque meam memoriam, et intelligentiam, et voluntatem simul memini. Quod enim memoriae meae non memini, non est in memoria mea. Nihil autem tam in memoria, quam ipsa memoria est. Totam igitur memini. Item quidquid intelligo, intelligere me scio, et scio me velle quidquid volo: quidquid autem scio memini. Totam igitur intelligentiam, totamque voluntatem meam memini. Similiter cum haec tria intelligo, tota simul intelligo. Neque enim quidquam intelligibilium n intelligo, nisi quod ignoro. Quod autem ignoro, nec memini, nec volo. Quidquid totam intelligentiam totamque memoriam
Abbreviated transcription (Latin):
in memoria et intelligentia: qͦ stu¬
diosa uoluntate ꝑuenerit. lam uͦ
usus t̃cius in uoluntate ẽ. ꝑtͣctante
illa quȩ memoria et intelligentia
continentur: Siue ad aliquid ea re¬
ferat. siue eorũ fine delectata con¬
quiescat. Uti ẽ. enim: assumere ali¬
quid in facultatẽ uoluntatis. Frui
e. aũ: uti cũ gaudio. ñ adhuc spei.
s iamrei. ꝓ inde. om̃is qui fruit᷑.
uitur. Assumit enĩ aliquid. in fa¬
cultatem uoluntatis: cũ fine delec¬
tationis. Non aũ om̃is qͥ utit᷑ fruit᷑.
siid quod in facultatẽ uoluntatis as¬
s una mens: consequenter utiq
et suba dicitur: ad se ipsam dicitur.
Quod uͦ memoria dr̃: ad aliquid rela¬
tiue dr̃. hoc de incelligentia quoq
et de uoluntate dixerim. Et intel¬
ligentia quippe. et uoluntas: ad ali¬
quid dr̃. Uita ẽ. aũ una queq ad se
ipsam: et mens. et centia. Quocͥca.
tria hȩc: eo sunt unũ. quo una uita.
una mens. una eẽntia. Et qͥcqͥd aliud
ad se ipsa singula dicuntur: etiam

Expanded text:
n memoria, et intelligentia, quo studiosa voluntate pervenerit. Jam vero usus tertius in voluntate est, pertractante illa quae in memoria et intelligentia continentur, sive ad aliquid ea referat, sive eorum fine delectata conquiescat. Uti enim, est assumere aliquid in facultatem voluntatis: frui est autem, uti cum gaudio, non adhuc spei, sed jam rei. Proinde omnis qui fruitur, utitur; assumit enim aliquid in facultatem voluntatis, cum fine delectationis: non autem omnis qui utitur, fruitur; si id quod in facultatem voluntatis assed una mens: consequenter utique et substantia dicitur, ad se ipsam dicitur: quod vero memoria dicitur, ad aliquid relative dicitur. Hoc de intelligentia quoque et de voluntate dixerim: et intelligentia quippe et voluntas ad aliquid dicuntur. Vita est autem unaquaeque ad se ipsam, et mens, et essentia. Quocirca tria haec eo sunt unum, quo una vita, una mens, una essentia: et quidquid aliud ad se ipsa singula dicuntur, etiam
Abbreviated transcription (Latin):
tamus. illa m̃te intelligamꝰ. Nos¬
ꝙ ipsi animi ñ sensibiles simus id᷑
copora. s intelligibiles qm̃ uita
sumus. t̃ amen ut diri. tanta facta ẽ.
in corporib consuetudo: et ita in hȩc
miro mͦ relabens foras se nr̃a ꝓicit
intentio: ut cũ ab incerto corporum
ablata fuerit. ut in sp̃u multo certi¬
ore ac stabiliore cogntione figatur:
refugiat ad ista. et ibi appetat reqͥcm:
unde trarit infirmitatem. Cuiꝰ egri¬
tudini cõgruendũ ẽ. ut siq̃n interi¬
ora sp̃alia accomodatius distinguere
atq facilius insinuare conamur: de
corporalib ext̾ĩorib similitudinum
docum̃ta capiamus. Sensu gͥ corpo¬
ris extior homo p̃ditus. sencit corpo¬
ra. Et iste sensus quod facile adu̾tit᷑
quinq ꝑtitus ẽ : uidendo. audiendo
adfaciendo. gustando. tangendo.S
et multum ẽ. et ñ necessarium: ut
om̃s hos quinq sensus id qd̾ q̃rimꝰ
int̾rogemus. Quod enim nob̾ unus
eorum renuntiat: etiam in ceteris

Expanded text:
tiamus, illa mente intelligamus; nostiamus, illa mente intelligamus; nosque ipsi animi non sensibiles simus, id est, corpora, sed intelligibiles, quoniam vita sumus: tamen, ut dixi, tanta facta est in corporibus consuetudo, et ita in haec miro modo relabens foras se nostra projecit intentio, ut cum ab incerto corporum ablata fuerit, ut in spiritum multo certiore ac stabiliore cognitione figatur, refugiat ad ista, et ibi appetat requiem unde traxit infirmitatem. Cujus aegritudini congruendum est: ut si quando interiora spiritualia accommodatius distinguere atque facilius insinuare conamur, de corporalibus exterioribus similitudinum documenta capiamus. Sensu igitur corporis exterior homo praeditus sentit corpora: et iste sensus, quod facile advertitur, quinquepartitus est; videndo, audiendo, olfaciendo, gustando, tangendo. Sed et multum est, et non necessarium, ut omnes hos quinque sensus id quod quaerimus interrogemus. Quod enim nobis unus eorum renuntiat, etiam in caeteris
Abbreviated transcription (Latin):
EII INI
dubium est.
sicut int̾iorẽ
hominẽ in¬
telligentia.
sic ext̃iorem
sensu corpo¬
ris p̃ditum. Nitamur gͥsi possumꝰ.
in hoc quoq ext̾iore indagare qͣle¬
cũq uestigiũ trinitatis: Non qi et
ipse eodem modo sit miago dĩ. Ma¬
nifesta ẽ. quippe apłica sententia.
quȩ int̾iorem hominẽ renouari in
dei agnitionem declarat: scd̃m ima¬
ginem eius qui creauit eil: Cum et
alio loco dicat. Et si ext̾ior hõ ñr
corrũpitur : s int̾ior renouatur. de
die in diem. In hoc gͦ qͥ corrũpitur
queramꝰ quẽ ad modũ possumus ꝗͣdã
trinitatis effigiem: etsi ñ exp̃ssiorẽ :
tam fortassis ad dinoscendũ facili¬
oxm. Neq enim frustra et iste. hõ
dr̃. nisi qr in est . ei. ñnulla int̾ioris
similitudo. & ipso illo ordine cõdi¬
tionis nr̃e quo mortales atq carna¬
les effecti sumus. facilius et qͦsi fa¬
milarius uisibilia quã intelligibi¬
lia ꝑtractamus: cũ ista sint ext̾ius.
illa int̾ius. et ista sensu corporis sen¬

Expanded text:
emini dubium est, sicut interiorem hominem intelligentia, sic exteriorem sensu corporis praeditum. Nitamur igitur, si possumus, in hoc quoque exteriore indagare qualecumque vestigium Trinitatis, non quia et ipse eodem modo sit imago Dei. Manifesta est quippe apostolica sententia, quae interiorem hominem renovari in Dei agnitione declarat secundum imaginem ejus qui creavit eum: cum et alio loco dicat, Et si exterior homo noster corrumpitur, tamen interior ronovatur de die in diem . In hoc ergo qui corrumpitur, quaeramus, quemadmodum possumus, quamdam Trinitatis effigiem, et si non expressiorem, tamen fortassis ad dignoscendum faciliorem. Neque enim frustra et iste homo dicitur, nisi quia inest ei nonnulla interioris similitudo. Et illo ipso ordine conditionis nostrae quo mortales atque carnales effecti sumus, facilius et quasi familiarius visibilia quam intelligibilia pertractamus: cum ista sint exterius, illa interius, et ista sensu corporis sen
Abbreviated transcription (Latin):
emotis gͥ paulisꝑ cet̾is. qͣri
mens de se ipsa certa ẽ. tri
hec potissimum considata tͣcten
memoriã. indelligentiã. uolunitad.
In his enim trib inspici solent etiã
ingenia paruulorũ: cuiꝰmodi p̾fe¬
rant indolem. Quanto qͥppe tenaciꝰ
et facilius puer meminit: quãtoq
facilitate meminerit. uł quanto acu¬
mine intelligat. s quid mieminerit
et quid intelligat. q̃riturꝰ. Quia non
tantũ quã doctus sit considatur
laudabilis animus. s etiam quã bonꝰ:
Uon tantũ quid meminerit. et quid
intelligat. uerũ etiã quid uelit at¬
tnditur. Non quanta flagrantia
uedit: s quid uelit prius. Deinde:
quantũ uelit: łunc enĩ laudandus
÷̃ animus uehement̃ amans: cũ id
quod amat uehement̃ amandũ ẽ.
cumgͣ. dicuntur hȩc tria. ingeniũ.
doctͥna. usus: pͥmum horũ cõsidãt᷑
mn illis trib quid possit qͥsq memo¬
ria. intelligentia. uoluntate. Scd̾m

Expanded text:
emotis igitur paulisper caeteris, quorum mens de se ipsa certa est, tria haec potissimum considerata tractemus, memoriam, intelligentiam, voluntatem. In his enim tribus inspici solent etiam ingenia parvulorum cujusmodi praeferant indolem. Quanto quippe tenacius et facilius puer meminit, quantoquefacilitate meminerit, vel quanto acumine intelligat; sed quid meminerit, et quid intelligat quaeritur. Et quia non tantum quam doctus sit, consideratur laudabilis animus, sed etiam quam bonus: non tantum quid meminerit et quid intelligat, verum etiam quid velit attenditur; non quanta flagrantia velit, sed quid velit prius, deinde quantum velit. Tunc enim laudandus est animus vehementer amans, cum id quod amat vehementer amandum est. Cum ergo dicuntur haec tria, ingenium, doctrina, usus, primum horum consideratur in illis tribus, quid possit quisque memoria, intelligentia
Abbreviated transcription (Latin):
in te tria illa: in quib te sũme ipsius
quã fixis ocłis contẽplari ñdũ uales
imaginẽ trinitatis agnosc̾es. Ipsa
ostendit t̃ u̾bum uerũ eẽ. in te. qͣn
de scientia tua gignitur. id÷ quando
quod scimus dicimus: et si nulliꝰ gen¬
tis linga significantẽ uocẽ uł ꝓfera¬
mus uł cogitemus: s ex illo qđ no¬
uimus cogitatio nr̃a formet᷑: sit q
in acie cogitantis imago simillima
cognitionis eius quã memoria conti¬
nebat: ista duo scł ułut parentem
ac ꝓlem t̾cia uoluntate siue dilecti¬
one uingente. Quã quid̃ uoluntatẽ
de cognitione ꝓcecłe. nemo enĩ uult
qd̾ om̃ino quid uł quale sit nescit.
ñ tam eẽ cognitionis imaginẽ. ⁊ ido
quadam in hac re intelligibili nati¬
uitatis et ꝓcessionis insinuari distantiã.
qm ñ hoc ẽ cogitatione conspic̾e. quod
appet̾e. uł ctiã ꝑfrui uoluntate : cernit
discerint q qͥ potest. Potiusti et tu. q̃.¬

Expanded text:
in te tria illa, in quibus te summae ipsius, in te tria illa, in quibus te summae ipsius, quam fixis oculis contemplari nondum uales, imaginem trinitatis agnosceres. ipsa ostendit tibi uerbum uerum esse in te, quando de scientia tua gignitur, id est quando quod scimus dicimus, etsi nullius gentis lingua significantem uocem uel proferamus uel cogitemus, sed ex illo quod nouimus cogitatio nostra formetur sitque in acie cogitantis imago simillima cognitionis eius, quam memoria continebat, ista duo scilicet uelut parentem ac prolem tertia uoluntate siue dilectione iungente. quam quidem uoluntatem de cognitione procedere — nemo enim uult quod omnino quid uel quale sit nescit — non tamen esse cognitionis imaginem et ideo quandam in hac re intellegibili natinitatis et processionis insinuari distantiam, quoniam non hoc est cogitatione conspicere quod appetere uel etiam perfrui uoluntate, cernit discernitque qui potest. potuisti et tu, qua
Abbreviated transcription (Latin):
noscis te certe in illo ẽẽ. stabulo. quo¬
samaritanꝰ ille ꝑduxit eũ quẽ repꝑit
multis alat̾nib inflictis uulneribus
semiuũ. & tam̃ multa uera uidisti.
sihis ocłis quib uident᷑ corpora colo¬
rata: s eis ꝓ quib orabat qui dicebat.
oculi mei uideant ȩqͥtatem. Nempe
gͦ multa uera uidisti. ea q̃ discreusti
ab illa luce qua tibi lucente uidisti.
Attolle ocłos ad ipsam lucẽ: et eos in
ea fige si potes. Sic enĩ uidebis. quid
distet natiuitas u̾bi dĩ. aꝓcessione
doni dĩ: ꝑꝑ quod filius unigenitus.
ñ de patre ᷤ n itum. alioqͥn frat̃ eiꝰ eẽt.¬
s ꝓcede dixit sp̃m scm̃. Unde cũ sit
cõmunio q̃dam cõsub̾alis patris ⁊ filii:
amborũ sp̃s. si amborũ qd̾ absit dictꝰ
ẽ filius. S ad hoc dilucide ꝑspicueꝙ
cernendum: ñ potes ibi aciem figere.
Scio ñ potes: uerũ dico. mͥ dico: quid
non possim scio. Ipsa tibi tam̃ ostendit

Expanded text:
noscis te certe in illo enoscis te certe in illo eSamaritanus ille perduxit eum quem reperit multis a latronibus inflictis vulneribus semivivum . Et tamen multa vera vidisti, non his oculis quibus videntur corpora colorata, sed eis pro quibus orabat qui dicebat, Oculi mei videant aequitatem . Nempe ergo multa vera vidisti, eaque discrevisti ab illa luce qua tibi lucente vidisti: attolle oculos in ipsam lucem, et eos in eam fige, si potes. Sic enim videbis quid distet nativitas Verbi Dei a processione Doni Dei, propter quod Filius unigenitus non de Patre genitum, alioqui frater eere dixit spiritum sanctum, unde, cum sit communio quaedam consubstantialis patris et filii, amborum spiritus, non amborum, quod absit, dictus est filius. sed ad hoc lucide perspicueque cernendum non potes ibi aciem figere, scio, non potes. uerum dico, mihi dico, quid non possim scio. ipsa tibi tamen ostendit
Abbreviated transcription (Latin):
incorporalẽ. ĩmutabilẽ q nat᷑am. ꝑ
intelligentiã uttũq cernendã: nusqͥ
se meltus. regente dũtaxat fidei re¬
gula. acies humanȩ m̃tis ex̾cet: quã
i eo qd ipse hõ in sua nat᷑a melius ce¬
teris animalib. melius etiã cetis ani¬
me suȩ partib habet. qd̃ ẽ ipsa mens:
cu quidam rerũ iniusibiliũ tributus
ẽuisus: et cui tanꝗ̃ in loco suꝑiore atꝙ
intiore honorabilit̾ p̃sidenti. iudican¬
da om̃ia nunciant etiã corporis sensꝰ:
et qua ñ ẽ. suꝑior cui subdita regen¬
daẽ. nisi deus¶ Uerũ int̾ hȩc q̃ multa
um dixi. et nicħ illius sũme t̾nitatis
neffabilitate dignũ me dixisse audeo
copsiti: s confit̾i pociꝰ mirificatam sci¬
ant̃ eius ex me inualuisse. nec potu¬
isse me ad illã: o tu anima mea uͥ te.
&ẽ sentis. uͥ iaces. aut uͥ stas. donec ab
ioq̃ ꝓpicius factus ẽ. om̃ib iniqͥtatib
tuis. sanentur om̃s langores tui: Ag¬

Expanded text:
incorporalem incommutabilemque naturam per incorporalem incommutabilemque naturam per intellegentiam utcumque cernendam, nusquam se melius, regente dumtaxat fidei regula, acies humanae mentis exerceat quam in eo quod ipse homo in sua natura melius ceteris animalibus, melius etiam ceteris animae suae partibus habet, quod est ipsa mens, cui quidam rerum inuisibilium tributus est uisus et cui tamquam in loco superiore atque interiore honorabiliter praesidenti iudicanda omnia nuntiant etiam corporis sensus et qua non est superior, cui subdita regenda est, nisi deus. Verum inter haec quae multa iam dixi et nihil illius summae trinitatis ineffabilitate dignum me dixisse audeo profiteri, sed confiteri potius mirificatam scientiam eius ex me inualuisse nec potuisse me ad illam, o tu, anima mea, ubi te esse sentis, ubi iaces aut ubi stas, donec ab eo qui propitius factus est omnibus iniquitatibus tuis sanentur omnes languores tui? ag
Abbreviated transcription (Latin):
recddi sibi racionẽ. quȩ ab humana
m̃te tarda scł infirmaq ñ capitur:
et certe cũ incõcusse credidint scĩs
scͥpturis. tanquã u̾acissimis testib
agant orando. et q̃rendo et bene u¬
fide. Quis hoc ꝓhibeat : immo uͦ ad
hoc quis ñ hortetur: Si aũ ꝓpterea
negandũ putant ita e̾ẽ. quia ea ñ
ualent cęcis m̃tib cernere : debent
et illi qͥ ex natiuitate sua cȩci sunt.
ẽẽ solem negare. Lux gͦ lucet in te¬
nebris. Quod si eam tenebre nor
cõprehendunt : illuminentur dei
dono prius ut sint fideles: et
incipiant e̾e. lux in cõparatione in¬
fidelium: atq hoc p̃mmisso fundanto
edificentur ad uidenda q̃ credun.
it aliquando possint uidẽ. Sunt enim
ir ita creduntur. ut udi omino non
possint. Non enĩ xp̃c itum in cruce
uidendus ẽ.S nͥ hoc ciedat᷑. quod ita
faccũ atq iusũ ẽ. ut fut᷑um aͥd uiden
qualis sine fine uidendus ẽ. Quantũ
ũ attinet ad illam suma. ineffabilem.

Expanded text:
reddi sibi rationem, quae ab humana reddi sibi rationem, quae ab humana mente tarda scilicet infirmaque non capitur? Et certe cum inconcusse crediderint Scripturis sanctis tanquam veracissimis testibus, agant orando et quaerendo et bene vfide. Quis hoc prohibeat? imo vero ad hoc quis non hortetur? Si autem propterea negandum putant ista esse, quia ea non valent caecis mentibus cernere; debent et illi qui ex nativitate sua caeci sunt, esse solem negare. Lux ergo lucet in tenebris: quod si eam tenebrae non comprehendunt , illdono prius, ut sint fideles et incipiant esse lux in comparatione infidelium, atque hoc praemisso fundamento aedificentur ad uidenda quae credunt, ut aliquando possint uidere. sunt enim quae ita creduntur, ut uideri iam omnino non possint; non enim Christus iterum in cruce uidendus est. sed nisi hoc credatur quod ita factum atque uisum est, ut futurum ac uidendqualis sine fine uidendus est. quantum uero attinet ad illam summam, ineffabilem,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓcedit ex patre: ñ tunc ꝓcedit ex
matre. Et cũ in hanc lucẽ ꝓcedit ex
matre : ñ tunc ꝓcedit ex patre. Sp̃s
et de filio ꝓcedit ad sc̃ificandã crea¬
turam:  s simul de utroq ꝓcedit:
qͣuis hoc filio pat̾ dedit. ut quemad¬
modũ dese.ita de illo quoq ꝓcedat.
Neq enĩ possumus dic̾e. qd̾ non sit
uita sp̃s sẽs: cũ uita sic pat. uita sit¬
I filius.
Ac ꝑ hoc. sicut pat̾ cũ habeat uitam
in semet ipso. dedit et filio uitam
hab̾e in semetipso: sic ei dedit. uitã
ꝓcedẽ de illo. sicut ꝓxedit et de ipso.
Hec de illo sermone in hunc librum
transtuli: s fidelib ñ infidelibꝰ loq̃ns.
Uerũ si ad hanc imaginẽ cõtuendam.
et ad uidenda ista quã uera sint. q̃
in eorũ m̃te sunt. nec tria sic sunt
ut tres ꝑsone sint. s om̃ia tria hõis
sunt q̃ una psona ẽ. minus idonei
credunt pocius quod in sacris littĩs
inuenitur: quã poscunt liqͥdissimã

Expanded text:
procedit ex patre, nondum procedit ex procedit ex patre, nondum procedit ex matre, et cum in hanc lucem procedit ex matre, non tunc procedit ex patre. spiriet de filio procedit ad sanctificandam creaturam, sed simul de utroque procedit, quamuis hoc filio pater dederit, ut quemadmodum de se, ita de illo quoque procedat. neque enim possumus dicere, quod non sit uita spiritus sanctus, cum uita pater, uita sit filius; ac per hoc sicut pater, cum habeat uitam in semet ipso, dedit et filio habere uitam in semet ipso, sic ei dedit uitam procedere de illo, sicut procedit et de ipso." haec de illo sermone in hunc librum transtuli, sed fidelibus, non infidelibus loquens. Verum si ad hanc imaginem contuendam et ad uidenda ista quam uera sint quae in eorum mente sunt nec tria sic sunt, ut tres personae sint, sed omnia tria hominis sunt, quae una persona est, minus idonei dunt potius quod in sacris Litteris invenitur, quam poscunt liquidissimam
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓcedit : Cur putas. nͥ quẽ admodũ
solet ad cũ referre. et qd̾ ipsius ẽ.
de quo et ipse ẽ: Unde illud ẽ. qd̾ ait:
mea doctͥna ñ ẽ. mea: s cius qui me
misit. Sigͥ. hic intelligr̾ eius doct̾na.
magis illic intelligendus ẽ. ⁊ de ipso
dit. ut ñ dic̾et de me si ꝓcedit : a qͦ
aũi habet filius ut sit deus. ẽ enĩ de dõ
deus : ab illo habet utiq ut etiam de
illo ꝓcedat sp̃s sc̃s. Ac ꝑ hoc. sp̃s sc̃s
ut etiã de filio ꝓcedat. sicut ꝓcedit
de patre: ab ipso habet patre. Hic
ut cũq etiã illud intelligr̃.quantũ
a talib quales nos sumus intelligi
potest: cur ñ dicatur natus ẽẽ. sed
filius dic̾etur. amborũ utiq filius di¬
c̾etur. quod absurdissimũ ẽ: Filius
quippe nullus ẽ. duorũ: nͥ patris ⁊
matris. Absit aũ. ut int̾ dm̃ patrẽ
et dm̃ filiũ tale aliqͥd suspicem̃: qͥa
nec filius hõium simul et ex patre
et ex matre ꝓcedit.S cũ in matrem

Expanded text:
procedit? Cur, putas, nisi quemadmodum procedit? Cur, putas, nisi quemadmodum solet ad eum referre, et quod ipsius est de quo et ipse est? Unde et illud est quod ait: Mea doctrina non est mea, sed ejus qui me misit. Si igitur hic intelligitur ejus doctrina, magis illic intellegendus est et de ipsodit, ut non diceret: "de me non procedit"? a quo autem habet filius, ut sit deus — est enim de deo deus — ab illo habet utique, ut etiam de illo procedat spiritus sanctus. ac per hoc spiritusut etiam de illo procedat, sicut procedit de patre, ab ipso habet patre. hic utcumque etiam illud intellegitur, quantum a talibus, quales nos sumus. intellegi potest, cur non dicatur natus esse, sed filius diceretur, amborum utique filius diceretur: quod absurdissimum est. filius quippe nullus est duorum nisi patris et matris. absit autem, ut inter deum patrem et dei filium tale aliquid suspicemur, quia nec filius hominum simul ex patre et ex matre procedit, sed cum in matrem
Abbreviated transcription (Latin):
de alio: Ideo solus appellat᷑ ingenitꝰ.
Non quid̃ in scͥpturis: s in consue¬
tudine disputantiũ: et de re tanta
sermonẽ qualẽ ualuerint ꝓferentiũ.
Filius aũ de patre natus ẽ: & sp̃s sc̃s
de patre pͥncipalit̃. ⁊ ipso sine ullo
int̾uallo tẽporis dante. cõmuniter
de utq ꝓcedit. Dic̾etur aũ filiꝰ pa¬
tris et filii : siqd abhorret ab om̃iũ
sanorũ sensib cũ ambo genuissent.
Nongͥ. ab utͦq ẽ. genitus. s ꝓcedit
ab utroq: amborum sp̃s.
erum qr in illa XXUII.¬
coȩt̃na et ȩquali. ⁊ incorpo¬
rali. et ineffabilit̾ inmutabili atq
inseparabili tͥnitate. difficillimũ ẽ.
gen̾ationem a ꝓcessione distinguere:
sufficiat int̾im eis qͥ extendi non ua¬
lent amplus. id qd̾ de hac re in ser¬
mone quodã ꝓferendo ad aures po¬
puli xp̃iani diximus: dictũq con¬
scãrum script᷑arũ testimonia docu
sp̃s sc̃s: cur filius dixit. de patre

Expanded text:
de alio, ideo solus appellatur ingenitus, de alio, ideo solus appellatur ingenitus, non quidem in Scipturis, sed in consuetudine disputantium, et de re tanta sermonem qualem valuerint proferentium. Filius autem de Patre natus est: et Spiritusde Patre principaliter, et ipso sine ullo intervallo temporis dante, communiter de utroque procedit. Diceretur autem filius Patris et Filii, si, quod abhorret ab omnium sanorum sensibus, eum ambo genuissent. Non igitur ab utroque est genitus, sed procedit ab utroque amboruerum quia in illa coaeterna et aequali, et incorporali, et ineffabiliter immutabili atque inseparabili Trinitate, difficillimum est generationem a processione distinguere, sufficiat interim eis qui extendi non valent in amplius, id quod de hac re in sermone quodam proferendo ad aures populi Christiani diximus, dictumque conurarum sanctarum testimonia docuiSpiritus sanctus, cur Filius dixit: De Patre
Abbreviated transcription (Latin):
sicut habet pat̾ in semetipso ut de
illo ꝓcedat sp̃s sc̃s : sic dedisse filio.
ut et de illo ꝓcedat idem sp̃s sc̃s. et
utrũq sine tẽpore. Atq ita dictum.
sp̃m scm de patre ꝓcede: ut et in¬
telligatur etiã qd̃ ꝓcedit de filio.
de patre. eẽ filio. Sienim quicqͥd
hibet. de patre habet filius: de pa¬
tre habet utiq ut et de illo ꝓcedat
sp̃s sc̃s. S nulla ibi tpra cogitent᷑
q̃ habent pͥus et postius : quia ibi¬
om̃ino nulla sunt. Quomͦ gͦ ñ ab¬
surdissime filius dic̾etur amborum :
cũ sicut filio pstret centiã sine ullo¬
sp̃ui scõ p̃stet eẽntiã sine ullo ini¬
cio dẽporis. sine ulla mutabilitate
nature. de utroq ꝓcessio: Ideo enim
cum sp̃m scm̃ genitũ ñ dicamus. dic̾e̾
tam̃ ñ audemus ingenitũ : ne in hoc
uocabulo. uł duos patres in illa tͥni¬
tate. uł duos qui ñ sunt de alio. qͥs¬
piam suspicetur. Pat̾ enĩ solus. ñ ẽ

Expanded text:
sicut habet Pater in semetipso ut de sicut habet Pater in semetipso ut de illo procedat Spiritus sanctus, sic dedisse Filio ut de illo procedat idem Spiritus sanctus, et utrumque sine tempore; atque ita dictum Spiritum sanctum de Patre procedere, ut intelligatur, quod etiam procedit de Filio, de Patre esse Filio. Si enim quidquid habet, de Patre habet Filius; de Patre habet utique ut et de illo procedat Spiritus sanctus. Sed nulla ibi tempora cogitentur, quae habent prius et posterius: quia omnino nulla ibi sunt. Quomodo ergo non absurdissime filius diceretur amborum, cum sicut Filio praestat essentiam sine iSpiritui sancto praestet essentiam sine ullo initio temporis, sine ulla mutabilitate naturae de utroque processio? Ideo enim cum Spiritum sanctum genitum non dicamus, dicere tamen non audemus ingenitum, ne in hoc vocabulo vel duos patres in illa Trinitate, vel duos qui non sunt de alio quispiam suspicetur. Pater enim solus non est
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓcesserat sp̃s sc̃s qñ natus ẽ filius.
an ñdũ ꝓcesserat. et illo nato de u¬
tioq ꝓcessit. ubi nulla sunt tp̃ra:
sicut potiumꝰ q̃rere uͥ inuenimus
tẽpora. uoluntatẽ pͥus de humani
m̃te ꝓcedẽ. ut q̃ratur qđ inuentũ
nita uoluntas illa ꝑficitur. eo fine
reqͥescens ut qͥ fuerat appetitus
querentis. sit amor fruentis: qui iam
ae utroq id÷ de gignente m̃te ⁊ de
gauta notione. tanquã de parente
queri. uͥ nicħ ex tẽpore inchoatur:
ut cõsequenti ꝑficiat᷑ in tẽpore. Qua¬
ꝓpt̃. qui pot̃ intellig̾e sine tẽpore
gen̾ationem filii de patre: intelli¬
git sine tẽpore ꝓcessionẽ sp̃s scĩ de
utroq. Et qͥ pot̃ intelligere in eo
quod ait filius. sicut habet pat̾ in¬
tam in semet ipso. sic dedit filio ui¬
tam hab̾e in semet ipso. ñ sine uita
ixistenti iã filio uitã patrẽ dedisse:
s ita eũ sine tẽpore genuisse. ut uita
quã pat̾ filio gignendo dedit. coet̾na
sit uitȩ patris qui dedit: ĩtelligat.

Expanded text:
Spiritus sanctus quando natus est Filius, an nondum processerat, et illo nato de utroque processit, ubi nulla sunt tempora; sicut potuimus quaerere ubi invenimus tempora, voluntatem prius de humana mente procedere, ut quaeraturnita voluntas illa perficitur, eo fine requiescens, ut qui fuerat appetitus quaerentis, sit amor fruentis: qui jam de utroque, id est, de gignente mente, et de genita notione, tanquam de parente quaeri, ubi nihil ex tempore inchoatur, ut consequenti perficiatur in tempore. Quapropter qui potest intelligere sine tempore generationem Filii de Patre, intelligat sine tempore processionem Spiritus sancti de utroque: et qui potest intelligere in eo quod ait Filius: Sicut habet Pater vitam in semetipso, sic dedit Filio vitam habere in semetipso ; non sine vita existenti jam Filio vitam Patrem dedisse, sed ita eum sine tempore genuisse, ut vita quam Pater Filio gignendo dedit, coaeterna sit vitae Patris qui dedit: intelligat
Abbreviated transcription (Latin):
qui dat sp̃m scm̃ : immo quantus ds̃
ẽ. qui dat dm̃: Neq enim aliquis
discipłorũ eus dedit sp̃m sc̃m. O rabant
quippe ut ueniret in eos qͥb manũ im
ponebant: ñ ipsi eũ dabant. Quẽ morẽ
in sius spositis etiã nunc seruat eccła.
Deniq et simon magus offerens apłis
pecuniã. ñ ait. date mͥ hanc potesta¬

Expanded text:
qui dat spiritum sanctum? immo quantus deus qui dat spiritum sanctum? immo quantus deus est qui dat deum? neque enim aliquis discipulorum eius dedit spiritum sanctum. orabant quippe, ut ueponebant, non ipsi eum dabant. Quem morem in suis praepositis etiam nunc servat Ecclesia. Denique et Simon Magus offerens Apostolis pecuniam, non ait, Date et mihi hanc potesta
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃s sc̃s. De quo item dicit ipse filius.
Quẽ ego mittã uob̾ a patre. & in alio
loco. Quẽ mittet pat̾ in nomine meo.
ait de patre ꝓcedit. Et cũ resurrexiss
a mortuis. et apparuisset discipłis su¬
is: insufflauit et ait. Accipite sp̃m̃
sc̃m̃: ut cũ etiã de se ꝓcedẽ ostendẽt.
legr in eu̾głio: et sanabat om̃s. Qd
uͦ fuerit cause. ut pꝰ resurr̾onẽ suã
et in t̾ra prius daret. et de cęlo pea
mitt̃et sp̃m sc̃mn: hoc ego existimo. qr
ꝑ ipsũ donũ diffunditur caritas in
cordib nr̃is : qua diligimus deum et
ꝓrimũ: scđ̾m duo illa p̃cepta ĩ qͥb
totalex pendet et ꝓpħȩ. Hoc signisi¬
semel ꝑꝑ dilectionẽ ꝓximi : et itum
de celo ꝑꝑ dilectionẽ . oe si forte alia
iħc. de quo mox ait. ite lubtizate¬
om̃s gentes in nomine patris ⁊ filii
et sp̃s sc̃i: ubi maxime cõmendatur
hȩc tͥnitas: ambigere ñ debemꝰ. Ipse
ẽ gͥ. qui etiã de cȩlo datus ẽ. die pen¬
ascendit in cęlum. Quomͦ gͦ deusñ ÷

Expanded text:
Spiritus sanctus. De quo item dicit ipse Filius: Quem ego mitto vobis a Patre ; et in alio loco, quem mittet Pater in nomine meo .ait: de Patre procedit; et cum resurrexisset a mortuis, et apparuisset discipulis suis, insufflavit et ait: Accipite Spiritum sanctum , ut eum etiam de se procedere ostenderet: legitur in Evangelio, et sanabat omnes. Quid vero fuerit causae ut post resurrectionem suam, et in terra prius daret et de coelo postea mitteret Spiritum sanctum; hoc ego existimo, quia per ipsum donum diffunditur charitas in cordibus nostris, qua diligimus Deum et proximum, secundum duo illa praecepta, in quibus tota Lex pendet et Prophetae. Hoc signifier dilectionem proximi et iterum de caelo propter dilectionem dei. et si forte alia Iesus, de quo mox ait: ite, baptizate gentes in nomine patris et filii et spiritus sancti, ubi maxime commendatur haec trinitas, ambigere non debemus. ipse est igitur qui etiam de caelo datus est die penascendit in caelum? quomodo ergo deus non est
Abbreviated transcription (Latin):
de quo non dictũ ẽ. semet ip¬
sum exinaniuit formã serui accipi¬
ens: ait tam̃ ipse dñs. Cum autẽ
uenerit ille sp̃s u̾itatis: docebit uos
om̃em u̾itatem. Non enim loquetur

Expanded text:
de quo non dictum est, Semetipsum exinanivit, formam servi accipiens; ait tamen ipse Dominus: Cum autem venerit ille Spiritus veritatis, docebit vos omnem veritatem. Non enim loquetur
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃o intellectui. quo sapientiã capimꝰ:
quant᷑i capaces sumus. Quod gͦ ñ in¬
uenimus in meliori nr̃o: ñ debemꝰ
in illo querere. quod longe melius ẽ
meliore nr̃o. Ut sic intelligamꝰ diñ
si possumus. quantũ possumꝰ: sine
qualitate bonũ. sine qͣtitate mag¬
num. sine indigentia creatorẽ. sine
situ p̾sentem. sine habitu om̃ia conti¬
nentem. sine loco ubiq totum. sine¬
tempore. sempit̾num. sine ulla sui¬
mutatione mutabilia facientem.
nichilq patientem.
iusquis am̃ ita cogitat: & si
ñdum pot̃ om̃imꝰ inuenire
quid sit. pie tam̃ cauet ꝗtũ potest.
aliquid de illo sentire quod non sit.
E st tam̃ sine dubitatione sub̾a. ułsi
melius hoc appellatur ẽe̾ntia: quã
greci usiam uocant. Sicut enĩ ab¬
eo quod ẽ. eẽ. dicta ẽ. eẽntia. & quis
magis ẽ. quam ille qui dixit famulo
suo: ego̾ sum qui sum. & dices filiis¬

Expanded text:
nostro intellectu, quo sapientiam capimus nostro intellectu, quo sapientiam capimus quantum capaces sumus. Quod ergo non invenimus in meliore nostro, non debemus in illo quaerere, quod longe melius est meliore nostro: ut sic intelligamus Deum, si possumus, quantum possumus, sine qualitate bonum, sine quantitate magnum, sine indigentia creatorem, sine situ praesidentem, sine habitu omnia continentem, sine loco ubiqtempore sempiternum, sine ulla mutatione sui mutabilia facientem nihilque patientem. Quisquis deum ita cogitat, etsi nondum potest omnimodo inuenire quid sit, pie tamen cauet, quantum potest, aliquid de illo sentire quod non sit. Est tamen sine dubitatione substantia, uel, si melius hoc appellatur, essentia, quam graeci usiam uocant. Cap. 2.7eo quod est esse, dicta est essentia. Et quis magis est, quam ille, qui dixit Moysi famulo suo: Ego sum, qui sum? Et i
Abbreviated transcription (Latin):
dicuntur. si ex cõsuetudine uisibili¬
um atq mutabiliũ. & mortaliũ uł
egenarũ rerum. ẽẽ. metienda. S cũ
mhis etiam que de nr̃is corporalib
adiacent sensib. uł quod nos ipsi in
extiore homine sumus. scientia comp̃¬
hendendis. laboremus. nec sufficiamꝰ:
ñ tam̃ inpudent̃ in illa quȩ supꝰ sũt
diuina & ineffabilia pietas fidelis ĩ¬
ardescit: ñ quã suarũ uiriũ inflat
arrogantia: s quã gr̃a ipsiꝰ creatoris
&e saluatoris inflãmat. Nam quo in¬
cellectu homo dm̃ capit: qui ipsum
intellectũ suum quo eũ uult caꝑe.
ñdum capit : Si aũ hunc iã capit:
attendat diligent̃. nicħ eo eẽ in sua
natura melius: & uideat. utrũ ibi
uideat ulla liniam̃ta formarũ. n¬
tores colorũ. spaciosam granditatẽ.
partium distantiã. molis distentio¬
nem. aliquas ꝑ locorũ intualla mo¬
ciones: uł quid ciꝰmodi. Nicħ certe
istorũ inuenimus. in eo quo in nat᷑a
nr̃a nicħ melius inuenimꝰ: id ÷ in

Expanded text:
dicuntur, non ex consuetudine visibilium atque mutabilium et mortalium vel egenarum rerum esse metienda. Sed cum in his etiam quae nostris corporalibus adjacent sensibus, vel quod nos ipsi in interiore homine sumus, scientia comprehendendis laboremus, nec sufficiamus: non tamen impudenter in illa quae supra sunt divina et ineffabilia, pietas fidelis ardescit; non quam suarum virium inflat arrogantia, sed quam gratia ipsius Creatoris et Salvatoris inflammat. Nam quo intellectu Deum capit homo, qui ipsum intellectum suum quo eum vult capere nondum capit? Si autem hunc jam capit, attendat diligenter nihil eo esse in sua natura melius, et videat utrum ibi videat ulla lineamenta formarum, nitores colorum, spatiosam granditatem, partium distantiam, molis distensionem, aliquas per locorum intervalla motiones, vel quid ejusmodi. Nihil certe istorum invenimus in eo, quo in natura nostra nihil melius invenimus, id est, in
Abbreviated transcription (Latin):
ne quisquam putaret. sic intimatum
unum in trib fuisse maiorem. & eũdĩm
dĩ filium intelligendum. duos aũ illos
angłos eius: quia cum tres uisi sint.
uni dño illic loqr abraham. sc̃a script᷑a
futuris talib cogitationib atq opinio¬
nib contradicendo ñ pret̾misit occur¬
rere: quando paulo pꝰ duos angłos dicit
uenisse ad loch. in quib & ille uir ius¬
tus qui de sodomorum incendio meruit
libari. ad unũ dñm loquitur.X
ic enim scriptura seq̃r dicens.
Abiit aũ dñs pꝰquam cessauit lo¬
quens ad abraham: & abraham reu̾sus
angłi sodomis: uesꝑe. Hic attentius cõ¬
sid̾andum ẽ. quod ostendere institui.
Cum trib certe loquebatur abraham:
& eum dñm singłariter appellauit.
Forte inquit aliquis. unum ex trib ag¬
noscebat dnim: alios aũ angłos eius.¬

Expanded text:
ne quisquam putaret sic intimatum unum in tribus fuisse majorem, et eum Dominum Dei Filium intelligendum, duos autem alios angelos ejus, quia cum tres visi sint, uni Domino illic loquitur Abraham; sancta Scriptura futuris talibus cogitationibus atque opinionibus contradicendo non praetermisit occurrere, quando paulo post duos angelos dicit venisse ad Loth, in quibus et ille vir justus qui de Sodomorum incendio meruit liberari, ad unum Dominum loquitur. Sic enim sequitur Scriptura dicens: Abiit autem Dominus postquam cessavit loquens ad Abraham, et Abrabam reversus angeli in Sodomis vespere. Hic attentius considerandum est, quod ostendere institui. Cum tribus certe loquebatur Abraham, et eum Dominum singulariter appellavit. Forte inquit aliquis: Unum ex tribus agnoscebat Dominum; alios autem duos
Abbreviated transcription (Latin):
scripturȩ locus. Si enim uir unꝰ uisus
fuisset: iam illi qui dicunt & priusqͣ.
de iurgine nasce̾tur ꝑ sub̾am suam ui¬
sibilem filium. quid aliud quã ipsum ẽe.
clamarent: Qm̃ de patre inqͥunt dic¬
tum ẽ. inuisibili deo soli. & tam̃ pos¬
semꝰ adhuc querere. quomͦ ante sus¬
ceptam carnem habitu ẽ. inuentus
ut homo: quandoquidem pedes ei loti
sunt. & humanis epulis epulatus ẽ.
Quomodo istud fieri pot̾at: cum ad huc
in forma dei e̾et non rapinam arbit̾tꝰ
cẽ ȩqualis deo: Nũquid enim iam se¬
metipsum exinanierat. formam serui
accipiens in similitudinẽ hominum
faccus. & habitu inuentus ut homo:
cum hoc quando fecerit ꝑ partũ uginis
nou̾imus: Quomodo gͥ antequam hoc
fecisset. ut uir unus apparuit abrahȩ:
an illa forma uera non erat: Possem is¬
ta querere: si unus uir apparuisset ha¬
brahe. idemq dei filius credẽtur. Cũ
ii tres uisi sunt. nec quisquam in eis
uł forma. uel ętate. uł potestate. maior

Expanded text:
nim vir unus visus fuisset, jam illi qui dicunt et priusquam de Virgine nasceretur per suam substantiam visibilem Filium, quid aliud quam ipsum esse clamarent? Quoniam de Patre, inquiunt, dictum est, Invisibili soli Deo . Et tamen possem adhuc quaerere, quomodo ante susceptam carnem, habitu est inventus ut homo: quandoquidem ei pedes loti sunt, et humanis epulis epulatus est? Quomodo istud fieri poterat, cum adhuc in forma Dei esset, non rapinam arbitratus esse aequalis Deo? Numquid enim jam semetipsum exinanierat, formam servi accipiens, in similitudine hominum factus, et habitu inventus ut homo cum hoc quando fecerit per partum Virginis noverimus. Quomodo igitur antequam hoc fecisset, ut vir unus apparuit Abrahae? An illa forma vera non erat? Possem ista quaerere, si vir unus apparuisset Abrahae, idemque Dei Filius crederetur. Cum vero tres viri visi sunt, nec quisquam in eis vel forma, vel aetate, vel potestate major
Abbreviated transcription (Latin):
pibat illos. die quidem in colũna nub
&e ostendebat illis uiam: nocte aũ in
colũpna ignis. & non deficiebat co¬
lumpna nubis die. & colũpna ignis
nocte: ante ppłm. Quis &e hic dubitet.
ꝑ subiectam creat᷑am eãdemq corpo¬
paruisse mortaliũ : S utrũ patrẽ. an
filium. an sp̃m scmn. an ipsam tͥnitatẽ
unum dm̃: similiter non apparet.
nec ibi hoc distingintur. ꝗͣtum existimo:
ubi scriptum ẽ. & maiestas dñi appa¬
ruit in nube. &e locutus ẽ dñs ad mo¬
hisen dicens. eraudiui murm̃ filiorũ¬

Expanded text:
ibat illos, die quidem in columna nubis, et ostendebat illis viam; nocte autem in columna ignis: et non deficiebat columna nubis die, et columna ignis nocte ante populum . Quis et hic dubitet per subjectam creaturam eamdemque corpoparuisse mortalium? sed utrum Patrem, an Filium, an Spiritum sanctum, an ipsam Trinitatem unum Deum, similiter non apparet. Nec ibi hoc distinguitur, quantum existimo, ubi scriptum est: Et majestas Domini apparuit in nube, et locutus est Dominus ad Moysen, dicens: Exaudivi murm
Abbreviated transcription (Latin):
cdarificate gͦ dm̃ in corpore ur̃o. cum
supra diceret. nescitis quia corpora ur̃a
templum in uobis ẽ. sp̃s scĩ. quem ha¬
betis ipsi a dõ: & hi tres unus deus sicut
catholica sanitas credit: non satis elu¬
cet. quam in trinitate ꝑsonam. ⁊ utrũ
aliquam ipsius trinitatis gerebat ille
angelus. si unus ex cet̾is angelis erat.
Si aũ in usum rei p̃sentis assũpta creat᷑a
ẽ. quȩ & humanis oculis appareret. &
aurib insonaret: & appellaret᷑: angłs
tum non recolam: s ex oꝑe. possit in¬
telligi. Dictum enim de illo ẽ. Quȩ uen¬
tura sunt annuntiabit uob̾. & utiq
angłs grece. latine nuncius int̃p̃tatur.
De dño aũ iħu xp̃o. euidentissime legimꝰ¬

Expanded text:
Clarificate ergo Deum in corpore vestro; cum Clarificate ergo Deum in corpore vestro; cum supra diceret, Nescitis quia corpora vestra templum in vobis est Spiritus sancti, quem habetis a Deo ? et hi tres unus Deus, sicut catholica sanitas credit: non satis elucet quam in Trinitate personam, et utrum aliquam, an ipsius Trinitatis gerebat ille angelus, si unus ex caeteris Angelis erat. Si autem in usum rei praesentis assumpta creatura est, quae et humanis oculis appareret, et auribus insonaret, et apellaretur angelus tum non recolam, sed ex opere possit intelligi: dictum enim de illo est, Quae ventura sunt annuntiabit vobis ; et utique Angelus graece, latine Nuntius interpretatur: de Do
Abbreviated transcription (Latin):
ignis apparuit : utrũ quia unus ex
multis angłis erat: s ꝑ dispensationẽ.
ꝑsonam dñi sui gerebat : An assũptũ
erat aliquid creature. quod ad p̾sens
negocium uisibilit̾ appareret: & unde
uoces sensibiliter ed̾entur. quib p̃sen¬
tia dñi ꝑ subiectã creat᷑am corporeis
etiam sensib hominis sicut oportebat
exhib̾etur: Si enim unus ex angłis e¬
rat: quis facile affirmare possit. utrũ
filii ꝑsona nuncianda imposita fuerit.
an sp̃s scĩ. an dei patris. an ipsiꝰ om̃i¬
no trinitatis. qui ẽ unus & solus deus:
non eẽ. aut sp̃m sc̃m: aut ipsam trini¬
tatem. quam credimus & intelligimꝰ
unum deum. audebit aliquis negare.
iacob. Ille enim non ẽ. illorũ patrũ
deus: qui non ẽ. deus. Porro siñ solũ
pater deus ẽ. sicut om̃s etiã heretici
concedunt: s eciam filius. quod ue¬
lint nolint coguntur fateri. dicente
apło. qui ẽ. suꝑ om̃ia deus benedictꝰ¬

Expanded text:
ignis apparuit? utrum quia unus ex ignis apparuit? utrum quia unus ex multis Angelis erat, sed per dispensationem personam Domini sui gerebat; an assumptum erat aliquid creaturae, quod ad praesens negotium visibiliter appareret, et unde voces sensibiliter ederentur, quibus praesentia Domini per subjectam creaturam corporeis etiam sensibus hominis, sicut oportebat, exhiberetur? Si enim unus ex Angelis erat, quis facile affirmare possit utrum ei Filii persona nuntianda imposita fuerit, an Spiritus sancti, an Dei Patris, an ipsius omnino Trinitatis, qui est unus et solus Deus, non esse; aut Spiritum sanctum, aut ipsam Trinitatem, quam credimus et intelligimus unum Deum, audebit aliquis negare Jacob. Ille enim non est illorum patrum Deus, qui non est Deus. Porro si non solum Pater Deus est, sicut omnes etiam haeretici concedunt; sed etiam Filius, quod, velint nolint, coguntur fateri, dicente Apostolo, Qui est super omnia Deus benedict
Abbreviated transcription (Latin):
sacerdotis madian: & egit oues in de¬
sertum. & uenit in montem dĩ choreb
Apparuit aũ ^ angls dñi in flãma igniᷤ
de rubo: & uidit q in rubo ardet ig¬
nis: rubus uͦ non comburebat᷑. & ait
mohises. Ibo & udebo uisum istud. qd̾
tam magnum uidi: qm̃ nõ cõburit᷑
rubus. Cum gͦ uidit dñs qr uenit ui¬
dere: clamauit ad eum dñs de rubo
dicens. Ego sum deus patris tui. deus
abraham: & deus hisaac. & deus iacob.
&e hic pͥmo angłs dñi dictus ẽ: deinde ds̃.
iiquid gͦ angłs. ẽ deus abraham. ⁊ ds̃
hisaac. & deus iacob: P otest gͦ recte in¬
telligi. ipse saluator: de quo dicit apłs.
Q uorum patres. &: ex quib xp̃c scđdm¬
carnem: qui ẽ. suꝑ om̃ia deus benedic¬
tus in scła. Qui gͦ sup om̃ia ẽ. deusbe¬
nedictus in scła: non absurde etiã hic ipse
intelligitur deus abraham. & deus hi¬
saac. & deus iacob. S cur prius angłs
dñi dictus ẽ. cum de rubo in flãma

Expanded text:
sacerdotis Madian, et egit oves in desacerdotis Madian, et egit oves in desertum, et venit in montem Dei Horeb. Apparuit autem illi angelus Domini in flamma ignis de rubo. Et vidit quia in rubo arderet ignis, rubus vero non comburebatur. Et ait Moyses: Ibo, et videbo visum istud, quod tam magnum vidi, quoniam non comburitur rubus. Cum ergo vidit Dominus quia venit videre, clamavit eum Dominus de rubo dicens: Ego sum Deus patris tui, Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob. . Et hic primo angelus Domini dictus est, deinde Deus. Numquid ergo angelus est Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob? Potest ergo recte intelligi ipse Salvator, de quo dicit Apostolus: Quorum patres, et ex quibus C omnia Deus benedictus in saecula . Qui ergo super omnia est Deus benedictus in saecula, non absurde etiam hic ipse intelligitur Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob. Sed cur prius angelus Domini dictus est, cum de rubo in flamma
Abbreviated transcription (Latin):
pꝰquam eduxerunt eum foras: & dixe¬
runt. Saluans salua animam tuam:¬
&e ne respex̾is retro. neq stes in uniu̾sa¬
hac regione. In montem uade. & ibi
saluab̾is.: ne forte comp̃hendaris. Dix̃
aũ loch. ad eos. Rogo dñe. qm inuenit
puer tuus ante te miscđiam. & cet̾a.
Quid ẽ. hoc  ᷤᷤ Dixit cos. rogo dñe: Si
iam ille. discesserat qui dñs erat. et¬
& angłos miserat: cur dicitur rogo dñe.
&e non rogo dñii: Aut si unũ ex eis uolu¬
it appellare: cur ait scriptura. dexit
aũ loch ad eos rogo dñe. qm̃ inuenit
puer tuus ante te miscdiam: An &e
hic intelligimus in plurali numero ꝑ
unus appellantur. unius sube unum
filii & sp̃s scĩ: Hoc forte congruentius
quod ultimum dixi missos enim sedi¬
xerunt: quod de filio & de sp̃u scõ dici¬
mus nam patrem missum: nusquam
scripturarum nob̾ occurrit.
est: sic ei dñm apparuisse scriptum ẽ.
Pascebat inquit oues ihetro soceri sui

Expanded text:
postquam eduxerunt eos foras, dixepostquam eduxerunt eos foras, dixerunt: Salvans salva animam tuam; ne respexeris retro, neque stes in hac universa regione: in montem vade, et ibi salvaberis, ne forte comprehendaris. Dixit autem Loth ad eos; Rogo, domine, quoniam invenit puer tuus ante te misericordiam , etc. Quid est hoc quod dixit ad eos, Rogo, domine, si jam ille discesserat qui Dominus erat, et angelos miserat? cur dicitur, Rogo, domine; et non, Rogo, domini? Aut si unum ex eis voluit appellare, cur ait Scriptura, Dixit autem Loth ad eos: Rogo, domine, quoniam invenit puer tuus ante te misericordiam? An et hic intelligimus in plurali numero duunus compellantur, unius substantiaFilii et Spiritus sancti? Hoc forte congruentius quod ultimum dixi. Missos enim se dixerunt, quod de Filio et de Spiritu sancto dicimus. Nam Patrem missum nusquam Scripturarum nobis occurrit.est, sic ei Dominum apparuisse scriptum est: Pascebat, inquit, oves Jethro soceri sui
Abbreviated transcription (Latin):
duo angłi in sodomis: uesꝑe. An forte unꝰ
ille abscesserat qui dñs cognoscebatur in
trib : & duos angłos qui cũ illo erant.
ad consumendam miserat sodomam :¬
Ergo sequentia uideamus. Uenerunt
inquit duo angłi in sodomis uesꝑe. Loch
aũ sedebat ad portam sodomorum. &
cum uidisset eos loth: surrerit ĩ obuiã
illis. & adorauit in faciem suꝑ t̾ram:
&e dixit. Ecce dñi diu̾cite in domum
pueri ur̃i. hic manifestum ẽ. & duos
angłos fuisse. & in hospicio pluraliter
muitatos. & honorifice appellatos dños:
cum fortasse homines putarentur.S
rursus mouet: qr nisi angłi dei cognos¬
cerentur. ñ ad oraret loch in faciẽ suꝑ
t̾ram. Curgͦ tanq tali humanitate
indigentib & hospicium p̃betur ⁊ iue¬
tus :S quodlibet hic lateat: illud nũc
quod suscepimus exequam̃. Duo appa¬
rent. angłi ambo dicuntur. pluralit̃
inuitantur. tanq cũ duob pluraliter
loqr̃: donec exeatur a sodomis. Deinde
seqr scriptura & dicit. & factum et.

Expanded text:
omis vespere? An forte ille unus abscesserat, qui Dominus agnoscebatur in tribus, et duos angelos qui cum illo erant ad consumenda miserat Sodoma? Ergo sequentia videamus. Venerunt, inquit, duo angeli in Sodomis vespere. Loth autem sedebat ad portam Sodomorum. Et cum vidisset eos Loth, surrexit in obviam illis, et adoravit in faciem super terram, et dixit: Ecce, domini, divertite in domum pueri vestri. Hic manifestum est, et duos angelos fuisse, et in hospitium pluraliter invitatos, et honorifice appellatos dominos, cum fortasse homines putarentur. 22. Sed rursum movet, quia nisi angeli Dei cognoscerentur, non adoraret Loth in faciem super terram. Cur ergo tanquam tali humanitate indigentibus, et hospitium praebetur et victus? Sed quodlibet hic lateat, illud nunc quod suscepimus exsequamur. Duo apparent, angeli ambo dicuntur, pluraliter invitantur, tanquam cum duobus pluraliter loquitur, donec exeatur a Sodomis. Deinde sequitur Scriptura et dicit: Et factum est
Abbreviated transcription (Latin):
uit: nouit et seipsam. Quia ñ ita
dicitur m̃ti cognosce de ipsa: sicut
dr̃. cognosce cherubin et seraphin
De absentib enim illis credimꝰ: scd̾m
quod cȩlestes quędã potestates e̾e
p̃dicantur. Neq sicut dr̃. cognosce
uoluntatem illius hominis: quȩ no¬
bis nec ad sentiendũ ullomͦ. nec ad
intelligendũ p̃sto ẽ. nisi corporalib
signis editis: et hoc ita. ut magis
credamus quã intelligamus. Neq
nisi in speculo fieri ñ pocest. Nam
et ipsa nr̃a facies absens ab aspeccu
nr̃o ẽ: qr ñ ibi ẽ. quo ille dirigi pot̃.
S cũ dr̃ m̃ti cognosce te ipsam: co
ictu quo intelligit quod dictũ ẽ te
ipsam. cognoscit se ipsam. Nec ob
aliud: quã eo quo sibi p̃sens ẽ. Si
aũ quod dictũ ẽ. ñ intelligit: non
utiq facit. Hoc gͥ ei p̃cipitur. ut fa¬
ciat. Quod cũ pceptũ ipsũ intelligit
quo se ipsam cognoscit: cũ audit ut
se ipsam cognoscat. Certe enĩ nouit

Expanded text:
vit, novit et se ipsam: quia non ita vit, novit et se ipsam: quia non ita dicitur menti, Cognosce te ipsam, sicut dicitur, Cognosce Cherubim et Seraphim: de absentibus enim illis credimus, secundum quod coelestes quaedam potestates esse praedicantur. Neque sicut dicitur, Cognosce voluntatem illius hominis: quae nobis nec ad sentiendum ullo modo, nec ad intelligendum praesto est, nisi corporalibus signis editis; et hoc ita, ut magis credamus, quam intelligamus. Nequenisi in speculo fieri non potest. Nam et ipsa nostra facies absens ab aspectu nostro est, quia non ibi est quo ille dirigi potest. Sed cum dicitur menti, Cognosce te ipsam, eo ictu quo intelligit quod dictum est, Te ipsam, cognoscit se ipsam; nec ob aliud, quam eo quod sibi praesens est. Si autem quod dictum est non intelligit, non utique facit. Hoc igitur ei praecipitur ut faciat, quod cum ipsum praeceptum intelligit, quod se ipsam cognoscit, cum audit ut se ipsam cognoscat. Certe enim novit