comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
endi libertatem. sicut uitis que uinũ gene¬
rat letificans cor hominis. & olea fructum
ferens. que uultũ ex hilarat in miscdđia. an¬
ta alia tunc simul emergebant. urgent᷑ ha
producente natura. Itaqͦ radix uineȩ ht̃
idenro sarmam̃ta uirentia diffusa ꝑt̾ra
ex quib pͥmo germen orit᷑ qd̵ fit labrusca
pꝰhoc uua. Sufficit gͥ uinea qͦ prudent᷑ in¬
specta. recordationẽ tibi naturȩ subicere. Me¬
ministi enĩ dĩci sermonis exemplũ. quo se
dicit ẽẽ uitem. patrẽ uͦ cultorem. Singulos
aut̃ nr̃m qui ꝑ fidem inserti sumꝰ. eccł̃ie
sarmenta nuncupauit. ꝓuocans nos ad fru¬
ctiferationẽ copiosam. ne desidie acusati:
flammis cũ tradam᷑ et̾nis. Beniq non ces¬
sat ubiq animas hominũ uitibꝰ comꝑando.
Sic enĩ dicit. Uinea facta ẽ. dilecto in cor¬
nu pingui. & iter̃. uineã plantaui & sepe
circũdedi. Ammas uidelicet indicans hõiũ

Expanded text:
endi libertatem: sicut vitis quae vinum geneendi libertatem: sicut vitis quae vinum generat laetificans cor hominis, et olea fructum ferens, qui vultum exhilarat, in misericordia. Quanta alia tunc simul emergebant urgenter, haec producente natura. Itaque radix vineae habet in circo sarmenta virentia, diffusa per terram: ex quibus primo germen oritur, quod fit labrusca, post hoc uva. Sufficit igitur vinea quoque prudenter inspecta, recordationem tibi naturae subjicere. Meministi enim dominici sermonis exemplum, quo se dicit esse vitem, Patrem vero cultorem. Singulos autem nostrum, qui per fidem inserti sumus Ecclesiae, sarmenta nuncupavit: provocans nos ad fructificationem copiosam, ne desidiae accusati, flammis contradamur aeternis. Denique non cessat; ubique animas hominum vitibus comparando. Sic enim dicit: Vinea facta est dilecto in cornu pingui . Et iterum: Vineam plantavi, et sepe circumdedi , animas videlicet indicans hominum,
Abbreviated transcription (Latin):
dicemꝰ. qͥa que sunt utiliora mandari me¬
morie pͥncipalit᷑ meruert̃. deinde subtilit᷑
inqͥrentib patefiet. aut seminarias eẽ os̃
arbores. aut similem semini habere uͥtutẽ
łopłs enĩ uł hulmꝰ & salix & alie tales:
fructũ qͥd̾ nullũ uident᷑ afferre manifes¬
tum semen in eis si quis attentiꝰ scrutetur
inueniet. Subiectũ ẽ. enĩ earũ foliis granũ
qd̾ mischum nuncupare solent. hi qͥ uoca¬
bulorũ cõpositionibus oꝑam dederunt. hoc
uĩ seminis optinet. Nam ea que de ramoꝵ
plantatione nascuntur. ex semet ipsis quã¬
plurimũ radices fundunt. Forsitan &
gemine ille que de styrpe trahuntur. ratio¬
nẽ qͣndã seminis habent qͣs agͥcultores auil¬
sas reparandi causa generis pastinare con¬
suerunt. Pmo tam̃ ut supͣdiximꝰ arbores
ille digne memoratu habent᷑ que nr̃a uitã
suis fructib sustantantes. atq hominem
nutrientes inuidiosam ei facture erant fru¬

Expanded text:
dicemus, quia quae sunt utiliora, mandari medicemus, quia quae sunt utiliora, mandari memoriae principaliter meruerunt, deinde subtiliter inquirentibus patefiet aut seminarias esse omnes arbores, aut similem semini habere virtutem. Populus enim vel ulmus, et salix et aliae tales, fructum quidem nullum videntur afferre manifestum; semen tamen in eis, si quis attentius scrutetur inveniet. Subjectum est enim earum foliis granum quod mischum nuncupare solent hi qui vocabulorum compositionibus operam dederunt, hoc vim seminis obtinet. Nam ea quae de ramorum plantatione nascuntur, ex semetipsis, quamplurimum radices fundunt. Forsitan et illae gemmae quae de stirpe truduntur, rationem quamdam seminis habent, quas agricultores avulsas reparandi causa generis, pastinare consueverunt. Primo tamen, ut supra diximus, arbores illae dignae memoratu habentur, quae nostram vitam suis fructibus sustentantes, atque hominem nutrientes invidiosam ei facturae erant fru
Abbreviated transcription (Latin):
nũ nasci fructuosum faciens fructũ. cunis
semen in seipso e̾. sedmgenꝰ ⁊ sinditudineni. hul
gͥ editione sermonis omnia confestĩ nemo¬
ra densabant᷑. arbores &̃ quib mos ẽ. in al¬
tum surgere .i. olea uel cedrus. & cyp̃ssus.
& pinus. necñ frutices foliis uestiebantur.
& frondib uirgulta. Quindẽ que coronaria
uocitant᷑ roseta dico. & mitieta. & lauieta
sub uno temporis momento c̃ ante ñ eẽnt
singula cum sui propͥetate surgebant. alte¬
rum ab altero manifestissima probatione
discretum. & certa designatione productũ.
Uerũtam̃ illo tempore tosa sine spina fu¬
it. Nam pꝰea pulcritudini eiꝰ adiuncta est.
ut eẽt udelicet uoluptati sollicitudo con¬
tigua. reminiscentibꝰ nob̾ peccatum. cuius
grã dumos & uepres generare t̾ra dampna¬
ta ẽ. Que qͥd iubetur & lignũ faciens fruc¬
tum producere. s multa ligna uidemus
neq semen. neq fructum ferentia. Adħ

Expanded text:
pit quoque lignum nasci fructuosum faciens fructum; cujus pit quoque lignum nasci fructuosum faciens fructum; cujus semen in seipso est secundum genus et similitudinem. Hujus igitur editione sermonis omnia confestim nemora densabantur, arbores etiam quibus mos est in altum surgere, id est, olea, vel cedrus, et cypressus, et pinus, nec non frutices foliis vestiebantur, et frondibus virgulta. Quin etiam quae coronaria vocitantur, roseta dico, et myrteta, et laureta sub uno temporis momento, cum ante non essent, singula cum sui proprietate surgebant: alterum ab altero, manifestissima probatione discretum, et certa designatione productum. Verumtamen illo tempore rosa sine spina fuit. Nam postea pulchritudini ejus adjuncta est, ut esset videlicet voluptati sollicitudo contigua, reminiscentibus nobis peccatum, cujus gratia dumos et vepres generare terra damnata est. Quae quidem jubetur et lignum faciens fructum producere; sed multa ligna videmus, neque semen, neque fructum ferentia. Ad hoc
Abbreviated transcription (Latin):
ac die messis auileuat᷑. & crescit ipso nesciente.
Sponte enĩ tra fructiferat. pͥmo fenum pꝰea
spicã. Germinet t̾ra herbam. s̾ in breuissi¬
mo temporis momĩto ag̾minatione tellus
incipiens ut legem creatoris impleret: ꝑ
om̃s crescendi profecta gradus mex ad ma¬
turitatẽ que nascebantur euexit. Cernere
eo tempore saltus om̃s. herbaꝵ uiriditate
splendescere. campos & turgidis messibus
exornatos. imaginẽ quodã modo pelagi flu¬
ctuantis spicatum motib emulari. Omne
tunc fenũ & omne genꝰ olitorium. & siqͥd
arbustium uł seminariumẽ. copiosis suꝑ
tͣram fructib eminebat. nulla tc̃ erat des¬
ꝑaorometue̾daseminibus ñ ignauia culpanda cul¬
torum ñ aerum intemꝑantia. M ullius cau¬
sȩ querela corruptelam frugib aportantis
ñ condempnatio que fertilitatẽ posset ĩpe¬
dire terrarũ. Postea enĩ delictum extitit.
pio quo sumꝰ addicti. ut in sudore nr̃i uultꝰ

Expanded text:
ac die, messis autem levatur et crescit, ipso nesciente. ac die, messis autem levatur et crescit, ipso nesciente. Sponte enim terra fructiferat: primo fenum, postea spicam. Germinet terra herbam . Igitur in brevissimo temporis momento, a germinatione tellus incipiens, ut legem Creatoris impleret, per omnes crescendi profecta gradus, mox ad maturitatem quae nascebantur evexit. Cerneres eo tempore, saltus omnes herbarum viriditate splendescere: campos etiam turgidis messibus exornatos, imaginem quodammodo pelagi fluctuantis spicarum motibus aemulari. Omne tunc fenum et omne genus olitorium; et si quid arbustivum vel seminarium est, copiosis super terram fructibus eminebat. Nulla tunc erat desperatio metuenda seminibus: non ignavia culpanda cultorum, non aerum intemperantia, non ullius causae querela corruptelam frugibus apportantis, non condemnatio, quae fertilitatem posset impedire terrarum. Postea enim delictum exstitit; proquo sumus addicti, ut in sudore nostri vult
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ frum̃tũ qd̵ adustione nigratum ẽ. sicut ex
ipsa possumus appellatione cognoscere. qr n
mietate frigoris excocta speties in aliũ sem̃
& colorem tͣnstulit & saporem. Sicut e contra
si ager fecundus extiterit. & celi clementia
potiat᷑: mox ad pͥstimim scema reuertitur.
Lolium uͦ & cetera adulterina genera. que
tirania solet nuncupare scriptura. uicꝰtua¬
lib admixta segetib. ñ ex tritici corruptio¬
ne gignunt᷑. s ex sua ꝓͥa nascunt᷑ origine.
horũ consideratio illis conferenda est: qui
dñi mandata subuertunt. & non sincere
uerbum monitionis accipiunt. s maligno
magisterio deprauati audent se menbris
eccłie salubrib admiscere. ut morbi sui
clandestinã ꝑnitiem latenter mentibꝰ inte¬
gris inole̾cant. Licet dñs ꝑfectionẽ creden
tium merito seminis comparãt increm̃¬
tis ita dicens. Sicut homo mittat sementẽ
suꝑ t̾ram. & ille dormiat & surgat nocte

Expanded text:
esse frumentum quod adustione nigratum est, sicut ex esse frumentum quod adustione nigratum est, sicut ex ipsa possumus appellatione cognoscere, quia nimietate frigoris excoctas species, in alium semen et colorem transtulit et saporem. Sicut econtra, si ager fecundus exstiterit, et coeli clementia potiatur, mox ad pristinum schema revertitur. Lolium vero et caetera adulterina genera, quae zizania solet nuncupare Scriptura, victualibus admixta segetibus, non ex tritici corruptione gignuntur, sed ex sua propria nascuntur origine. Horum consideratio illis conferenda est, qui Domini mandata subvertunt, et non sincere verbum monitionis accipiunt; sed maligno magisterio depravati, audent se membris Ecclesiae salubribus admiscere, ut morbi sui clandestinam perniciem latenter mentibus integris inolescant; licet Dominus perfectionem credentium in eum merito seminis comparat incrementis, ita dicens: Ut homo mittut sementem super terram, et ille dormiat, et surgat nocte
Abbreviated transcription (Latin):
dragora enĩ somnifera medicamina cõpo¬
nunt᷑ grauissimis menbrorum doloribꝰ pro¬
futura. Quidã aut̃ ꝑ cicutam molestissim
uescendi rabiẽ mitigauerunt. non nulli ꝑ¬
ꝑ elleborum diuturna uitia corporis extin¬
xert̃. Gͣ unde putabas conditori crimen obi¬
cere. inde potius referendę sibi laudis au¬
gmenta sortiris. Germin& t̾ra. Quantãgͥ
dicit alimoniã. sponte in foliis herbaꝵ. &
radicib & seminib inueniri. uel quantũ
ex cultu & diligentia conferri. quaqͣ nõ
continuo p̃cepit fructum. semenq produꝙ
s germinare pͥus statuit. ⁊ iurere tellure.
& tunc maturare semen. ut pͥma illa p̃cep¬
tio documentũ natuiȩ fieret ad rationẽ seq̃n
tium. Quomͦ gͦ scđm genus semina t̾ra ꝓ¬
ducit. cũ fuluum triticum serentes atrum
plerumq colligimus : qd̾ ñ ꝑtinet ad muta¬
tionẽ generis s infirmitatem quandã & lan¬
gorem seminis fuisse dicemꝰ. Neq enĩ ñ desiit

Expanded text:
dragora enim somnifera medicamina compodragora enim somnifera medicamina componuntur gravissimis membrorum doloribus profutura. Quidam autem per cicutam molestissimam vescendi rabiem mitigarunt; nonnulli per helleborum diuturna vitia corporis exstinxerunt. Ergo unde putabas Conditori crimen objicere, inde potius referendae sibi laudis augmenta sortiris. 5. Germinet terra. Quantam igitur dicit alimoniam sponte in foliis herbarum, et radicibus et seminibus inveniri, vel quantum ex cultu et diligentia conferri, quanquam non continuo praecepit fructum semenque produci, sed germinare prius statuit, et virere tellurem. et tunc maturare semen, ut prima illa praeceptio documentum naturae fieret ad rationem sequen tium. Quomodo ergo secundum genus semina terra producit, cum fulvum triticum serentes, atrum plerumque colligimus? Quod non pertinet ad mutationem generis, sed infirmitatem quamdam et languorem seminis fuisse dicemus. Neque enim desiit
Abbreviated transcription (Latin):
minutissimis fibris tumorẽ suꝑiectȩ tellu¬
ris nascendo ꝑrũpit. fundatũq iã firmit᷑
facile consurgit. tot numero sursũ calamos
explicans: quot deorsum radices extenderit.
Atq ita teneritudo germinis tepefacta sub¬
iecto uapore qui tractu caloris illapsus est
ꝑ radices. & trȩ nutrimentis adhibetur. par¬
tem sui diffundit in culmẽm. partẽ ducit
in corticem. partẽ ministrat in grana. partẽ
porrigit in aristas. & hoc mͦ congregatione
ꝑfecta paulatĩ ad sui mensuram singłaqͦq
re poterit tuũ sensũ. quo possis intueri sa¬
pientiã cendmoris artisicis qͦmͦ tanꝙͣ genibꝰ
ul Dã  stipła frum̃ti succingit᷑. ut c̃bris uni siuto¬
quib cõpagib alligata. facilius ualeat onus
subuectare᷑ spicaꝵ cũ grauitudine matu
usuesce habetur elleborus. huiꝰ uirꝰ pestiferũ.
nature sue qͣdã temꝑatione deuitant. ħaui
om̃ia nos ipsos qͦ nuare credunt᷑. Ex man¬

Expanded text:
minutissimis fibris tumorem superjectae telluminutissimis fibris tumorem superjectae telluris nascendo perrumpit, fundatumque jam firmiter, facile consurgit tot numero sursum calamos explicans, quot deorsum radices extenderit. Atque ita teneritudo germinis tepefacta, subjecto vapore, qui tractu caloris illapsus est per radices, et terrae nutrimentis adhibetur: partem sui diffundit in culmum, partem ducit in corticem, partem ministrat in grana, partem porrigit in aristas. Et hoc modo concretione perfecta, paulatini ad sui mensuram singula quare poterit tuum sensum, quo possis intueri sapientiam conditoris artificis: quomodo tanquam genibus quibusdam stipula frumenti succingitur, ut crebris compagibus alligata, facilius valeat onus subvectare spicarum, cum gravitudine matuusu escae habetur helleborus, hujus virus pestiferum naturae suae quadam temperatione devitant; haec autem omnia nos ipsos quoque juvare creduntur. Ex man
Abbreviated transcription (Latin):
se ipsũ. fasciumq uectores hinc & inde pro¬
sequentes. grauissimũ terrorem supplicib
ferentes. adde uerba uerbera. proscriptionẽ.
actiones. uincula. caiteres. ex qͥbꝰ intolera
& febris actio accessio. lateris dolor. pulmo¬
nis suspiriũ. diuulsũ ex hominib duc̃ ho¬
minẽ. totaq eiꝰ scena repente detegitur. Iilig
tanta potentia uelut transactũ somniũ ñ
iudetur. Q ꝓpt̾ tempestiue ꝓpħa floꝵ ĩbecil
ordo nascentium. Germinatio enĩ oĩa q̃ ge¬
nerant᷑ antẽ uenit. & siquid de radice pro¬
rumpit. ut erocꝰ & gramen. pͥꝰ id germina¬
re necesse ÷. & pꝰ hoc fenũ uiride fieri. atq
ita in frugẽmaturã. stipula ia uescente ꝑdus
Germinos t̾ra herbã pabuli. Deñ gͥ cũ cecide¬
rit in solũ. & mediocrit᷑ humore fuerit¬
& calore mollitũ: mox g̾iio tre conectit᷑
q̃dã subinde genitiua fomenta suscipiens. &
inuenas eiꝰ sensi labendo demergit᷑. sparsisq

Expanded text:
seipsum, fasciumque vectores hinc et inde proseipsum, fasciumque vectores hinc et inde prosequentes, gravissimumque terrorem supplicibus ferentes: adde verbera, proscriptiones, auctiones, vincula, carceres, ex quibus intolerabet febris accessio, lateris dolor, pulmonisque suspirium, divulsum ex hominibus ducit hominem, totaque ejus scena repente detegitur, et illa tanta potentia velut transactum somnium non videtur. Quapropter tempestive propheta florum imbecillordo nascentium. Germinatio enim omnia quae generantur antevenit, et si quid de radice prorumpit, ut crocus et gramen, prius id germinare necesse est, et post hoc fenum viride videri, atque ita in frugem maturam, stipula jam flavescente perduci. Germinet terra herbam pabuli. Semen igitur cum ceciderit in solum, et mediocriter humore fuerit et calore mollitum, mox gremio terrae connectitur, quaedam subinde genitiva fomenta suscipiens et in venas ejus sensim labendo demergitur, sparsisque
Abbreviated transcription (Latin):
nem. recordatus ysaie sapientis exemplar: qr
om̃is caro tanꝗͣ fenũ. & oĩs gła hominis tanqͣ
fios feni. & enĩ uite huius breuitas. &s mini¬
mũ gaudiũ. & suꝑ reb ꝓsperis hilaritudo
mortaliũ. congrue prorsus a propħa comꝑata
est. Uidetur enĩ hodie quispiã menbris refactꝰ.
facie robustus. etate pͥmeuus. fiemens uirib
atq impetu non ferendus. Hic sequenti mex
die miserabilis inuenit᷑. dũ aut senectute
fringitur. aut languore tabescit. Ait̾ itidẽ
spectabilis habetur. & maximaꝵ refertus
opib facultatum. fultus obsequiis susceptoꝵ
amicoꝵ. & simulatorũ stipatus examine.
nec ñ parasitorum. uł affinium adulatorũ
currũ ceptus excubiis a quib oĩbꝰ & procedens
& rediens inuidiam cũ uituꝑatione conqͥrit.
Neq enĩ pot̃ lx̃ morbũ declinare qui eminet.
Adde diuciis cuulẽ qͦ potentiam & honores
gisteria. p̾cones horrifica uoce ꝑsonantes añ

Expanded text:
nem: recordatus Isaiae sapientis exemplar: Quia nem: recordatus Isaiae sapientis exemplar: Quia omnis caro tanquam fenum, et omnis gloria hominis tanquam flos feni . Etenim vitae hujus brevitas, et minimum gaudium, et super rebus prosperis hilaritudo mortalium, congrue prorsus a propheta comparata est. Videtur enim hodie quispiam membris refectus, facie robustus, aetate primaevus, fremens viribus, atque impetu non ferendus. Hic sequenti mox die miserabilis invenitur; dum aut senectute frangitur, aut languore tabescit. Alter itidem spectabilis habetur, et maximarum refertus opibus facultatum, fultus obsequiis, susceptorum amicorum etiam simulatorum stipatus examine, nec non parasitorum, vel affinium adulatorum circumseptus excubiis, a quibus omnibus, et procedens, et rediens invidiam cum vituperatione conquirit. Neque enim potest hunc morbum declinare qui eminet. Adde divitiis civilem quoque potentiam, et honores gisteria, praecones horrifica voce personantes ante
Abbreviated transcription (Latin):
dice custodiunt. Uñ uerũ eẽ probatumẽ
qr unicuiq nascentium aut semen suppe¬
tit remouendi generis. aut uis quedã semn¬
naria sit adiuncta. & hoc ẽ. qd̃ dicit scđm
genꝰ. Neq enĩ calami progenies potest holi¬
aꝵ haberi creatrix. s ex calamo calamus
alt̃ ꝑ similitudinẽ cognationis exoritur.
& ita qd̾ de pͥma generatione t̾ra ꝓduxit.
usq nunc posteritatis successione seruat᷑.
Germinet t̾ra. Respice qͦmͦ ex parua uoce
& p̃ceptione breuissima tellus arida steri¬
lisq repente parturiens & ad fetum fruc¬
tiferationis impulsa. uelut quodã luctuo¬
so amictu deposito sumptisq leticiorib
indumentis & cultu proprii decoris exul¬
tans. om̃ia que uissu cęlesti conceꝑat effun¬
cuilib& nascentium generis spectator astiteriꝰ.
magnificã ꝑcipias memoriã conditoris. & an¬
te omnia cũ uideris herbam feni. uel florem.
mox te ad humane nature conuertas imagi¬

Expanded text:
dice custodiunt. Unde verum esse probatum est dice custodiunt. Unde verum esse probatum est quia unicuique nascentium, aut semen suppetit renovandi generis, aut vis quaedam seminaria sit adjuncta. Et hoc est quod dicit secundum genus. Neque enim calami progenies potest olearum haberi creatrix; sed ex calamo calamus alter, per similitudinem cognationis exoritur, et ita quod de prima generatione terra produxit, usque nunc posteritatis successione servatur. Germinet terra. Respice quomodo ex parva voce, et praeceptione brevissima tellus arida, sterilisque repente parturiens, et ad fetum fructificationis impulsa, velut quodam luctuoso amictu deposito, sumptisque laetioribus indumentis, et cultu proprii decoris exsultans, omnia quae jussu coelesti conceperat, effuncuilibet nascentium generi spectator astiteris, magnificam percipias memoriam Conditoris, et ante omnia cum videris herbam feni, vel florem, mox te ad humanae naturae convertas imagi
Abbreviated transcription (Latin):
om̃iũ seminũ cõmoditas deputata sentitur.
& hunc ẽẽ ꝓfectio constat suꝑ his que dicta
st̃ intellectum. Germinet t̾ra herbam pabu¬
li. & semen seminans scđm genꝰ. Recte in¬
quit. Sic enĩ & narrationis consequent̾ or-¬
do constabit. qͥ nc̃ sibi qͦdã modo credit᷑ re¬
pugnare. & necessitas naturalis dispensatio¬
nis implebit᷑. ꝑmo ẽ. enĩ germinatio. deui¬
ces ħba. Phoc pabuli successio. ꝙͣ mox semi¬
nis ꝑfectio comitat᷑. Qmͦ gͦ cuncta que na¬
scuntur e t̾ra. seminaria ẽẽ sermo declarat.
c̃ nec calamꝰo. nec gramen. nec menta. nec
que t̾ra producit in radicib & in fundo
creduntur uirtutem seminis obtinere. si¬
cut calamꝰ pꝰ incrementa recentia rursus
aliam sobolem de radice submittit. reꝑati¬
onem stirpis in pꝰterum porrecturã. ħ autꝰ
facit ñ solũ calamus. s &̾ alia mille. que
sub tellure nascentia rediuiuã prolẽ in ra¬

Expanded text:
omnium seminum commoditas deputata sentitur: omnium seminum commoditas deputata sentitur: et hunc esse profecto constat super his quae dicta sunt intellectum. 2. Germinet terra herbam pabuli et semen seminans secundum genus. Recte inquit; sic enim et narrationis consequenter ordo constabit, qui nunc sibi quodammodo creditur repugnare; et necessitas naturalis dispensationis implebitur. Primo est enim germinatio, deinceps herba, post hoc pabuli successio; quam mox seminis perfectio comitatur. Quomodo ergo cuncta quae nascuntur e terra, seminaria esse sermo declarat, cum nec calamus, nec gramen, nec menta, nec rum quae terra producit, in radicibus et in fundo creduntur virtutem seminis obtinere, sicut calamus post incrementa recentia, rursus aliam sobolem de radice submittit reparationem stirpis in posterum porrecturam. Hoc autem facit non solum calamus, sed etiam alia mille, quae sub tellure nascentia, redivivam prolem in ra
Abbreviated transcription (Latin):
renȩ fecunditatis ornatus emicuit. ut ocase
uenerandi solem. ut pote auctorem nascen¬
tium his qui in errore positi sunt auferret᷑
si tam̃ suaderi potuerint. qr pͥusꝙͣ ipse cre¬
atus est : erat iam t̾ra suis fructib decorata
considerantes qd̃ herb̃ & pabulis sol in nas¬
cendo posterior ẽ. Qd gͦ dicemꝰ: qr peccoribus
conditor alimoniã reponebat. nr̃m uͦ gen
nullius cura dignum ꝓuisionis habuerit:
non ita ẽ. Nã qͥ bob & equis tuis pastũ p̾paui
uberiores utiq diuitias. & fruendi copiam
ministrauit & subsidia tue uite ꝑ illoꝵ nu
trimenta recondidit. Seminũ qͦ productio
quid aliud debet intelligi quã tuȩ dispensati¬
onis instructio: si ꝙ olera radicesq palmaꝵ
agestium ñ sit dubium cibos hominibꝰ mi¬
nistrare. qd & si ẽ. aliquod genus herbarum
alienis ñ nostriꝰ usib aptatum. tam̃ idip̃m
uidet᷑ nr̃o nichilominꝰ lucro ꝓficere. nob̾q

Expanded text:
rrenae fecunditatis ornatus emicuit, ut occasio rrenae fecunditatis ornatus emicuit, ut occasio venerandi solem, ut pote auctorem nascentium, his qui in errore positi sunt auferretur, si tamen suaderi potuerint quia priusquam ipse creatus est, erat jam terra suis fructibus decorata, considerantes quod herbis et pabulis sol in nascendo posterior est. Quid ergo dicemus, quia pecoribus quidem Conditor alimoniam reponebat, nostrum vero genus nullius cura dignum provisionis habuerit? Non ita est. Nam qui bubus et equis tuis pastum praeparavit; uberiores utique tibi divitias, et fruendi copiam ministravit, et subsidia tuae vitae per illorum trimenta recondidit. Seminum quoque productio quid aliud debet intelligi quam tuae dispensationis instructio? siquidem olera radicesque palmarum agrestium non sit dubium cibos hominibus ministrare. Quod etsi est aliquod genus herbarum, alienis, non nostris usibus aptatum; tamen id ipsum videtur nostro nihilominus lucro proficere. nobisque
Abbreviated transcription (Latin):
O minans semen scđm genꝰ. & lignũ
fructuosum faciens fructum seđm genus.
cuiꝰ semen in semet ipsos. Consequent̾ itaq
postꝗͣ cellus respirauit eluctata iã pondꝰ
aquaꝵ datum illi p̃ceptum ẽ. germinare
ma illa p̃ceptio ueluti lextquedã naturȩ
fuit & inbesit t̾rȩ. creandi fructi ferandiq
sibi p̃bens in pꝰterũ facultatem. Germinet
t̾a. Pmũ ÷ ingeneratione nascentiũ ger¬
minatio. deinde cũ paułꝑ emerserit. her¬
lu fit & cũ ereuerit pabulum habetur
fademq paulatim pubescens articulatur.
& ita usq ad tempestiuã maturitatem sem¬
nis coalescit. Nam herbosa uiridisq species
om̃ib ẽ. cõmunis. Germinet terra herbam
pabuli. ꝑ se uidelicet tellus germinare pre¬
cepta ẽ. nulłus indigens adiumento. Qm̃ qͥ
dam opinantur plantis ac seminib solem
causas p̾stare crescendi. dũ ea que de terra
pullulant ꝓͥi caloris attractu ab imis sedib
ad suꝑna producit. idcuro sole antiquior t̃¬

Expanded text:
lignum fructuosum, faciens fructum secundum genus: cujus semen in semetipso est. Consequenter itaque postquam tellus respiravit, eluctata jam pondus aquarum, datum illi praeceptum est germinare ima illa praeceptio veluti lex quaedam naturae fuit, et inhaesit terrae: creandi fructificandique sibi perhibens in posterum facultatem. Germinet terra. Primum est in generatione nascentium germinatio, deinde cum paulisper emerserit, herba fit, et cum creverit, pabulum habetur. Eademque paulatim pubescens articulatur; et ita usque ad tempestivam maturitatem seminis coalescit. Nam herbosa viridisque species omnibus est communis. Germinet terra herbam pabuli. Per se videlicet tellus germinare praecepta est, nullius indigens adjumento. Quoniam quidam opinantur plantis ac seminibus solem causas praestare crescendi, dum ea quae de terra pullulant, proprii caloris attractu, ab imis sedibus ad superna producit, idcirco sole antiquior te
Abbreviated transcription (Latin):
lis atq ita sitis consolant᷑ andorem. Bonum
nichilominꝰ dño uidet᷑ mare. quia constrin¬
git insulas. ñ minꝰ eis munitionẽ p̃bens qͣm
ornatum & qr classibus inuetabilem p̃stat
accessũ. diuitiaꝵq causas meiratorib sub¬
ministrat. & qr plurima t̾raꝵ incolis igno¬
ta nauigantiũ relatione discunt᷑ multũq
penitꝰ uite hominũ cõmoditatis ex mari tͥ¬
buit᷑. Nam ea que nob̾ exułunt. in alias ꝓ¬
uintias regionesq transuehimꝰ & iñ rursus
que minꝰ hic suppeditant aportant᷑. S unde
mͥ possibile erit maris pulchritudinẽ desig¬
naie ita ut conditori uisum ẽ: qd̾ si mare bo¬
nũ atq laudabile ẽ. apud dm̃ quo mͦ ñoetꝰ¬
eccłie catholice pulerior iudicet᷑ i eͣ eratũ õiui¬
sexuumq diu̾sitas uocib glorificatoriis ad
dm̃ fusis. simlem marinis fluctib sonum
reodit que firmit᷑ in pacis statione fundata
nullius quassationẽ turbinis sustentat he¬

Expanded text:
lis, atque ita sitis consolantur ardorem. Bonum lis, atque ita sitis consolantur ardorem. Bonum nihilominus eo videtur mare, quia constringit insulas, non minus eis munitionem perhibens quam ornatum, et quia classibus invectabilem praestat accessum, divitiarumque causas mercatoribus subministrat; et quia plurima terrarum incolis ignota, navigantium relatione discuntur, multumque penitus vitae hominum commoditatis ex mari tribuitur. Nam ea quae nobis exuberant, in alias provincias regionesque transvehimus, et inde rursus quae minus hic suppeditant apportantur. Sed unde mihi possibile erit maris pulchritudinem designare, ita ut Conditori visum est? Quod si mare bonum atque laudabile est apud Deum, quomoEcclesiae catholicae pulchrior judicetur, in qua aetatum omnisexuumque diversitas, vocibus glorificatoriis ad Deum fusis similem marinis fluctibus sonum reddit, quae firmiter in pacis statione fundata, nullius quassationem turbinis sustentat hae
Abbreviated transcription (Latin):
mus. si qui d̃ & in meditraneis ita fieri regio¬
nib constat. C aut̃ hoc dixerimꝰ : ut assererẽ
qr tellus om̃is ꝑ abditas inuisibilesq uenas a¬
quis ẽ. repleta manantibꝰ que trahunt ex ma¬
decursum quẽ ꝑagit in profundo t̾raꝵ. recepta¬
culum ÷ fluuiorũ. cunctarumq aquaꝵ que
inse undiq deuoluunt᷑. manens untͣ t̾minoᷤᷤ
suos. Bonũ qͦ obhoc qd̃ aquis aeriis fons qͥ¬
dam & origo ẽ. Que cũ fuerit fota calore so¬
lano deponit humorẽ subtiliorem ꝑtenues
uapores. qui tracti in altiorem locũ frigidi
ꝙ ꝑfecti ut pote qui nubib obumbrant᷑.
iores generant atq imbres. & buic rei nulł
erit ineredulus. si ad caccabos spumantes
feruore respexerit. Qui cũ repleti aqua fue¬
rint igne supposito uacui sepe reddunt᷑.: licet
quoq ipsa maris aqua solis de coqui radi¬
is ut nautici referunt affirmatur. Nã ua¬
pores exalantes de pelago suscipiunt penicil¬

Expanded text:
mus, siquidem et in mediterraneis ita fieri regiomus, siquidem et in mediterraneis ita fieri regionibus constat. Cur autem hoc dixerimus? ut assererem quia tellus omnis per abditas invisibilesque venas, aquis est repleta manantibus quae trahunt ex madecursum quem peragit in profundo terrarum, et receptaculum est fluviorum cunctarumque aquarum quae in se undique devolvuntur, manens intra terminos suos. Bonum quoque ob hoc, quod aquis aeriis fons quidam et origo est. Quae cum fuerit fota calore solano, deponit humorem subtiliorem per tenues vapores, qui tracti in altiorem locum, frigidique perfecti, ut pote qui nubibus obumbrantur, rores generant atque imbres. Et huic rei nullus erit incredulus, si ad cacabos spumantes fervore respexerit, qui cum repleti aqua fuerint, igne supposito vacui saepe redduntur; licet ipsa quoque maris aqua, solis decoqui radiis, ut nautici referunt, affirmetur. Nam vapores exhalantes de pelago suscipiunt penicil
Abbreviated transcription (Latin):
creaturȩ s ineffabili sapientia que sunt facta
intuetur. Hob̾ enĩ reuera uoluptuosũ ÷ mare
cũ stabili ceperit tranquillitate candescere.
aut cũ lenib asperatũ. flabris pͣpuͬeum co¬
lorem cernentib ostentat. & qͣndo uiolentiᷤ
tellurẽ uerberat fluctib s uelut pacificis ei
cõplexib osculatur. Ueruntam̃ non ita deo
uideri bonũ mare script᷑am dixisse putan¬
dũ ẽ. ibi enĩ bonũ ñ aspectu s facture ratione
censetur. Pmo qr fons qͥ dã toeiꝰ humoris qͥ trã irriga
cͥmare. qd̾ ĩoccultis diffusũ uenis. sic̾ serupea defossaq
tur ꝑruptis obicib procedit ad lucem potabił
iã effecta. ꝑ defecationem amaritudine deposita
naturali. itẽq feruidam qualitatem recipit.
cũ ꝑcepta quedã metalla transcurrit. & fit ñ
solũ calida s & ardens. Qd̃ &̃ in insulis pluri¬
mis & indiuersis littorib maritimis inueni¬

Expanded text:
creaturae; sed ineffabili sapientia, quae sunt facta creaturae; sed ineffabili sapientia, quae sunt facta intuetur. Nobis enim revera voluptuosum est mare, cum stabili coeperit tranquillitate candescere, aut cum lenibus asperatum flabris, purpureum colorem cernentibus ostentat; et quando non violentis tellurem verberat fluctibus, sed velut pacificis eam complexibus osculatur. Verumtamen non ita Deo videri bonum mare Scripturam dixisse putandum est; ibi enim bonum, non aspectu, sed facturae ratione censetur. Primo quia fons quidam totius humoris qui terram rigat est mare: quod in occultis diffusum venis, sicut approbant scrupea defossaquetur perruptis obicibus procedit ad lucem, potabilis jam effecta, per defecationem, amaritudine deposita naturali; itemque fervidam qualitatem recipit, cum per certa quaedam metalla transcurrit, et fit non solum calida, sed et ardens. Quod etiam in insulis plurimis et in diversis littoribus maritimis inveni
Abbreviated transcription (Latin):
q aer int̾cessione sua conciliator nature re¬
pugnantis efficit᷑ .i. ignis & aque. igni quide̾
sociatꝰ ꝑ calorem. aque uͦ ꝑ humorem. Ignis
aut̃ qm̃ feruidus aridusq natura ẽ. aeriqͥde
caloris int̾uentu coheret. ꝑ siccitatem uͦ tre
cõmunicat. & hoc mͦ quasi autulus quidam
& chorus compaginatꝰ alterutrum sibimet cõ¬
uenientib. elementis uidetur eẽ ꝑfectus: hoc
ideo disserui. ut ordo claresceret ꝓpt᷑ quã aridã
dñs t̾rã nominauit. & non potius tellurẽ uo¬
citauit aridam. Siccitas enĩ ñ pꝰmodũ secuta:
s erat anterior. quippe que scit consumatoria
substantiȩ eiꝰ. atq ideo iure uocabuli huiꝰ pͥui¬
legiis honoratur. Uñ &̾ tellus ut pote pͥncipa¬
lis. causas suȩ notionis assũpsit. & uidit deus
qr bona ẽ. aqua. Non omĩ modis spetiositatẽ
eã que ex uultu maris emicuit bonã deo fu¬
isse uisam sermo significat pulchritudine

Expanded text:
sque aer intercessione sua conciliator naturae resque aer intercessione sua conciliator naturae repugnantis efficitur, id est, ignis et aquae: igni quidem sociatus per calorem, aquae vero per humorem. Ignis autem quoniam fervidus aridusque natura est, aeri quidem caloris interventu cohaeret, per siccitatem vero terrae communicat; et hoc modo quasi circulus quidam et chorus compaginatus, alterutrum sibimet convenientibus elementis videtur esse perfectus. Haec ideo disserui, ut ordo claresceret, propter quem aridam Dominus terram nominavit; et non potius tellurem vocitavit aridam. Siccitas enim non postmodum secuta est, sed erat anterior; quippe quae sit consummatoria substantiae ejus, atque ideo jure vocabuli hujus privilegiis honoratur. Unde etiam tellus, ut pote principalis, causas suae notionis assumpsit. 6. Et vidit Deus quia bona est aqua. Non omnimodis speciositatem eam quae ex vultu maris emicuit, bonam Domino fuisse visam, sermo significat pulchritudine
Abbreviated transcription (Latin):
rũ rerum elementa. scd̾m rationẽ que dic¬
ta ẽ. mente sola possumus contẽplari. fa u̾¬
que in corporib illapsa sunt & iusui subitiunt᷑
coniunctas sibimet possident qualitates nullũq
eorũ ab solutum ẽẽ pot̃ uel simplex quippe que
oculis coprehenduntur. & sensu. Nam tellus ẽ.
arida. & frigida. aqua humida & frigida. aer
calichꝰ & humidus. ignis calidus & aridus. atq
ita ꝑ hec natur& potentia prouocata facit. ut
temꝑamentis ꝑmixtionis alt̾ñe sibimet omĩa
copulent᷑. uicinoq elemento ꝑ sociam qualita¬
tem unũqd̃q cohereat. & ꝓpt̃ insitam singłis
cõmunitatẽ contͣriis misceant᷑. sicut t̾ra que
arida & frigida conectitur aquis ꝑ cognatione
frigiditatis. aeri aut̃ ꝑ aquã copulat᷑. & enĩ me¬
dia horum aqua posita tanꝙͣ duaꝵ porrectione
manuũ gemina illis qualitate coniungitur.
.i. ꝑ frigiditatem t̾re. ꝑ humiditatẽ aeri. Rursꝰ¬

Expanded text:
rum rerum elementa, secundum rationem quae dicrum rerum elementa, secundum rationem quae dicta est, mente sola possumus contemplari. Ea vequae in corporibus illapsa sunt, et visui subjiciuntur, conjunctas sibimet possident qualitates, nullumque eorum absolutum potest esse vel simplex, quippe quae oculis comprehenduntur, et sensu. Nam tellus est arida et frigida, aqua humida et frigida, aer calidus et humidus, ignis calidus et aridus; atque ita per haec naturae potentia provocata facit, ut temperamentis permixtionis alternae sibimet omnia copulentur, vicinoque elemento per sociam qualitatem unumquodque cohaereat, et propter insitam singulis communitatem, contrariis misceantur, sicut terra quae arida est et frigida, connectitur aquis per cognationem frigiditatis; aeri autem per aquam sociatur. Etenim media horum aqua posita, tanquam duarum porrectione manuum, gemina illis qualitate conjungitur, id est, per frigiditatem terrae, per humiditatem aeri. Rursu
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑflua uideretur pꝰ testimoniũ qͦ asseritur
qr factum ẽ. sic : rursus de hisdẽ repetita nar¬
ratio. & uocauit ds̃ aridam t̾ram. & stationes
aquaꝵ uocauit maria. Eͣ & in p̾cedentib dictũ
ẽ. congregent᷑ aque in unã congregationẽ & ap¬
pareat arida. cũ mag̃ dici debuisset appareat
terra. & iterũ apparuit arida. & uocauit ari¬
dam t̾ram. Qm̃ arida uidelicet ꝓͥeratis ẽ. spe̾s
designans illud quod nature subiectũ ÷: terra u̾
ꝓͥe sortitum ẽ siccitatem. tra non inmeri¬
to noĩatur. sicut animal cui ꝓͥus ẽ. hinnitꝰ
equiis appellatur. Non solu̾aũ hoc de tellure
notandum ẽ. s &̾ in aliis elementis ꝓͥa cuiq
qualitas ẽ. decreta. ꝑ quã aceteris singła dis¬
cernunt᷑. Et quale sit ipsum manifeste di¬
noscitur .i. aqua suã retine̾sqͣlitatẽ ꝑ ꝙͣ frigid
demonstrat᷑. aer ht̃ humiditatem. ignis ar¬
dorem. S ea qͥd̾ ut pote pͥncipalia composita¬

Expanded text:
superflua videretur post testimonium quo asseritur, superflua videretur post testimonium quo asseritur, quia factum est sic, rursus de iisdem repetita narratio. Et vocavit Deus aridam terram, et stationes aquarum vocavit maria. Cur et in praecedentibus dictum est, congregentur aquae in congregationem unaat terra; et iterum: apparuit arida, et vocavit Deus aridam terram? Quoniam arida videlicet proprietatis est species, designans illud quod naturae subjectum est; terra vero proprie sortitum est siccitatem, terra non immerito nominatur; sicut animal cui proprius est hinnitus equus appellatur. Non solum autem hoc de tellure notandum est, sed etiam in aliis elementis propria cuique qualitas est decreta, per quam a caeteris singula discernuntur, et quale sit ipsum manifeste dignoscitur, id est, aqua suam retinens qualitatem, per quam frigida demonstratur, aer habet humiditatem, ignis ardorem. Sed ea quidem ut pote principalia composita
Abbreviated transcription (Latin):
mur. & dix̃ ds̃. Congregent᷑ aque in congrega¬
tionẽ unã & appareat arida. Ñ dixit appareat
t̾ra. ne iterum eã incõpositã demonstraret. ut
pote limosam. & adhue ex aquarum inundati¬
one deformẽ atq inualidam simulq ne soli qͥs¬
piam causam t̾rene significationis adscriberet.
merito natiuitate solis anteriorem telluris
ariditatem creator instituit. Aduerte nãq
sensũ diligentius. qr ñ solũ aqua que suꝑfue¬
rat t̾rȩ. s &̃ illa que in profundiorib partibus
latitabat famulata p̃cepto dominantis effluxit.
& factum ẽ. sic. Sufficit gͥ adiectio ista declarãs
uocem conditoris effectui mancipatam: licet
uelatum sit in multis cosmographis codicib
qr collecta ẽ. aqua que suerat subt̾ celoin ꝯgre¬
gationes suas. & apparuit arida. qd certe nec
reliquorum cõmentariorum ita eẽ manifestat
editio. nec usus expͥmit hebreorum. Nã reuera

Expanded text:
mur. 5. Et dixit Deus: Congregentur aquae in congregamur. 5. Et dixit Deus: Congregentur aquae in congregationem unam, et appareat arida. Non dixit appareat terra, ne iterum eam incompositam demonstraret, ut pote limosam et adhuc ex aquarum inundatione deformem, atque invalidam; simulque ne soli quispiam causam terrenae siccationis ascriberet, merito nativitate solis anteriorem telluris ariditatem Creator instituit. Adverte namque sensu diligentius, quia non solum aqua, quae superfuerat terrae, sed etiam illa quae in profundioribus partibus latitabat, famulata praecepto dominantis effluxit. Et factum est sic. Sufficit igitur adjectio ista, declarans vocem Conditoris effectui mancipatam; licet relatum sit in multis cosmographiae codicibus: quia collecta est aqua, quae fuerat subter coelo in congregationes suas, et apparuit arida; quod certe nec reliquorum commentariorum ita esse manifestat editio, nec usus exprimit Hebraeorum. Nam revera
Abbreviated transcription (Latin):
de his relatũ sit audiamus. Ferunt itaq
menoratos lacus occultis quib̾dã ꝑforatos cau̾¬
nis in mare maximũ suos meatus euoluere.
uñ &̃ rubrum pelagus adfirmatur in mare.
qd̾ ultͣ gaddiros habetur esfluere. Quomͦ gͦ inqͥ¬
unt si ds̃ diuersas aquaꝵ staciones maria uo¬
cauit qͦm in unũ conceptacłm conuenerunt.
& rursus congregationes om̃s. id⁊ sinus quos ꝓ
scemate suo t̾re curcũdatio cõprehendit. maria
nichilominꝰ appellant᷑ .i. mare arctoũ. mare au¬
strale. mare oeum. mare occiduum. & it̾um u¬
mꝰ cuiꝰq pelagi ꝓͥa noĩa sunt. exixinũ. ellespon¬
ticum. egeum. ioniũ. syculum tyrrenũ. & a¬
lia plurima. quorũ omniũ sigillatĩ uocabula
ꝑcurrere longũ nimis & operosum ẽ. proptea
congregationes aquarũ deus maria nominauit.
S nos qd̃ nc̃ ad hoc pretercuntis ordo sermonis
adduxit. ad illud uͦ quod dudũ cepimꝰ reuerta¬

Expanded text:
de his relatum sit audiamus. Ferunt itaque de his relatum sit audiamus. Ferunt itaque memoratos lacus occultis quibusdam perforatos cavernis, in mare maximum suos meatus evolvere; unde etiam Rubrum pelagus affirmatur in mare quod ultra Gaddiros habetur effluere. Quomodo ergo, inquiunt, si Deus diversas aquarum stationes, maria vocavit, quoniam in unum conceptaculum convenerunt, et rursus congregationes omnes, id est sinus, quos pro schemate suo terrae circumdatio comprehendit, maria nihilominus appellantur, id est, mare Arctoum, mare Australe, mare Eoum, mare Occiduum, et iterum uniuscujusque pelagi propria nomina sunt, Euxinum, Hellespontum, Aegaeum, Ionium, Siculum, Tyrrhenum, et alia plurima, quorum omnium singillatim vocabula percurrere longum nimis et operosum est: propterea congregationes aquarum Deus maria nominavit. ed nos quidem nunc ad hoc praetereuntis ordo sermonis adduxit: ad illud vero quod dudum coepimus reverta
Abbreviated transcription (Latin):
tum discernit a ceteris. Lacꝰ enĩ qͥ circa regiones
habent᷑ arthoas. uel in ellesponto seu in mace¬
donia uł in bithinia congregationes. sine du¬
bio nominant᷑. s mͦ nob̾ mentio ⁊ de illa que
reliquis om̃ib ita prolixior ẽ. ut t̾rarum am¬
plitudini coequetur. & quamꝙͣ in minorib
ꝙ congregationib aquarum in eẽ multitu¬
dinem nullus obsistat. ñ tam̃ illas quis rite
maria nuncupabit quãuis certe paludes sal¬
sugine maris infecte sint. sicut illa que uo¬
citatur alfaltidis in partib uideȩ ł serbonitis
que int̾ egyptum palestinamq iacens deserta
contingit arabiȩ. Omnes hee quid paludes sunt.
unũ tam̃ habetur mare sicut asserunt qͥ pagͣn¬
do t̾ras omnes hobierunt. S hicͤaniũ. caspiũq
lacum. qͥdam in semetipsos cucũs criptos esse
promintiant. & sane qm̃ opportet nos hysto¬
ricorum cosinografiã diligentus intueri. qͥd

Expanded text:
ntum discernit a caeteris. Lacus enim qui circa regiones ntum discernit a caeteris. Lacus enim qui circa regiones habentur arctoas, vel in Hellesponto, seu in Macedonia, vel in Bithynia congregationes sine dubio nominantur; sed modo nobis mentio est de illa, quae reliquis omnibus ita prolixior est, ut terrarum amplitudini coaequetur, et quanquam in minoribus quoque congregationibus aquarum inesse multitudinem nullus obsistat, non tamen illas quis rite maria nuncupabit: quamvis certae paludes salsugine maris infectae sint, sicut illa quae vocitatur Asfaltitis in partibus Judaeae, vel Serbonitis, quae inter Aegyptum Palaestinamque jacens, deserta contingit Arabiae. Omnes hae quidem paludes sunt, unum tamen habetur mare, sicut asserunt qui peragrando terras omnes obierunt. Sed Hyrcanium, Caspiumque lacum quidam in semetipsos circumscriptos esse pronuntiant. Et sane quoniam oportet nos historicorum cosmographiam diligentius intueri, quid
Abbreviated transcription (Latin):
mo. dicentib phylosofis eo qd̾ minime in uo
congregationẽ sicut exꝑti sumus aqua col
stagna. necñ eas aquas quȩ colligunt᷑ ex u¬
brib. ut ꝑhec assertionẽ nr̃i sermonis ins¬
gerent. sciant tam̃ qr maximam. ꝑfeclius
aquarũ om̃iũ concursionẽ as̃ uocauit o¬
gregationẽ. Nam & puteus aque collettio d
manu facta in profũdã cauationẽ liquore
delapso. Non gͦ liber aquarum conceptas¬
congirgationis illiꝰ uocabulum manifestant. s il¬
la maxima excellensq susceptio in qua totum
elem̃tũ repente collatum ẽ. Nam sicut ignis in
paruulis ac diuersis quibꝰq materiis ẽ. disꝑsus
p̃bens om̃ib usum necessariũ. totꝰ tam̃ in etbe.¬
re continetur. similit̾q aer licet singłis cor¬
porib sit illapsus uniuersum tam̃ orbem t̾rȩ
complectitur. sic & aquarum natura quãius
uariis cõmissa stationib teneatur una tam̃ ÷
maxima congregatio. que omne illud elem̃¬

Expanded text:
mo, dicentibus philosophis, eo quod minime in unam mo, dicentibus philosophis, eo quod minime in unam congregationem, sicut experti sumus, aqua collstagna, nec non eas aquas quae colliguntur ex imbribus, ut per haec assertionem nostri sermonis infringerent, sciant tamen quia maximam, perfectamque aquarum omnium concursionem, Deus vocavit congregationem. Nam et puteus aquae collectio est manufacta, in profundam cavationem liquore delapso. Non ergo quaelibet aquarum conceptaccongregationis illius vocabulum manifestant, sed illa maxima excellensque susceptio; in quem totum elementum repente collatum est. Nam sicut ignis in parvulis ac diversis quibusque materiis est dispersus, perhibens omnibus usum necessarium, totus tamen in aethere continetur, similiterque aer, licet singulis corporibus sit illapsus, universum tamen orbem terrae complectitur; sic et aquarum natura quamvis variis commissa stationibus teneatur, una tamen est maxima congregatio, quae omne illud eleme
Abbreviated transcription (Latin):
piis diuise modis. Loca enĩ conuallia ꝓfundi¬
orib naturalit᷑ cauata spatiis lubebant aquã
tollectã. nec ñ etiã campi plem erant similitu¬
linẽ pelagi referentes. alieq eiusmodi regioes.
e qͥb oiliꝰ in unam congregationẽ confluere
unt p̾cẽpte. & nullus dicat qͥa si totã terrã
ã aquaꝵ texerat multitudo nichilominus
oi& loca in que postea iusse sunt aque cone̾¬
trr: repleta tẽ erant. U̾ gͦ deberet a qua colligi
que omnes frarũ partes inuaserat: ad hoc res¬
pondemꝰ qr qͣndo p̃ceptio data ut in unã con¬
gregationẽ couent. tc̃ & susceptionis earũ cai¬
sa processit. Neq enĩ erat illo tempore mar
quod extͣ gaddiros ẽ. nec maximũ illud & sa
audacib nauigale pelagus qd britannicã i¬
sulam & hyberos occiduos alluit habebatur:
s pꝰmodũ iuissu dei capacitas sufficiens p̃ꝑat
ẽ. ut aquarũ ibidẽ multitudo conflueret. de

Expanded text:
riis divisae modis. Loca enim convallia, profundiriis divisae modis. Loca enim convallia, profundioribus naturaliter cavata spatiis, habebant aquam collectam, nec non etiam campi pleni erant, similitudinem pelagi referentes, aliaeque ejusmodi regiones, de quibus omnibus in unam congregationem confluere sunt praeceptae. Et nullus dicat, quia si totam terram, tunc aquarum texerat multitudo, nihilominus ea quoque loca, in quae postea jussae sunt aquae concurrere, repleta tunc erant. Ubi ergo deberet aqua colligi, quae omnes terrarum partes invaserat? Ad hoc respondemus, quia quando praeceptio data est ut in unam congregationem coirent, tunc et susceptionis earum causa processit. Neque enim erat illo tempore mare quod extra Gaddiros est, nec maximum illud, et solis audacibus navigabile pelagus, quod Britannicam insulam, et Hiberos occiduos alluit, habebatur, sed postmodum jussu Dei capacitas sufficiens praeparata est, ut aquarum ibidem multitudo conflueret. De
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑfusa cunctos simul t̾rarũ t̾minos inun¬
daret. idcuro iussa fuit in unã se congregan¬
onẽ redigere. Propt̾ea pelagus uentis sepe
turbatum ac fluctib estuans in altumq od¬
surgens. uͥ littora uicina tetigerit feruoris
impetũ spumando resoluens. mox frangitis
atq subducit᷑. Aut me non timebis dicit di
arena. iussu dĩ iuolentiam maris frenat.
ad si secꝰ eẽt q̃ ratio uentare poterat rubrũ
maie ut non egyptum totã quȩ utiq deue¬
xior habet̾ inuaderet. ꝓximoq pelago misce¬
retur. nisi p̾cepto conditoris ẽẽt inhibitũ: Nã
qr humilior ẽ. egrptꝰ rubro mari. certissime
docem᷑ ab his qui egyptium & indicũ mare
anchiõis nosceremꝰ. Congregentur aquȩ in con¬
gregationẽ unã. id⁊ altera non ꝓcedat ex illa.
s in pͥmo conceptaculo que collecta ẽ teneat᷑.
Deiñ cũ diceret congregentur in unã congre¬
gationem. docuit quia multȩ erant aquę ua¬

Expanded text:
superfusa, cunctos similiter terrarum terminos inunsuperfusa, cunctos similiter terrarum terminos inundaret; idcirco jussa fuit in unam se congregationem redigere. Propterea pelagus ventis saepe turbatum, ac fluctibus aestuans, in altumque consurgens, ubi littora vicina tetigerit, fervoris impetum spumando resolvens, mox frangitur atque subducicitur. Aut me non timebitis, dicit arena, jussu Dei violentiam maris frenat. Quod si secus esset, quae ratio vetare poterat Rubrum mare, ut non Aegyptum totam, quae utique devexior habetur, invaderet, proximoque pelago misceretur, nisi praecepto Conditoris esset inhibitum? Nam quia humilior est Aegyptus Rubro mari, certissime docemur ab his qui Aegyptium et Indicum mare ntiam nosceremus. Congregentur aquae in congregationem unam, id est, altera non procedat ex illa, sed in primo conceptaculo, quae collecta est teneatur. 4. Deinde cum diceret: Congregentur in unam congregationem, docuit quia multae erant aquae va
Abbreviated transcription (Latin):
su de tellurib aqua piogredit᷑. uel q̃ st̃ hor¬
rea de quibꝰ largit᷑ effunditur aut quilocꝰ
ad quẽ cogitur ꝑuenue. uel quomͦ nec illa de¬
ficit que sequit᷑. neo ea que precessit exub̾at.
pfecto repperies om̃ia bec ex uoce pͥma tene.¬
ri. unde ã meatꝰ illi sui petit sempit̾nus
Quẽobrem in om̃i semꝑ hystoria mem̃to pͥ¬
me p̃ceptionis que dicit. Congregent᷑ aquȩ.
& enĩ opportebat eas decurrere proꝑant̃. ut
deuenirent ad propͥam regionem. & pꝰꝙͣ uĩ
tum eẽt. stare in conceptaculis deputatis. ad
ultra non tendere. Propt̾ea ẽ. ab eccłiaste dic¬
tatum. In mare. fluuii delabunt᷑. s mare nͥ
suꝑ implet᷑. qͥa & qd̃ aquarum cursus urgenꝰ
& qd mare certis circũ scriptum finib reti¬
netur : pͥmȩ preceptionis uirtus ẽ. Congre¬
gentur aque in unã congregationẽ. ut non
scił illa que influit expletis conceptaculis

Expanded text:
su de telluribus aqua progreditur, vel quae sunt horsu de telluribus aqua progreditur, vel quae sunt horrea de quibus tam largiter effunditur, aut qui locus ad quem cogitur pervenire, vel quomodo nec illa deficit quae sequitur, nec ea quae praecessit exuberat; profecto reperies omnia haec ex voce prima teneri, unde etiam meatus illi suppetit sempiternus. Quamobrem in omni semper historia memento primae praeceptionis, quae dicit: Congregentur aquae. Etenim oportebat eas decurrere properanter, ut devenirent ad propriam regionem: et postquam ventum esset, stare in conceptaculis deputatis, atque ultra non tendere. Propterea est ab Ecclesiaste dictum: In mare fluvii delabuntur, sed mare non superimpletur . Quia et quod aquarum cursus urgetur, et quod mare certis circumscriptum finibus retinetur, primae praeceptionis virtus est: Congregentur aquae in unam congregationem: ut non scilicet illa quae influit, expletis conceptaculis