comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
iserui ꝑ contumaciã collecta multitudine alicui uĩ
intulerint. idẽ aut homiadiũ. aut incendiũ aut qua¬
lecũq rerũ direptiones fecerint. dñorũ neglegentia
hoc euenit ꝓ eo qđ eos constringere nolurr̃ ut talia
De reb siue mancipiis quȩ dicunt̾ a fisco nr̃o esse occu¬
pata. uolumꝰ ut missi nr̃i inquisitionẽ faciant sine
sacram̃to. ꝑ ueratiores homines pagi illius circa manen¬
tes & quicqid de bac causa uerius accertius inuestiga¬
re potuerint ad nr̃am faciant ꝑuenire noticiã & nos
tunc definiamꝰ quicqiđ nobis iustũ esse uideat᷑.
nr̃m confugerint. & ab hominib ł aduocatis eorũ re¬
ꝑti fuerint. si auctor fisci nr̃i intellexerit quod eos
iuste ñ possit tenere ad nrm̃ dominiũ. eicient illos
de eode fisco & recipient eos dnĩ eorũ. Et si eidem
debrant. expellat eos de eodẽ fisco & post qũa ab
eisdẽ repetitorib fuerint recepti. habeat cũ eis lrgit¬

Expanded text:
servi per contumaciam collecta multitudine alicui vim intulerint, id est aut homicidium aut incendium, aut qualiumcumque rerum direptiones fecerint, domini quorum negligentia hoc evenit, pro eo quod eos constringere noluerunt, ut talia De rebus sive mancipiis quae dicuntur a fisco nostro esse occupata, volumus ut missi nostri inquisitionem faciant sine sacramento per veratiores homines pagi illius circamanentes, et quicquid de hac causa verius ac certius investigare potuerint, ad nostram faciant pervenire notitiam, ut nos tunc definiamus quicquid nobis iustum esse videatur. 3. nostrum confugerint, et a dominis vel advocatis eorum repetiti fuerint, si actor fisci nostri intellexerit, quod eos iuste non possit tenere ad nostrum dominium, eiciat illos de eodem fisco, et recipiant eos domini eorum. Et si eidem inere dominium, expellat eos de eodem fisco, et postquam ab eisdem repetitoribus fuerint recepti, habeat cum eis legi
Abbreviated transcription (Latin):
in p̃sentia comitis ł missorũ nr̃orũ iudicentur.
ciant unus quisq in suo missatico. qd unꝰquisq de
beneficio habeat łͥ quot homines casatos inipso habeat
beneficio suo alodẽ cõparauit ł struxit
Utñ solũ beneficia epõrum ł abbatũ abbatiss&
atq comitũ siue uassor nr̃oꝵ. sed etiã nr̃ifisci de¬
scribantur. ut scire possimus quantũ etiam
denr̃o inunius cuiusq legatione habeamus

Expanded text:
in praesentia comitis vel missorum nostrorum iudicentur. in praesentia comitis vel missorum nostrorum iudicentur. ciant unusquisque in suo missatico, quid unusquisque de beneficio habeat, vel quot homines casatos in ipso benefibeneficio alodem comparavit vel struxitnon solum beneficia episcoporum vel abbatum, abbatissarum atque comitum, sive vassorum nostrorum, sed etiam nostri fisci describantur; ut scire possimus quantum etiam de nostro in uniuscuiusque legatione habeamus
Abbreviated transcription (Latin):
atq exortȩ discuti antur. & congruosibi iudito
t᷑mmentur. Prius uͦ idest ante obitũ p̃dicti
domni pippinni regis causȩ cõmissȩ ł ommino
non moueantur. ł salue usq ad nr̃am in terro¬
gationẽ reseruentur.
Step̃ abbates comites et potentiores quiq si
causam int̾se habuerint acsepacificare no¬
luerint ad nrãm iubeantur uenire p̃sentiã
neq illoꝵ contentio alisibi diuidicetur. ne
ꝓpt̃ hoc pauꝑũ & minꝰ potentiũ iustitiȩ remaneant
neq ullus comes palatii nr̃ potentiores causas sine
nrã iussione finire p̃sumat sed tantũ ad pauꝑum
& minꝰ potentiũ iustitias faciendas sibi sciat eẽ
quȩrendi atq eligendi sunt a missonr̃o &c comite
nicuius mmisterio derẽ qualicũq agendũ est.
tales eligantur quales optimi in ips x pago inue¬
mortẽ neq ad libtatẽ suã ad mittendã aut ad
res reddendas ł mancipia iudicetur. Sed ista aut

Expanded text:
atque exortae discutiantur et congruo sibi iudicio atque exortae discutiantur et congruo sibi iudicio terminentur. Prius vero, id est ante obitum praedicti domni Pippini regis causae commissae, vel omnino non moveantur, vel salvae usque ad nostram interrogationem serventur.comites et potentiores quique, si causam inter se habuerint ac se pacificare noluerint, ad nostram iubeantur venire praesentiam, neque illorum contentio aliubi diudicetur, ne opter hoc pauperum et minus potentium iustitiae remaneant. Neque ullus comes palatii nostri potentiores causas sine nostra iussione finire praesumat, sed tantum ad pauperum et minus potentium iustitias faciendas sibi sciat essequaerendi atque elegendi sunt, a misso nostro et comite, in cuius ministerio de re qualicumque agendum est, tales eligantur, quales optimi in ipso pago invemortem, neque ad libertatem suam amittendam, aut ad res reddendas vel mancipia iudicetur; sed ista aut
Abbreviated transcription (Latin):
menses & arma atq uestim̃ta ad dimidium
annũ. Qd tam̃ ita obseruari placuit uthis
qui de reno adligerẽ ꝑgunt. Deligere in
inantea ad tres menses cõputetur. & qͥdeligere
adhrenum ꝑgunt. Dehreno mnantea adtres
menses uictu alia habere debeant. Qui aut̃ trans
hrenũ sunt & ad saxoniãl gunt ad albiã marchã sci ant¬
eẽ. & qui trans ligerẽ manentatq in hispaniã ꝓficisci.
debent montes prrineos marchã sibi eẽ cognoscant.
ł quis lib& rector aeccłȩ bruniã łgladiũ sine nr̃o
ꝑmisso cuilib& homini extraneo autdare aut
uendere p̃sumat. nisitantũ uassallis suis. & si euene¬
rit ut inqualibet aeccła ł scõloco plures brunias
habeant. quȩ ad homines rectoris eiusdẽ a eccłȩ
sufficiant: Tunc principẽ idestrectorẽ a ecdȩ
int̾roget quis eis facere p̃cipiat.
bonȩ memoriȩ domn pippinꝰ rexobut & nos
regnare cȩpimꝰ causȩ ł lites int̾ partes factȩ

Expanded text:
menses, et arma atque vestimenta ad dimidium menses, et arma atque vestimenta ad dimidium annum. Quod tamen ita observari placuit, ut his qui de Rheno ad Ligerem pergunt, de Ligere in antea ad tres menses computetur; et qui de Ligere ad Rhenum pergunt, de Rheno in antea ad tres menses victualia habere debeant. Qui autem trans Rhenum sunt, et ad Saxoniam pergunt, ad Albiam marcam esse sciant. Et qui trans Ligerem manent atque in Hispaniam proficisci debent, montes Pirinaeos marcam sibi esse cognoscant.vel quislibet rector ecclesiae, bruniam vel gladium sine nostro permissu cuilibet homini extraneo aut dare aut vendere praesumat, nisi tantum vassallis suis. Et si evenerit, ut in qualibet ecclesia vel sancto loco plures brunias habeant, quam ad homines rectoris eiusdem ecclesiae sufficiant, tunc principem idem rector ecclesiae interroget, quid de his facere praecipiat. bonae memoriae domnus Pippinus rex obiit et nos regnare coepimus, causae vel lites inter partes factae
Abbreviated transcription (Latin):
Volumꝰ ut antiqua c̃stitutione iđ capitali sentia erga
illũ pumendũ custodiatur.
uicũq exeis qͥbeneficiũ principis habent parẽ¬
suũ c̃trahostes cõmunes mexercitu ꝑgentẽ dimise¬
rit. & cũ eo ire ł stare noluerit honorẽ suũ &be¬
neficium perdat.
Utinhoste nemo parẽ suũ ł quẽ libet alterum
hominẽ bibere roget. &o quicumq mexercitu
ebrus inuentꝰ fuert. ita ex cõmunicetur. ut
mbibendo solos aqua utatur quousq se malc
fecisse cognoscat.
euassis dominicis qͥ adhuo intra casã seruiunt.
&tamem beneficia habere noscuntur. statu¬
tũ est utq̃ cumq excis cũ domno imperatore
nomiremansertt uassallos suos casatos secum
nonrntineat sed cũ comite cuꝰ pagensess unt
ire ꝑmittat.
onsticuũ est uticđam antiquã consuetudinẽ
pparato ad hostẽ faciendã indicetur & ob¬
seruetur.Id est uictualia demarcha adtres

Expanded text:
volumus ut antiqua constitutio, id est capitalis sententia, erga volumus ut antiqua constitutio, id est capitalis sententia, erga illum puniendum custodiatur. 5. Quicumque ex his qui beneficium principis habent, paresuum contra hostes communes in exercitu pergentem dimiserit, et cum eo ire vel stare noluerit, honorem suum et beneficium perdat. 6. Ut in hoste nemo parem suum vel quemlibet alterum hominem bibere roget. Et quicumque in exercitu hebrius inventus fuerit, ita excommunicetur, ut in bibendo sola aqua utatur, quousque male fecisse cognoscat. 7. De vasallis dominicis qui adhuc intra casam serviunt, tamen beneficia habere noscuntur, statutum est, ut quicumque ex eis cum domno imperatore domi remanserint, vasallos suos casatos secum non retineant, sed cum comitem cuius pagenses sunt ire permittat. 8. Constitutum est, ut secundum antiquam consuetudinem eparatio ad hostem faciendam indicetur et observetur; id est, victualia de marca ad tres
Abbreviated transcription (Latin):
ad statũ lib̾tatis suaereũtat᷑. Et sulle homo qͥ ppt̃ heri¬
bannũ se inseruitiũ tradidit in illoseruitiõ defunct
fueritheredes eiꝰ hereditatẽ quȩ ad eos ꝑtinet non
ꝑdant. nec lib̾tatẽ. nec deipso banno obnoxii fiant.
nec deuuarda necꝓheribgare. nec ꝓalio banno
heribannũ comes. exactare p̃sum at nisimissus
nr̃ pͥus heribannũ ad partẽ nram recipiat. & ei
suã t̃tiã partẽ exinde ꝑiussionẽ nrãm donet.
Ipseuͦ heribann ñ ex actet᷑ neq int̾ris. neq inmanci¬
pus. sed in auro & argentopallis atq armis & a¬
nimalib atq pecudibus siue talib speti& b
quȩ adutilitatẽ ꝑtinet.
uicũq homo nr̃os habens honores in hostẽ
bannitꝰ fuerit & ad condictũ placitũ ñ uenerit.
qõt̃ dieb pꝰ plocitũ condictũ uenisse c̃ꝓbatꝰ fuerit.¬
tot diebus abstineat a carne & inno.
uicũq absq licentia ł ꝑmissione principis dehoste.
reũsus fuerit quod factũ franci heridiz dicunt.

Expanded text:
ad statum libertatis suae revertatur. Et si ille homo, qui propter heribannum se in servitium tradidit, in illo servitio defunctus fuerit, heredes eius hereditatem, quae ad eo pertinet, non perdant, nec libertatem, nec de ipso banno obnoxii fiant. nec de warda, nec pro heribergare, nec pro alio banno heribannum comes exactare praesumat; nisi missus noster prius heribannum ad partem nostram recipiat, et ei suam tertiam partem exinde per iussionem nostram donet. Ipse vero heribannus non exactetur neque in terris neque in mancipiis, sed in auro et argento, palliis atque armis et animalibus atque pecudibus, sive talibus speciebus quae ad utilitatem pertinent.uicumque homo nostros habens honores in hostem bannitus fuerit et ad condictum placitum non venerit, quot diebus post placitum condictum venisse comprobatus fuerit,tot diebus abQuicumque absque licentiam vel permissione principis de hoste reversus fuerit, quod factum Franci herisliz dicunt,
Abbreviated transcription (Latin):
tercia ꝓ fredo soluat᷑. & in seculari quidẽ causa huiusce¬
modi testiũ diuersitas cãpo cũꝓbat᷑. In ecclesiasticis autẽ
asticũ idẽ modus obseruet᷑. Ubi uͦ ex utraq parte ȩc¬
clesiasticũ fuerit. rectores earundẽ ȩclesiarũ si se fa¬
miliariter pacificare uelint licentiã habrant Si qut̃
de huiuscemodi pacificatione int̾ eos conuenire non
possunt: aduocati eorũ in mallo publico ad p̃sentiã
comitis uemant. & ibi legĩmꝰ t̾minꝰ eorũ contentionib

Expanded text:
tertia pro fredo solvatur. Et in seculari quidem causa huiuscetertia pro fredo solvatur. Et in seculari quidem causa huiuscemodi testium diversitas campo conprobetur. In ecclesiasticis autem asticum negotium est, idem modus observetur. Ubi vero ex utraque parte ecclesiasticum fuerit, rectores earundem ecclesiarum, si se familiariter pacificare velint, licentiam habeant. Si autem de huiuscemodi pacificatione inter eos convenire non possint, advocati eorum in mallo publico ad praesentiam comitis veniant, et ibi legitimus terminus eorum contentionibus
Abbreviated transcription (Latin):
consenserit & ido raptori nibil querere uoluerit¬
bonnu arn aelẽ dn folid oluat ł in p̾sentiã niam comes eũ
uenire faciat & quanto tpr nob̃ placuerit in exilio ma
tes contra eũ ꝑ iudiciũ ꝓducti fuerint. si ille falsos eosee
suspicat᷑. loeat ei alios cestes qõs meliores potuerit contra
eos opponere ut ueratiũ testimoniũ falsoꝵ testiũ ꝑuersi¬
tas superet᷑. Qđ si ambe partes testiũ ita inc̃ se dissense¬
rint: ut nullatenꝰ una pars alteri cedere uelit. eligant᷑
duo ex ipsis id ẽ. exutraq parte unꝰ qui dĩ scutis & fustib
in capo decertent utiaq pars falsitatẽ suo testimonio se¬
quat᷑. et capioni qͥ uictus fuerat ꝓpt̃ ꝑiuriũ qđ ante
pugnã comisit dextera manꝰ amputet᷑ ceteri uͦ eidẽ par¬
tis testes qͥ falsi apparuerint manꝰ suas redimant cuius
compositionis due partes ei contra quẽ testati st̃ dent᷑.

Expanded text:
consensit, et ideo raptori nihil quaerere volueritconsensit, et ideo raptori nihil quaerere volueritnta solidos, solvat; vel in praesentiam nostram comes eum advenire faciat, et quanto tempore nobis placuerit, in exilio mantes contra eum per iudicium producti fuerint, si ille falsos eos esse suspicatur, liceat ei alios testes, quos meliores potuerit, contra eos opponere, ut veratium testimonio falsorum testium perversitas superetur. Quod si ambae partes testium ita inter se dissenserint, ut nullatenus una pars alteri cedere velit, eligantur duo ex ipsis, id est ex utraque parte unus, qui cum scutis et fustibus in campo decertent, utra pars falsitatem, utra veritatem suo testimonio sequatur. Et campioni qui victus fuerit, propter periurium quod ante pugnam commisit, dextera manus amputetur; ceteri vero eiusdem partis testes, qui falsi apparuerunt, manus suas redimant; cuius conpositionis duae partes ei contra quem testati sunt dentur,
Abbreviated transcription (Latin):
redib suis diuisas habuit. ñ ei hoc sit inpedimento
sed coberes eiꝰ si sponte noluerit. aut ꝑ comitẽ aut
ꝑ missũ eiꝰ distringa t᷑. ut diuisionẽ cũ illo faciat.
ad quẽ defunctꝰ hereditatẽ suã uoluit ꝑuenire. Et
si quilib& ȩcłẽ eã cradere rogauit. coheres einuis
eã legẽ cũ illa aeccła de p̃dicta hereditate habeat
quã cũ alio coberede suo habere debeat. & hoc ob¬
seruet᷑ erga patrẽ & filiũ & nepotẽ usq ad annos
legitmos postea ipse res ad in munitatẽ ipsius eccde
Idũbis ad quos ille ꝑtinet conponat. ipse uero ꝓͥpc̃
talẽ p̃sũptionẽ in exilũ mittat᷑ quantũ tẽpus rob̾
placuerit. res tam̃ suas ñ amittat.
n conpositionẽ uurgildi uolumꝰ ut ea dent̾ quae
in lege continent᷑ excepto accipitre & spata & quia
pui ia duo aliquotiens ꝑiuriũ cõmittit᷑ quando
maioris p̾cu quã illa sint esse iurant᷑

Expanded text:
redibus suis divisas habuit, non ei hoc sit impedimento, redibus suis divisas habuit, non ei hoc sit impedimento, sed cohaeres ejus, si sponte noluerit, aut per comitem aut per missum ejus distringatur, ut divisionem cum illo faciat ad quem defunctus hereditatem suam voluit pervenire. Et si cuilibet ecclesiae eam tradere rogavit, coheres eius eam legem cum illa ecclesia de praedicta hereditate habeat, quam cum alio coherede suo habere debebat. Et hoc observetur erga patrem et filium et nepotem usque ad annos legitimos. Postea ipsae res ad inmunitatem ipsius ecclesiae is, ad quos ille pertinet, conponat. Ipse vero propter talem praesumptionem in exilium mittatur ad quantum tempus nobis placuerit. Res tamen suas non amittat.In conpositionem wirgildi volumus ut ea dentur, quae in lege continentur, excepto accipitre et spata; quia propter illa duo aliquoties periurium committitur, quando maioris pretii, quam illa sint, esse iurantur
Abbreviated transcription (Latin):
iqis res suas ꝓ salute animȩ suꝑ̧ ł ad aliquẽ uenerabi¬
lẽ locũ ł ꝓpinquo suo aut cuilib& alteri tradere uo¬
luerit. & tpr̃ quando intra ipsũ comitatũ fuerit in
quo ille reposite sunt legitimã traditionẽ facere suu¬
deant. Qđ si eodẽ tpr̃ quo illos tradere uult extra es¬
dẽ comitatũ fuerit. siue in excercitũ. siue in palatio
siue inalio quoliba loco adhibeat sib ł de suis pa¬
gensib ł de alus qui eadẽ lege iuiuant qu a ipse pa¬
uit testes idoneos. ł si illos babere ñ poterit. tunc
de alis quales sibi meliores inuenire possit & corãeis
rerĩ suarũ traditionẽ faceͥat & postquã hec tradico
ita facta fuerit heres illius nullã de pͥdictis rebus ua¬
leat facere repetitionẽ. Insuꝑ & ipse ꝑ se fide iuissores
faciat eiusdẽ uestiture ne heredi ulla occasio rema¬
nea t hanc traditionẽ inmutandi sed posius necess¬
tas in cũbat illã ꝑficiendi. Et si ndũ ressuas cũ cobe¬

Expanded text:
is res suas pro salute animae suae, vel ad aliquem venerabilem locum, vel propinquo suo, aut cuilibet alteri tradere voluerit, eo tempore, quando intra ipsum comitatum fuerit, in quo illae res positae sunt, legitimam traditionem facere studeat. Quod si eodem tempore quo illas tradere vult, extra eundem comitatum fuerit, id est sive in exercitu, sive in palatio, sive in alio quolibet loco; adhibeat sibi vel de suis pagensibus vel de aliis, qui eadem lege vivunt qua ipse vivit, testes idoneos; vel si illos habere non potuerit, tunc de alirerum suarum traditionem faciat. Et postquam haec traditio ita facta fuerit, haeres illius nullam de praedictis rebus valeat facere repetitionem. Insuper et ipse fidejussorem faciat ejusdem investiturae, ne haeredi ulla occasio remaneat hanc traditionem immutandi, sed potius necessitas incumbat illam perficiendi; et si nondum res suas cum hae
Abbreviated transcription (Latin):
ialiqis in cognitꝰ monasteriũ ingredi uoluerit. ante
trienniũ monachi habitꝰ ei ñ prestet᷑. Et si intra
.III. annos aut seruus aut lib̾tus ł colonꝰ queratur
dño suo reddat᷑ cũ omib quȩ adtulit. fide tamen
accepta de impunitate. Si autẽ intra triennium
requisit̾ ñ fuerit. post ea queri ñ potest. sed tantũ
iautẽ monachus laicus factus fuerit. honore & cin¬
gulo spoliet᷑. & res eiꝰ monasterio addiciant᷑. Qđ si mo

Expanded text:
Si aliquis incognitus in monasterium ingredi voluerit, ante triennium monachi habitus ei non prestetur. Et si intra tres annos aut servus vel libertus vel colonus quaeratur, domino suo reddatur cum omnibus quae attulit, fide tamen accepta de inpunitate. Si autem intra triennium requisitus non fuerit, postea quaeri non potest, sed tantum Idem Si monachus laicus factus fuerit, honore et cingulo spolietur, et res eius monasterio addicantur, quo
Abbreviated transcription (Latin):
lacuit ut siqis aliquẽ dericorũ in accusatione
fornicationis impetierit scd̾m p̃ceptũ pauli apłi
legitima testimonia requirantur ab illo. Quod
si ñ potuerit datis testimoniis ad probare quod
dix̃. ex cõmunicationẽ accusati accusator accipiat:

Expanded text:
lacuit, ut si quis aliquem clericorum in accusatione fornicationis impetierit, secundum praeceptum Pauli apostoli legitima testimonia requirantur ab illo. Quod si non potuerit datis testimoniis adprobare quod dixit, excommunicationem accusati accusator accipiat.
Abbreviated transcription (Latin):
emo ȩccłam edific& ante quã ciuitatis ep̃s ueniat.
& ibidẽ crucẽ figat publice. & ante p̾finat qui
edificare uult quodad luminaria & ad custodiã &
stipendia custodũ sufficiat. & facta donatione sic
domum edific&.¬
ui in domo sua oratoriũ habuerit. orare ibi potest.
uirib addicat᷑. Comes & ministri eiꝰ qui hoc cog¬
nouit. & ñ ꝓhibuit libra auri multabit᷑. & ab ep̃o
loci illius canonicã suscipiat ex cõmunicationẽ ł
ordinẽ. sed quã melioris opinionis e̾e̾ constiterit.
& quã meliores elegerint. Et quȩ eã eligunt ꝓpo¬
nunt scĩs euuangelus dicentes. qđ ñ ꝓpt̾ amicitias
ł grãm humanã sed scientes eã fide rectã & uita
castã. & administratione dignã. ad omnẽq. statũ
monasterii utilẽ. Et tunc confirmet᷑ ab epõ cui
monasteriũ subiectũ est

Expanded text:
emo ecclesiam aedificet antequam civitatis episcopus veniat, et ibidem crucem figat publice, et ante praefiniat qui aedificare vult, quid ad luminaria, et ad custodiam, et ad stipendia custodum sufficiat, et facta donatione sic domum aedificui in domo sua oratorium habuerit, orare ibidem potesviribus addicatur. Comes vero, qui hoc cognovit et non prohibuit, libra auri multabitur et ab episcopo loci illius canonicam suscipiat excommunicationem velordinem, sed quam melioris opinionis esse constiterit et quam meliores elegerint. Et qui eam eligunt, proponant sanctis euangeliis, dicentes quod non propter amicitias vel gratiam humanam, sed scientes eam fide rectam et vita castam et administratione dignam ad omnemque statum monasterii utilem. Et tunc confirmetur ab episcopo, cui monasterium subiectum est
Abbreviated transcription (Latin):
quęcũq fuerint subpressa reppererit sicut furti¬
ua ab eo exigantur.
em in contentione positã ñ liceat donare nec uen
cultates habeat dñs eiꝰ potestatẽ qui eũ uendidit
requirendi res eiꝰ ubicũq inueniri potuerit
iqis seruitꝰ de peculio suo fuerit redẽptus & hoc
dñs eiꝰ forte nescierit de domni potestate ñ exeat
qͥ ñ p̃ciũ sed res serui sui dũ ignorat accipit.
iqis causã alterius tulerit de loco suo ipsã ille sã red¬
dat aut similẽ. Si uͦ foras aliqua trarerit & absconde¬
rit atq negauerit. int̾rogat᷑ furtiuã cõponat.

Expanded text:
quaecunque fuerint suppressa, repererit, sicut furtiquaecunque fuerint suppressa, repererit, sicut furtiva ab eo exigantur. em in contentione positam non liceat donare nec vendcultates, habeat dominus eius potestatem, qui eum vendidit, requirendi res eius, ubicumque invenire potueritSi servus de peculio suo fuerit emptus, et hoc dominus eius forte nescierit, de domini potestate non exeat; quia non praetium sed res servi sui, dum ignorat, accepit.is causam alterius tulerit de loco suo, ipsam illaesam reddat aut similem. Si vero foras aliquam traxerit et absconderit, atque negaverit interrogatus, furtivam componat.
Abbreviated transcription (Latin):
aut ornam̃ta ł quecũq species fuerint cõmendate siue¬
custodiendũ tradice sint. siue uendende & in domo ip¬
sius cũ reb suis forsitan fuerint incendio concremi¬
te. una cũ testib qui cõmendata susceperat p̾beat
sacram̃ta nibi exinde suis ꝓfuisse compendiis
& nibil cogat᷑ exsoluere excepto aurũ & argentũ qͥd̾
ardere non potuit. Si uͦ quȩ cõmendata fuerant sur¬
tu ꝓbant᷑ ablata qͥ cõmendata ꝑdiderat spatiũ tribu¬
at᷑ donec furẽ sua inuestigatione ꝑquirat. Et si eũ
inuenerit cõmendatori res ꝓprias tantũ modo refor¬
mare ꝓcurae. conposicio uͦ furti ad eũ qui habuit
cõmendata ꝑteͥneat. Qđ si fur nĩ fuerit intra statu¬
tũ tẽpus inuentus. medietas rerũ cõmendaturũ
dnõ suscipiente reddat᷑. dapnũ uͦ mediũ utriq sus¬
tineant. Et si post modũ apud eũ cui cõmendauerit

Expanded text:
aut ornamenta aut ornamenta ad custodiendum traditae sint, vel vendendae, et in domo ipsius cum rebus suis forsitan fuerint incendio crematae, una cum testibus qui commodata susceperant, praebeat sacramenta nihil exinde suis profuisse compendiis, et nihil cogatur exsolvere, excepto auro et argento quod ardere non poterat. Si vero quae commodata fuerant, furto probantur ablata, ei qui commodata perdiderat spatium tribuatur, donec furem sua investigatione perquirat, et si eum invenerit, commodatori res proprias tantummodo reformare procuret. Compositio vero furti ad eum qui habuit commodata pertineat. Quod si fur non fuerit intra statutum tempus inventus, medietas rerum commodatarum domino suscipiente reddatur. Damnum vero medium utrique sustineant, et si, postmodum dominus apud eum qui commodaverit
Abbreviated transcription (Latin):
iqis ꝑ aliquã inuidiã ł dolũ in nocte ł indie igne im¬
posuerit & incenderit liberi ł serui domũ primo om̃a
edificia restituat. & quicqid̃ ibi arserit cõponat & insuꝑ
lx. soł sit culpabilis. & publica pęnicentia scd̃m iudiciũ
sacerdotũ multet᷑. & quanti homines de ipso incendio
euaserint unicuiq scd̾m legẽ cõponat. & omĩaquȩ
ibi ꝑdiderint restituat.
iqis seruũ iniuste accusauerit alienũ & in nocentitor¬
m̃ta ꝑtulerit dnõ simile mancipiũ ꝓ hoc facto red¬
dãt. Si uͦ in nocens in torm̃to mortuus fuerit. duos
serit contra legẽ. cũ sua lege cõponat. & clausuram
quã ibi fecit tollat. qđ si negare uoluerit. cum .xii.
lege cõponat & ipsã uiã aperiat. similit̃ & de semita fa
uerus esmund& eũ primo. ut nulla sit comnquinationis
i eo suspicio & cũ lege sua uicinis hoc em̃d&. Siaiste
plurimoꝵ in uicinio puteus fuerat conpositione int se¬

Expanded text:
is per aliquam invidiam, vel dolum in nocte vel in die ignem imis per aliquam invidiam, vel dolum in nocte vel in die ignem imposuerit, et incenderit liberi vel servi domum, primo omnia aedificia restituat. Et quidquid ibi arserit componat, et insuper lidis sit culpabilis, et publica poenitentia secundum iudicium sacerdotum multetur; et quanti homines de ipso incendio evaserint, unicuique secundum legem conponat, et omnia quae ibi perdiderint restituat. innocenter tormenta pertulerit, domino simile mancipium pro hoc facto reddat. Si vero innocens in tormento mortuus fuerit, duos serit contra legem, cum sua lege conponat, et clausuram quam ibi fecit tollat. Quod si negare voluerit, cum duodecim lege conponat et ipsam viam aperiat. Similiter et de semita facverit, emendet eum primo, ut nulla sit coinquinationis in eo suspicio, et cum lege sua vicinis hoc emendet. Si autem plurimorum in vicinio puteus fuerat, conpositione inter se
Abbreviated transcription (Latin):
ne nire: ꝓb&e se cũ sacram̃to & testib in nocentẽ & qd
aput eũ cognoscit᷑ restituat. & furẽ querere ñ de¬
sistat. Qđ si furẽ celare uoluerit. & ꝑiurans postea de¬
tectus fuerit tãqua ille fur ita iste in crimine dãpnet᷑¬
iqis occulte in nocte ł indie alterius cabllũ aut bouẽ
aut aligid animal occiderit & negauerit & postea
uerit. somile dare ñ tardat. & cadauer mortui accipiat
& pomde plat᷑ fuerit similẽ reddat illi cuius pecimia
coparauit᷑. salua uidelicae eiꝰ iustica in alteno. dpei¬
perit. quasi fur componat.
causã ueracit̾ cognoscat. ut eũ ueritas latere ñ pos¬
sit. nec facile ad sacram̃ta ueniant.
iqis contra caput alterius falsa suggerit. ł quacumq
inuidia aut iniusta accusatione aliquẽ cõmouerit. ip¬
se pȩnã ł dãpnũ qđ alteri intulit excipiat. neminẽ
dãpnes ante quã inquiras ueritatẽ quia scriptũ est
Omĩa autẽ ꝓbate qđ bonũ est tenete.

Expanded text:
robet se cum sacramento et vestibus innocentem, et quod apud eum cognoscitur restituat, et furem quaerere non desistat. Quod si furem celare voluerit et periurans postea detectus fuerit, tanquam ille fur, ita iste in crimine dampnetis occulte, vel in die, alterius caballum, aut bovem, aut aliquod animal occiderit, et negaverit, et postea verit, simile dare non tardet et cadaver mortui accipiat.exinde probatus fuerit, similem reddat illi cujus pecuniam comparavit, salva videlict, quasi fur conponat. causam veraciter cognoscat, ut eum veritas latere non possit, nec facile ad sacramenta veniant.is contra caput alterius falsa suggesserit vel pro quacumque invidia aut iniusta accusatione aliquem commoverit, ipse poenam vel dampnum, quod alteri intulerit, excipiat. Neminem dampnes antequam inquiras veritatem; quia scriptum est: Omnia autem probate; quod bonum est tenete.
Abbreviated transcription (Latin):
ł quẽ ꝑsecutus fuerit de ȩccła ł de porticu eius ꝑ
uim ad traxerit. & dõ honorẽ ñ reddiderit. cõponat
ad ipsã ȩccłam ꝓ neglectu suo soliđ quingentos &
iuxta iudiciũ epĩ multet᷑¬

Expanded text:
vel quem persecutus fuerit de ecclesia vel de porticu eius per vel quem persecutus fuerit de ecclesia vel de porticu eius per vim abstraxerit, et Deo honorem non dederit, conponat ad ipsam ecclesiam pro neglecto suo solidos quingentos, et iuxta iudicium episcopi multet
Abbreviated transcription (Latin):
seruis amoniti fuimꝰ ne capelle in nrõ palacio uł¬
est parrochia fiant. & ut om̃s ꝑ dies dnĩcos & festi¬
uitates p̃claras. sacra eucharistia cõmunicent nisi
quib abstinere p̃ceptũ est & ut obseruatio om¬
niũ dierũ dñĩcoꝵ amane usq ad uesperã scdm
canonicã auctoritatẽ ab om̃ib fiant.
m̃s qui in fide tatholica suspecti sunt in testimoniohu¬
mano dubii habeant᷑ infirmari ergo oport& eorum
testimoniũ qui in fide falsi docent᷑ nec eis esse cre¬
dendũ qui ueritatis fidẽ ignorant.¬
iqis ministros eccłe idest subdiaconos. lectorẽ. ex orcis¬
tã. a colitũ. ostiariũ. in iuriauerit. aut ꝑcusserit. ł
plagauerit. cõponat hoc triplicit̾ sic̃ solent cõpone
ruplũ cõponat᷑. Reliquoꝵ autẽ clericoꝵ iniuria cõpo¬
& pax eis qui illi deseruiunt.
ȩcclesiarũ scãrũ ñ habuerit. & fugientẽ seruũ suum

Expanded text:
servis admoniti fuimus, nec capellae in palatio servis admoniti fuimus, nec capellae in palatio est parrochia fiant. Et ut omnes per dies dominicos vel festivitates praeclaras sacra eucharistia communicent, nisi quibus abstinere praeceptum est. Et ut observatio omnium dierum dominicorum a mane usque ad vesperam secundum canonsicut in fide Christi suspecti sunt, ita et in testimonio humano dubii habentur. Infirmari ergo oportet eorum testimonium qui in fide falsi docentur, nec eis esse credendum qui veritatis a se fidem aconum, lectorem, exorcistam, acolithum, ostiarium iniuriaverit aut percusserit vel plagaverit, conponat hoc tripliciter, sicut solent conponerdruplum conponatur. Reliquorum autem clericorum iniuria conpoet pax eis, qui illi deserviunt. ecclesiarum non habuerit, et fugientem servum suum
Abbreviated transcription (Latin):
bbatib canonicis & regularib & abbatissis quȩ sc̃ĩs.¬
monialib p̃ẽẽ uident᷑ siue laicis qui monasteria ba¬
bent. omĩ modo p̃cipimꝰ ut de ipsis magnã curam
habeant. & ceteris bonũ exẽplũ p̃beant. & religio¬
se sicut dec& conuersent᷑ & qđ uniuscuiusq ꝓfessi¬
oni in conueniens est & in sacris canonib ꝓbibet᷑
omĩno caueant. & loca sibia nob̾ ꝓpt̃ aliquã neces¬
sitatẽ concessa deperiri & destrui ꝓpt̾ neglegentiã
ñ dimittant. & congregationes sib cõmissas siue spũ¬
alit̾ siue tẽporalit̃ pat̾ no affectu gub̾nare ensq ne¬
cessaria stipendia amministrare ñ neglegant.
ne forte ꝓpt̾ aliquã in opiã. & diuina officia ne¬
glegant᷑ & ipsa congregatio ne in religiosius ui¬
uere conpellant᷑. Et qui hȩc agere neglexerant
sciant se ea illis auferre & religiosorib dare.
lacuit nob̾ ut sic̃ ab epĩs & reliqis sacerdotib ac dĩ

Expanded text:
bbatibus canonicis et regularibus et abbatissis, quae sanctibbatibus canonicis et regularibus et abbatissis, quae sanctimonialibus praeesse videntur, sive laicis, qui monasteria habent, omnino praecipimus, ut de ipsis magnam curam habeant, et caeteris bonum exemplum praebeant, et religiose, sicut decet, conversentur, et quod uniuscuiusque professioni inconveniens est et in sacris canonibus prohibetur, omnino caveant, et loca sibi a nobis propter aliquam necessitatem concessa deperire et destrui propter neglegentiam non dimittant, et congregationes sibi commissas sive spiritaliter sive temporaliter paterno affectu gubernare eisque necessaria stipendia administrare non neglegant, ne forte propter aliquam inopiam et divina officia neglegantur et ipsae congregationes inreligiosius vivere conpellantur. Et qui haec agere neglexerint, sciant se ea illis auferre et religiosioribus dare.lacuit nobis, ut, sicut ab episcopis et reliquis sacerdotibus ac Dei
Abbreviated transcription (Latin):
apłs. Nã principes ñ sunt timori boni operis sed
mali. Us autẽ ñ timere potestatẽ bonũ fac &
habebis laudẽ ex illa. Di enĩ minist est tibi in bo¬
no. Si autẽ male faceris. time. Non enĩ sine cau¬
sa. gladiũ portat. dĩ enĩ minist̃. uindex in iram
ei qui malũ agit. De illo enĩ specialit̃ diuina auc¬
coritas dicit̾. Gladiũ dĩ portat ad uindictã maloꝵ
ñ de quolib& alio. econtrario uͦ nescimꝰ qua per¬
noxia inuentione a nonnullis usurpatũ est ut
bi qui nullo ministerio publico fulciunt̾. ꝓpter
sua edia & diuersissimas uoluntates pessimas
indebitũ sibi usurpant in uindicandis praximis
&e intficiendis hominib uindicte ministerium
te qđ rex soltĩ in uno exercuere deberat ꝓpter
cerrorẽ multoꝵ nisi inpudent᷑ in multis ꝓpetrare
non metuunt ꝓpt̾ odiũ. & putant sibi licere obini¬
micitiarũ uindictas qd nolunt ut rex faciat ꝓpt̾
dĩ uindictã.

Expanded text:
Apostolus: Nam principes non sunt timori boni operis, sed Apostolus: Nam principes non sunt timori boni operis, sed mali. Vis autem non timere potestatem? bonum fac, et habebis laudem ex illa. Dei enim minister est tibi in bono. Si autem malum feceris, time, non enim sine causa gladium portat; Dei enim minister est vindex in ira ei qui malum agit. De illo enim specialiter divina auctoritas dicit: Cladium Dei portat ad vindictam malorum, non de quolibet alio. E contra vero nescimus, quia pernoxia inventione a nonnullis usurpatum est, ut hi qui nullo ministerio publico fulciuntur, propter sua odia et diversissimas voluntates pessimas, indebitum sibi usurpant in vindicandis proximis et in interficiendis hominibus vindictae ministerium, et quod rex saltim in uno exercere debuerat propter terrorem multorum, ipsi inpudenter in multis perpetrare non metuunt propter odium, et putant sibi licere ob inimititiarum vindictas, quod nolunt ut rex faciat propter Dei vindictam.
Abbreviated transcription (Latin):
occasione ab epõ sine certa ratione repellatur.
Et si reiciendus est ꝓpt̾ scandalũ uitandũ euiden¬
lacuit ut monachi & prb necnon & clerici qui
post posita canonica auctoritate passim palacium
adeunt. & nr̃is sacris aurib inportunissimã mo¬
lestiã inferunt. ut ñ hoc facere p̾sumant. Qm̃
in huiuscemodi facto. & uigor ecclesiasticus con¬
contẽpiugur. & religio sacerdotalis & professio monas¬
tica uilior efficitur.
olumꝰ acq. p̃cipimꝰ nrã auctoritate annuntiari ho¬
minib immo eta sacerdotib p̃dicari ne tã teme¬
ria xp̃ianoꝵ sanguis effusio in regno gloꝵ fieri
sinat᷑. Sẽꝑ illud adtendentes qđ dñs post diluuiũ
dix̃ famuolo suo lloȩ. De manu hominis & de na¬
nu uiri & fratris eiꝰ. reqͥrã animã eiꝰ quicũq effu¬
derit humanũ sanguinẽ. fundet᷑ sanguis illius
Ad imaginẽ quippe dĩ factus est homo. Et in
lege qui occiderit hominẽ morte moriat᷑. Et

Expanded text:
occasione ab episcopo sine ratione certa repellatur, occasione ab episcopo sine ratione certa repellatur, et si reiciendus est, propter scandalum vitandum evidenPlacuit, ut monachi et presbiteri, necnon clerici, qui postposita canonica auctoritate passim palatium adeunt et nostris sacris auribus inportunissimam molestiam inferunt, ut non hoc facere praesumant; quoniam in huiuscemodi facto et vigor ecclesiasticus contempnitur et religio sacerdotalis et professio monastica vilior efficitur.olumus atque praecipimus nostra auctoritate denuntiari omnibus, imo et a sacerdotibus praedicari, ne tam temeraria Christianorum sanguinis effusio in regno nostro fieri sinatur; semper illud attendentes quod Dominus post diluvium dixit famulo suo Noe: De manu hominis, et de manu viri et fratris ejus, requiram animam ejus. Quicunque effuderit humanum sanguinem, fundetur sanguis illius, ad imaginem quippe Dei factus est homo . Et in lege: Qui occiderit hominem morte moriatur . Et
Abbreviated transcription (Latin):
& aurib excelentie nĩe molestia ingerat᷑ ax sacer¬
dotali mediocritati in sacris conuenientib tedium
& obꝓbriũ inferatur.
necessitatis aut utilitatis sed potius auariciȩ & ꝓ¬
prie delectationis sepissime ꝓprie ciuitatis suȩ se
de ł monasterii septa aut ȩccłae ꝓpriȩ derelicte
deroq neglecto remoratiora loca frequentare.
Pro qua re & destitutio diuini cultus & p̾dicatio¬
ne in plebib & cura subiectoꝵ post ponit᷑ & hos¬
pitalitas in plebib neglegit᷑ qd̾ ulterius aquoquã
sine ineuitabili necessitate aut aliqua in utilita¬
te fiat. pari consensu inhibuimꝰ.
eo ꝓ quidã epĩ ad eorũ p̃ces nolint in ecclesus suis
eos cũ utiles sunt ordinare. uisũ nob̾ fuit in cu
trisq partib pax & concordia seruet᷑. & cũ carita
te & ratione utiles & idonei eligant᷑. Et si laicus
idoneũ utilẽq clericũ obtulerit nulla qualib&

Expanded text:
et auribus excellentiae nostrae molestia ingeratur et saceret auribus excellentiae nostrae molestia ingeratur et sacerdotali mediocritati in sacris conventibus tedium et opprobrium inferatur. necessitatis aut utilitatis sed potius avaritiae, delectationis, sepissime propria civitatis suae sede vel monasterii septa aut ecclesiae propriae derelicta cleroque neglecto remotiora loca frequentare. Pro qua re et destitutio divini cultus et praedicatio in plebibus et cura subiectorum postponitur et hospitalitas neglegitur. Quod ne ulterius a quoquam sine inevitabili necessitate aut aliqua utilitate fiat, pari consensu inhibemus. eo quod quidam episcopi ad eorum preces nolint in ecclesiis suis eos, cum utiles sint, ordinare, visum nobis fuit, ut in utrisque partibus pax et concordia servetur et cum caritte et ratione utiles et idonei eligantur, et si laicus idoneum utilemque clericum obtulerit, nulla qualibet
Abbreviated transcription (Latin):
factus est quascũq res de facultatib ȩccłe aut suo
aut alterius nomine qualib& conditionẽ conpara
dũ statuimꝰ. Qm̃ multos prb̃teroꝵ occasione talit̾
emptarũ rerũ ȩcclesias quib p̃sunt expoliasse & a
suo ministerio multimodis exorbitasse & se dia¬
bolo mancipasse & occasione multos laicoꝵ in scan¬
dalũ dãpnationis & ꝑditionis ꝓruisse conperimꝰ¬
scĩmonialib actenus ualde neglegentes excitisse
& ob id multos in sui detractionẽ & contẽptũ ꝓuocas¬
eita ut ñnulli alii p̃lati in earũ parrochus con¬
stiuTI eorũ peaua exẽpla sȩcuti. similit congregati¬
ones neglexerint quos & frat̾no & sy nodali conuen¬
tu admonendos ẽẽ decreuimꝰ necessario ut ab bac
neglentia de inceps se cohibeant. & ceterisse iͥmmi¬
tabiles p̃beant. ne forte ꝓpt̾ illoꝵ incuriã & diuine
seruicutis contẽptus & pericula ꝓueniant animarũ

Expanded text:
factus est, quascumque res de facultatibus ecclesiae aut suo factus est, quascumque res de facultatibus ecclesiae aut suo aut alterius nomine qualibet conditione conparavedum statuimus, quoniam multos presbiterorum occasione taliter emptarum rerum ecclesias, quibus praesunt, expoliasse et a suo ministerio multis modis exorbitasse et se diabolo mancipasse et hac occasione multos laicorum in scandalum dampnationis et perditionis proruisse conperimusanctimonialibus, hactenus valde neglegentes extitisse et ob id multos in sui detractionem et contemptum provocasse, ita ut nonnulli alii praelati in eorum parrochiis constituti, eorum prava exempla secuti suas similiter congregationes neglexerint: quos et fraterno et synodali conventu admonendos esse decrevimus necessario, ut ab hac neglegentia deinceps se cohibeant et caeteris se imitabiles praebeant; ne forte propter illorum incuriam et divinae servitutis contemptus et pericula proveniant animarum
Abbreviated transcription (Latin):
ex uisione sedula exẽplũ ꝓfectus sumant. Hlȩc igit᷑
beatꝰ gregorius scripsit. Ceterũ si quide hac re copi¬
osiora exẽpla querere uoluerint. uitas beati augusti¬
ni & ambrosu & ceterorũ alioꝵ scoꝵ uirorũ legant.
& ꝑspicue inuenient qd uita & conuersatio pontificis
sẽꝑ testes uitȩ ꝓbabiles habere debeat.
m̃datis suo aut quolib& amicoꝵ nomine p̃dia & man¬
cipia emunt & ut in ꝓpinquoꝵ suoꝵ ius cedant statu¬
unt. & ob hoc & iura ecclesiastica conuellunt᷑ & mi¬
nisteriũ sacerdotale fuscat᷑. immo a subdicis detraba¬
tur & contẽpnit᷑. Pacuit om̃ib ut de inceps auarici¬
tiȩ hoc genꝰ caueat᷑. fixũq abhinc & ꝑpetuo mansu¬
rũ ẽẽ decreuimus. ut ep̃s res sui uris quas aut ante
episcopatũ aut certe in episcopatũ hereditaria succes¬
sione ad quisiuit scd̃m auctoritatẽ canonicã quicqiã
uult faciat. & cui uult conferat. Post quã autẽ ep̃s

Expanded text:
ex visione sedula exemplum profectus sumant. » Haec igitur ex visione sedula exemplum profectus sumant. » Haec igitur beatus Gregorius scripsit. Caeterum si qui de hac re copiosiora exempla quaerere voluerint, vitas beati Augustini et Ambrosii et caeterorum sanctorum virorum legant; et perspicue invenient, quod vita et conversatio pontificis semper testes vitae probabiles habere debeat. mendatis suo aut quolibet amicorum nomine praedia et mancipia emunt, et ut in propinquorum suorum ius cedant statuunt, et ob hoc et iura ecclesiastica convelluntur et ministerium sacerdotale fuscatur, immo a subditis detrahitur et contempnitur, placuit omnibus, ut deinceps hoc avaritiae genus caveatur; fixumque abhinc et perpetuo mansurum esse decrevimus, ut episcopus res sui iuris, quas aut ante episcopatum aut certe in episcopatu hereditaria successione adquisivit, secundum auctoritatem canonicam quicquid vult inde faciat, et cui vult conferat. Postquam autem episcopus
Abbreviated transcription (Latin):
arre consensu nobusũ est ut pontificessam p̃ce¬
dentuuĩ patrũ exẽpla sequentes rebiosos conue pati¬
oris sue testes habeant. quatinꝰ detrabere uolenab
ocũ minime p̃beant. N ergo sacendos discpłis sus
de se ipso exemplũ bonũ debeat p̃bere apłs scribens ad¬
titũ doc& dicens. In om̃ib te ipsũ p̾be exẽplũ bono¬
rũ operũ. in doctrina. in caritate. in castitate. & reł.
Beatꝰ qͦq gregorius in decretis suis ita ait. Uerecund
sui seruitia laici pueri et seculares obsequant᷑. Et cũ
pastoris uita ẽẽ discpłis sẽꝑ debeat in exẽplũ plerũq
cleria qualis in secreto sit uita sui pontificis nescunt
& ut dictũ est seculares pueri sciunt. De qua re pre¬
senti decreto constituimꝰ ut quidã ex clericis ł etiã
ex monachis electi ministerio cubili. pontificalis obse¬
quant᷑. It hi qͥ in loco st̃ regiminis habeant testes
tales. qui eos in secreta conuersatione uideant. ut

Expanded text:
rgo consensu nobis visum est, ut pontifices sanctorum decedentium patrum exempla sequentes, religiosos conversationis suae testes habeant, quatinus detrahere volentibus locum minime prebeant. Ut ergo sacerdos discipulis suis de se ipso exemplum bonum debeat praebere, AposTitum docet dicens: In omnibus te ipsum praebe exemplum bonorum operum, in doctrina, in caritate, in castitate: et reliqua. Beatus quoque Gregorius in decretis suis ita ait: « Verecunsui servitia laici pueri eis seculares obsequantur; et cum pastoris vita esse discipulis semper debeat in exemplum, plerumque clerici qualis in secreto sit vita sui pontificis nesciunt et, ut dictum est, seculares pueri sciunt. De qua re presenti decreto constituo, ut quidam ex clericis vel etiam ex monachis electi ministerio cubilis pontificalis obsequantur; ut is, qui in loco est regiminis, habeat testes tales, qui eius in secreto conversationem videant et
Abbreviated transcription (Latin):
minẽ de ipsa ꝓuntia induplo cõponat. & ipsã pecu¬
aut seruũ. aut ancillã. aut quãcũq rẽ ipsã legibus
reddat. & similẽ aliã addat. Et si ipsũ ñ pocest inue¬
nire. duos consimiles & ȩquales meriti reddat
pedibus unũ oculũ ex cusserit an preciet᷑ illud pecus qͥd
ual&. & partẽ tertiã cõponat
iqus iussione regis ł duas illius qui ipsã ꝓuinciã regit
hominẽ occiderit. ñ reqͥrat᷑ ei nec ꝓpterea fadiosus.
quia lex & iussio dnica occidit eũ & ipse ñ potuit con¬
tradicere. Princeps uͦ & successores eiꝰ defendant eũ
& totã ꝓgeniem eiꝰ. ne obhoc pereat aut malũ paciat᷑
Qđ si ꝓpterea ipse aut eiꝰ ꝓgenies aliqd mali passi fue¬
rint aut occisi duplicit̃ cõponant᷑¬

Expanded text:
minem de ipsa provincia in duplo conponat; et ipsa pecuminem de ipsa provincia in duplo conponat; et ipsa pecuaut servum, aut ancillam, aut quamcunque rem, ipsam legibus reddat, et similem aliam addat. Et si ipsum non potest invenire, duos consimiles et aequalis meriti reddat.pedibus unum oculum excusserit, adpretietur illud pecus quod valet, et partem tertiam conponatqui ipsam provinciam regit, hominem occiderit, non requiratur ei nec propterea faidosus sit; quia lex et iussio dominica occidit eum et ipse non potuit contradicere. Princeps vero et successores eius defendant eum et totam progeniem eius, ne ob hoc pereat aut malum patiatur. Quod si propterea ipse aut eius progenies aliquid mali passi fuerint aut occisi, dupliciter conponat
Abbreviated transcription (Latin):
m̃talib qđ uiciũ ibi nullũ sciebat in illa die quan¬
do negocium fecit. & st& factũ.
ui arras dederit pro quacũq re preciũ cogat̾ implere
quod placuit emptori.
re presumat. eisq nocere audeat qui alu ꝓpt̃ dm̃ ali
ꝓpt̾̃ suũs discurrunt necessitates. qđ si aliquis p̃supti¬
osus fuerit. qui peregrino nocuerit. ł illũ assallient
aut despoliauerit. lederit. plagauerit. ligauerit uen¬
diderit. ł occiderit. ipsi peregrini singillatĩ duplicit᷑
sicut de alio homine solet cõponi. aut suo seniori ⁊
eiꝰdẽ pagi. ipsã cõpositionẽ in duplo sicut yde in di¬
genȩ distringuente iudice accipiant. & in suã ele
re. & si peregrinũ uiuentẽ reliquerit omnẽ in iu¬
nã ei factã. & quid qid illi tulit duplicit̃ ut pdictũ
est ꝑ singula illi cõponat. sicut sola deinfra pumncia
aliquẽ cõponere.Siautẽ eũ occiderit ut liberẽ ho¬

Expanded text:
mentalibus, quod vitium ibi nullum sciebat in illa die, quanmentalibus, quod vitium ibi nullum sciebat in illa die, quando negotium fecit; et stet factum.Qui arras dederit pro quacumque re, pretium cogatur implere, quod placuit emptori. re praesumat eisque nocere audeat, quia alii propter Deum, alii propter suas discurrunt necessitates. Quod si aliquis praesumptuosus fuerit, qui peregrino nocuerit vel eum assallierit aut despoliaverit, leserit, plagaverit, ligaverit, vendiderit vel occiderit, ipsi peregrino singillatim dupliciter sicut de alio homine solet conponi, aut suo seniori veeiusdem pagi ipsam conpositionem in duplo, sicut de indigena, distringente iudice accipiant et in suam elymre. Et si peregrinum viventem reliquerit, omnem iniuriam ei factam et quicquid illi tulit dupliciter, ut praedictum est, per singula illi conponat, sicut solet de infra provincia aliquem conponere. Si autem eum occiderit, ut liberum ho
Abbreviated transcription (Latin):
causa humauerit. ut neq a porcis inquinet᷑ neq a
bestus siue acanib laceret᷑. seu lib sit ł seruus nul¬
lã ex hoc calũpniã sustineat. se magis a parentibus
eiꝰ remunerationẽ condignã accipiat. & si a parentib
mercedẽ noluerit recipere. recipiat ad nõ que pre¬
cipit mortuos sepelire.
mancipia. ł qud lib& genꝰ animaliũ uenundet᷑ nemo
ꝓpt̾ea uenditionis firmitatẽ inrũpat. qđ diat se
uili p̃cio uendidisse sed post quã factũ est negotiũ
ñ sit mutatũ nisi forte uitiũ sibi auenditore cela¬
tũ inuenerit. Si autẽ uenditor dixerit uiciũ. sed¬
& emptio & ñ sit inmutata. Si autẽ ñ dixerit. mu¬
tari potest in die illa & in alia. siue in t̾cia die. Et si
amplius de trib noctib illud habuerit postea non
potest mutare. nisi forte cũ inuenire infra dies ñ
poterit. Tunc quando inuenerit. recipiat qͥ uiciũ
uendidit. & si ñ noluerit recipere iur& cũ suis sacra¬

Expanded text:
 nec a bestiis seu canibus laceretur, seu liber sit seu servus, nullam ex hoc calumniam sustineat, sed magis a parentibus eius remunerationem condignam accipiat. Et si a parentibus mercedem noluerit recipere, recipiet a Domino, qui praecepit mortuos sepelire. mancipia vel quodlibet genus animalium venundetur, nemo propter hoc venditionis firmitatem inrumpat, quod dicit se vili praetio vendidisse; sed postquam factum est negotium, non sit mutatum, nisi forte vitium sibi a venditore celatum invenerit. Si autem venditor dixerit vitium, stet emptio et non sit immutata. Si autem non dixerit, mutari potest in illa die et in alia sive in tertia die. Et si amplius de tribus noctibus illud habuerit, postea non potest mutare, nisi forte eum invenire infra tres dies non poterit. Tunc quando invenerit, recipiat qui vitium vendidit. Et si noluerit recipere, iuret cum suis sacra
Abbreviated transcription (Latin):
sitis. & qđ res ecclesiastice afidelib oblate & ab
ȩcđa recepte sint. & eo modo illis distribuatis ut ab
illo cui de his rationẽ reddituri estis ñ dap̾nationẽ
sed ȩt̃ni gaudu mercedẽ accipere mereamini.
olumꝰ scire uoluntatẽ nr̃am qđ nos parati sumꝰ uos
adiuuare ubicũq necesse est ut ministeriũ urm̃
ad implere ualeatis. simulq uos admonemꝰ ut ꝓpt̃
bumilitatẽ nram̃ & obedientiã quã monitisꝰ ur̃ĩs
ꝓpt̃ dĩ timorẽ ex hibemꝰ honorẽ nob̵ adõ concessũ¬

Expanded text:
ter quod res ecclesiasticae a fidelibus oblatae et ab ecclesia receptae sint. Et eo modo illas distribuatis, ut ab illo, cui de his rationem reddituri estis, non damnationem, sed aeterni gaudii mercedem accipere mereamini.os scire voluntatem nostram, quod nos parati sumus vos adiuvare, ubicumque necesse est, ut ministerium vestrum adimplere valeatis. Simulque vos admonemus, ut propter humilitatem nostram et oboedientiam, quam monitis vestris propter Dei timorem ex
Abbreviated transcription (Latin):
scã romana & apłica ȩccła olĩ statutũ est & a nob̃
synodali sente ntia confirmatũ ut nullus ex sa¬
cerdotali catalogo iudicet᷑ aut dap̃net᷑. nisi ac¬
cusatus accusatores legitimos p̃sentes habeat
locũq defendendi ad abluenda crimina accipiat.

Expanded text:
a Romana et apostolica ecclesia olim statutum est et a nobis synodali sententia confirmatum, ut nullus ex sacerdotali catalogo iudicetur aut dampnetur, nisi accusatus accusatores legitimos praesentes habeat locumque defendendi ad abluenda crimina accipiat.