comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rũ salus gentiũ. Et idõ ñ eos occidit. id ÷ ñ in eis
ꝑdidit: qd s̃ uidei quã uis a romanis fuerint
deuincti & opp̃ssi: ne obliti legẽ ad hoc deqͥo
agimꝰ testimoniũ nil ualerent. Idõ parũ fuit
ut diceret ne occidis eos neqͣndo obliuiscantur
legẽ tuã. nisi addet etiã disꝑge eos. Qm̃si cũ¬

Expanded text:
rum salus gentibus; et ideo non eos occidit, id est non in eis perdidit quod sunt Iudaei, quamuis a Romanis fuerint deuicti et obpressi, ne obliti legem Dei ad hoc, de quo agimus, testimonium nihil ualerent. Ideo parum fuit, ut diceret: Ne occideris eos, ne quando obliuiscantur legem tuam, nisi adderet etiam: Dispe
Abbreviated transcription (Latin):
dine fregerat. ꝑ uenerat qͥppe ad seditiones do¬
mesticas graues. atq inde ad bella socialia. mox¬
q ciuilia: tantũq se cõminuerat & at triuerat
ut ei mutandus rei publicȩ statꝰ qͦ regeret᷑ regib
immineret. słompeiꝰ gͦ popłi romani p̃clarissi¬
mꝰ pͥnceps. uidȩã cũ exercitu ingress. ciuita tem
capit. templũ reserat. ñ deuotione supplicis sed
iure uictoris : & ad scã scõrũ qͦ nisi sũmũ sacerdo¬
tẽ ñ licebat intrare. ũ ut uenerator s ut ꝓfanator
accedit: confirmatoq hyrcani pontificatu &
subiugate genti imposito custode antipatre quos
tunc ꝓcuratores uocabant. uinctũ secũ aristobo¬
lũ ducit. E x illo. udȩi etiã tributari romanoꝵ
.ẽẽ.cȩper̃. Postea cassus etiã tẽplũ expoliauit.
Deinde pꝰ paucos annos. etiã herodẽ alienigenã
regẽ hab̾e meruer̃. Quoregnante natꝰ ÷ xp̃c. lã¬

Expanded text:
dine fregerat. Peruenerat quippe ad seditiones dodine fregerat. Peruenerat quippe ad seditiones domesticas graues ? adque inde ad bella socialia moxque ciuilia, tantumque se commmuerat et adtriuerat, ut ei mutandus rei publicae status. quo regeretur regibus, inmineret. Pompeius ergo, populi Romani praeclarissimus princeps, Iudaeam cum exercitu ingressus ciuitatem capit, templum reserat, non deuotione supplicis, sed iure uictoris. et ad sancta sanctorum, quo nisi summum sacerdotem non licebat intrare, non ut uenerator, sed ut profanator accedit; confirmatoque Hyrcani pontificatu et subiugatae genti inposito custode Antipatro, quos tunc procuratores uocabant, uinctum secum Aristobolum ducit. Ex illo Iudaei etiam tributarii Romanorum esse coeperunt. Postea Cassius etiam templum exspoliauit. Deinde post paucos annos etiam Herodem alienigenam regem habere meruerunt, quo regnante natus est
Abbreviated transcription (Latin):
& pontifex factꝰ ÷. Antea qͥppe ex qͦ de babrlo¬
niȩ captiuitate reuersi s̃ templũq instauratũ
.ẽ. ñ reges s duces uel pͥncipes habuer̃: qͦã uis
& qͥ rex ẽ. possit dici pͥnceps. a pͥncipatu imꝑan¬
di: & dux eo qͦd sit ductor exercitꝰ. Sed ñ conti¬
nuo qͥcũq pͥncipes uel duces st̃ etiã reges dici
possunt: qd iste aristobolus fuit. cui successit
alexander etiã ipse rex & pontifex. qͥ crudelit̃
in suos regnasse tradit᷑. Post hunc uxor eiꝰ ale¬
xandra regina uidȩorũ fuit: ex cuiꝰ tẽpr̃ demn¬
ceps mala st̃ eos secuta grauiora. Filii qͦq huiꝰ
alexandrȩ aristobolus & hyrcanꝰ. int̃ se de
imꝑio dimicantes. uires aduersꝰ is rahelĩcam
gentẽ ꝓuocauere romanas. Hyrcanꝰ nãq: ab
eis contͣ frẽm poposcit auxiliũ. Tunc iã roma
subiugauerat a fricã. subiugauerat greciam.
lateq etiã aliis orb partib imꝑans : tanquã
se ipsã ñ ualens ferre. sua se qͦdã mͦ magnitu¬

Expanded text:
ppe, ex quo de Babyloniae captiuitate reuersi sunt templumque instauratum est, non reges, sed duces uel principes habuerunt; quamuis et qui rex est possit dici princeps a principatu imperandi et dux eo, quod sit ductor exercitus; sed non continuo, quicumque principes uel duces sunt, etiam reges dici possunt, quod iste Aristobolus fuit. Cui successit Alexander, etiam ipse rei et pontifex, qui crudeliter in suos regnasse traditur. Post hunc uxor eius Alexandra regina Iudaeorum fuit, ex cuius tempore deinceps mala sunt eos secuta grauiora. Filii quippe huius Alexandrae Aristobolus et Hyrcanus inter se de imperio dimicantes uires aduersus Israeliticam gentem prouocauere Romanas. Hyrcanus namque ab eis contra fratrem poposcit auxilium. Tunc iam Roma subiugauerat Africam, subiugauerat Graeciam lateque etiam aliis orbis partibus imperans, tamquam se ipsam non ualens ferre, sua se quodam modo magnitu
Abbreviated transcription (Latin):
re ꝓpt̃ se ipsa existimat ex petenda. ipsãq uirtu¬
tẽ quã doctrina in serit uelut artẽ uiuendi quȩ in
animȩ bonis . ẽ. excellentis simũ bonũ. Qua ꝓpt̾ ea¬
dẽ uirtꝰ id ÷ ars agende uitȩ cũ acceꝑit pͥma natu¬
rȩ qͦȩ sine illa erant. s tam̃ erant etiã qͣndo eis doc¬
trina adhuc de erat. om̃ia ꝓpt̃ se ipsa appetit si¬
mulq etiã se ipsã. om̃ibq simul & se ipsa utit̾. eo
fine ut om̃ib delectet᷑. atq ꝑfruat᷑ magis minꝰq:
utquęq int̃ se maiora atq minora st̃. tam̃ om̃ib gau¬
ipiscenda uel tenenda contẽnens. om̃iũ aut̃ bonorũ
uel animi uel corporis nichil: sibi uirtꝰ om̃ino p̃ponit.
hlȩc enĩ bene utit̾ & se ipsa. & cȩt̾̃is quȩ hominẽ faci¬
unt beatũ bonis. ubi uͦ ipsa ñ ÷ qã libet multa sint bo¬
na ñ bono eiꝰ s̃ cuiꝰ st̃: ac ꝑ hoc iã nec eiꝰ bona dicenda

Expanded text:
rae propter se ipsa existimat expetenda ipsamque uirturae propter se ipsa existimat expetenda ipsamque uirtutem, quam doctrina inserit uelut artem uiuendi, quae in animae bonis est excellentissimum bonum. Quapropter eadem uirtus, id est ars agendae uitae, cum acceperit prima naturae, quae sine illa erant, sed tamen erant etiam quando eis doctrina adhuc deerat, omnia propter se ipsa adpetit simulque etiam se ipsam, omnibusque simul et se ipsa utitur, eo fine, ut omnibus delectetur adque perfruatur, magis minusque, ut quaeque inter se maiora adque minora sunt, tamen omnibus gau maiora uel adipiscenda uel tenenda contemnens. Omnium autem bonorum uel animi uel corporis nihil sibi uirtus omnino praeponit. Haec enim bene utitur et se ipsa et ceteris, quae hominem faciunt beatum, bonis. Ubi uero ipsa non est, quamlibet multa sint bona, non bono eius sunt, cuius sunt, ac per hoc iam nec eius bona dicenda
Abbreviated transcription (Latin):
tuus ẽ. & diuino sic laudat᷑ eloqͥo: ut qͦd ad iusti¬
tiã pietatẽq atcinet. nullus ei homo suoꝵ tẽpo¬
ruĩ coaeqͣt᷑. Quȩ tẽpora eiꝰ quã uis ñ inueniamꝰ in
chronicis : colligimꝰ tam̃ ex libro eiꝰ quẽ ꝓsui me¬
rito israhelitȩ in auctoritatẽ canonicã receper̃.
t̾eia generatione posteriorẽ fuisse quã iacob
Diuinitꝰ aut̃ ꝓuisũ fuisse ñ dubito ut ex hoc unc
sciremꝰ etiã ꝑalias gentes. eẽ. potuis se qͥ scđm dmñ
uixer̃ eiq placuer̃. ꝑtinentes ad spũalẽ ierłm.
Quod nemini concessũ fuisse credendũ. ẽ: nisi cui
diuinitꝰ reuelatꝰ. ẽ. unus mediator dĩ & homi¬
nũ homo xp̃c it̃ic. Qui uenturꝰ incarne sic an¬
tiqͥs sc̃is p̃nuntiabat᷑ quẽ ad modũ nob̾uenisse
nuntiat᷑ꝰ ÷. ut una eadẽq ꝑ ipsũ fides om̃s indĩ

Expanded text:
tuus est; qui diuino sic laudatur eloquio, ut, quod ad iustituus est; qui diuino sic laudatur eloquio, ut, quod ad iustitiam pietatemque adtinet, nullus ei homo suorum temporum coaequetur. Quae tempora eius quamuis non inueniamus in Chronicis, colligimus tamen ex libro eius, quem pro sui merito Israelitae in auctoritatem canonicam receperunt, tertia geito, ut ex hoc uno sciremus etiam per alias gentes esse potuisse, qui secundum Deum uixerunt eique placuerunt, pertinentes ad spiritalem Hierusalem. Quod nemini concessum fuisse credendum est. nisi cui diuinitus reuelatus est unus mediator Dei et hominum, homo Christus Iesus, qui uenturus in carne sic antiquis sanetis praenuntiabatur, quem ad modum nobis uenisse nuntiatus est, ut una eademque per ipsum fides omnes in
Abbreviated transcription (Latin):
ex isrł ꝓgenitꝰ. nec ab illo popło in canonẽ sa
ad cumulũ a nob cõmemorari potest. ñ qͦd ne¬
cessariꝰ sit etiã si desit : sed qͥa ñ in congrue cre¬
dit᷑ fuisse & in aliis gentib hoẽs qͥb hoc mr̃¬
steriũ reuelatũ. ẽ. & qͥhȩc etiã p̃dicere impul
si sunt siue participes eiusdẽ gr̃ę fuerint. siue
suisse confessos. nec ipsos uidȩos existimo aude
contende neminẽ ꝑti nuisse ad dm̃ p̃t̃ isra¬
helitas ex qͦ ꝓpago isrł. eẽ cepit. reꝓbato eiꝰ
sr̃e maiore. sopts enĩ reuera qͥ ꝓpͥȩ dĩ popłs
diceret᷑ : nullus alius fuit. Homines aut̃ qͦsdã ñ
t̾rena sed cęlesti societate ad ueros israhelitas su¬
ꝑnȩ ciues patriȩ ꝑtinentes. etiã inaliis gentib
fuisse negare ñ posst̃. qͥa si negant facisime con¬
uinc untur de sc̃o & mirabili uiro iob qͥ nec indi¬
gena nec ꝓselitꝰ. id ÷ aduena popłi isrł fuit: s
exgente idumeagenꝰ ducens ibi ortꝰ. ibidẽ mor¬

Expanded text:
anonem sacad cumulum a nobis commemorari potest: non quo necessarius sit, etiamsi desit, sed quia non incongrue creditur fuisse et in aliis gentibus homines, quibus hoc mysterium revelatum est, et qui hoc etiam praedicere impusi sunt, siue participes eiusdem gratiae fuerint siue efuisse confessos. Nec ipsos Iudaeos existimo audere contendere neminem pertinuisse ad Deum praeter Israelitas, ex quo propago Israel esse coepit, reprobato eius fratre maiore. Populus enim re uera, qui proprie Dei populus diceretur. nullus alius fuit; homines autem quosdam non terrena, sed caelesti societate ad ueros Israelitas supernae ciues patriae pertinentes etiam in aliis gentibus fuisse negare non possunt: quia si negant, facillime conuincuntur de sancto et mirabili uiro Iob, qui nec indigena nec proselytus, id est aduena populi Israel fuit, sed ex gente Idumaea genus ducens, ibi ortus, ibidem mor
Abbreviated transcription (Latin):
cõpleta .e. Ix qͦ enĩ instauratũ.ẽ. nũquã osten¬
dit᷑ habiusse tantã głam quantã habuit tẽpr̃
salomonis. immo potius ostendit᷑ pͥmũ cessatione
ꝓpħiȩ fuisse domꝰ illiꝰ głam deminutã: deinde
ipsius gentis. cladib tantis. usq ad ultimũ ex¬
cidiũ qͦd factũ ẽ. a romanis. sic̃ ea quȩ supra
s̃ cõmemorata testant᷑. Haec aut̃ domꝰ ad nouũ
ꝑtinens testam̃tũ : tanto utiq maioris . ẽ. głae.
qͣnto meliores s̃ lapides uiui: qͥb credentib
renouatisq construit᷑. S idõ ꝑ instaurationẽ
tẽpli illiꝰ significata. ẽ : qͥa ipsa renouatio illiꝰ
ȩdificii significat eloqͥo ꝓpħico alterũ testa¬
mentum quod appellatur nouum.
Quod gͦ ds̃ dix̃ ꝑmemoratũ ꝓpħam. & dabo pacẽ
in loco isto: ꝑ significantẽ locũ ille qͥ eo significat᷑

Expanded text:
leta est. Ex quo enim est instauratum, numquam ostenditur habuisse tantam gloriam, quantam habuit tempore Salomonis; immo potius ostenditur primum cessatione prophetiae fuisse domus illius gloriam diminutam, deinde ipsius gentis cladibus tantis usque ad ultimum excidium, quod factum est a Romanis, sicut ea, quae supra sunt commemorata testantur. Haec autem domus ad nouum pertinens testamentum tanto utique maioris est gloriae, quanto meliores sunt lapides uiui, quibus credentibus renouatisque construitur. Sed ideo per instaurationem templi illius significata est, quia ipsa renouatio illius aedificii significat eloquio prophetico alterum testamentum, quod appellatur nouum. Quod ergo Deus dixit per memoratum prophetam: Et dabo pacem in loco isto, per significantem locum ille, qui eo signif
Abbreviated transcription (Latin):
ti a rege alexandriȩ ptolomeo qͥ ÷ appellatus
epyphanes. inde ab antiocho rege syriȩ multis
& grauissimis malis ad idola colenda cõpul¬
si : tẽplũq ipsũ repletũ sacrilegis suꝑstitionibus
gentiũ. &a tam̃ dux eoꝵ strenuis simꝰ uidas qͥ etiã
machabeus dictꝰ ẽ. antiochi ducib pulsis: ab om̃i
illa idolatriȩ contaminatione mundauit. Non
aut̃ pꝰ multũ alchimꝰ qͥdã ꝑ ambitionẽ cũ age¬
nere sacerdotali. eẽt alienꝰ : qͦd nefas erat ponti¬
fex factꝰ ÷. Hinciã pꝰ annos ferme .l. in qͥb eis tam̃¬

Expanded text:
ti a rege Alexandriae Ptolemaeo, qui est appellatus ti a rege Alexandriae Ptolemaeo, qui est appellatus Epiphanes; inde ab Antiocho rege Syriae multis et gravissimis malis ad idola colenda compulsi, templumque ipsum repletum sacrilegis superstitionibus gentium. quod tamen dux eorum strenuissimus ludas, qui etiam Macchabaeus dictus est, Antiochi ducibus pulsis ab omni illa idolatriae contaminatione mundauit. Non autem multo post Alcimus quidam per ambitionem, cum a genere sacerdotali esset alienus, quod nefas erat, pontifex factus est. Hinc iam post annos ferme quinquaginta
Abbreviated transcription (Latin):
longe głiosior quã tẽplũ illud fuit. qͦd a rege
salomone constructũ.ẽ. & pꝰ captiuitatẽ instau¬
ratũ. spt̃ hoc gͦ nec ꝓpħas ex illo tẽpr̃ habuit
illagens : & multis cladib: afflicta ẽ ab alienige¬
nis regib: ipsisq romanis : ne hanc aggei ꝓpħiã in
illa instauratione templi opinaret᷑ impletã. Non
multo pꝰ enĩ ad ueniente alex andro subiugata. ẽ.
qͣndo & sinulla facta .ẽ. uastatio: qm̃ ñ sunt ausi
ei resistere. & idõ placatũ facillime subditi re
immolauit indĩ tẽplo: ñ ad eiꝰ cultũ uera pie¬
tate conuersus. sed impia uanitate cũ dis eum
falsis colendũ putans. Deinde ptolomeus largifiliꝰ
qͦd supͣ memoraui pꝰ alexandri mortẽ captiuos
inde in egrptũ transtulit: qͦs eiꝰ successor ptolo¬
meus phrladel fus beniuolentissime in de dimi¬
sit. ł quẽ factũ ÷ qͦd paulo ante narraui. ut lxx
quȩ in machabeoꝵ libris explicant᷑. Post hȩc cap¬

Expanded text:
longe gloriosior, quam templum illud fuit, quod a rege longe gloriosior, quam templum illud fuit, quod a rege Salomone constructum est et post captiuitatem instauratilla gens, et multis cladibus afflicta est ab alienigenis regibus, ipsisque Romanis, ne hanc Aggaei prophetiam in illa instauratione templi opinaretur impletam. 2. Non multo enim post adveniente Alexandro subjugata est; quando etsi nulla facta est vastatio, quoniam non sunt ausi ei resistere, et ideo placatum facillime subditi recimmolavit in Dei templo, non ad ejus cultum vera pietate conversus, sed impia vanitate cum diis eum falsis colendum putans. Deinde Ptolemaeus Lagi filius, quod supra memoravi, post Alexandri mortem captivos inde in Aegyptum transtulit, quos ejus successor Ptolemaeus Philadelphus benevolentissime inde dimisit: per quem factum est, quod paulo ante narravi, ut Septquae in Machabaeorum libris explicantur. Post haec cap
Abbreviated transcription (Latin):
pħiam. Tam̃ unꝰ atq idẽ sp̃s dixx̃. Longitudinem
& bene intellecti inueniunt᷑. eẽ. con cordes. Un¬
de etiã ꝓ meo modulo uestigia sequens apłorũ
utendũ putaui : qm̃ utraq una atq diuina. ẽ.
Sed iã quȩ restant ut possumꝰ ex eqͣm. Post ea qͥa
terior facta.ẽ. eo scilicet tẽpr̃. qͦ se sꝑabat instau¬
rato templo pꝰ captiuitatẽ quȩ fuit mbabrlonia.
futurã . eẽ . meliorẽ. Sic qͥppe intelligebat popłs
ille carnalis. qͦd p̃nuntiatũ ẽ. ꝑ aggeũ ꝓphetã
dicentẽ. Magna erit gła domꝰ istius nouissima :
plusquã pͥma. Quod de nouo testam̃to dictũ. eẽ.
paulo suꝑius demonstrauit. ubi ait aꝑte. xp̃mꝓ
mit tens. Et mouebo om̃s g̃s: & ueniet desiđatus
nient quȩ electa sunt dñi. de cunctis gentib hoc
.ẽ. hões. De qͥb ipse iũc in euangłio. Multi in qͥt
uocati: pauci uͦ electi. Ialib enĩ electis gentium
domꝰ ȩlificat᷑ dĩ ꝑ testam̃tũ nouũ lapidib uiuis.

Expanded text:
iam, tamen unus atque idem Spiritus dixit. Longitudinem t bene intellecti inveniuntur esse concordes. Unde etiam ego pro meo modulo vestigia sequens Apostolorum, utendum putavi, quoniam utraque una atque divina est. Sed jam quae restant, ut possumus, exsequaterior facta est, eo scilicet tempore, quo se sperabat instaurato templo post captiuitatem, quae fuit in Babylonia, futuram esse meliorem. Sic quippe intellegebat populus ille carnalis, quod praenuntiatum est per Aggaeuni prophetam dicentem: Magna erit gloria domus istius nouissimae, plus quam primae; quod de nouotestamento dictum esse paulo superius demonstrauit, ubi ait aperte Christum promittens: Et mouebo omnes gentes, et ueniet desideratus nient quae electa sunt Domini de cunctis gentibus, id est homines, de quibus ipse Iesus in euangelio: Multi, inquit, uocati, pauci uero electi. Talibus enim electis gentium domus aedificatur Dei per testamentum nouum lapidibus uiuis,
Abbreviated transcription (Latin):
Quorũ pͥmũ. ẽ. qͦd tam mirabilit̃ natꝰ. ẽ: ultimũ
aut̃ qͦd cũ suo resuscitato a mortius corpore as¬
cendit in cȩlũ. ludei aut̃ qͥ eũ occider̃ & in eum
crede noluer̃. qͥa oportebat eũ mori & resur¬
gere. uastati in feliciꝰ a romanis. funditꝰq a
suo regno ubi iã eis alienigenȩ dñabant᷑ era¬
ꝑscripturas suas testimonio nob̾ sunt. ꝓpħias
nos ñ finxis se de xło. Q s plurimi eoꝵ considantes
& ante xũi passionẽ & maxime pꝰ eiꝰ resurrecti¬
onẽ credider̃ in eũ. de qͥb p̃dictũ ẽ. Simumerus

Expanded text:
Quorum primum est, quod tam mirabiliter natus est; ultimum Quorum primum est, quod tam mirabiliter natus est; ultimum autem, quod cum suo resuscitato a mortuis corpore adscendit in caelum. Iudaei autem, qui eum occiderunt et in eum credere noluerunt, quia oportebat eum mori et resurgere, uastati infelicius a Romanis funditusque a suo regno, ubi iam eis alienigenae dominabantur, eraper scripturas suas testimonio nobis sunt prophetias nos non finxisse de Christo; quas plurimi eorum considerantes et ante passionem et maxime post eius resurrectionem crediderunt in eum, de qui
Abbreviated transcription (Latin):
Non gͦ defuit iudȩoꝵ pͥnceps ex uidȩis usq ad
istũ herodẽ: quẽ pͥmũ acceper̃ alienigenã regẽ.
Tẽpus gͦ iã erat ut ueniret ille cui repositũ erat:
qͦd nouo ꝓmis sũ. ẽ testam̃to ut ipse. eẽt expec¬
tatio gentiũ. ł ieri aut̃ ñ posset ut ex pectarent
eũ gs uenturũ sic̃ eũ cernimꝰ expectari ut ueniat
ad faciendũ iudiciũ inclaritate potentiȩ : nisi
pͥus in eũ credent cũ uenit ad faciendũ udiciũ
Iin humilitate pacientiȩ. Regnante gͦ herode
in iudȩa. apud romanos aut̃ iã mutato rei pu¬
plicȩ statu. imꝑante cȩsare augusto & ꝑ eũ orbe
gine : ds̃ occultꝰ ex dõ patre. Sic enĩ ꝓpħa p̃dix̃.
Ecce uirgo accipiet in utero & pariet filiũ: &
uocabunt nom̃ eiꝰ emmanuhel. qͦd .ẽ. int̾p̃tatsĩ
nob̾cũ ds̃. Qui ut in se cõm̃daret dm̃: mira cula
multa fecit. ex qͥb quȩdã qͣntũ ad eũ p̃dicandũ
satis. eẽ. uisũ. ẽ: scriptura euangłica continet.

Expanded text:
ps ex Iudaeis usque ad istum Herodem, quem primum acceperunt alienigenam regem. Tempus ergo iam erat, ut ueniret ille, cui repositum erat, quod nouo promissum est testamento, ut ipse esset exspectatio gentium. Fieri autem non posset, ut exspectarent eum gentes uenturum, sicut eum cernimus exspectari, ut ueniat ad faciendum iudicium in claritate potentiae, nisi prius in eum crederent, cum uenit ad patiendum iudicium in in Iudaea, aput Romanos autem iam mutato rei publicae statu imperante Caesare Augusto et per eum orbe gine, Deus occultus ex Deo Patre. Sic enim propheta praedixerat: Ecce uirgo accipiet in utero et pariet filium, et uocabunt nomen eius Emmanuel, quod est interpretatum: Nobiscum Deus. Qui ut in se commendaret Deum, miracula multa fecit, ex quibus quaedam, quantum ad eum praedicandum satis esse uisum est, scriptura euangelica continet.
Abbreviated transcription (Latin):
carnẽ de dđ semine assũpsit ꝓpt̃ quã formã ser¬
ui qͣ factꝰ. ẽ. homo etiã seruus dĩ. dr̃ idem dĩ filius:
sic eũ ꝓpħando p̃nuntiat ex ꝑsona dĩ patris. Et sus¬
citabo inqͥt suꝑ peccora mea pastorẽ unũ qͥ pascet
ea seruũ meũ dđ: & ipse pascet ea. & erit eis in pas¬
torẽ. Ego aut̃ dñs ero eis in dm̃: & seruus m̃s dauid

Expanded text:
carnem de David semine assumpsit; propter quam formam servi, qua factus est homo, etiam servus Dei dicitur idem Dei Filius; sic eum prophetando praenuntiat ex persona Dei Patris: Et suscitabo, inquit, super pecora mea pastorem unum qui pascat ea, servum meum David: et ipse pascet ea, et ipse erit eis in pastorem. Ego autem Dominus ero eis in Deum, et servus meus David
Abbreviated transcription (Latin):
qͥb exerceri oportet ȩccłiã. S rursus affir¬
mare aliqͣs futuras a regib p̃t̃ illã nouissi¬
mã de qͣ nullus ambigit xp̃ianꝰ. ñ minoris
.ẽ. temeritatis. Itaq hoc in medio relinqͥmꝰ
neutrã partẽ qͥ estionis huiꝰ astruentes siue
destruentes. sed tantũ mͦ ab affirmandi qđ¬
illã sane nouissima ꝑsecutionẽ quȩ ab anti¬
scriptũ ẽ: qͦd eũ int̃ficiet spũ oris siu.
& euacuabit illuminatione p̃sentiȩ suȩ

Expanded text:
quibus exerceri oportet ecclesiam. Sed rursus adfirquibus exerceri oportet ecclesiam. Sed rursus adfirmare aliquas futuras a regibus praeter illam nouissimam, de qua nullus ambigit Christianus, non minoris est temeritatis. Itaque hneutram partem quaestionis hujus astruentes, sive destruentes, sed tantummodo ab affirmandi quIllam sane nouissimam persecutionem, quae ab Antiscriptum est, quod eum interficiet spiritu oris sui et euacuabit inluminatione praesentiae su
Abbreviated transcription (Latin):
ualens supͣ dictiualentiniani fr̃ arrianꝰ. non ne
magna ꝑsecutione ꝑ orientis partes catholicã
uastauit ȩccłiã : Quale .ẽ. aut̃ ñ considare ȩccle¬
siã ꝑ totũ mundũ fructificantẽ atq crescentẽ:
posse in aliqͥb gentib ꝑsecutionẽ patia regib
& qͣndo in aliis ñ patit᷑. nisi forte ñ ÷ ꝑsecutio
cõputanda. qͣndo rex gothorũ in ipsa gothia
.ẽ. ꝑsecutꝰ xp̃ianos crudelitate mirabili cũ ibi
ñ.eent nisi catholici. quorũ plurimi martrrio
coronati st̃ sic̃ a qͥb dã frĩb qͥ tunc illic pueri
fuerant. & se ista uitdisse in cunctant̃ recorda¬
bant᷑. auduumꝰ : Qd mͦ in ꝑside : nonne ita in
xp̃ianos ferbuit ꝑsecutio si tam̃ iã qͥeuit. ut
fugientes inde non nulli ad romana usq oppi¬
da ꝑuenirent : Hȩc atq huiꝰ modi mͥcogitanti
ñ uidet᷑. eẽ definiendus numerꝰ ꝑsecutionũ.

Expanded text:
Valens, supradicti Valentiniani frater, Arianus, nonne Valens, supradicti Valentiniani frater, Arianus, nonne magna persecutione per Orientis partes catholicam uastauit ecclesiam? Quale est autem, non considerare ecclesiam per totum mundum fructificantem adque crescentem posse in aliquibus gentibus persecutionem pati a regibus, et quando in aliis non patitur? Nisi forte non est persecutio conputanda, quando rex Gothorum in ipsa Gothia persecutus est Christianos crudelitate mirabili, cum ibi non essent nisi catholici, quorum plurimi martyrio coronati sunt, sicut a quibusdam fratribus, qui tunc illic pueri fuerant et se ista uidisse incunctanter recordabantur, audiuimus? Quid modo in Perside? Nonne ita in Christianos ferbuit persecutio si tamen iam quieuit, ut fugientes inde nonnulli usque ad Romana oppida peruenerint? Haec adque huius modi mihi cogitanti non uidetur esse definiendus numerus persecutionum,
Abbreviated transcription (Latin):
occidetur inclusus. & ꝑ angłm lib̾atꝰ. ubi fugati
atq disꝑsi de ierosolr mis fr̃s. ubi saulus qͥ pꝰea
ordiendũ. cũ ad neronis tẽpora int̃ a trocissimas
numero existimant. eẽ deb̾e: rex fuit herodes
qͥ etiã pꝰ ascensũ dñi grauissimã fecit. Deinde
qͥd respondent᷑ de iuliano quẽ ñ numerant in x ͤ
an ipse ñ ÷ eccłiã ꝑsecutus. qͥ xp̃ianos lib̾ales lit¬
teras docere ac discere uetuit: Sub qͦ ualentini¬
anꝰ maior qͥ pꝰ eũ tc̃ius imꝑator fuit. fidei xp̃ianȩ
confessor extitit militiaq pͥuatꝰ ẽ : ut omittã
qͥe apd antiochiã facere cȩꝑat. nisi uniꝰ fidelis¬
simi & constantissimi uiuenis. qͥ multis ut torqͥe¬
rent᷑ app̃bensis ꝑ totũ diẽ pͥmꝰ. ẽ. tortus int̃ un¬
gulas cruciatꝰq psallentis libtatẽ atq hilari¬
tatẽ miratꝰ ex horrius set. & incȩt̃is deformiis lu¬
erubescere timuis set. Postremo nr̃a memoria

Expanded text:
occideretur inclusus et per angelum liberatus, ubi fugati occideretur inclusus et per angelum liberatus, ubi fugati adque dispersi de Hierosolymis fratres, ubi Saulus, qui postea ordiendum, cum ad Neronis tempora inter atrocissimas numero existimant esse debere: rex fuit Herodes, qui etiam post adscensum Domini grauissimam fecit. Deinde quid respondent etiam de Iuliano, quem non numerant in decem? An ipse non est ecclesiam persecutus, qui Christianos liberales litteras docere ac discere uetuit? Sub quo Valentinianus maior, qui post eum tertius imperator fuit, fidei Christianae confessor exstitit militiaque priuatus est; ut omittam quae aput Antiochiam facere coeperat, nisi unius fidelissimi et constantissimi iuuenis, qui multis, ut torquerentur, adprehensis per totum diem primus est tortus, inter ungulas cruciatusque psallentis libertatem adque hilaritatem miratus horruisset et in ceteris deformius erubescere timuisset. Postremo nostra memoria
Abbreviated transcription (Latin):
septimã : octauã. a ualeriano: ab aureliano no¬
nã : decimã adiocletiano & maxiano. Plagas
das. ut nouissima anticristi ꝑsecutio similis ui
unte perier̃. Sed ego ꝑ illas res gestas in egrpto.
istas ꝑsecutiones ꝓpħicȩ signatas. eẽ. ñ arbitrorͥ
quã uis ab eis qͥ hoc putant exqͥsite & ingeniose
illa singula his singulis cõparata uideant᷑. non
ꝓpħico sp̃u sed coniectura m̃tis humanȩ: quȩ ali¬
qͣndo ad uerũ ꝑuenit: aliqͣndo fallit. Qͥd enĩ
ͥhoc sentiunt dicturi s̃ de ꝑsecutione qͦ ipse dãs
crucifixus. ẽ : in qͦ eã numero posituri : si aut̃
hac excepta existimant cõputandũ tanquã ille
numerande sint quȩ ad corpus ꝑtinent. ñ qͣ ip̾ũ
caput.ẽ. appetitũ & occisũ. qͥd agent de illa qͦͥȩ
pꝰea quã xp̃c ascendit in cęlũ ierusolymis fac¬
ta ẽ. ubi beatꝰ stephanꝰ lapidatꝰ ẽ. ubi ia cobus
fr̃ ioħis gladio trucidatꝰ. ubi apłs petrus ut

Expanded text:
septimam, octauam a Valeriano, ab Aureliano noseptimam, octauam a Valeriano, ab Aureliano nonam, decimam a Diocletiano et Maximiano. Plagas das, ut nouissima Antichristi persecutio similis uidunte perierunt. Sed ego illa re gesta in Aegypto istas persecutiones prophetice significatas esse non arbitror; quamuis ab eis. qui hoc putant, exquisite et ingeniose illa singula his singulis conpai-ata uideantur, non prophetico spiritu, sed coniectura mentis humanae, quae aliquando ad uerum peruenit, aliquando fallitur. Quid enim, qui hoc sentiunt, dicturi sunt de persecutione, qua ipse Dominus crucifixus est? in quo eam numero posituri? Si autem hac excepta existimant conputandum, tamquam illae numerandae sint, quae ad corpus pertinent, non qua ipsum caput est adpetitum et occisum: quid agent de illa. quae, postea quam Christus adscendit in caelum, Hierosolymis facta est, ubi beatus Stephanus lapidatus est, ubi Iacobus frater Iohannis gladio trucidatus, ubi apostolus Petrus ut
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ ipse qͥ fit in cordib piorũ qͦs ꝑsecunt᷑ mores
de caritate descendit qͣ eos perire nolunt. nec
impedire aliorũ salutẽ. Deniq magne consola¬
tiones funt etiã de correptionib eoꝵ: quȩ piorũ
animas tanta iocunditate ꝑ fundunt. qͣntis do¬
lorib de sua ꝑditione crutiauer̃. Sic in hoc scło
in his dieb malis ñ solũ a tẽpore corporalis prȩ¬
tũ impius fr̃ occidit. & deinceps usq in huiꝰ scłi
finẽ. int̾ ꝑsecutiones mundi & consolationes dĩ
temere puto. eẽ. dicendũ. siue credendũ. qͦd ñ nul¬
lis uisũ.ẽ. uel uidet᷑ ñ amplius eccłiã passurã ꝑse¬
cutiones usq ad tẽpus anticristi quã qͦd iã passa
.ẽ. id ÷ decima aut .xͦiͣ. eadẽq sit nouissima ab anti¬
cristo. Primã qͥ ppe cõputant a nerone quȩ facta ẽ.
scđam ad omitiano: a traiano t̃ciã: quartã ab
antonio: a seuero qͥntã: sextã a maximino. a decio

Expanded text:
autem ipse, qui fit in cordibus piorum, quos persequuntur mores autem ipse, qui fit in cordibus piorum, quos persequuntur mores de charitate descendit, qua eos perire nolunt, nec impedire aliorum salutem. Denique magnae consolationes fiunt etiam de correctionibus eorum, quae piorum animas tanta jucunditate perfundunt, quantis doloribus de sua perditione cruciaverunt. Sic in hoc saeculo, in his diebus malis, non solum a tempore corporalis praetum inpius frater occidit, et deinceps usque in huius saeculi finem inter persecutiones mundi et consolationes Dei temere puto esse dicendum, sive credendum, quod nonnullis visum est, vel videtur, non amplius Ecclesiam passuram persecutiones usque ad tempus Antichristi, quam quot jam passa est, id est decem, ut undecima eademque nouissima sit ab Antichristo. Primam quippe conputant a Nerone quae facta est, secundam a Domitiano, a Traiano tertiam, quartam ab Antonino, a Seuero quintam, sextam a Maximino, a Decio
Abbreviated transcription (Latin):
lent qͦd ꝑ malos intꝰ positos. fit ut minꝰ quã pi¬
orũ m̃tes desidant diligat᷑. Ipsi qͦq heretici cũ
cogitant᷑ hab̾e nom̃ & sacram̃ta xp̃iana && scri¬
pturas & ꝓfessionẽ : magnũ dolorẽ faciunt in
cordib piorũ. qͥa & multi uolentes. ẽẽ. xp̃iani.
ꝓpt̾ eoꝵ dissensiones hesitare cogunt᷑. Et multi
maledici etiã in his inueniunt materiã blas¬
t̃rorib hominũ ꝑsecutionẽ patiunt᷑ qͥ uolunt
in xło pie uiuere. etiã nullo infestante neq
uexante corpus illorũ. Patiuntur qͥppe hanc
ꝑsecutionẽ ñ in corporib sed incordib unde
illa uox . ẽ. scđm multitudinẽ dolorũ meoꝵ in cor¬
de meo. Non enĩ ait incorpore meo. Sed rursus q̃m
cogitant᷑ immutabilia diuina ꝓmissa. & qͦd ait
nauit conformes fieri imaginis filii sui. ex eis
perire nullus potest. idõ seqͥt in ipso psalmo.
Consolationes tuȩ iocundauer̃ animã meã. Dolor

Expanded text:
lent, quod per malos intus positos fit, ut minus, quam pilent, quod per malos intus positos fit, ut minus, quam piorum mentes desiderant, diligatur. Ipsi quoque haeretici, cum cogitantur habere nomen et sacramenta Christiana et scripturas et professionem, magnum dolorem faciunt in cordibus piorum; quia et multi uolentes esse Christiani propter eorum dissensiones haesitare coguntur et multi maledici etiam in his inueniunt materiam blaserroribus hominum persecutionem patiuntur, qui uolunt in Christo pie uiuere, etiam nullo infestante neque uexante corpus illorum. Patiuntur quippe hanc persecutionem non in corporibus, sed in cordibus. Unde illa uox est: Secundum multitudinem dolorum meorum in corde meo. Non enim ait: In corpore meo. Sed rursus quoniam cogitantur inmutabilia diuina promissa, et quod ait nauit conformes imaginis filii sui, ex eis perire nullus potest: ideo sequitur in illo psalmo: Consolationes tuae iucundauerunt animam meam. Dolor
Abbreviated transcription (Latin):
aduersus peregriNantẽ in hoc
mundo ciuit ate dĩ. uasa ꝓpria
cõmouendo nichil ei nocere per¬
mittitur : cui ꝓculduo ex rebis
prosperis consolatio ut ñ frati¬
gat ur aduersis. & reb aduersis
ut in psamo illã uocẽ ñ aliunde ag¬
noscamꝰ exortã. Scđm multitudinẽ
dolorũ meorũ incorde meo con¬
solationes lȩtificauerunt ani¬
gaudentes : & in tribulatione pacientes. Nã &
hic qͦd ait idem dortor. qͥcũq uolunt in xp̃o pie
uiuere ꝑsecutionẽ patiunt᷑. nullis putandũ ÷ de
.eẽ Ptemporib qͥa & cũ ab eis qͥ foris s̃ ñ seuientib
uidet᷑ . eẽ. tranqͥllitas. & reuera. ẽ: plurimũq con¬
solationis affert : maxime in firmis. ñ tam̃ dest̃
immo multi st̃ intꝰ qͥ corda pie uiuentiũ suis ꝑ¬
ditis morib cruciant. qm̃ ꝑ eos blasphematur
xp̃ianũ & catholicũ nom̃. Quod qͣnto. ẽ. carius
eis qͥ uolunt pie uiuere in xp̃o : tanto magis do¬

Expanded text:
aduersus peregrinantem in hoc aduersus peregrinantem in hoc mundo ciuitatem Dei uasa propria commouendo nihil ei nocere permittitur, cui procul dubio et rebus prosperis consolatio, ut non frangatur aduersis, et rebus aduersis ut in psalmo illam uocem non aliunde agnoscamus exortam: Secundum multitudinem dolorum meorum in corde meo consolationes tuae iucundauerunt anigaudentes, in tribulatione patientes. Nam et id, quod ait idem doctor: Quicumque uolunt in Christo pie uiuere, persecutionem patiuntur, nullis putandum eeis, qui foris sunt, non saeuientibus uidetur esse tranquillitas et re uera est plurimumque consolationis adfert, maxime infirmis: non tamen desunt, immo multi sunt intus, qui corda pie uiuentium suis perditis moribus cruciant; quoniam per eos blasphematur Christianum et catholicum nomen; quod quanto est carius eis, qui uolunt pie uiuere in Christo, tanto magis do
Abbreviated transcription (Latin):
tauer̃. quȩ signa asteriscos uocant. Illa uꝰ quȩ ñ
uersuũ iacentib uirgulis sic̃ scribunt᷑ unciȩ sig¬
nauer̃. Et multi codices has notas habentes usqͥe¬
qͣq diffusi sunt & latini. Quȩ aut̃ ñ p̃t̃missa uel
addita sed alit̃ dicta s̃. siue aliũ sensũ faciunt.
etiã ipsũ ñ ab horrentẽ. siue alio mͦ eundẽ ipsũ ex
plicare monstrent᷑. nisi utrisq codicib inspectis
nequeunt reꝑiri. Si gͦ ut oportet nichil aliud in tue¬
am inscripturis illis nisi qͥd ꝑ homines dixerit.
ñ . ẽ: ꝑistos ea maluit quã ꝑ illos idem sp̃s dicere.
Sic ostendens utrosq fuisse ꝓpħas. Istomͦ enĩ. mͦ
alia ꝑisaiã. alia ꝑheremiã. alia ꝑ aliũ aliũq ꝓ¬
pħam: uel alit̃ eadẽ ꝑ hunc ac ꝑillũ dix̃ ut uo¬
luit. Q cqͥd porro apud utrosq inuenit᷑. ꝑ utrosq
sic̃ in illis uera & concordantia dicentib unꝰ pacis
sp̃s fuit : sic & istis ñ secũ conferentib & tam̃ tanqͥã

Expanded text:
tauerunt, quae signa asteriscos uocant. Illa uero, quae non uersuum iacentibus uirgulis, sicut scribuntur unciae, signauerunt. Et multi codices has notas habentes usquequaque diffusi sunt et Latini. Quae autem non praetermissa uel addita, sed aliter dicta sunt, siue alium sensum faciant etiam ipsum non abhorrentem, siue alio modo eundem sensum eplicare monstrentur, nisi utrisque codicibus inspectis nequeunt reperiri. Si ergo, ut oportet, nihil aliud intueamur in Scripturis illis, nisi quod per homines dixerit non est, per istos ea maluit quam per illos idem Spiritus dicere, sic ostendens utrosque” “prophetas. Isto enim modo alia per Esaiam, alia per Hieremiam, alia per alium aliumque pphetam, vel aliter eadem per hunc ac per illum dixit, ut voluit. Quidquid porro apud utrosque invenitur, per utrosque sicut in illis vera, et concordantia dicentibus unus pacis Spiritus fuit; sic et in istis non secum conferentibus, et tamen tanquam
Abbreviated transcription (Latin):
eoꝵ qͦq ꝓpħarũ nomina ñ tacent᷑. nec tam̃ inueni¬
unt᷑ in canone quẽ recipit popłs dĩ. Cuiꝰ rei fateor
causa me latet. nisi qͦd existimo etiã ipsos qͥb
ea quȩ in auctoritate religionis. eẽ deb̾ent sc̃s
utiq sp̃s reuelabat. alia sic̃ homines hystorica
diligentia. alia sic̃ ꝓpħas inspiratione diuina
scrib̾e potuisse. atq hȩc ita fuisse distincta. ut
illa tanquã ipsis. ista uͦ tanqͥã dõ ꝑipsos loqͥenti
iudicarent᷑. eẽ. tribuenda. ac sic illa ꝑtinerent
ad ubtatẽ cognitionis. hȩc ad religionis aucto¬
ritatẽ. In qͣ auctoritate custodit᷑ canon. p̃t̃ qͥ ẽ¬

Expanded text:
e prophetarum nomina non tacentur; nec tamen inueniuntur in canone, quem recepit populus Dei. Cuius rei, fateor, causa me latet, nisi quod existimo etiam ipsos, quibus ea, quae in auctoritate religionis esse deberent, sanctus utique Spiritus reuelabat, alia sicut homines historica diligentia, alia sicut prophetas inspiratione diuina scribere potuisse, adque haec ita fuisse distincta, ut illa tamquam ipsis, ista uero tamquam Deo per ipsos loquenti iudicarentur esse tribuenda, ac sic illa pertinerent ad uber. tatem cognitionis, haec ad religionis auctoritatem, in qua auctoritate custoditur canon, prae
Abbreviated transcription (Latin):
tiã ꝓpħarũ nr̃oꝵ antecede. potuit: qͣndo qͥdem
& habrahã ꝓ pħa fuit. Quid aut̃ sapientiȩ potuit
.eẽ. in egrpto. antequã eis isis quã mortuã tanqͥã
magnã deã colendã putar̃. litteras trađet: Isis

Expanded text:
re antecedere potuit, quando quidem re antecedere potuit, quando quidem et Abraham propheta fuit. Quid autem sapientiae potuit esse in Aegypto, antequam eis Isis, quam mortuam tamquam magnam deam colendam putarunt, litteras traderet? Isis
Abbreviated transcription (Latin):
os. & immisit mos meũ canticũ nouũ r̾mnũ dõ
nr̃o. Ipse gͦ uincit in cantico dñi. qͥ placet ineiꝰ
aut̃ mͥ uident᷑ qͥdã codices hab̾e. gaudebo in dõ
iħu meo. quã hi qͥ uolentes id latine ponere. no
Hieremias ꝓpħa de maiorib ẽ. sic̃ isaias. ñ de
minorib sic̃ cȩteri : de qͥorũ scriptis ñ nulla iã
posui ł pħauit aut̃ regnante iosia inierłm: &
apud romanos ancomarco iã ꝓpinqͣnte capti¬
uitate iudȩoꝵ: Tetendit aut̃ ꝓpħiã usq ad qͥntũ m̃ sẽ
captiuitatis: sic̃ in eiꝰ lit teris inuenimꝰ. Sophonias aũ
de minorib ad iungit᷑ ei. Nã & ipse in dieb iosiȩ ꝓ¬
pħasse sedicit: s qͦusq ñ dicit. Propħauit gͦ hiere¬
mias ñ solũ ancimarei. uerũ etiã tarqͥmi p̾sci tẽpo¬
rib quẽ romani habuer̃ qͥntũ regẽ. Ipse enĩ qͣndo
illa captiuitas facta .ẽ. regnare iã cȩꝑat. Propħat

Expanded text:
os, et inmisit in os meum canticum nouum, hymnum Deo os, et inmisit in os meum canticum nouum, hymnum Deo nostro. Ipse ergo uincit in cantico Domini, qui placet in eiuautem mihi uidentur quidam codices habere: Gaudebo in Deo Iesu meo, quam hi, qui uolentes id Latine ponere, nomHieremias propheta de maioribus est, sicut Esaias, non de minoribus, sicut ceteri, de quorum scriptis nonnulla iam posui. Prophetauit autem regnante Iosia in Hierusalem et aput Romanos Anco Marcio, iam propinquante captitate Iudaeorum Tetendit autem prophetiam usque ad quintum mensem captiuitatis, sicut in eius litteris inuenimus. Sophonias autem unus de minoribus adiungitur ei. Nam et ipse in diebus Iosiae prophetasse se dicit; sed quousque, non dicit. Prophetauit ergo Hieremias non solum Anci Marcii, uerum etiam Tarquinii Prisci temporibus, quem Romani habuerunt quintum regem. Ipse enim, quando illa captiuitas facta est, regnare iam coeperat. Prophe
Abbreviated transcription (Latin):
in die tribulationis : tanquã ad eos ꝑtinens qͥ sunt¬
spe gaudentes in tribulatione patientes. Ut ascen¬
dã in qͥt ad popłm peregrinationis meȩ. Receder
utiq: a popłomaligno carnalis cognationis suȩ ñ
peregrinante in hac t̾ra. nec suꝑnã patriã requi¬
rente. Qm̃ ficus inqͥt ñ afferet fructꝰ: & ñ er̃ na¬
tiuitates in uineis. Mentiet᷑ opꝰ oliuȩ : & campi
ñ facient escam. Defecer̃ ab esca oues: & ñ suꝑ s̃¬
qͥa irã dĩ talẽ ꝓpt̃ ea passa. ẽ illagens qͥa igno¬
rans dĩ iustitiã. suã uoluit constituere: iste con¬
tinuo: ego aut̃ in qͥt in dño exultabo. gaudebo
in dõ salutari meo. Oñs ds̃ m̃s uirtꝰ mea. statuit
pedes meos in consũmationẽ. suꝑ excelsa im¬
ponet me: ut uincã in cantico eiꝰ. Illo scilicet can¬
tico: de qͦ similia quȩdã dicunt᷑. inpsalmo. Sta¬
tuit supͣ petrã pedes meos: & direxit gress me¬

Expanded text:
in die tribulationisin die tribulationisspe gaudentes, in tribulatione patientes . Ut ascendam, inquit, in populum peregrinationis meae: recedens utique a populo maligno carnalis cognationis suae, non peregrinante in hac terra, neque supernam patriam requirente. Quoniam ficus, inquit, non afferet fructus, et non erunt nativitates in vineis: mentietur opus olivae, et campi non facient escam. Defecerquia iram Dei talem propterea passa est illa gens, quia ignorans Dei iustitiam suam uoluit constituere, iste continuo: Ego autem, inquit, in Domino exultabo, gaudebo in Deo salutari meo. Dominus Deus meus uirtus mea, statuit pedes meos in consummationem; super excelsa inponet me, ut uincam in cantico eius, illo scilicet cantico, de quo similia quaedam dicuntur in psalmo: Statuit super petram pedes meos et direxit gressus me
Abbreviated transcription (Latin):
mala. De qͥb ei dr̃. Dirupisti uncula mea. Et hoc in
stupore mentis: id ÷ mirabilit̾. Capita potentiũ
mouebunt᷑ in ea: in ea scilicet admiratione. ad a¬
perient morsus suos: sic̃ edens pauꝑ absconse.
Potentes enĩ qͥdã iudeoꝵ ueniebant ad dñm: facta
eus & uerba mirati. & esurientes panẽ doctrinȩ
manducabant absconse. ꝓpt̾ metũ uideoꝵ: sicut
eos ꝓdidit euangłm. Et mmisisti in mare equos
tuos turbantes aquas multas: quȩ nichil s̃ aliud
quã popłi multi. Non enĩ alii timore conuerterent᷑.
alii furore ꝑsequerent᷑ : nisi om̃s turbarent᷑. Obser¬
uaui & expectauit uent̃ m̃s : auoce orationis labi¬
orũ meoꝵ. Et introut tremor mossa mea: & subtꝰ
me turbata . ẽ. habitudomea. Intendit in ea quȩ
debat: & in qͦ futura cernebat. Turbatis enĩ popłis
multis. uidit imminentes ȩccłiȩ tribulationes: con¬
tinuoq se menbrũ eiꝰ agnouit. atq ait. Reqͥescam

Expanded text:
mala, de quibus ei dicitur: Disrupisti uincula mea, et hoc in mala, de quibus ei dicitur: Disrupisti uincula mea, et hoc in stupore mentis, id est mirabiliter. Capita potentium mouebuntur in ea, in ea scilicet admiratione. Adaperient morsus suos, sicut edens pauper absconse. Potentes enim quidam Iudaeorum ueniebant ad Dominum facta eius et uerba mirati, et esurientes panem doctrinae manducabant absconse propter metum Iudaeorum, sicut eos prodidit euangęlium. Et inmisisti in mare equos tuos turbantes aquas multas, quae nihil sunt aliud quam populi multi; non enim alii timore conuerterentur, alii furore persequerentur, nisi omnes turbarentur. Obseruaui, et expauit uenter meus a uoce orationis labiorum meorum; et introiit tremor in ossa mea, et subtus me turbata est habitudo mea. Intendit in ea, quaedebat et in qua futura cernebat; turbatis enim populis multis uidit inminentes ecclesiae tribulationes; continuoque se membrum eius agnouit adque ait: Requiescam
Abbreviated transcription (Latin):
s confitendo eruetauit. Eleuatꝰ ÷ sol & luna
stetit mordine suo: hoc. ẽ. ascendit xp̃c in cȩlũ.
& ordinata. ẽ. eccłia sub rege suo. In lucẽ iacula
tua ibunt. hoc ÷ ñ in occultũ. s in manifestũ tua
uerba mittent᷑. Insplendore choruscationis ar¬
morũ tuorũ : sub audiendũ ÷ iacula tua ibunt.
Dixerat enĩ t suis. Quȩ dico uobis in tenebris:
dicite in lumine. In cõminatione minorabis
t̃rã: id ÷ cõminando humiliabis hoẽs. Et in fu¬
rore deicies g̃s: qͥa eos qͥ se ex altant uindicando
collides. Existi in salutẽ popłi tui: ut saluos fa¬
cia sxp̃os tuos: misisti incapite inunicoꝵ mortẽ.
Nichil hoꝵ. ẽ. exponendũ. Excitasti uncula usq
ad collũ. Et bona hic possunt intelligi uncula
sapientiȩ. ut initiant᷑ pedes in cõpedes eiꝰ. &
collũ intorquẽ eiꝰ. Precidisti instupore m̃tis.
sub audimꝰ uincula. E x citauit enĩ bona: p̃cidĩ

Expanded text:
sed confitendo eructauit. Eleuatus est sol, et luna sed confitendo eructauit. Eleuatus est sol, et luna stetit in ordine suo, hoc est \'adscendit Christus in caelum, et ordinata est ecclesia sub rege suo. In lucem iacula tua ibunt, hoc est \'non in occultum, sed in manifestum tua uerba mittentur.\' In splendorem coruscationis armorum tuorum, subaudiendum est iacula tua ibunt\\ Dixerat enim suis: Quae dico uobis in tenebris, dicite in lumine. In comminatione minor a b i s terram, id est \'comminando humiliabis homines. Et in furore deicies gentes, quia eos, qui se exaltant, uindicando conlides. Existi in salutem populi tui, ut saluos facias christos tuos; misisti in capita iniquorum mortem, nihil horum est exponendum. Excitasti uincula usque ad collum, et bona hic possunt intellegi uincula sapientiae, ut iniciantur pedes in conpedes eius et collum in torquem eius. Praecidisti in stupore mentis, subaudimus uincula; excitauit enim bona, praecidit
Abbreviated transcription (Latin):
ũ suꝑ sceptra dic̃ dñs: hoc ÷ cõminab̾is iudiciũ tuũ
etiã regib t̾rȩ. Pluminib scindet᷑ t̾ra: hoc ÷ influ¬
entib sermonib p̃dicantiũ te: aꝑient᷑ ad confi
tendũ hominũ corda. qͥb. ẽ. dictũ. Scindite
corda ur̃a & ñ uestim̃ta ur̃a. Qͥ d ÷ uidebunt te
& dolebunt popłi: Qͥ d nisi ut lugendo sint be¬
ati : Quid ÷ disꝑgens aqͣs in incessu: an ambu¬
lando in eis qͥ te usqueqͣq annuntiant. huc atq
huc disꝑgis fluenta doctrinȩ : Quid ÷ dedit abrs¬
sus uocẽ suã : an ꝓfunditas cordis humani: Q d
ei uidẽt᷑ ex p̃ssit. Altitudo fantasiȩ suȩ. tanquã
uersus suꝑioris : ẽ. ex positio. Altitudo enĩ .ẽ. abrs¬
sus. Ed aut̃ ait fantasiȩ suȩ : sub audiendũ. ẽ. uo¬
cẽ dedit. Hoc ÷ qͦd diximꝰ qͥd ei uidet᷑ exp̃ssit.
Phantasia qͥppe uisio. ẽ. quã ñ tenuit ñ oꝑuit.

Expanded text:
umsupersceptra, dicitDominus hoc est ccomminaberis iudicium tuum umsupersceptra, dicitDominus hoc est ccomminaberis iudicium tuum etiam regibus terrae.\' Fluminibus scindetur terra, hoc est influendum hominum corda, quibus est dictum: Scindite corda uestra et non uestimenta.\' Quid est: Videbunt te et dolebunt populi, nisi ut lugendo sint beati? Quid est: Dispergens aquas incessu, an \'ambulando in eis, qui te usque quaque adnuntiant, hac adque hac dispergis fluenta doctrinae\'? Quid est: Dedit abyssus uocem suam, an \'profunditas cordis humani quid ei uideretur expressit\'? Altitudo phantasiae suae tamquam uersus superioris est expositio; altitudo enim est abyssus. Quod autem ait: Phantasiae suae, subaudiendum est uocem dedit; hoc est, quod diximus, quid ei uideretur expressit. Phantasia quippe uisio est, quam non tenuit, non operuit,
Abbreviated transcription (Latin):
antiqͥora repetam : & ante illud grande diluuium
merito dixerim. Si qͥdem ipsa arca quã fecit. & in qͣ
cũ suis euasit: ꝓpħia nr̃orũ tẽporũ fuit. Quidenocͥ
uidȩos & apud nos in auctoritatẽ ñ. eẽnt: nimia
fecit antiqͥtas. ꝓpt̃ quã uidebant᷑. eẽ. suspecta.¬
ne ꝓferrent᷑ falsa ꝓueris. Nã & ꝓferunt᷑ qͦ ȩdã
qͦe ipsoꝵ . eẽ. dicant᷑. ab eis qͥ ꝓsuo sensu passim
qͦd uolunt credunt: sed ea castitas canonis non
auctoritas. sed qͦd ista. eẽ. ñ credant᷑ ipsoꝵ. Nec
mirũ debet uidĩ qͦd sus pecta habent᷑ quȩ subtan¬
te antiqͥtatis nomine ꝓferunt᷑. qͣndo qͥdẽ in ipsa
historia regũ uida & regũ isrł quȩ res gestas con¬
tinet. de qͥb eidẽ scripturȩ canonicȩ credimꝰ
cõmemorant᷑ plurima qͥe ibi ñ explicant᷑. & in libris

Expanded text:
ATIO. Ante illud grande diluvium merito dixerim. Siquidem ipsa area quam fecit, et in qua cum suis evasit, prophetia nostrorum temporum fuit. Quid EnochIudaeos, et apud nos in authoritate non essent, nimia fecit antiquitas, propter quam videbantur habendane proferrentur falsa pro ueris. Nam et proferuntur quaedam quae ipsorum esse dicantur ab eis, qui pro suo sensu passim quod uolunt credunt. Sed ea castitas canonis non auctoritas, sed quod ista esse non credantur ipsorum. Nec mirum debet uideri, quod suspecta habentur, quae sub tantae antiquitatis nomine proferuntur; quando quidem in ipsa historia regum Iuda et regum Israel, quae res gestas continet, de quibus eidem scripturae canonicae credimus, commemorantur plurima, quae ibi non explicantur et i
Abbreviated transcription (Latin):
te. scripsit etiã escdras. qͥ magis rerũ gestarũ scriptor.
ẽ. habitꝰ quã ꝓpħa. sicuti ẽ. & liber qͥ appellat᷑ hester
cuiꝰ res gesta in laudẽ dĩ ñ longe abhis tẽporib inuenit᷑.
in reb. cũ reges unꝰ dixisset. alt̃ uinũ. t̾cius mulieres
quȩ plerũq regib imꝑarent. idem tam̃ t̃cius ueritatẽ
suꝑ omia demonstrauit uictricẽ. Consulto aut̃ euan¬
głio: xp̃m. eẽ. cognoscimꝰ ueritatẽ. Ab hoc tẽpr̃ apͥd
udȩos restituto tẽplo. ñ reges s pͥncipes fuer̃ usq
ad aristobolũ. Q orũ supputatio tẽporũ ñ inscrip¬
turis scĩs quȩ appellantur canonicȩ s in aliis in ue¬
nit̾. in qͥb sunt & machabeoꝵ libri. qͦs ñ uidei sed
eccłia ꝓcanonicis habet ꝓpt̃ qͦrũdã martrrum
passiones uehem̃tes atq mirabiles. qͥ ante quã xp̃c
uenis set in carne usq ad mortẽ ꝓdei lege certar̃:
& mala grauissima atq horribilia ꝑtuler̃ . Tẽ pr̃ gͥ¬

Expanded text:
erum gestarum scriptor est habitus quam propheta sicuti est et liber, qui appellatur Esther, cuius res gesta in laudem Dei non longe ab his temporibus inuenitur; in rebus, cum reges unus dixisset, alter uinum, tertius mulieres, quae plerumque regibus imperarent, idem tamen tertius ueritatem super omnia demonstrauit es. e uictricem. Consulto autem euangelio Christum esse cognoscimus ueritatem. Ab hoc tempore aput Iudaeos restituto templo non reges, sed principes fuerunt usque ad Aristobolum: quorum subputatio temporum non in scripturis sanctis, quae appellantur canonicae, sed in aliis inuenitur, in quibus sunt et Macchabaeorum libri, quos non Iudaei, sed ecclesia pro canonicis habet propter quorundam martyrum passiones uehementes adque mirabiles, qui, antequam Christus uenisset in carne, usque ad mortem pro Dei lege certarunt et mala grauissima adque horribilia pertulerunt. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
qͥb dictũ ÷ ñ. ẽ. mͥ uoluntas in uobis. nec acciłim
ad huc ex pectant aliũ xp̃m. cũ hoc qͦd ꝓpħatum
legunt. & impletũ uident. impleri ñ potuerit nisi
ꝑ ĩpsũ : Dicit enĩ paulo pꝰ de ipso ex ꝑsona dĩ. Testam̃¬
tũ meũ erat cũ illouitȩ & pacis. & dedi ei ut timore
timeret me. & a facie nominis mei reuereret᷑. Lex
ueritatis erat in ore ipsius. in pace dirigens ambula¬
bit mecũ. & multos conuert& ab iniqͥtate. qm̃ labia
sacerdotis custodiunt scientiã. & legẽ inqͥrent ex
seruus ꝓpt̃ formã serui in qͣuenit ad hões : sic angłs
ꝓpt̃ euangłiũ qͦd annuntiauit hominib. Nã si gre¬
ca ista in t̾p̃tem. & euangłiũ bona nuntiacio ẽ:
& angłs nuntius. De ipso qͥppe iterũ dicit. Ecce mit¬
tam angłm meũ & ꝓspiciet uiã ante faciẽ meã
& subito ueniet dñs in tẽplũ suũ quẽ uos quęrias

Expanded text:
 dictum est, Non est mihi voluntas in vobis, nec accipiamadhuc exspectant alium Christum, cum hoc quod prophetatum legunt et impletum vident, impleri non potuerit, nisi  ipsum? Dicit enim paulo post de ipso ex persona Dei: Testamentum meum erat cum eo uitae et pacis. et.dedi ei, ut timore timeret me, et a facie nominis mei reuereretur. Lex ueritatis erat in ore ipsius. in pace dirigens ambulauit mecum et multos conuertit ab iniquitate; quoniam labia sacerdotis custodient scientiam et legem inquirent ex seruus propter formam serui, in qua uenit ad homines, sic angelus propter euangelium, quod nuntiauit hominibus. Nam si Graeca ista interpretemur, et euangelium bona nuntiatio est et angelus nuntius. De ipso quippe iterum dicit: Ecce mittam angelum meum, et prospiciet uiam ante faciem meam; et subito ueniet in templum suum Dominus, quem uos