comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ut uolunt ñ fuit. qđ nefas dictu ẽ: ñ fuit gͦ in dõ
ꝑfectionis aliqͣndo plenitudo diuinȩ. si pꝰea ꝓces¬
sũ generationis accepit. Iam̃ ut sciant quã uana
sit & solubilis eoꝵ questio: licet nichil in eo huma¬
nis diuinis ue cõmune. tam̃ docebo homines
antequã nascerent᷑ fuisse. Aut negent iacob sc̃m
fuisse priꝰquã nasceret᷑. qͥ fr̃em subplantauit in
mat̾ni adhuc uteri positꝰ archano. Negent ieremiã
antequã nasceret᷑ fuisse. cui dr̃. Prłquã te for¬
mare̾ in utero matris tuȩ noui tẽ. & priꝰꝗͣ exires
de uulua scĩficaui te. & ꝓpħam ingentib po¬

Expanded text:
ut volunt, non fuit quod nefas dictu est non fuit ergo in Deo ut volunt, non fuit quod nefas dictu est non fuit ergo in Deo perfectionis aliquando plenitudo divinae, si postea processum generationis accepit. 112. Tamen ut sciant quam vana sit et solubilis eorum quaestio; licet nihil in eo humanis divinis ve commune, tamen docebo homines, antequam nascerentur, fuisse. Aut negent Jacob sanctum fuisse, priusquam nasceretur, qui fratrem supplantavit in materni adhuc uteri positus arcano : negent Hieremiam, antequam nasceretur, fuisse, cui dicitur: Priusquam te formarem in utero matris tuae, novi te: et priusquam exires de vulva, sanctificavi te,
Abbreviated transcription (Latin):
uidemꝰ. dm̃ quẽ ñ uidemꝰ. qui suꝑ omẽm ẽ. crea¬
turã. in ipso suȩ gn̾ationis archano possumꝰ cõp̃¬
hendere : Possumꝰ eũ afilio tẽpore separare. cũ
om̃e cempꝰ opꝰ filu sit: Definant gͦ dicere. ꝙ an¬
tequã generaret᷑ ñ erat. Ante enĩ tẽporis ẽ: gn̾a¬
tio ante tẽpora. & idõ qđ posteriꝰ ẽ. priꝰ ñ ẽ. Nec
opus ante auctorẽ potest ẽẽ: cũ oꝑa ipsa pͥncipiũ
de oꝑatore suo sumant. Nã quomͦ ante oꝑatorem
suũ usus oꝑis estimet᷑. cũ om̃e tempꝰ opus sit. &
adhuc istos uolo qui sibi uident᷑ astuti. ut de nr̃is res¬
pondeant. qui calum niant᷑ diuinis. longeq refu¬
giunt ab inscrutabili suꝑnę gn̾ationis archano.
Questionẽ suã humanȩ astruant gn̾ationis exem¬
plo. De filio dĩ dict̃. qr antequã generaret᷑ ñ erat.
hoc ẽ. de dei sapientia. de uirtute dĩ. de dĩ uerbo.
cuiꝰ generatio nichil ante se nouit. Qđ si aliqͣndo

Expanded text:
m est creaturam, in ipso suae generationis arcano possumus comprehendere? Possumus eum a Filio tempore separare, cum omne tempus opus Filii sit? 110. Desinant ergo dicere: Et antequam generaretur, non erat. Ante enim temporis est, generatio ante tempora; et ideo quod posterius est, prius non est: nec opus ante auctorem potest esse; cum opera ipsa principium de operatore suo sumant. Nam quomodo ante operatorem suum usus operis aestimetur; cum omne tempus opus sit, et iri igitur adhuc istos volo, qui sibi videntur astuti; ut de nostris respondeant, qui calumniantur divinis, longeque refugiunt ab inscrutabili supernae generationis arcano: quaestionem suam humanae astruant generationis exemplo. De Filio Dei dicunt quia antequam generaretur non erat, hoc est, de Dei sapientia, de virtute Dei, de Dei Verbo, cujus generatio nihil ante se novit. Quod si aliquando,
Abbreviated transcription (Latin):
qđ nichil p̃cesserit ante filiũ. qͥ ñ sit ex tẽpore. Si enĩ
aliquid ante filiũ: iam non st̃ inipso creata omnia
in epła sua scripserit. Qđ si nichil ante gen̾ationẽ.
ĩ aduerto cur posterior asserat᷑ quẽ nemo p̃cessit.
Ionectenda ẽ. alia eoꝵ plena impietatis obiectio.
quȩ latentẽ habeat dolũ: quo sensus faciliũ
mentesq p̃stringat. Int̾rogant enĩ. utrũ om̃e qdđ
finẽ ht̃ aliqͣndo ceꝑit. Ut si acceꝑint huiꝰmodi res¬
ponsionẽ. qr qđ finẽ ht̃ cepit aliqͣndo: referant utrũ
pat̃ defierit generare filiũ. Qđ cũ tenuerint: nr̃o
aspirante consensu c̃texunt. Cȩpit gͦ gn̾atio. Id si non
abnuas: consequi uidet᷑. ut sicepit gn̾atio. uideat᷑
neo cepta qui natꝰ ẽ: ut natꝰ eẽ dicat᷑ qͥ ante ñ fuerat.
unde defriniant. Aliqͣndo gͦ filiꝰ non fuit.
diciunt alias ineptias loquacitatis suȩ dicentes.

Expanded text:
quod nihil praecesserit ante Filium, qui non sit ex tempore. Si enim quod nihil praecesserit ante Filium, qui non sit ex tempore. Si enim aliquid ante Filium, jam non sunt in ipso creata omnia,in epistola sua scripserit: quod si nihil ante generationem, non adverto cur posterior asseratur, quem nemo praecessit. 100. Connectenda est alia eorum plena impietatis objectio, quae latentem habeat dolum, quo sensus facilium, mentesque perstringat. Interrogant enim, utrum omne quod finem habet, aliquando coeperit. Et si acceperint ejusmodi responsionem, quia quod finem habet, coepit aliquando; referunt, utrum Pater desierit generare Filium. Quod cum tenuerint, nostro aspirante consensu, contexunt: Coepit ergo generatio. Id si non abnuas, consequi videtur, ut si coepit generatio, videatur in eo coepta, qui natus est; ut natus esse dicatur, qui ante non fuerat, unde definiant: Aliquando ergo Filius non fuit. 101. Adjiciunt alias ineptias loquacitatis suae, dicentes:
Abbreviated transcription (Latin):
diuulgatã suȩ calumniã quȩstionis explosã. Solent
enĩ ꝓponere. Quomͦ equalis potest ẽẽ filiꝰ patri: Nãs
filiꝰ ẽ: antequã generaret᷑ ñ erat. Aut si erat. cur naiꝰ
est: Marrianos se negare consuert̃: qui ꝓponunt ar¬
rii questiones. Itaq exigunt a nob responsionẽ. Uts
dixerimꝰ antequã generaret᷑ erat: astute referant.
Ergo antequã generaret᷑ creatꝰ ẽ. & ñ differri acȩas
creat᷑is: qr priꝰ cepit creatura ẽẽ quã filiꝰ. Q adiciuin
Curqͥ erat natꝰ ẽ : Anqr imꝑfectꝰ erat. ut pꝰea ꝑfeca¬
or fieret: Si aut̃ responderimꝰ qr ñ erat: obiciunt
statim. Ergo gn̾atio ei contulit ut ẽẽt. qͥ ñerat antis
an intẽporalit̃. Si enĩ tẽporalit̾ dixerint: qđ filio
obiciunt patri ascribunt. ut uideat᷑ pat̾ cepisse ẽẽ
qd ñ erat. Si intẽporalit̃: qͥd suꝑest. nͥ ut ipsi soluant
quã ꝓposuerint questionẽ. ut cũ generationẽ patris

Expanded text:
sam. Solent enim proponere: Quomodo aequalis potest esse Filius Patri? Nam si Filius est, antequam generaretur non erat: aut si erat, cur natus est? Et Arianos se negare consuerunt, qui proponunt Arii quaestiones? 97. Itaque exigunt a nobis responsionem, ut si dixerimus: Antequam generaretur, erat, astute referant: Ergo antequam generaretur, creatus est, et non differt a caeteris creaturis: quia prius coepit creatura esse quam Filius. Et adjiciunt: Cur qui erat, natus est? An quia imperfectus erat, ut postea perfectior fieret? Si autem responderimus quia non erat, objiciunt statim: Ei ergo generatio contulit ut esset, qui non erat antequam an intemporaliter. Si enim temporaliter dixerint, quod Filio objiciunt, Patri ascribent; ut videatur Pater coepisse esse, quod non erat: si intemporaliter, quid superest, nisi ut ipsi solvant quam proposuerint quaestionem; ut cum generationem Patris
Abbreviated transcription (Latin):
cepit: Aut quomͦ sui finẽ habebit. cũ om̃iũ ipse
sit finis. ut in illo fine sine fine maneamꝰ: Di enĩ
gen̾atio cũ tẽporalis non sit: nec ante sẽ nec inse
turis ipsis ñ ht̃ locũ. Ipsa & enim quȩ tẽporalia st̃ :
discretionẽ inqͥb dam hab̾e tẽporis ñ uident᷑. Lux
nempe splendorẽ generat. nec cõprehendi potest
qđ splendor luce posterior sit. aut lux splendore
splendor. etiã lum̃ ẽ. Itaq nec sine splendore lu¬
men. & nec splendor potest e̾ẽ. sine lumine. qͥa &
pat̾nȩ głȩ filiũ dixit. qr splendor pat̾nȩ lucis ẽ.

Expanded text:
cepit? aut quomodo sui finem habebit; cum omnium ipse cepit? aut quomodo sui finem habebit; cum omnium ipse sit finis, ut in illo fine sine fine maneamus? Dei enim generatio cum temporalis non sit, nec ante se, nec in seturis ipsis non habet locum; ipsa etenim quae temporalia sunt, discretionem in quibusdam habere temporis non videntur. Lux nempe splendorem generat, nec comprehendi potest quod splendor luce posterior sit, aut lux splendore splendor, etiam lumen est. Itaque nec sine splendore lumen, nec splendor potest esse sine lumine; quia epaternae gloriae Filium dixit ; quia splendor paternae lucis est
Abbreviated transcription (Latin):
ex uoluntate aut ex necessitate ẽ. pat̾. Esto cam̃: sit
generatio in uoluntate generantis. Quando hanc uo
ret statũ. Displicuit gͦ sine filio. placere cepit infilio
Iam illa consequentia: ut dicamꝰ.Si studiũ gene.¬
randi nr̃o more assũpsit: gͦ & cȩcera quȩ gn̾ationẽ
p̃cedere solent nr̃o more assũpsit. Nr̃o aut̃ usu ge¬
nerationis uotũ ẽ: non uoluntas. Produnt gͥ impie¬
tatem suã qͥ uolunt gen̾ationẽ cȩpisse xp̃i. ut uide¬
atur ñ gen̾atio illa uerbi manentis: s ꝓlatio fluen¬
tis ẽẽ sermonis. deinde multos inducunt filios.¬
ut negent in xp̃o diuinȩ ꝓpͥetatẽ naturȩ. ut nec
unigenitꝰ nec pͥmogenitꝰ estimet᷑. postremo ut si p̾ͥn¬
cipiũ accepisse credat᷑ : etiã finẽ uideat᷑ habiturꝰ.¬
S neq pͥncipiũ assũpsit aliqͥͣndo dĩ filiꝰ qͥ erat in pͥn¬
cipio: neq finẽ habebit. qui est pͥncipiũ uniu̾sita¬
tis & finis. Nã cũ sit pͥncipiũ. quomͦ qđ habebat ac¬

Expanded text:
ex voluntate aut necessitate Pater. 104. Esto tamen, sit generatio in voluntate generantis, quando hanc volret statum. Displicuit ergo sibi sine Filio, placere coepit sibi in Filio. 105. Jam illa consequentia ut dicamus: Si studium generandi nostro more assumpsit, ergo et caetera quae generationem praecedere solent, no. Produnt igitur impietatem suam, qui volunt generationem coepisse Christi; ut videatur non generatio illa Verbi manentis, sed prolatio fluentis esse sermonis: deinde multos inducendo filios, negent in Christo divinae proprietatem naturae; ut nec unigenitus, nec primogenitus aestimetur: postremo ut si principium credatur accepisse, etiam finem videatur habitur neque principium assumpsit aliquando Dei Filius, qui erat in principio : neque finem habebit, qui est principium universitatis et finis . Nam cum sit principium, quomodo quod habebat, ac
Abbreviated transcription (Latin):
testatẽ. Negent gͦ ȩqualẽ patri filiũ. qr ñ generauit
filiꝰ. Negent ȩqualẽ patri filiũ. qr patrẽ ht̃. Hoc si
de hominib dicerent quoꝵ aliqui uolunt filios hab̾e
habenti filios qͥ ñ ht̃ negaret᷑ ȩqualis. Ꝙ ido hoc in¬
quã graue & de ipsis hõĩb uidet᷑: ut quis ido minor
putet᷑ qr patrẽ ht̃. Nisi forte tanquã constitutũ in
familia putant xp̃m dolere. qđ emancipatꝰ apatre
non sit: & administrandi patrimonii ñ bt̃ facultatẽ.
uolunt tam̃ respondeant. uerane generatiosit. &uerꝰ
filiꝰ ex dõ patre natus. hoc ẽ. ex substantia patris: an
ex alia natꝰ suba. Si enĩ dicunt ex patre hoc ẽ. dĩ sub̾a:¬

Expanded text:
 Negent ergo aequalem Patri Filium, quia non generavit Filius: negent aequalem Patri Filium, quia Patrem habet. Hoc si de hominibus dicerent, quorum aliqui volunt filios haberehabenti filios qui non habet, negaretur aequalis. Et ideo hoc, inquam, grave et de ipsis hominibus videtur, ut quis ideo minor putetur, quod Patrem habet. Nisi forte tamquam constitutum in familia putant Christum dolere, quod emancipatus a Patre non sit, et administrandi patrimonii non habeat facultatvolunt tamen, respondeant, verane generatio sit, et verus Filius ex Deo Patre natus, hoc est, ex substantia Patris, an ex alia natus substantia? Si enim dicunt ex Patre, hoc est, ex Dei sub
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ int̾ ipsos qͦq hoĩes ñ potentie eẽ. s pat̾nȩ ꝓpͥe¬
tatis hab̾e filios uł ñ hab̾e. nec in potestate nr̃ȩ uo¬
luntatis ẽẽ. generarer s in corporis qͣlitate. Namsi
ẽẽt potentiȩ: utiq potentior multos hab̾et. Ergo ñ
Si naturȩ infirmitatẽ putatis. & ad humana uos con-¬
fertis exempla: eadẽ patris ÷ nat᷑a quȩ filii ẽ. Itaq
aut uerũfiliũ dicitis. & patri in filio derogatis ꝑ u
nitatẽ eiꝰdẽ naturȩ. sic̃ enĩ pat̾ nat᷑a ds̃ ẽ. ita & filiꝰ:¬

Expanded text:
tamen inter ipsos quoque homines non potentiae esse, sed paternae proprietamen inter ipsos quoque homines non potentiae esse, sed paternae proprietatis, habere filios, vel non habere: nec in potestate nostrae voluntatis esse generare, sed in corporis qualitate; nam si esset potentiae, utique potentior multos haberet. Ergo non Si naturae infirmitatem putatis, et ad humana vos confertis exempla, eadem Patris est natura quae Filii est. Itaque aut verum Filium dicitis, et Patri in Filio derogatis per unitatem ejusdem naturae sicut enim Pater natura Deus est, ita et Fili
Abbreviated transcription (Latin):
iure gn̾ationis acceꝑit. & idõ filiũ sempit̾nã dicunꝰ
ẽẽ. uirtutẽ. Sigͦ sempit̾na eiꝰ uirtꝰ atq diuinitas:
utiq & potentia eiꝰ ẽ. sempit̾na. filio gͥ qui derogat:
patri derogat. Pietatẽ offendit. uiolat caritatẽ. Nlos
honorificemꝰ filiũ: in quo pat̾ cõplacet. Placet enĩ patri
ut laudet᷑ filiꝰ: in quo ipse cõplacuit. Respondeamꝰ tñ
intentioni eoꝵ: ne epilogo quodã. inuidiã questio¬
nis declinasse uideam᷑. Gen̾auit inqͥunt pat̾. ñ gene¬
rauit filiꝰ. Qđ hic argum̃tũ ineqͣlitatis: Gn̾atio enĩ
pat̾nȩ ꝓpͥetatis ẽ: ñ potentiȩ. E pietas eqͣt. ñ separat.
Deniq inipso usu nr̃ȩ infirmitatis. frequent̃ eueni¬
re cognoscimꝰ: ut & infirmi filios hant. & ñ habeant
fortiores. Habeant serui: ñ h̾ant dñi. Habeant in¬
mitatis eẽ qi uolunt hoĩes filios hab̾e nec posst̃:
quãuis humana ñ sint conferenda diuinis. intelligant

Expanded text:
ationis acceperit. 80. Et ideo Filium sempiternam dicimus esse virtutem: si ergo sempiterna ejus virtus atque divinitas, utique et potentia ejus est sempiterna. Filio igitur qui derogat, Patri derogat, pietatem offendit, violat charitatem. Nos honorificemus Filium, in quo Pater complacet; placet enim Patri ut laudetur Filius, in quo ipse complacuit. 81. Respondeamus tamen intentioni eorum, ne epilogo quodam invidiam quaestionis declinasse videamur. Generavit, inquiunt, Pater. 536 non generavit Filius. Quod hic argumentum est inaequalitatis? Generatio enim paternae proprietatis est, non potentiae: et pietas aequat, non separat. Denique in ipso usu nostrae infirmitatis frequenter evenire cognoscimus, ut et infirmi filios habeant, et non habeant fortiores: habeant servi, non habeant domini: habeant inmitatis esse, quia volunt homines filios habere; nec possunt: quamvis humana non sint conferenda divinis, intelligant
Abbreviated transcription (Latin):
ratio in pat̾na ꝓpͥetate. ñ in iure ÷ potestatis. Est quȩdã
indistincta distinctȩ. incõprehensibilis & inenarrabilis
substantia trinitatis. Distinctionẽ & enĩ accipimꝰ patris
tem. diuinitatẽq admirando mysterio manentẽ sẽꝑ
patres. ñ duos filios. ñ duos sp̃s. Unꝰ enĩ d̃s pat̾ ex qͦ omĩa.

Expanded text:
ratio in paterna proprietate non in jure est potestatis. 91. Est quaedam ratio in paterna proprietate non in jure est potestatis. 91. Est quaedam indistincta distinctae incomprehensibilis et inenarrabilis substantia Trinitatis. Distinctionem etenim accepimus Patem. Divino itaque admirandoque mysterio manentem sempePatres, non duos Filios, non duos Spiritus. Unus enim Deus Pater, ex quo omnia,
Abbreviated transcription (Latin):
angłi. ñ archangłi. ñ potestates & dominationes. non
aliqͣ creaturarũ potuit penet᷑re nat᷑a. Cũpatre enim
semꝑ. & in patre sẽꝑ ẽ. filiꝰ. Cũ patre ꝑ distinctionẽ in¬
dissociabilẽ trinitatis ȩt̾ne. in patre ꝑ diuinȩ unitatẽ
naturȩ. Quis gͥ hic arbiter diuinitatis. qͥ discutiat
patrẽ ac filiũ. ille qͣre generauerit. iste cur ñ genera¬
uerit: Seruulũ suũ aut ancillulã cur ñ generauerit.
nemo condemnat. isti condemnant cur ñ generauerit
xp̃c. Condẽnant enĩ sua opinione cũ derogant. Nec
coniugib int̾ se cur ñ generauert̃. aut caritas minuit᷑.
aut meritũ derogat᷑. isti qr ñ generauit. xp̃c. minu¬
unt potestatẽ. Cur inqͥunt filiꝰ pat̾ ñ ẽ : Quia & pat̃.
filiꝰ ñ ẽ. Cur ñ iste generauit: Quia nec ille gn̾atꝰ est.
Nec idõ minꝰ ht̃ filiꝰ qͥa pat̃ ñ ẽ: nec pat̾ minꝰ ht̃ qr filiꝰ
ñ ẽ. Dix enĩ filiꝰ. Omĩa quȩ pat̾ ht̃: mea st̃. Adeo gene¬

Expanded text:
Angeli, non Archangeli, non Potestates, non Dominationes, non aliqua creaturarum potuit penetrare natura. Cum Patre enim semper, et in Patre semper est Filius: cum Patre per distinctionem indissociabilem Trinitatis aeternae, in Patre per divinae unitatem naturae. 89. Quis igitur hic arbiter divinitatis, qui discutiat Patrem ac Filium: ille, quare generaverit: iste, cur non generaverit? Servulum suum aut ancillulam cur non generaverit, nemo condemnat: isti condemnant, cur non generaverit Christus; condemnant enim sua opinione, cum derogant. Nec conjugibus inter se cur non generaverint, aut charitas minuitur, aut meritum derogatur: isti quia non generavit, Christi minuunt potestatem. 90. Cur, inquiunt, Filius Pater non est? Quia et Pater Filius non est. Cur non iste generavit? Quia nec ille generatus est. Nec ideo minus habet Filius, quia Pater non est: nec Pater minus habet, quia Filius non est. Dixit enim Filius: Omnia quae Pater habet, mea sunt . Adeo gene
Abbreviated transcription (Latin):
nerare ñ potuit. si ñ gen̾auit filiũ s creauit. S qͥa
omp̃s pat̃. cũ uixta sententiã ur̃am solus generator
omp̃s: sic gen̾auit utiq filiũ ñ creauit. Uerũ ipsi ma¬
gis quã uob credendũ ẽ. Ille ait genui. & frequenter
ait. generationis suȩ testis. Non ÷ gͦ naturȩ. ñ est po¬
tentiȩ in xp̃o aliqua qr ñ gen̾auit infirmitas: qr ge¬
neratio sic̃ sepe iã diximꝰ ñ ad sullimitatẽ potentiȩ :¬
s ad ꝓpͥetatẽ refert᷑ nat᷑ȩ. Nam si ideo omp̃s pat̾ quia
filiũ habet: omĩpotentior gͣ ẽẽ potuit si plures hab̾et.
Ansi potentia eiꝰ. in una generatione defecit: At ego osten-¬
dam & xp̃m hab̾e filios. quos cotidie generat. s ea gene¬
ratione uł potiꝰ regen̾atione: que potestatis ẽ. ñ nat᷑e.
Adoptio enim potestatis ẽ. generatio ꝓpͥetatis: qd̾ ipsa
script᷑a nos docuit. Dicit enĩ ioħs. qr in hoc mundo erat.
& mundꝰ ꝑ ipsũ factꝰ ẽ. & mundꝰ eũ ñ cognouit. In ꝓ

Expanded text:
nerare non potuit, si non generavit Filium, sed creavit. Sed quia omnipotens Pater, cum juxta sententiam vestram solus generator omnipotens sit, generavit utique Filium, non creavit. Verum ipsi magis quam vobis credendum est. Ille ait: Genui ; et frequenter ait, generationis suae testis. 85. Non est ergo naturae, non est potentiae in Christo aliqua, quia non generavit, infirmitas; quia generatio, sicut saepe jam diximus, non ad sublimitatem potentiae, sed ad proprietatem refertur naturae. Nam si ideo omnipotens Pater, quia Filium habet; omnipotentior ergo esse potuit, si plures haberet. An vero potentia ejus in una generatione defecit? At ego ostendam et Christum habere filios, quos quotidie generat, sed ea generatione, vel potius regeneratione, quae potestatis est, non naturae; adoptio enim potestatis est, generatio proprietatis. Quod ipsa Scriptura nos docuit; dicit enim Joannes quia in hoc mundo erat, et mundus per ipsum factus est, et mundus eum non c
Abbreviated transcription (Latin):
noĩe eiꝰ. Dicimꝰ itaq potestatis ẽẽ. qđ nos filios dĩ fecit.
Propͥetatẽ aut̃ generationis eẽ : oracula diuina de¬
clarant. Dicit enĩ sapientia dĩ. Ex ore altissimi ꝓdiui.
Hoc ÷ ñ coacta s libera. Non potestati obnoxia. s nata
generationis archano. Priuilegio dñationis. & iure pi¬
etatis. Deniq de eadẽ sapientia. hoc ẽ. de dño iħu xp̃o:
alibi pat̾ dicit. Ex utero ante luciferũ genui te. Quod
utiq idõ dix̃. ñ ut corporalẽ aluũ declararet: s ut ꝓpͥ¬
etatẽ uerȩ gen̾ationis ostendet. Nam si ad corporalẽ re

Expanded text:
 Didicimus itaque potestatis esse, quod 537 nos filios Dei fecit: proprietatis autem generationem esse oracula divina declarant; dicit enim Sapientia Dei: Ex ore Altissimi prodivi , hoc est, non coacta, sed libera: non potestati obnoxia, sed nata generationis arcano, privilegio dominationis et jure potestatis. Denique de eadem Sapientia, hoc est, de Domino Jesu, alibi Pater dicit: Ex utero ante Luciferum genui te . 88. Quod utique ideo dixit, non ut corporalem alvum declararet, sed ut proprietatem verae generationis ostenderet. Nam si ad corporalem re
Abbreviated transcription (Latin):
los p̃ferendos. eoqd̃ habentib filios. equales ẽẽ. non
posst̃. Si aut̃ habent filios: ñ putent sibi meritum
s. filioꝵ iuri deferri. Non consistit gͥ hec questio. qͥr
ȩ qualis filiꝰ patri ido eẽ ñ possit. qͥa pat̾ generau̾it
filium. filiꝰ nullũ ex se ipse generauerit. Nã & fons

Expanded text:
los preferendos, eo quod habentibus filios aequales esse non possunt. Si autem habent filios, non putent sibi meritum, sed filiorum juri deferri. 95. Non consistit igitur haec quaestio, quia aequalis Filius Patri ideo esse non possit, quia Pater generaverit Fi
Abbreviated transcription (Latin):
quib cȩlũ aꝑit᷑: non mutant᷑ utiq s eleuant᷑. quia
non unꝰ homo. s totus in omniũ redẽptore mun¬
dus intrabat. Translatꝰ erat enõc. raptus helias:
sed non ẽ. seruus supra dñm. Nullus enim ascendit
incȩlũ: nisi qui descendit decȩlo. Nam & moysen licet
corpꝰ eiꝰ non apparuerit int̾ris. nusquã tam̃ ingła
cȩlesti legimꝰ: nisi postea quã dñs resurrectionis
suȩ pignere uincula soluit inferni. ꝙ pioꝵ animas
eleuauit. Translatꝰ gͦ enoc. raptus helias. ambo
famuli. ambo cũ corpore. S ñ post resurrectio¬
nem. iamcũ manubus mortis & triũpho crucis
uiderant illos angłi. E idõ dñm om̃iũ. pͥmũ ac
solũ de morte triumphantẽ uenire cernentes: tol¬
li portas pnepib impabant cũ adpuracione dicenꝰ¬
tes.Tollite portas pͥncipes ur̃i. & eleuamim pa

Expanded text:
quibus coelum aperitur, non mutantur utique, sed elevantur; quia quibus coelum aperitur, non mutantur utique, sed elevantur; quia non unus homo, sed totus in omnium redemptore mundus intrabat. 8. Translatus erat Enoch , raptus Elias : sed non est servus supra Dominum. Nullus enim ascendit in coelum, nisi qui descendit de coelo . Nam et Moysen, licet corpus ejus non apparuerit in terris, nusquam tamen in gloria coelesti legimus, nisi posteaquam Dominus resurrectionis suae pignore vincula solvit inferni, et piorum animas elevavit. Translatas ergo Enoch, raptus Elias; ambo famuli, ambo cum corpore: sed non post resurrectionem, non cum manubiis mortis, et triumpho crucis viderant illos angeli. 9. Et ideo Dominum omnium primum ac solum de morte triumphantem venire cernentes, tolli portas principibus imperabant, cum admiratione dicentes: Tollite portas, principes, vestri; et elevamini,
Abbreviated transcription (Latin):
atq illũ quẽ dudũ scd̾m carnẽ angustus sepulchri
locus texerat. resurgentẽ ab inferis cęli astra susti¬
nere non possent: hesert̃ etiã celestia opinonis
incerta: Ueniebat enim nob̾ uictor redimitꝰ exu¬
uũs ⁊ in dñs. in templo scõsuo. Preibant angłi¬
& ar tor changłi. mirantes spoliũ ex morte quesi¬
tum. & quãius scirent nichil deo accedere ex carne
potuisse. qr infra dm̃ omĩa sunt : tam̃ trophea cru¬
cis cuiꝰ pͥncipiũ suꝑ humeros eiꝰ. & triumphatoris
ȩterni manubias intuentes: quasi eũ quẽ emise¬
rant cȩli portȩ caꝑe non possent. licet nunquã eiꝰ
capiant maiestatẽ: maiorẽ uiã quȩrebant aliquã
reuertenti. Adeo nichil exinanitꝰ amiserat. Debu¬
it tam̃ nouo uictori. nouũ iter parari. Semꝑenĩ
uictor: tanquã maior & precelsior ẽ. S qͥa ȩterne
sunt iusticiȩ portȩ. eȩdẽq noni & ueteris cestam̃ti.

Expanded text:
atque illum quem dudum secundum carnem angustus sepulcri atque illum quem dudum secundum carnem angustus sepulcri locus texerat, resurgentem ab inferis coeli alta sustinere non possent, haeserunt etiam coelestia opinionis incerto. 6. Veniebat enim novis victor redimitus exuviis, Dominus in templo sancto suo; praeibant angeli et archangeli, mirantes spolium ex morte quaesitum: et quamvis scirent nihil Deo accedere ex carne potuisse, quia infra Deum 523 omnia sunt, tamen tropaea crucis, cujus principium super humeros ejus, et triumphatoris aeterni manubias intuentes, quasi eum quem emiserant coeli portae, capere non possent; licet numquam ejus capiant majestatem, majorem viam quaerebant aliquam revertenti: adeo nihil exinanitus amiserat! 7. Debuit tamen novo victori novum iter parari; semper enim victor tamquam major et praecelsior est: sed quia aeternae sunt justitiae portae, eaedemque novi et veteris Testamenti,
Abbreviated transcription (Latin):
Ions ioeranii michi impe rator
augusie. quaratione sic erraue¬
rit genꝰ hominum. ut de dĩ filio¬
A pleriq uȩ mͥ diuersa sequerent᷑:
nequa quã satis mirum uidet̃
quia errauit humana scientia de suꝑnis. s q script̾is
non detulit obedientiam. Quid enim mirũ si iy steriũ
dĩ patris dñi nr̃i iħu xp̃i. in quo st̃ om̃s thesauri sapi¬
entiȩ & scientiȩ absconditi. ꝑ sapientiã mundi ñpo
tuert̃ homines comp̃hendere. qđ nec angłi cognoscere
tissimis inferna penetrantẽ. nc̃ ab inferis ad cȩle¬
stia resurgentẽ. subito exinanitũ ut habitaret in
nobis. nec unquã imminutũ cũ semꝑ filiꝰ inpatre.
& infilio pat᷑ eẽt: Dubitauit in eo ipse prenuntĩ.
licet ꝑ synagogȩ tẏpũ dubitauit ipse ante dm̃ fa¬
ciem destinatus. Deniq missis discipłis int̾rogat.
Iues qui uenturꝰ es. an aliũ expectamꝰ: Obstupuert᷑
& angłi cȩleste mysteriũ. Unde cli resurgeret dñs.

Expanded text:
onsideranti mihi, Imperator auguste, qua ratione sic erraverit genus hominum, ut de Dei Filio plerique, vae mihi, diversa sequerentur; nequaquam satis mirum videtur quia erravit humana scientia de supernis, sed quod Scripturis non detulit obedientiam. 2. Quid enim mirum, si mysterium Dei Patris et Domini Jesu Christi, in quo sunt omnes thesauri sapietuerunt homines comprehendere, quod nec angeli cognoscere,tissimis inferna penetrantem, nunc ab inferis ad coelestia resurgentem: subito exinanitum, ut habitaret in nobis; nec umquam imminutum, cum semper Filius in Patre, et in Filio Pater esset? 4. Dubitavit in eo ipse Praenuntius, licet per Synagogae typum, dubitavit ipse ante Domini faciem destinatus. Denique missis discipulis, interrogat: Tu es qui venturus es, an alium exspectamus ? 5. Obstupuerunt et angeli coeleste mysterium. Unde cum resurgeret Dominus,
Abbreviated transcription (Latin):
ce secernis : Audis qr uiuit. audis qr sanat. Noligͦ nr̃o
cõparare u̾bo. Si enĩ u̾bũ nr̃m. quȩ ñ obtutu uiderit. ñ
auditu audierit loqͥt᷑. & loquit᷑ tam̃ cognita ꝑ quȩdã
naturȩ humanȩ interna mysteria: quomͦ ñ impius
qui scđ̃m diuinitatẽ in dĩ uerbo & obtutũ quendam cor¬
poreũ exigit & auditũ. & putat qđ ñ possit a se qͥcquã

Expanded text:
s quia vivit, audis quia sanat: noli ergo nostro comparare verbo. Si enim verbum nostrum quae non obtutu viderit, non auditu audierit, loquitur; et loquitur tamen cognita per quaedam naturae humanae interna mysteria: quomodo non impius, qui secundum divinitatem in Dei Verbo et obtutum quemdam corporeum exigit, et auditum: et putat quod non possit
Abbreviated transcription (Latin):
Ꝙ ego sciebã quia sẽꝑ me audis. s ꝓpt̃ turbã quȩ
circ̃stat dixi: ut credant qr tu me misisti. Ut quãus
ex ꝑ sonȩ hõis incarnati susceptione loqueret᷑:
unicatẽ tam̃ pat̾nȩ uoluntatis & oꝑationis ex pͥme¬
meret. qr pat̾ omĩa audit. om̃ia uidet quȩ uult filiꝰ.

Expanded text:
et ego sciebam quia semper me audis: sed propter turbam quae et ego sciebam quia semper me audis: sed propter turbam quae circumstat, dixi; ut credant quia tu me misisti : ut quamvis ex personae hominis incarnati susceptione loqueretur, unitatem tamen paternae voluntatis et operationis exprimeret; quia Pater omnia audit, omnia vide
Abbreviated transcription (Latin):
quit. ẽadẽ & filiꝰ facit similit̾: subiecit. Pat̃ enundil¬
git filiũ. Ergo qđ dix̃ script᷑a. qi ñ potest: ad inse¬
parabilis & indiuiduȩ caritatis retulit unitatem.
Qđ si naturalit̾ est ut uere ẽ. inseparabilis caritas:
inseparabilis utiq ẽ. etiã oꝑatio naturalit̃. Q ĩpossi¬
bile ut opꝰ filii cũ patris ñ conueniat uoluntate: qͣndo
& filiꝰ. & quod loquif᷑ filiꝰ ÷ loquit᷑ & pat̾. sic̃ scriptũ
ẽ. Pat̃ m̃s qui in me manet ipse loqͥt᷑. & oꝑa quȩ ego
facio. ipse facit. Nichil enĩ pat̾ sine uirtute atq sa¬
pientia sua condidit. qr omĩa insapientia fecit sic̃
scriptũ ẽ. Om̃ia in sapientia fecisti. Nichil etiã ds
u̾bũ sine patre fecit. ñ oꝑat᷑ sine patre. ñ sine pact
uoluntate sacroscẽ illi se obtulit salutaris mundi
totiꝰ hostia passioni. ñ sine ꝓpͥa uoluntate mortuos
suscitauit. Deniq lazarũ suscitaturꝰ: leuauit
ocłos sursũ & dixit. Pat̾. gr̃as tͥ ago qr audistime.

Expanded text:
it, eadem et Filius facit similiter, subjecit: Pater enim diligit Filium. Ergo quod dixit Scriptura quia non potest, ad inseparabilis et individuae charitatis retulit unitatem. 68. Quod si naturaliter est, ut vere est, inseparabilis charitas; inseparabilis utique est etiam operatio naturaliter: et impossibile ut opus Filii cum Patris non conveniat voluntate ; quando  Filius: et quod loquitur Filius, loquitur et Pater, sicut scriptum est : Pater meus qui in me manet, ipse loquitur; et opera quae ego facio, ipse facit. Nihil enim Pater sine virtute atque sapientia sua condidit; quia omnia in sapientia fecit, sicut scriptum est: Omnia in sapientia fecisti . Nihil etiam Deus Verbum sine Patre fecit. 69. Non operatur sine Patre, non sine patria voluntate sacrosanctae illi se obtulit salutaris mundi totius hostia passioni, non sine patria voluntate mortuos suscitavit . Denique Lazarum suscitaturus levavit oculos sursum, et dixit: Pater, gratias ago ti
Abbreviated transcription (Latin):
nos gͥ gr̃as agit. neeundẽ patrẽ eundẽq filiũ ẽẽ cre¬
damꝰ. cũ idem opꝰ patris audimꝰ & filii. Nã ut cognosce¬
pes non quasi infirmũ gr̃as egisse. s qͣsi dĩ filiũ semꝑ
sibi diuinã potentiã uindicare: clamauit. Lazare
ueni foras. Imꝑantis utiq uox ista ẽ. ñ p̃cantis. S ut

Expanded text:
 gratias agit; ne eumdem Patrem, eumdemque Filium esse credamus, cum idem opus Patris audimus et Filii. Nam ut cognosceres non quasi infirmum gratias egisse, sed quasi Dei Filium semper sibi divinam potentiam vindicare, clamavit: Lazare, veni foras. Imperantis utique vox ista est, non precantis. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
tis s unitatis ẽ. Ergo nec contumax filiꝰ: ut etiã
de quarta ꝓpositione dicamꝰ. Nichil enĩ consiliariꝰ
filiꝰ fecit: qđ cũ patris ñ conueniat uoluntate.
Deniq uidit pat̾ quȩ fecit filiꝰ: & ꝓbauit qͥa bona
ualde.Sic enĩ habes in genesi. Q dix̃ ds̃. Fiat lux.
hic dixit pat̾. fiat talis lux qualẽ ipse feci. aut fiat
lux quȩ ante non fuerat: Aut filiꝰ qualẽ faceret in.¬
t̾rogauit : S fecit ut uoluit. qualẽ pat̾ eo usq uo.
luit ut ꝓbaret. Ergo nouũ opꝰ filii ẽ. Deinde si rep̾¬
hendit᷑ in filio scd̾m int̃p̃tationes arrianoꝵ: qͥa qđ
uiderit facit. qui utiq scđ̾m script᷑as qđ ñ uiderit fe.

Expanded text:
iam de quarta propositione dicamus; nihil enim consiliarius Filius fecit, quod cum Patris non conveniat voluntate. Denique vidit Pater quae fecit Filius, et probavit quia bona valde. Sic enim habes in Genesi: Et dixit Deus: Fiat lux, hic dixit Pater: Fiat talis lux, qualem ipse feci: aut fiat lux, quae ante non fuerat: aut Filius qualem faceret, interrogavit? Sed fecit, ut voluit, qualem Pater usque eo voluit, ut probaret. Ergo novum opus Filii est. 65. Deinde si reprehenditur in Filio secundum interpretationes Arianorum quia quod viderit, fecit, qui utique secundum Scripturas
Abbreviated transcription (Latin):
litatis oraret Num debilis dñs uirtatũ. cũ illumi¬
naret cecos. inclinatos erigeret. mortuos suscitaret.
uotis nr̃is medicina ỹcurreret. effectus orantis cu¬
raret. & fimbriȩ mundaret attactꝰ: Nisi forte debi¬
litatẽ illã impĩ putabatis. qnͣdo uulnera uidebatis.
illiꝰ ulla debilitas. ex quo uita om̃iũ ꝓfluebat. Un¬
de & ꝓpħa dixit. Liuore es nos sanati sumꝰ. An qui in
uulnere debilis non erat. erat in maiestate: Quomͦ
quęro. Cũ demoniis imꝑaret. & eis peccata dimitte¬
ret. an cũ rogaret patre: Quo loco fortasse dicant.
Quomͦ pat̃ & filiꝰ unũ st̃. si filiꝰ nc̃ imꝑat. nc̃ p̃cature
eadẽ similit̾ & filiꝰ facit. Infirmꝰ ñ ẽ: qr & si in car¬
ne infirmatꝰ ẽ. ꝓpt̾ peccata nr̃a. tam̃ illa nr̃a erat
in eo pacis eruditio. sic̃ scͥptũ ẽ : ñ sue maiestatis in¬
firmitas. Deniq ut scias qr scđm hominẽ rogat. diummi¬

Expanded text:
litatis oraret? Num debilis Dominus virtutum, cum illumilitatis oraret? Num debilis Dominus virtutum, cum illuminaret caecos, inclinatos erigeret , mortuos suscitaret , votis nostris medicinae praecurreret effectus, orantes curaret, et fimbriae mundaret attactus ? 54. Nisi forte debilitatem illam, impii, putabatis, quando vulnera videbatis. illius ulla debilitas, ex quo omnium vita profluebat. Unde et propheta dixit: Livore ejus nos sanati sumus . An qui in vulnere debilis non erat, erat in majestate? Quomodo quaere. Cum daemoniis imperaret, et reis peccata dimitteret; an cum rogaret Patrem? 55. Quo loco fortasse dicant: Quomodo Pater et Filius unum sunt, si Filius nunc imperat, nunc precatur? eadem similiter et Filius facit: infirmus non est, quia etsi in carne infirmatus est propter peccata nostra, tamen illud nostrae erat in eo pacis eruditio, sicut scriptum est, non suae majestatis infirmitas. 56. Denique ut scias quia secundum bominem rogat, divini
Abbreviated transcription (Latin):
mitatẽ corporis facere aliqͥd possit: ñ potest tam̃
facere ꝑ imꝑiciã uł impotentiã. ut aut in doctus
aut seruus. Quas gͥ harũ quas enumeraitimꝰ impos¬
sibilitatũ causas. uc qrͣtũ interim sequestremꝰ. filio
dĩ existimas conuenire : Nunqͥd insensibilis ꝑ naturã.
& immobilis sic̃ lapis: Lapis qͥdẽ ÷ impũs in ruinã.
fidelib angularis s ñ insensibilis. supra quẽ fideliũ
popłoꝵ sensibiliũ edificant᷑ affectꝰ. Non immobilis
petra.Bibebant enĩ ex consequenti petra. petra autẽ
erat xp̃c. Non gͦ pat̾nũ opꝰ. ꝑ nat᷑e distantiã impossi¬
bile xp̃o. Nunqͥd forte ꝑ debilitatẽ impossibile ei aliqͥd
existimamꝰ: S ñ ille debilis. qͥ al ioꝵ debilitates im¬
ꝑiali sermone sanabat. An debilis uidebat᷑. cũ para¬
lytico p̃cipiens: tolle grabatũ tuũ & ambula: sanita¬
tis iam mandabat officiũ. cũ adhuc ille remediũ debi¬

Expanded text:
mitatem corporis facere aliquid possit; non potest tamen mitatem corporis facere aliquid possit; non potest tamen facere per imperitiam vel impotentiam, ut aut indoctus, aut servus. 52. Quis igitur harum, quas enumeravimus, impossibilitatum causas, ut quartam interim sequestremus, Filio Dei existimas convenire? Numquid in sensibilis per naturam, et immobilis, sicut lapis? Lapis quidem est impiis in ruinam, fidelibus angularis. Sed non insensibilis, supra quem sensibilium populorum fideles aedificantur affectus. Non immobilis petra: Bibebant enim ex consequenti petra; petra autem erat Christus . Non ergo paternum opus per naturae distantiam impossibiexistimamus? Sed non ille debilis, 531 qui aliorum debilitates imperiali sermone sanabat. An debilis videbatur, cum paralytico praecipiens: Tolle grabatum tuum, et ambula , sanitatis jam mandabat officium, cum adhuc ille remedium debi
Abbreviated transcription (Latin):
& animi firmitatẽ. qđ ꝑ definitionẽ immutabi¬
lis ꝓpositi. & constantis ꝑ seuerantiã uoluntatis atq
amiciciȩ fidẽ. sit impossibile mutari. S ut hec eui¬
dentiꝰ possimꝰ aduertere: ꝑ exempla nob̾ disputatio
dirigat᷑. Impossibile ẽ. ut auis sapientiȩ disciplinã
aliquã assequat᷑ aut artẽ. Impossibile ẽ. & lapidẽ pro¬
dire qͦquã. Impossibile ÷ enĩ lapidẽ moueri. nͥ motu
moueat᷑ alteriꝰ. Non potest gͦ lapis ꝑ seipsũ moueri.
ꝙ transire de loco. Non potest etiã aqͥla humanis im¬
bui disciplinis. Habes unã speciẽ. cui impossibilita¬
tis causa. natura ẽ. Impossibile ÷ & debili facere oꝑa
robusti. S huic alia impossibilitatis ẽ. causa. Quod
Causa gͥ huic qͦq impossibilitati infirmitas. Alia
gͦ impossibilitatis hȩc species. qm a faciendi possibi¬
litate. corporis infirmitate reuocat᷑. Tercia qͦq
impossibilitatis ẽ. causa. cũ etiã ꝑnaturã qͥs & fir¬

Expanded text:
itionem immutabilis propositi, et constantis perseverantiam voluntatis atque amicitiae fidem sit impossibile mutari. 49. Sed haec ut evidentius possimus advertere, per exempla nobis disputatio dirigatur. Impossibile est ut avis sapientiae disciplinam aliquam assequatur aut artem: impossibile est possibile est enim lapidem moveri, nisi motu moveatur alterius: non potest ergo lapis per se ipsum moveri, et transire de loco. Non potest etiam aquila humanis imbui disciplinis. Habes unam speciem, cui impossibilitatis causa natura est. 50. Impossibile est et debili facere opera robusti; sed huic alia impossibilitatis causa est; quod Causa igitur huic quoque impossibilitati infirmitas. Alia ergo impossibilitatis haec species; quoniam a faciendi possibilitate, corporis infirmitate revocatur. 51. Tertia quoque impossibilitatis est causa, qua etiamsi per naturam quis, et fir
Abbreviated transcription (Latin):
dabat. huius fidem firmare ñ pot̾at. quẽ cũ petrã
dicit. firmaintũ eccłȩ iudicauit: Quandogͥ roget. qͣn¬
bilitatis uacare iã cernimꝰ. qđ neq insensibilis. ne¬
q infirma potest e̾e. dĩ uirtꝰ. Nunqͥd terciũ ꝓfertis
in mediũ. qđ quasi imꝑitꝰ. sine magistro nichil facere
possit. aut seruus sine dño: Ergo m̃titꝰ es dñe iesu.
qui te magistrũ & dñm ipse dixisti. & fefellisti disci¬
pulos tuos dicens. uos uocatis me magistrũ & dñm.
& benefacitis. sũ & enim: S ñ falleres ueritas. eos pre-¬
sertim quos amicos uocasti. Iam̃ si ut imꝑitũ te ab arti¬
fice secernunt: uidero utrũ tͥ÷ hoc ÷ dĩ sapientiȩ:
dicant ꝑitiã defuisse. unitatẽ tam̃ substantiȩ int̾ te
& patrẽ separare ñ posst̃. Artificẽ nanq ab imꝑito:
imprudentia ñ nat᷑a secernit.S ñ in patre artificium.
neq inte insipientia. Non ÷ enim insipiens sapientia.
Ergo sineq insensibilis in filio nat᷑a. neq debilitas. neq

Expanded text:
rmare non poterat; quem cum petram dicit, firmamentum Ecclesiae indicavit? Quando igitur roget, quanbilitatis vacare jam cernimus, quod neque insensibilis, neque infirma potest esse Dei virtus. Numquid tertium profertis in medium, quod quasi imperitus sine magistro facere nihil possit, aut servus sine domino? Ergo mentitus es, Domine Jesu, qui te et magistrum, et dominum ipse dixisti; et fefellisti discipulos tuos, dicens: Vos vocatis me magistrum et dominum, et bene dicitis; sum etenim . Sed non falleres, veritas, eos praesertim quos amicos vocasti. 58. Tamen si ut imperitum te ab artifice secernunt, viderint ut tibi, hoc est, Dei sapientiae dicant peritiam defuisse; unitatem tamen substantiae inter te et Patrem separare non possunt. Artificem namque ab imperito imprudentia, non natura secernit: sed non in Patre artificium, neque in te insipientia; non est enim insipiens sapientia. 59. Ergo si neque insensibilis in Filio natura, 532 neque debilitas, neque
Abbreviated transcription (Latin):
putatione p̃stituunt: quas ab ipsis tam̃ phyloso¬
phis scimꝰ irrisas. Si aut̃ ex te ipse fecisti: uana ẽ. as¬
sertio ꝑfidoꝵ. quȩ auctori om̃iũ cui suppetit ex se
faciendi magisteriũ. tribuit discendi profectũ. Qđ
pũ quo se suo furore p̃cipitent. cũ scriptũ sit. Dũ qͥ
non fecert̃ cęlũ & t̾ram. ꝑ eant. Pibit gͦ arriani. qui

Expanded text:
putatione praestituunt, quas ab ipsis tamen philosoputatione praestituunt, quas ab ipsis tamen philosophis scimus irrisas. Si autem ex te ipse fecisti, vana est assertio perfidorum, quae auctori omnium, cui suppetit ex se faciendi magisterium, tribuit discendi profectum. 47.nsiderent impii quo se suo furore praecipitent, cum scriptum sit: Dii qui non fecerunt coelum et terram, pereant . Peribit ergo, Ariane, qui
Abbreviated transcription (Latin):
ista quȩ memorauimꝰ atẽ gesta : ñ fecit pat̾. s sine
exemplari pat̾ni oꝑis. ad redim̃dũ tuo sanguine
mundũ solus immaculatꝰ ex aluo uirginis ꝓ cessisti.
Acne forte incarnationis tantũmͦ putent seque¬
strandũ eẽ. mẏsteriũ. licet cũ dict̃. non pocest fui
a se facere qͥcquã. nichil excipiant. ita ut &e qͥdam
impiꝰ dixerit. nec culicẽ facere potest: tã temera¬
pio ausu petulantiq sermone maiestatẽ suꝑnȩ
iurtutis irridens: dic dñe iħu. quã t̾ram sine
te pat̾ fecerit. Cęlũ enim sine tẽ ñ fecit. qr scͥptũ
qr scͥptũ ẽ. Om̃ia ꝑ ipsũ facta st̃. & sine ipso factũ
e. nichil. Nam si aliquid sine te deo uerbo pat̾ fecit:
nongͦ om̃ia facta ꝑ u̾bũ. & euangłista m̃tit᷑. Qa si
utiq quȩ ñ uidisti a patrefacta. ate ipse fecisti.
isi forte phylosophicas tͥ ideas. platonica illa dis¬

Expanded text:
ista, quae memoravimus a te gesta, non fecit Pater: sed sine ista, quae memoravimus a te gesta, non fecit Pater: sed sine exemplari paterni operis, ad redimendam tuo sanguine salutem mundi, solus immaculatus ex alvo Virginis processisti. 45. Ac ne forte incarnationis tantummodo putent sequestrandum esse mysterium licet cum dicunt: Non potest Filius a se facere quidquam , nihil excipiant, ita ut et quidam impius dixerit: Nec culicem facere potest, tam temerario ausu, petulantique sermone majestatem supernae virtutis irridens, dic, Domine Jesu, quam terram sine te Pater fecerit? Coelum enim sine te non fecit, quia scriptquia scriptum est: Omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil . Nam si aliquid sine te Deo Verbo Pater fecit, non ergo omnia facta per Verbum, et evangelista mentitur. Quod si utique quae non vidisti a Patre facta, a te ipse fecisti. Nisi forte philosophicas tibi ideas Platonica illa dis
Abbreviated transcription (Latin):
sapientes. Ita etiã uirtꝰ ẽ. non quasi ꝑ infirmitatẽ
consecutꝰ increm̃ta uirtutis: s ipse uirtꝰ qui uir cutꝰ
fortib largiat᷑. Quomꝰ gͦ uirtꝰ. qͣsi urisiurandi at
dã repetitione confirmas. qđ nichil facere potes.
nisi qd facientẽ patrẽ uideris. fecisti mundũ. łsun¬
quid alterũ mundũ pat̾ tuus fecit. quẽ quasi ad exẽ¬
plar acceꝑis: Ergo necesse ÷ fateant᷑ impũ aut dues
aut certe multos ẽẽ. mundos. qđ philosophi assert̃:
ut se etiã in hoc errore gentilitatis inuoluant. di
si uolunt uerũ sequi: dicant sine exẽplarite fecise
tũ uideris ambulantẽ. Ego enĩ nescio. Ego hoc de
patre credere sacrilegũ puto: qui te solũ carnem
assũpsisse cognoui. Quando uideris in nuptũs patrẽ
aquã in uina uertentẽ. S solũ te unigenitũ filium
legi ex patre natũ. solũ te ex sp̃u scõ accepi & uirg¬
ne. scđm incarnationis sacram̃ta generatũ. Crgo

Expanded text:
sapientes: ita etiam virtus est, non quasi per infirmitatem sapientes: ita etiam virtus est, non quasi per infirmitatem consecutus incrementa virtutis, sed ipse virtus, qui virtutem foradam repetitione confirmas quod nihil facere potes, nisi quod facientem Patrem videris. Fecisti mundum, numquid alterum mundum Patrem tuus fecit, quem quasi ad exemplar acceperis? Ergo necesse est fateantur impii aut duos, aut certe multos esse mundos, quod philosophi asserunt; ut se etiam in hoc errore gentilitatis involvant. Aut si velint verum sequi, dicant sine exemplari te fecisstum videris ambulantem ? Ego enim nescio, ego hoc de Patre credere sacrilegum puto, qui te solum carnem assumpsisse cognovi. Quando videris in nuptiis Patrem aquam in vina vertentem ? Sed solum te unigenitum Filium legi ex Patre natum, solum te ex Spiritu sancto accepi et Virgine secundum incarnationis sacramenta generatum . Ergo
Abbreviated transcription (Latin):
ut illoꝵ qͦq argum̃ta discutiamꝰ: quero ut respo¬
deant. utrũ uideat filiꝰ oꝑa patris. Uidet itaq an
non: Uidet. Ergo & facit. Si facit: desinant omn¬
potentẽ negare. quẽ omĩa posse facere quȩ patrẽ
facientẽ uiderit conficent᷑. Quid ÷ aut̃. iuderit.
Corporaliũne aliqͥs uisus oculoꝵ ẽ : S si hoc defilio
uelint dicere: corporales etiã in patre iusus opatio¬
nis ostendent. ut facientẽ uideat qd̃ ipse facturꝰ et
Quid est autẽ. ñ potest filiꝰ facere a se quicquã
Hoc int̾rogemꝰ. hoc consideremꝰ. Estg̃ aliqͥd ĩ posib
le dĩ uirtuti atq sapientiȩ: Hoc ÷ enĩ di filiꝰ. qͥuti¬
q ñ alienã accepit fortitudinẽ. S quẽ admodũ uita
ẽ. non aliena uiuificatione subnixus. s alios uiusi¬
cans. qr ipse uita ẽ: ita etiã sapientia ẽ. non quasi in¬
sipiens accipiens sapientiã. s qui de suo alios facit er

Expanded text:
ut illorum quoque argumenta discutiamus, quaero ut respout illorum quoque argumenta discutiamus, quaero ut respondeant, utrum videat Filius opera Patris. Videt itaque, an non? Si videt, ergo et facit: si facit, desinant omnipotentem negare, quem omnia posse facere, quae Patrem facientem viderit, confitentur. 41. Quid est autem, viderit? Corporaliumne aliquis usus oculorum est? Sed si hoc de Filio velint dicere, corporalis etiam in Patre usum operationis ostendent; ut facientem videat, quod ipse facturus est. 42. Quid est autem: Non potest Filius facere a se quidquam? Hoc interrogemle Dei virtuti atque sapientiae? Hoc est enim Dei Filius, qui utique non alienam accepit fortitudinem, sed quemadmodum vita est, non aliena vivificatione subnixus, sed alios vivificans; quia ipse vita est: ita etiam sapientia est, non quasi insipiens accipiens sapientiam, sed qui de suo alios faciat esse
Abbreviated transcription (Latin):
ut se a creaturis separaret. & ad didit. & istim nob̾:
ut etiã hic suã potentiã & patris a nob̾ secerneret.
Ut quod nos inpatre & filio unũ sumꝰ. ñ nat᷑e uide¬
atur e̾ẽ s gr̾ȩ. Qđ aut̃ filiꝰ & pat̾ unũ st̃: ñ hoc filius
accepisse ꝑgr̃am. sed naturaliter ut filiꝰ possidere cre
Liuo rursus obiciunt. asserentes¬
unam atq eandẽ potestatẽ filũ & patris ẽẽ.
nõn posse. qr ipse dixit. Am̃ am̃ dico uobis: ñ potest
filiꝰ facere ase qͥcquã: nͥ quod uiderit facientẽ patrẽ.
Itaq nichil ex se fecisse filiũ dicunt. nec facere pos¬
se: nisi quod uiderit facientẽ patrẽ. Oprescia sapien¬
tia infideliũ argum̃toꝵ. quȩ subiecit qd solueret qur¬
stionẽ. addendo quod sequit᷑: qr quȩcq ille fecerit a¬
dem & filiꝰ facit similit̃. Hoc nempe sequit᷑. Cur eri
scriptũ ẽ. eadẽ filiꝰ facit & non alia. nisi ut in filiom
tatem ñ imitationẽ pat̾ni oꝑis estimares: S tab̃

Expanded text:
ut se a creaturis separaret. Et addidit: Et isti in nobis , ut etiam hic suam potentiam et Patris a nobis 528 secerneret, ut quod nos in Patre et Filio unum sumus, non naturae videatur esse, sed gratiae: quod autem Filius et Pater unum sunt, non hoc Filius accepisse per gratiam, sed naturaliter ut Filius possidere creliud rursus objiciunt, asserentesunam atque eamdem potestatem Filii et Patris esse non posse, quia ipse dixit: Amen, amen, dico vobis, non potest Filius facere a se quidquam, nisi quod viderit Patrem facientem . Itaque nihil ex se fecisse Filium dicunt, nec facere posse, nisi quod viderit facientem Patrem. 39. O praescia sapientia infidelium argumentorum! quae subjecit quod solveret, quaestionem, addendo quod sequitur: Quia quaecumque ille fecerit, eadem et Filius facit similiter ; hoc nempe sequitur. Cur ergo scriptum est: Eadem facit Filius, et non talia; nisi ut in Filio unitatem, non imitationem paterni operis aestimares? 40. Sed tamen
Abbreviated transcription (Latin):
discutere. quȩ questiones magis prestant quã edifica¬
tionẽ dĩ quȩ ÷ in fide : S argum̃tis. argum̃ta res¬
firmationẽ tuȩ inepte ꝓpositionis: ñ piget etiã
ridicula deriuare. Quomͦ gͦ uidet filiꝰ patrem:
Uidet quomͦ qͥs picturã quã ꝑ nat᷑am imitari non
potest: Non utiq sic uidet dĩ filiꝰ. Uidet paruulus.
uri oꝑa maioris: s imitari ñ potest. Non sic utiq

Expanded text:
quae quaestiones magis praestant, quam aedificationem Dei, quae est in fide ? Sed argumentis argumenta resfirmationem tam ineptae propositionis, non piget etiam ridicula derivare. 61. Quomodo ergo videt Filius Patrem? Videt equus picturam, quam per naturam imitari non potest: non utique sic videt Filius. Videt parvulus viri opera majoris, sed imitari non potest: n
Abbreviated transcription (Latin):
similis sit hominibꝰ. qui diuinitate cũ patre unũ ẽ.
discipłis suis dixerit. ut sint unũ sic̃ & nos unũ sum̾:
Pro testimonio enĩfidei positũ ẽ: licet ab arrianis ad
argum̃tũ ꝑfidiȩ deriuet᷑. Ꝙenĩ qm tociens lectã ne¬
gare ñ queunt unitatẽ: extenuare conant᷑. ut ta¬
lis uideat᷑ diuinitatis unitas int̃ patrẽ & filium. qͣ¬
lis est int̃ homines unitas deuotionis & fidei. Licet
etiã int̾ ipsos homines unitas naturȩ sit ex cõmuni¬
tate naturȩ. Unde & illud aꝑtissime soluit᷑. qd̾ exte¬
nuatione dñicȩ unitatis obicere consuert̃. qr sc̃ptũ
ẽ: qui aut̃ plantat & qui rigat unũ ft̃. Hoc arrian
si saꝑent: ñ obicerent. Quom̃ enĩ negare conant᷑ ꝙ¬

Expanded text:
similis sit hominibus, qui in divinitate cum Patre unum est ; discipulis suis dixerit: Ut sint unum, sicut et nos unum sumus ? Pro testimonio enim fidei positum est, licet ab Arianis ad argumentum perfidiae derivetur. Etenim quoniam toties lectam negare non queunt unitatem, extenuare conantur; ut talis videatur divinitatis unitas inter Patrem et Filium, qualis est inter homines unitas devotionis et fidei: licet etiam inter ipsos homines unitas naturae sit ex communitate naturae. 34. Unde et illud apertissime solvitur, quod ad extenuationem Dominicae unitatis objicere consuerunt, quia scriptum est: Qui autem plantat, et qui rigat, unum sunt . Hoc Ariani, si saperent, non ob