comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Compłibꝰq treuiris interftĩs & ger¬
nos redigit insiam potestarem. atq
inhiis surum heduum. qͥ & uirtutem
& gñis summã nobłitatem. habebat. so¬
lusq ex hedius ad id tp̃s ꝑ manserat in
armis. Ea re cognita cesar cũ ĩ om̃ib
ꝑtib gallie bene res geri uider& iudi¬
careq suꝑioribꝰ estuus galliam deuic¬
tam subactamq ẽẽ. aquitaniã ñqm
adisset. ꝑ publium crassum qͣd̾ã exꝑ
te deuicisset: cũ duabꝰ legionibꝰ m eã
ꝑtem gallie est ꝓfectꝰ. ut ibi extrem̃
tempꝰ consumeret estiuoꝵ. Qmͣ rem
sicuti cet̾a cełiter felicĩtq confecit.
slamq om̃s aqͥtame ciuitates. legatos
ad cesarem miserunt. obsidesq ei dede¬
runt. Qͥb rebꝰ gestis. ip̃e equitũ p̾si¬
dio narbonem ꝓfectus est. exercitũ
ꝑ legatos inbiberna deduxit. qͣtuor le¬
giones ibelgio collocauit. cũ marco
uatinio legatis. duas legiones mhe¬
duos deduxit. quoꝵ mom̃i gatlia
suminam ẽẽ auctoritatem sciebat.

Expanded text:
Treveris interfectis et Gervos redigit in suam potestatem atque in his Surum Aeduum, qui et virtutis et generis summam nobilitatem habebat solusque ex Aeduis ad id tempus permanserat in armis. Ea re cognita Caesar, cum in omnibus partibus Galliae bene res geri videret iudicaretque superioribus aestivis Galliam devictam subactamque esse, Aquitaniam numquam adisset, per Publium Crassum quadam ex parte devicisset, cum duabus legionibus in eam partem Galliae est profectus, ut ibi extremum tempus consumeret aestivorum. Quam rem sicuti cetera celeriter feliciterque confecit. Namque omnes Aquitaniae civitates legatos ad Caesarem miserunt obsidesque ei dederunt. Quibus rebus gestis ipse equitum praesidio Narbonem profectus est, exercitum per legatos in hiberna deduxit: quattuor legiones in Belgio collocavit cum M. Vatinio legatis, duas legiones in Aeduos deduxit, quorum in omni Gallia summam esse auctoritatem sciebat,
Abbreviated transcription (Latin):
diana p̾lia inconspectu utroꝵq cas¬
troꝵ que ad uada tñsitqꝰs fiebant palu¬
dis. Qͣ contentõne germani. qͦs
ꝓpt̾ea cesar tnͣd uxerat renũ. ut egͥaibꝰ
int̾pofitis p̾liarent᷑. Cũ constancius
uniuersi paludem tnͣssissent. paueĩꝙ¬
inresistendo interfectis. ꝑtinaciꝰ reli¬
qm multitudinem essent insecuti:
ꝑt̾riti ñ solum hii qͥ aut cõminꝰ oppri¬
mebant᷑. aut emns uulnerabantur

Expanded text:
diana proelia in conspectu utrorumque casdiana proelia in conspectu utrorumque castrorum, quae ad vada transitusque fiebant paludis. Qua contentione Germani, quos propterea Caesar traduxerat Rhenum ut equitibus interpositi proeliarentur, cum constantius universi paludem transissent paucisque resistentibus interfectis pertinacius reliquam multitudinem essent insecuti, perterriti non solum ei qui aut comminus opprimebantur aut eminus vulnerabantur,
Abbreviated transcription (Latin):
eoꝵ sine dimicatõne ꝑnitõsa. nͨ locũ
munitõnibꝰ clandi cuiꝰ mali sors inci¬
dit remis qͥbꝰ ille dies fungendi mu¬
neris obuenerat. Namq hi cũ repen¬
te hostium eqͥtes animaduertissent.
ac nũo suꝑiores paucitatem contẽp¬
sissent. cupidiꝰ insecuti. peditibꝰ sũt
undiq curꝯdati. Qͦ facto ꝑtͣbati. ce¬
łiuis qmͣ consuetudo fert equestris p̃¬
liĩ se receꝑunt. amisso uertisco pͥnci¬
pe ciuitatis p̃fecto eqͥtum. qͥ cũ uix
equo ꝓpt̾ etatem posset uti. tamen
consuetudine ganloꝵ neq etatis ex¬
cꝰatõne insuscipienda p̾fectura usus
erat. neq dimicari sine se uoluerat.
Inflãmant᷑ atq incitant᷑ hostiũ ani¬
mi scdo p̾lio. pͥncipe & pͣfecto remoꝵ
interficto: nr̃iq decrm̃to admonẽt᷑.
diugenciꝰ expłoratis locis statõnef d̾e¬
ponere. ac moderaciꝰ cedentẽ inseqͥ
hostem. Nõ int̾mittunt᷑ int̾im coti¬

Expanded text:
eorum sine dimicatione perniciosa nec locum eorum sine dimicatione perniciosa nec locum munitionibus claudi nidit Remis, quibus ille dies fungendi muneris obvenerat. Namque hi, cum repente hostium equites animadvertissent ac numero superiores paucitatem contempsissent, cupidius insecuti peditibus undique sunt circumdati. Quo facto perturbati celerius quam consuetudo fert equestris proeli se receperunt amisso Vertisco, principe civitatis, praefecto equitum; qui cum vix equo propter aetatem posset uti, tamen consuetudine Gallorum neque aetatis excusatione in suscipienda praefectura usus erat neque dimicari sine se voluerat. Inflantur atque incitantur hostium animi secundo proelio, principe et praefecto Remorum interfecto, nostrique detrimento admonentur diligentius exploratis locis stationes disponere ac moderatius cedentem insequi hostem. Non intermittunt interim coti
Abbreviated transcription (Latin):
posse defendi. Int̾im crebro paucis ut
iesta contẽdebat᷑. qmͣ tam̃ paludem
ñ ninqͣm aut nr̃a auxilia. aut gal¬
loꝵ germanoꝵq tͣnsibant. acriꝰq hos¬
tes inseq̃bant᷑ aut uicissim hostes eodẽ
tnsg̾ssi. nr̃os longiꝰ summouebãt. Ac¬
cidebat aũ cotidianis pabulatõnib
id qd̾ accid̾e erat necc̃e. cũ raris deiec¬
tisq ex edificiis pabulũ conqͥrerecur.
Ut impeditis locis. disꝑsis pabula¬
toriis circũuenirent᷑. Qͤ res & si me¬
diocre detͥm̃toꝵ ium̃toꝵ & seruorũ.
nr̃is afferebat. Tam̃ stultas cogitõnes
maitabat barbãꝵ. atq eo magis qd
cõmiꝰ quem p̾tectum ad auxilia ger¬
manoꝵ accersienda docui cũ eqͥtibus
uenerat. Qͣ tamaesi num̾o ñ am¬
plus erant qͥngenti. tam̃ germanoꝵ
ad uentu barbari nitebantur. Cesar
cũ animaduerteret hostem cõmpłes
dies castris palute ⁊ locis nat᷑a mu¬
nitis se tenere. neq oppugnare castra

Expanded text:
posse defendi. Interim crebro paucis utrposse defendi. Interim crebro paucis utrriecta contendebatur; quam tamen paludem nonnumquam aut nostra auxilia Gallorum Germanorumque transibant acriusque hostes insequebantur, aut vicissim hostes eadem transgressi nostros longius summovebant. Accidebat autem cotidianis pabulationibus id quod accidere erat necesse, cum raris disiectisque ex aedificiis pabulum conquireretur, ut impeditis locis dispersi pabulatores circumvenirentur; quae res, etsi mediocre detrimentum iumentorum ac servorum nostris adferebat, tamen stultas cogitationes incitabat barbarorum, atque eo magis, quod Commius, quem profectum ad auxilia Germanorum arcessenda docui, cum equitibus venerat; qui, tametsi numero non amplius erant quingenti, tamen Germanorum adventu barbari nitebantur. Caesar, cum animadverteret hostem complures dies castris palude et loci natura munitis se tenere neque oppugnari castra
Abbreviated transcription (Latin):
qmͣ late patente. castra castris hostiũ
confert. Nec imꝑat uallo pedũ duode¬
cim munire. Loriculam ꝓ hac ratõne
eiꝰ altitudinis medificari. fossam du¬
plicem pedum denum qͥnum. laterib
depͥmi derectis. turres excitari crebras
ĩ altitudinẽ tͥum tabulatoꝵ. pontibus
traiectis constratisq coniungi. quoꝵ
frontes uiminea luricula mimirent᷑
ut ab hostibꝰ dupplici fossa. dupplici pro¬
pugnatoꝵ ordine defenderent᷑. Quoꝵ
alter ex pontib quo tucior altitudine
ẽẽt hoc audaciꝰ longuisq ꝑmitteret
tela. Alter qͦ ꝓpior hostem uallo collo¬
catꝰ ẽẽt. ponte ab incidentib telis tege¬
ret᷑. Portis fores altõresq turres impo¬
suit. Huiꝰ munitõnis dupplex erat cõ¬
siitum. Namq & oꝑm magnitudĩem
& timorem suum sꝑabat fiduciam bar¬
baris allat᷑um: & cũ pabulu̾tũ frum̃¬
tatumq longiꝰ ẽẽt ꝓfi ciscendũ. par¬
uis copiĩs castra munitõne ip̃a indebat

Expanded text:
quam late patente castra castris hostium quam late patente castra castris hostium confert. Haec imperat vallo pedum XII muniri, loriculam pro hac ratione eius altitudinis inaedificari; fossam duplicem pedum denum quinum lateribus deprimi directis; turres excitari crebras in altitudinem trium tabulatorum, pontibus traiectis constratisque coniungi, quorum frontes viminea loricula munirentur; ut ab hostibus duplici fossa, duplici propugnatorum ordine defenderentur, quorum alter ex pontibus, quo tutior altitudine esset, hoc audacius longiusque permitteret tela, alter, qui propior hostem in ipso vallo collocatus esset, ponte ab incidentibus telis tegeretur. Portis fores altioresque turres imposuit. Huius munitionis duplex erat consilium. Namque et operum magnitudinem et timorem suum sperabat fiduciam barbaris allaturum, et cum pabulatum frumentatumque longius esset proficiscendum, parvis copiis castra munitione ipsa videbat
Abbreviated transcription (Latin):
lio. rebꝰ hisc que adse ẽẽnt delate om̃i¬
b expositis. animos multitudmis con¬
firmat. si forte hostes tͥum legionum
numo poss elc̾e addimicandũ. Ag¬
minis ordinem ita constituit. Ut ie
pedim̃ta. Deinde oĩm impelim̃toꝵ
agnen quod tam̃ erat mediocre ut m
expeditõnib eẽ consueuit. cogeret xͥ.
ne maioris multitudmis spͥes accid̾e
hostibꝰ posset: qmͣ ip̃i depoposcissent.
Hac ratõne pene quadrato agmime
instructo. in conspectu hostiũ cełiuis
opmione eoꝵ ex̾citum adducit. Cum
repente instructas uelut inacie cerdo
gradu legiones accedere galli uidert̾.
qꝵ erant ad cesarem plena fiducie ꝯ¬
siuia ꝑlata. siue certaminis ꝑicło. si¬
ue subito aduentii. seu expectatõne
ifr̃i consilii: copias instruut ꝓ cast
si loco suꝑiore disceount. Cesar & si
dimicare optauerit. cam̃ ad mirit
tantam mustitũdinem hostiũ. Ualle
intermissa magis in altitudinẽ depͤssa

Expanded text:
 eis quae ad se essent delatae omni eis quae ad se essent delatae omnibus expositis animos multitudinis confirmat. Si forte hostes trium legionum numero posset elicere ad dimicandum, agminis ordinem ita constituit, ut legpedimenta, deinde omnium impedimentorum agmen, quod tamen erat mediocre, ut in expeditionibus esse consuevit, cogeret undecima, ne maioris multitudinis species accidere hostibus posset quam ipsi depoposcissent. Hac ratione paene quadrato agmine instructo in conspectum hostium celerius opinione eorum exercitum adducit. Cum repente instructas velut in acie certo gradu legiones accedere Galli viderent, quorum erant ad Caesarem plena fiduciae consilia perlata, sive certaminis periculo sive subito adventu sive exspectatione nostri consili copias instruunt pro castris nec loco superiore decedunt. Caesar, etsi dimicare optaverat, tamen admiratus tantam multitudinem hostium valle intermissa magis in altitudinem depressa
Abbreviated transcription (Latin):
stitussse aũ belluatos oĩm pͥncipũ cõ¬
sensu. fũma plebis cupiditate. si ut
dr̃et᷑ cesar cũ trib legionib ueniret.
offerrent se ad dimicandũ. ne mise¬
riore ac duriore postea conditõne. cũ
toto ex̾citu decertare cogerent᷑. sima¬
iores copias adouceret.⁊ meo locoꝑ
maneret. quẽ delegissent. Pabmlatoe
autem q̃ ꝓpter anni tempꝰ tum ꝯcigna
timo disiecta eẽt & frim̃tatõne ⁊ reliqͦ
cõmeatu ex insidũs ꝓhibere romanos.
Qe cesar consencientibꝰ płisꝰ cũ cognouiᷤ¬
set. atq ea qͥ ꝓponerentur consilia ple¬
na prudencie. longeos atemitate bar¬
baroꝵ remota eẽ iuclicaret: om̃ibꝰ rebꝰ
inseruiendũ statuit. quo cełius hos¬
tes contempta suaꝵ paucitate ꝓdiret
in aciem. Singłaris enĩ uirtutis.
uam. nonam habebat. Sũme spei
delecteq uuentis. Undecima q̃ octauo
iam stipentio. tam̃ in collatõne reliqͣ¬
rum nõ dũ eandẽ uetꝰtatis ac uirtutis
ceꝑat opmionẽ. Itaq aduocato consi¬

Expanded text:
Bellovacos omnium principum consensu, summa plebis cupiditate, si, ut diceretur, Caesar cum tribus legionibus veniret, offerre se ad dimicandum, ne miseriore ac duriore postea condicione cum toto exercitu decertare cogerentur; si maiores copias adduceret, in eo loco permanere quem delegissent, pabulatione autem, quae propter anni tempus cum exigua tum disiecta esset, et frumentatione et reliquo commeatu ex insidiis prohibere Romanos. Quae Caesar consentientibus pluribus cum cognosset atque ea quae proponerentur consilia plena prudentiae longeque a temeritate barbarorum remota esse iudicaret, omnibus rebus inserviendum statuit, quo celerius hostis contempta sua paucitate prodiret in aciem. Singularis enim virtutis III, VIIII habebat, summae spei delectaeque iuventutis XI, quae octavo iam stipendio tamen in collatione reliquarum nondum eandem vetustatis ac virtutis ceperat opinionem. Itaqu
Abbreviated transcription (Latin):
Qͥs qͦq pacto agi placeat occulte int̾
se constituũt. ad eundi tempꝰ definiũt.
Cũ meridie eẽ uideat᷑. His copuĩs uer¬
cassiuellauno̾ aruernũ unũ ex qͣtuor
ducib ꝓpinqum uercingetorigis pͥfi¬
ctunt. Ille ex castris prima uigilia
egressus ꝓpe confecto fub sucem itin̾e
post montem se occiadtauit. mailiteqp
ex nocturno labore sese refic̾e uissit.
Cũ iam merioies aꝓpinqͣre uideretur.
at ea castra q̃ supra demonstrauimꝰ
contendit. Codemq temꝑe eqͥtatꝰ ad

Expanded text:
quid quoque pacto agi placeat occulte inter quid quoque pacto agi placeat occulte inter se constituunt; adeundi tempus definiunt, cum meridies esse videatur. His copiis Vercassivellaunum Arvernum, unum ex quattuor ducibus, propinquum Vercingetorigis, praeficiunt. Ille ex castris prima vigilia egressus prope confecto sub lucem itinere post montem se occultavit militesque ex nocturno labore sese reficere iussit. Cum iam meridies appropinquare videretur, ad ea castra quae supra demonstravimus contendit; eode
Abbreviated transcription (Latin):
ex uallo ac turribꝰ traiecti pilis m᷑alibꝰ
interi bant. Multis undiq uulne¬
ribꝰ acceptis. nulla munitõne ꝑrup¬
ta. cũ lux appareret. ueriti ne ablate¬
re aꝑto ex suꝑiorib castris eruptõne cir¬
nstrandis morati. pͥtis suos dicessis¬
se cognouerunt. qm mimitõnibus
aꝓpinqͣrent. Ita re infecta. moppidũ
reuerterunt. Bis magno cum detri¬
m̃to repulsi galli qͥd agant consulunt
locoꝵ ꝑitos adhibent. ex his suꝑiorũ
castroꝵ sitꝰ munitõnezq cognoscũt. Erat
a septenit̾onibꝰ collis q̃ ꝓpt̾ magnitu¬
dinem circuitꝰ oꝑe complecti nõ po¬
tuerant. str̃i neccĩo pene iniqͦ loco
& leuiter decliui castra fecerunt. Hec
Gaꝰ antistiꝰ. reginꝰ & lucius Caminiuꝰ
Reuilus legati cũ duabꝰ legionibus
obtinebant. Cognitis ꝑ exploratores le¬
gionib duces hostium.lx. ex om̃i nu¬
mero delegunt. eaꝵ ciuitatũ qͤ maxi¬
mam uirtutis opinionẽ habebant.

Expanded text:
ex vallo ac turribus traiecti pilis muralibus ex vallo ac turribus traiecti pilis muralibus interibant. Multis undique vulneribus acceptis nulla munitione perrupta, cum lux appeteret, veriti ne ab latere aperto ex superioribus castris eruptione cirnistrandis morati prius suos discessisse cognoverunt, quam munitionibus appropinquarent. Ita re infecta in oppidum reverterunt. Bis magno cum detrimento repulsi Galli quid agant consulunt; locorum peritos adhibent: ex his superiorum castrorum situs munitionesque cognoscunt. Erat a septentrionibus collis, quem propter magnitudinem circuitus opere circumplecti non potuerant nostri: necessario paene iniquo loco et leniter declivi castra fecerunt. Haec Gaius Antistius Reginus et Gaius Caninius Rebilus legati cum duabus legionibus obtinebant. Cognitis per exploratores regionibus duces hostium LX milia ex omni numero deligunt earum civitatum quae maximam virtutis opinionem habebant;
Abbreviated transcription (Latin):
munitõnes accedunt. Subito clamo¬
re sublato qua sig̃cacione qͥ inoppido
obsidebant᷑ de suo aduentu cognoscere
possent. crates ꝓic̾e. fundis. sagitis
lapiosbꝰ nr̃os de uallo ꝑturbare. reli¬
quaq qͤ ad oppugnatõnem ꝑtinent.
parant administrare. Codem temꝑe
clamore exaudito. dat tusba signũ suis
uercingetorix. atq ex oppido educit.
Nr̃i ut suꝑiorib dieb unicuiq erat lo¬
cus attͥbutus ad munitõnes accedũt.
spectu tenebris adempto. multa utͥmq
uuln̾a accipiunt᷑. compła tormentis
tela conitiunt᷑. At marcus antonius
& Gaius treboniꝰ legati. qͥb he ꝑtes ad
defendentũ obuenerant. qua ex parce
nr̃os p̃mi intellexerant. his auxslio
ex ulterib castellis deductos sũmitre¬
bant. Dum longiꝰ ad munitõnẽ abe¬
rant galli. plus multititome teloꝵ
ꝓficiebant. Postea qmͣ ꝓpiꝰ successert᷑
aut se stimulis mopinantes induebãt
aut in scrobes delati tnͣsfodiebant᷑. aut

Expanded text:
munitiones accedunt. Subito clamomunitiones accedunt. Subito clamore sublato, qua significatione qui in oppido obsidebantur de suo adventu cognoscere possent, crates proicere, fundis, sagittis, lapidibus nostros de vallo proturbare reliquaque quae ad oppugnationem pertinent parant administrare. Eodem tempore clamore exaudito dat tuba signum suis Vercingetorix atque ex oppido educit. Nostri, ut superioribus diebus, ut cuique erat locus attributus, ad munitiones accedunt; errent. Prospectu tenebris adempto multa utrimque vulnera accipiuntur. Complura tormentis tela coniciuntur. At Marcus Antonius et Gaius Trebonius legati, quibus hae partes ad defendendum obvenerant, qua ex parte nostros premi intellexerant, his auxilio ex ulterioribus castellis deductos summittebant. Dum longius ab munitione aberant Galli, plus multitudine telorum proficiebant; posteaquam propius successerunt, aut se stimulis inopinantes induebant aut in scrobes delati transfodiebantur aut
Abbreviated transcription (Latin):
lio excedebant. cũ suos pugna suꝑioreᷤᷤ
galli ẽẽ confiderent. & nr̃os multitu¬
dine p̃mi uiderent ex om̃ibꝰ ꝑtib et
hii qͥ munitõnibꝰ continebant᷑. ⁊ hii
qͥ adauxiliũ conuenerant. clamore &
ululatu suoꝵ animos cõfirmabãt. qd
ĩ conspectu oĩm res gerebat᷑. Neq recti
ex citabant. Cumi ameridie ꝓpe ad sol̃
occasum dubia uictoria pugnaretur:
germani una in ꝑte confertis turmis
ĩ hostes impetum fecerunt. eosq ꝓpule¬
runt. Qͥb infugam cõiectis. sagitta¬
rii circũuenti interfectiq sunt. Itẽ ex
reliqͥs ꝑtibꝰ nr̃i cedentes usq in castͣ¬
inseciti: sui cosligendi facultatẽ nõ
dederunt. At hii qͥ ab alesia ꝓcesserãt
mesti ꝓpe uictoria desꝑata se inoppidũ
receꝑunt. Uno die intermisso galli
atq hoc spacio magno cratiũ. scalaꝵ.
arpagonũ. numero effecto. media noc¬
te silencio ex castris egressi ad campestͤs

Expanded text:
oelio excedebant. Cum suos pugna superiores esse oelio excedebant. Cum suos pugna superiores esse Galli confiderent et nostros multitudine premi viderent, ex omnibus partibus et ei qui munitionibus continebantur et hi qui ad auxilium convenerant clamore et ululatu suorum animos confirmabant. Quod in conspectu omnium res gerebatur neque recteexcitabant. Cum a meridie prope ad solis occasum dubia victoria pugnaretur, Germani una in parte confertis turmis in hostes impetum fecerunt eosque propulerunt; quibus in fugam coniectis sagittarii circumventi interfectique sunt. Item ex reliquis cuti sui colligendi facultatem non dederunt. At ei qui ab Alesia processerant maesti prope victoria desperata se in oppidum receperunt. Vno die intermisso Galli atque hoc spatio magno cratium, scalarum, harpagonum numero effecto media nocte silentio ex castris egressi ad campestres
Abbreviated transcription (Latin):
pias paulũ abeo loco additas. in locis su¬
ꝑiorib constituunt. Erat ex oppido a¬
lesia despectus incampum. Concurrit
his auxilus uisie. fit gratulatio inter
eos. atq om̃ium animi ad leticiam exci¬
tant᷑. Itaq ꝓductis copũs añ oppidum
considunt. & ꝓximã fossam cratibꝰ inte¬
gunt. atc aggere explent. seq ad erup¬
tõnem atq om̃s casꝰ comꝑant. Cesar
om̃i ex̾citu ad utͣmq partem mimitõ¬
num disposito. ut si usus ueniat. suũ
qͥsq locum teneat. & nouerit. eqͥtatũ
ex castris educi & p̃lium comitti uib
Erat ex om̃ib castris qͦ summũ undiq
uigum tenebant despectus. atts om̃s
milites intenti pugne ꝓuentũ expecta¬
bant. Galli inter eqͥtes raros sagutarioᷤ
expeditosq leuis armat᷑e interiecerãt.
qͥ suis ceclentib auxilio succͣrerent. et
nr̃oꝵ eqͥtum impetꝰ sustinerent. Ab
hiis compłes de inpinso uulnerati pͤ¬

Expanded text:
pias paulum ab eo loco abditas in locis supias paulum ab eo loco abditas in locis superioribus constituunt. Erat ex oppido Alesia despectus in campum. Concurrunt his auxiliis visis; fit gratulatio inter eos, atque omnium animi ad laetitiam excitantur. Itaque productis copiis ante oppidum considunt et proximam fossam cratibus integunt atque aggere explent seque ad eruptionem atque omnes casus comparant. Caesar omni exercitu ad utramque partem munitionum disposito, ut, si usus veniat, suum quisque locum teneat et noverit, equitatum ex castris educi et proelium committi iubet. Erat ex omnibus castris, quae summum undique iugum tenebant, despectus, atque omnes milites intenti pugnae proventum exspectabant. Galli inter equites raros sagittarios expeditosque levis armaturae interiecerant, qui suis cedentibus auxilio succurrerent et nostrorum equitum impetus sustinerent. Ab his complures de improviso vulnerati pr
Abbreviated transcription (Latin):
bus subiecta ꝑpetua p̃mit᷑ seruitute.
Sentenciĩs dictis. constituunt ut hi
qͥ ualitudine aut etate imtiles sunt
bello oppido excedant. atq omĩa pͥus
expediant᷑. qͣm ab critognati senten¬
cia discedant. Illo tam̃ tempore poctiꝰ
utendum consilio si res cogat & auxi¬
li a morent᷑. qm aut deditõnis aut
pacis subeundam conditõnẽ. Man¬
tubii qͥ eos oppido receꝑant cũ lib̾is
atq uxoribꝰ exire cogunt᷑. Hi cum
ad munitõnes romanoꝵ accessissent
flentes om̃ib p̃cib orant. ut se ĩser¬
uitutem receptos cibo iuuarent. At ce¬
sar dispositis in uallo custodibꝰ recipi
ꝓhiber̾at. Int̾ea cõmiꝰ reliqͥq duce̾s
quib sumã imꝑiĩ ꝑmissa erat. cũ ẽĩ¬
bꝰ copĩs ad alesiam ꝑuenerunt. Et
bꝰ. Postero die eqͥtatu ex castris edue¬
to. omnẽ eã planiciẽ qmͣ in longitu¬
dinemi q̃tuor milia pasium parer
demonitraiuimꝰ complent. Iedestresꝑ co¬

Expanded text:
bus subiecta perpetua premitur servitute." bus subiecta perpetua premitur servitute." Sententiis dictis constituunt ut ei qui valetudine aut aetate inutiles sunt bello oppido excedant, atque omnia prius experiantur, quam ad Critognati sententiam descendant: illo tamen potius utendum consilio, si res cogat atque auxilia morentur, quam aut deditionis aut pacis subeundam condicionem. Mandubii, qui eos oppido receperant, cum liberis atque uxoribus exire coguntur. Hi, cum ad munitiones Romanorum accessissent, flentes omnibus precibus orabant, ut se in servitutem receptos cibo iuvarent. At Caesar dispositis in vallo custodibus recipi prohibebat. Interea Commius reliquique duces quibus summa imperi permissa erat cum omnibus copiis ad Alesiam perveniunt et . Postero die equitatu ex castris educto omnem eam planitiem, quam in longitudinem tria milia passuum patere demonstravimus, complent pedestresque co
Abbreviated transcription (Latin):
fecert᷑. qͥ ĩ oppida compulsi ac simi¬
li inopia subacti eoꝵ corꝑibꝰ qͥ etate
ad bellum inutiles uidebant᷑. uitã
tolerauerunt. neq se hostibꝰ tradi¬
derunt. Cuiꝰ rei si exemplũ nõ ha¬
beremꝰ: tam̃ libertatis cã institiu
⁊ posteris ꝓdi pulchrimũ uidicat̃.
tam quid illi simile bello fuitꝯ De¬
popłata gallia cimbri. magnaq illata
calamitate. finibꝰ qͥdem nr̃is aliqnͣdo
excesserunt. atq alias t̾ras petierunt.
iura. leges. agros. libertatem nobis re¬
liqͥrunt. Romani uͦ qͥd petunt aliud.
aut quid uolunt nͥ t̃ uidia adducti qͦs
fama nobiles potentesq bello cogno¬
uerunt. Noꝵ in agͥs ciuitatibꝰq cõsi¬
dere atq his et̾nam inung̾e seruito¬
temꝰ ileq enĩ ulla alia conditõne
bella gesserunt. Qͦd si ea q̃ in longin¬
quis natõnib gerũt᷑ ignoratis ͥ respi¬
cite finittimã galliam qͦ ĩ ꝓuinciã re¬
dacta uire & legib cõmutatis. securi¬

Expanded text:
fecerunt; qui in oppida compulsi ac simifecerunt; qui in oppida compulsi ac simili inopia subacti eorum corporibus qui aetate ad bellum inutiles videbantur vitam toleraverunt neque se hostibus tradiderunt. cuius rei si exemplum non haberemus, tamen libertatis causa institui et posteris prodi pulcherrimum iudicarem. nam quid illi simile bello fuit? Depopulata Gallia Cimbri magnaque illata calamitate finibus quidem nostris aliquando excesserunt atque alias terras petierunt; iura, leges, agros, libertatem nobis reliquerunt. Romani vero quid petunt aliud aut quid volunt, nisi invidia adducti, quos fama nobiles potentesque bello cognoverunt, horum in agris civitatibusque considere atque his aeternam iniungere servitutem? Neque enim ulla alia condicione bella gesserunt. Quod si ea quae in longinquis nationibus geruntur ignoratis, respicite finitimam Galliam, quae in provinciam redacta iure et legibus commutatis securi
Abbreviated transcription (Latin):
sentenciam ꝓbarem. tantũ apd̾ me dig¬
iacturam fieri uiderem. s in consilio
capiendo. omnẽ galliam respiciamus
qmi ad nr̃m auxilium cõcitauimꝰ. Qd¬
in hominũ milibꝰ lexx. imo loco inter¬
fectis. ꝓpinqͥs consanguineisq nr̃is a
stro auxilio expoliare. qͥ ur̃e salutis
cã suũ ꝑicłm neglexerunt. nec stł¬
ticia ac temeritte ur̃a. aut antmi
inbecillitate omnem galliam ꝓster¬
nere. & ꝑpetue seruituti subitere. An
quod ad diem nõ uenerent. de eoꝵ
fide constanciaq dubitatisꝰ Qͥ dgͦ
romanoꝵ amimos millis ulteribus
nnmitõnibꝰ sine cã cotidie ex̾ceri
putatis ⁊ Si illoꝵ nũciis confirma¬
ri nõ potestis. om̃i aditu p̾septo hĩ
utimini testibꝰ. aꝓꝓinqͣre eoꝵ aduẽ¬
tum. cꝰ rei timore exterriti. diem
noctemq in oꝑe uersant᷑. Qͥd gͦꝰ mi
consilii est facere qd̾ nr̃i maiores ne¬
qͣqm pari bello cimbroꝵ teutoñq̃

Expanded text:
sententiam probarem tantum apud me digsententiam probarem tantum apud me digiacturam fieri viderem: sed in consilio capiendo omnem Galliam respiciamus, quam ad nostrum auxilium concitavimus. Quid hominum milibus LXXX uno loco interfectis propinquis consanguineisque nostris anstro auxilio exspoliare, qui vestrae salutis causa suum periculum neglexerunt, nec stultitia ac temeritate vestra aut animi imbecillitate omnem Galliam prosternere et perpetuae servituti subicere. An, quod ad diem non venerunt, de eorum fide constantiaque dubitatis? Quid ergo? Romanos in illis ulterioribus munitionibus animine causa cotidie exerceri putatis? Si illorum nuntiis confirmari non potestis omni aditu praesaepto, his utimini testibus appropinquare eorum adventum; cuius rei timore exterriti diem noctemque in opere versantur. quid ergo mei consili est? Facere, quod nostri maiores nequaquam pari bello Cimbrorum Teutonumque
Abbreviated transcription (Latin):
pectauerant. consumpto õi frumen¬
to inscii quid inhedus gererent᷑. con¬
cilio coacto. de exitu suaꝵ fortrnaꝵ
consultabant. ac uarus dictis sentẽ¬
ciis. quaris pars deditõnem. pars
dum uires suppeterent eruptõnẽ cẽ¬
sebat. nõ pretereunda or̃o critogna¬
ti uidet᷑ ꝓpt̾ ciꝰ singłarẽ & nefariã
crudelitatem. Nic sũmo in aruer¬
nis ortꝰ loco ⁊ magne habitꝰ aucto¬
ritatis. Nichil inquit de eoꝵ sentẽ¬
cia dicturꝰ sum. qͥ turpissimã serui¬
tutem deditõnis noĩe appellant. Neq
hos habendos cuist loco. sleqͥ ao cõ¬
cilum aohibendos cenleo. Cũ his nͥi
res sit qui eruptõnem probant. qͦꝵ ĩ
consilio oĩm ur̃m consensu pͥstine re¬
sidere uirtutis memoria uidet᷑. Ani¬
mi est ista molestia nõ uirtutis pau¬
lisꝑ mopiam ferre ñ posse. qͥ se ultro
nceti offerant. facilius reꝑiant᷑: qͣmqͥ
dolorem patienter ferant. Atq ego hãc

Expanded text:
spectaverant, consumpto omni frumenspectaverant, consumpto omni frumento, inscii quid in Aeduis gereretur, concilio coacto de exitu suarum fortunarum consultabant. Ac variis dictis sententiis, quarum pars deditionem, pars, dum vires suppeterent, eruptionem censebat, non praetereunda oratio Critognati videtur propter eius singularem et nefariam crudelitatem. Hic summo in Arvernis ortus loco et magnae habitus auctoritatis, "Nihil," inquit, "de eorum sententia dicturus sum, qui turpissimam servitutem deditionis nomine appellant, neque hos habendos civium loco neque ad colium adhibendos censeo. Cum his mihi res sit, qui eruptionem probant; quorum in consilio omnium vestrum consensu pristinae residere virtutis memoria videtur. Animi est ista mollitia, non virtus, paulisper inopiam ferre non posse. Qui se ultro morti offerant facilius reperiuntur quam qui dolorem patienter ferant. Atque ego hanc
Abbreviated transcription (Latin):
serat. Iura legesq reddiderat. Ip̃iq
mormos attribuerat. Tam̃ tanta u¬
niuerse gallie consensio fuit liberta¬
tis uindicande. & pͥstine belli laudiᷤ
recuꝑande: ut neq beneficũs̃ neq a¬
micicie memoria mouerent᷑. om̃sq
& animo & opib in io bellum incũ¬
berent. Coactis equitũ. uiii. & pedi¬
tum circiter. ccxl. hec inheduoꝵ fi¬
nibꝰ recensebantur. numerꝰq inibat᷑
p̾fecti constituebant᷑. cõmio atrebati.
uirodomaro & eporedorigi heduis. Uer¬
cassi aneimo aruerno consobrino uer¬
cingetorigis sũma imꝑii tradit᷑. Hũs
delecti ex ciuitatib attribuunt᷑. qͦs
consilio bellum ad ministraret᷑. om̃s
alacres & fiducie pleni ad alesiam ꝓ¬
posse arbitraret᷑. p̃sercim ancipiti
prelio cũ ex oppido eruptõne pugna¬
ret᷑. foris tante copie equitatꝰ pedita¬
tusq cernerent᷑. At hii qui alesie ob¬
sidebant᷑ p̾t̾ita die qͣ auxilia suoꝵ ex¬

Expanded text:
serat, iura legesque reddiderat atque ipsi serat, iura legesque reddiderat atque ipsi Morinos attribuerat. Tamen tanta universae Galliae consensio fuit libertatis vindicandae et pristinae belli laudis recuperandae, ut neque beneficiis neque amicitiae memoria moverentur, omnesque et animo et opibus in id bellum incumberent. Coactis equitum VIII milibus et peditum circiter CCL haec in Aeduorum finibus recensebantur, numerusque inibatur, praefecti constituebantur. Commio Atrebati, Viridomaro et Eporedorigi Aeduis, Vercassivellauno Arverno, consobrino Vercingetorigis, summa imperi traditur. His delecti ex civitatibus attribuuntur, quorum consilio bellum administraretur. Omnes alacres et fiduciae pleni ad Alesiam pposse arbitraretur, praesertim ancipiti proelio, cum ex oppido eruptione pugnaretur, foris tantae copiae equitatus peditatusque cernerentur. At ei, qui Alesiae obsidebantur praeterita die, qua auxilia suorum ex
Abbreviated transcription (Latin):
eleutetis. Cadurcis. Gabalis. Uella uiis
qͥ sub imꝑio aruenoꝵ ẽẽ consuerunt.
Sequanis. Senonibꝰ. Siturigibus. San¬
conis. Rutenis. Carnotibus. duode¬
na milia. Belouacis decem. Totidẽ
lemouicibus. Octona pictonibꝰ & tu¬
ronis. & parisiis. & heluetus. senoni¬
bus. Ambianis. Medio matͥcis. Petro¬
coriis. Neruiis. Morinis. slitiobrogibꝰ
qͥna milia . Aulercis. Cenomanins.
uitatibꝰ que occeanũ attingunt. qͦ eoꝵ
consuetudine armorice appellantur.
quo sunt innumero coriosolites. Redo¬
nes. Ambibarii. Catetes. ossissmi. Le¬
mouices. Unelli. Ex his beluaci suũ
numerũ compleuerunt. quod se suo
noĩe atq arbitrio cũ romanis bellũ
gesturos dicebant. neq cuiꝰqm imꝑio
obtemꝑat᷑os. Rogati tam̃ a cõmio ꝓ
eiꝰ hospicio xx. una miserunt huius
oꝑa cominii. ut antea demonstraui¬
mus fideli atq utili suꝑioribꝰ annis
erat usꝰ inbritãnia cesar. Qͥb ale

Expanded text:
Eleutetis, Cadurcis, Gabalis, Vellaviis, Eleutetis, Cadurcis, Gabalis, Vellaviis, qui sub imperio Arvernorum esse consuerunt; Sequanis, Senonibus, Biturigibus, Santonis, Rutenis, Carnutibus duodena milia; Bellovacis X; totidem Lemovicibus; octona Pictonibus et Turonis et Parisiis et Helvetiis; Suessionibus, Ambianis, Mediomatricis, Petrocoriis, Nerviis, Morinis, Nitiobrigibus quina milia; Aulercis Cenomanis vitatibus, quae Oceanum attingunt quaeque eorum consuetudine Armoricae appellantur, quo sunt in numero Curiosolites, Redones, Ambibarii, Caletes, Osismi, Veneti, Lemovices, Venelli. Ex his Bellovaci suum numerum non compleverunt, quod se suo nomine atque arbitrio cum Romanis bellum gesturos dicebant neque cuiusquam imperio obtemperaturos; rogati tamen ab Commio pro eius hospitio duo milia una miserunt. Huius opera Commi, ut antea demonstravimus, fideli atque utili superioribus annis erat usus in Britannia Caesar; quibus ille
Abbreviated transcription (Latin):
uincłis impediebat᷑. Nuiꝰ gñis octoni
ordines uincti. ternos interse pedes
distabant. Id ex similitudĩe floris li¬
lium appellabant. Añ hec talie pedẽ
longe. ferreis hamis infixe. tote in
t̾ram infodiebant᷑: mediocribꝰq int̾¬
missis spaciis om̃ib locis disserebant᷑.
quos stimulos nominabant. His reb
ꝑfectis. regiones secutus qmpotuit e
passuum cõplexꝰ. pari eiꝰdem gñis mu¬
uitõnes diuersas ab his ꝯͣ ext̾iorẽ hos¬
tem ꝑfecit: ut ne magna qͥd̾ multi¬
ntõnum presidia circumfundi posset.
aut cũ pericło ex castris egredi cogat᷑.
pid alesiam geruntur. galli concilio
pͥncipum indicto. nõ om̃s hos qui ar¬
ma ferre possent ut censuit uercĩge¬
torix conuocandos statuunt: s cer¬
tum numerum cuiq ex ciuitate im¬
perandum. Ne tanta multitudine
confusa. nec moderari nec discern̾e
nouicib. Blannouiis. milia .xxxu.
partem numerũ aruernis. ad iunctis

Expanded text:
virgultis integebatur. Huius generis octoni virgultis integebatur. Huius generis octoni ordines ducti ternos inter se pedes distabant. Id ex similitudine floris lilium appellabant. Ante haec taleae pedem longae ferreis hamis infixis totae in terram infodiebantur mediocribusque intermissis spatiis omnibus locis disserebantur; quos stimulos nominabant. His rebus perfectis regiones secutus quam potuitpassuum complexus pares eiusdem generis munitiones, diversas ab his, contra exteriorem hostem perfecit, ut ne magna quidem multinitionum praesidia circumfundi possent; ac ne cum periculo ex castris egredi cogatur,pud Alesiam geruntur, Galli concilio principum indicto non omnes eos qui arma ferre possent, ut censuit Vercingetorix, convocandos statuunt, sed certum numerum cuique ex civitate imperandum, ne tanta multitudine confusa nec moderari nec discernerenovicibus, Blannoviis, milia XXXV; parem numerum Arvernis adiunctis
Abbreviated transcription (Latin):
ui fac̃e conabantur. Q re adħ rursꝰ
oꝑa aodendum cesar putauit. qͥ mino
munitõnes. Itaq truncis arboꝵ aut
admod̾ firmis ramis abcissis atq eoꝵ.
delibratis ac p̃acutis cacuminibꝰ ꝑpe¬
tue fosse quinos pedes alta educebant᷑
Huc illi stipites dimissi & ab infimo re¬
uincti. ne reuelli possent ab ramis emi¬
nebant. qͥnni ordines coniuicti int̾
se atq mplicati. qͦ qui intͣuerant se
ip̃i acutissimis uallis induebant. Hos
cippos appellabant. quos obliqͥs ordini¬
bus inquincũcẽ dispositis. Scrobes tͤs
ĩ altitudinem pedes fodiebant᷑. paula¬
tim angꝰtiore ad infimũ fastigio. Huc
deretes stipites feminis crassĩtudine
ab sũmo preacuti & p̃usti demittebãt᷑
ita ut ñ ampliꝰ digitis qͣtuor ex t̾ra emi¬
nerent. Simul confirmandi & stabili¬
endi cã. singłi ab infimo solo pedes ter¬
ra exculcabant᷑. Reliqua ꝑs scrobis
ad occultandas insidias uinimbus ac

Expanded text:
vi facere conabantur. Qua re ad haec rursus vi facere conabantur. Qua re ad haec rursus opera addendum Caesar pnt. Itaque truncis arborum aut admodum firmis ramis abscisis atque horum delibratis ac praeacutis cacuminibus perpetuae fossae quinos pedes altae ducebantur. Huc illi stipites demissi et ab infimo revincti, ne revelli possent, ab ramis eminebant. Quini erant ordines coniuncti inter se atque implicati; quo qui intraverant, se ipsi acutissimis vallis induebant. Hos cippos appellabant. Ante quos obliquis ordinibus in quincuncem dispositis scrobes tres in altitudinem pedes fodiebantur paulatim angustiore ad infimum fastigio. Huc teretes stipites feminis crassitudine ab summo praeacuti et praeusti demittebantur, ita ut non amplius digitis quattuor ex terra eminerent; simul confirmandi et stabiliendi causa singuli ab infimo solo pedes terra exculcabantur, reliqua pars scrobis ad occultandas insidias viminibus ac
Abbreviated transcription (Latin):
d istarent. Reliquas om̃s munitões
abea fossa pecles quadringentos redux
militum cingeret᷑. Ne de inꝓuiso aut
noctu ad munitõnes hostium multitu¬
do aduołaret. aut interdiu tela in nr̃os
oꝑi destinatos conicere possent. Noc int̾¬
misso spacio. duas fossas qͥndecim pedes
latas eadem altitudine ꝑduxit. qͣꝵ int̾i¬
orem. campestrib ac dimissis locisa¬
qua ex flumĩe diriuata cõpleuit. Post
eas. aggerem ac uallum .xii. pedũ ex¬
truxit. huic loricam pinnasq adiecit.
gͣnͣdib ceruis emmentibꝰ. ad cõmissinaᷤ
pluteoꝵ atq aggeres qͥ ascensũ hosti¬
um tardarent. & turres toti oꝑi cirꝯ¬
dedit. qͦ pedes . lxxx. int̾ se distarent.
Sirat eo tp̃r & materiari & frumẽ¬
tari & tantas munitõnes fi̾ necesse.
De minutis nr̃is copiĩs. q̃ longius ab
castris ꝓgrediebant᷑. at ñũqmͣ opera
nr̃a. duomilia. galli temptare atep
eruptõnem ex opptdo płibꝰ portis sũma

Expanded text:
distarent. Reliquas omnes munitiones distarent. Reliquas omnes munitiones ab ea fossa pedes quadringentos reduxit, militum cingeretur, ne de improviso aut noctu ad munitiones hostium multitudo advolaret aut interdiu tela in nostros operi destinatos conicere possent. Hoc intermisso spatio duas fossas quindecim pedes latas, eadem altitudine perduxit, quarum interiorem campestribus ac demissis locis aqua ex flumine derivata complevit. Post eas aggerem ac vallum duodecim pedum exstruxit. Huic loricam pinnasque adiecit grandibus cervis eminentibus ad commissuras pluteorum atque aggeris, qui ascensum hostium tardarent, et turres toto opere circumdedit, quae pedes LXXX inter se distarent. Erat eodem tempore et materiari et frumentari et tantas munitiones fieri necesse deminutis nostris copiis quae longius ab castris progrediebantur: ac non numquam opera nostra Galli temptare atque eruptionem ex oppido pluribus portis summa
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓponit. obtestat᷑q ut sue salutis ra¬
cionem habeant. Neu se optime de
cõi lib̾tate m̾itum hostib incrucia
tum dẽdant. Qͦd si indiligentõres
fuerint. milia hoĩm delecta .lxxx.
una secũ int̾it᷑a demonstrat. Rõne
s paulo & longiꝰ tolerari posse parcẽ¬
do. His datis mandatis. qͣ opꝰ erat in¬
tmussum. sc̃a iugilia siiencis ec̃tatũ
emetcit. Frumentũ om̃e ad se referri
iubet. capitis ponam his qͥ nõ paru¬
erint constituit. Pecꝰ cuiꝰ magna e¬
rat copia. ab mandubis compulsa
uiritim distribuit. Fr̾um̃tũ parce &
paulatim metiri iustituit. Copia õs
qͣs pro oppido collocauerat. in oppidũ
recepit. His ratõnib auxilia gallie
expectare. & bellum parat ad ministͣ¬
re. Qͥbꝰ rebꝰ cognitis ex ꝑfugis & cap¬
tiuis cesar. ħ gña munitõnis institu¬
it. fossam pedum xx. directis lateri¬
bꝰ duxit. ut eiꝰ fosse solũ tantumdẽ
pateret: qͣntum sumine fosse labra

Expanded text:
proponit obtestaturque ut suae salutis raproponit obtestaturque ut suae salutis rationem habeant neu se optime de communi libertate meritum in cruciatum hostibus dedant. Quod si indiligentiores fuerint, milia hominum delecta octoginta una secum interitura demonstrat. Ratione sed paulo etiam longius tolerari posse parcendo. His datis mandatis, qua opus erat intermissum, secunda vigilia silentio equitatum mittit. Frumentum omne ad se referri iubet; capitis poenam eis qui non paruerint constituit: pecus, cuius magna erat copia ab Mandubiis compulsa, viritim distribuit; frumentum parce et paulatim metiri instituit; copias omnes quas pro oppido collocaverat in oppidum recepit. His rationibus auxilia Galliae exspectare et bellum parat administrare. Quibus rebus cognitis ex perfugis et captivis, Caesar haec genera munitionis instituit. Fossam pedum viginti directis lateribus duxit, ut eius fossae solum tantundem pateret quantum summae fossae labra
Abbreviated transcription (Latin):
gionũ addito nr̃is animis auget᷑. Hos¬
tes infuga coniecti. se ip̃i multudĩe
impeduunt. atq angͦtiorib portiᷤᷤ re¬
lictis coaceruati. tñ germani acrit̾
usq ad inunitõnes secunt᷑. Fit mag¬
na cedes. Nonntli relictis eqͥs. fossã
tnͣsire & mat̾i̾am tnͣscend̾e conant᷑.
Paulum legiones cesar qͣs ꝓ castris
constituerat. promoueri iubet. Nõ
minꝰ qͥ intͣ munitõnes erãt ꝑ tͣbant᷑.
Gaili uentre ad se confestim existi¬
inantes. ad arma conclamãt. Non¬
nłłi ꝑt̾riti moppidum irrumpũt.
Nereingetorix iubet portas claudi.
ne castra nudent᷑. Multis int̾fectis.
cõpłib eqͥs captis. germani sese re¬
cipiunt. Uercingetorix pͥꝰqmͣ mu¬
ntõnes ab romanis ꝑficiant᷑ consi¬
lium capit. omnẽ abse eqͥtatũ noc¬
tu dimittere. discedentib mandat.
ut suam qͥsq eoꝵ ciuitatem adeat.
om̃sq qͥ ꝑ etatem arma ferre possẽt.
ad beslũ cogant. Sua in illos m̾ta

Expanded text:
gionum addito nostris animus augetur: hosgionum addito nostris animus augetur: hostes in fugam coniecti se ipsi multitudine impediunt atque angustioribus portis relictis coacervantur. Germani acrius usque ad munitiones secuntur. Fit magna caedes: nonnulli relictis equis fossam transire et maceriam transcendere conantur. Paulum legiones Caesar quas pro vallo constituerat promoveri iubet. Non minus qui intra munitiones erant perturbantur Galli: veniri ad se confestim existimantes ad arma conclamant; nonnulli perterriti in oppidum irrumpunt. Vercingetorix iubet portas claudi, ne castra nudentur. Multis interfectis, compluribus equis captis Germani sese recipiunt. Vercingetorix, priusquam munitiones ab Romanis perficiantur, consilium capit omnem ab se equitatum noctu dimittere. Discedentibus mandat ut suam quisque eorum civitatem adeat omnesque qui per aetatem arma ferre possint ad bellum cogant. Sua in illos merita
Abbreviated transcription (Latin):
reliqͥs ex om̃ibꝰ ꝑtibꝰ colles mediocri in¬
t̾ecto spacio. pari altitudinis fastigio
oppidũ cingebant. sũb muroq pars col¬
lis adorientem solem spectabat. Hunc
omnẽ locũ copie galloꝵ cõpleuerant.
fossamq &e mat̾iam sex in altitudinẽ
pedum ꝑduxerant. Eiꝰ munitõnis qͤ
ab romanis instituebat᷑ circuitꝰ .xi. m̃.
passuum tenebat. Castra oportuis lo¬
cis erant posita. Ibiq castella .xxiii.
facta. qͥbꝰ in castellis int̾dui statõnes
ponebant᷑ : ne qͣ subito eruptio fieret.
Hec ead̾ noctu ex cultorib ac firmis p̾sidi¬
is tenebant᷑. Oꝑe instituto. fit eq̃stre
plum iea plamĩae qũ iuermuisã col¬
luib ta c̃. pasuum in songitũdinem
patere suprademonstraumꝰ. Sũma
ui ab utsq contendit᷑. Laborantibus
nr̃is cesar gͦmanos sĩitat. legĩoesq
ꝓ castris constituit. Neqͣ subito irrup¬
cio ab hostiũ peditatu fiat. Presidio le¬

Expanded text:
reliquis ex omnibus partibus colles mediocri inreliquis ex omnibus partibus colles mediocri interiecto spatio pari altitudinis fastigio oppidum cingebant. Sub muro, quae pars collis ad orientem solem spectabat, hunc omnem locum copiae Gallorum compleverant fossamque et maceriam sex in altitudinem pedum praeduxerant. Eius munitionis quae ab Romanis instituebatur circuitus XI milia passuum tenebat. Castra opportunis locis erant posita ibique castella viginti tria facta, quibus in castellis interdiu stationes ponebantur, ne qua subito eruptio fieret: haec eadem noctu excubitoribus ac firmis praesidiis tenebantur. Opere instituto fit equestre proelium in ea planitie, quam intermissam collibus tria milia passuum in longitudinem patere supra demonstravimus. Summa vi ab utrisque contenditur. Laborantibus nostris Caesar Germanos summittit legionesque pro castris constituit, ne qua subito irruptio ab hostium peditatu fiat. Praesidio le
Abbreviated transcription (Latin):
rat. Et cauarislus. qͥ post defectõnem
litauiaci pedestrib copii̾s p̾fuerat. Et e¬
poredorix. quo duce añ aduentũ cesaris
hedui cum sequanis bello contenderant.
fugato om̃i equitatu uercingetoryo copi¬
as ut ꝓ castris collocauerat reduxit. Pro¬
timꝰq alesta quod est oppidũ mandubioꝵ it̾
facere cepit: cełiterq impedim̃ta ex castͥs
educi. & se subsequi iussit. Cesar nipe¬
dim̃tis inprimũ collen deductis. duabꝰ
legionib p̃sidio relictis. secutꝰ qͣntũ di¬
ei temipꝰ est passum. cuciter tͥb milib
hostiũ ex nouissimo agnme int̾fectis
Alt̾o die ad alesiam castra fecit. ꝓspec¬
to urbis situ ꝑterritisq hostib. quod
eqͥtatu quo maxima parte exercitꝰ con¬
ficebat. erant pulsi. Adhortatꝰ ad la¬
borem milites rircũ uallare instituit.
Ip̃m erat oppidũ alesia in colle summo
admod̾ edito loco: ut nͥ obsioione ex¬
pugnari ñ posse uiteret᷑. cuiꝰ collis ra¬
dices. duo duab ex partib flumma

Expanded text:
rat, et Cavarillus, qui post defectionem Litavicci pedestribus copiis praefuerat, et Eporedorix, quo duce ante adventum Caesaris Aedui cum Sequanis bello contenderant. Fugato omni equitatu Vercingetorix copias, ut pro castris collocaverat, reduxit protinusque Alesiam, quod est oppidum Mandubiorum, iter facere coepit celeriterque impedimenta ex castris educi et se subsequi iussit. Caesar impedimentis in proximum collem deductis, duabus legionibus praesidio relictis, secutus quantum diei tempus est passum, circiter tribus milibus hostium ex novissimo agmine interfectis altero die ad Alesiam castra fecit. Perspecto urbis situ perterritisque hostibus, quod equitatu, qua maxime parte exercitus confidebant, erant pulsi, adhortatus ad laborem milites circumvallare instituit. Ipsum erat oppidum Alesia in colle summo admodum edito loco, ut nisi obsidione expugnari non posse videretur. Cuius collis radices duo duabus ex partibus flumina
Abbreviated transcription (Latin):
pronium rutilium attͥbuit. Gai¬
um fabium legatum. & luciũ minu¬
cium basilum. cũ legionibꝰ duabus
in remis collocat. ne qmͣ ab infinitti¬
mis bellouacis calamitatem accipi¬
unt. Gaiĩ antistium reginũ in ambi¬
baretos. STitũ sextium inbiti᷑ges. Ga¬
ium caniniũ Rebibũ in rutenos cum
singłis legionibꝰ nuitit. Qͥntũ tulli¬
um ciceronem & publiũ fulpiciũ ca¬
billoni & Matiscone inheduis adara¬
rim rei frum̃tarie cã collocat. Ip̃e bi¬
bracte hiemare constituit. His litre¬
ris cognitis. Rome dierum uiginti
supplicacio ⁊ eoditus.

Expanded text:
pronium Rutilum attribuit. Gaipronium Rutilum attribuit. Gaium Fabium legatum et Lucium Minucium Basilum cum legionibus duabus in Remis collocat, ne quam ab finitimis Bellovacis calamitatem accipiant. Gaium Antistium Reginum in Ambivaretos, Titum Sextium in Bituriges, Gaium Caninium Rebilum in Rutenos cum singulis legionibus mittit. Quintum Tullium Ciceronem et Publium Sulpicium Cabilloni et Matiscone in Aeduis ad Ararim rei frumentariae causa collocat. Ipse Bibracte hiemare constituit. His litteris cognitis Romae dierum viginti supplicatio redditur.
Abbreviated transcription (Latin):
pisse. ñ suaꝵ necc̃itatũ. s cõmunis
libertatis cã demonstrat. Et qͣndo
sit fortune cedendũ. ad utͣmq rem se
ilł offerre. seu morte sua romanis sa¬
tisfac̾e. seu uiuũ trad̾e uelint. Mit¬
tunt᷑ de his reb ad cesarem legati. iii¬
bet arma tradi. pͥncipes ꝓduci. ip̃e
in munitõne pro castris consedit. Co
duces ꝓducunt᷑. Nercingetorix dedi¬
t᷑. Arma ꝓiciunt᷑. reseruatis heduis
atq aruernis. si ꝑ eos ciuitates recu¬
ꝑare posset. Ex reliqͥs captiuis teti
ex̾citui capita singła p̃de noĩe distͥ¬
buit. Nis reb confectis inheduos ꝓ¬
ficiscit᷑. ciuitatem recipit. eo legari ab
aruernis missi. que imꝑaret se fac¬
turos pollicent᷑. Imꝑat magnũ mi¬
merũ obsidum. legiones inhiberna
mittit. captiuoꝵ. circiter .xx. milia
heduis aruernisq reddit. Titũ labi¬
enũ duabꝰ cũ legionib & eqͥtatu ĩ se¬
quanos ꝓficisci uib. Nuic marcũ sẽ¬

Expanded text:
pisse non suarum necessitatium, sed communis pisse non suarum necessitatium, sed communis libertatis causa demonstrat, et quoniam sit fortunae cedendum, ad utramque rem se illis offerre, seu morte sua Romanis satisfacere seu vivum tradere velint. Mittuntur de his rebus ad Caesarem legati. Iubet arma tradi, principes produci. Ipse in munitione pro castris consedit: eo duces producuntur; Vercingetorix deditur, arma proiciuntur. Reservatis Aeduis atque Arvernis, si per eos civitates reciperare posset, ex reliquis captivis toto exercitui capita singula praedae nomine distribuit. His rebus confectis in Aeduos proficiscitur; civitatem recipit. Eo legati ab Arvernis missi quae imperaret se facturos pollicentur. Imperat magnum numerum obsidum. Legiones in hiberna mittit. Captivorum circiter viginti milia Aeduis Arvernisque reddit. Titum Labienum duabus cum legionibus et equitatu in Sequanos proficisci iubet: huic Marcum Sem
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ib munitõnib clamor. Ar̃i omissis
pilis. gladus rem gerunt. Repente
pꝰ t̾gum eqͥtatꝰ cernitur. Cohortẽ alie
aꝓpinquabant. hostes t̾ga uercert̃. fu¬
gientib eqͥtes occͣrunt. fit magna ce¬
des. Asedisllus dux & pͥnceps remtrũ
occidit᷑. uercassiuellaimꝰ aruernꝰ uinꝰ
ĩ fuga cõp̾hñditur. Signa militaria¬
lxxiiii. adcesarem referunt᷑. pauci ex
tanto numero se incolumes in castra
recipiunt. Conspicati ex oppido cedẽ
& fugani suoꝵ desꝑata salute copias
a rauitõnib reducunt. Fit protinꝰ
hac re audita ex castris galloꝵ fuga
qd̾̃ nͥ crebris subsidiis ac tociꝰ diei lãbo¬
re inilites eẽnt defessi: om̃s hostium
copie deleri potuissent. De media noc¬
te missus eqͥtatus nouissimũ agmen
cõseqͥtur. magnꝰ numerꝰ capit᷑ atq iut̾¬
fiatur. reliqͥ ex fuga ⁊̃ cuitates oisce¬
dunt. Poftero die uercingetorix cõ¬
silio conuocato. id bellum se susce¬

Expanded text:
omnibus munitionibus clamor. Nostri omissis omnibus munitionibus clamor. Nostri omissis pilis gladiis rem gerunt. Repente post tergum equitatus cernitur; cohortes aliae appropinquant. Hostes terga vertunt; fugientibus equites occurrunt. Fit magna caedes. Sedulius, dux et princeps Lemovicum, occiditur; Vercassivellaunus Arvernus vivus in fuga comp ad Caesarem referuntur: pauci ex tanto numero se incolumes in castra recipiunt. Conspicati ex oppido caedem et fugam suorum desperata salute copias a munitionibus reducunt. Fit protinus hac re audita ex castris Gallorum fuga. Quod nisi crebris subsidiis ac totius diei labore milites essent defessi, omnes hostium copiae deleri potuissent. De media nocte missus equitatus novissimum agmen consequitur: magnus numerus capitur atque interficitur; reliqui ex fuga in civitates discedunt. Postero die Vercingetorix concilio convocato id bellum se susce