comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hominẽ hoc eẽ. qđ nos sumꝰ. qui tam & si habe.¬
at uitia: ñ ẽ. tam̃ ipse uituĩ. Quanto igitur
honestius homo nos uincit. quã uitiũ. Quiꝰ
aut̃ dubitet & immane uituĩ eẽ. inuidentiã.
qua necesse ẽ. corqueat᷑ & subiciat᷑. qͥñ uult
inrebus tẽporalib uinci Meliꝰ ẽ gͦ ut homo
nos uincat. quã inuidentia ł qđ libet aliudui.¬
tiũ. Sed nec ab homine uinci potest. qui uitia
sua uicerit. Non enĩ iuncitur. nͥ his cui eripit᷑
ab adu̾sario qđ amat. Qui gͦ id amat solũ qđ
amanti eripi non potest: ille in dubitanter in.¬
uictꝰ ẽ. nec ulla cruciat᷑ inuidia. ld enĩ dili.¬
git. ad qđ diligendũ & ꝑcipiendũ quanto plu¬
res uenerint: tanto eis uberus gratulatur.
Diligit enĩ dm̃ eꝓ toto corde & eytota anima &
ꝙ. tota m̃te. &̾ diligit proximũ tãꝙ se ipsũm.
Non illi gͦ inuidet ut sit qđ ipse ẽ. immo aduiuat

Expanded text:
hominem hoc esse quod nos sumus, qui tamen etsi habehominem hoc esse quod nos sumus, qui tamen etsi habeat vitia, non est tamen ipse vitium. Quanto igitur honestius homo nos vincit, quam vitium? Quis autem dubitet immane vitium esse invidentiam, qua necesse est torqueatur et subjiciatur qui non vult in rebus temporalibus vinci? Melius est nos uincat quam inuidentia uel quodlibet aliud uitium. Sed nec ab homine uinci potest qui uitia sua uicerit. non enim uincitur nisi cui eripitur ab aduersario quod amat. qui ergo id amat solum quod amanti eripi non potest, ille indubitanter inuictus est nec ulla cruciatur inuidia. id enim diligit ad quod diligendum et percipiendum quanto plures uenerint, tanto eis uberius gratulatur. diligit enim deum ex toto corde et ex tota anima et ex tota mente; et diligit proximum tamquam se ipsum. non illi
Abbreviated transcription (Latin):
ta sub iecta sint. ꝑ u̾sa scilic& imitacione
omĩpotentis dĩ. Quẽ si subditꝰ imita recur
scđm p̃cepta eiꝰ uiuendo. ꝑ eũ haberet subdita
cetera. nec ad tantã deformitatẽ ueniret. ut
bestiolam timeat. qͥ uult hominib imꝑare:
habet gͦ & suꝑbia quendã appetitũ unitatis
& omĩ potenciȩ. sed in rerũ cẽporaliũ pͥnaipa.¬
tu que omiã transeunt tanꝗ u̾bra. Inuicti
eẽ uolumꝰ. & recte. Habet enĩ hoc animi nrĩ natura
post dm̃. a quo ad eiꝰ imaginẽ factꝰ est sed eiꝰ erant¬
p̃cepta seruanda. quib seruatis nemo nos iunceret.
Neͣ uͦ dũ ipsa cuiꝰ u̾bis turpiter consensimꝰ. dãpnat᷑
dolore pariendi : & nos int̾ra laboramꝰ. & cũ ma.¬
gno dedecore suꝑam ab om̃ib que nos cõmoue¬
re ac ꝑturbare potuerint. Itaq nolumꝰ ab homi.¬
nib uinci. & irã non possumꝰ uincere. Qua tur.¬
pitudine qͥd ȩxecrabiliꝰ dici potest: E atemur

Expanded text:
ta subjecta sint, perversa scilicet imitatione ta subjecta sint, perversa scilicet imitatione omnipotentis Dei? Quem si subditus imitaretur, secundum praecepta ejus vivendo, per eum haberet subdita caetera, nec ad tantam deformitatem veniret, ut bestiolam timeret, qui vult hominibus imperare. Habet ergo et superbia quemdam appetitum unitatis et omnipotentiae; sed in rerum temporalium principatu, quae omnia transeunt tanquam umbra. 85. Invicti esse volumus, et recte; habet enim hoc animi nostri natura post Deum a quo ad ejus imaginem factus est: sed ejus praecepta erant servanda, quibus servatis nemo nos vinceret. Nunc vero, dum ipsa cujus verbis turpiter consensimus, domatur dolore pariendi, et nos in terra laboramus, et cum magno dedecore superamur ab omnibus quae nos commovere ac perturbare potuerint. Itaque nolumus ab hominibus vinci, et iram non possumus vincere. Qua turpitudine quid exsecrabilius dici potest? Fatemur
Abbreviated transcription (Latin):
eui pͥmis inherere fruiq concessũ est cõntrahit᷑
auriga & sue temeritatis dat penas q̃uidqͥd
illud ẽ. quo utebatur accusat. Sed imploret
aux iliũ. ubeat dns rerũ. obsistat᷑ eqͥs alia iã
specta cula de illius precipitacione facientib.
& nisi subuenia tur demorte facturis restituat᷑
in locũ. suꝑ rotas collocetur: habenaꝵ. uira red.¬
dantur: rogat eautus obtẽꝑ ances & edomitas
bestias tunc sentiet quã bene currus & tota illa
erat. & cursũ decentiss mȩ moderationis amise¬
rat: quia & huic corpori inbecillitatẽ peperit
anime male utentis auiditas. inparadyso usur.¬
pans uetitũ eybũ. ꝰ medici disciplinã qua sẽpit᷑¬
na continet᷑ salus. Si gͦ in ista ipsa uisibilis carniᷤ
imbecillitate: ubi beata uita eẽ. ñ potest. inue¬
nobilitatis & excellentiȩ & in omĩ suꝑbia uanaꝙ
põpa huiꝰ mundi : Quid enĩ aliud in ea homo
appecit. nisi solus eẽ si fieri possit. cui cunc¬

Expanded text:
ui primis inhaerere fruique concessum est. Cum trahitur auriga, et suae temeritatis dat poenas, quidquid illud est quo utebatur, accusat: sed imploret auxilium, jubeat Dominus rerum, obsistatur equis, alia jam spectacula de illius praecipitatione facientibus, et nisi subveniatur de morte facturis, restituatur in locum, super rotas collocetur, habenarum jura reddantur, regat cautius obtemperantes, et edomitas bestias; tunc sentiet quam bene currus, et tota illa ebat, et cursum decentissimae moderationis amiserat: quia et huic corpori imbecillitatem peperit animae male utentis aviditas in paradiso, usurpans vetitum cibum contra medici disciplinam, qua sempiterna continetur salus. 84. Si ergo in ista ipsa visibilis carnis imbecillitate, ubi beata vita esse non potest, invenobilitatis et excellentiae, et in omni superbia vanaque pompa hujus mundi? Quid enim aliud in ea homo appetit, nisi solus esse, si fieri possit, cui cunc
Abbreviated transcription (Latin):
debitorib nr̃is. & uenos inferas intẽptationẽ.
sed liberanos amalo. quis non uideat adp̃.¬
sentis uite indigentiã ꝑtinere : Inillaitaq
nominis dĩ scĩficatio. & regnum eius. & uolun.
in morcalit᷑ ꝑ manebunt. Panis uero cotidi.

Expanded text:
debitoribus nostris; et ne nos inducas in tentationem, debitoribus nostris; et ne nos inducas in tentationem, sed libera nos a malo; quis non videat ad praesentis vitae indigentiam pertinere? In illa itaque nominis Dei sanctificatione, et regnum ejus, in immortaliter permanebunt. Panis vero quotidi
Abbreviated transcription (Latin):
facto uniũso impletoq uidicio suos fines habe¬
bunt ciuitates duȩ. una xpĩ altera diaboli
una bonoꝵ altera malorũ. utraq tamen &
angłoꝵ & hominũ. Istis uoluntas. illis facab¬
tas uli non poterit ulla cẽ peccandi. uel
ulla conditio moriendi. Istis inec̾na uita uere
felicit̾q uiuentib. illis infelicit᷑ in eterua
morte sine moriendi potestate durantibus.
Q uoni ã uitiq sine sine. sed inbeatitudine
isti. alius alio prestabilus. in miseria ueroalius
alio tolerabilius ꝑ manebunt. de hisqͥ sibi diuina¬
rustra itaq non nulli. immo quã pluri mi
et̃nã dap̾natorũ pęnã &e cruciatus sine in ter¬
missione ꝑpetuos humano miserantur affecta
atq ita futurũ eẽ noncredunt. Non quiden
sententiã. que putant iness terribiliꝰ eẽ.
dicta quã ueriꝰ. Non enĩ obliuiscetur inqui¬
unt misereri deus. aut continebit in ua
sua miscdias suas. Hoc quidẽ inpsalmo legit᷑
scõ. Sed de his sine ullo scrupulo legitur qui

Expanded text:
facto universo impletoque judicio, suos fines habebunt civitates duae, una Christi, altera diaboli; una bonorum, altera malorum, utraque tamen et angelorum et hominum. Istis voluntas, illis facultas non poterit esse ulla peccandi, vel ulla conditio moriendi; istis in aeterna vita vere feliciterque viventibus, illis infeliciter in aeterna morte sine moriendi potestate durantibus, quoniam utrique sine fine. Sed in beatitudine isti alius alio praestabilius, in miseria vero illi alius alio tolerabilius permanebunt. CAPUT CXII. Poenarustra itaque nonnulli, imo quam plurimi, aeternam damnatorum poenam et cruciatus sine intermissione perpetuos humano miserantur affectu, atque ita futurum esse non credunt; non quidem sententiam, quae putant in eis terribilius esse dicta, quam verius. Non enim obliviscetur, inquiunt, misereri Deus, aut continebit in ira sua miserationes suas . Hoc quidem in psalmo legitur sancto; sed de his sine ullo scrupulo intelligitur, qui
Abbreviated transcription (Latin):
om̃mo ꝑseipsũ. sed ꝑsolã di grãm que inside
xp̃i posita est liberatur. ut uoluntas ipsa
sicut scriptũ ẽ. ad nõ p̃paretur. qua cetera
dĩ munera cap iuntur: ꝑ que ueniatur admu.¬

Expanded text:
omnino per seipsum, sed per solam Dei gratiam, quae in fide omnino per seipsum, sed per solam Dei gratiam, quae in fide Christi posita est, liberatur; ut voluntas ipsa, sicut scriptum est, a Domino praeparetur , qua caetera Dei munera capiantur, per quae veniatur ad mun
Abbreviated transcription (Latin):
suerat si non peccasset acceptuta ꝑ meritum.
quã uis sine grã nec tunc illud meritũ cepoti¬
isset. Quia & sipeccatum in solo erat libcro
arbiciis constimtũ. non tam̃ iusticiȩ rerimnendẽ
susficiebat liberũ arbitriui : nisi parti cipatone
iemu cabilis boni duunũ adincoruĩ p̃beretur
S eeiu̾ moriẽ in hominis potestate cũ uedit. te¬
no eiuĩ ẽ. qui non se ipsũ ut nichil alius dicĩ
uel non uescendo possic oceidere. ad cenenda
uero uitã uoluuntas non satis ẽ. si aduitoria sue
alim̃ torũ. siue quoꝵ cũq tutaminũ desusu
sic homo in paradiso adse oceidũ relinquendo
iusticiã. idoneus erat ꝑ uoluntatẽ ut autem
abeo teneretur uita iusticię. parũ erat uelle
nisi ille qui eũ fecerat aduinaret. s ed post
illã ruinã maiot est misericordiaita. quan.¬
do & ipsũ arbicrũ liberandũ est ascruitute.
eiu dominatur cum morte peccatum. hec

Expanded text:
fuerat, si non pfuerat, si non pquamvis sine gratia nec tunc ullum meritum esse potuisset. Quia etsi peccatum in solo erat libero arbitrio constitutum, tamen justitiae retinendae non sufficiebat liberum arbitrium, nisi participatione immutabilis boni divinum adjutorium praeberetur. Sicut enim mori est in hominis potestate cum velit, nemo est enim qui non seipsum, ut nihil aliud dicam, vel non vescendo possit occidere; ad vitam vero tenendam voluntas non satis est, si adjutoria sive alimentorum sive quorumcumque tutaminum desint: sic homo in paradiso ad se occidendum relinquendo justitiam idoneus erat per voluntatem, ut autem ab eo teneretur vita justitiae, parum erat velle, nisi ille qui eum fecerat adjuvaret. Sed post illam ruinam major est misericordia Dei, quando et ipsum arbitrium liberandum est a servitute, cui dominatur cum morte peccatum. Nec
Abbreviated transcription (Latin):
ur̃o. Supendiũ ꝓ oꝑe maliciȩ debitum red¬
dicur. non donatur. Ido dix̃ stipendium pec-¬
cati mors. ut mortẽ peccato non in merito
in latã sed debitã demonstraret. S ratia uero
nisi gratis est. gratia non ẽ.In telligendũ
ẽ gͣ etiã ipsa hominis bona merita eẽ. dĩ
munera quib cũ uita et̃ña redlitur. quid
nisigratia ꝓ gracia redditur: peeadã ii¬
ic gͦ factus ẽ homo rectus. ut & ianere
in ea rectitudine posset non sine diui noadui¬
corio: & suo fieri ꝑ u̾sus arbictio utrũ libet
horũ elegisset. dĩ uoluntas fieret. aut & iã
ab illo aut certe de illo. ł inde quia suã
maluit facere quã dĩ. de illo factũ est
uoluntas dĩ. qui ex cadẽ massa ꝑditionis que
de illiuis stirpe. ꝓflux̾. facit aluid uas in hono

Expanded text:
ro . Stipendium pro opere militiae debitum redditur, non donatur: ideo dixit, Stipendium peccati mors; ut mortem peccato non immerito illatam, sed debitam demonstraret. Gratia vero nisi gratis est, gratia non est. Intelligendum est igitur etiam ipsa hominis bona merita esse Dei munera; quibus cum vita aeterna redditur, quid nisi gratia pro gratia redditur ? ergo factus est homo rectus, ut et manere in ea rectitudine posset non sine adjutorio divino, et suo fieri perversus arbitrio. Utrumlibet horum elegisset, Dei voluntas fieret, aut etiam ab illo, aut certe de illo. Proinde quia suam maluit facere quam Dei, de illo facta est voluntas Dei, qui ex eadem massa perditionis, quae de illius stirpe profluxit, facit aliu
Abbreviated transcription (Latin):
empus aut̃ quod int̾ hominis mortem & ul.¬
timã resurrectionẽ inter positũ est. animas
inabditis recepta culis continet. sicut una quę¬
que digna ẽ. uel requie uel eruna. ꝓ eo quod
sortita ẽ. in carne cũ uiueret. Neq negandũ
est defunctoꝵ animas pietate suoꝵ iuiuentiũ
releuari : cũ ꝓ illis sacrificium mediatoris
offertur. uel elemosinȩ in eccła fiuint. Sed eis hec
prosunt. qui cũ uiuerent hec sibi ut postea
possent ꝓ desse meruer. Est eni quidam ui¬
hec non requirat. & rursus talis in mało ut
nec his ualeat cũ hec uita transierit adui-¬
uari. Quo circa hio onĩe meritũ conparatur.
quo possit post hanc uitã re lelari quis piã
uel grauari. Nemo aut̃ se p̃paret quod hic
ista quȩ ꝓdefunctis com mendan dis frequen¬
tat ȩccła illi apostolicȩ sunt ad uersa sen-¬
tenti& qua dicdũ ẽ. om̃s a stabi musante
tribunal xp̃i. ut referat unus quasq scd̾m

Expanded text:
 hominis mortem et ultimam resurrectionem interpositum est, animas abditis receptaculis continet, sicut unaquaeque digna est vel requie vel aerumna, pro eo quod sortita est in carne dum viveret. Neque negandum est defunctorum animas pietate suorum viventium relevari, cum pro illis sacrificium Mediatoris offertur, vel eleemosynae in Ecclesia fiunt. Sed eis haec prosunt, qui cum viverent, ut haec sibi postea possent prodesse, meruerunt. Est enim quidam vihis non requirat; est et rursus talis in malo, ut nec his valeat, cum haec vita transierit, adjuvari. Quocirca hic omne meritum comparatur, quo post hanc vitam possit relevari quispiam, vel gravari. Nemo se autem speret, quod hic ista quae pro defunctis commendandis frequentat Ecclesia, illi apostolicae sunt adversa sententiae, qua dictum est, Omnes enim astabimus ante tribunal Christi, ut ferat unu
Abbreviated transcription (Latin):
nisi eẽt &. deus. Sed cũ factus ẽ. homo adã scilicet
reclus: mediatore nonopꝰ erat. Q̃ uꝰ genus hu¬
manũ peccata longe seꝑ auer̃ ado. ꝑ mediatorẽ
qui solus sine peccato natus ẽ. uix̃. occisusẽ. recm¬
ciliari nosoportebat dõ. usq ad carnis resurrectio¬
nẽ inuitã et̃nã: ut humana suꝑbia ꝑ humilicat᷑
dĩ argueretur ac san aretur. & demonstiaretur
homini quã longe adõ recesserat. cũ ꝑ incarnatũ
dm̃ reuocaretur. & ex ẽp̃lũ obedientiȩ ꝑ hominẽ
dm̃ contumace homini p̃bcretur. & unigenio
suscipiente forma serui que nichil ante merue¬
rat fons grẽ pandet᷑ et carnis etiã resurrectigrede¬
ptis ꝓmissa inipso redẽptore pͣ monstraretur. &
ꝑ eandẽ naturã quã se decepisse letabaturdia¬
bolus unceretur. nec tam̃ homo gła retur ne
iterum suꝑbia nasceret᷑: & siquid aliud de
tanto mediacoris sacram̃to a ꝓficientib uideri
& dici potest. aut tantũ uideri etiã sidici ñ potẽ.¬

Expanded text:
nisi esset et Deus. Sed cum factus est Adam, homo scilicet rectus, mediatore non opus erat. Cum vero genus humanum peccata longe separaverunt a Deo, per Mediatorem, qui solus sine peccato natus est, vixit, occisus est, reconciliari nos oportebat Deo usque ad carnis resurrectionem in vitam aeternam: ut humana superbia per humilitatem Dei argueretur ac sanaretur, et demonstraretur homini quam longe a Deo recesserat, cum per incarnatum Deum revocaretur, et exemplum obedientiae per hominem Deum contumaci homini praeberetur; et Unigenito suscipiente formam servi, quae nihil ante meruerat, fons gratiae panderetur; et carnis etiam resurrectio redemptis promissa in ipso Redemptore praemonstraretur; et per eamdem naturam quam se decepisse laetabatur, diabolus vinceretur; nec tamen homo gloriaretur, ne iterum superbia nasceretur: et si quid aliud de tanto Mediatoris sacramento a proficientibus videri et dici potest, aut tantum videri, etiamsi dici non pote
Abbreviated transcription (Latin):
omp̃s uelle ianit᷑ non potest. quod eũꝙ
recperat enĩ apłs ut oraretur ꝓ omĩbus
homi nib. & spetialit᷑ apdiditat ꝓ regibus
& his qui insublimitate sunt. qui pdtari poteras
tate̾ abhorrere. ꝓinde dicets. hoc enĩ bonũ est
corã saluatore nostro d̾o. idẽ. ut & iã ꝓ talib
oretur. & statĩ ut desꝑationem tolleret. addi¬
dit. qui om̃s bomines uult saluos fieri. & in agti¬
tionẽ uericatis uenire. Hoc quippe ds̃ bonum
iudicauit. ut oracionib humiluĩ dignaret᷑
salucẽ prestare sublimib quod utiq iã uidemᷤ
impletũ. Isto locutionis mͦ & dñs ẽ usus ineuan¬
głio ubi ait phariseis: d ecimatis mentã ⁊ rutam
& omẽ olus. N eq enĩ pharisei. & quecͣq aliena

Expanded text:
s velle inaniter non potest quodcumque ceperat enim Apostolus ut oraretur pro omnibus hominibus, et specialiter addiderat pro regibus et iis qui in sublimitate sunt, qui putari poterantumilitate abhorrere. Proinde dicens, Hoc enim bonum est coram salvatore nostro Deo, id est, ut etiam pro talibus oretur; statim ut desperationem tolleret, addidit, Qui omnes homines vult salvos fieri, et in agnitionem veritatis venire . Hoc quippe Deus bonum judicavit, ut orationibus humilium dignaretur salutem praestare sublimium: quod utique jam videmus impletum. Isto locutionis modo et Dominus est usus in Evangelio, ubi ait Pharisaeis, Decimatis mentam, et rutam, et omne olus . Neque enim Pharisaei et quaecumque aliena
Abbreviated transcription (Latin):
ipsũ debet stultũ diligere. N ãqui se diligit stul.¬
tũ. ñ ꝓficiet ad sapientiã: nec fiet qͥsq qualis cupils
eẽ: nͥ se oderit qualis ẽ. Sed donec ad sapientiã¬
ꝑfectionẽq ueniatur. eo animo ferat stulticiam ꝓ¬
ximi: quo suã ferret si stultꝰ ee̾t. & amaret sapien¬
tiam. Qua ꝓpt̃. si& ipsa suꝑbia uere libercatis &
ueri regni u̾bra ẽ: etiã ꝑ ipsam nos cõmemorat di¬
uina ꝓuidentia. quid significemꝰ uitiosi. & quo de.¬
beamꝰ redire correcti. Iãq uͦ cunctas pectacula &
omĩs illa que appellat᷑ curiositas. quid aliud que¬
rit. quã de rerũ cognitione leticiã:. Quid gͦ ad.¬
mirabiliꝰ. quid spetiosius ipsa ueritate. ad quam
spestator omĩs ꝑuenire se cupere conficetur. eũ

Expanded text:
ipsum debet stultum diligere. nam qui se diligit stulipsum debet stultum diligere. nam qui se diligit stultum non proficit ad sapientiam; nec fiet quisque qualis cupit esse, nisi se oderit qualis est. sed donec ad sapientiarfectionemque ueniatur, eo animo ferat stultitiam proximi, quo suam ferret, si stultus esset et amaret sapientiam. quapropter si et ipsa superbia uerae libertatis et ueri regni umbra est, etiam per ipsam nos commemorat diuina prouidentia quid significemus uitiosi et quo debeamus redire correcti. iam uero cuncta spectacula et omnis illa quae appellatur curiositas quid aliud quaerit quam de rerum cognitione laetitiam? quid ergo admirabilius, quid speciosius ipsa ueritate, ad quam spectator omnis peruenire se cupere confitetur, cu
Abbreviated transcription (Latin):
mutabiliũ bonoꝵ ade̾. copia: ñ eis confidit sed
cũ subtrahunt᷑. agnoscit utrũ eũ ñ ceperint:
quia plerũq cũ ad sunt nobis. putamꝰ qđ ñ ea di.¬
ligamꝰ: sed cũ eẽ. ceperint: inuenimꝰ qui simus.
Hoc enĩ sine amore nrõ aderat: qđ sine dolore dis¬
cedit. U idetur gͦ uincere cũ uincat᷑: qui suꝑando
adid ꝑuenit. qđ cũ dolore amissurꝰ ẽ. Et uincit cũ
uinci uideatur: quisquis cedendo adid ꝑuenit.
qđ non amittit inuitꝰ. Quẽ gͦ delectat libertas
ab amore mutabiliũ rerum liber eẽ. appecat.
Et quẽ regnare delectat: uni om̃iũ regnatori
dõ subditꝰ hereat. plus eũ dili gendo quã seipsũ.
Ethec ẽ ꝑfecta usticia. qua potiꝰ potiora. & minꝰ
minora diligimꝰ. Sapientẽ animã atq ꝑfectã
calẽ diligat. qualẽ illã uidet: stultã non talẽ
sed que ẽẽ. ꝑfecta & sapiens potest. quia nec se

Expanded text:
mutabilium bonorum adest copia, non eis confidit; sed mutabilium bonorum adest copia, non eis confidit; sed cum subtrahuntur, agnoscitur utrum eum non ceperint, quia plerumque cum adsunt nobis putamus quod non ea diligamus; sed cum abesse coeperint, inuenimur qui simus. hoc enim sine amore nostro aderat, quod sine dolore discedit. uidetur ergo uincere cum uincatur qui superando ad id peruenit quod cum dolore amissurus est; et uincit cum uinci uideatur, quisquis cedendo ad id peruenit quod non amittit inuitus. Quem delectat ergo libertas, ab amore mutabilium rerum liber esse appetat; et quem regnare delectat, uni omnium regnatori deo subditus haereat plus eum diligendo quam se ipsum. et haec est perfecta iustitia, qua potius potiora et minus minora diligimus; sapientem animam atque perfectam talem diligat qualem illam uidet, stultam non talem, sed quia esse perfecta et sapiens potest; quia nec se
Abbreviated transcription (Latin):
pore gignim: sed ea maxima c̃: que om̃ib p̃ua.¬
let. Non gͦ iste afflgitur morte ciuiꝰ ꝗͣ: qñ qͥ
toto animo dñ diligit: nouit nec sibi perire qđ
sic nemo auferet beatitudinẽ. Et siquand o for¬
te aliciiꝰ periculo uł errore uł dolore cõmouet᷑:
usq ad illiꝰ auxiliũ aut correctionẽ aut con¬
solationẽ: non usq ad suã subuersionẽ ualere
patitur. In omĩb aut̃ officiosis łab orib futii¬
re quietis certa & pectacione ñ frangitur:
Quid enĩ ei nocebit. quibene uti etiã inimico
potest  Fuis enĩ p̃sidio atq muntm̃to inimi¬
eiieias non ꝑtimescit: cuiꝰ p̃cepto & oonodili¬
non constristari nisi & iam gaudeat. sciens qđ tribula.¬
tio patientiã oꝑatur᷑: patientia ꝓbationẽ. ꝓbatio aut̃¬
spe̾: spes autem ñ confundit. qm̃ caritas di diffusa
nocebit. Quis hunc sub ugabit. Homi ͤ qͥ inps.¬
ꝑis reb ꝓficit. asꝑis quiss ꝓfecerit discit. Cũ eni

Expanded text:
pore jungimur, sed ea maxima est quae omnibus praevalet. Non ergo iste affligitur morte cujusquam, quoniam qui toto animo Deum diligit, novit nec sibi perire, qusic nemo aufert beatitudinem; et si quando forte alicujus periculo, vel errore, vel dolore commovetur, usque ad illius auxilium aut correctionem aut consolationem, non usque ad suam subuersionem ualere patitur. in omnibus autem officiosis laboribus futurae quietis certa expectatione non frangitur. quid enim ei nocebit qui bene uti etiam inimico potest? eius enim praesidio atque munimento inimicitias non pertimescit, cuius praecepto et dono dilit non contristari, nisi etiam gaudeat, sciens quod tribulatio patientiam operatur, patientia probationem, probatio spem, spes autem non confunditnocebit? quis hunc subiugabit? homo, qui prosperis rebus proficit, asperis quid profecerit discet. cum enim
Abbreviated transcription (Latin):
adbeniuolentiã. Etquãꝗͣ tẽporalia non dili¬
homi nb consulit. sicqualit᷑ non potest omib. Qua¬
re si aliquẽ familiariũ suoꝵ p̾ptiꝰ quã quelibe
allo quit᷑: non eum magis diligit. sed ad eũ maio¬
tat enĩ tẽpori deditos. canto meli. quanto ipse
minꝰ obligatus ẽ. cc̃pore. Cũ om̃ib itaq quos pa¬
riter diligit. ꝓdesse non possit. nͥ coniunctiorib

Expanded text:
ad beniuolentiam. et quamquam temporalia non dilihominibus consulit, si aequaliter non potest omnibus. quare si aliquem familiarium suorum promtius quam quemlibet alloquitur, non eum magis diligit, sed ad eum habetat enim tempori deditos tanto melius, quanto ipse minus obligatus est tempore. cum itaque omnibus quos pariter diligit prodesse non possit, nisi coniunctior
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ ũbũ carofactũ est & habitaũ in nobis. ut crede.¬
remꝰ indĩ patris omipotentis unicũ filiũ. natũ de
spũ scõ. & maria uirgine: Ita qͥppe uerbũ caro
uinitate mutata. Camẽ porro hic hominẽ de.¬
bemꝰ accipere. aparte totũ significante locu-
re deluisse. sed naturȩ ab omĩ peccati nexu
om̃i mod olibere. n qualis de utroq sexu nascitur¬

Expanded text:
quod Verbum caro factum est, et habitavit in nobis , ut credequod Verbum caro factum est, et habitavit in nobis , ut crederemus in Dei Patris omnipotentis unicum Filium natum de Spiritu sancto et Maria virgine? Ita quippe Verbum caro vinitate mutata. Carnem porro hic hominem debemus accipere, a parte totum significante locutire defuisse; sed naturae ab omni peccati nexu omni modo liberae: non qualis de utroque sexu nascitur
Abbreviated transcription (Latin):
le peccatũ tanto gͣuiꝰ & ꝑniciosiꝰ. quanto maiora
uł plura insuꝑ ad dider̃. necessariꝰ erat mediacor.
hocẽ recon ciliator. qͥ hanc irã sacrific singłaris
cuiꝰ erant ũbre om̃ia sacrificia legis & ꝓpħaꝵᷤ¬
oblatione placaret. Unde dicit apłs. sienĩ cũ inimi-¬
ci eͥẽmꝰ recontiliati sumꝰ dõ ꝑ mortẽ filui eiꝰ. multoma.¬
gis reconciliati nc̃ insanguine eiꝰ salui erimꝰ ab ira ꝑ
ipsũ. Cũ aut̃ ds̃ ira sci dicit᷑. ñ eiꝰ significat᷑ ꝑt᷑batio.
quał ẽ in animo irascentis hominis. sed ex humanis
motib trans lato uocabulo. uindicta eiꝰ que ñ nͥ iusta
est irȩ nom̃ accepit. Quod ergo ꝑ mediatorẽ recon¬
ciliam᷑ dõ. & accepimꝰ sp̃m scm. ut ex inimicis efficiam᷑
dñm nr̃m. Deqͦ mediatore longũ ẽ ut quantũ dignũ
ẽ tanta dicant᷑. quãuis ab homine dici digna ñ pos-¬
sint. Quis enĩ hoc solũ congruentibus explicet u̾ bis

Expanded text:
anto gravius et perniciosius, quanto majora vel plura insuper addiderant, necessarius erat mediator, hoc est reconciliator, qui hanc iram sacrificii singularis, cujus umbrae omnia sacrificia Legis et Prophetaruoblatione placaret. Unde dicit Apostolus: Si enim cum inimici essemus, reconciliati sumus Deo per mortem Filii ejus, multo magis rec. Cum autem Deus irasci dicitur, non ejus significatur perturbatio, qualis est in animo irascentis hominis, sed ex humanis motibus translato vocabulo, vindicta ejus, quae non nisi justa est, irae nomen accepit. Quod ergo per mediatorem reconciliamur Deo et accipimus Spiritum, ut ex inimicis efficiamur naristas. De quo mediatore longum est, ut quanta dignum est, tanta dicantur, quamvis ab homine dici digne non possint. Quis enim hoc solum congruentibus explicet verbis,
Abbreviated transcription (Latin):
la cuit itaq uniũsitatis creatori atq moderatori
deo: ut qm̃ ñ tota mulcitudo angłoꝵ dm̃ dese¬
rendo perierat. eaque perierat inꝑpetua ꝑdia-¬
one remaneret. que aut̃ cũ cło illa deserente
ꝑstiterat. de sua certissime cognita sẽꝑ futura felicitate
gauderet. alia uero creatura racionali que in hominib:
erat. qm̃ peccatis atq supplicus & originalib & ꝓprus
tota ꝑierat. exeiꝰ parte reꝑata. quod angłicȩ societati
runa illa diabolica minuerat suppleretut. Hoc eni ꝓ-¬¬
copia fortasse regnabit. Neq enĩ numerũ aut scõꝵ
hominũ. aut in mundoꝵ demonũ nouimus. inquoꝵ
locũ succedentes filu scẽ matris que sterilis appare¬¬
bat in terris. in ea pace de qua illi cecider̃. sine ullo
tẽporis termino ꝑ manebunt. Sed illoꝵ ciuiũ nu-¬
merus siue qui est siue qui futurꝰ est incontẽplaci

Expanded text:
lacuit itaque universitatis creatori atque moderatori Deo, ut quoniam non tota multitudo angelorum Deum deserendo perierat, ea quae perierat in perpetua perditione remaneret; quae autem cum Deo illa deserente perstiterat, de sua certissime cognita semper futura felicitate gauderet: alia vero creatura rationalis quae in hominibus erat, quoniam peccatis atque suppliciis et originalibus et propriis tota perierat, ex ejus parte reparata, quod angelicae societati ruina illa diabolica minuerat, suppleretur. Hoc enim procopia fortasse regnabit. Neque enim numerum aut sanctorum hominum, aut immundorum daemonum novimus, in quorum locum succedentes filii sbat in terris, in ea pace de qua illi ceciderunt, sine ullo temporis termino permanebunt. Sed illorum civium numerus, sive qui est, sive qui fuit, sive qui
Abbreviated transcription (Latin):
dit enĩ bona uoluntas hominis multa dĩ dona. seo
ñ omĩa. Que aut̃ ñ p̃cedit ipsa : in eis esł & in ipsa
me. & miscd̾ia eiꝰ subsequetur me. Nolente p̾uenit
ut uelit. uolentẽ subseqͥt᷑. ne frustra uelit. Cur enĩ
ad monem orare ꝓinimicis nr̃is utiq nolentib pie
admonem᷑ petere ut accipiamꝰ. nisi ut ab illo fiat
quod uolumꝰ a quo factũ ÷ ut uelimꝰ: Oramꝰ gͥͦ
pininicis nr̃is ut misericordia eiꝰ p̃ueniat eas.
sicut p̃uenit nos. Oramꝰ aut̃ ꝓ nobis. ut miseri¬

Expanded text:
dit enim bona voluntas hominis multa Dei dona, sed non omnia; quae autem non praecedit ipsa, in eis est et ipsa; ericordia ejus subsequetur me . Nolentem praevenit ut velit; volentem subsequitur ne frustra velit. Cur enim admonemur orare pro inimicis nostris, utique nolentibus pie admonemur petere ut accipiamus, nisi ut ab illo fiat quod volumus, a quo factum est ut velimus? Oramus ergo pro inimicis nostris, ut misericordia Dei praeveniat eos, sicut praevenit et nos: oramus autem pro nobis, ut miseri
Abbreviated transcription (Latin):
ris tene. & eccliȩ catholieş tribue: quȩ fil saree¬
pue & mͥ qͥ homo sũ ignosce: Que dubia crede
donec aut respuenda aut uera eẽ. aut sẽꝑ credii¬
da eẽ. ł ratio doceat. uł pcipiat auctoritas
Intende igͥ in hec que sequunt᷑ diligent᷑ & pie
quantũ potes. Iales enĩ aduuat ds̃. Nulla ui

Expanded text:
ris, tene, et Ecclesiae catholicae tribue; quae falsa, resris, tene, et Ecclesiae catholicae tribue; quae falsa, respue, et mihi qui homo sum ignosce; quae dubia, crede, donec aut respuenda esse, aut vera esse, aut semper credenda esse, vel ratio doceat, vel praecipiat auctoritas. Intende igitur in haec quae sequuntur, diligenter et pie, quantum potes: tales enim adjuvat Deus. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
nere ñ posset. nullo in reb hum anis ad diui-¬
na capessenda in t̾posito gradu. ꝑ quẽ ad dei si-¬
milicudinẽ aterrena uita homo niteretur. in¬
esfabili miscdia dĩ tẽꝑali dispensatione. ꝑcre¬
aturã mutabilẽ sed tamen ȩt̾nis legib seruien¬
tẽ. ad cõmemorationẽ pͥmȩ suȩ ꝑ fectȩq nat᷑ȩ.
partim singulis hominib. partĩ uͦ ipsi homi
certissima salus . ẽ. Defendi aut̃ aduersus loqͣ¬
ces & aperiri querentib multis modis potest.
omĩpotente dõ ipso ꝑ se ipsũ demors trante
que uera sunt. & ad hec intuenda & ꝑcipienda:
bonas uoluntates ꝑ bonos angłos & quos libet
homines aduiuante. Comͦ aut̃ quisq uticur.
quẽ uidet congruere his cũ quib agit. ł go
itaq du multũq considerans. quales obla¬
trantes & quales querentes eyꝑtus sim. uel
qualis ipse seu cũ latrarẽ seu cũ quererẽ fuerĩ.

Expanded text:
nere non posset, nullo in rebus humanis ad divinere non posset, nullo in rebus humanis ad divina capessenda interposito gradu, per quem ad Dei similitudinem a terrena vita homo niteretur, ineffabili misericordia Dei temporali dispensatione per creaturam mutabilem, sed tamen aeternis legibus servientem, ad commemorationem primae suae perfectaeque naturae, partim singulis hominibus, partim vero ipsi homincertissima salus est. 20. Defendi autem adversus loquaces, et aperiri quaerentibus, multis modis potest; omnipotente ipso Deo per seipsum demonstrante quae vera sunt, et ad haec intuenda et percipienda bonas voluntates per bonos Angelos et quoslibet homines adjuvante. Eo modo autem quisque utitur, quem videt congruere iis cum quibus agit. Ego itaque diu multumque considerans quales oblatrantes, et quales quaerentes expertus sim, vel qualis ipse, sive cum latrarem, sive cum quaererem, fuerim;
Abbreviated transcription (Latin):
aut corpꝰ aut fantas matasua. aut hoꝵ aliqua
duo conuncta. aut certe simul omĩa. sed in hac
uita societatigeneris humani sine dolo tẽꝑaliter
ꝑmaneret in cõmutabilis. nulla mutabilis natura
remaneret. Mutari aut̃ animã posse. non qͥdẽ
localit̾ sed cam̃ tẽpaliter. suis affectionib qͥsq
le. cui ius adũtere facile. ẽ. tantas mata porro in¬
chil sunt aliud quã de spetie corporis corporeo
sensu ad tracta figm̃ta. quȩ memoriȩ mandare
ut accepta sunt. uł partiri. uł multiplicare. uł
contra here. uł distendere. uł ordinare: uł ꝑthare.
uł quolibet modo figurare cogitando facillimum ẽ:
sed cũ uerũ queritur. cauere & uitare difficile
Non gͦ creat᷑ȩ potius quã creatori seruiamꝰ. nec eua.¬
nescamꝰ in cogitacionib nr̃is. & ꝑ fecta religio. ÷.
Aecño enĩ creatori adherentes & nos ȩt̾nitate ef¬
ficiamꝰ necesse.ẽ. Sed quia hȩc anima peccatis
suis obruta & implicata ꝑ se ipsã uidere acte¬

Expanded text:
aut corpus, aut phantasmata sua, aut horum aliqua duo conjuncta, aut certe simul omnia: sed in hac vita societati generis humani sine dolo temporaliter  nisi permaneret incommutabilis, nulla mutabilis natura remaneret. Mutari autem animam posse, non quidem localiter, sed tamen temporaliter, suis affectionibus quisque le, cuivis advertere facile est. Phantasmata porro nihil sunt aliud quam de specie corporis corporeo sensu attracta figmenta: quae memoriae mandare ut accepta sunt, vel partiri, vel multiplicare, vel contrahere uel distendere uel ordinare uel turbare uel quodlibet figurare facillimum est, sed cum uerum quaeritur cauere et uitare difficilequam Creatori serviamus, nec evanescamus in cogitationibus nostris, et perfecta religio est. Aeterno enim Creatori adhaerentes, et nos aeternitate afficiamur necesse est. Sed quia hoc anima peccatis suis obruta et implicata, per seipsam videre ac te
Abbreviated transcription (Latin):
placet. Nichil enĩ iustũ displicet usto.
Quo circa cũ omĩs anima rationalis aut pec¬
catis siuis misera sit. aut recte factis beata:
omĩs aut̃ in rationał aut cedat potentio¬
ri. aut pareat meliori. aut cõparet᷑ eqͣli.
aut certam̃ exerceat. aut dãpnato noceat.
& omẽ corpꝰ sue animȩ seruiat. quantũ p
eiꝰ meritis & ꝓrerũ ordine sinitur: nullũ
malũ ẽ. naturȩ unui̾sȩ. sed sua cuiꝙ cul¬
pa fitmalũ. Porro cũ anima ꝑ di grãm re¬
generata & in in tegrũ restituta. & illi
subdita uni aqͦ crẽata .ẽ. instaurato & iã
corꝑe in pͥstinã firmitatẽ. non cũ mundo
possideri sed mundũ possidere ceꝑit: nul¬
lũ ei malũ erit. quia ista in fima pulchri.¬
tudo tẽꝑaliũ uicissitudinũ que cũ ipsa
ꝑagebat᷑. sub ipsa ꝑ aget᷑. & erit ut
scriptũ est cęlũ nouũ & t̾ra noua. ñ¬

Expanded text:
placet: nihil enim justum displicet justo.placet: nihil enim justum displicet justo.Quocirca, cum omnis anima rationalis aut peccatis suis misera sit, aut recte factis beata; omnis autem irrationalis aut cedat potentiori, aut pareat meliori, aut comparetur aequali, aut certantem exerceat, aut damnato noceat; et omne corpus suae animae serviat, quantum pro ejus meritis, et pro rerum ordine sinitur: nullum malum est naturae universae, sed sua cuique culpa fit malum. Porro cum anima per Dei gratiam regenerata, et in integrum restituta, et illi subdita uni a quo est creata, instaurato etiam corpore in pristinam firmitatem, non cum mundo possideri, sed mundum possidere coeperit, nullum ei malum erit: quia ista infima pulchritudo temporalium vicissitudinum, quae cum ipsa peragebatur, sub ipsa peragetur; et erit, et scriptum est, Coelum no
Abbreviated transcription (Latin):
solã ꝑ petuo uellet audire sed tales audi¬
tores carminũ non inueniunt᷑. Talib aut̃
rerũ eristimatorib plena sunt om̃ia. ꝓp¬
tẽa qr nemo . ẽ. qͥ ñ facile ñ mͦ totũ ũsum
sed & iã totũ carm̃ possit audire tocũ aut̃
ordinẽ scłoꝵ sencire nullus hominũ pocest.
Huc accedit qđ carminis non sumus partes.
scłoꝵ. uͦ partes dãpnatione facti sumus.
Illud gͦ canit᷑ sub iudicio nr̃o. ista ꝑagunt᷑
de labore nr̃o. Nulli aut̃ iucto ludi ago¬
nistici placent. sed tam cũ decore eiꝰ deco
decori sunt: & hec enĩ quedã imitacio ue.¬
spectaculis. nͥ ne ũbris rerũ decepti ab
ipsis reb quarũ u̾brȩ illȩ sunt aberremꝰ. Ita
unłsitatis huiꝰ condicio atq administracio.
solis impus animis. dãpnatisq nonplacet.
sed & iã cũ miseria edꝵ multis uł in t̾ra uic¬
tricib ł incȩlo sine periculo spectantib

Expanded text:
solam perpetuo vellet audire. Sed tales audisolam perpetuo vellet audire. Sed tales auditores carminum non inveniuntur; talibus autem rerum aestimatoribus plena sunt omnia; propterea quia nemo est, qui non facile non modo totum versum, sed etiam totum carmen possit audire; totum autem ordinem saeculorum sentire nullus hominum potest. Huc accedit quod carminis non sumus partes, saeculorum vero partes damnatione facti sumus. Illud ergo canitur sub judicio nostro, ista peraguntur de labore nostro. Nulli autem victo ludi agonistici placent, sed tamen cum ejus dedecore decori sunt: et haec enim quaedam imitatio vespectaculis, nisi ne umbris rerum decepti, ab ipsis rebus quarum illae umbrae sunt, aberremus. Ita universitatis hujus conditio atque administratio, solis impiis animis damnatisque non placet; sed etiam cum miseria earum, multis vel in terra victricibus, vel in coelo sine periculo spectantibus
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑiorib. formã tam̃ & decus metri cũ p̃tĩ¬
tis contęxta ꝑficiat. Nec id̾o tam̃ ars ip¬
sa qua usũs fabrieat᷑. sic tẽꝑi obnoxia. ẽ.
ut pulchritudo eiꝰ ꝑm̃suras moraꝵ dige¬
ratur sed simul hab et om̃ia quib efficit
ũsũ ñ simul habentẽ om̃ia. sed posteri¬
orib pͥora tollentẽ. Propt̾ea tamen¬
pulcher. quia etrema uestigia illiꝰ pulchri-¬
tudinis ostentat: quã constant᷑ atq in cõmu-¬
tabiliter ars ipsa custodit. Itaq ut non¬
nulli ꝑuersi magis amant u̾sum quã ipsã
arte. qua conficit᷑ u̾sus. quia plus se aurib
quã intelligentię deder̃: ita multi tẽꝑ alia
diligunt. conditricẽ uͦ ac moderatricẽ tẽꝑũ
diuinã ꝓuidentiã ñ reqͥrunt atꝙ in ipsa
dilectione tẽꝑaliũ nolunt transire qđ amant.
& tã sunt absurdi: quã si quisquã in recita¬
cione p̃clari carminis unã aliquã sillabã

Expanded text:
superioribus,formam tamen et decus metricum cum praeterisuperioribus,formam tamen et decus metricum cum praeteritis contexta perficiat. Nec ideo tamen ars ipsa qua versus fabricatur, sic tempori obnoxia est, ut pulchritudo ejus per mensuras morarum digeratur: sed simul habet omnia, quibus efficit versum non simul habentem omnia, sed posterioribus priora tollentem; propterea tamenum, quia extrema vestigia illius pulchritudinis ostentat, quam constanter atque incommutabiliter ars ipsa custodit. 43. Itaque, ut nonnulli perversi magis amant versum, quam artem ipsam qua conficitur versus, quia plus se auribus quam intelligentiae dediderunt: ita multi temporalia diligunt, conditricem vero ac moderatricem temporum divinam providentiam non requirunt; atque in ipsa dilectione temporalium nolunt transire quod amant, et tam sunt absurdi, quam si quisquam in recitatione praeclari carminis unam aliquam syllabam
Abbreviated transcription (Latin):
copiosa. dũ aliud & aliud seqͥt᷑. & nichil
cũ eo ꝑmanet. Sic atẽꝑe frum̃ ti ᷑ ui ni
& olei sui multiplicatꝰ ÷: ut non inueniat
id ipsũ. idẽ. naturã incõmutabilẽ. & sin¬
gularẽ. quã secutꝰ ñ erret. & assecutꝰ non
doleat. Habebit enĩ & iã consequen cem
redẽptionẽ corporis sui. qđ iã noncornuĩ¬
cio sensũ multa cogitantẽ. quia rapit᷑
in ordinẽ successionis extrema corpum
puchritudo. Nã idõ extrema est. qura
simul ñ potest habere omĩa: sed dũ alia
cedunt atq succedunt: cẽꝑaliũ formaꝵ
numeros in unã pulcritudinẽ cõplent
& hoc totũ ñ ꝓptea malũ: quia transit.
Sic enĩ or ũsus insuo genere pulcher
est. quãius due sillabȩ simul dici nullo mͦ
possint. Nec enĩ scda enuntiatur. nͥ pͥma
transierit: atꝙ ita ꝑ ordinẽ ꝑ uenit᷑ ad finẽ.
ut eũ sola ultima somit non secũ sonantib

Expanded text:
egestas, dum aliud et aliud sequitur, et nihil egestas, dum aliud et aliud sequitur, et nihil cum eo permanet. Sic a tempore frumenti, vini et olei sui multiplicatus est, ut non inveniat idipsum , id est naturam incommutabilem et singularem, quam secutus non erret, et assecutus non doleat. Habebit enim etiam consequentem redemptionem corporis sui , quod jam non corrumtio sensum multa cogitantem , quia rapitur in ordinem successionis extrema corporum pulchritudo. Nam ideo extrema est, quia simul non potest habere omnia; sed dum alia cedunt atque succedunt, temporalium formarum numerum in unam pulchritudinem complent hoc totum non propterea malum, quia transit. Sic enim et versus in suo genere pulcher est, quamvis duae syllabae simul dici nullo modo possint. Nec enim secunda enuntiatur, nisi prima transierit; atque ita per ordinem pervenitur ad finem, ut cum sola ultima sonat, non secum sonantibus
Abbreviated transcription (Latin):
quod non ł unũ uisũ possit innumerabilit̃
cogitari. uł inꝑaruo spatio uisũ possin eadẽ
imaginandi facultate ꝑ infinita distendi.
Sed facillimũ. ẽ. ȩrecrari carnẽ. difficillimũ
aut̃ non carnalic̃ saꝑe. Hac gͦ ꝑu̾sitate animȩ¬
que contingit peccato atq supplicio. fit om̃iꝰ
nat᷑a corporea illud qđ ꝑ salomonẽ dr̃ uani
tantium. & omĩa uanitas. Que hab undan-¬
tia .ẽ. homini in om̃i labore eiꝰ. quo ipse labo¬
rat subsole: Neꝙ enĩ frustra. ẽ. additum.
uanit̃antiũ: quia si uanitantes decrahas. qͥ
tãꝗͣ. pͥma sectantur eytrema: ñ erit corpꝰ
uanitas. sed in suo genere. quãuis extremã
pulchritudinẽ sine ullo errore monstrabit.
Tẽmꝑaliũ enĩ spetierũ multiformitas. ab ir¬
nitate dĩ hominẽ lapsũ ꝑ carnales sensus.
diuberauit. & mutabili uarietate multi¬
plicauit eiꝰ affectũ. Ita facta ẽ. habundan-¬
tia laboriosa. & ita si dici potest egestas

Expanded text:
quod non vel unum visum possit innumerabiliter cogitari, vel in parvo spatio visum possit eadem imaginandi facultate per infinita diffundi. Sed facillimum est exsecrari carnem, difficillimum autem non carnaliter sapere. CAPUT XXI.-- Animquae contingit peccato atque supplicio, fit omnis natura corporea illud quod per Salomonem dicitutantium, et omnia vanitas. Quae abundantia tanta hominis in omni labore suo, quo ipse laborat sub sole ? Neque enim frustra est additum, vanitantium, quia si vanitantes detrahas, qui tanquam prima sectantur extrema, non erit corpus vanitas; sed in suo genere, quamvis extremam, pulchritudinem sine ullo errore monstrabit. Temporalium enim specierum multiformitas ab unitate Dei hominem lapsum per carnales sensus diverberavit, et mutabili varietate multiplicavit ejus affectum: ita facta est abundantia laboriosa, et, si dici potest, copiosa
Abbreviated transcription (Latin):
nis ũtit: incopia uͦ uoluntatũ ꝓsꝑisq sue¬
cessib cẽꝑaliũ. cẽꝑantiã suã ꝓbat a roborit
acuit in tẽptacionib prudentiã. ut ñ solum in
eas ñ inducatur sed fiat eciã iugilantior. & in
amorẽ ueritatis que sola non fallit ardentior.
pro cẽpũ oportunitatib quȩ mira sapientia eiꝰ
ordinant᷑. dequib aut non est tractandum
aut inter pios ꝑfectosq tractandum: nullo

Expanded text:
nis vertit: in copia vero voluptatum prosperisque sucnis vertit: in copia vero voluptatum prosperisque successibus temporalium, temperantiam suam probat et roborat; acuit in tentationibus prudentiam, ut non solum in eas non inducatur, sed fiat etiam vigilantior, et in amorem veritatis, quae sola non fallit, ardentior.pro temporum opportunitatibus, quae mira sapientia ejus ordinantur, de quibus aut non est tractandum, aut inter pios perfectosque tractandum est; nullo
Abbreviated transcription (Latin):
corpꝰ aut̃ spatio. Quod aut̃ homini aꝑũso
nis eũ ance peccatũ ee̾t in suo genere opti¬
mũ. pꝰ peccatũ factũ. ẽ. inbecillo sũ. & mor¬
ti destinatũ: quanquã iusta uindicta pec¬
cati sit. plus tam̃ clementiȩ dĩ quã seueri.¬
tatis ostendit. Ita enĩ nobis suadetur: acorpo¬
ris uo luptatib ad eternã c̾e̾ntiã ueritatis
amorẽ nr̃m oportere conũti. Et iusticiȩ¬
est pulchritudo cũ benignitatis grã concorꝰ¬
dans ut qm̃ bonoꝵ inferioꝵ dulcedine de¬
cepti sumꝰ: amaritudine penarũ erudi amur:
lam ita &iã nr̃a supplicia diuina ꝓuidentia
moderata est. utꝰ in hoc corpore tã corruptibis
ad iusticiã tendere liceret. & deposita om̃i
suꝑbia uni dõ uero collũ sub dere. nichil de
se ipso fidere. illi uni se regendũ tuendũq
cõmittere. Ita ipso duce homo bone uolui¬
tantis molestias huiꝰ uite inusũ fortitudi¬

Expanded text:
corpus autem spatio. Quod autem homini a perverso corpus autem spatio. Quod autem homini a perverso inis, cum ante peccatum esset in suo genere optimum, post peccatum factum est imbecillosum et morti destinatum, quanquam justa vindicta peccati sit, plus tamen clementiae Domini quam severitatis ostendit. Ita enim nobis suadetur a corporis voluptatibus, ad aeternam essentiam veritatis amorem nostrum oportere converti. Et est justitiae pulchritudo cum benignitatis gratia concordans, ut quoniam bonorum inferiorum dulcedine decepti sumus, amaritudine poenarum erudiamur. Nam ita etiam nostra supplicia divina providentia moderata est, ut et in hoc corpore tam corruptibili ad justitiam tendere liceret, et deposita omni superbia uni Deo vero collum subdere, nihil de seipso fidere, illi uni se regendum tuendumque committere. Ita ipso duce homo bonae voluntatis molestias hujus vitae in usum fortitudi
Abbreviated transcription (Latin):
nemo obuirgan dus omĩno aut monen dus¬
est. Quib sublatis: xpĩana lȩx. & disciplina
om̃is religionis auferatur necesse est. Uo-¬
lun tate gͦpecca t᷑. Et qm̃ peccari non dubiũ
est: nec hoc quidẽ dubitandũ ui deo. ha¬
Tales enĩ seruos suos meliores ẽẽ ds iudicauit: si
ei seruirent liberaliter. Q uod nullo mͦ fieri pos¬
set. si non uo luntate sed necessitate serur¬
rent. Liberaliter igitur angłi dõ seruiunt:
neq hoc deo sed ipsis ꝓdest. Dĩ enĩ bono alte-¬
rius non indiget. qui a se ipso est. Quod aut̃
ab eo genitũ. ẽ. id ipsũ. ẽ. quia non ẽ. factũ.
sed genitum. Illa uͦ que facta sunt eiꝰ bono
indigent. sũmo scilicet bono iđ sũma es¬
sentia. Minus aut̃ sunt quã erant. cũ ꝑ ani-¬
me peccatũ minꝰ ad illum mouentur nec
tamen penitꝰ separant᷑. Nam omni no nulla
c̃ẽnt. Quod aut̃ affectib contingit animȩ.
hoe locis corpori. Nã illa mouet᷑ uoluntate

Expanded text:
nemo objurgandus est omnino, aut monendunemo objurgandus est omnino, aut monendus: quibus sublatis Christiana lex et disciplina omnis religionis auferatur necesse est. Voluntate ergo peccatur. Et quoniam peccari non dubium est, ne hoc quidem dubitandum video, haTales enim servos suos meliores esse Deus judicavit, si ei servirent liberaliter: quod nullo modo fieri posset, si non voluntate, sed necessitate servirent. 28. Liberaliter igitur Deo Angeli serviunt, neque hoc Deo, sed ipsis prodest. Deus enim bono alterius non indiget, quoniam a seipso est. Quod autem ab eo genitum est, idipsum est; quia non est factum, sed genitum. Illa vero quae facta sunt, ejus bono indigent, summo scilicet bono, id est summa essentia. Minus autem sunt quam erant, cum per animae peccatum minus ad illum moventur: nec tamen penitus separantur; nam omnino nulla essent. Quod autem affectibus contingit animae, hoc locis corpori: nam illa movetur voluntate,
Abbreviated transcription (Latin):
fruebatur. qm̃ dĩ solus sũme. ẽ. Quie qͥd aut̃
minꝰ ẽ. quã erat: non in quantũ ẽ. sed enquan¬
tũ minꝰ ẽ. malũ .ẽ. Eo enĩ qͦ minꝰ ẽ quã erat
cendit ad mortẽ. Q uio aut̃ mirũ siex defectu
inopia: ex inopia inuidentia. qua diabolus u
catũ uocatur. si tãquã febris inuitũ occupa¬
ret: rectȩ iniusta pęna uideret᷑ que peccantẽ
cons eqͥt᷑. & que dãpnatio nu ncupatur. Nunc
II usq adeo peccatũ. uoluntaruĩ malũ¬
E: ut nullo mͦ sit peccatũ si non sit uolunta¬¬
riũ. Et hoc qͥ de manifestũ est ita ut niuia
hinc doctoꝵ paucitas. nulla in doctorũ turba dis¬
sentiat. Quare aut negandũ est peccatũ cõmit¬
ti. aut fatendũ est uoluntate cõmitti. Non aut̃
recte negat peccasse animã: qui & pęnitendo
eã corrigi fatetur. & ueniã penitentidari. &
ꝑ seuerantẽ inꝑeccatis iusta dĩ lege dãpna-¬
ri. Postremo si non uoluntate malefacimus.

Expanded text:
fruebatur, quoniam Deus solus summe est. Quidquid autem fruebatur, quoniam Deus solus summe est. Quidquid autem minus est quam erat, non in quantum est, sed in quantum minus est, malum est. Eo enim, quo minus est quam erat, tendit ad mortem. Quid autem mirum si ex defectu inopia, et ex inopia invidentia, qua diabolus utcatum vocatur, si tanquam febris invitum occuparet, recte injusta poena videretur, quae peccantem consequitur, et quae damnatio nuncupatur. Nunc vero usque adeo peccatum voluntarium est malum, ut nullo modo sit peccatum, si non sit voluntarium; et hoc quidem ita manifestum est, ut nulla hinc doctorum paucitas, nulla indoctorum turba dissentiat. Quare aut negandum est peccatum committi, aut fatendum est voluntate committi. Non autem recte negat peccasse animam, qui et poenitendo eam corrigi fatetur, et veniam poenitenti dari, et perseverantem in peccatis justa lege Dei damnari. Postremo, si non voluntate male facimus,