comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tũ sub specie militie latebat: defensorẽ ȩccłȩ constitͥuit.
pot̾at locus: adlatebra confouendã morabant᷑ om̃s.
apud castulũ. quedã xp̃ianii zerariũ palatii. Qui
castuł: ibidẽ inpalatio insuꝑiori loco & ualde altissi¬
mo cõmanebat Idõ aut̃ hec apta mansio ꝓhabat᷑. qͥa
& ipse castulꝰ cũ suis om̃ib xp̃ianissimꝰ erat: & lexlata
de sacrificiis. cũ ubiq sui feruore deseuir&. in illis
q palatio adherebant. qͥa nec suspitio de eis eẽ pote¬
rat cȩlabant᷑ erant gͦ ut diximꝰ om̃s hi morañtes
cũ sc̃o papa gaio. apuo castulũ zerariũ in ipsis supi¬
orib paatũ: & die noctuq gemitib ac fletibus ie
iuniis atq orationib occuꝑati exorabanu dnm
ut digni habentur tolerantiȩ cõfessionis eiꝰ. &
numero scõꝵ martyrũ sociari AAscẽbant aut̃ ad eos oc¬
culte uiri religiosi & religiose feminȩ : ut pote ascĩs dusas
nabant᷑ eoꝵ p̾cibꝰ. & sanabant᷑ infirmi : & obsessis corpo¬

Expanded text:
ub specie militiae latebat, defensorem Ecclesiae instituit,  inveniro poterat locus ad latebram confovendam, morabantur omnes apud Castulum quemdam Christianum zetarium palatii: qui Castulus ibidem in palatio, in superiori loco et valde altissimo commanebat. Ideo autem haec apta mansio probabatur, quia et ipse Castulus cum suis omnibus christianissimus erat; et lex data de sacrificiis cum ubique sui fervore desaeviret, in illis qui palatio adhaerebant, quia nec suspicio de eis esse poterat, celabatur. Erant ergo, ut diximus, omnes hi morantes cum sancto papa Caio apud Castulum zetarium, in ipsis superioribus palatii, et die noctuque gemitibus ac fletibus, et jejuniis atque orationibus occupati, exorabant Dominum, ut digni haberentur tolerantia confessionis ejus, in numero sanctorum martyrum sociari. 70. Ascendebant autem ad eos occulte religiosi viri et religiosae feminae, et a Sanctis diversas irmi, et ex obsessis corpo
Abbreviated transcription (Latin):
celestis undͥa ꝓfund&: cũ ea quȩ arbitrio tuo dicis te
esse facturũ. tota festinatione cõpleueris Nã & quadra¬
gesime tẽpꝰ ido baptizandis inungit᷑: ut tot diebꝰ ipsi

Expanded text:
coelestis unda perfundet, cum ea quae arbitrio tuo dicis te coelestis unda perfundet, cum ea quae arbitrio tuo dicis te esse facturum, tota festinatione compleveris: nam et quadragesimae tempus ideo baptizandis injungitur, ut tot die
Abbreviated transcription (Latin):
deliũ asserta constiterit : sequens lectio manifestat Nã
initio qualit᷑ sit sacro scĩ fontis unda ꝑfusus. m̃tis
eiꝰ fides euident᷑ enituit Int̾rogatꝰ si creder&: dixit.
Credo Iterũ in t̾rogatꝰ utrũ abrenunciar& om̃ibꝰ ydo¬
lis: respondit Abrenuntio Prosecuta int̾rogatio sacer¬
dotis. utrũ renuntiar& om̃ibꝰ peccatis. At ille ait Ista
pͥus debuisti inqͥrere: anteqͦ has aulas regis celoꝵ in¬
sũ iratꝰ indulgeã om̃ibꝰ debittoribꝰ meis cyrrographa
restituã: si cui aliqͥd uiolent᷑ abstuli. integͥrũ redoi p̃ci¬
piã Due mͥ post uxoris obitũ concubine sẽ. & istis do¬
ne & maritis tradã Ab om̃i nexii seruili ingenuo pͥuato
uł publico. attuũ mȩoꝵ nodos exolua : & ita demũ ꝓ¬
mittã renuntiaturũ me om̃ibꝰ peccatis diabolicis & uo¬
luptatibꝰ mundi Dicit ei policarpus prb̃r Beatiorẽ de

Expanded text:
delium asserta constiterit? Sequens lectio manifestat. Nam in delium asserta constiterit? Sequens lectio manifestat. Nam in initio qualiter sit sacrosancti fontis unda perfusus, mentis ejus fides evidenter enituit. Interrogatus si crederet, dixit: Credo. Iterum interrogatus, utrum abrenuntiaret omnibus idolis, respondit: Abrenuntio. Prosecuta est interrogatio sacerdotis, utrum renuntiaret omnibus peccatis; at ille ait: Ista prius debuisti inquirere antequam has aulas regis coelorum insum iratus, indulgeam; omnibus debitoribus meis chirographa restituam; si cui aliquid violenter abstuli, integrum reddi praecipiam: duae mihi post uxoris obitum concubinae sunt, et istis dotem et maritis tradam, ab omni nexu servili, ingenuo, privato, vel publico actuum meorum exsolvam: et ita demum promittam renuntiaturum me omnibus peccatis diabolicis et voluptatibus mundi. Dicit ei Polycarpus presbyter: Beatiorem te
Abbreviated transcription (Latin):
uerꝰ & om̃ipotens unigenitꝰ filiꝰ eiꝰ. quẽ p̾dicatis boni mi
pͥncipatũ pͥme cohortis agd s utr̾u sit militia hõis. nes¬
cire olĩ decreui nȩc uelle : adhoc tantũ sub clamide latẽ.¬
re uolui: ut & nutantiũ animos instruerẽ. & dubitantes
constantes efficerẽ: ne passionũ dolorib ced̾ent. qͦs fides
fecerat bellatores Tu aut̃ ãplissime potestatis apice̾ ge¬
rens. ñ potes tem& ipsũ ab spectaculis tollere: neq uor¬
candis negociis absentare simulans gͥ ȩgritudinẽ. tͥipse
postula successorẽ: ut possis liber ab occupationib mun¬
di. futurȩ uitȩ rudim̃ta susciꝑe: ut sccła natiuitate
iterũ natꝰ. eternis efficiaris parentibꝰ ꝓles ẜodẽ itaq
die mit̾tit ad amicos suos in palatio positosi ꝑ qͦs testi¬
monialis scripturã suscipiens. tirocinium diuine mili¬
tie antȩ ꝗͣ baptizaret᷑ accepit Quid mentirẽ quã ple¬
nissime fuerit fidei: quãq acris ingenũ contra insi¬

Expanded text:
et omnipotens unigenitus Filius Dei, quem praedicatis boni minprincipatum primae cohortis ago, sed utrum sit militia hominis, nescire olim decrevi, nec vellem. Ad hoc tantum sub chlamyde latere volui, ut nutantium animos instruerem, et dubitantes constantes efficerem, ne passionum doloribus cederent, quos fides fecerat bellatores. Tu autem amplissimae potestatis apicem gerens, non potes temetipsum nec a spectaculis tollere, neque judicandis negotiis absentare. Simulans igitur aegritudinem, tibi ipsi postula successorem, ut possis liber ab occupationibus mundi, futurae vitae rudimenta suscipere, ut secunda nativitate iterum natus aeternis efficiaris parentibus proles. Eodem itaque die mittit ad amicos suos in palatio positos, per quos testimonialia scripta suscipiens, tirocinium divinae militiae antequam baptizaretur accepit. 61. Quid memorem, quam plenissimae fidei fuerit, quamque acris ingenii contra infi
Abbreviated transcription (Latin):
sepulti st̃ & ipsi inuia appia miliario scdo ab urbe. in
loco qͥ uocat᷑ ad arenas quia scripte arenarũ illic e¬
rant ex qͥbꝰ urbꝰ menia construebant᷑ His expletis igi¬
deximꝰ uidebat᷑ sub clamide latere cũ miles esso dig¬
nissimꝰ xp̃i: suggessit de eo p̾fectꝰ diocletiano ĩꝑatori
Qũe diocletianꝰ conuocans ad se : ait Ego te int̾ pͥmos
xiliũ petere in sani capitis e̾e & uani Tc̃ iratꝰ diocle¬
tianꝰ: uissit eũ duci inmediũ cãpũ. & ligari quasi
signũ ad sagietã. & iussit ut sagitarii eũ cederent
Tẽ posuerunt eũ milites in medio cãpo. & hic inde ita
nocte ut corpꝰ eiꝰ toller& & sepelir& & inueniens eũ
uiuentẽ : ad ditxit ad domũ suã in scala excelsa ubi
manebat ad palatiũ. & ibi intra paucos dies salutẽ int

Expanded text:
sepulti sunt et ipsi in via Appia, milliario secundo ab Urbe, in sepulti sunt et ipsi in via Appia, milliario secundo ab Urbe, in loco qui vocatur Ad Arenas, quia cryptae arenarum illic erant, ex quibus Urbis moenia struebantur. CAPUT XXIIdiximus, videbatur sub chlamyde latere, cum miles esset dignissimus Christi, suggessit de eo praefectus Diocletiano imperatori. Quem Diocletianus ad se convocans, ait: Ego te inter primos xilium petere insani capitis esse et vani. Tunc iratus Diocletianus jussit eum duci in medium campum, et ligari quasi signum ad sagittam, et jussit ut sagittarii eum figerent. Tunc posuerunt eum milites in medio campo et hinc inde eumnocte, ut corpus ejus tolleret et sepeliret. Et inveniens eum viventem adduxit ad domum suam in scala excelsa ubi m
Abbreviated transcription (Latin):
Post hȩc aut̃ torquatꝰ egit ut castulus zerariꝰ pala¬
tii hospes scoꝵ cõp̃henderet᷑ Qui cũ fuiss& artatꝰ & hic
t̾cio appensus t̃cio auditꝰ. in confessione dñi ꝑseuerans
missus eꝰ in foueã. & dimissa suꝑ eũ massa arenaria
dibꝰ acutos acceꝑunt Quibꝰ dicebat insanissimꝰ fabianꝰ
Tã diu firi stabitis plantis. qua du diis debitũ exibea¬
tis officiũ Te ãbo fr̃s in uno ligno confixi psallebant
dicentes Ecce qũa bonũ & qũa iocundũ. habitare fr̃s
in unu Dicit eis fabianꝰ Infelices & miseri deponite am̃
suꝑuos Cui respondentes ãbo dixert᷑ Nunꝗͦ taᷤ bene
epulati sumꝰ Nodo cepimꝰ e̾ẽ fixi in amore xp̃i. utm̃a
nos sic ẽẽ sicꝰ sumꝰ tã diu ꝑmittas. qũa diu huiꝰ tegim
corporis indum̃to Cũq transsiss& una dies & unano
& illi inpsalmis & hẏmnis ꝑ seuerassent. iussit eos.
abos ubi stabant lanceis ꝑ latera uerberari & ipsi
ꝑ martyrii głam ad fyderea regna migrauertItẽ

Expanded text:
Post haec autem Torquatus egit ut Castulus zetarius palatii, hospes Sanctorum, comprehenderetur: qui cum fuisset arctatus, et hic tertio appensus, tertio auditus, in confessione Domini perseverans, missus est in foveam et dimissa est super eum massa arenaria,dibus acutos acceperunt; quibus dicebat insanissimus Fabianus: Tamdiu fixis stabitis plantis, quousque diis debitum redhibeatis officium. Tunc ambo fratres in uno ligno confixi psallebant dicentes: Ecce quam bonum et quam jucundum habitare fratres in unum. Dicit eis Fabianus: Infelices et miseri, deponite amesuper vos. Cui respondentes ambo dixerunt: Numquam tam bene epulati sumus: modo coepimus esse fixi in amore Christi. Utinam nos sic esse sicut sumus tamdiu permittas, quamdiu hujus tegimur corporis indumento. Cumque transisset una dies et una nox, et illi in psalmis et hymnis perseverarent, jussit eos ambos ubi stabant lanceis per latera verberari: et ita per martyrii gloriam ad siderea regna migraverunt. Item
Abbreviated transcription (Latin):
& ad urbis p̃fectũ ꝑducti st̃ frat iuidex fabianꝰ qͥ eos
ortatꝰ est. ad sacrificandũ: & ꝑ dece̾ dies. minis eos &
blanditiis agens : in nullo pęnitꝰ potuit cõmouere
Teꝰ fecit dehis suggestionẽ ĩꝑatoribꝰ Quiq uissert
eos t̾cio torqueri Cũ nulla ratione tormentis com¬
pulsi cederent: iussit eos in medio mari p̃cipides d¬
ri Inm̃sis itaq artati ponderibꝰ. pelagi fluctibꝰ dacust̃.
ut in loco mundo int̾ aquias coronã martyrii cele¬
brarent Insidiabant᷑ itaq infideles fidelibꝰ: & iniquo furo
ẽe xp̃ianu Porro hic apostata ercera ͭ & erat fraudu¬
lentꝰ in om̃i sermone. & callidꝰ in om̃i cõmisso Quid mul¬
tas Dũ abeato tyburtio uiro scolasticissimo & nobili
& scõ frequent̃ argueret᷑ qd capillos suꝑ apic̾e frontis
tonsoris arte cõponer&. qd assidue ꝑascer&. & ludendo
prander&. qd inlicentiꝰ feminarũ se aspectibꝰ dar&. &
qd a ieiuniis se & orationibꝰ toller&. qd sõno declitꝰ ñ¬

Expanded text:
ucti. Erat autem judex Fabianus, qui eos hortatus est ad sacrificandum; et per decem dies misit ad eos, et blanditiis agens in nullo penitus potuit commovere. Tunc fecit de his suggestionem imperatoribus Diocletertio torqueri. Cumque nulla ratione tormentis compulsi cederent, jussit eos in medio mari praecipites dari. Immensis igitur arctati ponderibus, pelagi fluctibus dati sunt, et in loco mundo inter aquas coronam martyrii celebrarunt. Insidiabantur itaque infideles fidelibus, et iniquo furoresse Christianum; porro hic apostata exstiterat et erat fraudulentus in omni sermone, et callidus in omni commisso. Quid multa? dum a B. Tiburtio viro scholasticissimo et nobili et sancto frequenter argueretur, quod capillos super apicem frontis tonsoris arte componeret, et quod assidue pasceretur et ludendo pranderet; et quod licentius feminarum se aspectibus daret, et quod a jejuniis se et orationibus tolleret, quod somno de
Abbreviated transcription (Latin):
lix : & noli aurib meis hanc iniuriã facere. ut au¬
diã te rabido ore latrente. mellifluũ mom̃ eiꝰ scm
nominare T iratꝰ fabianꝰ : ditauit sententiã dicens
Olasphemator deoꝵ & reus atrociũ iniuriarũ. gladio
animadũtat᷑ Ductꝰ est aut̃ in uia lauicana tcro mi¬
liario aburbe: & effundens orationẽ ad dñm: uno
ictu gladii uerb̾atꝰ abscessit In eodẽ loco apparen¬
te qͦdã xp̃iano sepultꝰ e̾: in qͦ loco multa beneficia

Expanded text:
lix, et noli auribus meis hanc injuriam facere, ut aulix, et noli auribus meis hanc injuriam facere, ut audiam te rabido ore latrantem, mellifluum nomen ejus sanctum nominare. Tunc iratus Fabianus dictavit sententiam dicens: Blasphemator deorum, et reus atrocium injuriarum, gladio animadvertatur. Ductus est autem via Lavicana tertio milliario ab Urbe, et effundens orationem ad Dominum uno ictu gladii verberatus abscessit. Et in eodem loco a parente quodam Christiano sepultus est: in quo loco multa beneficia
Abbreviated transcription (Latin):
tric̾ẽ uenerẽ. & incestũ iouẽ. & melcuriũ fallacẽ. &
saturnũ filioꝵ occisorẽ colere nolo. in famiã genero¬
sitatis incurro W qͥa unũ & uerũ dm̃ qͥ in cęlis reg¬
nat ad oro & ueneror. suppliciis me macerendũ e̾ẽ
homo ad celũ possit ascendere Idõ istas om̃s uanas
effigies quas colitis sine causa ꝓculcans pedib meis.
do om̃ipotenti me subieci Tc̃ fabianꝰ uissit ante pe¬
des eiꝰ carbones ardentes effundi: & ait ad eũ Elige
tͥ unũ e duobꝰ. aut tura in his carbonib adice. aut ꝑe
dibꝰ nudis suꝑ eos incede Te̾ beatꝰ tybureiꝰ faciens signũ
crucis. constant᷑ nudis suꝑ eos ingressus est plantis . &
cepit p̾fecto dicere Depone infidelitatẽ. & disce qͥa
hic ẽ solus ds que confitem creaturis om̃ib dñari
Mitte tu si potes in noĩe dĩ tui iouis manꝰ incalida
aqua: & si potest iorus tuus faciat te ñ sentire fer¬
qd suꝑ flores roseos gͣdiar. qͥa creatura ipsa creatoris

Expanded text:
tricem Venerem, et incestum Jovem, et Mercurium fallacem, et Saturnum filiorum occisorem colere nolo, infamiam generositatis incurro: et quia unum et verum Deum, qui in coelis regnat, adoro et veneror, suppliciis me macerandum esse homo ad coelum posset ascendere; ideo istas omnes vanas effigies, quas colitis sine causa, proculcans pedibus meis, Deo me omnipotenti subjeci. 81. Tunc Fabianus jussit ante pedes ejus carbones ardentes effundi; et ait ad eum: Elige tibi unum e duobus, aut thura in istis carbonibus aos nudis incede. Tunc B. Tiburtius faciens signum crucis, constanter nuda super eos ingressus est planta, et coepit praefecto dicere: Depone infidelitatem et disce quia hic solus est Deus, quem confitemur creaturis omnibus dominari. Mitte tu, si potes, in nomine Jovis dei tui manus in calidam aquam; et si potest Jovis tuus, faciat te non sentire ferquod super roseos flores gradior, quia creatura Creatoris
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ uob̾ dixero feceritis. magnę ĩpendã mercerã sa¬
nitatis huiꝰ Dicunt ei parentes eiꝰ Nosm& ipsos si ser¬
uos habere uolueris: contͣire ñ possumꝰ Quin immo &
optamꝰ : si ipse iudicaueris dignũ Tc̃ app̃hendens eoꝵ
manũ segregauit eos a turbis : & indicauit eis uir
re dñi : ꝑducit eos ad papã gaiũ. & dixit Uenerabilis
papo ac diuinȩ legis antistes. ecce qͦs ꝑ me hodie lucra¬
tꝰ est xp̃e. in qͥb fides mea. uelud arbuscula nouella.

Expanded text:
quae vobis dixero feceritis, magni pendam mercedem sanitatis hujus. Dicunt ei parentes ejus: Nosmetipsos si servos habere digneris, contraire non possumus: quin immo et optamus, si ipse judicaveris dignum. Tunc apprehendens manus eorum, segregavit eos a turbis, et indicavit eis virtre Domini, perduxit eos ad papam Caium et dixit: Venerabilis papa ac divinae legis antistes, ecce quos per me hodie lucratus est Christus, in quibus fides mea velat arbuscula novella,
Abbreviated transcription (Latin):
cromatiꝰ illustris uir. om̃s xp̃ianos in domo sua suscepit.
uniũsosq ita fouebat: ut nullꝰ om̃ino sacrificandi ne¬
cessitati subcunb̾& Uerũ qͥa tanta uis ꝑ secutionis extite¬
rat: ut opinio ipsa xp̃ianitatis eiꝰ celari ñ poss&: merut
exsacro rescripto cromatiꝰ. ut medendi gr̃a in cãꝑano
littore moraret᷑. in qͦ erat latri cespitis dñs: Tribuitq
declinenda Tc̃ orta e̾ contentio int̾ scm policarpum¬

Expanded text:
Chromatius illustris vir omnes Christianos in domo sua suscepit, et Chromatius illustris vir omnes Christianos in domo sua suscepit, et universos ita fovebat, ut nullus omnino sacrificandi necessitati succumberet. Verum quia tanta vis persecutionis exstiterat, ut opinio ipsa Christianitatis ejus celari non posset, meruit ex sacro rescripto Chromatius ut medendi gratia in Campano littore moraretur, in quo erat lati cespitis dominus, tribuitdeclinandam. Tunc orta est contentio inter S. Polycarpu
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ibꝰ rite abrenuntiatis a cromatio mumdi negociis:
suscepit cromatiꝰ sacribaptismatis nouitatẽ: & cũ
eode ex familia eiꝰ ꝓmiscuisexus mille quadringent e
animȩ : qͦs om̃s prius manu missionis gr̃a a serintu¬
tis nocdo ex soluit: & donis optimis instrigeit: dicens
hoc qd isti qͥ dm̃ incipiunt hab̾e patrẽ: serui hõis
uir magne prudentiȩ magneq uirtutis: iꝑantubꝰ lẽ¬
rino diocleciano & maximiano  Biocletianꝰ in urbe erat
tiani circa axp̃ianos eẽ cepat Qui carinꝰ habebat aliqͥs
amicos : qͦs huiꝰ tituli ꝓfessio decorabat sgͥ occiso carino in
ciuitate mongontiaco: maximiano. & aqͥllino consulibꝰ.
facta e̾ ꝑsecutio talis: ut nullꝰ emer&. uł uenundar&
aliqͥd: nͥ qͥstaticulis positis. in eo loqͦ ubi em̃di gr̃a uen¬
tũ fuis&. turis exibuiss& incensũ: cirea infulas circa uicos¬
irca nimphea qͦq erant positi cõpulsores. qͥ nec mandi
copiã darent. autꝰ arietibꝰ aqua ipsã. facultatẽ tribue¬

Expanded text:
romatio mundi negotiis, suscepit Chromatius sacri baptismatis novitatem; et cum eodem ex familia ejus promiscui sexus mille quadringentae animae, quos omnes prius manumissionis gratia a servitutis nodo exsolvit, et donis optimis instruxit, dicens hoc: Illi qui Deum incipiunt habere patrem, servi hominis vir magnae prudentiae, magnaeque virtutis, imperantibus Carino, Diocletiano et Maximiano. Sed Diocletianus in Urbe erat tiani circa Christianos esse coeperat; quia Carinus habebat aliquos amicos, quos hujus tituli professio decorabat. 65. Igitur occiso Carino in civitate Maguntiaco Maximiano et Aquilino consulibus, facta est persecutio talis, ut nullus emeret vel venundaret aliquid nisi qui statunculis positis in eo loco, ubi emendi gratia ventum fuisi compulsores, qui neque emendi copiam darent, aut hauriendi aquam ipsam facultatem tribue
Abbreviated transcription (Latin):
in eo dclopa edaticatẽ ęmersũ uino pudorẽ. & sepul¬
t̃ato diuini nõis scĩtatẽ. ebriꝰ patiebat᷑ sitim & esuriẽ
uiua mandrcabat. bibebat. uomebat. & xp̃ianos arguit
ap̃ianos accusat. in nos mitẽ iudicẽ incitat Gladiũ
nolenti uidici porrigit. & ut demoniis ceruices nr̃as
inclinemꝰ hortatur. uidemꝰ uotũ tuũ. uidemꝰ cruenta
consilia. & scelerata arte uerboꝵ uenena tui pec¬
tors intuem̾ꝰ Accingere nc̃ incrudelissimȩ utere. cor¬
nificis officio. uindica tͥm& ipsi uidicis uocẽ. applica ȩcu¬
hibe bene nos accȩpisti Si exiliũ minaris. hoc philoso¬
phantibꝰ totꝰ est minidus Si suppliciũ euadimꝰ mundi car¬
cerẽ. si ignes. maiora hoꝵ incupiditatibꝰ uincimꝰ Decer¬
ne qͥcqͥd lib&: om̃is nob̾ uilis est pęna. ubi pura comes
& hoc esto qd natura ditauit Nobilis enĩ natꝰ ad tan¬
tã  de uolut es fȩcẽ: ut pͥossis & suppliciũ simul & in¬
famiã subire & mortẽ Eyburciꝰ dicit O prudentissimũ¬

Expanded text:
atem, et mersum vino pudorem, et sepultam divini nominis sanctitatem. Ebrius patiebatur sitim, et esuriem viva manducabat, bibebat, vomebat, et nunc Christianos arguit, Christianos accusat, in nos mitem judicem incitat, gladium nolenti judici porrigit, et ut daemoniis cervices nostras inclinemus hortatur. Videmus votum tuum, videmus cruenta consilia; et scelerata arte verborum venena tui pectoris intuemur. Accingere nunc crudelissime: utere carnificis officio: vendica tibi et ipsius judicis vocem; applica acuhibe, bene nos accepisti. Si exsilium minaris, hoc philosophantibus totus est mundus; si supplicium, evadimus mundi carcerem; si ignes, majora horum in cupiditatibus vincimus. Decerne quidquid libet, omnis nobis vilis est poena ubi pura comes et hoc esto quod te natura dictavit. Nobilis enim natus ad tantam devolutus es faecem, ut velis et supplicium simul et infamiam subire et morte
Abbreviated transcription (Latin):
cemꝰ Beatissima zoȩ. in apłoꝵ natale. dũ ad confessionẽ
petri apłi grar& : ab insidiantibꝰ paganis artat᷑. ducit᷑q
ad patronũ regionis naumatiȩ : & cõpellit᷑ martis sta¬
reulo qd illic stabat. turis guttã incendere Cui illo
respondit Mulierẽ marti sacrificare cõpellis: ut os¬
tendas martẽ ur̃ãm muliebria delectari s ille impri¬
dicissimȩ ueneri potuit pudoris eriꝑe. Michi uͦ tro¬
pheũ fidĩ in fronte portati. ñ poterit p̃ualere Non
gͦ meis contra eũ uiribꝰ luctor: s dñi mei iħu xp̃i

Expanded text:
atale dum ad Confessionem Petri apostoli oraret, ab insidiantibus paganis arctatur, duciturque ad patronum regionis Naumachiae, et compellitur Martis statunculo, quod illic stabat, thuris guttas incendere. Tum illa respondit: Mulierem Marti sacrificare compellitis, ut ostendatis Martem vestrum mulieribus delectari. Sed ille impdicissimae Veneri potuit pudorem eripere, mihi vero tropaeum fidei in fronte portanti non poterit praevalere. Non enim ego meis contra eu
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ sapientissimꝰ uiuenis dixit Pat̾: si t̾ ꝓrenunciandis
negociis tẽpꝰ flagitas. ego qͥ ad huc suscepturꝰ erã
negotia fori soli susceptionis uoluntati renuntio
ẽe cepo ex eoꝵ numero qͥ ȩt̾nã uitã accipiut. & ef¬
ficiunt᷑ causui dici sc̃itatis Tẽ ãplexatꝰ est eũ beatͥ

Expanded text:
 sapientissimus dixit: Pater, si tibi pro renuntiandis negotiis tempus flagitas, ego qui adhuc suscepturus eram negotia fori, soli susceptionis voluntati renuntio:esse coepero ex eorum numero, qui aeternam vitam accipiunt, et efficiuntur causidici
Abbreviated transcription (Latin):
amicos illos habeant. qͥ huiꝰcemodi nugis. fuũ occupant
pectꝰ: Omĩa enĩ ista falsa deceptionisq ministra st̃si¬
militudo in eis ueritatis est: ñ ipsa ueritas Dic̃ ei croniatiꝰ¬

Expanded text:
erum etiam nec animos illos habeant, qui hujuscemodi nugis suum occupant erum etiam nec animos illos habeant, qui hujuscemodi nugis suum occupant pectus? Omnia enim ista falsa deceptionisque ministra sunt: similitudo in eis veritatis est, non ipsa veritas. 55. Dicit ei Chromati
Abbreviated transcription (Latin):
post hȩc accessert᷑ ad cromatiũ dicentes ei. Confringe ntib
nob y dola. tu debuisti sanitatẽ reciꝑe: nͥ forte aliqua
tibi in animo signa infidelitatis derelinqunt Hoc enĩ
apud nos certũ gerimꝰ  qd est aliqͥd qd nundũ est fractũ
aut si omĩa fracta st̃ . qͥd in animo geras. nob̾ eiudentiꝰ
manifesta Tẽ ille Habeo inqͥt cubiculũ. olouitreũ: in
quo omĩs disciplina stellarũ ac matesis mecanica ẽ ar¬
te constructũ In cuiꝰ fabrica: pat̾ m̃s trancͥllinꝰ. ãpliꝰ qua
ducentos ꝑondos auri. di noscit᷑ expendisse Cui sebastianꝰ
dorit Si hc̃ integrũ hab̾e uolueris teipsũ frangis Croma¬
tiꝰ dixit: Quid eñĩ matesis. aut efemeris. aliqͦ sacrificioꝵ
tio. digitoꝵ motu. rationis magisterio. & calculi cõpu
cornii & sagittarii & scorpionis & tauri st̃ Illic in ariete
luna: incancro hora: in ioue stella: in meleurio tyropica
in uenere mars: in om̃ib histis monstruosis demonib ars

Expanded text:
Post haec accesserunt ad Chromatium dicentes ei: Confringentibus nobis idola tu debuisti sanitatem recipere, nisi forte aliqua tibi in animo signa infidelitatis derelinquuntur. Hoc enim apud nos certum gerimus, quod aut est aliquid, quod nondum est fractum; aut si omnia fracta sunt, quid in animo geras nobis evidentius manifesta. Tunc ille: Habeo, inquit, cubiculum holovitreum, in quo omnis disciplina stellarum ac mathesis mechanica est arte constructa, in cujus fabrica pater meus Tarquinius amplius quam ducenta pondo auri dignoscitur expendisse. Cui S. Sebastianus dixit: Si hoc tu integrum habere volueris, te ipsum frangis. Chromatius dixit: Quid enim? Mathesis aut ephemeris aliquo sacrificiorutio, digitorum motu, rationis magisterio, et calculi compucornii et Sagittarii, et Scorpionis, et Tauri sunt, illic in Ariete luna, in Cancro hora; in Jove stella, in Mercurio tropica, in Venere Mars, et in omnibus istis monstruosis daemonibus ars
Abbreviated transcription (Latin):
ab origine mundi: cũ ruricolis & pastorib ouiũ ds̃ habi
rationẽ  uixta fine̾ mundi ueniens. ñ elegit gͣmaticos
& oratores. sed piscatores & simplices: & ipsis tradielit no¬
titiã suã Cromatiꝰ dixit Cur gͦ me dicis priꝰ deb̾e ag¬
noscere. qͣsit creator m̃s: quẽ nͥ cognouerĩ. salutẽ in¬
uenire ñ possim: Sebastianꝰ dixit Quia multos deos
& multas deas coluisti nͥ gͦ hos a corde tuo excluseris
& imagines eoꝵ confregeris & cognoueris unũ & uerũ
dm̃. utt̾a & salutẽ inuenire ñ pot̾is Cromaciꝰ dixit In¬
dica gͦ m qͥs est unꝰ & uerꝰ deus Sebastianꝰ respondit
i serũu tuũ ad hauri endã aqu̾a miseris. dũ ad fontẽ
uenerit. aspicit pͥus. ne sordes aliquȩ intꝰ lateant in
lagiena: & ñ est ausus a qũa inuas mittere. nͥ munda¬
tu a sordib uiderit. Nostͥ qͦmͦ poterimꝰ tradere fontẽ
ueritatis. nͥ pͥus te ab om̃ib xdoloꝵ sordib & squaloribus

Expanded text:
ruricolis et pastoribus ovium Deus habuit rationem, et juxta finem mundi veniens non elegit grammaticos et oratores, sed piscatores et simplices, et ipsis tradidit notitiam suam. 52. Chromatius dixit: Cur ergo me dicis prius debere agnoscere quis sit creator meus, quem nisi agnoverim salutem invenire non possim? S. Sebastianus dixit: Quia multos deos, et multas deas coluisti. Nisi ergo hos a corde tuo excluseris, et imagines eorum confregeris, et cognoveris unum et verum Deum, vitam et salutem invenire non poteris. Chromatius dixit: Indica ergo mihi quis sit unus et verus Deus. S. Sebastianus respondit: Si servum tuum ad hauriendam aquam miseris, dum ad fontem venerit, aspicit prius ne sordes aliquae intus lateant in lagena, et non est ausus aquam in vas mittere, nisi mundatum a sordibus viderit; nos tibi quomodo poterimus tradere fontem veritatis, nisi prius te ab omnibus idolorum sordibus et squaloribus
Abbreviated transcription (Latin):
ferre desꝑant: confessionis grãm teneant: & clantes
latꝰ bellantib xp̃i militũ. qui ꝓ eiꝰ st̃ noĩe pugnaturi
sollicitudinẽ gerant ꝑgant itaq qͥ uolt̃ unã cũ filiis
cromatio & tiburtio : & mecũ in hac urbe qͥ uoluerinte
maneant Non enĩ t̾rarũ spatia diuident : quos xp̃i
caritas nectet:: nes absentiã urãm sentunt oculi nr̃i: qͥa
de interiors hor̃s uos intuem᷑ aspectu Hȩc & his similia
dicente papa gaio : aexclamauit tiburtiꝰ uir clarissimꝰ
ꝑsequentib dare Michi enĩ ualde iocundũ est & obta¬
bile: ꝓdõ uero si possem milies occidi : tantũ ut illiꝰ uite
dignitatẽ in ueniã : quã nulłꝰ mͥ succeffor eripiat: mul
liꝰ tẽpora finẽ inponant Tẽ gauis congaudens fidĩ eiꝰ
lacrimas effundebat: orans ut om̃s qͥ remanserant certa¬
mini uictores existerent: trumphũ martyrii capientes

Expanded text:
e desperant, confessionis gratiam teneant, et dantes latus bellantibus, Christi militum, qui pro ejus sunt nomine pugnaturi, sollicitudinem gerant. Pergant itaque qui volunt una cum filiis nostris Chromatio et Tiburtio, et mecum in hac urbe qui voluerint maneant. Non enim nos terrarum spatia divident, quos Christi charitas nectit, nec absentiam vestram sentiunt oculi nostri, quia de interioris hominis vos intuemur aspectu. 67. Haec et his similia dicente papa Caio, exclamavit Tiburtius, vir clarissimus persequentibus dare. Mihi enim valde jucundum est et optabile, si possem millies pro vero Deo occidi, tantum ut illius vitae dignitatem inveniam, quam nullus mihi successor eripiat, cui nulla tempora finem imponant. Tunc S. Caius, congaudens fidei ejus lacrymas effundebat, orans ut omnes qui remanserant certamine victores existerent, triumphum martyrii capientes
Abbreviated transcription (Latin):
iniqua supplicia: nunqu̾a tam̃ de corde nr̃o hoc aufer
tẽ occulte: & offerens ei infinitũ pondꝰ auri dicebat.
Ostende mͥ medi cam̃tũ : ex quo recuꝑasti salutẽ Cui tran¬
qͥllinꝰ ait Scias grandẽ irã & furorẽ dĩ passuros: qͥ gr̃am¬

Expanded text:
iniqua supplicia; numquam tamen de corde nostro hoc auferriniqua supplicia; numquam tamen de corde nostro hoc auferrtem occulte, et offerens ei infinitum pondus auri dicebat: Ostende mihi medicamentum ex quo recuperasti salutem. Cui Tranquillinus ait: Scias grandem iram et furorem Dei passuros
Abbreviated transcription (Latin):
torẽ meũ Ꝙ qͥ erã podagrico & cicatrico dolore contractꝰ &
quassatus : statĩ ut xp̃o credidi. ac si paruulus om̃iũ mͣ¬
bõꝵ meoꝵ recepi sanitatẽ Constat gͦ apud animũ meũ. ip¬
tionẽ corpori: ita qͦq aĩe post istã uitã dare ꝓmisit: si
tam̃ ñ dubiꝰ. nec timidꝰ. hominu t̾roribꝰ frangar. s in eiꝰ
nõis cõfessiune ꝑdurans. fidẽ integr̃a qua me ds fecit
inuenire conseruẽ Prefectꝰ dixit Ignoras tranqͥlline. quan¬
ta inuictissimoꝵ pͥncipu. erga xpĩanos. ira desȩuiat. &
ido quasi securꝰ qđ t̾ uidet᷑ sine timore ꝓsequeris Tran¬
qͥllinꝰ dixit Stultꝰ timor ẽ. q sftimet᷑ humana indignatio
quã diuina Nunqͥd si in medio canu̾ latrantiũ uenerim
& uano furore. nos ceꝑint. suis morsibꝰ atectare: possunt
nob̾ de animo tollere. hoc qd nos hoĩes sumꝰ racionales
cũ sint illi canes. & irractonabiles & insanis Ita qͥ nobis
recte credentibꝰ irascunt᷑: seiure qͥdẽ posst̃. & inferre

Expanded text:
torem meum, et qui eram podagrico et chiragrico dolore contractus et quassatus, statim ut Christo credidi, ac si parvulus omnium membrorum meorum recepi sanitatem. Constat ergo apud animum meum, iptionem corpori, ita quoque animae post istam vitam dare promisit, si tamen non dubius nec timidus hominum terroribus frangar; sed in ejus nominis confessione perdurans fidem integram, quam me Deus fecit invenire, conservem. 46. Praefectus dixit: Ignoras, Tranquilline, quanta invictissimorum principum erga Christianos ira desaeviat, et ideo quasi securus quod tibi videtur sine timore prosequeris. Tranquillinus dixit: Stultus timor est, quo plus timetur humana indignatio, quam divina. Numquid si in medio canum latrantium venerimus, et vano furore nos coeperint suis morsibus attrectare, possunt nobis de animo tollere hoc quod nos homines sumus rationabiles, cum sint illi canes, et irrationabiles, et insani? Ita qui nobis recte credentibus irascuntur, saevire quidem possunt, et inferre
Abbreviated transcription (Latin):
tant: & quantũ distat int̾ ign̾e̾ uiu̾u & picturã eiꝰ
tantũ distat int̾ dolores qͦs nc̃ patit᷑ corpꝰ. & illos qͦs aĩa
passura e: si ignara creatoris sui p̾sentis uitȩ ĩpleuerit
munꝰ Age gͦ nob̾cũ pͥus de illis dolorib. & esto de illa pȩ¬
na sollicitꝰ quȩ hab& igne̾ sẽꝑ ardentẽ: & uerm̃ sẽꝑ¬
tio dedit nom̃ suũ. dicens In hoc fidẽ me certos uos ee
conuenit : in qua etiã filiũ meũ xp̃ianũ fieri exopto¬
Cui beatꝰ sebastianꝰ dixit Uide ne sola recuꝑatione tui
corporis ductꝰ. xp̃ianũ fieri sꝑes: sed magis spe uite ęc̃¬
ne. facias m̃tẽ tuã purã. ad uidendã rationẽ ueritatis
Nisi enĩ agnoueris quis sit creator tuꝰ : ñ pot̾is inuenire
salutẽ qũa queris Cromatiꝰ dixit Ergo rusticos & sĩpli
utx inuenias unũ. qͥ possit uł sermonẽu disciplina adi¬
pisci: Nunqͥd hi hoĩes ad istã in qͥsitionẽ attingere

Expanded text:
tant, et quantum distat inter ignem vivum et picturam ejus, tant, et quantum distat inter ignem vivum et picturam ejus, tantum distat inter dolores quos nunc patitur corpus, et illos quos anima passura est, si ignara Creatoris sui praesentis vitae impleverit munus. Age ergo nobiscum prius de doloribus illis, et esto de illa poena sollicitus, quae habet ignem semper ardentem, et vermem setio, dedit nomen suum dicens: In hoc de fide mea certos vos esse convenit, in qua etiam filium meum Christianum fieri mecum exopto. S. Sebastianus dixit: Vide ne sola recuperatione tui corporis ductus te Christianum fieri speres, sed magis spe vitae aeternae facias mentem tuam puram ad videndam rationem veritatis. Nisi enim agnoveris qui sit Creator tuus, non poteris invenire salutem quam quaeris. Chromatius dixit: Ergo et rusticos et simplicvix invenias unum qui possit vel sermonum disciplinam adipisci. Numquid hi omnes
Abbreviated transcription (Latin):
medicam̃ti. unde fuiss& saluatꝰ. inqͥrans: tale ab eo
accepi responsũ. Dũ fidẽ meã inydolis ponerẽ: debilis
& nimia sũ infirmitate contractꝰ Atubi unũ dm̃ in
cȩlis didici. ostensione xp̃ianoꝵ : ab negaui uniu̾sa quȩ
sine causa coluerꝗ̃: & tradidi fide̾ animi mei xp̃o
lox autͣ ut unũ dm̃ & uerũ in cęlis regnare conffess
sũ : statĩ om̃is qu̾a ꝑ undeã annos a imiserã. ad me
reu̾sa est sanitas. & om̃is a me e̾ ꝓtinꝰ infirmitas seꝑata.
hȩc audiui aurib ꝓbaui oculis: corde credidi Suꝑ est
ut qd fecistis tranqͥllas & mͥ faciatis. ut possĩ corporis mei¬
reciꝑe sanitatẽ Policarpꝰ prb̃t dixit Si transeuntes do¬
lores anima hominis ñ suffert: qͥd de illis doloribꝰ actu¬
ra e̾. qͥbꝰ nulł unqu̾a euenit finis. nullus dat᷑ omino
succensus: Nã si isti dolores. illoꝵ doloꝵ imagine̾ por¬

Expanded text:
medicamenti unde fuisset salvatus inquirens, tale ab eo medicamenti unde fuisset salvatus inquirens, tale ab eo recepi responsum: Dum fidem meam in idolis ponerem, debilis et nimia sum infirmitate contractus: at ubi unum Deum in coelis didici ostensione Christianorum, abnegavi universa quae sine causa colueram, et tradidi fidem animi mei Christo. Mox autem ut unum et verum Deum in coelis regnare confessus sum, statim omnis, quam per undecim annos amiseram, ad me reversa est sanitas, et omnis a me est protinus infirmitas separata. Haec audivi auribus, probavi oculis, corde credidi; superest ut quod fecistis Tranquillino et mihi faciatis, ut possim mei corporis recipere sanitatem. 50. Polycarpus presbyter dixit: Si transeuntes dolores anima hominis non suffert, quid de illis doloribus actura est, quibus nullus umquam evenit finis, nulla datur omnino successio? Nam isti dolores illorum dolorum imaginem por
Abbreviated transcription (Latin):
etĩa ipsi sibi insanabilẽ morbu̾ assumunt. Dic̃ ei pͣfecł᷑
Si credidis ex toto corde tuo. sic̃ credidit tranquillinus:
saluus eris Dic̃ ei p̾fectꝰ Quo ordine crede debeã. intimat
Tẽ sc̃s policarpꝰ catetitauit eũ: & indixit ei. ut ꝑ triduũ
ieiun ar&e & conuocans ad se scm sebastianu: trib diebꝰ
& trib noctib ieiunauit cũ eo E cũ lacrimis parit᷑ ora¬
bant i ut fidẽ nõis sui. in salutẽ uolentis credere. dñs
declarar&. Igͥ cũ die t̾cia quȩ constituta fuerat adue¬
niss& : ad domũ sustinentis p̾fecti. ueniunt parit᷑
ꝓꝑantes Qui ingressi dixert̃ Pax fidi᷑ tue ft ille resa¬
lutauit eos officiosissime: & hortat᷑ sedere iuxtase. &
dixit Exore tranqͥllini racio egressa: oculoꝵ meoꝵ
assertione declarat᷑ Uidi enĩ he sic̾ssimũ quẽ poda¬
grico & ciragrico idam dolore contractũ: a quo genꝰ

Expanded text:
etiam ipsi sibi insanabilem morbum assumunt. Dicit ei praefecetiam ipsi sibi insanabilem morbum assumunt. Dicit ei praefecSi credideris ex toto corde tuo, sicut credidit Tranquillinus, salvus eris. Dicit ei praefectus: Quo ordine credere debeam intimato? Tunc S. Polycarpus catechizavit eum, et indixit ei ut per triduum jejunaret. Et convocans ad se S. Sebastianum tribus diebus et tribus noctibus jejunavit cum eo: et cum lacrymis pariter orabant, ut fdola. 49. Igitur cum dies tertia, quae constituta fuerat, advenisset, ad domum sustinentis praefecti veniunt pariter properantes. Qui ingressi dixerunt: Pax fidei tuae. At ille resalutavit eos officiosissime; et hortatur eos sedere juxta se, et dixit: Ex ore Tranquillini ratio egressa oculorum meorum assertione declaratur. Video enim hunc sanissimum quem podagrico et chiragrico videram dolore contractum. A quo genus
Abbreviated transcription (Latin):
lib̾ari: crede ap̃m filiũ dĩ. & lib̾ab̾is & sic̃ hodie me uid
ita saluus eris Nẽpe uix manibꝰ deferebar. & undeci
annis. ꝑ om̃s iuncturas neruoꝵ in corpore meo doloꝵ
nodis astrictꝰ: uix ori meo. panis alienis manib tra¬
debat᷑ Ilico ut xp̃m ueru dm̃ ẽ̾ ẽ credidi : salutis meȩ
fecit: ut si mͥ ꝓmiserit sanitatẽ: possĩ & ego fieri xp̃iar
Stat̃ aut̃ tranqͥuillinꝰ ueniens ad scm potecarpu prb̃mi
narrauit ei om̃ia quȩ dicta & gesta st̃ E ducens eũ intra
domu occulte p̃fecti: eũ aspectibꝰ eiꝰ p̾sentauit. Cui p̃fectꝰ
ait lic& guis animadũsio pͥncipu xxp̃ianis infesta sit : tam̃
spe recuꝑandȩ salutis. offerã uob̃. qͥcqͥd illud .ẽ usq ad di¬
midiũ bonoꝵ meoꝵ patrimonii mei. si ab lac nodositate
condologmagtũ. mei fuerint m̃bra corporis resoluta: Teͣ
scs policarpus surridens ait Potens e̾ dñs iħc xp̃e. qͥ igno¬
cipiunt : non solã nullã dolanib confert̾ medicinã: sed

Expanded text:
 liberaberis, et sicut hodie me vides, ita salvus eris. Nempe vix manibus deferebar, et undecim annos per omnes juncturas nervorum in corpore meo dolorum nodis astrictus, vix ori meo panis alienis manibus tradebatur: illico ut Christum verum Deum esse credidi, salutis meae fecit, ut si mihi promiserit sanitatem, possim et ego fieri Christianus. Statim autem Tranquillinus veniens ad S. Polycarpum presbyterum narravit em occulte, praefecti eum aspectibus praesentavit. Cui praefectus ait: Licet gravis animadversio principum Christianis infesta sit, tamen spe recuperandae salutis afferam vobis quidquid illud est usque ad dimidium bonorum patrimonii mei, si ab hac nodositate condylomatum mei fuerint membra corporis resoluta. Tunc S. Polycarpus subridens ait: Potens est Dominus Jesus Chcipiunt, non solum nullam dolentibus conferunt medicinam, sed
Abbreviated transcription (Latin):
feceritis :m qͥ fructꝰ accid&: Sebastianꝰ dixit Om̃iũ ner¬
uoꝵ tuoꝵ quoꝵ nodositate constringeris. stati conse¬
queris sanitat̾e : & quasi cui nuꝗͣ nichil doluerit. ita
pedib tuis currere incipies. & agnoscere qd inimicos tue
salitis deos dilexeris. tuũ uͦ parentẽ hc̃ esse. qͥ te statim
ut eiꝰ noticiã atq culturã inueneris. restaur&. & salri&.
sed seruis meis p̃cipiã: & ipsi uniuersa confringant. Se
bastianꝰ dixit Pubii. & timidi . & infideles. si ea confre¬
gerint: inueni& diabolus ꝑ quancũq neglegentiã
eoꝵ occasionẽ ledendi eos & stati ut lȩs̃ fuerint. dicent
infideles ꝓpterea eos lȩsos e̾e̾. qͥa ydola confregerunt
Nisi eñi loricã habens: ñ eripietur ictib sagictarũ Ga¬
lea eñi & scutũ & hasta. utit᷑ docta manꝰ in p̾lio: ut
exmimimine armoꝵ & ĩpeti feriendi. assumat au¬
daciã : & t̃ga ñ uertat Similit̾ & milites dĩ qͥ scuto

Expanded text:
feceritis, mihi quid fructus accedet? S. Sebastianus dixit: Omnium nervorum tuorum, quorum nodositate constringeris, statim consequeris sanitatem; et quasi qui numquam dolueris, ita pedibus tuis currere incipies, et agnoscere quod inimicos tuae salutis deos dilexeris; tuum vero parentem hunc esse, qui te statim ut ejus notitiam atque culturam inveneris, restaurat et salvat.sed servis meis praecipiam; et ipsi universa confringent. S. Sebastianus dixit: Dubii et timidi et infideles si ea confregerint, inveniet diabolus per quamcumque negligentiam eorum occasionem laedendi eos, et statim ut laesi fuerint, dicent infideles, propterea eos laesos esse quia idola confregerunt. Nisi enim loricam habens non eripitur ictibus sagittarum. Galea enim et scuto et hasta utitur docta manus in praelio, ut ex munimine armorum et impetu feriendi assumat audaciam, et terga non vertat. Similiter et milites Dei, qui scuto
Abbreviated transcription (Latin):
ad uniu̾sa ydola cristallina & olouitrea. & om̃e illud opꝰ
mecanteu : & subito dũ scoꝵ manibꝰ frangerent᷑. apparu¬
it ante oculos cromatii uiuenis cuiꝰ facies fla̾meo ra¬
credidisti : ut om̃i u m̃broꝵ tuoꝵ recipias sanitatẽ Ad
hanc uocẽ sanissimꝰ redditꝰ ceꝑit currere post iuuene̾:
ut pedes eiꝰ oscularet᷑. At ille dixit ei uide ne contin¬
guas me: qͥa numdũ baptismatis scĩficatio. te a squa¬
lorib abluit ydoloꝵ Uidens hȩc tiburtꝰ filiꝰ eiꝰ: ad uol¬

Expanded text:
dola crystallina et holovitrea, et omne opus illud mechanicum: et subito, dum sanctorum manibus frangerentur, apparuit ante oculos Chromatii juvenis, cujus facies flammeo raristus, cui credidisti, ut omnium membrorum tuorum recipias sanitatem. Ad hanc vocem sanissimus redditus coepit currere post juvenem, ut pedes ejus oscularetur. At ille dixit ei: Vide ne contingas me, quia nondum baptismatis sanctificatio te a squaloribus abluit idolorum. Videns haec Tiburtius filius ejus, advol
Abbreviated transcription (Latin):
mitas dissipetur. Credo enĩ. & hȩc fides mea e̾: qd his om̃ib
Audiens hȩc filiꝰ eiꝰ tiburciꝰ: dixit Nulla patior ratione:
hoc opus p̃ciosũ & p̃cipuũ & in cõꝑabile deici: S ne pat̾n
saluti uidear uenire contͣriꝰ. deferant᷑ duo clibana. &

Expanded text:
mitas, dissipetur. Credo enim, et haec fides mea est, quod his omnibus mitas, dissipetur. Credo enim, et haec fides mea est, quod his omnibus Audiens haec filius ejus Tiburtius dixit: Nulla patiar ratione hoc opus pretiosum et praecipuum et incomparabile dejici. Sed ne paternae saluti videar venire contrarius, deferantur du
Abbreviated transcription (Latin):
incerta ꝓfugia Nã diu̾sis tẽporibꝰ nati. uno naufragio
bilis multitudo ꝓsternit᷑: & uno die immo uno puncto
indomo due nate feminȩ. pudicissima alt̾a. altera effi¬
ctt᷑ inpudica Utriꝰq si stellȩ meritũ contulert᷑. nec me¬
retrix uituꝑanda e̾: nec casta laudanda Certa legũ
latores & pͥncipes : sacra sua p̃uaricata pimiunt &
in iusti merito punient᷑ & hoc nolo ut ociusũ e̾e̾ exi¬
stimes: qd̃ teipfũ nundũ saluatũ attendis Nã si exin¬
tegro a te inimici generis humani cerimonias abiceres.
intem& ipso qd uerũ e̾ didicisses Audiens hȩc cromatiꝰ:
dixit. Uerus ille ds e̾: qͥ uos tales ꝓbatur hab̾e cultores Nã
om̃is sermo ur̃ ita rationibꝰ affluit : ut pecudũ ad rati¬
oñẽ uerã m̃tes inclin&. Unde etiã hoc ipsũ qd ad ornatũ
domꝰ uisus sũ excepisse : ne ĩpediat saluti mȩȩ. eiꝰ incolu¬

Expanded text:
incerta profugia. Nam diversis temporibus nati uno naufragio incerta profugia. Nam diversis temporibus nati uno naufragio bilis multitudo prosternitur, et uno die, imo uno puncto, in una domo, duae feminae, pudicissima altera, altera efficitur impudica: utriusque stellae si meritum contulerint, nec meretrix vituperanda est, nec casta laudanda. Certe legum latores et principes sacra sua praevaricata puniunt, et injusti merito puniantur. Et hoc nolo ut otiosum existimes, quod te ipsum nondum salvatum attendis. Nam si ex integro a te inimici generis humani caeremonias abjiceres, in temetipso quod verum est didicisses. 57. Audiens haec Chromatius dixit: Verus ille Deus est, qui vos tales probaturet pecudum ad rationem veram mentes inclinet. Unde etiam hoc ipsum quod ad ornatum domus visus sum excepisse, ne impediat saluti meae ejus incolu
Abbreviated transcription (Latin):
uimꝰ: quȩ t̾ nc̃ manifestiꝰ aperiemꝰ Precipe hodie adte
matesis uenire doctorẽ : cui dicas. illo tpr. asꝑis te casib
laborasse: & indre ꝑ quas stellas. hoc t̾ euenerit malũ
responsa eiꝰ ert̃ ꝓculdubio taliaͬ qd tẽpꝰ tuũ a malicioso
marte susceptũ ẽ. aut satͥnꝰ apotasticus fuit. annꝰ titꝰ
ex diametro susceptꝰ e̾: aut cleana oterica tͥ in centro sinc
nata : aut sindotos fuit⁊ Cũ malo. aut inuisibilis. aut
in scemate. aut in mobilis circa te extitit cursus in
estellis. Nȩc & his similia dũ dixerit : racionis tͥ ueris¬
simile assignare nititur aliqͥo exꝓbare : Age nc̃ int̾roga
alterũ mat̾ematicũ. cũ has horas ipsũq tẽpꝰ in bonis
tͥ ex ub̃asse casibꝰ dicas. illico uidebis eũ ⁊ͥ racionabilia
scemata infinita afferre: qͥbꝰ apꝓb&. qͥa in ipsis tẽporib¬
tͥ euenire debuerint bona Circulũ & eni ten& ex om̃i
parte collectũ : in qͦ diu̾sas & uarias causas accipit. ex

Expanded text:
vimus; quae tibi nunc manifestius aperiemus. Praecipe hodie ad te mathesis venire doctorem, cui dicas, illo tempore te asperis casibus laborasse, et inquire per quas stellas hoc tibi evenerit mali; responsa ejus erunt procul dubio talia, quod tempus tuum a malitioso Marte susceptum est, aut Saturnus apocatasticus fuit, aut annus tuus ex diametro susceptus est, aut climacterica tibi in centro sunt nata, aut syndetus fuit cum malo, aut invisibilis, aut in schemate, aut immobilis circa te exstitit cursus in stellis. Haec et his similia cum dixerit, rationis tibi verisimile assignare nititur aliquid et probare. Age nunc, interroga alterum mathematicum, cui ipsas horas ipsumque tempus in bonis tibi exuberasse casibus dicas, illico videbis eum tibi rationabilia schemata infinita afferre, quibus approbet, quia in ipsis tibi temporibus evenire debuerint bona. Circulum etenim tenet ex omni parte collectum, in quo diversas et varias causas accipit, et
Abbreviated transcription (Latin):
sacerdotii rectu tͥmitẽ tenes. & scientieᷤ rẽpletꝰ es
donis: ꝑge  ad confortandas credentiũ m̃tes. & animos
dubios edificandos Nt ille his auditis qͥ euit: blandũq
papȩ ĩꝑiũ ȩquanimit᷑ tulit Uenit itaq dies dñica:
inqua gaius ep̃s agens quȩ dĩ sc̃. intra domu cromatu¬

Expanded text:
sacerdotii rectum tramitem tenes, et scientia Dei repletus es, pergas simul ad confortandas credentium mentes et animos dubios aedificandos. At ille his auditis quievit et blandum papae imperium aequanimiter tulit. Venit itaque dies Dominica, in qua Caius epis
Abbreviated transcription (Latin):
Et hoc ipsũ multo aliqͥd inferius: hoc ẽ. filii hominũ. Hescendro gͦ
ille ut nos ascenderemꝰ & manens insua natura: factꝰ ẽ particepis nat¬
re nĩe ut ae nos manentes innatura nr̃a ẽffięrem̃ parties s nature it¬
ntam sic. Na illũ nature nĩȩ participatio ñ fecit deceriorẽ : nosaut̃
redimeret : Ide. quos lex reos tenebat occidente lit tera dũ p̃ceptũ ñ inplere
ret᷑ continio subiunxit. ut adoptionẽ filiorũ reciperemꝰ ut uidelicet
huiꝰ gram beneficii discerneret abilla filii natura qͥmissusẽ filius n̾ ador¬
cione sac R s sẽꝑ genitꝰ filiuꝰ: uit participata natura filioꝵs hominũ
ad participanda etiã suã naturã ad oͥtaret filios hominũ. Quaipt̃ etũ
carnalis intelligeret᷑ natiuitas dł scilicet eis idp̃stiterit qͥ credlunt
inomine ed ã ꝑ gram renaseũt᷑ sp̃italẽ. ñ ersanguinib necr ei uoluntat

Expanded text:
et hoc ipsum aliquid multo inferius, hoc est filii hominum. descendit ergo ille, ut nos ascenderemus, et manens in sua natura factus est particeps naturae nostrae, ut et nos manentes in natura nostra efficeremur participes naturae in sic: nam illum naturae nostrae participatio non fecit deteriorem; nos autem redimeret, id est quos Lex reos tenebat occidente littera, dum praeceptum non impleretur, eret, continuo subiunxit: Ut adoptionem filiorum reciperemus, ut uidelicet huius gratiam beneficii discerneret ab illa filii natura, qui missus est filius non adoptione factus sed semper genitus filius, ut participata natura filiorum hominum ad participandam etiam suam naturam adoptaret filios hominum. quapropter etcarnalis intellegeretur natiuitas, quod scilicet eis id praestiterit, qui credunt in nomine eius et per gratiam renascuntur spiritalem non ex sanguinibus neque ex uoluntat
Abbreviated transcription (Latin):
bana noui testam̃ti optare atq sperare iã disceret. Inillis aut̃ cieteris destam̃ti
bond̃s adueterẽ hominẽ ꝑtinentib . p̾cipue concupiscitum bͤuiꝰ ꝓ ouctio tẽporalis:

Expanded text:
bona noui testamenti optare atque sperare iam disceret. In illis autem ueteris testamenti bona noui testamenti optare atque sperare iam disceret. In illis autem ueteris testamenti bonis ad ueterem hominem pertinentibus praecipue concupiscitur uitae huius productio temporalis,
Abbreviated transcription (Latin):
inligno: cõmemorando exponẽdoq ꝑcurra: ut ex hoc intelligo quẽ admodũ
gr̃a testam̃ti noui nec eo tẽpore tacebat᷑. quando inuetere uelabat᷑. Dicit
enĩ ex persona xp̃i: qł ad fornã serui adtinet: in qua nr̃a portabat᷑ infirmitas
Bocit enĩ cde illo & esaris. Ille infinmitates nr̃as parcaͭ: & ꝓnobis indolorib: ẽ
Ex huiꝰ gͥ infirmitatis uoce dequa paulus in eo quod petebat exauditꝰ &idõ
perficitur. ex uoce ergo huiꝰ infirmitatis nr̃ȩ quã inse trans figurauit caput
nr̃m: dicit in hoc psalmo. Ds dsm̃s repiceme. quare me dereliqͥsti: Ineo qͥppe dere¬
tinqͥtur dep̃cans: inquꝰs ͦ ͤ ñexauditur. hanc inse uorc̃e transigurauit ibs. uoeẽ
scilicet corporissui: hoc est. ecclȩsiȩ sue:. Auetere homine in nouũ hominẽ reformã¬
dȩ: uocẽ scilicet infirmitatis nr̃e : cui deneganda fuerant bona ueͣris taestam̃atiut

Expanded text:
in ligno, commemorando exponendoque percurram, ut ex hoc intellegas, quem ad modum in ligno, commemorando exponendoque percurram, ut ex hoc intellegas, quem ad modum gratia testamenti noui nec eo tempore tacebatur, quando in uetere uelabatur. dicitur enim ex persona Christi, quod ad formam serui adtinet, in qua nostra portabatur irfirmitas. dixit enim de illo et Esaias: Ille infirmitates nostras portat et pro nobis in doloribus est. ex huius igitur infirmitatis uoce, de qua Paulus in eo. quod petebat, non exauditus et ideo  in infirmitate perficitur, ex uoce ergo huius infirmitatis nostrae, quam in se transfigurauit caput nostrum, dicitur in hoc psalmo: Deus, deus meus, respice me: quare me dereliquisti? in eo quippe derelinquitur deprecans, in quo non exauditur. hanc in se uocem transfigurauit Iesus, uocem scilicet corporis sui, hoc est ecclesiae suae a uetere homine in nouum hominem reformandae, uocem scilicet infirmitatis humanae, cui deneganda fuerant bona ueteris testamenti, ut