comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
telligebant᷑ . R.uũ uͦ ego bene noui
⁊ de istis nescio qͥb credo tibi. sed quorsũ
ista: A. Quia dixisti ñ te posse cogitare.
int̃ tales homines nasci quẽpiã.R.
Hec nunc aliud dico. Nã istos nͥ fallor
int̃ eos qͥ loquerent᷑. natos eẽ concedis.
.A. Non eqͥdẽ negauerĩ: sed cũ ĩa inter
nos constet ñnullos tales homines ẽẽ pos¬
se. queso cogites. si ex hoc genere masculꝰ¬
⁊ femina ungerent᷑. atq aliqu̾a quoc̃q
casu delati solitudinẽ. ubi tam̃ uiuere
ualerent. gignerent filiũ ñ surdũ. qũe
esset cũ parentib iste locuturus. R.
ĩe admo dũ censes. nͥ ut parentes ei da¬
bant. ita gestu signa redditurũ⁊ Sed
tam̃ puer paruulus. ne id qͥde posset.
Quare illa ratio mea manet integra
Qa enĩ differt utrũ loqui an gestũ facẽ
crescendo assequat᷑. cũ ad animã utrũq
lat. ampliorẽ hc̃ credere hab̾e animã:
qũa eos qui id face nequeunt. R. Hoc

Expanded text:
intelligebantur. E. Illum vero ego bene novi, intelligebantur. E. Illum vero ego bene novi, et de istis nescio quibus credo tibi: sed quorsum ista? A. Quia dixisti non te posse cogitare inter tales homines nasci quempiam. E. Nec nunc aliud dico: nam istos, nisi fallor, inter eos qui loquerentur, natos esse concedis. A. Non equidem negaverim: sed cum jam inter nos constet nonnullos tales homines esse posse; quaeso cogites, si ex hoc genere mas et femina jungerentur, atque in aliquam quocumque casu delati solitudinem, ubi tamen vivere valerent, gignerent filium non surdum, quemadmodum esset cum parentibus iste locuturus? E. Quemadmodum censes, nisi ut parentes ei dabant, ita gestu signa redditurum? Sed tamen puer parvus ne hoc quidem posset: quare illa ratio mea manet integra. Quid enim refert utrum loqui, an gestum facere crescendo assequatur, cum ad animam utrumque lat, ampliorem credere hunc habere animam, quam eos qui id facere nequeunt. E. Hoc
Abbreviated transcription (Latin):
gũepiã ibi natũ atq altũ ubi homines non
loquerent᷑. sed nitu mẽbroꝵq motu. cogi¬
tationes suas sibimet exꝓmendas signarent
nonne censes eũ talia eẽ fac turũ. neq lo¬
cuturũ. qͥ loquentẽ neminẽ audierit.s
.R. olo me hoc int̾roges: quod fieri ñ¬
potest. Quis enĩ tales homines int̃ quos
qũeꝗͣ natũ cogitare possit:. A.tane
tu ñ uidisti mediolani adolescentẽ ho¬
nestissimi corporis. ⁊ elegantissimȩ urba¬
nitatis. mutũ tam̃ ita atq surdũ. ut neq
alios nͥ motu corporis intelligeret: neq
ipse alit̃. quȩ uellet significaret:Hic
enĩ est notissimꝰ. Nã ego noui rusticum
quendã loquentẽ. de loquente uxore.
filios om̃s. mares atq feminas. quatuor
fere aut eo ampliꝰ. ñ enĩ satis nc̃ cõmemini.
mutos surdosq genuisse. Nã ex eo quod
loqui ñ poterant muti: ex eo aut̃ qͦd nul¬
la signa nͥ oculis colligebant. etiã surdim

Expanded text:
quempiam ibi natum atque altum ubi homines non quempiam ibi natum atque altum ubi homines non loquerentur, sed nutibus membrorumque motu cogitationes suas sibimet expromendas signarent; nonne censes eum talia esse facturum, neque locuturum, qui loquentem neminem audierit? E. Nolo me hoc interroges, quod fieri npotest. Qui enim tales homines, inter quos quemquam natum cogitare possim? A. Itane tu non vidisti Mediolani adolescentem honestissimi corporis et elegantissimae urbanitatis, mutum tamen atque ita surdum, ut neque alios nisi motu corporis intelligeret, neque ipse aliter quae vellet significaret? hic enim est notissimus. Nam ego novi rusticum quemdam loquentem, de loquente uxore, filios omnes mares atque feminas quatuor fere, aut eo amplius non enim satis nunc commemini mutos surdosque genuisse. Nam ex eo quod loqui non poterant, muti; ex eo autem quod nulla signa nisi oculis colligebant, etiam surdi
Abbreviated transcription (Latin):
tus fuerit hercules factoꝵ excellentia.
non mole mẽbroꝵ. Ita enĩ supra distribu¬
imus. Oportet aut̃ nc̃ te recordari. qͦd
de puncto iã satis egimꝰ. Nã id potentis¬
simũ ẽẽ. maximeq in figuris dominari
ratio docebat. Potentia uͦ atq dominatꝰ.
nonne ostentat quandã magnitudinẽ:
E in puncto tam̃ nullũ spatiũ reꝑieba-¬
mus. Non gͦ magnũ uł ingentẽ animũ
cũ audimꝰ aut dicimꝰ. quantũ loci occu¬
satis discussũ ẽ: transeamꝰ ad aliud.
R. Nescio utrũ om̃ia quȩ me ñfrus¬
tra mouere assolent. ꝑsecuti fuerimus.¬
& si fieri potest ut recordationẽ meã
aliqua fugiant: uerũtam̃ qͦd nc̃ in
mentẽ uenit uideamꝰ quale sit. quod pu¬
er infans ñ loqͥtur: atq id crescendo as¬
sequit᷑ .A. Facile ẽ istud. Nã credo
uideri tͥ ea lingua qũeq loqui: qũa locun¬
tur homines int̾ qͦs natus educatꝰq sit
R. Nemo idignorat.A. Constitue gͦ

Expanded text:
tus fuerit Hercules, factorum excellentia, tus fuerit Hercules, factorum excellentia, non mole membrorum: ita enim supra distribuimus. Oportet autem nunc te recordari quod de puncto jam satis egimus: nam id potentissimum esse, maximeque in figuris dominari ratio docebat. Potentia vero atque dominatus nonne ostentant quamdam magnitudinem? et in puncto tamen nullum spatium reperiebamus. Non igitur magnum vel ingentem animum cum audimus aut dicimus, quantum loci occusatis discussum est; transeamus ad aliud.. Nescio utrum omnia quae me non frustra movere assolent, persecuti fuerimus; et fieri potest ut recordationem meam aliqua fugiant: verumtamen quod nunc in mentem venit videamus quale sit, quod puer infans non loquitur, atque in crescendo assequitur. A. Facile est istud: nam credo videri tibi ea lingua quemque loqui, qua loquuntur homines inter quos natus educatusque sit. E. Nemo id ignorat. A. Constitue ergo
Abbreviated transcription (Latin):
occultorũ & difficiliũ ad dmoscendã. quan¬
tominꝰ arbitrandũ ẽ longo tẽpore animã
fieri longiorẽ. qͥa eã uidemꝰ usu rerũ atq
assiduitate multa didicisse. Qd si te illud
mouet. qͦd solemꝰ eã qũa greci machrothi¬
miã uocant. longanimitatẽ int̾pretari:
animadu̾tere licet a corpore ad animũ
multa uerba transferri. sic̃ ab animo ad
corpus. Nã si montẽ imꝓbũ ⁊ in iustissimã
tellurẽ dixit uirgilius. quȩ uerba cer¬
nis ab animo ad corpora ẽẽ transiata:
qͥd mirũ si mutua uice longanimitatẽ
dicimꝰ. cũ longa nͥ corporea ẽẽ ñ possint:
Ea uero quȩ int̾ uirtutes appellat᷑ animi
magnitudo. ad nullũ spatiũ sed ad uim
quandã id ẽ ad potestatẽ potentiãq
animi relata. recte intelligit᷑ uirtus:
eo pluris existimanda. qͦ plura contẽnit.
secd de hac post loquem᷑. cũ querimus
quanta sit anima. sic̃ queri assolet quan¬

Expanded text:
occultorum, et difficilium ad dignoscendum: quanoccultorum, et difficilium ad dignoscendum: quanto minus arbitrandum est longo tempore animam fieri longiorem, quia eam videmus usu rerum atque assiduitate multa didicisse? 30. Quod si te illud movet, quod solemus eam quam Graeci μακροθυμίαν vocant, longanimitatem interpretari; animadvertere licet a corpore ad animum multa verba transferri, sicut ab animo ad corpus: nam si montem improbum, et justissimam tellurem dixit Virgilius , quae verba cernis ab animo ad corpora esse translata; quid mirum si mutua vice longanimitatem dicimus, cum longa nisi corpora esse non possint? Ea vero inter virtutes quae appellatur animi magnitudo, ad nullum spatium, sed ad vim quamdam, id est ad potestatem potentiamque animi relata recte intelligitur; virtus eo pluris aestimanda, quo plura contemnit. Sed de hac post loquemur, cum quaeremus quanta sit anima, sicut quaeri assolet, quan
Abbreviated transcription (Latin):
ris adiuuet᷑. A. Desine mirari. Nam
⁊ hic tͥ simili ratione respondeo. Ut
enĩ mẽbroꝵ magnitudo idõ nichil af¬
fert argum̃ti cur amnã adiuuet. qͦd
multi exiliorib breuiorib q mẽbris.
prudentiores inueniunt᷑ quibusdam
magna mole corpor is p̃ditis. ita qm̃
uniores ñnullos seniorib plerisq ma¬
gis industrios atq strenuos uidemus:
ñ uideo cur putanda sint spatia tẽporis
in ȩtatib increm̃ta. ut corporib sic ani¬
mis dare. cũ ⁊ ipsa corpora quib ꝑ tẽpꝰ
crescere. atq ampliora spatia tenere
concessũ ẽ. sepe sint annosiora. breuio¬
ra. ñ modo senilia. q̃ magnitudine
corporis contrahunt᷑ atq minuunt᷑.
sed etiã pueroꝵ: qͦs animadu̾timꝰ his
breuiores ẽẽ corpora qͥb st̃ ȩtate maio¬
res. Si gͥ porrecta in plurimũ tẽpora.
ne ipsis quidẽ corporib magnitudinis
afferunt causam. sed om̃is illa seminis
sui ẽ ⁊ quorũdã naturȩ numeroꝵ sane

Expanded text:
rice. 29. Desine mirari, nam et hic tibi simili ratione respondeo. Ut enim membrorum magnitudo ideo nihil affert argumenti cur animam adjuvet, quod multi exilioribus brevioribusque membris prudentiores inveniuntur quibusdam magna mole corporis praeditis; ita quoniam juniores nonnullos senioribus plerisque magis industrios atque strenuos videmus, non video cur putanda sint spatia temporis in aetatibus incrementa ut corporibus, sic animis dare; cum et ipsa corpora, quibus per tempus crescere atque ampliora spatia tenere concessum est, saepe sint annosiora breviora, non modo senilia, quae magnitudine temporis contrahuntur atque minuuntur; sed etiam puerorum, quos animadvertimus his breviores esse corpore quibus sunt aetate majores. Si igitur porrecta in plurimum tempora, ne ipsis quidem corporibus magnitudinis afferunt causam; sed omnis illa seminis vis est, et quorumdam naturae numerorum sane
Abbreviated transcription (Latin):
deri debet animꝰ sicut corpꝰ crescendo
cũ etate ꝓficere. Proficiendo enĩ ad uir¬
tutẽ ꝑuenit: qũa fatem᷑ nulla spatii mag¬
nitudine. sed magna ui constantiȩ pul¬
chrã ẽẽ atq ꝑfec tã. E si aliud ẽ maius.
aliud melius ut iã dedisti: qͥeqͥd anima
cũ ȩtate ꝓficit cõposq rationis fit: non
mͥ uidetur fieri maior sed melior. Quocd
si mẽbroꝵ id faceret magnitudo: eo qͥsq
prudentior ẽẽt qͦ longior aut ualidior.
Quod se alit̾ hab̾e. ñ opinor negabis. R.
Quis istud negauerit: S tamen cũ
ꝓfic̾e anim̃ã ꝑ etatẽ etiã tu concecdas.
minor qͥ fiat. ut om̃is quantitatis expers

Expanded text:
deri animus sicut corpus crescendo cum aetate proficere: proficiendo enim ad virtutem pervenit, quam fatemur nulla spatii magnitudine, sed magna vi constantiae pulchram esse atque perfectam: et si aliud est majus, aliud melius, ut jam dedisti; quidquid anima cum aetate proficit, composque rationis fit, non mihi videtur fieri major, sed melior. Quod si membrorum id faceret magnitudo; eo quisque prudentior esset, quo longior aut validior: quod se aliter habere non, opinor, negabis. E. Quis istud negaverit? Sed tamen cum proficere animam per aetatem etiam tu concedas; miror qui fiat, ut omnis quantitati
Abbreviated transcription (Latin):
uod dix̃. sepe cadit¬
in ignem ⁊ aliqͣndo in aqũa: ignem
add irã qđ alta petat. aqũa ad uoluptatẽ
carnis. Itẽ qͦd dicunt discipłi. quare
nos ñ potuimꝰ eicere eũ: ne illis mira¬
cula facientib extollerent᷑ in suꝑbiã.
admoniti st̃ potius ꝑ humilitatẽ ficlĩ
qͣsi ꝑ sinapis granũ. elationẽ t̾renã. q̃

Expanded text:
uod dixit, Saepe caditignem, et aliquando in aquam: ignem ad iram, quod alta petat: aquam ad voluptates carnis. Item quod dicunt discipuli, Quare nos non potuimus ejicere eum? ne illis miraculis faciendis extollerentur in superbiam, admoniti sunt potius per humilitatem fidei, quasi per sinapis
Abbreviated transcription (Latin):
hierico egrȩdit᷑ dñs: iã de ista ter¬
ra resurrectione discedens. Secunt᷑
eũ turbȩ multȩ : credunt in eũ popłi
⁊ gentes. Duo aut̃ ceci sedentes uixta
intellig̾e. qͦd transeunte iħu impetrare
cupiebant. idẽ ꝑ meritũ fidei qua credit᷑
filius dĩ ⁊ natus homo. ⁊ passus ꝓpt̾ nos.
ꝑhanc enĩ disputationẽ quasi transit
iħs: quia talis actio tẽporalis ẽ. Oport̾et
aut̃ ut tantũ clamarent. donec resisten¬
tis sibi turbȩ strepitũ uincerent: id est

Expanded text:
ericho egreditur Dominus; jam de ista terra resurrectione discedens. Sequuntur eum turbae multae; credunt in eum populi et gentes. Duo autem caeci sedentes juxta intelligere, quod transeunte Jesu impetrare cupiebant, id est, per meritum fidei qua creditur Filius Dei et natus homo et passus propter nos. Per hanc enim dispensationem quasi transit Jesus, quia talis actio temporalis est. Oportebat autem ut tantum clamarent, donec resistentis sibi turbae strepitum vincerent; id est,
Abbreviated transcription (Latin):
uidere conantes. uł ipsã hominũ carna¬
liũ turbã. studia sꝑualia impedientẽ.
fortissima intentione suꝑarent. Itaq
audiens iħs qͥ ait. petenti dabit᷑. ⁊ que¬
rens inueniet. ⁊ pulsanti aꝑiet᷑: uenien¬
tes ad se ipsos scilicet ardore desiderii.
ꝑuenientes ad id qͦd desiderabant. stans
eos tangit atq illuminat. Non enĩ sic̃
illa dispensatio tẽporalis. ita etiã uerbi
et̾nitas transit: quȩ in se ipsa manens
innouat om̃ia. Quappt̃ quia fides in car¬
nationis tẽporalis ad eterna intelligen¬
da nos p̃parat: transeunte iħu ĩã moniti
sunt ut illuminarent᷑: ⁊ ab stante
illuminati st̃. Tẽporalia enĩ transeunt :¬
ȩterna stant.

Expanded text:
videre conanti, vel ipsam hominum carnalium turbam studia spiritualia impedientem, fortissima intentione superarent. Itaque audiens Jesus qui ait, Patenti dabitur et quaerens inveniet, et pulsanti aperietur , venientes ad se, ipso scilicet desiderii ardore pervenientes ad id quod desiderant, stans eos tangit, atque illuminat. Non enim sicut illa dispensatio temporalis, ita etiam Verbi aeternitas transit, quae in seipsa manens omnia innovat . Quapropter quia fides incarnationis temporalis ad aeterna intelligenda nos praeparat, transeunte Jesu admoniti sunt ut illuminarentur, et ab stante illuminati sunt. Temporalia enim transeunt, aeterna stant.
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ inuocabunt in quẽ non crediderunt
aut quomꝰ credent quẽ non audierunt. con¬
tinuo subiunxit. Quomͦ autẽ audient sine
pͥdicante. aut quomͦ p̃dicabunt nͥmitant᷑.
ta refutans eos qui negabant ad meirc iisas
gentes p̃dicatores xp̃i esse mittendos. Illud
eos ꝓphas ilic cõmemoratos ẽẽ ab apło qui
post xpͦi aduentũ fuerunt. quos qui uult
nosse. actus apłoꝵ legat. et illud quodait
ad coꝵinthios. Propħe autẽ duo uł tres loq̃ñ¬
tur. Si autẽ non fuerunt. ꝓph̃e ante apłos. qͥ
erant illi ꝑ quos ante ds ꝓmisit eũgłium de
filio suo qui factus est ei ex semine dauid sedm
carnẽ: Quis erat qui dixit. lapidẽ quẽ rȩpba¬
uerunt ȩdificantes. hic factus est in caput an¬
guli: Auis erat qui dixit thronꝰ tuus ds in
scłm scł̃i. uirga directionis uirga regnitui.
dilexisti iusticiã et odisti iniquitatẽ ꝓpt̾ea

Expanded text:
crediderunt? aut quomodo credent quem non audierunt? continuo subjunxit, Quomodo autem audient sine praedicante? aut quomodo praedicabunt, nisi mittantur ? Ita refutans eos qui negabant ad incircumcisas gentes praedicatores Christi esse mittendos. 12. Ileos Prophetas illic commemoratos esse ab Apostolo, qui post Christi adventum fuerunt. Quos qui vult nosse, Actus Apostolorum legat, et illud quod ait ad Corinthios, Prophetae autem duo aut tres loquantur . Si autem non fuerunt Prophetae ante Apostolos, qui erant illi per quos Deus ante promisit Evangelium de Filio suo, qui factus est ei ex semine David secundum carnem ? Quis erat qui dixit: Lapidem quem reprobaverunt aedificantes, hic factus est in caput anguli ? Quis erat qui dixit: Thronus tuus, Deus, in saeculum saeculi, virga directionis, virga regni tui: dilexisti justitiam, et odisti iniquitate
Abbreviated transcription (Latin):
toris aduentũ inquit. sp̃c sc̃s ac diuinꝰ non
erat suꝑ terram. Hoc uanitas not ueritaᷤᷤ¬
impleuit: de quib in epłȩ exordio dictũ
est ad pomanos quod et supꝰ comemoraui.
paulus seruus xp̃i iħu. uocatus apłs. segre¬
gatus in ȩu̾głiũ dei. quod ante ꝓmiserat
ꝑ ꝓpħas suos in sc̃pturis scĩs de filio fuo.¬

Expanded text:
toris adventum, inquit, Spiritus sanctus ac divinus non toris adventum, inquit, Spiritus sanctus ac divinus non erat super terram. Hoc vanitas, non veritaimplevit, de quibus in Epistolae exordio dictum est ad Romanos, quod et supra commemoravi: Paulus servus Christi Jesu, vocatus apostolus, segregatus in Evangelio Dei, quod ante promiserat per Prophetas suos in Sc
Abbreviated transcription (Latin):
res. non intelligere neq quȩ locunt᷑. neq
de quib affirmant: Uerũ nos illud quod
secutus adiunxit. adu̾sus utrosq teneamꝰ
Continuo quippe ne quis existimaret idõ
illos non intelligere quȩ locunt᷑ neq de quib
affirmant. qm̃ legis male uolunt esse docto¬
res. scimꝰ autẽ inquit. quia bona est lex siqͥs
ea legitime utat᷑ Hac sententia & illosre¬
futat qui lege utunt᷑ male: et illos qͥ illã
opinant᷑ malã. Porro si bona est. qua demen¬
tia negat᷑ ds̃ bonꝰ. qui dedit legem bonã:
Que potest uideri sufficere damnatio hisᷤ
hominib. qui legẽ quã sic apłs laudat.
aniliũ fabularũ nomine accusant: et hoc
se existimant facere enisdẽ ȩpłȩ testimonio.
ubi eam sic apłs laudat. uolentes ee̾ legis ñ
doctores sed blasphematores. non intelligen
Curfieri non potuit. cũ dicat apłs. quia cre¬
dita sunt illis eloquia dei: Sed ande salua¬

Expanded text:
res, non intelligere neque quae loquuntur, neque res, non intelligere neque quae loquuntur, neque de quibus affirmant? Verum nos illud quod secutus adjunxit, adversus utrosque teneamus. Continuo quippe ne quis existimaret ideo illos non intelligere quae loquuntur, neque de quibus affirmant, quoniam legis malae volunt esse doctores: Scimus autem, inquit, quia bona Lex est, si quis ea legitime utatur . Haec sententia et illos refutat qui Lege utuntur male, et eos qui illam opinantur malam. Porro si bona est, qua dementia negatur Deus bonus, qui dedit Legem bonam? Quae potest videri sufficere damnatio his hominibus, qui Legem quam sic Apostolus laudat, anilium fabularum nomine accusant? et hoc se existimant facere ejusdem Epistolae testimonio, ubi eam sic Apostolus laudat: volentes esse Legis, non doctores, sed blasphematores, non intelligendCur fieri non potuit, cum dicat Apostolus, Quia credita sunt illis eloquia Dei ? Sed ante Salva
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓfr̃ib meis cognatis scđm carnẽ qui st̃
isrłite. quoꝵ est adoptio et gła & testam̃ta.
& legis constitutio. et obsequiũ & ꝓmissi¬
ones. quoꝵ patres. et ex quib xp̾c scd̃m¬
carnẽ. qui est suꝑ om̃ia ds̃ benedictus in
scła amed. Ueritatẽ se dicere clamat apłs
in capite huiꝰ sententiȩ. & hoc in xp̃o qui
est ipsa ueritas condestante sibi conscien¬
uera quȩ hic apłs loquit᷑: fallit infirmoᷤ.
quia non possunt caꝑe ueritatẽ. paruu¬
los uanitatib lactat. et esurientib filiis di¬
abolicoꝵ mendatioꝵ uirus infundit ut
nutͥat. O portentũ. non solum a xp̃ianoꝵ
aurib uerũetiã a finib xp̾iani orbis arcen¬
dũ. Neccine adoptio. hec gła. hȩc testam̃ta
hȩc legis constitutio. hoc obsequiũ. he ꝓmissi¬
aniles. quod iubet᷑ p̃cipue tenere qui nibe¬
sitanta impietate delirat. qui legis uult ẽe
destructor. Si quosdã idem apłs dicit esse¬
uolentes legis non destructores sed docto¬

Expanded text:
fratribus meis cognatis secundum carnem, qui sunt Israelitae, quorum est adoptio, et gloria, et testamenta, et Legis constitutio, et obsequium, et promissiones; quorum patres, et ex quibus Ccarnem, qui est super omnia Deus benedictus in saecula, Amen ? Veritatem se dicere clamat Apostolus in capite hujusce sententiae, et hoc in Christo qui est ipsa veritas, contestante sibi conscienvera quae hic Apostolus loquitur, fallit infirmos, quia non possunt capere veritatem; parvulos vanitatibus lactat, et esurientibus filiis diabolicorum mendaciorum virus infundit ut nutriat. O portentum non solum a Christianorum auribus, verum etiam a finibus christiani orbis arcendum! Haeccine adoptio, haec gloria, haec testamenta, haec Legis constitutio, hoc obsequium, hae promissianiles? Quod jubetur praecipue tenere, qui jubeles? 8. Sed quid mirum si tanta impietate delirat, qui Legis vult esse destructor; si quosdam idem apostolus dicit volentes esse Legis, non destructores, sed docto
Abbreviated transcription (Latin):
festa de xp̾o et ȩccła unde p̃dicta sunt. quȩ
sic uidemꝰ impleta. & consonantib ȩu̾głicis
atq apłicis utt̾is etiam sꝑamꝰ implenda. si sp̾e
deiante aduentũ xpͥi non fuit suꝑ terram:
Uel si a ꝓpħis isrł non est xp̃i p̃nuntiatus ad¬
uentus. sicut hic desipit. qui xp̃m negando
ante ꝓmissũ non habet. unde asserat missũ:
Et merito. quia ipse quẽ p̃dicat. nec missus
tus de ꝓpħis iudeoꝵ existimat dictũ quod
ait apłs. dixit quidã ex ipsis ꝓprius eoꝵ ꝓpha.
cretenses semꝑ mendaces. male bestiȩ. uentͥs
pigri. testimoniũ hoc uerũ est ignorans di¬
ctũ esse de quodã ephymenide qui creten¬
sis finit: in cuiꝰ libris hoc inuenit᷑. Qui ho¬
mo int̾ ppħas dei non inuenit᷑: nec ad illa
eloquia dei ꝑtinet quȩ iudȩis dicit credita
qui non mentit᷑ Ideo non cõmemorauit
apłs eius nomen. sicut solet cõmemorare
ꝓpħas dĩ aliquando. dicens. sicut et dauid

Expanded text:
edicta sunt, quae sic videmus impleta, et consonantibus evangelicis atque apostolicis Litteris etiam speramus implenda, si Spiritus Dei ante adventum Christi non fuit super terram; vel si a Prophetis Israel non est Christi praenuntiatus adventus, sicut hic desipit, qui Christum negando ante promissum, non habet unde asserat missum? Et merito, quia ipse quem praedicat, nec missus tus de Prophetis Judaeorum existimat dictum, quod ait Apostolus, Dixit quidam ex ipsis proprius eorum propheta, Cretenses semper mendaces, malae bestiae, ventres pigri; testimonium hoc verum est : ignorans dictum esse de quodam Epimenide, qui Cretensis fuit, in cujus libris hoc invenitur; qui homo inter Prophetas Dei non invenitur, nec ad illa eloquia Dei pertinet, quae Judaeis dicit credita, qui non mentitur. Ideo non commemoravit Apostolus nomen ejus, sicut solet commemorare Prophetas Dei aliquando dicens, Sicut et David
Abbreviated transcription (Latin):
reuerearis. quia exꝓbratũ est tͥ. Confusionem
ȩternã obliuisceris: et obpbrii induitatis tuȩ
memor non eris. quia dñs qui fecit de dñs sa¬
baoth nomen eiꝰ. & quieruit te ds isrł om̃is

Expanded text:
reverearis, quia exprobratum tibi est. Confusionem reverearis, quia exprobratum tibi est. Confusionem enim aeternam oblivisceris, et opprobrii viduitatis tuae memor non eris. Quia Dominus qui fecit te, Dominus sabaoth nomen ei; et qui eruit te Deus Is
Abbreviated transcription (Latin):
errauimꝰ. homo in ina sua erraiit. & dñs tradi¬
dit eũ ꝓpter iniquitates nr̃as. et ipse ꝓpterafflicti¬
onẽ non aꝑuit os. sicut oins ad uictimã ductus
est. &. sicut agnus corã tondente mutus. sic non
aꝑuit os suũ. in humilitate iudiciũ eius sub¬
latũ est. generationẽ enis quis enarrabit. qura
collet᷑ de t̾ra uita enis. ab inquitatib popłi
mei ductus est ad mortẽ. et cȩt̾a quȩ contexere
longum est: Ubi etiã de ȩccła tanto ante p̾dic¬
tũ est. quod ab apło legimꝰ cõmemoratũ: et nc̃
iam uidemus impletũ. Lȩtare sterilis quȩ
non paris. erumpe & clama quȩ non partu¬
ris: quia multifilii desertȩ. magis quã eius
que habet uirũ. Dixit enĩ dñs. Dilata locũ
tabernaculitui. et auleoꝵ tuoꝵ fige ne par¬
cas. ꝓtende fumculos. & clauos tuos conforta.
adhuc in dextris et sinistris dilata. et semen
tuũ possidebit gentes. et ciuitates desertas ha¬
bitari faciã. Nolitimere quia confusa es. neq

Expanded text:
in via sua erravit; et Dominus tradidit eum propter iniquitates nostras. Et ipse propter afflictionem non aperuit os: sicut ovis ad victimam ductus est, et sicut agnus coram tondente mutus, sic non aperuit os suum. In humilitate judicium ejus sublatum est: generationem illius quis enarrabit? quia tolletur de terra vita ejus. Ab iniquitatibus populi mei ductus est ad mortem : et caetera quae contexere longum est. Ubi etiam de Ecclesia tanto ante praedictum est, quod ab Apostolo legimus commemoratum, et nunc jam videmus impletum: Laetare, sterilis quae non paris; erumpe ris, quia multi filii desertae magis quam ejus quae habet virum. Dixit enim Dominus, Dilata locum tabernaculi tui, et aulaeorum tuorum: fige, ne parcas, protende funiculos, et clavos tuos conforta; adhuc in dextris et sinistris dilata: et semen tuum possidebit gentes, et civitates desertas habitari facies. Noli timere, quia confusa es; neque
Abbreviated transcription (Latin):
apls̃. quos credo non arbitrat᷑ ꝓpħas fuisse iu¬
cdeoꝵ. sed cuilibet eos fuisse gentis opmet᷑ cur
sibi non adu̾tit quod ante ꝓmiserat ꝑ ꝓphas
suos: Per quoslibet eñ ꝓpħas suos si ante ꝓ¬
misit ȩu̾głium de filio suo: quid est quod iste
dicit. sc̃mac diuinũ sp̾m suꝑ terrã non fuise
ante saluatoris aduentũ : Et tam̃ isti unde po¬
tuerunt esse ꝓphȩ conuiciantes xpͥm ex semi¬
ne dauid scdm carnẽ. nͥ cuiꝰ gentis eratipse
ysen data est: ueritas autẽ ab iħu xp̃o est
Non ita scͥptũ est: sed ita lex ꝑ moysendata

Expanded text:
lus: quos credo non arbitratur Prophetas fuisse Judaeorum. Sed cujuslibet eos fuisse gentis opinetur, cur ibi non advertit, Quod ante promiserat per Prophetas suos? Per quoslibet enim Prophetas suos si ante promisit Evangelium de Filio suo, quid est quod iste dicit sanctum ac divinum Spiritum super terram non fuisse ante Salvatoris adventum? Et tamen isti unde potuerunt esse prophetae, annuntiantes Christum ex semine David secundum carnem, nisi cujus gentis erat ipseysen data est; veritas autem a Christo Jesu est. Non ita scriptum est: sed ita, Lex per Moysen data
Abbreviated transcription (Latin):
eam quã uocant deuterosin ꝑtinatia non
illa eloquia dei quȩ crecdita sunt cireũcisi¬
oni. ubi etã carnales iudei xpͥm ex semi-¬
ne dauid uenturũ ẽẽ didicerant. sicut in¬
t̾roganti dño respondebant. quãuis eum
dñm ipsiꝰ dauid non scd̾m carnẽ. sed scđm
diuinitatẽ intelligere non ualerent. utrũq
tam̃ est in illis eloquiis. et qͦd credebant &
qͦd non intelligebant. et de fructu uentͥs
tui ponã suꝑ sedem tuã. ꝓpter xp̃m ex se¬

Expanded text:
eam quam vocant deuterosin pertinentia: non eam quam vocant deuterosin pertinentia: non illa eloquia Dei quae credita sunt circumcisioni, ubi etiam carnales Judaei Christum ex semine David venturum esse didicerant, sicut interroganti Domino respondebant , quamvis eum Dominum ipsius David, non secundum carnem, sed secundum divinitatem intelligere non valerent; utrumque tamen est in illis eloquiis, et quod credebant, et quod non intelligebant, et, De fructu ventris tui ponam super sedem tuam , propter
Abbreviated transcription (Latin):
quod a fide et doctrina ueraciũ xp̃icolarũ¬
qm̃ esse scimꝰ alienũ. restat ut istũ tamꝗͣ
pestẽ et hostẽ fidei xp̃ianȩ uehementissi¬
me detestem. qui tanta excecat᷑ & p̃cipi¬
tat᷑ amentia. ut non indeat ipsũ saltem
timotheu. cin putat auctoritate apłica
fuisse p̃ceptũ. ut tamquã fabulas aniles
ueterẽ legem ꝓphetasq deuitet ab eodẽ
apło non fuisse fallendũ. et in illa quinta
ꝑfectoꝵ ꝑsona fuisse deputandũ. ut ei non
mendacit̾ loqueret᷑ dicens. Alemor esto
iłm xpͤm resurrexisse a mortuis. ex semi¬
ne dauid scd̾m ȩu̾głiũ meũ. Si enĩ xp̾c ex
semine dauid fabulis anilib p̃dicat᷑: qͦmͦ
eas iubet᷑ iste deuitare. quib iubet᷑ memo¬
riter credere: Si autem xpͥc ex semine da¬
uid ueracit̾ p̃dicat᷑: ubi est radix in qua
oleaster inserit᷑: nec aniles sunt fabulȩ nͥ
p̃ter illas scͥpturas deliram̃ta iudȩoꝵs. ad

Expanded text:
Quod a fide atque doctrina veracium ChrQuod a fide atque doctrina veracium Chrm esse scimus alienum, restat ut ipsum tanquam pestem atque hostem fidei christianae vehementissime detestemur, qui tanta excaecatur et praecipitatur amentia, ut non videat ipsum saltem Timotheum, cui putat auctoritate apostolica fuisse praeceptum, ut tanquam fabulas aniles veterem Legem Prophetasque devitet, ab eodem apostolo non fuisse fallendum, et in illa quinta perfectorum persona fuisse deputandum, ut ei non mendaciter loqueretur, dicens: Memor esto Jesum Christum resurrexisse a mortuis ex semine David secundum Evangelium meum . Si enim Christus ex semine David fabulis anilibus praedicatur, quomodo eas jubetur iste devitare, quibus jubetur memoriter credere? Si autem Christus ex semine David veraciter praedicatur; ibi est radix in qua oleaster inseritur, nec aniles sunt fabulae, nisi praeter eas Scripturas deliramenta Judaeorum, ad
Abbreviated transcription (Latin):
lac potandũ uideant᷑ dedisse pa̾i̾ulis.
Ed uenenum. Quod de illis quisquis credit de¬
sipit uanescit. insanit. Ergone ait aliquid
sit ut putemꝰ manit̾ eum. nec ueracit̾ ista
dixisse. Numquid tam̃ ideo credendus est
quẽquã sibi credentiũ fallere uoluisse: Dedit
gͥ paruulis parua non falsa. lactea non no¬
xia. nutritoria non ꝑemptoria. Porro aut̃
si uerũ non est quod ait filiũ dei scđm car¬
nem factũ esse ex semine dauid si non est uerũ
quod naturales rami ꝓpter incredulitatem
fracti sunt. ut in radice scã ispłitarũ ex gen¬
tib uemiens fidelis inseret᷑ oleaster. et fieret
particeps pinguedinis oleȩ si non sunt elocͥa
dei. sed nescio cuiꝰ ut iste blasphemat pessimi
demones. de quib dicit. pͥmũ quidẽ quia cre¬
dita sunt illis eloquia dei. ꝓfecto qui hec par¬
uulis dabat. qui hȩc tamquã uera p̃dicabat
qui crecdi uolebat. delebat miseros non alebutt:

Expanded text:
lac potandum videantur dedisse parvulis, lac potandum videantur dedisse parvulis, sed venenum. Quod de illis quisquis credit, desipit, vanescit, insanit. 6. Ergone, ait aliquissit ut putemus eum inaniter nec veraciter ista dixisse. Numquid tamen ideo credendus est quemquam sibi credentium fallere voluisse? Dedit igitur parvulis parva, non falsa; lactea, non noxia; nutritoria, non peremptoria. Porro autem, si non est verum quod ait, Filium Dei secundum carnem factum esse ex semine David; si non est verum quod naturales rami propter incredulitatem fracti sunt, ut in radice sancta Israelitarum ex Gentibus veniens fidelis insereretur oleaster, et fieret particeps pinguedinis oleae; si non sunt eloquia Dei, sed nescio cujus, ut iste blasphemat, pessimi daemonis, de quibus dicit, Primum quidem quia credita sunt illis eloquia Dei : profecto qui haec parvulis dabat, qui haec tanquam vera praedicabat, qui credi volebat, delebat miseros, non alebat.
Abbreviated transcription (Latin):
ficantes. hic factus est in caput anguli: Pis
enĩ litt̾is eruditus paulus apłs. posint qͥd
in quib cȩcitas ex parte facta erat conuicit.
confusosq reddidit dicens. Numquã le¬
gistis in scripturis lapidẽ quẽ repbauert̾
edificantes. hic factus est in caput anguli.
a dño factũ est istud. et est mirabile in ocu¬
lis nr̃is: Hȩc gͦ om̃ia mendacit᷑ xp̃c ex lege
ac ꝓpħis mendacit̾ apłi ꝓferebant sicut iste
blasphemat. quia uidelicet infirmi nondũ
poterant solidã capere ueritatẽ: Itane cȩcꝰ
ignorat quod aliud sit nutrire paruulos.
aliuid deciꝑe credulos aliud alere ut crescaÑ.
aliud agere ne uiuant: Talia quippe iste
dicit ac sentit de deo legis et ꝓpharũ. ac de
ipsis om̃ino litt̾is. ut scd̾m erus sententiã
quã de illis habet quando apł̃i p̃dicabant
credentib legis & ꝓpharũ dm̃. et confir¬
mabant auctoritatẽ taliũ sc̃pturarũ. non

Expanded text:
ficantes, hic factus est in caput anguli ? His ficantes, hic factus est in caput anguli ? His enim Litteris eruditus Paulus apostolus posuit,in quibus caecitas ex parte facta est, convicit, confusosque reddidit, dicens: Numquid legistis in Scripturis, Lapidem quem reprobaverunt aedificantes, hic factus est in caput anguli; a Domino factum est istud, et est mirabile in oculis nostris ? Haec ergo omnia mendaciter Christus ex Lege ac Prophetis, mendaciter Apostoli proferebant, sicut iste blasphemat, quia videlicet infirmi nondum poterant solidam capere veritatem? Itane caecus ignorat quod aliud sit nutrire parvulos, aliud decipere credulos; aliud alere ut crescant, aliud agere ne vivant? Talia quippe iste dicit ac sentit de Deo Legis et Prophetarum, ac de ipsis omnino Litteris, ut secundum ejus sententiam quam de illis habet, quando Apostoli praedicabant credentibus Legis et Prophetarum Deum, et confirmabant auctoritatem talium Scripturarum, non
Abbreviated transcription (Latin):
angulari lapide xp̾o iħu. Dicat iste blaᷤᷤ¬
phemꝰ quomꝰ ꝓpe dicit inuentos isrłitas.
qui peiori quẽ admodũ iste blasphemat
demoniserinebant: et longe erant genteᷤ
dicit alienatos fuisse a societate isrt. et ꝑe¬
grinos testamentoꝵ & ꝓmissionis. qͣndo
erant spem non habentes. et fine deo in
hoc mundo si isrł non dei & xp̃i popls era
Sout᷑ istam tubã clarissimã et excellertie¬
mã ueritatis pstrepit atq insultat inosꝰ
dicens in ꝑsonis quinq locutũ apł̃m. itui¬
osex aliis falleret. fingendo se ec̃ quod uon
erat cũ uideat eumgentib qui longe su¬
rant a deo ifrłitarũ eundẽ dm̃ eande lete
eoscdẽ ꝓph̾as testamenta eadem p̃cicare. Uis
deangulari lapide pͥor locutuis est: Nome
mat. Aitenĩ. Ecce pono in syon lapide angi¬
larẽ. electũ. p̃ciosum: et qui credideritm
eũ non erubescet. Quod testimoniũ cõme¬
moraint et apłs petrus. Nonne priusm
psalmo ꝑtinente ad sacras litteras popłiy

Expanded text:
e blasphemus, quomodo prope dicit inventos Israelitas, qui pejori, quemadmodum blasphemat, daemoni serviebant, et longe erant Gentes,dicit alienatos fuisse a societate Israel et peregrinos testamentorum et promissionis, quando erant spem non habentes, et sine Deo in hoc mundo, si Israel non Dei populus erat? Contra istam tubam clarissimam et excellentissimam veritatis perstrepitat atque insultat insanus, dicens in personis quinque locutum Apostolum, ut alias ex aliis falleret, fingendo se esse quod non erat: cum videat eum Gentibus quae longe fuerant a Deo Israelitarum, eumdem Deum, eamdem Legem, eosdem Prophetas, Testamenta eadem praedicare. Quis de angulari lapide prior locutus est? Nonnemat? Ait enim: Ecce pono in Sion lapidem angularem, electum, pretiosum; et qui crediderit in eum, non erubescet . Quod testimonium commemoravit et apostolus Petrus . Nonne prius in Psalmo pertinente ad Litteras sacras populi
Abbreviated transcription (Latin):
unetione xpͦi nomen accepit: Crisma qͥppe
unctio est:. xp̃c unctus est. Quis erat qui
dixit quod ipse xp̾c de se testat᷑ esse p̃dictũ. di¬
xit dñs dño meo sede a dextris meis. donec po¬
nã inimicos tuos sub petib tuis. et hoc dauid
in sp̾u dixisse confirmat: quẽ spꝰm negat iste
fuisse suꝑ terrã ante dm̃ aduentũ: Quid ẽ
quod ait apłs. dicit autẽ isaias. erit radix
iesse. et qui exurget regnare in gentib. in
eum gentes sꝑabunt: Quis erat sp̃c qui ꝑ
eundẽ isaiam tanto ante p̃dixit. iste peccata
nr̃a portat. et ꝓ nobis dolet: et nos putauimꝰ
eum ẽ in dolore s. in plaga. et in afflctiõe.
ipse uulneratus est ꝓpter peccata nr̃a. et infirmatꝰ
est ꝓpter iniquitates nr̃as. disciplina pacis nr̃e suꝑ

Expanded text:
unctione Christi nomen accepit? Chrisma quippe unctio est, Christus unctus est. Quis erat qui dixit, quod ipse Christus de se testatur esse praedictum: Dixit Dominus Domino meo, Sede a dextris meis, donec ponam inimicos tuos sub pedibus tuis? Et hoc David in Spiritu dixisse confirmat , quem Spiritum negat iste fuisse super terram ante Domini adventum. Quid est quod ait Apostolus: Dicit autem Isaias, Erit radix Jesse, et qui exsurget regnare in gentibus, in eum gentes sperabunt ? Quis erat Spiritus qui per eumdem Isaiam tanto ante praedixit: Iste peccata nostra portat, et pro nobis dolet; et nos putavimus eum esse in dolore, et in plaga, et in afflictione. Ipse vulneratus est propter peccata nostra, et infirmatus est propter iniquitates nostras: discip
Abbreviated transcription (Latin):
legẽ mandatoꝵ in decretis euacuans. ut
duos conderet ipse in unũ nouũ homi¬
nẽ faciens pacẽ. & cõmutaret utrosq in
uno corpore deo ꝑ crucẽ. int̾ficiens mi¬
micitias in semet ipso: et ueniens ȩuuan¬
głrauit pacẽ uobis qui eratis longe. et
pacẽ his qui ꝓpe. quia ꝑ ipsũ habemꝰ acceᷤᷤ¬
sũ ambo in uno sp̃u ad patrẽ. Igit᷑ iam ñ¬

Expanded text:
gem mandatorum decretis euacuansut duos conderet in se in unum nouum hominem faciens pacem et commutaret utrosque in uno corpore deo per crucem, interficiens inimicitias in semet ipso. et ueniens euangelizauit pacem uobis, qui eratis longe, et pacem his, qui prope, quia per ipsum habemus accessum ambo in uno spiritu adpatrem. it
Abbreviated transcription (Latin):
non dimittis eum facere quicꝗͣ. pat̾ aut matͥ
rescindentes u̾bũ dĩ ꝑ traditionẽ ur̃am quã
tradidistis: et similia huiꝰmodi multa facitis
Ubi euident̾ xp̾c ostendit et illam cli ẽẽ legẽ.
quã ꝓfanus iste blasphemat: et uidȩos habe¬
re suas traditiones a libris ꝓpħitis & legitimiᷤᷤ
alias quas appellasse apłm ꝓfanas fabulas et
aniles. & genealogias intminatas. non hereticꝰ.
sed catholicus lector intelligit. Porro si ue¬
lim testimonia cuncta colligere. quib osten¬
dã que madmodũ et ipse dñs & apłi eius lege
usi fuerint et ꝓphis. quas iste amles fabulas
putat. quando officio aut cui non sufficiaes

Expanded text:
 suo aut matri, rescindentes verbum Dei per traditionem vestram, quam tradidistis; et similia hujusmodi multa facitis . Ubi evidenter Christus ostendit et illam Dei esse Legem quam profanus iste blasphemat, et Judaeos habere suas traditiones a Libris propheticis et legitimis alienas, quas appellasse Apostolum profanas fabulas, et aniles, et genealogias interminatas, non haereticus, sed catholicus lector intelligit. Porro si velim testimonia cuncta colligere, quibus ostendam quemadmodum et ipse Dominus et Apostoli ejus Lege usi fuerint et Prophetis, quas iste aniles fabulas putat, quando sufficio? aut cui non sufficiant
Abbreviated transcription (Latin):
te eos petra: petra autẽ erat xpͣc. Nescit
autẽ habere p̃ter seripturas legitimas &
ꝓpħicas iudeos quasdã traditiones suas qͦs
non scͥptas habent. sed memorit̾ tenent. et
alter in alterũ loquendo transfumdit. quã
deuterosin uocant. ubi heliam dicere audent
et credere dm̃ pͥmo hominiduas creasse mu¬
lieres. ex quib texunt genealogias. uere
sicut ait apłs infinitas: parientes infruc¬
tuosissimas quȩstiones. Sed si hinc talia nũ¬
quã euenit audire: nũquid & cont eͥgłiũ
sic obsurdescere debint ut non adu̾teret
uerba dñi xp̃i quib argint iudeos quod
de parentib non honorandis impietatẽ
docerent filios suos: Ibi nempe et dei p̃cep¬
tũ qͦd in lege conscͥptũ est. attestando cõme¬
morauit: nec ob altud eos argunit. ñ quod
reicerent mandatũ d̾i ut statuerent tradi¬
tiones suas. Cum enĩ int̾rogassent phari¬
sei & scribȩ. quare discipłitu non ambulars
iuxta traditionẽ semoꝵ. sed cũ cõmunib

Expanded text:
t autem habere praeter Scripturas legitimas et propheticas Judaeos quasdam traditiones suas, quas non scriptas habent, sed memoriter tenent, et alter in alterum loquendo transfundit, quas deuterosin vocant: ubi etiam dicere audent et credere, Deum primo homini duas creasse mulieres; ex quibus texunt genealogias, vere, sicut ait Apostolus, infinitas, parientes infructuosissimas quaestiones. Sed si huic talia nunquam evenit audire, numquid et contra Evangelium sic obsurdescere debuit, ut non adverteret verba Domini Christi, quibus arguit Judaeos, quod de parentibus non honorandis impietatem docerent filios suos? Ibi quippe et Dei praeceptum quod in Lege conscriptum est, attestando commemoravit. Nec ob aliud eos arguit, nisi quod rejicerent mandatum Dei, ut statuerent traditiones suas. Cum enim interrogassent Pharisaei et Scribae, Quare discipuli tui non ambulant juxta traditionem seniorum, sed communibus
Abbreviated transcription (Latin):
bulas et genealogias infinitas appellasse
apłm existimat drurna eloquia legis et ꝓpħa¬
xũ. quia dixit ꝓfanas & aniles fabulas de¬
uita. & alio loco. ne intendas fabulis iuda¬
icis et genealogiis infinitis. quȩ quȩstioneᷤᷤ
prȩstant magis quã ȩdificationẽ: quis ita
ñ heretieus multũ cȩcus erraret: Cureñ
hoc apłs ipse non fecit: si has esse aniles fabu¬
las iudicauit: Cur dicit ad galatas. dicite
stis. scͥptũ est eni. quod abrahã duos filios
habuit. unũ de ancilla et unũ de libera.
que sunt in allegoria: hȩc enĩ sunt duote¬

Expanded text:
bulas et genealogias infinitas appellasse Apostolum existimat divina eloquia Legis et Prophetarum, quia dixit, Profanas et aniles fabulas devita ; et alio loco, Ne intendas fabulis Judaicis et genealogiis infinitis, quae quaestiones praestant magis, quam aedificationem : quis ita nisi haereticus multum caecus erraret? Cur enim hoc Apostolus ipse non fecit, si has esse aniles fabulas judicavit? Cur stis? Scriptum est enim quod Abraham duos filios habuit, unum de ancilla, alterum de libera: quae sunt in allegoria. Haec enim sunt duo Te
Abbreviated transcription (Latin):
dico gentib. quandiu quidẽ ego sũ genti¬
um apłs. ministeriũ meũ honorificabo:
si quomͦ ad ȩmulationẽ ꝓuocare potero car¬
nẽ meam. ut saluos faciam aliquos ex illis:
Si enĩ reiectio illoꝵ reconciliatio est mun¬
di: quȩ erit assũptio nͥ uita ex mortuis.
Si autẽ delibatio sc̃a est: et conspersio. Et
si radix sc̃ã est: et rami. De isrłitis quippe

Expanded text:
dico Gentibus, quamdiu quidem ego sum Gentidico Gentibus, quamdiu quidem ego sum Gentium apostolus. ministerium meum glorificabo. si quo modo ad aemulationem prouocare potero carnem meam. ut saluos faciam aliquos ex illis. si reiectio illorum reconciliatio est mundi, quae erit adsumptio nisi uita ex mortuis? si autem delibatio sancta est, et consparsio: et si radix sancta est, et rami. quodsi aliqui e
Abbreviated transcription (Latin):
dederint petriis & iacobus. et ioh̾es: ut ip¬
se quidẽ cum barnaba adgentes. illi autẽ
ad circũcisionẽ irent. Et alio loco aꝑtissime
dicit. quãdui ego sum gentiũ apls: et multiᷤᷤ
aliis locis ꝓprio quodã munere doctorẽ gen¬
tiũ se eẽ testat᷑ Cum gͦ essent sine lege tot gen¬
tes quib eugłiũ p̃dicabat: quid opus eis
erat. ut eis legem et ꝓpħas de xp̃o introdi¬
cerent testes. eisq impoitar et ignaris uineu¬
lũ sicut ista pestis arbitrat᷑ erroris. a quo eoᷤ
fuisse liberos magis debuit gratulari: Qd
opus erat. ut ad romanossic esset exorsus.
paulus seruus xp̃i ihu uocatus apłs. segre¬
gatus mneugłiũ dei. quod ante ꝓmiserat
ꝑ ꝓpħas suos in scͥpturis sc̃is de filio suo. qui
factus est ei ex semme dauid seđ̾m carnẽ:
Quare non sibi potiꝰ ꝑsonã imponit illoꝵs
Quare se facit tamquã sub lege eis qui fue¬
rant sine lege: Utquid eis dicit uobis enĩ

Expanded text:
dederint Petrus et Jacobus et Joannes, ut ipdederint Petrus et Jacobus et Joannes, ut ipse quidem cum Barnaba ad Gentes, illi autem ad circumcisionem irent . Et alio loco apertissime dicit, Quamdiu ego sum Gentium apostolus: et multis aliis locis proprio quodam munere doctorem Gentium se esse testatur. Cum ergo essent sine Lege tot gentes quibus Evangelium praedicabat, quid opus erat ut eis Legem et Prophetas de Christo introduceret testes, eisque importaret ignaris vinculum, sicut ista pestis arbitratur, erroris, a quo eos fuisse liberos magis debuit gratulari? Quid opus erat ut ad Romanos sic fuisset exorsus: Paulus servus Christi Jesu, vocatus apostolus, segregatus in Evangelium Dei, quod ante promiserat per Prophetas suos in Scripturis sanctis de Filio suo, qui factus est ei ex semine David secundum carnem ? Quare non sibi potius personam imponit illorum? Quare se facit tanquam sub Lege, eis qui fuerant sine Lege? Utquid eis dicit: Vobis enim
Abbreviated transcription (Latin):
fabritiꝰ fabricauit: quẽ uelut magistrũ ue¬
ritatis romȩ se muenisse głatur. Quis non
hoc monstrũ. non dico sensus xpͤianꝰ. sed qua¬
uscũq humanꝰ exhorreat: Primo enĩ consi¬
derandũ est quã se fraudulentissimũ et men¬
dacissimũ ꝓfiteat᷑. qui mentientẽ putat et
laudat apłm: & quod ille dixit non fallen¬
tis astu. sed compatientis affectu. quia diu̾sis
anmarũ mobis tam mseri corde subuent ã
sibi subueniri uoluiset si errore uł infitrmi¬
cide simili laboraret. hic infallatiam detesta¬
bilem uertit. Deinde quȩro ad romanos. &o¬
rithios. galathas. ephesios. eolosenses. pli¬
uippenses tessalomcenses. quomͦ loquebatan
apłs. in qua ilarũ quinꝙ ꝑsonarũ eosclem
putabat ꝓculctubio qͣm in pͥputio gentes erags.
non in cireu̾̃cisione ifrłitȩ. Eidhos quippe
sibi distributũ ministeriũ fuisse testat᷑ ubi
dicit. quod ei et barnabȩ dextras societatis

Expanded text:
Fabricius fabricavit, quem velut magistrum veFabricius fabricavit, quem velut magistrum veritatis Romae se invenisse gloriatur. Quis non hoc monstrum, non dico sensus christianus, sed qualiscumque humanus exhorreat? 4. Primo enim considerandum est quam se fraudulentissimum et mendacissimum profiteatur, qui mentientem putat et laudat Apostolum: et quod ille dixit, non fallentis astu, sed compatientis affectu, quia diversis animarum morbis tam misericordi corde subvenit, quam sibi subveniri voluisset, si errore vel infirmitate simili laboraret, hic in fallaciam detestabilem vertit. Deinde quaero, ad Romanos, Corinthios, Galatas, Ephesios, Colossenses, Philippenses, Thessalonicenses, quomodo loquebatur Apostolus? In qua illarum quinque personarum eos esse deputabat? Procul dubio quoniam in praeputio Gentes erant, non in circumcisione Israelitae. Ad hos quippe sibi distributum ministerium fuisse testatur, ubi dicit quod ei et Barnabae dexteras societatis
Abbreviated transcription (Latin):
his qui sine lege sunt tamquã sine lege eẽm
cũ sine lege d̃i nonsim. sed sim in lege xp̾iatt
lucͥfaciã eos qui sine lege sunt: factus sũ infir¬
mis infirmꝰ. ut infirmos lucͥfaciã. om̃ib oia
factus sum. ut om̃s lucrifaciam. Hs quatuor
ꝑsonas uult intelligi. in quib apłm locu¬
tũ putat. Unã nideoꝵ. alterã eoꝵ qui sub
lege sunt: terciã eoꝵ qui sine lege sunt. qͣr¬
miserat. Hanc ut adderet alio loco inquit
totũ ꝓpterea.  molitus est: ut si
quando aliquid de apłica ꝓferret᷑ ȩpła ubi
attestant᷑ ex eugłio lex et ꝓpħȩ. hocdicat
apłm non sapientib & ꝑfectis. sed iudȩis lo¬
cutũ fuisse quasi iudeũ. uł eis qui sub lege
essent tamquã ẽẽt et ipse sub lege. ac ꝑ hoc
subdole atq mendacit̾ simulantẽ se apud
ĩ ꝑfectos edificare quod apud ꝑfectos non men¬
tiendo. sed uetera dicendo. destrueret. Hanc
ei indelicet erroris machinationẽ. nescio qͥs

Expanded text:
iis qui sine Lege sunt, tanquam sine Lege essem, iis qui sine Lege sunt, tanquam sine Lege essem, cum sine Lege Dei non sim, sed sim in Lege Christi, ut lucrifaciam eos qui sine Lege sunt: factus sum infirmis infirmus, ut infirmos lucrifacium; omnibus omnia factus sum, ut omnes lucrifaciam . Has quatuor personas vult intelligi, in quibus Apostolum locutum putat; unam Judaeorum, alteram eorum qui sub Lege sunt, tertiam eorum qui sine lege sunt, quarque promiserat: hanc ut adderet, Alio loco, inquit, totum propterea molitus est, ut si quando aliquid de apostolica proferretur Epistola, ubi attestantur Evangelio Lex et Prophetae, hoc dicat Apostolum, non sapientibus et perfectis, sed Judaeis locutum fuisse quasi Judaeum, vel eis qui sub Lege essent, tanquam esset et ipse sub Lege: ac per hoc subdole atque mendaciter simulantem se apud imperfectos aedificare, quod apud perfectos, non mentiendo, sed vera dicendo destrueret. Hanc videlicet ei erroris machinationem, nescio quis
Abbreviated transcription (Latin):
ad nouũ testamentũ ꝑtinentib confirmet᷑
legis et ꝓpħarũ & cõmendet᷑ auctoritas. ꝓ¬
inde se excogitasse existimat quo pacto sub¬
t̾fugiat moles testimomioꝵ in eu̾głicis et
apłicis litt̾is de libris ueterib positoꝵ quibꝰ
eius uelit nolit ceruicata lingua conterit᷑
Ait quippe apłm ꝓ qualitatib ingemoꝵs.
in quinq ꝑsonis locutũ. Infinuans enĩ ru¬
di adhuc popło inquit quȩ cłi sunt. non de¬
buit a ꝑfectiorib inciꝑe. et consuetudinẽ
ab eis uetustatis excludens. a difficiliorib
mchoare: ne nouos adhuc ad fidem ꝑfecta doc¬
trina turbaret. Deinde uolens quasi ꝓbare qͥd
dixit eundem apł̃m dicentẽ cõmemorat. Cũ
liber sim ex om̃ib om̃ib me subieci. ut plu¬
res lucrifacerem: et factus sum tudȩis tamquã
iudeus ut uidȩos lucͥfaciã. & his qui sub lege
funt. tamquã qui sub lege ee̾m. cũ ipse nonsi
sub lege: ut eos qui sub lege sunt lucͥfaciã . et

Expanded text:
estamentum pertinentibus, confirmetur Legis ac Prophetarum et commendetur auctoritas. Proinde excogitasse se existimat, quo pacto subterfugiat moles testimoniorum in evangelicis et apostolicis Litteris de Libris veteribus positorum, quibus ejus, velit nolit, cervicata lingua conteritur. Ait quippe Apostolum pro qualitatibus ingeniorum in quinque personis locutum: Insinuans enim rudi adhuc populo, inquit, quae Dei sunt, non debuit a perfectioribus incipere, et consuetudinem ab eis vetustatis excludens a difficilioribus inchoare, ne novos adhuc ad fidem perfecta doctrina turbaret. Deinde volens quasi probare quod dixit, eumdem apostolum dicentem commemorat: Cum liber sim ex omnibus, omnibus me subjeci, ut plures lucrifacerem: et factus sum Judaeis tanquam Judaeus, ut Judaeos lucrifaciam; et iis qui sub Lege sunt, tanquam qui sub Lege essem, cum ipse non sim sub Lege, ut eos qui sub Lege sunt, lucrifaciam; et