comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tale corpꝰ habuisse nõ credunt: Nos fuit̃
nõ illis tanqͣm eius xp̃i qui fallax fuit: s
eius qͥ om̃ino ñ fuit fallacib p̃dicatorib
p̾dictũ a ꝓpħis. p̾dicatũ ab apłis. p̾dicatõi
sue testimonia ex lege et ꝓpħis adhiben¬
tib. sicut ĩnumabilib locis ostendunt
Qd̾ paulus breuissime u̾issimeq cõplexꝰ
est dicens. Nunc aut̃ sine lege iusticia d̾i
manifesta est. testificata ꝑ legem ⁊ ꝓpħas.
Quos ꝓpħas nisi isrłitas. quoꝵ eẽ aꝑtissĩe
dixit et testamenta. et legis constitutõnem.
et ꝓmissiones ⁊̾ De quo ꝓmissiones: nisi de
xp̃o Qd̃ breuit̾ alio loco det̾minat: cum
de xp̃o loquitur dicens. Quotqͣt eñi sũt ꝓ¬
missiones d̾i: in illo etiã. Dicit mn paulus
ifrłitarũ ẽẽ legis constitutõnẽ dicit etiã¬

Expanded text:
tale corpus habuisse non credunt ? Nos autem tale corpus habuisse non credunt ? Nos autem non illis tamquam eius Christi, qui fallax fuit, sed eius, qui omnino non fuit, fallacibus praedicatoribus dictum a Prophetis, praedicatum ab Apostolis, praedicationis suae testimonia ex Lege et Prophetis adhibentibus, sicut innumerabilibus locis ostendunt. Quod Paulus brevissime verissimeque complexus est, dicens: Nunc autem sine Lege justitia Dei manifestata est, testificata per legem et prophetas. quos prophetas nisi Israhelitas, quorum esse apertissime dixit et testamenta et legis constitutionem et promissiones ? de quo promissiones nisi de Christo? quod breuiter alio loco determinat, cum de Christo loquitur dicens: quotquot enim sunt promissiones dei, in illo etiam. dicit mihi Paulus Israhelitarum esse legis constitutione
Abbreviated transcription (Latin):
intesligunt moysen. nisi tnͣsierint ad
xp̃m: ñ qualem sibi finxerũt. s qualẽ pa¬
tres hebrei ꝓphetauerũt. Sic eñi idem apł
ait. Cum aut̃ tͣnͣsieris ad dñm: aufẽtur
uelamen. Neq eñi mirũ est qd̃ resurgẽ¬
ti xp̃o ⁊ dicenti. oportebat ĩpleri omĩa que
scͥpta sunt in lege moysi. et ꝓpħis ⁊ psal¬
mis de me. nolunt isti tredere. qͣndoquidẽ
ĩmisicordi cuidam diuiti. cum apud infe¬
ros torq̃retur. et pet̾et inde muti aliquẽ
ad fr̃es suos a quo doc̾ent᷑. ne et ip̃i uenirẽt
in illũ locum tormentoꝵ. Hoc eñĩ ei dic¬
tum est. Babent ibi moysen. et ꝓph̾as au¬
diant illos. Et cum ille dixiss nõ eos cre¬
dituros: nisi aliqͥs resurrexiss a mortu¬
is:uerissime Rnsum est. Si moysen ⁊
ꝓphas ñ audiunt: nec siqͥs a mortuis re¬
surrex̾it credent. Quappt̾ isti ñ audien
credunt. quẽ mortuũ fuisse nõ credunt
Nam qͦm᷑ mortuũ fuisse credunt: quẽ mor¬

Expanded text:
intellegunt Moysen, nisi transierint ad intellegunt Moysen, nisi transierint ad Christum, non qualem ipsi finxerunt, sed qualem patres Hebraei prophetauerunt. sic enim idem apostolus ait: cum autem transieris ad dominum, auferetur uelamen. neque enim mirum est, quod resurgenti Christo et dicenti: oportebat inpleri omnia, quae scripta sunt in lege Moysi et prophetis et psalmis de me, nolunt isti credere, quandoquidemerit inmisericordi cuidam diuiti, cum apud inferos torqueretur et peteret inde mitti aliquem ad fratres suos, a quo docerentur, ne et ipsi uenirent in illum locum tormentorum. hoc enim ei dictum est: habent ibi Moysen et prophetas. et cum ille dixisset non eos credituros, nisi aliquis resurrexisset a mortuis, uerissime responsum est: si Moysen et prophetas non audiunt, nec si quis a mortuis resurrexerit, credent. quapropter isti non audientcredunt, quem mortuum fuisse non credunt? nam quomodo mortuum fuisse credunt, quem mor
Abbreviated transcription (Latin):
uitam. Et omĩa que illic legunt᷑ enuclea¬
Neꝙ eñi frustra dixit apłs. adam qͥ ẽ for¬
ma futuri: et illud relinquet homo prẽm
et matrem. & adherebit iycori sue. et ert
duo in carne una. sacramentũ hoc inqͥt¬

Expanded text:
uitam. et omnia, quae illic intelleguntur, enucleauitam. et omnia, quae illic intelleguntur, enucleaneque enim frustra dixit apostolus: Adam, qui est forma futuri, et illud: relinquet homo patrem et matrem et adhaerebit uxori suae, et erunt duo in carne una. sacramentum, inq
Abbreviated transcription (Latin):
adam usq ad noe. scd̾̃a a noe usq ad abra¬
ham. t̾cia ab abrahã usq ad daiud. qͣrta
a dauid usq ad tnsiigrationẽ babyloni¬
donec excelsus ueniat ad iudiciũ. septima
u̾o intelligitur in requie scõꝵ. nõ in hac u¬
ta. s in alia ubi uidit requiescentẽ paupe¬
rem. diues ille cum apud inferos torq̃ret᷑
ubi nõ fit uesꝑa. qr nullus ibi rerũ defec¬
tus est. Sexto die in genesi format᷑ homo
ad imãginẽ d̾i: et sexta etate scłi mani¬
festatur reformatio nr̃a ĩnouitate mẽ¬
tis scd̾m imaginẽ euis qui creauit nos.
sicut dicit apłs. fit uiro dormienti conux
de latere: fit xp̃o dormienti eccłia de sacra¬
miento sanguinis. qui de latere mortui ꝑ¬
fluxit. uocatur eua uita. et mat̾ niuoꝵ qͣ.
de iuri sui lat̾e facta est. ꝙ dicit dñs ĩ eun¬
głio. Si quis ñ manducau̾it carnem meã.
et bib̾it sanguiẽ meũ nõ habebit in se

Expanded text:
Adam usque ad Noe, secunda a Noe usque ad AbraAdam usque ad Noe, secunda a Noe usque ad Abraham, tertia ab Abraham usque ad Dauid, quarta a Dauid usque ad transmigrationem in Babylonidonec excelsus ueniat ad iudicium. septima uero intellegitur in requie sanctorum non in hac uita, sed in alia, ubi uidit requiescentem pauperem diues ille, cum apud inferos torqueretur, ubi non fit uespera, quia nullus ibi rerum defectus est. sexto die in genesi formatur homo ad imaginem dei: sexta aetate saeculi manifestatur reformatio nostra in nouitate mentis secundum imaginem eius, qui creauit nos, sicut dicit apostolus. fit uiro dormienti coniux de latere: fit Christo morienti ecclesia de sacramento sanguinis, qui de latere mortui profluxit. uocatur Eua uita et mater uiuorum, quae de uiri sui latere facta est: et dicit dominus in euangelio: si quis non manducauerit carnem meam et biberit sanguinem meum, non habebit in se
Abbreviated transcription (Latin):
ex semine abrahe conetur inducert uel de
isto u̾o xp̃o ꝓphetias hebreas cus gentis pat̃
est abraham. nichil existimet ꝓnuntiasse:
Quuis aut̃ potest non dico una breui s̾nsio¬
ne. qualem in hoc oꝑe hr̃e coartamure s
quolib ingenti uolumine omĩa cõmemo
et delectatõnem̃ inuenientis: multo pła
ibi ꝑ allegorias et enigmata. ꝑtim u̾bis
solis insinuant᷑. ꝑtim etiam facta nar¬
rantur. Uerũptam en nisi aliqͣ ibi mani¬
festa eẽnt. ñ cõprehenderet᷑ sensus. quo
euã obscura clarescerent. Qͣmqͣm ex illis q̃
figuris ĩuoluta sunt. si quedam uelur sub
uno asp̾tu quasi contexta ponantur. ita
cõiungunt in contestatione xp̃i uoces sua̾
ut cuiusius obtonsi surditas erubescat. Sex
dieb in genesi cõsũmauit d̾s omĩa oꝑã
sua: et septimo reqͥeuit. Sex etatib hũa¬
num genus hoc scło ꝑ successiones tẽpoꝵ
d̾i oꝑa insigniutit. quarum p̾ma est ab

Expanded text:
ex semine Abrahae, conetur inducere, uel de ex semine Abrahae, conetur inducere, uel de isto uero Christo prophetias Hebraeas, cuius gentis pater est Abraham, nihil existimet praenuntiasse ? Quis autem potest, non dico una breui responsione, quales in hoc opere habere coartamur, sed quolibet ingenti uolumine omnia commemoret delectationem inuenientis multo plura ibi per allegorias et aenigmata partim uerbis solis insinuantur, partim etiam facta narrantur. uerumtamen nisi aliqua ibi manifesta essent, non conprehenderetur sensus, quo etiam obscura clarescerent. quamquam et ex illis, quae figuris inuoluta sunt, si quaedam uelut, sub uno aspectu quasi contexta ponantur, ita coniungunt in contestatione Christi uoces suas, ut cuiusuis obtunsi surditas erubescat. Sex diebus in genesi consummauit deus omnia opera sua, septimo requieuit: sex aetatibus humanum genus hoc saeculo per successiones temporum dei opera insigniunt. quarum prima est ab
Abbreviated transcription (Latin):
hi sunt ifrł. neq qui sunt semen abrahe
om̃s filii. s in ysaac uocabit᷑ tibi semen
hoc est non hi qui filuĩ carnis hi filis d̾i
s filii ꝓmissionis deputantur. in semẽ
t̾uid ad hec Rensuri sunt. cũ aꝑte alio
loco de hoc semine ad abraham dicat᷑.
in semine tuo bñdicentur om̃s gentes
terre: Nam si eo temꝑe huic disputare¬
mus. quo tẽpore hoc exponat apłs di¬
cens. abrahe dicte sunt ꝓmissiones et semi¬
ni eus. ñ dicit ex seminib tanqͣm ĩ młtis
s tanqͣm in uno et semini tuo qd̃ est xp̃c:
fortasse aliqͥs nõ tam impudent᷑ uellet ħ
credere anteqͣm uid̾et om̃s gentes credere
in xp̃m. qui p̾dicatur ex semine abraham
Nunc u̾o cum hoc ĩpleri uideamꝰ qd̾ tan¬
tõ ante p̾nuntiatũ legimus cũ om̃s gẽ¬
tes iam bñdicãtur in semine abrahe. cui
dictũ est ante annoꝵ milia. in semine tuo
bñdicent᷑ om̃s gentes: quis tam ꝑtinaci¬
t̾ insaniat. ut uel aliũ xp̃m qui ñ sit

Expanded text:
itae, neque qui sunt semen Abrahae, omnes filii, sed in Isaac uocabitur tibi semen: hoc est, non hi qui filii carnis, hi filii dei, sed filii promissionis deputantur in semen. quid ad haec responsuri sunt, cum aperte alio loco de hoc semine ad Abraham dicatur: in semine tuo benedicentur omnes gentes terrae? nam si eo tempore hinc disputaremus, quo tempore hoc exponebat apostolus dicens: Abrahae dictae sunt promissiones et semini eius — non dicit: et seminibus tamquam in multis, sed tamquam in uno — et semini tuo, quod est Christus: fortasse aliquis non tam inpudenter nollet hoc credere, antequam uideret omnes gentes credere in Christum, qui praedicatur ex semine Abraham. nunc uero, cum hoc inpleri uideamus, quod tanto ante praenuntiatum legimus, cum omnes gentes iam benedicantur in semine Abrahae, cui dictum est ante annorum milia: in semine tuo benedicentur omnes gentes: quis tam pertinaciter insaniat, ut uel alium Christum, qui non sit
Abbreviated transcription (Latin):
et intenebratũ est. insipiens cor eoꝵ. Ii¬
des gͦ nõ eẽ magnũ magna: cognouisse
nisi ex eoꝵ iuxeris dignitate.
UGustinus s̾ndit᷑. Hempe hus
om̃ib u̾bis idagit faustus. ut ꝓphe¬
tas. hebreos neq quicqͣm de xp̃o p̃nun¬
tiasse. neq si p̃nuntiarunt eoꝵ testimo¬
nia nobis prodesse. neꝙ illos ip̃os ex eo¬
rumdẽ testimonioꝵ dignitate uixisse
credamus. Nos itaq demonstrabimus
et eoꝵ de xp̃o p̾sagia et qͣntũ ꝑ ea nob̃
ad fid̾i u̾itatem firmitatẽq consultũ
sit. et eos sue ꝓphetie congruent̾ apte¬
ꝙ iuixisse. In hac triꝑtita disputatõne ild̾
qd̃ pͥmo p̾osui longum est. sic ꝓbare. ut
de illis om̃ib libris testimonia ꝑferã
hominis leuitatẽ. grauissimo auctori¬
tatis pond̾e cont̾am. Itaq qͥppe nõ acci¬
pit ꝓpħas hebreos. ut acciꝑe se tamen
ꝓfitẽat᷑ apłos. Apls aut̃ paulus de qͦ¬

Expanded text:
et intenebratum est insipiens cor eorum. uiet intenebratum est insipiens cor eorum. uides ergo non esse magnum magna cognouisse, nisi ex eorum uixeris dignitate. AUGUSTINUS respondit: Nempe his omnibus uerbis id agit Faustus, ut prophetas Hebraeos neque quicquam de Christo praenuntiauisse neque, si praenuntiarunt, eorum testimonia nobis prodesse neque illos ipsos ex eorundem testimoniorum dignitate uixisse credamus. nos itaque demonstrabimus et eorum de Christo praesagia et, quantum per ea nobis ad fidei ueritatem firmitatemque consultum sit, et eos suae prophetiae congruenter apteque uixisse. in hac tripertita disputatione illud, quod primo posui, longum est sic probare, ut de illis omnibus libris testimonia proferam; sed huius hominis leuitatem grauissimo auctoritatis pondere conteram. ita quippe non accipit prophetas Hebraeos, ut accipere se tamen profiteatur apos
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃o nułlis egemus. exempla tm̃ uite ho¬
neste. ꝙ prudentiã ac uirtutẽ in ꝓphetis
q̃rimꝰ. quoꝵ nich̾ in uideoꝵ fuisse uatib
qr te ñ latuerit sentio. Si quidẽ consulen¬
te mecur eos accipiendos putares. nõ mi¬
ꝓuide nec ĩiubant̃. silentio eoꝵ manda¬
tis oꝑib. in sola tͣnͣsiliusti p̃sagia: oblit᷑
utiq scͥptum ẽẽ. nunqͣm uindemiari u¬
uam de spinis. nec de tribulis ficus. Qua¬
ꝓpt̾ hec strictum int̾im ac castitate ad in¬
t̾rogatõm tuam Rnd̾ĩm. qr queris cur ñ
accipiamꝰ ꝓpħas. Alioqͥn nichil eos dexp̃o¬
ꝓpħasse. habunde iam in ꝑentũ nr̃oꝵ libͥs
ostensum est. Ego u̾o illud adiciam. qr si
hebraici uates. xp̃m scientes et predican¬
tes tam flagitiose uixerunt: uire ⁊ ĩ ip̃oᷤᷤ
dici pot̾it. id qd̃ paulus de gentiũ sapien¬
tib contestatur. qr cum cognouissẽt d̾m
ñ ut d̾m magnificauer̃t. aut gr̃as ege¬
runt. s euanuer̃t in cogitatõnib suis

Expanded text:
egemus; exempla tantum uitae honestae et prudentiam ac uirtutem in prophetis quaerimus, quorum nihil in Iudaeorum fuisse uatibus quia te non latuerit sentio, siquidem consulente me, cur eos accipiendos putares, non inprouide nec inurbaniter silentio eorum mandatis operibus in sola transiluisti praesagia, oblitus utique scriptum esse "numquam uindemiari uuam de spinis nec de tribulis ficus." quapropter haec strictim interim et castigate ad interrogationem tuam responderim, quia quaeris, cur non accipiamasse, abunde jam parentum nostrorum libris ostensum est. Ego vero illud adjiciam, quia si Hebraici vates Christum scientes et praedicantes, tam flagitiose vixerunt, jure et in ipsos dici poterit, id quod Paulus de Gentium sapientibus contestatur: Quia cum cognovissent Deum, non ut deum clarificauerunt aut gratias egerunt, sed euanuerunt in cogitationibus suis
Abbreviated transcription (Latin):
lerate uinee displicu̾it: Bñdictus inqͥt
factum est. nisi benedistione iaphet : In
ppło eñĩ gentiũ. totum orbem terrar̃ occu¬
pauit eccł̃ia. Hoc prsus. hoc p̃nundiabat᷑
cum diceret᷑. latificet d̾s iaphet: et habi¬
tet in domib sem. uidete manichei uide¬
te: ecce in conspestu ur̃o est orbis terrarũ
Hoc stupetis. hoc doletis in ppłis nr̃is: qr
latificat d̾s iaphet. Hidete si nõ habitat
ĩ domib sem. idest in eccłiis quas filit pro¬
pħaꝵ apłi construxerunt. Audite qͥd dicat
paulus iam fidelib gentib. Qui eratis inqͥr
illo ui tempore siue xp̃o alienati a societate

Expanded text:
eleratae uineae displicuerit ? benedictus, inquit, eleratae uineae displicuerit ? benedictus, inquit, factum est nisi ex benedictione Iapheth? in populo enim gentium totum orbem terrarum occupauit ecclesia. hoc, prorsus hoc praenuntiabatur, cum diceretur: latificet deus Iapheth et habitet in domibus Sem. uidete, Manichaei, uidete; ecce in conspectu uestro est orbis terrarum: hoc stupetis, hoc doletis in populis nostris, quia latificat deus Iapheth. uidete, si non habitat in domibus Sem, id est in ecclesiis, quas filii prophetarum apostoli construxerunt. audite, quid dicat Paulus iam fidelibus gentibus: quillo tempore sine Christo, alienati a societate
Abbreviated transcription (Latin):
qr qd̃ stultum est. d̾i sapientiꝰ est qͣm ho¬
mines. & qd̾ infirmũ est d̾i fortius ẽ qͣm
hominel. Proide in duob filiis maxio
et muinimo. duo ppłi figurati. unã uestẽ
a tergo portantes sacramentũ scilz iam
p̃t̾ite atq tnsacte dñice passionis nudi¬
tatem patͥs neꝙ intuent᷑. qr in xp̃i necẽ
nõ consentiunt: et tamen honorant uels¬
mento tanqͣm scientes unde sint nati.
medius. quia nͨ pͥmatũ apłoꝵ tenuit nͦ
ultimus ingentib credidit: iudit nudi¬
tatem patris. qr consensit in necẽ xp̃i ⁊
nuntiauit foras fr̃ib ꝑ eum qͥppe mani¬
festa ⁊ est. ⁊ quodãm publicatũ qd̾ erqt
in ꝓpħ̃ia secretum: id̾oq fit seruus fr̃m
suoꝵ. Quid eñi est aluid hodieq gens ip̃a.
nisi quedã scriniaria xp̃ianoꝵ. baiulans
legem et ꝓpħas ad testimoniũ assertõis
ecłie. ut nos honoremꝰ ꝑ sacramentũ qd
cunt᷑ duo illi qui nuditatẽ patͥs honora¬
uerunt. qͣmiuis au̾si: uelut quib fc̃m sa¬

Expanded text:
est dei, sapientius est quam homines, et quod infirmum est dei, fortius est quam homines. proinde in duobus filiis, maximo et minimo, duo populi figurati unam uestem a tergo portantes — sacramentum scilicet iam praeteritae atque transactae dominicae passionis — nuditatem patris neque intuentur, quia in Christi necem non consentiunt; et tamen honorant uelamento tamquam scientes unde sint nati. medius, quia nec primatum apostolorum tenuit nec ultimus in gentibus credidit — uidit nuditatem patris, quia consensit in necem Christi et nuntiauit foras fratribus. per eum quippe manifestatum est et quodam modo publicatum quod erat in prophetia secretum; ideoque fit seruus fratrum suorum. quid est enim aliud hodieque gens ipsa nisi quaedam scriniaria christianorum baiulans, legem et prophetas, ad testimonium assertionis ecclesiae, ut nos honoremus per sacramentum quod cuntur duo illi qui nuditatem patris honorauerunt quamuis auersi, uelut quibus factum sc
Abbreviated transcription (Latin):
filius libau̾it. tũc uere liberi eẽtis ad
se conu̾tissent pcc̃m suũ in confefsione sic̃
in psalmo scͥptum est. medico dicentes. ego
dixi dñe misere mei. sana animã meam
adhuc in eoꝵ mortali corꝑe ꝑ spem gratie
lib̾i dñarentur. Nũc aut̃ ignorantes d̾i
iusticiã et suam uolentes constituere: ela
ti de oꝑib legis ñ humiliati depcc̃is suis:
ñ quieuerũt. Et regnante pcc̃o in corum
mortali corꝑe ad obediendũ desideriis eiꝰ.
offenderunt in lapidem offensionis. et ex
arserunt odio adusus eum. cuiꝰ oꝑa iuden¬
tes deo accepta ẽẽ doluerunt. illo qͥ cetus
natus iam uidebat sibi dicente scimꝰ qr
d̾s pcc̃ores non exaudit. s qui eum coluit
et uoluntatẽ eius fec̾it hunc exaudit: tã¬
qͣm hoc eis diceret. Suꝑ sacrificiũ cayn ñ
respicit. s suꝑ sacrificium abel respicit. Ita¬
q occiditur abel iunior natu a fratre ma¬
iore natu. occiditur xp̃c caput ppłi mino¬
ris natu. appło uideoꝵ maiore natu. Ille ĩ

Expanded text:
auerit, tunc uere liberi, eritis, ad se conuertissent peccatum suum in confessione, sicut in psalmo scriptum est, medico dicentes: ego dixi, domine, miserere mei; sana animam meam, adhuc in eorum mortali corpore, per spem gratiae liberi dominarentur. nunc autem ignorantes dei iustitiam et suam uolentti de operibus Legis, non humiliati de peccatis suis, non quieverunt: et regnante peccato in eorum mortali corpore ad obediendum desideriis ejus , offenderunt in lapidem offensionis , et earserunt odio aduersus eum, cuius opera uidentes deo accepta esse doluerunt illo, qui caecus natus iam uidebat, sibi dicente: scimus, quia peccatores deus non exaudit, sed qui eum coluerit et uoluntatem eius fecerit, hunc exaudit, tamquam hoc eis diceret: super sacrificium Cain non respicit, sed super sacrificium Abel respicit. itaque occiditur Abel minor natu a fratre maiore natu: occiditur Christus, caput populi minoris natu, a populo Iudaeorum maiore natu; ille in
Abbreviated transcription (Latin):
scd̾m caruem apłs nouerat. ꝓpt̾ spem fu¬
ture ĩmortalitatis in cuiꝰ exp̾ectatõe i¬
uebant: que in xp̃o iam ñ spes. s res
erat. Quẽ & si nouerat scd̾m carnem
cum adhuc moriturus ẽẽt. iam tamen
nõ nouerat. qr eum resurrexisse noue¬
rat et ultra ei mortem ñ dñaturã. Et qr
om̃s in illo et si nondũ re. iam tñ spe hͥ
sumus: sequitur et dicit. Si qua gͥ in¬

Expanded text:
ouerat propter spem futurae inmortalitatis, in cuius expectatione uiuebant; quae in Christo iam non spes, sed res erat. quem etsi nouerat secundum carnem, cum adhuc moriturus esset, iam tamen non nouerat, quia eum resurrexisse nouerat et ultra ei mortem non dominaturam. et quia omnes in illo etsi nondum re, iam tamen spe hoc sumus, sequitur et dicit: si qua i
Abbreviated transcription (Latin):
plicitatẽ destruitis: indicus eam ac testib
ẽẽ testis debet. qͣm d̾s ip̃e de filio suo: qui non
ꝑ uatem. neq ꝑ ut̾pretem. s ultro celitus e¬
rupta uoce. cum eum mitt̾e̾t ad t̾ram di¬
cit. hic est filius meus dilectissimus credi¬
te illi :ͦ Necnõ et ip̃e de se. Apatre m̾o ꝓ¬
cessi: et ueni in hunc mundũ. Atq mł̾ta
alia huiꝰmodi. Ad que iurgantes iud̾i tu
de te testificaris dicebant: testimoniũ tu¬
ũ nõ est uerum. Quib ip̃e. Et si ego testi
ficor de me. testimoniũ meũ uerũ ẽ. quia
ñ sum solus. Nam et in lege ur̃a scͥptũ
est: duoꝵ hominũ testimoniũ uerũ esse.
Ego sum qui testificor de me. et testificat᷑.

Expanded text:
plicitatem destruitis, indiciis eam ac testibus plicitatem destruitis, indiciis eam ac testibus esse testis debet, quam Deus ipse de Filio suo, qui non per vatem, nec per interpretem, sed ultro coelitus erupta voce, cum eum mitteret ad terram dixit: Hic est Filius meus, dilectissimus, credite illi . Necnon et ipse de se, A Patre meo processi, et veni in hunc mundum : atque multa alia hujusmodi. Ad quae ringentes Judaei, Tu de te testificaris, dicebant; testimonium tuum non est verum. Quibus ipse, Etsi ego testificor de me, testimonium meum uerum est, quia non sum solus. nam et in lege uestra scriptum est: duorum hominum testimonium uerum est. ego sum, qui testificor de me, et testifica
Abbreviated transcription (Latin):
erat. qd̃ illi in spe ꝓmissum tenebant:
Qͣnͣto gͥ melius. quanto religiosius dine
scͥpture ita ꝑtractant᷑. ut discussis omnib
concordare inueniant᷑: qͣm deficiente hõie
in q̃stione qͣm solu̾e nõ potest. tanqͣm u̾e
tudinẽ dixerit. nõdum erat tam̃ sp̃itał
qualis iam erat cum scrib̾et que ad eccłiaꝵ
edificationẽ nõ ꝓficiendi exercitatõne ĩ stu¬
diosoꝵ manib u̾sarent᷑. s p̃cipiendi auc
toritate in eccłiastico canone legerent᷑
debeamus ꝓpħas acciꝑe. Propter testimo¬
nia inqͥt que de xp̃o pręfatisunt. Ego
quidem nulla inueni: qͣmius attentiꝰ
eos et curiosissime leg̾im. S tamen
et hoc eneruis fid̾i confessio est. ĩ xp̃m
sine teste et argumento nõ crede. Nẽ¬
pe ip̃i uos docere soletis: idcirco nichił ẽẽ curi¬
osuis exquirendũ: qr simplex sit. et absolu¬
ta xp̃iana credulitas. Quomͦ gͥ nũc fid̾i lĩ¬

Expanded text:
erat, quod illi in spe promissum tenebant! erat, quod illi in spe promissum tenebant! quanto ergo melius, quanto religiosius diuinae scripturae ita pertractantur, ut discussis omnibus concordare inueniantur, quam deficiente homine in quaestione, quam soluere non potest, tamquam uerae litudinem dixerit, nondum erat tamen spiritalis, qualis iam erat, cum scriberet, quae ad ecclesiarum aedificationem non proficiendi exercitatione in studiosorum manibus uersarenttoritate in ecclesiastico canone legerenturdebeamus Prophetas accipere. Propter testimonia, inquis, quae de Christo praefati sunt. Ego quidem nulla inveni, quamvis attentius eos et curiosissime legerim. Sed tamen et hoc enervis fidei confessio est, in Christum sine teste et argumento non credere. Nempe ipsi vos docere soletis, idcirco nihil esse curiosius exquirendum, quia simplex sit et absoluta christiana credulitas. Quomodo ergo nunc fidei sim
Abbreviated transcription (Latin):
qñ lex que impleri nõ potest nisi ꝑ a
ritatẽ spiritalẽ. ad hoc suꝑ eos erat ut ꝑ p̾¬
uaricatõnẽ habundaret delictũ ut pos¬
tea reuelato nouo testamento ꝑ indulgẽ¬
tiam suꝑhabundaret gr̃a. Hinc similit¬
et alibi dicit. Qui aut̃ incarne sunt:
deo plac̾e nõ possunt. Et ne putaret qͥs¬
qͣm eos dictos qui nõdum mortui sũt sta¬
tum subiecit. uos aut̃ non estis in carne:
s in spũ. Idest qui in spe carnaliũ bonoꝵ
sunt. deo plac̾e nõ possunt. uos aut̃ non
estis in spe carnaliũ. s in spe sp̃italiũ id
regni celoꝵ: ubi ⁊ ip̃m corpꝰ ꝑ illam mũ¬
tationẽ in suo quodã gen̾e spiritale erit
qd̃ mͦ animale est. Seminat᷑ eñi corpus
animale sicut ad corithios idem dicit
rerũ carnaliũ. qͣmuis adhuc corruptibilẽ
carnem mortalẽq portarent: qͣnto exp̃fsi̾
de xp̃o dice̾t. qd̾ eum iam nõ nou̾at scd̃m cc̃¬
nem. in cuiꝰ corꝑe etiã re ip̃a iam ꝑfectum

Expanded text:
t nisi per caritatem spiritalem, ad hoc super eos erat, ut per praeuaricationem abundaret delictum, ut postea reuelato nouo testamento per indulgentiam superabundaret gratia. hinc similiter alibi dicit: qui autem in carne sunt, deo placere non possunt. et ne putaret quisquam eos dictos, qui nondum mortui sunt, statim subiecit: uos autem non estis in carne, sed in spiritu; id est: qui in spe carnalium bonorum sunt, deo placere non possunt; uos autem non estis in spe carnalium, sed in spe spiritalium, id est regni caelorum, ubi et ipsum corpus per illam mutationem in suo quodam genere spiritale erit, quod modo animale est. seminatur enim corpus animale, sicut ad Corinthios idem dicit,rerum carnalium, quamuis adhuc corruptibilem carnem mortalemque portarent., quanto expressius de Christo diceret, quod eum iam non nouerat secundum carnem, in cuius corpore etiam re ipsa iam perfectum
Abbreviated transcription (Latin):
missiones d̾i in illo etiã. et tu mͥ dicis isrłi¬
tas de xp̃o nichil p̾dixisse ꝓpħas: Quid gͥ
restat. nisi ut eligam utrum manicheo cre¬
dam. fabulam uanã et longam contͣ pau¬
lum narranti. an paulo p̾monenti: si qͥs
mus uobis anathema sit: Hic forte dicãt
qd̃ dicunt apłi ea que in hebreoꝵ ꝓphar̃
litt̾is legimus. in xp̃o eẽ completa. uł qd̾
dicit ip̃e dñs de se illa ẽẽ conscͥpta. Puide¬

Expanded text:
missiones dei, in illo etiam: et tu mihi dicis Israhelitas de Christo nihil praedixisse prophetas? quid igitur restat, nisi ut eligam, utrum Manichaeo credam fabulam uanam et longam contra Paulum narranti, an Paulo praemonenti: si quis uimus uobis, anathema sit? Hic forte dicant:qua dicunt apostoli ea, quae in Hebraeorum prophetarum litteris legimus, in Christo esse conpleta; uel quod dic
Abbreviated transcription (Latin):
sint qͥ ĩmutabunt᷑. in athomo inqͥt. in
ictu ocłi. ĩ nouissima tuba. Canet eñi¬
tuba ⁊ mortui resurgent incorrupti:
et nos ĩmutabumur. Ad huc forte dicãt
ñ scd̾m hoc mortale et corruptibile cor¬
pus nos in resurrettione cõmutari. sed
unde diceret. S de corpore ab ip̃ius q̃stio¬
nis mitio locutus fu̾it. sicut ip̃a eiꝰ indi¬
cat ꝓpositio. S dicet aliqͥs inqͥt. Quomͦ
resurgunt mortui: Quo aut̃ corꝑore ue¬
niunt: Hic tam̃ conseq̃nt̃ tanqͣm digi¬
to ostendit unde loq̃ret᷑. et subietit dicens.
Oportet eñi corruptibile hoc induere incorru¬
ꝑtelam: et mortale hoc indu̾e ĩmortalita¬
tem. Hec gͦ cum iste neget.cũq ip̃m deum
de quo paulus dicit. ĩmortali ĩcorruptibi¬
li soli deo. honor ⁊ gla. iste corruptibilem
p̾dicet: qñdoquidẽ substantiã eius atq
naturã et totam timuisse ne a tenebꝵ
gente torruꝑetur. et ut cet̾e consułetur

Expanded text:
sint, qui inmutabuntur: in atomo, inquit, in sint, qui inmutabuntur: in atomo, inquit, in ictu oculi, in nouissima tuba; canet entuba, et mortui resurgent incorrupti, et nos immutabimur. Adhuc forte dicant, non secundum hoc mortale et corruptibile corpus nos in resurrectione immutari, sed unde diceret, sed de corpore ab ipsius quaestionis initio locutus fuerit, sicut ipsa ejus indicat propositio, Sed dicet aliquis, inquit, Quomodo resurgunt mortui? quo autem corpore veniunt? Hic jam consequenter tanquam digito ostendit unde loqueretur, et subjecit dicens, Oportet enim corruptibile hoc induere incorruptelam, et mortale hoc induere immortalitatem . Haec ergo cum iste neget, cumque ipsum Deum, de quo Paulus dicit, Immortali, incorruptibili, soli Deo honor et gloria , iste corruptibilem praedicet; quandoquidem substantiam ejus atque naturam et totam timuisse ne a tenebrarum gente corrumperetur, et ut caeterae consuleretur,
Abbreviated transcription (Latin):
scͥptum est filiũ d̾i ex semine dauid ali̾
paulus dixiss. alterũ petrus aut y sai¬
stissima ⁊ prudentissima pietate credaut᷑.
⁊ serenissimo intellestu inueniant᷑. et
sollertissima. diligentissima demonstrẽt᷑
ñ licet de alt̾utro dubitare. Proinde qͥa
ex apłi pauli canonicis idest u̾e pauli eplis
utrũq ꝓfertur: et nõ possumꝰ dic̾e aut men¬
dosũ eẽ codicẽ. om̃s eñi latini eũidati sic ha¬
bent. aut int̾pretem errasse. om̃s eñi gret
emendati sic hñt. restat ut tu nõ intelligi
a me aut̃ ratio flagitet᷑. qũo neutrũ ab
alt̾o dissonet. s in eadẽ sane fidi regła utr̃¬
ꝙ concordet. Si eñi tu qͦz pie q̃reres. posses
inuenire. quom ista ꝑscrutata dilucescãt
Nam qd̃ filius dĩ ex semine daiud hõ ftũs
est: nec idem apłs in uno loco dicit. et alie
scẽ scͥpture aꝑtissime p̾dicant. Qd̃ u̾o dic̃

Expanded text:
scriptum est: filium dei ex semine Dauid, alibscriptum est: filium dei ex semine Dauid, alibPaulus dixisset, alterum Petrus aut Esaistissima et prudentissima pietate credantur et serenissimo intellectu inueniantur et sollertissima diligentia demonstrentur: non liceret de alterutro dubitare. proinde quia ex apostoli Pauli canonicis, id est uere Pauli epistulis utrumque profertur et non possumus dicere aut mendosum esse codicem — omnes enim latini emendati sic habent — aut interpretem errasse — omnes enim graeci emendati sic habent — restat, ut tu non intellegas, a me autem ratio flagitetur, quomodo neutrum ab altero dissonet, sed in eadem sanae fidei regula utrumque concordet. si enim tu quoque pie quaereres, posses inuenire, quomodo ista perscrutata dilucescant. Nam quod filius dei ex semine Dauid homo factus est, nec idem apostolus uno loco dicit et aliae sanctae scripturae apertissime praedicant. quod uero dicit:
Abbreviated transcription (Latin):
Itaꝙ ineis si qua forte ꝓpt̾ea dissonare pu¬
tantur auo quia nõ ut dicta sunt intei¬
ligunt᷑. tamen lib̾um ibi ht̃ lector audi¬
torue iudiciũ. quo uel ꝓꝓpbet. qd̾ placu¬
erit uł imꝓbet qd̾ offend̾it. Et id̾o tunc¬
da eiusmodi. nisi uel certa ratõne uel ex
illa canonica auctoritate defendantur
ut demonstret᷑ siue omł̃o ita eẽ. siue fi
potusse. qd̾ uel disputatũ ibi est uł nar¬
ratu: si cui displicuit aut cred̾e nolu̾is.
ñ rep̾hendit᷑. In illa u̾o canonica emi¬
nentia sacrarum lictͥaꝵ. etiã si unꝰ pro¬
pheta seu apłs aut eungłista aliqͥd ĩ suis
litt̾is posuisse ip̃a canonis confirmatiõe¬
declaratur : si licet dubitare qd̾ u̾m sit.
Alioqͥn nulla erit pagina. qua humane
imꝑitie regatur infirmitas. si librorũ
canonicoꝵ salubrima austoritas. aut ꝯ¬
tempta penitꝰ aboletur. aut int̾mĩata¬
tonfunditur. Qua ꝓpt̾ quisqͥs es quẽ ue¬
lut repugnantia ista mouerũt qd̃ alibi

Expanded text:
si qua forte propterea dissonare putantur a uero, quia non, ut dicta sunt, intelleguntur, tamen liberum ibi habet lector auditorue iudicium, quo uel adprobet, quod placuerit, uel inprobet, quod offenderit. et ideo cuncta eiusmodi, nisi uel certa ratione uel ex illa canonica auctoritate defendantur, ut demonstretur siue omnino ita esse, siue fieri potuisse, quod uel disputatum ibi est uel narratum, si cui displicuerit aut credere noluerit, non reprehenditur. in illa . uero canonica eminentia sacrarum litterarum, etiamsi unus propheta seu apostolus aut euangelista aliquid in suis litteris posuisse ipdeclaratur, non licet dubitare quod verum sit: alioquin nulla erit pagina, qua humanae imperitiae regatur infirmitas, si Librorum canonicorum saluberrima auctoritas, aut contempta penitconfunditur. Quapropter quisquis es, quem uelut repugnantia ista mouerunt, quod alibi
Abbreviated transcription (Latin):
corꝑisq originẽ. eadem caro erit. qr ipsa
resurget ꝙ ip̃a mutabit᷑: qr ꝙ illud uerũ
est. qd̃ ait dñs postea qm resurrexit. pal¬
pate ⁊ uidete qr sp̃c ossa ⁊̃ carnẽ nõ habet
sicut iudetis m̃e hr̃e: et hoc u̾m est. quod
ait apłs. caro ⁊ sangͥs regnu di n possi
Sebunt. Ilio eñi didtum est scd̃m ip̃am sub¬
stantiã que etiã tunc erit qr ip̃a mutabitur
hoc aut̃ dictũ est scd̾m carnalẽ corruptõis
qͣlitatem. que tunc iam ñ erit. qr mutata
caro ñ corrũpetur. Nou̾amus gͦ xp̃m ẜm¬

Expanded text:
orisque originem eadem caro erit, quia ipsa resurget et ipsa mutabitur, quia et illud uerum est, quod ait dominus, posteaquam resurrexit: palpate et uidete, quia spiritus ossa et carnem non habet, sicut me uidetis habere, et hoc uerum est, quod ait aposunt. illud enim dictum est secundum ipsam substantiam: quae etiam tunc erit, quia ipsa mutabitur; hoc autem dictum est secundum carnalem corruptionis qualitatem: quae tunc iam non erit, quia mutata caro non corrumpetur. noueramus ergo Ch
Abbreviated transcription (Latin):
est. Cui tamen ne int̾clude̾tur locus. et
adimecur postis ad q̃stiones difficiles
tractandas atq u̾isandas lingue ac stili sa¬
lubrimus labor: distuda est a posti̾oꝵ li¬
bris excellentia canonice auctoritatis ue¬
t̾is ac nolui testamenti: que apostoloꝵ
confirmata temꝑib ꝑ successiones ep̃oꝵ
et ꝓpagatõnes eccłiarũ tanqͣm in sede qͣ¬
dam sublimit̾ constituta est. cui seriuat
om̃is fidelis et pius intellectus. Ibi siqͥd
uelut absurdũ mou̾it. ñ licet dicere au¬
ctor huiꝰ libri nõ tenuit u̾tatem. s aut
codex mendosus est. aut int̾pres errauit.
aut tu nõ intelligis. In opusculis autẽ
postiorũ que libris ĩnum̾abibeb conti¬
nentur. s nullom illi sacratissime cano¬
nicarũ scͥpturaꝵ excellentie coeqͣntur.

Expanded text:
est. Cui tamen ne intercluderetur locus, et est. Cui tamen ne intercluderetur locus, et adimiretur posteris ad quaestiones difficiles tractandas atque versandas linguae ac stili saluberrimus labor, distincta est a posteriorum libris excellentia canonicae auctoritatis Veteris et Novi Testamenti, quae Apostolorum confirmata temporibus per successiones episcoporum et propagationes ecclesiarum tamquam in sede quadam sublimiter constituta est, cui seruiat omnis fidelis et pius intellectus. ibi si quid uelut absurdum mouerit, non licet dicere: auctor huius libri non tenuit ueritatem, sed: aut codex mendosus est aut interpres errauit aut tu non intellegis. in opusculis autem posteriorum, quae libris innumerabilibus continentur, sed nullo modo illi sacratissimae canonicarum scriptur
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ uerũ ẽẽ. et qͣm sibi hec duo ñ sint cõ¬
traria. Unũ qͥppe eoꝵ ñ eẽ pauli nlłomͦ
possumꝰ dic̾e: qr nulla in eo uariat codi¬
cum auctoritas. Et si eñi in quibdã lati¬
nis exemplaribi nõ legitur factus. sed
natus ex semine dauid. cum greca factꝰ
habeant. unde ñ ad u̾bum s ad snĩam
tnͣsferre uoluit dicendo natũ latinꝰ int̾¬
pres: tam̃ xp̃m ex semine dauid eẽ scd̾
carnem. om̃iũ libroꝵ atq linguarũ cõ
cordat auctoritas. In hoc aut̃ paulũ ali¬
qͣndo errasse et ꝓficiendo mutasse sñam.
absit ut dicamus. Qd̃ etiã ip̃e faustus sensit ꝙͣ
ĩpieat ĩpie dic̾et᷑: maluit ꝙ dic̾e pauli epi¬
aliquid eos hab̾e nõ consonũ. fortasse occul¬
tiori et ad dinoscendũ difficiliori u̾itate. qd̃
aut sic remansit. aut in post̾iorib correp¬
tum sit. qui nõ precipiendi auctoritate.
Qd̃ genus litt̾arũ nõ cum credendi neces¬
sitate. s cum iudicandi lib̾tate legendũ

Expanded text:
esse et quam sibi haec duo non sint contraria. unum quippe eorum non esse Pauli nullo modo possumus dicere, quia nulla in eo uariat codicum auctoritas. etsi enim in quibusdam latinis exemplaribus non legitur: factus, sed natus ex semine Dauid, cum graeca factus habeant, unde non ad uerbum, sed ad sententiam transferre uoluit dicendo "n at u m" latinus interpres, tamen Christum ex semine Dauid esse secundum carnem, omnium librorum atque lingucordat auctoritas. In hoc autem Paulum aliquando errasse, et proficiendo mutasse sententiam, absit ut dicamus. Quod etiam ipse Faustus sensit quam improbe atque impie diceretur; maluitque dicere, Pauli Epialiquid eos habere non consonum fortasse occultiori, et ad dignoscendum difficiliori veritati, quod aut sic remanserit, aut in posterioribus correctum sit, qui non praecipiendi auctoritate, evelabit . Quod genus litterarum non cum credendi necessitate, sed cum judicandi libertate legendum
Abbreviated transcription (Latin):
dũ aut̃ nos S qr spe certa qd̾ futurũ ẽ
iam teneniꝰ : simul nos sedere fecit ĩ cele¬
stib nondũ in nobis s iam in illo. Nãq
ne putares iam nc̃ eẽ ꝑfectũ qd̾ in spe ẽ¬
ita dicitur tanqͣm ꝑfectum sit. Atq ut
intelligas adhuc futurũ sequitu ⁊ dicit.
Ut ostenderet in suꝑuenientib scłis su¬
ꝑ habundantes diuitias gr̃e sue. in be¬
iugnitate suꝑ nos in xp̃o ihu. Hinc est
ĩ memb̾s nr̃is. exut fructũ ferrent mor¬
tr Ita eñi dixit cum eẽmus in carne: qi
iam nõ ẽent in carne. Qd̃ ita intelligi

Expanded text:
 spe certa quod futurum est  spe certa quod futurum est iam tenemus, simul sedere nos dixit in caelestibus, nondum in nobis, sed iam in illo. namque ne putares iam nunc esse perfectum quod in spe ita dicitur, tamquam perfectum sit, atque ut intellegas adhuc futurum, sequitur et dicit: ut ostenderet in superuenientibus saeculis superabundantes diuitias gratiae suae in ueritate super nos in Christo Iesu. hinc est in membris nostris, ut fructum ferrent morti. ita enim dixit: cum essemus in carne, quasi iam no
Abbreviated transcription (Latin):
iam nou̾at paulus scdm carnẽ. Eoꝵ uͦ
ꝓ quib mortuus est ⁊ resurrexit. ñdum
scd̾m rem. s scd̾m spem. neminẽ nou̾at
scd̾m carnẽ. qr illiuis gr̃a sicut idem ad
ephesios dicit. sumus salui facti. Nam
et ip̃e locus huic sententie sic attestat᷑:
ꝓpt̾ multam dilectionem. qua dilexit
nos. et cum eẽmus mortui pcc̃is cõnui¬
ui ficauit nos xp̃o: cuĩ gr̃a sumus sal¬
iu fasti. Qd̃ eñi hic dixit conuiuifica¬
iut nos xp̃o. hoc dixit ad corithios. ut qͥ
uiuunt iam nõ sibi uiuant s ei qui ꝓ
ip̃is mortuus ẽ ⁊ resurrexit. Et qd̾ hic di¬
cit cuiꝰ gr̃a sumꝰ salui facti: iam uelut
ꝑfc̃m sit loqͥtur qd̾ in spe tenet. Nam
qd̃ paulo ante cõmemoraui. aꝑtissime
alibi dicit spe enĩ salui facti sumꝰ. Ideoq
⁊ hic sequitur et tanqͣm ꝑfcm enum̃at
qd̃ futurũ est: et simul inqͥt extitauit
⁊ simul sedere fecit incelestib in xͦ ihũ
Certe eñi in telestib xp̃c iam sedet nõ

Expanded text:
n nouerat Paulus secundum carnem. eorum uero pro quibus mortuus est et resurrexit, non secundum rem, sed secundum spem neminem nouerat secundum carnem, quia illius gratia, sicut idem ad Ephesios dicit, sumussalui facti. nam et ipse locus huic sententiae sic attestatur:ericordia, propter multam dilectionem, qua dilexit nos, et cum essemus mortui peccatis, conuiuificauit nos Christo, cuius gratia sumus salui facti. quod enim hic dixit: conuiuificauit nos Christo, hoc dixit ad Corinthios: ut qui uiuunt iam non sibi uiuant, sed ei qui pro ipsis mortuus est et resurrexit. et quod hic dicit: cuius gratia sumus salui facti, iam uelut perfectum sit loquitur quod in spe tenet; nam quod paulo ante commemoraui, apertissime alibi dicit: spe enim salui facti sumus. ideoque et hic sequitur et tamquam perfectum enumerat quod futurum est: et simul, inquit, excitauit et simul sedere fecit in caelestibus in Christo Iesu. certe enim in caelestibus Christus iam sedet, no
Abbreviated transcription (Latin):
sꝑamus. Ille qͥppe iam resurrexit.ꝙ morᷤ
ei ultra nõ dñabitur. Quẽ ⁊ si nou̾amus
scd̾m carnẽ. cum adhuc moritui ẽẽt. ĩ¬
erat qͥppe ineius corꝑe illa mortalitas. ꝙ
duit ĩmortalitatẽ: unde scd̾m p̾stinam
mortalitatẽ iam caro appellari ñ possit.
Itaq ip̃ius loci contectionẽ. ubi hec snia
est de qua isti calũpniant᷑ consid̾emus.
ut hoc qd̃ dico magis eluceat. Caritas in¬
qͥt xp̃i compellit nos uidicantes hoc. qm̃¬

Expanded text:
speramus. ille quippe iam resurrexit et mors speramus. ille quippe iam resurrexit et mors ei ultra non dominabitur. quem etsi noueramus secundum carnem, cum adhuc moriturus esset — inerat quippe in eius corpore illa mortalitas, quam duit inmortalitatem, unde secundum pristinam mortalitatem iam caro appellari non possit. Itaque ipsius loci contextionem, ubi haec sententia est, de qua isti calumniantur, consideremus, ut hoc, quod dico magis eluceat. caritas, inquit, Christi conpellit nos iudicantes hoc, q
Abbreviated transcription (Latin):
ut ꝓ eo qd̾ est putabamus. dic̾et nou̾amuᷤ.
ñ habuit carnem. qr dixit apłs nc̃ iam
ñ se nosse xp̃m scd̃m carnẽ. nec illi habu¬
erunt carnem de quib in eodem loco dic̃
itaq nos a modo neminẽ nouuimꝰ scd̃m
carnem. Neꝙ eñi de solo xp̃o id uolens
intelligi. poss dic̾e neminẽ scd̾m carnem¬
ram tanqͣm p̾sentẽ meditabat᷑ qui resurgẽ¬
tes cõmutabunt᷑ amodo inqͥt neminẽ no-¬
uimꝰ scd̃m carnem. idest tam certã spem
tenemꝰ future nr̃e incorruptõnis et ĩmorta¬
litatis: ut amͦ iam in ip̃a noticia gaudea¬
mus. Unde alio loco dicit. Si aut̃ resurrexi¬
stis cum xp̃o. que sursũ sunt q̃rite. ubi xͦ ÷¬

Expanded text:
ut pro eo, quod est "putabamus" diceret "noueramus," n habuit carnem, quia dixit apostolus nunc iam non se nosse Christum secundum carnem, nec illi habuerunt carnem, de quibus in eodem loco dicit: itaque nos amodo neminem nouimus secundum carnem. neque enim de solo Christo id uolens intellegi possram tamquam praesentem meditabatur, qui resurgentes commutabuntur: amodo, inquit, neminem nouimus secundum carnem, id est: tam certam spem tenemus futurae nostrae incorruptionis et inmortalitatis, ut amodo iam in ipsa notitia gaudeamus. unde alio loco dicit: si autem resurrexistis cum Christo, quae sursum sunt quaerite, ubi
Abbreviated transcription (Latin):
qͥppe more uitam nr̃am futura. que iam i
ip̃o homune mediatore. xp̃o ihũ capite nr̃o
resurgente completa ẽ. ita spe certa medi¬
tatur tanqͣm iam adsit p̃sensq teneat.
Que utiq uita nõ erit scd̾m carnem. sic̃ iã
hoc loco ñ ip̃am corꝑis nr̃i substantiã. qm̃
dñs etiã post resurrestionẽ suam carnem
appellat dicens. palpate et uidete qr spiit̾¬
ossa ⁊ carnẽ nõ ht̃ sicut uidetis me hr̃e:
s corruptionẽ mortalitatẽq carnis uult
intelligi: que tunc nõ erit in nobis sicut
iam in xp̃o nõ est. Hanc eñi ꝓpͥe carnem
nominabat. etiã cũ de ip̃a resurrectione
satis euident᷑ loãret᷑. et dic̾et qd̾ iam su¬
pͣ cõmemoraui. caro ⁊ sangͥs regnũ d̾i
possidere nõ possunt: neq corruptio in¬
corruptionẽ possidebit. Cum gͦ factum
fu̾it qd̾ ibi conseq̃nt̃ dicit. ecce m ystium
dico uob̾. dm̃s quidẽ resurgemꝰ. ñ tamen
om̃s ĩmutabimur. inathomo. idest ĩmo¬

Expanded text:
ppe more uitam nostram futuram, quae iam in ipso homine mediatore Christo Iesu capite nostro resurgente completa est, ita. spe certa meditatur, tamquam iam sit praesensque teneatur. quae utique uita non erit secundum hoc loco, non ipsam corporis nostri substantiam quam Dominus post resurrectionem suam, carnem appellat, dicens: Palpate et videte, quia spiritossa et carnem non habet, sicut me uidetis habere — sed corruptionem mortalitatemque carnis uult intellegi: quae tunc non erit in nobis, sicut iam in Christo non est. hanc enim proprie carnem nominabat, etiam cum de ipsa resurrectione satis euidenter loqueretur et diceret, quod iam supra commemoraui: caro et sanguis regnum dei possidere non possunt, neque corruptio incorruptionem possidebit. cum ergo factum fuerit, quod ibi consequenter dicit: ecce mystdico uobis: omnes quidem resurgemus. non tamen omnes inmutabimur in atomo. i
Abbreviated transcription (Latin):
fecto xp̃m clamantẽ. ego sum u̾itas. n
cum falsis uuln̾ib occubuisse. nec cum
falsis cicatricib resurrexisse credidisset.
Quin etiã dicit ego fallere ñ didici: qd̾ sen¬
sius demonstrasse insanus opinatur: ꝙ
ñ solum de cet̾is uanitatib suis. s etiã
de ip̃a xp̃i fallacia sibi tanqͣm ñ fallenti
lior. quo fallente. ip̃e ñ fallit. an eo ip̃e
ñ ueracis xp̃i. s fallacis manichei disciplyꝰ.
cum et in hoc fallit in quo se ñ didicisse
fallere gloriatur.
ihu: Multe quidẽ sũt cause.
s palmaris illa q nͨ ip̃e ore suo
us qͣm se fatetur patrẽ hr̃e aut
genus in t̾ra: s econtͣ qr nõ sit
de hoc mundo. qr a patre d̾o pro¬
cesserit. quia descenderit de celo: qr ñ sint
sibi mater ⁊ fratres nisi qui fec̾int uolũ¬
tatem pr̃is sui qui in celis est: et adhec
illi ip̃i qui hac ei genealogias asscͥbunt
nõ eum ante natiuitatẽ cognouisse uiden¬

Expanded text:
fecto Christum clamantem: ego sum ueritas, nec fecto Christum clamantem: ego sum ueritas, nec cum falsis uulneribus occubuisse nec cum falsis cicatricibus resurrexisse credidisset. quin etiam dicit: ego fallere non didici; quod seniscipulis demonstrasse insanus opinatur et non solum de ceteris uanitatibus suis, sed etiam de ipsa Christi fallacia sibi tamquam non fallenti lior, quo fallente ipse non fallit, an eo ipso non ueracis Christi, sed fallacis Manichaei discipulus, cum et in hoc fallit, in quo se non didicisse fallere gloriatur. Iesu? multae quidem sunt causae, sed palmaris illa, quia nec ipse ore suo usquam se fatetur patrem habere aut genus in terra, sed e contra, quia non sit de hoc mundo, quia a patre deo processerit, quia descenderit de caelo, quia non sibi sint mater et fratres, nisi qui fecerint uoluntatem patris sui, qui in caelis est. et ad haec illi ipsi. qui has ei genealogias ascribunt, non eum ante natiuitatem cognouisse uiden
Abbreviated transcription (Latin):
q̃n id qd̾ ꝓhibuit iam licet: Quia idem
ip̃e ibi secutus apłs ait. Propt̾ nos scͥpta
dicit. Et utiq impiũ est ut nõ legamus
nos: qd̃ scͥptum est ꝓpt̾ nos. Magis eñi
ꝓp̾t̾ nos quib manifestat᷑. qͣm ꝓpt̾ illos
in quib figurabat᷑. Pouem qͥppe ⁊ asiñ
si necesse sit unusqͥsq sine det̾mento ope¬
ris iungit: sapientẽ u̾o et stultũ nõ ut
unus precipiat. et alter obtemꝑet. s ꝑ it̃
ex equali potestate ut adnuntient u̾bum
d̾i. nõ sine scandalo quisq comites facit.
Itaq eandem scͥpturã tenemus. et tũc po¬
testate p̾cipientẽ umbris tegendũ qd̾ nc̃
aꝑiretur: et nunc auctoritate atcestan¬
tem luce aꝑtum. qd tunc tegebat᷑. Be
caluo aut̃ et reburro qd̃ eos immundos
lex dixerit parũ faustus attenderat.
aut ĩ mendosũ codicẽ inciderat. S ut¬
caluam ip̃e frontẽ hab̾e uoluiss. atq
in ea crucem xp̃i fig̾e nõ erubuiss : pro¬

Expanded text:
quando id quod prohibuit iam licet ? quia idem quando id quod prohibuit iam licet ? quia idem ipse ibi secutus apostolus ait: propter nos scriptura dicit. et utique inpium est, ut non legamus nos, quod scriptum est propter nos; magis enim propter nos, quibus manifestatur, quam propter illos, in quibus figurabatur. bouem quippe et asinum, si necesse sit, unusquisque sine detrimento operis iungit; sapientem uero et stultum, non ut unus praecipiat et alter obtemperet, sed pariter ex aequali potestate, ut adnuntient uerbum dei, non sine scandalo quisque comites facit. itaque eandem scripturam tenemus et tunc potestate praecipientem umbris tegendum, quod nunc aperiretur. et nunc auctoritate adtestantem luce apertum, quod tunc tegebatur. De caluo autem et reburro. quod eos inmundos lex dixerit, parum Faustus adtenderat aut in mendosum codicem inciderat. sed utinam ipse caluam frontem habere uoluisset atque in ea crucem Christi figere non erubuisset! pro
Abbreviated transcription (Latin):
aliqͣndo pcc̃m fuit: ñc non est pcc̃m. S ĩ¬
ordinate uiu̾e et diu̾si gen̾is ꝓfessiones
uen̾e miscere. ut uel sc̃imoniał hẽat ordi¬
natnenta nuptarũ. uel ea que se nõ con¬
tinens nuꝑsit spẽm uirginis gerat om̃i
mͦ pccm̃ est: et si quid i cõuenient̾ ex
diu̾so genere in uita cuiꝰqr cõtexit᷑. ue¬
rum illud tunc figurabat᷑ in uestib :
qd̃ nunc declarat᷑ in morib . Illud .it. erat
tempꝰ significandi nc̃ manifestandi. Er¬
go ip̃a scriptura que tũc fuit exactrix
oꝑum significantiũ: nũc testis est rer̃
significatarũ. Et que tũc obseruabat᷑
ad p̃nuntiatõnem. nc̃ rectat᷑ ad confir¬
mationem. Houem ꝙ̃ asinũ ad oꝑandũ iũ¬
gere tunc ñ licebat. ñc licet: declaratũ est
enĩ ꝑ apłm cum de boue triturante nõ in¬
frenando scͥpturã recoleret dicentẽ. Nũqͥd
de bobus cura est deo: Quare gͦ nũc legit᷑

Expanded text:
aliquando peccatum fuit, nunc non est peccatum. sed inaliquando peccatum fuit, nunc non est peccatum. sed inordinate uiuere et diuersi generis professiones uelle miscere, ut uel sanctimonialis habeat ornamenta nuptarum uel ea quae se non continens nupsit speciem uirginis gerat, omni modo peccatum est; et si quid inconuenienter ex diuerso genere in uita cuiusque contexitur. uerum illud tunc figurabatur in uestibus, quod nunc declaratur in moribus; illud enim erat tempus significandi, hoc manifestandi. ergo ipsa scriptura, quae tunc fuit exactrix operum significantium. nunc testis est rerum significatarum; et quae tunc obseruabatur ad praenuntiationem, nunc recitatur ad confirmationem. bouem et asinum ad operandum iungere tunc non licebat, nunc licet. declaratum est enim per apostolum, cum de boue triturante non infrenando scripturam recoleret dicentem: numquid de bubus cura est deo? quare ergo nunc legitur,
Abbreviated transcription (Latin):
ens iusticia. et corpus nr̃m induens ĩmor¬
talitate. totos nos innouat. credere aliqͥd
ex uet̾is corruptionis necessitate atq in¬
digentia nos passuros uel acturos semꝑ
pcc̃m est. qͣm diu uoluunt᷑ isti septẽ dies
quib ꝑagitur tempꝰ. S hoc uet̾is testa¬
menti temꝑib in figuris occultatũ. a qui¬
bdam sc̃is intelligebat᷑: temꝑe aut̃ no¬
ii testamenti ĩ manifestatõne reuelatũ
ppłis p̃dicatur. Unde scͥptura ip̃a tũc erat
preceptum: nũc testimoniũ. Scenophe¬
gia ñ celebrare aliqͣndo fuit peccatũ. nũc
ñ est pecc̃m: tab̾nacula aut̃ d̾i. qd̾ est ecc̃a
batur sub p̃cepto figurato: nc̃ legit᷑ ĩ testa¬
mento reuelato. Nam ⁊ illud qd̾ tunc fa¬
ctum est ñ diceretur tab̾naculũ testimo¬
nii: nisi alicui u̾itati que suo tempore
declaranda erat. quadã congruentia sig¬
nificatõnis attestaretur. Lineis uestibus
misceri purpurã et lonostina ueste ĩdui

Expanded text:
ens iustitia et corpus nostrum induens immorens iustitia et corpus nostrum induens immortalitate totos nos innouat, credere aliquid ex ueteris corruptionis necessitate atque indigentia nos passuros uel acturos semper peccatum est, quamdiu uoluuntur isti septem dies, quibus peragitur tempus. sed hoc ueteris testamenti temporibus in figura occultatum a quibusdam sanctis intellegebatur, tempore autem noui testamenti in manifepopulis praedicatur. unde scriptura. ipsa tunc erat praeceptum, nunc testimonium. scenopegia non celebrare aliquando peccatum fuit, nunc non est peccatum. tabernaculo autem dei, quod est ecclesia, batur sub praecepto figurato, nunc legitur in testimonio reuelato. nam et illud quod tunc factum est non diceretur tabernaculum testimonii, nisi alicui ueritati, quae suo tempore declaranda erat, quadam congruentia significationis attestaretur. lineis uestibut miscere purpuram et linostima ueste indui