comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
& troia deleta. Qua ꝓpt̾ si forte indignata
qđ int̃ deos murbe nullũ cẽplũ hab̾e meruit
ideo iã turbabat tantis tumultib eiutatẽ.
quanto a trocius potuit irritari cũ in loco illiꝰ
cedis ħ ẽ. in loco sui oꝑis ad uersariȩ suȩ con¬
stitutã aedem uidet. Hac uana ridentibus
nob̾: illi docti sapientesq stomachant᷑. Et
tam̃ numinũ bonoꝵ maloriq cultores de
hac questione concordiȩ discordiȩq ñ ex¬
eunt: siue pͣt̃ miserint harũ dearum
eultũ eisqi febrẽ bellonãq p̃tulerint qͥb
antiqua fana fecer̃. siue & istas coluerint.
cũ sic eos discedente concordia discordia se¬
uiens usq ad ciuilia bella ꝑduxerit. Recla X
rum uͦ seditionis obstaculũ. adẽ c̃cordiȩ testẽ
cędis supplicuq gracchori concionantib op¬
ponendã putar̃. Quantũ ex ħ ꝓfecerint :
indicant secuta peiora. Laborar̾ enĩ demn¬
ceps contionatores ñ exemplũ deuitare grac¬

Expanded text:
et Troia deleta. Quapropter, si forte indignata, et Troia deleta. Quapropter, si forte indignata, quod inter deos in Urbe nullum templum habere meruit, ideo iam turbabat tantis tumultibus ciuitatem, quanto atrocius potuit inritari, cum in loco illius caedis, hoc est in loco sui operis, aduersariae suae constitutam aedem uideret! Haec uana ridentibus nobis illi docti sapientesque stomachantur, et tamen numinum bonorum malorumque cultores de hac quaestione Concordiae Discordiaeque non exeunt, siue praetermiserint harum dearum cultum eisque Febrem Bellonamque praetulerint, quibus antiqua fana fecerunt, siue et istas coluerint, cum sic eos discedente Concordia Discordia saeuiens usque ad ciuilia bella perduxerit. CAPUT rum uero seditionis obstaculum aedem Concordiae, testem caedis suppliciique Gracchorum, contionantibus obponendam putarunt. Quantum ex hoc profecerint, indicant secuta peiora. Laborarunt enim deinceps contionatores non exemplum deuitare Grac
Abbreviated transcription (Latin):
graccoꝵ poene testis contionantiũ ocłos feri¬
ret memoriãq cõpungeret. S ħ qͥd aliud fuit
quã irrisio deoꝵ. illi deȩ cẽplũ construere
quȩ si eẽt inciuitate ñ tantis dissensionib di¬
lacerata corrueret. nͥ forte sceleris huiꝰ rea
concordia quia deseruerat animos cuuũ.
meruit in illa ede tãquã in carcere in ludi:
Cur eni si reb gestis c̃gruere uoluerunt ñ ibi
potus aedẽ discordiȩ fabricar̃: Anulla ratio
reddit᷑ cur concordia dea sit & discordia dea
ñ sit. ut scd̾m labeonis distinctionẽ bona sit
ista illa uͦ mala: Nec ipse aliud secutꝰ uidet᷑:
itaq romani tã mala dea irata iuiuere uolu.¬
er̃: nec troianũ excidiũ recoluer̃ originem
ab eiꝰ offensione sumpsisse. Ipsa quippe qr
int̾ deos ñ fuerat inuitata : triũ dearũ litẽ
aurei mali suppositione cõm̃ta ẽ. Unde rixa
numinũ : & uenus uietrix. & rapta helena.

Expanded text:
Gracchorum poenae testis contionantium oculos feriGracchorum poenae testis contionantium oculos feriret memoriamque conpungeret. Sed hoc quid aliud fuit quam inrisio deorum, illi deae templum construere, quae si esset in ciuitate, non tantis dissensionibus dilacerata conrueret? Nisi forte sceleris huius rea Concordia, quia deseruerat animos ciuium, meruit in illa aede tamquam in carcere includi. Quur enim, si rebus gestis congruere uoluerunt, non ibi potius aedem Discordiae fabricarunt? An ulla ratio redditur, quur Concordia dea sit, et Discordia dea non sit, ut secundum Labeonis distinctionem bona sit ista, illa uero mala? Nec ipse aliud secutus uideturitaque Romani tam mala dea irata uiuere uoluerunt nec Troianum excidium recoluerunt originem ab eius offensione sumsisse. Ipsa quippe quia inter deos non fuerat inuitata, trium dearum litem aurei mali subpositione commenta est; unde rixa numinum et Venus uictrix, et rapta Helena
Abbreviated transcription (Latin):
facta s̃ eũ pͥor graccus occisus ẽ: quȩ etiã cũ
Neq enĩ legib & ordine potestatũ: s turbis
armorumq ẽ flictib nobiles ignobilesq ne¬
cabant᷑. Post gracei alterius int̃fectionẽ. li.¬
eiuis opimius consul qui aduersus eũ intri
urbẽ arma cõmouerat. eoq eũ socus opp̃s¬
so & extincto ingentẽ eiuũ stragẽ fecerat.
cũ questionẽ habet iã uidicaria in qͥstioł
cȩt̃os psequens. tria milia hominũ oceidis
phibetur. Ex quo incellig potest quantan
multitudinẽ mortiũ habe potuerit t̾bidis
confuetus armoꝵ: quando tantã habus
iudicioꝵ uut ex aminata cognitio. ł eussor
gracci ipsius caput. quantũ graue erat : tanto
auri ponde consuli uendidit. Hac enĩ pactio
cedẽ p̃cesserat. Inqua etiã occisus ẽ. cũ lib̾is
senactꝰ consulto. eo ipso loco ubi funereus tu¬
multꝰ ille cõmissus ẽ. Ubi tot ciues ordinis
euiꝰq cecider̃. edes concordiȩ facta ẽ: ut

Expanded text:
e etiam, cum Neque enim legibus et ordine potestatum, sed turbis armorumque conflictibus nobiles ignobilesque necabantur. Post Gracchi alterius interfectionem L. Opimius consul, qui aduersus eum intra Urbem arma commouerat eoque cum sociis obpresso et extincto ingentem ciuium stragem fecerat, cum quaestionem haberet iam iudiciaria inquisitione ceteros persequens, tria milia hominum occidisse perhibetur. Ex quo intellegi potest, quantam multitudinem mortium habere potuerit turbidus conflictus armorum, quando tantam habuit iudiciorum uelut examinata cognitio. Percussor Gracchi ipsius caput, quantum graue erat, tanto auri pondere consuli uendidit; haec enim pactio caedem praecesserat. In qua etiam occisus est cum liberis senatus consulto eo ipso loco, ubi funereus tumultus ille commissus est, ubi tot ciues ordinis cuiusque ceciderunt, aedes Concordiae facta est, ut
Abbreviated transcription (Latin):
contiuentes. hospitib aq ad uenis fluctib in¬
fulatas. aliasq desidia maris pedestri accessũ
ꝑ uias factas. uentis ac ꝓcellis euersas ẽẽ ei¬
uitates. incendia de nubib emi cassẽ quib
orientis regiones conflagrate ꝑier̃. & mocei
dentis plagis scaturrigines quasdã ac ꝓ luui¬
ones easdẽ strages dedissẽ. sic ed ma uerticib
quondã effusis eraterib diuno moendio ꝑ de¬
eluua correntis uice flamarũ flumina cucur¬
risse. Si hac atq huiꝰ modi qu& habet historia
unde possẽ colligere uoluissẽ. quando finissẽ
quȩ illis tẽporib euener̃ ante quã xͥ nom̃¬

Expanded text:
continentes, hospitibus adque aduenis fluctibus incontinentes, hospitibus adque aduenis fluctibus insulatas aliasque desidia maris pedestri accessu peruias factas; uentis ac procellis euersas esse ciuitates; incendia de nubibus emicasse, quibus Orientis regiones conflagratae perierunt, et in Occidentis plagis scaturrigines quasdam ac proluuiones easdem strages dedisse; sic ex Aetnae uerticibus quondam effusis crateribus diuino incendio per decliuia torrentis uice flammarum flumina cucurrisse. Si haec adque huius modi, quae habet historia, unde possem, colligere uoluissem, quando finissem, quae illis temporibus euenerunt, antequam
Abbreviated transcription (Latin):
ł ita eos a sacris sacrilegis ꝓhiberet. Har ua
aũ debis malis quȩ stulti sola ꝑpeti ex hor¬
rent. corporis udelicet ext̃narũq rerum
quȩ plerũq patunt᷑ & bomi ⁊ Illa uͦ mala
ñ dico patient̃ s libent̃ habent quib ipsi fi¬
unt mali. E quȩ pauca dixi: de sola ipsa
euutate atq eiꝰ imꝑio. nec inde om̃a : usq
ad cesarẽ augustũ. Quid si cõmemorare uolu¬
issem & ex aggerare illa mala quȩ ñ sibi
iuicẽ homines faciunt sic̃ s̃ uastationes
euersionesq bellantiũ. s ex ipsius mundi
elem̃tis trenis accidunt reb: Quȩ uno loco
apuleuuis breuit̃ stringit in eo libello quẽ
demundo seripsit: trena om̃a dicens mu¬
tationes conuersiones. & interitꝰ habe.
Namq immodicis tremorib t̾rarũ. ut uerb eꝰ
utar. dissiluisse humũ & inc̃ceptas urbes
eũ poplis diet. ab ruptis etiã ymbrib ꝓ co¬
lutas cotas cẽ regiones. illas etiã quȩ pͥus fuerant

Expanded text:
uel ita eos a sacris sacrilegis prohiberet. Haec in uel ita eos a sacris sacrilegis prohiberet. Haec in autem de his malis, quae stulti sola perpeti exhorrent, corporis uidelicet externarumque rerum, quae plerumque patiuntur et boni; illa uero mala non dico patienter, sed libenter habent, quibus ipsi fiunt mali. Et quam pauca dixi de sola ipsa ciuitate adque eius imperio! nec inde omnia usque ad Caesarem Augustum. Quid, si commemorare uoluissem et exaggerare illa mala, quae non sibi inuicem homines faciunt, sicut sunt uastationes euersionesque bellantum, sed ex ipsius mundi elementis terrenis accidunt rebus, quae uno loco Apuleius breuiter stringit in eo libello quem de mundo scripsit, terrena omnia dicens mutationes, conuersiones et interitus habere? Namque inmodicis tremoribus terrarum, ut uerbis eius utar, dissiluisse humum et interceptas urbes cum populis dicit; abruptis etiam imbribus prolutas totas esse regiones; illas etiam, quae prius fuerant
Abbreviated transcription (Latin):
duunis ꝓ sua euiꝰq rer digintate distribuers.
ñ saltẽ mreb humanis s in reb duunis ludos
scenieos poneret: cũ utiq si tantũ mͦ boni &
honesti homines meuntate ẽẽnt. nec in reb
humanis ludi scemei eẽ debuissent. Qđ pro¬
fecto ñ auetoritate sua fec̃: s qm̃ eos romae
natus & edueatꝰ in duinis reb muenit. Q
qm̃ infine pͥmi libri quę deinceps dicenda
eẽnt breuit̃ posuimꝰ. & ex his quȩdã in duob
consequentib diximꝰ: expectationi legentium
quȩ restant reddenda cognoscimꝰ. ꝓ miseramꝰ¬
gͦ quaedã nos ẽẽ dicturos ad uersus eos qui
romanȩ rei publicȩ clades in religionẽ nr̃am
refer̃. & cõmemoraturos quȩ cũq & quanta¬
cũq oceurrere potussent uł satis ẽẽ uidere¬
ntur mala quȩ illa eiuitas ꝑtulit ł ad eiꝰ imꝑ¬
ium ꝓuincię ꝑtinentes ante quã eoꝵ sacrisi¬
cia ꝓhibita fuissent. Quȩ om̃a ꝓculdubio no
bis cribuerent. suã ł illis clareret nr̃a religio

Expanded text:
nis, pro sua cujusque rei dignitate distribuens, non saltem in rebus humanis, sed in rebus divinis ludos scenicos poneret: cum utique, si tantummodo boni et honesti homines in civitate essent, nec in rebus humanis ludi scenici esse debuissent. Quod profecto non auctoritate sua fecit, sed quoniam eos Romae natus et educatus in divinis rebus invenit. Et quoniam in fine primi libri, quae deinceps dicenda essent, breviter posuimus, et ex his quaedam in duobus consequentibus diximus, exspectationi legentium quae restant reddenda cognoscimus. CAergo quaedam nos esse dicturos aduersus eos, qui Romanae rei publicae clades in religionem nostram referunt, et commemoraturos quaecumque et quantacumque occurrere potuissent uel satis esse uiderentur mala, quae illa ciuitas pertulit uel ad eius imperium prouinciae pertinentes, antequam eorum sacrificia prohibita fuiuerent, si iam uel illis clareret nostra religio
Abbreviated transcription (Latin):
imꝓbi belloq tẽptabant. an nichil eor fiebat
ut posset pax illa ꝑsistere. Si enĩ bellisce iã
tũ roma lacessebat᷑. nec armis arma obiua fe¬
rebant᷑: quib modis augebat᷑. ut nulla pugna
suꝑa millo martio impetu t̾rta sedarent᷑ mi¬
miei. his modis sẽꝑ ageret᷑. & sc̃ꝑ roma clau¬
sis iam portis pacata regnaret. Qđ si in potes¬
tate ñ fuit: ñ gͦ roma pacẽ habuit. quandui
dii eoꝵ. s quandui homines finitami circũ¬
quaq uoluer̃ qui eã nullo bello ꝓuocauer᷑:
nͥ forte dii tales oiam id homini uendere
andebant. qđ alius homo uoluit siue no-¬
luit. Inter ẽ. quidẽ: iã uitio ꝓpͥo malas
iñces. qͣcenꝰ sinant᷑ isti demones uł t̃rere ł
exeitare. S si semꝑ ħ possent. nec aliud se
ereciore ac suꝑiore potestate contra eorum
conatũ sepe alit̾ ageret᷑: semꝑ in pocestate
habent paces bellicasq uiccorias. quȩ sẽꝑ fere

Expanded text:
inprobi belloque tentabant, an nihil eorum fiebat, inprobi belloque tentabant, an nihil eorum fiebat, ut posset pax illa persistere? Si enim bellis etiam tum Roma lacessebatur nec armis arma obuia ferebantur: quibus modis agebatur, ut nulla pugna superati, nullo Martio impetu territi sedarentur inimici, his modis semper ageretur et semper Roma clausis Iani portis pacata regnaret. Quod si in potestate non fuit, non ergo Roma pacem habuit, quamdiu di eorum, sed quamdiu homines finitimi circumquaque uoluerunt, qui eam nullo bello prouocauerunt; nisi forte di tales etiam id homini uendere audebunt, quod alius homo uoluit siue noluit. Interest quidem iam uitio proprio, malas mentes quatenus sinantur isti daemones uel terrere uel excitare; cretiore ac superiore potestate contra eorum conatum saepe aliter ageretur, semper in potestate haberent paces bellicasque victorias, quae semper fere
Abbreviated transcription (Latin):
defensio romanoꝵ ẽ: qđ irrłentib s ĩportu¬
ne iinicis resistere cogebat. ñ auiditas ad¬
ipiscendę laudis humanȩ s necessitas auen¬
dȩ salutis & lib̾tatis. Ita sit plane. Nã pꝰ quã
res eori sic̃ seribit ipse salustus. legib morib
agris aueta. satis ꝓsꝑa satisq pollens uidebat᷑:
sicuti pleraq mortaliũ babentur. mindia ex
opulentia orta ẽ. Igitur reges popłiq finami
bello tẽptare: pauei ex amiers auxilio ẽe.
N ã ceceri metu ꝑculsi aꝑiculis abeant. At
romani domi militieq intenti festinare. para¬
re. alius aliũ hortari hostib obuã ire. libta.¬
tẽ patriã parendesq armis cegere. Post ubr
ꝑieula uirtute ꝓpulerant: sociis atq amieis
auxilia portabant. magisq dandis quã acci¬
piendis beneficuis amieicias parabant. Dece¬
nter his artib roma creuit. S regnante nu¬
ma. ut tam longa pax eẽt utrũ irruebant

Expanded text:
defensio Romanorum est, quod inruentibus sibi inportudefensio Romanorum est, quod inruentibus sibi inportune inimicis resistere cogebat non auiditas adipiscendae laudis humanae, sed necessitas tuendae salutis et libertatis. Ita sit plane. Nam postquam res eorum, sicut scribit ipse Sallustius, legibus moribus agris aucta satis prospera satisque pollens uidebatur, sicut pleraque mortalium habentur, inuidia ex opulentia orta est. Igitur reges populique finitimi bello tentare; pauci ex amicis auxilio esse, nam ceteri metu perculsi a periculis aberant. At Romani domi militiaeque intenti festinare parare, alius alium hortari, hostibus obuiam ire, libertatem patriam parentesque armis tegere. Post ubi pericula uirtute propulerant, sociis adque amicis auxilia portabant magisque dandis quam accipiendis beneficiis amicitias parabant. Decenter his artibus Roma creuit. Sed regnante Numa, ut tam longa pax esset, utrum inruebant
Abbreviated transcription (Latin):
tã longe lateq ñ posset augeri. & tã grandi
gła diffamari: Idonea uͦ eausa. ut magnuã
eẽt impiũ: cur eẽ deb̾et in quietũ. Nonne
meorporib hominũ satius ẽ. modicã sta¬
turã cũ sanitate habe. quã ad molẽ aliqͣ
giganteã ꝑpetiuis afflictionib ꝑuenire. uec
eũ ꝑuenerit requiescere s quanto grandio¬
rib m̃bris canto maiorib agitari malis:
Quid aũ mali eẽt ac ñ potuis plurimũ bomi
s ea tẽ pora ꝑdurarent. quȩ ꝑstrux̃ salus¬
tus ubi ait.⁊ Igit᷑ initio reges. nã int̾ris
nom̃ imꝑii id pͥmũ fuit. diũsi pars it¬
geniũ alii corpꝰ exercebant. ⁊ &iã tũ inaa
bominũ sine cupiditate agitabat᷑. sua euus
satis placehant: An ut tã multũ augeret᷑
imꝑiũ debuit fieri qđ uirgilius de cestatur
dicens. det̾ior donec paulatĩ ac decolor ętas
& belli rabres & amor successit habendi: S
plane ꝓtantis bellis susceptis & gestis iusta

Expanded text:
tam longe lateque non posset augeri, et tam grandi tam longe lateque non posset augeri, et tam grandi gloria diffamari? Idonea vero causa: ut magnum esset imperium, cur esse deberet inquietum? Nonne in corporibus hominum satius est modicum staturam giganteam perpetuis afflictionibus pervenire, nec cum perveneris, requiescere, sed quanto grandioribus membris, tanto majoribus agitari malis? Quid autem mali esset, ac non potius plurimum boni, si ea tempora perdurarent, quae perstrinxit Sallustius, ubi ait, « Igitur initio reges nam in terris nomen imperii id primum fuit diversi; pars ingenium, alii corpus exercebant: etiam tum vita hominum sine cupiditate agitabatur, sua cuique satis placebant\'. An ut tam multum augeretur imperium, debuit fieri quod Vergilius detestatur, dicens: Deterior donec paulatim et decolor aetas Et belli rabies et amor successit habendi? Sed plane pro tantis bellis susceptis et gestis iusta
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓdit. Qđ si dño placuerit. suo diligentuis
disseret᷑ loco. Mlodo aũ quia debeneficiis
coꝵ questio ẽ : magnũ beneficiũ ẽ. pax. sed
dĩ ueri beneficiũ ẽ: plerũq etiã sicut sol.
sic̃ pliuua. uiteq alia subsidia. suꝑ ingratos.
& nequã. sed si ħ tã magnũ bonũ dii illi
romȩ ł põpilio c̃tuler̃. eur imꝑio romano
ꝑ ipsa cẽpora laudabilia id nũꝗͣ postea p̃sti¬
terunt: An utiliora erant saera eũ institue¬
rent̾ quã cũ instituta celebrarent᷑: At qui
nante numa. & p̾ea sacris institutis diisq
ipsis qui eisdẽ saeris fuerant in utati iam
p̃sicdib atq tutorib uix pꝰ tam multos annos
ab urbe condica usq ad augustũ. ꝓ magno
miraculo inꝰ cõmemorat᷑ annꝰ pꝰ pͥmũ bellũ
pumnicũ qͦ belli portas romana elaudere
potuer᷑: An respondent qđ nͥ assidius sibiꝙ
continuo suecedentib bellis romanũ imꝑiũ

Expanded text:
prodit: quod si Domino placuerit, suo diligentius prodit: quod si Domino placuerit, suo diligentius disseretur loco. Modo autem quia de beneficiis eorum quaestio est, magnum beneficium est pax: sed Dei veri beneficium est, plerumque etiam sicut sol, sicut pluvia vitaeque alia subsidia, super ingratos et nequam. Sed si hoc tam magnum bonum dii illi Romae vel Pompilio contulerunt, cur imperio Romano per ipsa tempora laudabiliora id nunquam postea praestiterunt? an utiliora erant sacra, cum instituerentur, quam cum instituta celebrarentur? Atqui nante Numa, et postea sacris institutis disque ipsis, qui eisdem sacris fuerant inuitati, iam praesidibus adque tutoribus uix post tam multos annos ab Urbe condita usque ad Augustum pro magno miraculo unus commemoratur annus post primum bellum Punicum, quo betum. An respondent quod nisi assiduis sibique continuo succedentibus bellis Romanum imperium
Abbreviated transcription (Latin):
mineruȩ simularhrũ : Deinde si apd romã
erant quando fimbra deleuit iliũ: fortasse
apđ ilut̃ erant qđo agallis ipsa roma eipta &
incensa ẽ. sed ut s̃ audicu acutissimi mocuꝙ
celerrimi ad uocẽ anseris cito redier̃. ut saltẽ
capitolinũ colẽ qui remanserat tuerentir.
oterit ad alia defendenda seruis s̃ redirȩ cõmo¬
pore pacẽ hab̾et. &e portas quȩ bellis patere
assolent claudet: eo merito scilieet qy romani
multa saera ẽstituit. Illi uͦ homini ꝓtanto
otio gratulandũ fuit: si mͦ id reb salubrib
scisset impende. & ꝑnitiosissima curiosita.¬
te neglecta dm̃ uerũ uera pietate ꝑdrere.
N inie aũ ñ ei dii conculerunt aluo otc mi
si cũ mntꝰ forasse decepisent siociosit̃ mini¬
me repperisent. Quanto enĩ minꝰ eũ oceu¬
patum inuener̃: tanto magis ipsi occupauer̃.
N ã qͥd ille molitꝰ sit. & quib artib dõs cales
s uł illi ciuitati c̃sociare potuerit: uarro

Expanded text:
Mineruae simulacrum? Deinde, si aput Romam Mineruae simulacrum? Deinde, si aput Romam erant, quando Fimbria deleuit ilium, fortasse aput Ilium erant,. quando a Gallis ipsa Roma capta et incensa est; sed ut sunt auditu acutissimi motuque celerrimi, ad uocem anseris cito redierunt, ut saltem Capitolinum collem, qui remanserat, tuerentur; ceterum ad alia defendenda serius sunt redire commopore pacem haberet, et Jani portas, quae bellis patere assolent, clauderet: eo merito scilicet, quia Romanis multa sacra constituit. Illi vero homini pro tanto otio gratulandum fuit, si modo id rebus salubribus scisset impendere, et perniciosissima curiositate neglecta, Deum verum vera pietate perquirere. Nunc autem non ei di contulerunt illud otium, sed eum minus fortasse decepissent, si otiosum minme repperissent. Quanto enim minus eum occupatum inuenerunt, tanto Nam quid ille molitus sit, et quibus artibus deos tales sibi, vel illi civitati consociare potuerit, Varro
Abbreviated transcription (Latin):
pusimãq seruantẽ.⁊ eãq delendã reliquer
ñ grecor iuiris fortib s uiro spurtissimo roma¬
norũ : Anc si displieebat duis causa partium
silanarũ cui seruantes urbẽ miseri portas
dauserant. cur eidẽ sillȩ tanta bona ꝓuicebãt
& pͥnuntiabant : An&e bie agnoseunt᷑ adula¬
tores feliciũ potius quã infeliciũ defensores.
N on g̃ iliũi & iã cẽ abeis cũ desereret᷑ eũsũ ẽ.
Nam demones ad decipiendũ semꝑ iuigilancusi¬
mi. qđ potuer̃ focer̃. Euersis quippe & it¬
censis om̃ib cũ oppido simulachris solũ mi¬
nerus sub canta ruma tẽpli illiꝰ ut serabit li
du patrii quoꝵ sẽꝑ sub numine troia ẽ. ad
eoꝵ laudẽ: s ne diceret᷑. excessere om̃s aditis
arusq relictis dui. ad eoꝵ de fensionẽ. Ilud enĩ
posse ꝑmissi c̃: ñ unde ꝓbarent̾ pocentes. sed
roma custodienda cõmissa ẽ: Dixerit qͥs piã:
iã eos romȩ habitare solitos. quando ex pug¬
nante fimbra cecidit iliũ. Unde gͦ stetit

Expanded text:
 delendam reliquerunt non Graecorum uiris fortibus, sed uiro spurcissimo Romanorum? Aut si displicebat dis causa partium Syllanarum, cui seruantes urbem miseri portas clauserant: quur eidem Syllae tanta bona promittebant et praenuntiabant? An et hic agnoscuntur adulatores felicium potius quam infelicium defensores? Non ergo Ilium etiam tunc, ab eis cum desereretur, euersum est. Nam daemones ad decipiendum semper uigilantissimi, quod potuerunt, fecerunt. Euersis quippe et incensis omnibus cum oppido simulacris solum Mineruae sub tanta ruina templi illius, ut scribit LiuDi patrii, quorum semper sub numine Troia est, ad eorum laudem, sed ne diceretur: Excessere omnes adytis arisque relictis Di, ad eorum defensionem. Illud enim posse permissi sunt, non unde probarentur potentes, sed Roma custodienda commissa est? Dixerit quispiam iam eos Romae habitare solitos, quando expugnante Fimbria cecidit Ilium. Unde ergo stetit
Abbreviated transcription (Latin):
nius.⁊ quã meliori cause romanoꝵ ciuitatem
seruare. & contͣ parricidã romanȩ rei priblice
portas claudere: At h eis inquantũ exitum
uercerit: attendant defensores deoꝵ. Deserue¬
rint du ad ult̾os. iliumq flãmis grȩcoꝵ relique¬
rint: ut ex eis einerib roma castior nasceret᷑.
Cur & postea deseruer̃ eandẽ ciuitatẽ romanis
cognatã. ñ rebellantẽ ad uersus romã nobilem

Expanded text:
nius quam nius quam servare, et contra parricidam Romanae reipublicae portas claudere? At hoc eis in quantum exitium verterit, attendant defensores deorum. Deseruerint dii adulteros, Iliumque flammis Graecorum reliquerint, ut ex ejus cineribus Roma castior nasceretur: cur et postea deseruerunt eamdem civitatem Romanis cognatam, non rebellantem adversus Romam nobil
Abbreviated transcription (Latin):
uit. H meruit iliũ ñ agrȩcis quos sua irritaue¬
rat iniqͥtate. s aromanis qͦs sua calamitate ꝓ¬
pagiuerat. diis illis cõmunib adhac repellenda
nichil uiuantib seu qđ uerũ ẽ. nichil ualentib
N ũquid & t̃ẽ abscessere om̃s aditis arisq relictis
dii qͥb illud oppidũ steterat. pꝰ antiqͦs grecorũ
ignes rumasq reparatũ: Si aũ abscesserant:
causã requiro. & oppidanorũ quidẽ quanto
inuenio meliorẽ: tanto decĩorẽ deoꝵ. Illi enĩ
contra fimbrã portas clauserant: ut sillȩ ser¬
uarent in tegrã ciuitatẽ. Hinc eos iratꝰ inaen¬
dit: ł potius penitꝰ extinx̃. Adhanc aũ melioꝵ
partiũ cuuiliũ silla dux fuit. Ad huc armis rẽ
publicam recuꝑare moliebat᷑: horũ bonorũ
untiorũ ñ dũ malos euentꝰ habuit. Quid gͦ
melius ciues illiꝰ urb facere potuer̃. quid hone¬
stuis. quid fideluis. qͥd romana parentela dig¬

Expanded text:
uit. Hoc meruit Ilium non a Graecis quos sua inritaueuit. Hoc meruit Ilium non a Graecis quos sua inritauerat iniquitate, sed a Romanis quos sua calamitate propagauerat, dis illis communibus ad haec repellenda nihil iuuantibus seu, quod uerum est, nihil ualentibus. Numquid et tunc Abscessere omnes adytis arisque relictis Di, quibus illud oppidum steterat post antiquos Graecorum ignes ruinasque reparatum? Si autem abscesserant, causam requiro, et oppidanorum quidem quanto inuenio meliorem, tanto deteriorem deorum. Illi enim contra Fimbriam portas clauserant, ut Syllae seruarent integram ciuitatem; hinc eos iratus incendit uel potius penitus extinxit. Adhuc autem meliorum partium ciuilium Sylla dux fuit, adhuc armis rem publicam recuperare moliebatur; horum bonorum initiorum nondum malos euentus habuit. Quid ergo melius ciues urbis illius facere potuerunt, quid honestius, quid fidelius, quid Romana parentela dig
Abbreviated transcription (Latin):
ri⁊ tota ħ illa ciuitas fec̾. qđ tota c̃tẽ pisti
& ñ iam frẽm s patrẽ qđ ẽ. peuis occidit.
t̃q enim fuit ẽditor: ubi alt̃ scelere ablat̾
tã piissus c̃. ec̃ regnator. Non ẽ. ut arbitror
qđ dicatur quid mali troia meruerit ut
eã di descrerent qͦ posset extingui. & qͥd bom
roma ut eã dii in habitarent qͦ posset augeri.
nͥ qđ uicti inde fuger̃. & se ad istos quos parit̃
deciꝑent c̃tuler̃. lmmo uͦ & illie manserunt
ad eos more suo decipiendos. qui rursus easdẽ
tr̃as habitarent: & lnc easdem artes fallaciȩ
suę magis & iã exercendo maiorib honorib
narum partũ homine pessimo euerteretur:
multo ferocius atq crudelius quã olĩ agrȩcis:
Nam cunc & multi inde fuger̃: & multe cap¬
tiuati saltẽ inseruitute uixer̃. Porro aũ fimbra
pͥus edictũ ꝓposuit necui parceret᷑: atq urbẽ
totã cunctosq in ea homines incendio c̃ erema¬

Expanded text:
ri, tota hoc illa ciuitas fecit, quod tota contemsit, ri, tota hoc illa ciuitas fecit, quod tota contemsit, et non iam fratrem, sed patrem, quod est peius, occidit. Uterque enim fuit conditor, ubi alter scelere ablatus non permissus est esse regnator. Non est, ut arbitror, quod dicatur quid mali Troia meruerit, ut eam di desererent, quo posset extingui, et quid boni Roma, ut eam di inhabitarent, quo posset augeri; nisi quod uicti inde fugerunt et se ad istos, quos pariter deciperent, contulerunt; immo uero et illic manserunt ad eos more suo decipiendos, qui rursus easdem terras habitarent, et hic easdem artes fallaciae suae magis etiam exercendo maioribus honoribus narum partium homine pessimo, euerteretur, multo ferocius adque crudelius quam olim a Graecis? Nam tunc et multi inde fugerunt et multi captiuati saltem in seruitute uixerunt; porro autem Fimbria prius edictum proposuit, ne cui parceretur, adque urbem totam cunctosque in ea homines incendio concrema
Abbreviated transcription (Latin):
sertã troiam ferro ignibq donarent. magis
eos contra romanos moueret nomuli fr̾ occisꝰ
quã contra troianos grȩcꝰ maritꝰ illusus:
magis irritaret parricidiũ nascentis quã
regnantis adult̾iũ ciuitatis. Nec ad causam
ꝗͣ nc̃ agimꝰ int̾ ẽ. utrũ h fieri romulꝰ uisserit.
aut romulꝰ fecerit: qđ multi ĩpudentia
Negant. multi pudore dubitant. multi do¬
lore dissimulant. Nec nos itaq in ea re di¬
ligentius reqͥrenda ꝑ multoꝵ seriptoꝵ ꝓpe¬
nsa testimonia demorem᷑. Romuli frẽm
palã constat occisũ: ñ ab hostib ñ ab alienis.
i aut ꝓpetrauit aut imꝑauit ħ romulus:
magis ipse fuit romanori ꝗͣ paris troianoꝵ
caput. Curgͥ troianis iram deoꝵ ꝓuocauit
ille alienȩ conuigis raptor. & eoꝵ dẽ deor
tutelã romanis inuitauit. iste sui fr̃ĩs ex¬
tinctor. Si aũ illud scelus a ficto imꝑioq
romuli alienũ ẽ: qm̃ debuit utiq uindica¬

Expanded text:
sertam Troiam ferro ignibusque donarent, magis sertam Troiam ferro ignibusque donarent, magis eos contra Romanos moueret Romuli frater occisus quam contra Troianos Graecus maritus inlusus; magis inritaret parricidium nascentis quam regnantis adulterium ciuitatis. Nec ad causam, quam nunc agimus, interest, utrum hoc fieri Romulus iusserit aut Romulus fecerit, quod multi inpudentia negant, multi pudore dubitant, multi dolore dissimulant. Nec nos itaque in ea re diligentius requirenda per multorum scriptorum perpensa testimonia demoremur: Romuli fratrem palam constat occisum, non ab hostibus, \' non ab alienis. Si aut perpetrauit aut imperauit hoc Romulus, magis ipse fuit Romanorum quam Paris Troianorum caput; quur igitur Troianis iram deorum prouocauit ille alienae coniugis raptor, et eorundem deorum tutelam Romanis inuitauit iste sui fratris extinctor? Si autem illud scelus a facto imperioque Romuli alienum est: quoniam debuit utique uindica
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ uera ĩ quȩ apd illos dematre aneȩ & de pa¬
tre romuli lectitant᷑. quomͦ poss̃ diis adultia
diplicere hominũ. quȩ in se ipsis concorditer
ferunt: Si aũ falsa s̃. nec sic quidẽ possunt
irasci ueris ad ult̾us humanis. qͥ & iã falsis
delectant᷑̾ suis. Nuc accedit qm̃ si illud demar¬
te ñ credit᷑ ut ħ quoq de uenere ñ eredatur:
nullo diuini coneubitꝰ obtentu matris romu¬
li causa defendit̾. Fuit aũ sac̃dos illa uestalis.
t idõ di magis in romanos sacrilegũ illud
flagitiũ: quã introianos paridis ad ult̾iũ uin¬
dicare debuer̃. Nam & ipsi romani antiqͥ
instus ᷤ decectas ueste sac̃dotes. uiuas & iam
de fodiebant. Ad ult̾as aũ feminas. quãuis
aliqua dãpnatione nulla tam̃ morte plecte.¬
bant: usq ad eo grauius quȩ putabant adita
diuina. quã humana cubilia uindicabant.
nib displicerent. ut offensi paridis facto de¬

Expanded text:
enim vera sunt, quae apud illos de matre Aeneae et de paenim vera sunt, quae apud illos de matre Aeneae et de patre Romuli lectitantur; quomodo possunt diis adulteria displicere hominum, quae iferunt? Si autem falsa sunt, ne sic quidem possunt irasci ueris adulteriis humanis, qui etiam falsis delectantur suis. Huc accedit, quoniam, si illud de Marte non creditur, ut hoc quoque de Venere non credatur, nullo diuini concubitus obtentu matris Romuli causa defenditur. Fuit autem sacerdos illa Vestalis, et ideo di magis in Romanos sacrilegum illud flagitium quam in Troianos Paridis adulterium uindicare debuerunt. Nam et ipsi Romani antiqui in stupro detectas Vestae sacerdotes uiuas etiam defodiebant, adulteras autem feminas, quamuis aliqua damnatione, nulla tamen morte plectebant: usque adeo grauius quae putabant adyta diuina quam humana cubilia uindicabant. nibus displicerent, ut offensi Paridis facto de
Abbreviated transcription (Latin):
diẽ. ut se uri fortes & iã si falsũ sit diis genttos
eẽ credant: ut eo mͦ animꝰ humanꝰ uelut diui¬
nȩ stirpis fiduciã gerens. res magnas aggyedi¬
endas p̃sumat aucdacuis. agat uehementuis. &
obħ impleat ipsa securitate felicius. Qua uar.¬
ronis sententia. exp̃ssa ut potui meis uerbis
cernis quã latũ locũ aꝑiat falsitati: ubi iti
telligamus plura iã sacra & quasi religiosa po.¬
tusse confingi. ubi pucata s̃ cuub & iã de ipsis
ex concubitu anchisȩ eneã parere. uł mars
exc̃cubitu filiȩ ninnitoris romulũ gignere:
inmedio relinquamꝰ. Nã pene tał questio &¬
iã descripturis nr̃is aborit᷑: quaquęrit᷑ utrũ
p̾uaricatores angł̃i cũ filiab hominũ c̃eubue.¬
rint. unde natis gigantib id ẽ. nimiũ grandib
ac fortib uiris. tunc t̾ra cõpleta ẽ. ⁊ inde adu¬
trũq uiterim mͦ nr̃a disputatio referat᷑. Si

Expanded text:
dicit, ut se viri fortes, etiamsi falsum sit, diis genitos dicit, ut se viri fortes, etiamsi falsum sit, diis genitos esse credant: ut eo modo animus humanus velut divinae stirpis fiduciam gerens, res magnas aggrediendas praesumat audacius, agat vehementius, et ob hoc impleat ipsa securitate felicius. Quae Varronis sententia expressa, ut potui, meis verbis, cernis quam latum locum aperiat falsitati; ut ibi intelligamus plura jam sacra et quasi religiosa potuisse confingi, ubi putata sunt civibus etiam de ipsis ex concubitu Anchisae Aenean parere, vel Mars ex concubitu filiae Numitoris Romulum gignere, in medio relinquamus. Nam pene talis quaestio etiam de Scripturis nostris oboritur, qua quaeritur utrum praevaricatores angeli cum filiabus hominum concubuerint; unde natis gigantibus, id est nimium grandibus ac fortibus viris, tunc terra completa est . V. Proinde ad utrumque interim modo nostra disputatio referatur. Si
Abbreviated transcription (Latin):
erat: Anquia illud factũ ẽ. indignance mene¬
lao. ilud aũ concedente uulcano: Du enĩ eredo
ñ telant c̃iuges suas: usq ad eo ut eas etiam
cũ homiub dignent᷑ habe cõmunes. Irride
fabulas fortasse existimor: nec grauit᷑ agere
tanti pondis causã. Ngͦ eredamꝰ si placet: en¬
cam ẽẽ ueneris filiũ. Ecce concedo si nec romi¬
lum martis. Si aũ illud. cur ñ & illud: At
dõs fas ẽ. hominib feminis. mares aũ hom.¬
ines deab misceri nefas: Dura uł potius
ñ eredenda conditio: qđ exiure ueneris
in coneubitu martis licuit. ħ iniure suo ipsi
ueri ñ licere. At utrũq firmatũ ẽ. auctoritate
romana. Neq enĩ minꝰ credidit recentior &ȩ¬
sar auiã uenerẽ: quã patrẽ antiquior romulꝰ
Ego uͦ ista ñ credo.Nam & uir doctissimꝰ eoꝵ
uarno falsa haec eẽ: quã iuis ñ audacit tieq
fidenter: pene tam̃ fatet᷑. S utile eẽ ciuitatib

Expanded text:
erat? An quia illud factum est indignante Meneerat? An quia illud factum est indignante Menelao, illud autem concedente Vulcano? Dii enim, credo, non zelant conjuges suas, usque adeo ut eas etiam cum hominibus dignentur habere communes. Irridere fabulas fortassis existimor, nec graviter agere tanti ponderis causam. Non ergo credamus, si placet, Aenean esse Veneris filium: ecce concedo, si nec Romulum Martis. Si autem illud, cur non et illud? An deos fas est hominibus feminis, mares autem homines deabus misceri nefas? Dura, vel potius non credenda conditio, quod ex jure Veneris in concubitu Marti licuit, hoc in jure suo ipsi Veneri non licere. At utrumque firmatum est auctoritate Romana. Neque enim minus credidit recentior Caesar aviam Venerem, quam patrem antiquior Romulus Ego vero ista non credo. Nam et vir doctissimus eorum Varro falsa haec esse, quamvis non audacter, neque fidenter, pene tamen fatetur. Sed utile esse civitatibus
Abbreviated transcription (Latin):
rib ad huc mos uirandi seruabat᷑ antiquus.
ñ ut abscelerib metu religionis ꝓhiberentur.
s ut ꝑ uiria quoq scelerib eateris adderent᷑.¬
nulla itaq causa ẽ. quare dii quib ut dicunt
stecerat illud imꝑiũ. cũ agrecis p̾ualentibus
ꝓbent᷑ uicti: troianis peierantib fingant᷑ irati.
Nec ad ult̾io paridis. ut rursus aquib dã defen¬
dunt᷑: ut troiã desererent. suecensuer̃. Auctor¬
es enĩ doctores peccatoꝵ eẽ solent: ñ ultores.
Urbem romã inquit salustius sicuti ego accepi.
condide atq habuere initio troiani: qͥ aenea
duce ꝓfugi sedib incertis uagabant᷑. Si gͦ
ad ulteriũ paridis uindicandũ numina cen¬
suer̃ : aut magis uitroianis. aut certe & iam
in romanis puniendũ fuit: qr ȩneȩ mat̾ h
fec̃. S quomͦ in illo illud flagitiũ oderant.
qui insua socia uenere ñ odant. ut alia omit.¬
tã. qđ cũ anchi sẽ cõmiserat. ex qͦ aneã peꝑ¬

Expanded text:
ribus ad hoc mos iurandi seruabatur antiquus, ribus ad hoc mos iurandi seruabatur antiquus, non ut ab sceleribus metu religionis prohiberentur, sed ut periuria quoque sceleribus ceteris adderentNulla itaque causa est, quare di, quibus, ut dicunt, steterat illud imperium, cum a Graecis praeualentibus probentur uicti, Troianis peierantibus fingantur irati. Nec adulterio Paridis, ut rursus a quibusdam defenduntur, ut Troiam desererent, suscensuerunt. Auctores enim doctoresque peccatorum esse adsolent, non ultores. \'Urbem Romam, inquit Sallustius, sicuti ego accepi, condidere adque habuere initio Troiani, qui Aenea duce profugi sedibus incertis uagabantur\'. Si ergo adulterium Paridis uindicandum numina censuerunt, aut magis in Romanis aut certe etiam in Romanis puniendum fuit, quia Aeneae mater hoc fecit. Sed quo modo in illo illud flagitium oderant, qui in sua socia Venere non oderant ut alia omittam quod cum Anchise co
Abbreviated transcription (Latin):
apollo laomedontẽ s negaturũ eẽ mercedẽ.
structores męniũ troranorũ gratis & ingratis
fuer̃. Uideant ne granius sit tales deos crede:
quã diis talib peierare. Hoc enĩ nec ipse ho¬
imerus facile credidit: qui neptimũ quidẽ ẽtͣ
troianos. apollinẽ aũ ꝓ troianis pugnantẽ faẽ.
cũ illo ꝑ uirio ambos fabula narret offensos.
S i gͥ fabulis credunt: erubeseant talia colere
numina. Si fabulis ñ credunt: ñ obcendant
troiana ꝑ iuria. ⁊ aut mirent᷑ dõs ꝑ uiria pu.¬
nusse troiana. amasse romana. Unde enim
c̃ uiratio catilinȩ intanta tãq corrupta eiui.¬
tate habuit & iã eoꝵ grandẽ copiã. qͦs manꝰ
atq ligna ꝑ urio aut sangiune ciuili alebat:
Quid enĩ aliud toties senatores corrupti inudi¬
cus. toties popłs insuffragiis uł inquibq cau-¬
sis quȩ apud eũ contionib agebant᷑. nisi & iã
peierando peccabant: Nãq corruptissimis mo¬

Expanded text:
Apollo, Laomedontem sibi negaturum esse mercedem, Apollo, Laomedontem sibi negaturum esse mercedem, structores moenium Trojanorum gratis, et ingratis fuerunt. Videant ne gravius sit tales deos credere, quam diis talibus pejerare. Hoc enim nec ipse Homerus facile credidit, qui Neptunum quidem contra Trojanos, Apollinem autem pro Trojanis pugnantem facit, cum illo perjurio ambos fabula narret offensos. Si igitur fabulis credunt, erubescant talia colere numina; si fabulis non credunt, non obtendant Trojana perjuria, aut mirentur deos perjuria punisse Trojana, amasse Romana. Unde enim conjuratio Catilinae in tanta tamque corrupta civitate habuit etiam eorum grandem copiam, quos manus atque lingua perjurio aut sanguine civili alebat? Quid enim aliud toties senatores corrupti in judiciis, toties populus in suffragiis vel in quibusque causis, quae aput eum contionibus agebantur, nisi etiam peierando peccabant? Namque corruptissimis mo
Abbreviated transcription (Latin):
ilium unde origo ẽ. popłi romani. neq enim
p̃t̃ eundũ aut dissimilandũ ẽ. qđ & in pͥmo
agręcis uictũ captũ atq deletũ ẽ: Priamo
inquiunt sunt reddita. laome dantea pat̾na
ꝑ uiria. Ergo uerũ ẽ. qđ apollo atq neptu¬
nius eidẽ laomedonti mercenariis oꝑib
seruier̃: Illis quippe ꝓmisisse mercedem.
faliũq uirasse ꝑ hibet᷑. Mliror apollinem
nominatũ diuinatorẽ. intanto opificio labo¬
rasse: nescientẽ qđ laomedon fuerat ꝓmis¬
sa negaturus. Quãquã nec ipiũ neptunũ
patruũ eiꝰ. frẽm iouis. regẽ maris. de cuit
ignarũ ẽẽ futuroꝵ. Nam hunc homerꝰ de
stirpe eneę acuiꝰ posteris roma ẽdita est
cũ ante illã urbẽ conditã idẽ poeta fuisse
dicat᷑. ui dueit magnũ aliquid diuinantẽ
quẽ &iã nube rapuit ut dic̃ ne ab achille oc¬
cideret᷑: cũ cuꝑet conuertere abimo. qđ apd
uirgiliũ confitet᷑. structa sius manib ꝑ uire mę¬
nia troie. Nescientes gͥ tanti du neptunꝰ &

Expanded text:
Ilium, unde origo est populi Romani neque enim praetereundum aut dissimulandum est, quod et in primo a Graecis victum, captum atque deletum est? Priamo, inquiunt, sunt reddita Laomedontea paterna perjuria. Ergo verum est, quod Apollo atque Neptunus eidem Laomedonti mercenariis operibus servierunt; illis quippe promisisse mercedem falsumque jurasse perhibetur. Miror, Apollinem, nominatum divinatorem, in tanto opificio laborasse, nescientem quod Laomedon fuerat sa negaturus. Quamquam nec ipsum Neptunum, patruum eius, fratrem Iouis, regem maris, decuit ignarum esse futurorum. Nam hunc Homerus de stirpe Aeneae, a cuius posteris condita Roma est, cum ante illam urbem conditam idem poeta fuisse dicatur, inducit magnum aliquid diuinantem, quem etiam nube rapuit, ut dicit, ne ab Achille occideretur, cuperet cum uertere ab imo, quod aput Vergilium confitetur, Structa suis manibus periurae moenia Troiae. Nescientes igitur tanti di, Neptu
Abbreviated transcription (Latin):
formidant dii eoꝵ quando ab eis libe coleba¬
ntur ne illis accident obstiter̃. Cũ enĩ uarus
ꝑ diuersa . ep̃ra ante ad uentũ redemptoris
nr̃i innumerabilib ñ nullisq &iã incredibi¬
quã istos dõs mundus colebat.⁊ ęxcepto uno
popło hebreo & quibdã ęxtra ipiũ popłm.
ubieũq grã diuina digni occultissimo atq
iustissimo dĩ udicio fuer: Uerũ ne nimiũ
longũ faciam: tacebo aliarũ usqueqͣq gentiũ
mala grauissima. Qđ ad romã ꝑtuiet rom¬
anũq imꝑiũ tantũ loquar. id ẽ. ad ipsam

Expanded text:
formidant, di eorum, quando ab eis libere colebaformidant, di eorum, quando ab eis libere colebantur, ne illis acciderent obstiterunt. Cum enim uariis per diuersa temporibus ante aduentum Redemtoris nostri innumerabilibus nonnullisque etiaquam istos deos mundus colebat, excepto uno populo Hebraeo et quibusdam extra ipsum populum, ubicumque gratia diuina digni occultissimo adque iustissimo Dei iudicio fuerunt? Verum ne nimis longum faciam, tacebo aliarum usquequaque gentium mala grauissima: quod ad Romam pertinet Romanumque imperium tantum loquar, id est ad ipsam
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̃ ista illos colere. & eos colendo adilla quȩ
nob̾ imudent ꝑuenire ñ posse.⁊ tam̃ nec
iistis eos ħ ualere qđ hi putant qͥ ꝓpt̾ hȩc
cos coli oportere contendunt. deinceps uide¬
buuꝰ : ut hic sit huiꝰ uoluminis modus.
p̃cipue cauenda s̃. nichil dõs
falsos popło cultori suo qͦ munꝰ
coꝵ maloꝵ aggere p̃meretur
subuenire curasse : s potuis
ut maxime p̾meret᷑ egissẽ.
Nunc de illis malis uideo
dicendũ quę sola isti ꝑpeti
nolunt: qualia s̃ fames. mor¬
b. bellũ. expoliatio captuu¬
tas. trueidatio. & si qͣ similia
iã in pͥmo libro cõmemorauimꝰ. Has em̃ sola
mali deputant mala quȩ ñ faciunt malos.
nec erubeseunt int̾ bona quę laudant ipsi
mali eẽ qͥ laudant: magisq stomachantun
si uillã malã habeant quã si uitã: qͣuasi hoc
sit hominũ maximũ bonũ. habe bona om̃a
p̾t̾ se ipsũ. S neq talia mala quę isti sola:

Expanded text:
propter ista illos colere, et eos colendo ad illa, quae propter ista illos colere, et eos colendo ad illa, quae nobis inuident, peruenire non posse, — tamen nec in istis eos hoc ualere, quod hi putant, qui propter haec eos coli oportere contendunt, deinceps uidebimus, ut hic sit huius uoluminis modus. praecipue cauenda sunt, nihil deos falsos populo cultori suo, quo minus eorum malorum aggere premeretur, subuenire curasse, sed potius, ut maxime premeretur, egisse. Nunc de illis malis uideo dicendum, quae sola isti perpeti nolunt, qualia sunt fames morbus, bellum exspoliatio, captiuitas trucidatio, et si qua similia iam in primo libro commemorauimus. Haec enim sola mali deputant mala, quae non faciunt malos; nec erubescunt inter bona, quae laudant, ipsi mali esse qui laudant, magisque stomachantur, si uillam malam habeant, quam si uitam, quasi hoc sit hominis maximum bonum, habere bona omnia praeter se ipsum. Sed neque talia mala, quae isti sola
Abbreviated transcription (Latin):
tutas uiquinat᷑. Quo gͥ pacto dõs qͥ talib
delectant᷑ obsequiis habi putas iniumero
scãrũ cȩlestiũ pocestatũ. cũ homines ꝑquos
eadẽ agunt᷑ obseqͥa ñ putasti habendos innu¬
mero qualiũ cunq ciuiũ romanoꝵ : In com¬
parabilit̾ suꝑna ẽ. ciuitas clarior: ubi uictor¬
ia ueritas. ubi dignitas scĩtas. ubi pax felici¬
tas. ubi uita aem̾utas. Multominꝰ habet in
sua sõcietate tales deos: si cu intua tales ho¬
mines hab̾e erubiusti inde si ad beatam
societatẽ. In digne ab honestis colunt᷑: qͥ ꝑ
turpes placant᷑. Sic isti a tua pietate remo¬
ueant᷑ purgatione xp̃iana : qͦmͦ illi a tua
dignitate remotiĩ notatione censoria. De
bonis aũ carnalib qͥb solis mali ꝑfrui uolt̃.¬
& demalis carnalib quȩ sola ꝑpeti nolunt.
qđ neq in his habeaut quã putant᷑ habe
isti demones potestatẽ. quã quã si haberent
debemꝰ potuis & iã ista contempnere. quam

Expanded text:
nitas inquinatur. Quo igitur pacto deos, qui talibus nitas inquinatur. Quo igitur pacto deos, qui talibus delectantur obsequiis, haberi putas in numero sanctarum caelestium potestatum, cum homines, per quos eadem aguntur obsequia, non putasti habendos in numero qualiumcumque ciuium Romanorum? Incomparabiliter superna est ciuitas clarior, ubi uictoria ueritas, ubi dignitas sanctitas, ubi pax felicitas, ubi uita aeternitas. Multo minus habet in sua societate tales deos, si tu in tua tales homines habere erubuisti. Proinde si ad beatam societatem. Indigne ab honestis coluntur, qui per turpes placantur. Sic isti a tua pietate remoueantur purgatione Christiana, quo dignitate remoti sunt notatione censoria. De bonis autem carnalibus, quibus solis mali perfrui volunt, et de malis carnalibus, quae sola perpeti nolunt, quod neque in his habeant, quam putantur habere isti daemones, potestatem; quanquam si haberent, deberemus potius etiam ista contemnere, quam
Abbreviated transcription (Latin):
lacesq requirere. Abiee potiꝰ atq contempne:
uino troianis aquibuscarualẽ orignẽ ducis.
arces uidet᷑ inuidisse iumanas: quã isti de¬
mones qͦs adhuc deos putas om̃i generi houn¬
nũ sedes inuident sempit̾nas. & tu ipsa uon
parua exparte de talib spĩb uidicasti: qͣdo¬
cos ludis placasti. & ꝑqͦs hões cosdẽ ludos
sccisti. in fames eẽ uoliusti. Patere asseri lib¬
tatem cuã adu̾sus ũmindos sp̃s qui tuis cer¬
uicib ĩposuer̃ sacrandã s & celebrandã igno¬
mimã suã. A dores ermminiũ diuinoꝵ remo¬
uisti. ib honorib tuis: supplica dõ uͦ ut a ce
remoueat illos dõs qͥ deleetant᷑ eriminib suis
seu ueris qd ignominuo sissimũ ẽ. seu salsis qđ
malitio sissimũ ẽ. Bene: qđ tua sponde. histri¬
onib & scęnicis societatẽ ciuitatis patere no¬
luisti. E iugila plemu s. Nullo mͦ his artibus
placat᷑ diuina maiestas: quib humana dig¬

Expanded text:
lacesque requirere; abice potius adque contemne lacesque requirere; abice potius adque contemne Iuno Troianis, a quibus carnalem originem ducis, arces uidetur inuidisse Romanas, quam isti daemones, quos adhuc deos putas, omni generi hominum sedes inuident sempiternas. Et tu ipsa non parua ex parte de talibus spiritibus iudicasti, quando ludis eos placasti et per quos homines eosdem ludos fecisti, infames esse uoluisti. Patere adseri libertatem tuam aduersus inmundos spiritus, qui tuis ceruicibus inposuerant sacrandam sibi et celebrandam ignominiam suam. Actores criminum diuinorum remouisti ab honoribus tuis: supplica Deo uero, ut a te remoueat illos deos, qui delectantur criminibus suis, seu ueris, quod ignominiosissimum est, seu falsis. quod malitiosissimum. Bene, quod tua sponte histrionibus et scaenicis societatem ciuitatis patere noluisti; euigila plenius! Nullo modo his artibus placatur diuina maiestas, quibus humana dig
Abbreviated transcription (Latin):
purgat᷑ atq ꝑficit᷑: impietate aũ disꝑdit᷑ et
puntur. Nunc iam elige qͥd seqͥuaris:
ut ñ inde s indõ u̾ sine ullo errore lauderis.
geres defuit. Cixꝑgiscere. dies ẽ: sic̃ exꝑ¬
recta es in quibdã dequoꝵ uirtute ꝑfecta.
& ꝓfide uera & iã passionib głam᷑. qͥ usq¬
quaq ad uersus potestates inmucissimas con¬
fligentes. easq fortiter moriendo iuncentes.
sanguine nob hanc patriã pepere suo. ad quã
patriam de nuitamꝰ & exortam᷑: ut eiꝰ adici¬
aris numero ciuiũ. cuiꝰ qͦdã mͦ asylũ ẽ. uera
remissio peccatoꝵ. Non audias degeneres
tuos. xͦ. xp̃ianis ue detrahentes & accusarites
uelut tp̃ra mala: cũ quęrant tp̃ra qͥb ñ sit
quieta iuita. s potuis secura nequitia. Hax
uestalis focus. ñ lapis capito linus. s ds̃ unus
& uerus. nec metas rerũ nec tp̃ra ponet:
imꝑiũ sine fine dabit. Noli deos falsos fal¬

Expanded text:
purgatur adque perficitur, inpietate autem disperditur et purgatur adque perficitur, inpietate autem disperditur et punitur. Nunc iam elige quid sequaris, te, sed in Deo uero sine ullo errore lauderis. geres defuit. Expergiscere, dies est, sicut experrecta es in quibusdam, de quorum uirtute perfecta et pro fide uera etiam passionibus gloriamur, qui usquequaque aduersus potestates inimicissimas confligentes easque fortiter moriendo uincentes sanguine nobis hanc patriam peperere suo. Ad quam patriam te inuitamus et exhortamur, ut eius adiciaris numero ciuium, cuius quodam modo asylum est uera remissio peccatorum. Non audias degeneres tuos Christo Christianisue detrahentes et accusantes uelut tempora mala, cum quaerant tempora, quibus non sit quieta uita, sed potius secura nequitia. HaecVestalis focus, non lapis Capitolinus, sed Deus unus et uerus nec metas rerum nec tempora ponit, Imperium sine fine dabit. Noli deos falsos fal