comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
deum est Propter quod ad re¬
gem tyri cdieitur. hrmana sa¬
tis. ⁊ man̾a et̾m int̾itus appeo¬
batur. sicut scriptum est in ꝓeo¬
pha. Simul insipiens ⁊ stultus
peribunt. Insipiens qui dixit
in corde suo. non est ds̃. ⁊ st̃ul¬
tris qmͣuis derim ore fateatur
in actione p̾sentis uite. in ꝑ¬
petuum non prospexit. sieut
scriptum est. Melior est paup
puer ⁊ sapiens: qmͣ rex stult᷑
et senex. qui nescit in posterũ
prorudere. Bonum est quidem
homini sapere si iuxta scͥptu¬
ras ad hoc sapiat ut ꝓuidenci¬
am habeat futuroꝵ: mortalita¬
tis statum ꝑ cotidie morientiũ
hominũ exitus. ⁊ tocius scłi pau¬
latim per detͥmenta labentis cõ
siderans ruinam. Ceterum si
qͥs usurpate semel intentionis
ducatur intuitu. et sua se ma¬
gis qmͣ dei uelit gubernare sa¬
pientia. aiuina q lege postpo¬
sita. ꝓpͥa consilia dei consiliis
ante ponat: hanc ꝓph̾e claman
legem laudant impietates: qui

Expanded text:
apud Deum. Propter quod ad reapud Deum. Propter quod ad regem Tyri dicitur, humana satis, et materia aeterni interitus approbatur. Sicut scriptum est in Propheta: Simul insipiens et stultus peribunt . Insipiens qui dixit in corde suo: Non est Deus; et stultus quamvis Deum ore fateatur in actione praesentis vitae, in perpetuum non prospexit, sicut scriptum est: Melior est puer pauper et sapiens, quam rex stultus et senex, qui nescit in posterum providere . Bonum est quidem homini sapere, si juxta Scripturas ad hoc sapiat, ut providentiam habeat futurorum: mortalitatis statum, per quotidie morientium hominum exitus, et totius saeculi paulatim per detrimenta labentis ruinam considerans. Caeterum si quis usurpatae semel intentionis ducatur intuitu: et sua se magis, quam Dei velit gubernari sententia, divinaque lege postposita, propria consilia Dei consiliis anteponat, hanc prophetae clamantlegem, laudant impietates: qui
Abbreviated transcription (Latin):
us sis. Nam sine cliumne lons
et discipline celestis scientia. aõ¬
ficile quemꝙͣ posse saluari ñ
meus s iliumus sermo proba
non faciet. It̾. de hoc ipͦ in libro
sag̃. Et quis erit consumma¬
tus int̾ filios hominum. si ab¬
fuerit ab illo sapientia dei: in
nichilum comprtabitur uani
sunt enim om̃s homines: qͥb
non est scientia legis dei. Unde
dñs in eiiͣngłio ad eos qui sea¬
liter qmͣ ueritas habeat suspi¬
cantes erant responclit ⁊ erra¬
tis nescientes scripturas: osten¬
dens in sumima rerum saluta¬
rium nebula. et tenebris con¬
stitutos eos qui spu̾lem lucen¬
uam. idest diuine legis scienci¬
am habere nolent accensam: ꝙͣ
quidam repeslentes ꝑ ꝓpham a
dño repelluntur. sicut scͥptum
est. Qͥa tu scientiam repritisti:
ne nobis exclamet ysaias. ue qͥ
prudentes sunt apud semetip¬
sos. in conspeclu suo ꝑrti unde
sapiens cẽ in hoc scłb: stuttut
fiat. ut sit sapiens. Sapienti
a huius mundi: stultitia ap

Expanded text:
us sis. Nam sine divinae legis us sis. Nam sine divinae legis et disciplinae coelestis scientia, difficile esse quemquam posse salvari, non meus, sed divinus sermo probabritatem non faciet . Item de hoc ipso in libro Sapientiae: Et quis erit consummatus inter filios hominum? si abfuerit ab illo sapientia Dei, in nihilum computabitur. Vani sunt enim omnes homines, quibus non est scientia legis Dei . Unde Dominus in Evangelio ad eos qui aliter quam se veritas habeat, suspicantes erant, respondit: Erratis nescientes Scripturas : ostendens in summa rerum salutarium nebula et tenebris constitutos eos, qui spiritualem lucernam, id est, divinae legis scientiam habere nollent accensam. Quam quidam repellentes, per Prophetam a Domino repelluntur, sicut scriptum est: Quia tu scientiam repulisti, ne nobis exclamet Isaias: Vae qui prudentes sunt apud semetipsos, et in conspectu suo periti . Unde se in hoc saeculo, stultus fiat, ut sit sapiens ; sapientia enim hujus mundi stultitia est
Abbreviated transcription (Latin):
si baptit̾etur incredulus: qmͣ
siuere credenti baptismus dene¬
getur. Credens autem ille estiu¬
sta scͥpturas. qui ex toto corde cͤ¬
diderit. Et si ex tota cordis arce
credenclum est. ut ex credulita¬
tis merito. baptimus fidei det᷑ͦ
aqua nor sussicit baptiẽato: q̃
credentis animum in corde nõ
attingit: & ne ꝑĩditetur meri¬
tum cordis. uerbum quo cori
at. quia si aqua contemptus
sit ille qui crediclisse se dicit. qͣ
menhra exirinsecus cliluunt᷑
et u̾bum quo głatur anima
non requirit iam non uidebi¬
tur ex corde ut debuit. sed excor¬
eri posse ratione uilla concedit᷑.
ut sine senternia menis solũ
fidens de prudentia tria que ꝓ
benignitate sibi insita imposi
turam fieri. nec alio hominipa¬
teretur. noo ut institunõis ple¬
nitudinem uerbrim dñi hocẽ
eiuingłium cliligentius legas:
ex quo scientiam ampliorẽ eius
qmͣ crediclisti. licis exxipias. ut
possis in om̃ib nosse quid fast᷑¬

Expanded text:
si baptizetur incredulus, quam si baptizetur incredulus, quam si vere credenti baptismum denegetur. Credens autem ille est juxta Scripturas, qui ex toto corde crediderit. Et si ex tota cordis arce credendum est, ut ex credulitatis merito baptismum fidei detur, aqua non sufficit baptizato, quae credentis animum in corde non attingit. Et ne periclitetur meritum cordis, verbum quo contiipiat oportet. Quia si aqua contentus sit ille, qui credidisse se dicit, qua membra extrinsecus diluuntur, et verbum, quo gloriatur anima, non requirit: jam non videbitur ex corde, ut debuit, sed ex coreri posse ratione ulla conceditur, ut sine sententia mentis solumnde confidens de prudentia tua, quae pro benignitate sibi insita, praeposterum quidquam fieri, nec alii homini pateretur: rogo ut ad institutionis plenitudinem, verbum Domini, hoc est, Evangelium diligentius legas: ex quo scientiam ampliorem ejus quam credidisti lucis excipias, ut possis in omnibus nosse quid factur
Abbreviated transcription (Latin):
ra nature putet solo corpore se
saluatum. cum possiblius sit an¬
te resurrectioriis tempus animam
sine corpore uiuere: qmͣ corpus si¬
ne auima stare. Si quis cluobus
uno pede uł ocło uno sanato. ab
alterius cura uelit medicum ꝓ¬
hibere: norme uesane mentis et
medici iuditio et om̃ium hoĩm
sentencia conclempnantlus ẽͦ S
dicit aliqͥs. Sitotum ex nr̃o la¬
bore expestatur. ergo gra nichil p̃¬
stat. Nolo quisqmͣ ignorantieti¬
culo gr̃am dei temere faciat in¬
gratam ne fidem suam u̾tat in
scandalum. et siat ei causa salu¬
tis interitus. ⁊ perclitioriis acasio. e̾¬
ius rei ratio si cum modatione q̃¬
ratur: tunc demumi profitiet ad
uitam. que per p̾sumptionem for¬
te p̃cipitasset ad mortem. Sed grã
quidem gratis paccata dimittit.
s cum conserisu ⁊ uoluntate cre¬
dentis: sicut philiptis eunucho ⁊̃
credis ex toto corde: licet te ba¬
ptitari. Quo testimorio intelli¬
gitur non mimis periculumẽe

Expanded text:
ra naturae, putet solo corpore se ra naturae, putet solo corpore se salvatum, cum possibilius sit, ante resurrectionis tempus animam sine corpore vivere, quam corpus sine anima stare. Si quis duobus ouno pede vel oculo uno sanato, ab alterius cura velit medicum prohibere, nonne vesanae mentis, et medici judicio, et omnium hominum erit sententia condemnandus? Sed dicit aliquis, si totum ex nostro labore exspectatur, ergo gratia nihil praestat. Nolo quisquam ignorantiae titulo gratiam Dei temere faciat ingratam: ne fidem suam vertat in scandalum, et fiat ei causa salutis, interitus et perditionis occasio. Cujus rei ratio si cum moderatione quaeratur, tum demum proficiet ad vitam, quae per praesumptionem forte praecipitasset ad mortem. Sed gratia quidem gratis peccata dimittit, sed cum consensu et voluntate credentis. Sicut Philippus eunucho in credis ex toto corde, licet te baptizari. Quo testimonio intelligitur, non minus periculum esse,
Abbreviated transcription (Latin):
meum quem audistis. Nori tlixit
ꝓpter quod loti estis tantum̃. sed
tionem animi malicia sordidabat.
Propter quod quanuis cum aliis
aute fuisset: immundus dm̃ sen
teritia perhibetur. Cuius exemplo
euidenter manifesteq monstrat᷑.
illum in ueritate dei grãm perei¬
pere. qui eam eo ordine quo scrip¬
tura docuerit consequatur. Nam
si aliqͥs corporetenus renatum ẽẽ se
credat. per aqmͣ ⁊ uerbo non sit rege¬
neratus in spiritu: is sua se salute
frustrat᷑: qr celestis nouitatis ħ cã
est. ut corporis qualitate manen¬
te: bomo uetus in nouam animi
quomꝰ corpus sordiclum soͥ aqͣ ñ
eẽt ablutum ꝑmaneret ĩmũclũ.
ita amina nisi uerbo fuerit mũ¬
data cliuino. sordib uitioꝵ cor¬
rupta manebit. Ergo si eius con¬
silio corpus aqua mundatur. qͣ
ticia ex parte saluari cuꝑit qͥ ex
toto periit. qui cum integrã ha¬
beat in potestate salutem. medi¬
a uelit ẽẽ contẽptus. ⁊ contra iu¬

Expanded text:
meum quem audistis . Non dixit, meum quem audistis . Non dixit, propter quod loti estis tantum: sed, tionem, animi malitia sordebat. Propter quod quamvis cum aliis lotus ante fuisset: immundus tamen Domini sententia perhibetur: Cujus exemplo evidenter manifesteque monstratur, illum in veritate Dei gratiam percipere, qui eam eo ordine quo Scriptura docuerit, consequatur. Nam si aliquis corpore tenus renatum esse se credat per aquam, et verbo non sit regeneratus in spiritu, sua salute frustratur, quia coelestis novitatis haec causa est, ut corporis qualitate manente, homo vetus in novam animi quomodo corpus sordidum, si aqua non est ablutum, permanebit immundum: ita anima nisi verbo fuerit mundata divino, sordibus vitiorum corrupta manebit. Ergo si ejus consilio corpus aqua mundatur, quatitia est si ex parte salvari cupit, qui ex toto periit. Qui cum integram habeat in potestate salutem, media velit esse contentus: et contra ju
Abbreviated transcription (Latin):
ralia corporalib: & spu̾alibus
spiritualia purgant᷑. Anima u̾¬
bo ⁊ aqua: corpus in aqua solũ¬
modo uidetur ablutum Anme
intͥnsecus: pͥstinis in sordibus
et concupistentiis residemi. eimͣ¬
glisie est timenda semtencia di¬
centis. Pharisee cece munda pͥ¬
us qd̾ ñitus est. ut fiat mũlũ
et id quod foris enst. Etreuera
si imipora ur̃a uasa sunt aminar̃
tunc erunt uere munda: sim̃tus
sincerrim habeant puirumq liqͦrẽ.
Ceterum quanuis calix aureussit
etornatu geminaꝵ ac splendore prl¬
cherrimus. qui in se ueneua conti¬
neat: norme p̾ciositatem metal¬
loꝵ letalis poculi uirus obfuscat.
et̾ mnicantem specierum ntorem a¬
sito longius mee pollicitationisex¬
cedam. ꝓsecutiuncule mee uerba u̾¬
bis clm̃ĩcis probabo. ut hoc quod di¬
co. uon ex humano sensu inuẽtũ.
aut ingenio ꝓpͥo ex cogitatum pu¬
tetur: nisi diuinis sententiis uide¬
atur ẽẽ constructum. In eiuigłio
iam mundi estis ꝓpt̾ sermonem

Expanded text:
ralia corporalibus, et spiritualia ralia corporalibus, et spiritualia spiritualibus purgantur. Anima verbo et aqua, corpus aqua solummodo videtur ablutum. Animae intrinsecus pristinis in sordibus et concupiscentiis residenti, Evangelistae est timenda sententia, dicentis: Pharisaee caece, munda prius quod intus est, ut fiat mundum et id quod foris est . Et revera si corpora nostra vasa sunt animarum, tunc erunt vere munda, si intus sincerum habeant purumque liquorem. Caeterum quamvis calix aureus sit, et ornatu gemmarum ac splendore pulcherrimus: si in se venena contineat, nonne pretiositatem metallorum lethalis poculi virus obfuscat, et micantem specierum nitorem vsito longius meae pollicitationis excedam, praefatiunculae meae verba, verbis Dominicis probabo: ut hoc quod dico, non ex humano sensu inventum, aut ingenio proprio excogitatum putetur, sed divinis sententiis videatur esse constructum. In Evangelio jam mundi estis propter sermonem
Abbreviated transcription (Latin):
non materie corporales. et quia
corporalia ex incorporalib gene¬
rari oumino non possunt: ma¬
nifestum est incorporea ex inco¬
rporalib nasci. Et si obedienti¬
am corporalem que mobedien¬
tie est remedium. ex incor¬
porali anima gingni. ratio¬
ne probabile est: manisestũ
est obedientiam ex animi cõ¬
silio. non ex corporis materia
procedere. Qua ratione col¬
ligimus uocationem nostram
uixta uocantis clignationem
etiam nr̃e uoluntatis stare cõ¬
sensu. ita ut lauachrum ꝙ cor¬
pus credentis acceperit. ani¬
ma magis beneficio constqͣt᷑:
et utͥusq substantie purga¬
tionem que inaqua constat
et u̾bo. merito mentis debeat
asferri. Uerum ut ea que dici¬
mus manifesta probatione fir¬
memꝰ: euidentia de scͥpturis
exempla ponamus. Scriptum
eam sanctificaret. emundans la¬
uachro aque. in uerbo uite. ut exi¬
beret eam sibi gloriosam et u̾na¬
cłatam ꝑ aquam ⁊ u̾bum mũ¬
mus: si tamẽ sine uitio ⁊ macu¬
la ut p̾cipitur uixerimꝰ. Corpo¬

Expanded text:
e corporalis: et quia incorporalia ex corporalibus generari omnino non possunt, manifestum est, incorporea ex incorporalibus nasci: et si obedientiam incorporalem, quae inobedietiae remedium est, ex incorporali anima gigni ratione, probabile est, manifestum est obedientiam ex animi consilio, non ex corporis materia procedere. Qua ratione colligimus vocationem nostram juxta vocantis dignationem, etiam nostrae voluntatis stare consensu: ita ut lavacrum quod corpus credentis acceperit, animae magis beneficio consequatur, et utriusque substantiae purgationem, quae in aqua constat et verbo, merito mentis debeat afferre. Verum ut ea quae diximus, manifesta probatione firmemus, evidentia de Scripturis exempla ponamus. Scriptum eam sanctificaret, mundans lavacro aquae in verbo vitae, ut exhiberet eam sibi gloriosam et immaculatam . Per aquam et verbum munmus, si tamen sine vitio et macula, ut praecipitur, vixerimus. Corpo
Abbreviated transcription (Latin):
tionem¬
Sexcusare conarer. si me
non ad tempus ⁊ causa simul¬
q tueretur ⁊ karitas. ⁊ si mic¬
gis uerba qmͣ liuma uelle tu¬
is auribus intimare: accedit in¬
suꝑ quod exhortatio nrã habet
ex simplicitate siclutiam. et ex
ueritate uirtutem: quia non
de inmundicia est. neq de erro¬
re. neq de lolo. Hoc plane pre¬
moneo. ne comtemplatione me¬
diocritatis mee. dm̃i uerba des¬
pitias: que pio affectu tibi nũc
fancie nouitatem. lactea interĩ
porriguntur:donec aut per te
post modum aut per alios eru¬
ditus. in uirum ꝑfectum cibis
solilioribus roboreris. Ad ple¬
num ergo scire te cupio ꝙ ex
parte nosse te credo. ob hoc dmm̃
der uerbum. tlestentlisse de ce¬
lis. ut assumpto nature nostre
xpisto. tantum q nouo homi¬
ni per obedientiam p̾staretur
salutis. quantum ueteri ꝑ in¬
obetlientiam ꝑditionis accide¬
rat. Uerum qm̃ siue obedientia
siue inobedientia uocabula illa

Expanded text:
tioneexcusare conarer, si me non et tempus et causa, simulque tuerentur et charitas: et gis verba quam divina vellem tuis auribus intimare. Accedit insuper quod exhortatio nostra habet ex simplicitate fiduciam, et ex veritate virtutem: quia non de immunditia est, neque de errore, neque de dolo: hoc plane praemoneo, ne contemplatione mediocritatis meae, Domini verba despicias, quae pio affectu tibi, nuncfantiae novitatem, lactea interim porriguntur: donec aut per te postmodum, aut per alios eruditus in virum perfectum, escis solidioribus roboreris. Ad plenum ergo te scire cupio, quod ex parte nosse te credo, ob hoc Dominum et Dei Verbum descendisse de coelis, ut assumpto naturae nostraChristo: tantumque novo homini per obedientiam praestaretur salutis, quantum veteri per inobedientiam perditionis acciderat. Verum quoniam sive obedientia sive inobedientia, voca
Abbreviated transcription (Latin):
quidem deo inspirante placiu̾t
uobis nris p̃cib aurem indina¬
re. nr̃o consilio studioq pacem
cum ep̃o immo cum deo reforma¬
re: ꝑati sumus huiꝰ rei gr̃a fati¬
gari usc aduos. quocumq uo¬
bis placũit. Sin aut̃: nos ami¬
cum audire. ⁊ dei sacerdoti obe¬
dire necesse est. ad domnũ par

Expanded text:
quidem Deo inspirante placuerit quidem Deo inspirante placuerit vobis nostris precibus aurem inclinare, nostro consilio studioque pacem cum episcopo, imo cum Deo reformare; parati sumus hujus rei gratia fatigari usque ad vos, quocunque vobis placuerit: sin autem, nos amicum audire, et Dei sacerdoti obedire nece
Abbreviated transcription (Latin):
bis audacter quidem s aman¬
ter intimare curauimus. mo¬
nentes ⁊ rogantes ꝑ illam inui¬
cem amicitiam nr̃am ⁊ fr̾nitatẽ
cui uos satis dignant̾ sociastis.
s nũc ip̃am grauit̾ lesistis. qͣti¬
nus a tanto malo citius desista¬
tis. Alioqͥn si nõ m̾emur exau¬
diri. s contempnimur ⁊ uos fr̃s
⁊ amici ur̃i. ⁊ qui cotidie oramus
hoc iam nou̾itis ꝑiutatem nr̃am
in quib ualu̾it nõ posse degẽ
bili uidelicet pr̃i. ⁊ amico nr̃o
ep̃o parisiensi. qui urãm adu̾¬
sus uos humilitatem int̾pel¬
lans. nr̃as prose ad dũm papã
iure fr̾nitatis litt̾as requisiuit.
Uerum nos iustum dũcentes huᷤ
pͥus litt̾is ur̃am excellentiam p̃¬
uenire. p̃sertim quia idem ep̃o ꝑ
manũ omniũ religiosoꝵ se ãd
iusticiam offert. si tñ pͥus quod
quidem eadem ip̃a iusticia uidet᷑
exig̾e. res ei sue iniuste ablate
restituantur. eius interim peti¬
tioni differendo suꝑsedimꝰ. Et si¬

Expanded text:
bis audacter quidem, sed amanbis audacter quidem, sed amanter intimare curavimus: monentes et rogantes per illam invicem amicitiam nostram et fraternitatem, cui vos satis dignanter sociastis, sed nunc ipsam graviter laesistis, quatenus a tanto malo citius desistatis. Alioquin si non meremur exaudiri, sed contemnimur, et nos fratres, et amici vestri, et qui quotidie oramus hoc jam noveritis parvitatem nostram, in quibus valuerit, non posse deesse bili videlicet patri et amico nostro episcopo Parisiensi: qui nostram adversus vos humilitatem interpellans, nostras pro se ad dominum Papam jure fraternitatis litteras requisivit. Verum nos justum ducentes his prius litteris vestram Excellentiam convenire, praesertim quia idem episcopus per manum omnium Religiosorum se ad justitiam offert, si tamen prius quod quidem eadem ipsa justitia videtur exigere res ei suae injuste ablatae restituantur: ejus interim petitioni differendo supersedimus. Et si
Abbreviated transcription (Latin):
francoꝵ ludouico stepha¬
nus ałbas cyft̾cien sis to¬
tusq conuentus abbatum. et
frm cyst̾ciensium salt. sospita¬
tem. ⁊ pacem in xp̃o ih̾u. Rex ce¬
li ⁊ terre regnum uobis in t̾ra
conauit. donaturus ⁊ in celo.
siid quod accepistis. iuste ⁊ sa¬
pient̾ amministrare studueritiᷤ.
Hoc est quod uobis optamus.
⁊ ꝓ uobis oramus. ut ⁊ hic fi¬
deliter. ⁊ illic felicit̾ regnetis.
Ceterum quo nam consilio eis¬
dem nr̃s pro uobis oratõibus
quas si recolitis olim tam humi¬
liter reqͥsistis. modo tñ acrit̾ re¬
pugnatis: Qua enim iam fidu¬
tia manus ꝓ uobis leuare p̃su¬
mimus. ad sponsum eccłie quã
ita ⁊ sine causa ut putamus au¬
su inconsulto contristastis: Gra¬
uem si quidem adu̾sum uos aput
eundem sponsum ⁊ dĩ suũ q̃ri¬
moniam deponit. dum quẽ acce¬
ꝑat defensorem sustinet oppug¬
natorem. Atrenditis iãm cui ex
hoc infensum uos redditis: Non
ad ep̃os dicit. Qui uos sꝑnit u
me sꝑnit. Hec ita uobis ⁊ ꝓ uo¬

Expanded text:
Francorum LUDOVICO, STEPHANUS abbas Cisterciensis, totusque conventus abbatum et fratrum Cisterciensium, salutem, sospitatem, et pacem in Christo Jesu. 1. Rex coeli et terrae regnum vobis in terra donavit, donaturus et in coelo, si id quod accepistis, juste et sapienter administrare studueritis. Hoc est quod vobis optamus, et pro vobis oramus; ut et hic fideliter, et illic feliciter regnetis. Caeterum vos quonam consilio eisdem nostris pro vobis orationibus quas, si recolitis, olim tam humiliter requisistis modo tam acriter repugnatis? Qua enim jam fiducia manus pro vobis levare praesumimus ad Sponsum Ecclesiae, quam ita, et sine causa ut putamus, ausu inconsulto contristatis? Gravem siquidem adversum vos apud eumdem Sponsum et Dominum suum querimoniam deponit, dum quem acceperat defensorem, sustinet oppugnatorem. Attenditis jam cui ex hoc infensum vos redditis? Non ad episcopos dicit: Qui vos spernit, me spernit . 2. Haec ita vobis et pro vo
Abbreviated transcription (Latin):
sedis cancellario. B. de cla¬
reualle. que retro sũt obli¬
uisci. ⁊ ad ea que ante sunt apłm
sequi. Non latet amicos nr̃os qd̃
me familiari affectu diligitis.⁊
cantemͥ felicitatis fructum inui¬
dent. si solus habere uoluero.
Monachi diuoniensos ob antiꝗͣ.
illius eccł̃ie religionem mͥ caris¬
simi sunt. Sentrant si placet
qd̾ nõ sit amor otiosus. siue nr̃
ad uos siue nr̃ãd illos. salua tũ
in om̃ib iusticia. contra quam
nec amicũ quidem respic̾e̾ fas est.

Expanded text:
Sedis cancellario, BERNARDUS de Clara-Valle, quae retro sunt oblivisci, et ad ea quae ante sunt, Apostolum sequi. Non latet amicos nostros quod me familiari affectu diligitis, et tantae mihi felicitatis fructum invident, si solus habere voluero. Monachi Divionenses ob antiquam illius Ecclesiae religionem mihi charissimi sunt. Sentiant, si placet, quod non sit amor otiosus, sive vester ad nos, sive noster ad illos, salva tamen in omnibus justitia, contra quam ne amicum quidem respicere fas est.
Abbreviated transcription (Latin):
uidetur.⁊ sic iam nimis longuã
finiamus epłam uideor nempe
contraria loqui rei quam fatio.
Queri ⁊ enun a me potest si hos
dampno qui albatis sui nõ solũ
los ⁊ recipiam ⁊ retineam. qui
de aliis monasteriis fracto sta¬
bilitatis uoto. ⁊ contempto se¬
nioꝵ imꝑio ad nr̃m ordinem
ueniunt. Ad quod quidem
breius responsio: s ꝑiculosa.
Uereor namq displice̾ quibdã
quod dicturus sum. Ceterum

Expanded text:
videtur, et sic jam nimis longam videtur, et sic jam nimis longam finiamus epistolam. Videor nempe contraria loqui rei quam facio. Quaeri etenim a me potest, si hos damno, qui abbatis sui non solum los et recipiam, et retineam, qui de aliis monateriis, fracto stabilitatis voto, et contempto seniorum imperio, ad nostrum Ordinem veniunt. Ad quod quidem brevis responsio, sed periculosa. Vereor namque displicere quibusdam quod dicturus sum. Caeterum
Abbreviated transcription (Latin):
tem ex ore meo uł condempnã¬
dum uł iustificandum. ⁊ qr
os quod mentit᷑ occidit ani¬
mam.⁊ quod deo ueracit̾ ca
nitur. ꝑdes om̃s qͥ loquuntur
mendatium. ⁊ qr unusqͥsq b
onus suũ portabit. ⁊ unꝰ qͥsq
ꝓ se ratoẽm reddet. Alioquin
qua fronte psallam mentienᷤᷤ
in conspectu dei: ⁊ angłoꝵ illo
de psalmo. reddam tͥ uota mea.
que distinxerũt labia mea: Uide¬
rit deniq ałbas m̃s quid sibi faci¬
endum putet de eo quod ex regła
ad ip̃m spetialit̾ dirigitur. ut pre¬
sentem regłam mom̃ib conser
uet.⁊ item. quod uniu̾salit̾ p̃ci¬
pitur. ⁊ nemo excipitur. ut om̃s
scilicet ꝑ omĩa magistrã seqͣntur
regłam. nec ab ea tem̾e deiuetur:
a quoqͣm. ego sic ip̃m sequi detre¬
ui. semꝑ ⁊ ubiq magistrum. ut
neqͣqͣm a regłe quam teste ip̃o iura¬
ui ⁊ statui custodire deuiem ma¬
gistiꝯ¶ Occurramus breuit̾ q̃stio¬
ni que a latere nobis surg̾e̾ posse

Expanded text:
tem ex ore meo vel condemnantem ex ore meo vel condemnandum , vel justificandum; et quia os quod mentitur, occidit animam ; et quod Deo veraciter canitur, Perdes omnes qui loquuntur mendacium ; et quia unusquisque onus suum portabit , et unusquisque pro se rationem reddet . Alioquin qua fronte psallam mentiens in conspectu Dei et angelorum illud de Psalmo: Reddam tibi vota mea, quae distinxerunt labia mea? Viderit denique abbas meus, quid sibi faciendum putet de eo quod ex Regula ad ipsum specialiter dirigitur, « Ut praesentem regulam in omnibus conservet: » et item, quod universaliter praecipitur, et nemo excipitur, « Ut omnes » scilicet « per omnia magistram sequantur regulam; nec ab ea temere devietur a quoquam . » Ego sic ipsum sequi decrevi semper et ubique magistrum, ut nequaquam a Regulae, quam teste ipso juravi et statui custodire, deviem magisterio. 18. Occurramus breviter quaestioni, quae a latere nobis surgere posse
Abbreviated transcription (Latin):
quidem. stabilis aut̃ nõ fu¬
eris: dum osfendis in uno: ⁊¬
factus es omniũ reus. Si omni¬
um: ⁊ ip̃ius obẽdientie. Uides ita¬
q pondus obedientietue. Quo¬
mddo nempe stabilitas tnsg̾ssio¬
nem sufficit excusare. que nec si¬
bi quidem ualet patrocinari:
Item. Notum est sollempnit̾ ac
regłarit̾ ꝓfit̾i quemq in p̃sentia
albatis. In p̃sentia gͦ tantum ñ
etiam ad nutum ip̃ius fit cuiꝰq
ꝓfessio. Testie ꝓinde adhibetur
albas. nõ dictator ꝓfessionis. ad¬
iutor nõ fraũdator adimpletõis.
um̃dex nõ auctor p̃uaricationis.
Quid gͥ: Ponanii manu alb̾is
quod absq ulla exceptõe corã
deo ⁊ scĩs eius ꝓpͥa manu ⁊ ore fir¬
maui. audiens ex regła. Si qͣn¬
do alit̾ fecero a deo me ẽẽ damp¬
nandum quem urideo: Si alb̾s
m̃s aut etiam angłs de celo cõ¬
traria uisserit. lib̾e recusabo⁊
huiꝰmodi obedientiam. q̃ me
re fatrat nomen dei mei. Scio
enim me uixta scripture u̾ita¬

Expanded text:
quidem, stabilis autem non fuquidem, stabilis autem non fueris; dum offendis in uno, factus es omnium reus: si omnium, et ipsius obedientiae. 17. Vides itaque pondus tuae obedentiae? Quomodo nempe stabilitatis transgressionem sufficit excusare, quae nec sibi quidem valet patrocinari? Idem notum est solemniter ac regulariter profiteri quemque in praesentia abbatis. In praesentia ergo tantum, non etiam ad nutum ipsius fit cujusque professio. Testis proinde adhibetur abbas, non dictator professionis; adjutor, non fraudator adimpletionis; vindex, non auctor praevaricationis. Quid igitur? Ponam in manu abbatis quod absque ulla exceptione coram Deo et sanctis ejus propria manu et ore firmavi, audiens ex Regula , si quando aliter fecero, a Deo me esse damnandum, quem irrideo? Si abbas meus, aut etiam angelus de coelo contraria jusserit, libere recusabo hujusmodi obedientiam, quae me re faciat nomen Dei mei. Scio enim me juxta Scripturae verita
Abbreviated transcription (Latin):
tionem. Q indiu gͦ in eadem qͣ
missus sum pace ⁊ concordia ꝑse¬
uero. qͣm diu in unitate sto. cõ¬
munib pͥuata nõ p̃fero. quietus
⁊ subiectus in quo põitus sum ꝑ¬
maneo. secura dico conscientia:
qudd ꝓmisi firmit̾ teneo. Quo¬
modo enim stabilitatis p̃uaricor
uotum. qui imanimitatis non
rumpo iuncłm. pacis firmam̃tũ
nõ desero. Et si corpus absenta¬
uit obẽdientia. s spm semꝑ ibi¬
dem p̃sentem tenet concors de¬
uotio. ⁊ in nullo dissimilis cõ¬
uersatio. Nua die aut̃ quod qͥ¬
dem d̾s̃ auertat aliis incipiam
uiu̾e legib. aliis morib conuer¬
sari. diu̾sis desenure obseruan¬
tiis. ad inuenire noua. extrane¬
as usurpare consuetudines. tͣns¬
g̾ssor ꝓfessionis: ꝓmissam sta¬
bilitatem iam nõ me ten̾e̾ cõ¬
ꝑañdum: s salua ꝓfessione.
Uerum tu ꝓfessus scd̾m regu¬
lam scĩ bñdicti ubi ꝓmisisti
obedientiam ꝓmisisti ⁊ sta¬
bilitatem. Nd̃ si obẽdieris

Expanded text:
tionem. Quandiu ergo in eadem qua tionem. Quandiu ergo in eadem qua missus sum, pace et concordia persevero, quandiu in unitate sto, communibus privata non praefero, quietus et subditus in quo positus sum permaneo, secura dico conscientia, quod promisi, firmiter teneo. Quomodo enim stabilitatis praevaricor votum, qui unanimitatis non rumpo vinculum, pacis firmamentum non desero? Et si corpus absentavit obedientia, sed spiritum semper ibidem praesentem tenet concors devotio, et in nullo dissimilis conversatio. Qua die autem quod quidem Deus avertat aliis incipiam vivere legibus, aliis moribus conversari, diversis diservire observantiis, adinvenire nova, extraneas usurpare consuetudines: transgressor professionis, promissam stabilitatem jam non me tenere conrandum, sed salva professione. Verum tu professus secundum Regulam sancti Benedicti, ubi promisisti obedientiam, promisisti et stabilitatem. Quod si obedieris
Abbreviated transcription (Latin):
santib obseruanda tradunt᷑. sub¬
iectio abbati. ⁊ stabilitas in leco. Et
ita obseruanda ut nec unũ p̃pedi¬
at alterum. nec alt̾utium sibi p̃¬
iudicent. ut uerbi gr̃a. Sic te sta¬
bilem in loco exhibeas ut albatisu¬
bici nõ contempnas. Sic obedias
subiectus alb̾i ut stabilitatem nõ
amittas. Porro si detestaris in lo¬
co licet ꝑseu̾antem qui alb̃is sub¬
di forte contempnit imꝑiis. aira¬
no si rep̃hendimus obedientiã.
que uobis ur̃m deserendi locum
uł causa extitit uł occasio p̃ser¬
tim cum in ꝓfessione. regłari sic
ꝓmittatur stabilitas. ut de sub¬
iectõe abb̃i exhibenda nulla peni¬
tus mentio fiat: S q̃ris forsi¬
taninqͥens mͥ. Quid gͦ tu de sta¬
bilitate tua facis quam aput
cyst̾tium firmasti. ⁊ nũc alibi
habitas. Ad quod respondeo. Ego
quidem cyff̾ciensis monathus
ibi ꝓfessus ab albate meo ubi nc̃
sine discordia missus uixta cõ¬
suetudinem ⁊ cõmunem institu¬

Expanded text:
rsantibus observanda traduntur; subrsantibus observanda traduntur; subjectio abbati, et stabilitas in loco: et ita observanda, quod neutrum praepediat alterum, nec alterutrum sibi praejudicent. Ut, verbi gratia, sic te stabilem in loco exhibeas, ut abbati subjici non contemnas: sic obedias subjectus abbati, ut stabilitatem non amittas. Porro, si detestaris in loco licet perseverantem, qui abbati forte subdi contemnit imperiis; miraris si reprehendimus obedientiam, quae vobis vestrum deserendi locum vel causa exstitit, vel occasio? praesertim cum in professione regulari sic promittatur stabilitas, ut de subjectione abbati exhibenda nulla penitus mentio fiat. 16. Sed quaeris forsitan, inquiens mihi: Quid ergo 24 tu de stabilitate tua facis, quam apud Cistercium firmasti; et nunc alibi habitas? Ad quod respondeo: Ego quidem Cisterciensis monachus ibidem professus, ab abbate meo ubi nunc sine discordia, missus juxta consuetudinem et communem institu
Abbreviated transcription (Latin):
centi ab errore ⁊ reu̾tenti ab itin̾e̾
talem contigit nõ exꝑiri obedien¬
tiam. Quam potiorem nũc ⁊ dulci¬
orem sue huiꝰ modi inobẽdientie car¬
pit iam iamq degustat fiuctum.
bonam habens conscientiã qd ce¬
teris collegis suis frat̾na corda gra¬
ui se scandalo concutientib ip̃e in¬
ter frẽs in ꝓpõito. ⁊ ordine suo sine
querela conuset̾. suius ego si op¬
tio decur pigram potius elegetim
inobedientiam cum ip̃ius constientia
qͣm hoꝵ studiosam obedientiam
cum scandalo. Estimo enim quia
mełius agit iste sic inobediens ab¬
bati. s nõ caritati. seruando unita¬
tem in uincło ꝑacis. qͣm illi qͥ ita
obtemꝑant homini umi. ut unũ
p̃ferant imitati. Fident̾ ⁊ hec ad¬
diderim expedire magis cuilibet
sola uniꝰ honimis ꝑiclitari obedi¬
entia. qͣm reliquis om̃ib pieta¬
tis bonio. ⁊ uotis ꝓpͥe ꝓfessionis.
Si quidem ut cetera taceam duo
p̃cipua nobis in monastĩo conu̾¬

Expanded text:
centi ab errore, et revertenti ex itinere, centi ab errore, et revertenti ex itinere, talem contigit non experiri obedientiam. Quam potiorem nunc et dulciorem suae hujusmodi inobedientiae carpit, jamjamque degustat fructum, bonam habens conscientiam, quod caeteris collegis suis fraterna corda gravi scandalo concutientibus, ipse inter fratres in proposito et Ordine suo sine querela conversetur? Cujus ego, si optio detur, pigram potius elegerim inobedientiam eum ipsius conscientia, quam horum studiosam obedientiam cum scandalo. Aestimo enim, quia melius agit iste sic inobediens abbati, sed non charitati, servando unitatem in vinculo pacis; quam illi qui ita obtemperant homini uni, ut unum praeferant unitati. Fidenter et haec addiderim, expedire magis cuilibet sola unius hominis periclitari obedientia, quam reliquis omnibus pietatis bonis, et votis propriae professionis. 15. Siquidem, ut caetera taceam, duo praecipua nobis in monasterio conve
Abbreviated transcription (Latin):
habito. Rẽdarguit aut̃ d se dix̾mi:
nõ qr cum malis habitaret: s qr
mala nõ redarguerit. Sic namq
ait. Ueb m q tacui. Qndo u̾o ip̃e
malum fac̾e acquiesde̾t. qd̾ se maliis
nõ redarguisse redarguit: Quid
enim deiuid etiam nõne alieni con¬
tagione ꝑtt̃i se senserat inqͥnan pos¬
se cum dice̾t. Cum homiib oꝑan¬
tib iniqͥtatem.⁊ nõ cõmunicabo o¬
cum electis eoꝵ: Deniq ⁊ orat dicẽs.
Ab occultis meis munda me dñe:
⁊ ab alienis parce seruo tuo. Unde e
etiam maloꝵ quoꝵ noluit ꝑticipare
malum: studuit declinare consortiũ.
Ait ⁊ enim. Non sedi cum concilio
uanitatis.⁊ cum iniqua g̾entib ñ
introibo. Huic uersicło concinit
tis testimonia putasti cuippiam
obediendum: O odiosa ꝑuersitas.
Obedientie uirtus: que semꝑ mili¬
tat u̾tati. adu̾sus u̾itatem accin¬
gitur. Felicem ego dix̾im fñs hen¬
rici mobedientiam. cui cito resipis¬

Expanded text:
habito. Redarguit autem se dixerim, habito. Redarguit autem se dixerim, non quia cum malis habitaret, sed quia mala non redarguerit. Sic namque ait: Vae mihi quia tacui! Quando vero ipse malum facere acquiesceret, quod se in aliis non redarguisse redarguit? Quid enim etiam David? nonne alieni contagione peccati se senserat inquinari posse, cum diceret, Cum hominibus operantibus iniquitatem, et non communicabo cum electis eorum? denique et orat dicens, Ab occultis meis munda me, Domine, et ab alienis parce servo tuo . Unde etiam malorum, quorum noluit participare malum, studuit declinare consortium. Ait etenim: Non sedi cum concilio vanitatis, et cum iniqua gerentibus non introibo. Huic versiculo concinit tis testimonia, putasti cuipiam obediendum? O odiosa perversitas! Obedientiae virtus quae semper militat veritati, adversus veritatem accingitur. Felicem ego dixerim fratris Henrici inobedientiam, cui cito resipis
Abbreviated transcription (Latin):
nidiget. ubi u̾itas discutit inten¬
tões. ubi inquisitor culparũ ꝑtin¬
git ad abdita cordis. ubi deniꝙ se¬
eretissimos recessus mentiũ diuinꝰ
ille muestigat intuitus. ⁊ ad su¬
bitum illum solis iustitie fulgo¬
rem animarum expansisimis ⁊
cuncta siue bona siue mala euomũt
que celabant: Ibi fr̃ adam fatien¬
tes ⁊ consentientes pari pena pu¬
nient᷑. Ibi fures ⁊ sotii furum: si¬
milem sunt excepturi sententiã.
Ibi par subibunt iuditiũ. ⁊ qui
lactant ⁊ qui lactantur pec̃ores.:
Perge gͥ iam dic̾e quid ad me ille
uiderit. Tange picem ⁊ dic: non
sum inqͥnatus ab ea. Absconde
ignem in sinu tuo. ⁊ te ractato ñ
adun. Pone deniꝙ porfõnem tu¬
am cum adulteris. nibilq tua ⁊¬
int̾ẽẽ putato.Non ita ỹsaras.Ne¬
darguit enim se ip̃m nõ solum
qr ip̃e inmuñdus. s ⁊ qd̾ sotius
sit immundoꝵ. qr inquiens. uir
pollutus labiis ego sum.⁊ in me¬
dio ppłi polluta labra habentis ego

Expanded text:
indiget, ubi veritas discutit intenindiget, ubi veritas discutit intentiones, ubi inquisitio culparum pertingit ad abdita cordis, ubi denique secretissimos recessus mentium divinus ille investigat intuitus, et ad subitum illum Solis justitiae fulgorem, animarum expansi sinus, cuncta sive bona, sive mala evomunt quae celabant? Ibi, frater Adam, facientes et consentientes pari poena punientur. Ibi fures et socii furum similem sunt excepturi sententiam. Ibi par subibunt judicium et qui lactant, et qui lactantur peccatores. Perge igitur jam dicere, Quid ad me? ille viderit. Tange picem, et dic: Non sum inquinatus ab ea. Absconde ignem in sinu tuo, et te jactato non aduri. Pone denique portionem tuam cum adulteris, nihilque tua interesse putato. Non ita Isaias: redarguit enim se ipsum, non solum quia ipse immundus, sed et quod socius sit immundorum: Quia, inquiens, vir pollutus labiis ego sum, et in medio populi immunda labia habentis ego
Abbreviated transcription (Latin):
illum. obseq̃ndo illi. nõne utilius
iuxͣ p̃missam u̾itatis sententiam.
molam asmariam collo eiꝰ suspen¬
deres ⁊ sic eum demerg̾es in ꝓfun¬
dum maris: Nuid gͦ: Tu ille obe¬
dientissimus discipłs illum prẽm
⁊ p̃ceptorem tuũ. quẽ nec puncto
quidem temꝑis uł transuerso ut
dicitur pedis a te. qͣm diu uixit
passus es elongari. ita ut in foue¬
am qͦ post eum nõ quidem cecis s
apertis more balaan oculis cadere
nõ cunctatus sis. tu ne imqͣm illũ
tuo ita beandum obsequio. ut mor¬
te illi grauiorem exhibueris obe¬
dientiam. Re uera nũc exꝑior
qͣm uera sit illa sententia. Inimi
ne si sapis gemis.⁊ si desipis tre¬
mis. cuius qͥppe obedientia nõ
meo s u̾itatio iuiditõ peior inuẽ¬
ta esb homicidio: Si hec nõ igno¬
ras quomodo non trepidas: Quod
si trepĩdas. quomodo nõ emenda¬
re festinas: Alioqͥn qualem hinc
ad illud tribunal terrificum consci¬
entiam portas. ubi iudex teste nõ

Expanded text:
illum, obsequendo illi. Nonne utilius, illum, obsequendo illi. Nonne utilius, juxta praemissam Veritatis sententiam, molam asinariam colle ejus suspenderes, et sic eum demergeres in profundum maris? Quid ergo? Tu ille obedientissimus discipulus, illum patrem et praeceptorem tuum, quem ne puncto quidem temporis, vel transverso, ut dicitur, pedis, a te, quandiu vixit, passus es elongari, ita ut in foveam quoque post eum, non quidem caecis, sed apertis more Balaam, oculis cadere non cunctatus sis: tune, inquam, illum tuo ita beandum putasti obsequio, ut morte illi graviorem exhibueris obedientiam? Revera nunc experior, quam vera sit illa sententia: Inimicne, si sapis, gemis; et si non desipis, tremis? Quippe cujus obedientia non 23 meo, sed Veritatis judicio, pejor inventa est homicidio. 13. Si haec non ignoras, quomodo non trepidas? quod si trepidas, quomodo non emendare festinas? Alioquin qualem hinc ad illud tribunal terrificum conscientiam portas, ubi judex teste non
Abbreviated transcription (Latin):
institictis. s necessarram assero
⁊ prudentiam qua adu̾tatur si qͥd
adu̾satur.⁊ libertatem qua inge¬
nue contempnat᷑. Cet̾m iste.ni¬
chil inquit habeo int̾rogare. ui¬
derit ille quid uisserit. Dic q̃so
si dato in manus gladio suũ te
armari iussisseo in iugulum acqͥ¬
euisses. aut si se tuo uoluisset im¬
pulsu in ignem uł aqͣm p̃cipttẽ
demi obtempasses: Nonne etiam
ab hiis nõ ꝓhibere cum possis in
crimen tibi reputat᷑ homicidii. &¬
Aigegͦ. iude ne forte sub p̃textu obe¬
dientie. in qͥppiam ei grauius in¬
seruieris.Non ignoras certe qui
dix̾iti Nam mͥ hinc fortasse ñ cre¬
deres: expedire scandala fatientib
demergi potius in ꝓfundũ maris.
ssur hoc dixit. nisi qr significare uo¬
luit tam grauia in posterũ illos¬
manere torm̃ta. ut eis comꝑata
mors temꝑalis ne pena s eẽ uidea¬
tur. s cõmoda: Qi gͦ eum scanda¬
la face̾ iuuisti. iuiusti enĩ seq̃ndo

Expanded text:
institutis: sed necessariam assero institutis: sed necessariam assero et prudentiam, qua advertatur si quid adversatur; et libertatem, qua et ingenue contemnatur. Caeterum iste, Nihil, inquit, habeo interrogare: viderit ille quid jusserit. Dic, quaeso, si dato in manus gladio, suum te armari jussisset in jugulum, acquievisses? aut si se tuo voluisset impulsu in ignem vel in aquam praecipitem dari, obtemperasses? Nonne etiam ab his non prohibere cum possis, in crimen tibi reputatur homicidii? Age ergo, vide ne forte sub praetextu obedientiae in quidpiam ei gravius inservieris. Non ignoras certe quis dixerit nam mihi hinc fortasse non crederes expedire scandala facientibus demergi potius in profundum maris . Cur hoc dixit, nisi quia significare voluit tam gravia illos in posterum manere tormenta, ut eis comparata mors temporalis, nec poenalis esse videatur, sed commoda? Quid ergo eum scandala facere juvisti? juvisti enim sequendo
Abbreviated transcription (Latin):
uocem tu nõ aũdis: audit eam de
cuiꝰ latere manauit. Qͦ modo
namꝙ ꝓpͥum nõ aũdit qui abel
sanguinẽ audiebat: S quid ad
Sequi debui nõ preire. p̃ceptorei
auertor. Oistoꝵ temꝑn ꝑaule siin¬
plex si tñ ⁊ ille alterũ tibi se exibu¬
isset antonium. ut qͥquid uł le¬
uiter de labiis eius ꝓcederet neces¬
se nõ haberes discut̾e: s sine cunc¬
tatõe ad om̃ia nichil hesitans obe¬
dires. Omonachuni obedientissimũ.
qui ex quib libet senioꝵ uerbuliᷤ.
ne unum quidem iotha p̃teruo¬
let. Non attendit quale sit qd
ne mora. Si ita oportet sine causa
legitur in eccłia. Om̃ia ꝓbate.ꝯ
quod bonum est tenete. Si ira
oportet deleamus iam de libros:
euͣngłii: estote prudentes sicut ser¬
pentes. sufficiente qͥppe quod seqͥ¬
tur. ⁊ simplices sicut columbe.
Nec dico a subditis mandata p̃po¬
sitoꝵ ẽẽ diiudicanda ubinil iu¬
beri dep̃henditur diuinis cõtrariũ

Expanded text:
vocem tu non audis, audit eam de vocem tu non audis, audit eam de cujus latere manavit. Quomodo namque proprium non audit, qui Abel sanguinem audiebat? . 12. Sed quid ad Sequi debui, non praeire praeceptorem auditor. O istorum temporum Paule simplex, si tamen et ille alterum se tibi exhibuisset Antonium, ut quidquid vel leviter de labiis ejus procederet, necesse non haberes discutere, sed sine cunctatione ad omnia nihil haesitans obedires? O monachum obedientissimum, cui ex quibuslibet seniorum verbulis ne unum quidem iota praetervolet! Non attendit quale sit quone mora. Si ita oportet, sine causa legitur in Ecclesia: Omnia probate, quod bonum est tenete . Si ita oportet, deleamus jam de libro Evangelii, Estote prudentes sicut serpentes, sufficiente quippe quod sequitur, et simplices sicut columbae . Nec dico a subditis mandata praepositorum esse dijudicanda, ubi nil juberi deprehenditur divinis contrarium
Abbreviated transcription (Latin):
qͣi celitus emisso tonitruo. Ueh illi
ꝑ quẽ scandalum uenit. Non tan ai
aut̃
tum dñs. s ⁊ sanguis ip̃ius cla¬
more nichilominus uehem̃ti sur¬
dis licet terribilit̾ irrugiebat.
Clamor eius: eiꝰ effusio. Effusus
qͥppe ꝓ disꝑsis filiis dei. ut eos cõ¬
gregaret in unum: iuste freme¬
bat in disꝑsores. Odit nimirum
bisꝑsores: qui nõ nouit nisi coilige̾.
Magnus eius clamqr ⁊ uehemẽs:
qͥui corporã de sepulcris: animas ab
inferis suͤscitauit. Tẽrram celosq
tuba illa cõuocauit inunũ qͥppe
que in terra ⁊ que m̃ celis sunt pa¬
cificans. In omnẽ terram exiuit
sonus ille. ⁊ ur̃am nõ ualuit rũ¬
pere surditatem. Ux nempe illa
mn iurtute: uox illa in magnificẽ¬
tia. Et quid damat: Exurgat
deus ⁊ dissipentur inimici eiꝰ. Et
iterum. Disꝑge illos in uirtute.
u altat uocem suam. Minat᷑ aut̃
se disꝑsores disꝑg̾e: qui ꝓ disꝑsis
colligeñdis effusus est. Et si eiꝰ

Expanded text:
quasi coelitus emisso tonitru: Vae illi quasi coelitus emisso tonitru: Vae illi per quem scandalum venit! Non tantum autem Dominus, sed et sanguis ipsius clamore nihilominus, vehementi, surdis licet, terribiliter irrugiebat. Clamor ejus, ejus effusio. Effusus quippe pro dispersis filiis Dei ut eos congregaret in unum, juste fremebat in dispersores. Odit nimirum dispersores, qui non novit nisi colligere. Magnus ejus clamor, et vehemens, qui corpora de sepulcris, animas ab inferis excitavit. Terram coelosque tuba illa convocavit in unum, quippe quae in terra et quae in coelis sunt, pacificans. In omnem terram exivit sonus ille, et vestram non valuit rumpere surditatem? Vox nempe illa in virtute; vox illa in magnificentia. Et quid clamat? Exsurgat Deus, et dissipentur inimici ejus : et iterum: Disperge illos in virtutealtat vocem suam. Minatur autem se dispersores dispergere, qui pro dispersis colligendis effusus est. Et si ejus
Abbreviated transcription (Latin):
liceat ⁊ me obsecro paulo nunt
confidentius agere cecũ. Alio¬
qͥn male multum merui de te.
si quod nemini soles. mͥ soliin¬
dignandum putau̾s. Igit᷑ tuã
cõuenio cõscientiam. Polens an in¬
uitus ꝓfectꝰ es: q si ex uoluntate
iam nõ ex obedientia. Si aut̃ inui¬
tus: suspectum uideris hab̾e im¬
ꝑium. cui obsequi grauabaris.
Ubi u̾o suspitio: ibi discussio necessa¬
riã Uerum tu ut tue patientie ex¬
emplum dares. uł caperes exꝑim̃¬
tum. nicħ discutiens trahi te pas¬
sus es nõ solum p̃t̾ uoluntatem
tuam. s ⁊ contͣ conscientiã. O
patientia om̃i digna impatien¬
tia. Non possum fateor nõ irasci
huic cõtentiosissime patientie
Uidebas disꝑgentem ⁊ sequeba¬
ris: Scandala dictantemaudie¬
bas. ⁊ obsequebaris: Uera patien¬
tia est pati uł agere contra quod
libeat. s nõ p̃ter quod liceat.
Mirum u̾o qd hominẽ audie¬
bas fuitiue usur pantẽ deum ñ
audiebas aperte ieclamantẽ.tali

Expanded text:
liceat et me, obsecro, paulo nunc liceat et me, obsecro, paulo nunc confidentius agere tecum. Alioquin male multum merui de te, si quod nemini soles soli mihi indignandum putaveris. 11. Igitur tuam convenio conscientiam. Volens, an invitus profectus es? Sed si ex voluntate, jam non ex obedientia. Si autem invitus, suspectum videris habuisse imperium, cui obsequi gravabaris. Ubi vero suspicio, ibi discussio necessaria. Verum tu ut tuae patientiae dares vel caperes experimentum; nihil discutiens, trahi te passus es, non solum praeter voluntatem tuam, sed et contra conscientiam. O patientia omni digna impatientia! Non possum, fateor, non irasci huic contentiosissimae patientiae. Videbas dispergentem, et sequebaris: scandala dictantem audiebas, et obsequebaris. Vera patientia est, pati vel agere contra quod libeat: sed non praeter quod liceat. 22 Mirum vero quod hominem audiebas furtive susurrantem, Deum non audiebas aperte reclamantem, tali
Abbreviated transcription (Latin):
mansuetũdinem: Tu inqͣm cona¬
ris pessimauitia uircutum palli¬
are nominib: An te putas̃ hoc si¬
ne in iuria fac̾e dñi uirtutũ. qd̾i
iuitutib facis iniuriam: Uanis¬
simam p̃sumptõem. turpissimã
leuitatem. crũdelissimam dissen.¬
sionem obedientie. modestie mã¬
suetudinis nominib uelas. et
uelatis sordib sacra illa uocabu¬
la maculas: Hanc ego nũqͣm
emuler obedientiam. Talem mͥ
nũqͣm liceat modestiam. uł potiꝰ
molestiam imitari. Huiꝰcemodi
mansuetudo: semꝑ longe fiat
ame. Talis siquidem obedientia
om̃i est contemptu deterior. Tãlis
quoq modestia ultra omnem mo¬
dum extenditur. Ultra dicam an
citra: S uerius forsitan. ⁊ utrocꝑ
competentius dixerim extra. Qͭ¬
lis deniq illa est mansuetudo q̃
ip̃o etiam aũditu omniũ aures
exasperat: Uolo tñ eam ipãm ut
⁊ mͥ modo exhibeas. Cumtam pa¬
tiens sis. ut a quolibet etiam qͦ
nõ licet ꝑtrahi nõ conteñdas.

Expanded text:
mansuetudinem? Tu, inquam, conamansuetudinem? Tu, inquam, conaris pessima vitia virtutum palliare nominibus? An te putas hoc sine injuria facere Domini virtutum, quod virtutibus facis injuriam? Vanissimam praesumptionem, turpissimam levitatem, crudelissimam dissensionem, obedientiae, modestiae, mansuetudinis nominibus velas, et velatis sordibus sacra illa vocabula maculas. Hanc ego nunquam aemuler obedientiam: talem mihi nunquam libeat modestiam, vel potius molestiam, imitari: hujuscemodi mansuetudo semper longe fiat a me. Talis siquidem obedientia omni est contemptu deterior: talis quoque modestia ultra omnem modum extenditur. Ultra dicam, an citra? Sed verius forsitan et utroque competentius dixerim, extra. Qualis denique illa est mansuetudo, quae ipso etiam auditu omnium aures exasperat? Volo tamen eam ipsam ut et mihi modo exhibeas. Cum tam patiens sis, ut a quolibet etiam quo non licet, pertrahi non contendas;
Abbreviated transcription (Latin):
conceꝑant. opere tñ cauti fu̾nt.
nõ implere nisi cum licentia. Cõ¬
ceperunt dolorem ⁊ nõ pepererũt
miqͥtatem. donec iniquo papa
conceptui p̃buisset assensum.
Quo lucro: Quo ue saltem com¬
pendio mali: Nunqͥd id̾o aut ma¬
lum ẽẽ desiit. aut uel minoratũ
est qr papa concessit: Quis uo̾ i
malum ẽẽ neget assensum p̃b̃ẽ
tificem neqͣqͣm crẽdiderim: nisi aut
cirtũuentum mendatio aut im¬
portunitate uictum. Quiando ⁊¬
enim aliter huiuscemodi uobis
licentiam indulgeret. semmnandi
uidelicet scandali. scismata susci¬
tandi. amicos contristandi. frm
conturbañdi pacem. ⁊ confunden¬
contempnendiep̃m: Et hec qua
necessitate necesse nõ habeo dice̾.
cum rei exit̾us satis indicet. Pro¬
fectos nempe plangimus. ꝓfectum
nõ cernimus. Hiis gͥ talib ⁊ tã
grauib dare malis assensum. ex¬
hibere obsequiũ. impend̾e adiuto¬
rium. tu mͥ obedientiã nominaᷤᷤ.
modestiam nuncupas. appellas n¬

Expanded text:
conceperant, opere tamen cauti fuerunt conceperant, opere tamen cauti fuerunt non implere nisi cum licentia. Conceperunt dolorem, sed non pepererunt iniquitatem, donec iniquo Papa conceptui praebuisset assensum. Quo lucro? quove saltem compendio mali? Nunquid ideo aut malum esse desiit, aut vel minoratum est, quia Papa concessit? Quis vero malum esse neget, assensum praebere Pontificem nequaquam crediderim, nisi aut circumventum mendacio, aut importunitate victum. Quando etenim aliter hujuscemodi vobis licentiam indulgeret, seminandi videlicet scandala, schismata suscitandi, amicos contristandi, fratrum conturbandi pacem, et confundencontemnendi episcopum? Et haec qua necessitate, necesse non habeo dicere, cum rei exitus satis indicet. Profectos nempe plangimus, profectum non cernimus. 10. His ergo talibus et tam gravibus malis dare assensum, exhibere obsequium, impendere adjutorium, tu mihi obedientiam nominas, modestiam nuncupas, appellas