comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uolentia. bonaq tẽporalia distri¬
buit exsinceritate menis ut neq
laudem humanã ex inde requirat
neq illum cui aliquid tribuit
debene dictionibus & metet.
hoc ẽ debona uoluntate medis
accipi & mercedem & ne beatitu¬
dinis: ille in benedictione
seminat: quibona uoluntate subspe
&erne remunerationis hocagit :
Unus quisq ꝓut destinauit cͥor de
suo: non extristicia aut ex necessita¬
te: Id. quantum disposuit in ani¬
mosuo daredeo & pauperibus.
tantum tribuat: quia melius. est
non ꝓmittere corde aut uerbo:
quam ꝓmissumnonad implere:
Docet autem apłs l&o animo
eandem elemosinam uel uotum
ꝑficere : quia ex omnibus hisqui
infer̃aliquid hunc eligit deus cui
tribuatur: quide uoto corde hoc oꝑ¬
atur:. Unde p̃cipit: Non extristi¬
cia inquiens animi hoc faciat
aliquis ur̃m: Aut ex neces siticte :
iđd  cohactus atq inuitus. & non
spontaneo desiderio: Extrifticia
hoc ad implex & exnecessitate

Expanded text:
volentia, bonaque temporalia distrivolentia, bonaque temporalia distribuit ex sinceritate mentis, ut neque laudem humanam exinde requirat, neque illum cui aliquid tribuit, de benedictionibus et metet, hoc est, de bona voluntate mentis accipiet mercedem aeternae beatitudinis. Ille in benedictione seminat, qui bona voluntate sub spe aeternae remunerationis hoc agit. Unusquisque prout destinavit in corde suo, non ex tristitia aut ex necessitate, id est quantum disposuit in animo suo dare Deo, et pauperibus, tantum tribuat, quia melius est non promittere corde aut verbo quam promissum non adimplere. Docet autem Apostolus laeto animo eamdem eleemosynam vel votum perficere quia ex omnibus his qui inferunt aliquid, hunc elegit Deus cui retribuatur qui devoto corde hoc operatur. Unde praecipit non ex tristitia, inquiens, animi hoc faciat aliquis vestrum, aut ex necessitate, id est coactus aut invitus, et non spontaneo desiderio. Ex tristitia hoc adimplet et ex necessitate,
Abbreviated transcription (Latin):
musuos in hac substantia sub car̃na¬
li & tem poraliminus fecisse: qui
in omnibus ꝑfecti estis. bona
uoluntate florenes: Necessariũ¬
ergo existimaui rogare fr̃stitum
udelicet & si leam & apollo: utp̃¬
ueniant sub nos aduos Sic sub¬
date illam donationem
qͣsi benedictionem: id est
beni uolentiam . & excaritate:
non quasi a uariciam id ẽ non aua¬
re sed sponte date :
metum.: Aliquando ꝓseruare.
ut ibi: Hinc canere inciam: quan¬
ta experientia sit parcis apibus.
Parce enim dñr apes quasi serua¬
trices: eo quod seruant suamella
In hoc autem locoꝑhoc quod dixit
aduerbi aliter parce  uoluit
significare auarum hominem.
cui extor quetur cũ iolentia
utaliquidlargiatur: Ergo qui par¬
ce seminat parce & metto: id est
qui parum tribuit pauperiparũ
accipi& mercedis:. Sicut & adlit¬
teram illequi parum seminat.
parum colligit : Et qui seminat
in benedictionibus. id quilargt᷑
elemo sina pauperi cum beni¬

Expanded text:
mus vos in hac substantia, subaudis carnamus vos in hac substantia, subaudis carnali et temporali, minus fecisse, qui in omnibus perfecti estis, bona voluntate florentes. Necessarium existimavi rogare fratres, Titum videlicet et Silam, et Apollo, ut praeveniant, subDate illam donationem, quasi benedictionem, id est benevolentiam ex charitate, non quasi avaritiam, id est non avare, sed sponte date. Qmetum: aliquando pro servare, ut ibi: Hic canere incipiam quanta experientia sit parcis apibus. Parcae enim dicuntur apes, quasi servatrices, eo quod servant sua mella. In hoc autem loco per hoc quod dixit adverbialiter parce, voluit significare avarum hominem, cui extorquetur cum violentia ut aliquid largiatur. Ergo qui parce seminat, parce et metet, id est qui parum tribuit pauperi, parum accipiet mercedis, sicut ad litteram ille qui parum seminat, parum colligit. Et qui seminat in benedictionibus, id est qui largitur eleemosynam pauperi cum bene
Abbreviated transcription (Latin):
terrenarum rerum. neforte occa¬
sionem inuenirent corinthii
dicendĩnosmulta misiinus sed illi
quos ad nos direx̃ furati sunt ea
cundebuis et illa augere: a liłeR:
quideo placere desiderat: & corã
hor̾mbus quisine quȩr elaincedit
a uobis recessit ꝓpter quorundã
malam conuersationg̃e & duriciã
morum: Hunc autẽ multo
solliciorem sub ꝓbauimus illum. eẽ
correctos & emendatos:.
Isto in loco ẽ distin guendum:
Et postea ad alia transcundum
Confidencia sub̵ mihi ẽ multa inuos.
siueptito qui ẽ socius meus inp̃dica¬
tione. & inuos ad iutor docen do
correctionem uram & conuersationẽ
scam: In illos. id. intitũ. lucham
& apollo osten dite caritatem
danti id est exsuꝑ fluo : mihi est
scribere uobis: Qm̃ achaia id.
extra corinthu metro polim ciuitatẽ¬
habitant: Ut non dicamus uos in hac
substantia De fectus dictionis
uel sententiae in hoc loco .ẽ non mo¬
dicus: & buius modi: Ut non dica¬

Expanded text:
terrenarum rerum, ne forte occaterrenarum rerum, ne forte occasionem invenirent Corinthii dicendi: Nos multa misimus, sed illi quos ad nos dixerit, furati sunt ea, cum debuissent illa augere. Aliter. qui Deo placere desiderat: et coram hominibus, qui sine querela incidit a vobis recessit propter quorumdam malam conversationem et duritiam morum: nunc autem multo solliccorrectos et emendatos. Isto in loco est distinguendum et postea ad alia transeundum. Confidentia, subaudis mihi est, multa in vos. Sive pro Tito, qui est socius meus in praedicatione, et in vos adjutor docendo scorrectionem vestram et conversationem sanctam. In illos, id est in Titum, Lucam et Apollo, ostendite charitatem danti, id est ex superfluo, mihi est scribere vobis. Quoniam Achaia, id est extra Corinthum metropolim civitatehabitant. Ut non dicamus vos in hac substantia. Defectus dictionis et sententiae in hoc loco est non modicus et hujusmodi: Ut non dica
Abbreviated transcription (Latin):
ordinatus . ẽ. comes ac socius
nr̃e peregrinationis: Deuitan¬
tes & cauentes hocnequis nos
uituper& rep̃hendat in hac
plenitudine. sub̵ doc trinę
& mira culorum quȩ ministrat᷑
anob: uidelic& nequis possit
dicere. bene quidem. predicat
paulus barnabas. timotheus.
sicutalii apł̃i habentꝰ & sicuti illi
p̃ceptum ẽ & barnabe ab apłis
quando ad gentes missi sunt:
Unde idẽ apłs alias dicit: Constitue¬
runt inquiens apłi utnos ego & bar¬
nabas ingentes operam daremus
predicandi: tantum ut pauperum
memores essemus: Puidemus bona:
nen sõlum coram deo. sed &iam cora
hominibus: Apłs paulus aliiq bona
coram deo ꝓuidebant : quia in om¬
nibus quȩ a gebant deo placere
quȩ rebant: Puidebant & coram
corinthiis: quia tales fr̃s ad eos
dirigebant ad recipiendas
donationes quȩ mittende erant
eis hierosolimam: qui su ꝗ ꝓxp̃o
similiter reli que rant nec erant
cupidi diuiciarum aut amatores

Expanded text:
ordinatus est comes ac socius ordinatus est comes ac socius nostrae peregrinationis. Devitantes et caventes hoc ne quis vos vituperet et reprehendat in hac plenitudine, subaudis doctrinae et miraculorum, quae ministratur a nobis, videlicet ne quis posset dicere: Bene quidem praedicat Paulus, Barnabas, Timotheus, sicut alii apostoli habent, et sicut Paulo praeceptum est et Barnabae ab apostolis, quando ad gentes missi sunt. Unde idem apostolus alias dicit: Constituerunt, inquiens, apostoli, ut nos, ego et Barnabas in gentes operam daremus praedicandi tantum ut pauperum memores essemus. Providentes bona non solum coram Deo, sed etiam coram hominibus. Apostolus Paulus aliique bona eorum coram Deo providebant, quia in omnibus quae agebant, Deo placere quaerebant. Providebant et coram Corinthiis, quia tales fratres ad eos dirigebant ad recipiendas donationes, quae mittendae erant sanctis Hierosolymam qui sua pro Christo similiter reliquerant, nec erant cupidi divitiarum, aut amatores
Abbreviated transcription (Latin):
largitatem sed plerum quet
donum paruũ pauperis magis. ẽ
accoptum deo quãdiuitis
magnum:. Quia pauꝑ ex uic¬
tu suo tribuit. Diues exis quib
suꝑ habundat: Quod cõ pro¬
bauit dñs in eugłio: quando
uidens multa mitti inqazo¬
philctium adiuitib & duo
auidua nminuta quod. est
qua drans idiẽ quarta parsi.
denamedixit: Uidua haec
plus omnibus illis misit: Quia
illi multa sibi retiriuerunt :
illa uerd totum uictum suum
nihilra&einens: Cornamq
& non sustanciam : pensat ds̃:
Nec ꝑpendit quantum in enis
munere : sed exquanto amore
pferatur: Qm̃ exor tationẽ
quidem suscepit. sub ame:
quam uobis miniferauit:
Misimuscum illo id .ẽ. cũtito
ꝑ om̃s eccłas: Tuchas qui & lu¬
cius tacito nomine hic intelli¬
gitur : quiiam ei głm conscrip¬
tum habebat mirifice qđ lege¬
batur ꝑ om̃s aecclas & in super
hactus apłoꝵ ꝓ quo labore
ab omnibus fidelibus laudem
habebat: Non solum autem
laudatur ꝑ om̃s aeccłas: sed &

Expanded text:
largitatem, sed plerumque largitatem, sed plerumque donum parvum pauperis magis est acceptum Deo, quam divitis magnum, quia pauper de victu suo tribuit, dives ex his quibus superabundat. Quod comprobavit Dominus in Evangelio quando videns multa in gazophylacium a divitibus, et vidua Deo diminuta, quod est quadrans, id est quarta pars denarii, dixit : Vidua haec plus quam omnes misit, quia illi multa sibi retinuerunt, illa vero totum suum sibi retinens: Cor namque, et non substantiam pensat Deus, nec perpendit quantum in ejus munere, sed ex quanto amore proferatur. Quoniam exhortationem quidem suscepit, a me quam vobis ministravit. Misimus cum illo, id est cum Tito, omnes ecclesias. Lucas qui et Lucius tacito hic nomine intelligitur, qui jam Evangelium conscriptum habebat mirifice, quod legebatur per omnes ecclesias, et insuper Actus apostolorum, quo labore ab omnibus fidelibus laudem habebat. Non solum autem laudabatur per omnes ecclesias, sed et
Abbreviated transcription (Latin):
litate: In presenti tẽp̃r. id. in hac
uita: ur̃a habundantia illorum
inopiam suppleceat : ut & illoꝵ
habundantia que spãlis in ie iunus
& orationibus ur̃a in opuesit
supplem̃tum : Id ẽ ut quodminꝰ
sis habeatis & quod illi non habed
intẽporalibus. uoseis minis tr&is:
Ut fiat ae qualitas interuos & illos
dantes uos illis qđ non habent.
& ipsiuobis qđ non hab& is:
Uos illis tẽ poralia: & ipsi uobis &̃na:
Quimultum sũb collegit non ha¬
bundauit: Etquimodicum
collegit n on minorauit: : Hoc scđm
litterã dictum ẽ demanna:
Nam cum p̃cepissec dñs ꝑsingula cipita.
plenum gomor colligiquȩ est
mensura .iii. sestarios coninens
quidam collegerunt plus. quidã
minus Sed cũ preparassent
sibi cybos inmortario cũ pistillo.
& ille qui plus collegerat & qui
minus. unam men suram postmo¬
dum repererunt: plenum scili¬
c& gomor: Sp̃alites autem
hoc uult ostender&. quia si sunt
illius elemosina pauperis

Expanded text:
litate: In praesenti tempore, id est in hac litate: In praesenti tempore, id est in hac vita, vestra abundantia illorum inopiam supin jejuniis et orationibus, vestrae inopiae sit supplementum, id est, ut quod minus sis habeatis et quod illi non habent in temporalibus, vos eis ministretis, ut fiat aequalitas inter vos et illos, dantes vos illis quod non habent, et ipsi vobis quod non habetis, vos illi temporalia, et ipsi vobis aeterna. Qui multum, subaudis collegit, non abundavit: et qui modicum, collegit, non minoravit. Hoc secundum litteram dictum est de manna. Nam cum praecepisset Dominus per singula capita plenum gomor coligi, quae est mensura tres sextarios continens, quidam collegerunt plus, quidam minus. Sed cum praeparassent sibi cibos in mortario cum pistillo, et ille qui plus collegerat, et qui minus, unam mensuram postmodum reperierunt, plenum scilicet gomor. Spiritaliter autem hic vult ostendere, quia si sunt illius eleemosyna pauperis
Abbreviated transcription (Latin):
ni: Hocenim uobis utiłe . ẽ sub
facere qđ dico q̃uin on solum
facere sed et uelle cepistis aban¬
no priore. siue abanno p̃terito
Erant aliqui apud illos qui uolun¬
tatem quidem habuerunt aliqͥd
mittere fratribus inhiero solima :
sednihil in defecerunt: Frant¬
& alii. qui aliquid in defecerunt.
sedad effectum non ꝑduxerunt
quos om̃s modo hortatur di cs
hocuobis utile . ẽ. facere qui uelle
cepistis & quiex parte facere:
Hunc uero & facto ꝑficite : id est
opeadimplete: Si enĩ uoluntas
quod ñ hab& licet uelit: Hoc
quidem apud homines ẽ : c&erũ
apud dm̃: ipsa uoluntas bonaremu¬
neratur : Non enĩ sub̵ ideo talia
p̃cpio ut aliis sit remissio id est
abundcintia & refrigerium
illis & aliquid retineat ad suos
suorumq usus: hilarem si quidẽ
beni uolentiam dec& quȩ sic
suam tẽper& lar gitatem ut de
& domestica. sufficientia non
laboret: Notandum ut hic
distinctio sit ubi dicit : sed exequa¬

Expanded text:
ni. Hoc enim vobis utile est, subaudis ni. Hoc enim vobis utile est, subaudis facere quod dico, qui non solum facere, sed et velle coepistis ab anno priore, sive ab anno praeterito. Erant aliqui apud illos qui voluntatem quidem habuerunt aliquid mittere fratribus Hierosolymam, sed nihil inde fecerunt. Erant et alii qui aliquid inde fecerunt, sed ad effectum non perduxerunt. Quos omnes hortatur modo dicens: Hoc vobis utile est facere qui velle coepistis, et qui ex parte fecistis. Nunc vero et facto perficite, id est, opere adimplete. Si enim voluntas quod non habet, licet velit. Hoc quidem apud homines est, caeterum apud Deum ipsa voluntas bona remuneratur. Non enim, subaudis ideo talia praecipio, ut aliis sit remissio, id est, abundantia et refrigerium, illis, et aliquid retineat ad suos suorumque usus. Hilarem siquidem datorem benevolentia decet, quae sic suam temperet largitatem ut de  et domestica sufficientia non laboret. Notandum ut hic distinctio sit, ubi dicit, sed ex aequa
Abbreviated transcription (Latin):
rem ꝓeo qđ tmere : Primum
dederunt sedño uiuendo ad fidẽ
et corrigendo ersoressuos:
deinde nobis. subodendo se
nr̃o magisterio. : Ita sub̵ deder̃
se ex toto dño. & nobis subditi
fuerunt utrogaremustitum
quando illum ad uos misimus
ut ꝑficer&e in uobis grãm istam
largitatis & elemosinȩ ut spon¬
te mittatis fratribus quisuN
hiero solimis bona tẽporalia.
sicut isti gratis & sponte mittuNs
Non quasi imperans dico. sub talia
cõꝓbans: id . ut ꝑ istoꝵ indigen¬
tiam ad ꝓbare possim bonum
in genium ur̃ȩ caritatis: Ut sufti
tanta miser̃ qui pauperessunt:
mano generi data sunt: grã dĩ est.
possidens om̃ia cum patre ꝓptes
uos & om̃s credentes egenus factꝰ
est. & pauꝑ. intantum ut non ha¬
ber& qđ habent uulpes:
Utillius in opia uos diuites esstas
in cȩlo: E factus ẽ homo.
ut nos facer& deosuxta quod ꝑ
psalmistam dicit: ego dixi du
estis: Et consilium in boc do.
sub ut eiꝰ pauꝑtaftem imitemi¬

Expanded text:
 est timere: primum dederunt se Domino, veniendo ad fidem, et corrigendo errores suos, deinde nobis, subdendo se nostro magisterio, ita, subaudi dederunt se ex toto Domino, et nobis subditi fuerunt: ut rogaremus Titum, quando illum ad vos misimus, ut perficeret in vobis gratiam istam, largitatis et eleemosynae, ut sponte mittatis fratribus qui sunt Hierosolymis bona temporalia, sicut isti gratis et sponte mittunt. Non quasi imperans dico, subaudis tcomprobans, id est, ut per istorum indulgentiam approbare possim bonum ingenium vestrae charitatis, ut si isti tanta miserunt qui pauperes sunt, mano generi data sunt, gratia Dei est, possidens omnia cum Patre, propter vos, et omnes credentes, egenus factus est, et pauper, intantum ut non haberet, quod habent vulpes, ut illius inopia vos divites essetis, in coelo: et factus est homo, ut nos faceret deos, juxta quod per Psalmistam dicit: Ego dixi: Dii estis . Et consilium in hoc do, subaudis ut ejus paupertatem imitemi
Abbreviated transcription (Latin):
seruit bonꝰ filius patri timens eiꝰ offensã.
Quo scilicet genere seruitutis uoeattse
uobis dicite. serui hutiles sumus..
Hoc est non seruitute timoris & poenȩ
seruilis seruus: sed amoris & filiationis
quo instar fili i non uult offendere
Iimpositum dicente illo ad mariam: uocai
quio: sclucitor uł sclutaris interp̃tat᷑.
uius nominis et himologiam exponens
angłs dix ipse enĩ siluum facei et ppłm
suum apeccatis eorum: Sin uero
nomen dĩtcitis illius requiris: uerbum
patris uocatur: XC̃SI. Xp̃s grece latine
dicitur unctus. hebrax ice messias.
iquidem unctus est ipse non oleo
uisibili . sedoleo inuisibili: plenitudine
uidelicet sp̃s scĩ: Dequa unctione dic̃
psalmista. unx̃te ds̃ dscuus oleo leti¬
cice: Aliis olim fuit ad iec tiuum
hoc nomen: saic̃dotib uidelicet
regib & ꝓph&is: sed iħũ factũ est

Expanded text:
servit bonus filius patri, timens ejus offensam, servit bonus filius patri, timens ejus offensam, quo scilicet genere servitutis vocat se tiles sumus . Hoc est non servus timoris et poenae, sed servus amoris et filiationis, quo, ad instar filii, non vult offendere impositum, dicente ad Mariam: Vocabis quio salvator vel salutaris interpretatur. Cujus nominis etymologiam exponens angelus, dixit: Ipse enim salvum faciet populum suum a peccatis eorum. Si vero nomen divinitatis illius requiris, Verbum Patris vocatur. Christus, Graece, Latine dicitur unctus, Hebraice messias: siquidem unctus est ipse non oleo visibili, sed oleo invisibili, plenitudine videlicet Spiritus sancti. De qua unctione dicit Psalmista: Unxit te Deus, Deus tuus oleo laetitiae . Aliis fuit olim adjectivum hoc nomen, sacerdotibus videlicet, regibus et prophetis, sed Jesu factum est
Abbreviated transcription (Latin):
dñs cũ dñs ñmiserit eos. Sciendũ
autẽ in t̃hos om̃s quosdam tante
dignitatis eẽ ut et aposcolatus
ut fuit moyses iscisas: io hannes quoq:
baptisit dequo dr̃ Eccemitto¬
fuer̃ &icĩ apłi qui primi a electorũ.
& tormenta repborũ. suis auditorib
ADRO MA NIOS
omanos appellat hic apłs qui ex
udȩis gentib q credentes in partibus
ittiliae habitaibant: Interp̃tantur
autẽ romani sublimes siue conantes.
eis misit cunctis gentib principabant᷑:
Idõ sublimiores erant om̃ib ppłis
& intonabant precepta publica &
priuata: corũq fama in omnium
rendum ẽ. cũ dñs diccit iam non dic̃a
uosseruos sed amicos meos: quare apłs
se seruũ appell&. Ad qđ dicendũ duo
genera eẽ. seruitutis unũ uidelic&
timoris alterũ amoris: Est siqui dem
seruitit stimoris quatimet seruus
dñm suum. timens ab illo fegellari
si ꝑ omĩa uoluntati eiꝰ non oboedierit:
&est seruitus amoris filia cionisq qua

Expanded text:
nus non miserit eos. Sciendum est autem inter hos omnes, quosdam tantae dignitatis esse, ut et apostolus ut fuit Moyses, Isaias, Joannes quoque Baptista, de quo dicitfuerunt et apostoli, qui praemia electorum et tormenta reproborum suis auditoribus Ad Romanos. Romanos appellat hic Apostolus, qui ex Judaeis gentibus credentes in partibus Italiae habitabant. Interpretantur autem Romani sublimes sive tonantes, eis misit, cunctis gentibus principabantur. Ideoque sublimiores erant omnibus populis, et intonabant praecepta publica et privata, eorumque fama in omnium rendum est cum Dominus dicat: Jam non dicam vos servos, sed amicos meos , quare Apostolus se servum appellet. Ad quod dicendum duo genera esse servitutis: unum videlicet timoris, alterum amoris. Est quidem servitus timoris, qua timet servus dominum suum, timens ab eo flagellari si per omnia ejus voluntati non obedierit. Et est servitus amoris filiationisque, qua
Abbreviated transcription (Latin):
LI.
aulus ut hieronimus dicit a pri¬
mospolio qđ scãe ecclae contulit:
apaulo uidelic& sergio ꝓ consule¬
quem apud cyprum conuertit. ħ oc
sibi nomen inposuit. Ut sicut par¬
ticus qui partos supera uit & germa¬
nicus quigermanicm uicit. quilib&
dux sdmanos ÷ dictus sic abeo
principe quem prius superauit sit
appellatus paulus: Becitus iugustinꝰ
dic̃ modicum inter p̃tari paulum idesi
humilem. unde ipse dicit. ł gosum
idest acessatione ꝑsecutionis.
Uel ces tẽ quidam dicunt binomius
in telligitur fuisse ut plurimi inue¬
niuntur duob nominibus uocati.
sic̃ ozias qui &azariais inuxeri
testamento: In nouo uesðmatheu
qui & leui. Un de in actib apłoꝵ
legitur: Saulus qui & paulus inua¬
lescebat & confundebat iudacos.
Ue l&iam more scõꝵ cõmuttitionem
meruit nominis ut abra ham &ia¬
cob &symon qui & p&rus uocatus
est adõ. Ut qui persecutor uocat
saulus idẽ inferncilis post predica¬
tor effectus. dicitur piulus idert

Expanded text:
li. Paulus, ut Hieronymus dicit, a primo spolio quod sanctae Ecclesiae contulit, a Paulo videlicet Sergio proconsulequem apud Cyprum convertit , hoc nomen sibi imposuit; ut sicut Parthicus, qui Parthos superavit, et Germanicus, qui Germaniam vicit, quilibet dux Romanorum dictus est, sic ab eo principe quem prius superavit sit appellatus Paulus. Beatus vero Augustinus dicit modicum interpretari Paulum, id est humilem. Unde ipse dicit: Ego sum id est a cessatione persecutionis: vel certe, ut quidam dicunt, binomius fuisse intelligitur, ut plurimi inveniuntur duobus nominibus vocati, sicut Ozias qui et Azarias in Veteri Testamento; in Novo vero Matthaeus, qui et Levi. Unde in Actibus apostolorum legitur: Saulus, qui et Paulus invalescebat et confundebat Judaeos. Vel etiam more sanctorum, communicationem meruit nominis, ut Abraham et Jacob, et Simon qui et Petrus vocatus est a Domino, ut qui persecutor vocatus est Saulus, id est infernalis, post praedicator effectus diceretur Paulus, id
Abbreviated transcription (Latin):
nem iusticiae suae. sub ab in feno¬
ribus: in hoc tẽpore idẽ. in no¬
uissima aetate: Iusti ci in hoc
loco duplici modo potest accipi.
uidelicet uel ipse xp̃s quiiustificat
nos: uł iusticia que iustificat ds
pater creden tes infiliũ suum:
Oscendit ergo manifeste ds̃ pat̾
filii sui in hoc tp̃r. id est ab aduenti¬
illius usq: infinẽ scłi. quia nisi nos
iustificare uoluis set ad morẽẽ fi¬
lium suum ꝓ nobis non traderet.
qui non feceratullum pecccitum:
roposuit & iam illum uenire
et pati ꝓpter remissionẽ prece¬
dentium delictorum: idese ori¬
ginaliũ qusex parent̾ib trahimꝰ
ante quã nascm̃. ł omnium pec¬
catorũ quȩ cõmittimꝰ ante baptis

Expanded text:
nem justitiae suae; subaudis ab inferionem justitiae suae; subaudis ab inferioribus. In hoc tempore, id est in novissima aetate. Justitia in hoc loco duplici modo potest intelligi: videlicet vel ipse Christus qui justificat nos, vel justitia qua justificat Deus Pater credentes in Filium suum. Ostendit ergo manifeste Deus PateFilii sui in hoc tempore, id est ab adventillius usque in finem saeculi, quia nisi nos justificare voluisset, ad mortem Filium suum pro nobis non tradidisset, qui non fecerat ullum peccatum. Proposuit etiam illum venire et pati propter remissionem praecedentium delictorum, id est originalium quae ex parentibus trahimus antequam nascamur, vel omnium peccatorum quae committimus an
Abbreviated transcription (Latin):
ociosa est: Notandum uero qđ
dic̃ ꝑ redẽptionẽ q̃ est
captiui redimuntur qui abhostib
captiuantur.: Quo ergo homo
captiuari potuit cũ ds̃ ubiq sit:
ed captiuatus ẽ. animo adiabo¬
lo. quando dicibolo sesub didit.
preuaricando legẽ dĩ: & quan¬
do uiciis & idolis cepit seruire :
Haet autẽ captiuittis soluta est.
dũ animꝰ addm̃ rediit et se infirmũ
illum uero medicum intellex ꝑ fec¬
itq redẽptio c ineffusione sangui
pater ꝓpiciatorẽ: ꝑ fidẽ in scingui¬
ne ipsius: ł ilium suum ꝓposuit
ds̃ pater idest i decreuit et de¬
finiuit ꝓpiciatorẽ etrecon ci¬
latorem. ut ipse nobis ꝓpiciũ face¬
ret dm̃ patrẽ. & plabilem ꝑfidẽ
passionis suae : uł in ꝓmptu ante
oculos omium posuit ut om̃s sal¬
uaret in secredentes: Quuadum
ineum credimus et eiꝰ sanguinẽ
ꝓuobis fu sũ confitem᷑. sine quo
purificari non possumus: ex in¬
tegro iustificatm᷑: Adhos tensio¬

Expanded text:
mortua est. Notandum vero quod mortua est. Notandum vero quod dicit per redemptionem quae est captivi redimuntur qui ab hostibus captivatur. Quomodo ergo homo captivari potuit, cum Deus ubique sit? Sed captivatus est animo a diabolo, quando diabolo se subdidit praevaricando legem Dei, et quando vitiis et idolis coepit servire. Haec autem captivitas soluta est, dum animus ad Deum rediit, et se infirmum, illum vero medicum intellexit; perfectaque redemptio in effusione sanguis Pater propitiatorem per fidem in sanguine ipsius. Filium suum proposuit Deus Pater, id est decrevit et praefinivit propitiatorem et reconciliatorem, ut ipse nobis propitium faceret Deum Patrem et placabilem per fidem passionis suae, vel in promptu ante oculos omnium posuit, ut omnes salvaret in se credentes, quia dum in eum credimus, et ejus sanguinem pro nobis fusum confitemur, sine quo justificari non possumus, ex integro justificamur. Ad ostensio
Abbreviated transcription (Latin):
inoperib legis:: Redẽptionr̃a qua
sumꝰ redẽpti. et ꝑ quã iustificamur.
passio xp̃i. ẽ: quȩ iuncta baptis mo
iustificcit hominẽ ꝑ fidẽ. et post¬
modum ꝑpoenitentiam: Ita enĩ¬
ut unum sine altero homi nem
non possit iustificari: Nã fides¬
Es¬
domini cȩ passionis sine aqua bap¬
tis matis hominẽ mundat. nisi
forte in martyrio qđ ꝓbaptismate
accipitur : neq aqua baptismi sine
fide dominicę passionis purificct¬
re hominẽ ualet. lungant᷑ ergo
simul: sicq prestabt ꝑ fectã redẽp¬
tionem ꝑ fectãq mundationem::
ittiq neq uidaeus neq gentilis
suis iusti ficcit᷑ operib: cũ uterq
sit preuaricator suelegis: ludȩ¬
us uidelicet naturalis & sc̃ iptȩ
gentilis autẽ naturalis: sed redẽp̃¬
tione quaxp̃s nosredemit suo
sanguine et fide & tqua baptis¬
matis. quaquisq renatus sista¬
tim obierit saluabitur inuitt:
inautẽ uixerit: ornare debet
fidem operib qui fides sine operib

Expanded text:
in operibus legis. Redemptio nostra qua sumus redempti, et per quam justificamur, passio Christi est quae, juncta baptismo, justificat hominem per fidem: et postmodum per poenitentiam. Ita eniut unum sine altero hominem non possit justificare. Nam esDominicae passionis sine aqua baptismatis hominem mundat, nisi forte in martyrio quod pro baptismate accipitur: neque aquam baptismi sine fide Dominicae passionis purificare hominem valet. Jungantur ergo simul sicque praestabunt perfectam redemptionem, perfectamque mundationem. Itaque neque Judaeus, neque gentilis suis justificatur operibus, cum uterque sit praevaricator suae legis: Judaeus videlicet naturalis et scriptae; gentilis autem naturalis. Sed redemptione qua Christus nos redemit suo sanguine et fide; et aqua baptismatis, qua quisque renatus, si statim obierit, salvabitur in vita: si autem vixerit, debet fidem operibus, quia fides sine operibus
Abbreviated transcription (Latin):
& gentiles: Unde et sequitur:
Om̃s enĩ peccuer̃ : et egent gła dei:
Idest indul gentia etuenia peccatoꝵ
indigent. om̃s tã iudciei quã gentles-
ꝓqua glorificandus est ds̃: lustifi¬
ccti gratis ꝑ grãm ipsius. ꝑredẽp̃tio¬
diẽ id .ẽ. sine ullis p̃cedentib¬

Expanded text:
 gentiles. Unde sequitur: Omnes enim peccaverunt et egent gloria Dei, id est indulgentia et venia peccatorum indigent omnes, tam Judaei quam gentiles: pro qua glorificandus est Deus. Justificati gratis per gratiam ipsius: per redemptiodicit, id e
Abbreviated transcription (Latin):
ficcit᷑ ꝑlegẽ dum dicit᷑: In nouissi¬
midieb: circũcidet dñs cortuũ.
id est auferet peccatti tua: et ius¬
tificabit te ꝑbabtismũ.: Tefa fica¬
tur & ꝑꝓph&as: dũdicitur. ipse
iniquitates nr̃as porttibit. & pec¬
cata nr̃t ipse tollet: Etalibi:
łffundam suꝑ uos aquã mundam
et mundabimini : ab omnib: inqui¬
nam̃tis ur̃is.: Ipse quoq xp̃s iusti

Expanded text:
ficatur, dum dicitur: In novissimis diebus circumcidet Dominus cor tuum, id est auferet peccata tua, et justificabit te per baptismum . Testificatur et per prophetas, dum dicitur: Ipse iniquitates nostras portabit, et peccata nostra ipse tollet . Et alibi: Effundam super vos aquam mundam, et mundabimini ab omnibus inquinamentis vestris . Ipse quoque
Abbreviated transcription (Latin):
nesciebam peccatũ eẽ : nisi lex
diceret non concupisces: Nunc
autem. idẽ. in dñi aduentuet
in p̃senti tẽpore. iusticia dĩ mani¬
festaẽ sine lege: non ea solum¬
modo q ipse iustus est sed qua
iustificetur qui es sentialiter
iusticia est: sed qua induit im¬
pium quan do miseri corditer
de infideli facit fidelem de cid¬
ultero & fornicatore. facit castũ
& continentẽ.: De in iusto et pec¬
catore: fac̃ iustum &amatorẽ uir¬
tutum: Quȩ iusticia in xp̃o est
re uelata et data sine lege. id est¬
sine obseruatione legali: quia
nulli lex scđm misteria et sacrifici¬
a traditur iã obseruanda. sed di¬
cit᷑: Qui crediderit et baptizatꝰ
fuerit : saluus hoc est iustuserit:
Possumus etiam ipsam iusticiã dei
patris id est filium intelligere.
aquo ⁊ ꝑquem iustificam᷑. quisine
obseruatione legis ꝑ opera dĩtatis
manifestatus est filius dĩ . eẽ.: les¬

Expanded text:
nesciebam peccatum esse, nisi lex nesciebam peccatum esse, nisi lex diceret: Non concupisces. Hunc autem, id est in Domini adventu, et in praesenti tempore festata est: non ea solummodo qua ipse justus est, aut qua justificetur qui essentialiter ipsa justitia est, sed qua induit impium, quando misericorditer de infideli facit fidelem, de adultero et fornicatore facit castum et continentem, de injusto et peccatore facit justum et amatorem virtutum. Quae justitia in Christo est revelata, et data sine lege, id estsine observatione legali, quia nulli lex secundum mysteria et sacrificia traditur jam observanda; sed dicit: Qui crediderit et baptizatus fuerit, salvus erit . Hoc est justus erit. Possumus etiam ipsam justitiam Dei Patris, id est Filium intelligere a quo et per quem justificamur, quia sine observatione legis per opera deitatis manifestatus est Filius Dei e
Abbreviated transcription (Latin):
cata tollere: sedostendere et
punire : Plegem enĩ cognitio
peccati: Num quid ante legem¬
non cognoscebatur peccaitũ :¬
tsi peccctũ non cognoscebatur.
quare io seph licet iniuste missus
est incarcerẽ: Nũ quid non efe
accusatꝰ decrimine: Et fr̃s ẽĩ nũ¬
quid non cognoscebant peccatũ:
quando dixer̃ merito haec patim᷑
qui a peccauimꝰ in frax trẽ nr̃m.
Cognoscebatur: ergo peccatũ: Sed
quantũ malũ eẽt et quã uindic¬
tã iuste expeteret: ignorabatur:
Igitur ꝑ legem ma ior cognitio
peccati est quam ante legẽ : quia
lex dicit Noccĩdes. Nadul terium
facies: Et cognitio &iam poene
ipsius peccetti ꝑ legem ostendit̾.
quȩ monstrat quomodo peccatũ
puniri debeat. dicendo siquis
hoc uel illud fecerit: occidat᷑:
Potest & ita intelligi. quia erant
quȩ dã mala quȩ non cogosce¬
bantur. eẽ. peccatũ: sicut concu¬
piscentia erat dequa alibi iđẽ¬
apłsait .: Nam concupiscentiã

Expanded text:
catum tollere, sed ostendere et catum tollere, sed ostendere et punire. Per legem enim cognitio peccati. Nunquid ante legem cognoscebatur peccatum? Et si peccatum non cognoscebatur, quare Joseph, licet injuste, missus est in carcerem? Nunquid non est accusatus de crimine: et fratres ejus nunquid non cognoscebant peccatum, quando dixerunt: Merito haec patimur, quia peccavimus in fratrem nostrum ? Cognoscebatur ergo peccatum, sed quantum malum esset, et quam vindictam juste expeteret ignorabatur. Igitur per legem et major cognitio peccati est quam ante legem, quia lex dicit: Non occides, non adulterium facies, et cognitio pene ipsius peccati per legem ostenditur, quae monstrat quomodo peccatum puniri debeat, dicendo: Si quis hoc vel hoc fecerit, occidatur. Potest et ita intelligi, quia erant quaedam mala quae non cognoscebantur peccatum esse, sicut concupiscentia erat, de qua idem Apostolus ait: Nam concupiscentiam
Abbreviated transcription (Latin):
moriatur: Siquis haec precepta
ꝓpter poenã quaminatur et uin¬
dictã. uł parentes honorauerit
ł non occiderit. et non ꝓpt̃ amorẽ
dĩ et iusticiam haecpocius obser¬
uauerit: hominibus quidẽ iustus
uidet̾ dũ non cõmittit unde occi¬
di mereat᷑: Iam̃ apud dm̃ satis
iustus ñ ẽ. dũ bonũ preceptũ eius
exnecessitate : et non amõre ꝓ¬
batur implere.: Dum ergo non ius¬
coram humano oculo : tam̃ in cons¬
pectu diuine maiestatis minus
ustus habet᷑: Hic autẽ quęrit᷑
nũquid moyses. io suae. dđ aliiq
exoꝑib legis: Unde petrus dic̃.
credentium. qđ neq: nos neq frsnr̃i
credimꝰ sciluari: quẽ ad modũ et illi :
dem fidem: Quia credebant in
filium dei quem expec tabant
saluatorem: quẽ nos iã accepimus
ꝓpiciatorẽ: Etquare non ex ope
rib legis Qm̃ in possibile erat
sanguine hircorum: au ferri pec¬
cata: Et quis quis operat᷑ iusticiã
& in ea confidit: contra dm̃ tum̃¬
do suꝑbit: Lex enĩ non uenit pec¬

Expanded text:
oriatur. Si quis haec praecepta propter poenam quam minatur et vindictam, vel parentes honoraverit, vel non occiderit, et non propter amorem Dei et justitiam haec potius observaverit, hominibus quidem justus videtur, dum non committit unde occidi mereatur: tamen apud Deum satis justus non est, dum bonum praeceptum ejus ex necessitate, et non ex amore probatur implere. Dum ergo non juscoram humano oculo, tamen in conspectu divinae majestatis ejus, minus justus habetur. Hic autem quaeritur: Nunquid Moyses, Josue, David aliique ex operibus legis. Unde Petrus apostocredentium, quod neque nos, neque patres credimus salvari, quemadmodum et illi . dem fidem, quia credebant in Filium Dei quem exspectabant Salvatorem, quem nos jam accepimus propitiatorem. Et quare ribus legis? Quoniam impossibile erat sanguine hircorum auferri peccatum, et quisquis operatur justitiam et in ea confidit, contra Deum tumendo superbit. Lex enim non venit pec
Abbreviated transcription (Latin):
eẜ
actuscum quare dixerit. suꝑ om̃s
qui credunt. iusti cĩa dĩ uenturam.
cũ ꝓtinꝰ subdit: Nonẽ. enĩ distinc¬
tio: Idẽ nulla est differentia
inter iud aeos et gentiles : quia ut
iudȩi peccatoressunt inuenti

Expanded text:
e causam quare dixerit: super omnes qui credunt justitiam Dei venturam, cum protinus subdit: Non est enim distinctio, id est nulla est differentia inter Judaeos et gentiles, quia ut Judaei peccatores sunt inventi,
Abbreviated transcription (Latin):
seruan dũ .ẽ non ad orabis deos
alienos. honora patrẽ tuũ et
exoperib legis. id est excircũ ci¬
sione carnali. exabbati custo¬
dia exuictimis legalib: non
iustificabitur post dñi aduen¬
tũ om̃is caro id est om̃is homo
ł omis carnaliter uiuens. et car¬
naliter ea obseruans. quia omĩa
xp̃o adueniente. uelut ũba ces¬
sauer̃: lex enĩ et ꝓphęte usq
ad ioħm: AliTER: legis opus ẽ.

Expanded text:
servandum est: Non adorabis deos servandum est: Non adorabis deos alienos; honora patrem tuum et ex operibus legis, id est ex circumcisione carnali et sabbati custodia, et victimis legalibus non justificabitur post Domini adventum omnis caro, id est omnis homo, vel omnis carnaliter vivens, et carnaliter ea observans, quia omnia Christo adveniente velut umbra cessaverunt. Lex enim et prophetae usque a
Abbreviated transcription (Latin):
peccatores existunt: scriptȩ &
apłs: Oiudaei nolite gloriari
nolite uos ex tollere aduersus
gen tiles: quia istai quȩ dix̃ de
psailmo ad uos specialiter ꝑti¬
nent: Uobis enĩ loquitur lex
quib: dataest: Ut omne os obstru¬
at̾ & subditus fiat om̃is mundus
deo: Acsidiceret aliis uerbis:
Idcirco idic̃ lex psalmorũ quia nẽ.
iustus quisquã non est qui faciat
bonum: ut om̃e os iudeoꝵ. et
gentiũ claudatur nequis possit
gloriari suis meritis seeẽ. saluatum.¬
suis meritis: Subditꝰ debet eẽ.
omĩs mundus dõreatũ suũ agnos¬
cendo : et medicinam salutis quȩ¬
rendo: Lex itaque iudaeorum
ꝓpria. sed etiam extenditur ad
gentiles quasi ad alienos.: Et ipsi
dixerunt idola colentes: Nonẽ.
ds̃ scilicet p̃t̃ illos quos colimus
et ueneram̃ : quia exoperibus es¬
legis non iustificaibitur om̃isca es¬
ro coram illo : Lex moysi bifa¬
riae diuiditur: qm̃ in mysteriis
et p̾ceptis continet᷑: Scdm
mysteria et sacramenta cessauit.

Expanded text:
catores existunt scriptae et olus: O Judaei, nolite gloriari, nolite vos extollere adversus gentiles, quia ista quae dixi de Psalmo, ad vos specialiter pertinent. Vobis enim loquitur lex quibus specialiter data est. Ut omne os obstruatur, et subditus fiat omnis mundus Deo. Ac si diceret aliis verbis: Idcirco dixit lex Psalmorum, quia non est justus quisquam, non est qui faciat bonum, ut omne os Judaeorum et gentilium claudatur, ne quis possit gloriari se suis esse salvatumsuis meritis. Subditus debet esse omnis mundus Deo, reatum suum agnoscendo, et medicinam salutis quaerendo. Lex itaque Judaeorum est proprie, sed extenditur quoque ad gentiles, quasi ad alienos, quia ipsi dixerunt idola colentes: Non est Deus, scilicet praeter illos quos colimus et veneramur. Quia ex operibus legis non justificabitur omnis caro coram illo. Lex Moysi bifariam dividitur, quoniam in mysteriis et praeceptis continetur. Secundum mysteria et sacramenta cessavit
Abbreviated transcription (Latin):
uos. arbitretur seobsequium pres¬
tare dõ: Sic et petrus: Scio in¬
quid fr̃s qui a ꝑ ignoranti am
fecistis malum hoc Dum enim
hoc placere: At e contra mul¬
ti scientes nega uer̃ xp̃m sicit
scribe & pharis : Igorantes enĩ
dĩ iustiam. ñ qua ipse iustus ẽ. essen¬
tia liter. sed xp̃m cuius fide iustifi¬
camͣ cumbonis operib: Et suam¬
iustiuiam uolentes sta tuere.:

Expanded text:
os, arbitretur se obsequium praestare Deo . Sic et Petrus ait: Scio inquit, fratres, quia per ignorantiam fecistis malum hoc . Dum enim hoc placere Deo. At contra multi scientes negaverunt Christum, sicut Scribae et Pharisaei. Ignorantes enim Dei justitiam, non qua ipse justus est essentialiter, sed Christum cujus fide justificamur cum bonis operibus, et justitiam suam volentes statuere, l
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ. id ẽ selum amoris dĩ. habent.
sicut et ego ante conuersionem
habebam sed nõ scđm scienticedĩ:
Stultum. est enim legem per seruum
patrem confiteri: & filium negare:
In hoc siquidem iudei scientiam
dĩ non habebant: quici ita uolebant
adherere legi ꝑseruum datam
ut grãm respuerent euangłii ad nõ

Expanded text:
i, id est zelum amoris Dei, habent, sicut et ego ante conversionem habebam, sed non secundum scientiam Dei. Stultum est enim legem per servum Patrem confiteri, et Filium negare. In hoc siquidem Judaei scientiam Dei non habebant, quia ita volebant adhaerere legi per servum datae, ut gratiam r
Abbreviated transcription (Latin):
tudo logitudo & sublimitas et ꝓfundum:
Exsuperiorib istapendent: Ideo etiã sub¬
mitto sensum cordismei addm̃: ut sitis inca¬
ritateradicati sicuti arua plantata radi¬
citur firmatur int̃ra. ut humorẽ habeat:
& auento facile neeradicet᷑: Etnonsolũ
rãchcati sed fundati in ipsa caritate: quasi
suꝑsolidissimã pa&rã : utpossitis intellege¬
re q̃ sit lacitudo caritatis.s ꝑseuerincia
inbonis oꝑ ibusi: Ionginimi c̃as &iã siue
longidido caritatis ẽ abinicio fidaeiusq
ad finẽ spei: id ẽ usq ꝑueniamꝰ adillud
ut qđ modo tenemꝰ in spe. tuñ cpossideamus
inrepacient̃ ꝓdĩamore adũsa scłi huius
do leraret: Sublimitas siue altitudo cari¬

Expanded text:
undum. Ex superioribus ista pendent: Ideo etiam submitto sensus cordis mei ad Deum, ut sitis in charitate radicati, sicut arbor plantata radicitus firmatur in terra ut habeat humorem, et a vento facile non eradicetur, et non solum radicati, sed et fundati in ipsa charitate, quasi super solidissimam petram, ut possitis intelligere quae sit latitudo charitatis. Laganimitas etiam sive longitudo charitatis est ab initio fidei usque ad finem spei, usque dum perveniamus ad illud, ut quod modo tenemus in spe, tunc possideamus in re, patienter pro Dei amore adversa saeculi hujus tolerantes. Sublimitas sive altitudo chari
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑatꝰ ẽ : ad laudẽ & głam eiꝰ retulit dic̃s
pat̃ in memanens ipse facito ꝑa: In om̃s¬
ergo generationes sit dõ patri gła ĩd.ẽ
in p̃sentes & futuras: uel in generationes
genciũ & generationes iud ceoꝵ & in omĩa
futura scł̃ci:¬

Expanded text:
atus est, ad laudem et gloriam ejus retulit, dicens: Pater in me manens ipse facit opera . In omnes generationes sit Deo Patri gloria, id est in praesentes et futuras: vel in generationes gentium, et generationes Judaeorum in omnia futura saec
Abbreviated transcription (Latin):
incarnari ꝓnobis sed etiã mori ꝑmisit:
Deq utim pleamini in omnẽ plenitudinẽ
dĩ : Id cco inqͥt exoro scire uoscaritatẽ
xp̃i ut impleamini uirtutib: & merea¬
mini adnumerarĩ innum ero fidelium

Expanded text:
incarnari, sed etiam mori permisit? Sequitur: Ut impleamini in omnem plenitudinem Dei. Idcirco, inquit, exoro scire vos charitatem Christi, ut impleamini virtutibus, et mereamini annumerari numero fidelium
Abbreviated transcription (Latin):
apłis manifestautit: angelicis uirtutib:
Dic̃ nãq beatus hieronimꝰ qđ quedã anglicȩ
dignitates fuerunt q̃ misteri a superius
memorata ad purũ non intellexerunt
trahere ad fidẽ: Quod ꝓbari potest ꝑhoc
qđ angłi ad mirando dixer̃ illo: ascen¬
dente ad cȩlos ꝓpͥtuir tute: Quis ẽ.¬

Expanded text:
irtutibus. Dixit namque beatus Hieronymus, quod quaedam angelicae dignitates erant, quae mysteria superius memorata ad purum non intellexerunt,trahere ad fidem. Quod probari potest ex hoc quod angeli admirando dixerunt, illo ascendente ad coelos propria virtute: Quis e
Abbreviated transcription (Latin):
int̃iudaeos etgentiles in gr̃adĩ: Quȩ omĩa
idcirco sacram̃tũ recte appellantur: quia
ante xp̃i aduentũ occulta & secreta fuert.
Sedsi inuestigabilessunt ipse duicice: quo¬
modo apłs miss ẽ etis euangelizare:
nã in uestigabiles res. ẽ. quiñ potest uestiga¬
ri & conp̃hendi: Quod duplicit̃ potest
solui: inuesti gabiles si quidẽ ante dñi ad¬
uentũ fuer̃ : quia nullus potuit eas. ad liqͥdũ
cognoscere: Sed qr antea erant in uestiga¬
biles: dño ueniente uesti gabi les & cõp̃hen¬

Expanded text:
inter Judaeos et gentiles in gratia Dei. Quae omnia sacramentum recte appellantur, quia ante Christi adventum occulta et secreta fuerunt. Sed si investigabiles sunt ipsae divitiae, quomodo Apostolus missus est eas evangelizare? Nam investigabilis res est, quae non potest investigari et comprehendi. Quae dupliciter potest solvi: Investigabiles siquidem ante Domini adventum fuerunt, quia nullus eas potuit ad liquidum cognoscere; sed quae erant ante investigabiles, Domino veniente, vestigabiles et comprehen
Abbreviated transcription (Latin):
intellegere qđ p̃ figuralut: sed ꝑreue¬
lationẽ sc̃ĩ sps daniheli uestigabilis.
& conp̃hensibilis fuit qui interp̃tator
eiꝰ extiat: Data ẽ ctiã gr̃a apło illumi¬
minare ꝑfidẽ om̃s quiuoluissent
credere: quia sicutiille qͥ infidelis & in¬
credulus ẽ. in tenebris morat᷑: ittiquifi¬
delis et credulus exiftit in luc qui escit:
Etnon solũ illuminare sed eugłizare
q̃ sit dispensacio. ⁊id ẽ. distribucio uł
minitra cio serãti absconditi. indõ
qui omnia creauit: Idemappellat mnodo¬
scicram̃tũ qđ suꝑius duicias mysteriũ¬

Expanded text:
intelligere quid praefiguraret, per revelationem sancti Spiritus Danieli vestigabilis et comprehensibilis fuit, qui interpretator ejus exstitit. Data est etiam gratia Apostolo illuminare per fidem omnes qui voluissent credere, quia sicuti ille qui infidelis et incredulus est, in tenebris moratur, ita qui fidelis et credulus exsistit in luce quiescit; et non solum illuminare, sed et evangelizare quae sit dispensatio, id est distributio vel ministratio, sacramenti absconditi in Deo, qui omnia creavit. Idem modo appellat sacramentum quod superius divitias, mysteriu
Abbreviated transcription (Latin):
ł iautẽ id ẽ. dõ patriqͥ potestomnia facere
q̃ nobissunt necessetria suꝑhabundint̃
quã p&imus id ẽ qui potestomnia nob
tribuere plusquã nos peteresciamꝰ iutpe¬
tere p̃sumamꝰ & hoc scđm uir tutẽ diui¬
nitatis poten ciaȩ quȩ uirtus diuinitatis
opat᷑ in nobis miracula fidẽ uirtutes

Expanded text:
 autem, id est Deo Patri qui potest omnia facere quae vobis sunt necessaria superabundanter quam petimus, id est qui potest omnia nobis tribuere plus quam petere sciamus, et petere praesumamus, et hoc secundum virtutem divinitatis potentiae suae: quae virtus divinitatis operatur in
Abbreviated transcription (Latin):
lo & in t̾ra nominatur: Sicuti in p̃senti
scło habemꝰ quos appellamꝰ patres & st̃
aqͥb appellam᷑ patres: ita & in illo
collegio scõꝵ spũ ũ sunt quicilios diligunt.
sic deceteris iurtutib intellegendũ: Ideo¬
q dicit : ex quo om̃is pat̾nitas incȩlo⁊ int̃¬
ra nominatur: quia & ingłi incȩlo & homi

Expanded text:
nominatur. Sicut in praesenti saeculo habemus quos appellamus patres, et sunt a quibus appellamur patres, ita et in illo collegio sanctorum spirituum sunt qui alios diligunt asic de caeteris virtutibus intelligendum. Ideo dixit, ex quo omnis paternitas in coelo et in terra nominatu
Abbreviated transcription (Latin):
nondicit dõfuit ab sconditũ. sed indõ.
usq quo ipse ꝑsemetipsum manifes¬
tare dignatꝰ ẽ: Unde &appellatur
sacram̃cũ qđ ẽ ressecreta atq occulat
ante qũa ad publicũ deduccit᷑. Seq̃¬
ut in notescat hoc ⁊ manifestetur¬
& nota fiat multi formis sapiencid detꝰ
pͥncipibus & potestatibus incȩlȩstibus
ꝑ aecłam : Multi formis sapiencia dĩ dr̃
qua simulti plex: multas species & for¬
mas habens: Uideamus quomo do nii¬
sit multiformis: Filius dĩnatus de uirgi¬
ne sine semine uirili: uagiebat in p̃pio
sedamagis stellaiducente q̃ rebat᷑ ad orari
ut ds̃: mortuus ẽ ut homo resurrexit
ꝑpotenciã dĩtatis : Resurgens amatuis
apparuit discpłis in habitu hominis :
taretur pͥncipib & potestatib incȩles¬
tib quas beatus iheronimus angelicas uirtutes
uultintellegi cȩloresidentes: filius dĩ
ueniens in mundũ reuelcuit eã apłissuis¬

Expanded text:
non dicit Deo fuit absconditum, sed in Deo usquequo ipse per semetipsum manifestare designatus est. Unde appellatur sacramentum, quod est res secreta et occulta, antequam in publicum deducatur. Ut innotescat, hoc est, manifestt nota fiat, multiformis sapientia Dei, et principibus et potestatibus in coelestibus per Ecclesiam. Multiformis sapientia Dei dicitur, quasi multiplex et multas species et formas habens. Videamus quomodo multiformis sit. Filius Dei natus est de virgine sine virili semine, vagiebat in praesepio sed a magis stella ducente quaerebatur adorari ut Deus; mortuus est ut homo, resurrexit per potentiam Deitatis. Resurgens a mortuis apparuit discipulis in habitu hominis, staretur principibus et potestatibus in coelestibus, quas beatus Hieronymus angelicas virtutes vult intelligi in coelo residentes, Filius Dei veniens in mundum revelavit eam apostolis
Abbreviated transcription (Latin):
dogła illoꝵ erat qͥ confortabantur u¬
infide: & ꝑ passionẽ suc̃ ad qͥrebant
neuos recedatis a fide xp̃i: flecto ego genu
exteriores oculi corpouis. et exteriora
genua cȩterã q̃ membra : ita. etiã dicunt᷑
ꝑgenuaergo debemꝰ intellegere tantũ modo
submissum & humiliatũ sensũ m̃tis : Flecto
in qͥd genua : id ẽ submitto & humilio sensũ
ut intelligat᷑ ab solute creator. eẽ. om̃iũ
rerũ: Quod uͦ in latinis codicib additũ ẽ¬

Expanded text:
confortabantur in fide, et per passionem suam acquirebant ne vos recedatis a fide Christi, flecto ego genuaexteriores oculi corporis et exteriora genua, caeteraque membra, ita etiam dicuntur genua ergo debemus intelligere tantummodo submissum et humiliatum sensum mentis. Flecto, inquit, genua mea, id est, submitto et humilio sensum ut intelligatur absolute Creator esse omnium rerum. Quod vero in Latinis codicibus additum e
Abbreviated transcription (Latin):
t̃na ufragium ꝑtulit : et quando
lapsus. ẽ in mare ubi fuit inter
medios fluctus die acnocte ille¬
sus ꝑmansit: uerũ &iam sepiissi¬
me inmari pericula sustinuit.:
Unde quadã uice impegerunt
nauim adlitus quȩ prora fixa
manebat immobilis: puppis uero
soluebatur auimaris: Et quando
milites uolebant om̃s custodias
occidere. nequispossex natatu
ꝑuenire adlitus. sed centurio
hocꝓhibuit ꝓpter apłm. uolens
cũ seruare: Periculis infalsis
fratribus: sepe inter fui:
Falsi fr̃s hisunt: de quibus dicit
inepła ad galatas. quia sub introier̃
falsi fr̃s. explorare lib̾tatẽ nr̃am
Hienĩ partimxp̃iani erant: partim

Expanded text:
ter naufragium pertulit, et quando ter naufragium pertulit, et quando lapsus in mare, ubi fuit inter medios fluctus die ac nocte, et illaesus permansit, verum etiam saepissime pericula in mari sustinuit. Unde quadam vice impegerunt navem ad littus, quando prora fixa manebat immobilis: puppis vero solvebatur a vi maris; et quando milites volebant omnes custodias occidere, ne quis posset natatu pervenire ad littus. Sed centurio hoc prohibuit propter Apostolum, volens eum servare . Periculis in falsis fratribus. Saepe interfuit. Falsi fratres hi sunt, de quibus dicit in Epistola ad Galatas , quia subintroierunt falsi fratres explorare libertatem nostram. Hi enim partim Christiani erant, partim