comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mimici. sisentiat bene ficium nr̃m. si humanitatẽ siaf¬
fectum sipi&atem . uideat conpunctionem cordis capiat
cõmissi paenitu dinem gerat & & hoc ignis in eo quidã
succendatur qui eum ꝓi cõmissi conscientia torqueat
principale cordis appellatur. & merito capud dicit᷑
cuius inteilectu & prudentia membra reguntur uni¬
uensa: noli uinci amalo seduince iusonũ malũ:
V incitur amalo quimalis ꝓuocatus redditmalũ : Inbo¬
no aũt uincit malum qui acceptis malis restituit bona
Ille dicitur uicisse alterum quieũ ad suã duxerit partem
sic̃ her&icũ uł paganũ. Siergote fecerit sibiuicẽ red¬
dere. ille teuicit similem faciendo. Si aũt ꝑ pacientiam
tuã feceris eum cessare ab in iuria tuui cisti eam:¬
Sunt eũ tuꝑ pae Multae: Demonte dño descendente.
idẽ decaelis inmundũ. secutȩ sunt eũ turbȩ multȩ generis
humam ꝑfidem nisi enĩ ille descendiss& nemo hominũ

Expanded text:
inimicus, si sentiat beneficium nostrum, si humanitatem, si afinimicus, si sentiat beneficium nostrum, si humanitatem, si affectum, si pietatem videat, conpunctionem cordis capiat, commissi poenitudinem gerat. Et ex hoc, ignis in eo quidam succendatur, qui eum procommissi conscientia torqueat principale cordis appellatur, et merito caput dicitur. Cujus intellectu et prudentia membra reguntur universa. Noli vinci a malo, sed vince in bono malum. Vincitur a malo, qui malis provocatus reddit malum. In bono autem vincit malum, qui acceptis malis, restituit bona. Ille dicitur vicisse alterum, qui eum ad suam adduxerit partem, sicut haereticum vel paganum. Si ergo te fecerit sibi vicem reddere, ille te vicit sibi similem faciendo. Si autem per patientiam tuam feceris eum cessare ab injuria, tu vicisti eumsunt eum turbae multae. De monte Domino descendente, id est, de coelis in mundum, secutae sunt eum turbae multae generis humani per fidem, nisi enim ille descendisset, nemo hominum
Abbreviated transcription (Latin):
f acientib bona se r&ribuere ꝓmittit Sedsies urie rit
ituoncus tuus ciba illũ. Sisitit potũ da illi. hoc enor
patiens carpoues icuis congenes super capud eĩ:
quem habuerat aliquando ꝑosũ c&erum non ẽ micđã
sed crudelitas. siideo hoc facis ut illi aliquid peius eueni¬
at ꝓ quo tedñs orare p̃cepit dicens. Orate ꝓ ꝑsequentibus
& calũpniantib uobis. Eybando enĩ inimicũ & potando
eũ ad pacẽ reconciliamus nobiscũ : qđ si ille in malitia ꝑ¬
stecerit ipse ignẽ congerit capitisuo. Videamus ne forte
dignus aliquid mandati huius contineat intellestus
Dicit enĩ hieremias ad peccatricem filiam babylonis
habes carbones ignis sedes suꝑ eos : Hierunt tibi ad
iutorium fortassis ergo ut hic isti carbones ignis qui com¬
gregantur suꝑ capud inimici adadiutoriũ ipsius conge¬
gantur : Potest enimfieri utanimus serus & barbarur

Expanded text:
Facienti bona, retribuere promittit. Sed et si Facienti bona, retribuere promittit. Sed et si tuus, ciba illum, si sitit, potum da illi, hoc enim faciens, carbones ignis congeres super caput ejus. quem habuerat aliquando perosum. Caeterum non est misericordia sed crudelitas: si ideo hoc facis ut illi aliquid pejus eveniat, pro quo te Dominus orare praecepit dicens: Orate pro persequentibus et calumniantibus vos. Cibando enim inimicum et potando eum, ad pacem reconciliamus nobiscum. Quod si ille in malitia praestiterit, ipse ignem congerit capiti suo Videamus ne forte dignius aliquid mandati hujus contineat intellectus. Dicit enim Hieremias ad peccatricem filiam Babylonis: Habes carbones ignis, sede super eos, hi erunt tibi in adjutorium. Fortassis ergo, et isti carbones ignis qui congregantur super caput inimici, ad adjutorium ipsius congregantur. Potest enim fieri, ut amens, ferus, et barbarus
Abbreviated transcription (Latin):
Hii qui se ipsos non uindicant quomodo irȩ locũdent : du¬
manũ non refer̃ aut conuitio conuitiũ non reddunt irȩ
illius qui fecit iniuriam ꝑ transeundi &euanes cendilocũ
deder̃: Nemo enĩ itarabidus inuenitur ut siuicẽ ñ recipi¬
at iterum seuiat. sed quasi effusio acdigestio furore mites¬
cit Estautem & hocmodo ire locũ dare qui enĩ pec cant
thes aurizant sibi iram indiȩirȩ : quando redd& dr̃ unicuiq
scđm operasua Siergo nos m& ipsos uindicemus non est
magnum uerbi causa. Si aut palmum ꝓpalma aut saxũ
ꝓsaxo reddam: Siuero reseruemus ea uindictaedĩ locũ
dam: irȩ quia dr̃ iniuditio multo grauiores quã nos in¬
serre possumus: &ig& poenas Aut fugiendo dam: locũ
irȩ. aut ꝑmittendo nocerȩ : Scriptuo ẽ eiũ mihi uradic¬
tam : Ego quac sim eam dicitdñs. non quasi urãm in iuriã¬
tangit pupillã oculi ipsius: ego urtareuam dicit dũs:

Expanded text:
 irae. Hi qui seipsos non vindicant, quomodo irae locum dent, du irae. Hi qui seipsos non vindicant, quomodo irae locum dent, dubi causa manum manu non referunt, aut convicio convicium non reddunt, irae illius qui fecit injuriam, pertranseundi et evanescendi locum dederunt. Nemo enim ita rabidus invenitur, ut si vicem non recipiat iterum saeviat, sed quasi effuso ac digesto furore mitescit. Est autem et hoc modo irae locum dare. Qui enim peccant, thesaurizant sibi iram in die irae, quando reddet Deus unicuique secundum opera sua; si ergo nosmetipsos vindicemus, non est magnum verbi causa, si aut, palmam pro palma, aut saxum pro saxo reddamus. Si vero reservemus ea vindictae Dei, locum damus irae, quia Deus in judicio multo graviores quam nos inferre possumus exiget poenas. Aut fugiendo damus locum irae, aut permittendo nocere. Scriptum est enim: Mihi vindictam. Ego quatangit pupillam oculi ipsius. Et ego retribuam, dicit Dominus.
Abbreviated transcription (Latin):
at singuloꝵ uł uitis uł morib: alio quin contrariũerit
quod idẽ dixit apłr. Egosi hominib placere uellẽ xp̃i
seruus non essem : Sed qui uitȩ suȩ morũ & actuũ itaten&
librã ut nonpossit ab ullo homine rep̃hendi istabona
corã omnib: hominib: ꝓuid& Neq enim dixit apłr utom¬
nib: placeamus sedut ꝓuideam us bona corã omnib: hoc
ẽ agamus nos bona corã omnibus siue illis placeantq:
bona sunt. siue non placeant: Sifieri potest quod & uo¬
sis est cuor ooisus honisus paceo habentes:
Apł nenos alterius animus sistete in pacatus euenerit abo¬
nopacis impedire uider&ur. Moderantis simũ dedit p̃cep¬
tum ut interim nr̃ animus sẽꝑsit paratus ad pacẽ & dis cor¬
diȩ culpa non penes nos sed penes alterũ const&: Ideo ergo
ur̃ae conuenit quod ur̃m ẽ uos cũ omnib: pacẽ ab&nte
& dicite. cũ his quioderant pacem erã pacificus : NONuos

Expanded text:
at singulorum vel vitiis, vel moribus, alioquin contrarium erit at singulorum vel vitiis, vel moribus, alioquin contrarium erit quod idem dixit Apostolus: Ego si hominibus placere vellem, Christi servus non essem , sed qui vitae suae morum et actuum ita tenet libram, ut non possit ab ullo homine reprehendi, iste bona coram omnibus hominibus providet. Neque enim dixit Apostolus, ut omnibus placeamus, sed ut provideamus bona coram omnibus, hoc est, agamus nos bona coram omnibus, sive illis placeant quae bona sunt, sive non placeant. Si fieri potest, quod ex vobis est, cum omnibus hominibus pacem habentes. Apostolus, ne nos alterius animus, si forte impacatus evenerit, a bono pacis impedire videretur, moderantissimum dedit praeceptum, ut interim noster animus, semper sit paratus ad pacem, et discordiae culpa non penes nos, sed penes alterum constet. Ideo ergo rae convenit. Quod vestrum est, vos cum omnibus pacem habetote, et dicite: Cum his qui oderunt pacem eram pacificus. Non vosm
Abbreviated transcription (Latin):
stulti estote scło ut sitis dño sapienter sic̃ scriptũẽ Bea¬
tus homoquẽ tu herudieris dñe : & deleg&ua docueris eũ:
nullinalun peo ualo reddentes : Simalum inferre
peccare ẽ reddere malum ꝓmalo iustum non est. sed simi¬
le peccatum ẽ aut ut ego arbitror &iã grauius Nã ille
quimalũ prior intulit forsitan non sensit malũ ẽe qđ facer&
Qui aũt reddit malum eo ipse quo adulcis cendum motus ẽ
confessus ẽ sensisse malum eẽ qđ reddit : &ideo respicien¬
dum sẽꝑ ẽ adeũ quidixit . mihi uindictã egor&ribuã dic̃¬
dũr : Humana sapientia ẽ siqueramus uicẽ reddere in i
micis: Stultitia ẽ in hoc scło sipercucienti & aliã ma¬
xillã p̃beamus. Quodsi tante paenitentiȩ & humilitatis
fuerimus Nonsolum apud dm̃ : sed &iã apud homines
poterimus ꝓbabilis apparere : PROuIDeNTES BONA NOR
Coram omnibus hominibur ꝓuid& quisbona nonutplace¬

Expanded text:
stulti estote saeculo, ut sitis Domino sapientes, sicut scriptum est: Beastulti estote saeculo, ut sitis Domino sapientes, sicut scriptum est: Beatus homo quem tu erudieris, Domine, et de lege tua docueris eum . Nulli malum pro malo reddentes. Si malum inferre, peccare est, reddere malum justum non est, sed simile peccatum est, aut, ut ego arbitror, etiam gravius. Nam ille qui malum prior intulit, forsitan non sensit malum esse quod faceret. Qui autem reddit malum, eo ipso, quo ad ulciscendum motus est, confessus est sensisse malum esse quod reddit, et ideo respiciendum semper est ad eum qui dixit: Mihi vindicta et ego retribuam . Humana sapientia est, si quaeramuultitia est in hoc saeculo, si percutienti et aliam maxillam praebeamus. Quod si tantae patientiae et humilitatis fuerimus, non solum apud Deum, sed etiam apud homines, poterimus probabiles apparere. Providentes bona, non Coram omnibus hominibus providet quis bona, non ut place
Abbreviated transcription (Latin):
te dño uina mosȩtica defecerunt & uina sanguinis ihũ¬
ꝓfluxer̃. illa acceper̃ terminũ ista sũpser̃ in initium:
Deniq: hocẽ initium signorum : qđ fecit ih̃s quando
pauit gentes occisus & diuino suis anguinis fec̃ conui¬
lestionũ Corde enĩ scõꝵ hu driȩ sunt fonte repl&a donoꝵ
ministri qui auserant aquã & quib mat̃dix̃ qđ cumq
dixerit uobis facitȩ ministris xp̃i quib: secundum
apłm datur ministerium in ministrando: dõa u
olate ẽẽ prudertes apud uos oretip sos Quisibi
Vipsi prudens esse uid&ur. Hic cum arro gantia
stultus ẽ Nec potest uerã sapientiã dĩscire qui suã
stultitiã quasi sapientiã colit. Deniq in superiorib:
hanc fuisse incredulitatis causam iudais: Ipse pau¬
lus edocuit dicens de eis: Quia ignorantes dĩ iustitiam
& suã querentes statuere iustitiȩ dĩ non sunt subiecti:
Sic ergo qui p̃sem& ipsum sapiens ẽ : non potest eẽ sapi¬
ens apud dm̃: Nolite in humana sapientia gloriari sed

Expanded text:
te Domino, vina Mosaica defecerunt, et vina sanguinis profluxerunt. Illa acceperunt terminum, ista sumpserunt initium. Denique hoc est initium signorum, quod fecit Jesus, quando pavit gentes occisus, et de vino sui sanguinis fecit convilectionum, corda enim sanctorum hydriae sunt, fonte repletae donorum. Ministri qui hauserunt aquam, et quibus mater dixit: Quodcunque dixerit vobis facite, ministri sunt Christi, quibus secundum Apostolum datur ministerium in ministrando. DOMINICA III olite esse prudentes apud vosmetipsos. Qui sibi ipsi prudens esse videtur, hic cum arrogantia stultus est. Nec potest veram sapientiam Dei scire, qui suam stultitiam, quasi sapientiam, colit. Denique in superioribus hanc fuisse incredulitatis causam Judaeis, ipse Paulus edocuit, dicens de eis: Quia ignorantes Dei justitiam et suam quaerentes statuere, justitiae Dei non sunt subjecti. Sic ergo, qui apud semetipsum sapiens est, non potest esse sapiens apud Deum. Nolite in humana sapientia gloriari, sed
Abbreviated transcription (Latin):
plepumqratiae & ueritatis: Quia&r
in diuina natura quads̃ uerita sest plenus
est & in humana in qua homouerus gnatia
factus est plonus est. In illa plenitudine
ds̃ est in formadĩ aequalisdõ in ista pleni¬
tudine seruus in forma serui. Quia in si¬
militudine hominũ factus habitu inuentus
ut homo: Gratiae plenus erat & est homo
mortalibus datum est ut statim ex quo in
utero uirginis concipi& homofieri incipe¬

Expanded text:
Plenum gratia et veritate. Quia et Plenum gratia et veritate. Quia et in divina natura, quia Deus veritas est, plenus est, et in humana, in qua homo verus, gratia factus est, plenus est: in illa plenitudine Deus est in forma Dei, aequalis Deo; in ista plenitudine, servus in forma servi, quia in similitudine hominum factus, et habitu est inventus ut homo . Gratia plenus erat, et est hommortalibus datum est, ut statim ex quo in utero virginis concipit et homo fieri incipe
Abbreviated transcription (Latin):
est : Carnem uidelic& induendo & animã.
ut sicut quis que nr̃m unus homo excarne
constat &animã ita unus ab in carnationis
tempore. xp̃s ex diuinitate carne & anima
constat: Et uidius lam eius g̃loriã
euasi unugeniti a patre: Gloriam xp̃i
quam ante in carnationẽ uidere non pote¬
rant homines. post in carnationẽ uideruNT
aspicientes humanitatem miraculis reful¬
gentem. & intellegentes diuinitatem intus
latitantem Illimaxime qui & eius cluritatẽ
ante passionem trans figurati in monte sc̃o
contemplarimeruerunt uocede lapsa ad
eum huius cemodi a magnificagła hic est
filius meus dilectus in quomihibene conplacui.
& post passionem resurrectionis ascen¬
sionisq: ipsius gloria conspectu: sp̃s eius suNt
do nomirifici refecti quibus omnibus ma¬
nifeste cognouerunt : quod huius modigła
non cuilib& scõrũ : sed illi soli homini quiẽ &
indiuinitate unigenitus a patre conuenir&:

Expanded text:
est, carnem videlicet induendo et animam, est, carnem videlicet induendo et animam, ut sicut quisque nostrum unus homo ex carne constat et anima, ita unus ab incarnationis tempore Christus, ex divinitate, carne et anima constat. Et vidimus gloriam ejus, gloriam quasi unigeniti a Patre. Gloria Christi, quam ante incarnationem videre non poterant homines, post incarnationem viderunt, aspicientes humanitatem miraculis refulgentem, et intelligentes divinitatem intus latitantem, illi maxime, qui ejus claritatem ante passionem transfigurati, in monte sancto contemplari meruerunt, voce delapsa ad eum hujuscemodi a magnifica gloria: Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi complacui , et post passionem, resurrectionis, ascensionisque ipsius gloria conspecta, spiritus ejus sunt dono mirifice refecti, quibus omnibus manifeste cognoverunt, quod hujusmodi gloria, non cuilibet sanctorum, sed illi soli homini, qui esset in divinitate unigenitus a Patre conveniret.
Abbreviated transcription (Latin):
nemea : & apłs nemo carnem suã hodio
hub& idẽ uxorem Carnalis quippe
nr̃a genoratio ex sanguinibus id est ex na¬
tura maris & femine ducit originem. ad
uero sp̃italis sp̃s scĩgratiã minꝰstratur
quam a carnali distingues dñs ait: Nisi quis
renatus fuerit exaqua & spũ sco non potest
introire in regnumdi: Quodnatum est excarne:
caro est: & quod natum est: ex spũ sp̃s est:
et ue rbumcano factum est & habitabit in nob̵
Verbum caro factum est : ut nos de carne transi¬
remus in uerbũ. Nec uerbum de siit eẽ quod
fuerat. Nec homo ꝑdidit eẽ qđ natus est
gloria est aucta non natura mutata: Me¬
dicicus ergo iste sic uenit ut de carne uitia
carnis extinguer& & de morte occider&
mortem : Ideo uerbum caro factum est. ut pos¬
simusdicere. uidimusgłam eius qualem
głam : qualis factus est filius hominis: Q
uerbum caro factumest nihil aliud deb& in¬
tellegi quam sidicer&ur & ds homo factus

Expanded text:
ne mea. Et Apostolus: Nemo carnem suam odio ne mea. Et Apostolus: Nemo carnem suam odio habet, id est, uxorem. Carnalis quippe nostra generatio ex sanguinibus, id est, ex natura maris et feminae ducit originem. Ac vero spiritualis Spiritus sancti gratia ministratur, quam a carnali distinguens Dominus, ait: Nisi quis renatus fuerit ex aqua et spiritu, non potest introire in regnum quod natum est ex spiritu, spiritus est. Et verbum caro factum est et habitavit in nobis. Verbum caro factum est, ut nos de carne transiremus in Verbum, nec Verbum desiit esse, quod fuerat. Nec homo perdidit esse, quod natus est, gloria est aucta, non natura mutata. Medicus ergo iste sic venit, ut de carne vitia carnis exstingueret, et de morte occideret mortem. Ideo Verbum caro factum est, ut possimus dicere: Vidimus gloriam ejus. Qualem gloriam? qualis factus est Filius hominis. Et Verbum caro factum est. Nihil aliud debet intelligi, quam si diceretur: et Deus homo factus
Abbreviated transcription (Latin):
dantur in eum : Dñs nr̃ matrem tantum modo
hub& suꝑ terram & nos patrem tantum modo
habemus in caelum. Cũ enĩ accepiss& morta¬
lem hominem adam: dedit hominibus in mor¬
talem suum patrem dm̃ exmunere diuine
prius potestate adoptionis accepta : poste a
consecuti sunt : ut erse difilii mererentur:
euinonexs anquinibus feque ex uoluntate
uixi: neque ex uoluntate carnis. Sed exdõ
non est latinum : sed grece positum est pluralit̃
aput latinos eni semꝑ sanguis dicitur singula¬
riter sed maluit ille qui interp̃tabatur
quasiminus latine loqui scđm gramaticos &
tamen explicare ueritatem scđm auditores
infirmos sionimdicer& & sanguine singu¬
laritor non ex plicar& quoduolebat: exꝰ
sanguinibus eñimaris & fomine nascuntur
homines: quod aut̃ subdit neque ex uo¬
luntate carnis. Carnem profemina posuit
quia de costacum facta e &. dix ad eã adam:
hoc nunc hos exossibus meis. & caro de car¬

Expanded text:
dat in eum. Dominus noster, matrem tantummodo dat in eum. Dominus noster, matrem tantummodo habet super terram, et nos patrem tantummodo habemus in coelo. Cum enim accepisset mortalem hominem Adam, dedit hominibus immortalem suum Patrem Deum. Ex munere divino, prius potestate adoptionis accepta, postea consecuti sunt, ut esse filii Dei mererentur. Qui non ex sanguinibus, neque ex voluntate viri, neque ex voluntate carnis, sed ex Deonon est Latinum, sed Graece positum est pluraliter αἱμάτων; apud Latinos enim semper sanguis dicitur singulariter, sed maluit ille qui interpretabatur, quasi minus Latine loqui, secundum grammaticos, et tamen explicare veritatem secundum auditores infirmos. Si enim diceret, ex sanguine, singulariter, non explicaret quod volebat. Ex sanguinibus enim maris et feminae nascuntur homines. Quid autem subdit: Neque ex voluntate carnis? Carnem pro femina posuit, quia de costa cum facta esset, dixit Adam: Hoc nunc os ex ossibus meis, et caro de car
Abbreviated transcription (Latin):
et suicum non pece penunt : Hominos scilic&
quos ipse creauit: Iudȩi quo speculiarem sibi
elegerat in plebem: quibus suȩ cognitionis re¬
ue lauerat archanum: quos mirificis patrumglo¬
rificauerat actis: quibus suȩ legis doctrinam
ostendit ipsi eum recipere magna exparte re¬
cusarunt : Multi eñi eum ex utroq: populores¬
puerunt multi eñĩ receperunt : De quibus
euange lista consequenter in sinuat dicens
Quot euod autem rece pe runt eum de dit eis
potestateo filios dĩ siexi. & c&rera.
Magna beniuolentia magnami sori cordia.
unius cuiusq: natus est : & noluit manere unus
sed ds̃ unicum eundemq: ipsum quem genuerat
& perquem cuncta creauerat misit in hunc
mundum ut non e& unus sed fr̃s haber& ad¬
optatos : Non eñĩ nos natisumus dedõ. quo¬
modo ille unigenitus. sed ad optati pergratiã
ipsius ergo potestas ut filiidđi fiant qui cre¬
duntin eum : cum hoc ipsum datur eis utcre¬

Expanded text:
Et sui eum non receperunt. Homines scilicet, Et sui eum non receperunt. Homines scilicet, quos ipse creavit, Judaei quos peculiarem sibi elegerat in plebem, quibus suae cognitionis revelaverat arcanum, quos mirificis patrum glorificaverat actis, quibus suae legis doctrinam ostendit, ipsi eum recipere magna ex parte recusarunt; multi enim eum ex utroque populo respuerunt, multi receperunt, de quibus Evangelista consequenter insinuat, dicens: Quotquot autem receperunt eum, dedit eis potestatem filios Dei fieri, etc. Magna benevolentia, magna misericordia, unicus natus est, et noluit manere unus, sed Deus unicum eumdem ipsum quem genuerat, et per quem cuncta creaverat, misit in hunc mundum, ut non esset unus, sed fratres haberet adoptatos. Non enim nos nati sumus de Deo quomodo ille unigenitus, sed adoptati per gratiam ipsius. Ergo potestas, ut filii Dei fiant, qui credunt in eum, cum hoc ipsum datur eis, ut cre
Abbreviated transcription (Latin):
qđ fecit: Ds̃ autem in fusus mundo ubiq: positus
praesentia maiestatis. facit & gubernat quod
fecit: & mundus ꝑ ipsum pactus est. &
mundus eum non coqnouit : Quid est mun¬
dus ꝑ ipsum factus est caelum terra mare
& omia quae in eis sunt : mundus dicitur : Nũ¬
quid caeli non cognouerunt : qui stella miseruN
Aut angeli non cognouerunt qui accesserunt.
&ministrubant ei : aut sidera non cognouer̃
saluatorem suum: Omnia undique testimo¬
nium perhibuerunt. quergo non cognouerunt
amatores mundi : qui amandomundum dicti s̃
mundus: hoc eñĩ moruerunt appellari
quod ille ubihabitant. Nam qui non diligunt
mundum: carneuersaintur inmundo sedcor¬
de in habitant caelo. In propria uonit
Inpropria : quia inmundo quem ꝑdiuinitatem
fecio ꝑumanitatem natur apparum¬
Inmundo ergo erat perdiuinitatem: In mundum
uenit per in carnationem : Venire quippe uł abire:
umanitatis est: Manere & eẽ diuinitatis

Expanded text:
quod fecit. Deus autem infusus mundo ubique positus, quod fecit. Deus autem infusus mundo ubique positus, praesentia majestatis facit et gubernat quod fecit. Et mundus per ipsum factus est, et mundus eum non cognovit. Quid est, Mundus per ipsum factus est? coelum, terra, mare, et omnia quae in eis sunt, mundus dicitur. Nunquid coeli non cognoverunt, qui stellam miserunt ? Aut angeli non cognoverunt, qui accesserunt et ministrabant ei ? Aut sidera non cognoverunt Salvatorem suum? omnia undique testimonium perhibuerunt. Qui ergo non cognoverunt? amatores mundi, qui, amando mundum, dicti sunt mundus, hoc enim meruerunt appellari, quod ille, ubi habitant. Nam qui non diligunt mundum, carne versantur in mundo, sed corde inhabitant coelum. In propria venit. In propria, quia in mundo, quem per divinitatem fecit, per humanitatem natus apparuIn mundo ergo erat, per divinitatem; in mundum venit, per incarnationem. Venire quippe vel abire humanitatis est, manere et esse, divinitatis.
Abbreviated transcription (Latin):
nunc autom lux indño : Num & oculi nr̃i dicuntur
lumina : sed nisi aut ꝑ noctem iucerna accendat᷑ :
aut perdiem solexeat lumina illa sine causa pa¬
tent. Sic & ioħ eratlux sed nonuera : quia in lu¬
minatione factus est lux : erat lux uexa guȩ
inluminat omne hominẽ uenientẽ in hunc mun¬
dum. Omnem uidelic& quae inluminatur. si ue
naturali ingenio seu sapientia diuina : Sicut
eninemo a seipso eẽ ita &iã nemo aseipso sapiens
essepotest: sed illo in iustrante descriptumest:
Om̃is sapientia ad nodo est. Cuius ut ramq: naturã
& diuinam uidelic& qua semꝑ ubique totus man&
& humanam ex qua in temporenatus. loco inclusus¬
apparuit: consequenter euange lista de scribit
dicens: Inmundo erat: Neputes quia
sic erat quomodo in mundo est terra caelum
luna stelle arbores pecora & homines
Non sic đs in mundo erat sed sicut artifex regens

Expanded text:
nunc autem lux in Domino. Nam et oculi nostri dicuntur nunc autem lux in Domino. Nam et oculi nostri dicuntur lumina, sed nisi aut per noctem lucerna accendatur, aut per diem sol exeat, lumina illa sine causa patent, sic et Joannes erat lux, sed non vera, quia illuminatione factus est lux. Erat lux vera, quae illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum. Omnem videlicet, qui illuminatur sive naturali ingenio, seu sapientia divina. Sicut enim nemo a semetipso esse, ita etiam nemo a semetipso sapiens esse potest, sed illo illustrante, de quo scriptum est: Omnis sapientia a Domino Deo est, cujus utramque naturam, et divinam videlicet, qua semper ubique totus manet, et humanam, ex qua in tempore natus, loco inclususapparuit; consequenter Evangelista describit, dicens: In mundo erat. Non putes quia sic erat, quomodo in mundo est terra, coelum, luna, stellae, arbores, pecora, et homines; non sic Deus in mundo erat, sed sicut artifex regens
Abbreviated transcription (Latin):
tiam qui a ds̃ est : Beatimundo corde qm̃ipsi
dm̃ uidebunt. Fuit homomissus adõ cuino¬
sic erat homo ut later& in illo ds̃: Missus est¬
ante illũ magnus homo : ꝑcuius testimonium
inuenir&ur plusquã homo : & quis esthic  fuit homo
& quomodo poss& iste uerum dedodicere : missus est
adõ quiduo cabatur : Cuinomen eratiohannes:
quareuenit : audi: hic uenit intectimonium ut
testinonium periben& delumine & om̃s crede¬
ren pen illum. non erat ille lux &c&
uulir iste qui testimonium perib& delumine : mag¬
num aliquid iste iohannes ingens merito magꝰ¬
nagratia & magna celsitudo : Quare igitur uenit :
ut testimonium ꝑhiber& delumine : ut quidhoo
ut om̃s crederent perillum. & de quolumine testi¬
monium ꝑ hiber&: erat luxuera: quare additũ
estuera quia & homo inluminatus : diciturlux
sicut dominus discipulis ait. Vo sestis luxmundi
& apłs inquid: ꝥuistis aliquando tenobre:

Expanded text:
tiam, quae Deus est: Beati mundo corde, quoniam ipsi tiam, quae Deus est: Beati mundo corde, quoniam ipsi Deum videbunt . Fuit homo missus a Deo, cui nosic erat homo, ut lateret in illo Deus, missus ante illum magnus homo, per cujus testimonium inveniretur plusquam homo. Et quis est hic? fuit homo: et quomodo possit iste verbum de Deo dicere? Missus a Deo: quid vocabatur? cui nomen erat Joannes: quare venit? audi. Hic venit in testimonium, ut testimonium perhiberet de lumine, ut omnes crederent per illum. Non erat ille lux, etc. Qualis iste, qui testimonium perhiberet de lumine? Magnum aliquid iste Joannes, ingens meritum, magna gratia, et magna celsitudo. Quare igitur venit? Ut testimonium perhiberet de lumine. Ut quid hoc? Ut omnes crederent per illum. Et de quo lumine testimonium perhiberet. Erat lux vera, quare additum est, vera? Quia et homo illuminatus dicitur lux, sicut Dominus Jesus discipulis ait: Vos estis lux mundi, et Apostolus inquit: Fuistis aliquando tenebrae,
Abbreviated transcription (Latin):
Cic distinguendum est: quod factum est: hic sub¬
distingue & de inde in fert in ipsouita est. Fac
taterra: sed ipsa non estuita: Estautem in
ipsa sapientia spiritaliter : Ratio quaedam :
qua terra facta est: haec uita est : Terrã
uides est in arte terra : Cȩlum uide s
est in arte caelum: solem & lunam uides
suntista in aste : sed foris corpora sunt
in arte uita sunt: Et uita erat lux hominũ
Ergo illa uita ꝑ quam facta sunt om̃ia : ipsa uita
luxest : & non quorũ cumque animaliũ: sed lux
hominum quia ex ipsa homines in luminantur
Pecora non in luminantur : homo eñi factus est:
ad imaginem di : & hub& rationalem mentem
ꝑ quã possit ꝑcipere sapientiam: Et lux
intenepris luc& & tenebre eamnon
conprȩhenderunt : Hominer infide¬
les an iusti iniqui rapaces auari. amatoros
scłi : haec sunt tenebrȩ quaedominum non con¬
praehendunt : Idẽ non in tellegunt. purga
de oculo tuo quic quidmaliest: & uidebis sapien¬

Expanded text:
Sic distinguendum est, quod factum est, hic subSic distinguendum est, quod factum est, hic subdistingue, et deinde infer. In ipso vita est. Facta est terra, sed in ipsa non est vita. Est autem in ipsa sapientia, specialiter ratio quaedam, qua terra facta est, haec vita est, terram vides, est in arte terra. Coelum vides, est in arte coelum, solem et lunam vides, sunt ista in arte, sed foris corpora sunt, in arte vita sunt. Et vita erat lux hominum. Ergo illa vita, per quam facta sunt omnia, ipsa vita, lux est, et non quorumcunque animalium, sed lux hominum, quia ex ipsa homines illuminantur, pecora non illuminantur, homo enim factus est ad imaginem Dei, et habet rationalem mentem, per quam possit percipere sapientiam. Et lux in tenebris lucet, et tenebrae eam non comprehenderunt. Homines infideles, injusti, iniqui, rapaces, avari, amatores saeculi, hi sunt tenebrae, quae Dominum non comprehendunt, id est, non intelligunt. Purga de oculo tuo, quidquid mali est, et videbis sapien
Abbreviated transcription (Latin):
quae potest haberepondus numerũ mensuram
eẽ potest: nisi ꝑ illud uerbũ & ab illo uerbo crea¬
tore cui dictum est: Om̃ia in mensura. Innu¬
mero & ponderedis posuisti: Et SINE ΙpSΟ
Factumeet nĩhil: Peccatum non ꝑ ipsum
factũ est. & idoldm non est per uerbum factũ:
Perhanc enim sententiã excluditur idola ꝓpt̃
qđ ait apłs : scimus quianhilest idolum: Om̃ia
subsistunt: Omĩa igitur creata: modo suo sub¬
sistunt : Omne qđ subsistit : naturam hub&:
nihil non hab& naturam: Nihiligitur ñ subsistit:
Malũ sine uerbo factumest: sine uerbo factum
est nihil: Malumigitur nihilest. Nihiluero
non subsistit. Malum igitur non subsistit:
Nullũ malũ sub sistit: Om̃is creatura subsistit:
Nullũ igitur malum: creatura est: quare
nihil : ne quebonum aliquodest: neque ullo
modo subsistit: neque ullanatura est: Q
omne quod modo aliquo est: & bonum est : & non
nisi ꝑ uerbum est: quod factũ est inipso uita est

Expanded text:
quae potest habere pondus, numerum, mensuram, quae potest habere pondus, numerum, mensuram, esse potest, nisi per illud Verbum, et ab illo Verbo creatore, cui dictum est: Omnia in mensura, in numero et pondere disposuisti. Et sine ipso factum est nihil. Peccatum non per ipsum factum est, et idolum non est per Verbum factum. Per hanc enim sententiam excluduntur idola. Propter quod ait Apostolus: Scimus quia nihil est idolum . Omnia subsistunt. Omnia igitur creata modo suo subsistunt, omne quod subsistit, naturam habet, nihil non habet naturam, nihil igitur non subsistit, malum sine Verbo factum est, sine Verbo factum est nihil, malum igitur nihil est. Nihil vero non subsistit, malum igitur non subsistit; nullum malum subsistit, omnis creatura subsistit. Nullum igitur malum creatura est, quare nihil neque bonum aliquod est, neque ullo modo subsistit, neque ulla creatura est, et omne quod modo aliquo est, et bonum est, et non nisi per Verbum est. Quod factum est: In ipso vita est.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑdnm̃creaturã mutabilem creder& eius uo¬
luntatẽ : quasi qui subito uell& facere creatu¬
ram. quam ab a&nonumquã ante feciss&:
manifeste doc& euangelista : factam quidem
intẽporecreaturã sed in ena creatoris sa
pientiã : quando & qualis creature semper
fuisse dispositum : & hoc est qđ ait qđ factũ et
in ipso uita erat : Idest qđ factumest Intẽ¬
pore siueuiuum ⁊ siue uita carens apparuit:
Omne hoc inspiritali factomsratione quasi
semꝑ uixerat & uiuit : Nam quia quo nũ est
creatori qđ creauit : sed quia quo & mnaest : illi
ratio uoluntatis suȩ in qua ab ac̃no habuit
& hub& quid & quando crear&. qualiter
creatum gubern& ut maneat ad quẽ finẽ
singula quae creauit perducat:¬
omua peripsum pacta sunt  Vn iuersa
Cenim creatura ꝑ ipsum facta sunt maior
minor superna inferna spiritalis corporalis:
Nullu enim forma nulla conpages nulla concor¬
dia parcium nulla qualiscumque substantia.

Expanded text:
per Dominum creaturam, mutabilem crederet ejus voper Dominum creaturam, mutabilem crederet ejus voluntatem, quasi qui subito vellet facere creaturam quam ab aeterno nunquam ante fecisset, manifeste docet evangelista factam quidem in tempore creaturam, sed in aeterna Crpientia quando et qualis crearetur semper fuisse dispositum; et hoc est quod ait: Quod factum est in ipso vita erat, id est quod factum in tempore, sive vivum sive vita carens apparuit, omne hoc in spiritali factoris ratisemper vixerat et vivit. Non quia coaeternum est Creatori quod creavit, sed quia coaeterna est illi ratio voluntatis suae, in qua ab aeterno habuit et habet quid et quando crearet, qualiter creatum gubernet ut maneat, ad quem finem singula quae creavit perducatOmnia per ipsum facta sunt. Universa enim creatura per ipsum facta est, major, minor, superna, inferna, spiritalis, corporalis, nulla enim forma, nulla compages, nulla concordia partium, nulla qualiscunque substantia,
Abbreviated transcription (Latin):
consequenter opprimitcũ ait : &đseratuerbũ
fuere alii quidmquidem illũ : sed extempore
incarnationis factũ : non aut̃ &nũ ante solai
natum apatre putarent : Vnde quidam taliũ
dixisse memoratur : non in uideo x p̃o facto dõ
qm̃ & ego si uolo possũfieri scđm ipsum & horum
ne fandã refellit sententiam euangelistacũ ait:
hoc erat in principio apud dm : Idest hoc
uerbum qđ ds̃ est non ex tempore coepit .
sed in principio eratđs apud dm̃ : Item fuere
ueritatis inimici : quixp̃m & ante partũ uirginis
iam fuissẽ non negarent non tamen natum
& patredm̃ sed factum a patre : &ideomino¬
rempatre : quia creatur a crederent : &am
õsclamat euangelicus sermo quidicit: Omĩa
ꝑ ipsum facta sunt : & sine ipso factumestnihil:
Si eninihil creaturarũ sine ipso factũ est : Pat&
profecto quia ipsecreatura nonẽ : ꝑquem om̃is
creatura facta ẽ : & nequis audiens factam

Expanded text:
consequenter exprimit , cum ait: Et Deus erat Verbum. consequenter exprimit , cum ait: Et Deus erat Verbum. Fuere alii qui Deum quidem illum, sed ex tempore incarnationis factum, non autem aeternum ante saecula natum a Patre putarent. Unde quidam talium dixisse commemoratur: Non invideo Christo facto Deo, quoniam et ego si volo, possum fieri secundum ipsum. Et horum nefandam refellit sententiam evangelista, cum ait. Hoc erat in principio apud Deum. Id est, hoc Verbum quod Deus est, non ex tempore coepit, sed in principio erat Deus apud Deum. Item fuere veritatis inimici qui Christum et ante partum Virginis jam fuisse non negarent, non tamen natum ex Patre Deum, sed factum a Patre, et ideo minorem Patre, quia creaturam, crederent. Etiam hos damnat evangelicus sermo, qui dicit: Omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil. Si enim nihil creaturarum sine ipso factum est, patet profecto quia ipse creatura non est per quem omnis creatura facta est. Et ne quis audiens factam
Abbreviated transcription (Latin):
uero ait: In principio caepit ẽẽ uerbum
sed in principio inquid erat uerbum : ut uide¬
lic& eum non extempore ostum sed in exostu
temporum ex sistentem: hac ꝑ hoc sine ullo
temporis intio depatre natũ monstrar&
lux a quod ipsa loquitur in prouerbus : Domi¬
nus pos sedit me initio uiarum suarum
ante quã quicquã facer& a principio ab a& no
ordinata sum : Item fuer̃ heretici: quitres scac
trinitatis ꝑ sonas ẽẽ negantes dicerent : Idem dr̃
quando uult paterest quando uult filius esti quan¬
truens erro rem sub iungit : & uerbũ erat apuddm̃:
Si enĩ alius apud aliũ erat : duo sunt ꝓfecto pater&
filius & nonunus Ipse modo pator modo filius
substantiȩ naturȩ cũ aꝑtissime ia cobus dicat
apłs: Apud quem non ẽ trans mutatio : nec uicis¬
situdinis obumbratio: Item fuere quidam pra¬
uidogmatis auctores : quixp̃m hominẽ tantum
confitentes dm̃ prorsus cũ noncrederent quos

Expanded text:
vero ait, In principio coepit esse Verbum, vero ait, In principio coepit esse Verbum, sed in principio erat Verbum: ut videlicet eum non ex tempore ortum, sed in exortu temporum jam existentem, ac per hoc sine ullo temporis initio de Patre natum monstraret, juxta quod ipse loquitur in Proverbiis: Dominus possedit me initio viarum suarum, antequam quidquam faceret a principio, ab aeterno ordinatus sum . Item fuerunt haeretici qui, tres sanctae Trinitatis personas esse negantes, dicerent: Idem Dquando uult, pater est, quando uult, filius est, quantruens errorem, subjungit: Et Verbum erat apud Deum. Si enim alius apud alium erat, duo sunt profecto Pater et Filius, et non unus. Ipse modo Pater, modo Filius,substantiae natura, cum apertissime Jacobus dicat apostolus: Apud quem non est transmutatio, nec vicissitudinis obumbratio. . Item fuere quidam pravi dogmatis auctores, qui Christum hominem tantum confitentes, Deum prorsus esse non crederent: quos
Abbreviated transcription (Latin):
eundem in principio fuisse testatur dicens:
In principio erat uerbum: Ali int̃ homines
eum subito a paruisse cõmemorant : Ille
ipsum apud dm̃ semꝑ fuis se declaratdicens:
& uerbum erat apudđm: Alii eum uerum
hominem : ille ipsum confirmat eẽ dm̃dicens:
& đs erat uerbum. Alii hominem eũ apudho¬
mines temporalitor conuerssatum : ille dm̃
apuddm̃ in principiomanentõ ostendit di¬
cens : hocerat in principio apuddm̃: Alui
magnalia quae in homineges sit peribent:
Ille quodu ominem creaturã uisibilem & inuisi¬
bilem ꝑ ipsũ ds̃ pator fecerit doc& dicens:
Omnia ꝑ ipsum facta sunt : & sine ipso factũ
euangeli sui dediuinitato saluatoris &i fidẽ
recte credentium sublimitor imbuit: &
hereticorum ꝑfidiam potentor ex superat
fuerenamq: here tici quidicerent: siergo
natus ofexpr : erat tempus quando ille ñ erat:
hos in primo sermone redarguit euangelista:
cumdicit: In principio erat uerbum: neque

Expanded text:
eumdem in principio fuisse testatur, dicens: eumdem in principio fuisse testatur, dicens: In principio erat Verbum. Alii inter homines eum subito apparuisse commemorant, ille ipsum apud Deum semper fuisse declarat, dicens: Et Verbum erat apud Deum. Alii eum verum hominem, ille ipsum verum confirmat esse Deum, dicens: Et Deus erat Verbum. Alii hominem eum apud homines temporaliter conversatum, ille Deum, apud Deum in principio manentem ostendit, dicens: Hoc erat in principio apud Deum. Alii magnalia quae in homine gessit perhibent ille quod omnem creaturam visibilem et invisibilem, per ipsum Deum Pater fecerit, docet, dicens: Omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum Evangelii sui de divinitate Salvatoris, et fidem recte credentium sublimiter imbuit, et haereticorum perfidiam potenter exsuperat. Fuere namque haeretici, qui dicerent: Si ergo natus est Christus, erat tempus quando ille non erat: quos primo sermone redarguit, cum ait: In principio erat Verbum. Neque
Abbreviated transcription (Latin):
qui singularis priui legio meruit castitatis
ut queris altius diuinitatis scripturȩ conditorib:
diuinitatis ipsius caper& simul: & pate faco¬
hoc typice doc&ur quia coelestis austum sa¬
pientiȩ c&eris excollentius de sanctis simo
eiusdem pectoris fonte potauerit: Vnde
& merito infigura quattuor animalium
aquilȩ uolanti comparatar : Cunctis quip¬
pe auibus aquila celsius uolare cunctis
animantibus clurius solis radus infigere con¬
sueuit obtutus. & c&eri euange listȩ quasi
interra ambulant cum dño quitem poralẽ
eius generationẽ paritor : & temporalia
facta sufficienter exponentes. pauca
dediuinitate dixerunt: hic aut̃ quasi ad cȩlũ
uolat cum dño : qui ꝑ pauca de tẽporalibus
eius actis ȩdisserons : a& nã diuinitatis ei
potentiũ ꝑ quem om̃ia facta sunt sublimuis
mente uolando & limpidius speculando cog¬
nouit: ac nobis cognoscendam scribendo
contradidit: ergo alii euange listȩ x p̃m
ix tempore natum describunt : io hannes

Expanded text:
aris privilegio meruit castitatis ut caeteris altius divinae Scripturae conditoribus divinitatis ipsius caperet simul et patefacehoc typice docetur quia coelestis haustum sapientiae caeteris excellentius de sanctissimo ejusdem pectoris fonte potaverit. Unde et merito in figura quatuor animalium aquilae volanti comparatur. Cunctis quippe avibus aquila celsius volare, cunctis animantibus clarius solis radiis infigere consuevit obtutus. Et caeteri evangelistae quasi in terra ambulant cum Domino, qui temporalem ejus generationem pariter et temporalia facta sufficienter exponentes, pauca de divinitate dixerunt: hic autem quasi ad coelum volat cum Domino, qui perpauca de temporalibus ejus actis edisserens, aeternam divinitatis ejus potentiam, per quam omnia facta sunt, sublimius mente volando, et limpidius speculando cognovit, ac nobis cognoscenda scribendo contradidit. Ergo alii evangelistae Christum ex te
Abbreviated transcription (Latin):
ardentiore desiderio. ab hisquȩ in terris uid&
a cȩlestia promerenda transmigrat: Eomaiore
sp̃aliũ habund& flore acgermine uirtutũ : ut adior¬
plenetur quod dictuoreet per propetas qm̃ nata¬
reus uocanitur: Sifixum descripturis posuis s&
exemplũ Numquã dicer& ꝑ proph&ar. sed simpliciter
ꝑ ꝓpheã: Nunc aut̃ pluralit̃ ꝓph&as uocans ostendit se
Scriptura commemorat : Possumus & aliter dicere quo
&iam eisdem uerbis iuxta hebraicam ueritatẽ & iux¬

Expanded text:
ardentiore desiderio, ab his qui in terris vidit ardentiore desiderio, ab his qui in terris vidit ad coelestia promerenda transmigrat, eo majore spiritualium abundat flore ac germine virtutum. Ut adimpleretur quod dictum est per prophetas: Quoniam Nazareus vocabitur. Si fixum de Scripturis posuisset exemplum, nunquam diceret per prophetas, sed simpliciter, phetam: nunc autem pluraliter prophetas vocans, ostendit se Scriptura commemorat. Possumus et aliter dicere, quod etiam eisdem verbis, juxta Hebraicam veritatem i
Abbreviated transcription (Latin):
tyberius caesar. lucdunum quȩ galliarum ẽ ciui¬
tas religauit : fratremq: eius herodem successorem
regnifecit : quod dam nato herode iosephtimore arche¬
lai iniudeã ire formidans angelo monento innazar&
galilȩȩ secessit ultima p̃sentis eccłȩ tempora desig¬
nat. quando proea quaenunc ẽ gentis illius caecita¬
te xp̃i anos inquantum ual& ꝑsequi non desistit. Sed
acriorineis anti xp̃i persecutio consurgit: Pars
igitur iudaeae in qua regnabat archelaus qui int̃ p̃tat᷑
agnoscensleo Dequo a płsait aduersarius uester
Circuit quȩrens quem deuor& ꝑsidos antixp̃i sequa¬
cer ostendit: et amoronitus in soorus deces sit
inepantes calileae̾. et ueruens hapitauit inxciuita
transsertur partem gentir eiurdem : quȩ tunc tẽporir
fidem xp̃i est susceptura designat : Vndebenegalilea
trans mnigratio facta. Mazar&h uero flor aut uirgul¬
tum eius interp̃tatur : quia nimirũ scã eccła quo

Expanded text:
Tiberius Caesar Lugdunum, quae Galliarum est civiTiberius Caesar Lugdunum, quae Galliarum est civitas, relegavit, fratremque ejus Herodem, successorem regni fecit. Quod dum nato Herode, Joseph timore Archelai in Judaeam ire formidans, angelo monente, in Nazareth Galilaeae secessit, ultima praesentis Ecclesiae tempora designat, quando pro ea, quae nunc est mentis illius caecitate, Christianos in quantum valet persequi non desistit, sed acrior in eis Antichristi persecutio consurgit. Pars igitur Judaeae in qua regnabat Archelaus, qui interpretatur agnoscens leo, de quo Apostolus ait: Adversarius vester circuit quaerens quem devoret, perfidos Antichristi sequaces ostendit. Et admonitus in somnis secessit in partestransfertur, partem gentis ejusdem quae tunc temporis fidem Christi est susceptura, designat. Unde bene Galilaransmigratio facta. Nazareth vero, flos aut virgultum ejus interpretatur. Quia nimirum sancta Ecclesia, quo
Abbreviated transcription (Latin):
Ihr̃ sinem seculi denuntiat : quando enoch. &
helia praedicantibus iudaeis sopita modernȩ
inuidiae flamman sidem ueritatis accipient:
Etbene cum iudȩam deserit fugire & hoc in noc¬
tedicitur cum uero reuertitur nulla non solum
fuge sed ne noctis sitmentio quia nimirum quor
aut peccatorum tenebras olimꝑsec utores reliquid
ipsor oblucem fidȩitandem sequerenter reuisit :
pueri: Ex hoc loco intellegimus non solum herodẽ
sed & sacerdotes &scribar eo tempore necẽ dñi suis¬
se meditatos: qui sungens accepit pueruoret oia¬
tremeuis: et cetera: Nondixit accepit filium suũ
& uxoremsuam : sed puerum & matrem eius quasi
nutricius &non maritus: aũdiens auteo quod
arcne laus requunet iniudaea puonerode patre
suo tionuit illuc uis: Archelaus agnoscens leo in¬
terp̃tatur: herodes pellitiur. siue pellis gloria : hero¬
desille quicum pilato postea amicitiam fecit. huius
hero dir filius est frater archelai quem & ipsum

Expanded text:
Jesus, finem saeculi denuntiat, quando Enoch et Jesus, finem saeculi denuntiat, quando Enoch et Helia praedicantibus, Judaei sopita modernae invidiae flamma, fidem veritatis accipient. Et bene, cum Judaeam deserit, fugere et hoc in nocte dicitur: cum vero revertitur, nulla non solum fugae, sed nec noctis fit mentio, quia nimirum, quos aut peccatorum tenebris olim persecutores reliquit, ipsos ob lucem fidei tandem se quaerentes revisit. pueri. Ex hoc loco intelligimus, non solum Herodem, sed et sacerdotes, et scribas, eo tempore necem Domini fuisse meditatos. Qui surgens, accepit puerum et matrem ejus, etc. Non dixit: Accepit filium suum et uxorem suam, sed puerum et matrem ejus, quasi nutritius, non maritus. Audiens autem, quod Archelaus regnaret in Judaea, pro Herode patre suo, timuit illuc ire. Archelaus, agnoscens leo interpretatur, Herodes pellicius sive pellis gloria , Herodes ille, qui cum Pilato postea amicitiam fecit, hujus Herodis filius, est frater Archelai, quem et ipsum
Abbreviated transcription (Latin):
it coni solari Quia non Sunit: Plorataũt
filios suos & non recipit consolationem secundũ
intellegentiam duplicem : siue quod eos in a &̃num
mortuos estimar&: Siue quod consolari senoll&:
dehis quos scir& esse uicturos : Spiritaliter ra¬
chel significat ecclesiam quae plorat scõrum de hoc
reculo ablationem sed nonita uelle conso lari
ut qui słm morte uicerunt rursum cd scłi cer¬
tamina secum toleranda redeant. quia nimirũ
nonsunt ultra reuocandi inmundum. decuiur
erum nis semel euarerunt coronandi adxp̃m
defuncto auteo nerode. Obitus quippe
hero dis terminum intentionis malitiosae qua
nunc contra ecdesiam iudaea seuit insinuat:
ecce apparuit ancelus dĩ INSoons
iosepti: inaecipto dicens: Surqe etaccipe
puerum et matieo eius: etuade interrã
isratel: In somnis hoc semper significat
quia mortuis mundo angelisunt praesentes
Quod autem defuncto herode redita terrã isrł

Expanded text:
it consolari, quia non sunt. Plorat autem it consolari, quia non sunt. Plorat autem filios suos, et non recepit consolationem. Secundum intelligentiam duplicem, sive quod eos in aeternum mortuos aestimaret, sive quod consolari se nollet de his, quos sciret esse victuros. Spiritaliter Rachel significat Ecclesiam quae plorat sanctorum de hoc saeculo ablationem, sed non ita velle consolari, ut qui saeculum morte vicerunt, rursus ad saeculi certamina secum toleranda redeant. Quia nimirum non sunt ultra revocandi in mundum, de cujus aerumnis, semel evaserunt coronandi ad Christum. Defuncto autem Herode. Obitus quippe Herodis, terminum intentionis malitiosae, qua nunc contra Ecclesiam Judaea saevit, insinuat. Ecce apparuit angelus Domini in somnis Josph, in Aegypto dicens: Surge et accipe puerum et matrem ejus, et vade in terram Israel. In somnis, hoc semper significat, quia mortuis mundo, angeli sunt praesentes. Quod autem defuncto Herode, redit in terram Israel
Abbreviated transcription (Latin):
ad solium suꝑni ascendere iudicis & sicut proto¬
martyris abel ita&iam sanguinem c&erorum
martyrum clamare addñm: Rachel plorats
pilios suos: Derachel natusẽ beniamin incuius
tribu non eb&hlem queritur ergo quomodo rachel
filios iude idẽ b&hlem: quasi suos plor& Responde¬
bimus breuiter quia sepulta sit iuxta b&hlem in eusra
tha && a&no corpurculi hospitio matris nom̃ acce¬
perit. siue qm̃ iuda & beniamin duȩ trib iunctae
erant. & heroder p̃ceperat non solum inb&hlem inter
sici pueros sed in omnib: circa fines eius: perhoc ca¬
sionẽ b&hlem intellegimur multos &iam debeniamin
dens dm̃dicitur. Ecđam demonstrat c̃uius tota inten¬
tio ut uideredm̃ merear inuigilat &ipsa ẽ ouiscentesi¬
ma quã pastorbonus relictis incaelo nonaginta nouẽ
ouibus angelicarum uir tutum habiit unam¬
quȩrere interram. inuentamq: suis in posuit
humeris & sic reportauit ud gregem: Et NOLu¬

Expanded text:
ad solium superni ascendere judicis, et sicut protoad solium superni ascendere judicis, et sicut protomartyris Abel, ita etiam sanguinem caeterorum martyrum clamare ad Dominum. Rachel plorans filios suos. De Rachel natus est Benjamin, in cujus tribu nunc est Bethleem. Quaeritur ergo quomodo Rachel filios Judae, id est, Bethleem quasi suos ploret. Respondebimus breviter, quia sepulta sit juxta Bethleem in Ephrata, et ex aeterno corpusculi hospitio matris nomen acceperit. Sive quoniam Judae et Benjamin duae tribus junctae erant, et Herodes praeceperat, non solum in Bethleem interfici pueros, sed et in mnibus finibus eius; per occisionem Bethlem intelligimus multos etiam de Beniamin am demonstrat, cujus tota intentio, ut videre Dominum mereatur, invigilat, et ipsa est ovis centesima, quam pastor bonus, relictis in coelo nonaginta novem ovibus, angelicarum virtutum, abiit quaerere in terra, inventamque suis imposuit humeris, et sic reportavit ad gregem. Et nolu