comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
animȩ ut quidam uolunt: de cuiꝰ na¬
tura disputandi licentia ñ concedit᷑: ꝙ¬
eiꝰ origosecreta ⁊ soli deo cognita ẽ.S
adbasim altaris sedm legis p̃ceptum ef¬
fundi. id ẽ potestati diuine & intellee¬
I tui reseruare. Quid enim est sangui¬
nem comedere: nͥ de anime origine diᷤ¬
putare: Sanguis oꝑa carnis: ut in apło.
Caroce sanguis regnum dei non possi¬
debunt. Sanguis. peccatum sig̾eat.:
ut in amos. Sanguis sanguinem tetig̃.
ꝓpt̾hoc lugebit terra. Sanguine san-¬
guinem tangere est: peccata peccatis
coniungere. Siquidem & omne pec¬
catum occidens animam. sanguini
comparatur. Sic̃ in ꝓpħa ꝓpeccatore dr

Expanded text:
animae, ut quidam volunt: de cujus naanimae, ut quidam volunt: de cujus natura disputandi licentia non conceditur, quia origo ejus secreta soli Deo cognita est, sed ad basim altaris secundum legis praeceptum effunditur, id est, potestati divinae et intellectui reservatur. Quid enim est sanguinem comedere, nisi de animae origine disputare? Sanguis opera carnis, ut in Apostolo: caro et sanguis regnum Dei non possidebunt . Sanguis peccatum significat, ut in Amos: Sanguis sanguinem tetigit, propter hoc lugebit terra . Sanguine sanguinem tangere, est peccata peccatis conjungere: siquidem omne peccatum occidens animam sanguini comparatur, sicut in propheta pr
Abbreviated transcription (Latin):
constat occisum: ut in ipso eodemq
nomine iam t̾e & in illo deserto choreb
culturam dñi ꝑfidi nefanda p̾sumpti¬
one uiolarent: Quorum posteritas erat
ĩcaluarico loco crucifixura dñm xp̃m
adorauerunt sculptile: quia in exodo
legimꝰ uitulum conflatilem collatis
ornam̃tis monstruoso qͦdam iudicio fu¬
isse formatum. S duasres hic dictas de¬
bemus habere. idẽ quod uitulum ado-¬
rauerunt in deserto. & postea sculptilia
simulachra in reꝓmissionis t̾ra coluert̾:
Quod in subsequentib ipse dicturus ẽ.
Et mutauerunt głam suam in simili¬
tudinem uituli comedentis fenũ. Gła
eorum fuit adorata diuinitas: quam in¬
felici cõ mutatione ꝑdentes usq ad hoc
ꝑuenire meruerunt. ut deserentes cȩli
t̾rȩq creatorem dm̃ facerent similitiroi¬
nem uituli fȩna manducantis. De san¬
guine gͦ a de adipe ac pinguedine pe¬
cudum quȩ in lege dei offerebant᷑. hic
pauca inserenda sunt. Sanguis uis est

Expanded text:
constat occisum, ut in ipso eodemque constat occisum, ut in ipso eodemque nomine jam tunc et illo deserto Choreb culturam Domini perfidi nefanda praesumptione violarent, quorum posteritas erat in Calvariae loco crucifixura Dominum Chadoraverunt sculptile; quia in Exodo legimus vitulum conflatilem collatis ornamentis monstruoso quodam indicio fuisse formatum. Sed duas res hic dictas debemus habere, id est quod vitulum adoraverint in deserto, et sculptilia vel simulacra in repromissionis terra coluerint; quod in subsequentibus ipse dicturus est: et mutaverunt gloriam suam in similitudinem vituli manducantis fenum . Gloria eorum fuit adorata divinitas, quam infelici commutatione pendentes usque ad hoc pervenire meruerunt, ut deserentes coeli terraeque Creatorem Deum, sibi facerent similitudinem vituli fena comedentis. De sanguine ergo et adipe ac pinguedine pecudum, quae in lege offerebantur, hic pauca inserenda sunt. Sanguis vis est
Abbreviated transcription (Latin):
tyrib sentiat᷑: tales tantum ꝓpħa uitu
los altarib domini potuit ꝓmittere. qͦs
xp̃iane religioni nouerat conuenire.
Uitulus xp̃s. in euangłio. Adducite ui¬
tulum saginatum: & occidite. Im aliã
partem. Q cõminuet eos. tanquam ui¬
tulum libani. Uituli scĩ fide credentes.
&e a iugo legis lib̾a colla habentes. Uituli:
iudei lasciuientes. In psalmo. Cireunde¬
derunt me uituli multi: tauri pingues
obsederunt me. Tunc gͦ in malam par¬
tem uituli significatio trahit᷑: quando
petulantiam atq lasciuiam significat
ꝑu̾soꝵ. Unde filii isrł in deserto ꝑũsa
mente idolatriam insimilitudinem
uituli exercuerunt. Et ihereboan relie¬
todei templo qͦd erat in irłm. simula¬
chrum uituli finxit: & diuino cultuho¬
norauit. Hinc scͥptum est in psalmo. fece¬
runt uitulum inchoreb: ⁊ adoraueruñ
sculptile. Choreb uͦ int̾pretat᷑ caluaria.
ubi postea dñm crucis patibulo carne

Expanded text:
tyribus sentiatur: tyribus sentiatur: los altaribus Domini potuit promittere, quos Christianae religioni noverat convenire. Vitulus Christus in Evangelio: Adducite vitulum saginatum et occide . Et in aliam partem: Et comminues eos, tanquam vitulos Libani . Vituli, sancti fide crescentes et a jugo legis libera colla habentes. Vituli, Judaei lascivientes. In psalmo: Circumdederunt me vituli multi, tauri pingues obsederunt me . Tunc ergo in malam partem vituli significatio trahitur, quando petulantiam atque lasciviam significat perversorum. Unde filii Israel in deserto perversa mente idololatriam in similitudine vituli exercuerunt, et Jeroboam, relicto Dei templo, quod erat in Jerusalem, simulacrum vituli finxit, et divino cultu honoravit. Hinc scriptum est in psalmo: Fecerunt vitulum in Choreb et adoraverunt sculptile . Choreb vero interpretatur Calvaria, ubi postea Dominum crucis patibulo carne
Abbreviated transcription (Latin):
est ȩtate uiridi sic̃ uirgo. Uitulam gͦ
paruam ẽẽ: & nondum enixam. Nam
enixa iuuenca ẽ aut uacca. Uitulus gͦ
in bonam partem accipit᷑. quando
innocentiam fidelium demonstrat: aut
sinceram laudem piȩ deuotionis. Unde
scͥptum est. Reddemꝰ uitulum labiorũ
ponent suꝑ altare tuum uitulos. Llitu¬
batur aliena: Iideo in taliu̾bo ꝑmansit ut
actum illum p̾t̾ite legis indicaret fuisse re¬
rum imaginem futurarum. Siue illos
p̾dicatores euangłii ꝓmittit. quorum
imaginem in uituli figura lueas euan¬
gelista suscipit. qͥ non mugitib aera uer
complerent: siue illos magis uitulos de¬
bemus adu̾tere. qͥ animas suas in hostiã
suauitatis sacͥs altaribꝰ obtulerunt. Llam
&e pat̾ atigustinꝰ cum de figͣis illis euange¬
licis ageret: qͦdam loco ipsum dñm ui¬
tulum dic̃ qui se hostiam obtulit ꝓsalu¬
te cunct̾orum. Quappt̾ siue de adoles¬
centib siue de p̾dicatorib siue de mar¬

Expanded text:
est, aetate viridi, sicut virgo. Vitula ergo est, aetate viridi, sicut virgo. Vitula ergo parva est, et nondum enixa, nam enixa juvenca est, ut vacca. Vitulus ergo in bonam partem accipitur, quando innocentiam fidelium demonstrat, aut sinceram laudem piae devotionis. Unde scriptum est: Reddemus vitulum labiorum ponent super altare tuum vitulos . Viturobatur aliena; et ideo in tali verbo permansit, ut actum illum praeteritae legis indicaret fuisse rerum imaginem futurarum. Sive illos praedicatores Evangelii promittit, quorum 175 imaginem in vituli figura Lucas Evangelista suscepit, qui non mugitibus aera verbraedicatione complerent. Sive illos magis vitulos debemus advertere, qui animas suas in hostiam suavitatis sacris altaribus obtulerunt. Nam et Pater Augustinus, cum de figuris illis evangelicis ageretur , quodam loco ipsum Dominum vitulum dicit, qui se hostiam obtulit pro salute cunctorum. Quapropter sive de adolescentibus, sive de praedicatoribus, sive de mar
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ dr: immolabit eã in conspectu dñi.
Redemptor enimnr in conspectu hõiũ
quasi extinetꝰ e̾. s in conspectu patris
immolatꝰ: qͥa quod ante ocłos homi¬
num pena. hoc ante ocłos patͥs sacͥficiũ
fuit. In malam uͦ partem uacca accipit᷑.
qͣndo lasciuiam hominis peccantis expͥ¬
mit: ut ẽ illud ꝓpħicum. Uacea lasci¬
uiens effraim. Iitem. Effraim inquit ui¬
tula doct̾a diligere trituram: ce ego tͣns¬
iui suꝑ pulchritudinem colli eiꝰ. Uacca
plebs iudaica credens in xp̃o: ut in y¬
saia. Nutriet homo uaccam boum.
id ẽ xp̃s. &e duas oues: e p̾ ub̃tate lactis
comedet butyrum. Uaccȩ fideles in ȩx¬
clesia qͦꝵ typum uaccȩ illȩ gerebant q̃
archam dñi de t̾ra phylistinorum re¬
portauerunt. Uaccȩ. animȩ carnalibus
uitiis plenȩ: ut inpsalmo. Concilia
taurorum: int̾ uaccas popłorum. Uac¬
cȩ diuites scł̃i huius: ut in amos. Audi¬
te u̾bum dñi: uaccȩ pingues. Uitulus
& uitula a uiriditate uocati sunt. id

Expanded text:
a immolabit eam in conspectu Domini. Redemptor enim noster in conspectu hominum quasi extinctus est, sed in conspectu Patris immolatur, qnum poena, hoc ante oculos Patris sacrificium fuit. In malam vero partem vacca accipitur, quando lasciviam hominis peccantis exprimit, ut est illud Propheticum: Vacca lasciviens Ephraim . Et iterum, Ephraim, inquit, vitula docta diligere trituram: et ego transivi super pulchritudinem colli ejus . Vacca plebs Judaica credens in Christo, ut in Isaia: Nutriet homo vaccam boum, id est, Christus, et duas oves, prae ubertate lactis comedet butyrum . Vaccae fideles in Ecclesia, quorum figuram vaccae illae gerebant, quae arcam Domini in terra Philistinorum reportarunt. Vaccae, animae carnalibus vitiis plenae, ut in psalterio: Concilia taurorum inter vaccas populorum . Vaccae, divites saeculi hujus, ut in Amos: Audite verbum Domini, vaccae pingues . Vitulus et vitula a viriditate vocati sunt, id
Abbreviated transcription (Latin):
trus aut̃ alibi eccłam siue corpꝰ añi sig¬
nficat unde innumerorũ libro scrip¬
tum est. qdđ duo uiri portarent botrũ
innecte de terra reꝓmissionis. quia .iiͦ.
ordines p̃dicatorũ rp̃i in carnationt̃

Expanded text:
trus autem alibi Ecclesiam sive corpus Domini sigtrus autem alibi Ecclesiam sive corpus Domini significat. Unde in Numerorum libro scriptum est , quod duo viri portarent botrum in vecte de terra repromissionis quia duo ord
Abbreviated transcription (Latin):
uero est. eam foueam facere:quasi fo¬
uere. hȩc omnia si quis diligenter.
ĩttenderit. ineccłiȩ instructione spͣita¬
liter inuenire poterit: unde incanti¬
co canticorum sponsa dicit: flores
apparuerunt interra: tempus putani-¬
onis aduenit: id est ut amputatis in¬
utilib uane religionis sarmentis. fut᷑o
ficlĩ fructui preparetur. Uitis uͦ allego¬
rice significat. xp̃m. qui dicit meuan¬
gelio: ego sum uitis uera. Item in ali¬
ã partem uineȩ uł uitis significatio tͣ¬
hit᷑: ut est illud incantico deuterono¬
mii ex uinea enĩ sodomorum. uitis
eorum: et ꝓpago eoꝵ ex gomoͬra. palmi¬
tes autem apłi uł scĩ allegorice intelligum¬
tͣ unde dñs ad apłos ait: ego sum
uitis uera. & uos palmites: & cetera.
Siiliter & uua fructum uisticiȩ sig¬
nificat & econtrario sub alia signifi¬
catione legitur. uua eoruim. uua fel¬
lis: botrus amaritudinis impsis. Bo¬

Expanded text:
vero est foveam facere, quasi fovero est foveam facere, quasi fovere. Haec omnia si quis diligenter intenderit, in Ecclesiae instructione spiritaliter invenire poterit: unde in Cantico canticorum sponsa dicit: Flores apparuerunt in terra, tempus putationis advenit , id est, ut amputatis inutilibus vanae religionis sarmentis, futuro fidei fructui praeparetur. Vitis vero allegorice significat Christum, qui dicit in Evangelio: Ego sum vitis vera . Item in aliam partem vineae vel vitis significatio trahitur, ut est illud in cantico Deuteronomii: Et vinea enim Sodomorum vitis eorum, et propago eorum ex Gomorrha . Palmites autem Apostoli vel sancti allegorice intelliguntur: unde Dominus ad Apostolos ait: Ego sum vitis vera, et vos palmites, etc.Similiter et uva fructum justitiae significat, et econtrario sub alia significatione legitur: Uva eorum, uva fellis, botrus amaritudinis in ipsis . Bo
Abbreviated transcription (Latin):
altare omĩs popłi suscipit fructus.
& immolatas hostiaᷤᷤ deuorat. iurta ilłd̃
qͦd de beniamin legit᷑. beniam in lupꝰ ra¬
pax: mane comedet p̃dam. & ad
uesꝑam dabit escas. Cuncta quȩ di¬
cunt᷑ de uinea. possunt et ad animȩ
humanȩ referri statum. quȩ adõ
plantata inbonum. ñ uuas attule¬
rit. sed labruscas. & post ea sit tra-¬
dita bestiis conculcanda: nec diuinũ
imbrem susce ꝑit. doctrinarumq pͣ¬
cepta contempserit. Uitib inter
cȩtera magis ista conueniynt: obla¬
queatio. putatio. ꝓpaginatio. fossio. Ob¬
laqueare ẽ circa corticem terram aꝑi¬
re: et uelut lacus esficere: putare est.
uirgam ex uite suꝑuacuã resecare:
cuius flagelis luxuriat. pͥutare eñ¬
dicitur purgare. idẽ. amputare: tra-¬
ducare tͣnsducere: ꝓpaginare uͦ flagel¬
lum uitis terre sub mersum sternere:
& qͣsi porro pangerez hinc ꝓpagines
aꝓpagare & ꝓtendere dicte fodere

Expanded text:
altare omnis populi suscipit fructus, altare omnis populi suscipit fructus, et immolatas hostias devorat juxta illud, quod de Benjamin legitur: Benjamin lupus rapax mane comedit, et ad vesperam dabit escas . Cuncta, quae dicuntur de vinea, possunt et ad animae humanae referri statum, quae a Deo plantata in bonum, non uvam attulerit, sed labruscas, et postea sit tradita bestiis conculcanda, nec divinarum imbrem susceperit doctrinarum, quia praeterita contempserit. Vitibus inter caetera magis ista conveniunt: oblaqueatio, putatio, propaginatio, fossio. Oblaqueare est circa radicem terram aperire, et velut lacus efficere. Putare est virgam ex vite supervacuam resecare, cujus flageldicitur purgare, id est amputare. Traducere, transducere. Propaginare vero, flagellum vitis terrae submersum sternere et quasi porro pangere. Hinc propagines, a propagare et protendere dictae. Fodere
Abbreviated transcription (Latin):
& sermone ꝓpħico illius ruina can¬
tatur portatur: porro eccłiȩ & popło
qͦndam gentium alud carmen ẽ.
editum: de quo inpsalmis legimus:
cantate dño omnis terra: an nunti¬
ate dedie indiem salutare eius: an¬
nuntiate ingentib głam eius: in
omnib popłis mirabilia eius ꝑ
metaforam ut prius diximus uine¬
ȩ. describit popłm udeorum. quem
sepsit angłorum auxilio: & lapides
elegit ex eo. uł idola. uł oĩa q̃ di cultũ
pot̾ant ĩpedire. Iplantauit eã uineã so¬
reth: ꝗͣ solus simmacꝰ electã int̾p̃tatꝰ est.¬
Edificauit qͦ turrim in medio eiꝰ. tem¬
plum uidelicet in media ciuitate: et
torcular struxit in ea. qͦd qͥdã altare
sig̾care putant: ut in cantico yaie d̾r.
Et torcular fodit in ea. Coreular est
futura tribulatio ut in apocalips:.
Eipse calcanit torcular uini ire
furoris dñi. Sicut enim ad torcular
om̃s uuȩ comportantur atq calcan¬
tur ut ex eis exprimatur uinuͣ: sic

Expanded text:
et sermone prophetico illius ruina canet sermone prophetico illius ruina cantatur. Porro Ecclesiae et populo quondam gentium aliud carmen est editum, de quo in Psalmis legimus: Cantate Domino, omnis terra, annuntiate de die in diem salutare ejus, annuntiate in gentibus gloriam ejus, in omnibus populis mirabilia ejusmetaphoram, ut prius diximus, vineae, describit populum Judaeorum, quem sepsit Angelorum auxilio. Et lapides elegit ex eo, vel idola, vel omnia quae Dei cultum poterant impedire. Et plantavit eam vineam Sorec, quam solus SymmacAedificavit quoque turrim in medio ejus, templum videlicet in media civitate, et torcular struxit in ea, quod quidam altare significare putant: ut in cantico Isaiae dicitur: Et torcular fodi in ea . Torcular est futura tribulatio, ut in Apoc.: Et ipse calcavit torcular vini irae furoris Domini . Sicut enim ad torcular omnes uvae comportantur atque calcantur, ut ex eis exprimatur vinum: sic
Abbreviated transcription (Latin):
uuidũ qͦd int̾ius: ut acina. botrus
Racemus ẽ. botrionis pars:
edera uł popłs isrł potest intelligi:
dequo in isaia ita scriptum est ui-¬
nea facta ẽ. dilecto meo. incornu filio
olei: & sepuut eam & lapides elegit
exea: & plantauit eam electam: &¬
edificauit turrim in medio eius. ꝙ¬
torcular extriat in ea: & expeccaũ
ut faceret eas uuas: et fecit labrus¬
cas: et cetera. Qd aũ uinea dei appel¬
letur popłs isrł. & infine huius can¬
tici legimus. uinea dñi exercituum
domꝰ ÷ isrł. & uir uida germen lau
quoq pene euidem uerbis quib
ꝓpħa nunc loquitur dñs tex para¬
bolam: hõ quidam erat pat̾ familias.
qui plantauit uineã: & maceriam
illi curum dedit: & fodit inea torcu¬
lar. & edificauit turrim. & locauit
eam agͥcolis: & cetera. & in hieremia
legimus: ego plantaui de uineã fruc¬
tiferam totam ueram: quo mͦ conuer¬
sa es mamaritudinẽ uitis aliene:
Itaq ierłm ut diximus plangitur:.

Expanded text:
uvidum quod interius. 14. Acina . . . . . Botrus uvidum quod interius. 14. Acina . . . . . Botrus . . . . Racemus est botrionis pars, Ecclesia vel populus Israel potest intelligi: de quo in Isaia ita scriptum est: Vinea facta est dilecto meo in cornu filio olei et sepivit eam, et lapides elegit ex ea, et plantaedificavit turrim in medio ejus, torcular extruxit in ea: & expectavit ut faceret uvas, et fecit labruscas, etc. . Quod autem vinea Dei appellatur populus Israel, et in fine hujus cantici legimus: Vinea Domini exercituum domus est Israel, et vir Juda germen laudquoque pene iisdem verbis, quibus propheta nunc loquitur, Dominus texit parabolam : Homo quidam erat paterfamilias, qui plantavit vineam, et maceriam illi circumdedit, et fodit in ea torcular, aedificavit turrim, et locavit eam agricolis, etc. Et in Jeremia legimus: Ego plantavi te vineam fructiferam totam veram: quomodo conversa es in amaritudinem vinea aliena? Itaque Jerusalem ut diximus plangitur,
Abbreviated transcription (Latin):
itis plantantionem pͥmus noe in¬
stituit: rudi adhuc scło ap̃ grecos
aut̃ constat inuentorem uitis lib̾map¬
pellari: unde & eum gentiles pꝰ mortẽ
dm̃ eẽ. uoluerunt. Uitis dicta. quia uĩ
habeat citius radicandi alii putant
uites dictas. qđ inuicem se uitis in nec¬
tant: uicinisq arborib reptando
religentur ẽ enim earum natura fle¬
xibilis: quȩ quasi brachiis quib dam
quicqͥd comprehenderint stringunt.
Labrusca est uitis agrestis. qͣ interre
marginib nascitur: unde & labrusca die¬
ta alabris & extremitatib terre. Sum mi¬
tates uitium & frurticum flagella
nuncupantur: eo qđ flatu agitten¬
tur. Palmes. uitis mat̾ia mollis.
qui ꝑ nouella brachia missus. fruc¬
tum affert. Corimbi sunt anuli. qͥ
ꝓriia queq ligant. & comprehen¬
dunt: ne longiꝰ laxati palmites. uen¬
torum flatib dissipentu. Uue dic¬
te: qđ intrinsecus humore sint plene
succiq ⁊ pinguedinis. Nam humidum
est quod extenus humorem ht̃:

Expanded text:
itis plantationem primus Noe instituit rudi adhuc saeculo. Apud Graecos autem constat inventorem vitis Liberum appellari: unde et eum gentiles post mortem Deum esse voluerunt. Vitis dicta, quod vim habeat citius radicandi. Alii putant vites dictas, quod invicem se vittis innectant, vicinisque arboribus reptando religentur: est enim earum natura flexibilis, quod, ququidquid comprehenderint stringunt. 3. Labrusca est vitis agrestis, quae in terrae marginibus nascitur. Unde et labrusca dita a labris et extremitatibus terrae: summitates vitium et fruticum flagella nuncupantur, eo quod flatu agitentur. Palmes vitis materia mollis, qui per novella brachia missus fructum affert. Corymbi sunt, annuli, qui proxima quaeque ligant et comprehendunt, ne longius laxati palmites ventorum flatibus dissipentur. Uvae dictae, quod intrinsecus humore sint plenae, succique et pinguedinis. Nam humidum est quod exterius humorem habet,
Abbreviated transcription (Latin):
olles sunt ꝓminentiora iuga
montium: quasi colla. Iuga aũt
montium exeo appellata sunt:
quod ꝓpinquitate sui iunguntur. lumulus
est quasi tumens tellus: ⁊tem tumulus
t̾ra congesta. ubi nulla memoria est. Col¬
les enim significant bonos homines
minoris meriti quam montes: sunt au¬
tem mediocres &r ȩqualitate tractantes.
qui tam̃ dñm bonis actibus laudant:
ut ꝓpħa testatur dicens. montes &e col¬
les cantabant coram deo laudẽ. Item
inaliam partem collis ponitur. ut est
illud in euangłio: omnis mons ce collis
humiliabitur. Iuga autem montium scĩs
merito comparantur qui fraterna ca¬
ritate inui cem iuncti copulantur: ce
socialiter uiuentes. om̃e diuortim scis¬
matis sꝑnunt.

Expanded text:
olles sunt praeeminentiora juga montium, quasi colla. Juga autem montium ex eo appellata sunt, quod propinquitate junguntur. Tumulus est quasi tumens tellus. Item tumulus terra congesta, ubi nulla memoria est. Colles enim significant bonos homines minoris meriti quam montes. Sunt autem mediocres ex qualitate tractantes, qui tamen Dominum bonis operibus laudant, ut Propheta testatur dicens: Montes et colles cantabant coram Deo laudem . Item in aliam partem collis ponitur, ut est illud in Evangelio: Omnis mons et collis humiliabitur . Juga autem montium sanctis merito comparantur, qui fraterna charitate invicem juncti copulantur, et socialiter viventes omne divortium schismatis spernunt.
Abbreviated transcription (Latin):
cum insedit acerbissimo terebrat stimu¬
lo: itaut quem uolantemuidere qͥs ñ
ualet. statim sentiat aduenientem. Hoc
gͦ aiãlium genus subtilitati heretice cõ¬
paratur. que subtilib u̾boꝵ stimulis
animas terebrat: tantaq callroitate
circumuenit. ut deceptꝰ qͥsq nec uideat
nec intelligat unde decipiat᷑. s in tͥni-¬
tatẽ blasphemantes totiꝰmundi dissipãt
fidem. Brucꝰ. ingluuies uentͥs: unde ce
supͣresiduum locustȩ comedet brucꝰ.
Rubigo. iracundia cordis in iohel. resi¬
duum bruci comedet rubigo. Eruca.
prurigo luxurie: de qͦ & supra residu¬
um eruce comedet locusta. Expliẽ
LIBER OCtaUUS.

Expanded text:
cum insederit, acerbissimo terebrat stimucum insederit, acerbissimo terebrat stimulo, ita ut quem volantem videre quis non valeat, sentiat statim advenientem. Hoc ergo animalis genus subtilitati haereticae comparatur, quae subtilibus verborum stimulis animas terebrat, tantaque calliditate circumvenit, ut deceptus quisque nec videat nec intelligat unde decipiatur: sed in Trinitate blasphemantes totius mundi dissipant fidem. Bruchus ingluvies ventris. Unde et supra: Residuum erucae comedet bruchus . Rubigo iracundia cordis; in Joel: Residuum bruchi comedet rubigo . Eruca prurigo luxuriae, de quo et supra: Residuum erucae comedet locusta . LIBER NONUS.
Abbreviated transcription (Latin):
clesiaste scͥptum ẽ. Muscȩ morientes ext̾¬
minant suauitatẽ unguenti. Sicq malꝰ
mixtus bonis contamina tplurimos.
qͦmͦ muscȩ si moriant᷑ in unguento. ꝑdt̃
lium designãt᷑. Egyptꝰ gͦ muscis ꝑcutitur.
qͥa eoꝵ corda qͥ hoc scłm diligt̃. desidioꝵ
suoꝵ inqͥetudinib feriunt᷑. Porro.lxx.
in qͥbꝰ humanȩ m̃tis uoluntas & libido
carnis arguit᷑. Potest qͥdem hoc loco sig¬
nificari cẽ ꝑ muscam caninã forensiũ ho.¬
minem eloqͥntia: qͣuelut canes alt̾utro se
lacerant. Culex abaculeo dictꝰ qͦ sangui¬
nem sugit: habet eniminore fistulam in
modum stimuli. qͣ carnem terebrat. ut
sanguinẽ bibat. Scynifes muscȩ minutiᷤ¬
simȩ ft̃ aculeis ꝑmoleste qͣ tercia plaga
suꝑbꝰ egyptioꝵ popłs cesꝰ ẽ. Hoc animal
pennis qͥdẽ suspendit᷑ ꝑ aera uolitans. s
ita subtile ẽ.⁊ minutum. ut ochuisum
nͥ acute cernentis effugiat. Corpus aut̃

Expanded text:
clesiaste scriptum est: Muscae morientes exteclesiaste scriptum est: Muscae morientes exterminant suavitatem unguenti : quia malus mistus bonis contaminat plurimos, quomodo muscae si moriantur in unguento, perdunt ergo muscis percutitur, quia eorum corda qui hoc saeculum diligunt, desideriorum suorum inquietudinibus feriuntur. Porro LXX iin quibus humanae mentis voluntas et libido carnis arguitur. Potest quidem hoc loco significari etiam per muscam caninam forensis hominum eloquentia, qua velut canes alterutro se lacerant. Culex ab aculeo dictus, quo sanguinem sugit. Habet enim in ore fistulam in modum stimuli, qua carnem terebrat, ut sanguinem bibat. Scinifes muscae minutissimae sunt aculeis permolestae: qua tertia plaga superbus Aegyptiorum populus caesus est. Hoc animal pennis quidem suspenditur per aera volitans; sed ita subtile et minutum, ut oculi visum, nisi acute cernentis, effugiat. Corpus autem
Abbreviated transcription (Latin):
stȩ que plusquam cȩt̾a minuta qͦq ani¬
mantia humanis frugib nocent lin¬
guȩ adulantium expͥmunt᷑: qͣ terrenoꝵ
hominũ mentes. si qͣndo bona aliqua
ꝓferre conspiciunt. hȩc ad immod̾atius
laudando corrumpunt. fructꝰ qͦq egyp¬
tiorum ẽ oꝑa cȩnodoxoꝵ. quam locustȩ
ext̾minant. dũ adulantes linguȩ ad ap̃¬
petendas laudes tͣnsitorias cor oꝑantis in¬
clinant. Herbasuͦ locustȩ comedunt: qñ
adulatores qͥq u̾ba loquentium fauorib
extollunt. Poma qͦq arboꝵ deuorant q̃n
uanis laudib quordam iam fortiũ quasi
oꝑa eneruant. Musca ex grecouenit. sic̃
& mus. He sic̃ ⁊ apes necatȩ in aqͣ. aliqͦ¬
tiens post uniꝰ horȩ spacium reuiuiscuñ.
Cmomia g̾re uocat᷑. id est musca canina.
dos sp̃s uł peccores sqͣlores uitiorum sect̾an¬
tes sig̾cant: qͥ sordib scelerum. oleũ miscdiȩ
atq caritatis corrumpunt. Unde in ec¬

Expanded text:
stae, quae plusquam caetera minuta quaeque anistae, quae plusquam caetera minuta quaeque animantia humanis frugibus nocent, linguae adulantium exprimuntur, quae terrenorum hominum mentes, si quando bona aliqua proferre conspiciunt, haec immoderatius laudando corrumpunt. Fructus quippe Aegyptiorum est opera cenodoxorum, quam locustae exterminant, dum adulantes linguae ad appetendas laudes transitorias cor operantis inclinant. Herbas vero locustae comedunt, quando adulatores quique verba loquentium favoribus extollunt. Poma quoque arborum devorant, quando vanis laudibus quorumdam jam quasi fortium opera enervant. Musca ex Graeco venit, sicut et mus. Hae, sicut et apes, necatae in aqua aliquotiens post unius horae spatium reviviscunt. Cynomya Graece vocatur, id est, musca canina. dos spiritus vel peccatores squalores vitiorum sectantes significant, qui sordibus scelerum oleum misericordiae atque charitatis corrumpunt. Unde in Ec
Abbreviated transcription (Latin):
qui in cruce ad xp̃m clamauit dicẽs.
Mem̃to mei dñe dum uen̾is in reg¬
num tuum. Locusta qͦd pedib sit
longis uelut hasta: unde ⁊ eam greci
tam maritimam qͣm t̾restrem hastagõ
appellant. Locusta aliqñ sig̾eat insta¬
biles ce uagos. ut ẽ illud in euangłio de
iohe. Esca aut̃ eiꝰ erat locusta ⁊ mel sil¬
uestre qͥa de conu̾sione popłorum ad
fidem xp̃i pastꝰ ei fiebat delectabilis
atq suauis. Item in exodo. octaua plaga
legit᷑ locusta missa ẽẽ in egyptum:ꝑ qͦd
genꝰ plage putat᷑ a qͥbdam dissidentis
a se & discordantis humani gn̾is in con¬
stantia confutari. Locusta. popłs gentiũ:
ut insalomone. Locusta regem ñ habce.
& egredit᷑ uniu̾sa ꝑturmas. Item locꝰtae.
demonesut in apocalipsi. Ide fumo e
comedet locusta. Alio qͦq sensu locustȩ
ꝓmobilitate leuitatis accipiendȩ sunt:
tanquamuage ⁊ salientes animȩ in scħ
uoluptates. Item ꝑ significationẽ locu¬

Expanded text:
qui in cruce ad Christum clamavit dicens: qui in cruce ad Christum clamavit dicens: Memento mei, Domine, dum veneris in regnum tuum . Locusta quod pedibus sit longis, velut hasta. Unde et eam Graeci tam maritimam quam terrestrem astaco appellant. Locusta aliquande Joanne: Esca autem ejus erat locusta et mel silvestre ; quia de conversione populorum ad fidem. Christi pastus ei fiebat delectabilis atque suavis. Item in Exodo octava plaga legitur locusta missa esse in Aegyptum : per quod genus plagae putatur a quibusdam dissidentis a se et discordantis humani generis inconstantia confutari. Locusta populus gentium, ut in Salomone: Locusta regem non habet, et egreditur universa per turmas . Item locustae daemones, ut in Apocalypsi: Et de fumo egcomedet locusta . Alio quoque sensu locustae pro mobilitate levitatis accipiendae sunt, tanquam vagae et salientes animae in saeculi voluptates. Item per significationem locu
Abbreviated transcription (Latin):
in dño iħu xp̃o: ut cum silentio oꝑantes.
suum panẽ manducent. Scrabones uo¬
cati a cabo id est caballo quod ex eis cre¬
entur ut qͥdam existimant. Sic̃ autem
scrabones nascunt᷑ de equoꝵ carnib
putridiꝰ ita eis it̾m sepe nascunt᷑ scara
tem siue scrabones sig̾cant hostes ꝑse¬
quentes. uel timores hostium: ut ẽ ilło
dñicum ꝓmissum in lege qͦd ad isrł
ꝑmoysen ait. Mittet dñs ante intͦitũ
tuum antecessores tuos uespas qui ex¬
terminent chananeũ eueum. atq fere¬
⁊ eum: ñ legit᷑ alicubi in hystoria uet̾is
testam̃ti qͦd scrab̾ones uel uespas mise¬
rit dñs ante filios isrł in hostes eorum.¬
S ꝑhec animalia quȩ aculeis pug¬
nant. designant timoris compunctio¬
nes in hostes eoꝵs. quo t̾rebant᷑ atq fu¬
gabant᷑. De scarabeo aut̃ in ꝓpħa ita
qͦd putant quidam de dño dictum:
qui in cruce suspensus ꝓ ꝑsecutorib
exorauit dicens. Pat̾ ignosce illis: qͥa
nesciunt qͥd faciunt. Uel de latrone:

Expanded text:
ino Jesu Christo, ut cum silentio operantes suum panem manducent . Scabrones vocati a cabo, id est caballo, quod ex eis creentur, ut quidam aestimant. Sicut autem scabrones nascuntur de equorum carnibus putridis, ita ex eis iterum saepe nascuntem sive scabrones significant hostes persequentes vel timores hostium, ut est illud Dominicum promissum in lege, quod ad Israel per Moysen ait: Mittet Dominus ante introitum tuum antecessores tuos vespas, qui exterminant Cananaeum, Aevaeum atque Phere Non legitur alicubi in historia Veteris Testamenti, quod crabrones vel vespas miserit Dsed per haec animalia, quae aculeis pugnant, designat timores compunctionis in hostes eorum, quo terebantur atque fugabantur. De scarabeo autem in prophetaquod putant quidam de Domino dictum, qui in cruce suspensus pro persecutoribus exoravit, dicens: Pater, ignosce illis, quia nesciunt quod faciunt ; vel de latrone,
Abbreviated transcription (Latin):
diderant nescii. conu̾si ad dñm. suauis¬
sime st̃ repleti. fuci enĩ qͥ labores alie¬
nos edunt. ignauos &e otio torpentes
homines sig̾cant: qͥ mag̃ ex alioꝵ oꝑib
sibi pastum. qm de ꝓpͥo sudore exhiberi
expetunt. De qͥbꝰ ad thessalonicens es
paul scͥbens ait. Audiuimꝰ autẽ qͦs dam
int̾ uos ambulantes inquiete: nicħ oꝑ¬
antes. s curiose agentes. his autem qͥ eiꝰ¬

Expanded text:
diderant nescii, conversi ad Dominum suavisdiderant nescii, conversi ad Dominum suavissime sunt repleti. Fuci enim, qui alienos labores edunt, ignavos et otio torpentes homines significant, qui magis ex aliorum operibus sibi pastum, quam de proprio sudore, exhiberi expetunt. De quibus ad Thessalonicenses Paulus scribens ait: Audivimus autem quosdam inter vos ambulantes inquiete, nihil operantes, sed curiose agentes. Iis autem q
Abbreviated transcription (Latin):
qͦ uirgiliꝰ. Ignauum fucoᷤᷤ peiꝰa p̾sepibus
arcẽt. Apes formam uirginitatis siue
sapientiȩ tenent: ut est illud in salomo¬
ne. Uade ad apem. ⁊disce qͣlis oꝑatͥx sit.
Aliam aut̃ significationẽ h̃t ut ĩ ꝓpħa¬
legit᷑. Sibi lauit dñs muscȩ que ẽ in extͤ¬
mo fluminis ȩgyptin deserto. & api qͤ
est in t̾ra assur. Ibi enim typice ꝑ mus¬
cam pharaonem.⁊ ꝑ apem nabuchodo¬
nosor demonsttͣ: qͥ popłm iudeoꝵ pec¬
cantem dignis flagellis castigauerunt.
Iinpsał legit᷑. Circundedert̾ me sic̃ apeᷤ
&e exarsert̾ sic̃ ignis inspinis. Ayes enim
fauum circumdant. qn ꝑdomos cereas
liqͦres dulcissimos recondunt. ⁊ cũ sibi
putant uict̾ualia reponere. faciunt un¬
de homines possint sua desid̃ia saciare:
qͦd iudeos implesse manifestum est: q̃n
rem cuncto orbi dulcissimã amaris co-¬
natib effecerunt. Spinȩ. scłi peccata de
tatus. in delictis suis uelut ignis concͤ

Expanded text:
quo Virgilius: Ignavum fucos pecus a praesepibus quo Virgilius: Ignavum fucos pecus a praesepibus arcent. Apes formam virginitatis sive sapientiae tenent, ut est illud in Salomone: Vade ad apem, et disce qualis operatrix sit. Aliam autem significationem habet, ubi in Plegitur: Sibilavit Dominus muscae, quae est in extremo fluminis Aegypti in deserto, et api, quae est in terra Assur . Ibi enim typice per muscam Pharaonem, et per apem Nabuchodonosor demonstrat: qui populum Judaeorum peccantem dignis flagellis castigaverunt. Et in psalmo legitur: Circumdederunt me sicut apes, et exarserunt sicut ignis in spinis . Apes enim favum circumdant, quando per domos cereas liquores dulcissimos recondunt: et cum sibi putant victualia reponere, faciunt, unde homines possint sua desideria satiare. Quod Judaeos implesse manifestum est, quando rem cuncto orbi dulcissimam amaris conatibus affecerunt. Spinae saeculi peccata destatus in delictis suis, velut ignis concre
Abbreviated transcription (Latin):
pedib inuicem alligent. uł ꝓ eo qͦd
sine pedib nascunt̾: nam postea ⁊ pedes
& pennas accipiunt. He sollertes inge¬
nerandi mellis officio. assignatas incolt
sedes. domicilia menarrabili arte cõpo¬
nunt ex uariis florib fauum condunt.
textisq ceris innumera ꝓle castͣ replent:
excitum ⁊ reges hñt: p̾lia mouent: fumũ
fugiunt: tumultu exaspant᷑ has pleriq
exꝑti st̾ de boum cadau̾ib nasci. Nam pro
his creandis uituloꝵ occisoꝵ carnes uer-¬
berant᷑ ut ex putrefacto cruore uermes
creent̾ qui p̾tea efficiunt᷑ apes:. ꝓpͥe aut̃
apes uocant᷑ ortȩ de bub. sicuti scrabͭo¬
nes de eqͥs. fuci de mulis. uespȩ de asinis.
Costros greci appellant qui in extremiᷤ
fauoꝵ partib maiores creant̾ qͦs aliqui
reges putant dicti qͦd castra ducunt. fucꝰ
est maior ape: scrabone minor. Dietus
autem fucꝰ qͦd alienos labores edat qͣsi
fagꝰ. Depascit᷑ enim qͦd ñ laborauit: de

Expanded text:
pedibus invicem alligent, vel pro eo quod sine pedibus nascuntur. Nam postea et pedes et pinnas accipiunt. Haec sollertes in generandi mellis officio adsignatas incolunt sedes, domicilia inenarrabili arte conponunt, ex variis floribus favum condunt, textisque ceris innumera prole castra replent, exercitum et reges habent, proelia movent, fumum fugiunt, tumultu exasperantur. Has plerique experti sunt de boum cadaveribus nasci. Nam pro his creandis vitulorum occisorum carnes verberantur, ut ex putrefacto cruore vermes creentur, qui postea efficiuntur apes. Proprie tamen apes vocantur ortae de bobus, sicuti scabrones de equis, fuci de mulis, vespae de asinis. Costros Graeci appellant, qui in extremis favorum partibus maiores creantur: quos aliqui reges putant. Dicti quod castra ducant. Fugus est maior ape, scabrone minor. Dictus autem fugus quod alienos lfagus. Depascitur enim quod non laboravit. De
Abbreviated transcription (Latin):
ultͣ quam sapit hõ. Hinc & alibi scͥptũ
& sanguis regnum deiñ possidebunt:
Hoc ẽ peccatͥxuita & sanguinolenta ñ
meret᷑ uitam hab̾e ȩt̾nam. neq corrup¬
tio incorruptelam possidebit: s sẽĩ & iu¬
stiuiri immutati ⁊ immortales effecti
ꝑresurrectionem carnis. in die iudicii ad
regnum simul cum xp̃o transibunt ppe¬
odoratꝰ. gustꝰ. ⁊ tactus: ex qͥb duo aꝑiunt᷑
&e claudunt᷑. duosemꝑ patentes st̃. Sens
dicti:. qͥa ꝑ eos anima subtilissime totũ
corpꝰ agitat uigore sentiendi. unde ⁊ p̃¬
sentia nuncupant᷑. qͦd sint p̃ sensibus:
sic̃ p̃ocłis. que p̃stosunt ocłis. Uisus est
qͥ aphylosophis humor uitreus appella

Expanded text:
Deus ultra quam sapit homo. Hinc et alibi scriptum Deus ultra quam sapit homo. Hinc et alibi scriptum  sanguis regnum Dei non possidebunt , hoc est, peccatrix vita et sanguinolenta non meretur vitam habere aeternam. Neque corruptio incorruptelam possidebit: sed sancti et justi viri immutati et immortales effecti per resurrectionem carnis in die judicii ad regnum simul cum Christo transibunt perpedoratus, gustus et tactus. Ex quibus duo aperiuntur, et clauduntur, duo semper patentes sunt. 19. Sensus dicti quia per eos anima subtilissime totum corpus agitat vigore sentiendi. Unde et praesentia nuncupantur, quod sint prae sensibus, sicut prae oculis, quae praesto sunt oculis. 20. Visus equi a philosophis humor vitreus appellat
Abbreviated transcription (Latin):
ter prudentia carnis peccatum ẽ: qͦd
generat mortem. Prudentia enim ido
dicit᷑. cum res stulta sit: qͥ a scłaribus
hominib errores quilibet concepti
siue insensu siue in actu contͣ legem
intelligentia ñ sit inimica deo. qͤ adu̾¬
satur xp̃o. quȩ ñ recipit eũ quem mi¬
sit ds. quȩ dic̃. nos legem habemus &
scđm legem debet mori. qm̃ filium di
se fec̃: Notandum autem qͦd ñ carnẽ
dix̃ inimicam s sapientiam carnis.
id ẽ non sub̃am s actꝰ: aut cogitationẽ
siue ass euerationem qͦ nascit᷑ de er¬
rore. Sapientia gͦ carnis ẽ. pͥmum in
loco astroꝵ ab hominib inuenta dis¬
putatio. Demnde uisibilium oblecta¬
tio. hec inimiea st̃ deo. qͥa elementoꝵ
dñm. &e opificem mundi his coeqͣre q̃
fec̃ nitunt᷑ astruentes nich posse fier
p̾t̾ quam mundi continet ratio. Quã¬
obrem negant dm̃ fecisse ut uirgo pa¬
reret. aut mortuoꝵ corpora resurgent:
quia stultum est inqͥunt. ut ds fecerit

Expanded text:
ter prudentia carnis peccatum est, quod generat mortem; prudentia enim ideo dicitur, cum res stulta sit: quia saecularibus hominibus errores visibilibus concepti, sive in sensu, sive in actu contra legem intelligentia non sit inimica Deo, quae adversatur Christo? quae non recipit eum, quem misit Deus? quae dicit: Nos legem habemus, et secundum legem debet mori, quoniam filium Dei se fecit . Notandum autem, quod non carnem dixit inimicam, sed sapientiam carnis: id est, non substantiam, sed actus aut cogitationem sive asseverationem, quae nascitur de errore. Sapientia ergo carnis est primum in loco astrorum ab hominibus inventa disputatio: deinde visibilium oblectatio. Haec inimica sunt Deo, quia elementorum Dominum, et Opificem mundi, his coaequant, quae fecit: astruentes nihil posse fieri, praeterquam mundi continet ratio. Quamobrem negant Deum fecisse, ut virgo pareret, aut mortuorum corpora resurgerent: quia stultum est, inquiunt, ut fecerit
Abbreviated transcription (Latin):
purpͣra indum̃tũ eiꝰ. Bissus incastitate
pure c̃u̾sationis pͣpura meffusione p̃¬
didi coloris est: purpureꝰ aũ color desan¬
gͣit᷑. Unde pulcre dictũ ẽ. apatrib qr scã
eccłia electoꝵ florib uernans in pace ħt
lilia. inbello rosas. Item qr abissus det̾ra
uirinsorit᷑. s ꝑ ex̾citationes longas ac
multifarias amisso humore ac uirere
natiuo addecorẽ candide uestis ꝑduc̃t.
purpura aũ regał ÷ habitꝰ bisso indint᷑
eccłia. cum castigant corꝑa sua electi et
seruituti subiciunt pͣpura aũ cũ eandẽ
continentiã ñ obfauorẽ uulgi. s ꝓ
aqͥrenda beatitudine regni ꝑenns
ex̾cente s hic iurtutũ habitꝰ p̾senti qͥ¬
dẽ nescientib uidet᷑ contemptibił. s¬

Expanded text:
purpura indumentum ejus. Byssus in castitate purpurae conversationis, purpura in effusione prdidi coloris est; purpureus autem color et de sanngitur; unde pulchre dictum est a Patribus quia sancta Ecclesia electorum floribus vernans, in pace habeat lilia, in bello rosas. Item quia byssus de terra virens oritur, sed per exercitationes longas ac multifarias, amisso humore ac virore nativo, ad decorem candidae vestis perducitur. Purpura autem regalis est habitus. Bysso induitur Ecclesia, cum castigant corpora sua electi, et servituti subjiciunt; purpura autem, cum eamdem continentiam non ob favorem vulgi, sed pro acquirenda beatitudine regni perennis exercent. Sed hic virtutum habitus in praesenti quidem nescientibus videtur contemptibi
Abbreviated transcription (Latin):
et linũ. et oꝑat᷑ consilio manuũ suar̾.
cũ eccłia sc̾a sollicite ꝑqͥrit quib se pie¬
tatis fructib ex̾ceat: qͦmͦ a carnalib
emũdet᷑ illecebris: et hoc utrũq con¬
silio prudentissimo. hoc ẽ. suꝑne so¬
lũ mͦ retͥbutionis facit intuitu. Stup
ꝑa canabi ẽ. siue lini hec scd̾m ortog᷑¬
phiã antiꝗͣ stipa dicta: qđ exearima
nauiũ stipentur: unde et stipatores di¬
cuntur: qui in nauib ea ꝯpont̃. Hec
pot̾ significare despectã ũbi doctrinã
a suꝑb. q̃ tam̃ freq̃nt̃ aduiuat neccessita¬

Expanded text:
 suarum, cum ecclesia sancta sollicite perquirit, quibus se pietatis fructibus exerceat, quomodo a carnalibus emundet illecebris, et hoc utrumque consilio prudentissimo, hoc est, supernae solummodo retributionis facit intuitu. Stuppa vero cannabi est sive lini: haec secundum antphiam stippa dicta, quod ex ea rimae navium stippentur: unde et stippatores dicuntur, qui in vallibus eam componunt. Haec potest significare despectam verbi doctrinam a superbis, quae tamen frequenter adjuvat necessita
Abbreviated transcription (Latin):
Ana alamiando. idẽ. auellendo uo¬
cata: hinc et uellus uocatũ: qđ pͥus
lane uellerent᷑. non tonderent᷑. Linuͣ
exterra oritur: de fluxumq ẽ. nom̃ eiꝰ
exgreco. nam linũ greci linar dicunt:
siue qđ sit molle et lene: posst̃ aũ mis¬
tice inlana quȩ ouinus ẽ. habitus: oĩa
pietatis et simplicitatis oꝑa q̃ ꝑrimis
impendimus accipi. potest ext̾ra in
lino qđ ext̾rauirens orit᷑. s longo ac
multiplici ex̃citio amittit humore̾¬
natiuũ atq gr̃ã noui candoris ꝑue¬
nit. castigatio nr̃e carnis intimari:
cuidũ ingenitas uitioꝵ sordes ꝑcon¬
tinentiã excoqͥmꝰ. dignã ꝑficimꝰ eã¬

Expanded text:
ana a laniando, id est, a vellendo vocata: hinc et vellus dictum, quod prius lanae vellerentur, non tonderentur. Linum ex terra oritur, deflexumque nomen ejus a Graeco: nam linum Graeci linarium dicunt, sive quod sit molle et lene. Possunt autem mystice in lana, quia ovinus est habitus, omnia pietatis et simplicitatis opera, quae proximis impendimus, accipi. Potest in lino, quod ex terra virens oritur, sed longo ac multiplici exnativum, atque ad gratiam novi candoris pervenit, castigatio nostrae carnis intimari: cui dum ingenitas vitiorum sordes per continentiam excoquimus, dignam profecto ea
Abbreviated transcription (Latin):
ad amantino exaratum. super lapidem
cordis eorum: peccatum autem iuda in¬
delebile. atq ut ita dicam nulla ratione
abolendum. scriptum est stilo ferreo: ũ¬
gue ad amantino. ꝑ stilum ergo ferreũ.
fortis sententiã. per unguem uero ad a
mantinum significatur finis eternus.
Peccatum uero uide stilo ferreo. inung¬
ue ad amantino scriptum dicitur: qͥa
culpa uideorum ꝑ fortem dei sententiam
infine seruatur infinito: qui inpassione
saluatoris dixerunt: sanguis eius suꝑ
uos & super filios urõs. Aliter de uda
proditore ⁊ consortib eus dictum acci¬
pi potest. dequo ip̃a ueritas ait filus¬
hominis uadit. sicut scriptum est de illo:
ue autem homini illi perquem tradet᷑
melius erat eisinatus non fuisset hõ

Expanded text:
adamantino exaratum super latitudinem adamantino exaratum super latitudinem cordis eorum . Peccatum autem jus indelebile atque ut ita dicam nulla ratione abolendum, scriptum est stylo ferreo, ungue adamantino. Per stylum ergo ferreum fortis senmantinum signatur finis aeternus. Peccatum vero Judae stylo ferreo in ungue adamantino scriptum dicitur, quia culpa Judaeorum per fortem Dei sententiin fine servatur infinito: qui in passione Salvatoris dixerunt: Sanguis ejus super nos et super filios nostros . Aliter de Juda proditore et consortibus ejus dictum accipi potest, de quo Veritas ait: Filiushominis vadit, sicut scriptum est de illo: vae autem homini illi per quem tradetur: melius erat e
Abbreviated transcription (Latin):
ultra magnitudinẽ nuclei auellam re¬
pertus: hic nulli cedit materie: nec fer¬
ro quidem. nec igni. nec nunquam in¬
calescit. unde & nomen interpretatione
greca indomitauis accepit. s dum sit
muictus ferri ignisq cõtemptor. hirci¬
no rumpitur sanguine recenti. & calido
maceratur. sicq multis ictib ferri ꝑ¬
frigitur: cuius fragmenta scustores
pro geminis insigniendis perforandisq¬
utuntur. hicautem dissio et cum magne¬
te lapide. intantum ut uixta positus. fer¬
rum non patiatur abstrahi magneti:
aut si abmotus magnes comp̃hende¬
rit. rapit atq aufert: fertur quoq in
electri similitudinem uenena adͤ prehẽ¬
dere: metus uanos expellere: male ficis
resistere artib: genera eius sex. signi¬
ficat autem iste lapis duritiam cordis
iudeorum: que indomabilis & inhabił
semper adpenitentiam erat: unde ita
legittr inhieremia propħa peccatum
uida scriptum est stilo ferreo: ungue

Expanded text:
ultra magnitudinem nuclei Avellani reultra magnitudinem nuclei Avellani repertus. Hic nulli cedit materiae, nec ferro quidem nec igni, nec umquam incalescit; unde et nomen interpretatione Graeca indomita vis accepit. Sed dum sit invictus ferri ignisque contemptor, hircino rumpitur sanguine recenti et calido maceratus, sicque multis ictibus ferri perfrangitur. Cuius fragmenta sculptores pro gemmis insigniendis perforandisqutuntur. Hic autem dissidet cum magnete lapide in tantum, ut juxta positus ferrum non patiatur abstrahi a magnete: aut si admotus magnes comprehenderit, rapit atque aufert. Fertur quoque in electri similitudine venena deprehendere, metus vanos expellere, maleficis resistere artibus. Genera ejus sex. Significat autem iste lapis duritiam cordis Judaeorum, qui indomabilis et intractabilis semper ad poenitentiam erat. Unde ita legitur in Jeremia propheta: Peccatum inde scriptum est stylo ferreo, in ungue
Abbreviated transcription (Latin):
dictum est: terra es. & interram ibis. at
postquam assumpta est ab auctore om¬
nium atq incelis subleuata. & super an¬
głos ducta: firmamentum facta est que
terra fuit. Sed firmam̃tũ quod aspicit᷑.
cuius habebat similitudinem. sub infer¬
tur. cum dicitur. quasi as pectus christal¬
li horribilis. Cristallum sicut dictum
est: ex aqua congelascit. & robustum
sit. scimus ergo quanta sit aqͤ mobili¬
tas. Corpus autem redemptoris nr̃i
quia usq ad mortem passioni subiacu¬
it: aq̾ similis uixta aliquid fuit. quia
nascendo crescitido. lassescendo. & esuri¬
endo. sitiendo. moriendo usq acl passio¬
nem suam permomenta temporum
mirabiliter decurrit. aqua gͦ in crist¬
allum uersa est: quando corruptionis
euis infirmitas per resurronem suam
ad incorruptionis firmitatem ẽ. in mu-¬
tata. Ad amas indicus lapis. paruus &
in decorus: ferrugineum habens colorẽ.
& splendorem cristalli. Numquã aut̃

Expanded text:
dictum est: Terra es, et in terram ibis . At dictum est: Terra es, et in terram ibis . At postquam assumpta est ab auctore omnium, atque in coelis sublevata, et super angelos ducta: firmamentum facta est, quae terra fuit. Sed firmamentum, quod aspicitur, cujus habebat similitudinem, subinfertur, cum dicitur: Quasi aspectus crystalli horribilis . Crystallum sicut dictum est ex aqua congelascit et robustum fit. Scimus ergo quanta sit aquae mobilitas. Corpus autem Redemptoris nostri quia usque ad mortem passioni subjacuit, aquae simile juxta aliquid fuit: quia nascendo, crescendo, lassescendo et esuriendo, sitiendo, moriendo, usque ad passionem per momenta temporum mutabiliter decurrit. Aqua ergo in crystallum versa est; quando corruptionis ejus infirmitas per resurrectionem suam ad incorruptionis firmitatem est immutata. Adamaindecorus, ferrugineum habens colorem et splendorem crystalli, numquam autem
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpħe probatur quo ait & similitudo
super capita animalium. firmamenti.
quasi aspectus e xistalli horribilis &
extenti super capita eorum desuper: po
ssunt enim firmamenti nomine celes¬
tes porestates intelligi quod firmam̃¬
tum recte que aspectus dicitur cristalli: qͥa
uidelicet cristallum forte quidem nimiᷤ
est. sed exaqua solidatum: & natura i¬
angelica qͣndo creata lib̾ũ arbitũ accep̃. ut¬
utrum uelit in humilitate per sistere. &
in omni potentis dei aspectu permanere.
an ad superbiã la beretur & ab catitudine
caderet: ꝑ similitudinem aqua fuit. sed
quia cadentib aliis angłis. scĩ insuabe¬
atitudine ꝑsisterunt. atq hoc acceperũt
inmunere. ut Iam cadere omnino non
possint. in peiꝰ natura sua quia iam duci
mutabiliter non potest: quasi adimagi¬
nem cristalli durata est. Item humana
natura pͥusquam acreatore om̃ium
susciperetui. terra erat. nam firmamen¬
tum nonerat: peccatori quippe homini

Expanded text:
prophetae probatur, quo ait: Et similitudo prophetae probatur, quo ait: Et similitudo super capita animalium firmamenti, quasi aspectus crystalli horribilis et extenti super capita eorum desuper . Possunt enim firmamenti nomine coelestes potestates intelligi. Quod firmamentum recte, quasi aspectus dicitur crystalli: quia videlicet crystallum forte quidem nimis est, sed ex aqua solidatum. Et natura angelica qutrum vellet in humilitate persistere et in omnipotentis Dei aspectu permanere, an ad superbiam laberetur, et a beatitudine caderet, per similitudinem aqua fuit. Sed quia, cadentibus aliis, angeli sancti in sua beatitudine perstiterunt, atque hoc acceperunt in munere, ut jam cadere omnino non possint: in eis natura sua, quia jam duci mutabiliter non potest, quasi ad imaginem crystalli durata est. Item humana natura priusquam a Creatore omnium susciperetur, terra erat. Nam firmamentum non erat: peccanti quippe homini