comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
unur erit omnibur
imperuens: & non eniñ
ultra duȩgentes. uec
diuidentur amplius
induo segna neq: pul¬
luuntur ultra inido¬
lis suis & abhomina¬
tionib suis . & incunc¬
tis iniquita tib suir
& saluor eos faciam
deuniuersis sedibis
suis inquib peccauer̃
& mundabo eos & er
mihipopulus &ego
ero eis ds̃ & seruus m̃s
ep acstor unuserit
omnium eorum. O¬
seae quoq ꝓph&a
cũpro nuntiar& tempꝰ
iudaeorim quale
nunc habent in xp̃m
eos postea csedituros
manifestationibus.
sic nunc esse iudaeos
ambigit nemo. quod
ait apostolus paulur
gentib loquens Sic̃
enimuos aliquando
non credidistis dõ.
nunc autem . miscm
consecuti estis inilloꝵ
incredulitate sic &ip¬
si nunc non credider
misericordiam con¬
sequaentur. & hoc¬

Expanded text:
omnibus imperans; et non erunt ultra duae gentes, nec diuidentur amplius ia duo regna; neque polluentur ultra in idolis suis et abominationibus et in cunctis iniquitatibus suis. Et saluos eos faciam de uniuersis sedibus suis, in quibus peccauerunt, et mundabo eos; et erunt mihi populus, et ego ero eis Deus; et seruus meus et pastor unus erit omnium eorum . Osee quoque propheta, cum praenuntiaret tempus Judaeorum, quale nunc habent, et in Christum eos postea credituros,manifestationibus. Sic nunc esse Judaeos ambigit nemo. Sed quod ait apostolus Paulus, Gentibus loquens, Sicut enim vos aliqnon credidistis Deo, nunc autem misericordiam consecuti estis illorum incredulitate, sic et ipsi nunc non crediderumisericordiam consequantur . Co
Abbreviated transcription (Latin):
ut aliquis alteri omnino
malum faciat suillũ sicut
seipsum dilexerit. dili¬
ge ergo & quicquid uolu¬
erit fac : Ama ex toto cor¬
d&uo & quod uolueris
exerce in proximotuo.
si irasceris dulce .ẽ quia
decaritate procedit: si
corripes suaue. ẽ: sicas¬
tigas & ic̃ & flagellas ac¬
ceptabile ẽ. quare hoc
frs quia uerus amor. ẽ.
quando corripes & casti¬
gasi ̃ quando & iac̃ de ecde¬
foris procedis a maritudo
sed dulcitudo seruatur
incorde Nec fratrem
qua ñ inimicũ odiohabes
sed peccatũ uelud morbũ
ꝑsequeris & e contrario
quib: falsa adolationẽ
dulcedinẽ solent in oreꝓ
ferre & dolũ uel a maritudi¬
nẽ incorde seruare . uos
ritactem tenentes: que fal¬
sa ẽ fugite. Audite a płm
dicentem. Caritas decor¬
depuro & conscientiabo¬
na & fide non ficta. Ego
fr̃s quando de caritate
loquor tacere non possũ.
quare hoci quia satis dul¬
cis ẽ caritas qui illã ha¬
b& quod dico intellegre:
qui uero non hab&. forsi¬

Expanded text:
ut aliquis alteri homini ut aliquis alteri homini malum faciat, si illum sicut se ipsum dilexerit. Dilige ergo, et quidquid volueris, fac. Ama ex toto corde tuo, et quod volueris exerce in proximo tuo. Si irasceris, dulce est; quia de charitate procedit: si corripis, suave est; si castigas etiam et flagellas, acceptabile est. Quare hoc, fratres? Quia verus amor est, quando corripis et castigas. Quando etiam de Eccleforas projicis, amaritudo sed dulcedo servatur in corde: nec fratrem quasi inimicum odio habes, sed peccatum velut morbum persequeris. E contrario sunt, qui sub falsa adulatione dulcedinem solent in ore proferre, et dolum vel amaritudinem in corde servare. Vos ritatem tenentes, quae falsa est, fugite. Audite Apostolum dicentem, Charitas de corde puro, et conscientia bona, et fide non ficta . Ego, fratres, quando de charitate loquor, tacere non possum. Quare hoc? Quia satis dulcis est charitas. Qui illam habet, quod dico intelligit: qui vero non habet, forsi
Abbreviated transcription (Latin):
ne euangelicã. nihil ali¬
ud dñs nominauit deuni¬
uersis instutib: misi solam
elemosinam q: cum cari¬
tate operatur deramis
tacuit. Radicem tantu¬
modo nomin auit itadi¬
cens. uenite benedicti
patris mei ꝑcipite regnũ.
Esuriui enim & dedistis
mihiman ducare & ite¬
rũ ipsed ñs. uerũ tamen
date elemosinã & ec ce
omnia munda sunt uob.
Omnis homo qui carita¬
te uult habere infuturo
scło fatiat illam sibipa¬
tronam in huncmundũ :¬
ut illã prop itiã habecct
incc&ernũ. Nam quomo¬
do arbor quc̃ lib& pulcra
sit & fructifera non po¬
test uiuere sine radice.
sicq: lib& operabona ꝑ se¬
uerare non poterunt si¬
ne caritate. Ipsa .ẽ. enim
dequa a postolus dicit. In
ergo habeccmus caritatẽ
genus sic diligis quo modo
de. non remansit ianua
undde peccatũ intr& inte
oninis aditus undedia¬
bulus ad animã ingredi¬
tur : claudis si totus ho¬
mines sicut te ipsum dile¬
xeris . & reuera fratres:
quomodo potest fieri

Expanded text:
ne evangelica nihil aline evangelica nihil aliud Dominus nominaverit de universis virtutibus, nisi solam eleemosynam quae cum charitate operatur. De ramis tacuit, radicem tantummodo nominavit, ita dicens: Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum; esurivi enim, et dedistis mihi manducare . Et iterum ipse Dominus: Verumtamen date eleemosynam, et ecce omnia munda sunt vobis . Omnis homo qui charitatem vult habere in futuro saeculo, faciat illam sibi patronam in hoc mundo, ut illam propitiam inveniat in aeternum. Nam quomodo arbor, quamlibet pulchra sit et fructifera, non potest vivere sine radice: sic quaelibet opera bona perseverare non poterunt sine charitate. Ipsa est enim de qua Apostolus dicit: In ergo habeamus charitatem,genus humanum sic diligis quomodo te, non remansit janua unde peccatum intret in te. Omnes aditus, unde diabolus ad animam ingreditur, claudis, si totus homines, sicut te ipsum, dilexeris. Et revera, fratres, quomodo potest fieri
Abbreviated transcription (Latin):
fumare potest feteres
potest lucẽ habere non
potest. sic & qui hab&
diuiticossine caritatem.
ardere potest deĩracun¬
diã fumare desuꝑbia
fetere de auaritia: sine
tefuerit quã lib& tibisi.
grandis substantiano¬
uit quid deilla agere
debeat. Ipsa scit optime
cuiuel quantũ porrigat.
quid tribuat quid reser¬
u&. Ipsa intellegit : quan¬
tũ anime receru& incȩlo
& quantũ corpore reser¬
dinatrix. ẽ : fr̃s bene no¬
uit congregare inaes¬
tecte quod possit in hie¬
me habere hoc ẽ sci
prouidere ꝑelemosinã
in hoc scło quod inueniat
infuturo hab &e carita¬
tẽ fris. quia sine illa quic¬
quid aliud bonifuerit¬
nẽ hominẽ sic diligit quo¬
modo seipsum ẽ uera ca¬
ritccs.q: non solũ usque
amnicos sedusq ad ipsos ꝑ¬
uenitanimicos. Nemo se
circũueniat fr̃s : qui istã
caritatẽ non habuerit
dm̃ uidere non poterit.
nec audire merebitur:
uenite benedicti patris
mei ꝑcipite regnum. Cer¬
te uidetis quod inlectio¬

Expanded text:
fumare potest, fetere fumare potest, fetere potest, lucem habere non potest: sic et qui habet divitias sine charitate, ardere potest de iracundia, fumare de superbia, fetere de avaritia: sine te fuerit, quamlibet tibi sit grandis substantia, novit quid de illa agere debeat. Ipsa scit optime, cui vel quantum porrigat, quid tribuat, quid reservet. Ipsa intelligit quantum animae reponat in coelo, et quantum corpori reserdinatrix est, fratres, bene novit congregare in aestate, quod possit in hieme habere; hoc est, scit providere per eleemosynam in hoc saeculo, quod inveniat in futuro. Habete charitatem, fratres; quia sine illa quidquid aliud boni inem hominem diligit, sicut se ipsum. Est vera charitas quae non solum usque ad amicos, sed usque ad ipsos pervenit inimicos. Nemo se circumveniat, fratres. Qui istam charitatem non habuerit, Deum videre non poterit, nec audire merebitur, Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum. Certe videtis quod in lectio
Abbreviated transcription (Latin):
qua & lic& sufficienter
scõ paulus a postolus pre¬
dicauerit. tamen quia scã
Caritas dulce ẽ. ac salubir
uinculũ mentiũ &iam nos
paruuli secundum modu¬
lũ nr̃m deilla quantũ pos¬
tis carissimi sine qua di¬
ues pauꝑ .ẽ. & cum qua pau¬
perdiues ẽ. namdiues
si caritatem non habeat
quidhab & quam lib& grã¬
dis substantia sine cari¬
tate in anis & uacua ẽ. Ca.¬
renis facultatib: habeat
plena ẽ unde quac̃lib&
aliquis copiosas diuitias
habect : si caritas inillo
non suerit nihil boni ex
illis facere poterit. quia
sine uera & cccelestiũ uir¬
tutũ matre uel magistra.
quid facere debecct & quan¬
do uel quantum daredebe¬
at omnino non nouit :. &
ideo quantum potest ur¬
quisq: elabor& ut habe¬
at caritatẽ ut hab ecctlu¬
cem: ut habect oleũ can¬
tas oleũ conparatur. Niã
quomodo oleũ omnib: hu¬
morib: superior. eẽ cog¬
nosc&ur. Ita caritas om¬
nib: uistutib: sublimior
conprobatur. Nam si
modo si habeat plures
lucernas & multas lam

Expanded text:
licet sufficienter sancto Paulus apostolus praedicaverit; tamen quia sancta charitas dulce est ac salubre vinculum mentium, etiam nos parvuli secundum modulum nostrum, de illa, quantum postis, charissimi, sine qua dives pauper est, et cum qua pauper dives est. Nam dives, si charitatem non habeat, quid habet? Quamlibet grandis substantia sine charitate, inanis et vacua est. Charenis facultatibus nihil habeat, plena est. Unde quamlibet aliquis copiosas divitias habeat, si charitas in illo non fuerit, nihil boni ex illis facere poterit, quia sine vera et coelestium virtutum matre et magistra quid facere debeat, et quando vel quantum dare debeat, omnino non novit. Et ideo, quantum potest, unusquisque elaboret, ut habeat charitatem, ut habeat lucem, ut habeat oleum. Charitas oleo comparatur. Nam quomodo oleum omnibus humoribus superius esse cognoscitur; ita charitas omnibus virtutibus sublimior comprobatur. Nam si modo si habeat plures lucernas et multas lamp
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ se diligere simula¬
uit Amicitia certa
nulla .ui. excluditur
Nullo tempore abolitꝰ
ubi cum̃q enĩ seuerte¬
rit tempus illa firma
contentio quac lib& acti¬
onis auestit. sepe & ꝑ ho¬
norem quorun dammu¬
tantur & murees & quos an¬
te conglutinantus cari¬
tate habuerunt: post quã
adculmen honores uene¬
rint amicus habere dispi¬

Expanded text:
quem se diligere simulaquem se diligere simulavit. 4. Amicitia certa nulla vi excluditur, nullo tempore aboletur, ubicunque enim se verterit tempus, illa firma contentio quaelibet actionis avertit. 6. Saepe per honorem quorumdam mutantur et mores; et quos ante conglutinatos charitate habuerunt, postquam ad culmen honoris venerint, amicos habere despi
Abbreviated transcription (Latin):
tũ ergobonum ẽ qui ꝓ dõ
fr̃s diligit tantũ ꝑnitio¬
sum qui eum proseipsum am¬
plectit plerumq: diligit
in alio homo quod odit in
se ut pute in infantibus
amamus enĩ quandã eorũ
ignauiã. & tamen odimus
quiã ignauia. eẽ. nolumꝰ.
men nolumus hoc&icmi
nam in prosperitto¬
de incesta . ẽ. amicitia
nescitur utrũ ꝑ sona anfe¬
licitas diligaotur. sepẽ ꝑ
simulatione amicitia col¬
tur. ut qui non potuit aꝑ¬
te decipere decipiat frau¬
dolenter tunc quis que
magis fit picc&ate iustitiȩ¬
que diuine contrarius
quarido dispicit amicũ
ałiqua aduersitate ꝑcus¬
cun quac in re & sibi oc¬
capsionẽ esci distullit. &
erge ꝑ cussione praximi
crudelis existit uelut iac¬
tũ ẽ inter aelatterũ ulce¬
rosum diuitẽq suꝑbum ꝑ
aduersaigitur & ꝓspe¬
ra conprobantur : siuti¬
q: uere diligatur ds̃ & ꝓ
ximus : quia dum aduer¬
sa procedunt amicus
fraudolentus d&egi¬
tur. statim qui dispicit

Expanded text:
tum ergo bonus est, qui pro Deo tum ergo bonus est, qui pro Deo fratrem diligit, tanto perniciosus, qui eum pro seipso amplectitur. 6. Plerumque diligit in alio homo, quod odit in se, utpote in infantibus. Amamus enim quamdam eorum ignaviam, et tamen odimus, quia ignavi esse nolumus. men nolumus hoc esse,nam in prosperitate incerta est amicitia, nec scitur utrum persona an felicitas diligatur. 2. Saepe per simulationem amicitia colitur, ut qui non potuit aperte decipere, decipiat fraudulenter. 318 3. Tunc quisque magis fit pietati justitiaeque divinae contrarius, quando despicit amicum aliqua adversitate percussum. Qua in re et sibi occasionem mercedis tollit, et erga percussionem proximi crudelis existit: veluti actum est inter Lazarum ulcerosum divitemque superbum. Per adversa igitur et prospera comprobatur, si utique vere diligatur Deus, et proximus; nam dum adversa procedunt, amicus fraudulentus detegitur, statimque despicit
Abbreviated transcription (Latin):
sunt erga dilec¬
tionẽ proximi
conseruanda. unumne
malum quis inferat alte¬
rum & bonũ inpendat
primũ ut caueat ledere
sequenter ut discat pres¬
tare: amititia ẽ animoñ
soci& as. haec quippe ad¬
uobis incipit. Namminꝰ
quam inter duos ẽẽ dilec¬
tio non paterit. Antiqui
dixerunt desoci&ate du¬
orum unam . eẽ. animã in
duo corpora. propter
uim scilic& amoris : Sic̃
in actib: a postolorum le¬
gimus erat illiscorunũ
& anima una. non quia
multa corpora unam ha¬
becnt animã : sed quia
uinculo & igne caritatis
conpuncti unũ omnes
generaliter sine dissen¬
sione sapiebant : Amici¬
tia & prosperas resfacit.
temperat leuiores que red¬
dit : quia dumin tribula¬
donẽ amici consolatio
adiungitur nec frangi¬
tur animus nec caderẽ
patitur. tunc uere ami¬
cus amatur si non prose
sed prodõ am&ur quiue¬
liter hominẽ moriturũ
plus diligit quam oport&
qui enim in temperanter
amicũ amat prosemagis
illũ non pro dõ amat. quan¬

Expanded text:
sunt erga dilectionem proximi conservanda; unum, ne 317 malum quis inferat; alterum, ut bonum impendat. Primum, ut caveat laedere; sequenter, ut discat praestare. 2. Amicitia est animorum societas. Haec quippe a duobus incipit. Nam minus quam inter duos dilectio esse non poterit. 3. Antiqui dixerunt de societate duorum, unam esse animam in duobus corporibus, propter vim scilicet amoris, sicut in Actibus apostolorum legimus: Erat illis cor unum, et anima una. Non quia multa corpora unam habebant animam; sed quia, vinculo et igne charitatis conjuncti, unum omnes generaliter sine dissensione sapiebant. 4. Amicitia et prosperas res dulciotemperat levioresque reddit. Quia dum in tribulatione amici consolatio adjungitur, nec frangitur animus, nec cadere patitur. 5. Tunc vero amicus amatur, si non pro se, sed pro Deo ametur. Qui veliter hominem moriturum plus diligit quam oportet. Qui enim intemperanter amicum amat, pro se magis illum quam pro Deo amat. Quan
Abbreviated transcription (Latin):
suauis ẽ dnr̃ : O quam
felix & becta ẽ anima
q: caritatẽ meretur ha¬
bere. Caritas fratres
sicienti potus ẽ. esuri¬
enticibus. In a maritu¬
dinẽ poũtis dulcedo:
Intristitia constitutis
uera & integra consola.¬
tio fluctuantib: por¬
tus: errantib: uia : pe¬
regrinantib: patria
hanc ergo fr̃sten&e
hanc tota auiditate di¬
ligite si amatores estis.
amate caritate. sifor¬
tes uincite cupiditate.
Si peregrine desidera¬
te patriam. Ipsa ergo ca¬
ritcs si illam tenere uo¬
lueritis & gubernat in

Expanded text:
suavis est Dominus . O quam felix et beata est anima, quae charitatem meretur habere! Charitas, fratres, sitienti potus est, esurienti cibus, in amaritudine positis dulcedo, in tristitia constitutis vera et integra consolatio, fluctuantibus portus, errantibus via, peregrinantibus patria. Hanc ergo, fratres, tenete, hanc tota aviditate diligite. Si amatores estis, amate charitatem; si fortes, vincite cupiditatem; si peregrini, desiderate patriam. Ipsa vos ergo charitas, si illam tenere volueritis, et gubernat in
Abbreviated transcription (Latin):
ius inxpõ nominis reddi¬
mus inuenimus quippea¬
pestissime xpm̃ ihm̃ apud
proph&c̃ et echiel dccuid
ẽẽ appellectum ubilegitur
ex ꝑ sona dĩ patris & suso¬
tcebo suꝑ pecora mecc pas¬
torẽ unum quipas cat ec
seruum meũ dauid & ipse.
pasc& ec& ipse erit hus
in pastorem : ego autẽ dns
ero eis indm̃ & seruus mĩ

Expanded text:
jus in Christo nominis reddijus in Christo nominis reddimus. Invenimus quippe apertissime Jesum Christum apud prophetam Ezechielem David esse appellatum, ubi legitur ex persona Dei Patris: Et suscitabo super pecora mea pastorem unum qui pascat ea, servum meum David; et ipse pascet ea, et ipse erit his in pastorem: ego autem Dominus ero eis in
Abbreviated transcription (Latin):
sunt peccata. Beatus
uir cui non putauit dñs
peccatũ. cum ergo pres¬
cire eũ dñs peccantem
& peccata sua: pia humi¬
litacte sincera paeniten¬
tia deleturũ. curnon
dicer&. inueni dauid
secundũ cormeũ. cui ñ
erat inputaturus pecca¬
tũ. multa bona fcccienti
& cũtanta pi&ate ui¬
uenti & ipsa picc&ate ꝓ
peccatis suis sacrifitiũ
contritispr̃ offerenti
ꝓpt̃ hȩc omnia uerissi¬
me dictũ ẽ. Inueni đđ
secundũ cormeũ. quili
c& secundũ cordĩ fuit.
quod propeccatis suis
congrua paenitentia
satis fecit hoc solũ in il
lo ergo secundũ cordĩ
non fuit quod illi ds̃ non
inputauit. hoc itaq: ab¬
lato id .ẽ. non putccto
quidremansit. nis̃ un¬
de uerissime dicer&ur.
Inuenidauid secundum
coce dictũ dexpo uellims
accipere : nullus nodus
questionis occurrer&.
nisi foste ut queratur
a nobis quomodo xp̃mrec¬
te isto nomine uocarepo¬
tuerit. Sed respondemꝰ
propt̃ semendauid ex quo
carnẽ xps̃ cdsumpsit. nec
sine exempla rationẽ hu¬

Expanded text:
sunt peccata. Beatus vir, cui non imputavit Dominus peccatum . Cum ergo praesciret eum Deus peccaturum, et peccata sua pia humilitate et sincera poenitentia deleturum, cur non diceret, Inveni David secundum cor meum; cui non erat imputaturus peccatum tam multa bona facienti, et cum tanta pietate viventi, et ipsa pietate pro peccatis suis sacrificium contriti spiritus offerenti? Propter haec omnia verissime dictum est, Inveni David secundum cor meum.  secundum cor Dei fuit, quod pro peccatis suis congrua poenitentia satisfecit. Hoc solum ergo in illo secundum cor Dei non fuit, quod illi Deus non imputavit. Hoc itaque ablato, id est non imputato, quid remansit, nisi unde verissime diceretur, Inveni David secundum tice dictum de Christo velimus accipere, nullus nodus quaestionis occurret; nisi forte ut quaeratur a nobis quomodo Christum recte isto nomine vocare potuerit. Sed respondemus propter semen David, ex quo carnem Christus assumpsit. Nec sine exemplo rationem hu
Abbreviated transcription (Latin):
Iamnunc illud quod de¬
ferendum distulerã
paulisꝑ intende que¬
ris enim quare dixe¬
rit dñs nimirũ praces¬
cius futurorũ. Elegi
dauid secundũ corme¬
um cũ talia & tanta ho
mo ipse conmiserit qđ
quidem side ipso dauid
qui reprobato saule ex
tincto fuit rex isri: dic¬
tũ intellegamus. ma

Expanded text:
Jam nunc illud quod disserendum distuleram, paulisper intende. Quaeris enim « Quare dixerit Dominus, nimirum praescius futurorum, Elegi David secundum cor meum ; cum talia mo ipse commiserit. Quod quidem si de ipso David, qui reprobato Saule, et exstincto, fuit rex Israel, dictum intelligamus, pa
Abbreviated transcription (Latin):
Quantum nos fr̃s dilec¬
tissimi caritas uestra de¬
siderat ex meis animis re¬
cognosco. & lic& uos hu¬
militatẽ meã assidue ui¬
dere uellitis tame nego
sipossit fierifrequenti¬
us deconspectu uestro
& uestra & mecc uellimi
sidesideria satiare sed
patienter tollerare de¬
bemus quod implere pro
temporis necessitate ñ
possimus sed lic& corpo¬
raliter nos propt̃ multos
necessitactes uidere non

Expanded text:
Quantum nos, fratres dilectissimi, Charitas vestra desideret, ex meis animis recognosco. Et licet vos humilitatem meam assidue videre velitis, tamen ego, si posset fieri, frequentius de conspectu vestro, et vestra et mea vellem desideria satiari. Sed patienter tolerare debemus, quod implere pro temporum necessitate non possumus. Sed licet corporaliter nos propter multas necessitates videre non
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ quã in illo rege dauid
quilic& secundũ superio¬
rem dispotationẽ remis¬
sis peccatis propt̃ ipsã quo¬
q: piam pacientiam non
merito dicipossit inuentꝰ
secundũ cordĩ. tamenom¬
nes uoluntates dĩ quomo¬
dofecit: qui cũ excellen¬
tissime lccudaretur
quando eius tempora &
facta scriptura narra¬
uit. notatus . ẽ. tamen
quod non destrux̃ scelsa¬
ubi sacrificabat populus
dĩ contrapreceptum dĩ
qui tancumodo intaber¬
naculo testimonii sibi sa.¬
crificare iusserat. quec̃¬
uis & ineis demexcelsis
eidem sacrificaretur dõq
postmodum excelsali psius
dauid semine propagatus
rex etechics cum testimo¬
nio magne succe laudis euer¬
tit sicut potui respondi inrẽ¬
rogationib: tuis si quid
dehis reb: inuerusti melius
siue inuenire potueris gra¬
tissimũ habuerimus si nos
feceris nosse ego enĩ qđ
& supra deme cominemora¬
ui magis amodiscere quã

Expanded text:
Dei, quam in illo rege David, Dei, quam in illo rege David, qui licet secundum superiorem disputationem remissis peccatis propter piam quoque piam poenitentiam, non immerito dici possit inventus secundum cor Dei; tamen omnes voluntates Dei quomodo fecit? Qui cum excellentissime laudaretur, quando ejus tempora et facta Scriptura narravit, notatus est tamen quod non destruxit excelsaubi sacrificabat populus Dei contra praeceptum Dei, qui tantummodo in tabernaculo testimonii sibi sacrificari jusserat; quamvis et in eisdem excelsis eidem sacrificaretur Deo: quae postmodum excelsa ex ipsius David semine propagatus rex Ezechias, cum testimonio magnae suae laudis evertit . 4. Sicut potui, respondi inquisitionibus tuis. Si quid de istis rebus invenisti melius, sive invenire potueris, gratissimum habebimus si nos feceris nosse. Ego enim, quod et supra de me commemoravi, magis amo discere quam
Abbreviated transcription (Latin):
tis ad iuncxit. & pos¬
tea seuertentur filii
isrł & inquisent dñm
dm̃ suum & dauid
regensuum & stupes¬
in dño & inbonis ipsius
in nouissimis dieb: ecce
bantur ille dccuidrex
isrł iamolim antedor¬
mierat. dñs autemihs̃
& eius semine fuerat
in carne uenturus ꝓp¬
ter quod profetico loq:n¬
di modo appellebatur
isse inactib: apostoloꝵ
ut non nisi deillo regedđđ
qui sauli successit possit
intellegi. naminterce¬
tera ex inde in quidpos¬
tolauerunt regẽ & de¬
dit illis ds̃ saulfiliũ chis
uirũ d&ribub eniamin
in annis quad raginta :¬
& amoto illo suscitacuit
eis dauid regem cui
testimonium ꝑ hibens
dixit inuenidauid fibũ¬
iesse uirum secundũ cor
meũ qui faciat omnes uo¬
luntactes mecs : sed qũo se¬
cutus adiunxit & dicit
huius ds̃ ex semine secun¬
dũ promissionẽ ad dux̃
isrł saluatorẽ ihm̃ altius
significauit in dño ihũ po¬
tius. ẽẽ intellegendũ illud
testimoniũ quiuere facit
omnes uoluntates patris

Expanded text:
 post revertentur filii Israel: et inquirent Dominum Deum suum, et David regem suum, et stupesin Domino, et in bonis ipsius in novissimis diebus. Eccbantur, ille David rex Israel jam olim ante dormierat. Dominus autem Jesus ex ejus semine fuerat in carne venturus, propter quod prophetico loquendi modo appellabatur isse in Actibus apostolorum, ut non nisi de illo rege David, qui Sauli successit, possit intelligi. Nam et inter caetera exinde inquit : postulaverunt regem, et dedit illis Deus Saul filium Cis virum de tribu Benjamin in annis quadraginta, et amoto illo suscitavit illis Deus David regem. Cui et testimonium perhibens dixit: Inveni David fiecundum cor meum, qui faciet omnes voluntates meas. Sed quoniam secutus adjungit, et dicit: hujus Deus ex semine, secundum promissionem adduxit Israel Salvatorem Jesum, altius significavit in Domino Jesu potius esse intelligendum illud testimonium, qui vere facit omnes voluntates Patris
Abbreviated transcription (Latin):
iunctio. Caritas enĩipsa
uera ẽ q: corporaliter
separatus consueuit spiri¬
tcliter copulcre at que
coniungere. duo enim
qui se scõ amore diligunt:
etiam si unus sit inhori¬
ente & alter in occidem¬
te
Ita caritate conglutinã¬
nte iunguntur : ut nũ¬
quam ab inuicẽ separan¬
tur. audia postolum di¬
centem laudem uera &
integre caritactis. siem̃
ait si linguis inquid ho¬
minũ loquar & angeloꝵ:
Caritatẽ autẽ non habeã
nihil mihi prodest & ce¬

Expanded text:
junctio. Charitas enim ipsa vera est, quae corporaliter separatos consuevit spiritualiter copulare atque conjungere. Duo enim qui se sancto amore diligunt, etiamsi unus sit in Oriente, alius in Occidente, ita charitate conglutinante junguntur, ut nunquam ab invicem separentur. Audi Apostolum dicentem laudem verae et integrae charitatis. Sic enim ait: Si linguis hominum loquar et Angelorum, charitatem autem non habeam, nihil mihi prodest, e
Abbreviated transcription (Latin):
cere cupientes : sed ge¬
neratio rectorũ benedi¬
c&ur. id .ẽ. operaeorũ
his qui recto sunt corde:
Rectũ autẽ cor est non
repollicentinoneorũ
quib: commouentur pe¬
des & effunduntur
gressus atq: labuntur
sicut in alio psalmo ca¬
nitur . dumðelant in
peccatorib: pacẽ pec¬
catorũ uidenis & p vtap̃
perire opera sua quid
non eis merces reddi¬
one recticordis apta¬
tur : Nec gloriã homi¬
num querit nec terre¬
nacs diuitias concupes¬
cit & tamenglorice¬
& diuiticce indomo eĩ.
domus autem eius cor
eius ẽ ubi dõ laudante
opulentius habitat cũ
speuitae &ernae quã
hominib: addlantibus
inmarmoratis laquea
tisq tectis cũ timore
mostis a &ernȩ: huius
transeunt & cũ ad fi¬
nẽ uenerint aquȩgut¬
tam & digito stillantẽ
desiderans ardens
lingua clamabit. Ex

Expanded text:
cere cupientes: sed, Gecere cupientes: sed, Generatio rectorum benedicetur; id est, opera eorum el, qui recto sunt corde; rectum autem cor est, non re pollicenti: non eorum quibus commoventur pedes, et effunduntur gressus atque labuntur, sicut in alio psalmo canitur, dum zelant in peccatoribus pacem peccatorum videntes, et putant perire opera sua, quia non eis merces reddione recti cordis aptatur, nec gloriam hominum quaerit, nec terrenas divitias concupiscit; et tamen, Gloria et divitiae in domo ejus. Domus enim ejus cor ejus est; ubi, Deo laudante, opulentius habitat cum spe vitae aeternae, quam, hominibus adulantibus, in marmoratis laqueatisque tectis cum timore mortis aeternae. Hujus transeunt; et cum ad finem venerint, aquae guttam ex digito stillante desiderans, ardens lingua clamabit »
Abbreviated transcription (Latin):
donec ueniat dñs & in lu¬
min& abscondita tene¬
brarũ & manifestabit co¬
gitationes cordis: &
tunc laus erit unicuiq
adõ uiderit ergo ille
quantũ quisq proficiat
inmandatis eius : tamen
uult nimis qui pacẽ illius
quo aedificationis adama.¬
uerit nec iam desperase
deb&: quod inmanda¬
tis eius uol& nimis. &
pax interra hominib:
bone uoluntatis: Inde
potens erit interrase
men eius: semen futu¬
re messis opera. esse
misericor diae apłs¬
testis ẽ quidixit. bonũ
autemfacientes non de¬
ficiamus tempore enim¬
suo proprio m&emus: &
iterũ hoc autẽ inquid: qui
parce seminat parce &
m&&. Quid autem fr̃s
potentius quãc ut regnũ
cheus emat dimidiore¬
rũ succrũ⁊ sed & uidua duo¬
b: minutis. & tantundem
ibi uter que possed ecct:
quid potentius quc̃c ut idẽ
segnũ & thesauris diuitis & cali
cefrigide aquȩ paupe¬
ris ualect: sunt autem
qui ista faciant dũ ter¬
rena conquirunt : aut
hic mercedẽ sperantes
adño: aut hominib: pla¬

Expanded text:
luminet abscondita tenebrarum, et manifestabit cogitationes cordis; et tunc laus erit unicuique a Deo . Viderit ergo ille quantum quisque proficiat in mandatis ejus: tamen volet nimis qui pacem illius coaedificationis adamaverit; nec jam desperare debet, quoniam in mandatis ejus volet nimis, et pax in terra hominibus bonae veluntatis . 3. « Inde, Potens in terra erit semen ejus. Semen futurae messis, opera esse misericordiae Apostestis est, qui dicit, Bonum autem facientes non deficiamus; tempore enim proprio metemus : et iterum, Hoc autem, inquit, qui parce seminat, parce et metet . Quid autem, fratres, potentius, quam ut regnum chaeus emat dimidio rerum suarum , sed et vidua duobus minutis , et tantumdem ibi uterque possideat? quid potentius, quam ut idem regnum et thesauris diviti, et calice aquae frigidae pauperi valeat? Sunt autem qui ista faciant dum terrena conquirunt, aut hic mercedem sperantes a Domino, aut hominibus pla
Abbreviated transcription (Latin):
utrumque &icẽ iusti ani¬
ma non quidẽ cogita¬
tur magicis sacris se
dignitor ostendi oc¬
cultiorib misteriis sũ¬
melegis obtemperans
ut si fieri nom possecla¬
ruerit : nonutrum que
tatur : sed illo excluso
imaginaria similitu¬
do samuhelis diabolico
ritu facta intellegro¬
tur ÷ sed qm̃ siue illud
fieripossit siue non
possit tamen fallatia
satanace atq imcegi¬
nũ similcndarũ calli¬
da operatio decapien¬
dis humanis sensib:
multi formis inuigi¬
lat. pede temƿtim qui¬
demne inquisitionib:
diligentiorib: p̃scriba¬
mus: sed tamen potius
existimemur. tediali¬
quid factu malignospũ
phytonisse illius mi¬
nisterio quam diu nob
aliquid amplius ex co¬
gitare atq: explicase
nondatur. Haec sunt
quȩ tunci dephytonis¬
sa & samuhele scripsi fini¬

Expanded text:
utrum etiam iusti aniutrum etiam iusti anima non quidem cogatur magicis sacris, sed dignetur ostendi occultioribus imperiis summae legis obtemperans, ut, si fieri non posse claruerit, non uterque itione admittatur, sed illo excluso imaginaria simulatio Samuhelis diabolico ritu facta intellegatur. sed quoniam, siue illud fieri possit siue non possit, tamen fallacia satanae atque imaginum simulandarum callida operatio decipiendis humanis sensibus multiformis inuigilat, pedetemtim quidem ne inquisitionibus diligentioribus praescribamus, sed tamen potius existimemus tale aliquid factum maligno pythonissae illius ministerio, quamdiu nobis aliquid amplius excogitare atque explicare non datur." Haec sunt quae tunc de pythonissa et Samuhele rescripsi
Abbreviated transcription (Latin):
pe interuallo post mor¬
tem separaribonos a
malis in euangeliole
inferos tormenta pate¬
retur : & illũd qui ad es̃
ianuam ulcerosus iace¬
bat iam in requie cons¬
ticutũ magnũ chaos in¬
terictũ eẽ testactur
aut sipropter eccsamu¬
hel sauli dixit mecum
eris ut non adequalita¬
tem felicitatis: sed ad
parẽ condictionẽ mor¬
tis referatur quod uter¬
q: homo fuerit uter que
moripotuerit iammoꝵ
tuus mor temuiuo prȩ¬
nuntiabatur. ꝑ spicit
quantũ opinior pruden¬
tiatua secundũ uerũ es:
intellectũ habere exitũ
illã lectionẽ qui non sit
confidem : nisi forte pro¬
fundiore & ꝑplexiore
in quisione quã uel uiriũ
meccrũ uel temporis ex¬
cedit angustias inuenia¬
tur adlicitũ uel posse
uel non posse anima hu¬
manã cũ ex hac uitece¬
migrauerit magiͦs car¬
minib: Euocatic̃ uiuorũ
appecrere conspectib
&iam corporis linia¬
menta gestantẽ : ut
non solũ uidere ucle¬
at sed agnosci: & sipost

Expanded text:
pe interuallo post morpe interuallo post mortem separari malos a bonis in euangelio leum iam apud inferos tormenta pateretur, et illum qui ad eius ianuam ulcerosus iacebat, iam in requie constitutum magnum chaos interiectum esse testatur. aut si propterea Samuhel Sauli dixit: mecum eris, ut non ad aequitatem felicitatis, sed ad parem condicionem mortis referatur, quod uterque homo fuerit, uterque mori potuerit, iamque mortuus mortem uiuo praenuntiabat: perspicit, quantum opinor, prudentia tua, secundum utrumque intellectum habere exitum illam lectionem, qui non sit contra fidem. nisi forte profundiore et perplexiore inquisitione, quae uel uirium mearum uel temporis excedit angustias, inueniatur ad liquidum, uel posse uel non posse animam humanam, cum ex hac uita emigrauerit, magicis carminibus euocatam uiuorum apparere conspectibus, etiam corporis liniamenta gestantem, ut non solum uideri ualeat sed et agnosci. et si potest,
Abbreviated transcription (Latin):
nospũ saulȩ uera p̃dicto
sint potest & illud misũ
uideri: quo modo dae¬
mones agnouerint xpm̃
quem iudccei non agnos
liadum taxat adq: adis¬
tammor taclitatem per¬
tinentia facile ẽ &
non in corgruũ omni¬
potens & iustus adeo¬
rum poenã quibus ista.
pruedicantur ut ma
lum quodineis inpen¬
dd& ante quam ueniat
prenoscendo pacian¬
tur occulto. Appara¬
tũ ministrorũ suorũ
&iam spiritibus tali¬
bus aliquid diuinatio
nis inpertiat. ut quid
audiunt ab angelis p̃¬
nuncient hominib:
tamen autẽ audiunt
quantũ omnium dñs
adquemo derator uel
iub& uel finit : Inde
&iam sp̃s phytonis in
actibus a postolorum a¬
testatur paulo a posto¬
lo & euangelista ẽẽ co¬
natur. cmiscent tam̃
isti fallatia & uerum
quod nosse potuerint
non docendi magis quã
decipiendi fine p̃nun¬
ciant : & forte hac ẽ.
quod cũ illa imago samu¬
helis saulem p̃dicar&
moriturũ. dix̃ &iã se¬
cũ futurũ qued utique
falsum ẽ : magno quip¬

Expanded text:
no spiritu Saul vera praedicta no spiritu Saul vera praedicta sint, potest et illud mirum videri, quomodo daemones agnoverunt Christum, quem Judaei non agnosclia dumtaxat atque ad istam mortalitatem pertinentia, facile est et non incongruum, ut omnipotens et justus ad eorum poenam, quibus ista praedlum quod eis imminet, antequam veniat, praenoscendo patiantur occulto apparatu mysteriorum suorum, etiam spiritibus talibus aliqnis impertiat, ut quod audiunt ab angelis praenuntient hominibus. tantum autem audiunt, quantum omnium dominus atque moderator uel iubet uel sinit. unde etiam spiritus pythonicus in Actibus apostolorum attestatur Paulo apostolo et euangelista esse conatur. miscent tamen isti fallacias et uerum, quod nosse potuerint, non docendi magis quam decipiendi fine praenuntiant: et forte hoc est quod, cum illa imago Samuhelis Saulem praediceret moriturum, dixit etiam secum futurum, quod utique falsum est. magno quip
Abbreviated transcription (Latin):
monis illeeroma cũ aliud
nihil sint quam picturce
imagines. unde cheru¬
bincum sint celestes uir¬
tutes fictae tamen ex me¬
tallo quod imperauit dr̃
suꝑ archam testamenti
magne rei significande
gratia. non aliud quam
cherubin illa quo quoce
figmenta uocitantur . Itẽ
quis quis uidit somniũ non
dicit quod imaginẽ agusti¬
ni. aut simpliciani. sed
uidi agustinum. aut sim¬
plicianũ . cũ eo tempore
quotale aliquid uidit
nos. Ignoraemus usq: ad¬
eo manifestũ .ẽ. non ip¬
sos homines: sed imagi¬
neseorum uidere. & fa¬
rao spicas sed ixit uidis¬
se in somnis & boues non
spicarũ aut bouum ima¬
gines siigitur liquido
constat nominib: eccrum
rerũ quarũ imagines.
sunt eccs demimagines
appellari : non mirum ẽ
quod scriptura dicit . sa¬
muhelem uisum &iam si
forte imago samuhelis
apparuit machinam̃to g̃
quitranfigurat se in an¬
gelum lucis. & ministros
suos uelut ministrosius¬
titicce iamuero si illud¬
mou& quod qđ a malig¬

Expanded text:
mois: illa Roma; cum aliud mois: illa Roma; cum aliud nihil sit quam pictae imagines. Unde Cherubim cum sint coelestes potestates, fictae tamen ex metallo, quod imperavit Deus, super arcam testamenti magnae rei significandae gratia, non acherubin illa quoque figmenta uocitantur. item quisquis uidet somnium, non dicit: „uidi imaginem Augustini aut Simpliciani," sed: "uidi Augustinum et Simplicianum", cum eo tempore, quo tale aliquid uidit, nos ignoraremus. usque adeo manifestum est non ipsos homines, sed imagines eorum uideri. et Pharao spicas se dixit uidisse in somnis et boues, non spicarum aut boum imagines. si igitur liquido constat nominibus earum rerum, quarum imagines sunt, easdem imagines appellari, non mirum est, quod scriptura dicit Samuhelem uisum, etiam si forte imago Samuhelis apparuit machinamento eius qui transfigurat se uelut in angelum lucis et ministros suos uelut ministros iustitiae. Iammovet, quomodo a malig
Abbreviated transcription (Latin):
agant cum eis quod offici¬
um postolat aequitatis
seruato atq: inconcusso
in hoc facto potest ẽẽ ali¬
us facilior exitus & expe¬
ditior intellectus ut ñ
uere sp̃m samuhelis ex¬
crtatum arequie sua cre¬
damus: sed aliquod fan¬
tasma & imaginariã in lu¬
sione diaboli machinati¬
onib: factum. quã propt̃¬
ec scriptura nomine sa¬
muhelis appellat : quia
solent imagines eccrũre¬
rũ inomnib: appellari
quarũ imagines sunt sic̃
omnia que apinguntur
atq: finguntur : & ali¬
qua materia m& alli. aut
lignei. uel cuius que rei
aptcce. aut opera huius¬
modique &iam uidentur
in somnis : & omnes face¬
re imagines eccrũ rerũ
quarũ imagines sunt ap¬
pellari in omnib: solent
quis enimẽ qui hominẽ
pictum dubit& uocare
hominẽ quando quidẽ
& singulorũ quorũ quae
picturam cũ aspicimus pro¬
prio quoq: nomina incunc¬
tanter adhibitemus uł¬
ut cum intuentes tabolam
ille salustius ẽ ille achiles
ille ector hoc flumen si¬

Expanded text:
agant cum eis quod officiagant cum eis quod officium postulat aequitatis, seruato atque iin hoc facto potest esse alius facilior exitus, et expeditior intellectus, ut non vere spiritum Samuelis excitatum a requie sua credamus, sed aliquod phantasma, et imaginariam illusionem diaboli machinationibus factam, quam propterea Scriptura nomine Samuelis appellat, quia solent imagines earum rerum nominibus appellari, quarum imagines sunt, sicut omnia, quae pinguntur, atque finguntur ex aliqua parte materiae metalli, aut ligni, vel cujusque rei aptae, ad opera hujusmodi, quaeque etiam videntur in somnis, et omnes fere imagines earum rerum, quarum imagines sunt, appellari nominibus solent. Quis enim est, qui hominem pictum dubitet vocare hominem? quando quidem, et singulorum quorumque picturam cum aspicimus, propria quaeque nomina incunctanter adhibemus; velut cum intuentes tabulam,ille Sallustius: ille Achilles: ille Hector: hoc flumen Si
Abbreviated transcription (Latin):
rihoc mou& qđ licu¬
erte malignos pu exci¬
tare animã iusti &tã¬
quam deabditis mor¬
diorum̃ receptaculis
euocam&. Non ne ma¬
gis minendũẽ quod
satanas ipsum dñm.
adsũprit: & constituit
superpinnam cempli:
quo dlib& enim modo
fecerit illum &iam
modis quo samuhel
tiam ad dñm uiuum:
unde uoluit ad sum̃¬
dum. & ubi uoluit cons¬
dituendum. quã adra¬
muhelis defunti spum
desuis redib excitandũ.
quod n illud in euangelio
quia dñs uoluit atq
ꝑmisit. Mulla diminu¬
tionir suae potestatis
est non ẽ absur dum
credere ex aliquadis¬
pensatione diuinae
uoluntatis promis sum
fuisse ut non inuitus
nec dominante atq:
subiugante magica po¬
tentia. sed uolens atq
obtemperans. occultae
dispensationis dĩ quȩ
phitonissã illam ad sau¬
regis diuinatum senten¬
tia ꝑcussurus. cur enĩ
animabonihominis a
malis uiris euocata siue¬
inerit amittere uidec¬
tur dignitatem suam cũ
& uiui. plerumq boniuo¬
cati admalos ueniant &¬

Expanded text:
si hoc movet, quod licusi hoc movet, quod licuerit maligno spiritui excitare animam justi, et tanquam de abditis mortuorum receptaculis evocare; nonne magis mirandum est quod satanas ipsum Dominum assumpsit et constituit super pinnam templi ? Quolibet enim modo fecerit, ille etiam modus, quo Samuhelitiam ad dominum uiuum unde uoluit assumendum et ubi uoluit constituendum quam ad Samuhelis defuncti spiritum a suis sedibus excitandum. quod si illud in euangelio quia dominus uoluit atque permisit nulla deminutione suae potestatis est: non est absurdum credere ex aliqua dispensatione diuinae uoluntatis permissum fuisse, ut non inuitus nec dominante atque subiugante magica potentia, sed uolens atque obtemperans occultae dispositioni dei, quae pythonissam illam et Sauregis, diuina eum sententia percussurus. cur enim anima boni hominis, a malis uiuis euocata si uenerit, amittere uideatur dignitatem suam, cum et uiui plerumque boni uocati ad malos ueniant et
Abbreviated transcription (Latin):
sextua propositio ẽ
utrum iuxta histo¬
riam phytonis samip¬
sumproph&amsamu¬
hedem deinferno euo¬
cauerit hoc ame be¬
atcce memoricce simpli¬
cianus medio lanensi
epis aliquando quesi¬
serim subditũ lege. Itẽ
queris in quã utrũ sps
inmundus quierat in
phytonissapotuerit
agere : ut samuhel &
saule uideretur & lo¬
queretur cũ eo. sed mul¬
tomaioris miraculi est
quod ipse satanas prin¬
ceps omniũ inmundorũ
spiritum potuit loqui
tissimũ uirũ. qui &iam
apostolos temptandos
p&iit ÷ aut si hoc ideo
non hab& difficilẽques¬
tionẽ : quia ꝑ quam uo¬
luit creaturã: cui uolu¬
erit creature ubique
prȩsens ueritas loqui¬
tur Nec propterec
magni meriti ẽ cuilo
quitur dr̃ inter. est enĩ
quid loquatur : quȩ &¬
multis innocentib lo
tee rfeci. Siergo hinc ꝓp
terea nulla quȩstio ẽ
nulla sit quȩstio quo¬
modo &iam inmunds
sp̃r cum animã sciui¬
ri loqui poterit: omib
enim scĩs dĩcreator
& scificator. Longe
utiq maior ẽ. quod

Expanded text:
tua propositio est, utrum iuxta historiam pythonissa ipsum prophetam Samuhelem de inferno euocauerit. hoc a me beatae memoriae Simplicianus, Mediolanensis episcopus, aliquando quaesierim, subditum lege. ,,Item quaeris" inquam "utrum spiritus immundus, qui erat in pythonissa, potuerit agere, ut Samuhel a Saul uideretur et loqueretur cum eo. sed multo maioris miraculi est, quod ipse satanas, princeps immundorum spirituum, potuit loqui iustissimum uirum; qui etiam apostolos temtandos petiuit. aut si hoc ideo non habet difficilem quaestionem, quia per quam uoluerit creaturam cui uoluerit creaturae ubique praesens ueritas loquitur nec propterea magni meriti est cui quitur deus; interest enim, quid loquatur, qumultis innocentibus noterfici — si ergo hinc pterea nulla quaestio est; nulla sit quaestio quomodo etiam immundus spiritus cum anima sancti viri loqui potuerit. Omnibus enim sanctis Deus creator et sanctificator longe utique major est. Quod
Abbreviated transcription (Latin):
lemuitam quandã ante
formã conuersionis qua.¬
si fluitantem. suꝑfere¬
batur utiq: sp̃s dĩ quia.
subiacebat. scilic& bo¬
ne uoluntati creatons
quicquid illud erat qđ
formandũ ꝑ ficiendum¬
que in cogauerat ut di¬
centedõ in uerbo suo fi¬
atlux in bona uoluntate
Hoc ẽ in beneplacito eĩ
promodo suigeneris ma¬
ner& quod factũ ẽ &
ideo rectumẽ quod pla¬
cuerit dõ scriptura di¬
cente & factac ẽ lux &
uidit ds̃ lucem quiabona
ẽ ut quẽ cdmodũ in ipso
exordio inchoatae cre¬
a turcce que ccceli & tesre
nomine propter hoc qđ
deilla ꝑficiendum erat
commemoranda ẽ tri¬
nitcs insinuatur crec¬
toris. Nam dicente scrip¬
tuscc. In principio fecit
ds̃cccelũ & terram intel¬
legimus patrem dĩ nomi¬
ne & filiũ. In principu
nomine qui non patri
sed ꝑ ipsum creaturcepni¬
mitus ac potissimũ spiꝰ¬
talem crecture: conse¬
quenter &iam uniuer¬
se creccturae principiũ
ẽ. dicente autem scriptu¬

Expanded text:
lem vitam quamdam ante lem vitam quamdam ante formam conversionis quasi fluitantem: superferebatur utique Spiritus Dei; quia subjacebat scilicet bonae voluntati Creatoris, quidquid illud erat, quod formandum perficiendumque inchoaverat: ut dicente Deo in Verbo suo, Fiat lux; in bona voluntate, hoc est, in beneplacito ejus, pro modo sui generis maneret quod factum est; et ideo rectum est quod placuerit Deo, Scriptura dicente, Et facta est lux; et vidit Deus lucem quia bona est. Ut quemadmodum in ipso exordio inchoatae creaturae, quae coeli et terrae nomine, propter id quod de illa perficiendum erat, commemorata est, Trinitas insinuatur creatoris — nam dicente scriptura: in principio fecit deus caelum et terram intellegimus patrem in dei nomine et filium in principii nomine, qui non patri, sed per se ipsum creatae primitus ac potissimum spiritali creaturae et consequenter etiam uniuersae creaturae principium est. dicente autem scriptu
Abbreviated transcription (Latin):
nec eumfides ac spes fefel¬
lit : Namq: farao territus
adflictus ubi eius uxorem
ẽẽ. diuinitus didic̃ inlesam
cũ honorẽ restituit: ab imelech
autem somnio commonitus
& doctus similiter. Ex¬
o Tuissime exponen¬
dicentes quia non potuit
historia graphus cumcre¬
aturis enumerare creato¬
rẽ Nec huic locũ aliquẽ de¬
ƿutare quiubiq: sit totus
cũpatre uidelic& atq filio.
quidego istarũ sens erim
exprimo libro eorũ quos
degenesi. Xii sicut potui
non secundũ alligorias
sed secundum rerũ gesta¬
rum fidem scripsi in hoc
opuscolo transtuli. in est
in quac̃ dõ benignitas.
benefitia: ueniensamar
inopera sua propter ea.
prius quam scriber&ur
dixit dr̃ fiat lux pre
corporalẽ materiam ut
eomodo insinuar& unde
facta & formata sint om¬
nia que suis generib: iam
denoscere possumus. ap¬
pellans aquã quia ex hu¬
mida natura uidemus om¬
nia interra. ꝑ species ua¬
rics formari atque con¬
crescere siue spiritec¬

Expanded text:
Nec eum fides ac spes fefelNec eum fides ac spes fefellit. Namque Pharao territus afflictus, ubi ejus esse uxorem divinitus didicit, illaesam cum honore restituit: Abimelech autem somnio commonitus et edoctus, similiter fecNovissime exponendicentes quia non potuit historiographus cum creaturis enumerare Creatorem, nec huic locum aliquem deputare, qui ubique sit totus, cum Patre videlicet atque Filio. » 2. Quid ergo istorum ego senserim, ex primo libro eorum quos de Genesi duodecim, sicut potui, non secundum allegorias, sed secundum rerum gestarum fidem scripsi, in hoc opusculum transtuli. « Inest, inquam, Deo benignitas sbeneficientia ueniens amor in opera sua. propterea priusquam scriberetur: dixit deus: fiat lux, praeccorporalem meo modo insinuaret unde facta et formata sint omnia, quae in suis generibus jam dignoscere possumus, appellans aquam, quia ex humida natura videmus omnia in terra per species varias formari atque concrescere; sive spiritua
Abbreviated transcription (Latin):
duob: regibus abimele¬
chi& faraone diuersis
temporib: sarrã coniu
gem sororemmentitum
que erat pulcherimahi
concubitũ asserit uindi¬
cass& Non creuere dico
atur pitudine separauit
honestctẽ : sed ore ma¬
ledicto totum uertit in
crimen : hoc enĩ abrahȩ
factũ lenocinio simile
uid &ur sed non ualen¬
tib: ex illius c&ernacele¬
gis lumine a peccatis rec¬
te facta discernere qui¬
bus & continentia ꝑtina¬
tia uideripotest & uistus
fidutiae uitium putactur
annon recte cernentib:
neq: enĩ abraham flagitio
sed sicut illã facmulã suã
non libi di mariti ꝑmisit
sed offitio generandiul¬
troobtulit nequaquam
turbatum ordine natustc¬
li ubi eius potestas erat iu¬
& corde casto sibi coheren¬
tẽ decuius animo ubt pudi¬
citicce uistus habitat nul¬
lomodo dubitabat tacuit.
uxorem dixit sororẽ: ne
seocciso ab alieniginis at¬
q: impiis captiua posede¬
retur cestus dedõsuo :¬
quodnihiltur pre aut
flagitio sum ꝑ p&i finir&

Expanded text:
duobus regibus, Abimeleduobus regibus, Abimelech ac Pharaoni, diversis temporibus Saram conjugem suam sororem mentitum, quia erat pulcherrima, in concubitum asserit venditasse; non ore veridico a turpitudine separat honestatem, sed ore maledico totum vertit in crimen. Hoc enim Abrahae factum lenocinio simile uidetur, sed non ualentibus ex illius aeternae legis lumine a peccatis recte facta discernere: quibus et constantia pertinacia uideri potest et uirtus fiduciae uitium putatur aa non recte cernentibus. neque enim ed sicut illa famulam suam non libidini mariti permisit, sed officio generandi ultro intulit, nequaquam turbato ordine naturali, ubi ejus potestas erat juet casto corde sibi cohaerentem, de cujus animo, ubi pudicitiae virtus habitat, nullo modo dubitabat, tacuit uxorem, dixit sororem, ne se occiso ab alienigenis atque impiis captiva possideretur; certus de Deo suo quod nihil eam turpe ac flagitiosum perpeti sineret.
Abbreviated transcription (Latin):
ronnisi posteius con¬
cubitũ dormire potuis¬
se qua siuero ut omit¬
tcc̃ tempus quo cura¬
bantur ut supra dixi
aduolunta tẽ regiam
corpora feminarũ ñ
potuit ds̃prius quam
conuenirent eũmer¬
gere in somnio & amo¬
nere ꝑ somnium. dicã
quod factum ẽ. in mau¬
ritania sitifensi neq
uiduã in proposito con¬
tinenticce constitutã.
celtichiis quidam cati¬
cuminus iuuenis rapu¬
it ut habere uxorem
ante quã concuberent
pressus somnio & ter¬
ritus somnio siti fenso
ep̃o ecc̃ uehementissi¬
me requirenti reuo¬
cauit intactã: uiuunt
adhuc dequib: loquor
ille baptitictus & ipso
inse facto miraculo con
tatẽ ꝑsistit. quid autẽ
dixerim contra faus¬
tum manicheum. Cũ ca¬
lumniatur patri abra¬
hece quod uxorẽ suam
duob: regib: ad concubi¬
tũ uindicass&. indig¬
nansq: subiecit. quod
autem iustum in quam hac
fidelem uirum matrimo
nii famosissimum mundi¬
natorẽ appellans aua¬
riticce ac uentris causa

Expanded text:
nonnisi post ejus connonnisi post ejus concubitum dormire potuisse. Quasi vero, ut omittam tempus quo accurabantur, ut supra dixi, ad voluptatem regiam corpora feminarum, non potuerit Deus, priusquam convenirent, eum mergere in somnum, et admonere per somnium. 3. Dicam quod factum est in Mauritania Sitifensi. NequViduam in proposito continentiae constitutam Celticchius quidam catechumenus juvenis rapuit, ut haberet uxorem. Antequam concumberent, pressus somno et territus somnio, Sitifensi episcopo eamdem vehementissime requirenti, revocavit intactam. Vivunt adhuc de quibus loquor. Ille baptizatus et ipso in se facto miraculo convtate persistit. 4. Quid autem dixerim contra Faustum Manichaeum, cum calumniaretur patri Abrahae, quod uxorem suam duobus regibus ad concubitum venditasset, indicant quae subjeci: « Quod autem justum, inquam, et fidelem virum matrimonii sui infamissimum nundinatorem appellans, avaritiae ac ventris causa