comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
canticisq spiritalib ducta: ĩmissis
inos puelle digitis. nequã sp̃m a
corpore abegit obsesse. Qd̾ miracu¬
lũ imnꝑator cernens: immensos auri
argentiq cumulos. sc̃o offert sacer¬
doti. Quos ille execrans atq refu¬
tans: hoc obtinuit ut aruerna cuu¬
tas que tributa inspecie triticea ac
uinaria ei dependebat in auro dissol¬
ueret: quia cũ graui labore penu
inferebant᷑ imꝑiali. Sc̃s uͦ ut auint
impleto uite p̾sentis tempore. in ip̃o
itineris curriculo migrauit ad xp̃m.
Asiuisq inde delatus in urbe sua se¬
pultus ẽ. Et forsitant ut plerũq mur
garrulat᷑ dicens: non potest hic ba¬
beri inter sc̃os ꝓ uniꝰ tantũ oꝑati¬
oue miracłi. Nam si ꝑpendit᷑ illud
qd dñs ait in euangelio. multi mͥ
eis dicens quia non noui uos: ꝓfecto
intelligit᷑. quia magis ꝓficit ad lau¬
dem uirtus egressa de tumulo: quã
ea quã quisquã uiuens gessit in
miido. Qa illa labem habere po¬

Expanded text:
canticisque spiritalibus ducta, immissis canticisque spiritalibus ducta, immissis in os puellae digitis, nequam 1154 spiritum a corpore abegit obsessae. Quod miraculum imperator cernens, immensos auri argentique cumulos sancto offert sacerdoti. Quod ille exsecrans ac refutans, hoc obtinuit ut Arverna civitas, quae tributa in specie triticea ac vinaria dependebat, in auro dissolveret, quia cum gravi labore penui inferebantur imperiali. Sanctus vero, ut aiunt, impleto vitae praesentis tempore, in ipso itineris curriculo migravit ad Christum, a suisque delatus, in urbe sua sepultus est. II. Et forsitan, ut plerumque garrulatur, dicens: Non potest hic haberi inter sanctos pro unius tantum operatione miraculi. Nam si perpenditur illud quod Dominus ait in Evangelio: Multi miheis dicens, quia non novi vos , profecto intelliget quod magis proficit ad laudem virtus egressa de tumulo, quam ea quae quisquam vivens gessit in mundo: quia illa labem habere po
Abbreviated transcription (Latin):
licũq possũ ꝓferã stilo.
helladiꝰ cũ ꝑfecte uite
sc̃itate polleret. ac diui̾¬
sarũ in se gr̃aꝵ karisma¬
ta largiente dũo conges¬
sisset. illud qd̾ ad huc sc̃itatis enus
culmini deesse uidebat᷑ deo inspi¬
rante ac popło eligente ꝓ meruit:¬
ut scił sacerdos aruerne eccłie et
dñicarũ ouiũ pastor eligeret᷑. Cunis
scĩtatis fama dum ꝑ diuersos gr̃auui
euehitur ascensus: non solũ ipsos ar¬
uerui t̾ritorii t̾minos. uerũ etiã ui¬
cinaiũ urbiũ fines adiuit. Unde fa¬
ctũ ẽ. ut hec eiꝰ gła treuerici impa¬
toris aures attingeret. Cuiꝰ filia cũ
xaretur. et non inueniretur a quo
posset erui: benitũ elladiũ fana de¬
terit. Et dicto citiꝰ ab ĩperatore dir¬
cti pueri sc̃m seuem in ante dicta
repertũ urbe potestati regie celeri¬
ter rep̃sentant. At ille uenerabilit
exceptũ: de exitu infelicis conq̃rit᷑
filie. Ille uͦ confisus in dño in oratione
ꝓsternitur: nocteq cũ sacͥs ymnis

Expanded text:
uo possum proferam stylo. Illidius cum perfectae vitae sanctitate polleret , ac diversarum in se gratiarum charismata largiente Domino congessisset, illud quod adhuc sanctitatis culmini deerat, Deo inspirante ac populo eligente prout sacerdos Arvernae ecclesiae, et dominicarum ovium pastor eligeretur. Cujus sanctitatis fama dum per diversos gratiarum evehitur ascensus, non solum ipsos Arverni territorii terminos, verum etiam vicinarum urbium fines adivit. Unde factum est ut haec gloria Treverici imperatoris aures attingeret, cujus filia cum xaretur, et non inveniretur a quo posset erui, beatum Illidium fama detexit: et dicto citius ab imperatore directi pueri, sanctum senem in antedicta repertum urbe potestati regiae celeriter repraesentant. At ille venerabiliter exceptum de exitu infelicis conqueritur filiae. Ille vero confisus in Domino in oratione prosternitur, nocteque cum sacris hymnis
Abbreviated transcription (Latin):
quia cui pauca ñ sufficiunt: plura
non ꝓderunt. Nam ad eiꝰ tumulũ
ceci illuminantur: demones effu¬
gantur: surdi auditũ. claudi re¬
a se petita sine ambiguitate largi
ulli catbolicoꝵ ẽẽ occul¬
tũ reor qd̾ dñs ait in
euangelio. amen dico
uobis si habueritis fi¬
dem integrã et ñ hesicau̾itis: si
dixitis huic monti tͣnsfer te tͣnsfe¬
ret se. Et om̃ia quecũq petieritis
innomine meo credite quia acci¬
pietis. et euenient uobis. Ergo non
ẽ dubiũ qd̾ scĩ obtiuere possint q̃
ab eo petierint: qͥa in eo fideifim.¬
damine posito nuslis hesitationiĩ
fluctib uacillant᷑. ꝓ qua fide non
sacti sunt: s etiã trans marina ac ꝑe¬
grina petierunt loca: ut ei cui se de¬
uouerant plus placerent. sicut nunc
beatꝰ abrabam abbas: qui post mul¬
tas temptationes scłi fines est t̾ritorii
ingressus aruerm. Qui ñ immerito
abrahe cõparat᷑ seni ꝓ magnitudine
fidei: cui quondã dixerat ds̃. Exi de
terra tua ⁊ de cognatione tua. et

Expanded text:
quia cui pauca non sufficiunt, plura non proderunt. Nam ad hujus tumulum caeci illuminantur, daemones effugantur, surdi auditum et claudi rea se petita sine ambiguitate largirulli Catholicorum esse occultum reor quod Dominus ait in Evangelio: Amen dico vobis, si habueritis fidem integram, et non haesitaveritis, si dixeritis huic monti: Transfer te; et transferet se, et omnia quaecumque petieritis in nomine meo, credite quia accipietis, et venient vobis . Ergo non erit dubium quin sancti obtinere possint a Domino quod petierint, quia in eo fidei fundamine positi, nullis haesitationum fluctibus vacillantur: pro qua fide non facti 1158 sunt, sed etiam transmarina ac peregrina petierunt loca, ut ei cui se devoverant plus placerent. Sicut nunc beatus Abraham abbas, qui post multas tentationes saeculi, fines est territorii ingressus Arverni. Qui non immerito Abrahae illi comparatur seni pro magnitudine fidei, cui quondam dixerat Deus: Exi de terra tua et de cognatione tua, et
Abbreviated transcription (Latin):
quia eccłia constantinopolitana
pͥmã se om̃iũ eccłiaꝵ scribebat. Itẽ
alio papa bonefacio petente. ius¬
sit in ueteri fano qd pantheon an¬
tea uocabat᷑ ab latis idolatrie sordi¬
b eccłiam beate semꝑ uirginis ma¬
rie et om̃iũ mr̃m fieri: ut ubt qͦn¬
dam om̃iũ non deoꝵ s demonũ cul¬
tus agebat᷑. ibi deinceps om̃ũ fie¬
ret memoria sc̃orũ. Huiꝰ cp̃r pͣsim
et uenecii ꝑ orientẽ ⁊ egyptũ cui¬
le bellũ faciunt: ac sese mutua ce¬
de ꝓsternunt. Pse quoq adu̾sus
rempublicã grauissima bella ge¬
rentes. multas romanoꝵ ꝓuincias
et ipsã ierosolimã auferunt. et
muniũ etiã uexillũ sc̃e dñice crucis
abducunt. Contͣ hunc focatẽ hera¬
clianꝰ qui affricã regebat rebellauit:
atq cũ exercitu ueniens eũ regno
uitaq pͥuauit. remq publicã ro¬
nianã heraclius eiꝰdẽ filiꝰ regendã
suscepit. Circa hec tp̃ra rex auaroꝵ
quẽ sua lingua cacanũ appellant.

Expanded text:
quia ecclesia Constantinopolitana quia ecclesia Constantinopolitana prima se omnium ecclesiarum scribebat. Idem alio papa Bonifacio petente iussit, in veteri fano quod pantheum vocabatur, ablatis idolatriae sordibus, ecclesiam beatae semper virginis Marine et omnium martyrum fieri, ut, ubi quondam omnium non deorum, sed demoniorum cultus agebatur, ibi deinceps omnium fieret memoria sanctorum. Huius tempore Prasini et Veneti per orientem et Aegyptum cle bellum faciunt ac sese mutua caede prosternunt. Persae quoque adversus rem publicam gravissima bella gerentes, multas Romanorum provincias et ipsam Hierusolimam auferunt. Et munium etiam vexillum dominicae crucis abducunt. Contra hunc Focatem Eraclianus, qui Africam regebat, rebellavit, atque cum exercitu veniens, eum regno vitaque privavit remque publicam Romanam Eraclius, eiusdem filius, regendam suscepit. 37. Circa haec tempora rex Avarum, quem sua lingua cacanum appellant,
Abbreviated transcription (Latin):
cometem dicunt. De hine agilulfꝰ
rex it̾m fecit pacẽ cũ romanis tͥb
annis. His dieb defuncto seuero pa¬
triarcha in aquileia uetere: cum
consensu regis ⁊ gisulfi ducis ingͣ
⁊ decembrio stella comeris apparu¬
it. Candidiano quoꝙ defuncto a¬
pud gradus ordinat᷑ patriarcha epi¬
phaniꝰ qui fu̾at pͥmiceriꝰ notarioꝵ
ab ep̃is qui erant sub romanis. Ex il¬
lo nãq tẽpore cepert̃ duo ẽẽ patͥar¬
che. Hac etiã etate ioh̾es consinꝰ iuua¬
sit neapolim. Apud eandẽ ciuita¬
theriꝰ patriciꝰ eunuchus imperii ui¬
ra suscepit. Q dũ a rauenna romã
ꝑgeret. in castro luceolis amilitib̧
state misit rex agilulfus stabilici¬
anũ notariũ suũ constantinopolĩ.
ad focatem imꝑatorẽ. Qui rediens
cũ legatis imꝑatoris facta pace
annuali. idem legati imperialia
eiꝰq filiis. romanorũ regnũ inua¬
dens ꝑ octo annorũ curricula pͥn¬
cipatus ẽ. Hic rogante papa bone¬

Expanded text:
cometem dicunt. Dehinc Agilulf cometem dicunt. Dehinc Agilulf rex iterum fecit pacem cum Romanis tribus annis. 33. His diebus defuncto Severo patriarcha in Aquileia vetere, cum consensu regis et Gisulfi ducis. In Gnse Novembrio et Decembrio stella cometis apparuit. Candidiano quoque defuncto, aput Grados ordinatur patriarcha Epiphanius, qui fuerat primicerius notariorum, ab episcopis qui erant P sub Romanis. Et ex illo tempore coeperunt duo esse patriarchae. 34. Hac aetate Iohannes Consinus invasit Neapolim. Quem de eadem civitatherius patricius eunuchus imperii iura suscepit. Qui dum a Ravenna Romam pergeret, in castro Luceolis a militibusstate misit rex Agilulf Stablicianum notarium suum Constantinopolim ad Focatem imperatorem. Qui rediens cum legatis imperatoris, facta pace annuali, Agilulfo regi idem legati imperialia e filius, Romanorum regnum invadens, per octo annorum curricula principatus est. Hic rogante papa Boni
Abbreviated transcription (Latin):
honoratꝰ ẽ ab eo: ⁊ nocte subito mor¬
tiuis ẽ. Ecce qͣnte humilitatis iur iste
fuit: qui cũ ẽẽt sũmꝰ pontifex seruũ¬
se nominauit. Ecce qͣnte innocentie fu¬
it: qui nec in morte sangobardoꝵ qui:
langobardos apud mediolanũ in cir¬
co. inp̃sentia patris sui agilulfi regis
astantib legatis theodeberti regis fran¬
corũ. et desponsata ẽ eidẽ regio puero
filia regis theodeberti: ⁊ firmata est
pax ꝑpetua cũ francis. Lodem tẽpore
franci cũ saxonib pugnantes : mag¬
na strages ab utrisq partib facta ẽ.
Apud ticinũ quoq inbasilica bĩ petͥ
apłi. petrus cantor fulmine ictus ẽ.
Seqñti demiq mense nouembrio
rex agilulfus pacẽ cũ smaragdo pa¬
tricio fecit in annũ unũ: accipiens
aromanis.xii.milia solidorũ. Ci¬
uitates quoq tuscie. hoc ẽ balneus
regis ⁊ urbs uetus a langobardis
inuase sunt. Tunc etiã mense apͥli
⁊ maio. apparuit in celo stella quã

Expanded text:
honoratus est ab eo et nocte subito morhonoratus est ab eo et nocte subito mortuus est". Ecce quantae humilitatis vir iste fuit, qui, cum esset summus pontifex, se servum nominavit! Ecce quantae innocentiae, qui nec in morte Langobardorum, quLangobardos apud Mediolanum in circo, in praesentia patris sui Agilulfi regis, adstantibus legatis Teudeperti regis Francorum, et disponsata est eidem regio puero filia regis Teudeperti, et firmata est pax perpetua cum Francis. 31. Eodem tempore Franci cum Saxonibus pugnantes, magna strages ab utrisque partibus facta est. Apud Ticinum quoque in basilica beati Petri apostoli Petrus cantor fulmine ictus est. 32. Sequenti denique mense Novembrio rex Agilulf pacem fecit cum Smaracdo patricio in annum unum, accipiens a Romanis duodecim milia solidorum. Civitates quoque Tusciae, hoc est Balneus Regis et Urbs Vetus, a Langobardis invasae sunt. Tunc etiam mense Aprili et Maio apparuit in caelo stella quam
Abbreviated transcription (Latin):
locũ ad apłatus officiũ sauima¬
nus ẽ ordinatꝰ. fuit aũ tẽ hyemp᷑
frigida ninis: ⁊ mortue st̃ uites
pene om̃ib locis. Messes quoq par¬
tĩ uastate sunt a murib: partim
ꝑcusse uredme euanuerunt. De¬
buit enĩ recte tc̾ mundus fame si
ctore ammas hominũ spiritalis
alimonie penuria sitisq arsditas
huic opuscło inserere: ut possit
liqͥ do agnosci qͣnte humilitati᷑¬
et sc̃itatis. Hic deniq cũ accusatꝰ
apud mauriciũ augustũ eiꝰq fili¬
os fuisset. qd̾ malchũ qñdã ep̃m
incustodia ꝓ solidis occidisset: sc̃¬
cͥsiario qͥ erat apd̾ constantinopoli.
int̾ cet̾a sic scͥpsit. Unũ ẽ qd̾ breuit᷑
bardorũ gens nec regẽ nec duces nec
comites haberet: atq in sũma confu¬
sione diuisa eẽt: S quia dm̃ timeo:
in morte cuiꝰlibet hominis me misdere
custodia fuit neq in aliqua afflictio¬
ẽ: nesciente me abonefacio notario
in domũ eiꝰ ductus ẽ ibiq pransit:

Expanded text:
officium Sabinianus est ordinatus. Fuit autem tunc hiems frigida nimis, et mortuae sunt vites pene in omnibus locis. Messes quoque partim vastatae sunt a muribus, partim percussae uredine evanuerunt. Debuit etenim tunc mundus famem sictore, animas hominum spiritalis alimoniae penuria sitisque ariditas huic opusculo inserere, ut possit liquidius agnosci, quam humilis iet sanctaput Mauritium augustum et eius filios fuisset, quod Malcum quendam episcopum in custodia pro solidis occidisset, scrchrisario, qui erat apud Constantinopolim, inter cetera sic ait: "Unum est quod breviter bardorum gens nec regem nec duces nec comites haberet atque in summa confusione divisa esset. Sed quia Deum timeo, in morte cuiuslibet hominis me miscere neque in custodia fuit neque in aliqua afflictioest, nesciente me, a Bonifacio notario in domum eius ductus est ibique prandidit et
Abbreviated transcription (Latin):
quos ei cacanus rex auarorũ m
struxit. Pari etiã modo expugna¬
uit ⁊ mantuã. ⁊ int̾ruptis muriᷤ
eiꝰ cũ auarib dans ueniã militib
qui mea erant reu̾tendi rauen¬
nã. ingressus ẽ in eã die iduum
septembriũ. Tunc etiã partib lan¬
gobardoꝵ se tradidit castrũ qd̾
uulturnia uocat᷑. Milites uͦ bre¬
xillũ oppidũ igni cremantes: fu¬
gerunt. His ita patratis: reddita
ẽ filia regis asmaragdo patricio
cũ uiro suo ac filiis rebq cunc¬
tis: factaq ẽ pax mense nono.
no theõdeb̾tus ⁊ theodericus reges
francoꝵ: ad uersus clothariũ pa¬
truũ suũ dimicauert̾. In quo cer¬
tamine ex utraq parte multa

Expanded text:
quos ei cacanus rex Avarorum in usque destruxit. Pari etiam modo expugnavit etiam Mantuam, et interruptis muris eius cum arietibus, dans veniam militibus qui in ea erant revertendi Ravennam, ingressusque est in ea die Iduum Septembrium. Tunc etiam partibus Langobardorum se tVulturina vocatur. Milites vero Brexillum oppidum igni cremantes, fugerunt. His ita patratis, reddita est filia regis a Smaragdo patricio, cum viro, et filiis, ac rebus cunctis; factaque est pax mense nono, no Theudebertus et Theudericus reges Francorum adversus Clotarium patruum suum dimicarunt, in quo certamine ex utraque parte multa
Abbreviated transcription (Latin):
sequunt᷑. Ille uero in fugã nersus.
aule se regie condidit. Uerũ post¬
qͣm rex que acta fuerant paganis
minantib recognouit: blandis
eos sermonib delinuuit. ⁊ sic eoꝵ
furorẽ imꝑbũ mitigauit. Referre
enĩ sepe erat solitus uir beatꝰ cũ
lacrimis et dicebat. Ue mͥ quia ñ

Expanded text:
rosequuntur. Die vero in fugam versus, rosequuntur. Die vero in fugam versus, aulae se regiae condidit. Verum postquam rex quae acta fuerant, paganis minantibus, recognovit, blandis eos sermonibus linivit et sic eorum furorem inprobum mitigavit. Referre enim saepe erat solitus vir beatus haec cum lacrimis et dicebat: 'Vae mihi, quia n
Abbreviated transcription (Latin):
filio plus amaret. A regina aũeiꝰ
simili amore diligebat᷑: ñ solũ ꝓ
honestate uocis. s etiã ꝓ castimonia
corporis. Nam tc̃ theodericus rexex
ciuib aruernis cł̾icos multos ad¬
duxit: quos treuerice eccłie ad
reddendũ dño famulatũ iussit as¬
siste̾. Beatũ uͦ gallũ ase nequaqͣm
passus ẽ separari. Unde factũ ẽ ut
eunte rege in agripinã urbem: et
ip̃e abiret simul. Erat aũ ibi fa¬
nũ quoddã diu̾sis ornamentis re¬
fertũ: in quo barbaries ꝓxima li¬
bamina exhibens usq ad uomitũ
cibo potuq replebat᷑: ibiq simu¬
lachra ut dm̃ adorans. membra
scd̾m q̃d̾ unũquẽq dolor attigis¬
set sculpebat in ligno. Qd̾ ubi scs̃
gallus audiuit. statim illuc cum
nullus ex stultis paganis adeẽt ad fa¬
nũ applicat atq succendit. At illi
uidentes fumũ de lubri ad celũ usq
conscend̾e: actorẽ incendii q̃runt.
inuentũq euaginatis gladiis ꝓ¬

Expanded text:
filio plus amaret: a regina autem ejus filio plus amaret: a regina autem ejus simili amore diligebatur, non solum pro honestate vocis, sed etiam pro castimonia corporis. Nam tunc Theodericus rex ex civibus Arvernis clericos multos abduxit, quos Trevericae ecclesiae ad reddendum famulatum Domino jussit assistere; beatum vero Gallum a se nequaquam passus est separari: unde factum est ut eunte rege in Agrippinam urbem, et ipse abiret simul. Erat autem ibi fanum quoddam diversis ornamentis refertum, in quo barbaries proxima Ed., opima libamina exhibens, usque ad vomitum cibo potuque replebatur: ibi et simulacra ut deum adorans, membra secundum quod unumquemque dolor attigisset, sculpebat in ligno. Quod ubi sanctus Gallus audivit, statim illuc cum nullus ex stultis paganis adesset, ad fanum applicat ac succendit. At illi videntes fumum delubri ad coelum usque conscendere, auctorem incendii quaerunt, inventumque evaginatis gladiis p
Abbreviated transcription (Latin):
ad patrẽ: int̾rogans quid de puero
obseruari iuberet. At ille parumꝑ
contristatꝰ aic. Pͥrimogenitꝰ inquit
erat mͥ: ⁊ ido eũ uoliri coniugio co¬
pulari. S si eũ dñs ad suũ dignatur
ad implete. Tunc abbaᷤ ista nunciis
referentib discens: puerũ cli̾cum
fecit. Erat aũ egregie castitatis : et
tauquã senior: nichil ꝑu̾se appe¬
tens. A iocis etiã inuenilib se cobi¬
bebat: hñs mire dulcedinis uõcẽ.
cũ meditatione suaui lectioni in¬
cũbens assidue. delectans ieuiniis¬
⁊ abstinens se multũ acibis. Quẽ
cũ beatꝰ quintianꝰ ep̃s ad eundem
monasteriũ ueniens cantantem
audisset: non eũ ꝑmisit illic ultͣ
retineri: s secũ ad ciuitatẽ addu¬
.xit: et ut celestis pat̾ in dulcedine
spiritali nutͥuit. Cũq defuncto pa¬
tre uox eius magis ac magis die ad
nunciauert̾ hec theoderico regi.
Quẽ ad se dicto citiꝰ accersitũ tan¬
ta dilectione excoluit: ut eũ ꝓpͥo

Expanded text:
ad patrem, interrogantes quid de puero ad patrem, interrogantes quid de puero observari juberet. At ille parumper contristatus, ait: Primogenitus, inquit, erat mihi, et ideo eum volui conjugio copulare; sed si eum Dominus ad suum dignatur adimplete. II. Tunc abbas ista nuntiis referentibus discens, puerum clfecit Erat autem egregiae castitatis et tamquam senior nihil perversae appetens, a iocis se etiam iuvenilibus cohibebat, habens mirae dulcedinis vocem cum modulatione suavi, lectioni incuet abstinens se multum a cibis. Quem cum beatus Quintianus episcopus ad idem monasterium veniens cantantem audisset, non eum permisit ultra illuc retineri, sed secum ad civitatem adduxit, et ut coelestis pater in dulcedine spiritali nutrivit. Cumque defuncto patre vox ejus magis ac magis die advnuntiaverunt haec Theoderico regi, quem dicto citius arcessitum tanta dilectione excoluit, ut eum proprio
Abbreviated transcription (Latin):
c̃s deniq gallus ab adolescentia
Ssua deuotus d̾o ẽẽ cepit: diligñsq
extota anima dñm et ea que deodi¬
lecta eẽ nou̾at diligebat. Pat̾ eius
lugduno passum eusebii testatur hy¬
storia. Qui ita de pͥmorib senatorib
fuerunt: ut ingalliis nichil inueniat᷑
eẽ generosius atq nobiliꝰ. Cumq ei
pat᷑ cuiꝰdã senatoris filiã querere uel¬
let: ille assumpto secũ uno puerulo
monasteriũ crononense expetiit: sex¬
to sitũ ab aruerna urbe miliario:
sipplicit᷑ abbatẽ exorans. ut ei comã
capitis tondere dignaret᷑. At ille ui¬
deus prudentiã atq elegantiã pueri.
nom̃ eius inquirit: int̾rogat genus
et patriã. Ille gallũ se uocitari ꝓnun¬
ciat: ciuem aruernũ. georgũ filiũ
senatoris. Quẽ abbas ut cognouit de
prima ꝓgenie ẽẽ ꝓgenitũ: ait. Bene
desideras fili: s primũ oportet hec ui
patris tui deferri noticiã. Et si hoc
ille uoluerit: faciã que deposcis. De¬
iq abbas ꝓ hac causa nunciũ mitat

Expanded text:
s denique Gallus ab adolescentia sua devotus Deo esse coepit, diligensque ex tota anima Dominum, et ea quae Deo dilecta esse noverat diligebat. Pater ejusLugduni passum Eusebii testatur Historia, qui ita de primoribus senatoribus fuerunt, ut in Galliis nihil inveniatur esse generosius atque nobilius. Cumque ei pater cujusdam senatoris filiam quaerere vellet, ille assumpto secum uno puerulo monasterium Cromonense expetiit, sexto situm ab Arverna urbe milliario, suppliciter abbatem exorans ut sibi comam capitis tondere dignaretus. At ille videns prudentiam atque elegantiam pueri, nomen inquirit, interrogat genus et patriam. Ille vero Gallum se vocitari pronuntiat, civem Arvernum, Georgii filium senatoris. Quem abbas ut cognovit de prima progenie esse progenitum, ait: Bene desideras, fili, sed primum oportet haec in patris tui deferri notitiam; et si hoc ille voluerit, faciam quae deposcis. Denique abbas pro hac causa nuntios mittit
Abbreviated transcription (Latin):
sa nobilitas ex urbe fugii.⁊ in
greciã transiyt lApud epyrum
macẽdoniã. achaiã. pompeio
duce senatus contͣ cesaremdes¬
lũ parauit. Cesar uacuã urbẽ
ingressus: dictatorẽ se fecit. I¬
de hispanias petiit: ibiq pom¬
peis exercitus ualidissimos:⁊ for¬
tissimos cũ trib ducib lucis.
afranio. mallio petreio. mal

Expanded text:
rsa nobilitas ex urbe fugit et in rsa nobilitas ex urbe fugit et in Graeciam transiit. apud Epirum Macedoniam Achaiam Pompeio duce senatus contra Caesarem bellum paravit. Caesar vacuam urbem ingressus dictatorem se fecit. inde Hispanias petiit. ibi Pompei exercitus validissimos et fortissimos cum tribus ducibus L. Afronio, M. Petreio
Abbreviated transcription (Latin):
orodis regis duce uictus ad poftͤ¬
mũ int̾fectus ẽ. cũ filio clariss¬
mo ⁊ p̃stantissimo iuuene. Reli¬
quie exercitus ꝑ cassiũ questoꝵ̃
seruate st̃. Q singulari animo
ꝑditas res cantas uutute restiti¬
it: ut ꝑsas rediens trans eufraten
erebris p̃liis uinceret hinc iam
bellũ ciuile successit.: exetrandũ
biles calanutates que in pliis ae¬
cĩdert̾ etiã ppłi romam fortuna
nutata ẽ. Cesar enĩ rediens exgal¬
lia uictor cepit poscere altin ꝯsca¬
latũ: atq ita ut sine dubitatio¬
ne aliqua ei deferret. Contoitũ
ẽ a marcello consule. abibulo.
a põpeio. a catone. iussies q est
dimissis exerticib ad urbẽ redi
re:⁊ ex marcelli consulis aucto¬
ritate ad legiones que apud lu¬
certã erant pompeiꝰ cũ imperio
milsus ẽ: Ppt̾ quã iniuriã:. ab
arimino ubi milites congrega¬
tos habebat adu̾sus patriã eũ
prercitu uenit. Consules cũ põ¬
peio senatusq om̃is atq innũ¬

Expanded text:
Orodis regis duce victus ad postrOrodis regis duce victus ad postremum interfectus est cum filio clarissimo et praestantissimo iuvene. reliquiae exercitus per Cassium quaestorem servatae sunt, qui singulari animo perditas res tanta virtute restituit, ut Persas rediens trans Euphraten crebris proeliis vinceret. Hinc iam bellum civile successit execrandum eter calamitates, quae in proeliis acciderunt, etiam populi Romani fortuna mutata est. Caesar enim rediens ex Gallia victor coepit poscere alterum consulatum atque ita, ut sine dubietate aliqua ei deferretur. contradictum est a Marcello consule, a Bibulo, a Pompeio, a Catone, iussusque dimissis exercitibus ad urbem redire || et ex Marcelli consulis auctoritate ad legiones, quae apud Luceriam erant, Pompeius cum imperio missus est. || propter quam iniuriam ab Arimino, ubi milites congregatos habebat, adversum patriam cum exercitu venit. consules cum Pompeio senatusque omnis atque unive
Abbreviated transcription (Latin):
tͣusierant. ⁊ totas gallias sibi
subic̃e parabant. bello ad orsus
fuisse/ Deinde facto ponte. renũ
transgressus. sueuos maximã
ferocissimã gentẽ. quoꝵ ẽẽ cen¬
tũ pagos multi ꝓdidere.totãq
g̾maniã ꝑt̾ruit: moxq ingal¬
liã se recepit. Domuit aũ annis
nouem fere omnẽ galliã que
int̾ alpes. flumen rodanũ. re¬
nũ ⁊ occeanũ ẽ. ⁊ circuitu pa¬
tet ad bis tricies centena mi¬
lia passuũ/ Britannis mox bel¬
lũ intulit: quib ante ne no¬
men quĩdẽ romanoꝵ cognitũ
erat. eosq uictos obsidib accep¬
tis. stipendiarios fecit. Gallie
aũ tributi noĩe annuũ imꝑa¬
ter male puguauit. apud auer¬
nos semel p̃sens: ⁊ absens ager¬
mama bis. Nam legati eiꝰ duo
tituriꝰ ⁊ arunculeus ꝑ insidias
cesi sunt. ¶Cinea eadẽ tẽpora
pompeii magni in consulatu
scd̾o. contra parthos missus ẽ.
Et cũ circa carras contͣ omen ⁊
auspicia dunicasset: a sureua

Expanded text:
transierant et totas Gallias sibi transierant et totas Gallias sibi subicere parabant, bello adortus ufuisse; deinde facto ponte Rhenum transgressus Sueuos maximam et ferocissimam gentem, quarum esse centum pagos multi prodidere, totamque Germaniam perterruit, mox in Galliam se recepit. || domuit autem annis novem fere omnem Galliam, quae inter Alpes flumen Rodhanum Rhenum et Oceanum est et circuitu patet ad bis tricies centena milia passuum. Brittanis mox bellum intulit, quibus ante eum ne nomen quidem Romanorum cognitum erat. eos quoque victos obsidibus acceptis stipendiarios fecit. Galliae autem tributi nomine annuum imperater male pugnavit: apud Arbenos semel praesens et absens a Germania bis; nam legati eius duo Titurius et Aurunculeius per insidias caesi sunt. Circa eadem tempora Cn. Pompei Magni in consulatu secundo contra Parthos missus est, et cum circa Carras contra omen et auspicia dimicasset, a Surena
Abbreviated transcription (Latin):
eius totidemq filias ceꝑit. omnẽ¬
q exertitũ ꝑ quinquagintami¬
lia passuũ insaciabilit̾ cicidit.
Post hec gentẽ belgarũ cui ad he¬
serant bellouagi cũ . lxͣ. milib ar¬
matorũ. suessones cũ qͥnqͣguita
milib. naruii p̃t̾ea quoꝵ adeo i¬
domita feritas erat ut nunquam
ad se mercatores accedere sinerent
hii nichilomiuiꝰ qͥnqͣguita milia
armatorũ habentes. atrabates
eburones. cerosicemani qui uno
uoĩe germani uocant᷑. quorum
om̃iũ cũhis quos supͣ diximus.
ducenta septuaginta duo milia
fuisse referunt᷑. hii cũ repente
ẽ siluis erũpentes exercitũ cesa¬
ris ꝑt̾ritũ in fugã uertissent:
tandẽ hortatu cesaris exertitus
restitit: eosq usq ad int̾uitio¬
nẽ pene deleuit. De hinc tituriꝰ
aluinus legatꝰ cesaris aluercos.
eburonices. lixiuiosq incredi¬
bili cede deleuit.¶Publiꝰ crassus
alt̾ legatꝰ: ex aquitanis ⁊ can¬
¶Cesar rursiis germanos qͥ renũ

Expanded text:
eius totidemque filias cepit omnemeius totidemque filias cepit omnemque exercitum per quinquaginta milia passuum insatiabiliter cecidit. post haec gentem Belgarum, cui adhaeserant Bellovagui cum sexaginta milibus armatorum, Suessones cum quinquaginta milibus, Nervii praeterea, quorum adeo indomita feritas erat, ut numquam ad se mercatores accedere sinerent, hi nihilominus quinquaginta milia armatorum habentes Atrepates Eburones Cerosi Cemani, qui uno nomine Germani vocantur, quorum omnium cum his, quos supra diximus, ducenta septuaginta duo milia fuisse referuntur. hi cum repente e silvis erumpentes exercitum Caesaris perterritum in fugam vertissent, tandem hortatu Caesaris exercitus restitit eosque usque ad internitionem paene delevit. || dehinc Titurius Albinus legatus Caesaris Alvercos Eburovices Lixoviosque incrediede delevit. P. Crassus alter legatus ex Aquitanis et CanCaesar rursus Germanos, qui Rhenum
Abbreviated transcription (Latin):
dep̃hensi: in carcere strangulatist᷑.
Ab antonio alt̾o consule catilina
ip̃e uictus p̃lio est: et inter fectus.
Sexcentesimo uicesimo anno ur¬
bis condite. decimo iunio silano
⁊lucio murena ꝯsuilib: metellus
de creta tͥumphauit. põpeiꝰ de
bello pyratico ⁊ mitͥdatico. Nulla
unqͣm pompa triũphi: si nułꝰ fuit.
Ducti st̾ ante eiꝰ currũ filiꝰ mitrida¬
tis. filiꝰq tigranis. ⁊ aristobolus rex
iudeoꝵ. Prelata ẽ ingens pecunia.
et auri atq argenti pondus in¬
finitũ. Hoc tp̃r nullũ ꝑ orbem t̃¬
rarũ graue bellũ erat. ¶An
cũ lucio bibulo consul est factus.
Decreta ẽ ei gallia ⁊ ilłyricũ: tum
regionib denis. Primos uicit hel¬
tulingos. latabolos. rauracos. ⁊ bo¬
ios: ex quib.xl.uͭiͤ. milia ꝑemp¬
ta sunt: cet̾i diffugert̃. Dein ari¬
oiustũ regemt cui auxiliabantur
arudes. marcobione. striboci uan¬
giones. nemetes. eduses ⁊sueui.
fugere cõpulit: duasq uxores

Expanded text:
deprehensi in carcere strangulati sunt. deprehensi in carcere strangulati sunt. ab Antonio altero consule Catilina ipse victus proelio est et interfectus. Sexcentesimo nonagesimo anno urbis conditae D. Iunio Silano et L. Murena consulibus Metellus de Creta triumphavit, Pompeius de bello piratico et Mithridatico. nulla umquam pompa triumphi similis fuit. ducti sunt ante eius currum filii Mithridatis, filius Tigranis et Aristobolus rex Iudaeorum, praelata est ingens pecunia et auri atque argenti infinitum. hoc tempore nullum per orbem terrarum grave bellum erat. Annocum L. Bibulo consul est factus. decreta est ei Gallia et Illyricum cum legionibus denis. primos vicit HelTulingos Latobolos Rauracos et Boios, ex quibus XLVII milia perempta sunt, cetera diffugerunt. deinde Ariovistum regem, cui auxiliabantur Arudes Marcomones Triboci Wangiones Nemetes Eduses et Suebi, fugere compulit duasque uxores
Abbreviated transcription (Latin):
ret. delectatꝰ loci ameuitate et
aquarũ habundantia. Inde ad
iudeã transgressus iherosoli¬
mã. caput gentis obsedit. nou
solũ natura loci. uerũ etiã in¬
genti muro fossaq maxima mu¬
nitã. Cumq alias aliis legio¬
nes die nocteq succedere sine
requie cogeret: uix t̾cio mense
iudeoꝵ occisis cet̾̃os in fidẽ accepit.
muros ciuitatis euerti. equariq
solo imꝑauit. Cuiꝰ circuitꝰ: .uͦii. mi¬
lia passiũ dicit᷑ fuisse. Cumq aliqͣn¬
tos pͥncipes iudeoꝵ securi ꝑcussis¬
set: hircano sacerdotiũ restituit.
aristobolũ captũ romã duxit. hoc
bellũ orientis cũ uginti ⁊ duob
regibz se se gessisse. ip̃e pompetꝰ
narrauit. His gestis in asiam se re¬
cepit: ⁊ finẽ antiquissimo bello de¬
dit. ¶Manlio tullio cicerone
neris uir. s ingenii qui ad delen¬
dã patriã coniurauit: cũ quib dã
claris quidẽ s audacib uiris. aci¬
cerone urbe expulsus ẽ. Socii eiꝰ

Expanded text:
ret, delectatus loci amoenitate et ret, delectatus loci amoenitate et aquarum abundantia. inde ad Iudaeam transgressus est, Hierosolimam caput gentis || obsedit non solum natura loci verum etiam ingenti muro fossaque maxima munitam. cum alias aliis legiones die nocteque succedere sine requie cogeret, vix || tertio mense Iudaeorum occisis ceteris in fidem acceptis || muros civitatis everti aequarique solo imperavit, cuius circuitus quattuor milium passuum dicitur fuisse. cumque aliquantos principes Iudaeorum securi percussisset, Hyrcano sacerdotium restituit, Aristobolum captum Romam duxit. hoc bellum Orientis cum viginti et duobus regibus sese gessisse ipse Pompeius narravit. || his gestis in Asiam se recepit et finem antiquissimo bello dedit. M. Tullio Cicerone neris vir sed ingenii pravissimi ad delendam patriam coniuravit cum quibusdam claris quidem sed audacibus viris. a Cicerone Urbe expulsus est. socii eius
Abbreviated transcription (Latin):
in manib ipsiꝰ collocauit. Qd̃
ei pompeiꝰ reimposuit: hono¬
rificeq eũ habitũ. regni tam̃
parte. multauit. ⁊ grandi pecu¬
nia. Adẽpta ẽ ei siria fenicis ofe¬
ne. Sex milia p̃tẽa talentoꝵ
argenti que popło romano da¬
ret: quia bellũ sine causa ro¬
manis cõmouisset. Pompeꝰ mox
etiã. albanis bellũ intulit. ⁊ ẽo¬
rũ regẽ prudenter uicit. Po¬
stremo ꝑ epłas ac munera ro¬
gatus: ueniã ei ac pacẽ dedit. hi¬
berie quoq regẽ artacem uicit
acie: ⁊ indeditionẽ accepit.Ar¬
meniã miuorẽ deiotharo gala¬
thie regi donauit: qui socius
belli mitridatici fuerat. Attalo
et polomini paflagoniã reddi¬
dit.saristartũ. colchis regẽ im¬
posuit. Mor itureos ⁊ arlibas
uicit. E cũ uenisset in syriam:
seleuciã uicinã antiochie ciuita¬
tẽ. libertati donauit qd̾ regẽ
tigranem ñ recepisset: anthio¬
chensib obsides reddidit: ali
qnͣtũ agrorũ damascensib de¬
dit. quo locus ibi spaciosior fie¬

Expanded text:
in manibus ipsius conlocavit. Quod ei Pompeius reposuit honorificeque eum habitum regni tamen parte multavit et grandi pecunia. Adempta est ei Syria, Phoenice, Sophanene; sex milia praeterea talentorum argenti, quae populo Romano daret, quia bellum sine causa Romanis commovisset. Pompeius mox etiam Albanis bellum intulit et eorum regem Oroden ter vicit, postremo, per epistulas ac munera rogatus, veniam ei ac pacem dedit. Hiberiae quoque regem Artacen vicit acie et in deditionem accepit. Armeniam minorem Deiotaro, Galatiae regi, donavit, quia socius belli Mithridatici fuerat. Attalo et Pylaemeni Paphlagoniam reddidit. Aristarchum Colchis regem imposuit. Mox Ituraeos et Arabas vicit. Et cum venisset in Syriam, Seleuciam, vicinam Antiochiae civitatem, libertate donavit, quod regem Tigranen non recepisset. Antiochensibquantum agrorum Damascensibus dedit, quo locus ibi spatiosior fie
Abbreviated transcription (Latin):
sul gretiã transiit: adu̾sus põpeiũ
dimicauit. Primo p̃lio uictus est.
fugatꝰ: euasit tam̃ quia nocte it̾¬
ueniente pompeiꝰ sequi noluit.Si¬
xitq cesar. nec pompeiũ scire um¬
cere: ⁊ illa cantũ die se potuisse su¬
perari. Deinde inthessalia apũd
paleofarsacũ ꝓductis utrimq
ingentib copiis dimicauerunt.
Pompera acies ha: buit.N. mulia
peditũ. equites insinistro cornu
lescentos. in dextro quingentos.
Gret̾ea totiꝰ orientis auxilia. totam
nobilitatẽ. innumeros senatores
p̃torios. consulares:⁊ qui naguo¬
rũ iam belloꝵ iuctores fuissent.
Cesar in acie sua habuit pedicum
ñ integra.xxx. milia. equites
mule. Iunquã adhuc romane co¬
pie inunũ. neꝙ maiores. neꝙ me:¬
liorib ducib conuenerant. totien
orbem terraꝵ facile subacture. si
cont᷑ bar baros ducerent᷑. Pugna¬
cũ tam̃ ẽ ingenti contentione.
Cũq diuutrĩq dubia sorte cede¬
rent᷑. atꝙ ex alia parte pompeius

Expanded text:
sus Graeciam transiit, adversum Pompeium dimicavit. primo proelio victus est et fugatus, evasit tamen, quia nocte interveniente Pompeius sequi noluit, dixitque Caesar nec Pompeium scire vincere et illa tantum die se potuisse superari. deinde in Thessalia apud Paleopharsacum productis utrique ingentibus copiis dimicaverunt. Pompei acies habuit XL milia peditum, equites in sinistro cornu sexcentos, in dextro quingentos, praeterea totius Orientis auxilia, totam nobilitatem, innumeros senatores praetorios consulares et qui magnorum iam bellorum victores fuissent. Caesar in acie sua habuit peditum non integra XXX milia, equites mille. Numquam adhuc Romanae copiae in unum neque maiores neque melioribus ducibus convenerant, totum terrarum orbem facile subacturae, si contra barbaros ducerentur. pugnatum tamen est ingenti contentione, || cum diu utrimque dubia sorte caederentur atque ex alia parte Pompeius
Abbreviated transcription (Latin):
fidẽ aduentare dirit. Hec ille au¬
diens: fident̾ ꝓmisit in sua eũ fi¬
de uenientẽ nichil mali passurũ
fore. Int̾ hec bertariꝰ ad ueniens.
ad grimoaldũ ingressus ẽ. Cũq
eiꝰ uestigiis se aduolu̾e conatꝰ eẽt
rex eũ clement᷑ retinuit: atq ad
Seruus tuus sũ inqͥt sciens te xp̃i

Expanded text:
fide adventare nuntiavit. Haec ille aufide adventare nuntiavit. Haec ille audiens, fidentde venientem nihil mali passurum fore. Inter haec Bertaridus adveniens, ad Grimoaldum ingressus, cum ejus se vestigiis advolvere conatus esset, rex eum clementer retinuit, atque adServus tuus sum, inquit, sciens te Chri
Abbreviated transcription (Latin):
onfirmato itaq¬
no apud ticinũ ñ mui¬
topost tempꝰ iam dudũ
bertũ. duxit uxorẽ. Beneuentanũ
uͦ exercitũ cuiꝰ auxilio regnũ ad¬
eptꝰ erat. inultis ditatũ mun̾ib re¬
misit ad ꝓpͥa. Aliqͣnͣtos tam̃ exeis
setũ habitaturos retinuit: largis¬
simas eis tribuens possessiones. se
postea quã cõꝑit bertariũ ꝓfugũ sci¬
thiã appetisse ⁊ apud cacanũ demo¬
rari: eidẽ cacano auaroꝵ regi ꝑ le¬
gatos mandauit. ut sibertariũ in
suo regno detineret.cũ langobar¬
dis ⁊ secũ pacem quã hactenus ba¬
buerat deinceps habere non posset
hec auaroꝵ rex audiens: accico ber¬
tario dixit ei. ut inquã uellet par¬
tẽ iret: ne ꝓpt̾ eũ auares cũ lan¬
gobardis inimicicias contͣherent
Bertariꝰ uͦ hec audiens: italiam
ad laudonensẽ ciuitatẽ uenisset:
misit ante se ad grimoaldũ regẽ
unulfũ sibi fidelissimũ. qui suũ
ei aduentũ nunciaret. Unulfusuͦ
ad regẽ uemiens: bertariũ meiꝰ

Expanded text:
onfirmato itaqno apud Ticinum, non multo post tempore jam dudum bervero exercitum, cuius auxilio regnum adeptus erat, multis dotatum muneribus remisit ad propria. Aliquantos tamen ex eis secum habitaturos retenuit, largissimas eis tribuens possessiones. 2. Qui postquam conperit Perctarit profugum Scithiam appetisse et aput cacanum demorari, eidem cacano Avarum regi per legatos mandavit, ut, si Perctarit in suo regno detineret, cum Langobardis et secum pacem, quam hactenus habuerat, deincHaec Avarum rex audiens, ascito Bertarido, dixit ei, ut in quam partem vellet pergeret, ne propter eum Avares cum Langobardis inimicitias contraherent. Bertaridus vero, haec audiens, Italiam ad Laudensem civitatem venisset, misit ante se ad Grimualdum regem Unulfum sibi fidelissimum virum, qui suum ei adventum nuntiaret. Unulfus vero ad regem veniens, Perctarit in eius
Abbreviated transcription (Latin):
quos gͥmoaldꝰ in eriliũ direxit.
His ita gestis. garibaldus cuiꝰ in¬
uestigatione ⁊ malignitate ista pa¬
trata st̃. ⁊ ñ solũ hec egerat s et
fraudẽ in legatione sua fecerat dũ
familia gõdiberti oriundꝰ: incun¬
tate taurma. Q cũ garibaldũ du¬
cẽ ip̃o sacͣcissimo paschali die ad
lã tugurii continens unde gari¬
baldus transiturꝰ erat. enaginatũ
ensẽ sub amictu tenebat. Cũq iur¬
ta eũ garibaldꝰ uenisset ut ꝑtͣnsi¬
rei: ip̃e eleuato amictu aimisu

Expanded text:
um in exsilium direxit. His ita gestis Garibaldus, cujus instigatione, et certamine ista patrata sunt, et non solum haec egerat, sed et fraudem in legatione sua fecerat, dumfamilia Godeberti oriundus, in civitate Taurinatium. Is cum Garibaldum ducem ipso sacratissimo Paschali die ad lam tugurii continens, unde Garibaldus transiturus erat, evaginatum ensem sub amictu tenens, cum juxta eum Garibaldus venisset, et pertransiret, ipse elevato ense, annisu
Abbreviated transcription (Latin):
cũ ei deferrent᷑ a popło renun¬
ciauit. dicens feliciorib magi¬
stratib reipublice opus ẽẽ. In oĩ¬
b his tam̃ malis: nemo romanoꝵ
patis mentionẽ habere dignat᷑ ẽ.
Serui quod nunqͣm ante:manu¬
missi: ⁊ milites facti st̃ / Post eam
pugnã multe italie ciuitates q̃
romanis paruerant: se ad anni¬
balẽ. transtulert̃. Annibal roma¬
nis obtulit ut captiuos redmmĩent.
responsũq ẽ asenatu eos ciues ñ
necessarios. qui cũ armati eẽnt
capi potuissent. Ille om̃s postea
uariis suppliciis int̾fecit: ⁊tres
modios anuloꝵ aureoꝵ cartha¬
ginẽ misit: quos ex nianib eqͥ¬
tũ romanoꝵ. senatoꝵ ⁊ militũ
detrax̾at ¶Deinde semꝑnio graco
quinto fauio maximo ꝯsulib.¬
claudiꝰ marcellus ex p̃tore ꝓcon¬
sul designatꝰ. annibalis exercitum
p̃lio fudit: primusq post tantas

Expanded text:
cum ei deferrentur a populo, renuncum ei deferrentur a populo, renuntiavit dicens felicioribus magistratibus rei publicae opus esse. || in omnibus his tamen malis nemo Romanorum pacis mentionem habere dignatus est. servi, quod numquam ante, manumissi et milites facti sunt. Post eam pugnam multae Italiae civitates, quae Romanis paruerunt, se ad Hannibalem transtulerunt. Hannibal Romanis obtulit, ut captivos redimerent, responsumque est a senatu eos cives non necessarios, qui, cum armati essent, capi potuissent. ille omnes postea variis suppliciis interfecit et tres modios anulorum aureorum Carthaginem misit, quos ex manibus equitum Romanorum senatorum et militum detraxerat. || deinde Sempronio Graccho Q. Fabio Maximo consulibClaudius Marcellus ex praetore pro consule designatus Hannibalis exercitum proelio fudit primusque post tantas
Abbreviated transcription (Latin):
exercitũ strauit. In ea pugna tͥa
milia afroꝵ pereunt: magna
pars de ex̾citu annibalis saucia¬
tur. Nullo tam̃punico bello. ro¬
mani grauiꝰ. affecti sunt. Periit
enĩ ineo consul emiliꝰ paulus.
deret. offerente ei lentulo equũ
quo fugeret ut cladi suꝑẽẽt no¬
luit: atq ibi ꝑsedit donec ab ho¬
stib ꝑemptus ẽ. Perierunt aũ ibi
consulares aut pretorii .xxͥ. sena¬
tores capti aut occisi .xxͣx. nobiles
equitũ tria milia ⁊ quingenti.
Uarro consul cũ quinquaginta
equitib uenesiũ fugit. Nec dubi¬
ũ est ultimũ illũ diem romani
status fuisse futurũ: si annibal
mox post inctoriã ad ꝑuadendã
urbẽ contendisset. Uarro romã
rediit : gr̃eq ei a senatu ⁊ ppło
acte sunt: quod rempublicã ñ
desperasset. Non aũ uite cupi¬
ditate s reipublice amore se su¬
ꝑ fuisse: reliquo etatis sue tẽpore
approbauit. Nam barbã capillũq
submisit: ⁊ postea nunquã recũ¬

Expanded text:
exercitum stravit. in ea pugna tria exercitum stravit. in ea pugna tria milia Afrorum pereunt, magna pars de exercitu Hannibalis sauciatur. nullo tamen Punico bello Romani gravius accepti sunt. periit enim in eo consul Aemilius Paulus, || disset, offerente ei Lentulo equum, quo fugeret, ut cladi superesset, noluit atque ibi persedit, donec ab hostibus peremptus est. || perierunt autem ibi consulares aut praetorii XX, senatores capti aut occisi XXX, nobiles equitum III milia et quingenti. || Varro consul cum quinquaginta equitibus Venusium fugit. nec dubium est ultimum illum diem Romani status futurum fuisse, si Hannibal mox post victoriam ad pervadendam urbem contendisset. || Varro Romam rediit gratiaeque ei a senatu et populo actae sunt, quod rem publicam non desperasset; non autem vitae cupiditate sed rei publicae amore se superfuisse reliquo aetatis suae tempore approbavit; nam barbam capillumque summisit et postea numquam recu
Abbreviated transcription (Latin):
castra ponens. annibalis feruo¬
ren elusit: moxq inuenta occa¬
sione uicit. Uictus quoq anni¬
bal: fertur de fauio ita dixisse.
Nunquid ñ dixi uobis qd mon¬
tana hec nubes maxima nos in
campo ui tempestatis obrueret:¬
Anno quingentesimo ⁊ quadra¬
emiliꝰ. paulus publius terentiꝰ
uarro. contra annibalẽ mutun¬
tur: fauioq succedunt. Qͥ fauiꝰ
ambos consules monuit. ut an¬
nibale callidũ ⁊ impatiendũ du¬
cem non alit̾ uincerent: qͣm p̃¬
liũ differendo Uerũ cum im¬
patientia uarronis consulis. con¬
tradicente alt̾o consule id ẽ emi¬
lio paulo apũd uicũ qui can¬
ne appellatur. in apulela. pu¬
gnatũ ẽẽt: ambo consules ab
annibale uincunt᷑. Namcũ cõ¬
perisset annibal fidem amnem in¬
gentes auras mane ꝑflare. que
areuarũ et pulu̾is uertices agent:
sic direxit aciem ut cota uisa tͣ¬
go suis romanis in ora ⁊ ocłos m¬
cederet. eaq de causa. romanũ

Expanded text:
castra ponens Hannibalis fervocastra ponens Hannibalis fervorem elusit || moxque inventa occasione vicit. || victus quoque Hannibal fertur de Fabio suis ita dixisse: num quid non dixi vobis, quod montana haec nubes maxima nos in campo vi tempestatis obrueret|| Quingentesimo et quadraAemilius Paulus, P. Terentius Varro contra Hannibalem mittuntur Fabioque succedunt. qui Fabius ambos consules monuit, ut Hannibalem callidum et inpatientem ducem non aliter vincerent quam proelium differendo. verum cum inpatientia Varronis consulis contradicente altero consule id est Aemilio Paulo apud vicum qui Cannae appellatur in Apulia pugnatum esset, ambo consules ab Hannibale vincuntur. || nam cum comperisset Hannibal Aufidum amnem ingentes auras mane proflare, quae arenarum et pulveris vertices agerent, sic direxit aciem, ut tota vis a tergo suis, Romanis in ora et oculos incideret, || eaque de causa Romanorum
Abbreviated transcription (Latin):
etiã annibal sauciatꝰ ẽ. Tunc se
annibali multi itali dedidere. Q
postea cũi inetruriã pͥmo uere t̾u¬
siret insummo apennino tẽpestate
correptus biduo continuo ĩmobilit᷑
stetit niuib cũ exercitu conclus.
Ubi magnꝰ hominũ numerus. iu¬
menta quã plurima. elephauti pe¬
ne om̃s frigore ꝑierunt/ Diris tẽ
etiã romani ꝓdigiis territi sunt
Nam et sol is orbis sminui uisusẽ.
et apud arpos palme in celo uise.
solquoꝵ cũ lunapugnasse. Apd̾
capenas. due lune orte sunt. In
sardinia. sanguinẽ duo
scuta sudarunt. fãliscis:
celũ scindi uisum ẽ. Apd̃
antium: cruente spice
in cor¬
bem cecidere ¶Igitur annibal ad
tusciã ueniens. flamniinio consuli
occurrit. ipsũ flamminiũ int̾e¬
cesa st̃. ceteri diffugerunt. mis¬
sus aduersus annibalem postea
a romanis quintꝰ fauiꝰ maximꝰ.
isq eũ differendo pugnam ab
impetu fregit. Nam ꝑ sũma mon¬
tiũ iuga et abditos nemorũ saltꝰ

Expanded text:
etiam Hannibal sauciatus est. || tunc se etiam Hannibal sauciatus est. || tunc se Hannibali multi Itali dedidere. || qui postea quam in Etruriam primo vere transiret, in summo Apennino tempestate correptus biduo continuo immobiliter stetit nivibus cum exercitu conclusus, ubi magnus hominum numerus, iumenta quam plurima, elephanti paene omnes frigore perierunt. diris tunc etiam Romani prodigiis territi sunt; nam et solis orbis inminui visus est et apud Arpos palmae in caelo visae, sol quoque cum luna pugnasse, apud Capenas duae lunae ortae sunt, in Sardinia sanguine duo scuta sudarunt, Faliscis caelum scindi visum est, apud Antium cruentae spicae in corbem cecidere. || igitur Hannibal ad Tusciam veniens Flamminio consuli occurrit. ipsum Flaminium interecaesa sunt, cetera diffugerunt. missus adversus Hannibalem postea a Romanis Q. Fabius Maximus. is eum differendo pugnam ab impetu fregit; || nam per summa montium iuga et abditos nemorum saltus
Abbreviated transcription (Latin):
so inmedia curia toge gremio ñ
sine horrore. qͣi plane sinu bellũ
ferret. effudit. Tum publiꝰ corneliꝰ
scipio cũ exercitu in hispaniã ꝓfectꝰ
ẽ: tyberiꝰ ꝙ semꝓniꝰ in siciliã. Bellũ
carthaginensib indictũ ẽ. Anni¬
bal relicto in hispania fr̃e suo has¬
drubale. pyrneos tͣnsiuit: alpes
adhuc tum en parte inuias sibi
patefecit. Tradit᷑ ad italiã. lxxr.
et septẽ elephantes adduxisse In¬
terea multi ligures et galli: anni¬
bali se coniunxert̾. Sempniꝰ gra¬
chus coguito ad italiã annibalis
aduentu. ex sicilia epercitũ ari¬
nunũ traiecit. Publiꝰ corneliꝰ sci¬
pio annibali apud ticinũ. primꝰ
occurtit. Cõmisso p̃lio fugatis
suis ⁊ pene om̃il extinctis. ipse a
eodẽ consule ad treuiam fluuiũ: ite¬
rũq romani superati st̃. Sempniꝰ
gracchus et ipse confligit apud e.¬
iuidẽ aninẽ: amissoq exertitu
pene solus euasit. In eo cam̃ bello

Expanded text:
so in media curia togae gremio non so in media curia togae gremio non sine horrore, quasi plane sinu bellum ferret, effudit. || Tum P. Cornelius Scipio cum exercitu in Hispaniam profectus est, Ti. Sempronius in Siciliam. bellum Carthaginiensibus indictum est. Hannibal relicto in Hispania fratre Hasdrubale Pirinaeum transivit. Alpes adhuc tum ea parte invias sibi patefecit. traditur ad Italiam LXXX milia et XXX elephantos adduxisse. interea multi Ligures et Galli Hannibali se coniunxerunt. Sempronius Gracchus cognito ad Italiam Hannibalis adventu ex Sicilia exercitum Ariminum traiecit. P. Cornelius Scipio Hannibali || apud Ticinum || primus occurrit. commisso proelio fugatis suis || et paene omnibus extinctis ipse a inde est eodem consule ad Trebiam fluvium iterumque Romani superati sunt. Sempronius Gracchus et ipse confligit apud eundem amnem. amissoque exercitu paene solus evasit; in eo tamen bello
Abbreviated transcription (Latin):
annorũ: se ut pͥmũ posset adũsꝰ
romanos pugnatutũ. Annibał
ergd. saguntum hispanie ciuita¬
tem romanis anucã oppugnare
aggressus ẽ: annũ agens uicesi¬
mũ etatis copiis congregatis cen.¬
tũ quinquaginta milib bellatoꝵ.
huic romam ꝑ legatos denuncia¬
uerunt: ut bello abstineret.Is. le¬
gatos admitt̾e noluit. Romani eti¬
ã e arthaginẽ miserunt: ut manda¬
ret᷑ annibali ne bellũ contͣ socios
romani popłi geret. Dura uͦ respon¬
sa acarthaginensib data sunt. Sa¬
guntiui interea fame uicti st̃ cap¬
tiq ab annibale ultimis penis affi¬
ciunt᷑. Qͥb hoc ante portenderat
triste ꝓdigiũ. Namcũ pene enixa
mulier eẽt: infans in uterũ regres¬
sus ciuitatis excidiũ significauit.
huꝰ tante cladis auctor annibal pos¬
cit᷑ tergiu̾santib penis dux legati¬
onis. Que inquit mora ẽ faunis: In
hoc ego sinubellũ pacẽq porto:
utrũ eligitis. Succlamantib bel¬
lũ: igit᷑ inquit accipite. & excus¬

Expanded text:
annorum, se, ut primum posset, adversus Romanos pugnaturum. || Hannibal ergo Saguntum Hispaniae civitatem Romanis amicam obpugnare adgressus est, annum agens vicesimum aetatis, copiis congregatis centum quinquaginta milium. huic Romani per legatos denuntiaverunt, ut bello abstineret. his legatos admittere noluit. Romani etiam Carthaginem miserunt, ut mandaretur Hannibali, ne bellum contra socios populi Romani gereret. dura responsa a Carthaginiensibus data sunt. Saguntini interea fame victi sunt captique ab Hannibale ultimis poenis afficiuntur. || quibus hoc ante portenderat triste prodigium; nam cum paene enixa mulier esset, infans in uterum regressus civitatis excidium significavit, || huius tantae cladis auctor Hannibal poscitur; tergiversantibus Poenis dux legationis: quae, inquit, mora est? Fabius; in hoc ego sinu bellum pacemque porto; utrum eligitis? succlamantibus: bellum, igitur, inquid, accipite, et excus