comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quã quibuslibet grauissioris & durissi¬
mis ferreis uł ad amantinis nexib. Ab¬
non est exauditus. nͥ oblato sacrificio. ut
hominib qui non peccauerunt parce¬
ret᷑: & ideo non est credendus uerus ds
qui sacrificiis delectat᷑. Iam de pęna oe¬
cisoꝵ hominũ quib quandoq morit̾is
mors illa non obfuit. & eoꝵ tamen mor¬
tib cor regis sese extollentis merito ua¬
pulauit: suꝑtus respondimus. De sacͥ¬
ficio autẽ ualde iste non sapit: & ideo
fallit̾ quia iam sacrificia talia non of¬
fert di popłs deo postea quã uenit uni¬
cũ sacrificiũ. cuius umbrȩ fuerunt
illa om̃ia. non hoc imꝓbantia. sed hoc
sgnificantia. Sicut enĩ res una multis locu¬
tiomib & multis linguis significari potest:
sic unũ uerum & singłare sacrifictũ mul¬
tis est antea sacrificioꝵ significatũ figur is.
De quib singłis hic disputare. quã sit lon¬
gũ indetis. Unũ tamen sciant insipientes

Expanded text:
quam quibuslibet gravissimis et durissiquam quibuslibet gravissimis et durissimis ferreis vel adamantinis nexibus. Abnon est exauditus, nisi oblato sacrificio, ut hominibus qui non peccaverant, parceretur : et ideo non est credendus Deus verus, qui sacrificiis delectatur. Jam de poena occisorum hominum, quibus quandoque morituris mors illa non obfuit, et eorum tamen mortibus cor regis sese extollentis merito vaputavit, superius respondimus. De sacrificio autem valde iste nihil sapit: et ideo fallitur, quia jam sacrificia talia non offert Dei populus Deo, posteaquam venit unicum sacrificium, cujus umbrae fuerunt illa omnia, non hoc improbantia, sed hoc significantia. Sicut enim res una multis locutionibus et multis linguis significari potest; sic unum verum et singulare sacrificium multis est antea sacrificiorum significatum figuris. De quibus singulis hic disputare quam sit longum, videtis. Unum tamen sciant insipientes,
Abbreviated transcription (Latin):
ens disciplina: quod potius obsit quã
diligens iugilansq uindicta. Claues
tissime bonu̾ non malũ ꝓ malo redcit ȩcclła.
uerũ & adiungeret quȩ ligaueris in terra
erunt ligata & incȩlo. quia bona est et um¬
dicandi iusticia. Illud enĩ quod ait si nec
ȩccłam audierit. sit tͥ sicut ethnicus & pu¬
blicanꝰ. grauius est quã si gladio feriretur
si fla̾mis absumeret᷑. si feris subiceret᷑. Nã
ibi quoq subiunxit. amen dico uobis. quȩ
ligaueritis in terra erunt ligata & in ce¬
lis: ut intelligeret᷑ quã graius sit puni¬
tus qui uelut relictus est impunitus. He
dicat iste si placet. Siccine saluatoris man¬
data accepimus iubentis. nemini reddi¬
deris malũ ꝓ malo: sed siquis uos ꝑcusse¬
rit in unã maxillã p̃bete & alterã. et di¬
mittite imurias fr̃ib ur̃is: Ecce homi¬
nib non reddentes malũ ꝓ malo. alligat᷑
homo amarius & infelicius eccłe clauibꝰ

Expanded text:
ens disciplina, quod potius obsit quam ens disciplina, quod potius obsit quam diligens vigilansque vindicta. Claves ertissime bonum, non malum pro malo reddit Ecclesia; verum et adjungeret, Quae ligaveritis in terra, erunt ligata et in coelo; quia bona est et vindicandi justitia. Illud enim quod ait, Si nec Ecclesiam audierit, sit tibi tanquam ethnicus et publicanus; gravius est quam si gladio feriretur, si flammis absumeretur, si feris subrigeretur. Nam ibi quoque subjunxit, Amen dico vobis, quae ligaveritis super terram, erunt ligata et in coelis : ut intelligeretur, quam gravius sit punitus, qui velut relictus est impunitus. Hic dicat iste, si placet, Siccine mandata Salvatoris accepimus jubentis, Nemini reddideritis malum pro malo; sed si quis vos percusserit in unam maxillam, praebete et alteram; et, Dimittite inibus non reddentibus malum pro malo, alligatur homo amarius et infelicius Ecclesiae clavibus,
Abbreviated transcription (Latin):
at temporalis hierłm. in nouo autẽ ubi
fides imꝑat caritatẽ qua lex possit tm¬
pleri. non magis timore pene quã dele
hierłm: tam̃ & illis temporib fueruis
iusti spͥuales quos non occiderat litt̾a
iubens. sed uiuificabat sp̃c uiuens. Un¬
de & fides uenturi xp̃i habitabat utiq
& nunc funt plurimi carnales. qui uł
hereses faciunt non intelligendo sc̃p-¬
turas. uł in ipsa catholica aut adhuc
paruuli lacte nitriunt᷑. aut tamꝗͣ.
palea ꝑseuerans futuris ignib p̃parant᷑.
Sicut autẽ ds̃ unus & uerus creator
bonoꝵ est. & demporaliũ et eternoꝵ: ita
idẽ ipse auctor est ãrboꝵ testamentoꝵ
quia et nouũ in ueteri est figuratum.
& uetus in nouo est reuelatũ. Ignoscen¬
di autẽ misericors mansuetudo ꝓpter
quã dictũ est. non solũ septies. uerũetrã
septuagies septies fr̃i remittenda ẽe pec¬
cata. Nam ad hoc ualet ut sit inqui¬
tas impunita. aut torpens aut dormi¬

Expanded text:
at temporalis Hierusalem: in Novo autem, ubi at temporalis Hierusalem: in Novo autem, ubi fides imperat charitatem, qua lex possit impleri, non magis timore poenae quam delHierusalem: tamen et illis temporibus fuerint justi spiritales, quos non occidebat littera jubens, sed vivificabat spiritus juvans. Unde et fides venturi Christi habitabat utique et nunc sunt plurimi carnales, qui vel haereses faciunt, non intelligendo Scripturas, vel in ipsa Catholica aut adhuc parvuli lacte nutriuntur, aut tanquam palea perseverans futuris ignibus praeparantur. Sicut autem Deus unus et verus creator bonorum est, et temporalium et aeternorum, ita idem ipse auctor est amborum Testamentorum, quia et Novum in Veteri est figuratum, et Vetus in Novo est revelatum. Ignoscendi autem misericors mansuetudo, propter quam dictum est: Non solum septies, sed etiam septuagies septies fratri remittenda esse peccata : non ad hoc valet, ut sit iniquitas impunita, aut torpens et dormi
Abbreviated transcription (Latin):
max illam: Nonne ibi pͥus ꝑ aliũ ꝓpbam
p̃cipit̃᷑. ut maliciam imusquisq fr̃is
sui non reminiscat᷑: Quid est gͦ qͦd iste
blasphemus hec tamꝗͣ contraria ue¬
teri testam̃to de nouo colligit: aut
utrasq litteras nesciens. aut ut deci¬
piat imꝑitos se scire dissimulans:
A quo tamen si quȩrat᷑ utrũ non reddat
malũ ꝓ malo. qui ꝓ cibo non accepto
in ignẽ mittit ȩternũ: ꝓfecto tur babit᷑¬
& admonebit᷑. in comparabilit̾ esse mi¬
tius oculũ ꝓ oculo. dentẽ ꝓdente ho¬
mini auferre. ubi mensura uindicte
modum non transit iniuriȩ. quã quod
rependere seueritatẽ ubi transitoria ẽ
culpa. & finẽ non habet pęna: atq ita
discet si ꝑuicax non est in utroq dei uniꝰ
destam̃to. & amandam bonitatẽ. et tim̃¬
dã seueritatẽ. Quãins enĩ in ueterite¬
stamento ꝓpter temporaliũ bonoꝵ ꝓmiᷤ¬
sionẽ. maloꝵq cõminationẽ seruos pari¬

Expanded text:
maxillam? Nonne ibi prius per alium prophetam maxillam? Nonne ibi prius per alium prophetam praecipitur ut malitiae unusquisque fratris sui non remi niscatur? Quid est ergo quod iste blasphemus haec tanquam contraria Veteri Testamento de Novo colligit, aut utrasque litteras nesciens, aut ut decipiat imperitos se scire dissimulans? A quo tamen, si quaeratur utrum non reddat malum pro malo, qui pro cibo non accepto in ignem mittit aeternum , profecto turbabitur et admonebitur incomparabiliter esse mitius oculum pro oculo, dentem pro dente homini auferre, ubi mensura vindictae modum non transit injuriae quam quod prehendere rependere severitatem, ubi transitoria est culpa, et finem non habet poena: atque ita discet, si pervicax non est, in utroque Dei unius Testamento, et amandam bonitatem et timendam severitatem. Quamvis enim in Veteri Testamento propter temporalium bonorum promissionem malorumque comminationem servos pari
Abbreviated transcription (Latin):
aspa colligat. ac sic homines utrarũq
deli conet᷑ auertere.&. ad dm̃. ꝓpħarũ mi¬
sericorde mitemq conu̾tere: nonne et
hunc ipsi qui hoc facit ueteri testamento.
qͦd ab homine similit̾ sacrilego posset fie¬
ri nouo impurus atq impius apparebit:
tuit seueritatẽ. in illo intelligens ꝓmis¬
sum xp̃m. in isto accipiens redditũ xp̃m:
est non reddendũ malũ ꝓmalo. ubi p̃¬
cipit᷑ ut si iumentũ inmici sui errare
quisq inuenerit. reuocet domino eiꝰ.
.&. si cecidisse in uia non ꝑtranseat. sed
leuet cũ illo: Nonne ibi scriptũ est pͥ¬
us quod apłs ponit. si esurierit ininicꝰ
cuus ciba illũ: si sitit potũ da illi: Non¬
ne ibi pͥus homo dei deo suo utiq quod
ei seit placere dicit. dñe ds̃ meus si feci
istud. si est imquitas in manib meis.
si reddidi retribuentib mͥ mala. Non
ne ibi prius hieremiaᷤ ꝓpħa describit
sci patientiam. p̃bentis ꝑcutienti se

Expanded text:
aspera colligat; ac sic homines utrarumque aspera colligat; ac sic homines utrarumque deli conetur avertere, et ad Deum Prophetarum misericordem mitemque convertere; nonne et huic ipsi qui hoc facit Veteri Testamento, quod ab homine similiter sacrilego posset fieri Novo, impurus atque impius apparebit? tuit severitatem: in illo intelligens promissum Christum, in isto accipiens redditum Christest, non reddendum malum pro malo, ubi praecipitur ut si jumentum inimici sui errare quisque invenerit, revocet domino ejus; et si cecidisse in via, non pertranseat, sed levet cum illo ? Nonne ibi prius scriptum est, quod Apostolus ponit: Si esurit inimicus tuus, ciba illum; si sitit, potum da illi ? Nonne ibi prius homo Dei Deo suo, quod ei utique scit placere, dicit: Domine Deus meus, si feci istud, si est iniquitas in manibus meis, si reddidi retribuentibus mihi mala ? Nonne ibi prius Jeremias propheta describit sancti patientiam praebentis percutienti se
Abbreviated transcription (Latin):
neq scđm iniquitates nr̃as retribuit
nobis. sed quantũ distat oriens ab occi
dente longe fecit a nobis peccata
nr̃a. qui ficut miserat᷑ pater filios. sic mi¬
serat᷑ timentes se qui dicit. nolo mortẽ
ille qui ꝓpter lucroꝵ auaritiã etiam
eum seruu̾ qui non ꝑdidit talentũ qͦd
accȩꝑat tantũ. quia amplius non adqͥsi¬
int. ligatis manib & pedib ꝓici iussit
in tenebras exteriores. ubi ẽet ei fletus
& stridor dentiũ. et qui hominẽ non ha-¬
bentẽ uestẽ nuiptialẽ de conuiuio suo col¬
lit. & similiter alligatũ simili supplicio
punit. ec qui uenientib ad se & pulsan¬
cib et dicentib. dñe aperi nobis. respon¬
det non uos noui tantũ quia oleũ secũ
quod infunderent suis lampadib non
tulerunt. & qui ꝓpter unũ contumelio¬
sum uerbũ mittit in gehennã: et qͥ cor
porali cibo non accepto igne damnat
na mente sacrilegus. inde lema. hinc

Expanded text:
neque secundum iniquitates nostras retribuit neque secundum iniquitates nostras retribuit nobis; sed quantum ddente, longe fecit a nobis peccata nostra; qui sicut miseratur pater filios, sic miseratur timentes se ; qui dicit, Nolo mortem ille qui propter lucrorum avaritiam, etiam eum servum qui non perdidit talentum quod acceperat, tantum quia non amplius acquisivit, ligatis manibus et pedibus projici jussit in tenebras exteriores, ubi esset ei fletus et stridor dentium : et qui hominem non habentem vestem nuptialem de convivio suo tollit, et similiter alligatum simili supplicio punit : et qui venientibus ad se, et pulsantibus, et dicentibus, Domine, aperi nobis; respondet, Non vos novi; tantum quia oleum secum, quod infunderent suis lampadibus, non tulerunt : et qui propter unum contumeliosum verbum mittit in gehennam : et qui pro temporali cibo non accepto, igne damnat di si quis vesana mente sacrilegus, inde lenia, hinc
Abbreviated transcription (Latin):
cit. Intesauris salus nr̃a. Ibi sapientia &
disciplina. et pietas ad dm̃: hi sunt cheᷤ¬
auri iusticiȩ. Sed uamloqui et mentis
seductores adu̾santes litteris sacris qͦs
intelligere nolunt. eligunt ex eis asꝑa
quȩ ibi legunt᷑ ad cõmendanda seue¬
ritatẽ dei: & de litteris engłicis atq
apostolieis lenia quȩ ibi leguntur ad com
mendanda bonitatem dei. & apud homi¬
nes imꝑitos hinc erigunt errorẽ inde quȩ¬
runt fauorem: quasi difficile sic. ut quisꝗͣ.
similit̾ blaspbemus atq impius eo modo
aduerset̾ nouo testam̃to quo isti ueteri.
carpens de uetere quib ibi cõmendatur
dei bonitas. & econtrario de nouo quib
ibi cõmendatur dei seueritas. & clamet
inudiosus atq uenenosus. Eece qui ds̃¬
colenctus est misericors et miserator. lon¬
ganimis & multe miscdiȩ. qui non infi¬
nẽ irascet᷑. neq in ȩternũ cõminabitur.
qui non scđ̃m peccata nr̃a facit nobis.

Expanded text:
cit, In thesauris salus nostra: ibi sapientia et cit, In thesauris salus nostra: ibi sapientia et disciplina et pietas ad Dominum. Hi sunt thesauri justitiae . Sed vaniloqui et mentis seductores adversantes Litteris sacris, quas intelligere nolunt, eligunt ex eis aspera quae ibi leguntur ad commendandam severitatem Dei; et de Litteris evangelicis atque apostolicis lenimendandam bonitatem Dei: et apud homines imperitos hinc ingerunt horrorem, inde quaerunt favorem: quasi difficile sit ut quisquam similiter blasphemus atque impius eo modo adversetur Novo Testamento, quo iste Veteri, carpens de Vetere quibus ibi commendatur Dei bonitas, et e contrario de Novo quibus ibi commendatur Dei severitas; et clamet incolendus est, misericors et miserator, longanimis et multae misericordiae: qui non in finem irascetur, nec in aeter num indignabitur: qui non secundum peccata nostra facit nobis,
Abbreviated transcription (Latin):
cere. cuus tam tremendam seueritatẽ
dit etiam quod pȩnas impioꝵs significa¬
tas ꝑ uuam fellis et botrũ amaritudi¬
nis et furorẽ draconũ atq aspidtũ colle¬
ctas dicit esse ds apud se & signatas in theᷤ¬
auris suis. reddendas in dempore cũ lap¬
sus fuerit pes eoꝵ. ignorans chesauros
hic appellatos occultas dispensationes di.
qui disponit reddere unicuiq scłm
oꝑa eius. Unde apłs dicit. Tu autẽ scdm
cduritiã cordis tui et cor impenitens chesau¬
ritas tͥ iram in die irȩ & reuelationis iu¬
sti iudicii dei. qui reddet inicuiq sed̾m
oꝑa eius. Apud quẽ enĩ sibi thesaurrat
iram cor impenitens: ñ apud eum qui
inuos est iudicaturus & mortuos. Neq
enĩ nesciunt etiam illi ueteres libri cheᷤᷤ¬
aurũ desiderabilem: de quo ibi scͥptũ
est. quod requiescat in ore sapientis. Et
in ꝓu̾biis legit᷑: quia ds thesauriat di¬
ligentib se salutem. Et isaias ꝓpħa di¬

Expanded text:
cere, cujus tam tremendam severitatem cere, cujus tam tremendam severitatem dit etiam, quod poenas impiorum significatas per uvam fellis et botrum amaritudinis, et furorem draconum atque aspidum, collectas dicit esse Deus apud se, et signatas in thesauris suis, reddendas in tempore, cum lapsus fuerit pes eorum : ignorans thesauros hic appellatas occultas dispositiones Dei, qui disponit reddere unicuique secundum opera ejus. Unde Apostolus dicit: Tu autem secundum duritiam cordis tui et cor impoenitens, thesaurizas tibi iram in die irae et revelationis justi judicii Dei, qui reddet unicuique secundum opera ejus . Apud quem enim sibi thesaurizat iram cor impoenitens, nisi apud eum qui vivos est judicaturus et mortuos? Neque enim nesciunt etiam illi veteres Libri thesaurum desiderabilem, de quo ibi scriptum est quod requiescat in ore sapientis . Et in Proverbiis legitur, quia Deus thesaurizat diligentibus se salutem ; et Isaias propheta di
Abbreviated transcription (Latin):
manducabo carnes de sangumne inuil¬
neratoꝵ. Sed quantũlibet hanc uti¬
lem dei cõminationẽ tamꝗͣ facinoriᷤᷤ
auidam. & ut dicit in sola crudelitate
malis tantũmͦ głantẽ uanus et uęsa¬
nus exhorreat. quid aut quantũlibet
uerbis comparata dicentis. discedite
a me maledicti in ignem ȩternũ. qui
p̃paratus est diabolo et angłis eius:ᷤ
Ibi non sanguine imnebriabunt᷑ sagitȩ
sed non saciabunt᷑ menbris om̃ib fła¬
mȩ. Nec carnes gladius manducabit.
sensum doloris citius auferens mortu¬
is quã inferens uulneratis. sed nemo cru¬
ciatib saltẽ moriendo subtrahit᷑. ne in
moriente simul etiam ipsa pęna morit᷑
Cur non hic dicit colendũ istum an pociꝰ
execrandũ fugiendũq esse dicimus: An
timet de xp̾o ista dicere. ne ipsius ignis
ȩtern suppliciũ non euadat. quo ille
impios p̃parat mittere. et ignorat miser
hec dicendo de deo ꝓpħarũ de ipso se di¬

Expanded text:
Manducabo carnes de sanguine vulManducabo carnes de sanguine vulneratorum. Sed quantumlibet hanc utilem Dei comminationem tanquam facinoris avidam, et, ut dicit, in sola crudelitate malis tantummodo gloriantem, vanus et vesanus exhorreat; quid aut quantum valet, verbis comparata dicentis, Discedite a me, maledicti, in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis ejus? Ibi non sanguine inebriabuntur sagittae; sed non satiabuntur membris omnibus flammae: nec carnes gladius manducabit, sensum doloris citius auferens mortuis, quam inferens vulneratis; sed nemo cruciatibus saltem moriendo subtrahitur, ne in moriente simul etiam ipsa poena moriatur. Cur non hic dicit: Colendumne istum an potius exsecrandum fugiendumque esse dicemus? An timet de Christo ista dicere, ne ipsius ignis aeterni supplicium non evadat, quo ille impios praeparat mittere; et ignorat miser haec dicendo de Deo Prophetarum, de ipso se di
Abbreviated transcription (Latin):
corripiunt᷑ in ueteri testam̃to longe mi-¬
tiorib quã legunt᷑ in ȩu̾głio corporali¬
b penis. Quod enĩ diluuiũ comparari
ȩternis ignib potest: Que cedes. quȩ
uulnera. quȩ corpoꝵ mortes cruciatib
sempitͥnis: Uiginti .iiiiʳ. milla cadentiũ
tanto buccarũ strepidu inflat insanus.
quasi non innumerabilia milia cotidie
moriant᷑ toto orbe terrarũ. Sed transito¬
ria ista corporis mors est. Quis uͦ estima¬
re possit quot milia stabunt ad sinistrã
ex om̃ib gentib. quȩ sempiternis dam¬
nanda sunt ignib : Eat iste et clamet
ore aꝑto & oculis clausis. quasi confess
sit ds suam crudelitatem. quia dicit
ꝑ ꝓpħ̾am. exacuã sicut fulgur gladiũ
meũ. inebriabo sagitas meas sangui¬
ne. & gladius meus deuorabit carnes.
de sanguine uulneratoꝵ. De quib
uerbis sic iste accusat dm̃ uelut semꝑ
humanũ sanguinẽ esurientẽ: quasi
dixerit. inebriabo me sanguine. ant

Expanded text:
corripiuntur in Vetere Testamento, longe micorripiuntur in Vetere Testamento, longe mitioribus quam leguntur in Evangelio, corporalibus poenis. Quod enim diluvium comparari aeternis ignibus potest? quae caedes, quae vulnera, quae corporum mortes cruciatibus sempiternis? Viginti quatuor millia cadentium, tanto buccarum strepitu inflat insanus, quasi non innumerabilia millia quotidie moriantur toto orbe terrarum? Sed transitoria ista corporis mors est: quis vero aestimare possit, quot millia stabunt ad sinistram ex omnibus gentibus, quae sempiternis damnanda sunt ignibus? 33. Eat iste et clamet ore aperto et oculis clausis, quasi confessus sit Deus suam crudelitatem, quia dicit per prophetam: Exacuam sicut fulgur gladium meum, inebriabo sagittas meas sanguine, et gladius meus manducabit carnes de sanguine vulneratorum . De quibus verbis sic iste accusat Deum, velut semper humanum sanguinem esurientem, quasi dixerit, Inebriabo me sanguine; aut,
Abbreviated transcription (Latin):
ingestam. ubi uenturũ se dnis et ad simi¬
strã positis gentib minat᷑ esse dicturũ.
Ite in ignem ȩternũ: qui paratus est di¬
abolo et angłis enis. Huius tantũ suppli¬
cii quȩrens causam: esuriin inquit. et
non dedistis mͥ manducare. Ecce pȩsca
temporali non ablata sed non data. ȩter¬
nũ & horrendũ suppliciũ cõminatur.
Et recte. si consulas ueritatẽ. pparuũ ẽ
hoc quod in elemosins dat᷑ sed cũ pie
dat̾ eternũ inde meritũ comparat᷑: et
ideo potius quia paruũ est qͦd dat᷑ mag¬
na impietate non dat̾. Unde non mirũ
est quod tante sterilitati uelut infruc¬
tuosarũ arboꝵ ignis ȩterm suppliciũ
p̃parat᷑. Si autẽ consulas hominẽ. ut
de suo respondeat tͥ: omis homo men¬
dax contempint culpã. exaggerat penã.
Illam quippe non uidec mente carnali:
hanc exhorret carne mortali. Calis est
iste in om̃tuͦ hominũ qui pumunt᷑ uł

Expanded text:
ingestam; ubi venturum se Dominus, et ad siniingestam; ubi venturum se Dominus, et ad sinistram positis gentibus minatur esse dicturum, Ite in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis ejus? Hujus tanti supplicii quaeris causam? Esurivi, inquit, et non dedistis mihi manducare . Ecce pro esca temporali, non ablata, sed non data, aeternum et horrendum supplicium comminatur. Et recte, si consulas veritatem. Perparvum est enim quod in eleemosynis datur; sed cum pie datur, aeternum inde meritum comparatur. Et ideo potius quia parvum est quod datur, magna impietate non datur. Unde non mirum est quod tantae sterilitati velut infructuosarum arborum, ignis aeterni supplicium praeparatur. Si autem consulas hominem, ut de suo respondeat tibi, omnis homo mendax , contemnit culpam, exaggerat poenam: illam quippe non videt mente carnali, hanc exhorret carne mortali. Talis est iste in omnium hominum, qui puniuntur vel
Abbreviated transcription (Latin):
dixerit racha: reus erit concilio. Qui
autem dixerit fatue: reus erit gehennȩ
ignis. Quid cam paruũ in peccatis. quã
fr̾i dicere fatue: Quid tã magnũ in sup¬
pliciis. quam gehenna ignis: Si in lege uł
fri suo fatue. lapidari uisum fuisse druini¬
tus. quantȩ dm̃ crudelitatis argueret.
Quis non autẽ non dico lapidari. sed ꝑ
singłos artus. ĩmo ꝑ singła corporis fru¬
sta paulatĩ atq minutatĩ uiuens et senti¬
ens. dilamari consumꝰq malunsset. quã
gehennȩ ignib mancipari : Absit tamen.
ut crudeliorẽ qinsquã dicat ȩu̾głii dm̃
quam legis dm̃. intelligens utriusq esse
unũ eundẽq dm̃: in lege terrentẽ car¬
nalib. in eglio spualib penis. et ibi & hic
fidelem. nusquã crudelem. Quid illud.
blasphemã. et qualis est hunus impra
garrulitate damnabilem: ꝯ cerbius &
amarius exagitaret᷑. quã quod iste de ob¬
somo sacrificii p̃gustato corporalẽ tem¬
poralemq pęnã ꝓ sacrilegio sic indignat᷑

Expanded text:
rit concilio; qui autem dixerit, Fatue, reus erit gehennae ignis . Quid tam parvum in peccatis, quam fratri dicere, Fatue? Quid tam magnum in suppliciis, quam gehenna ignis? Si in Lege velm dixisset fratri suo, Fatue, lapidari jussum fuisse divinitus, quantae Deum crudelitatis argueret? Quis non autem, non dico lapidari, sed per singulos artus, imo per singula corporis frusta, paulatim atque minutatim, vivens et sentiens dilaniari consumique maluisset, quam gehennae ignibus mancipari? Absit tamen ut crudeliorem quisquam dicat Evangelii Deum quam Legis Deum, intelligens utriusque esse unum et eumdem Deum, in Lege terrentem carnalibus, in Evangelio spiritualibus poenis; et ibi et hic fidelem, nusquam crudelem. 32. Quid illblasphemam, et qualis est hujus, impia garrulitate damnabilem, acerbius et amarius exagitaretur, quam quod iste de obsonio sacrificii praegustato, corporalem temporalemque poenam pro sacrilegio sic indignatur
Abbreviated transcription (Latin):
facere: indeat iste suam reglam fractã. & cõ¬
pͥmat linguaᷤ. Muid enĩ stultiꝰ quã dicere
intelligi in eo quod dñs ait. arbor mala fru¬
ctus malos facit et rursus dicere. non facit
mala sed creat: quia si facer et aliena. ab illo
essent. eiq forinsecus acciderent. cũ uͦ creat
ipse illa de se ipso tamꝗͣ. radicitus generat:
cit. Ecce qui audet accusare ꝓpħas: qui ex

Expanded text:
facere, videat iste suam regulam fractam, et comfacere, videat iste suam regulam fractam, et comprimat linguam. Quid enim stultius, quam dicerid velle intelligi in eo quod Dominus ait, Arbor mala fructus malos facit: et rursus dicere, Non facit mala, sed creat; quia si faceret, aliena ab illo essent, eique forinsecus accederent; cum vero creat, ipse illa de seipso tanquam radicitus generat? cit. Ecce qui audet accusare Prophetas, qui ex
Abbreviated transcription (Latin):
creare nͥ mala. Oagis gͦ indifferent̾ id positũ
debemꝰ acciꝑe creare et facere. Distinctiõis
tamen quã sibi iste fecit regła fracta est. qm
culpat. ibi legit᷑ creator bonoꝵ quod negat.
Itemq ex eugłio. nempe nobis tamquã plu¬
rimũ suis partib faueret opposuit qͦd d̃ns
at arborbona bonos fructus facit. & arbor ma¬
ua. malos fructus facit. Cur gͦ non seđm istũ cre¬
at dix̃ non facit. si uerae̾ius differentia. qua
facientẽ a creante distingint dicens qͦa fit ali¬
enũ esse a faciente. qm̃ deforis accedit: quod
autẽ nascit᷑ ppriũ enus eẽ qui generat. Hinc
eñ existimat dm̃ generatorẽ maloꝵ. quia
dictũ est creans mala: putans quodetarria¬
n putauerunt in sc̃ptis suis illis nichil int̾¬
esse. utrũ generari dicat᷑ aliquid an creari.
Sed certe meo quod dñs arborẽ fructus bo¬
nã bonos. malã malos non dixit creare sed

Expanded text:
creare nisi mala. Magis ergo indifferenter id positum creare nisi mala. Magis ergo indifferenter id positum debemus accipere, creare et facere: distinctionis tamen, quam sibi iste fecit, regula fracta est; quoculpat, ibi legitur creator bonorum, quod negat. Itemque ex Evangelio. Nempe nobis tanquam plurimum suis partibus faveret, opposuit quod Dominus ait, Arbor bona bonos fructus facit, et arbor mala malos fructus facit . Cur ergo non secundum istum, Creat, dixit; non, facit; si vera est ejus differentia, qua facientem a creante distinguit dicens, quod fit, alienum esse a faciente, quoniam de foris accedit; quod autem nascitur, proprium ejus esse qui generat? Hinc enim existimat Deum generatorem malorum, quia dictum est, creans mala; putans quod et Ariani putaverunt, in Scripturis illis nihil interesse, utrum generari dicatur aliquid, an creari: sed certe in eo quod Dominus arborem bonam fructus bonos, malam malos non dixit creare, sed
Abbreviated transcription (Latin):
odor mortis in mortẽ. Sed cũ continuo seqͥt
et dicat & ad hȩc quis idoneus est: nonne
importuni quoda modo sumꝰ ingerere ista
carnalib non studiosis: Sed contentiosus
nullo modo ea caꝑet idoneus: quȩ utinam
saltẽ desineret cãpere. Quantus quippe confu¬
ctus adu̾sus arrianos fuerat excitatus ne uni¬
genitũ filiũ dicerent ẽẽ creatorẽ. idẽ putan¬
tes creatum esse quod genitũ. iste fortassis ig¬
norat. Sed ut eiꝰ regła fallax atq distorta. et
Ego creans lucem & faciens tenebras. faciens
pacem & creans mala. Quod ipse nec totum
nec sicut illic legit᷑ posint. atq illud quidẽ
facile dissimulantũ est quod ꝓpace posuit
bona. qm pax bona est: sed illud p̃tereundũ
non est. quia huiꝰ sententiȩ partẽ suꝑiorem
dolo potuit p̃terire. ne diceret creans lucẽ.
quia cũ sit etiã confitente ipso utiq bona.
ab eo creatã noliit confiteri. quẽ non uult

Expanded text:
odor mortis in mortem. Sed cum continuo sequatur, odor mortis in mortem. Sed cum continuo sequatur, et dicat, Et ad haec quis idoneus ? nonne importuni quodam modo sumus ingerere ista carnalibus non studiosis, sed contentiosis, nullo modo idoneis ea capere, quae utinam saltem desinerent carpere? 49. Quantus quippe conflictus adversus Arianos fuerat excitatus, ne unigenitum Filium dicerent esse creaturam, idem putantes creatum esse quod genitum, iste fortassis ignorat. Sed ut ejus regula fallax atque distorta, exEgo creans lucem et faciens tenebras, faciens pacem et creans mala . Quod ipse nec totum, nec sicut illic legitur, posuit. Atque illud quidem facile dissimulandum est, quod pro pace posuit bona; quoniam pax bona est. Sed illud praetereundum non est, quia hujus sententiae partem superiorem dolo potuit praeterire, ne diceret, creans lucem: quia cum sit lux etiam confitente ipso utique bona, ab eo creatam noluit confiteri, quem non vult
Abbreviated transcription (Latin):
quã indemꝰ in urbib quodã ordine et cõ¬
positione uenerant. Quod cũ fit: creari
urbes dicunt᷑. Q uod enĩ grece appellars
ẽtytmi. hoc nr̃i aliquando creare. aliqͣndo
constituere. aliquando condere int̾pretan¬
t᷑ quod sepissime idem significat in illis lit¬
teris qͦd est facere. Nam et fecit ds homi¬
nẽ ad imaginẽ dei: et ds̃ creauit hominẽ
mext̾minabilem ut legimꝰ. Et si aliqͣndo
cũ aliqua differentia hieit᷑ hoc rectius
pocest int̾eise quod dixi ut facere sit id quod
omino non erat: creare autẽ ex eo qͦd iam
erat ordinando aliquid constituere. Ideoq
hoc loco dictus est ds̃ creans mala: qm̃ pac
cantib ea conu̾tit in malũ dispositione se¬
ueritatis suȩ. quȩ bonitatis eius largitate
bona facta sunt. Unde chieit apłs paulus:
xp̃i bonis odor sumꝰ deo in om̃i loco. et in
his quisalui fiunt . &. in his qui ꝑeunt. qͥbꝰ¬
dã quidẽ odor uite inuitã: quibdam uͦ

Expanded text:
quam videmus in urbibus, quodam ordine et comquam videmus in urbibus, quodam ordine et compositione venerant; quod cum fit, creari urbes dicuntur. Quod enim Graeci appellant κτίζειν, hoc nostri aliquando creare, aliquando constituere, aliquando condere interpretantur, quod saepissime idem significat in illis Litteris quod est facere. Nam et fecit Deus hominem ad imaginem Dei, et Deus creavit hominem inexterminabilem , legimus: et si aliquando cum aliqua differentia dicitur, hoc rectius potest interesse quod dixi, ut facere sit quod omnino non erat; creare autem, ex eo quod jam erat ordinando aliquid constituere. Ideoque hoc loco dictus est Deus creans mala, quoniam peccantibus ea convertit in malum dispositione severitatis suae, quae bonitbona facta sunt. Unde dicit apostolus Paulus: Christi bonus odor sumus Deo in omni loco et in his qui salvi fiunt, et in his qui pereunt; quibusdam quidem odor vitae in vitam, quibusdam vero
Abbreviated transcription (Latin):
generat. uerũetiam magistratus dicunt᷑
atq urbes. et quȩq alia quȩ non exeunt
de gignente. sed formsecus fiunt. Si autẽ
quomͦ scripturȩ sc̃ę quib iste insidiatur
loqui soleant ꝑserutemͣ: aut hoc est facere
quod creare. a quo tamen distingint᷑ gig¬
nere . & uariandi u̾bi causa non ad aliquã
rerum differentiã dici potuit faciens bona
& creans mala. cũ dici etiã posset creans
bona & faciens mala. aut si ullã uoluisset
ꝓpheticus sensus hic eẽ distantiã. multo ac¬
cõmodatius sic acciꝑent᷑ hȩc u̾ba. ut intel¬
ligeremꝰ id fieri: quod si non fieret omino
non esset. creari autẽ ex eo quod erat condi
aliquid atq constitui. sicut diximꝰ creari
magistratus atq urbes. Nam & illi ex hi
qui iam homines erant constituunt᷑ in
honorib cũ magistratus creant᷑ et ligna &
lapides quib construunt᷑ urbes utiq iã
ponerant. sed nondtũ in illam rerũ faciem

Expanded text:
generat, verum etiam magistratus dicuntur generat, verum etiam magistratus dicuntur atque urbes, et quaecumque alia quae non exeunt de gignente, sed forinsecus fiunt. Si autem quomodo Scripturae sanctae, quibus iste insidiatur, loqui soleant, perscrutemur, aut hoc est facere quod creare, a quo tamen distinguitur gignere; et variandi verbi causa, non ad aliquam rerum differentiam dici potuit, faciens bona et creans mala; cum dici etiam posset, creans bona et faciens mala: aut si ullam voluisset propheticus Spiritus hic esse distantiam, multo accommodatius sic acciperentur haec verba, ut intelligeremus id fieri, quod si non fieret, omnino non esset; creari autem, ex eo quod erat condi aliquid vel constitui, sicut diximus creari magistratus atque urbes: nam et illi ex iis qui jam homines erant constituuntur in honoribus, cum magistratus creantur; et ligna et lapides quibus construuntur urbes, utique jam erant, sed nondum in illam rerum faciem,
Abbreviated transcription (Latin):
Ipse est enĩ ds de quo dicit apls. Uides gͦ bo¬
nitatẽ et seueritatẽ dei. Hȩc autẽ seueritas
eius damnabilib mala est: quia malũ il¬
lis damnationis importat. Nam quia iu¬
sta est alio modo reꝑit᷑ bona. Ome enĩ iu¬
stũ bonũ. Quã uͦ elegant̾ sibi uidet᷑ iste
u̾ba discutere atq discernere. nesciens qͥd
loquat᷑: quandoquidẽ hoc ipsũ quod ita
posuit testimoniũ. ut non diceret᷑ faciens
bona et mala. sed faciens bona et mala aut¬
ciens mala. sed faciens bona et creans mala
uult u̾tere in erimen & conat᷑ ostendere
quod fit forisecus fieri. quod autẽ creat᷑ apud
ipsũ esse creatorẽ. atq inde ꝓcedere ut inde¬
licet ds ꝓpharũ tamquã extranei a se boni
factor aliquando fuisse uideat᷑: creator autẽ
mali tamꝗͣ. natura malus de se ipso ꝓferets
qͦd creauit. Quȩ u̾ba si ex consuetudine con¬
sideremꝰ locutionis humanȩ .&. fieri et cre¬
ari non solũ filii. quos de semet ipso qͥsq

Expanded text:
 de quo dicit Apostolus, Vides ergo bonitatem et severitatem Dei . Haec autem severitas ejus damnabilibus mala est, quia malum illis damnationis importat. Nam quia justa est, alio modo reperitur bona: omne enim justum bonum. Quam vero eleganter sibi videtur iste verba discutere atque discernere, nesciens quid loquatur? Quandoquidem hoc ipsum quod ita posuit hoc testimonium, ut non diceretur, Faciens bona et mala; aut, creans bona et mala; autciens mala; sed, faciens bona et creans mala: vult vertere in crimen; et conatur ostendere, quod fit, forinsecus fieri; quod autem creatur, apud ipsum esse creatorem, atque inde procedere: ut videlicet Deus Prophetarum tanquam extranei a se boni factor aliquando fuisse videatur, creator autem mali tanquam natura malus de se ipso proferens quod creavit. Quae verba si ex consuetudine consideremus locutionis humanae, et fieri et creari, non solum filii quos de semetipso quisque
Abbreviated transcription (Latin):
rarũ. Dei autẽ iuratio. increduloꝵ est mere¬
patio: e qͦd eum non penitebit. significatio
est. quia hoc sacerdotiũ non mutabit. Muta¬
uit quippe sacerdotiũ scđm ordinẽ aaron.
Unde altus ꝓpħa dicit ad eum qui carnalit̾
b ur̃.is. Ecce quod est scdmordinẽ aaron.
Cur autẽ hoc non accipiat. addit et dicit:
quia ab ortu solis usq ad occasũ głificatũ est
nomen meũ in gentib. & in om̃i loco incen¬
sũ offert᷑ nomini meo et hostia pura. quia

Expanded text:
rarum. Dei autem juratio incredulorum est increrarum. Dei autem juratio incredulorum est increpatio. Et quod Deum non poenitebit, significatio est quia hoc sacerdotium non mutabit. Mutavit quippe sacerdotium secundum ordinem Aaron. Unde alius propheta dicit ad eum qui carnalitervestris. Ecce quod est secundum ordinem Aaron. Cur autem hoc non accipiat, addit, et dicit: Quia ab ortu solis usque ad occasum glorificatum est nomen meum in gentibus, et in omni loco incensum offertur nomini
Abbreviated transcription (Latin):
& loquar cͥ isrł & testificabortͥ: et cȩtera q̃
iam supͣ cõmemoraui. De huius enĩ do¬
mo non accepit uitulos: neq de gregibꝰ
hircos. Iste ĩmolat deo sacͥficiũ laudis. ñ
sccłm ordinẽ aaror. sed scdm ordinẽ mel¬
chisedech: quod in eo psalmo positũ est
quẽ dñs in̾c in ȩu̾głio de se conscͥptũ esse
testat᷑. quȩrens a iudeis respondentib
xpͥm eẽ filiũ dauid. quod solũ de illo car¬
nalit̾ nouerant. quomͦ eum dauid in sp̃u
dixerit dñm. Cunc enĩ huiꝰ psalmi com¬
memorauit exordiũ. Dixit dñs dn̾o meo
sede a dext̾s meis: donec ponã inimicostu¬
osscabellũ pectũ tuoꝵ. Ibi quippe et hoc
dictũ est. Iurauit dn̾s et non pęnidebit
eum: tu es sacerdos in eternũ scđm ordinẽ
melchisedech. Nouerunt qui legunt quid
ꝓtulerit melchisedech. quando benedixit
abraham: & si iam sunt participes eius. uidens
tale sacͥficiũ nunc offerri deo toto orbe ter¬

Expanded text:
et loquar tibi; Israel, et testificabor tibi : et caetera, quae et loquar tibi; Israel, et testificabor tibi : et caetera, quae jam supra commemoravi. De hujus enim domo non accipit vitulos, neque de gregibus ejus hircos. Iste immolat Deo sacrificium laudis, non secundum ordinem Aaron, sed secundum ordinem Melchisedec. Quod in eo psalmo positum est, quem Dominus Jesus in Evangelio de se conscriptum esse testatur, quaerens a Judaeis respondentibus Christum filium esse David, quod solum de illo carnaliter noverant, quomodo eum David in Spiritu dixerit Dominum. Tunc enim hujus psalmi commemoravit exordium: Dixit Dominus Domino meo, Sede a dextris meis, donec ponam inimicos tuos scabellum pedum test: Juravit Dominus, et non poenitebit eum, Tu es sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedec . Noverunt qui legunt, quid protulerit Melchisedec, quando benedixit Abraham : et si jam sunt participes ejus, vident tale sacrificium nunc offerri Deo toto orbe ter
Abbreviated transcription (Latin):
anͦs lepso quẽ mundauerat diceret. uade
ostendete sacerdoti.& offer munus quod p̃¬
&pit moyses in testimoniũ illis. Nondũ
enim dederat. ꝓsacrificiis illis om̃ib sui
corporis sacrificiũ: nondũ suscitauerat
sin corporis templũ. Nec de illo templo
eiciens eos quiboues et columbas uendebaes
diceret. Domus mea domꝰ orationis uocabi¬
tur: uos autẽ fecistis illam speluncã lat̾nũ.¬
Sane dde apocriphis iste posuit testimonia
sent ab ȩccła: quȩ ab illoꝵ temporib per
epͥoꝵ successiones certissimas usq ad nr̃a
et deinceps tempora ꝑseuerat. & ĩmolat
deo in corpore xpͥi sacrificiũ laudis: ex qͦ
as deoꝵ locutus est uocauit terrã. a so¬
lis ortu usq ad occasum. Hȩc quippe ȩccł̃a
est ifrł scđm spͦm: a quo distinguit᷑ ille
isrł scd̾m carnẽ. qui serinebat in unib̾s
sacrificioꝵ. quib significabat᷑ singlare
sacͥficium. quod nunc offert isrł scd̾m sp̾m.

Expanded text:
quem mundaverat, diceret: Vade, quem mundaverat, diceret: Vade, ostende te sacerdoti, et offer munus quod praecepit Moyses in testimonium illis . Nondum enim dederat pro sacrificiis illis omnibus sui corporis sacrificium, nondum suscitaverat sui corporis templum. Nec de illo templo ejiciens eos qui boves et columbas vendebant, diceret: Domus mea domus orationis vocabitur; vos autem fecistis illam speluncam latronuSane de apocryphis iste posuit testimonia, sent ab Ecclesia, quae ab illorum temporibus per episcoporum successiones certissimas, usque ad nostra et deinceps tempora perseverat, et immolat Deo in corpore Christi sacrificium laudis, ex quo Deus deorum locutus vocavit terram, a solis ortu usque ad occaitur ille Israel secundum carnem, qui serviebat in umbris sacrificiorum, quibus significabatur singulare sacrificium quod nunc offert Israel secundum s
Abbreviated transcription (Latin):
diicant socii sunt altaris. ut intelligerent
ita esse se iam socios ẽẽ corporis xp̃i. quẽ admo¬
dũ illi sunt altaris. Et quia ut hoc diceret
ab idolatria ꝓhibebat. unde locus iste ser¬
monis eius sicut memoraui sumpsit ex¬
ordiũ. ne putarent ideo non ẽẽ curandũ
si de sacrificiis ederent idoloꝵ. quia idolũ
nichil est: ex istimantes fibi hȩc uelut su¬
ꝑflua non nocere. confirmauit quidem
& ipse nichil esse idolũ. nec ideo se ista phi¬
bere quia idolis ĩmolant᷑. quȩ non habess
sensũ. sed quia que immolant inquit id ẽ
idoloꝵ cultores. demoniis & non deo im¬
molant: nolo uos socios dȩmonioꝵ fieri.
Istũ sensũ ueritas ipsa declarat: quia intẽ¬
plo cui seruiebat carnalit̾ ifrł. non utiq
idolũ colebat᷑. Nam sisacrificia quȩ in illo
templo scđm ueterẽ legem offerebant᷑ do
tamqͣ. idoloꝵ sacrificia damnarent᷑. uł tã¬
quã dȩmoniis ĩmolata: nullo modo ipse

Expanded text:
ducant, socii sunt altaris? Ut intelligerent ducant, socii sunt altaris? Ut intelligerent ita se jam socios esse corporis Christi, quemadmodum illi socii sunt altaris. Et quia ut hoc diceret, ab idololatria prohibebat; unde locus iste sermonis ejus, sicut commemoravi, sumpsit exordium: ne putarent ideo non esse curandum, si de sacrificiis ederent idolorum, quia idolum nihil est, existimantes sibi haec velut superflua non nocere, confirmavit quidem et ipse nihil esse idolum: nec ideo se ista prohibere, quia idolis immolantur quae non habent sensum; sed quia quae immolant, inquit, id est, idolorum cultores, daemoniis, et non Deo, immolant. Nolo vos socios daemoniorum fieri. Istum sensum veritas ipsa declarat: quia in templo cui serviebat carnaliter Israel, non utique idolum colebatur. Nam si sacrificia quae in illo templo secundum veterem Legem offerebantur Deo, tanquam idolorum sacrificia damnarentur, vel tanquam daemoniis immolata, nullo modo ipse
Abbreviated transcription (Latin):
lant. Et ideo subiunxit. Nolo uos socioᷤᷤ
demomoꝵ fieri. Eos quippe ab idolatria
ꝓhibebat: ꝓpter quod eis ostendere uolu¬
it. ita illos fieri socios dȩmomoꝵ. si idolo¬
tita sacrificia manducauerint. quomodo
isrł carnalis socius erat altaris in templo
qui de saerificiis manducabat. Ideo quipe
bras iam non sequit᷑. sed eam consequentẽ
quȩ illis umbris p̃cedentib significata est
ueritatẽ. Hinc enĩcȩpit. ut hoc diceret :sp¬
ter quod dilectissimi mͥ. fugite ab idoloꝵ
cultura. Oeinde secutus ostendit ad quod
sacrificiũ debent ꝑtinere dicens. Quasi pru¬
dentib dico. iudicate uos quod dico. Calix
benedictionis quẽ benedicimꝰ. nonne com¬
municatio est sanguims xpͥi : Panis quem
frangimus: nonne cõmunicatio est corpo¬
ris dñi: Q uia unus panis unũ corpus mil¬
tisumus: om̃s enĩ de ino pane participa¬
mus. Et ꝓpter hoc fubiunxit. Uidete ifrł
scđm carnẽ. Nonne qui de sacrificiis man¬

Expanded text:
lant. Et ideo subjunxit, Nolo vos socios lant. Et ideo subjunxit, Nolo vos socios daemoniorum fieri: eos quippe ab idololatria prohibebat. Propter quod eis ostendere voluit, ita illos fieri socios daemoniorum, si idolothyta sacrificia manducaverint, quomodo Israel carnalis socius erat altaris in templo, qui de sacrificiis manducabat. Ideo quippe bras jam non sequitur, sed eam consequentem quae illis umbris praecedentibus significata est veritatem. Hinc enim coepit, ut hoc diceret: Propter quod, dilectissimi mihi, fugite ab idolorum cultura. Deinde secutus ostendit, ad quod sacrificium jam debeant pertinere, dicens: Quasi prudentibus dico, judicate vos quod dico. Calix benedictionis quem benedicimus, nonne communicatio est sanguinis Christi? Panis quem frangimus, nonne communicatio est corporis Domini? Quia unus panis et unum corpus multi sumus; omnes enim de uno pane participamus . Et propter hoc subjunxit, Videte Israel secundum carnem: nonne qui de sacrificiis man
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ accidere ut scđm interp̃tationũ uari-¬
etatẽ non in reb sed in uerbis. qͦd ego di-¬
xi scdm carnẽ. alii codices habeant carna¬
liter: et quod ego dixi de sacrificiis man-¬
diicant. aliqui habeant edunt hostias.
qͦd iste posuit. Et quod ego. socii sunt
altaris: habeant aliqui. participes sunt
altaris. Et quod posui. quid gͦ dico quia
idolis ĩmolatũ est aliquid. minus ille po¬
suit: aut minus codex eius habuerit.
Et ideo tantũmꝰ posuit: quia idolũ est aliqͥd.
Quod uͦ sequit᷑. multũ ad rem ꝑtinet: q̃a
id aliter posint. Ait enĩ apłs. sed quia quȩ
ĩmolant demoniis & non deo immolant.
iste autẽ dixit. sed qui sacrificant dȩ mo¬
nib sacrificant: quasi om̃s qui sacrificañ.
non sacͥficent nͥ dȩmonib. Non enĩ ait
apłs. qui sacrificant. sed quȩ sacrificant.
Sed sicut a me positũ est ĩmolant: illa sci¬
licet qui idola colunt. quȩ sacͥficant. de¬
moniis & non deo sacrificant. siue ĩmo¬

Expanded text:
m interpretationum varietatem non in rebus, sed in verbis, quod ego dixi, secundum carnem; alii codices habeant, carnaliter: et quod ego dixi, qui de sacrificiis manducant; aliqui habeant, edunt hostias; quod ipse posuit: et quod ego, socii sunt altaris; habeant aliqui, participes sunt altaris: et quod ego posui, Quid ergo? dico quia idolis immolatum est aliquid? minus ille posuerit, aut minus codex ejus habuerit; et ideo tantummodo posuit, quia idolum est aliquid. Quod vero sequitur multum ad rem pertinet, quia id aliter posuit. Ait enim Apostolus: Sed quia quae immolant, daemoniis, et non Deo, immolant. Iste autem dixit, Sed qui sacrificant, daemonibus sacrificant: quasi omnes qui sacrificant, non sacrificent nisi daemonibus. Non enim ait Apostolus, Qui sacrificant; sed, quae sacrificant; vel, sicut a me positum est, immolant: illi scilicet qui idola colunt; quae sacrificant, daemoniis, et non Deo, sacrificant, sive, immo
Abbreviated transcription (Latin):
buisse nuptialẽ: qm̃ ista parua magna¬
rũ signa sunt rerũ. Sic gͦ et sacrificia
uisibilia cũ sint in terrenis reb exigua:
magnarũ et diumarũ signa funt rerũ.
In quib filii sacerdotis se tpsi deo cunis
honor in sacrificiis attendit᷑ p̃ferebant
Non antẽ ille conuiua se p̃tulit spon¬
so: sed tantũ non congruit quia nup-¬
tialem tunicã non habebat. Uerũtamen
int̾ ipsas pęnas quib utrũq uindicatũ
est ille quid distet aduertit: quãq incor¬
poraliter ista illam uincat intelligit. qͥ
corporalib temporalib. sp̾ualia. sempi¬
terna p̃ponit. Uerũ quid opus est de my¬
sticis significationib sacrificioꝵ uestisq
nuptialis inconuement̾ carnalib sen-¬
sib uelle inconculcare sermonẽ.: Ecce
quod est manifestius ꝓferamꝰ. Eu̾głiũ.
legi ueteri comparans dñs. et non illud
malũ quod homines ante didicerant. s
qͦd ipse docebat. ꝑfectũ esse contestans.
audistis inquit quia dictũ est non occi-¬

Expanded text:
m ista parva magnarum signa sunt rerum. Sic ergo et sacrificia visibilia, cum sint in terrenis rebus exigua, magnarum et divinarum signa sunt rerum: in quibus filii sacerdotis se ipsi Deo, cujus honor in sacrificiis attenditur, praeferebant. Non autem ille conviva se praetulit sponso; sed tantum non congruit, quia nuptialem tunicam non habebat. Verumtamen inter ipsas poenas, quibus utrumque vindicatum est, ille quid distet advertit, quamque incomparabiliter ista illam vincat intelligit, qui corporalibus et temporalibus spiritualia et sempiterna praeponit. 31. Verum quid opus est de mysticis significationibus sacrificiorum vestisque nuptialis inconvenientem carnalibus sensibus velle inculcare sermonem? Ecce quod est manifestius proferamus: Evangelium Legi veteri comparans Dominus, et non illud malum quod homines ante didicerant, sed quod ipse docebat, perfectius esse contestans: Audistis, inquit, quia dictum est antiq
Abbreviated transcription (Latin):
apłs. ut qui creaturȩ potiꝰquã creatori ser¬
uierunt. erroris sui mercedẽ non inuiti hȩc
turpra patiendo. sed libent̾ faciendo reciꝑ¬
ent. iudicio scilicet non alicuiꝰ hominis im¬
mundissimi. quẽ talia delectarent. sed iu¬
stissimi dei. qui tradidit eos in passiones
ignomimȩ ut crimina criminib uindicent᷑.
& supplicia peccantũ non sint torm̃ta. sed in¬
crementa incioꝵ. Sapiens autẽ cũ hȩc audit
ipsam magis in hac uita iram dei timet. qͥa
homo non patit᷑ quod acrit̾ dolet. sed facit
quod turpit libet: & eius cui talia iudicia
dispͥicent u̾ba insana contemint. quia et
ipso pęnã pharaonis. hoc est indurati cordiᷤᷤ
agnoscit. Si enĩ quosdã qui non ꝓbaue¬

Expanded text:
Apostolus, ut qui creaturae potius quam Creatori serApostolus, ut qui creaturae potius quam Creatori servierunt, erroris sui mercedem, non inviti haec turpia patiendo, sed libenter faciendo, reciperent: judicio scilicet, non alicujus hominis immundissimi, quem talia delectarent, sed justissimi Dei, qui tradidit eos in passiones ignominiae; ut crimina criminibus vindicentur, et supplicia peccantium non sint tormenta, sed incrementa vitiorum. Sapiens autem cum haec audit, ipsam magis in hac vita iram Dei timet, qua homo non patitur quod acriter dolet, sed facit quod turpiter libet; et ejus cui talia judicia displicent, verba insana contemnit, quia in ipso poenam Pharaonis, hoc est, indurati cordis agnoscit. Si enim quosdam qui non
Abbreviated transcription (Latin):
carnis offensis sensib et ĩmunditiã diligit
cundatus offendere. dũ pios uellet instruere:
ubi cõmemorata impietate quoꝵda qua co¬
luerunt et seruierunt creaturȩ potius quã
creatori. subiunxit atq ait. Propt̾ hoc tradi¬
dit illos ds̾ in passiones ignominiȩ. Nam fȩ¬
mine eoꝵ ĩmutauerunt naturalem usũ. in
eum usum. qui est contͣ naturã. Similit̾ & ma-
sculi relinquentes naturalẽ usũ fȩminȩ. exar¬
serunt in appetitũ suũ iniicẽ masculi in ma¬
sculos deformitatẽ oꝑantes: & mercedẽ mu¬
tuã quã oportuit erroris sui in semet ipsis re¬
cipientes. Si quisquã in imicus apłi uellet
ex his u̾bis talia dicere. qualia dicit ex libroꝵ
ueterũ quibusdã locis iste blasphemꝰ: nonne
haberet ampła materiã. in qua loquaciter
insaniret. & quanto sibi iniderent᷑ dissertiora
dicta. tanto detestabiliora maledicta iactaret.
sis: Oportuisse quippe non est ueritus dicere

Expanded text:
carnis offensis sensibus carnis, et immunditiam diligit carnis offensis sensibus carnis, et immunditiam diligit cundatus offendere, dum pios vellet instruere: ubi commemorata impietate quorumdam, qua coluerunt et servierunt creaturae potius quam Creatori, subjunxit, atque ait, Propter hoc tradidit illos Dminae eorum immutaverunt naturalem usum in eum usum qui est contra naturam: similiter autem et masculi, relinquentes naturalem usum feminae, exarserunt in appetitum suum in invicem, masculi in masculos deformitatem operantes, et mercedem mutuam quam oportuit erroris sui, in semetipsis recipientes. Si quisquam inimicus Apostoli vellet ex his verbis talia dicere, qualia dicit ex Librorum veterum quibusdam locis iste blasphemus, nonne haberet amplam materiam in qua loquaciter insaniret; et quanto sibi viderentur disertiora dicta, tanto detestabiliora maledicta jactaret; ntes? Oportuisse quippe non est veritus dicere