comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Le sunt uie ꝑ quas huãnam uita progredi nctẽ est. una q̃ in ce¬
lumferat. Altera que ad inferos depr̾imat. quas ⁊ poete in
Uyã uirtutẽ cẽ noluerũt Alterã intiorũ Eaque sit assignata uirtutib pͥmo
aditu esse ardua ⁊ confragosam. in quasiquis difficui̾tate suꝑata ĩ sũmum
eius euaẜit. hr̃e cũ de cẽtero planũ iter ⁊luadũ. amenũq campii. ⁊ omẽs
laborũ suorũ caꝑe fructus uberes atq iocundos. Quos aut̃ p̾mi aditꝰ diffi¬
cultas de terruerit illo cos in illã intioꝵ labi atq deflectẽ que p̾mo in¬
amenitatis illius spem̃ repẽte subdua Exoriri aut̃ miã p̃cipitẽ nũc saxis
asꝑam nũc obductam sentib. nũc gurgitib int̾cisam uel torrentib rapi¬
dã ut laborare herẽ labi cadẽ sit ncc̃e. Que omiã ex eo proferunt᷑ ut ap¬
pareat in uirtutib capiendis labores ẽẽ maximos. p̃ceptis aut̃ maxiõs fruc¬

Expanded text:
e sunt uiae per quas humanam uitam progredi necesse est, una quae in caelum ferat, altera quae ad inferos deprimat: quas et poetae inram uirtutum esse noluerunt, alteram uitiorum, eamque quae sit assignata uirtutibus; primo aditu esse arduam et confragosam: in qua si quis difficultate superata in summum eius euaserit, habere eum de cetero planum iter, lucidum amoenumque campum et omnium laborum suorum capere fructus uberes atque iucundos; quos autem primi aditus difficultas deterruerit, eos in illam uitiorum uiam labi atque deflectere, quae primo inesserint, amoenitatis illius speciem repente subduci, exoriri autem uiam praecipitem, nunc saxis asperam nunc obductam sentibus nunc gurgitibus intercisam uel torrentibus rapidam, ut laborare haerere labi cadere sit necesse. quae omnia eo proferuntur, ut appareat in uirtutibus capiendis labores esse maximos, in perceptis autem maximos fruc
Abbreviated transcription (Latin):
ait neminẽ esse tam dementeniqui dubitet uto se esse malit ip̃e quidẽ utis qui
contra iustitiã disẜebat hoc sensit malle fapientem esse cum bona existimatione
ꝙͣ̃ bonũ cũ mala. Anobis aũt absit hec amentia ut falsum uero añponamꝰ an bo¬
nos felicitas illiciet unꝙͣ ut non potius ueram bonitatem cu omĩ malo ꝙͣ falsa
cum omi prospitate malimꝰ. Qua sibi habeant regna teges suas diuitias dinites
ut plautꝰ loquitut. Suã uõ prudentiã prudentes. relinquant nobis stulticiam
ntam̃ ꝙ̃ ueł ex hoc apparet ec̃ sapiam̃ ꝙ eã nobis inudent Quuis enĩ stulto iuideat
nisi qmi ipẽ sit stultissimꝰ Illi aũt᷑ adeo stulci ut stultis inudeant s ex eo ꝙ accurate
sollicite q ꝓsequũtur stultos non esse scedunt Cur enĩ tam crudeliter seuiant ni
odotib thuris colantur uariosis relinquant᷑. Siergo cultores deorũ sapientes

Expanded text:
ait neminem esse tam dementem qui dubitet utrum se esse malit, ille quidem ut is qui ait neminem esse tam dementem qui dubitet utrum se esse malit, ille quidem ut is qui contra iustitiam disserebat, hoc sensit, malle sapientem malum esse cum bona existimatione quam bonum cum mala. a nobis autem absit haec amentia, ut falsum uero anteponamus. an bonos felicitas inliciet umquam, ut non potius ueram bonitatem cum omni malo quam falsam cum omni prosperitate malimus? sua sibi habeant regna reges, suas diuitias diuites, ut loquitur Plautus, suam uero prudentiam prudentes: relinquant nobis stultitiam nostram, quam uel ex hoc apparet esse sapientiam quod eam nobis inuident. quis enim stulto inuideat nisi qui ipse sit stultissimus? illi autem non sunt adeo stulti ut stultis inuideant, sed ex eo quod accurate, quod sollicite persecuntur, stultos non esse concedunt. cur enim tam crudeliter saeuiant nisi uis cariosis relinquantur? si ergo cultores deorum sapientes
Abbreviated transcription (Latin):
C acfide sproq hac opĩõne om̃in ciuiu borꝰ ille uir uexetur rapiatur. ma
nꝰ deniq ei auferantur Effodiantur oculi. damnetur uitiat: urat: extnime¬
tu egeat. postremo. iure etiã optimo. omĩb miẜrimꝰ c̃ẽ iundeat᷑. Contͣ aute
ille Improb laudetur coligatur ab omĩb diligatur. honores ad cũ om̃s omĩa ĩ¬
Iperia pmẽs opes. om̃s deniq copie referant᷑. bir deniq optimꝰ om̃iu exis¬
timatione ⁊ dignissimꝰ omĩ fortuna iudicet. Quis tandem erit tam demenss ꝗ
dubitet se esse malit ꝑrofecto qĩ diuinaret. que nobis mala. ⁊ quõ uentura
essent ꝓpter iustitiam Hoc proposuit exemplum Nec enĩ ppłus nr̃ patitur om̃iu
errantiũ prauitate Ete in eo est errore auitas uel potus ip̃e totꝰ orbis ut bonos
⁊ iustos uiros tanꝙͣ malos ⁊ impios ꝓsequatur excruaet damnet occidat tam ꝙ

Expanded text:
 ac fide, proque hac opinione omnium ciuium bonus ille uir uexetur rapiatur, manus  ac fide, proque hac opinione omnium ciuium bonus ille uir uexetur rapiatur, manus ei denique auferantur, effodiantur oculi, damnetur uinciatur uratur exterminetur egeat, postremo iure etiam optimo omnibus miserrimus esse uideatur, contra autem ille inprobus laudetur colatur, ab omnibus diligatur, omnes ad eum honores, omnia imperia, omnes opes, omnes undique copiae conferantur, uir denique optimus omnium existimatione et dignissimus omni fortuna iudicetur: quis tandem erit tam demens qui dubitet utrum se esse malit? profecto quasi diuinaret quae nobis mala et quo modo euentura essent propter iustitiam, hoc posuit exemplum. haec enim populus noster patitur omnia errantium prauitate. ecce in eo est errore ciuitas uel potius orbis ipse totus, ut bonos et iustos uiros tamquam malos et impios persequatur excruciet damnet occidat. nam quod
Abbreviated transcription (Latin):
ne apud uos periit ĩnocentia ut morte quidem simplici dignã idicetis Sed
sup̃ omĩa facinora heãtur nullũ facinꝰ admitte̾ pectꝰ q puruĩ ab omĩsce¬
leriscontagione p̃stare Et qui coĩter cũ deoꝵ cultorib loꝗmur. liceat p̃uos
bñface̾ uobiscum Hec enĩlex nr̃a hocopꝰ hec rdigio si uobis sapientes ide¬
mut imitem̃t᷑ di stulti ꝯtempnite. aut etiã tidetesilibet. Nobis enĩ stulti¬
cia nra prodest. quid laceratis quid affligitis. non ĩuidemꝰ sapiẽ nr̃e. hac̃
Et in nos ipõs qui odistis omĩa ꝯferamꝰ Estap̃ Ciceronem nõ abhorrens au
reo locus in ea disputatione que hẽtur a furio contͣ istitiã. Quero inquit si
euo sint quoꝵ alter optimꝰ nir equitissimꝰ sũma institia singulari fide Al¬
ter insigni scelẽ ⁊ andatia. sim eo sit errore cuntas/ ut bonũ illũ irũ scelera¬

Expanded text:
ne. aput uos perit innocentia, ut ne morte quidem simplici dignam iudicetis, sed ne. aput uos perit innocentia, ut ne morte quidem simplici dignam iudicetis, sed supra omnia facinora habeatur nullum facinus admittere pectusque parum ab omni sceleris contagione praestare? et quoniam communiter cum deorum cultoribus loquimur, liceat per uos bene facere uobiscum: haec est enim lex nostra, hoc opus, haec religio. si uobis sapientes uidemur, imitamini, si stulti, contemnite aut etiam ridete, si libet: nobis enim stultitia nostra prodest. quid laceratis? quid adfligitis? non inuidemus sapientiae uestraet in uos ipsos qui odistis omnia conferamus. est apud Ciceronem non abhorrens a uero locus in ea disputatione quae habetur a Furio contra iustitiam. quaero inquit, si duo sint, quorum alter. optimus uir, aequissimus, summa iustitia, singulari fide, alter insigni scelere et audacia, et si in eo sit errore ciuitas, ut bonum illum uirum scelera
Abbreviated transcription (Latin):
uirtutis gloriam putant pariant. Ii aut ꝑtinaci stulticia iubent curam tortis
diligent᷑ adhiberi ut ad alios cruciatꝰ membra renouent᷑ et repiretꝰ nonis
solliate quos amarent Hec est deoy disciplina ad hec opa cultores eruodiũt in
hec sac̃ desiderant Qui etĩa sceleratissim homiade contͣ pios inra ĩpia cendi
derunt Nam et constitutiones sacrilege ⁊ disputationes legispitorũ leguntur ̃¬
iuste. diomitius de offitio de consulis libro septimo tescripta principiũ nepharia
collegit/. ut doceret quib penis affici oportẽt eos. qui se cultores dei ꝯfiterent
tes rabie seuientiũ et cum sint ĩuistitie crudelitatis q doctores scios tñ esse
ac prudentes indericeti ⁊ hebetes nolunt et rerũ ⁊ ueritatis ignari Adeo ue
nobis o ꝑdite mentes ĩ iisa iustitia est. ut cam̃ sũmis scelerib adequetis ad eo¬

Expanded text:
uirtutis gloriam pariant. illi autem pertinaci stultitia iubent curam tortis uirtutis gloriam pariant. illi autem pertinaci stultitia iubent curam tortis diligenter adhiberi, ut ad alios cruciatus membra renouentur et reparetur nouus on curassent tam sollicite quos amarent. haec est deorum disciplina, ad haec opera cultores suos erudiunt, haec sacra desiderant. quin etiam sceleratissimi homicidae contra pios iura iderunt. Nam et constitutiones sacrilegae, et disputationes jurisperitorum leguntur injustae. Domitius, de officio proconsulis libro septimo, rescripta principum nefaria collegit, ut doceret, quibus poenis affici oporteret eos qui se cultores Dei confiterentes rabide saevientium? Et cum sint injustitiae crudelitatisque doctores, justos se esse uolunt, caeci et hebetes et rerum et ueritatis ignari. adeone uobis, o perditae mentes, inuisa iustitia est, ut eam summis sceleribus adaequetis? adeo
Abbreviated transcription (Latin):
uerint ut ad effectum ꝓposit sui puenirent. Nec aũt non tantũ in eo fa¬
tuĩt ut gloriari possint se ĩnocentia ꝑimisse Nam ⁊ ip̃e audini aliquos gloriã¬
tes ꝙ admĩstratio sua inhac ꝑte fuĩt incruenta. s et inuidie cã. ne aut ipĩ
mimicantur. Aut illi uirtutis sue glonam psequũt᷑. Itaq in excogitandis
penarũ gñib nil aliud ꝙ̃ uictoria cogitant. Scĩt enĩ certamen esse illud
apugnam. uidi in bithinia p̃sidem gandio mirabilit̾ elatu tanꝙ̃ barba¬
roꝵ gentẽ aliquã subegiss. ꝙ unꝰ qui ꝑ biẽniu magna irtute resisterat
.postremo cedẽ uisꝰ ẽẽt Contendunt igr̃ ut uindicant et exquisitos dolores
corꝑib ĩmittunt Et nilaliud euitant ꝙut ne tot moriant qi uero mors
tinmõbtõs faciat Ac non etiã tormenta ꝙͣ̃to fuerint gͣuiora. tanto maiore

Expanded text:
uerint, ut ad effectum propositi sui peruenirent. haec autem non tantum ideo fauerint, ut ad effectum propositi sui peruenirent. haec autem non tantum ideo faciunt, ut gloriari possint nullum se innocentium peremisse — nam et ipse audiui aliquos gloriantes quod administratio sua in hac parte fuerit incruenta —, sed et inuidiae causa, ne aut ipsi uincantur aut illi uirtutis suae gloriam consequantur. itaque in elcogitandis poenarum generibus nihil aliut quam uictoriam cogitant: sciunt enim certamen esse illud et pugnam. uidi ego in Bithynia praesidem gaudio mirabiliter elatum tamquam barbarum gentem aliquam subegisset, quod unus qui per biennium magna uirtute restiterat, postremo cedere uisus esset. contendunt igitur ut uincant et exquisitos dolores corporibus inmittunt et nihil aliut deuitant quam ut ne torti moriantur: quasi uero mors tantummodo beatos faciat ac non etiam tormenta quanto fuerint grauiora, tanto maiorem
Abbreviated transcription (Latin):
cina. dei nõ ad penam sempiterna Queaũt ꝑ totum orbem singuli gesserint
enarrare impossibile est. Quis enĩ uoluminũ nũs capiet tam infin̾ita tam naria
gña crudelitatis Accepta enĩ ptãte prosuis morib quisq seuiit An pro nimia ty¬
ranmdlitate plus ausi sunt ꝙͣ indebantur Aln suo ꝓp̃o aduersꝰ iustos odio. Qui¬
dam nalis mentis feritate. Nonnulli ut placerent ⁊ hoc offitio/ nia sua sibi ad
altiora muenirent Aln adocadendũ p̾apites extiter̃t. sic̃ unꝰ in frigia / qui u¬
niuersum ppłm cum ip̃o pariter ꝯuenticulo ꝯcremanit Sed ꝙͣto hic seuerior
tanto dementior inuenit᷑. Illud uõ pessimũ genꝰ est cui dementie falsaspẽs
blanditur Ille grauior ille seuior est carmfex qui neminẽ statuit occidẽ Ita¬
qr dici non põt huiꝰ moĩ indicis. ꝙͣta ⁊ ꝙͣ grana tormentorũ gna excogita¬

Expanded text:
cinam, dei uero ad poenam sempiternam. quae autem per totum orbem singuli gesserint, cinam, dei uero ad poenam sempiternam. quae autem per totum orbem singuli gesserint, enarrare inpossibile est. quis enim uoluminum numerus capiet tam infinita, tam uaria genera crudelitatis V accepta enim potestate pro suis moribus quisque saeuiuit. alii prae nimia timiditate plus ausi sunt quam iubebantur, alii suo proprio aduersus iustos odio, quidam naturali mentis feritate, nonnulli, ut placerent et hoc officio uiam sibi ad altiora munirent; aliqui ad occidendum praecipites extiterunt, sicut unus in Phrygia, qui uniuersum populum cum ipso pariter conuenticulo concremauit. sed hic quanto saeuior, tanto clementior inuenitur: illut uero pessimum genus est cui clementiae species falsa blanditur, ille grauior, ille saeuior est carnifex qui neminem statuit occidere. itaque dici non potest huiusmodi iudices quanta et quam grauia tormentorum genera excogita
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙꝓhomines natisunt. quoꝵ nil sibi nisi limamenta et sũma figura
gerunt Nam quis caucasus que india que ircanea tã ĩmanes tam
tatem furit. fameq sedata protinꝰ ꝯquiescit Illa est uera bestia. cuiꝰ una ius¬
Isione fundr altͥ  ubiq cruor fidelis crudelis ubiq luctꝰ ubiq pauor et
plurima mortis ymago kemo huꝰ tante belue ĩmanitatem põt pro mĩto desc̃¬
bẽ que nno loco recumbans tñ ꝑ totũ orbem ferreis dentib seuit ⁊ non tm̃ artꝰ
hominũ dissipat s ⁊ ossaipã cõminuit in cineres fundit ne quis extet sepul¬
ture locꝰ Qui uo id affectent qui deum confitentur ut ad corũ sepult̾ ueĩãt
atnon nt ipĩ ad deũ proueniãt Quenã illa feritas que rabies que insania estlu¬
mĩstros furoris aliem. quos sa tellites impie iussionis noc̃itas aut ĩuenit aut fecit
Non enĩ honorille aut pfectio dignitatis fuit s homis dampnatio ad carnifi¬

Expanded text:
quod homines nati sint, quorum nihil nisi lineamenta et summam figuram gerunt. nam quis Caucasus, quae India, quae Hyrcania tam inmanes, tam tatem furit fameque sedata protinus conquiescit. ilia, illa est uera bestia, cuius una iussione funditur ater ubique cruor: crudelis ubique luctus, ubique pauor et plurima mortis imago. nemo huius tantae beluae inmanitatem potest pro merito describere, quae uno loco recubans tamen per totum orbem ferreis dentibus saeuit et non tantum artus hominum dissipat, sed et ossa ipsa comminuit et in cineres furit, ne quis extet sepulturae locus: quasi uero id adfectent qui deum confitentur; ut ad eorum sepulchra ueniatur, ac non ut ipsi ad deum ueniant. quaenam illa feritas, quae rabies, quae insania est luus quos ministros furoris alieni, quos satellites inpiae iussionis necessitas aut inuenit aut fecit. non enim honor ille aut prouectio dignitatis fuit, sed hominis damnatio ad carnifi
Abbreviated transcription (Latin):
sit quad colunt. qñ quidẽ flagicis omĩb inquati ueniũt ad p̃candum etse
pie sacrificare opinantur. si cute lauerint tanꝙͣ libidines int̾ pectꝰ indusas.
ull. amnes abluant aut ulla maria purificent Quanto sanctius ost mentẽ
eluere que malis cupiditatib sordidatur. unoq uirtutis ac fidei lauacro
in contrarium cadunt

Expanded text:
sit, quod colunt, quandoquidem flagitiis omnibus inquinati, veniunt ad precandum; et se sit, quod colunt, quandoquidem flagitiis omnibus inquinati, veniunt ad precandum; et se pie sacrificare opinantur, si cutem laverint: tanquam libidines intra pectus inclusas ulli amnes abluant, aut ulla maria purificent. Quanto satius est mentem potius eluere, quae malis cupiditatibus sordidatur; et uno virtutis ac fidei lavacro in contrarium cadunt.
Abbreviated transcription (Latin):
ipam̃ prosacrifitio ht̃ INic nil cxigitur aliud ꝙͣ sangnis pecudũ ⁊ fumus et
mepta labatio. Hic bona mens purũ pectꝰ in nocens uita Illuc ueniũt gla¬
diatores sine dilectu. adultere ĩpudice. lene procates. obscene merẽtrices
Ueniũt aut̃ gladiatores latrones fures uenefici et p̾cantur nil aluid ꝙͣ ut
scelera inpune ꝯmittant Quid latro facrificans aut gladiator roget n
ut octidant quid fenerarius nisiut fallat quid meretrix nisi ut płurimi
pectent. quid adultera nisi mortẽ uirt. aut ut sua inpudicicia celetur Quid
leno nisi ut bonis bo multos exuat. quid fur nisi ut plura ⁊pilet. hic nõ
dit que illi dens ꝯmĩatur. ille qui larebras cordis uidet qui pctĩs semꝑ infe¬
stus est qui exigit iusticiã qui poscit fidem. Quis hic male menti Autma¬
le preci locus est. ut illi infelices. nec ex scelerib suis intelligantꝙ malũ

Expanded text:
ipsam pro sacrificio habet. Illic nihil exigitur aliud, quam sanguis pecudum, et fumus, et ipsam pro sacrificio habet. Illic nihil exigitur aliud, quam sanguis pecudum, et fumus, et inepta libatio: hic, bona mens, purum pectus, innocens vita. Illuc veniunt sine delectu adulterae impudicae, lenae procaces, obscoenae meretrices; veniunt gladiatores, latrones, fures, venefici, et precantur nihil aliud, quam ut scelera impune committant. Quid enim latro sacrificans, aut gladiator roget, nisi ut occidant? Quid venenarius, nisi ut fallat? Quid meretrix, nisi ut plurimum peccet? Quid adultera, nisi ut mortem viri optet, aut ut sua impudicitia celetur? Quid lena, nisi ut multos bonis exuat? Quid fur, nisi ut plura compilet? Hic vedit quae illi Deus comminetur, ille qui latebras cordis videt, qui peccatis semper infestus est, qui exigit justitiam, qui fidem poscit. Quis hic malae menti, aut malae preci locus est? At illi infelices, nec ex sceleribus suis intelligunt quam malum
Abbreviated transcription (Latin):
fidemq desiderat Qũo deus aut amabit colentem siipẽ non amet ab eo
Nut p̃stabit precanti quic quid orauit cum ad precandu neq ex aĩo neq
obsecranter accedit Isti aũt ad saccificandum diis sus ueniũt nichil intimũ
Hnichil ꝓpriũ dnssius offerũt. non integritatem mentis non reuerentiã s nonti¬
mor em pastis itaqi sa crificiis manib omnẽ religionẽ intemplo  cũ templo
sicut inuenerũt relinquuĩt. Nichil q secum ex ea neq afferunt neq refert᷑
que ratio quo d fundamentũ/ que suba. quo tendit. aut quid pollicetur utab᷑
homine possit fideliter ẜuari fortiter q defendi inqua nilaliud uideo ꝙͣ
ritũ aqsolos digitosꝑtinentẽ. Hrã uõ religio est firma ⁊ solida et ĩmutabilis
qr iustitiã docet qr nobiscũ sem ꝑest qua tota maĩo colentis est / qr mente

Expanded text:
fidemque desiderat. quomodo enim deus aut amabit colentem, si ipse non ametur ab eo, fidemque desiderat. quomodo enim deus aut amabit colentem, si ipse non ametur ab eo, aut praestabit precanti quidquid orauerit, cum ad precandum neque ex animo neque obseruanter accedat? isti autem cum ad sacrificandum ueniunt, nihil intimunihil proprium diis suis offerunt; non integritatem mentis, non reverentiam, non timorem. Peractis itaque sacrificiis inanibus, omnem religionem in templo, et cum templo, sicut invenerant, relinquunt; nihilque secum ex ea neque afferunt, neque referu quae origo? quae ratio? quod fundamentum? quae substantia? quo tendit? aut quid pollicetur, ut ab homine possit fideliter servari, fortiterque defendi? In qua nihil aliud video, quam ritum ad solos digitos pertinentem. Nostra vero religio eo firma est, et solida, et immutabilis, quia justitiam docet, quia nobiscum semper est, quia tota in animo colentis est, quia mentem
Abbreviated transcription (Latin):
nouimꝰ aut ĩiudent qr falsis uera p̾tulimꝰ Sed deficienda sunt inquit sus¬
cepta publice sacra O cħ inhonesta uoluntate miseri errant Sentuit¬
S
at nõ ocidendo sed moriendo nõ seuitia s sapiã. nõ scelẽ s fioe Iua enĩmay¬
lorũ sut hecbonorũ. Et natẽ ost bonum in religione uers ari/ nõ malũ
Namsisangne si tormentis si malo religionem defendẽ uelis. iam non defendenir il¬
nem patientia uel morte olefendas inquo fides no ꝯẜuata l ipĩ deo grara est
et religioni addit auctoritatem. Namsi is qui inhat terre sit malitiã regi sno
fiolemẜuat aliquo egregio facinore. si postea inxerit acceptior fit ⁊ carior si pe¬
rierit sũmam ꝯsequitur gloriã /ꝙ pro duce suo occubuerit Quanto magis ini¬
patori omiu deo fides ẜuanda est. qui non tiñ uiuẽtib setiã maor tuis p̃mini

Expanded text:
nouimus, aut inuident, quia falsis uera praetulimus? \'sed defendenda sunt\' inquiunt \'susnouimus, aut inuident, quia falsis uera praetulimus? \'sed defendenda sunt\' inquiunt \'suscepta publice sacra: o quam honesta uoluntate miseri errant! sents sed moriendo, non saeuitia sed patientia, non scelere sed fide: illa enim malorum sunt, haec bonorum, et necesse est bonum in religione uersari, non malum. nam si sanguine, si tormentis, si malo religionem defendere uelis, iam non defendetur ilnem patientia uel morte defendas; in quo fides conseruata et ipsi deo grata est et religioni addit auctoritatem. nam si is qui m hac terrestri militia regi suo fidem seruat in aliquo egregio facinore, si post uixerit, et acceptior fit et carior, si perierit, summam consequitur gloriam, quod pro duce suo morte occubuerit, quanto magis imperatori omnium deo fides seruanda est, qui non tantum uiuentibus, sed etiam mortuis praemium
Abbreviated transcription (Latin):
mortales Regnare nen audent. uelsi tam inprudentes fuerint ut negent
sue illos ac suoꝵ lr̃e coarguãt. Ipã deniq illos sacrorũ initia diũcant: Sciant
igr̃ ex hoc ip̃o ꝙͣtum int̾sit int uerũ ⁊ falsu cũ ipĩ cum sint elo ꝙ̃tes psuadere
non pnt Impiti ac rudes pñt qr res ipã ⁊ xͥitas loquit Ergo quid seniĩt ut
stulticiã suã dũ minuere uolunt augeant longe du̾sa sunt carnificia ⁊ pietas
nec pot̃ aut ueritas cũ ui aut iustitia cũ crudelitate gñgi. Sed merito non
Nam forte uulgus cui simplex intorriiptuq iuditiũ est. si misteria illa cognoscat᷑
in memoria coru mortuoꝵ constituta dãpnabit Aidq uerius quod colat
q̃ret. Hinc fida sacris instituta sunt ab homĩb callidis nesciat pplũs quod to¬
lat. cũ aũt nos in corũ doct̾ns uersemur. cũ nobis aut non credunt qui utrũq

Expanded text:
mortales negare non audeant: uel si tam inpudentes fuerint ut negent, mortales negare non audeant: uel si tam inpudentes fuerint ut negent, suigitur vel ex hoc ipso, quantum intersit inter verum et falsum, quando ipsi, cum sint eloquentes, persuadere non possunt; imperiti ac rudes possunt, quia res ipsa et veritas loquitur. Quid ergo saeviunt? ut stultitiam suam, dum minuere volunt, augeant. Longe diversa sunt carnificina et pietas; nec potest aut veritas cum vi, aut justitia cum crudelitate conjungi. Sed merito non Nam fere vulgus, cui simplex incorruptumque judicium est, si mysteria illa cognoscat in memoriam mortuorum constituta, damnabit; aliudque verius, quod colat, ret. hinc fida silentia sacris instituta sunt ab hominibus callidis, ne sciat populus quid colat. cum autem nos in eorum doctrinis uersemur, cur nobis aut non credunt, qui utrumque
Abbreviated transcription (Latin):
qr religio cogi non põt. ꝟbis potius ꝙͣ x̾berib res agenda est ut si uoluntas di¬
stringat aciem ingeniorũ suorũ si ratio corũ uera est asẜatur. patisum Saudi¬
re sidoceant Tacentib certe nil credimꝰ sicut nec seiuentib quidẽ credimꝰ
Imitentur nos aut rationẽ totiꝰ rei ceponant. Nos non illicimꝰ ut ipĩ ob
enĩ inutilis deo qui deuotione ac fide caret et tñ nemo discedit ipã uerita¬
te retinente. doceant isti hoc mõsiqua uel fidutia ueritatis est. loquant᷑ discat
ꝯtempnut et apueris nr̃atib error illorũ ac stulticia irred ebitur Cum eĩ
sint ꝑitissimi deorũq progenĩe et res gestas ⁊ impia et intĩtꝰ ⁊ sepultra
delibris nouerint. ipõsq ritꝰ quib sunt᷑ mitiati uelex reb gestis uelex casibi
uł etiã ex morib natossciũt incredibilis dementie deos putine quos fuisse

Expanded text:
quia religio cogi non potest: verbis potius quam verberibus res agenda est, ut sit voluntas. Diquia religio cogi non potest: verbis potius quam verberibus res agenda est, ut sit voluntas. Distringant aciem ingeniorum suorum: si ratio eorum vera est, afferatur. Parati sumus audire, si doceant: tacentibus certe nihil credimus; sicut ne saevientibus quidem cedimus. Imitentur nos, et rationem rei totius exponant. Nos enim non illicimus, ut ipsi oilis est enim Deo, qui devotione ac fide caret. Et tamen nemo discedit, ipsa veritate retinente. Doceant isti hoc modo, si qua illis fiducia veritatis est, loquantur: hiscant, contemnunt et a pueris nostratibus error illorum ac stultitia ridebitur. cum enim sint peritissimi deorumque progeniem et res gestas et imperia et interitus et sepulcra de libris nouerint ipsosque ritus quibus sunt initiati uel ex rebus gestis hominum uel ex casibus uel etiam ex mortibus natos sciant, incredibilis dementia est deos putare quos fuisse
Abbreviated transcription (Latin):
serantur Et qm̃ ui nichil pñt Augetur enĩ religio dei ꝙͣ to magis pmitur. orõ¬
ne potius ⁊ hortamentis igant. procedant in mediñ ponifices : feu minores scis
marĩ flamines angures Ite sacrificoli quiq sunt sacer dotes et antistites relis¬
onũ ꝯuocent ad contionem cohortent nos ad suscipiendos cultꝰ deouim ꝑ
suadent multos eẽ quoꝵ numĩe ac pronidentia regũt᷑ omĩa ioñdant origi¬
nes ⁊ initia sacrorũ ac deorũ quõ sint ĩ mortalib trãdita. qui fons que rõsit E¬
plicent proferant que merces in cultu que pena in otemptis maneatiqr abho¬
mĩb coli seuelint / quid illis ꝗisi bñ sunt humana pietas conferat q̃ omiã nõ
asseneratione propria. nec enĩ ualet quicꝙͣ mortalis homis auctoritas. Sed
diũs aliquib testimoniis ⁊ firment sic̃ nos facimꝰ. Non est opus ui a ĩ inria

Expanded text:
serantur. et quoniam ui nihil possunt — augetur enim religio dei quanto magis premitur —, oratserantur. et quoniam ui nihil possunt — augetur enim religio dei quanto magis premitur —, oratione potius et hortamentis agant. procedant in medium pontifices seu minores seu maximi, flamines augures, item reges sacrificuli quique sunt sacerdotes et antistites religionum, conuocent nos ad contionem, cohortentur ad susciersuadeant multos esse quorum numine ac providentia regantur omnia: ostendant origines et initia sacrorum ac deorum, quomodo sint mortalibus tradita; qui fons, quae ratio sit, explicent; proferant, quae merces in cultu, quae poena in contemptu maneat, quare ab hominibus coli se velint, quid illis, si beati sunt, humana pietas conferat. Quae omnia non asseveratione propria nec enim valet quidquam mortalis hominis auctoritas, sed divinis aliquibus testimoniis confirment; sicuti nos facimus. Non est opus vi et injuria,
Abbreviated transcription (Latin):
sint fingunt se ulis consulẽ illos ad bonam mente reuocare uelle. Num igr hoc
ẜmone autaliqua rõne reddita face̾ nituntur. Mĩme s ui atq tormentis
Omira et ceca cdementia in iis putatur mala mens eõ qui fidem ẜuare co¬
nantur incarnificib aut̃bona/ in nis ne mala mens est qui contͣ ius hũanita¬
tis cont̃ fasomẽ lacerant. An potius inns qui ea fatuit in corporib ĩ nocentin q̃
nec seuissimi latrones nec iratissimi hostes nec ĩmanissimi barbari aliqñ fecer
Adeo etiã ne sibi mentiũtur. ut iuassim boni ac mali noĩa tñsferunt ⁊ ĩmutentur
Quia ergo non diem noctem uocant solem tenebras. Alioꝗn eadem inprudentia
uns sidutia est uel in p̃lna uel in eloꝙ̃tia arment se et refellent hec nrã si possunt
⁊ grediuntur cominus ⁊ singnla qneq discuciat. decet eos susaꝑe defensionẽ

Expanded text:
sint fingantque se illis consulere, illos ad bonam mentem uelle reuocare. num igitur hoc sint fingantque se illis consulere, illos ad bonam mentem uelle reuocare. num igitur hoc sermone aut aliqua ratione reddita facere nituntur? minime, sed ui atque tormentis. o mira et caeca dementia! in iis putatur mala mens esse qui fidem seruare conantur, in carnificibus autem bona! in iisne mala mens est qui contra ius humanitatis, contra fas omne lacerantur, an potius in iis qui ea faciunt in corporibus innocentium, quae nec saeuissimi latrones nec iratissimi hostes nec immanissimi barbari aliquando fecerunt? adeone etiam sibi mentiuntur, ut uicissim boni ac mali nomina transferant et inmutent? quid ergo non diem noctem uocant, solem tenebras? alioquin eadem inpudentia o si qua illis fiducia est uel in philosophia uel in eloquentia, arment se ac refellant haec nostra, si possunt, congrediantur comminus et singula quaeque discutiant. decet eos suscipere defensionem
Abbreviated transcription (Latin):
seuiendi aduersꝰ ĩnoxios ptãtem. fortasse aliquid huiꝰ moĩ iupiter fecit ad ex¬
pugnandam tollendam q iustitia Et idarco efferasse. ẜpentes ac iupos atinsse
tradatur Tum belli rabies et amor successit hñdi neq ĩmerito Sublata eni
et direptũ fedus sotietatis humane tũ infse manꝰ conserẽ cepunt et insidiani et

Expanded text:
saeuiendi aduersus innoxios potestatem. fortasse aliquid eiusmodi Iuppiter fecerit ad exsaeuiendi aduersus innoxios potestatem. fortasse aliquid eiusmodi Iuppiter fecerit ad expugnandam tollendamque iustitiam et idcirco efferasse serpentes ac lupos acuisse tradatur. tum belli rabies et amor successit habendi. neque inmerito. sublata enimet diremptum est foedus societatis humanae. tum inter se manus conserere coeperunt et insidiari et
Abbreviated transcription (Latin):
hñtes non hñtib large copiosẽ q donarent/ Sed post ꝙ̃ Satuenꝰ afilio pulsꝰ
in latiu q delatꝰ est̃. Arma Ionisfugiens et regnis exul ademptis. cũ iã ppłs
Luel nom regis metu uel sua sponte deprauatꝰ deum colere desisset regem¬
q pro deo hr̃e cepisset Cum ip̃e prope modum pariada exemplo cetĩs esset ad
uiolandum pietatem deferuit. ppe terras iustissima nirgo. s nonsait Cicero
et iouis in regno teli q in parte resedit Quõ enĩ poteãt inems regno residere. aut
ꝯmoraĩ qui prem̃ regno expulit bello ꝑsecutꝰ est et exulem toto orbe iactauit
Ie malĩ nirus ẜpentib addidit atris p̃dariq iupos uissit id est oduĩ ⁊ inindi¬
am ⁊ dolum homĩb inseruit ut tam essent ꝙͣ ẜpentes uenenati. tã rapatesꝙͣ lu¬
pi Quool quidẽ nere fatuit qui iustos ac fideles deo ꝑsequũtur. dantq idicib

Expanded text:
habentes non habentibus large copioseque donarent. sed postquam Saturnus a filio pulsus habentes non habentibus large copioseque donarent. sed postquam Saturnus a filio pulsus in Latiumque delatus est arma Iouis fugiens et regnis exul ademptis, cum iam populus uel noui regis metu uel sua sponte deprauatus deum colere desisset regemque pro deo habere coepisset, cum ipse propemodum parricida exemplo ceteris esset ad uiolandam pietatem, deseruit propere terras iustissima uirgo, sed non, ut ait Cicero, et Iouis in regno caelique in parte resedit. quomodo enim poterat in eius regno residere aut commorari qui patrem regno expulit, bello persecutus est, exulem toto orbe iactauit? ille malum uirus serpentibus addidit atris praedarique lupos iussit, id est odium et inuidiam et dolum hominibus inseuit, ut tam essent quam serpentes uenenati, tam rapaces quam lupi. quod quidem uere faciunt ii qui iustos ac fideles deo persecuntur dantque iudicibus
Abbreviated transcription (Latin):
nomo quictꝙp ꝯcupiscẽt Malebant tenui ꝯtenti uiue cultu ut Cicero in suo nar¬
rat quod est ppriũ nr̃e teligionis nesignare quidẽ aut partiri limite campũ
fas crat in mediũ querebant. Quippe cum deus omnę coem̃ omĩb terram
dedisset ut comunem decerent uita. non ut rabida furens auaritia sibi oiã
uendicaret / nec ulli deessẽt quod omĩb nasceretur Quod poete dictũ sic accipib
oportet / non ut existemꝰ nil omĩo tunc fuisse prinati s more poetico figuratu.
ut intelligamꝰ tam liberales fuisse hoiẽs ut natas sibi fruges non induderent
nec soli absconditis incubarent. s paupes ad tocm̃ comu̾ionem ꝓprii laboris ad¬
mitterent. flumina iam lactisiam flumina nectaris ibant Nec mirũ cum
promptuaria iunstorũ benigne paterent om̃ib nec auaritia intercipiens bñfi¬
cia diuna famem sitimq uilgo facẽt Sed om̃s equaliter habundarent cũ

Expanded text:
nemo quidquam concupisceret? Malebant tenui contenti vivere cultu, ut Cicero in suo narnemo quidquam concupisceret? Malebant tenui contenti vivere cultu, ut Cicero in suo narrat, quod est proprium nostrae religionis. Ne signare quidem, aut partiri limite campum Fas erat: in medium quaerebant. Quippe cum Deus communem omnibus terram dedisset, ut communem degerent vitam, non ut rabida uindicaret, nec ulli deesset quod omnibus nasceretur. quod poetae dictum sic accipi oportet, non ut existimemus nihil omnino tum fuisse priuati, sed more poetico figuratum, ut intellegamus tam liberales fuisse homines, ut natas sibi fruges non includerent nec soli absconditis incubarent, sed pauperes ad communionem proprii laboris admitterent. flumina iam lactis, iam flumina nectaris ibant. nec mirum, cum promptuaria iustorum benigne paterent omnibus nec auaritia intercipiens beneficia diuina famem sitimque uulgo faceret, sed omnes aequaliter abundarent, cum
Abbreviated transcription (Latin):
multo fuerunt. et ante natũ ꝓbie nomen prosapientib habebant᷑ łln plane intel¬
lexerunt ab esse banc areb humanis eam finxerũt offensam uiciis hominũ ces¬
sisse ꝗ eterra in celum migrasse atq obdoceant quid sit iuste uiuere Solenten
pcepta ꝑ ambages dare a faturm tprib que illi noceant autea repetunt exempla
iusticiẽ narrant enĩ in quostatu fiũt huãna nita dũ ur illa in terra moraret᷑. Qo
quidẽ nõ pro poetica fictione si prouero lmndum et. Saturno enĩ regnante nondlĩ¬
s dcorũ cultib institutis nec adhuc ulla gente ad aiuinitatis opimonẽ ꝯ secuta
dens utiq celebrabatur Et iõ non crant neq dissensiones neq ininnacie neq
bella Nondum uesa nosrabies nudauerat eonses ut Germanicꝰ Cesar inara¬
cio loquitut carmine Nec ꝯsanguineis fuerat discordia ỹmonet alienigens ꝗdẽ
tia aut de tutela suiscum neme insidiaretur. Aut de ꝑnicie altius cogitaret. cum

Expanded text:
multo fuerunt, et ante natum philosophiae nomen pro sapientibus habebantur. Hi plane intellexerunt abesse hanc a rebus humanis, eamque finxerunt offensam vitiis hominum, cessisse e terra, in coelumque migrasse; atque ut doceant, quid sit juste vivere, solent enim praecepta per ambages dare a Saturni temporibus, quae illi vocant aurea, repetunt exempla justitiae, narrantque in quo statu fuerit humana vita, dum illa in terra moraretur. Quod quidem non pro poetica fictione, sed pro vero habendum est. Saturno enim regnante, nondum deorum cultibus institutis, nec adhuc ulla gente ad divinitatis opinionem consecrata, Deus utique colebatur. Et ideo non erant neque dissensiones, neque inimicitiae, neque bella. Nondum vesanos rabies nudaverat enses, ut Germanicus Caesar in Arataeo loquitur carmine: Nec consanguineis fuerat discordia nota. Immo ne alienigenis quidem: tia, aut de tutela sui, cum nemo insidiaretur, aut de pernicie alterius cogitaret, cum
Abbreviated transcription (Latin):
dei prisq coñs bñfitia cũ is qui non hñt partiatur. nulli noceat nullũ p̃mat. nõ
oxistimauit. Nec est ꝓfesto iustitia hoc auxeũ seculĩ quod ioue regñate p̃mu cõ¬

Expanded text:
dei patrisque communis beneficia cum iis qui non habent partiatur, nulli noceat, nullum premat, nodei patrisque communis beneficia cum iis qui non habent partiatur, nulli noceat, nullum premat, noexistimauit. haec est profecto iustitia et hoc aureum saeculum, quod Ioue primu
Abbreviated transcription (Latin):
deferrbant et qm̃ mores ac nitia tegis imitari genꝰ obsequn iũdicatur. ibiere it
om̃s pietates. ne exprobrare regiscelus uiderentur fie pie uinerent Sicassidia
imitatione corrupti diuinũ fas religuer̃t et paulatĩ male nuendi ꝯsuetudo
mos factꝰ est Hdec uam quicꝙ̃ ex ãncedentis secli pio atqr optiõ statii ꝑmansis. S
explosa istitia ⁊ ueritatem secu trahons reliquit om̃b errorẽ ignorantia cecitate
Imprudenterigr̾ poete qui en ad celum ꝯfugisse cecinert ad Iouis regni Sieñ
seculũ quod uõcant aureu iustitia in terra fuit a ioue utiq pulsa est qui anteũ
soculũ ⁊muitauit Secuili uuit ꝯmutatio ⁊ expulsio iustitie nil aliud est ut dixi supͣ¬
q̃ desertio diuine religionis putanda que sola efficie iut homo hoiem̃ catũ heit
eũ ꝙ sibi fr̃nitatis iũculo sciat eẽ ꝯstrictu Siquidẽ pr̃ idem om̃ib deus est ut

Expanded text:
deferebant. et quoniam mores ac uitia regis imitari genus obsequii iudicatur, abiecerunt deferebant. et quoniam mores ac uitia regis imitari genus obsequii iudicatur, abiecerunt omnes pietatem, ne exprobrare regi scelus uiderentur, si pie uiuerent. sic adsidua imitatione corrupti diuinum fas reliquerunt et paulatim male uiuendi consuetudo mos factus est. nec iam quicquam ex antecedentis saeculi pio atque optimo statu mansit, sed explosa iustitia et ueritatem secum trahens reliquit hominibus errorem ignorantiam caecitatem. inprudenter igitur poetae, qui eam confugisse cecinerunt ad Iouis regnum. si enim saeculo quod uocant aureum iustitia in terra fuit, a Ioue utique pulsa est, qui aureum saeculum commutauit. saeculi autem commutatio et expulsio iustitiae nihil aliut ut dixi quam desertio diuinae religionis putanda est, quae sola efficit ut homo hominem carum habeat eumque sibi fraternitatis uinculo sciat esse constrictum, siquidem pater idem omnibus deus est, ut
Abbreviated transcription (Latin):
sunt humanitas equitas miẜicordia iam suꝑba ⁊ tumida in equalitite gui¬
debant Alciores qr cetĩs homĩb fatellitũ comitati et feris et insigni ueste fatiebãt
Hlinchonores sib et purpuras ⁊ fasces ĩuenerunt ut securũ gladioru q ferrote
submissi qĩ inte dñoru ꝓculsis ac pauentib imperarent Inhac ꝯditione huãna
uita rex ille constituit qui debellato ac fugato parente non regnũ s impiã tiran¬
ndem. uiq hoĩb armatis occupauit Et aureũ illud iustu q scdm̃ substulis
coegit q hoiẽs malos ⁊ impios fieri uel ex hoc ipo ꝙy eos auertit adeo adse adorãs¬
dum / ꝙ terror insolentissime ptãtis exp̃sserat Quiseũ non metuẽt eũ ꝙ̃ arma cin
suo quidem peꝑcerat Qu̾e nõ metuẽt qui sitanã robuista et excellentẽ inrib gen¬
tembello incerat octisione deleuerat Quid mirũ siomis multitudo in solit metu
pssa in miꝰ adulationẽ ⁊senẜuat  hunc uenerabantur huit maximũ hxnore

Expanded text:
iam superba et tumida inaequalitate gaudebant altioresque se ceteris hominibus satellitum comitatu et ferro et insigni ueste faciebant. hinc honores sibi et purpuras et fasces inuenerunt, ut securium gladiorumque terrore subnixi quasi iure dominorum perculsis ac pauentibus imperarent. in hac condicione humanam uitam rex ille constituit, qui debellato ac fugato parente non regnum, sed impiam tyrannidem ui et hominibus armatis occupauit et aureum illud iustumque saeculum sustulit coegitque homines malos et inpios fieri uel ex hoc ipso, quod eos auertit a deo ad se adorandum: quod terror insolentissimae potestatis expresserat. quis enim non metueret eum quem arma cingtri quidem suo pepercerat? quem uero metueret qui Titanum robustam et excellentem uiribus gentem bello uicerat, occisione deleuerat? quid mirum si omnis multitudo insolito metu pressa in unius adulationem concesserat? hunc uenerabantur, huic honorem maximum
Abbreviated transcription (Latin):
gamꝰ ⁊ dabo tibi thesauros absconditos ⁊ ĩusibiles ut scias qi ego sum dñs dens qui uo¬
conomen meũ deusisrł/ Deniq ob uirtutẽ ac fidem qua deo exibuit de int¬

Expanded text:
gam; et dabo tibi thesauros absconditos et invisibiles, ut scias quia ego sum Dominus Deus, qui vogam; et dabo tibi thesauros absconditos et invisibiles, ut scias quia ego sum Dominus Deus, qui voco nomen tuum, Deus Israel. Denique ob virtutem ac fidem, quam Deo exhibuit
Abbreviated transcription (Latin):
idarco replauerunt qr est ex hoĩe natꝰ.klam cũ ita fit adeo istitutum uti¬
dem xpũs bis adueĩat in terram semel ut unũ deũ gentib nũtiet. deinde rur¬
sus ut regnet Quo insecundu aduentũ euis credunt qui in p̃mũ non credider̃t
At quĩ ꝓp̃hã utrosq aduentus eius pancis nerbis ꝯpñdit Etteiquit in nubib
hoiẽs iustitiã li cum mandatis dei fũctꝰ ueritatem gentib reuelass mulctaret
intiquũ dierũ puenit et oblatus est ei. Antiquũ deũ appellauit deũ sum¬
muz cuiꝰ etas ⁊ origo non põt ꝯprehendi qr folus a seculis fuit/ et erit semꝑ
in psalmo cumꝰ ꝯtestatꝰ est iis uerbis. Dixit dñs dnõ meo sede ad extris
mers quo adusq pona ĩ imi cos tuos subpedaneã pedũ tuorũ Qui ꝓphã cum
rex cẽt quẽ appellare dnm̃ posset qui sederet ad dextera dei nisi xpmĩ filiũ
Ego aũtibo ⁊ montes deplanabo et fores ereas contera ⁊ seras ferreas confrĩ¬

Expanded text:
idcirco reprobauerant, quia ex homine natus est? nam cum ita sit a deo constitutum, ut idem Christus bis adueniat in terram, semel ut unum deum gentibus nuntiet, deinde rursus ut regnet, quomodo in secundum eius aduentum credunt qui in primum non crediderunt? atquin propheta utrosque aduentus eius paucis uerbis comprehendit. ecce inquit in nubibus homines iustitiam et cum mandatis dei functus ueritatem gentibus reuelasset, multaretur anticum dierum peruenit et oblatus est ei. anticum dierum appellauit deum summum, cuius aetas et origo non potest conprehendi, quia solus a saeculis fuit, ut erit sempein psalmo CVIIII contestatus est his uerbis: dixit dominus domino meo: sede ad dexteram meam, quoadusque ponam inimicos tuos subpedaneum pedu m tuorum. qui propheta cum rex esset, quem appellare dominum suum posset qui sederet ad dexteram dei nisi Christum filium Ego ante te ibo, et montes deplanabo, et fores aereas conteram, et seras ferreas confrin
Abbreviated transcription (Latin):
cibi cape uiz non pot obstomaci teneritudinez. s li quore lactis ⁊ mollitudine alitꝰ
donec formatis nirib uesci fortiorib possit. Ita ⁊ huic cportebat ꝗa nondu cape
potãt diuina prius huana testimonia offerri .i phorum ⁊ sto historicorum ut
sius potissi ͫ refutaret auctorib Quod quia ille non feat raptꝰ eximia eruditione
dumarum lr̃ãrum. ut iissoliis eẽt stentꝰ quib fides zstat. actessi deo inspirante
ut ego facerem ⁊ simul ut uiacetĩs ad ymitandu pararem Atsihortatu nr̃o docti
homines ac diẜti huc se ꝯferre ceperint ⁊ ingema sua iiq ditendi in hocueritatis
campo iactare maluerint. euanituras brem religiones falsas ogasara esse õ¬
nem ph̃ia nemo dubitaiũt. si fiũt omĩb ꝑsuasum cum hant solam teligionem. tũ

Expanded text:
cibi capere uim non potest ob stomachi teneritudinem, sed liquore lactis ac mollitudine alitur, cibi capere uim non potest ob stomachi teneritudinem, sed liquore lactis ac mollitudine alitur, donec firmatis uiribus uesci fortioribus possit, ita et huic oportebat, quia nondum poterat capere diuina, prius humana testimonia offerri id est philosophorum et historicorum, ut suis potissimum refutaretur auctoribus. quod quia ille non fecit raptus eximia eruditione diuinarum litterarum, ut iis solis contentus esset quibus fides constat, accessi deo inspirante, ut ego facerem et simul ut uiam ceteris ad imitandum pararem. ac si hortatu nostro docti homines ac diserti huc se conferre coeperint et ingenia sua uimque dicendi in hoc ueritatis campo iactare maluerint, euanituras breui religiones falsas et occasuram esse omnem philosophiam nemo dubitauerit, si fuerit omnibus persuasum cum hanc solam religionem, tum
Abbreviated transcription (Latin):
imũ rñdere aliqñ desistat Quãꝙͣ Terculianꝰ eandem causa plane porauiꝰt in
colibro cui apologetico nomẽ est. tamẽ quĩ alind est accusantib tñdere quod inde
subãm ꝯtineri. non defugi hunc librum laborem ut implem matia quã cipͥanus nd̃
est executꝰ in ca ͦratione qua demetriũ sicut ait ipẽ oblatrantẽ atq obstrepentem
u̾tati redargue conatur qua matiã non est usꝰ ut debuit. Non enĩ scripture testimo¬
mis. quã ille utiq uana ficta ꝯmenticiam putabat. s argumentis ⁊ ratione fue̾at
refellendus. Nam cum agẽt contra hominẽ ueritatis ignaru dilatis panlisꝑ diui¬
mi lectionib formare hunc a principio tanꝙ̃ rudem debuit. ei q paulatim lucis
principia monstrare. nec obiecto totolumiẽ caligaret Nam sicut infans fortis ac solidi

Expanded text:
imum, deridere aliquando desistat. quamquam Tertullianus eandem causam plene perorauerit in imum, deridere aliquando desistat. quamquam Tertullianus eandem causam plene perorauerit in eo libro cui Apologeticum nomen est, tamen quoniam aliut est accusantibus respondere, quod in detotius substantiam contineri, non defugi hunc laborem, ut inplerem materiam, quam Cyprianus non est exsecutus in ea oratione, qua Demetrianum sicut ipse ait oblatrantem atque obstrepentem ueritati redarguere conatur. qua materia non est usus ut debuit: non enim scripturae testimoniis, quam ille utique uanam fictam commenticiam putabat, sed argumentis et ratione fuerat refellendus. nam cum ageret contra hominem ueritatis ignarum, dilatis paulisper diuinis lectionibus formare hunc a principio tamquam rudem debuit eique paulatim lucis principia monstrare, ne toto lumine obiecto caligaret. nam sicut infans solidi ac fortis
Abbreviated transcription (Latin):
conaris euertere
n ergo de quib dixi cũ pñte me ac dolente sacrilegas lrãs suas explicassẽt¬
et ulorũ suꝑba impietate stimulatꝰ et ueritatis ipiꝰ conscĩa et ut ego ar¬
bitror suscepi hoc munꝰ ut om̃ib ingenii mei uirib accusatores iustitie
refutarem. non ut contͣhos scriberem qui paucis uerbis ꝯteri poterant. Sed ut om̃s
qui ubiq idem ꝙꝑis effitiut ut effice̾ uno femel impetu proligarem non dubito enĩ
qui et aln plurimi et multis in locis ⁊ non modo ingretis s etiã latinis lr̃is monumẽ¬
tum iustitie suestruxert. Quib singulis qm̃ rñdere non poteram.sicagendam
michi hanc cam̃ putaui et priores cum omĩb sius scriptis ꝑuerterem / Et futuris
omñẽ facultatem scribendi aut rñdendi putarẽ . p̃beant mõ aures. efficiam pro¬
fecto ut quicũq ista cognou̾it / aut suscipiat quod antedannauit Aut quod est prox¬

Expanded text:
conaris euertere. Hi ergo de quibus dixi cum praesente me ac dolente sacrilegas suas litteras explicassentet illorum superba inpietate stimulatus et ueritatis ipsius conscientia et, ut ego arbitror, deo, suscepi hoc munus, ut omnibus ingenii mei uiribus accusatores iustitiae refutarem, non ut contra hos scriberem qui paucis uerbis obteri poterant, sed ut omnes qui ubique idem operis efficiunt aut effecerunt, uno semel inpetu profligarem. non dubito enim quin et alii plurimi et multis in locis et non modo Graecis, sed etiam Latinis litteris monumentum iniustitiae suae struxerint. quibus singulis quoniam respondere non poteram, sic agendam mihi hanc causam putaui, ut et priores cum suis omnibus scriptis peruerterem et futuris omnem facultatem scribendi aut respondendi amputarem. praebeant modo aures : efficiam profecto ut quicumque ista cognouerit, aut suscipiat quod ante damnauit aut, quod est prox
Abbreviated transcription (Latin):
runt qui obtestabantur eosut reuerterentur ad te Ir helias in libro basilion
certio Emulando emulatꝰ sum dño deo omĩpotenti qr dereliquer̃t tefilii isił¬
⁊ altaria tua demolierunt ⁊ ꝓphetas tuos occider̃t gladio ⁊ remansi ego solus
tuu Itaq desiit mitte̾ ꝓphãs ad eos Sed filiũ suũ illũ p̾mogenitũ illũ opifi¬
cem rerui ⁊ consiliatorem suii labi uissit e celos ut religionem sanctam dei re¬
ferret ad gentes ⁊ ad eos qui deũ ignorabant docẽt qi iusticia quã ꝑfidus
yplus abiẽterat qued iam pudem denuntiauerat se esse facturis sicut melecthi¬
as ꝓrha iditat ditens hlon est michi uoluntas circa uos diat đͥns ⁊ sacrificia¬

Expanded text:
runt, qui obtestabantur eos ut reuerterentur ad te. item Helias m libro Basilion runt, qui obtestabantur eos ut reuerterentur ad te. item Helias m libro Basilion tertio: aemulando aemulatus sum domino deo omnipotenti, quia dereliquerunt te filii Israhel, altaria tua demolierunt et prophetas tuos interfecerunt gladio: et remansi ego solitarpetuum, itaque desiit prophetas mittere ad eos. sed illum filium suum primogenitum, illum opificem rerum et consiliatorem suum, delabi iussit e caelo, ut religionem sanctam dei transferret ad gentes, id est ad eos qui deum ignorabant, doceretque iustitiam, quam perfidus populus abiecerat. quod iam pridem denuntiauerat se esse facturum, sicut Malachiel propheta indicat dicens: non est mihi uoluntas circa uos, dicit dominus, et sacrifici