comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
MNIUM CERIA
sententia. ẽ. qui
ratione qͦ qͦ modo
uti possunt. bea¬
tos. eẽ. om̃s ho¬
mines uelle: Qͦi
aut̃ uel unde fi¬
ant. diumorta¬
liũ quęrit infir¬
mitas. Magne
multȩq controuersiȩ cogitatȩ sunt : in quib
phylosophi sua studia & otia contriuerunt.
Quas in mediũ ad ducere atq discutere
& longũ. ẽ : & ñ necessariũ. Si enĩ recolit qͥ
hȩc legit quid in libro egerimꝰ octauo in eli¬
gendis phylosophis cũ quib hȩc debeata
uita quȩ post mortẽ futura. ẽ. quaestio trac¬
taretur. utrũ ad eã uni dõ uero qui etiã ef¬
fector .ẽ. dõrũ. anplurimis diis religione
sacrisq seruiendo ꝑuenire possimus : noro
etiã hic eadẽ repeti ex pectat.: p̃sertim cũ
possit relegendo si forte oblitus.ẽ. ad mi¬
niculare memoriã. Elegimus enĩ platom
om̃iũ phrlosophorũ merito nobilis simos:
ꝓpt̃ea quia saꝑe potuer̃ licet immortalẽ
ac rationalẽ uel intellectualẽ hominis

Expanded text:
mnium certa sententia est, qui ratione quoquo modo uti possunt, beatos esse omnes homines uelle. Qui autem sint uel unde fiant dum mortalium quaerit infirmitas, multae magnaeque controuersiae concitatae sunt, in quibus philosophi sua studia et otia contriuerunt, quas in medium adducere adque discutere et longum est et non necessarium. Si enim recolit qui haec legit, quid in libro egerimus octauo in eligendis philosophis, cum quibus haec de beata uita, quae post mortem futura est, quaestio tractaretur, utrum ad eam uni Deo uero, qui etiam effector est deorum, an plurimis dis religione sacrisque seruiendo peruenire possimus: non etiam hic eadem repeti expectat, praesertim cum possit relegendo, si forte oblitus est, adminiculari memoriam. Elegimus enim Platonicos omnium philosophorum merito nobilissimos, propterea quia sapere potuerunt licet inmortalem ac rationalem uel intellectualem hominis
Abbreviated transcription (Latin):
dõ placentẽ. rationabile obsequiũ nr̃m. & ñ
conformem huic scło. sed reformem in nouita¬
te mentis nr̃ȩ ad ꝓbandũ quȩ sit uoluntas
dĩ. quod bonũ & beneplacitũ & ꝑfectum. qđ

Expanded text:
Deo placentem, rationabile obsequium nostrum, et non Deo placentem, rationabile obsequium nostrum, et non conformemur huic saeculo, sed reformemur in nouitate mentis nostrae: ad probandum quae sit uoluntas Dei, quod bonum et bene placitum et perfectum,
Abbreviated transcription (Latin):
gens. & nolite inquit conformari huic scło.: s
reformamini in nouitate mentis ur̃ȩ ad ꝓban
dũ quȩ sit uoluntas dĩ quod bonũ. ẽ. & bene
placitũ & ꝑfectũ. Cũ igit uera sacrificia oꝑa
sint miscđiae siue in nos ipsos siue in ꝓximos
quȩ referunt᷑ ad dm̃ . oꝑa uero miscđiae non
ob aliud fiant nisi ut amiseria libemur. ac
ꝑhoc ut beatisimus. quod non fit nisi bono
illo de quo dictũ. ẽ. michi aut̃ ad herere deo
bonũ. ẽ : ꝓfecto efficitur ut tota ipsa ciuitas
redempta hoc ẽ. congregatio societasq scõrũ
uniuersale sacrificiũ offeratur dõ ꝑsacerdo¬
tem magnũ: qui etiã se ipsũ obtulit in passione
ꝓnobis: ut tanti capitis corpus. eẽmꝰ. scđm for¬
mã serui. Hanc enĩ optulit: in hac oblatꝰ ÷: qr
scđm hanc mediator . ẽ. In hac sacerdos: in
hac sacrificiũ . ẽ. Cũ gͥ nos hortatꝰ. eẽt. apłs
ut exhibeamus corpora nr̃a hostiã uiuã. scãm.

Expanded text:
gens: Et nolite, inquit, conformari huic saeculo: sed gens: Et nolite, inquit, conformari huic saeculo: sed reformamini in novitate mentis vestrae, ad probandum vos quae sit voluntas Dei, quod bonplacitum et perfectum. Cum igitur uera sacrificia opera sint misericordiae siue in nos ipsos siue in proximos, quae referuntur ad Deum, opera uero misericordiae non ob aliud fiant, nisi ut a miseria liberemur ac per hoc ut beati simus quod non fit nisi bono illo, de quo dictum est: Mihi autem adhaerere Deo bonum est: profecto efficitur, ut tota ipsa redemta ciuitas, hoc est congregatio societasque sanctorum, uniuersale sacrificium offeratur Deo per sacerdotem magnum, qui etiam se ipsum obtulit in passione pro nobis, ut tanti capitis corpus essemus, secundum formam serui. Hanc enim obtulit, in hac oblatus est, quia secundum hanc mediator est, in hac sacerdos, in hac sacrificium est. Cum itaque nos hortatus esset apostolus, ut exhibeamus corpora nostra hostiam uiuam, sanctam,
Abbreviated transcription (Latin):
ficiũ . ẽ. Nam & hoc ad miscđiã ꝑtinet: quã
quisq in se ipsũ facit. Propt̃ ea scriptũ .ẽ.
Miserere animȩ tuȩ : placens dõ. Corpus
etiã nr̃m cũ temꝑantia castigamus : si hoc
quẽ ad modũ debemus ꝓpt̾ dm̃ facimus.
ut non ex hibeamus menbra nr̃a arma iniqͥ¬
tatis peccato. sed arma iustitiae dõ. sacri¬
ficiũ ẽ Ad quod exhortan apłs. ait. Obse¬
atis corpora ur̃a hostiã uiuã. sc̃am. dõ pla¬
centẽ. rationabile obsequiũ ur̃m. Si gͦ cor¬
pus quo in feriore tanquã famulo uel tanꝗ
instrumento utit᷑ anima ipsa cũ eius bonus
& rectus usus ad dm̃ refert sacrificiũ. ẽ. qͥn¬
tomagis anima ipsa cũ se refert ad dm̃ ut
igne amoris eius accensa formã concupis¬
centiȩ scłaris amit tat. eiq: tanquã in cõmu¬
tabili formȩ subdita reformetur. hinc ei pla¬
cens quod ꝰ eius pulchritudine acceꝑit fit sa¬
crificiũ: Quod idem apłs consequent̃ ad iun¬

Expanded text:
ficium est. Nam et hoc ad misericordiam pertinet, quam ficium est. Nam et hoc ad misericordiam pertinet, quam quisque in se ipsum facit. Propterea scriptum est: Miserere animae tuae placens Deo. Corpus etiam nostrum cum temperantia castigamus, si hoc, quem ad modum debemus, propter Deum facimus, ut non exhibeamus membra nostra arma iniquitatis peccato, sed arma iustitiae Deo, sacrificium est. Ad quod exhortans apostolus ait: Obseatis corpora vestra hostiam vivam, sanctam, Deo placentem, rationabile obsequium vestrum. Si ergo corpus, quo inferiore tanquam famulo, vel tanquam instrumento utitur anima, cum ejus bonus et rectus usus ad Deum refertur, sacrificium est; quanto magis anima ipsa cum se refert ad Deum, ut igne amoris ejus accensa, formam concupiscentiae saecularis amittat, eique tanquam incommutabili formae subdita reformetur, hinc ei placens, quod ex ejus pulchritudine acceperit, fit sacrificium? Quod idem apostolus consequenter adjun
Abbreviated transcription (Latin):
sacrificiũ signũ ÷ ueri sacrificii. Porro aut̃
misccłia uerũ sacrificiũ. ẽ : unde dictũ est
quod ante cõmemoraui. Talib enĩ sacrifi¬
ciis placet᷑ dõ. Quȩcũq gͥ in ministerio ta¬
bernaculi siue templi multis modis de sa¬
crificiis leguntur diuinitus. eẽ. p̃cepta :
ad dilec dionẽ dĩ & ꝓximi significandã
referuntur. In his enĩ duob p̃ceptis ut scrip
rũ sacrificiũ . ẽ. om̃e opus quo agit᷑ ut scã so¬
cietate in hereamus dõ. relatũ scilicet ad
illũ finẽ boni quo ueracit̃ beati. eẽ. possimꝰ.
Unde & ipsa miscđia qua homini subueni¬
tur si non ꝓpt̃ dm̃ fit : non ÷ sacrificiũ. Et¬
si enĩ ab homine fit uel offert᷑. tam̃ sacrifi¬
ciũ res diuina. ẽ: ita ut hoc quoq uocabulo
id latini ueteres appellauerint. Unde ipse
homo dĩ nomine consecratꝰ & dõ uotus
inquantũ mundo morit᷑ ut dõ uiuat: sacri¬

Expanded text:
sacrificium, signum est ueri sacrificii. Porro autem sacrificium, signum est ueri sacrificii. Porro autem misericordia uerum sacrificium est; unde dictum est, quod paulo ante commemoraui: Talibus enim sacrificiis placetur Deo. Quaecumque igitur in ministerio tabernaculi siue templi multis modis de sacrificiis leguntur diuinitus esse praecepta, ad dilectionem Dei et proximi significando referuntur. In his enim duobus praeceptis, ut scriprum sacrificium est omne opus, quod agitur ut sancta societate inhaereamus Deo, relatum scilicet ad illum finem boni, quo ueraciter beati esse possimus. Unde et ipsa misericordia, qua homini subuenitur, si non propter Deum fit, non est sacrificium. Etsi enim ab homine fit uel offertur, tamen sacrificium res diuina est, ita ut hoc quoque uocabulo id Latini ueteres appellauerint. Unde ipse homo Dei nomine consecratus et Deo deuotus, in quantum mundo moritur ut Deo uiuat, sacri
Abbreviated transcription (Latin):
me. ltẽ apud aliũ ꝓpħam. inquo inquit ap¬
p̃hendã dm̃. assumã dm̃ meũ excelsũ : Si ap¬
p̃hendã eũ inolochaustis. in uitulis annicuł.
si acceptauerit ds̃ in milib arietũ. aut in de¬
nis milib hyrcorũ pinguiũ. si dedero primo¬
genita mea impietatis. fructũ uentris mei ꝓ
peccato animȩ meȩ. si annuntiatũ. ẽ. tͥ homo
bonũ. aut quid dñs ex quirit a te nisi facere
iudiciũ. & diligere miscđiã. & paratũ. eẽ. cũ
dis tinctũ. ẽ. satisq declaratũ illa sacrificia
ꝑse ipsa non requirere dm̃ : quib significant᷑
illa sacrificia quȩ requirit ds̃. In epła quae
inscribitur ad hebreos: bene facere inquit
& cõmunicatores nolite obliuisci. Talib enĩ
sacrificiis placetur dõ. Ac ꝑ hoc ubi scriptũ
.ẽ. miscđiã uolo quã sacrificiũ. nichil aliud
quã sacrificiũ sacrificio p̃latũ oportet intel¬
ligi: qm̃ illud qͦd abhominib appellatur

Expanded text:
me . Item apud alium prophetam: In quo, inquit, apme . Item apud alium prophetam: In quo, inquit, apprehendam Dominum, assumam Deum meum excelsum? Si apprehendam illum in holocaustis, in vitulis anniculis? si acceptaverit Dominus in millibus arietum, aut in denis millibus hircorum pinguium? si dedero primogenita mea pro impietate mea, fructum ventris mei pro peccato animae meae? si annuntiatum est tibi, homo, bonum? Aut quid Dominus exquirat a te nisi facere iudicium et diligere misericordiam et paratum esse ire cum distinctum est satisque declaratum illa sacrificia per se ipsa non requirere Deum, quibus significantur haec sacrificia, quae requirit Deus. In epistula, quae inscribitur ad Hebraeos: Bene facere, inquit, et communicatores esse nolite obliuisci; talibus enim sacrificiis placetur Deo. Ac per hoc ubi scriptum est: Misericordiam uolo quam sacrificium nihil aliud quam sacrificium sacrificio praelatum oportet intellegi; quoniam illud, quod ab omnibus appellatur
Abbreviated transcription (Latin):
dis. Illo gͥ quod eũ nolle dix̃ significatur
quod eũ uelle subiecit. Si itaq illa dm̃ nolle
dix̃ : quomͦ abstultis ea uelle creditur ue¬
lut suȩ gr̃a uoluptatis : Nam siea sacrificia
quȩ uult. quorũ hoc unũ. ẽ. cor contritũ
& humiliatũ dolore pęnitentis nollet eis
sacrificiis significari quȩ uelut sibi delec¬
tabilia desidare putatus. ẽ: non utiq de
his offerendis inlege ueteri p̃cepisset : & idõ
mutanda erant oportuno certoq iã tempore
ne ipsi dõ desidabilia: uel certe in nob accep¬
tabilia. ac non potius quȩ his significata st̃
credentur. Hinc & alio loco psalmi alterius.
si esuriero inquit non dicã tͥ: m̃s. ẽ. enĩ orb
t̃re : & plenitudo eius nunquid manduca¬
bo carnes taurorũ. aut̃ sanguinẽ hrrcorũ
in potestate: Deinde subiungens quid illa
& redde altissimo uota tua. & in uoca me
in tribulationis. & eximã te & honorificab̾

Expanded text:
dis. Illo igitur quod eum nolle dixit, hoc significatur, dis. Illo igitur quod eum nolle dixit, hoc significatur, quod eum uelle subiecit. Sic itaque illa Deum nolle dixit, quo modo ab stultis ea uelle creditur, uelut suae gratia uoluptatis. Nam si ea sacrificia quae uult quorum hoc unum est: cor contritum et humiliatum dolore paenitendi nollet eis sacrificiis significari, quae uelut sibi delectabilia desiderare putatus est: non utique de his offerendis in lege uetere praecepisset. Et ideo mutanda erant opportuno certoque iam tempore, ne ipsi Deo desiderabilia uel certe in nobis acceptabilia, ac non potius quae his significata sunt crederentur. Hinc et alio loco psalmi alterius: Si esuriero, inquit, non dicam tibi; meus est enim orbis terrae et plenitudo eius. Numquid manducabo carnes taurorum autin potestate. Deinde subjungens quid illa ltissimo vota tua. Et invoca me in die tribulationis, et eximam te, et glorificabis
Abbreviated transcription (Latin):
illud de psalmo cõmemorare suffecerit. Dixi
Non solũ igitur pecorib uel quib libet aliis
corruptibilib atq t̾renis. sed nec ipsa qͥdẽ
iustitia hominis dĩ egere credendus. ẽ. Totũq
quod recte ds̃ colit᷑ homini ꝓd. ẽẽ. ñ dõ. Neq
enĩ fonti se quisquã dixerit consuluis se si
bibit: aut luci si uidit. Nec qđ ab antiquis
patrib alia sacrificia facta sunt inuictimis
pecorũ. quae nunc dĩ popłs legit ñ facit
aliud intelligendũ.ẽ. nisi reb illis eas res
fuisse significatas quȩ aguntur in nobis
ad hoc ut inhereamus dõ: & ad eundẽ finẽ
ꝓximo consulamus. Sacrificiũ gͦ usibile.
ꝓpħa quȩrens dm̃ peccatis suis hab̾e ꝓpitũ.
si uoluisses inquit sacrificiũ dedissẽ utiq
holo caustis non delectaberis. Sacrificiũ deo
sp̃s contribulatus : cor contritũ & humili¬
atũ ds̃ ñ sꝑnet. In tuemur quẽ ad modum
ubi dm̃ dix̃ nolle sacrificiũ ibi dm̃ ostendit

Expanded text:
illud de psalmo commemorare suffecerit: Dixi illud de psalmo commemorare suffecerit: Dixi Non solum igitur pecore uel qualibet alia re corruptibili adque terrena, sed ne ipsa quidem iustitia hominis Deus egere credendus est, totumque quod recte colitur Deus homini prodesse, non Deo. Neque enim fonti se quisquam dixerit consuluisse, si biberit; aut luci, si uiderit. Nec quod ab antiquis patribus alia sacrificia facta sunt in uictimis pecorum, quae nunc Dei populus legit, non facit, aliud intellegendum est, nisi rebus illis eas res fuisse significatas, quae aguntur in nobis, ad hoc ut inhaereamus Deo et ad eundem finem proximo consulamus. Sacrificium ergo uisibilpropheta quaerens Deum peccatis suis habere propitium: Si uoluisses, inquit, sacrificium, dedissem utique; holocaustis non delectaberis. Sacrificium Deo spiritus contribulatus: cor contritum et humiliatum Deus non spernet. Intueamur quem ad modum, ubi Deum dixit nolle sacrificium. ibi Deum ostendit
Abbreviated transcription (Latin):
scriptũ .ẽ. sacrificans diis eradicabit᷑. nisĩ
dño soli. Nam ut alia nunc taceã quȩ ꝑtinent
ad religionis obsequiũ qua colitur ds̃ : sacri¬
ficiũ certe nullus hominũ . ẽ. qui audeat di¬
cere debi nisi dõ. Multa deniq decultu
diuino usurpata sunt. quȩ honorib defer¬
rent᷑ humanis: siue humilitate nimia si¬
ue ad ulatione pestifera: ita tam̃ ut aqͥb
ea deferrentur homines habentur qͥdicunt᷑
colendi & uenerandi. si aut̃ multũ eis ad di¬
tur. & ad orandi. Quis uero sacrificandũ
censuit. nisi ei quẽ dm̃ aut sciuit. aut pu¬
tauit. aut finxit : Quã porro antiquus sit
in sacrificando dĩ cultus duo illi fr̃s caim
& abel satis indicant: quorũ maioris dĩ
reꝓbauit sacrificiũ : minoris aspexit. Quis¬
usib dĩ. ẽẽ. necessaria quȩ in sacrificiis of¬
feruntur : qđ cũ multis locis diuina scrip¬
tura testetur: ne longũ faciamus breue

Expanded text:
scriptum est. Sacrificans diis eradicabitur, nisi scriptum est. Sacrificans diis eradicabitur, nisi Domino soli. ad religionis obsequium, quo colitur Deus, sacrificium certe nullus hominum est qui audeat dicere deberi nisi deo. Multa denique de cultu diuino usurpata sunt, quae honoribus deferrentur humanis, siue humilitate nimia siue adulatione pestifera; ita tamen, ut, quibus ea deferrentur, homines haberentur, qui dicuntur colendi et uenerandi, si autem multum eis additur, et adorandi: quis uero sacrificandum censuit nisi ei, quem deum aut sciuit aut putauit aut finxit? Quam porro antiquus sit in sacrificando Dei cultus, duo illi fratres Cain et Abel satis indicant, quorum maioris Deus reprobauit sacrificium, minoris aspexit. CAusibus Dei esse necessaria, quae in sacrificiis offeruntur? Quod cum multis locis diuina scriptura testetur, ne longum faciamus, breue
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃ tuũ in toto corde tuo. & in tota anima tua.
& in tota mentetua. & diliges ꝓximũ tuum
tanquã te ipsũ. Ut enĩ homo sediligere nosset
contra statutus. ẽ. ei finis: quo referret om̃ia
quae ageret ut beatus. eẽt. Non enĩ qͥse dili¬
git aliud uult. eẽ. quã beatus. Hic aut̃ finis
.ẽ: ad herere dõ. lam igitur scienti diligere
se ipsũ cũ mandatur de ꝓximo diligendo.
sic̃ se ipsũ. quid aliud mandatur. nisi ut ei
quantũ potest cõmendet diligendũ dm̃:
Hic. ẽ. dĩ cultus. hȩc uera religio. hȩc recta
pietas. haet tantũ dm̃ decuit seruitꝰ. Quȩcũq
gͥ immortalis potestas. quanta libet uirtu¬
te p̃dita. si nos diligit sic̃ se ipsã : ei uult. eẽ.
subditos ut beati simꝰ cui & ipsa subdita
beata. ẽ. Si gͦ non colit dm̃ misera. ẽ : quia
priuatur dõ. Si autẽ colit dm̃: non uult se
coli ꝓdõ. Illi enĩ potius diuinȩ sententia e
suffragatur. & dilectionis uirib fauet : qr

Expanded text:
corde tuo et in tota anima tua et in tota mente tua, et: Diliges proximum tuum tamquam te ipsum. Ut enim homo se diligere nosset, constitutus est ei finis, quo referret omnia quae ageret, ut beatus esset; non enim qui se diligit aliud uult esse quam beatus. Hic autem finis est adhaerere Deo. Iam igitur scienti diligere se ipsum, cum mandatur de proximo diligendo sicut se ipsum, quid aliud mandatur, nisi ut ei, quantum potest, commendet diligendum Deum? Hic est Dei cultus, haec uera religio, haec recta pietas, haec tantum Deo debita seruitus. Quaecumque igitur inmortalis potestas quantalibet uirtute praedita si nos diligit sicut se ipsam, ei uult esse subditos, ut beati simus, cui et ipsa subdita beata est. Si ergo non colit Deum, misera est, quia priuatur Deo; si autem colit Deum, non uult se coli pro Deo. Illi enim potius diuinae sensuffragatur, et dilectionis viribus favet, qua
Abbreviated transcription (Latin):
ita & illa quȩ uita sensuq st̃ p̃dita his
quȩ ñ uiuunt nec sentiunt merito p̃fe¬
runt᷑. Inᷤ selectos itaq dõs uitumnus
uiuificator. & sentinus sensificator
magis habi debuer̃ : quã ianus semim
ad missor. & saturnus seminis dacor
uel sator. uel liber uel lib̾a seminum
comotores uel emissores: quȩ semina cogi¬
tare indignũ. ẽ nisi ad uitã sensũq ꝑ ue¬
nerint. Quȩ munera selecta ñdant᷑ adiis
selectis sed a quib dã in cognitis: & p̃istoꝵ
dignitate neglectis. Q od si respondetur.
om̃iũ initiorũ potestatẽ habere ianũ. & i¬
dõ illi etiã qͦd aꝑit̾ conceptui non immerito
at tribui: & om̃iũ seminũ saturnũ. & idõse¬
minationẽ quoq hominis ñ posse ab eiꝰ oꝑa¬

Expanded text:
ita et illa, quae uita sensuque sunt praedita, his, ita et illa, quae uita sensuque sunt praedita, his, quae nec uiuunt nec sentiunt, merito praeferuntur. Inter selectos itaque deos Vitumnus uiuificator et Sentinus sensificator magis haberi debuerunt quam Ianus seminis admissor et Saturnus seminis dator uel sator et Liber et Libera seminum commotores uel emissores; quae semina cogitare indignum est, nisi ad uitam sensumque peruenerint, quae munera selecta non dantur a dis selectis, sed a quibusdam incognitis et prae istorum dignitate neglectis. Quod si respondetur omnium initiorum potestatem habere Ianum et ideo illi etiam quod aperitur conceptui non inmerito adtribui, et omnium seminum Saturnum et ideo seminationem quoque hominis non posse ab eius opera
Abbreviated transcription (Latin):
.ẽ. illud totũ quod muliebri utero gerit᷑.
nisi nesciꝰquid abiectis simũ limo ac pul¬
ueri cõparandũ : Quȩ igit᷑ causa tot selec¬
tos dõs ad hȩc oꝑa minima cõpulit. ubi
auitum no & sentino quos fama obscura
recondit in huiusiminificentię partici¬
patione suꝑentur : confert enĩ selectꝰ
ianꝰ aditum & quasi ianuã semini Con¬
fert sȩlectꝰ saturnꝰ semen ipsũ. Confert
selectꝰ liber eiusdẽ seminis emissionem
uiris. Confert hoc idem liba quȩ cȩres
seu uenus. ẽ. fȩminis. Confert selecta
iuno & hȩc ñ sola sed cũ mena filia
iouis fluores menstruos ad eius quod
conceptũ. ẽ. in crem̃tũ. & confert uitũn
obscurꝰ & ignobilis uitã. Confert sentinꝰ
obscurꝰ & ignobilis sensũ: quae duo tanto
illis reb: p̃stantiora st̃ quanto & ipsa in¬
tellectu ac ratione uincunt᷑. Sic̃ qͣua
tiora sunt his quȩ sine in tellectu atq
ratione ut pecora uiuunt & sentiunt.

Expanded text:
est illud totum quod muliebri utero geritur, est illud totum quod muliebri utero geritur, nisi nescio quid abiectissimum, limo ac pulueri comparandum. Que igitur causa tot selectos deos ad hec opera minima compulit, ubi a Vitumno et Sentino, quos fama obscura recondit, in huius munificentie partitione superentur? Confert enim selectus Ianus aditum et quasi ianuam semini; confert selectus Saturnus semen ipsum; confert selectus Liber eiusdem seminis emissionem uiris; confert hoc idem Libera, quae Ceres seu Venus est, feminis; confert selecta Iuno, et hoc non sola, sed cum Mena, filia Iouis, fluores menstruos ad eius, quod conceptum est, incrementum: et confert Vitumnus obscurus et ignobilis uitam; confert Sentinus obscurus et ignobilis sensum; quae duo tanto illis rebus praestantiora sunt, quanto et ipsa intellectu ac ratione uincuntur. Sicut enitiora sunt his, quae sine intellectu adque ratione ut pecora uiuunt et sentiunt:
Abbreviated transcription (Latin):
multitudinẽ minutis opuscuł de puta¬
tam. Nam ibi primũ ianus cũ puerpe¬
riũ concipitur. unde illa cumcta oꝑa¬
sumunt exordiũ minutatim distributa
mini. Ibi . ẽ. & saturnus ꝓpt̾ ipsũ sem̃.
ibi lib̾. qui marẽ effuso semine liberat.
Ibi lib̾a quã & uenerẽ uolunt : quȩ hoc idẽ
beneficiũ conferat feminȩ. ut etiã emisso
semine libetur. Om̃s hi ex illis st̃ qͥ selec di
appellantur : sed ibi . ẽ & dea mena quae
menstruis fluorib p̃. ẽ: quã uis iouis
filia. tam̃ ignobilis. Et hanc ꝓuintiã flu
noni idem auctor assignat: quȩ in diis
selectis etiã regina.ẽ. Et hic tanquã iuno
lucina: cũ eadẽ mena priuigna sua ei¬
dem cruori presidet. Ibi sunt & duo nes¬
cio qui obscuris simi uitumnus & sentinas.
quoꝵ alt̾ uitã. alt̾ sensus puerꝑio largi¬
untur: & nmirũ multo plus p̃stant cũ
sint ignobilis simi. quã illi tot ꝓceres &
selecti. Nam ꝓfecto sine uita & sensu qͥo

Expanded text:
multitudinem, minutis opusculis deputamultitudinem, minutis opusculis deputatam. Nam ipse primum Ianus, cum puerperium concipitur, unde illa cuncta opera exordium minutatim, minutis distributa mina: ibi est et Saturnus, propter ipsum semen: ibi liber, qui marem effuso semine liberat: ibi libera, quam Venerem volunt, que hoc idem beneficium conferat femine, ut ipsa etiam emisso semine liberetur. Omnes hi ex illis sunt qui selecti appellantur. Sed ibi est et dea Mena, que menstruis fluoribus preest, quamvis Iovis filia tamen ignobilis. Et hanc providentiam deorum ipsi Iunoni idem auctor assignat, que in diis selectis etiam regina est. Et hic tanquam Iuno lucina, cum eadem Mena privigna sua, eidem cruori presidet. Ibi sunt et duo nescio qui obscurissimi Vitumnus et Sentinus, quorum alter vitam, alter sensus puerperio largiuntur; et nimirum multo plus prestant, cura sint ignobilissimi, quam illi tot proceres et selecti. Nam profecto sine vita et sensu quid
Abbreviated transcription (Latin):
partib aliis deputant᷑. Eligunt᷑ uuae ad
uescendũ : nec rȩꝓbant᷑ aliae quas relinqi¬
mꝰ ad bibendũ. Non opus. ẽ. multa ꝑcurre¬
re: eũ res in aꝑto sit. Quã obrẽ ñ ex hoc qđ
dii ex multis quidã selecti sunt. uel is qͥ
scripsit uel eorũ cultores. uel dii ipsi uitu¬
ꝑandi sunt: s ad uertendũ .ẽ. potiuis qͥ¬
nam isti sint. & ad quã rẽ selecti uideant᷑.¬
Hos certe dõs selectos uarro uniꝰ libri con¬
texione cõmendat: ĩanũ. iouẽ. sat̾nũ geniũ.
mercuriũ. apollinẽ. martẽ. uulcanum.
neptunũ. solẽ. orcũ. liberũ patrẽ. tellurẽ.
cererem . uinonẽ. lunã. dianã. mineruã.
utrũ ꝓpt̾ maiores in mundo ad minis¬
trationes selecta dicunt᷑: an qđ popłis
magis in notuer̃. maiorq ẽ. eis cultus
exhibitꝰ. Si ꝓpt̃ea quia oꝑa maiora ab
his ad ministrant᷑ inmundo: ñ eos in¬
uenirede int illã quasi plebeiã numinũ

Expanded text:
partibus aliis deputantur. Eliguntur uuae ad partibus aliis deputantur. Eliguntur uuae ad uescendum, nec reprobantur aliae, quas relinquimus ad bibendum. Non opus est multa percurrere, cum res in aperto sit. Quam ob rem non ex hoc, quod di ex multis quidam selecti sunt, uel . is qui scripsit uel eorum cultores uel di ipsi uituperandi sunt, sed aduertendum potius quinam isti sint et ad quam rem selecti uideantHos certe deos selectos, Varro unius libri contextione commendat, Ianum, Iovem, Saturnum, Genium, Mercurium, Appollinem, Martem, Vulcanum, Neptunum, Solem, Orcum, Liberum patrem, Tellurem, Cererem, Iunonem, Lunam, Dianam, Minervam, utrum propter maiores in mundo administrationes selecta dicuntur, an quod populis magis innotuerunt, maiorque est eis cultus exhibitus? Si propterea quia opera maiora ab his administrantur in mundo, non eos invenire debuimus inter illam, quasi plebeiam numinum
Abbreviated transcription (Latin):
lendi instituti st̃Cui non dũ ꝑsuasit sextus
liber quẽ pxime absoluimꝰ: cũ istũ forsitari
legerit quid de hac quęstionȩ ex pedienda
ulterius desidet ñ habebit. Fierienĩ potest
ut saltẽ dõs selectos atq p̃cipuos. quos uar¬
ro uolumine cõplexus. ẽ. ultimo de qͥb pa¬
rũ diximꝰ. quisquã colendos ꝓpt̾ uitã bea¬
tã quȩ non nisi ȩt̃na ẽ. opinetur. Qua in
re ñ dico qđ facetius ait tullianus fortasse
repbantur. Non hoc dico. Uideo enĩ etiã ex
selectis seligi aliquos ad aliquid maius atq
p̃stantiꝰ sicũt inmilitia cũ trrones electi
fuerint. ex his quoq eligunt᷑ ad opus ali¬
quod maus armorũ . Et cũ eligunt᷑ in ȩcle¬
sia qͥ fiant p̃positi: nonutiq cȩteri rȩpban¬
tur. cũ om̃s boni fideles electi merito nun¬
cupent᷑. Eligunt᷑ in ȩdificio lapides angu¬
lares: ñ reprobatis cȩteris. qui structurẽ

Expanded text:
lendi instituti sunt, cui nondum persuasit sextus lendi instituti sunt, cui nondum persuasit sextus liber, quem proxime absoluimus, cum istum forsitan legerit, quid de hac quaestione expedienda ulterius desideret, non habebit. Fieri enim potest, ut saltem deos selectos adque praecipuos, quos Varro uolumine conplexus est ultimo, de quibus parum diximus, quisquam colendos propter uitam beatam, quae non nisi aeterna est, opinetur. Qua in re non dico quod facetius ait Tertullianus fortasse i reprobi iudicantur. Non hoc dico: uideo enim etiam ex selectis selegi aliquos ad aliquid maius adque praestantius, sicut in militia, cum tirones electi fuerint, ex his quoque eliguntur ad opus aliquod maius armorum; et cum eliguntur in ecclesia, qui fiant praepositi, non utique ceteri reprobantur, cum omnes boni fideles electi merito nuncupentur. Eliguntur in aedificio lapides angulares, non reprobatis ceteris, qui structurae
Abbreviated transcription (Latin):
potest. ꝓmeo modulo in eius adiutorio coope¬
rantẽ ingenia celsiora atq meliora quibus
ad hanc rem suꝑiores libri satis suꝑq suffici¬
unt patient̃ & ęquaminit̃ ferre debebunt: &
ꝓpt̃ alios non putare suꝑ fluũ qđ iã sibi seti¬
tiunt ñ necessariũ. Multũ magna res agit᷑ cũ
uera & uere scã diuinitas quã uis ab ea nob̃̾
etiã huic quã nunc gerimꝰ fragilitati necessa¬
ria subsidia p̾beant᷑. ñ tam̃ ꝓpt̾ mortał uitȩ
transitoriũ uaporẽ. sed ꝓpt̃ uitã beatã quae
non nisi ȩterna. E quȩrenda & colenda p̃dica¬
sius transferant quod illi theoteta appel¬
lant. hanc gͦ diuinitatẽ siue deitatẽ ñ. eẽ.
in ea theologia quã ciuilẽ uocant: quȩ a mar¬
co uarrone sedecim uoluminib explicata. ẽ.
id.ẽ. ñ ꝑueniri ad ȩternę̧ uitę felicitatẽ ta¬
liũ dõꝵs cultu quales aciuitatib qualit̃q co¬

Expanded text:
potest, pro meo modulo in eius adiutorio coopepotest, pro meo modulo in eius adiutorio cooperantem ingenia celeriora adque meliora, quibus ad hanc rem superiores libri satis superque sufficiunt, patienter et aequanimiter ferre debebunt et propter alios non putare superfluum, quod iam sibi sentiunt non necessarium. Multum magna res agitur, cum uera et uere sancta diuinitas, quamuis ab ea nobis etiam huic, quam nunc gerimus, fragilitati necessaria subsidia praebeantur, non tamen propter mortalis uitae transitorium uaporem, sed propter uitam beatam, quae non nisi sius transferant quod illi 3-e6\'Cti\'tcx appellant — hanc ergo diuinitatem siue deitatem non esse in ea theologia, quam ciuilem uocant, quae a Marco Varrone sedecim uoluminibus explicata est, id est non perueniri ad aeternae uitae felicitatem talium deorum cultu, quales a ciuitatibus qualiterque co
Abbreviated transcription (Latin):
natio a uita dĩ in ȩt̾nitate supplicu. Uitã igit᷑
det̾nã id ÷ sine fine felicẽ solus ille dat qͥdat
uerã felicitatẽ. Quã qm̃ illi quos colit theolo¬
gia ista ciuilis dare ñ posse conuicti st̃. ñ solũ
ꝓpt̃ ista tẽporalia & t̾rena quod suꝑioribus
.uͦ. libris ostendimꝰ. sed multo magis ꝓpter ui¬
tam ȩt̃nã quȩ pꝰmortẽ futura . ẽ. qđ isto .uiͦ. uno
etiã illis cooꝑantib egimꝰ colendi non suN.
S qm̃ uet̃nosȩ consuetudinis uis nimis in alto
radices habet: si cui de ista ciuili theologia
respuenda atq uitanda ł uideor disputas se.
in aliud uolum̃ qđ huic opitulante dõ con¬
iungendũ. ẽ. animũ intendat. uõ .ui.¬
ueteres opiniones ue¬
ritati pietatis inimicas¬
quas tenebrosis animis
altiꝰ & tenatius dut᷑nꝰ¬
humani generis error
in fix̃ euellere atq ex¬
tirpare conantẽ. illius
gr̃a qͥ hoc ut uerꝰ deus

Expanded text:
natio a uita Dei in aeternitate supplicii. Vitam igitur natio a uita Dei in aeternitate supplicii. Vitam igitur aeternam, id est sine ullo fine felicem, solus ille dat, qui dat ueram felicitatem. Quam quoniam illi, quos colit theologia ista ciuilis, dare non posse conuicti sunt: non solum propter ista temporalia adque terrena, quod superioribus quinque libris ostendimus, sed multo magis propter uitam aeternam, quae post mortem futura est, quod isto uno etiam illis cooperantibus egimus, colendi non sunt. Sed quoniam ueternosae consuetudinis uis nimis in alto radices habet, si cui de ista ciuili theologia respuenda adque uitanda parum uideor disputasse, in aliud uolumen, quod huic opitulante Deo coniungendum est, animum intendat. LIueteres opiniones ueritati pietatis inimicasquas tenebrosis animis altius et tenacius diuthumani generis error infixit, euellere adque exstirpare conantem et illius gratiae, qui hoc ut uerus Deus
Abbreviated transcription (Latin):
mines. eent. si dea felicitas. eẽt : quia uero
ñ dea sed minꝰ. ẽ. dĩ. cuidõnisi datorife¬
licitatis conserrandi sumꝰ. qui ȩternã uitã
ubi uera .ẽ. & plena felicitas pia caritate
diligimus : non autẽ. eẽ. datorẽ felicitatis
quẽquã istorũ dõꝵ qui tanta turpitudine
colunt᷑. & nisi ita colant᷑ multo turpius
irascunt᷑. atq obhoc se sp̃s immundissimos
confitent᷑ : puto ex his quȩ dicta sunt nemi¬
nẽ dubitare oportere. Porro qui ñ dat fe¬
litatẽ. uitã qͦmꝰ dare possit ȩternã : Eam
quippe uitã ȩt̾nã dicimꝰ. ubi. ẽ. sine
fine felicitas. Nã si anima in poenis uiuit
eternis quib & ipsi sp̃s cruciabunt᷑ immun¬
di: mors. ẽ. potius illa ȩterna quã uita. Nul¬
la quippe maior & peior.ẽ. mors. quã ubi
ñ moritur mors. S qđ animȩ natura per
id qđ immortał creata.ẽ. sine qualicũq
uita eẽ. ñ potest : summa mors eiꝰ.ẽ. alie¬

Expanded text:
mines essent, si dea felicitas esset? Quia vero mines essent, si dea felicitas esset? Quia vero non dea, sed munus est Dei; cui Deo nisi datori felicitatis consecrandi sumus, qui aeternam vitam, ubi vera est et plena felicitas, pia charitate diligimus? Non autem datorem esse felicitatis quemquam istorum deorum, qui tanta turpitcoluntur et. nisi ita colantur, multo turpius irascuntur adque ob hoc se spiritus inmundissimos confitentur, puto ex his, quae dicta sunt, neminem dubitare oportere. Porro qui non dat felicitatem, uitam quo modo dare posset aeternam? Eam quippe uitam aeternam dicimus, ubi est sine fine felicitas. Nam si anima in poenis uiuit aeternis, quibus et ipsi spiritus cruciabuntur inmundi. mors est illa potius aeterna quam uita. Nulla quippe maior et peior est mors, quam ubi non moritur mors. Sed quod animae natura, per id quod inmortalis creata est, sine qualicumque uita esse non potest, summa mors eius est alie
Abbreviated transcription (Latin):
at ignorat. S de sacram̃tis udȩoꝵ uel cur
uel quat nꝰ instituta sint auctoritate diui¬
na. ac pꝰ modũ apopło dĩ cui uitȩ ȩternȩ
mysteriũ reuelatũ .ẽ. tẽpore qͦ oportuit ea¬
dẽ auctoritate diuina sublata sins  &
alias diximꝰ maxime cũ aduersꝰ maniche¬
os ageremꝰ: & in hoc oꝑe loco oportuniore
greci dicunt mr̃thicen. physicen. politicen.
latine autẽ dici posit̃ fabulosa. naturał.
ciuilis. qđ neq de fabulosa quã & ipsi deoꝵ
multoꝵ falsorũq cultores lib̾rime repre¬
hender̃. neq de ciuili cuiꝰ illa paes. eẽ. con¬
uincitur. eiusq & ista simillima uel etiã
deterior inuenit᷑ sꝑanda. ẽ. uita ȩt̃na : si
cui satis ñ st̃ quȩ in hoc uolumine dicta st̃.
ad iungat etiã illa quȩ in suꝑiorib: libris
& maxime .iiiͦI. de felicitatis datore dõ
plurima disputata sunt. Nam cui nisi imi
felicitati ꝓpt̃ ȩt̃nã uitã consecrandi ho¬

Expanded text:
at ignorat. Sed de sacramentis Iudaeorum, uel quur at ignorat. Sed de sacramentis Iudaeorum, uel quur uel quatenus instituta sint auctoritate diuina, ac post modum a populo Dei, cui uitae aeternae mysterium reuelatum est, tempore quo oportuit eadem auctoritate sublata sint, et alias diximus, maxime cum aduersus Manichaeos ageremus, et in hoc opere loco opportuniore Graeci dicunt mythicen physicen politicen, Latine autem dici possunt fabulosa naturalis ciuilis, quod neque de fabulosa, quam et ipsi deorum multorum falsorumque cultores liberrime reprehenderunt, neque de ciuili, cuius illa pars esse conuincitur eiusque et ista simillima uel etiam deterior inuenitur, speranda est aeterna uita, si cui satis non sunt quae in hoc uolumine dicta sunt, adiungat etiam illa, quae in superioribus libris et maxime quarto de felicitaplurima disputata sunt. Nam cui nisi uni felicitati propter aeternam vitam consecrandi ho
Abbreviated transcription (Latin):
theologiȩ suꝑstitiones rep̃hendit etiã sacra¬
menta udeoꝵ & maxime sabbata. inut¬
lit̃ eos facere affirmans qđ ꝑ illos singulos
septẽ int̃ positos dies septimã fere partẽ
ȩtatis suȩ ꝑdant uacando & multa in tẽ¬
pore urgentia ñ agendoledant᷑: xp̃ianos
tam̃ iam tunc uidȩis mimicissimos in ne¬
utra parte cõmemorare ausus. ẽ. ne uel
laudaret contra suȩ patriȩ ueterẽ con¬
suetudinẽ. uel rep̃hendẽt contͣ ꝓpriã sa¬
sitan uoluntatẽ. De illis sane iudȩis cũ lo¬
queretur ait. Cũ interim usq eo scelera¬
tissimȩ gentis consuetudo conualuit ut ẜ
om̃s iã t̾ras recepta sit : uicti uictorib leges
deder̃. Mirabat᷑ hȩc dicens: & quid diuinitꝰ
ageret᷑ ignorans subiecit plane sententiã:
qua significare quid de illoꝵ sacram̃toꝵ
ratione sentiret. Ait enĩ. Illi tam̃ causasritꝰ
sui nouer̃: maior pars popłi facit qđ faci¬

Expanded text:
theologiae superstitiones reprehendit etiam sacratheologiae superstitiones reprehendit etiam sacramenta Iudaeorum et maxime sabbata, inutiliter eos facere adfirmans, quod per illos singulos septem interpositos dies septimam fere partem aetatis suae perdant uacando et multa in tempore urgentia non agendo laedantur. Christianos tamen iam tunc Iudaeis inimicissimos in neutram partem commemorare ausus est, ne uel laudaret contra suae patriae ueterem consuetudinem, uel reprehenderet contra propriam forsitan uoluntatem. De illis sane Iudaeis cum loqueretur, ait: \'Cum interim usque eo sceleratissimae gentis consuetudo conualuit, ut per omnes iam terras recepta sit: uicti uictoribus leges dederunt. Mirabatur haec dicens et quid diuinitus ageretur ignorans subiecit plane sententiam, qua significaret quid de illorum sacramentorum ratione sentiret. Ait enim: <Illi tamen causas ritus sui nouerunt; maior pars populi facit, quod quur faci
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ cȩlibes relinquimꝰ. quasi conditio defe¬
cerit: p̃sertim cũ quȩdã uiduȩ sint ut po¬
płonia uel fulgura & diua rumina: quib¬
ñ miror petitorẽ defuisse. Omnẽ istam
nobilẽ dorũ turbã quã longo aeuolong̾a
suꝑstitio congessit sic inqͥt ad orabimꝰ: ut
meminerimꝰ cultũ eiꝰ magis ad morẽ quã
ad rem ꝑtinere. Nec leges gͦ ille nec mos in
ciuili theologia id instituer̃ qđ diis gratũ
.ẽẽt. uel ad rem ꝑtineret. S iste quẽ phrloso¬
phi quasi libum fecer̃. tam̃ quia illustris
popłi romani senator erat colebat qđ rep̃¬
hendebat. agebat qđ arguebat. qđ culpa¬
bat ad orabat: quia uidelicet magnũ ali¬
qͥd eũ phylosophia docuerat ne suꝑstitios
.eẽt. in mundo. sed ꝓpt̾ leges ciuium moresq
bilius quo illa quȩ m̃dacit̾ agebat sic age¬
ret ut eũ popłs ueracit̾ agere existimar&:
scȩnicus aut̃ ludendo potius delectaret.

Expanded text:
tamen caelibes relinquimus, quasi conditio defetamen caelibes relinquimus, quasi conditio defecerit; praesertim cum quaedam viduae sint, ut Populonia, vel Fulgora, et diva Rumina: quibn miror petitorem defuisse. Omnem istam ignobilem deorum turbam, quam longo aeuo longa superstitio congessit, sic, inquit, adorabimus, ut meminerimus cultum eius magis ad morem quam ad rem pertinere\'. Nec leges ergo illae nec mos in ciuili theologia id instituerunt, quod dis gratum esset uel ad rem pertineret. Sed iste, quem philosophi quasi liberum fecerunt, tamen, quia inlustris populi Romani senator erat, colebat quod reprehendebat, agebat quod arguebat, quod culpabat adorabat; quia uidelicet magnum aliquid eum philosophia docuerat, ne superstitiosus esset in mundo, sed propter leges ciuium moresquebilius, quo illa, quae mendaciter agebat, sic ageret, ut eum populus ueraciter agere existimaret; scaenicus autem ludendo potius delectaret,
Abbreviated transcription (Latin):
artificũ genus oꝑantiũ diis immortalibus
desidet᷑. & paulo post. Hi tam̃ inquit etiã¬
si suꝑuacuũ usũ non turpẽ nec infame ͫ dõ
ꝓmittunt : sedent quidẽ in capitolio qͥse a
ioueꝰ mari putant. ne iunonis quidẽ si cre¬
đe poetis uelis iracundissimȩ respectu ter¬
rentur. Hanc libtatẽ uarro non habuit.
Tantũ mͦ poeticã theologiã rep̃hendẽ aus
.ẽ. ciuilẽ non ausus. ẽ. quã iste concidit. S
si uerũ attendamus. deteriora sunt tẽpla
ubi haec agunt᷑. quã theatra ubi finguntꝰ.
Unde mhis sacris ciuilis theologiȩ has
partes potius elegit seneca sapientuut eas
in animi religione non habeat. sed in acꝰ
tibus fingat. Ait enĩ quȩ om̃ia sapietͤ ser¬
uabit tanquã legib ussa non tanquã dus
grata. & paulo post. Quid qđ & matri¬
monia inquit dõꝵ uingimꝰ. & ne pie qͥdẽ
fr̃m ac sororũ bellonã marti collocamꝰ.
uulcano uenerẽ. neptuno salatiã: Quosdã

Expanded text:
artificum genus operatum dis inmortalibus artificum genus operatum dis inmortalibus desidet\'. Et paulo post: Hi tamen, inquit, etiamsi superuacuum usum, non turpem nec infamem deo promittunt. Sedent quaedam in Capitolio, quae se a Ioue amari putant: ne Iunonis quidem, si credere poetis uelis, iracundissimae respectu terrentur.\' Hanc libertatem Varro non habuit; tantum modo poeticam theologian reprehendere ausus est, ciuilem non ausus est, quam iste concidit. Sed si uerum adtendamus, deteriora sunt templa ubi haec aguntur, quam theatra ubi finguntur. Unde in his sacris ciuilis theologiae has partes potius elegit Seneca sapienti, ut eas in animi religione non htibus fingat. Ait enim: « Quae omnia sapiens servabit tanquam legibus jussa, non tanquam diis grata. » Et paulo post: « Quid quod et matrimonia, » inquit, « deorum jungimus, et ne pie quidem, fratrum ac sororum? Bellonam Marti collocamus, Vulcano Venerem, Neptuno Salaciam. Quosdam
Abbreviated transcription (Latin):
gaudiũ derisisset. cũ ꝑditio eius inuentioq
fingat᷑ : dolor tam̃ ille atq lȩtitia ab eis qui
nichil ꝑdider̃ nichilq inuener̃ ueracit̃ expͥ¬
matur : huic tam̃ inquit furori certũ tẽpus. ẽ.
tolerabile semel in anno insanire: in capito¬
lio ꝑennis pudebit publicatȩ dem̃tiae. qđ sibi
uanꝰ furor at tribuit officii. Alius numina dõ
subicit. alius horas ioui nuntiat. alius lictor ẽ:
alius unctor: qui uano motu brachiorũ imitat᷑
ungentẽ. Sunt qui iunoni ac mineruȩ capil¬
los disponant: & longe a templo ñ tantũ asi¬
mula chro stantes digitos moueant ornantiũ.
Modo s̃ qui speculũ teneant. sunt qui adua-¬
dimonia sua dõs ad uocent: sunt qͥ libellos of¬
fer̃. & illos causã suã doceant. Doctꝰ archi¬
minus senex iam decrepitus quotidie in ca¬
pitolio mimũ agebat. quasi dii libent̃ ex petꝰ¬
tarent: quẽ illi homines desierant. om̃e illic

Expanded text:
gaudio derisisset, cum perditio eius inuentioque gaudio derisisset, cum perditio eius inuentioque fingatur, dolor tamen ille adque laetitia ab eis, qui nihil perdiderunt nihilque inuenerunt, ueraciter exprimatur: \'Huic tamen, inquit, furori certum tempus est. Tolerabile est semel anno insanire. In Capitolium perueni: pudebit publicatae dementiae, quod sibi uanus furor adtribuit officii. Alius nomina deo subicit, alius horas Ioui nuntiat, alius lector est, alius unctor, qui uano motu bracchiorum imitatur unguentem. Sunt quae Iunoni ac Mineruae capillos disponant longe a templo, non tantum a simulacro stantes digitos mouent ornantium modo, sunt quae speculum teneant; sunt qui ad uadimonia sua deos aduocent, sunt qui libellos offerant et illos causam suam doceant. Doctus archimimus, senex iam decrepitus, cottidie in Capitolio mimum agebat, quasi di libenter spectarent, quem illi homines desierant. Omne illic
Abbreviated transcription (Latin):
ut sic dii placent᷑ꝰ quẽ ad modũ nec quidẽ homi¬
nes seuiunt te terrimi : S in fabulis traditȩ cru¬
delitatis trranni lacerauer̃ aliquoꝵ menbra :
neminẽ sua lacerare uisser̃. In regiȩ libitlinis
uoluptatẽ castrati st̃ quidã: s nemosibi ne uir
.ẽẽt. iubente dõ manus intulit. se ipsi in templis
contrucidant. uulnerib: suis ac sanguine sup¬
plicant. Sicui in tueri uacet quȩ faciunt. qͦȩq
patiunt᷑: in ueniet tam indecora honestis. tam
indigna libis. tam dissimilia sanis : ut nemo
fuerit dubitaturus furere eos sicũ pauciorib
furerent. Nunc in sanitatis patrociniũ . ẽ. in¬
sanientiũ turba. lam illa quȩ in ipso capitolio
fieri solere cõmemorat & in trepide om̃ino co¬
arguit : quis credit nisi abirridentib aut fu¬
rentib fieri : Nã cũ in sacris aegṙptiis osyrim
lugeri ꝑditũ. mox autẽ inuentũ magnũ. eẽ.

Expanded text:
ut sic dii placentur, quemadmodum ne homines quiut sic dii placentur, quemadmodum ne homines quidem saeviunt teterrimi et in fabulas traditae crudelitatis. Tyranni laceraverunt aliquorum membra, neminem sua lacerare jusserunt. In regiae libidinis voluptatem castrati sunt quidam: sed nemo sibi, ne vir esset, jubente domino, manus intulit. Se ipsi in templis contrucidant, vulneribus suis ac sanguine supplpatiuntur, inueniet tam indecora honestis, tam indigna liberis, tam dissimilia sanis, ut nemo fuerit dubitaturus furere eos, si cum paucioribus furerent; nunc sanitatis patrocinium est insanientium turba.\' Iam illa, quae in ipso Capitolio fieri solere commemorat et intrepide omnino coarguit, quis credat nisi ab inridentibus aut furentibus fieri? Nam cum in sacris Aegyptiis Osirim lugeri perditum, mox autem inuentum magno esse
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ & ait. Hoc loco dicat aliquis. Credã
ego t̾ram & cȩlos dõs. ẽẽ : & supra lunã alios.
in fra alios. ego feram aut platonẽ. aut ꝑhẏ¬
pateticũ strãtonẽ quorũ alt̃ fecit dm̃ sine cor¬
pore. alt̃ sine animo. & ad hoc responders
quid gͦ tandẽ inquit : Ueriora tͥ uidentur
tititãtii. aut romuli. aut tulli i hostilii sõnia:
Clutianã tatius dedicauit deã. picũ trberi¬
nũq romulus.: hostilius pauorẽ atq pallorẽ.
tet̾rimos hominũ affectus : quoꝵ alt̾ mentis
t̃ritȩ motus ẽ. alter corporis. nec morb qͥdẽ
sed color. hȩc numina potus credes & cęlorecipies.
De ipsis ueroritib: crudelit̃ turpib quã libe
scripsit. Ille inquit uiriles sibi partes am¬
putat. ille lacertos secat ubi iratos dõs
timent qui sic ꝓpitios merentur : dii autẽ
nullo debent coli genere : si hoc uolunt. Tantꝰ
.ẽ. ꝑturbatȩ mentis & sedib suis pulsȩ faror:

Expanded text:
tionem et ait: \'Hoc loco dicit aliquis: Credam tionem et ait: \'Hoc loco dicit aliquis: Credam ego caelum et terram deos esse et supra lunam alios, infra alios? Ego feram aut Platonem aut Peripateticum Stratonem, quorum alter fecit deum sine corpore, alter sine animo?\' Et ad hQuid ergo tandem, inquit, veriora tibi videntur T. Tatii, aut Romuli, aut Tulli Hostilii somnia? Cloacinam Tatius dedicavit deam, Picum Tiberinumque Romulus, Hostilius Pavorem atque Pallorem teterrimos hominum affectus, quorum alter mentis terrilae molus est, alter corporis, nec morbus quidem, sed color. Haec numina potius credes, et coelo recipies? De ipsis vero ritibus crudeliter turpibus quam libere scripsit? Ille, inquit, viriles sibi partes amputat, ille lacertos secat. Ubi iratos deos timent, qui sic propitios merentur? Dii autem nullo debent coli genere, si et hoc volunt. Tantus est perturbatae mentis et sedibus suis pulsae furor;
Abbreviated transcription (Latin):
gentiae repbata. sola naturalis remaneat eli¬
genda: De qͣ suo loco in adiutorio ueridĩ di¬
simillimã aꝑte sic̃ illã rep̃henđe audẽt
anneo senecȩ quẽ non nullis indiciis in ue
ex toto. uerũ ex aliqua parte ñ defuit: affu¬
it enĩ scribenti. uiuenti de fuit. Nã in eo libro
quẽ contra suꝑstitiones condidit multo copi¬
osius atq uehementius rep̃hendit ipse ciuilẽ
istam & urbanã theologiã: quã uarro thea¬
tricã atq fabulosã. Cum enĩ de simula chris
ageret sacros inquit immortales in uiola¬
biles in materia uilissima atq im mobili de¬
dicant: habitꝰ illis dantes hominũ. ferarũq
& pisciũ : quosdã uero mixto sexu diuersis
corporib induunt. & numina uocant. Quȩ
si sp̃u accepto subito occurrerent : monstra
habentur. Deinde aliquanto post cũ theolo¬
giã naturalẽ p̃dicans quorũdã phylosopho¬
rum sententias digessisset: opposuit sibi qͥes¬

Expanded text:
gentium reprobata sola naturalis remaneat eligentium reprobata sola naturalis remaneat eligenda? De qua suo loco in adiutorio Dei ueri disimillimam aperte sicut illam reprehendere auderet, Annaeo Senecae, quem nonnullis indiciis inueniex toto, uerum ex aliqua parte non defuit. Adfuit enim scribenti, uiuenti defuit. Nam in eo libro, quem contra superstitiones condidit, multo copiosius adque uehementius reprehendit ipse ciuilem istam et urbanam theologian quam Varro theatricam adque fabulosam. Cum enim de simulacris ageret: \'Sacros, inquit, inmortales, inuiolabiles in materia uilissima adque inmobili dedicant, habitus illis hominum ferarumque et piscium, quidam uero mixto sexu, diuersis corporibus induunt; numina uocant, quae si spiritu accepto subito occurrerent, monstra haberentur. Deinde aliquanto post, cum theologian naturalem praedicans quorundam philosophorum sententias digessisset, obposuit sibi quaes
Abbreviated transcription (Latin):
alios ostenđe. qui ꝑtinerent ñ ad ipsũ
hominẽ. sed ad ea quȩ sunt hominis. si¬
cuti.ẽ. uictus atq uestitus. & quecũq alia
huic uitȩ necessaria: ostendens in om̃ib
quid sit cuiusq munꝰ. & ꝓpt̃ qͥd cuiq de¬
beat supplicari: in qua uniuersa diligen¬
tia nullos de monstrauit uł nominauit
dõs a quib: uita ȩterna poscenda sit. ꝓpt̃
quã unã ꝓprie nos xp̃iani sumus. Quis
gͦ usq ad eo tardus sit ut ñ intelligat
istum hominẽ ciuilẽ theologiã tam di¬
ligent̃ ex ponendo & aꝑiendo. eã que
illi fabulosae indignę atq ꝓbrosȩ sĩmi¬
lem demonstrando atq ipsã fabulos ã
partẽ. eẽ. huius satis euident̃ docendo¬
ñ nisi illi naturali quã dicit ad phrloͦphos ꝑ¬
tinere in animis hominũ moliri locũ. ea subti¬
litate ut fabulosã rep̃hendat. ciuilẽ uͦ repre
ostendat: atq ita utraq udicio recte in telli¬

Expanded text:
alios ostendere, qui pertinerent non ad ipsum alios ostendere, qui pertinerent non ad ipsum hominem, sed ad ea, quae sunt hominis, sicuti est uictus adque uestitus et quaecumque alia huic uitae sunt necessaria, ostendens in omnibus, quod sit cuiusque munus et propter quid cuique debeat supplicari; in qua uniuersa diligentia nullos demonstrauit uel nominauit deos, a quibus uita aeterna poscenda sit, propter quam unam proprie nos Christiani sumus. Quis ergo usque adeo tardus sit, ut non intellegat istum hominem ciuilem theologian tam diligenter exponendo et aperiendo eamque illi fabulosae, indignae adque probrosae, similem demonstrando adque ipsam fabulosam partem esse huius satis euidenter docendo non nisi illi naturali, quam dicit ad philosophos pertinere, in animis hominum moliri locum, ea subtilitate, ut fabulosam reprehendat, ciuilem uero reprostendat, adque ita utraque iudicio recte intelle