comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
brauer̃ cõmutationẽ xp̃i tui. utrũ ex ꝑsona dicta
sint illoꝵ israbelitarũ qͥ desidabant reddi sibi ꝓmis¬
Dicta s̃ qͥppe ista uel scripta tẽpr̃ qͦ fuit ęthan de cuiꝰ
nomine titulũ iste psalmꝰ accepit. & idẽ tẽpꝰ regni¬
in se ꝓpħia trans figuraret. qͥ longe pꝰea futurie¬
rant qͥb hoc tẽpus. eẽt antiquũ. quando regidđ¬
ista ꝓmissa s̃. Potest aut̃ intelligi multas gs qͥndo
xp̃ianos ꝑsequebant᷑ ex ꝓbrasse illis passionẽ
xp̃i quã scriptura cõmutationẽ uocat: qm̃ mo¬
riendo immortał.ẽ. factꝰ. Potest & cõmutatio xp̃i
scđm hoc accipi & exꝓbrata israhelitis. qͥa cũ
eoꝵ sꝑaret᷑ futurꝰ factꝰ ÷ gentiũ: & hoc eis nunc
ex ꝓbrant multe g̃ĩ quȩ credider̃ in eũ ꝑ testa¬
m̃tũ nouũ. illis inuetus tate remanentib. ut
idõ dicat᷑. Mem̃to dñe obꝓbrii seruoꝵ tuoꝵ : qͥa

Expanded text:
obrauerunt, commutationem Christi tui, utrum ex persona dicta obrauerunt, commutationem Christi tui, utrum ex persona dicta sint illorum Israelitarum, qui desiderabant reddi sibi promisDicta sunt quippe ista uel scripta tempore, quo fuit Aethan, de cuius nomine titulum iste psalmus accepit; et idem tempus regnin se propheta transfiguraret, qui longe postea futuri erant, quibus hoc tempus esset antiquuista promissa sunt. Potest autem intelligi multas gentes, ianos persequebantur, exprobrasse illis passionem Christi, quam scriptura commutationem uocat. quoniam moriendo inmortalis est factus. Potest et commutatio Christi secundum hoc accipi exprobrata Israelitis, quia, cum eorum speraretur futurus, factus est gentium, et hoc eis nunc exprobrant multae gentes, quae crediderunt in eum per testamentum nouum, illis in uetustate remanentibus, ut ideo dicatur: Memento, Domine. obprobrii seruorum tuorum, quia
Abbreviated transcription (Latin):
ad utilitatẽ lib̾andoꝵ & cõparationẽ duarũ int̃
se a contrario ciuitatũ: ñ utiq uane in totiꝰ rationa¬
lis creaturȩ pulcherrima atq iustissima ordina¬
tione constituit. Deinde seqͥt᷑. Quis ÷ homo qͥ uiuet
& ñ uidebit mortẽ. eruet animã suã de manu iu¬
ferni: & s ÷ iste nisi substantia illa isrł ex semine
iã ñ morit᷑. & morᷤ ei ultra ñ dñabit᷑ . Sic enĩ uuet
& ñ uidebit mortẽ: ut tam̃ mortuus fuerit s animã
suã eruerit de manu in ferni: qͥa ꝓpt̃ qͦrũdã soluen¬
da in ferna uincla descendat. łruit aut̃ potestate
illa de qͣm euangłio dicit. Potestatẽ habeo ponendi
ammã meã: & potestatẽ habeo iterũ sum̃di eã. Sed
cȩtera psalmi huiꝰ quȩ ita se habent. ubi s̃ miserationes
tuȩ antiqͥe dñe. qͦs uirasti dđ inueritate tua. memĩto
dñe ob ꝓbrii seruoꝵ tuoꝵ qͦd continui insinu meo mul
tarũ gentiũ. qͦd ex ꝓbrauer̃ inimicitui dñe. qͦd ex ꝓ¬

Expanded text:
ad utilitatem liberandorum et conparationem duarum inter se a contrario ciuitatum non utique uane in totius rationalis creaturae pulcherrima adque iustissima ordinatione constituit. Deinde sequitur: Quis est homo, qui uiuet et non uidebit mortem, eruet animam suam de manu inferi? Quis est iste. nisi substantia illa Israel ex seminiam non moritur, et mors ei ultra non dominabitur. Sic enim uiuet et non uidebit mortem, ut tamen mortuus fuerit, sed animam suam eruerit de manu inferni, quo propter quorundam soluenda inferna uincula descenderat; eruerit autem potestate illa, de qua in euangelio dicit: Potestatem habeo ponendi animam meam et potestatem habeo iterum sumendi ecetera psalmi huius, quae ita se habent: Ubi sunt miserationes tuae antiquae, Domine, quas iurasti Dauid in ueritate tua? Memento, Domine, obprobrii seruorum tuotarum gentium; quod exprobrauerunt inimici tui, Domine; quod expr
Abbreviated transcription (Latin):
uiuendo. & ds̃ ut bene uiuamꝰ opitulando. qͥa nisi
dñs ȩdificauerit domũ. inuanũ laborabt̃ ȩdifican¬
tes eã. Cuiꝰ domꝰ cũ uenerit ultima delicatio. tunc
fiet illud qd hic ꝑnathan locutꝰ. ẽ. dĩ dicens. Et po¬
nã locũ popło meo isrł. & plantabo illũ. & in habi¬
tabo seorsũ. & ñ sollicitꝰ ero ultra. & ñ apponet filiꝰ¬

Expanded text:
opitulando; quia « nisi Dominus aedificaverit domum, in vanum laborant aedificantes eam . » Cujus domus cum venerit ultima dedicatio, tunc fiet illud, quod hic per Nathan locutus est Deus, dicens: « Et ponam locum populo meo Israel, et plantabo illum, et inhabitabit seorsum; et non sollicitus erit ultra, et n
Abbreviated transcription (Latin):
exultationis p̃participib tuis. aar̃rra & gut¬
ta & casia a uestim̃tis tuis a d omib eburneis :
exqͥb te delectauer̃ filiȩ regũ in honore tuo.
Quis ñ hic xp̃m quẽ p̃dicamꝰ & in quẽ credi¬
mꝰ quã libet sit tardꝰ agnoscat. cũ audiat
utiq sic̃ ungit ds̃ ñ uisibili s pũali atq intelli¬
gibili chrr̃sinate: Quis enĩ tã rudis. ẽ. in hac reli¬
gione uel tam surclꝰ ad uersus eiꝰ famã longe late¬
q diffusã. ut xp̃m a chrr̃sinate hoc ÷ abunctione
appellatũ. eẽ. ñ nouerit: agnito aut̃ rege xp̃o :
iã cȩt̾a quȩ hic tropice dicta s̃ qͦmͦ sit speciosus
forma p̃filiis hominũ qͣdã tanto magis aman¬
da atq miranda : qͣnto minꝰ corporea pulchri
regnat ꝓpt̾ ueritatẽ & mansuetudinẽ & ius¬
titiã. in qͥrat ex ocio. deinde aspiciat eiꝰ ȩccłiã¬
tanto uiro suo spũali cõnubio. & diuino amore
coniunctã. de qͣ dr̃ in his quȩ sequunt᷑. astitit

Expanded text:
a et gutta et casia a uestimentis tuis, a domibus eburneis; ex quibus te delectauerunt filiae regum in honore tuo. Quis non hic Christum, quem praedicamus et in quem credimus, quamlibet sit tardus, agnoscat, cum audiat utique sicut ungit Deus, non visibili, sed spirituali atque intelligibili chrismate? Quis enim tam rudis est in hac religione, vel tam surdus adversus ejus famam longe lateque diffusam, ut Christum a chrismate, hoc est ab unctione, appellatum esse non noverit? Agnito autem rege Christo, jam caetera quae hic tropice dicta sunt, quomodo sit speciosus forma prae filiis hominum, quadam tanto magis amanda atque miranda, quanto minus corporea pulchritregnat propter veritatem et mansuetudinem et justitiam, inquirat ex otio. 2. Deinde aspiciat ejus Ecctanto uiro suo spiritali conubio et diuino amore coniunctam, de qua dicitur in his quae sequuntur. Adstitit
Abbreviated transcription (Latin):
tũ mͦ diceret᷑ facere uidiciũ & iustitiã: magis hoc
p̃ceptũ ad utrosq hões ꝑtineret & meditraneos
& maritimos. Sed ne qͥsquã putaret pꝰ finẽ uitȩ
quȩ in hoc agit corpore. suꝑ. eẽ. tẽpꝰ uidiciũ iusti¬
tiãq faciendi qͣm dũ. er̃t incarne ñ fecit. & sic di¬
uinũ euadi posse iudiciũ: in medio t̾rȩ mͥ uidet᷑
dictũ cũ qͥsq uiuit incorpore. In hac qͥppe uita suã
t̃rã qͥsq circũ fert. quã moriente homine recipit.
t̃ra cõmunis: resurgentiutiq redditura:. s inde
inmedio t̃rȩ id ÷ cũ anima nr̃a isto t̃renoclaudit᷑
corpore.faciendũ ÷ iudiciũ atq iustitia qͦd nob̾
ꝓsit in posterũ: qͣndo recipiet qͥsq scđm ea qͣe ꝑ¬
malignam̃te atq impia cogitatione blasphemet.
neq id ullis menbris corporis oꝑet᷑. idõñ erit reus
qͥa id ñ motu corporis gessit. cũ hoc ꝑ illud tẽpus
gesserit qͦ gessit & corpus. Istomͦ congruent̃ in tel¬

Expanded text:
diceretur: Facere iudicium et iustitiam, magis hoc praeceptum ad utrosque homines pertineret, et mediterraneos et maritimos. Sed ne quisquam putaret post finem uitae, quae in hoc agitur corpore, superesse tempus iudicium iustitiamque faciendi, quam dum esset in carne non fecit, et sic diuinum euadi posse iudicium: in medio terrae mihi uidetur dictum \'cum quisque uiuit in corpore\'. In hac quippe uita suam terram quisque circumfert, quam moriente homine recipit terra communis, resurgenti utique redditura. Proinin medio terrae, id est cum anima nostra isto terreno clauditur corpore, faciendum est judicium, atque justitia, quod nobis prosit in posterum: quando recipiet quisque semaligna mente adque inpia cogitatione blasphemet neque id ullis membris corporis operetur, ideo non erit reus. quia id non motu corporis gessit, cum hoc per illud tempus gesserit, quo gessit et corpus. Isto modo congruenter intel
Abbreviated transcription (Latin):
pħatio .ẽ. Usq qͦ dñe auertis infinẽ subaudit̾ faciẽ
tuã sic̃ alibi dr̃. qͦusq auertis faciẽ tuã ame : nam
idõ qͥdã codices hic ñ habent auertis. sed auerteris. i
quãquã possit intelligi auertis miscđiã tuã quã
ꝓmisisti dđ. Quod aut̃ dix̃ in finẽ. qͥd ÷ nisi usq in
nẽ illa fieri oportebat quȩ suꝑiꝰ erũ nosa defleuit.
łpt̃ quȩ & hic seqͥt᷑. Exardescit sic̃ ignis ira tua. Me¬
m̃to qͥȩ ÷ mea substantia. Nichil hic meliꝰ quã ipse
iħc intelligit᷑ substantia popłi eiꝰ: ex qͦ natura . ẽ.
carnis. eiꝰ. Non enĩ uane in qͥt consticuistiom̃s filios
hominũ. Nisi enĩ. eẽt. unus filiꝰ hominis substan¬
tia isrł. ꝑ quẽ filiũ hominis lib̾arent᷑ multi filii
hominũ: uane utiq constitutisent om̃s filii homi¬
nũ. Nunc uͦ om̃is qͥdẽ humana natura ꝑ peccatũ

Expanded text:
ertis in finem? subauditur \'faciem tuam\', sicut alibi dicitur: Quo usque auertis faciem tuam a me? Nam ideo quidam codices hic non habent auertis, sed \'auerteris\'; quamquam possit intellegi: \'Auertis misericordiam tuam, quam promisisti Dauid\'. Quod autem dixit: In finem, quid est nisi usque in nem illa fieri oportebat, quae superius aerumnosa defleuit. Propter quae et hic sequitur: Exardescit sicut ignis ira tua: memento quae est mea substantia. Nihil hic melius quam ipse Iesus intellegitur substantia populi eius, ex quo natura est carnis eius. Non enim uane, inquit, constituisti omnes filios hominum. Nisi enim esset unus filius hominis substantia Israel, per quem filium hominis liberarentur multi filii hominum, uane utique constituti essent omnes filii hominum. Nunc uero omnis quidem humana natura per peccatum
Abbreviated transcription (Latin):
guã illũ inuirga uirorũ. & in tactib filioꝵ homi¬
nũ: miscđiã aut̃ meã ñ amoueã ab eo. Iactib sig¬
nificans plagas correptionis. unde illud ÷ ne te¬
tigeritis cristos meos. Quod qͥd ÷ aliud quã ne le¬
seritis : In psalmouͦꝰ cũ ageret tanquã de dđ ut qͥo¬
dã eiꝰ modi etiã ibi diceret. sidereliquerint inqͥt
filii eiꝰ legẽ meã. & in iudiciis meis ñ ambulaue¬
rint. si iustitias meas ꝓfanauerint. & mandata
mea ñ custodierint. uisitabo in uirga iniqͥtates eoꝵ
& inu. flagelł delicta eoꝵ: miscđiã aut̃ meã non
disꝑgã ab eo. Non dix̃ ab eis tanquã loqueret᷑ de si¬
liis eiꝰ. ñ de ipso. sed dix̃ ab eo: qđ bene intellectũ
tantũdẽ ualet. Non enĩ xp̃i ipsius qͦd ÷ caput ec¬
clesiȩ possunt inueniri ulla peccata. quȩ opus
.eẽt humanis correptionib seruata miscłia
diumitꝰ cohercere : sed in eiꝰ corpore ac m̃bris qͦd po¬

Expanded text:
lum in virga virorum, et in tactibus filiorum hominum: misericordiam autem meam non amoveam ab eo : tactibus significans plagas correptionis. Unde illud est, Ne tetigeritis christos meos . Quod quid est aliud, quam, Ne laeseritis? In Psalmo vero cum ageret tanquam de David, ut quiddam ejusmodi etiam ibi diceret, Si dereliquerint, inquit, filii ejus legem meam, et in judiciis meis non ambulaverint; si justificationes meas profanaverint, et mandierint: uisitabo in uirga iniquitates eorum et in flagellis delicta eorum; misericordiam autem meam non dispergam ab eo. Non dixit ab eis\\ cum loqueretur de filiis eius, non de ipso; sed dixit ab eo, quod bene intellectum tantundem ualet. Non enim Christi ipsius, quod est caput ecclesiae, possent inueniri ulla peccata, quae opus esset humanis correptionibus seruata misericordia diuinitus coherceri; sed in eius corpore ac membris, quod po
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ formidinẽ. Diripuer̃ eũ om̃s transeuntes uiã:
factꝰ ÷ obꝓbriũ uicinis suis. Exaltasti dexterã ini¬
micoꝵ eiꝰ: iocundasti om̃s inimicos eiꝰ. A uertisti ad¬
uitoriũ gladii eiꝰ: & ñ ÷ opitulatꝰ ei inbello. Dissol¬
iusti eũ abemundatione : sedẽ eiꝰ int̾ra collisti. a¬
nuisti dies sedis eiꝰ: ꝑ fudisti eũ confusione. haec
omĩa uener̃ suꝑ ancillã ierłm: in qͣ regnauer̃ non¬
nulli etiã filii lib̾ȩ: regnũ illud tenentes indis¬
rantes. Quomꝰ aut̃ istauener suꝑ illud regnũ. index
.ẽ rerũ gestarũ si legat᷑ hrstoria. Post hȩc aut̃ ꝓpħata

Expanded text:
puerunt eum omnes transeuntes uiam, factus est obprobrium uicinis suis; exaltasti dexteram inimicorum eius, iucundasti omnes inimicos eius; auertisti adiutorium gladii eius et non es opitulatus ei in bello; dissoluisti eum ab emundatione, sedem eius in terram conlisisti; minuisti dies sedis eius, perfudisti eum confusione. Haec omnia uenerunt super ancillam Hierusalem, in qua regnauerunt nonnulli etiam filii liberae, regnum illud tenentes in disrantes. Quo modo autem ista uenerint super illud regnum, index est rerum gestarum, si
Abbreviated transcription (Latin):
singulis partib reges suos : donec illa gens tota a
chaldȩis. eẽt ingenti uastatione subuersa atq trats¬
lata. Sed hoc qͥd ad saulẽ cui si tale aliqͥd cõminan¬
dũ. eẽt. ipsi dauid fuerat potius cõminandũ. cuiꝰ erat
filius salomon: Postremonunc int̃ se gens hebrea di¬
uisa ñ. ẽ: sed in different̃ in eiusdẽ erroris societate
disꝑsa ꝑ t̾ras. Diuisio uͦ illa quã ds̃ sub ꝑsona saulis
uiiꝰ regni & popłi figurã gerentis eidẽ regno popło¬
q minatꝰ. ẽ: aet̃na atq immutabilis significata . ẽ.
ꝑ hoc qͦd ad iunctũ ẽ. Et ñ conuertet̾ neq pęnitebit

Expanded text:
singulis partibus reges suos, donec illa gens tota a singulis partibus reges suos, donec illa gens tota a Chaldaeis esset ingenti uastatione subuersa adque translata. Sed hoc quid ad Saulem, cum, si tale aliquid comminandum esset, ipsi Dauid fuerit potius comminandum, cuius erat filius Salomon? Postremo nunc intvisa non est, sed indifferenter in ejusdem erroris societate dispersa per terras. Divisio vero illa, quam Deus sub persona Saulis illius regni et populi figuram gerentis eidem regno populoque minatus est, aeterna atque immutabilis significata est. Per hoc adjunctum est: « Et non convertetur, neque poenitebit
Abbreviated transcription (Latin):
positũ ÷ ungretis disrũ pet dñs regnũ ab isrł de
De qͦ cũ diceret᷑ & dabit illud ꝓximo tuo: ad carnis
melius sic accipit᷑ bono suꝑte : ut qͥa illebonus
idõ sit suꝑte. iuxta illud aliud ꝓpħicũ. Donec
ponã om̃s inimicos tuos sub pedib: tuis: in qͥb
est & isrł. cui suo ꝑsecutori regnũ abstulit xp̃c.
quã uis fuerit illic & isrł. in qͦ dolus ñ erat. qͦt¬
dã q̃si frum̃tũ illarũ palearũ. Nã utiq inde
uersione eiꝰ magnificantes dm̃. De qͣre ñ dubito
duo. Inisrł scilicet mimicũ xp̃o: & isrł adhe
rentẽ
xp̃o. in isrł ad ancillã : & isrł ad libam ꝑtinentẽ. Nã
ista duo genera pͥmũ simul erant uelut abrahã ad¬
huc adhereret ancillȩ. doneo sterilis ꝑ xp̃i gr̃am fę¬
cundata clamanle. łice ancillã & filiũ eiꝰ. Propt̃ pec¬
catũ qͥdẽ salomonis regnante filioeiꝰ roboam scimꝰ
isrł in duo fusse diuisũ. atq ita ꝑseuerasse habentib

Expanded text:
tum in Graecis: Disrupit Dominus regnum ab Israel de De quo cum dicitur: Et dabit illud proximo tuo, ad carnis melius sic accipitur, « bono super te, » ut quia ille bonus est, ideo sit super te, juxta illud aliud propheticum: « Donec ponam omnes inimicos tuos sub pedibus tuis , » in quibus est et Israel, cui suo persecutori ruamvis fuerit illic et Israel, in quo dolus non erat, quoddam quasi frumentum illarum palearum. Nam utique inde versione ejus magnificantes Deum. De qua re non dubito duo, in Israel scilicet inimicum Christo, in Israel ad rentem Christo, in Israel ad ancillam et Israel ad liberam pertinentem. Nam ista duo genera primum simul erant, uelut Abraham adhuc adhaereret ancillae. donec sterilis per Christi gratiam fecundata clamaret: Eice ancillam et filium eius. Propter peccatum quidem Salomonis regnante filio eius Roboam scimus Israel in duo fuisse diuisum adque ita perseuerasse, habentibus
Abbreviated transcription (Latin):
cerdotio fungi.Quis patrũ huiꝰ fuit in illa egrptia
seruitute. unde cũ lib̾ati. eẽnt electꝰ ÷ ad sacerdo¬
tiũ nisi aaron: De huiꝰ gͦ stirpe isto loco dix̃ futurũ
fuisse ut ñ. eẽnt ulteriꝰ sacerdotes: qͦd iã uidemꝰ
impletũ. Uigilet fides p̃sto s̃ res. cernunt᷑. tenent᷑.
& ude nolentiũ oculis in gerunt᷑. Ecce inqͥt dies
ueniunt & ext̾̃minabo sem̃ tuũ. & sem̃ domꝰ patris
tui. & ñ erit tͥ senior indomomea. om̃ib dieb. & uirũ

Expanded text:
sacerdotio fungi. Quis patrum fuit hujus in illa Aegyptia sacerdotio fungi. Quis patrum fuit hujus in illa Aegyptia servitute, unde, cum liberati essent, electus est ad sacerdotium, nisi Aaron? De hujus ergo stirpe isto loco dixit futurum fuisse, ut non essent ulterius sacerdotes: quod jam videmus impletum. Vigilet fides, praesto sunt res, cernuntur, tenentur, et videre nolentium oculis ingeruntur. Ecce, inquit, dies veniunt, et exterminabo semen tuum, et semen domus patris tui, et non erit tibi senior
Abbreviated transcription (Latin):
qͥͣȩ de sacerdotio mutando tanto ante p̃dicta s̃ effici
ñ uideat. eẽ. cõpleta. qͣndo qͥdẽ nullũ tab̾naculũ.
nullũ tẽplũ nullũ altare. nullũ sacrificiũ. & idõ
nec ullus sacerdos remansit uidȩis. qͥb & de semine
a aronordinaret᷑. in dĩ fuerat lege mandatũ. qͦo &
hic cõmemoratũ. ẽ. illo dicente ꝓpħa. Haec dic̃ dñs
ds̃ isrł. Dixi. domꝰ tua & domꝰ patris tui transibunt¬
corã me usq in ȩt̃nũ. & nunc dic̃ dñs. Neqͣqͣm: sed
glorificantes me głificabo: & qͥ me sꝑnitsꝑnetur.
Quod enĩ nominat domũ patris eiꝰ. ñ eũ de ꝓximo
patre dicere. sed de illo aaron qͥ pͥmꝰ ÷ sacerdos in
stitutꝰ. de cuiꝰ ꝓgen̾ȩ cȩteri sequerent᷑. suꝑiora de¬
monstrant ubi ait. Reuelatꝰ sũ ad domũ patris tiu
cũ essent int̾ra egrpti serui indomo pharaonis. &¬
elegi domũ patris cui. ex om̃ib sceptris isrł mͥsa

Expanded text:
quae de sacerdotio mutando tanto ante praedicta sunt, efquae de sacerdotio mutando tanto ante praedicta sunt, efnon uideat esse conpleta? Quando quidem nullum tabernaculum, nullum templum, nullum altare, nullum sacrificium et ideo nec ullus sacerdos remansit ludaeis, quibus, ut de semine Aaron ordinaretur, in Dei fuerat lege mandatum. Quod et hic commemoratum est illo dicente propheta: Haec dicit Dominus Deus Israel: Dixi: Domus tua et domernum. Et nunc dicit Dominus: Nequaquam, sed glorificantes me glorificabo, et qui me spernit, spernetur. Quod enim nominat domum patris eius, non eum de proximo patre dicere, sed de illo Aaron, qui primus sacerdos est institutus. de cuius progenie ceteri sequerentur, superiora demonstrant, ubi ait: Reuelatus sum ad domum patris tui, cum essent in terra Aegypti serui in domo Pharao, et elegi domum patris
Abbreviated transcription (Latin):
lẽ. qͥ om̃ia quȩ incorde meo & quȩ in anima mea¬
s̃ faciat. Et ȩdificabo eidomũ fidelẽ : & transibit
corã xp̃omeo om̃ib dieb. Et erit qͥ suꝑ erit in
domo tua. ueniet ad orare ibi obolo argenti. dic̃s
lacta me in unã partẽ sacerdotii tui manducare
panẽ. Non ÷ ut dicat᷑ ista ꝓpħia. ubi sacerdotii ue¬
teris tanta manifestatione p̃nuntiata mutatio ÷
insamuhele fuisse cõpleta. Quã quã enĩ ñ. ẽẽt de
alia tribi samuhel quã qͥȩ constituta fuerat a
dño ut seruiret altariͥ tam̃ ñ erat de filiis a aron¬
cuiꝰ ꝓgenies fuerat deputata. unde fierent sacerdo¬
tes : ac ꝑ hoc inea qͦq regesta eadẽ mutatio quȩ ꝑ
xp̃m iłm futura fuerat adumbrata ÷ & aduetꝰ testa¬
m̃tũ ꝓpͥe.figurate uͦ ꝑtinebat ad nouũ. ꝓpħia facti
etiã ipsa ñ uerbi. id scilicet facto significans qͦd uer¬
sacerdotes ex genere a aron sic̃ sadoch& abiathar
regnante dd. & alii deinceps anteꝗ tẽpꝰ uenirbs qͦ ista

Expanded text:
lem, qui omnia, quae in corde meo et quae in anima mea, faciat; et aedificabo ei domum fidelem, et transibit coram Christo meo omnibus diebus. Et erit, qui superauerit in domo tua, ueniet adorare ei obolo argenti dicens: lacta me in unam partem sacerdotii tui manducare panem. Non est ut dicatur ista prophetia, ubi sacerdotii ueteris tanta manifestatione praenuntiata mutatio est, in Samuele fuisse conpleta. Quamquam enim non esset de alia tribu Samuel, quam quae constituta. fuerat a Domino, ut seruiret altari, tamen non erat de filiis Aaronprogenies fuerat deputata, unde fierent sacerdotes; ac per hoc in ea quoque re gesta eadem mutatio quae per Christum legum futura fuerat, adumbrata est, et ad uetus testamentum proprie, figurate uero pertinebat ad nouum prophetia facti etiam ipsa, non uerbi, id scilicet facto significans, quod uerunt postea sacerdotes ex genere Aaron, sicut Sadoc et Abiathar, regnante Dauid, et alii deinceps, antequam tempus ueniret, quo ista,
Abbreviated transcription (Latin):
qͥa ñ custodisti qͥȩ mandauit tͥ dñs. ñ sic accipien¬
dũ .ẽ. ac si ipsũ saulẽ ds̃ in ȩt̃nũ p̃parauerit reg¬
naturũ. & hoc pꝰea noluerit seruare peccanti.
Neq enĩ eũ peccaturũ. eẽ. nesciebat : sed p̃para¬
uerat regnũ eiꝰ. in qͦ figura regni eẽt ȩt̃ni. Idõ
addidit : & nc̃ regnũ tuũ ñ stabit tͥ. Stetit gͦ
& stabit qͦd millo significatũ. ẽ: s ñ huic stabit.
qͥa ñ in ȩt̃nũ ipse fuerat regnaturꝰ nec ꝓgenies
eiꝰ. ut saltim ꝑ posteros alterũ alteri succeden¬
tes uidet᷑ impleri qͦddictũ ẽ. in ȩt̃nũ. Et qͥerle
inqͥt dñs sibi hominẽ siue dđ siue ipsũ mediatorẽ¬

Expanded text:
a non custodisti quae mandauit tibi Dominus, non sic accipiendum est, ac si ipsum Saulem Deus in aeternum praeparauerit regnaturum, et hoc postea noluerit seruare peccanti neque enim eum peccaturum esse nesciebat; sed praeparauerat regnum eius, in quo figura regni esset aeterni. Ideo addidit: Et nunc regnum tuum non stabit tibi. Stetit ergo et stabit, quod in illo significatum est; sed non huic stabit, quia non in aeternum ipse fuerat regnaturus, nec progenies eius, ut saltem per posteros alterum alteri succedentes uideretur inpleri quod dictum est: In aeternum. Et quaeret, inquit, Dominus sibi hominem; siue Dauid siue ipsu
Abbreviated transcription (Latin):
.ẽ. in nouo testam̃to. sacrificiũ xp̃ianoꝵ. Cũ igit᷑
nunc manifestatione clarescant : ñ frustra tam̃
moueri qͥs piã potest acdicere. Iuomͦ confidimꝰ ue¬
nire om̃ia quȩ in libris illis uentura p̃dicta s̃. si
hoc ipsũ qͦd ibi diuinitꝰ dictũ. ẽ. domꝰ tua & domꝰ
patris tui transibunt corã me in et̃nũ effectũ habe
ñ potuit. qm̃ uidemꝰ illud sacerdotiũ fuisse muta
tũ. & qͦd illi domui ꝓmissũ ÷ nec sꝑari aliqͣndo cõ¬
plendũ. qͥa illud qͦd ei reꝓbato mutatoq succedit.
hoc potiꝰ p̃dicat᷑ et̃nũ. Hoc qͥ dicit: ñ dũ intelligit
aut ñ recolit etiã ipsũ scđmordinẽ a aron sac̃ dotiũ.
tanꝗ umbrã futuri ȩt̃ni sacerdotii constitutũ. ac ꝑ
hoc qͣndo ȩt̃nitas ei ꝓmissa ÷ ñ ipsi umbrȩ ac figurȩ.
s ei qͦd ꝑ ipsũ adumbrabat᷑ figurabat᷑q ꝓmissũ. ẽ.

Expanded text:
est in nouo testamento sacrificium Christianorum. CAPUT est in nouo testamento sacrificium Christianorum. CAPUT nunc manifestatione clarescant, non frustra tamen moueri quispiam potest ac dicere: Quo modo confidimus uenire omnia, quae in libris illis uentura praedicta sunt, si hoc ipsum, quod ibi diuinitus dictum est: Domus tua et domus patris tui transibunt coram meinaeternum, effectum habere non potuit? qtum, et quod illi domui promissum est, nec sperari aliquando complendum: quia illud quod ei reprobato mutatoque succedit, hoc potius praedicatur aeternum. Hoc qui dicit, nondum intelligit, aut non recolit, etiam ipsum secundum ordinem Aaron sacerdotium tanquam umbram futuri et aeterni sacerdotii constitutum, ac per hoc, quando aeternitas ejus promissa est, non ipsi umbrae ac figurae, sed ei quod per ipsam adumbrabat
Abbreviated transcription (Latin):
mo dñi. qualecũq & qͣntulũ cũq m̃brũ. eẽ. cupio sa¬
cerdotii tui. Sacerdotiũ qͥppe hic ipsã plebẽ dicit.
le sacerdotiũ. Iuã uis ñ nulli sacrificii tui sint in¬
t̃p̃tati ñ sacerdotiitui: qͦd nichilo minꝰ eundẽ sig¬
nificat popłm xp̃ianũ. Unde dic̃ apłs paulus.
Vnꝰ panis. unũ corpus multi sumꝰ. Et iterũ. Exhibe
manduͣse panẽ: etiã ipsũ sacrifitii genꝰ elegant̃
ex p̃ssit. de qͦ dicit sacerdos ipse. Panis quẽ ego deđo
qͣ dr̃ iacta me in partẽ sacerdotii tui manducare
panẽ. Ipse ÷ obolus argenti qͥa & breue.ẽ. & eloqͥũ
dñi ÷ habitantis incorde credentis. Qͥa enĩ dixerbet
suꝑiꝰ dedisse se cibos domui aarondeuictimis ue¬
teris testam̃ti. ubi ait. Dedi domui patris tui om̃ia
qͥȩ s̃ ignis filioꝵ isrł in ȩscã. Haec qͥppe fuerant sa¬
crificia iudeoꝵ. Idõ hic dix̃ manducare panẽ : qͦd

Expanded text:
mo Dei; qualecumque et quantulumcumque membrum esse cupio samo Dei; qualecumque et quantulumcumque membrum esse cupio sacerdotii tui. Sacerdotium quippe hic ipsam plebem dicit, le sacerdotium. Quamuis nonnulli \'sacrificii tui\' sint interpretati, non sacerdotii tui\'; quod nihilo minus eundem significat populum Christianum. Unde dicit apostolus Paulus: Unus panis, unum corpus mManducare panem, etiam ipsum sacrificii genus eleganter expressit, de quo dicit sacerdos ipse: Panis, quem eg4 dedequa dicitur: Iacta me in partem sacerdotii tui manducare panem; ipse est obolus argenti, quia et breue est et eloquium Domini est habitantis in corde credentis. Quia enim dixerat superius, dedisse se cibos domui Aaron de uictimis ueteris testamenti, ubi ait: Dedi domui patris tui omnia, quae sunt ignis filiorum Israel, in escam haec quippe fuerant sacrificia Iudaeorum: ideo hic dixit: Manducare panem, quod
Abbreviated transcription (Latin):
tȩ st̃ qͥa de talib reliqͥis bene intelligit᷑. eẽ. de qͦ
dictũ. ẽ. Iui suꝑerit indomo tua: ꝓfecto credit in
xp̃m. sic̃ tẽporib apłorũ ex ipsa gente plurimi
credider̃. Neq nunc desunt. qͥ licet rarissime tam̃
credant: & implet᷑ in eo qđ̾ hic iste homo dĩ conti¬
nuo secutꝰ ad iunx̃. Ueniet ad orare ei obolo argenti.
Cui ad orare. nisi sũ moilli sacerdoti. qͥ & ds̃. ẽ: neq
enĩ in illo sacerdotio scđm ordinẽ aron. ad hoc
ueniebant homines ad tẽplũ uel altare dĩ. ut sa¬
cendotẽ ad orarent. Quid ÷ aut̃ qđ ait obolo argen
aut̃ ꝓeloqͥo poni psalmꝰ testis ÷ ubi canit᷑. Eloqͥa dñi
eloqͥa casta: argentũ igne ex aminatũ. Qͥd gͦ dicit
iste qͥuenit ad orare sacerdotidĩ & sacerdoti dõ : lac¬
ta me in partẽ sacerdotii tui. manducare panẽ. Nolo
in patrũ meoꝵ collocari honore : qͥa nullus. ẽ. lacta
me in partẽ sacerdotii tui. ł legi enĩ abiectꝰ. eẽ. in do¬

Expanded text:
t, quia de talibus reliquiis bene intellegitur esse, de quo dictum est: Qui superauerit in domo tua: profecto credit in Christum; sicut temporibus apostolorum ex ipsa gente plurimi crediderunt, neque nunc desunt, qui, licet rarissime, tamen credant; et inpletur in eo quod hic iste homo Dei continuo secutus adiunxit: Veniet adorare ei obolo argenti. Cui adorare, nisi summo illi sacerdoti, qui et Deus est? Neque enim in illo sacerdotio secundum ordinem Aaron ad hoc ueniebant homines ad templum uel altare Dei, ut sacerdotem adorarent. Quid est autem quod ait: Obolo argenti, autem pro eloquio poni psalmus testis est, ubi canitur: Eloquia Domini eloquia casta, argentum igne examinatum. Quid ergo dicit iste, quta me in unam partem sacerdotii tui, manducare panem. Nolo in patrum meorum collocari honore, qui nullus est: jacta me in partem sacerdotii tui. Elegi enim abjectus esse in do
Abbreviated transcription (Latin):
tus ad imaginẽ dĩ: addunt᷑ & alȩ. quas utiq ñ habet
homo. & dr̃ dõ. subumbra alarũ tuarũ ꝓtege me.
ut intelligant hões de illa in effabili natura ñ ꝓ¬
prus sed translatis rerũ uocabulis ista dici Idđ̾ uł
ron. de qͣusq ad aduentũ iħu xp̃i hões remanser̃.
de qͣ genere etiã nunc usq ñ desunt. Nã de illa do
mo huiꝰ heli.iã supͣdictũ erat. Et om̃is qͥ suꝑerit do¬
mꝰ tuȩ : decidet ingladio uiroꝵ. Quo mͦ gͦ hic uere
dici potuit & erit qͥ suꝑ erit in domo tua ueniet ad¬
orare ei. si illud ẽ uerũ qͦd ultore gladio nemo
inde suꝑ erit: nisi qͥa illos intelligiuoluit qͥ ꝑti¬
nent adstirpẽ. sed illiꝰ totiꝰ sacerdotii scđm ordinẽ
aaron: Ergo si de illis. ẽ. p̃destinatis reliqͥis de qͥb:
aliꝰ ꝓpħa dix̃ reliqͥȩ saluȩ fient. unde & apłs. sic gͦ¬

Expanded text:
tus ad imaginem Dei, adduntur et alae, quas utique non habet tus ad imaginem Dei, adduntur et alae, quas utique non habet homo; et dicitur Deo, Sub umbra alarum tuarum protege me : ut intelligant homines de illa ineffabili natura, non propriis, sed translatis rerum vocabulis ista dici. 4. Quodron, de qua usque ad adventum Jesu Christi homines remanserunt, de quo genere etiam nunc usque non desunto huius Heli iam supra dictum erat: Et omnis qui superauerit domus tuae, decident in gladio uirorum. Quo modo ergo hic uere dici potuit: Et erit, qui superauerit in domo tua, ueniet adorare ei, si illud est uerum, quod ultore gladio nemo inde superarit? nisi quia illos intellegi uoluit, qui pertinent ad stirpem, sed illius totius sacerdotii secundum ordinem Aaron. Ergo si de illis est praedestinatis reliquiis, de quibus alius propheta dixit: Reliquiae saluae fient unde et apos
Abbreviated transcription (Latin):
duos filios tuos hos. ofni & finees. Die unomorient᷑
ambo. Hoc gͦ signũ factũ ÷ mutandi sacerdotude
domo huiꝰ : qͦ significatũ ÷ mutandũ sacerdotiũ do¬
mꝰ aaron. Mors qͥppe filioꝵ huiꝰ significauit mortẽ
ñ hominũ sed ipstꝰ sacerdoti de filuis a aror¬
sig̃ Quod aut̃ seqͥt᷑ adillũ iã ꝑtinet sacerdotẽ: cuiꝰ figurã
huic succedendo samuhel Pinde quȩ sequunt᷑. de xp̃o
iħu noui testam̃ti uero sacerdote dicunt᷑. Et suscita
qͥt corã xp̃o meo om̃ib dieb. Transibit dix̃ conuer¬
sabit᷑ : sic̃ suꝑiꝰ dixerat de domo aaron. Dixi. domꝰ
tua & domꝰ patris tui transibunt corã me inȩt̃nũ.
Quod aut̃ ait corã xp̃omeo transibit: de ipsa domo
utiq intelligendũ ÷ ñ de illo sacerdote. qͥ ÷ xp̃c ipe
bit. Potest & transibit intelligi de morte ad uitã om¬
nib dieb qͥb ꝑ agit̾ usq in finẽ scłi huiꝰ ista morta¬
cũ sit conditor animȩ : sed ita hoc de dõ tropicȩ ñ

Expanded text:
us filiis tuis, Ophni et Phinees die uno morientur ambo. » Hoc ergo signum factum est mutandi sacerdotii de domo hujus: quo signo significatum est mutandum sacerdotium domus Aaron. Mors quippe filiorum significavit mortem, non hominum, sed ipsius sacerdotii de filiis Aaron. Quod autem sequitur, ad illum iam pertinet sacerdotem, cuius figuram gessit huic succedendo Samuel. Proinde quae sequuntur, de Christo Iesu noui testamenti uero sacerdote dicuntur: Et suscitaquit, coram Christo meo omnibus diebus. Transibit dixit \'conuersabitur\'; sicut superius dixerat de domo Aaron: Dixi: Domus tua et domus patris tui transibunt coram me in aeternum. Quod autem ait: Coram Christo meo transibit, de ipsa domo utique intellegendum est, non de illo sacerdote, qui est Christbit. Potest et transibit intellegi de morte ad uitam, omnibus diebus, quibus peragitur usque in finem saeculi huius ista mortacum sit conditor animae: sed ita hoc de Deo tropice, non
Abbreviated transcription (Latin):
defluat anima eiꝰ. Ecce dies qͥ p̃nuntiati s̃ iã uener̃
Nullꝰ sacerdos ÷ scđ mordinẽ a aron. & qͥcũq ex eiꝰ
genere ÷ homo. cũ uidet sacrificiũ xp̃ianoꝵ toto or¬
be pollere. sibi aut̃ honorẽ illũ maximũ. ẽẽ. sub¬
tractũ : deficiunt oculi eiꝰ. & defluit anima eiꝰ tabe
meroris. Ropͥȩ aut̃ ad huiꝰ domũ heli cui hȩc dice¬
bant᷑. qͦd seqͥt᷑ ꝑtinet. Et om̃is qͥ suꝑerit domꝰ tuȩ:

Expanded text:
nuntiati sunt, iam uenerunt. Nullus sacerdos est secundum ordinem Aaron; et quicumque ex eius genere est homo. cum uidet sacrificium Christianorum toto orbe pollere, sibi autem honorem illum magnum esse subtractum, deficiunt oculi eius et defluit anima eius tabe maeroris. Proprie autem ad huius domum Heli, cui haec dicebantur, quod sequitur pertinet: Et omnia q
Abbreviated transcription (Latin):
nisi qͥ & descendit ininferiores partes t̃rȩ : qͥ descen¬
dit ipse ÷ & qͥ ascendit suꝑ om̃s cȩlos. ut ad implerbe
ma t̾rȩ : ac sidiceret᷑ etiã extrema t̾rȩ. Nonenĩ ali¬
as partes ñ iudicabit : qͥa om̃s homines ꝓculdu¬
bio udicabit. Sed meliꝰ intelligunt᷑ ex trema t̾rȩ.
ex trema hominis : qm̃ ñ iudicabunt᷑ quȩ in meliꝰ
uel indeteriꝰ medio tẽpr̃ cõmutant᷑. sed in qͥb extre¬
mis inuentꝰ fuerit qͥ uidicabit᷑. Ropt̃ qͦd dictũ ÷
Qui ꝑseuerauerit usq infinẽ: hic saluus erit. Qͥ¬

Expanded text:
t in inferiores partes terrae: qui descendit, ipse est qui ascendit super omnes coelos, ut adimpleret ma terrae, ac si diceretur: \'Etiam extrema terrae.\' Non enim alias partes non iudicabit, qui omnes homines procul dubio iudicabit. Sed melius intelleguntur extrema terrae extrema hominis: quoniam non iudicabuntur, quae in melius uel in deterius medio tempore commutantur, sed in quibus extremis inuentus fuerit, qui iudicabitur. Propter quod dictum est: Qui perseuerauerit usque in finem, hic saluus erit. Q
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃. Neq enĩ ad orauit eundẽ lapidẽ: uel ei sa¬
ad magnũ ꝑtineat sacram̃tũ. Scalã uͦ istã
in telligit᷑ ipse saluator nob̃ in memoriã re¬
uocare in euangłio. Ubi cũ dixis set de natanah&
ecce uere israelita in qͦ dolus ñ ÷ qͥa isrł uiđat istã

Expanded text:
Deum; neque enim adorauit eundem lapidem uel ei saDeum; neque enim adorauit eundem lapidem uel ei saad magnum pertineat sacramentum. Scalam uero istam intellegitur ipse Saluator nobis in memoriam reuocare in euangelio, ubi, cum dixisset de Nathanael: Ecce uere Israelita, in quo dolus non est, quia Israel
Abbreviated transcription (Latin):
hã patris tui & ds̃ isaac. Moli timere. Terrã
in qua tu dormis suꝑ eã: tͥ illã dabo & semini
tuo. Et erit sem̃ sic̃ harena t̾rȩ. & dilatabit᷑
supͣ mare. & in affricã & in aqͥlonẽ & ad
orientẽ. Et benedicent᷑ in te om̃s trȩ: & in se
mine tuo. Et ecce ego sũ tecũ custodiens te in
om̃i uia qͣcũq ibis. & reducã te in t̾rã hanc qͥa
ñ te dereliquã donec faciã om̃ia quȩ tecũ locu¬
tus sũ. Et surrex̃ iacobde somno suo. & dixit.
qͥa ÷ dñs in loco hoc. ego aut̃ nesciebã. Et timu¬
it & dix̃. Iuã t̾ribilis. ẽ. locus hic : non ÷ hoc nisi
domꝰ dĩ. & hȩc porta. ẽ. cęli. Et surrex̃ ia cob&
sũpsit lapidẽ quẽ sub posuit sibi sub caput
suũ & statuit illũ titulũ. & suꝑ fudit oleum
incacum̃ eiꝰ : & in uocauit ia cob nom̃ loci illius:
domꝰ dĩ. Hoc ad ꝓpħiã ꝑtinet: nec more idola¬
triȩ lapidẽ ꝑfudit oleo iacob uelut faciens illũ

Expanded text:
ham patris tui et Deus Isaac, noli timere; terram, ham patris tui et Deus Isaac, noli timere; terram, in qua tu dormis super eam, tibi dabo illam et semini tuo; et erit semen tuum sicut harena terrae, et dilatabitur supra mare et in Africum et in aquilonem et ad orientem; et benedmine tuo. Et ecce ego sum tecum, custodiens te in omni uia quacumque ibis, et reducam te in terram hanc, quia non te derelinquam, donec faciam omnia, quae tecum locutus sum. Et surrexit Iacob de somno suo et dixit: Quia est Dominus in loco hoc, ego autem nesciebam. Et timuit et dixit: Quam terribilis locus hic! non est hoc nisi domus Dei et haec porta est caeli. Et surrexit Iacob et sumsit lapidem, quem subposuit ibi sub caput suum, et statuit illum titulum et superfudit oleum in cacumen eius; et uocauit Iacob nomen loci illius: domus Dei. Hoc ad prophetiam pertinet; nec more idolatriae lapidem perfudit oleo Iacob, uelut faciens illum
Abbreviated transcription (Latin):
inde aliud sem̃ abrahȩ qͦd erat mancille filio.
& qͦd futurũ erat in filiis det thurȩ. Sed ad huc
erat ambiguũ de duob geminis filiis isaac ad
utrũq an ad unũ eoꝵ illa benedictio ꝑtineix.
& si ad unũ qͥs nã. eẽt. illoꝵ: qͦd nunc declaratũ
.ẽ. cũ ꝓpħice a patre benedicit᷑ ia cob. & dr̃ ei.
& eris in congregationes gentiũ. & det tͥ dñs
benedic diones abrahã patris tui. Pergens itaq
in mesopotamiã m somnis accepit oraculũ. De
qͦ sic scriptũ. ẽ. Et exiit ia cobaputeo iurationis.
& ꝓfectꝰ ÷ in charrã & de uenit in locũ: & dor¬
miuit ibi. Occid̾at enĩ sol: & sumpsit ex lapi¬
dib loci & posuit ad caput suũ. & dormiuit
in illo loco & somniauit. Et ecce scala stabilita
suꝑ trã: cuiꝰ caput ꝑ tingebat ad celũ. Et an¬
głi dĩ ascendebant & descendebant ꝑ illã. &
dñs incũ bebat suꝑ illã & dix̃. Ego sũ ds̃ abraͤ¬

Expanded text:
inde aliud semen Abrahae, quod erat in ancillae filio, inde aliud semen Abrahae, quod erat in ancillae filio, et quod futurum erat in filiis Cetturae. Sed adhuc erat ambiguum de duobus geminis filiis Isaac, ad utrumque an ad unum eorum illa benedictio pertineret: et si ad unum, quisnam esset illorum. Quod nunc declaratum est, cum prophetice a patre benedicitur Iacob et dicitur ei: Et eris in congregationes gentium, et det tibi benedictionem Abraham patris tui. Pergens itaque in Mesopotamiam Iacob in somnis accepit oraculum, de quo sic scriptum est: Et exiit Iacob a puteo iurationis et profectus est in Charran et deuenit in locum et dormiuit ibi; occiderat enim sol; et sumsit ex lapidibus loci et posuit ad caput suum et dormiuit in loco illo et somniauit. Et ecce scala stabilita super terram, cuius caput pertingebat ad caelum; et angeli. Dei ascendebant et descendebant per illam, et Dominus incumbebat super illam et dixit: Ego sum Deus Abra
Abbreviated transcription (Latin):
Gestas in t̾ra : sed cȩlitꝰ. Per hões : sed diuinitus.
Si excutiant᷑ singula tantis fexunda mr̃ste¬
riis : multa sunt implenda uolumina. S huic
oꝑi modꝰ mođate imponendus : nos in alia
festinare cõpellit: Mittit᷑ iacob a parentib¬
in mesopotamiã: ut ibi ducat uxorẽ. Patris
mittentis hȩc uerba s̃: ñ accipias uxorẽ ex fi¬
liab chananeoꝵ. Surgens fuge in mesopota¬
miã in domũ batuhel patris matris tuȩ &
sume tͥ inde uxorẽ defiliab laban fr̃is matris
tuȩ. Os aut̃ m̃s benedicat te: & augeat te &
multiplicet te. Et eris in congregationesgen
ni tuo post te ut heres fias t̾rȩ incolatꝰ tui quã
dedit dĩ abrahã. Hinc iã intelligimꝰ segregatũ
sem̃ iacob ab alio semine isaac qͦd factũ ÷ ꝑ esau.
Quando enĩ dictũ ÷ misaac uocabit᷑ tͥ sem̃: ꝑ¬
tinens utiq sem̃ ad ciuitatẽ dĩ. separatũ ÷

Expanded text:
gestas; in terra, sed caelitus; per homines, sed diuinitus! gestas; in terra, sed caelitus; per homines, sed diuinitus! Si excutiantur singula tantis fecunda mysteriis, multa sunt inplenda uolumina; sed huic operi modus moderate inponendus nos in alia festinare conpellit. CAPUT in Mesopotamiam, ut ibi ducat uxorem. Patris mittentis haec verba sunt: Non accipies uxorem ex filiabus Chananaeorum: surgens fuge in Mesopotamiam in domum Bathuel, patris matris tuae, et sume tibi inde uxorem de filiabus. Laban, fratris matris tuae. Deus autem meus benedicat te et augeat te et multiplicet te; et eris in congregationes gen tuo post te, ut heres fias terrae incolatus tui, quam dedit Deus Abraham. Hic iam intellegimus segregatum semen Iacob ab alio semine Isaac, quod factum est per Esau. Quando enim dictum est: In Isaac uocabitur tibi semen, pertinens utique semen ad ciuitatem Dei, separatum est
Abbreviated transcription (Latin):
git frum̃tũ & uinũ. in sacram̃to corporis eiꝰ
& sanguinis : It seruiunt g̃s÷ ipsũ ad orant
principes  ipsẽ . ẽ. dñs fris sui: qͥa popłs eius
dñat᷑ uidȩis. Ipsũ ad orant filii patris eiꝰ. hcͦ ÷
filii abrahe scđm fidẽ: qͥa & ipse filiꝰ ÷ abra¬
hȩ scđm carnẽ. Ipsũ qͥ maledixerit erit ma¬
errantib expectat᷑. Ecce benedictionẽ ꝓmis¬
sã reuertente maiore ex pauescit isaac: & a¬
liũ se ꝓ alio benedixisse cognoscit. Mirat᷑: &
conquęrit᷑ : immo confestim reuelato sibi intꝰ
in corde magno sacram̃to deuitat indigna¬
tionẽ: con firmat benedictionẽ. Quis gͣ in qͥt
uenatꝰ ÷ mͥ uenationẽ & in tulit mͥ & mandu¬
caui ab om̃ib antequã tu uenires. & benedixi
eũ & benedictꝰ sit : qͥs ñ hic maledictionẽ potiꝰ
ex pectaret irati: si hȩc ñ suꝑna inspiratione
sed t̃reno more gererent᷑: O res gestas: sed ꝓpħicȩ

Expanded text:
git frumentum et uinum in sacramento corporis eius git frumentum et uinum in sacramento corporis eius et sanguinis. Ei seruiunt gentes, ipsum adorant principes; ipse est dominus fratris sui, quia populus eius dominatur Iudaeis; ipsum adorant filii patris eius, hoc est filii Abrahae secundum fidem, quia et ipse filius est Abrahae secundum carnem; ipsum qui maledixerit, maerrantibus exspectatur. Ecce benedictionem promissam repetente maiore expauescit Isaac, et alium se pro alio benedixisse cognoscit; miratur et conqueritur; immo confestim reuelato sibi intus in corde magno sacramento deuitat indignationem, confirmat benedictionem. Quis ergo, inquit, uenatus est mihi uenationem et intulit mihi, et manducaui ab omnibus, antequam tu uenires? et benedixi eum, et benedictus sit. Quis non hic maledictionem potius exspectaret irati, si haec non superna inspiratione, sed terreno more gererentur?s o res gestas, sed prophetice
Abbreviated transcription (Latin):
minis sine dolo: Quis ÷ dolus simplicis que fic¬
tio ñ m̃tientis. nisi ꝓfundũ mysteriũ ueritatis :
Ipsa aut̃ benedictio qͣlis. ẽ : Icce in qͥt odor filui
mei danquã odor agri pleni quẽ benedix̃ dĩs.
Et det tͥ ds̃ de rore cȩli & de ubtate t̃rȩ. mul¬
tiplicationẽ frum̃ti. & uini: & seruiant tibi
gentes. & adorent te pͥncipes. & fiere dñs
fr̃is tui: & ad orabunt te filii patristui. dui ma¬
ledixerit te maledictus erit : & qͥ benedixerit
te benedictꝰ erit. Benedictio igit᷑ iacob: p̃dica¬
tio xp̃i ÷ in om̃ib gentib Hoc fit. hoc agitur.
ab illa benedicitur. uelut anesciente : qͥa ide
nescit᷑. Od ore nominis xp̃i sic̃ ager mundus
implet᷑. Euis ÷ benedictio de rore celi ᷑ hoc ÷
de uerboꝵ pluuia diuinoꝵ: & de ub̃tate t̃e
hoc ÷ de congregatione popłoꝵs. Iiuis. ẽ multi¬
tudo frum̃ti & uini. hoc ÷ multitudo quã colli¬

Expanded text:
minis sine dolo? Quis est dolus simplicis, quae ficminis sine dolo? Quis est dolus simplicis, quae fictio non mentientis, nisi profundum mysterium ueritatis? Ipsa autem benedictio qualis est? Ecce, inquit, odor filii mei tamquam odor agri pleni, quem benedixit Dominus. Et det tibi Deus de rore caeli et de ubertate terrae et multitudinem frumenti et uini, et seruiant tibi gentes et adorent te principes et fiere dominus fratris tui et adorabunt te filii patris tui. Qui maledixerit te, maledictus; et qui benedixerit te, benedictus. Benedictio igitur Iacob praedicatio est Christi in omnibus gentibus. Hoc fit, hoc agitur. aeorum Christus ab illa benedicitur, uelut a nesciente, quia ipsa nescitur. Odore nominis Christi, sicut ager, mundus inpletur; eius est benedictio de rore caeli, hoc est de uerborum pluuia diurnorum, et de ubertate terrae, hoc est congregatione populorum; eius est multitudo frumenti et uini, hoc est multitudo quam colli
Abbreviated transcription (Latin):
isaac filii esau & iacob parit̃ crescunt. Primatꝰ
maioris. trans fundit᷑ inminorẽ. Ex pacto &
placito int̃ illos: eo qͦd lenticulã quẽ cibũ minor
parauerat maior immodatiꝰ concupiuit : eoq
p̃cio fri pͥmogenita sua iuratione int̃posita
sed auiditate in modesta quẽq culpandũ. Se¬
nescit isa ac eiꝰq oculis ꝑ senectã uisus aufert᷑.
uult benedicere filiũ maiorẽ. & ꝓillo nesciens
benedicit minorẽ: ꝓ fr̃e maiore qͥerat pilosus
se pat̾̃nis manib supponentẽ. hedinis sibi pel¬
liculis coaptatis. ueluti aliena peccata por¬
tantẽ. Iste dolus ia cob ne putaret᷑ fraudulen¬
sciens uenari agrestis: iacobaut̃ homo simplex
habitans domũ. Hoc nr̃i qͥdã int̾p̃tati s̃ sine
dolo. Siue aut̃ sine dolosiue simplex. siue po¬
tius sine fictione dicat᷑. qͦd ÷ grecȩ AELAS TÕS
qͥs . ẽ. in ista ꝑcipienda benedictione dolus ho¬

Expanded text:
Isaac filii Esau et Iacob pariter crescunt. Primatus Isaac filii Esau et Iacob pariter crescunt. Primatus maioris transfunditur in minorem ex pacto et placito inter illos, eo quod lenticulam, quem cibum minor parauerat, maior inmoderatius concupiuit, eoque pretio primogenita sua fratri iuratione interposita , sed auiditate inmodesta quemque culpandum. Senescit Isaac eiusque oculis per senectam uisus aufertur. Vult benedicere filium maiorem et pro illo nesciens benedicit minorem, pro fratre maiore, qui erat pilosus, se paternis manibus subponentem, haedinis sibi pelliculis coaptatis uelut aliena peccata portantem. Iste dolus Iacob ne putaretur fraudulensciens uenari, agrestis; Iacob autem homo simplex, habitans domum. Hoc nostri quidam interpretati sunt <sine dolo\'. Siue autem \'sine dolo\' siue \'simplex\' siue potius \'sine fictione dicatur, quod est Graece acXaato<;: quis est in ista percipienda benedictione dolus ho
Abbreviated transcription (Latin):
tiui. Noli timere. Tecũ enĩ sũ & benedixi te
ut in telligamꝰ quã caste abrahã fecerit qͦd ho¬
minib im̃pudicis & neqͥtiȩ suȩ de scripturis
sc̃ĩs patronia reqͥrentib uidet᷑ fecisse libine.
Deinde ut hoc etiã nouerimꝰ ñ ex bonis singulis
int̃ se homines cõparare. sed in uno qͦq consiđẽ¬
mꝰ uniuersa: fieri enĩ potest ut habeat aliquid
inuita & morib qͥs piã qͦ suꝑet aliũ idq sit
longe p̃stabiliꝰ quã ÷ illud unde ab alio suꝑat᷑.
ac ꝑhoc sano uero udicio cũ continentia con¬
iugio p̃ferat᷑. melior ÷ tam̃ homo fidelis coniu¬
gatꝰ. quã continens in fidelis. Sed infidelis ho¬
mo ñ solũ minꝰ laudandus : uerũ etiã maxime
de testandus ÷ Constituamꝰ ambos bonos. etiã sic
ꝓfecto melior. ẽ coniugatꝰ fidelissimꝰ & oboe¬
dientis simꝰ dõ. quã continens minoris fidei.
minorisq obȩdientiȩ. Si uͦ paria sint çȩtera con¬
anentẽ coniugato p̃ferriqͥs ambigat: Ouogͥ¬

Expanded text:
tui; noli timere, tecum enim sum, et benedixi te, t intelligamus quam caste Abraham fecerit, quod hominibus inpudicis et nequitiae suae de scripturis sanctis patrocinia requirentibus uidetur fecisse libidine; deinde ut etiam hoc nouerimus, non ex bonis singulis inter se homines conparare, sed in uno quoque consideremus uniuersa. Fieri enim potest, ut habeat aliquid in uita et moribus quispiam, quo superat alium, idque sit longe praestabilius, quam est illud, unde ab alio superatur. Ac per hoc sano ueroque iudicio, cum continentia coniugio praeferatur, melior est tamen homo fidelis coniugatus quam continens infidelis. Sed infidelis homo non solum minus laudandus, uerum etiam maxime detestandus est. Constituamus ambos bonos; etiam sic profecto melior est coniugatus fidelissimus et oboedientissimus Deo quam continens minoris fidei minorisque oboedientiae. Si uero paria sint cetera, continentem coniugato praeferre quis ambigat?
Abbreviated transcription (Latin):
ficans atq p̃nuntians qͦd ñ . ẽ. p̃tereundũ silentio
de rerũ mutatione figurarũ. qͦd attinet ad duo
testam̃ta uetꝰ & nouũ. ubi sacerdociũ regnũq ÷
mutatũ ꝑsacerdotẽ. eundẽq regẽ nouũ ao sẽ¬
substitutꝰ in dĩ ministeriũ samuhel. simul officiũ
functꝰ sacerdotis & iudicis. Et saule reꝓbato: rex
dauid fundatꝰ in regno. hoc qͦd dico figurauerus
Mat̃ qͦq ipsa samuelis anna quȩ pͥus fuit sterilis
& posteriore foecunditate letata. ẽ: ꝓpħare ali¬
ud ñ uidet᷑ cũ gratulationẽ suã dño fundit ex ul¬
tans qͣndo eundẽ puerũ natũ & ablactatũ deo
reddidit eadẽ pietate qua uouerat. Dicit enĩ. Con¬
firmatũ ÷ cor meũ indño & exaltatũ ÷ cornu me¬
ũ in dõ meo. Dilatatũ ÷ suꝑ inimicos meos os meũ:

Expanded text:
ficans atque praenuntians, quod non est praetereundum silentio, ficans atque praenuntians, quod non est praetereundum silentio, de rerum mutatione futurarum, quod attinet ad duo Testamenta, vetus et novum: ubi sacerdotium regnumque mutatum est per sacerdotem eumdemque regem novum ac semsubstitutus in Dei ministerium Samuel simul officio functus sacerdotis et iudicis, et Saule abiecto rex Dauid fundatus in regno hoc quod dico figurauerunt. Mater quoque ipsa Samuelis Anna, quae prius fuit sterilis et posteriore fecunditate laetata est, prophetare aliud non uidetur, cum gratulationem suam Domino fundit exultans, quando eundem puerum natum et ablactatum Deo reddidit eadem. pietate, qua uouerat. Dicit enim: Confirmatum est cor meum in Domino, exal. tatum est cornu meum in Deo meo. Dilatatum est super inimi
Abbreviated transcription (Latin):
tũ uident᷑ errare qͥ nullas res gestas in eo genes
lit terarũ aliqͥd aliud p̃t̃ id qͦd eo mͦ geste s̃ signifi¬
care arbitrant᷑ : ita multũ auđẽ qͥ ꝓrsus ibi om̃ia
significationib allegoricis. in uoluta. ẽẽ. contendt̃.
ubi triꝑtita ñ biꝑtita. eẽ.dixi. Hoc enĩ existimo. non
tam̃ culpans eos qͥ potuer̃ illic de qͣcũq regesta sensũ
in telligentiȩ spũalis exculꝑe. seruata dũ taxat pri¬
mitꝰ hr̃storiȩ ueritate. Cȩterũ quȩ ita dicunt᷑ ut
reb humanitꝰ seu diuinitꝰ gestis siue gerendis con¬
uenire ñ possint: qͥs fidelis dubitet ñ. eẽ. in anit̃
dicta : quis ea ñ ad intelligentiã sp̃ualẽ reuocet
si possit aut ab eo qͥ potest reuocanda. eẽ. fateat᷑ .¬
qͣndo dd saule reꝓbato ita regnũ pͥmꝰ obtinuit.
ut eiꝰ deinde posteri int̾rena ierłm diuturna suc¬
cessione regnarent. dedit figurã res gesta signi¬

Expanded text:
tum uidentur errare, qui ntum uidentur errare, qui nd eo modo gestae sunt, significare arbitrantur, ita multum audere, qui prorsus ibi omnia significationibus allegoricis inuoluta esse contendunt. Ideo tripertita, non bipertita esse dixi. Hoc enim existimo, non tamen culpans eos, qui potuerint illic de quacumque re gesta sensum intellegentiae spiritalis exsculpere, seruata dumtaxat primitus historiae ueritate. Ceterum quae ita dicuntur, ut rebus humanitus seu diuinitus gestis siue gerendis conuenire non possint, quis fidelis dubitet non esse inaniter dicta? Quis ea non ad intellegentiam spiritalem reuocet, si possit, aut ab eo qui potest reuocanda esse fateatquando David Saüle reprobato ita regnum primus obtinuit, ut ejus deinde posteri in terrena Jerusalem diuturna successione regnarent, dedit figuram, re gesta signi