comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pena diuinitꝰ illata ẽ seruetitis. ut qͥb aspici¬
unt ñ c̃gruere lib̾tatẽ: himiscdiꝰ irrogent
seruitutem. Ee licet ꝑ peccitũ humanę origi¬
nis: tam̃ equus ds̃ idõ difreuit hoib uitaᷤ.
ilios seruos c̃stituens: alis dominos. ut li¬
centia maleagendi seruoꝵ. potestate dñan¬
tiũ restringatur. Nam siom̃s sine mȩtu
fuissent: quiseẽt qͥ amał quẽpiã cohib̾et
nde & indigentib pͥncipes regesq electi st̃.
ut t̾rore suo popłos a mald cohercerent.atq
ad recteuiuendũ legibꝰ subdent. Quantũ ad
petri rationẽ ñ c̃ ꝑsonarũ acceptio apud dm̃.
qui mundi elegit ignobilia. & c̾tẽptibilia.
caro. hoc ẽ carnał potentia coram illo. Unꝰ
enĩ dñs equalit̾ & dominis fert c̃sultum: &
seruis. Melior. ẽ. subiecta seruitꝰ. quã elata li¬
u̾tas. Multi enĩ inueniunt᷑ dõ lib̾e seruientes
sub dnis c̃stituti flagitiosis. qui ⁊ si subiecti
st̃ ilł corpore. p̃lati tam̃ sc̃ m̃te. Capitula¬

Expanded text:
t quibus aspicit non congrue libertatem, his misericordius irroget servitutem: et licet per peccatum humanae originis, tamen aequus Deus ideo discrevit hominibus vitam, alios servos constituens, alios dominos: ut licentia male agendi servorum, potestate dominantium restringatur. Nam si omnes sine metu fuissent, quis esset, qui a malis quempiam cohiberet? Inde et in gentibus principes, regesque electi sunt, ut terrore suo populos a malo coercerent, atque ad recte vivendum legibus subderent. Quantum ad poenae rationem, non est personarum acceptio apud Dqui mundi elegit ignobilia, et contemptibiliacaro , hoc est, carnalis potentia coram illo. Unus enim Dominus aequaliter et dominis fert consultum et servis. Melior est subjecta servitus quam elata libertas. Multi enim inveniuntur Deo libere servientes sub dominis constituti flagitiosis, qui, etsi subjecti sunt illis corpore, praelati tamen sunt mente. CAP
Abbreviated transcription (Latin):
e seruo qͥ fugerat dnm̃ suũ int̾rogabas.
si ille in illa fuga mortuus fuerit. utrũ
liceat ꝓ eo orare anñ. hoc in diuinis libris
p̾ceptũ. ut serui sint subditi in omĩ timore
dnĩs ñ tantũ bonis& modestis: s etiã discol.
Et in gangrensi c̾cilio ita scriptũ ẽ. Siquis
obseqͥo: anathema sit. Undedat᷑ intelligi.
qꝑ si ille anathema meruit qͥ docet seruũ¬

Expanded text:
e servo qui fugerit dominum suum interrogabas, si ille in illa fuga mortuus fuerit, utrum liceret pro eo orare, an non. Hoc in divinis libris ceptum, ut servi subditi sint in omni timore dominis: non tantum bonis et modestis, sed etiam discolis. Et in Gangrensi concilio ita scriptum est: Si quiobsequio, anathema sit. Unde datur intelligi quod si ille anathema meruit, qui docet servu
Abbreviated transcription (Latin):
rem acceꝑit. ł eũ qui pecuniam ꝓ eo c̾stitu¬
erit: ñ prius c̾tra tales ꝑsonas actiones mo¬
ueat suas. quã adu̾sus ipsum reũ pͥncipalẽ
reus siue insolidum. siue ꝓ parte: tc̃ c̾tra
fideiussores ł mandatores credicorem in
creditor res uendicare pͥusquã ꝑsonales
actiones exerceat. tã c̃tra ipsũ reũ pͥncipalẽ
qͣm c̾tra fideussores eiꝰ ⁊ mandatores. eosq ñ
p̃stet si habet. Si aut̃ mobilẽ rẽ non habeat.
tc᷑ immobilẽ rẽ suã si habet uendẽ debet.
& peçuniã debitam exp̃cio rei soluere. Sin
autẽ emptorẽ ñ inueniat: tc̾ p̃dium quod
optimũ ht̃ creditori suo p̾stet.⁊ actione qͥ
obstrictꝰ c̃ lib̾et᷑. Ubi aũ emptorẽ p̃du sui

Expanded text:
rem acceperit, vel eum qui pecuniam pro eo constiturem acceperit, vel eum qui pecuniam pro eo constituerit, non prius contra tales personas actiones moveat suas quam adversus ipsum reum principalemreus sive in solidum, sive pro parte, tunc contra fidejussores vel mandatores creditorem intcreditor res vindicare, priusquam personales actiones exerceat, tam contra ipsum reum principalem quam contra fidejussores ejus et mandatores, eosque non praestet, si habet. Sin autem rem mobilem non habeat, tunc immobilem rem suam, si habet, vendere debet, et pecuniam debitam ex pretio rei solvere. Sin autem emptorem non inveniat, tunc praedium, quod optimum habet, creditori suo praestet, et actione, qua obstrictus est, liberetur. Vbi autem emptorem sui
Abbreviated transcription (Latin):
łpatronũ heredem instituerit. & legatum
siue fidĩ cõmissũ ab eo legibꝰ ñ incognitum
alicui reliquerit. siquidẽ uoluntatẽ defun¬
cti scriptꝰ heres impleuerit. ⁊ sine frustra¬
tione legatũ exsoluerit: habeat firmiter
hereditatẽ defuncti. ⁊ iudicio potiat᷑ eius.
cuiꝰ euti iudiciũ passus ñ ẽ. Si aut̃ reluctan¬
dũ eẽ uoluntati cestatoris existimauerit.
& legatario moras fec̾it. in tantũ ut etiam
legatariꝰ udicẽ ad eat. ⁊uictricẽ sententiã
capiat. ⁊tam̃ nichi lominꝰ heres moras
similit᷑ faciat. ⁊ pͦt udicialẽ calculum
annale p̾tereat spacium. tc̃ solã legitimã
portionẽ sibi debitã heres institutꝰ habeat.
& reliquã partẽ amittat. Cap̃ .iiii. De cisdẽ.
ntra annũ modis om̃ib relictum p̾stet᷑
legatũ. Initium aut̃ anni eẽ oportet illud
tempꝰ qͦd iudiciali sententia reus admonitꝰ
heres qͥ legata ñ soluerit. hereditatẽ testato¬
qͥs credidit alicui. ⁊ fideussorẽ ł mandato¬

Expanded text:
patronum haeredem constituerit, et legatum sive fidei commissum ab eo legibus non incognitum alicui reliquerit, si quidem voluntatem defuncti scriptus haeres impleverit, et sine frustratione legatum exsolverit, habeat firmiter haereditatem defuncti, et judicio potiatur ejus cujus everti judicium passus non est. Si autem reluctandum esse voluntati testatoris existimaverit, et legatario moras fecerit, in tantum ut etiam legatarius judicem adeat, et victricem sententiam capiat, et tamen nihilominus haeres moras similiter faciat, et post judicialem calculum, annale praetereat spatium, tunc solam legitimam portionem sibi debitam haeres institutus habeat, et reliquam parntra annum modis omnibus relictum praestetur legatum. Initium autem anni esse oportet illud tempus, quo ex iudiciali sententia reus admonitus heres, qui legata non solverit, hereditatem testatos crediderit alicui, et fidejussorem vel mandato
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓferat. i in sua lib̾tate ꝑseueret. Si uͦ legica¬
mꝰ auccor defueric. testimonio bonoꝵ hou̾m
qͥ tẽ aderant quando lib̾ dimissus fuerat. se
defende ꝑmitat᷑: Si uͦ testes defuerint: cũ
duab aliis cartis quȩ eiusdem cancellarii
manti firmate st̃ uł scripte suã cartam
quȩ tcia ẽ uerã ⁊ legitimã eẽ confirmet.
Cancellariꝰ autẽ cał eẽ debet. qͥ pagensibꝰ loci
illiꝰ notꝰ fuisset & acceptꝰ. Si aut̃ qͥ int̾pellatꝰ¬
fuerit ad seruitiũ nec auctorẽ nec testimo¬
nia habuerit. neq alias duas cartas ad suã
c̃firmandã inuenire potuerit. tc̃ is qͥ eũ
int̾pellauit scđ̾m legem ipsã cartã falsã
efficiat. & seruum conquirat. Capitula¬

Expanded text:
rat, et in sua libertate perseveret. Si vero legitimum auctorem defuerit, testimonium bonorum hominum, qui tunc aderant quando liber dimissus fuit, se defendere permittatur. Si vero testes defuerint, cum duabus aliis cartis, quae eiusdem cancellarii manu firmatae sunt vel subscriptae, sua carta, quae tertia est, veram et legitimam esse confirmet. Cancellarius tamen talis esse debet, qui pagensibus loci illius notus sit et acceptus. Si vero qui interpellatfuerit ad servitium, nec actorem nec testimonia habuerit, neque alias duas chartas ad suam confirmandam invenire potuerit, tunc is qui eum interpellavit, secundum legem ipsam chartam falsam efficiat, et servum conquirat. CAP
Abbreviated transcription (Latin):
impediat. ł c̾turbare p̾sumat. Ut autem
unanimitas & c̃cordia sit int̾ epõs & co¬
mites: placuit ut siqͥs epẽ domi residens
c̃uentũ popłi ẽẽ uoluerit. & comes nichilo¬
minꝰ in ipsa eadẽq die placitt̃ c̃dixerit. effe¬
ctũ obtineat qui pͥor indicauerat. salua tam̃
dignitate & potestate epĩ Ex dictis isidori.

Expanded text:
impediat, vel conturbare praesumat. Ut autem impediat, vel conturbare praesumat. Ut autem unanimitas et concordia sit inter episcopos et comites, placuit, ut si quis episcopus domi residens conventum populi esse voluerit, et comes, nihilominus in ipsa eademque die placitum condixerit, effectum obtineat qui prior indicaverat. Salva tamen dignitate, et potestate episcopi.
Abbreviated transcription (Latin):
ũ aut̃ epc̃ eccłam adnõ dõ sibi cõmissã
reges epãtum circu̾eundo ꝑ rexerit. &
placitum canonice constitutũ decreuerit.
popłmq sibi creditũ illo inuitauerit. atq
comes eadem die sciens placitũ ab epo con¬
dictũ. ł nesciens placitum cũ popło suum
c̃dixerit. & banno illuc uenire p̾ceꝑit: pla¬
citũ comitis om̃s ptͦponant. & comes ipse
se ñ illic seditiosa c̾tentione decertare. sed
ꝓ fide catholica inugilare. ñ cumulũ pecci¬
niarũ. s lucrũ congregare animarum.
Unde in eadem beati clementis epła. Vrm̃
xandri papȩ successoris euaristi. Siqͥs aut̃
legationem urãm impedit: ñ unius sed
multoꝵ ꝓfectũ auertit. ⁊ sic̾ multis nocet:
ita a multis ẽ arguendꝰ. Et qͥa dĩ causam
impedit & statũ eccłȩ c̾tarbat: idõ alimi¬
nib eiꝰ arceat᷑. Quappt̾ nullus comes.
nulłꝰq uidex. nullus omnino inclericatu¬
ł in scłari habitu c̃streutꝰ. legationẽ epõꝵ

Expanded text:
us Ecclesiam a Domino Deo sibi commissam regens, episcopatum circumeundo perrexerit, et placitum canonice constitutum decreverit, populumque sibi commissum illo invitaverit, atque comes eadem die sciens placitum ab episcopo condictum, vel nesciens placitum cum populo suo condixerit, et banno illuc venire praeceperit, placitum comitis omnes postponant, et comes ipse,se non illic seditiosa contentione decertare, sed pro fide catholica invigilare, non cumulum pecuniarum sed lucrum congregare animarum. Unde in eadem beati Clementis epistola: Vxandri papae successoris Evaristi: « Si quis autem legationem vestram impedit, non unius, sed multorum profectum avertit. Et sicut multis nocet, ita a multis est arguendus; et quia Dei causam impedit, et statum Ecclesiae conturbat, ideo a liminibus ejus arceatur. Quapropter nullus comes, nullusque judex, nullus omnino in clericatu, vel seculari habitu constitutus, legatione episcoporum
Abbreviated transcription (Latin):
Tc̃ resurgens ab oratione. uixta qͦd canore
iubent manꝰ eis imponant. aꝗͣ. benediad
suꝑ eos spargant. cinerẽ pͥus mutande¬
inde cilicio capita eoꝵ cooꝑiant. & cũg¬
mitu & crebris suspirus denuncient eis
qͦd sic̃ adã ꝓiectꝰ ÷ de paradiso: ita & ipsi
ꝓ peccatis abeccła abiciunt᷑. Post hȩc iuba¬
ani ministris ut cosextra ianuas ȩccłȩ ex¬
pellant Clerꝰ uͦ ꝓsequat᷑ cos. cũ responsori
in sudore uultꝰ tui uesceris pane. & cet̾a.
ut uidentes scãm eccłam ꝓ facinorib suis
tremefactã atq cõmotã: ñ paruipendan

Expanded text:
tione, juxta quod canones jubent, manus eis imponat, aquam benedictam super eos spargat, cinerem prius mittat, deinde cilicio capita eorum operiat, et cum gemitu et crebris suspiriis denunciet eis, quod sicut Adam projectus est de paradiso, ita ipsi pro peccatis ab ecclesia abjiciuntur; post haec jubeat ministris, ut eos extra januas ecclesiae expellant, clerus vero prosequatur eos cum responsorio: In sudore vultus tui vesceris pane , etc., ut videntes sanctam Ecclesiam pro facinoribus suis tremefactam atque commotam, non parvipendant
Abbreviated transcription (Latin):
Ex concilio triburiensi. cap̃.x. Ut nemo
contra canones esse presumat. iii.¬
t c̃stitutiones c̾tra canones & decreta p̃¬
sulũ romanoꝵ uł bonos mores. nulliꝰ sint
mom̃ti. Ex dec su.pp̃. De ĩꝑiatoria lege.
Lex imꝑatoꝵnon ÷ supra legẽ dĩ. s subtꝰ.¬
Iantur nͥ sint religiosi laici non int̾sint.¬
regularia examinant᷑: neq aliqͦs laicos
int̾eẽ nͥ religiosos oportet. & nͥ hos tantũ m̾

Expanded text:
o contra canones esse praesumat. Ut constitutiones contra canones et decreta praesulum Romanorum, vel bonos mores nullius sint momenti. CAP. 10.-- De imperatoria lege. Lex imperatorum non est supra legem Dei, sed subtlantur, nisiregularia examinantur, neque aliquos laicos interesse, nisi religiosos, oportet, et nisi hos tantummodo,
Abbreviated transcription (Latin):
Serius ipsis quidẽ nulla iniuiria fieri intel¬
ligit᷑. s dnõ ꝑ eos fieri uidet᷑. Non tamen
isdem modis. qͥb etiã ꝑ lib̾os ꝯuxores. S ita
cũ qͥd latrocinu cõmissũ fuerit. ⁊ qͦd aꝑte
ad c̃tumeliã dni respicit. ueluti siquis

Expanded text:
Servis ipsis quidem nulla injuria fieri intelligitur, sed domino per eos fieri videtur. Non tamen iisdem modis quibus etiam per liberos et uxores. Sed ita cum quid latrocinii commissum fuerit, et quod aperte ad contumeliam d
Abbreviated transcription (Latin):
aute salubrit̾q ꝓuisum sit. ut locꝰ illiꝰ
humillunȩ penitentię semel in eccła c̾ce¬
dat᷑. ne medicina uilis minus utilis esset
egrotis. quȩ tanto magis salubris ẽ qͣnto
minꝰ contẽptibił fuerit. Qͥs tam̃ audeat
penitentiã rursus se laqueis iniqͥtatis
patientia dĩ ad penitentiam te adducit.
Aut istis exceptis eẽ definitum qͦd scriptũ ẽ
bĩ om̃s qͥ confidt̾ in eũ : Auc ad istos ñ ꝑti¬
nere qͦd dr̃. uirilit̾ agite & confortetur
catores tanta sit patientia. tanta miscđia
dĩ. ut in hac tẽporali uita moribꝰ em̃datiꝰ
ñ dãnet᷑ in ęt̾num. qͥ nulliꝰ quȩ sibi p̾beat᷑¬
nemo potentior. nemo iustior: qͥles nos ẽẽ
oportet hoẽs erga homines. qͥ hanc uitã
nrãm qͣntacunq laude cumulemꝰ. eã sine
peccato eẽ ñ dicimꝰ. Qd si dixerimꝰ nos
ipsos sic̾ scriptũ ẽ decipimꝰ & ueritas in

Expanded text:
aute salubriterque prouisum sit, ut locus illius humillimae paenitentiae semel in ecclesia concedatur, ne medicina uilis minus utilis esset aegrotis, quae tanto magis salubris erit, quanto minus contemptibilis fuerit, quis tamen audeat poenitentiam rursus se laqueis iniquitatispatientia Dei ad poenitentiam te adducit? Aut istis exceptis esse definitum, quod scriptum est: Beati omnes qui confidunt in eum? Aut ad istos non pertinere, quod dicitur: Viriliter agite et confortetur peccatores tanta sit patientia, tanta misericordia dei, ut in hac temporali uita moribus emendatis non damnentur in aeternum, qui nullius, quae sibi praebeatnemo potentior, nemo iustior, quales nos esse oportet homines erga homines, qui hanc uitam nostram quantacumque laude cumulemus, eam sine peccato esse non dicimus, quia, si dixerimus. nos ipsos, sicut scriptum est, decipimus et ueritas in
Abbreviated transcription (Latin):
urȩ sit omĩb epĩs. ex cõmunicatorumix
omino nomina tã uicinis epĩs quã suis
parrochianis parit̾ indicare. eaq in locõ¬
celebri posita p̃forib eccłȩ cunctis c̾ueni¬
entib inculcare. qͣtinꝰ in utͦq diligentia xi¬
& excõmunicatis ubiq eccłasticꝰ auditus xii¬
excludat᷑. & excusationis causa oĩb auferat᷑.¬

Expanded text:
urae sit omnibus episcopis, excommunicatorum omnino nomina tam episcopis vicinis, quam suis parochianis pariter indicare, eaque in celebri loco posita prae foribus ecclesiae cunctis convenientibus inculcare, quatenus in utraque diligentia et excommunicatis ubique ecclesiasticus aditus excludatur, et excusationis causa omnibus auferat
Abbreviated transcription (Latin):
derit sponte .uii. annos peniteat. Si ĩme¬
ritũ: decẽ annos peniteat. Si diaconũ: xiiii.
peniteat. Si in publico bello: uno anno pen
iii. anñ & dimidio pen. Siqͥs sodomiticꝰ uel
peñ. Si paruulus opp̾ssus hoc patit᷑ una¬
raptũ fecerit: ui. anñ. uno de his foris ec

Expanded text:
derit sponte, septem annis poeniteat. Si immeritum, decem annis poeniteat. Si diaconum, quatuorpoeniteat. Si publico bello, uno anno poentribus annis et dimidio poeniteat. Si quis sodomiticus vel is; si parvulus oppraptum fecerit, 3 annos, uno de his foris ec
Abbreviated transcription (Latin):
cat illi. ignosce mͥ. da mͥ ueniam. ñ quia
n debet facere: s ne ille incipiat suꝑbir.
Quid gͦ: Ante ocłos dĩ peniteat eũ. anced
ocłos puniat cor suum. ⁊si ñ potest setu
dic̾e. qr ñ oportet. damͥ ueniam: blande
illũ alloqͥtur. Blanda enĩ appellatio. ue¬

Expanded text:
quia non debet facere, sed ne ille incipiat superbire. Quid ergo? ante oculos Dei poeniteat eum, ante oculos Dei puniat cor suum. Et si non potest servo dicere, quia non oportet: Da mihi veniam, blande illum alloquatur; blanda enim appellatio, ve
Abbreviated transcription (Latin):
mia: anathematis sententiã ad tẽpus ꝓut
possumꝰ temꝑamꝰ. Apłica itaq auctoritate
ab anathematis uincło hos subtrahimus.
uidelicet uxores. lib̾os. filios. seruos ancillas.
seu mancipia. necñ rusticos & seruientes.
& om̃s alios qͥ ñ adeo curiales st̃ ut eoꝵ cõn¬
silio scelera ꝑ petrent᷑. ⁊ eos qui ignorant᷑
excõmunicatis cõmunicant. siue illos
qͥ cõmunicant cũ eis qͥ ex cõmunicatis cõ¬
municant. Qͥcunq aut̃ aut arator. siue
ꝑegrinꝰ. aut uiator in t̾ram ex cõmunicator
deuenerit. ubi ñ possit emere ł ñ habeat
unde einat: ab excõmunicatis accipiendi
licentiã damꝰ: ⁊ siqͥs excõmunicatis non ꝑ
sustentationẽ suꝑbie s humilitatis causa

Expanded text:
ia, anathematis sententiam ad tempus prout possumus temperamus. Apostolica itaque auctoritate ab anathematis vinculo hos subtrahimus, videlicet uxores, liberos, filios, servos, ancillas seu mancipia, nec non rusticos, et servientes, et omnes alios qui non adeo curiales sunt, ut eorum consilio scelera perpetrentur, et eos qui ignoranter excommunicatis communicant, sive illos qui communicant cum eis, qui communicant excommunicatis. Quicunque autem aut arator sive peregrinus aut viator in terram excommunicatorum devenerit, ubi non possit emere, et non habet unde emat, ab excommunicatis accipiendi licentiam damus, et si quis excommunicatis non pro sustentacione superbiae, sed humanitatis causa
Abbreviated transcription (Latin):
udim dõ solũmꝰ c̃ftt̃i deb̾e dict̃ peccata. ut
greci. quidã uͦ sac̾dotib c̃ficenda ẽe ꝑcensent.
ut tota scã eccła. Qͦd utrunq ñ sine magno
fructu intra scãm fit eccłam. ita dũtaxat᷑. ut
do qͥ remissor ẽ. peccatoꝵ c̃fiteam᷑ peccata

Expanded text:
dam Deo solummodo confiteri debere dicunt peccata, ut Graeci; quidam vero sacerdotibus confitenda esse percensent, ut tota sancta Ecclesia. Quod utrumque non sine magno fructu intra sanctam fit Ecclesiam, ita duntaxat ut et Deo, qui remissor est peccatorum, confiteamur peccata
Abbreviated transcription (Latin):
n capite qͣdragesimȩ om̃s penitentes qui
publicã suscipiunt aut susceper̃ peniten¬
tiã. ante fores eccłȩ se rep̃sentent epõ ciui¬
tatis. sacco induti. nudis pedib uultibu
in t̾ram ꝓstratis. reos se eẽ ipso habitu a
uultu ꝓclamantes. Ibi adesse debent dec¬
penirentium. qͥ eoꝵ conu̾sationẽ inspica¬
diligent᷑ debent. ⁊ scđ̾m modum culpe

Expanded text:
n capite quadragesimae omnes poenitentes, qui publicam suscipiunt aut susceperunt poenitentiam, ante fores ecclesiae se repraesentent episcopo civitatis, sacco induti, nudis pedibus, vultibus in terram demissis, reos se esse ipso habitu et vultu protestantes. Ibi adesse debent decpoenitentium, qui eorum conversationem diligen
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ u̾ba ł quȩcunq alia signa ꝓcedit. cũ sic
corã illo cui dr̃. gemitꝰ mĩ ate ñ ẽ ab sc̃ditꝰ.
recte c̃strcuuntur ab his qui eccłiis p̾sunt
tẽpora penitentię. ut satisfiat etiã eccłȩ
in qua remittunt᷑ ipsa peccata. Extra eã
plaga peccati. atq impetꝰ morbi ut medi¬
camenta corporis & sanguinis domini
differenda sint: auctoritate antistitis debet
penitentiã. & eadẽ auctoritate rec̾ciliari.

Expanded text:
ecunque alia signa procedit, cum sit coram illo, cui dicitur: Gemitus meus a te non est absconditus ; recte constituuntur ab his, qui Ecclesiis praesunt, tempora poenitentiae, ut satisfiat etiam Ecclesiae, in qua remittuntur ipsa peccata; extra eam plaga peccati, atque impetus morbi, ut medicamenta corporis et sanguinis Domini differepoenitentiam, et eadem auctoritate reconciliari.
Abbreviated transcription (Latin):
utilitas exercere ñ p̃ualet. ceruicibꝰ suꝑbor
potestas pͥncipał imponat. & sic bene ratio¬
nẽ meret᷑. ut uirtutẽ potestatis imꝑtiat.
Cognoscant pͥncipes scłi dõ deb̾e redde se
rationẽ ꝓpt̃ ȩccłam quã a xpo tuendam
suscipiunt. Nam siue augeat᷑ pax & discipli¬
na ȩccłȩ ꝑ fideles pͥncipes siue soluat᷑. ille
ab eis rationẽ exigit. qui eoꝵ potestati suã
alios ad lib̾tatẽ. alios aut̃ aidseruitutẽ discrai

Expanded text:
cervicibus superborum potestas principalis imponat, et ut bene rationem mereantur virtute potestatis impertiat. Cognoscant principes seculi, Deo debere reddere se rationem, propter Ecclesiam quam a Christo tuendam suscipiunt. Nam sive augeatur pax et disciplina Ecclesiae per fideles principes, sive solvatur, ille ab eis rationem exigit, qui eorum potestati suam alios ad libertatem, alios autem ad se
Abbreviated transcription (Latin):
infirmis omni hora cibũ sumere liceat.
De ilł sacdotib qͥ morientibꝰ penitentiã der
iprb̾r penitentiã ab negauerit morient¬
b reus erit animarũ. q᷑ dñs dic̃. Quacuns
die fuerit conu̾sus peccator: uita uiuet.ñ
in paradiso inultima hora. confessione.

Expanded text:
infirmis omni hora cibum sumere liceat. De illis sacerdotibus qui morier poenitentiam abnegaverit morientibus, reus erit animarum, quia Dominus dicit: Quacunque die fuerit conversus peccator, vita vivet, et non in paradiso in unius momenti confessor.
Abbreviated transcription (Latin):
¶licet gͦ imꝑatori
uł cuiquã pietatem
custodienti aliquid
Etra mandata diuini¬
tatis p̾sumere. nec qͥcꝗͣ
enĩ iudicium & ddefinitio iniusta. regio
ualeat. nec qͥcquã qͦs contra euangłicam¬

Expanded text:
licet imperatori vel cuiquam pietatem custodienti aliquid contra mandata divinitatis praesumere, nec quicquenim iudicium et diffinitio iniusta, regio valeat, nec q
Abbreviated transcription (Latin):
plũ. ut si peccatũ eiꝰ in graui eiꝰ malo. s
etiã in tanto scandalo alioꝵ ẽ atq hoc expe¬
dire ut ilitati eccłę uidet᷑ antistiti. in noti¬
ciã multoꝵ ł etiam totiꝰ pleb̾ agere peniten¬
tiã ñ recuset. ñ resistat. ñ letali & mortife¬
rȩ plage ꝑpudorẽ addat tumorẽ. Multi
enim corrigunt᷑ ut petrus. multi tolerant᷑
ut iudas. multi nesciunt᷑ donec ueniat
dñs. & illumitiet abscondita tenebrarum.
& manifestabit cogitationes cordis. Itẽ¬

Expanded text:
n gravi ejus malo, sed etiam in tanto scandalo aliorum est, atque hoc expedire utilitati Ecclesiae videtur antistiti, in notitiam multorum, vel etiam totius plebis agere poenitentiam non recuset; non resistat, nor lethali et mortiferae plagae per pudorem addat tumorem. Multi enim corriguntur ut Petrus, multi tolerantur ut Judas, multi nesciuntur donec veniat Dominus qui, et illuminet abscondita tenebrarum, et manifestet cogitationes cordis . Ite
Abbreviated transcription (Latin):
De penicentia mulierum. .xU.
peñ. & semꝑ .uiͦ. feria ieiunet. Si mat̾ dor¬
miens filium ł filiã opp̾sserit. ui. annis
peñ.Si infans alicubi cecidic & obierit: pa¬
rens uno anno pen̾. Si infans mortuus

Expanded text:
 Poenitentia mulierum. Si per sexta feria jejunet. Si mater dormiens filium vel filiam oppresserit, tribus annis poeniteat. Si infans alicubi ceciderit, et obierit, parens uno anno poeniteat. Si infans mortuus
Abbreviated transcription (Latin):
It hi qͥmonasteria & loca dõ sacrata. & ii
eccłas infringunt. & deposita uel alia
quęlibet exinde abstrahunt: damnum
nouies componant ⁊ emunitatẽ triplicit
& uelut sacrilegi canonicȩ sententię subi¬

Expanded text:
i qui monasteria et loca dicata et ecclesias infringunt, et deposita vel alia quilibet exinde abstrahunt, dampnum novies componant, et emunitatem tripliciter, et velut sacrilegi canonice sententie sub
Abbreviated transcription (Latin):
tat homo uerũ eẽ qͦd falsum ẽ & temere
iurat. aut scit ł putat falsũ eẽ & tam̃ ꝑ uero
iurat. ⁊ nichilominꝰ cum scelere uirat. Distant
aũ ista ꝑiuria q̃ duo cõmemoraui. Fac illũ¬
uerum ẽ. Uerbigrã ut intelligatis. Nuit
in illo loco. int̾rogas hominem.⁊ pluisse.
s putat ñ pluisse. Dicit᷑ enim. Uere pluit :
Uere.⁊ iurat. & tam̃ pluit ibi. s ille nescit.
& putat ñ pluisse. ꝑ urꝰ ÷. Int̾est quemad¬
ñ fac̃ nͥ reamens. Itẽ aug̃ de uerb̾ apłi.
um gͦ humilitatis causa m̃tiris. si ñ eraᷤᷤ
peccator antequã m̃tireris: mentiendo
efficeris qͦd euitaras. Ueritas inte non ẽ.
nͥ te ita dixeris peccatorẽ ut etiã eẽ cognoscas
Ueritas aut᷑ ipsa ÷ ut qͦdic̃a dicas. Nam qͦmͦẽ.
humilitas ubi regnat falsitas: Aug̃ q̃sti¬

Expanded text:
tat homo verum esse quod falsum est, et temere jurat, aut scit, aut putat falsum esse, et tamen pro vero jurat, et nihilominus cum scelere jurat. Distant autem ista perverum est. Verbi gratia, ut intelligatis, Pluit in illo loco? interrogas hominem; et putat nsed putat non pluisse; dicitur ei, Vere pluit? Vere, et jurat: et tamen pluit ibi, sed ille nescit, et putat non pluisse; perputat falsum esse, et jurat tanquam verum sit, et forte Cum ergo humilitatis causa mentiris, si non eras peccator antequam mentireris, mentiendo efficeris quod evitaveras. Veritas in te non est, nisi te ita dixeris peccatorem, ut etiam esse cognoscas. Veritas autem ipsa est, ut quod es dicas. Nam quomodo est humilitas, ubi regnat falsitas? 6.
Abbreviated transcription (Latin):
supdictis c̃siltũ ⁊ auxilium dño suo fidelit᷑
p̾stet. si bñficio dignꝰ uidi uult. ⁊ saluus ec̃
de fidelitate quã iurauit. Dñs qͦq fideli suo
in his omĩb uicẽ reddẽ debet. Qͦd si ñ fec̾it:
merito censebit᷑ malefidꝰ. sic̃ ille si in eorũ
p̃uaricatioẽ ł faciendo ł c̃sentiendo dep̃¬

Expanded text:
o fideliter praestet, si beneficio dignus videri vult, et salvus esse de fidelitate quam juravit. Dominus quoque fideli suo in his omnibus vicem reddere debet. Quod si non fecerit, merito censebitur malefidus; sicut ille, si in eorum praevaricatione vel faciendo vel consentiendo depr
Abbreviated transcription (Latin):
cđm catholicã fidẽ sanãq doctrinã nec
dĩ iniuste nocere cuiquam. nec noceri in¬
iuste patit᷑ quenquã. Qui enĩ nocet ait
apłs. recipiet hic qͦd nocuit. Aug̃ de ser¬
mone dnĩ inmonte. De temeratio iudicio.¬
emerariũ iudiciũ plerũq nichil nocet ei
de qͦ iudicat᷑ temere. Eiautẽ qui temere iu¬
dicat. ipsa temeritas necesse ẽ ut noceat.

Expanded text:
m catholicam fidem et sanam doctrinam nec Dei iniuste nocere cuiquam, nec nocere inpune patitur quenquam. 'Qui enim nocet', ait apostolus, 'recipiet id quod nocuit'. Item in mone Domini in monte: Temerarium iuditium plerumque nichil nocet ei, de quo temere iudicatur, ei autem qui temere iudicat, ipsa temeritas necesse est, ut noceat.
Abbreviated transcription (Latin):
entalib. De cõmunione achatui uitanda.
ui ẽ illa sententia deponat errorem. &
uacua ẽ Si iniusta ẽ: tanto eã curare non
debet. qͥnto apud dm̃ & eccłam eiꝰ neminẽ
potest iniqͣ grauare sententia. Ita gͦ ea se
ñ absolui deside̾t. qͦ se nullatenꝰ ꝑspic̾ obliga

Expanded text:
Orientalibus, de communione Acacii vitanda. Cui est illata sententia, deponat errorem, et vacua est. Si injusta est, tanto eam curare non debet, quanto apud Deum et Ecclesiam ejus neminem potest iniqua gravare sententia. Ita ergo ea se non absolvi
Abbreviated transcription (Latin):
ustodi intꝰ innocentiã tuã. ubi nemo op¬
primit causã tuã. Preualuit in te falsum
testimoniũ. s apud homines. Nunquid
apud dm̃ ualebit. ubi causa tua dic̾da ẽ:
Quando ds eric uidex. aliꝰ testis ꝗͣ c̾scientia
tua ñ erit. Int̾ udicẽ iustũ & conscientũ

Expanded text:
ustodi intus innocentiam tuam ubi nemo opprimit causam tuam. Praevaluit in te falsum testimonium, sed apud homines. Nunquid apud Deum valebit, ubi causa tua dicenda est? Quando Deus erit judex, alius testis quam conscientia tua non erit. Inter judicem justum et conscien
Abbreviated transcription (Latin):
Lerũq c̃tingit. ut iudicis
locũ teneat. cuiꝰ ad locum
uita minime c̾cordat. acsepe
agit᷑. ut ł dãnet immeritos.
uł alios ipse ligatꝰ soluat. Sepe
in soluendis ac ligandis subditis suȩ uolun¬
tatis motꝰ. ñ aut̃ causarũ merita seqͥt᷑ pastor.

Expanded text:
lerumque contingit ut hic judicis locum teneat, cujus ad locum vita minime concordat; ac saepe agitur ut vel damnet immeritos, vel alios ipse ligatus solvat. Saepe in solvendis ac ligandis subditis suae voluntatis motus, non autem causarum merita
Abbreviated transcription (Latin):
telligentes aliꝗtud sibi de phariseorunt
assumunt suꝑcilio. ut uł damnent inno¬
centes: uł soluere se noxios arbitrent᷑.
cũ apud dm̃ ñ sententia sac̾dotũ: s reoꝵ uita
querat᷑. Legimꝰ in leuitico de lepsis ubi iubent᷑
qđ ostendant s sac̾dotib ⁊ si lepram habuerint.
mundos faciat: s qͦd habeant noticiã de¬

Expanded text:
telligentes, aliquid sibi de Pharisaeorum assumunt supercilio, ut vel damnent innocentes, vel solvere se noxios arbitrentur, cum apud Deum non sententia sacerdotum, sed eorum vita quaeratur. Legimus in Levitico de leprosis, ubi jubentur, ut ostendant se sacerdotibus, et si lepram habuerint, mundos faciant, sed quod habeant notitiam le
Abbreviated transcription (Latin):
Cause gͦ pensandę st̃. & tc̾ ligandi atq sol¬
uendi potestas exercenda. uidendũ quęs
culpa. aut quȩ sit penitentia sequuta post
uisitat: illos sententia pͥastoris ab soluat.
Tc̃ enĩ uera ẽ absolutio p̾sidentis. cũ int̾ni¬

Expanded text:
tunc ligandi atque solvendi potestas exercenda, videndum quae culpa, aut quae si poenitentia secuta post nis gratiam visitat, illos sententia pastoris absolvat. Tunc enim vera est absolutio praesidentis, cum int
Abbreviated transcription (Latin):
omessationes & ebrictates ita concessȩ
& licitȩ putant᷑ ut in honore etiã beatoꝵ
martyrũ ñ solũ ꝑ dies sollẽnes. qͦd ipsum
qͥs ñ lugendum uideat qui hȩo ñ carneis
ocłis inspicit. s etiam cotidie celebrentur: c¬
Et piͦ pauca. Non gͦ asꝑe qͣntum existimo. ñ
durit᷑. ñ mͦ imꝑiose ista tollunt᷑. magis
docendo ꝗͣ iubendo. magis monendo ꝗͣ
minando. Sic etũ agendum ẽ cũ multitu¬
dine. seueritas autem exercenda ẽ in pecca¬
ta paucora. ⁊ siqͥd minam᷑: cũ dolore fiat. de
scriptis cõminando uindictã futuram.
ne nos ipsi in nra potestate. s ds̃ in nr̃o
sermone timeat᷑. Ita pͥus mouebunt᷑ spũ¬
ales ł spũalib ꝓximi. qͦrũ auctoritate
& lenissimis quidẽ s instantissimis ad¬
monitionib cȩt̾a multitudo frangatur.

Expanded text:
omissationes enim et ebrietates ita concessae et licitae putantur, ut in honore etiam beatissimorum martyrum non solum per dies sollemnes, quod ipsum quis non lugendum uideat, qui haec non carneis oculis inspicit, sed etiam cotidie celebrentur.  conloqui. non ergo aspere, quantum existimo, non duriter, non modo imperioso ista tolluntur, magis docendo quam iubendo, magis monendo quam minando. sic enim agendum est cum multitudine, seueritas autem exercenda est in peccata paucorum. et si quid minamur, cum dolore fiat de scripturis comminando uindictam futuram, ne nos ipsi in nostra potestate, sed deus in nostro sermone timeatur. ita prius mouebuntur spiritales uel spiritalibus proximi, quorum auctoritate et lenissimis quidem sed instantissimis admonitionibus cetera multitudo frangatur.
Abbreviated transcription (Latin):
liqͦs scimꝰ subito dem̃tes factos ferro. fust
lapidib morsib multis nocuisse. qͦsdã
& occidisse. captos aut̃ industria & iudicus
oblatos minime reos factos. eo qͦd ñ uolun¬
tate s impellente ui nescio qua hȩc gesseri
nescientes. Qͦmͦ eni reus c̃stituit᷑. qͥ nescic

Expanded text:
liquos scimus subito dementes factos ferro fuste lapidibus morsibus multis nocuisse, quosdam et occidisse; captos autem industria et iudiciis oblatos minime reos factos, eo quod non uoluntate, sed inpellente ui nescio qua haec gesserint nescientes, quo modo enim reus constituitur, qui nescit
Abbreviated transcription (Latin):
ipsorꝰ ferã ec̃ naturam nemo negat. Inhis
autẽ animalib quȩ ex c̃suetudine abire
& redire solent. talis regula comꝓbata ẽ
ut eo usq tua eẽ intelligant᷑. donec animũ
reu̾tendi habeant. Namꝰ cũ reu̾tendi animũ
hab̾e desierint: etiam tua eẽ desinunt. &¬
fiunt occupantiũ. Reu̾tendi aut̃ animuĩ
uident᷑ desinere hab̾e. cũ reu̾tendi c̃suetu¬
dinẽ deseruerint. Gallinarũ & anserum
ñ ẽ fera natura. idq ex eo possumꝰ intelli¬
gere. qͦd aliȩ st̃ galline quas feras uocamꝰ.
Itẽ alii anseresst̃. quos feros appellamꝰ. Idõq
si anseres tui aut tuȩ gallinȩ aliquo casu
turbati turbatęq euolauerint. licet con¬
spectũ tuũ effugerint: quocunq loco st̃
animo ea animalia retinet: furtũ intel¬
ligitur commitere.

Expanded text:
ipsorum feram esse naturam nemo negat. in his ipsorum feram esse naturam nemo negat. in his autem animalibus, quae ex consuetudine abire et redire solent, talis regula comprobata est, ut eo usque tua esse intellegantur, donec animum revertendi habeant: nam si revertendi animum habere desierint, etiam tua esse desinunt et fiunt occupantium. revertendi autem animum videntur desinere habere, cum revertendi consuetudinem deseruerint. Gallinarum et anserum non est fera natura idqgere, quod aliae sunt gallinae quas feras vocamus. Item, alii anseres quos feras appellamus. Ideoque si anseres tui vel gallinae tuae aliquo casu turbati turbataeque evolaverint, licet conspectum tuum effugerint, quocunque tamen loanimo ea animalia retinet, furtum intelligitur committere.
Abbreviated transcription (Latin):
putauer᷑ tuã et̃ quã si ceꝑis: s posteriorẽ
sententiam nos confirmamꝰ. quia multa
accicłe solent ut eam ñ capias. Apũ quoq
natura fera c̃. Itaq quȩ in arboro
tua c̃sedint. anteqͣ. ate alueo induant᷑. non
magis tua eẽ intelligunt᷑ quã uolucres quȩ
in tua arborẽ nidum fecerint. Idõq si aliꝰ
eas incluserit. is earũ dñs erit. Fauos qͦq
siqͥs effecerint.: quilibet eximere potest.
Plane integ̃re si ꝓuidis ingredientem in
fundũ tuum: potes eũ ure ꝓ hib̾e ne ingre¬
cousq tuũ intelligat᷑ donec in conspectu
tuo ÷ nec difficilis eiꝰ ꝑsequutio ẽ. Alioqͥn.
occupantis fit. Pauonum & colũbarum
fera nat᷑a ẽ nec ad rẽ ꝑtinet qͦd ex c̃suetu¬
dine auolare & reuolare solent. nã & apes
idem faciunt. qͦrũ c̃stat ferã eẽ naturam.
Ceruos qͦq ita quidã mansuetos habent.
ut in siluas ire ⁊ redire soleant. quorũ &

Expanded text:
putaverunt tuam esse quam si ceperis. Sed posteriorem putaverunt tuam esse quam si ceperis. Sed posteriorem sententiam non confirmamus, quia multa accidere solent ut eam non capias. Apium quoque natura fera est. Itaque quae in arbore tua considerint, antequam a te in alveo includantur, non magis tuae esse intelliguntur quam volucres quae in arbore tua nidificant. Ideoque si alius eas incluserit, is earum dominus erit. Favos quoque si quos effecerint, quilibet eximere potest. Plane integra re si provideris ingredientem in fundum tuum, potes eum jure prohibere ne ingreusque tuum intelligitur, donec in conspectu tuo est, nec difficilis ejus persecutio est, alioquin occupantis fit. Pavonum et columbarum fera natura est, nec ad rem pertinet, quod ex consuetudine avolare et revolare solent: nam et apes idem faciunt, quarum constat feram esse naturam: cervos quoque ita quidam mansuetos habent, ut in silvas ire et redire soleant, quorum et
Abbreviated transcription (Latin):
erȩ. bestiȩ. ⁊ uolucres & pisces. id ẽ. omã ani¬
malia que in t̾ra. mari. cęloq nascuntur.
simul atq ab aliqͦ capta fuerint: iure genti
id naturali ratione occupanti c̃cedit᷑. nec
int̾est feras. bestias. ⁊uolucres. utrum in suo
studio quisq capiat an in alieno. Plane qui
alienũ fundũ ingredit᷑ uenandi aut aucu¬
pandi grã: potest ad nõ si is ꝓuidit ꝓhiberi
Cũ aut̃ euaserit custodiã tuã. ⁊ innaturalẽ
lib̾tatẽ se receꝑit: tuũ eẽ desut. ⁊ rursum
occupantis fit. Naturalẽ aut̃ lib̾tatem
reciꝑe intelligitur. cũ uł ocłos tuoseffu¬
gerit. ł ita sit in c̃spectu tuo ut difficilis
sit eiꝰ ꝑsequutio. Illud quesitum ẽ ansifera.
bestia. ita uulnerata sit ut capi possit: sta
tim tua ec̃ intelligat᷑. Quibꝰdam placuit
tuã eẽ. & eo usq tuam uidi: donec eã ꝑ se¬
quaris. Qͦd si desieris ꝑsequi.: desinit tua
eẽ ⁊rursũ fieri occupantis. Alii non alit̾

Expanded text:
r bestiae et volucres et pisces, id est omnia animalia quae in terra mari caelo nascuntur, simulatque ab aliquo capta fuerint, iure gentiuid naturali ratione occupanti conceditur. nec interest, feras bestias et volucres utrum in suo fundo quisque capiat, an in alieno: plane qui in alienum fundum ingreditur venandi aut aucupandi gratia, potest a domino, si is providerit, prohiberi,cum vero evaserit custodiam tuam et in naturalem libertatem se receperit, tuum esse desinit et rursus occupantis fit. naturalem autem libertatem recipere intellegitur, cum vel oculos tuos effugerit vel ita sit in conspectu tuo, ut difficilis sit eius persecutio. Illud quaesitum est, an, si fera bestia ita vultim tua esse intelligatur. Quibusdam placuit tuam esse, et eo usque tuam videri donec eam persequaris. Quod si desieris persequi, desinit tua esse, et rursus fieri occupantis. Alii non aliter
Abbreviated transcription (Latin):
Imis xp̃ianꝰ dilectissimi qui asac̾dotibꝰ
ex cõmunicat᷑ sathanȩ tradi dr̃. Quomͦ ᷤ¬
apc̃. Ac ꝑ hoc qͣsi diabolo tradi dr̃. qui ab
eccłastica cõmunione remouet᷑. Uñ illos
qͦs tc̃ apłs sathanȩ eẽ traditos p̾dicat: ex com u¬
municatos ase eẽ demonstrat. Ex decretis in¬

Expanded text:
us, dilectissimi, qui a sacerdotibus excommunicatur, sathane traditur. Idem ac per hoc quasi diabolo traditur qui ab ecclesiastica communione removetur. Unde illos, quos tunc Apostolus satanae esse traditos praedicat, excommunicatos a se esse demonstrat. C. XXXIII.
Abbreviated transcription (Latin):
i furiosus filius ł quęcunq ꝑsona liborũ
sit in furone: eadẽ ceneant᷑ quȩ suꝑiꝰ de¬
n iudiciis istiusmodi uoluntarios reos ñ
ex necessitate cõpulsos culpa stringit. pen
c̃dẽnat. Neq enĩ si furore aliqͥs in noc̃tẽ
ꝑt̾merit obnoxiꝰ morti ẽ qͥnetiã ipsius
diuinȩ legis oracula siqͥs ꝑ imprudentiã
intulerit necem. accipit impunitatis spẽ

Expanded text:
i furiosus filius vel quaecunque persona liberorum sit in furore, eadem teneantur quae superius deJudiciis istiusmodi voluntarios reos non ex necessitate compulsos culpa stringit, poena condemnat. Neque enim si furore aliquis innocentem peremerit, obnoxius morti est; quin etiam ipsius divinae legis oraculo, si quis per imprudentiam intulerit necem, accipit impunitatis spem,
Abbreviated transcription (Latin):
tiones m̃broꝵ & domoꝵ incendia fecerint.
incendia fecerit. siue facere iusserit.
aut facienti consenserit: qͦusq de
his unicuiq legalit᷑ ł amicabilit̾
coram epõ ciuitatis alusq ciuib ñ em̃da¬

Expanded text:
tiones membrorum, et domorum incendia fecerint. incendia fecerit, sive facere jusserit, aut facienti consenserit, quousque de his unicuique legaliter et amicabiliter coram episcopo civitatis aliisque civibus non emenda
Abbreviated transcription (Latin):
uid ꝓdest ieuinare uiscerib ⁊ luxuriari
Quenatibꝰ abstinere cib̾. errare peccatis. cꝰ
diluculo ñ ad ȩccłam uigilat. ñ beatorũ
martyrũ scã loca ꝑquirit. s surgens con¬
gregat seruulos. disponit retia. canes pro¬
ducit. saltꝰ. siluasq ꝑlustrat: Seruulos
inquã secũ ꝑtrahit fortasse magis ad ec¬
cłam festinantes. ⁊ uoluptatib suis pecca¬
ta accumulat aliena. nesciens reum se fu¬
turũ tã de suo delicto quã de ꝑditioẽ seruoꝵ.¬

Expanded text:
uid prodest jejunare visceribus, et luxuriari venatibus? abstinere cibis, errare peccatis? Itediluculo non ad ecclesiam vigilat, non beatorum martyrum sancta loca perquirit, sed surgens congregat servulos, disponit retia, canes producit, saltus silvasque perlustrat? Servulos, inquam, secum pertrahit, fortasse magis ad ecclesiam festinantes, et voluptatibus suis peccata accumulat aliena, nesciens reum se futurum tam de suo delicto quam de perditione servo
Abbreviated transcription (Latin):
iad peccatũ admittendũ adhibet᷑ fides:
deserit᷑ ut ad fidem uerã legramamq re¬
deat᷑ id ẽ ut peccatũ em̃detur uoluntatis
solus expoliart ñ possit inueniat socium
inigͥtatis. ⁊ cũ eo paciscat᷑. ł simul id faci¬
ant. spoliũq partiant᷑. qͦ facinore cõmisso
totũ solus auferat. dolet quidẽ ille. ⁊ ser
uatam sibi fidem non eẽ conqueritur.
Uerũ in ipsa sua querela cogitare debet
potiꝰ in bona uua ipsi humanȩ societati
fuisse seruandũ. ne p̃da iniqua ex homine
fieret.si sentit ꝙͣ iniq sibi inpeccati societate
seruata ñ fuerit. Ille qͥppe utrobiq ꝑfidus
ꝓfecto sceleratior iudicandꝰ ÷. Item. Mulier¬
si fide c̃uigali uiolata fidem seruet adult̾o.
utiq mala ẽ si nec adulto peior.ẽ. Porrosieã
flagitii penireat. & ad castitatẽ rediens c̃iu¬

Expanded text:
ad peccatum admittendum adhibetur fides, deseritur, ut ad ueram fidem ac legitimam redeatur, id est, ut peccatum emendetur uoluntatis solus expoliare non possit, inueniat socium iniquitatis et cum eo paciscatur, ut simul id faciant spoliumque partiantur, quo facinore commisso totum solus auferat. dolet quidem ille et fidem sibi seruatam non esse conqueritur; uerum in ipsa sua querela cogitare debet potius in bona uita ipsi humanae societati fuisse soruandam, ne praeda iniqua ex homine fieret, si sentit, quam inique sibi in peccati societate seruata non fuerit. ille quippe utrubique perfidus profecto sceleratior iudicandus si, fide conjugali violata, fidem servet adultero, utique mala est, sed si nec adultero, pejor est. Porro si eam fiagitii poeniteat, et ad castitatem rediens conju
Abbreviated transcription (Latin):
mne qͦd in pacis feda uenit. tc̃ soliditis
sublistit. cum uiram̃ti hoc int̾positio
roborat. S & omne quod amicoꝵ animoᷤ
c̃ciliat. tt̃ fideliꝰ durat: cũ eos sacram̃ti
uinoła ligant. Omne enĩ qͦd testis asti¬
pulat᷑ uerius constat. cũ id adiectio uira¬
tionis affirmat. Qͦd & si testis deficiat.
innocentis fidẽ sola usiurandi taxatio
Ion ẽ c̃tra p̾ceptum dĩ iuratio. qͦ amalo
non uirantis ⁊ s incredulitatis aqͦuira¬
re cogit᷑. Nam hinc intelligit᷑ ita dnm̃
ꝓhibuisse a uire uirando. ut quantũ in
ipso ẽ quisq ñ iuret. qͦd multi faciunt
in ore habentes iurationem. tanquam
magnũ ac suaue aliqͥd. Nam utiq apłs
nouerat p̃ceptum dni. & uirauit tam̃.
Non enĩ audiendi st̃ qui has uirationes eẽ

Expanded text:
mne quod in pacis foedere venit tunc solidius substat, cum juramenti hoc interpositio roborat, sed et omne quod animos amicorum conciliat tunc fixius durat, cum eos sacramenti vincula ligant, omne etiam quod testis astipulat, tunc verius constat, cum id adjectio jurationis affirmat; quod si et testis deficiat, innocentis fidem sola jurisjurandi taxatio Non est contra praeceptum Dei juratio, quae a malo est non jurantis, sed incredulitatis ejus a quo jurare cogitur. Nam hinc intelligitur ita Dominum prohibuisse a jurando , ut quantum in ipso est, quisque non juret, quod multi faciunt, in ore habentes jurationem tanquam magnum et suave aliquid. Nam utique Apostolus noverat praeceptum Domini, et juravit tamen. Non enim audiendi sunt qui h
Abbreviated transcription (Latin):
& mulier a ꝓxima uasa argentea.
& aurea. ⁊ uestem. Non hinc quisq sum
sto mͦ ꝓximum. hoc enĩ dĩ iussit. qͥ noue¬
rit quenꝗͣ qͦd pati oporteret. nec isrłitę
eũ quẽ uidex iussit occidi. ꝓfecto si id
sponte faciat: homicida ÷ etiã si eum
occidat quẽ scit auidice debuisse occidi.¬
penȩ ẽ isibilit᷑ eriꝑe. Auferre gͦ nolenti
siue occulte siue palam: ht̃ p̾ceptũ suũ
urti enĩ nomine bñ intelligitur om̃is
illicita usurpatio rei alienȩ. Non enĩ rapinã
ꝓmisit qͥ furcũ ꝓhibuit. s utiq sub furti
noe in lege ueteris testam̃ti. ⁊ rapinã intel¬
ligi uoluit. A parte enim totũ significaũ.
quicqͥd illicite rerũ ꝓximi aufertur.

Expanded text:
et mulier a proxima, uasa argentea et aurea et uestem. non hinc quisquam existo modo proximum. hoc enim deus iussit, qui nouerat quid quemque pati oporteret. nec Israheliteum quem iudex iussit occidi, profecto si id sponte faciat, homicida est, etiam si eum occidat quem scit occidipoenae est visibiliter eripere. Auferre ergo nolenti sive occulte, sive palam, habet praeceptum suum. Furtiillicita usurpatio rei alienae: non enim rapinam permisit qui furtum prohibuit, sed utique sub furti nomine in lege Veteris Testamenti et rapinam intelligi voluit. A parte enim totum significavit, quidquid illicite rerum proximi aufertur.
Abbreviated transcription (Latin):
e forma fidelitatis aliquid scribere
monitꝰ. hȩc uob̾ q̃ secunt᷑ breuit ex libro
auctoritate notaui. Qui d nõ suo fidelitatĩ
iurat. ista sex in memoria sẽꝑ hab̾e deba.
Incolume. tucum. honestũ. utile. facile. pos¬
sibilȩ. Incolume uidelicet. ne sit in dãnũ
dnõ de corpore suo. Tucũ: ne sit ei in
damnũ de secreto suo. ł de munitionib
ꝑquas tutꝰ eẽ potest. Honestũ: nesit ei in
dãnũ de sua iusticia. ł de aliis causis q̃ ad
honestatẽ eiꝰ ꝑtinere uident᷑ Utilȩ ne sit
ei indãnũ de suis possesuonib: Fil ecea
possibile. ne id bonũ qͦd dñs suus leuit̾ face
pot̾at. facile ei difficile. neue id qͦd possibi¬
le erat. reddat ei impossibile. Ut fideł hec
nocum̾ta caueat iustũ ẽ. s ñ idõ casam̃tũ¬

Expanded text:
e forma fidelitatis aliquid scribere monitus, haec vobis quae sequuntur breviter ex librorum auctoritate notavi. Qui domino suo fidelitatem jurat, ista sex in memoria semper habere debet: Incolume, tutum, honestum, utile, facile, possibile. Incolume, videlicet, ne sit domino in damnum de corpore suo. Tutum, ne sit ei in damnum de secreto suo, vel de munitionibus per quas tutus esse potest. Honestum, ne sit ei in damnum de sua justitia, vel de aliis causis quae ad honestatem ejus pertinere videntei in damnum de suis possessionibus; facile vel possibile, ne id bonum quod dominus suus leviter facere poterat faciat ei difficile, neve id quod possibile erat, reddat ei impossibile. Ut fidelis haec nocumenta caveat justum est, sed non ideo cassamentu
Abbreviated transcription (Latin):
magna compulsus cũ uidero nͥ faciam mͥ
ñ credi. ⁊ ei qui mͥ ñ credit ñ expedire qͦd
ñ credit. Hac ꝑpensa ratione & c̃sidatioẽ
librata cũ magno timore dico coram dõ.
aut testis e᷑ dĩ. aut scit. xp̃c. qͦd scit sic esse
in animo meo. Et uideo qr plus ẽ. id .ẽ. qͦd

Expanded text:
 compulsus. Cum videro nisi faciam mihi non credi, et ei qui mihi non credit non expedire quod non credit; hac perpensa ratione et consideratione librata, cum magno timore dico: Coram Deo, aut Testis est Deus, aut Scit Christus quod sic est esse in animo meo. Et video quia plus est, id est, quod
Abbreviated transcription (Latin):
fallit. Nouit enĩ ille cui dt̃. ioci causa
eẽ dictũ. Scđm aut̃ ideo mitius ẽ. qr reti¬
net ñnullam beniuolentiã. Illud uͦ qͦd
ñ ht̃ duplex cor. nec m̃dacium quidem¬
det᷑. ⁊ ꝓmictat̾ se redditurũ cum ille qui
cõt̃dauit poposcerit. si forte gladiũ suu̾
repetat furens: manifestũ ẽ non ẽẽ red¬
dendũ. ne uł se oocidat ł alios. donec ei
sanitas restituat᷑. hoc idõ ñ ht̃ duplexcor.
qr ille cui comm̃datꝰ ẽ gladiꝰ cũ ꝓmitteb
se redditurũ poscenti ñ cogitabat᷑ furentẽ
posse repet̾e. Manifestũ ẽ ñ eẽ culpandũ
aliqͥndo uerũ tacere. falsum autẽ dicere.
non inuenitur c̾cessum scĩs. Aug̃ ad occe
anũ. Tropicã loquutiona ñ ẽẽ m̃daciũ.
ullomͦ mͥ uidetur tropicã loquutionẽ
recte dici posse m̃dacium. Non enĩ m̃daciũ
ẽ cũ letũ diem dicimꝰ. qͦd letos nos faciat
aut triste lupinu̾ qͦd gustantẽ amaro sapo¬
re c̃tristet. Neqͣquã ista st̃ m̃dacia. Ex¬

Expanded text:
fallit; novit enim ille cui dicitur, joci causa esse dictum; secundum autem ideo mitius est, quia retinet nonnullam benevolentiam. Illud vero quod non habet duplex cor, nec mndetur, et promittat se redditurum cum ille qui commendavit poposcerit: si forte gladium suum repetat furens, manifestum est non esse reddendum, ne vel se occidat vel alios, donec ei sanitas restituatur. Hoc ideo non habet duplex cor, quia ille cui commodatus est gladius, cum promittebat se redditurum poscenti, non cogitabat furentem posse repetere. Manifestum est non esse culpandum aliquando verum tacere, falsum autem dicere non invenitur concessum sanctis. CAP. 47. - Quod tropica locutio non sit mendacium.ullo modo mihi videtur tropicam locutionem recte dici posse mendacium. Non enim mendacium est cum laetum diem dicimus, quod laetos nos faciat: aut triste lupinum, quod gustantem amaro sapore contristet. Nequaquam ista sunt mendacia