comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nte complurib mensib iacere pipiectos donec ꝯfirmatis nerͥius mone se
locuz qr mutare possent/ quod me ultra unꝰ ã ni spatiuz fiẽi põt Iaz uide uty¬
nem̃fans eodem mõ ⁊ codem loco quo effisus est iacẽ ꝑ multos mẽses ua¬
lũt Ac non ⁊ humore illo terre qui almuenti gram̃ mĩstrabatir sui cor¬
poris purgamentis inimnu mixtis. obruptꝰ corruptꝰ q morẽtur Itaq nul¬
lo modo fiei põt/ quiz ab aliquo fuit eclucatus insi forte aiãlia oniã non
terrena nata sunt s excreta quod ut dicerent nũꝙͣ illis uenit in mentẽ
om̃sigẽ illa rõ impossibilis ⁊ uana est si tiĩ ratio dici põt qr idagitur

Expanded text:
necesse quampluribus mensibus jacere projectos, donec confirmatis nervis movere se, necesse quampluribus mensibus jacere projectos, donec confirmatis nervis movere se, locumque mutare possent: quod vix intra unius anni spatium fieri potest. Jam vide utrumne infans eodem modo, et eodem loco quo est effusus, jacere per multos menses valuerit, ac non et humore illo terrae, quem alimenti gratia ministrabat, et sui corporis purgamentis in unum mixtis obrutus corruptusque moreretur. Itaque nullo modo fieri potest quin ab aliquo fuerit educatus: nisi forte animalia omnia non tenera nata sunt, sed excreta, quod ut dicerent numquam illis uenit in mentem. omnis igitur illa ratio inpossibilis et uana est, si tamen ratio dici potest qua id agitur,
Abbreviated transcription (Latin):
parentuz nasci possent nct̃ẽ est magna ratione ẽẽ ꝓuisum Deinde ut huõr
ille concretus eterra uarias ymagines corporũ finge̾t Ite ute folliculis quib
tegebantur accepta uuendi. sentiendiq rõne tamꝙ ex aluo matrũ ꝓfun¬
darentur. mira iextricabilis q ꝓuisio est Sed putemꝰ id quoq caũ acci
disse illa certe que sequñtur fortiuta cẽ non pñt ut terra continuo lacte mãna¬
ret utaeris tem ꝑies eẽt equabis Quesi constat idarto eẽ facta ut aiãlia re¬
cent ecdita uel haberent alimentũ uel non haberent ꝑiculum nccẽ est ut a¬
liquis diuina nescio qua ratione ꝓudit Quis aut̃ põt proidere nisi
deus uideamus tñ idipm̃ quod dictitant fici potuͣt ut hoĩes nascerentͦ etera
Med considẽt aliquis ꝙ dui ⁊ quib modis educetur infans intelliget ꝓfecto
non potiusse terrigenas illos pueros sine ullo educatore nutris. fiut eniz

Expanded text:
parentum nasci possent, necesse est magna ratione esse prouisum; deinde ut umor parentum nasci possent, necesse est magna ratione esse prouisum; deinde ut umor ille concretus e terra in uarias imagines corporum fingeretur, item ut e folliculis quibus tegebantur accepta uiuendi sentiendique ratione tamquam ei aluo matrum profunderentur, mira inextdisse: illa certe quae sequuntur, fortuita esse non possunt; ut terra continuo lacte manaret, ut aeris temperies esset aequalis. Quae si constat idcirco esse facta, ut animalia recens edita, vel haberent alimentum, vel non haberent periculum, necesse est, ut aliquis divina nescio qua ratione providerit. Quis autem potest providere, nisi Deus? Videamus tamen an id ipsum, quod dictitant, fieri potuerit: ut homines nascerentur e terra. Si consideret aliquis quandiu, et quibus modis educetur infans, intelliget profecto non potuisse terrigenas illos pueros sine ullo educatore nutriri. Fuit enim
Abbreviated transcription (Latin):
igitur iuz frigoris atri caloris ferre uel uitare potuert at̃ omĩo nasq cũ sol eeu¬
r̾et frigus astringẽt Hon erant inqũt in prĩcipio mundi nec yems nec estas s
temperies ꝑpetua et uer equale Cur ergo nichil hor ficĩ etiã nũc uidemꝰ qr¬
semel fi ncciũz fuit ut aĩalia nascerentur postꝙ̃ nõ eẽ cepert̃ ꝯcessa ns faculta
gu̾e mendatia i pͥmu ꝙ nichil pot eẽ in hoc inundo qued non sit ꝑmaneat
ut cepit nec enĩ sol ⁊luna ⁊astra tũt non erant/ ant cũ eeñt meatꝰ noñ ha¬
bebant ac non diuina moderatione que cursꝰ coꝵ temꝑat ⁊gub̾nat cu ip̃is
simul ceꝑit demũ ꝙ si ita sint ut dicunt/ eẽ pronidentia intẽ est /⁊ in idipm̃
incidunt ꝙ maxime fugiant. nondu enĩ natis aĩalib aliquis utiq ꝓiudit ut
scinascerentur ne orbis terre deẜt ac incultus horrẽt/ ut aũt de terra sine offitio

Expanded text:
igitur uim frigoris uel caloris ferre aut uitare potuerunt aut omnino nasci, cum sol exureigitur uim frigoris uel caloris ferre aut uitare potuerunt aut omnino nasci, cum sol exureret, frigus adstringeret? \'non erant\' inquiunt \'in principio mundi nec hiemps nec aestas, sed perpetua temperies et uer aequabile. cur ergo nihil horum fieri etiamnunc uidemusguere mendacia! primum, quod nihil potest esse in hoc mundo, quod non sic permaneat ut coepit. nec enim sol et luna et astra. tunc non erant aut cum essent, meatus non habeba-ut ac non diuina moderatio, quae cursus eorum temperat et gubernat, cum ipsis simul coeperat. demue, quod si ita sit ut dicunt, esse prouidentiam necesse est, et in id ipsum incidunt quod maxime fugiunt. nondum enim natis animalibus aliquis utique prouidit ut nascerentur, ne orbis terrae desertus atque incultus horreret. ut autem de terra sine officio
Abbreviated transcription (Latin):
sic dedarat et t̾minu Quesi uera sunt. non potit defendẽ Aristotiles
quo minꝰ hũit ⁊ mundus ipẽ principiũ Qrsi austotili plato et epicurꝰ
extorquent. et platoni et aristotili qui semꝑ fore mundu putauerunt
licet sint eloquentes ultiõ libro tñ idem epicurꝰ eripiet qr feꝗtur ut
heãt fine Sed in hoc ultiõ libro plurib Hũc ad hoĩs originẽ recĩiramꝰ
Auĩt certis ꝯuersionib celi et astroꝵ motib maturitatem quãdam
extitisse aiali serendoru Itaq terra noua semen genitale retinẽte
foliculos ex sequosda in ytẽoꝵ silitudine protulisse᷑ de quib lucretiꝰ
Crescebant uteri terra radicib aꝑti cos q in cũ maturassent naͣ co¬
gente ruptos aialia tenera ꝓfudisse. Demũ terra ipã humore queda
qui eet lacti siłi cruberasse eoq alimento aiantes oẽ nutritos Quõ

Expanded text:
sic declarat et terminum. quae si uera sunt, non poterit defendere Aristoteles sic declarat et terminum. quae si uera sunt, non poterit defendere Aristoteles quominus habuerit et mundus ipse principium. quod si Aristoteli Plato et Epicurus extorquent, et Platoni et Aristoteli qui semper fore mundum putauerunt, licet sint eloquentes, ingratis tamen idem Epicurus eripiet quia sequitur ut habeat et finem. sed haec in ultimo libro pluribus: nunc ad hominis originem recurramus. Aiunt certis conuersionibus caeli et astrorum motibus maturitatem quandam extitisse animalium serendorum, itaque terram nouam semen genitale retinentem folliculos ex se quosdam in uterorum similitudinem protulisse — de quibus Lucretius: crescebant uteri terram radicibus apti — eosque cum maturuissent, natura cogente ruptos animalia tenera profudisse. deinde terram ipsam umore quodam qui esset lacti similis exuberasse eoque alimento animantes esse nutritas. quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
pñtis substantia. futuri dissolutio que omiã in singulis homĩb apparent Et
ret ex eo tñ et p̾titu id est origo colligitur qr fu turu id est dissolutio. na
quĩ est apparet aliqñ cepisse Esse enĩ nulla res sine exorho põt et qr cepit appa¬
ret qñq desiturũ nec enĩ põt id totum cẽ ĩ mortale quod ex mortalib o.¬
stat ha sicut uniu̾si ꝑ singulos intimꝰ fiei põt nel aliquo caũ om̃ssimul uel
sterilitate terrar nelque acciodẽ nel particulatiz solet nel pestilentia ubiq
diffusa que singulas urbes aut regiones plerũq populatur uel intendio
iorbẽ misso qualem ia fuisse sub phetonte đr nel dilumo aquaꝵ qͣle
sub dencalione traditur. aiz p̾ter unu hoiẽ genꝰ om̃e deleret: Qnoo di
luniu sicut caũ accioit. potuit ut et ille unũs qui suꝑfunit int̾iret Si
aũt diuine prouidentie nutu quod negari non põt ad reꝑandos hoiẽs ẜuatꝰ

Expanded text:
praesentis substantia, futuri dissolutio. Quae omnia in singulis hominibus apparent, etret, ex eo tamen et praeteritum id est origo colligitur et futurum id est dissolutio. nam quoniam est, apparet aliquando coepisse — esse enim nulla res sine exordio potest - et quia coepit, apparet quandoque desiturum; nec enim potest id totum esse inmortale quod ex mortalibus constat. nam sicut uniuersi per singulos interimus, fieri potest ut aliquo casu omnes simul, uel sterilitate terrarum, quae accidere particulatim solet, uel pestilentia, ubique diffusa, quae singulas urbes aut regiones plerumque populatur, uel incendio in orbem inmisso, quale iam fuisse sub Phaethonte dicitur, uel diluuio aquarum, quale subuit accidere ut et ille unus qui superfuit interiret. si autem diuinae prouidentiae nutu, quod negari non potest, ad reparandos homines reseruatus
Abbreviated transcription (Latin):
Empedodes quẽ nescias utru ne int̾ poetas an int̾ phõs numeres qr dere¬
ru naͣ xͥsib scripsit ut apud Romanos luceetius ⁊ rarro. quatuor elem̃¬
ta constituit ignem aerem aqua tẽra fortasse trismegistu secutꝰ qui nrã
corpora ex iis quatuor clementis ꝯstituta cẽ dixit adeo hr̃e namq inse ali¬
quid ignis aliquid aeris aliquid aque aliquid terre. et neq ignem ẽẽ ne¬
qr aerem eẽ neq aquã neq terra Que quidem falsa non sunt na te̾re
ratio et humoris infanguine aeris in spũ. ignis in calore uitali. S ed neq
fanguii a corpore secerni nõ põt siathumor ꝗ terra. neq calor uitalis a spũ
sic̃ ignis ib aere . a deo rerũ om̃ duosola reꝑiũtur clementa. quoꝵ om̃is

Expanded text:
Empedocles, quem nescias utrumne inter poetas, an inter philosophos numeres, quia de reEmpedocles, quem nescias utrumne inter poetas, an inter philosophos numeres, quia de rerum natura versibus scripsit, ut apud Romanos Lucretius et Varro, quatuor elementa constituit, id est, ignem, aerem, aquam, et terram; fortasse Trismegistum secutus, qui nostra corpora ex his quatuor elementis constituta esse dixit a Deo: habere namque in se aliquid ignis, aliquid aeris, aliquid aquae, aliquid terrae; et neque ignem esse, neque aerem, neque aquam, neque terram: quae quidem falsa non sunt. Nam terrae ratio in carne est; humoris, in sanguine; aeris, in spiritu; ignis, in calore vitali. Sed neque sanguis a corpore secerni potest, sicut humor a terra; neque calor vitalis a spiritu, sicut ignis ab aere: adeo rerum omnium duo sola reperiuntur elementa, quorum omnis
Abbreviated transcription (Latin):
engo ueri pris officio furtus est ipẽ corpꝰ effinxit ipẽ aiã qua spiramꝰ infu¬
dit illius est totu quicquid sumꝰ quõ id effecĩt si nos oportẽt saire docuiss
sicut docuit cetã que cognitionem nobis ⁊ pristim erroris ⁊ ueri liuĩs atti¬
lerũt Cuz ergo marem pͥmuz ad silitudinez suaz effinxiss tũ etiã femina
ꝯfigurauit ad ipinis hoĩs effigiem ut duo int̾se ꝑmieti sexus ꝓpagare sobo¬
lem possent/ et omem̃ terra multitudine oplere In ipĩꝰ aut fictione hoĩs¬
illar duar matenaꝵ quas int̾fe diximꝰ eẽ contrias ignis ⁊ aque ꝯdusit
ꝑfecitq roẽm. ficto enĩ corpore spirauit ei dĩ de uitali fonte spñs sui ꝗ
est ꝑhennis ut ipiũs mundi ee cont᷑riis constanciis elem̃tis similitudinẽ eg̃et.
Constat enĩ ex nã ⁊ corpore id est qĩ ex celo et terra quĩ quidem aiã aqua n¬
uimꝰ nelute celo oritur a deo corpꝰ e terra cuiꝰ elimo diximꝰ eẽ formatu.

Expanded text:
ergo veri patris officio functus est. Ipse corpus effinxit; ipse animam qua spiramus infudit. Illius est totum, quidquid sumus. Quomodo id fecerit, si nos oporteret scire, docuisset, sicut docuit cetera quae cognitionem nobis et pristini erroris et ueri luminis adtulerunt. Cum ergo marem primum ad similitudinem suam finxisset, tum etiam feminam configurauit ad ipsius hominis effigiem, ut duo inter se permixti sexus propagare subolem possent et omnem terram multitudine opere. m ipsius autem hoillarum duarum materiarum, quas inter se diximus esse contrarias, ignis et aquae, conclusit perfecitque rationem. Ficto enim corpore, spiravit ei animam de vitali fonte spiritus sui, qui est perennis, ut ipsius mundi ex contrariis constantis elementis similitudinem gereret. Constat enim ex anima et corpore, id est, quasi e coelo et terra: quandoquidem anima, qua vivimus, velut e coelo, oritur a Deo, corpus e terra, cujus e limo diximus esse formatum.
Abbreviated transcription (Latin):
dos deslegom ꝑcepta igr̃ sciãboni et mali. ꝑndere eu nuditatis sue reput
abscondit qi se a fatie dei quod antea non solebant Tunc deus sententia in
terra q iustos uiros cultores suos in eundem loci reuocet morte subila¬
ta sicut sacer uoces docent et sibilla erichrea equũ diat Gin aut deum¬
tellites et mĩstros qui aũt sunt exns ꝓtirati quia neq angeli neq hoĩẽs
fuerunt.s media quanda nã gerentes. non sunt ad inferos recepti sicut in
lus est princeps unde trismegistꝰ illum demoniarcha nocat demonias aũt
id est peritos ac rerscios. Hos enĩ pu¬
eos pocte scuit ẽẽ demones qui lequũtur Esiodus ita tradit Hii quidem de¬

Expanded text:
dei legem. percepta igitur scientia boni et mali pudere eum nuditatis suae coepit absconditque se a facie dei, quod antea non solebat. tum deus sententia in in terra et iustos uiros cultores suos in eundem locum reuocet morte sublata, sicut sacrae uoces docent et Sibylla Erythraea, cum dtellites, ac ministros. Qui autem sunt ex his procreati, quia neque angeli, neque homines fuerunt, sed mediam quamdam naturam gerentes , non sunt ad inferos recepti, sicut inlus est princeps. Unde Trismegistus illum δαιμονιάρχεν vocat. Daemonas autem asi δαήμονας, id est, peritos, ac rerum scios, hos enim puEos poetae et sciunt esse daemonas, et loquuntur. Hesiodus ita tradit: Οἱ
Abbreviated transcription (Latin):
multis nomĩb inuoluta ex oculis abstulerunt Ham deus ut in prinapio¬
docin neq noĩẽ cusoluis sit eget. neq angeli cu sint imortales dici sedeos
aut patiuntur aut s uolunt quoꝵ unu solu officiu est funre nutib des
nec omio quicꝙͣ nisi uissum facẽ enic em̃ mundns regiadeo didicimꝰ ut a

Expanded text:
mentitis nomimentitis nomidocui , neque nomine, cum solus sit, eget; neque angeli, cum sint immortales, dici se deos aut patiuntur, aut volunt: quorum unum solumque officium est, servire nutibus Dei, nec omnino quidquam nisi jussu facere
Abbreviated transcription (Latin):
Oruz inuenta sunt Astrologia et Ariispiana ⁊ auguriatio ⁊ ipã q̃¬
E
dicunt᷑ oracula et nigromantia et rs magica ⁊ quid quia p¬
terea malors ex̃tent hoiẽs nel palas uel ottulte que omĩa pse falsa
uera ce credantur sta hoñ credulitatem mentita diuinitate deludũt
quod suillis uerli apite non expedit. hn sunt qui finge y magmes ⁊ simula t̃
docuert qui ut hom̃i mentes a cultu e ueri dei au̾terent effictos mortuoꝵ
regu uultus ⁊ ornatos exquisita pulchritudme statui tonsecrmi q fecer̃t
illoru sibi noĩa qi ꝑsonas aliquas moueunt oedeos magin ⁊ quos uere male
stib que in loĩs faccii loquitur ii porro incesti ac uagispũsut turbent omĩa
eteptores humanis pectorib infundant serunt ac mistent falsa tũ uẽis
spĩ em̃ celestes multos ẽẽ finxer̃t. unuq om̃ĩu regem Iouem coꝙ multi
sunt m celo spũs angeloru ⁊ unꝰ dñs at patens om̃iudens. s netitatem

Expanded text:
orum inventa sunt astrologia, et aruspicina, et auguratio, et ipsa quae dicuntur oracula, et necromantia, et ars magica, et quiquid praeterea malorum exercent homines, vel palam, vel occulte. Quae omnia per se falsa uera esse credantur: ita hominum credulitatem mentita diuinitate deludunt, quod illis uerum aperire non expedit. ht sunt qm nngere imagines et simulacra docuerunt, qui ut hominum mentes a cultu ueri dei a.uerterent, effictos mortuorum regum uultus et ornatos exquisita pulchritudine statui consecrarique fecerunt et illorum sibi nomina quasi personas aliquas induerunt. sed eos magi et ii quos uere malefstibus quae in litteris sanctis leguntur. hi porro incesti ac uagi spiritus ut turbent omnia et errores humanis pectoribus offundant, serunt ac miscent falsa cum ueris. ipsi enim caelestes multos esse finxerunt unumque omnium regem Iouem eo, quod multi sint in caelo spiritus angelorum et unus dominus ac parens omnium deus: sed ueritatem
Abbreviated transcription (Latin):
quit sine ratione sneq nasa pot aparet cẽ diuino proiuch̃i¬
tiam cuiꝰ est ꝓprinz quod dr ratio Deusigĩ rerĩ oĩ machinator fecit ho
tiplex acutũ memor plenũ rois ⁊ consilii quẽ nocamꝰ hoiem. p̃clara quada
ris ꝑticeps rõmi et cogitationis cu cetã sint omĩa exꝑtia. uides ne hoiẽm ꝙͣ uis
longe a nĩtatis noticia remotu tñ quonia ymagine sapientie tuebatur in¬

Expanded text:
i sine ratione, neque nasci potest, apparet divinam esse providentiam, cujus est proprium quod dicitur ratio. Deus igitur rerum omnium machinator fecit homtiplex, acutum, memor, plenum rationis et consilii, quem vocamus hominem, praeclara quadam ris particeps rationis et cogitationis, cum cetera sint omnia expertia. uidesne hominem quamuis longe a ueritatis notitia remotum tamen, quoniam imaginem sapientiae tuebatur, in
Abbreviated transcription (Latin):
uitaz ꝯsequendaz Que nõ ad c̾minosa et profana cupiditatem ꝑtine¬
bant reticuit ut archana eeñt/ Quid ergo queris que nec potes sare
nec siscias beatior fias. pfecta est in hoĩe sapiã.si et denz ẽẽ unu/ et abipõ
fasta nniuersa cognõscat. Q c̃ato mundo fcã sunt aĩalia ꝑꝑhoiẽm ⁊

Expanded text:
vitam consequendam: quae vero ad curiosam et profanam cupiditatem pertinevitam consequendam: quae vero ad curiosam et profanam cupiditatem pertinebant, reticuit, ut arcana essent. Quid ergo quaeris, quae nec potes scire, nec si scias, beatior fias? Perfecta est in homine sapientia, si et Deum esse unum, et ab ipso esse facta universa cognoscat. CAPUT X. D
Abbreviated transcription (Latin):
si educatꝰ in domo fabrefacta et ornata nullam umꝙ̃ fabrica indisses domui¬
de domo querẽs quod nĩs de mundo requiris quib manib quil ferram̃tis
homo eẽt tantͦoꝑa molitꝰ. maxĩc sisrea ingentia imensa cementa uastas co¬
hipnas ꝙpꝰ totu sublime et excelsu uideres. nõne hectibi humanaꝵ
inuiuz moduz inderetur excedẽ quia illa non taz inrib ꝙͣ ratione atq
fortitudo mensura. oꝑa ipins iidentut oculis quõ aut illa fecĩt ne mente
quidẽ iudetur quia ut hermes ait Mortale ĩmortali tempale ppetuo.
corpore qͣi custodia septruz tenet quo minꝰ soluto ac libo sensu cernatoĩa
Scat igr ꝙͣ mepte faciat qui res menũabiles querit Hoc est enĩ modum
conditionis sue tñsgredi nec intelligẽ quonsq hoĩ liceat accede̾ Doniq cũ
aꝑiret hoĩ ueritate deus ea nos sola sare noluit que int̾ sint hoiem̃ sdre ad

Expanded text:
si educatsi educatde domo quaereres, quod nunc de mundo requiris; quibus manibus, quibus ferramentis homo tanta esset opera molitus; maxime si saxa ingentia, immensa caementa, vastas columnas, opus totum sublime et excelsum videres, nonne haec tibi humanarum virium modum viderentur excedere, quia illa non tam viribus quam ratione atque num, nec fortitudo mensuram? Opera ipsius videntur oculis. Quomodo autem illa fecerit, ne mente quidem videtur: quia, ut Hermes ait, mortale immortali, temporale perpetuo, corpore quasi custodia septum tenetur, quominus soluto ac libero sensu cernat omnia. Sciat igitur quam inepte faciat, qui res inenarrabiles quaerit. Hoc est enim modum conditionis suae transgredi, nec intelligere, quousque homini liceat accedere. Denique cum aperiret homini veritatem Deus, ea sola scire nos voluit, quae interfuit hominem scire ad
Abbreviated transcription (Latin):
deus fecit Sed ne ꝓspicẽt homo dei ꝙa noluit eum inducẽ in hũc mundum
nisi ꝑfectis om̃ib. sod ne induc quidem poteãt quõ enĩ subsistẽt cũ fabricaret
desuꝑ celum terra sub tus fundiretur cuzfortasse humida uel nimiis corpo
rata rigorib ⁊crescerent uel igneis calorib incocta et solidata durescerent¬
aut quõ uiuerent sole nondum instituto nec frugib ant nialib natis Itaq
ntẽ fuithoiem postremo fiẽi cu ia mundo cet̃ĩsq reb manus sũma eẽt im¬
gueatis hoc adͥdidit. Sanctius ns aĩal mentis q capatius alte Dcerat ad huc
et quod dnãri in cerã poss Natis est homo adeo nephas cxistimandu est scru¬
tãi que deus uoluit ẽẽ celata ueru ille non audiendi aut discendistudio
requirebat s refellendi quia confidebat nemine id posse discẽ qi ño ex hoc

Expanded text:
 fecit. sed ne perspiceret homo dei opera, noluit eum inducere in hunc mundum  fecit. sed ne perspiceret homo dei opera, noluit eum inducere in hunc mundum nisi perfectis omnibus. sed ne induci quidem poterat: quomodp enim subsisteret, cum fabricaretur desuper caelum, terra subter fundaretur, cum fortasse umida uel nimiis rigoribus torpora.ta. concrescerent uel igneis caloribAut quomodo viveret, sole nondum instituto, nec frugibus, nec animalibus natis? Itaque necesse fuit hominem postremo fieri, cum jam mundo caeterisque rebus manus summa esset imuniversis animalibus figuratis, hoc addidit: Sanctius his animal, mentisque capacius altae Deerat adhuc, et quod dominari in caetera posset; Natus homo est. Adeo nefas existimandum est ea scrutari quae deus uoluit esse celata. uerum ille non audiendi aut discendi studio requirebat, sed refellendi, quia confidebat neminem id posse dicere: quasi uero ex hoc
Abbreviated transcription (Latin):
contra disserebat obmutiuit Hic est ergo cardo reꝵ bic uertunt᷑ omĩa
Explicet se cotta si põt ex hac noragine pr̃oferat argumenta quib docet sem
ne munduz quidem duuna piudentia ꝯstitutu et tõ sic assentiar utaliis
illuz laquenteneaz Codem modo quo nollet reuoluetur ⁊ dicat et mãz de
qua mundus est ⁊ mundũ qui de mã est nã extitisse Cu ergo ipã nã deuni¬
eẽ zcedam Rlec enĩ por facẽ mirabilia id est maxima ratione ꝯstantia ubi ꝗ
ht mentem prouidentia ptãtem ita fiet / ut deus. fecĩt omĩa Noc quicꝙ̃ ẽc
põt omĩo quod dligines adeo traxĩt Ae idem quotiens epicurꝰ est ac nõ uult
adeo fastu ẽẽ mim̾du querẽ solet quib manib quib machinis quib uecti¬
L qua molitione tantu hoc opꝰ fecit Uidẽs fortasse si eo tpr̃e potuisses ẽẽ quo¬

Expanded text:
contra disserebat, obmutuit. Hic est ergo cardo rerum; hic vertuntur omnia. contra disserebat, obmutuit. Hic est ergo cardo rerum; hic vertuntur omnia. Explicet se Cotta, si potest, ex hac voragine; proferat argumenta, quibus doceat sne mundum quidem divina providentia constitutum; et tamen sic assentiar, ut aliis illum laqueis teneam. Eodem enim, quo nolet revolvetur, ut dicat, et materiam de qua mundus est, et mundum qui de materia est, natura extitisse: cum ego ipsam natuendam. nec enim potest facere mirabilia id est maxima ratione constantia nisi qui habet mentem prouidentiam potestatem. ita. fiet ut deus fecerit omnia nec quicquam esse possit omnino quod non originem a deo traxerit. at idem. quotiens Epicureus est ac non uult a deo factum esse mundum, quaerere solet quibus manibus, quibus machinis, quibus uectibus, qua molitione tantum hoc opus fecerit. uideres fortasse, si eo tempore potuisses esse quo
Abbreviated transcription (Latin):
oportuit putare idcrco mundu non eẽ diuna prouidentia fastu quia
matia cins duuna prouidentia fasta non sit Sed quia mundus diuina
proindentia sit effectus etiã materiã facta ẽẽ diiitꝰ Credibilius est
enĩ mã potius a deo facta qr deus pot oiã ꝙͣ mundu adeo non ẽẽ faltu
quiasme mente rõne ꝯsilio nichil fieĩ põt. ueꝵ hec non cireronis est cul¬
pa s fecte Cu enĩ suscepiss disputationem qua deoꝵ nomen tollẽt de qͣ
philosophi garriebant omẽm diuiuitatem ignorantia ueri putanit eẽ
tollendam Itaq deos potuit tollẽ qr non erant Cu aũt pronidentia
diuina que est in unodeo conaret euertẽ / qr contͣ ueritatẽ niti tẽꝑat
deficientib argumentis in hanc fonea nccĩo cecidit undefe extricare
non poss lic eĩgo illus teneo herentes teneo defixu qm̃ lucilius qui

Expanded text:
oportuit pntare idcirco non esse mundum diuina prouidentia factum, quia oportuit pntare idcirco non esse mundum diuina prouidentia factum, quia materia eius diuina prouidentia facta non sit, sed quia mundus diuina prouidentia sit effectus, etiam materiam factam esse diuinitus. credibilius est enim materiam potius a deoquia sine mente, ratione, consilio nihil fieri potest. Verum haec non Ciceronis est culpa, sed sectae. Cum enim suscepisset disputationem, qua deorum naturam tolleret, de qua philosophi garriebant, omnem divinitatem ignorantia veri putavit esse tollendam. Itaque deos potuit tollere, quia non erant. Cum autem providentiam divinam, quae est in uno Deo, conaretur evertere, quia contra veritatem niti coeperat, deficientibus argumentis, in hanc foveam necessario decidit, unde se extricare non posset. Hic ergo illum teneo haerentem, teneo defixum, quo Lucilius, qui
Abbreviated transcription (Latin):
probationẽ sup̃sit er mc̃to aduertenduz quod erat certu Ina diuinays
prouidentia effectu ẽẽ mundu ut taceam de trismegisto. qui hoc p̃dia
tacea de carmĩb sibillaꝵ que idem nũtiant tacea de ꝓfetis qui opus
ne uniuersos zuenit id eñ pictagorei Stoya ꝑipatetiq qui sunt prinçipa¬
les õĩu discipline Deniq a p̾mis illis septem̃ sapientib a foc̃te usq ad pla¬
tonem / pro ⁊fesso etia et indubitato hĩtu est/ donec unꝰ multis post se
culis extitit delirꝰ Epicirꝰ qui audẽt negare id quod est cindentissimu
studios et ĩueniendi noua / ut noĩe suo constituẽt disciplina / Et quiq
nichil noui potuit reꝑire ut tñ dissentire a cetĩs uilẽtur netera uoluit
euertẽ In quo illu arcũlatratantes pħi om̃s coarguert Cortius est igitur
mundu prouidentia instructu ꝙͣ matia prondentia ⁊globata q̃r non

Expanded text:
probationem sumpsit ex incerto, ad evertendum quod erat certum. Nam divina probationem sumpsit ex incerto, ad evertendum quod erat certum. Nam divina Providentia effectum esse mundum ut taceam de Trismegisto, qui hoc praedicat, taceam de carminibus Sibyllarum, quae idem nuntiant; taceam de prophetis, qui opus ne universos convenit; id enim Pythagoraei, Stoici, Peripatetici, qui sunt principes omnis disciplinae. Denique a primis illis septem sapientibus ad Socratem usque ac Platonem pro confesso et indubitato habitum est, donec unus mculis extitit delirus Epicurus, qui auderet negare id quod est euidentissimum, studio scilicet inueniendi noua, ut nomine suo constitueret disciplinam. et quia nihil noui potuit reperire, ut tamen dissentire a ceteris uideretur, uetera. uoluit euertere: in quo illum circumlatrantes philosophi omnes coarguerunt. certius est igitur mundum prouidentia instructum quam materiam prouidentia conglobatam. quare non
Abbreviated transcription (Latin):
aliquicd/ omẽ aut̃ ex quo fit quia recipit opificis manu destruit ⁊ alinod
ẽẽ mapit Ergo qm̃ finem huĩt Matĩa tñ cu factus est ex ea mundus. et
initiu ꝙͦ hñir na quod destrnitur edificatu est quod soluitur alliga¬
tuz q̃uod finitur inceptuz ciergo ex omutatione ac fine colligit hũis
se princaipiuz a quo alio fieri ꝙ̃ adeo potuit Solusigitur deus est qui
ruptus beatus etms ia uero illa condusio qua fententia terminauit
tullius multo absurdior ꝙ si mã inquit adeo non est facta. ne terra ꝗ¬
dem ⁊ aqua et aer et igys a deo factꝰ est ꝙͣ callide ꝑiculu p̃teruolanit
Sic eni supius illud assumpsit tanꝙͣ ꝓbatione nõn indigeret / cu id
multo eet cẽrtius ꝙͣ illud ꝓpter quod assupt̃u est Si non est in quit adõ
facta mã. nec mundus a deo factꝰ est Ey falso maluit colligẽ quool falsuz
est ꝙ ex uero quod est uer Et cuz deant inc̾ta de certis probari hit

Expanded text:
aliquid. omne autem ex quo fit, quia. recipit opificis manum, destruitur et aliut esse incipit. ergo quoniam finem habuit materia tum, cum factus est ex ea mundus, et initium quoque habuit. nam quod destruitur, aedificatum est, quod soluitur, alligatum, quod finitur, inceptum. si ergo ex commutatione ac fine materia colligitur principium, a quo alio fieri nisi a deo potuit? solus igitur deus est qui ruptus, beatus, aeternus. Jam vero illa conclusio, qua sententiam terminavit Tullius, multo absurdior. « Quod si materia, inquit, a Deo non est facta, nec terra quidem, et aqua, et aer, et ignis a Deo factus est. » Quam callide periculum praetervolavit. Sic enim superius illud assumpsit, tanquam probatione non indigeret; cum id multo esset incertius quam illud propter quod assumptum est. Si non est, inquit, a Deo facta materia, nec mundus a Deo factus est. Ex falso maluit colligere, quod falsum est, quam ex vero, quod verum. Et cum debeant incerta de certis probari, hic
Abbreviated transcription (Latin):
quib intahois ꝯstat ꝑ inde habebatur ac si eẽt qui ea sententia excepat
est Arm̃ soli hoĩ datu Nos em̃ teleste atq ĩ mortale mal sumꝰ igne utimur
qui nobii inargumentu ĩmortalitatis est datꝰ qm̃ ignis e celo est cuiꝰ natã
quia mobilis est ⁊ sursu nititur uite ꝯtinet ratione Cetera nõ aialia quĩ
tora sunt mortalia tantũ modo aquautunt: quod est clementu corporile
atq terrenu auiꝰ natura qr mobilis est ao deorsu uergens figura mor¬
tis oñdit Ideo pecudes neq in celu suspitut neq religionem sensuĩt qm̃
⁊ aquaz uel actenderent uel eliquaueĩt folus saret potest quifecit Or nõ¬

Expanded text:
inum, perinde habebatur, ac si esset, qui eam sententiam exceperat, inum, perinde habebatur, ac si esset, qui eam sententiam exceperat, tum. nos enim quoniam caeleste atque inmortale animal sumus, igni utimur, qui nobis in argumentum inmortalitatis est datus, quoniam ignis e caelo est; cuius natura quia mobilis est et sursum nititur, uitae continet rationem. cetera uero animalia quoniam sunt tota mortalia, tantummodo aqua utuntur, quod est elementum corporale atque terrenum. cuius natura quia mobilis est ac deorsum uergens, figuram mortis ostendit. ideo pecudes neque in caelum suspiciunt neque religionem sentiunt, quoet aquam, uel accenderit uel eliquauerit, solus potest scire qui fecit. Co
Abbreviated transcription (Latin):
humor Necte igr̃ ouidius Emppe nbi temperiem sumpsete . et¬
hiimorq calorq Concipiũt et abiis oriuntur cũcta dnob Cumq sitig¬
nis aque pugnax humidus uapor om̃is Res creat ⁊ discors ꝯcordiã
fetib orta est Alteru enmĩ qͣi masculiũ elementu est. Aterũ qĩ fem̃inũ¬
Altm̃ actm̃ altĩ patibile Ioq a uet̾ib institutu est ut sat̃ mento ignis ⁊ aq̃
nuptiar federa saciantur quia fetus aiantin calore et humore corporentur
atqr animentur aduita. Cuz enĩ constet omẽ nial ex corpore ⁊ aiã/. Matiã
corꝑis inhumore ẽ Aĩe in calore quod er auiuz fetib daturscire quos cras¬
si humoris plenos nisi epifex calor fuerit. nec humor põt corporãi nec corpꝰ
niãri Exulibus qͦ ignis ⁊ aqua interdu solebant Aohut enĩ udebatur ne¬
p̃nas ꝙͣius malos tũ horẽs supplitio capitꝭ afficẽ Int̃dicto igr̃usu caꝵ teru

Expanded text:
umor. recte igitur Oaidius: quippe ubi temperiem sumpsere umor. recte igitur Oaidius: quippe ubi temperiem sumpsere umorque calorque, concipiunt et ab his oriuntur cuncta duobus. cumque sit ignis aquae pugnax, uapor umidus omnes res creat et discors concordia fetibus apta. est. alterum enim quasi masculinum elementum est, alterum quasi femininu a veteribus institutum est, ut sacramento ignis et aquae nuptiarum foedera sanciantur, quod foetus animantium calore et humore corporentur, atque animentur ad vitam. Cum enim constet omne animal ex anima et corpore, materia corporis in humore est, animae in calore: quod ex avium foetibus datur scire, quos crassi humoris plenos nisi opifex calor foverit, nec humor potest corporari, nec corpus animari. Exulibus quoque ignis et aqua interdici solebat: adhuc enim videbatur nefas, quamvis malos, tamen homines supplicio capitis afficere. Interdicto
Abbreviated transcription (Latin):
sunt plena et solida lumiã. nec caloris p̾ferunt quicꝙͣ nec tenebras mul¬
tituome sua uicunt. duo igr principalia ĩueniunt᷑. que duisa ⁊ contͣria
sibihabent ꝑtãtem calor et humor mirabilit̾ deus ad sustentanda et si¬
gnenda omiã excogitauit Ham cu uirtus dei sit etin calore r igne nisi
ardorem uimq eius ad mieta humoris ac frigoris mã temꝑass. nec na¬
sa quicꝙͣ nec coherẽ potiuss qm̃ statim ⁊flagratione interiret quic quid
ẽẽ cepisset Unde ⁊ phĩ quida ⁊ poete discordi concordia mundũ ostare
dixert̃ S rõnem penitꝰ non hẽbant Eraditus ex igne nata omiã dixit.
fiuss /neq aqua nasci exigne potuiss neq rinsus gxignis ex aqua s est ueriꝰ
simul ex utroq ꝑmixto gñati Ignis quidem ꝑmisceri cu aqua non põt
quia sunt ntͣq ĩnnica et si cominus nenerint alt̾utrũ quod suꝑau̾it / ⁊ fi¬

Expanded text:
sunt plena ac solida lumina, nec caloris praeferunt quidquam, nec tenebras mulsunt plena ac solida lumina, nec caloris praeferunt quidquam, nec tenebras multitudine sua vincunt. Duo igitur illa principalia inveniuntur, quae diversam et contrariam sibi habent postestatem; calor et humor: quae mirabiliter Deus ad sustentanda et gignenda omnia excogitavit. Nam cum virtus Dei sit in calore et igni, nisi ardorem vimque ejus admixta humoris ac frigoris materia temperasset, nec nasci quidquam nec cohaerere potuisset, quin statim conflagratione interiret quidquid esse coepisset. Unde et philosophi quidam et poetae discordi concordia mundum constare dixerunt: sed rationem penitus non videbant. Heraclitus ex igne nata esse omnia difuisset, neque aqua nasci ex igne potuisset, neque rursus ignis ex aqua. Sed est verius, simul ex utroque permisto cuncta generari. Ignis quidem permisceri cum aqua non potest, quia sunt utraque inimica; et si cominus venerint, alterutrum quod superaverit, confi
Abbreviated transcription (Latin):
dies ꝙͣ pͥmu oriens submĩstrat deiq sit inctẽ est ut omiã quetũq meliora
sunt Nox quã occidens ext̃mus inducit. eius .s. quẽ dei c̃ẽ emulu diximꝰ
que dno etia in hoc p̾scius futuroꝵ dens fecit ut ex iis etue religionis et
falsar suꝑstitionu ymago quedam onderetur na sicut sol qui oritur ĩ
diem licet situnꝰ unde solem cẽ appellatu aicero nult iuderi qr obscutatis
sideribsolus appareat tñ qr ueru ac ꝑfecte plenitudimi lumen est ⁊ calo/¬
re potissimo et fulgore clarissimo illuserat omiã Ita in deolicet sit nnus
maiestas et uirtꝰ ⁊ daritudo ꝑfecta est Nox aũt qua prauo Anthiteo illi
dicimꝰ attributa esus ipiũs multas ⁊ uarias religiones ꝑ silĩtudmem de¬
monstrat / ꝙͣuis cm̃stelle ĩmiã biles micare ac radiare iudeantur tĩ quia nõ

Expanded text:
Dies, quem primus oriens subministrat, Dei sit necesse est, ut omnia quaecumque meliora Dies, quem primus oriens subministrat, Dei sit necesse est, ut omnia quaecumque meliora sunt. Nox autem, quam occidens extremus inducit, ejus scilicet, quem Dei esse aemulum diximus. Quae duo etiam in hoc praescius futurorum Deus fecit, ut ex iis, et verae religionis, et falsarum superstitionum imago quaedam ostenderetur. Nam sicut sol, qui oritur in diem, licet sit unus, unde solem esse appellatum Cicero vult videri , quod obscuratis sideribus, solus appareat, tamen quia verum ac perfectae plenitudinis lumen est, et calore potissimo, et fulgore clarissimo illustrat omnia: ita in Deo, licet sit unus, et majestas, et virtus, et claritudo perfecta est. Nox autem, quam pravo illi antitheo dicimus attributam, ejus ipsius multas et varias religiones per similitudinem demonstrat. Quamvis enim stellae innumerabiles micare ac radiare videantur; tamen, quia non
Abbreviated transcription (Latin):
est in luce aũt inte ratio uersatur Mic occidentis tenebre sunt In tenebris
aut mors ⁊ int̾itus ꝯtinetur Tcm̃ altãs ꝑtes eadem ratione dimensꝰ est
meridiem ac septentrionem que ꝑtes illis duab socretate iunguntur. Ea
enĩ que est solis calore flagrantior proxima est et cohẽt orienti Ac illa
que frigorib ac ꝓpetuo gelu torpet eiusdem est auꝰ extremꝰ octas / nam
sic̃ contͣrie sunt lumĩ tenebre ita frigus calori Ut igr̃ calor lumẽ est proxiꝰ
Sic meridies ouenti ut friguis tenebrĩs. Ita plaga est septentrionis occasu ꝗb
occidentis antũpnus est Septentonis hybnus In hiis quoq dnab ꝑtib me¬
ridionali ot septentrionali figura uite ac mortis ⁊ tinetur quia inta in ca¬
lore est mors in frigore Sicit aut calor ex igne est Ita frigus ex aqua ẜm
ꝑpetuos ac nolubiles quos nocamus annos alterna ꝑ uites successione conficiãt

Expanded text:
est, in luce autem vitae ratio versatur; sic occidentis tenebrae sunt: in tenebris est, in luce autem vitae ratio versatur; sic occidentis tenebrae sunt: in tenebris autem, et mors, et interitus continetur. Deinde alteras partes eadem ratione dimensus est, meridiem ac septentrionem; quae partes illis duabus societate junguntur. Ea enim, quae est solis calore flagrantior, proxima est, et cohaeret orienti. At illa, quae frigoribus et perpetuo gelu torpet, ejusdem est cujus extremus occasus. Nam sicut contrariae sunt lumini tenebrae, ita frigus calori. Ut igitur calor lumini est proximus, sic meridies orienti: ut frigus tenebris, ita plaga est septentrionalis occasui. occidentis autumnus est, septentrionis hyems. In his quoque duabus partibus, meridiana et septentrionali, figura vitae et mortis continetur: quia vita in calore est, mors in frigore. Sicut autem calor ex igne est, ita frigus ex aqua. Seperpetuos ac volubiles, quos vocamus annos, alterna per vices successione conficiant.
Abbreviated transcription (Latin):
Unc quonia refutauimus qui de mundo et de factore enis deo ałr
sentiũt ꝙ uĩtas ht̃ ad diuina mundi fabrica teu̾tamur de qua
in archanis religionis sancte lr̃is traditur fecit igẽ deus pͥmum
oĩz celu et sublime suspendit ꝙ eẽt sedes ipĩꝰ dei conditoris/ Demde terra
fundauit ac subdidit celo. qua homo cu cetis aĩaliu gnĩb incolẽt / eam
uoluit humore aircũflui et contineri Siru nõ hĩtatulu distinxit claris
dentib signis adornauit Tenebras aũt quod est iis contͣriu ꝯstituit in teͬra
niebil em̃ ꝑse continet luĩs nisi accipiat ecelo in quo posuit lucem ꝑhennẽ
etsuꝑos ⁊ uĩta ꝑpetua Etecontra in terra tenebras et inferos et morte
Tanto enĩ hec ab illis supiorib distant ꝙͣtu mala bonis uitia uirtutib.
bateq illi pͣueq menti asscribitur ꝙ lumen abscondat ꝙ tenebras semꝑ
inducat et ꝙ hoiẽs faciat occidẽ atq intiꝰte pctĩs Nam sicut lux oriẽtis

Expanded text:
unc quoniam refutavimus eos qui de mundo et de factore ejus Deo aliter sentiunt quam veritas habet, ad divinam mundi fabricam revertamur, de qua in arcanis sanctae religionis litteris traditur. Fecit igitur Deus primum omnium caelum et in sublime suspendit, quod esset sedes ipsius dei conditoris. deinde terram fundauit ac subdidit caelo, quam homo cum ceteris animalium generibus incoleret. eam udentibus signis adornavit; tenebras autem, quod est his contrarium, constituit in terra: nihil enim per se continet luminis, nisi accipiat a coelo, in quo posuit lucem perennem, et superos, et vitam perpetuam, et contra in terra tenebras, et inferos, et mortem. Tanto enim haec ab illis superioribus distant, quantum mala a bonis, et vitia a virtutibus. batae illi pravaeque menti adscribitur, quod lumen abscondat, quod tenebras semper inducat, et quod homines faciat occidere atque interire peccatis. Nam sicut lux orientis
Abbreviated transcription (Latin):
eñ sensu consecͣtione sumpsert Non placebat ꝑsio ꝙ aurea nasa tem¬
plis inferantur suꝑuaciuu putant c̃e int̾ religiones quod non sanctitatis
Bauaraitie sit instrumentu Nla em̃ satius est deo quẽ tõe colas inferie
pit munere. Som posim̃ius fasq aio sintosq recessus Mennis infcote¬
tes go nelosepeet bonesto Egregie sapienter q sensit Peꝵ illud ridcsi¬
de sib didit hoc eẽ auru in templis quid sit uenea donate a megmo pi¬
pe quaf ale obmimutie fortasse ꝯtempsit Hon uideb at em̃ simsir¬

Expanded text:
enim sensum consecratione sumpserunt. Non placebat Persio, quod aurea vasa temenim sensum consecratione sumpserunt. Non placebat Persio, quod aurea vasa templis inferantur, supervacuum putanti esse inter religiones, quod non sanctitatis, sed avaritiae sit instrumentum. Illa enim satius est Deo, quem recte colas, inferre pro munere. Compositum jus, fasque animi, sanctosque recessus Mentis, et incoctum generoso pectus honesto. Egregie, sapienterque sensit. Verum illud ridicule subdidit: hoc esse aurum in templis, quod sint, Veneri donatae a virgine pupae: quas ille ob minutiem fortasse contempserit. Non videbat enim, sim
Abbreviated transcription (Latin):
ns prudens in hoc solo non poetice s desipuut mialit̾ cu in illis emenda¬
assimis libris et hoc fie̾i mbet Et custos furũ atq aniu cũ falsa saligna
Nelespontiaci ẜnet turela pͥapi Adorant ergo mortalia ut a mor̃talib
facta ftangi enĩ cremari ꝑire possunt Ha ot̾ tectis uetustate labentib se¬
pe cõminui solent et consũpta incendio dilabuntur in anerez Et ple¬
rñc nisisua illis magnitudo subuemĩt aut custodia diligens sepẜit ĩ
preda furib cedient᷑ Que igitur insania est ea timere pio quib ant
nune ant ignes ant furta fimeantur Que uanitas ab ns aliquã spera
sienis est ftustrea igitiur hones auro ebore gemis deos excolunt et ox
corpori adotibuis ac p̃tiosis uestibus illita ⁊ suosuta hiimi ⁊dunt quaat¬
os honorant /qui neq cũ fierent sentiebant ncq cu coluntur scust net

Expanded text:
teris prudens, in hoc solo non poetice, sed aniliter desipuit; cum in illis emendateris prudens, in hoc solo non poetice, sed aniliter desipuit; cum in illis emendatissimis libris etiam fieri hoc jubet: Et custos furum atque avium, cum falce saligna, Hellespontiaci servet tutela Priapi. Adorant ergo mortalia, ut a mortalibus facta. Frangi enim, cremari, perire possunt. Nam et tectis vetustate labentibus saepe comminui solent, et consumpta incendio dilabuntur in cinerem, et plerumque nisi sua illis magnitudo subvenerit, aut custodia diligens sepserit in praedam furibus cedunt. Quae igitur insania est, ea timere, pro quibus aut ruinae, aut ignes, aut furta timeantur? Quae vanitas, aliquam ab his sperare alienum. Frustra igitur homines auro, ebore, gemnis deos excolunt et exocorpora, odoribus ac pretiosis vestibus illita et convoluta, humi condunt, qua deos honorant, qui neque cum fierent, sentiebant, neque cum coluntur, sciunt; nec
Abbreviated transcription (Latin):
qđ qr nires huimane conditionis excedit eius officni facultas nobis attri¬
buta est quib ꝙ tradidit deus sciã ueritatis cuĩ explitande quatuor
postiotes sibriẜnient. Hunc interĩ falsa ut cepimꝰ detegamus.
Uidigitur maiestatis possunt hr̃e simulat᷑ que fuert in homũ¬
culi potestare uelut alma ferent uł ut aliud non fierent. id¬
cͥco apnd oratiũ priapiis sic loquitur Olim trũcus eram fi¬
culnus mutile lignũ Cu faber inc̾tus stãnu face̾t ne priapu Maluit
eẽ den deus inde̾ ego furũ ainñq Maxima formido Quis non sit tanto
hoc custode secirns. fures enĩ ta stulti ut priapi tentigine timeant. cũ
iues ipẽ quas terrorie falcis aut ingĩis abigi existimantur simulacois fa¬
brefactis .÷ hominũ planc similib insideant indificent inqͥnent Sed
facĩt serias rem se facẽ opinantur Deniq poeta maximꝰ homo ince¬

Expanded text:
quod quia uires humanae condicioiiis excedit, eius officii facultas nobis adtriquod quia uires humanae condicioiiis excedit, eius officii facultas nobis adtributa est, quibus tradidit deus scientiam ueritatis. cui explicandae quattuor posteriores libri seruient: nunc interim falsa ut coepimus detegamus. r majestatis possunt habere simulacra, quae fuerunt in homunculi potestate, vel ut aliud fierent, vel ut omnino non fierent? Idcirco apud Horatium Priapus ita loquitur: Olim truncus eram ficulnus, inutile lignum; Cum faber incertus, scamnum faceretne Priapum, Maluit esse deum. Deus inde ego, furum aviumque Maxima formido. Quis non sit tanto hoc custode securus? Fures enim tam stulti sunt, ut Priapi tentiginem timeant; cum aves ipsae, quas terrore falcis aut inguinis abigi existimant, simulacris fabrefactis, id est, hominum plane similibus, insidant, nidificent, inquinent. Sed faciunt, seriam se facere rem opinantur. Denique poeta maximus, homo in cae
Abbreviated transcription (Latin):
nare potuisse ut uerititem ꝑse ipõs inuenirent quod cgo ficti nom pos¬
la confitron. Sed hoc ab ns erigo quod rõne ipã presta re potierompo
pasẽtur ẽẽ aliquid quiçꝙ̃ indere enĩ millo m̃o poterant quare iuta
quo et qũe ad modnꝰ teligio nera opͥmẽture quod est diuini sãt̃menti
et celesti nebanĩ Id uero nisi docranit aliquos sate miulo factoienet¬
⁊ nona te hec est impis et in sapientes fasagure ligre mublo pueto Porit
qr neq uera scuit aut in ns quas falsas ee intelligimt ꝑs uer aneti. hñt¬
lique teneri uideantur aut onño nichil colunt ne ma̧idant in errotẽ
Corid pm̃ maximi sit ceroris uta pecudu sub fignta hoñs ymitaꝵi falsu
uero intalligẽ est quidem sapĩe s humane Ultra hinc gradu ꝓcedi
rent quid non sit. illud asseqni nequer̃t ut dicerent quid sit Hota cite¬
ronis uos est ntina taz facile uera ĩ uenire possem ꝙͣ̃ falsa ⁊m̃cere.

Expanded text:
irent; quod fieri ego non posse confiteor. Sed hoc ab his exigo, quod ratione ipsa praestare potuerunt. pateretur esse aliud quidquam. Videre enim nullo modo poterant, quare, aut a quo, et quemadmodum Religio vera opprimeretur; quod est divini sacramenti, et coelestis arcani. Id vero, nisi doceatur, aliquis scire nullo pacto potest. Summa rei haec est: imperiti et insipientes falsas religiones pquia veram nesciunt, aut in iis, quas falsas esse intelligunt, perseverantid tenere videantur, aut omnino nihil colunt, ne incidant in errorem, cum id ipsum maximi sit erroris vitam pecudum sub figura hominis imitari. Falsum vero intelligere, est quidem sapientiae, sed humanae. Ultra hunc gradum procedi i sunt, ut intellegerent quid non sit: illud adsequi nequiuerunt, ut dicerent quid sit. nota Ciceronis uox est: utinam tam facile uera inuenire possem quam falsa conuincere.
Abbreviated transcription (Latin):
restias pmolant quibus est quide os s carens effino dentiu: n pepdosi
malumenta p̃tioso quibus usus uelam̃is nullus est sins auꝵ ⁊argeritis
apsetsant. que tiri non hñt que acipuit ꝙ̃ qui illa donart Nece nmerito
drousstuysaiabie tieãnius post mortem inctoria grecie potitus deostilesent¬
temosit spelianit ulbusit sicut sacrilegia sua iociłirb ena hies osequesati

Expanded text:
hostias immolant, quibus est quidem os, sed carens officio dentium, his peplos et indumenta pretiosa, quibus usus uelaminis nullus est, his aurum et argentum consecrant, quae tam non habent qui accipiunt quam qui illa dona-runt. nec inmerito Dionysius Siciliae tyrannus post uictoriam Graecia potitus deos tales contempsit spoliauit inlusit, siquidem sacrilegia sua iocularibus eti
Abbreviated transcription (Latin):
ex co ꝙ ratione p̃ditu non est nec aliunde accipi pot id quodd ibi unde peti¬
tur non est nec tñ ꝯmoneat aliquẽ/ ꝙ aĩalia queda de terra pasci inole¬
antur Hec enĩ non terra ꝑse gignit s spũs dei sine quo nichil gignit.
non ergo oleus ex materiã. qr fensu preditu ex insensibili s sapiens ex
bruto impatibile de patibili expqͦrs corpis de corporali nũꝙͣ põt oriri. Sz
matiã potuis ex deo est / quicquid est cñi e solido et contractabili corpore
accipit et̾nam ui ꝙ accipit in dissolubile est quod dissoluit interibit
quod intiit ortu sit nct̃e est / quodortu est huĩt fonte unde oriret᷑ id ẽ
factorem aliquẽ sentiente prouidu peritũq faciendi Is est ꝓfecto nec

Expanded text:
ex eo quod ratione praeditum non est, nec aliunde accipi potest id quod ibi unde petiex eo quod ratione praeditum non est, nec aliunde accipi potest id quod ibi unde petitur non est. nec tamen commoneat aliquem quod animalia quaedam de terra nasci uidentur. haec enim non terra per se gignit, sed spNon ergo Deus ex materia, quia sensu praeditum ex insensibili, sapiens ex bruto, impatibile de patibili, expers corporis de corporali numquam potest oriri: sed materia potius ex Deo est. Quidquid enim est solido et contrectabili corpore, accipit externam vim. Quod accipit vim, dissolubile est. Quod dissolvitur, interit. Quod interit, ortum sit necesse est. Quod ortum est, habuit fontem unde oriretur, id est factorem aliquem sentientem, providum, peritumque faciendi. Is est profecto, nec