comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Uiẽ ꝗdẽ parere paratũ cor meũ. s ñ
eque ⁊ corpꝰ meũ: Seuientis siꝗdẽ ac¬
cute febris exusta ardorib.⁊ exhausta su¬
dorib. ñ ualuit suffic̾e̾ sp̃ui ꝓnito. caro
infirma: Uolui gͦ. s puolanti uolun¬
tati obstitit ea. quã dixi occasio: Que
an iusta sit: ip̃i udicent amici nr̃i.
tie retib circũclusũ. cotidie de claustro
ad ciuitates ꝑtrahere moliunt᷑: Simul¬
q atrendãt istã me octasionẽ: ñ fallaci¬
t̃ ad inuenisse s gͣuit᷑ ꝑtulisse: ut uł
Qͥb si ego respondissẽ. ex in tunicã ireã. qͦm
induã eã ⁊ laui pedes mõs. qͦmͦ inꝗnabo
eos: ꝓfecto indignarent᷑: Nunc aũt di¬
uino. aut succenseant aut acqescant iudi¬
no: qͦ factũ ẽ ut si uelim ñ ualeã ꝓficisci
S gͣndis inꝗunt fuit causa: gͣuisq netes¬
sitas. Querendꝰ gͦ fu̾at. ꝗ gͣndib diffiniẽ¬
dis fuisset idoneus. Sime talẽ putant.
ꝑurgent: ego causã ñ habeo: Quero siꝗdẽ

Expanded text:
uidem parere paratum cor meum; sed non aeque et corpus meum. Saevientis siquidem acutae febris exusta ardoribus et exhausta sudoribus, non valuit sufficere spiritui prompto caro infirma. Volui ergo, sed praevolanti voluntati obstitit ea quam dixi occasio. Quae an justa sit, ipsi judicent amici nostri, tiae retibus circumclusum, quotidie de claustro ad civitates pertrahere moliuntur; simulque attendant istam me occasionem non fallaciter adinveniQuibus si ego respondissem, Exui tunicam meam, quomodo induam illam? lavi pedes meos, quomodo inquinabo illos? profecto indignarentur. Nunc autem divino aut succenseant, aut acquiescant judicio, quo factum est ut etsi velim, non valeam proficisci. 2. Sed grandis, inquiunt, fuit causa, gravisque necessitas. Quaerendus ergo fuerat qui grandibus definiendis fuisset idoneus. Si me talem putant, perurgent ego causam non habeo. Quaero siquidem:
Abbreviated transcription (Latin):
rimũ ꝙ accedens ad partes illas. ñ adieci
ꝑuenire usq ad uos. uidere faties ur̃as .
remorare iniꝗtates ⁊ necessitates m̃as:
si uob̾ forsitan satisface̾ possũ. mͥ fareor
ñ possũ: Irascor occupatiõib m̃is ꝗb fac¬
tũ ẽ. ñ ut neglexerĩ: s uͭt neꝗu̾im: hoc
freq̃nt̃ patior: ⁊ id̾o freq̃nt᷑ irascor: dignꝰ
utinã cui oĩs sc̃s ꝯdoleat: Aliõꝗn dupli¬
cit᷑ miser sũ: si nec miserabilis sũ Ego
uͦ fr̃ne pietati locũ in me ostendo: ñ ine¬
ritũ: Miseremini nũ: ñ q dignꝰ. s q̃.¬

Expanded text:
eci pervenire usque ad vos videre facies vestras, rememorari iniquitates et necessitates meas: etsi vobis forsitan satisfacere possum, mihi, fateor, non possum. Irascor occupationibus meis, quibus factum est, non ut neglexerim, sed ut nequiverim. Hoc frequenter patior, et ideo frequenter irascor: dignus utinam, cui omnis sanctus condoleat. Alioquin dupliciter miser sum, si nec miserabilis sum. Ego vero fraternae pietati locum in me ostendo, non meritum. Miseremini mei, non quia dignus,
Abbreviated transcription (Latin):
sub illa cogunt᷑ ẽẽ filii: nec sine ista pati¬
unt᷑. Uis audire ꝙ iustiᷤ ñẽ lex posita:
Non accepistis ait sp̃m ẜuitutis it̾m uiti
more: Dis audire ꝙ tñ sine lege caritanᷤ
ñ st̃. S accepistis inꝗt sp̃m adoptioĩs fi¬
lioꝵ: Deniq audi iustũ utrũq de se fa¬
tentẽ:⁊ ꝙ ñ sit sub lege: nec m̃ sit sine
lege: factꝰ sũ inꝗt his ꝗ sub lege erant.
qͣsi sub lege eẽm. cũ ip̃e ñ eẽm sub lege:
sti sunt sine lege: s iustis ñ ẽ lex posita:
riis: eo lib̾alit̃ data qͦ suauit̃ inspirata:
Uñ ⁊ pulchre dñs. tollite ait uigũ meũ
suꝑ uos. Ac si dicet. Non ĩpono inuitis:
s uos tollite si uultis. Alioqu ñ reꝗẽ. s la¬

Expanded text:
sub illa coguntur esse filii; nec sine ista esse patisub illa coguntur esse filii; nec sine ista esse patiuntur. Vis audire quia justis non est lex posita? Non accepistis, ait, spiritum servituti sine lege charitatis non sint? Sed accepistis, inquit, spiritum adoptionis filiorum . Denique audi justum utrumque de se fatentem, et quod non sit sub lege, nec tamen sit sine lege. Factus sum, inquit, his qui sub lege erant, quasi sub lege essem; cum ipse non essem sub lege: sti sunt sine lege: sed, Justis non est lex posita; riis eo liberaliter data, quo suaviter inspirata. Unde et pulchre Dominus, Tollite, ait, jugum meum super vos : ac si diceret, Non impono invitis, sed vos tollite si vultis; alioquin non requiem, sed la
Abbreviated transcription (Latin):
licet nec iustitie ꝓ m̾itis leg̃e euasit
nec tñ cũdõ in sua luce. in sua reꝗe. insua
głꝰ remansit: subiectꝰ potestati.⁊ submo¬
tus felicitati Dñe ds̃ m̃s cur ñ tollis pec¬
atũ meũ.⁊ quare ñ ausers iniꝗiatem
meãs ut abiecta graui sartina ꝓpͥe uo¬
luntatis. sub leui onere caritans respi¬
ẽi nec ĩa seruili timore cohercear. nec
mercenaria cupiditate itiar  s agar
sp̃u tuo. sp̃u lib̾tatis qͦ agunt᷑ filii tuiͥ
ꝗ testimoniũ reddat sp̃ui m̃o.ꝙ. ⁊ ego¬
do: Hii siꝗdẽ ꝗ hoc fatiunt q: ait apłs.
nemini ꝗcqͣm debeatis nͥ ut inuicẽ di¬
ligatis ⁊ ꝓculclubio sic̃ ds̃ ẽ ⁊ ip̃i sunt ĩ
hec mundo: nec serui aut mertenarii
st̃.s. filii: Itaq nec filii st̃ sine lege: nͥ.
forte aliꝗs alit̾ sentiat ꝓpt̃ hoc q. scͥptũ
ẽ. iustis ñ ẽ lex posita: S sciendũ q. alia
ẽ lex ꝓuulgata asp̃u ẜuitutis nitimo¬
re: alia a sp̃u lib̾tatis data insuauit̾ate. Nec

Expanded text:
licet nec justitiae 600 pro meritis legem evasit; nec tamen cum Deo in sua luce, in sua requie, in sua gloria remansit, subjectus potestati, et submotus felicitati. Domine Deus meus, cur non tollis peccatum meum, et quare non aufers iniquitatem meam? ut abjecta gravi sarcina propriae voluntatis, sub levi onere charitatis respirem; nec jam servili timore coercear, nec mercenaria cupiditate illiciar: sed agar spiritu tuo, spiritu libertatis, quo aguntur filii tui, qui testimonium reddat spiritui meodo. Hi siquidem, qui hoc faciunt quod ait Apostolus, Nemini quidquam debeatis, nisi ut invicem diligatis ; procul dubio hoc mundo; nec servi aut mercenarii 31 sunt, sed filii. Itaque nec filii sunt sine lege, nisi forte aliquis aliter sentiat propter hoc quod scriptum est: Justis non est lex posita . Sed sciendum, quod alia est lex promulgata a spiritu servitutis in timore; alia a spiritu libertatis data in suavitate. Nec
Abbreviated transcription (Latin):
insipiens cor eoꝵ ⁊ qr cũ u̾itatẽ cogͦscerent
⁊ ꝯtẽpnerent: iure receꝑunt inpenã ut
nec cogͣsce̾nt: Heu sic adherendo u̾itati per
cogͥtionẽ: s ab isla defluendo ꝑ amorẽ. amã¬
do scilicet ꝓ illa uanitatẽ: hõ uanitati si¬
muilis factꝰ ẽ. Et ꝗd uaniꝰ qͣm dilig̾e uani

Expanded text:
insipiens cor eorum: quia cum veritatem cognoscerent et contemnerent, jure receperunt in poenam ut nec cognoscerent. Heu! sic adhaerendo veritati per cognitionem, sed ab illa defluendo per amorem, amando pro illa scilicet vanitatem, homo vanitati similis factus est. Et quid vanius quam dil
Abbreviated transcription (Latin):
suscepi facere precẽ ⁊ s ꝙ potissimũ p̃cari de¬
beã: pene dubito: Nã sic̃ tẽptare aliꝗd uel
p̃ce uł p̃tio adu̾sus iustitiã iniquũ ẽ: sic
ꝓ iustitia multũ laborare ap̃ iustitie ama¬
torẽ suꝑfluũ Uerũ: si nos ꝗd oremꝰ siẽ
p̃sertĩ in causa religiosoꝵ. ociosa eẽ ñ pot̾it:
U̾ ꝗdẽ scitatis ur̃e prudentia sollicitaq cliscus¬
sio. ꝗd inuentura sit ego nescio s hoc dico
ꝙ audiui.⁊ freq̃nt̃ audio: qr uidelicet lon¬
possedisse ea de ꝗb adu̾sus eã causant᷑ luxo¬
uienses⁊ ita ut hi ꝗ uident᷑ antiꝗores de
uicinis. mirent᷑ ⁊ inclignent᷑. nouã abho¬

Expanded text:
suscepi facere precem; sed quid potissimum precari debeam, pene dubito. Nam sicut tentare aliquid vel prece vel pretio adversus justitiam iniquum est: sic pro justitia multum laborare apud justitiae amatorem superfluum. Verum etsi nos quid oremus, sicut sa religiosorum, otiosa esse non poterit. Et quidem sanctitatis vestrae prudentia sollicitaque discussio quid inventura sit, ego nescio; sed hoc dico quod audivi et frequenter audio, quia videlicet lonlesia possedisse ea, de quibus adversus eam causantur Luxovienses: ita ut hi qui videntur antiquiores de vicinis, mirentur et indignentur, novam abo
Abbreviated transcription (Latin):
ligit se ip̃m hõ ꝓpt̃ se: Caro qͥppe ẽ: ⁊
nil saꝑe ualet pret̃ se. Cũq se uidet
ꝑ se ñ posse subsistere: dñi quasi neces¬
sariũ. incipit ꝑ fidẽ inꝗrere ⁊ diligere:
Diligit itaq in scd̾o gͣdu dm̃: s ꝓpt᷑ se. ñ¬
ꝓpt̃ ip̃m: at uͦ cũ ip̃m ceꝑit octasiõe ꝓ.¬
pe necessitatis. colere ⁊ freq̃ntare cogi¬
tando ⁊ legendo÷ orando ⁊ obediendo:
quadã huiꝰtemõi familiaritate. pau¬
latĩ sensimq ds̃ innotescit. ꝯseq̃nt̃ ⁊
dulcescit ⁊ ⁊ sic gustato qͣm suauis ẽ
dñs. tͣnsit ad tertiũ gradũ. ut diligat
hoc gͣdustatur ⁊ nescio sia qͦquã ho¬
minũ. quartꝰ in hac uita ꝑfecte app̃hẽ¬
dat᷑: ut se scilicet hõ diligat tantum
ꝓpt̃ dñi Asserant hoc siqui exꝑti sunt: mͥ
fateor ĩpossibile uidet᷑. Erit aũt ꝓculdubio:
cũ introductꝰ fu̾it ẜuus bonꝰ ⁊ fidelis. in gau

Expanded text:
opter se. Caro quippe est, et nil sapere valet praeter se. Cumque se videt per se non posse subsistere, Deum sibi quasi necessarium incipit per fidem inquirere et diligere. Diligit itaque in secundo gradu Deum, sed pter ipsum. At vero cum ipsum coeperit occasione propriae necessitatis colere et frequentare cogitando, legendo, orando, obediendo, quadam hujuscemodi familiaritate paulatim sensimque Deus innotescit, consequenter et dulcescit; et sic gustato quam suavis est Dominus, transit ad tertium gradum, ut diligat hoc gradu statur, et nescio si a quoquam hominum quartus in hac vita perfecte apprehenditur, ut se scilicet homo diligat tantum propter Deum. Asserant hoc si qui experti sunt: mihi, fateor, impossibile videtur. Erit autem procul dubio cum introductus fuerit servus bonus et fide
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃m.⁊ adã quẽ bñ nostis. nobilẽq illũ
puerũ ꝯradũ: quẽ ⁊ pͥdẽ ñ sine scanda¬
lo tulerat de colonia. Qͦs tñ si oꝑam
dare uoluitis: ur̃a ꝯfidimꝰ posse reuoca¬
ri industria Nã de ipsiꝰ arnaldi reuoca¬
tioẽ. qr iã in płib eiꝰ inflexibilis animi
obstinationẽ ꝓbauimꝰ. in cassũ laborare
uos nolumꝰ: Audiuimꝰ aũt eurardũ ⁊
ur̃is ad huc partib demorari Qd̃ si
uerũ ẽ: oportet uos eos ꝑuos int̾im
si dignamini ꝯuenire ⁊ flectere p̃cibꝰ.
ratiõe ꝯuincere: ⁊ colũbinã eoꝵ sim¬
plicitatẽ: prudentia intueri serpenti¬
na: ne putent obeclientiã inobedien¬
ti adherere ⁊ ne licite sequi se posse ꝯ¬
fidant uagantẽ illicite ⁊ ne secducant᷑
deserere ꝓfessũ ordinẽ. ꝓpt̃ mnordinatũ
hominẽ ⁊ cũ ip̃m qͦ angłm de celo si
aliud eis euangłicau̾it. dubitare nõ
oporteat apłica auctoritate anathema
dicere: ⁊ ab ip̃o doceant᷑ apło se ab om̃i

Expanded text:
 Adam quem bene nostis, nobilemque illum puerum Conradum, quem et pridem non sine scandalo tulerat de Colonia. Quos tamen, si operam dare volueritis, vestra confidimus posse revocari industria. 2. Nam de ipsius Arnoldi revocatione, quia jam in pluribus ejus inflexibilis animi obstinationem probavimus, incassum laborare vos nolumus. Audivimus autem Evrardum et vestris adhuc partibus demorari. Quod si verum est, oportet vos eos per vos interim, si dignamini, convenire, flectere precibus, ratione convincere, et columbinam eorum simplicitatem prudentia instruere serpentina; ne putent obedientiam inobedienti adhaerere, ne licite sequi se posse confidant vagantem illicite, ne seducantur deserere professum Ordinem propter inordinatum hominem; cum ipsum quoque angelum de coelo, si aliud eis evangelizaverit, dubitare non oporteat apostolica auctoritate anathema dicere : et ab ipso doceantur Apostolo, se ab omni
Abbreviated transcription (Latin):
bili colloq̃ncdi ad uos desid̾io. pulsor fr̃s
fine precor miseremini mr̃i ⁊ si exulta¬
stis in bonis tantũ auditis: certis q̃so cõ¬
patimini malis. Uidit fortassis ꝗ uob̾
ea narrauit aliqua parua: ⁊ de paruis
qͥnclia extimauit U̾ra aũt sinceritas
facile credidit: ꝙ libent᷑ auliuit. Gratu¬
Tor ꝗde de caritate q̃ omia credit: ẜ ꝯfũ¬

Expanded text:
bili colloquendi ad vos desiderio pulsor, fratrbili colloquendi ad vos desiderio pulsor, fratrfine precor, miseremini mei; et si exsultastis in bonis de me tantum auditis, certis, quaeso, compatimini malis. Vidit fortassis qui vobis ea narravit, aliqua parva, et de parvis grandia aestimavit; vestra autem sinceritas facile credidit quod libenter audivit. Gratulor quidem de charitate, quae omnia credit ;
Abbreviated transcription (Latin):
q triste patit᷑ foras mutens. sola q̃ placere.
Sicdunda ẽẽ potert̃ retinebit: Nũqͥd enĩ tẽ
ubi gr̃a. paulus aut infirmabit᷑ cũ infir¬
mis. aut uret᷑ cũ scandaligatis ⁊ uͥ⁊ scanda
la infirmitas ꝓcul erunt: Aut c̾te lugebit
ĩ sic neminẽ sane fore ꝗ peniteat. qͦmͦ ꝗ
pectet ñ erit: Absit aũt ut uł eos ꝗ igͥb
et̃is. cũ diabolo ⁊ angłis eiꝰ deputandi st̃.
plangat ⁊ defleat in illa ciuitate. qͣm flu¬
minis ĩpetus letificat⁊ cuiꝰ diligit dñs
portas suꝑ oĩa tab̾nacula iacob: ꝙ uide¬
ucit in tab̾natulis ⁊ siq̃n gaudet᷑ in de
unctoria. laborat᷑ tñ in pugna.⁊ plerũq
ꝑiclitat᷑ de uita: in illa aũt patria nulla
prsus admittit᷑ adu̾sitas siue tͥstitia: quẽ¬
udmodũ de illa cantat᷑: Sic̃ letantiũ
om̃iũ habitatio inte: Et rursũ. Letita
nullus ꝓfecto eẽ pot̾it miseratiõis affectꝰ:
Longũ ꝗdẽ aclhuc texere ẜmonẽ. insatia¬

Expanded text:
quod triste patitur, foras mittens, sola quae placere et jucunda esse poterunt, retinebit. Nunquid enim tunc, verbi gratia, Paulus aut infirmabitur cum infirmis, aut uretur pro scandalizatis , ubi scandala et infirmitas procul erunt? Aut certe lugebit est, sic neminem sane fore qui poeniteat, quomodo qui peccet non erit? Absit autem ut vel eos qui ignibus aeternis cum diabolo et angelis ejus deputandi sunt, plangat et defleat in illa civitate, quam fluminis impetus laetificat , cujus diligit Dominus portas super omnia tabernacula Jacob: quod videlicet in tabernaculis, etsi quandoque gaudetur de victoria, laboratur tamen in pugna, et plerumque periclitatur de vita: in illa autem patria nulla prorsus admittatur adversitas sive tristitia, quemadmodum de illa canitur, Sicut laetantium omnium habinullus profecto esse poterit miserationis affectus. 10. Longum quidem adhuc texere sermonem insatia
Abbreviated transcription (Latin):
rabitasset in inferno aĩa ma: Sub hoc oñe¬
re grauatꝰ gemebat: ꝗ dicebat: Quare posu¬
isti me ꝯtͣriũ tͥ ⁊ ⁊ factꝰ sũ mͥ met ip̃i grauis:
Ubi dixit factꝰ sũ mͥmet ip̃i gͣuis ⁊ ostendit
uit: Hoc ꝗppe ad et̃nã iustãq dĩ legẽ ꝑtinu¬
it ⁊ ut ꝗ a dõ noluit suauit̃ regi. ase ip̃o pe¬

Expanded text:
habitasset in inferno anima mea . Sub hoc onere gravatus gemebat qui dicebat: Quare posuisti me contrarium tibi, et factus sum mihimetipsi gravis? Ubi dixit, Factus sum mihimetipsi gravis, ostendit vit. Hoc quippe ad aeternam justamque Dei legem pertinuit, ut qui a Deo noluit suaviter regi, poe
Abbreviated transcription (Latin):
sibi: Secundꝰ m̾cenariꝰ ẽ: ⁊ cupit sibi. Ter¬
cius filiꝰ: defert patri: Itaq ⁊ ꝗ timet ⁊ qui
cupit: uterq ꝓse agunt: Sola q̃m filio
ẽ caritas: ñ q̃rit q̃ sua st̃ Qu̾a obrẽ puto
de illa cdictũ Lex dñi ĩmaculata ꝯu̾tens
aĩas: q sola uidelicet sit q̃ ab amore sui ⁊
inundi. au̾tere possit animũ ⁊ in dm̃ di¬
rigere: Nec tumor ꝗꝓpe nec amor pͥuatꝰ
ꝯu̾tit animũ: Mutant int̾dũ multũ
sponte: insua adhuc duritia ꝑmanere
ꝓpͥa trahi cupiditate cognoscit᷑: Porro uͥ
ꝓpͥetas: ibi singłaritas. Ubi aũt singła¬
riras: ibi angulus. Ubi uͦ angulus:i¬
bi ꝓculclubio sordes siue rubigo Sit
itaq ẜuo sua lex. timor ip̃e qͦ ꝯstringit᷑:
sit m̾cenario. sua cupiditas qua ⁊ ip̃e
arta ̃ qñ ab ip̃a tẽptat᷑ abstractꝰ ⁊ illectꝰ.
S haꝵ nulla aut sine macula ẽ: aut aĩas
facit ⁊ uoluntarias. Porro ineo eã di¬
xerĩ ĩmaculatã: ꝙ nil sibi de suo re

Expanded text:
sibi; secundus, mercenarius, et cupit sibi; tertius, filius, et defert patri. Itaque et qui timet, et cupit, utrique pro se agunt. Sola quae in filio est charitas, non quaerit quae sua sunt . Quamobrem puto de illa dictum, Lex Domini immaculata, convertens animas : quod sola videlicet sit, quae ab amore sui et mundi convertere possit animum, et in Deum dirigere. Nec timor quippe, nec amor privatus convertunt animam. Mutant interdum vultum, sponte, in sua adhuc duritia permanere propria trahi cupiditate cognoscitur. Porro ubi proprietas, ibi singularitas; ubi autem singularitas, ibi angulus; ubi vero angulus, ibi sine dubio sordes sive rubigo. Sit itaque servo sua lex timor ipse, quo constringitur; sit mercenario sua cupiditas, qua et ipse arctatur, quando ab ipsa tentatur abstractus et illectus. Sed harum nulla aut sine macula est, aut animas facit et voluntarias. 35. Porro in eo eam dixerim immaculatam, quod nil sibi de suo ret
Abbreviated transcription (Latin):
utiq ñ destruit. s facit ut ĩpleant᷑ di¬
cente dño. Non ueni soluere legẽ: s ad¬
ĩplere: Illã tẽꝑat: istã ordinat: utrãq
leuigat: Numꝗͣ erit caritas sine timo¬
re s casto: numꝗͣ sine cupiditate s or¬
dinata: Implet gͦ caritas legẽ serui cũ
infundit deuotionẽ: ĩplet ⁊ m̾cenarii
cũ ordinat cupiditatẽ: Porro timo
ꝑmixta deuotio. ip̃m ñ adnullat: s ca¬
stificat: Nena tm̃ tollit᷑. sine qua ⁊̃r ũo¬

Expanded text:
it, sed facit ut impleantur, dicente Domino: Non veni legem solvere, sed adimplere . Illam temperat, istam ordinat, utramque levigat. Nunquam erit charitas sine timore, sed casto; nunquam sine cupiditate, sed ordinata. Implet ergo charitas legem servi, cum infundit devotionem; implet et mercenarii, cum ordinat cupiditatem. Porro timori permixta devotio ipsum non annullat, sed castificat. Poena tantum tollitur, sine qua
Abbreviated transcription (Latin):
puritate sui locutꝰ ẽ: Audistis⁊ credidi¬
stis : exultastis ⁊ scͥpsistis: ⁊ me ñ parũ
⁊ locũ ñ mediocr̃ẽ ap̃ ur̃am merui scĩta
tẽ. s ⁊ ꝙ nob̾ ur̃oꝵ ñ parua ex parte.
puritas aĩoꝵ innotuit: Paucis ꝓcerto¬
aꝑuistis: cuiꝰ sp̃c estis. Gaudeo ꝓinde mͥ.¬

Expanded text:
puritate sui locutus est. Audistis, credidipuritate sui locutus est. Audistis, credidistis, exsultastis, scripsistis, et me non parum et locum non mediocrem, aputes dulcedinem; et adhuc spero quia stillabunt, quousque valles nostrae abundabunt frumento. Festi
Abbreviated transcription (Latin):
cor. aut certe illud. Declinate ame ma¬
ugni: ⁊ scrutabor mandata dĩ m̃ĩ. Qͥd
enĩ: Ego ne tã temerariꝰ eẽm : ut int̃
sponsi brachia suauit̃ ꝗescentẽ: aude¬
rem suscitare dilectã. qͦusq uellet ip̃a:
utarẽ illico me auditurũ ab illa: noli
nͥ molestꝰ eẽ: Ego culecto mõ. ⁊ dilectꝰ
m̃s mͥ: ꝗ pascit᷑ int̃ lilia: Uerũ ꝙ au¬
m̃to: Festiuus erit mͥ dies ille ducẽ-
rũ illũ uidere ⁊ susciꝑe merur. ꝑquẽ
faciũ ẽ ut in cordib ur̃is ego reciperer:
Etꝗdẽ iã añ receꝑatis ut apparet in lit¬
teris ur̃is: s nẽ artius ut cõꝑi ⁊ famili¬
ariꝰ. cũ ille uob̾ retulit de me q̃dã. q̃ ⁊
didit: En re uera inme exꝑior: ꝙ ait
saluator: Qͥ recipit iustũ in noĩe iusti:
m̾cedẽ iusti accipiet: Mercedẽ ꝗꝓpe iu¬
sti dix̾im ꝙ iustꝰ reputor: ñ ob aliud
nͥ ꝙ iustũ recepi: Nã ⁊ siqua suꝑaddi¬
ta st̃: ea iustꝰ ñtã ex u̾itate rei. quã ex

Expanded text:
cor . Aut certe illud: Declinate a me, maligni, et scrutabor mandata Dei mei . Quid enim? egone tam temerarius essem, ut inter sponsi brachia suaviter quiescentem auderem suscitare dilectam, quousque vellet ipsa? Putarem illico auditurum me ab illa: Noli mihi molestus esse: Ego dilecto meo, et dilectus meus mihi, qui pascitur inter lilia . audeo ego, audet charitas, et cum omni fiducia rum illum videre ac suscipere merui, per quem factum est ut in cordibus vestris ego reciperer. Et quidem jam ante receperatis, ut apparet in litteris vestris: sed nunc arctius, ut comperi, et familiarius, cum ille vobis retulit de me quaedam, quadidit. En revera in me experior quod ait Salvator: Qui recipit justum in nomine justi, mercedem justi accipiet . Mercedem quippe justi dixerim, quod justus reputor, non ob aliud, nisi quod justum recepi. Nam si qua superaddita sunt, ea justus non tam ex veritate rei, quam ex
Abbreviated transcription (Latin):
nariꝰ habent legẽ ñ adño: s quã ip̃i si¬
bi fecerunt: ille dm̃ ñ amando: iste pl
cere potuerunt: Turc aũt dix̾im quã
sibi fecisse suã li gẽ. qn cõmuni ⁊ et̾̃ne
legi ꝓpͥã p̃tulit uoluntatẽ: ꝑu̾se utiq
uolens suũ imitari c̾atorẽ ⁊ ut sic̃ ip̃e s

Expanded text:
narius habent legem, non a Domino, sed quam ipsi sibi fecerunt: ille Deum non amando, iste plus cere potuerunt. Tunc autem dixerim quemque sibi fecisse suam legem, quando communi et aeternae legi propriam praetulit voluntatem, perverse utique volens suum imitari Creat
Abbreviated transcription (Latin):
iusserit: Dic queso. si dato in manuᷤᷤ
gladio. suũ te armari uississer in ui¬
gulũ÷ acꝗeuisses: Aut si se tuo uolu¬
isset ĩpulsu. in ignẽ uł in aquã p̃ci¬
pitẽ dari:obtẽꝑasses: Non ne eciã
abhis ñ ꝓhibere cũ possis⁊ in crim̃ tͥ
reputat᷑ homicidii: Age gͦ. uide ne
forte su ͭ p̃textu obedientie: in ꝯppiã ei
grauiꝰ inẜ uieris. Non ignoras certe qui
dala fatientib. dem̾gi ponꝰ in ꝓfundũ
maris. Cur hoc dixit. nͥ qr sigͥficare uo¬
luit. tã grauia illos in posterũ mane¬
re torm̃taͥ ut eis coparata mors tp̃alis.
nec penalis ẽẽ uideat᷑ s cõmoda. Qi gͦ

Expanded text:
jusserit. Dic, quaeso, si dato in manus jusserit. Dic, quaeso, si dato in manus gladio, suum te armari jussisset in jugulum, acquievisses? aut si se tuo voluisset impulsu in ignem vel in aquam praecipitem dari, obtemperasses? Nonne etiam ab his non prohibere cum possis, in crimen tibi reputatur homicidii? Age ergo, vide ne forte sub praetextu obedientiae in quidpiam ei gravius inservieris. Non ignoras certe quisdala facientibus demergi potius in profundum maris . Cur hoc dixit, nisi quia significare voluit tam gravia illos in posterum manere tormenta, ut eis comparata mors temporalis, nec poenalis esse videatur, sed commoda? Quid ergo
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯtradic̾e̾ fas ñẽrat: Non ẽ discipłs sr̃
magistrũ Docendꝰ ñ docturꝰ eiꝰ lateri
adherebã Sequi debui ñp̃ire. p̃cepto¬
rẽ aucditor O istoꝵ tẽpoꝵ paule sĩplex:
si tñ ⁊ ille alterũ se̾ exhibuisset anto¬
deret. necee̾ ñ haberes liscut̾e̾: s sine
cunctatiõe ad oĩa nicħ hesitans obedire
Omonachũ obedientissimũ: cui ex ꝗ¬
b libet senioꝵ u̾bulis. ne unũ ꝗdẽ iota
p̃teruolet: Non attendit quale sit ꝙ¬
p̃cipit᷑. Et hec ẽ obedientia sine mo¬
ra: Suta oportet: sine causa legit᷑
Si ita oportet: deleamꝰ ĩa de libro eugłii.
estote prudentes sic̃ ẜpentes suffici¬
ente ꝗppe q seꝗt᷑ : ⁊ simplices siẽ co¬
lũbe: Nec dico a subditis. mandata p̃¬
positoꝵ ẽẽ diiudicanda. uͥ nil uiberi
dep̃hendit᷑. diuinis ꝯtͣriũ institutis:
s necessariã assero ⁊ prudentiã. qua
ingenue ꝯtẽpnat᷑ Ceterũ iste nicħ
inꝗt habeo int̾rogare: uid̾it ille ꝗd

Expanded text:
tradicere fas non erat. Non est discipulus super magistrum. Docendus, non docturus, ejus lateri adhaerebam. Sequi debui, non praeire praeceptorem auditor. O istorum temporum Paule simplex, si tamen et ille alterum se tibi exhibuisset Antoderet, necesse non haberes discutere, sed sine cunctatione ad omnia nihil haesitans obedires? O monachum obedientissimum, cui ex quibuslibet seniorum verbulis ne unum quidem iota praetervolet! Non attendit quale sit cipitur. Et haec est obedientia sine mora. Si ita oportet, sine causa legiturSi ita oportet, deleamus jam de libro Evangelii, Estote prudentes sicut serpentes, sufficiente quippe quod sequitur, et simplices sicut columbae . Nec dico a subditis mandata praepositorum esse dijudicanda, ubi nil juberi deprehenditur divinis contrarium institutis: sed necessaingenue contemnatur. Caeterum iste, Nihil, inquit, habeo interrogare: viderit ille quid
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ eternã Scĩtatis ur̃e litteras tã letuᷤᷤ
suscepi: quã auidus ⁊ olim desideraue¬
rã: Legi eas⁊ ⁊ quas uoluebã more lit¬
teras. scintillas sentiebã in pectore: ꝗb
⁊ ꝯcaluit cor meũ intͣ me. tamqͣ ex il¬
lo igne qũe dñs misit in t̾rã. O qͣntus
in illis meditatioĩb exardescet ignis: e
ꝗb huiꝰcemõi euolant scintille. Ur̃a
illa succensa ⁊ succendens salutatio. sic
mͥ ut uerũ fatear. accepta fuit ⁊ ẽ: qͣsi
ñ ab hoĩe. s certissime ab illo ꝗ mandat
salutes iacob. descend̾e uiderer᷑: Nonme
sane arbitror salutatũ in uia: ñ in
tͣnsitu : ñ ueluti ex occasioẽ ut assolet
ꝯsuetudinis: s plane ex uiscerib ut sẽ¬
tio caritatis. ꝓdiit hec tã grata ⁊ inopi¬
nata bñdictio Benedicti uos a dño
ꝗ me in bñdictioĩb dulcedinis tãte
p̃uenire curastis. ut daret᷑ puero ur̃o.
uob̾ pͥmũ scͥbentib fidutia rescͥbendi.
scribere ꝗde ad uos ĩa pͥdẽ gestienti s

Expanded text:
e litteras tam laetus accepi, quam avidus et olim desideraveram. Legi eas, et quas volvebam in ore litteras, scintillas sentiebam in pectore: quibus et concaluit cor meum intra me, tanquam ex illo igne, quem Dominus misit in terram . O quantus in illis meditationibus exardescit ignis, e quibus hujusmodi evolant scintillae! Vestra illa succensa et succendens salutatio sic mihi, ut verum fatear, accepta fuit, et est, quasi non ab homine, sed certissime ab illo qui mandat salutes Jacob, descendere videretur. Non me sane arbitror salutatum in via, non in transitu, non veluti ex occasione, ut assolet, consuetudinis; sed plane ex visceribus, ut sentio, charitatis prodiit haec tam grata et inopinata benedictio. Benedicti vos a Domino, qui me in benedictionibus dulcedinis tantae praevenire curastis, ut daretur puero vestro, vobis primum scribentibus, fiducia rescribendi, scribere quidem ad vos jam pridem gestienti, sed
Abbreviated transcription (Latin):
litteraturã: Timeat nobilis: qr uidex om¬
niũ ñ ẽ acceptor ꝑsonarũ: Iste ꝓfecto
necessarii timoris funiculus triplex: dif¬
ficile rũpit᷑: Duriis ne uideor qr ñ blan¬
diori ꝙ metũ incutio: ꝙ amico cupio
mitiũ sapientie. Sic mͥ ꝯtingat sẽꝑ
beare amicos : id t̃rendo salubrit̃. nõ
adulando fraudulent̃: Ad illud me ꝓuo¬
hoc reuocat ꝗ ait. ppłe m̃s ꝗ te beatificãt.

Expanded text:
litteraturam. Timeat nobilis, quia judex omnium non est acceptor personarum. Iste profecto necessarii timoris funiculus triplex difficile rumpitur. Durusne videor, quia non blandior, quod metum incutio, quod amico cupio initium sapientiae? Sic mihi contingat semper beare amicos, id est, terrendo salubriter, non adulando fallaciter. Ad illud me prohoc re
Abbreviated transcription (Latin):
ur̃e suscepi scͥpta deuotꝰ. ⁊ ad cuncta
sollicitꝰ fui: ⁊ si ꝓfui uos ꝓbabitis. S de
hoc satis. Porro in eade caritare audco q̃
sequunt᷑: Sicunctos ꝗuocant᷑  min.¬
steriũ. ꝯstat eligi ⁊ ad regnũ: ꝓrecto iecurꝰ

Expanded text:
rae suscepi scripta devotus, et ad injuncta sollicitus fui; et si profui, vos probabitis. Sed de hoc satis. Porro in eadem charitate audeo quae sequuntur. Si cunctos qui vocantur ad ministerium, constat eligi et ad regnum, profecto sec
Abbreviated transcription (Latin):
ñmultos potentes. ñ multos sapien es
elegit ds̃ͥ nũꝗd ñ tripli: qͦ habet tim̃di
causã coloniensis archiep̃s: Curemiꝰ gͦ in
alto positi.ñ altũ saꝑe s timere: s humi¬
lib ꝯsentire: Principẽ inꝗt te ꝯstituert:
esto in illis tamꝗͣ unꝰ ex illis. Et it̾m. Qͦͣn¬
to maior es: tanto humilia re in om̃uꝰ.
Sapiens ẽ ꝗ hoc ꝯsulit. ꝗꝓpe i hard seius
sentiens ꝗͣ ipa sapientia q̃ ait: Qͥ ma

Expanded text:
apientes elegit Deus , nunquid non triplicem quoque habet timendi causam Coloniensis archiepiscopus? Curemus ergo in alto positi, non altum sapere, sed timere, sed humilibus consentire. Principem, inquit, te constituerunt: esto in illis tanquam unus ex illis : et iterum: Quanto major es, tanto humilia te in omnibus . Sapiens est qui hoc consulit, quippe haud secus sent
Abbreviated transcription (Latin):
uat: Ne enĩ possũ: un certꝰ ñ sũ. cer¬
ã ꝓferre sonentiã: Sie ꝯtrigere debet
querenti rẽ uͥ ñsit: Sermo appħa: ꝯsili¬
um a sapiente q̃rencͥũ ẽ: Nũꝗd enĩ de
luto. lĩppidũ qͥppiã haurire potestis: Unũ
tñ ẽ q amico absq ꝑiculo. nequaꝗͣ sine
fructu impendere possumꝰ: nr̃e uidelicet

Expanded text:
ue enim possum, unde certus non sum, certam proferre sententiam. Sic contingere debet quaerenti rem ubi non sit sermo a propheta. Consilium a sapiente quaerendum est. Nunquid enim de luto limpidum quidpiam haurire potestis? Unum tamen est quod amico absque periculo, et nequaquam sine fructu impendere possumus, nostrae videlicet
Abbreviated transcription (Latin):
orrendũ punire nephas. ⁊ duplici
ratiõe incũbat uob̾: tũ uidelicet ꝓ
debito offitii. tũ qr ⁊ apłica iniũgit
tanta. etiã amiti cõmonitio accedit:
Hoc aũt ẽ ꝙ amicũ ⁊ patr̃e cupimꝰ eẽ am¬
monitũ ut hec ip̃a ultio q̃ fatienda ẽ:
eo qͦ. zelo fiat qͦ fatienda ẽ fiat: qͣtmnuᷤᷤ¬

Expanded text:
etsi duplici ratione incumbat vobis, tum videlicet pro debito officii, tum quia et apostolica injungit tanta etiam amici commonitio accedit. Hoc autem est quod amicum et patrem cupimus esse admonitum, ut haec ipsa ultio quae facienda est, eo quoque zelo
Abbreviated transcription (Latin):
amasti hactenꝰ. tͥ comittendos amatur
es: malo ego ꝗd̾ẽ tͥ ñ cõmun. qͣmi sic dili¬
gi: Si aũt pͥus te dilig̾e didicisses:⁊ me
ad restituendã in nocentiã. efficatior ue¬
lox clem̃tia. qͣm cliuturna penitentia:
B eatꝰ siꝗdẽ cui ñ ĩputabit dñs pectatum:
Nã ꝗs accusabit adu̾sus electos di: Sid̾
iustificat: ꝗs ẽ ꝯdẽpnet: Hoc saluniso¬
pẽdliũ. scõ ille latro ꝯsecutꝰ ẽ. uno eodẽsi
die simul ⁊ ꝯfessusẽ latrocinia.: intro¬
ductꝰ in gi̾a⁊ breui qͦdã ꝯtentꝰ ponte
in paradisũ uoluptans. Hoc subitũ p¬
etatis remediũ. ꝑcepit felix pettarrix
cũ repente uͥ suꝑbabundauant dele¬
ta habundare cepit ⁊ gr̃a: Absq multo pe

Expanded text:
amasti, et tibi committendos amaturus es, malo ego quidem tibi non committi, quam sic diligi. Si autem prius te diligere didicisses, et me ad restituendam innocentiam efficacior velox clementia quam diuturna poenitentia? Beatus siquidem, cui non imputabit Dominus peccatum . Nam quis accusabit adversus electum Dei? Si Deus justificat, secutus est: uno eodemque die simul et confessus latrocinia, et introductus in gloriam, brevi quodam contentus ponte in paradisum voluptatis . Hoc subitum pietatis remedium percepit felix illa peccatrix, cum repente ubi superabundaverant delicta, abundare coepit et gratia. Absque mu
Abbreviated transcription (Latin):
paucis ⁊ cũ om̃i fidutia moneo: ne ĩa di¬
utiꝰ aĩas desid̾antiũ te. in tue ꝗdẽ aĩe hor¬
rendũ ꝑiculũ. tui expectatiõe supendas.
n tua eoꝵq ni fallor ꝗ recũ st̃.⁊ mors et
ꝯum aꝑte denuntia illis: qr iuxta om¬

Expanded text:
paucis et cum omni fiducia moneo, ne jam dipaucis et cum omni fiducia moneo, ne jam diutius animas desiderantium te, in tuae quidem animae horrendum periculum, tui exspectatione suspendas. En tua eorumque ni fallor qui tecum sunt, et mors, et quin aperte denuntia illis, quia juxta om
Abbreviated transcription (Latin):
cur de aliis monast̾iis ad nr̃a uenien¬
tes. recipiendos censuerĩ Nũꝗd ñ ue¬
nientes dãpnaui. Excuso illos: ñ isto ᷤᷤ
accuso: Soli st̃ inuidi: qͦ excusare
nec uolo. nec ualeo: Qͥb exceptis: siꝗs
ceteroꝵ ad regłe cupiat mͣsire purita¬
tẽ: s ꝓpt̃ scandalũ ñ audeat. aut certe
eciã ob certã corꝑis infirmitatẽ: puto qr
ñpeccat ⁊ dũ tñ in suo studeat loco. sobͥe.
monast̾ii. minꝰ forte cdistͥcte qͣm regła
ꝯstituisse uidet᷑. obẜuare cõpellit᷑: excu¬
sabit hoc forsitan. aut illa caritas qua cunc¬
tat᷑ migrare ad meliꝰ ꝓpt̾ scandalũ. iuxta il¬
lud. caritas cooꝑit multitudinẽ pcc̃oꝵ i aut
illa humilitas. qr ꝓpͥe ꝯscius infirmitatis̃:
se reputat ĩꝑfectũ Siꝗdẽ ⁊ de ip̃a scͥptũ ẽ:
cuisit ⁊ ingeniũ uelox ad intelligendũ
utilit᷑ suadet᷑ S licet specialit̾ ꝗdẽ ad te:
Te aũt ut meũ ĩa olim familiarissimũ.

Expanded text:
cur de aliis monasteriis ad nostra venientes, recipiendos censuerim. Nunquid non venientes damnavi? Excuso illos, non istos accuso. Soli sunt invidi, quos excusare nec volo, nec valeo. Quibus exceptis, si quis caeterorum ad Regulae cupiat transire puritatem, sed propter scandalum non audeat, aut certe etiam ob certam corporis infirmitatem; puto quia non peccat, dum tamen in suo studeat loco sobrie, monasterii minus forte districte, quam Regula constituisse videtur, observare compellitur; excusabit hoc forsitan aut illa charitas, qua cunctatur migrare ad melius propter scandalum, juxta illud, Charitas operit multitudinem peccatorum ; aut illa humilitas, qua propriae conscius infirmitatis se reputat imperfectum: siquidem et de ipsa scriptum est: cui sit et ingenium velox ad intelligendum utiliter suadetur, sed licet specialiter quidem ad tTe autem, ut meum jam olim familiarissimum,
Abbreviated transcription (Latin):
defuncti lege teneri.⁊ hoc ꝯtra legẽ: q̃
sanctior ẽ lege. uidelicet caritatis. Et
hoc clixi. ñ ꝙ putẽ uos uł uiuenti in
hoc paruisse debere: aut uł dicendã o
beclientiã sic paruisse: Alioquin de
huiꝰmõi illa gen̾alis sententia ẽ De¬
clinantes aũt inobligatiões addu¬
cet dñs cũ oꝑantib iniꝗratẽ. Anne for¬
te ꝗs abbatũ eciã in malo obedientiã
abhoc maleclicto lib̾am eẽ ꝯtendat. au¬
di aꝑtiꝰ alibi Filius ñ portabit inigra¬
tẽ patͥs: ⁊ pat̃ ñ portabit imꝗtatẽ fi¬
lii. Ex his gͦ liꝗdo apparet. male un¬
ꝑantib ñ eẽ parendĩ p̃sertĩ dũ prauiᷤᷤ
obtẽꝑans ĩꝑiis in qͦ hoĩ uideris obediẽs.

Expanded text:
defuncti lege teneri, et hoc contra legem quae defuncti lege teneri, et hoc contra legem quae sanction est, legem videlicet charitatis? 3. Et haec dixi, non quod putem vos vel viventi in hoc paruisse debere, aut vel dicendam esse obedientiam sic paruisse. Alioquin geDeclinantes autem in obligationes adducet Dominus cum operantibus iniquitatem . At ne forte quis abbatum etiam in malo obedientiam ab hoc maledicto liberam esse contendat, audi alibi apertius: Filius non portabit iniquitatem patris, et pater non portabit iniquitatem filii . Ex his ergo liquido apparet, mala imperantibus non esse parendum, praesertim dum pravis obtemperans imperiis, in quo homini videris obediens,
Abbreviated transcription (Latin):
ĩpioꝵ: S esto: Debuistis obelire filii
patͥ: magistrũ sequi discipłi Licuerit
certe abbati monachos suos ducere qͦ
libuerit ⁊ docere ꝙ uoluerit: s qͣmliu
uixit: Nunc uͦ mortuo illo. quẽ uel
audire: uł quẽ sequi ducẽ cogimini:
qͦ adhuc tã graue scandalũ em̃dare
cecidit ñ resurget ⁊ aut ꝗ au̾sus ẽ ñ
reu̾tet᷑: An ⁊ ille moriens int̃dixit.
ne pꝰ casũ tẽpteris resurg̾e  pꝰ au̾sionẽ
mutire audeatis de reu̾sioe. Itane e¬
ciã defuncto necee̾ ẽ uos obedire. ⁊ obe¬
dire ꝯtra caritatẽ ⁊ obedire in ur̃e ip̃oꝵ
salutis ꝑiculũ.: S arbitror ꝙ nequaꝗͣ
firmiꝰ seu tenatiꝰ eẽ dices uinculũ ab¬
batũ ad subditos. quã ꝯigũ ad se ip̃os:
qͦꝵ qͥppe d̃s copulã ⁊ ñ hõ inuiolabili
ligauit sacram̃to loq̃nte saluatore
asserente solutã eẽ mulierẽ a lege
uiri mortuo illo⁊ tute abb̃is existimaᷤᷤ

Expanded text:
impiorum . Sed esto. Debuistis obedire filii impiorum . Sed esto. Debuistis obedire filii patri, magistrum sequi discipuli. Licuerit certe abbati monachos suos ducere quo libuerit, et docere quod voluerit: sed quandiu vixit. Nunc vero mortuo illo, quem vel audire doctorem, vel sequi ducem cogimini, quo adhuc tam grave scandalum emendare cecidit, non resurget? aut qui aversus est non revertetur? An et ille moriens interdixit, ne vel post casum tentetis resurgere, post aversionem mutire audeatis de reversione? Itane etiam defuncto necesse est vos obedire, et obedire contra charitatem, obedire in vestrae ipsorum salutis periculum? Sed arbitror quod nequaquam firmius seu tenacius dices esse vinculum abbatum ad subditos, quam conjugum ad se ipsos, quorum quippe Deus copulam, et non homo, inviolabili ligavit sacramento, loquente Salvatore: asserente, solutam esse mulierem a lege viri mortuo illo ; tu te abbatis existimas
Abbreviated transcription (Latin):
parcitis scindentes unitatẽ. rũpentes
uinculũ pacis: Ponendũ gͦ ẽ munus
ꝙ cũq offerre paratis: ⁊ pͥus habenti
adu̾sũ uos ñ fr̃i. s fr̃m multitudini
reconciliandũ: Ecte nimirũ uniu̾se
fr̃nitatis unitas. adu̾sũ ur̃am pauci¬
tatẽ qͦdã uelun ur̃i liscessus gladio
sautiata ꝯquerit᷑. quasi q̃ plãgens
miserabilit᷑ dicat: Filii matͥs mee.
pugnauert̃ ꝯtra me Et m̾ito. Qui
enuĩ ñẽ cũ illa: ꝯtra illã ẽ Putas sine
gemitu.tã iustũ filie gemitũ. pia
possit mat̾ caritas audire: Ideo ⁊
ip̃a nr̃is lacͥmis iungens suas: ait
dat᷑ Cui gͦ caritas. pax ⁊ unitas ira
nos: ⁊ secũ ire p̃cepit: Num mobedi¬
entes ẽẽ debuimꝰ: Scis ꝗdẽ nͥ forte
oblitus sis. ꝗd quadã die cõmunica
latiõe discusso int̾ nos ꝯuen̾it: in qͦ
si ꝑmansisses: ⁊ de te illud ñ incõgni¬
e diceret᷑: Beatꝰ uir ꝗ ñ abiit in ꝯsilio

Expanded text:
parcitis, scindentes unitatem, rumpentes parcitis, scindentes unitatem, rumpentes vinculum pacis? Ponendum est ergo munus quodcumque offerre paratis, et prius habenti adversum vos, non fratri, sed fratrum multitudini reconciliandum. Ecce nimirum universae fraternitatis unitas adversum vestram paucitatem, quodam veluti vestri discessus gladio sauciata conqueritur, 18 quasi quae plangens miserabiliter dicat: Filii matris meae pugnaverunt contra me . Et merito: qui enim non est cum illa, contra illam est. Putas sine gemitu tam justum filiae gemitum pia possit mater charitas audire? Ideo et ipsa nostris lacrymis jungens suas, ait datur. Cui ergo charitas, pax et unitas iratnos, et secum ire praecepit; num inobedientes esse debuimus? Scis quidem, nisi forte oblitus sis, quid quadam die, communicatlatione discusso, inter nos convenerit. In quo si permansisses, et de te illud non incongrue diceretur: Beatus vir qui non abiit in concilio
Abbreviated transcription (Latin):
in caritate: qͣm inte olim aut
nouimꝰ. aut putauimꝰ: caritatis ꝓ¬
fecto dãpna sentires ⁊ q̃ utiq st̃ scan¬
dala pusilloꝵ. Nec enĩ caritas carita¬
tẽ offenderet. aut ꝯtẽpneret: cũ sen¬
tiret offensã: Nã se ip̃am ñ potest
negare: nec enĩ inse diuisa ẽ: No¬
uit potiꝰ in se diuisa collig̾e: ꝯiunc¬
ta diuidere nescit: ꝓinde ut dixi si
maneret in te ñ sileret ⁊ ñ ꝗesceret:
ñ dissimularet gemens ⁊ estuans:
⁊ intra piũ pectꝰ tuũ ꝓcł dubio subm̾mu¬
rans illud: Qͥs scandalicat᷑ ⁊ ego
ñ uror: Si ꝗdẽ benigna ẽ: pacẽ di¬
ligit. ꝯgaudet unitati: Sola qͥppe ẽ q̃
ubicũq seruari cognoscit᷑ in uinculo
pacis. Infensa gͦ uob̾ hac tã honorabili
matre unitatis ⁊ pacis: qͦ pacto queso.
ur̃m ꝙ cũq sacrifitiũ dauid fore accep¬
tũ p̃sumitis: cũ absq illa nec martyri¬
um ꝗdẽ aliꝗd eẽ putet apłs: Aut qua
tã inbumane agendo ñ peꝑtistis ⁊ nec

Expanded text:
in charitate, quam in te olim aut novimus aut putavimus, charitatis profecto damna sentires, quae utique sunt scandala pusillorum. Nec enim charitas charitatem offenderet aut contemneret, cum sentiret offensam. Nam se ipsam non potest negare, nec enim in se divisa est. Novit potius in se divisa conjungere: conjuncta dividere nescit. Proinde, ut dixi, si maneret in te, non sileret, non quiesceret, non dissimularet, gemens et aestuans, et intra pium pectus tuum procul dubio submurmurans illud: Quis scandalizatur, et ego non uror? Siquidem benigna est, pacem diligit, congaudet unitati. Sola quippe est qubicunque servari cognoscitur in vinculo pacis. Infensa ergo vobis hac tam honorabili matre unitatis et pacis, quo pacto, quaeso, vestrum quodcunque sacrificium Deo fore acceptum praesumitis, cum absque illa nec martyrium quidem aliquid esse putet Apostolus? Aut qua tam inhumane agendo non pepercistis nec
Abbreviated transcription (Latin):
Arbitror hoc ꝓpħam sensisse: cũ dicerer:
Introibo inporentias dñi: dñe memo¬
rabor iustitie tue soliꝰ:. Sciebat ꝓfecto
cũ intͦiret in sp̃uales potennas dñi. ex¬
utũ se in uniu̾sis infirmitatib carniᷤ
ut iã nil de carne haberet cogitare ⁊ s
terunt de se: ꝙ. paulus aiebat de capi¬
scd̾m caruẽ: qr caro ⁊ sanguis regnũ
dĩ ñ possidebunt: Non ꝙ carnis illie
substantia futura ñsit: s ꝙ carnalis
om̃is necessitudo sit defunura ⁊ carniqͦ
amor. amore sp̃c absorbendꝰ: ⁊ infirme
q̃ nc̃ st̃ humane affectiões. in diuinaᷤᷤ
quasdã potentias habeant cõmuta¬
ri Tunc sagena caritatis. q̃ nc̃ tracta
ꝑ hoc mare magnũ ⁊ spatiosũ. ex om̃i
gene̾ pisciũ ꝯg̾gare ñ desinit. cũ ꝑduc¬
ta ad litus fu̾it: malos foras mittens.
bonos solũmͦ retmebit: Siꝗdẽ in hac
uita ex om̃i gen̾e pisciũ. intra sinum
sue lacitudinis. caritats rete ꝯcludit:

Expanded text:
: Introibo in potentias Domini; Domine, memorabor justitiae tuae solius . Sciebat profecto cum introiret in spirituales potentias Domini, exutum se iri universis infirmitatibus carnis, ut jam nil de carne haberet cogitare, sed terunt de se, quod Paulus aiebat de capisecundum carnem: quia caro et sanguis regnum Dei non possidebunt. Non quod carnis illic substantia futura non sit; sed quod carnalis omnis necamor amore spiritus absorbendus, et infirmae quae nunc sunt humanae affectiones in divinas quasdam potentias habeant commutari. Tunc sagena charitatis, quae nunc tracta per hoc mare magnum et spatiosum, ex omni genere piscium congregare non desinit, cum perducta ad littus fuerit, malos foras mittens, bonos solummundo retinebit. Siquidem in hac vita ex omni genere piscium, intra sinum suae latitudinis, charitatis rete concludit:
Abbreviated transcription (Latin):
culũ ñ u̾acit̃ cantẽ: Iustitiã tuã ñ ab¬
scondi in corde m̃o: u̾itatẽ tuã. ⁊ salu¬
tare tuũ clixi: Hac gͦ illos ratiõe susci¬
pimꝰ⁊ q̃m ñ putamꝰ ẽẽ malũ si uota
te stabilitatis dãpna. reliqͦꝵ regłariũ
p̃ceptoꝵ. integra obseruatiõe cõpensẽt:
Sicui displicet hoc.⁊ murmurat adu̾sꝰ
hoĩem q̃rentẽ salutẽ suã: respondebit
ꝓeo salutis auctor: Nonne ocłs curᷤ neqͣ¬
c̃qr ille bonꝰ: O ꝗsꝗs es ꝗ salun inui¬
des aliene: partito uł tue: An nescis ꝙ
inuicdia diaboli. intrauit mors in or¬
bẽ traꝵ: Attende itaq tͥ: Si enĩ uͥ in¬
uidia. ibi mors: ꝓfecto ñ potes simul
⁊ inuidere ⁊ uiuere: Qͥd molestꝰ es fr̃i
tuo: qm satagit quẽadmodũ q̃ ꝓces¬
serunt de labiis suis ñ faciat irrita:

Expanded text:
iter cantem: Justitiam tuam non abscondi in corde meo: veritatem tuam et salutare tuum dixi . Hac ergo illos ratione suscipimus, quoniam non putamus esse malum, si vota tae stabilitatis damna reliquorum regularium praeceptorum integra observatione compensent. Si cui displicet hoc, et murmurat adversus hominem quaerentem salutem suam; respondebit pro eo salutis Auctor: Nonne oculus tuus neq ille bonus? O quisquis es qui saluti invides alienae, parcito vel tuae. An nescis quod invidia diaboli intravit mors in orbem terrarum . Attende itaque tibi. Si enim ubi invidia, ibi mors; profecto non potest simul et invidere, et vivere. Quid molestus es fratri tuo, quoniam satagit quemadmodum quae processerunt de labiis suis, non faciat irrita?
Abbreviated transcription (Latin):
utcũq huiꝰcemõi ꝑiculolisissimꝰ tͣnsitus
fiat: Et ꝗdẽ rectꝰ ordo reꝗrit: ut pͥus ꝓpͥam.
deide alienas curare studeas ꝯscientias:
Primꝰ ꝗꝑpe pietatis grad̾ ẽ: de qͦ scͥptũ ẽ. O¬
serere aĩe tue placens dõ: Ex hoc aũt ad mi¬
serandũ ꝓxiniũ. recto ĩa namite caritaᷤᷤ

Expanded text:
utcunque hujuscemodi periculosissimus transitus fiat. Et quidem rectus ordo requirit ut prius propriam, deinde alienas curare studeas conscientias. Primus quippe pietatis gradus est, de quo scriptum est: Miserere animae tuae placens Deo . Ex hoc autem ad miseran
Abbreviated transcription (Latin):
causa extitit uł occasio: p̃sertĩ cũ in ꝓfes¬
sicẽ regłari. sic ꝓmittat᷑ stabilitas. ut
de subiectiõe alb̃i exhibenda. nulla pe
ap̃ cistertiũ firmastr : ⁊ nc̃ alibi habitas:
ad ꝙ respondeo. Ego ꝗdẽ cist̾ciensis mona¬
chus ibidẽ ꝓfessus. ab abbate mõ uͥ nẽ
habito missus sũ: s missus in pace
missus sine scandalo: missus sine
discordia: missus iuxta ꝯsuetudinẽ ⁊
cõmunẽ institutionẽ: Quãdui gͦ in
eadẽ qua missus sũ pace ⁊ ꝯcordia ꝑse¬
uero⁊ qͣmdiu in unitate ito: cõmuni¬
positꝰ sũ ꝑmaneo: secura dico ꝯscien¬
tia. qd̾ ꝓmisi firmit᷑ teneo Qͦmͦ enĩ
stabilitatis p̃uaricor uotũ: ꝗ unani¬
mitatis ñ rũpo uinculũ: pacis firma¬
ñĩtũ ñ desero: Et si corpꝰ absentauit
obedientia : s sp̃m sẽꝑ ibidẽ p̃sentẽ
tenet ꝯcors deuotio: ⁊ innullo dissi¬
aliis morib ꝯu̾sarri diu̾sis deseruire

Expanded text:
causa exstitit, vel occasio? praesertim cum in profescausa exstitit, vel occasio? praesertim cum in professione regulari sic promittatur stabilitas, ut de subjectione abbati exhibenda nulla peniapud Cistercium firmasti; et nunc alibi habitas? Ad quod respondeo: Ego quidem Cisterciensis monachus ibidem professus, ab abbate meo ubi nunc habito missus sum, sed missus in pace, missus sine scandalo, sine discordia, missus juxta consuetudinem et communem institutionem. Quandiu ergo in eadem qua missus sum, pace et concordia persevero, quandiu in unitate sto, communipositus sum permaneo, secura dico conscientia, quod promisi, firmiter teneo. Quomodo enim stabilitatis praevaricor votum, qui unanimitatis non rumpo vinculum, pacis firmamentum non desero? Et si corpus absentavit obedientia, sed spiritum semper ibidem praesentem tenet concors devotio, et in nullo dissialiis moribus conversari, diversis diservire
Abbreviated transcription (Latin):
liꝰ agit iste. sic inobediens abb̃i s ñ carita¬
ti. seruando unitatẽ in uinculo pacis:
qͣm illi ꝗ ita obtẽꝑant hõi uni. ut unũ
p̃ferant unitati fident̃ ⁊ hec acddider̃:
expelire mag̾̃ cuilibet. sola uniꝰ hoĩs ꝑielitari
obeclientia: qͣm reliꝗs oĩb pietatis boniᷤ.¬
⁊ uons ꝓpͥe ꝓfessiõis. Siꝗdẽ ut cetera
tateã÷ duo p̃cipua nob̾ in monastiis ꝯu̾¬
santib obseruanda tͣdunt᷑: subiecnio
alb̃i. ⁊ stabilitas in loco: Et ita obseruã¬
da.q. neutrũ p̃pediat alterũ. nec alteru¬
trũ sibi p̃iudicent: ut u̾bi gr̃a. sic te stabi¬
lẽ in loco exhibeas. ut abb̃i subiti ñ ꝯtẽp¬
rias: sic obedias subiectꝰ ałb̃i. ut stabilita¬
tẽ ñ amittas. Porro si detestaris in loco
licet ꝑseuerantẽ. ꝗ abb̃is forte subcli ꝯtẽp¬
nit ĩꝑiis : cur miraris si rep̃hendimꝰ obe¬
dientiã. q̃ uob̾ ur̃m deserendi locũ. uel¬

Expanded text:
lius agit iste sic inobediens abbati, sed non charitalius agit iste sic inobediens abbati, sed non charitati, servando unitatem in vinculo pacis; quam illi qui ita obtemperant homini uni, ut unum praeferant unitati. Fidenter et haec addiderim, expedire magis cuilibet sola unius hominis periclitari obedientia, quam reliquis omnibus pietatis bonietera taceam, duo praecipua nobis in monasterio conversantibus observanda traduntur; subjectio abbati, et stabilitas in loco: et ita observanda, quod neutrum praepediat alterum, nec alterutrum sibi praejudicent. Ut, verbi gratia, sic te stabilem in loco exhibeas, ut abbati subjici non contemnas: sic obedias subjectus abbati, ut stabilitatem non amittas. Porro, si detestaris in loco licet perseverantem, qui abbati forte subdi contemnit imperiis; miraris si reprehendimus obedientiam, quae vobis vestrum deserendi locum vel
Abbreviated transcription (Latin):
iniqͣ g̾entib ñ intͦibo: Huic u̾siculo
ꝯcinit ⁊ sub seq̃ns. Ocliui inꝗt eccłam
malignantiũ. ⁊ ẽ ĩpiis ñ sedebo: Audi
deniq ⁊ sapientis ꝯsiliũ: Fili mi ait:
putasti qͥppiã obediendũ. Odiosa ꝑ¬
u̾sitas. Obedientie uirtꝰ q̃ sẽꝑ militat
u̾itati: adu̾sus u̾itatẽ accingit᷑: felicẽ
ego dix̾im frĩs henrici mobedientiã
cui cito resipisenti ab errore.⁊ reu̾tenti
ab itinere: talẽ ñ ꝯngit exꝑiri obediẽ¬
tiã Quã potiorẽ nẽ ⁊ dultiorẽ sue hu¬
iꝰ modi inobedientie. ca̾pit ĩaĩaq degu¬
stat fructũ : bonã habens ꝯscĩam. qd̾
cet̾is collegis suis frat̾na corda gͣui scan¬
dalo ꝯcutientib: ip̃e int̃ fr̃s in ꝓposito
⁊ ordine suo. sine q̃rela ꝯu̾set᷑: Cuiꝰ ego
si optio det᷑. pigr̃a ponꝰ eleg̾im mobedien¬
tiã cũ ipsiꝰ ꝯscientia: qͣm hoꝵ studiosã o¬
bediẽtiã cũ scandalo: Estimo enĩ qr me¬

Expanded text:
iniqua gerentibus non introibo. Huic versiculo iniqua gerentibus non introibo. Huic versiculo concinit et subsequens: Odivi, inquit, ecclesiam malignantium, et cum impiis non sedebo . Audi denique et Sapientis consilium: Fili, mi, aitputasti cuipiam obediendum? O odiosa perversitas! Obedientiae virtus quae semper militat veritati, adversus veritatem accingitur. Felicem ego dixerim fratris Henrici inobedientiam, cui cito resipiscenti ab errore, et revertenti ex itinere, talem contigit non experiri obedientiam. Quam potiorem nunc et dulciorem suae hujusmodi inobedientiae carpit, jamjamque degustat fructum, bonam habens conscientiam, quod caeteris collegis suis fraterna corda gravi scandalo concutientibus, ipse inter fratres in proposito et Ordine suo sine querela conversetur? Cujus ego, si optio detur, pigram potius elegerim inobedientiam eum ipsius conscientia, quam horum studiosam obedientiam cum scandalo. Aestimo enim, quia me