comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ipsius utrum ex sara. an ex alia ꝓrsiᷤ
nondum manifestatum fuit. Legant
inqͣm qui uolunt et inueniant fau¬
stum aut falli imprudenter: aut fal¬
lere impudent̾. Itaq abrahan cum
sibi uideret non nasci filios. et tam̃
semini suo factam ꝓmissionem teñet:
primo de adoptione cogitabat. Hoc
indicat qđ̃ cum deo loquens ait de
uernaculo suo: hic erit heres meuꝰ.
Tanqͣm diceret. Quia de me ipsom
semen non dedisti: in isto comple
qđ meo semini ꝓmisisti. Si enim se
laret apłs semen abrahe qui certe
originem carnis ab illo non ducimꝰ:
s imuitatione fidei semen eiꝰ facti
sumꝰ credentes in xp̃o: cuiꝰ caro ex
illius carne ꝓpagata ẽ. Tunc gͦ abra¬
ham audiuit a dño. non hic erit
heres tuus: s qͥ exiet de utero tuo
ipse erit heres tuus. Iam tunc ad op¬
tionis cogitatione sublata. cum de se
ipso semen speraret abraham. restabat
incertum utrum ex sara. an ex alia:
qđ illi ds̃ occultare uoluit. donec pri¬

Expanded text:
ipsius, utrum ex Sara, an ex alia prorsus, ipsius, utrum ex Sara, an ex alia prorsus, nondum manifestatum fuit: legant, inquam. qui uolunt, et inuenient Faustum aut falli inprudenter aut fallere inpudenter. itaque Abraham cum sibi uideret non nasci filios et tamen semini suo factam promissionem teneret, primo de adoptione cogitabat. hoc indicat, quod cum deo loquens ait de uernaculo suo: hic heres meus erit. tamquam diceret: quia de me ipso mihi semen non dedisti, in isto conple, quod meo semini promisisti. si enim semlaret apostolus semen Abrahae, qui certe originem carnis ab illo non ducimus, sed imitatione fidei semen eius facti sumus credentes in Christo, cuius caro ex illius carne propagata est. tunc ergo Abraham audiuit a domino: non hic erit heres tuus; sed qui exiet de utero tuo, ipse erit heres tuus. iam tunc adoptionis cogitatione sublata cum de se ipso semen speraret Abraham, restabat incertum, utrum ex Sara, an ex alia: quod illi deus occultare uoluit, donec pri
Abbreviated transcription (Latin):
in uirum. ꝓlem gͥ qͣm de se habere
sara non poterat. de ancilla habere
uoluit: ex eo tamen semine ex quo
et de se si posset habere debebat.
Num qͣm hoc faceret muliersi in cor¬
pore uiri carnali concupiscentia te¬
neret᷑: delaret enim potiꝰ pelicem
non faceret matrem. Nunc uͦ ꝓptere
sic pagandi uoluntas pia fuit: quia
concumbendi uoluptas libidinosañ
fuit. Illud sane defendi non potest.
si abrabam sicut faustus obiecit
minime credens deo. qui sibi iam
ꝓlem de sara ꝓmiserat: de agar sus¬
cipe uoluit. S a ꝑtissime falsumẽ.
Nondum hoc ꝓmiserat đs. Recenꝰ¬
seant scͥpture illius suꝑiora qui uo¬
lunt: inuenient semini abraham
iam fuisse ꝓmissam terram. et inni¬
merabilis multitudinis abundantiãs
nondum tamen fuisse patefactim
quomͦ illiꝰ seminis eẽt futura ꝓpagatȩ
utrum ex carne abrahe. si de se ipse
generaret. an ex uoluntate si aliqͥm
forte adoptaret: de inde si de carne

Expanded text:
in uirum. prolem igitur, quam de se habere in uirum. prolem igitur, quam de se habere Sara non poterat, de ancilla habere uoluit, ex eo tamen semine, ex quo et de se, si posset, habere debebat. numquam hoc faceret mulier, si in corpore uiri carnali concupiscentia teneretur; zelaret enim potius pelicem, non faceret matrem. nunc uero propterea sic propagandi uoluntas pia fuit, quia concumbendi uoluntas libidinosa non fuit. Illud sane defendi non potest, si Abraham, sicut Faustus obiecit, minime credens deo, qui sibi iam prolem de Sara promiserat, de Agar suscipere uoluit. sed apertissime falsum est; nondum hoc promiserat deus. recenseant scripturae illius superiora, qui uolunt, inuenient semini Abraham iam fuisse promissam terram et innumerabilis multitudinis abundantiam. nondum tamen fuisse patefactum, quomodo illius seminis esset futura propagatio, utrum ex carne Abrahae, si de se ipse generaret. an ex uoluntate, si aliquem forte adoptaret: deinde si de carne
Abbreviated transcription (Latin):
quidem animo. et intentione uitu¬
perandi. s tamen nolens et nesciens.
utrumq collaudat. Neq enm con¬
scientiam suam flagitio coniugis
miscuit. quo ille suam libidinem tͣpi
et illicita uoluptate saciaretꝰ. s etiã
illa naturali ordine filios uolens se¬
q sterilem sciens. ancillaris uterife¬
cunditatem in usũgaris sui potestate
licita uendicauit: non cedens uiro
conconcupiscenti. s iubens obedien¬
ti. Neq hoc in ordinata suꝑbiãqͥs
enim nescit uxorem marito tanqͣm
dño debere seruire: S qdđ ad mem¬
bra corporis attinet quib sexus ille
distinguit᷑ apłs dicit: si milit̾ et uir
sui corporis potestatem non habet
s mulierꝰ ut cum in ceteris actib
ad humanam pacem ꝑtinentibus
mulier uiro debeat seruitutem huiꝰ
unius rei qua sexus utriꝰq carnali
sorte discernit᷑. et carnali cõmixtio¬
ne concernit᷑: similem in se habent
potestatem uir in uxorem. et uxor

Expanded text:
quidem animo et intentione uituquidem animo et intentione uituperandi, sed tamen nesciens et nolens utrumque conlaudat. neque enim conscientiam suam flagitio coniugis miscuit, quo ille suam libidinem turpi et inlicita uoluptate satiaret, sed etiam illa naturali ordine filios uolens seque sterilem sciens ancillaris uteri fecunditatem in usum iuris sui potestate licita uindicauit, non cedens uiro concupiscenti, sed iubens oboedienti. neque hoc inordinata superbia. quis enim nescit uxorem marito tamquam domino debere seruire? sed quod ad membra corporis adtinet, quibus sexus ipse distinguitur, apostolus dicit: similiter et uir sui corporis potestatem non habet, sed mulier. ut cum in ceteris actibus ad humanam pacem pertinentibus mulier uiro debeat seruitutem, huius unius rei, qua sexus utriusque carnali sorte discernitur et carnali conmixtione conceraitur, similem in se habeant potestatem uir in uxorem ut uxor
Abbreviated transcription (Latin):
rum om̃ium conditoris conseruando
naturali ordini consulens. non ut sati¬
ande libidini seruiat᷑. s ut saluti ge¬
neris ꝓspiciat᷑ ad ꝓlem tantum modo
ꝓpagandam mortalis carnis delectati¬
onem dominatu rationis in ꝯcubitum
relarari sinit: sic ẽ contrario ꝑũsa
lex manicheoꝵ ne ds̃ eoꝵ quem liga¬
tum in om̃ib seminib plangunt. in
conceptu femine artius colliget᷑ ꝓlem
ante omĩa deuitari a concũbentibus
iubet᷑ ut d̾s eoꝵ turyi lapsu potius
effundat᷑. qͣm crudeli nexi uinciat᷑.
Non gͥ abraham ꝓlis habende insana
cupiditate flagrabat: s manicheus
plis deuitande insana uanitate delira¬
bat: Pinde ille nature ordinem ser¬
uans. nichil humano concubituage¬
bat. nisi ut homo nasceretur: iste
ꝑuersitatem fabule obseruans. ni¬
chil in quolibet concubitu timebat
nisi ne d̾s captiuaret᷑. Ubi autem
faustus in facto abrahe uelut consei¬
entiam culpat uxoris: ibi uͦ malo

Expanded text:
rum omnium conditoris conseruando rum omnium conditoris conseruando naturali ordini consulens, non ut satiandae libidini seruiatur, sed ut saluti generis prospiciatur, ad prolem tantummodo propagandam mortalis carnis delectationem dominatu rationis in concubitu relaxari sinit: sic e contrario peruersa lex Manichaeorum, ne deus eorum, quem ligatum in omnibus seminibus plangunt, in conceptu feminae artius conligetur, prolem ante omnia deuitari a concumbentibus iubet, ut deus eorum turpi lapsu potius effundatur quam crudeli nexu Üinciatur. non igitur Abraham prolis habendae insana cupiditate flagrabat, sed Manichaeus prolis deuitandae insana uanitate delirabat. proinde ille naturae ordinem seruans nihil humano concubitu agebat, nisi ut homo nasceretur; iste peruersitatem fabulae obseruans nihil in quolibet concubitu timebat, nisi ne deus captiuaretur. Ubi autem Faustus in facto Abrahae uelut conscientiam culpat uxoris, ibi uero malo
Abbreviated transcription (Latin):
rectorem in tantam uoraginem ꝑdite con¬
suetudinis mergant. ut uł inultas fore
credens. confessionis et penitentie ne¬
gligat medicinam qua correctus em̃¬
gat uł peiore morte cordis contra illã
eternam ꝓuidentie legem blasphemũ
eis patrocinium defensionis adhibeat.
atq ita diem fungat᷑ extremum non
iam emendatione s dampnatione dig¬
num. lex illa inrep̃hensibilis censet
eterna. Ergo lege consulta que ordinẽ
naturalem conseruari iubet ꝑtͣbari
uetat uideamꝰ quid peccauerit: id ẽ
quid contra istam legem fecerit pat̃
abraham in his que uelut magna cri¬
mina faustus obiecit. habende inqͥt
ꝓlis insana flagrans cupidine. et deo
qui id iam sibi de sara coniuge ꝓmi¬
serat minime credens: oum pelice uo¬
Iutatussit. Insana uͦ iste faustus crimi¬
nandi cupiditate cecatus: et heresis
sue nefas ꝓdidit. et abrahe concubitũ
nesciens erransq laudauit. Sicut enĩ
lex illa et̃na id ẽ uoluntas dei creat᷑a¬

Expanded text:
rectorem in tantam uoraginem perditae conrectorem in tantam uoraginem perditae consuetudinis mergant. ut uel inultas fore credens confessionis et t paenitentiae neglegat medicinam, qua correctus emergat, uel peiore morte cordis contra illam aeternam prouidentiae legem blasphemum eis patrocinium defensionis adhibeat atque ita diem fungatur extremum, non iam emendatione, sed damnatione dignum lex illa inreprehensibilis censet. Aeterna ergo lege consulta, quae ordinem naturalem conseruari iubet, perturbari uetat, uideamus quid peccauerit, id est, quid contra istam legem fecerit pater Abraham in his, quae uelut magna crimina Faustus obiecit. habendae, inquit, prolis insana flagrans cupidine et deo, qui id iam sibi de Sara coniuge promiserat, minime credens, cum pelice uolutatus sit. insana uero iste.Faustus criminandi cupiditate caecatus et haeresis suae nefas prodidit et Abrahae concubitum nesciens erransque laudauit. sicut enim lex illa -aeterna, id est uoluntas dei creatura
Abbreviated transcription (Latin):
peccat. quia nichil facit contͣ eternã
segem: cuisic subdita ẽ ut eiꝰ particepᷤ
ẽe non possit. Rursus angłica subli¬
mis natura non peccat. quia ita par¬
ticeps ẽ legis et̾ne: ut solus eam de¬
lectet ds cuiꝰ uoluntati sine ullo ex ꝑi¬
mento tẽptationis obtemꝑat. homo
autem cuiꝰ ꝓpt̾ peccatum temptatio
ẽ uita suꝑ terram. subdat sibi quod
habet commune cum bestiis. subdat
deo qđ habet commune cum angłis
donec iusticia immortalitate ꝑfecta
atq ꝑcepta: ab istis exaltet᷑. illis eque¬
tur. Mortales autem delectationes us¬
q ad reparandam seu custodiendam
istam mortalem salutem. siue unius¬
cuiꝰq hominis siue ipsius humani
generis: uł excitande uł relaxande
sunt. Ultrasi ꝓlapse fuerint et contͣ
temꝑantie rationem. hominẽ non se
regentem arripuerint: libidines erui
ꝓfecto illicite ac turpes et digne dolo¬
rib emendari. Qđ si etiam ꝑturbatum

Expanded text:
peccat, quia nihil facit contra aeternam peccat, quia nihil facit contra aeternam legem, cui sic subdita est, ut eius particeps esse non possit. rursus angelica sublimis natura non peccat, quia ita particeps est legis aeternae, ut solus eam delectet deus, cuius uoluntati sine ullo experimento temptationis obtemperat. homo autem, cuius propter peccatum temptatio est uita super terram, subdat sibi, quod habet commune cum bestiis, subdat deo, quod habet commune cum angelis, donec iustitia et inmortalitate perfecta atque percepta ab istis exaltetur, illis aequetur. Mortales autem delectationes usque ad reparandam seu custodiendam istam mortalem salutem siue uniuscuiusque hominis siue ipsius humani generis uel excitandae uel relaxandae sunt: ultra si prolapsae fuerint et contra temperantiae rationem hominem non se regentem abripuerint libidines, erunt profecto inlicitae ac turpes et dignae doloribus emendari. quodsi etiam perturbatum
Abbreviated transcription (Latin):
hercet ad naturalem modum. melio¬
ra inferiorib ordinata dilectione
p̃ponens. Si enim nichil delectare
illicitum: nemo peccaret. Peccat
gͦ qui delectationem illiciti rela¬
at: potꝰ qͣm refrenat. E st autens
ilicitum: qđ lex illa ꝓhibet qua nat᷑a¬
s oido seruat᷑. Utrum autem sit aliqͣ
pationalis creatura qͣm nichil possit
licitum delectare: magna questio ẽ.
a si ẽ: non in eo genere factus ẽ ho¬
no nec illa nat᷑a angłica que in ue¬
pritate non stetitꝰ s in eo genere ista
rationalia facta sunt: ut in eẽt ineis
hossibilitas refrenandi delectationẽ
i illicito. qͣm non refrenando pecca¬
runt. Magna ẽ itaq et humana cre¬
atura. quandoquidem ꝑ eam possibilita¬
tem instaurat᷑: ꝑ quan si uoluisset nec
cecidisset. Magnus gͦ dñs et laudabi¬
lis ualde qui condidit eam. Condidit
enim et inferiores. que non possunt
peccare: condidit et meliores que no¬
lunt peccare. Bestialis enim nat᷑a non

Expanded text:
hercet ad naturalem modum meliohercet ad naturalem modum meliora inferioribus ordinata dilectione praeponens. si enim nihil delectaret inlicitum, nemo peccaret. peccat ergo, qui delectationem inliciti relaxat potius quam refrenat. est autem inlicitum, quod lex illa prohibet, qua naturalis ordo seruatur. utrum autem sit aliqua rationalis creatura, quam nihil possit inlicitum delectare, magna quaestio est. quodsi est, non in eo genere factus est homo nec illa natura angelica, quae in ueritate non stetit, sed in eo genere ista rationalia facta sunt, ut inesset eis possibilitas frenandi delectationem ab inlicito, quam non frenando peccauerunt. magna est itaque et humana creatura, quandoquidem per eam possibilitatem instauratur, per quam si uoluisset, nec cecidisset. magnus ergo dominus et laudabilis ualde, qui condidit eam. condidit enim et inferiores, quae non possunt peccare; condidit et meliores, quae nolunt peccare. bestialis enim natura non
Abbreviated transcription (Latin):
ta ꝑ grãm: quia et scĩ ac sublimes
angłi. habent contemplationem
et actionem suam. Id enĩ sibi agen¬
dum imꝑant: qđ ille que contems¬
plant᷑ iubet. Cuiꝰ et̃no imꝑio lib̃a¬
liter: quia suauit̃ seruiunt. Nos uͥ
quoꝵ corpus mortuum ẽ ꝓpter pec¬
catum. ante qͣm uiuificet d̾s et mor¬
talia corpora nr̃a ꝑ inhabitantem
sp̃m eiꝰ in nobis. ꝓ modulo infir¬
mitatis nr̃e scđm eternam legem
qua nat᷑alis ordo seruat᷑ iuste uiu¬
mus. si uiuamꝰ ex fide non ficta q̃
ꝑ dilectionem oꝑat᷑. habentes in
conscientia bona spem repositam
in celis immortalitatis et incorrus¬
tionis. et ipsius ꝑficiende iusticis
usq ad qͣndam in effabilit̃ suauis¬
simam saturitatem. qͣm in ista ꝑe¬
grinatione oportet esuririac se¬
tiri. qͣmdiu ꝑ fidem ambulamus ñ
ꝑ sƿeciem. Quaꝓpt̃ hominis actio
seruiens fidei seruienti deo: refrena
om̃s mortales delectationes. et eas &¬

Expanded text:
ta per gratiam, quia et sancti ac sublimes ta per gratiam, quia et sancti ac sublimes angeli habent contemplationem et actionem suam; id enim sibi agendum inperant, quod ille, quem contemplantur, iubet, cuius aeterno imperio liberaliter, quia suauiter, seruiunt; nos uero, quorum corpus mortuum est propter peccatum, antequam uiuificet deus et mortalia corpora nostra per inhabitantem spiritum eius in nobis pro modulo infirmitatis nostrae secundum aeternam legem, qua naturalis ordo seruatur, iuste uiuimus, si uiuamus ex fide non ficta, quae per dilectionem operatur, habentes in conscientia bona spem repositam in caelis inmortalitatis et incorruptionis et ipsius perficiendae iustitiae usque ad quandam ineffabiliter suauissimam saturitatem, quam in ista peregrinatione oportet esuriri ac sitiri, quamdiu per fidem ambulamus, non per speciem. Quapropter hominis actio seruiens fidei seruienti deo refrenat omnes mortales delectationes et eas co
Abbreviated transcription (Latin):
bens: ꝑturbari uetans. Quisnam gͥ sit
in homine naturalis ordo querendũ
ẽ. Constat enĩ homo ex anima et cor¬
pore: s hoc et pecus. Nulli autẽ du¬
bium ẽ. animam corpori. naturali or¬
dine s̃ponendam. uerum anime ho¬
minis inẽ ratio: que pecori non inẽ.
ꝓ inde sicut anima corpori. ita ipsius
anime ratio ceteris eiꝰ partib quas ha¬
bent et bestie: nat᷑e lege p̃ponit᷑. Inq
ipsa ratione que partim contẽplati¬
ua ẽ partim actiua: ꝓculdubio contẽ¬
platio p̃cellit. In hac enim et imago
dei ẽ. que ꝑ fidem ad speciem reforma¬
tur. Actio ĩtaq rationabilis contẽpla¬
tioni rationali debet obedire.sue
cum similes ei erimus qm̃ uidebinꝰ
eum sicuti ẽ: effecti etiã in spiritali
corpore ex gr̃a eiꝰ equales angłis eꝰ.
recepta stola pͥma immortalitatis et
incorruptionis qua induet᷑ hoc mora¬
le et corruptibile nr̃m. ut ab sorbe¬
atur mors inuictoria᷑ iusticia ꝑfes¬

Expanded text:
bens, perturbari uetans. quisnam igitur sit bens, perturbari uetans. quisnam igitur sit in homine naturalis ordo, quaerendum est. constat enim homo ex anima et corpore, sed hoc et pecus. nulli autem dubium est animam corpori naturali ordine praeponendam. uerum animae hominis inest ratio, quae pecori non inest. proinde sicut anima corpori, ita ipsius animae ratio ceteris eius partibus, quas habent et bestiae, naturae lege praeponitur; inque ipsa ratione, quae partim contemplatiua est, partim actiua, procul dubio contemplatio praecellit. in hac enim et imago dei est, qua per fidem ad speciem reformamur. actio itaque rationalis contemplationi rationali debet oboedire siue cum similes ei erimus, quoniam uidebimus eum, sicuti est, effecti etiam in spiritali corpore ex gratia eius aequales angelis eius recepta stola prima inmortalitatis et incorruptionis, qua induetur hoc mortale et corruptibile nostrum, ut absorbeatur mors in uictoria iustitia perfec
Abbreviated transcription (Latin):
rimꝰ stultis seu maltuoł uidi peccata ẽẽ
que non sunt. nec tamen in eis eminẽt
aliqua exempla uirtutum: hec quoq
intueamͣ quam ob causam illa inserta
sint litteris. quas ad utilitatem uite
p̃sentis regende. et fut᷑e. dipiscende
conditas salubrit̾ credimꝰ. Porro autẽ
quecumq in factis scoꝵ elucent. docu¬
menta iusticie: nullus uł imꝑ itorum
dubitat debuisse conscribi. De illis gͦ
potest eẽ questio. que uł inanit̃ scͥpta
uideri possunt si nec recte facta ap¬
parent. nec peccata sunt: uł etiam
ꝑnitiose si peccata eẽ conuincunt᷑.
nec ualeant ad imitationem. siue in
ipsis libris reỹhensa non sint. et id̾o¬
putari etiam possint non ẽẽ pecca¬
cili sint spe uenie cõmittant᷑: quia
et in scĩs inuenta sunt. Ergo peccatũ
ẽ factum uł dictum uł concupitum
aliqͥd contra eternam legemi lex uero
et̃na ẽ ratio diuina uł uoluntas dei.
ordinem naturalem conseruari ru¬

Expanded text:
rerimus stultis seu maliuolis uideri peccata esse, rerimus stultis seu maliuolis uideri peccata esse, quae non sunt, nec tamen in eis eminent aliqua exempla uirtutum, haec quoque intueamur, quam ob causam illis inserta sint litteris, quas ad utilitatem uitae praesentis regendae et futurae adipiscendae conditas salubriter credimus. porro autem quaecumque in factis sanctorum elucent documenta iustitiae, nullus uel inperitorum dubitat debuisse potest esse quaestio, quae vel inaniter scripta videri possunt, si nec recte facta apparent, nec peccata sunt; vel etiam perniciose, si peccata esse convincuntur, ne valeant ad imitationem, sive in ipsis libris reprehensa non sint, et idputari etiam possint non esse peccacili spe ueniae committantur, quia et in sanctis inuenta sunt. Ergo peccatum est factum uel dictum uel concupitum aliquid contra aeternam legem. lex uero aeterna est ratio diuina uel uoluntas dei ordinem naturalem conseruari iu
Abbreviated transcription (Latin):
adulteris et̾no supplitio puniatur.
Minime quidem ille res: iste autem
magne sunt. Nec ad hoc inde ducta¬
ẽ similitudo. ut schema sacramento:
et soloecismus ad ulterio coequetur.
Ueruntamen ꝓportione sui cuiꝰq gen̾is.
qđ in illis locutionum quib dam uirtu¬
tib seu uitiis peritia uł inꝑitia: hoc
in istis moꝵ qͣmus longe in diuerso
genere uirtutib seu uitiis. sapientia
uł insipientia ualet. Quappt̾ ne in
queq laudanda. uł uituꝑanda. accu¬
sanda. uł defendenda. coercenda. uł re¬
laxanda. dãpnanda uł absoluenda.
appetenda uł uitanda. temere irrua¬
mus. in om̃ib quib peccata seu rec¬
te facta uersant᷑: prius quid sit pec¬
catum considerare debemus: tunc
deinde inspicere facta scõꝵ. libris
conscͥpta diuinis: ut siqua et ipsori
peccata in ueniremꝰ. ob ꝗͣ utilitatẽ sint
etiam ipsa condita In is memorie¬
q mandata: diligenti qͣntum possu¬
mus ratione uideamꝰ. Que autem reppe¬

Expanded text:
adulteris aeterno subplicio puniatur. adulteris aeterno subplicio puniatur. minimae quidem illae res, istae autem magnae sunt, nec ad hoc inde ducta similitudo est. ut schema sacramento et soloecismus adulterio coaequetur . uerumtamen proportione sui cuiusque generis quod in illis locutionum quibusdam uirtutibus seu uitiis peritia uel inperitia, hoc in his morum quamuis longe in diuerso genere uirtutibus seu uitiis sapientia uel insipientia ualet. Quapropter ne in quaeque laudanda uel uituperanda. accusanda uel defendenda, cohercenda uel relaxanda, damnanda uel absoluenda, adpetenda uel uitanda temere inruamus, in quibus omnibus peccata seu recte facta uersantur, prius quid sit peccatum considerare debemus, tunc deinde inspicere facta sanctorum libris conscripta diuinis, ut si qua et ipsorum peccata inuenerimus, ob quam utilitatem sint etiam ipsa condita litteris memoriaeque mandata diligenti, quantum possumus, ratione uideamus. quae autem reppe
Abbreviated transcription (Latin):
omparatione.Similes autem sunt qͥ
magnis ista rep̃hendunt. pueris
ꝑitis in scola. qui cum ꝓ magno
sucerint. nomini numeri singłaris.
lebum numeri singłaris ẽẽ redden¬
uan: reprehendunt latine lingue
btissimum auctorem. qui a dixit
prs in frusta secant. Debuit enim
inquiunt dicere secat. et quia nouint.
religionem diciculpant eum quia ge¬
minata littera dixit religione patrũ.
Unde non absurde fortasse dicatur in
genere suo. qͣntum distañ schemata et
metaplasmi doctoꝵ a soloecismis et bar¬
barismis imꝑitoꝵ: tantum distare figu¬
rata facta ꝓpħarum. a libidinosis pecca¬
tis iniquoꝵ. Ac ꝑ hoc sicut puer in
barbarismo rep̃hensus. si de uirgilii
metaplasmo se uellet defendere fe¬
rulis cederet᷑: ita quisqͥs cum ancilla
sue coniugis uolutatus abrahe fae¬
tum. qđ de agar ꝓlem genuerit in
exemplum defensionis assumpserit.
utinam non plane ferulis. s fustibus
coercitus emendet᷑ : ne cum ceteris

Expanded text:
conparatione. similes autem sunt, qui in conparatione. similes autem sunt, qui in magnis ista reprehendunt, pueris inperitis in schola, qui cum pro magno didicerint nomini numeri singularis uerbum numeri singularis esse reddendum, reprehendunt latinae linguae doctissimum auctorem, quia dixit: pars in frusta secant. debuit enim, inquiunt, dicere: secat. et quia norunt religionem dici, culpant eum, quia geminata 1 littera dixit: relligione patrum. unde non absurde fortasse dicatur in genere suo, quantum distant schemata et metaplasmi doctorum a soloecismis et barbarismis inperitorum, tantum distare figurata facta prophetarum a libidinosis peccatis iniquorum . ac per hoc sicut puer in barbarismo reprehensus si de Uergili metaplasmo se uellet defendere. ferulis caederetur, ita quisquis cum ancilla suae coniugis uolutatus Abrahae factum, quod de Agar prolem genuerit, in exemplum defensionis adsumpserit, utinam non plane ferulis, sed uel fustibus coercitus emendetur, ne cum ceteris
Abbreviated transcription (Latin):
Iuocirca qđ ad eos quidem attinet.
qui illic erant eruditi corde in sapi¬
entia dei non solum in his que dice¬
lunt. s etiam in his que faciebant:
qd autem ad ceteros ac simul omnes
illius gentis hommes. in his que in
llis uł de illis diuinitꝰ fiebant. ꝓpħia uen-¬
uri xp̃i et eccłie ꝑscrutanda ẽ. Dĩa
nĩ illa sicut dicit apłs: figure nr̃e
sactis a quoꝵ altitudine longe sunt.
xyhendunt tanquam libidinem ꝓ-¬
ssarum. sic̃ nonnulli etiã sacrilegi
raganoꝵ rep̾hendunt tan qͣm stulti¬
ciam. uł potius tanqͣm dementiam
rp̃i: quia tempore anni non congru
poma que siuit in arbore aut pue
nlis cuiusdam fatuitatis affectum q
indinato capite digito scribebat in
naꝰ et cum hominib int̾rogantib
respondisset rursus hoc facere cep̃.
lichil enim sapiunt nec intelliguis
ii magnis aninuis. quasdam uirtuteᷤᷤ
ntis paruoꝵ animoꝵ ẽẽ simillimas.
ionnulla specie: s nulla equalitatis

Expanded text:
quocirca, quod ad eos quidem adtinet, quocirca, quod ad eos quidem adtinet, qui illic erant eruditi corde in sapientia dei, non solum in his, quae dicebant, sed etiam in his, quae faciebant, quod autem ad ceteros ac simul omnes illius gentis homines, in his, quae in illis uel de illis diuinitus fiebant, prophetia uenturi Christi et ecclesiae perscrutanda est. omnia enim illa, sicut dicit apostolus, factis, a quorum altitudine longe sunt, reprehendunt tanquam libidinem Prophetarum, sicut nonnulli etiam sacrilegi Paganorum reprehendunt tanquam stultitiam vel potius tanquam dementiam Christi, quia tempore anni non congruo poma quaesivit in arbore ; aut puerilis cuiusdam fatuitatis adfectum, quod inclinato capite digito scribebat in terra et, cum hominibus interrogantibus respondisset, rursus hoc facere coepit. nihil enim sapiunt nec intellegunt in magnis animis quasdam uirtutes uitiis paruorum animorum esse simillimas nonnulla specie, sed nulla aequitatis
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpħas a criminationib ur̃is adiuuant
me dño aduersum corda carna lias
ꝑspicua ratione defendero. Et
uob quidem sic manicheis res pon¬
dere sufficeret. ut etiam uitia qui
nenda doceremꝰ: addentes adou¬
quales nr̃os patres fuisse iactatis
gͦ ut dixi uob respondere sufficeres
S qͣm non nulli etiam p̃ter ur̃a uar¬
loquia sua sponte commouent᷑. uitas
ꝓpħarum in ueteri testamento. com¬
rantes uite apłoꝵ in nouo testament
nec ualentes discern̾e ꝯsuetuduiẽ tẽp
illius. quo ꝓmissio uelabat᷑. a consi¬
tudine temporis istius quo ꝓmissio
reuelat᷑. eis magis respondere con¬
pellor: qui uł temperantiã suam
audent preferre ꝓpħis. uł nequitie
sue querunt patrocinia de ꝓpħis. Qua
in re hoc pͥmum dico illoꝵ hominũ
non tantum linguam. uerum etiam
nitam fuisse ꝓpħicam: totũq illud reg¬
num gentis hebreoꝵ magnum qͦndam
quia et magni cuiusdam fuisse ꝓpħam.

Expanded text:
prophetas a criminationibus uestris adiuuante prophetas a criminationibus uestris adiuuante me domino aduersum corda carnalia perspicua ratione defendero. et uobis quidem, Manichaei, sic respondere sufficeret, ut etiam uitia, quanenda doceremus, addentes ad cumuquales nostros patres fuisse iactatis. sic ergo, ut dixi, uobis respondere sufficeret. sed quoniam nonnulli etiam praeter uestra uaniloquia sua sponte conmouentur uitam prophetarum in uetere testamento conparantes uitae apostolorum in nouo testamento nec ualentes discernere consuetudinem temporis illius, quo promissio uelabatur, a consuetudine temporis istius, quo promissio reuelatur, eis magis respondere conpellor, qui uel temperantiam suam audent praeferre prophetis uel nequitiae suae quaerunt patrocinia de prophetis. Qua in re hoc primum dico illorum hominum non tantum linguam, uerum etiam uitam fuisse propheticam totumque illud regnum gentis Hebraeorum magnum quendam, quia et magni cuiusdam, fuisse prophetam.
Abbreviated transcription (Latin):
cum quo uł simul absolui si post uicto¬
riam respiraret libertas. uł simul dã¬
ynari debuerunt. si et post uictoriam
tantum saltem ualeret necessitas. us
aliqͥd ualeret. et equitas. Sicut autẽ
đm non illum uerum et summum qͦn
colimꝰ. s alium nescio quẽ falsum confi¬
gitis. quem nos colere uł arbitramin
uł calũpniamini qui tamen etiã ipse
multo ẽ melior deo ur̃o: ambo enim
non sunt. et a uobis ambo fingunt᷑
s meliorem fingitis eum quẽ tanꝗͣ
nr̃m accusatis. qͣm eum quem ur̃m
ad oiatis: sic et patriarchas & ꝓpħas ñ
tales uituperatis quales honorantur
a nobis. s quales libris nr̃is non inte¬
lectis maliuola uanitate finxristis. Qs
tamen etiam ipsos quales fuisse suspi¬
camini parum ẽ. si dicam ur̃is electi
omĩa manichei mandata seruantibꝰ.
nisi etiam ostendam ipso deo ur̃o esse
meliores. Qđ non aggrediar demonsti¬
re: nͥ priꝰ scõs patres nr̃os. patͥarchas et

Expanded text:
cum quo uel simul absolui, si post uictocum quo uel simul absolui, si post uictoriam respiraret libertas, uel simul damnari debuerunt, si et post uictoriam tantum saltem ualeret necessitas, ut aliquid ualeret et aequitas. sicut autem deum, non illum uerum et summum, quem colimus, sed alium nescio quem falsum confingitis, quem nos colere uel arbitramini uel calumniamini, qui tamen etiam ipse multo est melior deo uestro — ambo enim non sunt et a uobis ambo finguntur — sed meliorem fingitis eum, quem tamquam nostrum accusatis, quam eum, quem uestrum adoratis. Sic et patriarchas et prophetas non tales uituperatis. quales honorantur a nobis, sed quales libris nostris non intellectis maleuola uanitate finxistis: quos tamen etiam ipsos quales fuisse suspicamini, parum est, si dicam uestris electis omnia Manichaei mandata seruantibus, nisi etiam ostendam ipso deo uestro esse meliores. quod non adgrediar demonstrare, nisi prius sanctos patres nostros patriarchas et
Abbreviated transcription (Latin):
indulgentiam impetrare naleatis.
Oimmanissimam crudelitatem. nisi
qđ conuertitis uos ad ipsius defensi¬
onem: ut eum quoq ista qđ necessita¬
te faciat excusetis. Si ergo poᷤsetis inue¬
nire alt̾um iudicem qui liber uinculo
ne cessitatis. moderator ex isteret eqͥ¬
tatis: istum certe in illo globo non fo-¬
rinsecus figeret. s cum ipso terribili
hoste intus includeret. Cur enĩ non
iuste prior sit ad penam dãpnatioĩs:
qui pͥor ẽ ad crimen necessitatis: Qnͣ¬
to gͦ melius eligeretis dm in cõꝑati¬
one peioris. non qualem colimꝰ. s qua¬
lem nos colere uł fingitis uł putatis
qui sine ullo equitatis examine. si ne
ulla distinctione dãpnatiõis ⁊ discipline
non parc̾et seruis suis nec iusto nec
pecatori ͥ potiꝰ qͣm non parceret m̃¬
bris suis uł innocentib si necessitas
crimen non ẽ. uł illi obtemꝑando
factis nocentibꝰ. si et necessitas cͥmen
ẽ: ut ab illo in et̾num dãpnarentur

Expanded text:
indulgentiam inpetrare ualeatis. indulgentiam inpetrare ualeatis. o inmanissimam crudelitatem! nisi quod conuertitis uos ad ipsius defensionem, ut eum quoque ista quod necessitate faciat excusetis. si ergo possetis inuenire alterum iudicem, qui liber uinculo necessitatis moderator existeret aequitatis, istum certe in illo globo non forinsecus figeret, sed cum ipso terribili hoste intus includeret. cur enim non iuste prior sit ad poenam damnationis, qui prior est ad crimen necessitatis ? quanto ergo melius eligeretis deum in conparatione peioris. non qualem colimus, sed qualem nos colere uel fingitis uel putatis, qui sine ullo aequitatis examine, sine ulla distinctione damnationis et disciplinae non parceret in seruis suis nec iusto nec peccatori, potius quam non parceret membris suis uel innocentibus, si necessitas crimen non est, uel illi obtemperando factis nocentibus, si et necessitas crimen est, ut ab illo in aeternum damnarentur,
Abbreviated transcription (Latin):
tis in huiꝰ erroris tam magnum ma¬
lum. ut naturam tot bonis abundan¬
tem. naturam mali diceretis: et in
natura summi boni ante cõmixtio¬
nem nature mali. horrendum ne¬
cessitatis malum poneretis. Et hu¬
ius enim erroris nr̃i causa suꝑbia
ẽ: quam non habebitis si nolitis.
Sed uos dum uultis illud quo irru¬
istis quoquo mͦ defendere. aufertis
originem peccati a uoluntatis arbitri¬
o: et ponitis in uana et falsa fabula
naturam mali. Ac ꝑ hoc restat ut dica¬
tis etiam illas animas. in horribili glo¬
bo et̃na colligatione dãpnandas. non
uoluntate s necessitate inimicas lu¬
mini scõ extitisse. talemq dm ur̃m
iudicem constituatis. apud qũe nichil
ꝓdesse possitis eis quarum causã dem¬
onstrata necessitate defenditis: et ta¬
lem regem a quo fr̃ib ur̃is filiis et
menibris illius. quoꝵ inimicitias ad¬
uersus uos et ipsum non uoluntate
s necessitate ex titisse ꝑhibetis. nec

Expanded text:
tis in huius erroris tam magnum matis in huius erroris tam magnum malum, ut naturam tot bonis abundantem naturam mali diceretis et in natura summi boni ante commixtionem naturae mali horrendum necessitatis malum poneretis. et huius enim erroris uestri causa superbia est, quam non habebitis, si nolitis . sed uos dum uultis illud, s quo inruistis, quoquo modo defendere, aufertis originem peccati a uoluntatis arbitrio et ponitis in uana et falsa fabula naturam mali. ac per hoc restat, ut dicatis etiam illas animas in horribili globo aeterna conligatione damnandas non uoluntate, sed necessitate inimicas lumini sancto extitisse talemque deum uestrum iudicem constituatis, apud quem nihil prodesse possitis eis, quarum causam demonstrata necessitate defenditis, et talem regem, a quo fratribus uestris, filiis et membris illius, quorum inimicitias aduersus uos et ipsum non uoluntate, sed necessitate extitisse perhibetis, nec
Abbreviated transcription (Latin):
obedientia tutus ẽ: quarum morte
securus ẽ. Si enim coactus ẽ. prelia¬
ri: nunqͥd et calumpniari: Nam qͣn¬
do se errare a pͥore sua lucida nat᷑a
passe sunt. et inimice lumini scõ ex¬
titerunt: ad hoc utiq ab hoste coacte
sunt cui si resistere non ualuerunt.
in nocentes dãpnant᷑. Si autem uo¬
luerunt nec ualuerunt: qͥd ad huc
tam fabulose inducitis naturam
mali. cum a ꝓpͥa uoluntate sit origo
peccati: hoc enim certe culpa sua.
non ui aliena fecerunt: qđ cũ pos¬
sent malo resistere noluerunt.
Qđ si facerent benefacerent. si aũ
non facerent grauit immanitq pec¬
carent: si potuerunt et non feceruis
utiq noluerunt. Si gͦ noluerunt: uo¬
luntatis crimen ẽ. non necessitatis.
Auoluntate gͥ initium peccati. Unde
autem initium peccati. inde initiũ
mali: uł faciendi contra iustum pre¬
ceptum. uł patiendi scđm iustum
iuditium. ꝓinde nulla causa ẽ. cur
querentes unde sit malum irruere¬

Expanded text:
oboedientia tutus est, quarum morte oboedientia tutus est, quarum morte securus est. si enim coactus est proeliari, numquid et calumniari? nam quando se errare a priore sua lucida natura passae sunt et inimicae lumini sancto extiterunt, ad hoc utique ab hoste coactae sunt, cui si resistere non ualuerunt, innocentes damnantur; si autem ualuerunt nec uoluerunt, quid adhuc tam fabulose inducitis naturam mali, cum a propria uoluntate sit origo peccati? hoc enim certe sua culpa, non ui aliena fecerunt, quod, cum possent malo resistere, noluerunt. quod enim si facerent, bene facerent, si autem non facerent, grauiter inmaniterque peccarent , si potuerunt et non fecerunt. utique noluerunt. si ergo noluerunt, uoluntatis crimen est, non necessitatis. a uoluntate igitur initium peccati; unde autem initium peccati, inde initium mali uel faciendi contra iustum praeceptum uel patiendi secundum iustum iudicium. proinde nulla causa est, cur quaerentes, unde sit malum, inrueri
Abbreviated transcription (Latin):
obtit lit. nͥ etiam falso crimine in¬
qui ÷ tatis accuset. Que ideo merito
dic̃  pendere tam immane acsine
sine supplitium qđ errare se a pͥore
sualucida natura passa sunt: et
mi mica lumini scõ ex titerunt
un: de. nͥ qͥa ut ipse dicit. ita erañ
in  uiscerata pͥme auiditati pͥncipũ
cenebrarum: ut origenem suam re¬
olere.seq ab hostili natura discer¬
sere non ualerent: Ergo anime hu¬
iusmodi nichil mali ip̃se fecerunt:
s innocentes tantum malum ꝑpesse
lint. Quo faciente nisi illo primitus:
M ut a se in tantum malum ꝓcede¬
sent imꝑauit: Peioiem gͦ exꝑte
lunt patrem: quam hostem. Pater
enim eas ad tantum malum eas¬
iisit: hostis autem tanqͣm bonum
spetiuit cupiens ꝑfrui non noc̃e.
Ille sciens nocuit: ille nesciens. S d̾s
infirmus atq mops aliter sibi consu¬
lere non ualebat prius aduersus hos¬
tem imꝓbum: et post adu̾sus inclu¬
sum. Saltem gͦ non acus eas qͣrum

Expanded text:
obtulit, nisi etiam falso crimine inobtulit, nisi etiam falso crimine iniquitatis accuset. quae ideo merito dicit pendere tam inmane ac sine fine subplicium, quod errare se a priore sua lucida natura passa sunt et inimica lumini sancto extiterunt. unde, nisi quia, ut ipse dicit, ita erant inuiscerata primae auiditati principum tenebrarum, ut originem suam recolere seque ab hostili natura discernere non ualerent? ergo animae huiusmodi nihil mali ipsae fecerunt, sed innocentes tantum malum perpessae sunt. quo faciente nisi illo primitus, qui, ut a se in tantum malum procederent, imperauit? peiorem ergo expertae sunt patrem quam hostem. pater enim eas ad tantum malum misit; hostis autem tamquam bonum adpetiuit cupiens perfrui, non nocere: ille sciens nocuit, ille nesciens. sed deus infirmus atque inops aliter sibi consulere non ualebat, prius aduersus hostem inprobum et post aduersus inclusum. saltem ergo non accuset ' eas, quarum
Abbreviated transcription (Latin):
leo dignus. qui hoc fecit libero imꝑi¬
o: qͣm ille que obtemꝑando illuc ie¬
runt ubi recte iuiuendi arbitrium
lib̾um ꝑdiderunt. Si autem ad pec¬
candum et ipse inuasus atq posses¬
sus cogi posset. nisi ꝓ sue partis pri-¬
moflagitium. deinde supplicium sibi
ꝓuidisset: nulla fuit in deo ur̃o nec
in eiꝰ partib libera uoluntas. Non
se fingat iudicem̃ s agnoscat reũ.
lon quia yassus ẽ qđ nolebat. sed
quia se simulat iusta retribuere:
dãpnando eos quos nouit malum
assos ẽẽ potiꝰ ꝗͣ fecisse. Qđ ad hoc
tantum simulat ne uictus inueniat᷑:
quasi aliqͥd ꝓsit alicui misero si felix.
ant fortunatus uocet᷑. Nempe iam. et
hoc melius erat. ut d̾s u̾r sine illo e. a¬
quitatis examine hominib nec uis-¬
iis nec peccatorib parceret. qđ in re¬
phensione dei nr̃i faustus nichil in¬
celligens ultimum posuit: qͣm in mẽ¬
bra sua sic seuiret. ut parum sit qđ
ea inex piabilit̃ uenenanda hostib

Expanded text:
leo dignus, qui hoc fecit libero imperileo dignus, qui hoc fecit libero imperio, quam illae, quae obtemperando illuc ierunt, ubi recte uiuendi arbitrium liberum perdiderunt. si autem ad peccandum et ipse inuasus atque possessus cogi posset, nisi per suae partis primo flagitium, deinde subplicium sibi prouidisset nullaque fuit in deo uestro nec in eius partibus libera uoluntas, non se fingat iudicem, sed agnoscat reum, nec quia passus est, quod nolebat, sed quia se simulat iusta retribuere damnando eos, quos nouit malum passos esse potius quam fecisse: quod ad hoc tantum simulat, ne uictus inueniatur, quasi aliquid prosit alicui misero, si felix aut fortunatus uocetur. nempe iam et hoc melius erat, ut deus uester sine ullo aequitatis examine hominibus nec iustis nec peccatoribus parceret — quod in reprehensione dei nostri Faustus nihil intellegens ultimum posuit — quam in membra sua sic saeuiret, ut parum sit, quod ea inexpiabiliter uenenanda hostibus
Abbreviated transcription (Latin):
nem tradere. et pene sempit̾na colli¬
gatione dãpnare. Si enim eẽt illis
menbris ƿeccandi uł non peccandi
liberum arbitrium: quamqͣm de
substantia dei que uere substantia
dei ẽ ac ꝑ hoc omĩno incõmutabilis
qͣmadmodum hoc dicat᷑ non inue¬
nit᷑. Ds̃ enim omĩno peccare non
þotest: sicut negare seipsum non
potest. Homo autẽ potest peccare
et dm negare: s si nolit non faciti
Si gͦ istis membris dei ur̃i uelut
anime humane ac rationali eẽt
ut dixi þeccandi uł non peccandi
liberum uoluntatis arbitrium: rec¬
te fortasse ꝓ grauib criminib illo
globi supplicio plecteret᷑. Nunc aũ
libertatem uoluntatis illas parti¬
culas habuisse dicere non potestiᷤ.
qͣm totus deus ipse non habuit.
Quia si eas non mitteret in yecca¬
tum: totus a tenebrarum gente
ꝑuasus peccare cogeret᷑. Qđ si co¬
gi non posset: peccauit cum e as
eo misit ubi cogi possent. Et ideo
magis ipse illo uelut parricidali cul¬

Expanded text:
nem tradere et poenae sempiternae conlinem tradere et poenae sempiternae conligatione damnare. si enim esset illis membris peccandi uel non.peccandi liberum arbitrium - quamquam de substantia dei, quae uere substantia dei est ac per hoc omnino incommutabilis, quemadmodum hoc dicatur, non inuenitur; deus enim omnino peccare non potest, sicut negare se ipsum non potest; homo autem potest peccare et deum negare, sed si nolit, non facit — si ergo istis membris dei uestri uelut animae humanae ac rationali esset, ut dixi, peccandi uel non peccandi liberum uoluntatis arbitrium, recte fortasse pro grauibus criminibus illo globi subplicio plecterentur. nunc autem libertatem uoluntatis illas particulas habuisse dicere non potestis, quam totus deus ipse non habuit, quia si eas non mitteret in peccatum, totus a tenebrarum gente peruasus peccare cogeretur: quod si cogi non posset, peccauit, cum eas eo misit, ubi cogi possent. et ideo magis ipse illo uelut parricidali cul
Abbreviated transcription (Latin):
qđ timebat. etiam iyse sub tam exi¬
tiosa necessitate dampnatus. ut ei dã¬
nata pars eiꝰ posset ignoscere si cum
iam miser sit uł humilis eẽt: Ilunc
autem qͥs ferat rep̃hendi a uobis dm
irascentem suis alienisq peccantib:
cum deus quem fingitis. menbra sua
que coactus coegit ire in fauces pec¬
cati. postea dãpnet in globo: Quod
quidem cum faciet ut dicitis irã
non habebit. S miror si frontẽ ha¬
bebit inferendo in eos quasi iundic¬
tam. a quib petere deberet ueniã
et dicere. obsecro ignoscite: mẽbra
mea istis. Quando ego in uos istud
nisi uictus necessitate facere possem:
Scitis et uos qđ tunc quando uos huc
misi: horrendus hostis eruperat. Quos
autem nunc uos hic illigo: timeo ne
rursus erumpat. Iam certe etiam il¬
lud fatemini. multo melius hominũ
milia ob nullam uł leuem culpam
temporali morte int̾ficere: qͣm mẽ¬
bra sua idẽ. membra dei substantiã
dei. et plane dm et in peccati uoragi¬

Expanded text:
quod timebat, etiam ipse sub tam exiquod timebat, etiam ipse sub tam exitiosa necessitate damnatus, ut ei damnata pars eius posset ignoscere, si cum iam miser sit. uel humilis esset! nunc autem quis ferat reprehendi a uobis deum irascentem suis alienisque peccantibus, cum deus, quem fingitis, membra sua, quae coactus coegit ire in fauces peccati, postea damnet in globo? quod quidem cum faciet, ut dicitis, iram non habebit. sed miror, si frontem habebit inferendo in eos quasi uindictam, a quibus petere deberet ueniam et dicere: obsecro, ignoscite, membra mea estis; quando ego in uos istuc nisi uictus necessitate facere possum? scitis et uos, quod tunc, quando uos huc misi, horrendus hostis eruperat; quod autem nunc uos hic inligo, timeo, ne rursus erumpat. iam certe etiam illud fatemini multo melius esse hominum milia ob nullam uel leuem culpam temporali morte interficere quam membra sua, id est membra dei. substantiam dei et plane deum et in peccati uoragi
Abbreviated transcription (Latin):
ac dire necessitatis. et postea a facie
diuerse atq ad uerse gentis quo fu¬
geret non haberet:Quanto melius
nature humane inuideret uitam
beatam. qͣm natitram uiuinam da¬
ret in miseriam desideraret sanguinẽ
et adipem sacrificioꝵ potiꝰ qͣm ipse
totiens etiam idolis mactaret᷑. mixtꝰ
adipi et sanguini omĩum uictimarũ:
ꝑ turbaret᷑ telo si illa sacrificia et
diis aliis offerrent᷑ potiꝰ qͣm ipse li¬
gatus non solum in om̃ib frugib ue-¬
rum etiam in om̃ib carnib ꝑ om̃es
aras om̃ib demonib offerretur: Qnͣ¬
to meliꝰ uł humana indignatione
commotus ac turbidus. peccantib
et suis et alienis irasceretur. qͣm ip¬
se non solum in om̃ib irascentibus.
s etiam in omib timentib turbare¬
tur. in peccantib omĩb coinquina¬
ret᷑. in dampnatis om̃ib punireturꝰ.
ubiq ligatus ex illa sua parte qͣm
ad tale dedecus innocentem ipse
dampnauit. ut ꝑ illam uinceret

Expanded text:
ac dirae necessitatis et postea a facie ac dirae necessitatis et postea a facie diuersae atque aduersae gentis quo fugeret non haberet! quanto melius naturae humanae inuideret uitam beatam quam naturam diuinam daret in miseriam, desideraret sanguinem et adipem sacrificiorum potius, quam ipse totiens etiam idolis mactaretur, mixtus adipi et sanguini omnium uictimarum, perturbaretur zelo, si illa sacrificia et diis aliis offerrentur, potius quam ipse ligatus non solum in omnibus frugibus, uerum etiam in omnibus carnibus per omnes aras omnibus daemonibus offerretur! quanto melius uel humana indignatione conmotus ac turbidus peccantibus et suis et alienis irasceretur, quam ipse non solum in omnibus irascentibus, sed etiam in omnibus timentibus turbaretur, in peccantibus omnibus coinquinaretur, in damnatis omnibus puniretur ubique ligatus ex illa sua parte, quam ad tale dedecus innocentem ipse damnauit, ut per illam uinceret,
Abbreviated transcription (Latin):
s qͥd faceret non habebat. In his gͦ
sue miserie tenebris: ex et̾nitate
uersatus ẽ. Nec postea nouam lucẽ
que ab illo tenebras fugaret miratꝰ
est: s alias tenebras quas semꝑ ti¬
muit magno malo sue lucis exꝑtus
ẽ. Quanto meliꝰ non dicam p̃ceptum
daret sicut deusꝰ s p̃ceptum acciꝑet
sicut homo. qđ bono suo custodiret
malo suo contẽpneret: In utroq t̾n¬
motu animi libera uoluntate ute¬
retur: potiꝰ quam contra uoluntatẽ
ad contenebrandam lucem suam in¬
euitabili necessitate p̃meret᷑. Nam
illud multo utiq melius eẽt. ut p̃cep¬
tum daret humane nature qͣm pec¬
turam eẽ nesciret. qͣm naturam suam
diuina necessitate pressus peccare cõ¬
pelleret. Euigilate et dicite nobis.
quomͦ uicit tenebras quem uicit ne¬
cessitas. Hec iam erat apud illum
hostis maior: a qua uictus et insus
cum timore pugnauit. Quanto me¬
lius nesciret quo ab eiꝰ facie fugisset
adam. qͣm ipse primo a facie dure

Expanded text:
sed quid faceret non habebat. in his ergo sed quid faceret non habebat. in his ergo suae miseriae tenebris ex aeternitate uersatus est nec postea nouam lucem, quae ab illo tenebras fugaret, miratus est, sed alias tenebras, quas semper timuit, magno malo suae lucis expertus est. quanto melius, non dicam, praeceptum daret sicut deus, sed praeceptum acciperet sicut homo, quod bono suo custodiret, malo suo contemotu animi libera voluntate uteretur, potius quam contra voluntatem ad contenebrandam lucem suam inevitabili necessitate premeretur? Nam illud multo utique melius esset, ut praeceptum daret humanae naturae quam peccaturam esse nesciret, quam naturam suam diuinam necessitate pressus peccare conpelleret. euigilate et dicite nobis, quomodo uincit tenebras, quem uincit necessitas. haec iam erat apud illum hostis maior, a qua uictus et iussus cum minore pugnauit. quanto melius nesciret, quo ab eius facie fugisset Adam, quam ipse primo a facie durae
Abbreviated transcription (Latin):
ni scõ extiterunt. Qđ anteqͣm eis ac¬
cideret ex et̾nitate si nesciebant hoc
sibi futurum et̾nas ignorantie tene¬
bras: si autem sciebant et̾nas timoris
tenebras patiebant᷑. Ecce uere pars
et substantia dei ur̃i in suis tenebris
ex et̾nitate uersata ẽ. nec postea lucẽ
nouam mirata ẽ: s alias tenebras ali¬
enas quas semꝑ timebat incurrit. Por¬
ro ipse deus cuiꝰ illa pars erat si eidem
parti sue futurum tantum malum
timebat: etiam ipsum occupauerant
timoris tenebre. Si autem hoc futu¬
rum nesciebat: ignorantie tenebris
cecabat᷑. Si autem hoc parti sue futu¬
rum sciebat et non timebat: peiorẽ
sunt tenebre tante crudelitatis. qͣm
uł ignorantie uł timoris. Neq enĩ
habebat deus u̾r. qđ in ipsa carne
qͣm non a deo s ab hẏle factam de¬
mentissime creditis: sic laudat
apłs. Si patit᷑ unum membrũ: com-¬
patiunt᷑ omĩa membra. S non ac¬
cusemꝰ. presciebat. timebat dolebat:

Expanded text:
ni sancto extiterunt: quod antequam eis acni sancto extiterunt: quod antequam eis accideret, ex aeternitate, si nesciebant hoc sibi futurum, aeternas ignorantiae tenebras, si autem sciebant, aeternas timoris tenebras patiebantur. ecce uere pars et substantia dei uestri in suis tenebris ex aeternitate uersata est nec postea lucem nouam mirata est, sed alias tenebras alienas, quas semper timebat, incurrit. porro ipse deus, cuius illa pars erat, si eidem parti suae futurum tantum malum timebat, etiam ipsum occupauerant timoris tenebrae; si autem hoc futurum nesciebat, ignorantiae tenebris. caecabatur; si autem hoc parti suae futurum sciebat et non timebat, peiores sunt tenebrae tantae crudelitatis quam uel ignorantiae uel timoris; neque enim habebat deus uester, quod in ipsa carne, quam non a deo, sed ab hyle factam dementissime creditis, sic laudat apostolus: si patitur unum membrum, conpatiuntur omnia membra. sed non accusamus: praesciebat, timebat, dolebat,