comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
a legis ordine s gr̃a dei que supra le¬
gem est eẽ curatum osfere uib ut ostẽ¬
dat qd̾ legem non soluit s implet.
dum scd̾m legẽ gradiens supra legem
sanet quos remedia legis non sana¬
bant. nec añ sacrificium sigc̃ans cessa¬
re debeat. cum nũdum sig̾catum con¬
furmatum erat cum destatõe apłoꝵ¬

Expanded text:
rdine, sed gratia quae super legem est esse curatum. Offerre jubet, ut ostendat quia non legem solvit, sed implet, dum secundum legem gradiens supra legem sanat, quos remedia legis non sanabant. Nec sacrificium significans cessare debebat, cum nondum significatum confirmatum erat constitutione apo
Abbreviated transcription (Latin):
di. uult .n. ut in magnis que agimꝰ
lat̾e uelimus ꝙ ẽ humilitatis ⁊ inuti
ꝓdamur ut aliis ꝓsimꝰ qd̾ magne
est sublimitatis. cum ⁊̃ si uelimus
opera non possint taceri:¬
manifestatus ẽ iħ̾c qui latis atq pla¬
taneis sermiunt laudib ⁊ ꝓpriis uo¬
luptatib s hiis qui foris cum petro
exeunt ⁊ in desertis locis sunt quos
elegit dñs ad orand̾ ⁊ reficiend̾ ppłm
qui desert̃ delectatões mundi. ⁊ om̃ia

Expanded text:
di. Vult enim, ut in bonis quae agimus latere velimus, quod est humilitatis; et inviti prodamur ut aliis prosimus, quod magnae est sublimitatis, cum etiamsi ipsi velimus, opera non possunt tacerimanifestatus est Jesus, qui latis atque plataneis serluptatibus: sed his, qui foris cum Petro exeunt: et in desertis locis, quae elegit Dominus ad orandum et reficiendum populum, qui deserunt delecta
Abbreviated transcription (Latin):
sit moyses dari li¬
bellum repudiz ne
ꝓpter odium fun¬
deretur sangus¬
permisit fieri ma
la ne fierent peio¬
ra. ⁊ hoc permittẽ¬
de monstrauit. sed
a pocc̃o abstulit cul
bis rumpitur. ⁊
ile non facit eã
cauia est reatus
nicatione dunit
um malum quid̃¬
tũ licitum hac rõ¬

Expanded text:
sit Moyses dari bellum repudii, ne pter odium funderetur sanguPermisit fieri mare, ne facerent peiora. Ergo hoc permittedemonstravit, sed cum peccato abstulit culbii rumpitur: et ille non facit eam causa est reatus catione debet um, malum quidn licitum. Hac r
Abbreviated transcription (Latin):
dere. ⁊ crucifixi corpus poss impetrare.
⁊ c̾. exsimplici se¬
p̾ultura dñi am¬
bicio diuitum ꝯ¬
dempnatur qui
nec intumuł pos

Expanded text:
dere, et crucifixi corpus poterat impetrare. tc. Ex simplici sepultura Domini, ambitio divitum condemnatur, qui nec in tumulis
Abbreviated transcription (Latin):
Intus non arguunt qui intus liuo¬
re polluti sunt in uanum quidem
baptismata seruant. qui suoꝵ cor¬
dium ⁊ corpoꝵ sordes abluere ne-
qui mandata hominum dmulttũt
ut scita cͦtodiant¬

Expanded text:
Intus nihil arguunt, qui intus livore polluti sunt. In vanum quidem sua baptismata servant, qui suorum cordium et corporum sordes abluere neglqui mandata hominum dimittunt, ut scita Dei custodiant
Abbreviated transcription (Latin):
sigc̃at superbiã
que decorem iur¬
tutum obfuscat.
tinea que uestes
dium lacerat bo
nem unitatis dis¬
sipat. fures sunt
heretici ⁊ demões
sunt intenti ut¬

Expanded text:
ficat superbiam, quae decorem virtutum obfuscat; tinea quae vestes bonum dilacerat, nem unitatis dissipat. Fures sunt haeretici et daemones, oc intenti sun
Abbreviated transcription (Latin):
mirando scm scłare paulatim ad iu¬
daismũ relaberetur. aufertur ergo
umbra ⁊ palmam tenet u̾itas peror
a bem delarata.
Drenunciat cladem nouissimi tpr̃is
i. destructionẽ templi cum plebe ⁊ lit¬
tera sua de qua lapis suꝑ lapidem ñ¬

Expanded text:
mirando sanctum saeculare, paulatim ad Judaismum relaberetur. Aufertur ergo umbra, et palmam tenet veritas per orbem declarata. Praenuntiat cladem novissimi temporis, id est destructionem templi cum plebe et littera sua. De qua: Lapis super lapidem n
Abbreviated transcription (Latin):
G. Mistice in scĩs quietus manz dũ
superboꝵ detestatur amentiã monᷤ
n. olieti fructifer ecc̃e celsitudi¬
nem sigẽ. mons ille non infructu¬
osas arbores ht̃ s oliueta gignit
requies lassis cribuitur infirmtas¬
G. Inmmnente excidio multi uenerũt
adeẽ mentirentur. Multi ⁊̃ in eccł̃a
symonmagꝰ. cui ascultabant õs
quierant insamaria aminimo
usq ad maximũ dicentes. hic est

Expanded text:
m, etc. In sanctis quietus manet: dum superborum detestatur amentiam. Mons enim Olivarum fructiferam Ecclesiae celsitudinem significat: mons ille non infructuosas arbores, sed oliveta gignit, requies lassis tribuitur, infirm. Imminente excidio multi venerunt adesse mentirentur. Multi etiam in EcclSimon Magus, cui auscultabant omnes qui erant in Samaria a minimo usque ad maximum dicentes: Hic est
Abbreviated transcription (Latin):
est. Tantum ieiuniorum tibi impone : quantum ferre
potos. Sint pura. casta & moderata: non suꝑsticiosa
triducnis ieruniis p̃fertur: Multo meluꝰ est cottidie
parum : quam rarosiitis sumere. Pluui illa opti¬
ma est : quȩ sensim descendit interram: Subitus emm
&nimius imber imp̃cebs caira subuertit. Ieuni cũ¬
bonis operibꝰ dõ accepitdbilia sunt:. Qui aut̃ cybis abstinent
& praue agunt : demones imittaantur: Quibꝰ aesca non
est: ne quitia semꝑ est: Ille cut̃ bene abstinet acybis.
qui amalitiȩ actibus uel amundi ambitione i eiunat
Hichil ꝓdest. tote die longum duxisse ieiunium: si
posteti cyborum suauitate uł nimietate anima obruci¬
tur : Spenitur ieiunium quod inuesperum replaur
Non pauꝑibꝰ errogeat: sae uentri post modum offeren¬

Expanded text:
em; tantum tibi jejuniorum impone, quantum ferre potes. Sint pura, casta, simplicia, moderata, non superstitiosa triduanis jejuniis praefertur: multum melius est quotidie parum, quam raroma est, quae sensim descendit in terram. Subitus et nimius imber in praeceps arva subvertit. 11. Queribus Deo acceptabilia sunt. Qui autem a cibis abstinent et prave agunt, daemones imitantur, quibus esca non est, et nequitia semper est. Ille autem bene abstinet a cibis qui a malitiae actibus, et a mundi jejunatNihil prodest tota die longum duxisse jejunium, si postea ciborum suavitate vel nimietate anima obrutur enim jejunium quod in vesperum repletionon pauperibus tribuit, sed ventri postmodum offeren
Abbreviated transcription (Latin):
um autem gonus eorum qui ꝑ contumatiam
mentis subdi dedignantur seniorum imperiis:
Quȩ quidã uitia diuinitus aadiuuante gr̃a:
Inse contrario curantur uirtutibꝰ. Culȩ emim
concupiscentia: repramunt uigiliȩ e con¬
punctio cordis fornicationem etinguit: Contri
tio & corporis ad flictio o oratio assidua. uel
labores exercitium maeus quoque gebenne.
uł amorcelestis patriȩ: Inuidiam superat
amor fraternȩ dilectionis. & quia cȩleste reg¬
num non accipiunt nisi concordes: Iram
temperat patiencia aeratio aequanimita¬
tis: Auritiam subiugat elemosina aspes
aẽnȩ recributionis: Tristiciam fraterna
conloqui. & consolatio scripturarum : Ar¬
rogantiam calcat m&us. neuana gła delini¬
tum animum a uirtutibuꝰ crinctis se cludat
& ꝑiactantiam ꝑdoe semaei psum & pereat :
Iam in superbiam de primat maus. diabolicȩ
ruinȩ absque exemplo humilitatis xp̃i:

Expanded text:
um genus est eorum qui per contumaciam um genus est eorum qui per contumaciam mentis subdi dedignantur seniorum imperiis. Quae quidem uitia, diuinitus adiuuante gratia his e contrario curantur uirtutibus. Gulae enim concupiscentiam reprimunt uigiliae et conpunctio cordis. Fornicationem extinguit contritio cordis et corporis afflictio et oratio assidua uel laboris exercitium, metus quoque gehennae uel amor caelestis patriae. Inuidiam superat amor fraternae dilectionis et quia caeleste regnum non accipiunt nisi concordes. Iram temperat patientia et ratio aequanimitatis. Auaritiam subiugat elemosina et spes aeternae retributionis. Tristitiam fraterna conloquia et consolatio Scripturarum. Arrogantiam calcat metus ne uana gloria delinitum animum a uirtutibus cunctis secludat et per iactantiam perdat semetipsum et pereat. Iam superbiam deprimit metus diabolicae ruinae atq
Abbreviated transcription (Latin):
&rationabilis delictorum plenitudine̾ ueni¬
ens. Altera ꝑ turbata in rationabilis deanc¬
xietate mentis. ser de desperatione peccatorũ
exoriens : Tercia derracundia uel deinlacto damp¬
no hac desiderio p̃pedito ꝓcedens : Iam uero in a¬
nis gła qua dri pertitam haba iactanciam :
Nam sunt qui habent dona aedonantem igno¬
rant: Et sunt qui sedicunt dona accepisse pro
suis p̃cedentibꝰ meritis. non ꝓgr̃a largientis.
Item quidam sunt quod non habent habere.
sae ꝓti more existimant: Item quidem sunt
qui contempnendo alios sealiquid habere sin¬
gularit᷑ putant: Perniciosiorem tutem eẽela¬
tionem : De singularitatẽ iactantiȩ uenientẽ
Vltima superbia trimodam habae differentiã
lrimum naque genu suꝑbiȩ ẽ eorum qui per
trans gressionis culpam contemptui habent di¬
uin p̃cepta
Secundũ genuꝰ eorum qui
ex conuer¬
sione mandatorũ ad tol¬
luntur
elatione uirtutum : Terci¬

Expanded text:
et rationabilis, de delictorum penitudine ueniet rationabilis, de delictorum penitudine ueniens; altera perturbata, inrationabilis, de anxietate mentis seu de desperatione peccatorum exoriens; tertia de iracundia, uel de inlato damno ac desiderio praepedito procedens. Iam uero inanis gloria quadripertitam habet iactantiam. Nam sunt qui habent dona et donantem ignorant. Et sunt qui se dicunt dona accepisse pro suis praecedentibus meritis, non pro gratia largientis. Item quidam sunt qui quod non habent habere se per tumorem existimant. Item sunt quidam qui, contemnendo alios, se aliquid habere singulariter putant. Perniciosiorem autem esse elationem de singularitate iactantiae uenientem. Vltima superbia trimodam habet differentiam. Primum namque genus superbiae est eorum qui per transgressionem culpae contemptui habent diuina praecepta; secundum genus eorum qui ex conseruatione mandatorum adtolluntur elatione uirtutum; terti
Abbreviated transcription (Latin):
luxuriam comitione carnis explecur: Altero
dum sola ad trectione laxus carnis pinmun¬
ditiam ꝓuocatur: Tercio dum intentionem
turpis cogitationis. nocturna quisque mlu¬
sione polluitur: ESt & quartum genus forni¬
cationis iuxte scripturc̃ Omnis scilicae in¬
licita corruptio mentis. sicut idolatria & ci¬
uaritia: Ex quibꝰ fit p̃utricatio legis ꝓpter
in licittm concupiscenciam: Porro auaricia
ingeminam distinguitur poentim id est con
concupis cencim rei augende &mminetu
rei carende. sicut a&iam quidã ait: Nõ enĩ
um quam expletur neque scitiatur cupi¬
ditaicis sitis Neque solũ etique abent
amore augendi excruciatur. sa a&iam
amittendi maeii : Ipse quoque inuidia dupli¬
ci afficitur: Hlamma idẽ dum admelior  in¬
uid& inid quod ipse non ẽ. aut dum quẽ lib&
consimilem eẽ uida sibi aequãlem dol&: Se¬
quitur tristicia cuius tria sunt genera:
Qucirum prima ut ait cassi anuꝰ. temperata

Expanded text:
luxuriam commixtio carnis expletur; altero, luxuriam commixtio carnis expletur; altero, dum sola adtrectatione luxus carnis per inmunditiam prouocatur; tertio, dum intentione turpis cogitationis nocturna quisque inlusione polluitur. Est et quartum genus fornicationis iuxta Scripturam omnis scilicet inlicita corruptio mentis, sicut idolatria et auaritia, ex quibus fit praeuaricatio legis propter inlicitam concupiscentiam. Porro auaritia in geminam distinguitur poenam, id est in concupiscentiam rei augendae et in metu rei carendae. Sicut etiam quidam ait; "Non enim umquam expletur neque satiatur cupiditatis sitis". Neque solum ea quae habent amore augendi excruciantur, sed etiam amittendi metu. Ipsa quoque inuidia duplici adficitur flamma, id est dum aut meliori inuidet in id quod ipse non est, aut dum quemlibet consimilem esse uidet sibi aequalem dolet. Sequitur tristitia, cuius tria sunt genera, quarum prima, ut ait Cassianus, temperata
Abbreviated transcription (Latin):
inuidia ira tristitia in anisgła nouissima duax
ipsc : &e ecrum regina suꝑbia ex quibꝰ omnibus
duo sunt carnadia. fornicatio &e ingluuies : reliqua
spiritalia quȩ quidem in membris suis taliter
distinguntur : Gulȩ concupiscentiȩ : in quinque
modis distinguitur : Primo modo : si antetempuꝰ
cibos quis appetat: sicut gustum mellis ieiuniũ
soluit ionadia: Secundo modo leutiores ascat
querat sicut populuꝰ heremi manna contento:
carnes aegiptias aesuriuit. Tercio modo sidili¬
gentius quisque communes cybos ꝓcurae : Si¬
cut fili heli extra morem crudam ab offeren¬
tibus tollebat carnem. quam sibi accuratius
p̃p arent: Quarto modosi uiles aescas nimi¬
um quisque sumat : Vnde aꝓphati sodomam
depanis saturitatem accuscit : Quinto modo si
quis que eodesiderio quod cum que sumat sicut
esau ꝓlenticulae concupiscentia ꝓdidit pri¬
mogenite Fornicatio quoque trimodo genere
biscernitur: Primo quippedum ꝑuoluntatis

Expanded text:
inuidia, ira, tristitia, inanis gloria, nouissima dux inuidia, ira, tristitia, inanis gloria, nouissima dux ipsa et earum regina superbia. Ex quibus omnibus duo sunt carnalia, fornicatio et ingluuies; reliqua spiritalia. Quae quidem in membris suis taliter distinguntur. Gulae concupiscentia in quinque modis distinguitur: primo modo, si ante tempus cibos quis appetat, sicut Ionathan gustu mellis ieiunium soluit. Secundo modo, si lautiores escas quaerat, sicut populus heremi manna contempto carnes Aegyptias esuriuit. Tertio modo, si diligentius quisque communes cibos procuret, sicut filii Heli extra morem crudam ab offerentibus tollebant carnem, quam sibi accuratius praepararent. Quarto modo, si uiles escas nimium quisque sumat. Vnde et propheta Sodomam de panis saturitate accusat. Quinto modo, si quisque ex desiderio quodcumque sumat, sicut Esau pro lenticulae concupiscentia perdidit primogenita. Fornicatio quoque trimodo genere discernitur. Primo quippe, dum per uoluptatis
Abbreviated transcription (Latin):
bonum modo admalum ꝓ arbitrio uoluntatis uer¬
tuntur: Sicut enim non nulle uirtutes ex se uitia gig¬
nunt : uel uti si ex mansuetudine interdũ nascatur
uindicta: Ita quattuor ista sibene utantur uirtutes
sunt siminus exuirtutibus inuitia transeunt: Hoc
modo denique dum quisque metuit peccatre. cupit
betiti ficare: Dol& ꝓpeccatis. gauda in operibꝰ boniꝰ:
Iam tunc quia hi motus detmore studioque boni
ꝓcedunt : ꝓuirtutibu accipiuntur: At contradũ
quisque metu carendi quicquam cerreno eaterri¬
tu uł dolore amissae rei frangitur: Dumque rerum
dio adepte rei excollitur. tunc non uirtutes sa uerȩ
uitia nuncupactur: Exhis aut̃ duo sunt futuri tem¬
poris: ante quam ueniat maus cecupiditas. Alio
duo p̃teriti: cum quid acciderit gaudium cedolor
Septem autem sunt ꝑ fecta uł principali co
uitia : ex quibuꝰ copios iutiorum turb e exoritur:
Idest gulȩ concupiscencici. fornicatio auaritia

Expanded text:
bonum, modo ad malum pro arbitrio uoluntatis uerbonum, modo ad malum pro arbitrio uoluntatis uertuntur. Sicut enim nonnullae male usae uirtutes ex se uitia gignunt ― ueluti si ex mansuetudine interdum nascatur uindicta ― ita quattuor ista, si bene utantur, uirtutes sunt; sin minus, ex uirtutibus in uitia transeunt. Hoc modo denique, dum quisque metuit peccare, cupit beatificari, dolet pro peccatis, gaudet in operibus bonis, iam tunc quia hii motus de amore studioque boni procedunt, pro uirtutibus accipiuntur. At contra, dum quisque metu carendi quicquam terrenum exterritur, uel dolore amissae rei frangitur, dumque cupididio adeptae rei extollitur, tunc non uirtutes sed uere uitia nuncupantur. Ex his autem duo sunt futuri temporis, ante quid eueniat, metus et cupiditas; alia duo praeteriti, cum quid acciderit, gaudium et dolor. Septem autem sunt perfecta uel principalia uitia, ex quibus copiosa uitiorum turba exoritur, id est gulae concupiscentia, fornicatio, auaritia,
Abbreviated transcription (Latin):
praeparat Molestiis nullis cedit: głae cauet
appetituꝰ. Tem perancia est moduꝰ : uitȩ in omi
uerbo uł opere: Haec uere cundia comes est :
humilittatis regulam custodit: Tranquillita¬
tem animi seruat: continenciam & castitatẽ
amplectitur: Fouens decus: & honesticatem res¬
tringitur: Rationem apetitũ iram conpri¬
mit: Nec rependit contumeliam. s& exhis
prudentiam agnitionem ueri delectat Iusti¬
uct: Fortitudinis uim uirtutis hab&e: metũque
mortis contempnit: Temperancia affectionẽ
carnis moderat : & restringuit: A ꝓpaitum
cohibae: quarea modo in ponit: IXLI
DISTINCIONIBUS:
QUATUOR uitiorum: contrahȩc tamen quat¬
tuor uircutum genere totidem uitie philosophicie
opposita dicunt: Maeum scilica &egaudium: cupidi¬
tatem siue dolorem: Nos autem hec ipsa non ꝑfecte
uitia sed media nuncuptimus : eo quod ꝓpter diuersi¬
tatem morum adutrumq: paratit sunt: Et modo ad

Expanded text:
praeparat, molestiis nullis cedit, gloriae praeparat, molestiis nullis cedit, gloriae cauet. Temperantia est modus uitae in omni uerbo uel opere. Haec uerecundiae comes est, humilitatis regulam custodit, tranquillitatem animi seruat, continentiam et castitatem amplectitur, fouet decus et honestatem, restringit ratione appetitum, iram conprimit nec rependit contumeliam. Sed ex his prudentia agnitionem ueri delectat, iustiuat, fortitudo uim uirtutis habet metumque mortis contemnit, temperantia affectionem carnis moderat et restringit appetitumcohibet, quarta modum inponit. De distinctionibus quattuor uitiorum. Contra haec tamen quattuor uirtutum genera totidem uitia philosophi opposita dicunt: metum scilicet et gaudium et cupiditatem siue dolorem. Nos autem haec ipsa non perfecta uitia, sed media nuncupamus eo quod propter diuersitatem morum ad utrumque parata sunt et modo ad
Abbreviated transcription (Latin):
Sicut de scrra &agtr primum quod uere fuer̃
dehinc quod tropicȩ duo cestienta figrrtue¬
runc : Tertiũ genus quod itntũ spiritiditer acci¬
pitur. sicut decaanticis canticorũ quae si urxta
sonum uerborũ. uel eficientiam operis sencian¬
cur : corporalis magis luxuria quam uirtus
sacramentorum accipitur: Definito prudenciae
generȩ. nunc partes iusticiȩ subitiamꝰ: Cuius
primum est dm̃timere. religionem uenertri.
honorem referri parentibus. patriam diligere.
cunctis ꝓdẽe. nocere nulli. fraternȩ caricatis uin¬
cula amplectere pericula adiena suscipere. op¬
pem ferre miseris. boni accepti: uicissitud inem
rependere : aequitatem in iuditiis conseruare:
pacienter cedit aut resistit fortiter: Nullis
emollitur in lecebris: ad uersis non frangitur.
non cleuatur secundis: in uicta est adlabores
fortis ad pericula: peccunia neglegit Aucri¬
tiam fugit: conra in ꝓbos adpericula animũ

Expanded text:
sicut de Sarra et Agar, primum quod uere fuerunt, sicut de Sarra et Agar, primum quod uere fuerunt, dehinc quod tropice duo Testamenta figurauerunt. Tertium genus est quod tantum spiritaliter accipitur, sicut de Canticis Canticorum. Quae si iuxta sonum uerborum uel efficientiam operis sentiantur, corporalis magis luxuria quam uirtus sacramentorum accipitur. Definito prudentiae genere, nunc partes iustitiae subiciamus. Cuius primum est Deum timere, religionem uenerari, honorem referre parentibus, patriam diligere, cunctis prodesse, nocere nulli, fraternae caritatis uincula amplectere, pericula aliena suscipere, opem ferre miserorum, boni accepti uicissitudinem rependere, aeqitatem in iudiciis conseruare. patienter cedit, aut resistit fortiter, nullis emollitur inlecebris, aduersis non frangitur, non eleuatur secundis, inuicta est ad labores, fortis ad pericula, pecuniam neglegit, auaritiam fugit, contra inprobos ad pericula animum
Abbreviated transcription (Latin):
hisicat artis : nunc partes loicas sequamur
Constat autem aerdialetica. siue racorica: Dia¬
larca est ratio siue regula disputandi: intellectũ
mentis cauens: uerãque affalsis distinguens: Haec
ut quidat̃ ait. sicut ferrum ueneno. sic sentenci cam
armat eloquio: Racorica est : ratio dicendi aeiu¬
ris peritorum sciencia: quam oratores secuntur:¬
XL POSTLOICAM: SEQUITUR ETHICA
Quas ad institutionem ꝑtinae morum Haec enim
bene uiuendi magistra est: Diuiditur que inquat¬
nior principales uirtutes: Prudenciam scilicax atq
iusticiam : Fortitudinem : siue temperantiam
Prudentia est agnitio uerae fidei cesciencia scriptr¬
rarum : Inqua intueri oportae illud trimodum
intellegentiȩ genus quorum primum est ꝑquod
quaedem sic accipiuntur historialit᷑ sine ulla
figara spiritaliũ : ut sunt decem p̃cepta: Secim¬
dum ꝓquod qua ed am inscripturis ꝑmixto iure
accipitur itm secundũ fidem rerum gestarum:
quam aciam iuxta figurarum intellectum:

Expanded text:
isicae artis, nunc partes logicas exsequamur. Constat autem ex dialectica siue rethorica. Dialectica est ratio siue regula disputandi, intellectum mentis acuens, ueraque a falsis distinguens. Haec, ut quidam ait, sicut ferrum ueneno sic sententiam armat eloquio. Rethorica est ratio dicendi, et iurisperitorum scientia, quam oratores secuntur. Post logicam sequitur ethica, quae ad institutionem pertinet morum. Haec enim bene uiuendi magistra est diuiditurque in quattuor principales uirtutes: prudentiam scilicet atque iustitiam, fortitudinem siue temperantiam. Prudentia est agnitio uerae fidei et scientia Scripturarum, in qua intueri oportet illud trímodιιm intellegentiae genus, quorum primum est per quod quaedam sic accipiuntur historialiter sine ulla figura spiritalium, ut sunt decem praecepta. Secundum per quod quaedam in Scripturis permixto iure accipiuntur, tam secundum fidem rerum gestarum quam etiam iuxta figurarum intellectum,
Abbreviated transcription (Latin):
usq in eum locum hoc ꝓ uerbium dixic eis ułis. Illi
autem non cognouerunt quid loqueretur eis ꝓpt̃ pharise¬
orum qͥ se uidere iactabant cum ceci erant. Uenen atam
& suꝑbam & in sanabilem arrogantiam dñs iłis istti con¬
tex uit quȩ in hac parabola leguntur quam ipse illis nõ
intellegentibꝰ exponere dignatuꝰ est inquanos salubriter
si aduercamuꝰ: ammonuit. non gloriari in sapientia hu¬
mana non in morum dignitate : si humilitas fidei catho¬
licȩ in xp̃m desit. Multi enĩ sunt pagini. qui scđm qua¬
dam uitȩ huiuꝰ consuetudinem dicuntur boni homines.
n nocentes & quasi obseruantes et quȩ in lege p̃ceptti sunt
deferentes honorem parentibꝰ suis. Non mechantes nõ
homitidium ꝑ p&rantes non furtum fatientes. non
stilsum aduersuꝰ quem quam testimoniũ ꝑibentes & ce¬
tera quȩ inlege mandata sunt uelut obseruant. et¬

Expanded text:
bium dixit eis Jesus: Illi autem non cognoverunt quid loqueretur eis. « Propter Pharisaeorum qui se videre jactabant cum caeci erant, venenatam, et superbam, et insanabilem arrogantiam, Dominus Jesus ista contexuit, » quae in hac parabola leguntur, quam ipse illis non intelligentibus exponere dignatus est; in qua nos salubriter, si advertamus, admonuit, non gloriari in sapientia humana, non in morum dignitate, si humilitas fidei catholicae in Christum desit. « Multi enim sunt pagani, qui secundum quamdam vitae hujus consuetudinem dicuntur boni homines, innocentes, et quasi observantes ea quae in lege praecepta sunt; deferentes honorem parentibus suis, non moechantes, non homicidium perpetrantes, non furtum facientes, non falsum adversus quemquam testimonium perhibentes; et caetera, quae in lege mandata sunt, velut observant
Abbreviated transcription (Latin):
pharisei dicentes. Num quid & nosceti summũ sed hec om̃ia
in ciniter fatiunt quia nõ intrant postiũ sed aliunde tumi¬
do fastu quasi ꝑse ipsos ascendere querunt. qua ꝓpt̃ dñs
similitudinem ꝓ posuit degrege suo & deostio qua intrat᷑
adouile. Quid enĩ ꝓdest uana icacttintium debeme uiuen¬
do inflatio. Dũ ad finem ꝑpauadit̃ bene uiuendi uittt eoꝵ
non ꝑueniat. Ad hoc enim deb& unicuiꝗ ꝓdeẽ. bene

Expanded text:
isaei, dicentes: Nunquid et nos caeci sumus? Sed haec omnia inaniter faciunt, quia non intrant per ostium, sed aliunde tumido fastu quasi per seipsos ascendere quaerunt. Quapropter Dominus similitudinem proposuit de grege suo, et de ostio, qua intratur ad ovile. Quid enim prodest vana jactantium de bene vivendo inflatio, dum ad finem perpetualiter bene vivendi vita eorum non perveniat? Ad hoc enim debet unicuique prodesse bene
Abbreviated transcription (Latin):
complaur ꝓpter accedentem in illis tribꝰ ammi & cor¬
poris grauntatem: Incipit enĩ hȩc ace cis aquinquagesi¬
mo cnno : & septuagesimo septimo terminatur: Vlti¬
mouero senium: nullo certo annorum tempore definitꝰ.
sae solo naturae fine conduditur: Inter senectutem
autem & senium hoc differt: quod senectus est uergens actã
aiuuentute insenium : nondũ tamen de crepitt Seni¬
um uero est. fessa atque extrema a &ts: & uittm uba
ET PUERUM: INEANS DICITUR QUINON¬
DUMFARIPOTEST

Expanded text:
conpletur propter accedentem in illis tribus animi et corconpletur propter accedentem in illis tribus animi et corporis grauitatem. Incipit enim haec aetas a quinquagesimo anno et septuagesimo septimo terminatur. Vltima uero senium nullo certo annorum tempore definitur, sed solo naturae fine concluditur. Inter senectutem autem et senium hoc díffert, quod senectus est uergens aetas a iuuentute in senium, nondum tamen decrepita; senium uero est fessa atque extrema aetas et uitam ultimam et puerum. Infans qui nondum fari potest
Abbreviated transcription (Latin):
caiaamus: Reliqua osse corporis. uelut colum nȩ
quedci quibuꝰ cecro sustentatur inserta sunt : & ner¬
uorum uinculis conligata ut abtissimo motu flec¬
taantur. Haec lactantiuꝰ cocerique deratione cor¬
poris scripserunt. FXUIII. INTER INFAN¬
TIA ETPUERICIAM. ETRE LIQUAS AETATES:
Prica homitus acoas in fancia est.
Secunda : puericia : Tercia : ad olescencia
Quasiti iuuentuꝰ. Quinta. senectu. Sexta. seni¬
um : Duȩ primȩ aceates singulis annorũ terminc̃¬
tur ebdomadib ꝓpt̃ simplicẽ uittom : Nã in fan¬
tia septimo annofinitur. Quarto decimo pue¬
ritia Dehinc sequens adolescentia duob cõstait
ebdomadibꝰ ꝓpt̃ intellectum aerationem quȩ duo
nondũ erant in pueris & paruulis. Haec a& as
a quinto decimo anno usque ad ui cesimũ septimũ:
tem: Ista aecas auicesimo oct tiuo tinno exoritur:
xaquadragesimonono consumatur: quando & infe¬
minis partus defitiunt: Porro quatuor ebdomadibuꝰ

Expanded text:
capiamus. Reliqua ossa corporis uelut columnae capiamus. Reliqua ossa corporis uelut columnae quaedam quibus caro sustentatur inserta sunt et neruorum uinculis conligata, ut aptissimo motu flectantur. Haec Lactantius ceterique de ratione corporis scripserunt. Inter infantiam et pueritiam reliquasque aetates. Prima hominis aetas infantia est, secunda pueritia, tertia adulescentia, quarta iuuentus, quinta senectus, sexta senium. Duae primae aetates singulis annorum terminantur ebdomadibus, propter simplicem uitam. Nam infantia septimo anno finitur, quartodecimo pueritia; dehinc sequens adulescentia duabus constat ebdomadibus propter intellectum et rationem. Quae duo nondum erant in pueris, et porrigitur haec aetas a quinto decimo anno usque ad uicesimum octauum. tem. Ista aetas a uicesimo octauo anno exoritur et quadragesimo nono consummatur, quando et in feminis partus deficiunt. Porro senectus quattuor ebdomadibus
Abbreviated transcription (Latin):
deuterum solȩ mulieres habent. in quo concipiunt :
Confusȩ tamen hoc auctores: auterum ꝓutriuꝰ sexuꝰ
uentrem ponunt : Venitalia aut᷑ sic̃ nomen ipsud do¬
c& adgignendo dicta : natium caro cõglobata sedendi
offitio facta ẽ ne p̃minente corporis molȩ. ossibuꝰ cede¬
r& Feminȩ sunt femorum partes. quibuꝰ in equitan¬
do tergis equorum adheremus. Vnde a&p̃liatores. femi¬
nibus aequos: amisisse dicuntur. Genua agenis dicta:
eo quod inutero coheretat: & cognita sint ocubro:
Unde ennuiꝰ atquegena conpremit asta gena
Tibiȩ aut̃ dicta sunt: quasi tubȩ. Plantę uero apla¬
nitiȩ nuncupatȩ: Quia non rotunde ut inquadrupedi¬
buꝰ nesttre possit homo: s& planę atq longiores for¬
matȩ sunt: ut stabile corpus efficerent. Calles aut᷑.
a callo pedũ sic nominatę. pedũ digia & decorem
&usum ferunt. Nam currere non possumuꝰ nisi
digitis inunum p̃ssis soloq nitentibꝰ impaum saltũq

Expanded text:
et. Vterum solae mulieres habent in quo concipiunt. et. Vterum solae mulieres habent in quo concipiunt. Confundunt tamen hoc auctores et uterum pro utriusque sexus uentre ponunt. Genitalia autem, sicut nomen ipsud docet, a gignendo dicta. Natium caro conglobata sedendi officio facta est, ne, premente corporis mole, ossibus cederet. Feminae sunt femorum partes, quibus in equitando tergis equorum adhaeremus. Vnde et praeliatores feminibus equos amisisse dicuntur. Genua a genis dicta, eo quod in utero cohaereant et cognata sint oculis. Vnde Ennius "atque genua conprimit arta gena". Tibiae dictae sunt quasi tubae. Plantae uero a planitie nuncupatae, quia non rotundae, ut in quadrupedibus, ne stare non possit homo, sed planae atque longiores formatae sunt, ut stabile corpus efficerent. Calces autem a callo pedum sic nominatae. Pedum digiti et decorem et usum ferunt. Nam currere non possunt, nisi digitis in humum pressis soloque nitentibus impetum saltumque
Abbreviated transcription (Latin):
cerebri locumitan quam incȩlo corporis nr̃i: Vnde etra¬
dii emicant occulorũ : &d ecuius medio uelut contra
qued atm : non solum ad occulos s& ad c&eros sensus tenues
fistulȩ dicuntur: Si quidem in eo offitium uolintates.¬
sed decoctiones ciborum amplexu a&cle facto suo: etin
sanguine mottindorum : Intestinarũ cait᷑satio : idcir¬
co longis an fractibuꝰ incirculorum ordinatit sunt. mo¬
dos ut susceptoscibos. pcaul aitim degereat & ex ipsis ea
quȩ intrinsecus sunt humorem sensum suscipiant :
Aluuꝰ dictus : eo quod ineũ quasi in alueum omnis
humor cibo ꝑmiaxtus defluit. ac recurrat : & mnennar¬
rabili modo aiborum succo uniuersum corpuꝰ. quasi
elatere ualles uicinas inrigando adimpleant. Por¬
ro aluuꝰ uent᷑ aeuterus int̾se differ̃: Uent̃ ẽ enĩ qui
apparet : intrinsecus ꝑtin&q: a pectore. ad inguinẽ
Aluuꝰ interior pars quȩ cibum recipit. & purgare sic¬

Expanded text:
cerebri locum, tanquam in caelum corporis nostri, unde et racerebri locum, tanquam in caelum corporis nostri, unde et radii emicant oculorum, de cuius medio, uelut centro quaedam non solum ad oculos, sed ad ceteros sensus tenues fistulae deducuntur. Siquidem in eo officium uolunt esse decoctionis ciborum amplexu et calefacto suo et in sanguine mutandorum. Intestinarum autem ratio: idcirco longis anfractibus in circulorum ordinatae sunt modo, ut susceptos cibos paulatim egerant, et ex ipsis ea quae intrinsecus sunt, humorem sensim suscipiant. Aluus dictus eo quod in eum, quasi in alueum, omnis humor cibo permixtus defluat ac recurrat, et inenarrabili modo ciborum suco uniuersum corpus quasi e latere, ualles uicinas inrigando adimpleat. Porro aluus, uenter et uterus differunt. Venter est enim qui apparet extrinsecus, pertinetque a pectore ad inguinem. Aluus interior pars, qua cibum recipit et purgari sol
Abbreviated transcription (Latin):
uł humile Papille sunt: ctpitulam mãmȩ: Mã¬
mȩ autem. tumores pectoris leuiter exurgentes.
ac feminis ad alendos facus date maribꝰ ad solum
decus : ne in forme pectus eẽ uideretur : Neque enĩ
decebat infeminis alibi eẽ : quam ut cmal incel¬
legens excorde alimoniam sumera: Porro umbilicuꝰ
est nota in p̃ssa que medium uentrem designat
Ad hoc factus est: ut ꝑ eum facus dũ ẽ inutero nu¬
triatur: Sple autͣ xiecoris uiscera: quasi ex cõ¬
turbatu sanguine uidentur eẽ concraeȩ Iuxtti
eos qui defisicis disputtant: uoluptatis ueneriȩ
concupiscentiȩ consisti dicunt. Iniecore: Affectũ
aut᷑ iracundiȩ infelle : pauoris in corde : insplenae
lacitiam : Inpulmonibuꝰ uero aerem continerȩ
quia corde ꝑuenas quas asterias uocat. diffun¬
ditur. ut paulatim inspirandi respirandi que
tracto : totum aaima & corpus iniecore ignis habeat
sedem qui uelit sub uolare: Ostenditur in excelsum

Expanded text:
uel humile. Papillae sunt capitula mammae. Mamuel humile. Papillae sunt capitula mammae. Mammae autem tumores pectoris leuiter exurgentes. Haec feminis ad alendos fetus datae, maribus ad solum decus, ne informe pectus esse uideretur. Neque enim decebat in feminis alibi esse, quam ut animal intellegens ex corde alimoniam sumeret. Porro umbilicus est nota inpressa quae medium uentrem designat, ad hoc factus, ut per eum fetus dum est in utero nutriatur. Splenis autem et iecoris uiscera quasi ex conturbato sanguine uidentur esse concreta, iuxta eos autem qui de fisicis disputant. Voluptates ueneriae concupiscentiae consisti dicunt in iecore, affectum autem iracundiae in felle; pauoris in corde; in splene laetitiae. In pulmonibus uero aerem contineri, qui a corde per uenas quas arterias uocant diffunditur, ut paulatim inspirandi respirandique tractu totum animet corpus. In iecore ignis habet sedem, qui uelut subuolare ostenditur in excelsum
Abbreviated transcription (Latin):
ab intimo pectore exiliens sonum uocis emittit:
Mandibulȩ maxillarum partes sunt : quibꝰ mande¬
mus Dicta aut̃ maxilla ꝑdimiriutionẽ sicut pa¬
xillus apalo: Collum : ad instar columnȩ: uocatũ
exipsis mandemus. Palma manuꝰ est dispansis digi¬
tis. sicut & arbor dispansis ramis. Item sicut cõtrac¬
tis digitis prignus Digitorum quoque numerus ꝑ fec¬
tus &eordo est decentesimo: Exhis primuꝰ rector omiu
& moderatus: polex uocatur. eo quod plurimum
interceteros polleat Idẽ : udecit secunduꝰ index
& saluttaris uocatur: quia eo fere ostendimus et
saluttimus : Tertius inedius : Quartuꝰ medicus : quod
eo tritum collirium a medicis colligitur Quintꝰ
auricularis : a quo aurem scapimus: Porro pectuꝰ
hominis abspectu uocatum: In mutis enĩ animã¬
tibuꝰ ad terram opp̃ssum est: absque ab aspectu ho¬
minis absconditum: Hominis aut̃ pactens cerec¬
tum : plenum enĩ rationem non decebat. eẽ latens

Expanded text:
ab intimo pectore exiliens sonum uocis emittit. ab intimo pectore exiliens sonum uocis emittit. Mandibulae maxillarum partes sunt quibus mandimus. Dicta autem maxilla per diminutionem, sicut paxillus a palo. Collum ad iab ipsis mandimus. Palma manus est dispansis digitis, sicut et arbor dispansis ramis. Item sicut contractis digitis, pugnus. Digitorum quoque numerus perfectus et ordo est decentissimus. Ex his primus rector omnium et moderator pollex uocatur, eo quod plurimum inter ceteros polleat, id est ualeat. Secundus index et salutaris uocatur, quia eo fere ostendimus et salutamus. Tertius medius. Quartus medicus, quod eo tritum collirium a medicis colligitur. Quintus auricularis, quod eo aurem scalpimus. Porro pectus hominis ab aspectu uocatum. Ιn multis enim animantibus ad terram oppressum est, atque ab aspectu remotum. Hominis autem patens et erectum. Plenum enim ratione non decebat esse latens
Abbreviated transcription (Latin):
aci Unum ducendi sp̃s: ad terũ capiendi odores t̃ciũ
purgamentȩ cerebri defluentis: Os dictum quasi
corporis hostium: Cuius species in duobus constat
offitiis. sumendi uictiis : & loquendi lingua: La¬
bia alabendo nominatit Quod aut̾ sup̾erius est.
labium dicimus quod inferius labrum. Linguȩ
nomen adlingendo cibum in positum: Haec int᷑¬
pres animi uocem motibuꝰ suis in uerba distin¬
guit. uł in lesione palati acdentium uł cõpressio¬
ne laborum: Dentes dicti quasi cibos diuidentes: Si¬
quidem aesc̾cm incidunt: & cõminuunt atque opor¬
tunius stomacho trauunt Horum priores qui ci¬
bum incidunt aduersidentes dicuntur: Maio¬
res in timi qui dicunt camini: qui uicesimo aeta¬
tis anno existunt Qinziuȩ adiugendis dentibuꝰ
nominatę quȩ magnam pulhritudinẽ oris cõ¬
ferunt: dũ nuditate dentium tegunt: Fauces
sunt angustȩ fistulȩ quedsi foces: ꝑ quas uitales sp̃s

Expanded text:
cia; unum ducendi spiritus, alterum capiendi odoris, tertium cia; unum ducendi spiritus, alterum capiendi odoris, tertium purgamenta cerebri defluendi. Os dictum quasi corporis ostium. Cuius species in duobus constat officiis; sumendi uictus et loquendi lingua. Labia a lambendo nominata. Quod autem superius est labium dicimus; quod inferius labrum. Linguae nomen a ligando cibo inpositum. Haec interpres animi uocem motibus suis in uerba distinguit, uel inlisione palati ac dentium, uel conpressione labiorum. Dentes dicti quasi cibos diuidentes. Siquidem escam incidunt et comminuunt atque oportunius stomacho tradunt. Horum priores, qui cibum praecidunt, aduersi dentes dicuntur; molares intimi, qui subigunt; canini, qui uicesimo aetatis anno existunt. Gingiuae a gignendis dentibus nominatae, quae magnam pulchritudinem oris conferunt, dum nuditatem dentium tegunt. Fauces sunt angustae fistulae, quasi foces, per quas uocalis spiritus
Abbreviated transcription (Latin):
unt pilis in ordinem adstantibuꝰ ad eorum munitio¬
nem suꝑcilia quoque. pilis breuibꝰ adornata sunt.
quasi quibusdam aggeribuꝰ occulis prebentes custodia.
Nequid desuꝑ incidat: Auriũ inditum est nomen
auocibuꝰ auriendis ꝑ inmucationem enim litterae
aures : ueluit audis sunt nominatȩ: Perhas enĩ senũ
uocemque quasi ꝑcodetm descendere: quod erectuꝰ
in circulum orbem quȩ moueatur: Genȩ : a genibus
dicte: Denique complicatum in utero gignit formari¬
que hominem. It ut genas sursũ sint quibus occu¬
li formentur ut caui ac reconditi fiant Ides que et
qui alicui laerimas elicere cupiunt. ienua tangunt:
Ac et dep̃cantur : quod in utero formauerint occulos
atq: mitrierint : Ipse genarum tumor instar colliũ
leuiter exurgentis ab omni parte conera in minen¬
tes hictos occulos efficit tutos. Nares dictȩ : qui ꝓetis
aer uł sp̃s manere non desinit: Etinhis tria sunt offi¬

Expanded text:
unt, pilis in ordinem adstantibus ad eorum munitiount, pilis in ordinem adstantibus ad eorum munitionem. Supercilia quoque pilis breuibus adornata sunt, quasi quibusdam aggeribus oculis praebentes custodiam, ne quid superne incidat. Aurium inditum est nomen a uocibus auriendis. Per inmutationem enim litterae aures uelut audes sunt nominatae. Per has enim sonum uocemque quasi per cocleam descendere, quod aer ictus in circulum orbemque moueatur. Genae a genibus dictae. Denique conplicatum in utero gigni formarique hominem, ita ut genua sursum sint, quibus oculi formentur, ut caui ac reconditi fiant. Ideoque et qui alicuius lacrimas elicere cupiunt genua tangunt ac per ea deprecantur, quod in utero formauerint oculos atque nutrierint. Ipse genarum tumor instar collium leuiter exsurgens ab omni parte contra inminentes ictus oculos efficit tutos. Nares dictae quia per eas aer uel spiritus manare non desinit. Ιn his tria sunt offi
Abbreviated transcription (Latin):
uerius &e secundum affectionem animi. modo
leus modo tristis: Vnde &iltuosi dicuntur quia
uultu saepe cõmutat: Iam barbae ratio quantum
uultus conferc: dinoscentiam: Barba ẽ iecoris sig¬
num uirlicatis inditium que & iuuentutem signi¬
ficat: & seocuꝰ naturam distinguit Occuli autem
in fatiem concarus foraminibꝰ clusi sunt Aquo fo¬
rato : frons nominatii est: Idem quo que occuli gemmna¬
rum habentes similitudinem membranis ꝓlucen¬
cibuꝰ conteguntur: ꝑiquas membranes: quasi ꝑui
trum uł speculo refulgenti mens eaquȩ foris sunt
transpicit : In medio aut̃ orbium scintillȩ luminũ
condusitenentur: Quas nos pupillas uocamus : qui¬
bus cernendi gratia continentur: Etut occuli muni¬
tiones eẽnt abiniuria : eos apex sũmus ciliorum teg¬
minibus occulit: Vnde & occulos eẽ dictos: quibus
adhibitȩ sunt: Pal pebre adpalpitandum dictȩ quia
concurrentes inuicem occulorum obtutum refici¬

Expanded text:
uarius et secundum affectionem animi modo uarius et secundum affectionem animi modo laetus, modo tristis. Vnde et uultuosi dicuntur qui uultum saepe commutant. Iam barbae ratio quantam uultus conferet dinoscentiam! Barba est decoris signum, uirilitatis indicium, quae et iuuentutem significat et sexus naturam distinguit. Oculi autem in facie concauis foraminibus inclusi sunt, a quo foratu frons nominata est. Idem quoque oculi gemmarum habentes similitudinem membranis perlucentibus conteguntur. Per quas membranas, quasi per uitro uel speculo refulgenti, mens ea quae foris sunt transpicit. Ιn medio autem orbium scintillae luminum conclusae tenentur, quas pupillas uocamus, quibus cernendi gratia continetur; et ut oculi munitiores essent ab iniuria, eos Opifex summus ciliorum tegminibus occulit. Vnde et oculos esse dictos, quibus adhibitae sunt palpebrae a palpitando dictae, quia concurrentes inuicem oculorum obtutum refici
Abbreviated transcription (Latin):
tam quam incelo ds. ut ab alta speculetur omnia atq
regat: Factus est autem homo ed contemplationem
cȩli rigidus & erectus: Non sicut peccora inhumũ
ꝓna. atque uergentia incuiu̾ sumitate: caprit
ẽ colloccitum: Datum que illi hoc nomen: ut hine
capiat initium sensuꝰ & nerui Capilli cuit capi¬
tis. uł adspeciem sunt decoris: uel aad arcendam
miuriam frigoris siue cedoris Incapite autẽ
ut ai sc̃s augustinuꝰ: Tres tamquam uentricu¬
li: cerebri constituti sunt: Unus anterior. ad fea¬
tiem. a quo sensus hominis Alter posterior ad
ceriucem a quo motuꝰ hominis. Tertiuꝰ int̾utrũ¬
que a quo memoria iuigere de monstratur: Nec
cum sensus sequitur motuꝰ non quo nectat homo
quid ftitiendum est si fuerit quod fecit oblitus
Faues dicta est. ideo quod noticiã fatiat hominis:
Int̾ fectiem aut &uultũ. hȩc differentia est: quod
faties naturalis &certus oris abitus est Uultuꝰ uero

Expanded text:
tamquam in caelo Deus, ut ab alto speculetur omnia atque tamquam in caelo Deus, ut ab alto speculetur omnia atque regat. Factus est autem homo ad contemplationem caeli rigidus et erectus, non sicut pecora in humum prona atque uergentia; in cuius summitate caput est collocatum, datumque illi hoc nomen, quod hinc capiant initium sensus et nerui. Capilli autem capitis uel ad speciem sunt decoris uel ad arcendam iniuriam frigorís siue caloris. In capite autem, ut ait sanctus Augustinus, tres tamquam uentriculi cerebri constituti sunt: unus anterior ad faciem, a quo sensus omnis; alter posterior ad ceruicem, a quo motus omnis; tertius inter utrumque, in quo memoria uigere demonstratur, ne cum sensus sequitur motus, non connectat homo quod faciendum est, si fuerit quod fecit oblítus. Facies dicta est eo quod notitiam faciat hominis. Inter faciem autem et uultum haec differentia est, quod facies naturalis et certus oris habitus est; uultus uero
Abbreviated transcription (Latin):
ingulorum que membrorum
differentiam ianctantius sibi plerique auctorũ:
ita definierunt dicentes: Homo dictus ab humo
Hic ex diuersis subsistit substantus: Ia mortali: et
inmortali: Corpiꝰ autͣ eius ex ossibuꝰ : &carnibus
constat: Diuiditur in quattuor elementis Hab&
enim inse aliquit ignis. aeris. aquȩ & terrae. Ratio
terrae. incarne est: Humoris : in sanguine : Aeris:
inspũ : Ignis: incalore uictili : Si quidem o quadri¬
perditim humani corporisratio: quat tuor elem̃¬
torum designat speciem: Caput namque ad cęlum
refertur: In quo sunt duo occuli: quasi duo lumma¬
ria solis alunȩ: Peccus aut̃ aeri coniungitur: Quia
sic inde emittitur inspirciminis flatus: sicut ex cere
uentorũ sp̃s : Venter autem mari ad simi latur ꝓpt᷑
collectionem omniũ humorũ : quesi congregationẽ
aquarum: Uestigia postremo terrae conparantur
eo quod sint ultima memborum arida siue sica sicut
est terra: Iam uero incapitis archȩ mens collocata est:

Expanded text:
ingulorumque membrorum differentiam Lactantius siue plerique auctorum ita definierunt dicentes: "Homo dictus ab humo". Hic ex diuersis subsistit substantiis, ex mortali et inmortali. Corpus autem eius ex ossibus et carnibus constat, diuiditur in quattuor elementis. Habet enim in se aliquid ignis, aeris, aquae et terrae. Ratio autem terrae in carne est; humoris in sanguine, aeris in spiritu, ignis in calore uitali. Siquidem et quadripertita humani corporis ratio quattuor elementorum designat speciem. Caput namque ad caelum refertur, in quo sunt duo oculi, quasi duo luminaria solis et lunae. Pectus aeri coniungitur, quia sic inde emittitur spiraminis flatιιs, sicut ex aere uentorum spiritus. Venter autem mari adsimilatur, propter collectionem omnium humorum, quasi congregationem aquarum. Vestigia postremo terrae conparantur, eo quod sint ultima membrorum arida siue sicca, sicut et terra. Iam uero in capitis arce mens collocata est,
Abbreviated transcription (Latin):
omo est animal. excorpore ani¬
maque uiuente compositũ. atque spiritide conpara¬
tione formatum. Subsistensratione. liberique ar¬
bitrii uoluntate uitiorum caapax. at que uirtutũ.
At contra peccuꝰ est animad in rationale. mortale.
motum sanguinis & carnis anmatũ. Vnde &an¬
ma eorum post mortem simulꝰ carne cum dissolui¬

Expanded text:
omo est animal ex corpore animaque uiuenti conpositum atque spiritali conparatione formatum, subsistens ratione liberique arbitrii uoluntate, uitiorum capax atque uirtutum; at contra pecus est animal inrationale, mortale, motu sanguinis et carnis animatum; unde et anima eorum post mortem simul cum carne dissolui
Abbreviated transcription (Latin):
emo potest sensum scripturȩ scȩ cognoscere : nisi
legendi famili aritate: Quia quantum insaris¬
eloquiis assiduus fuerit homo : tantum ex eis uberi orem
sententiam ccipit: Sicut terra quanto magis excolitur
tanto uberius fructificatur: Quanto magis ad quam¬
libae artem homo conscenderit : tanto magis ars ipsa ad
hominem descendit: Tantum uana spes morteditatis
huius nobis uilescit: quantum amplius legendo spesatia
laborat : sae postea gratulatur cum coeperit: De amaris
seminibꝰ litertrum dulces fructus capere: Totum quod le¬
gimus indiuinis scripturis. nuta quidem & fulgae &ia
in cortice : sed dulcius in medulla Qui ederede uult
turas legit &uertit in opera : & nudam crucem nudus

Expanded text:
emo potest sensum Scripturae sanctae cognoscere, nisi legendi familiaritate, sicut est scrieloquiis assiduus fuerit, tanto ex eis uberiorem intelligentiam capit; sicut terra, quae quanto amplius excolitur, tanto uberius fructificat. 3. Quanto amplius ad quamlibet artem homo conscendit, tanto magis ad hominem morem sapientiae, tanto vana spes mortalitatis hujus nobis vilescit, quanto amplius legendo spes aeterna laborat, sed postea gratulabitur, cum coeperit. De amaris seminibus litterarum dulces fructus cape. gimus in diuinis libris, nitet quidem et fulget etiam in cortice, sed dulcius in medulla est. qui esse uult turas legens, verba vertit in opera, et nudam crucem nudus
Abbreviated transcription (Latin):
considerare ualeat quantum suꝑ nos sit terror consiliorum
dei : &ttimen nescit homo utrum amore anodio dignus sit.
s& omnia infuturum seruantur. incerta Et sunt uiae
quȩ putantur ab hominibꝰ recte: & nouissima eoiũ du¬

Expanded text:
considerare valeat quantus super nos terror sit consiliorum Dei. Nec tamen scit homo utrum amore vel odio dignus sit, sed omnia in futuro servantur incerta , Et: Est via quae videtur hominibus recta, et novissimum ejus du
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑcipitur Sicut uoluptas qua intellecta cõsenciãt᷑:
sicut memoria quae meditare memorantur: Et
hec quidem dum multi plici constant appellatio¬
ne : non tamen ita diuiduntur insubstentia sicut
innomine nequia eadem omnium unae̾ anima.
quȩ dum contem platur sp̃s est: dum sentit sensuꝰ
est. Dum sapit animus est: dum intellegit mens
est. Dum discernit ratio ẽ: dum consentit uoluntaẽ.
Dum recordatur memoria est : dum membra uege¬
tat animaẽ. Etmodo sapit : & modo disipit : modore¬
motis paulisper curis corporis. sopore delinita quiescit:
Rursum comutatti ad contemplandcis rerũ imagi¬
nes: ꝓtinus excictita recurrit:¬
INTER AHIMÃ ET SNM HOC DOCTORES

Expanded text:
percipitur; sicut uoluntas, qua intellecta consentiuntur; percipitur; sicut uoluntas, qua intellecta consentiuntur; sicut memoria, qua meditata rememorantur. Et haec quidem dum multiplici constent appellatione, non tamen ita diuiduntur in substantia sicut in nomine, quia eadem omnia una est anima. Quae dum contemplatur, spiritus est; dum sentit, sensus est; dum sapit, animus est; dum intellegit, mens est; dum discernit, ratio est; dum consentit, uoluntas est; dum recordatur, memoria est; dum membra uegetat, anima est, et modo sapit, modo desipit, modo remotis paulisper curis corporis sopore delinita quiescit, rursusque commota ad contemplandas rerum imagines protinus excitata recurritInter a