comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mus uess cola in quads̃ auditur &docasmultos uenire uide¬
us ad filium qua multos credereuidemus inxp̃m: sedubi
et diuomodo apatro hoc audierint &didicerint non unidemui
Nimium gratia ista sccr&ła est Enatiam uero erse quis ambi¬
rie Haecitaq gratia qua eocculte humanis cordibus diui¬
na largnato tribuitur: anullo duro cordo respuitun
Iideo l uppe tribuitur utcordis duritia primitus auferatur
quandoergopater intus auditur &doc& ut uenatur ad ri¬
bum Aufert corlupideum &datcor carneum sicutpro¬
pli&a praedicante promis it: sic quippefacit filios pro¬
missionis &uasa miseri cordiae quie prȩpantuit inglo¬
riam. Curergo nonomnes doc& ut ueniant ade pm̃
nisi quua omnes quos doca misericordia doc& : quos
autem nondoc& iudicio non doc& : qm̃ cuiur uuuł mise¬
r&ur& quem uult obdurat. Sed iniser&ur bonatri¬
buens obdurat dignar &tribuens : autsi aista ut quida

Expanded text:
nis haec schola, in qua Deus auditur et docet. Multos venire videnis haec schola, in qua Deus auditur et docet. Multos venire videmus ad Filium, quia multos credere videmus in Christum: sed ubi et quomodo a Patre audierint hoc et didicerint, non videmus. Nimium gratia ista secreta est: gratiam vero esse quis ambigat? Haec itaque gratia, quae occulte humanis cordibus divina largitate tribuitur, a nullo duro corde respuitur. Ideo quippe tribuitur, ut cordis duritia primitus auferatur. Quando ergo Pater intus auditur et docet, ut veniatur ad Filium, aufert cor lapideum, et dat cor carneum, sicut propheta praedicante promisit . Sic quippe facit filios promissionis, et vasa misericordiae quae praeparavit in gloriam. 14. Cur ergo non omnes docet, ut veniant ad Christum; nisi quia omnes quos docet, misericordia docet; quos autem non docet, judicio non docet? Quoniam cujus vult miseretur, et quem vult obdurat: sed miseretur, bona tribuens; obdurat, digna retribuens. Aut si et ista, ut quidam
Abbreviated transcription (Latin):
uit a patre &didicit uenit: profecto omnis qui
nonuenit non audiit apatre nec didicit: Na
siaudis s& &didiciss& uenir&. Nequecnim ui¬
lus audiuit & didicit & non uenit : sed omnis
utait ueritas qui audiuit apatre & didicit uenit
Valderemotaest asensibus carnis haces cola i
qua pater auditur & doc&. ut ueniatur ad filium
biest &ipse filius. quia ipse est uerbum cius. perq
siedoc&. nec a git̃ hoccum carnis auro sedcor di
doco autseper atim doc&. Insepenebilia quippe¬
didicius es seopera trinitatis & ipseest utique sp̃s sc̃s de
quo a postolus dicit. Habentes autem eundems pm̃ fidei
sed ideopatriho potis simum est ad tributum quia deipso
ede denitus unigenitus : & deipso procedit sp sos
Vnde longum est enucleatius disputaro &darinitate quae
ds est labore nostrũ inquin decimlibris aduos icmȩ eira¬
mo peruenisso. Ualde inquam remotaest a sensibus car¬

Expanded text:
vit a Patre et didicit, venit; profecto omnis qui vit a Patre et didicit, venit; profecto omnis qui non venit, non audivit a Patre, nec didicit: nam si audisset et didicisset, veniret. Neque enim ullus audivit et didicit, et non venit: sed omnis, ut ait Veritas, qui audivit a Patre et didicit, venit. Valde remota est a sensibus carnis haec schola, in qua Pater auditur et docet, ut veniatur ad Filium. Ibi est et ipse Filius, quia ipse est Verbum ejus, per quod sic docet; nec agit hoc cum carnis aure, sed cordidocet, aut separatim docet: inseparabilia quippedidicimus esse opera Trinitatis. Et ipse est utique Spiritus sanctus, de quo Apostolus dicit, Habentes autem eumdem Spiritum fidei . Sed ideo Patri hoc potissimum est attributum, quia de ipso est genitus Unigenitus, et de ipso procedit Spiritus sanctus: unde longum est enucleatius disputare; et de Trinitate, quae Deus est, laborem nostrum in quindecim libris ad vos jam existimo pervenisse. Valde, inquam, remota est a sensibus car
Abbreviated transcription (Latin):
quam non pertineat fundamentum: Quod simpri¬
mis & maxime pertin&: inuanum laborat pracedicando
uedificans fidem : nisieam dñs miserando intus aedi
us. tocumdõ dandum est. nefor te quis excollatur
Proinde ipseunus magister & dñs cumdixiss& quae
suprx memoraui: hoc est opus dĩ utcredatis in eum
queminis it ille. In eodem ipsosermone suopaulo
post ait. dixiuobis quia & uidistis me & nonere¬
distis : Omne quoddat milpater ad meueni&
Quidest ad me ueni&. nisi cred& in me. sed ut fiat pat̃
dat: Itempaulo post: nolite inquid murmbrare
inuicem. Nemo potest uenire ad me. nisi pater
quimis it me traexerit eum : &ego resus citabo eum¬
in nouis simodi e: est scriptũ in prophans : &erunt
omnes docibiles dĩ. Omnis qui audiuit apatre & dedicit
uenit adme: Quid estomnis quiaudit a patre &didic̃
uenit adme : Nis inullus est qui audiat a patre &
dis cat & non ueniat adme: si enim omnis quiaudi¬

Expanded text:
quam, non pertineat fundamentum. Quod si in priquam, non pertineat fundamentum. Quod si in primis et maxime pertinet, in vanum laborat praedicando aedificans fidem, nisi eam Dominus miserando intus aedifus, totum Deo dandum est, ne forte quis extollatur. CAPUT VIII. 13. Proinde ipse unus Magister et Dominus, cum dixisset quae supra memoravi, Hoc est opus Dei, ut credatis in eum quem misit ille: in eodem ipso sermone suo paulo post ait, Dixi vobis, quia et vidistis me, et non credidistis. Omne quod dat mihi Pater, ad me veniet. Quid est, ad me veniet, nisi, Credet in me? Sed ut fiat, Pater dat. Item paulo post: Nolite, inquit, murmurare invicem: nemo potest venire ad me, nisi Pater qui misit me, traxerit eum: edie. Est scriptum in Prophetis, Et erunt omnes docibiles Dei. Omnis qui audivit a Patre et didicit, venit ad me . Quid est, Omnis qui audivit a Patre et didicit, venit ad me; nisi, Nullus est qui audiat a Patre et discat, et non veniat ad me? Si enim omnis qui audi
Abbreviated transcription (Latin):
nuestigabiles igitur sunt & miscricordia qua
Drxeruit enim ad eum iudae quid sacieooues uti ribe¬
op is alcuit er oditis incum quemimistt illc S iocra
ins ueuit a postolus aboperibus fidem q uemad¬
pcrures adeo dicit iustificari lominem non exo¬
peribus : atua epse prima datur exqua mperer¬
tod sa lis uetiestis per fidem o hoc non ex uobis
incura neforte quis excollatur soloruondicb:
ideo eredere meruit : quiauir bonus eramdic
uitanuaes ereder & quod decor nelio dicipotese
cuius acceptae s unt elemosrne & exaudicpore¬
tigies ancequam credidis r& in epini neca¬
mens inealiqua fide donabat & orebat: nam
⁊uo modo in uocabat in quem non crediden u
sedsipossesincfide ap̃i essesaluus nonader
sus parus quamuis nis. dñs aedificiuierasdo¬
mumunuanum labor a uerunt aedificanter cdo
Etdicicur nobis : fides est a nobis enfienntas cae
um nom pertineat fides quasi a da edificium in¬

Expanded text:
. Investigabiles igitur sunt, et misericordia qua . Investigabiles igitur sunt, et misericordia qua Dixerunt enim ad cum Judaei: Quid faciemus, ut opereopus Dei, ut credatis in eum quem misit ille . Sic ergo distinguit Apostolus ab operibus fidem, quemadde autem ideo dicit justificari hominem, non ex operibus , quia ipsa prima datur, ex qua impetrentia salvi estis facti per fidem, et hoc non ex vobis, inquit, ne forte quis extollatur . Solet enim dici, Ideo credere meruit, quia vir bonus erat et antequam crederet. Quod de Cornelio dici potest, cujus acceptae sunt eleemosynae et exauditae orationes antequam credidisset in Christum : nec tamen sine aliqua fide donabat et orabat. Nam quomodo invocabat, in quem non crediderat ? Sed si posset sine fide Christi esse salvus, non ad eum lus Petrus: quamvis nisi Dominus aedificaverit domum, in vanum laboraverunt aedificantes eam . Et dicitur nobis, « Fides est a nobis, caetera a Domium non pertineat fides; quasi ad aedificium, in
Abbreviated transcription (Latin):
oculieorum neuideant: &dor sum ipsorum semper
incurua : Eccemisericordia& iudicium: misericor¬
dia inelectionem quue consecuta est iustitiam dĩ:
udicium uero inc&eros qui excȩcatisunt : & tamenilli
quia uoluerunt crediderunt. illi quia noluerunt non
crediderunt. Misericordio igitur & iudicium
in ipsis uoluntatibus facta sunt: Electio quippe ista:
gra tiae est. non utique meritorũ: Superius enimdi¬
cerat : sicergo &in hoc tempore reliquȩ perclectionẽ
gratiae scluȩ factȩ sunt si autem gractia : Iamex
operibus : alioquin gratia iamnon est gratia : Sre¬
tis ergo consecuta est quod consecuta est electio non p̃¬
cessit eorum aliquid quod priores darent & r&cri¬
buer&ur illis. Pronihilo saluos feciteos :c&eris au¬
tem qui excȩcatis unt sicutibi nontacitum est. in rea¬
butione factum est. Vniuersueui ued ñi misericor¬
dio & ueritas. Inuestigabiles sunt autem uiuecius

Expanded text:
oculi eorum ne videant, et dorsum eorum semper oculi eorum ne videant, et dorsum eorum semper incurva. Ecce misericordia et judicium: misericordia in electionem quae consecuta est justitiam Dei; judicium vero in caeteros qui excaecati sunt: et tamen illi quia voluerunt, crediderunt; illi quia noluerunt, non crediderunt. Misericordia igitur et judicium in ipsis voluntatibus facta sunt. Electio quippe ista gratiae est, non utique meritorum. Superius enim dixerat, Sic ergo et in hoc tempore, reliquiae per electionem gratiae salvae factae sunt. Si autem gratia, jam non ex operibus; alioquin gratia jam non est gratia . Gratis ergo consecuta est, quod consecuta est electio: non praecessit eorum aliquid, quod priores darent, et retribueretur illis: pro nihilo salvos fecit eos. Caeteris autem qui excaecati sunt, sicut ibi non tacitum est, in retributione factum est. Universae viae Domini misericordia et veritas . Investigabiles sunt autem viae ejus
Abbreviated transcription (Latin):
inio sider noner goaccep : Proseeto dontrte dic
huic apertissimo ueritatis non quiaer eders ueli
non en mlelee nones in arbitrio uoluntatii huma¬
ns sedinelectis pracpanttur uolumtas adn
deo adipsar quo q uefidem quȩi n⁊ uoluntato ese pe
tin& quis nim taliscernit: quidauteinl abes qđ
ion accepisti. Multiaudiunt uerbum ueritatis: sed alii
credunt. alii contradicunt. uolunt ergo isticredere :
nolunt autem illi: quis hocignor&: quis hoc neg& : sed
cumꝰ aliis prcepar&urͫ aliis non prȩpar&&ur uoluntas
adño: Discernendum est utiq quideueniat demiseri¬
cordiaeius. quid deiudicio: quod quȩrebat israhela it
apostolus. hoc non est consecutus. electio autem con¬
secuta est. c&eriuero excȩcati sunt sicut scriptum est
editillis ds̃ spm̃conpunctionis. oculos ut non uideant
& aures ut rion audiant. usque in hodier num diem:
tdauiddicit. fiatmensaeorum in laqueum et in re¬
tributionem & inscandalum illis: Obscurentur

Expanded text:
ipso fidem, non ergo accepi; profecto contradicit ipso fidem, non ergo accepi; profecto contradicit huic apertissimae veritati: non quia credere vel non credere non est in arbitrio voluntatis humanae, sed in electis praeparatur voluntas a Domino . Ideo ad ipsam qrtinet, 246 Quis enim te discernit? Quid autem habes quod non accepisti ? Multi audiunt verbum veritatis: sed alii credunt, alii contradicunt. Volunt ergo isti credenolunt autem illi. » Quis hoc ignoret? quis hoc neget? Sed cum aliis praeparetur, aliis non praeparetur voluntas a Domino; discernendum est utique quid veniat de misericordia ejus, quid de judicio. Quod quaerebat Israel, ait Apostolus, hoc non est consecutus: electio autem consecuta est: caeteri vero excaecati sunt, sicut scriptum est, Dedit illis Deus spiritum compunctionis, oculos ut non videant, et aures ut non audiant, usque in hodiernum diem. Et David dicit, Fiat mensa eorum in laqueum et in retributionem et in scandalum illis: obscurentur
Abbreviated transcription (Latin):
queiuer sercebat apostolus aduer sus pacus ins aba
necaluer sus hominem alterum dealicine atialia
bouiner eliua dinesio posser & poslimo. sedali quod
boruno ql percineret adiuntam boramsi bi motuo
unbuens inslabatur : quando audire merundo
uisen urtolis cerint : quidautem habes qđ nonace¬
pisti uitenimsit naturae fidem posse abronac
num quida babere: Non enimonimum est fides
cum fodem pos schabere sic omnnium Nonalidn
acceoposolus. quidautem potes habere quodnor
accepist ut pos ses habero sedait Quid aue i nba¬
Uieui pui d nom acepisti: Prounde por ie haberesido
sic bepo it habere caritatemi nacustecest so fcln
haber cautemisidem quem ad modum habere car¬
guae gretiae est fidelium: Illaitaq natura in
dupobis dacaes possibilitas habendifidem non
disceruit ab homnc hominem Ipsauerosider
discernit ab infideli fidelã Ac perhoc ubidi¬
citur: quis eninitedis cernit . quidautem haberqd
ipid decepistn quis quis aud& dicere hubeo exmo

Expanded text:
ille, quem coercebat Apostolus, adversus pecus inflabat, nec adversus hominem alterum de aliquo naturali munere quod inesse posset et pessimo; sed aliquod bonum quod pertineret ad vitam bonam, sibi non Deo tribuens inflabatur, quando audire meruit, Quis enim te discernit? Quid autem habes quod non accepisti? Ut enim sit naturae, fidem posse habere; numquid et habere? Non enim omnium est fides ; cum fidem posse habere sit omnium. Non autem ait Apostolus, Quid autem potes habere, quod non acccepisti ut posses habere; sed ait, Quid autem habes quod non accepisti? Proinde posse habere fidem, sicut posse habere charitatem, naturae est hominum: habere autem fidem quemadmodum habere charitatem, gratiae est fidelium. Illa itaque natura, in qua nobis data est possibilitas habendi fidem, non discernit ab homine hominem: ipsa vero fides discernit ab infideli fidelem. Ac per hoc, ubi dicitur, Quis enim te discernit? Quid autem habes quod non accepisti? quisquis audet dicere, Habeo ex me
Abbreviated transcription (Latin):
utcredatur inxpm qualiscũq inuenta est con¬
troedicto uedonũdĩ ñ initiũ sed augmentũ fideidi¬
er& : cuio pinioni donantedño satis suꝑq re¬
dut ut ex pressius eloquar cuidonatur moriꝓ
tyoens: mebus est inquid benefaienttos siuelit uo¬
lunta s dipatiquã male facientes : cũ dic si uelit uolim

Expanded text:
ut credatur in Christum, qualiscumque inventa est contradictio, ut donum Dei non initium, sed augmentum fidei diceretur: cui opinioni donante Domino satis superque reristo, aut, ut expressius eloquar, cui donatur mori ptrans: Melius est, inquit, bene facientes, si velit voluntas Dei, pati, quam male facientes . Cum dici
Abbreviated transcription (Latin):
hoc ipso quodigno raenti ueritas procedicatur adbe¬
nesicium pncesentis gratiae referendum sit. Nã
s. sic praedestinati sunt in quiunt Qx ut ramquepar¬
cem upde aliis ad alios nullus possit accedere:
quopertin& tanta extrinsecus correptionis ins¬
tantia: si ab homine & sinon fides integra saltem
ueldolor conpunctȩ infirmitatis exoritur
Autpericulumide monstratȩ mortis horr& ur
Namsinon potest timene quis unde terr&ur in¬
siea uoluntate quȩ sumitur non exeo culpandũ
quod nuno non uult sed in eo &cum eo sicali¬
quando poluit ut eam dc̃ nationem cum sui
posteris merer&ur incurrere ut num quã
recta semper autem praua uell& app&ero
Si autem est qualis cumquedolor qui adexor tatio¬
nem corripientis oriatur : Hancipsam causã
dicant. propter quã uelreiciatur alius uelalius
adsumatur : atqueita nonopus esse partes consti¬
tui quibus nec adiciendũsit aliquid necd& rochen¬

Expanded text:
hoc ipso quod ignoranti veritas praedicatur, ad behoc ipso quod ignoranti veritas praedicatur, ad beneficium praesentis gratiae referendum sit. Nam si sic praedestinati sunt, inquiunt, ad utramque partem, ut de aliis ad alios nullus possit accedere; quo pertinet tanta extrinsecus correptionis instantia? Si non ab homine, etsi non fides integra, saltem vel dolor compunctae infirmitatis exoritur, aut periculum demonstratae mortis horretur? Nam si non potest timere quis, unde terretur, nisi ea voluntate quae sumitur; non ex eo culpandus quod nunc non vult: sed in eo et cum eo qui sic aliquando noluit, ut eam damnationem cum suis posteris mereretur incurrere, ut nunquam recta, semper autem prava vellet appetere. Si autem est qualiscumque dolor qui ad exhortationem corripientis oriatur: hanc ipsam dicunt causam, propter quam vel rejiciatur alius, vel alius assumatur: atque ita non opus esse partes constitui, quibus nec adjiciendum sit aliquid, nec detrahen
Abbreviated transcription (Latin):
proprio arbitrio tribuatur: qđ ad hoc tantum libe¬
rum asserunt: ut uelit uel nolit amit tere medicinã
c&erum & ipsa ab ominarise &damnare testantur :
siquis quiequam uirium in aliquo remansisse quo
ad sanitatẽ pro gredi possit ex istim&: Nolunt autẽ
itahanc per seuerantiã pstredicari ut non uel sup¬
pliciter emereri uelamitti contumaciter possit
Necadincestum uoluntatis dĩ deduci seuolunt ubi
eis quantum putant ad optinendum uela mitendũ eui¬
densest quale cum quesit in itium uoluntatis: Illad
&iam testimonium qđ posuisti raptus est nemalitia
mutar & intellectum eius tam quam non canonicũ
definiunt omittendum: undeillam praescientiã
nompermit titur praeuaricas edaqua possit suauo¬
luntate deficere & infirmari : Adserunt tam̃ utilẽ
exor tandi consu&udinem sinihil in homine reman¬
sis se dicatur quod cor reptio uuleat excitare quod
quidem inesse naturae sic sedicere confitentur : ut

Expanded text:
proprio arbitrio tribuatur: quod ad hoc tantum libeproprio arbitrio tribuatur: quod ad hoc tantum liberum asserunt, ut velit vel nolit admittere medicinam. Caeterum et ipsi abominari se et damnare testantur, si quis quidquam virium in aliquo remansisse, quo ad sanitatem progredi possit, existimet. Nolunt autem ita hanc perseverantiam praedicari, ut non vel suppliciter emereri, vel amitti contumaciter possit. Nec ad incertum voluntatis Dei deduci se volunt; ubi eis, quantum putant ad obtinendum vel amittendum, evidens est qualecumque initium voluntatis. Illud etiam testimonium quod posuisti, Raptus est ne malitia mutaret intellectum ejus ; tanquam non canonicum definiunt omittendum. Unde illam praescientiam non permittatur praevaricari; sed a qua possit sua voluntate deficere et infirmari. 5. Asserunt tum inutilem exhortandi consuetudinem, si nihil in homine remansisse dicatur, quod correptio valeat excitare: quod quidem inesse naturae sic se dicere confitentur, ut
Abbreviated transcription (Latin):
est: sed fidem eligit in p̃ sentia: ut quẽ crediturũ es re
praesciuit ipsumeliger& cuis pm̃scm̃dar& : ut bona
opertendo &iam uitam consequer&ur. Dicitenim
apłs idem ds̃ qui operatur omnia in omnibus. Nus¬
quã enim dictum est. ds̃ credit omnia in omnibus qđ
enimeredimus nostrũ est : quod autem operaemur illi¬
us & c&erte in codemopere quaese acceptare & pro¬
bare testantur tamquam conuenientia euangelicȩ
ueritati. C&erum praescientiam & prae destinatio¬
nem uel propositum adid ualere contendunt ut eos
pres cierit uel praedestinauerit uel proposuerit elige¬
re qui fuerant credituri: Nec dehaefide pos sedici quid
habes qđ non accepisti : cum in eadem natura remanse¬
rit lic& uitiata quȩ prius sana acperfecta donatasit
Quod autem dicit sc̃itas cua neminem per seuerareni¬
siper seuerandi uir tute perceptaꝰ actenus accipi
unt ut quibus datur. iner tilic&. praecedenti tam̃

Expanded text:
est, sed fidem eligit in praescientia, ut, quem crediturum esse est, sed fidem eligit in praescientia, ut, quem crediturum esse praesciuit, ipsum eligeret, cui spiritum saam consequeretur. dicit enim apostolus: Idem deus, qui operatur omnia in omnibus. nusquam autem dictum est: Deus credit omnia in omnibus; quod enim credimus, nostrum est, quod autem operamur, illius et cetera in eodem opere. quae se acceptare et probare testantur tamquam conuenientia euangelicae ueritati. Ceterum praescientiam et praedestinationem uel propositum ad id ualere contendunt, ut eos praescierit uel praedestinauerit uel proposuerit eligere, qui fuerant credituri. nec de hac fide posse dici: Quid habes, quod non accepisti? cum in eadem natura remanserit licet uitiata, quae prius sana ac perfecta donata sit. quod autem dicit sanctitas tua neminem perseuerare nisi perseuerandi uirtute percepta, hactenus acciunt, ut quibus datur, inerti licet, praecedenti tamen
Abbreviated transcription (Latin):
quis sicres pond& ut intelligamus spiritalibus ui¬
ris &iam non secundum terrenum hominem ui¬
uentibus patre posse prima merita fid ei &rim¬
pi&atis quomodods̃ praescientiae ligat creditu¬
ros &damnet ineredulos. Nec illos exoperibus
eligdis nec istos exoperibus dcmnans: sed & cillo¬
rum fidei praestans ut bene operentur : &istorũ
impi&atem deserendo obdurens ut male operentur
&iterum in eodem libro superius: aequales om̃s
sunt antemeritum. Nec potest in rebus omni
modo aequalb electio nominari : sed qm̃ sp̃s
sẽs nondatur nisicredentibus : Nonquidem dĩ
elegit operte quaeips elargitur cumdat s̃ pm̃ scm̃ ut per
caritatembona operemur : s ed tamen eligitfidem
quia nisiquisq: credat & in accipiendi uoluntate per¬
infus acaritate bonum possit operaeri. Nonergo ełi¬
git operx cuiusquam in p̃fentia quac ipse donaturus

Expanded text:
inquis, \'sic respondet,. ut intellegamus spiritalibus uiinquis, \'sic respondet,. ut intellegamus spiritalibus uiris etiam non secundum terrenum hominem uiuentibus patere posse prima merita fidei et impietatis, quo modo deus praescientia eligat credituros et damnet incredulos nec illos ex operibus eligens nec istos ex operibus damnans sed et illorum fidei praestans, ut bene operentur, et istorum impietatem deserendo obdurans, ut male operentur;\' et iterum in eodem libro superius: \'Aequales omnes sunt ante meritum nec potest in rebus omni modo aequalibus electio nominari. sed quoniam spiritus sanctus non datur nisi credentibus, non quidem deus eligit opera, quae ipse largitur, cum dat spiritum sanctum, ut per caritatem bona operemur, sed tamen eligit fidem, quia, nisi quisque credat et in accipiendi uoluntate per per quem infusa caritate bonum possit operari. non ergo eligit opera cuiusquam in praescientia, quae ipse donaturus
Abbreviated transcription (Latin):
ritum propriae uoluntatis adiungitur . Cum autẽ
dicitur eis quare aliis uelalicubi pracedicetur uel non prtre¬
dicerur. uel nunc praedic&ur quod aliquando ꝑeneom¬
nibus. sicut nunc aliquibus gentibus non praedicatũ
sit dicut᷑ id praescientiae essediuinȩ ut eotempore &
ibi & illis ueritas adnuntiar&ur uel adnuntia &ur.
quando & ubi prcenuntiabatur essecredenda : & hoc
non solum aliorũ catholicorũ testimonus. sed &iam
scĩtatistuae disputatione antiquiore seprobare tes¬
tantur. ubitamen eandem gractiam non minore
ueritatis per spicuitate docueris: ut est illud quod
dixit scĩtastua inquȩstione contra porphy rium de
tempor exp̃ianȩ religionis. tunc uoluisse hominib:
apparerexp̃m & apudeos praedicari doctrinam suam :
quando sciebat & ubi sciebat esse qui in eum fuerant
credituri: uel illud delibro in epistola adromanos
dicis itaque mihi quid ad huc conqueritur. Nam
uoluntatieius qui resistit: cuis ane in quisitionii

Expanded text:
ritum propriae uoluntatis adiungitur. Cum autem dicitur eis, quare aliis uel alicubi praedicetur uel non praedicetur uel nunc praedicetur, quod aliquando paene omnibus sicut nunc aliquibus gentibus non praedicatum sit, dicunt id praescientiae esse diuinae, ut eo tempore et ibi et illis ueritas adnuntiaretur uel adnuntietur, quando et ubi praesciebatur esse credenda. et hoc non solum aliorum catholicorum testimoniis sed etiam sanctitatis tuae disputatione antiquiore se probare testantur, ubi tamen eandem gratiam non minore ueritatis perspicuitate docueris, ut est illud, quod dixit sanctitas tua in quaestione contra Porphyrium de tempore Christianae religionis: Tunc uoluisse hominibus apparere Christum et apud eos praedicari doctrinam suam, quando sciebat et ubi sciebat esse, qui in eum fuerant credituri uel illud de libro in epistula ad Romanos: \'Dicis itaque mihi: Quid adhuc conqueritur?nam uoluntati eius quis resistit? cui sane inquisitioni\\
Abbreviated transcription (Latin):
morto pstecoccuptus fuerit in resrigerio futuru
Quiliba hoc dixerit quis homsi tur
quiel res uiemirres pondere dybitabimus : Haeces
terptansa nr dictum est aquo cũquesit dictao
ociurue eenine nalitia mutar& intellectia eius
Dictum es edumn sicundum pericula uttue h uus
os seundino pstcescientiã di quiboc praeseust
dest quode mortem in maurs seratl ae nairu¬
onquoe paceorum subtraherctur incer

Expanded text:
morte praeoccupatus fuerit, in refrigerio futurum ? Quilibet hoc dixerit, quis homo sanae quid requiem respondere dubitabimus? Haec est tota causa cur dictum est, a quocumque sit dictum, Raptus est, ne malitia mutaret intellectum ejus. Dictum est enim secundum pericula vitae hujus, non secundum praescientiam Dei, qui hoc praescivit est, quod ei mortem immaturam fuerat largiturus, ut tentationum subtraheretur incer
Abbreviated transcription (Latin):
ssudtu⁊ quidereo onomurs prouolentibus er edcra
nisi ot ds inillis opeream auello: Delundibis cretlo
diper consecuntur salutem. Sier gofides orantiu
noulobeatibus sides ipsadon&ur Cuigturs euan¬
geliũ precedicetur : quidam credunt quidam nonen
chuntus cd qurer edunt p̃dicatoro sorinsetus insoncar
antus spatre audiunt atque discunt. basteao
dio tciredunt foris audiunt inturs non audunt neq
dius cane hoccst illis datur uteredant illis ñdatur
quice nemio inquiđ uenit adme nisi pater quinusttn
porxeltueũ : Quodapertius postea dicitun Natr
pose aliquanetum cumdecar nesuc manducandu&
bibendo sangumes uo loqueretur: & dicerent quida
&ciã discipulorũ eius durus est hic sermoquis potest
enaudire sciens ihs apud sem& ipsum quia mur¬
monarent dehoc discipulienus dixiteis : Hocuor

Expanded text:
sunt. Quid ergo oramus pro nolentibus credere, nisi ut Deus in illis operetur et velle ? De Judaeis certe liter consequuntur salutem. Si ergo fides orantium non habentibus, fides ipsa donetur. Cum igitur Evangelium praedicatur, quidam credunt, quidam non credunt: sed qui credunt praedicatore forinsecus insonante, intus a Patre audiunt atque discunt; qui autem non credunt, foris audiunt, intus non audiunt neque discunt: hoc est, illis datur ut credant, illis non datur. Quia nemo, inquit, venit ad me, nisi Pater qui misit me, traxerit eum. Quod apertius postea dicitur. Nam post aliquantum cum de carne sua manducanda et bibendo sanguine suo loqueretur, et dicerent quidam etiam discipulo rum ejus, Durus est hic sermo, quis potest eum audire? Sciens Jesus apud semetipsum, quia murmurarent de hoc discipuli ejus, dix
Abbreviated transcription (Latin):
hominibus. Hic autem prius dixit. quis enim te
discernit : Et deinde uddidit. quid autem habes
qđ non accepisti. Poss& quippe homodicere infla¬
tus aaduersus alterum: discernit me fides mea
iustitiamea. Vel siquid aliud qualibus occurrens
cogitationibus bonus doctor: quid autem hubes
inquiđ quod non accepisti : aquo nisi ab illo quitediscer¬
nit abalio cuinondonauit quod donauit tibi: siau¬
tem & accepisti at quidgloriaris quasi non acceperis
Numquȩ soagt aliud nisi ut qui gloriatur indñoglo¬
ri&ur : Nihilautem huic sensui tam contraerium est :
quam desuis meritis sic quemq: gloriaritam quũ
ipse sibi easecerit. non gractiadi: sed gractia quue
bo nos discernit amalis nonque communis est &¬

Expanded text:
hominibus? Hic autem prius dixit, Quis enim te hominibus? Hic autem prius dixit, Quis enim te discernit? et deinde addidit, Quid autem habes quod non accepisti? Posset quippe dicere homo inflatus adversus alterum, Discernit me fides mea, justitia mea, vel si quid aliud. Talibus occurrens cogitationibus bonus doctor, Quid autem habes, inquit, quod non accepisti? A quo, nisi ab illo qui te discernit ab alio, cui non donavit quod donavit tibi? Si autem et accepisti, ait, quid gloriaris quasi non acceperis? Num, quaeso, agit aliud, nisi ut qui gloriatur, in Domino glorietur? Nihil autem huic sensui tam contrarium est, quam de suis meritis sic quemquam gloriari, tanquam ipse sibi ea fecerit, non gratia Dei: sed gratia quae bonos discernit a malis, non quae communis est
Abbreviated transcription (Latin):
ud hocuenit ut dicer& : it aque nemoglori&ur in
homine. Iamenim dixerat quigloriatur indno
glori&ur. Post haec & alia non nulla quaehis conec¬
tuntur per ducitur eadem ipsaeius intentio ut dicat
Haec autem fractres traens figurui inme et apollo
propter uos : ut in nobis discatis. nesupra quam
scriptum est. unus proaltero infl&ur aduersus
alterum. Quis emmtedis cernit : quid aut emha¬
bes quod non accepisti : si autem& accepisti. quid glo¬
riaris quas in on acceperis. In haca postol euiden¬
tissima intentione qua contra humanam superbiã
loquitur nequisquam in homine sed indnoglori¬
&ur : donadĩ naturalia suspicari. siue ipsam tota
perfectam que natura. qualis in prima conditioni
donata est: siue uitiae naturae quales cumque re¬
liquias : Nimis quantum ex istimo absurdum. ẽ:
Num quid enim perhaecdona qua comnibus cominu¬
nia sunt hominibus discernuntur homines ab

Expanded text:
ad hoc venit ut diceret, Itaque nemo glorietur in ad hoc venit ut diceret, Itaque nemo glorietur in homine . Jam enim dixerat, Qui gloriatur, in Domino glorietur. Post haec et alia nonnulla quae his connectuntur, ad hoc perducitur eadem ipsa ejus intentio, ut dicat: Haec autem, fratres, transfiguravi in me et Apollo propter vos; ut in nobis discatis, ne supra quam scriptum est unus pro altero infletur adversus alterum. Quis enim te discernit? Quid autem habes quod non accepisti? Si autem et accepisti, quid gloriaris quasi non acceperis ? 10. In hac Apostoli evidentissima intentione, qua contra humanam superbiam loquitur, ne quisquam in homine, sed in Domino glorietur, dona Dei naturalia suspicari, sive ipsam totam perfectamque naturam, qualis in prima conditione donata est, sive vitiatae naturae qualescumque reliquias, nimis, quantum existimo, absurdum est. Numquid enim per haec dona quae omnibus communia sunt hominibus, discernuntur homines ab
Abbreviated transcription (Latin):
Iouelometur idno glori&ur Inde peruenit ist
enus ircentio ut postea increpans dicat. Adhuceni
estis cornales: Cumenimsint interuos emulata
naonitentao nonne carnales estis & secundumhao¬
minem ambulatis : Cumenim quis diait ego
hordene sum pauli alius aute ego apollo nonne
homines estis : Quidergoest apollo : quid aorno
paulus ministri perquos credidistis: et unicuiq
si cutdns dedit Egoplantaui apollo rigauit sed ds
incrementum dedit: Itaq neque qui plantat est
ali quid neque quirigat : sed qui incrementum dat
ls Midoeis nenihil agere a postolum nisi ut humi¬
uacir homo & exalt&ur ds̃ solus : Quando quide
ineis quiplantantur &rigancur : Nec ipsd
plaetoem & rigatoremdicit esse aliquid sed
quiincrementum datdm̃. Quanuis & hocipsũ
quodille plantat hicrigat non ipsi sed dno tribuai
dicens unicuique si cut dns dedit egoplantaui apollo
rapaui. Hincergo ineadem intentiono persistens

Expanded text:
in Domino glorietur : inde pervenit ista ejus intentio, ut postea increpans dicat, Adhuc enim carnales estis: cum enim sint inter vos aemulatio et contentio, nonne carnales estis, et secundum hominem ambulatis? Cum enim quis dicat, Ego quidem sum Pauli, alius autem, Ego Apollo; nonne homines estis? Quid ergo est Apollo? quid autem Paulus? Ministri per quos credidistis: et unicuique sicut Dominus dedit. Ego plantavi, Apollo rigavit; sed Deus incrementum dedit. Itaque neque qui plantat est aliquid, neque qui rigat; sed qui incrementum dat Deus. Videtisne nihil agere Apostolum, nisi ut humilietur homo, et exaltetur Deus solus? Quandoquidem in eis qui plantantur et rigantur, nec ipsum plantatorem et rigatorem dicit esse aliquid, sed qui incrementum dat, Deum: quamvis et hoc ipsum quod ille plantat, hic rigat, non ipsis, sed Domino tribuat, dicens: Unicuique sicut Dominus dedit. Ego plantavi, Apollo rigavit. Hinc ergo in eadem intentione persistens,
Abbreviated transcription (Latin):
dia ideo tantum modo fiat in homine. qui afi¬
delis est. an&iam factafuerit ut fidelis ess&
legimus enum dicente a postolo. Misericordia
consecutus sum ut fidelis es sem: nonait qui a
sidelis eram. Fideliergo datur quidem : sed
data est &iam ut ess& fidelis. Rectissime itaq:
alioloco. ineodem libro dixi: qm̃ sinon exo peri¬
bus sed misericor dia di &uocamur ut cre¬
damus : & credentibus praestatur ut bene
operemur: Non est gentibus ista iniden¬
da misericordia: quamuis minus ibi diligen¬
de atque operibus sentiebam. quamuis decom¬
menda dĩgratia laborarem. In qua sententia
istos fratres nostros esse nunc uideo: qui a ñ
in eis proficere mecum: Namsicuras sent in¬

Expanded text:
dia ideo tantummodo fiat in homine, quia fidia ideo tantummodo fiat in homine, quia fidelis est, an etiam facta fuerit, ut fidelis esset. Legimus enim dicente Apostolo, Misericordiam consecutus sum, ut fidelis essem : non ait, quia fidelis eram. Fideli ergo datur quidem, sed data est etiam ut esset fidelis. Rectissime itaque alio loco in eodem libro dixi, Quoniam si non ex operibus, sed misericordia Dei et vocamur ut credamus, et credentibus praestatur ut bene operemur, non est gentibus ista invidenda misericordia, quamvis minus ibi diligende atque operibus sentiebam, quamvis de commendanda gratia Dei laborarem: in qua sententia istos fratres nostros esse nunc video; quia non verunt proficere mecum. Nam si curassent, in
Abbreviated transcription (Latin):
acdeinde subiuni manifestũ est ergononuolen¬
tis nequecurrentis sed miserentis dĩ essequod
beno opertmur : omnino uerissimum est sedpa¬
rum de ipsa uocatione disserui quaefit secundũ
propositumdi: Nonenim omnium uocantur
talis est sedt ancum electorũ: Itaq qđ paulo posti
sicut enim in his quos elegit ds̃ nonopeeotusfide inins
quos damnat infidelitas & impi&as inchoatpoens
meritum utper ipsam poenam &iamale operentur
uerissiine dixi sed sideimeritum &iam ipsum esse
donum dĩ necputaui quueren dumesse necdici
taliolaco cuiusenim miser&ur inquam faciteum
bencopesteri. & que mobdurat relinqu&eum ut
mal eoper&ur. Sed & illa misericor dia pracedea¬
timerito fidei tribuitur & ista obduratio praece¬
denti iniquitati: quod quidem uerum est: sed ad huc
quȩrendumerat utrum & meritum fidei demi¬
sericordia ueniat: idest utrum istamisericor

Expanded text:
ac deinde subiunxi: manifestum est ergo non uolenac deinde subiunxi: manifestum est ergo non uolentis neque currentis, sed miserentis dei esse, quod bene operamur, omnino uerissimum est. sed parum de ipsa uocatione disserui, quae fit secundum propositum dei; non enim omnium, qui uocantur, talis est, sed tantum electorum. itaque quod paulo post dixi: sicut enim in his, quos elegit deus, non opera, sed fides  sic in his, quos damnat, infidelitas et inpietas incoat poenae meritum, ut per ipsam poenam etiam male operentur, uerissime dixi, sed fidei meritum etiam ipsum esse donum dei nec putaui quaerendum esse nec dixi. Et alio loco: cuius enim miseretur, inquam, facit eum bene operari, et quem obdurat, relinquit eum, ut male operetur. sed et illa misericordia praecedenti merito fidei tribuitur et ista obduratio praecedenti inpietati. quod quidem uerum est, sed adhuc quaerendum erat, utram-et meritum fidei de misericordia dei ueniat, id est utrum ista miser
Abbreviated transcription (Latin):
dum debitum reddatur potius ineritis quamdone¬
tur. proindeqđ continu odixi: Dicit enim idem
a postolus Idemds̃ quio peretur omnia in om¬
nibus nus quam autem dictũ est Ds̃ creditominia
inomnibus ac deinde subiuni qđ enimcre¬
dimus nrmest. quod autem bonum opere mur
illius est quicredentibus dats pm̃s cm̃ Profeco
Vtrumque ergo nostrumest propter ar bitrium
uoluntatis. &utrumq: tamendatũ est pers pm̃
fidei & caritatis: Neque enim solacaritas sed
sicuts criptum est Caritas cumfide d e dñoihũ¬
credere & uelle. illius autem darecredentibus &
uolentibus facultatem beneoperandi perspñ
ipsius est quia ips ep̃parat uoluntatem & utrũq:
nr̃m quia non fit nisi uolentibus nobis: Ac per
hoc qđ &iiam posteadixi. quianeq uelle possum
nisiuocemur: &cum post uocationẽ uoluerimus
non sufficit uoluntas nr̃a & cursus nosterinisi ds
& ires currentibus pruebeat & ꝑducat quouocat

Expanded text:
dum debitum, reddatur potius meritis, quam donedum debitum, reddatur potius meritis, quam donetur. Proinde quod continuo dixi, Dicit enim idem apostolus, Idem Deus qui operatur omnia in omnibus ; nusquam autem dictum est, Deus credit omnia in omnibus: ac deinde subjunxi, Quod ergo credimus, nostrum est; quod autem bonum operamur, illius est qui credentibus dat Spiritum sanctum; Utrumque ergo nostrum est propter arbitrium voluntatis, et utrumque tamen datum est per Spiritum fidei et charitatis. Neque enim sola charitas, sed, sicut scriptum est, Charitas cum fide a Deocredere et uelle, illius autem dare credentibus et uolentibus facultatem bene operandi per spiripsius est, quia ipse praeparat uoluntatem, et utrumque nostrum, quia non fit nisi uolentibus nobis. ac per hoc, quod etiam postea dixi: quia neque uelle possumus, nisi uocemur, et cum post uocationem uoluerimus, non sufficit uoluntas nostra et cursus noster, nisi deus et uires currentibus praebeat et perducat, quo uocat,
Abbreviated transcription (Latin):
querer cuius operis iamduos absolueram libros
antequam scripta uestraprolixiora supsis sem
Cumadhunc librum reractandum in primo uolu¬
mine peruenissem: sic inde locu tussum: Item¬
qđ dis putans In quam quid elegerit dĩ in nondũ
nato cuidixit s eruiturũ esse maiorem. &quid
ineodem inaiore similiter non dũnato reproba¬
uerit. Dequibus propter hoc cominemor tur
quamuis longe postea prolatũ sit proph&icum
testimoniũ: Iacobdilexi es auautem odio habui
dhocper duxi ractionationem: ut dicerem: Noner¬
goclegitds̃ opera cuius quã in praescientia quae
ipsedaturus est: sed fidem elegit in praes cientia
ut quemsibi crediturum esse praesciuit: Ipsum
cius quae s iueram. Necadhuc inueneroẽ qualis sit
electiogratias dequaidem dicit a postolus. Reliqui¬
ic perelectionem gratiae sciluȩfac tȩsunt: quae
utique nouest gnetia si cammerita ulla p̃cedunt
Neiam quod datur non secundum gretiam sed secun¬

Expanded text:
querer, cujus operis jam duos absolveram libros, querer, cujus operis jam duos absolveram libros, antequam scripta vestra prolixiora sumpsissem, cum ad hunc librum retractandum in primo volumine pervenissem, sic inde locutus sum: « Item disputans, » inquam, « quid elegerit Deus in nondum nato, cui dixit serviturum esse majorem; et quid in eodem majore similiter nondum nato reprobaverit: de quibus propter hoc commemoratur, quamvis longe postea prolatum, propheticum testimonium, Jacob dilexi, Esau autem odio habui ; ad hoc perduxi ratiocinationem, ut dicerem: Non ergo elegit Deus opera cujusquam in praescientia, quae ipse daturus est; sed fidem elegit in praescientia, ut quem sibi crediturum esse praescivit, ipsum tius quaesiveram, nec adhuc inveneram, qualis sit electio gratiae; de qua idem dicit apostolus, Reliquiae per electionem gratiae salvae factae sunt : quae utique non est gratia, si eam merita ulla praecedant: ne jam quod datur, non secundum gratiam, sed secun
Abbreviated transcription (Latin):
pum madiolanems s ceclosido siam serosii spaces¬
soracos nonertror dio episco patus mer isusort
bio cos noucrurt quodsuitacse facito ut nouerits
copuonsir uniduosunt ud simplicianũ exchenut madis¬
aediuor ssq uestiomibus. Quarumduas exepiso¬
tulpauliap li adromanos in primum librun cop¬
ulodarur priorest deco qđ scriptũesi quid
argodiciduis: Pex pacatũ est absit Vsquea dilludubi

Expanded text:
pum Mediolanensis Ecclesiae, sancti Ambrosii successorem, in ipso exordio episcopatus mei. Nisi forte non eos noverunt: quod si ita est, facite ut noverint. copus, primi duo sunt ad Simplicianum Ecclesiae Mediode diversis quaestionibus, quarum duas ex Epistola Pauli apostoli ad Romanos in primum librum contuli. Harum prior est de eo quod scriptum est, Quid ergo dicemus? Lex peccatum est? Absit; usque ad ill
Abbreviated transcription (Latin):
ceum dari sint ut quae sunt euacua. Ut nonglori¬
sam coreridõ omnis caro Hiccerto contrehiuma¬
mros uper biam satis clantest a postoli intentiono
iobidreniueuis io gloriecur. Acperhoc nec insc
sorDeonue cumdixis sex ut nongloriaur onnis¬
raa pnrtododo ut ostender&e inquodebat homogio

Expanded text:
uam sint, ut quae sunt evacuet; ut non glorietur coram Deo omnis caro. Hic certe contra humanam superbiam satis clara est Apostoli intentio, ne in homine quisquam glorietur, ac per hoc nec in se ipso. Denique cum dixisset, ut non glorietur coram
Abbreviated transcription (Latin):
copum simplicianum sicut dixi scriberem reuelcu
ocigitur a postoli testimonium ubi adreprimen¬
dam hominis inflationem dixit quid enim ha¬
bes quod non accepisti: Nonsinit quemquũ fideli¬
um dicere: habeo fidem quam non accepi: repri¬
itur omnino his a postolicis uerbis totahuius
responsionis elatio. sed nehoc quidem pocest dici
quamuis non habeam perfectã fidem habeotam̃
eius initium quo inxpi primitus credidiquia
nom posse dici quidenim habes quod non accepisti :
quia in eadem natura remansit. lic& uitiata quuo
prius sana acperfecta donacasit: Nihil adid qđ
uolu nt ualere intelligitur: sicurhoc a postolus
dixerit cogitetur. Agebatenim nequis quam glo¬
rar&ur in homine : qm̃dis sensionis exortsu
erant interchorintios xp̃ianos : It a&unus quisq

Expanded text:
copum Simplicianum, sicut dixi, scriberem, revelavit. copum Simplicianum, sicut dixi, scriberem, revelavit. Hoc igitur Apostoli testimonium, ubi ad reprimendam hominis inflationem dixit, Quid enim habes quod non accepisti? non sinit quemquam fidelium dicere, Habeo fidem quam non accepi. Reprimitur omnino his apostolicis verbis tota hujus responsionis elatio. Sed ne hoc quidem potest dici: Quamvis non habeam perfectam fidem, habeo tamen ejus initium, quo in Christum primitus credidi. Quinon posse dici, Quid enim habes quod non accepisti? quia in eadem natura remansit, licet vitiata, quae prius sana ac perfecta donata sit : nihil ad id quod volunt valere intelligitur, si cur hoc Apostolus dixerit cogitetur. Agebat enim, ne quisquam gloriaretur in homine; quoniam dissensiones exortae fuerant inter Corinthios christianos, ita ut unus
Abbreviated transcription (Latin):
lillii soluodo ex posuntam quam horno describatur
aelbiue sublede nondum subtratia constiatur. lon¬
dadiubus posdea &iam spiritais hominis &rfiocꝓ
babiliuis os se pos illa uerba cognoui. Dosierior
inhoclibro questio est abeo loco ubiait Nonsola
aupari sedn ebeccha eruno concubitu habens isa¬
reliiurs cod nabis semensi cut rodoma faci essamus
libaroorburostionis laboretum ese quidempro
libcro arbitiuo uoluntatis humanȩ sclicit diģra¬
cia Nccsia dillid potuit poruenir ut loquidis sima
ueritate dixisse intelligatur apostolus. Quisermte dis¬
cerinit. Quid autem habes quod non accepisti. si autẽ¬
& accepisti quidgloriaris quasi non acceperis. qđ
uolens &iam mar trr cyprianus ostendere hoc to¬
tum ipsotitulo definiuit dicens. innullo gloriandu
quando nr̃m nihilsit: Eccequare dixisuperius hoc
a postolicopr aecipu e testimonio &iãmeipsum
fuis seconui ctum cumde hacre aliter saperẽ:
quam iibi ds̃ in hac quȩstione soluenda cũ adepis¬

Expanded text:
ditur, eo modo exposui, tanquam homo describatur adhuc sub lege, nondum sub gratia constitutus. Longe enim postea etiam spiritalis hominis — et hoc probabilius - esse posse illa uerba cognoui. posterior in hoc libro quaestio est ab eo loco, ubi ait: non solum autem, sed et Rebecca ex uno concubitu habens Isareliquisset nobis semen, sicut Sodoma facti essemus uaestionis solutione laboratum est quidem pro libero arbitrio uoluntatis humanae, sed uicit dei gratia, nec nisi ad illud potuit perueniri, ut liquidissima ueritate dixisse intellegatur apostolus: quis enim te discernit? quid autem habes, quod non accepisti? si autem accepisti, quid gloriarivolens etiam martyr Cyprianus ostendere, hoc totum ipso titulo definivit, dicens: In nullo gloriandum, quando nostrum nihil sit » . Ecce quare dixi superius, hoc apostolico praecipue testimonio etiam me ipsum fuisse convictum: cum de hac re aliter saperem; quam mihi Deus in hac quaestione solvenda, cum ad epis
Abbreviated transcription (Latin):
on autem sic credidit abrocham. sed crediditdans
gloriamdõ qm̃quae promisit potes õ facere
Non ai prȩdicere. Nonait prȩscire. nam& aliena
facta potest prȩdicere atq prȩscire. sed ait po¬
tens est & facere: acperhoc. facta non aliena sed
sua: anforte operabona gentium ds̃ promisit
abrochȩ in semine ipsius : ut hoc promit ter&
qđ ipsefacit : Non autem promisit fidẽ gentiũ
quam sibi homines faciunt sedut promit cer&¬

Expanded text:
Non autem sic credidit Abraham, sed credidit dans Non autem sic credidit Abraham, sed credidit dans gloriam Deo, quoniam quae promisit, potens est et facere : non ait, Praedicere; non ait, Praescire; nam et aliena facta potest praedicere atque praescire: sed ait, potens est et facere; ac per hoc facta, non aliena, sed sua. 20. An forte opera bona gentium Deus promisit Abrahae in semine ipsius, ut hoc promitteret quod ipse facit; non autem promisit fidem gentium, quam sibi homines faciunt; sed ut promitter
Abbreviated transcription (Latin):
nam quueipse nonfacit. sicut quȩcumque peccata qui ci
& sisunt quȩdam quueita peccatasunt ut poenȩs int
&c iampeccatorũ : Vndedictum est Tradidit illos ds̃
inreprobammentem ut faciant quae non conueni¬
unt: non ibi peccatum dĩ est. sediudicum: quocir ca
nis effectus : quandoergo promisitds̃ abrochȩ in se¬
mineeius fidem gentium : dicens. Patrem multarũ
gentium posuite. Undedicit apostolus. Id eo exfi¬
de ut secundum gractiã firmasit promissio omni
semini : non denr̃ae uoluntatis potestate. sed desuu p̃¬
destinatione promisit. Pr omisit enim qđ ipsefactu¬
rus fuerat : Non quod homines: quic &si faciunt
homines bona quuepertinent ud colendum dm̃ ips
facit. ut illi faciant quae p̃cepit. N onillif aciunt ut
ipsefaciat quod promisit: alioquin ut dĩpromissa
conpleantur non in dĩ sed in hominum est pocestate :
et quod ad ñõ promis sum est: ab ipsis redditur abrahs

Expanded text:
etiam quae ipse non facit; sicut quaecumque peccata: quia etiam quae ipse non facit; sicut quaecumque peccata: quia etsi sunt quaedam, quae ita peccata sunt, ut poenae sint etiam peccatorum, unde dictum est, Tradidit illos Deus in reprobam mentem, ut faciant quae non conveniunt ; non ibi peccatum Dei est, sed judicium. Quocirca pnis effectus. Quando ergo promisit Deus Abrahae in semine ejus fidem gentium, dicens, Patrem multarum gentium posui te; unde dicit Apostolus, Ideo ex fide, ut secundum gratiam firma sit promissio omni semini : non de nostrae voluntatis potestate, sed de sua praedestinatione promisit. Promisit enim quod ipse facturus fuerat, non quod homines. Quia etsi faciunt homines bona quae pertinent ad colendum Deum; ipse facit ut illi faciant quae praecepit, non illi faciunt ut ipse faciat quod promisit: alioquin ut Dei promissa compleantur, non in Dei, sed in hominum est potestate, et quod a Domino promissum est, ab ipsis redditur Abrahae.
Abbreviated transcription (Latin):
inoorionepelas ramerronis necerno st copioslus ca
laboriosius dis poutari Iisummihiet quotune
satis eranbreuiter es sedicendum exceptaoatime
alti tudire su pientiae & scientia edĩ & sine prȩuidi¬
cunius ausput ansarum dequibus non tunc sedo por¬
& queratur unde quisq: sit dignus non desunt
qiiuidicant uoluntate humana. Nos uutẽ dicimus
grortia uelpre destinatione diuina Intergfatia
pordo a predestinationem hoecantum inter est
quodoredistinatio est gratiae p̃partetio: Q soecia
uero iomuipsa donatio: Quoditaq: ait apostolus
non exoperibus nesor aequis extollatur ipsius enĩ
sumus sigmentum creati inxpo ihũ in operibur
bonis gratia est : quod autemsequitur quȩ p̃parocũ
ds̃ ut in illis ambulemus : praedestinatio est quae sine
pręscientia non potest esse. Potest autemesse sineprȩ¬
destinatione prȩscientia prȩdestinatione quippedĩ
ea prȩsciuit quae fuerat ipsefacturus. Undedictũ
est. F.ecit quae futuroe sunt. Prȩscire autem potens est¬

Expanded text:
monitione Pelagiani erroris necesse est copiosius et laboriosius disputari; visum mihi est, quod tunc satis erat, breviter esse dicendum, excepta, ut dixi, altitudine sapientiae et scientiae Dei, et sine praejudicio aliarum causarum de quibus non tunc, sed alias opporet quaeratur unde quisque sit dignus, non desunt qui dicant, voluntate humana: nos autem dicimus, gratia vel praedestinatione divina. Inter gratiam porro et praedestinationem hoc tantum interest, quod praedestinatio est gratiae praeparatio, gratia vero jam ipsa donatio. Quod itaque ait Apostolus, Non ex operibus, ne forte quis extollatur: ipsius enim sumus figmentum, creati in Christo Jesu in operibus bonis; grDeus ut in illis ambulemus, » praedestinatio est, quae sine praescientia non potest esse, potest autem esse sine praedestinatione praescientia. Praedestinatione quippe Deus ea praescivit quae fuerat ipse facturus. Unde dictum est: « Fecit quae futura sunt . » Praescire autem potest et