comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rat: tum ecce os blasphemum clistorquetur
usq u̾sus aurem cum tanta molentia ⁊ tor¬
mento: ut p̾angustia oculi cuis pene eli di
ex capite uiderentur: ⁊ angustiis ꝑurgentib
tota facie inuersa. ⁊ intimorem conuersa.
⁊ ab humano usu ext̾minata, horrorem in¬
tuentib extuciens fatigato anhelitu ut pote¬
qui tortori suo traditus erat uix in hec uerba
ꝓrupit ut ad eccłiam sancte di genitrieis reclu¬
ceretur. Et sic fr̾m est. Et ꝓiectus ante altare.
spectatulum sue uexanie ⁊ iudiciarie potestatis
cui traditus erat aliquando exhibuit Aitaba¬
tur autem corꝑe intumorem u̾so sp̃c inuiste¬
rib eius: ⁊ fumifero anhelitu uicinas auras
posluebat Uox eius ut rugitus. lingua̾ ore
negante officium Tunc pietate ꝓmota ma¬
tildis abbatissa ⁊ teteri qui ad erant: applicuert᷑
cum ad altare. Quo amplexato signatur reli¬
quiis ⁊ socco. ⁊ tepit meliorari: ⁊ ab urgente

Expanded text:
rat, cum ecce os blasphemum distorquetur rat, cum ecce os blasphemum distorquetur usque versus aurem cum tanta violentia et tormento, ut prae angustia oculi ejus pene elidi ex capite viderentur et angustiis perurgentibus tota facie inversa et in tumorem conversa, et ab humano usu exterminata, horrorem intuentibus excutiens fatigato anhelitu, utpote tortori suo traditus erat; vix in haec verba prorupit, ut ad ecclesiam Sanctae Dei Genitricis reduceretur. Et sic factum est. Et projectus ante altare spectaculum suae vesaniae et vindiciariae potestatis cui traditus erat, aliquandiu exhibuit. Arctabatur autem corpore in tumorem verso: spiritus in visceribus ejus, fumifero anhelitu vicinas auras polluebat. Vox ejus ut rugitus, et lingua et ore negante officium. Tunc pietate permoti Mathildis abbatissa et caeteri qui aderant, applicuerunt eum ad altare. Quo amplexato signatur reliquiis et socco, et coepit meliorari et ab urgente
Abbreviated transcription (Latin):
te omnia nota facta sunt testimonium ꝑhi¬
bentib uicinis qui adherant qmͥ surdus ⁊ mu¬
tus ab infantia extint testimonium ꝑhibẽte
gr̃e dei ip̃o effectu rei: quia plane loquebatur¬
⁊ audiebat. Tunc uͦ laules caninitur deo al¬
tissimo: tunc clangor tympanoꝵ ⁊ erat tu¬
barum stridores inmitancia: tunc p̾tes ⁊ la¬
crime ⁊ gr̾arum actõ ab omni etate. ⁊ sexu ⁊
suessionib. rusticano operi deputatꝰ
aliquociens uaciuis festis dieb una cum suis
sodalib de uilla ad memoriam łe d̾i geniti¬
cis marie uenire consuerat. S aliis ꝓ suo
posse ob latõne facientib. ⁊ satum beate uir¬
gisinarie honorantih: sse mchil oste¬
rebat. Cum uice qͣdam illis regredientibus et
init̾ alia d̾i magnisica de screo pͥdicto sermonẽ
babentib boso hoc enim nomine uoccabatur
seriis uic subiecit. Uere uos stulti estis sippsum
soctum sancte marie putatis. Iamcerte diu
est. qd̾ putriusses potuit. uix bene u̾ba fune¬

Expanded text:
nte, omnia facta sunt testimonium perhibentibus vicinis qui aderant, quoniam surdus et mutus ab infantia exstitit, testimonium perhibente gratiae Dei ipso effectu rei, quia plane audiebat et loquebatur. Tunc vero laudes canuntur Deo altissimo, tunc clangor tympanorum et aera tubarum stridores imitantia: tunc preces et lacrymae et gratiarum actio ab omni aetate et sexu et Suessionensis operi rusticano deputatus aliquoties vacuus festis diebus una cum suis sodalibus de villa ad memoriam beatae Dei Genitricis Mariae venire consueverat. Sed aliis pro suo posse oblationes facientibus, et soccum beatae MarVirginis honorantibus, ille nihil offerebat. Cum vice quadam illis regredientibus, et inter alia Dei magnifica de socco praedicto sermonem habentibus, Boso hoc enim nomine vocabatur servus ille, subjecit: « Vere vos stulti estis, si ipsum soccum sanctae Mariae putatis; jam certe diu est quod putruisse potuit. » Vix bene verba finie
Abbreviated transcription (Latin):
et paupertatis austeritatem. Que
tamen cum animum uete deuin
querentem minime terreant. post¬
habita omni hesitacione ac timo¬
re. illuc uercit untencionem posse se
estimans omnino idi delitescere

Expanded text:
et paupertatis austeritatem. Quae tamen cum animum vere Deum quaerentem minime terrerent, posthabita omni haesitatione ac timore, illuc vertit intentionem, posse se aestimans omnino ibi delitescere,
Abbreviated transcription (Latin):
perientes extracta pignora mignem ꝓ¬
iecerunt: cesoq homiine discesserunt:
Ille nͦ semiuinus exurgens ut uelcneres
suꝑ carbones accenĩas illesas iacere reli¬
pͥms micctum: s quasi ex aqua abscon¬
ditum. Collegit ꝙ cuncta cum gaudio.

Expanded text:
pperissent, extracta pignora in ignem proiciunt, caesoque homine, discesserunt. At ille semivivus exsurgens, ut vel cineres super carbones accensos inlaesas iacere reliprunis iniectum, sed eum ex aquis absconditum. Collegitque cuncta cum gaudio
Abbreviated transcription (Latin):
ioh̾em nomine qui agalliis leꝓ¬
sus abicrat. ⁊ in ip̃o loco quo dominus
baptiratus est aiebat se ꝑ annũ integrũ
moratum fuisse. Qui assidue aluebatur
est. Hic reliquias teate marie uirginis
aierosolimis deferens reu̾tebatur in patri¬
am: s pͥus romam adire dispofuit set uͥ

Expanded text:
qui a Galliis leprosus abierat, et in ipso loco quo Dominum diximus baptizatum aiebat se per annum integrum commoratum fuisse. Qui assidue abluebaturest. Hic reliquias beatae Mariae ab Hierosolymis accipiens, revertebatur in patriam: sed prius Romam abire dispo
Abbreviated transcription (Latin):
tentu.
derat aliquando coram ipso mo¬
nachus quidam fumacensis cõ¬
tinno ad suos rediturus. eumq
accepto responso suꝑ hiis ꝓ quibus
ucuerat iam ab eo egrederetur in sp̃u
et uirtute helye reuocans eum pro¬
pheta dei et nomine fratris cuiuidã
de domo illa premisso de occultis qui¬
busdam audientibus non nullis
mandauit illi ut ea corrigeret. Iin
autem: iudicium suꝑ se dei in proxi¬
mo expectaret. Stupefactut ille cui
loquebatur. quis hec ei dixerit in¬
quisiuit. Quisquis inquit dixerit
michi. tu uade et dic que ego dico
tibi: si dissimulaueris. te quoq inuol¬
uat par pena peccati.
uido frater hominis dei maior
natu inter fratres suos cuius
grauitatis et ueritatis fuetit uir.
omnes nouerunt qui eum nou̾unt.
Hic aliquando cum de huutsmodi¬
cum uiris religiosis ioqueretur licet
suo more et solito studio fraterna
uirtute deprimeret: tandem cum
eis inter quos tunc sermotinabat᷑¬
nollet esse molestus: que inquit

Expanded text:
tentis. Aderat aliquando coram ipso monachus quidam Fusniacensis, continuo ad suos rediturus. Cumque accepto responso super his pro quibus venerat, jam ab eo egrederetur; in spiritu et virtute Eliae revocans eum Propheta Dei, et nomine fratris cujusdam de domo illa praemisso, de occultis quibusdam, audientibus nonnullis, mandavit illi ut ea corrigeret; sin autem, judicium super se Dei in 1254 proximo exspectaret. Stupefactus ille cui loquebatur, quis hoc ei dixerit, inquisivit. « Quisquis, » inquit, « dixerit mihi, tu vade, et dic quae ego dico tibi; ne, si dissimulaveris, te quoque involvat par poena peccati. » Guido frater hominis Dei, major natu inter fratres suos, cujus gravitatis et veritatis fuerit vir, omnes noverunt qui eum noverunt. Hic aliquando cum de hujuscemodi viris religiosis loqueretur, licet suo more et solito studio fraternas virtutes deprimeret, tandem cum eis, inter quos tunc sermocinabatnollet esse molestus: « Quae, » inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
diuersis ꝑtib ad cosligendas sub mercete ñ¬
demias illo solent in loco confluere. Ex
hiis itiq duos sͥ pauꝑes eligens data ꝓ
oprõne mercede.: fide ab eis infidelis exegit
⁊ commnissum silencio tegerent: atq ad
cõmitendum crudde ⁊ netandissimum sce¬
lus sicut mente uoluebat dextras p̃pararent
Designauit gͥ lacum deterinmalut diem
⁊ horam: quo udelicet de abditis latent᷑
cxirgentes: innocentis subito gutur in¬
uaderent ac suffccarent. Set iam fimestus
re: cum mane hora dici pͥma uir cius
sicut condie consuenerat in suam ꝓcura¬
filia quoq quid futurum ext ignara fo

Expanded text:
diversis partibus ad colligendas sub mercede vindiversis partibus ad colligendas sub mercede vindemias illa solent in loca confluere. Ex his itaque duos pauperes sibi eligens, data pro optione mercede, fidem ex eis infidelis exegit, ut commissum silentio tegerent, atque ad committendum crudele et nefandissimum scelus, sicut mente volvebat, dexteras praepararent. Designavit igitur locum, determinavit diem et horam, quo videlicet de abditis latenter exsurgentes, innocentis subito guttur invaderent et suffocarent. Sed jam funestus s, cum mane hora diei prima, vir ejus, sicut quotidie consueverat, in suam procurafilia quoqu
Abbreviated transcription (Latin):
scilicet in matrimonium sorianerunt cosq
unice diligentes secum indomo cõmumi
habitare fecerunt. cum ñ multo post tur¬
pis in famie rumor ꝑ multoꝵ oracepit
uolitare atq in dies augmentari: iune¬
nem illum relicto ꝓpne uxoris choro so¬
crus ad ulterina fraude molart cubile:
matreq cum filia abiti illuite: Quod
uͥ ad matrone illius anres aliquorum
relatõne ꝑuenit: mestimabilis in doloris
intrinsetus attacta ⁊ falsi criminis impo¬
sitione turbata: ꝓsunda cepit animositate
reuoluere. qua criminis huius arte ne¬
uum a se potuiss decergere cum ꝙ miris
machinationib sui p̾dolore impaciens
pent extra sepositaͥ exterius estuaret. dia¬
bolua tandem inspiratone in fecta atq
infectõne armata deliberanit animo in¬
nogentem iam rea generum extingnere:
id solum sue infamĩe seductione dĩabolica
iemedium sperans. Et ecce iam hỹcmaliĩ¬
gruente algore uindennale ⁊ autumpnale
tempus transierat: quo scilicet multi de

Expanded text:
Albuino, in matrimonium sociaverunt, eosque unice diligentes secum in domo communi habitare fecerunt. Cum non multo post turpis infamiae rumor per multorum ora volitare, atque in dies augmentari coepit, juvenem illum relicto propriae uxoris thoro, soceri adulterina fraude violare cubile matreque cum filia abuti illicite. Quod ubi ad matronae illius aures aliquorum relatione pervenit, inaestimabilis vi doloris intrinsecus attacta, et falsi criminis impositione turbata, profunda coepit animositate revolvere, qua arte criminis hujus naevum a se valuisset detergere. Cumque miris machinationibus sui prae dolore impatiens, peneque extra se posita interius aestuaret, diabolica tandem inspiratione infecta atque infectione armata, deliberavit animo, innocentem jam rea exstinguere, id solum suae infamiae seductione diabolica remedium sperans. Et ecce jam hiemali ingruente algore, vindemiale et autumnale tempus transierat; quo scilicet multi de
Abbreviated transcription (Latin):
uestib p̾ter lincam qua solum corporis m¬
ditas tegelitur exita domum in qua ere¬
mari deteat introducitur. Tunc p̃ssias
nib astipitem qui in menio positus ⁊ cui
tota domus illius fabrica imitebatur. au¬
ris fortiter uineulis nectitur: circumpositis¬
q: lignis ⁊ stipula. omnis domus illa imple¬
tur. Post hec clanso hostio: ignis suppom¬

Expanded text:
entis praeter lineam, qua sola corporis nuditas tegebatur, exuitur; domum, in qua cremari debebatur, introducitur. Tunc per suras tergum, ad stipitem, qui in medio positus erat, et cui tota domus illius fabrica innitebatur, duris fortiter vinculis nectitur, circumpositisque lignis et stipula, tota domus interius repletur. Post haec clauso ostio ignis suppo
Abbreviated transcription (Latin):
tens ac seua lecna. Intrauerant autem
latentir illa tamen ꝓcurante promp¬
tuarii setreta duo p̾dicti pauperes. Tan¬
dem mulier conuemientem destinati sce¬
leris nacta horam ardens crudelitate in

Expanded text:
cens et saeva leaena. Intraverunt etiam latenter, illa tamen procurante, promptuarii secreta duo praedicti pauperes. Tandem mulier convenientem destinati sceleris nacta horam, blandis primum in
Abbreviated transcription (Latin):
pore lauduni quidam uice dominus ybcit᷑
crudelis. Hie uir huius modi famam audi¬
uit: mirari primo deinde suspicione quadã¬
illo die quidem sustinuit. mane aũt fr̃o
subsoquentis diei festinus antequam desu̾t¬
nis ad tumulum deferretur cum suis ad
locum uenit: ⁊ qiͣ nescius ex industria quo¬
modo contigisset diligenter inuestigare
cepit. sumq nulluis relatio animo suo sa¬
tis fieret ultra inquisicionis impaciens ad
sceleris seuiens uirum cum uxore ⁊ filia
diris innexos uinculis laudimum inpre
Cumq crudeli uexatione traherentur: tũc
illa innocentes nolite inquit ininste op¬
primere. tantiq scelens nescios penis ac
supplicus nolite uexare. Ego huius ctiminis
consca. ego nii intirfedrx ⁊ sola rea. In
me omnium pondera tormentorum. in me
tocius sanguinis ultio comu̾tatur: isti uelut
inculpibiles relarentur. Quo ille aucdito di¬
missis illis noxiam ⁊ ore ꝓprio confessam sub

Expanded text:
pore Lauduni quidam vicedominus, Ilbertus crudelis. Hic ubi hujusmodi famam audivit, mirari primo, deinde suspicione quadaillo quidem die sustinuit, mane autem facto subsequentis diei, festinus antequam defunctus ad tumulum deferretur, cum suis ad locum venit, et quasi nescius ex industria quomodo contigisset, diligenter investigare coepit. Cumque nullius relatione animo suo satisfieret, ultra inquisitionis impatiens, adsceleris saeviens, virum cum uxore et filia diris innexos vinculis Laudunum ad Cumque crudeli vexatione traherentur, tunc illa: Innocentes, inquit, injuste opprimere, tantique sceleris nescios poenis ac suppliciis nolite vexare. Ego hujus criminis conscia, ego viri interfectrix, et sola rea. In me omnium pondera tormentorum, in me totius ultio sanguinis convertatur; isti velut inculpabiles relaxentur. Quo ille audito, dimissis illis, noxiam, et ore proprio confessam, sub
Abbreviated transcription (Latin):
tria miscens colloquia: demum ꝑcepit ut
ad interiora promptuarii descendens̾i
inscius nichilq mali suspicatus simplicit̃
qͣi mr̃i obtemptrans accepto uase festinus
ad inferiora descendit. Cumq uinum ĩ
uase susciperet: illi subito de absconditis
exurgentes gutur innocentis inuadu̾t.¬
ad lectum defetunt.: cooptumq ꝓpriis
nunt. Int̾ea uir donum regreditur: filia
familia ad horam prandii reuertuntur p̃pa

Expanded text:
t ut ad interiora promptuarii descendens ihil mali suspicatus, simpliciter quasi matri obtemperans, accepto vase festinus ad interiora descendit. Cumque vinum in vase susciperet, illi subito de abditis exsurgentes, guttur innocentis invadunt,ad lectum deferunt, coopertumque propriis nunt. Interea vir domum regreditur, filia, familiaque ad horam prandii revertuntur. Prae
Abbreviated transcription (Latin):
ste locus in regione eadem salartũ
est nomen illi: ubi sermone com¬
pleto plurimos ad benedicendum
panes sicut ubiꝙ fiebat dei famu¬
io offerebant. Quos ille clenata
uanu et signo crucis edito in dei
nomine benedicens: in hoc inqͥt
scietis uera esse que anobis. falsa
que ab herecicis suadenter. si in¬
firmi uestri gustatis panibus
istis adepti fuerint sospitatem.
Timens autem ueneradilis ep̃c
carnotensium magnus ille gau¬
fridus siquidem presens erat et
ꝓximus uiro dei: sibona inqiut
fide sumpserint sanabuntur. eui
pater sanctus de domini uircute
nil hesitans non hoc ego oixcerim
ait. set uere qui egrotauerint sa¬
nabuntur: ut ꝑ inde uoros et ue¬
races dei nunciõs nos eẽ cognoscãt.
Bam ingens multicudo languen¬
cium gustato codem pane conua¬
luit. ut ꝑ totam ꝓuinciam uerbũ
hoc diuulgarerur: et uir sanctus
ꝑ uicina loca regrediens ob concur¬
sus intollerabiles declinauerit et ti¬

Expanded text:
st locus in regione eadem, Sarlatum st locus in regione eadem, Sarlatum nomen est illi, ubi 1268 sermone completo plurimos ad benedicendum panes, sicut ubique fiebat, Dei Famulo offerebant. Quos ille elevata manu et signo crucis edito in Dei nomine benedicens: « In hoc, inquit, scietis vera esse quae a nobis, falsa quae ab haereticis suadentur, si infirmi vestri gustatis panibus istis adepti fuerint sospitatem. » Timens autem venerabilis episcopus Carnotensium, magnus ille Gaufridus; siquidem praesens erat, et proximus Viro Dei: « Si bona, inquit, fide sumpserint, sanabuntur. » Cui Pater sanctus de Domini virtute nil haesitans: « Non hoc ego dixerim, » ait; « sed vere qui gustaverint, sanabuntur, ut perinde veros nos et veraces Dei nuntios esse cognoscant. » Tam ingens multitudo languentium gustato eodem pane convaluit, ut per totam provinciam verbum hoc divulgaretur, et Vir sanctus per vicina loca regrediens, ob concursus intolerabiles declinaverit, et ti
Abbreviated transcription (Latin):
irt uencium turbas reprimete ne¬
t ao qui posset tanta erat freciuẽ¬
cia drebus ac noctibus aduentan¬
cium benedictionem expectanciũ¬
et flagitancium opem. Predicauit
tamen in ciuitate tolosana ꝑ ali¬
quot dies et incetetis locis que hen¬
ticus ille frequentasset amplius
⁊ graniuc infecisset multos in fide
simplices instruens: et mitances to¬
borans. errantes reuocans. sudu̾sos
teparans: subuersores et obstinatos
auctoritate sua premens et opprimẽs
ut non dico resistere. sec noc adsi¬
stere quidem et apparere p̾sumetẽt.
Ceterum et sicunc fugit afacie eiꝰ
henricus ille et latuit: ita tamen
ꝑ grãm dei impedice sunt uie eius
et semite circumsepte: ut postea
uix alicubi cutus tandem captus
et incathenatus tolosano ep̃o tra¬
deretur. In quo itinere plurimis
signis in scruo suo albate glori¬
ficatus est deus: aliorum corda ab
etroribus impiis renocans aliorum
corpora alangoridus uariis sanãs.¬

Expanded text:
irruentium turbas reprimere neirruentium turbas reprimere nemo posset; tanta erat frequentia diebus ac noctibus adventantium, benedictionem expetentium, flagitantium opem. Praedicavit tamen in civitate Tolosa per aliquot dies, et in caeteris locis quae Henricus ille frequentasset amplius, et gravius infecisset, multos in fide simplices instruens, nutantes roborans, errantes revocans, subversos reparans, subversores et obstinatos auctoritate sua premens et opprimens; ut non resistere, sed nec assistere quidem et apparere presumerent. Caeterum etsi tunc fugit a facie ejus haereticus ille, et latuit; ita tamen per gratiam Dei impeditae sunt viae ejus et semitae circumseptae, ut postea vix alicubi tutus, tandem captus et catenatus Tolosano episcopo traderetur. 73. In quo itinere plurimis signis in servo suo Abbate glorificatus est Deus, aliorum corda ab erroribus impiis revocans, aliorum corpora a languoribus variis sanans.
Abbreviated transcription (Latin):
papa urbis esficitur. de cl̾ico hẽ¬
n diebus pontificatus tico¬
ulius hẽtitus quidam qui olim
extiterat monachus ꝑniciose
doctrine. uerbis ꝑsuasibilibus
tolosane gentis occupauerat le-¬
uitatem et sicut p̾dixit de qui¬
busdam apostolus in apoctisi lo¬
quens mendacium fictis uerbis
de eis negociabatur. Erac autem
hostis ecclesie manisestus. irreue¬
renter ecclesiasticis derogans sactamẽ¬
tis paricer et ministris. Adeo praue
suggestionis eius malignitas in¬
ualuerat: ⁊uod omnes insicua¬
ones eccles iastice sꝑnebantur. Hac
necessitate pir sanctusiter atripu¬
it ad ecclinꝗ regiorus illius sepuit
iam aute rogarus : et tunc deniũ
a reuere ntissimo ulboꝰ alberico osti¬
ensi ep̃o et legaro redie apostolice
ꝑ suatus pariter et deductus. Uen¬
ens autem cum inerẽdibili deuocĩ¬
one suscepͣtui est apło terrer ac ai
de celo angetui aduenisset. nec mo¬
rami facere potuit apud eos coaidꝰ

Expanded text:
papa Urbis efficitur. 72. Ipapa Urbis efficitur. 72. In diebus pontificatus illius Henricus quidam, qui olim exstiterat monachus, perniciosae doctrinae verbis persuasibilibus Tolosanae gentis occupaverat levitatem; et, sicut praedixit de quibusdam Apostolus, in hypocrisi loquens mendacium , fictis verbis de eis negotiabatur. Erat autem hostis Ecclesiae manifestus, irreverenter ecclesiasticis derogans Sacramentis pariter et ministris. Adeo pravae suggestionis ejus malignitas invaluerat, quod omnes institutiones ecclesiasticae spernebantur. Hac necessitate Vir sanctus iter arripuit, ab Ecclesia regionis illius saepius jam ante rogatus, et tunc demum a reverendissimo viro Alberico Ostiensi episcopo et legato Sedis apostolicae persuasus pariter et deductus. Veniens autem, cum incredibili devotione susceptus est a populo terrae, ac si de coelo angelus advenisset. Nec moram facere potuit apud eos, quod
Abbreviated transcription (Latin):
francie et pͥncipib eo uiulse
plebi sanctu etat ostensurus te¬
liquias. Ad quam albas uocatus
uenire penitus recusauit: non
hoc suum soc epõrum fider nego¬
ciuro esse renuucdans. Poster tam̃
magnorum uirorum monitis
flexus et auctoritate sractus:
tristis quidem non sine lacrinus
denm ꝑgere accimenit. sicut
in epła ad innocentem papam
ip̃e testatur ribi plenius incidius¬
q negocium omne ꝓseciuitur.
Affuit᷑ dies ubi rex et uenerabilis
sanson remorum archiep̃c niulti
copiosa ecclesia conuenerunt. Por¬
to quam magnifice egerit scruus
fidelis et prudens. et quam utilit̾
in illo conuentu ecclesia ꝓpter hoc
congregata eidenter agnouit
set et domimuis papa. innocent᷑ in
epła de hoc ad cõi tratsmissa in
galliis plenius attestatur. qui uile¬
licet pontifex non multo post tem¬
pore uiam uniu̾se carnis ingꝯ¬
ditur. Lo defuncto et successorił uc
cius celestino et lucio quam ue¬
citer consimimatis: eugenius

Expanded text:
Franciae, et principibus, et universae Franciae, et principibus, et universae plebi sanctas erat ostensurus reliquias: ad quam Abbas vocatus, venire penitus recusavit, non hoc suum, sed episcoporum, fidei negotium esse renuntians. Postea tamen magnorum virorum monitis flexus, et auctoritate tractus, tristis quidem, nec sine lacrymis, demum pergere acquievit, sicut in epistola ad Innocentium papam ipse testatur, ubi plenius lucidiusque negotium omne prosequitur. Adfuit dies ubi Rex et venerabilis Samson Remorum archiepiscopus, mcopiosa ecclesia convenerunt. Porro quam magnifice egerit servus fidelis et prudens, et quam utiliter in illo conventu, ecclesia propter hoc congregata evidenter agnovit. Sed et Dominus papa Innocentius in epistola de hoc ad episcopos transmissa in Galliis plenius attestatur: qui videlicet Pontifex non multo post tempore viam universae carnis ingreditur. Eo defuncto, et successoribus ejus Coelestino et Lucio quam velociter consummatis, Eugenius
Abbreviated transcription (Latin):
laborbus nec minus cotidia¬
nis laboraret incommodis: inter
frattes sibi requiem affectabat. set
diuina ꝓuidencia aliter ꝓuidente
ut metitis premium crescetet al¬
terius cercaminis ei labor accessit.
Fuit enim indredus illit petrus aba¬
elardus magnter insignis et celeber¬
nus consona fidei cum undiq
uolitare cepissent. uiri cruditi acq
fideles non nulli ex hiis capitula
ad dei hominem teculerunt. Qui
nimirum solita bonitate et benig-
nitate desiderans errorem corrigi.
hominem non confundi secceta¬
illum admonicione conuenit. Eñ
quo eciam tam modeste tamꝙ
racionabiliter egit: ut ille qͦ
compũftus ad ipsius arbitnũ
correpturum se ꝓmuteret uniuer¬
sa. sum itaq in himis correptionis
epectacione dei famulus ꝑmane¬
ret eo penitus ignorante. consilio
domini henrici senouensis archi¬
ep̃i dies est celebeis consticuta
qua p̾dictus magister et albas dis¬
putaturi suꝑ prefatis capitulis
senonis conuenirent. Illa antem
dies erat quaidem pontifex regi

Expanded text:
laboribus, nec minus quotidianis laboraret incommodis, jam inter fratres sibi requiem affectabat: sed divina providentia aliter providente, ut meritis ejus praemium cresceret, alterius certaminis ei labor accessit. Fuit enim in diebus illis Petrus Abaelardus, magister insignis, et celebernus consona fidei, cum undique volitare coepissent, viri eruditi atque fideles nonnulla ex his capitula ad Dei Hominem retulerunt. Qui nimirum nitate desiderans errorem corrigi, hominem non confundi, secillum admonitione convenit. Cum quo etiam tam modeste, tamque rationabiliter egit, ut ille quoque compunctus, ad ipsius arbitrium correcturum se promitteret universa. Cum itaque in hujus correctionis exspectatione Dei Famulus permaneret, eo penitus ignorante, consilio domini Henrici Senonensis archiepiscopi, dies est celebris constituta , qua praedictus magister et Abbas disputaturi super praefatis capitulis Senonis convenirent. Illa autem dies erat, qua idem pontifex Regi
Abbreviated transcription (Latin):
tam ꝑfectione considetare quam
opinionem ut meo commendet
dent illa uel sciunt. Net eo fine ꝑ hos
ista dominus operatur ut ipsos pro¬
uet ceteris sanctiores. set ut ceteros
magis amatores et omulatores fa¬
ciat sanctitatis. Nichil ergo michi
et signis istis quandoquidem mee
illatame magis quam uite nouerĩ
cchiberi: nec ad meam fieri cominẽ¬
dacionem. set ad commendacionem
pocius fierialiorum. Iatis in fallim᷑
quis hoc diligenti conside racione
pensauerit nec prestancius aut sub¬
limins reputabit estimator ciuisq
ficelis signa atq ꝓdigia ꝑ eum mi¬
tabiliter operari. quam ꝑpetrata ta¬
liter ab eo interpretari. Sibi auo
non minus utile xp̃ianus animus
randos actus: et morum insignia.
qmͣ operum signa cognere. Iic
igitur omina cooꝑante grã mul¬
tipliciter dei ecclesie uiridei doari
tigendis. in scismaticoeum furori¬
bus compennendis. in hereticorũ
ertoribus confutandis.

Expanded text:
tam perfectionem considerare, quam tam perfectionem considerare, quam opinionem: ut in eo commendet dent illa, vel sciunt. Nec eo fine per eos ista Dominus operatur, ut ipsos probet caeteris sanctiores, sed ut caeteros magis amatores et aemulatores faciat sanctitatis Nihil ergo mihi et signis istis: quandoquidem meae illa famae magis, quam vitae noverim exhiberi; nec ad meam fieri commendationem. sed ad commonitionem potius aliorum. » Satis, ni fallimur, quis hoc diligenti consideratione pensaverit, nec praestantius reputabit aestimator quisque fidelis, signa atque prodigia mirabiliter operari, quam liter ab eo interpretari. Sibi quoque non minus utile christianus animus randos actus; et morum insignia, quam operum signa cognoscere. Sic igitur divina cooperante gratia multipliciter Ecclesiae Dei Viri rigendis, in schismaticorum furoribus comprimendis, in haereticorum erroribus confutandis.
Abbreviated transcription (Latin):
sancti magis magisq signacrebees.¬
cerent et multiplicarentur in dies
non precerenndum quiduam ipse
interhec animi gereret cum a xp̃o
humilitatem cordis et mausnetu¬
dinem didicisset. Dispucansenim
secum in cogitacionibus suis et ex
fratribus aiebat. Plumimum miror
quidnam aibi miracula uelint. aut
quid uisum sit deo talia asticare per
tatem. Nil michi uideor in sacris pa¬
ginis suꝑ hoc gen̾e legisse signoꝵ.
Niciuidem fcã sunt aliquando signa
ꝑ fanctos homines et ꝑfectos facta
sunt et ꝑ tictos. Ego michi nec ꝑfecti¬
onis conscius sum: nec sictionis. cio
enim sanctorum michi non suppe¬
tere merita qiue miraculis illustren¬
tur: confido autem nec ad corum
fortem me ꝑtincre. qui uirtutes mł¬
tas in nomine comimi operantur
et adomino ignorantur. Hec et hu
tunum sibimet uisus exitum repe¬
nisse. scio inquit huiusmodi signa
non ad sanctitatem unius set admł¬
torum spectare salutem: et deum in
homine ꝑ quem talia oꝑantur. non

Expanded text:
sancti magis magisque signa crebrescerent, et multiplicarentur in dies, non praetereundum quidnam ipse inter haec animi gereret, qui a Christo humilitatem cordis et mansuetudinem didicisset. Disputans enim secum in cogitationibus suis, et exis quibusdam fratribus aiebat: « Plurimum miror quidnam sibi haec miracula velint, aut quid visum sit Deo talia actitare per talem. Nil mihi videor in sacris paginis super 1125 hoc genere legisse signorum. Siquidem facta sunt aliquando signa per sanctos homines et periectos: facta sunt et per fictos. Ego mihi nec perfectionis conscius sum, nec fictionis. Scio enim sanctorum mihi non suppetere merita, quae miraculis illustrentur: confido autem nec ad eorum sortem me pertinere, qui virtutes multas in nomine Domini operantur, et a Domino ignorantur. » Haec et tunum sibimet visus exitum reperisse: « Scio, inquit, hujusmodi signa non ad sanctitatem unius, sed ad multorum spectare salutem; et Deum in homine, per quem talia operetur, non
Abbreviated transcription (Latin):
stitatem hospita subripere nite
tutum diu cohabitare serpenti:
fugam meditari cepit. Uidebat
enim munditin et principem erar
exteruis multa sibi offerentem.
multa ꝓmittencem: magnas res
spe maiores. set fallaces omnes
et uanitatem uanitatum. et oĩa
uanitatem. ueritatem uero ip¬
sam internis iugiter audiebat
clamantemt et dicentem. Ueni¬
te ad me ommes qui laboratis et
honerati estis: ego reficiam uos.
Tollite ingum menm suꝑ uos: et
inuenietis requiem animabus
uestris. Pfectius uero relinciuere
mundum deliberans cepit cepit
inquirere et inuestigare ub̃i pu
sue sub iugo xp̃i. Inquirenti
antem occurtit cistercii in noui¬
tate monastice religionis noua
plantacio: messis multa. set opera¬
riis indigens. cum uix adhuc
aliquis conuersionis gracia illuc
declinaret. ob miniam uite ipsius

Expanded text:
stitatem hospita subripere nitebstitatem hospita subripere nitebur, non esse tutum diu cohabitare serpenti, fugam meditari coepit. Videbat enim mundum et principem ejus exterius multa sibi offerentem, multa promittentem, magnas res, spes majores, sed fallaces omnes, et vanitatem vanitatum, et omnia vanitatem. Veritatem vero ipsam interius jugiter audiebat clamantem, et dicentem: Venite ad me, omnes qui laboratis et onerati estis, et ego reficiam vos. Tollite jugum meum super vos, et invenietis requiem animabus vestris . Perfectius vero relinquere mundum deliberans, coepit inquirere et investigare, ubi cersuae sub jugo Christi. Inquirenti autem occurrit Cistercii innovatae monasticae religionis nova plantatio, messis multa, sed operariis indigens, cum vix adhuc aliquis conversionis gratia illuc declinaret, ob nimiam vitae ipsius
Abbreviated transcription (Latin):
et in concupiscenciam eius exarsit.
Cumq tanqmͣ honoradori omnium
scorsum ei fecisset lectulum p̾pa¬
rati. surgens ipsa de nocte impudẽ¬
ter accessit ad eum. Quam bernar¬
dus senciens nec consilii inops cla¬
mare cepit latrones. iatrones. Ad
quam uocem fugit mulier. familia¬
omnis assurgit. lucerna accendit᷑.
latro queritur: set minime inue¬
nitur. Ad lectulos singuli redeũt.
Fit tilencium. fiunt ce nebre sicut
prius pansant ceterrꝰ set non illa
miscra requiescit. Pcurgit denno et
bernardi lectulum petit: set denuo
ille proclamat latroues latrones.
Quentur iterum latro. latet iterũ:
nec ab eo qui solus nouerat pu¬
blicatur. Usq tercio improba
mulier sic repulsa: uix candem scu
metu seu desperacione uicta cessa¬
uit. Eum autem die sequenti iter
agerent: arguentes bernardum
socii quosnam tociens eanocte
latrones sompniauerit ꝑquire¬
bant. Quibus ille uerasciter in¬
quit adetat latro: et michi ca¬

Expanded text:
et in concupiscentiam ejus exarsit. et in concupiscentiam ejus exarsit. Cumque tanquam honoratiori omnium, seorsum ei fecisset lectulum praeparari, surgens ipsa de nocte impudenter accessit ad eum. Quam Bernardus sentiens, nec consilii inops, clamare coepit: « Latrones, latrones. » Ad quam vocem fugit mulier, familiomnis exsurgit, lucerna accenditur, latro quaeritur, sed minime invenitur. Ad lectulos singuli redeunt, fit silentium, fiunt tenebrae sicut prius, pausant caeteri, sed non illa misera requiescit. Exsurgit denuo, et Bernardi lectulum petit; sed denuo ille proclamat, « Latrones, latrones. » Quaeritur iterum latro, latet iterum, nec ab eo qui solus noverat publicatur. Usque tertio improba mulier sic repulsa, vix tandem, seu metu, seu desperatione victa cessavit. Cum autem die sequenti iter agerent, arguentes Bernardum socii, quosnam toties ea nocte latrones somniaverit, perquirebant. Quibus ille: « Veraciter, inquit, aderat latro, et mihi ca
Abbreviated transcription (Latin):
obsidebant aninum iuuenis be¬
nignum sodalim dissimiles mo¬
res. et amicicie ꝓcellose similem
sibi efficere gestientes. Que si ei dul¬
ces ꝑstitissent neccesse erat amares¬
cere illi quod in hac uita dulcius
cordi suo insederat: castitatis amarẽ.
eui p̾cipue mudens coluber tortu¬
osus spargebat laqueos temptaci¬
onum: ac uariis occursibus calca¬
neo eius insi diabatu. de muilie¬
demouis in lectum dormien¬
tis inecta est puella mida. Quam
ille senciens cum onmi pace et si¬
lencio partem lectuli quam occu¬
pauerat cessit: et in lacus alcerum
se conu̾tit. atꝙ dormiuit. Misera
uero illa aliquandi iacuit susti¬
nens et expectans: deinde palpans
et estimulans. Nouissime cum im¬
mobilis ille ꝑsisteret: illa licet im¬
pudentissima esset eruduit et hor¬
rore ingenti atq admiracione per¬
cussa: relicto eo surgens aufugit.
Coutigit item ut cum solciis aliqnͣ
er adolescentem decorum aspectu
capta est laqueo oculorum suorũ

Expanded text:
Obsidebant animum juvenis beObsidebant animum juvenis benignum sodalium dissimiles mores, et amicitiae procellosae similem sibi efficere gestientes. Quae si ei dulcescere perstitissent, necesse erat amarescere illi, quod in hac vita dulcius cordi ejus insederat, castitatis amorem. Cui praecipue invidens coluber tortuosus, spargebat laqueos tentationum, ac variis occursibus calcaneo ejus insidiabatur. 7. Cidaemonis, in lectum dormientis injecta est puella nuda. Quam ille sentiens, cum omni pace et silentio, partem ei lectuli, quam occupaverat, cessit, et in latus alterum se convertit, ac dormivit. Misera vero illa aliquandiu jacuit, sustinens et exspectans, deinde palpans et stimulans. Novissime cum immobilis ille persisteret, illa, licet impudentissima esset, erubuit, et horrore ingenti atque admiratione perfusa, relicto eo surgens aufugit. Contigit item ut cum sociis aliquanter adolescentem decorum aspectu, capta est 1238 laqueo oculorum suorum,
Abbreviated transcription (Latin):
de puericia transiret in adolescenci¬
am mater cius liberis fidelicer edu¬
catis et uias scłi ingredientibus qͣsi
peractis omnibus que sua erant fe¬
liciteret migrauit ad dñin. Obdor¬
miuit autem psallentibus clcricis
qui conuenerant. et ipsa psallens ut
in extremis quoq cum iam uox es
audiri non posset adhuc moueni la¬
bia uiderentur: et iingna palpi¬
tans dominum confiteri. Demum
inter supplicaciones letanie cum di¬
ceretur ꝑ passionem et crucem tuã
uit se et emisit spm̃: ita ut manũ
non poffet deponere quam leuau̾at.
x hoc bernadus suo iam mo¬
re suo iure uictare incipiens:
eleganti corpore grata facie premi¬
nens su auissimus. ornacus morib.
acri ingenio p̾ditus. acceptabili poi¬
lens eloquio. iagne spci adolescens
predicabatur. Eui tanqmͣ ingredi¬
enti seculum plures se uie seculi
istius offere ceperunt et in omni¬
bus assurgete ꝓspentates uite husꝰ
et magna spes undiq anidere.

Expanded text:
de pueritia transiret in adolescentide pueritia transiret in adolescentiam, mater ejus liberis fideliter educatis, et vias saeculi ingredientibus, quasi peractis omnibus quae sua erant, feliciter migravit ad Dominum. Obdormivit autem psallentibus clericis, qui convenerant; et ipsa psallens, ut in extremis quoque, cum jam vox ejus audiri non posset, adhuc moveri labia viderentur, et lingua palpitans Dominum confiteri. Demum inter litaniae supplicationes, cum diceretur, « Per passionem et crucem tuam num signavit se, et emisit spiritum, ita ut manum non posset deponere quam levarat. Bernardus suo jam more, suo jure victitare incipiens, eleganti corpore, grata facie praeeminens, suavissimis ornatus moribus, acri ingenio praeditus, acceptabili pollens eloquio, magnae spei adolescens praedicabatur. Cui, tanquam ingredienti saeculum, plures se viae saeculi ipsius offerre coeperunt, et in omnibus assurgere prosperitates vitae hujus, et magnae spes undique arridere.
Abbreviated transcription (Latin):
ens minime iam pueriles affectus.
ꝑsuasum autem esse animo suo fat̾i
foledat. quod eam crediderit tunc
horam fuisse dominice natiuitatis.
Iet et facile erat aduertete hiis qui
eis adiutorium frequentauerunt:
in quanta cum benedictione ea hora
preuenerit dominus: cum hiis que ad
illud pertinent sacrarnentum. et
sensus ei profundior et sermo copio¬
sior suppetere uideretur. Uisde et post¬
modum in landem ciisdem geni¬
tricis et geniti et sancte enus natiui¬
tatis in signe edidit opusculum int̾
inicia operum suoꝵ seu tractatuum.
sumpta materia ex eo euangelii
loco ubi logitur. Missus est angelus
gabriel adco in cuitatem galilee
et cetera que ibi sequntur. Nec illuc
tacendum: quod ab ipsis iam pueri¬
libus annis si quos poterat nummos
habere. clandestinas faciens elemo¬
sinas pre etate immo super etatem
pietatis opera sectabatur.¬
um autem aliquanto tempore
cuoluto ꝓficiens etate et grã apud
deum. et homines puer bernatous

Expanded text:
ens nimine jam pueriles affectus. ens nimine jam pueriles affectus. Persuasum autem esse animo suo fateri solebat quod eam crediderit tunc horam fuisse Dominicae nativitatis. Sed et facile erat advertere his qui ejus auditorium frequentaverunt, in quanta eum benedictione ea hora praevenerit Dominus, cum in his quae ad illud pertinent sacramentum et sensus ei profundior, et sermo copiosior suppetere videretur. Unde et postmodum in laudem ejusdem Genitricis et Geniti, et sanctae ejus Nativitatis, insigne edidit opusculum, inter initia operum suorum seu tractatuum, sumpta materia ex eo Evangelii loco ubi legitur: Missus est Gabriel angelus a Deo in civitatem Galilaeae , et caetera quae ibi sequuntur. Neque illud tacendum, quod ab ipsis jam puerilibus annis, si quos poterat nummos habere, clandestinas faciens eleemosynas, pro aetate, imo supra aetatem pietatis opera sectabatur.um autem aliquanto tempore evoluto, proficiens aetate et gratia apud Deum et homines, puer Bernardus
Abbreviated transcription (Latin):
quas inscripturis domini disceret et
cognosceret.
um adhuc puetulais graui ca¬
pitis dolore uexaretur : decidit
in lectum. Adducta autem est ad eũ
muliercula: quasi dolorem mitigatu¬
ra carminibus. Quam cum ille appro¬
pinquantem sentiret. cum quibus¬
dam carminalibus instrumentis
cum indignacione magna excla¬
mans: ase repulit et abiecit.¬
nox natiuitatis dominice: et
ad sollempnes uigilias omnes ut
moris est paradantur. Cumq cele¬
tisper ꝓtelaretur. contigit sedendem
expectantem q bernadum cum cet̾is
inclinato capite paululum soporari.
Affuit ilico puero suo se reuelans pu¬
cri ih̃u sancta natiuitas tenere fidei
suggerens incrementa: et diuine
in eo incohans misteria contempla¬
cionis. Apparuit enim ei uelut de¬
nuo sponsus ꝓcedens de thalano suo.
apparuit ei quasi iterum ante suos
oculos nastens exutero matris uirgi¬
nis infans speciosus forma pre filiis
hominum. et pueri sancti in se rapi-¬

Expanded text:
quas in Scripturis Deum disceret et quas in Scripturis Deum disceret et cognosceret.um adhuc puerulus gravi capitis dolore vexaretur, decidit in lectulum. Adducta autem ad eum est muliercula, quasi dolorem mitigatura carminibus. Quam cum ille appropinquantem sentiret cum quibusdam carminalibus instrumentis, cum indignatione magna exclamans, a se repulit et abjecit.nox Nativitatis Dominicae, et ad solemnes vigilias omnes, ut moris est, parabantur. Cumque celentisper protelaretur, contigit sedentem exspectantemque Bernardum cum caeteris inclinato capite paululum soporari. Adfuit illico puero suo se revelans pueri Jesu sancta nativitas, tenerae fidei suggerens incrementa, et divinae in eo inchoans mysteria contemplationis. Apparuit enim ei velut denuo procedens sponsus e thalamo suo. Apparuit ei quasi iterum ante oculos suos nascens ex utero matris Virginis Verbum infans, speciosus forma prae filiis hominum, et pueri sancti in se rapi
Abbreviated transcription (Latin):
sanuelis que petitum a domino et
acceptum filium in tabernaculo eiꝰ
destinauit ꝑpetuo seruiturum: sic et
in ecclesia dei acceptabile obtulit
munus. Unde et qmcicuis potuit
ii ecclesta castellionis que postmod̾
ipsius bernadi oꝑa aseculari couer¬
sione in ordinem̃ regularium cano¬
nicorum ꝓmota cognostitur ma¬
gr̃is fr̃arum tradens crudiendum. e¬
derium matris impleuit. Nam in
interarum quidem studio supra¬
etatem. et pre cortaneis suis ꝓficie¬
bat: set in tebus temporalibus iam
mortificacionem future ꝑfectionis
uelut naturaliter inchoabat. Erat
quippe simplicissimus in secularib
amans habitare secum publicum
fugiturus mire cogitatiuns. Parẽ¬
tibus obediens et subditus. omnib
benignus et gratus. domi simplex
ee quietus foris rarus et ultracin
credi possit uerecundus. nusqmͣ mł¬
tum loqui amans. deo deuotus: ut
puram ei puericiam conseruaret.
ntterarum eciam studio deditus. ꝑ

Expanded text:
Samuelis, que petitum a Domino et Samuelis, que petitum a Domino et acceptum filium in tabernaculo ejus destinavit perpetuo serviturum , sic et ipsa eum in Ecclesia Dei acceptabile obtulit munus. Unde et quam citius potuit, in ecclesia Castellionis, quae postmodum ipsius Bernardi opera a saeculari conversatione in Ordinem regularium canonicorum promota cognoscitur, magistris litterarum tradens erudiendum, ederium matris implevit. Nam in litterarum quidem studio supra aetatem et prae coaetaneis suis proficiebat; sed in rebus saecularibus jam mortificationem futurae perfectionis velut naturaliter inchoabat. Erat quippe simplicissimus in saecularibus, amans habitare secum, publicum fugitans, mire cogitativus, parentibus obediens et subditus, omnibus benignus et gratus, domi simplex et quietus, foris rarus, et, ultra quam credi possit, verecundus, nusquam multum loqui amans, Deo devotus, ut puram ei pueritiam suam conservaret; litterarum etiam studio deditus, per
Abbreviated transcription (Latin):
tum. ca tellum scilicet᷑ cotum can¬
didum in dorsum subrufum et
latrantem in utero se halere. Iuꝑ
quo territa uehementer. cum reli¬
giosum quendam uirum consu¬
luisset: constinuo ille sp̃m ꝓph̾ie¬
concipiens quod dauid de sanctis pre¬
dicatoubus domino dicit. Lingua
canum tuorum ex inimicis trepi¬
danti et anxie respondit. Ne timeas.
Optimi catuli mater etis. qui domꝰ
dei custos futurus magnos ꝓ ea
contra inimicos fidei editurus est
latratus. Etit enim egregius p̾dica¬
tor. et tanquam bonus camis grã
ungue medicinalis in multis mor¬
bos curaturus est auimarum. Quo
responso mulier pia et fidelis quasi
adeo suscepto leta efficitur. et iam
tunc in amorem nondum nati to¬
ta tranffunditur cogitans eum sa¬
cris licteris erudiendum uisionis et
sublimia ꝓmittebantur. Quod et
factul est. Mox enim ut felici ꝑtu
edidit non modo obtulit cum deo
sicut de aliis agete consueuerat. set
sicut legitur de sancta anna mr̃e

Expanded text:
rum, catellum scilicet totum canrum, catellum scilicet totum candidum, in dorso subrufum, et latrantem, in utero se habere. Super quo territa vehementer, cum religiosum quemdam virum consuluisset, continuo ille spiritum prconcipiens, quo David de sanctis praedicatoribus Domino dicit, Lingua canum tuorum ex inimicis , trepidanti et anxiae respondit: « Ne timeas; optimi catuli mater eris, qui domus Dei custos futurus, magnos pro ea contra inimicos fidei editurus est latratus. Erit enim egregius praedicator, et tanquam bonus canis, gratia linguae medicinalis in multis multos morbos curaturus est animarum. » Quo responso mulier pia et fidelis quasi a Deo suscepto, laeta efficitur, et jam tunc in amorem nondum nati tota transfunditur, cogitans eum sacris Litteris erudiendum tradere, secsublimia promittebantur. 3. Quod et factum est. Mox enim ut felici partu edidit, non modo obtulit eum Deo, sicut de aliis agere consueverat: sed, sicut legitur de sancta Anna matre
Abbreviated transcription (Latin):
ordine suo apostolitam tegulam
tenens subdita uito: sub eo scd̾m
tunorem dei domum suam regebat
operibus mmisericordie insistens.
filios enutriens in omni discipli¬
na. Iepteni quippe liberos genuit.
non tam uiro suo quam deo. sex
mares feminam unam. mares
ommes monachos futuros. feminã
sanctimonialem. Deo namq ut
dictum est non scło generans.
singłos mox ut parcu edidetat.
ipsa manibus ꝓpriis domino of¬
feredat. ꝓpter quod eciam alie¬
nis ubetibus nutriendos commit¬
tere illustris femina resugiedat
qiuasi cum lacte macerno. mater¬
ni quod am modo boni infundens
eis naturam. Cum autem crems.¬
sent quamdui sub manu eius
erant. h̾emo magis quam cutie
mitriebat. non paciens delicatti¬
cominunidas pascens. et sic eos pͥpa¬
rant et instituens domino inspi¬
tante quasi continuo ad dei serui-
cimi cranstitendos.
et cum in ordine filiorum t̾ciũ
bernardum haberet in utero.
sompnium indit p̾sagium futuro¬

Expanded text:
ordine suo apostolicam regulam ordine suo apostolicam regulam tenens, subdita viro , sub eo secundum timorem Dei domum suam regebat, operibus misericordiae insistens, filios enutriens in omni disciplina. Septem quippe liberos genuit, non tam viro suo quam Deo; sex mares, feminam unam; mares omnes monachos futuros, feminam sanctimonialem. Deo namque, ut dictum est, non saeculo generans, singulos mox ut partu ediderat, ipsa manibus propriis Domino offerebat. Propter quod etiam alienis uberibus nutriendos committere illustquasi cum lacte materno materni quodammodo boni infundens eis naturam. Cum autem crevissent, quandiu sub manu ejus erant, eremo magis quam curiae nutriebat, non patiens delicaticommunibus pascens; et sic eos praeparans et instituens, Domino inspirante, quasi cotium transmittendos. 2. Haec cum in ordine filiorum tertium Bernardum haberet in utero, somnium vidit praesagium futuro
Abbreviated transcription (Latin):
ni nostra placuerit abreuiacio sub¬
tractis appositis aut emendatis que
uestre uisa fuerint sanctitati: cũ
beneplacito uestro q fauore ni
fallimur sine offendiculo poterit
transcribenda exponi.Imnautem
nostre humilitatis idem opusculum
penes nos pocius ocultare qmͣ ꝓdere
neminime ꝓfutura demere nelle
partibus funtanis oppi¬
dopatris sui oriundus
exticit parentibus claris
secumdum dignitatem
secułi sedigiioribus ac nobilibus scd̾m
xp̃iane religionis pietatem. Pater
eius tescelinus uir anticine et legi¬
cue nilicie fuit cultor dei iusticie
cenax. Euangelicam namq secundũ
instituta p̾cursoris domini miliciã
agens neminem concuciebat. nem̃i¬
faciebat calumpniam: contentus
bonum habundabat. Sic consilio
et armis sermebat temporalibus
domnus suis: ut eciam domino deo
suo non negligeret reddere quod
debebat. Mater euis alaidis excastro
cui nomen monsbatius et ipsa in

Expanded text:
ni nostra placuerit abbreviatio, subni nostra placuerit abbreviatio, subtractis vel appositis aut emendatis quae vestrae visa fuerint Sanctitati, cum Dei beneplacito, vestroque favore, ni fallimur, sine offendiculo poterit transcribenda exponi. Sin autem; nostrae humilitatis est, idem opusculum penes nos potius occultare quam prodere, ne minime profutura timere velle partibus, Fontanis oppido patris sui oriundus fuit, parentibus claris secundum saeculi dignitatem, sed dignioribus ac nobilioribus secundum christianae religionis pietatem. Pater ejus Tescelinus, vir antiquae et legitimae militiae fuit, cultor Dei, justitiae tenax. Evangelicam namque, secundum instituta Praecursoris Domini, militiam agens, neminem concutiebat, neminfaciebat calumniam, contentus bonum abundabat. Sic consilio et armis serviebat temporalibus dominis suis, ut etiam Domino Deo suo non negligeret reddere quod debebat. Mater ejus Alaidis ex castro cui 1236 nomen Mons-Barrus, et ipsa in
Abbreviated transcription (Latin):
uenerabilis sacerdos preuentus.
quod uide ceꝑat et optauerat in¬
ꝑfectum reliquit. Iet et inserie ip̃a
descripcionis multiplex sensuum
recapitulacio est dum plures eatem
sepe dixerunt. et si aliquando dissimi¬
libus uetbis. Necnon eciam siquis di¬
ligenter adu̾tat ibidem q̃dam aspera
iserta teperiuntur. Uetbi grã. Bontͣ
ecclesiastite et secularis pocestatis au¬
tenticas sublimes q ꝑsonas. Ab fit
autem ut quicquam asꝑum uel a¬
mnarum oluia illa suauitatem in
domo domini fructificans etga quẽ¬
piam reddat: cuius studii semꝑ fuit
dum uꝑxit inscło omnes homines
mansuetudinis sue oleo demulc̾e.
Iane narracionis nostre ueritas nõ
incertam apud nos obtinet firmita¬
tem. cum eciam plura exhiis que
uel ex enis ore sacratissimo uel fide¬
li religiosorum telatu comꝑta cog¬
nouimus. ficut et nuraculorum
multitudinem scienter p̾tereuntes
studio drenitatis dipcimus sequestͣnͣ¬
do. Ii igitur puritatis uestre exami¬

Expanded text:
venerabilis sacerdos praeventus, venerabilis sacerdos praeventus, quod inde coeperat et optaverat, imperfectum reliquit. Sed et in serie ipsa descriptionis multiplex sensuum recapitulatio est, dum plures eadem saepe dixerunt, etsi aliquando dissimilibus verbis. Necnon etiam, si quis diligenter advertat, ibidem quaedam aspera inserta reperiuntur, verbi gratia contra ecclesiasticae et saecularis potestatis authenticas sublimesque personas. Absit autem ut quidquam asperum vel amarum Oliva illa, suavitatem in domo Domini fructificans, erga quempiam reddat! cujus studii semper fuit, dum vixit in saeculo, omnes homines mansuetudinis suae oleo demulcere. Sane narrationis nostrae veritas non incertam apud nos obtinet firmitatem, cum etiam plura ex his quae vel ex ejus ore sacratissimo, vel fideli religiosorum relatu comperta cognovimus, sicut et miraculorum multitudinem scienter praetereuntes, studio brevitatis duximus sequestranda. Si igitur puritatis vestrae exami