comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nis nõ solũ feruidã qualitatẽ cui sẽdes ĩie¬
ac sub̾ uolare ostẽdũt ĩ excelsũ c̾ebri locũtã
⁊te cuiꝰ medio nel cẽt᷑ qͦtã nõ solũ ad oculos
ol faciẽdũ at. gustãdũ. ipm̃ q tangẽdi sc̃¬
sũ qͥ ꝑtotũ corpꝰ ẽ ab eotẽ crebro dirigidñt
ꝑmedullã cͥuicis ⁊ tam q̃ cõtinet᷑ ossib
quib dorsi spina ꝯserrit᷑ ut ĩ te setenuissi¬
ms quitã ruuili qͥtangendi sẽsũ faciunt ꝑ

Expanded text:
nis non solum feruidam qualitatem, cuius sedes in ieac subuolare ostendunt in excelsum cerebri locum, tet de cuius medio uelut centro quodam non solum ad oculos, olfaciendum atque gustandum; ipsumque tangendi sensum, qui per totum corpus est, ab eodem cerebro dirigi per medullam ceruicis et eam, quae continetur ossibus, quibus dorsi spina conseritur, ut inde se tenuissimi quidam riuuli, qui tangendi sensum faciunt, per
Abbreviated transcription (Latin):
uł nicho fcc̾at. Qmͣ sieo mͦ deuitare uolilit ut
quid dicat qr masculũ ⁊ feminã dixit fecit
rat sexto die fc̃a uolatilia q̃ ad ducta ct̃ ad
atam cũ scͥpt᷑a ot̃ genꝰ uolatiliũ qͥnto die cͤ¬
atũ exaquis ĩ simiet itẽ sexto dielingna
ĩ q̃ ĩ paradyso plantata sũt cũ eãdẽ scͥptura
hoc creat᷑e genꝰ tcio diei tͥbuerit ip̃a ĩ u̾ba cõ¬
sidẽt quid sit eiecit ad huc de t̾r oẽ lignũ yul¬
crũ ad aspͤtũ ⁊ bonũ ad escã tanꝙͣ illa que
tͥtio die tͥra eiet̾at nõ erant pulc᷑ ad asp̃cum¬

Expanded text:
iquo fecerat. Quam si eo modo deuitare uoluerit, ut quid dicat, quia, masculum et feminam, dixit, fecitrat sexto die facta uolatilia, quae adducta sunt ad Adam, cum scriptura omne genus uolatilium quinto die creatum ex aquis insinuet, item sexto die ligna etiam quae in paradiso plantata sunt, cum eadem scriptura hoc creaturae genus tertio diei tribuerit. ipsa etiam uerba consideret, quid sit: eiecit adhuc de terra omne lignum pulchrum ad aspectum et bonum ad escam, tamquam illa, quae tertio die terra eie
Abbreviated transcription (Latin):
credibile ẽ eã potuisse ꝓpͥa nolũtate ucim¬
ri ad corꝑis uitã sise ita ĩqͥbrca pcctaturã ep̃
p̾cciret ut iuste supplicõ ꝓpetuo puntret᷑
Iuste sane cͤator laudat᷑ in oĩb qͥ fecit oĩa
bona ualte. sezn. exhiis tantũ lautens

Expanded text:
redibile est eam potuisse propria uoluntate inclinari ad corporis uitam, si se ita in quibusdam peccaturam esse praesciret, ut iuste subplicio perpetuo puniretur. iuste sane creator laudatur in omnibus, qui fecit omnia bona ualde. neque enim ex his tantum laudandus
Abbreviated transcription (Latin):
de nate᷑ ꝓpĩqͥ ores sũt qͥ humor it̾ra ut ad car̃
ꝓxim̃ nũst̾iũ cota moles ad mĩstre᷑. utr̃ deus
te ħ cͥcũtuso ⁊ sr̃tuso celo corptuiẽti miscue¬
rit. aud aduix̾it. an ⁊ ipãm delimo sic̃ carnẽ
fec̾it ñ ẽ at rẽ ꝑtinẽs questio. Oẽ qͥppe corꝰ ĩ oẽ

Expanded text:
e propinquiores sunt quam humor et terra, ut ad earum proximum ministerium tota moles administretur, utrum deus de hoc circumfuso et superfuso caelo corpori uiuentis miscuerit aut adiunxerit, an et ipsas de limo sicut carnem fecerit, non est ad rem pertinens quaestio. omne quippe corpus
Abbreviated transcription (Latin):
s tũ tanta ẽ ut ꝑtẽ isła cercbri meiam nĩciã¬
tẽ corꝑoris motꝰ nõ nacet au̾tere obinucit᷑
aliqñ ⁊ unce ueniat ⁊ quoeat ⁊ transit in¬
prutens uillã quo tentebat nat᷑a su corꝑis
sana s sua ĩaluio auocata qͣua pp̃ istas corꝑ¬
ei celi corꝑeas qͣstã particulas.r lucis raeus

Expanded text:
erebri mediam nuntiantem corporis motus non uacet. aduertere, obliuiscitur aliquando et unde ueniat et quo eat, et transit inprudens uillam, quo tendebat, natura sui corporis sana, sed sua in aliud auocata. quapropter istas corporei caeli corporeas quasdam particulas, id es
Abbreviated transcription (Latin):
sec̾at. o ad huc rõne aisaliĩ illa cͤat᷑a q̃ cõme¬
morata ñ est. Magis em̃ debuit. ip̃ã ꝯmemo¬
diei nat᷑a ꝙͣ pͥmił cõdidit si sp̃t ĩtellectualis.
dies ille recte accipit᷑ hat faciẽte aĩe cãlem
rõnẽ deꝰ in seruit cũ sexto die fet̃ hõmẽ ady
maginẽ suã. cãm .s. rõnẽ q pͥfigẽs ẜ qm eũ¬

Expanded text:
fecerat, sed adhuc ratione causali in illa creatura, quae commemorata non est. magis enim debuit ipsa commemodiei natura, quem primitus condidit, si spiritus intellectualis dies ille recte accipitur, hanc faciendae animae causalem rationem deus inseruit, cum sexto die fecit hominem ad imaginem sua
Abbreviated transcription (Latin):
gen̾i ꝙͣ humanꝯ longe q plu ab hoĩb ꝙͣ ap̃¬
corib differũt nũqͣ er̃r hoĩũ aĩe iste sica q̃
ud afferũt quõ ⁊ si nõ uͥa salt̾s t̾nsiłis habe¬
at᷑. uñ ꝓdimꝰ ⁊ ip̃e credid̾im ꝙ etiã eoꝵ post̾i
suerũt in hac uita pocius ĩ telligi uoluisse
qͣtã ꝑ u̾sitate moꝵ acturpitudine hõmes pe¬
ut ħ dedecore obito eos acupiditatũ pͣuitate
reuocarẽt. Na illa que ferũt᷑ accidisse nt qiͥ qͥ
tam recordarẽtur ĩ quoꝵ aialiũ corꝑib fu̾it
aud falsa it narrant᷑ aud ludifitacõnib
ĩ sompnis ut fallaci memoria qiͣ recordetur
se hõ fuisse ꝙ nõ fuit aud egisse nõ ꝙ egit
Quid mirũ si quotã dei iꝰto occłto q iudicio
sinũt᷑ demones ĩ cordib ⁊̃ ingiliãciũ tale
aliqͥd posse. Maiichei aũ qui se rͥanos uł
putãt uł putari uolũt ĩ hac opinonet̾u

Expanded text:
 humano, longeque plus ab hominibus quam a pecoribus differunt: nunquam erunt hominum animae istae, si ea quae ud afferunt, quo etiamsi non vera, saltem verisimilis habeus et ipse crediderim, quod etiam eorum posteri suerunt, in hac uita potius intellegi uoluisse quadam peruersitate morum ac turpitudine homines peut hoc dedecore obiecto eos a cupiditatum prauitate reuocarent. Nam illa, quae feruntur accidisse, ut quidam quasi recordarentur in quorum animaliuaut falsa narrantur aut ludificationibus in somnis, ut fallaci memoria quasi recordetur se homo fuisse, quod non fuit, aut egisse, quod non egit, quid mirum, si quodam dei iusto occultoque iudicio sinuntur daemones in cordibus etiam uigilantium tale aliquid posse? Manichaei autem, qui se christianos uel putant uel p
Abbreviated transcription (Latin):
tuiĩ m̃tis actonat. quõ ex eo gen̾e aliqͥt
ẽ cũ eiꝰdem gen̾is sũmũ nõ cit nͥ lum̃ ꝙ ex
ocuł emittat quo illa nõ ad uinat᷑ nl ao
corpos tormas colores q sensientos. hab¬
q ipa nũabilia longe dͥissisia cũto gen̾i
torpũ que ñ nͥ in tellectu at rõne cõspiciat
qͦ nullus carnis sensus aspirat qua pp̃ñ est

Expanded text:
 mentis adtollat: quomodo ex eo genere aliquid est, cum eiusdem generis summum non sit nisi lumen, quod ex oculis emicat, quo illa non adiuuatur nisi ad corporeas formas coloresque sentiendos habetque ipsa innumerabilia longe dissimilia cuncto generi corporum, quae nonnisi intellectu atque ratione conspiciat, quo nullus carnis sensus aspirat? Quapropter non est
Abbreviated transcription (Latin):
hõ fẽs ĩ aĩa uua /ꝑĩ qm̃ ꝑs cͥebri añtior
unde cẽsus om̃s distͥbu ũf ad frontẽ cono¬
cata ẽ at ĩ faciẽ sũt ip̃a uelt organa sẽs¬
cerebri oñdit here mã suã que reccarus
ꝑũticẽ at c̾ͥuicẽ ad medulam spine dequa
lõbam᷑ paulo añ deducit᷑. uñ hab iti sẽ¬

Expanded text:
ior, unde sensus omnes distribuuntur, ad frontem conlocata est atque in facie sunt ipsa uelut organa sentcerebri ostenditur habere uiam suam, quae retrorsus per uerticem atque ceruicem ad medullam spinae, de qua loquebamur paulo an
Abbreviated transcription (Latin):
buic eñĩ potuis caro fc̃a est. siam quid ali¬
ud est umus ꝙͥ t̾ra humida. siet humore
solo anima fc̃a credenta est quasi carotetra
raĩa deaqiua. Nimis .n. absurdũ est utefatĩ
putare aĩam hoĩnis unte stã est caro piscis
⁊ uolucris. gͦ fortassis exaere. huic em̃ elem̃ito
tuisse cõgruẽt᷑ putari. si aĩam nũdi tãam̃
uniꝰ maximi añnantis deũ cred̾amꝰ uͭ ĩ cã fis¬
u̾it deaere corꝑis suisicut flat nr̃a desupEñ
ilo deũ cẽ constet supͣ omne mũdi corpꝰ ⁊ supͣ

Expanded text:
hinc enim potius caro facta est. nam quid aliud est limus quam terra humida? nec humore solo anima facta credenda est quasi caro de terra, anima de aqua. nimis enim absurdum est inde factam putare animam hominis, unde facta est caro piscis et uolucris. Ergo fortassis ex aere? huic enim elemento tuisse congruenter putari, si animam mundi tamquam unius maximi animantis deum crederemus, ut ita eam flauerit de aere corporis sui. sicut flat nostra de sui. cum uero deum esse constet supra omne mundi corpus et supra
Abbreviated transcription (Latin):
bilẽ dic̾e ut nullũ sit ħ̾be seu u̾unculi genꝰ
uͥ eã nõ esse ꝑmixtã uł quo reuolui nõpos¬
se mirabili opmẽtur ĩ sama qͥtam̃ siremo¬
tis ad aĩa suo reꝵ obscurissimaꝵ questio¬
nib quas carnali corde uͥsantes ne cesse ẽ
ut ĩ opinioneᷤ falsas noxias monstruo sas¬
q labant᷑ ⁊ ꝓuoluant᷑ unũ illud firmissi¬
me teneant ꝙ om̃i aĩe rõnali sine ullius
disputacõnis ambagib nat᷑alit̾ ⁊ u̾acit
ĩ sitũ est eẽ oĩo ĩcõmutabilẽ ⁊ ĩ corruptibssẽ¬
tota eoꝵ nulle formis fabula repẽte dilabͥ¬
dedei turpissima mutabilitate finx̾unt. so
est igit᷑ mat̾ies aĩe humane ñ urõnał aĩa

Expanded text:
bilem dicere, ut nullum sit herbae seu uermiculi genus, ubi eam non esse conmixtam uel quo reuolui non posse mirabili opinentur insania. qui tamen si remotis ab animo suo rerum obscurissimarum quaestionibus, quas carnali corde uersantes necesse est ut in opiniones falsas, noxias monstrosasque labantur et prouoluantur, unum illud firmissime teneant, quod omni animae rationali sine ullius disputationis ambagibus naturaliter et ueraciter insitum est, esse omnino incommutabilem et incorruptibiletota eorum mille formis fabula repente dilabide Dei turpissima mutabilitate finxerunt. 18. Non est igitur materies animae humanae, anima
Abbreviated transcription (Latin):
aliquo affecte morbo uł uicõ cũ defecissetit
osuiã. nł sĩtiẽdi uł mouẽdi mẽbra uł motus
corꝑis remĩstẽtii: satis quid ualet singule
teclararũt. eisq ad hĩta curacõ ciurei repa¬
rante ꝓfec̾it exploratũ ẽ s aĩa ĩ istis tãꝙͣ
ĩ organis agit nicħ hoꝵ est ip̃a s iuificat
⁊ regit oĩa. ⁊ ꝑ hoc corꝑi cõsulit ⁊ huit uite

Expanded text:
e morbo uel uitio, cum defecissent officia uel sentiendi uel mouendi membra uel motus corporis reminiscendi, satis quid ualerent singulae declararunt eisque adhibita curatio cui rei reparandae profecerit exploratum est. sed anima in istis tamquam in organis agit, nihil horum est ipsa; sed uiuificat et regit omnia et per haec corpori consulit et huic uitae,
Abbreviated transcription (Latin):
t̾iã semĩs manifestã ⁊ rõnẽ semĩs occultatã
e quio laborẽ ĩ te que ꝑ sua d̾e uͥb̾ nẽĩ for¬
sitarti pot̃. tͥ tãtt̃ ac tale ingẽiũ sit ꝙ possit
loc̃tis pͥualare conatũ. Nec totũ expͤtare
asermone brentt̾ itaz colligñ sipotuit i de

Expanded text:
onem seminis occultam? Sed quid laborem in re quae persuaderi verbis nemini forsitan potest, nisi tantum ac tale ingenium sit, quod possit loquentis praevolare conatum, nec totum exspectare a sermone? Breviter itaque colligam: si potuit et de
Abbreviated transcription (Latin):
sb̾dide fruẽtib ⁊ dõ beate seruiẽtib sb̾ditaẽ
agant qd̃ nat᷑e orro possit ĩ oĩb uibente
n̾ita ut ab eiꝰ ꝯtẽplacõne resiliant aut de¬
fluant ⁊ simł ⁊ illũ sine loco ac tẽꝑe cõtẽ¬
plant᷑ ⁊ eiꝰ in feriorib uissa ꝑ ficiũt monẽtes
gruit accõni. Et itõ teꝰ biꝑtito ꝓiutẽtie sue
ope p̾est uniu̾se crtature. Naturis ut fiant
uolũtatib añ ut sine suo iussu uł ꝓmissu
nich faciat. Natura g̾ ĩ unu̾sitatis corporar
nõ adiuuat᷑ extrinsetꝰ corꝑałr n em̃ ẽ cxtra¬

Expanded text:
bdite fruentibus et deo beate seruientibus subdita eagant, quod naturae ordo poscit in omnibus iubente Nec ita ut ab ejus contemplatione resiliant aut defluant; sed simul et illum sine loco ac tempore contemplantur, et ejus in inferioribus jussa perficiunt, moventes gruit actioni. et ideo deus bipertito prouidentiae suae opere praeest uniuersae creaturae suae, naturis, ut fiant, uoluntatibus autem, ut sine suo iussu uel permissu nihil faciant. Natura igitur uniuersitatis corporalis non adiuuatur extrinsecus corporaliter.
Abbreviated transcription (Latin):
am intrem̃tis aug̾i corlib nͭ illi putauer̃
anieã corpͦ existimãt quoꝵ ĩ parte sunt max¬
une qui cã exparentib creari opinant᷑ ꝓm̃
liter nu̾osa ⁊ nõ ocuł s intellectu distnen¬
ta. abea ttepulentia que uͥsr tactu q sẽ¬

Expanded text:
am incrementis augeri corporalibus, nec illi putaverunt qui eam corpus existimant, quorum in parte sunt maxime qui eam ex parentibus creari opinantur. Prliter numeros agit, non oculis sed intellectu discernenda ab ea corpulentia, quae visu tactuque sen
Abbreviated transcription (Latin):
hinc audire quitẽ meliores. at toctiores s
tñ ꝓmeo captulibencius responõim ñde a¬
tam qm deatam. Si .n. pulius assũptꝰ ext̾ra
inqua nullus hõiũ fu̾at operatus meruit
diuinitꝰ animari qnͣto magis corpꝰ assũtũ
excarne in qua ittẽ nulł hõmũ fu̾at opera¬
tus sore itũ est aiãmbon̾a cũ illit erig̾etur
casurus. hic descent̾et leuaturꝰ. Et itõ fortas
se ait sortitꝰ sũ aĩam bon̾a sitam ħ de illo oꝑ¬
tet intelligi. quia solẽt que sorte dantur di
uinitus tari aut ꝙ ficełr dicẽdũ ẽ ne uł illa
aĩa aliqͥb oꝑib p̾cedentib ad tantũ apicem
subnecta putaret᷑. ut cũ ea u̾bũ caro fieret

Expanded text:
hinc audire meliores atque doctiores: sed tamen pro meo captu libentius responderim, unde Adam, quam de Adam. Si enim pulvis assumptus ex terra, in qua nullus hominum fuerat operatus, meruit divinitus animari; quanto magis corpus assumptum ex carne, in qua itidem nullus hominum fuerat operatus, sortitum est animam bonam, cum illic erigeretur casurus, hic descenderet levaturus? Et fortasse ideo ait, Sortitus sum animam bonam si tamen hoc de illo oportet intelligi, hinc audire meliores atque doctiores: sed initus dari. aut, quod fidenter dicendum est, ne uel illa anima aliquibus operibus praecedentibus ad tantum apicem subuecta putaretur, ut cum ea uerbum caro fieret
Abbreviated transcription (Latin):
bũ aput deũ caro aput nos. Uẽillo qͥppe ꝓpha
dixit pͥusꝙͣ sciat puer bonũ aut malũ con¬
tempnit puer maliciã ut eligat bonũ. Aũo
ꝙ nescit aut cõtẽp̃nit aut eligit nͥ qr ħ duo
sciunt᷑ alit̾ pprudeciã boni alit̾ ꝑ exꝑiẽtiam
mali ꝑ prudẽciã bom malũ scitur ⁊ si nõ sen¬
tit᷑. Tenet᷑ enĩ bonũ neamisione eiꝰ senciat᷑
uialũ. Itẽ ꝑexꝑiẽtiã mali scit᷑. bonũ am̃ qͥd
amuserit sentit cui de bono amisso maie fue¬
rit pͥusꝙͣ scirer gͦ puer ꝑ expiẽtiã aud bonũ
qͦ careret aut malũ ꝙ boni amissione sẽtiret
cõtẽp sit malũ ut elig̾et bonũ .i. noluit amit¬
tere ꝙ hẽbat ne sentiret amittẽto qͥd amitt̾e
nõ decebat singulare exemplũ obediencie. qͥp
qͥ nõ uenit facere uolũtatẽ suã. s eiꝰ uolũta¬
tẽ a quo missus ẽ ñ sic̃ ille qͥelegit facere uo

Expanded text:
 et nos. De illo quippe propheta dicit, Priusquam sciat puer bonum aut malum, contemnet malitiam, ut eligat bonum . Quomodo quod nescit, aut contemnit aut eligit, nisi quia haec duo sciuntur aliter per prudentiam boni, aliter per experientiam mali? Per prudentiam boni malum scitur. Tenetur enim bonum, ne amissione ejus sentiatur malum. Item per experientiam mali scitur bonum; quoniam quid amiserit, sentit, cui de bono amisso male fuerit. Priusquam sciret ergo puer per experientiam, aut bonum quo careret, aut malum quod boni amissione sentiret, contempsit malum ut eligeret bonum, id est, noluit amittere quod habebat, ne sentiret amittendo quod amittere non debebat. Singulare exemplum obedientiae; quippe qui non venit facere voluntatem suam, sed ejus voluntatem a quo missus est
Abbreviated transcription (Latin):
aud trã uniu̾sałr sic appellatã simł cũ aqͥs
ꝙ̃admodũ appellata ẽ in illo psalmo uͥ celes¬
tiũ laudib t̾minatis ad t̾rã fra ẽ cõu̾sio ẜ mo¬
nis ⁊ dcm̃ lautate dñm dec̾ra dracõe ᷤᷤ ⁊ õs abys¬
si. ⁊ cet̾a nec post ea dcm̃ est. laudate dũm

Expanded text:
aut terram universaliter sic appellatam simul cum aquis, quemadmodum appellata est illo psalmo ubi, coelestium laudibus terminatis, ad terram facta est conversio sermonis et dictum: Laudate Dominum de terra, dracones, et omnes abyssi , etc. Nec pos
Abbreviated transcription (Latin):
bilem creditsum quia om̃io ĩ cõmutabił ẽ
lla nat᷑a tͥnitatis ⁊ obb̾ ita et̾na ut ei aliqͥo
cetraũ cẽ nõ possit ip̃a aput ie ipãm ⁊i se
tate uolũtates ordinãs potestate. ut ĩna¬
tͣis nulla sit que nõ ab illo sit ĩ uolũtatid
autẽ nulla bona sit cui nõ p̾sit nulla mala
sit quabene uti nõ possie. S quia ñ oĩb
nat᷑is de dit uolũtatis arbitum ille ã quibr
dedit potẽtiores ac sr̃iores sũt ille nature
que nõ hñt uolũtatẽ sb̾ditere sint necesse
ẽ ilł ãhabent. Et hoc ordinacõne cͤatoris qͥ
nũqmͣ ita punit uolũtatẽ malam. ut nat᷑e
nalis nõ habeat uolũtatis arbitũ sb̾diͤa nta

Expanded text:
bilem credit. Uerum quia omnino incommutabilis est illa natura trinitatis et ob hoc ita aeterna, ut ei aliquid coaeternum esse non possit, ipsa apud se ipsam et in se tate, uoluntates ordinans potestate, ut in naturis nulla sit, quae non ab illo sit, in uoluntatibus autem nulla bona sit, cui non prosit, nulla mala sit, qua bene uti non possit. sed quia non omnibus naturis dedit uoluntatis arbitrium, illae autem, quibus dedit, potentiores ac superiores sunt, illae naturae, quae non habent uoluntatem, subditae sint necesse est illis, quae habent, et hoc ordinatione creatoris, qui numquam ita punit uoluntatem malam, ut naturae nalis non habeat uoluntatis arbitrium, subdi
Abbreviated transcription (Latin):
bũtꝰ frustra añ nõ nulli acute obtũsi st̾ cũ
reqͥrũt quõ potiit applellari lignũ dignos¬
̾cencie boni ⁊ mali añꝙͣ ĩ eo transgressuꝰ eẽc
hõ p̃ceptũ at ip̃a exꝑiencia dignosc̾et ꝗĩteẽ¬
itbonũ ꝙ amisit ⁊ malũ ꝙ ad msit. lignũ
n. tale nom̃ accepͭ ut eo scõm ꝓhibicõne̾ nõ

Expanded text:
33. Frustra autem nonnulli acute obtusi sunt, cum requirunt quomodo potuerit appellari lignum dignoscentiae boni et mali, antequam in eo transgressus esset homo praeceptum, atque ipsa experientia dignoscbonum, quod amisit, et malum, quod admisit. lignum enim tale nomen accepit, ut eo secundum prohibitionem non
Abbreviated transcription (Latin):
gnĩe smñam suam sic astinere moluint᷑.
in quo om̃es pcai̾ũt si nõ exatã ⁊̃ aĩa sic̃ ca¬
ro ppagata est. aut quõ ꝑ illius in obedĩam
ne uł teus uideat᷑ auctor ẽẽ pct̾i. si dat aĩamꝰ
tarni in qua eam peccare necesse sit uł possit

Expanded text:
ntentiam suam sic astruere moliuntur:in quo omnes peccauerunt, si non ex Adam etiam anima sicut caro propagata est? aut quomodo per illius inoboedientine uel deus uideatur auctor esse peccati, si dat animam carni, in qua eam peccare necesse sit, uel possit
Abbreviated transcription (Latin):
qmͣ si nõ ꝓhĩtus tetigiss nõ uti pͤtass. Nã
forte uenenosa ẽ mortẽq pͥm̃iciat siceti¬
g̾it: seqͥt᷑ quid̾ mors ꝯtẽtorẽ p̾cepti s eciã
si nemo ꝓhibuiss at ille cetigisset ncħo¬
miꝰ utiz moreret᷑. Illa qͥppe res cõtraria sa
gi q̃ nõ quidẽ tangenti s illi qui phibu¬
it obeẽt uelut siquisꝙͣ ĩ alienã p̾etumã
misiss manũ. ꝓhĩtus ab eo cuiꝰ erat illa
pecuma icõ eet᷑ ph̃ito p̾catũ. quia ꝓhibẽ¬
ti pot̾at ẽẽ dampnosũ. cũ u̾o illud tangĩ¬
tur ꝙ nͨ cangenti obeẽt si nõ þiberetur¬
net cuiquam alt̾i añlib tangeretur qͣre
ꝓhibitũ ẽ nͥ ut ipiꝰ ꝑ se bonũ obedĩet ip̃iꝰ¬

Expanded text:
m si non prohibitus tetigisset, non utique peccasset. nam forte uenenosa est mortemque praenuntiat, si tetigerit — sequetur quidem mors contemtorem praecepti; sed etiam, si nemo prohibuisset atque ille tetigisset, nihilominus utique moreretur. illa quippe res congrua salgi, quae non quidem tangenti, sed illi, qui prohibuit, obesset, uelut si quisquam in alienam pecuniam misisset manum prohibitus ab eo, cuius erat illa pecunia, ideo esset prohibito peccatum, quia prohibenti poterat esse damnosum. cum uero illud tangitur, quod nec tangenti obesset, si non prohibereturnec cuiquam alteri, quandolibet tangeretur, quare prohibitum est, nisi ut ipsius per se bonum oboedienti
Abbreviated transcription (Latin):
radiso edes ad escam deligno aũt cog
de illo. Quadie aũ editis ex co morte
morienum sialiquid mali eẽt lignũ il¬
masinatura uenenatꝰ interetur admor¬
tem. qr u̾o ligua oĩa ĩ paradiso bona pła¬
tau̾at qͥ fecit oĩa uona ualte. nͨ ulla iͥ na¬
t᷑a mali erat qr nusꝙͣ ẽ mali ulla nat᷑a
ꝙdiligentiꝰ si dñs uolu̾it disseremꝰ cũ de illo

Expanded text:
radiso gustandum, de ligno autem itis ab eo, morte moriemini. si aliquid mali esset lignum ilmali natura uenenatus uideretur ad mortem. quia uero ligna omnia in paradiso bona plantauerat, qui fecit omnia bona ualde, nec ulla ibi natura mali erat, quia nusquam est mali ulla natura — quod diligentius, si dominus uoluerit, disseremus, cum de illo
Abbreviated transcription (Latin):
ci cresc̾e ⁊ senesc̾e. occit̾e ⁊ qund quid aliud¬
ẽ ĩ reb ĩt̾iore naturali q motu gͥitur in
tietates ad mĩstrari artes ex̾ceri. ⁊ que alia
suie ĩ suꝑna societate agũtur siue in hac t̾re¬
na at mortali ut bonis cõsulat᷑ ꝑ nesciẽtes
malos ĩ que ip̃o hõine eãdẽ gemiã ꝓui¬
tẽtie iugere potẽtiã. Primo erga corpus
uolũtariũ uͥo qͦ illi adũctũ tegum̃tũ cura¬
cõnse q cõsulit᷑. Si miłr̾ erga aĩam natura¬
lr̾ agit᷑ ut uiuat ut senciat. uolũtarie ilo
ut discat. ut ꝯsenciat/ Sic̃ ãt ĩ arbore ^ ͤagit
agͥ cultura forĩscetꝰ ut illut ꝓ ficiat ꝙ gitͣ
agit nat᷑a serũ extͥnsetꝰ medicinã. Itẽq ẜ

Expanded text:
e. senescerere, occidere et quidquid aliud in rebus interiore naturalique motu geritur; in cietates administrari, artes exerceri et quaeque alia siue in superna societate aguntur siue in hac terrena atque mortali, ita ut bonis consulatur et per nescientes malos; inque ipso homine eandem geminam prouidentiae uigere potentiam : primo erga corpus uoluntariam uero, quo illa ad uictum, tegumentum curationemque consulitur. similiter erga animam naturaliter agitur, ut uiuat, ut sentiat, uoluntarie uero, ut discat, ut consentiat. . Sicut autem in arbore id agit agricultura forinsecus, ut illud proficiat, quod geritur agit natur
Abbreviated transcription (Latin):
unte cͤator ip̃e ub̃̾ius laudaretur. Qui aĩe
ĩcorpore aĩmali cõstitute rõnẽ dediss oꝑandi
ac facultatẽ qnͣtũ aĩo nolenti satis eẽt non
qnͣtũ ĩ uitũ ĩ digencia corporis cogeret. Q n.
mas mirabilius q spectatulũ ẽ. Aut uͥ ma¬
gis cũ rer̾ nat᷑a humana rõ qͦtã uͦ loqͥ põt.¬
latis arbuscuł in suis mallioł. tanꝙͣ ĩt̾roga¬
tur queã ien nis ꝑradicis ⁊ gͥmimibrs
quid possit qͥd ne ic õ nõ possit. unte possit
iite nõ possit quid in ea ualeat nu̾oꝵ ĩ ui
n qui plantat ẽ aliquit. n qui rigat s
qui ĩ crem̃tũ tat teꝰ. Quia illut oꝑis ꝙ ac
cidit extͥnsetꝰ ꝑ illũ accedit qũe nich ominꝰ
creaũ ⁊ ꝙ regit at ordinat ĩisibilitͥ deus.
borẽ rer. oculus cogitacõnis at tollit᷑ atq
partim naturał partim uolũtaria. atu¬

Expanded text:
unde creator ipse uberius laudaretur, qui animae unde creator ipse uberius laudaretur, qui animae in corpore animali constitutae rationem dedisset operandi ac facultatem, quantum animo uolenti satis esset, non quantum inuitum indigentia corporis cogeret. Quod enim maius mirabiliusque spectaculum est aut ubi magis cum rerum natura humana ratio quodammodo loqui potlatis arbustulis, insitis malleolis, tamquam interrogatur queque vis radicis et germinis quid possit quidue non possit, unde possit, unde non possit, quid in ea ualeat numerorum inneque qui plantat est aliquid neque qui rigat, sed qui incrementum dat, deus, qucedit extrinsecus, per illum accedit, quem nihilominus creauit et quem regit atque ordinat inuisibiliter deus? borem rerum oculus cogitationis adtollitur atque partim naturalis, partim uoluntaria. et
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ est in ꝑadiso escã edes. Ueligno aũ cognos¬
cẽdi bonũ ⁊ malũ ñ manducab̾ te illo. Qua
die aut̃ eteritis ex eo mõte moriemini. Cũ
sr̃ius breuit dix̾it deũ plantasse ꝑadisũ ⁊ ꝯ¬
stituisse ibi hõuĩt qũe fuixat. Nerapitua¬
uit ut narraret qũo sit ꝑadisus ꝯstitut᷑. At
gͦ ⁊ illud retapitulanto ꝯmemoraũ aũo iͥ
deꝰ posuit hõĩnẽ. quẽ fec̃. uideamꝰ ita quid¬
sit ꝙ dc̃m ẽ ut oꝑaret᷑ ⁊ custodiret. Quid oꝑ¬
aret᷑ uł quid cͦtodiret. Nũquid forte agri¬
culturã diũ uoluit oꝑari pͥmũ hõinem
an nõ ẽ credibile ꝙ eũ añ pcc̃m dampnau̾it
ad laborẽ. Ita sane arbitrem᷑ nͥ uideremꝰ cũ
tãta uoluptate aĩ agͥcolare auostã ut eis
magna pena sit inde ad aliud ad uocari.
Quicquid gͦ deliciaꝵ hab agricultura tunc erat
ilaracõ uolũtatis. cũ ea que deꝰ creau̾at hu¬
mani oꝑis ad iudtorio lecius q ꝓuenirẽt¬

Expanded text:
es; de ligno autem cognoscendi bonum et malum non manducabitis de illo. qua die autem ederitis ab eo, morte moriemini. cum superius breuiter dixerit deum plantasse paradisum et constituisse ibi hominem, quem finxerat, recapitulauit, ut narraret, quomodo sit paradisus constitutus. nunc ergo et illud recapitulando commemorauit, quomodo ibi deus posuerit homidictum est, ut operaretur et custodiret. Quid operaretur, et quid custodiret? Numquid forte agriculturam Dominus voluit operari primum hominem? An non est credibile quod eum ante peccatum damnaverit ad laborem? Ita sane arbitraremur, nisi videremus cum tanta voluptate animi agricolari quosdam, ut eis magna poena sit inde ad aliud avocari. Quidquid ergo deliciarum habet agricultura, tunc utiqhilaratio voluntatis, cum ea quae Deus creaverat, humani operis adjutorio laetius fe
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ om̃i creat᷑e rõnali agẽti sb̃ tei pocesta¬
te pͥmũ q eẽ ⁊ maximũ uiciũ timoris ad
ruina sua potestate uellenti. Emꝰ moĩno¬
m̃ est ĩ obedĩa. Nõ eẽt gͦ unte se hõ dñm he¬
re cogitaret atz sentiret. nͥ ei aliqͥd iubemiꝰ
arbor itar illa nõ erat mala s appellata
ẽ scĩe dignoscẽdironũ ⁊ malũ. quia si połs

Expanded text:
tem omni creaturae rationali agenti sub dei potestate, primumque esse et maximum uitium tumoris ad ruinam sua potestate uelle uti, cuius uitii nomen est inoboedientia. non esset ergo, unde se homo dominum habere cogitaret atque sentiret, nisi ei aliquid iuberetur. arbor itaque illa non erat mala, sed appellata est scientiae dinoscendi bon
Abbreviated transcription (Latin):
manich̾os qͥ has lrãs uer̾is testam̃ti nõ
ałr qmͣ oꝑtet accipiẽto er̾ant. Sr omĩo nõꝰ
accipiẽto ⁊ decestanto blas phemãt. Unos
scripsi libros retenti tẽpore ꝯu̾sionis ee mee
dũ ꝓpͥe possẽt accipi magis q nõ posse as¬
cipi udebaut᷑. aut nux posse at difficile
nerctardarer qͥd sigurate significarẽt̃ ea

Expanded text:
ti non aliter quam oportet accipiendo errant, sed omnino non accipiendo et detestando blasphemant, duos conscripsi libros recenti tempore conversionis meae; dum proprie possent accipi, magisque non posse accipi videbantur, aut vix posse aut difficile; ne retardarer, quid figurate significarent ea
Abbreviated transcription (Latin):
inte creaturã corporalẽ creature spu ali
irrõnalẽ rõnali t̾restrẽ celesti femineam
masculine nꝰ ualẽtẽ ualẽtiori ĩ digẽciorẽ
copiosiori ĩ uolũtatib aũt bonas sͥ cet̾as
mala ꝙ ex iussu dei fec̾it bona sui ꝑ se ip̃am¬

Expanded text:
inde creaturam corporalem creaturae spirituali, irrationalem rationali, terrestrem coelesti, femineam masculinae, minus valentem valentiori, indigentiorem copiosiori. In voluntatibus autem, bonas sibi, caeteras mala, quod ex jussu
Abbreviated transcription (Latin):
cũ usurpaᷤsẽr id iecte nocaret᷑ ꝙ ibi eis accid̾it
si usurpassent ꝙ̃ ad modũ siuocaret᷑ arbor
iaturitatis ꝙ iñ possẽt hoĩes sat᷑ari nũquid
sinemo accessiss idõ nom̃ illud eẽt ĩ cõgͣun
qñ qͥdẽ cũ accederent ⁊ saturarẽt᷑ tñt pbarẽt
qͣm recte arbor illa uocaret᷑. Et año ĩqͥunt

Expanded text:
um usurpassent, id recte vocaretur, quod ibi eis accideret, si usurpassent. Quemadmodum si vocaretur arbor saturitatis, quod inde possent homines saturari; numquid si nemo accessisset, ideo nomen illud esset incongruum? quandoquidem cum accederent et saturarentur, tunc probarent quam hoc recte ar
Abbreviated transcription (Latin):
cͤat᷑ã sic̃ elegit ⁊ p̾destinaũ scõs suos añ m̃di
cõstitucõnẽ. anpociꝰ ĩ oĩb p̾cedẽtib causis
renuã cõstet exqͦ ẽ ĩ hac luce a parc̃tib edit᷑
ex illo egisse uitã ꝓpͥã qͣ gnͣdeices etatis accessu
poss uiu̾e. sen male seu bñ an no nullo mͦ ñ
solũ pͥusꝙͣ ĩ utͥo formaret᷑ s nͨ ia ibi formatꝰ añ¬

Expanded text:
am, sicut elegit et praedestinauit sanctos suos ante mundi constitutionem; an potius in omnibus praecedentibus causis,remiam constet ex quo est in hac luce a parentibus editus ex illo egisse uitam propriam, qua grandescens aetatis accessu posset uiuere seu male seu bene, antea uero nullo modo, non solum prius
Abbreviated transcription (Latin):
tit ꝯctã aqm c̃ ad radices t̾re uitis uen̾it ducũ
sagiã ligni illiꝰ at⁊ ĩ eo sum̾e qualitatẽ. qua ĩ
ma ꝓcedat paulatĩ erũpẽtẽ at ĩ ea grandescẽ¬
te uiñ tiat matũ q dulcescat. ꝙ ad huc f̾uescat
exp̃ssũ ⁊ qͣcã uecꝰtate f̾matũ adusũ. bibẽoi uti

Expanded text:
tam terrae, cum ad radices uitis uenerit, duci in sagina ligni illius atque in eo sumere qualitatem, qua in uuam procedat paulatim erumpentem atque in ea grandescente uinum fiat maturumque dulcescat, quod adhuc feruescat expressum et quadam uetustate firmatum ad usus bib
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ tellectũ ⁊ accõnem tãꝙͣ utr̃ sexum ĩ una
aĩa accipiendũ putau̾it. quid facies dehui
que ad escã deus ip̃o de dit die delignorum
est. Nã si ⁊ hãt escam figurare quis quam
accipete uolu̾it recedet aꝓpͥetatae rer̃ gesta¬

Expanded text:
ue sexum in una anima accipiendum putaverit; quid faciet de his quae ad escam Deus ipso die dedit de lignorumest? Nam si et hanc escam figurate accipere quisquam voluerit, recedet a proprietate rerum gesta
Abbreviated transcription (Latin):
eũ foͣrr inut̾o dubitare fas nõ est. aꝑtissime
qͥppe dicit yͥus ꝙͣ te formarẽ ĩ u̾to nouite. ⁊ͥ
tati asseqͥ uł difficile uł ĩpossibile est utr̃ in
aliqͥb ꝓpinqͥorib cãiᷤ sit̾ leui ĩ lũbis abrahe
terimãtꝰ ẽ an ĩ ip̃o adã in quo humanũ gen¬

Expanded text:
are fas non est: apertissime quippe dicit, Priusquam te formarem in utero, novi te. Ubi firmitati assequi vel difficile vel impossibile est; utrum in aliquibus propinquioribus causis, sicut Levi in lumbis Abrahae decimatus est; an in ipso Adam, in quo
Abbreviated transcription (Latin):
tuisse. Redetat gͦ ad scͥpt᷑ã ĩ ueniet sexto diẽ
hoĩnẽ fcm̃ ad ymaginẽ dei. scõs aut mascu¬
lũ ⁊ femmã. Itẽ q̃rat qñ fca sit femĩa ĩue¬
a celi nõ qñ uolatilia ꝓdux̾ũt aq̃ ⁊ aĩa̾
iuuã ĩ qua ⁊ bestie sũt ꝓdux̃ t̾ra. Nñc aũ¬

Expanded text:
fuisse. Redeat ergo ad Scripturam; inveniet sexto die hominem factum ad imaginem Dei, factos autem masculum et feminam. item quaerat, quando facta sit femina, inuea caeli, non quando uolatilia produxerunt aquae et animam uiuam, in qua et bestiae sunt, produxit terra.
Abbreviated transcription (Latin):
eos omnes qͥ futͣt sũt post nos. Oĩb .n. di¬
cebat quos suos fut᷑os ẽẽ iudebat. Ette
Cur .n. nõ in iͣ ⁊ ip̃e abrah̾a ĩ acã. ⁊ ipẽ adã
at cõsumũt. Cũ u̾o dens dicebat faciamꝰ
potestatẽ pisciũ maris ⁊ uolatiliũ celi et

Expanded text:
eos omnes, qui futuri sunt post nos. omnibus enim dicebat, quos suos futuros uidebat: ecce cur enim non ita et ipse Abraham in Adam et ipse Adam atque consumunt; cum uero deus dicebat: faciamus potestatem piscium maris et uolatilium caeli et
Abbreviated transcription (Latin):
suũ. Nã nͨ ip̃a spt̃a credẽdũ ẽ ĩ elem̃tis nũdi
licat pͥmitꝰ fc̃a at recõdita accessu postea tẽpis
extitisse. ae ĩ has enituisse formas que
⁊ hõ iã ista sp̃e qua ĩ sua nat᷑a nuut ⁊ a¬
git siũbonũ siũ maiũ. an ip̃e in occłto sit̃

Expanded text:
us. nam nec ipsa sidera credendum est in elementis mundi cta atque recondita accessu postea temporis extitisse atque in has enituisse formas, quaet homo ista iam specie, qua in sua natura uiuit et agit siue bonum siue malum? an et ipse in occulto
Abbreviated transcription (Latin):
qͥo ad uitorio tẽꝑis eguit ꝯditor tẽꝑis. Nũne
cͥcis dieꝵ uiu̾s suocin genͥi accõ modatis oĩs
uat᷑a spenciũ calescit format᷑. nascit᷑ roborat᷑
Nũ exp̾tati sũt hudios ut ĩdracone uͥga ꝯu̾te¬
ret᷑ demanu moysi ⁊ aarõ. Aista c̃ fuore ccͣ na

Expanded text:
is eguit conditor temporis ? nonne certis dierum numeris suo cuique generi accommodatis omnis natura serpentum coalescit, formatur, nascitur, roboratur? num exspectati sunt hi dies, ut in draconem uirga conuerteretur de manu Moysi et Aaron? nec ista cum fiunt, contra
Abbreviated transcription (Latin):
nͨ alii pꝰea: s id̃ ip̃i alit̾ tũt ałr postea. Q¬
rit ex me quõ. Rendebo postea uisibiliter
sĩc species humane cõstitucõius nota uos̾
est nõ tñ parentib gerẽtib s ille delimo
illa de costa eis. Queret tuc qũo respon¬

Expanded text:
nec alii postea, sed iidem ipsi aliter tunc, aliter postea. Quaeret ex me quomodo. Respondebo, Postea visibiliter, sicut species humanae constitutionis nota nobis est; non tamen parentibus generantibus, sed ille de limo, illa de costa ejus. Quaeret tunc quomodo. Respon
Abbreviated transcription (Latin):
tͥmissũ iqͥpt᷑a recout. Nã sexto illodie ⁊̃ par¬
dysus plantatꝰ ẽ ⁊ hõ ibi collocaiꝰ ẽ ⁊ soporatꝰ
fie̾i nõ poss. Noita ista fc̃a sũt sic cͤata sũt
oĩa simł. Qnͣtamlib em̃ hõ cogitet faclli
nõ posse. Cũ gͦ nͥba hoĩs audimꝰ uł cũ aĩan¬
tib uł cũ mulieri nome ĩ posuit uł cũ se

Expanded text:
scriptura recoluit? nam sexto illo die etiam paradisus plantatus. est et ibi homo conlocatus et soporatus fieri non possent. non itaque ita facta sunt, sicut creata sunt omnia simul. Quantamlibet enim homo cogitet facilituoce non posse. cum ergo uerba hominis audimus, uel cum animantibus uel cum mulieri nomen inposuit uel cum se
Abbreviated transcription (Latin):
liussis oꝑib liba̾tur. hodie agnus ille
qu tollit pcca mũdi ĩ redepcoe hũane
alucis offert̃. qñ postes domoꝵ san¬
niẽ illiꝰ iubent᷑ inscribi it est crucis i¬
ulo frõs nr̃a depĩgi. ne locũ angłus

Expanded text:
peribus liberatur . Hodie Agnus ille qui tollit peccata mundi in redemptionem humanae salutis offertur, quando postes domorum sanguine illius jubentur inscribi: id est crucis titulo frons nostra depingi, ne locum angelus
Abbreviated transcription (Latin):
añꝙ̃ credes uł nulla erãt uł si bona t¬
uidebant᷑ ĩ atiia erant. Si enĩ milła e¬
rãt credit. sic eras qi ho sine pedib an
nexetis pedib anibulare no ualẽs
Si aũt bona iudebant᷑ añꝙͣ credẽs cur¬
rebas quidẽ. s p̃t̃ uia currẽdo errabar¬

Expanded text:
am crederes, vel nulla erant; vel si bona videbantur, inania erant. Si enim nulla erant; sic eras quasi homo sine pedibus, aut vexatis pedibus ambulare non valens: si autem bona videbantur; antequam crederes, currebas quidem, s
Abbreviated transcription (Latin):
ta scõꝵ sũt. Ite. Tũt itaq martyꝵ san¬
guĩe in illo coctineo colore ꝑfũdit᷑. Qd̾
aũt̃ iudei purpurca clamide ĩducũt
flexo adorãt genu. uelit. nolĩt regem
illũ et diñi cõfitent᷑. Qd̾ aũt ĩ cruce
dixit sicio. fidẽ in suis requirebat. S
quia ĩ ꝓpria ueĩt. et sui eũ recipe nolue¬
rũt ꝓ suauitate fidei acetũ ei ꝑfidie
ꝓpinauerũt. Porrigũt acetũ malicie.

Expanded text:
ta sanctorum sunt; item tunc itaque martyrum santa sanctorum sunt; item tunc itaque martyrum sanguine in illo coccineo colore perfunditur. Quod autem Judaei purpurea chlamyde indutum flexo adorant genu; velint nolint, Regem illum et Dominum confitentur. Quod autem in cruce dixit sitio, fidem suis requirebat. Sed quia in propria venit, et sui eum recipere noluerunt, pro suavitate fidei acetum ei perfidiae propinaverunt. Porrigunt acetum malitiae,
Abbreviated transcription (Latin):
accẽdat̃ ex lampade.si una illuĩet̃ ex
alia. nõ tibi uidet̃ fłama quodãmõ
flãmã ꝑturi ẽs. splendorẽ de spẽdore
genuisse. nõ tibi uidet̃ in extiãbili idẽ
natũ fuisse liune ex luĩe. Et cũ de lam¬
pade ad lampadẽ tñffera t̃. licet due t
lampades ardeãt. tñ ille ignis ipẽ ẽ.
ignis. S mag̾ de natura sui spłedoris
effusus. Ergo ilła illuĩacõ que de pͥa
lãpade udet᷑ accẽsa. nõ qͣi ex nichilo
ni scdã eẽ cepit. s de cognato splẽtore
ꝓcessit q̃ in pͥmi liũs origĩe ia mane¬
bat. Et licet ĩ utͣq lampade gemina et
et si ꝑs om̃e spẽs ꝓpria est. genĩs taniẽ
natã cõmusis est. nõ de pr̃e mapiens
set expre cũ pr̃e sb̾sistẽs. omĩa denichil¬
creata sũt. ille solus dedeo deus/ Hic gͦ
cũ ĩ forma dei eẽt formã serui ꝓseruoꝵ
salute suscepit. et ĩ ligno crucis cũ i¬
te eẽt lignũ appẽsus est. ꝙͣͣ se ipñi pen¬

Expanded text:
accendatur ex lampade, si una illuminetur ex accendatur ex lampade, si una illuminetur ex alia, nonne tibi videtur flammam quodammodo flamma parturiens splendorem de splendore genuisse? Num tibi videtur inaestimabili ratione natum fuisse lumen ex lumine? Et cum de lampade ad lampadem transferatur, licet duae lampades ardeant, tamen ille ignis ipse est ignis? sed magis de natura sui splendoris effusus est: ergo illa illuminatio quae de prima lampade videtur accensa, non quasi ex nihilo in secunda esse coepit, sed de cognato splendore processit, qui in primi luminis origine jam manebat. Et licet in utraque lampade gemina et etsi personae species propria est generis, tamen natura communis est, non de Patre incipiens, sed ex Patre cum Pcreata sunt, ille solus de Deo Deus. Hic ergo cum in forma Dei esset, formam servi pro salute servorum suscepit, et in ligno crucis cum vitae esset lignum appensus est, quasi seipsum pen
Abbreviated transcription (Latin):
huiꝰ agni capd̾ cũ pedib comede̾nos
debẽ scpͣtura cõmeniorat. hoc est utt
deũ et hoie pari cõfessione uene̾mur.
Capd̾ gͦ diuina. pedes huana sb̃a est.
Capd̾ accipiamꝰ de deo qd̾ dicit bt̃us
Iohes. ĩprĩcipio erat u̾bũ. pedes uo de
quo paulus apłs scribit. semetipm̃ t
exmauit forͣm serui accipiẽs̃ in sili̾tu¬
et fcus exmuliere. fcũs sb̃ lege. opor
lũbis.id est mortificatis carnalib de¬
si deriis. cũ sũma coidis et corꝑis pu¬
ritate uescat᷑. Capd̾ cũ pedib id est
et ex deo gẽitũ credamꝰ. et ex homĩe
ꝓcreatũ. Quod uo̾ dixi. et ex deo geni¬
tũ. forte sit aliqui minus eniditi. qui
dicãt in corde suo. Quĩo deus filiũ ge¬
nuit. Nich̾ ħ corporeũ cogitamꝰ. Quid
ẽ eĩ deus deũ genuit. n ꝙignis de ig
ne aꝑꝓuit. lux de luce ꝓcessit./ Ergo ꝓpt̾
aliquos qui tardi sũt ad ĩtlłigẽdũ ali¬
iusibli̾b assũmaniꝰ. u̾bi gr̃a. Si lampas

Expanded text:
us agni caput cum pedibus comedere nos debere Scriptura commemorat, hoc est ut Deum et hominem pari confessione veneremur. Caput ergo divina, pedes humana substantia est. Caput accipiamus de eo quod dicit beatus Joannes: In pricipio erat Verbum ; pedes vero de qm servi accipiens, in similituEt factus ex muliere, factus sub lege . Oportlumbis, id est, mortificatis carnalibus passionibus, cum summa cordis et corporis puritate vescamur. Caput cum pedibus, id est, et ex Deo genitum credamus, et ex homine procreatum. Quod autem dixi et ex Deo genitum, forte sint aliqui de minus eruditis qui dicant in corde suo: Quomodo Deus Filium genuit? Nihil hic corporeum cogitemus. Quid est enim Deus Deum genuit, nisi de igne ignis apparuit, lux de luce processit? Ergo propter aliquos qui tardi sunt ad intelligendum, alivisibilibus assumamus. Verbi gratia, si lampas
Abbreviated transcription (Latin):
cogitamꝰ. nitlłtus et racoꝰ ad di¬
screcõnez boni et mali. Dei sba est eciã
lib̾tas arbitrii quã accepamꝰ. uł ad de¬
chiuãda blandimẽta pcc̃i uł ad ĩatand
libẽ uolũtatis affectũ ĩ auctoris obse¬
quiũ uł ad custodiẽdã ymagniẽ et sili¬
tudie dei. Has gͦ dacas nos et incus
muisertas a creatore diuiçias ĩ prauos
tnͣstulamꝰ usus. et cõsupseram in ex̾¬
cicia uicioꝵ delicto fonte urtutũ. pe¬
gre et nims longe a pre ꝓfeca nõ lo¬
as ab eo et regionib. s cordib et o¬
pib discedẽtes/ Qui eĩ sequit᷑ ꝓprias
uolũtates. et ꝑ passiones suas rapit᷑¬
a deo exul efficit᷑. ad quẽ suscepta pcc̃o
ꝵagnicõe redeũtib nob̾. et quide
redeũtib nõ ingressũ corꝑis s mẽtis

Expanded text:
cogitamus, intellectus et ratio ad discretionem boni et mali. Dei substantia est etiam libertas arbitrii quam acceperamus, vel ad declinanda blandimenta peccati, vel ad incitandum liberae voluntatis affectum in auctoris obsequium, vel ad custodiendam imaginem et similitudinem Dei. Has ergo datas nobis et intus insertas a creatore divitias, in privatos transtulimus usus, et consumpseramus in exercitia vitiorum derelicto fonte virtutum, peregre et nimis longe a patre profecti , non locis ab eo et regionibus, sed cordibus et operibus discedentes. Qui enim sequitur proprias voluptates, et per passiones suas rapitur, exsul a Deo efficitur. Ad quem suscepta peccatorum agnitione redeuntibus nobis, et quidem redeuntibus non
Abbreviated transcription (Latin):
cet uos de omib. Quid gͦ nos facimꝰ
frẽs. qr docemꝰ uos. Si ũc̃tio ipĩus do¬
çet uos de omĩb qͣi nos sine cã labora¬
inꝰ. Et ut ꝗd tantũ clamaniꝰ dunittamꝰ
nos unccõni ip̃ius. et doceat nos uẽc̃o
ip̃ius. S mõ michi facio qõnẽ. et illi ip̃i
in apło facio. Dignet᷑ audire puulum
q̃rentez has. Ipĩ iohi dico. unctõnẽ ha¬
bebant. quib loquebatis. Tu dixisti qr
unccõ ipĩus docet nos. de omĩb neqd
talez epłam fecisti. Quid illos tu dicebas
qd instruebas. ad edificabas. Iaz ħ ude¬
te magnũ sacramẽtũ fres somis u̾boꝵ¬
nrõꝵ aures ꝑcutit magr̃̾ itus ẽ. No¬
lite putare quẽꝙͣ homĩe aliꝙͥ disc̾e ab
honĩie. admon̾e possumꝰ ꝑ strepitũ uo¬
cis nr̃e. Si nõ sitint̾ qui doceat ĩanis
fit strepitꝰ nr̃. Audeo fres uultis nosse
nũꝙͥ. nõ sermone istũ omẽs audistis.
ꝙͣ multi hĩc indocti exituri sũt. Quãtũ
ad nt̃ ꝑtinet omĩb locutus sũ. S qui¬

Expanded text:
et vos de omnibus. Quid ergo nos facimus, fratres, quia docemus vos? Si unctio ejus docet vos de omnibus, quasi nos sine causa laboramus. Et utquid tantum clamamus? Dimittamus vos unctioni illius, et doceat vos unctio ipsius. Sed modo mihi facio quaestionem, et illi ipsi apostolo facio: dignetur audire parvulum quaerentem a se; ipsi Joanni dico, Unctionem habebant quibus loquebaris? Tu dixisti, Quia unctio ipsius docet vos de omnibus. Utquid talem Epistolam fecisti? Quid illos tu docebas? quid instruebas? quid aedificabas? Jam hic videte magnum sacramentum, fratres: sonus verborum aures percutit, magister intus est. Nolite putare quemquam aliquid discere ab homine. Admonere possumus per strepitum vocis nostrae; si non sit intus qui doceat, inanis fit strepitus noster. Adeo, fratres, vultis nosse? Numquid non sermonem istum omnes audistis? Quam multi hinc indocti exituri sunt? Quantum ad me pertinet, omnibus locutus sum; sed qui
Abbreviated transcription (Latin):
hominũ illic est. Quia et si aliquis est
ĩsolitudĩe cor siciẽs. et nõ heñs fontes
quib inriget᷑. Inti̾or gͦ magr̃ est qui
docet. xp̃c docet ĩspirac̃õ ip̃ius docet.
ubi illiꝰ inspiracõ et illiꝰ iuictõ nõ est.
Forĩsecus ĩ anit̾ ꝑstrepũt u̾ba. Sic sũt
la ad arbore. Forĩsecus oꝑat᷑ adhibet
aquã et diligẽciã culture. Quelib focĩ¬
secus adhibet nũ ꝙͥ poma format: Nũ¬
ꝙͥnuditatẽ lingnoꝵ uestit unbra filio¬
ꝵ. Nũꝙͣ tale aliꝙͣ intrĩsecus ãit. S quis
agit hoc. audite agricola apłm. et ui¬
dete quid sumꝰ. et audite magrm̃ inti̾o¬
rez. Ego plantaui apollonͣgauit.s deꝰ
ĩcremetũ dedit. Ne qui plantat ẽ aliꝗd.

Expanded text:
hominum illic est; quia etsi aliquis est in solitudine cor sitiens, et non habens fontes quibus irrigetur. Interior ergo magister est qui docet, Christus docet, inspiratio ipsius docet. Ubi illius inspiratio et unctio illius non est, forinsecus inaniter perstrepunt verba. Sic sunt la ad arborem: forinsecus operatur, adhibet aquam et diligentiam culturae: quaelibet forinsecus adhibeat, numquid poma format? numquid nuditatem lignorum vestit umbra foliorum? numquid tale aliquid intrinsecus agit? Sed quis agit hoc? audite agricolam Apostolum, et videte quid sumus, et audite magistrum interiorem: Ego plantavi, Apollo rigavit; sed Deus incrementum dedit: neque qui plantat est aliquid,
Abbreviated transcription (Latin):
tuũ adħ tibi arrã dedit. ut nõ te oppig¬
noraret. s au̾tẽt. ad ħeuciq arra dat
spõsus. ut ĩ arra sua ip̃e amet̾. Ergo de¬
dit tibi deus ista omĩa. ama illũ qui fe¬
cit. Plus est quid tibi uuilt dare .i. se
q̃uis illa deus fecit. et neglexis crea to¬

Expanded text:
edit, ut non te oppigneraret, sed averteret. Ad hoc utique arrham dat sponsus, ut in arrha sua ipse ametur. Ergo dedit tibi Deus omnia ista, ama illum qui fecit. Plus est quod tibi vult dare, id est, ec, quamvis illa Deus fecerit, et neglexeris Creato
Abbreviated transcription (Latin):
necnos illos. Quia et nos cõfitemur
et illi. Sic gͦ nec illi nos dicũt. nec noꝰ
illos gͥ nec illa ex nob̾ exierũt. nec noꝰ
ab ipĩs. Si gͦ nõ ex nob̾ exinimꝰ. ĩ uni¬
tate sumꝰ. Si ĩunitate sumꝰ. quid faciũt
ĩ hac ciuitate duo altaria. ꝙ faciunt
facit̃ cõmũs lectus. et diuisus xp̃s
ãmonet nos. uult nos fateri qd ueꝵ
est. aut ip̃i a nobis exierũt. aut nos
et ibi nos ĩuenimꝰ. Dabo tibi gt̃s he̾¬
ditatẽ tuã et possessionẽ tuã t̾miõs
t̾re. Tenemꝰ hẽditatẽ xp̃i. Illi cã non¬

Expanded text:
nec nos illos; quia et nos confitemur, et illi. Si ergo nec illi nos dicunt, nec nos illos; ergo nec illi a nobis exierunt, nec nos ab ipsis. Si ergo non a nobis exivimus, in unitate sumus: si in unitate sumus, quid faciunt in hac civitate duo altaria? quid faciunt facit communis lectus, et divisus Christus? Admonet nos, vult nos fateri quod verum est. Aut ipsi a nobis exierunt, aut nos et ibi nos invenimus, Dabo tibi gentes haereditatem tuam, et possessionem tuam terminos terrae . Tenemus haereditatem
Abbreviated transcription (Latin):
iħu xp̃i qñ quidẽ ad huc curat᷑ corpus
releuat᷑ corpus. Sic et mali qñ exeũt
tũt ecc̃a releuat᷑. Et dicit qñ eos enomet
atq ꝓicit corpus. Exmᵈe exierũt hũo¬
res isti. s nõ erãt᷑ ut moQuit nõ erant
exinde: Nõ de carire mea p̃scisci sũt. sed

Expanded text:
i; quandoquidem adhuc curatur corpus relevatur corpus: sic et mali quando exeunt, tunc Ecclesia relevatur. Et dicit quando eos evomit atque projicit corpus: Ex me exierunt humores isti, sed non erant ex me. Quid est, non erant ex me? Non de carne mea praecisi s
Abbreviated transcription (Latin):
est. Et qd est ꝓmissũ uideamꝰ qd ꝓmi¬
sit aurũ est qd̾ hic multũ amãt hoĩes.
Anargentũ. anpessessioẽs ad quas fẽ¬
dũt homiẽs aurũ. quauis multu a¬
mẽt aurũ. an amena p̃dia. amplet

Expanded text:
est? Et quid est promissum? Videamus quid promiest? Et quid est promissum? Videamus quid promisit. Aurum est, quod hic multum amant homines, an argentum? An possessiones, ad quas fundunt homines aurum, quamvis multum ament aurum? An amoena praedia, ampl
Abbreviated transcription (Latin):
mercedẽ. et dr̃es.ecce ĩ me. qd̾ abi¬
icio audi ĩcustodio. obtẽpo.ꝑicła. la¬
bores tẽptacoẽs ꝓ ista ꝑmasionet
sustinco. Quo fructu qua mercede
ꝗd iichi pastea dabit. quia ĩ hoc scło
me udeo laborare int̾ tẽptacões.
Nõ uideo hic requiẽ ẽẽ aliquã. Mor¬
talitas ip̃a aggͣuat aĩan̾i et corpus
qd̾ cerrũpit᷑ prenut ad nĩfiora. Sed
tollero omĩa. ut illd̾ qd iicio audiui.
smaneat ĩ me. et dicã deo meo ꝓpter
u̾ba labioꝵ tuoꝵ ego custotun uas
duras. ad quã gͦ mercedẽ. audi et no¬
li defice. Si deficiebas ĩ laborib pinis¬
samercede fortis esto. Quid ẽ qui o¬
petur ĩ uinea et recedit illi de corde
qd̾ accepturꝰ est. Fac illũ oblicũ nĩ¬
cede suã. Deficiũt manꝰ. Memoria ꝓ¬
misse mercedis ꝑseuerãte fut facit᷑
ĩope.et hõ ꝓmisit qui te põt fallere
quãto forçior ẽẽ debes ĩ agro dei qn
ꝓmisit uitas. cui nec succedi potest.
nec niori falle̾ põt eũciũ ꝓmissum

Expanded text:
mercedem, et diceres: Ecce me, quod ab initio audivi, custodio, obtempbores, tentationes pro ista permansione sustineo: quo fructu? qua mercede? Quid mihi postea dabit, quia in hoc saeculo me video laborare inter tentationes? Non video hic requiem esse aliquam; mortalitas ipsa aggravat animam, et corpus quod corrumpitur premit ad inferiora: sed tolero omnia, ut illud quod ab initio audivi, maneat in me; et dicam Deo meo, Propter verba labiorum tuorum ego custodivi vias duras . Ad quam ergo mercedem? Audi, et noli deficere. Si deficiebas in laboribus, promissa mercede fortis esto. Quis est qui operetur in vinea, et recedat illi de corde quod accepturus est? Fac illum oblitum mercedem suam, deficiunt manus. Memoria promissae mercedis perseverantem facit in opere: et homo promisit qui te potest fallere. Quanto fortior esse debes in agro Dei, quando promisit veritas, cui nec succedi potest, nec mori, nec fallere potest eum cui promissum