comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
gustim dicͦtis attende. queso mi carissime.
pͥmum quia non ut homines adiuuent᷑
a dõ in ipsis causa. eẽ. dicit᷑ non in dõ: dem¬
de quia propter iniquitatẽ suꝑbiȩ pre¬
destinati dicunt᷑ damnandi. qͥd ꝑtinet
adiudicium. non deprauandi quod ꝑtinet ad pee¬
catum. Tercio etiam considera: quia nullius
culpȩ humanȩ in dm̃ referendam ammonet
causam. Qui si aliqua peccatoris iniquitas
a dõ p̃destinata creditur: ipsius iniquita¬
tis causa in p̃destinatione diuina ponetur.
Quod quã sit impium: quamq fidei xp̃ia¬
nȩ contrarium: nullum puto fugere xp̃ia¬
num. Alio quoq eiusdem libri loco memoratꝰ¬
sc̃s augustinus sic dicit. Extolli quippe m¬
suꝑbiam ꝓpriȩ uoluntatis. ẽ. hominũ: non
oꝑis dĩ. Neq emĩ adhoc eos. cõpellit aut
inditio nr̃a fulciat᷑ assertio: aliquid nobis
ponendum. ẽ. de libro quẽ scripsit de p̃desti¬
natione scoꝵ. quo manifestius ostendit sine

Expanded text:
gustini dictis attende, quaeso, mi carissime. gustini dictis attende, quaeso, mi carissime. Primum quia ut non homines adjuventur a Deo, in ipsis causa esse dicitur, non in Deo. Deinde, quia propter iniquitatem superbiae praedestinati dicuntur damnandi, quod pertinet ad judicium, non depravandi, quod pertinet ad peccatum. Tertio etiam considera, quia nullius culpae humanae in Deum referendam admonet causam, qua si aliqua peccatoris iniquitas a Deo praedestinata creditur, ipsius iniquitatis causa in praedestinatione divina ponetur . Quod 25 quam sit impium, quamque fidei Christianae contrarium, nullum puto fugere Christianum. Alio quoque ejusdem libri loco memoratus S. Augustinus sic dicit: superbiam propriae uoluntatis est hominum, non operis dei; neque enim ad hoc eos conpellit aut indicio nostra fulciatur assertio, aliquid nobis ponendum est de libro quem scripsit de praedestinatione sanctorum, quo manifestius ostendit, sine
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. non indõ. siue dãnandi p̃destinati sint propt̃
iniquitatẽ suꝑbiȩ. siue contraipsam suꝑbiam
uidicandi & erudiendi si filii sunt miscđiȩ. Hic
statim sc̃s augustinus testimonium ꝓpħȩ
subiunxit dicens. Unde iheremias cũ dixis
suos: continuo subiunxit. Corripe me
dñe. uerũtamen in udicio. ꝙ non in furo¬
re tuo: Tam quã diceret. Scio ad correptio¬
nẽ meamꝑtinere quod minus abste adiu¬
uor: ut ꝑfecte dirigant᷑ gressus mei. Uerũ¬
tamen hoc ipsum noli sic mecũ agere. tamqũa
in furore quo iniquos damnare statuisti:
sed tam quã in iudicio quo doces tuos non
suꝑbire. Unde alibi dicitur. E uidicia tua
adiuuabunt me. Supradictum itãq mar̾¬
cellinum tali doctrina scẽs augustimis informats
sequit᷑ ꝙ dicit. Nullius ꝓinde culpe huma¬
nȩ in dm̃ referas causam. Uitioꝵ namq om̃i¬
um humanoꝵ causa suꝑbia.ẽ. In istis sci au¬

Expanded text:
est, non in Deo, sive damnandi praedestinati sint propter est, non in Deo, sive damnandi praedestinati sint propter iniquitatem superbiae, sive contra ipsam superbiam judicandi et erudiendi, si filii sint misericordiae. » Hic statim sanctus Augustinus testimonium prophetae subjunxit, dicens: « Unde Jeremias, cum dixisssuos , continuo subjunxit, Corripe me, Domine, verumtamen in judicio, et non in furore tuo. Tanquam diceret: Scio ad correptionem meam pertinere, quod minus abs te adjuvor, ut perfecte dirigantur gressus mei. Verumtamen ob hoc ipsum noli sic mecum agere, tanquam in furore quo iniquos damnare statuisti, sed tanquam in judicio quo doces tuos non superbire. Unde alibi dicitur: Et judicia tua adjuvabunt me . » Supradictum itaque Marcellinum tali doctrina sanctus Augustinus informans, sequitur et dicit: « Nullius proinde culpae humanae in Deum referas causam, vitiorum namque omnium humanorum causa superbia est. » In istis sancti Au
Abbreviated transcription (Latin):
similes. studio legendi. et uelocitate intel¬
ligendi ex hoc loco dictoꝵ scĩ augustini que
in tua epła posiusti facillime cognoscatis
qͥd catholicus habeat in tellectus de his
quos ad interitum p̃destinatos audimꝰ
ne tardiores quiq hunc tantũ locum.
minus sibi putent in hac questione suffice¬
re. de alis quoq sc̃i augustim libris q̃dã
inserui. quib docuit humanȩ iniquitatis cau¬
sam solam eẽ suꝑbiam. nec ad peccandum ho¬
mines sed ad damnationem p̃destinatos adõ.
Quiut non adiuuent᷑ a dõ. in ipsis causa ẽ.
non in dõ. In libro itaq sedõ de baptismo
paruuloꝵ ad marcelłiuim scribens. interalia
sic dicit. Ignorantia gͥ & infirmitas uitiast̃
quȩ impediunt uoluntatem. ne moueatur
ad faciendum opus bonum. uel ab oꝑe ma¬
lo abstinendum. Ut autem innotescat quod
latebat. & suaue fiat quod non delect᷑abat:
gr̃ȩ di. ẽ. qua hominum adiuuat uolunta¬
tes. Qua ut non adiuuent᷑. in ipsis itidem causa

Expanded text:
similes studio legendi, vel velocitate intelligendi, ex hoc loco dictorum sancti Augustini, quae in tua epistola posuisti, facillime cognoscatis, quid catholicus habeat intellectus de his quos ad interitum praedestinatos audimus, tamen ne tardiores quique hunc tantum locum minus sibi putent in hac quaestione sufficere, de aliis quoque sancti Augustini libris quaedam inserui, quibus docuit humanae iniquitatis causam solam esse superbiam, nec ad peccandum homines, sed ad damnationem praedestinatos a Deo, qui ut non adjuventur a Deo, in ipsis causa est, non in Deo. In libro itaque secundo de Baptismo parvulorum ad Marcellinum scribens, inter alia sic dicit : « Ignorantia igitur et infirmitas vitia sunt, quae impediunt voluntatem, ne moveatur ad faciendum opus bonum, vel ab opere malo abstinendum. Ut autem innotescat quod latebat, et suave fiat quod non delectabat, gratiae Dei est, quae hominum adjuvat voluntates, qua ut non adjuventur, in ipsis itidem causa
Abbreviated transcription (Latin):
niis facilius ostendit᷑. In illo quippe ꝓpħȩ
locoutrumq parit̾ inuenit᷑ ex pressum ubi
ds̃ ꝑ ysaiam eos qui sibi non seruiunt his
arguit uerbis. Ecce qui seruiunt michi
manducabunt: uos uͦ esurietis. Ecce qui
seruiunt mͥbibent: uos uͦ sitietis. Ecce qͥ

Expanded text:
niis facilius ostenditur. In illo quippe prophetae niis facilius ostenditur. In illo quippe prophetae loco utrumque pariter invenitur expressum, ubi Deus per Isaiam eos qui sibi non serviunt, his arguit verbis: Ecce qui serviunt mihi, manducabunt, vos vero esurietis. Ecce qui serviunt mihi, bibent, vos vero sitietis. Ecce
Abbreviated transcription (Latin):
modo non ꝓmisit. Quod si quis quȩrat
cur ds̃ omĩa quidem p̃destinata p̃dixerit.
non tamen omĩa p̃destinata ꝓmiserit: res¬
pondemus ꝓmissionẽ dici non posse nͥ cum
aliquid adhoc p̃dicitur faciendum ut pos¬
sit ei cui ꝓmittit᷑ ꝓdesse iam factum. & ꝓ¬
missum semꝑ eẽ. doni. non semꝑ ẽẽ iudicii.
cũ ꝓmisi largitas semꝑ lȩtificet: iudicii
uͦ seueritas aliquando contristet. Quod
ꝓpħa metuens. huiuscemodi ad dm̃ oratio¬
nem effundit. Ne intres in iudicium cũ
seruo tuo: quia ñ iustificabit᷑ in conspectu
tuo om̃is uiuens. Sciebat enĩ cunctos
pari retinendos punitionis uinculo: nisi
ds̃ in quib uellet miscłiam fecisset suꝑex¬
altare uidicium. Iustificatio gͥ & głificatio
quȩ non. ẽ. homini ex homine sedex dõ.
quia multum scĩs fuerat ꝓfutura. idõ pre¬
dicta ẽ & ꝓmissa. punitio uͦ quȩ in eternũ
fuit impiis obfutura p̃dict᷑a ẽ tantũmodo
non ꝓmissa. Quod etiam diuinis testimo¬

Expanded text:
eodem argumento. Quod si quis quaerat cur Deus omnia quidem praedestinata praedixerit, non tamen omnia praedestinata promiserit, respondemus promissionem dici non posse, nisi cum aliquid ad hoc praedicitur faciendum, ut possit ei cui promittitur prodesse jam factum. Et promissum semper esse doni, non semper esse judicii, cum promissi largitas semper laetificet, judicii vero severitas aliquando contristet. Quod propheta metuens hujuscemodi ad Deum orationem effundit: Ne intres in judicio cum servo tuo, quia non justificabitur in conspectu tuo omnis vivens . Sciebat enim cunctos pari retinendos punitionis vinculo, nisi Deus, in quibus vellet misericordiam fecisse, superexaltaret judicium . Justificatio igitur et glorificatio quae non est homini ex homine, sed ex Deo, quia multum sanctis fuerat profutura, ideo praedicta est et promissa. Punitio vero, quae in aeternum fuit impiis obfutura, praedicta est tantummodo, non promissa. Quod etiam divinis testimo
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntatum. & de malo oꝑe cuius libet
mali non desinit ipse bonũ oꝑari. nec in ip¬
sis inuistȩ uoluntatis oꝑib deserit oꝑmsu
ox iustũ ordinem: quia ꝙ hoc in ipso ordi¬
ne habet. quod malam iuste deserit uolun¬
tatem. Quam tam̃ sic in suis malis oꝑib
a se discedentẽ deserit. ut ibi ꝑmittentis
dĩ oꝑatio bona ñ desit: dũ & in peccantis
uoluntate iniuista implet ipse iustitiã.
& de malo quo peccantem udicat. quib
dedit. Quod autẽ datur ũ se p̃sciuit.
in ȩterna bonitat is dispositione p̃desti¬
nauit. Ipsa. ẽ. enim p̃destinatio dĩ.

Expanded text:
voluntatum, et de malo opere cujuslibet voluntatum, et de malo opere cujuslibet mali non desinit ipse bonum operari. Nec in ipsis injustae voluntatis operibus deserit operum suorum justum ordinem, quia et hoc in ipso ordine habet, quod 21 malam juste deserit voluntatem. Quam tamen sic in suis malis operibus a se discedentem deserit, ut ibi permittentis Dei operatio bona non desit, dum et in peccantis voluntate injusta implet ipse justitiam, et de malo, quo peccantem judicat, quibus dedit. Quod autem daturum se praescivit, in aeterna bonitatis dispositione praedestinavit. Ipsa est enim praedestinatio Dei,
Abbreviated transcription (Latin):
mͦ ñ ꝓmissa. Neq enĩ dicendum. ẽ. bonitatis
largitate ꝓmisum: quod intentat iniquita¬
tis merito seueritas inferendum. Si qua
uͦ ad ꝑsonã seruientium dõ ꝑtinent. et pre¬
dicꝰta sunt & ꝓmissa. Tale aliquid. ẽ. etiam
in illo saluatoris nr̃i sermone quo ait. Tunc
illi ibunt in combustionem ȩter nam: iusti
autẽ in uitam ȩternam. Predixit & ꝓmisit
p̃mium quo fruent᷑ iusti: non autẽ ꝓmisit
s ꝓ̃dixit supplicium quo punient᷑ iniusti. Neq
uͦ sicut p̃destinauit scõs ad iustitiam accipi¬
endam. sic p̃destinauit iniquos ad eandem
iustitiam amittendam: quia misericors dñs
& iustus potuit gratis a prauitate qũe uo
luit. liberare. Prauitatis autẽ oꝑator nũquã
fuit: quia prauus nuꝗͣ aliqͥs fu̾it. nͥ in qͣn
tũ a dõ discessit. Nec discessurũ ds̃ p̃destina¬
uit: qũauis discessur um cognitione diuina
p̃sciuerit. Ds̃ itaq licet auctor ñ sit malarũ
cogitationũ: ordinator tam̃ ẽ. malarum

Expanded text:
 promissa. Neque enim dicendum est bonitatis largitate promissum, quod intentat iniquitatis merito severitas inferendum. Si qua vero ad personam servientium Deo pertinent, et praedicta sunt et promissa. Tale aliquid est etiam in illo Salvatoris nostri sermone, quo ait: Tunc illi ibunt in combustionem aeternam, justi autem in vitam aeternam . Praedixit et promisit praemium quo fruentur justi, non autem promisit, sed praedixit supplicium quo punientur injusti. Neque vero, sicut praedestinavit sanctos ad justitiam accipiendam, sic praedestinavit iniquos ad eamdem justitiam amittendam, quia misericors Dominus et justus, potuit gratis a pravitate liberare quem voluit; pravitatis autem operator nunquam fuit, quia pravus nunquam aliquis fuittum a Deo discessit, nec discessum Deus praedestinavit, quamvis discessurum cognitione divina praesciverit . Deus itaque, licet auctor cogitationum, ordinator tamen est malarum
Abbreviated transcription (Latin):
in istis miscdiam custodiens. i ilis ustitiã
tenens istis quod ꝓmisit pietͥbuens. ilis ni¬
chilominus quod p̃dixit iuste retͥbuens. Sic
p̃dixerit omĩa quȩ ꝓmisit. ficut non om̃ia
poestinauit que p̾sciuit. quãuis om̃ia p̃¬
clestuata p̃sciuerit. Presciuit enĩ uolunta¬
tes bominum bonas e malas p̃ destiauit
autẽ non malas sed solas bonas. Q licet in eiꝰ
p̃destinatione non fuerit ut malitiam uo¬
luntati humanȩ dedisset: fuit tamen in eiꝰ
p̃destinatione quid humanȩ uoluntatis
malitiȩ reddidisset. Propter hoc quia sicut
psalmista testatur. misericors. ẽ. dñs et
iustus: p̃destinauit iustos ad głam. iniqͦs

Expanded text:
In istis misericordiam custodiens, in illis justitiam In istis misericordiam custodiens, in illis justitiam tenens; istis quod promisit pie tribuens, illis nihilominus quod praedixit juste retribuens. Sic praedixerit omnia quae promisit. Sicut non omnia praedestinavit quae praescivit, quamvis omnia praedestinata praesciverit. Praescivit enim voluntates hominum bonas et malas, praedestinavit autem non malas, sed solas bonas. Et licet in ejus praedestinatione non fuerit, ut malitiam voluntati humanae dedisset, fuit tamen in ejus praedestinatione, quid humanae voluntatis malitiae reddidisset. Propter hoc, quia sicut Psalmista testatur, 20 Misericors est Dominus et justus , praedestinavit justos ad g
Abbreviated transcription (Latin):
D̃ itaq omĩa hominũ oꝑa. siuie bona seu
mala p̃sciuit. quia eum latere nichil po¬
tuit: sed sola bona p̃destinauit. quȩ se in
filiis gr̃e facturum. eẽ p̃sciuit. Mala uͦ
futura oꝑa illox quos non p̃destinauit
ad regnum s ad interitũ p̃sciuit. poten¬
tisoima deitate ordinauit. & ꝓuida bom¬
tate. Ꝙ quia p̾seus fuit quod eadem
mala non solum ipse facturus noneẽt sed
nec homo in quantum et ad hesisset. ineo
nobis insuꝑabilem potentiam p̃scientiȩ
sue magis ostendit. quia nec in malis
p̃destiationem iustitiȩ suȩ uacare pmni¬
sit. Ostensurus itaq ads quid reddendũ
p̃seiuerit quid donandum p̃destinauit
illosad supplicium. quos ase p̃seuut uolun¬
tatis malȩ uitio discessuros. & p̃destinauit
ad regnum quo Pad se p̃scuut misericordie
p̃uenientis auxilio redituros.  inse mise¬
ricordiȩ subsequentis auxilio ẽẽ mansuros

Expanded text:
Deus itaque omnia hominum opera, sive bona, seu Deus itaque omnia hominum opera, sive bona, seu mala praescivit: quia eum latere nihil potuit, sed sola bona praedestinavit, quae se in filiis gratiae facturum esse praescivit. Mala vero futura opera illorum quos non praedestinavit ad regnum, sed ad interitum praescivit potentissima deitate, et ordinavit provida bonitate; et quia praescius fuit quod eadem mala, non solum ipse facturus non esset, sed nec homo in quantum ei humiliter adhaesisset, in eo nobis insuperabilem potentiam praescientiae suae magis ostendit, quia nec in malis praedestinationem justitiae suae vacare permisit. Ostensurus itaque Deus, quid reddendum praesciverit, et quid donandum, praedestinavit illos ad supplicium, quos a se praescivit voluntatis malae vitio discessuros. Et praedestinavit ad regnum, quos ad se praescivit misericordiae praevenientis auxilio redituros et in se misericordiae subsequentis auxilio esse mansuros.
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ putet a bono ac suaui dõ p̃destinatum
hominẽ aut ad malitiam uoluntatis. q
bonum dm̃ relinqueret. aut qd amaritu¬
dinem contumaciȩ quasuauẽ adm̃ ñtime¬
caturos homines. quia nichil eum latere
potuit futuux neq enim uelfutura es¬
sent si i eius p̃seientia ñ fuissent: non
tamen p̃destinasse quẽ libet hominem
ad peccatum. quia si ad peccatum aliqͥd
aut peccatoꝵ p̃ꝑata ẽ. pia remissio: aut
peratoe iusta puntio. Numquã gͥ ds̃
ad hoc hominẽ potuit p̃destinare quo dip¬
se disposuerat et p̃cepto ꝓhibere. & misalla
diluere: & iustitia punire. Iniquos itaqs
quos p̃sciuit as̃ hanc uitam in peccato ter¬
minaturos: p̃destinauit supplicio inter¬
minabili puniendos. In quo sicut culpan¬
da non ẽ. p̃scientia humanȩ iniquitatis
ita pdestinatio iustissimȩ laudanda ẽ. ultio¬
nis. ut agnosceret᷑ non ab eo p̃destinatum
hominem ad qualecumq peccatũ. quem
p̃destinauit peccati merito puniendum

Expanded text:
go putet a bono ac suavi Deo praedestinatum hominem aut ad malitiam voluntatis, qua bonum Deum relinqueret, aut ad amaritudinem contumaciae, qua suavem Dominum non timecaturos homines, quia nihil eum latere potuit futurorum neque enim vel futura essent si in ejus praescientia non fuissent: non tamen praedestinasse quemlibet hominem ad peccatum, quia si ad peccatum aliquodaut peccatorum praeparata est pia remissio, aut peccatorum justa punitio. Nunquam igitur Deus ad hoc hominem potuit praedestinare, quod ipse proposuerat et praecepto prohibere, et misericordia diluere, et justitia punirquos praescivit Deus hanc vitam in peccato terminaturos, praesdestinavit supplicio interminabili puniendos. In quo sicut culpanda non est praescientia humanae iniquitatis, ita praedestinatio justissimae laudanda est ultionis, ut agnosceretur, non ab eo praedestinatum hominem ad qualecunque peccatum, quem praedestinavit peccati merito puniendum.
Abbreviated transcription (Latin):
culant᷑ bonos ꝙ malos. cuius etiam uultus
suꝑfacientes mala. ut ꝑdat de terra memo¬
riam eox: idõ uiam malam non nouit. non
quia seientiam ipsius aliquid in oꝑib ho¬
minum fugit. sed quia mortẽ morientis ñ
fecit. qͥ tamen mortem mortuo iuste retri¬
buit. Prima gͥ mors animȩ quã sibi homo
intulit: scde mortis ẽ. causa. &ẜ seda mors
quam ds̃ homini reddidit: pͥmȩ mortis
ẽ pena. E quia istam sibi homo inustus in¬
iuste intulit. illam a iusto iudice ꝑcepit.
ut quia in ista uolens semen iniquitatis
seminat peccator inꝓuidus. in ila metat
fructum punitionis inuitꝰ. Qui enim
seminat in carne sua: de carne metet cor¬
ruptionem. Qui autẽ seminat in sp̃u.
Qe spũ metet uitam ȩternam. Sea qui

Expanded text:
culantur bonos et malos, cujus etiam vultus super facientes mala, ut perdat de terra memoriam eorum , ideo viam malam non novit, non quia scientiam ipsius aliquid in operibus hominum fugit, sed quia mortem morientis non fecit; qui tamen mortem mortuo juste retribuit. Prima igitur mors animae, quam sibi homo intulit, secundae mortis est causa: et secunda mors quam Deus homini reddidit, primae mortis est poena. Et quia istam sibi homo injustus injuste intulit, illam a justo judice juste percepit, ut quia in ista volens semen iniquitatis seminat peccator improvidus, in illa metat fructum punitionis invitus: Qui enim seminat in carne sua, de carne metet corruptionem: qui autem seminat in spiritu, de spiritu metet vitam aeternam
Abbreviated transcription (Latin):
ut reuertat᷑ a uia sua mala. & uiuat anima
euis. Quomodo autẽ acd mortẽ peccati pre¬
destinasse ds̃ hominẽ creit᷑. quã seipse
nolle testatur. Mors gͦ ista morientis. uia
sua mala. ẽ. Quȩ quia mala: dõ ignota:.
Scriptum namq ẽ. Uias enim quȩ a dex¬
tris sunt nouit dñs: ꝑuersȩ autẽ sunt quȩ
a finistris sunt. Uias gͦ quas ds̃ nouit fecit¬

Expanded text:
a, et vivat anima ejus . Quomodo autem ad mortem peccati praedestinasse Deus hominem creditur, quam ipse se nolle testatur? Mors ergo ista morientis, via sua mala est: quae quia mala, Deo ignota. Scriptum namque est: Vias enim quae a dextris sunt, novit Dominus; perversae autem sunt, quae a sinistris sunt
Abbreviated transcription (Latin):
ra sunt. in se habuit quod absit iniquitatis
origmem: si hominem a se factum ipse p̃¬
destinauerat peccaturum. Predestinatus
enim eius: p̃paratio ẽ. oꝑm eius. Et sicu
cõpetit dõ bono. ut causa sit totius oꝑis
boni: sic in congruum. ẽ. ut in ipso putet᷑
causa cuiuslibet oꝑis mali. Deinde atten¬
damus quia nulla ratio redditur. qua ho¬
no ad peccatum p̃destinatꝰ adõ credat᷑.
xp̃i benedixit in om̃i benedictione spiri¬
tali in cȩlestib in xp̃o iħu sicut elegit eos

Expanded text:
ra sunt , in se habuerit quod absit iniquitatis ra sunt , in se habuerit quod absit iniquitatis originem, si hominem a se factum ipse praedestinaverat peccatorem; praedestinatio enim ejus, praeparatio est operum ejus. Et sicut competit Dboni: sic incongruum est ut in ipso putetur causa cujuslibet operis mali. Deinde attendamus, quia nulla ratio redditur, qua homo ad peccatum praedestinatus a Deo credatur. i Jesu Christi benedixit in omni benedictione spiritali in coelestibus in Christo Jesu, sicut elegit eos
Abbreviated transcription (Latin):
futurox oꝑm eius ȩterna p̃paratio. In qua nul¬
lius causa mali poterit inueniri: quia ex¬
uoluntate di numquã ꝓcessit origo pecca¬
ti. Misericors & enim dñs et iustus. de qͦ
alio loco scriptum ẽ. Miscd̃iam et uerita¬
tem diligit dñs ds̃. In om̃ib gͦ oꝑibus
eiꝰ aut iusta ueritas custoditur: aut pia
miscłia p̃rogatur. Porro autem cũ nega¬
re ñ possimꝰ a dõ bono factũ hominem
bonum: si dixerimꝰ eũ a dõ p̃destina¬
tum ad opus aliquod malũ. nos dõ
misericordi et iusto tale opus quod absit
ascribimus. ubi nec misericors possit in¬
ueniri nec iustus. Si enim cũ a dõ fieret
homo sic erat in p̃senti oꝑe dĩ bonus. ut
in p̃destinatione eius eẽt malus: ꝓculdu¬
bio dĩ oꝑe malus futurꝰ erat. a quo ad
peccandum p̃destinatus fiebat. Ubi statim
ila consequet᷑ absurditas. ut dicat᷑ quia
ds̃ de quo ꝓpħa dicit. qui fecit quȩ futu¬

Expanded text:
futurorum operum ejus aeterna praeparatio, in qua nulfuturorum operum ejus aeterna praeparatio, in qua nullius causa mali poterit involuntate Dei nunquam processit origo peccati. « Misericors enim Dominus et justus . » Dequo alio loco scriptum est: « Misericordiam et veritatem diligit Dominus Deus . In omnibus ergo operibus ejus, aut justa veritas custoditur, aut pia misericordia praerogatur. Porro autem, cum negare non possimus a Deo bono factum hominem bonum, si dixerimus eum a Deo praedestinatum ad opus aliquod malum, nos Deo misericordi et justo tale opus quod absit ascribimus, ubi nec misericors possit inveniri, nec justus. Si enim cum a Deo fieret homo, sic erat in praesenti opere Dei bonus, ut in praedestinatione ejus esset malus, procul dubio Dei opere malus futurus erat, a quo ad peccandum praedestinatus fiebat. Ubi statim illa consequetur absurditas, ut dicatur, quia Deus, de quo propheta dicit: Qui fecit quae futu
Abbreviated transcription (Latin):
mundo.ẽ. Hic autem mundi nomine. ho¬
mines significat mundi istius dilectores
qui non ido dilectione ꝓ mundi punien¬
di sunt. quia aliquam substantiam ma¬
lam diligunt. cũ substantia naturaliter
nulla sit mala. Sed quia dilectionis ordi-¬
nem non tenentes. dum plus iusto dili¬
gunt mundum. minus dm̃ diligunt. ꝙͣ
diligere debuerunt. Non autẽ aliquid̃
in ordinatum ds̃ fecit. nec aliquid inordina¬
tum fieri p̃destinauit: qui ꝑ apłm suum
imꝑat. ut omĩa honeste et sccłm ordinem
fiant. Propter quod iͦn scĩs eloquiis ut pec¬
catum uitetur. caritas ordinari p̃cipit᷑.
Scriptum ẽ enim. Ordinate in me cari-¬
tatem. Huic or dini congratulat᷑ apłs di¬
quod nichil. ẽ. aliud quam ordinatarum
a dõ rerum inordinata rationalis creatu¬
rȩ dilectio. quȩ sponte ꝑdendo dilectio¬
nis ordinem ꝑdidit et salutem. Ad hoc
non. ẽ. adõ p̃destinata rationalis creata.
Neq enim. ẽ. alia eius p̃destinatio: nisi

Expanded text:
. Hic autem mundi nomine homines significat mundi istius dilectores: qui non ideo pro dilectione mundi puniendi sunt, quia aliquam substantiam malam diligunt, cum substantia naturaliter nulla sit mala, sed quia dilectionis ordinem non tenentes, dum plus justo diligunt mundum, minus Deum diligunt quam diligere debuerunt. Non autem aliquid inordinatum Deus fecit, nec aliquid inordinatum fieri praedestinavit, qui per apostolum suum imperat, ut omnia honeste et secundum ordinem fiant . Propter quod et in sanctis eloquiis, ut peccatum vitetur, caritas ordinari praecipitur. Scriptum est enim: Ordinavit in me caritatem . Huic ordini congratulatur Apostolus diquod nihil est aliud quam ordinatarum a Deo rerum inordinata rationalis creaturae dilectio, quae sponte perdendo dilectionis ordinem, perdidit et salutem. Ad hoc non est a Deo praedestinata rationalis creatura. Neque enim alia est ejus praedestinatio, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
in die irȩ & reuelationis iusti iudicii dĩ. De
illa gͦ morte quã sibi peccatores manib et
uerbis accerserunt. & estimantes eam ami¬
cam defluxerunt: dr̃. Nolite zelare mortẽ
in errorem uitȩ ur̃ȩ. neq ad quiratis ꝑditi¬

Expanded text:
in die irae et revelationis justi judicii Dei . De in die irae et revelationis justi judicii Dei . De illa ergo morte, quam sibi peccatores manibus et verbis accersierunt, et aestimantes eam amicam defluxerunt, dicitur: Nolite zelare mortem in errorem vitae vestrae, neque acquiratis perditi
Abbreviated transcription (Latin):
iniuste admittunt. s ad cruciatũ quẽ
iustissime patiunt᷑. nec ad peccatũ quo pͥ¬
mȩ resurrectionis beneficiũ aut ñ accipi¬
unt aut amittunt: sed ad torm̃tũ quod
illis ꝓpria iniquitas male parit. & equitas
diuina bene retribuit. nec ad mortẽ anuȩ
pͥm̃a in qua nascunt᷑ paruuli. uel in quã
sicut beatꝰ iacob dicit. concupiscentia sua
abstracti & illecti recedunt criminosi. sed
ad mortẽ scd̾am. quã necesse. ẽ. patiant᷑ retͥ¬
buente iustissimo iudice. seu qui ante ꝑcep¬
tam grãm baptismi discedunt de scło. siue
qͥ in uacuũ grãm dĩ recipientes. post accep¬
tũ baptismum usq in finẽ p̃sentis uitȩ
malunt serui eẽ. peccati. nec uolunt dum
tẽpus. ẽ. acceptabile et diessalutis con¬
uerti a uia sua mala ut uiuant. et ig¬
norantes quia benignitas di ad pęni¬
tentiã eos ad ducit. ipsi scđd̃m duritiam
suam & impenitens cor thesaurizant sibu rã

Expanded text:
injuste admittunt, sed ad cruciatum 261 quem injuste admittunt, sed ad cruciatum 261 quem justissime patientur; nec ad peccatum, quo primae resurrectionis beneficium aut non accipiunt aut amittunt, sed ad tormentum quod illis propria iniquitas male parit et aequitas divina bene retribuit; nec ad mortem animae primam, in qua nascuntur parvuli, vel in quam, sicut beatus Jacobus dicit , concupiscentia sua abstracti et illecti recidunt criminosi; sed ad mortem secundam, quam necesse est patiantur, retribuente justissimo judice; seu qui ante perceptam gratiam baptismi discedunt de saeculo; sive qui in vacuum gratiam Dei recipientes, post acceptum baptismum usque in finem praesentis vitae malunt servi esse peccati, nec volunt, dum tempus est acceptabile, et dies salutis, converti a via sua mala ut vivant, et ignorantes quoniam benignitas Dei ad poenitentiam eos adducit, ipsi secundum duritiam suam et impoenitens cor thesaurizant sibi iram
Abbreviated transcription (Latin):
ritati obȩdire atq consentire ualeam
ipsa ueritas. iluminat. ipsa ad iuiuat.
ipsa confirmat. Ab ipsa postuls doceri multo
plura quȩ nescio: aqua accepi pauca quȩ seio
psam rogo ut p̃ueniente ac subsequente
doceat me. in his quȩ uera noui custodi¬
at me. inquib ut homo fallor corrigat
me. in quib ueris titubo confirmet me
et a falsis ac noxiis eripiat me. ut in cogi¬
tationib et sermonib meis quod salu¬
briter donat inueniat. & ea faciat de ore
meo ꝓcedere. quȩ sint corã ipsa principa¬
liter grata. & sicfidelib cune̾tis fiant ac¬
cepta. Quantũ gͥ ipsa ueritate quȩ¬
uerum lumen.ẽ. illuminante tenebras
meas: in huius questionis scrutatione fa¬
cultas mͥ.ẽ. actenꝰ intelligendi concessa.
nichil aliud accipiendum existimo in illo
scĩ augustim ser mone quod ad interitũ
quosdam p̃destinatos firmat. nͥ ad inte¬
ritũ supplicii ñ delicti. neq ad malũ qͦd

Expanded text:
ritati obedire atque consentire valeam, ritati obedire atque consentire valeam, ipsa veritas illuminat, ipsa adjuvat, ipsa confirmat, ab ipsa postulo doceri multo plura quae nescio, a qua accepi pauca quae scio. Ipsam rogo, ut, praeveniente ac subsequente doceat me, in his quae vera novi custodiat me, in quibus ut homo fallor corrigat me, in quibus veris vero titubo confirmet me, et a falsis ac noxiis eripiat me, ut in cogitationibus ac sermonibus meis quod salubriter donat, inveniat, et ea faciat de ore meo procedere, quae sint coram ipsa principaliter grata, et sic fiant fidelibus cunctis accepta. CAverum lumen est illuminante tenebras meas , in hujus quaestionis scrutatione, facultas mihi est hactenus intelligendi concessa, nihil aliud accisancti Augustini sermone, quod ad interitum quosdam praedestinatos firmat, nisi ad interitum supplicii, non delicti, neque ad malum quod
Abbreviated transcription (Latin):
meoꝵ discipulox. ñ ut assertor mearũ ꝓpositi¬
quidem carissime quantũ dño gratuitam
grãm largiente modulũ possũ ꝓpriȩ par¬
uitatis agnoscere: sub illo uno dño atq ma-¬
gistro in eius scola positꝰ. ñ fratrũ meoꝵ uoca¬
ri magister aut doctor affecto. quoꝵ in ueri¬
tate condiscipłs semꝑ eẽ. desidero. Quapp¬
t̃ hoc ab illo uero dño ac magistro nr̃o po¬
stulare non desino. ut ea me siue ꝑeloquia
scripturarũ suarũ seuꝑ sermocinationẽ
fratrũ condiscipłoꝵq meoꝵ siue etiã ꝑ in¬
spirationis suȩ internã suauiorẽ q doctri¬
nam. ubi sine sonis sermonũ & sine elem̃¬
tis litterarũ. eo dulcus quo secretius
ueritas loquit᷑. ea me docere dignet᷑. quȩ
sic ꝓponam sic asseram. ut in ꝓpositionib
atq assertionib meis ueritati quȩ nec
fallit nec fallit᷑. semꝑ inheream. semꝑ obȩ¬
diens consentiensq reperiar. qm̃ ut ue¬

Expanded text:
meorum discipulorum, non ut assertor mearum propositimeorum discipulorum, non ut assertor mearum propositiquidem, carissime, quantum Domino gratuitam gratiam largiente modulum possum propriae parvitatis agnoscere, sub illo uno Domino atque Magistro, in ejus schola positus, non fratrum meorum vocari magister aut doctor affecto, quorum in veritate condiscipulus semper esse desidero. Quapropter hoc ab illo vero Domino ac Magistro nostro postulare non desino, ut ea me, sive per eloquia Scripturarum suarum, seu per sermocinationem fratrum condiscipulorumque meorum, sive etiam per inspirationis suae internam suavioremque doctrinam ubi sine sonis sermonum et sine elementis litterarum eo dulcius quo secretius veritas loquitur ea me docere dignetur, quae sic proponam, sic asseram, ut in propositionibus atque assertionibus meis, veritati quae nec fallit, nec fallitur semper inhaeream, semper obediens consentiensque reperiar. Quoniam ut ve
Abbreviated transcription (Latin):
ut uideret si ẽ. intelligens aut requi
rens dm̃. Hoc gͦ bonũ quod ẽ. require¬
re dm̃: ñ erat qͥfaceret. ñ erat usq ad
unum.S in eo genere hominũ quod p̃desti¬
natum. ẽ ad interitũ. hic dicta sci augusti¬
ni determinans & ad me intentionẽ tuarũ
dirigens litterarum. dicis sentire me iã cur
iterũ hȩc inculces. scilicet quod sepius reluc¬
tante te mͥ p̃destinationẽ non tantũ inbo¬
no dici. sed etiam in malo. dũ in malo p̃des¬
tinationem te relegisse diceres. ipse docens
aiebam ad pęnã debitam non ad malum
faciendum posse dicialiam p̃destinationẽ.
Quod etiam tu sicut scripsisti confir mas:
scire te tamen asseris quid et hic respondeã.
ut tuear sententiã meam. hoc ẽ. interitum
non dici msi mortem. Et adiungis interim
legisse te hoc et asseuerasse etiã predestinatũ
popłm ad interitum. Deinde admones ut
considerem ipsius loci sermonẽ. & ut doctor

Expanded text:
ut videat 5 si est inut videat 5 si est inrens Deum . Hoc ergo bonum, quod est requirere Deum, non erat qui faceret, non erat usque ad unum, sed in eo genere hominum quod praedestinatum est ad interitum. Hic dicta sancti Augustini determinans, et ad me intentionem tuarum dirigens litterarum, dicis sentire me jam cur iterum haec inculces, scilicet quod saepius reluctanti te mihi, praedestinationem non tantum in bono dici, sed etiam in malo, dum in malo praedestinationem te relegisse diceres, ipse docens aiebam ad poenam debitam, non ad malum faciendum, posse dici aliam praedestinationem. Quod etiam tu, sicut scripsisti, confirmas. Scire te tamen asseris quid et hic respondeam, ut tuear sententiam meam, hoc est interitum non dici, nisi mortem. Et adjungis, interim legisse te hoc, et asseverasse etiam praedestinatum populum ad interitum. Deinde admones ut considerem ipsius loci sermonem, et ut doctor
Abbreviated transcription (Latin):
am in illius nomine quȩditurꝰ
de quo scriptũ.ẽ. quia dñs dat
sapientiam. & a facie eius scien¬
tia et intellectus. hoc conuenientius atq
cõmodius arbitratꝰ sum: ut tã uerbatua
qũa beati augustini quȩ in tua epła posu¬
isti reuoluerem. ut his relectis facilius ag¬
noscatur. tã intentio quã etiã solutio que¬
stionis. Legente me inquis librũ de ꝑ¬
fectione iustitiȩ hominis: testimonium
ꝓpħȩ in ordinẽ relegens. auditu cauto
pedetẽptim paululũ retractaui. ubi ait.
Non.ẽ. qui faciat bonũ. ñ. ẽ. usq ad unũ.
& sine aliqua nebula. sine aliqua dubita¬
tione expressit interpres ipse uerissimꝰ
genus tale. e̾ẽ. hominũ quod ñ faciat bonũ
eũ p̃destinatũ utiq ad interitũ. atq ut
tuus sermo p̃fati scĩ uiri fulciret᷑ eloquio:
dicta sub nectens. ait enĩ inquis. idem
głosissimꝰ augustinus. De illo eñ bono
dictum id debemꝰ accipere. quod alibi ait.
Ds̃ de cȩlo respexit suꝑ filios hominũ:

Expanded text:
us nomine quaesiturus de quo scriptum est, quia Dominus dat sapientiam, et a facie ejus scientia et intellectus , hoc convenientius atque commodius arbitratus sum, ut tam verba tua quam beati Augustini, quae in tua epistola posuisti, revolverem: ut his relectis, facilius agnoscatur tam intentio quam solutio quaestionis. Legenti me, inquis, librum de Perfectione justitiae hominis, testimonium prophetae in ordinem relegens, auditu cauto pedetentim paululum retractavi, ubi ait: Non est qui faciat bonum, non est usque ad unum . Et sine aliqua nebula, sine aliqua dubitatione expressit interpres ipse verissimus, genus tale esse hominum, quod non faciat bonum, illud praedestinatum utique ad interitum. Atque ut tuus sermo praefati sancti viri fulciretur eloquio, dicta, subnectens: Ait enim, inquis, idem gloriosissimus Augustinus: De illo enim bono dictum hic debemus accipere, quod ibi ait: Deus de coelo prospexit super filios hominum,
Abbreviated transcription (Latin):
facturꝰ ipse non fuit. Proinde diligentissi¬
me requirendũ uidet᷑ quid in his ds̃ oꝑet᷑
quos gratis iustificat. quid etiã in illis quos
iuste condempnat. Dicit enim eximius
gentium doctor. Si autẽ iniquitas nr̃a
iustitiam ddĩ cõmendat. quid dicemꝰ: Nũ¬
quidaniquus ds̃ qui infert irame Scđ̾m
hominem dico. Absit. Hic autẽ irã pro
condempnatione posuit: sicut alibi ioħs
baptista dicit. Qui in credulus. ẽ. filio ñ
uidebit uitam: sedira dĩ manet suꝑ eũ.
Hanc iram phariseis et saduceis cũ obuir¬
gatione demuntiat dicens. Genimina
tura ira : Ab hac ira nos dñs xp̃c eripuit.
Quod paulus ueridica p̃dicatione firma¬
uit. dicens thessalonicensib. Quomo¬
do conuersi estis adam̃ a simulacris ser¬
uire dõ uiuo et uero: et expectare filiũ

Expanded text:
facturus ipse non fuit. Proinde diligentissifacturus ipse non fuit. Proinde diligentissime requirendum videtur, quid in his Deus operetur, quos gratis justificat; quid etiam in illis, quos juste condemnat. Dicit enim eximius gentium Doctor: Si autem iniquitas nostra justitiam Dei commendat, quid dicemus? Nunquid iniquus Deus, qui infert iram? Secundum hominem dico? absit . Hic autem iram pro condemnatione posuit, sicut alibi Joannes Baptista dicit: Qui incredulus est Filio, non videbit vitam, sed ira Dei manet super eum . Hanc iram Pharisaeis et Sadducaeis cum objurgatione denuntiat dicens: Genimina tura ira ? Ab hac ira nos Dominus Christus eripuit, quod Paulus veridica praedicatione firmavit, dicens Thessalonicensibus: Quomodo conversi estis ad Deum a simulacris, servire Deo vivo et vero, et exspectare Filiu
Abbreviated transcription (Latin):
aliquod ex p̃destinatione dĩ ẽe: si posset
aliquis hominũ iuste peccare. Nullus au¬
tẽ hominũ iuste peccat: qũauis eũ ds̃ ius¬
te peccare ꝑmittat. Iuste enĩ deseritur
a dõ: qui deserit dm̃. & quia homo dese¬
rens dm̃ peccat: deserens peccatorẽ ds̃ iu¬
stitiam seruat. Quid autẽ magis iu¬
stũ. quã ut ille qui desiderio peccandi
iam peccat. ꝓ eo quod desiderans peccare
ipse sibi noxius efficitur semet ipsũ pec¬
cato suo ledere ꝑmittat᷑: In scĩs gͥ coro¬
nat ds̃ iustitiam. quã eis gratis ipsetͥ¬
buit. gratis seruauit. gratisq ꝑfecit:
Iniquos autẽ condẽpnauit ꝓimpietate uel
iniustitia: quã in eis ipse nonfecit. In illis
enim oꝑa sua glorificat: in istis autẽ oꝑa
non sua condemꝑnat. Hoc itaq p̃destina¬
uit ds̃ quoderat ipse facturus: aut quod
fuerat largiturꝰ. Illud uͦ nullatenis p̃des¬
tinauit: quod siue ꝑ grãm seu ꝑ uistitiã

Expanded text:
aliquod ex praedestinatione Dei esse, si posset aliquod ex praedestinatione Dei esse, si posset aliquis hominum juste peccare. Nullus autem hominum juste peccat, quamvis eum juste Deus peccare permittat. Juste enim deseritur a Deo, qui deserit Deum. Et quia homo deserens Deum peccat, deserens peccatorem Deus justitiam servat. Quid autem magis justum quam ut ille qui desiderio peccandi jam peccat, pro eo quod desiderans peccare, ipse sibi noxius efficitur, semetipsum peccato suo laedere permittatur? In sanctis igitur coronat Deus justitiam quam eis gratis ipse tribuit, gratis servavit, gratisque perfecit. Iniquos autem condemnabit pro impietate vel injustitia, quam in eis ipse non fecit. In illis enim opera sua glorificat, in istis autem opera non sua condemnat. Hoc itaque praedestinavit Deus, quod erat ipse facturus, aut quod fuerat largiturus. Illud vero nullatenus praedestinavit, quod sive per gratiam, seu per justitiam
Abbreviated transcription (Latin):
nulla. ẽ. falsitas: quia in faciendis. nulla
om̃ipotenti. ẽ. difficultas. & propterea
ibi nũquã deẽ uoluntatis effectus: quia
uoluntas ipsa non aliud inuenit᷑. eẽ. quã
uirtus. Quicquid autẽ uult potest: qui
quantũ uult tantũ potest. Propterea de
eo soso digne dicitur. Omĩa quȩcũq uo¬
luit fecit. Et iterũ. Sub ẽ. enĩ tͥ cũ uoles
posse. Iđo diximus tantam ibi. ẽe. uirtutẽ
uoluntatis quanta.ẽ. uoluntas. ipsa uir¬
tutis: quia cui semꝑ sub ẽ. cũ uolet posse.
non aliud. ẽ. in illo uelle quã posse. Quia
gͦ ds̃ nulla necessitate cõpellit᷑. ut aliquid
nolensꝓmittat: nullius utiq aduersitatis
impedit᷑ obstaculo. quo id quod ꝓmisit. aut
minus qua uult aut tardius faciat. Prom¬
de potuit sicut uoluit p̃destinare quosdã
ad głam: quosdam adpȩnam. S quos p̃¬
destinauit ad głam: p̃destinauit ad iusti¬
tiã. Quos autẽ p̃destinauit ad pęnã: non
p̃destinauit ad culpam. Posset enĩ peccatũ

Expanded text:
nulla est falsitas, quia in faciendis nulla Omnipotenti est difficultas, et propterea ibi nunquam deest voluntatis effectus; quia voluntas ipsa non aliud invenitur esse quam virtus. Quidquid autem vult potest, qui quantum vult tantum potest. Propterea de illo solo digne dicitur: « Omnia quaecunque voluit fecit . » Et iterum: « Subest enim tibi, cum voles, posse . » Ideo diximus tantam ibi esse virtutem voluntatis, quanta et voluntas ipsa virtutis: quia cui semper subest, cum volet, posse, non aliud est in illo velle, quam posse . Quia ergo Deus nulla necessitate compellitur, ut aliquid nolens permittat, nullius utique adversitatis impeditur obstaculo, quo id quod promisit, aut minus quam vult, aut tardius faciat. Proinde potuit, sicut voluit, praedestinare quosdam ad gloriam, quosdam ad poenam. Sed quos prdestinavit ad gloriam, praedestinavit ad justitiam. Quos autem praedestinavit ad poenam, non praedestinavit ad culpam. Posset enim peccatum
Abbreviated transcription (Latin):
facienda disposuit. Sicut enĩ omẽ crea¬
toris opus sine mitio ñ potuit nec potest fie¬
ri. sic illa sempiterna uoluntas eiꝰ mutabili
ñ habet. Quod autẽ semꝑsic ẽ. ut ẽẽ non
ceꝑit: ꝓculdubio sic. ẽ. ut id. quod. ẽ. non
ee. non possit. Ueragͥ immutabilitas. dig¬
ne uera uocat᷑ ȩternitas. In qua ȩternitate
incõmutabilis uoluntatis suȩ creator
ille iam fecisse dr̃. quod in creatura muta¬
bili ꝓut oportune faciendũ disposuit. sic
rite dispositum facit. Et ido quȩcũq ꝓ¬
misit iã facta dicimus: quia de faciendis
aubitare non debemꝰ: Abraam enĩ pater nr̃
sicut ait apłs in repmissione dĩ ñ hesitauit

Expanded text:
facienda disposuit. Sicut enim omne Creafacienda disposuit. Sicut enim omne Creatoris opus sine initio non potuit, nec potest fieri: sic illa sempiterna voluntas ejus, nunquamnon habet. Quod autem semper sic est, ut esse non coeperit, procul dubio sic est, ut id quod est non esse non possit. Vera igitur immutabilitas, digne vera vocatur aeternitas, in qua aeternitate incommutabilis voluntatis suae Creator ille jam fecisse dicitur, quod in creatura mutabili, prout opportune faciendum disposuit, sic rite dispositum facit. Et ideo quaecunque promisit, jam facta dicimus, quia de faciendis dubitare non debemus. Abraham enim pater noster sicut ait Apostolus in repromissione Dei non haesitavit
Abbreviated transcription (Latin):
ficatione uenientes uenient in exultatione
portantes manipulos suos. In hãc oparii pa¬
trisfamilias in uinea oꝑantur: in illa autem
denarii mercede sine dubio potient᷑. Istã ds̃
nunc donat. ut initium meriti boni gratis
indignus accipiat: illam uͦ in futurum re¬
positam seruat. qu a boni meriti p̃mium
acciꝑe dignus possit. qui boni meriti prin¬
cipium cũ eẽt indignus accepit. Dicens
gͥ paulus. quia quos ds̃ iustificauit. illos &
glorificauit. ñ utrũq p̃senti uitȩ deputat.
s ea fide quod futurũ. ẽ uelut factũ firmat.
qua fide ꝓpħa de dõ dicit. qui fecit quȩ fu¬
tura sunt. In illa quippe immobilitate con¬
silii sui scđm bonum placitum eiꝰ quod pro¬
posuit in eo in dispensatione plenitudinis
tempoꝵ instaurare omĩa in xp̃o quȩ incę
lis sunt et que in t̾ra in ipso. ex ȩternitate
dispositionis suȩ in p̃destinatione iã fecit.
quȩcũq effectu oꝑis sui tẽpore congruo

Expanded text:
ficatione venientes venient in exsultatione, ficatione venientes venient in exsultatione, portantes manipulos suos. In hac operarii patrisfamilias in vinea operantur; in illa autem denarii mercede sine dubio potientur. Istam Deus nunc donat, ut initium meriti boni gratis indignus accipiat; illam vero in futurum repositam servat, qua boni meriti praemium accipere dignus possit, qui boni meriti principium, cum esset indignus, accepit. Dicens igitur Paulus: Quia quos Deus justificavit, illos et glorificavit , non utrumque praesenti vitae deputat, sed ea fide quod futurum est, velut factum firmat, qua fide propheta de Deo dicit: Qui fecit quae futura sunt. In illa quippe immobilitate consilii sui, secundum bonum placitum ejus, quod proposuit in eo, in dispensatione plenitudinis temporum, instaurare omnia in Christo, pso ex aeternitate dispositionis suae, in praedestinatione jam fecit, quaecunque effectu operis sui, tempore congruo
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ p̃destinauit. hos et uocauit. Et quos
uocaint: hos et iustificauit. Quos autem
iustificauit: illos & glorificauit. Uerũtam̃
cũ simul iustificatos & glorificatos audimꝰ.
ñ simul et uistificationis et glorificationis
opus p̃senti tempori deputemus. Iustisi¬
cationis em̃ grã in p̃senti dat᷑: glorificati¬
onis autẽ futura seruat᷑. Ista ẽ. fide. illa
specie. Dicit autẽ paulus. quia nunc ꝑ
fidem ambulamus. ñ ꝑ speciem. Quoc
enĩ nunc scĩ credunt: tunc uidebunt. ꝓp¬
ter quod ȩccłiȩ dicitur: audifilia et uide:
quia fides ex auditu. Unde iustus exfide
uiuens: fiducialiter dicit. Credo uidere
bona dñi: in terra uientiũ. Istegͥ ẽ in
homine ordo diuinȩ redẽptionis ac remunera¬
tionis: ut nunc iustificatus credat. quod tũc
glorificatus accipiat. Propterquod paulus
ait. Non quod iam acceperim aut ꝑfectus
et flent mittentes semma sua: in illa uͦglori¬

Expanded text:
autem praedestinavit, hos et vocavit: et quos autem praedestinavit, hos et vocavit: et quos vocavit, hos ejustificavit, illos et glorificavit . Verumtamen cum simul justificatos et glorificatos audimus, non simul et justificationis et glorificationis opus praesenti tempori deputemus. Justificationis enim gratia in praesenti datur, glorificationis autem futura servatur. Ista est fidei, illa speclei . Dicit autem Paulus: Quia nunc per fidem ambulamus, non per speciem . Quod enim nunc sancti credunt, tunc videbunt. Propter quod Ecclesiae dicitur, Audi, filia, et vide; quia fides ex auditu, unde justus ex fide vivens, fiducialiter dicit: Credo videre bona Domini, in terra viventium . Iste igitur est in homine ordo divinae redemptionis ac remunerationis, ut nunc justificatus credat, quod tunc glorificatus accipiat. Propter quod Paulus ait: Non quod jam acceperim, aut jam perfectus et flent, mittentes semina sua; in illa vero glori
Abbreviated transcription (Latin):
stus. subsequit᷑ iustũ nefiat impius. Pre¬
uenit cȩcũ ut lumen quod non inuenit
donet: subsequit᷑ uidentẽ. ut lumen quod
contulit seruet. Preuenit elisum ut sugat:
subsequit᷑ eleuatum ne cadat. Preuenit᷑
donans homini bonam uoluntatẽ: subse¬
quitur boneuolentẽ oꝑando in illo boni
oꝑis facultatẽ. Hoc gͥ ista misericordia
đi in homine subsequit᷑: quod p̃ueniens
ipsa largit᷑. Et idõ ñ solũ errantẽ iustifi¬
cando ad uiam reuocat: s etiam beneam¬
bulantem custodit et adiuuat. ut ad donũ
glorificationis ȩternȩ ꝑducat. Hȩc autẽ om¬
nia id. ẽ. et uocationis nrȩ initia et iusti¬
ficationis augmenta. et glorificationis p̃¬
mia in p̃destinatione semꝑ ds̃ habuit.: qͥa
et in uocatione et in iustificatione. et in
cens. Nam quos p̃sciuit et p̃destinauit
conformes fieri imaginis filii eius. ut sit
ipse pͥmogenitꝰ in multis fratrib. Quos

Expanded text:
stus; subsequitur justum, ne fiat impius. Praestus; subsequitur justum, ne fiat impius. Praevenit caecum, ut lumen quod non invenit, donet; subsequitur videntem, ut lumen quod contulit, servet. Praevenit elisum, ut surgat; subsequitur elevatum, ne cadat. Praevenit, donans homini bonam voluntatem; subsequitur benevolentem, operando in illo boni operis facultatem. Hoc igitur ista misericordia Dei in homine subsequitur, quod praeveniens ipsa largitur. Et ideo non solum errantem justificando ad viam revocat, sed etiam bene ambulantem custodit et 10 adjuvat, ut ad donum glorificationis aeternae perducat. Haec autem omnia, id est et vocationis nostrae initia, et justificationis augmenta, et glorificationis praemia, in praedestinatione semper Deus habuit: quia et in vocatione, et in justificatione, et in cens: Nam quos praescivit et praedestinavit conformes fieri imaginis Filii ejus, ut sit ipse primogenitus in multis fratribus. Quos
Abbreviated transcription (Latin):
bis. Hanc grãm nonsolũ in p̃sentis uitȩ
iustificatione sedetiam in futuri scłi remu¬
neratione dicit grãm ꝑmanere. et suꝑnos
hoc ẽ suꝑ omĩa bona cuius libet hominis
merita in dĩ bonitate asserit abundare
dicens. Ut ostendat in scłis suꝑuenien¬
tib ab undantes diuitias grẽ suȩ inboni
ds̃ in p̃senti tẽpore malis bona retͥbuit. illis
uidelicet quos iustificat impios: ut depu¬
tet᷑ fides ad iustitiã. De qua retͥbutione da¬
uid dicit. Quid retͥbuã dño ꝓ om̃ib quȩ
retͥbuit m Grã.ẽ. et illa iusta retributio:
qua bonis suis meliora retͥbuens ds̃ glorifi¬
caturus. ẽ. iustos. Et hoc enĩ gr̃ẽ opus e¬
rit. quia ut hoc mereant᷑ ipsa p̃ueniendo
misericordit̃ incipit. ipsa subsequendo cu¬
stodit. Ista gr̃a in scripturis etiã miseri¬
cordia nominat᷑: de qua dicit dauid. Ds̃
m̃s misericordia eiꝰ p̃ueniet me. Et̃ alio
loco. Misericordia tua subsequet᷑ me pom̃s
dies uitȩ mee. Preuenit qͥ impiũ ut fiat ui¬

Expanded text:
is. Hanc gratiam non solum in praesentis vitae justificatione, sed etiam in futuri saeculi remuneratione, dicit gratiam permanere, et super nos, hoc est super omnia bona cujuslibet hominis merita in Dei bonitate asserit abundare, dicens: Ut ostendat in saeculis supervenientibus abundantes divitias gratiae suae, in boniDeus in praesenti tempore malis bona retribuit: illis videlicet quos justificat impios, ut deputetur fides ad justitiam. De qua retributione David dicit: Quid retribuam Domino pro omnibus quae retribuit mihi ? Gratia est et illa justa retributio, qua bonis suis meliora retribuens, Deus glorificaturus est justos. Et hoc enim gratiae opus erit. Quia ut hoc mereantur, ipsa praeveniendo, misericorditer incipit; ipsa subsequendo, custodit. Ista gratia in Scripturis etiam misericordia nominatur. De qua dicit David: Deus meus, misericordia ejus praeveniet me . Et alio loco: Misericordia tua subsequitur me per omnes dies vitae meae . Praevenit igitur impium, ut fiat ju