comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ce mane. tempestas. Rutilat enu
triste celum. Faciem gͦ celi diudieare nos¬
tis : signa autem temporii. non potestis sei¬
re. Ac si dicat. In aliis aꝑtos orłos habetis:
mnme autem ceci estis. Quid ẽ enim signa
temporũ. nisi signa que in temporibus fiunt :
uidetis ur̃is temporibꝰ signa fieri que nullis
aliis temporibus facta sunt. ⁊ ad hue tamen
signa queritis. ⁊ indentes non indetis: De
hoc autem lucas sic ait. Dum uideritis nu¬
bem orientem ab occasu. statim dicitis. mibͥbꝰ
uenit : ⁊ ita fiet. E cum austrum flantem.
dicitis. quia estus erit ⁊ sit. Hẏpoerite fa¬
ciem celi ⁊ terre nostis ꝓbare. hoc autem tẽ¬
pus quomodo non ꝓbatis: Quid autem ⁊
a uob̾ ipsis non uidicatis quod iustum ẽ. Si
enim uidicarent qd uistum ẽ : dicerent utiq
huiic ẽẽ di filium. ineuuis tempore fieri cume
Non mirum si euuangłiste idem non dicunt:
quia non omnes omia seribunt. Seribit em̃
lucas quod p̃termittit matħs : seribit ⁊ maths

Expanded text:
 rutilat enim triste coelum. Faciem ergo coeli dijudicare nostis, signa autem temporum non potestis scire? Ac si dicat: In aliis oculos apertos habetis, in me autem caeci estis. Quid est enim signa temporum, nisi signa quae in temporibus fiunt? Videtis vestris temporibus signa fieri, quae nullis aliis temporibus facta sunt, et adhuc tamen signa quaeritis; et videntes non videtis? De hoc autem Lucas sic ait: « Dum videritis nubem orientem ab occasu statim dicitis, Nimbus venit, et ita fiet; et cum austrum flantem, dicitis quia aestus erit, et fit. Hypocritae, faciem coeli et terrae nostis probare ; » hoc autem tempus quoa vobis ipsis non judicatis quod justum est? Si enim judicarent quod justum est, dicerent utique hunc esse Dei Filium, in cujus tempore fieri cunctNon mirum, si evangelistae idem non dicunt, quia non omnes omnia scribunt. Scribit enim Lucas quod praetermittit Matthaeus; scribit et Matthaeus
Abbreviated transcription (Latin):
edificabo eccłiam meam. Tu dicis ⁊ uerũ
dixis quia ego sum ap̃s. filius dĩ uim. ł ego
dico tibi quia tues petrus: fide fortis ⁊
doetrina stabilis. Nisi enim in hoc nomine
fortitudinẽ ⁊ stabilitatem xp̃s intellexiss¬
quare ea que secuntur ꝓtinus ad didiss
dicens. ⁊ super hanc petram edificabo ee¬
cłiam meam : Si petrum non in telligis :
respice petram. Petra autem erat xp̃s.
eccłiam meam. Suꝑ hanc petram quam tu
modo infidi fundamentũ posiuusti. suꝑ hanc
fidem quam tu modo docinsti dicens tu es
fidem edificabo eccłiam meam. Hiunc enim
sentencie apłs con cordans ait. Fundamen

Expanded text:
aedificabo Ecclesiam meam. Tu dicis, et verum aedificabo Ecclesiam meam. Tu dicis, et verum dicis, quia ego sum Christus Filius Dei vivi: et ego dico tibi, quia tu es Petrus, fide fortis, et doctrina stabilis. Nisi enim in hoc nomine fortitudinem et stabilitatem Christus intellexisset, non ea quae sequuntur protinus addidisset, dicens; et super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam. Si Petrum non intelligis, petram respice: petra autem erat Christus. Ecclesiam meam. Super hanc petram, quam tu modo in fidei fundamentum posuisti; super hanc fidem, quam tu modo docuisti, dicens: Tu es fidem aedificabo Ecclesiam meam. Huic enim sente
Abbreviated transcription (Latin):
iste dĩ filium hominis filium ẽẽ dicit.
Ille gͥ qui ẽ. filius di uim: ipse idem est.
et filius hominis. Unde ⁊ beata uirgo ma¬
Ria theotocos uocatur. id ẽ. dm ⁊ hominẽ
pariens. Quod quia nestoruis confiteri
noluit : ab eccłia expulsus ⁊ dampnatus
est. Respondens autem iħs : dixit ei. Bea¬
tus es simon bariona. quia caro ⁊ sanguis
non reuelauit tibi : s pater meus qui ẽ.
dicitur.ͣ Que ẽ. ista columba: Legimꝰ
habet. Unde dñs ait. Quod natum er
carne caro ẽ:⁊ quod natum ẽ. ex sp̃u.¬
sp̃iᷤ ẽ. Unde et subditur. Quia caro ⁊ san¬
guis non reuelauit tibi : s pater meus qͥ ẽ.
in celis. Non ẽ. hec scientia carnalis non ẽ.
hec fides carnis ⁊ sanguinis. non parentes
tui. uł caro tua ista te docuerunt : s pat̾
meus qui ẽ. in celis. Sic enim ⁊ apłł dicit:
quia non ad quieunt carm ⁊ sanguin. s
uenit ierosolimis. uidẽ petrum. & ego dico
tibi quia tu es petrus : ⁊ suꝑ hanc petram

Expanded text:
filium esse dicit. Ille igitur qui est Filius Dei vivi, idem ipse est et filius hominis. Unde et beata Virgo Maria Theotocos vocatur, id est Deum et hominem pariens: quod quia Nestorius confiteri noluit, ab Ecclesia expulsus et damnatus est. Respondens autem Jesus dixit ei: Beatus es Simon Barjona quia caro et sanguis non revelavit tibi, sed Pater meus qui est dicitur? Quae est ista columba? Legimus habet. Ut enim Dominus ait: Quod natum est ex carne, caro est; et quod natum est ex spirispiritus est . Unde et subditur; Quia caro et sanguis non revelavit tibi, sed Pater meus qui est in coelis. Non est haec scientia carnalis, non est haec fides carnis et sanguinis; non parentes tui vel caro tua ista te docuerunt, sed Pater meus qui est in coelis. Sic enim et Apostolus dicit : quia non acquievit carni et sanguini, senit Jerosolymam videre Petrum. Et ego dico tibi, quia tu es Petrus, et super hanc petram
Abbreviated transcription (Latin):
nomen ensdem loci. uel alterum nomen
generale ꝓuincie.⁊ alterum ꝓprium ipsiꝰ¬
enim quod isti signum de celo uide uolunt:
An fortasse non credunt saluatore nr̃m in
celis habere potestatẽ qui tot ⁊ talia signa
in t̾ris oꝑatur: Hoc em int̾ris agere non pos¬

Expanded text:
nomium ejusdem loci, vel alterum nomen nomium ejusdem loci, vel alterum nomen generale provinciae; et alterum proprium ipsienim quod isti signum de coelis videre volunt? An fortasse non credunt Salvatorem nostrum in coelis habere potestatem, qui tot et talia signa in terris operatur? hoc enim in
Abbreviated transcription (Latin):
significantur. ꝑ quas omnes alie eccłie in¬
telliguntur: Unde ⁊ ioħs euuangłista sep¬
tem eccłiis seribit. Unde ⁊ psaias App̾hen¬
dent septem mulieres uirum unum indie
illa dicentes. panem nr̃m comedemus.
Lanem nobis modo datum : panem quo re¬
plete ⁊ refecte sumus. E quasi dicerent:
nos enim sumus ille septem sporte quas
plenas fracm̃tis olim indeserto apłi sustule¬
runt. Quia gͥ panẽ habemus: panẽ nr̃m
comedemus. Erant autem qui manducaue¬
runt. iiiͬiͬ. muilia hominum ertra paruulos
rantur. nisi quia in dĩ ppło computari digni
non sunt. qui uł paruulos instulticia ⁊ fa¬
tuitate. uel mulieres in mollicie & debilita¬
te imitantur. Uñ apłs. Nolite inquit
paruuli effici sensibus : ẜ malicia paruuli
⁊ dimissa turba: ascendit anro estote.¬
Mareus enim dicit : quia ascendens nauem
cum discipłis suis : uenit in partes dalma¬
naita. Unde uł ꝓrima sibi loca : uel ibi¬

Expanded text:
significantur, per quas omnes aliae Ecclesiae insignificantur, per quas omnes aliae Ecclesiae intelliguntur? Unde et Joannes evangelista septem Ecclesiis scribit. Unde et Isaias ait: « Apprehendent septem mulieres virum unum in die illa, dicentes: Panem nostrum comedemus ; » panem nobis modo datum, panem quo repletae et refectae sumus; et quasi dicerent: Nos enim sumus illae septem sportae, quas plenas fragmentis olim in deserto apostoli sustulerunt; quia igitur panem habemus, panem nostrum comedemus. Erant autem qui manducaverunt quatuor millia hominum, extra parvulos rantur, nisi quia in Dei populo computari digni non sunt, qui vel parvulos in stultitia et fatuitate, vel mulieres in mollitie et debilitate imitantur. Unde Apostolus: « Nolite, inquit, parvuli dimissa turba ascendit in naviculMarcus enim dicit: quia « ascendens navem cum discipulis suis, venit in partes Dalmanutha . » Unde vel proxima sibi loca, vel bi
Abbreviated transcription (Latin):
gr̃as unicuiq tribuit.⁊ ꝓfunda sc̃arum scͥp¬
turarum misteria pandit.S quibus dat
nisi discipłis suis. Quibꝰ hec p̃dieanda lar¬
gitur. isi ep̃is ⁊ sacerdotibus : Isti em̃ sũt.
quos constitint dñs suꝑ familiam suam:
ut dent illi cibum in tempore. Isti cet̾os
pascunt. ĩsti pane diuuim eloquii totam
eccłie turbam reficiunt. ł comederunt
om̃s ⁊ saturati sunt. Comedamus gͥ ⁊ nos
ut saturemur. Legamus ⁊ in telligamus.
hunc enim cibum qui plus comedit : plus
comed̃e appetit. Hic cibus mentem erhila¬
rat. ⁊ stomacum non grauat. Quanto plꝰ
comeditur: tanto amplius crescit. Unde
et subditur. & quod suꝑfunit de fracmentis:
tulerunt septem sportas plenas. Plura
sunt fracmenta quam panes : quia plures
sunt qui nunc fracmenta suscipiunt. ꝗͣ
illi qui tunc panes illos ⁊ pisces comeder̃.
None uides quanta librorum uolumina
er his quatuor euangłiis multiplicata sũt :
S quid ꝑ septem portas nisi septem eccłie

Expanded text:
as unicuique tribuit, et profunda sanctarum Scripturarum mysteria pandit. Sed quibus dat, nisi discipulis suis? Quibus haec praedicanda largitur, nisi episcopis et sacerdotibus? Isti enim sunt quos « constituit Dominus super familiam suam, ut dent illi cibum in tempore. » Isti caeteros pascunt: isti pane divini eloquii totam Ecclesiae turbam reficiunt. Et comederunt omnes et saturati sunt. Comedamus igitur et nos, ut saturemur: legamus, ut intelligamus; hunc enim cibum qui plus comedit, plus 81 comedere appetit. Hic cibus mentem exhilarat, et stomachum non gravat. Quanto plus comeditur, tanto amplius crescit. Unde et subditur, et quod superfuit de fragmentis, tulerunt septem sportas plenas. Plura sunt fragmenta quam panes; quia plures sunt qui nunc fragmenta suscipiunt, quam illi qui tunc illos panes et pisces comederunt. Nonne vides, quanta librorum volumina ex his quatuor Evangeliis multiplicata sunt? Sed quid per septem sportas, nisi septem Ecclesiae
Abbreviated transcription (Latin):
moysi: lege ꝓpħarũ libros. ibi xp̃m inueni¬
es. ibi eum cognosces ⁊ uidebis. Ibi enim
trans figuratur: ibi suis fidelibus eis ma¬
iestatis głia reuelatur. Loquebantur au̾ isti
duo uiri ut lucas ait. simul cum iħu de mor¬
te enis. quam in ꝓrimo passurus erat in
ierłm : &e fortasse leti quia idebant sue re¬
demptionis tociusq human generis diem
appropinquare. Respondens autẽ petrus
diarit ad iħm. Dñe bonũ ẽ. nos hic ẽẽ. Siuis
faciamus hic tria tab̾nacła: tibi unum.¬

Expanded text:
Moysis, lege prophetarum libros, ibi Christum inveniMoysis, lege prophetarum libros, ibi Christum invenies, ibi eum cognosces, et videbis: ibi enim transfiguratur, ibi suis fidelibus ejus majestatis gloria revelatur. Loquebantur autem isti duo viri, ut Lucas ait , simul eum Jesu de morte ejus, quam in proximo passurus erat in Jerusalem: et fortasse laeti, quia videbant suae redemptionis totiusque humani generis diem appropinquare. Respondens autem Petrus dixit ad Jesum: Domine, bonum est nos hic esse; si vis, faciamus hic tria tabernac
Abbreviated transcription (Latin):
uero post dies ser: quia ut apłł ait. hunis
inte labore finto quod in septem diebus
agitur. relinquitur ⁊ sabbatismus requies ppło
dei. Multum gͥ desid̾are debemus ut hii ser
dies transeant : quatenus regem nr̃m in suo
decore ⁊ sue maiestatis głia uideamus. Scimꝰ
enim ut ait ioħs quia cum apparuerit similes
ei erimus : quia uidebimus eum si cuti ẽ. ꝓ
resplenduit facies eius sicut sol: uestimenta
autẽ eius facta sunt alba sic̃ nia. Nichil euã¬
głista sole splendidnis. mohil mue candidiꝰ
inuenire poterat: cin xp̃i faciem ⁊ uestim̃¬
ta assimilaret. Nos tamen sole splendidiorẽ
eum ẽẽ non dubitamus. Non enim ereatura
creatori: ad plenum similis potest ẽẽ. Et
ecce apparuit illis moyses ⁊ helias cum eo
loquentes. S quare moises ⁊ helias: In moy
mum dantes. Unde ⁊ abaeue ꝓpħa ait.
In medio duum animalium cognosceris.
Usq hodie namq in medio duum animali¬

Expanded text:
vero post dies sex, quia, ut Apostolus ait, hujus vero post dies sex, quia, ut Apostolus ait, hujus vitae labore finito, qui in sex diebus agitur, « relinquitur Sabbatismus, et requies populo Dei . » Multum igitur desiderare debemus, ut his sex dies transeant, quatenus Regem nostrum in suo decore suaeque majestatis gloria videamus. « Scimus enim, ait Joannes, quia, cum apparuerit, similes ei erimus, quia videbimus eum sicuti est. Et resplenduit facies ejus sicut sol, vestimenta autem ejus facta sunt alba sicut nix. Nihil evangelista sole splendidius, nihil nive candidius invenire poterat, cui Christi faciem et vestimenta assimilaret. Nos tamen sole splendidiorem eum esse non dubitamus: non enim creatura Creatori ad plenum similis potest esse. Et ecce apparuit illis Moyses et Elias cum eo loquentes. Sed quare Moyses et Elias? In Moysnium dantes. Unde et Habacuc propheta: « In medio duorum animalium cognosceris. » Usque hodie namque in medio duorum animali
Abbreviated transcription (Latin):
ce ioħm fr̃m eiꝰ ⁊ ducit eos in montem
exrcelsum seorsum ⁊ trans figuratus ẽ.
ante eos. Isti gͥ sunt de quibus modo di¬
xerat qui non gustabunt mortem donec
uideant filium hominis uenientẽ in reg¬
no suo. id ẽ. apparentem in uirtute ⁊ głia
regni sui. T rans figuratus enim dñs. talis
tunc in monte tribus istis suis discipłis appa¬
rint: qualis post hanc uitam in regno suo
cumctis suis fidelibus apparebit.S quare
saluator nr̃ in illam sue claritatis speciem
trans figurare se uoluit.nisi ut
illius qͣuam p̾dicabat nos reddet certiores:
Unde ⁊ tres suos discipłos qui eccłie colũ¬
ne alibi uocantur. ad ẽẽ uoluit: qui hiis
tante uisionis testes eristerent. Suffieiut᷑
em̃ isti tres ad hoc testificandum: quia sic̃
scriptum ẽ. in hore duorum uł triũ testi¬
uni stabit omne uerbũ. Quis enim non
eredat quod petrus iacobus ⁊ ioħs testant᷑:
Recte aũ in excelso monte ista fiebant:
que post modum in celis fieri debeant. fuit

Expanded text:
em ejus, et ducit illos in montem excelsum seorsum, et transfiguratus est ante eos. Isti igitur sunt de quibus modo 85 dixerat: « Qui non gustabunt mortem, donec videant filium hominis venientem in regno suo ; » id est apparentem in virtute et gloria regni sui. Transfiguratus enim Dominus, talis tunc in monte tribus istis suis discipulis apparuit, qualis post hanc vitam in regno suo cunctis suis fidelibus apparebit. Sed quare Salvator noster in illam suae claritatis speciem transfigurare se voluit, nisi ut illius gloriae quam praedicabat nos redderet certiores? Unde et tres suos discipulos, qui Ecclesiae columnae alibi vocantur , adesse voluit, qui hujus tantae visionis testes existerent. Sufficiunt enim isti tres ad hoc testificandum, quia sicut scriptum est, « In ore duorum vel trium testium stabit omne verbum . » Quis enim nocredat quod Petrus, Jacobus, et Joannes testantur? Recte autem in excelso monte ista fiebant, quae postmodum in coelis fieri debeant. Fiunt
Abbreviated transcription (Latin):
inquam. qui dum uidet ꝓpħas. eos ꝑseqͥt᷑
et uituꝑat: post mortem uero eos uenerat᷑.¬
et monumenta eorum edificat. Neq ta¬
les ulternis nasci posse arbitrantur. qules
illi fuerant quos ipsi occid̾ant. Unde iu
eum ẽẽ putabant. Si militer autẽ ⁊ xỹm
uidentes: rp̃m non ẽẽ credebant. Sciebãt
enim eum eẽ uenturum : s quia eum iu¬
debant credere non poterat᷑. Quid enim si
heliam uel ierenniam isti uidissent : Non
utiq eis credidissent. Uulerunt enim eos
patres eorum:⁊ tamen crede eos noluerũt.
Dicit ilł iħs. Uos autẽ quem me ẽẽ dicitis:
Hec ẽ in quit sentencia ꝓpłi. sic de me loeu̾t᷑
qui me non cognoseunt. non me dieunt ẽẽ
quod sum. dicunt me ẽe quod non sum.

Expanded text:
i dum videt prophetas, eos persequitur et vituperat; post mortem vero eos veneratet monumenta eis aedificat; neque tales ulterius nasci posse arbitrantur, quales illi fuerant, quos ipsi occiderant. Unde vieum esse putabant. Similiter autem et Christum videntes, Christum non esse credebant. Sciebant enim eum esse venturum, sed quia eum videbant, credere non poterant. Quid enim, si Eliam vel Jeremiam isti vidissent? non utique eis credidissent; viderunt enim eos patres eorum; eis tamen credere noluerunt. Dicit illis Jesus: Vos autem quem me esse dicitis? Haec est, inquit, sententia populi: sic de me loquuntur qui me non cognoscunt, non me dicunt esse, quod sum; dicunt me esse quod non sum:
Abbreviated transcription (Latin):
que hominum sunt. quia humanum consi¬
lium dabat : s non sapiebat que dĩ sunt.
quia hec secreta dnum consili quibus hõo
rediretur ignorabat .liiii. xurͦ cͦ
une iħs dixit discipłis suis. Siquis
uult post me uenire: ab neget semet¬
ipsum. Debet enim imusqͥsq homo negare
seipsum non quod homo sit. non quod fideł¬
sit ⁊ xrp̃ianus sit: s si idolatra fuit. si infi¬
delis si ad ulter. ⁊ fornieator: ⁊ si cupidus ⁊¬
si auarus. talem se ẽẽ. neget talem se nõ
esse ostendat. Ostendat autem non uoce:
s oꝑatione. Dieat eum apło. Unio autem iã
non ego: uuit uero in me ap̃s. uiuebat ein
apłs: s non ipse uiuebat. non saulus ẜ pau
lus. Negauerat gͥ seipsum : multum iam
differens a se ipso.Sequitur. E tollat crueẽ
suam ⁊ sequatur me. Crucem enim suã
tollit: qui carnẽ suã eum uens ⁊ concupis¬
centiis cruciat ⁊ affligit. S quia non suffic̃
crucem tollere : ido mor subdidit dicens.
⁊ sequatur me. Qui enim dm̃ non sequitur.

Expanded text:
quae hominum sunt, quia humanum consilium dabat, sed non saplebat quae Dei sunt, quia haec secreta divini consilii quibus homo redimeretur, ignorabat. LXIX. Tunc Jesus dixit discipulis suis. Si quis vult post me venire, abneget 84 semetipsum. Debet enim unusquisque homo negare seipsum, non quod homo sit, non quod fidelis et Christianus sit: sed si idololatra fuit, si infidelis, si adulter et fornicator, si cupidus et avarus, talem se esse neget, talem se non esse ostendat. Ostendat autem non voce, sed operatione: dicat cum Apostolo: « Vivo autem jam non ego, vivit vero in me Christus . » Vivebat enim Alus: negaverat igitur se ipsum, multum jam differens a seipso. Sequitur: Et tollat crucem suam et sequatur me. Crucem enim suam tollit, qui carnem suam cum vitiis et concupiscentiis cruciat, et affligit. Sed quia non sufficit crucem tollere, ideo mox subdidit dicens, et sequatur me. Qui enim Deum non sequitur,
Abbreviated transcription (Latin):
dieit ei. dñe quis ẽ : Respondit iħs. Ille ẽ. eui
ego intinctum panẽ porrerero. E eum intinxis¬
ss panem dedit uide simonis scariotis. In eo
fortasse quod panẽ intinctum ei dabat. eum
diabolica uigredine turtum iam ⁊ in fectum
significabat. E post bucellam tunc intrount
in illum sathanas. Introuierat enim iam an̾
ineum sathanas ad temptandũ & decipiendũ:
s tunc primũ intrauit in eum ad possidendũ
& fortassis ad huc dubitabat. atq timebat ne
uidas resipisceret ⁊ aꝓdicione quiesceret: s
postꝗͣ post bucellam de signatũ uidit. quasi
proprium inuasit. ⁊ sue serintuti eũ sub uga¬
uit. Diẽ ei iħs. Quod facis fac citius. Non p̾ei¬
piendo hoc dixrit s p̾dicendo quia uidebat ens
anium p̾nimo desidio accelerandi quod ee¬
perit non posse quiescere. Hoc aute nemo sei¬
eñ putabant quod loculos habebat uidas. qd
diriss ei iħs. eme ea que necessaria sunt nob̾
ad diem festum : aut ut egenis aliquid daret.

Expanded text:
pondit Jesus: Ille est cui ego intinctum panem porrexero. Et cum intinxisset panem, dedit Judae Simonis Iscariotis. In eo fortasse, quod panem intinctum ei dabat, eum diabolica nigredine tinctum jam et infectum significabat. Et post buccellam tunc introivit in illum Satanas. Introiverat enim jam antea in eum Satanas ad tentandum, et decipiendum; sed tunc primum intravit in eum ad possidendum. Et forsitan adhuc dubitabat, atque timebat ut Judas resipisceret, et a perditione quiesceret. Sed postquam per buccellam designatum vidit, quasi proprium invasit, et suae servituti eum subjugavit. Dicit ei Jesus: Quod facis, fac citius. Non praecipiendo hoc dixit, sed praedicendo, quia videbat ejus animum prae nimio desiderio accelerandi, quod coeperat, non posse quiescere. Hoc autem nemo scim putabant, quod loculos habebat Judas, quod diceret ei Jesus: Eme ea quae opus sunt nobis ad diem festum, aut egenis ut aliquid daret.
Abbreviated transcription (Latin):
Dicit ei petrus. Quare nõ possum te sequi
modo: Animam meam ꝓte ponam. Respondit
iħs. Animam tua ꝓme pones: Amen am̃ dico
tibi non cantabit hodie gallus donec ter me neges.
Solus marcuis dicit non cantabit bis gallus. Ut
lauit pedes discipłorũ : idẽ. non prius cenam cõ¬
pleuit.:⁊ si prnis cenare cepit

Expanded text:
Dicit ei Petrus: Cur non possum te sequi modo? Animam meam pro te ponam. Respondit Jesus: Animam tuam pro me pones? Amen, amen dico tibi, non cantabit gallus, donec ter me neges. Solus Marcus dicit: Non cantabit gallus. Ut lavit pedes discipulorum, id est non prius coenam complevit, etsi prius coenare coepi
Abbreviated transcription (Latin):
Diuinitas enim humanitati comuneta statim in
assumptũ seĩficauit ⁊ clarificauit : ⁊ ab om̃i
corruptela prime p̾uaricationis mundauit.
Dicatur gͦ. Nunc filius hominis clarificatus ẽ.
u discipłis suis. in quo filio hominis dĩ clarifica¬
tus ẽ. continuo ut se humanitati comunarit:
quam pse ipso clarificauit ⁊ scificauit. Filioli
ad huc modicum uobiscum sum. Hoc autem
de carnis p̾sentia dixrit: que non post multos
dies celos ascendit. Queritis me ⁊ siẽ dicri
udis. quo ego uado uos non potestis uemire:¬

Expanded text:
Divinitas enim humanitati conjuncta, statim in Divinitas enim humanitati conjuncta, statim in assumptum sanctificavit, et clarificavit, et ab omni corruptela primae praevaricationis mundavit. Dicatur ergo: Nunc filius hominis clarificatus est in discipulis suis. In quo filio hominis Deus clarificatus est continuo, ut se humanitati conjunxit, quam ipse in semetipso clarificavit et sanctificavit. Filioli, adhuc modicum vobiscum sum. Hoc autem de carnis praesentia dixit, quae non post multos dies coelos ascendit. Quaeretis me, et sicut dixi Judaeis, Quo ego
Abbreviated transcription (Latin):
rificatus ẽ. in eo. ⁊ ds clarificabit eum insemet¬
ipso. ⁊ continuo clarificabit eum. Hlunc inqͥt
quia filius noctis ⁊ tenebrarũ recessit adiscipłi
nũs. hune filius hominis clarificatus ẽ. in eiꝰ :
nue̾ nichil caliginis &e tenebrarũ sentit in eis.
R aĩ clarificatus ẽ. in eo quia nichil tenebra
que intenebris lucet ⁊ tenebre eam non con¬
p̃henderunt. Quam uis em̃ clarificetur in aliis:
in se tamen clarissimus ẽ. In aliis enim claͣfica¬
tur : dum illi clarificant᷑ qui enis menbra s.
Similiter au ⁊ ds ⁊ clarificatus ẽ. in illo: q
clarum fecit eum. E hoc ẽ quod ait. Si ds ela¬
rificatus ẽ. r̾illo ⁊ d̾s clarificabit eum. In quo:
Insemet ipso. Quando: sontinuo. Quid ẽ. con¬
tinuo: Statim ut genitus ẽ. Cet̾i enim homines
prius generant᷑ ⁊ nascuntur. deinde ꝑpeniten¬
ciam. ꝑ baptismum ⁊ ꝑ ministeriũ sacerdotũ
regenerantur ⁊ clarificantur. Filiuis autẽ homi¬
nis non prius genitus ẽ. quam clarificatus

Expanded text:
ificatus est in eo, et Deus clarificavit eum in semetipso, et continuo clarificavit eum. Nunc, inquit, quia filius noctis et tenebrarum recessit a discipulis meis, nunc filius hominis clarificatus est in eis. Nunc nihil caliginis et tenebrarum sentit in eis. Et Deus clarificatus est in eo, quia nihil tenebrarquae in tenebris lucet, et tenebrae eam non comprehenderunt . » Quamvis igitur clarificetur in aliis, in se tamen clarissimus est. In aliis enim clarificatur, dum illi clarificantur, qui ejus membra sunt. Similiter autem et Deus clarificatus est in eo, quia clarum fecit eum. Et hoc est, quod ait: Si Deus clarificatus est in eo, et Deus clarificavit eum. In quo? In semetipso. Quando? Continuo. Quid est continuo? Statim ut genitus est. Caeteri enim homines prius generantur et nascuntur: deinde per poenitentiam, per baptismum, per ministerium sacerdotum regenerantur et clarificantur. Filius autem hominis non prius genitus est, quam clarificatus.
Abbreviated transcription (Latin):
uersabatur eum eis. quamuis mente. ⁊ fide iam
recessiss ab eis. Int̾ eos ad apłatum electus fuerat:
s eum eis aduitam et̾nam p̾destinatus non sue¬
rat. Aspieiebant gͦ discipłi ad inurcem. hesitan¬
tes de quo diceret. Unusqͥsq timebat quod incõs¬
cientia non habebat : qr eum mentiri non posse
sciebant. Erat gͦ recumbens unus ex discipłis
in simi tħu quẽ diligebat iħs. Quis eni ẽ. iste dis¬
eipłs isi idem ipse qui hec seribit beatus ioħs:
Aui scd̃m consuetudinẽ sẽarũ seripturarum
sic de se quasi de alio loquitur. Sic em̾ moỹses
frequenter dieit. Locutus ẽ. dñs ad moisen di
cens. ⁊ alii ꝓpħe similit̾. Recum bebat autem
discipls iste in simi id ẽ inpectore iłu ⁊ suꝑ illũ
fonte sapientie ⁊ seientie. de quo hec omia hau¬

Expanded text:
versabatur cum eis, quamvis mente et fide jam versabatur cum eis, quamvis mente et fide jam recessisset ab eis. Inter eos ad apostolatum em eis ad vitam aeternam praedestinatus non fuerat. Aspiciebant ergo ad invicem discipuli haesitantes, de quo diceret. Unusquisque sibi timebat, quod in conscientia non habebat; quia eum mentiri non posse sciebant. Erat ergo recumbens unus ex discipulis in sinu Jesu, quem diligebat Jesus. Quid est enim iste discipulus, nisi idem ipse, qui haec scribit, beatus Joannes? Qui secundum consuetudinem sanctarum Scripturarum sic de se, quasi de alio, loquitur. Sic enim Moyses frequenter dicit: « Locutus est Dominus ad Moysen . » Et alii prophetae similiter. Recumbebat autem discipulus iste in sinu, id est in pectore Jesu, et super illum fontem sapientiae et scientiae, de quo haec om
Abbreviated transcription (Latin):
panem leuabit contra me caleaneum suũ. Sie em̾
scriptum ẽ. Homo paeis mee in quo sꝑabam. qui
edebat panes meos ampliauit ad uersus me supplan¬
tacione. Amodo dieo uob̾ priusquam fiat: ut ere¬
datis cum factum fuerit quia ego sum ille subͣdi¬
tur de quo illa seriptura hec dieit. Amen amen
dicob̾ qui accipit si quẽ misero. me accipit. ł qui
me accipit. accipit eum qui me misit. Quamuis
enim aliter sit pat̾ infilio. ⁊ aliter filius in apłis:
tamen quia axp̃s in eis ẽ. quicumq apłos accipit.
accipit ⁊ arp̃m. sum hec dixiss tħs turbatus ẽ. sp̃u¬
ce ꝓtestatus ẽ. ⁊ diarit. Amen amen dico uob̃. quia
imus er uob̾ tradet me. Sp̃u em̃ turbatur. qui
sp̃ualit̾ turbatur. Sp̃ualis enim turbatio: ad pieta¬
tem ⁊ miscd̾iam spectat. Carnalis enim turbatio.
suir ut nos doceat quid agere debeamus. qͣndo
inmagnum facinuis ⁊ scelus aliquẽ ruere uidemꝰ.
frat autẽ udas unus ex eis quia carnaliter con¬

Expanded text:
aneum suum. Sic enim scriptum est: « Homo pacis meae, in quo sperabam, qui edebat panes meos, ampliavit adversus me supplantationem . » Amodo dico vobis, priusquam fiat; ut credatis, cum factum fuerit, quia ego sum. Ille, subauditur, de quo illa Scriptura haec dicit: Amen, amen dico vobis, qui accipit, si quem misero, me accipit, et qui me accipit, accipit eum qui me misit. Quamvis enim sit aliter Pater in Filio, et aliter Filius in apostolis; tamen, quia Christus in eis est, quicunque apostolos accipit, accipit et Christum. Cum haec dixisset rotestatus est, et dixit: Amen, amen dico vobis, quia unus ex vobis tradet me. Spiritu enim turbatur, quia spiritualiter turbatur. Spiritualis enim turbatio ad pietatem et misericordiam spectat. Carnalis autem turbatio isive ut nos doceat quid agere debeamus, quando in magnum facinus et scelus aliquem hominem ruere videmus. Erat autem Judas unus ex eis, quia carnaliter con
Abbreviated transcription (Latin):
tħm ⁊ desidio querebant : qr semꝑ cum eo eẽ
ibat: quamuis illuc postea ituri erant. Unde
ce subdit. ⁊ uob̾ dico modo. Iudis inquit abso¬
quo ego uado. Pruis enim oportet ues ire ⁊ p̃diͣ¬
eare euuangłium omi ereature. Mandatum
nouum douob̾ ut diligatis in uicẽ. siẽ dilexi uo̾.
Diligere namq non ẽ. nouum mandatum: s
sic diligerere sic ipse dilexit. nouum manda¬
tum ẽ. Ler enim ꝓrimos diligere p̾cipit: sed
non ꝓ eis mori p̾cipit. In quo cognoscent om̃s
quia mei estis discipłi si dilectionẽ habueritiꝰ

Expanded text:
t desiderio quaerebant, quia semper cum eo esse ibat, quamvis illuc postea ituri erant. Unde et subdidit: Et vobis dico, modo. Judaeis, inquit, absoquo ego vado. Prius enim oportet vos ire, et praedicare Evangelium omni creaturae. Mandatum novum do vobis, ut diligatis invicem, sicut dilexi vos. Diligere namque non est novum mandatum; sed sic diligere, sicut ipse dilexit, novum mandatum est. Lex enim proximos diligere praecepit; sed non pro eis mori praecipit. In hoc cognoscent omnes, quia mei discipuli estis, si dilectione
Abbreviated transcription (Latin):
ior eo qui misit illum. Si hec scitis. beati eritis si
feceritis ea. Si inquit seitis ⁊ intelligitis que fecerĩ
uob ⁊ hoc exemplum secuti. feceritis similiter
aliis quem ad modum ego feci uob̾: beati eritis.
S quare ur̃is equalibꝰ non facitis. quod me uob̾ ser¬
uis meis ce discipłis facẽ udetis: Non de omibus
uob dico: ego seio quos elegerim. Sixi inquit uob̾

Expanded text:
ec scitis, beati eritis, si feceritis ea. 270 Si, inquit, scitis et intelligitis quae fecerim vobis, et hoc exemplum secuti, feceritis similiter aliis, quemadmodum ego feci vobis; beati eritis. Sed cur vestris aequalibus non facitis, quod me vobis meis servis et discipulis facere videtis? Non de vobis omnibus dico. Ego scio quos elegerim. Dix
Abbreviated transcription (Latin):
sit caritate ⁊ huianitate: mauis tamen aliquid
significare uidetur. sic̃ ⁊ cetera que saluator nr̃ si¬
milit egit. & hoc ẽ. fortasse quod apłł ait. Hec ẽ:
forsitan illa lex quam nos ad implere p̾cepit quaño
diã. Alter alteruis onera portate. ⁊ sic adimple¬

Expanded text:
us tamen aliquid significare videtur, sicut et caetera, quae Salvator noster similiter egit. Et hoc est fortasse, quod Apostolus ait. Haec est forsitan illa lex, quam nos adimplere praecepit, quando dixit: « Alter alterius onera portate, et sic adimple
Abbreviated transcription (Latin):
nanis hãc epłam
quos nõ ipse. nõ¬
Betrꝰ. nõ quilibet
duodecim discipłorũ primũ instruxit: sed qͥ¬
dam iudeoꝵ credentiũ qͥ ab hierosolimis romã¬
uenientes ubi princeps orbis residebat. eui ip̃i
erant subiecti: fidẽ quã ap̃d ierosolimã didice¬
rant romanis euangeliz auerũt. Causa autem¬
seribendi hanc epistolã: hȩc ꝓbat᷑ extitisse. Or

Expanded text:
manis hanc epistolam; quos non ipse Petrus, non quilibet duodecim discipulorum primum instruxit, sed quidam Iudaeorum credentium qui ab Ierosolymis uenientes ubi princeps orbis residebat cui erant ipsi subiecti, fidem quam apud Ierosolymam didicerant Romanis euangelizauerunt. scribendi hanc Epistolam, haec probatur exstitisse: orta
Abbreviated transcription (Latin):
ab apło: s potius ab illo qui õs eiꝰ epłas fub u¬
no corpore curauit colligere. Notandũ autem.
quia sic̃ legislator moyses ifraelitico populo a
pharaone liberato decẽ p̃cepta tradidit: ita
apłs paulꝰ credentib in xp̃m. ⁊ a pharaone spi¬
ritali erutis. decẽ epłas scripsit. Nam qͣtuor re¬
liquas: ad apłos misit. Duas iudelicet timotħo:
unã tyto. unã philomen. Pauli. Paulꝰ ut hieroni¬
mus dicit. a pͥmo spolio qd̾ scẽ eccłiȩ contulit. a
paulo uidelicet sergio ꝓcõsule. quẽ apud cyprũ
cõuertit: hoc nomen sibi imposuit. ut sicut par-¬
ticus qui parthos suꝑauit. ⁊ germanicus qͥ ger-¬
maniam uicit quilibet duxc romanoꝵ ẽ dictus.
sic ab eo principe quẽ prius suꝑauit: sit appel¬
latꝰ paulꝰ. Beatꝰ augustinꝰ dicit. modicũ interp̃¬
tari paulũ. id ẽ humilẽ. Unde ipse dicit. ego sũ

Expanded text:
ab Apostolo sed potius ab illo qui omnes eius epistolas sub uab Apostolo sed potius ab illo qui omnes eius epistolas sub uno corpore curauit coquod sicut Moyses legislator Israelitico populo a Pharaone liberato decem praecepta legis tradidit , ita apostolus Paulus credentibus in Christum, et a Pharaone spiritali erutis, decem Epistolas scripsit. Nam quatuor reliquas ad discipulos misit, duas videlicet Timotheo, unam Tito, unam Philemoni. Pauli. Paulus, ut Hieronymus dicit, a primo spolio quod sanctae Ecclesiae contulit, a Paulo videlicet Sergio proconsule, quem apud Cyprum convertit , hoc nomen sibi imposuit; ut sicut Parthicus, qui Parthos superavit, et Germanicus, qui Germaniam vicit, quilibet dux Romanorum dictus est, sic ab eo principe quem prius superavit sit appellatus Paulus. Beatus vero Augustinus dicit modicum interpretari Paulum, id est humilem. Unde ipse dicit: E
Abbreviated transcription (Latin):
nu illos alloquens. õs ad unã cõcordiam ad¬
duxit: ostendens nullũ eoꝵ suis meritis eẽ
et gentiles: sub peccato tenebant᷑. Epła greco¬
uocabulo. latine dicit᷑ suꝑmissa uel addita: si¬
cut epigramina suꝑscriptio. et epitaphium suꝑ
sepulchrũ. Epi quidẽ. sonat suꝑ: stola uͦ missa.
Epistole iste idcirco dicunt᷑ suꝑmisse uel addi¬
te: eo qd̃ suꝑ uetꝰ testam̃tũ et grãm euãgłii u¬
bi ꝑfecta salꝰ cõsistit. ab apło sint misse cre¬
dentibꝰ ad resecanda p̾sentia atq orientia uicia:
et ut siquis transgressus fuerit euãgłiũ. hic
inueniat medicinam salutis: quatinꝰ uindic¬
tam euangłii possit effugere: redditꝰ illi ꝑ dig
sed ad completionẽ illoꝵ postea scripte sunt.
Epł̃a aut̃ ista nõ illũ ordinẽ tenet in corpore
epłarũ quo est cõscripta: s causa dignitatis ro
manoꝵ qui tunctẽporis uniu̾sis gentibꝰ imꝑa¬
bãt. primatũ obtinuit. Hoc aut̃ factũ ẽ non

Expanded text:
ra illos alloquens, ad unam omnes concordiam adduxit, ostendens nullos eorum suis meritis esse et gentiles sub peccato tenebantur, sevocabulo, Latine dicitur supermissa vel addita, sicut epigramma, id est superscriptio, et epitaphium super sepulcrum. Epi quidem sonat, super, stola vero, missa. Epistolae autem istae idcirco dicuntur supermissae vel additae, eo quod super Vetus Testamentum et gratiam Evangelii, ubi perfecta salus consistit, ab apostolo sint missae credentibus, ad resecanda praesentia atque orientia vitia: et ut si quis transgressus fuerit Evangelium, hic inveniat medicinam salutis: quatenus vindictam Evangelii possit effugere, redditur illi per dsed ad completionem illorum postea scriptae. Epistola autem ista non illum ordinem tenet in corpore Epistolarum quo manorum qui tunc temporis gentibus imperabant, primatum obtinuit. Hoc autem factum est non
Abbreviated transcription (Latin):
edoeti ⁊ in strueti iremo eum in t̾rogat quo uadat :
qm̃ certissime serunt qr ad patrẽ uadit. Nt quit
em̾ int̾rogarent qd̾ sciebant. ⁊ unde non dubita¬
bant: S qr hec locutus sum uob̾: tristicia imple¬
bit eor ur̃m. uidebat enim eos constristatos de re¬
cessu suo : que mͦ audierunt ⁊ cognouerunt in
sermon e suo. Quis em̃ non doleret a tali tambono.
tam dulci. atq suau dño separari : S ego ueri¬
tatem dico uobis : ex pedit uob̃ ut ego uadam.
Quio em̃ ueritas nisi ueritatẽ dicere potest : dic̃
igit᷑ non tantum sermonẽ suum confirmando:
quantum illorum corda consolando. Si em̾ non
habiero paraclitus non ueniet ad uos. Si autẽ abie¬
ro : mittam eũ ad uos. Quamuis em̃ ⁊ ibi ⁊ ubiq
orbem terrarũ : alius tamen uenturus erat. Sie
enim ante tp̃ra p̾destinatum fuerat. ut prius
dei filius deuirgine nasceretur. moreretur. re¬
surgeret. celos ascenderet. ⁊ sic tandem sp̾m
sc̃m consolandis discipłis mitt̾et : sic erat disposi¬

Expanded text:
nterrogat quo vadit; quoniam certissime sciunt quia ad Patrem vadit. Ut quid enim interrogarent quod sciebant, et unde non dubitabant? Sed quia haec locutus sum vobis, tristitia implevit cor vestrum. Videbat enim eos contristatos de recessu suo, quem modo audierunt et cognoverunt in sermone suo. Quis enim non doleret, a tali, tam bono, tam dulci, tamque suavi Domino separari? Sed ego veritatem dico vobis: Expedit vobis, ut ego vadam. Quid enim veritas nisi veritatem dicereigitur hoc non tantum sermonem suum confirmando, quantum illorum corda consolando. Si enim non abiero, Paracletus non veniet ad vos; si autem abiero, mittam eum ad vos. Quantumvis enim orbem terrarum ; » aliter tamen venturus erat. Sic enim ante tempora praedestinatum fuerat, ut prius Dei Filius de Virgine nasceretur, moreretur, resurgeret, coelos ascenderet, et sic tandem Spiritum sanctum consolandis discipulis mitteret. Sic erat disposi
Abbreviated transcription (Latin):
spirat. s nõ tantum a semet ipso. qr unum sunt.
pat̾ ⁊ filnis cum ipso. Tres gͥ in uno locuntur:
qr tres unũ sunt. Dicat gͦ. Non enim loquetur
a semet ipso : sed queẽq audiet loquetur. Quid
enĩ audiet : Neq enim intelligendum ẽ. ut in
illa trinitate in isibili ⁊ in separabili. uocalis ali
quo idem seiunt ⁊ uolunt. Loquetur gͥ sp̃s sẽs.¬

Expanded text:
spirat . » Sed non tantum a semetipso, quia unum sunt spirat . » Sed non tantum a semetipso, quia unum sunt Pater et Filius cum ipso. Tres igitur in uno loquuntur, quia tres unum sunt. Dicat ergo: Non enim loquitur a semetipso, sed quaecunque audiet loquetur. Quid est audiet? Neque enim intelligendum est, ut in illa Trinitate invisibili, et inseparabili vocalis aliqquo idem sciunt, et volunt. Loquitur igitur S
Abbreviated transcription (Latin):
ueritatem. Multa in quit iam dixri uobis. mul¬
ta ad huc uob̾ dicere habeo : que ido non potestis
portare modo. quia illam tantam mer sp̾s pleni¬
tudinẽ. nondum uob̾ in fund̾e uolo. Quare: ut
omina suo tp̃re fiant. ut prius celos ascendam:
& tunc tandem de sp̃u meo effundam suꝑ omnẽ
carnẽ ⁊ ꝓpħabunt. sum autem uenerit ille sp̃s
ueritatis. qui nchil docet msi ueritatem: de qͥbꝰ¬
cumq rebus uos docuerit sine alieuius falsitatis
aimmrtione in tegram & ꝑ fectam omnẽq ueri¬
tatẽ uos docebit. Non enim loquetur asemet ip̾o:
set quecũq audiet loquetur :⁊ que uentura sũt
anminciabit uob̾. Sic gͥ ⁊ de se ipso dñs ait. Ego¬
ame ipso non loquor. Itẽq.  sermone quem au¬
sieut suꝑnis exposinmus. tale ẽ. ac si diceret.
apatre. sp̃s uͦ sc̃s apatre filioq ꝓcedit. Non gͥ
loquitur a sem et ipso: quia nõ ẽ. a semet ipso. Lo¬
quitur tamen ⁊ asemet ipso: quia sp̃s ubi uult

Expanded text:
veritatem. Multa, inquit, jam dixi vobis, mulveritatem. Multa, inquit, jam dixi vobis, multa adhuc habeo dicere vobis, quae ideo non potestis portare modo, quia illam tantam mei Spiritus plenitudinem nondum vobis infundere volo. Quare? Ut omnia suo tempore fiant, ut prius coelos ascendam, et tunc effundam de Spiritu meo super omnem carnveritatis, qui nihil docet, nisi veritatem, de quibuscunque rebus vos docuerit sine alicujus falsitatis admistione, integram, et perfectam, omneque veritatem vos docebit. Non enim loquitur a semetipso, sed quaecunque audiet loquetur, et quae ventura sunt, annuntiabit vobis. Sic aurius exposuimus, tale est ac si diceret: a Patre, Spiritus sanctus a Patre Filioque procedit. Non igitur loquitur a semetipso, quia non est a semetipso. Loquitur tamen et a semetipso, quia « Spiritus ubi vult
Abbreviated transcription (Latin):
foras. Unde ⁊ bene hic dr. De iudicio quidem:
qr pranceps huiꝰ mundi iam udicatus ẽ. idẽ. fo¬
ras eiectus. De tali namq udicio ait psalmista.
Iudica dñe iudiciũ meum ⁊ causam meam. Itẽq.
Iudica iudicium meu̾ ⁊ redime me. Quid ẽ. gͥ ui¬
dicium mundi. nisi uidicium in quo uidicatur.
damnatur. ⁊ de cordibus fidelim̾ eicitur. princeps
mundi: De hoc gͥ iudicio arguitur mundus. qr
tanti beneficii ingratus. ad hue sequitur prin¬
cipem mundi. Arguitur gͦ mundus de peceato.
quia in xp̃m erede noluit. Arguitur ⁊ de iusticia :
quam eo docente audunt ⁊ seruare noluit. Argui¬
tur ⁊ de uidicio : qr princeps mundi ẽ. damnatus.
&e mundus ipse liberatus. S tanti benefien ingra¬
tus. non dum xp̃m sequitur sue salutis auetorem:
set potius diabolum de ceptorem. Ad huc multa
habeo uob̾ dicere s non potestis portare modo. Cum
autẽ uenerit ille sp̃s ueritatis docebit uos omnẽ

Expanded text:
foras. Unde et bene hic dicitur: De judicio quidem, foras. Unde et bene hic dicitur: De judicio quidem, quia princeps hujus mundi jam judicatus est, id est foras ejectus est. De tali namque judicio ait Psalmista: « Judica, Domine, judicium meum, et causam meam . » Itemque: « Judica judicium meum, et redime me . » Quid igitur judicium mundi, nisi judicium, in quo judicatur, damnatur, et de cordibus fidelium ejicitur princeps mundi? De hoc igitur judicio arguitur mundus; quia tanti beneficii ingratus adhuc sequitur principem mundi. Arguitur ergo mundus de peccato, qui in Christum credere noluit. Arguitur et de justitia, quam, eo docente, audivit, et servare noluit. Arguitur et de judicio, quo princeps mundi est damnatus. et mundus ipse liberatus; sed tanti beneficii ingratus nondum Christum sequitur suae salutis auctorem, sed potius diabolum deceptorem. Adhuc multa habeo vobis dicere, sed non potestis portare modo. Cum autem venerit ille Spiritus veritatis, docebit
Abbreviated transcription (Latin):
iusticia uero qr ad patrem uado ⁊ iam non uide¬
bitis me. De iudicio aũ: quia princeps huiꝰ mun¬
di ium uidicatus ẽ. Ecce triaposuit in quibus
sp̃s sẽs mundum redargint. De quibus ipse qͣ¬
di filius eum prius redarguerat. Tale ẽ. gͥ ar
parachitum mitto qui mea ince uos doceat. confir¬
ꝑ uos arguet mundum de peccato. ⁊ de iusticia
⁊ de uidicio. De peccato quidem infidelitatis: qr
non eredunt inme. Q qr nõ credunt in me : iusti¬
ciam non oꝑantur. Et ido arguet eos sp̃s ses etiã
de iustia. S quare ipse mea uice.⁊ non ego ꝑ me¬
ipsum : Quia ego ad patrẽ uado : ⁊ iam non uide¬
bitis me. Ipse enim hanc redargutionẽ facere pote¬
rat. nisi quia scđm carnem celos ascendebat : ⁊ qr
corporaliter in hoc mundo ulterius non manebat.
& non solum de peccato ⁊ de iusticia : uerũ etiã
de uidicio arguet mundum sp̃s sẽs. De quo udi¬
cio : de illo quidẽ de quo suꝑuis ait. Flunc uidici¬
uin ẽ. mundi nunc princeps huiꝰ mundi eicietur

Expanded text:
ad Patrem, et jam non videbitis me. De judicio autem, quia princeps hujus mundi jam judicatus est. Ecce tria posuit in quibus Spiritus sanctus mundum redarguit: de quibus ipse quoque Filius Dei eum prius redarguerat. Tale est ac si tum Paracletum mitto, qui mea vice vos doceat, confirur, et per vos arguet mundun de peccato, et de justitia, et de judicio. De peccato quidem infidelitatis, quia non credunt in me; et quia non credunt in me, justitiam non operantur; et ideo arguet eos Spiritus sanctus etiam de justitia. Sed quare ipse vice mea, et non ego per meipsam? Quia ego ad Patrem vado, et jam non videbitis me. Ipse enim hanc redargutionem facere non poterat, nisi quia secundum carnem coelos ascendebat, et quia corporaliter in hoc mundo ulterius non manebat, et non solum de peccato, et de justitia, verum etiam de judicio arguet mundum Spiritus sanctus. De quo judicio? De illo quidem, de quo superius ait: Nunc judicium est mundi. Nunc princeps hujus mundi ejicietur
Abbreviated transcription (Latin):
mirari : si odit uos mundꝰ. apłi.
Mundũ. dilectores mundi dicit.
Nec mirandũ qr qui amant mundũ. frẽm a
mundi amore separatũ ⁊ cęlestibꝰ tantũ desi-¬
deriis intentũ: amare nõ possĩt. Abomina-¬
tio ẽ enĩ peccatori religio. ut scriptura testa-¬
tur. Nos scimꝰ qm̃ translati sumꝰ de morte ad

Expanded text:
fratres, si odit vos mundus. Mundum dilectores mundi dicit. Nec mirandum quod qui amant mundum fratrem a mundi amore separatum, et coelestibus tantum desideriis intentum, amare non possunt. Abominatio est enim peccatori religio, ut Scriptura testatur. Nos scimus quia translati sumus de morte ad
Abbreviated transcription (Latin):
dñs redarguit. dum uni eorum respondit
dicens. Amice non facio tibi in uiriam. Nõne
erdenario conuenisti mecum: Tolle quod tu¬
um ẽ. ⁊ uade. uolo autem ⁊ hiic nouissimo¬
bonus sum : Hec autem non ido dicuntur uͥ
de ꝓuentu aliorum sc̃os murmurare. uł neꝗͣ
& in uidos ocłos hab̾e intellige̾ debeamus: ẜ
potius murmurationis ⁊ inuidie malum qͣn¬
tum sit intelligamus ⁊ caueamus. Magnum

Expanded text:
Dominus redarguit, dum uni eorum respondit Dominus redarguit, dum uni eorum respondit dicens: Amice, non facio tibi injuriam; nonne ex denario convenisti mecum? Tolle quod tuum est, et vade: volo autem bonus sum? Haec autem non ideo dicuntur, ut de proventu aliorum sanctos murmurare, vel nequam et invidos oculos habere intelligere debeamus; sed potius, ut murmurationis et invidiae malum, quant
Abbreviated transcription (Latin):
Prumis enim denarium recipit : qui pri¬
mus de hac uita eriit. Multi enĩ scõrum
eadem die qua crediderunt: de hoc mundo
ꝑ martirium erierunt. Isti gͥ una ⁊ ulti-¬
ma hora in d̃i uinea laborantes. primũ
susceperunt denarium. qͣm illi qui apri-¬
meua etate dño seruientes.⁊ post eos de
narium acceꝑunt. Eit gͥ aliquando. ⁊ si
non semꝑ in eccłia di quod minea patris¬
familias factum fuisse narratur. ut uide¬
licet primi sint nouissimi. ⁊ noiissimi
prum. Hoc autem quia non semꝑ fit ^ mnprin¬
cipio huiꝰ similitudinis dñs ait. Multi autẽ
erunt prum nouissim: ⁊ nouissimmi pͥmi.
Si enim semꝑ hoc fieret : non multos
s omnes dixrisset. Sic gͥ multi nouissi¬
mi ⁊ inmercede suscipienda honorant᷑.
& in p̾cio non minorantur. Unde ⁊ cet̾i mur¬
murantes dicunt. hi nouissim una hora fece¬
runt. ⁊ pares illos nob̾ fecisti. qui portauimꝰ
pondus diei ⁊ estus: Quos quidẽ digne satis

Expanded text:
Primus enim denarium recipit, qui priPrimus enim denarium recipit, qui primus de hac vita exiit. Multi enim sanctorum eadem die qua crediderunt, de hoc mundo per martyrium exierunt: isti igitur una et ultima hora in Dei vinea laborantes, prius susceperunt denarium, quam illi qui a primaeva aetate Domino servientes, narium acceperunt. Fit igitur aliquando, etsi non semper, in Ecclesia Dei, quod in vinea patrisfamilias factum fuisse narratur: ut videlicet primi sint novissimi, et novissimi primi. Hoc autem quia non semper fit, ideo in principio hujus similitudinis Dominus ait: Multi autem erunt primi novissimi, et novissimi primi. Si enim semper hoc fieret, non multos, sed omnes dixisset: sic igitur multi novissimi et in mercede suscipienda honorantur, et in pretio non minorantur. Unde et caeteri murmurantes dicunt: Hi novissimi una hora fecerunt, et pares illos nobis fecisti qui portavimus pondus diei et aestus? Quos quidem digne satis
Abbreviated transcription (Latin):
uertatur gͥ uł undecima hora : conuertat᷑
uel multimo uite termino. qui prius in
bono ociosus :⁊ in malo sedulus fuit. Nam
⁊ ipse siuoluerit. ⁊ si conuersus fuerit. ⁊¬
si uel ad horam undecimam laborare ceꝑit:
simul cum aliis mercedem denarium reci¬
piet. Unde ⁊ sub ditur. Cum sero aũ factũ
ẽẽt : dicit dñs uinee. ꝓcuratori suo. uoea
oꝑarios ⁊ redde illis mercedem: incipiens
a nouissimis usq ad primos. Sero enum uin¬
einq fit : quando ultimum diem cum
uita funnt. Dei uero uero ꝓcuratores an¬
głi sunt : qui scõrum ammas deo rep̾sen¬
tant ⁊ in requiem inducunt. De quibus a¬
płs. Oñs enim sunt amininistratores sp̃s
inministerium missi: ꝓpter eos qui here¬
ditatem capiunt salutis. Eit autem pler̃q
ut illi qui posterns ueniunt. prumi de¬
narium ⁊ mercedem recipiant: qm̃ sepe
contingit ut prumi de hac uita ereant qͥ
posternis laborare ⁊ deo seruire incipiunt.

Expanded text:
vertatur igitur vel undecima hora, convertatur vertatur igitur vel undecima hora, convertatur vel in ultimo vitae termino, qui prius in bono otiosus, et in malo sedulus fuit. Nam et ipse si voluerit, et si conversus fuerit, etsi vel ad horam laborare coeperit, simul cum aliis mercedem denariumque recipiet. Unde et subditur: Cum sero autem factum esset, dixit Dominus vineae procuratori suo. Voca operarios, et redde illis mercedem, incipiens a novissimis usque ad primos. Sero enim unicuique fit, quando ultimum diem cum vita finit: Dei vero procuratores, angeli sunt, qui sanctorum animas Deo repraesentant, et in requiem inducunt; de quibus Apostolus: « Omnes enim sunt administratores Spiritus, in ministerium missi, propter eos qui haereditatem cut illi qui posterius veniunt, primi denarium et mercedem recipiant; quoniam saepe contingit, ut primi de hac vita exeant, qui posterius laborare et Deo servire incipiunt.
Abbreviated transcription (Latin):
sirea undecimam uero eriit: ⁊ inuenit
Quid hic statis tata die ociosi: dicunt illi.
Quia nemo nos conduarit. Dicit illis. Ite
⁊ uos inuneam meam. Primo namq ma¬
ne inuinea di laborare meipiunt: qui a¬
dño seruiunt. Illi au̾ cirea horam terciam
laborare ueniunt: qͥ in ad olescentia serm¬
re mcipint. Nemunt autem ⁊ illi. cirea
sertam ⁊ nonam horam: qui uł iniuiuen¬
tute. uł in senectute ad peniteneiam con¬
uertuntur. Undecima uero hora illa est.
que inqualibet etate fim appropinquat.
⁊ morti ꝓcrima ẽ. Hanc enim horam non
solum uiuenes ⁊ senes: uerum etiam
pueri habent. In hac gͥ hora laborare inci¬
pit. ⁊ ille qui in decrepita etate:⁊ ille qui in
graui in firmitate ertoto corde ad dnm conu̾¬
titur. Nullus gͦ locus desꝑationi. nullus locꝰ
restat ereusationi : siquidem inom̃ĩ etate.
& in om̃i hora peccator suscipitur. Peceator
enim quacumq hora conuersus fuerit. ⁊
in gemuerit : uita uuet ⁊ non morietur. Con¬

Expanded text:
mam vero exiit, et invenit Quid hic statis tota die otiosi? Dicunt illi, quia nemo nos conduxit; dicit illis, ite et vos in vineam meam. Primo namque mane in vinea Dei laborare veniunt, qui Domino serviunt: illi 96 autem circa horam tertiam laborare veniunt, qui in adolescentia servire incipiunt: veniunt autem et illi circa sextam et nonam horam, qui vel in juventute, vel in senectute, ad poenitentiam convertuntur. Undecima vero hora illa est, quae in qualibet aetate fini appropinquat et morti proxima est. Hanc enim horam non solum juvenes et senes, verum etiam pueri habent. In hac igitur hora laborare incipit et ille qui in decrepita aetate, et ille qui in gravi infirmitate ex toto corde ad Dominum convertitur. Nullus ergo locus desperationi, nullus locus restat excusationi; siquidem in omni aetate et in omni hora peccator suscipitur: « Peccator enim quacunque hora conversus fuerit, et ingemuerit, vita vivet et non morietur. » Con