comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
t superiore iã libro contesta¬
tus sum. et nunc necessar ie
repeto scd̃m preceptũ cuũ
de anteactis conflctionib
scłi. nec om̃ia nec ꝑ omĩa
posse que gesta & sieut gesta sunt ex¬
plicari. qm̃ magna atq innumera
copiosissime ⁊ a plurib seripta sunc
Scriptores autẽ & si non easdem causas
easdẽ tñ res habuere propositas. Quippe
cũ illi bella nos belloꝵ miser ias euolua¬
mus. Preterea ex hac ipsa de qua queror
abuidantia. angustia orit᷑ michi. ꝙ con¬
cludit me sollicitudo nodosior. Si enim
aliqua studio breuitatis omitto. putabun᷑
aut mͥnͥ nunc defuisse aut ur illo tuuc
temꝑe ũ fuisse. Si uͦ significare cunc¬
ta nec expͥmere studens. compenctio¬
sa breuitate succingo. obscura faciã.
et ita apud plerosq erunt dubia. ut nec
dicta uicdeant᷑. maxime cũ e contrar io
nos ium rerũ non imaginẽ cõmendare
curemꝰ Reuitas eaͣ tͥt obscuritas. ĩmo
ut est semꝑ obscura breuitas. et si cog¬
noscendi imaginẽ prefert. haut refert

Expanded text:
t superiore iam libro contestatus sum et nunc necessarie repeto secundum praeceptum tuum de anteactis conflictationibus saeculi: nec omnia nec per omnia posse quae gesta et sicut gesta sunt explicari, quoniam magna atque innumera. copiosissime et a plurimis scripta sunt, scriptores autem etsi non easdem causas, easdem tamen res habuere propositas: quippe cum illi bella, nos bellorum miserias euoluamus. praeterea ex hac ipsa de qua queror abundantia angustia oritur mihi et concludit me sollicitudo nodosior. si enim aliqua studio breuitatis omitto, putabuntur aut mihi nunc defuisse aut in illo tunc tempore non fuisse; si uero significare cuncta nec exprimere studens conpendiosa breuitate succingo, obscura faciam et ita apud plerosque erunt dicta, ut nec dicta uideantur: maxime cum e contrario nos uim rerum, non imaginem commendare curemus; breuitas autem atque obscuritas, immo ut est semper obscura breuitas, etsi cognoscendi imaginem praefert, aufert
Abbreviated transcription (Latin):
casu et affrico macedoniã. a meridie: ege¬
um mare. Macedonia habet ab oriente
egeũ mare. a borea: thraciã. ab euro eubo¬
eam. & macedonicũ sinũ. a meridie acha¬
iam. a fauonio montes acroceraunie. in
angustis adriatici sinus. Qui montes st̃
contra apuliam. atq brundusium. ꝙ. ab
occasu dalmatiam. a circio: dardaniam.
a septẽtrione mesiam Ca .u.

Expanded text:
casu et Africo Macedoniam, a meridie Aegaecasu et Africo Macedoniam, a meridie Aegaeum mare. MACEDONIA habet ab oriente Aegaeum mare, a borea Thraciam, ab euro Euboeam et Macedonicum sinum, a meridie Achaiam, a fauonio montes Acrocerauniae in angustiis Hadriatici sinus, qui montes sunt contra Apuliam atque Brundisium, ab occasu Dalmatiam, a circio Dardaniam, a septentrione Moesiam. A
Abbreviated transcription (Latin):
UNICCeuropam in quamtũ
cognitiom hominis concedit᷑
st ilo ꝑuagabor. Amontibus ripheis a
flumine tanaim meotidisq paludibus
que st̃ ad orientẽ per licus septemtͥonalis
occeani usq ad galliam belgicam.&. flu¬
men renũ qd̃ est ab occasu. Deinde usq
ad danubium. quẽ & histrũ uocant. qͥ est
a meridie & ad orientẽ directus ponto acci¬
pit᷑. ab oriente halania est. in medio datia.
ubice gothia. deinde germania est: ubi
plurimã partẽ suauicenent. Quorum
omniũ sunt gentes quiquaginta quatuor.
Nunc quicquid danubius a barbarico
ad mare nr̃m secludit expediam. Mesia
ab oriente habet hostia fluminis danubit
ab euro traciam. a meridie macedoniam.
ab affrico dalmatram. ab occasu histriã.
a ciricio pannoniã. a septẽtrione: danubi¬
um. Eracia habet ab oriente propontidis
sinũ.&. ciuitatẽ constantinopolim. que bi¬
tanciũ prius dicta est. A septẽtrione par¬
te dalmati: ã & sinũ eurinũ pontũ. ab oc¬

Expanded text:
unc Europam, 23 in quantum cognitioni hominis conceditur, stylo pervagabor. A montibus Riphaeis ac flumine Tanai, Maeotidisque paludibus, quae sunt ad orientem, per littus septentrionalis Oceani usque ad Galliam Belgicam et flumen Rhenum, quod est ab occasu, deinde usque ad Danubium, quem et Istrum vocant, qui est a meridie ad orientem directus, ponto excipitur: ab oriente Alania est, in medio Dacia, ubi et Gothia: deinde Germania est, ubi plurimam partem Suevi tenent: quorum omnium sunt gentes quinquaginta quatuor. Nunc quidquid Danubius a barbarico ad mare Nostrum secludit, expediam. Mab oriente habet ostia fluminis Danuuii, ab euro Thraciam, a meridie Macedoniam, ab Africo Dalmatiam, ab occasu Histriam, a circio Pannoniam, a septentrione Danuuium. THRACIA habet ab oriente Propontidis sinum et ciuitatem Constantinopolim quae Byzantium prius dicta est, a septentrione partem Dalmatiae et sinum Euxini ponti, ab oc
Abbreviated transcription (Latin):
obseder it cogat ad uastitatem. Diuo¬
deniq clauelio principe. ubi uaticanꝰ
ager est in aluo occise boe spectat᷑ est
solidus infans: De lupis italie¬
tali& lupus ht̃ quod cũ ceteris simi¬
le non sit. Homo quẽ prius uiderit
conticescit. ꝙ anticipat᷑ obtutu aspec¬
tus nocentis. licet clamandi uotum
habeat: non ħt uocis ministerium.
Sciens de lupis pretereo multa. Spec¬
tatissimũ illud est: caude animalis
huiꝰ uillus amatoriꝰ inest. perexiguus
quẽ spontiuo dampno abicit. cum
capi metuit. nec habet potentiam
nisi uiuenti detrabat᷑. Cõeunt lupi
toto anno: non amplius dies duodecĩ.
uescunt᷑ in fame terram. at hii quos
ceruarios dicimꝰ quãuis post longa
ieuinia. reꝑtas egre carnes mandere
ceperint. u̾bi quid casu respiciunt.
obliuiscunt᷑ ꝙ ĩmemores presentis
copie. eunt quesitũ quã relinque¬
rant sacietatem. De lincibus

Expanded text:
obsederit cogit ad uastitatem. Diuoobsederit cogit ad uastitatem. Diuo Claudio principe, ubi Vaticanus ager est, in aluo occisae boae spectatus est solidus infans. Italia lupos habet quod cum ceteris simile non sit, homo quem prius uiderit conticescit, et anticipatus obtutu nocentis, licet clamandi uotum habeat, non habet uocis ministerium. Sciens de lupis praetereo multa: spectatissimum illud est. Caudae animalis huius uillus amatorius inest perexiguus, quem spontiuo damno abicit, cum capi metuit; nec habet potentiam, nisi uiuenti detrahatur. Coeunt lupi toto anno non amplius dies duodecim. Vescuntur in fame terram. At hi quos ceruarios dicimus, quamuis post longa ieiunia repertas aegre carnes mandere coeperint, ubi quid casu respiciant obliuiscuntur, et inmemores praesentis copiae eunt quaesitum quam reliquerint satietatem. In
Abbreviated transcription (Latin):
dicit. angitiã. medeã. circen. Circen
circeios insedisse montes. carminũ
maleficiis uarias imaginũ facies
mentientẽ. Angitiã uicina fucino
occupauisse. ibiq salubri scientia
aduersus morbos resistentẽ. cũ desus¬
set hominẽ uiuere: deam habitam.
Medeam ab iasone bruchoti sepultã
filiũ q marsis imꝑasse. Sed quanuiᷤ
italia habeat hoc presidiũ famili¬
pentes fugauere. Illic frequens ui¬
pera insanabili morsu. breuior hec
ceteris quas in aliis aduertimꝰ orbis
partib Ac ꝓpterea dũ despectui est
alabria chersidris frequentissima
ꝙ boas gignit. quã anguẽ in ĩmensã
molem ferunt conualescere. Captat
pͥmo greges bubulos. ꝙ que plurimo
lacte irrigua bos est: eus se uberibus
innectit suctu q continuo saginata.
longo in seculo ita fellebri sacietate
ultimo exuberat᷑: ut obsistere magni¬
tudini eius nulla uis queat. postremo
depopulatis animalib regiones quas

Expanded text:
dicit Angitiam Medeam Circen; Circen dicit Angitiam Medeam Circen; Circen Circeios insedisse montes, carminum maleficiis uarias imaginum facies mentientem; Angitiam uicina Fucino occupauisse ibique salubri scientia aduersus morbos resistentem, cum dedisset homines uiuere, deam habitam; Medeam ab Iasone Buthroti sepultam filiumque eius Marsis imperasse. Sed quamuis Italia habeat hoc praesidium familientes fugauere. Illic frequens uipera insanabili morsu; breuior haec ceteris quas in aliis aduertimus orbis partibus ac propterea, dum despectui est, alabria chersydris frequentissima et boas gignit, quem anguem ad inmensam molem ferunt conualescere. Captat primo greges bubulos et quae plurimo lacte rigua bos est, eius se uberibus innectit, suctuque continuo saginata longo in saeculo ita fellebri satietate ultimo extuberatur, ut obsistere magnitudini eius nulla uis queat, postremo depopulatis animantibus regiones quas
Abbreviated transcription (Latin):
uisendo fonte in ligurum finib unde
se primũ padꝰ proruit. submersus q
cunicło rursus in agro umbonensi
extollit᷑. nulli anniũ inferior clarita¬
te.a grecis dictus eridanus. Intumes¬
cit ex ortu canis tabefactis niuib &
liquentib brume prunis. actus q
aquaꝵ accessione: triginta flumina
in adrraticũ defert mare: De hirpis.¬
emorabilib inditũ. & insignit
milie st̃ in agro phaliseoꝵ quos hir¬
pos uocant. Hii sacrificiũ annuum
ad soractis montem apollini faciuñ.
id operantes gesticulationib religi¬
osis. Impune exultant ardentib lig¬
norum struib in honorẽ diuine rei
flãmis parcentib. Cuius deuotionis
ministeriũ munificentia senatꝰ ho¬
norata hirpis perpetuo consultu.
omniũ munerũ uaccationẽ dedit.
ierpentib illesam esse nichil mirũ.
A circe filio genus ducunt. ꝙ de aui¬
ta potentia deberi sibi sciunt seruici¬
na. Gauis celuis oethe. tres filias

Expanded text:
uisendo fonte in Ligurum finibus, unde uisendo fonte in Ligurum finibus, unde se primum Padus proruit summersusque cuniculo rursus in agro Vibonensi extollitur, nulli amnium inferior claritate, a Graecis dictus Eridanus. Intumescit ex ortu canis tabefactis niuibus et liquentibus brumae pruinis auctusque aquarum accessione triginta flumina in Adriaticum defert mare. Memorabilibus inclutum et insignitmiliae sunt in agro Faliscorum quos Hirpos uocant. Hi sacrificium annuum ad Soractis montem Apollini faciunt; ad operantes gesticulationibus religiosis impune exultant ardentibus lignorum struibus, in honorem diuinae rei flammis parentibus. Cuius deuotionis mysterium munificentia senatus honorata Hirpis perpetuo consulto omnium munerum uacationem dedit. erpentibus inlaesam esse nihil mirum; a Circae filio genus ducunt et de auita potentia deberi sibi sciunt seruitint. C. Coelius Aeetae tres filias
Abbreviated transcription (Latin):
q fortunã a reginis experta quos fre¬
tum mediũ a siculis ui abseidit. Formie
etiam lestregonib habitate. Multa
preterea pollentissimis ingeniis edis¬
serta: que preterire quã inferiꝰ ereqͥ
cutꝰ duximꝰ. uerum italie longitu¬
do. que ab augusto p̃torio per urbem
capuam q porrigit᷑: usq ad oppidum
regiũ. decies centena ꝙ uiginti milia
pasiuũ colligit. Latitudo ubi pluri¬
mũ. qͣdr ingenta decem. ubi minimũ
centũ triginta sex. artissima est ad
portũ quẽ hannibalis castra dicunt.
Neq enĩ excedit quadͥginta milia ui¬
bilicũ ut uarro tradit: in agro reati¬
no habet. At in solibũ spatiũ. cir
q centena sunt. In quo ambitu. ad¬
uersa locrensiũ fronte ortus agadib
finit᷑ europe simis pͥmus. Nam sed̾s
a lacinio auspicatꝰ in acrocerauniis
metas ht. Ad hec italia pado clara
est. quẽ mons uesulus superantissimꝰ
int̾ iuga alpiũ gremio suo funcdit.

Expanded text:
que fortunam a Reginis experta, quos freque fortunam a Reginis experta, quos fretum medium a Siculis ui abscidit, Formiae etiam Laestrygonibus habitatae, multa praeterea pollentissimis ingeniis edissertata, quae praeterire quam inferius exequi tutius duximus. Verum Italiae longitudo, quae ab Augusta Praetoria per urbem Capuamque porrigitur usque ad oppidum Regium, decies centena et uiginti milia passuum colligit, latitudo ubi plurimum quadringenta decem, ubi minimum centum triginta sex; artissima est ad portum quem Hannibalis castra dicunt, neque enim excedit quadraginta milia; umbilicum, ut Varro tradit, in agro Reatino habet. At in solidum spatium circuinta nouem sunt. In quo ambitu aduersa Locrensium fronte ortus a Gadibus finitur Europae sinus primus; nam secundus a Lacinio auspicatus in Acroceraunio metas habet. Ad haec Italia Pado clara est, quem mons Vesulus superantissimus inter iuga Alpium gremio suo fundit,
Abbreviated transcription (Latin):
tinebat. uniuersa consurgit a iugis
alpiũ. porrecta ad reginiũ uerticem.
& littora bruttioꝵ quo in mare uer¬
sus meridiem ꝓtenditur. Inde ꝓcedens
paulatim se alpennini montis dorso
atcollit. extensa int̾ tuscum & adri¬
aticum. idest int̾ supremũ mare ꝙ
inferũ. similis querneo folio. scilicet
proceritate amplior quã lacitudine.
Ubi longiꝰ abit in cormia duo scindit᷑.
quoꝵ alterũ ioniũ spectat equor alce¬
rum siculũ. Int̾ quas ꝓminentias ñ
uno margine accessum insinuati fre¬
ti recipit. sed linguis ꝓiectis sepuis.
ac ꝓcurrentib distinctũ ꝓmontorus
pelaguis accipit. Ibi ut obuia passim
notemꝰ. arces tarentine. syͣllea regio.
cũ scilleo oppido. ꝙ eratheide flumine.
scillamatre: ut uetustas fabulata est:
pestane ualles. syrenũ saxa. ame¬
nissimi campanie tractus. flegrei cam¬
pi. circe domus. terracina insula. ante
circũflua ĩmenso mari. nunc euo
nectente addita continenti. diuersam¬

Expanded text:
tinebat, uniuersa consurgit a iugis tinebat, uniuersa consurgit a iugis Alpium, porrecta ad Reginum uerticem et litora Bruttiorum, quo in maria meridiem uersus protenditur. Inde procedens paulatim se Appennini montis dorso attollit, extenta inter Tuscum et Adriaticum, id est inter supernum mare et inferum, similis querneo folio, scilicet proceritate amplior quam latitudine. Vbi longius abiit, in cornua duo scinditur, quorum alterum Ionium spectat aequor, alterum Siculum; inter quas prominentias non uno margine accessum insinuati freti recipit, sed linguis proiectis saepius ac procurrentibus distinctum promunturiis pelagus accipit, ibi, ut obuia sparsim notemus, arces Tarentinae, Scylacea regio cum Scyllaeo oppido et Crateide flumine Scyllae matre, ut uetustas fabulata est, estanae ualles, Sirenum saxa, amoenissimus Campaniae tractus, Phlegraei campi, Circae domus Tarracina insula ante circumflua inmenso mari, nunc aeuo nectente addita continenti diuersam
Abbreviated transcription (Latin):
aricia. nola a tyruis. ab euboensib
cume. Ibidem sibille sacellũ est. s
eius que reb romanis quinqͥgesima
olympiade int̾fuit. cuiusq librum
ad corneliũ usq syllam. pontifices
nostri consulebant. Tunc enĩ una
cũ capitolio igni consumptꝰ est.
Nam̃ priores duos tarquinio suꝑbo
partius preciũ offẽnte quã postula¬
bat᷑ ipsa exusserat. Huius sepulcrũ
in sicilia adhuc manet. Delphicam
autẽ sibillam. ante troiana bella
uaticinatã bocchus autumat. Cu¬
ius plurimos uersus operi suo home¬
rum inseruisse manifestat. Hanc
herifile herictrea annis aliqͦt int̾¬
cedentib insecuta est. sẏbilla q ap¬
pellata est : de scientie parilitate.
Que int̾ alia magnifica lesbios
amissuros imperiũ maris multo
ante p̾monuit: quã id accideret.
Ita cumanã tercio fuisse post has lo¬
co ipsa eui series probat. Ergo italia
in qua latium antiquũ antea a tybe¬
rinis hostus adusq lirim annẽ per¬

Expanded text:
Aricia; Nola a Tyriis, ab Euboensibus Aricia; Nola a Tyriis, ab Euboensibus Cumae. Ibidem Sibyllae sacellum est, sed eius quae rebus Romanis quinquagesima olympiade interfuit cuiusque librum ad Cornelium usque Sullam pontifices nostri consulebant; tunc enim una cum Capitolio igni absumptus est; nam priores duo, Tarquinio Superbo parcius pretium offerente quam postulabatur, ipsa exusserat. Huius sepulcrum in Sicilia adhuc manet. Delphicam autem Sibyllam ante Troiana bella uaticinatam Bocchus autumat, cuius plurimos uersus operi suo Homerum inseruisse manifestat. Hanc Herophilen Erythraea annis aliquot intercedentibus insecuta est Sibyllaque appellata est de scientiae parilitate, quae inter alia magnifica Lesbios amissuros imperium maris multo ante praemonuit quam id accideret. Ita Cumanam tertio fuisse post has loco ipsa aeui series probat. Ergo Italia, in qua Latium antiquum antea a Tiberis ostiis ad usque Lirim amnem per
Abbreviated transcription (Latin):
greco messapiam dictam. Eam tam̃
origene uersam postiodũ in nom̃
calabrie. quã in exordio oenoti frãt
peucetius peucetiam nominauerat.
bernatore enee. palinurũ a tibicine.
misenũ a consobrina. leuconiam in¬
sulam. Int̾ om̃s perspicue conuenit
a nutrice caietha caietham. ab uxore
lauiniũ. qd̃ post troie excidiũ sicuti
cosconus ꝑhibet quarto anno extruc¬
tum est. Nec omissum sit eneam esta¬
te ab ylio capto secunda italicis litorib
appulsum. ut hemina tradidit socus
non amplius secentis. in agro laurenti
posuisse castra. ubi dũ simulacrũ qd̃
secũ ex sicilia addurerat: dedicauit
ueneri matri. que frudis dicit᷑ a dio¬
mede palladiũ succepit trib q mor
annis cũ latino regnauit socia po¬
testate. quingentis iugerib ab eo ac¬
ceptis. Quo defuncto sũmam bien¬
nio adeptus apud numicũ parere
desut. anno septimo patris indige¬
tis ei nomen datũ. Deinde constitu¬
ta ab ascanio alba songa. fidene ab

Expanded text:
Graeco Messapiae datam Graeco Messapiae datam originem, uersam postmodum in nomen Calabriae, quam in exordio Oenotri frater Peucetius Peucetiam nominauerat. ae appellatum Palinurum, a tubicine Misenum, a consobrina Leucosiam insulam inter omnes perspicue conuenit; a nutrice Caietam, ab uxore Lauinium, quod post Troiae excidium, sicuti Cosconius perhibet, quarto anno extructum est. Nec omissum sit Aenean aestate ab Ilio capto secunda Italicis litoribus adpulsum, ut Hemina tradit, sociis non amplius sescentis, in agro Laurenti posuisse castra; ubi dum simulacrum, quod secum ex Sicilia aduexerat, dedicat Veneri matri quae Frutis dicitur, a Diomede Palladium suscepit, tribusque mox annis cum Latino regnat socia potestate, quingentis iugeribus ab eo acceptis; quo defuncto summam biennio adeptus apud Numicium parere desiit anno septimo. Patris Indigetis ei nomen datum. Deinde constituta ab Ascanio longa Alba, Fidenae,
Abbreviated transcription (Latin):
um ab atheniensib. subarim a troeze¬
nis. & sagarim ab aiacis loeri filio. sa¬
lentinos a lictiis. anconã a siculis.
gabios a galatio ꝙ bio siculis fratrib.
ab heraclidis tarentũ. insulam iensem
ab ionib. pestum ab oriensib a misce¬
lo acheo crotonam regiũ a chalcidensi¬
b gauloneam & thermã a crotonien¬
sib a nariciis locros. heretũ a gre¬
cis in honorem here. Sic enĩ greci ui
nonẽ uocant. arichiam ab archiolo
siculo. unde ꝙ nom̃ ut hemine placet
tractũ. Hoc in loco orestes oraculo
monitꝰ simulacrũ sithice diane quod
de taurica extulerat. priꝰ quã argos
peteret consecrauit. a zanclesib me¬
taurũ locatũ. a locrensib metapon¬
tum. qd̾ nunc uibo dicit᷑. Rocchus
absoluit galloꝵ ueterũ ꝓpaginem ũ¬
bros esse. Marcus antoniꝰ refert hos
eosdem qd tempore aquose eladis in¬
brib suꝑfuerunt. umbros grece no¬
minatos. Lucinio placet amessam

Expanded text:
um ab Atheniensibus, Sybarim a Troezeum ab Atheniensibus, Sybarim a Troezeniis et a Sagari Aiacis Locrii filio, Sallentinos a Lyctiis, Anconam a Siculis, Gabios a Galatio et Bio Siculis fratribus, ab Heraclidis Tarentum, insulam Tempsam ab Ionibus, Paestum a Dorensibus, a Myscello Achaeo Crotonam, Regium ab Chalcidensibus, Cauloniam et Terinam a Crotoniensibus, a Nariciis Locros, Heretum a Graecis in honorem Herae sic enim Iunonem Graeci uocant, Ariciam ab Archilocho Siculo, unde et nomen, ut Heminae placet, tractum. Hoc in loco Orestes oraculo monitus simulacrum Scythicae Dianae, quod de Taurica extulerat, prius quam Argos peteret consecrauit. A Zanclensibus Metaurum locatum, a Locrensibus Metapontum quod nunc Vibo dicitur, Bocchus absoluit. Gallorum ueterum propaginem Vmbros esse M. Antonius refert; hos eosdem, quod tempore aquosae cladis imbribus superfuerint, Vmbrios Graece nominatos. Liciniano placet a Messapo
Abbreviated transcription (Latin):
a focensib Tybur sicut cato facit testi¬
moniũ. a catillo archade p̾fecto elassis
euandri. sicut sextius ab argiua iuuen¬
tute. Catillus enim amphiorai filius
post. ꝓdigialem patris apud thebas
interitum oeclei aui iussu com om̃i
fetu uersacrũ missus. tres liberos in
ytalia ꝓcreauit. Tyburtũ coram. catillũ
qui ex oppido sicilie ueterib sicanis
a nomine tyburti fratris natu maxi¬
mi urbem uocauerunt. Mox ĩbrutti¬
is ab ulixe instructũ templũ miner¬
ue. insula ligea appellata. abiecto ibi
corꝑe syrenis ita nominate. Pathenope
a parthenope syrenis sepulero. quam
augustus postea neapolim esse maluit.
preneste ut ⁊ enodot᷑ a p̃neste ulixis ne¬
pote. latini filio. ut p̾nestini sonant libͥ.
a cecalo quẽ uirta ignes fortuitos inue¬
nerunt. ut fama est digitioꝵ sorores.
Iotũ est a filoctete pectilium constitutã.
arpos ac beneuentũ. a dyomede patauiũ
ab antenore. metapontũ apilus. seillace¬

Expanded text:
a Phocaensibus; Tibur, sicut Cato facit testia Phocaensibus; Tibur, sicut Cato facit testimonium, a Catillo Arcade praefecto classis Euandri; sicut Sextius, ab Argiua iuuentute. Catillus enim Amphiarai filius, post prodigialem patris apud Thebas interitum, Oeclei aui iussu cum omni fetu uer sacrum missus tres liberos in Italia procreauit, Tiburtum Coram Catillum, qui depulsis ex oppido Siciliae ueteribus Sicanis a nomine Tiburti fratris natu maximi urbem uocauerunt. Mox in Bruttiis ab Vlixe. extructum templum Mineruae. Insula Ligea appellata ab eiecto ibi corpore Sirenis ita nominatae; Parthenope a Parthenopae Sirenis sepulcro, quam Augustus postea Neapolim esse maluit; Praeneste, ut Zenodotus, a Praeneste Vlixis nepote Latini filio; ut Praenestini sonant libri, a Caeculo, quem iuxta ignes fortuitos inuenerunt, ut fama est, Digoidiorum sorores. Notum est a Philoctete Petiliam constitutam, Arpos et Beneuentum a Diomede, Patauium ab Antenore, Metapontum a Pyliis, Scylace
Abbreviated transcription (Latin):
st̾ animũ intendere haud absurdũ
uidet᷑.&. partiꝰ depicta leuib uestigi¬
is inuiare. Nam qui ignorat uel dicta
uel condica a iano ianiculũ. a sartur¬
no latiũ atq sacurniam a dane arde
ardeam. a comitib herculis poliden.
ab ipso. in campania pompeiꝰ qua uic¬
tor ex hispania pompam boũ duxerat.
In liguria quoq lapidarios campos. qd̃
ibi eo dimicante credunt᷑ pluisse saxa.
regionẽ ionicam. ab yone naulochi filia
quã ꝓcacit̾ insidentẽ uias. hercules ut
ferunt int̾emit. Archippennã a marsia
rege lydoꝵ qd̾ hyatu terre haustum
dissolutũ est in lacum fucinũ. ab iasone
templum uinonis argiue. a pelope pisas.
a eleolao minois filio daunios. & iapigas
ab iapige dedali filio. Tyrrenos a tyrreno:
lydie rege. coram a dardanio. agyllinam
a pelasgis. qui pͥmi in latium litteras
intulerunt. ab haleso argiuo faliscam.
a falerio arguo falerios. fescennium
quoq ab argiuis. portũ parthemium

Expanded text:
sunt animum intendere haud absurdum sunt animum intendere haud absurdum uidetur et parcius depasta leuibus uestigiis inuiare. Nam quis ignorat uel dicta uel condita a Iano Ianiculum, a Saturno Latium atque Saturniam, a Danae Ardeam, a comitibus Herculis Polyclen, ab ipso in Campania Pompeios, qua uictor ex Hispania pompam boum duxerat? In Liguria quoque lapidarios campos, quod ibi eo dimicante creduntur pluuisse saxa; regionem Ionicam ab Ione Aulochi filia, quam procaciter insidentem uias Hercules ut ferunt interemit; Archippen a Marsya rege Lydorum, quod hiatu terrae haustum dissolutum est in lacum Fucinum; ab Iasone templum Iunonis Argiuae; a Pelopidis Pisas; a Cleolao Minois filio Daunios; Iapygas ab Iapyge Daedali filio; Tyrrhenos a Tyrrheno Lydiae rege; Coram a Dardano; Agyllam a Pelasgis, qui primi in Latium litteras intulerunt; ab Haleso Argiuo Faliscam; a Falerio Argiuo Falerios; Fescenninum quoque ab Argiuis; portum Parthenium
Abbreviated transcription (Latin):
gimus. Sed ẏcalia tanta cura ab om¬
nibus dicta est. precipue marco cato¬
ne. ut iam inueniri nonsit. quod ñ
ueterũ actoꝵ p̃sumpserit diligentia.
largiter in laudem in laudem excellen¬
tis cerre materia suppetente dũ scͥpto¬
res p̾stantissimi reputant locoꝵ salu¬
britatẽ. Celi tẽperiem. ubertatem soli.
aprica collium. opaca nemoꝵ. innoxi¬
os saltus. uitiũ olearũ q ꝓuentus. no¬
bilia pecuaria. tot annes. lacus cantos.
bifera iuolaria. Int̾ hec uesubiũ fla¬
grantis anime sp̃u uaporatũ. tepentes
fontib baias. colonias tam frequentes.
tam assiduã nouarũ urbiũ gratiam.
tam clarũ decus ueterũ oppidorum.
que pͥmum ab origenes aurunci pelas¬
gi archades. siculi. tocius postremo gre¬
cie aduene.⁊ in sũma uictores romani
condiderunt. Ad hec laterũ portuosa
oras q patentib gremiis cõmercio or¬
bis accõmodatas. Uerũ ne prorsus
intacta uideat᷑. in ea que minꝰ trita

Expanded text:
gimus. Sed Italia tanta cura ab omgimus. Sed Italia tanta cura ab omnibus dicta, praecipue M. Catone, ut iam inueniri non sit, quod non ueterum auctorum praesumpserit diligentia, largiter in laudem excellentis terrae materia suppetente, dum scriptores praestantissimi reputant locorum salubritatem, caeli temperiem, ubertatem soli, aprica collium, opaca nemorum, innoxios saltus, uitium olearumque prouentus, nobilia pecuaria, tot amnes, lacus tantos, bifera uiolaria; inter haec Vesubium flagrantis animae spiritu uaporatum, tepentes fontibus Baias, colonias tam frequentes, tam assiduam nouarum urbium gratiam, tam clarum decus ueterum oppidorum, quae primum Aborigines Aurunci Pelasgi Arcades Siculi, totius postremo Graeciae aduenae et in summa uictores Romani condiderunt; ad haec laterum portuosa, orasque patentibus gremiis commercio orbis adcommodatas. Verum ne prorsus intacta uideatur, in ea quae minus trita
Abbreviated transcription (Latin):
morti destinabat᷑ donatꝰ est filie. in
memoriam tanti p̾conii reseruatus.
Locis dicat᷑ suo numini. pietatis sa¬
cellũ fuit. Nains phͣigia gerula sa¬
croꝵ dũ sequit᷑ uittas castitatis: con¬
tulit claudie principatũ pudicitie:
Et supplicia paterculi filia. marci ful¬
uii flacci uxor. censura omnium ma¬
tronarũ. e centũ ꝓbatissimis haud
temere electa est. que simulacrum
ueneris ut sybillini libri monebant
ui attinguat ad titulũ felicitatis
necdum repertꝰ est et qui felix cense¬
ri debeat iure. Namq cornelius
sylla dictus potiꝰ est quã fuit felix.
Solum certe beatũ cortina aglaum
iudicauit. qui in augustissimo archa¬
die angulo pauperis soli dommꝰ. ñquã
egressus paterni cespitis terminos
e homine satis dictũ habeo. nẽ
ut ad destinatũ opus reuertam᷑
ad locoꝵ cõmemorationem stilus di¬
rigendꝰ est. atq adeo pͥncipalit̾̃ in yta¬
liam cuius decus iam in urbe conti¬

Expanded text:
morti destinabatur, donatus filiae in morti destinabatur, donatus filiae in memoriam tanti praeconii reseruatus est; locus dicatus suo numini Pietatis sacellum est. Nauis a Phrygia gerula sacrorum, dum sequitur uittas castitatis, contulit Claudiae principatum pudicitiae. At Sulpicia Paterculi filia, M. Fuluii Flacci uxor, censura omnium matronarum e centum probatissimis haud temere detecta est, quae simulacrum Veneris, ut Sibyllini libri monebant, attinet ad titulum felicitatis, necdum repertus est, qui felix censeri iure debuerit; namque Cornelius Sulla dictus potius est quam fuit felix. Solum certe beatum cortina Aglaum iudicauit, qui in angustissimo Arcadiae angulo pauperis soli dominus numquam egressus paterni cespitis terminos e homine satis dictum habeo. Nunc, ut ad destinatum reuertamur, ad locorum commemorationem stilus dirigendus est atque adeo principaliter in Italiam, cuius decus iam in urbe conti
Abbreviated transcription (Latin):
licterarũ. Affricanꝰ prior quinti
ennii statuam imponi sepulero suo
ticensis cato unũ ex tribunatu
militũ philosophũ. aliũ ex curia le¬
gatione romam aduerit. professus
plurimũ se eo facto senatui ex popło
contulisse. quãlibet. ꝓauris eius sepis¬
sime censuisset: grecos urbe pellendos.
uictatã nauẽ platoni obuiã misit. Iꝑ¬
se cũ albis quadrigis egredientem in
uittore occurrens honorat᷑ est. De socͥte.
Ierfectam prudentiã soli soerati
Coraculũ delphicũ adiudicauit. De me¬
ietatis documentũ nobiliꝰ telis:
quidem in metelloꝵ domo effulsit.
sed eminentissimũ in plebeia puer¬
pera repperit᷑. humilis hec. atq ideo
fame obscurioris cũ ad patrem qui
supplicii causa claustris penalibus
continebat᷑ egre optinuisset ingressũ
exquisita sepius a ianitorib ne forte
parenti cibũ ãministraret. alere eũ
uberib suis dep̃hensa est. Que res et
locũ & factũ consecrauit. Nam qui

Expanded text:
litterarum. Africanus prior Q. litterarum. Africanus prior Q. Ennii statuam imponi sepulcro suo ensis Cato unum ex tribunatu militum philosophum, alium ex Cypria legatione Romam aduexit, professus plurimum se eo facto senatui et populo contulisse, quamlibet proauus eius saepissime censuisset Graecos urbe pellendos. uittatam nauem Platoni obuiam misit; ipse cum albis quadrigis egredientem in litore occurrens honoratus est. Perfectam prudentiam soli Socrati, oraculum Delphicum adiudicauit. Pietatis documentum nobilius quidem in Metellorum domo effulsit, sed eminentissimum in plebeia puerpera reperitur. Humilis haec atque ideo famae obscurioris cum ad patrem, qui supplicii causa claustris poenalibus continebatur, aegre obtinuisset ingressum, exquisita saepius a ianitoribus ne forte parenti cibum administraret, alere eum uberibus suis deprehensa est; quae res et locum et factum consecrauit; nam qui
Abbreviated transcription (Latin):
sores archilochi poete apollo prodidit.
ꝙ latronũ facinus: deo arguente detee¬
tum est. Ciumq lysander lacedemoniꝰ
athenas obsideret. ubi sophoclitragiei
inhumatũ corpus iacebat. idemtidem
liber pater ducem monuit ꝑ quietem
sepeliri delicias suas sineret. Nec priꝰ
destitit quã lysander cognito quis obis¬
set diem. & quid a numine posceret᷑.
inducias bello daret usq dum congrue
supremis talib exequie ducerentur:¬
Pindarũ lẏricũ e conuiun loco eui
ĩminebat ruina ne cũ ceteris inte¬
riret formsecꝰ eũ castor &. pollux uo¬
cauerunt inspectamtib uniuersis.
Quo effectũ est ut solus ĩpendens peri¬
umerandꝰ post d̾m gneus pompe¬
iis magnꝰ intracurꝰ possidonii domũ
clarissimi. tunc sapientie ꝓfessoris.
percuti ex more. a lictore fores uetu¬
it. submissis q fascib quãlibet con¬
fecto mithridatico bello. ꝙ orientis
uictor sententia. ppria cessit ianue

Expanded text:
sores Archilochi poetae Apollo prodidit, sores Archilochi poetae Apollo prodidit, et latronum facinus deo arguente detectum. Cumque Lysander Lacedaemonius Athenas obsideret, ubi Sophoclis tragici inhumatum corpus iacebat, identidem Liber pater ducem monuit per quietem, sepeliri delicias suas sineret; nec prius destitit, quam Lysander cognito qui obisset diem et quid a numine posceretur, indutias bello daret, usque dum congruae supremis talibus exequiae ducerentuPindarum lyricum e conuiuii loco, cui imminebat ruina, ne cum ceteris interiret, forinsecus Castor et Pollux uocauerunt, inspectantibus uniuersis; quo effectum, ut solus impendens perirandus post deos Cn. Pompeius Magnus intraturus Posidonii domum, clarissimi tunc sapientiae professoris, percuti ex more a lictore fores uetuit, summissisque fascibus, quamlibet confecto Mithridatico bello et Orientis uictor, sententia propria cessit ianuae
Abbreviated transcription (Latin):
se enĩ dicit᷑ parce patri meo cẏre. et
hominẽ te uel casib disce nr̃is: de ca¬
ractare de morib suꝑest. quoꝵ tone.
excellentia maxime in duob enituit.
cato princeps portice gentis. senator op¬
timus: optimꝰ imꝑator. Causam tamen
quadragies et quat᷑ dixit. diuersis odioꝵ
liani laus. ꝓpensior qui preter bona qͥb
cato clarus fuit: etiam publico amore
ir optimꝰ nasica scipio iudicat᷑ est
non pͥuato tantũ testimonio: sed tocius
senatꝰ sacram̃to. quippe qd̃ inuentꝰ digni¬
or non fuit. cui precipue religionis ere¬
deret᷑ ministeriũ: cũ oraculũ moneret
accersi sacra deũ matris pissinunte.
plurimi int̾ romanos eloquentia flo¬
ruerunt. Sed hoc bonũ hereditariũ
nũquã fuit: nisi in familia curionũ.
in qua tres. serie continua oratores fue¬
re. Magnũ hoc habitũ est sane eo scło
quo facundiã precipue. & humana &
diuina mirata sunt. Quippe tunc ꝑcus¬

Expanded text:
se enim dicitur: parce patri meo, Cyre, et se enim dicitur: parce patri meo, Cyre, et hominem te esse uel casibus disce nostris. Tractare de moribus superest, quorum excellentia maxime in duobus enituit. Cato princeps Porciae gentis, senator optimus, orator optimus, optimus imperator, causam tamen quadragies et quater dixit, diuersis odioruliani laus propensior, qui praeter bona, quibus Cato clarus fuit, etiam publico amore ir optimus Nasica Scipio iudicatus est non priuato tantum testimonio, sed totius senatus sacramento; quippe quod inuentus dignior non fuit, cui praecipuae religionis crederetur ministerium, cum oraculum moneret arcessi sacra deum matris Pessinunte. Plurimi inter Romanos eloquentia floruerunt; sed hoc bonum hereditarium numquam fuit nisi in familia Curionum, in qua tres serie continua oratores fuere. Magnum hoc habitum est sane eo saeculo, quo facundiam praecipue et humana et diuina mirata sunt. Quippe tunc percus
Abbreviated transcription (Latin):
ex ponticꝰ mitridates duab ⁊ uigi¬
ti gent̾ib quib imꝑitabat: sine int̾pre¬
te uira dixit. Memoriam ex arte fieri
palam factum est. sicut methodorus
philosofus qui temporib diogenis cy¬
nici fuit. In tantũ se meditatione assi¬
dua prouexit: ut a multis simul die¬
ta non mͦ sensuũ sed etiam ordinibus
uerboꝵ detineret. Nichil tamen in ho¬
mine aut metu aut casu aut morbo
faciluis int̾cipi. sepe ꝑspectũ est. qui
lapide ictus fuerat. accipimꝰ oblitum
litterarum. Messalam certe coruinũ
post egritudinẽ quã ꝑtulerat ꝑcussũ
proprii nominis obliuione. quãlibet ali¬
as̃ ei sensus uigeret: memoriã metus
ꝑemit. Inuicẽ metus uocis interdum
est incitamentũ. quam non solum acu¬
it. sed etiam si nũquã fuerit extorques.
Deniq cũ olympiade octaua & quinqͣ¬
gesima uictor eyrus intrasset sardis asye
oppidum ubitum cresus latebat. athis
filius regis mutus ad id usq temporis:
in uocem erupit ui timoris. Exelamas¬

Expanded text:
ex Ponticus Mithridates duabus et uiginti gentibus, quibus imperitabat, sine interprete iura dixit. Memoriam et arte fieri palam factum est, sicut Metrodorus philosophus, qui temporibus Diogenis cynici fuit, in tantum se meditatione assidua prouexit, ut a multis simul dicta non modo sensuum, sed etiam uerborum ordinibus detineret. Nihil tamen in homine aut metu aut casu aut morbo facilius intercipi saepe perspectum est. Qui lapide ictus fuerat accepimus oblitum litterarum, Messalam certe Coruinum post aegritudinem, quam pertulerat percussum proprii nominis obliuione, quamlibet alias ei sensus uigeret. Memoriam metus perimit; inuicem uocis interdum est incitamentum, quam non solum acuit, sed etiam si numquam fuerit extorquet. Denique cum olympiade octaua et quinquagesima uictor Cyrus intrasset Sardes Asiae oppidum, ubi tunc Croesus latebat, Atys filius regis, mutus ad id usque temporis, in uocem erupit ui timoris; exclamas
Abbreviated transcription (Latin):
liciniũ sororis filiũ int̾fecit. Preterea mul
tas gentes: diuersis p̃lus subegit. Urbem
nominis sui romanoꝵ regnũ. uel primꝰ uł
solus instituit. que sola ex ꝑsidoloꝵ adhuc
breuissimo cẽpore condita a xp̃iano imꝑa¬
tore ꝓuecta est. ut sola rome cot scłis mise¬
riisq ꝓuecte. forma et potentia merito pos¬
sit equari. Tunc dem̃n pͥmus constantinꝰ ĩto
ordine ⁊ pio uicẽ uertit. Edicto siqͥdem sta¬
tuit citra ullã hominũ cedẽ paganoꝵ tẽ¬
pla claudi. mor gothoꝵ fortissimas gentes¬
in ipso barbarici soli sinu. hoc est in sarma¬
tarũ regione deleuit. calocherũ quẽdã in
cipro aspirantẽ nouis reb oppressit. Tricen¬
nalib suis: dalmatiũ cesarẽ legit. Cũq bel¬
lũ in ꝑsas moliret᷑. in uilla publica iuxta
nichomediã: dispositã bene rem publicã
filiis tradens: diem obiit : Cap̃¬
nno ab urbe condita

Expanded text:
Licixium sLicixium stas 540 gentes diversis praeliis subegit. Urbem nominis sui Romanorum regum vel primus vel solus instituit. Quae sola expers idolorum, ad hoc, brevissimo tempore, condita a Christiano imperatore, provecta est, ut sola Romae, tot saeculis, miseriisque provectae, forma et potentia merito possit aequari. Tum deinde primus Constantinus justo ordine et pio vicem vertit edicto, siquidem statuit citra ullam hominum caedem paganorum templa claudi. Mox Gothorum fortissimas ein ipso barbarici soli sinu, hoc est in Sarmatarum regione, deleuit. Calocaerum quendam in Cypro adspirantem nonis rebus oppressit. tricennalibus suis Dalmatiam Caesarem legit. cumque bellum in Persas moliretur, in nilla publica iuxta Nicomediam, dispositam bene rempublicam filiis tradens, diem obiit. Anno ab Vrbe eondita
Abbreviated transcription (Latin):
nis extinctis. hunc quoq in quãtũ exer¬
cere potuit ꝑsecucorem digna punitio fla¬
gitauit. Et constantini filii crispꝰ & cons¬
tantinꝰ. ꝙ liciniꝰ adolescens. lic inii filiꝰ. au¬
gusti constantini autẽ ex sorore nepos. ce¬
sares st̃ creati. His dieb arriꝰ alexandri¬
ne urbis presbr̃. a uericate fidei catholia
deuians: eritiabile plurimis dogma ꝯli¬
tuit. Qui simul ut pͥmum alexandrie
uel not᷑. uel notat᷑. int̾ confusos uulgo sec¬
hoĩes in hoc errore seductos etiã in sediti¬
onẽ excitaret. apud niceã urbẽ bichimie
conuent᷑ trecentoꝵ decẽ ⁊ octo ep̃oꝵ fact᷑ est.
ꝑ quos arrianũ dogma exitiabile & miserũ
ise euidentissime dep̃hensũ. palã ꝓditũ ꝙ
repbatum est. Sed int̾ hec latent cause.
cuir uindicẽ gladiũ. ⁊ destinatã in impios
punitionẽ. constantinꝰ imꝑator etiã in pro¬
prio egit affect᷑. Nam crispũ filiũ suũ ꝙ

Expanded text:
nis exemptis, hunc quoque in quantum exernis exemptis, hunc quoque in quantum exercere potuit persecutorem digna punitio flagitaret. Constantini filii, Crispus et Constantinus et Licinius adulescens, Licini Augusti filius, Constantini autem ex sorore nepos, Caesares sunt creati. His diebus Arrius, Alexandrinae urbis presbyter, a ueritate fidei catholicae deuians, exitiabile plurimis dogma constituit. qui simul ut primam Alexandriae vel notus vel notatus inUr confusos uulgo sechomines, quos in errorem seduxerat, etiam in seditionem excitaret, apud Nicaeam urbem Bithyniae conuentus trecentorum decem et octo episcoporum factus est, per quos Arrianum dogma exitiabile et miserum esse euidentissime deprehensum, palam proditum ae reprobatum est. sed inter haec latent causae, cur uindicem gladium et destinatam in impios punitionem Constantinus imperator etiam in proprios egit affectus. nam Crispum filium suum et
Abbreviated transcription (Latin):
licinio autẽ ⁊ maximino hominib noui:
constantinꝰ pacẽ ccclesiis post decẽ annos
quã a ꝑsecutorib uerabant᷑ indulsit.
Deinde int̾ constantinũ et maxentiũ:
bellũ ciuile exortũ est. Maxentiꝰ sepe
multis preliis agitat᷑. ultie ad pontẽ
moluiũ uictꝰ et int̾fectus est. Maximi¬
nus ꝑsecutionis xp̃ianoꝵ incentor execu¬
torq infestissimꝰ. apud charsũ dũ ciuile
bellũ contͣ liciniũ disponit: inter iit. lici¬
niꝰ repentina rabie suscitat᷑ om̃s xp̃ianos
e palatio fuo iussit expelli. Mox bellũ int̃
ipsũ licinũ ⁊ constantinũ efferbuit. Sed
constantinꝰ liciniũ sororis sue uirũ. in pan¬
nonia: pͥmũ uicit. deinde apud cibalas
opp̾ssit. Uniu̾sa q grecia potit᷑ licimũ
crebris bellis t̾ra mariq adsurgente ꝙ
rep̃ssum: tandẽ ad deditionẽ coegit. Sed
herculii maximiani soceri sui mot᷑ exẽ
uis om̃ib iã ministris nefar ie ꝑsecutio¬

Expanded text:
Licinio autem et Maximino, hominibus nouis. Licinio autem et Maximino, hominibus nouis. Constantinus pacem ecclesiis post decem annos quam a persecutoribus uexabantur indulsit. deinde inter Constantinum et Maxentium bellum ciuile exortum est. Maxentius, saepe multis proeliis fatigatus, ultime ad pontem Muluium uictus et interfectus est. Maximinus, persecutionis Christianorum incentor exsecutorque infestissimus, apud Tharsum, dum ciuile bellum contra Licinium disponit, interiit. Licinius, repentina rabie susoitatus, omnes Christianos e palatio suo iussit expelli. mox bellum inter ipsum Licinium et Constantinum efferbuit. sed Constantinus Lioinium, sororis suae uirum, in Pannonia primum uicit, deinde apud Cibalas oppressit uniuersaque Graecia potitus Licinium crebris bellis terra marique adsurgentem et repressum tandem ad deditionem coegit; sed Herculii Mvis omnibus jam ministris nefariae persecutio
Abbreviated transcription (Latin):
auferret imꝑiũ. Sed ꝑ filiã dep̃hensus ⁊
ꝓditus. deinde in fugã uersus: massilie
oppressꝰ ⁊ int̾fect᷑ est. Porro galeriꝰ occiso
seuero liciniũ imperatorẽ creauit. Cũq
ꝑsecutionẽ a diocletiano ⁊ maximiano mis¬
sam. ip̃e atrocib edictis accumulauisset.
ac postqͣm ꝑ annos decẽ om̃i genẽ homi¬
nũ exhausit ꝓuincias. putrefacto intror¬
sũ pectore. ⁊ uitalib desolutis. cũ ultͣ hor¬
rorem humane miserie. etiã uermes eruc¬
taret. neq medici ultͣ iã fecorem ferenceᷤᷤ.
crebro iussu eiꝰ occiderẽt᷑: a qͦdam medico
constantiã ex desꝑatione sumente incre¬
pit᷑. irã dei esse penã suã. atq id̾o a mediciᷤ
non posse curari. edictis late missis xp̃ianõ
de exilus reuocauit. Ipse autẽ cruciatus
ñ sustinens: ium uite sue attulit. Ita res¬
publica tẽ sub nouis qͣtuor pͥncipib fuit
constantino ⁊ maxentio filiis augustoꝵ.

Expanded text:
auferret imperium. sed per fiiiam deprehensus et auferret imperium. sed per fiiiam deprehensus et proditus, deinde in fugam uersus Massiliae oppressus et interfectus est. porro Galerius occiso Seuero Licinium imperatorem creauit. cumque perseeutionem a Diocletiano et Maximiano missam ipse atrocioribus edictis adcumulauisset ac postquam per annos decem omni genere hominum exhausit prouincias, putrefacto introrsum pectore et uitalibus dissolutis, cum ultra horrorem humanae miseriae etiam uermes eructaret neque medici ultra iam foetorem ferentes crebro iussu eius occiderentur: a quodam medico constantiam ex desperatione sumente increpitus, iram Dei esse poenam suam atque ideo a medicis non posse curari, edictis late missis Christianos de exiliis reuocauit. ipse autem cruciatus non sustinens uim uitae suae adtulit. ita respublica tunc sub nonis quattuor principibus fuit Constantino et Maxentio, filiis Augustorum,
Abbreviated transcription (Latin):
ñ solũ gloriari sed etiã insultari conant᷑:
finis mansif expediã. Costantino illustͥ
gallis strenuissime rẽ publicã ꝓcurante:
p̃toriani milites rome maxentiũ filiũ her¬
culii. qͥ priuat᷑ in lucania morabat᷑. au¬
gustũ nũcuparunt. Maximiañ hereuliꝰ
iã ex augusto pͥuatus. et adhuc publicꝰ
ꝑsecutor. occasione filii sollicitat᷑: qͥ ĩꝑiũ
abiecerat. arripuit tiranndẽ. Galer ius
augustꝰ seuerũ cesarẽ aduersũ marentiũ
romã cũ exercitu misit. Seuerꝰ cũ ur¬
bem obsideret. militũ suoꝵ scelere desert᷑
et prodit᷑. atq ex eo fugiens: rauenne int̃¬
fectꝰ est. Herculiꝰ maximianꝰ ꝑsecutor. &
ex augusto tirannꝰ. confirmatũ in ĩperio
filiũ. ueste ac potestate regia spoliare co¬
natꝰ est. Conuiciis autẽ ac tumultib mi¬
litũ palã conterrit᷑: in galliã ꝓfect᷑ est.
ut constantino genero eque dolis iunct᷑.

Expanded text:
non solum gloriari sed etiam insultare conantur, non solum gloriari sed etiam insultare conantur, finis mansit, expediam. Constantino in Galliis strenuissime rempublicam procurante praetoriani milites Romae Maxentium filium Herculii, qui priuatus in Lucania morabatur, Augustum nuncupaneruat. Maximianus Herculius, iam ex Augusto privatus et adhuc publicus persecutor, occasione filii sollicitatus, qui imperium abiecerat, arripuit tyrannidem. Galerius Augugtus Seuerum Caesarem aduersus Maxentium Romam cum exercita misit. Seaerus cum Vrbem obsideret, militum suorum seelere desertus et proditus atque ex eo fugiens Rauennae interfectus est. Herculius Maximianus, perseentor et ex Angqsto tyrannus, confirmatum iam in imperio filium ueste ac potestate regia spoliare conatus, conuiciis autem ac tu multibus militum palam conterritus in Galliam profectus est, ut Constantine genero aeque dolis iunctus
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑpetuã ꝑdicionẽ in mortalib arsuri sup¬
pliciis sorcient᷑. Igit᷑ ut dixi constantio
in britanniis mortuo. constantinꝰ ĩpera¬
tor creat᷑. pͥmus ĩperatoꝵ rp̃ianꝰ. excepto
philippo qui xp̃ianꝰ annis ad modũ pau¬
cissimis ad hoc tancũ constitut᷑ fuisse mͥ
usus est. ut millesimꝰ rome annꝰ xp̃o poti
qͣm ydolis dedicaret᷑. a constantino autẽ
om̃s semꝑ xp̃iani imꝑatores usq in hunc
hodiernũ diẽ creati st̃. excepto iuliano:
quẽ ĩpia ut aiunt machinantẽ. ex itiabi¬
lis uita deseruit. Hec est lenta illa paga¬
noꝵ pena sed certa. Hinc sani insani st̃
hinc ñ uulnerati ꝯpungunt᷑. ridentes ge¬
munt. hinc uiuentes deficiunt. hinc se¬
creto excruciant᷑: qͦs nemo ꝑsequit᷑. hinc
iã paucissimi remanser̃t qui ñquã ali¬
quos ꝑsequente puniti st̃. Uerũtñ qͣlis
tunc ꝑsecutores illos. de quoꝵ ĩpunitate

Expanded text:
perpetuam perditionem immortalibus arsuri supperpetuam perditionem immortalibus arsuri suppliciis sortientur. Igitur mortuo, ut dixi, Constantio in Britanniis Constantinns imperator creatus, primus imperatorum Christianus excepto Philippo, qui Christianus annis admodum paucissimis ad hoc tantum constitutus fuisse mihi uisus est, ut millesimus Romae annus Christo potius quam idolis dicaretur. a Constantino autem omnes semper Christiani imperatores usque in hodiernum diem creati sunt excepto Iuliano, quem impia, ut aiunt, machinantem exitiabilis uita deseruit. haec eet lenta illa paganorum poena sed certa; hinc sani insaniunt, hinc non unlnerati conpunguntur, hinc ridentes gemunt, hinc uiuentes deficiunt, hinc secreto excruciantur, quos nemo persequitur, hinc iam paucissimi remanserunt, qui numquam aliquo persequente puniti sunt. nernmtamen qualis tunc persecutores illos, de quorum impunitate
Abbreviated transcription (Latin):
pͥmis amabant. Ibi rex potentiã d̾ĩ sensit.
ꝓbauit & timuit. ac ꝑ hoc popłm d̾i li¬
berũ abire ꝑmisit. Hic rex potentiã d̾i
sentit: ⁊ ꝓbauit ⁊ credidit. ac ꝑ hoc popłm
d̾i liberũ esse ꝑmisit. Ibi nunquam postea
popłs dei ad seruitutem retͣctus. hic nun¬
qͣm postea popłs dei ad ydolatͥam coactus
est. Ibi egyptioꝵ uasa p̾tiosa hebreis tra¬
paganoꝵ templa cesserunt. Sane illud
ut dixi. cdenuntiandũ puto: qr sicut egip¬
tiis post has decem plagas dimissos ebre¬
os ꝑseqͥ molientib. irruit ꝑ suꝑductum
mare et̾na ꝑditio: ita & nos qͥdem libere
pegrinantes suꝑuent᷑a qͣndo qͥdem ꝑse¬
cutio gentilium. donec mare rubrum ħ
seuientes: gͣuissimis qͥdem ꝑmissu d̃i xp̃ia¬
nos cruciatib ꝑsequent᷑. Uerũtam̃ idem
om̃s inumici xp̃i cũ rege suo antixp̃o ac¬
cepti. accepto stagno ignis et̃ni. qd̃ mag¬
na ĩpediente caligine: dũ ñ uidet᷑ intrat᷑.

Expanded text:
primis amabant. Ibi rex potentiam Dei sensit primis amabant. Ibi rex potentiam Dei sensit probauit et timuit ac per hoc populum Dei liberum abire permisit: hic rex potentiam Dei sensit probauit et credidit ac per hoc populum Dei liberum esse permisit. ibi numquam postea populus Dei ad seruitutem retractus: hic numquam postea populus Dei ad idololatriam coactus est. ibi Aegyptiorum uasa pretiosa Hebraeis trapaganorum templa cesserunt. sane illud, ut dixi, denuntiandum puto, quia, sicut Aegyptiis post has decem plagas dimissos Hebraeos persequi molientibus inruit per superductum mare aeterna perditio, ita et nos quidem libere peregrinantes superuentura quandoque persecutio gentilium manet, donec mare Rubrum, hsaeuientes grauissimis quidem permissu Dei Christianos cruciatibus persequentur; uerumtamen idem omnes inimici Christi cum rege suo Antichristo accepti stagno ignis aeterni, quod magna impediente caligine dum non uidetur intratur,
Abbreviated transcription (Latin):
dit: dine etrã corrupit lac̾. infndit tabu
iã tabo. Ibi octauã egypti contritionẽ
sionẽ romani orbis excitate undiq intule¬
re gs̃. que cedib atq incendiis cimctas pro¬
uincias deleuer̃t. Ibi nona turbatio diu¬
turnas crassas ac penerrabiles tenebras
habuit. plus omĩo periclĩ cõminata qͣm
fecit. Hic itidẽ noua correptio fuit cũ
aureliano ꝑsecutionẽ decernenti diris
curbinb t̃ribile ac triste fulm̃ sub ip̃iꝰ
pedib ruit. ostendens qͥd cũ ultio taliꝰ
irigeret. tant᷑ possit ultor. nisi ⁊ clemẽs
esset ⁊ paciens. quãqͣm intra sex abhine
menses. tres succidui ĩperatores. hoc est
aurelianꝰ. ⁊ tacit᷑. ⁊ florianꝰ. diuersis cau¬
sis int̾fecti st̃. Ibi postremo decima pla¬
ga que nouissima om̃iũ fuit. int̾fectio
filioꝵ qͦs pͥmos qͥq genuer̃t. Hic nichil¬
ominꝰ decima idest nouissima pena est
om̃iũ ꝑditio ẏdoloꝵ que pͥmit᷑ facta in

Expanded text:
dit; tunc etiam corrupit latus, infuditqudit; tunc etiam corrupit latus, infuditqula tabo. ibi octauam Aegypti contritionem rsionem Romani orbis excitatae undique intulere gentes, quae caedibus atque incendiis cunctas prouincias deleuerunt. ibi nona turbatio diuturnas crassas ac paene tractabiles tenebras habuit, plus omnino periculi comminata quam fecit: hic itidem nona correptio fuit, cum Aureliano persecutionem decernenti diris turbinibus terribile ac triste fulmen sub ipsis pedibus ruit ostendens, quid, cum ultio talis exigeret, tantus possit ultor, nisi et clemens esset et patiens; quamquam intra sex abhinc menses tres succidui imperatores, hoc est Aurelianus Tacitus et Florianus, diuersis causis interfecti sunt. ibi postremo decima plaga, quae et nouissima omnium fuit, interfectio filiorum, quos primos quique genuerant: hic nihilo minus decima id est nouissima poena est omnium perditio idolorum, quae primitus facta in