comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ueris quam site nullam in ea ronẽ intel¬
lige̾ nichił dcendo probaueris .A. Uideo
me ab inportunitate rua non posse lib̾a¬
tis. grãs agamus deo. Si uero non poto.
susficiant ea que supͣ probata sunt. Cum
enim ꝯstat homin̾e dm̃ fieri oport̾e. du¬
bium non est sapientiam. ⁊ potentiam illi
non de esse ut hoc sine pecc̃ofiat .B. Sic li¬
benter accipio. A. oportuit utiq ut illare
illis. qui eo tempore fuerunt. s etiam aliis.
Sit .N. rex aliquis oui totus populus sue
cdam ciuitatis sic peccauit excepto uno solo.
qͥ tñ de illoꝵ est genere. ut nullus eoꝵ face̾
possit uñ mortis dampuationem euadat.
Ille aũ qͥ solus est innocens. tantam apud
tionem grã reos ut uelit om̃ns. qui suo cre
dunt ꝯsilio reconciliare quodam seruitio
ualde ip̃i regi placitures. qd̾ facturus est
die scdm̃ uoluntatem regis statuto. ⁊q̃m
non om̃s possunt qui reconciliandi sunt

Expanded text:
videre, quam si te nullam in ea rationem intelvidere, quam si te nullam in ea rationem intelligere, nihil dicendo, probaveris. ANS. Video me ab importunitate tua non posse liberatendere, gratias agamus Deo. Si vero non potero, sufficiant ea quae supra probata sunt. Cum enim constat Deum hominem fieri oportere, dubium non est sapientiam et potentiam illi non deesse, ut hoc sine peccato fiat. BOS. Sic libenter accipio. ANS. Oportuit utique ut illa rillis qui eo tempore fuerunt, sed et aliis. Sit enim rex aliquis, cui totus populus suae cujusdam civitatis sic peccavit, excepto uno solo, qui tamen est de illorum genere; ut nullum eorum facere possit unde mortis damnationem evadat: ille autem, qui solus est innocens, tantam apud tionem erga reos, ut velit omnes, qui credent suo consilio, reconciliare quodam servitio ipsi regi valde placituro, quod facturus est die secundum voluntatem regis statuto. Et quoniam non omnes possunt, qui reconciliandi sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
Post ꝙͣ uero factus est peccando meruit
ut qd̾ ⁊ ad qd̃ factus erat meruit.¬
ꝑderet ꝙͣ iiis non perdiderit omni¬
no ꝙ factus erat ut e̾e̾t qͥ puniret᷑
et cui d̾s mise̾retur. Neutm enum hoꝵ fieripos¬
s si in nichilũ redactus esset. tanto gͦ mirabi
lius illũ restituit ꝙͣ instituit. ꝙͣto hoc de pec¬
catore ꝯtrameritum illud non de pecc̃ore
nec ꝯtra meritum fecit. Qntum etiã est deũ.
⁊⁊ hominem sic in unũ ꝯuenire ut seruata
integritate. utriꝰqi nature id̾ sit homo qͥ
d̾s. Qisgͦ p̃sumat łcogitare qd̃ humanꝰ
intellectus ualeat penerrare. ꝙͣ sapient̾
ꝙͣ nuirabiliter tam inscrutabile opus fao¬
tum sit .B. assentio. qr nullus homo po¬
rest in hac uita. tm̃a secretum penitus
aꝑire. nͨ peto ut facias. qd̾ nullus homo
face̾ potest. s tantum qͣntũ potes. plus
enim persuadebig altiores in hacre in hac¬
re latere si aliꝗͣte lare uidere monstra

Expanded text:
Postquam vero factus est, peccando meruit Postquam vero factus est, peccando meruit ut quod et ad quod factus erat perderet: quamvis non perdiderit omnino quod factus erat, ut esset qui puniretur, aut cui Deus misereretur: neutrum enim horum fieri posset, si in nihilum redactus esset. Tanto ergo mirabilius Deus illum restituit quam instituit: quanto hoc de peccatore contra meritum; illud non de peccatore, nec contra meritum fecit. Quantum etiam est Deum et hominem sic in unum convenire, ut, servata integritate utriusque naturae, idem sit homo qui Deus. Quis ergo praesumat vel cogitare quod humanus intellectus valeat penetrare quam sapienter, quam mirabiliter tam inscrutabile opus factus sit? BOS. Assentior quia nullus homo potest in hac vita tantum secretum penitus aperire: nec peto ut facias, quod nullus homo facere potest; sed tantum, quantum potes. Plus enim persuadebis altiores in hac re rationes latere, si aliquam te monstraveris
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ sum adhuc q̃sinirus rõnem ostendas.
Primũ stilio qͣlit̾ de massa. peccatrice
.I. de humano gen̾e qd̾ totum infectũ
erat pecc̃o hoĩem sine pec̃co d̾s assũpsit
quasi asimũ de fermeritato d̾s assump¬
sit. ⁊Nam licet ip̃a hõis eiꝰd̾ ꝯceptio mon
da sit. ⁊ absꝙ carnalis delertatoĩs pec¬
ꝯcepit eam mater es. ⁊ ꝯ originali
peccõ nata est qm̃ et ip̃a in adam pec¬
cauit. in qͦ om̃s peccauerunt. A.
postquam constat hoĩem illum dm̃
et pecc̃oram esse reconciliatorem:
dubium non est. eum omĩno sine
pecc̃o esse. hoc aũ esse non ualet nͥ
absqne pecc̃o de massa peccatrice sit
assumptus. Qt rõe uero sapientia d̾i
hoc fecit. sunt si non possumus intel¬
lig̾e: non debemus mirari. s cum ue¬
ueratione tolebare ad eẽ in secreris
tante rei qd̵ ignoremus. Eppe mira¬
biliꝰ. d̾s restaurauit humanam narurã
quam instaurauit. Eq̃liter enim utm¬
q deo facile est. s homo anceꝙͣ esset
non peccauit ut fieri non deberer.

Expanded text:
ae sum adhuc quaesiturus, rationem ostendas. Primum, scilicet, qualiter de massa peccatrice, id est de humano genere, quod totum infectum erat peccato, hominem sine peccato, quasi azymum de sermentato, Deus assumpsit. Nam licet ipsa hominis ejusdem conceptio sit munda, et absque carnalis delectationis pecpeccatis concepit eam mater ejus, et cum originali peccato nata est, quoniam et ipsa in Adam peccavit, in quo omnes peccaverunt. ANS. Postquam constat hominem illum esse Deum, et peccatorum reconciliatorem, dubium non est eum omnino sine peccato esse: hoc autem esse non valet, nisi absque peccato de massa peccatrice sit assumptus. Qua vero ratione sapientia Dei hoc fecit, si non possumus intelligere, non debemus mirari; sed cum veneratione tolerare aliquid esse in secretis tantae rei quod ignoremus. Quippe mirabilius Deus restauravit humanam naturam quam instauravit: aequaliter enim utrumque Deo facile est; sed homo antequam esset non peccavit, ut fieri non deberet.
Abbreviated transcription (Latin):
seruar pro spontaneo munere quodoffert
ut dixinon debet ho uͥgitatẽ ex debitõ
s si mauult debet uti coniugio. Qdsi
te mouet uerbum quod est deb̾e nec po¬
tes illud intellig̾e̾ sint aliquo debito. scies
quia sic̃gntigit posse et not posse. ⁊ neces¬
statem aliqñ dici. t̃qr sunt i rebudi
dicuntur. s qm̃ sunt in alio ita. ioeue.
Qͥppe cum dicutius debere pauꝑee e
diuitib elemosimam aceiꝑe non est aliuo
quam diutes debe̾ pauꝑib elemosina
impendere. Hoc naniq debitum non
est exigendum a paupere s adilii eob:¬

Expanded text:
servat, pro spontaneo munere quod offert idem, ut dixi, non debet homo virginitatem ex debito; sed si mavult, debet uti conjugio. Quod si te movet verbum, quod est, debere; nec potes illud intelligere sine aliquo debito: scito quia sicut contingit posse et non posse, et necessitatem aliquando dici, non quia sunt in rebus ubi dicuntur, sed quoniam sunt in alio; ita et debere. Quippe cum dicimus debere pauperes a divitibus eleemosynam accipere, non est aliud quam divites debere pauperibus eleemosynam impendere: hoc namque debitum non est exigendum a paupere, sed a divite
Abbreviated transcription (Latin):
mortuus est. s sua sola potestare. B. Ar¬
gumentat ionib ruis obuiart neq̃o. Nã
nec propositiones quas p̃mitis nec con¬
sequentias quas infers. ullatenus infir¬
mare ualeo. S tn hoc michi semꝑ mcur¬
rit qd̾ dixi qr si uellet non mori non mag̾
ħ poss ꝙͣ non esse qd̾ erat. Uere nanꝙ
moriturus erat. q̃m si uere ñ fuiss mout᷑us.
non fuiss uera fides future mortis eiꝰ. ꝑ
ꝙͣ et illa uirgo de qua natus est. ⁊ mul¬
ti alii mundati sunt a pec̾co. Nam si
uera non fuis: nichil prodesse potuiss.
Q: ꝑꝑ si potuiss non mou: poruit face
uerum erat ante quam more̾tur qi mori

Expanded text:
t, sed sola sua potestate. BOS. Argumentationibus tuis obviare nequeo: nam nec propositiones quas praemittis, nec consequentias quas infers, ullatenus infirmare valeo. Sed tamen hoc mihi semper occurrit, quod dixi: quia si vellet non mori, non magis hoc posset, quam non esse quod erat; vere namque moriturus erat: quoniam si vere non fuisset moriturus, non fuisset vera fides futurae mortis ejus, per quam et illa Virgo de qua natus est, et alii multi mundati sunt a peccato. Nam si vera non fuisset, nihil prodesse potuisset. Quapropter si potuit non mori, potuit facere verum erat, a
Abbreviated transcription (Latin):
uere moritus erat. ⁊ ideo ũt erat mo¬
riturus qr hoc ip̃e sponte ⁊ immuta¬
bilit̾ uoluit. sequitur non ob aliud illũ¬
non potuisse non mori. nͥ qr immuta¬
błi uoluntate uoluntate uoluit mori
cesse fuit illum mori . A. Nimis heres
in nichilo. nut dici solet queris nodum
in scirpo .b. An es oblitus quid extusat̃o¬

Expanded text:
 erat moriturus, quia hoc ipse sponte et immutabiliter voluit: sequitur illum non ob aliud non potuisse non mori, nisi quia immutabili voluntate voluit mori. non mori et necesse fuit illum mori. ANS. Nimis haeres in nihilo: et ut dici solet quaeris nodum in scirpo. BOS. An es oblitus quid o
Abbreviated transcription (Latin):
potentia. ⁊ fortitudine et sapientia .B.
¶muis hoc in xp̃o semꝑfuiste non dubitar̃e:
ideo tñ quesiui ut de hoc quoque rõnem.
audirem. Sepe nanꝙ aliquid esse certi su
rogo ut doceas me quo modo mors eiꝰ pre¬
ualeat numero et magnitudini pec̃coꝵ
omniũ. cum unĩ qd̾ putamus leuissimũ
peccatum. tam infinitum monstres. ut
simus osfẽdatur infinitus mondoꝵ. qͥ
sic pleuisunt creaturis sicut est iste.
nͨ possit seruari qͥ redigãtur in nichilum.
nͥ faciat aliquis aspectum unũ ꝯtra uolũ¬

Expanded text:
potentia, et fortitudine, et sapientia. BOS. potentia, et fortitudine, et sapientia. BOS. Quamvis hoc in Christo semper fuisse non dubitarem, ideo tamen quaesivi ut de hoc quoque rationem audirem. Saepe namque aliquid esse certi sumrogo ut doceas me quomodo mors ejus praevaleat numero et magnitudini peccatorum omnium; cum unum quod putamus levissimum peccatum tam infinitum monstres, ut si numerus obtendatur infinitus mundorum, qui sic pleni sint creaturis, sicut iste est, nec possint servari quin redigantur in nihilum, nisi faciat aliquis aspectum unum contra volun
Abbreviated transcription (Latin):
ille de quo loquiim᷑ om̃e ꝑfecte sciet boñ.
ir nullum ignorabit malũ. On̾e gͥ
habebit scientian ꝙͣyuis eam publice in
homuium ꝯuersanone non ostendat
.B. hoc in maiori etare ita uidenur sient di¬
ois: s in infantia sieut non erit tempus oõ¬
gruũ ut in illo appareat sapientia ita non
erit opus. ⁊ ideo nec ꝯgruum ut illam h̾at
.A. Nonne dixi quia sapienter fiet illa incãt¬
tatio. Sapienter nanq assumet d̾s morsa¬
litatem. qͣr sapiencer qi ualde utiliter uret :
Ignorantiã nanq non poterit assumere¬
assum̾e sapienter: quia nonꝙͣ est utilis
sed semꝑ noxia. nͥ forte cum ꝑ eam mala
uoluntas que nonquam in illo erit ab ef¬
fectu restringitur. Nam et si aliq̃n ad aliud
non nocet. hoc solo tñ nocet. qr scientie
boñ aifert. Et ut breuiter absoluam
qd̾ queris. ex qͦ ille homo erit plenꝰ deo sem¬
ꝑ ntse ip̃o erit. Uñ nunꝙͣ erit sine eiꝰ

Expanded text:
ille, de quo loquimur, omne perfecte sciet bonum: ille, de quo loquimur, omne perfecte sciet bonum: ita nullum ignorabit malum. Omnem igitur habebit scientiam, quamvis eam publice in hominum conversatione non ostendat. BOS. Hoc in majori aetate ita videtur, sicut dicis: sed in infantia, sicut non erit tempus congruum, ut in illo appareat sapientia, ita non erit opus, et ideo nec congruum ut illam habeat. ANS. Nonne dixi quia sapienter fiet illa incarnatio? Sapienter namque assumet Deus mortalitatem; qua sapienter, quia valde utiliter, utetur. Ignorantiam vero non poterit assumere sapienter: quia nunquam est utilis, sed semper noxia: nisi forte cum per eam mala voluntas, quae nunquam in illo erit, ab effectu restringitur. Nam, etsi aliquando ad aliud non nocet, hoc solo tamen nocet, quia scientiae bonum aufert: et ut breviter absolvam quod quaeris: ex quo homo ille erit, plenus Deo semper, ut seipso erit, unde nunquam erit sine ejus
Abbreviated transcription (Latin):
tiam ꝙ sic̃ alias infirmitates nr̃as habiturus
sit. A. Qd dubitas de deo utrum sit oĩa sci¬
ens .s. Qa quamuis sit inmortalis futurus
ignorans. sic̃ uere mortalis erit. A. Illa hõis
assumptio in unitatem persone dei non nͥ
sapienter asumma sapientia fiet. ⁊ ideo
non assumet in homine qd̾ nullo modo
unle. s ualde noxium est ad opus. qd̃ id̾e
homo facturus est. Ignorantia nanq ad
nichil illi utił ess. s ad multa noxia. Qͦ¬
modo onim tot et tanta oꝑa que facturꝰ
est faciet sine unmensa sapientia: Auc
nesscium: Si autẽ nescient. ad qͥd erit illi
utilis illa ignorantia: Deinde si nichil amat᷑
nͥ ꝙ cognoseitur sic̃ nichil erit boni qd̃ non
amet ita nullũ boñ erit qd̾ ignoret. Boñ
autem nemo per fecte nouit. nͥ qͥ illud a
malo soit discerri̾e. hanc aũdiscretionẽ
nuillus fac̾e pot̃ qͥ malũ ignorat. Sic̃ igitur

Expanded text:
tiam quoque, sicut alias infirmitates nostras, habiturus tiam quoque, sicut alias infirmitates nostras, habiturus sit? ANS. Quid dubitas de Deo, utrum sit omnia sciens? BOS. Quia quamvis sit immortalis futurus  esse vere ignorans, sicut vere mortalis erit? ANS. Illa hominis assumptio in unitatem 91 personae Dei non nisi sapienter a summa sapientia fiet; et ideo non assumet in homine quod nullo modo utile, sed valde noxium est ad opus quod idem homo facturus est. Ignorantia namque ad nihilum illi utilis esset, sed ad multa noxia: quomodo enim tot et tanta opera, quae facturus est, faciet sine summa sapientia, aut nescium? Si autem nesciunt, ad quid erit ei utilis ignorantia illa? Deinde, si nihil amatur nisi quod cognoscitur: sicut nihil erit boni quod non amet, ita nullum bonum erit quod ignoret. Bonum autem nemo perfecte novit, nisi qui illud a malo scit discernere: hanc quoque discretionem nullus scit facere, qui malum ignorat. Sicut igitur
Abbreviated transcription (Latin):
conuersarionenz. absq peccõ hab̾e.
q̃ fociliꝰ ⁊ chariꝰ per se parent in eiꝰ
uita et morib uelut añ exꝑiment᷑u
sola rõe monstrari possim. Qͥs enĩ
ex plicet qd̾ necessarie: ꝙͣ sapienter
factũ est. ut ille qui homines erat
redempturus.⁊ de uia mortis et ꝑ¬
ditionis. ad uiam uite ⁊ beaͣtitudi¬
nis et̾ne do cendo reducturus. ꝯho
ininib conuorsaretur. ⁊ in ip̃a ꝯu̾¬
sanione cum eos doceret uerbo
qͣliter uiuerent. se ip̃m exempli
preberet. Exemplum aũse ip̃m quomodo
daret infirmis mortalib ut propter in iurias
aut contumelas. aut dolores aut morceuz
ant iusticia non reced̾e̾nt. si ip̃m sentire ħ
modorum nr̃oꝵ esse participem oporcere.
ẜ hec omnia miserie nr̃e sunt. Nonquid
dere sapienter nulla necessitare a liquidin¬
commodum scd̃m uoluntatem .B. conoeden¬
dum est. Uerum in hac similitudine¬
ꝙͣ hab̾e debet ꝯhominib dic ułm ignoran¬

Expanded text:
conversationem absque peccato habere; conversationem absque peccato habere; quae facilius et clarius per se patent in ejus vitatione monstrari possint. Quis enim explicet, quam neccessarie, quam sapienter factum est, ut ille, qui homines erat redempturus, et de via mortis et perditionis ad viam vitae et beatitudinis aeternae docendo reducturus, cum hominibus conversaretur; et in ipsa conversatione, cum eos doceret verbo qualiter vivere deberent, seipsum exemplum praeberet? Exemplum autem seipsum quomodo daret infirmis et mortalibus, ut propter injurias, aut contumelias, aut dolores, aut mortem, a justitia non recederent; si ipsum haec omnia modorum nostrorum participem esse oportere. Sed haec omnia miseriae nostrae sunt: nunquid dere sapienter nulla necessitate aliquod incommodum secundum voluntatem. BOS. Concedendum est. quam habere debet cum hominibus, dic utrum ignoran
Abbreviated transcription (Latin):
libenter audiam. A. Si h̾o ꝑsuauitatẽ
peccauit. an non conuenit ut perr as¬
peritatem satisfaciat:. Et si tam faci¬
le uietus est adiabolo. ut dm̃ peccando
ex honoraret ut facilius non poset: nõ¬
ne stum est ut homo satis faciens pro
pecẽo. tanta difficultate. uincat diabo¬
lum ad honorem der ur maiori nou
possit: Annon est digñ quatinꝰ qui
se sic abstulit deo peocando. ut se plꝰ
apfferre non posser. sic se det satisfaciẽ¬
do. ut magis se non possit dare .ẜ. ⁊so
est aliquid rõnabilius . A. Nichil aũ
asꝑiꝰ aut difficiliꝰ potest ħo ad honorẽ
dei. sponte aut non ex debitopati ꝙͣ mor
honoiem illius .b. Uera sunt oĩa ħ .A.
Talem gͥ oportet eum esse qui propec¬
caro honimis satis fac̾e uolet. ut mori
nemi quem querimus talem esse oportii.
qui non ex necessitate moriatur. qr¬
libera uoluntate. qr necessarium erit.
ASunt ⁊ alia multa cureum ualde
ꝯueniat homiñ similitudĩem ⁊

Expanded text:
libenter audiam. ANS. Si homo per suavitatem libenter audiam. ANS. Si homo per suavitatem peccavit, an non convenit ut per asperitatem satisfaciat? Et si tam facile victus est a diabolo, ut Deum peccando exhonoraret, ut facilius non posset, nonne justum est ut homo satisfaciens Deo pro peccato, tanta difficultate vincat diabolum ad honorem Dei, ut majori non possit? An non est dignum quatenus, qui se sic abstulit Deo peccando, ut se plus auferre non posset, sic se det Deo satisfaciendo, ut magis se non possit dare? BOS. Non est aliquid rationabilius. ANS. Nihil autem asperius aut difficilius potest homo ad honorem Dei sponte et non ex debito pati, quam honorem illius. BOS. Vera sunt omnia haec. ANS. Talem ergo oportet eum esse, qui pro peccato hominis satisfacere volet, ut mori plane, quem quaerimus, talem esse oportere, qui nec ex necessitate moriatur, qlibera voluntate, quia necessarium erit. ANS. Sunt et alia multa, cur eum valde conveniat hominum similitudinem et
Abbreviated transcription (Latin):
se non por̾it deo aut aliquid de se qͣi non
habenti ut suus suꝰ sit. q̃m omĩs creatura
dei est .B. Sic est. A. Sic gͦ incelligenda est
hec datio quia aliq̃n poner se ad honoien dei.
aut aliqͥd de se: qͦ modo debitor non erit .G.
Ita seq̃r ex supͣdictis. A. Si dicimꝰ quia dabit
se ip̃m ad obedientiam ddeo. ut ꝑseuerant̾
seruando iusticiã subdat se uoluntati eius
non erit hoc dare ꝙ d̾s ab illo non exigat
ex debito. Oĩs enĩ rõnałꝰ creatura debet
hanc obedientiam deo .B. hoc negari neqͥt
A. Alio itaq modo opͥortet ut det se ip̃m
deo aut aliquid de se . B. Adhoc nos impel¬
lit rõ . A. Uideamꝰ si forte hoc sit dare uit᷑a
suam. sine ponere a animam suam. siue
tͣdere se ip̃m morti ad honorem dei. hoc
enim ex debiro non exiget deus ab illo. Qm̃
nauq non erit peccatũ in illo non debebit
mori sicut diximus .B. Aliter nequeo intel¬
ligere .Consid̾e mus adhuc utrum lie
ronabiliter conueniat .B. Dic tu. ⁊ ego

Expanded text:
se non poterit Deo, aut aliquid de se quasi non habenti, ut suus sit: quoniam omnis creatura Dei est. BOS. Sic est. ANS. Sic ergo intelligenda est haec datio: Quia aliquo modo ponet se ad honorem Dei, aut aliquid de se quo modo debitor non erit. BOS. Ita sequitur ex supradictis. ANS. Si dicimus quia dabit seipsum ad obediendum Deo, ut perseveranter servando justitiam subdat se ejus voluntati; non erit hoc dare, quod Deus ab illo non exigat ex debito. Omnis enim rationalis creatura debet hanc obedientiam Deo. BOS. Hoc negari nequit. ANS. Alio itaque modo oportet ut det se ipsum Deo, aut aliquid de se. BOS. Ad hoc nos impellit ratio. ANS. Videamus si forte hoc sit vitam suam dare, sive ponere animam suam, sive tradere seipsum morti ad honorem Dei. Hoc enim ex debito Deus non exiget ab illo: quoniam namque non erit peccatum in illo, non debebit mori, ut diximus. BOS. Aliter nequeo intelligere. ANS. Consideremus adhuc utrum sic rationabiliter conveniat. BOS. Dic tu; et ego
Abbreviated transcription (Latin):
ħ ase ipo habuit ut sciło uelle non pos
non necessitate. s lib̾a pocestate. aĩam suã
posuit .b. Non omĩtio similes fuerũt ĩ
illo iste porestaces mentiendi scił ⁊ ser¬
uandi uitam. Ibi noͣn seq̃r qi si uell pos¬
non magis ħ poss qd̃ poss non esse qd̾
erat. Nam ad hoc erat homo ut morere¬
tur upnopter huiꝰ future mortis fidem.
De uir gie potuit assumi. sicut supͣ dixisti.
.A. Quem ad modũ patas illum non potuisse
non mori. aut necessitate mortuum esse
qr non poruit non esse quod erat: itapores
asle̾re illum non potuisse uelle non mori.
esse non potuit. Non enim magis ip̃e
faotus est ho ad hoc ut moreretur ꝙͣ ut
ueller mori. Q᷑ propt̾snͣoͣn debes dicẽ
qr non potuit uelle non mori. aut ne¬
cesitare mor uoluit. sie non est dicendũ
quia non potuit non mori. aut necossitare

Expanded text:
habuit, ut, scilicet, velle non posset, non necessitate, sed libera potestate animam suam posuit. BOS. Non omnino similes fuerunt in illo istae potestates, mentiendi, scilicet, et servandi vitam. Ibi enim sequitur quia, si vellet, posnon magis hoc posset, quam posset non esse quod erat. Nam ad hoc erat homo ut moreretur; et propter hujus futurae mortis fidem de Virgine potuit assumi, sicut supra dixisti. ANS. Quemadmodum putas illum non potuisse non mori aut necessitate mortuum esse; quia non potuit non esse quod erat: ita potes asserere illum non potuisse velle non mori, esse non potuit: non enim magis ipse factus est homo ad hoc ut moreretur, quam ut vellet mori. Quapropter sicut non debes dicere quia non potuit non velle mori, aut necessitate voluit mori: sic non est dicendum quia non potuit n
Abbreviated transcription (Latin):
debere mortalem esse hoc. qr uerꝰ h̾o erit.
B. Qre tu gͦ aliam rõnem. qr ego illam nes¬
scio situ nescis. qͣr ille probetur posse mori.
.A. dubium non est. qr sicut d̾s erit omni¬
potens erit .h. uerum est .A. Si gͦ uolet
poterit aĩau suam pouere nit̃m sum̾e.
.B. Si ħ non porest non uidetur esse omĩpo¬
tens. A Pͥoterit igit᷑ nonqͣ mori si uolet¬
⁊ poterit mori ⁊ resurg̾e. Siue animamsuã
ponat nullo alio faciente siue aliꝰ hoc fa¬
ciat ut animam suam ponat ip̃o ꝑmit¬
tente quantum ad potestataem nichil differt.
b non est dubium. A. Si gͥ uoluerit ꝑmit¬
tere poti̾t ocidi. ⁊ si noluerit non potir.
B. Ad hoc nos declinabiliter ꝑducit rario.
.A. Ratid quoq nos docuit qr oportet eum aliqͥd
maius habere quã qͥcquid sub deo est. qd̃ spon¬
illo nec extra illum inueniri porest .h. uer̃
est .A. In ip̃o gͥ inueniendum est .D. sic seq̃r.
.A. Aut gͥ se ip̃m aut aliqͥd de se dabit .b. Nõ

Expanded text:
debere mortalem esse, hoc quia verus homo erit. debere mortalem esse, hoc quia verus homo erit. Quaere ergo tu aliam rationem, quia ego illam nescio si tu nescis, qua ille probetur posse mori. ANS. Dubium non est quia sicut Deus erit, ita omnipotens erit. BOS. Verum est. ANS. Si ergo volet, poterit animam suam ponere, et iterum sumere. BOS. Si hoc non potest, non videtur quod sit omnipotens. ANS. Poterit igitur nunquam mori, si volet; et poterit mori et resurgere. Sive autem animam suam ponat nullo alio faciente, sive alius hoc faciat ut eam ponat ipso permittente; quantum ad potestatem nihil differt. BOS. Non est dubium. ANS. Si igitur voluerit permittere, poterit occidi: et, si noluerit, non poterit. BOS. Ad hoc nosANS. Ratio quoque nos docuit quia oportet eum majus aliquid habere, quam quidquid sub Deo est; quod sponillo, nec extra illum inveniri potest. BOS. Verum est. ANS. In ipso igitur inveniendum est. BOS. Sic sequitur. ANS. Aut igitur seipsum, aut a
Abbreviated transcription (Latin):
cet .A. Nunc autem restat indagare
utrum possit mori scdm humanam na
tare debenius. cum ip̃e uerus homo
facturus sit. et omnis homo naturalit̾
mortalis sit : A. Non puto mortalita¬
tem ad puram s ad corruptam homi¬
nis naturam ꝑtinere. Qippe sinonꝙͣs¬
bomo peccass et immortalitas ip̃iꝰ un¬
mutabiliter firma ess non tamen mi¬
nus ess homo uerus. et q̃n mortales
in in corruptibilitatem resurgu̾nt. ñ
minus erunt ueri homines. Nam
si ꝑtineret ad uerirarem humane na¬
ture immortalitas. ne qͣꝙͣ poss homo
esse qui esset immortalis. Non gͦ ꝑti¬
net ad sinceritatemhumane nature
corruptibilitas siue incorruptibilitas.
qm̃ neutra facit aut destruit hoĩem
s alt̾a ualet ad eius miseriam. alt̾a ad
qui non moriatur. iccirco mortale po¬
nitur in hominis diffininione aphi¬
losophis. qui non crediderunt totum
hominem aliquando potusse aut pos¬
se esse immortałe Qre non sufficit
ad monstrandum illum hominenz

Expanded text:
. Nunc autem restat indagare utrum possit mori secundum humanam nattare debemus; cum ipse vetus homo futurus sit, et omnis homo naturaliter mortalis sit? ANS. Non puto mortalitatem ad puram, sed ad corruptam hominis naturam pertinere. Quippe si nunquam peccasset homo, et immortalitas ipsius immutabiliter firmata esset; non tamen minus homo esset verus: et quando mortales in incorruptibilitate resurgent, non minus erunt veri homines: nam si pertineret ad veritatem humanae naturae mortalitas, nequaquam posset esse homo, qui esset immortalis: non ergo pertinet ad sinceritatem humanae naturae corruptibilitas, sive incorruptibilitas: quoniam neutra facit aut destruit hominem; sed altera valet ad ejus miseriam, altera ad homo est, qui non moriatur: idcirco mortale ponitur in hominis diffinitione a philosophis, qui non crediderunt totum hominem aliquando potuisse aut posse esse immortalem. Quare non sufficit, ad demonstrandum illum hominem
Abbreviated transcription (Latin):
Q ꝑꝑ si d̾s uoluit ut h̾o ille moreretur.
non potuit non mori. A Exeo qr filld̾.
assumpsit homiti̾e ea uoluntate ut more¬
retur: probas eundem hoĩem non potuis¬
se non mori .B. Ita intelligo. A Anũ
similiter apparuit ex his que dictasunt
filium dei ⁊ assumptum hominem unã
esse ꝑsonam. ut id̾e sit d̾s ⁊ homo file d̾i:

Expanded text:
si Deus voluit ut ille homo moreretur, non potuit non mori. ANS. Ex eo quia Filius Dei assumpsit hominem ea voluntate ut moreretur, probas eumdem hominem non potuisse non mori. BOS. Ita intelligo. ANS. An non similiter apparuit ex his quae dicta sunt, Filium Dei et assumptum hominem unam esse personam, ut idem sit Deus et homo, Filius
Abbreviated transcription (Latin):
utrumq uidetur in illo necessitate fuisse.
.A. Es se sponte uoluit hoĩem face̾. ut ead̾
imniutabłi uoluntare moreretur. ⁊ ꝑ hꝰ
fidem certitud̾is uirgo monda fierer de qͣ
hõ ille assume̾tur. ⁊d̾̃s filiꝰ di. A. NIonne sup̃¬
monstratũ est qr tlei uoluntas milla cogitur
necessitate s iꝑa se spontanea sua seruat

Expanded text:
sitate fuisse. ANS. Quis se sponte voluit hominem facere, ut eadem immutabili voluntate moreretur, et per hujus fidem certitudinis virgo munda fieret, de qua homo ille assumeretur? BOS. Deus Filius Dei. ANS. Nonne monstratum est supra quod Dei voluntas nulla cogitur necessitate; sed ipsa se spontanea sua servat
Abbreviated transcription (Latin):
Pinge ⁊ hoc. si uirgo erat q̃ fuit causa
hum̃o genĩ cotiꝰ mali. mnultoniagis dee
ħ quoq pinge. Si mulier ꝙͣ fec̃ d̾s
de feĩa uiro sine femina facta est de uͥgĩe
femĩa sine uiro fiat de uirgĩe. S de
suffitiant .B. Ualde pulchre ⁊ rõnabi¬
les sunt iste pĩcture. A. nuno quoq

Expanded text:
Pinge et hoc: Si virgo erat, quae causa Pinge et hoc: Si virgo erat, quae causa fuit humano generi totius mali; multo magis decet Hoc quoque pinge: Si mulier, quam fecit Deus de viro sine femina, facta est de virgine; femina, sine viro fiat de virgine. Sed de sufficiant. BOS. Valde pulchrae et rationabiles sunt istae picturae. 89 CAPUT IX.
Abbreviated transcription (Latin):
sue subiacere pocestati .⁊ ad ħ ip̃m post
dilatũ esse. nicil ꝯuenientiꝰ ꝙͣ de femĩa
sine uiro assume̾t illum hoĩem quẽ
querimꝰ. Utrũ autem de uirgĩe. aut
de ͭ uirgĩe dignius hoc fiat. ñ est opꝰ
disputare s sine oĩ dubitariõe asse¬
rendũ est qr de uͥgi̾e na̾sci hõiem
dm̃ opor̾tet .B. sedm̃ placitũ cordis
mei loq̃ris. A. Est ne abfurdum ħ ł solid̾¬
qd̃ diximus aut uanum aliqͥd sic̃ nubes
qd̾ dixisti nobis infideles obict: b.
Nichil solidsꝰ. A. Pinge ig̾r non suꝑ
factam uanttatẽ. s suꝑ solidam ueri¬
tatẽ. ⁊ dic qr ualde ꝯuenit ut ꝙ̃ ad¬
mnodũ hĩs peccatũ ⁊ causa nr̃e uãp¬
natõis principiũ sẽpsit afemĩa ita
medicina peccati ⁊ causa nr̃e saluat̾o¬
nis nascatur de fennina. Ac ne mu¬
lieres desperent se ꝑtin̾e ad sortẽ
cessit. oportet ut ad reformandam spem
earum. de muliere mamen boĩ procedat

Expanded text:
suae subjacere potestati, et ad hoc ipsum opus suae subjacere potestati, et ad hoc ipsum opus dilatum esse; nihil convenientius quam ut de femina sine viro assumat illum hominem quem quaerimus. Utrum autem de virgine, aut de non virgine dignius hoc fiat, non est opus disputare; sed sine omni dubitatione asserendum est quia de virgine Deum hominem nasci oportet. BOS. Secundum placitum cordis mei loqueris. ANS. Estne solidum hoc quod diximus; aut vanum aliquid, sicut nubes: quod dixisti nobis infideles objicere? BOS. Nihil solidius. ANS. Pinge igitur non super fictam vanitatem, sed super solidam veritatemodum hominis peccatum et causa nostrae damnationis initium sumpsit a femina; ita medicina peccati, et causa nostrae salvationis nascatur de femina: ac ne mulieres desperent se pertinere ad sortem cessit, oportet ut ad reformandam spem earum, de muliere tantum bonum procedat.
Abbreviated transcription (Latin):
sic̃ proposui musb in euitabłr oportet
esse A. In uestigemꝰ nũc utrũ assu¬
m̃da sit adeo natura hõis de patre ⁊
matre sĩc̃ alii hoĩes aut de uiro sine fe¬
mĩa aut de femina sme uiro. Namqͦꝯq
modo ex his tͥb modis sit. de adã ⁊ de
eua erit deqͥb est ħo omĩs utriusq sexꝰ
neo aliqͥs modꝰ ex istis tͥb faołior ÷ deo
ꝙͣ alii ũ eo modo potiꝰ debeat assumi .B.
Bene procedis.A. uer̃ non est opus młt̾o
labore ut ostendanir ꝙ mundiꝰ ⁊ honestiꝰ.
procͤabr̾ hõ ille de solo uiro aut de sola
femina ꝙͣ de ꝯmixtione utriꝰꝙ sexꝰ sic̃
õs alii filii hõum . B. sufficit .a. Aut gͣenꝰ
de solo uiro aut de sola femina assu¬
mendꝰ est .B. Aliunde non potest ͭ Qrͦ¬
uidelio⁊ aut de uiro ⁊ femina sieut
assidus monstͣt usus aut nec de uiro
necde femina sic̃ creauit adam. aut
de uiro sine femĩa  euam. Aut de
femina sine iuro. qd̾ nondum fec̃.
Ut gͥ hunc ꝙ̃r ꝯq modum probet

Expanded text:
sicut proposuimus, hoc inevitabiliter oportet esse. ANS. Investigemus nunc utrum assumenda sit a Deo natura hominis de patre et de matre, sicut alii sunt homines; aut de viro sine femina, aut de femina sine viro. Nam quocunque modo ex his tribus modis sit, de Adam et Eva erit, de quibus est omnis homo utriusque sexus; nec aliquis modus ex tribus his facilior est Deo quam alii, ut eo modo potius debeat assumi. BOS. Bene procedis. ANS. Verum non est opus multo labore, ut ostendatur quia mundius et honestius procreabitur homo ille de solo viro vel femina, quam de commistione utriusque, sicut omnes alii filii hominum. BOS. Sufficit. ANS. Aut ergo de solo viro, aut de sola femina assumendus est. BOS. Aliunde non potest. ANS. Quavidelicet aut de viro et de femina, sicut assiduus usus monstrat; aut nec de viro nec de femina, sicut creavit Adam; aut de viro sine femina, sicut fecit Evam; aut de femina sine viro, quod nondum fecit. Ut igitur hunc quoque modum probet
Abbreviated transcription (Latin):
illis ut p̾uto solutam intelleyisses .b. No
mentiri potuerit. monstͣuitnus in menti¬
endo duas esse potestates. unam uidelicet
uolendi mentiri. alta̾m mentiendi. ⁊ q̃m
cum mentiendi potestatem hab̾e̾t. ħ ale ip̃o
habuit ut non poss uelle mentiri. iccireo

Expanded text:
illis, ut puto, solutam intellexisses. BOS. N utrum ille mentiri potuerit, monstravimus in mentiendo duas esse potestates; unam, videlicet, volendi mentiri, alteram mentiendi: et quoniam, cum mentiendi potestatem haberet, hoc a seipso habuit ut non posset velle mentiri; idcirco
Abbreviated transcription (Latin):
in epła de incarnatio ne uerbi ad dõn
papam urbanum directa ꝙͣtum ad
presentem inuestigationem sufficere
puto locutus sum .B. breuiter tainen
tange our potiꝰ filii ꝑ̾a debeat ĩcarna¬
tutate. filiꝰ scił dei qui ⁊ añ incarua¬
nonem filius est. ⁊ ille qui ꝑ incarna¬
tionem filiꝰ erit uirgĩs. ⁊ erit in ꝑsoĩs
q̃ semꝑ eqͣles esse debent. ineq̃litas se¬
ꝯdũ digͣitatem natiuitarum. Digni¬
orem nanq natiuitatẽ habebit natus
ex deo: ꝙͣ natus ex iuirgĩe. Item si pat̾
fuerit incarnatus erunt duo nepo¬
tes in trinitate qr pat̾ erit nepos pa¬
rentum uirginis per hoĩen assump¬
tũ ⁊ uerbum cum nicil aheat de
nari filio ꝙͣ aliis ꝑsonis : qr ꝯuenientiꝰ
sonat filiũ supplicare parri. ꝙͣ aliũ
ꝑoã alii. Itẽ. homo proquo erat oia¬
turus udiabolꝰ ꝙ̃ erat expugnaturꝰ
ambo falsam similitudinem dei ꝑ
propriam uoluntatem p̃sumpserãt
uerant qͥuera patris simli̾tudo eͤdit᷑

Expanded text:
istola de Incarnatione Verbi ad dominum papam Urbanum directa, quantum ad praesentem investigationem sufficere puto, locutus sum. BOS. Breviter tamen hic tange cur potius persona Filii debeat incarnanitate, Filius scilicet Dei, qui et ante incarnationem Filius est; et ille, qui per incarnationem quae semper aequales esse debent, inaequalitas secundum dignitatem nativitatum. Digniorem namque nativitatem habebit natus ex Deo, quam natus ex Virgine. Item: si Pater fuerit incarnatus, erunt duo nepotes in Trinitate; quia Pater erit nepos parentum Virginis per hominem assumptum; et Verbum, cum nihil habeat de nari Filio, quam aliis personis: quia convenientius sonat Filium supplicare Patri, quam aliam personam alii. Item: Homo, pro quo erat oraturus; diabolus, quem erat expugnaturus; ambo falsam similitudinem Dei per propriam voluntatem praesumpserant. verunt
Abbreviated transcription (Latin):
aut eum oceides aut omnia perc̃a mon¬
dem me potius omnia pecoa mondi uelle
susciꝑe. non solũ hꝰ mondi que fuerũt.
⁊ que futura sunt. s. ⁊q̃ꝯꝙ suꝑ ħ co
gitare possunt. ꝙͣ istud solum. Qd̾ non
solum de occisione eius: s ⁊ qualib
parualesione que illum tange̾t. respo¬
de̾ me existimo deb̾e. A. Recte existimas.
S dic mͥ cur ita cortuũ iudicat : uͥ płꝰ
horreat uñ peccatum inlesiõe huiꝰ hõis:¬
quecunq fuinit peccata ꝯͣ illum sunt.
.G. Qm̃ peccatum quod q̃ personam eiꝰ
fit in ꝯꝑ abłiter suꝑat omnia illa q̃
extͣ ꝑsonã illiꝰ cogitari possunt. ¶Ed
dicos ad hoc or sepe libenter alieuis pa¬
titur qͣsdam in sua persona molesti¬
as. ne maiores patiatur in reb suis.
.ẜ. Qla d̾s non eget hac patientia cuiꝰ
potestati ꝯctasubiacent sic̃ tu supͣ
cuidam mee interrogationi respõ¬
disti. A. Bene respondes. Uidemꝰ gͦ

Expanded text:
Aut eum occidas, aut omnia peccata munderem me potius alia omnia peccata velle suscipere, non solum hujus mundi, quae fuerunt et quae futura sunt, sed et qugitari possunt, quam istud solum. Quod non solum de occisione ejus, sed et de qualibet parva laesione quae illum tangeret, respondere me existimo debere. ANS. Recte existimas: sed dic mihi cur ita cor tuum judicat, ut plus horreat unum peccatum in laesione hujus hominiquaecunque fiunt peccata, contra illum sint? BOS. Quoniam peccatum quod in persona ejus fit, incomparabiliter superat omnia illa, quae extra personam illius cogitari possunt. ANS. Quid dices ad hoc, quia saepe libenter aliquis patitur quasdam in sua persona molestias, ne majores patiatur in rebus suis? BOS. Quia Deus non eget hac patientia, cujus potestati omnia subjacent, sicut tu supra cuidam meae interrogationi respondisti. ANS. Bene re
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ uͦnde assumet d̃s buluanam uancrã
aut. N̾ assiunet eam de adam. abt facier
noifũ hoĩem ꝙ̃ ad mod̾ fecit adam de
nullo alio hoĩe. S si nouũ hõĩenfaoit
non ex ade gen̾e̾ non ꝑtineb̾ ad genꝰ
humañ qd̾ nacum ost de adẽt. Qre
non debebit fac̾e pro eo qͥa non erit
de illo. Sic̃ euim rectum est ut ꝓculpa
hõis homo satis faciat. ita ueoesse est
ut satisfaciens id̾e sit qͥd̾ pecc̃or aut
eiuidem generis. Aliter nanq nec adã
nec genus eiꝰ satis faciet prose. Ergo
sicut deadam neua peotatũ ĩ õs hĩes
qͥ de illis nascitur propecto homiñ satis¬
sac̾e debet. Qsñ gͦ illi ueq̃unt necesse
est ut de illis sit qͥ hoc faciet. Anpliꝰ.
sustentatiõe alt̾iꝰ oreature sinon peo¬
cass. ira oportet ut si idẽ genus re¬
surgit pꝰ occasũ ꝑ se resurgat. ire¬
leuetur. Nam perque ꝯep statum
suum restituat᷑ ꝑ illũ unq stab̾.¬

Expanded text:
do assumet Deus humanam naturam. Aut enim assumet eam de Adam, aut faciet novum hominem, quemadmodum fecit Adam de nullo alio homine. Sed si novum hominem facit non ex Adae genere, non pertinebit ad genus humanum, quod natum est de Adam: quare non debebit satisfacere pro eo, quia non erit de eo. Sicut enim rectum est ut pro culpa hominis homo satisfaciat; ita necesse est ut satisfaciens idem sit qui peccator aut ejusdem generis: aliter namque nec Adam, nec genus ejus satisfaceret pro se. Ergo sicut Adam et Eva peccatum in omnes homines i, vel qui de illis nascitur, pro peccato hominum satisfacere debet. Quoniam ergo illi nequeunt, necesse est ut de illis sit qui hoc faciet. Amplius:sustentatione alterius creaturae, si non peccasset: ita oportet ut si idem genus resurgit post casum, per se resurgat et relevetur. Nam per quemcunque in statum suum restituatur, per illum, utique stab
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ ip̃e habebit ase habebit non necessi¬
tare s libertate:⁊ ase ip̃o nistus  ⁊ icoirco
iaudandus erit. Qñt etum humana na¬
tura adiuina habeat qd̾ habebit. id̾e tũ
ip̃e ase ip̃o q̃m due natur& una ꝑsana
erunt habebit .B. Sacisfeoisti mͥ ex hoc
⁊ aꝑte uideo qui a peocare non pocerit
⁊ tam̃ laudandus erit de iusticia sua.
S nunc querendum existimo cũ d̾s tałe
possit face̾ hoĩem cͦ non tales feoit angłos
⁊ duos primos hõies ut similiter et pec¬
care non possent ude iusticia sua lau¬
dandi essent. A. In telligis quid dicas ͤ¬
.B. Uideor michi intelligere. ⁊ tcirco q̃ro
cur eos tales non fecit .A. Qm̃ nec po¬
tuit nec debuit fieri cũ unus quisq¬
illoꝵ. e̾e̾t idem qui d̾s. sic̃ de hoie istodi¬
cimus. Et si queris cur non uł de tot
quot st̃ ꝑsone dei. ł saltim de uno
hoc fecit. respondeo quia rõ cunc fie¬
ri nullatenus hoc exigebat s omĩno

Expanded text:
quod ipse habebit, a se habebit, non necessiquod ipse habebit, a se habebit, non necessitate, sed libertate, et a seipso justus, et idcirco laudandus erit. Quamvis enim humana natura a divina habeat quod habebit, idem tamen ipse a seipso quoniam duae naturae una persona erunt habebit. BOS. Satisfecisti mihi ex hoc; et aperte video quia et peccare non poterit; et tamen laudandus erit de justitia sua. Sed nunc quaerendum aestimo; cum Deus talem posset facere hominem, cur non tales fecit angelos et duos primos homines, ut similiter et peccare non possent, et de justitia sua laudandi essent? ANS. Intelligis quae dicis? BOS. Videor mihi intelligere, et idcirco quaero cur eos tales non fecit? ANS. Quoniam nec potuit, nec debuit fieri ut 90 unusquisque eorum esset idem ipse qui Deus, sicut de homine isto dicimus: et si quaeris cur non de tot quot sunt personae Dei, vel saltem de uno hoc fecit, respondeo: quia ratio tunc fieri nullatenus hoc exigebat, sed omnino
Abbreviated transcription (Latin):
est pro iusticia sua : B. Hic ualo ut respõ¬
deas prome. Nam si dico eum non esse
laudandun: scio me mentiri. si autenz
dico laudandũ tumeo infirmare rõnẽ
ꝙͣ dixi de angłis. A angłi non sunt laud̃a¬
di de iusticia sua quia peccare potuerũt
nequeũt in quo ali qͣcenus similes sunt
deo qͥ ase h̾t qͥcqͥd habet. Dr̃ enim dare
aliqͥd quinon aufert qñ pocest. ⁊ facẽ
ẽẽ aliquid qͥ ꝯpossit id ip̃m fac̾e̾ non ẽẽ.
ñ facit. Sic itaq ꝯ angłus potuit aufer¬
re sibi iusticiam. ⁊ non abstulit ⁊ face̾
se non esse iustum ⁊⁊ non fecit recte asserit᷑
eam alit̾ a se hab̾e nequit. ⁊ iccirco lou¬
dandus est de sua iusticia. nec necessitare
s libertate iustus est qr in propie d̃r
necessitas. ubi nec coactio ulla est nec pro
⁊ seruat non ulla necessitate. fisic̃ supͣ
dixi propͥa ⁊ et̾na inmutabłitate. Sic gͦ
hõ ille qui id̾e ip̃e d̾s erit .q̃u om̃e boñ

Expanded text:
est pro justitia sua? BOS. Hic volo ut responest pro justitia sua? BOS. Hic volo ut respondeas pro me: nam si dico eum non esse laudandum, scio me mentiri. Si autem dico laudandum, timeo infirmare rationem, quam dixi de angelis. ANS. Angeli non sunt laudandi de justitia sua, quia peccare potuerunt;nequeunt: in quo aliquatenus similes sunt Deo, qui a se habet quidquid habet. Dicitur enim dare aliquid, qui non aufert quando potest; et facere esse aliquid, qui cum possit idipsum facere non esse, non facit. Sic itaque cum angelus potuit auferre sibi justitiam, et non abstulit; et facere se non esse justum, et non fecit; recte asseritur eam aliter a se habere nequit: et idcirco laudandus est de sua justitia, nec necessitate, sed libertate justus est: quia improprie dicitur necessitas, ubi nec coactio ulla est, nec prohet servat, non ulla necessitate; sed, sicut supra dixi, propria et aeterna immutabilitate. Sic ergo homo ille, qui idem ipse Deus erit, quoniam omne bonum
Abbreviated transcription (Latin):
peccare poruit.A. Et hoc dic̾e̾ potuit.
⁊ peccare non potuit .B. Hoc ostende.
.A. Omnis potestas sequitur uoluntat̃ẽ
Cum enum dico possum loqͥ ł ambulare: sub
tas. non est potestas. s necessitas. Nam
cum dico i qr tiolens possum trahi aut
uinei: ñ est ħ mea porestas s necessitas.
⁊ pocestas alt̾iuꝰ. oppe non est aliud possũ
ir uelle mentiri. ñ minꝰ dici pͭ nequisse
mentiri. Sic itaz⁊ potuit ⁊ non potuit
mentiri . B. Nunc redeamus ad inues¬
tigandum de illo. qͣi ñdum sit sic̃ in¬
cepimus. Dico igitur. Si peccare non
poterit qr sieut dicis non poterit uelle.
ex necessitate seruabit iusticiam. ar̃ ñ ex
qui peccare possent. quatinus ꝯpossẽt
deberentur. A. Nonne angłi qui medo
peccare nequeunt landandi sunt :¬
.R. Sunt utic qr hoc qd̾ modo non pos¬
sunt. merͣunt ꝑ ħͥ qd potuerunt et
noluerunt .R. od dicis de deo quia
peccare non pot̾. nec hoc nreruit ꝑ ꝑotestatẽ
peccandi qr non peccauit. mĩe laudandꝰ

Expanded text:
peccare potuit. ANS. Et hoc dicere potuit; et peccare non potuit. BOS. Hoc ostende. ANS. Omnis potestas sequitur voluntatem. Cum enim dico quia possum loqui vel ambulare, subaur voluntas, non est potestas, sed necessitas. Nam cum dico quia nolens possum trahi aut vinci, non est haec mea potestas, sed necessitas, et potestas alterius. Quippe non est aliud, possumit velle mentiri; non minus dici potest nequivisse mentiri. Sic itaque potuit, et non potuit mentiri. BOS. Nunc redeamus ad investigandum de illo quasi nondum sit, sicut incoepimus. Dico igitur, si peccare non poterit, quia sicut dicis, non poterit velle; ex necessitate servabit justitiam: quare non ex qui peccare possent; quatenus cum possedeberentur. ANS. Nonne angeli, qui modo peccare nequeunt, laudandi sunt. BOS. Sunt utique; quia hoc, quod modo non possunt, meruerunt per hoc quod potuerunt et noluerunt. ANS. Quid dicis de Deo, qui peccare non potest: nec hoc meruit per potestatem peccandi, qua non peccavit: nonne laudandus
Abbreviated transcription (Latin):
nes tue. sic eas alonge incipe ut eas suꝑ fir¬
mum fundam̃tũ cõstituas. Adiuuet me
nunc deus. qr tu nullatenꝰ mͥ ꝑcipis neo ꝯ¬
sideras inbellicitatem scientie mee cui tã magñ
opus ĩ iungis. Temptabo qͥd̃e q̃n incepi ĩrĩme
s in deo confidens. ⁊ faciam qd̾ ip̃o adiunan¬
fastidiũ ħ uolenti leg̾e nimis longa conti¬
nuatione hene̾tur a dictis dicenda alio
ut illo fruendo beata ess dubitari

Expanded text:
nes tuae, sic a longe incipe, ut eas supra firmum fundamentum constituas. ANS. Adjuvet me nunc Deus, quia tu nullatenus mihi parcis, nec consideras imbecillitatem scientiae meae, cui tam magnum opus injungis.sed in Deo confidens; et faciam quod, ipso adjuvanfastidium haec volenti legere nimis longa continuatione generetur, a dictis dicenda alio ut Deo fr
Abbreviated transcription (Latin):
dueis undiꝙ rõe. ut neq ad dext̾am¬
neꝙ ad sinistͣm uideam d ab illa me¬
posse declinare. A. N̾o ego te du¬
co sed ille dequo loqͥmur sine quo
nichil possumus nos ducit. ubiꝯq
uiam ueritatis renemꝰ. Utͣm autẽ
om̃s alis hoĩes ex debito moriunt᷑
ñc inuestigare debemius. S si ad̾a
moriturꝰ non erat si non peccasset
multomag̃ iste mortem pati non
debebit. in quo peocatum esse nõ
porerit quia d̾s erit .B. In ħ uolo
te aliqͣntũ morari. Siue enim dicat᷑
posse siue non posse peccare. Inutͦq
quar non quasi de illo qͥ ñꝙͣ fuerit
potuisse face̾ q̃ pecc̃a dicimus e¬
Oeppe ut alia taceam. quomͦi dicemus eũ
non poruisse mentiri: qud semꝑ peccatũ
est. Cũm eni dicat uideus de pr̃e. si dixõ
quia nescio eum. ero simił uobis mendax

Expanded text:
munita ratione, ut neque ad dexteramque ad sinistram videam me ab illa posse declinare. ANS. Non ego te duco; sed ille, de quo loquimur, sine quo nihil possumus, nos ducit ubicunque viam veritatis tenemus. CAPUT X. Quod omnes alii homines ex debito moriuntur, non investigare debemus: sed si Adam moriturus non erat, si non peccasset, multo magis iste mortem pati non debebit, in quo peccatum esse non poterit, quia Deus erit. BOS. In hoc volo te aliquantulum morari; sive enim dicatur posse, sive non posse peccare, in utroqquar non quasi de illo, qui nunquam fupotuisse facere, quae peccata dicimusppe, ut alia taceam, quomodo dicemus eum non potuisse mentiri: quod semper peccatum est? Cum enim dicat Judaeis de Patre: Si dixero quia non scio eum, ero similis vobis me
Abbreviated transcription (Latin):
ad ꝑficiendã ciuitatem illam ꝑfectam celeste̾.
Ita ꝑuincentẽ iustificent᷑ a peccato homines
quot illum numerũ con pleturi erant ad
q̃m conplendum facus ÷ hõ. S ħ facere nul¬
la tenꝰ pot̾ peccator hõ: quia peccator peccato¬
rem iustificare nequit. B. eł nichil rustius
E̾xpectas adhuc parum.B. Qbid habes am¬

Expanded text:
ad perficiendam illam civitatem coelestem: ad perficiendam illam civitatem coelestem: ita per vincentem justificentur a peccato tot homines, quot illum numerum completuri erant, ad quem complendum factus est homo. Sed hoc facere nullatenus potest homo peccator; quia peccator peccatorem justificare nequit. BOS. Et nihil justius, Exspecta adhuc parum. BOS. Quid habes am
Abbreviated transcription (Latin):
cũ uincisse permisit a diabolo: B. Dic tu
ostendisti potuit add̾e. a. Non ne abstulit
dõ. qͥc qͥd de humana natura facͥe proposue¬
rat.u. Non potͥ negari .A. Intende in distłtã
iusticiã. ⁊ iudica scd̾̃m illam. utͣm ad equali¬
tatem pec̃ci hõ satisfatiat dõ. nͥ id ip̃m quod
ꝑmitando se uinci a diabolo dõ abstulit dia¬
bolum uincendo restituat. Ut quẽ admodũ
ꝑ ħ qd̃ uictus est rapuit diabolus quod dei
erat. ⁊ ds̃ ꝑdidit. ita ꝑ ħ quod uincat ꝑdat
diabolus. ⁊ ds̃ recuꝑet. B. Nec distͥctus nec
iustius potͥ aliqͥd cogitari . A. Putasne sũ¬
mã iusticiam hanc iusticiã. posse uiolare:
.ẜ. Non audeo cogitare . A. Nullatenꝰ gͦ de bet
aut pot acciꝑce hõ a dõ quod illi dare propo¬
suit. si ñ eͣ odidit dõ totũ quod illi abstulit.
ut sic̃ ꝑ illum ds̃ ꝑdidit: ita ꝑ illũ recuꝑet.
Qd̾ non aliter fieri ualet. nͥ ut quẽad modũ
ferm̃tata est peccõ. cũ qͦ nuillũ ds̃ assumit

Expanded text:
cum vinci se permisit a diabolo? BOS. Dic tu,aec mala quae ostendisti, potuit addere. ANS. Nonne abstulit Deo quidquid de humana natura facere proposuerat? BOS. Non potest negari. ANS. Intende in districtam justitiam; et judica secundum illam, utrum ad aequalitatem peccati homo satisfaciat Deo; nisi idipsum quod, permittendo se vinci a diabolo, Deo abstulit, diabolum vincendo restituat: ut quemadmodum per hoc quod victus est, rapuit diabolus quod Dei erat, et Deus perdidit; ita, per hoc quod vincat, perdat diabolus, et Deus recuperet. BOS. Nec districtius nec justius aliquid potest cogitari. ANS. Putasne summam justitiam, hanc justitiam posse violare? BOS. Non audeo cogitare. ANS. Nullatenus ergo debet aut potest accipere homo a Deo, quod Deus illi dare proposuit; si non reddit Deo totum quod illi abstulit: ut sicut per illum Deus perdidit, ita per illum Deus recuperet. Quod non aliter fieri valet, nisi ut, quemadmodum s assumit
Abbreviated transcription (Latin):
necessitate uitandi indecentian ut sal
procuret humanam. Qsmͦ gͦ negari
inuitꝰ bñ faẽ. aut nlła aut minor illi
gr̃a debetur. Cum uero iꝑe spõte se
necessitati bñfaciendi subdit. nͨ muitꝰ
pit aut seruat s gͣtis. ⁊amsi qd̾
hodie sponce promittis. craste dacurũ:
ead̾ cras uoluntate das: ꝗͣi uis uecesse sit
te cras redd̾e pro missum. si poces aut
menciri non ram̃ minꝰ tͥ debn. ille pro
impenso bñficio cuidas. ꝙͣs si non promi¬
sisses. Qm̃ te debitarem añ tempꝰ datiois
illi face̾ non escũctatus. Tale est cũ qͥs sc̃ẽ
ꝯuersationis sponte uouet. positũ. Qm¬
uis namq seruare illud ex necessitate.
post uotum deb̾eat. ne apostato dãp¬
natio nem in currat. u lio cogi possit
seruare si nolit si tñ non inuitus seruat
Inouit: uon minus s magis gͣtus est deo ꝙͣ

Expanded text:
necessitate vitandi indecentiam, ut salutem procuret humanam. Quomodo ergo negari invitus, benefacit, aut nulla, aut minor illi gratia debetur. Cum vero ipse se sponte necessitati benefaciendi subdit, nec invitus pit aut servat, sed gratis. Nam si quod hodie sponte promittis te cras daturum eadem cras voluntate das, quamvis necesse sit te cras reddere promissum, si potes, aut mentiri; non tamen minus tibi debet ille pro impenso beneficio, cui das, quam si non promisisses: quoniam te debitorem ante tempus dationis illi facere non es coactus. Tale est cum quis sanctae conversationis sponte vovet propositum. Quamvis namque servare illud ex necessitate post votum debeat, ne apostatae damnationem incurrat; et licet cogi possit servare, si nolit: si tamen non invitus servat quod vovit, non minus, sed magis gratus est Deo quam