comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quã iam tiudi suie tantumde̾. suie ampliꝰ quisq. imapo
intor elle uoberio: equo animo tolerandusqi. rer
nhis sane generib triũ exemplorui: nulii gesses
iniuriȩ p̃t̾missũ ẽẽ. uideo. Namq om̃ia inquib ui¬
ꝓbitatem aliquã patim: induo genera diuiduntur.
Quoꝵ alt̾um ẽ. quod rostitui noñ potest: uͦindicte io¬
tis: N quid ꝑpt̾ea iltud qd̾ in corpore lesũ e. restituit
in integrumt. S tumidus animus talia fomenta clesi¬
derat ⁊ sanũ aut̃ firmũq ista non iuuant: qͥn potꝰ no¬
sericordit᷑ ꝑferendã alteriꝰ infirmitatẽ iudicat. quã alie¬

Expanded text:
quam jam fuit, sive tantumdem, sive amplius quisque improbus quam jam fuit, sive tantumdem, sive amplius quisque improbus in te esse voluerit, aequo animo tolerandum esse. CAPUT XX.--62. In his sane generibus trium exemplorum nullum genus injuriae praetermissum esse video. Namque omnia in quibus improbitatem aliquam patimur, in duo genera dividuntur: quorum alterum est quod restitui non potest; altetis? Numquid propterea illud quod in corpore laesum est, restituitur in integrum? Sed tumidus animus talia fomenta desiderat: sanum autem firmumque ista non juvant; quin potius misericorditer perferendam alterius infirmitatem judicat
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑcusserit in maxillã ÷ scd̾m quis tunicã tollere uoluerit:
ternui. si quis mille passus angariauerit. Inquo tercio
exemplo. simplo du plũ additur: ut triplũ compleatur.
Qun qumerus hoc loco si ñ ut dictũ ẽ. significat ꝑfec¬
cionẽ. uud accipiat᷑. quod in p̃cipiendo. tanqͣm tole¬
rabilius in cipiens pablati creuerit: donec ꝑueniret usq
maxillam cũ suerit dextra ꝑcussa: ut minus ꝑferre
paratus sit quã ꝑ tulisti. Qͥcquid enĩ dextra significat.
s cari ẽ utiq quã id quod sinistra significat. Et qui in
re epriore aliquid ptulit: si & in uiliori re ꝑferat min̾
E.Demee ali qui tunicã uult tollere. iubet et
uestimentũ remiti: quod aut tantũ dẽ ẽ aut n̾
maubd amplius: non tam̃ chuplũ. T ercio de mille
passib ꝯtib ad denda dicit duo milia usq adasu plum
abui e. ꝓferas iubet ⁊ ita significans. fiie aiquanto imꝰ

Expanded text:
percusserit in maxillam; secundum, si quis tunicam tollere voluerit; percusserit in maxillam; secundum, si quis tunicam tollere voluerit; tertium, si quis mille passus angariaverit: in quo tertio exemplo simplo duplum additur, ut triplum compleatur. Qui numerus hoc loco si non, ut dictum est, significat perfectionem; illud accipiatur, quod in praecipiendo tanquam tolerabilius incipiens paulatim creverit, donec perveniret usque a, ut minus perferre paratus sis quam pertulisti. Quidquid enim dextera significat, et charius est utique quam id quod sinistra significat, et qui in re chariore aliquid pertulit, si et in viliore perferat, minus est. Deinde illi qui tunicam vult tollere, jubet et vestimentum remitti: quod aut tantumdem est, aut non multo amplius; non tamen duplum. Tertio de mille passibus, quibus addenda dicit duo millia, usque ad duplum aliud perferas jubet: ita significans, sive aliquanto minus
Abbreviated transcription (Latin):
dictũ esse arbitror. & qui uoluerit tecũ iudicio contende̾
& tunicã tua tollere. remitte ei & uestimentũ: tanqͣm si
diceret. qui uoluerit tunicã tuã tollere. remite illi.
& si quid aliud indumentũ habes. Idõ non nulli palliũ
Et hoc utiq non tam ut pedib agas: quã ut animosis
paratus. Nam in ipsa xp̃iana hẏstoria in qua ẽ. actoritas.
nichil tale inuenies factũ ẽẽ. a sc̃is itł ab ipso dño ⁊ cũ in ho¬
mine quẽ suscipere dignatus ẽ. uiuendi nobis p̾beret exemplũ:
cũ tam̃ om̃ib fere locis inuenies paratos fuisse. equo ani¬
mo tolerare qͥcqͥd eis imꝑbe fuisset ingestũ. s uerbigr̃a dictũ
putamꝰ uade cũ eo alia duo. Antria conpleri uoluit. quo
numero significat᷑ ꝑfectio: ut meminerit qͥsq cũ hoc fac̃.
eoꝵ. quos uult sanos fieri. P otest uideri ꝓpt̾ea etiã trib
eremplis. hec p̾cepta insinuasse: quoꝵ pͥmũ ẽ. si quis te

Expanded text:
dictum esse arbitror, Et qui voluerit tecum judicio contendere, dictum esse arbitror, Et qui voluerit tecum judicio contendere, et tunicam tuam tollere, remitte illi et vestimentum; tanquam si diceret, Qui voluerit tunicam tuam tollere, remitte illi et si quid aliud indumenti habes. Ideo nonnulli pallium Et hoc utique non tam ut pedibus agas, quam ut animo sis paratus. Nam in ipsa christiana historia, in qua est auctoritas, nihil tale invenies factum esse a sanctis, vel ab ipso Domino, cum in homine quem suscipere dignatus est, vivendi nobis praeberet exemplum; cum tamen omnibus fere locis eos invenias paratos fuisse aequo animo tolerare quidquid eis improbe fuisset ingestum. Sed verbi gratia dictum putamus. Vade cum eo alia duo? an tria compleri voluit, quo numero significatur perfectio; ut meminerit quisque cum hoc facieorum quos vult sanos fieri? Potest videri propterea etiam tribus exemplis haec praecepta insinuasse: quorum primum est, si quis te
Abbreviated transcription (Latin):
ti ẽ. uestis. domis. fundus. iumentũ. & generaliter
om̃is pecunia. Quod utrũ etiã de seruis accipiendũ
sit magna questio ẽ. Non enĩ xp̃ianũ oportet. sic possi¬
dere seruũ. quomͦ equũ aut argentũ: quãqͣm fieri
possit. tit maiore p̾cio ualeat equis quã seriis. et
multomagis aliquid aureũ uł argenteri. S ille seritus
si rectius & honestius & addm̃ colendũ accommodatius
abste dño educat᷑ aut regit᷑. quã ab illo potest qui eũ
cupit aufferre: nescio uitũ qui sqͣm dicere audeat. ut
uestimentũ eũ debere contempni. Hominẽ namq hõ
tanqͣm se ipsũ diligere debet: cui ab om̃iũ dño sicut
ea quȩ secuist᷑ ostendunt. etiã ut inimicos diligat impe¬
ratur. Sane animaduertendũ ẽ. om̃em tunicam uesti¬
mentum esse: non om̃e uestimentũ tunicã esse. U estimen¬
ti ergo nom̃ plura significat. quã nom tunice⁊ et id̃o sic

Expanded text:
ti est vestis, domus, fundus, jumentum, et generaliter ti est vestis, domus, fundus, jumentum, et generaliter omnis pecunia. Quod utrum etiam de servis accipiendum sit magna quaestio est. Non enim christianum oportet sic possidere servum, quomodo equum aut argentum: quanquam fieri possit ut majore pretio valeat equus quam servus, et multo magis aliquid aureum vel argenteum. Sed ille servus, si rectius et honestius et ad Deum colondum accommodatius abs te domino educatur, aut regitur, quam ab illo potest qui eum cupit auferre; nescio utrum quisquam dicere audeat, ut vestimentum eum debere contemni. Hominem namque homo tanquam seipsum diligere debet, cui ab omnium Domino, sicut ea, quae sequuntur ostendunt, etiam ut inimicos diligat imperatur. 60. Sane animadvertendum est omnem tunicam vestimentum esse, non omne vestimentum tunicam esse. Vestimenti ergo nomen plura significat quam nomen tunicae. Et ideo sic
Abbreviated transcription (Latin):
ideo paratꝰ corde ñ suit. ñ solũ in alt̾am maxillam
cedi ꝑ salute om̃iũ: s etiã toto corpore crucifigi.
Orgõ & illuo quod sequit᷑. & qui uoluerit tecum
iudicio contendere & tunicã tuã tollere. dimitte
illi & uestimentum: adp̃parationẽ cordis. ñ adosten¬
tationẽ oꝑis p̾ceptũ recte intelligit᷑. S de tunica
& uestimento quod dictũ ẽ. non in eis solis s in
om̃ib faciendum ẽ: quȩ aliquo iure tẽꝑalit̃ nr̃a
esse dicimius. Si enĩ de necessariis hoc imꝑatum est. qͣnto
magis fuꝑflua contẽpnere conuenit. Uerũ tam̃ ea q̃
nr̃a dixi. eo genere in cludenda sunt: quo dñs ipse pre¬
sciuit & dixit. Si quis uult tecũ iudicio contẽndere: et
tunicã tuã tollere. Om̃ia ergo illa intelligant᷑. de quibꝰ
iudicio nobiscũ contendi potest ⁊ ita ut anr̃o iure inuis
illius transeat. qui contendit. uł ꝑ quo contendit: sicu¬

Expanded text:
ideo paratus corde non fuit, non solum in alteram maxillam ideo paratus corde non fuit, non solum in alteram maxillam caedi pro salute omnium, sed etiam toto corpoud quod sequitur, Et qui voluerit tecum judicio contendere, et tunicam tuam tollere, remitte illi et vestimentum, ad praeparationem cordis, non ad ostentationem operis praeceptum recte intelligitur. Sed de tunica et vestimento quod dictum est, non in eis solis, sed in omnibus faciendum est, quae aliquo jure temporaliter nostra esse dicimus. Si enim de necessariis hoc imperatum est, quanto magis superflua contemnere convenit? Verumtamen ea quae nostra dixi, eo genere includenda sunt, quo Dominus ipse praescribit, dicens, Si quis vult judicio tecum contendere, et tunicam tuam tollere. Omnia ergo illa intelligantur, de quibus judicio nobiscum contendi potest, ita ut a nostro jure in jus illius transeant, qui contendit vel pro quo contendit; sicu
Abbreviated transcription (Latin):
udebat᷑ : quod̃ tam cito. tam mansuete respondit:
qͦd ab indignantib & ꝑturbatis fieri ñ potest. Et in
eo ipso intelligentib uerũ dixit: nesciui quia pͥn¬
ceps ẽ. sacerdotum. Tanqͣm si diceret. Ego alium
sciui printipem sacerdotum. ꝑ cuiꝰ nomine ista sust¬
neo ⁊ cui maledicere fas non est. & cui uos male¬
dicitis. cũ in me nichil aliud quã eiꝰ nom̃ odistis.
Sic gͦ oportet non simulate ista seruare ⁊ s in ipso
corde esse ad om̃ia p̾paratu: ut possit canere illud
ꝑpheticũ. Paratũ cor meũ ds̃ : paratũ cor meum.
Multi enĩ alterã maxillã p̾bere no uert̃: diligere
uero illũ a quo feriunt᷑ ignorant. At uero ipse
dñs qui utiq p̾cepta quȩ docuit pͥmus impleuit.
ꝑcutienti se in maxillã ministro sacerdotis. non
prȩbuit alterã: s in suꝑ dixit. si male locutus sum
exꝓba de malo ⁊ si bene. quid me cedis Non tam̃

Expanded text:
videbatur, quod tam cito, tam mansuete respondit, videbatur, quod tam cito, tam mansuete respondit, quod ab indignantibus et perturbatis fieri non potest. Et in eo ipso intelligentibus verum dixit, Nescivi quia princeps est sacerdotum: tanquam si diceret, Ego alium scivi principem sacerdotum, pro cujus nomine ista sustineo, cui maledicere fas non est, et cui vos maledicitis, cum in me nihil aliud quam ejus odistis nomen. Sic ergo oportet non simulate ista jactare, sed in ipso corde esse ad omnia praeparatum, ut possit canere illud propheticum: Paratum cor meum, Deus, paratum cor meum . Multi enim alteram maxillam praebere noverunt, diligere vero illum a quo feriuntur ignorant. At vero ipse Dominus, qui utique praecepta quae docuit primus implevit, percutienti se in maxillam ministro sacerdotis non praebuit alteram; sed insuper dixit: Si male locutus sum, exprobra de malo; si bene, quid me caedis ? Non tamen
Abbreviated transcription (Latin):
ñ p̃buit quod ferirent : cũ eos a tanta ꝑuersitate cor¬
rigere cuperet patientia sua: quos uidebat inse sin¬
tras partes magisquã dextras honorare. Illud ẽ. enĩ
tantũ attendendũ : quo animo faceret om̃ia. quã
beniuole & clement in eos a quib ista paciebat᷑. Nã
pontificis iussu palma ꝑcussus ÷ quod contumeli¬
ose uisus ẽ. dicere cũ ait. ꝑcutiet te dñs paries de¬
albate. minus intelligentib conuiciũ sonat: intel
idẽ. simulatio sacerdotalem p̾ferens dignitatem: &
subhoc nomine tamqͦm tegmine candido. interi¬
orem quasi liteam turpitudinẽ occultans. Nam
quod humilitatis fuit. mirabilit̾ custodiuit ÷ cũ
ei diceret᷑. printipi sacerdotũ maledicis. respondit:
nesciui fr̃s. quia printeps ẽ. sacerdotum. Scriptũ:
enĩ: printipẽ popłi tui non maledices. Uhi ostendit
qͣnta tranqͥllitate illud dixisset. quod iratꝰ cixisse

Expanded text:
non praebuit quod ferirent, cum eos a tanta perversitate cornon praebuit quod ferirent, cum eos a tanta perversitate corrigere cuperet patientia sua, quos videbat in se sinistras partes magis quam dexteras honorare. Illud est enim tantum attendendum, quo animo faceret omnia, quam benevole et clementer in eos a quibus ista patiebatur. Nam et pontificis jussu palma percussus, quod contumeliose visus est dicere, cum ait, Percutiet te Deus, paries dealbate, minus intelligentibus convicium sonat; intellid est simulatio sacerdotalem praeferens dignitatem, et sub hoc nomine tanquam candido tegmine interiorem quasi luteam turpitudinem occultans. Nam quod humilitatis fuit, mirabiliter custodivit, cum ei diceretur, Principi sacerdotum maledicis? respondit, Nescivi, fratres, quia princeps est sacerdotum; scriptum est enim, Principi populi tui non maledices . Ubi ostendit quanta tranquillitate illud dixisset, quod iratus dixisse
Abbreviated transcription (Latin):
sic cbiligeret. ut se ipsũ ꝓ eis uellet inpendi. S qm̃
facies non pot̾ dici dextera aut sinistra & tam̃ no¬
buitur tamqͣm in maxillam dextram & simstram
ut quicũq disciplõ xp̃i contemptũ fixerit quod xp̃m¬
nus est. multomagis in se contempni ꝑatus sit. si qͦs
huiꝰ scłi honores habet: sic̃ idẽ apłs. cũ in eo ꝑseque¬
rentur homines nom̃ xp̃iatiũ. & si taceret dedigni¬
tate quã habebat in scło. ñ pͣbuerat alt̾am maxil¬
lam cedentib dextram. N on enĩ dicendo eruis
romanus sũ. non erat paratus hoc in se contemp¬
ni quod ꝑ minimo habebat in eis. qui in illo nom̃
tam p̾ciosũ & salutare contempserant. Nũ qͥd enĩ
idõ minus postea uincła tolerauit: quȩ cyuib ro¬
manis non licebat unponi ÷ aut quemqͣm de bac
in niria uoluit accusare: S si qui ei ꝑpt̾ ciuitatis
romane nom̃ pepercerunt. non tamen ille ideo

Expanded text:
sic diligeret, ut seipsum pro eis vellet impendi . Sed quoniam sic diligeret, ut seipsum pro eis vellet impendi . Sed quoniam facies non potest dici dextera et sinistra, et tamen nouitur tanquam in dexteram maxillam et sinistram, ut in quocumque discipulo Christi contemptum fuerit quod christianus est, multo magis in se contemni paratus sit, si quos hujus saeculi honores habet. Sicut idem Apostolus, cum in eo persequerentur homines nomen christianum, si taceret de dignitate quam habebat in saeculo, non praebuerat alteram maxillam caedentibus dexteram. Non enim dicendo, Civis Romanus sum , non erat paratus hoc in se contemni quod pro minimo habebat, ab eis qui in illo nomen tam pretiosum et salutare contempserant. Numquid enim ideo minus postea vincula toleravit, quae civibus Romanis non licebat imponi, aut quemquam de hac injuria voluit accusare? Et si qui ei propter civitatis Romanae nomen pepercerunt, non tamen ille ideo
Abbreviated transcription (Latin):
se etiã ut plura patiantur: donec uł etatis uł morbi
infirmitas transeat. Quos gͦ dñs medicus animarum.
curandis ꝑximis instruebat. quid eos aliud docere pos¬
set. nisi ut eoꝵ quoꝵ saluti consulere uellent. inbe¬
cillitates ȩquo animo tolerarent: O m̃is namq inꝑ¬
bitas ex inbecillitate animi uenit: quia nichil inno¬
centius eo qui in uirtute ꝑfectus ẽ. Queri aut̃ pot̃.
quid sibi uelit dextera maxillaSic enĩ inexem¬
plarib grecis. quib maior fides habenda ẽ. inue¬
nitur: Nam multi latini maxillam tantũ habent.
ñ etiã dexteram. facies ẽ. aut̃. qua quisq cognocit᷑.
Et legimꝰ apud apłm. Tolerans enĩ si quis uos inser
cȩdit. Deinde continuo sub iungit. scdm ignobilita¬
tem dico. ut exponat quid sit infaciem cedit hoc
ẽ. contempni. aut despici. Quod quidẽ non idõ diẽ
aplc̃. ut illos non substinerent: s ut magis sequi eos

Expanded text:
se etiam ut plura patiantur, donec vel aetatis vel morbi se etiam ut plura patiantur, donec vel aetatis vel morbi infirmitas transeat. Quos ergo Dominus medicus animarum, curandis proximis instruebat, quid eos aliud docere posset, nisi ut eorum quorum saluti consulere vellent, imbecillitates aequo animo tolerarent? Omnis namque improbitas ex imbecillitate animi venit: quia nihil innocentius est eo qui in virtute perfectus est. 58. Quaeri autem potest quid sibi velit dextera maxilla. Sic enim in exemplaribus graecis, quibus major fides habenda est, invenitur: nam multa latina, maxillam tantum habent, non etiam dexteram. Facies est autem qua quisque cognoscitur: etcaedit: deinde continuo subjungit, Secundum ignobilitatem dico ; ut exponat quid sit in faciem caedi, hoc est contemni atque despici. Quod quidem non ideo dicit Apostolus, ut illos non sustinerent; sed ut se magis qui eos
Abbreviated transcription (Latin):
uelut ꝓ duob pugnis unũ. aut ꝓ auulso ocło au¬
rẽ p̾cidat. Hinc ascendens qͥ nichil rependit. ꝓ¬
pinquat p̾cepto dñi: nec tamen adhuc uidet᷑ ibi e̾e̾
Parũ enĩ adhuc uidet᷑ dño. si ꝓ malo qđ acceꝑis
nichil rependas mali : nisi etiã ampliꝰ sis paratꝰ
acciꝑe. Qua ꝓpt̾ ñ ait. ego autẽ dico uobis. ñ red¬
dere malũ ꝓ malo. quanꝗͣ hoc etiã magnũ p̾cep¬
tũ sit: s ait. ñ resistere adu̾sũ malũ: ut ñ solũ ñ
rependas qđ t̾ fuerit irrogatũ: s etiã ñ resistas
quominꝰ aliud irroget᷑. Hoc ÷ enĩ qđ etiã ꝯsequent̃
exponit. Siqͥs te ꝑcusserit. in dexterã maxillã tuã:
prebe ei & alterã. Non enĩ ait siquis de ꝑcusserit noli
diligunt tanquã filiis. uł quib libet dilectissimis suis
egrotantib seruiunt. uł paruulis uł freneticis: a qͥb
multa sepe patiunt᷑. Et si eoꝵ salus id exigat. p̾bent

Expanded text:
velut pro duobus pugnis unum, aut pro evulso oculo auvelut pro duobus pugnis unum, aut pro evulso oculo aurem praecidat. Hinc ascendens qui omnino nihil rependerit, propinquat praecepto Domini, nec tamen adhuc ibi est. Parum enim adhuc videtur Domino, si pro malo quod acceperis, nihil rependas mali, nisi etiam amplius sis paratus accipere. Quapropter non ait, Ego autem dico vobis, non reddere malum pro malo; quanquam hoc etiam magnum praeceptum sit: sed ait, non resistere adversus malum; ut non solum non rependas quod tibi fuerit irrogatum, sed etiam non resistas quo minus aliud irrogetur. Hoc est enim quod etiam consequenter exponit: Sed si quis te percusserit in dexteram maxillam tuam, praebe illi et alteram: non enim ait, Si quis te percusserit, noli diligunt, tanquam filiis vel quibuslibet dilectissimis suis aegrotantibus serviunt vel parvulis vel phreneticis: a quibus multa saepe patiuntur, et si eorum salus id exigat, praebent
Abbreviated transcription (Latin):
ullũ reddat᷑ malũ: mediũ quendã locũ tenet. ut tan¬
tũ reddat᷑ qͣntũ acceptũ ẽ: ꝑ qđ a sũma discordia
ad sũmã concordiã. ꝓ tempoꝵ distributione
transitꝰ factus est. Quisquis ergo malũ infert pͥor
studio ledendi & nocendi: uide quantũ distet ab
eo qͥ nec lesus rependit. Quisqͥs autẽ nulli pͥor male
fecit. s tam̃ lesus rependit grauiꝰ uł uoluntate uł
iusticiã: & nondũ tenet qđ lex quȩ ꝑ moysen data est.
imꝑauit. Qui gͦ reddit tantũ quantũ accepit: iã donat
aliquid. Non enĩ tantã penã meret᷑ nocens qͥ repen¬
legẽ uenit implere ñ soluere. Duos gͦ adhuc gradus
qui intersunt intelligendos reliquit: & de ipso sũ¬
mo miscđiȩ culmine dic̾e maluit. Nã est adhuc qd̾
faciat. qͥ ñ implet istã magnitudinẽ p̾cepti quȩ ꝑ¬
tinet ad regnũ cęloꝵ. ut non reddat tantũ. s minꝰ:

Expanded text:
malum reddatur; medium quemdam locum tenet, ut tanmalum reddatur; medium quemdam locum tenet, ut tantum reddatur quantum acceptum est, per quod a summa discordia ad summam concordiam pro temporum distributione transitus factus est. Quisquis ergo malum infert prior studio laedendi et nocendi, vide quantum distet ab eo qui nec laesus rependit. Quisquis autem nulli prior male fecit, sed tamen laesus rependit gravius, vel voluntate vel justitiam, et tamen nondum tenet quod lex quae per Moysen data est imperavit. Qui ergo tantum reddit quantum accepit, jam donat aliquid: non enim tantam poenam meretur nocens, legem venit implere, non solvere. Duos ergo adhuc gradus qui intersunt, intelligendos reliquit, et de ipso summo misericordiae culmine dicere maluit. Nam est adhuc quod faciat, qui non implet istam magnitudinem praecepti, quae pertinet ad regnum coelorum; ut non reddat tantum, sed minus,
Abbreviated transcription (Latin):
iudicio contende. & tunicã tuã tollere: remute ei &
uestum̃tũ. Et qͥ te angariau̾it mille passus : uade cũ
eo alia duo. Om̃i petenti te da : & qͥ uoluerit a te mu¬
tuari. ne auersatꝰ fueris. Phariseoꝵ iusticia minor
ẽ. ñ excede in uindicta modũ : nec plus rependat
qͥsq ꝗͣ accepit. Et magnꝰ hic gradus ẽ. Nemo enim
facile inuenit᷑ qui pugno accepto pugnũ reddere
uelit. & uno a coniuntiante uerbo audito unũ. et
tantũdẽ ualeat referre contẽptus sit: s siue ira ꝑ¬
turbatꝰ. ĩ mod̾atiꝰ uindicat. siue qͥa uistũ putat eũ
qui lesit pͥor grauius ledi. ꝗͣ lesus ÷ qui ñ leserat.¬
scriptu est. ocłm ꝓ oculo: & dentẽ ꝓdente. Quib
nominib significat᷑ modus. ut iniuriã undicta
ñ transeat: et hȩc ẽ pacis inchoatio. ꝑ fecta aut̃ pax
est: talẽ penitꝰ nolle uindictã. Inter illud gͦ primũ
qđ pret̾ legẽ est. ut mauis malũ ꝓ minore malo

Expanded text:
endere et tunicam tuam tollere, remitte illi et vestimentum; et qui te angariaverit mille passus, vade cum illo alia duo. Omni petenti te da, et qui voluerit a te mutuari, ne aversatus fueris. Pharisaeorum justitia minor est non excedere in vindicta modum, ne plus rependat quisque quam accepit: et magnus hic gradus est. Nemo enim facile invenitur qui pugno accepto pugnum reddere velit; et uno a conviciante verbo audito, unum et quod tantumdem valeat referre contentus sit: sed sive ira perturbatus immoderatius vindicat; sive quia justum putat, eum qui laesit pscriptum est, Oculum pro oculo, et dentem pro dente: quibus nominibus significatur modus, ut injuriam vindicta non transeat. Et haec est pacis inchoatio: perfecta autem pax est, talem penitus nolle vindictam. 57. Inter illud ergo primum quod praeter legem est ut majus malum pro minore malo
Abbreviated transcription (Latin):
iste corruptibił: de qͦ ipse dñs dicit. nonne anura plus
ẽ. quã esca ⁊ Io: hec uita cui necessaria ẽ. esca: Et quod¬
tat dimitti uxorẽ. qͣtiꝰ hoc loco intelligenda sit
fornicatio. utrũ qͦ usq intelligunt om̃s .i. ut eã for¬
nicationẽ credamꝰ dictã. quȩ instupris cõmittt᷑. an
quẽ admodũ scripturȩ solent forncationẽ uocare
sicut supͣ dictũ ẽ. omnẽ illicitã corruptionẽ. sicut e̾.
ydolatria. uł auaricia. ex ea iam om̃is transgres

Expanded text:
iste corruptibilis, de quo ipse Dominus dicit, Nonne anima plus iste corruptibilis, de quo ipse Dominus dicit, Nonne anima plus est quam esca ? id est, haec vita cui necessaria est esca. Et quodtat dimitti uxorem, quatenus hoc loco intelligenda sit fornicatio: utrum quousque intelligunt omnes, id est, ut eam fornicationem credamus dictam quae in stupris committitur; an quemadmodum Scripturae solent fornicationem vocare, sicut supra dictum est, omnem illicitam corruptionem, sicut est idololatria vel avariti
Abbreviated transcription (Latin):
nascendo & moriendo sortitũ ẽ. Diligamꝰ aut̃ qd̾ nob̾ẽ
pot̾ ad illa regna ꝑduci. ubi nemo dicit pat̾ meui
s om̃s uni do pat̃ nrͣ ⁊ nec mat̾ mea. s om̃s illi ie¬
rusalem mat̾ nr̃a : nec frͣ m̃i. s om̃s de om̃ib frͣ¬
nr̃. Con iugiũ uero cũ illo simul nobis inuiũ redactis. qͣi
indigentiã carnalẽ cũ ea supplens. qd scd̃m ueniã non
nullo gradu potest esse laudabile. siue frat̃nã societa¬
tẽ sinẽ ulla corpoꝵ cõmixtione habens uxorẽ tanqͣui
nͨ habens. qd ÷ in con iugio xp̃ianoꝵ excellentissimũ
atq sublime ⁊ ut tñ oderit in ea nom̃ tẽꝑalis necessita¬
tis. & diligat spẽ sempit̾ne beatitudinisᷤ. Odimꝰ enĩ sine
futurã: que ñ ÷ tꝑ̃i obnoxia ꝑ hac enĩ uita posita ẽ.
anima. dequa ibi dictũ ÷ : qͥ ñ oderit insuꝑ et animã sua̾
ñ pot̾ esse m̃s discipłs. Huic namq uitȩ csib ẽ. necessariꝰ.

Expanded text:
nascendo et moriendo sortitum est, diligamus autem quod nobiscum nascendo et moriendo sortitum est, diligamus autem quod nobiscum potest ad illa regna perduci, ubi nemo dicit, Pater meus; sed omnes uni Deo, Pater noster: nec, Mater mea; sed omnes illi Jerusalem, Mater nostra: nec Frater r: conjugium vero cum illo simul nobis in unum redactis, quasi indigentiam carnalem cum ea supplens, quod secundum veniam, non nullo gradu potest esse laudabile; sive fraternam societatem, sine ulla corporum commixtione, habens uxorem tanquam non habens, quod est in conjugio Christianorum excellentissimum atque sublime: ut tamen oderit in ea nomen temporalis necessitatis, et diligat spem sempiternae beatitudinis. Odimus enim sine futuram, quae non est tempori obnoxia. Pro hac enim vita posita est anima, de qua ibi dictum est, Qui non oderit insuper et animam suam, non potest esse meus discipulus . Huic namque vitae cibus est necessarius
Abbreviated transcription (Latin):
utiꝙẜ ꝓmissoꝵ dei. & uite illiꝰ ubi corruptibile hoc
induet corruptionẽ. & mortale hoc induet ĩmortali¬
tadẽ: iã magno uł certe aliquo amore suspensus. cum
exsecratione respondebit se uehem̃t᷑ id nolle. Rurs
si int̾rogẽ utrũ uxorẽ suã pꝰ resurrectionẽ accepta
angłica mutatione quȩ scĩs ꝓmitit᷑. secũ ibi uiuere
uelit: tã uehem̃t̾ se uelle. ꝗͣ illud nolle respondebit.
Sicut inuenit᷑ bonꝰ xp̃ianꝰ dilig̾e in una fẽmina
creaturã dei. quã reformari & renouari desidat.
odisse autẽ coniunctionẽ copu lationẽq corruptibi¬
lẽ atq mortalẽ: hoc ÷ dilig̾e in ea qđ homo est.
odisse qđ uxor ẽ: ita ettã diligit inimicũ. ñ in
Iquantũ ũmic̾ est.s
ĩ quantũ homo est ut hoc eiuelit ꝓuenire qd sibi:
id ÷ ut ad regnũ celorũ. correxꝰ renouatꝰq ꝑueniat.
Hoc et de patre & dematre qrt̾isq uincłis sangiuins
intelligendũ ẽ: ut in eis odermꝰ. qd̾ genus humanũ

Expanded text:
illius, ubi corruptibile hoc induet incorruptionem, et mortale hoc induet immortalitatem ; jam magno vel certe aliquo amore suspensus, cum exsecratione respondebit, se vehementer id nolle. Rursus si interrogem, utrum uxorem suam post resurrectionem accepta angelica immutatione quae sanctis promittitur, secum ibi vivere velit; tam vehementer se id velle quam illud nolle respondebit. Sic invenitur bonus christianus diligere in una femina creaturam Dei, quam reformari et renovari desiderat; odisse autem conjunctionem copulationemque corruptibilem atque mortalem: hoc est, diligere in ea quod homo est, odisse quod uxor est. Ita etiam diligit inimicum, non in quantum inimicus est, sed in quantum homo est; ut hoc ei velit provenire quod sibi, id est, ut ad regnum coelorum correctus renovatusque perveniat. Hoc et de patre et de matre et caeteris vinculis sanguinis intelligendum est, ut in eis oderimus quod genus humanum
Abbreviated transcription (Latin):
ne coniugia iudicanda st̃. quȩ siue filiis ꝓ crea¬
tis: siue etiã ista t̾rena prole contẽpta. ꝯtinentiã
int̾ sẽ pari consensu seruare potuerint: qr neq cõ¬
tra illud p̾ceptũ fit. qđ dñs dimuti coniugẽ uetat:

Expanded text:
ne conjugia judicanda sunt, quae sive filiis procreane conjugia judicanda sunt, quae sive filiis procreatis, sive etiam ista terrena prole contempta, continentiam inter se pari consensu servare potuerint: quia neque contra illud praeceptum fit, quo Dominus dimitti conjugem vetat;
Abbreviated transcription (Latin):
Et mechũ dicit etiã uirũ : qui eã duxerit quȩ soluta
ẽ a uiro. Cuiꝰ rei apłs paulus t̾minũ ostendit: qui
tamdiu obseruandũ dicit. quãdi uir eiꝰ uiuit. Illo
autẽ mor tuo: dat nubendi licentiã. Hanc enĩ ipse
regulã tenuit. & in eã ñ suũ consiliũ sic̃ in ñnulli
monitis. s p̾ceptũ dñi iubentis ostendit cũ ait.
cis autẽ qui st̃ in conuigio. p̾cipio ñ ego s dñs.
mulierẽ auiro ñ discedere. qđ si discesserit ma¬
nere innuptã. aut uiro suo reconciliari: & uir
uxorẽ ne dimiitat. Credo simili forma. ut si di¬
miserit ñ ducat aliã: aut reconciliet᷑ uxori. fieri
enĩ potest ut dimutat uxorẽ causa fornicationis.
ꝗ Ans exceptã ẽẽ uoluit. Iã uͦ si nec illi nubere cõ¬
cedit᷑ uruo uiro a quo recessit. neq huic alteram
duc̃e uiua uxore quã dimisit: multo nunꝰ fas ẽ.
illicita cũ qͥbiis libet stupra cõmutere. Beatiora sa¬

Expanded text:
it etiam virum qui eam duxerit, quae soluta it etiam virum qui eam duxerit, quae soluta est a viro. Cujus rei apostolus Paulus terminum ostendit, quia tamdiu observandum dicit, quamdiu vir ejus vivit: illo autem mortuo, dat nubendi licentiam . Hanc enim etiam ipse regulam tenuit, et in ea non suum consilium, sicut in nonnullis monitis, sed praeceptum Domini jubentis ostendit, cum ait: Eis autem qui sunt in conjugio praecipio, non ego, sed Dominus, mulierem a viro non discedere; quod si discesserit, manere innuptam, aut viro suo reconciliari: et vir uxorem non dimittat . Credo, simili forma, ut si dmiserit non ducat aliam, aut reconcilietur uxori. Fieri enim potest ut dimittat uxorem causa fornicationis, quam Dominus exceptam esse voluit. Jamvero si nec illi nubere conceditur vivo viro a quo recessit, neque huic alteram ducere viva uxore quam dimisit; multo minus fas est illicita cum quibuslibet stupra committere. Beatiora sa
Abbreviated transcription (Latin):
qdđ dñs dicit. ego aut̃ dico uob̃. qͥcũq dimiserit uro¬
rẽ suã excepta causa fornicationis: facit eã mecha¬
ri. Et qui solutã a uiro duxerit: mechat᷑. Non
enĩ qͥ p̾cepit dari libellũ repudii. hoc p̾cepit ut
uxor dimutat᷑: s qͥ dimiserit inqͥt. det ei libellũ re¬
pudii: ut iracundiã temerariã ꝓitientis uxorẽ. libelli
cogitatio tẽꝑaret. Qͥ gͦ dimittendi morã quesierit.
significauit qͣntũ potuit duris hominib. se nolle
discidiũ: & ideo ipse dñs alio loco de hoc int̾rogatus.
ita respondit. Hoc moyses ꝓpt̾ duritiã urãm fecit.
Quantũ uis enĩ durus esset qͥ uellet dimitere
uxorẽ: cũ cogitaret libello repudii dato iã sine
pericło eã alteri posse nub̾e : facile placaretur.
Dñs gͦ ad illud confirmandũ ut ñ facile uxor di¬
mttat᷑. solã causã fornicationis excepit: ceteras
uͦ uniu̾sas molestias si quȩ forte extiterint. iu¬
bet ꝓ fide coniugali cꝰ castitate fortit̾ sustineri.

Expanded text:
dicit, Ego autem dico vobis, Quicumque dimiserit uxorem suam excepta fornicationis causa, facit eam moechari; et qui solutam a viro duxerit, moechatur. Non enim qui praecepit dari libellum repudii, hoc praecepit, ut uxor dimittatur: sed, Qui dimiserit, inquit, det illi libellum repudii; ut iracundiam temerariam projicientis uxorem libelli cogitatio temperaret. Qui ergo dimittendi moram quaesivit, significavit quantum potuit duris hominibus, se nolle discidium. Et ideo ipse Dominus alio loco de hoc interrogatus, ita respondit: Hoc Moyses propter duritiam vestram fecit . Quantumvis enim durus esset qui vellet dimittere uxorem, cum cogitaret libello repudii dato jam sine periculo eam posse nubere alteri, facile placaretur.nus ad illud confirmandum, ut non facile dimittatur uxor, solam causam fornicationis excepit, ceteras vero universas molestias, si quae forte exstiterint, jubet pro fide conjugali, pro castitate fortiter sust
Abbreviated transcription (Latin):
notet: quis dubitet ampliꝰ hoc ẽẽ ꝗͣ si solus indig¬
nationis sonꝰ ederet᷑: Itaq in pͥmo unũ est id ÷
ira sola. in scđo duo. & ira & uox quȩ irã signi¬
nc̃ etiã tres reatꝰ. iudicii. concilii. & gehenne igniᷤᷤ.
Nã in iudicio adhuc defensioni datur locus. in
concilo autẽ quãquã & iuditiũ ẽẽ soleat. tam̃ qͥa
int̾esse aliqͥd hoc loco fateri cogit ipsa distinctio.
uidet᷑ ad conciliũ ꝑtinere sententie ꝓlatio̾. qͣndo
ñ iã cũ ipso reo agitur utrũ dãpnandus sit : sed
int̾ se qͥ iudicãt confert̃. quo supplitio dãpnari
oporteat quẽ constat ẽẽ dãpnandũ. Gehenna uero

Expanded text:
notet, quis dubitet amplius hoc esse, quam si solus indignotet, quis dubitet amplius hoc esse, quam si solus indignationis sonus ederetur? Itaque in primo unum est, id est, ira sola, in secundo duo, et ira et vox, quae iram signinunc etiam tres reatus, judicii, concilii et gehennae ignis. Nam in judicio adhuc defensioni datur locus; in concilio autem quanquam et judicium esse soleat, tamen quia interesse aliquid hoc loco fateri cogit ipsa distinctio, videtur ad concilium pertinere sententiae prolatio, quando non jam cum ipso reo agitur utrum damnandus sit, sed inter se qui judicant conferunt quo supplicio damnari oporteat quem constat esse damnandum. Gehenn
Abbreviated transcription (Latin):
Has int̾iectiones grãmatici uocant particulas ora¬
tionis. significantes cõmoti anuni affectũ uelut
cũ dicit᷑ a dolente heu. uł ab irascente hem. Quę
uoces quarũq lingͥ arũ st̃ ꝓpͥe : nec in aliã linguã
facile trasferent᷑. Quȩ causa utiq coegit tam grecũ¬
interp̾tẽ ꝗͣ latinũ uocẽ ipsã ponere: cũ quomodo
eã interp̾taret᷑. ñ inueniret. Gradus itaq st̃ ĩ istĩ
peccatis. ut pͥmo qͥsq irascat᷑. & eũ motũ retineat
corde conceptũ. lam si extorserit uocẽ indignantiᷤᷤ
ipsa cõmotio ñ significantẽ aliqͥd. s illũ animi mo¬
tũ ipsa eruptione destantẽ. qua feriat᷑ ille cui uas¬
cit᷑: plus ÷ utiq ꝗͣ si surgens ira silentio p̾meret᷑.
Si uero ñ solũ uox indignantis audiat᷑. s etiã u̾bũ
qđ iã certã eiꝰ uituꝑationẽ in quẽ ꝓfert᷑ desige̾t q

Expanded text:
Has interjectiones grammatici vocant particulas oraHas interjectiones grammatici vocant particulas orationis significantes commoti animi affectum: velut cum dicitur a dolente, Heu; vel ab irascente, Hem. Quae voces quarumque linguarum sunt propriae, nec in aliam linguam facile transferuntur: quae causa utiqinterpretem, quam Latinum vocem ipsam ponere, cum quomodo eam interpretaretur, non inveniret. Gradus itaque sunt in istis peccatis, ut primo quisque irascatur, et eum motum retineat corde conceptum. Jam si extorserit vocem indignantis, ipsa commotio non significantem aliquid, sed illum animi motum ipsa eruptione testantem qua feriatur ille cui irascimur, plus est utique quam si surgens ira silentio premeretur. Si vero non solum vox indignantis audiatur, sed etiam verbum quod jam certam ejus vituperationem, in quem profertur, designet et
Abbreviated transcription (Latin):
nis. Qͥd int̾est int̾ reũ uidicio & reũ concilio: &¬
reũ gehenne ignis. Nã hoc postremũ gͣuissimũ
sonat: & ammonet gradus quosdã factos a leuiori¬
b ad gͣuiora. donec ad gehennã ignis ueniretur.
tet ut leuiꝰ ẽẽ intelligatur irasci sine causa fr̃i.
ꝗͣ dic̾e racha: & rursũ leuiꝰ ẽẽ dic̾e racha ꝗͣ dicere
fatue. Non enĩ reatꝰ ipse hab̾et gͣdus : nͥ gradatu
scurũ positũ ẽ: qr nec grecũ nec latinũ ÷ racha.
Cetera uͦ in sermone nr̃o usitata st̃. Non nulli aut̃
de greco trahere uoluer̃t. int̾p̾tationẽ huiꝰ uocis
nosus : ñ respondent rachã. De inde posset latiuuꝰ
interpres ubi posuit racha. pannosũ pon̾e: nec uti
u̾bo inusitato: qđ & in latina lingua nullũ sit. & in
greca inusitatũ. ꝓbabilius ÷ gͦ qđ audiui a quodã
hebreo: cũ id int̾rogassẽ. Dixit enĩ e̾ẽ uocẽ ñ signi¬
ficantẽ aliqͥd: s indignantis animi motũ expͥmentẽ

Expanded text:
tant quid intersit inter reum judicio, et reum concilio, reumque gehennae ignis. Nam hoc postremum gravissimum sonat et admonet gradus quosdam factos a levioribus ad graviora, donec ad gehennam ignis veniretur.tet levius esse intelligatur irasci sine causa fratri, quam dicere racha, et rursus, levius esse racha, quam dicere fatue. Non enim reatus ipse haberet gradus, nisi gradatim scurum positum est, quia nec graecum nec latinum est Racha: caetera vero in sermone nostro usitata sunt. Nonnulli autem de graeco trahere voluerunt interpretationem hujus vocis, nosus, non respondent Racha; deinde posset latinus interpres ubi posuit Racha, pannosum ponere, nec uti verbo quod et in latina lingua nullum sit, et in graeca inusitatum. Probabilius est ergo quod audivi a quodam Hebraeo, cum id interrogassem: dixit enim esse vocem non significantem aliquid, sed indignantis animi motum exprimentem.
Abbreviated transcription (Latin):
rare faciunt. et ꝑniciose turpiterq corrum¬
punt. possit sine erimine et uit uxorẽ dimit¬
tere. et uxor uirũ : quia exceptã fecit dñi
causã fornicationis. Quam fornicationẽ
sicut supͣ consideratũ ẽ: generalem et uniuer¬
salem intelligere cogimur. Cũaut̃ ait excepta
fornicationis: non dix̃ cuiꝰ ipsoꝵo. uiri anfe¬
mine. Non enĩ tantũ fornicantẽ uxorẽ di¬
mitiere conceditur: s qͥsqͥs eã quoq uxorẽ
dimittit. aqua ipse cogitur forncari. causa
fornicationis utiq dimittit: uł ut si aliquẽ cogat
uxor sacrific᷑re ydolis. qui talem dimitat. cau¬
sa fornicationis dimittit. non tantũ iiiꝰ s
et suȩ : illiꝰ quia fornicat᷑. sue ne fornicet᷑. Ni¬
chil aut̃ iniquiis. quã fornicationis causa dĩ¬
mittere ux orẽ: siet ipse iuncitur fornicari. De¬
currit enĩ illud. in quo enĩ alt̾ũ iudicas. de ipsũ
condempnas: eadẽ enĩ agis quȩ iudicas. Qua ꝓpt̃

Expanded text:
rare faciunt, et perniciose turpiterque corrumrare faciunt, et perniciose turpiterque corrumpunt, possit sine crimine et vir uxorem dimittere, et uxor virum; quia exceptam facit Dominus causam fornicationis, quam fornicationem sicut supra commemoratum est generalem et universalem intelligere cogimur. Quum autem ait: Excepta causa fornicationis, non dixit, cujus ipsorum, viri an feminae. Non enim tantum fornicantem uxorem dimittere conceditur, sed quisquis eam quoque uxorem dimittit, a qua ipse cogitur fornfornicationis utique dimittit. Velut si aliquem cogat uxor sacrificare idolis, qui talem dimittit, causa fornicationis dimittit, non tantum illius, sed et suae: illius, quia fornicatur; suae, ne fornicetur. Nihil autem iniquius, quam fornicationis causa dimittere uxorem, si et ipse convincitur fornicari. Occurrit enim illud, In quo enim alterum judicas, temetipsum condemnas: eadem enim agis quae judicas . Quapropter,
Abbreviated transcription (Latin):
cata ẽ. mulier infidelis in fr̃e. Credo iam ꝑuenerat.
ut ñ nulle feminȩ ꝑ uiros fideles: & uiri ꝑuxores
fideles in fidẽ uenirent. Et ꝗͣuis non dicens noĩa.
exemplis tamen exorͣtus ẽ. ad contirmandũ consi¬
cũ sentiente sc̃ificati erant ÷ quod ñ fieret si
uno credente dissotiaret᷑ coniugiũ: et non to¬
lerat᷑ infidelitas coniugis usq ad oportunita¬
tem credendi. Hoc ẽ. ergo consiliũ eius: cui
credo dictũ esse. si quid suꝑ erogaueriĩ. rediens
reddã tibi. ł orro si infidelitas forncatio ẽ. & ydo¬
latria in fidelitas. & auaritia ydolatria: non ẽ
dubitandũ & auariciã fornicationẽ ẽẽ. Qs oͦ
iã quãlibet illicitã concupiscentiã potest recte
forncationis genere separare. si auaritia form¬
catio est: Ex quo intelligit᷑ quod ꝓpt̃ illicitas con¬
cupiscentias. non tantũ quȩ⁊ instupricũ alienis
uiris aut feminis comittunt᷑ ⁊ s om̃ino qͣslibet
quȩ auimã corpore male utentẽ. alege dĩ aber¬

Expanded text:
cata est mulier infidelis in fratre. Credo, jam provenerat ut nonnullae feminae per viros fideles, et viri per uxores fideles in fidem venirent; et quamvis non dicens nomina, exemplis tamen hortatus est, ad confirmandum consiconsentiente sanctificati erant: quod non fieret, nisi uno credente dissociaretur conjugium, et non toleraretur infidelitas conjugis usque ad opportunitatem credendi. Hoc est ergo consilium ejus, cui credo dictum esse, Si quid supererogaveris, rediens reddam tibi . 46. Porro si infidelitas fornicatio est, et idololatria infidelitas, et avaritia idololatria, non est dubitandum et avaritiam fornicationem esse. Quis ergo jam quamlibet illicitam concupiscentiam potesta fornicationis genere separare, si avaritia fornicatio est? Ex quo intelligitur, quod propter illicitas concupiscentias non tantum quae in stupris cum alienis viris aut feminis committuntur, sed omnino quaslibet, quae animam corpore male utentem a lege Dei aber
Abbreviated transcription (Latin):
neq grecus. neq mascilus neq femina. nec seruus
nec liber s oĩa & in om̃ib xp̃s. Et ipse dñs dicit.
In resurrectiõe enĩ neq nubent. neq uxores ducent
siert̃. sic̃ angłi in cȩlis. Oportet gͦ ut qͥs qͥs illiꝰ regni
uitã iã hic meditari uoluerit: oderit ñ ipsos hoĩes
s istas necessitudines tẽporales. qͥb ista quȩ t̾nsita
est uita fulcit᷑. quȩ nascendo & moriendo ꝑagitur

Expanded text:
e Graecus, neque masculus, neque femina, neque servus, e Graecus, neque masculus, neque femina, neque servus, neque liber; sed omnia et in omnibus Christus . Et ipse Dominus dicit: In resurrectione enim neque nubent, neque uxores ducent; sed erunt sicut Angeli Dei in coelis . Oportet ergo ut quisquis illius regni vitam jam hic meditari voluerit, oderit non ipsos homines, sed istas necessitudines temporales, quibus ista quae transitura est vita fulcitur, quae nascendo et moriendo peragitur
Abbreviated transcription (Latin):
gis solet sollicitare animũ paruuloꝵ. qui tam̃
seđm p̃cepta xp̃i iã uiuere gestiunt: qđ alio loco ipse
dñs dicit. Quisqͥs uenit ad me. & ñ odit patrẽ suũ aut
animã suã: ñ potest m̃s ẽẽ discipłs. Uideri enĩ potest
contrariũ minus intelligentib. qđ hic uetat dimitti
uxorẽ excepta causa fornicationis : alibi autẽ discipłm
suũ negat ẽẽ posse quemꝗͣ. qͥ ñ oderit uxorẽ. Quod
cȩloꝵ uim patit᷑: & qͥ uim faciunt diripuint illud.
Quanta enĩ ui opꝰ est. ut homo diligat inimicos. et
oderit patrẽ. & matrẽ. & uxorẽ. & filios. & fratres:
utrũq enĩ iubet qͥ ad regnũ celoꝵ uocat. Et qͦmͦ
hec ñ sint contraria int̾ se. ipso duce ostende facile
est. s ea intellecta impere difficile: quamꝗͣ & hoc eodẽ
ipso aduuante facillinũ. Regnũ enĩ et̾nũ qͦ discipłos
suos qͦs etiã fr̃s appellit uocare dignatꝰ est. ñ habet
huius modi necessitudnes tẽporales: ñ in est iudeus

Expanded text:
gis solet sollicitare animum parvulorum, qui tamen secundum praecepta Christi jam vivere gestiunt, quod alio loco ipse Dominus dicit, Quisquis venit ad me, et non odit patrem suum, et imam suam, non potest meus esse discipulus . Videri enim potest contrarium minus intelligentibus, quod hic vetat dimitti uxorem, excepta causa fornicationis, alibi vero discipulum suum negat esse posse quemquam qui non oderit uxorem. Quod coelorum vim patitur, et qui vim faciunt, diripiunt illud ! Quanta enim vi opus est, ut homo diligat inimicos, et oderit patrem, et matrem, et uxorem, et filios, et fratres! Utrumque enim jubet, qui ad regnum coelorum vocat. Et quomodo haec non sint contraria inter se, ipso duce ostendere facile est; sed ea intellecta implere difficile: quanquam et hoc eodem ipso adjuvante facillimum. Regnum enim aeternum quo discipulos suos, quos etiam fratres appellat, vocare dignatus est, non habet huju
Abbreviated transcription (Latin):
rur sus fremuit: & post deinde uoce magna
clamauit. lazare ueni foras. Qua ꝓpt̾ noĩe mechan¬
tiũ qͥ hoc capitulo cõmemorant᷑: omnẽ carnẽ ⁊ libi¬
dinosã ꝯcupiscentiã intelligi oportet. Cũ enĩ tam¬
autẽ apłs auaritiã idolatrie noĩe appellet᷑: quiᷤᷤ du¬
bitet omnẽ malã ꝯcupiscentiã recte fornicationẽ
uocari. qͣndo aĩa neglecta suꝑiore lege qua liget᷑.
inferioꝵ naturarũ turpi uoluptate quasi mercede
ꝓstituta corrũpit᷑ Ꝙ ideo qͥs qͥs carnalẽ delectatio¬
nẽ adu̾sus rectã uoluntatẽ suã. rebellare sentit ꝑ
ꝯsuetudinẽ peccatoꝵ: cuiꝰ indomite uiolentia tra¬
hit᷑ in captiuitatẽ: recolat quantũ potest. qualẽ
pacẽ peccando amiserit. & exclamet. Infelix ego
homo: qͥs me lib̾abit de corpore mortis huiuiᷤᷤ. Grã¬
dei ꝑ iħm xp̃m. Ita cũ se infelicẽ exclamat: lugen¬
do implorat consolatoris auxiliũ. Nec paruus ÷

Expanded text:
rursus fremuit, et post deinde uoce magna rursus fremuit, et post deinde uoce magna clamauit: Lazare, ueni foras. Quapropter nomine moechantium, qui hoc capitulo commemorantur, omnem carnalem libidinosam concupiscentiam autem apostolus avaritiam idololatriae nomine appellet, quis dubitet omnem malam concupiscentiam recte fornicationem vocari, quando anima, neglecta superiore lege, qua regitur, inferiorum naturarum turpi voluntate, quasi mercede, prostituta corrumpitur? et ideo quisquis carnalem delectationem aduersus rectam . uoluntatem suam rebellare sentit per consuetudinem peccatorum, cuius indomitae uiolentia trahitur in captiuitatem, recolat, quantum potest, qualem pacem peccando amiserit, et exclamet: infelix ego homo; quis me liberabit de corpore mortis huius? gra . Ita enim cum se infelicem exclamat, lugendo implorat consolatoris auxilium. Nec parvus est
Abbreviated transcription (Latin):
qͥsq ñ deserat. & xp̃ianã nulitiã ñ reformidet.
illo duce adq aduitore suꝑabit: ac sic in pͥstinã
pacẽ atꝙ ordinẽ. & uir xpisto. & mulier uiro
subicit᷑. Sic̃ gͦ trib gradib ad peccatũ ꝑuenit᷑.
suggestioẽ. Delectatione. consensioẽ: ita ipsiꝰ pec¬
cati tres st̃ differentiȩ. In corde. in facto. in cõ¬
suetudine: tãꝗͣ tres mortes. Una qͣsi in domo.
id÷ cũ in corde ꝯsentit᷑ libidini: alterã iã ꝓlata
qͣsi extra portã. cũ in factũ ꝓcedit assensio: t̾cia
cũ ui consuetudinis male. tamꝗͣ mole t̾rena p̾¬
mit᷑ animꝰ. qͣsi in sepulchro iã putens. Que tria
genera mortuoꝵ dñm pesuscitasse: qͥs qͥs ȩuati¬
geliũ legerit agnoscit. Et fortasse ꝯsidat quas
differentiaᷤᷤ habeat. etiã ipsa uox resuscitantiᷤ.
cũ alibi dic̃ puella surge: alibi iuuenis tibi
dico surge: alibi infremuit spũ. & fleuit qr

Expanded text:
quisque non deserat et christianam militiam non reformidet, quisque non deserat et christianam militiam non reformidet, illo duce atque adiutore superabit, ac sic in pristinam pacem atque ordinem et uir Christo et mulier uiro subicitur. Sicut ergo tribus gradibus ad peccandum peruenitur, suggestione, delectatione, consensione, ita ipsius peccati tres sunt differentiae, in corde, in facto, in consuetudine, tamquam tres mortes: una quasi in domo, id est cum in corde consentitur libidini, altera iam prolata quasi extra portam, cum in factum processit assensio, tertia, cum ui consuetudinis malae tamquam mole terrena premitur animus quasi in sepulchro iam putens. quae tria genera mortuorum dominum resuscitasse quisquis euangelium legit, agnoscit, et fortasse considerat, quas differentias habeat etiam ipsa uox resuscitantis, cum alibi dicit: puella, surge, alibi: iuuenis, tibi dico, surge, alibi: infremuit spiritu et fleuit, et
Abbreviated transcription (Latin):
expellit᷑ : iustissime om̃ino. Non enĩ cogit qui
suãdet: & om̃s naturȩ in ordine suo gradib
suis pulchrȩ st̃.: s de suꝑiorib in qͥbrationał
animꝰ ordinat᷑ est. ad inferiora ñ ÷ declinandũ.
Nec quis ꝗͣ hoc fac̾e cogit᷑: & ideo si fecerit. iusta le
gedei punit᷑. Non enim hoc cõmittit inuitꝰ. Uerun¬
tam̃ delectatio ante ꝯsuetudinẽ uł nulla est. uł tã
tenuis. ut ꝓpe nulla sit: cui consentire magnũ pec¬
catũ est. cũ : illicita. Cũ autẽ qͥsꝙ consenserit com¬
mnuttit peccatũ in corde. Si autẽ etiã in factũ ꝓces¬
seritꝰ iudet᷑ sanari & extingui cupiditas: s postea
cũ suggestio repetit᷑. maior accendit᷑ delectatio. Quȩ
tam̃ adhuc multo minor ẽ: quã illa quȩ assidius
factis inconsuetudinẽ uertit᷑. Hanc enĩ uincere
difficillimũ ẽ. Et tam̃ etiã ipsã ꝯsuetudinẽ si sẽ

Expanded text:
expellitur ; justissime omnino. Non enim cogit qui expellitur ; justissime omnino. Non enim cogit qui suadet. Et omnes naturae in ordine suo gradibus suis pulchrae sunt: sed de superioribus in quibus rationalis animus ordinatus est, ad inferiora non est declinandum. Nec quisquam hoc facere cogitur; et ideo si fecerit, justa Dei lege punitur: non enim hoc committit invitus. Verumtamen delectatio ante consuetudinem vel nulla est, vel tam tenuis ut prope nulla sit: cui consentire magnum peccatum est, cum illicita est. Cum autem quisque consenserit, committit peccatum in corde. Si autem etiam in factum processerit, videtur satiari et exstingui cupiditas: sed postea cum suggestio repetitur, major accenditur delectatio; quae tamen adhuc multo minor est quam illa quae assiduis factis in consuetudinem vertit. Hanc enim vincere difficillimum est: et tamen etiam ipsam consuetudinem, si se
Abbreviated transcription (Latin):
hibemꝰ. Si autẽ cõsensio facta fuerit. plenũ peccatũ
erit: notũ deo in corde nr̃o: etiã si factũ ñ ĩnotescat
homunib. lta gͦ st̃ isti gradus qͣsi a serpente sug¬
gestio fiat. id ÷ lubrico & uolubili hoc ÷ tẽporali cor¬
porũ motu᷑ quia ⁊ si qua talia fantasmata intꝰ u̾santͣ
in aĩa: de corpore forinsetꝰ tracta st̃. E si qͥs occultꝰ
pret̾ istos qͥnq sensus motꝰ corporis auimã tangit.
est etiã ipse tẽporał &e lubricꝰ: & ideo qͣnto illabitur
occultiꝰ ut cogitationẽ ꝯtingat: tanto ꝯuenientius
serpenti cõparat᷑. Tria gͦ hec ut dic̾e ceꝑã similia
st̃ illi geste rei. quȩ in genesi sc̾pta ẽ ut qͣsi a ser
pente fiat suggestio & quedã suasio: in appetitu
carnali. tãꝗͣ in eua delectatio: in ratioẽ uero tãꝗͣ
in uiro ꝯsensio. Quib ꝑactis tãꝗͣ de paradiso hoc
ẽ de beatissima luce usticie. in mortẽ homo

Expanded text:
hibemus. si autem consensio facta fuerit, plenum peccatum hibemus. si autem consensio facta fuerit, plenum peccatum erit, notum deo in corde nostro, etiam si facto non innotescat hominibus. ita ergo sunt isti gradus, quasi a serpente suggestio fiat, id est lubrico et uolubili, hoc est temporali corporum motu, quia et si qua talia phantasmata intus uersantur in anima, de corpore forinsecus tracta sunt, et si quis occultus praeter istos quinque sensus motus corporis animam tangit, est etiam ipse temporalis et lubricus, et ideo quanto inlabitur occultius, ut cogitationem contingat, tanto conuenientius serpenti comparatur. tria ergo haec, ut dicere coeperam, similia sunt illi gestae rei, quae in Genesi scripta est, ut quasi pente fiat suggestio et quaedam suasio; in appetitu autem carnali, tanquam in Eva, delectatio; in ratione vero, tanquam in viro, consensio: quibus peractis, tanquam de paradiso, hoc est, de beatissima luce justitiae in mortem homo