comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
auctorẽ. In hoc gͦ quod fecit. hunc mun¬
dũ cęlo terraq conspicuũ: & anteꝗͣ. m¬
buerent᷑ in fide xp̃i notus om̃ib genti¬
& cũ diis falsis colendus. notus in iudea
ds̃. In hoc uero qđ pat᷑ est huius xp̃i ꝑ
quẽ tollit peccata mundi. hoc nom̃ eiꝰ
prius occultũ hominib. nunc manifesta¬
uit eis quoc dedit ei pat᷑ ipse de mun¬
do. Sed quomͦ manifestauit. si nondum
uenit hora de qua suꝑius dixerat. qđ
ueniret hora. cũ iã in ꝓuerbiis inquit
loquar uobis. s palã de patre meo adnun¬
tiabo uobis: An uͦ adnuntiatio mani¬
festa putabit᷑ in ꝓuerbiis: Cur gͦ dictũ
est palã adnuntiabo uobis. nͥ qͥa in ꝓ¬
uerbiis non est palã: Qd̃ autẽ non in¬
ꝓuerbiis occultat᷑ sed uerbis manifestat᷑.
procul dubio palam dicit᷑. Quomͦ gͦ ma¬
nifestauit. qđ nondũ palã dixit: Proin¬
cde sic intelligendũ est. ꝓ tẽpore futuro

Expanded text:
auctorem. In hoc ergo quod fecit hunc munauctorem. In hoc ergo quod fecit hunc mundum coelo terraque conspicuum, et antequam imbuerentur in fide Christi, notus omnibus gentiet cum diis falsis colendus, notus in Judaea Deus. In hoc vero, quod Pater est hujus Christi, per quem tollit peccatum mundi , hoc nomen ejus prius occultum omnibus, nunc manifestavit eis quos dedit ei Pater ipse de mundo. Sed quomodo manifestavit, si nondum venit hora de qua superius dixerat quod veniret hora cum jam non in proverbiis, inquit, loquar vobis, sed palam de Patre meo annuntiabo vobis? An vero annuntiatio manifesta putabitur in proverbiis? Cur ergo dictum est, palam annuntiabo, nisi quia in proverbiis non est palam? Quod autem non proverbiis occultatur, sed verbis manifestatur, procul dubio palam dicitur. Quomodo ergo manifestavit, quod nondum palam dixit? Proinde sic intelligendum est pro tempore futuro
Abbreviated transcription (Latin):
in eũ credentib uita ȩterna clat᷑. Iã nc̃
g udeamus. quid de illis a qͥb tunc au¬
chebat᷑ discipłis suis dicat. Mamfestaui
inquit nomen tuũ hominib quos dedisti
mͥ. Non gͦ nouerant dĩ nomen cũ eẽnt
uidei: Et ubi est quod legit᷑. notus in
uidea ds̃. in isrł magnũ nom̃ eius: Ergo
manifestaui nom̃ tuũ hominib istis qͦs
cde disti mͥ de mundo qͥ me audiunt hȩc
dicentẽ. non illud nomẽn qͦ uocaris ds̃. s
illud qͦ uocaris pater m̃s. qđ nom̃ mani¬
festari sine ipsius mͥanifestatione filii ñ
etiã om̃ib gentib anteꝗͣ. in xpͣm cre¬
derent. non om̃i mͦ eẽ potuit hoc nomͣ
ignotũ. Hȩc ẽ eni uerȩ uis diuinitatis.
ut creaturȩ rationabili iã ratione uten¬
ti non om̃ino ac penitus possit abscon¬
di. Exceptis enĩ paucis in qͥb natura
nimiũ de prauata est: uniuersũ genus
humanũ dm̃ mundi huius fatetur

Expanded text:
in eum credentibus vita aeterna donatur. Jam nunc in eum credentibus vita aeterna donatur. Jam nunc ergo videamus quid de illis a quibus tunc audiebatur discipulis suis dicat: Manifestavi, inquit, nomen tuum hominibus, quos dedisti mihi. Non ergo noverant Dei nomen, cum essent Judaei? et ubi est, quod legitur: Notus in Judaea Deus, in Israel magnum nomen ejus ? Ergo manifestavi nomen tuum hominibus istis, quos dedisti mihi de mundo, qui me audiunt haec dicentem, non illud nomen tuum, quo vocaris Deus, sed illud quo vocaris Pater meus, quod nomen manifestari sine ipsius Filii manifestatione non etiam omnibus gentibus antequam in Christum crederent, non omni modo esse potuit hoc nomen ignotum. Haec est enim vis verae divinitatis, ut creaturae rationali jam ratione utenti, non omnino ac penitus possit abscondi. Exceptis enim paucis in quibus natura nimium depravata est, universum genus humanum Deum mundi hujus fatetur
Abbreviated transcription (Latin):
illud qđ paulo post ait. & ncͣ clarifica me
tu pater apud temet ipsũ c laritate quã
habui pͥusquã mundus eẽt apud te: om̃s
suos uolebat intelligi. qͥb notũ faciendo
patrẽ clarificat eũ. Cũ eni dixisset ut
filius tuus elarificet te. mox quẽ ad mo¬
dũ id fieret demonstra uit dicens. Sic̃
dedisti ei potestatẽ om̃is carnis. ut om̃e
qđ dedisti ei det eis uitã ȩternã. Nȩc ẽ
autẽ uita ȩtͣna. ut cognoscant te solũ ue¬
enĩ cognoͥtione potest hominũ clarifica¬
ri pat᷑. nͥ & ille cognoscat᷑ ꝑ quẽ clarifica¬
tur. idest ꝑ quẽ popłis in notescit. Hȩc ẽ
głificatio patris. quȩ non circa solos illos¬
apłos facta ẽ. sed circa om̃s homines fit:
qͥb suis menbris caput ẽ xp̃s. Neq enĩ
cle solis apłis potest intelligi sicut dedisti
ei potestatẽ om̃is carnis. ut om̃e qđ dedisti
ei det eis uitã ȩternã. s utiq de om̃ib qͥb

Expanded text:
illud quod paulo post ait: Et nunc clarifica me, illud quod paulo post ait: Et nunc clarifica me, tu Pater, apud temetipsum, claritate quam habui antequam mundus esset, apud te, omnes suos volebat intelligi, quibus notum faciendo Patrem, clarificat eum. Cum enim dixisset: Ut Filius tuus clarificet te, mox quemadmodum id fieret demonstravit, dicens: Sicut dedisti ei potestatem omnis carnis, ut omne quod dedisti ei det eis vitam aeterut cognoscant te, eest cognitione hominem clarificari Pater, nisi ille cognoscatur per quem clarificatur, id est populus innotescat, et haec est clarificatio Patris, quae non circa solos aposapostolos facta est, sed circa omnes homines fit, quibus suis membris caput est Christus. Neque enim de solis apostolis potest intelligi: Sicut dedisti eis potestatem omnis carnis, ut omne, quod dedisti ei, det eis vitam aeternam, sed utique de omnibus quibus
Abbreviated transcription (Latin):
nã. Nã p̾sentia sp̃uali cũ eis erat utiq
futurus pꝰ ascensionẽ suã. & cũ tota ȩccłia
sua in hoc mundo usq in consũmatio¬
nẽ scłi. Non itaq recte intelligunt᷑ de
qͥb dixerit cũ eemͣ cũ eis ego seruabã
eos. nͥ hi quos in se credentes seruare iã
cepat p̾sentia corporali & qͦs relicturls
fuerat absentia corporali. ut eos cũ patre
seruaret presentia sp̃uali. Post uͦ adungit
& cęteros suos ubi dicit : non ꝓhis autẽ ro¬
go tantũ s & ꝓ eis qͥ credituri sunt ꝑ
uerbũ eoꝵ in me. Ubi manifestius osten¬
ditur quod non de om̃ib ad eũ ꝑtinen¬
tib suꝑus loqueret᷑ ab eo loco ubi ait.
manifestaui nomͣ tuũ hominib qͦs de¬
disti mͥ. sed de his tantũ qͥ eũ cũ illa di¬
ceret audiebant. Ab ipso itaq orationis
eius exordio ubi subleuatis oculis in ce¬
lũ dixit patͣ uenit hora clarifica filiũ
tuũ ut filius tuus clarificet te usq ad

Expanded text:
nam; nam praesentia spirituali cum eis erat utique nam; nam praesentia spirituali cum eis erat utique futurus post ascensionem suam, et cum tota Ecclesia sua in hoc mundo usque in consummationem saeculi . Non itaque recte intelliguntur de quibus dixerit, Cum essem cum eis, ego servabam illos, nisi hi quos in se credentes servare jam coeperat praesentia corporali, et quos relicturus fuerat absentia corporali, ut eos cum Patre servaret praesentia spirituali. Post vero adjungit et caeteros suos, ubi dicit: Non pro his autem rogo tantum, sed et pro his qui credituri sunt per verbum eorum in me. Ubi manifestius ostendit quod non de omnibus ad eum pertinentibus superius loqueretur, ab eo loco ubi ait, Manifestavi nomen tuum hominibus, quos dedisti mihi; sed de his tantum qui eum, cum illa diceret, aejus exordio, ubi, sublevatis oculis in coelum dixit: Pater, venit hora, clarifica Filium tuum, ut Filius tuus clarificet te, usque ad
Abbreviated transcription (Latin):
nouerunt uere qͥa ã te exiui & credi¬
derunt qͥa tu me misisti: Qũaquã & hȩc
om̃ia de om̃ib futuris fidelib dici potue¬
runt spetie ꝑfecta. cũ adhuc eẽnt futu¬
ra: s ut de his solis qͦs tunc habebat clis¬
cipłis. hȩc loqͥ intelligat᷑. illud magis
urguet qđ paulo postait. cũ eẽm cũ eis.¬
ego seruaba eos in nomine tuo: qͦs dedisti
m custodiui. & nemo ex his ꝑut. nͥ filiꝰ
ꝑcditionis ut scriptura impleat᷑. udam
significans qͥ eũ tradidit. Ex isto qͥppe
duodenario numero apłaꝵ solus ꝑut.
uenio: unde manifestũ ẽ eũ de corpora¬
li sua dixisse p̾sentia. cũ eẽm cũ eis ego
seruaba eos. ueluti iam cũ eis ea pͣsentia
non eẽt. Eo mͦ enĩ significare uoluit
ascensionẽ suã mox futurã. de qua dix̃
nunc autẽ ad te uenio. Iturus utiq ad
dexterã patris unde uenturus ͤ ad uiuos
& martuos iudicandos. p̾sentia iticdẽ cor¬
porali scłm fidei regulã sanãq doctri¬

Expanded text:
te exii, et crediderunt, quia tu me misisti. Quanquam et haec omnia de omnibus futuris fidelibus dici potuerunt specie perfecta, cum adhuc essent futura, sed ut de his solis quod tunc habebat discipulis haec loqui intelligatur, illud magis urget, quod paulo post ait: Cum enomine tuo. Quos dedisti mihi, custodivi; et nemo ex iis periit, nisi filius perditionis, ut Scriptura impleatur. Judam significans, qui tradidit eum. Ex isto quippe duodenario numero apostolorum solusvenio. Unde manifestum est eum de corporali sua dixisse praesentia: Cum essem cum eis, ego servabam eos, veluti jam cum eis ea praesentia non esset. Eo modo enim significare voluit ascensionem suam mox futuram, de qua dixit: Nunc autem ad te venio, iturus utique ad dexteram Patris, unde venturus est vivos et mortuos judicare, praesentia itidem corporali secundum fidei regulam sanamque doctri
Abbreviated transcription (Latin):
qđ eiusdẽ naturȩ ds̃ est cuius & pat᷑.
scđm quod alibi dixit ego & pater
unũ sumꝰ. non scdm id qđ etiã homo
est. Nã scłm hoc : pater maior me est
dixit. Sed qm una eaclemq ꝑsona est
ds̃ & homo: intelligimꝰ homine̾ in eo
qđ rogat. intelligimꝰ autẽ dm̃ in eo
qđ unu̾ sunt & ipse & il le quẽ rogat.
Ded ẽ adhuc in consequentib locis de
hac re cdiligentius disputandũ: hic autẽ
sequit᷑. Cũ eẽm cũ eis. ego seruabã eos
in nomine tuo. Me inqͥt ueniente
ad te serua eos in nomine tuo. in qͦ eos
qͣndo cũ eis erã & ipse. seruabã. In nomi¬
ne patris seruabat discipłos suos filius.
homo cũ eis humana pͣsentia constitutꝰ.
Sed etiã pat̾ in nomine filii seruabat.

Expanded text:
quod ejusdem naturae Deus est cujus et Pater, quod ejusdem naturae Deus est cujus et Pater, secundum quod alibi dixit, Ego et Pater unum sumus : non secundum id quod etiam homo est; nam secundum hoc, Pater major me est , dixit. Sed quoniam una eademque persona est Deus et homo, intelligimus hominem in eo quod rogat: intelligimus autem Deum in eo quod unum sunt et ipse et ille quem rogat. Sed est adhuc in consequentibus locus ubi de hac re diligentius disputandum est. 6. Hic autem sequitur: Cum essem cum eis, ego servabain nomine tuo. Me, inquit, veniente ad te, serva eos in nomine tuo, in quo eos, quando cum eis eram, et ipse servabam. In nomine Patris servabat discipulos suos Filius homo, cum eis humana praesentia constitutus. Sed etiam Pater in nomine Filii servabat
Abbreviated transcription (Latin):
clixit. cũ & ipse hic & illi adhuc eẽnͣt.
Sienĩ est locutus homo congruens
hominib. ut mos loquendi sese habet
humano usu. An non cotidie dicimus
iã non ẽ hic cle aliqͦ qͣntotius abituro:
Et maxime hoc de morituris solet
dici. quãquã & ipse dñs tamquã p̾uicdens
quid lecturas mouere posset adiecit ego
ad te uenio. sic exponens quodãmͦ cur
cdixerit iã non sũ in mundo. Commen¬
dat gͦ patri eos quos corporali absentia
relicturus est dicens. Pater scẽ. serua eos
in nomine tuo quos dedisti mͥ. Nẽ pe
sicut homo dm̃ rogat ꝓ discipłis suis.
qͦs accepit adõ. Sed adtende qđ seqͥt᷑.
ut sint inquit unu sicut & nos. Non
ait ut nobiscũ sint unũ. aut minus
unũ ipsi & nos sicut unũ sumꝰ nos:
sed ait. ut sint unũ sicut & nos. Ipsi
utiq in natura sua sint unu. sicut &
nos in nrͣa unũ sumus. Qd̃ ꝓculdubio
uerũ non diceret: nͥ scđm hoc diceret

Expanded text:
dixit, cum et ipse hic et illi adhuc essent. dixit, cum et ipse hic et illi adhuc essent. Sic enim est locutus, homo congruens hominibus, ut mos loquendi sese habet humanus. An non quotidie dicimus, Jam non est hic, de aliquo quantocius abituro? Et maxime hoc de morituris solet dici. Quanquam et ipse Dominus tanquam praevidens quid lecturos movere posset adjecit, Et ego ad te venio: sic exponens quodammodo cur dixerit, Jam non sum in mundo. 5. Commendat ergo eos Patri, quos corporali absentia relicturus est, dicens: Pater sancte, serva eos in nomine tuo quos dedisti mihi. Nempe sicut homo Deum rogat pro discipulis suis, quos accepit a Deo. Sed attende quod sequitur: Ut sint, inquit, unum sicut et nos. Non ait, Ut nobiscum sint unum, aut, simus unum ipsi et nos, sicut unum sumus nos; sed ait, Ut sint unum sicut et nos. Ipsi utique in natura sua sint unum, sicut et nos in nostra unum sumus. Quod procul dubio verum non diceret, nisi secundum hoc diceret,
Abbreviated transcription (Latin):
Et iã inqͥt non sũ in mundo. & hi
in mundo sunt. Si horã ꝓrsus illam
qua loquebat᷑ adtendas: uͥtriq adhuc
in mundo erant. & ipse scilicet & illi
cle qͥb hoc dicebat. Non enĩ sedm ꝓuec¬
tũ cardis & uitȩ id acciꝑe possumus
uel debemꝰ. ut illi ꝓpterea eẽ aclhuc di¬
cant᷑ in mundo qđ mundana ad huc
sapiant. ille autẽ iã non ẽẽ in mundo
sapiendo diuina. Positũ ẽ hic enĩ unuo
uerbũ qđ nos ita intelligere om̃ino nõ
sinat. quia non ait & non sũ in mun¬
do. sed iã non sũ in mundo. ꝑ hoc osten¬
dens fuisse se in mundo iã non eẽ.
Nũ quid gͦ fas est ut eũ credamꝰ aliqͣn¬
clo mundana sapuisse: & ab hoc erro¬
re liberatũ iã illa non saꝑe. Os tam
impio sensu se induerit: Restat gͥ
ut scłm id qđ etiã ipse in mundo
scilicet absentiã suã iã cito fa̾cturam.
illoꝵ autẽ tardius . ꝑ hoc ostendens
qđ se iã non hic ẽẽ illos autẽ hic ẽẽ

Expanded text:
Et jam, inquit, non sum in mundo, et hi Et jam, inquit, non sum in mundo, et hi in mundo sunt. Si horam prorsus illam qua loquebatur attendas, utrique adhuc in mundo erant, et ipse, scilicet, et illi de quibus hoc dicebat. Non enim secundum profectum cordis et vitae id accipere possumus vel debemus, ut illi propterea esse adhuc dicantur in mundo, quod mundana adhuc sapiant; ille autem jam non esse in mundo, sapiendo divina. Positum est enim hic unum verbum quod nos ita intelligere omnino non sinat, quia non ait: Et non sum in mundo, sed: Jam non sum in mundo, per hoc ostendens se fuisse in mundo, jam non esse. Nunquid ergo fas est ut eum credamus aliquando mundana sapuisse, et ab hoc errore liberatum, jam illa non sapere? Quis tam impio sensu se induerit? Restat igitur ut secundum id quod etiam ipse in mundo scilicet, absentiam suam jam cito futuram, illorum autem tardius: per hoc ostendens, quod se jam non hic esse, illos autem hic esse
Abbreviated transcription (Latin):
cũ de sp̃n sco loqueret᷑ om̃ia quȩ ha¬
bet pater mea sunt. ꝓpterea dixi qͥa
de meo accipiet & adnuntiabit uobis.
de his dixit quȩ ad ipsã patris ꝑti¬
nent diuinitatẽ. in quib illi ẽ equa¬
lis. om̃ia quȩ habet habendo. Heq
enĩ sp̃s sc̃s de creatura quȩ patri est
subdita & filio fuerat accepturus qđ
ait de meo accipiet. sed utiq de pa
filius. Et clarificatus sũ inqͥt in eis.
Nunc suã clarificationẽ tãꝙͣ facta sit
dicit cũ adhuc eẽt futura. suꝑius
autẽ a patre poscebat ut fieret.
Sed utrũ ipsa sit clarificatio de qua
dixerat. & nunc clarifica me tu
pat᷑ apꝰ temetipsũ claritate quã
habui pͥusquã mundus eẽt apud
te : utiq reqͥrendũ ẽ. Si enĩ apꝰ
te: quomͦ in eis: Ancũ hoc ipsũ
innotescit in eis. ac ꝑ ipsos om̃ib qui
credunt eis testib suis: Possumꝰ plane
sic intelligere dixisse cdnm de apłis:
iã factũ. ostendit iã fuisse p̾destinatũ.
& certũ haberi uoluit qđ eẽt futurũ

Expanded text:
ncto loqueretur: Omnia quae habet Pater, mea sunt, propterea dixi, quia de meo accipiet, et annuntiabit vobis, de his dixit quae ad ipsam Patris pertinent divinitatem, in quibus illi est aequalis, omnia quae habet habendo. Neque enim Spiritus sanctus de creatura quae Patri est subdita et Filio, fuerat accepturus quod ait, de meo accipiet, sed utique de Pa natus et Filius. Et clarificatus sum, inquit, in eis. Nunc suam clarificationem tanquam facta sit dicit, cum adhuc esset futura: superius autem a Patre poscebat ut fieret. Sed utrum ipsa sit clarificatio de qua dixerat: Et nunc clarifica me tu, Pater, apud temetipsum, claritate quam habui prius quam mundus esset, apud te, utique requirendum est. Si enim apud te, quomodo in eis? An cum hoc ipsum innotescit eis, ac per ipsos omnibus qui credunt eis testibus suis, possumus plane sic intelligere dixisse Dominum de Aposjam factum, ostendit jam fuisse praedestinatum, et certum haberi voluit quod esset futurum.
Abbreviated transcription (Latin):
ad reconciliationẽ. Non enĩ ueniam postu¬
labis ab eo qui tͥ fecit iniuriã. sed tantũ
dimittes: sicut tͥ a dño dimitti cupis qđ
ipse cõmiseris. ꝑgendũ est gͦ ad reconci¬
liationẽ. cũ in m̃tem uenerit qđ nos for¬
te frẽm in aliqͦ lesimꝰ. ꝑgendũ autẽ non
pedib corporis sed motib animi. ut te¬
humili affectu ꝓstnas frĩ ad quẽ cara
cogitatione cucurreris in conspectu eiꝰ
cui munꝰ oblaturus es. Ita enĩ etiãsi p̃sens
sit pot̾is eũ non simulato animo lenire.
atq ingrãm reuocare ueniã postulando.

Expanded text:
ad reconciliationem. Non enim veniam postulabis ab eo, qui tibi fecit injuriam, sed tantum dimittis, sicut tibi a Domino dimitti cupis, quod ipse commiseris. Pergendum est ergo ad reconciliationem, cum in mentem venerit, quod nos forte fratrem in aliquo laesimus. Pergendum autem non pedibus corporis, sed motibhumili affectu prosternas fratri, ad quem chara cogitatione cucurreris, in conspectu ejus cui munus oblaturus es. Ita enim etiam si praesens sit, poteris cum non simulato animo lenire, atque in gratiam revocare, veniam postulando
Abbreviated transcription (Latin):
torib infusurus. Deindȩ adiunxit.
Sed ego ueritatẽ dico uobis. expedit
uobis ut ego uadã. Si enĩ non abie¬
ro : paraclitus non ueniet ad uos.
Si autẽ abiero : mittã eũ ad uos.
Tam quã diceret. Expedit uobis
ut hȩc forma serui auferat᷑ a uobis:
Caro quidẽ factũ uerbũ habito in
uobis. sed nolo adhuc me carnalit᷑
diligatis. & isto lacte contenti sem¬
ꝑ infantes ẽẽ cupiatis. Expedit
uobis ut ego uadã. Si enĩ non abi¬
ero : paraclitus non ueniet ad uos.
Si alim̾ta tenera qͥb uos alui non
subtraxero : solidũ cibũ non esurie¬
tis. Si carnalit᷑ esurieritis. capaces
sp̃s non eritis. Nã qͥd est si non¬
abiero paraclitus non ueniet ad
hic positus eũ non poterat mittere :
Quis hoc dixerit: Neq enĩ ubi ille
erat. iste inde recesserat: & sic ue

Expanded text:
toribus infusurus. Denique adjungit: toribus infusurus. Denique adjungit: Sed ego veritatem dico vobis: Expedit vobis ut ego vadam. Si enim non abiero, Pai autem abiero, mittam eum ad vos. Tanquam diceret: Expedit vobis ut haec forma servi auferatur a vobis. Caro quidem factum Verbum habito in vobis, sed nolo adhuc me carnaliter diligatis, et isto lacte contenti, semper infantes esse cupiatis. Expedit vobis ut ego vadam; si enim non abiero, Paracletus non veniet ad vos. Si alimenta tenera, quibus vos alui, non subtraxero, solidum cibum meum non esurietis. Si carnaliter haeseritis, capaces Spiritus non eritis. Nam quid est: Si nonabiero, Paracletus non veniet adhic positus, eum non poterat mittere? Quis hoc dixerit? Neque enim ubi ille erat, iste inde recessit. Quid e
Abbreviated transcription (Latin):
rogaret. qđ palã fieri uisu cor¬
porali cernerent. Nã suꝑius int̾¬
ro gauerant eũ qͦ eẽt iturus. &
respond̾at eis eo se iturũ qͦ ipsi t̾c
uenire non possent. nc̃ uͦ ita se
ꝓmittit iturũ : ut nullus eoꝵ qͦ
uadit in t̾rogaret. Nubes enĩ sus¬
cepit eũ quando ascendit ab eis.
& euntẽ in cęlũ non uerbis quesie¬
runt. s ocłis deduxert̃. Sed qͥ a
hȩc locutus sũ uobis. tristitia in¬
pleuit cor ur̃m. Uidebat utiq qͥd
illa ͣ uerba in eoꝵ cordib agerent.
scm fuerant habituri. id qđ exte¬
rius in xp̃o uidebant a mittere me¬
tudebant. Et quia se amissuros ẽẽ
illo uera denuntiante dubitare
non poterant: constristabat᷑ hu¬
manus affectus. qͥa carnalis deso¬
labat᷑ aspectus. Nouerat autẽ ille
quid eis potius expediret. quia uisus
interior ipse ẽ utiq meli&. qͦ eos fue¬
nentiũ corporib ingesturus. corpus
humanũ. sed se ipsũ credentiũ pec¬

Expanded text:
errogaret quod palam fieri visu corerrogaret quod palam fieri visu corporis cerneret. Nam superius interrogaverant eum quo esset iturus, et responderat eis eo se iturum quo ipsi tunc venire non possent. Nunc vero ita ipse promittit iturum, ut nullus eorum quo vadit interroget. Nubes enim suscepit eum, quando ascendit ab eis, et euntem in coelum, non verbis quaesierunt, sed oculis deduxerunt . Sed quia haec locutus sum vobis, inquit, tristitia implevit cor vestrum. Videbat itaque quid illa sua verba in eorum cordibus agerent. itum sanctum fuerant habituri, id quod exterius in Christo videbant, amittere metuebant; et quia se amissuros esse, illo vera denuntiante, dubitare non poterant, contristabatur humanus affectus, quia carnis desolabatur aspectus. Noverat autem ille quid eis potius expediret, quia visus interior ipse est utique melior, quo enentium corporibus ingesturus corpus humanum, sed seipsum credentium pec
Abbreviated transcription (Latin):
gogis facerent eos & int̾ficerent.
arbitrantes obsequiũ se p̾stare dõ:
qm caritas omĩa tolerat. quȩ dif¬
fundenda erat in caidib eoꝵ ꝑ
dicit᷑ sensus. qͥa facturus eos erat¬
onũ quȩcũq asꝑa tolerarent. nec
frigescerent a caritate p̾dicandi
illo diuino igne succensi. Hec gͦ¬
inquit locutus sũ uobis: ut cũm
uenerit hora eoꝵ reminiscamini
qr ego dixi uobis. Hȩc scilicet lo¬
eutiis sũ uobis. non tantũ qͥa pas¬
suri estis ista. sed qͥa cũ uenerit
paraclytus ille testimoniũ ꝑhibe¬
bit de me : ne ista tim̃do taceatis.
unde fiet ut etiã uos testimo¬
niũ ꝑhibeatis. Hȩc autẽ uobis
ab inĩtio non dixi. qͥa uobiscũ
eram & ego n̾os consolabar mea
p̾sentia corporali exhibita huma¬
nis sensib ur̃is. quã paruuli caꝑe
poteratis. Nunc autẽ uado ad
eũ qͥ me misit : & nemo in qͥt ex
uobis int̾rogat me qͦ uadis. Sig¬
nificat  se itẽrum ut nullus int¬

Expanded text:
gogis facerent eos, et interficerent, gogis facerent eos, et interficerent, arbitrantes obsequium se praestare Deo, quoniam charitas omnia tolerat, quae diffundenda erat in cordibus eorumdicitur sensus, quia facturus eos eratonum quaecunque aspera tolerarent, nec frigescerent a charitate praedicandi, illo divino igne succensi. Haec inquit, locutus sum vobis, ut cum venerit hora eorum, reminiscamini quia ego dixi vobis . Haec scilicet locutus sum vobis, non tantum quia passuri estis ista; sed quia cum venerit paracletus ille, testimonium perhibebit de me, ne ista timendo taceatis, unde fiet ut etiam vos testimonium perhibeatis. Haec autem vobis ab initio non dixi, quia vobiscum eram, et ego vos cpraesentia corporali exhibita humanis sensibus vestris, quam parvuli capere poteratis. Nunc autem vado ad eum qui me misit, et nemo, inquit, ex vobis interrogat me: Quo vadis? Significat sic se iturum, ut nullus int
Abbreviated transcription (Latin):
pascha cũ discipulis cenaturus immi¬
nente passione uerũ & ab initio de¬
nuntiata ẽẽ cõmemorat: ubi pͥmũ
nominatĩ duodecĩ expͥmunt᷑ apłi. &
ad oꝑa diuina mittunt᷑ : Quid sibi
gͦ uult qđ hic ait hȩc autẽ uobis ab
initio non dixi quia uobiscũ eram.
nͥ quia ea quȩ hic dicit de sp̃ũ scõ qđ
sit uenturus ad eos & testimoniũ ꝑhi¬
biturus quando mala illa passuri st̃ͣ
hȩc eis ab initio non dixit. quia cuor
ipsis erat: Consolator gͦ ille uel aduo
cessarius. Et ideo de illo non dixe¬
rat ab initio quando cũ illis erat.
qͥa eius presentia solabant᷑. Abscessu¬
rus autẽ oportebat ut diceret illũ
eẽ uenturũ ꝑ quẽ futurũ erat ut
caritate diffusa in cordib suis uer¬
bũ dĩ cũ fidutia p̾dicarent. & illo
intrinsecus apud eos testimoniuo
ꝑhibente de xp̃o ipsi qͦq testimo¬
niũ ꝑhiberent. neq scandali⁊ a¬
rentur. cũ inimici iudei absq sina¬

Expanded text:
Pascha cum discipulis coenaturus immiPascha cum discipulis coenaturus imminente passione, verum et ab initio denuntiata esse commemorat, ubi primum nominatim duodecim exprimuntur Apostoli, et ad opera divina mittuntur ? Quid sibi ergo vult quod hic ait, Hinitio non dixi, quia vobiscum eram? nisi quia et ea quae hic dicit de Spiritu sancto, quod sit venturus ad eos, et testimonium perhibiturus, quando illi mala passuri sunt, haec eis ab initio non dixit, quia cum ipsis erat. Consolator ergo ille, vel advoccessarius; et ideo de illo non dixerat ab initio, quando cum illis erat, quia ejus praesentia consolabantur. Abscessurus autem oportebat ut diceret illum esse venturum, per quem futurum erat ut, charitate diffusa in cordibus suis, verbum Dei cum fiducia praedicarent; et illo intrinsecus apud eos testimonium perhibente de Christo, ipsi quoque testimonium perhiberent, neque scandalizarentur, cum inimici Judaei absque syna
Abbreviated transcription (Latin):
Um dñs iħc predixisset dis¬
cipłis suis ꝑsecutiones qͣs
passuri fuerant post eius
abscessũ. subiunxit atq
ait. Hȩc autẽ uobis ab
inicio non dixi: quia uobiscũ eram.
nunc autẽ uado ad eũ qͥ me misit.
Ubi pͥmũ uidendũ est utrũ eis futu¬
ras non p̾dixerit ante passiones sed
alii tres euangłistȩ satis eũ p̾dixisse
ista demonstrant : antequã uentum
eẽt ad cęnã. Qua ꝑacta: scdm iohan¬
nẽ ista locutus ẽ ubi ait. Hȩc autẽ
nobis ab intio non dixi: quia uobis.¬
cũ erã. An forte hinc ista soluit᷑ qͤs¬
tio. quia & illi eũ narrant passioni
ꝓximũ fuisse cũ hȩc diceret. Nongͦ
ab initio quando cũ illis erat qͥa iã
discessurus iãq ad patrẽ ꝑrecturus.¬
hec dixit & ideo etiã scdm̃ illos ȩuan¬
głistas. uerũ est qđ hic dictũ est. hȩc
autẽ uobis ab initio non dixi: sed qͥd
agimus de fide ȩuangłii scdm mathe¬
ũ. qͥ hȩc eis a dño non solũ cũ iã eẽt

Expanded text:
us Jesus praedixisset discipulis suis persecutiones quas passuri fuerant post ejus abscessum, subjunxit, atque ait: Haec autem vobis ab initio non dixi, quia vobiscum eram: nunc autem vado ad eum qui me misit. Ubi primum videndum est, utrum eis futuras non praedixerit ante passiones. Sed alii tres evangelistae satis eum praedixisse ista demonstrant, antequam ventum esset ad coenam : qua peracta secundum Joannem ista locutus est, ubi ait, Haec autem vobis ab initio non dixi, quia vobiscum eram. An forte hinc ista solvitur quaestio, quia et illi eum narrant passioni proximum fuisse cum haec diceret? Non ergo ab initio quando cum illis erat, quia jam discessurus, jamqdixit: et ideo etiam secundum illos evangelistas verum est quod hic dictum est, Haec autem vobis ab initio non dixi. Sed quid agimus de fide Evangelii secundum Matthaeum, qui haec eis a Domino non solum cum jam esset
Abbreviated transcription (Latin):
nec exanimo mentientes sed errando
potius opinantes: Quomͦ enĩ dilige¬
rent patrẽ ueritatis. qͥ haberent odio
ueritatẽ : Nolunt enĩ sua facta dãp¬
nari. & hoc habet ueritas ut talia
facta clãpnent᷑. Tantũ gͥ odert̃ ueri¬
tatẽ quantũ oderunt suas pęnas qͦs
talib inrogat ueritas: nesciunt autẽ
illã ẽẽ ueritatẽ. quȩ tales quales ipsi
sunt dãpnat. Oderunt gͦ quã nesci¬
unt. & cũ illã oclert̃. ꝓfecto & eũ de
qͦ nata ẽ nͥ odisse non possunt. Ae ꝑ
hoc qͥa ueritatẽ qua uidicante dãpnan¬
t̃ de patre dõ natã nesciunt. utiq
etiã ipsũ & nesciunt & oderunt. Omi¬

Expanded text:
nec ex animo mentientes, sed errando nec ex animo mentientes, sed errando potius opinantes? Quomodo enim diligerent Patrem veritatis, qui haberent odio veritatem? Nolunt enim sua facta damnari, et hoc habet veritas ut talia facta damnentur: tantum igitur oderunt veritatem, quantum oderunt suas poenas, quas talibus irrogat veritas. Nesciunt autem illam esse veritatem, quae tales quales ipsi sunt damnat: oderunt ergo quam nesciunt; et cum illam oderunt, profecto et eum de quo nata est nisi odisse non possunt. Ac per hoc quia veritatem qua judicante damnantur, de Patre Deo natam nesciunt; utique etiam ipsum et nesciunt, et oderunt. O mi
Abbreviated transcription (Latin):
ipsũ diligo & nescio. Et si impudicũ
odi. non ipsũ gͦ odi qͥa non ẽ qđ odi:
& tam̃ dilecto meo cũ qͦ semꝑ in cari¬
tate pudicitię habitat anima mea fa¬
cio ignarus inuiriã. non errans in dis¬
cretiõe uirtutũ atq uitioꝵ. sed in cor¬
clib tenebris humanaꝵ. Proinde sicut
fieri potest ut homo bonus hominem
bonũ oderit nesciens uel potius diligat
nesciens. ipsũ enĩ diligit cũ bonũ dili¬
git. qͥa id qđ ẽ ille hoc iste diligit.
oderit autẽ nesciens uel non ipsũ sed
qđ putet ẽẽ ipsũ : ita fieri potest ut
etiã homo mniustus hominẽ ocderit
iustũ. dũ estimat se sui similẽ iniustũ
cliligere. nesciens diligat iustũ: & tam̃
dũ eũ credit iniustũ. diligat non ip¬
sũ sed qđ putat ẽẽ ipsũ. Quẽ ad modũ
autẽ hominẽ : sic & dm̃. Deniqͥ̾e̾ si int̾¬
rogarent᷑ iudei utrũ diligerent dm̃
qͥd se aliud quã diligere responderent.

Expanded text:
ipsum diligo, et nescio. Et si impudicum ipsum diligo, et nescio. Et si impudicum odi, non ergo ipsum odi; quia non est quod odi: et tamen dilecto meo, cum quo semper in charitate pudicitiae habitat anima mea, facio ignarus injuriam, non errans in discretione virtutum atque vitiorum, sed in cordium tenebris humanorum. Proinde sicut fieri potest ut homo bonus hominem bonum oderit nesciens, vel potius diligat nesciens ipsum enim diligit cum bonum diligit, quia id quod est ille, hoc iste diligit; oderit autem nesciens non ipsum, sed quod putat esse ipsum: ita fieri potest ut etiam homo injustus hominem oderit justum, et dum aestimat se sui similem injustum diligere, nesciens diligat justum; et tamen dum eum credit injustum, diligat non ipsum, sed quod putat esse ipsum. Quemadmodum autem hominem, sic et Deum. Denique si interrogarentur Judaei, utrum diligerent Deum; quid se aliud quam diligere responderent,
Abbreviated transcription (Latin):
net abscondita tenebrarũ & manifes¬
tet cogitationes cordis. & tunc laus
erit unicuiq adõ. Quando gͦ noner¬
rat᷑ in reb ut recta sit imꝓbatio ui¬
tioꝵ uirtutũq ꝓbatio : ꝓfecto si er¬
ratur in hominib. uenialis ẽ huma¬
na tẽptatio. Per has autẽ humanoꝵ
cordiũ tenebras res multũ miranda
& multũ ol. snda contingit. ut eũ m̃nũ¬
quaquẽ iniustũ putamꝰ & tam̃ iustus est
& iustitiã in eo nescientes diligimꝰ de¬
uitemꝰ. auersem̃. a nr̃o ꝓhibeamꝰ acces¬
su. cõmuẽ cũ illo uitã uictũq ha¬
bere nol imus. eũq etiã si disciplinȩ
imponendȩ necessitas cogit siue ne
aliis noceat siue ut fiat ipse correc¬
tior asperitate salubri ꝑsequam᷑. & ho¬
minẽ bonũ tamꝗͣ malũ adfligamꝰ qͦm
nescientes amamꝰ. Hoc fit siquis uer¬
bi gr̃a cũ sit pudicus a nobis credit᷑
impudicus. Sine dubio enĩ si pudicũ
diligo. hoc ẽ ipse qđ diligo. ergo etiã

Expanded text:
net abscondita tenebrarum, et manifesnet abscondita tenebrarum, et manifestet cogitationes cordis; et tunc laus erit unicuique a Deo . Quando ergo non erratur in rebus, ut recta sit improbatio vitiorum virtutumque probatio; profecto si erratur in hominibus, venialis est humana tentatio. 3. Per has autem humanorum cordium tenebras, res multum miranda et multum dolenda contingit, ut eum nonnunquam quem injustum putamus, et tamen justus est et justitiam in eo nescientes diligimus, devitemus, aversemur, a nostro prohibeamus accessu, communem cum illo vitam victumque habere nolimus; eumque etiam, si disciplinae imponendae necessitas cogit, sive ne aliis noceat, sive ut fiat ipse correctior, asperitate salubri persequamur; et hominem bonum tanquam malum affligamus, quem nescientes amamus. Hoc fit, si quis, verbi gratia, cum sit pudicus, a nobis creditur impudicus. Sine dubio enim si pudicum diligo, hoc est ipse quod diligo: ergo etiam
Abbreviated transcription (Latin):
ut si ille uel ille homo utrũ sit mi¬
pudicus pudiciis ue nescimꝰ. oderimꝰ
tam̃ impudicitiã & pudicitiã dili¬
gamꝰ. Et si illũ uel il lĩr iniustũ ẽẽ
iustũ ue nescimꝰ : amemꝰ tamen iꝰstiti¬
ã & iniustitiã de testem̾. non quas
nobis ipsis errando confingimꝰ sed
ra sentimꝰ. Hoc enĩ ad humanã tẽp¬
tationẽ ꝑtinere arbitror sine qua du¬
ci ista non potest uita: ita ut apłs di¬
ceret. tẽptatio uos non apphendat nͥ
humana. Quid tam enĩ humanũ quã
non posse aspicere. cor humanũ. & idõ
non eius latebras ꝑscrutari. sed ple¬
rũq aliud quã id qđ ibi agit᷑ suspi¬
cari: Quãquã & in his rerũ tenebris
humanarũ hoc est cogitationũ aliena¬
rũ & si suspitiones intelligere non pos¬
sumus quia homines sumꝰ: iudicia tam̃
idest definitas firmasq sententias con¬
tinere debemꝰ. nec ante tempꝰ qͥc qͣm
iudicare donec ueniat dñs & inlumi¬

Expanded text:
ut si ille vel ille homo utrum sit imut si ille vel ille homo utrum sit impudicus pudicusve nescimus, oderimus tamen impudicitiam, et pudicitiam diligamus: et si illum vel illum injustum esse justumve nescimus, amemus tamen justitiam, et injustitiam detestemur; non quas nobis ipsi errando confingimus, sed ra sentimus. Hoc enim ad humanam tentationem pertinere arbitror, sine qua duci ista non potest vita, ita ut Apostolus diceret, Tentatio vos non apprehendat nisi humana . Quid enim tam humanum quam non posse inspicere cor humanum; et ideo non ejus latebras perscrutari, sed plerumque aliud quam id quod ibi agitur suspicari? Quanquam et in his rerum tenebris humanarum, hoc est cogitationum alienarum, etsi suspiciones intelligere non possumus, quia homines sumus; judicia tamen, id est, definitas firmasque sententias continere debemus, nec ante tempus quidquam judicare, donec veniat Dominus, et illumi
Abbreviated transcription (Latin):
eius facie corporali nobis intimat᷑
cuiusq notitia: s tc̃ nobis ad cogni¬
tionẽ patet. quando eius mores &
uita non latent. Alioqͥn nec se ipsũ
nosse quisquã potest qͥ uidere facieor
suã non potest : sed utiq tanto certiꝰ
quã notus ẽ aliis ipse se nouit. quanto
certius interiore conspectu potest ui¬
dere qd̃ sapit. uidere qđ cupit. uidẽ¬
tunc uere fit cognitus nobis. Hȩc ita
q qm̃ plerũq ad nos de absentib uł
etiã mortuis siue fama suie litteris
ꝑferunt᷑ : hinc fit ut sepe quos nũꝗͣ
facie corporis uidimꝰ non tam̃ qͦs om̃i¬
no nescimꝰ. uel oderimꝰ homines uel
amemꝰ. Sed plerũq in eis nr̃a cre¬
dulitas fallit᷑. qͥa non nũꝗͣ. & histo¬
ria & multomagis fama m̃tit᷑. Eti¬
net autẽ ad nos ne ꝑnitiosa opimãe
fallam̃. ut qͥa non possumꝰ hominũ
indagare conscientiã. de ipsis reb ha¬
beamus uerã certãq scientiã. hoc ẽ

Expanded text:
ejus facie corporali nobis intimatur ejus facie corporali nobis intimatur cujusque notitia. Sed tunc nobis ad cognitionem patet, quando ejus mores et vita non latet. Alioquin nec seipsum nosse quisquam potest, qui videre faciem suam non potest. Sed utique tanto certius quam notus est aliis ipse se novit, quanto certius interiore conspectu potest videre quod sapit, videre quod cupit, vidtunc vere fit cognitus nobis. Haec itaque quoniam plerumque ad nos de absentibus vel etiam mortuis, sive fama, sive litteris perferuntur; hinc fit ut saepe quos nunquam facie corporis vidimus non tamen quos omnino nescimus, vel oderimus homines, vel amemus. 2. Sed plerumque in eis nostra credulitas fallitur; quia nonnunquam et historia, et multo magis fama mentitur. Pertinet autem ad nos ne perniciosa opinione fallamur, ut quia non possumus hominum indagare conscientiam, de ipsis rebus habeamus veram certamque sententiam. Hoc est,
Abbreviated transcription (Latin):
udistis dñm dicentẽ qͥ me
odit & patrẽ meũ odit:
qͥ superius direrat. hȩc
facient uobis qͥa nes¬
ciunt eũ qͥ misit me.
Non itaq dissimu¬
landa nascit᷑ ques¬
tio. quomͦ poss int odisse quẽ nesci¬
unt. Si enĩ dm̃ non quod est ipse
sed nescio quid aliud eũ suspicant᷑
aut credunt. & hoc oderunt : utiq
non ipsũ oderunt. sed qđ sua men¬
daci suspicione uel uana cri delitate
concipiunt. Si autẽ qđ ẽ hoc de illo
sentiunt. quomͦ eũ nescire dicunt᷑:
Et de hominib qͥdẽ fieri potest
ut eos sepe quos nũquã uidimꝰ dili¬
gamus. ac ꝑ hoc nec illud econtͣrio
impossibile est ut eos quos nũquam
uidimꝰ oderimꝰ. fama qͥppe ͤ ali qͦ ser¬
mocinante seu bene seu male: fit non
ĩmerito ut amemus uel oderimꝰ ig¬
notũ. Sed si fama sit uerax. qͦmͦ est
de qͦ uera didicimꝰ dicendus ignotꝰ:
An qͥa eius faciem non uidimꝰ. quã
cũ & ipse non uideat nulli tamen
potest notior ẽẽ quã sibi: Non gͥ in

Expanded text:
ntem, Qui me odit, et Patrem meum odit; qui superius dixerat, Haec facient vobis, quia nesciunt eum qui misit me. Non itaque dissimulanda nascitur quaestio, quomodo possint odisse quem nesciunt. Si enim Deum non quod est ipse, sed nescio quid aliud eum suspicantur aut credunt, et hoc oderunt; utique non ipsum oderunt, sed quod sua mendaci suspicione vel vana credulitate concipiunt: si autem quod est, hoc de illo sentiunt, quomodo eum nescire dicuntur? Et de hominibus quidem fieri potest ut eos saepe quos nunquam vidimus, diligamus; ac per hoc nec illud a contrario impossibile est, ut eos quos nunquam vidimus, oderimus. Fama quippe de aliquo sermocinante seu bene seu male, fit non immerito ut amemus vel oderimus ignotum. Sed si fama sit verax, quomodo est de quo vera didicimus, dicendus ignotus? An quia ejus faciem non vidimus? Quam cum et ipse non videat, nulli tamen potest potior esse quam sibi. Non igitur in
Abbreviated transcription (Latin):
nius dãpnarent᷑. Qui me odit inqͥt:
& patrẽ meũ odit. Hic nobis foctas¬
se dicat᷑. Quis potest odisse quẽ nes¬
cit: Eit utiq antequã diceret. si ñ
uenissẽ & locutus eis fuissẽ peccatũ
non haberent : dixerat discipłis suis.
Hȩc facient uobis. qͥa nesciunt eũ qͥ
misit me. Quomͦ gͦ nesciunt & oder̃t̃ :¬
Si enĩ qđ non est ipse s nescio qͥd de
illo aliud opinant᷑ : non utiq ipsum
s illul inueniunt᷑ odisse qđ fingunt
aut errando potius suspicant᷑: & tam
nͥ possent homines odisse qđ nesciunt.
non ueritas utrũq dixisset. qđ eius
patrẽ nesciunt & oderunt. Sed qͦmͦ
id fieri possit si adiuuante dño ꝑ nos
demonstrari potest: qͥa hec disputatio

Expanded text:
nius damnarentur. 5. Qui me odit, inquit, nius damnarentur. 5. Qui me odit, inquit, et Patrem meum edit. Hic nobis fortasse dicatur: Quis potest odisse quem nescit? Et utique antequam diceret, Si non venissem, et locutus eis fuissem, peccatum non haberent, dixerat discipulis suis, Haec facient vobis, quia nesciunt eum qui misit me. Quomodo ergo nesciunt et oderod est ipse, sed nescio quid aliud de illo opinantur; non utique ipsum, sed illud inveniuntur odisse quod fingunt, aut errando potius suspicantur. Et tamen nisi possent homines odisse quod nesciunt, non veritas utrumque dixisset, quia ejus Patrem et nesciunt et oderunt. Sed quomodo id fieri possit, si adjuvante Domino per nos demonstrari potest; quia haec disputatio
Abbreviated transcription (Latin):
& iudeis qͥ certe utriq nͥ in eo salua¬
tore saluent᷑ qͥ uenit querere qđ ꝑi¬
erat. ad ꝑditionẽ sine dubio ꝑtine¬
bunt: quãuis dici possit alios grauius
alios leuius ꝑituros. idest alios graui¬
ores alios lemores penas in sua ꝑdi¬
tione passuros. Ille enĩ dõ ꝑire dicit᷑.
quisqͥs ab illa beatitudine quã dat
scĩs suis ꝑ suppliciũ separat᷑. Canta
ẽ autẽ supplicioꝵ quanta ẽ diu̾sitas
diuersitas peccatoꝵ: quȩ quomͦ se ha¬
beat. altius enĩ iudicat sapientia di¬
uina quã coniectura scrutat᷑. aut ef¬
fat᷑ humana: Isti certe ad quos uenit
& qͥb locutus est xp̃e non habent
de magno infidelitatis peccato illam
excusationẽ qua possit dicere non ui¬
dimꝰ non audiuimꝰ. siue non accep¬
taret᷑ ista excusatio ab illo cuius in¬
scrutabilia sunt iudicia. siue accep¬
taret᷑ : & si non ut ab om̃i dãpnatio¬
ne liberarent᷑. certe ut aliquanto le¬

Expanded text:
et Judaeis: qui certe utrique nisi in eo Salvaet Judaeis: qui certe utrique nisi in eo Salvatore salventur, qui venit quaerere quod perierat , ad perditionem sine dubio pertinebunt. Quamvis dici possit, alios gravius, alios levius perituros, id est, alios graviores, alios leviores poenas in sua perditione passuros. Ille enim perire Deo dicitur, quisquis ab illa beatitudine quam dat sanctis suis, per supplicium separatur: tanta est autem suppliciorum, quanta est diversitas peccatorum; quae quomodo se habeat, altius judicat sapientia divina, quam conjectura scrutatur aut effatur humana. Isti certe ad quos venit, et quibus locutus est Christus, non habent de magno infidelitatis peccato illam excusationem, qua possint dicere, Non vidimus, non audivimus: sive non acceptaretur ista excusatio ab illo cujus inscrutabilia sunt judicia, sive acceptaretur, et si non ut ab omni damnatione liberarentur, certe ut aliquanto le
Abbreviated transcription (Latin):
non audiert̃ excusabt̃. sine lege
peribunt: s utrũ hi qͥ cũ audirent con¬
tẽpserunt uel etiã restiterunt ñec tan¬
tũ contradicendo sed eos a qͥb audie¬
runt odiis ꝑsequendo in eis deputan¬
di sunt de quib aliqͥd lenus uidet᷑
sonuisse qđ dictũ ẽ ꝑ legẽ iudicabunt᷑.
merito querit᷑. Sed si aliud ẽ ꝑire sine
lege aliud iudicari ꝑ legem. & illudẽ
grauius hoc autẽ leuius : proculdubio
non sunt isti in hac pena leuiore
ponendi. quia neq in lege peccaue¬
runt sed om̃ino legẽ xp̃i acciꝑe no¬
luerunt. & eã quantũ ad ipsos atti¬
net om̃ino nullã ẽẽ uoluerunt. Illi au¬
tẽ peccant in lege qui sunt in lege.
idest qͥ eã suscipiunt eãq scãm &
mandatũ scm ⁊ iustũ & bonũ fatent᷑
sed infirmitate non implent. qđ ab
ea rectissime p̾cipi dubitare non pos¬
sunt. Hi sunt qͥ aliqͦmͦ fesitan pos¬
sunt ab eorũ qui sine lege sunt ꝑditio¬
sermo ut hoc diceret. sed de gentib

Expanded text:
non audierunt, excusabunt, sine Lege peribunt. 4. Sed utrum hi qui cum audirent, contempserunt, vel etiam restiterunt, nec tantum contradicendo, sed et eos a quibus audierunt odiis persequendo, in eis deputandi sunt de quibus aliquid levius videtur sonnisse quod dictum est, per Legem judicabuntur, merito quaeritur. Sed si aliud est perire sine Lege, aliud judicari per Legem, et illud est gravius, hoc autem levius; procul dubio non sunt isti in hac poena leviore ponendi, quia neque in Lege peccaverunt, sed omnino Legem Christi accipere noluerunt, et eam quantum ad ipsos attinet, omnino nullam esse voluerunt. Illi autem peccant in Lege, qui sunt in Lege, id est, qui eam suscipiunt, eamque sanctam, et mandatum sanctum et justum et bonum fatentur ; sed infirmitate non implent quod ab ea rectissime praecipi dubitare non possunt. Hi sunt qui aliquo modo forsitan possunt ab eorum, qui sine Lege sunt, perditiosermo ut hoc diceret, sed de Gentibus
Abbreviated transcription (Latin):
ra eiꝰ ut transeat ex hoc mundo ad pa¬
trem. cũ dilexiss& suos qui erant in
mundo: infinẽ dilexit eos. Pascha au
tem fr̃s non sic̃ quidam existimant.
grecũ nomen est: sed hebreum. O por¬
tunissime tam̃ occurrit in hoc nomi¬
ne quȩdam congruentia utrarumq
linguarũ. Quia enĩ patitur grece

Expanded text:
ra ejus ut transeat ex hoc mundo ad Patrem, cum dilexisset suos qui erant in mundo, in finem dilexit eos. Pascha, fratres, non sicut quidam existimant, graecum nomen est, sed hebraeum: opportunissime tamen occurrit in hoc nomine quaedam congruentia utrarumque linguarum. Quia enim pati graece
Abbreviated transcription (Latin):
ria & seruat in uita. qͥ habet in
habet audiendo & seruat faciendo.
aut qͥ habet faciendo & seruat ꝑse¬
uerando: ipse ẽ inqͥt qͥ diligit me.
Oꝑe est demonstranda dilectio. ne
sit infructuosa nominis appellatio.
Et qͥ diligit me inqͥt diliget᷑ a pa¬
tre meo. & ego diligã eũ. & mani¬
festabo ei me ipsũ. Quid est diligam.
Tamquã tunc dilecturus sit & nc̃
non diligat : Absit. Quomͦ enĩ nos
pat̾ sine filio. aut filius sine patre
diligeret: Quomͦ cũ inseparabilit᷑
oꝑent᷑. seperabilit̃ diligunt : Ded
manifestabo. id est ad hoc diligã ut
manifestẽ. Nunc enĩ ad hoc dilex̃
ut credamꝰ. & mandatũ fidei tenea¬
mus. Tunc ad hoc diliga̾t ut creda¬
mus. & ipsa uisione mercedẽ fidei ca¬
piamꝰ : qͥa & nos nc̃ diligimꝰ credendo
qđ uidebimꝰ. tunc autẽ diligemus
uidendo quod credimus

Expanded text:
at in vita; qui habet in habet audiendo, et servat faciendo; aut qui habet faciendo, et servat perseverando: ipse est, inquit, qui diligit me. Opere est demonstranda dilectio, ne sit infructuosa nominis appellatio. Et qui diligit me, inquit, diligetur a Patre meo, et ego diligam eum, et manifestabo ei me ipsum. Quid est, diligam? tanquam tunc dilecturus sit, et nunc non diligat? Absit. Quomodo enim nos Pater sine Filio, aut Filius sine Patre diligeret? Quomodo cum inseparabiliter operentur, separabiliter diligunt? Sed ligam, et manifestabo: id est, ad hoc diligam ut manifestem. Nunc enim ad hoc dilexit ut credamus, et mandatum fidei teneamus; tunc ad hoc diliget ut videamus, et ipsam visionem mercedem fidei capiamus. Quia et nos nunc diligimus credendo quod videbimus; tunc autem diligemus videndo quod credidimus
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ posuit animã suã ꝓ ouib suis ex ip¬
sis ouib tã multos sibi martires fecit.
quanto magis debent usq ad mortẽ
ꝓ ueritate certare & usq ad sangui¬
nẽ aduersus peccatũ qͥb oues pͥascen¬
mittit : ac ꝑ hoc p̾cedente passionis
eius exemplo. qͥs non uideat magis de¬
bere imitando pastori herere pastores.
si eũ multȩ etiã imitate sunt oues:
Sub qͦ pastore uno in grege uno &
pastores ipsi sunt oues. Om̃s qͥppe fe¬
cit suas oues. ꝓ qͥb ẽ om̃ib passus. qͥa
& ipse ut ꝓ om̃ib pateret᷑. ouis est
factus.¬

Expanded text:
qui posuit animam suam pro ovibus suis , ex ipqui posuit animam suam pro ovibus suis , ex ipsis ovibus tam multos sibi martyres fecit; quanto magis debent usque ad mortem pro veritate certare, et usque ad sanguinem adversus peccatum, quibus oves ipsas pascenmittit? Ac per hoc praecedente passionis ejus exemplo, quis non videat magis debere imitando pastori haerere pastores, si eum multae etiam imitatae sunt oves? sub quo pastore uno, in grege uno, et pastores ipsi sunt oves. Omnes quippe fecit suas oves, pro quibus est omnibus passus, quia et ipse ut pro nobis pateretur ovis est factus.
Abbreviated transcription (Latin):
Prius dixit qđ fieret. & deinde qͦmͦ
fieret. Non enĩ crucifixus sed utiq
crucifigendus. qͦ nollet ẽ ductus:
nã crucifixus. non qͦ nolebat abiit.
sed pocius qͦ uolebat. Solutus qͥp¬
pe a corpore uolebat ẽẽ cũ xp̃o.s¬
si fieri posset p̾t̾ mortis molestiaor.
uitã concu piscebat ȩt̃nã. Ad ꝙͣ mo¬
hunc infirmitatis affectũ qͦ nemo
uult mori usq adeo naturalẽ ut
eũ beato petro nec senectus aufer¬
landos etiã in se transfigurauit
ipse saluator dicens pat̾ si fieri po¬
test transeat a me calix iste. qui
utiq mori uenerat: nec habebat
moitis potestatẽ sed uoluntatẽ.
potestate positurus animã suã. &
rursus eã potestate sũpturus. Sed
molestia quantacũq sit mortis
debet eã uncere uis amoris qͦ amatde
ille. qͥ cũ sit uita nr̃a. etiã mortẽ uo¬
luit ꝑferre ꝓ nobis. Nã si nulla ẽẽt
mortis uel parua molestia: non ee̾t tã
magna martirũ gła. Sed si pastor bonꝰ

Expanded text:
Prius dixit quod fieret, et deinde quomodo Prius dixit quod fieret, et deinde quomodo fieret. Non enim crucifixus, sed utique crucifigendus, quo nollet est ductus. Nam crucifixus, non quo nolebat abiit, sed potius quo volebat. Solutus quippe a corpore, volebat esse cum Chrissi fieri posset, praeter mortis molestiam, vitam concupiscebat aeternam: ad quam mohunc infirmitatis affectum, quo nemo vult mori, usque adeo naturalem, ut cum beato Petro nec senectus auferlandos etiam in se transfiguravit ipse Salvator dicens: Pater, si fieri potest, transeat a me calix iste ; qui utique mori venerat, et habebat mortis necessitatem, sed voluntaria potestate positurus animam suam, et rursus eadem potestate sumpturus. Sed molestia quantacunque sit mortis, debet eam vincere vis amoris, quo amatur ille qui, cum sit vita nostra, etiam mortem voluit perferre pro nobis. Nam si nulla esset mortis vel parva molestia, non esset tam magna martyrum gloria. Sed si pastor bonus