comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
aruũ uas in opus creatũ seminarbe ut nunc ter rã
manꝰ: & qđ mͦ de hacre nob uolentib diligentus
disputare uerecundia resistit & cõpellit ueniã
honore p̃fato apudicis aurib poscere cur id fi¬
eret nulla causa. eẽt: s in om̃ĩa quȩ de huiꝰ mocdi
menbris sensu cogitantis at tingerent sine ullo timore
obscenitatis lib sermo ferret᷑. nec ipsa uerba. ẽẽnt
qȩ uocarent᷑ obscȩna: s qͥcqͥd inde diceret᷑ tã honestũ
.&e quã de aliis qͥb: loqͥm corporis partib Quis qͥs
gͦ adhas litteras impudicus accedit. culpã refugiat
ñ naturã : facta denotet suȩ turpitudinis. ñ uerba
nr̃e necessitatis: in qͥb mͥ facillime pudicꝰ & religi¬
osus lector uel auditor ignoscit. donec infidelitatẽ
refellã ñ de fide rerũ in exꝑtarũ. s de sensu ex ꝑtarũ
argum̃tando. Legit enĩ hȩc sine offensione. qͥñ ex¬
horret apłm horrenda feminarũ flagitia rep̃hen¬

Expanded text:
aruum uas in hoc opus creatum seminaret, ut nunc terram aruum uas in hoc opus creatum seminaret, ut nunc terram manus, et quod modo de hac re nobis uolentibus diligentius disputare uerecundia resistit et conpellit ueniam honore praefato a pudicis auribus poscere, quur id fieret nulla causa esset, sed in omnia, quae de huius modi membris sensum cogitantis adtingerent, sine ullo timore obscenitatis liber sermo ferretur. nec ipsa uerba essent, quae uocarentur obscena, sed quidquid inde diceretur, tam honestum esset, quam de aliis cum loquimur corporis partibus. Quisquis ergo ad has litteras inpudicus accedit, culpam refugiat, non naturam; facta denotet suae turpitudinis, non uerba nostrae necessitatis; in quibus mihi facillime pudicus et religiosus lector uel auditor ignoscit, donec infidelitatem refellam, non de fide rerum inexpertarum, sed de sensu expertarum argumentantem. Legit enim haec sine offensione, qui non exhorret apostolum horrenda feminarum flagitia reprehen
Abbreviated transcription (Latin):
ut dictũ.ẽ. a se ipso uincit᷑. Nã cũ ordinate se
animꝰ uincit. tunç irrationales motꝰ eiꝰ m̃ti ra¬
tioniq subdunt᷑: si tam̃ & illa dõ subdita. ẽ. lau¬
dis atq uirtutis cupida. Minꝰ tam̃ pudet cum
sibi animꝰ ex iutiosis partib ñ obtẽꝑat. quã cũ
& corpus qđ alterũ ab illo. ẽ. atq in fra illũ. ẽ.¬
& cuiꝰ sine illo natura ñ uiuit. uolenti iuben¬
tiq ñ cedit. Sed cũ alia m̃bra retinent᷑ uolunta¬
tis imꝑio sine qͥb illa quȩ contͣ uoluntatẽ libi¬
dine concitant᷑ id qͦd appetunt implere ñ posst̃.
one peccati hunc renisũ. hanc repugnantiã : uo
luntatis & libidinis rixã uel certe ad uoluntatis
sufficientiã libidinis indigͥentiã ꝓcul dubio nisi
culpabilis inobȩdientia pęnali in obȩdientia
plecteret᷑ in para dr̃so nuptiȩ ñ hab̾ent: s uolun¬
tati m̃bra ut cȩt̾a ita cuncta seruirent sin genitale

Expanded text:
ut dictum est, a se ipso uincitur. Nam cum ordinate se ut dictum est, a se ipso uincitur. Nam cum ordinate se animus uincit, ut inrationabiles motus eius menti rationique subdantur, si tamen et illa Deo subdita est, laudis adque uirtutis est. Minus tamen pudet, cum sibi animus ex uitiosis suis partibus non obtemperat, quam cum ei corpus, quod alterum ab illo est adque infra illum eet cujus sine illo natura non vivit, volenti jubentique non cedit. 3. Sed cum alia membra retinentur voluntatis imperio, sine quibus illa quae contra voluntatem libidine concitantur, id quod appetunt, implere non possunt; one peccati. Hunc renisum, hanc repugnantiam, hanc voluntatis et libidinis rixam, vel certe ad voluntatis sufficientiam, libidinis indigentiam, procul dubio nisi culpabilis inobedientia poenali inobedientia plecteretur, in paradiso nuptiae non haberent, sed uoluntati membra, ut cetera, ita cuncta seruirent. Ita genitale
Abbreviated transcription (Latin):
disputaret. & huius rei similitudinẽ ex natura
hominis assumeret. ut filiis dix̃ imꝑare corpo¬
ris menbris ꝓpt̃ obedientiȩ facilitatẽ uitiosas
animi partes ut seruos asꝑiore imꝑio coherceri :¬
& utiq ordine naturali animꝰ ante ponit᷑ cor¬
pori : & tam̃ ipse animꝰ imꝑat corpori faciliꝰ
quã sibi. Uerũ tam̃ hȩc libido de qͦ nunc disse¬
rimꝰ eo magis erubescenda existit qͦ animꝰ in
ea nec sibi efficacit̃ imꝑatꝰ ut om̃ino ñ libeat :
nec om̃i mͦ corpori ut pudenda m̃bra uoluntas
potius quã libido cõmoueat. Quod si ita. ẽẽnt :
pudenda ñ eẽnt. Nunc uͦ pudet animũ resisti
sibi acorpore qđ ei natura in feriore subiectũ. ẽ.
In aliis qͥppe affectionib cũ sibi resistit ideo
minꝰ pudet. qr cũ ase ipso uincit᷑ ipse se uincit:¬
& si in ordinate atq uitiose qͥa ex his partib qͦȩ
rationi subici debent. tam̃ partib suis. ac ꝑhoc

Expanded text:
disputaret et huius rei similitudinem ex natura disputaret et huius rei similitudinem ex natura hominis adsumeret, ut filiis dixit imperari corporis membris propter oboediendi facilitatem; uitiosas uero animi partes ut seruos asperiore imperio coherceri? Et utique ordine naturali animus anteponitur corpori, et tamen ipse animus imperat corpori facilius quam sibi. Verum tamen haec libido, de qua nunc disserimus, eo magis erubescenda extitit, quod animus in ea nec sibi efficaciter imperat, ut omnino non libeat, nec omni modo corpori, ut pudenda membra uoluntas potius quam libido commoueat; quod si ita esset, pudenda non essent. Nunc uero pudet animum resisti sibi a corpore, quod ei natura inferiore subiectum est. In aliis quippe adfectionibus cum sibi resistit, ideo minus pudet, quia, cum a se ipso uincitur, ipse se uincit; etsi inordinate adque uitiose, quia ex his partibus, quae rationi subici debent, tamen a partibus suis ac per hoc,
Abbreviated transcription (Latin):
scłi generant & generant᷑. Et idõ illȩ nuptia e
dignȩ felicitatẽ paradysi si peccatũ ñ fuisset
& diligendã ꝓlẽ gignerent: & pudendã libi¬
dinẽ ñ haberent. Sed qͦmͦ id fieri posset nunc ñ
.ẽ. qͦ de monstret᷑ exemplo: Nec idõ tam̃ mere¬
dibile debet uideri etiã illud unũ sine ista
libidine uoluptati potuisse seruire. cui tot
menbra nunc seruiunt. An uͦ manꝰ & pedes mo¬
uemꝰ cũ uolumꝰ ad ea qͦe his m̃bris agenda sunt
sine ullo renisũ tanta facilitate quãnta in nob̾
& malus uidemꝰ mnaxime in artificib qͦoꝵ q
oꝑm corporaliũ ubi ad exercendã in firmiorẽ
tardiorẽq naturã agilior accessit industria. &
ñ credimꝰ ad opus generationis filioꝵ si libido
ñ fuisset quę peccato inobedientiȩ retribuitur
obȩdient̃ hominib ad uoluntatis nutũ similit̃
in libris de re publica cũ de imꝑioꝵ differentia

Expanded text:
huius generant et generantur. Et ideo illae nuptiae huius generant et generantur. Et ideo illae nuptiae dignae felicitate paradisi, si peccatum non fuisset, et diligendam prolem gignerent et pudendam libidinem non haberent. Sed quo modo id fieri posset, nunc non est quo demonstretur exemplo. Nec ideo tamen incredibile debet uideri etiam illud unum sine ista libidine uoluntati potuisse seruire, cui tot membra nunc seruiunt. An uero manus et pedes mouemus, cum uolumus, ad ea quae his membris agenda sunt, sine ullo renisu, tanta facilitate, quanta et in nobis et in aliis uidemus, maxime in artificibus quorumque operum corporalium, ubi ad exercendam infirmiorem tardioremque naturam agilior accessit industria; et non credimus ad opus generationis filiorum, si libido non fuisset, quae peccato inoboedientiae retributa est, oboedienter hominibus ad uoin libris de re publica, cum de imperiorum differentia
Abbreviated transcription (Latin):
homo patrẽ & matrẽ & ad herebit uxori suȩ.
& er̃ duo in carne una: ĩtaq ñ sunt duo sed una
caro. Quod gͦ ds̃ coniunx̃ homo ñ separet. Certũ
.ẽ. igit᷑ masculũ & feminã ita pͥmitꝰ institutos:
ut nunc homines duos diuersi sexꝰ uidemꝰ &
nouimꝰ: unũ aut̃ dici uel ꝓpt̾ coniunctionẽ
uel ꝓpt̃ originẽ feminȩ. quȩ de masculi latere
ut uiri uxores suas diligant. Quis quis aut̃ dicit
qͥd dicit nisi ꝓpt̾ numerositatẽ sc̃oꝵ necessari¬
um hominis fuisse peccatũ : Si enĩ ñ peccando
soli remanerent. qͥa sic̃ putant nisi peccas sent
generare ñ possent: ꝓfecto ut ñ solũ duo iusti
homines possent. eẽ. sed multi necessariũ pecca¬
tũ fuit. Quod si crede absurdũ. ẽ: illud potiꝰ. ẽ.
credendũ. qđ scõꝵ numerꝰ qͣntꝰ cõplendȩ illi
sufficit beatissimȩ ciuitati tantꝰ existeret & si
nemo peccasset. quantꝰ nunc ꝑdĩ gr̃am de mul¬
titudine colligit᷑ peccatoꝵ. quousq filii huius

Expanded text:
erebit uxori suae, et erunt duo in carne una? Itaque iam non sunt duo, sed una caro. Quod ergo Deus coniunxit, homo non separet. Certum est igitur masculum et feminam ita primitus institutos, ut nunc homines duos diuersi sexus uidemus et nouimus, unum autem dici uel propter coniunctionem uel propter originem feminae, quae de masculi latere ut uiri uxores suas diligant. CAPUT XXIII. quid dicit, nisi propter numerositatem sanctorum necessarium hominis fuisse peccatum? Si enim non peccando soli remanerent, quia, sicut putant, nisi peccassent, generare non possent: profecto ut non soli duo iusti homines possent esse, sed multi, necessarium peccatum fuit. Quod si credere absurdum est, illud potius est credendum, quod sanctorum numerus quantus conplendae illi sufficit beatissimae ciuitati, tantus existeret, etsi nemo peccasset, quantus nunc per Dei gratiam de multitudine colligitur peccatorum, quo usque filii saeculi
Abbreviated transcription (Latin):
unt quendã uirũ fortẽ ciuitatis dĩ dicentẽ. Pro¬
ba me dñe & tẽpta me: ure renes meos & cor
meũ. Ut doleant intẽptationib: uident petrũ
flentẽ. Ut gaudeant intẽptationib: audiunt
iacobũ dicentẽ. Om̃e gaudiũ existimate fr̃s me.
cũ intẽptationes uarias inciditis. Non solũ aut̃
ꝓpt̃ se ipsos mouent᷑ affectb: uerũ etiã ꝓpt̃
eos quos lib̾ari cupiunt & ne pereant metuant¬
& dolent sipereunt. & gaudent silib̾ant᷑. Illũ
qͥppe optimũ & fortissimũ uirũ qͥ insius infir¬
mitatib głatur. ut eũ potissimũ cõmemoremꝰ qͥ

Expanded text:
ndam uirum dei fortem ciuitatis dei dicentem: proba me, domine, et temta me; ure renes meos et cor meum. ut doleant in temtationibus uident Petrum flentem; ut gaudeant in temtationibus audiunt Iacobum dicentem: omne gaudium existimate, fratres mei, cum in temtationibus uariis incideritis. Non solum autem propter se ipsos his monentur affectibus uerum etiam propter eos quos liberari cupiunt et ne pereant metuunt et dolent si pereunt, gaudent si liberantur. illum quippe optimum et fortissimum uirum, qui in suis infirmitatibus gloriabatur, ut eum potissimum c
Abbreviated transcription (Latin):
lationes animositates . inuidias. oꝑa. eẽ. carnis.
Quoꝵ om̃iũ maloꝵ caput atq origo suꝑbia. ẽ : quȩ
sine carne regnat indiabolo. Quis aut̃ illo im
mitior scĩs : quis ad uersus eos contẽtiosior. ani¬
mosior. & magis emulus atq inuidus inuenit᷑ :
Haec om̃ia cũ habet sine carne. qͦmͦ s̃ ista
oꝑa carnis. nisi qͥa oꝑa sunt hominis. quẽ sic̃
dixi nomine carnis appellat. ñ habendo carnẽ
quã ñ habet diabolus : Sed uiuendo scđm se ipũ
tate ñ steat. ut ñ de dĩ s de suo mendatiũ lo¬
queret᷑. qͥ ñ solũ m̃dax uerũ etiã m̃datii pat̃
.ẽ. Primꝰ ÷ qͥppe mentitus : & a quo peccatũ ab
illo cepit. eẽ. m̃datiũ. Cũ gͦ uiuit homo scd̾
hominẽ ñ scđm dm̃: similis diabolo: qͥa nec
ut staret inueritate. & ueritatẽ de illius non
de suo m̃datiũ loqueret᷑. Nã ut de homine alio
loco idẽ apłs ait. si aut̃ ueritas dĩ in meo men¬

Expanded text:
lationes, animositates, inuidias opera esse carnis; lationes, animositates, inuidias opera esse carnis; quorum omnium malorum caput adque origo superbia est, quae sine carne regnat in diabolo. Quis autem illo est inimicior sanctis? Quis aduersus eos contentiosior, animosior et magis aemulus adque inuidus inuenitur? At haec omnia cum habeat sine carne, quo modo sunt ista opera carnis, nisi quia opera sunt hominis, quem, sicut dixi, nomine carnis appellat? Non enim habendo carnem, quam non habet diatate non stetit, non de dei, sed de suo mendacium loqueretur qui non solu? mendax uerum etiam mendacii pater est. primus est quip mentitus et a quo peccatum, ab illo coepit esse mendaciu? cum ergo uiuit homo secundum hominem, non secundum deu? similis est diabolo. Non ut staret in ueritate et ueritatem de illius, non de suo mendacium loqueretur. Nam et de homine alio loco idem apostolus ait: Si autem ueritas Dei in meo men
Abbreviated transcription (Latin):
.ẽ. causa s pęnã : nec caro corruptibilis animã
peccatricẽ. s anima peccatrix fecit. ẽẽ. corrup¬
tibilẽ carnẽ. Ex qua corruptione carnis licet
existant quȩdã incitam̃ta uitioꝵ & ipsa desi¬
deria uitiosa : ñ tam̃ om̃ia uitȩ iniquȩ uitia tri¬
buenda s̃ carni. ne ab his om̃ib purgemꝰ diabo¬
lũ qͥ ñ habet carnẽ. Et si enĩ diabołus fornica¬
tor uel ebriosus uel si qͥd huiꝰ modi mali. ẽ. qđ
ad carnis ꝑtinet uoluptates ñ potest dici cũ etiã
taliũ peccatoꝵ suasor & instigator occultꝰ. ẽ.
tam̃ maxime suꝑb atq inindus. Quȩ illũ uiti¬
ositas sic obtinuit : ut ꝓpt̃ hanc. eẽt in carceri¬
b caliginosi huiꝰ aeris & t̃no supplicio destinatꝰ.
Haec aut̃ uitia quȩ tenent indiabolo principa¬
tũ carni tribuit apłs : quã certũ ẽ. diabolũ ñ
hab̾e. Dicit enĩ mimicitias. contentiones. & mu¬

Expanded text:
est causa, sed poena. nec caro corruptibilis animam est causa, sed poena. nec caro corruptibilis animam peccatricem, sed anima peccatrix fecit esse corruptibilem carnem. ex qua corruptione carnis licet existant quaedam incitamenta uitiorum et ipsa desideria uitiosa, non tamen omnia iniquae uitae uitia tribuenda sunt carni, ne ab his omnibus purgemus diabolum, qui non habet carnem. etsi enim diabolus fornicator uel ebriosus uel si quid huius modi mali est quod ad carnis pertinet uoluptatem non potest dici, cum sit etiam talium peccatorum suasor et instigator occultus, est tamen maxime superbus atque inuidus, quia illum uitiositas sic obtinuit, ut prop hanc esset in carceribus caliginosi huius aeris aeterno suppli destinatus. haec enim uitia, quae tenent in diabolo principatu carni tribuit apostolus, quam certum est diabolum non habe? dicit enim inimicitias, contentiones, aemu
Abbreviated transcription (Latin):
ipsius aggrauationis causã ñ naturã substantiãq
corporis s eiꝰ corruptionẽ scientes nolumꝰ corpore
ex poliari s eiꝰ immortalitate uestiri. & tunc enĩ¬
enĩ erit. s qͥa corruptibile ñ erit ñ grauabit.
Aggrauat gͦ nunc animã corpus corruptibile :¬
& de primit t̾rena in habitatio sensũ multa cogi¬
tantẽ. Uerũ tam̃ qui om̃ia mala animȩ ex corpo
re putant accidisse : in errore s̃. Quã us eñi uir¬
go. seminib quantũ ñ noxia corpora tardant.
terreniq hebetant artꝰ moribundaq menbra:
om̃sq illas notissimas quattuor animi ꝑ turba¬
tiones. cupiditatẽ timorẽ. lȩtitiã. tristitiã. qͣsi
origines om̃iũ peccatorũ atq uitioꝵ uolens in¬
telligi ex corpore accide. subiungit & dicit.⁊
Hinc metuant cupiuntq dolent gaudent q¬
nec auras suspiciunt clausȩ tenebris & carcere
cȩco: tam̃ alit̃ se habet fides nr̃a. Nã corruptio
corporis quȩ aggrauat animã ñ peccati primi

Expanded text:
ipsius aggrauationis causam, non naturam substantiamque corporis, sed eius corruptionem scientes nolumus corpore expoliari, sed eius immortalitate uestiri. et tunc enim erit, sed quia corruptibile non erit non grauabit. aggrauat ergo nunc animam corpus corruptibile et deprimit terrena inhabitatio sensum multa cogitantem. ure putant accidisse, in errore sunt Quamvis enim Virgo Seminibus, quantum non noxia corpora tardant, Terrenique hebetant artus moribundaque membra; omnesque illas notissimas quatuor animi perturbationes, cupiditatem, timorem, laetitiam, tristitiam, quas origines omnium peccatorum atque vitiorum volens intelligi ex corpore accidere, subjungat et dicat: Hinc metuunt, cupiuntque, dolent gaudentqnec auras suspiciunt clausae tenebris et carcere caeco: tamen aliter se habet fides nostra. nam corruptio corporis, quae aggrauat animam, non peccati primi
Abbreviated transcription (Latin):
me. Et timeo aut̃ ne sic̃ serpens euã sedux̃ astu
sua: sic & ur̃ȩ m̃tes corrunpant᷑ a castitate quȩ
ẽ. in xp̃o. De tristitia uͦ quã crcero magis egri¬
tudinẽ appellat. dolorẽ aut̃ uirgilius ubi ait.
dolent gaudentq. s idõ malui tristitiã dice¬
re. qͥa egritudo uel dolor usitatius in corpo¬
rib dr̃. scrupulosior quęstio ẽ. utrũ in ueniri

Expanded text:
autem, ne, sicut serpens Euam seduxit astutia sua. sic et uestrae mentes corrumpantur a castitate, quae est in Christo. De tristitia uero, quam Cicero magis aegritudinem appellat, dolorem autem Vergilius, ubi ait: dolent gaudentque\', sed ideo malui tristitiam dicere, quia aegritudo uel dolor usitatius in corporibus dicitur scrupulosior quaestio est, utrum inueniri
Abbreviated transcription (Latin):
ipsã bonoꝵ om̃iũ matrẽ sapientiã. & lignũ sci¬
entiȩ boni & mali trans gressi mandati ex ꝑim̃¬
tũ. Pȩnã enĩ peccatorib bene utiq qm iuste cors¬
tituit ds̃ : sed ñ suo bono ex ꝑit᷑ homo. Pos sunt
haec etiã in eccłia in telligi. ut ea meliꝰ accipia¬
mꝰ tanqͦã ꝓpħica indicia p̃cedentia futurorũ:
paradỹsũ scilicet ipsã ȩccłiã sic̃ de illa legit᷑
in canticis canticoꝵ: qͣt tuor aut̃ para dr̃si flu¬

Expanded text:
ipsam bonorum omnium matrem sapientiam, et lignum sciipsam bonorum omnium matrem sapientiam, et lignum scientiae boni et mali transgressi mandati experimentum. Poenam enim peccatoribus bene utique, quoniam iuste, constituit Deus, sed non suo bono experitur homo. Possunt haec etiam in ecclesia intellegi, ut ea melius accipiamus tamquam prophetica indicia praecedentia futurorum; paradisum scilicet ipsam ecclesiam, sicut de illa legitur in cantico canticorum; quattuor aut
Abbreviated transcription (Latin):
sacram̃to ut sic fuisse accipiat᷑ lignũ uitȩ iN
tũ ipsũ para dr̃sũ ubi pͥmi homines parentes ge¬
Uneris humani sc̃ȩ scripturȩ ueritate fuisse nar¬
rant᷑ ad intelligibilia refer̃: arboresq illas
& ligna fructifera in uirtutes uitȩ moresq con¬
uertunt. tanquã uisibilia & corporalia illa
ñ fuerint. sed in telligibiliũ significandoꝵ causeꝰ
in telligi: tanquã idõ ñ fuerint duȩ mulieres
agar & sara. & ex eis duo filii abrahae unꝰ de
cutiente aqua defluxerit. qͥa potest illic figurata
signi ficatione etiã xp̃c intelligi eodẽ apło dicen¬
te. petra aut̃ erat xp̃c. Nemo itaq ꝓhibet intel¬
ligi para dr̃sũ uitã beatoꝵ: iiͦiͦi. eius flumina
.iiiͦiI. uirtutes. prudentiã. fortitudinẽ. tẽꝑanti¬
am. atq iustitiã : & ligna eiꝰ om̃s utiles discipli¬
nas. & lignoꝵ fructꝰ mores pioꝵ. & lignũ uitȩ

Expanded text:
sacramento; ut sic fuisse accipiatur lignum vitae in sacramento; ut sic fuisse accipiatur lignum vitae in tum ipsum paradisum, ubi primi homines parentes generis humani sanctae scripturae ueritate fuisse narrantur, ad intellegibilia referunt arboresque illas et ligna fructifera in uirtutes uitae moresque conuertunt; tamquam uisibilia et corporalia illa non fuerint, sed intellegibilium significandorum causa eo intellegi; tamquam ideo non fuerint duae mulieres, Agar et Sarra, et ex eis duo filii Abrahae, unus dcutiente aqua defluxerit, quia potest illic figurata significatione etiam Christus intellegi, eodem apostolo dicente: Petra autem erat Christus. Nemo itaque prohibet intellegere paradisum uitam beatorum, quattuor eius flumina quattuor uirtutes, prudentiam, fortitudinem, temperantiam adque iustitiam, et ligna eius omnes utiles disciplinas, et lignorum fructus mores piorum, et lignum uitae
Abbreviated transcription (Latin):
pora t̃rena gestantes. Quȩ licet senio conueteras¬
cerent ut necessitate ꝑducerent᷑ ad mortẽ. qui
statꝰ eis de ligno uitȩ qđ in medio para dr̃si cũ ar¬
bore uetita simul erat mirabili dĩ gr̃a p̃stabat᷑.
tam̃ & alios sumebant cibos p̃t̃ unã arborẽ. qͦȩ
fuerat int̃dicta: ñ qͥa ipsa erat malũ. s ꝓpt̃ cõm̃¬
dandũ purȩ & simplicis obȩdientiȩ bonũ. quae
magna uirtꝰ. ẽ. rationalis creaturȩ subcreatore
dño constitutȩ. Nã ubi nullũ malũ tangebat᷑:
ꝓfecto si ꝓhibitũ tangeret᷑. sola mobȩdientia
peccabat᷑. Alebant᷑ gͦ aliis quȩ sumebant: ne
animalia corpora molestiae aliqͥd es uriendo ac
sitiendo sentirent. De ligno aut̃ uitȩ ꝓpt̾ ea non¬
gustabat᷑. ne mors eis undecũq subriꝑet. uel
senec tute confecta decursis tempoꝵ spatus in¬
terirent: tanquã cȩta. eẽnt aliqͣ nuntiata illo

Expanded text:
pora terrena gestantes. Quae licet senio non ueterespora terrena gestantes. Quae licet senio non ueterescerent, ut necessitate perducerentur ad mortem qui status eis de ligno uitae, quod in medio paradiso cum arbore uetita simul erat, mirabili Dei gratia praestabatur, tamen et alios sumebant cibos praeter unam arborem, quae fuerat interdicta, non quia ipsa erat malum, sed propter commendandum purae et simplicis oboedientiae bonum, quae magna uirtus est rationalis creaturae sub Creatore Domino constitutae. Nam ubi nullum malum tangebatur, profecto, si prohibitum tangeretur, sola inoboediepeccabatur. Alebantur ergo aliis quae sumebant, ne animalia corpora molestiae aliquid esuriendo ac sitiendo sentirent: de ligno autem vitae propterea gustabatur, ne mors eis undecumque subreperet, vel senectute confecta decursis temporum spatiis interirent: tanquam caetera essent alimento, illud
Abbreviated transcription (Latin):
sit ꝓmissũ qͥ neminẽ fallit. qͥ eis etiã de capilloꝵ
suoꝵ in tegritate securitatẽ dedit resurrectionẽ
corporũ in qͥb dura multa ꝑpessi sunt. nichil in
eis ulteriꝰ tale sensuri desidabilit̃ & pacient̃ ex¬
pectant. Si enĩ carnẽ suã ođant qͣndo eã suȩ m̃ti
in firmitate resistente spũali iure cohercebant.
qͣnto magis eã diligunt etiã ipsã spũalẽ futurã:
Sic̃ enĩ sp̃s carni seruieNs ñ in congruȩ carnalis:
ita caro sp̃ui seruieNS recte appellat᷑ spualis. ñ
qͥa in spm̃ conuertet᷑ sic̃ ñ nulli putant ex eo qđ
scriptũ. ẽ. seminat᷑ corpus animale. surget corpꝰ
sp̃uale. Sed qͥa sp̃ui sũma & mirabili obtẽꝑandi
felicitate subdet᷑ usq ad implendã immortalita¬
tis indissolubilis securissimã uoluntatẽ dm̃i mo¬
lestiȩ sensu. om̃i corruptibilitate & tarditate de¬
primis hominib ante peccatũ. Qui licet mori¬

Expanded text:
sit promissum, qui neminem fallit, qui eis etiam de capillorum sit promissum, qui neminem fallit, qui eis etiam de capillorum suorum integritate securitatem dedit, resurrectionem corporum, in quibus multa dura perpessi sunt, nihil in eis ulterius tale sensuri desiderabiliter et patienter expectant. Si enim carnem suam non oderant, quando eam suae menti infirmitate resistentem spiritali iure cohercebant, quanto magis eam diligunt etiam ipsam spiritalem futuram! Sicut enim spiritus carni seruiens non incongrue carnalis, ita caro spiritui seruiens recte appellabitur spiritalis, non quia in spiritum conuertetur, sicut nonnulli putant ex eo quod scriptum est: Seminatur corpus animale, surget corpus spiritale, sed quia spiritui summa et mirabili obtemperandi facilitate subdetur usque ad inplendam inmortalitatis indissolubilis securissimam uoluntatem, omni molestiae sensu, omni corruptibilitate et tarditate deprimis hominibus ante peccatum, qui licet mori
Abbreviated transcription (Latin):
ñ audebunt isti sic̃ eos ausuros. eẽ ñ arbitror diis
beatissimis & tam̃ in ȩt̃nis corporib constitutis
humanas animas ante ponere. cur eis uidet᷑
absurdũ qđ fides xp̃iana p̃dicat. & pͥmos homi¬
mines ita fuisse conditos ut si ñ peccassent nul¬
obȩdientiae custodite immortalitate donati
cũ eis uiuerent in ȩt̃nũ. & talia scõs in resur¬
rectione habituros ea ipsa in qͥb: lab orauer̃t
corpora ut nec eoꝵ carni aliqͥd corruptionis uł
difficultatis. nec eoꝵ beatitudini aliqͥd doloris
& infelicitatis possit accide . S inde nunc sc̃oꝵ¬
animȩ defunctoꝵ idõ ñ habent grauẽ mortẽ
qͣ separatȩ s̃ a corporib suis. quia caro eoꝵ reqdͥes
inspe. qͣs libet sine ullo iã sensu contumelias acce¬
pisse uideat᷑. Non enĩ sic̃ platoni uisũ ẽ. corpor obli¬
uionẽ desid̾ant. s potius qͥa meminer̃ qͥd sibi a dõ

Expanded text:
non audebunt isti, sicut eos ausuros esse non arbitror, dis non audebunt isti, sicut eos ausuros esse non arbitror, dis beatissimis et tamen in aeternis corporibus constitutis humanas animas anteponere: quur eis uidetur absurdum, quod fides Christiana praedicat, et primos homines ita fuisse conditos, ut, si non peccassent, nuleritis oboedientiae custoditae inmortalitate donati cum eis uiuerent in aeternum; et talia sanctos in resurrectione habituros ea ipsa, in quibus hic laborauerunt, corpora, ut nec eorum carni aliquid corruptionis uel difficultatis nec eorum beatitudini aliquid doloris et infelicitatis possit accidere? CAPUT XX. Quoanimae defunctorum ideo non habent grauem mortem, qua separatae sunt a corporibus suis, quia caro eorum requiescit in spe. quaslibet sine ullo iam sensu contumelias accepisse uideatur. Non enim, sicut Platoni uisum est, corpora obliuione desiderant, sed potius, quia meminerunt quid sibi ab eo
Abbreviated transcription (Latin):
durare. De qͦ platonico dogmata iã in libris suꝑi¬
orib diximꝰ xp̃iano tẽpr̃ erubuisse porphrriũ.
& non solũ ab animis humanis remouisse corpa
bestiarũ. uerũ etiã sapientiũ animas ita uoluisse
de corporeis nexib lib̾ari. ut corpus om̃e fugientes
beate a pd patrẽ sine fine teneant᷑. Itaq ne a
xp̃o uinci uidet᷑ uitã scĩs pollicente ꝑpetuã ea¬
am ipse purgatas animas sine ullo ad miserias
pristinas reditu in ȩ̨t̾̃na felicitate constituit. &
ut inxp̃o ad uersaret᷑ resurrectionẽ in corrupti¬
biliũ corpoꝵ. negans ñ solũ sine t̃renis sed sine
ullis om̃ino corporib eas asseruit in sẽꝑit̾nũ. eẽ
uicturas. nec tam̃ ista qͣlicũq opinione p̃cepit
salam ne diis corporatis religionis obseqͥo sub¬
dent᷑. Quid ita nisi qͥa eas qͣm uis nulli corpori
sotiatas ñ credidit illis. eẽ. meliores: Qa ꝓpt̃ si

Expanded text:
durare. De quo Platonico dogmate iam in libris superidurare. De quo Platonico dogmate iam in libris superioribus diximus Christiano tempori erubuisse Porphyrium et non solum ab animis humanis remouisse corpora bestiarum, uerum etiam sapientium animas ita uoluisse de corporeis nexibus liberari, ut corpus omne fugientes beatae aput Patrem sine fine teneantur. Itaque ne a Christo uinci uideretur uitam sanctis pollicente perpetuam, etiam ipse purgatas animas sine ullo ad miserias pristinas reditu in aeterna felicitate constituit; et ut Christo aduersaretur, resurrectionem incorruptibilium corporum negans non solum sine terrenis, sed sine ullis omnino corporibus eas adseruit in sempiternum esse uicturas. Nec tamen ista qualicumque opinione praecepit saltem ne dis corporatis religionis obsequio subderentur. Quid ita, nisi quia eas, quamuis nulli corpori sociatas, non credidit illis esse meliores? Quapropter, si
Abbreviated transcription (Latin):
rurs & incipiant ad corpora uelle reuera
Quod uirgilius explatonico dogmate dixis se lau¬
dat᷑. Ita qͥppe animas mortaliũ nec in suis corpori¬
b semꝑ. eẽ posse existimat. sed mortis necessitate
dissolui. nec sine corporib durare ꝑpetuo sed
alt̾nantib uicib indesinent̃ uiuos ex mortiuis &
ex iuiuis mortuos fieri putat. ut acȩteris homi¬
nib hoc uicdeant᷑ differre sapientes qđ pꝰmortẽ
ferunt᷑ ad srđa ut aliqͣnto diutiꝰ in astro sibi con¬
gruo qͥsq reqͥescat : atq inde rursꝰ miseriae pͥs¬
tine oblitꝰ. & cupiditate habendi corporis uictꝰ
redeat ad labores erũnasq mortaliũ. Illi uͦ qui
stultã duxerint uitã ad corpora suis merias de¬
bita siue hominũ siue bestiarũ de ꝓximo reuol¬
uant᷑. In hac itaq durissima conditione consti¬
tuit etiã bonas atq sapientes animas qͥb non
ꝑmanare. neq sine his possint inȩt̃na puritate

Expanded text:
Rursus et incipiant in corpora uelle reuerti; Rursus et incipiant in corpora uelle reuerti; quod Vergilius ex Platonico dogmate dixisse laudatur. Ita quippe animas mortalium nec in suis corporibus semper esse posse existimat, sed mortis necessitate dissolui, nec sine corporibus durare perpetuo, sed alternantibus uicibus indesinenter uiuos ex mortuis et ex uiuis mortuos fieri putat; ut a ceteris hominibus hoc uideantur differre sapientes, quod post mortem feruntur ad sidera, ut aliquanto diutius in astro sibi congruo quisque requiescat adque inde rursus miseriae pristinae oblitus et cupiditate habendi corporis uictus redeat ad labores aerumnasque mortalium; illi uero, qui stultam duxerint uitam, ad corpora suis meritis debita siue hominum siue bestiarum de proximo reuoluantur. In hac itaque durissima condicione constituit etiam bonas adque sapientes animas, quibus non permanere neque sine his possint in aeterna puritate
Abbreviated transcription (Latin):
rit᷑. & his potuis set acciđe nisi peccatũ me¬
ritũ seqeret᷑. Licet enĩ iustoꝵ ac pioꝵ animȩ
defunctoꝵ qđ in reqͥȩ uiuant dubitare fas ñ sit :
usq ad eo tam̃ eis melius. eẽt. cũ suis corporib
bene ualentib uiuere. ut etiã illi qͥ om̃i mͦ. eẽ.
sine corpore beatissimũ existimant hanc opi¬
nionẽ suã sententia repugnante uincant.
Neq enĩ qͥsquã audebit illoꝵ sapientes homi¬
nes siue morituros siue iã mortuos. id ẽ. aut
carentes corporib aut corpora relicturos diis
immortalib ante ponere : qͥb dĩ sũmꝰ apud
platonẽ munꝰ in gens. indis solubilẽ scilicet
uitã io ÷ &t̃nũ cũ suis corporib consortiũ pol¬
licet᷑. Optime aut̃ cũ hominib arbitrat᷑ idẽ
plato sitam̃ hanc uitã pie uisteq ꝑ egerint
ut a suis corporib separati in ipsoꝵ dõꝵ qͥi
sua corpora nũquã deser̃ recipiant᷑ sinum.
scilicet immemores suꝑa ut conuexa reuis añ.

Expanded text:
isset accidere, nisi peccati meritum sequeretur. Licet enim iustorum ac piorum animae defunctorum quod in requie uiuant dubitare fas non sit, usque adeo tamen eis melius esset cum suis corporibus bene ualentibus uiuere, ut etiam illi, qui omni modo esse sine corpore beatissimum existimant, hanc opinionem suam sententia repugnante conuincant. Neque enim quisquam audebit illorum sapientes homines, siue morituros siue iam mortuos, id est aut carentes corporibus aut corpora relicturos, dis inmortalibus anteponere. quibus Deus summus aput Platonem munus ingens, indissolubilem scilicet uitam, id est aeternum cum suis corporibus consortium, pollicetur. Optime autem cum hominibus agi arbitratur idem Plato, si tamen hanc uitam pie iusteque peregerint, ut a suis corporibus separati in ipsorum deorum, qui sua corpora numquam deserunt, recipiantur sinum, . Scilicet inmemores supera ut conuexa reuisant
Abbreviated transcription (Latin):
de carne hominis cui donat immortalitatẽ cor¬
ruptionẽ auferat. naturã relinqͣt congruentiã
figurȩ menbroꝵq detineat. de trahat pondis
tarditatẽ. S defide resurrectionis mortuoꝵ
& decorporib immortalib diligentiꝰ si ds̃ uo¬
luerit᷑ disserendũ . ẽ. Nunc de corporib pͥmoꝵ
hominũ qđ instituimꝰ ex plicemꝰ. qm̃ nec mors
ista qͦe bona ꝑhibet᷑ bonis. nec tam̃ paucis in¬
telligentib siue credentib sed om̃ib nota. ẽ.
qͣ fit animȩ a corpore separatio. q certe corpꝰ

Expanded text:
de carne hominis, cui donat inmortalitatem, corde carne hominis, cui donat inmortalitatem, corruptionem auferat, naturam relinquat, congruentiam figurae membrorumque detineat, detrahat ponderis tarditatem? Sed de fide resurrectionis mortuorum et de corporibus eorum inmortalibus diligentius, si Deus uoluerhominum quod instituimus explicemus; quoniam nec mors ista, quae bona perhibetur bonis nec tantum paucis intellegentibus siue credentibus, sed omnibus nota est, qua fi
Abbreviated transcription (Latin):
t̃renis corporib quã uis ad huc corruptilib
atq mortalib: ñ qͣntitatis pondꝰ s cẽꝑationis
modus. Et qͥs uerb̃ ex plicat qͣntũ distet int̃ p̃sen¬
tẽ qͦã diximꝰ sanitatẽ & immortalitatẽ futurã :
Non itaq nr̃am fidẽ redarguunt philosophi de
pondib corporũ : nolo enĩ quęrere cur ñ cre¬
dant t̾renũ . eẽ. posse corpꝰ incelo. cũ t̾ra unuer¬
salibret᷑ in nichilo. Portassis enĩ de ipso medio
mundi loco ͤ qd eũ coeant quãq grauiora etiã
argum̃tatio ueri similior habeat᷑. Illud dico
sidii minores quib int̃ animalia t̾restria cȩta
enĩ hominẽ faciendũ cõmisit plato potuer̃ sic̃
dicit ab igne remouere urendi qͣlitatẽ. lucendi
relinquere quȩ oculos emicaret. Itane dõ sũ mo
concede dubitauimꝰ. cuiꝰ ille uoluntati potes¬
tatiq concessit ne moriant᷑ quȩ orta sint. & tã
conexa nulla possint dissolutione se uingi. ut

Expanded text:
terrenis corporibus, quamuis adhuc corruptibilibus terrenis corporibus, quamuis adhuc corruptibilibus adque mortalibus, non quantitatis pondus, sed temperationis ntum distet inter praesentem quam dicimus sanitatem et inmortalitatem futuram? Non itaque nostram fidem redarguunt philosophi de ponderibus corporum. Nolo enim quaerere, quur non credant terrenum esse posse corpus in caelo, cum terra uniuersa libretur in nihilo. Fortassis enim de ipso medio mundi loco, eo quod in eum coeant quaeque grauiora, etiam argumentatio ueri similior habeatur. Illud dico: Si di minores, quibus inter animalia terrestria cetera etiam hominem faciendum commisit Plato, potuerunt, sicut dicit, ab igne remouere urendi qualitatem, lucendi relinquere quae per oculos emicaret: itane Deo summo concedere dubitabimus, cuius ille uoluntati potestatique concessit, ne moriantur quae orta sint, et tam conexa nulla possint dissolutione seiungi, ut
Abbreviated transcription (Latin):
ruptibilia iã corpora ubi uolunt ponant. &
qđ uolunt agant situ motuq facillimo: An
uerosi hoc angłi faciunt & quȩ libet anima¬
lia t̾restria rapiant unde libet. constituantq
ubilibet. aut eos ñ posse. aut onera sentire
diuino munere sp̃s sine ulla difficultate pos¬
se deferre qͦ uoluerint. existere ubi uolue¬
rint sua corpora si credamꝰ : nã cũ t̾renorũ
corpoꝵ sic̃ onera in gestando sentire consue¬
uimꝰ. quanto maior. ẽ. qͣntitas tanto sit maior
& grauitas. ita ut plura pondo qͣm pauciora
amplius p̃mant. menbra tam̃ suȩ carnis leuiora
portat anima cũ in sanitate robusta s̃ quã in
langͦore cũ macra s̃. & cũ aliis gestantib one¬
rosior sit saluus & ualidus quã exilis & mor¬
bidus. ipse tam̃ ad suũ corpus mouendũ atq
portandũ agilior. ẽ. cũ in bona ualitudine
plus habet molis quã cũ in peste uel fame mi¬
nimũ roboris tantũ ualet in habendis etiã

Expanded text:
ruptibilia iam corpora ubi uolunt ponant et ruptibilia iam corpora ubi uolunt ponant et quo uolunt agant, situ motuque facillimo! An uero si hoc angeli faciant et quaelibet animalia terrestria rapiant unde libet constituantque ubi libet, aut eos non posse aut onera sentire diuino munere spiritus sine ulla difficultate posse ferre quo uoluerint et sistere ubi uoluerint sua corpora non credamus? Nam cum terrenorum corporum, sicut onera in gestando sentire consueuimus, quanto maior est quantitas, tanto sit maior et grauitas, ita ut plura pondo quam pauciora plus premant: membra tamen suae carnis leuiora portat anima, cum in sanitate robusta sunt quam in languore cum macra sunt. Et cum aliis gestantibus onerosior sit saluus et ualidus quam exilis et morbidus, ipse tamen ad suum corpus mouendum adque portandum agilior est, cum in bona ualetudine plus habet molis, quam cum in peste uel fame minimum roboris. Tantum ualet in habendis etiam
Abbreviated transcription (Latin):
tas dĩ. sed qͣlia eẽ. cõpulit pęna peccati. Sed¬
pondus uel in t̾ra teneat uel cogat a t̾ra: & idõ
in cȩlo. eẽ. ñ possint pͥmi qͥdem illi homines in
t̃ra erant nemorosa atq fructuosa quȩ para¬
.ẽ. uel ꝓpt̃ corpus xp̃i cũ qͦ ascendit in cȩlũ.
uel ꝓpt̃ scõꝵ qualia in resurrectione futura s:
in tueant᷑ paulo attentius ponda ipsa trena:
Si eñĩ ars humana efficit ut ex metallis qͦȩ in
bricata st̃ etiã natare possint: qͣnto credibiliꝰ
& efficatiꝰ occultꝰ aliqͥs modus oꝑationis dĩ cuiꝰ
om̃ipotentissima uoluntate plato dix̃ nec or¬
ta in terire. nec colligata posse dissolui. cum
multo mirabilius in corporea corporeis quã
quȩcũq corporea qͥb cũq corporib copulen¬
tur potest molib prestare t̾renis ut nullo
inima ponđe deprimant᷑ ipsis animis ꝑfec¬
tissime beatis. ut qͥã uis t̃rena tam̃ in cor¬

Expanded text:
tas Dei, sed qualia esse conpulit poena peccati. tas Dei, sed qualia esse conpulit poena peccati. pondus vel in terra teneat vel cogat ad terram; et ideo in coelo esse non possunt. Primi quidem illi homines in terra erant nemorosa atque fructuosa quae paraer Christi corpus cum quo ascendit in caelum uel propter sanctorum qualia in resurrectione futura sunt, intueantur paulo adtentius pondera ipsa terrena. Si enim ars humana efficit, ut ex metallis, quae inbricata etiam natare possint: quanto credibilius et efficacius occultus aliquis modus operationis Dei, cuius omnipotentissima uoluntate Plato dicit nec orta interire nec conligata posse dissolui, cum multo mirabilius incorporea corporeis quam quaecumque corpora quibuscumque corporibus copulentur, potest molibus praestare terrenis, ut nullo in ima pondere deprimantur, ipsisque animis perfectissime beatis, ut quamuis terrena, tamen incor
Abbreviated transcription (Latin):
tũ id hebetare atq tardare ñ posset. Cur gͥ
suspicionib ista ꝑmittant : cur nolint crede
diuina uoluntate atq potentia immortalia
corpora posse fieri t̾rena: in qͥb animȩ nulla
ab eis morte separate. nullis eoꝵ onerib aggra¬
uatȩ sempit̃ne ac felicit̃ uiuant qđ dõs suos
posse asser̃ in corporib igneis. iouẽq ipsũ eoꝵ
regẽ in om̃ib corporeis elem̃tis. Nã si anima
ut beata sit corpꝰ. ẽ. om̃e fugiendũ: fugiant
dii eoꝵ deglobis syderũ. fugiat uppit̃ de
cȩlo & t̾ra. Aut si ñ possunt : miseri udicent᷑.
Sed neutrũ isti nolunt: qͥ neq a corporibus
separationẽ audent dare diis suis ne illos
mortales colere uideant᷑: nec beatitudinis pͥ¬
uationẽ ne in felices eos. eẽ. fateant᷑. Nongͦ ad
beatitudinẽ consequendã omia fugienda s̃
corpora: s corruptibilia. molesta. grauia. mo¬
ribunda: ñ qͣlia fecit primis hominib boni¬

Expanded text:
tum hebetare adque tardare non posset. Cum igitur tum hebetare adque tardare non posset. Cum igitur suspicionibus suis ista permittant, quur nolunt credere, diuina uoluntate adque potentia inmortalia corpora fieri posse terrena, in quibus animae nulla ab eis morte separatae, nullis eorum oneribus adgrauatae sempiterne ac feliciter uiuant, quod deos suos posse adserunt in corporibus igneis Iouemque ipsum eorum regem in omnibus corporeis elementis? Nam si animae, ut beata sit, corpus est omne fugiendum, dii eorum de globis siderum, fugiat Jupiter de coelo et terra: aut si non possunt, miseri judicentur. Sed neutrum isti volunt, qui neque a corporibus separationem audent dare diis suis, ne illos mortales colere videantiuationem, ne infelices eos esse fateantur. Non ergo ad beatitudinem consequendam omnia fugienda sunt corpora; sed corruptibilia molesta, grauia moribunda; non qualia fecit primis hominibus boni
Abbreviated transcription (Latin):
testatẽ potuer̃ nosse phylosophi nec potuer̃
nosse ꝓpħȩ : cũ potius econtrario dĩ ꝓphas
cenda coniectura humana deceꝑit. Uerũ ñ
fragent᷑. magnis disputationũ uirib asse¬
rentes animȩ ut beata. eẽ. posset ñ t̃renor ũ
tantũ s om̃e corpus. eẽ. fugiendũ: & dos rurs¬
neis iouis aut̃ ipsius animã quẽ mundũ istũ
uolunt om̃ib om̃ino corporeis elementis. qͥb
hȩc moles a t̾ra in celũ surgit in clusa. Hanc
enĩ animã plato abintimo t̾rȩ medio qđ geo¬
metrȩ centron uocant ꝑ om̃s partes eiꝰ usq
ad cęli summa & extrema diffundi & ex ten¬
di ꝑnumeros musicos opinat᷑. ut sit iste mun¬
dus animal maximũ. beatissimũ. sempit̾nũ.
cuius anima & ꝑfectã sapientiae felicitatẽ
teneret & corpus ꝓpͥũ ñ relinquer& cuiꝰq cor¬
pus & in ȩt̃nũ ex illa uiueret. & eã qͥã uis
non simplex sed tot corporib tantisq cõpacꝰ¬

Expanded text:
testatem potuerunt philosophi, nec potuerunt testatem potuerunt philosophi, nec potuerunt nosse Prophetae? cum potius e contrario Dei Prophetas cenda conjectura humana deceperit. 2. Verum non fragentur, magnis disputationum viribus asserentes, animae, ut beata esse possit, non terrenum tantum, sed omne corpus esse fugiendum, et deos rursneis, Iouis autem ipsius animam, quem mundum istum uolunt, omnibus omnino corporeis elementis, quibus haec tota moles a terra in caelum surgit, inclusam. Hanc enim animam Plato ab intimo terrae medio, quod geometrae centron uocant, per omnes partes eius usque ad caeli summa et extrema diffundi et extendi per numeros musicos opinatur, ut sit iste mundus animal maximum beatissimum sempiternum, cuius anima et perfectam sapientiae felicitatem teneret et corpus proprium non relinqueret, cuiusque corpus et in aeternum ex illa uiueret et eam quamuis non simplex, sed tot corporibus tantisque conpac
Abbreviated transcription (Latin):
& eo mͦ t̾rȩ stabili ac sempit̃nȩ unde fuer̃ sũp¬
ta restitui. Si qͥs hoc etiã de igne similit̃ affir¬
met. & dicat reddenda. eẽ. uniuerso igni cor¬
pora qͦȩ inde sũpta s̃ ut celestia fierent ani¬
malia. nonne immortalitas qͥã talib: dus
uelut dõ sũmo loquente ꝓmisit plato tanꝗ
uolentia disputationis huiꝰ int̃cidet: an
ib ꝓpt̃ ea ñ fit qͥa ds̃ ñ uult. cuiꝰ uoluntatẽ
ut ait plato nulla uis uincit: did gͦ ꝓhibet
ea qͥȩ sunt iuncta soluant᷑ꝰ. nec ea quȩ s̃ ex ele¬
m̃tis sumpta reddant᷑. atq ut animȩ in corpo¬
rib constitutȩ nec umqͥã ea deserant. & cũ eis
immortalitate ac sempit̾na beatitudine ꝑ¬
fruant᷑. posse dm̃ facere confitet᷑ plato : Cũ gͦ
ñ possit ut nec t̾restria moriant᷑ : ands̃ ñ. est
potens qͦusq xp̃iani credunt. s qͦ usq plato¬
nici uolunt. Nimirũ quippe consiliũ dĩ & po¬

Expanded text:
t eo modo terrae stabili ac sempiternae, unde fuerant sumpt eo modo terrae stabili ac sempiternae, unde fuerant sumpta, restitui. Si quis hoc etiam de igne similiter affirmet, et dicat reddenda esse universo igni corpora, quae inde sumpta sunt, ut coelestia fierent animalia; nonne immortalitas, quam talibus diis, velut Deo summo loquente, promisit Plato, tanquam violentia disputationis hujus intercidet? An ibi propterea non fit, quia Deus non vult, cujus voluntatem, ut ait Plato, nulla vis vincit? Quid ergo prohibet,ea quae sunt juncta solvantur, nec ea quae sunt ex elementis sumpta reddantur, atque ut animae in corporibus constitutae nec unquam ea deserant, et cum eis immortalitate ac sempiterna beatitudine perfruantur, posse Deum facere confitetur Plato? Cur ergo non possit, ut nec terrestria moriantur? An Deus non est potens quousque Christiani credunt, sed quousque Platonici volunt? Nimirum quippe consilium Dei et po
Abbreviated transcription (Latin):
magni. id ÷ totius huiꝰ mundi menbroꝵ in me¬
dio positũ & sempit̃nũ. eẽ. ñ dubitant. Cur gͦ
ds̃ ille summꝰ fecerit eis alterũ quẽ putant᷑ dm̃
id.ẽ. mundũ istũ cȩteris dis qͥ in fra eũ sunt
p̃ferendi eundẽq. eẽ. existiment animantem.
anima scilicet sic̃ asser̃ rationali uel intellecꝰ¬
tuali in tam magna mole corporis eiꝰ inclusa.
ipsiusq corporis tamq menbra locis suis po¬
sita atq digesta .IIII. constituerit elem̃ta qͦrũ
coniuincturã ne umqͦã ds̃ eoꝵ tam magnꝰ mo¬
riat᷑ in solubilẽ ac sempit̾nã uelint: qͥd cau¬
se.ẽ. ut in corpore maioris animantis tanqͥã
mediũ menbroꝵ aet̾na sit t̾ra. & alioꝵ animan¬
tiũ t̃restriũ corpora si ds̃ sic̃ illud uelit ȩt̃na
.ẽẽ. ñ possint: s t̃rȩ in qͥunt t̃ra reddenda . ẽ:
Unde animaliũ t̾restriũ sũpta s̃ corpora ex qͦ
fit inqͥunt. ut ea sit necesse dissolui & mori :¬

Expanded text:
totius huius mundi, membrum in medio positum et sempiternum esse non dubitent. Cum ergo deus ille summus fecerit eis alterum quem putant deum, id est istum mundum, ceteris dis, qui infra eum sunt, praeferendum, eundemque esse existiment animantem, anima scilicet, sicut adserunt, rationali uel intellectuali in tam magna mole corporis eius inclusa, ipsiusque corporis tamquam membra locis suis posita adque digesta quattuor constituerit elementa, quorum iuncturam, ne umquam deus eorum tam magnus moriatur, insolubilem ac sempiternam uelint: quid causae est, ut in corpore maioris animantis tamquam medium membrum aeterna sit terra, et aliorum animantium terrestrium corpora, si Deus sicut illud uelit, aeterna esse non possint? Sed terrae, inquiunt, terra reddenda est, unde animalium terrestria sumta sfit, inquiunt, ut ea sit necesse dissolvi et emori; e
Abbreviated transcription (Latin):
sint uarietate distinctȩ : ñ tam̃ amplius quã duo
quȩlã genera humanȩ societatis existerent .
Quas ciuitates duas scđm scripturas nr̃as me¬
rito appellare possumꝰ. Una quippe petit ho¬
minẽ scđm carnẽ. altera scđm spm uiuere.
in sui cuiꝰq generis: pace uolentiũ: & cũ id qđ
expetunt assecunt᷑. in sui cuiꝰq generis pace
nẽ : qͥd scđm sp̃m uiuere. Quis qͥs enĩ hoc quod
diximꝰ prima fronte inspicit. uel ñ recolens
uel minꝰ ad uertens quẽ ad modũ scripturȩ
scȩ̃ loquant᷑. potest putare philosophos qͥdẽ
epycureos scđm carnẽ uiuere. quia sũmũ bo¬
nũ hominis in corporis uoluptate posuerunt:
nũ opinati sunt ut eoꝵ om̃e uulgꝰ qͥ ñ aliqͦ
dogmate uel eo mͦ phylosophantur. s ꝓcliues
ad libidinẽ nisi ex uoluptatib quas corporets
sensib capiunt gauđe nesciunt: Storcos aut̃
qͥ sũ mũ bonũ hominis in animo ponunt uiuere¬

Expanded text:
sint uarietate distinctae, non tamen amplius quam duo sint uarietate distinctae, non tamen amplius quam duo quaedam genera humanae societatis existerent, quas ciuitates duas secundum scripturas nostras merito appellare pos- 25 semus. Una quippe est hominum secundum carnem, altera secundum spiritum uiuere in - sui cuiusque generis pace uolentium et, cum id quod expetunt adsequuntur, in sui cuiusque generis pace ndum spiritum uiuere. Quisquis enim hoc quod diximus prima fronte inspicit, uel non recolens uel minus aduertens quem ad modum scripturae sanctae loquantur, potest putare philosophos quidem Epicureos secundum carnem uiuere, quia summum bonum hominis in corporis uoluptate posuerunt, nis opinati sunt, et eorum omne uulgus, qui non aliquo dogmate uel eo modo philosophantur, sed procliues ad libidinem nisi ex uoluptatibus, quas corporeis sensibus capiunt, gaudere nesciunt; Stoicos autem, qui summum bonum hominis in animo ponunt, se
Abbreviated transcription (Latin):
IXIMUS IAM INSUEERIOB
libris. ad humanũ genꝰ ñ solũ
naturȩ similitudine socian¬
dũ. uerũ ttiã quadã cogna¬
tionis necessitudine in uni¬
tatẽ concordẽ pacis uinculo
colligandũ ex homine uno
dm̃ uoluisse homines constituere. Neq hoc genꝰ
fuisse in singulis quibq moriturũ nisi duo pͥmi
quoꝵ creatꝰ. ẽ. unꝰ ex nullo. alt̃ ex illo id in obȩ¬
dientia meruissent. Aquib ad missũ. ẽ. tã gran¬
de peccatũ ut in deterius eo natura mutaret᷑
humana: etiã in posteros obligatione peccati &
mortis necessitate trans missa. Mortis aut̃ reg¬
nũ in homines usq ad eo donatũ. ẽ: ut om̃s in
scđa quoq morte cuius nullus. ẽ. finis pęna de¬
bita p̾cipites ageret. nisi inde quosdã in debita
dĩ grã liberaret. Ac ꝑ hoc factũ.ẽ. ut cũ tot tan¬
tȩq gentes ꝑ t̾rarũ orbẽ diuersis ritib moribq
uiuentes multiplici linguarũ. armoꝵ. uestium.

Expanded text:
iximus iam superioribus libris ad humanum genus non solum naturae similitudine sociandum, uerum etiam quadam cognationis necessitudine in unitatem concordem pacis uinculo conligandum ex homine uno Deum uoluisse homines instituere, neque hoc genus fuisse in singulis quibusque moriturum, nisi duo primi, quorum creatus est unus ex nullo, altera ex illo, id inoboedientia meruissent, a quibus admissum est tam grande peccatum, ut in deterius eo natura mutaretur humana, etiam in posteros obligatione peccati et mortis necessitate transmissa. Mortis autem regnum in homines usque adeo dominatum est, ut omnes in secundam quoque mortem, cuius nullus est finis, poena debita praecipites ageret, nisi inde quosdam indebita Dei gratia liberaret. Ac per hoc factum est, ut, cum tot tantaeque gentes per terrarum orbem diuersis ritibus moribusque uiuentes multiplici linguarum armorum uestium