comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tempꝰ torquere nos: Cũ tam̃ hunc passibilẽ cernetet.
cũ posse mortalia ꝑpeti humanitꝰ uideret: omne
qͦd de eiꝰ diuinitate suspicatꝰ. c̃. ei fastu sue suꝑbis¬
uenit indubium. Nichil quippe se nͥ suꝑbũ scient
cũ hunc. eẽ. humilẽ conspicit. dm̃ eẽ dubitauit
UIñ & ad temptationũ se argum̃ta conu̾tit. S ñ sic̃
nos qͥ puri homines sumꝰ. in ruente sepe tempta¬
tione concutimur: ita redẽptoris nr̃i aiã tẽptatiomꝰ
ẽ. necessitate turbata. T̃rib namq modis tẽptatio
agit᷑. Suggestione. delectatione: consensu. Et nos
cũ tẽptamͣ: plerũq indelectationẽ aut etiã incon¬
sensũ labim᷑. Qa carnis peccato propagati: in nobis¬
met ipsis etiam gerimꝰ. unde certamina toleramꝰ.
rigͦ ꝑsuggestionẽ potuit: s eiꝰ mentẽ peccati delc¬
tatio ñ momordit. Ato. idco: oĩs diabolica illa tem

Expanded text:
tempus torquere nos . Cum tamen hunc passibilem cerneret, tempus torquere nos . Cum tamen hunc passibilem cerneret, cum posse mortalia perpeti humanitus videret, omne quod de ejus divinitate suspicatus est ei fastu suae superbiae in dubium venit. Nihil quippe se nisi superbum sciens, cum hunc esse humilem conspicit, Dominum esse dubitavit, unde et ad tentationum se argumenta conventit. Sed non sicut nos, qui puri homines sumus, irruente saepe tentatione concutimur, ita Redemptoris nostri anima tentationis est necessitate turbata. Tribus namque modis tentatio agitur, suggestione, delectatione, consensu, et nos cum tentamur plerumque in delectationem, aut etiam in consensum labimur. Quia carnis peccato propagati, in nobismetipsis etiam gerimus unde certamergo per suggestionem potuit, sed ejus mentem peccati delectatio non momordit. Atque ideo omnis dia
Abbreviated transcription (Latin):
fiant. Nisi gͦ dñ ieuiasset: tẽptandi occasio
diabolo non fuisset. Accessit autẽ temptandi pmisiõe
qui longe erat uoto malicie. Accessit instigatꝰ fasu
suꝑbiȩ: qui ñ obseruabat tenorẽ iusticiş. Prexit se
seruus contͣ dnĩ: captiuus contͣ liberũ⁊ in firmꝰ con¬
tra fortẽ: & dũ in nocentẽ studebat ligare. reos se do¬
lebat amittere. Nõ. ẽ. gͦ in dignũ redẽptori nr̃o quod
temptari uoluit: qͥuenerat occidi. Iustũ quippe erat.
ut sic temptationes nras. suis tẽptationib uineeret: sit
mortẽ niãm uenerat sua morte suꝑare. Si filiꝰ inqͥt
di es: dic ut lapides isti panes fiant. Antiquus eñi
hostis. redẽptorẽ humani generis debellatorẽ snum
in mundũ uenisse cognouit: qͥa scu ꝑ propħas ꝓmis¬
sum. seu ꝑangłos annuntiatũ: siue etiam ꝑ ioħem
digito demonstratũ agnoscere potuit. Unde & ꝑ ob¬
sessũ hominẽ dix̃. Qd nob̃ & tͥ fili dĩ: uenisti ante

Expanded text:
fiant. Nisi ergo Dominus jejunasset tentandi occasio fiant. Nisi ergo Dominus jejunasset tentandi occasio diabolo non fuisset Accessit quidem tentandi permissione, qui longe erat voto malitiae. Accessit instigatus fastu superbiae, qui non observabat tenorem justitiae. Erexit se servus contra Dominum, captivus contra liberum, infirmus contra fortem, et dum innocentem studebat ligare, reos se dolebat amittere. Non ergo indignum Redemptore nostro, quod tentari voluit, qui venerat occidi. Justum quippe eratibus vinceret, sicut mortem nostram venerat sua morte superare. Si Filius, inquit, Dei es, dic ut lapides isti panes fiant. Antiquus enim hostis Redemptorem humani generis debellatorem suum in mundum venisse cognovit. Quia seu per prophetas promissum seu per angelos annuntiatum, sive atum agnoscere potuit. Unde et per obsessum hominem dixit: Quid nobis et tibi, Fili Dei? venisti ante
Abbreviated transcription (Latin):
tissimis in abstinendo uidet equatũ. Esurit eñi
humilis homo: ds ne mimico innotescat sublim᷑
homo ds̃. Mystice autẽ esuries illa. qͦ dñs esuriebat.
significat delidium qͦd habuit erga salutẽ nrãm.
Qa ideo ipse ieiunauit abstinens ã terreno cibo:
ut nos cibo cȩlesti reficerem᷑. Ideo temptatꝰ. ẽ: ut sua
uictoria nos uincere faceret. Iło mortuus. ẽ. & resur¬
rexit: ut nos mortui delictis. in iusticia uiuamꝰ
ꝑ ipsũ. Quando gͦ nos ꝑeiꝰ grãm ad faciendã uo¬
luntatẽ ipsiꝰ conuertim̃: refectionẽ illi p̃bemus
Sic̃ ipse ã muliere samaritana potũ poscebat: &
discipłis suis cibũ terrenũ sibi offerentib ait.
Meus cib. ẽ. ut faciã uoluntatẽ eiꝰ qui misit me.
ut ꝑficiã opꝰ eiꝰ. Et alibi. Hoc. ẽ. inqͥt opꝰ di: ut
credatis in eũ. quẽ misit ille. Et accecdens tempta¬
tor: dixit ei. Si filiꝰ dei es: dic ut lapides isti paneͤ

Expanded text:
tissimis in abstinendo videret aequatum. Esuriit enim tissimis in abstinendo videret aequatum. Esuriit enim humilis Deus homo, ne inimico innotescat, sublimis homo Deus. Mystice autem esuries illa qua Dominus esuriebat significat desiderium quod habuit erga salutem nostram. Quia ideo ipse jejunavit abstinens a terreno cibo, ut nos cibo coelesti reficeremur, ideo tentatus est, ut sua victoria nos vincere faceret, ideoque mortuus est, et resurrexit, ut nos mortui delictis in justitia vivamus per ipsum. Quando ergo nos per ejus gratiam ad faciendam voluntatem ejus convertimur, refectionem illi praebemus. Sicut ipse a muliere Samaritana potum poscebat. Et discipulis suis cibum terrenum sibi offerentibus ait: Meus cibus est ut faciam voluntatem ejus qui misit me, ut perficiam opus ejus . Et alibi: Hoc est, inquit, opus Dei ut credatur in eum quem misit ille. Et accedens tentator dixit ei: Si Filius Dei es, dic ut lapides isti panes
Abbreviated transcription (Latin):
luti clamabat. Abstinete uos: ã de sideriis huiꝰ scłi.
dieb: usq ad consũmationẽ scłi. Ieuiniũ qͥppe. ẽ. in
tribulatione certaminis: qm̃ qͥ magone. ẽ. in om̃ib
abstinens. ẽ: cib aut̃ in spe pacis. Quȩ ꝑfecta ñ erit:
nͥ cũ corpꝰ nr̃m cuiꝰ expectamꝰ redẽptionẽ. induerit
in mortalitatẽ: qͦd ñ dum adipiscendo głam᷑. s spe¬
rando iam pascim᷑. Utrũq apłs simul nos agere os¬
tendit: dicens. Spe gaudentes: intribulatione pa-¬
tientes: tanqͣm illud. eẽt. in cibo. hoc in ieiunio. Si¬
mul eñi cũ uiã dñi capimꝰ: & ã uanitate pͣsentis scli
ieuinam᷑: & futuri ꝓmissione reficim᷑. hic ñ appo¬
nentes cor. illic pascentes sursũ cor. Qd aut̃ dñs con-¬
sũmatis ieiuinii dieb esuriit. cũ de moyse uł hely¬
a ieuinantib. nichil tale sit scriptũ. ideo factũ. ẽ.¬
ne ab eo temptando pauens hostis aufugeret: qũe
cũ tot signis celestib p̃conatũ. tũ etiã uiris excellen¬

Expanded text:
lut clamabat: Abstinete vos a desideriis hujus saeculi :  usque ad consummationem saeculi. Jejunium quippe est in tribulatione cert perfecta non erit, nisi cum corpus nostrum, cujus exspectamus redemptionem, induerit immortalitatem, quod nondum adipiscendo gloriamur, sed sperando jam pascimur. Utrumque Apostolus simul nos agere ostendit, dicens: Spe gaudentes, in tribulatione patientes . Tanquam illud esset in cibo, hoc in jejunio. Simul enim cum viam Domini carpimus, et a vanitate praesentis saeculi jejunamus, et futuri promissione reficimur, hic non apponentes cor, illic pascentes sursum cor. Quod autem Dominus consummatis jejunii diebus, esuriit, cum de Moyse, vel Elia jejunantibus nine ab eo tentando pavens hostis aufugeret, quem cum tot signis coelestibus praeconatum, tum etiam visis excellen
Abbreviated transcription (Latin):
riam. Tunc qͦ uirilis: cũ ꝑ temꝑantiã sustinet
temptationes: & contͣ impetũ libidinũ ñ enerui-¬
ter resistit. Tc̃ gͦ supplantator ñ ficte uocatur:
cũ ꝑfortitudinẽ uincit uitia & scuto fidei ignea
tela neqͥssimi certat extinguere. Et tc̃ conuenient̾
grã dĩ nominari pocest. cũ ꝑiusticiã creatoris
sui impleuerit mandata: & tam̃ hȩc implens. ni¬
chil gͥ inde tribuerit dicens cũ apło. Non aut̃¬
ego laboraui: sed gratia dei icũ. Et gratia dĩ¬

Expanded text:
 temperantiam sustinet tentationes, et contra impetum libidinum non enerviter persistit. Tunc ergo supplantator non ficte vocatur, cum per fortitudinem vincit vitia, et scuto fidei ignea tela nequissimi certat exstinguere, et tunc convenienter gratia Dei nominari potest, cum per justitiam creatoris sui impleverit mandata, et tamen haec implens nihil sibi tribuerit, dicens cum Apostolo: Non autem laboravi, sed gratia Dei mecum. Et circui
Abbreviated transcription (Latin):
duos frs̃. id ẽ. symonẽ qui uocat᷑ petrus. & andiram
sit̃m eiꝰ: quia incarnatꝰ unigenitꝰ dĩ filius. cũ ñꝑ mor¬
talitatis conditionẽ suscepit. in mari istius mundi
piscatores spiritales diminitꝰ uidit: qͥa qͦs ante consti¬
tutionẽ mundi ad opꝰ p̃dicationis aptos p̃uidit:
hos in tempore incarnationis suȩ uocando aliis
qͥd cẽnt ostendit. Duos nãq fĩs uidit. qi unitatem
siaterņ dilectionis ꝓbauitꝰ ostendensꝙy qr qͥcamꝙ fa¬
ternum amorẽ ñ obscruant: ã spiritaliũ docteñ orfi
se sequestrant. Symonẽ qui uocat᷑ petrus: &e anortii
srẽm ei. Symon eñ interp̃tat᷑ obediens: pecrus ut hei¬

Expanded text:
trus, et Andream fratrem ejus. Quia incarnatus unigenitus Dei Filius, cum nostrae mortalitatis conditionem suscepit in mari istius mundi piscatores spiritales vidit divinitus. Quia quos ante constitutionem mundi ad opus praedicationis aptos praevidit, hos in tempore incarnationis suae vocando, aliis quid essent ostendit. Duos namque fratres vidit, quia unitatem fraternae dilectionis probavit, ostendensque quia quicunque fraternum amorem non observant, a spiritalium doctorum ordine se sequestrant; Simonem qui vocatur Petrus, et Andream fratrem ejus; Simon enim interpretatur obediens, Petrus
Abbreviated transcription (Latin):
galileȩ gentium: ad differentiã positũ. ẽ. alteriꝰ¬
galileȩ quȩ .ẽ. in tribu ⁊abulon. Due siqͥdem ga-¬
lilex st̃. E quib unagalilea gentiũ uocat᷑. uicina
finib tyriorum: ubi & salomon donauit iugm¬
ti ciuitates regi iram tyrio in sorte trib neptalim.
Altera galilea dr̃ circa tyberiadẽ & stagnũ gene-¬
sareth: intribu zabulon. Popłs qui sedebat in tene¬
maorꝰ. bris: uidit lucẽ magnã. & reliqͣ. Scã gͦ eccł̃ia. quȩ
uxta mare p̾sentis scłi posita. ẽ. ipsa trans iordanẽ.
id ÷ ꝑ baptismũ de pͥstinis errorib ablata. spiritał
galilea id ÷ transmigratio facta. ẽ: & qͦ priꝰ sub gen¬
tili ritu in umbra mortis. id ÷ in carnis luxu & de¬
lectatione peccati conu̾sata. ẽ. xp̃o ueniente lucem
recepit euangelii. Exinde cepit iñc p̃dicare
& dicere. penitentiã agite: appiopinquauit enim
regnũ cȩlorum. Cũ aut̃ saluator ẽadẽ prȩdicat. qͦ

Expanded text:
Galilaeae gentiumGalilaeae gentiumGalilaeae, quae est in tribu Zabulon. Duae siquidem Galilaeae sunt e quibus una Galilaea gentium vocatur, vicina finibus Tyriorum, ubi et Salomon donavit viginti civitates regi Hiram Tyrio in sorte tribus Nephthalim. Altera Galilaea dicitur circa Tyberiadem et stagnum Genesareth, in tribu Zabulon. Populus qui sedebat in tenebris vidit lucem magnam, et reliqua. Sancta ergo Ecclesia, quae juxta mare praesentis saeculi posita est, ipsa trans Jordanem, id est per baptismum, de pristinis erroribus ablata spiritalis Galilaea, id est transmigratio facta est; et quae prius sub gentili ritu in umbra mortis, id est in carnis luxu et delectatione peccati conversata est, Christo veniente lucem recepit Evangelii. Exinde coepit Jesus praedicare, et dicere: Poenitentiam agite, appropinquavit enim regnum coelorum. Cum a
Abbreviated transcription (Latin):
mortis: lux orta. ẽ. tis. Scđ̃m gͦ euangłistȩ mathei
sensum. hoc testimoniũ ꝓpħa ysaias de aduentuxp̃i
& mluminatione ȩuangeliĩ p̃cinit: licet alis illud
ad reuersionẽ de captiuitate sub rrobabel factam
interp̃tent᷑. Nam uerꝰ medicus adinitia recurrie do¬
lorũ: qi uͥ prima captinitas ebreoꝵ ab assiriis fuit.
& diuina lex in obluuonẽ uenit: ibi dñs pͥmo ignẽ
p̃dicationis accendit. Narrat qͥdem regũ historia:
qͦd salmanassar rex assyriorũ debellaret samari. i¬
am. & oseȩ regẽ illiꝰ uinctũ misisset in carcerẽ: trans¬
latꝰq sit isrł de t̾ra sua in assyrios. inmisissetq
rex assirioꝵ aliemgenas ut custodirent t̾rã isrł.
ne redigeret᷑ in solitudinẽ. Q ꝑsacerdotem ex gen-¬
te israhelitarũ instructi dm̃ isrł colere didicert̃:
ueruntam̃ deos patrios qͦs habuert̃ in terra sua.
ñ reliquert̃. Qd̾ aut̃ dicit uia maris trans iordanẽ

Expanded text:
mortis, lux orta est eis . Secundum ergo evangelistae Matthaei mortis, lux orta est eis . Secundum ergo evangelistae Matthaei sensum, hoc testimonium propheta Isaias de adventu Christi et illuminatione Evangelii praecinit licet alii illud ad reversionem de captivitate sub Zorobabel factam interpretentur. Nam verus medicus ad initia recurrit dolorum, quia ubi prima captivitas Hebraeorum ab Assyriis fuit, et divina lex in oblivionem venit, ibi Dominus primo ignem praedicationis accendit . Narrat quidem Regum historia quod Salmanasar rex Assyriorum debellaret Samariam, et Osee regem illius vinctum misisset in carcerem, translatusque sit Israel de terra sua in Assyrios, immisissetque rex Assyriorum alienigenas ut custodirent terram Israel, ne redigeretur in solitudinem, qui per sacerdotem ex gente Israelitarum instructi, Dominum Israel colere didicerunt, verumtamen deos patrios quos habuerunt in terra sua non reliquerunt. Quod autem dicit: Via maris trans Jordanem
Abbreviated transcription (Latin):
maloꝵ punicorĩ: cum pomorũ fructib Cypri: cũ nardo
Nardꝰ. & crocus. fistula. & cynamom ũ: tum uniuer sis
lignis libani. Myrra & aloes: cum om̃ib pͥmis unguen¬
tis. fons hortoꝵ putens aquarũ uiuentiñ: quȩ fluure
impetu de libano. Hȩc bene mar̾cima dr̃: qr iuxta ma¬
re istiꝰ mundi posita. cotidie ꝑsecutionũ fluctib tim¬
ditur. At tam̃ hominesundis uoluptatũ mersos: re¬
tib euangłii non cessat lib̾are. Quȩ &e in finib ⁊abu¬
lon & neptalim sita. ẽ: qi inmedio gentiũ ad dilatan¬
dũ fortit̾ uerbũ dĩ consistit: ut credintib sit refugiũ
& ꝑiclitantib demonstret fidei portũ. Labulon ergo
habitaculũ foritudinis int̾pretat᷑. & neptalim dilata¬
tio. Ut ad impleret᷑: quod dictum. ẽ. ꝑ ysaiam ꝓphe¬
tam. Terra ⁊abulon. & terra neptalinr: ina maris tͣns
iordanẽ galileȩ gentiũ. Popłs qui sedebat in tenebrs:
uidit lucẽ magnã. Habitantib in regione umbre

Expanded text:
 cum pomorum fructibus. Cypri cum nardo, nardus, et crocus, fistula, et cinnamomum, cum universis lignis Libani, myrrha, et aloe cum omnibus primis unquentis. Fons hortorum, puteus aquarum viventium, quae fluunt impetu de Libano . Haec bene maritima dicitur, quia juxta mare istius mundi posita, quotidie persecutionum fluctibus tunditur. Attamen homines undis voluptatum mersos retibus Evangelii non cessat liberare. Quae et in finibus Zabulon et Nephthalim sita est, quia in medio gentium ad dilatandum fortiter verbum Dei consistit, ut credentibus sit refugium, et periclitantibus demonstret fidei portum. Zabulon ergo habitaculum fortitudinis interpretatur, et Nephthalim dilatatio. Ut adimpleretur quod dictum est per Isaiam prophetam: Terra Zabulon, et terra Nephthalim, via maris trans Jordanem Galiaeae gentium, populus qui sedebat in tenebidit magnam, habitantibus in regione umbrae
Abbreviated transcription (Latin):
dicat. ñ ingalilea s upeta iordanẽ ad testimonium
iołns baptiste. pͥmo aNDReam setutũ. et̃. dnm̃. cũ ali
cuiꝰ nom̃ tacet᷑ deinde petrũ ab illo nom̃ accepissẽ to
philippũ uocatũ. eẽ. ut eũ sequeret᷑: cet̾i autẽ tres euo¬
gelistȩ de piscatione uocatos dicunt: qͦd tam̃ tta mel¬
ligendũ. c̃. ñ sic eos dnm̃ tẽ uidisse uxta iordanẽ ut
ei iã insꝑabilit᷑ cohererent s tantũ cognonisse qͥs t̃s
miratos a ꝓpͥa remeasse. At illi continuo relictis
retib: secuti sunt eum. fortasse hinc aliqͥs tacttis stũ
cogitationib dicit. Ad uocẽ dñicã uterq iste piscate
qͥd aut qͣntum dimisit ⁊ qui pene nichil habut : s¬

Expanded text:
dicat non in Galilaea, sed juxta Jordanem, ad testimonium Joannis Baptistae primo Andream secutum esse Dominum, cum alio cujus nomen tacet; deinde Petrum ab illo nomen accepisse, tertio Philippum vocatum esse, ut eum sequeretur, caeteri autem tres evangelist vidisse juxta Jordanem, ut etiam inseparabiliter cohaererent, sed tantum cognovisse eumque miratos ad propria remeasse. At illi: continuo relictis retibus secuti sunt eum. Fortasse hinc aliquis tacitis secum cogitationibus dicit: Ad vocem Dominicam uterque iste piscator, quid aut quantum dimisit
Abbreviated transcription (Latin):
terĩ habiles fiunto. qͥ sapienti̧ lumine illustrant᷑ sc
bene opantes di mandatis obediunt: aliisq qͦd ipa
sciendo & oꝑando custodiunt. sciendũ & faciendim
forcit᷑ & uirilit̾ suggerunt. Mittentes gͦ rete in mat
a discipłatũ suum dñs conuocat: qi sepe eos quost¬
renis lucris in biare considerat. celestis regni de siuͥi
ã cupiditate temporaliũ reuocat. Et ñ solũ ipsos mdi

Expanded text:
sterii habiles sunt, qui sapientiae lumine illustrantur, et bene operantes mandatis Dei obediunt, aliisque quod ipsi sciendo et operando custodiunt, sciendum et faciendum fortiter et viriliter suggerunt. Mittentes ergo rete in mare ad discipulatum suum Dominus convocat. Quia saepe eos quos terrenis lucris inhiare considerat, ad coelestis regni desiderium a cupiditate temporalium revocat et n
Abbreviated transcription (Latin):
baptiraret. s discipłi es.: reliqͥd iudeã & abiit inrĩ
ingalileã. Tc̃ gͦ intelligimꝰ iam fuisse traditũ iołce
iudcos uͦ audisse. qͦd plures discipłos faceret & bar
oubꝰ. tiraret. qͣm fecerat & baptirauerat ioħes. Nec hoci¬
lendũ arbitror: quod eccłastica narrat historia ba¬

Expanded text:
Judaeam et abiit iterum in Galilaeam . Tunc ergo intelligimus jam fuisse traditum Joannem, Judaeos vero audisse quod plures discipulos faceret et baptizaret, quam fecerat et baptizaverat Joannes. Nec hoc silendum arbitror, quod ecclesiastica narrat historia, bea
Abbreviated transcription (Latin):
& ipse discipłis suis pͦ resurrectionẽ suã nissit p̃di¬
care innomine eiꝰ penitentiã & remissionẽ peccatoꝵ
mare galilex uidit duos fr̃s. symonẽ qui uocat᷑ petrꝰ.
& aNDREAMꝰ fir̃m eiꝰ: mittentes rete in mare. Frant em̃
piscatores. & r eliqͦ. Mare galilez idem. ẽ. qͦd stagnum ge¬
dit. Diu̾sis enim nominib: hoc ipsũ mare ꝓpt᷑ adiacca¬
tia locoium appellatur. Nã mare galilee. lacus cer ne¬
rech. stagnũ gencsareth maretyberiadis. & lacus sal¬

Expanded text:
s suis post resurrectionem suam jussit praedicare in nomine ejus poenitentiam, et remissionem peccatorum mare Galilaeae vidit duos fratres Simonem qui vocatur Petrus, et Andream fratrem ejus, mittentes rete in mare, erant enim piscatores. Mare Galilaeae idem est quod stagnum Gedit. Diversis enim nominibus hoc ipsum mare, propter adjacentiam locorum appellatur; nam mare Galilaeae, lacus Genesareth, stagnu
Abbreviated transcription (Latin):
Qͥd eñ inqͥt. ⁊dũ om̃imodo siue ꝑoccasionẽ siue
ꝑ nrãm orationẽ. Rursum ad galathas ait. licet nos
aut angls de cęlo euangeliret uob. p̃ter qua e-¬
uangłitauimꝰ uob̃:. anathema sit. Scriptum. ẽ.
eñi: qͥa angłis suis mandauit de te. & in manib
tollent te. ne forte offendas ad lapidẽ pedẽ tuũ.

Expanded text:
Quid enim, inquit, dum omnimodo sive per occasionem, sive Quid enim, inquit, dum omnimodo sive per occasionem, sive  orationem; rursum ad Galatas ait: Licet nos, aut angelus de coelo evangelizet vobis praeterquam evangelizavimus vobis, anathema sit . Scriptum est enim quia angelis suis mandavit de te, ut in manibus tollant te, ne forte offendas ad lapid
Abbreviated transcription (Latin):
tecti. Non em̃ habebat templũ culm̃ insuꝑiori¬
b sic̃ nec tab̾naculũ: s erat equalȩ qͦmͦ om̃ib
in palestina & egypto domos edificantib face¬
re moris. ẽ. Et dix̃ ei. Si filiꝰ di es: mitte te deor¬
sum. INom̃ib temptationib suis: hoc agro
diabolus. ut intelligat si filiꝰ dĩ sit. S dñt sic
responsionẽ temperat: ut eũ relinqͣt ambiguũ.
Mitte te deorsũ ait. Qͥauox diaboli qͦ semꝑ om̃s cade
re: tam̃ renuit ad eiꝰ imꝑiũ deorsũ descendere: nob̃
exemplũ donans. ut qͥsqͥs imꝑauerit uiã uerita¬
tis aitã. & suꝑnã. nos ascendere obtẽꝑems: siqͥs aũt
uult nos fictis suasionib de altitudine ueritatis
& untutũ adima erimis & uitioꝵ pcipitare: ñ
illũ audiamꝰ. Nã inistis duob: apłica nos instru¬
it orato. Dicit eñĩ apłs paulus ad philipenses
ita. Qͥdã gͦ ꝓpt̾ inuidiã & contentionẽ: qͥdã aũt
ꝓpt̾ bonã uoluntatẽ xp̃m p̃dicant. Et paulo post.

Expanded text:
m habebat templum culmen in superioribus sicut nec tabernaculum, sed erat aequale. Quomodo omnibus in Palaestina et Aegypto domus aedificantibus facere moris est. Et dixit ei: Si Filius Dei es, mitte te deorsum. In omnibus tentationibus suis hoc agit diabolus, ut intelligat si Filius Dei sit. Sed Dominus sic responsionem temperat, ut eum relinquat ambiguum. Mitte te deorsum ait, quia vox diaboli, qua semper omnes caderre, tamen renuit ad ejus imperium deorsum descendere. Nobis pro exemplo, ut quisquis imperaverit viam veritatis arctam et supernam nos ascendere, obtemperemus; si quis autem vult nos fictis suasionibus de altitudine veritatis et virtutum ad ima erroris et vitiorum praecipitare, non illum audiamus. Nam in istis duobus apostolica nos instruit oratio: dicit enim Paulus ad Philippenses ita: Quidam ergo propter invidiam et contentionem, quidam autem propter bonam voluntatem Christum praedicant . Et paulo post:
Abbreviated transcription (Latin):
languorẽ. & omnẽ in firmiratẽ in popło. Suogͥ exemplo
saluatm dortores suos instituit: quã solliciti. & quam
studiosi. & quã benigni. eẽ. deberent. qui aliis uerbũ
uitȩ ministrarent. Circuibat quoq nĩc totam galilcã:
ut impigrũ docerit. eẽ. doctorem. & sine ꝑsonarum
acceptione uerbũ dei om̃ib p̃dicantem: quia uixca

Expanded text:
exemplo Salvator doctores suos instituit quam solliciti, et quam studiosi, et quam benigni esse deberent, qui aliis verbum vitae ministrarent. Circuibat quoque Jesus totam Galilaeam ut impigrum doceret esse doctorem et sine personarum acceptione verbum Dei om
Abbreviated transcription (Latin):
nitentia solemꝰ. qͦndo contͣ uotũ nr̃a oꝑa uerti ui¬
In filio autẽ suo unigenito. sͥ singularit̾ cõplacu¬
it: qͥa hunc hominẽ quẽ induerat. ã peccato im¬
munẽ seruare cognouit. Et in hac qͦ uoce patris.
sic̃ & in cęt̾is baptizati dñi mysteriis: om̃is iustici¬
e declarat᷑ impletio. Coȩt̾nus eñĩ & consubstantiał¬
patri filiꝰ. descendente suꝑ eũ sp̃u. qͥ sit hominib
intnnat᷑: ut ꝑ hoc discant homines ꝑ grãm se bap-¬
tismatis accepto spu scõ. de filiis diaboli in dei
filios posse transferri. sic̃ apłs edocet. fidelib ita
loquens. Accepistis sp̃m adoptionis filioꝵ: in qͦ cla-¬

Expanded text:
nitentia solemus, quando contra votum nostra opera verti vinitentia solemus, quando contra votum nostra opera verti viiare conspexit. In Filio autem suo unigenito sibi singulariter complacuit, quia hunc hominem quem induerat a peccato immunem servare cognovit. Et in hac quoque voce Patris, sicut et in caeteris baptizati Domini mysteriis, omnis justitiae declaratur impletio. CoPatri Filius, descendente super eum Spiritu, quis sit, hominibus intimatur, ut per hoc discant homines, per gratiam se baptismatis, accepto Spiritu sancto, de filiis diaboli in Dei filios posse transferri, sicut Apostolus edocet, fidelibus ita loquens: Accepistis Spiritum adoptionis filiorum in quo cla
Abbreviated transcription (Latin):
complacui mͥ: apparet quilibet ȩuangłistarũ celestis
uocis etiam uerba tenuerit: alios ad eandẽ sententi
am familiariꝰ explicandũ uerba uariasse: ut in¬
telligat᷑ hoc dictum. eẽ. ab om̃ib. Tanqͣm diceret᷑.
Inte placitũ meũ constitur: hoᷤ. ẽ. ꝑ te gerere qͦd
mͥ placet. Ergo filius dĩ baptirat᷑ in homine⁊
sp̃c dĩ descendit in colũba. pat̾ d̾s sonat in uoce:
scẽ & indiuiduȩ trinitatis in baptismo declarat᷑
misteriũ. Et recte: ut qui sacamentoꝵ suoꝵ dis¬
pensatorib erat p̃cepturꝰ docere om̃s gentes. & bap¬
ipse suo in baptismate. totã ꝑsonalit̾ panderet ad¬
ẽẽ. trinitatẽ. Qd̃ auͣt ait uox pat̾na. hic. ẽ. filius
m̃s dilectꝰ. in qͦ mͥ cõplacui: ad cõꝑationẽ terreni
hominis dicit: in quo peccante. qͦd ammodo se sͥ
displicuisse d̾s conditor insinuat. cũ ait. Penitet
me hominẽ fecisse in t̾ra. Penitentia qͥdẽ in dm̃
nulla cadit: s nr̃o more loquens. qͥ cõpungi pe¬

Expanded text:
quo satis apparet, quilibet euangelistarum caelestis uocis etiam uam familiarius explicandam verba narrasse, ut intelligatur hoc dictum esse ab omnibus, tanquam diceretur: In te placitum meum constitui, hoc est, per te gerere, quod mihi placet. Ergo Filius Dei baptizatur in homine, Spiritus Dei descendit in columba, Pater Deus sonat in voce, sanctae et individuae Trinitatis in baptismo declaratur mysterium. Et recte, ut qui sacramentorum suorum dispensatoribus erat praecepturus docere omnes gentes, et bapti, primus ipse suo in baptismate totam personaliter panderet adesse Trinitatem. Quod autem ait vox paterna: Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi complacui, ad comparationem terreni hominis dicit, in quo peccante quodammodo sibi displicuisse Deus conditor insinuat, cum ait: Poenitet me hominem fecisse in terra . Poenitentia quidem in Deum nulla cadit, sed nostro more loquens, qui compungi poe
Abbreviated transcription (Latin):
isse in galileam. Postquã eñi cõmemorauit. qͦd in
chana galiles fecit de aqua uinũ: & descendit ca¬
pharnaum cũ matre & discipłis. & ibi manserunt
ñ multis dicb: dicit eum deinde ascendisse icrosoli¬
mã ꝓpt̾ pascha: post hȩc uenisse in uideã terrã. &
discipłos eius. & illic demoratum cum eis: & bapti¬
rantem. Ubi secutꝰ ait. Erat aut̃ & ioħes baptirans
mennon iuxta salim: quia a quȩ mulꝙ erant illic.
Et adueniebant: & baptirabant᷑. Hondum enim
missus erat in carcerem. ioħ̃s. Natheus aut̃ sicut

Expanded text:
e in Galilaeam - posteaquam enim commemorauit, quod in Cana Galilaeae fecit de aqua uinum et descendit Capharnaum cum matre et discipulis et ibi manserunt non multis diebus, dicit eum deinde ascendisse Hierosolymam propter pascha, post haec uenisse in Iudaeam terram et discipulos eius et illic demoratum cum eis et baptizantem, ubi secutus ait: erat autem et Iohannes baptizans in Aeno iuxta Salim, quia aquae multae erant illic, et adueniebant et baptizabantur: nondum enim missus erat in carcerem Iohannes—, Mattheus autem dicat
Abbreviated transcription (Latin):
sos seducimꝰ. & ueritas ñ. ẽ. in nob̃. Et ecce uox de
celis dicens: hic. ẽ. filius m̃s dilectus in qͦ mͥ cõplact¬
us̃. hoc & alii duo martus & lucas similit̾ narrant.
s de uerbis uotis quȩ de celo facta.c̃. uariant lo¬
cutionem: salua tam̃ sententia. Qͦd eñi matheus
ait dictũ. hic. ẽ. filiꝰ meus dilectus: & alii duo di¬
cunt. tu es filius meus dilectus: ad eandẽ sentent
horũ dixit: s euangłista ostendere uoluit. adid
ualere qͦd dictũ. ẽ. hic. ẽ. filius m̃s dilectꝰut ilis
potiꝰ qͥ audiebant. indicaret᷑ quod ipse. cẽt. filiꝰ
dĩ. Atq ita dictũ referre uoluit. tues filiꝰ m̃s: ac
si illis diceret᷑. hic. ẽ. filius m̃s. Non enĩ xp̃o indi¬
cabatur qͦd sciebat: s audiebant qͥ aderant

Expanded text:
est in nobis . Et ecce vox de est in nobis . Et ecce vox de coelis, dicens: Hic est Filius meus di lectus in quo mihi complacui. Hoc et alii duo Marcus et Lucas similiter narrant, sed de verbis vocis quae de coelo facta est variant locutionem, salva tamen sententia. Quod enim Matthaeus ait dictum: Hic est Filius meus dilectus, et alii duo dicunt: Tu es Filius meus dihorum dixit, sed euangelista ostendere uoluit ad id ualere quod dictum est hic est filius meus, ut illis potius qui audiebant indicaretur, quod ipse esset filius dei, adque ita dictum referre uoluit tu es filius meus, ac si illis diceretur hic est filius meus. non enim Christo indicabatur quod sciebat, sed audiebant qui aderant
Abbreviated transcription (Latin):
generis humani. S quis eiꝰ iusticiã ferret: si pͥusqͣm
nos ꝑmansuetudinẽ colligeret. culpas nr̃as ꝑrelum
rectitudinis examinare uoluisset: homo gͦ ꝓhomi¬
nib factꝰ mitẽ. se hominib p̃buit: noluit peccatores
ferire. s colligere. Priꝰ uoluit mansuete colligete:
ut haberet qͦs postmodũ in iudicio saluaret. Ino¬
lũba gͦ apparere suꝑ eũ debuit sp̃e: quia ñ ueme¬
bat ut pecrata iam ꝑ zelũ ꝑcuteret: s adhuc ꝑ man¬
suetudin̾e toleraret. At contͣ suꝑdiscipłos in igne
debuit sp̃c sc̃i demonstrari: ut hiqͥ erant simpli¬
cit̾ homines. atq ideo peccatoref:. eos contͣ scmnetip¬
sosspiritalis feruor accenderet: & peccata quȩ ad̃s
ꝑ mansuetudinẽ parceret. ipsi in se ꝑ penitentiam
punirent. Nec ipsi qͥ ppe. eẽ. poterant sine peccat
qui adherebant celesti magisterio: ioħie attestante
qͥ ait. Si dixerimꝰ quia peccatũ ñ habemꝰ: nos ip

Expanded text:
generis humani; sed quis ejus justitiam ferret, si priusquam generis humani; sed quis ejus justitiam ferret, si priusquam nos per mansuetudinem colligeret, culpas nostras per zelum rectitudinis examinare voluisset? Homo ergo pro hominibus factus, mitem se hominibus praebuit. Noluit peccatores ferire, sed colligere; prius voluit mansuete colligere, ut haberet quos postmodum in judicio salvaret. In columba ergo apparere super eum debuit Spiritus, bat ut peccata jam per zelum percuteret, sed adhuc per mansuetudinem toleraret. At contra super discipulos in igne debuit Spiritus sanctus demonstrari, ut hi qui erant simpliciter homines, atque ideo peccatores, eos contra semetipsos spiritalis servos accenderet, et peccata, quibus Deus per mansuetudinem parceret, ipsi in se per poenitentiam punirent. Nec ipsi quippe esse poterant sine peccato qui adhaerebant coelesti magisterio, Joanne attestante, qui ait: Si
Abbreviated transcription (Latin):
entiã: inscientia aut̃ abstinentiã in abstinentia
aut̃ patiẽntiã: inpatientia aut̃ pietatẽ in pietate
autẽ amorẽ fr̃ntatis. Gemitũ ꝓcantu ht̃. Miseri si¬
mus: & lugeamꝰ. & ploremꝰ corã dño qͥ fecit nos. Ri¬
sus nr̃ inluctũ conu̾tat᷑. & gaudiũ in menorẽ. Beati
cm lugentes: qm̃ ipsi consolabunt᷑. Suꝑ aqͥt sede¬
re consueuit: ut uenturi raptũ accipitris. p̃uisa
in aqͥs umbra declinet. Et nos mundi sim᷑ ac mun¬
datoriis scripturarũ fluentis. seduli assidere cure¬
mus: qͣrum spetulis edocti dinolcere & p̃cauere
ualeamꝰ in sidias hostis miqͥ hec de natura colũbr sꝙ¬
tem urtutũ exempla: cõmemorasse sufficiat. Et tet
fortalle: qͥa sp̃c sc̃ĩ qui in columba descenit septisor¬
mis. ẽ. grã. S querendũ. ẽ. cur in ipso redẽptore no¬
stro mediatore di & hominũ. ꝑ columbã apparuit
in discipłis u ꝑ ignẽ. Certe unigenitꝰ di filiꝰ. iudex. ẽ

Expanded text:
ntia autem patientiam, in patientia autem pietatem, in pietate autem amorem fraternitatis . Gemitum pro cantu habet. Miseri simus, et lugeamus, et ploremus coram Domino qui fecit nos. Risus noster in luctum convertatur, et gaudium in moerorem. Beati enim lugentes, quoniam ipsi consolabuntur. Super aquas sedere consuevit, ut venturi raptum accipitris praevisa in aquis umbra declinet. Et nos mundi simdatoriis Scripturarum fluentis seduli assidere curemus, quarum speculis edocti, dignoscere et praecavere valeamus insidias hostis iniqui. Haec de natura columbae septem virtutum exempla commemorasse sufficiat, et recte fortasse, quia Spiritus sancti, qui in columba descendit, septiformis est gratia. Sed quaerendum est cur in ipso Redemptore nostro, mediatore Dei et hominum, per columbam apparuit, in discipulis vero per ignem. Certe unigenitus Dei Filius Judex est
Abbreviated transcription (Latin):
treuontes. Tiinc reliquit eũ diabolus. & ecce
angłi accesserunt & ministrabant ei. Ercedro
temptatio: ut sequatur uicdoria. Angeli ministiant.
ut uictoris dignitas comꝓbetur. Ex quare qͥd aliud
qͣm uniꝰ ꝑsone utraq natura ostendit᷑ qͥa & homo
ẽ quẽ diabolus temptat. & isdem ipse ds.ẽ. cui ab an

Expanded text:
. Tunc reliquit eum diabolus, et ecce angeli accesserunt, et ministrabant ei. Praecedit tentatio, ut sequatur victoria, angeli ministrant ut victoris dignitas comprobetur. Ex qua re quid aliud quam unius personae utraque natura ostenditur? quia et homo est quem diabolus tentat, et idem ips
Abbreviated transcription (Latin):
hoc. ẽ. siue dõ. siue homini. siue cuilibet rerũ natu¬
re exhibita: aqͦ etiam seruus. id ⁊ dulos grece nom̃
accepit: latria autẽ uocat᷑ seruitꝰ illa. quȩ sola
diumitatis cultui. ẽ. debita. neq ulli. ẽ. partici¬
panda creature. Unde & idolatre nuncupant᷑.
hi qui uota p̃cel & sacrificia qͥ uni d̃o debutiant.
idolis̃ impendunt. Iubem̃ gͦ ꝑcaritatem seruire

Expanded text:
hoc est, sive Deo, sive homini, sive cuilibet rerum natuhoc est, sive Deo, sive homini, sive cuilibet rerum natura exhibita; a qua etiam servus, id est, δοῦλος, Graece nomen accipit. Latria autem vocatur servitus illa, quae soli divinitatis cultui debita, neque ulli est participanda creaturae. Unde et idololatrae nuncupantur hi qui vota, preces et sacrificia, quae uni Deo debuerant, idolis impendunt. Jubemur ergo per charitatem servire
Abbreviated transcription (Latin):
eicietur foras. Et ego si exaltatus fuero ã terra: omĩa
traham ad me ipsũ. Sathanas ergo aduersariꝰ latine
siue tranigressor interp̃tat᷑. Et recte inimicꝰ ueritatis
atq transgressor iusticiȩ. retrorsum uadit: quia cũ
ipse suum honor̾e ñ seruauit: aliem inuasor imꝑii
repulsus. ȩterna confusione dignꝰ apparebit. Scͥp¬
tum. ẽ. enimsꝰ dam dm̃ tuũ adorabis. & illi soli¬
eꝵe. seruies. Dicens diabolus saluatori. si cadens ado¬
raueris me⁊ econtrario audit. quod ipse magis ado¬
rare eũ deb̾at dnm̃ ce dm̃ suum. Querit forte aliqͥs.
quomͦ conuemat qͦd hic precipit᷑ dño soli seruien.
dum: apłi uerbo qͥ dicit. s ꝑcaritatẽ serunt inuicẽ.
S huic facile grete linguȩ ex qua scͥptura translata
ẽ. crigo satisfacit: in qͣ seruitꝰ duob modis. ac di¬
uersa significatione solet appellari. Dicit᷑ cñ latui

Expanded text:
ejicietur foras; et ego si exaltatus fuero a terra, omnia ejicietur foras; et ego si exaltatus fuero a terra, omnia traham ad me ipsum . Satanas ergo adversarius Latine, sive transgressor, interpretatur. Et recte inimicus veritatis atque transgressor justitiae retrorsum vadit, quia cum ipse suum honorem non servavit, alieni invasor imperii repulsus aeterna confusione dignus apparebit. Scriptum est enim: Dominum Deum adorabis, et illi soli servies. Dicens diabolus Salvatori, Procidens adoraveris me, e contrario audit quod ipse magis adorare cum debeat Dominum et Deum suum. Quaerit forte aliquis quomodo conveniat quod hic praecipitur, Domino soli dum, Apostoli verbo, qui dicit: Sed per charitatem servite invicem . Sed huic facile Graecae linguae, ex qua Scriptura translata est, origo satisfacit, in qua servitus duobus modis ac diversa significatione solet appellari. Dicitur enim λατρ
Abbreviated transcription (Latin):
me. qi contrariꝰ es uolunitat mex. hic uͭ audit. uade sa¬
thanas. & ñ ci d̾r retro: ut subaudiatur. uade in ignem
aonꝰ eternum. qui paratꝰ. ẽ. tͥ & angłis tuis. Si autẽ scłm
alia exemplaria. quis uade retro sathanas legere uolue¬
rit: potest in hoc ita sentire: qͦd recio. ad transacta tem¬
pora respiciat: quib sibi reũ diabolus tenebat mim¬
dum. Quasi dñs diabolo dicens. uade retro sathanas.
significauerit pͥncipatꝰ sui tempara. quȩ in recro actis
scdłis tenebat. iam. eẽ. finenda. Ac si ci dictret. Atten¬
de retro. quando decepisti pͥmum hominẽ: & poste¬
ros eiꝰ ꝑuatios idoloꝵ cultus deludebas: sufficiat pͥ
usq huc. Nc̃ aut̃ ñ solũ me subuertere non ualebis:
mimo ã potestate quã te habere plaudebas. ꝑme tice¬
ris. Sic ipse appupin qͥnte hora suȩ passionis: dice¬
bat. Nc̃ iudiciũ est mundi: nunc pͥnceps huiꝰ muncdi

Expanded text:
me, quia contrarius es voluntati meae. Hic vero audit: Vade, Same, quia contrarius es voluntati meae. Hic vero audit: Vade, Satana, et non ei dicitur retro, ut subaudiatur: vade in ignem aeternum, qui paratus est tibi et angelis tuis. Si autem secundum alia exemplaria quis Vade retro, Satanas, legere voluerit, potest in hoc ita sentire, quod retro ad transacta tempora respiciat, quibus sibi reum diabolus tenebat mundum. Quasi Dominus diabolo dicens: Vade retro, Satanas, significaverit principatus sui tempora, quem in retro actis saeculis tenebat, jam esse finienda, ac si diceret: Attende retro, quando decepisti primum hominem, et posteros ejus per varios idolorum cultus deludebas; sufficiat tibi usque huc, nunc autem non solum me subvertere non valebis, imo a potestate, quam te habere plaudebas per me ejicieris. Sicut ipse appropinquante hora suae passionis dicebat: Nunc judicium est mundi, nunc
Abbreviated transcription (Latin):
cũ diceret. eritis sic̃ dii. Et ꝓfecto exauaritia tẽpta-¬
uit: cũ dice̾t. Scientes bonũ: & malũ: Auaritia e¬
nim. ñ solũ pecunie. ẽ: s etiam sublimitatis. Reste
eñi auaritia dr̃: cũ supͣ modũ sublimitas amabit᷑.
s qͥb modis pͥmũ hoĩem strauit: hisdẽ modis
ascdo homine tẽptato succubuit. ꝑgulam quippe tẽp¬
tat: cum dicit. Dic: ut lapides isti panes fiant. Euanã
glam temptat: tũ dicit. Si filius dei efmnitte te deor¬
sum. ꝑ sublimitatis auaritiam temptat: cũ rrgna
omĩa mundi ostendit. dicens. Hȩc oĩa tͥ dabo: si ꝓci¬
uincitur: quib pͥmũ hominẽ se uicisse głatur ⁊
Ut a nr̃is cordib ipso aditu captus exeat: quo nos
aditu intrimissos tenebat. Uñ & subdit᷑. Tc̃ dicte¬
cim̃e. Uade sathanas. Non ut pleriq putant:
eadem sathianas & apł̃s petrus lententia condẽpna¬
tur. Pecro emmdicitur. nade ittro sathanas. id÷ sequire

Expanded text:
cum diceret: Eritis sicut dii. Et profecto ex avaritia tentacum diceret: Eritis sicut dii. Et profecto ex avaritia tentavit cum diceret: Scientes autem bonum et malum. Avaritia enim non solum pecuniae est, sed etiam sublimitatis. Recte enim avaritia dicitur cum super modum sublimitas ambitur. Sed quibus modis primum hominem stravit, eisdem modis a secundo homine tentato succubuit. Per gulam quippe tentat, qui dicit: Dic ut lapides isti panes fiant; per vanam gloriam tentat cum dicit: Si Filius Dei es, mitte te deorsum. Per sublimitatis avaritiam tentat, cum regna omnia mundi ostendit, dicens: Haec omnia tibi dabo si procivincitur quibus primum hominem se vicisse gloriatur, ut a nostris cordibus ipso auditu captus exeat, quo nos aditu intromissus tenebat. Tunc dicit ei Jesus: Vade, Satana. Non, ut plerique putant, eadem Satanas et apostolus Petrus sententia condemnatur; Petro enim dicitur: Vade retro me, Satana, id est, sequere
Abbreviated transcription (Latin):
cm̃ cuncta illa p̃cereunt: & sepe honor scłl ab .it. an¬
tequam uenerit. Qͥd enim scłi pot̃. eẽ. diuturnum:
cum ipsa scła non sint diuturna: Et dr̃c illi. Hec oĩa
tibi dabo: si cadens adoraueris me. Arrogans & suꝑ¬
bus etiam hoc de iactantia loquitur: ñ quod in toto mun¬
do babeat potestatem. ut possit om̃ia regna cdare chia-¬
bolus: cum sciamꝰ plerosq scõs uiros ã dõ reges fac-¬
tos. Si cadens inqͥt: adoraueris me. Ergo qͥ adora-¬
turus. ẽ. diabolũ: ante corruit. S si ipsũ ordinem
temptationis aspicimꝰ: pensamꝰ qͣnta magnitudi-¬
ne nos ã temptatione liberam. Antiquus hostis
contͣ pͥmũ hoĩem parentẽ nr̃mantrib temptatio¬
nib se erexit: qi hunc uidelicet gula. uana gła
sͥ eũ ꝑ consensũ subdidit. Ea gula qͥ ppe tẽptauit:
cũ cibũ ligni ueciti ostendit atq ad comedendum
suasit dicens. gustate. Ex uana aut̃ gła temptanit.

Expanded text:
enim cuncta illa praetereunt, et saepe honor saeculi abiit, anenim cuncta illa praetereunt, et saepe honor saeculi abiit, antequam venerit. Quid enim saeculi potest esse diuturnum, cum ipsa saecula non sint diuturna? Et dixit illi: Haec omnia tibi dabo, si cadens adoraveris me. Arrogans et superbus etiam hoc de jactantia loquitur, non quod in toto mundo habeat potestatem, ut possit omnia regna dare diabolus, cum sciamus plerosque sanctos viros a Deo reges factos. Si cadens, inquit, adoraveris me. Ergo qui adoraturus est diabolum ante corruit. Sed si ipsum ordinem tentationis aspicimus pensamus quanta magnitudine nos a tentatione liberamur. Antiquus hostis contra primum hominem parentem nostrum in tribus tentationibus se e eum per consensum subdidit. Ex gula quippe tentavit cum cibum ligni vetiti ostendit, atque ad comedendum suasit, dicens: Gustate. Ex vana autem gloria tentavit
Abbreviated transcription (Latin):
ipse diligebat. quasi speciosam acdesiderabilĩ
uerb̾ ostendens: in amorẽ xp̃o suggerens uenire¬
orosiꝰ. uolebat. Porest hoc & aliter intelligi. Sciens
qͥrpe diabolus ad hoc uenisse xp̃m ut regnũ illꝰ
tolleret: & hi qui sub eo erant inciꝑent. eẽ. cũ xp̃e
ostendit ei om̃ia regna mundi. icd ÷ hoĩes huiꝰ scłs
Quomͦ alii regant᷑ a fornicatione. alii ab auaritia.
alii populari rapiantur aura: hi forma capiant᷑
illecebri. Neq uͦ arbitrandũ. ẽ. quod regna ei min¬
di ostendens. ꝑsarũ uerbi grã regnũ indoꝵq moi¬
strauerit: s. ostendit ei om̃ia regna mundi na:
rgnũ suũ. quomͦ regnaret in mundo: ut cohortans eutu
facere qͦd uolebat. in ciperet. xp̃m habere subiectũ. Qd
em̃ inluca scriptũ. ẽ. ostensa sͥ om̃ia regna orb̾ terix ĩ
mom̃to temporis: ñ tam conspectus celeritas indicat᷑.
quã caduice fragilitas pocestatis expͥmit᷑. In mom̃to

Expanded text:
ipse diligebat, quasi speciosam ac desiderabilem ipse diligebat, quasi speciosam ac desiderabilem verbis ostendens, in amorem Christo suggerens venire volebat. Potest hoc et aliter intelligi: sciens quippe diabolus ad hoc venisse Christum, ut regnum illius tolleret, et hi qui sub eo erant inciperent esse cum Christo, ostendit ei omnia regna mundi, id est homines hujus saeculi, quomodo alii regantur a fornicatione, alii ab avaritia, alii populari rapiantur aura, hi formae capiantur illecebra. Neque vero arbitrandum est quod regna ei mundi ostendens, Persarum verbi gratia regnum Indorumque monstraverit, sed ostendit ei omnia regna mundi, id est regnum suum, quomodo regnaret in mundo, ut cohortans eum facere quod volebat, inciperet Christum habere subjectum. Quod enim in Luca scriptum est, ostensa sibi omnia regna orbis terrae in momento temporis , non tam conspectus celeritas indicatur, quam caducae fragilitas potestatis exprimitur. In momento
Abbreviated transcription (Latin):
rum. si se ꝑmisit ab illo in montẽ duci: qͥ se ꝑtulit ã
ã menbris illꝰ crucisigi: Oystice aut mons iste supe¬
am significat diaboli: ꝑ qͣm ipse deceptꝰ. ẽ. & alios
decipe gestit. Nam dñs ad humilia & ad campestu
descendit: ut diabolũ humilitate suꝑaret. Diabolis
aut̃ ducere cũ ad montẽ festinat: ut ꝑquẽ iple carta¬
tatis offertur: ut tenens ordinẽ fraudis antique. qͥ
neq cibo pellexerat. nec loco mouerat. nunc uł di¬
bitione corrũpat. Gta eñi regnorũ mundi. siue
fauor humane laudis. quȩ marime regib & po¬
tentib istiꝰ mundi fauet. seu ambitio quelibet. qͥ
in auro. uł argento uł in gẽmis uł incȩceris rebus
p̃ciosis. pollet: inteͥligi potest. Ostendit gͦ in monti
diabolus omĩa irgna mundi dño: ñ qͦd ipse eiꝰ sũ
amplificare potuerit: aut aliqͥd ignotũ ei demon¬
strare. Quomͦ eñi fabrica rerũ. conspectũ conditori
sui latere poterat: s uanitatẽ pompe mundant ꝙ̃

Expanded text:
rum si se permisit ab illo in montem duci, qui se pertulit etiam a membris illius crucifigi? Mystice autem mons iste superbiam significat diaboli, per quam ipse deceptus est, et alios decipere gestit. Nam Dominus ad humilia, ad campestria descendit, ut diabolum humilitate superaret. Diabolus autem ducere eum ad montem festinat, ut per quem ipse corrutatis offertur, ut tenens ordinem fraudis antiquae, quem neque cibo pellexerat, nec loco moverat, nunc vel ambitione corrumpat. Gloria enim regnorum mundi, sive favor humanae laudis, quae maxime regibus et potentibus hujus mundi favet, seu ambitio quaelibet, quae in auro, vel argento, vel in gemmis, vel in caeteris rebus pretiosis pollet, intelligi potest. Ostendit ergo in monte diabolus omnia regna mundi Domino, non quod ipse ejus visum amplificare potuerit, aut aliquid ignotum ei demonstrare quomodo enim fabrica rerum conspectum conditoris sui latere poterat, sed vanitatem pompae mundanae quam
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ pinnaculũ templi. Ass umptio ista quȩ
dr̃. ñ ex imbecillitate dñiuenit. s de inimici suꝑ-¬
bia: qui uoluntatẽ saluatoris. necessitate putanto.
Ex hoc autẽ loco intelligit᷑. qͥd sit illud qͦd in a

Expanded text:
supra pinnaculum templi. Assumptio ista quae supra pinnaculum templi. Assumptio ista quae dicitur, non ex imbecillitate Domini venit, sed de inimici superbia, qui voluntatem Salvatoris necessitatem putavit: ex hoc
Abbreviated transcription (Latin):
spiciunt᷑: sempit̾na qͦ uirtꝰ eius acdiuinitas. Ho¬
tandũ autẽ qͦd redẽptor nr̃ temptatꝰ. ido ꝑsenten¬
tias scripturarũ diabolo respondit: qi ꝓpositum
eierat humi litate diabolum uincere ñ potentia:
nob̃q exemplũ dedit. ut quotiens ãprauis hõib
aliqͥd patim᷑: ad doctrinã potius excitem᷑. quã ad uin-¬
dictam. hostis enim nr̃ ad huc in hac uita nos po¬
sitos. qͦntomagis nos sibi rebellare conspicit: tan¬
to ampliꝰ expugnare contendit. Eos eñ pulsare ne¬
gligit: qͦs quieto iure possidere se sentit. Contͣ
nos uͦ eo uehem̃tius incitatur: qͦ ex corde nr̃o
qͣsi ex iure ꝓpͥe habitationis expellit᷑. Hoc. enim
in se ipso dñs sub qͥdam dispensatione figurauit:
qͥ diabolũ ñ nͥ post baptisma se tẽptare ꝑmisit:
ut signũ nob̾ qͦd dã futurȩ conu̾sationis innueret:
tẽptationũ insidias tolerarent. Tunc assũpsit
eum diabolus in scãm ciuitatẽ: & statiit eum

Expanded text:
piciuntur, sempiterna quoque virtus ejus ac divinitas . Notandum autem quod Redemptor noster tentatus ideo per sententias Scripturarum diabolo respondit, quia propositum ei erat humilitate diabolum vincere non potentia. Nobisque exemplum dedit, ut quoties a pravis hominibus aliquid patimur, ad doctrinam potius excitemur, quam ad vindictam. Hostis enim noster adhuc in hac vita nos positos, quanto magis nos sibi rebellare conspicit, tanto amplius expugnare contendit. Eos namque pulsare negligit, quos quieto jure possidere se sentit. Contra nos vero eo vehementius incitatur quo ex corde nostro quasi ex jure propriae habitationis expellitur. Hoc enim in se ipso Dominus sub quadam dispensatione figuravit, qui diabolum non nisi post baptisma se tentare permisit, ut signum nobis quoddam futurae conversationis innueret, tentationum insidias tolerarent. Tunc assumpsit eum diabolus in sanctam civitatem, et statuit eum
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ multũ simplex. ẽ. auis apparuit: ut & suȩ ui-¬
delicet nature simplicitatẽ. ꝑ huiꝰ spetiẽ animalis
ostendẽt: sp̃c enĩ sc̃s discipline effugiet fictum.
suꝑnȩ p̃conem ministrũq doceret munddo. eẽ. futu¬
rum: simul & om̃s qui sua grã essent renouandi sim¬
plices ac mundicordes admoneret ingredi. urxta qd̃
scriptũ. ẽ. Sentite de dño inbonitate: & in simplici¬
tate cordis querite illum. Qm̃ in maliuolã animã
ñ introibit sapientia: nec habitabit in corpore sub-¬
dito pecratis. Nam qͥa nob̃ ad discendã deo placitã
simplicitatẽ. columba proponit᷑: diligentꝰ eiꝰ natu¬
ram uideamꝰ: ut ꝑ singula innocentie eiꝰ exempla:
uite nob̃ emendatioris instituta sumamꝰ. A mali¬
tia fellis: aliena. ẽ. Om̃is amaritudo. & ira. & in¬
dignatio: tollatur ã nob̃ cũ om̃i malitia. Hullũ
ore uł unguib ledit: nec minimas qͥdẽ auiculas

Expanded text:
quae multum simplex est avis, apparuit, ut et suae viquae multum simplex est avis, apparuit, ut et suae videlicet naturae simplicitatem per hujus speciem animalis ostenderet. Spiritus enim sanctus disciplinae effugiet fictum, diae supernae praeconem ministrumque doceret mundo esse futurum; simul et omnes qui sua gratia essent renovandi, simplices ac mundi corde  Al., misericordes admoneret ingredi, juxta quod scriptum est: Sentite de Domino in bonitate, et in simplicitate cordis quaerite inec habitabit in corpore subdito peccatis . Nam quia nobis ad discendam Deo placitam simplicitatem columba proponitur, diligentius naturam videamus, ut per singula innocentiae ejus exempla, vitae nobis emendatioris instituta sumamus. A malitia fellis aliena est. Omnis amaritudo, et ira et indignatio tollatur a nobis, cum omni malitia . Nullum ore vel unguibus laedit, ne minimas quidem aviculas,