comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
facta eẽ cuncta mortalia. inquib homo p̃cipiũ
disq ipsis cognatũ teneret locũ: si suꝑstiaore
careant qua quęr̃ unde uste uideantur sacra&
sacrificia facere quasi conditorib suis: facile at¬
bunt etiã huiꝰ opinionis errore. Neq enĩ fasab
ullius natura quã libet minimȩ moralisq eri¬
torẽ nͥ dm̃ erede ac dicere & antequã possit is¬
telliei. Angłi aũ quos illi dõs libentus appalbi¬
etiã si adhibent uł uissi. uł ꝑmissi oꝑationẽ siũ
reb quȩ gignunt᷑ inmundo: tam ñ eos dicmis
creatores animaliũ. quã nec aericolas frugin
atq arborũ. Cũ enĩ alia sit species quȩ adila
cuĩq extrinsecus cuiquã materiae corporali. sic̃ qudꝰ
hommes figuli. & fabri. atq id genusopisied
qui etiã pingunt atq effingunt formas simls
corporib ammaliũ: alia ũ quȩ intrms̃aus qs¬
centes causas ht̃ desecreto & oculto natur& aiue.¬

Expanded text:
facta esse cuncta mortalia, in quibus homo praecipuum facta esse cuncta mortalia, in quibus homo praecipuum disque ipsis cognatum teneret locum, si superstitione careant, qua quaerunt unde iuste uideantur sacra et sacrificia facere quasi conditoribus suis, facile carebunt etiam huius opinionis errore. Neque enim fas est ullius naturae quamlibet minimae mortalisque creatorem nisi Deum credere ac dicere, et antequam possit intellegi. Angetiamsi adhibent vel jussi vel permissi operationem suam rebus quae gignuntur in mundo, tamen tam non eos dicimus creatores animalium, quam nec agricolas frugum atque arborum. CAPUT tur extrinsecus cuicumque materiae corporali, sicut operantur homines figuli et fabri atque id genus opifices, qui etiam pingunt et effingunt formas similes corporibus animalium; alia vero quae intrinsecus efficientes causas habet de secreto et occulto naturae viven
Abbreviated transcription (Latin):
randi ex eiꝰ latere osse detracto fecit ut as. Nq
enĩ hac carnali c̃suetudine cogitanda s̃: it ud̃e
solemꝰ opifices exmateria quacũq t̾rena coporalꝰ
mẽbris. qđ artis industria potuerit᷑ fabriame
trant᷑. qͥ uirtutẽ ac sapientiã dĩ qua nouit & pet
etiã sine seminib ipsa quoq facere semina. ex lis
usitatis & cotidianis metiunt᷑ oꝑib: Ea uͦ quȩ
quasi ñ hȩc ipsa quȩ nouer̃ de humanis c̃oetis
atq partib si in exꝑtis narrarent᷑ incredibliea
uident᷑. quãuis. & ea ipsa pleriq magis nater
corporalib causis. quã oꝑib diuinae m̃tis assga¬
Sed cũ his nullũ nob̾ ẽ. in his libris negotũ. qu
diuinã m̃tẽ facere uł curare ista ñ eredunte liai
qui platoni suo credunt. ñ ab illo sũmo dõ qͥ falb¬
catus ẽ. mundũ. s ab illis minorib quos quidta
ipse creauerit. ꝑ missu siue uissu eiꝰ amimalua

Expanded text:
randi ex eius latere osse detracto fecit, ut Deus. Neque randi ex eius latere osse detracto fecit, ut Deus. Neque enim haec carnali consuetudine cogitanda sunt, ut uidere solemus opifices ex materia quacumque terrena corporalibus membris. quod artis industria potuerint, fabricantitrantur, qui uirtutem ac sapientiam Dei, qua nouit et potest etiam sine seminibus ipsa certe facere semina, ex his usitatis et cottidianis metiuntur operibus; ea uero, quae quasi non haec ipsa quae noverunt de humanis conceptibus atque partubus, si inexpertis narrarentur, incredibiliora viderentur; quamvis et ea ipsa plerique magis naturae corporalibus causis, quam operibus divinae mentis assSed cum his nullum nobis est in his libris negotium, qui divinam mentem facere vel curare ista non credunt. Illi autem qui Platoni suo credunt, non ab illo summo Deo qui fabricatus est mundum, sed ab aliis minoribus, quos quidem ipse creauerit, permissu siue iussu eius animalia
Abbreviated transcription (Latin):
pioꝵ in ad optionem uocandũ. remissisq peccatis
ustificatũ spũ scõ sc̃ĩs angłis in ȩãna pace sociandũ
nouissime inmica morte destructa. ⁊ eui populo
ẽẽt huus rei considatio ꝑfutura. qđ ex uno ho¬
mine dĩ. ad cõmendandũ hominib quã ei gͣta
sit etiã inplurib unitas. genus insttausset hu
manũ. Eecit aũ dĩ hominẽ ad imaginẽ suã. Talẽ .R.¬
quippe illi animã oreauit: qua ꝑ rationẽ atq
intelligentiã om̃ib ẽẽt p̃stantior animalib t̾res¬
trib & Natatilib & uolatilib. quȩ mentẽ hiuius
modi ñ habent. Ꝙ cũ uirũ t̾reno formasset
expuluere. eiq animã qualẽ dyxi. siue quc
iã fecerat sufflando indidisset. siue patius efla¬
do fecisset. eũq flatũ quẽ sufflando fect nĩ qe
aliud sufflare quã flatũ facere. anmã honis
eẽ uoluisset: etiã coniugẽ illi in aduitonũ gone¬

Expanded text:
piorum in adoptionem uocandum remissisque peccatis piorum in adoptionem uocandum remissisque peccatis iustificatum Spiritu sancto sanctis angelis in aeterna pace sociandum, nouissima inimica morte destructa; cui populo esset huius rei consideratio profutura, quod ex uno homine Deus ad commendandum hominibus. quam ei grata sit etiam in pluribus unim Dei. Fecit ergo Deus hominem ad imaginem suam. Talem quippe illi animam creauit, qua per rationem adque intellegentiam omnibus esset praestantior animalibus terrestribus et natatilibus et uolatilibus, quae mentem huius modi non haberent. Et cum uirum terreno formasset ex puluere eique animam qualem dixi siue quam iam fecerat sufflando indidisset siue potius sufflando fecisset eumque flatum, quem sufflando fecit nam quid est aliud sufflare quam flatum facere?, animam hominis esse uoluisset, etiam coniugem illi in adiutorium gene
Abbreviated transcription (Latin):
sine humana sõcietate deserendũ. s ut eo mͦ uehe¬
mentius cõm̃daret᷑ ipsuis societatis unitas uinculũq
concordiȩ.si ñ tantũ mnt̃ se natura similitudirie
uerũ etiã cognationis affectu homines necterentur:
quando nec ipsam quidẽ feminã copulandam uiro
sicut ipsũ creare illi placuit s ex ipso. ut om̃e ex
homine uno diffundet᷑ genꝰ humanũ. Nec ignor
xxii
abat ds̃ hominẽ peccatoꝵ. & morti iã obnoxiũ
morituros ꝓpagaturũ : eoq ꝓgressuros peccandi
immanitate mortales. ut tutuis atq pacatus
int̾ se rationalis uoluntatis exꝑtes bestiȩ sui gnr̃is
uiuerent. quarũ ex aqͥs & t̾ris plurimũ pullauit
exordiũ : quã homines quoꝵ genꝰ ex uno ẽ. ad
cõmendandã concordiã ꝓpagatũ : Neq enĩ ũ quã
int̃se leones. aut int̾ se dracones. qualia hommes
bella gesser̃: s p̃uidebat tiam grã sua popłm

Expanded text:
sine humana societate deserendum, sed ut eo modo uehesine humana societate deserendum, sed ut eo modo uehementius ei commendaretur ipsius societatis unitas uinculumque concordiae, si non tantum inter se naturae similitudine, uerum etiam cognationis affectu homines necterentur; quando ne ipsam quidem feminam copulandam uiro sicut ipsum creare illi placuit, sed ex ipso, ut omnino ex homine uno diffunderetur genus humanum. CAPUT XXIIabat Deus hominem peccaturum et morti iam obnoxium morituros propagaturum eoque progressuros peccandi inmanitate mortales, ut tutius adque pacatius inter se rationalis uoluntatis expertes bestiae sui generis uiuerent, quarum ex aquis et terris plurium pullulauit exordium, quam homines, quorum genus ex uno est ad commendandam concordiam propagatum. Neque enim umquam inter se leones aut inter se dracones, qualia homines, bella gesserunt. Sed praeuidebat etiam gratia sua populum
Abbreviated transcription (Latin):
tis sine nouitate aliqua uoluntatis quantum
potuimꝰ explicata : ñ ẽ. arduũ uide multum
fuisse meluis qđ factũ ẽ. ut ex uno homine
quẽ pͥmũ condidit multiplicaret᷑ genꝰ huma¬
tum: quã si id inchoasset aplurib. Nã cũ
animantes. alias solitarias & quodã modo soli¬
uagas id est quȩ solitudines magis appetunt
sienti sunt aquile. mului. leones. lupi. &¬
quȩ cũq ita sunt. alias congreges instituerit quȩ
congregate atq ingregib malint uiuere. ut sunt
columbi. sturni. cerui. damula. & cȩtera huiꝰ modi :
utrũq tam̃ genus ñ ex singulis ꝓpagauit. sed plura
simil ussit existere. Hominẽ u cuiꝰ natiã quo¬
dam mͦ mediã int̾ angłos bestiasq condebat. ut si
erratori suo tãquã dõ uͦ subditts p̃cepta eiꝰ pia obe¬
dientia custodiret. inconsortiũ transiret angłicum.
sine morte media beatã immortalitatẽ absq nullo
destinatus. unũ ac singulũ creauit: ñ utiq solum

Expanded text:
aliqua uoluntatis, quantum potuimus, explicata non est arduum uidere multo fuisse melius quod factum est, ut ex uno homine, quem primum condidit, multiplicaret genus humanum, quam si id incohasset a pluribus. Nam cum animantes alias solitarias et quodam modo soliuagas, id est, quae solitudinem magis adpetant, sicuti sunt aquilae milui, leones lupi quaecumque ita sunt, alias congreges instituerit, quae congregatae adque in gregibus malint uiuere, ut sunt columbi sturni, cerui damulae et cetera huius modi: utrumque tamen genus non ex singulis propagauit, sed plura simul iussit existere. Hominem uero, cuius naturam quodam modo mediam inter angelos bestiasque condebat, ut, si Creatori suo tamquam uero domino subditus praeceptum eius pia oboedientia custodiret, in consortium transiret angelicum, sine morte media beatam inmortalitatem absque ullo destinatus, unum ac singulum creauit, non utique solum
Abbreviated transcription (Latin):
mereret᷑ in eludi. ac ꝑhoc sic contigisset ut non
una s duȩ.anmo ñ duȩ s decẽ uł centũ similit̃
equaliterq peccassent. centũ soles hab̾ee hic
mundus qđ ut ñ fieret ñ opificis ꝓuisioNe
mrabili ad rerũ corporaliũ salutẽ de corẽq c̃¬
sultũ ẽ. s contigit potius tanta uniꝰ animȩ ꝓg̃issi.¬
one peccantis ut solũ corpꝰ tale mereret᷑ : Non
plane animarũ dequib nesciunt qͥd loquant᷑.
s cor ipsoꝵ qui talia sapiunt multũ longe aue.¬
ritate & merico ẽ. coercenda ꝓgressio. Hae gͦ¬

Expanded text:
mereretur includi? Ac per hoc si contigisset ut non mereretur includi? Ac per hoc si contigisset ut non una sed duae, imo non duae sed decem vel centum similiter aequaliterque peccassent, centum soles haberet hic mundus, quod ut non fieret, non opificis provisione mirabili ad rerum corporalium salutem decoremque consultum est, sed contigit potius tanta unius animae progressione peccantis, ut sola corpus tale mereretur. Non plane animarum de quibus nesciunt quid loquantur, sed eorum ipsorum qui talia sapiunt multum longe a veritate et merito est coercenda progressio. CA
Abbreviated transcription (Latin):
sos considatos sua de formitas turpet. Demd
uid̾e debuit origenes & quicũq ta sapum.
si hȩc opinio uera eẽt. mundũ ideo factũ ue
animȩ ꝓmeritis peceatoꝵ suoꝵ tamquã ergi¬
stula quib pęnalit̃ indudent᷑ corpora accipas¬
suꝑiora & leuora quȩ minus. inferiora uͥ &
grauiora quȩ amplius peccauer̃. ⁊ daemones
quib deterius nichil ẽ. trena corpora quib
inferius & grauus nichil ẽ. potiuis ꝗͣ homius
etiã bonos hab̾e debuisse. Nunc uͭ. ut inell¬
geremus animarũ merita ñ qualitatib corps
eẽ pensenda: areum pessimꝰ daemon. homo
aũ. & nunc licet malus longe minoris maera
malitiȩ. & certe ante peccatũ. tam̃ luteũ anꝰ
accepit. Quid aũ stultitus dici potest. quan
istũ solem ut in uno mundo unꝰ cẽt ñ decor
pulchritudinis uł etã saluti rerũ corporit
consuluisse artificẽ dm̃ s hoc patus eums¬
qua uana anuimna sic perauerat ut tali corpore

Expanded text:
sos consideratos sua deformitas turpet. deinde sos consideratos sua deformitas turpet. deinde uidere debuit Origenes et quicumque ita sapiunt, si haec opinio uera esset, mundum ideo factum ut animae pro meritis peccatorum suorum tamquam ergastula, quibus poenaliter insuperiora et leviora quae minus, inferiora vero et graviora quae amplius peccaverunt, daemones, quibus deterius nihil est, terrena corpora, quibus inferius et gravius nihil est, potius quam homines etiam bonos habere debuisse. Nunc vero ut intelligeremus animarum merita non qualitatibus corporum esse pensanda, aerium pessimus daemon, homo autem et nunc licet malus, longe minoris mitiorisque malitiae, et certe ante peccatum, tamen luteum corpus accepit. Quid autem stultius dici potest quam per istum solem ut in uno mundo unus esset, non decore pulchritudinis, vel etiam saluti rerum corporalium consuluisse artificem Deum, sed hoc potius evequia una anima sic peccaverat, ut tali corpore
Abbreviated transcription (Latin):
scripsit. Ubi plus quã dici potest miror bom¬
nem ineccłasticis lutteris tam doctũ & eiera¬
tatũ ñ actendisse pͥmũ quã hoc eẽt. contrariũ
scripturae huꝰ tanta auctoritatis intentioni. qu
ꝑ om̃a oꝑa dĩ subiungens. & uidit ds̃ quia bens
ẽ. completisq om̃ib inferens && uidit dĩ om̃i
quȩ fecit & ecce bona ualde: nullã aliã cansi
faciendi mundi intelligi uoluit nͥ ut bona fue¬
rent abono dõ. Ubi si nemo peccasset: cantũ¬
nim mͦ naturis bonis eẽt. mundus ornat᷑ & plenus
Ꝙ̾ quia peccatũ ẽ. non ideo cuncta s̃ impleta pa¬
catis: cũ bonoꝵ longe maior numerꝰ in celestb
su e natura ordinem seruet. Nec mala uolien¬
tas quia natura ordinẽ seruare noliut. ido
iusti dei leges om̃a bene ordinantis effugi
qm̃ siẽ pictura cũ colore ngro loco suo p̾sito
ita uniuersitas rerũ siquis possit in auieri
etiã cũ peccatorib pulchra ẽ. quã uis pseip.¬

Expanded text:
scripsit. ubi plus quam dici potest miror homscripsit. ubi plus quam dici potest miror hominem in ecclesiasticis litteris tam doctum et exercitatum non attendisse primum quam hoc esset contrarium scripturae huius tantae auctoritatis ina dei subiungens: et uidit deus, quia bonum est, completisque omnibus inferens: et uidit deus omnia quae fecit, It ecce bona ualde, nullam aliam causam faciendi mundi intellegi uoluit, nisi ut bona fierent a bono deo. ubi si nemo peccasset, tantummodo naturis bonis esset mundus ornatus et plenus; et quia peccatum est, non ideo cuncta sunt impleta peccatis, cum bonorum maior numerus in caelestibus suae naturae ordinem seruet; nec. mala uoluntas quia naturae ordinem seruare noluit, ideo iusti dei leges omnia bene ordinantis effugit; quoniam sicut pictura cum colore nigro loco t.suo posito, ita uniuersitas rerum, si quis possit intueri, etiam \' cum peccatoribus pulchra est, quamuis per se ip
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ dĩ ẽ. s ab illo conditã longe imparẽ con¬
ditori. xp̃iana sanitate sentirent. S multo ẽ.¬
mirandũ amplius: qđ etiã quidã qui unum
nob̾cũ credunt om̃iũ rerũ ẽẽ principium.
ullãq naturã quȩ ñ ẽ. qđ ds̃ ẽ. nͥ ab illo
conditore eẽ posse. noluerunt tam̃ istã causã
fabricandi mundi tam bonã ac simplicẽ bene
ac simplicit̾ crede. ut dĩ bonus c̃deret bona.
tam̃. qua ñ faceret nͥ bonus ds̃: s animas
dicunt ñ quidẽ partes dĩ s factas adõ peccas.¬
se aconditore recedendo. & diuersis ꝑ gresuib
ꝓ diuersitate peccatoꝵ acęlis usq t̾ras diue¬
rsa corpora quasi uncula meruisse. & hunc
cẽ mundũ. eãq eusam mundi fusse fities
ñ ut conderent᷑ bona. s ut mala cohibent᷑. ho
origenos iuire culpat᷑. In libris enĩ quos appellat
periarchon id ẽ. de pͥncipiis. hoc sensit: hoc

Expanded text:
quae Dei est, sed ab illo conditam longe inparem Conquae Dei est, sed ab illo conditam longe inparem Conditori Christiana sanitate sentirent. CAPUT mirandum amplius, quod etiam quidam, qui unum nobiscum credunt omnium rerum esse principium, ullamque naturam, quae non est quod Deus est, nisi ab illo conditore esse non posse; noluerunt tamen istam causam fabricandi mundi tam bonam ac simplicem bene ac simpliciter credere, ut Deus bonus conderet bona, tamen, quae non faceret nisi bonus deus. sed animas dicunt non quidem partes dei, sed factas a deo peccasse a conditore recedendo et diuersis progressibus pro diuersitate peccatorum a caelis usque ad terras diuersa •orpora quasi uincula meruisse; et hunc esse mundum eamque causam mundi fuisse faciendi, non ut conderentur bona, sed ut mala cohiberentur. hinc Origenes iure culpatur; in libris enim, quos appellat nequ ἄρχων, id est de principiis, hoc sensit, hoc
Abbreviated transcription (Latin):
hi qui ñ nullã malã putant ẽẽ naturã suo
quodã contrario ȩxortã ꝓpagatãq principio.
nolunt acciꝑe istã causã creationis rerũ ut
bonꝰ ds̃ condet bona: credentes eũ pocus ad
haec mundana molimina rebellantib aduer-¬
sum se malis repellondis extrema necessitate
ꝑ ductũ. suãq naturã bonã malo coercendo
suꝑandoq miscuisse. quã turpissime pꝰllutã.
& crudelissime captiuatã. & opp̃ssã. labore
magno uix mundet ac libot. ñ toam̃ totam.
s qđ eiꝰ ñ potuerit ab illa inquinatione
purgari cegim̃ ac uinculũ futurũ hostis
uicti & indisi. Sic aũ manichei ñ desiꝑent
uł potuis in sanirent: si dĩ naturã sicuti ẽ.
incominutabilẽ atq om̃mo incorruptibilẽ
credent. cui nocere nulla res possit. animã
uͦ quę uoluntate mutari indeteruis & peccato
corrumpi potuit atq ita in cõmutabilis ueri¬
tatis luce pͥuari. ñ dĩ partẽ nec eiꝰ natura

Expanded text:
hi, qui nonnullam malam putant esse naturam suo hi, qui nonnullam malam putant esse naturam suo quodam contrario exortam propagatamque principio, nolunt accipere istam causam creationis rerum, ut bonus Deus conderet bona, credentes eum potius ad haec mundana molimina rebellantis aduersum se mali repellendi extrema necessitate perductum suamque naturam bonam malo cohercendo superandoque miscuisse, quam turpissime pollutam et crudelissime captiuatam et obpressam labore magno uix mundet ac liberet; non tamen totam, sed quod eius non potuerit ab illa inquinatione purgari, tegmen ac uinculum futurum hostis uicti et inclusi. Sic autem Manichaei non desiperent uel potius insanirent, si Dei naturam, sicuti est, incommutabilem adque omnino incorruptibilem crederent, cui nocere nulla res possit; animam uero, quae uoluntate mutari in deterius et peccato corrumpi potuit adque ita incommutabilis ueritatis luce priuari, non Dei partem nec eius naturae,
Abbreviated transcription (Latin):
ñ res insipient̃ uituꝑare. s utilitatẽ rerum
diligent̃ inquirere: & uͥ nr̃m ingeniũ uł ite¬
firmitas deficit ita crede occultam sic̃ erant
quȩdã quȩ ux potuimꝰ inuenire. quia & ipsa
utilitatis occultatio aut humilitatis exercitatio
ẽ. aut elationis attritio : cũ om̃mo natura nul¬
la sit malũ. nom̃q hoc ñ sit nͥ pͥuatiomiᷤ. boni.
S atterrenis usq ad celestia & auisibilib usq
ad inuisibilia sunt aliis alia bona meliora. ad
hoc in aequalia ut ẽẽnt om̃a. Ds̃ aũ ita ẽ. arti¬
fex magnus in magnis. ut minor ñ sit in paruis
Quȩ parua tĩ. sba granclitate. namꝰ nulla ẽ.
s artificis sapientia metienda sunt:
sicut inspocie iusibilis hominis si unũ radat᷑
suꝑ cilium. quã ꝓpe modũ inchil corpori. &
quã multũ detrahit᷑ pulchritudini. ꝗm̃
Lñ mole constat s parilitate ac dim̃siõẽ
menbroꝵ. Nec sane multũ mirandũ ẽ. qđ

Expanded text:
non res insipienter uituperare, sed utilitatem rerum non res insipienter uituperare, sed utilitatem rerum diligenter inquirere, et ubi nostrum ingenium uel infirmitas deficit, ita credere occultam, sicut erant quaedam, quae uix potuimus inuenire; quia et ipsa utilitatis occultatio aut humilitatis exercitatio est aut elationis adtritio; cum omnino natura nulla sit malum nomenque hoc non sit nisi priuationis boni. Sed a terrenis usque ad caelestia et a uisibilibus usque ad inuisibilia sunt aliis alia bona meliora, ad hoc inaequalia, ut essent omnia; Deus autem ita est artifex magnus in magnis, ut minor non sit in paruis; quae parua non sua granditate nam nulla est, sed artificis sapientia metienda sunt; sicut in specie uisibilis hominis, si unum radatur supercilium, quam propemodum nihil corpori, et quam multum detrahitur pulchritudini, quoniam non mole constat, sed parilitate ac dimensione membrorum! Nec sane multum mirandum est, quod
Abbreviated transcription (Latin):
neam quȩ diligent̃ c̃sidata & pie cogitata om̃s
controuersias quęrentiũ mundi originẽ c̃nimat.
quidã heretici ñ uider̃: qr egenã carnis huuis
fragilemq mortalitatẽ iã de iusto supplicio ue¬
nientẽ dũ ei ñ c̃ueniunt plurima offendunt.
sic̃ ignis aut friguis. aut fera bestia uł qͥd eiꝰ modi.
Nec attendunt quã uł in suis locis naturisq in¬
geant. pulchroq ordine disponant᷑. quantũq
uniuersitati rerũ ꝓsuis portionib decoris. tã¬
quã incõmunẽ rem̾ publicã conferant. uł nob̾
ipsis si eis congruent̃ atq scient̃ utam᷑. cõmo¬
ditatis attribuant. ita ut uenena ipsa quę ꝑ
inconuenientiã ꝑ niciosa sunt conuenient᷑ ad hi¬
bita insalubria medicam̃ta uertant᷑. quãq a con¬
trario etiã haec quib delectant᷑. sic̃ cib & potus
& ista lux immodato & ioportano usu noxia
sentiant᷑. Unde nos ad monet diuina ꝓuidentia

Expanded text:
neam, quae diligenter considerata et pie cogitata omnes neam, quae diligenter considerata et pie cogitata omnes controuersias quaerentium mundi originem terminat, quidam haeretici non uiderunt, quia egenam carnis huius fragilemque mortalitatem iam de iusto supplicio uenientem, dum ei non conueniunt, plurima offendunt, sicut ignis aut frigus aut fera bestia aut quid eius modi; nec adtendunt, quam uel in suis locis naturisque uigeant pulchroque ordine disponantur, quantumque uniuersitati rerum pro sui portione decoris tamquam in communem rem publicam conferant uel nobis ipsis, si eis congruenter adque scienter utamur, commoditatis adtribuant, ita ut uenena ipsa, quae per inconuenientiam perniciosa sunt, conuenienter adhibita in salubria medicamenta uertantur; quamque a contrario etiam haec, quibus delectantur, sicut cibus et potus et ista lux, inmoderato et inopportuno usu noxia sentiantur. Unde nos admonet diuina prouidentia
Abbreviated transcription (Latin):
urũ etiã ꝑquid fecerit: satis eẽt ita enunciari.
& dix̃ ds fiat lux & facta ẽ. lux: ut ñ tantum
am̃. s etiã puerbũ lucẽ fecisse nossemꝰ. Quia
uͥ tria quedã maxime scienda de creatura nob
oportue intimari. quis eã fecerit. ꝑqͥd fecerit.
quare ficerit: dix̃ ds̃ inquit fiat lux. & facta ẽ.
he & uat d̃ lucẽ quia bona ẽ. Si g̃ querin
quis fecerit: dĩ ẽ. Si ꝑ quid fecerit: dix̃ fiat
& facta ẽ. Si quare fecerit: qͥa bona est.
Hec auctor ẽ. excellentior dõ. neo ars efficat̾ior
dĩ uerbo: nec causa melior quã ut bonũ crearet᷑
abono dõ. Hanc etiã plato causam condendi
mundi ustissimã dic̃. ut ab ono dõ bona oꝑa
fierent: siue ista legerit. siue ab his qui logerant
forte cognouerit. siue acerrimo ingemo inuisi¬
bilia dĩ ꝑ ea quę facta sunt intelleta conspexe¬
rit. siue abhis qui ita conspexerant & ipse di¬
bonitatẽ dĩ. hanc inquã causã tã ustã atq ido¬

Expanded text:
set ita enuntiari, Et dixit Deus, Fiat lux, et facta est lux; ut non tantum Deum, sed etiam per Verbum lucem fecisse nossemus. Quia vero tria quaedam maxime scienda de creatura nobis oportuit intimari, quis eam fecerit, per quid fecerit, quare fecerit: Deus dixit, inquit, Fiat lux, it Deus lucem quia bona est. Si ergo quaerimus, quis fecerit: Deus est; si per quid fecerit: Dixit: Fiat, et facta est; si quare fecerit: Quia bona est. Nec auctor est excellentior Deo, nec ars efficacior Dei uerbo, nec causa melior quam ut bonum crearetur a Deo bono. Hanc etiam Plato causam condendi mundi iustissimam dicit, ut a bono Deo bona opera fierent; siue ista legerit, siue ab his qui legerant forte cognouerit; siue acerrimo ingenio inuisibilia Dei per ea, quae facta sunt, intellecta conspexerit, siue ab his qui ista conspexerant et ipse dibonitatem Dei, hanc, inquam, causam tam iustam adque ido
Abbreviated transcription (Latin):
possumꝰ fugiamꝰ & euadamꝰ hortantur: cũ tam̃
utrumq falsisimũ sit. Nam neq ita luunt poe¬
Nas animȩ. cũ ad istã uitãs denuo reuoluuntur:
& om̃iũ uiuentiũ siue incęlo siue int̾ra nullus
ẽ. conditor. nͥ a quo facta suit celum & t̾ra iNã
si nulla ẽ. causa uiuendi in hoc corpore nͥ ꝓpter
pendenda supplicia: quomͦ dic̃ idẽ plato aliter
mundũ fieri ñ potuisse pulcherrimũ atq opti.¬
mũ. nͥ om̃iũ animaliũ idẽ. immortaliũ & mor¬
talum generib impleret᷑: Si aũ nr̃a institutio
qua uł mortales conditi sumꝰ diunũ munus ẽ.
quomꝰ poena ẽ. ad ista corpora id ẽ. ad diuina bene¬
ficia remeare.: & si ds̃. qđd assidue plato cõme¬
morat. sic̃ mundi uniuersi ita om̃tũ animaliũ
species xt̃na intelligentia continebat. quomͦ non
ipse cuncta condelut: An aliquori ẽẽ artifex
nollet. quoꝵ efficiendoꝵ arcẽ in effabilis eiꝰ &

Expanded text:
possumus fugiamus et euadamus, hortantur, cum tamen possumus fugiamus et euadamus, hortantur, cum tamen utrumque falsissimum. Nam neque ita luunt poenas animae, cum ad istam uitam denuo reuoluuntur, et omnium uiuentium siue in caelo siue in terra nullus est conditor, nisi a quo facta sunt caelum et terra. Nam si nulla causa est uiuendi in hoc corpore nisi propter pendenda supplicia: quo modo dicit idem Plato aliter mundum fieri non potuisse pulcherrimum adque optimum, nisi omnium animalium, id est et inmortalium et mortalium, generibus inpleretur? Si autem nostra institutio, qua uel mortales conditi sumus, diuinum munus est: quo modo poena est \' ad ista corpora, id est ad diuina beneficia, remeare? Et si Deus, quod adsidue Plato commemorat, sicut mundi uniuersi, ita omnium animalium species aeterna intellegentia continebat: quo modo non ipse cuncta condebat? An aliquorum esse artifex nollet, quorum efficiendorum artem ineffabilis eius et
Abbreviated transcription (Latin):
tos deos effectores eẽ uoluit ammaliũ cȩteroꝵ:
ut immortalẽ partẽ ab ipso sumerent. ipsi uͦ mor¬
talẽ actexerent. Proinde animarũ nrarũ eos ere¬
atores noluit cẽ: s corpoꝵi. Unde qm̃ porphrrus
ꝓpt̃ animȩ purgationẽ dicit corpꝰ om̃e fugiendũ.
simulq cũ suo platone aliisq platonicis sentit eos
qui immodate atq in honeste uixerunt ꝓpter
luendas poenas ad corpora redire mortalia. plato
quidẽ etiã bestiarũ. porphyrius tantũmͦ ad homi¬
num: sequit᷑ eos ut dicant deos suos quos a nobis
uolunt quasi parentes & conditores nrõs coli ni¬
chil eẽ aliud quã fabros compedũ carcerũ ue
nr̃oꝵ. nec institutores s inclusores alligatoresq
ur̃os ergastalis erũnosis & grauissimis uinculis.
Aut gͦ desinant platomei poenas animarũ ex istis
corporib cõminari.⁊ aut eos nob daos colendos
ñ pͣdicent quori in nob̾ oꝑationẽ ut quantum

Expanded text:
tos deos effectores esse uoluit animalium ceterorum, tos deos effectores esse uoluit animalium ceterorum, ut inmortalem partem ab ipso sumerent, ipsi uero mortalem adtexerent. Proinde animarum nostrarum eos creatores noluit esse, sed corporum. Unde quoniam Porphyrius propter animae purgationem dicit corpus omne fugiendum simulque cum suo Platone aliisque Platonicis sentit eos, qui inmoderate adque inhoneste uixerint, propter luendas poenas ad corpora redire mortalia, Plato quidem etiam bestiarum, Porphyrius tantummodo ad hominum: sequitur eos, ut dicant deos istos, quos a nobis uolunt quasi parentes et conditores nostros coli, nihil esse aliud quam fabros conpedum carcerumue nostrorum, nec institutores, sed inclusores adligatoresque nostros ergastulis aerumnosis et grauissimis uinculis. Aut ergo desinant Platonici poenas animarum ex istis corporibus comminari, aut eos nobis deos colendos non praedicent, quorum in nobis operationem, ut 5 quantum
Abbreviated transcription (Latin):
cuncta penitrans in cõmutabili p̃sentia facit
ẽẽ quicquid aliquo m ẽ. inquantũ cũq ẽ: quia nͥ
faciente illo non tale uł tale eẽt s ꝓrsus ẽẽ non
posset. Qua ꝓpt̃ si milla specie quã forisecus
corporalib opifices reb imponunt. urbẽ romam
& urbẽ alexandriã. ñ fabros & architectos. s reges
quor uoluntate. c̃silio. imꝑio. fabricate s̃. illã ro¬
mulũ. illã alexandrũ habuisse dictmꝰ conditores:
quanto potius ñ nisi dm̃ debemꝰ c̃ditorẽ dicere
naturarũ. qui neq ex ea materia fac̃ aliqͥd quã
ipse ñ fecerit. nec oꝑarios ht̃ nͥ quos ipse creauerit.
Et si potentiã suã ut ita dicã fabricatoriam rebus
subtrahat. ita ñ er̃ sicut antequã fierent ñ fuerunt.
Sed ante dico. ȩt̃tate: ñ tẽpore. Quis enĩ alius cre¬
ator ẽ. tẽpoꝵ. nͥ qͥ fec̃ ea quoꝵ motib currunt
tẽpora: Ita sane plato minoresae asumo dõ fac

Expanded text:
cuncta penetrans incontaminabili praesentcuncta penetrans incontaminabili praesentesse quidquid aliquo modo est, in quantumcumque est; quia nisi faciente illo, non tale vel tale esset, sed prorsus esse non posset. Quapropter, si in illa specie quam forinsecus corporalibus opifices rebus imponunt, urbem Romam et urbem Alexandriam non fabros et architectos, sed reges, quorum voluntate, consilio, imperio fabricatae sunt, illam Romulum, illam Alexandrum habuisse dicimus conditores: quanto potius non nisi Deum debemus conditorem dicere naturarum, qui neque ex ea materia facit aliquid, quam ipse non fecerit, nec operarios habet, nisi quos ipse creauerit; et si potentiam suam, ut ita dicam, fabricatoriam rebus subtrahat, ita non erunt, sicut ante quam fierent non fuerunt. Sed ante dico aeternitate, non tempore. Quis enim alius creator est temporum, nisi qui fecit ea, quorum motibus currerent tempora?
Abbreviated transcription (Latin):
sia radicib continet: cũ uidẽ legamꝰ. Dĩ illi
dr coipus quomꝰ uoluerit: & unicuiq sẽminũ
pͥum corpus. lta nec feminã sui puerpii crea¬
riem appellare debemꝰ: s potius illũ qͥui cuidã
fimilo suo dix̃. Priusquã te formarẽ inutero:
nonte. & quãius anima sic uł sic affecta p̃gnan¬
ab ualeat aliquib uelut induere qualitatib
faetuis deuirgis. uariatis fecit iacob ut pecora
colore uaria gignerent᷑: naturã tam̃ illã quae
eient᷑ tã ipse ñ fecit quã nec ipsa sefec̃. Quae¬
llet gͥ corprales uł seminales causȩ ggnendis
ni adhibrantur siue oꝑationib angiloꝵ aut
hominũ aut quoꝵ cũq anmaltũ siue mariũ
feminarũq cõmixtionib. quȩlibet etiã desidia
motꝰ ue anmȩ matris ualeant aliqͥd liniam̃toꝵ
aut coloꝵ asꝑgere teneris mollibq conceptib:
ipsas om̃mo naturas quȩ sic uł sic in suo genere
afficiunt᷑ ñ facit nͥ sũmꝰ ds̃. cuiꝰ occulta pocentia

Expanded text:
 continet, cum itidem legamus, Deus illi dat corpus quomodo voluerit, et unicuique seminum proprium corpus . Ita nec feminam sui puerperii creatricem appellare debemus, sed potius illum qui cuidam famulo suo dixit: Priusquam te formarem in utero, noui te. Et quamuis anima sic uel sic affecta praegnantis ualeat aliquibus uelut induere qualitatibus fetum, sicut de uirgis uariatis fecit Iacob, ut pecora colore uaria gignerentur: naturam tamen illam, quae gignitur, tam ipsa non fecit, quam nec ipsa se fecit. Quaelibet igitur corporales uel seminales causae gignendis rebus adhibeantur, siue operationibus angelorum aut hominum aut quorumque animalium siue marium feminarumque mixtionibus; quaelibet etiam desideria motusue animae matris ualeant aliquid liniamentorum aut colorum aspergere teneris mollibusque conceptibus: ipsas omnino naturas, quae sic uel sic in suo genere afficiantur, non facit nisi summus Deus, cuius occulta potentia
Abbreviated transcription (Latin):
gͥ tu credis. sentis intelligis: Nũ qͥd nã existima¬
udum ẽ. subito dõ placuisse hominẽ facere.
quẽ nũquã antea infinita retro ģãitate feorss.
eui nichil noui accide porest. in qͦ mutabile
aliqͥd ñ ẽ: Continuo respondit. ad ipsũ dm̃¬
loquens⁊ scđ̾m altitudinẽ tuã multi plicsti
filios hominũ: Sentiant inquit homines
qđ putant. & qđ eis placet opment᷑ & dispu¬
tent: scd̾m altitudinẽ tuã quã nullus porest
nosse hominũ multiplicasti filios hominum
U alde quippe altũ ẽ. serutari: & ñ sẽꝑ fuisse
hominẽ. & quẽ nũquã fecerat ex aliqͥ tẽpore
pͥmũ facere uoluisse. nec consiliũ uoluntatiq̃

Expanded text:
ergo tu credis, sentis, intellegis? numquidnam existimaergo tu credis, sentis, intellegis? numquidnam existimandum est subito placuisse hominem facere, quem numquam antea infinita retro aeternitate fecisset, cui nihil noui accidere potest, in quo mutabile aliquid non est? — continuo respondit ad ipsum dloquens: secundum altitudinem tuam multiplicasti filios hominum. sentiant, inquit, homines quod putant et quod eis placet opinentur et disputent: secundum altitudinem tuam, quam nullus hominum potest nosse, multiplicasti filios hominum. ualde quippe altum est et semper fuisse et hominem, quem numquam fecerat, ex aliquo tempore primum facere uoluisse nec consilium uoluntatemque
Abbreviated transcription (Latin):
mortalitas nec qͦ initio eoepta sit scuint. nec quo
fine elaudatur.: quando quidẽ altitudinẽ dĩ
penitrare ñ possumnt. qua cũ ipse sit ȩc̃nus &
sine initio. ab aliqͦ tam̃ mitio exorsus ẽ. cẽpora:
& hominẽ quẽ nũquã antea fecerat fec̃ ite
tẽpore. ñ tam̃ nouo & repentino. s immitabili
et̃noq consilio. Quis hanc ualeat altitudinẽ
inuestigabilẽ inuestigare. & inserutabilẽ seru¬
tari. seđ̃m quã ds̃ hominẽ tẽporalẽ ante quẽ
nemo umquã homiinũ fuit ñ mutabili uolun¬
tate intẽpore condidit. & genus hominũ ex
uno multi plicauit ÷ quando quidẽ psalmus
iste cũ p̃misisset atq di xisset. tu dñe seruab̾
nos & custodies nos ageneratione hac mȩt̾nũ.
ac deinde reꝑcussisset eos inquoꝵ stulta impi¬
aꝙ doctrina nulla lib̾ationis && beatitu dinis
animȩ ferat᷑ ȩcñitas. continuo subiciens incir-¬
euitu impii ambilant: tãquã ei diceret᷑. quid

Expanded text:
mortalitas nec quo initio coepta sit scimortalitas nec quo initio coepta sit scifine claudatur; quando quidem altitudinem Dei penetrare non possunt, qua, cum ipse sit aeternus et sine initio, ab aliquo tamen initio exorsus est tempora et hominem, quem numquam antea fecerat, fecit in tempore, non tamen nouo et repentino, sed inmutabili aeternoque consilio. Quis hanc ualeat altitudinem inuestigabilem uestigare et inscrutabilem perscrutari, secundum quam Deus hominem temporalem, antenemo umquam hominum fuit, non mutabili uoluntate in tempore condidit et genus humanum ex uno multiplicauit? quando quidem psalmus ipse cum praemisisset atque dixisset tu, domine, seruabis nos et custodies nos a generatione hac et in aeternum, ac deinde percussisset eos, in quorum stulta impiaque doctrina nulla liberationis et beatitudinis animae seruatur aeternitas, continuo subiciens: in circuitu impii ambulabunt-tamquamei diceretur: quid
Abbreviated transcription (Latin):
dicta ẽ. discipłos docuit: ita ꝑ innumerabilia recro
scla multũ qͥdẽ ꝓlixis int̾uallis s tam̃ certis.
& idẽ plato & cadẽ cuutas. & eadẽ scola. idẽq
discipli repetiti. & ꝑ ninumerabilia deinde
scła repetendi sint. Absic inquã ut nos ista ere¬
damus. Semel enĩ xp̃c mortiuis ẽ. ꝓpeccatis¬
nr̃is. Surgens amortuis iã ñ moritur: & mors
ei ultra ñ dominabit᷑. Ꝙ nos pꝰ resurrectionẽ
sẽꝑ cũ dño erimꝰ: cui mͦ dicimꝰ qđ sacer ad mo¬
net psalmus. Tu dñe seruabis nos & eustodi¬
es nos: ageneratione hac in ȩc̃nũ. Satis aũ
istis existimo conuenire qđ sequit᷑÷ in cireuitu
impii ambulant: ñ qr ꝑcirculos quos opinant᷑
eoꝵ uita ẽ. recursura. s quia mͦ talis ẽ. erroris
eoꝵ uia id ẽ. falsa doctrina. Quid aũ mirũ ẽ.
si inhis cirxuitib errantes nec aditũ nec exitũ
inueniunt. quia genꝰ hominũ atq ista nr̃a

Expanded text:
dicta est, discipulos docuit, ita per innumerabilia retro dicta est, discipulos docuit, ita per innumerabilia retro saecula, multum quidem prolixis intervallis, sed tamen certis, et idem Plato et eadem civitas et eadem schola iidemque discipuli repetiti, et per innumerabilia deinde saecula repetendi sint: absit, inquam, ut nos ista credamus. Semel enim Christus mortuus est pritur, mors ei ultra non dominabitur et nos post resurrectionem semper cum domino erimus, cui modo dicimus quod sacer admonet psalmus: tu, domine, seruabis nos et custodies nos a generatione hac et in aeternum. satis autem istis existimo conuenire quod sequitur: in circuitu impii ambulant, non quia per circulos, quos opinantur, eorum uita est recursura, sed quia modo talis est erroris eorum uia, id est falsa doctrina. Quid autem mirum est, si in his circuitibus errantes nec aditum nec exitum inueniunt, quia genus humanum atque ista nostra
Abbreviated transcription (Latin):
tib aliis uenientib. de solis anfractib detorren.¬
tium lapsib: aut certe de om̃iũ rerũ generib quȩ
oriunt᷑ atq occidunt. Euer̃ enĩ homines ante nos.
sunt & nob̾cũ: erunt & pꝰ nos. lta qͦq animantia
& arbusta. Monstra quoq ipsa quȩ inusitata
nascunt᷑. quãuis int̾ se diuersa sint. & quȩdã eoꝵ¬
miracula & monstra sunt utiq & fuer̃ & erunt.
nec recens & nouũ ẽ. ut monstrũ sub sole Nascat᷑.
Quãuis hac uerba quidã sic intellexer̃. tamquã
in p̃destinatione dĩ iã facta fuisse om̃a sapiens ille
uoluisset intelligi: & ideo nichil recens eẽ sub sole.
Absit aũ arecta fide ut his salomonis uerb̃ illos
circuitꝰ significatos ẽẽ credamꝰ: quib illi putant
sic eadẽ tẽporũ tẽporalũq rerũ uolumina re¬
peti. ut uerbi grã sicut isto scło plato philosophus
marbe atheniensi. & in ea scola quȩ achademica

Expanded text:
tibus, aliis uenientibus, de solis anfractibus, de torrentibus, aliis uenientibus, de solis anfractibus, de torrentium lapsibus, aut certe de omnium rerum generibus, quae oriuntur atque occidunt. fuerunt enim homines ante nos, sunt et nobiscum, erant et post nos; ita quaeque animantia uel arbusta. monstra quoque ipsa, quae inusitata nascuntur, quamuis inter se diuersa sint et quaedam eomiracula et monstra sunt, utique et fuerunt et erunt, nec recens et novum est ut monstrum sub sole nascatur. Quamvis haec verba quidem sic intellexerint, tanquam in praedestinatione Dei jam facta fuisse omnia, sapiens ille voluisset intelligi: et ideo nihil recens esse sub sole. Absit autem a recta fide ut his Salomonis verbis illos circuitus significatos esse credamus, quibus illi putant sic eadem temporum temporaliumque rerum volumina repeti, ut verbi gratia, sicut isto saeculo Plato philosophus in urbe Atheniensi, et in ea schola quae Academia
Abbreviated transcription (Latin):
turã miseriã aut imꝑiassime inueritate nescit.
aut infelicissime inbeatitudine ꝑtimescit: Aut
si ad miserias nũquã ulterius reditura. ex his
ad beatitudinẽ ꝑgit: fit gͦ aliquid noui intẽpore
qđ finem ñ habet tẽporis. Cur ñ gͦ & mundus.
cur ñ & homo factus inmundo. ut illi nescio qui
falsi circuitꝰ afalsis sapientib fallacib q cõmperti.¬
indoctrina sana tramite recti itineris eiutentur:
Nam quidã & illud qđ legit᷑ in libro salomonis qui
uorat᷑ eccdastes. quid ẽ. qđ fuit. ipsũ qđ erit. & qͥd ẽ.
qđ factũ ẽ. ipsũ qđ fiet. & ñ ẽ. om̃e recens sub sole.
quis loquit᷑ & dicit. ecce hoc nouũ ẽ: lam fuit ine
scłis quȩ fuerunt ante nos: ꝓpt̾ hos circuitꝰ in eadẽ
redeuntes & in eadẽ cuncta reuocantes. dictũ ira¬
celligi uolunt. Qđ ille aut de his reb dix̃ de quib
suꝑuis loquebat᷑. hoc ẽ. degenerationib aliis eun¬

Expanded text:
turam miseriam aut inperitissime in ueritate nescit turam miseriam aut inperitissime in ueritate nescit aut infelicissime in beatitudine pertimescit? At si ad miserias numquam ulterius reditura ex his ad beatitudinem pergit: fit ergo aliquid noui in tempore, quod finem non habet temporis. Quur non ergo et mundus? quur non et homo factus in mundo? ut illi nescio qui falsi circuitin doctrina sana tramite recti itineris uitentur ? nam quidam et illud quod legitur in libro Salomonis, qui uocatur ecclesiastes: quid est quod fuit? ipsum quod erit. et quid est quod factum est? ipsum quod fiet; et non est omne recens sub sole. qui loquetur et dicet: ecce hoc nouum est: iam fuit in saeculis quae fuerunt ante nos, propter hos circuitus in eadem redeuntes et in eadem cuncta reuocantes dictum intellegi uolunt; quod ille aut de his rebus dixit, de quibus superius loquebatur, hoc est de generationibus aliis eun
Abbreviated transcription (Latin):
nis ereati tẽporib istã mouere questionẽ. Ipse
qũ factus ẽ. potuit inquirere cur ñ ante sit
fitꝰ. Et quando cũq antea factus eẽt: ñ uires
anis alias & alias nunc uł etiã pꝰca. ista de initio
nrĩ teporaliũ controuersia reꝑiret. Hanc aũ
S perlosopli mundi huꝰ ñ alit̃ putauer̃ p̾sse¬
a aede disoluere: nͥ ut circuitꝰ tempoꝵ induce¬
nit. quib eadẽ semꝑ fuisse renouata atq: re¬
pẽta mnrerũ nataira atq ita deinceps fore sine
assatione ad seuerarent uolumina uenientium
ł̃ corutꝰ fierent sue certis ant̃i ullis orieno
& occidens mundus eadẽ semꝑ quasi noua quȩ
trans acta & uentura sunt exhib̾et. A qͦ ludi¬
brio prorsus se immortalis anima ẽ. etiã cũ sapi¬
entiam ꝑceꝑit lib̾are ñ possit: euntẽ sine cessa¬
tione ad falsam beatitudinẽ & ad uerã miseriã
sine cessatione redeuntẽ. Quomͦ enĩ uera beatitu¬
do ẽ. de cuiꝰ nunquã ȩt̾̃nitate c̃fidit᷑. dũ anima uen¬

Expanded text:
oribus istam mouere quaestionem. ipse quam factus est, potuit inquirere cur non ante sit factus; et quandocumque antea factus esset, non uires tunc alias et alias nunc uel etiam postea ista de initio rerum temporalium controuersia reperiret. Hanc autem se philosophi mundi huuel debere dissoluere, nisi ut circuitus temporum inducerent, quibus eadem semper fuisse renouata adque repetita in rerum natura adque ita deinceps fore sine cessatione adseuerarent uolumina uenientiumisti circuitus fierent siue certis interuallis oriens et occidens mundus eadem semper quasi noua, quae transacta et uentura sunt, exhiberet. a quo ludibrio prorsus immortalem animam, etiam cum sapientiam perceperit, liberare non possunt euntem sine cessatione ad falsam beatitudinem et ad ueram miseriam sine cessatione redeuntem. Quo modo enim uera beatitudo est, de cuius numquam aeternitate confiditur, dum anima uen
Abbreviated transcription (Latin):
essentia sit hoc ẽ. sũmȩ sic. && idõ immutabilis
ste reb quas exnichilo ereauit eẽ dedit. s ã
lĩns eẽ sic̃ ipse ẽ. Ꝙ aliis dedit eẽ amplius.
alis minus: atq ita naturas essentiarũ gͣdib
edinauit. Sic̃ enĩ abeo qđ ẽ. saꝑe uocat᷑ sapi.¬
nntia: sic & ab eo qđ ẽ. eẽ uocat᷑ essentia:⁊ nouo
qudẽ nomine quo usi ueteres ñ s̃ latini ser-¬
monis auctores: s iam nr̃is cẽporib usitato

Expanded text:
essentia sit, hoc est summe sit, et ideo immutabilis essentia sit, hoc est summe sit, et ideo immutabilis sit; rebus quas ex nihilo creavit, esse dedit, sed non icut est ipse; et aliis dedit esse amplius, aliis minus, adque ita naturas essentiarum gradibus ordinauit sicut enim ab eo, quod est sapere, uocatur sapientia, sic ab eo, quod est esse, uocatur essentia, nouo quidem nomine, quo usi ueteres non sunt Latini sermonis auctores, sed iam nostris temporibus usitato,
Abbreviated transcription (Latin):
uitio ualde magna multũq laudabilis osten¬
ditur ipsa natura. Cuiꝰ enĩ recte uituꝑatur
uitiũ: ꝓculdubio natura laudat᷑. Nã recta
uitii uituꝑatio ẽ. qđ illo de honestat᷑ natura
id ostendit᷑ qđ ad naturã oculoꝵ ꝑtinet uisus
ꝑtinere demonstrat᷑ auditꝰ: ita cũ uitium
reat conuenire. Quã porro magna sit laus
adherere dõ ut ei uiuat. inde sapiat.illo
gaudeat. taritoq bono sine morte. sine erni
sine molestia ꝑ fruatur. quis digne cogtari
possit aut eloqui : Qua ꝓpt̃ etiã uitio maloꝵ
angłoꝵ qui ñ adherent dõ. qm̃ om̃e uitumn
naturx nocet. satis manifestatur: dm̃ dam
bonã eoꝵ erpasse naturã. cui noxium sit ñ
angłis apostaticis loquimꝰ existimet cos ai
uł ex alio principio hab̾e potiusse natiimn
nec eoꝵ natinx auetor ẽ dm̃. Ciuꝰ erriaus
inpitate tanto quisq carebit ex peditius &
& suos isrł: ggo sum qͥsum. Cũ enĩ ds̃ summa

Expanded text:
uitio ualde magna multumque laudabilis ostenuitio ualde magna multumque laudabilis ostenditur ipsa natura. Cuius enim recte uituperatur uitium, procul dubio natura laudatur. Nam recta uitii uituperatio est, quod illo dehonestatur natura id ostenditur, quod ad naturam oculorum pertinet uisus;pertinere demonstratur auditus: ita, cum uitium reat conuenire. Quam porro magna sit laus adhaerere Deo, ut ei uiuat, inde sapiat, illo gaudeat tantoque bono sine morte sine errore sine molestia perfruatur, quis digne cogitare possit aut eloqui? Quapropter etiam uitio malorum angelorum, quo non adhaerent Deo, quoniam omne uitium naturae nocet, satis manifestatur Deum tam bonam eorum creasse naturam, cui noxium sit non angelis apostaticis loquimur, existimet eos aliam velut ex alio principio habere potuisse naturam, nec eorum naturae auctorem Deum. Cujus erroris impietate tanto quisque carebit expeditius etad filios Israel: Ego sum, qui sum . Cum enim Deus summa
Abbreviated transcription (Latin):
cesse sit. Nec ideo eȩcera in hac ereatirae unu¬
sitate meliora sunt: quia misera eẽ ñ possum
Heq enĩ cȩcera mẽbra corporis nr̃i ideo diam¬
dũ ẽ. oculis ẽẽ meliora: quia caxa eẽ ñ p̾ss.
Sic̃ aũ melior ẽ. natura sentiens & eũ dolet.
quã lapis qui nullo mͦ dolere potest: ita
rationalis natura p̃stantior etiã misera.
quã illa quȩ rationis uł sensus ẽ. expers.
& ideo in eã ñ cadet miseria. Qđ eũ ita sit.
huius natur& quȩ intanta excellentia erea¬
ta ẽ. ut licet sit ipsa mutabilis inhȩrendo
tam̃ incõmutabili bono id ẽ. sũmo dõ beati¬
tudinẽ consequat᷑. nec expleat indigentiam
suã nͥ utiq beata sit. eiq explend& ñ sufficu
nͥ ds̃. ⁊ ꝓfecto ñ illi ad herere iitiũ ẽ. Om̃e
aũ uitiũ natura nocet: ac ꝑ hoc contra
naturã ẽ. Ab illa gͥ quȩ adheret dõ non
natura differt ista: s uitio. Quo tam̃ etam

Expanded text:
cesse sit. Nec ideo caetera in hac creaturae unicesse sit. Nec ideo caetera in hac creaturae universitate meliora sunt, quia misera esse non possunt. Neque enim caetera membra corporis nostri ideo dicendum est oculis esse meliora, quia caeca esse non possunt. Sicut autem melior est natura sentiens et cum dolet, quam lapis qui dolere nullo modo potest: ita rationalis natura praestantior est etiam misera, quam illa quae rationis vel sensus est expers, et ideo in eam non cadit miseria. Quod cum ita sit, huic naturae, quae in tanta excellentia creata est, ut, licet sit ipsa mutabilis, inhaerendo tamen incommutabili bono, id est summo Deo, beatitudinem consequatur, nec expleat indigentiam suam nisi utique beata sit, eique explendae non sufficiat nisi Deus, profecto non illi adhaerere uitium est. Omne autem uitium naturae nocet ac per hoc contra naturam est. Ab illa igitur, quae adhaeret Deo, non natura differt ista, sed uitio; quo tamen etiam
Abbreviated transcription (Latin):
ndetur quia ñ adherent dõ: ñ ẽ. creatura
rationali uł intellectuali bonũ quobeata sit
nͥ ds̃. lta quãuis ñ om̃is beata possit eẽ creat᷑a.
neq dñi hoc mius ad ipiscunt᷑ aut capiunt
ferȩ ligna saxa.  si quid huiꝰ modi ẽ: ea
tam̃ quȩ pocest ñ ex seipsa potest quia ex
nichilo creata ẽ. s ex illo aquo creata est.
Hoc enĩ adepto beata: quo amisso misera est.
Ille uͦ qui non alio s seipso bono beatus ẽ. ideo¬
ipsẽ miser ñ potest eẽ. quia ñ se potest amittere.
Dicimꝰ itaq incõmutabile bonũ ñ eẽ nͥ unum
uerũ beatũ dm̃: ea u̾ quȩ fecit bona quidẽ eẽ
qđ ab illo. uerũ tam̃ mutabilia qđ ñ de illo
s de nichilo facta sunt. Quãquã gͦ summa
ñ sint quib ẽ. ds̃ mauis bonũ: magna s̃ tam̃
ea mutabilia bona quȩ ad herere possunt
ut beata sint immutabili bono. Qđ usq
ad eobonũ eoꝵ ẽ: ut sine ilo misera eẽ. ne¬

Expanded text:
ndetur: Quia non adhaerent Deo: non est creaturae ndetur: Quia non adhaerent Deo: non est creaturae rationalis uel intellectualis bonum, quo beata sit, nisi Deus. Ita quamuis non omnis beata possit esse creatura neque enim hoc munus adipiscuntur aut capiunt ferae ligna saxa et si quid huius modi est, ea tamen, quae potest, non ex se ipsa potest, quia ex nihilo creata est, sed ex illo, a quo creata est. Hoc enim adepto beata, quo amisso misera est. Ille uero qui non alio, sed se ipso bono beatus est, ideo miser non potest esse, quia non se potest amittere. Dicimus itaque incommutabile bonum non esse nisi unum uerum beatum Deum; ea uero, quae fecit, bona quidem esse, quod ab illo, uerum tamen mutabilia, quod non de illo, sed de nihilo facta sunt. Quamquam ergo summa non sint, quibus est ea mutabilia bona, quae adhaerere possunt ut beata sint, immutabili bono; quod usque adeo bonum eorum est, ut sine illo misera esse ne