comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cum dixit: bona bonis. & mala malis dat deus.
Uerum autẽ dixisset. si de ueris bonis. ⁊ de
ueris malis dixisset: quia uera bona ⁊ uera
mala. non nͥ bonis bona. i malis mala. Propt̾ea
s i bͦi  Q uando se bonitatem dixit. tunc de se
mentita ẽ. iniquitas: quia iniquitas bonitas non
est. & ubi iniquitas bonitatẽ se dixit: Quando
dixit. quis ita uorabit. ⁊ delitiis affluet ut ego:
tunc bonitatem se dixit. Hoc enim iniquitas
ddixit: quia dict̾am iniquitatis ⁊ impuritatis ẽ
hoc. contra bonitatem & honestatẽ. Ergo iniqui¬
tas hoc dicit. ⁊ in hoc bomtatem se dirit: qͥ aboc
bonitatis tantũ esse dixit. quod se facturam
dixit: quia se bonitatẽ ẽe presumpsit. Dirit
enim. Homim bono dedit d̾s in conspectusuo
sapientiam. ⁊ scientiam ⁊ lecitiam. Primum dedit
sapientiam & seientian᷑ ut intelligit & sciat
querere lecitiam. in conspectu suo: quia eam
feoit ds ut exultent in ea qui placent ei. Quasi

Expanded text:
cum dixit: bona bonis et mala malis dat Deus. cum dixit: bona bonis et mala malis dat Deus. Verum autem dixisset, si de veris bonis et de veris malis dixisset, quod vera bona et vera mala non nisi bonis bona, et malis mala. Proptereade se? Quando se bonitatem dixit, tunc de se mentita est iniquitas, quia iniquitas bonitas non est. Et ubi iniquitas bonitatem se dixit? Quando dixit: Quis ita vorabit, et deliciis affluet ut ego? Tunc bonitatem se dixit: hoc enim iniquitas dixit, quia dictum iniquitatis et impuritatis est hoc contra bonitatem et honestatem. Ergo iniquitas hoc dixit, et in hoc bonitatem se dixit: quia hoc bonitatis tantum esse dixit, quod se facturam dixit, quia se bonitatem esse praesumpsit. Dixit enim: Homini bono dedit Deus in conspectu suo sapientiam et scientiam, et laetitiam. Primum dedit sapientiam, et scientiam ut intelligat et sciat quaerere laetitiam in conspectu suo: quia eam fecit Deus ut exsultent in ea, qui placent ei. Quasi
Abbreviated transcription (Latin):
anẽ: quẽad modu̾ multiplicasti miscdiam
tuã deus: Ubi ẽ deniq quod ueritas ipsa
& miscd̾ia dicit. estote misericordes sicut
&e pater uester misericors est: qui solem suũ
oriri facit super bonos ⁊ malos: & pluit sup
iustos & inuistas Si bonis tantũ bona data
sunt: quid ẽ. quod dicit scriptura de bonis.
uasa figuli ꝓbat fornax. & homunes iustos
caminꝰ tribulationis: Et om̃s qui uolunt¬
pie uiuere inrꝑo: necesse ẽ ut ꝑsecutionem
patiantur. Circuiert̃ in melotis inpellibus
caprinis. egentes. nudi angustiati afflicti:
quibus dignus ñ erat mundus. In fame &
siti. infrigore ⁊inuditate. Itaq mentita ẽ.
unquitas de do cum dixit: quia bonis tan¬
tum bona. ⁊ malis tantũ mala dat ds̃. Nã
ibonis bona dat: & malis maladat: & bo¬
nis bona. ⁊ malis mala. Domis enim eo uona
dat ut foueant᷑ ⁊ in ala dat ut exerceantur.
&r malis mala dat ut castigentur. & boua dat
ut prouocent᷑. Itaq mentita est iniquitas ded̾o.

Expanded text:
ne: quemadmodum multiplicasti misericordiam tuam Deus? Ubi est denique, quod Veritas ipsa et misericordia dicit: Estote misericordes, sicut et Pater vester misericors est: qui solem suum oriri facit super bonos et malos, et pluit super justos et injustos? Si bonis tantum bona data sunt, quid est quod dicit Scriptura de bonis: Vasa figuli probat fornax, et homines justos caminus tribulationis? Et: Omnes qui pie volunt vivere in Christo, necesse est ut persecutionem patiantur . Circumierunt in melotis, in pellibus caprinis, egentes, nudi, angustiati, afflicti, quibus dignus non erat mundus . In fame et siti, in frigore et nuditate? Itaque mentita est iniquitas de Deo, cum dixit: Quod bonis tantum bona, et malis tantum mala dat Deus. Nam et bonis bona dat, et malis mala dat; et bonis mala, et malis bona. Bonis enim et bona dat ut foveantur, et mala dat ut exerceantur; et malis mala dat ut castigentur, et bona dat ut provocentur. Itaque mentita est iniquitas de Deo,
Abbreviated transcription (Latin):
autem dedit afflictionem ⁊ curam suꝑfluam:
ut laboret ⁊ distendatur. & congreget ⁊ non
possideat. s tradat ei quiplacet do. Ergo
bona bonis: ⁊ mala malis. Considerate quan¬
ta est ꝑuersitas ista. Mentita est iniquitas
sibi ᷤ Ubi ẽ. uniuerse uiȩ dñi miscłia &¬

Expanded text:
autem dedit afflictionem, et curam surperfluam, autem dedit afflictionem, et curam surperfluam, ut laboret, ut distendatur, et congreget, et non possideat, sed tradat ei qui placet Deo. Ergo bona bonis, et mala malis. Considerate quanta est perversitas ista. Mentita est iniquitas sibi? Ubi est: Universae viae Domini
Abbreviated transcription (Latin):
quos hoc dirit. qͦd de se dirit: lu ⁊ hoc to¬
tum etiam ipse scd̾m aliquid uere fuit: &
tam̃ amator sapientie ꝓpt̾ hoc e̾e̾ non de¬
siit: quia simul in uno homine. ⁊ sensus
carnis scd̾m ingenitam corruptionem &
peccatum qͦd habitat inse suasit nequiti
ditium ꝓbitatis dilexit sapientiã: Uidete
tam̃ qͥd sit homo sine in eo qui hocdirit ⁊
talis fuit: siue in his ꝓpt̾ qͦs dixit. qͦd de se
dixit: quos tales e̾e̾ significare uoluit.
Uidete prorsus qͥd sit homo. Quis ita uo¬
rabit. idelitiis affluoc ut ego Quid gła¬
ris in malitia. qͥ potens es in iniquitate :
Si nemo potest. quod tu potes. magnum ẽ
si bonum potes. Si uero amplius in malo potes:
quid głaris ᷤ Malum enim posse potestas non
ist. s infirmitas. Quis ita uorabit. ⁊ delitiꝰ
affluet ut ego: Quis ẽ enim ait qui cont᷑¬
dicat. cum ds̃ hoc iubeat : Is enim lecitiam
creauit: ⁊ uoluit ut qui ei plarent. in ipsa iocimn¬

Expanded text:
quos hoc dixit, quod de se dixit? An, et hoc toquos hoc dixit, quod de se dixit? An, et hoc totum etiam ipse secundum aliquid vere fuit, et tamen amator sapientiae propter hoc esse non desiit; quia simul in uno homine, et sensus carnis secundum ingenitam corruptionem et peccatum, quod habitat in eo, suasit nequitiadicium probitatis dilexit sapientiam? Videte tamen quid sit homo, sive in eo qui hoc dixit, et talis fuit, sive in iis propter quos dixit, quod de se dixit: quos tales esse significare voluit. Videte prorsus quid sit homo. Quis ita vorabit, et deliciis affluet ut ego? Quid gloriaris in malitia, qui potens es in iniquitate? Si nemo potest quod tu potes, magnum est si bonum potest. Si vero amplius in malo potes, quid gloriaris? Malum enim posse potestas non est, sed infirmitas. Quis ita vorabit, et deliciis affluet ut ego? Quis enim est, ait, qui contradicat, cum Deus hoc jubeat? Deus enim laetitiam creavit, et voluit ut qui ei placent in ipsa jucun
Abbreviated transcription (Latin):
eiunt neq considerant. qͥa siłs bona omĩa
ad usum fecit. ad prauos tam̃ ⁊ in ordinatos
usus nichil fecit. Quis ita uorabit. & delitiss
affluet ut ego  Mala głiatio ista. ⁊ sunt
tam̃ qui in huiusmodi głautur: & istos sapi
entia preterire ñ debuit: innumero uanita¬
tum. T̃ales in alio loco ꝓph̾a increpat dicens.
Uȩ qui potentes estis ad bibend̾u uinum. &
uiri fortes ad miscend̾a ebrietatem. Quis ita
uorabit. & delitiis affluet ut ego : Qualis
amator sapientie. Quantũ conuersus ab eo¬
retrorsum immo quantũ auersus ⁊ ꝑuersus
ab illo qui paulo ante lucem sapientiȩ uidit.
eamq a stultititie tenebris tam subtili con¬
sideratione diuisit dicens. Uidi quia tan¬
tum p̃cederet lux sapientia stultitiam:
quantũ lux a tenebris. Unde tam cito pes
se non dixit. qͦd de se dixit. quia amator
sapientie fuit: ⁊ hoc ñ fuit qd̃ dixit: sed
quosdam tales significare uoluit. propter

Expanded text:
ciunt neque considerant, quod etsi Deus bona omnia ciunt neque considerant, quod etsi Deus bona omnia ad usum fecit, ad pravos tamen et inordinatos usus nihil fecit. Quis ita vorabit, et deliciis affluet ut ego? Mala gloriatio ista. Et sunt tamen qui in ejusmodi gloriantur: et istos quoque sapientia praeterire non debuit in numero vanitatum. Tales in alio loco propheta increpat, dicens: Vae qui potentes estis ad bibendum vinum, et viri fortes ad miscendam ebrietatem . Quis ita vorabit, et deliciis affluet ut ego? Qualis amator sapientiae? Quantum retrorsum conversus, imo quantum aversus et perversus ab illo, qui paulo ante lucem sapientiae vidit, eamque a stultitiae tenebris tam subtili consideratione divisit, dicens: Vidi quod tantum praecederet sapientia stultitiam, quantum differt lux a tenebris. Unde tam cito pessse non dixit, quod de se dixit, quod amator sapientiae fuit: et hoc non fuit quod dixit; sed quosdam tales significare voluit: propter
Abbreviated transcription (Latin):
⁊bibere. Q uis est qui ab horreat cum audit
manducare & bibere: aut contra modestiam
ant pudicitiam hic aliqͥd dubium putet. Sed
latet impudens turpitudo. uelo pudicitie tec¬
ta. Dicat gͦ manifeste. melius est deuqre ⁊ in
sententia: Et quidem om̃ino sic dixit: quia
hoc significare uoluit in eo qd̃ dirit. Melius
est manducare u bibere ⁊ ostendere animȩ
sue bona de laborib suis. & hoc de manu
dei est. Dicunt hoc homines. & est hominũ
genus qua hoc dicere solent. Deuoremus
i in ebriem̃. ⁊ benefaciamꝰ nobis. ex his que
deus dedit nobis: quia hoc de manudei ẽ:
quia n hec ideo nobis data sunt. ut bene
nobis faciamus. Quare enĩ hec omĩa facta st̃
nisi inusus hominũ. ut eis utant᷑ homines.&
bene sit ipsis inhis que dedit᷑ ipsis:& hoc
dicendo excecant᷑ ⁊ rapiunt᷑ sine mensura.
& pudicitia in uoluptatessuas: ⁊ applaudunt
sibi. qm̃ hec omĩa cis ad utendum fecit: s nes¬

Expanded text:
bibere! Quis est qui obhorreat cum audit bibere! Quis est qui obhorreat cum audit manducare et bibere, aut contra modestiam sive pudicitiam hic aliquid dictum putet? Sed latet impudens turpitudo velo pudicitiae tecta. Dicat ergo manifeste: Melius est devorare, etsententia? Et quidem omnino sic dixit; quia hoc significare voluit in eo quod dixit: Melius est manducare, et bibere, et ostendere animae suae bona de laboribus suis. Et hoc de manu Dei est. Dicunt hoc homines, et est hominum genus, qui hoc dicere solent: Devoremus, et inebriemur, et benefaciamus nobis ex iis quae Deus dedit nobis, quia hoc de manu Dei est; quia, et haec ideo nobis data sunt, ut bene nobis faciamus. Quare enim haec omnia facta sunt, nisi in usus hominum, ut eis utantur homines, et bene sit ipsis in iis quae dedit Deus ipsis? Et haec dicendo excaecantur, et rapiuntur sine mensura, et pudicitia in voluptates suas, ut applaudant sibi, quoniam haec omnia Deus ad utendum fecit; sed nes
Abbreviated transcription (Latin):
ut enda relingunt: miseros & rep̃hensione
dignos. ut illorũ deuitet stultitiam. lilcns
se in contrariam sententiam ꝓieit dicens. Nom¬
ne melius comedere ⁊i bibere ⁊ ostendere anime
sue bona delaborib suis: Una omĩum senten¬
tia est: qui ꝓcliues sunt in uitium. Semperad¬
uersa rep̾hendunt. ut sua commendent. Pereant
auaridicit uorax & prodigus. ⁊ deuorat ⁊ in ebri¬
atur: ⁊ distendit se ac repͥet usq ad suffocatio¬
nem. & prouerbiũ illi est semꝑ. per̾eant auari.
& comm̃dari se putat. quia talis non est: ne re¬
prehensibilit̾ talis sit. qualis est. Immo ⁊ prop¬
terea talis esse qualis est uideri uult: ne for¬
te talis sit quales e̾ẽ alios accusat. qualis e̾e̾ ñ
uult. Quasi uero medium aliquod ñ sit ubifie¬
ri utrũq possit. ⁊ ne talis sit quales e̾ẽ alios
accusat: & tam̃ talis non sit quale̾ impudenti
głiatione se esse exaltat. Melius ẽ. comedere

Expanded text:
utenda relinquunt, miseros et reprehensione utenda relinquunt, miseros et reprehensione dignos, ut illorum devitet stultitiam, libere se in contrariam sententiam projicit, dicens: Nonne melius est comedere, et bibere, et ostendere animae suae bona de laboribus suis? Una omnium sententia est, qui proclives sunt in vitium. Semper adversa reprehendunt, ut sua commendent. Pereant avari, dicit vorax et prodigus, et devorat, et inebriatur, et distendit se ac replet usque ad suffocationem. Et proverbium illi est semper: Pereant avari. Et commendari se putat, quia talis non est, ne reprehensibiliter talis sit, qualis est. Imo etiam propterea talis esse, qualis est, videri vult, ne forte talis sit quales esse alios accusat, qualis esse non vult, quasi vero medium aliquod non sit, ubi fieri utrumque possit; et ne talis sit, quales esse alios accusat, et tamen talis non sit, qualem impudenti gloriatione se esse exsultat. Melius est comedere
Abbreviated transcription (Latin):
tiam se resoluit. placere putatur: S carnal
animus difficile medium ueritatis inuenit:
& ꝓpt̾ea nonnũquam unum uitium deserere
sponte ad quiescit: qm̃ per id sibi uiam ad alio
quod magis placet. aperiri cernit. E tanto
audatius se in contrarium tota intentione es¬
fundit: quanto magis certum habet aliudmi¬
lum e̾ẽ quod deserit. Iam enini se insuo malo
nou solum nulla rep̃bensione digiuim estime
uerum etiam laudabilem suspicatur: & cum
malum maiifeste conmittit. non se malum
facere uideri uult: s potius malũ deuitare.
Non enim considerat. uitium declinando in
uitium se corruisse: ⁊ id circo nequaquã mali
quod agit id sinistre notand̾u putat: quia i
eo quasi nou tam facere quã declinare mali
laborat. Unde & hic quoq eum iudisset eos
qui non profut᷑ as sibi diuitias cum labore ⁊ sol¬
licitudine auare congregant. neq hisque ps¬
sident utuntur. s aliis post se possidenda e

Expanded text:
tiam se resolvit placere putatur? Sed carnalis tiam se resolvit placere putatur? Sed carnalis animus difficile medium veritatis invenit; et propterea nonnunquam unum vitium deserere sponte acquiescit, quoniam per id sibi viam ad aliud, quod magis placet aperiri cernit. Et tanto audacius se in contrarium tota intentione effundit, quanto magis certum habet aliud malum esse, quod deserit. Jam enim se in suo malo non solum nulla reprehensione dignum existimat, verum etiam laudabilem suspicatur et cum malum manifeste committat, non se malum facere videri vult, sed potius malum devitare. Non enim considerat vitium declinando in vitium se corruisse, et idcirco nequaquam id quod agit malum sinistre notandum putat; quia in eo quasi non tam facere quam declinare malum laborat. Unde, et hic quoque cum vidisset eos, qui non profuturas sibi divitias cum labore et sollicitudine avare congregant, neque his quae possident utuntur, sed aliis post se possidenda et
Abbreviated transcription (Latin):
Nonne meluis est inquid comedere ⁊ bibere.
& ostendere animȩ suȩ bona de laborib su¬
is  Si uanisunt labores qui utilitatẽ non
confert̃ laborantib. gͣ melius ẽ laborare. &.
fractũ cape laberum saop. racio manfesta
uidetur. s multã habet deceptionẽ. Multo
enim melius si dictum fuisset. ⁊ ubiq uerum
constaret. S uani sunt labores ex quib labo¬
rantib fruct̾us non ꝓuenit. gͦ eius modi labo¬
res omĩno postponendisunt: ⁊ laborandũ potiꝰ
in his. ubi certus a& uerus laborantibꝰ fructus
proueniat. Nunc aute hacratione uantas mu¬
tata ẽ: non dimissa: ⁊ alia alii uanitas succes¬
sit: non omĩs uanitas discessit. Naina sollicitu¬
do rep̃hendit᷑. ut male secura mens ꝑ torpo¬
rem ⁊ ocium ⁊ incontinentiã ad turpitudi¬
nem relaxetur. Si enim ille qui suꝑuacus
labore se distendit. uere rep̃hensibilis cernit᷑.
cum propt̾ea qui ad uoluptatẽ ⁊ in continen¬

Expanded text:
Nonne melius est, inquit, comedere, et bibere, Nonne melius est, inquit, comedere, et bibere, et ostendere animae suae bona de laboribus suis? Si vani sunt labores qui utilitatem non conferunt laborantibus, ergo melius est laborare et fructum capere laborum suorum. Ratio manifesta videtur, sed multa habet exceptionem. Multo enim melius si dictum fuisset, et ubique verum constaret. Si vani sunt labores ex quibus laborantibus fructus non provenit, ergo ejusmodi labores omnino postponendi sunt, et laborandum potius in iis ubi et certus et verus laborantibus fructus proveniat. Nunc autem hac ratione vanitas mutata est, non dimissa, et alia alii vanitas successit, non omnis vanitas discessit. Vena sollicitudo reprehenditur, ut male secura mens per torporem, et otium, et incontinentiam ad turpitudinem relaxetur. Si enim ille, qui supervacuo labore se distendit, vere reprehensibilis cernitur, cur propterea, qui ad voluptatem et incontinen
Abbreviated transcription (Latin):
dest homini de uniuerso labore suo ⁊ afflictiõe
spẽ: qua fub sole cruciatus est Si non ad aliud
prodest. nichil prodest. immo uero si non ad ali¬
ud prodest. multũ nocet: qui a pęnam magnam
habet eius in quisitio. s fructum inuentio ñ
habet. Quȩ ẽ enm pena. nũquam esse sine pe¬
nar Cuncti dies eius dolorib ⁊ erumnis pleni
sunt: nec ꝑ noctem mente requiescit. Multũ
miser est: qui nec illuo tempus quod naturalit̾
quieti datum ẽ. quietum habere potest. Per
diem labore at teritur: ꝑ noctem cura ⁊ solli¬
citudine laboris cruciatur. Quẽ enim ugilan¬
tem. distensio laboris &. inquietudo eragitat:
moꝵ ingesta fatigat. Nullum gͥ tempus int̃¬
mittitur requiei:. totum labori ⁊ dolori occupa¬
tur: & nichil utilitati ac saluti ad quiritur.
& hȩc num uanitas est. Uere uantas est.
& magna uanitas prorsus. d quid tune
Si hoc uanitas est: quid ergo fatendum est.

Expanded text:
dest homini de universo labore suo, et afflictione dest homini de universo labore suo, et afflictione spiritus, quo sub sole cruciatus est? Si non ad aliud prodest, nihil prodest; imo vero si non ad aliud prodest, multum nocet, quia poenam magnam habet ejus inquisitio, sed fructum inventio non habet. Quae est enim poena nunquam esse sine poena? Cuncti dies ejus doloribus, et aerumnis pleni sunt: nec per noctem mente requiescit. Multum miser est, qui nec illud tempus, quod naturaliter quieti datum est, quietum habere potest. Per diem labore atteritur, per noctem cura et sollicitudine laboris cruciatur. Quem enim vigilantem distensio laboris et inquietudo exagitat; asias insomniorum ingesta fatigat. Nullum ergo tempus intermittitur requiei, totum dolori et labori occupatur, et nihil utilitati ac saluti acquiritur. Et hoc nonne vanitas est? Vere vanitas est, et magna vanitas prorsus. Sed quid tunc? Si hoc vanitas est, quid ergo faciendum est?
Abbreviated transcription (Latin):
sua stucdia uerbo parit̃ & scripto transinit¬
tentes. Ac sepe ociosis quesita relinqunt: qͥa
nonnũquã subsequentium negligentia hoc pa¬
sagax diligentia non sine grandi labore &
cura ad quisiuit. Hoc ergo uanitas est ⁊ mag¬
num malum. Uanum est idcirco in cognitio¬
ne ueritatis laborare: ut in notitiã illoꝵ ue¬
niamꝰ. qui ueritatem nec ꝓpter se suscipere
uolunt. nec in aliis sciunt approbare. huiusmodi
ergo laborem fructus non sequitur: quia nec s̾
profutura congregat. nec quib congregata de¬
relinquit aliqua uirtutis emulatione ad stu¬
dium boni ꝓuocant᷑. Si enim querenti labor ẽ.
& accipienti utilitas non ẽ: qͥd prodest labor
talis. S ⁊ mału magnũ est: ut unde alius la¬
bere at teritur. alius ociose ⁊ illicite abutatur.
Malum ẽ enim magnũ. quia & ille malo suo
colligit: ⁊ iste accipit in malum suum. s ropt̾ea
uanitas est hoc: ⁊ in alum magnũ. Quid enim pro¬

Expanded text:
studia sua verbo pariter, et scripto transmitstudia sua verbo pariter, et scripto transmittentes, ac saepe otiosis quaesita relinquunt, quia nonnunquam subsequentium negligentia hoc pam sagax diligentia non sine grandi labore, et cura acquisivit. Hoc ergo vanitas est, malum magnum. Vanum est idcirco in cognitione veritatis laborare, ut in notitiam illorum veniamus, qui veritatem nec propter se suscipere volunt, neque in aliis sciunt approbare. Hujusmodi ergo laborem fructus non sequitur, quia nec sibi profutura congregat, nec quibus congregata derelinquit, aliqua virtutis aemulatione ad studium boni provocantur. Si enim quaerenti labor est, et accipienti utilitas non est, quid prodest labor talis? Sed et malum magnum est, ut unde alius labore atteritur, alius otiose et illicite abutatur. Malum enim est magnum, quia et ille malo suo colligit et iste accipit in malum suum. Propterea vanitas est hoc et malum magnum. Quid enim pro
Abbreviated transcription (Latin):
stultorũ erunt uoluptatẽ transmissa: Unde
ait. Cessaui: renuntiauitq cormeum ultra
laborare sub sole. Causam qͦq quare a labore
cessauerit. ingeminans sub iungit dicens.
Nam cum alius laboret insapientia ⁊ doc¬
trina ⁊ sollicitudine. homini ocioso quȩsita
climittit. Hoc ipsi contingit salomoni. qui in sa¬
pientia & doctrina & sollicitudine laborans.
congregauit diuitias & opes cumulauit: & tan¬
dem omĩa stulto heredi possidenda reliqͥd. N e¬
liquit enim stultitiam generis suifilium robo¬
am: qui in pat̾nas opes succedens. omĩa dissipa¬
uit: regnumq pat̾num qd̃ ampłu satis ⁊ mag¬
nificum susceꝑat. minoratione sensus ⁊ cordis
fatuitate scissum turbatũq dereliqͥt. Sed
i multi laborant in sapientia & dortrina &e
sollicitudine cum magno labore ⁊ stucdio secre¬
ta naturȩ & archana ueritatis rimantes: & in¬
uenta memoriȩ posteritatis ad cõmendanda

Expanded text:
stultorum voluptatem transmissa? Unde stultorum voluptatem transmissa? Unde ait: Cessavi, renuntiavitque cor meum ultra laborare sub sole. Causam quoque quare a labore cessaverit ingeminans subjungit, dicens: Nam cum alius laboret in sapientia, et doctrina, et sollicitudine, homini otioso quaesita dimittit. Hoc ipsi contigit Salomoni, qui in sapientia, et doctrina, et sollicitudine laborans congregavit divitias, et opes cumulavit, et tandem omnia stulto haeredi possidenda reliquit. Reliquit enim stultitiam generis sui filium Roboam, qui in paternas opes succedens, omnia dissipavit, regnumque paternum, quod amplum satis et magnificum susceperat, minoratione sensus et cordis saturitate scissum turbatumque dereliquit. Sed et multi laborant sapientia, et doctrina, et sollicitudine cum magno labore, et studio secreta naturae, et arcana veritatis rimantes, et inventa memoriae posteritatis ad commendanda
Abbreviated transcription (Latin):
studiosissime laboraui. Sub auditur decestatus
sum Continuoq causam quare ⁊ hec or eorum
industriã parit decestetur aperit: cum subiun¬
git. habiturus heredem post me: quem ignoro
utrum sapiens an stultus futurus sit: ⁊dñabit᷑
i laborib meis quib desudaui ce sollicitus fui.
& nouissime de hoc comendans suum iudicium.
infert. Et est qͥoquam tam uanum: esidi-¬
ceret. Nichil ego tam uanũ iudico. quẽ admo
dum alius auare cangregans. casso labore auer¬
catur. alius ⁊otiose ilururios e uiuens. in alie¬
nis laborib dñatur. Multiplex ⁊ enimuanitas
est: ubi alius sine causa affligitur. alius illi¬
cite delect̾atur. Prima namq uanitas ẽ. ñ
profutura appetere: secunda transeuntia con¬
gregare: tertia nr̃o labore parata. aliis &
eis marime qͦs quales futurisint nesciamꝰ.
possidenda relinq̃re. Si enim uana essent hec
omĩa. etiã in nr̃os usus quesita ⁊ retenta. qͥd ad

Expanded text:
studiosissime laboravi. Subauditur detestatus studiosissime laboravi. Subauditur detestatus sum. Continuoque causam quare et haec, et eorum pariter industriam detestetur, aperit, cum subjungit: Habiturus haeredem post me, quem ignoro, utrum sapiens an stultus futurus sit: et dominabitur in laboribus meis quibus desudavi, et sollicitus fui. Et novissime de hoc commendans judicium suum infert. Et est quidquam tam vanum? Ac si diceret: Nihil ego tam vanum judico, quemadmodum cum alius avare congregans casso labore atteritur, alius et otiose, et luxuriose vivens in alienis laboribus dominatur. Multiplex enim vanitas est, ubi alius sine causa affligitur, alius illicite delectatur. Prima namque vanitas est non profutura appetere; secunda transeuntia congregare; tertia nostro labore parta aliis, et eis maxime quos quales futuri sint, nesciamus possidenda relinquere. Si enim vana essent haec omnia, etiam in nostros usus quaesita et retenta, quid erunt ad
Abbreviated transcription (Latin):
parili sorte & eodem prouentu affligunt. Un¬
de & bona quoq uitȩ hunis iustis in despectũ
iure ueniunt. que & pro se laborantes uariis
dolorib affligunt: ⁊ sepe multo labore quesitȩ.
sine utilitate possidentium ad malos a bonis.
& a suis ad alienos transeunt. Quod iste consi¬
derans non solum que mala uidentur huius ui¬
te.s ea quoq que speciem boni p̃tendunt. re
autẽ uera mala st̃ uniuersa. ad unam partem
constituens. similiq estimatione ad iudicans :¬
unam de cunctis sententiam dat dicens. Uidenᷤ
mala e̾e̾ uniuersa sub sole.⁊ cunct̾a uanitatẽ
n aflict̾ionẽ sp̃s: rursus detestatus sum omnẽ
industriam meam. Q ne forte putare eum
illam hic industriam detestari. qua maiorem
sapientiȩ dedit oꝑam. ii non illam potius qua
meoꝵ occupatione quȩ sub sole uana sunt
distendebatur: mox quã inclustriam detestan¬
dum extimet exponit dicens. Et que sub sole

Expanded text:
parili sorte et eodem proventu affligunt. Unparili sorte et eodem proventu affligunt. Unde, et bona quoque vitae hujus justis in despectum jure veniunt: quae et pro se laborantes variis doloribus affligunt, et saepe multo labore quaesita sine utilitate possidentium ad malos a bonis et a suis ad alienos transeunt. Quod iste considerans non solum, quae mala videntur hujus vita, sed ea quoque quae speciem boni praetendunt, re autem vera mala sunt, universa ad unam partem constituens, similique aestimatione adjudicans unam de cunctis sententiam dat, dicens: Videns mala esse universa sub sole, et cuncta vanitatem, et afflictionem spiritus, rursus detestatus sum omnem industriam meam. Et ne forte putares eum illam hic industriam detestari qua majorem sapientiae dedit operam, et non illam potius qua eorum occupatione, quae sub sole vana sunt, distendebatur: mox quam industriam detestandam existimet, exponit dicens: Et quae qua sub sole
Abbreviated transcription (Latin):
est gͦ pro quo uanum non ẽ. stultitiam deuro¬
re. ⁊ maiorem sapientiȩ dare oꝑam. quia cũ
p̃mium retributionis ꝑcipitur: quantꝰ sit
iusti laboris fructͥus manifestat᷑. Habet tam
iustum qd̾ dam tedium hȩc ipsa nr̃e mortalta¬
tis consiłatio: quia dignum est ut homo qͥd
transitorium uidet. etiam priusquã fimates
despiciat. ⁊ ipro eo adipiscendo quod diustat
non potest. inani se labore non affliga. h¬
ter hoc rursum de eadem pari mortalitadd
conditione sententiam ingeminat dicens
Moritur doctus similit̾̃ ut indoctus: uiocd¬
eo tedeͣt me uite mee. Merito si quidẽ tall
uita intedium uenit: que tota confusioni obno¬
xia. neq in bonis suis dum stare uidetur. neq
in malis suis dum finitur: bonos amalis uł dig¬
nos ab indignis secernit. Bona siquidem eius. si¬
ne discretione ad in dignos pariter ut ad dignos
perueniunt: ⁊ mala illius bonos simul ⁊ malos

Expanded text:
est ergo pro quo vanum non est stultitiam devitest ergo pro quo vanum non est stultitiam devitare, et majorem sapientiae dare operam; quia, cum praemium retributionis percipitur, quantus sit justi laboris fructus manifestatur. Habet tamen justum quoddam taedium, haec ipsa nostrae mortalitatis consideratio; quia dignum est ut homo quod transitorium videt etiam prius quam finiatur despiciat? et pro eo adipiscendo, quod diu stare non potest, inani se labore non affligat. Propter hoc rursum de eadem pari mortalitatis conditione sententiam ingeminat, dicens: Moritur doctus similiter ut indoctus: et idcirco taeduit me vitae meae. Merito siquidem talis vita in taedium venit, quae tota confusioni obnoxia, neque in bonis suis dum stare videtur, neque in malis suis dum finitur, bonos a malis vel dignos ab indignis secernit. Bona siquidem ejus sine discretione ad indignos pariter ut ad dignos perveniunt, et mala illius bonos simul et malos
Abbreviated transcription (Latin):
dubium uenire non potuisset. infert dicens.
Non enim erit memoria sapientis similit̾ ut stu¬
ti imꝑpetuum. Sapientia enim que uitȩ p̃senti
mortalitatem ñ tollit. futurȩ uitȩ tribuit eter¬
nitatẽ. ⁊ licet sapientis & stulti mexituhuiꝰ
uite. similis conditio sit: in futura tam̃ uita si¬
milis memoria non erit. Sic ut enim hic eosdis¬
par uiuendi conuersatio diuidit: ita illic quoq
cum in memoriã uenerint ut ad uditium ad¬
ducant᷑. dissimilis ꝓmeritis suis retͥbutio sepan¬
bit. Neq enim futura tempora obluuone eu¬
ta operient. s uenient in recordationẽ tempo¬
re suo cuncta que fact̾a sunt: ut in iudicium
ad uocetur omẽ opus. siue bonum siue malum
sit. Propt̾ea sapientis memoria in ꝑpetuum
non erit similiter ut stulti: ⁊ futura tempai
non operient cunct̾a obliuione. quia cum temꝰ
aduenerit. n iste ꝓmerito uirtutis sue głam
⁊ ille ꝓstultitie sue excessu penam ꝑcipiet. Ra

Expanded text:
dubium venire potuisset infert, dicens: dubium venire potuisset infert, dicens: Non enim erit memoria sapientis similiter, ut stulti in perpetuum. Sapientia enim, quae vitae praesenti mortalitatem non tollit futurae vitae tribuit aeternitatem: et licet sapientis et stulti in exitu hujus vitae similis conditio sit, in futura tamen vita similis memoria non erit. Sicut enim hic eos dispar vivendi conversatio dividit, ita illic quoque cum in memoriam venerint ut ad judicium adducatur, dissimilis pro meritis suis retributio separabit. Neque enim futura tempora oblivione cuncta operient, sed venient in recordationem tempore suo cuncta quae facta sunt, ut in judicium advocetur omne opus, sive bonum sive malum sit. Propterea sapientis memoria non in perpetuum non erit similiter ut stulti, et futura tempora non operient cuncta oblivione, quia, cum tempus advenerit, et iste pro merito virtutis suae gloriam, et ille pro stultitiae suae excessu poenam percipiet. Hoc
Abbreviated transcription (Latin):
existimantur.: propterea quod eius labor pre¬
sentis uite est. p̃mium autẽ ⁊ fructus labo¬
ris futurȩ. Iocireo quia laborem uident &e p̃¬
fastidiunt : i facile ad ea conuertuntur. que
& si sapientia nequaquã appetenda esse do¬
ceat. quia tam̃ eorum fruct̾ͥus p̃sens est: com¬
modiora existimantur. S quia sapientia etiã
in hac uita laborem suum omĩno infructuo¬
sum e̾e̾ non sinit. eosq qui se sectant᷑ mag¬
na intus consolatione refouet. ac ꝑ illumina¬
tionem ueritatis in hac mortalitatis miseria.
iste statr̃ post quã pro uitȩ carnalis defectu
de fructũ uitȩ ꝑpetuȩ dubitare ceꝑat: pro
eadem sua dubitatione ex intima se consi¬
sideratione accusat dicens. Lo cutusq cũ
mente mea. anim aduerti qd hoc quoq c̾et uani¬
tas. Et continuo causam ad ungens quare su¬
pradictam dubitationẽ suam uanam ẽẽ testetur
&e uanitatẽ ipsum cuuis respectu ueritas ei in

Expanded text:
existimatur: propterea quod ejus labor praeexistimatur: propterea quod ejus labor praesentis vitae est, praemium autem et fructus laboris futurae. Idcirco quia laborem fastidiunt, et facile ad ea convertuntur, quae etsi sapientia nequaquam appetenda esse doceat, quia tamen eorum fructus praesens est, commodiora existimant. Sed quia Sapientia etiam in hac vita laborem suum omnino infructuosum esse non sinit, eosque qui se sectantur, magna intus consolatione refovet, ac per illuminationem veritatis in hac mortalitatis miseria iste statim postquam pro vitae carnalis defectu de fructu vitae perpetuae dubitare coeperat, pro eadem sua dubitatione ex intima se consideratione accusat, dicens: Locutusque cum mente mea, animadverti quod hoc quoque esset vanitas. Et continuo causam adjungens quare supradictam dubitationem rem vanam esse testetur, et vanitatem ipsam cujus respectu veritatis ei in
Abbreviated transcription (Latin):
nis infirmitatis conu̾sus infert dicens. Didi¬
ci quod unus utriusq ee̾t in teritus. Quia enĩillie
uidit utrumq. idest sapientẽ ⁊ stultũ uno mor¬
cis interitu ab hac uita subtrahi: etiam boc
dubitare cepit. utrum post hanc uitam diuer¬
sa meritoꝵ p̃mia scd̾m hanc ipsam diuersam
huius uitȩ conuersationẽ debeant inueniri.
Ꝙ si boc uerum ee̾ constat. quare una uia
ab hac uita exeunt: qui post hanc uitam ad
unum p̃mium ñ ꝑtingunt: Si uero quẽ ad¬
modum unius cunct̾is transitus est. ita etiam
uniuersis sit una peruentio: quare ante mor¬
tem dissimilit̾ laborando currerent: qui
liter morte exeuntes. ad dissimile
pꝰ mortẽ premium ñ ꝑuenirent.s
hocẽ. enim quod sequitur. Nixi in corde
meo. Si unus ⁊ stulti ⁊ meus occasus erit.
quid mͥ prodest quod maiorẽ sapientiȩ dedi
operam: His enim qui hanc uitam solame̾ẽ
oredunt. studium sapientiȩ uanum omĩno

Expanded text:
nis infirmitatis conversus infert, dicens: Didinis infirmitatis conversus infert, dicens: Didici, quod unus utriusque esset interitus. Quia enim vidit utrumque, id est et sapientem et stultum uno mortis interitu ab hac vita subtrahi, etiam hoc dubitare coepit, utrum post hanc vitam diversa meritorum praemia secundum hanc ipsam diversam hujus vitae conversationem debeant inveniri. Et si hoc verum esse constat, quare una via ab hac vita exeunt, qui post hanc vitam ad unum praemium non pertingunt? Si vero quemadmodum unus cunctis transitus est, ita etiam universis fit una perventio: quare ante mortem dissimiliter laborando currerent, qui simili morte exeuntes ad dissimile post mortem praemium, non pervenirent? Hoc est enim quod sequitur: Et dixi in corde meo: Si unus, et stulti, et meus occasus erit, quid mihi prodest, quod majorem sapientiae dedi operam? His enim, qui hanc vitam solam esse credunt, studium Sapientiae vanum omnino
Abbreviated transcription (Latin):
dubium ei fit. etiam de luce sapientie. an ipsa
possit in mentib scĩs post mortem carnis in¬
ex tingiuibilis conseruari. Propterea licet
studium ipsius sapientiȩ bonũ ac laudabile
ẽẽ consideret. utrum tam̃ tanto labore comꝑa¬
randũ sit dubitat: ouius fructus an ꝑpetuusẽe̾
possit. nondum adhuc ei ratio ulla indubita¬
ta manifestat. Hanc gͦ fluctuationẽ huma¬
ni cordis iste insemet insemet ipso. ⁊ ꝑ contem¬
plationẽ ueritatis uidens. & ꝑ affectũ cõmu¬
nis infirmitatis sentiens. ꝑ. sententiam qͦq
assumit. ostendus qualit̾ per quȩ sitã uisamq
sapientiã ipsa eum mortalis uitȩ considera¬
tio a studio sapientiȩ reuocabat:⁊ quod iccit¬
co alios insapientia precedere uanum omi no
existimauerit. quia in reddendo mortis de¬
bito parem ceteris se e̾e̾ agnouit. hoc ẽ enim
qͦd post laudatã sapientiã studiiq eius comm̃¬
dationem. subito nc̃ ad considerationẽ cominu¬

Expanded text:
dubium ei fit etiam de luce Sapientiae, an ipsa dubium ei fit etiam de luce Sapientiae, an ipsa possit in mentibus sanctis post mortem carnis inextinguibilis conservari. Propterea licet studium ipsius Sapientiae bonum ac laudabile esse consideret, utrum tamen tanto labore comparandum sit, dubitat, cujus fructus an perpetuus esse possit, nondum adhuc ei ratio ulla indubitata manifestat. Hanc ergo fluctuationem humani cordis iste in semetipso, et per contemplationem veritatis videns, et per affectum communis infirmitatis sentiens, per sententiam quoque assumit, ostendens qualiter quaesitam visamque sapientiam, ipsa eum mortalis vitae consideratio a studio sapientiae revocabat, et quod idcirco alios in sapientia procedere vanum omnino existimaverit, quia in reddendo mortis debito, parem caeteris se esse agnovit. Hoc est enim quod, post laudatam Sapientiam studiique ejus commendationem, subito nunc ad considerationem commu
Abbreviated transcription (Latin):
dicat. difficile quidem ẽ hominem mortalem
ad contemplationẽ suꝑnȩ sapientiȩ cor
desideriis terrenis pressum erigere: sed tam̃
nuem querendȩ atq inuestigandȩ sapientie
studium adhibere. Hec est enimn sapientia homi¬
nis in hac uita sapientiam querere ⁊ inuesti¬
gare. Nlam in uenire sapientiam nꝑfecte
app̃hendere uerum non huic uitȩ datum est.
s futurȩ repositum. Hab et tam̃ ipsa in quisitio
sapientie. nunc lucem suam qua discernit.
eos qui amant sapientiam..⁊ querunt: abhis
qui stultitiam amant.⁊ ambulant in tenebriᷤ.
S mens carnalis iocunditatẽ uisibilis lucis
a mans. ꝓ interna luce querenda laborare
uanum estimat: quia eius claritatẽ. posthanc
lucem sublatam in m̃tib sc̃is mextinguibiłe
ꝑ manere: aut dubitat aut igͣnorat.
Nam quia pari sorte similiq con¬
one. sapientes parit̾ ⁊ stultos. ab hac luce
uisibili. cernit ꝑ mortẽ carnis subtrahi :

Expanded text:
dicat: Difficile quidem est hominem mortalem dicat: Difficile quidem est hominem mortalem ad contemplationem supernae sapientiae cor desideriis terrenis pressum erigere; sed tamenminem quaerendae atque investigandae Sapientiae studium adhibere. Haec est enim sapientia hominis in hac vita, Sapientiam quaerere et investigare. Nam invenire sapientiam et perfecte apprehendere verum, non huic vitae datum est, sed futurae repositum. Habet tamen ipsa inquisitio Sapientiae nunc lucem suam, qua discernit eos qui amant Sapientiam et quaerunt ab iis qui stultitiam amant, et ambulant in tenebris. Sed mens carnalis jucunditatem visibilis lucis amans, pro interna luce quaerenda labore vanum existimat; quia ejus claritatem post hanc lucem sublatam, in mentibus sanctis inexstinguibilem permanere aut dubitat aut prorsus ignorat. Nam quia pari sorte similique conditione sapientes patitur et stultos, ab hac luce visibili cernit post mortem carnis subtrahi:
Abbreviated transcription (Latin):
lit dicens. Transiui ad contẽpland̾a sapientiã.
erroresq ⁊ stultitiam. Deinde considerans
quia uera sapientia hominis alia non ẽ quã
uera bona querere ⁊⁊ amare quȩ sursũ sunt.
ubi rex nr̃ est.: qui nos iecirco p̃cessit. illuc
ascendens. ut quo sequerem᷑ ostenderet:
Actendens quã difficile sit mentẽ terrenis de¬
lectͥationib assuetam. ad desideria et̃norũ
erigere: ad unxit ⁊ ait. Quid est homo ut se¬
qui possit regem fact̾orem suumr Uidens
tam̃ quod corda que ad delectationes carna¬
leisse mergunt. a lumine ueritatis tenebrescunt:
quasi diffinitiuã mali boniq sententiam
dedit dicens. Uidi quia tantũ precederet sa¬
pientia stultitiam: quantũ differt lux a tene¬
bris. Deuide studium utriusq cõmendans: no¬
ussime ad iunxit ⁊i ait. Sapientis oculi in ca¬
pite eius: stultus autẽ intenebris ambulat.
Quapropt̾ ad summã recurrat seutentiam. ⁊

Expanded text:
lit, dicens: Transivi ad contemplandam sapientiam, lit, dicens: Transivi ad contemplandam sapientiam, erroresque et stultitiam. Deinde considerans quod vera sapientia hominis alia non est, quam vera bona quaerere, et amare quae sursum sunt, ubi rex noster est: qui nos idcirco praecessit, illuc ascendens, ut quo sequeremur ostenderet. Attendens quoque quam difficile mentem terrenis delectationibus assuetam ad desideria aeternorum erigere, adjunxit et ait: Quid est homo, ut sequi possit regem factorem suum? Vides tamen quod corda, quae ad delectationes carnales se mergunt, a lumine veritatis tenebrescunt, quasi definitivam boni malique sententiam dedit, dicens: Vidi quod tantum praecederet sapientia stultitiam quantum differt lux a tenebris. Deinde studium utriusque commendans novissime adjunxit, et ait: Sapientis oculi in capite ejus stultus autem in tenebris ambulat. Quapropter ad summam recurrat sententia, et
Abbreviated transcription (Latin):
que st̃ in finib terre: s quod siue in his qui
uident. si ue i his que non uident ueritatem
non uideant. Uisibilia enim tam̃ ꝑ intenti¬
nem ⁊ desiderium uident: ⁊ in uisibilia non
uident. Et in his que uident putant bonun
esse quod non est: ⁊ inhis que non uident u¬
ciunt bonum esse quod est. Itaq nusquã ueti¬
tatem uicdent. ⁊ idõ intenebris ambulat
etiam inhis que uident. Eixcecauit eñ ar¬
cda eor delect̾atio caris. ⁊ illecebra uolupo¬
tum. ut ueritatẽ non uideant: quia mens
falsa dulcedine in ebriata. dum hoc solum quod
in presenti dulce ⁊ iocundum uidetur cogitat:
nec reminisci potest. quanta dulcedo sit eoꝵ
bonoꝵ. a quib a uersione sua corruit. nec pro¬
udere quanta sit amaritudo maloꝵ suꝑue¬
nientium. ad quã semꝑ precipitationis sue
ruma festinat. & nota quomͦ se consequitur
sententia ueritatis. Suꝑius namq consid̾a¬
ta uanitate rerum mundanarũ. conte̾ptis
omĩb ad contemplandã sapientiã setranstu¬

Expanded text:
finibus terrae, sed quod sive in his quae vident, sive in his quae non vident, veritatem non videant. Visibilia enim tamen per intentionem et desiderium vident, et invisibilia non vident. Et in his quae vident, putant bonum esse, quod non est; et in his quae non vident, nesciunt, bonum esse, quod est. Itaque nusquam veritatem vident, et ideo in tenebris ambulant etiam in his, quae vident. Excaecavit enim corda eorum delectatio carnis et illececebra voluptatum, ut veritatem non videant. Quia mens falsa dulcedine inebriata dum hoc solum, quod in praesenti dulce et jucundum videtur, cogitat, nec reminisci potest quanta dulcedo sit eorum bonorum a quibus aversione sua corruit, nec providere quanta sit amaritudo malorum supervenientium, ad quam semper praecipitationis suae ruina festinat. Et nota quomodo se consequitur sententia veritatis. Superius namque iste considerata vanitate rerum mundanarum, contemptis omnibus ad contemplandam sapientiam se transtu
Abbreviated transcription (Latin):
fortiter ubiq ꝑtingit subitiens maliciã dñatio¬
ni sue: & quicqͥd illa corruptionis ad confusio¬
nem ingerit. hȩc lege mirabili secretaq disp̾o¬
ne. ad decorem oꝑm suoꝵ conuertit. ex non
pulero efficiens ut pulcerrimũ fiat qd pulcrĩ
est: ⁊ quod bonũ ꝑ se constat ex eo qͦd bonum
non ẽ. in consũmationẽ bonitatis consurgat.
Attingit gͦ a fine usq ad finem fortit᷑: i dispo¬
nit omĩa suauit̾. Nichil excipit᷑ a suauitate eiis.
Omĩa disponit suauit᷑. Q. uam suauit᷑ .  Uultis
scire quã suauit̃ disponit omĩa:ꝰ Sine uiolentu
aduersa subicit. sine tumultuatione prauae
dirigit: ⁊ inpacatissimo regno suo quod iustita
intus tenet. mala quoq ⁊ ad uersantiũ uitioꝵ
motus sine coact̾ione secreto ordine sapientili¬
ma qͦq dispositione seruire facit. Tam suaur̃
enĩ omĩa ⁊ non suauia disponit: ut omĩa que¬

Expanded text:
fortiter ubique pertingit subjiciens malitiam dominatiofortiter ubique pertingit subjiciens malitiam dominationi suae: et quidquid illa corruptionis ad confusionem ingerit, haec lege mirabili secretaque dispositione ad decorem operum suorum convertit, ex non pulchro efficiens, ut pulcherrimum fiat quod pulchrum est, et quod bonum per se constat, ex eo quod bonum non est, in consummationem bonitatis consurgat. Attingit ergo a fine usque ad finem fortiter et disponit omnia suaviter. Nihil excipitur a suavitateonit suaviter. Quam suaviter? Vultis scire quam suaviter disponit omnia? Sine violentia adversa subjicit; sine tumultuatione prava dirigit, et in pacatissimo regno suo, quod justitia intus tenet, mala quoque et adversantium vitiorum motus, sine coactione secreto ordine sapientissimaque dispositione servire facit. Tam suaviter enim omnia etiam non suavia disponit, ut omnia qu
Abbreviated transcription (Latin):
accessit. X propt̾ea sapientia maliciã uincit. ⁊ stulti¬
tiam p̃cedit: quia attingit a fine usq ad finem.
id est ab exortu omĩs bom. ut maliciã transcendat.
ultra defectũ cuusdam boni: ut maliciam con¬
cludat. In quo enim omẽ bonum aliquando sine
corruptione extitit prior sapientia agnoscitur:
in quo autem etiam bono quod corrũpit᷑ post eor¬
ruptionẽ aliquid suꝑ est bom. quod omĩno corrũ¬
pi non potest: posterior sapientia in uenitur. Un¬
cit gͦ sapientia maliciam: quia attingit afine.
in quo omẽ bonum initium accepit. usq ad fine
in quo etiam corruptũ bonum post defectͥum
boni. in aliquo bono subsistit. At tingit autem
a fine usq ad finem fortit̾. ut ipsam maliciam
potestate ad mensurã cohibeat. ⁊ ratione ad ordi¬
nem restringat: ne uel infinem se porrigat. to¬
tum perimens corruptio. uel ad extrema se dif¬
fundat. potum deformans confusio. Propt̾ea gͦ

Expanded text:
accessit. Et propterea Sapientia malitiam vincit, et stultiaccessit. Et propterea Sapientia malitiam vincit, et stultitiam praecedit; quia attingit a fine usque ad finem, id est ab exortu omnis boni, ut malitiam transcendat ultra defectum cujusdam boni ut malitiam concludat. In quo enim omne bonum aliquando sine corruptione exstitit prior Sapientia agnoscitur. In quo autem etiam bono quod corrumpitur, post corruptionem aliquid superest boni, quod omnino corrumpi non potest, posterior Sapientia invenitur. Vincit ergo Sapientia malitiam; quia attingit a fine in quo omne bonum, initium accepit, usque ad finem, in quo etiam corruptum bonum post defectum boni in aliquo bono subsistit. Attingit autem a fine usque ad finem fortiter, ut ipsam malitiam potestate ad mensuram cohibeat, et ratione ad ordinem restringat, ne vel in finem se porrigat totum perimens corruptio, vel ad extrema se diffundat, totum deformans confusio. Propterea ergo
Abbreviated transcription (Latin):
tñ cuarens nengat a fine usq ad finem:. quiã sapientia mali¬
potuit creare. Ut gͦ malicia comparetur. ni¬
chil ꝑmaliciam ad non e̾e̾ deduci potest. qͦs
ã sapientia esse non acceꝑit: ut aut̃ malicia
suꝑetur: non totum quod a sapientia facdum ẽ.
malicia corrumpit. Currit gͦ sapientia ut
attingat a fine usq ad finem. transcendens
maliciam in incorruptis bonis qͦ malicia non
accedit: & consequens maliciam in biis que cor¬
rupta st̃. quo malicia non p̃cedit. N on enim
malicia sapientiã precedere potest. ut uł ante
illius exortum pͥor inueniatur. uel post illius
defectum posterior: quia pͥus corruptione in¬
uenitur: qd̾ aliquando corruptionẽ admisit.
⁊ posterius corruotione: quia totum corrũpi
Hło enĩ malitia ad defectũ currens. sap̾iamũ
ad ꝓuectũ surgens tͣnscendit:¬
non potuit. ⁊ supra corruptionẽ quo corruptio ñ

Expanded text:
tingat a fine usque ad finem; quia Sapientiam malitingat a fine usque ad finem; quia Sapientiam malipotuit creare. Ut ergo malitia comparetur, nihil per malitiam ad non esse deduci potest, quod a Sapientia esse non acceperit; ut autem malitia superetur non totum quod a sapientia factum est, malitia corrumpit. Currit ergo sapientia, ut attingat a fine usque ad finem transcendens malitiam in incorruptis bonis, quo malitia non accedit: et consequens malitiam in iis, quae corrupta sunt, quo malitia non praecedit. Non enim malitia Sapientiam praecedere potest, ut vel ante illius exortum prior inveniatur, vel post illius defectum, posterior quia et prius corruptione invenitur, quod aliquando corruptionem admisit, et posterius corruptioneo enim malitia ad defectum currens Sapientiam non ad provectum surgens transcenditnon potuit, et supra corruptionem quo corruptio non
Abbreviated transcription (Latin):
sedemnon habet. s natura peregrinũ asuo nia
lieno moratur. ut constet quod ñ est insuo:
quia si bona non essent in quib mala essent.
mala omĩno non essent. Cum enĩ malum aliud
non sit quã boni corruptio. & omẽ qd̃ corrũ¬
pitur. bonum aliud ẽ a quo deficit. aliud iu
quo consistit: ⁊ in quo consistit bonũ est: qͦd
deficit autẽ. a quo deficit bono. malum est:
defectus ab ono alibi omĩno ee̾ non potest: nͥ
in eo qd̾ constat in aliquo bono. Igitur sinulłu
bonum ee̾t. nullum omĩno mału esset: quia
non eͥe̾t ubi esse posset malicia: si non eam in suo
pateretur. quȩ eam ñ fecit sapientia. Non em̃
sapientia maliciam fecit. s in eo quod fecit
maliciam eẽ ꝑmisit: ut collata maliciȩ sapien¬
tia uinceret: ⁊ cõparata. pulcrior appareret
Confert enun se & commetitur sapientia mali¬
ciȩ in oꝑib suis: & uincit eam utrinq ut atdin¬

Expanded text:
sedem non habet, sed natura peregrinum a suo, in sedem non habet, sed natura peregrinum a suo, in alieno commoratur, ut constet quod non est in suo; quia si bona non essent in quibus mala essent, mala omnino non essent. Cum enim malum aliud non sit, quam boni corruptio, et omne quod corrumpitur bonum, aliud est a quo deficit, aliud in quo consistit. Et in quo consistit bonum est, quod deficit autem a quo deficit a bono, malum est: defectus a bono alibi omnino esse non potest, nisi in eo, quod constat in aliquo bono. Igitur si nullum bonum esset, nullum omnino malum esset; quia non esset ubi esse posset malitiam, si non eam in suo pateretur, quae eam non fecit, Sapientia. Non enim Sapientia malitiam fecit; sed in eo quod fecit, malitiam esse permisit, ut collata malitiae Sapientia vinceret, et comparata pulchrior appareret. Confert enim se, et commetitur Sapientia malitiae in operibus suis, et vincit eam utrinque, ut at