comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
⁊̃ dixit ds̃. Ciciant aquȩ
reptilia anmarũ uiuax.
& uolatilia uolantia sub
firmamento cȩli. Lost
luminarioꝵ formationẽ. aqua etiam
replet᷑ aninalib ut & hoc ornaret᷑ ui¬
delicet elementũ.: ⁊̃ erra enĩ iam dudũ
deꝓprus germinib congritũ decis ac¬
ceꝑat: celũ quoq stellarũ flores assũp¬
serat. & uelut geminis oculis id est
comunctione maximoꝵ luminũ fue¬
rat uenustatũ. Reliquũ erat. ut aqͥs
etiã familiaris decoratio redderet᷑.
Uenit p̾ceptio. confestimq lacus &
futuii ꝓsuo qͥq genere uel nat̾a ꝑficie¬
bant᷑ uberrimi. Mare qͥnetiã ita diu̾¬
soꝵ natantiũ fetura compleuit. ut
cenose paludes. uadosaq stagna ocio¬
sam ueł irritã inintine tum gen̾and
tenuerint. Ranȩ enĩ & muscȩ culicesq
inde sine dubio pullularunt. Nam ea
quȩ mͦ uident᷑: tͣnsactoꝵ faciunt do¬
cumentũ. Ita om̃is aqua cogebat᷑ opi¬
ficis seruire p̃ceptis. Nam quoꝵ genera

Expanded text:
Et dixit Deus: Ejiciant aquae reptilia animarum vivarum, et volatilia volantia sub firmamento coeli. Post luminariorum formationem, aqua etiam repletur animalibus; ut et hoc ornaretur videlicet elementum. Terra enim jam dudum de propriis germinibus congruum decus acceperat: coelum quoque stellarum flores assumpserat: et velut geminis oculis, id est, conjunctione maximorum luminum fuerat venustatum. Reliquum erat, ut aquis etiam familiaris decoratio redderetur. Venit praeceptio: confestimque lacus et fluvii pro suo quoque genere vel natura perficiebantur uberrimi, mare quin etiam ita diversorum natantium fetura complevit, ut coenosae paludes, vadosaque stagna otiosam vel irritam minime vim generandi tenuerint. Ranae etiam et muscae, culicesque inde sine dubio pullularunt. Nam ea quae modo videntur, transactorum faciunt documentum. Ita omnis aqua cogebatur opificibus servire praeceptis. Nam quorum nec genera
Abbreviated transcription (Latin):
lia uiliora ẽẽ uanissimis philoso¬
phoꝵ assertionib arbitrari. & non
glorificare potiꝰ d̾m qͥ nr̃am mentẽ
suꝑfluis qͥdem questionib libera¬
uit. Ad excitandas uͦ edificandasq
nr̃as animas ꝓficere cuncta dispo¬
suit. Unde uident᷑ mͥ qͥdam rerũ
ignari seductionib pͣuis & suasiõib
falsis eniti. qͦ possint honestatis qͤn¬
dam colorẽ ꝑ argum̃ta ꝓpria diui¬
nis scriptis obduc̃e. Quod qͥd aliud
intelligendũ est: qͣm sapientiores eẽ
tales hoĩes u̾bis sꝑitalib ꝓfiteri. sua¬
q magis dicta sub p̃textu interpre¬
tationis astruere: Quappter ut scͥp¬
tũ est intelligat᷑. eiciat t̾ra animã
uiuã. pecudũ & bestiaꝵ & serpentiũ.

Expanded text:
lia viliora esse vanissimis philosolia viliora esse vanissimis philosophorum assertionibus arbitrari, et non glorificare potius Deum qui nostram mentem superfluis quidem quaestionibus liberavit, ad excitandas vero aedificandasque nostras animas proficere cuncta disposuit? Unde videntur mihi quidam rerum ignari, seductionibus pravis et suasionibus falsis eniti, quo possint honestatis quemdam colorem, per argumenta propria, divinis Scripturis obducere. Quod quid aliud intelligendum est, quam sapientiores se esse tales homines verbis spiritalibus profiteri, suaque magis dicta sub praetextu interpretationis astruere? Quapropter ut scriptum est intelligatur: Ejiciat terra animam vivam pecudum et bestiarum et serpentum.
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ cũ audiero fenũ. hoc intelligo
qͥa dictũ est. Item pisces ant qͣdrupe¬
des aut uirgulta: quomͦ relata suut
ita ꝑctpio. Neq enĩ erubesco eutigłm
Nlam licet hi qͥ de mundo plura scͥp¬
serunt. certa de t̾rȩ scematib dispu¬
tarit. mͦ eam spere. mͦ chylindro.
m ctreło similem. & eqͣlib uncdiq collec̃¬
tam partib designantes. & in medio
eẽ cauam: Addom̃s enĩ huiuscemodi
opimones scriptores cosmografiȩ ꝓ¬
sapsi sc̃. alt̾ alteriꝰ dogmata rescin¬
dendo. ego tam̃ non adducor ut dicã
tot milia stadioꝵ ambitũ tenere
telluris. uel qͦd metitus non ẽ qͣntis
spaciis obumbratio eiꝰ in aere disten¬
ditur. cũ sol cursꝰ ꝓprios agit subt̾ra
Qui cũ lunȩ ꝓpinquauerit. luminiᷤ
eis defectũ p̾restat. De qͥb om̃ib pru¬
dent̾ ille reticuit: sciens mutilia
nobis haberi. quȩ ad nos minime ꝑ¬
tinerent.: Ideo ne debemꝰ u̾ba sp̃ita¬

Expanded text:
autem cum audiero fenum, hoc intelligo autem cum audiero fenum, hoc intelligo quod dictum est. Item pisces aut quadrupedes, aut virgulta, quomodo relata sunt, ita percipio: Neque enim erubesco Evangelium . Nam licet hi qui de mundo plura scripserunt, certa de terrae schematibus disputarint, modo eam sphaerae, modo cylindro, modo circulo similem, et aequalibus undique collectam partibus designantes, et in medio esse cavam. Ad omnes enim hujusmodi opiniones, scriptores cosmographiae prolapsi sunt, alter alterius dogmata rescindendo. Ego tamen non adducor ut dicam tot millia stadiorum ambitum telluris tenere, vel quod metitus non est quantis spatiis obumbratio ejus in aere distenditur, cum sol proprios cursus agit sub terra, qui cum lunae propinquaverit, luminis ei defectum praestat. De quibus omnibus prudenter ille reticuit, sciens inutilia nobis haberi quae ad nos minime pertinerent. Ideo ne debemus verba spiritua
Abbreviated transcription (Latin):
facultatũ retardatꝰ mopia. & duttis
apparatũ pauperẽ qͣliscũq est larguas
imtnistrare molit᷑. risũ de se p̃bens m¬
uitatis. Ita fit: ut expbrationis igno¬
minia liberalitas affectata non careat.
Tale qͥdała est & in nobis. si tamen uos
non alit̾ sentitis. Uerũtam̃ ut cirmo
se habent nr̃a. non extemiabunt᷑ auo¬
bis . lleq enĩ heliseũ tmpbũ pastorẽ re¬
futabant illiꝰ temporis conittus &e cer¬
te agrestib eos reficiebat oluscudis.
Comꝑtas itaq habeo leges qͣscł̃a sitꝑ
allegoria. ñ qͣs ex merpse confeci s qͣs
didici alioꝵ uoluminib recensitis. ꝑ
qͣs hi qͥ non adqͥescunt cõmunibus
consentire script᷑is aqͣm dicunt non
eẽ aqͣm. s aliã qͣndam naturã. Pisces
qͦs uel serpentes aut bestias. ñ ꝓueri¬
tatis ratione s ꝓ fuo cõmentant᷑ ar¬
bitrio. sic̃ interpretes somnioꝵ iusis
ꝑ soporẽ uariis imaginib qͥd futitrũ
sit ꝓsua uoluntate ꝓnunciant. Ego

Expanded text:
facultatum retardatus inopia, et ob hoc apparatum pauperem qualiscunque est, largius ministrare molitur, risum de se perhibens invitatis. Ita fit ut exprobrationis ignominia liberalitas affectata non careat. Tale quiddam est et in nobis, si tamen vos non aliter sentietis: verumtamen utcunque se habent nostra, non extenuabuntur a vobis. Neque enim Haelisaeum ut improbum pastorem refutabant illius temporis convivae : et certe agrestibus eos reficiebat olusculis. Compertas itaque habeo leges quasdam super allegoria, non quas ex meipso confeci, sed quas didici aliorum voluminibus recensitis, per quas hi qui acquiescunt communibus consentire scripturis, aquam dicunt non esse aquam, sed aliam quamdam naturam, pisces quoque vel serpentes, aut bestias, non pro veritatis ratione, sed pro suo commentantur arbitrio: sicut interpretes somniorum, visis per soporem variis imaginibus, quid futurum sit pro sua voluntate pronuntiant. Ego
Abbreviated transcription (Latin):
consitmationẽ mundus accipiat.
Sic̃ enĩ pila cũ ab aliqͦ fuerit impul¬
sa. cũ spacia deuexa reppererit. ipsa
sin uolubili lociq ꝑ cliuitate uelociꝰ
nicitata ꝑfert᷑. nec priꝰ stare poterit
qͣm ad plana descendat. sicnat᷑a uerũ
dei p̃ceptione cõmota nascentiũ mo¬
rientiũq passim factitrã penetranᷤ.
uniꝰcitiusq generis sobolem ꝑsimili¬
dinẽ sui custodit eqͣlit̾ donec ad sta¬
tutũ terminũ ualeat ꝑuenire. Equũ
enĩ facit eqͦ succedere. & leonẽ leoni.

Expanded text:
consummationem mundus accipiat. Sicut enim pila cum ab aliquo fuerit impulsa, cum spatia devexa repererit, ipsa sui volubilitate, locique proclivitate velocius incitata perfertur, nec prius stare poterit, quam ad plana descendat, ita natura rerum Dei praeceptione commota, nascentium morientiumque facturam passim penetrans, uniuscujusque generis sobolem per similitudinem sui custodit aequaliter, donec ad statutum terminum valeat pervenire. Equum enim facit eq
Abbreviated transcription (Latin):
nobis p̃stitit intellectũ. ut ex mini¬
mis creat̾e reb. infinitã sapientiam
cognoscamꝰ artificis. prestet etiã sitꝑ
maiorib nos maximas cogitationes de
sol & luna formicarũ credant᷑ habere
mensurã. & ideo licet digna ñ sint.
ut exhis dnutnȩ magnitudinis contẽ¬
platio capiat᷑. paris tam̃ qͥbd̃a cali¬
gmosisq parabolis uidem᷑ instrui. sic̃
nonnũꝗͣ animalia minora uelherbas
conferre solemꝰ ingentib. Nc̃ uero con¬
tenti si mꝰ serie narratoꝵ. me uidelicet

Expanded text:
nobis praestitit intellectum, ut ex mininobis praestitit intellectum, ut ex minimis creaturae rebus, infinitam sapientiam cognoscamus artificis, praestet etiam super majoribus nos maximas cogitationes de atione, sol et luna formicarum credantur habere mensuram. Et ideo licet digna non sint, ut ex his divinae magnitudinis contemplatio capiatur, parvis tamen quibusdam caliginosisque parabolis videmur instrui, sicut nonnunquam animalia minora, vel herbas conferre solemus ingentibus. Nunc vero contenti simus serie narratorum; me videlicet
Abbreviated transcription (Latin):
los qͥ atũsus eã positi st̃ angiportꝰ plu¬
straret: eos autẽ qͥ latitudinẽ illiꝰ exce¬
dunt utpote extͣnsu̾so uenientes mil
lomͦ uisitaret. Quod etiã lucerna do¬
mi accensa declarat. qͣm si pluresctr¬
cũsteterint. umbra illoꝵ qͥ corã fuerĩt
recta porrigit᷑. reliquoꝵ uero in utrãq
flectit᷑ partẽ. Ita nisi inm̃sitate &am¬
plitudine lunare corpꝰ excelłe̾t. numꝙͣ
om̃s simul atting̾et. slam cũ de solsti¬
cialib exorit᷑ partib. eos qͥ septẽtrio¬
nalis axis habitant frigidã regionẽ.
eqͣliter illuminat. & illos qͥ inferiorib
meridiane plagȩ solis subzona uersan¬
tur estifera. ualitudine complectens.
certissimũ ⁊ꝓriȩ nobis magnitudinis
prestat indiciũ. Quis gͦ contͣdicere
potest astruens non ẽẽ corpꝰ eius im¬
mensũ. cũ ꝑ tot tantaq terrarũ in¬
terualla tendat᷑: E de magnitudine
qͥdem solis &e lunȩ: hactenus. Qui ideo

Expanded text:
los qui adversus eam positi sunt angiportus perlulos qui adversus eam positi sunt angiportus perlustraret, eos autem qui latitudinem illius excedunt, ut pote ex transverso venientes, nullo modo visitaret. Quod etiam lucerna domi accensa declarat, quam si plures circumsteterint, umbra illorum qui coram fuerint recta porrigitur, reliquorum vero in utramque flectitur partem. Ita nisi immensitate et amplitudine lunare corpus excelleret, nunquam omnes simul attingeret. Nam cum de solstitialibus exoritur partibus, eos qui septentrionalis axis habitant frigidam regionem aequaliter illuminat, et illos qui in inferioribus meridianae plagae solis sub zona versantur aestifera valitudine complectens, certissimum propriae nobis magnitudinis praestat indicium. Quis ergo contradicere potest, astruens non esse corpus ejus immensum, cum per tot tantaque terrarum intervalla tendatur? Et de magnitudine quidem solis et lunae hactenus. Qui vero
Abbreviated transcription (Latin):
rit. Qͣm obrẽ oportet accusare suã
quẽq potiꝰ imbecillitatẽ. ut ñ mag¬
nificentiã creat᷑e. uerbis humanis
metiri posse credat᷑. S ex paucis quȩ
dicta st̃ consid̾ari conuenit. qͣnta
& qͣlia sint illa quȩ pret̾imꝰ. Non gͦ
uelis ocłis lunã s ratione potius esti¬
mare. quȩ ualidiꝰ qͣm aspectꝰ adinuen¬
tionẽ ualet ueritatis accedere. fabu¬
le gͥ aniles atq risibiles ubiq ꝑcre¬
buerunt. qr magicis carminib lu¬
na sedib euocata de ꝓpriis deducat᷑.
ad terrã. Primo qͥdem qͦmͦ potest
ui cantitũ submoueri qͣm ipse firma¬
uit altissimꝰ: Deinde quis eam locꝰ
susciꝑet descendentẽ: Uistam̃ ex
parius indiciis. magnitudinis eius
acciꝑe documentũ: Ciuitates gͥ quȩ
in orbe terrarũ positȩ st̃. longisase
spaciis disiungunt᷑. harũ platee qͤ
ad partẽ respiciunt orientis eqͣliter
om̃s lunare lumen excipiti

Expanded text:
irit. Quamobrem oportet accusare suam irit. Quamobrem oportet accusare suam quemque potius imbecillitatem: ut non magnificentiam creaturae verbis humanis metiri posse credatur. Sed ex paucis quae dicta sunt, considerare convenit, quanta et qualia sint illa quae praeterivimus. Non ergo velis oculis lunam, sed ratione potius aestimare, quae validius quam aspectus, ad inventionem valet veritatis accedere. Fabulae igitur aniles, atque risibiles ubique percrebuerunt: quia magicis carminibus luna sedibus evocata de propriis deducatur ad terram. Primo quidem quomodo potest vi cantuum submoveri, quam ipse firmavit altissimus? Deinde quis eam locus susciperet descendentem? Vis tamen ex parvis indiciis magnitudinis ejus accipere documentum. Civitates igitur quae in orbe terrarum positae sunt, longis a se spatiis disjunguntur. Harum plateae, quae ad partem respiciunt Orientis, aequaliter omnes lunare lumen excipiunt
Abbreviated transcription (Latin):
Euripoꝵ qͦq meatꝰ refluus hoc indi¬
cat. uel etiã recipcatio syrtiũ. quȩ ui¬
cinȩ habent᷑ occeano: qͣs ꝓ lunȩ sche¬
matib concitari. locoꝵ accole ꝓdide¬
runt. Curipi etiã inutrãq p̾artem
soliti sunt ꝓpria leuiter fluenta con¬
uert̾e. reliquo omĩ tempore. cum uͦ
nẽ cõmotis turbinib allatura. Simi¬
liter occiduũ mare creb̾os accessus pa¬
tit᷑ & recessus. mͦ alluens littora fluc̃¬
tib. mͦ destituens. Ita uelut qͥb dam
lunȩ spiraminib retro subducit᷑ &
iterũ eiꝰ exundat impulsib. Hȩc gͥ
disserui adexpͥmendam magnitudi¬
nẽ luminarioꝵ. & qr. nec usq ad itnã
sillabã ociosũ quid ẽẽ potest sꝑitaliũ
p̃ceptoꝵ cũ certe nichil de secretiorib
sermo deꝓnserit. Multa enĩ fuꝑ am¬
plitudine uel int̾uallis solis & lunȩ
reperire pot̾it cogitando. qͥ non desi¬
diose effectiones eoꝵ uirtutesq disqͥ¬

Expanded text:
Euriporum quoque meatus refluus hoc indiEuriporum quoque meatus refluus hoc indicat, vel etiam reciprocatio Syrtium, quae vicinae habentur Oceano, quas pro lunae schematibus concitari locorum accolae prodiderunt. Euripi etiam in utramque partem soliti sunt propria leniter fluenta convertere, reliquo omni tempore: cum vero nem commotis turbinibus allatura. Similiter occiduum mare crebros accessus patitur et recessus, modo alluens littora fluctibus, modo destituens. Ita velut quibusdam lunae spiraminibus retro subducitur, et iterum ejus exundat impulsibus. Haec igitur disserui ad exprimendam magnitudinem luminariorum, et quia nec usque ad unam syllabam otiosum quid esse potest spiritalium praeceptorum, cum certe nihil de secretioribus sermo deprompserit. Multa enim super amplitudine, vel intervallis solis et lunae, reperire poterit cogitando, qui non desidiose affectiones eorum virtutesque disqu
Abbreviated transcription (Latin):
cit exlunȩ mutatione formatio.
Aliter namq cũ ꝑfecta est: & aliter
cũ decrescit eoꝵ corꝑa disponuntur.
Modo enĩ laxiora uidentur & uacua
cũ senescit. mͦ integra & repleta cũ
crescit. Qm̃ humorẽ quendã cũ calo¬
re ꝑmixtũ. interiꝰ hislatenter in¬
fundit. Qđ ita ẽẽ demonstrant hi
qͥ sub diuo dormientes lucente lu¬
na. postqͣ surrexerint inueniunt
capita sua largissimo rore maden¬
tia. S & recentes carnes si subluna
iacuerint fluida mox putredine
corrũpunt᷑. Idemq significat peco¬
rinũ cerebrũ uel etiã uiscera mari¬
noꝵ animaliũ quȩ sunt humectio¬
ra. necñ arboꝵ medullȩ quȩ omuia
utiq nullatenꝰ sufficeret ad suam
luna redigere qͣlitatẽ. nisi amplitu¬
dine uirtutis excelleret scdm scrip¬
turȩ testimoniũ. S & aeris motus
hisdẽ ipsis cõmutationib continet᷑.
sic̃ lunȩ nouitas attestat᷑. quȩ exlon¬
ga plerũq serenitate subito nubiũ
glom̾ationes & ꝑtͣbationes exsuscitat.

Expanded text:
 ex lunae mutatione formatio. Aliter namque cum perfecta est, et aliter cum decrescit, eorum corpora disponuntur. Modo enim laxiora videntur et vacua cum senescit, modo integra et repleta cum crescit: quoniam humorem quemdam cum calore permixtum, interius his latenter infundit. Quod ita esse demonstrant ii qui sub divo dormientes lucente luna, postquam surrexerint, inveniunt capita sua largissimo rore madentia. Sed et recentes carnes, si sub luna jacuerint, fluida mox putredine corrumpuntur. Idemque significat pecorinum cerebrum, vel etiam viscera marinorum animalium, quae sunt humectiora, nec non arborum medullae, quae omnia utique nullatenus sufficeret ad suam luna redigere qualitatem, nisi amplitudine virtutis excelleret, secundum Scripturae testimonium. 11. Sed et aeris motus, hisdem ipsis commutationibus continetur, sicut lunae novitas attestatur, quae ex longa plerumque serenitate subito nubium glomerationes, et perturbationes exsuscitat.
Abbreviated transcription (Latin):
xit. exanimis ipsa facta ẽ. S eoꝵ qͥdẽ
detestabilitas nota subinde est: Illud
sane uideamꝰ. curaque iusse st̃. repti¬
lia uniarũ animarũ ꝓducere. tellus
autẽ animã uiuã. Arbitramͦ gͥ eo qͦd
nat᷑a natantiũ imꝑfectã qͦdammͦ pu¬
tat᷑ habere uitã. obhoc qr cͣssiores st̃
aquȩ. Nam deuiq tardior auditꝰ est
animantib in aqͣ degentib & uisus
hebetior ut pote ꝑ aqͣm cernendo. nec
ulla apud eos memoria uel opinatio
uel agnitio est ꝓximoꝵ. Declarat gͦ
sermo diumnꝰ. qr uita carnalis aqua¬
rioꝵ mod̾at᷑ animi motionib. Ilam
i terrigenis bestiis quȩ uitã ꝑfec¬
tiorẽ sortite st̃: animꝰ corpor

Expanded text:
xit, exanimis ipsa facta est. Sed eorum quidem xit, exanimis ipsa facta est. Sed eorum quidem detestabilitas nota subinde est. Illud sane videamus, cur aquae jussae sunt reptilia vivarum animarum producere, tellus autem animam vivanatura natantium imperfectam quodammodo putatur habere vitam: ob hoc quia crassiores sunt aquae. Nam denique tardior auditus est animantibus in aqua degentibus, et visus hebetior, ut pote per aquam cernendo, nec ulla apud eos memoria, vel opinatio, vel agnitio est proximorum. Declarat ergo sermo divinus, quia vita carnalis aquariorum moderatur animi motionibus. Nam in terrigenis bestiis, quae vitam perfectiorem sortitae sunt, animus corpor
Abbreviated transcription (Latin):
t dixit ds. Eiciat terra
pedes & serpentes & bestiaᷤᷤ
sccłm genꝰ. E factũ est sic
Uenit preceptio passim gͣdiens. & re
eicere reptilia animarũ itiuarum.
uaniloqͥs manicheis animã terre dan¬
di: Non omĩmodif. Quia dixit eiciat.
qͦd in ipsa erat eduxit. S d̃s qui pre¬
ceptionẽ dedit: etiam uͥtutẽ terrȩ tri¬
buit educendi. Neq enĩ cũ audisset
ut herbã germinaret fem & lignitin
fructuosũ latentẽ ĩtra se uidelicet her¬
bam feni tantũ ꝓtulit nec palmas
aut esculos. aut cyp̃ssos in suis abstru¬
sa sinib ad suꝑna ꝓduxit. s sermo
diuinꝰ nascentiũ ꝓfecto creator est.
Germinet terra. non ut qͦd habebat
educ̃et. s ut qͦd ñ habebat assum̾et
deo scilicet oꝑationis ei p̃bente uͥtutẽ.
Sic & mͦ eiciat auimã: non eã que re¬
condita erat int̾ram. s quȩ illi adeo
collata ẽ ꝑ mandatũ. Deinde incontͣ¬
riũ manicheis sermo uertendus est.
Si enĩ animã qͣm habebat tellus edu¬

Expanded text:
at terra pedes, et serpentes, et bestias secundum genus. Et factum est sic. Venit praeceptio passim gradiens, et rejicere reptilia animarum vivarum: hvaniloquis Manichaeis, animam terrae dandi? Non omnimodis, quia dixit, Ejiciat, quod in ipsa erat, eduxit, sed Deus qui praeceptionem dedit, etiam virtutem terrae tribuit educendi. Neque enim cum audisset, ut herbam germinaret feni, et lignum fructuosum, latens intra se videlicet, herbam feni tantum protulit, nec palmas, aut esculos, aut cypressos, in suis abstrusa sinibus, ad superna produxit; sed sermo divinus nascentium profecto creator est. Germinet terra, non ut quod habebat, educeret; sed ut quod non haberet assumeret, Deo scilicet operationis ei praebente virtutem. Sic et modo: Ejiciat animam: non eam quae recondita erat in terra, sed quae illi a Deo collata est per mandatum. Deinde in contrarium Manichaeis sermo vertendus est. Si enim animam quam habebat tellus edu
Abbreviated transcription (Latin):
treis margaritã p̃cio gͣuem natura
fubiecit. ut eam qͣm reges magnoꝵe
desiderant ꝑlittus & asꝑas cautes
testa inclusam conche. pauꝑ pisca¬
tor inueniat. Inde aurosã lanam
maritimȩ nutͥunt pmine: uelunde
purpuram conchilia ministrant
imꝑatorib quȩ floꝵ omniũ pulchri¬
tudinẽ uenustate ꝓprii coloris exti¬
ꝑat. Eiciant aque. Quid ñ necessa¬
riũ factũ est. aut qͥd non optimũ
uitȩ nr̃e collatũ est: Quoꝵ pars mi¬
isteriis hominũ ꝓficit: alia fibi con

Expanded text:
treis, margaritam pretio gravem natura treis, margaritam pretio gravem natura subjicit, ut eam quam reges magnopere desiderant, per littus et asperas cautes testa inclusam conchae, pauper piscator inveniat. Unde aurosam lanam maritimae nutriunt pinnae; vel unde purpuram conchilia ministrant imperatoribus, quae florum omnium pulchritudinem, venustate proprii coloris exsuperat. Ejiciant aquae. Quid non necessarium factum est? aut quid non optimum, vitae nostrae collatum est? quorum pars ministeriis hominum proficit, alia sibi con
Abbreviated transcription (Latin):
deponis. coactus pudore coniugu: for¬
sitan autẽ utꝑe nobis exemplũ alias
etiã reperiemus ẽẽ conueniens: q ma¬
gis adult̾iũ nat̾e facit coitio iupere
cũ murena. Recognoscant gͥ qͥ alie¬
nis matͥmoniis insidias parant qͣli be¬
stiȩ cõparant᷑. Itaq unũ semꝑ est.
ꝓpositum. qͦ possit ȩccła fabricari. &
obhoc hortor ut cessent libidines fla¬
gitiosoꝵ marinis exemplis & t̾restrib
castigandȩ. Hic me sermonẽ statuere
tam uesꝑtinũ tempꝰ qͣm corporis co¬
git infirmitas. Nlam plura forent qͦ
t̾ctatu deb̾emꝰ adicere. p̃cipue cũ stu¬
diosi sint auditores. & suꝑ his quȩ in
mari nascunt᷑ admiratione dignissi¬
mis uel de tpso mari qͦmͦ aqua etus
gelat᷑ insalem: uel quomͦ lapis ille
preciosus qͥ cotalliꝰ nominat᷑ herba ẽ
dũ habet᷑ in pelago postqͣm uͦ in aerẽ
fuerit educta. mox mutat᷑ in lapidẽ.
Qnde u̾el uilissimis animantiũ os¬

Expanded text:
ritudinem non deponis, coactus pudore conjugii? Forritudinem non deponis, coactus pudore conjugii? Forte autem viperae nobis exemplum alias etiam reperiemus esse conveniens, quia magis adulterium naturae facit coitio viperae cum muraena. Recognoscant igitur, qui alienis matrimoniis insidias parant, quali bestiae comparantur. Itaque unum est semper propositum, quo possit Ecclesia fabricari: et ob hoc hortor, ut cessent libidines flagitiosorum marinis exemplis et terrestribus castigandae. Hic me sermonem statuere, tam vespertinum tempus, quam corporis cogit infirmitas. Nam plura forent quae tractatui deberemus adjicere, praesertim cum studiosi sint auditores, et super his quae in mari nascuntur, admiratione dignissimis, vel de ipso mari, quomodo aqua ejus gelatur in salem, vel quomodo lapis ille pretiosus, qui corallius nominatur, herba est dum habetur in pelago, postquam vero in aerem fuerit inde educta, mox mutatur in lapidem. Vel unde vilissimis animantium os
Abbreviated transcription (Latin):
diligite ur̃as coniuges. Qͦd & si terraꝵ
int̾iecta ꝓlixitas distung̾e uos ad tem¬
pus forte uidebit᷑ naturȩ tam̃ fedus.
& benedictionis iugũ. sit uobis indis¬
creta comunctio. Uiꝑa cũ sit seuissi¬
ma serpentiũ. ꝑgit ad conubiũ mure¬
nȩ. sibilisq significans se uenisse. ꝓ¬
uocat eam de ꝓfundo maris ad consor¬
tiũ nuptiale ꝓcedere. Quȩ mox obedi¬
ens: copulat᷑ ei. Quid gͥ iste sermo de¬
siderat: Quia licet asꝑ sit utr & mori¬
b habeat᷑ umitis. hc̃ tam̃ uxor. ferre
necessario debet nullis occasionibus
contͣctã semel dirimens affectionẽ.
at uͦ dicis illũ tracundũ eẽ uel crude¬
lem: s maritꝰ est. Uirulentũ: s con¬
iunctus tͥ est ꝑ natitrã. Durũ & in¬
placabilẽ. s corporis tui pars habet᷑
preciosior. Audiat & maritꝰ congruã
sibi monitionẽ. Uiꝑa pestiferũ uirꝰ
euomit nuptialis causa reuerentiȩ
tu feritatẽ anumi & amar

Expanded text:
diligite vestras conjuges . Quod etsi terrarum diligite vestras conjuges . Quod etsi terrarum interjecta prolixitas disjungere vos ad tempus forte videbitur, naturae tamen foedus, et benedictionis jugum sit vobis indiscreta conjunctio. Vipera cum sit saevissima serpentium, pergit ad connubium muraenae, sibilisque significans se venisse, provocat eam de profundo maris, ad consortium nuptiale procedere, quae mox obediens copulatur ei. Quid igitur iste sermo desiderat? quia licet et asper sit vir et moribus habeatur immitis, hunc tamen uxor ferre necessario debet, nullis occasionibus contractam semel dirimens affectionem. At vero dicis illum iracundum esse vel crudelem, sed maritus est; vinolentum, sed conjunctus tibi est per naturam; durum et implacabilem, sed corporis tui pars habetur pretiosior. 6. Audiat et maritus congruam sibi admonitionem. Vipera pestiferum virus evomit nuptialis causa reverentiae; tu feritatem animi, et ama
Abbreviated transcription (Latin):
in appetendã bonoꝵ familiaritatem.
uel tndeclinandã noxioꝵ lesionẽ. Itaq
non recedã. ab exemplis animaliũ ma
toreis habitatorib referentẽ qr ma¬
ritimꝰ echinꝰ cũ sit uilissimꝰ ac sprebi¬
lis. fit index sepe nauigantib fut᷑e
serenitatis aut hiemis. Nam cũ pre¬
senserit flatus imintnere uentoꝵ
sub lapide se collocat qͦ tielut ancho¬
tetur afluctib. Hoc cũ uiderint sig¬
nũ nautici: scuint mox uentoꝵ fre¬
mitũ concitandũ. & certe nullus astro¬
logus aut chaldeus ortu siderũ colli¬
gens aeris qͣlitatẽ docuit echinũ: s
maris tempestatũq dñs. huic quoq
animali exiguo. magnifice sapien¬
Ita nichil inꝑuidũ nichil pret̾missũ
est apud d̃m: cuncta enĩ speculat᷑
ocłs ille insopitꝰ & om̃ib presto est.
remedia salutis apportans. Qui si ecbi¬
nũ sue uisitationis non reliqͥt exortẽ.
te tuaq ohomo non respiciet: Utri.

Expanded text:
in appetendam bonorum familiaritatem, in appetendam bonorum familiaritatem, vel in declinandam noxiorum laesionem Itaque non recedam ab exemplis animalium. matoreis habitatoribus referentem quia maritimus echinus, cum sit vilissimus ac sprebilis, fit index saepe navigantibus futurae serenitatis aut hiemis. Nam cum praesenserit flatus imminere ventorum, sub lapide se collocat, quo velut anchotetur a fluctibus. Hoc cum viderint signum nautici, sciunt mox ventorum fremitum concitandum. Et certe nullus astrologus, aut Chaldaeus ortu siderum colligens aeris qualitatem, docuit echinum: sed maris tempestatumque Dominus huic quoque animali exiguo, magnificae sapienIta nihil improvidum, nihil praetermissum est apud Deum: cuncta enim speculatur oculus ille insopitus, et omnibus praesto est, remedia salutis portans. Qui si echinum suae visitationis non reliquit exsortem: te, tuaque o homo non respiciet? Viri
Abbreviated transcription (Latin):
du. Quo cũ fuerint esti
potiti mensib. rursꝰ asꝑitate succe¬
dents hib̃ni det̾riti. in altiora maris
loca quȩ st̃ tͣnqͥlliora se confeit. Spec̃¬
taui hȩc ego. & admiratꝰ sum di sapi¬
entiam. qr irrationabiles animanteᷤᷤ
ꝓuide custodesq salutis habent᷑ ꝓpͥe.
& intelligt̃ qͥd sit sibi conueniens qͥd
adu̾sũ. Nos gͥ qͥd dicimꝰ qͥ ratione su¬
mus honestati. ꝓmissionib inuitati.
sꝑitaliter eruditi. piscib irrationabi¬
lius nr̃a negotia disponentes. licet illiᷤᷤ
etiã studium sit scientiȩ futuroꝵ:
Nos autẽ infidelitate uenturi scł̃i de¬
pͣuati. nr̃am uitã ꝑ actus fedissimoᷤᷤ
& illicitas uoltiptates expendimꝰ. Pis¬
ces gͥ tot maris int̾ualla tͣnscurrũt.
ut possint inuenire qͦd utile est. Quid
tandem tu dicturꝰ es. habens coheren¬
tem tͥ desidiã quȩ neqͥtiȩ pͥnceps est:
Nulltis gͥ de ignoratione causet᷑. na¬
turalis enĩ nobis insita est ratio. uel

Expanded text:
. Quo cum fuerint aestivis potiti mensibus, rursus asperitate succedentis hiberni deterriti, in altiora maris loca, quae sunt tranquilliora, se conferunt. 5. Spectavi haec ego et admiratus sum Dei sapientiam, quia irrationabiles animantes, providae custodesque salutis habentur propriae, et intelligunt quid sibi sit conveniens, quid adversum. Nos igitur quid dicemus, qui ratione sumus honestati, promissionibus invitati, spiritaliter eruditi, piscibus irrationabilius nostra negotia disponentes? Licet illis etiam studium sit scientiae futurorum. Nos autem infidelitate futuri saeculi depravati, nostram vitam per actus foedissimos, et illicitas voluptates expendimus. Pisces igitur tot maris intervalla transcurrunt, ut possint invenire quod utile est. Quid tandem tu dicturus es, habens cohaerentem tibi desidiam, quae nequitiae princeps est? Nullus igitur de ignoratione causetur: naturalis enim nobis insita est ratio, vel
Abbreviated transcription (Latin):
cinere sopitã. eousq retinetis in cordi¬
b qͦusq nacti occasionẽ. stimulos do¬
loris uelut ignicłm paruũ. fomite
nutͥtũ suscitetis inflãmam. Ciciat
t̾ra anmã uiuã. Curt̾ra ꝓducit ani¬
mã uiuã: Ut differentiam discas
ammȩ pecoris hõĩsa Ee paulo qͥdem
inferiꝰ cognosces qͦmͦ anima hoĩs con¬
stituta. Ac̃ uero audi de anima mutoꝵ.¬

Expanded text:
cinere sopitam, usque eo retinetis in cordibus, quousque nacti occasionem, stimulos doloris, velut igniculum parvum, fomite nutritum suscitetis in flammam. 2. Ejiciat terra animam vivam. Cur terra producit animam vivam? ut differentiam discas animae pecoris hominisque. Et paulo quidem inferius cognosces quomodo anima sit hominis constituta: nunc vero audi de anima muto
Abbreviated transcription (Latin):
Recognouit bos possesorẽ suũ. & asi¬
nꝰ presepe dm̃ sui. piscis uͦ numꝗͣ. po¬
test dinosce̾ nutrim̃ta p̃stantẽ. In¬
telligit a sinꝰ & hominis consuetam
uocem: nouit iter qͦd sepiꝰ ambulauit.
Interdũq dux fit agitatori suo cum
errau̾it. ad audiendũ ita uehement
acutus. ut nullũ ei possit det̾restrib
cõparari. Camelꝰ habet semꝑ tenacẽ
memoriã maloꝵ: &e ad tracundiã gͦ¬
uis & ꝑseuerans est. Deniq si fuerit
ꝑcussus. diu dissimulato dolore cũ
reppererit oportunũ tempꝰ illatam
ꝓtinus reponit iniuriã. S hẽ nulla
e marinis beluis imitat᷑. Audite
gͥ iracundi hoĩes. qͥ record̾ationẽ du

Expanded text:
ssessorem suum, et asinus praesepe domini sui , piscis vero nunquam potuit cognoscere nutrimenta praestantem. Intelligit asinus et hominis consuetam vocem, novit iter quod saepius ambulavit, interdumque dux fit agitatori suo, cum erraverit, ad audiendum ita vehementer acutus, ut nullum ei possit de terrestribus comparari. Camelus habet semper tenacem memoriam malorum; et ad iracundiam gravis, et perseverans est. Denique si fuerit percussus, diu dissimulato dolore, cum reperit opportunum tempus, illatam protinus reponit injuriam. Sed hunc nulla de marinis belluis imitatur. Audite igitur, iracundi homines, qui recordationem du
Abbreviated transcription (Latin):
delectant᷑ unde ꝓcul a pelago uent¬
entes pisces ꝑ fluuios sepe ceruunt᷑
ascendere. Propt̾ca pontũ libentius
expetunt qͣm sinꝰ alios. qr magiso¬
portunꝰ est eis ad edendã fouendã &
ꝓgenẽ. Qui cũ stifficient̾ deffinata
ꝑegerint: cat̾uatim cuncti simul
reuertunt᷑ ad ꝓpria. Quȩ autẽ ratio

Expanded text:
electantur; unde procul a pelago venientes pisces per fluvios saepe cernuntur ascendere. Propterea pontum libentius expetunt quam sinus alios, quia magis opportunus est eis ad edendam fovendamque progeniem. Qui cum sufficienter destinata peregerint, catervatim cuncti simul revertuntur ad
Abbreviated transcription (Latin):
rint adsũmamq mensurã sue fue¬
rint etatis euecta. paulatim tabes¬
centia dissoluunt᷑. Ex lunȩ gͦ consi¬
deratione docem᷑ adu̾tere res mor¬
tales: & mutabilitates illarũ cogi¬
tatione capientes. cauere debemus.
ne reb elati scd̃is. affectemꝰ suꝑbiã
uel insolentiã. nec confidamꝰ dem¬
porali potentiȩ. nec opib aut diui¬
tus. quȩ nimis incerte sunt exalte¬
m s cupiditatẽ corporis castigemꝰ.
quȩ maxime habet᷑ instabilis & di¬
ligentia potiꝰ animȩ tribuamꝰ. cuius
bonũ semꝑ manet inmobile. Quod
site forsitan luna contͥstat. sensim
deposita luce deficiens. plus te ani¬
ma debebit afficere. quȩ honorẽ quẽ
ex diuina uirtute ꝑcepit. amittit
intemꝑantiȩ uicio numꝗͣ firmũ
ꝓpositũ seruans s assidue se u̾tens
utpote nullis constantiȩ fulta re¬
pagulis. Re eñ uera scđ̃m ꝓuerbiũ
sme uoce luna mutat᷑. Opinor autẽ¬

Expanded text:
rint, ad summamque mensuram suae fuerint, ad summamque mensuram suae fuerint aetatis erecta, paulatim tabescentia dissolvuntur. Ex lunae ergo consideratione docemur advertere res mortales, et mutabilitates illarum cogitatione capientes, cavere debemus ne rebus elati secundis, affectemus superbiam vel insolentiam, nec confidamus temporali potentiae, nec opibus, aut divitiis, quae nimis incertae sunt, exaltemur: sed cupiditatem corporis castigemus, quae maxime habetur instabilis, et diligentiam potius animae tribuamus, cujus bonum semper manet immobile. Quod si te forsitan luna contristat, sensim deposita luce deficiens; plus te anima debebit afficere, quae honorem quem ex divina virtute percepit, amittit intemperantiae vitio, nunquam firmum propositum servans, sed assidue se vertens, ut pote nullis constantiae fulta repagulis. Re enim vera secundum proverbium: Sine voce luna mutatur . Opinor aute
Abbreviated transcription (Latin):
serenũ est generat᷑. Teslus autẽ cum
sit ampla nuiũ. quomͦ poterat sub
uno temporis mom̃to radiis tota lu¬
strari. nisi de maximo solis orbe. lux
ei largissima preberet᷑: hic nc̃ sapi¬
entiã conditoris adu̾te. quomͦ inm̃¬
sitati eiꝰ mediocrẽ iim feruoris uim¬
feruoris adhibuit. ut nec ardor im¬
moderatꝰ terrã possit exurere. nec
infructuosã eã. denegatio penitus
caloris efficere. his uero consenta¬
nea deluna qͦq intelligito. cuius
uidet᷑ inglobo. nc̃ semiplena sc̃u
& minuata monstrat᷑. defectũq suũ
gemina parte designat. Alio enĩ lat̾e
deprehendit᷑ eẽ tenebrosa cũ crescit.
& alio cũ senescit. Ratio sane secretior
est. dispensationẽ declarans artificiˢ
conditoris. ꝑ qͣm lunȩ uarietas nat᷑ȩ
nr̃e nobis exemplũ subicit. eo qͦd ni¬
chil in reb humanis ꝑseu̾abile du¬
turnũq consistat. s ea quȩ de ni¬
chilo ꝓducunt᷑ ad aliqͥd. cũ adoleue¬

Expanded text:
serenum est generatur. Tellus autem cum serenum est generatur. Tellus autem cum sit ampla nimium, quomodo poterat sub uno temporis momento, radiis tota lustrari, nisi de maximo solis orbe lux ei largissima praeberetur? Hic nunc sapientiam Conditoris adverte, quomodo immensitati ejus mediocrem vim fervoris adhibuit: ut nec ardor immoderatus terram possit exurere, nec infructuosam eam denegatio penitus caloris efficeret. His vero consentanea de luna quoque intelligito, cujusidetur in globo, nunc semiplena scilicet, sed minuata monstratur, defectumque suum gemina parte designat. Alio enim latere deprehenditur esse tenebrosa, cum crescit, et alio cum senescit. Ratio sane secretior est, dispensationem declarans artificis Conditoris, per quam lunae varietas, naturae nostrae nobis exemplum subjicit, eo quod nihil in rebus humanis perseverabile, diutinumque consistat, sed ea quae de nihilo producuntur, ad aliquid cum adoleve
Abbreviated transcription (Latin):
cauatarũ rotunda planaq putatur
aspectio. dũ eminentib undiq mar¬
ginib occupata. mediũ cauationis
locũ non ualet uisio defectionis attin¬
gere. ita nec corpoꝵ schemata. qͣlia siñ
aduertit intuitꝰ s teretes ẽẽ turres
quȩ qͣdratȩ st̃ opinat᷑. Certũ est ergo
qr in ꝓlixiorib int̾uallis non defintã
s confusam corpoꝵ capimꝰ uisionem.
Sic & magna luminaria scdm scrip¬
turȩ testimonia. multipliciora st̃ .ꝙͣ
cernunt᷑. licet illud qͦq magnitudi¬
nis eoꝵ sit ꝓbabile documentũ. qr cũ
sint infinitȩ num̾o stellȩ. fulgor tñ
qͥ ꝓcedit exeis. non potest nocturnã
scͥindere densitatẽ. Sol autẽ fusa ꝑ
mundũ luce. non mͦ cũ uisus fuerit.
s etiã cũ uenire sꝑat᷑ & anteqͣ t̾ras
illuminet. obscuritatẽ noctis infrm¬
git. & sitꝑat astra candore. aerẽq
terrȩ ꝓximũ frigore nebulisq concre¬
tũ dissoluit ac discutit. ex qͦ mattuti¬
nus uentꝰ & humor roscidus qͣndo

Expanded text:
cavatarum rotunda plenaque putatur aspectio; dum eminentibus undique marginibus occupata, medium cavationis locum, non valet visio defectionis attingere. Ita nec corporum schemata, qualia sint advertit intuitus, sed teretes esse turres quae quadratae sunt opinantur. Certum est ergo, quia in prolixioribus intervallis non definitam, sed confusam corporum capimus visionem. Sic et magna luminaria, secundum Scripturae testimonium, multipliciora sunt quam cernuntur. 10. Licet illud quoque magnitudinis eorum sit probabile documentum, quia cum sint infinitae numero stellae, fulgor tamen qui procedit ex eis, non potest nocturnam scindere densitatem. Sol autem fusa per mundum luce, non modo cum visus fuerit, sed etiam cum venire speratur et antequam terras illuminet. obscuritatem noctis infringit, et superat astra candore, aeremque terrae proximum, frigore nebulisque concretum dissolvit, ac discutit: ex quo matutinus ventus, et humor roscidus, quando
Abbreviated transcription (Latin):
qͣtints in eũ fidens cunctas subinde
noxias pestes effugias. S iam de gur¬
gite pelagi reme. antes: reu̾tamͦ ad
terram. slam alia nobis ex aliis occur¬
rentia creat᷑ȩ miracła: uelut qͥdam
fluctus crebris alt̾nisq iactationib
nr̃m subm̾sere sermonẽ. Et sane mi¬
raboi si non seneꝰ nr causis ingentiorib̾¬
liis nĩȩ series multis implexa mi¬
racłoꝵ milib. ac suȩ mediocͥtatis obli¬
ta similis eẽ nauigantib malto. qui
ad certũ locũ cursũ mintme dirigen¬
tes. ignorant qͣntũ spacii uelifican¬
do ꝑegerint. Qd utiq nr̃o sermo npͤ¬

Expanded text:
quatenus in eum fidens, cunctas subinde quatenus in eum fidens, cunctas subinde noxias pestes effugias. Sed jam de gurgite pelagi remeantes revertamur ad terram. Nam alia nobis ex aliis occurrentia creaturae miracula, velut quidam fluctus crebris alternisque jactationibus nostrum submersere sermonem. Et sane mirabor, si non sensus noster causis ingentioribies nostrae, multis implexa miraculorum millibus, ac suae mediocritatis oblita, similis esse navigantibus in alto, qui ad certum locum cursum minime dirigentes, ignorant quantum spatii velificando peregerint. Quod utique nostro sermon
Abbreviated transcription (Latin):
nũ dr᷑ s qr immanitate menbroꝵ
montib coequat᷑ excelsis. Quodetiã
seye putat᷑ eẽ insula cũ se ad suminaᷤᷤ
undas leui natatu sustulerit. Hoc
tam̃ non mlittorib usitatis aut in
locis habitabilib diu̾sat᷑ s antigitũ
pontũ fert᷑ in colere. Tales gͥ adi¬
cutiendũ nobis timorẽ atq t̾rorem
belue st̃ formatȩ. Cũ uero audieres
qr naues ingentes sinu tumente ue¬
loꝵ. uentoq ꝓsꝑo uolitantes in pela¬
go. piscis tenitissimꝰ ita retardlat as
retinet: ut diuitiꝰ efficiant᷑ inmobiles.
uelut qͥbdam fundate radicib in
ꝓfundo: nonne & ꝑ hoc menimume
aĩal duimȩ uͥtutis accipies documen¬
tũ: Neq enĩ solus canis aut xifus
aut ballena formidolosa est. s etiã
pastinatice aculeꝰ. & certe defuncte
lepusq mariꝰ pari timore cauent᷑.
inddeclinabilẽ celerẽq portanteꝰ ꝑni¬
ciem. Quȩ cũ ita sint: maluit de ꝑ¬
uidentia conditoris semꝑ ẽẽ ꝑuigilẽ

Expanded text:
ur, sed quia immanitate membrorum, montibus coaequatur excelsis, quod etiam saepe putatur esse insula, cum se ad summas undas leni natatu sustulerit. Hoc tamen non in littoribus usitatis, aut in locis habitabilibus diversatur, sed antiquum pontum fertur incolere. Tales igitur ad incutiendum nobis timorem atque terrorem belluae sunt formatae. Cum vero audieris, quia naves ingentes, sinu tumentes velorum, ventoque prospero volitantes in pelago piscis tenuissimus ita retardat ac retinet ut diutius efficiantur immobiles, velut quibusdam fundatae radicibus in profundo: nonne et per hoc minimum animal divinae virtutis accipies documentum? Neque enim solus canis aut xifius, aut balaena formidolosa est; sed etiam pastinacae aculeus, et certe defunctae, lepusque marinus, pari timore caventur; indeclinabilem celeremque portando perniciem. Quae cum ita sint, maluit te providentia Conditoris semper esse pervigilem:
Abbreviated transcription (Latin):
non ꝑcipit. S qͣmꝗͣ sit cupidꝰ audi¬
endi cetꝰ astantiũ. iocundissimaq
cordib eoꝵ uideat᷑ dñicoꝵ narratio
mirabiliũ. tam̃ hic finẽ facimꝰ disse¬
rendi. sequenti die residua fenoris
soluturi. Nc̃ uero simul om̃s grãs d̾osu¬
ꝑ his quȩ dicta st̃ referamꝰ. & supple¬
mentũ eoꝵ quȩ minꝰ explicuimꝰ po¬
stulemꝰ. fiatq uos int̾ ipsas epulas re¬
minisci. quȩ uel mane uel ad uesꝑã
nr affatꝰ exꝓmpsit. eoꝵq memoriam
coherere uobis etiã cum somno qͥesci¬
tis. & suauitatẽ qͣm int̾diu ꝑcepistis.
noctis qͦq tempore ruminare: ut ita
liceat uobis dice. ego dormio & cor
meũ uigilat: meditando die noctuq
legẽ dni. cui gła & honor nc̃ & semꝑ¬

Expanded text:
cipit. Sed quanquam sit cupidus audiendi coetus astantium, jucundissimaque cordibus eorum videatur dominicorum narratio mirabilium; tamen hic finem facimus disserendi, sequenti die residua fenoris soluturi. Nunc vero simul omnes gratias super his quae dicta sunt referamus: et supplementum eorum quae minus explicuimus, postulemus, faciatque nos inter ipsas epulas reminisci, quae vel mane, vel ad vesperam noster affatus exprompsit, eorumque memoriam cohaerere vobis, etiam cum somno quiescitis, et suavitatem quam interdiu percepistis, noctis quoque ruminare tempore; ut ita liceat vobis dicere, Ego dormio et cor meum vigilat , meditando die noctuque legem Domini, cui gloria et honor, nunc et sem
Abbreviated transcription (Latin):
itnime rectpiunt salutarẽ. Non sper¬
nas pisces qͥa muti st̃ & trrationabileᷤ.
s uerere potiꝰ ne & illis irrationabi¬
lior estimeris p̃ceptionib creatoris ob¬
sistens. Ausculta pisces qͥ tantũ qͥdẽ
uocẽ non emittunt. Nam certis sig

Expanded text:
m recipiunt salutarem. Non spernas pisces, quia muti sunt et irrationabiles, sed verere potius ne et illis irrationabilior aestimeris, praeceptionibus Creatoris obsistens. Ausculta pisces, qui tantum quod vocem non e
Abbreviated transcription (Latin):
uintus uero modus figurae testiae est qui ex par¬
ticulari negatiua et uniuersali adfirmatiua¬
negationem particula rem concludit. hoc modo

Expanded text:
uintus vero modus tertiae figurae est qui ex particulari negativa et universali affirmativanegationem particularem concludit, hoc modo:
Abbreviated transcription (Latin):
Nullum in sensatum uiu&. Quidam igitur lapis hosensatus
non est : Idem si prior negatua particula res propositio fu¬
erit & secunda ad firmatiua. uniuer salis para logis mus
erito hoc modo quoddam nigrum animatum non est. Omne
animatum mouitur. quod dam igitur nigrumꝰ non mouitur
et de finitis proposi tionibus. Syllo gis mus nonfit. quia
particula res similes sunt

Expanded text:
nullum insensatum vivit: quidam igitur lapis non nullum insensatum vivit: quidam igitur lapis non vivit. Idem, si prior negativa particularis propositio fuerit, et secunda affirmativa universalis, paralogismus erit, hoc modo: Quoddam nigrum animatum 580 non est; omne animatum movetur: quoddam igitur nigrum non movetur. Et de finitis propositionibus syllogismus non fit, quia particulares similes sunt
Abbreviated transcription (Latin):
positione gatiua suerit particulares . para logismusern
hoc modo. Omnis homo animal est. Quoddam animal
fationabile non est. Quidam igitur. homo rationabilie conest
Aduero simaior fuerit propositio uniuer salis negatiua &
minor particula res fuerit negatiua nullus esse poterit syllo¬
gismus. hoc modo Nullus lapis animal est. Quaddamani¬
mal pinnatum nou est Nullus igitur lapis pinnatus est: Aur¬
sus si prima fuerit particula res. secunda uero udiuer salis
& ut reque ad firmatiuae propositiones Nonerit syllogis¬
mus. Hoc modo quidam lapis corpus est. Omne corpus men¬
su rabile est. Quidam lapis mensurabilidest Idem si prima
fuerit particulares propositio negatiua & secunda un iuer sa¬
lis negatiua nonerit syllogismus. hoc modo Quadlam ani¬
mal dipis non est. Nullum uipis. in nibile est. Quodeamani
mal innibile non est Idem siprior ad firmatiua particu¬
laris. secunda negatiua Uriuer salis propositio fuerit syllo¬
gis mum non facit. hoc modo quidam lapis ia sens ensatus . ẽ.

Expanded text:
positio negativa fuerit particularis, paralogismus erit, hoc modo: Omnis homo animal est; quoddam animal abile non est: quidam igitur homo rationabilis non est. At vero si major fuerit propositio universalis negativa, et minor particularis fuerit negativa, nullus poterit esse syllogismus, hoc modo: Nullus lapis animal est; quoddam animal pinnatum est: nullus igitur lapis pinnatus est. Rursus, si prima fuerit particularis, secunda vero universalis, et utraeque affirmativae propositiones, non erit syllogismus, hoc modo: Quidam lapis corpus est; omne corpus mensurabile est: quidam igitur lapis mensurabilis est. Idem, si prima fuerit particularis propositio negativa, et secunda universalis negativa, non erit syllogismus, hoc modo: Quoddam animal bipes non est; nullum bipes hinnibile est: quoddam igitur animal hinnibile non est. Idem, si prior affirmativa particularis, secunda negativa universalis propositio fuerit, syllogismum non facit, hoc modo: Quidam lapis insensatus est;
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃i ihũ xp̃i computa triginta sex per quindecim
funnt quingenti quad raginta his semper adde duo¬
decim fiunt quingenti quinqua ginta duo Adoe &inditions
anni euius uolueris. ut puta decimam uices se mel post cor¬
sulatu basili iumoris sunt quingenti sexa gintaduo Istran¬
nisum ab incarnatione xp̃i Hoc tantum memor esto
sollicitus ut quotiens quint am decimam comple ueris
Ii dic tionem quo ar gumentum possit hetegrum custod
dest quita decima inditione quam lo superiore comprrs adiuls
miri a septois pes quairde im coputabis et anmosdm̃ sine ullo
errore poteris repperire
iuis scre quo ta est indictio ut puta uicies semel. post
consulatu basili iunioris. Sume annos abincar natio

Expanded text:
i nostri Jesu Christi, computa triginta sex per quindecim: fiunt quingenti quadraginta. His semper adde duodecim, fiunt quingenti quinquaginta duo. Adde et indictiones anni cujus volueris, ut puta decimam vicies semel post consulatum Basilii junioris: sunt quingenti sexaginta duo. Isti anni sunt ab incarnatione Christi. Hoc tantum memor esto sollicitius, ut quoties quintam decimam compleveris indictionem, quo argumentum possit integrum custodifinita quinta decima indictione, quam in superiore computo addas, triginta septem per quindecim computabis, et annos Domini sine ullo errore poteris reperire. Si vis scire quota est indictio, ut puta vicies semel post consulatum Basilii junioris, sume annos ab incarnatio
Abbreviated transcription (Latin):
emonstratisunt omnes modi trum figu rarũ cathis
& sccunda irgatiux unuiuersali om̃nis homo animal est. ullis
animil lapis. Nullus igitur homo lapis est. et quia mutatoten¬
mino et uniuersale & particulare conclud& et abnegatiuam
et ad firmatiuam obhoc est iniutilis ad probatus. Idem para¬
logis mus Qui exduabus. Negatiuis. Vniuer salibus fit hoc modo
Nullus lapis animal est Nullumanimal. in mobile est Nul¬
licigitur lapis in mobilis est Idem para logismus. qui ex dua¬
bus pasticularibus adfirmatiuis fit hoc modo. Quidam
aequus animal est. quoddam animal uipes est. Quoddam
igitur aequus uipes est Rursum ex duabus particularibus
negatiuis hoc modo quidam honio albus non est. Quod dam
album nonmouiltur. Quidam igidr homo non mouitur.
Idem si prior ad firmauta paroruares. et secunda nega¬
tiu particulares fuerit. hoc modo. Quidam aequus ani¬
mal est. quoddam animal qua drupis nonest. Quoddam
igitur. aequus qua drupisnon est. Idem si prior negatiua

Expanded text:
emonstrati sunt omnes modi trium figurarum categoret secunda negativa universali: Omnis homo est animal; nullum animal est lapis: nullus igitur homo lapis est. Et quia mutato termino et universale et particulare concludet et negativam et affirmativam, ob hoc est inutilis approbatus idem paralogismus, qui ex duabus negativis universalibus fit, hoc modo: Nullus lapis animal est; nullum animal immobile est: nullus igitur immobilis est lapis. Idem paralogismus, qui ex duabus particularibus affirmativis fit hoc modo: Quidam equus animal est; quoddam animal bipes est: quidam igitur equus bipes est. Rursum ex duabus particularibus negativis hoc modo: Quidam homo albus non est; quoddam album non movetur: quidam igitur homo non movetur. Dein, si prior affirmativa particularis, et secunda negativa particularis fuerit, hoc modo: Quidam equus animal est; quoddam animal quadrupes non est: quidam igitur equus quadrupes non est. Idem, si prior negativa
Abbreviated transcription (Latin):
duo uel tres bis sextus non est : et ne tibi for sitan aliqua
ad nonum diem mensis a prilis. fiunt dies X CUIIII. His adice sem¬
per unum fiunt centum. Et semper adde epactas solis. Cuius
uolueris anni ut puta decimae indictiones sextae fiunt
simul centum sex. hos partire inseptem reman& una ip¬
sa est dominica paschalis.

Expanded text:
duo, vel tres, bissextus non est. Et ne tibi forsitan aliqua duo, vel tres, bissextus non est. Et ne tibi forsitan aliqua ad nonum diem mensis Aprilis, fiunt dies 99. His adjice semper unum, fiunt centum. Et semper adde epactas solis cujus volueris anni, ut puta decimae indictionis sextam: fiunt simul centum sex; hos partire in septem, remanet una: ipsa est dominica paschalis.