comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
spͥs datus ꝓhib& pec cantib: daripȩni tentiam n¬
la prouidentiae in nouo testamento : & melius ue¬
bitur u&erib: prouisu quibus medicina ista itimnu
ẽ denigata & quomodo maior gratia in nouo ẽ qd¬
inu&eri : nam hoc inimici est quisciens aliter hor¬
nibus prouideri non posse : ut ꝑueniant ad salien
hoc ẽ occasionemq sis seꝑdendi homines non salui¬
di: sed absit quia dñs ait filius hominis nonuenta
mas ꝑdere sed saluare : nam si nobis pec cataq
innos pec camꝰ muicem si conuertamiur septuas¬
essepties remittia nobis alt᷑ utru pͥcipit ds̃
quanto magis ipse siin illu pec c&ꝰ ignoscit con¬
uersis omnẽ enim pec catorem conuerti uil
unde apostolus fornicarus & in mundis reras
obat dicens: ne forte ueniens iugeam multos ex
quante peccauerunt & non egerunt pȩniten
siꝑ inmunditia & fornicatione qua gesserunt:
obat quosdam egisse pȩnitentiam dequib non

Expanded text:
dari paenitentiam, ndari paenitentiam, nulla prouidentia est in nouo testamento et melius uidebitur ueteribus prouisum, quibus medicina ista minime est denegata. et quo modo maior gratia in nouo est qVeteri? Nam hoc inimici est, qui sciens hominibus aliter provideri non posse, ut perveniant ad salutem, hoc est occasionem quaesisse perdendi hominis, non saluandi. sed absit, quia dominus ait: filius hominis non uenit animas perdere, se.d saluare. nam si nobis peccata, quae in nos peccamus inuicem, si conuertamur, septuagies septies remitti a nobis alterutrum praecepit deus, quanto magis ipse, si in illum peccetur, ignoscit conuersis! omnem enim peccatorem conuerti uult. Unde apostolus fornicariis et inmundis remissum probat dicens: ne forte ueniens lugeam multos ex his, qui ante peccauerunt et non egerunt paenitentiam super inmunditia et fornicatione, quam gesserunt. probat quosdam egisse paenitentiam, de quibus non
Abbreviated transcription (Latin):
sat miuria cusa nulla ectititꝰ officiu enunes
pensi onem non part: ꝗ miuir tute signoru &
fodigiorũ appar&: quis enum in silire auedeat
ntra cum uidens mortuos & citatos: aut quis
ascat᷑ ei cuius effectu uideant cur rentespa¬
tuliticos : caȩcos lumen admittere : surdos audi
aut quo modo nonamauit eum quem uid& sps
imnundus iecere. lȩꝓsos mundare : & simul om̃s in fit¬
mitates curare: huic iudȩi maluerunt in uinam
icere opus eiꝰ dicentes opusee demoniorũ dum¬
odo inuidiam adq odium: quod circa saluatorem
ercebant &x plerent : id circo neq hic neq in
iturum peccatu hocremittieis ostendit sed no¬
itianus maiora inquit crimina nominatira re¬
itti ꝓbentur idest ido latria & fornicatio post
uacrum id circo enim in baptismo ait simulom¬
a remit tuntur peccata : ut dec&ero siquid gra
cominiserint nullo modo ueniam consequant᷑:
manum semꝑ remediis salutarib ꝓsecutus ẽ eosio
post peccata haberent : quomodo separ arent sio¬

Expanded text:
ulla existit; officium enim eius offensionem non parit, quia in uirtute signorum et prodigiorum apparet. quis enim insilire audeat contra eum uidens mortuos excitatos? aut quis irascatur ei, cuius effectu uideat currentes paraliticos, caecos lumen admittere, surdos audire? aut quo modo non amabit eum, quem uidet spiritus inmundos eicere, leprosos mundare et simul omnes infirmitates curare? huic Iudaei maluerunt iniuriam facere opus eius dicentes opus esse daemoniorum, dum modo inuidiam adque odium, quod circa saluatorem exercebant, explerent. idcirco neque hic neque in futurum peccatum hoc remitti eis ostendit. Sed Nouatianus: \'maiora\', inquit, \'crimina nominatim remitti probentur, id est idolatria et fornicatio post lauacrum. idcirco enim in baptismo\\ ait, simul omnia remittuntur peccata, ut de cetero si quid graue commiserint, nullo modo ueniam consequantur, humanum semper remediis salutaribus prosecutus est eos, ut post peccata haberent quo modo se repararent. si
Abbreviated transcription (Latin):
cer& infra. templumenidi scm est quod estis uos
ut subunius di ꝓfessione eaquae de ipsosunt id est fl¬
us & spi eius in eodem honore intellegantꝰ : in quois
se drest: ꝗ ideo sacramentum reuelatũ est dia
gloya eꝰ intrinitate manere signar&ur
quim obrem non plena auctontate dĩ uocatur quod de
doest: ne alteruͥ absq eo quiunus ẽ facere crecdatur
ced intellec tumdat̃ ut credamꝰ earatione intrinitate
reaturce salutem consistere : Quia una ẽ eorũ diuini¬
tas neqͦ poss& simul iungi & in ordine poni: oreatore
screaturadñs & serui &ernitas & quȩ subinitio sunt
quppe cumsine uno eorũ salus nullisit ad in iunam uo¬
catur enimomne qđ di est : siue filius siue sprser &¬

Expanded text:
ceret infra: templum enim dei sanctum est, quod estis uos?ut sub unius dei professione ea, quae de ipso sunt, id est filius et spiritus eius, in eodem honore intellegantur, in quo ipse deus est, quia ideo sacramentum reuelatum est dei, ut gloria eius in trinitate manere signaretur. quam ob rem : non plena auctoritate deus uocatur quod de deo est, ne alterum absque eo, qui unus est, facere credatur, sed intellectum dat, ut credamus ea ratione in trinitate creaturae salutem consistere, quia una est eorum diuinitas. neque enim possit simul iungi et in ordine poni creator et creatura, dominus et serui, aeternitas et quae sub initio sunt, quippe cum sine uno eorum salus nulli sit. ad iniuriam enim uocatur omne quod deus est, siue filius siue s
Abbreviated transcription (Latin):
mne quod ado erationabile eͥ &unicui accis¬
q ẽ rei & ordium causadat quȩ sit oy go ipsusea
ab sordo nominan aut sub sistere iudeatur : sele
cupatiorem ostender &e que capud intellegatut
us nominis igit᷑ ratio hominis ȩ̃ causa qua constete
auctore dumtaxat quintus ẽ animꝰ quasi auhꝰga

Expanded text:
mne quod a deo est, rationale est et uni cuique rei exordium causa dat, quae sit origo ipsius, ut non absurde nominari aut subsistere uideatur, sed ut nuncupatio rem ostenderet, quae caput intellegatur esse ipsius nominis. igitur ratio hominis est causa qua constat. e aqua igne, deo auctore dumtaxat; quintus est animus quasi auriga
Abbreviated transcription (Latin):
nec non & tobias famulidi ut abraham pꝰtribuls¬
tionem oblati unici & dilectis simi filii uberiorem fri¬
tum iustitiae haber& ad &ernam glonam : iob au
amissione totius substantiae auomentar&ꝰ uidius¬
tiis locupl& atus incaelis & interra : tobias uero ce¬
tatum luminum passus sic ꝓuectior &stitit : ut & pr¬
sens gloriosus fier& receptis oculis : & in futurũ seru¬
retur ei clantas ꝑp&ua : ꝗ ad hoc ꝓbantur iustiute
ciant : ideoq in temptatione robusto animo eẽ debemi
scientes non ad diminutionem nram hoc ꝓficere sed ad
augmentum : simodo &equo animo tolleramꝰ ꝑ xp̃m:

Expanded text:
nec non et Tobias, famuli dei, ut Abraham per tribulanec non et Tobias, famuli dei, ut Abraham per tribulationem oblati unici et dilectissimi filii uberiorem fructum iustitiae haberet ad aeternam gloriam, Iob autem amissione totius substantiae augmentaretur diuitiis locupletatus in caelis et in terra; Tobias uero caecitatem luminum passus sic prouectior extitit, ut et ad praesens gloriosus fieret receptis oculis et in futurum seruaretur ei claritas perpetua, quia ad hoc probantur iusti, ut proficiant. ideoque in temptatione robusto animo esse debemus scientes non ad deminutionem nostram hoc proficere, sed ad augmentum, si modo aequo animo toleremus per
Abbreviated transcription (Latin):
ent : ac ꝑ hoo diuina temptatio mortalis ẽ. huma¬
auero temptatio ralutaris: ꝗ sicut dedo dubitare
ntiosũ est : ita de homine desperare ꝓpt dile¬
em saluberrimũ est : quam obrem ꝓuident apos¬
polis : temptatio uos inquid non ad phendit nis hu¬
una : ut ꝓpt̃ di legem ab hominib: temptati : for¬
tenptantur ut emendentur dupl& ergo temp¬
tatio ẽ : aliquando enim quasi fideles aliquando qua¬
sidefidentes temptamur: ut fidelium temptatio
iumana sit ꝓpt̃ fidem enim ab hominib tribula¬
mur: temptant enim nos si possint abducere nos
eside : ꝓpt᷑ differentiam aũ temptantur ut angus¬
i penitentes redeant inuiam : sicut factum est &
deis: cum enim diffiderent dȩpuidentia ditẽpta
sut a serpentib: : ut dolore correptiemendarenꝰ
Ds enim sic temptat ut cor ngat. huius modi homines
est & alia temptatio qua temptator est abraham & iols

Expanded text:
uenit. ac per hoc diuina temptatio mortalis est, humanuenit. ac per hoc diuina temptatio mortalis est, humana uero temptatio salutaris, quia, sicut de deo dubitare perniciosum est, ita de homine desperare propter dei legem saluberrimum est. quam ob rem prouidenter apostolus: temptatio uos, inquit, non adprehendat nisi humana, ut propter dei legem ab hominibus temptati fortemptantur ut emendentur. Duplex ergo temptatio est; aliquando enim quasi fideles, aliquando quasi diffidentes temptamurutfidelium temptatio humana sit. propter fidem enim ab hominibus tribulamur — temptant enim nos, si possint abducere nos a fide -, propter diffidentiam autem temptantur, ut angustiati paenitentes redeant in uiam, sicut factum est et Iudaeis. cum enim diffiderent de prouidentia dei, temptati sunt a serpentibus, ut dolore correpti emendarentur. deus enim sic temptat, ut corrigat huius modi homines. est et alia temptatio, qua temptatus est Abraham et Iob
Abbreviated transcription (Latin):
quibusdam uid&ur diabulum aut malum ado facti
aut ꝓpiam habere originem : idest &x nullo ora
quod utruque do uid&ur contranum : qui enimad
hoc illum dicit factum ut ess& malus in ꝑfecte pu¬
tat dmee bonitatis : quia ꝑfectus bonus non facit
sint aliquid eẽ arbitratur: quod minime ad dn
tineat: quos oporet& poenas ꝑp&ĩ cum uides
ꝯuidsit tẽp̃ tatio uos nouad p̃hendat is
humania. Nonsine ꝓuidentia ut arpitro
macist̃ sentiũ a post
Iost̃ tẽp tatio ut nos adp̃hendat &x optat. sd
humana dum taxat: ꝙ diuina temptatio ꝑni¬
em parit hac enim iudei ad ꝑhendens serpen¬
lus ꝑ iuert̃: agentes enim subdilege : dȩpudentia eiꝰ
initabant : ac ꝑ hoo ne diuna nos. sed humana temptatio
Vp sꝓ hendat hor tatur : Hic enim dm̃ tempta¬
e dir̃ : qui sub nomine eiꝰ agens abidolis sperat salutem:
uu non hab& dmꝓbatum : omne enim quod ꝓbatũ
on estqu: temptatur : & quod tẽp̃tatur in dubiũ

Expanded text:
quibusdam uidetur diabolum aut malum a deo factum quibusdam uidetur diabolum aut malum a deo factum aut pquod utrumque Deo videtur contrarium? Qui enim ad hoc illum dicit factum ut esset malus, imperfectae putat Deum esse bonitatis; quia perfecte bonus non facit sint, aliquid esse arbitratur quod minime ad Deum pertineat: quos oportet poenas perpeti, cum viderint QVID SIT \'TEMTATIO UOS NON ADPREHENDAT NISI HUMANA.\' Non sine prouidentia, ut arbitror, magister gentium, apostolus noster, temptatio ut nos adprehendat exoptat, sed humana dumtaxat, quia diuina temptatio perniciem parit. hac enim Iudaei adprehensi serpentibus perierunt; agentes enim sub lege dei de prouidentia eius dubitabant. ac per hoc ne diuina nos sed humana temptatio adprehendat, hortatur. hic enim deum temptare dicitur, qui sub nomine eius agens ab idolis sperat salutem, quia non habet deum probatum. omne enim quod probatum non est temptatur et quod temptatur in dubium
Abbreviated transcription (Latin):
stud malum est : si hoc exigas ab aliquo quo dscias illum
onporse quamobrem iuste plectendus ẽ quemcumcon
scire acfacere posse bonum agit malum
ueðiam ex uerbis saluatons ut si poter t aduerti
ait enim sic̃ supra memoratam est : pater uester
o mcida fuit ab initio & inueritate nonst&it igitꝰ
sꝑ naturam mendax est : quomodo dicitur in uerita¬
e nonstetisse : hnc enim inueritate non stat quin
eritate non ꝑman& : constat ergo diabulum in
fritate fuisse : sed nonperseuerasso:
Deniq legimꝰ ꝑ proph&am dicentem dnm sist&is sent i¬
quit in sub stantia mea id est in lege mea : & a postolis
adgalatas : state inquit & nolite iterum seruitit
iugo cohiben: quid tam aꝑtum hoc enim mandat i
dec&ero per maneat in mandatis eiꝰ : quꝰ dsi diabuls
seruass&: st&erat in substantia & legedi fundame¬
tumẽ enimlex seruantibus eam: quomodo ergo

Expanded text:
istud malum est, si hoc exigas ab aliquo, quod scias illum istud malum est, si hoc exigas ab aliquo, quod scias illum non posse. quam ob rem iuste plectendus est, quem cum constet scire ac facere posse bonum agit malum. hoc etiam ex uerbis saluatoris poterit aduerti; ait enim, sicut supra memoratum est: pater uester homicida fuit ab initio et in ueritate non stetit. igitur si per naturam mendax est, quo modo dicitur in ueritate non stetisse? hic enim in ueritate non stat, qui in ueritate non permanet. constat ergo diabolum in ueritate fuisse, sed non perseuerasse. denique legimus per profetam dicentem dominum: si stetissent, inquit, in substantia mea, id est \'in lege mea\', et apostolus ad Galatas: state, inquit, et nolite iterum seruitutis iugo cohiberi. quid tam apertum? hoc enim mandat, ut de cetero permaneant in mandatis eius. quod si diabolus seruasset, steterat in substantia et lege dei. fundamentum est enim lex seruantibus eam. Quo modo ergo
Abbreviated transcription (Latin):
ubiẽ habel frat̃ tuus quipatris sui inbictus malitia
inmendatiũ ꝓrupens nesciomnquit : ut cuiuitam &¬
torserat : ubiesr& nescire simular& : sic furore co¬
catus ut dosic responder & quasi homini quemputard
pposse celare : igitꝰ huius imitatores facti iudȩi &iam
psu dnm occidert̃ : campotius fratricidam patrem
plentes habere quam dm̃ ut totius sanguinis esfuss
a fierent: auctorem enim uit& praementes totius
celeris principes &x stitert̃ : ita ut huio malo&iam
slos nros: ut enimpilato suaderent nihil maliesr
qod p&ebant infilios suos recorqꝰ dixerunt : si eã
iniustum ꝗ ut furori suo satis facerent nec filis suis par
cere uoluerunt : nam ꝗ: diabulus non natura malus est:
ine facilius discitur quia paena non ꝓmit ter&ur ei qui
nonfecerat quod nescierat : iniquũ est enim ponere eũ
qunon facit aliud qua quod suce ẽ naturce est & magis

Expanded text:
Ubi est Abel frater tuus? Qui patris sui imbutus malitia, Ubi est Abel frater tuus? Qui patris sui imbutus malitia, in mendacium prorumpens, Nescio, inquit ; ut cui vitam extorserat, ubi esset nescire se simularet; sic furore caecatus, ut Deo sic responderet quasi homini, quem putaret se posse celare. Igitur hujusmodi imitatores facti Judaei, etiam ipsum Dominum occiderunt, Cain potius fratricidam patrem volentes habere quam Deum, ut totius sanguinis effusi rei fierent. Auctorem enim vitae perimentes, totius sceleris principes exstiterunt, ita ut huic malo etiam t super filios nostros . Ut enim Pilato suaderent, nihil mali esse quod petebant, in filios suos retorqueri dixerunt, si esset injustum: quia ut furori suo satisfacerent, nec filcere uoluerunt. Nam quia diabolus non natura malus est, hinc facilius discitur, quia poena non promitteretur ei qui non fecerat quod nescierat. iniquum est enim punire eum qui non facit aliud quam quod suae est naturae; et magis
Abbreviated transcription (Latin):
ipse enim totius erroris ẽ piinceps qui uidens ado factũ se
nonsȩ mediocns potentiae ausus ẽ prȩ sumere deitatẽ ut
ꝗ caeros uidit infenores : seipsum prȩferr& ut dm̃:
deniq non nomin᷑: quib: appellatꝰ diabulus & satanas ab
actueiꝰ composita sunt non & natura : omne enim malum
opere ꝓbatur : ut non sub stantia incriminis sit sed uolis¬
tas concepta & causis: Dum enim se uidit c&eris potio¬
remi inflatusẽ ad &x ercendam dominationem: quo¬
modo ergo patrem habere dic&ur: quiauctor scela ss
eius habeatur aut unde ꝓbatur ab initio homicida
fuisse : Sed sciptura illũ quieiꝰ fuent emitator ho¬
mine eiꝰ appellat. ut ꝗ ab opere nomen accepit: omnis
quimalum opus fecerit non in merito diabulus nomind
Saluator ergo hoc loco cam diabulũ appellauit . quia ope¬
rueiꝰ aemulus dum inuid& fratri homicidiu ꝑ p&ra uits
emplũ relinquens crudelitatis parricidii sic̃ & diabe¬
lus duminuid& hominifacto adi magine di. malig¬

Expanded text:
Ipse enim totius erroris est princeps: qui videns a Deo factum se non mediocris potentiae, ausus est praesumere divinitatem; ut quia caeteros vidit inferiores, seipsum praeferret ut deum. Denique nomina quibus appellatur diabolus et satanas, ab actu ejus composita sunt, non ex natura. Omne enim malum opere probatur, ut non substantia in crimine sit, sed voluntas concepta ex causis. Dum enim se vidit potiorem caeteris, inflatus est ad exercendam dominationem. Quomodo ergo patrem habere dicitur, qui auctor sceleris ejus habeatur? Aut unde probatur ab initio homicida fuisse? Sed Scriptura illum qui ejus fuerit imitator, nomine ejus appellat; ut quia ab opere nomen accepit, omnis qui malum opus fecerit, non immerito diabolus nominetur. Salvator ergo hoc loco Cain diabolum appellavit, quia operum ejus aemulus, dum invidit fratri, homicidium perpetravit, exemplum relinquens crudelitatis parricidii. Sicut et diabolus dum invidit homini facto ad imaginem Dei, malig
Abbreviated transcription (Latin):
srħ: haec riuna ẽ scribarũ & pharisȩorũ & princi¬
im iudȩorũ quos ꝓph&a significauit turres : hiser
pincredulitatem ruentib: ali surrexerunt cre¬
ndo quiphus uidebantur in firmi & egri ꝑ negle¬
entiã: Unde saluator iniulicio ant: egoueni in hunc
indum ut qui non uident iudeant & qui uident ceci
unt: ut quiꝑ legis cultorem & peritiam iumina ui

Expanded text:
 haec .<ruina> est scribarum et Farisaeorum et principum Iudaeorum, quos profeta significauit in \'turres\'. His ergo per incredulitatem ruentibus alii surrexerunt credendo, qui prius uidebantur infirmi et aegri per neclegentiam. unde saluator: in iudicio, ait, ego ueni in hunc mundum, ut qui non uident uideant et qui uident caeci fiant, ut qui per legis cul
Abbreviated transcription (Latin):
re portes aptarent᷑ q: ad membra mundipsi¬
eneit: substantiae em̃ quas pyꝰmũ factas dixinm
pense sꝰ mundi & ideo mundus dir̃ quares ab iui¬
buo separate q erant confuse& in speciem pro

Expanded text:
gulae partes aptarentur, quae ad membra mundi profigulae partes aptarentur, quae ad membra mundi proficerent. substantiae enim, quas primum factas diximus, inpensae sunt mundi et ideo mundus dicitur, quia res ab inuicem separatae, quae erant confusae et in speciem pro
Abbreviated transcription (Latin):
aquas inluminabat : sub t̃erant & tenebre suꝑas
talia uult intellegi: totu aũ di ee significans dla
qui suꝑ aquas fȩrebatꝰ sp̃muocat ut prauam ad ser¬
rationem conuellat: quaquidem ut untildicentes di¬
quid eẽ qđ non sit cidi namnec ordinis necratio¬
ium ñ ꝑ mabit sps ins in hominib: istis quia sunt caro:
iieechiele intꝰ alia haec dicit dns ossib: istis & tendã
spuos cutem & dabo spm mea inuos & uiu&is : num¬
ps ergo hic die quidem sic c&era hilicarũ tamen mo¬
deratꝰ e substantiarũ ipsius ordoẽ his pre ẽe: Luce
gitꝰ factacur su diei immoderato & ꝑacto scđõ die
fecit firmamtũ ide caelu ut lux intra firmamen¬
tũ moderar&ꝰ diem ut e& quasi iucerna in domo
noc itaq sirmanitũ factue & supradicta aque
abstantia nuric emm conpaginator in specie mun¬
os ut decon fusione rerũ discr&is substantis sin¬

Expanded text:
aquas inluminabat; subter erant et tenebrae super abyssaquas inluminabat; subter erant et tenebrae super abysstalia uult intellegi, totum autem dei esse significans dei hunc, qui super aquas ferebatur, spiritum uocat, ut prauam adseuerationem conuellat, qua quidam utuntur dicentes aliquid esse quod non sit dei. nam nec ordinis nec ratiouium: non permanebit spiritus meus in hominibus istis, quia sunt caro, et in Ezechihel inter alia: haec dicit dominus ossibus istis: extendam super uos cutem et dabo spiritum meum in uos et uiuetis. numspiritus ergo hic dei est quidem, sicut cetera, hylicarum tamen moderator est substantiarum; ipsius ordo est his. praeesse. Luce igitur facta et cursu diei moderato et peracto secundo die fecit firmamentum, id est caelum, ut lux intra firmamentum. moderaretur diem, ut esset quasi lucerna in domo. hoc itaque firmamentum factum est ex supra dicta aquae substantia. nunc enim conpaginatur in specie mundus, ut de confusione rerum discretis substantiis sin
Abbreviated transcription (Latin):
scha die solẽnineq &xtra .xi sit sł apł neq &x tra
nam quartã decimam : ꝗa undecimo mundus fac¬
sẽ : quarta decima aũ luna maior lumine clanor
ctusẽ : inter principiũ ergo & clantatẽ qua in¬
minatus ẽ mundus saluator nr̃ & passus ẽ & resur¬
nit ꝗa quarta decima luna passus ẽ piimo diere¬
frexit quideo dominicus dir̃ ꝗa ipsũ fecit qui
atq eodem modo minime cȩlebraturcursus fecit
in l&i mentis & crementis : terra aũ erat in usl
& in composita manifestũ ẽ quia terra post quama
ẽ inuisibilis erat & in composita tegebatur eña
ideo erat in uisibilis in composita aũ ideo quia cũ eã
a nonerat apta adcultorem & tenebre erant sipb
sum tenebras dicit fuisse suꝑ abrssũ idẽ suꝑ in meiss
inluminabat aquam : abrssũ aũ idest in men sam ꝓfo¬
ditatẽ in luminare non poterat hoc ẽ superiores

Expanded text:
pascha die sollemni neque extra XI sit Kl. Apr. neque extra pascha die sollemni neque extra XI sit Kl. Apr. neque extra lunam quartodecimam, quia undecimo mundus factus est. quarta decima autem luna maiore lumine clarior factus est. Inter principium ergo et claritatem, qua inluminatus est mundus, saluator noster et passus est et resurrexit. quia quarta decima luna passus est et primo die resurrexit, qui ideo \'dominicus\' dicitur, quia ipsum fecit, qui autem uno adque eodem modo minime celebretur, cursus facit lunae in detrimentis et crementis. Terra autem erat inuisibilis et inconposita. manifestum est, quia terra, postquam facta est, inuisibilis erat et inconposita. tegebatur enim aquis, ideo erat inuisibilis; inconposita autem ideo, quia, cum esset fluxa, non erat apta ad culturam. Et tenebrae erant super abyssum. tenebras dicit fuisse super abyssum, id est super inmensam inluminabat aquam, abyssum autem, id est inmensam profunditatem, inluminare non poterat; hoc est, superiores.
Abbreviated transcription (Latin):
noctem trib: scilic& mensib: qui sunt tempus uens
ex eo de inde augmto suo minuitꝰ dies aliis mensib:
a a exeo nox in crescat suꝑ diem alus mensibi trybi
unt tẽpus autumni & incipit iterũ nox demagni¬
bine qua suꝑ greditꝰ diem minorari : usq ad finẽ quar
mpons qđ est hiems & sit & quinoctiũ primitempo
uando ds mundum creauit qui dies intellegit᷑ eẽ
łe apł quando primus dies paschaȩ idest primꝰ dies
mim̃ sis inlege enim mandatũ ẽ ut decima die ph
ꝓsis uespere p̃pararent se ad pascha faciendum:
urta decima mensis die : idẽ ad undecimo iamenĩ
ł initiũ e& phmimensis : inprincipio & enim facta
ia fuit quar ta decima ꝗa omnia plena sunt facta
quisuer̃ ut undecima ił apł factus sit mundus
uanumerus iune ab undecimo uenit ad quartũ deci¬
i cuipaschaȩ pnꝰmꝰ mensis integer ẽ atributus ut in

Expanded text:
noctem tribus scilicet mensibus, qui sunt tempus ueris. noctem tribus scilicet mensibus, qui sunt tempus ueris. ex eo deinde augmento BUO minuitur dies aliis mensibus tium, ita ut ex eo nox increscat super diem aliis mensibus tribus, qui sunt tempus autumni. et incipit iterum nox de magnitudine, qua supergreditur diem, minorari usque ad finem quarti temporis, quod est hiemps. et fit aequinoctium primi temporis, quando deus mundum creauit, qui dies intellegitur esse XI Kl. Apr., quando primus dies paschae est, id est primus dies primi mensis. in lege enim mandatum est, ut decima die primi mensis uespere praepararent se ad pascha faciendum quarta decima mensis die. id est ab undecimo. iam enim . initium esset primi mensis. in principio etenim facta luna fuit quarta decima, quia omnia plena sunt facta;qui fuerunt, ut XI Kl. Apr. factus sit mundus, quia numerus lunae ab undecimo uenit ad quarto. decimum, cui paschae primus mensis integer est adtributus, ut in
Abbreviated transcription (Latin):
qu&e lux modo disposito cursũ diei ex pleuit: factas
nox iuxtadie modũ q: similit̃ impl&o modo spacuia
minataẽ aduentu iuminis matutini & sic impl&u s ẽrp¬
mꝰ dies cumcaepit secundus: nox enim diei deputata
ut simul dicantur unus dies: ꝓpt̃ quodenim subieties
sunt tenebrȩ lumini auctoritate carent ne poses
numerũ facere : xxx & em̃ dies unaluna appellat
cum secum habeant noctes : itaq lucis ministeiũ qus
tium consumat sibi decr&um dies nuncupantur t¬
nebr arũ aũ substantia antequam in lumin&ꝰ noxap
ẽ. non enim tenebre faciunt noctẽ : sicut & lux diems
tenebrae manent insuanatura. lucis au ac cessus fa
diem & decessus noctem non in mento ergo subicts
nox diei luce igit᷑ facta & cursu duo decim orari
impl&o : tot idemq: & noctis spatio ꝑ acto & uinocts
fuit in prꝰmodie & & inde cȩpit dies increscere si

Expanded text:
quae lux modo disposito cursum diei expleuit. et facta est quae lux modo disposito cursum diei expleuit. et facta est nox iuxta diei modum, quae similiter impleto modo spatii inluminata est aduentu luminis matutini, et sic impletus est primus dies, cum coepit secundus; nox enim diei deputata est, ut simul dicantur unus dies. propter quod enim subiectae sunt tenebrae lumini, auctoritate carent, ne possint numerum facere. triginta etenim dies una luna appellatur, cum secum habeant et noctes. itaque lucis ministerium, quo spatium consummat sibi decretum, dies nuncupatur; tenebrarum autem substantia, antequam inluminetur, nox est. non enim tenebrae faciunt noctem, sicut et lux diem, quia tenebrae manent in sua natura. lucis autem accessus facit diem et decessus noctem. non inmerito ergo subiecta est nox diei. - Luce igitur facta et cursu duodecim horarum impleto totidemque et noctis spatio peracto aequinoctium fuit in primo die. et exinde coepit dies increscere super
Abbreviated transcription (Latin):
qđ supra ostendimꝰ iudeamꝰ quidicat arbitãmus¬
uia morses ut omnem errorem infenons creatu
aufer&: & inpensarum factimun di inpynci
substantias ipsas quib mundus constat factas
significauit: quia si hoc tacuis s& &ternae for
putarent᷑ eẽ substantiae dõ iugabiles estima
ut qui huius rei testimonium recipit amblere
mpos sit factum eẽ mundum: quando substantias
nȩ ad in pensamundi ꝓfecerunt initio subiextus fa¬
tur : igitꝰ in principio fecit ds̃ caelum & terrã:
est suꝑnam & infernam substantiam: Suꝑna est
a constat caelum infernaaũ concr&ioẽ quaȩ lam
eculenta q ꝓfecit in andam q: dir̃ terra & tene¬
umemm sic quib dam uid&ꝰ gl atiesẽ a quarũ &ideo
rmam̃tũ dir̃ q a concr&is diuinitus aquis fir
namentũ ẽ : qđ ab oculendo uel cȩlando appellatũ
loẽ laudent nom̃ dñi quia ipse dixit & factaẽ mandia
nem mundi fecit dr̃ lucem ut opera eiꝰ inluce ꝓcedera

Expanded text:
ra ostendimus, uideamus quid dicat. arbiuia Moyses, ut omnem errorem inferioris creaturae auferret et inpensarum facti mundi, in principio substantias ipsas, quibus mundus constat, factas esse significauit, quia, si hoc tacuisset, aeternae forte putarentur esse substantiae deo iugabiles aestimatae, ut qui huius rei testimonium recipit ambigere non possit factum esse mundum, quando substantias, quae ad inpensam mundi profecerunt, initio subiectas fatetur. igitur in principio fecit deus caelum et terram, id est supernam et infernam substantiam. superna est, qua constat caelum; inferna autem concretio est quaedam faeculenta. quae profecit in aridam, quae dicitur terra, et tenebntum enim, sicut quibusdam uidetur, glacies est aquarum et ideo firmamentum dicitur, quia concretis diumatum est, quod ab occulendo vel celando appellatum los eat, laudet nomen domini, quia ipse dixit et facta est, nem mundi fecit deus lucem, ut opera eius in luce procederent,
Abbreviated transcription (Latin):
filius enim hominis nonuenit animas ꝑdere sed sa¬
uare : cum dignum utiq e&̃ uindicare in samanes¬
nos non suscipientes eum dns tamen quia ad mise¬
cordiam dandam aduenit : sea tentiam amouit
ut dec& ero corrigentes emendarentur : & prost¬
ta heliseus indignatus puens quiei contumelian
bant do iudice undicauit meos: ut eoloco abursis
ꝑderentꝰ ubisilua ee negat᷑ dñs au oblate sibime¬

Expanded text:
as perdere. sed saluare. cum dignum utique esset uindicare in Samnritanos non suscipientes eum, dominus tamen. quia ad misericordiam dandam aduenit, sententiam amouit. ut de cetero corrigences emendarentur. et profeta Heliseus indignatus pueris, qui ei contumeliam faciebant. deo iudice uindicauit in eos. ut eo loco ab ursis comederentur, ubi silua esse negatur. dominus aute
Abbreviated transcription (Latin):
r& quo conpacto & omnib: quimn illos. nam cum omnia
mũ terrae manib: ad phendisse discibitur ut multũ
differre hominem abhis quȩ fecer& edocer& ad ho¬
norem enim hominis ꝑtinere uult : quando eũ dima¬
nibus factu descybit : & factum adimaginem & similitu¬
dinem di idẽ ad patrs & filii quid sit au adimagine &
similitudine quauis a libi dixenmꝰ hic tamen locus &
causa postulat : ut iterũ: dicamus patiis enim ad si¬
iũ uerba sunt dicentis faciamꝰ hominẽ ad intaginem
&similitudine nram : quanqua in opere utriusq intel¬
egatur ꝑ sona dicentis & oboedientes. hȩc ergo imago
li est in homine : ut unus factus sit quasi dns & quoc&e
norirentur: habens impenudi quasi uicanus eiꝰꝗa¬
mnisrex di hab& imaginẽ ideoq mulier non est
facta addi imaginem sic & enimdicit & fecit dis
ominem adimaginẽ di fecit eu. hinc ẽ unde apos¬
olus uirquidem ait non deb& uelare capud ꝗ a
nago & glon adie mulier au ideo uelat quia

Expanded text:
r eo et omnibus quae in illo sunt. nam cum omnia mum terrae manibus adprehendisse describitur, ut multum differre hominem ab his, quae fecerat, edoceret. ad honorem enim hominis pertinere uult, quando eum dei manibus factum describit et factum ad imaginem et similitudinem dei, id est ad patris et filii. Quid sit autem ad imaginem et similitudinem\', quamuis alibi dixerimus, hic tamen locus et causa postulat ut iterum dicamus. patris enim ad filium uerba sunt dicentis: faciamus hominem ad imaginem et similitudineligatur persona, dicentis et obaudientis. Haec ergo imago Dei est in homine, ut unus factus sit quasi Dominus, ex quo caeteri orirentur, habens impeomnis rex dei habet imaginem. ideoque mulier non est facta ad dei imaginem. sic etenim dicit: et fecit deus hominem, ad imaginem dei fecit eum. hinc est unde apostolus: uir quidem, ait, non debet uelare caput, quia imago et gloria dei est; mulier autem ideo uelat, quia non
Abbreviated transcription (Latin):
similiter factus sed a scła quodam qui e&̃ ds̃ potestai
aduersa : pauciau deongine uentatis traducense¬
quentes dm opificem eiꝰ ad serebant: horu ergo caus
diuersitatis quifalsa opinione trahebant᷑ code¬
tusẽ morses quaȩ e& causa. huius uero ostendere
ne filii isrħ erepti depotestate egrptiorũ a fala
tam̃ intellegentia eorũ liberati ñ essent : ipsiemm
in t̃ c&eros magis erroris studiũ sequebant᷑ : hueo
antiquitus p̃c&eris uane filo sopiꝰ ȩoperamdi¬
bant : Deniq morses pꝰid qđ a filia pharaonis al

Expanded text:
factus similiter, sed a Sacla quodam, qui esset deus potestatis factus similiter, sed a Sacla quodam, qui esset deus potestatis aduersae; pauci autem de origine ueritatis traducem sequentes deum opificem eius adserebant. horum ergo causa diuersitatis, qui falsa opinione trahebantur,. coactus est Moyses quae esset causa huius uera ostendere, ne filii Israhel erepti de potestate Aegyptiorum, a falsa tamen intellegentia eorum liberati non essent. ipsi enim inter ceteros magis erroris studium sequebantur; hi enim antiquitus prae ceteris uanae filosofiae operam dabant. denique Moyses, per id quod
Abbreviated transcription (Latin):
oparuent inquit similis eienmꝰ: conuenit scos in
le significatos septem tunc partib maiorem solẽ
iam lunam ꝓph&ã supradictos ostendit: quando
im lunã sic̃ lum̃ solis fituram ostendit: solemaũ
pties tantũ admodum utiq solis septies lunam au¬
eꝰ significat ut tabssit qualissol: qua uisscorum
atio hic uertatꝰ subhactm causa luminayhum
epar te ꝓdidit quantitatẽ ut post crementũ solis
clune tantũ iterũ maiorsit: quantũ erat solut
uantum in p̃senti distat sc̃s a sco: tantũ dist& & in fu¬
turo pꝰ remunerationem
re non poterat quia facturã mundi discybit dõo¬
rante ꝑ fectã : ꝓpt̃ qđ enim diuersis opinionib: ho¬
nis fallebant᷑ in causa mundi: morses dõ se in spira
ostendit quȩ e& ratio mundi : quib:dam enim ude¬
batꝰ initium ñ habere : aliis in rtiũ quidem habere
sed ab angelis quib: dam fabmꝰ catus ee : non nullis uer

Expanded text:
apparuerit, inquit, similes ei erimus, conuenit sanctos in apparuerit, inquit, similes ei erimus, conuenit sanctos in sole significatos. septem tamen partibus maiorem solem quam lunam profeta supra dictus ostendit. quando enim lunam sicut lumen solis futuram ostendit, solem autem septiens tantum, ad modum utique solis septiens lunam augeri significat, ut talis sit qualis sol. quamuis sanctorum ratio hic uertatur, sub hac tamen causa luminarium ex parte prodidit quantitatem, ut post crementum solis ac lunae tantum iterum maior sit, quantum erat sol, ut, quantum in praesenti distat sanctus a sancto, tantum distet et in futuro post remunerationemcare non poterat, quia facturam mundi describit deo operante perfectam. propter quod enim diuersis opinionibus homines fallebantur in causa mundi, Moyses deo se inspirante ostendit quae esset ratio mundi. quibusdam enim uidebatur initium non habere; aliis initium quidem habere, sed ab angelis quibusdam fabricatus esse; nonnullis uero
Abbreviated transcription (Latin):
Sic enim ait luceat lum urm coram hominib & ui
dentes opera uestra bona magnificent patremur
quiincȩlis est : hi ergo quiomnib: suis derelicas
dnm seiuntur iustitiae & sc̃itatis causae soli& lu
conparantꝰ : septies honorati sic̃ dicit dnr ne mo
precip& septies tantũ in hoc scło: quiergo ad p̃seis
ties honorant potest intellegi qui& in futuro sep
npartib clanores c&egs futun credantꝰ ut resur¬
ctio eorum soli conparatꝰ aclune : cperorũ uero
t stellȩ s̃: clantasergo scorũq hic septies honora¬
ir in resurrectione aliud septies consequitur : ut
ihic clamꝰtatẽ iuna hab& infuturo solis accipiat
mn tatẽ & quihic soli conpar et septies tantũ futu¬
is credatꝰ accipere : ꝓph& aergo esuias solis& lu
÷ conparatione sc̃orium merhta augenꝰ p̃dixit
cinmento sienimipsedns sol iustitiaȩ dictus est : sc̃i

Expanded text:
sic enim ait: luceat lumen uestrum coram hominibus, ut sic enim ait: luceat lumen uestrum coram hominibus, ut uidentes opera uestra bona magnificent patrem uestrum, qui in caelis est. Hi ergo, qui omnibus suis derelictis dominum sequuntur iustitiae et sanctitatis causa soli et lunae conparantur septiens hnon recipiet septies tantum in hoc saeculo . Qui ergo ad praesens septies honorantur, potest inintelligi, quia etiam in futuro septem partibus clariores caeteris futuri credantur; ut resurrectio eorum soli comparetur ac lunae, caeterorum vero sicut stellae sint. Claritas ergo sanctorum, quae hic septies honoratur, in resurrectione aliud septies consequitur, ut qui hic claritatem lunae habet, in futuro solis accipiat claritatem; et qui hic soli comparatur, septies tantum futurus credatur accipere. Propheta ergo Isaianae conparatione sanc- s torum merita augeri praedixit, nec inmerito. si enim ipse dominus 801 iustitiae dictus est, sancti
Abbreviated transcription (Latin):
tu p̃ dixit: itaq hoc tmpore saluatoris factumẽ
scut legitꝰ in euangelio: quid ipse infirmitates nr̃as
iccipit & uulneranr̃a curauit : quȩ quidemomnia
i passione saluatons consummata & ad impl&a sunt :
scenim salus humani generis tam apud supos
qnua apud inferos & redempta ẽ & firmata : quia ꝓpli¬
sa zacharia supradicti utruq conp̃ hendit᷑¬
& hic enim apud suꝑbs liberatisunt a contritione
micorum inter uentu misericor dice : & illic apus
ut deuicta morte liberarentur deinferno : V
chx̃ ad faciendam misen cordiã cum pati bimiis : ss¬
aũ salutem hano &iam in secundo aduentu contenes
tellegat: in utroq: tamen aduentu maxime secuna
sol conuert& intenebras & luna mondabit fulgor
suũ : quomodo ergo augenꝰ solem & luna die quo ufi¬
uit dñs populũ suũ aduertemus quando utroq: intes¬
pore quo coepta liberatio populi & adimpl&a ẽ soles
ria uideantꝰ: & ineuangelio : tunc iusti inquit fulg¬
bunt sicut sol: Dñs enim opera iusta lumen appells

Expanded text:
mpore saluatoris factum est, sicut legitur in euangelio, quia ipse infiimitates nostras accepit et uulnera nostra curauit. Quae quidem omnia in passione saluatoris consummata et adimpleta sunt; sic enim salus humani generis tam apud superos quam apud inferos et redempta est et firmata, quia profetia Zachariae supra dicti utrumque conprehendit. et hic enim £ apud superos liberati sunt a contritione inimicorum interuentu misericordiae et illic apud ut deuicta morte liberarentur de inferno. unde dixit: ad faciendam misericordiam cum patribus nos salutem hanc etiam in secundo aduentu contineri intellegat, in utroque tamen aduentu, maximesecundo, sol conuertetur in tenebras et luna non dabit fulgorem suum. quo modo ergo augeri solem et lunam die, quo uisitabit dominus populum suum, aduertemus, quando utroque in tempore, quo coepta liberatio populi et adimpleta est, solem ria uideantur, et in euangelio: tunc iusti, inquit, fulgebunt sicut sol. dominus enim opera iusta lumen appellat;
Abbreviated transcription (Latin):
rũ cum quem inthrono maiestatis sedentẽ esaias iude¬
significat inter e&era dicens: ex hoc cognoscimus
sc̃m̃ & noc dubiuen ẽ quia quod dedo est dr est: hinces
quo modo potest scire quȩ indõ sunt nisi sit eiusdem
uinitatis: infenor enim natura non potest scires
sit in potiore : quanto magis creatura quod in condes
resuo ess& scire nom poterat : & ad chorrintheos
ꝓpistola prima p̃terito ordine qui intraditione¬
idem dicit & dim hoc ꝓpt̃ unrtatem naturȩ : cumerg
hoc loco idemdm qui est & duis dicat operan omima ro
nibus infernus sic condusit dicens : omnia auhaec ope¬
tur unus atq idem sps diuidetis unicuiq prout uult
Quid tam aꝑtum tresunius eẽ operationis ꝗ operan¬
te uno operari dicuntur tres: quare nisi ꝗ unus sa
unitatis: nam non est ambiguum donum gratia
sunicuiq: pro ut uult : Ideo pro ut uult quia uolun
nꝰ uoluntas est di non enim dixit prout uult ds̃
llat sp̃m scm. ut ꝓb& hunc dedo eẽ: deniq iudȩos qui

Expanded text:
rum cum, quem in throno maiestatis sedentem Eseias uidersignificat inter cetera dicens: ex hoc cognoscimus m. et nec dubium est, quia quod de deo est deus est. hinc est piritus dei. quo modo potest scire quae in deo sunt, nisi sit eiusdem diuinitatis? inferior enim natura non potest scire quid sit in potiore; quanto more suo esset, scire non poterat? Et ad Corinthios in Epistola prima, pidem dicit et deum - hoc propter unitatem naturae —; cum ergo hoc loco idem deum, qui est et dominus, dicat operari omnia in omnibus, inferius sic conclusit dicens: omnia autem haec operatur unus adque idem spiritus diuidens uni cuique prout uult. quid tam apertum tres unius esse operationis, quia operante uno operari dicuntur tres? quare, nisi quia unius sunt diuinitatis? nam non est ambiguum donum gratiardens uni cuique prout uult. ideo \'prout uult, quia uoluntas eius uoluntas est dei. non enim dixit prout uult deus sanctum, ut probet hunc de deo esse. denique Iudaeos, qui
Abbreviated transcription (Latin):
isse consider antꝰ idẽ aqua tͥra tenebre & quib conpis¬
natus ẽ mundus sic̃ contin&ꝰ in sapientia quae dicatos
salomonis ex matetia iniusa hoc est tenebrosa ett¬
bras eiuim & aqua factam sacra uolamina ipsuscdes

Expanded text:
uisse considerantur, id est aqua terra tenebrae, ex quibus conpaguisse considerantur, id est aqua terra tenebrae, ex quibus conpaginatus est mundus, sicut continetur in Sapientia, quae dicitur Solomonis: ex materia inuisa, hoc est tenebrosa. et tenebras enim et aquam factam sacra uolumina ipsius domini
Abbreviated transcription (Latin):
nortie& obnoxius: ut au imago die& homo quia do
odi coimaginan haaber& filio didicente iohanne
postolo sciniꝰ au inquid ꝗa cuma paruent similis ei
simꝰ: & uos electionis coimaginati ait siliodi ar¬
bor auuitae quae positaẽ in paradiso imago fuit future
gratiae diquae ẽ corpus dni qđ quie dit iuu& in fernun
nam arbor scientiae boni& malilexẽ data ꝑmorsen: que d
cognitũ feciss& peccatũ quod phus latebat dedit scientu
boni& mali: oftendit em quide& bonũ quidue mali illil
uero qđ septimodie requieuit ab opeib sius hoc signsio¬
uit quia inpl&o sex tomille simo anno in septimo miles
requiescer&: cessanto iam mundo ab omniopere sȩculan e
uantum ad mundi rationem ꝑtin& tenebras ando
gimꝰ quam lucem ea enim quȩ ad mundi fabi canis¬
cerunit quȩq simul factauidentur lumine piiuatass¬

Expanded text:
morti esset obnoxius; ut autem imago dei esset homo, quia dono morti esset obnoxius; ut autem imago dei esset homo, quia dono dei coimaginari haberet filio dei dicente Iohanne apostolo: scimus autem, inquit, quia cum apparuerit, similes ei erimus. et uas electionis: coimaginati, ait, filio dei. arbor autem uitae, quae posita est in paradiso, imago fuit futurae gratiae dei, quae est corpus domini, quod qui edit, uiuet in aeternum. nam arbor scientiae boni et mali lex est data per Moysen, quae, cum cognitum fecisset peccatum quod prius latebat, dedit scientiam boni et mali. ostendit enim quid esset bonum, quidue malum. illud uero, quod septimo die requieuit ab operibus suis, hoc significauit, quia impleto sexto millesimo anno in septimo millesimo requiesceret cessante iam mundo ab omni opere saeculari.E DIEI ET NOCTIS. Quantum ad mundi rationem pertinet, tenebras ante legimus quam lucem. ea enim, quae ad mundi fabricam profecerunt quaeque simul facta uidentur, lumine priuata f
Abbreviated transcription (Latin):
uid& in alterũ potiorem : deniq lumen qđ dies appel¬
utur ante sehab& caelu & terram idẽ aqua & am dam:
umau ipse aqua & an da & tenebre confusa fuissent :¬
sacta & nitate sibi uindicare non porant qui anemo
iorũ statua & ꝓpr &atem sibi ausa ẽ uindicare solite
u& luna cum sint clanssima. ante se habent mul¬
ta ita ergo factum est ut potiora posterior a an¬
eriora aũ inferora: cum seuident nihil horu sibi
iindic& &ernitatẽ ptͥ ea quia sex dieb: opus con¬
imatũ totiusmundi &atem inse contin&: ut sex die¬
u opera sex miliu annorũ haberent figuram quia
uod uno quoq: sȩculo futuruerat : sex dierũ ꝑ ordine
pesb: contin& ut puta quia pionb: sȩculis tanta
ognitiodi interris futura nonerat sinesplendore
cton erant: sexto audie homo fier& liecresfecit :¬
uia sexto milesimo anno aduentus xpi homine fecit ne

Expanded text:
uidet in alterum potiorem. denique lumen, quod dies appeluidet in alterum potiorem. denique lumen, quod dies appellatur, ante se habet caelum et terram, id est aquam et aridam. cum autem ipsa aqua et arida et tenebrae confusa fuissent facta, aeternitatem sibi uindicare non poterant, quia nemo harum statum et proprietatem sibi ausa est uindicare. sol iterum et luna cum sint clarissima, ante se habent multa. ita ergo factum est, ut, potiora posteriora, anteriora autem inferiora cum se uident, nihil horum sibi uindicet aeternitatem. Praeterea, quia sex diebus opus consummatum, totius mundi aetatem in se continet, ut sex dierum opera sex milium annorum haberent figuram, quia, quod uno quoque saeculo futurum erat, sex dierum per ordinem operibus continetur: ut — puto quia prioribus saeculis tanta cognitio dei in terris futura non erat —, sine splendore uicturi erant; sexto autem die homo fieret, haec res fecit, quia sexto millesimo anno aduentus Christi hominem fecit, ne
Abbreviated transcription (Latin):
in homine: ut sic & patre filius similit̃ ee homine muli¬
er in hoc plane dispar quiahiaeo facta ille uero natise
quib:dam tunc uid&ꝰ : om̃a simuldnm fecisse sieninaes¬
bo inquiunt fecit : Quare non oma simul fecisse dicatꝰ
nam hic hominu mosẽ si partib fecisse credatꝰ acpo¬
tentiã ergo magis di ꝓficere dicunt: siuno die om̃a¬
beo facta credantꝰ porro au magnam ꝓuidentiamu
hoc opere & ordine contuemur : nam potuit utiqs
mul facere cuncta sed ratio multiformis ꝓhibut:
& sepositis his omnib: sciꝰ ꝓture diuine fides habti¬
unum hodie cras alteru cognouer̃ initiose contus
nec posse pernitatẽ suspicar ubise partibeno¬
e& eissensus infirmitatis sed putareat se nunc cas¬
se: quae enim uerbodi subito simul &x istuat nonses
enꝰ sentiunt: nisi aliud ante se: aliud post se uiden
& neforte illuo qđ piꝰmu factue put& se inlaõ
maiore post se facta cermendo hoc eredit dese q

Expanded text:
in homine, ut, sicut ex patre filius, similiter ex homine mulier, in hoc plane dispar, quia haec facta, ille uero natus est. Quibusdam tamen uidetur omnia simul dominum fecisse. si enim uerbo\', inquiunt, \'fecit, quare non omnia simul fecisse dicatur? nam hic hominum mos est, si partibus fecisse credatur.\' ad potentiam ergo magis dei proficere dicunt, si uno die omnia ab eo facta credantur. porro autem magnam prouidentiam in hoc opere et ordine contuemur. nam potuit utique simul facere cuncta, sed ratio multiformis prohibuit et sepositis his omnibus scripturae diuinae fides habenunum hodie, cras alterum, cognouerunt initio se contineri nec posse aeternitatem suspicari, ubi se partibus inunt, non esset eis sensus infirmitatis, sed putarent se non coepisse. quae enim uerbo dei subito simul existunt, non se fieri sentiunt, nisi aliud ante se aliud post se uidendo. et ne forte illud quod primum factum est putet se infectum maiora post se facta cernendo, hoc credit de se quod
Abbreviated transcription (Latin):
osaphat prȩmissus innumero est & otias mento iotham
reser uantus innumero est : illorum au trium
continuata malignitas indm est : salomon quo quẽ men¬
topatis remissus in regno est : & roboam filius salomo¬
nis malignȩ agens mento a sapli relectus est in nunȩ¬
ro regum illiau tres inmedio malorum conclusist
malignȩ agentes : ideo erassisunt peius enim ad ꝑdtos¬
onem generis &emplum est quando se iugiter ma¬
lignitas pandit & ut propriae dicam propt᷑ quod eetra¬
dice eorum nonest ioseph preter mis si sunt : abrali
enimhorum generationem secuitus euangelista &cqub
originem traxit ioseph cuidesponsata mana getiuit apo¬

Expanded text:
Iosafat remissus in numero est et Ozias merito Ioatham Iosafat remissus in numero est et Ozias merito Ioatham reseruatus in numero est; illorum autem trium continuata malignitas inito patris remissus in regno est; et Roboam filius Salomonis maligne agens merito Asa relictus est in numero regum. Illi autem tres in medio malorum conclusi sunt maligne agentes, ideo erasi sunt. Pejus enim a perditione generis exemplum est, quando se jugiter malignitas pandit. Et ut proprie dicam, propterea quod ex traduce eorum non est Joseph, praetermissi sunt. Ab Abraham enim horum generationem secutus est Evangelista, ex quibus originem trahit Joseph, cui desponsata est
Abbreviated transcription (Latin):
ueritas ẽ &abinitio hȩc ẽ uirtutũ adque prodigioru
signa peribent testimoniu ut teste uirtute diabuli
in ꝓbitas in notescat : quo enum sola est que facile sua¬
deat hȩc contrauersitiam & preuentum diabulipo¬
sita est : ut simulationem eiꝰ reuel& nemo enim &iã
inimicorum negare audiat illicesse ueritatem ubi
d trans migrationem babilonis septem & .x. ee ge
qui postioram est filium ios aphat &io as filio ochodiȩ
&amaessia filio io as nihil euangelistam quam sensum
legis secutum credibile deb& iude ideoq non in men¬
to hu ab euangelista sub lati sunt denumero c&erorũ:
Sic enim horum continuauit impi&as: ut malignum
illorum nullum inter uallum haber& : aioram au co¬
eptum malignum sicper ambulauit usque ad otiam
filum a messiae : ut nullius latens ess& suffragium
quo & parte mento patiis aliquis horum remaner&
nnumero regum : nam ioram malignȩ agens mento

Expanded text:
ueritas est et ab initio haec est, uirtutum adque prodigiorum ueritas est et ab initio haec est, uirtutum adque prodigiorum signa perhibent testimonium, ut teste uirtute diaboli inprobitas innotescat. quoniam enim sola est, quae facile suadeat haec, contra uersutiam et praeuentum diaboli posita est, ut simulationem eius reuelet. nemo enim etiam inimicorum negare audeat illic esse ueritatem, ubiRANSMIGRATIONEM BABVLONIS SEPTEM ET DECEM ESSAETERMISSO OCHODIA, QVI POST IORAM EST FILIUM IOSAFAT, ET IOAS FILIO OCHODIAE ET AMESSIA FILIO IOAS? Nihil euangelistam quam sensum legis secutum credibile debet uideri, ideoque non inmerito hi ab euangelista sublati sunt de numero ceterorum. sic enim horum continuauit impietas, ut malignum illorum nullum interuallum haberet. a Ioram autem coeptum malignum sic perambulauit usque ad Oziam filium Amessiae, ut nullius lateris esset suffragium, quo ex parte merito patris aliquis horum remaneret in numero regum. nam Ioram maligne agens merito