comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ancler assidẽs sõno est consopitus tu
sccłm quiete iusus ei dicitur ceraço nͦ
que mater olimpias alebat radicula
iore ferre et simul dicere quo illa loci
nascẽtut. n is longe aberat ab eoloco
enuis autẽ esse uim t̾antam ut tolomeũ
facile sanaret. Cu alexander exprec
tes qui eode genere teli uulnãti sũt
Aulta etia ate sũt ex historii pla¬
ta sõma matris falaridic Ciri suipio¬
ris matris dionsii peni Amilcaris
hanibalis publii decii peruulgat
iama illud de presule Nberii grachi
etiam et recens Cecilie baleariai filie
sõmu. d ħ excterna ob eamq causa
nobis ignata sunt nõ nilla etiã Ricta
fortasse. Quis em autor istoꝵ. de mrĩs
sõniis quid habemꝰ dicere. tu dem̃so
me et equo ad ripaz ego de mario
ẽ fastibus laureatis me in suũ ledu¬
una ratio est que per cleos ĩ mortalei
uideamꝰ ne nr̃a suꝑstitioẽ et clepra¬
uatione supetur. quẽ em tu Marim

Expanded text:
ander adsidens somno est consopitus. Tum ander adsidens somno est consopitus. Tum secundum quietem visus ei dicitur draco is, quem mater Olympias alebat, radiculam ore ferre et simul dicere, quo illa loci nasceretur neque is longe aberat ab eo loco, eius autem esse vim tantam, ut Ptolomaeum facile sanaret. Cum Alexander experretes, qui erant eodem genere teli vulnerati. Multa etiam sunt a te ex historiis prolata somnia, matris Phalaridis, Cyri superioris, matris Dionysii, Poeni Hamilcaris, Hannibalis, P. Decii; pervulgatum iam illud de praesule, C. Gracchi etiam et recens Caeciliae, Baliarici filiae, somnium. Sed haec externa ob eamque causam ignota nobis sunt, non nulla etiam ficta fortasse. Quis enim auctor istorum? De nostris somniis quid habemus dicere? tu de emerso me et equo ad ripam, ego de Mario cum fascibus laureatis me in suum deduer deos inmortalis! videamus ne nostra superstitione et depravatione superetur. Quem enim tu Marium
Abbreviated transcription (Latin):
esse sublecto. Fodit ĩ uenit auri aliquã¬
tulu icłq cixcũcdatu argento misit cõ¬
iectori qͣtulu nisu est cde argento. li
ille nhil ne mquit de uitello idenim
e ouo inclebatur ei declarasse reliquũ
argentu. Nemo neigitur unꝙ ouam
presicdio deoꝵ nullo sõmo adltelame
reperiendu admonentur quã antẽ
obͥcausam tam est obscure admonitꝰ
ut ex ouo nasceretur tesauri similicr¬
do potius ꝙͣ aperte tes auru querere
iuberetur secut aꝑte simonides neti¬
tus est nauigare ergo obscura soma
mĩme consefitanea maiestati deoru
Ad aperta et clara uemamꝰ quale est
de illo interfecto a caupone megani
quale de simonide qui abeo ꝙ huma¬
tat uetitus est nauigare quale etiarr
de alexandro quod a te preteritũ eẽ
miror quocũ tholomeus familiaris ei
ĩ prelio telo uenenato ictus esser eocy
uulnere sũmo cu dolore morẽt. Alex¬

Expanded text:
nsaurum defossum esse sub lecto. Fodit, invenit auri aliquannsaurum defossum esse sub lecto. Fodit, invenit auri aliquantum, idque circumdatum argento, misit coniectori, quantulum visum est de argento. Tum ille: Nihilne, inquit, de vitello? id enim ei ex ovo videbatur aurum declarasse, reliquum argentum. Nemone igitur umquam alpraesidio deorum nullo somnio ad thensaurum reperiendum admonentur! Quam autem ob causam tam est obscure admonitus, ut ex ovo nasceretur thensauri similitudo, potius quam aperte thensaurum quaerere iuberetur, sicut aperte Simonides vetitus est navigare? Ergo obscura somnia minime consentanea maiestati deorum. Ad aperta et clara veniamus, quale est de illo interfecto a caupone Megaris, quale de Simonide, qui ab eo, quem humarat, vetitus est navigare, quale etiam de Alexandro, quod a te praeteritum esse miror, Quinte. Cum Ptolomaeus, familiaris eius, in proelio telo venenato ictus esset eoque vulnere summo cum dolore moreretur, Alex
Abbreviated transcription (Latin):
planatore habeamꝰ tanꝙͣ sipeni aut
bis dii nelse debebãt ea que nrã causanos
admonebãt. Quid poeta nemone phi¬
sicus obscurus. Ile uero nimis obscuriis
Euphorionat nõ honierus. ut igit᷑ me¬
lior ualde Eraclitus obĩcurꝰ mĩme de¬
mocritus. nũ igitur conferendi in eaca
me mones qd̾ nõ intelligã. Quid igit¬
me mones ut si quis medlicus egroto
ĩperet ut sũmat terrigenã ħ biꝰgracla
domiporta sanguinecassa potits qͣ
Honi more cocłea dicere Nam pacu¬
uianus amphio quadrupes targigra¬
da agrestis hũił aspera capite brelu
ceruide anguina aspectu ttuci eiusce¬
rata maia cũ aĩali sono ẽ cdiaisset ob¬
scurius tũ attici respondẽt nõ intelli¬
gimꝰ nisi aꝑte dixeris. At ille uno u̾bo
testudo non potueras ħ igit᷑ a pͥncipio
citarista dicere. Defert ad cõiectore
quida sõmasse se ouu pñdere e fas¬
a lecti sui cubicularis ẽ ħ in Crisippi

Expanded text:
planatorem habeamus, tamquam si Poeni aut bis di velle debebant ea, quae nostra causa nos monerent. Quid? poe+ta nemo, nemo physicus obscurus? Ille vero nimis etiam obscurus Euphorion; at non Homerus. Uter igitur melior? Valde Heraclitus obscurus, minime Democritus. Num igitur conferendi? Mea causa me mones, quod non intellegam? Quid me igitur mones? ut si quis medicus aegroto imperet, ut sumat Terrigenam, herbigradam, domiportam, sanguine cassam, potius quam hominum more cocleam diceret. Nam Pacuvianus Amphio Quadrupés tardigrada, agréstis, humilis, áspera, Capité brevi, cervice ánguina, aspectú truci, Evíscerata, inánima, cum animalí sono cum dixisset obscurius, tum Attici respondent: Non íntellegimus, nísi si aperte díxeris. At ille uno verbo: Testudo. Non potueras hoc igitur a principio, citharista, dicere? Defert ad coniectorem quidam somniasse se ovum pendere ex fascea lecti sui cubicularis est hoc in Chrysippi
Abbreviated transcription (Latin):
ut cõstantibꝰ hom̃ibꝰ pateat nõ aperte
Ille autez grecus quid miru si maginnudi¬
ne timoris ut plerũq fit a cõstantia et a
mẽte atq ase ipse discessit qua ꝑturbati¬
one ammi que sanus cũ eẽt timẽbat ne e¬
uenirẽt ea demens uentura esse dicebat
Utrum tandem per deos atq hoĩes magis
uerisiłe tu uesanu remigem.an alique
nostrũ qui tu eramꝰ me. Catone Uarro¬
nem Coponiu ipsu consilia deoꝵ ĩmorta¬
liu perspicere potuisse. S iam adte ueĩo
Oicẽ apollo qui umbilicũ certu terrarũ
obsidei uñ suꝑstitiosa primũ euasit uox
fera Tuis enim oraculis Crisippus totũ uo
flexiloquis et obscuris ut int̾pres egeat m¬
terp̃te et sors ipsa. ad sortes referefida sit
partim ambiguis et que ad dyaleticũ re¬
ferenda sint. Nam cum sors illa edita ẽ
opulentissiõ regiasie Cresus alim pene¬

Expanded text:
ut constantibus hominibus par erat, non aperte. ut constantibus hominibus par erat, non aperte. Ille autem Graecus, quid mirum, si magnitudine timoris, ut plerumque fit, a constantia atque a mente atque a se ipse discessit? qua perturbatione animi, quae, sanus cum esset, timebat ne evenirent, ea demens eventura esse dicebat. Utrum tandem, per deos atque homines! magis veri simile est vesanum remigem an aliquem nostrum, qui ibi tum eramus, me, Catonem, Varronem, Coponium ipsum, consilia deorum inmortalium perspicere potuisse? Sed iam ad te venio, O/ sancte Apollo, qui úmbilicum cértum terrarum óbsides, U/nde superstitiósa primum saéva evasit vóx fera. Tuis enim oraculis Chrysippus totum volsime, partim flexiloquis et obscuris, ut interpres egeat interprete et sors ipsa ad sortes referenda sit, partim ambiguis, et quae ad dialecticum deferendae sint. Nam cum illa sors edita est opulentissumo regi Asiae: Croesus Hal
Abbreviated transcription (Latin):
nec cłii nec hoĩes ẽẽ patient᷑. At multi
sepe uera uaticinati ut Cassandra Iã¬
ꝙ mari magno eademq paulo post
he heu iudete. Num igitur mecogis et̃
Fabulis credere que delectationes hñt
iliuẽtur Auctoritate quide nulla de¬
benius nec fidem cõmẽtitiis rebꝰ adiũ¬
gere Eodemq modo nec ego publitio
nescio cui nec martiis uatibꝰ nec apol¬
linis oꝑtis credendu existimo quor ꝑ
tim ficta aꝑte ꝑtim effutita temeͣ mĩꝙpͣ
ne mediocri quide cuiꝙͣ nõ mõ pris¬
denti probata sũt. Quid in quies. Remes
ille declasse coponii nõne ea p̃dixit q̃
facta sunt. ille uero et ea quide q̃ oẽs
co tempore ne acciderent timebamus
Castra enim in tesalia castris collata
andiebamus uidebaturq nobis et ex¬
citus cesaris audatie plus h̾ere. quip¬
pe qui patrie bellu intuliss et roboris
propter uetustate. Casu aute prelii
nemo nru erat quinõ timeret s it a

Expanded text:
nec di nec homines esse patientur. At multi nec di nec homines esse patientur. At multi saepe vera vaticinati, ut Cassandra: Iamque mari magno eademque paulo post: Eheu videte Num igitur me cogis etiam fabulis credere? quae delectationis habeant, iuventur; auctoritatem quidem nullam debemus nec fidem commenticiis rebus adiungere. Eodemque modo nec ego Publicio nescio cui nec Marciis vatibus nec Apollinis opertis credendum existimo; quorum partim ficta aperte, partim effutita temere numquam ne mediocri quidem cuiquam, non modo prudenti probata sunt. Quid? inquies, remex ille de classe Coponii nonne ea praedixit, quae facta sunt? Ille vero, et ea quidem, quae omnes eo tempore ne acciderent timebamus. Castra enim in Thessalia castris conlata audiebamus, videbaturque nobis exercitus Caesaris et audaciae plus habere, quippe qui patriae bellum intulisset, et roboris propter vetustatem; casum autem proelii nemo nostrum erat quin timeret, sed, ita
Abbreviated transcription (Latin):
de em qui illa cõposint p̃fecit ut quod¬
cũq accidisset predictu uideretur ho¬
minu et temporu diffinitioẽ sublata
adhibuit etiam latebram obscuritatis
ut idem uersus ał ĩ aliam remposse ac¬
cõmodari uiderentur nõ aute esse illd
carmen furentis ipsu poema cleclarat
Est enim magis artis et diligentie ꝙͣ in¬
citationis et motus. Tum uero ea que a¬
Crosticis clicitur cũ deiceps ex primi uer
dam enniais que Ennius fecit. id certe
magis est attenti animi ꝙͣ furentis. Atq
insibillinis ex primo uersu ciiꝰq smẽ
ligentia nõ insami quam obrem sibil¬
am quidem sepoĩtata et conclita ha¬
beamus ut id quod proditu est a maig¬
ribus in ussu senatiis ne legatur quicd
libri ualeant q ad deponẽddas potins
ꝙͣ suscipiendas religiones c̃ antistibus
Aganuis ut quid uis ex illis libris potiꝰ¬
ꝙͣ regem proferãt quẽ rome post hac

Expanded text:
de enim, qui illa composuit, perfecit, ut, quodde enim, qui illa composuit, perfecit, ut, quodcumque accidisset, praedictum videretur hominum et temporum definitione sublata. Adhibuit etiam latebram obscuritatis, ut iidem versus alias in aliam rem posse accommodari viderentur. Non esse autem illud carmen furentis cum ipsum poe+ma declarat est enim magis artis et diligentiae quam incitationis et motus, tum vero ea, quae akrostixi/s dicitur, cum deinceps ex primis prisdam Ennianis: Q. Ennius fecit. Id certe magis est attenti animi quam furentis. Atque in Sibyllinis ex primo versu cuiusque senligentiam, non insani. Quam ob rem Sibyllam quidem sepositam et conditam habeamus, ut, id quod proditum est a maioribus, iniussu senatus ne legantur quidem libri valeantque ad deponendas potius quam ad suscipiendas religiones; cum antistitibus agamus, ut quidvis potius ex illis libris quam regem proferant, quem Romae posthac
Abbreviated transcription (Latin):
uera est. tecum enim mihi res est ñne
intelligis eademuti posse et aruspi¬
ces et fulguratores et interp̃tes astror
et augures et sortilegos et caldeos. qͦꝵ
generu nullu est ex quo nõ aliquod
Ricut p̃dictu sit euaserit Ergo aut
ea quoq genera diuiandi sifnt Que
rectissime̾ improbas aut si ea nõ sunt
non intelligo Eur ħ duo sint que relin¬
quis qua ratione ergo ħ inducis eadẽ
possũt esse ca que tollis. quid uero ht̃
autoritatis furor iste que diuinu uo¬
catis ut que sapiens nõ uidet ħ uideat
insanus et his qui hũanos sensus amĩ¬
serit diuinos sit assecutus. Sibille uer¬
sus obseruamus. quos illa furens fudis¬
se dicitur Quoru nuper int̾pres fal¬
sa quedam honĩ fama dicturus ĩse¬
natu putabatur eu quem reuera reg
habeamus appellancdu quoq eũ t̾ge¬
esse si salui ẽẽ uelimꝰ. ħ si est mlibris in
quem hoiẽm et in quod tempus ẽ calli¬

Expanded text:
vera est tecum enim mihi res est, non vera est tecum enim mihi res est, non intellegis eadem uti posse et haruspices et fulguratores et interpretes ostentorum et augures et sortilegos et Chaldaeos? quorum generum nullum est, ex quo non aliquid, sicut praedictum sit, evaserit. Ergo aut ea quoque genera divinandi sunt, quae tu rectissume inprobas, aut, si ea non sunt, non intellego, cur haec duo sint, quae relinquis. Qua ergo ratione haec inducis, eadem illa possunt esse, quae tollis. Quid vero habet auctoritatis furor iste, quem divinum vocatis, ut, quae sapiens non videat, ea videat insanus, et is, qui humanos sensus amiserit, divinos adsecutus sit? Sibyllae versus observamus, quos illa furens fudisse dicitur. Quorum interpres nuper falsa quadam hominum fama dicturus in senatu putabatur eum, quem re vera regem habebamus, appellandum quoque esse regem, si salvi esse vellemus. Hoc si est in libris, in quem hominem et in quod tempus est? calli
Abbreviated transcription (Latin):
ĩnũabilia Esse igitur diuinatioẽ con¬
fitendu est festine et breniter set cũ
is sũpsit quod uoluit etiam sifaciles
nos ad concedendu habuit id tñ qd
assũmit concecli nullo modo põt. Si ĩqt
aliqñ oculi peccent. tñ quia recte sepi
uiderũt mest in his uis lucdendi. Ite si
peccet extimandus est hrẽ uim diui¬
atq sensu animi si qñ uł uaticinado
uł sõmando uera uderũt usi sũt foͣ¬
tuna atq casu insiforte cõcessuros
istas duas sũptiones. Ea que dialetici
Fratippus hoc modo sũt aute ĩ nũabi¬
les presensioẽs nõ fortuite. at ego dico
nulla. uide ꝙͣta sit controuerłia as
sũptione nõ concessa nulla cõclusio ẽ
At impudẽtes sumꝰ ꝙ cum tam per¬
sꝑicnu sit nõ concedamꝰ quid ẽ per¬
spiciuui multa uera ĩquit enadere.
quid ꝙ multo plura Falsa. nõ ne ipa
ilarictas que ẽ ꝓpria fortune fortui¬
na esse causa nõ natura esse docet
Demde susta tua conclusio Cratippe¬

Expanded text:
innumerabilia; esse igitur divinationem confitendum est. Festive et breviter; sed cum bis sumpsit, quod voluit, etiamsi faciles nos ad concedendum habuerit, id tamen, quod adsumit, concedi nullo modo potest. Si, inquit, aliquando oculi peccent, tamen, quia recte aliquando viderunt, inest in iis vis videndi; item, si peccet, tamen existumandus sit habere vim diviatque sensu, animi, si quando vel vaticinando vel somniando vera viderunt, usi sunt fortuna atque casu; nisi forte concessuros istas duas sumptiones ea quae lh/mmata t autem Cratippus hoc modo: Sunt autem innumerabiles praesensiones non fortuitae. At ego dico nullam vide, quanta sit controversia; iam adsumptione non concessa nulla conclusio est. At impudentes sumus, qui, cum tam perspicuum sit, non concedamus. Quid est perspicuum? Multa vera, inquit evadere. Quid, quod multo plura falsa? Nonne ipsa varietas, quae est propria fortunae, fortunam esse causam, non naturam esse docet? Deinde, si tua ista conclusio, Cratippe
Abbreviated transcription (Latin):
Atq expiettur. Idemq somilioꝵ cõiec¬
tionẽ diffinit ħ. mõ Esse uim cernẽte
et explanãte que a diis hoĩbus sigmfi¬
centur in sõnis. Quid ergo ad hec me¬
diocri opus est prucdẽtia an et ingemo
p̾stanti et eruditioẽ perfecta. tald aut̃
cognouimꝰ nemine. Uide igitur ne et¬
sidiuinatione esse concessero quod nũ¬
ꝙͣ fatiam neminetamen diuinu repe¬

Expanded text:
somniorum coniectionem definit hoc modo: esse vim cernentem et explanantem, quae a dis hominibus significentur in somnis. Quid ergo? ad haec mediocri opus est prudentia an et ingenio praestanti et eruditione perfecta? Talem autem cognovimus neminem. Vide igitur, ne, etiamsi divinationem tibi esse concessero, quod numquam faciam, neminem tamen divinum repe
Abbreviated transcription (Latin):
pithia mẽte mcitata oracula ederet Ei
uino autez salsamẽto putes loqui que e¬
uanescũt netustate. de ii loci agit᷑ n solũ
naturali set etiam diuina que quo tande
modo euanuit uetustate inquies que ue¬
tustas est que ui diuina confice̾ possit
tem ita mouens ut eam prouida reru
futuraꝵ efficiat ut ea nõ mõ cernat mł¬
toante set etiam nũo uersuq pronũtiet
qñ aute ist as uis euanuit an postꝙͣ hoiẽs
minꝰ creduli esse ceperũt. De mostenes qui
abhinc annos prope trecentos tuit. iamtũ
philipiñ pithiam dicebat idest qi c̃phi¬
lippo facere. ħ aute eo spectabat ut eã
aphilippo corrupta dice̾t. qđ licet ex¬
timate maliis quoq oraculis delphicis
aliquid nõ sinceri fuisse. S nescio quõ
uis malle uident᷑ ꝙͣ sine ineptos euami¬
isse manultis et extinctu ẽẽ id quod si
unꝙͣ fiuss certe eternu eẽt quã ea q̃ nõ
sũt credenda nõ credere. S imilis ẽ ex¬

Expanded text:
Pythia mente incitata oracla ederet. De Pythia mente incitata oracla ederet. De vino aut salsamento putes loqui, quae evanescunt vetustate; de vi loci agitur, neque solum naturali, sed etiam divina; quae quo tandem modo evanuit? Vetustate, inquies. Quae vetustas est, quae vim divinam conficere possit?tem ita movens, ut eam providam rerum futurarum efficiat? ut ea non modo cernat multo ante, sed etiam numero versuque pronuntiet. Quando ista vis autem evanuit? an postquam homines minus creduli esse coeperunt? Demosthenes quidem, qui abhinc annos prope trecentos fuit, iam tum filippi/zein Pythiam dicebat, id est quasi cum Philippo facere. Hoc autem eo spectabat, ut eam a Philippo corruptam diceret; ex quo licet existumare in aliis quoque oraculis Delphicis aliquid non sinceri fuisse. Sed nescio quo vis malle videntur quam se non ineptos. Evanuisse mavultis et extinctum esse id, quod si umquam fuisset, certe aeternum esset, quam ea, quae non sunt credenda, non credere. Similis est er
Abbreviated transcription (Latin):
creso aut erodotu cur ueratiore dica
Ennio. Num ille minꝰ potuit de creso ꝙͣ
de pirro fingere enniis. Quis eni ẽ qui
crelat apollinis ex oraculo pirro esse rũ¬
sum. Alote t̾acida.rͦ  uincere posse Pri¬
mu laterie Apollo nũꝙͣ locutus ẽ dem̃
ista sors mauclita grecis est. p̾terea pir¬
ri temporibꝰ iam apdllo uersus facere de¬
sierat. Postremo ꝙͣ ꝙͣ semper fuit ut apcl
Enniu est stolidu genus eacidaꝵ belli¬
porentes sunt magis ꝙͣ sapiẽti potẽtes
tñ hanc amphibołia uersus intelligẽ
potiuss uincere te roͦͦ inhilo magis fn
se ꝙͣ n roᷤ ualere Nam illa ampħibolia
que cursu decepit ł cris ippu potiuss
fallere. Huero nec epicuru quide. s car¬
perem cur isto modo iam oracula delphis
nõ eduntur nõ modo nrã etate set etia diui
na ut nhil possit esse contẽtius. hoc loco c̃
urgent᷑ euanisse aiũt uetustate uim loci
euts unde anhelitus terre illius fieret. qđ

Expanded text:
Croeso? aut Herodotum cur veraciorem ducam Ennio? Num minus ille potuit de Croeso quam de Pyrrho fingere Ennius? Quis enim est, qui credat Apollinis ex oraculo Pyrrho esse responsum: Aio te, Aeacida, Romanos vincere posse? Primum Latine Apollo numquam locutus est; deinde ista sors inaudita Graecis est; praeterea Pyrrhi temporibus iam Apollo versus facere desierat; postremo, quamquam semper fuit, ut apud Ennium est, stolidum genus Aeacidarum, Bellipotentes sunt magis quam sapientipotentes, tamen hanc amphiboliam versus intellegere potuisset, vincere te Romanos nihilo magis in se quam in Romanos valere; nam illa amphibolia, quae Croesum decepit, vel Chrysippum potuisset fallere, haec vero ne Epicurum quidem. Sest, cur isto modo iam oracla Delphis non eduntur non modo nostra aetate, sed iam diu, iam ut nihil possit esse contemptius? Hoc loco cum urguentur, evanuisse aiunt vetustate vim loci eius, unde anhelitus ille terrae fieret, quo
Abbreviated transcription (Latin):
aductitius pulsus animos dormiẽtiu cõ¬
mouet siue per se ipĩ amii mouẽtur si¬
ue que causa alia est cur secũdu quie¬
tem aliquid uidere agere audire tude¬
.am. cadem causa ugilãtibꝰ esse poterat
dq sinrã causa diĩ Zedm quiete face

Expanded text:
adventicius pulsus animos dormientium comadventicius pulsus animos dormientium commovet, sive per se ipsi animi moventur, sive quae causa alia est, cur secundum quietem aliquid videre, audire, agere videamur, eadem causa vigilantibus esse poterat; idque si nostra causa di secundum qui
Abbreviated transcription (Latin):
ĩtelligendu ẽ nulla uim eẽ diuina et¬
fectrider sõnior. Atq illud quidez perspi¬
cuuz ẽ nulla iuisa sõmoꝵ proficisci a niuẽ
deoꝵ Nostra enim candii id facerẽt ut
nerit ꝙ multi uero qui ꝯtẽnãt eamq su¬
perstitibẽ ĩbecilli animi atq anilis pu¬
tant. Quid est igit᷑ cur his Hoĩbꝰ cõsulẽs
d̾s sõniis moneat᷑ qui illa nõ mõ cura set
nec meõria quide digna ducant nec
emi ignorare deus põtꝰ qua mẽte quisq
sit nec frustra ac sine causa quid facere
dignu deoest quod abhorret etiã abho¬
mĩbus constantia ita si pleraq sõma ał
ignorantur aut negligũtur. aut nescit ħ
deus aut frustra sõnioꝵ signficatioẽ uti¬
tur. set hoꝵ neutru ĩ den Cadet. nihilig̾
adeosõniis significaritatendu ẽ. Illud
etiam requiro cur sideus ista iusa nobis
prouidendi causa dat nõ uigilãtibꝰ potiꝰ
cdat ꝙͣ dormiẽtibꝰ. Siue en dxternꝰ et

Expanded text:
nullam vim esse divinam effectricem somniorum. Atque illud quidem perspicuum est, nulla visa somniorum proficisci a numine deorum; nostra enim causa di id facerent, ut nerit? quam multi vero, qui contemnant eamque superstitionem inbecilli animi atque anilis putent! Quid est igitur, cur his hominibus consulens deus somniis moneat eos, qui illa non modo cura, sed ne memoria quidem digna ducant? Nec enim ignorare deus potest, qua mente quisque sit, nec frustra ac sine causa quid facere dignum deo est, quod abhorret etiam ab hominis constantia. Ita, si pleraque somnia aut ignorantur aut negleguntur, aut nescit hoc deus aut frustra somniorum significatione utitur; et horum neutrum in deum cadit; nihil igitur a deo somniis significari fatendum est. Illud etiam requiro, cur, si deus ista visa nobis providendi causa dat, non vigilantibus potius det quam dormientibus. Sive enim externus et
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ rebar ẽẽ cognoui. Magnificu illud
ctiam tomamisq om̃bꝰ gloriosu ut
grecis de ph̾ia litexis nõ egeant quod
Assequar profecto si istituta perfecero
at mihi quidem explicande phiẽ cam̾ at
uilibus nec tueri more meo rem pu nec
mhil agere poteram nec quid potius qđ
igitur Inihi uenia mei ciues uel grãm po¬
ttus habebũt ꝙ cum esset in unius potesta¬
te respu ͨ ͣ neq ego me abdidi neq dese¬
rui neq afflixi neq ita gessi quasi hoĩ aͭ
temporibꝰ iratus neq ita porro aut adula¬
tus aut admiratus fortuna alteruis ut
me mei peniteret. Idenim ipsu a platone
phiaq didiceram naturales esse quasdã
conuersatioẽs rerũ pu ͣͬ ut he tum aprĩ¬
cipibus tenerent᷑ tum a populis aliquado
a singulis quod cum accidiss nrẽ x.p. tu
uare cepimꝰ ut et anĩs molestiis potissim¬
um releuaretur et prodessemus einibꝰ nris
quarecũq possemus. In libris enim smãm
dicebamus concionabamur phia nobis

Expanded text:
rebar, esse cognovi. Magnificum illud etiam Romanisque hominibus gloriosum, ut Graecis de philosophia litteris non egeant; quod adsequar profecto, si instituta perfecero. Ac mihi quidem explicandae philosophiae  armis civilibus nec tueri meo more rem publicam nec nihil agere poteram nec, quid potius, quigitur mihi veniam mei cives vel gratiam potius habebunt, quod, cum esset in unius potestate res publica, neque ego me abdidi neque deserui neque adflixi neque ita gessi, quasi homini aut temporibus iratus, neque porro ita aut adulatus aut admiratus fortunam sum alterius, ut me meae paeniteret. Id enim ipsum a Platone philosophiaque didiceram, naturales esse quasdam conversiones rerum publicarum, ut eae tum a principibus tenerentur, tum a populis, aliquando a singulis. Quod cum accidisset nostrae rei pvare coepimus, ut et animus molestiis hac potissimum re levaretur et prodessemus civibus nostris, qua re cumque possemus. In libris enim sententiam dicebamus, contionabamur, philos
Abbreviated transcription (Latin):
diuicdere atq disrũpere. idq crebrius
Facere et uehemẽtius tu et fulgure et
tonitrua eristere. Si autẽ mibiu cõflic¬
tu ardor exp̃ssius se emiserit id ẽẽ fulmẽ
Quodigitur iunẽ nulla constantia nlło
t̾ato tempore uidemꝰ effici ex eosigͥfica¬
tione reru cõsequẽtin querimꝰ scilicet
susta iupiter sigiifiearet tam multa fru¬
stra fultuina ndn emittẽt. Quidem pro¬
ficit cum in mediu mare f̾ulmen iacit
Quid cum ni altissimos mõtes quod ple¬
rimq fit. Quidcum in desertas solitudĩẽs
quid cũ mearu gentiu oras in quibꝰ hec
ne obsernãtur quide. At ĩuentu ẽ caꝑut
intiberi. quasi ego arte aliꝙͣ istoꝵ esse
negem diuinatidue Nego celienim di¬
stributio quã ante dixi Et certaꝵ reru
notatio docet uñ fulmen uenerit quo
concesserit quid sigiificet autez milla
ratio docet. S urges me meis uersibꝰ¬
Nam pater altitonꝰanc stellanti nixus

Expanded text:
dividere atque disrumpere idque crebrius dividere atque disrumpere idque crebrius facere et vehementius, tum et fulgores et tonitrua existere; si autem nubium conflictu ardor expressus se emiserit, id esse fulmen. Quod igitur vi naturae, nulla constantia, nullo rato tempore videmus effici, ex eo significationem rerum consequentium quaerimus? Scilicet, si ista Iuppiter significaret, tam multa frustra fulmina emitteret! Quid enim proficit, cum in medium mare fulmen iecit? quid, cum in altissimos montis, quod plerumque fit? quid, cum in desertas solitudines? quid, cum in earum gentium oras, in quibus haec ne observantur quidem? At inventum est caput in Tiberi. Quasi ego artem aliquam istorum esse negem! divinationem nego. Caeli enim distributio, quam ante dixi, et certarum rerum notatio docet, unde fulmen venerit, quo concesserit; quid significet autem, nulla ratio docet. Sed urges me meis versibnam pater altitonans stellanti nixus
Abbreviated transcription (Latin):
extimuissent credidisse ea efficẽ reru
rerum oiũm preponẽtem ioue. Itaq in
nrĩs cõmentariis scriptu habenius. Ioue
tonante fulgurante eomitia ꝓpłi hre ne¬
phas. hoc fortasse.r.P. causa constitutũ
est. Cõmitioꝵ enim nõ hñdor causas eẽ
uoluerũt. It aq cõmitioꝵ solu uitiu est
fulmen quod idem omnibꝰ rebꝰ optimũ
auspitiu habemus si simstru fuerit. S
de auspitiis alio loco nũc de fulguribꝰ
quid igitur minꝰ a phisicis dici debet
ꝙ quieꝙͣ certi significari rebꝰ ĩcertis nõ
chi te plito esse cum qui ioui fulmen fa¬
bricatos esse ciclopes methna putes. nã
cu unu hrẽt. Nec uero fulminibꝰ homĩes
quid aut fatiendu ẽẽt aut cauenduz mo¬
neret. F lacet enim stoicis eos anhelitus t¬
re qui frigidi sint cum fluere ceperint
uentos ẽẽ. Cũ aute se ĩnube ĩdilerint
eiusq tenuissima ꝙͣq partem ceperint

Expanded text:
extimuissent, credidisse ea efficere extimuissent, credidisse ea efficere rerum omnium praepotentem Iovem? Itaque in nostris commentariis scriptum habemus: Iove tonante, fulgurante comitia populi habere nefas. Hoc fortasse rei publicae causa constitutum est; comitiorum enim non habendorum causas esse voluerunt. Itaque comitiorum solum vitium est fulmen, quod idem omnibus rebus optumum auspicium habemus, si sinistrum fuit. Sed de auspiciis alio loco, nunc de fulgoribus. Quid igitur minus a physicis dici debet quam quicquam certi significari rebus incertis? Non enim te puto esse eum, qui Iovi fulmen fabricatos esse Cyclopas in Aetna putes; nam cum unum haberet; nec vero fulminibus homines, quid aut faciendum esset aut cavendum, moneret. Placet enim Stoicis eos anhelitus terrae, qui frigidi sint, cum fluere coeperint, ventos esse; cum autem se in nubem induerint eiusque tenuissimam quamque partem coeperint
Abbreviated transcription (Latin):
explicastis. Ita eni cu magis properãt
concludere solent. Si diĩ sũt ẽ dluma¬
tio. Sunt autem dii ergo est diuinatio
Nulto est probabilius. Nõ est autem
diumatio nõ sũt ergo diĩ. Uide ꝙͣ te¬
mere cõmittant ut sinulla sit diuina¬
tio nulli sint dii. diuinatio enim ꝑspi¬
cue tollitur. Deos esse retinendu est atq
hac extoꝵ diuinatioẽ sublata. omnis
aruspicina sublata est.ostenta enim se¬
cuntur et fulgura. Ualet aute ĩ fulgu¬
ribus obseruatio duiturna. In ostentis
ratio plerũq cõiecturaq adhibetur
Quid est igitur quod obfernatu sit in
fulgure. Celu in dexdecim partes diui¬
sere etrusci facile id quide fuit qua¬
tuor quas nos habemus duplicare. Fost
ide iteru facere ut ex eo dicerẽt fulm̃
qua exparte uenisset. Primu idquid
interest demde quid significat. Nõne
perspicuu ẽ ex prima admiratioẽ ho¬
minu. ꝙ et tomtrua iactusq fulminũ

Expanded text:
explicetis? Ita enim, cum magis properant, explicetis? Ita enim, cum magis properant, concludere solent: Si di sunt, est divinatio; sunt autem di; est ergo divinatio. Multo est probabilius: non est autem divinatio; non sunt ergo di. Vide, quam temere committant, ut, si nulla sit divinatio, nulli sint di. Divinatio enim perspicue tollitur, deos esse retinendum est. Atque hac extispicum divinatione sublata omnis haruspicina sublata est. Ostenta enim sequuntur et fulgura. Valet autem in fulguribus observatio diuturna, in ostentis ratio plerumque coniecturaque adhibetur. Quid est igitur, quod observatum sit in fulgure? Caelum in sedecim partis diviserunt Etrusci. Facile id quidem fuit, quattuor, quas nos habemus, duplicare, post idem iterum facere, ut ex eo dicerent, fulmen qua ex parte venisset. Primum id quid interest? deinde quid significat? Nonne perspicuum est ex prima admiratione hominum, quod tonitrua iactusque fulminum
Abbreviated transcription (Latin):
casu set duce deoseriuis dedRicitur na
sicasum meo quoq esse dicis quasi sor¬
tem quandam cum deoꝵ uoluntate co¬
iuncta doleo tantam stoicos nostros
epicureis irridendi sui facultate dedis¬
se Non enim ignoras ꝙ̃ ist a derideant
Et quidem illi faciluis facere possunt
deos enim ipsos iocandi causa ĩduxit
epicurus. perflabiles et perluçidos et
habitantes tanꝙͣ inter duos lucos sic
inter duos mũdos propter metu riĩ¬
natu eos q hrẽ pritat eadem mẽbra
que nos nec ullu usum habere mẽbroꝵ
Ergo his circuitione quada deos tol¬
lenͦs recte non dubitat diuinationez
tollere. Sed nõ ut hic sibi constat. Ide
stoici. Illius enim deus mhil hñs nec sui
nec aliem negotii nõ potest hoĩbꝰ diui¬
natione imiptire. iudetur autẽ deus
potest nõ ĩꝑtire ut mhilominꝰ mũdu
regat et homĩbꝰ cõsulat. Cur igit᷑ uos
ĩduxistis meas captationes quas nũqͣ

Expanded text:
casu, sed duce deo servus deducitur? Nam casu, sed duce deo servus deducitur? Nam si casum in eo quoque dicis esse quasi sortem quandam cum deorum voluntate coniunctam, doleo tantam Stoicos nostros Epicureis inridendi sui facultatem dedisse; non enim ignoras, quam ista derideant. Et quidem illi facilius facere possunt; deos enim ipsos iocandi causa induxit Epicurus perlucidos et perflabilis et habitantis tamquam inter duos lucos sic inter duos mundos propter metum ruinarum, eosque habere putat eadem membra, quae nos, nec usum ullum habere membrorum. Ergo hic circumitione quadam deos tollens recte non dubitat divinationem tollere; sed non, ut hic sibi constat, item Stoici. Illius enim deus nihil habens nec sui nec alieni negotii non potest hominibus divinationem inpertire; vester autem deus potest non inpertire, ut nihilo minus mundum regat et hominibus consulat. Cur igitur vos induitis in eas captiones, quas numquam
Abbreviated transcription (Latin):
ito occidat quis ħ phisicus dixit unꝙpͣ
Aruspices dicunt. his igitur ꝙꝥ phisicis
credendum potius existimas. Quid cũ
pluribꝰ diis ĩ molat᷑ quid tandem eue¬
uit ut litetur aliis aliis non litetur. Que
aute in cõstantia deoꝵ est ut primis mĩ¬
nentur extis bene promittant ẜis aut
tanta inter deos dissensio sepe etia int
proimos ut appollinis exta bona sint
diane nõ bona. Quid est tam ꝑspicuũ
ꝙͣ cum fortuito hostie adducãtur ta¬
lia cuiꝙͣ exta esse qualis ciuq obtige¬
rit hostia. At enim Id ipm aliquid dlui¬
ni que cuiq hostia obtilgat tanꝙͣ ĩ sorti¬
bus que qui ducatur. Mox de sortibꝰ ꝙꝑ¬
ꝙͣtu quidem nõ hostiaru casum confir¬
mas sortiu similitudine set infirmas so¬
tes collatione hostiaꝵ An cũ ĩ equimeliũ
misimus qui afferat agnum quẽ ĩmo¬
lemus is mihi agnus affertur qui ht̃ exta
rebus accomota et adeum agtu non

Expanded text:
ito occidat. Quis hoc physicus dixit umquam? ito occidat. Quis hoc physicus dixit umquam? haruspices dicunt; his igitur quam physicis credendum potius existumas? Quid? cum pluribus deis immolatur, qui tandem evenit, ut litetur aliis, aliis non litetur? quae autem inconstantia deorum est, ut primis minentur extis, bene promittant secundis? aut tanta inter eos dissensio, saepe etiam inter proxumos, ut Apollinis exta bona sint, Dianae non bona? Quid est tam perspicuum quam, cum fortuito hostiae adducantur, talia cuique exta esse, qualis cuique obtigerit hostia? At enim id ipsum habet aliquid divini, quae cuique hostia obtingat, tamquam in sortibus, quae cui ducatur. Mox de sortibus; quamquam tu quidem non hostiarum causam confirmas sortium similitudine, sed infirmas sortis conlatione hostiarum. An, cum in Aequimaelium misimus, qui adferat agnum, quem immolemus, is mihi agnus adfertur, qui habet exta rebus accommodata, et ad eum agnum non
Abbreviated transcription (Latin):
dum esse tum interiisse cor dum ĩ mola¬
retur. Quod f̾it ut alteru ĩtelligas sine
corde nõ potuisse bone iuuere. Alterũ
nõ uideas cor subito nõ potuisse nescio
quo aduolare ego enim possu uł nestiẽ
que uis sit cordis aduilẽdu uel suspi¬
cari contra tum aliquo morbo boius
erile et exiguu et uictu cor et dissimłe
cordi fuisse. Tu uero quid hes qr̃ putes
sipaulo ante fuerit intauro cor opimo
subito id inipa imolatione defecisse
an ꝙ aspexerit uestitu purpureo excor¬
de cesarem ipse corde priuatus ẽ urbẽ
phiȩ mihi crede proditis dum castella
defenditis. Nani dum aruspicam uerã
esse uultis phisiologia totam puertiti.
Caput est iniecore cor ĩ extis iam absce¬
det simulac molam et uinu insperseris¬
deus id eripiet uis aliqua cõficiet aut
excedet. non ergo oiñ intexitus atq obi¬
tus natura conficiet et erit aliquiel qđ
aut ex inhilo oriatur aut nnihilu sub¬

Expanded text:
dum esse tum interisse cor, cum immoladum esse tum interisse cor, cum immolaretur. Qui fit, ut alterum intellegas, sine corde non potuisse bovem vivere, alterum non videas, cor subito non potuisse nescio quo avolare? Ego enim possum vel nescire, quae vis sit cordis ad vivendum, vel suspicari contractum aliquo morbo bovis exile et exiguum et vietum cor et dissimile cordis fuisse; tu vero quid habes, quare putes, si paulo ante cor fuerit in tauro opimo, subito id in ipsa immolatione interisse? an quod aspexit vestitu purpureo excordem Caesarem, ipse corde privatus est? Urbem philosophiae, mihi crede, proditis, dum castella defenditis; nam, dum haruspicinam veram esse vultis, physiologiam totam pervertitis. Caput est in iecore, cor in extis; iam abscedet, simul ac molam et vinum insperserisdeus id eripiet, vis aliqua conficiet aut exedet. Non ergo omnium ortus atque obitus natura conficiet, et erit aliquid, quod aut ex nihilo oriatur aut in nihilum sub
Abbreviated transcription (Latin):
cuiꝰ et memoriam admiror set Crisippi
antipatri possidonii. qui idem istuc ꝗd
dam ducem esse uim quanda sentłete
atq diuina que tota confusa mũdo sit
Illud etiam multo melius. quod ate usur¬
patum est et dicit᷑ ab illis cũ imolare ꝗs¬
piam uelit. tum fieri extoꝵ mutatione
ut aut absit aliquid aut suꝑsit. Deoru
an censes eunde uitulu si aluis delege¬
rit sine capite iecur ĩuentuꝵ. si alius dñ
capite. hec decessio capitis aut accessio
subito ne fieri potest ut se exta adĩmo¬
lantis natura accõmodent. Nõ ꝑspiçi¬
tis alia quãda esse uini in hostiis deli¬
gendis p̃sertim cũ res ipã doceat. Cum
dmmin tristissima exta sine capite fuer̃
quibꝰ mhil iudetur esse durius. ꝓxima¬
sepe hostia litatur pulcerrime. Ubi igitꝰ
tauri opimi extis imolante cesare cor
nõ fusse id q nõ potuerit accidere ut
sine corde uictima illa iuueret iudican¬

Expanded text:
cuius etiam memoriam admiror, sed Chrysippi, cuius etiam memoriam admiror, sed Chrysippi, Antipatri, Posidonii, qui idem istuc quiddam ducem esse vim quandam sentientem atque divinam, quae toto confusa mundo sit. Illud vero multo etiam melius, quod et a te usurpatum est et dicitur ab illis: cum immolare quispiam velit, tum fieri extorum mutationem, ut aut absit aliquid aut supersit; deorum An censes, eundem vitulum si alius delegerit, sine capite iecur inventurum; si alius, cum capite? Haec decessio capitis aut accessio subitone fieri potest, ut se exta ad immolatoris fortunam accommodent? non perspicitis aleam quandam esse in hostiis deligendis, praesertim cum res ipsa doceat? Cum enim tristissuma exta sine capite fuerunt, quibus nihil videtur esse dirius, proxuma hostia litatur saepe pulcherrime. Ubi igiturtauri opimi extis immolante Caesare cor non fuisse; id quia non potuerit accidere, ut sine corde victuma illa viveret, iudican
Abbreviated transcription (Latin):
aliosꝰ ostreis q et cõchiliis oĩbꝰ contĩge̾
ut hiemali tempore cu luna simul se
tibus plura dicam Quoꝵ accessus et re¬
cessus lune motu gubernãtur. Sexcẽta
licet eiusmodi p̃fcrri ut distantiu reꝵ
cognatio naturalis aꝑpareat. Demus
hd̾c mhil enim huic disputationi aduẽ¬
satur. Num etiam si fissum cuiꝰda modi
fuerit in iecore lucru ostendit᷑ qua ex
coniũctione nature et quasi cõcentu at¬
ꝙ consensu quam sinfatiam greci appe¬
llant conuenire potest aut fissum iccoris
cu Locello meo aut meus questiculus
cu celo terra rexum q natura. Concedaz
hoc ip̃m suus et si magna iactura cause
fecero si ulla esse cõiemẽtiam nature cũ
extis concessero.sed tamen eo concesso ꝗd
euenit ut is qui inꝑtire uelit cõueniẽtem
hostiam rebus suis imolet. hoc erat quod
ego non rebar posse dissolui At ꝙ̃ festi¬
ne dissoluit᷑. Plicdet me nõ tiu quidem

Expanded text:
alios, ostreisque et conchyliis omnibus contingere, alios, ostreisque et conchyliis omnibus contingere, ut hiemali tempore cum luna simul sentibus plura dicam? quorum accessus et recessus lunae motu gubernantur. Sescenta licet eiusdem modi proferri, ut distantium rerum cognatio naturalis appareat—demus hoc; nihil enim huic disputationi adversatur; num etiam, si fissum cuiusdam modi fuerit in iecore, lucrum ostenditur? qua ex coniunctione naturae et quasi concentu atque consensu, quam sumpa/qeian Graeci appellant, convenire potest aut fissum iecoris cum lucello meo aut meus quaesticulus cum caelo, terra rerumque natura? Concedam hoc ipsum, si vis, etsi magnam iacturam causae fecero, si ullam esse convenientiam naturae cum extis concessero; sed tamen eo concesso qui evenit, ut is, qui impetrire velit, convenientem hostiam rebus suis immolet? Hoc erat, quod ego non rebar posse dissolvi. At quam festive dissolvitur! pudet me non tui quidem,
Abbreviated transcription (Latin):
supra docui.Sũt igitur artis ĩuenta
nõ uetustatis siẽ ars ulla reꝵ ĩcognita¬
ru. Cũ aute rer natura quã cogłntioe
hñt que ut uno consensu iucta sit et
cõtinens quod uideo phisicis placiui¬
se eisq maxime qui omẽ quod esset
unde esse dixerũt. Quod hrẽ mũdus
potest cũ tesauri ĩuẽtione cõiũctum
Si enim extis pecume mihi amplifica¬
tio oñditur Idq fit natura. Primũ ex¬
ta sũt cõmĩcta mũdo dem̃ inmen lucr¬
reꝵ natura cõtinetur. Nõne pudet phi¬
sicos hec dicere ut enim iam sit aliqua
ĩ natura reꝵ contagio quã eẽ concedo
Multa em stoici colligũt na et muscu¬
loꝵ iecuscula bruma dicũtur augeri
Et pullegiu aridu florescere ip̃õ bru¬
mali die et inflatas rumpi uesiculas
et semima maloꝵ que ⁊̃ his mediis i¬
clusa sunt ĩ contrarias partes se uertere
Iam neruos infidibꝰ aliis pulsis ⁊sonaẽ

Expanded text:
supra docui. Sunt igitur artis inventa, supra docui. Sunt igitur artis inventa, non vetustatis, si est ars ulla rerum incognitarum; cum rerum autem natura quam cognationem habent? quae ut uno consensu iuncta sit et continens, quod video placuisse physicis, eisque maxume, qui omne, quod esset, unum esse dixerunt, quid habere mundus potest cum thesauri inventione coniunctum? Si enim extis pecuniae mihi amplificatio ostenditur idque fit natura, primum exta sunt coniuncta mundo, deinde meum lucrum natura rerum continetur. Nonne pudet physicos haec dicere? Ut enim iam sit aliqua in natura rerum contagio, quam esse concedo multa enim Stoici colligunt; nam et musculorum iecuscula bruma dicuntur augeri, et puleium aridum florescere brumali ipso die, et inflatas rumpi vesiculas, et semina malorum, quae in iis mediis inclusa sint, in contrarias partis se vertere, iam nervos in fidibus aliis pulsis resonare
Abbreviated transcription (Latin):
Cariputo. O mortalez beatu cui certo
mine tantis delectatu eẽ nugis ut nõ
uideret tu futur id uerisiłe sioñ pe¬
d cucla exta eodem tempore se ĩ eũ¬
dem habitu colorem q conuerterent
Sed sieadem hora alie pecudis ietur
intidu atq plenu est. alie horridu
et exile quid ẽ quod declarari possit
audeat que uis id effecerit etia nefu¬
turu ẽẽ aque uigis colore p̾sentiũt E¬
ulta istus moĩ dicũtur ĩ scolis. s credẽ
omiã uide ne nõ sit necesse. Ucrũ sint
sane ista democritea uera. qñ ça nos
ectis requirimꝰ aut qñ aliquid eius
modi ab aruspice ĩspectis extis audi¬
uimꝰ ab aqua aut ab igni pericula mo¬
neri. tu hereditates tu dãna demĩ¬
tiant. fissu f amiliare et nitale tracta¬
nt Caput lecoris ex oĩ parte diligen¬
tissime considerãt siuero id nõ ẽꝰ uio¬
tum ihil putant accidisse tristius
Hec obseruar certe nõ potuerũt ut

Expanded text:
cari putat. O mortalem beatum! cui certo cari putat. O mortalem beatum! cui certo minem tantis delectatum esse nugis, ut non videret tum futurum id veri simile, si omnium pecudum exta eodem tempore in eundem habitum se coloremque converterent? Sed si eadem hora aliae pecudis iecur nitidum atque plenum est, aliae horridum et exile, quid est, quod declarari possit audent, quae vis id effecerit; etiamne futurum esse aquae iugis colore praesentiunt? Multa istius modi dicuntur in scholis, sed credere omnia vide ne non sit necesse. Verum sint sane ista Democritea vera; quando ea nos extis exquirimus? aut quando aliquid eius modi ab haruspice inspectis extis audivimus? Ab aqua aut ab igni pericula monent; tum hereditates, tum damna denuntiant; fissum familiare et vitale tractant; caput iecoris ex omni parte diligentissime considerant; si vero id non est inventum, nihil putant accidere potuisse tristius. Haec observari certe non potuerunt, ut
Abbreviated transcription (Latin):
familiaris esset. quod fissu periculũ
quod cõmodu aliquod ostenderet. an
hec inter se aruspices Etrusci elii egip¬
tii pemi contulerũt. At id p̃terquã ꝙ fi¬
eri non potuit. ne fingi quide pͥot Alios
enim alio more iudemꝰ exta tntp̃tari
nec esse una oiũ disciplina Et certesi
est mextis aliqua uis que declaret fu¬
tura necesse est eam aut cum reru nã
esse cõnĩctam aut conformari quoda
modo numini deoꝵ atqui diuina cu
reru natura tanta tamq p̃clara m
om̃es partes motus q diffusa quid hr̃e
põt cõmune nõ dicam gallinatiu fel
sunt enim qui uł argurissima hec ex¬
ta esse dicant scilicet tauri opimi iecur
aut cor aut pulmo quid ht naturale
quod declatari possit quid futurr sit
Democritus tñ nõ iscite nugat᷑ ut phi¬
sicus quo genere mhil arrogantius. qd
clatarꝰ censet. hoc dũt̾axat pabulige
te etiam aut pestilentia extis signifi¬

Expanded text:
familiaris esset, quod fissum periculum, familiaris esset, quod fissum periculum, quod commodum aliquod ostenderet? An haec inter se haruspices Etrusci, Elii, Aegyptii, Poeni contulerunt? At id, praeterquam quod fieri non potuit, ne fingi quidem potest; alios enim alio more videmus exta interpretari, nec esse unam omnium disciplinam. Et certe, si est in extis aliqua vis, quae declaret futura, necesse est eam aut cum rerum natura esse coniunctam aut conformari quodam modo numine deorum vique divina. Cum rerum natura tanta tamque praeclara in omnes partes motusque diffusa quid habere potest commune non dicam gallinaceum fel sunt enim, qui vel argutissima haec exta esse dicant, sed tauri opimi iecur aut cor aut pulmo quid habet naturale, quod declarare possit, quid futurum sit? Democritus tamen non inscite nugatur, ut physicus, quo genere nihil adrogantius: Quód clarari censet haec dumtaxat: pabuli genitatem etiam aut pestilentiam extis signifi
Abbreviated transcription (Latin):
le ĩhoc fere genere porebas. Illud aũt
naturale aut concitatioẽ mentis edi
et quasi fundi uidebatur. aut aĩo per
sõmu sensibꝰ et curis uacuo prouideri
Duxisti aute diuinatione onme atͥb
rebus adeo afato a natura. S tñ cũ ex¬
plicare mhil posses pugnasti cõmẽticioꝵ
exemploꝵ mirifica copia de quo pͥmũ
hoc libet dicere. hoc ego phy nõ arbitr¬
or testibꝰ uti quiaut c̾assi ueri aut ma¬
litia falsi fictiq ẽẽ possũt argumẽti. et
roĩbꝰ oportet quare quidq sit ita lo¬
cere nõ euentis. his p̃sertim quibꝰ mihi
liceat nõ credere ut orcdiar ab aruspi¬
sertim de plerisq dubitanti Inspitia
siplacet etta pͥmu persuaderi igitur
cuiꝙ potest ea que significari licũt
ectis cognita esse ab aruspicibus obser¬
uatione diuturna Et ꝙͣ diuturna ista
fuit aut quã longiiquo tempore obser¬
uari potrut aut quomodo ẽ collata
inter ipsos que pars iinñci que pars

Expanded text:
le in hoc fere genere ponebas. Illud autem le in hoc fere genere ponebas. Illud autem naturale aut concitatione mentis edi et quasi fundi videbatur aut animo per somnum sensibus et curis vacuo provideri. Duxisti autem divinationem omnem a tribus rebus, a deo, a fato, a natura. Sed tamen cum explicare nihil posses, pugnasti commenticiorum exemplorum mirifica copia. De quo primum hoc libet dicere: Hoc ego philosophi non esse arbitror, testibus uti, qui aut casu veri aut malitia falsi fictique esse possunt; argumentis et rationibus oportet, quare quidque ita sit, docere, non eventis, iis praesertim, quibus mihi liceat non credere. Ut ordiar ab haruspiidia, mihi praesertim de plerisque dubitanti. Inspiciamus, si placet, exta primum. Persuaderi igitur cuiquam potest ea, quae significari dicuntur extis, cognita esse ab haruspicibus observatione diuturna? Quam diuturna ista fuit? aut quam longinquo tempore observari potuit? aut quo modo est conlatum inter ipsos, quae pars inimica, quae pars
Abbreviated transcription (Latin):
sotu oio fatum atellamo uersu iure mͥ
irrisu esse uidetur. Sed in rebus tam se¬
ueris iocandi nõ est locus concludatur
ergo ratio. Si enim prouideri in hil pot
futuru esse coru que casu fiant quia
ẽẽ certa nõ possũt cluunatio nulla est
Smaute idcirco possũt prouideri q
certa sunt et fatalia Rursus diuinati
nulla est. eam enim tu fortuitar rer
ẽẽ dicebas. Set hec sit nobis tanꝙͣ leuis
armature prima orõis excursio. Nũc
cominꝰ agamus. experiamur q si po¬
sumꝰ cormuia cõmouere dispntatiomi
tue. Duo enim diumãdi generei eẽ dice
na. Naturale quod anĩs eriperet aut
exciperet extrmsecus ex duinitate im̃
om̃es aiõs haustos aut acceptos aut li¬
batos hrẽmꝰ. Artificiose diuinatioms
illa fere genera ponebas extis aruspicũ
eoꝵq qui ex fulguribꝰ ostentisq p̃dice¬
rẽt.tum auguꝵ eoꝵq qui signis aut omĩ¬
ibꝰ uterentur. omneq gents cõiectura¬

Expanded text:
Totum omnino fatum etiam Atellanio versu iure mihi Totum omnino fatum etiam Atellanio versu iure mihi esse inrisum videtur; sed in rebus tam severis non est iocandi locus. Concludatur igitur ratio: Si enim provideri nihil potest futurum esse eorum, quae casu fiunt, quia esse certa non possunt, divinatio nulla est; sin autem idcirco possunt provideri, quia certa sunt et fatalia, rursus divinatio nulla est; eam enim tu fortuitarum rerum esse dicebas. Sed haec fuerit nobis tamquam levis armaturae prima orationis excursio; nunc comminus agamus experiamurque, si possimus cornua commovere disputationis tuae. Duo enim genera divinandi esse dicebna; naturale, quod animus arriperet aut exciperet extrinsecus ex divinitate, unde omnes animos haustos aut acceptos aut libatos haberemus. Artificiosa divinationis illa fere genera ponebas: extispicum eorumque, qui ex fulgoribus ostentisque praedicerent, tum augurum eorumque, qui signis aut ominibus uterentur, omneque genus coniectura