comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
De qͥb seqͥentia contexens. & conminabit᷑ inqͥt
contumacib : siue ut alius int̾p̃tatꝰ . ẽ. in creduł.
Nec tunc cominabit᷑. sed qͦe nunc dicunt᷑ minacit̃
efficacit̃ tunc implebunt᷑. Ecce enĩ dñs in qͥt ut
ignis ueniet : & ut tẽpestas currꝰ eiꝰ. redđe in in

Expanded text:
De quibus sequentia contexens, Et comminabitur, inquit, De quibus sequentia contexens, Et comminabitur, inquit, contumacibus, sive, ut ait alius interpres, incredulis. Nec tunc comminabitur: sed quae nunc dicuntur minaciter, tunc efficaciter implebuntur. Ecce enim Dominus, inquit, ut ignis
Abbreviated transcription (Latin):
sed lȩtitiã & exultationẽ inuenient in ea. Ecce ego
faciã ierłm exultationẽ & popłm meũ lȩtitiam
& exultabo inierłm & lȩtabor in popło meo: & ultͣ
ñ audiet in illa uox fletꝰ. & cȩt̃a quȩ qͥdẽ ad illos
carnales mille annos referre conantur . Locutio
tellectũ sp̃ualẽ in textio sobria cũ qͦdã utili ac sa¬
lubri labore ꝑueniat. Pigritia uͦ carnalis uel in¬
erudita atq in exercitata tarditas m̃tis contenta
lit terȩ suꝑfitiȩ. nichil putat in teriꝰ reqͥrendũ.
haec de ꝓpħicis uerb̃ quȩ ante istũ locũ scripta
st̃ satis dixerim. In hoc aut̃ loco unde ad illa
digressi sumꝰ cũ dixisset & ossa ur̃a ut herba ex¬
orient᷑ . ut resurrectionẽ carnis qͥdẽ s tam̃ bonoꝵ
se nunc cõmemorare monstraret. ad unac̃. & cog
noscet manꝰ dñi colentib eũ. Qͥd ÷ hoc nisi manꝰ
distinguentis cultores suos a contẽptorib suis :

Expanded text:
sed laetitiam et exsultationem inuenient in ea. ecce ego sed laetitiam et exsultationem inuenient in ea. ecce ego faciam Hierusalem exsultationem et populum meum laetitiam; et exsultabo in Hierusalem et laetabor in populo meo, et ultra non audietur in illa uox fletus. et per alium carnales mille annos referre conantur. Locutiontellectum spiritalem intentio sobria cum quodam utili ac salubri labore perueniat; pigritia uero carnalis uel ineruditae adque inexercitatae tarditas mentis contenta litterae superficie nihil putat interius requirendum. Haec de propheticis uerbis, quae ante istum locum scripta sunt, satis dixerim. In hoc autem loco, unde ad illa digressi sumus, cum dixisset: Et ossa uestra ut herba exorientur, ut resurrectionem carnis quidem, sed tamen bonorum senoscetur manus Domini colentibus eum. Quid est hoc, nisi manus distinguentis cultores suos a contemptoribus suis?
Abbreviated transcription (Latin):
beatitudo illa suscipiet. & ibi uidebimꝰ. & gaude¬
bit cor nr̃m. Nec ex p̃ssit qͥd uidebimꝰ. Sed quid nisi
dm̃ : ut impleat᷑ in nobis ꝓmissũ euangłicũ. Beati
mundo corde : qm̃ ipsi dm̃ uidebunt: Et om̃ia illa
qͦe nunc ñ uidemꝰ credentes aut̃ ꝓmodulo capaci¬
tatis humanȩ. longe minꝰ quã st̃ atq in cõparabi¬
lit̃ cogitamꝰ. & uidebitis in qͥt & gaudebit cor ur̃m.
ur̃m ne putaremꝰ illa bona ierłm ad nr̃m tantũ mͦ¬
sp̃m ꝑtinere : & ossa in qͥt ur̃a ut herba exorient᷑.
ubi resurrectionẽ corporũ strinx̃. uelut qͦd ñ di¬
xerat reddens Neq enĩ cũ uidimꝰ fiet: s cũ fuerit
factũ uidebimꝰ. Nã & de cȩlo nouo & t̃ra noua iam
supͣ dixerat dũ ea qͦȩ scĩs ꝓmittunt᷑ in fine sȩpe ac
multi formit̃ diceret. erit in qͥt cȩlũ nouũ & t̃ra no
ua. & ñ er̃ memores prioꝵ. Nec ascendet incor ipsoꝵ

Expanded text:
illa beatitudo suscipiet. Ibi videbimus, et gaudeilla beatitudo suscipiet. Ibi videbimus, et gaudebit cor nostrum. Nec expressit quid videbimus: sed quid, nisi Deum? ut impleatur in nobis promissum evangelicum, Beati mundo corde, quoniam ipsi Deum videbunt ; et omnia illa, quae nunc non videmus, credentes autem, pro modulo capacitatis humanae, longe minus quam sunt atque incomparabiliter cogitamus. Et uidebitis, inquit, et gaudebit cor uestrum. t cor uestrum, ne putaremus illa bona Hierusalem ad nostrum tantumpertinere: Et ossa, inquit, uestra ut herba exorientur; ubi resurrectionem corporum strinxit, uelut quod non dixerat reddens; neque enim cum uiderimus fiet. sed cum fuerit facta uidebimus. Nam et de caelo nouo ac terra noua iam supra dixerat, dum ea, quae sanctis promittuntur in fine, saepe ac multiformiter diceret. Erit, inquit, caelum nua, et non erunt memores priorum nec ascendet in cor ipsorum,
Abbreviated transcription (Latin):
tione uindictã. & uastationẽ in flãma ignis. In igne
enĩ dñi uidicabit᷑ om̃is t̃ra: in gladio eiꝰ om̃is caro
Multi uulnerati er̃ adño. In bonoꝵ ꝓmissione flum̃
pacis. Profecto abundantiã pacis illiꝰ debemꝰ acciꝑe :
qͣ maior. eẽ ñ possit. hacutiq in fine rigabimꝰ: de qͣ
in p̃cedenti libro abundant᷑ locuti sumꝰ. Noc flum̃ se
in eos declinare dic̃. qͥb tantã beatitudinẽ polli¬
cet᷑. ut in telligamꝰ in illiꝰ felicitatis regione quȩ
incȩlis ÷ hoc flumine om̃ia satiari. Sed qͥa & t̾renis
corporib: pax incorruptionis atq: immortalita¬
tis inde in fluet: idõ declinare se dixẽ hoc flum̃
ut de suꝑnis qͦdã mͦ etiã inferiora ꝑfundat. & ho¬
gamꝰ scđm apłm a et̃nã in cȩlis. Ibi pꝰ labores erum¬
narũ curarũq: mortaliũ consolabimꝰ᷑ tanqͦã par¬
uuli eiꝰ in humeris genibq portati. Rudes enĩ nos
& nouos blandissimis ad uitoriis in solita nobis

Expanded text:
gne enim Domini iudicabitur omnis terra et in gladio eius omnis caro; multi uulnerati erunt a Domino. In bonorum promissione flumen pacis profecto abundantiam pacis illius debemus accipere, qua maior esse non possit. Hac utique in fine rigabimur; de qua in praecedenti libro abundanter locuti sumus. Hoc flumen se in eos declinare dicit, quibus tantam beatitudinem pollicetur, ut intellegamus in illius felicitatis regione, quae in caelis est. hoc flumine omnia satiari; sed quia et terrenis corporibus pax incorruptionis adque inmortalitatis inde influet, ideo declinare se dixit hoc flumen, ut de supernis quodam modo etiam inferiora perfundat et honam in coelis . Ibi post labores aerumnarum curarumque mortalium consolabimur, tanquam parvuli ejus in humeris genibusque portati. Rudes enim nos et novos blandissimis adjutoriis insolita nobis
Abbreviated transcription (Latin):
impletũ. De igne uͦ et tẽpestate cũ in isaiȩ ꝓpħia
tale aliqͥd tractaremꝰ: qͦmͦ eent hȩc intelligenda iã
diximꝰ. &ͦd uͦ dictũ . ẽ. ad uocabit cęlũ sursũ: qm¬

Expanded text:
inpletum. De igne uero et tempestate, cum in Esaiae prophetia inpletum. De igne uero et tempestate, cum in Esaiae prophetia tale aliquid tractaremus, quo modo essent haec intellegenda, iam diximus. Quod uero dictum est: Aduocabit caelum sursum: q
Abbreviated transcription (Latin):
flãmis totũ genꝰ humanũ ꝑire posse contenduni:
restat ut dicant qͦd ꝓpt̃ ea dii eorũ hebreã sapi¬
entiã laudauer̃ : qͥa istũ psalmũ ñ legerant. In
ualida. ad uocabit cȩlũ de sursũ: & trã discernere
popłm suũ. Congregate illi scõs eiꝰ: qͥ ordinant testa¬
m̃tũ eiꝰ suꝑ sacrificia. Hoc nos de dño iiu xło intelli¬
gimꝰ: quẽ sꝑamꝰ de cęlo. eẽ. uenturũ ad uiuos & mor¬
tuos iudicandos. Manifestꝰ enĩ ueniet int̃ iustos &
iniustos uidicaturꝰ iustȩ : qͥ priꝰ uenit occultꝰ ab in¬
iustis iudicandus iniuste. Ipse in qã manifestꝰ ue¬
niet & ñ silebit: id ÷ in uoce iudicis eiuidens ap¬
pa rebit. qͥ pͥus cũ uenis set occultꝰ ante uidicem
siluit: qͣndo sic̃ ouis ad immolandũ ductꝰ ÷ & sic̃
agnꝰ corã tondente fuit sine uoce. qͦẽ ad modũ de
illo ꝑisaiã legimꝰ ꝓpħatũ. & in euangłio uidemus

Expanded text:
flammis totum genus humanum perire posse contendunt: flammis totum genus humanum perire posse contendunt: restat ut dicant, quod propterea di eorum Hebraeam sapientiam laudauerunt, quia istum psalmum non legerant. In ursum et terram discernere populum suum. Congregate illi iustos eius, qui disponunt testamento eius super sacrificia. Hoc nos de Domino Iesu Christo intellegimus, quem speramus de caelo esse uenturum ad uiuos et mortuos iudicandos. Manifestus enim ueniet inter iustos et iniustos iudicaturus iuste, qui prius uenit occultus ab iniustis iudicandus iniuste. Ipse, inquam, manifestus ueniet et non silebit, id est, in uoce iudicis euidens apparebit, qui prius cum uenisset occultus, ante iudicem siluit, quando sicut ouis ad immolandum ductus est et sicut agnus coram tondente fuit sine uoce, quem ad modum de illo per Esaiam legimus prophetatum et in euangelio uidemus
Abbreviated transcription (Latin):
illa stella uirgiliana facẽ ducens multa cũ luce
cucurrit: & r̃dea se condidit silua. Hoc aut̃ qͦd de
psalmo cõmemoraui: nullũ cȩloruidet᷑ relinqͥere
qͦd periturũ ñ dixcerit. Ubi enĩ dr̃ oꝑa manuũ tuarũ
eoꝵ ab oꝑe dĩ. tam nullũ aꝑditione secernit᷑. Non
enĩ dignabunt᷑ de petri apłi locutione qͣm uehe¬
m̃t̃ oder̃ hebreoꝵ defende pietatẽ : dõrũ suorũ
oraculis apꝓbatã. ut saltm ne totꝰ mundus peri¬
turꝰ eẽ. credat᷑ si a toto pars accipiat᷑ in eo qͦd dic¬
tũ . ẽ. ipsi peribt̃ cũ soli cęli imfimi perituri sunt.
quẽ ad modũ in apłica illa epła a toto parꝰ acci¬
pit qͦd diluuio perisse dictꝰ .ẽ. mundus : qͣmiussola
eiꝰ cũ suis cęlis pars ima perierit. S qͥa hocut dixi
ñ dignabuntur. ne uel apłi petri apꝓbent sensũ.
uel tantũ concedant con flagrationi nouissime
qͣntũ dicimꝰ ualuisse diluuiũ qͥ nullis aqͥs nullis

Expanded text:
illa stella Vergiliana facem ducens multa cum luce illa stella Vergiliana facem ducens multa cum luce cucurrit, et Idaea se condidit silua. Hoc autem quod de psalmo commemoraui, nullum caelorum uidetur relinquere, quod periturum esse non dixerit. Ubi enim dicitur: Opera manuum tuarum eorum ab opere Dei, tam em uehementer oderunt, Hebraeorum defendere pietatem, deorum suorum oraculis adprobatam, ut saltem, ne totus mundus periturus esse credatur, sic a toto pars accipiatur in eo, quod dictum est: Ipsi peribunt, cum soli caeli infimi perituri sint, quem ad modum in apostolica illa epistula a toto pars accipitur, quod diluuio perisse dictus est mundus, quamuis sola eius cum suis caelis pars ima perierit. Sed quia hoc, ut dixi, non dignabuntur, ne uel apostoli Petri adprobent sensum, uel tantum concedant conflagrationi nouissimae, quantum dicimus ualuisse diluuium, qui nullis aquis, nullis
Abbreviated transcription (Latin):
ubi aqͣ in undatꝰ qͥ tunc erat perisse dictꝰ .ẽ. mundus.
satis clarũ . ẽ. & qͥȩ pars mundi a toto significata.
& qͣtinꝰ perisse dicta. & qͥ cęli repositi igni reser¬
uandi in die udicii & ꝑditionis hominũ impioꝵ.
& meo qͦd paulopꝰ ait. ueniet dies dñi ut fur. inqͦo
cęli magno impetu transcurrent. elem̃ta ardentia
resoluent᷑. & t̾ra & q̃ inipsa s̃ oꝑa exurent᷑. Ac de¬
inde subiecit. his om̃ib ꝑ euntib qles uos oportet
.ẽẽ. Posst̃ illic cęli in telligi perituri qͦs dix̃ reposi¬
ima mundi parte subsistunt ꝓcellosa & turbu¬
lenta in qͣ eosdẽ cȩlos dix̃.ẽẽ. positos saluis illis
ꝓbabiliꝰ & alit̾ in telligi. magis ostendit mansu¬
ros. eẽ illos cȩlos sitam̃ stellȩ inde casurȩ s̃ cũ uel
tropica sit locutio qͦd ÷ credibiliꝰ. uel inisto imo
cȩlo futurũ sit utiq mirabiliꝰ qͥã nunc fit. Unde &

Expanded text:
ubi aqua inundatus qui tunc erat perisse dictus est mundus, ubi aqua inundatus qui tunc erat perisse dictus est mundus, satis clarum est, et quae pars mundi a toto significata. et quatenus perisse sit dicta, et qui caeli repositi igni reseruandi in diem iudicii et perditionis hominum inpiorum; et in eo quod paulo post ait: Veniet dies Domini ut fur, iagno inpetu transcurrent, elementa autem ardentia resoluentur. et terra et quae in ipsa sunt opera exurentur: ac deinde subiecit: His omnibus pereuntibus quales oportet esse uos? possunt illi caeli intellegi perituri. quos dixit reposiima mundi parte subsistunt procellosa et turbulenta, in qua eosdem caelos dixit esse repositos, saluis illis probabilius et aliter intellegi, magis ostendit mansuros esse illos caelos, si tamen stellae inde casurae sunt; cum uel tropica sit locutio, quod est credibilius, uel in isto imo caelo futurum sit, utique mirabilius quam nunc fit. Unde et
Abbreviated transcription (Latin):
tatis hebreorũ dr̃ dõ: quẽ confitente tanto phylo¬
sopho etiã ipsa numina ꝑ horrescunt. Oꝑa manuũ
tuarũ st̃ cȩli: ipsi ꝑibunt. Nũ qͥd qͣndo cęli ꝑibunt
mundꝰ cuiꝰ idẽ cȩli suꝑior pars. ẽ. & tutior ñ ꝑibi.
Si hȩc sententia ioui displicet. cuiꝰ ut scribit iste.
philosophus uelut grauioris auctoritatis oracul
in xp̃ianoꝵ credulitate culpat᷑. cur ñ similit̃ sa¬
pientiã tanqͥã stultitiã culpat hebreorũ.
in qͦrũ libris piissimis in uenit᷑ : Porro similla sa¬
pientia quȩ porphyrio tam multũ placet. ut cã de
.ẽ. ista fallatia. ut in fide xpianoꝵ uel int̾̃ cȩt̃a uel p̃
cȩteris hoc detestent᷑ qͦd in ea ꝑiturꝰ credit᷑ mundus :
Quo utiq nisi ꝑeunte cȩli ꝑire ñ posst̃. & in lit teris¬
huiꝰ mundi: legit᷑ mundꝰ transit: legit᷑ cȩlũ & t̃roc
transibunt. Sed puto qͦd p̃terit: transit. Transibunt

Expanded text:
tatis Hebraeorum dicitur Deo, quem confitente tanto philotatis Hebraeorum dicitur Deo, quem confitente tanto philosopho, etiam ipsa numina perhorrescunt, Opera manuum tuarum sunt coeli, ipsi peribunt. Numquid, quando coeli peribunt, mundus, cuius idem caeli superior pars est et tutior, non peribit? Si haec sententia Ioui displicet, cuius, ut scribit iste philosophus, uelut grauioris auctoritatis oraculo in Christianorum credulitate culpatur: quur non similiter sapientiam tamquam stultitiam culpat Hebraeorum, in quorum libris piissimis inuenitur? Porro si in illa sapientia, quae Porphyrio tam multum placet, ut eam deoest ista fallacia, ut in fide Christianorum, vel inter caetera, vel prae caeteris hoc detestentur, quod in ea periturus creditur mundus, quo utique nisi perunte coeli non possunt perihuius mundi; legitur: Mundus transit: legitur: Caelum et terra transibunt. Sed puto. quod praeterit, transit, transibunt
Abbreviated transcription (Latin):
multos ꝓ pt̃ ea & abrahȩ dictũ .ẽ. Patrẽ multarũ
gentiũ posui te. Cui tam̃ alio loco in semine inqͥt
tuo benedicent᷑ om̃s gs̃. De tali aut̃ resurrectione
& reqͥesce. Ad huc enĩ dies in cõpletionẽ consũma¬
tionis. & reqͥesces & resurges in sorte tua in fine
dierũ Multa de iudicio nouis simo dicunt᷑ in psal¬
mis: s eorũ plura transeunt̃ & strictim. Hoc tam̃
qͦd de fine huiꝰ scłi aꝑtissime ibi dictũ.ẽ. neqͦqͣm
silentio p̃teribo. Principio t̃rã tu fundasti dñe : &
oꝑa manuũ tuarũ st̃ cȩli. Ipsi peribunt tu aut̃ ꝑ¬
riũ mutab̃ eos & mutabunt᷑ : tu aut̃ idẽ ipse es &
anni tui ñ defitient. Qͥd ÷ qͦd porphrriꝰ cũ pietatẽ
laudet hebreoꝵ qͣ magnꝰ & uerꝰ & ipsis numinib
terribił ab ipsis colit ds. xp̃ianos obhoc arguit na¬
xime stultitiȩ etiã ex oraculis dõrũ suorũ. qͦd istũ
mundũ dicunt. eẽ. periturũ: Ecce in litteris pie¬

Expanded text:
multos. Propterea et Abrahae dictum est, Patrem multarum gentium posui te; cui tamen alio loco, In semine, inquit, tuo benedicentur omnes gentes . De tali autem resurrectione  Et tu veni, et requiesce: adhuc enim dies in completionem consummationis; et requiesces, et resurges in sorte tua in fine r. Multa de iudicio nouissimo dicuntur in psalmis, sed eorum plura transeunter et strictim. Hoc tamen quod de fine huius saeculi apertissime ibi dictum est, nequaquam silentio praeteribo. Principio terram tu fundasti, Domine, et opera manuum tuarum sunt caeli. Ipsi peribunt, tu autem p eos, et mutabuntur; tu autem idem ipse es, et anni tui non deficient . Quid est quod Porphyrius, cum pietatem laudet Hebraeorum, qua magnus et verus et ipsis numinibus terribilis ab eis colitur Deus, Christianos ob hoc arguit maximae stultitiae, etiam ex oraculis deorum suorum, quod istum mundum dicunt esse periturum? Ecce in litteris pie
Abbreviated transcription (Latin):
sepulchris & lȩtabunt᷑ om̃s qͥ st̃ suꝑ t̾rã. Ros enĩ
qͥ abste ÷ sanitas . ẽ. illis : t̃ra uͦ impioꝵ cadet.
Totũ illud suꝑuis ad resurrectionẽ ꝑtinet beatoꝵ
tũ. corpora uͦ impiorũ ruina dãnationis excipiet.
lam porro si de bonoꝵ resurrectione qͦd dictũ. ẽ
diligentiꝰ & distinctiꝰ uelimꝰ in tueri. ad pͥmã referen¬
dũ ẽ. qͦd dictũ . ẽ. resurgent mortui : ad scđam uero

Expanded text:
s enim qui abs te est, sanitas illis est: terra vero impiorum cadet . Totum illud superius ad resurrectionem pertinet beatorutum, Corpora vero impiorum ruina damnationis excipiet. Jam porro si de bonorum resurrectione quod dictum est, diligentius et distinctius velimus intueri, ad primam referendum est quod dictum est, Resurgent mortui; ad secundam vero
Abbreviated transcription (Latin):
ciunt. donec etiã receptis corporib bona recipians
q̃ merent᷑. Cũ aut̃ dixcisset. & iudicati s̃ singuli
rint udicati. Et morᷤ & infernꝰ inqͥt missi st̃ instag¬
nũ ignis. His nominib: significans diabolũ. qm
auctor ÷ mortis infernarũq pęnarũ: uniuersãq
simul dȩmonũ societatẽ. Hoc ÷ enĩ qͦd supͣ einden¬
tius p̃occupando iã dixerat. Et diabolꝰ qͥ seduce¬
bat eos missus. ẽ. in stagnũ ignis & sulphuris d a
uitȩ scripti.miss̃ st̃ instagnũ ignis. Non dm̃ lib̃
iste cõmemorat ne obluuone fallat᷑ : s p̃destina¬
tionẽ significat eoꝵ qͥb ȩt̃na dabit᷑ uita. Neq enĩ
nescit eos ds̃. & in hoc libro legit ut sciat: sed po¬
tius ipsa eiꝰ p̃sentia de illis quȩ falli ñ potest lib
.ẽ. uitȩ in qͦ st̃ scripti᷑ id ÷ ante p̃cogniti. ł inito aũ
iudicio qͦ p̃nuntiauit udicandos malos : restat

Expanded text:
ciunt, donec etiam receptis corporibus, bona recipiant ciunt, donec etiam receptis corporibus, bona recipiant quae merentur. Cum autem dixisset, Et judicati sunt singuli runt judicati: Et mors et infernus, inquit, missi sunt in stagnum ignis . Hic omnibus significans diabolum, qui est auctor mortis infernaliumque poenarum, cum universorum simul daemonum societate. Hoc est enim quod supra evidentius praeoccupando jam dixerat: Et diabolus, qui seducebat eos, missus est in stagnum ignis et sulphuris. Quod vitae scripti, missi sunt in stagnum ignis. Necdum liber iste commemorat ne oblivione fallatur, sed praedestinationem significat eorum quibus vita dabitur aeterna. Neque enim nescit eos Deus et in hoc libro legit ut sciat, sed potius, ipsa ejus praescientia, de illis quae falli non potest, liber est vitae in quo sunt scripti, id est ante praecogniti. Finito autem judicio, quo praenuntiavit judicandos malos, restat
Abbreviated transcription (Latin):
Hos gͦ mortuos ex hibuit mare qͥ in eo erant:
id ÷ ex hibuit homines hoc scłm qͥcũq in eo eraas
qͥa nondũ obierant. Et mors inferꝰ in qͥt reddider̃
mortuos qͦs in se habebant. Mare exhibuit : qͥa sic̃
inuenti s̃ affuer̃. Mors uͦ & in ferꝰ reddider̃ : qm̃ uitȩ
de qͣ iã exierant reuocar̃. Nec frustra fortasse ñ
satis fuit ut diceret mor aut infernꝰ: s utrũq dic¬
tũ .ẽ. Mors ꝓpt̃ bonos qͥ tantũ mͦ mortẽ ꝑpeti po¬
tuer̃ ñ & infernũ : in fernꝰ aut̃ ꝓpt̃ malos qͥ etiã
pęnas a pͥcd in feros pendunt. Si enĩ ñ ab surde cre¬
di uidet᷑ antiqͦs etiã scõs qͥ uenturi xp̃i tenuer̃ fi¬
dẽ locis qͥdẽ a torm̃tis impioꝵ remotissimis s a pͥd
inferos fuisse. donec eos inde xẽi sanguis & ad ea
loca descensus erueret. ꝓfecto de inceps boni fi¬
deles effuso illo p̃cio iã redẽpti ꝓrsus inferos nes¬

Expanded text:
Hos ergo mortuos exhibuit mare, qui in eo erant, Hos ergo mortuos exhibuit mare, qui in eo erant, id est, exhibuit homines hoc saeculum, quicumque in eo erant, quia nondum obierant. Et mors et infernus, inquit, reddiderunt mortuos, quos in se habebant. Mare exhibuit, quia sicut inuenti sunt, adfuerunt; mors uero et infernus reddiderunt, quoniam uitae, de qua iam exierant, reuocarunt. Nec frustra fortasse non satis fuit ut diceret mors aut infernus, sed utrumque dictum est: mors propter bonos, qui tantummodo mortem perpeti potuerunt, non et infernum; infernus autem propter malos, qui etiam poenas aput inferos pendunt. Si enim non absurde credi uidetur antiquos etiam sanctos, qui uenturi Christi tenuerunt fidem, locis quidem a tormentis inpiorum remotissimisinferos fuisse, donec eos inde sanguis Christi et ad ea loca descensus erueret, profecto deinceps boni fideles effuso illo pretio jam redempti, prorsus inferos nes
Abbreviated transcription (Latin):
tui qͦs ex hibuit mare qͥ in eo erant : Neq enĩ qui
in mari moruint᷑ ñ st̃ in inferno. aut corpora
eorũ seruant᷑ in mari: aut qͦd ÷ absurdius mare
habebat bonos mortuos & in fernꝰ malo: qͥs hoc
putauerit : S ed ꝓfecto conuenient̃ hoc loco qͥdã
mare ꝓisto scło positũ accipiunt. Cũ gͦ & tͦs hic in¬
ueniet xec incorpore constitutos simul significa¬
ret cũ eis qͥ resurrecturi s̃ : udicandos etiã ipsos
mortuos appellauit & bonos quib: dr̃. Mortui
enĩ estis: & uita ur̃a abscondita. ẽ. cũ xp̃o indõ:
tuos suos. Possunt mortui ꝓpt̃ hoc etiã dici: qd
mortalia ger̃ corpora. Vnde apłs. Corpus qͥdẽ
inqͥt mortuũ ẽ ꝓpt̃ peccatũ : sp̃s aut̃ uita ẽ ꝓp¬
ter iustitiã. Utrũq in homine uiuente atq in hoc¬
corpore constituto. eẽ. de monstrans & corpus
mortiũ & sp̃m uitã. Nec tam̃ dix̃ corpus mor¬
tale sed mortuũ : quã uis eadẽ paulo pꝰ etiã
mortalia corpora sic̃ usitatiꝰ uocant᷑ appellet

Expanded text:
tui, quos exhibuit mare, qui in eo erant? Neque enim qui in mari moriuntur, non sunt in inferno, aut corpora eorum seruantur in mari, aut, quod est absurdius, mare habebat bonos mortuos et infernus malos. Quis hoc putauerit? Sed profecto conuenienter quidam hoc loco mare pro isto saeculo positum accipiunt. Cum ergo et quos hic inueniet Christus in corpore constitutos simul significaret cum eis, qui resurrecturi sunt, iudicandos, etiam ipsos mortuos appellauit, et bonos, quibus dicitur: Mortui enim estis, et uita uestra abscondita est cum Christo in Deo, tuos suos . Possunt mortui etiam propter hoc dici, quod mortalia gerunt corpora: unde Apostolus, Corpus quidem, inquit, mortuum est propter peccatum; spiritus autem vita est propter justicorpore constituto esse demonstrans, et corpus mortuum, et spiritum vitam. Nec tamen dixit corpus mortale, sed mortuum: quamvis eadem paulo post etiam mortalia corpora , sicut usitatius vocantur, appellet.
Abbreviated transcription (Latin):
magnã qͣndã cõmutationẽ ñ dubitat dicere ꝑdi¬
tionẽ futurã : cũ tam̃ eoꝵ qͥã uis in ęt̃nis pęnis sit
mansura natura. Quȩrat forsitanaliqͥs si pꝰ factũ
udiciũ iste mundus ardebit anteqͣm ꝓ illo cęlũ
qͦ corporali loco. eẽ. necesse sit: possumꝰ responde
futuros eos. eẽ insuꝑiorib partib qͦita ñ ascen¬
det flãma illiꝰ incendii quẽ ad modum nec
unda diluuii. Taliaqͥppe illis iner̃ corpora:
ut illic sint ubi. ec̃ uoluerint. Sed nec ignẽ con¬
flagrationis illiꝰ ꝑ timescent immortales atq
incorruptibiles facti : si uirorũ triũ corruptilia
corpora atq mortalia in camino ardenti illesa
uiuere potuer̃. Multas euangłicas apłicasq sen
tentias de diuino isto uidicio nouissimo mͥ. eẽ. p̃
tudinẽ ꝓtendat᷑. Sed nullo mͦ. ẽ. p̃tereundus pau¬
lus apłs. qͥ scribens ad thessalonicenses rogamus

Expanded text:
magnam quandam commutationem non dubitat dicere perdimagnam quandam commutationem non dubitat dicere perditionem futuram, cum tamen eorum quamuis in aeternis poenis sit mansura natura. Quaerat forsitan aliquis, si post factum iudicium iste mundus ardebit, antequam pro illo caelum quo corporali loco esse necesse sit. Possumus respondere futuros eos esse in superioribus partibus, quo ita non adscendet flamma illius incendii, quem ad modum nec unda diluuii. Talia quippe illis inerunt corpora, ut illic sint, ubi esse uoluerint. Sed nec ignem conflagrationis illius pertimescent inmortales adque incorruptibiles facti, si uirorum trium corruptibilia corpora adque mortalia in camino ardenti inlaesa uiuere potuetentias de diuino isto iudicio nouissimo uideo mihi etudinem prouoluatur; sed nullo modo est praetereundus apostolus Paulus, qui scribens ad Thessalonicenses: Rogamus
Abbreviated transcription (Latin):
ipsiꝰ ꝓmissa ex pectamꝰ : in qͥb iustitia in habitat.
Nichil dix̃ de resurrectione mortuoꝵ: s sane de
ꝑditione mundi huiꝰ satis. ubi etiã cõmemorans
factũ ante diluuiũ: uidet᷑ ad monuisse qͦdã mͦ
qͣtenꝰ in fine huiꝰ scłi mundũ istũ periturũ. eẽ. cre¬
damꝰ. Nã & illo tẽpr̃ perusse dix̃ qͥ tunc erat mundꝰ
nec solũ orbẽ t̾rȩ uerũ etiã cęlos. qͦs utiq istos ae¬
rios intelligimꝰ: qͦrũ locũ ac spatiũ tunc a qͣ cres¬
cendo suꝑ auerat. Ergo totꝰ aut pęne totꝰ aer iste¬
uentosus qͦd cęlũ uel potiꝰ cȩlos uocat. s utiq istos
imos ñ illos supp̃mos ubi sol & luna & syđa con¬
stituta s̃: conuersus fuerat in humidã qͣlitatẽ atq
hoc mͦ cũ t̾ra ꝑierat. Cuiꝰ t̾rȩ utiq pͥor facies fuerbet
deleta diluuio. Qi aut̃ nc̃ st̃ inqͥt cęli & t̃ra eodẽ
uerbo reposita s̃ igni reseruandi indiẽ udicu &
ꝑditionis hominũ impiorũ. Nã & hominũ ꝓpter

Expanded text:
ipsius, exspectamus, in quibus justitia inhabitat . Nihil hic dixit de resurrectione mortuorum: sed sane de perditione mundi hujus satis. Ubi etiam commemorans factum ante diluvium, videtur admonuisse quodammodo, quatenus in fine hujus saeculi mundum istum periturum esse credamus. Nam et illo tempore perisse dixit, qui tunc erat, mundum: nec solum orbem terrae, verum etiam coelos, quos utique istos aerios intelligimus, quorum locum ac spatium tunc aqua crescendo superaverat. Ergo totus, aut pene totuentosus quod caelum uel potius caelos uocat, sed utique istos imos, non illos supremos, ubi sol et luna et sidera constituta sunt conuersus hoc modo cum terra perierat, cujus terrae utique prior facies fuerat deleta diluvio. Qui autem nunc sunt, inquit, coeli et terra, eodem verbo repositi sunt, igni reservandi in diperditionis hominum inpiorum. Nam et hominum propter
Abbreviated transcription (Latin):
nebit. In istis in qͥt scđa mors ñ habet potestatẽ.
habet gͦ in reliqͥs: de qͥb suꝑuis ait. Reliqͥ eoꝵ
ñ uixer̃ donec finiant᷑ mille anni. Qm̃ toto isto
tẽporis in t̃uallo. qͦd mille annos uocat qͣntũ cũq
in eo qͥsq eoꝵ uiã in corpore ñ reuix̃ a morte in
qͣ eũ tenebat impietas. ut reuiuiscendo pͥmȩ re¬
surrectionis particeps fieret. atq potestatẽ in¬
eo scđa mor ñ hab̾et : sunt qͥ putant resurrectionẽ
dici ñ posse nisi corpoꝵ: idõq istam qͦq pͥmã in
corporib futurã. eẽ contendunt. Qoꝵ enĩ in qui¬
unt .ẽ. cađe: eoꝵ & resurgere Cadunt aut̃ cor¬
pora moriendo & a cadendo cadauera nuncu¬
pant᷑ : ñ gͦ animarũ inqͥunt resurrectio potest
eẽ: s corporũ. Sed qͥd contͣ apłm dicunt qͥ eã
resurrectionẽ appellat: Nã scđm in teriorem
ñ scdđm exteriorẽ hominẽ resurrexerant qͥb ait. Si
conresurrexistis cũ xĩo: q̃ sursũ s̃ sapite. Quẽ sen¬

Expanded text:
testatem. habet ergo in reliquis, de quibus superius ait: reliqui eorum non uixerunt, donec finiantur mille anni, quoniam toto isto temporis interuallo, quod mille annos uocat, quantumcumque in eo quisque eorum uixit in corpore, non reuixit a morte, in qua eum tenebat impietas, ut sic reuiuescendo primae resurrectionis particeps fieret atque in eo potestatem secunda mors non haberet. Sunt qui putant resurrectionem dici non posse nisi corporum ideoque istam quoque primam in corporibus futuram esse contendunt. Quorum enim est, inquiunt, cadere, eorum est resurgere. Cadunt autem corpora moriendo; nam et a cadendo cadauera nuncupantur. Non ergo animarum, inquiunt, resurrectio potest esse, sed corporum. Sed quid contra apostolum dicunt, qui eam resurrectionem appellat? Nam secundum interioremnon secundum exteriorem hominem utique resurrexerant quibus ait: Si conresurrexistis cum Christo, quae sursum sunt sapite; quem sen
Abbreviated transcription (Latin):
cendo sinere ut imalũ grauiꝰ incidat᷑. ꝑtinet gͦ
ad innocentis officiũ ñ solũ nemini malũ in ferre :
uerũ etiã cohib̾e apeccato uel punire peccatũ: ut
aut ipse qͥ plectitur corrigat᷑ exꝑim̃to: aut alii
t̃reantur exemplo. Qͥa igit᷑ hominis domꝰ. in itiũ
siue particula debet. ẽẽ ciuitatis. omne aut̃ initi¬
um ad aliqͦẽ suigeneris finẽ & om̃is parꝰ ad uni¬
uersi cuiꝰ pars ÷ in tegritatẽ refertꝰ : satis appare
eẽ. conseqͥens ut ad pacẽ ciuicã pax domestica
referat᷑: id ÷ ut ordinata imꝑandi obȩdiendiq
concordia cohabitantiũ referat᷑ ad ordinatam
imꝑandi obȩdiendiq concordiã cuuũ. Ita fit : ut
ex lege ciuitatis p̃cepta sumere patrẽ familias
oporteat. qͥb suã domũ sic regat. ut sit paciac¬

Expanded text:
cendo sinere. ut in malum grauius incidatur. Pertinet ergo cendo sinere. ut in malum grauius incidatur. Pertinet ergo ad innocentis officium, non solum nemini malum inferre, uerum etiam cohibere a peccato uel punire peccatum, ut aut ipse qui plectitur corrigatur experimento, aut alii terreantur exemplo. Quia igitur hominis domus initium siue particula debet esse ciuitatis, omne autem initium ad aliquem sui generis finem et omnis pars ad uniuersi, cuius pars est, integritatem refertur, satis apparet esse consequens, ut ad pacem ciuicam pax domestica referatur, id est, ut ordinata imperandi oboediendique concordia cohabitantium referatur ad ordinatam imperandi oboediendique concordiam ciuium. Ita fit, ut ex lege ciuitatis praecepta sumere patrem familias oporteat, quibus domum suam sic regat, ut sit paci ad
Abbreviated transcription (Latin):
& tam late uulgatũ. ut etiã iniqͥȩ dominantes hoc
gaudeant appellari. Qͥ aut̃ ueri patres familias
sunt. om̃ib in familia tanqͥã filiis ad colendũ &
ꝓmerendũ dm̃ consulunt. desidantes atq optan¬
tes uenire ad cȩlestẽ domũ. ubi necessariũ ñ sit of¬
ficiũ imꝑandi mortalib: qm̃ necessariuĩ ñ erit of¬
ficiũ consulendi iã milla immortalitate felicib
Qͦ donec ueniat᷑. magis debent patres qͦd dominant᷑.
quã serui tolerare qͦd seruiunt. Siqͥs aut̃ in domo
ꝑ inobȩdientiã domesticȩ paci aduersat᷑. corripitur
seu uerbo seu uerb̾e. seu qͦ libet alio genere pęne iusto
atq licito: qͣntũ societas humana concedat. ꝓ eius
qͥ corripit᷑ utilitate. ut paciunde dissilierat coap¬
tetur. Sic̃ enĩ ñ ÷ beneficientiȩ ad iuuando efficere
ut bonũ qͦd maiꝰ ÷ amittat᷑: ita ñ ÷ in nocentiȩ par¬

Expanded text:
 tam late uulgatum, ut etiam inique dominantes hoc  tam late uulgatum, ut etiam inique dominantes hoc se gaudeant appellari. Qui autem ueri patres familias sunt, omnibus in familia sua tamquam filiis ad colendum et promerendum Deum consulunt, desiderantes adque optantes uenire ad caelestem domum, ubi necessarium non sit officium imperandi mortalibus, quia necessarium non erit officium consulendi iam in illa inmortalitate felicibus; quo donec ueniatur, magis debent patres quod dominantur, quam serui tolerare quod seruiunt. Si quis autem in domo per inoboedientiam domesticae paci aduersatur, corripitur seu uerbo seu uerbere seu quolibet alio genere poenae iusto adque licito, quantum societas humana concedit, pro eius qui corripitur utilitate, ut paci unde dissiluerat coaptetur. Sicut enim non est beneficentiae adiuuando efficere, ut bonum quod maius est amittatur: ita non est innocentiae par
Abbreviated transcription (Latin):
seruus ÷ hominis aut peccati. Uerũ & pęnat ser¬
uitꝰ ea lege ordinat᷑. quȩ naturalẽ ordinẽ conser¬
uari iubet. ꝑ turbari uetat. qͥa sicont᷑ eã legẽ non
.ec̃t factũ. nichil. eẽt pęnali seruitute cohercen¬
dũ. Idõq apłs. etiã seruos monet subditos dñis
suis. & ex animo eis cũ bona uoluntate seriure.
ut scilicet si ñ possunt adñis liberi fieri. suã ser¬
uitutẽ ipsi qͦdã mͦ liberã faciant. ñ timore sub¬
dolo s: fideli dilectione seruiendo donec transeat
iniqͥtas & euacuet᷑ om̃is pͥncipatꝰ & potestas hima¬
seruos iusti patres nr̃i sic administrabant domesticã pu¬
cẽ. ut scđm hȩc tẽporalia bona filiorũ sortẽ ac
seruoꝵ conditionẽ distinguerent : ad dm̃ aut̃ colen¬
dũ in qͦ ȩt̃na bona sꝑanda st̃. omib domꝰ suȩ men¬
bris paridilectione consulerent. &d naturalis ordo
ita p̾scribit ut nom̃ patrũ familias hinc exortũ sit¬

Expanded text:
seruus est hominis aut peccati. Verum et poenalis serseruus est hominis aut peccati. Verum et poenalis seruitus ea lege ordinatur, quae naturalem ordinem conseruari iubet, perturbari uetat; quia si contra eam legem non esset factum, nihil esset poenali seruitute cohercendum. Ideoque apostolus etiam seruos monet subditos esse dominis suis et ex animo eis cum bona uoluntate serio; ut scilicet, si non possunt a dominis liberi fieri, suam seruitutem ipsi quodam modo liberam faciant, non timore subdolo, sed fideli dilectione seruiendo, donec transeat t euacuetur omnis principatus et potestas humaseruos iusti patres nostri, sic administrabant domesticam pacem, ut secundum haec temporalia bona filiorum sortem a seruorum condicione distinguerent; ad Deum autem colendum, in quo aeterna bona speranda sunt, omnibus domus suae membris pari dilectione consulerent. Quod naturalis ordo ita praescribit, ut nomen patrum familias hinc exortum sit et
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ peccato contrario dimicatur. Et om̃is uictoria
cũ etiã malis ꝓuenit: diuino idicio uictos hu¬
miliat. uel emendans peccata uel puniens. Tes¬
tis ÷ homodĩ danihel. cũ incaptiuitate positꝰ
peccata sua & peccata popłi sui confiteret᷑ꝰ dõ. &
hanc eẽ. caus&̃ captiuitatis illius piodolore ces¬
tat᷑. Primagꝰ seruitutis causa peccatũ. ẽ: ut homo
sas pȩnas meritis distribuere delinquentiũ. Sic̃ aut̃
catiꝰ ac ꝑ hoc multiqͥdẽ religiosi dñis miqͥs. non
tam̃ libis seruiunt. a qͦ enĩ qͦs deuictꝰ ÷ hinc & ser¬
uus ad dictꝰ ÷ E t utiq feliciꝰ seruit᷑ homini qͦã libi¬
dini. cũ seuissimo dñatu uastet corda mortaliũ.
ut alios omittã libido dominandi. Hominib aut̃
illo pacis ordine qͦ aliis alii subiecti s̃. sic̃ ꝓdest
humilitas seruientib : ita nocet suꝑbia dñantib
Nuliꝰ aut̃ natura in qͣ priꝰ ds̃ hominẽ condidit.

Expanded text:
pro peccato et a contrario dimicatur: et omnis victoria, pro peccato et a contrario dimicatur: et omnis victoria, cum etiam malis provenit, divino judicio victos humiliat, vel emendans peccata, vel puniens. Testis est homo Dei Daniel, cum in captivitate positus, peccata sua et peccata populi sui confitetur Deo, et hanc esse causam illius captivitatis pio dolore testatur . Prima ergo servitutis causa peccatum est; ut homo sas poenas meritis distribuere delinquentium. Sicut autem cati, ac per hoc multi quidem religiosi dominis iniquis, non tamen liberis seruiunt: A quo enim quis deuictus est, huic et seruus addictus est. Et utique felicius seruitur homini, quam libidini, cum saeuissimo dominatu uastet corda mortalium, ut alias omittam, libido ipsa dominandi. Hominibus autem illo pacis ordine, quo aliis alii subiecti sunt, sicut prodest humilitas seruientibus, ita nocet superbia dominantibus. Nullus autem natura, in qua prius Deus hominem condidit,
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ condidit. Nã dñet᷑ inqͥt pisciũ maris. & uolati¬
liũ cȩli. & om̃ũ repentiũ quȩ repunt suꝑtrã. Ra
tionalẽ factũ adimaginẽ suã: noluit nisi irrati¬
onabilib dñari. Non hominẽ homini: sed hominẽ
pecori. inde. pͥmi usti. pastores pecorũ magis qͦã
reges hominũ constituti st̃: ut etiã sic insinuaret
dsꝰ qͥd postulet ordo creaturarũ. qͥd exigat me¬
ritũ peccatoꝵ. Conditio qͥppe seruitutis uire in¬
telligit᷑ imposita peccatori. Proinde nusqͥã serip¬
turarũ legimꝰ seruũ. anteqͥã hoc uocabulo noe
iustꝰ peccatũ filii uindicaret. Nom̃ itaq istud cul¬
pa meruit ñ natura. Origo aut̃ uocabuli serueꝵ
in latina lingͣ in de credit᷑ ducta: qͦd hi qͥ iure
belli possent occidi auictorib conseruabantur.
serui fiebant a seruando appellati. qͦd etiã ipsũ
sine peccati meritoñ ẽ. Nã cũ ustũ gerit̾ bellũ:

Expanded text:
nem condidit. Nam dominetur inquit piscibus maris et volatinem condidit. Nam dominetur inquit piscibus maris et volatilibus celtionalem factum ad imaginem suam noluit nisi irrationabilibus dominari: non hominem homini, sed hominem pecori. Inde primi justi, pastores pecorum magis quam reges hominum constituti sunt: ut etiam sic insinuaret Deus, quid postulet ordo creaturarum, quid exigat meritum peccatorum. Conditio quippe servitutis jure intelligitur imposita peccatori. Proinde nusquam Scripturarum legimus servum, antequam hoc vocabulo Noe justus peccatum filii vindicaret . Nomen itaque istud culpa meruit, non natura. Origo autem vocabuli servorum in latina lingua inde creditur ducta, quod hi qui jure belli possent occidi, a victoribus cum servabantur, servi fiebant, a servando appellati; quod etiam ipsum sine peccati merito non est. Nam et cum justum geritur bellum,
Abbreviated transcription (Latin):
deinde ut etiã ꝓsit. cui potuerit. Primitꝰ gͦ in .ẽ.
ei suoꝵ cura. adeos qͥppe habet oportuniorẽ faci¬
liorẽq aditũ consulendi: uel naturȩ ordine uel
ipsius societatis humanȩ. Unde apłs dicit. &ͥsqͥs
aut̃ suis & maxime domesticis ñ ꝓuidet : fidem
denegat & .ẽ. infideli de terior. Hinc itaq etiã pax
domestica orit᷑. id ÷ orcdlinata imꝑandi obȩdiendi¬
q concordia cohabitantiũ. Imꝑantꝰ enĩ qͥ consu¬
lunt. sic̃ uir uxori. parentes filus. dñi seruis :
obȩdiunt aut̃ qͥb consulit᷑. sic̃ mulieres maritis
filii parentib. ferui dñis. Sed indomo iusti ui¬
uentis ex fide. & ad huc ab illa cȩlesti ciuitate
peregrinantis : etiã qͥimꝑant seruunt eis qͥb uident᷑
imꝑare. Neq eni dñandi cupiditate imꝑant: sedof¬
ficio consulendi. Nec pͥncipandi suꝑbia: s ꝓuiden
cdimiscłia. Hoc naturalis ordo ꝑsc̃ribit. Ita ds̃ homi¬

Expanded text:
deinde ut etiam prosit cui potuerit. Primitus ergo inest deinde ut etiam prosit cui potuerit. Primitus ergo inest ei suorum cura; ad eos quippe habet opportuniorem facilioremque aditum consulendi, uel naturae ordine uel ipsius societatis humanae. Unde apostolus dicit: Quisquis autem suis et maxime domesticis non prouidet, fidem denegat et est infideli deterior. Hinc itaque etiam pax domestica oritur, id est ordinata imperandi oboediendique concordia cohabitantium. Imperant enim, qui consulunt; sicut uir uxori, parentes filiis, domini seruis. Oboediunt autem quibus consulitur; sicut mulieres maritis, filii parentibus, serui dominis. Sed in domo iusti uiuentis ex fide et adhuc ab illa caelesti ciuitate peregrinantis etiam qui imperant seruiunt eis, quibus uidentur imperare. Neque enim dominandi cupiditate imperant, sed officio cndi misericordia. Hoc naturalis ordo prescribit, ita deus homi
Abbreviated transcription (Latin):
eñi uelle debet. nec dolore molestari nec desidio ꝑ¬
turbari. nec morte dissolui: ut aliqͥd utile cognos¬
cat . & scđm eã cognitionẽ uitã moresq cõponat.
S ne ipso studio cognitionis ꝓp̃t̃ humane m̃tis in¬
firmitatẽ in pestem alicuiꝰ erroris incurrat: opꝰ
habet magisterio diuino cui certꝰ obtẽꝑet & ad¬
uitorio ut lib obtẽꝑet. Et qm̃ quã diu ÷ in isto mor¬
tali corpore ꝑegrinatur adño: ambulat ꝑfidem
ñ ꝑspeciẽ. ac ꝑ hoc omnẽ pacẽ uel corporis uel
animȩ uel simul corporis & ammȩ refert ad illam
pacẽ quȩ homini mortali ÷ cũ immortali dõ: ut ei
diligere. Sic uxori. sic filiis. sic domesticis: sic cȩt̃is
qͥb potuerit hominib: & ad hoc sibi apocimo si for¬
te indiget con suli uelit: ac ꝑ hoc erit pacatꝰ qͣntũ
in ipso ÷ om̃i homini pace hominũ id ÷ ordinata
concordia. Cuiꝰ hic ordo. ẽ. pͥmũ ut nulli noceat:

Expanded text:
enim uelle debet nec dolore molestari nec desiderio penim uelle debet nec dolore molestari nec desiderio perturbari nec morte dissolui, ut aliquid utile cognoscat et secundum eam cognitionem uitam moresque conponat. Sed ne ipso studio cognitionis propter humanae mentis infirmitatem in pestem alicuius erroris incurrat, opus habet magisterio diuino, cui certus obtemperet, et adiutorio, ut liber obtemperet. Et quoniam, quamdiu est in isto mortali corpore, peregrinatur a Domino: ambulat per fidem, non per speciem; ac per hoc omnem pacem uel corporis uel animae uel simul corporis et animae refert ad illam pacem, quae homini mortali est cum inmortali Deo, ut ei sdiligere sic uxori, sic filiis, sic domesticis, sic ceteris quibus potuerit hominibus, et ad hoc sibi a proximo, si forte indiget, consuli uelit; ac per hoc erit pacatus, quantum in ipso est, omni homini pace hominum, id est ordinata concordia, cuius hic ordo est, primum ut nulli noceat,
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ p̃t̃ ordinatã tẽꝑaturã partiũ corporis & reqͥ¬
em appetitionũ. Nichil gͦ p̃t̃ qͥetẽ carnis & co¬
piã uoluptatũ. ut pax corporis ꝓdeẽt paci
animȩ. Si enĩ desit pax corporis. impedit᷑ etiã irra¬
tionalis animȩ pax: qͥa reqͥem appetitionũ conseqͥ
ñ potest. Utrũq aut̃ simul ei paci ꝓdest qͥã inter
se habent anima & corpꝰ: id ÷ ordinate uitȩ ac
salutuis. Sic̃ eni pacẽ corporis amare se ostendunt
animantia cũ fugiunt dolorẽ & pace̾ animȩ cum
ꝓpit ex plendas indigentias appecitionũ uolugra¬
ꝑx sequnt : ita mortẽ fugiendo satis indicant qͣntũ
diligant pacẽ . qͣ sibi conciliant᷑ anima & corpꝰ.
Sed qͥa homini rationalis anima in ẽ: totũ hoc qđ
habet cõmune cũbesti is subdit pacianimȩ ratio¬
nalis: ut m̃te aliqͥd cõtẽpletur. & scđm hoc aliquid
agat ut sit ei orcdinata cognitionis actionisq con¬
sensio: qͣm pacẽ animȩ rationalis dixeramꝰ. aAd hoc

Expanded text:
aturam partium corporis et requiem appetitionum: nihil ergo praeter quietem carnis et copiam voluptatum, ut pax corporis prodesset paci animae. Si enim desit pax corporis, impeditur etiam irrationalis animae pax, quia requiem adpetitionum consequi non potest. Utrumque autem simul ei paci prodest, quam inter se habent anima et corpus, id est ordinatae uitae ac salutis. Sicut enim pacem corporis amare se ostendunt animantia, cum fugiunt dolorem, et pacem aahnae, cum propter explendas indigentias adpetitionum uoluptatem sequuntur: ita mortem fugiendo satis indicant, quantum dili. gant pacem, qua sibi conciliantur anima et corpus. Sed quia homini rationalis anima inest, totum hoc, quod habet commune cum bestiis, subdit paci animae rationalis, ut mente aliquid contempletur et secundum hoc aliquid agat, ut sit ei ordinata cognitionis actionisque consensio, quam pacem rationalis animae dixeramus. Ad hoc
Abbreviated transcription (Latin):
& ꝓpħis. Prius gͥ ipsa causa ponenda. ẽ : & pꝰ ea
testes in troducendi. hunc & ipse xłe ic ordi
ditꝰ in regno dĩ: similis ẽ. uiro patrifamilias
ꝓferenti de thesauro suo: noua & uetera. Non
dix̃ uetera & noua. & d utiq dixis set : nisi maluisset
meritorũ ordinẽ magis seruare qͦã tẽporũ. Ergo
ipse saluator cũ obiurgaret ciuitates in qͥb: uir¬
tutes magnas fecerat. neq credid̾ant. & eis alie¬
nigenas ante poneret : uerũ tam̃ in qͥt dico uobis
trro & sidoni remissuis erit indie uidici qͣm uob̃.
Et paulo pꝰ alteri ciuitati: am̃ inqͥt dico uob̾. quia

Expanded text:
is. Prius igitur ipsa causa ponenda est, et postea testes introducendi. Hunc et ipse Christus Ieditus in regno Dei similis est uiro patri familias proferenti de thesauro suo noua et uetera. Non dixit: \'Vetera et noua\', quod utique dixisset, nisi maluisset meritorum ordinem seruare quam temporum. ipse Salvator cum objurgaret civitates, in quibus virtutes magnas fecerat, neque crediderant, et eis alienigenas anteponeret, Verumtamen, inquit, dico vobis, Tyro et Sidoni remissius erit in die judicii quam vobis. Et paulo
Abbreviated transcription (Latin):
Qͦd aut̃ dicunt ñ posse surgere qͥ cadunt. & idõ
putant resurrectionẽ ad corpora ñ ad animas
ꝑtinere qͥa corporũ ÷ cađe. cur ñ audiunt ñ rece¬
datis ab illone cadatis. & suo dño stat aut cadit. &
qͥsputat stare uideat ne cadat : Puto enĩ qͦd in ani¬
ma ñ incorpore casus iste habendus. ẽ. Si gͥ caden¬
tiũ . ẽ. resurrectio. cadunt aut̃ & animȩ : ꝓfecto
& animas resurgere confitendũ ẽ. Qd aut̃ cũ dixis¬

Expanded text:
d autem dicunt, non posse resurgere, nisi qui cadunt; et ideo putant resurrectionem ad corpora, non ad animas pertinere, quia corporum est cadere: cur non audiunt, Non recedatis ab illo, ne cadatis ; et, Suo domino stat aut cadit ; et, Qui putat se stare, videat ne cadat ? Puto enim quod in anima, non in corpore casus iste cavendus est. Si igitur cadentium est resurrectio, cadunt autem et animae; profecto et animas resurgere confitendum est. Quod autem cum dixis
Abbreviated transcription (Latin):
rent cũ illo scĩ eiꝰ qͥb ait. Ecce ego uob̾cũ sũ om̃ib¬
dieb usq inconsũmationẽ scłi: ꝓfecto ñ etiã nunc
diceret᷑ ȩccłia regnũ eiꝰ regnũue cȩloꝵ. Nã utiq
isto tẽpr̃ in regno dĩ erudit᷑ scriba ille qͥ ꝓfer̾ de
thesauro suo noua & uetera de qͦ supͣ locuti sumꝰ &
de ȩccłia collecturi st̃ zizania messores illi: quȩ
ꝑmisit cũ tritico simul crescere usq ad messẽ. Q uod
exponens ait. Messis ÷ finis scłi. Messores angłi st̃.

Expanded text:
rent cum illo sancti ejus, quibus ait, Ecce ego vobiscum sumrent cum illo sancti ejus, quibus ait, Ecce ego vobiscum sumetiam nunc diceretur Ecclesia regnum ejus, regnumve coelorum. Nam utique isto tempore in regno Dei eruditur scriba ille, qui profert de thesauro suo nova et vetera , de quo supra locuti sumus. Et de Ecclesia collecturi sunt zizania messores illi, quae permisit cum tritico simul crescere usque ad messem: quod exponens ait, Messis est finis saeculi; messores autem
Abbreviated transcription (Latin):
fallacus diaboli iã soluti eos qͥ in libro uitȩ scrip¬
ti ñ sunt multos. eẽ. cessuros : ita cogitandũ ẽ. ñ
solũ qͦs bonos fideles illud tẽpus inueniet. s ñ¬
nullos etiã qͥ foris ad huc er̃ ad iuuante xłi gr̃a
ꝑ consiđationẽ scripturarũ in qͥb: & alia & finis
bant futuros firmiores. & ad uincendũ etiã non
ligatũ diabolũ fortiores. Edsi ita erit ꝓpt̃ ea
p̃cessisse dicenda . ẽ. eiꝰ alligatio. ut sequeret᷑
in trabit in domũ fortis ut uasa eiꝰ eripiat. nisi
priꝰ alligauerit fortẽ : int̾ea dũ mille annis
ligarus ẽ. diabolus: scĩ regnant cũ xp̃o etiã
ipsis mille annis eis dẽ sine dubio & eodẽ mͦ intel¬
ligendis id ÷ isto iã tẽpr̃ pͥoris eiꝰ ad uentꝰ. Excep¬
to qͥppe illo regno de qͦ in fine dicturꝰ. ẽ. uenite
benedicti patris mei possidete paratũ uob̃ regnũ:
nisi alio aliqͦ mͦ longe qͥdẽ impari iã nunc regna¬

Expanded text:
fallaciis diaboli iam soluti eos, qui in libro uitae scripfallaciis diaboli iam soluti eos, qui in libro uitae scripti non sunt, multos esse cessuros: ita cogitandum est non solum quos bonos fideles illud tempus inueniet, sed nonnullos etiam, qui foris adhuc erunt, adiuuante Dei gratia per considerationem scripturarum, in quibus et alia et finisbant, futuros esse firmiores, et ad vincendum etiam non ligatum diabolum fortiores. Quod si ita erit, propterea praecessisse dicenda est ejus alligatio, ut et ligati et sintrabit in domum fortis, ut vasa ejus eripiat, nisi prius alligaverit fortem? CAPUligatus est diabolus, sancti regnant cum Christo etiam ipsis mille annis eisdem sine dubio, et eodem modo intelligendis, id est, isto jam tempore prioris ejus adventus. Excepto quippe illo regno, de quo in fine dicturus est, Venite, benedicti Patris mei, possidete paratum vobis regnum , nisi alio aliquo modo, longe quidem impari, jam nunc regna
Abbreviated transcription (Latin):
nec qͥ accedunt ȩccłiȩ illo tẽpr̃ de futuros: sed
ꝓfecto tam fortes er̃ & parentes ꝓbaptiz andis
paruulis suis & hi qͥtunc primitꝰ credituri sunt
ut illũ fortẽ uincant etiã ñ ligatũ. id ẽ. om̃ib
qͣlib antea nũ qͥã uel artib in sidiantẽ uel ur¬
gentẽ uirib & uigilant̃ intelligant & tolerant̃
ferant. ac sic illi etiã ñ ligato eripiant᷑. Nec idõ
falsa erit euangłica illa sententia. qͥs intrat in
domũ fortis ut uasa eiꝰ eripiat nisi priꝰ alliga¬
uerit fortẽ. Scd̾m enĩ eiꝰ sententiȩ ueritatẽ ordo
iste seruatꝰ ÷ ut prius alligaret᷑ fortis. ereptisq
mis. ita multi plicaret᷑ ȩccłia ut ex ipsa rerũ di¬
uinitꝰ p̃dictarũ & impletarũ robustis sima fide.
etiã soluto uasa possit auferre.Sic̃ enĩ fatendũ
.ẽ. multorũ refrigescere caritatẽ cũ abundat
iniqͥtas & in usitatis maximisq ꝑ secutionib: atq

Expanded text:
nec qui accedant ecclesiae illo tempore defuturos; sed nec qui accedant ecclesiae illo tempore defuturos; sed profecto tam fortes erunt et parentes pro baptizandis paruulis suis et hi, qui tunc primitus credituri sunt, ut illum fortem uincant etiam non ligatum, id est omnibus, qualibus antea numquam, uel artibus insidiantem uel urgentem uiribus et uigilanter intellegant et toleranter ferant, ac sic illi etiam non ligato eripiantur. Nec ideo falsa erit euangelica illa sententia: Quis intrat in domum fortis. ut uasa eius eripiat, nisi prius adligauerit fortem? Secundum eius enim sententiae ueritatem ordo iste seruatus est, ut prius adligaretur fortis ereptisque mis ita multiplicaretur ecclesia, ut ex ipsa rerum diuinitus praedictarum et inpletarum robustissima fide etiam soluto uasa posset auferre. Sicut enim fatendum est multorum refrigescere caritatem, cura abundat iniquitas, et inusitatis maximisque persecutionibus adque