comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
et tantis stragib iterũ iterumq con¬
fecta. iterum iterumq post fedus et
pacẽ int̾ generos et soceros. et eoꝵ stir¬
pem posterosq repetita: Non par¬
uũ indiciũ huiꝰ calamitatis fuit: qͦd
portas belli nultꝰ clausit illoꝵs Hustꝰ
gͦ illoꝵ sub tot diis p̃sidib in pace
regnauit. Ipsoꝵ autẽ regum qͥ exitꝰ
fuerunt. De romulo iud̃it adulatio
fabulosa. qͣ ꝑhibet᷑ receptꝰ incelum.
Uiderint quidam scͥptores eoꝵ qͥ eũ
ꝓpt̾ ferocitatẽ a senatu discerptum
eẽ. dixerunt: subornatũ q nescio
quẽ iuliũ ꝓculum. qͥ eũ sͥ apparusse
dic̾e̾t: eumq ꝑ se ppło mandasse ro¬
mano ut int̾ numina coleret᷑: eoq mͦ
pͦpłm qͥ contͣ senatũ intumescẽ ceꝑat
rep̃ssum atq senatũ. Nccidat enĩ et
solis defectio. quã certa ratione. sui
cursꝰ effectam. imꝑita nesciens mul¬
titudo: meritis romuli tribuebat.
Quasi uͦ siluctis ille solis fuisset. ñ ma

Expanded text:
et tantis stragibus iterum iterumque conet tantis stragibus iterum iterumque confecta, iterum iterumque post foedus et pacem inter generos et soceros et eorum stirpem posterosque repetita? Non parvum indicium calamitatis hujus fuit, quod portas belli nullus clausit illorum. Nullus ergo illorum sub tot diis praesidibus in pace rit. Ipsorum autem regum qui exitus fuerunt? De Romulo uiderit adulatio fabulosa, qua perhibetur receptus in caelum; uiderint quidam scriptores eorum, qui eum propter ferocitatem a senatu discerptum esse dixerunt subornatumque nescio quem Iulium Proculum, qui eum sibi apparuisse diceret eumque per se populo mandasse Romano, ut inter numina coleretur, eoque modo populum, qui contra senatum intumescere coeperat, repressum adque sedatum. Acciderat enim esolis defectio, quam certa sui cursus ratione effectam imperita nesciens multitudo, meritis Romuli tribuebat, quasi vero, si luctus ille solis fuisset,
Abbreviated transcription (Latin):
fugitiuũ constituerat. t̾cio loco habi¬
tauerant numina illa troiana. Sed
more suo inde iam fortasse migrauaii:
ideo deleta. ẽ. Discesserant iudelicet
oñis aditis arisq relictis dii: quib im¬
ꝑium illico steterat᷑. Discesserant sa¬
ne ȩtiã iam t̾cio: ut eis qͣrta roma ꝓ¬
uidentisime c̾deret᷑. Displicuerat enĩ
et alba uͥ amuliꝰ expulso fr̃e: et roma
placuerat uͥ romulus occiso frẽ regna¬
uerat. S ante ꝗͣm alba dirueret᷑ tns¬
fusꝰ. ẽ inqͥunt pͦpłs eiꝰ ui romã: ut ex u¬
traq una ciuitas fieret. Essto. Ita fac¬
tũ sit: urbs tam̃ illa ascanii regnũ &
t̾ciũ domiciliũ troiauoꝵ deoꝵ. ab ur¬
be filia mat̾ eu̾sa .ẽ. Ut aut̾ belli reli¬
qͥe ex duob ppłis unum fac̾ent misera¬
bile coagulũ: multꝰ ante fusꝰ utriusq
sangius fuit d iam sigillatĩ dicam
sub cet̾i̾s regib tociens ea bella reno¬
uata. que uctoriis finita uidebant᷑:¬

Expanded text:
fugitiuum constituerat, tertio loco habifugitiuum constituerat, tertio loco habitauerant numina illa Troiana. Sed more suo etiam inde iam fortasse migrauerant, ideo deleta est. Discesserant uidelicet omnes adytis arisque relictis di, quibus imperium illud steterat. Discesserant sane ecce iam tertio, ut eis quarta Roma prouidentissime crederetur. Displicuerat enim et Alba, ubi Amulius expulso fratre, et Roma placuerat, ubi Romulus occiso fratre regnauerat. Sed antequam Alba dirueretur, transfusus est, inquiunt, populus eius in Romam, ut ex utraque una ciuitas fieret. Esto, ita factum sit; urbs tamen ilia, Ascanii regnum et tertium domicilium Troianorum deorum, ab urbe filia mater euersa est; ut autem belli reliquiae ex duobus populis unum facerent, miserabile coagulum multus ante fusus utriusque sanguis fuit. Quid iam singillatim dicam sub ceteris regibus totiens eadem bella renouata, quae uictoriis finita uidebant
Abbreviated transcription (Latin):
turi int̾ se gladiatores: quoꝵ alt̾ filiꝰ
qͥs ñ auferret: Quomͦ gͦ głosum alt̾iꝰ
matris alt̾iꝰ filie cuutatis. inter se ar¬
moꝵ potuit eẽ. certamen: An id̾o diu̾¬
sum fuit qͦd arena illa ñ fuit: et latio¬
res campi ñ duoꝵ gladiators. s in du¬
ob pͥpłis multors funerib implebant᷑
nec amphiteatro cingebant᷑ illa certa¬
mina s uniu̾so orbi: et tc̃ cui ius et
posteris qͦusq ista fama porrigit᷑. um¬
pium spectacłm p̃bebat᷑ Uim tam̃
patiebant᷑ studii sui dii illi p̃sides ĩꝑii
romani. & talium certaminũ tamqͣm
theatrici spectatores: donec oratioꝵ so¬
ror ꝓpt̾ curiacios tres ꝑemptos. etiam
ipsa tc̾ia ex alta parte fraterno ferro
duob fr̾ib adderet᷑: ne minꝰ hab̾et
mortiũ etiam roma que uicerat᷑. De¬
inde ad fructũ uictorie alba subu̾sa . ẽ.
uͥ post ylium qͦd gc̾i eu̾terunt. et post
lauinũ uͥ eneas regnũ ꝑ egrinũ atq

Expanded text:
turi inter se gladiatores, quorum alter filius, turi inter se gladiatores, quorum alter filius, quis non auferret? Quomodo ergo gloriosum alterius matris, alterius filiae civitatis, inter se armorum potuit esse certamen? An ideo diversum fuit, quod arena illa non fuit, et latiores campi non duorum gladiatorum, sed in duobus populis multorum funeribus inplebantur, nec amphitheatro cingebantur illa certamina, sed uniuerso orbe et tunc uiuis et posteris, quo usque ista fama porrigitur, inpium spectaculum praebebatur? Vim tamen patiebantur studii sui di illi praesides imperii Romani et talium certaminum tamquam theatrici spectatores, donec Horatiorum soror propter Curiatios tres peremtos etiam ipsa tertia ex altera parte fraterno ferro duobus fratribus adderetur, ne minus haberet mortium etiam Roma quae uicerat. Deinde ad fructum uictoriae Alba subuersa est, ubi post Ilium, quod Graeci euerterunt, et post Lauinium, ubi Aeneas regnum peregrinum adque
Abbreviated transcription (Latin):
monii et athenienses ceꝑere urbes
atq nationes subigere. libidinẽ domi
nandi causã belli hab̃e. maximã głam
in marimo imꝑio putare. et cet̾a qͦ
ipse instituerat dicẽ: mͥ huic usq satis
sit eiꝰ u̾ba posuisse. L ibido ista dñan¬
di magnis malis agitat: et conterit
humanũ. Hac libidine tẽ roma uic¬
ta albam se uicisse tͥumphabat: & sui
sceleris laudem głam noĩabat. qm
laudat᷑ inqͥt scͥptura nr̃a peccator in
desidiis animȩ suȩ: & qͥ unqͦ gerit be
nedicit᷑. Fallacia gͥ tegniina et decep¬
toriȩ dealbationes auferant᷑ a rebus.
ut sincero inspiciant᷑ examine. Ne¬
mo mͥ dicat. magnꝰ ille atq ille: qͥa ẽ
illo & illo pugnaũ & nicit. Pugnant
ã gladiatores iuncunt et ipsi. Habet
p̃mia laudis: etiã illa crudelitas. S
puto. eẽ. saciꝰ cuiꝰlibet inherciȩ penas lu¬
ers: qm illoꝵ armoꝵ querere głam.
Et tam̃ si in arenam ꝓcedent pugna¬

Expanded text:
monii et Athenienses coepere urbes monii et Athenienses coepere urbes atque natnandi causam belli habere, maximam gloriam in maximo imperio putare\', et cetera quae ipse instituerat dicere. Mihi huc usque satis sit eius uerba posuisse. Libido ista dominandi magnis malis agitat et conterit humanum genus. Hac libidine Roma tunc uicta Albam se uicisse triumphabat et sui sceleris laudem gloriam nominabat, quoniam laudatur, inquit scriptura nostra, peccator in desideriis animae suae et qui iniqua gerit benedicitur . Fallacia igitur tegmina, et deceptoriae dealbationes auferantur a rebus, ut sincero inspiciantur examine. Nemo mihi dicat, Magnus ille atque ille, quia cum illo et illo pugnavit, et vicit. Pugnant etiam gladiatores, vincunt et ipsi: habet praemia laudis et illa crudelitas. Sed puto esse satius cujuslibet inertiae poenas luere, quam illoEt tamen si in arenam procederent pugna
Abbreviated transcription (Latin):
suo ꝑemptũ sine cͥmine flen̾it: si uiri
hostes a se nictos etiã cũ laude fleuer̾
Ergo sponso afre̾ illatam mortẽ qñ
femina illa flebat. tc̃ se contͣ matrem
ciuitatẽ tanta strage bellasse: et tanta
hinc et inde cognati cruoris esfusio ẽ¬
uicisse roma gaudebat. Q Id mͥ obten¬
dit᷑ nom̃ laudis nom̃q uictorie. Re¬
motis obstacłis insane opiniouis. faci¬
nora nuda cernant᷑: nuda pensent᷑:
nuda pudicent᷑ Causa dicat᷑ albe: sic̃
la simił inuenit᷑. Tantũ ut resides
mou̾et tulliꝰ in arma uiros: etiã desu¬
eta triũphis agnuna. Illo itaq uicio
tantũ scelus ꝑꝑecͣtum. ẽ. socialis belli
atq cognati: qͦd uiciũ salustiꝰ magnũ
tͣnseunt̾ atting̃. Cum enĩ laudans bre¬
uit̾ antiqͥora cõmemorass temꝑa. qñ
uita hoĩum sine cupiditate agitabat᷑.¬
et sua cuiq satis placebant: postea uͦ
inqͥt quã in asia cyrus. in g̾cia lacele¬

Expanded text:
suo peremtum sine crimine fleuerit, si uiri suo peremtum sine crimine fleuerit, si uiri hostes a se uictos etiam cum laude fleuerunt. Ergo sponso a fratre inlatam mortem quando femina illa flebat, tunc se contra matrem ciuitatem tanta strage bellasse et tanta hinc et inde cognati cruoris effusioneuicisse Roma gaudebat. Quid mihi obtenditur nomen laudis nomenque uictoriae? Remotis obstaculis insanae opinionis facinora nuda cernantur, nuda pensentur, nuda iudicentur. Causa dicatur Albae, sicut la similis inuenitur; tantum ut resides moueret Tullus in arma uiros et iam desueta triumphis Agmina. Illo itaque uitio tantum scelus perpetratum est socialis belli adque cognati, quod uitium Sallustius magnum transeunter adtingit. Cum enim laudans breuiter antiquiora commemorasset tempora, quando uita hoet sua cuique satis placebant. Postea vero, inquit, quam in Asia Cyrus, in Graecia Lacedae
Abbreviated transcription (Latin):
fuit: q̃n filia ciuitas cũ ciuitate matre
pugnauit. Iccessit aliud huic ter gemi¬
noꝵ pugnȩ ultimȩ: atrox atq horrendũ
malũ. Nam ut erant ambo p̃płi priꝰ a¬
mici. uicini qͥppe atq cognati: uni curi¬
atoꝵs desponsata fuit oracioꝵ soror.
Hec postea qͣm sponsi spolia in uictorie
fr̃ẽ conspexit: ab eodem frẽ qm̃ fieuit
occisa ẽ. Humanior huiꝰ uniꝰ femine:
ꝗ̃ uniu̾si p̃płi romani mͥ fuisse uidet᷑ as¬
fectꝰ. Illa quẽ uirũ iã fide media retine¬
bat aut forte etiã ipsum frem dolens
qͥ eũ occidat. cui sororem ꝓmiserat pu¬
to qͦͥd ñ culpabilit̾ fleuerit. U̾nde enĩ a¬
pud uͥgiliũ piꝰ eneas laudalulit̃ doleo:
nũ. Cude marcelłꝰ siracusanã ciuita¬
tẽ recolens. paulo ante eiꝰ culm̃ & glam
sub manꝰ suas subito concidisse: cõmu¬
nẽ cogitans condicionẽ flendo misera¬
tꝰ e: Q ueso ab humano impetremꝰ
affectu: ut femina sponsum suũ a frẽ

Expanded text:
fuit, quando filia ciuitas cum ciuitate matre fuit, quando filia ciuitas cum ciuitate matre pugnauit. Accessit aliud huic tergeminorum pugnae ultimae atrox adque horrendum malum. Nam ut erant ambo populi prius amici uicini quippe adque cognati, uni Curiatiorum desponsata fuerat Horatiorum soror; haec postea quam sponsi spolia in uictore fratre conspexit, ab eodem fratre, quoniam fleuit, occisa est. Humanior huius unius feminae quam uniuersi populi Romani mihi fuisse uidetur adfectus. Illa quem uirum iam fide media retinebat, aut forte etiam ipsum fratrem dolens, qui eum occiderat cui sororem promiserat, puto quod non culpabiliter fleuerit. Unde enim aput Vergilium pius Aeneas laudabiliter dolet nu? Unde Marcellus Syracusanam ciuitatem recolens eius paulo ante culmen et gloriam sub manus suas subito concidisse communem cogitans condicionem flendo miseratus est? Quaeso ab humano inpetremus adfectu, ut femina sponsum suum a fratre
Abbreviated transcription (Latin):
malo. ñ solum suo s ẽ romanors in bel¬
lũ albani ꝓuocati st̾: qͥa uidełae pax mi¬
me tã longa uluerat. ꝗͣm crebre stra¬
ges romani albaniq exercitus fuer̃t:
et utriꝰq cõminutio ciuitatis lba nã¬
q illa quã filiꝰ enee cauit ascaniꝰ. rome
mat̾ ꝓprior ipsa qͣm troia a tullii hos¬
tilio rege ꝓuocata conflix: confligeis
aut̾ et afflicta ẽ. et afflix̃: donec mul¬
tors tederet pari defectione c̾taminũ.
Tũc euentũ belli de ter geminis hinc
atq inde frib placiit exꝑiri. N roma¬
nis tres oratii: ab albanis antẽ tres curi¬
acii ꝓcesser̃t. Acuriaciis trib oracii
duo: ab uno aũ oratio tres curiati supe¬
rati et extineti st̃. Ita roma uctrix ex
titit ea clade &̃ in certamine extremo:
ut de sex imnꝰ rediret domũ. Qui dãpnũ
in utrisq cui luctꝰ nͥ enee stirpi. nͥ as¬
canĩ posteris. nͥ ꝓli uen̾is. nͥ nepotib io¬
ns: Nam &e hoc plusqͣm cuile. bellum

Expanded text:
sed etiam Romanorum in bellum Albani prouocati sunt, quia uidelicet pax Numae tam longa uiluerat! Quam crebrae strages Romani Albanique exercitus fuerunt et utriusque comminutio ciuitatis! Alba namque illa, quam filius Aeneae creauit Ascanius, Romae mater proprior ipsa quam Troia, a Tullo Hostilio rege prouocata conflixit, confligens autem et adflicta est et adfiixit, donec multorum taederet pari defectione certaminum. Tunc euentum belli de tergeminis hinc adque inde fratribus placuit experiri; a Romanis tres Horatii, ab Albanis autem tres Curiatii processerunt; a Curiatiis tribus Horatii duo, ab uno autem Horatio tres Curiatii superati et extincti sunt. Ita Roma extitit uictrix ea clade etiam in certamine extremo, ut de sex unus rediret domum. Cui damnum in utrisque, cui luctus, nisi Aeneae stirpi nisi Ascanii posteris, nisi proli Veneris nisi nepotibus Iouis? Nam et hoc plus quam ciuile bellum
Abbreviated transcription (Latin):
b ꝗͣm pro ipsis romanis qͥ ꝓ se pug¬
nabant atq adu̾s hannibalẽ opu¬
lenti erant: potuisse tẽpestate seui¬
re. Si gͦ tutores essent romane feli¬
citatis eo głe: tã gͣue ab ea cͥmen sa¬
guntine calamitatis au̾terent. Nc̃
gͦ qm stulte c̾dit᷑ diis illis defensorib
romã uictore hannibale ñ ꝑisse. qͥ
sagnntine urbi ñ potuer̃t̃ ne ꝓ eiꝰ
ꝑ iret amicicia subuenire. Si sagũ
se ipse nec ferro nec ignib corrupis¬
set: s tñ si ꝓ fide eu̾głica excidium¬

Expanded text:
bus quam pro ipsis Romanis, qui pro se pugbus quam pro ipsis Romanis, qui pro se pugnabant adque aduersus Hannibalem opulenti erant, potuisse tempestate saeuire. Si ergo tutores essent Romanae felicitatis et gloriae, tam graue ab ea crimen Saguntinae calamitatis auerterent; nunc uero quam stulte creditur, dis illis defensoribus Romam uictore Hannibale non perisse, qui Saguntinae urbi non potuerunt, ne pro eius periret amicitia, subuenire! Si Sagunteretur, quamquam se ipse nec ferro nec ignibus corrupisset, sed tamen si pro fide euangelica excidium
Abbreviated transcription (Latin):
n hannibalis ꝑueniret: ingentẽ ro¬
gũ publice instrux̃: inquẽ ardentẽ
ferro &e trucibatos om̃s sesuos q misert̃.
Hic aliqͥd agerent dĩ helluones atq
nebulones. sacͥficioꝵ ad ipib inhi¬
antes: et fallaciũ diuinationũ cali¬
gie decipientes. Hic aliqͥo agerent
ciuitati p̃pło romano amicissime sub¬
uenirent: fidi conseruatione ꝑeum¬
tem ꝑire ñ sinerent. Ipsi utiq me¬
dii p̃fuerunt: cũ romane rei pu¬
blice int̾iecto federe copulata est.
Custodiens itaq fidelit̃ qͦd ipsis p̃si¬
dib placito uinxerat. fide uixerat:
iuratione constriuxerat: a ꝑfido
obsessa. oppssa consupta. ẽ Si ipsi.
diĩ tempestate. atq fulminib han¬
nibalem postea romanis ꝓximũ
menib t̾ruer̃t. longeq miserunt:
tõ pͥmũ tale aliqͥd fac̾ent. ¶ udeo qͥp¬
pe dice̾ honestiꝰ illos ꝓ amicis roma¬
noꝵ ideo ꝑiclitantib ne romanis fra¬
gerẽt. E et̃ uullã opem tc̃ habenti¬

Expanded text:
nus Annibalis perveniret, ingentem ronus Annibalis perveniret, ingentem rogum publice struxit, in quem ardentem ferro etiam trucidatos omnes se suosque miserunt. Hic aliquid agerent dii helluones atque nebulones, sacrificiorum adipibus inhiantes, et fallacium divinationum caligine decipientes: hic aliquid agerent, civitati populi Romani amicissimae subvenirent, fidei conservatione pereuntem perire non sinerent. Ipsi utique mepraefuerunt, cum Romanae reipublicae interjecto foedere copulata est. Custodiens itaque fideliter quod ipsis praesidibus placito junxerat, fide vinxerat, juratione constrinxerat, a perfido obsessa, oppressa, consumpta est. Si ipsi dii tempestate atque fulminibus Annibalem postea Romanis proximum moenibus terruerunt, longeque miserunt; tunc primum tale aliquid facerent. Audeo quippe dicere honestius illos pro amicis Romanorum ideo periclitantibus, ne Romanis frangerent fidem, et nullam opem tunc habenti
Abbreviated transcription (Latin):
histrionib qͣm tc̃ legionib ꝓ extre¬
belli punici sccłi malis: nichil mise¬
rabiliꝰ. ac miserabili querela digniꝰ ꝗͦ
exitiũ saguntinoꝵ fuit. Hec qͥppe ci¬
no: dũ eidem p̾pło fidem seruat en̾sa
.ẽ. Hinc enĩ hannibal fracto federe
romanoꝵ causas quesuito: qͥb eos ir¬
ritaret ad bellum. Saguntũ gͦ fero¬
cit̾ obsidebat. Qd uͥ rome auditum
ẽ. missi legati ad hannibalem. ut ab
eiꝰ obsidione discedet: contẽpti car¬
thaginem ꝑgunt. querimoniãq de¬
ponunt federis rupti: infectoq ne¬
gotio: romã redeunt. Dum he mo¬
reagunt᷑. misera illa cuntas opulen¬
tissima sue rei publice romaneq
carissima: octano uł nono a penis
m̃se deleta. ẽ Qluꝰ interitũ legere:
qͣnto mag̃ scͥbere horroris. ẽ Breui¬
tͥ tñ eũ ꝯmemorabo: ad rem qͥppe q̃
agit᷑ multũ ꝑtinct. ꝑrimo fame con
nullis pasta ꝑhibet᷑. Deinde om̃ium
fessa rerũ. ne saltim captiua ad ma¬

Expanded text:
histrionibus, quam tunc legionibus pro extrehistrionibus, quam tunc legionibus pro extrebelli Punici secundi malis, nihil miserabilius ac miserabili querela dignius, quam exitium Saguntinorum fuit. Haec quippe Hini, dum eidem populo fidem servat, eversa est. Hinc enim Annibal fracto foedere Romanorum, causas quaesivit quibus eos irritaret ad bellum. Saguntum ergo ferociter obsidebat: quod ubi Romae auditum est, missi legati ad Annibalem, ut ab ejus obsidione discederet. Contempti Carthaginem pergunt, querimoniamque deponunt foederis rupti, infectoque negotio Romam redeunt. Dum hae morae aguntur, misera illa civitas opulentissima, suae reipublicae Romanaeque charissima, octavo vel nono a Poenis mense deleta est. Cujus interitum legere, quanto magis scribere, horroris est. Breviter tamen eum commemorabo: ad rem quippe quae agitur, multum pertinet. Primo fame contnullis pasta perhibetur. Deinde omnium fessa rerum, ne saltem captiva in ma
Abbreviated transcription (Latin):
pia secuta. ẽ: ut romani reos facinoꝵ
ꝓposita impunitate. colligent. seruicia
lib̃tate donarent: atq illis pudendꝰ ñ
tã suppleret᷑ qͣm institueret᷑ exercit:.
Seruis itaq ĩmo ne faciamꝰ iniuriã iã
lib̃tis: ꝓ romana re publica pugnatis
arma defuert᷑. Detracta st̃ templis:
tãꝗͣ romani diis suis dice̾nt. Ponite
que tã dui manit̾ habustis: ne forte
aliqͥd utile inde face possint nr̃a man¬
potustis. Tunc &̃ stipendiis susficien¬
dis cũ defeciss erariũ: in usꝰ publi¬
cos opes uenere pͥnate: ad eo unoqͦ
id qͦd habuit conferente: ut p̃t̾ sin¬
głos anulos. singł̃asq bullas. mise¬
rabilia dignitatis insignia. nichil sͥ
auri senatꝰ ipse: qͣntomag̃ ceteri ordi¬
nes tribq relinquerent: Qͥs ferret
istos si nr̃is tẽꝑib ad hanc inopiam
cog̾ent᷑ : cũ eos mͦ uix feramꝰ quando
ꝓ suꝑflua uoluptate plura donant᷑

Expanded text:
pia secuta est, ut Romani reos facinorum pia secuta est, ut Romani reos facinorum proposita inpunitate colligerent, seruitia libertate donarent adque illis pudendus non tam subpleretur quam institueretur exercitus. Seruis itaque, immo, ne faciamus iniuriam, iam libertis, pro Romana re publica pugnaturis arma defuerunt. Detracta sunt templis, tamquam Romani dis suis dicerent: Ponite quae tam diu inaniter habuistis, ne forte aliquid utile inde facere possint nostra manpotuistis. Tunc etiam stipendiis sufficiendis cum defecisset aerarium, in usus publicos opes uenere priuatae, adeo unoquoque id quod habuit conferente, ut praeter singulos anulos singulasque bullas, miserabilia dignitatis insignia, nihil sibi auri senatus ipse, quanto magis ceteri ordines tribusque relinquerent. Quis ferret istos, si nostris temporibus ad hanc inopiam cogerentur. cum eos modo uix feramus, quando pro superflua uoluptate plura donantur
Abbreviated transcription (Latin):
Hannibale qͥppe ab hispania surgente.¬
eo pireneis montib suꝑatis. gallia tnͣs¬
cursa alpib q diruptis. tã longo cir¬
cuitu auctis iurib cuncta uastando
aut subigendo. torrentis mͦ ytaliȩ fau¬
cib irruente. qͣm cruenta bella. gesta
ta ad hostem oppida defecert̃: quam
multa capta ⁊ opp̃ssa: quã dire pug¬
ne. et quotiens hannibali romana cla¬
de głose De caimensi aut̾ mirabilit᷑
horrendo malo qͥd dicam: Ubi han¬
nibal ẽeet. crudelissimꝰ tñ tanta ini¬
micors atrocissimoꝵ clade saciatus.
parci iussisse ꝑhibet᷑. Unde tres mo¬
dios anulors aureoꝵ carchaginẽ mi¬
sit. qͦ intelligent tantã in illo p̃lio di¬
gnitatẽ cecidisse romanã: ut faciliꝰ
ea caꝑet m̃sura qͣm numerꝰ atq hinc
strages tbe cete tanto utiq numerosi¬
ores qnͣto infirmiores que sine anulis
iacebat: conicienda potiꝰ qͣm nunciã¬
da putaret᷑. Demde tanta militũ ino¬

Expanded text:
Hannibale qHannibale qet Pyrenaeis montibus superatis, Gallia transcursa, Alpibusque disruptis, tam longo circuitu auctis viribus, cuncta vastando aut subigendo, torrentis modo Italiae faucibus irruente, quam cruenta bella gesta sta ad hostem oppida defecerunt, quam multa capta et oppressa! quam dirae pugnae, et toties Annibali Romana clade gloriosae! De Cannensi autem mirabiliter horrendo malo qnibal, cum esset crudelissimus, tamen tanta inimicorum atrocissimorum clade satiatus parci iussisse perhibetur? Unde tres modios anulorum aureorum Carthaginem misit, quo intellegerent tantam in illo proelio dignitatem cecidisse Romanam, ut facilius eam caperet mensura quam numerus, adque hinc strages turbae ceterae tanto utique numerosioris, quanto infimioris, quae sine anulis iacebat, conicienda potius quam nuntianda putaretur. Denique tanta militum ino
Abbreviated transcription (Latin):
Hec istis neqͣqͣm obic̾ent᷑ a nob̾: si illa
sacra dic̾ent ñ tuendis his bonis tẽꝑa¬
lib instituta. s significandis ȩt̾nis: et
ideo c̃ ea qͦd corꝑalia uisibiliaq eent
ꝑire contingeret: nichil his reb mi¬
inii. ꝓpt̾ quas fuerant instituta. et
posse ad eosdem usꝰ denuo reꝑari. Hc̃
uͦ cecitate mirabili eis sacͥs que ꝑire
possent fieri potuisse existimant: ut
salus t̾rena et temꝑalis felicitas ciui¬
tatis ꝑire. non posset. Proinde c̃ ilł
aẽ manentib sacͥs uel salutis contri¬
tio uł infelicitates irruisse monstnͣt᷑:
mutare sententiam quã defendere
nequeunt erubescunt. S cđ̃o au pu
nico bello nimis longũ ẽ enum̾are
clades duoꝵs pͦpłoꝵ. tã longe secum
lateq pugnantiũ: ita ut his qͦ facen¬
tib qui ñ tã narrare bella. romana.
qͣm romanũ imꝑiũ laudare institu¬
erunt. similior uicto fuerit ille qͥ uic̃

Expanded text:
Haec istis nequaquam obicerentur a nobis, si illa Haec istis nequaquam obicerentur a nobis, si illa sacra dicerent non tuendis his bonis temporalibus instituta, sed significandis aeternis, et ideo, cum ea, quod corporalia uisibiliaque essent, perire contingeret, nihil his rebus minui, propter quas fuerant instituta, et posse ad eosdem usus denuo reparari. Nunc uero caecitate mirabili eis sacris, quae perire possent, fieri potuisse existimant, ut salus terrena et temporalis felicitas ciuitatis perire non posset. Proinde cum illis etiam manentibus sacris uel salutis contritio uel infelicitas inruisse monstratur, mutare sententiam, quam defendere nequeunt, erubescunt. CAPUnico bello nimis longum est commemorare clades duorum populorum tam longe secum lateque pugnantium. ita ut his quoque fatentibus, qui non tam narrare bella Romana quam Romanorum imperium laudare instituerunt, similior uicto fuerit ille qui uicit.
Abbreviated transcription (Latin):
correptis circa forũ quibꝰ celsiorib.
etiã templo ueste suo familiarisinio
ñ peꝑcit: ubi ei ueluti uitam ꝑꝑetuã
diligentissima substitutione lignors:
ñ tã honorate ꝗͣm dãpnate uirgines
donare consueuerant. Tc̃ uͦ illic ignis
ñ tantũ uiuebat s etiã seiuebat: cuiꝰ
impetu ext̾rite uͥgines sacra illa fata¬
lia. que iam tres in quib fuerant pres¬
serant ciuitates: cũ ab illo incendio li¬
berare ñ possent: metellus pontifex
sue qͦdãmꝰ salutis oblitꝰ irruens ea se¬
miustꝰ arripuit᷑. Neq enĩ uł ipsum
ignis agnouit: aut uͦ erat ibi num̃.
qͦd non etiã si fuiss fugiss: Homo gͥ
potiꝰ sacris ueste: qͣm illa homini ꝓdes¬
se potuerunt. Si aut̾ a se ipsis ignes
ñ repellebant ciuitatẽ cuiꝰ salutem
tueri putabant᷑: qͥd cont᷑ illas aqͣs flã¬
masq pot̾ant adiuuare: sic̃ ẽ res ip¬
sa nichibea ꝓrsus potuisse patefecit.

Expanded text:
correptis circa forum quibusque celsioribus correptis circa forum quibusque celsioribus etiam templo Vestae suo familiarissimo non pepercit, ubi ei ueluti uitam perpetuam diligentissima substitutione lignorum non tam honoratae quam damnatae uirgines donare consuerant. Tunc uero illic ignis non tantum uiuebat, sed etiam saeuiebat. Cuius impetu exterritae uirgines sacra illa fatalia, quae iam tres, in quibus fuerant, presserant ciuitates, cum ab illo incendio liberare non possent, Metellus pontifex suae quodam modo salutis oblitus inruens ea semiustus abripuit. Neque enim uel ipsum ignis agnouit, aut uero erat ibi numen, quod non etiam, si fuisset, fugisset. Homo igitur potius sacris Vestae quam illa homini prodesse potuerunt. Si autem a se ipsis ignem non repellebant, ciuitatem, cuius salutem tueri putabantur, quid contra illas aquas flammasque poterant adiuuare? sicut etiam res ipsa nihil ea prorsus potuisse patefecit.
Abbreviated transcription (Latin):
q hinc atq inde uictorias. magnos a¬
gerent ludos demonũ: et opimas epu¬
las inferoꝵ. Nichil sane miserabiliꝰ
pͥmo punico bello accidit. qͣm qͦd ita
romam uicti st̾: ut ã regułꝰ ille. caꝑet᷑
cuiꝰ in pͥmo et in alt̾o̾ libro m̃tionem
fecimꝰ. uir plane magnꝰ et uictor an
nimia laudis et głȩ: duriores conditi¬
ones qͣm ferre possent fessis carcha¬
ginensib imꝑass Illiꝰ uri et capti¬
uutas inopinatissima. et seruitꝰ indig¬
nissima. et uiratio fidelissima. et mors
crudelissima. si cdõs illos ñ cogit eru¬
besce̾: uerum ẽ. qͦd erei st̾. et ñ habẽt
sanguinẽ. Nec mala illo tẽꝑe gͣuissi¬
ma: intra menia defuert̃. Nam exun¬
dante nuis ult᷑ morem fluuio tybe¬
rino. pene omĩa urb̃ plana subu̾sa
stͥ: aliis impetu qͦsi torrentis impul¬
sis: aliis uelut stagno duit᷑no made¬
factis atq sublapsis. Istam deinde pe¬
stem ignis ꝑniciosior subsecutꝰ ẽ qͥ

Expanded text:
que hinc adque inde uictorias magnos aque hinc adque inde uictorias magnos agerent ludos daemonum et opimas epulas inferorum. Nihil sane miserabilius primo Punico bello accidit, quam quod ita Romani uicti sunt, ut etiam Regulus ille caperetur, cuius in primo et in altero libro fecimus mentionem, uir plane magnus et uictor antnimia laudis et gloriae duriores condiciones, quam ferre possent, fessis Carthaniensibus imperasset. Illius uiri et captiuitas inopinatissima et seruitus indignissima, et iuratio fidelissima et mors crudelissima si deos illos non cogit erubescere, uerum est quod aerei sunt et non habent sanguinem. Nec mala illo tempore grauissima intra moenia defuerunt. Nam exundante nimis ultra morem fluuio Tiberino paene omnia urbis plana subuersa sunt, aliis impetu quasi torrentis inpulsis, aliis uelut stagno diuturno madefactis adque sublapsis. Istam deinde pestem ignis perniciosior subsecutus est. qui
Abbreviated transcription (Latin):
nes treᷤ ᷤastate sunt: Quotiens uicti
hinc atqͥͣ uctores: Qͥd hominũ con¬
sumptũ ẽ. uł pugnantiũ militũ: uł
ab armis uacantium pͦpłoꝵ: Quanta
uis nauiũ marinis cẽ p̃liis opp̃ssa. et
diu̾saꝵ tempestatũ uarietate subm̾¬
sa ẽ si enarrare uł cõmemorare co¬
nem̃: nichil aliud qͣm scͥptores etiam
nos erimꝰ historiȩ. Tunc magno me¬
tu ꝑturbata romana ciuitas ad reme¬
dia uana et ridenda currebat. Instau¬
rati sunt ex auctoritate libroꝵ sybilli¬
noꝵ ludi scłares. qͦꝵs celebritas int̾ cen¬
tum annos fuerat instituta: feliciorib¬
q tẽꝑib memoria negligente ꝑierat:
renouabant etiã pontifices ludos sa¬
cris inferis: et ipsos abolitos annis re¬
trorsum meliorib. Nimirũ gͦ qͣndo
renouati st̾: tanta copia morientium
ditatos inferos etiam ludẽ delectabat.
cũ ꝓfecto miseri hoĩes ipsa rabida bel¬
la et cruentas animositates. funereas¬

Expanded text:
nes terraeque uastatae sunt! Quotiens uicti nes terraeque uastatae sunt! Quotiens uicti hinc adque inde uictores! Quid hominum consumtum est uel pugnantium militum uel ab armis uacantium populorum! Quanta uis nauium marinis etiam proeliis obpressa et diuersarum tempestatum uarietate submersa est! Si enarrare uel commemorare conemur, nihil aliud quam scriptores etiam nos erimus historiae. Tunc magno metu perturbata Romana ciuitas ad remedia uana et ridenda currebat. Instaurati sunt ex auctoritate librorum Sibyllinorum ludi saeculares, quorum celebritas inter centum annos fuerat instituta felicioribusque temporibus memoria neglegente perierat. Renouarunt etiam pontifices ludos sacros inferis et ipsos abolitos annis retrorsum melioribus. Nimirum ergo, quando renouati sunt, tanta copia morientium ditatos inferos etiam ludere delectabat, cum profecto miseri homines ipsa rabida bella et cruentas animositates funereas
Abbreviated transcription (Latin):
rant occupate nemine ꝓhibente: uͥ qͥa
tante numinũ turbe di frustra fue¬
rat supplicatũ: atq ita paulatim loca
deserebant᷑ a cultorib. ut tãqͣm uacua
sine ulliꝰ offensioe̾ possent humanis sal¬
tem usib uindicari: Namq tc̃ uelut
ad sedandam pestilentiã diligent᷑ re¬
petita atq reꝑata. nͥ postea eodẽ mͦ
neglecta atq usurpata latitarent: ñ
utiq magne ꝑttie uarromꝰ tͥbueret᷑.
qͦd scribens de edib sacris tã młta
ignorata cõmemorat. S tẽ interim
elegans ñ pestilentie depulsio: s doꝵ
excusatio ꝓcurata. ẽ. Iam uͦ punicis
bellis cũ int̾utrũq imꝑium uictoria
dui anceps atq incerta penderent:
ppłiq duo p̃ualidi impetꝰ in alteri¬
trum fortissimos atq opulentissimos
agerent: quot minutiora regna cõ¬
trita sunt. que turbe ample nobiles¬
q delete: qͦt afflicte: qt ꝑdite cuii¬
tates: Quam longe lateq tot regio¬

Expanded text:
rant occupatae nemine prohibente. nisi quia rant occupatae nemine prohibente. nisi quia tantae numinum turbae diu frustra fuerat supplicatum, adque ita paulatim loca deserebantur a cultoribus, ut tamquam uacua sine ullius offensione possent humanis saltem usibus uindicari? Namque tunc uelut ad sedandam pestilentiam diligenter repetita adque reparata nisi postea eodem modo neglecta adque usurpata latitarent, non utique magnae peritiae Varronis tribueretur, quod scribens de aedibus sacris tam multa ignorata commemorat. Sed tunc interim elegans non pestilentiae depulsio, sed deorum excusatio procurata est. CAPUT bellis, cum inter utrumque imperium uictoria diu anceps adque incerta penderet populique duo praeualidi impetus in alterutrum fortissimos et opulentissimos agerent, quot minutiora regna contrita sunt! quae urbes amplae nobilesque deletae, quot adflictae, quot perditae ciuitates! Quam longe lateque tot regio
Abbreviated transcription (Latin):
ñ obstetricẽ ꝓfitebat᷑. Pecudes qͦ simi¬
lit̾ interibant: ita ut eciã defectu᷑m
genꝰ animaliũ c̾deret᷑. Q d hiemps
ila memorabilis tã incredibili ĩma¬
nitate seuiens. ut niuib horrenda al¬
titudine etiã in foro ꝑ dies qͣdragin¬
ta manentib. tiberis qͦ glatie dura¬
ret᷑. Si nr̃is temꝑib accidiss que is¬
ti et qͣnta dixissent:. Od illa itidem
multos ꝑemit. que cũ in annũ alium
multo gͣuiꝰ tendet᷑. frustra p̃sente esco¬
lapio aditum. ẽ. ad lib ros sibillinos:
in quo gen̾e oracdoꝵ sic̃ cicero in libͥs
de diuinatione ꝯmemorat. magis in¬
t̾pretib ut possunt seu uolunt dubia
coniectantib credi solet. Tunc gͦ dic¬
tũ. ẽ eam eẽ causam pestilentiȩ: qͦd ẽ¬
des plurimas. sacras multi occupatas
priuatĩ tenerent. Sic iuterim a magno
imꝑitie uł desidie cͥmine: escõlapiꝰ lib̾a¬
tus. ẽ Unde aut̾ amultis edes ille fue¬

Expanded text:
non obstetricem profitebatur. Pecudes quoque siminon obstetricem profitebatur. Pecudes quoque similiter interibant, ita ut etiam defecturum genus animalium crederetur. Quid? hiems illa memorabilis tam incredibili inmanitate saeuiens, ut niuibus horrenda altitudine etiam in foro per dies quadraginta manentibus Tiberis quoque glacie , duraretur, si nostris temporibus accidisset, quae isti et quanta dixissent! Quid? illa itidem multos peremit! Quae cum in annum alium multo grauius tenderetur frustra praesente Aesculapio, aditum est ad libros Sibyllinos. In quo genere oraculorum, sicut Cicero in libris de diuinatione commemorat, magis interpretibus ut possunt seu uolunt dubia coniectantibus credi solet. Tunc ergo dictum est eam esse causam pestilentiae, quod plurimas aedes sacras multi occupatas priuatim tenerent: sic interim a magno inperitiae uel desidiae crimine Aesculapius liberatus est. Unde autem a multis aedes illae fue
Abbreviated transcription (Latin):
illi qͥ eo qͦd ꝓli gignende uacabant
ob etatem militare ñ ualentes. hoc no¬
men acceꝑant militie conscrib̾ent᷑:
accitꝰ etiã aterentinis pyrrus rex gre¬
cie tc̃ ingenti gła celebrat. romanoꝵ
hostis effectus. ẽ: cui sane de rerum
fut᷑o euentu consulenti satis urbane
apollo sic ambiguũ oracłm edidit.
ut e duob qͥcqͥd accidisset ipse diuinꝰ
hab̾et᷑. IAit enim̃. Dico te pyrre roma¬
a romanis. sine romani apirro uin¬
cent᷑: securꝰ fatidicꝰ utrũlibet expecta¬
ret euentũ. ¶ue tt̃ et qͣm horrenda
utriq exercitꝰ cladis in qua tñ suꝑior
pirrus extitit. ut etiã posset apollinẽ
ꝓ suo intellectu p̃dicare diunũ: nͥ ꝓ
ximo alio p̃lio romani abscedent su¬
ꝑiores. Ntq in tanta strage belloꝵ:
etiã pestilentia gͣuis exorta. ẽ mulie¬
rum. Nam pͥusqͣm maturos partus
ederent. gͣuide moriebant᷑: uͥ credo
escõlapiꝰ se excusabat. qͦd arciatrum

Expanded text:
illi, qui eo quod proli gignendae vacabant, illi, qui eo quod proli gignendae vacabant, ob egestatem militare non valentes, hoc nomen acceperant, militiae conscriberentur. Accitus etiam a Tarentinis Pyrrhus, rex Graeciae, tunc ingenti gloria celebratus, Romanorum hostis effectus est. Cui sane de rerum futuro eventu consulenti, satis urbane Apollo sic ambiguum oraculum edidit, ut e duobus quidquid accidisset, ipse divinus haberetur. Ait enim: Dico te, Pyrrhe, vinca Romanis siue Romani a Pyrrho uincerentur, securus fatidicus utrumlibet expectaret euentum. Quae tunc et quam horrenda utriusque exercitus clades! In qua tamen superior Pyrrhus extitit, ut iam posset Apollinem pro suo intellectu praedicare diuinum, nisi proxime alio proelio Romani abscederent superiores. Adque in tanta strage bellorum etiam pestilentia grauis exorta est mulierum. Nam priusquam maturos partus ederent, grauidae moriebantur. Ubi se, credo, Aesculapius excusabat, quod archiatrum,
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃ roma aduocare atq adhib̃e com¬
pulsa ẽ: qm̃ regem om̃iũ iouem qͥ iã
dui in capitolio sedebat. multa stupͣ
qͥb adolescens uacau̾at. ñ ꝑmiserãt
fortasse discere medicinam: uł cũ cõ¬
spirantib uno temꝑe hostib lucanis.
brutiis. samnitib. etrucis. et senonib
gallis. pͥmo ab eis legati ꝑempti st̾:
deinde cũ p̃tore opp̃ssus exercitꝰ septẽ
tribums cũ illo ꝑeuntib. et militum
tredecĩ milib uł qͣndo post longas
et graues rome sediciones. quib ad
ultimũ plebs in ianicłm hostili di¬
reptione secesserat: Huiꝰ mali tam
dira calamitas erat. ut eiꝰ rei causa qͦd
in extremis ꝑicłis fieri solebat. dicta¬
tor c̾aret᷑ hortensi ͦ qͥ plebe reuocata
u eodem magistratu expirauit: qͦd
nulli dictatori ante contigerat. et qͦt
allis diĩs iã p̃sente escõlapio gͣuiꝰ cͥm̃
fuit. Tum uͦ tã multa bella nͥq cre
hͣuerunt. ut inopia militum ꝓletarii

Expanded text:
deum Roma aduocare adque adhibere condeum Roma aduocare adque adhibere conpulsa est, quoniam regem omnium Iouem, qui iam diu in Capitolio sedebat, multa stupra, quibus adulescens uacauerat, non permiserant fortasse discere medicinam P uel cum conspirantibus uno tempore hostibus Lucanis, Bruttiis, Samnitibus, Etruscis et Senonibus Gallis primo ab eis legati pel\'emti sunt, deinde cum praetore obpressus exercitus septem tribunis cum illo pereuntibus et militum tredecim milibus? uel quando post longas et graues Romae seditiones, quibus ad ultimum plebs in Ianiculum hostili diremtione secesserat, huius mali tam dira calamitas erat, ut eius rei causa, quod in extremis periculis fieri solebat, dictator crearetur Hortensius, qui plebe reuocata in eodem magistratu exspirauit, quod nulli dictatori ante contigerat, et quod illis dis iam praesente Aesculapio grauius crimen fuit? Tum uero tam multa bella ubique crebruerunt, ut inopia militum proletarii
Abbreviated transcription (Latin):
furiꝰ camillus extinctꝰ. ẽ. qͥ rem pu¬
blicam ingratã et auehentib ante
defendit. et de gallis postea iundica¬
uit. In hac pestilentia scenicos aliã
nouã pestem ñ corꝑib romanoꝵ: s
qͦd. ẽ. multo ꝑniciosius morib intu¬
lert᷑. Ubi erant qͣndo alia pestilenti¬
a gͣus de uenenis matronarũ exorta
credita. ẽ: quaꝵ supͣ fidem multaꝵ
atq nobiliũ mores. dep̃hensi st̃ om̃i
pestilentia gͣuiores: uł qͣndo incaudi¬
nas surculas a saminitib obsessi. am¬
bo cũ exercitu consules fedus cũ eis
fedumi face coacti st̃: ita ut eqͥtib ro¬
manis sexcentis obsidib datis. ceti a¬
missis armis. aliiq spoliati. pͥuatiq te¬
gminib sub uigo hostiũ in uestim̃tis
singulis mitterent᷑: uł qͣndo graui pe¬
stilentia ceti̾s laborantib multi etrã in
exercitu icti fulmine ꝑierunt: uł qñ
item alia intolerabili pestilentia. escu¬
lapium ab epidauro quasi medicum

Expanded text:
Furius Camillus extinctus est, qui rem puFurius Camillus extinctus est, qui rem publicam ingratam et a Veientibus ante defendit et de Gallis postea uindicauit? In hac pestilentia scaenicos ludos aliam nouam pestem non corporibus Romanorum, sed, quod est multo perniciosius, moribus intulerunt. Ubi erant, quando alia pestilentia grauis de uenenis matronarum exorta credita est, quarum supra fidem multarum adque nobilium mores deprehensi sunt omni pestilentia grauiores? uel quando in Caudinas furculas a Samnitibus obsessi ambo cum exercitu consules foedus cum eis foedum facere coacti sunt, ita ut equitibus Romanis sescentis obsidibus datis ceteri amissis armis aliisque spoliati priuatique tegminibus sub iugum hostium in uestimentis singulis mitterentur? uel quando graui pestilentia ceteris laborantibus multi etiam in exercitu icti fulmine perierunt? uel quando item alia intolerabili pestilentia Aesculapium ab Epidauro quasi medicum
Abbreviated transcription (Latin):
largitꝰ. ẽ regni asfectati crim̃ incur¬
rit: et eiꝰdem p̃fecti instantia. ꝑ dicta¬
torem luciũ qͥntiũ ȩtate de crepitum.
A qͥnto seruilio magistro eqͥtum. c̃ ma¬
ximo et ꝑicłosissimo tumultu ciuita¬
tis occisꝰ. e Abi erant qͣndo pestilen¬
tia maxima exorta diis inutilib po¬
płs diu multumq fatigatꝰ noua lec¬
tisterma qͦd nũqͣm antea fec̾at exhi¬
benda arbitratꝰ. ẽ: Lecti aut̾ sterne¬
bant᷑ in honorem deoꝵ: unde hoc sa¬
crũ uł potiᷤ sacrilegiũ nom̃ accep̃
Ubi erant qͣndo ꝑ decem continuos
annos male pugnando crebras et ma¬
gnas clades apud ueios exercitꝰ ro¬
manꝰ acceꝑat. nͥ ꝑ furuim camillum
tandẽ subueniret᷑ : quẽ postea cuu¬
tas ingrata dãpnauit  bi erant q̃ñ
galli romam ceꝑunt. spoliauer̃t. in¬
cenderũt. cedib impleuert: ybi e¬
rant cũ illa insignis pestilentia tã
ingentẽ stragem dedit. qua et ille

Expanded text:
largitus est, regni adfectati crimen incurlargitus est, regni adfectati crimen incurrit et eiusdem praefecti instantia per dictatorem L. Quintium aetate decrepitum a Quinto Seruilio magistro equitum cum maximo et periculosissimo tumultu ciuitatis occisus est? Ubi erant, quando pestilentia maxima exorta dis inutilibus populus diu multumque fatigatus noua lectisternia, quod numquam antea fecerat, exhibenda arbitratus est? Lecti autem sternebantur in honorem deorum, unde hoc sacrum uel potius sacrilegium nomen accepit. Ubi erant, quando per decem continuos annos male pugnando crebras et magnas clades aput Veios exercitus Romanus acceperat, nisi per Furium Camillum tandem subueniretur, quem postea ciuitas ingrata damnauit? Ubi erant, quando Galli Romam ceperunt spoliauerunt, incenderunt caedibus inpleuerunt? Ubi erant, cum illa insignis pestilentia tam ingentem stragem dedit, qua et ille
Abbreviated transcription (Latin):
auctores qͦs legunt et p̃dicant: qͣndo
qͥdem ex ipsis que diceremꝰ accepimꝰ :
et nullo mͦ dic̾e uł talia uł cuncta sus¬
ficimꝰ Ubi gͦ erant illi dii qͥ ꝓpt̾ exigu¬
am fallacemq mundi huiꝰ felicitatem.
colendi existimant᷑ : cũ romani qͥb se
colendos m̃dacissima astucia uendi¬
tabant. tantis calamitatib uexarent᷑:
Abi erant qͣndo ualerius consul ab exu¬
lib et seruis incensũ capitoliũ cũ de¬
fensaret occisꝰ. ẽ: faciliꝰq ipse ꝓdesse
potuit edi iouis. qͣm illi t̾ba tot nu
plũ libau̾at subuenire : Ubi erant
qͣndo densissimis fatigata ciuitas sedi¬
cionũ malis. cũ legatos athenas missos
ad leges mutuandas paululũ qͥeta oꝑi¬
ret᷑ graui fame pestilentiaq uastata. ẽ:
Abi erant qͣndo rursꝰ ppłs cũ fame la¬
boraret. p̃fectum annone pͥmum c̾aũ
atq illa fame inualescente spuriꝰ me¬
rius qͥesurienti multitudimi frum̃ta

Expanded text:
auctores, quos legunt et praedicant, quando auctores, quos legunt et praedicant, quando quidem et ex ipsis quae diceremus accepimus, et nullo modo dicere uel talia uel cuncta sufficimus. Ubi ergo erant illi di, qui propter exiguam fallacemque mundi huius felicitatem colendi existimantur, cum Romani, quibus se colendos mendacissima astutia uenditabant, tantis calamitatibus uexarentur? Ubi erant, quando Valerius consul ab exulibus et seruis inscensum Capitolium cum defensaret occisus est faciliusque ipse prodesse potuit aedi Iouis quam illi turba tot numplum liberauerat, subuenire? Ubi erant, quando densissimis fatigata ciuitas seditionum malis, cum legatos Athenas missos ad leges mutuandas paululum quieta opperiretur, graui fame pestilentiaque uastata est? Ubi erant, quando rursus populus, cum fame laboraret, praefectum annonae primum creauit, adque illa fame inualescente Spurius Maelius, quia esurienti multitudini frumenta
Abbreviated transcription (Latin):
lia orta st̃: dũ pauci potentes qͦrs in
grãm pleriq concesserant. sub ho¬
nesto patrũ aut plebis nomine dña¬
tiones asfectabant. boniq et mali ci¬
ues appellati. ñ ob merita in rẽ pu¬
blicam om̃ib parit̾ corruptis: s uti
qͥsq locupletisimꝰ et inuiria ualidi¬
or. qͥa p̃sentia defendebat. ꝓ bono du¬
cebat᷑. ꝑorro si illa scͥptores historie¬
ad honestam lib̾tatem ꝑtinere arbit᷑¬
ti st̾. mala ciuitatis ꝓpriȩ ñ tacere. ꝗͣ
multis locis multo p̃conio laudare
cõpulsi sunt: cũ aliam ueriorem qͦ
cuies etñi legendi sunt ñ hab̃ent. qͥd
nos face̾ conuenit. quors spes qͣnto &e¬
in deo melior et certior tanto maior
debet esse lib̃tas: cũ mala p̃sentia xͦ¬
dño nr̃o imputant. ut infirmiores
imꝑitioresq m̃tes alienent᷑ ab ea ci¬
uitate. in qua sola uigit᷑ felicit̃q ui¬
uendũ. ẽ : Nec in deos eoꝵ honorabi¬
liora nos dicimꝰ qͣm eoꝵ ideintidem

Expanded text:
lia orta sunt, dum pauci potentes, quorum in lia orta sunt, dum pauci potentes, quorum in gratiam plerique concesserant, sub honesto patrum aut plebis nomine dominationes affectabant; bonique et mali cives appellati, non ob merita in rempublicam, omnibus pariter corruptis, sed uti quisque locupletissimus et injuria validior, quia praesentia defendebat, pro bono ducebatur Porro si illi scad honestam libertatem pertinere arbitrati sunt mala ciuitatis propriae non tacere, quam multis locis magno praeconio laudare conpulsi sunt, cum aliam ueriorem, quo ciues aeterni legendi sunt, non haberent: quid nos facere conuenit, quorum spes quanto in Deo melior et certior, tanto maior debet esse libertas, cum mala praesentia Christo nostro inputant, ut infirmiores imperitioresque mentes alienentur ab ea ciuitate, in qua sola iugiter feliciterque uiuendum est? Nec in deos eorum horribiliora nos dicimus, quam eorum identidem
Abbreviated transcription (Latin):
tũq tͥbunos plebis et alia uira sͥ pa¬
rauit discordiaꝵ et certaminis utr̃i¬
q finis fuit: scdm bellum piinicum.
Qͥditaq ego tantas moras uł scri¬
bens patiar: uł lecturꝰ afferam. qͣm
misera fuerit illa res publica. tã lon¬
ga etate ꝑ tot annos usq ad scd̃m bel¬
lum punicũ: bellis forisecꝰ inqͥeta¬
re ñ desistentib et intꝰ discordiis sedi¬
cionib q cuulib: Isalustio brenit̃
intimatũ ẽ. Proinde uictorie. ille ñ
solit̾a beatoꝵ gaudia fuerant. s ina¬
nia solacia miseroꝵ: et ad alia atq¬
alia sterilia mala subeunda. illece¬
brosa incitam̃ta minime qͥetoꝵ.
Nec nob̃ qͥa hec dicimꝰ boni roma
cimꝰ auctorib eoꝵ. et stilo et ocio mu¬
ltum impares quib tam̃ ediscendis
et ipsi elaborauerũt: et filios suos
claborare compellũt. Qui autẽ sus¬
censent qͣndo me ferrent. si ego dice¬
rem qͦd salustius ait. plurime t᷑be. se¬
diciones. et ad postremũ bella cuui¬

Expanded text:
alia iura sibi parauit. Discordiarum et certaminis utrimque finis fuit secundum bellum Punicum, Quid itaque ego tantas moras uel scribens patiar, uel lecturis adferam? Quam misera fuerit illa res publica, tam longa aetate per tot annos usque ad secundum bellum Punicum bellis forinsecus inquietare non desistentibus et intus discordiis seditionibusque ciuilibus, a Sallustio breuiter intimatum est. Proinde uictoriae illae non solida beatorum gaudia fuerunt, sed inania solacia miseroalia sterilia mala subeunda illecebrosa incitamenta minime quietorum. Nec nobis, quia haec dicimus, boni Romancimus auctoribus eorum, et stilo et otio multum impares: quibus tamen ediscendis et ipsi elaboraverunt, et filios suos elaborare compellunt. Qui autem succensent, quando me ferrent, si ego dicerem, quod Sallustius ait? Plurimae turbae, seditiones, et ad postremum bella civi
Abbreviated transcription (Latin):
tis impatiens. S qͣndo et istũ dui to¬
lerara&: qui frẽm geminũq ñ ꝑtulit:
Unde et ipso int̾fecto. ut maior d̃s eẽt:
regnũ solus obtinuit. Que st̾ ista ui¬
ra nuptiaꝵ. que irritam̃ta bellors. q̃
federa g̾manitatis. affinitatis. societa¬
tis. diuinitatis. que postremo sub tot
tutorib diis uita ciuitatis: Aides qnͣ¬
ta hunic dici et qmͣ multa possent. nͥ
que suꝑsunt nr̃a curaret intentio: &
sermo in alia festinaret: Qͥo dem¬

Expanded text:
tis inpatiens: sed quando et istum diu totis inpatiens: sed quando et istum diu toleraret, qui fratrem geminumque non pertulit? Unde et ipso interfecto, ut maior deus esset, regnum solus obtinuit. Quae sunt ista iura nuptiarum, quae inritamenta bellorum, quae foedera gtis, divinitatis? quae postremo sub tot diis tutoribus vita civitatis? Vides quanta hinc dici et quam multa possent, nisi quae supersunt nostra curaret intentio, et sermo in alia festinaret.
Abbreviated transcription (Latin):
bat qͦd ut st̾ alt̾na belloꝵ: alie que
parentũ ferro amisere iuiros: alie q̃
utroꝵq ferro et parentes et uiros.
Neq euĩ et apud romanos parua fu¬
erunt illa discͥmina: siqͥdem ad ob¬
sidionẽ qͦ ꝑuentũ ẽ. cuutatis: clau¬
scelerata. et uimis atrox int̾ generos
socerosq pugna cõmissa. ẽ: et rapto¬
res illi etiã suꝑabant᷑. et crebro sugi¬
entes int̾ domos suas gͣuiꝰ fedabant
pͥstinas: qͣmuis et ipsas pudendas lu¬
gendasq uictorias. Hic tam̃ romuł
de suoꝵ iã uͥtute desꝑans. iouẽ ora¬
uit ut starent. atq ille hac occasioẽ
nom̃ statoris inuenit: nec finis eẽt tan¬
ti mali. nͥ rapte ille laceratis crinib e¬
micarent: et ꝓuolute parentib iram
eoꝵ iustissimã ñ armis iuctricib. sed
supplici pietate sedarent᷑. Demde thi¬
tum taciũ regẽ sabinoꝵ sociũ regni.
romułꝰ ferre cõpulsꝰ. ẽ: g̾mani consor¬

Expanded text:
bat, quod, ut sunt alterna bellorum, aliquae bat, quod, ut sunt alterna bellorum, aliquae parentum ferro amiserunt uiros, aliquae utrorumque ferro et parentes et uiros. Neque enim et aput Romanos parua fuerunt illa discrimina, si quidem ad obsidionem quoque peruentum est ciuitatis clauscelerata et nimis atrox inter generos socerosque pugna commissa est, et raptores illi etiam superabantur et crebro fugientes inter domos suas grauius foedabant pristinas, quamuis et ipsas pudendas lugendasque uictorias. Hic tamen Romulus de suorum iam uirtute desperans Iouem orauit ut starent, adque ille hac occasione nomen Statoris inuenit; nec finis esset tanti mali, nisi raptae illae laceratis crinibus emicarent et prouolutae parentibus iram eorum iustissimam non armis uictricibus, sed supplici pietate sedarent. Deinde Titum Tatium regem Sabinorum socium regni Romulus ferre conpulsus est, germani consor