comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
eni nolens deseruit. uł potiꝰ sinolens ꝑ didit. uecessitatem
passus ÷ iniqͥtatẽ ñ feõ. neq uolentia pacienti s̃ culpa diceo
da÷ s inferentis. Si aut̃ uoluntas in eo poessiste dr̃ qua sꝰticio
affertum spontanea quadã delibatione abiecit. iã ipsa deser¬
tio uisticie pͥmũ peccm̃ fuisse negat᷑. qr uoluntas mala illã
p̾cendit ꝑ quã facta ẽ.seo pot̾ unieniri uñ uoluntas calis
ut honũ aduen̾it qua uellit bonũ qͦd huic deserere. qm̃¬

Expanded text:
s deseruit, vel potius si nolens perdidit necessitatem passus est, iniquitatem non fecit. Neque violentia patientis culpa dicenda est, sed inferentis. Si autem voluntas in eo praecessisse dicitur, quia justitiae affectum spontanea quadam deliberatione abjecit; jam ipsa desertio justitiae primum peccatum fuisse negatur, quia voluntas mala illam praecessit per quam facta est. Nec potest inveniri unde voluntas talis homini advenerit, qua vellet bonu
Abbreviated transcription (Latin):
ubertate quantũ ad eundem statũ spectat᷑ in psentiadicimꝰ. Libin
libeate qua potuit suiead bonũ suie admalũ uoluntatis suẽ anpe¬
ũ cogente. Prima gͦ libtas arbit fuit posse peceare : posse uon
ꝓereare. sic̃ ultimã eri libtas posse ñ peccare ⁊ ñ posse pecent
lib eus in bono gram habebit inmalo infurmitatẽ non habebit
ueu solũ grãm in bono aduuantẽ. s ⁊̃ eontra malũ confirmantẽ
Aouuiontem ut sit posse non peccare. Confirmantẽ ut sic non
posse peccare. Media libtas pꝰ peccatum qͥdem añ reꝑationem
peam non ht̃ uibono s infirmitatẽ in malo ecoo uicene possi¬
percare uonposse ũ peccare. Posse peccare qi lib̾tatẽ hc̃ sine gr̃a
confirmante. ñ posse nonpeccate q infirmitatẽ ht̃ sine grã
ad uouante Media lib̾tas pꝰ reꝑationẽ añ ꝯfirmationẽ ht̃ gr̃ar
in bono: infimitatẽ i maio. Grãm in bono aduuance ꝓpe libͣ¬

Expanded text:
ibertate quantum ad eumdem statum spectat, in praesenti adjicimus. libertate qua potuit sive ad bonum sive ad malum voluntatis suae appeo permittente non cogente. Prima ergo libertas arbitrii fuit posse peccare et posse non peccare, sicut ultima erit libertas posse non peccarlibertas in bono gratiam habebit, in malo infirmitatem non habebit, nec solum gratiam in bono adjuvantem, sed etiam contra malum confirmantem; adjuvantem, ut sit posse non peccare: confirmantem, ut sit non posse peccare. Media libertas post peccatum quidem ante reparationem gratiam non habet in bono, sed infirmitatem in malo, et idcircocare, quia libertatem habet sine gratia confirmante; non posse non peccare, quia infirmitatem habet sine gratia adjuvante. Media libertas post reparationem, ante confirmationem habet gratiam in bono, infirmitatem in malo: gratiam in bono adjuvantem propter lib
Abbreviated transcription (Latin):
Icc̾co tñ temere asserendũ non ÷. quia ñ similit uidet᷑ qͦd quẽ ad modum
nõ natur ꝑ in obedientiam ad corruptionẽ nuutata cernit᷑ . ita ⁊ tuno
ꝑobeclientiam obseruatã uͥusq ad tempꝰ p̾diffinitum adeo seruaca
fuist ad incorruptionẽ inuicaret᷑. Semeł  transgredi plena in obedi¬
eutia fuit. s ñ similit̾ ꝑfesta obedientia fuiss. si in ipsa obedientia
hõ usq in finem non ꝑsticiss ł ropt̾ea sic̃ inobedientia uno tp̃r
ꝯsũm ata naturam ad corruptionẽ mutauit. ita ⁊ͣ obedientia na¬
turam ad incorruptionẽ non mutasset. doneo cpr suo usq in finem

Expanded text:
re, quia non similiter videtur quod quemadmodum nunc natura per inobedientiam ad corruptionem mutata cernitur, ita etiam tunc per obedientiam observatam nisi usque ad tempus praediffinitum a Deo conservata fuisset ad incorruptionem mutaretur. Semel enim transgredi plena inobedientia fuit; sed non similiter perfecta obedientia fuisset, si in ipsa obedientia, homo usque in finem non perstitisset. Propterea sicut inobedientia uno tempore consummata naturam ad corruptionem mutavit, ita obedientia naturam ad incorruptionem non mutasset, donec tempore suo usque in finem
Abbreviated transcription (Latin):
seruare poss testatur diceus. Ecce adam quasi umus ex nob̃. factꝰ :
sciens bonĩ ⁊ malũ. Nc̃ gͣ ne forte mutat manũ luã ⁊ sumat ⁊ de
ligno uite ⁊ uiuat in eternũ. eiecit dñs deiis adam de loco uoluptatis.
ex ipsiꝰ ligni beneficio ħ habicurꝰ si semꝑ uiu̾et. Sicitaoi pͥmus
hõ añ peccm natura mortał ⁊ passibił fuit. qͥ tñ ex bñficio crea

Expanded text:
servare posset, testatur dicens: Ecce Adam quasi unus ex nobis factus est, servare posset, testatur dicens: Ecce Adam quasi unus ex nobis factus est, sciens bonum et malum. Nunc ergo ne forte mittat manum suam et sumat etiam de ligno vitae et vivat in aeternum: ejecit Dominus Deus Adam de loco voluptatis .ex ipsius ligni beneficio hoc habiturus, si semper viveret. Sic itaque primus homo ante peccatum natura mortalis et passibilis fuit, qui tame
Abbreviated transcription (Latin):
poslibilicas fuit : S pͥmꝰ hc̃ antor paratum immortas sent ã
ciboꝵ quib corꝑalem uitã nutͥre ⁊ sustentare debuit specialẽ ĩ ligno uitẽ
medicinã acceꝑat qua eand̾e uitã contͣ mortis defectum sanã atq incor¬
ruptum potuit conseruare. donec ad uerã ĩmortalitatẽ uͥ iã mori non
posset tranferret᷑. ⁊ tͣnslatꝰ ꝯfirmaret᷑. Siõ gͦ ĩmortalẽ ũ dicimꝰ pͥmũ
hoĩem fuisse añ peccm̃ ut mori omĩno ñ poss. sic ⁊̃ neqͣqͣm ĩpassibilẽ
fuisse crede debemꝰ quasincħ oĩno pati potuiss:. ꝙ nat᷑am in se pas¬
sibilẽ hu̾it. s tñ si non peccass sic̃ ñ mortutis ita ⁊ siue ad molestiam
uoluntatis inmente siuie ad corruptionẽ integritatis incorꝑe. passus
oĩno aliquid non suiss. Nã ad pͥmus ille hõ non sed̾m oualitate̾ corꝑis
terreni s ex bñ ficio uicał edulũ ñ mori pocuit. manifeste sc̾pturri
ostendit. uͥeum ab eode̾m ligno eiectũ ne uitam ipsã ꝑpetuam con¬

Expanded text:
possibilitas fuit? Ergo primus homo ante peccatum immortalis fuit; ciborum quibus corporalem vitam nutrire et sustentare debuit specialem in ligno vitae medicinam acceperat, qua eamdem vitam contra mortis defectum sanam atque incorruptam potuit conservare, donec ad veram immortalitatem ubi jam mori non posset, transferuisse ante peccatum ut mori omnino non posset; sic etiam nequaquam impassibilem fuisse credere debemus, quasi nihil omnino pati potuisset quia naturam in se passibilem habuit. Sed tamen si non peccasset sicut non mortuus, ita etiam sive ad molestiam voluntatis in mente, sive ad corruptionem integritalitatem corporis terreni, sed ex beneficio vitalis edulii non mori potuit, manifeste Scriptura ostendit, ubi eum ab eodem ligno ejectum ne vitam ipsam perpetuam con
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfecttĩ fem̾ credimꝰ. ita qͦ quantũ ad aiãm cogintionẽ ui̾taties ꝙ
scientiam eã dũcuxat q̃ pͥme ꝑfectiom congrua suit ꝑfectam n
pondicũ accopisse putamꝰ. ⁊ ad illã ñ studio aut disciplina anꝗ
epoidio. una acͦ simplici diuine aspiratioĩs illuminatione
iliã ꝑcepisse. Tuplici aũ cognitione ꝑmũ hoĩem eruditũ coostat

Expanded text:
cognitionem veritatis et scientiam eam duntaxat quae primae perfectioni congrua fuit perfectam mox conditum accepisse putamus, et ad illam non studio aut disciplina aliqi conditionis exordio una ac simplici divinae aspirationis illuminatione illam percepisse. Triplici autem cognitione primum hominem eru
Abbreviated transcription (Latin):
omno gͥ miuidi homine ꝓuidentia diuina in loco deli¬
tiaruĩ qͦuasi in parte potiori consticuto ⁊ ad conseruanda
ma q̃ habebat eadem dĩ ꝓuidentia ratioĩ humane adiuncta
nunto. atq: ad illa bona q̃ habiturꝰ erat querenda ⁊ optinenda
p̾cepto obedientie eũ grã cooꝑante instructo. uidit diabolus

Expanded text:
igitur mundi homine providentia divina in loco deliciarum quasi in parte potiori constituto, et ad conservanda bona quae habebat eadem Dei providentia rationi humanae adjuncta munito, atque ad illa bona quae habiturus erat quaerenda et obtinenda praecepto obedientiae cum gratia operante instructo; vidit diabol
Abbreviated transcription (Latin):
quał futurꝰ fuiss si ñ peccass ⁊ in corꝑe ⁊ in anima. mortat an
imorcat passibił animpassibit. de t̾mino inferioris uite. ⁊ detͣn¬
sicu ad suꝑiorem. de qualitate ⁊ mͦ uiuendi. de ꝓpagatione filioꝵ
de uita ⁊ de m̾itis nascentiũ ab ipso ⁊ sequentiũ pꝰ ipsũ ⁊ multa
alia q̃ licet aliqũ curiositate oerant᷑. uilit̾ tũ scuint᷑. si cũ discri¬

Expanded text:
 futurus fuisset si non peccasset et in corpore et in anima, mortalis an immortalis; passibilis an impassibilis. De termino inferioris vitae, et de transitu ad superiorem; de qualitate et modo vivendi, et de propagatione filiorum, de vita et de meritis nascentium ab ipso, et sequentium post ipsum, et multa alia quae, licet aliquando cum curiositate quaeruntur, utiliter
Abbreviated transcription (Latin):
diligentiꝰ secreta scrutari solent obiciunt᷑ tres status uite humane
pͥma consid̾atioẽ distinguimꝰ.⁊ in his qualis hõ fuit siue ĩ corꝑe
siue uaiã quantũq ab eo qͦd pͥmũ factus ÷ mutatꝰ sit aut inqͦ
idem ꝑstitetit necessario det̾minandũ pucamꝰ. Primꝰ statꝰ hõis
catũ sequentem ÷ lapsus. Terciꝰ status. erit hoĩs pꝰ resurreotionem
a mortius qn̾ plene ⁊ ꝑ fecte tam a peccõ quã apena peccĩ lib̾abit᷑
⁊ ñ solũ in idͥ in qͦ fuit conditꝰ. s supͣ id ⁊̃ usq ad illuo ad qͦd conditꝰ
fuit restituet᷑. In pͥmo statu diuisit ds̃ ⁊ homo. In scd̾o statu diuisi
diabolꝰ ⁊ hõ. Inc̾cio statu totũ ds̃ acoipiet. In pͥmo statu laus
dĩerat. ⁊ aliqͥd p̾ter laudẽ nicħ tñ contra laudem dĩ. In sed̾o statu
nicħ ad laudẽ s totũ contͣ laudem dĩ. In t̾eio statu totũ ad laudem
nicħ p̾ter laudem nec contra laudem dĩ. Ad laudẽ dei caricas. p̾t

Expanded text:
diligentius secreta scrutari solent objiciuntur tres status vitae humanae prima consideratione distinguimus, et in his qualis homo fuerit sive in corpore sive in anima quantumque ab eo quod primum factus est mutatus sit, aut in quo idem perstitecatum sequentem, est lapsus. Tertius status erit hominis post resurrectionem a mortuis, quando plene et perfecte tam a peccato quam a poena peccati liberabitur; et non solum in id in quo fuit conditus, sed supra id etiam usque ad illud atu divisit Deus et homo; in secundo statu divisit diabolus et homo; in tertio statu, Deus totum accipit. In primo statu, laus Dei erat, et aliquid praeter laudem, nihil tamen contra laudem Dei; in secundo statu nihil ad laudem, sed totum contra laudem Dei; in tertio statu totum ad laudem: nihil praeter laudem, nec contra laudem Dei. Ad laudem Dei charitas, praeter
Abbreviated transcription (Latin):
potuiss qm̃ si hoc uerũ ee̾t non de costa quidem s de illo qͦd p̾cet
costam additum ÷ qͦd utiq multo maiꝰ fuit corpꝰ mulieris fcũ
ec̃ conuenientiꝰ dici debuiss. ħ siquidem in mat̾ia maiꝰ ⁊ pͥncipa

Expanded text:
potuisset; quoniam si hoc verum esset, non de costa quidem, sed de illo quod praeter potuisset; quoniam si hoc verum esset, non de costa quidem, sed de illo quod praeter costam additum est quod utique multo majus fuit corpus mulieris factum esse convenient
Abbreviated transcription (Latin):
suam simul ex multis ñ colligunt q sunt sĩplicia. s tñ unitat
suã in mulca esfundunt q multiplicant᷑ ⁊ fiunt mat̾ia qͣ¬
lia sunt corꝑa simplicia quos acomos dicunt. Que qͥdẽ ex
mat̾ia non st̃ q simplioia st̃ s tñ mat̾ra funt q ĩ semet¬
ipsis multiplicant᷑ ⁊ in augientũ eꝓcresct᷑. Quuando gͦ
simplex mat̾ia siue actomꝰ simplex factꝰ ÷ de nichilo aliqͥd
factũ ÷. qñ uͦ id ipsum simplex corpꝰ in semet ipso multi¬
plicatur ⁊ in plura excresẽ. fit aliquid de aliqͦ in maiꝰ. Quodlcet
mirabile iudeatur. maiꝰ tñ ÷ de niohuo alqͥd facere qͣnde aliquo¬
pius face̾. ħ mͦ oꝑandi de sub̃a coste in se diuna uutute absqr e¬
trinseco additamento multiplioata corpꝰ mulieris factũ ÷. Neq enĩ
ꝯueuit ut costam illã excͥusecꝰ additam̃tũ accopisse dioamꝰ qͣtuiꝰ
ineam quantitatẽ exoresc̾et que corꝑi mulieris formando sufficere

Expanded text:
 unitatem suam in multa effundunt, quia multiplicantur et fiunt materia. Qualia sunt corpora simplicia, quae atomos dicunt; quae quidem ex materia non sunt, quia simplicia sunt; sed tamen materia fiunt, quia in semetipsis multiplicantur et in augmentum excrescunt. Quando ergo simplex materia sive atomus simplex factus est, de nihilo aliquid factum est. Quando vero idipsum simplex corpus in semetipso multiplicatur et multiplex excrescit, fit aliquid de aliquid in majus. Quod licet mirabile videatur, majus tamen plus facere. Hoc modo operandi de substantia costae in se divina virtute absque extrinseco additamento multiplicata, corpus mulieris factum est. Neque enim convenit ut costam illam extrinsecus additamentum accepisse dicamus quatenus in eam quantitatem excresceret, quae corporis mulieris formando sufficere
Abbreviated transcription (Latin):
noxia p̾ciꝑeti. naturã a se factã in iuste led̾et. ⁊ in repugnantia
mandatoꝵ suoꝵ quecumq pars ad effectũ ducetur. hoĩem
in necessicatem pͥuaricationis p̃cipitaret. cũ e duob contrarii:
alt̾m sine alt̾iuis transgressione impleri non poss. Oportuit g
ut de ꝯcelsione naturali p̾ceptũ discipliue sumeret᷑. ꝙ solũmͦ
meritĩ etꝰ poduit. uͥ lib̾um arbicͥum fuit. ⁊ uͥ hõ aducrũlibet se
ꝓ uoto inclinare potuit. Sic tũ oportebat ut deipsa concessione
pͥceptum disdipline sumeret᷑. quatuiꝰ ꝑ p̾ceptũ ooncessio iꝑ sa
ñ iutaretur. Id÷ ut p̾ceptũ nacuram rei dequa fieri debebat
non corrũꝑet neq conira pͥmum insticutũ uice humane n oxtam
facet. quatinꝰ sola mobedientia p̾uancatori non ipsiꝰ inqua p̾um

Expanded text:
noxia praeciperet naturam a se factam injuste laederet. Et in repugnantia noxia praeciperet naturam a se factam injuste laederet. Et in repugnantia mandatorum ejus quaecunque pars ad effectum duceretur hominem in necessitatem praevaricationis praecipitaret, cum e duobus contrariis alterum sine alterius transgressione implere non posset. Oportuit ergo ut de concessimeritum esse potuit ubi liberum arbitrium fuit, et ubi homo ad utrumlibet se pro voto inclinare potuit. Sed tamen oportebat ut de ipsa concessione praeceptum disciplinae sumeretur, quatenus per praeceptum concessio ipsa non mutaretur, id est ut praeceptum naturam rei de qua fieri debebat non corrumperet, neque contra primum institutum vitae humanae noxiam faceret, quatenus sola inobedientia praevaricatori
Abbreviated transcription (Latin):
adipisci. Neq enĩ ad uitã suꝑiorem optinendã mericũ illi foret
si aut uitaret hiuic uite noxia. aut que salubria st̃ appeteret. siue
ad utrũ libet medis ut̾etur. qm̃ ut his oĩb non tam p̾cipientis
affec tũ qm ꝯmodũ obedientis attend̾et. Itaq ut homo suꝑ hano uitam
aliquid mereret᷑ necessariũ fuit ut p̾cepto uature p̾ceptũ discipline
add̾et᷑. ⁊ ut in ipsiꝰ p̾cepti executione hõ non tã p̾cepti utilitatem
qm p̾cipientis duectionem amplecti ꝓbaret᷑. S qͥd erit ampliꝰ qͦd ac
oxꝑiendam obedientiam hõĩs illi p̾cipiatur. cũ totũ qͦd ad uitam¬
facta sunt auc uece ssaria s̃ uite humane ⁊ ꝑtinent ad p̾ceptioẽm
aut noxia ⁊ ꝑtinent ad ꝓ hibitionẽ. aut media ⁊ ꝑtinent ad conces¬
sionẽ. Mand acũ aũ discipline neq de p̾ceptione neq de ꝓhibitioẽ
Si ũ int utrolib mucaret mandacũ ut uł necessaria ꝓ hibet ut

Expanded text:
adipisci. Neque enim ad vitam superiorem obtinendam meritum illi foret, si aut vitaret huic vitae noxia, aut quae salubria sunt appeteret, sive ad utrumlibet mediis uteretur, quoniam in his omnibus non tam praecipientis affectum quam commodum obedientis attenderet. Itaque ut homo super hanc vitam aliquid mereretur, necessarium fuit ut praecepto naturae praeceptum disciplinae adderetur; et ut in ipsius praecepti exsecutione homo non tam praecepit utilitatem quam praecipientis dilectionem amplecti probaretur. Sed quid erit amplius quod ad experiendam obedientiam hominis illi praecipiatur, cum totum qfacta sunt: aut necessaria sunt vitae humanae, et pertinent ad praeceptionem; aut noxia, et pertinent ad prohibitionem; aut media, et pertinent ad concessionem. Mandatum autem disciplinae neque de praeceptione neque de prohibitione Si vero in utrolibet mutaret mandatum, ut vel necessaria prohiberet vel
Abbreviated transcription (Latin):
ne couditionis adulitatem deduceret᷑.si ꝓ his que subiecta illi fuerãt
adiciunt᷑. Ista int̾im ad solatĩ. illa pꝰ ea ad gaudiũ. Ista ad susten¬
tationẽ. illa ad głificationẽ. Sine illis non pot̾ homo beacificani
in pat̾a. sine istis non pot̾ sustencari inuia. Propt̾ qͦd ⁊ tał factus
ẽ homo ut uit̾im uẽ ad cempꝰ istiᷤ indig̾e̾t. quatinꝰ ꝑ ista indigentiã
suã in illis agnosc̾et. Ꝙ ut intelliget q qͦd ipse erat bonũ s suffici¬
ens nonerat. nͥ⁊ illud qͦ hr̃e mereret᷑ bonũ a qͦ erat. Hoc aut̃
bonũ illi fuit qͦd ipẽ s sufficiens non fuit. Magna qͥppe dignitas
humane ꝯditionis. qͦd tał facta ẽ ut nullũ ei bonũ p̾tet sũmũ
sufficeret. & rursum magna lib̾tas qͦd intm̃ arbictio suo di¬
missa ÷ ut ad ipsum boñ siĩ cogi non posset. quatuiꝰ sola uo¬
luntate adillud iret. qͦd sola dilectione possid̾e deb̾et. Ut gͦ in¬
t̾ioris uite bonum querere addisceret. exterior uita eiꝰ tał facta

Expanded text:
erant,adjiciuntur. Ista interim ad solatium, illa postea ad gaudium; ista ad sustentationem, illa ad glorificationem. Sine illis non potest homo beatificari in patria, sine istis non potest sustentari in via. Propter quod talis factus est homo ut interim nunc ad tempus istis indigeret, quatenus per ista indigentiam suam in illis agnosceret, et ut intelligeret ipsa quia quod erat bonum sibi sufficiens, non erat nisi illud quoque habere mereretur bonum a quo erat. Hoc autem bonum illi fuit, quod ipse sibi sufficiens non fuit. Magna quippe dignitas humanae conditionis, quod talis facta est, ut nullum ei bonum praeter summum sufficeret. Et rursum magna libertas, quod interim arbitrio suo dimissa est ut ad ipsum bonum summum cogi non possit, quatenus sola voluntate ad illud iret, quod sola dilectione possidere deberet. Ut ergo interioris vitae bonum quaerere addisceret; exterior vita ejus talis est facta
Abbreviated transcription (Latin):
ledit᷑. Alia aũ media it̃ quib uici⁊ non uts sine iesione pat. Namgͥ
iuta usta uiferior suꝑioris uite imago ÷ ꝯgriũ erat ut millit qͥ
ad hanoueitam facta st̃ eoꝵ q̃ ad suꝑiorẽ tutam spectint docunũ
hoĩ ꝓponeret. Sunc aut̃ que ꝑ ista foris demonstrari debueunt
quȩdoa inc̾ noria uite spĩtili aub ipsa simit̃ uarsitit lexione ÷¬

Expanded text:
sine laesione potest. Nam quia vita ista inferior superioris vitae imago est, congruum erat ut in illis quae ad hanc vitam facta sunt, eorum quae ad superiorem vitam spectant documentum homini proponeretur. Sunt autem quae per ista foris demonstrare debuerunt, quaedam intus noxia vitae spirituali, quibus ipsa similiter uti sine
Abbreviated transcription (Latin):
ti scuit. hii merito dignitatis suꝑiores st̃ constituti. Qui uͦ ⁊ nat᷑a minꝰ
subtiles ⁊ sapiã muinꝰ ꝑ spicaces conditi sunt. mi̾to dignitate in fenꝰ
st̃ ordinati. ita tam̃ ut ⁊ hii qͥ excellentiores constituti st̃ sine suꝑ¬
bia p̾laciee̾nt ⁊ qui infenores positi s̃ sine misena subiecti.¬
ed ⁊ ipsam arbitrii De diffr̃a liberi arbitrii
lib̾tatẽ scd̃m differentł nature uirtutem ⁊ sapi̾e ⁊ cognitionis
⁊ intelligentie ium. siquis different̾ assignare uolu̾it. ñ ẽ qui
exratione occurrat. qr sic̃ diffeiens uigor ⁊ subtilitas nature in¬
firmitatẽ non adducit. minorq cognitio sapiẽ ignorantiã uon
ingerit. sic lib̃tas inferior nullã arbitͥo uoluntatis necessitatẽ

Expanded text:
aces creati sunt, ii merito dignitate superiores sunt constituti. Qui vero et natura minus subtiles et sapientia minus perspicaces conditi sunt, merito dignitate inferiores sunt ordinati, ita tamen ut ii qui excellentiores constituti sunt sine superbia praelati essent, et qui inferiores positi sipsam arbitrii libertatem secundum differentem naturae virtutem et sapientiae et cognitionis et intelligentiae vim; si quis differentem assignare voluerit non est qui ex ratione occurrat. Quia sicut differens vigor et subtilitas naturae infirmitatem non adducit, minorque cognitio sapientiae ignorantiam non ingerit; sic libertas inferior nullam arbitrio voluntatis necessitatem
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ fous miraret᷑ ⁊ ꝑ ãmiratioẽm ꝓ sicet ad diloctionẽ. facta ÷ c̾at᷑a
una cuiꝰ sensus totꝰ intꝰ erat. ⁊ catura alia facta ÷ cꝰ sensꝰ tocꝰ foris
erat. Sensus angłoꝵ ĩtꝰ erat. ⁊ sensus brutoꝵ atãlium foris erat
Angli quoꝵ sensus intꝰ erat. ꝯtemplabant᷑ q̃ intꝰ erãt ⁊ ꝑ ea q̃ foris em̃t
htuta aĩalia quorii sensus foris erat ꝯtingebant uisibilia que foris
erant. s ñ ꝑ ea similit̾ in uisibilia que intꝰ erant. qm̃ qͥ iuisibilia
itident. impsis iuisibilia uident qñ iusibilia in inuisibilib cognos

Expanded text:
ad dilectionem. Facta est creatura una cujus sensus intus totus erat, et creatura altera facta est cujus sensus totus foris erat. Sensus angelorum intus erat, et sensus brutorum animalium foris erat. Angeli quorum sensus intus erat, contemplabantur quae intus erant, et per ea quae foris erant. Bruta animalia quorum sensus foris erat contingebant visibilia quae foris erant, sed non per ea similiter invisibilia quae intus erant, quoniam qui invisibilia vident, in ipsis visibilia vide
Abbreviated transcription (Latin):
c̃. quia mala uoluntate ⁊. quod aut̃ p̃ otiꝰ ad hoc qm̃ iliuo est.
pot̾ ꝑ uelle extra se precipitari nͥ qua ei uia aꝑit᷑. & qui p̾cipici quã
uult ad riunam uiam aꝑit. quodãmͦ ipsam inelinat non tam̃ impe¬
lendo s ꝑmittendo ⁊ non tenendo: nec auobor illi ÷ ruendi s incedendi
ordinator. Dominꝰ inquit dauid p̾cepit illi ut maledicat ⁊ ego ait uo¬
caui seruum meum na bugodonosor ut disꝑdat terrã. ⁊ indie illa sibi¬
labit dñs inusce que ÷ in extremo flumiñ egipti. ⁊ apique ÷ ĩ tͥra¬

Expanded text:
 quia mala voluntate est. Quod autem potius ad hoc quam ad illud est, potest per velle extra se praecipitari nisi qua ei via aperitur. Et qui praecipiti qua vult ad ruinam viam aperit, quodammodo ipsam inclinat; non impellendo sed permittendo et non tenendo, nec auctor illi est ruendi, sed incedendi ordinator. Dominus, inquit David, praecepit illi ut maledicat , et ego, ait, vocavi servum meum Nabuchodonosor ut disperdat terram ; et in die illa sibilabit Dominus muscae quae est in extremo flumine Aegypti; et api quae est in t
Abbreviated transcription (Latin):
sapit sapia ista cͥata non ÷ nec c̾atura ÷ nec aliuñ ẽẽ habet
sic̃ aliunde saꝑe ñ ht̃. Ista aũ que de semet ipsa saꝑe ũ ht̃.
neq ẽẽ ht̃ a semet ipsa. ⁊ ipsa creata ÷ ⁊ inicium ht̃. E dic̃
tram. & uident᷑ quedam contͣria oriri ex assertionib istis. Nã
si pͥmo oĩum cͥata ẽ sap̃a. omĩa pꝰ ipsã facta st̃. ⁊ facta st̃ post

Expanded text:
ia ista creata non est, nec creatura est, nec aliunde esse habet sicut aliunde sapere non habet. Ista autem quae de semetipsa sapere non habet neque esse habet a semetipsa et ipsa creata est, et initium habet. Et dicit terram . Et videntur quaedam contraria oriri assertionibus istis. Nam si p
Abbreviated transcription (Latin):
pꝰ ea exhibiturꝰ erat hoiẽm głificando. u̾sciret hõ q si potuit ds tã
disparẽ naturã corꝑis ⁊ aĩe ad unã fed̾ationẽ atq amcitiã conuing̾e
neqͣqͣm ei ĩ possibile futurũ rationał cieature humilitatẽ licet longe
in feriorem ad sue gle panicipationẽ sublimate. Rursũ si ̃
gaudium ÷ ⁊ tantã iocundicas uita ista mortał que constat ex p̾¬
sentia sp̃s in corꝑe corruptibiłi. quanta iocunditas foret ⁊ quantũ
gaudiũ uita illa ĩmortał ex p̾sentia dcitatis in spũ rationali :
Quia gͦ in parte ꝓ exemplo unu̾sitatis humiliatꝰ ÷ rõnał sp̃s usq¬

Expanded text:
t Deus tam disparem naturam corporis et animae ad unam foederationem atque amicitiam conjungere, nequaquam ei impossibile futurum, rationalis creaturae humilitatem licet longe inferiorem ad suae gloriae participationem sublimare. Rursus si tantum gaudium est et tanta jucunditas vita ista mortalis quae constat ex praesentia spiritus in corpore corruptibili, quanta jucunditas foret et quantum gaudium, vita illa immortalis ex praesentia Divinitatis in spiritu rationali? Quia ergo in parte pro exemplo universitatis humiliatus est
Abbreviated transcription (Latin):
ones thronos. cherubin ⁊ seraphin. ut addico homine denariꝰ
ꝯsũ maret᷑ ꝑ fectionis celestis. Non enĩ ut qitidam putant conditio
hoĩs ita ad restaurationẽ angłoꝵ ꝓuisa ẽ. quasi homo factus ñ
angłoꝵ numerũ homo factꝰ ir̃. qr cũ homo pꝰmodũ creatꝰ illuc
unde illicenid̾ nt duclus ÷. illiꝰ societatis numerꝰ qͥ in cadentib
dimuuitꝰ fuerat ꝑ hominẽ reꝑatur. Nouẽ gͦ ordines angłoꝵ
ab inicio conditi st ⁊ ex illis q cecid̾unt qr in una simul om̃s
inalitia consensert quasi unũ exse ꝑu̾se societatis ordiuem
e ffecerunt. Habet aut̾ traditio ex singulis aliquos ordinib ceci¬
disse. Uñ ⁊ apłs paulus cũ de malignoꝵ spũum ciramude
mentionẽ face̾t. pͥncipatꝰ.⁊ potestates teuebrarũ nominauit.
uciudelicet oestendet quaidem nõ quisq in malo ministerium

Expanded text:
ones, thronos, cherubim, et seraphim, ut addito homine denarius consummaretur perfectionis coelestis. Non enim ut quidam putant conditio hominis ita ad restaurationem angelorum provisa est, quasi homo non actus homo dicitur; quia cum homo postmodum creatus illuc unde illi ceciderunt ductus est, illius societatis numerus qui in cadentibus diminutus fuerat, per hominem reparatur. Novem enim ordines angelorum ab initio conditi sunt, et ex illis qui ceciderunt quia in una simul omnes malitia consenserunt quasi unum ex se perversae societatis ordinem effecerunt. Habet autem traditio ex singulis ordinibus aliquos cecidisse. Unde et Apostolus Paulus cum de malignorum spirituum tyrannide mentionem faceret, principatus et potestates tenebrarum nominavit. Ut videlicet ostenderet quod idem nunc quisque in
Abbreviated transcription (Latin):
erant singla ꝑfecto. ⁊ unũ uͦdu ħ aliqͥd ⁊ non totũ scdm
rõnem. ⁊ discretionẽ uniꝰ cuiꝰq que rõ om̃ia continebat. ⁊ ma¬
ior erat intoto: quasi suꝑ abundabat singlis. ⁊ deo ñ erant
singla hoc docũ. s uicoto erant singła qm̃ cotũ ad cotũ. Nad
singla singla. ⁊ tam̃ deo in porte nicħ imnꝰ erat qm in toto
Q pars ⁊ totu̾ unũ erat. s rõne ⁊ ꝓuidentia una discreta st̃

Expanded text:
hoc aliquid et non totum secundum rationem et discretionem uniuscujusque quae ratio omnia continebat; et major erat in toto et quasi superabundabat singulis. Et ideo non erant singula hoc totum, sed in toto erant singula, quoniam totum ad totum et singula ad singula. Et tamen Deo in parte nihil minus erat quam in toto, quia pars et
Abbreviated transcription (Latin):
ta ÷. ut etiam ipsas uoluntates inalas in quib fit lateat. que putãt
suose solũ arbitͥo dirigi. quia se sentunit p̾ter coactionẽ ꝓͥo appetrai
moiũ. Quia enĩ non impellunt᷑. nequaqͣm intelligunt qͦd dirigunt᷑
⁊ nesciunt se hr̃e coram p̾cedentẽ ut orduient᷑. ꝙ non sentiunt re¬
trorsum impellentem ut p̾cipitent᷑. De aliis modis duune gub̃na¬
tioĩs ñ multa hic disputare uoluimꝰ. quia ꝑ se magͥ pacent nec

Expanded text:
ta est ut etiam ipsas voluntates malas in quibus sit lateat, quae putant suo se solum arbitrio dirigi; quia se sentiunt praeter coactionem proprio appetitu moveri. Quia enim non impelluntur, nequaquam intelligunt quod diriguntur, et nesciunt se habere coram praecedentem ut ordinentur, quia non sentiunt retrorsum impellentem ut praecipitentur. De aliis modis divinae gubernationis non multa hic disputare volumus, quia per se magis patent, nec
Abbreviated transcription (Latin):
ut cdesinat ħ eẽ qͦd ÷ ⁊ incipiat auud eẽ qͦd non ÷. Quod enĩ potest
ui p̾senti qͥdem pot̾. s de psenti non potest. & si de p̾senti potest.
erant. qm̃ tẽ iꝑsũ erant ⁊ ẽe ceꝑunt solũ mͦ. Ꝙ si potestas illis erat
ut alipd eẽnt ꝙ lib̃um arbitͥum erat. non erat tam̃ ꝑ otestas ills
rat tẽ ulilid cent quia bͥ erant. s ut ħ eẽ cdesine̾nt qs̾ tt̃ erant
⁊ aliud ee inciꝑent qd non erant. non it et pot̾ant qd ũ erant᷑. uͥ

Expanded text:
est, et incipiat aliud esse quod non est. Quod enim potest in praesenti quidem potest, sed de praesenti non potest; et si de praesenti potest, erant, quoniam tunc ipsum erant, et esse coeperunt solummodo. Et si potestas illis erat, ut aliud essent, quia liberum arbitrium erat, non erat tamen potestas illis ut tunc aliud essent; quia hoc erant, sed ut hoc esse desinerent quod tunc erant et aliu
Abbreviated transcription (Latin):
Si enĩ faciunt qͦd uolunt ⁊ uolunt qͦd deus non uult. qͦm faciunt
qͦd deus uuit : Rursum sideus non uult qͦd faciunt. quare
ꝑnuttit ut faciant qͦd non uult cũ fieri non possit uͥ eo ꝑmitente
nec ꝑmitti nͥ eo uolente. Hinc coartam᷑ diligentiꝰ inuestigare qͦmͦ
rationalem nat᷑am p̾cipue illã que uoluntate unusta a duui¬
na uoluntate discordat usta dĩ ꝯmod̾atio gub̾nat. Hiio con
sid̾amꝰ iii. gn̾ales modos gub̃n̾ationis diuine. in ipsis qͥb
disponunt᷑ ⁊ ordinant᷑ in omĩb que agunt. ut ⁊ ipsa mala

Expanded text:
Si enim faciunt quod volunt, et volunt quod Deus non vult, quomodo faciunt Si enim faciunt quod volunt, et volunt quod Deus non vult, quomodo faciunt quod Deus vult? Rursum si Deus non vult quod faciunt, quare permittit ut faciant quod non vult, cum fieri non possit nisi eo permittente, nec permitti nisi eo volente? Hinc coarctamur diligentius investigere quomodo rationalem naturam praecipue illam quae voluntate injusta a divina voluntate discordat; justa Dei moderatio gubernat. His quatuor generales modos gubernationis divinae in ipsis quibus disponuntur et ordinantur in omnibus quae agunt, ut et ipsa mala
Abbreviated transcription (Latin):
scd̃m qͦd mota non ÷. ⁊ hoo si non fuisset malũ nullũ nullũ fuiss
ħ icaq malum factum ÷ uoluntati au̾tenti se  tͣusgredienti m̃sura
qͦd turpis facta ẽ. ⁊ praua ⁊ mordinata. effluens ⁊ non tenens modũ ⁊
legem pulcͥtdinis sue. Que aũ iecte mouebat᷑ ⁊ scd̾m creatoris
uoluntatẽ conformabatir. ꝯu̾cebatur ad eũ a qͦ regebat᷑ ⁊ illi bonũ¬
onsid̾andum ÷ etiam ħ quom᷑ uiui fibiles illas ⁊ spĩtales disponẽ in¬
naturas mod̾at᷑. aeus. Sienĩ lib̃i arbitrii sunt faciunt q̃d uolunt. torqͣt.¬
& si faciunt qͦd uolunt. qͦui ex sententia dĩ pendet qͦd faciunt:
concedit. Hoo ⁊ si de bonis aliqͦm concedit᷑. de malis nulla rati one
approbat᷑. Malis si quid̾e deus potestatẽ tͥbuit solam non uolun¬
tatem. q licet ex ipsiꝰ ꝑmussione sit qͦd malii possunt. ex inspi¬
ratione tũ eiꝰ non ÷ qͦd malũ uolunt. Malarũ enĩ uoluntacũ deus¬

Expanded text:
set, malum nullum fuisset. Hoc itaque malum factum est voluntati avertenti se et transgrediendi mensuram, quod turpis facta est et prava et inordinata, effluens et non tenens modum et legem pulchritudinis suae. Quae autem recte movebatur et secundum Creatoris voluntatem conformabatur, cConsiderandum est etiam hoc quomodo invisibiles illas et spirituales naturas moderatur Deus. Si enim liberi arbitrii sunt, faciunt quod volunt; et si faciunt quod volunt, quomodo ex sententia Dei pendet quod faciunt? concedit, hoc tametsi de bonis aliquando conceditur, de malis nulla ratione approbatur. Malis siquidem Deus potestatem tribuit solam non voluntatem; quia licet ex ipsius permissione sit quod malum possunt, ex inspiratione, tamen ejus non est quod malum volunt. Malarum enim voluntatum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ ficit᷑ mõis. aut t̾mino naturalit̾ collate potestatis. aut¬
miraculo tempalicer illate possibilitatis. auc obstaculo extͥnsecꝰ adhibi
coulate pocestates ⁊. quantũ nat᷑aliter posse conceditur. Mira culum
tempalit̾ ellate imipossibulitatis ÷ quando idipsam natitale posse
subittn oceulta uͥdite diuine pͥsentie sine extioni im pedunto ⁊peet

Expanded text:
 termino naturaliter collatae potestatis, vmiraculo 465 temporaliter illatae possibilitatis, vel obstaculo extrinsecus exhibitae collatae potestatis est quantum naturaliter posse conceditur. Miraculum temporaliter illatae impossibilitatis est quando id ipsum naturale posse subita et occulta virtute divinae praesentiae sine exteriori impediment
Abbreviated transcription (Latin):
ad ducit inquirere quales effecti st̃ dũ diuident᷑ au̾sione ⁊ con¬
u̾sione. Quod enĩ pͥmũ erant scd̾m aliqͥd unũ erant q om̃s
boni erant. ⁊ qͦd boni erant non facientes s facti erant. In hoc
g unum erant qd̾ boni facti erant. ⁊ ũdũ adhno aliud erant
qͣm facti erant. q tẽ pͥmũ facti erant ⁊ non ance qͥeqͣm fẽc̾an
Ceꝑunt aũ diuidi ab eo qͦd facti erant. ut alius iã ee̾nt ł ꝓfici¬
entes supͣillud ut boni e̾e̾nt. ł sub illo deficientes ut mal
ut sint alii supͣ illud boni ꝑ iustieiam alii sub illo maliꝑ
crlpam. Conu̾sio enĩ uistos fec̃ au̾sio in ustos. Utraq enĩ
uoliuitatis fuit. ⁊ uoluntas utͥmq lib̾tatis. ⁊ ꝓpt̾ea merito

Expanded text:
adducit inquirere quales effecti sunt dum dividerentur aversione et conversione. Quod enim primum erant secundum aliquid unum erant, quia omnes boni erant; et quod boni non facientes, sed facti erant. In hoc igitur unum erant quod boni facti erant et nondum ad aliud erant quam facti erant; quia tunc primum facti erant, et non ante quidquam fecerant. Coeperunt autem dividi ab eo quod facti erant, ut aliud jam essent, vel proficientes supra illud et boni essent; vel sub illo deficientes ut maliut sint alii supra illud boni per justitiam: alii sub illo mali per culpam. Conversio enim justos fecit et aversio injustos. Utraque enim voluntatis fuit, et voluntas utrinque libertatis. Et propterea
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ uocib seiuire elegert᷑ potiꝰ qmuitati ⁊ id solũ respuendũ putãt
qͦd aures uulgaritatis abhorrent. iuistũ ÷ ut in ħ qͦ a sententiasita
ñ declinent. Dicant gͦ si ħ aunb efferre p̾siununt qm̃ dĩ nusqͣm
ẽ. ⁊ ñ statĩ ex eo ꝯseqͥ arbitient᷑ qm̃ qͦd uusqmͣ ẽ ipsil omĩno nich:¬

Expanded text:
enim vocibus servire elegerunt potius quam veritati, et id solum respuendum putant enim vocibus servire elegerunt potius quam veritati, et id solum respuendum putant quod aures vulgaritatis obhorrent, justum est ut in hoc quoque a sententia sua non declinent. Dicant ergo si hoc auribus efferre praesumant quod Deus nusquam est; et non statim ex eo consequi arbitrentur, qu
Abbreviated transcription (Latin):
tes ĩmo solã carnẽ sapiendes ⁊ que carnis st̃ solũ confid̾antes estimãt
quasi corꝑaliũ sordrũ ⁊ pollucionũ inqͥnationes dm̃ continge̾
÷ ut nec responsione sic dignũ. cũ ⁊ ipẽ sp̃s creatꝰ corporeis sor¬
dib inqͥnari non possit. Si enĩ sp̃s sordes cor poree contingunt
dicant ⁊ ipsi qͦmꝰ aĩa humana in came posita unmactata ee̾
possit. cũ carnis humane sordib nulla inquinatio ł pollutio
maior ȩe̾ possit inueniri. Dicant de carne leprosi cuiꝰ ÷ conta¬
tũ hõ sine horrore sustinere ñ pot̾. quomͦ aiam scãm ⁊ iꝰtam
ñ inquinet. que in tantũ in ea sine po llutione uiũ ut ⁊ ex ea
a pollucione emundetur. Postremo respondeant qͥd potiꝰ conceden¬
dũ de deo estimant ł q nusqm sit ds̃ ł q uͥq sit. Qͦd si absurdũ
oĩno ẽ confit̾i qm̃ d s̃ nusqͣm ÷ cogant᷑ necee̾ est ipsi suo iudicio
id ꝗͥ ad dictũ ⁊ cõmodiꝰ ⁊ pulcriꝰ suscipit᷑ confit̾i qͦt ali cubi est. Q

Expanded text:
is sunt solum considerantes existimant quasi corporalium sordium et pollutionum inquinationes Deum contingere ; tam frivolum est ut nec responsione sit dignum cum et ipse Spiritus creatus corporeis sordibus inquinari non possit. Si enim spiritus sordes corporeae contingunt, dicant ipsi quomodo anima humana in carae posita immaculata esse possit, cum carnis humanae sordibus nulla inquinatio vel pollutio major inveniri possit? Dicant de carne leprosi cujus etiam contactum homo sine horrore sustinere non potest quomodo animam sanctam et justam non inquinet, quae in tantum in ea sine pollutione vivit, ut ex ea etiam a pollutione emundetur? Postremo respondeant utrum potius concedendum de Deo existimant, quod nusquam sit Deus, an quod ubique sit. Quod si absurdum est omnino confiteri quod Deus nusquam est, cogantur necesse est, ipsi suo judicio id quod ad dictum etiam commodius et pulchrius suscipitur, confiteri quod alicubi est. Qui
Abbreviated transcription (Latin):
facti sunt tc̃ ut aliud ee̾nt quã facti st̃. Itaq ex faciente erant qñ
pͥmũ erant cotũ qͦd eitut. ⁊ acceꝑant tocũ qͦd erint. ⁊ ase nicħ habebãt
qui ⁊ ħ qͦd erant erant de nichilo. ⁊ a creatore acceꝑant qͦd erant.¬

Expanded text:
facti sunt tunc ut aliud essent quam facti sunt. Itaque ex faciente erant quando facti sunt tunc ut aliud essent quam facti sunt. Itaque ex faciente erant quando primum erant totum quod erant, et acceperant totum quod erant, et a se nihil habebant qui et hoc quod erant
Abbreviated transcription (Latin):
łuedli ereati angłi. usti ł intusti. bĩ aniniseri. ⁊ sortalsis alia
qued a bis similĩ et op multa st ana que in questione coacuant
ñ possumꝰ nos ad omĩa ꝓlixa responsione occurrere. s breuit᷑
distmunꝰ qũa ẽ iilio pͥmo pͥncipio ⁊ exordio inchoationis q
huiana considatio ita breue ⁊ monientanen sumplicis q in¬
stantis sine mora ⁊ interuallo pͥme subsistentie de nichilo maliqͥd
a pparentis accipiat. ut id qͦd pͥmũ omĩum ilł erat intelligat. hoc
solũ inuenit᷑ in conditis qͦd natura contulit ꝯdiciois. Quod enĩ ceꝑunt
totũ acceꝑunt⁊ non pot̾at in illis exillis c̾e̾ quioqͣm. qm om̃e qͦd ex
illis ÷ pꝰtetiꝰ ÷ illis. Ita qi omẽ qͦd fc̃i sunt non feceiunt ipsi s tm̃ facti
sunt. ⁊ qͦd facti sunt boni facli st̃ totũ. Sienĩ qͦd facti st̃ mali facti sc
culpa ẽ facientis non facli qr alud ee̾ ñ potuerunt neq fac̾e̾ ipsi cum

Expanded text:
i, justi an injusti, beati an miseri; et fortassis alia quaedam his similia. Et, quia multa sunt alia quae in quaestione coacervantur, non possumus nos ad omnia prolixa responsione occurrere; sed breviter definimus quia tunc in illo principio primo et exordio inchoationis quod humana consideratio ita breve et momentaneum simplicisque instantis sine mora et intervallo primae subsistentiae de nihilo in aliquid apparentis accipiat, ut id quod primum omnium illis erat intelligat: hoc solum invenitur in conditis quod natura contulit conditionis. Quod enim ceperunt totum acceperunt. Et non poterat in illis ex illis esse quidquam, quoniam omne quod ex illis est posterius est illis. Itaque omne quod facti sunt non fecerunt ipsi; sed tantum facti sunt et quod facti sunt boni facti sunt totum. Si enim quod facti sunt mali facti sunt, culpa est facientis non facti; quia aliud esse non potuerunt neque facere ipsi cum
Abbreviated transcription (Latin):
conditioẽ s subiecta fuerant ꝓ concessa potestate diuinitꝰ sine p̾¬
sũꝑtione ualerent. & in hẽ modũ sapientes condite st̃ ⁊ dise̾nentes
n intelligentes spĩtales ille substantie ⁊ tmñ in his omĩb sapiente
⁊ aut̾ imꝑfec tos ⁊ ignorantes ⁊ ñ siẽ oportut ꝯsũmatos ⁊ ple
qualia fac̾e om̃potentẽ ñ decuit. ⁊ ꝑfectũ ⁊ bonũ. S ñ discernt̃
ꝙ ad ꝑfectionẽ aliqͥd face̾ ut ꝑficiat᷑ qͦd ÷ imꝑfectũ. ⁊ iõ ĩꝑfectũ
ut sit̾ p̾mo ĩꝑfectũ deiñ aũ ꝑ fectũ ⁊ ut ab eo ꝑ ficiat᷑ aquo im ꝑ¬
fectum factum ÷ ut ꝑ ficiat᷑  non ÷ ĩꝑfectio facientis neq tur¬
pitudo facti qm̃ ⁊ alit̾ face̾ potuit qͥ fec̾. ⁊ non alit̾ fien debuit
qd factum ÷ S ⁊ hocdicendũ qm̃ ꝑfectũ ÷ scd̃m aliqͥd hñs cotũ¬

Expanded text:
 divinitus sine praesumptione valerent. Et in hunc modum sapientes conditae sunt et discernentes et intelligentes spirituales illae substantiae; et tantum in his omnibus sapientes et aliter imperfectos, et ignorantes, et non sicut oportuit consummatos et plenos; qualia facere omnipotentem non decuit et perfectum et bonum. Sed non discernunt quod ad perfectionem aliquid facere ut perficiatut sit primo imperfectum; deinde autem perfectum, ut ab eo perficiatur a quo imperfectum factum est, ut perficiatur; non est imperfectio facientis neque turpitudo facti, quoniam et aliter facere potuit qui fecit, et non aliter fieri debuit quod factum est. Sed et hic dicendum qu
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ eternũ ÷. nec pot̾ noneẽ quicqͥd inillo ẽ. ⁊ qͥedͥs in illo nonẽ.
ee non pͭ. Nec contͣ᷑ ipsũ nec extra. nec sine ipso aliqͥd ÷ in omi qͦd
÷ ꝯconstat ipsũ ⁊ ratũ ẽ nec cassari pot̾ aliqñ qͦd in ipso ẽ. Omĩa
ipsiꝰ. Ita consonat rerũ effectib bñ placitũ ipsiꝰ. ⁊ ipsi effectꝰ rer̃
ñ discordant ab illo. fit enĩ omẽ qd uult ⁊ oẽ qͦd ñ uult non fit. &
omẽ qͦd uult semꝑ iuuilt ut fiat qͦd uon semꝑ ÷ aliqñ qͦd uult. &

Expanded text:
 non esse quidquid in illo est, et quidquid in illo non est, esse non potest. Nec contra ipsum, nec extra ipsum, nec sine ipso aliquid est, in omni quod est. Et constat ipsum et ratum est; nec cassari potest aliquando quod in ipso est, Omnia placitum ipsius. Ita consonat rerum effectibus beneplacitum ipsius: et ipsi effectus rerum non discordant ab illo. Fit enim omne quod vult, et omne quod non vult non fit, et omne quod vult semper vult ut fiat, quod non semper est aliq
Abbreviated transcription (Latin):
u̾bũ. In his duob mandatis totũ continet᷑ qͥoqͣd homini ł faci¬
endũ ł cauendũ p̾cipit᷑. In p̾cepto nature tͥ a sunt. p̾ceptio
prohibitio. concessio. ł receptũ aut̾ nature nos nicħ aliud u¬
telligimꝰ qm ipsam dise̾tionem naturalem que intͥnseotis
aspirata ÷ ut ꝑ eam hõ erudiretur de his que sibi ł appeten¬
da ł fugienda suerant. Quasi enĩ qͦddam p̾ceptũ dare erat
dis cretionẽ ⁊ intelligentiã agendi cordi hominis aspirare
Quid es cognitio faciendorũ fint nͥ quedam ad cor hominis facta p̾

Expanded text:
atis totum continetur quidquid bonum vel faciendum vel cavendum, praecipitur. In praecepto naturae tria sunt: praeceptio, prohibitio, concessio. Praeceptum autem naturae nos nihil aliud intelligimus, quam ipsam discretionem naturalem quae intrinsecus inspirata est ut per eam homo erudiretur de his quae sibi vel appetenda vel fugienda fuerunt. Quasi enim quoddam praeceptum dare erat, discretionem et intelligentiam agendi, cordi hominis aspirare. Quid ergo
Abbreviated transcription (Latin):
condita st̃ qm̃ uno ⁊ eodem temꝑe parit̾ cepisse credimꝰ ⁊ iusibi¬
liũ oĩum mat̾iam ⁊ ĩuisibilium nat᷑am uttamq in formẽ scd̾im
aliqͥo ⁊ utrãq scd̾̃m aliqͥd formatam. Sic̃ enĩ usibiliũ ⁊ corꝑaliũ
oĩum mat̾ia in exordio illo ꝯditionis pͥmarie ⁊ formã confusioĩs
hui̾t ⁊ ñ huĩt formã dispõnis donec pꝰea formaret᷑ ⁊ ad ordinẽ
conscend̾e̾t ac dispõnem. ita spũalis ⁊ anglica natura in sua
ꝯditione ꝑ sapĩam ⁊ disc̾tionem scd̾m habitũ nature formata
fuit. ⁊ tñ illã qmͣ pꝰ ea ꝑ amorem ⁊ conu̾sionẽ ad creatorẽ sicũ
acceptura erat formã non buit s erat in formis sine illa. for
rõnem ꝓponimꝰ. Nã diximꝰ quando facti sunt. ⁊ quia facli sunt in pͥn¬
ẽ cum ipsa. uude ⁊ sccłm aliquid ante omĩa facta ÷ ipsa que forma:
omĩum ⁊ causa. De ind aut̾ oportet ostendẽ quales facti st̃ angłi

Expanded text:
sibilium omnium materiam et invisibilium naturam utramque informem secundum aliquid et utramque secundum aliquid formatam. Sicut enim visibilium et corporalium omnium materia in exordio illo conditionis primariae et formam confusionis habuit et non habuit formam dispositionis donec postea formaretur et ordinem concederet ac dispositionem; ita spiritualis et angelica natura in sui conditiofuit; et tamen illam quam postea per amorem et conversionem ad creatorem suum acceptura erat formam non habuit, sed erat informis sine illa formrationem proponimus. Nam diximus quando facti sunt, quod facti sunt in prinest cum ipsa. Unde et secundum aliquid ante omnia facta est ipsa, quae forma est omnium et causa. Deinde autem oportet ostendere quales facti sunt angeli
Abbreviated transcription (Latin):
rõualem. quartũ ił siue ad bonũ siue ad malũ lib̾am inclinand
uoluntatis ⁊ electioĩs ꝓͥe potestatẽ. & seqͥt᷑ pꝰ ħ consid̾atio mag¬
na ⁊ necessaria ad intelligentiã ui̾tatis. de spũali sub̃a eorũ ⁊ de

Expanded text:
rationalem; quartum vero sive ad bonum sive ad malum liberam inclinandae rationalem; quartum vero sive ad bonum sive ad malum liberam inclinandae voluntatis et electionis propriae potestatem. Et sequitur post hoc consideratio magna necessaria ad intelligentiam veritatis et de spirituali substantia e
Abbreviated transcription (Latin):
subam spĩtalem ꝑ fecta. ñ ut massa aut confusa mat̾ia aut rudis
moles aut acuu̾s aut ꝯgregatio cumulata aut ex his aliqͥd qͦd illã
ũ contingit. s ꝑ sonalit̾ distuicta ⁊ expressa ⁊ consignata num̾o
sp̃uał ⁊ intelligibit discretionis. ut multitudo rõnał ⁊ intellig¬
biles sp̃s subsistentes. habentes ingenicã racionẽ ⁊ formã sapiẽ
conereate ⁊ qualitatẽ spĩtalem intelligentie capacis scd̾m modum
⁊ m̃sitram conditionis ꝓ fectꝰ sublimioris ⁊ illustrationis suꝑuente
in ipsos. Libum qͦ arbitrium in ipso mox exordio insitũ innatũq
parit̾ ꝑp ossidentes. qͦ pot̾ant sine uiolentia ad utrum libet ꝓͥa uoum¬
tate deflecti in alt̾o aduiti sine coactione. in altero derelicti sĩ
natura. quatuor sunt ista q̃ ꝓꝑosuimꝰ ⁊ diximꝰ angłis in condi¬
tione sua attͥbuta. Hoc ÷ pͥmum. sub̾am simplicẽ ⁊ ĩmat̾ialem¬
⁊ scd̃m. disc̾tionẽ ꝑsonalem. ⁊ t̾cium. formã sapiẽ ⁊ intelligentie

Expanded text:
iam spiritualem perfecta; non ut massa aut confusa materia ut rudis moles, aut acervus, aut congregatio cumulata, aut ex his aliquid quod illam non contingit, sed personaliter distincta et expressa et consignata numero spiritualis et intelligibilis discretionis et multitudo rationalis et intelligibiles spiritus subsistentes, habentelligentiae capacis secundum modum et mensuram conditionis profectus sublimioris et illustrationis superventurae in ipsos. Liberum quoque arbitrium mox exordio insitum innatum pariter possidentes quo poterant sine violentia ad utrumlibet propria voluntate deflecti; in altero adjuti sine coactione, in altero derelicti sinenatura, quatuor sunt ista quae proposuimus et diximus angelis in conditione sua attributa; hoc est primum substantiam simplicem et immaterialem; secundum, discretionem personalem; et tertium formam sapientiae et intelligentiae
Abbreviated transcription (Latin):
me ⁊ dispõnes ⁊ ꝑudenne futuroꝵ que facienda fuerant &
oũ facta sunt illa que fcã sunt ad simi litucliue horum
facta sunt que erant in scd̾o facta. sicut facta sunt ad similitudinẽ
illorũ que in pͥmo erant non fc̃a. Scdm hꝰ moĩ rationẽ ⁊ consid̾a¬
tionem corꝑea creatura pꝰ scd̾am tercio loco ẽ rõnalem c̾aturam¬

Expanded text:
da fuerant. Et cum facta sunt illa quae facta sunt ad similitudinem horum facta sunt quae erant in secundo facta; sicut facta sunt ad similitudinem illorum quae in primo erant non facta. Secundum hujusmodi rationem et considerationem corporea creatura post secundam tertio loco est c
Abbreviated transcription (Latin):
rõnalia st̃. Ponunt᷑ gͦ pͥmo loco eause pͥmordiales. ⁊ inusibi¬
les ⁊ inc̾ace c̾andoꝵ omĩum in mente duuna. Scd̾o loco angli¬
canat᷑a inuisibił qͥdem s creata. Tercio loco humana iusibi
glicam naturã rationalem n inuisibilem. deinꝰ ad humanã
uisibem ⁊ rationalem de qͣ ꝓpositũ pͥmũ fuit ut consũmet᷑.
Nã de iuisibilib qͥd̾e que pꝰtrema st̃ idc̾co pͥmã ꝓpositionem

Expanded text:
onalia sunt. Ponuntur ergo primo loco causae primordiales et invisibiles et increatae creandorum omnium in mente divina. Secundo loco angelica natura invisibilis quidem sed creata. Tertio loco humana visibilgelicam naturam rationalem et invisibilem. Deinde ad humanam visibilem et rationalem, de qua propositum primum fuit ut consummetur. Nam de visibilibus quidem quae postrema sunt idcirco primam propositi
Abbreviated transcription (Latin):
linago scd̾m cognitionẽ utatis similicudo scd̃m amoiem iurtatis.¬
Orun daca suit ⁊ quał oreata fuit. Nos ũ in p̾senti ad breiiatione cam
ui uplices opiuones ꝑsed suꝑ uacuũ ⁊ infructuo sũ estiman. ħ¬

Expanded text:
imago secundum cognitioneimago secundum cognitioneet unde creata fuit, et qualis creata fuit, nos vero in praesenti abbreviatione tam multiplices opiniones prosequi supervacuum et infructuosum existima
Abbreviated transcription (Latin):
pꝰ modũ acciꝑet głificandꝰ. Sic gͦ conditor dsͣ rõnales sp̃s quos fec̾a̾t
uara sorte ꝓ arbitͥo omĩpotentis uoluntatis sue disposuit. illis
quos ĩ sua puritate reliquerat sursũ in celo mansionẽ constituẽs
illos uͦ quos corꝑib t̾renis sociauerat deorsũ int̾rena habitatione
disponens. Utrisq regłam p̾ponens obedientie. quatuiꝰ ⁊ illi
ab eo uͥ erant ñ cad̾e̾nt. ⁊ isti ab eo uͥ erant idid uͥ non erant
ascend̾ent. Ut cũ isti ꝑuenissent ⁊ illi ñ discessissent supͣ id qͦd
facti erant ad id ad qd̾ facti erant ꝑtinge̾nt. ut cũ eo fent a qͦ
facti erant. fẽcit itaq dc̃ hoiẽm ex duplici suba corpꝰ scdm mat̾iam
Qualit̾ hõ ad imaginẽ ⁊ similitudinẽ dĩ factꝰ sit.
actus ẽ aũ hõ ad unaginem ⁊ sunilitudinem dei. qr ĩ auima
que potior pars hoĩs erat ł potiꝰ ipse homo erat fuit imago
⁊ simuilitudo di.Imago scd̃m rationẽ. similitudo scd̃m dilectiotu

Expanded text:
ic ergo conditor Deus rationales spiritus quos fecerat, varia forte pro arbitrio omnipotentis voluntatis suae disposuit; illis quos in sua puritate reliquerat, sursum in coelo mansionem constituens; illos vero quos corporibus terrenis sociaverat deorsum in terrena habitatione disponens. Utrisque regulam proponens obedientiae, quatenus et illi ab eo ubi erant non caderent, et isti ab eo ubi erant ad id ubi non erant ascenderent, ut cum isti pervenissent et illi non cecidissent, supra id quod facti erant ad id ad quod facti erant pertingerent, ut cum eo essent a quo facti erant. Fecit itaque Deus hominem ex duplici substantia: inem et similitudinem Dei factus est. Factus est homo ad imaginem et similitudinem Dei, quia in anima quae potior pars est hominis, vel potius ipse homo erat fuit imago et similitudo Dei. Imago secundum rationem, similitudo secundum dilectionem;