comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uic ꝯsequens ẽ ut ptusqu¬
oq matre sequatur. ꝑint̃
legato cedat ac sumfundo
edictus fuiss. ¶Sititio.
stichus pãphilus autut¬
rum coꝵ malet. legatus ẽ.
demñ pamphilũ testator ti¬
tio donauit stichus mob¬
ugatione manet.¶Qub
ita legatum fuerit titio⁊
meuio singullos fuos. do
legoꝯstat eos nõ ꝯcursuro
incunde ẜuum sicuti ño
currũt. cum ita legatur ci¬
tio suumdo.lego merno al¬

Expanded text:
uic consequens est, ut partus quoque matrem sequatur et perinde legato cedat, ac si in fundo editus fuisset.Si Titio Stichus aut Pamphilus, utrum eorum malet, legatus est, deinde Pamphilum testator Titio donauit, stichus in obligatione remanet.Quibus ita legatum fuerit: 'Titio et Maeuio singulos seruos do lego', constat eos non concursuros in eundem seruum, sicuti non concurrunt, cum ita legatur: 'Titio s
Abbreviated transcription (Latin):
pretio fundi ꝯtentus nõerit.
legatariũ scetiss⁊ quomin
stichum quem hrs tra dere
uõlebat acciꝑet mortuosti¬
choerceptio doli mali brdi
pterit. ¶Edes quibo hrdis cȯ
suiebant legate sunt ⁊ trad¬
itelegatario nõ inpͥoita ẜui¬
tute.dixi posse legatarium
extestõagere. qr nõ plenũ le¬
gatũ accepissi.nã ⁊ eum q
debilitatũ abh̃rde ẜuu acce

Expanded text:
etio fundi contentus non erit.Si legatarium stetisset, quo minus Stichum, cum heres tradere uolebat, acciperet, mortuo Sticho exceptio doli mali heredi proderit.Aedes, quibus heredis aedes seruiebant, legatae sunt traditae legatario non imposita seruitute. dixi posse legatarium ex testamento agere, quia non plenum legatum accepisset: nam et eum, qui debilitatum ab herede seruum acce
Abbreviated transcription (Latin):
ignorãs eum sibi legatu
abbrde emit si cognito le¬
gato extestõ egerit ⁊ ẜuu
accepit actiõe exuendito
se doli mali exceptionẽs qd̃
si pretio soluto extestõ agẽ
instituĩt hõiemꝯseqͣ debe¬
bit ⁊ actione exempto pre¬
tium recupabit.q̃ admod̾
recuparet. si hõ euictus fu¬
ĩssi. ꝙ si iuditio exempto
actum fuit. ⁊ tunc actor
ꝯpit legatũ sibi hominẽ.
⁊ agat ex testõnõ alit hr¬

Expanded text:
ignorans eum sibi legatum, ab herede emit, si cognito legato ex testamento egerit et servum acceperit, actione ese doli mali exceptionem. quod si pretio soluto ex testamento agere instituerit, hominem consequi debebit, actione ex empto pretium reciperabit, quemadmodum reciperaret, si homo euictus fuisset. quod si iudicio ex e‹m›pto actum fuerit et tunc actor compererit legatum sibi hominem esse et agat ex testamento, non alit
Abbreviated transcription (Latin):
meio.nã titius quis ad
legatum nõ admittatur
ptemfaciet. ¶Sistichu
aut pãphibum utrum hr̃
m̃s uolettitio dato si dixe¬
rit hr̃s stichum uellidare
sticho mortuolibabitur.
Cum aũt semel dixit hr̃s
utrũ dare uelit mutare sẽ¬
tentiamno potit. ¶Legritũ
est ita fundum cornelianũ
⁊ macipia que in eo fundo
cum moriar in ea erũt hr̃s
m̃s titio  dato ãcilla q̃ ineo
fundo ẽẽ ꝯsueuerat mortis
tp̃r cum infuga ẽẽt enixa ẽ
quero. anuł ip̃a ułptus eiꝰ
legato cedat. R. ancilla q̃z¬
uis infuga sit legata uide¬

Expanded text:
nam Titius, quamvis ad legatum non admittatur, partem faciet. "Stichum aut Pamphilum, utrum heres meus volet, Titio dato". si dixerit heres Stichum se velle dare, Sticho mortuo liberabitur. cum autem semel dixerit heres, utrum dare velit, mutare sententiam non poterit. Legatum est ita: 'Fundum Cornelianum et mancipia, quae in eo fundo cum moriar mea erunt, heres meus Titio dato'. ancilla, quae in eo fundo esse consueuerat, mortis tempore cum in fuga esset, enixa est: quaero, an uel ipsa uel partus eius legato cedat. respondi: ancilla quamuis i
Abbreviated transcription (Latin):
actoris fecerit. ¶Cũ pater
gassi dolimali exceptione
hrs tutus erit. ⁊ si gener ex
ꝓmissione ⁊ puella extestõ
agere instituͣt ꝯueĩre em̃
int̾eos optet.ut altutra ac¬
tioneꝯtenti sint. ¶Sntale¬

Expanded text:
pater gasset, doli mali exceptione heres tutus erit, si et gener ex promissione et puella ex testamento agere instituerit: convenire enim inter eos oportet, ut alterutra actione contenti sint. S
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ferus pecoꝵ. It̾ infructus
eꝙ õi mõlegatarius ⁊ fidi¬
ꝯmissarius mittetur. si
sirẽ alienã defũctus bona
fideemerit in ponemeius
mittend̾ legatarũꝯstat
nã ⁊ hec res incã hrditaria
ẽ¶Si deposita res ap̃defunc¬
tũ fuerit. łꝯmodata locũm
ssio nõ babet qr no sunt iste
res brditarie. ¶Si exduob
b̾rdibalt̾ satisdare patus¬
sit alt̾ non in ꝑt̾e eius mi

Expanded text:
 item fructus aeque omni modo legatarius et fideicommissarius mittentur.Sed ‹et› si rem alienam defunctus bona fide emerit, in possessionem eius mittendum legatarium constat: nam et haec res in causa hereditaria est.Si deposita res apud defunctum fuerit uel commodata, locum missio non habet, quia non sunt istae res hereditariae.Si ex duobus heredibus alter satisdare sit paratus, alter no
Abbreviated transcription (Latin):
aut ⁊̃ lib̾tis nr̃is non̾ ẽe
tã electionẽ. si ordine script̾e
fcam sustitutionẽ. ¶uico
ciuitatis relictos q̃ ꝓprios fi
stator. fines eoꝵ se significa¬
turũ.⁊c̾taminis formã q̃ ce¬
lebrari singuł.annis uoluit
alia scriptura se declaratuꝵ.
ꝓmisit hac pͦtea morte p̾uẽ¬

Expanded text:
ris.' non esse datam electionem, sed ordinem scripturae factam substitutioni respondi. Uicos ciuitati relictos, qui proprios finstator fines eorum significaturum et certaminis formam, quam celebrari singulis annis uoluit, alia scriptura se declaraturum promisit ac postea morte prae
Abbreviated transcription (Latin):
eius admittẽtur. uñ tractari
põt. an medio tp̃r dum status
pendet succurri eis ꝓ pretore debe¬
at. nẽ si medio tp̃r decesẜit nich
adhrdem trãsmittat ⁊ mag̾ est
ut subuẽiatur.ut ĩ multis eñb̾
placinit. ¶Siquulgo q̾siti ad¬
mittũtur ad matris legittiar
missarie lib̾tatis matris suefa¬
ctã natus sit. ¶Certe si post mo¬
mimissione matris suenatꝰ fuit
licet inẜintute ꝯceptꝰ ad legitti¬
mã eiꝰ hrditatẽ admitteret. ¶E

Expanded text:
ri admittentur. unde tractari potest, an medio tempore, dum status pendet, succurri eis per praetorem debeat, ne, si medio tempore decesserint, nihil ad heredem transmittant: et magis est, ut subveniatur, ut in multis casibus placuit. Sed et vulgo quaesiti admittuntur ad matris legitimam ommissariae libertati matris suae factam natus sit. certe si post manumissionem matris fuerit natus, licet in servitute conceptus, ad legitimam eius hereditatem admittetur.
Abbreviated transcription (Latin):
delatã capite minũat᷑ adlegi¬
itimã h̾rditatem admittitũ.
nisi magna capitis dimimi¬
tio. int̾ueniat quł cuntatei
adimit. ut puta si deportetur.

Expanded text:
delatam capite minuatur, ad legitimam hereditatem admittetur, nisi magna capitis deminutio interveniat, quae vel civitatem adimit, ut puta si deportetur.
Abbreviated transcription (Latin):
postea decesẜit nõ apparet
extitisseꝯditionẽ fideomi¬
ssi magis dicendest¶Nql
rta fideiomissum reliqrit
fidei tue fili ꝯmittout sisi¬
ne hrde moriaris restituas
iciohrditatem. uderi cum
delib̾is sensisse diuus pius
rescripsit.⁊ ideocũ qdam fi¬
ne lib̾is decederet anũculũ

Expanded text:
postea decesserit, non apparet, extitisse condicionem fideicommissi magis dicendum est.Si quis ita fideicommissum reliquerit: 'fidei tuae, fili, committo, ut, si alieno herede moriaris, restituas ‹S›eio hereditatem', uideri eum de liberis sensisse diuus Pius rescripsit: et ideo, cum quidam sine liberis decederet, auunculum
Abbreviated transcription (Latin):
tm̃ sub eod̾e tecto fuissẽt.
uõ ministri uł pricipes ced
fuissẽt ⁊ eius etatis. qͣq̃ non¬
dũ pubescerẽt. ut rei intelle¬
tũ cape posset. his no mage
incede diũ q̃ in nulla alic¬
gradus ultus fuit necetes¬
atoris an prior hrditas adi¬
lũ trãsferatur. Et ait papia¬
non eẽħ. nam penia illiushi
pͥmium ẽe no debet. ¶Ney
te hrdi instituto legatu quo
erat. ⁊ inulciscenda morteces
da morte defu̾cti cessauerant
tam testo. qͣ ab intestatom
feru̾turbona forte. ⁊si qipi
tronus uenit q̃ius hu suo
iure admittantur.

Expanded text:
tantum sub eodem tecto fuissent: qui uero ministri uel participes caedis fuissent et eius aetatis, quamquam nondum puberis, ut rei intellectum capere possent, his non magis in caede domini quam in ulla aligradus ultus fuerit necem testatoris, an priore hereditas ad illum transferatur? et ait Papinon esse hoc: nam poena illius huius praemium esse non debet. Cum ex parte heredi instituto legatum quoque erat et in ulciscenda morte cesin ulciscenda morte defuncti cessaverant, tam testamento quam ab intestato auferuntur bona: forte et si quasi patronus venit, quamvis hi suo iure admittantur.
Abbreviated transcription (Latin):
qnq̃ mu lccauerã. legauq
ꝗdeũ michi darefacert opt¬
ret. oꝑtebit ue. ut sinereth
sibi hr̃e. nerua ⁊ attilicimis
ctosi iure locatiõis ꝗd retino¬
ret. ex test̃o fore obligatum
aͥũt qr nicħꝰ int̾e̾e. peteret an
retinet.tota eĩ locationeleg

Expanded text:
quinquennium locaueram legaui quidquid eum mihi dare facere oportet oportebitue ut sineret heres sibi habere. Nerua Atilicinus, nducto, si iure locationis quid retineret, ex testamento fore obligatum aiunt, quia nihil interesset, peteretur an retineret: totam enim loc
Abbreviated transcription (Latin):
negotia mea gessit. ⁊siqden
michi dare facere optet abeo
creditas.abeo quo pecumas
criget. In simili. ñt legato
uixẽ.ut de eo quor legado pai¬

Expanded text:
negotia mea gessit, et si quid eum mihi dare facere oportet, ab eo creditas ab eo quoque pecunias exiget. in simili autem legato uix est, ut de eo quoque legando pa
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ nulli substitue. ergo ⁊ adi
breue tp̃s etatis substituer
põt. ut puta si filius m̾sĩtra
annũ .x. decesẜit titius elb
esto. Itaq ⁊ sidiu̾sos substi¬
tuit post finẽ etatis admit¬
tendũ erit ucluti si intra mn¬
h̾rs esto ¶⁊s apatre ĩstitutus
rogatus ꝙ hrditat̾e restitũ
coactus a fidei ꝯmissanord¬
ierit q̃uis cetera q̃ in eodem
test̾o relicta sũt peã aditioe
ꝯfirm̃tur. ut legata ⁊ lib̾ta¬
tes scd̃as tñ tabulas ṅo opo¬
tere resuscitari destitutoiãu¬
re cunli test̾õ. qntus mutus

Expanded text:
 nulli substituere. Ergo et ad breue tempus aetatis substituere potest, ut puta 'si filius meus intra annum decimum decesserit, Titius ei heres esto'. Itaque et si diuersos substituat post finem aetatis, admittendum erit, ueluti 'si intra deheres esto'. Si a patre institutus rogatusque hereditatem restituere coactus ex fideicommissario adierit, quamuis cetera, quae in eodem testamento relicta sunt, per eam aditionem confirmentur, ut legata et libertates, secundas tamen tabulas non oportere resuscitari destituto iam iure ciuili testamento Quintus
Abbreviated transcription (Latin):
menãder. scribũt ciusꝙ bo̾ai¬
testati. si punitus sit adcog̾
licto ex comuni no punit̾ sit.
Spłs onamilitis ĩ testatit
fucti castr̃csia afisconouen

Expanded text:
Menander scribunt eiusque bona intestati, si punitus sit, ad cogelicto, non ex communi punitus est. Bona militis intestati defuncti castrensia fisco non
Abbreviated transcription (Latin):
ta scripsissi. ille ⁊ ille ⁊ ille ĩ¬
stituti brdes ⁊ substitutii
sũpto. ¶Ꝙ tres filios habe¬
bat. ⁊ ita scripẜit. filii mei
hrdes sũpto. publius filiꝰ
m̃s ex h̃rs esto. uideri põt i
prima ꝑte.duos dũ tarat
filios hr̾des instituisse.

Expanded text:
ille et ille et ille instituti heredes et substituti sunto'.Qui tres filios habebat et ita scripserit: 'filii mei heredes sunto: Publius filius meus exheres esto', uideri potest prima parte duos dumtaxat filios heredes instituisse.
Abbreviated transcription (Latin):
curatorẽ ꝓꝯsulẽ optebit/n eci
dubitabit filiũ quo patri cu¬
ratorẽ dare.qͣuis ẽĩ ꝯtrasirap̾
celsũ ⁊apudalios pleros ꝙre¬
latũ. qͣi inderoꝵ sit patrea filio
regi. at tñdiuus pius nestio
celeri. Itẽdiui frẽs rescripserũt¬
⁊̃ filiũ si sobrre unuiat patri cuã¬
tore dand̾ magis q̃ extraneum¬
¶Duius pius matris querelaz
de filus ꝓdigis aomisit ut tu¬
tores accipiãt in hec uba. non
c̃ nouum quosdã ⁊ sim̃tis suc
uidchũtur ex fmõib ꝯpotẽs
ẽẽ. tñ fic tractare bõi ad septi¬
nẽtia. ut nisi subuematur. hi
deducãtur in egestatẽ eligend̾
itaꝙ erit qeos ꝯsilio regat. nã¬

Expanded text:
sulem oportebit.Nec dubitabit filium quoque patri curatorem dare: quamuis enim contra sit apud Celsum et apud alios plerosque relatum, quasi indecorum sit patrem a filio regi, attamen diuus Pius Instio Celeri, item diui fratres rescripserunt filium, si sobrie uiuat, patri curatorem dandum magis quam extraneum.Diuus Pius matris querellam de filiis prodigis admisit, ut curatorem accipiant, in haec uerba: 'Non est nouum quosdam, etsi mentis suae uidebuntur ex sermonibus compotes esse, tamen sic tractare bona ad se pertinentia, ut, nisi subueniatur is, deducantur in egestatem. eligendus itaque erit, qui eos consilio regat: na
Abbreviated transcription (Latin):
arc. Impub̾i. adhrditatem
ad cundã ut tuͣtor detur excã p
tus fuĩt hñti sabsẽte co qi no
h̃nti datus sit datio nulla est.
nã ⁊ siquoquomo in petitione
tutoris eratũ fuerit.infacti cãi¬

Expanded text:
.Impuberi ad hereditatem adeundam ut tutor detur, ex caustus fuerit habenti, sed absente eo quasi non habenti datus sit, datio nulla est: nam et quoquo modo in petitione tutoris si erratum fuerit in facti ca
Abbreviated transcription (Latin):
inccrti. Qͥo tñsi appellatioe
cius p̾ses nõ recepit. s⁊ ĩ pa¬
toriscribendo penã remoratꝰ
c̃puto hũc quor suũ statu
interim retinere. nec testm̃n
mitũ ficri.nã ut est oratio¬
ne diui marci exp̾ssum. tã¬
⁊ si ꝓuocãtis. uł cius ꝓ quo
puocatur. appellationo fu¬
erit recepta. pena tñ sustinẽ¬
da c̃ quo id priceps rescripf¬
it. adlitt̾as presidis. ⁊libel¬
lũ rei cum litteris missum.
nisi forte latromanfestus
uł secditio p̾mpta fatiaperu¬
enta aliaꝙ iusta c̃ quam

Expanded text:
llationem eius praeses non recepit, sed imperatori scribendo poenam remoratus est? puto hunc quoque suum statum interim retinere nec testamentum irritum fieri: nam, ut est oratione diui Marci expressum, tametsi prouocantis uel eius pro quo prouocatur appellatio non fuerit recepta, poena tamen sustinenda est, quoad princeps rescripserit ad litteras praesidis et libellum rei cum litteris missum, nisi forte latro manifestus uel seditio praerupta factioque cruenta uel alia iusta ca
Abbreviated transcription (Latin):
D̾. Si filius fa. miles captꝰ.
ap̃hostes decesẜit. dicemus
tegẽ corneliam. ⁊̃ adeius te¬
ter cius prius ĩcuntate d̾ces¬
fit relicto nẽpote exfilio. ãsi¬
milit̾ testm̃ pãtris rũpatur.

Expanded text:
.Si filius familias miles captus apud hostes decesserit, dicemus legem Corneliam etiam ad eius teter eius prius in ciuitate decesserit relicto nepote ex filio, an similiter testamentum patris rumpatur.
Abbreviated transcription (Latin):
tus ẽ. Et si qd̾ẽ cõiure testa¬
tus c̃. nulla dubitatio ẽ. qu
ualeat.S sut miles fecis¬
sũptus fuissi. post q̃ desut ĩ
nuis ẽc utrum intra annũ.
an post ãnum cognoui ̃tra
ãnum cum assũptũ. Ergo
nere militicsño loquordeco.

Expanded text:
tus est. et si quidem communi iure testatus est, nulla dubitatio est, quin ualeat. sed si ut miles fecisadsumptus fuisset, postquam desiit in numeris esse, utrum intra annum an post annum: cognoui intra annum eum adsumptum. ergo nere militiae. non loquor de eo,
Abbreviated transcription (Latin):
in cauit tetiti rogofideiqi
tucꝯmitto. ut margarita
quã tibi pignori dediuedus
⁊ deducto oi debito tuoꝙapls
erit. id om̃e filie mec rescitu¬
as exea scriptura filiã afrefi¬
dei ꝯmissũ petere posse utizar¬
tiones suas. adusus debitore
ei praret. hoc eĩ casu eũ quicre¬
ditor fuissi. debitorẽ intellig̾
ris sũmam debiti excedat¬
non aũt mirandũ. si cũ ali
rogatus sit. alius fideiomis
ceptis .c. illũ ẜuũ maumita¬

Expanded text:
cauit: 'te, Titi, rogo fideique tuae committo, uti margarita, quae tibi pignori dedi, uendas et deducto omni debito tuo quod amplius erit id omne filiae meae restituas'. ex ea scriptura filiam a fratre fidei commissum petere posse, ut is actiones suas aduersus debitorem ei praestaret: hoc enim casu eum, qui creditor fuisset, debitorem intellris summam debiti excedat.Non autem mirandum, si, cum alius rogatus sit, alius fidei commacceptis centum illum seruum manumit
Abbreviated transcription (Latin):
d̾ Siẜuomeostichus le¬
uendicare possũ. ¶Si ei qui
in hostiũ potãte est. legatũ
fui̾t ⁊ is ap̃ hostes decesẜit.
nullius mom̃ti legatũ ent
qͣuis post limimoꝯfirmari

Expanded text:
Si seruo meo Stichus leuindicare possum. Si ei qui in hostium potestate est legatum fuerit et is apud hostes decesserit, nullius momenti legatum erit, quamuis postliminio confirmari
Abbreviated transcription (Latin):
cẽlocoꝯstituta nõua ⁊ horre¬
um. ꝙ cit̾e legatũ erat. a tes¬
tatore neĩerit᷑. Uimi aũt uen¬
ditiodilatasit.ut excoꝯmo¬
daueniret. anumusa legata.
pardula osco  possit.R. ca mna¬

Expanded text:
co constituta nova, et horreum, quod eidem legatum erat, a testatore venierit, vini autem venditio dilata sit, ut ex eo commodo venirent, an universa legata Pardula consequi possit.
Abbreviated transcription (Latin):
dubio umusa que illic scri¬
pta sũt in cã fidei ꝯmissi er̃
io solum legata ⁊ fidei om¬
issa. s ⁊lib̾tates ⁊ hrdis in¬
moꝵ loco sũt ⁊ bii qinsin
Hrdis loco succedendo q̃ si
agnoscendi fuuit paretibꝰ
sins h̾rdes. Ut ecce si filiu
⁊ ex conepotẽ neptem ue
inpotate he̾am qr filius
gradu precedit is solus
ĩura sui brois h̾t. qͣuisi
nepos quo⁊ neptis ex eo
mead̾e pot̾ate sint. S⁊ sifi¬
lius m̃s me uiuomoriat᷑
aut qualibralia ratione
exeat de potãte mea ĩcipit¬
nepos neptis ue i eius loc
succedere.⁊ eomõ iura suoꝵ
brdum qͣi agnatione nãci¬
scũtur. ne ergo eo mõrum
ño iure faciara testm. ita⁊
nepote neptt̃ ue ex eoneces¬
se est michi uł b̃rdem insti¬
tuere uł ex h̃rdare. ne forte
me uiuo filio mortuo suc¬
cedendo in locũ eius nepos
neptis ue qi agnationei
rupat test̾m idqo lege uel¬

Expanded text:
dubio universa, quae illic scripta sunt, in causa fideicommissi erunt, non solum legata et fideicommissa, sed et libertates et heredis inm loco sunt et hi, qui in sui heredis locum succedendo quasi adgnascendo fiunt parentibus sui heredes: ut ecce si filium et ex eo nepotem neptemue in potestate habeam, quia filius gradu praecedit, is solus iura sui heredis habet, quamuis nepos quoque et neptis ex eo in eadem potestate sint; sed si filius meus me uiuo moriatur aut qualibet alia ratione exeat de potestate mea, inepos neptisue in eius loco succedere et eo modo iura suorum heredum quasi adgnatione nanciscuntur. ne ergo eo modo runon iure faciam testamentum, ita et nepotem neptemue ex eo necesse est mihi uel heredem instituere uel exheredare, ne forte me uiuo filio mortuo succedendo in locum eius nepos neptisue quasi adgnatione rumpat testamentum: idque lege Iuni
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓbabilẽ uolu̾tatem militis
b̾rditas eius no.ad eaturu
ecres castrẽses hrdib ꝯpetur.¬
ssi testi more militie der
na sceret᷑ illi posthumus es
si filius famił. miles fecissi
nascc̾tur ei posthumus. no
hr̃sagna sci.ac nec auo qde
suobũc nepot̾e posthumu
inpot̾ate aui ꝓtinus eẽmo¬
ꝑet. tñ ante ce̾łet eũ filius
¶Scđm q̃ si filius famil. m
les. test̾m fecerit. ⁊ omisitpt
bumũ perrore nõ ꝙ uolebat
exhrdatum. de m̃ posthumis
post mortẽ aii. uiuo adhus
filio .i. patre suo natus fui̾t
om̃i m̾o rupet illius testins
uero militate adhuc. natus
fui̾t. rũpetur. dem̃ si soluit
ratũ illud eẽ pat̾. ꝯualescet.
qͣi sit denuo fcm. Si siuiuo

Expanded text:
babilem uoluntatem militis hereditas eius non adeatur, nec res castrenses heredibus competusset testamentum more militiae, deinde nasceretur illi postumus. Sed si filius familias miles fecisset  nasceretur ei posthumus, nonhaeres agnosci, ac ne avo quidem suo hunc nepotem posthumum, in potestate avi protinus eeret eum filius. Secundum quae si filius familias miles testamentum fecerit et omiserit postumum per errorem, non quod uolebat exheredatum, deinde postumus post mortem aui uiuo adhuc filio, id est patre suo natus fuerit, omnimodo rumpet illius testamenuero militante adhuc natus fuerit, rumpetur, deinde, si uoluerit ratum illud esse pater, conualescet sic quasi denuo factum. Sed et si uiuo
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯlegata. Itẽ lib̾tates dãte
fue̾rit pendẽte ꝯditiõe liber¬
tates ꝯpetẽt. legata totap¬
titerit. te h̃rde existẽte. utra¬
ꝙualet sine ꝯditio defere¬
rit. tu ⁊ titius h̃rdes eritis.
de lege falcidia.si hec q̃ris
an existẽte ꝯditione. misce¬
tur quadrãs tuus ⁊semis
da est cũ his qb ate purele

Expanded text:
legata, item libertates datae fuerint: pendente condicione libertates competent, legata tota ptiterit, te herede exsistente utraque valent, sive condicio defecerit, tu et Titius heredes eritis. de lege Falcidia, si hoc quaeris, an exsistente condicione miscetur quadrans tuus et semis da es
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃tosuo. titium frẽ suu̾
expte tertia ħrdem institu¬
it.fidei q eiꝰ ꝯmisit. ut ħ̾r¬
fr̃i quedam p̾dia prelega¬
uit. Quero antitius ca p̃

Expanded text:
tamento suo Titium fratrem suum ex parte tertia heredem instituit fideique eius commisit, ut herfratri quaedam praedia praelegavit: quaero, an Titius ea quae
Abbreviated transcription (Latin):
lus.R. p̃dio euicto sine do¬
lo ⁊ culpauiri pretiũ petẽti
inulieri doli .m. exceptiõe
obẽc ꝯseq ẽĩ eam pretium

Expanded text:
raedio evicto sine dolo et culpa viri pretium petenti mulieri doli mali exceptionem obesse: consequi enim eam pretium
Abbreviated transcription (Latin):
ad totã cãm fundiptinet.¬
¶Qunifund̾ mandato meo n
societatẽ michi ⁊ siblemerst.
priusq̃ michi traderet. ita
cũ tibi legauerat. fudum
meũ illi d̾o. negami. ampii¬
nõ ẽet. ita testatũ esse patre
f. ut mãdati hr̃s eius dao¬
retur. ¶Uxori mec ducumfi
dato filius amatre migrni.
si ambocapue hĩta sse̾t legi¬
tum matri debitũri. puta
inq̃uis una nõ bĩtassentĩs
aũt in aliud muncipium
tum rei.quo unah̃itassent
q̃ to libet tp̃re. trebatius. aic.
uideamus. an his u̾bis. dũ
cũ filio meo capucerit. nos
ditio significetur. siea scip¬
tura ꝓsuꝑ uacuo debet brq¬
nõ ꝓbo.sin aũt ꝑmulicre
mora nõ est. quominusaͥ
filio hĩtet legatũ ei debi ¶S
ctes ali ẽas. ut dares dãpnat̾
sis n cas ulla ꝯditiõe emcre
possis estimare iudicẽ opti
ateius scribit qͣti edes situi
p̃tio iusto soluto. hrs lib̾etr
It̃ẽꝙ iuris ẽ ⁊ si cũ potuisse
ẽmere non emeris.

Expanded text:
tinet.Qui fundum mandatu meo in societate mihi et ‹s›ibi emerat, priusquam mihi traderet, ita eum tibi legauerat 'fundum meum illi do'. negaui amplinon esset ita testatum esse patrem familias, ut mandati heres eius damnaretur. 'Uxori meae, dum cum fius ducenta dato': filius a matre migrauit. si ambo Capuae habitassent, legatum matri debitu iri putaui, quamuis una non habitassent: sin autem in aliud municipium tu iri, quo una habitassent quantolibet tempore: Trebatius ait. uideamus, an his uerbis 'dum cum filio Capuae erit' non condicio significetur, sed ea scriptura pro superuacuo debet obo. sin autem per mulierem mora non est, quo minus cum filio habitet, legata ei deberi.Si aedes alienas ut dares damnatus sis neque eas ulla condicione emere possis, aestimare iudicem oportere Ateius scribit, quanti aedes sint, ut pretio soluto heres liberetur. idemque iuris est et si potuisses emere, non emeres.
Abbreviated transcription (Latin):
libeꝵ fie̾ri. la beo putat. si tu¬
bo. cũ qui remãsiss in pote¬
state. libeꝵ futurũ ⁊ legatũ
h̃iturum.putat tubonis
snĩam uolũtati defũcti ma¬
gis puto conuenire.
gina bebat. ita legauit po¬
eula oleagina paria.duo.R.
unũ par segatũ ẽẽ qr nõita
ẽẽnt. bina parian ita pocu¬
loꝵ paria duo. Ide ⁊ trebatiu¬
¶Qui ortos publicos.are.p.
erat ⁊ br̃dem.eã ꝯductione
dem tenerisinere fri. hoc ã¬
plius hrdem mercedẽ quor
¶Cum testoscriptũ ẽet. stic¬

Expanded text:
liberum futurum Labeo putat: sed Tubero eum, qui remansisset in potestate, liberum futurum et legatum habiturum putat.Tuberonis sententiam uoluntati defuncti magis puto conuenire. ginea habebat, ita legauit: pocula oleagine‹a› paria duo. respondi unum par legatum esse, quia non ita esset: bina paria neque ita: poculorum paria duo: idem et Trebatius.Qui hortos publicos a re puerat et heredem eam conductionem dem teneri sinere frui: hoc amplius heredem mercedem quoquCum testamento scriptum esset: 'Stic
Abbreviated transcription (Latin):
atio ⁊ martiũ sextilie. De¬
dit aũt ꝑ pͦreceptionẽ mar¬
tiocertas sp̃os. martius ptẽ
hroitatis ex qua scriptusi
erat omisit ⁊ eo ĩtestato de¬
fũcto. bona cius. ad fr̃ẽm le¬
gitimũ sciũ de uoluta sũt.
quesitũ est an sextilia ex sb̾¬

Expanded text:
rcio et Marcium Sextiae, dedit autem per praeceptionem Marcio certas species: Marcius partem hereditatis, ex qua scriptus erat, omisit et eo intestato defuncto bona eius ad fratrem legitimum Seium deuoluta sunt. quaesitum est, an Sextia ex sub
Abbreviated transcription (Latin):
tinere nõ nult fideiq ob¬
sequm de fũcti precib p̾b̾e
de side̾rat. sua sponte adire
debet hrditatem. qͣi extre¬
belliano eã restituturus.
suaserim tñ suspectã potiꝰ
dicat hrdita temcoactus
ꝙ ap̾tore restituat. hoc eĩ
cau ex illo trebellianoses
restituere undetur ex ꝓposi¬
toꝙ b̾rditario metu⁊ un

Expanded text:
ult fidumqu‹e› obsequium defuncti pre‹cib›us praebere desiderat, sua sponte adire debebit hereditatem, quasi ex Trebelliano eam restituturus. suaserim tamen, suspectam potius dicat hereditatem coactusque a praetore restituat: hoc enim casu ex ipso Trebelliano restituere uidetur expositoque hereditario metu un
Abbreviated transcription (Latin):
cũh̾rditaios nũmosiã fenã¬
uit. aut exfũdis fructus ꝑ¬
cepit nch̾ eo nõie prãt ei.
cui brditas ꝑ fidei ꝯmissũ
relicta est. sinoint̾ cessit
rauit.colendoue funduz
uł in cogendis fructib cõ¬
sũpsit oꝑam.nec equum
erat alterius ut sic dixerĩ
ꝓcuratorẽ ꝯstitui millu
au̾t inpendium uł opa
in t̾cedit brdis cum his i¬
mõis de qbr ẽ quesitum

Expanded text:
cum hereditarios nummos faen‹e›rauit aut ex fundis fructus percepit, nihil eo nomine praestat ei, cui hereditas per fideicommissum relicta est, si non intercessit rauit colendoue fundo uel in cogendis fructibus insumpsit operam: nec aequum erat alterius, ut sic dixeri‹m›, procuratorem constitui. nullum autem impendium uel opera intercedit heredis, cum his modi
Abbreviated transcription (Latin):
Ar̃c. Gublius meinus. testo
suoita cauit. ꝗsqs michi
hr̃s hrdesue er.do lego fider¬
seio sororis mee filio.ĩ honoẽ
euioseius osui designatus
ẽ.⁊ munus edidit. dem̃ ex¬

Expanded text:
rum Publius Maevius testamento suo ita cavit: "quisquis mihi heres heredesve erunt, do lego fideiSeio sororis meae filio in honorem aevio Seius consul designatus est et munus edidit: deinde
Abbreviated transcription (Latin):
rẽtur oseq posse.¶filiashrdes
scripẜat quarũ fideiomisit
in hec u̾ba. ne agaio seiora¬
eius siue ex m̃sam indiem
mortis mec gesta c̃. exigati
coq nõie cũlibetis. qͣitum
c̃. cum uniu̾sas rationes in
dic mortisiste administra

Expanded text:
rentur consequi posse. Filias heredes scripserat, quarum fidei commisit in haec uerba: 'ne a Gaio Seio rar mensam eius siue extra mensam in diem mortis meae gesta est, exigatis eoque nomine eum liberetis'. quaesitum est, cum uniuersas rationes in diem mortis ist
Abbreviated transcription (Latin):
x.qͣitum ẽ. in mutile eẽt in
psona cius fidoi ꝯmissũ. sen¬
di. si id dederit ꝑfidciomissũ
ꝙ debebãtiar peti nõ posse.o
Idq̃sut si in tutoris psona
mutile ẽct. an ĩꝑsona fr̃is
utile uideatur. qm̃ illi ꝓfi

Expanded text:
itum est, an utile esset in persona eius fideicommissum. respondit, si id dederit per fideicommissum quod debebatur, peti non posse. Idem quaesiit, si in tutoris persona inutile esset, an in persona fratris utile uideretur, quoniam i
Abbreviated transcription (Latin):
ħẽi facto. ⁊ is q patris h̾rdi¬
tatẽ non adit. fuii br̃ditatẽ
adire ⁊ restituere coget.¶Q
uotiens filius emacipatu.
ratio est ꝯpellendi hrois. ad
restituendã h̾rditatem. ⁊ si¬
cut n legatan fidei ꝯmis¬
sa cetera pr̃are cogĩt᷑ itanec
ad restitutionẽ qͥdem hrdi¬
tatis ꝯpelli debet. ¶arcelł
plane nõ est opellendus ad
siue petat adebitorib b̾rdi¬
tarus siue abeo petat᷑ exccp¬
tione restitute hrditatis ax¬
actiones au̾t fideiꝯmissaĩc
epetunt. quas hũit h̃rs eo
tpr. quofidei ꝯmissario re¬
scituebat. mnarcelł. ficas quo
Mactio nes q̃ suboditiõe i

Expanded text:
enim facto etiam is, qui patris hereditatem non adit, filii hereditatem adire et restituere cogetur. Quotiens filius emancipatusratio est compellendi heredis ad restituendam hereditatem et sicut neque legata neque fideicommissa cetera praestare cogitur, ita ne ad restitutionem quidem hereditatis compelli debet. Marcellus: plane non est compellendusiue petat a debitoribus hereditariis siue ab eo petatur, exctione restitutae hereditatis adactiones autem fideicommissario competunt, quas habuit heres eo tempore, quo fideicommissum restituebat. Marcellus: sed eas quoque actiones, quae sub condicione
Abbreviated transcription (Latin):
siũ sit. semel minse asexm̃si¬
bo. quo. ad̾niculus fiat ali¬
nis m̃sibo.abaniculo. quo¬
ad fari possit. semelin sexm̃¬
sibo. ubi uolet ostendat. ¶E
cin uentre inspici custodin¬
ue.adẽe ꝑtin licitũ nõ fit fa
spiciñolicuerit. Quasutiq
iustacã ẽe idebitur.em̃o¬

Expanded text:
sum sit, semel in mense, a sex mensibus quoad anniculus fiat, alternis mensibus, ab anniculo quoad fari possit, semel in sex mensibus ubi uolet ostendat. si cui uentrem inspici custodiriue adesse partui licitum non erit facspici non licuerit, quas utique iusta causa uidebitur e
Abbreviated transcription (Latin):
stituere uoluisse. si ⁊ tutelã sũsc¬
epissi. ⁊ ideo eũ de quo queritur.
alegato qdẽ si adbuc umeret
pupillus. repeliend̾ fuissẽ. a sub¬
stitutione. nĩt non ẽc̃ submo¬
uendũ cum eocaũ.⁊ susceptatu¬
tela fimretur. ¶Lutius titius
extrib filiis ĩ colomibimũ ht
emãcipatũ eius etatis. ut cura¬
tores accipe debeat. Quero si idẽ
titius pat̾. petente eode filio cmã¬
cipato. curator ap̾tore dctur. an
triũ filioꝵ nõie uacationes post¬
nũm lib̾oꝵ ei ꝯpetit denegari nõ
optet. S⁊ cũ filio suo curator peta¬
tur ꝯͣnaturales stimulos facit
rat. aditõp̾tore dixit se tres libo
hre. adiecit preterea hñti patru¬
um legittimũ tutore se uitiose
tutore datum. p̾torita dec̾uit.
Sn legittimũ tutorẽ h̾nti tuto
datus es nõ est tibi necessaria ex
causas hr̃et non tñ ẽe excusatũ

Expanded text:
stituere uoluisse, si et tutelam suscepisset: et ideo eum de quo quaeritur a legato quidem, si adhuc uiueret pupillus, repellendum fuisse, a substitutione autem non esse summouendum, cum eo casu etiam suscepta tutela fin‹i›retur.Lucius Titius ex tribus filiis incolumibus unum habet emancipatum eius aetatis, ut curatores accipere debeat: quaero, si idem Titius pater petente eodem filio emancipato curator a praetore detur, an trium filiorum nomine uacationem postum liberorum ei competit, denegari non oportere. sed cum filio suo curator petatur, contra naturales stimulos facit, rat, adito praetore dixit se tres liberos habere, adiecit praeterea habenti patruum legitimum tutorem se vitiose tutorem datum. praetor ita decrevit: "si legitimum tutorem habenti tutor datus es, non est tibi necessaria exccausas haberet, non tamen esse excusatum
Abbreviated transcription (Latin):
mpot̾ate eius futurisĩt. n
dum nõ est eum ꝗfilium ĩ
potate.⁊ nepotẽ exeoeꝙ in
pot̾atem hebit sinepotituto¬
rẽ declerit. ita recte  dedissei¬
deri.sinepos post mort̾e eius
ĩpatris sui potãtem recasu¬
rus nõsit. d eueĩt siunio te¬

Expanded text:
tate eius futuri sint neqdum non est eum, qui filium in potestate et nepotem ex eo aeque in potestate habebit, si nepoti tutorem dederit, ita recte dedisse uideri, si nepos post mortem eius in patris sui potestatem recasurus non sit: quod euenit, si uiuo te
Abbreviated transcription (Latin):
lp̃. Sifuũ qs alienũ ab ho¬
stibꝰ redement.⁊ hrdem cum
cũ lib̾tate instituerit.mag̃
puto cũ fore lib̾m ⁊ necessar¬
um brdem ./ nã cum scrisit ei
ubtatẽ umculo suo resoluit.¬
⁊ in hoc solũ redit iure post li¬
min ut nõ iteꝵ fuus ciꝰfiat.
cinus erat. ante q̃ cpetur.i¬
hoc eĩ satis ĩpium c̃. Nut pri¬
stino dño suam estimatiõe
om̃i mo offerat. uł maneat
ei obligatus.doncͤp̾tiũ sol¬
uat. ꝙlib̾tatis fauore intro

Expanded text:
 seruum quis alienum ab hostibus redemerit et heredem eum cum libertate instituerit, magis puto fore eum liberum et necessarium heredem: nam cum scribit ei libertatem, uinculo suo resoluit. et in hoc solum redit iure postliminii, ut non iterum seruus eius fiat, cuius erat antequam caperetur hoc enim satis impium est, sed ut pristino domino suam aestimationem omnimodo offerat uel maneat ei obligatus, donec pretium soluat: quod libertatis fauore intro
Abbreviated transcription (Latin):
adcos. ad quos legittima
hrditas ptinet. ⁊ si id̾c sit. ad
hoc gradatĩ ꝯseqtur. ut priuꝰ
ex tẽst̾o delata dem̃ legittĩa
repellat boꝵ possõnem. dem̃n
is ꝗ ah itestato petere põt.i
¶ Sũo ci ad q̃ legitima hr¬

Expanded text:
ad eos ad quos legitima hereditas pertinet, etiamsi idem sit, ad hoc gradatim consequitur, ut prius ex testamento delatam, deinde legitimam repellat bonorum possessionem, deinde is qui ab intestato petere potest. Si uero ei, ad quem legitima her
Abbreviated transcription (Latin):
põt.qa sine tutoris auttorita¬
te nicħ̾ alienãre põt. Ex hoc ãt
ꝙ pupillus nullã rem sineti¬
toris auc̃te alienare põtappar¬
et nec maũmittere eũ sine tu¬
toris. mc̃te posse. hocã pliꝰlicet
tutoris aũcte manumittat.
debet ex legͥe cliescẽtia ap̃ꝯciliũ
cãm ꝓbare. ¶Pupillus exõib̾
cãis soluendo sine tutoris auc¬
toritate nicħagit.qr nullum
dñum trãsferre põt. Si tncre¬
ditor bona fide pecumã pupilli
ꝯsũpsit lib̾abit᷑ pupillus ¶¬
ditatẽ adire pupillus sine tuto
nec ullũ hãt dampnũ. nec ex se¬
natus ꝯsulto trebellia no h̃rdi

Expanded text:
toritate nihil alienare potest. Ex hoc autem, quod pupillus nullam rem sine tutoris auctoritate alienare potest, apparet nec manumittere eum sine tutoris auctoritate posse. hoc amplius licet tutoris auctoritate manumittat, debet e lege Aelia Sentia apud consilium causam probare. Pupillus ex omnibus causis soluendo sine tutoris auctoritate nihil agit, quia nullum dominium transferre potest: si tamen creditor bona fide pecuniam pupilli consumpserit, liberabitur pupillus. Hereditatem adire pupillus sine tutornec ullum habeat damnum. Nec ex senatus consulto Trebelliano heredi
Abbreviated transcription (Latin):
semet.uł ꝑ subiectas sibi ꝑso¬
nas acͣqͣrit si ei stipłatiocete
negotiũ ei geri poseq̃tias ut
dictũ est. nicħ ꝓhibet auc̾tas.
¶Siduo rei sint stipulãdi ⁊
alt̾ meauctore apupillo stipł
ccteꝵ si nõ suffitiat dicendum
erit inutilẽ c̃ẽ stipłone̾. ¶ Si
⁊ pat̾ ⁊ filius ꝗ in potãte cius
fuit tutores fuerũt. ⁊ pat̾ sit sti¬
pulatus filio auctore millius
mom̾iti erit scipulatio iociroo
qrĩ repatris autor ẽe fili nõ p̃t

Expanded text:
semet uel subiectas sibi personas adquiritur ei stipulatio: ceterum negotium ei geri per consequ‹e›ntias, ut dictum est, nihil prohibet auctoritas. Si duo rei sint stipulandi et alter me auctore a pupillo stipulceterum si non sufficiat, dicendum erit inutilem esse stipulationem. Si et pater et filius qui in potestate eius fuit tutores fuerunt et pater sit stipulatus filio auctore, nullius momenti erit stipulatio idcirco, quia in rem patris auctor esse filius non pot
Abbreviated transcription (Latin):
um a ũt. lab̾o qdẽ putat.i
cũ demũ ꝯtineri. ꝗ fructu¬
um ẜuãdoꝵ grã patus sit.
eũ nõ. ꝗ finiũ custodiendo
utimur. ut õs saltuaruoti¬
neantur trebatius ampli
⁊ pistorẽ ⁊ tõsorẽ q familie
rusticecã pati suit. putat ꝯti¬
neri. Ite fabrũ quille refiti¬
ende cã pat̾a sit. Et muniẽs
q̃ panccoquãt queꝙuilla
fuẽt. It̃ molitores. siq̃ad
usũ rusticũ ꝑati sũt. It̃ foca¬
riã ⁊ iullicã.simo aliquo
offitio. uirũ adiuuẽt. It la¬
inficas q̃ familiã rustica
uestiũt.⁊ que pulintaria
rusticis coquãt. ¶Ra ĩstru

Expanded text:
utem Labeo quidem putat eum demum contineri, qui fructuum seruandorum gratia paratus sit, eum non, qui finium custodiendorutimur, ut omnes saltuarii contineantur. Trebatius amplius etiam pisto rem et tonsorem, qui familiae rusticae causa parati sunt, putat contineri, item fabrum, qui uillae reficiendae causa paratus sit, et mulieres quae panem coquant quaeque uillam seruent: item molitores, si ad usum rusticum parati sunt: item focariam et uilicam, si modo aliquo officio uirum adiuuet: item lanificas quae familiam rusticam uestiunt, et quae pulmentaria rusticis coquant. Sed an
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ cesa sĩt. qr fu̾dus fu̾diiso¬
sint puto ꝯtineri. qr qrendo
uenationes sit putouena¬
tores q̾q ⁊ uestigatores ⁊ca¬
nes ⁊ cetera q̃ aduenationẽ
tũhuit. ¶Et si ab. ncupio
reciditus fuit.iucupes. et
plalec ⁊ h rei instr̃m agrim
cũ ⁊ aues in str̃o. exẽploapiũ
ꝯtincri.sab̾.⁊ cassius p̾uta¬
uerũt. ¶Siq̃s eodẽ instro. i
płimis agris utetur cunis
tas  patris.f. cui potius agr
erũt. quo in structiorãt p̃¬

Expanded text:
 caesa sint, quia fundus fundi instsint, puto contineri, quia quaerendo uenationes sint, puto uenatores quoque et uestigatores et canes et cetera quae ad uenationem tum habuit. Et si ab aucupio reditus fuit, aucupes et plagae et huius rei instrumentum agri cum et aves instrumento exemplo apium contineri Sabinus et Cassius putaverunt. Si quis eodem instrumento in plurimis agris utatur, cuiusntas patris familiae, cui potius agroerunt, quo instructior
Abbreviated transcription (Latin):
ties legatur. cessare drom.
¶anc au̾t scriptura. nõ
solum ad precetentia sola
legata. si aduniuersaque
itis ofirmatis postea leglt
hxrede instituto. cumism
legauerit. ⁊ a substitutosi¬
de. legatum repetierit. ipu¬
bere filiomortuo. scsbs
ueꝵ ẽẽ. tam sextus. quam
põp. putant. si repetitiole¬
gatoradeum modumoce¬
pta sit. ueluti que afiliom¬
colegam queꝙ cum dare
iussi simichi heres erit. ad
hr̃s meus hisdẽ diebdato.
si si ita repetita fuerint les
ata.que afilio meoleguu.
hẽs meus dato pure repeti¬
ta uidebũturlegata ⁊ dum¬
taxat demostrati o eoꝵfac¬
ta.igitur ⁊ hoc ip̃m legatũ
dequoqueritur. presens de
bebitur. ¶siquis plubes sti¬
chos hns stichum legaui̾t
sinoappareat de quo stichose
serit. quem hrs elegerit obi
pr̃are. ¶ si ꝑticiutatis aliqo
sit relictũ. ꝙ. ad ornatum

Expanded text:
ies legetur, cessare diximus. Hanc autem scripturam non solum ad praecedentia sola legata, sed ad uniuersa quae illis confirmatis postea legataherede instituto, cum is legauerit et a substituto herede legata repetierat, impubere filio mouerum esse tam Sextus quam Pomponius putant, si repetitio legatorum ad eum modum concepta s‹i›t ueluti: 'quae a filio meo legaui quaeque eum dare iussi, si mihi heres esset, id heres meus isdem diebus dato': sed si ita repetita fuerint: 'quae a filio meo legaui, heres meus dato', pure repetita uidebuntur legata et dumtaxat demonstratio eorum facta: igitur et hoc ipsum legatum de quo quaeritur prbebitur. Si quis plures Stichos habens Stichum legaverit, si non apparet, de quo Sticho sensit, quem elegerit debet praestare. Si parti civitatis aliquid sit relictum, quod ad ornatum
Abbreviated transcription (Latin):
indotem datus sit. m
quolapis ceditur. la¬
pidicinar omod̾. ad
maritum ꝑtinẽ ꝯstat
qr palamsit. co aĩode¬
disse mulierẽ fundu
ut iste fructus admai
da de clarauerit muli
gatur. si no responderĩt
messes exumdemia ḋ¬
ducetur. qr totius ãni
erem fuit quo minus
dotem recipet.dolũ.m.
dumtarat in care.ñ
⁊̃ culpãm. maritus
pr̃are debet. nefcõmu¬
lieris inppetuũ agru

Expanded text:
otem datus sit, in quo lapis caeditur, lapidicinarum commodum ad maritum pertinere constat, quia palam sit eo animo dedisse mulierem fundum, ut iste fructus ad marda declarauerit mulier. gatur, si non responderint messes, ex uindemia deducetur, quia totius anni erem fuit, quo minus dotem reciperet, dolum malum dumtaxat in ea re, non etiam culpam maritus praestare debet, ne facto mulieris in perpetuum agru
Abbreviated transcription (Latin):
distribui optͣr ꝙ micbiuide¬
tur. non tineꝗtatis ratione
ueꝵ exẽploquo motus. fe¬
cisse.Cum ẽi deꝯferendis bor
fr̃ibabemãcipatofilio q̾re¬

Expanded text:
distribui oportere. quod mihi uidetur non tantum aequitatis ratione, uerum exemplo quoque motus fecisse. cum enim de conferendis bonis fratribus ab emancipato filio quaere
Abbreviated transcription (Latin):
est cum bomib directauł
fideiomissaria libtas a beor
datur aquo hrditas quor re¬
linꝗtir. S⁊ si forte is.aquoli¬
btasdata c̃ portionem fuam
repudiauit uł ꝯditĩone ex¬
cdususc̃ cum portio eius at
alter puemit defendi potẽit
adire cogendũ. qd ẽi inter ẽ
specta. adire hroitatem abeo
anlib̾tas alegatario hrdita
ab hrde relictã est cũstatus ho¬
m̃ims ex legato pen̾deat.⁊ nc̃o
se oog̾atura strigere hrditan¬

Expanded text:
est, cum ab omnibus directa, uel fideicommissa libertas ab eo datur a quo hereditas quoque relinquitur. sed si forte is, a quo libertas data est, portionem suam repudiauit uel condicione exclusus est, cum portio eius ad alterum peruenerit, defendi poterit adire cogendum: quid enim interest, spectam adire hereditatem ab eo, cui libertas a legatario, hereditas a‹b› herede relicta est, cum status hominis ex legato pendeat et nemo se cogatur adstringere hereditar
Abbreviated transcription (Latin):
dinsuruto petierst ut hr¬
ditatem mcuio restituat.
menius leg̃. tũ miinter
exhrdoib lib̾tatem abalt̾o
sitriꝯmassũ brditatis accep̃.
sineut adire uelit mille pre¬

Expanded text:
instituto petierit, ut hereditatem Maeuio restituat, Maeuius legatum inutiliter ex heredibus libertatem, ab altero fideicommissum hereditatis accepit. si neuter adire uelit, nullae prae
Abbreviated transcription (Latin):
postea q̃ ip̃ius fr̃e eẽnt inu¬
xoris usu ꝯutissi. ¶Rebus q̃
in fũdo sũt legatis.accedũt
⁊̃ ea q̃ tunc non sũt. si ẽẽ sołt
nec q̃ cauibi fucrũt legata
aut familia legetur. ꝑin est
qͣi singuli bõies legatisĩt.
¶His u̾bis q̃ ibi mobiliam¬
ca crũt.do legonũmos ibi
repositos ut mutin darent᷑
nõ cẽ legatos pculusait. at
cos quos p̃sidu cã reposi tos
h̾t. ut ꝯbusdã bellis cunlibꝰ
fatit᷑assẽt coslegato ꝯtineri
⁊ audisse rusticos senes ita
dicc̃tes. pecumã sin peculio
fragilẽ cẽ. peculiũ. appsante
ꝙ presidu cã reponẽntur.
Orca legata si ĩedificata m¬
edio tp̃r fuiͣt. ac rursus.arca
sit.quamq̃ tunc peti nõ po¬
terat. nũc tñ debet᷑. ¶ẜuus:
quor legatus frinteri maũ¬
mittatur ⁊ postea seruus n¬

Expanded text:
posteaquam ipsius factae essent, in uxoris usum convertisset. Rebus quae in fundo sunt legatis accedunt etiam ea, quae tunc non sunt, si esse solent: nec quae casu ibi fuerunt, legata aut familia legetur, perinde est quasi singuli homines legati sint. His verbis: "quae ibi mobilia mea erunt, do lego" nummos ibi repositos, ut mutui darentur, non esse legatos Proculus ait: at eos quos praesidii causa repositos habet, ut quidam bellis civilibus factitassent, eos legato contineri. et audisse se rusticos senes ita dicentes pecuniam sine peculio fragilem esse, peculium appellantes, quod praesidii causa seponeretur. Area legata si inaedificata medio tempore fuerit ac rursus area sit, quamquam tunc peti non poterat, nunc tamen debetur. Servus quoque legatus si interim manumittatur et postea servus
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓp hunis portionis retet¬
nem erit audiedus si nce
illd̾ traslatine omittend
ẽ. institutoꝗ coactus ẽ adi¬
re.fidei ꝯmissi petitionede¬
negandam eẽ.curẽĩ non in¬
deatur. ĩ dig̾mus. ut ꝗ desti¬
tuit supp̃m̾as defu̾cti pͥoa
ꝯ sequatur aliodex uobit¬
te Qd̃ fortius ꝓbabitur si p̾
ĩpletam ꝯditionẽ coatus
est adire.nã si pendẽte ꝯdi¬
tione. durũ crit idem ꝓba¬
re.cũ ⁊ falcidiã penitendo
potuit inducereinec igno¬
ap̾eum ex eaꝑte q̃ derelin¬
qduolint relinq̃reut nec
fal cidiã exercere possitmee
p̃cept᷑io ap̃eim relĩquatũ¬

Expanded text:
 huius portionis retentionem erit audiendus. sed nec illud translaticie omittendum est instituto, qui coactus est adire, fideicommissi petitionem denegandam esse: cur enim non videatur indignus, ut qui destituit supremas defuncti preces consequatur aliquid ex voluntate? quod fortius probabitur, si post impletam condicionem coactus est adire. nam si pendente condicione, durum erit idem probare, cum et Falcidiam paenitendo potuit inducere: nec ignoapud eum ex ea parte, quam derelinquit, voluit relinquere, ut nec Falcidiam exercere possit nec praeceptio ap
Abbreviated transcription (Latin):
si prior recus. nnͣt. placint
ut rectͥcuna scds possitro¬
stularent hrs adeat. ⁊ sibi
restituat/ Cedergo sinon
alii. si ip̃i hrdirotatuosit
restituere. qr no debet t¬

Expanded text:
si prior recusaverit, placuit, ut recta via secundus possit postulare, ut heres adeat et sibi restituat. Quid ergo, si non alii, sed ipsi heredi rogatus sit restituere? quia non debet
Abbreviated transcription (Latin):
bit. satisdatiõe int̾posita. ac¬
cipe ab brde legatũ. poterit.
omissa stipulatic̃e h̃rdi uel
fund uł q̃ti ea res ẽ. restitu¬
et.eoꝙ caũhrs ei cuiex seq̃ti
ꝯditioe legatũ debiu̾t. restitiri.

Expanded text:
e interposita accipere ab herede legatum poterit commissa stipulatione heredi uel fundum uel quanti ea res est restituet eoque casu heres ei, cui ex sequenti condicione legatum debuerit, restituet.
Abbreviated transcription (Latin):
qdem de test̾o certus ẽ.¶Si
⁊ sicum eẽt pure ĩstitutus
putauit sub ꝯditiõe. ⁊ ̃ple¬
ta ꝯditione q̃ iniectam pu¬
tauit adiit an possit acqrẽ
brditatem. ꝯseq̃s est dicere
posse eum adire maxĩecu
hec suspitio nich ei obfu̾it.
nec piculũ obtulerit. ¶Faci¬
lius qs amittet. siꝗs pureĩ¬
stitutusputam̃t subꝯdi¬
tione se ĩstitutũ ꝯditione¬
ꝙ ĩplet̾am qͣ inuetum pu¬

Expanded text:
e testamento certus est. Sed et si cum esset pure institutus, putauit sub condicione et impleta condicione, quam iniectam putauit, adiit, an possit adquirere hereditatem? consequens est dicere posse eum adire, maxime cum haec suspicio nihil ei offuerit nec periculum adtulerit. facilius quis admittet, si quis pure institutus putauit se sub condicione institutum condicionemque impletam q
Abbreviated transcription (Latin):
inscitutus exꝑte moxtͣstio
substitutus ante q̃ ex cã sub¬
stitutioĩs ei deferatur h̾rdi¬
inuito quor ei accresfit por
patus uł mau̾missus ex cã
substitutiõis adeat. erũt
nã ꝙ hrdes. sunt eĩ appendi¬
ces pregedẽtis institutiõis.
Si exlusus ꝑoditionẽ sibi

Expanded text:
institutus ex parte, mox Titio substitutus, antequam ex causa substitutionis ei deferatur herediinuito quoque ei adcrescit portpatus uel manumissus ex causa substitutionis adeant: erunt namque heredes: sunt enim appendices praecedentis institutionis. Si exclusus per condicionem sibi
Abbreviated transcription (Latin):
qͣtitate ñmioꝵ relactis
hec ãplius eidẽ a lũpnomeo
hõiem colactaneũ ⁊ uernã
sutõrẽ.qeum atifitio suo
mercede data. alere porert.
Quesitum ẽ. cum ahãita
multominora ũstiterint
h̾rdes scripti. q̃ usure sũme
redaͬcte ꝯpetebãt ari refidit¬
as prare ꝯpellidebeãt totiu
legati ei spaliterut exmͣce¬
dib asentur. stati uenierĩt.¬

Expanded text:
itate nummorum redactis. hoc amplius eidem alumno meo hominem Caletanum et uernam sutorem, qui eum artificio suo mercede data alere poterit'. quaesitum est, cum alimenta multo minora praestiterint heredes scripti, quam usurae summae redactae competebant, an et residuas praestare compelli debeant totius legati ei specialiter, ut ex mercedibus aleretur, statim uenierint
Abbreviated transcription (Latin):
ex uolu̾tate defũcte ita dem̃
lecũ hr̃ent si diefideiꝯmissi
ceͣd̾ete filius ⁊ nepos eoꝵ inre
rũnatura eẽnt. Cum aute
no supuixit addiẽ fidei cõ¬
missi nepos seq̃ns scriptura
filiodata ¶Brsinstitutus
uxori rogatus totã hrdita¬
tem restitũe restituit quar¬
ta detracta. Quesitum est.
cũ uxor quartã ꝑtem hrdi¬
tatis presẽti die.⁊ reliqua
post tp̃c alii rogata atestato¬
re fuiss restituere.an id ꝙ
hrs ei de traxissiquarteno¬
mine in restituendo fideio
nus cepissi. ⁊ fioeiomissoob
gaiomeino alũpno testato¬

Expanded text:
m locum haberent, si die fideicommissi cedente filius et nepos eorum in natura essent, cum autem non superuixit ad diem fideicommissi nepos, sequens scriptura filio datas.Heres institutus uxori rogatus totam hereditatem restituere restituit detracta quarta: quaesitum est, cum uxor quartam partem hereditatis praesenti die et reliquam post tempus alii rogata a testatore fuisset restituere, an id, quod heres ei detraxisset quartae nomine, in restituendo fideiconus cepisset, fideicommisso obGaio Maeuio alumno testato