comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sima destruetur mors. ⁊ fient omnia uora
cum corruptibile hoc indu̾it incorruptõn
et mortale hoc indut mimortalitatem
Quod iam fc̃m est in xp̃o: quem scd̾ tem iaꝰ
nõ nou̾at paulus scd̾ carnem. Eoꝵ n̾o ꝑ
quib mortuus est ⁊ resurrexit. nond̾ sco¬

Expanded text:
sima destruetur mors; et fient omnia noua, cum corruptibile hoc induerit incorruptionem et mortale hoc induerit inmortalitatem, quod iam factum est in Christo, quem secundum rem iam non nouerat Paulus secundum carnem. eorum uero, pro quibus mortuus est
Abbreviated transcription (Latin):
omemoraui: caro ⁊ sanguis regnum
dei possidẽ nõ possunt. neq corruptio in¬
cerruptõm possidebit. Cum ergo factũ
fu̾it quod ibi conseq̃nt̃ dicit. ecce myste
rim dico uob. omnes quid̃ resurge¬
mus s nõ omnes imnuitabimur. in
sima tuba. canet enim tuba ⁊ mortiu
resurgent incorrupti.⁊ nos mimuta
bimur. oportet enim corruptibile hoc
induere incorruptõm. ⁊ mortale hoc ĩ¬
duere inmortalitatem. iam scd̾ id qd̾
cirnem nõ ip̃am corporis sb̾am. s ip̃am
corruptõm mortalitatis applłat. non
erit utiq caro: qr corruptõm mortali¬
qrip̃a resurget.⁊ ipã mutabitur. Qua
et illud uerum est quod ait dñs postea¬
qͣm resurrexit: palpate ⁊iidete qr sp̃c¬

Expanded text:
commemoraui: caro et sanguis regnum commemoraui: caro et sanguis regnum dei possidere non possunt, neque corruptio incorruptionem possidebit. cum ergo factum fuerit, quod ibi consequenter dicirium vobis dico: omnes quidem resurgemus, non tamen omnes immutabimur, in sima tuba. Canet enim tuba, et mortui resurgent incorrupbimur. oportet enim corruptibile hoc induere incorruptionem et mortale hoc induere immortalitatem: iam secundum id quod carnem non ipsam corporis substantiam, sed ipsam corruptionem mortalitatis appellat, non erit utique caro, quia. corruptionem mortaliquia ipsa resurget et ipsa mutabitur, quia et illud uerum est quod ait dominus, posteaquam resurrexit: palpate et uidete quia sp
Abbreviated transcription (Latin):
gruent̾ ⁊ ip̃i mentumtur: nisi quod
impudent̾ sibi credi uolunt cum se
mentientis discipłos ẽẽ ꝓfiteantur
ꝯtigis eis: quod de ip̃is infidelib a
iudeis dicit apłs. Cum legitur moy¬
ses: uelamen est suꝑcor eoꝵ. Req en
aufertur hoc nelamen ꝑ quod nõ nͥ¬
telligunt moysen: nisi tnͣsierint a
xp̃m nõ qͣlem ip̃i finx̾unt. s qualĩ
pr̃es hebrei ꝓphau̾unt. Sic enim id
apłs ait. Cum aut̃ tnͣsieris ad dii
auferetur nelamen. Req enĩ mirũ
est ꝙ resurgenti xp̃o ⁊ dicenti oporti¬
bat impleri omiuia que scripta sũ
in lege moysi ⁊ ppħis ⁊ psalmis de
narrauit quid abraham dix̾it minii¬
sericordi cuidam diuiti. cum aptis
inferos torq̃retur.⁊ pet̾et inde mitꝗ
aliquem ad fres suos a quo docenti
pens ert in nobis. licut iam in xpo
nõ est. Hanc enim ꝓpͥe carnem nomina¬
dit. etiam cum de ip̃a resurrectõne sat
ciident̾ loq̃retur. ⁊ dic̾e̾t quod iam sup̃

Expanded text:
gruenter et ipsi mentiuntur; nisi quod gruenter et ipsi mentiuntur; nisi quod impudenter sibi credi volunt, cum se mentientis discipulos esse profiteantur; contigit eis quod de ipsis infidelibus Judaeis dicit Apostolus, Cum legitur Moyses, velamen est super cor eorum: neque enim aufertur hoc velamen, per quod non intelligunt Moysen, nisi transierint ad Christum: non qualem ipsi finxerunt, sed qualem Patres Hebraei prophetaverunt. Sic enim idem s ait: cum autem transieris ad dominum, auferetur uelamen. neque enim mirum est, quod resurgenti Christo et dicenti: oportebat inpleri omnia, quae scripta sunt in lege Moysi et prophetis et psalmis de us ipse narrauit, quid Abraham dixerit inmisericordi cuidam diuiti, cum apud inferos torqueretur et peteret inde mitti aliquem ad fratres suos, a quo docerentur, n erit in nobis, sicut iam in Christo non est. hanc enim proprie carnem nominabat, etiam cum de ipsa resurrectione satis euidenter loqueretur et diceret, quod iam supra
Abbreviated transcription (Latin):
que utilitas circũcisionis: Multũ poem
modũ. Primũ quid̾: qr credita sint i
eloquia dei. Querant isti que sint elooma
dei credita iudeis: ⁊ ostendant nob alia.
dixit ad isrsetas p̾cipue ꝑtine: nisi qr
et uetus testam̃tum illis est dadum. co
nouum in uet̾e figuratũ. Legis autem
constitutõm que isrłitis data est nõ i¬
telligentes etus dispensatõm. qr iam ñ
nult nos ds̃ ẽẽ sub lege. s sub gr̃a: tep¬
hende isti solent imꝑitia furiosa. Ceãt
ergo auctoritati apłice: que laudans
atq ꝯmendans isrłicaꝵ excellentiam.
etiam hoc enum̾auit ꝙ eoꝵ sit legis cõ¬
stitutio. Que si mala eẽt: nõ utiq ĩ coꝵ
nõ ip̃e dñs dic̾e̾t. Si crederetis moysi:
crederetis ⁊ m̾. De me enĩ ille scripsit.
Rec post resurrectõm sic eis atrestare¬
tur dicens. Oportebat impleri om̃i
que scripta sunt in lege moysi ⁊ ꝓpħu
et psalmis de me.S qr manichei aluĩ¬
lacit̾. huius fallitatis sectatores con¬

Expanded text:
isionis? multum per omnem modum. primum quidem, quia credita sunt illis eloquia dei. quaerant isti, quae sint eloquia dei credita Iudaeis, et ostendant nobis aliadixit ad Israhelitas praecipue pertinere, nisi quia et uetus testamentum illis est datum et nouum in uetere figuratum? legis autem constitutionem, quae Israhelitis data est, non intellegentes eius dispensationem, quia iam non uult nos deus esse sub lege, sed sub gratia, reprehendergo auctoritati apostolicae, quae laudans atque commendans Israelitarum excellentiam, etiam hoc enumeravit, quod eorum sit Legis constitutio. Quae si mala esset, non utique in eorum non ipse dominus diceret: si crederetis Moysi, crederetis et mihi; de me enim ille scripsit, nec post resurrectionem sic ei adtestaretur dicens: oportebat inpleri omnia, quae scripta sunt in lege Moysi et prophetis et psalmis de me. Sed quia Manichaei alilaciter, cujus falsitatis sectatores con
Abbreviated transcription (Latin):
qui est suꝑ omnia d̾s bñdc̃s in scła.
Quid pt̃ abundantius dici. quid exp̃s¬
sius declarari. quid sanctius ꝯmen¬
dari: Que est onim adoptio ispłitaꝵ
nisi ꝑ filium dei. Unde ad galathas
dicit Cum aut̃ uenit plenitudo tẽ¬
poris: misit ds filiũ suũ fcm̃ ex mu¬
liere. fcm̃ sub lege ut cos qui sub

Expanded text:
qui est super omnia Deus benedictus in saecula . Quid potest abundantius dici, quid expressius declarari, quid sanctius commendari? Quae est enim adoptio Israelitarum, nisi per Filium Dei? unde ad Galatas dicit: Cum autem venit plenitudo temporis, misit Deus Filium suum factum ex muliere, factum sub Leg
Abbreviated transcription (Latin):
luit qm̃ oꝑab̾is t̾ram. ⁊ nõ aditiet
urtutem suam dare tibi. Unde non
rĩs de manu eius: s iõ maledc̃s in¬
fllgitur ab hac t̾ra quĩ operatur
t̾ram que nõ adriet unrtutem luam di¬

Expanded text:
iam operaberis terram et non adiciet uirtutem suam dare tibi. unde non fratris de manu eius; sed ideo maledictus intellegitur ab hac terra, quoniam operatur terram, quae non adiciet uirtutem suam da
Abbreviated transcription (Latin):
riri potu̾it quod p̾dicet xp̃m. ille quid̾
nõ dedignatur obꝑbrium dñi sui.i
si enim pat̾familias belxebub appel¬
latus est qñto magis domestici eius:
s uidete uos a quib ista didiceritis
pfecto scelatiores qͣm illi qui dũo ita
ꝯuicrati sunt. Illi enim nõ eum xp̃m
eẽ credebant: ⁊ iõ fallacem putabant.
nos aut̃ doctrinam nõ putatis et ue¬
racem nisi que xp̃m audot p̾dicare
fallacem. Unde aut̃ tib udetur legẽ
moysi nicħ a paganissimo distare.
an qr templum. sacrifitium. altare.
licerdotemq ꝯmodat: At hec omnia
nomina ⁊ in nouo testam̃to repꝑum¬
tir. Soluite inquit templum hoc: et
in triduo resuscitabo illud. Et cum
offers munus tuũ ad altare. uade et
ostende te sacerdoti: ⁊ offer ꝓte sacoi¬
aitium quod p̾cepit moyses in testi
moniũ illis. Nuoꝵ aut̃ figure fu̾int
iste ꝑtim dñs ipẽ demonstrat cum
templum corporis sui templo illi

Expanded text:
riri potuerit, quod praedicet Christum, ille quidem riri potuerit, quod praedicet Christum, ille quidem non dedignatur obprobrium domini sui. si enim paterfamilias Beelzebub appellatus est, quanto magis domestici eius! sed uos uidete, a quibus ista didiceritis, profecto sceleratiores quam illi, qui domino ita conuiciati sunt. illi enim non eum Christum esse credebant et ideo fallacem putabant; uos autem doctrinam non putatis esse ueracem, nisi quae Christum audet praedicare fallacem. Unde autem tibi uidetur legem Moysi nihil a paganismo distare? an quia templum, sacrificium, altare sacerdotemque commendat? at haec omnia nomina et in nouo testamento reperiuntur. soluite, inquit, templum hoc, et in triduo resuscitabo illud et: cum offers munus tuum ad altare et: uade, ostende te sacerdoti et offer pro te sacrificium, quod praecepit Moyses, in tmonium illis . Quorum autem figurae fuerint istae, partim Dominus ipse demonstrat, cum templum corporis sui templo illi
Abbreviated transcription (Latin):
stute quid̃ ꝑatũ ce dicis si quas¬
in libris moysi de xpõ ꝓph̾ias n¬
ueneris ita ꝑcipe: ac si piscem de ma¬
ui cum aquam ipãm unde piscis capi
ul dictaꝵ p̾nuntiet. siue ꝙ eius grãm
glamq ꝯmendet: tu qui ꝯmentitium
fallaceniq xp̃m de manichei litt̾is cre¬
didisti. ita moysi nõ ius crede̾. sicut noc
piscem uis edere. U̾m hoc int̾est quod
moysen hostilit̾ insectaris: piscem ã
fallacit̾ laudas. Si enim piscem de ma¬
ri edere nõ nocet sicut ip̃e dixisti. cur
ita eum uos noxium p̾dicatis. ut si
alia esca nõ occurrat prius fame ꝯsu¬
mamini. qͣm pisce uescamini: Nud
ꝙ si omnis caro mmmunda est ut di¬
citis ⁊ in omni aqua omniq herba
bilis suꝑstitio tua ⁊ piscem te cogit
picere quem laudasti. ⁊ aquam mari¬
nam bibere. ac spinas edere quas inti¬
pasti. Atiod u̾o etiam demonib dei fa¬
mulũ comꝑasti: ut q̃les illi fu̾unt
cum xp̃m confit̾entur. Talis ⁊ iste acci¬
pratur: si aliquid in eius libris reppe¬

Expanded text:
stute quidem paratum te dicis, si quasin libris Moysi de Christo prophetias inveneris, ita percipere, ac si piscem de mari, cum aquam ipsam unde piscis capitvel dictarum praenuntiet, sive quod ejus gratiam gloriamque commendet; tu qui commentitium fallacemque Christum de Manichaei litteris credidisti, ita Moysi non vis credere, sicut nec piscem vis edere. Verum hoc interest, quod Moysen hostiliter insectaris, piscem autem fallaciter laudas. Si enim piscem de mari edere non nocet, sicut ipse dixisti; cur ita eum vos noxium praedicatis, ut si alia esca non occurrat, prius fame consumamini, quam pisce vescamini? Quid, quod si omnis caro immunda est, ut dicitis, et in omni aqua omnique herba bilis superstitio tua et piscem te cogit projicere quem laudasti, et aquam marinam bibere ac spinas edere quas vituperasti. quo uero etiam daemonibus dei famulum conparasti, ut, quales illi fuerunt, cum Christum confiterentur, talis et iste accipiatur, si aliquid in eius libris repe
Abbreviated transcription (Latin):
nitus remorienti scłarib u̾outil¬
go concedenti omnia que possent
edi. atq asseu̾anti quod eos nich in¬
os in os intrans pollu̾et: qr que de
ore imprudent̾ ꝓcedant ea sola
sint que polluant hoĩem. Hec atii
alia młta moysi ꝯtͣria ih̾m dogna¬
tizare: nemo qui nesciat. Que quia
resium ꝑs magna ⁊ quod est in
ꝓmptu catholici: nicħ eoꝵ serua¬
re curant que moyses scribit. Qd
ip̃m si nõ de errore descendit aliqͤ
s ex uera illa xp̃i ⁊ discipuloꝵ eius

Expanded text:
nitus removenti, saecularibus vero vulnitus removenti, saecularibus vero vulgo concedenti omnia quae possent edi, atque asseveranti quod eos nihil in os intrans pollueret; quia quae de ore impudenter procedant, ea sola sint quae polluant hominem . Haec atque alia multa Moysi contraria, Jesum dogmatizare, nemo qui nesciat. CAPUT resium pars maxima et, quod est in promptu, catholici nihil eorum seruare curant, quae Moyses scribit. quod ipsum si non de errore descendit aliquo, sed ex uera illa Christi et discipulorum eius
Abbreviated transcription (Latin):
bilib numerat. iubet q circũcidi mal¬
culinũ onme. carnem pputii ip̃oꝵ. eẽ¬
q hoc docet noc̃m signum testamenti
illius. quod ds̃ suus disposuit ad abͣ
de tribu sua. ⁊ hereditatis que abhe
repmisa sit ac semini eius non ue¬
niet in consortiũ ⁊ hoc ergo udei ual¬
de credid̾ant asseu̾ante moyse. Idcco¬
q fidem xp̃õ hr̃e nõ pot̾ant infirmã¬
ti ea: ⁊ insuꝑ asseu̾anti ꝙ duplicit᷑
gehenne filius fieret qui eẽt circũ¬
cissus. Item moyses carnaliũ ciboꝵ
sollicitam facit discretõm: ⁊ inter
pisces ac uolucres. ⁊ qͣdrupedia. hel
mimundis ne ꝯtingi quid̾. Quoꝵ¬
in parte porcum taxat ⁊ leporem.
et si quid in piscib caret scama: ant
in qͣdrupedib ungulam nõ ht̃ fis
sam. nec ruminat. Et hec ergo iu¬
dei fortit̾ credid̾unt scribente moy¬
seo. idcucoq xpõ iam credere nõ po¬
terant indifferentiam docent ciboꝵ
et a sius quid̃ discipłis onna pe¬

Expanded text:
bilibus numerat iubetque circumcidi masbilibus numerat iubetque circumcidi masculinum omne carne praeputii ipsorum esseque hoc docet necessarium signum testamenti illius, quod deus suus disposuerit ad Abde tribu sua et hereditatis, quae Abrahae repromissa sit ac semini eius, non ueniet in consortium. et hoc ergo Iudaei ualde crediderant adseuerante Moyse, idcircoque fidem Christo habere non poterant infirmanti ea et insuper adseueranti, quod dupliciter gehennae filius fieret, qui esset circumcisus. item Moyses carnalium ciborum sollicitam facit discretionem et inter pisces ac uolucres et quadrupedia helluinmundis ne contingi quidem: quoin parte porcum taxat et leporem, et si quid in piscibus caret squama, aut in quadrupedibus ungulam fissam non habet, nec ruminat . Et haec ergo Judaei fortiter crediderunt, scribente Moyse: idcircoque Christo jam credere non poterant, indifferentiam docenti ciborum, et a suis quidem discipulis omnia pe
Abbreviated transcription (Latin):
tidetur iste pu̾sus uł in alium sen¬
sum ea conari pu̾tere: uł si fu̾it
euidentia clarioris u̾itatis opp̾ssus
dice̾ se illa tainq̃m de mart salso sua¬
nem piscem caꝑe. Rec iõ se ad totam
scripturam moydeos uelut ad aquã
marinam bibendam cogioportere
Quapp̃ suffic̾e̾ arbitror huic oꝑi. ut
ea ip̃a que rep̾bendenda se cerpit de
ostendam: ex quo satis appareat
młtomagis cet̾a uł statim ꝓnũtia¬
ta. uł diligent̾ ac u̾acit̾ ꝑscrutata
xp̃tane fidei quenire. si ea que deri¬
denda atq dampnanda obicit mi¬
micus eis ip̃is ꝯuincatur xp̃iana
uitate dampnandus. Quapp̃ ople¬
ne omni fallatia cũ dñs in eĩgłio
uerenti dmñ lemꝑ opirei ne iulia sib
cessatõnis statuisse diem qr sit iugis
et infatigabilis uirtus: seꝙ a deo id¬
circo nũqͣm debere cessare. nec sabbatis
quid̃. Pat̾ enim inquit meus semꝑ
oꝑatur: ⁊ me oportet opari. Idem moy¬
ses carnis ꝑicom̃ in sacris ⁊ deo ama¬

Expanded text:
uidetur iste peruersus uel in alium senuidetur iste peruersus uel in alium sensum ea conari peruertere uel, si fuerit euidentia clarioris ueritatis obpressus, dicere se illa tamquam de mari salso suauem piscem capere nec ideo se ad totam scripturam Moyseos uelut ad aquam marinam bibendam cogi oportere. quapropter sufficere arbitror huic operi, ut ea ipsa, quae reprehendenda secerpsit de ostendam: ex quo satis adpareat multo magis cetera uel statim pronuntiata uel diligenter ac ueraciter perscrutata christianae fidei conuenire, si ea, quae deridenda atque damnanda obicit inimicus, eis ipsis conuincatur christiana ueritate damnandus. quapropter, o plene omni fallacia, cum dominus in euangelioueranti deum semper operari nec ullum sibi cessationis statuisse diem, quia sit iugis et infatigabilis uirtus; seque adeo idcirco numquam debere cessare, ne sabbatis quidem; pater enim, inquit, meus semper operatur et me oportet operari. item Moyses carnis peritomen in sacris et deo ama
Abbreviated transcription (Latin):
centem: ⁊ cet̾a hiꝰ. Pinde illa omnia fi¬
gure nr̃e fu̾unt: sicut idem dicit. Et
sepe ꝯmemorand̾ est qr nõ demonus
exhibebantur. s uni uero deo qui fe¬
cit celum ⁊ t̾ram. Non tamqͣm indi¬
genti talib. s tpr̃a distinguenti: ⁊
inbenti p̾sentia ꝑ que significaret
futura. uos aut̾̃ qui ut seducatio ⁊
deciptatis ydiotas imꝑfectos q xp̃ra¬
nos. paganisiũ uos fingitis detesta¬
ri: edite nob̾ auctoritatem xp̃ianorũ
libroꝵ in quib nob̾ solem ac lunam
colere atq adorare p̾ceptum sit. Ur̃
ergo potius error pagnismo siłis ẽ
finxistis ⁊ deos uł in isto conspicuo
celo uisibiles uł alios muu̾abiles
ꝯmenticios adoratis: quib fantas¬
matis qͣiͣ uanis atq manib sinuui¬
lacris nõ ediculas fabricastis. sed
corda ur̃a fecistis templa. Exigis a
me ut ostendam q̃ nam scripserit
de xp̃o moyses. Iam quid̃ suꝑtus mł¬
ta demonstrata sunt. S quio possit
omnia demonstrare: ꝑsertim qr
si quedam ꝯmemorarem ꝑatus

Expanded text:
cetera huiusmodi. proinde illa omnia figurae nostrae fuerunt, sicut idem dicit et saepe commemorandum est, quia non daemoniis exhibebantur, sed uni uero deo, qui fecit caelum et terram, non tamquam indigenti talibus, sed tempora distinguenti et iubenti praesentia, per quae significaret futura. uos autem, qui ut seducatis et decipiatis idiotas inperfectosque christianos, paganismum uos fingitis detestari, edite nobis auctoritatem christianoram librorum, in quibus uobis solem ac lunam colere atque adorare praeceptum sit. uester ergo potius error paganismo similis finxistis, et deos uel in isto conspicuo caelo uisibiles uel alios innumerabiles conmenticios adoratis. quibus phantasmatis quasi uanis atque inanibus simulacris non aediculas fabricastis, sed corda uestra templa fecistis. Exigis a me, ut ostendam, quaenam scripserit de Christo Moyses. iam quidem superius multa demonstrata sunt, sed quis possit omnia demonstrare? praesertim quia, si quaedam commemorem, paratus
Abbreviated transcription (Latin):
fieri pot̾it xp̃ianis oppositum. sund
aut̃ de illis agemus quos retuli. iiddo
scil atq gentili. quib dice̾ nõ poslum
si xp̃ianus es crede. si nõ credes: ⁊p̃ian
nõ es: Qmͣqͣm ne xp̃iano quid̾ hec ur

Expanded text:
ferri poterit christianis obpositum. quid ferri poterit christianis obpositum. quid autem de illis agemus, quos retuli, Iudaeo scilicet atque gentili, quibus dicere non possumus: si christianus es, crede; si non credis, christianus non e
Abbreviated transcription (Latin):
qr fidem uellent exhibere moys bee¬
sum ergo falsum nõ erit ilud ismi
dixule ad eos. si credecis moysi: crdetes
et mͥ. cum sit longe maĩm. idcitto mo¬
gis eos nõ credidisde iħm qr moystar¬
derent. potuisse autꝰ fidem xp̃õ herc.
si moysi crede̾ destitissent: Cu tam̃ u
dixi ubinam moysos dexpõ aliquidi
sũmpserit queso nos doceas. alias m¬
quit. Si xp̃ianus es crede dicenti xp̃
qr de se scripsit moyses. Ad si nõ cudis
xp̃iantis nõ es. Inepta hec semp. ⁊ mbe¬
cilla responsio est: nich hũtium quod
ostendant. Qnͣto igitur melins feris¬
ses: si idem conficeris simpłr. Et tam
boc mͥ quid̾ dicere potuisti. quem scias
nccẽ hr̃e ut credam causa religionisqͣ
famulor xp̃o. licet hoc ip̃m adhuc q̃ ra¬
tur utrimi sit ⁊ hoc xp̃i testimonum
ut credi debeat absolute. an scripto¬
ris. ut examinari sollicite. Nec si nos
nõ credidimus falsis xp̃m hinc offen¬
dimius si falsatores. Tam̃ ut cumꝙ ho

Expanded text:
 fidem uellent exhibere Moysi. quorsum ergo falsum non erit illud legum dixisse ad eos: si crederetis Moysi. crederetis et mihi? cum sit longe manifestum idcirco magis eos non credidisse Iesu. quia Moysi crederent, potuisse autem fidem Christo habere, si Moysi credere destitissent. tu tamen, ut dixi, ubinam Moyses de Christo aliquid scripserit, quaeso nos doceas. Alias, inquit. si christianus es, crede dicenti Christo, quia de se scripsit Moyses; quod si non credis, christianus non es. inepta haec semper et inbecilla responsio est nihil habentium, quod ostendant. quanto igitur melius fecisses, si idem confitereris simpliciter? et tamen hoc mihi quidem dicere potuisti. quem scias necesse habere, ut credam causa religionis, qua famulor Christo, licet hoc ipsum adhuc quaeratur, utrum sit et hoc Christi testimonium, ut credi debeat absolute, an scriptoris, ut examinari sollicite. nec si nos non crediderimus falsis, Christum hinc offendimus, sed falsatores. tamen utcumque hoc
Abbreviated transcription (Latin):
nascetur. Hẽbant euĩ pcc̃in parente
eius. s nõ ip̃o poc̃o fẽs fcm est ut cocus
dentem: ut faciat intlłigentem.x̃
cãm dicit qͣre ille cecus sic natus. A
hic peccauit inquit neq parentez eh
s ut manifestentur oꝑa det in illo de¬

Expanded text:
nasceretur. Habebant enim peccatum parentes ejus, sed non ipso peccato factum est ut caecus dentem, ut faciat intelligentem. Ipse causam dicit, quare sit ille caecus natus, Neque hic peccavit, inquit, neque parentes ejus. Sed ut manifestentur opera Dei in illo
Abbreviated transcription (Latin):
aliquid oꝑetur. In ila nocte diuos ar¬
debat .⁊ stillam aque de digito paupe¬
ris requirebat. Dolebat. angebatur.
facebatur. nec ei subueniebatur:
et conatus est bñfacẽ. Ait enĩ abrabe
Pat̾ abraham mitte lazarũ ad fres
meos: ut dicat illis quid hic agitur.
ne ⁊ ip̃i iteniant in hũc locũ torm̃toꝵ

Expanded text:
aliquid operetur. In illa nocte dives araliquid operetur. In illa nocte dives ardebat, et stillam aquae de digito pauperis requirebat: dolebat, angebatur, fatebatur, nec ei subveniebatur; et conatus est benefacere. Ait enim Abrahae: Pater Abraham, mitte Lazarum ad fratres meos, ut dicat illis quid hic agatur, ne et ipsi veniant in hunc locum tormentorum
Abbreviated transcription (Latin):
et arbitreris ab sentem. Ip̃e dicit. Ecce
ego uobcum sum. Cũndiu. Nõ sit in
nob̃ sollicitudo qui uiuimus. Si fie¬
ri posset. de hac uoce etram postos qui
futuri sunt securissimos face̾mus.
Ecce inquit ego uob̃cũ sum usq in
ꝯsummatõmi sclłi. Dies iste qui circui¬
tu solis huius impletur:paucas ho¬
ras ht̃. Dies p̾sentie xp̃i. usq in con¬
sũmatõm scłi extenditur. Post resur¬
rectõm u̾o uiuoꝵ ⁊ mortuoꝵ cũ positis
ad dext̾am dixit. uenite bñ dicti pr̃is
mei ꝑcipite regnũ. positis aut̃ ad si¬
nistram dixit. ite in ignem et̾num
qui ꝑatus est dyabolo ⁊ angłis eius:
ibi erit nox ubi nemo pot̾it operari.
s reciꝑe quod oꝑatus est. Aliud est tp̃s
oꝑationis. aliuid receptõnis. Reddet
uitus fac si facturus es. Erit enim
tunc nox ualida que inuoluat ĩpios
S ⁊ mͦ omnis infidelis qũ moritur:
illa nocte suscipitur. Nõ est ut illic

Expanded text:
et ne arbitreris absentem. Ipse dixit, Ecce et ne arbitreris absentem. Ipse dixit, Ecce ego vobiscum sum. Quamdiu? Non sit in nobis sollicitudo qui vivimus: si fieri posset, de hac etiam voce posteros qui futuri sunt, securissimos faceremus. Ecce, inquit, ego vobiscum sum usque in consummationem saeculi . Dies iste qui circuitu solis hujus impletur, paucas horas habet, dies praesentiae Christi usque in consummationem saeculi extenditur. Post resurrectionem vero vivorum et mortuorum, cum positis ad dexteram dixerit, Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum, positis autem ad sinistram dixerit, Ite in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis ejus : ibi erit nox ubi nemo potest operari, sed recipere quod operatus est. Aliud est tempus operationis, aliud receptionis: reddet  sua . Cum vivis, fac, si facturus es: erit enim tunc nox valida, quae involvat impios. Sed et modo omnis infidelis, quando moritur, illa nocte suscipitur: non est ut illic
Abbreviated transcription (Latin):
lingiis: Nũquid nox erat qñ claudus
lle ad u̾bum petri saluus effectus estr
Inmo ad u̾bum dñi hĩtantis in petro.
sũquid nox erat qñ tñseuntib discipul
egncum lectulis ponebantur. uo uel
rat. maiora hoꝵ facietis. Dix̾at quidem
dñs marora hoꝵ facietis. S nõ se exdollat
caro ⁊ sangius. Audiat dicentem sme
me nicħ potestis facere. Quid igitur:¬
Quid dicemus de nocte ista qñ erit qñ
nemo pot̾it oꝑari: Nox ista impioꝵ
erit. Nox ista coꝵerit quib in fine dice¬
tur. Ite in ignem et̾num qui ꝑatus
est Dyabolo ⁊ angłis eius. S nox dicta
est. nõ flamia. nõ ignis. Audi qr et
nox est. De quodam seruo dicit. Ligate¬
illi manus ⁊ pedes. ⁊ ꝓicite eum in tene¬
bras ext̾iores. Opetur ergo homo dum
uruit: ne illa nocte p̾uematur ubi ne¬
mo possit oꝑari. Modo est ut opetur
fides ꝑ dilectõm. Et si mͦ oꝑamur: hic
est dies. hic est xp̃c. Audi ꝓmittentem.

Expanded text:
linguis ? Numquid nox erat quando claudus linguis ? Numquid nox erat quando claudus ille ad verbum Petri salvus effectus est, imo ad verbum Domini habitantis in Petro ? Numquid nox erat quando transeuntibus discipulis aegri cum lectulis ponebantur, ut vel rat, Majora horum facietis . Dixerat quidem Dominus, Majora horum facietis: sed non se extollat caro et sanguis; audiat dicentem, Sine me niquid dicemus de nocte ista, quando erit, quando nemo poterit operari? Nox ista impiorum erit, nox ista eorum erit, quibus in fine dicetur: Ite in ignem aeternum qui paratus est diabolo, et angelis ejus . Sed et nox dicta est, non flamma, non ignis. Audi quia et nox est, de quodam serilli manus et pedes, et projicite eum in tenebras exteriores . Operetur ergo homo dum vivit, ne illa nocte praeveniatur, ubi nemo possit operari. Modo est ut operetur fides per dilectionem: et si modo operamur, hic est dies, hic est Christus. Audi promittentem,
Abbreviated transcription (Latin):
er tenebras noctem. Que est illa uox que
cum uen̾it. nemo pot̾it oꝑari: Audi quid
lit oies. ⁊ tunc intesliges que sic nox. Uñ
simius audituri quisnam sit dies iste:
qpe dicat. Nm̃dui in hoc mundo sum. lux
sum mundi. Etce ip̃e est dies. Lauet ocu¬
los cecus in die ut uideat diem. Qmͣdui
inquit in mundo sum: lux sum mũdi.
sgo nescio que nox erit. qñ ibi ibc nõ
ent. ⁊ iõ nemo pot̾it oꝑari. Restat inqͥ¬
ite fres mei. patient̾ accipite inquirẽ¬
uom me: nob̃cum quero uob̃cũ mue¬
nam a quo quero. Constat exp̾ssũ ac
defantũ diem ꝯmemorasse dñm hoc loco
seip̃m .i. lum̃ mundi. Qmͣdiu inquit
sum in hoc mundo: lux sum mundi
figo ip̃e oꝑatur. Nm̃diu est aut̃ in hoc
mundo: Putamus eum frẽs fuisse:
hic tunc ⁊ mͦ nõ hic eõ: Si ergo hoc pu¬
tamus: iam ergo post ascensum dñi
la est nox ista metuenda. ubi nemo
psit oꝑari. si post ascensum dñi fcã
eonnnes qui in uno loco erant adim¬
plens. dedit eis loqui õim gentium

Expanded text:
nox, quae cum venerit, nemo poterit operari? Audi quid sit dies, et tunc intelliges quae sit nox. Unde sumus audituri quisnam sit dies iste? Ipse dicat: Quamdiu in hoc mundo sum, lux sum mundi. Ecce ipse est dies. Lavet oculos caecus in die, ut videat diem. Quamdiu, inquit, in mundo sum, lux sum mundi. Ergo nescio quae nox erit, quando ibi Christus non erit; ideo nemo poterit operari. Restat inquirere, fratres mei, patienter accipite inquirentem me: vobiscum quaero, vobiscum inveniam a quo quaero. Constat, expressum ac definitum est, diem commemorasse Dominum hoc loco seipsum, id est lumen mundi: Quamdiu, inquit, sum in hoc mundo, lux sum mundi. Ergo ipse operatur. Quamdiu est autem in hoc mundo? Putamus eum, fratres, fuisse hic tunc, et modo non hic esse? Si ergo hoc putamus, jam ergo post ascensum Domini facta est nox ista metuenda, ubi nemo possit operari: si post ascensum Domini facta s veniens, et omnes qui in uno loco erant adimplens, dedit eis loqui omnium gentium
Abbreviated transcription (Latin):
cit. Magnũ inist̾ium ꝯmendauit. Spinc
m t̾ra. de saluia sua lutũ fecit qui uer¬
bum caro fcm est: ⁊ munxit ocłos ceci¬
Inunctus erat ⁊ nond̃ uidebat. Mittit
illum ad piscinam que uocatur syloe
ꝑtinuit aut̃ ad eimͣ głistam ꝯm̃dare
tiob̾ nom̃ huius piscine ⁊ ait. quod ĩt̾¬
p̃tatur missus.Iamqui sit missus ag¬
noscitis. Nisi enĩ ille fuisset missus:
nemo nr̃m ẽẽt ab miquitate dimissus.
Lauit ergo ocłos in ea piscina que int̾¬
p̾tatur missus baptizatus est in xp̃o.
Si ergo qñ eum in seipõ quodãmodo
baptirauit: tunc illuminauit. qndo
inunxit: fortasse cathecuminũ fecit.
Potest quid̃ alit̾ atq alit̃ tanti sacra

Expanded text:
cit? Magnum mysterium commendavit. Exspuit cit? Magnum mysterium commendavit. Exspuit in terram, de saliva sua lutum fecit: quia Verbum caro factum est . inunctus erat, et nondum videbat. Mittit illum ad piscinam, quae vocatur Siloe. Pertinuit autem ad Evangelistam commendare nobis nomen hujus piscinae; et ait, Quod interpretatur Missus. Jam quis sit missus agnoscitis: nisi enim ille fuisset missus, nemo nostrum esset ab iniquitate dimissus. Lavit ergo oculos in ea piscina quae interpretatur Missus, baptizatus est in Christo. Si ergo quando eum in seipso quodammodo baptizavit, tunc illuminavit; quando inunxit, fortasse catechumenum fecit. Potest quidem aliter atque aliter tanti sacra
Abbreviated transcription (Latin):
e homine quem dñs ih̾c illumina¬
uit qui cecus natus fuit ꝓlixa le¬
ctio recitata est. Quam si uuisam per¬
tractare conemur ꝓ sui dignitate sic̃
ualemus singła ꝯsid̾antes: nõ sufficit
dies. Puide peto ⁊ ammonco caritatem
ur̃am. ut in hus que apta sunt sermo¬
nem nr̃m nõ requiratis. sam niniis
da atq miranda ⁊ oꝑa ⁊ u̾ba sunt. O ꝑa
qr facta sunt. Uerba qr signa sunt. Si gͦ
quid significet hoc quod fc̃m est cogite¬
mus genus humanũ est iste cecus n¬
Dec enun cecitas contigit in pͥmo hõĩe
ꝑ poc̃m: de quo omnes originem duximꝰ
nõ solũ mortis: s etiam iniquitatis.
Si en im cecitas est infidelitas. ⁊ illumi¬
natio fides: quem fidelem qñ xp̃c uenit
ꝓph̃aꝵ dicit. Fuimus enĩ ⁊ nos alñ nat᷑a
filii ire sicut ⁊ cet̾i. Si filii ire: filii uin¬
dicte. filii pene. filii gehenne: quõ nat᷑a
nisi qr peccante pͥmo hoĩe uitiũ ꝓ na¬
ductorem ⁊ illumi natorem. Cecus est
ergo a natiuitate. Uenit dñs. Quid fe¬

Expanded text:
e homine quem Dominus Jesus illuminavit, qui caecus natus fuit, prolixa lectio recitata est: quam si universam pertractare conemur, pro sui dignitate, sicut valemus, singula considerantes, non sufficit dies. Proinde peto et admoneo Charitatem vestram, ut in iis quae aperta sunt, sermonem nostrum non requiratis: nam nimis da atque miranda, et opera et verba sunt: opera, quia facta sunt; verba, quia signa sunt. Si ergo quid significet hoc quod factum est cogitemus, genus humanum est iste caecus: haec enim caecitas contigit in primo homine per peccatum, de quo omnes originem duximus, non solum mortis, sed etiam iniquitatis. Si enim caecitas est infidelitas, et illuminatio fides; quem fidelem quando venit ChProphetarum dicit: Fuimus et nos aliquando natura filii irae, sicut et caeteri . Si filii irae, filii vindictae, filii poenquia peccante primo homine vitium ductore et illuminatore, caecus est ergo a nativitate. 2. Venit Dominus: quid fe
Abbreviated transcription (Latin):
genarto nũo signtficari quamdam
abstinentia quadam ab illicitis ulo¬
dei est ⁊ magnũ donũ: qm̃ caritas de
ergo implet legem. ⁊ u̾issime dcm̃ est ple¬
itudo legis caritas. Queramus hanc ca¬
titatem que ad modũ ꝯmendatur a dño
e q̃re numerus ille tricesimus ⁊ octa¬
Sio languoris sit potius qͣm sanitatis
ego ut dicebam caritas implet legẽ.
Ad plenitudinem logis in omnib oꝑi
co. ne sitis contemptores n̾bi. ne fiat
uma ur̃a uia ubi grana iactata nõ
ninent: et uenient inquit uolatilia
li ⁊ colligent ea. ꝑcipite ⁊ recondite
cordib ur̃is. Caritatis p̾cepta duo¬

Expanded text:
agenario numero significari quamdam agenario numero significari quamdam abstinentia quadam ab illicitis cupdonum est, et magnum donum: Quoniam charitas Dei, ergo implet Legem, et verissime dictum est, Plenitudo Legis charitas. Quaeramus hanc charitatem, quemadmodum commendatur a Domino. o exponere, quare numerus ille trigesimus octavus languoris sit potius quam sanitatis. Ergo, ut dicebam, charitas implet Legem. Ad plenitudinem Legis in omnibus opedico; ne sitis contemptores verbi, ne fiat anima vestra via, ubi grana jacta non germinent: Et venient, inquit, volatilia coeli, et colligent ea . Percipite, et recondite in cordibus vestris. Charitatis praecepta duo
Abbreviated transcription (Latin):
in t̾ra cum discipłis suis. Quadeages¬
mo aut̾ die cum ascendisset in celum
nificatõnib res ip̃e p̾uente sunt.
Significatõnib pascimur. ut ad ros
ip̃as durantos ꝑuenire possimus.
ꝑarii enim sumus. ⁊ ad huc in uines
laboramus. fmito die. finito oꝑe. me¬
ces restituetur. O quis oꝑarius ꝑdute
ad accipiendam m̾cedem. nisi qr pasd¬
tur cum laborat: Non enini ⁊ tu oꝑan
tuo m̾cedem solam daturus es. Non
etiam afferes illi unde uires repara
in labore: Pascis utiq cui m̾cedem da¬
turus es. Pmde ⁊ nos dñs illis scripu¬
taꝵ significitõnib laborantes pastr
Nam si ista intlligendoꝵ sacramente
letitia subtrahatur a nob̾. deficimus
p̾ceptis data est. ⁊ ꝑ totũ mudũ p̾di¬
canda erat lex. qui totuo munduos
qͣtuor ꝑtib ꝯm̃datur. oriente ⁊ occidet¬
te. m̾idie. ⁊ aquilone. uido denauus
plere.siue ergo ista. sure illa sit cau
siue alia aliqua ꝓbabilior que nosb
tet doctiores nõ lacet. certũ est tñ qͥde¬

Expanded text:
in terra cum discipulis suis ; quadragesimo autem die cum ascendisset in coelumnificationibus res ipsae praeventae sunt. Significationibus pascimur, ut ad res ipsas perdurantes pervenire possimus. Operarii enim sumus, et adhuc in vinea laboramus: finito die, finito opere, merces restituetur. Sed quis operarius perdurat ad accipiendam mercedem, nisi qui pascitur cum laborat? Non enim et tu operario tuo mercedem solam daturus es: non etiam afferes illi unde vires reparet in labore? Pascis utique cui mercedem daturus es. Proinde et nos Dominus in istis Scripturarum significationibus laborantes pascit. Nam si ista intelligendorum sacramentorum laetitia subtrahatur a nobis, deficimus praeceptis data est, et per totum mundum praedicanda erat Lex: qui totus mundus quatuor partibus commendatur, Oriente et Occidente, Meridie et Aquilone, unde denarius mplere . Sive ergo illa, sive ista causa, sive alia aliqua probabiliore, quae nos latet, doctiores non latet; certum est tamen quadr
Abbreviated transcription (Latin):
imus significans unitatem. Postea
quisquis ueniret nõ sanabatur: qr
quisquis p̾t̾ imitatem fu̾it: sanari
nõ pot̾it. Uideamus ergo quid uolue¬
rit significare in illo imo. quem etiã
ip̃e seruans imitatis mist̾ium sicut
ploquutuosum: de tot languentib
unũ sanare dignatus est. Inuenit ĩ
amnus eius numerũ quendam lan¬
guoris. trignita octo annis hẽbat in
infirmitate. Hic numerus quõ ma¬
gis ad languorem ꝑtinoat qm ad
sanitatem: paulo diligentius expo¬
rend̾ est. Incentos uos uolo: aderit
dñs ut congrue loquar. ⁊ sufficient̾
audiatio luadragenariuo nuo lacra¬
tus nob̃ in quadam ꝑtectõne am̃dat
Notũ eẽ arbitror caritati ur̃e: testant̾
hoc numo consecratũ est. bene nostis
Ram ⁊ moyseo q̃draginta dieb ieui¬
illo monte tres apparuerunt. ubi se dis¬
cipulis ostendit. in claritate uultus
et uestis sue. Apparuit enĩ medius ĩt̾
moysen ⁊ helyam. tamqͣm eungeliũ

Expanded text:
unus, significans unitatem; postea unus, significans unitatem; postea quisquis veniret, non sanabatur: quia quisquis praeter unitatem fuerit, sanari non poterit. 4. Videamus ergo quid voluerit significare in illo uno, quem etiam ipse servans unitatis mysterium, sicut praelocutus sum, de tot languentibus unum sanare dignatus est. Invenit in annis ejus numerum quemdam languoris: Triginta octo annos habebat in infirmitate. Hic numerus quomodo magis ad languorem pertineat, quam ad sanitatem, paulo diligentius exponendum est. Intentos vos volo; aderit Dominus, ut congrue loquar, et sufficienter audiatis. Quadragenarius numerus sacratus nobis in quadam perfectione commendatur. Notum esse arbitror Charitati vestrae: testantur hoc numero consecratum est: bene nostis. Nam et Moyses quadraginta diebus jejuillo monte tres apparuerunt, ubi se discipulis ostendit in claritate vultus et vestis suae. Apparuit enim medius inter Moysen et Eliam , tanquam Evangelium
Abbreviated transcription (Latin):
conclusit scriptura omnia sub pccõ.
ut ꝓmissio ex fide ihu xp̃i daretur cre¬
dentib. Quid euidentius: Nõne u̾ba
hec exposũunt nob ⁊ qͥnq porticus. et
languentiũ młtitudinem: Qnꝙ por¬
ticus lex est. Quare qͥnq porticus non
sanabant languentes: Qiia si data
eẽt lex que posset uuificare: oĩo ex lege
ẽẽt iustitia. Quare ergo ꝯtinebat quos
credentib. Qiud ergo fiebat ut in aqua
illa curbata sanarentur. qui in porti¬
cib sanari nõ pot̾ant: Stibito enim
indebatur aqua turbata. et quo turba¬
batitr nõ uidebatur. Credas hoc ange¬
lica uirtute fieri solere. nõ tñ sñ sig¬
nificante aliquo sacram̃to. Post aꝙͣ
turbatam mittebat se unus qui pote¬
rat. ⁊ sanabatur solus. Post illũ quis¬
quio se mitt̾et: frustra fac̾et. Qiud g̾
utilia. turbauit pocores. turbauit a¬
quam p̾sentia sua. ⁊ excitauit ad pas¬
sionem suam: Oz latens turbauit.⁊
quam turbatam. hoc est humilit̾ cre¬
dere in dñi passionem. Ibi sanabatur

Expanded text:
conclusit Scriptura omnia sub peccato, ut promissio ex fide Jesu Christi daretur credentibus . Quid evidentius? Nonne verba haec exposuerunt nobis et quinque porticus, et languentium multitudinem? Quinque porticus Lex est. Quare quinque porticus non sanabant languentes? Quia si data esset lex quae posset vivificare, omnino ex Lege esset justitia. Quare ergo continebant qcredentibus. 3. Quid ergo fiebat ut in aqua illa turbata sanarentur, qui in porticibus sanari non poterant? Subito enim videbatur aqua turbata, et a quo turbabatur, non videbatur. Credas hoc angelica virtute fieri solere, non tamen sine significante aliquo sacramento. Post aquam turbatam mittebat se unus qui poterat, et sanabatur solus: post illum quisquis se mitteret, frustra faceret. Quid siutilia, turbavit peccatores, turbavit aquam praesentia sua, et excitavit ad passionem suam? Sed latens turbavit. Saquam turbatam, hoc est humiliter credere in Domini passionem. Ibi sanabatur
Abbreviated transcription (Latin):
lig̾e ꝓximũ. frange esurienti panem
tuum. et egenũ sine tecto induc in do¬
mũ tuam. St uderis nudum uesti.
et domesticos seminis tui ne despexis.
faciens aut̃ ista quid consequeris: ẽuc
erumpet uelut inatutina lux tua. lux
tua ds̃ tuus est T̃ibi matutina qr post
noctem scli tibi ueniet. Ram ille nec ori¬
tur nec eccidit. qr semꝑ manet. Erit tibi
matutinus redeunti. qui tibi occasum
fecerat peniti. Ergo tolle grabatũ tuũ
mͥ iudetur dixisse dilige ꝑximũ tuũ.
O clausum est adhuc ⁊ expõne indiget
qͣntum arbitror. q̃re in tollendo gͣbato

Expanded text:
ligere proximum. Frange esurienti panem ligere proximum. Frange esurienti panem tuum, et egenum sine lecto induc in domum tuam: si videris nudum, vesti, et domesticos seminis tui ne despexeris. Faciens autem ista quid consequeris? Tunc erumpet velut matutina lux tua . Lux tua Deus tuus est, tibi matutina, quia post noctem saeculi tibi veniet: nam ille nec oritur, nec occidit; quia semper manet. Erit tibi matutinus redeunti, qui tibi occasum fecerat pereunti. Ergo, Tolle grabatum tuum, mihi videtur dixisse, Dilige proximum tuum. 9. Sed clausum est adhuc, et expositione indiget, quantum arbitror, quare in tollendo grabato
Abbreviated transcription (Latin):
corde ex tota anina. et ex tota mente.
et ꝓximũ tamqͣm te ip̃m. Hec semꝑ
lectio dei pͥor est ordine p̃cipiendi. ꝑxi¬
mi aut̃ dilectio pͥor est ordine faciendi.
Neq enĩ qui tibi p̾ciꝑet dilectõm istã
in duob p̾ceptis. pͥus tibi ꝯm̃daret
ꝓximũ ⁊ postea dm̃. s pͥus dm̃. postea
ꝓximũ eu aut̃ qr dm̃i nond̾ uides. dili¬
gendo ꝓximũ ꝓmereris quem uideas
Diligendo ꝓximũ purgas ocłmn ad iu¬
dend̾ dm̃i: euident̾ ioħe dicente. Si fra¬
trem quem uides nõ diligis. deum
quem nõ uides quõ dilige pot̾is: Etre
dicitur tibi dilige dm̃. Si mͥ dicas o
stende mͥ quem diligam. quid respõ¬
debo nisi quod ait ipẽ iohes: Dm̃ nemo
uidit uniqͣm. Et ne te alienũ omntno
a deo uidendo ẽẽ arbitrerio: d̾s inquit
caritas est. et qui manet in caritate
in deo manet. dilige ergo ꝓximum
ce inituere in ce uinde diuirio preinua
ibi udbis ut portio dm̃ Incipe tigo di¬

Expanded text:
corde, ex tota anima, et ex tota mente; corde, ex tota anima, et ex tota mente; et proximum tanquam seipsum. Haec semper dilectio prior est ordine praecipiendi; proximi autem dilectio prior est ordine faciendi. Neque enim qui tibi praeciperet dilectionem istam in duobus praeceptis, prius tibi commendaret proximum, et postea Deum; sed prius Deum, postea proximum. Tu autem quia Deum nondum vides, diligendo proximum promereris quem videas; diligendo proximum purgas oculum ad videndum Deum, evidenter Joanne dicente, Si fratrem quem vides non diligis, Deum quem non vides quomodo diligere poteris ? Ecce dicitur tibi, Dilige Deum. Si dicas mihi, Ostende mihi quem diligam; quid respondebo, nisi quod ait ipse Joannes, Deum nemo vidit unquam ? Et ne te alienum omnino a Deo videndo esse arbitreris: Deus, inquit, charitas est; et qui manet in charitate, in Deo manet . Dilige ergo proximum: et intuere in te unde diligis proximum; ibi videbis, ut poteris, Deum. Incipe ergo di
Abbreviated transcription (Latin):
iħc. Uenit ergo homo qui etat nccĩus.
Quare sanitas differretur: Ourge inqͥt
tolle grabatum tuũ ⁊ ambula. Tria dixit
Gurge tolle grabatũ tuũ. ⁊ ambula.
S surge. nõ oꝑis imꝑium fuit: s oꝑa¬
tio sanitatis. Sano aut̃ duo imꝑauit.
Tolle grabatũ tuũ. ⁊ ambula. Rogoi
uos cur nõ suffice̾̃t ambula. aut certe
nõ suffice̾t surge: Req enim ille cum
sanus surrexisset. in loco remansisset
Nõne ad hoc surrexisset ut abisset. ⁊o¬
uet ergo me etiam ꝙ duo p̾cepit. qui
illum iacentem duob intuus inueĩt.
Tamqͣm enim duo quedam iubendo.
quod minus erat impleuit. Nũo ergo
mueniamus in hiis duob dñi uissis
duo illa p̾cepta significata eẽ carita¬
tis: Tolle inquit grabatũ tuũ ⁊ ambu¬
la. Que sunt illa duo p̾cepta fr̃es: Reco¬
lite mecum. Nocissima enim ẽẽ debent.
Nec mͦ tm̃ uenire in mentem cũ ꝯme¬
morantur a nob̾. s deleri nũqͣm de¬
diligend̾ eẽ dm̃. ⁊ ꝓximũ. deum ex toto

Expanded text:
. Venit ergo homo qui erat necessarius: quare sanitas differretur? Surge, inquit, tolle grabatum tuum, et ambula. Tria dixit, Surge, tolle grabatum tuum, et ambula. Sed Surge, non operis imperium fuit, sed operatio sanitatis. Sano autem duo imperavit, Tolle grabatum tuum, et ambula. Rogo vos, cur non sufficeret, Ambula? aut certe cur non sufficeret, Surge? Neque enim ille cum sanus surrexisset, in loco remansisset. Nonne ad hoc surrexisset ut abiisset? Movet ergo me etiam quod duo praecepit, qui illum jacentem duobus minus invenit: tanquam enim duo quaedam jubendo, quod minus erat implevit. 8. Quomodo ergo inveniamus in his duobus Domini jussis, duo illa praecepta significata charitatis? Tolle, inquit, grabatum tuum, et ambula. Quae sunt illa duo praecepta, fratres, recolite mecum. Notissima enim esse debent, nec modo tantum venire in mentem cum commemorantur a nobis, sed deleri nunquam dediligendum esse Deum et proximum: Deum ex toto
Abbreviated transcription (Latin):
¶inqͣm te ip̃m. In hus duob p̃ceptis
Dta lex pendet ⁊ ꝓph̾e. Merito ⁊ illa ui¬
dua omnes facultates suas duo minu
¶misit in dona dei. Merito ⁊ ꝓ illo lan¬
udo a latronib sauciato stabulariꝰ
Dios numinos accepit unde sanaret᷑.
Ierito apud samaritanos biduuum
it ih̾c ut eos caritate firmaret. Bma¬
N ergo isto numero cum aliquid boni
¶nificatur. maxime biꝑtita caritas
endatur. Si ergo q̃dragenarius hr̃¬
ꝑscõm legis. ⁊ lex nõ impletur uisige
miuo p̾cepto caritatis: quid intraris
Clanguebat. qui a qͣdragnita duo mi¬
Lis hẽbat: Uideamus ꝓinde iam quo
cramento iste languidus curetur
a dño. Uenit enĩ ip̃e dñs caritatis doctor.
gem et ꝓphas. Inde ergo pependit moy¬
O qͣdragenario suo. inde helias cum
No. Hunc nũm attulit duĩs in cestimo¬
o suo.Curatur iste lauguidus a p̾
Dri Respondit ille hoĩem se nõ hẽ re
⁊ quo in piscinam mittatur. Ue ueces¬
serius illi erat homo ad sanitatem.

Expanded text:
tanquam teipsum. In his duobus praeceptis tota Lex pendet et Prophetae . Merito et illa vidua omnes facultates suas, dua minuta misit in dona Dei : merito et pro illo languido a latronibus sauciato, stabularius duos nummos accepit unde sanaretur : merito apud Samaritanos biduum fecit Jesus, ut eos charitate firmaret . Binario ergo isto numero cum aliquid boni significatur maxime bipartita charitas commendatur. Si ergo quadragenarius m Legis et Lex non impletur nisi in gemino praecepto charitatis; quid miraris quia languebat qui ad quadraginta, duo minus habebat? 7. Videamus proinde jam quo sacramento iste languidus curetur a Domino. Venit enim ipse Dominus, charitatis doctor, gem et Prophetas. Inde ergo pependit Moyses quadragenario suo, inde Elias cum suo, hunc numerum attulit Dominus in testimonio suo. Curatur iste languidus a prafieri? Respondit ille hominem se non habere, a quo in piscinam mittatur. Vere necessarius erat illi homo ad sanitatem,
Abbreviated transcription (Latin):
benc uiuimus. cum ab miquitatib
et illicitis uoluptatib abstinemtis
O qr hec abstinentia sine m̾cede non
erit: expectamus beatam illam spem
de spe fcã tes: accepturi sumus m̃ce¬
dem denarium. Ip̃a enĩ m̾ces redditur
oꝑarus in uinea laborantib scd̾ eim¬
gelium. quod uos credo reminisci.
Neq enim omnia ꝯmemoranda sũt
tamq̃m rudib et imꝑitis. Denariꝰ
ergo qui accepit nomen a num̾o
decem redditur. ⁊ ꝯiunctus qͣdrage¬
nario fit qͥn qͣgenarius. Unde cum
labore celebramus qͣdragesimam
añ pascha. cum letitia u̾o tamqͣm ac¬
cepta m̾cede qͥnqͣgesimam post pas
nũm additur quietis ⁊ felicitatis der¬
rius ut qͥnq̃genarius fiat. Signide¬

Expanded text:
bene vivimus, cum ab iniquitatibus et ab illicitis voluptatibus abstinemus. Sed quia haec abstinentia sine mercede non erit, exspectamus beatam illam spem,de spe facta res, accepturi sumus mercedem denarium. Ipsa enim merces redditur operariis in vinea laborantibus secundum Evangelium , quod vos credo reminisci: neque enim omnia commemoranda sunt, tanquam rudibus et imperitis. Denarius ergo qui accdecem, redditur, et conjunctus quadragenario fit quinquagenarius. Unde cum labore celebramus Quadragesimam ante Pascha, cum laetitia vero, tanquam accepta mercede. Quinquagesimam post Pascarium numerum, additur quietis et felicitatis denarius, ut quinquagenarius fiat. Signi
Abbreviated transcription (Latin):
quitatib ⁊ illicitis uoluptatib scłi.
Qtiod est ꝑfcm ieiuniũ: ut abnegã¬
tes impietatem et scłares cupidita
dem addit apłs: Sequitur et dicit.
Expectanteo illam beatam spem. ⁊ ma¬
ni festatõm głe beati dei ⁊ saluatoris

Expanded text:
quitatibus et illicitis voluptatibus saeculi quod est perfectum jejunium: ut abnegantes impietatem et saeculares cupiditatdem addit Apostolus? Sequitur, et dicit: Exspectantes illam beatam spem, et manifestationem gloriae beati Dei, et salvatoris
Abbreviated transcription (Latin):
etegnolcant potius qͣm cognoscant.
m nicħ est a re etiam nota repet̾e: tit
¶qui nõ nou̾ant instruantur. et qui
ou̾ant confirmentur. ꝓmde tamꝙͣ
Dta breuit̾ ꝑstringenda sunt: non
tiose inculcanda.Piscina illa ⁊ aqua
¶la ppsm m uidetur significasse iuideoꝵ
Pħis: ubi ei cum ostendencur aque:
orticib claudebatur. S illi libri ꝑde¬
ant languidos nõ sanabant Lex enĩ
itõres ꝯuincebat. nõ absoluebat. Ideo
litta sine giã iros faciebat. quos ꝯti¬
Si enim data eẽt lex que posset nuufica

Expanded text:
recognoscant potius quam cognoscant. recognoscant potius quam cognoscant. Verum nihil est ab re, etiam nota repetere, ut et qui non noverant instruantur; et qui noverant confirmentur. Proinde tanquam nota breviter perstringenda sunt, non otiose inculcanda. Piscina illa et aqua illa populum mihi videtur significasse Judaeorum. Joannis: ubi ei cum ostenderentur aquae porticibus claudebatur. Sed illi libri prodebant languidos, non sanabant. Lex enim peccatores convincebat, non absolvebat. Ideo littera sine gratia reos faciebat, quos confiSi enim data esset l
Abbreviated transcription (Latin):
ectõne mortuoꝵ. Tunc quod uiuet non
morietur. Tunc quod sanabitur non
egrotabit. Tunc quod saciabitur: non
esuriet. aut sitiet. Tunc quod renouabi¬
tur nõ uet̾escet. Nunc u̾o in illis factio
ea constricta morte dissoluta sunt.⁊
uidquid sanatum est tp̃ralit in m̃bris
iortalib. in fine deficit. Anima u̾o que
edid̾it: ad uitam et̾nam tͣnsitũ fecit.
Inime ergo crediture cuius pcc̃a dimit¬
Iere uenerat. ad cuius languores sanã¬
Os se humiliau̾at: de hoc languido sana¬
Omagnũ signum dedit. Cuius rei ⁊
quius signi ꝓfundũ sacram̃tum qͣntũ
Dñs donare dignatur: attencis uobio
Torando adiuuantib infirmitatem
r̃am loquar ut poto. Quidquid aut̃
õ possum: supplebit in nob̾ ip̃e: quoi
diuuante facio quod possum. De hac
iscina que qͥnq porticib cingebatur.
i quib iacebat magna młtitudo lan¬
uentiũ assidue nos tractasse mem̃i.
Trem dicturus sum quam mecũ płes

Expanded text:
rectione mortuorum: tunc quod vivet, non rectione mortuorum: tunc quod vivet, non morietur; tunc quod sanabitur, non aegrotabit; tunc quod satiabitur, non esuriet aut sitiet; tunc quod renovabitur, non veterascet. Nunc vero in illis factis bra constricta, morte dissoluta sunt; et quidquid sanatum est temporaliter in membris mortalibus, in fine defecit: anima vero quae credidit; ad vitam aeternam transitum fecit. Animae ergo crediturae, cujus peccata dimittere venerat, ad cujus languores sanandos se humiliaverat, de hoc languido sanato magnum signum dedit. Cujus rei et cujus signi profundum sacramentum, quantum Dominus donare dignatur, attentis vobis et orando adjuvantibus infirmitatem nostram, loquar ut potero. Quidquid autem non possum, supplebit in vobis ipse, quo adjuvante facio quod possum. 2. De hac piscina quae quinque porticibus cingebatur, in quibus jacebat magna multitudo languentium, assidue nos tractasse memini; et rem dicturus sum quam mecum plures