comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ticortꝰ quo&iã dm̃pulsant: ꝑ hancenim ad seuerationẽ ne¬
gunr aliqud posse fienꝰ &x traor dinẽ mundiut omnia quȩ
nmundo adõ facta legiutꝰ si amiundi legediscordant negent
reenda illaaũ asserant quae iux tastatuta mundi facta
diuuntꝰ ut neq uirgopeperisse dicatꝰ neq uirga aaron
fboruisse & fructũ ad tulisse neq sa ra anus peperisse:
nec eñ mundiratio non hab& quia &x tramundi or diñe
udo factaleguntꝰ : & quid miru siauctor mund fecit
donem quã statuit ut alitꝰ ipse fecisse dicatꝰ quã decre¬
ut age uero mundo legẽ statun faciendi aut generandi
numquid sibi & humilitas es erat sisic facer& sic̃ ab eo condits
mundus & unde habeo fac tũ intelleger & si mund lege secisa
quod ritit : Vt aũ intelleger&ꝰ adc̃ factũ ñ amundo alioo¬
dne factuẽ certesolidecreuit ut incessabilit̃ impleatsia¬

Expanded text:
ticorum, quo etiam deum pulsant. per hanc enim adseuerationem neticorum, quo etiam deum pulsant. per hanc enim adseuerationem negant, aliquid posse fieri extra ordinem mundi, ut omnia, quae in mundo a deo facta leguntur, si a mundi lege discordant, negent credenda, illa autem asserant, quae iuxta statuta mundi facta dicuntur, ut neque. uirgo peperisse dicatur neque uirga Aaron floruisse et fructum adtulisse neque Sarra anus peperisse. haec enim mundi ratio non habet, quia extra mundi ordinem a deo facta leguntur. et quid mirum, si auctor mundi fecit ationem quam statuit, ut aliter ipse fecisse dicatur, quam mundo decret\'. age uero, mundo legem statuit faciendi aut generandi: numquid sibi? et humilitas eius erat, si sic faceret, sicut ab eo conditus mundus. et unde ab eo factum intellegeretur, si mundi lege fecisset quod fecit? ut autem intellegeretur a deo factum, non a mundo, alio ordine factum est. Certe soli decreuit ut incessabiliter impleat statu
Abbreviated transcription (Latin):
& uanitatẽ oberrantes ñ faciunt qđ plac& do. diutissi¬
ma suspensa pluuia ut factũ legimꝰ subhelia & helisȩo
fame ex citat suꝑ t̾ra satis factione placatus ad nuat
ut imbres in rigent aridam eodẽ enĩ moderatiomun
hẽ ut impenũ sȩculare : Quomodo enim quidã p̃si rectorb
rouintiart ad auxiliũ imperatorũ decurrunt ut eigantꝰ
sa& homines siaduersa sibi uiderint tempora supplices
e p̃beant do incuius potestate sunt omnia : sed hoc math¬
ematiois non uid&ꝰ : Aliud enifieri inquiunt non posse qua
ut sidera decr& as sibiimpleant causas & neq reuo canneq
ad aliud in pelli poss̃ sed semel statuta seruant officia:
hec mathȩ maticorũ ad seueratioe ut dicant fata immnu¬
tariñ posse neq p̃cib: aliquid imp&rari qui se mel dm̃dicunt
statiusse totius mundirationẽ &ministis sidedib tradisse:
que nep r&eroneq: ante ferripossꝰ hic ẽ error mathe ma¬

Expanded text:
et uanitatem oberrantes non faciunt quod placet deo, diutissiet uanitatem oberrantes non faciunt quod placet deo, diutissime suspensa pluuia, ut factum legimus sub Helia et Heliseo, famem excitet super terram, satisfactione placatus adnuat, ut imbres iungent aridam. Eodem enim modo ratio. mundi est, ut imperium sae culare. quo modo enim quidam pressi a rectoribus prouinciarum ad auxilium imperatorum decurrunt ut erigantur, ita et homines, si aduersa sibi uiderint tempora, supplices se praebeant deo, in cuius potestate sunt omnia. Sed hoc mathematicis non uidetur. aliud enim fieri inquiunt non posse, quam ut sidera decretas sibi impleant causas; et neque reuocari neque ad aliud inpelli possunt, sed semel statuta seruant officia. haec mathematicorum. adseueratio est, ut dicant fata inmutari non posse neque precibus aliquid impetrari, quia semel deum dicunt statuisse totius mundi rationem et ministris sideribus tradidisse, quae neque retro neque ante ferri possunt. Hic est error mathema
Abbreviated transcription (Latin):
omnia eñ sicd̃ constituit ut scđm unius cuiusq fidem euene
eiu tarbitriũ liberũ maneat uoluntatis ac ꝑ hoc quido erali
adauxiliũ eiꝰ confugens nihilei potent p̃ualere certusca
in potestate eiꝰ eẽ quȩ fecit &ñ audire contraeũ quẽ de ds
commiunẽ habere ꝓpitiũ certe dĩ fecit mundũ & sola
& lunã & stellas creauit constituens eis cur sus qubes
bernatꝰ genꝰ humanũ numquid non hab& potestatẽ mñ¬
perare illis ut aliquando a liud faciant quã decrdũ ha¬
bent: sic eni mea condidit ut uoluntatis eiꝰ subiaceant &
tc̃ demũ cursus decr&os ex equantꝰ si aliud minime fus¬
erit p̃ceptũ ut si rogatus ab his fuerit quib minstran
ꝑid quod aut inportunȩ sint pluuuae: aut nimia sic citatefe¬
riles seuotosappareant iubeat temperaritempus ad
si ferte ut ad sol &irato dõuiuant homines dũ ꝑ luronã

Expanded text:
omnia enim sic deus constituit, ut secundum unius cuiusque fidem eueniat omnia enim sic deus constituit, ut secundum unius cuiusque fidem eueniat ei, ut arbitrium liberum maneat uoluntatis. ac per hoc qui deo credit ad auxilium eius confugiens, nibil ei poterit praeualere; certus est enim in potestate eius esse, quae fecit, et non audere contra eum, quem uidet deum communem habere propitium. Certe deus fecit mundum et solem et lunam et stellas creauit constituens eis cursus, quibus gubernatur genus hominum. numquid non habet potestatem imperare illis. ut aliquando aliud faciant, quam decretum habent? sic enim ea condidit, ut uoluntati eius subiaceant et tunc demum cursus decretos exsequantur, si aliud minime fuerit praeceptum: ut, si rogatus ab his fuerit quibus ministrant, per id quod aut inportunae sint pluuiae aut nimia siccitate steriles fructus appareant, iubeat temperari tempus aut, si forte, ut adsolet, irato. deo uiuant homines, dum per luxoriam
Abbreviated transcription (Latin):
erini gubernataigni eni sinondes escã sopitꝰ animiẽ du¬
iere corpus siau dimi serit eũ ut eat quo uult p̃cipitat
eũ sic aequus frenosus neglegentẽ sessorẽ & qua corporis
seruor plus& ardescit a gentib: inimicis ad diceptionem
amime quia ñ corpus desiderat sed calore suo generat
animaȩ de sidess adĩ nr̃i ducio inplorandaẽ ad tutillã ut ꝓ¬
hibeat eos quia ñ ẽ nobis coniuctatio aduersus carnẽ & san¬
guinem sed aduersus principes & potestates quib a motis
sacde eht carnis & sanguinis motũ conprimere ex tingui
tem incendiu sede sit materia ꝑ qua uiuat illis aũ eueni¬
unt quȩ amathȩ matechis dicunt᷑ quicredunt futurum
qđ dicunt idenim agitꝰ subtilitate demoniorũ ut ea efici¬
ant quae antestites illorũ dixerint futura nefalsi de¬
teotipdantꝰ: Circaeos uero qui responsis illo rũ non com¬
cereillos ꝑ qđ seducant᷑ sidentes dedõ & non credenrter dila

Expanded text:
erint gubernata. igni enim si non des escam, sopitur. Animi est duerint gubernata. igni enim si non des escam, sopitur. Animi est ducere corpus; si autem dimiserit eum, ut eat quo uult, praecipitat eum, sicut equus frenosus neclegentem sessorem. et quia corporis feruor plus exardescit agentibus inimicis ad deceptionem animae, quia non corpus desiderat, sed calore suo generat animae desideria, dei nostri tuitio imploranda est ad tutelam, ut prohibeat eos — quia non est nobis conluctatio aduersus carnem et sanguinem, sed aduersus principes et potestates —, quibus amotis facile erit carnis et sanguinis motum conprimere. extinguitur, enim incendium, si desit materia per quam uiuat. Illis autem eueniunt quae a mathematicis. dicuntur, qui credunt futurum quod dicunt. id enim agitur subtilitate demaniorum, ut ea efficiant, quae antestites illorum dixerint futura, ne falsi detecti prodantur. circa eos uero, qui responsis illorum non com fidentes de deo et non credentes diabolo.
Abbreviated transcription (Latin):
ris aut siñ sit asspersus gratia sed magis addethmt
paratus quos in fortunatos uocant fac uera eẽ uidem
enĩ hat &iam manimalib: ut plus habeant coloris sel
animalia ñ s̃ rationabilia sic̃ homo ut possint ad hibit
cura corpus suũ tẽperare ideo eñĩ imperator est
corponsanimꝰ ut gubern& eũ r&inaculis legis diuine : ea enim
ꝙ siue inpulsu carnis siue ab inimico suggeruntꝰ ñ ẽe utilia
x ostendit diuina qua ideo aductono dedit ds̃ ut dictantẽ
nimicũ mala quasi bona respicientes legis p̃cepta intelle¬
gamꝰ illuꝰ ee seductor ẽ quia illuco suad& condo c& lex siergo
frenatꝰ corpus ut quia feru& minꝰ illi d& & adelitusre¬
teneatꝰ sic eñ corpus febicitans siacciat esc& ut potũ:
increscit illi calor ita & huius modi corpora quȩ singui¬
nis feruore ruuntur uehementius &ȩ ardescent nisi fu¬

Expanded text:
ris, aut si non sit aspersus gratia, sed magis ad detrimenta ris, aut si non sit aspersus gratia, sed magis ad detrimenta paratus, quos infortunatos uocant. Fac uera esse. uidemus enim haec etiam in animalibus, ut plus habeant caloris; sed animalia non sunt rationabilia sicut homo, ut possint adhibita cura corpus suum temperare. ideo enim imperator est corporis animus, ut gubernet eum retinaculis legis diuinae. ea enim, quae siue inpulsu carnis siue ab inimico suggeruntur, non esse utilia lex ostendit diuina, quam ideo adiutorio dedit deus, ut dictantem inimicum mala quasi bona respicientes legis praecepta intellegamus illum esse seductorem, quia aliud suadet quam docet lex. Sic ergo frenatur corpus, ut, quia feruet, minus illi detur et a deliciis retineatur. sicut enim corpus febricitans si accipiat escam aut potum, increscit illi calor, ita et huius modi corpora, quae sanguinis feruore uruntur, uehementius exardescent, nisi fu
Abbreviated transcription (Latin):
ilquarem alicui dedito aliud suggerit n facit scieas autn
fudire aut apponanꝰ quasi in portune suggerentẽ ita &
mici quos constatee demones huseni dii paganorũ quisi
uderint diuinis reb: nos occũpatos n se inger ad contra¬
ra sugge renda sed insidis s̃ quȩrentes oc casionem
qua si ninergant munimta ergost animorũ mebtatio assd
semnant concupiscentias quauiseñi habeat caro prori
motũ originis sue : quia ñ õtiosa carnalis natiuitasten
ad mscentia se singum generant animis desidesacalis
cordihominis sȩcopulantia sugger ÷ cumplandtis ent
rantes pagam fatũ appelant cũdiuerse sint cause dis
abinimicis ꝓcurentꝰ ut quacuq Eȩ causa inritat᷑ honosi¬
ieciatꝰ passionib: sed fatũ bonu appellant cũbene tẽperis
tas corpora ał affabilitate cõm̃dantꝰ habentiã grati

Expanded text:
aliquam rem alicui dedito aliud suggerit? non facit sciens aut non aliquam rem alicui dedito aliud suggerit? non facit sciens aut non se audiri aut aporiari quasi inportune suggerentem. ita et inimici, quos constat esse demones; hi sunt enim dii paganorum, qui, si uiderint diuinis rebus nos occupatos, non se ingerunt ad contraria suggerenda, sed in insidiis sunt quaerentes occasionem, qua se inmergant. Munimenta ergo sunt animorum meditatio assidua sanguinem seminant concupiscentias. quamuis enim habeat caro proprium motum originis suae, quia non est otiosa carnalis natiuitas, tamen in admiscentia se sanguini generant animis desideria; alia autem cordi hominis se copulantia suggerunt cum blanditiis rantes pagani fatum appellant, cum diuersae sint causae et ista ab inimicis procurentur, ut quacumque ex causa inretitus homoiciatur passionibus. sedfatum bonum appellant, cum bene temperata sunt corpora aut affabilitate commendantur habentia gratiam
Abbreviated transcription (Latin):
toritate qđ uncitꝰ itaq dilegem qui sequit᷑ & consu&ud¬
nẽ ten& bone uite huic cedunt omnia quȩ dicunt᷑ fata
õ fit intem perantia & inqui&udo q parit in continen
qsiracundiam &scientes istud paenadignu ut immunes
acunt pudorem passi fatis hoc adi scibunt cude hacreco¬
untib ad uctonũ faciant demones quia ad hocstat ut ma
iogitantib tybuant effectu istos fata appellantꝰ nͥintel¬
gentes quias hominis inimicinamsi ꝑsensus ñ subintra¬
ent peccata adan ma: sed deintus nascerentꝰ sic te omne
tu & ꝑreliquos sensus nasci concupiscentia peccatorũ adu¬
titib inimicis qui sugger faciendu qđ contranu e &e non
itatꝰ qua diu fiat dulce em uid&ꝰ cum fit aut ante quam
ude aliquare sollicitis silent inimici & conquiescit libi donon
mñ possunt suggerere occupatis nobis num quid aliquis ad

Expanded text:
toritate, quod uincitur.- Itaque dei legem qui sequitur et consuetudtoritate, quod uincitur.- Itaque dei legem qui sequitur et consuetudinem tenet bonae uitae, huic cedunt omnia quae dicuntur fataim et uoluptatem fit intemperantia et inquietudo, quae parit incontinentiam et iracundiam. et scientes istud poena dignum, ut inmuues se faciant, pudorem passi fatis hoc adscribunt, cum de hac re cogitantibus adiutorium faciant demones: qui ad hoc stant, ut male cogitantibus tribuant effectum, istos fata appellant non intellegentes, quia sunt hominis inimici. Nam si per sensus non subintrarent peccata ad animam, sed de intus nascerentur, recte omneper reliquos sensus nasci concupiscentiam peccatorum adiutantibus inimicis, qui suggerunt faciendum. quod contrarium est et non putatur, quamdiu fiat — dulce enim uidetur, cum fit aut antequam fet de aliqua re sollicitis silent inimici et conquiescit libido; non enim possunt suggerere occupatis nobis. numquid aliquis ad
Abbreviated transcription (Latin):
pitus fuit disciplina emi facta consu&udine consert sue
sensi suiꝰ uce n &iner & qđ e dense didicerat : num qull
temporib hec fata fuer & post camortuas ut cesi
res bene inuenta sed ñ fata hoc se disciplina nueneo
adubiaũ recessueͥ atonsustu dine perut disciplina &a uar
romanorũ tante continentia fuer ut &iam oblatimas¬
ra refitarenti bonam fama diuitias arbitr anterde
tutẽ uoluptatib p̃ponentes & hisfatis suc cessi e utoi
er sednonfatisuit seldisciplinaq &ia ipsius fati pedigoes
ẽ quomodo eu posset faties qđ neq ante tempus halat
neq nunc hab&: s quid est nescio ut tantam inuidiam sto
faciant ut inomnib: gestis ipsũ dicam auctorẽ : cumnst &
im &u conpescit᷑ & questus pecuniae ꝓptꝰ dm ꝓmerendure¬
pudiat᷑ꝰ in hac ergoparte neganꝰ non potost nce qolis¬
ortꝰ & tuncreote potest dici & in eo ipso n eẽquia car& aue¬

Expanded text:
itus fuit. disciplina enim facta consuetudine confirmauit sensum suum, ut retineret quod prodesse didicerat. numquid illis temporibus haec fata fuerunt et postea mortua sunt, ut cessaret res bene inuenta? sed non fata hoc, sed disciplina inuenerat. adubi autem recessum est a consuetudine, periit disciplina. Et ueteres Romanorum tantae continentiae fuerunt, ut etiam oblata munera refutarent bonam famam diuitias arbitrantes et uirtutem uoluptatibus praeponentes. et his fatis successum est aut obierunt; sed non fati fuit, sed disciplinae, quae etiam ipsius fati pedagogus est. quo modo enim posset fati esse, quod neque ante tempus habuit neque nunc habet? Et quid est, nescio, ut tantam inuidiam fato faciant, ut in omnibus gestis ipsum dicant auctorem, cum sit emetu conpescitur et quaestus pecuniae propter deum promerendupudiatur. in hac ergo parte negari non potest, quit tamen recte potest dici et in eo ipso non esse, quia caret auc
Abbreviated transcription (Latin):
te ab ipsis uid&ꝰ aptatũ id circo eni legi suae ad plicant nompru¬
dentiȩ it contegant rep̃ hensibilia eiꝰ quia ubi prudentia rep̃¬
hensionulla ẽ nram aulegem stultã dicunt ut ꝓhibeant
abea sed sublatis nominib: prudentiaȩ & stultitiae & submo¬
t omniinuidia quã pant defensio ambarũ partiũ ipselegis
interse confligant ut appareat ubi sit prudentiaȩ &ubi
stultitia sed pͥseate signo crucis obmutescit paganitas& sa
ẽ qua uocant stultũ prudentia illa sacra illorũ respondo
ren audent : Repiimitꝰ eñi exta illorũ &occultature¬
uerentia xpiane in aiestatis magnares ut illa quauo¬
cant prudentiã m&uat illa qua appellant stultitia cor¬
feramꝰ nunc tenorem legũ pagani deos deasq coloreso

Expanded text:
te ab ipsis uidetur aptatum. idcirco enim legi suae adplicant nomen prute ab ipsis uidetur aptatum. idcirco enim legi suae adplicant nomen prudentiae, ut contegant reprehensibilia eius, quia, ubi prudentia, reprehensio nulla est. nostram autem legem stultam dicunt, ut prohibeant ab ea. sed sublatis nominibus prudentiae et stultitiae et submota omni inuidia, quam parit defensio ambarum partium, ipsae leges inter se confligant, ut appareat ubi sit prudentia et ubi stultitia. sed praesente signo crucis obmute- scit paganitas et, si adest, quam uocant stultum, prudentia illa, saera illorum respondere non audent; reprimitur enim exta illorum et occultatur reuerentia Christianae maiestatis. magna res, ut illa, quam uocant prudentiam, metuat illam, quam appellant stultitiam. Conferamus nunc tenorem legum. pagani deos deasque colere se
Abbreviated transcription (Latin):
eorũ subiecti quinisi tales fueint idoneiñ er̃ ipsi sidi
di ẽ relegioni ꝓp̃t ea em̃ ab sciduont᷑ & habitũ iminotant:
tuideiꝰs quasi sȩmine fiant & contranaturã subiectimu¬
pbiapatiantur ut tunc demu apti& dignisint ministiꝰ
pstitionis illoru: nuquilaccussanꝰ potest huius mnodique
ex factalẽ ideo eniꝰ amisso uin & actu & habitu in mulierem
rans formatꝰ ut licentꝰ muliebiha patiatꝰ q ergo putan
ee mistenꝰ a ubi dehonesto in honestũ sit &de incorrupto
orruptum cumbuic sit uere cultus religionis ut decur¬
pib honestus faciat & de in disciplinatis modestos quo modo
sine cinedis caele bran ñ porr siergo lex eort his dilectator pec¬
ator eyt &stultus quisquis nͥ fuent talis ideoq stultos nos ap¬
pellant colenterem haec turpia prudentes abis iudicantur
quitantes aũ & fugientes stulti quod quidem callide & astu¬

Expanded text:
eorum subiecti, qui nisi tales fuerint, idonei BOA erant ipsi, si dieorum subiecti, qui nisi tales fuerint, idonei BOA erant ipsi, si dieligioni. propterea enim absciduntur et habitum inmutant, ut de uiris quasi feminae fiant et contra naturam subiecti muliebria patiantur, ut tunc demum apti et digni sint ministri superstitionis illorum. numquid accusari potest huius modi, quem lex facit talem? ideo enim amisso uiri et actu et habitu in mulierem transformatur, ut licenter muliebria patiatur. Quae ergo putantur esse mysteria, ubi dehonesto inhonestum fit et de incorrupto corruptum, cum hic sit uere cultus reli. gionis, ut de turpibus honestos faciat et de indisciplinatis modestos? quo modoteria legis eorum sine cinedis celebrari non possunt? si ergo lex eorum his delectatur, peccator erit et stultus quisquis non fuerit tatis. ideoque stultos nos appellant. colentes enim haec turpia prudentes ab his iudicantur, euitantes autem et fugientes stulti. quod quidem callide et astu
Abbreviated transcription (Latin):
do iꝰ sest reuelire & prudenter se appellant: quia dolnsai
ipsam honestam & scam & ut dõ dignuo tradidit nosuers
feciss& testimoniis uirtutũ nec legemeiꝰ sus cepissemis
si non illam puram & ipsi ꝓfessione condigna cognouissenꝰ
hince unde nihil apud nos in tenebis nihilocculte gentur
Omne eni qđ honestũ seitꝰ publicas ñ tim&ꝰ: illud au quoltir¬
pe & in honestũ e ꝓ hibente pudore non potest publicanꝰ qu
obrem pagam misteha sua in tenebis celebrant uel ineo
prudentes erubescant em palã in iuditꝰ piaeni quia ilic iue
legis aguntꝰ nolunt manifestan neq prudentes sedicunts
tes his uideantꝰ quosstultus apellant : sed neforte hnned
stulti uide amur quialex nra castitate misen cordiuco
tinentia pͥdicant apud illo senibaec stultas quia om̃is los
malo malus ẽ & prudens stulto in sensatus est : nam ioe

Expanded text:
pudoris est revelare, et prudentes se appellant, quia de lege sua pudoris est revelare, et prudentes se appellant, quia de lege sua ipsam honestam et sanctam, ut et Deo dignum est, tradidit. Nos vero fecisset etiam testimoniis virtutum; nec legem ejus suscepissemus, si non illam puram et ipsa professione dignam cognovissemus. Hinc est unde nihil apud nos in tenebris vel occulte geritur. omne enim, quod honestum scitur, publicari non timetur; illud autem, quod turpe et inhonestum est, prohibente pudore non potest publicari. quam ob rem pagani mysteria sua in tenebris celebrant, uel in eo prudentes. erubescunt enim palam inludi; turpia enim, quae illic uice legis aguntur, nolunt manifestari, ne qui. prudentes se dicunt hebetes his uideantur, quos stultos appellant. Sed M forte hinc illis stulti uideamur, quia lex nostra castitatem, misericordiam, continentiam praedicat. apud illos enim hace stulta sunt, quia omnis bonus malo malus est et prudens stulto insensatus est. nam in ta
Abbreviated transcription (Latin):
tempto dio colantꝰ serui & spreto imperatore ad orentꝰ
cumiter quo modo istud inpunitu eht qđ &ia in hacuita uin¬
dicanꝰ& quidem aceruius uideamꝰ sed forte abhis ipsis ȩli¬
mͥtis dicant mandatu : ostendant alicubi p̃ceptu legant
aliquando aliquid illos locutus qđ si n ostendunt quapaena
dignis qui auctores resupte & conficte religionis d &eguni¬
tꝰ liberas & hac impi& ate elimta ipso eni lumina n amun¬
diacu sabunt illos apud iudicẽ dm qua in hac consilii uani¬
tate minime seauctores ostendunt: similit᷑ & illi quoscum
const& homines fuisse deos nuncupant : cum caeper ꝓpec¬
catissuis cruan in hac parte minime sereoseedifendent:
inos cimhocr&orquentes quib: cum non mandassent ut
des illos colere caeper̃ : Igitꝰ quopudore fidẽ nramn rep¬
dicer & n erat ei credendũ nesimilos paganis uideremur¬
quinulla deorusuorũ signamaiestatis udentes colero

Expanded text:
tempto domino colantur serui et spreto imperatore adorentur tempto domino colantur serui et spreto imperatore adorentur comites. quo modo istud inpunitum erit, quod etiam in hac uita uindicari, et quidem acerbius, uideamus? Sed forte ab his ipsis elementis dicant mandatum. ostendant alicubi praeceptum, legant aliquando aliquid illos locutos. quod si non ostendunt, qua poena digni sunt, qui auctores praesumptae et confictae religionis deteguntur? libera sunt ex hac impietate elementa. ipsa enim luminaria mundi accusabunt illos aput iudicem deum, quia in hac consilii uanitate minime se auctores ostendunt. similiter et illi, quos, cum constet homines fuisse, deos nuncupant, cum coeperint pro peccatis suis cruciari, in hac parte minime se reos esse defendent in hos crimen hoc retorquentes, quibus cum non mandassent, ut deos illos colere coeperunt. Igitur quo pudore fidem nostram repdicerqui nulla deorum suorum signa majestatis videntes, colere
Abbreviated transcription (Latin):
stabile ee nom potestꝰ manifesta eñ ee quae dicoꝓbant librieori
in quib nihuildiuinum nihil dõ iubente legit᷑ constrtu sedsinges
uiros ꝓptꝰ quasdam causas diuersas ad ser in stitusse nomuis
chficia & os quinullius mesti uiderent᷑ ut que statuerant ds¬
nestatuisse ꝓbarentꝰ quando ergo quos deos appellant nbuas
mandasre leguntꝰ qua auetontate hii faciunt aut accepo
ferriputant qđ nom ꝓbant mandatu cumsi &iam mandatipe¬
r&ꝰ ꝙ aminandi pihus suerat dignu eet ait dobitũ his dot¬
e quoru nulla signa aut ꝓdigia ad commendatione diuinita¬
s inrebi gestis & isterent sed solent ab his ȩlusi adelinta
con fugere dicentes. haec secolere quorꝰ gubernaculis re¬
qt᷑ uita humana aquib ut supra re quiy m̃ simandatũ est
lut uissum ado que &i apsi magnũ & sũmui fatentꝰ & negleagunt
oi Sieni fies deb& ab illo mandan oportuit quia auetor¬

Expanded text:
stabile esse non potest. manifesta enim esse quae dico probant libri eorum, stabile esse non potest. manifesta enim esse quae dico probant libri eorum, in quibus nihil diuinum, nihil deo iubente legitur constitutum, sed singulos uiros propter quas- . dam causas diuersa adserunt instituisse numinum sacrificia, et hos, qui nullius meriti uiderentur, ut quae statuerant digne statuisse probarentur. quando ergo quos deos appellant nihil horum mandasse leguntur, qua auctoritate hi faciunt aut accepto ferri putant, quod non probant mandatum, cum, si etiam mandatr, examinandum prius fuerat si dignum esset aut debitum his obedire, quorum nulla signa, aut prodigia, ad commendationem divinitatis in rebus gestis existerent? Sed solent ab his exclusi ad elementa confugere, dicentes haec se colere quorum gubernaculis regitur vita humana. A quibus, ut supra, requirimus si mandatum est aut jussum a Deo, quem etiam ipsi magnum et summum fatentur, et negligunt eum. Si enim fie
Abbreviated transcription (Latin):
ib uindedicit a postolus ita ut inteplodi sedeat ostendeis se
qua sit diquo quo enimmodo desidesũ suũ implere iult &ds¬
namꝰ furer enim plenꝰ minꝰ putat ee damnam qua n &eplai
aiuiditate erroris: ADUERSUS PACAHTOS
uaratione pagani aduersus nos audiant congredi atf
demnram in pugnare seputent ab solutuee nonuidea uire
cuinulla habeant ad sertionu suari documta su ꝑstitionissue ha
qua relegienir namq cauta ñ habent ꝓfer ut ipsi potius nou¬
rt rer auotores & defensores habeant᷑ : pimo atum inloo
dsse ad ser colere quorũ nulla in signia nulladant testimona
illos enim deos appellant quise ausi ns hoc nomine nunca pare li
mines deoru auctores habeantꝰ : cumds auctor debeat ee ho¬
minib: ac ꝑ hoc uana & in anis ad sertioe quic quid em̃ sine doe

Expanded text:
oribus. Unde dicit Apostolus: Ita ut in templo Dei sedeat, ostendens sese oribus. Unde dicit Apostolus: Ita ut in templo Dei sedeat, ostendens sese quasi sit Deus . Quoquo enim modo desiderium suum implere vult et da furore enim plenus minus putat esse damnari, quam non explere auiditatem erroris. CXIIII. ADUERSUS PAGANOS. Qua ratione pagani aduersus nos audeant congredi aut fidem nostram inpugnare se putent, absolutum esse non uideo, quippe cum nulla habeant adsertionum suarum documenta, superstitionis suae dicam quam religionis. nam quae cauta non habent proferunt, ut ipsi potius nouarum rerum auctores et defensores habeantur. primo enim in loco deos se adserunt colere, quorum nulla insignia, nulla dant testimonia. illos enim deos appellant, qui se ausi non sunt hoc nomine nuncupare, ut homines deorum auctores habeantur, cum deus auctor debeat esse hominibus; ac per hoc uana et inanis adsertio est. quicquid enim sine deo est,
Abbreviated transcription (Latin):
tos deccepit quoit conspiratione pyncepserrorise fac¬
tis quin psalmo commonentꝰ ut reicientes mendatiũ
siscipiant ueytate: dicitꝰ emimeis tollite portas piyn¬
cipisun &eleuamini porte &ernales & introuut rexglo¬
ue : nisi en tollatꝰ error dementib: incredulorie non¬
poter suscipere fidem unius di inxpo: hoc enim edocent᷑ ut
siblatis portis ꝑquas it admortẽ secunda quae s̃ ꝑfidia adi¬
en que significat in &ernalib portis ꝗa ueytasfidei&¬
nitasẽ ꝑfidia au temporalise ꝗa mdatiũ adinuentio dia¬
buliẽ diabulus est caeptam p̃uan catione in caelis seminauit
interris: multorł deorũ suadens cultorã interquos piinci¬
patuhaber&. Capud enim & piyncipiũ uoluit ee c&ero¬
.rd: qđ non ei debebatꝰ sed saluator : Vinde ꝑ sequit᷑ꝰ eũ
usq ad terra ut cumpiimens eu ostendat erroris esp̃ua¬
adterras ut meditata deitatẽ in suꝑnis &x pler& in infege¬

Expanded text:
tos decepit, quorum conspiratione princeps erroris est factos decepit, quorum conspiratione princeps erroris est factus, qui in psalmo commonentur, ut reicientes mendacium suscipiant ueritatem. dicitur enim eis: tollite portas principis uestri et eleuamini, portae aeternales, et introibit rex gloriae. nisi enim tollatpotuerunt suscipere fidem unius Dei in Christo. Hoc enim edocentur, ut sublatis portis per quas itur ad mortem, secundum enim, quae significat in aeternalibus portis, quia ueritas fideinitas est, perfidia autem temporalis eat, quia mendacium adinuentio diaboli est. diabolus enim coeptam praeuaricationem in caelis , seminauit in terris multorum deorum suadens culturam, inter quos principatum haberet. caput enim et principium uoluit esse ceterorum, quod non ei debebatur, sed saluatori. unde persequitur eum usque ad terram, ut conprimens eum ostendat erroris eius praeuaad terras, ut meditatam divinitatem in supernis, expleret in inferi
Abbreviated transcription (Latin):
enim patrẽ diabulus dr diciuoluit qđ &ia nunc usq conten¬
diti cuutiq ñ illu res continger & sede& hoc filidi quipost
patre dm̃ scdus est ñ natura sedor dine adliano ergocu¬
samagenda non aliũ oportuit uenire nisi xp̃mdnm uro
quinꝰ tantũ ad comprmꝰdũ diabulã uenit: sed & manifest¬
re seipsu omnicreature: ut reꝓbata ꝑ sona diabili huned
cognoscorent : Cuius piincipatũ & maiestate psipsere
satanas & dec&ero cognita uehtate relinquer ent es¬
rorẽ ꝓcerto habentes xp̃m ee difiliũ quisolus de dealoto
& capud siue pincipiũ eorũ omniũ qu&ȩ incaelosuent sus
in terra quia uirtuto & potentia qua superauit tyral
stanan: manifestatusẽ ipse es cuius impenũ pre¬
ꝓserat im pius diabulus quiẽ satanas duem uult imque
ds dici ut dominar&ꝰ potentiis spuitalib : unde in¬
rpitꝰ aꝓphi& a dicente: tueniin quit dxisti incordes¬
tio pona sedẽ mea in nubib & ero similis altissimo mul¬

Expanded text:
diabolus deus dici uoluit, quod etiam nunc usque contendit, cum utique non illum res contingeret, sed esset hoc filii dei, qui post patrem deum secundus est non natura, sed ordine. Ad hanc ergo causam agendam non alium oportuit uenire nisi Christum dodum diabolum uenit, sed et manifestare se ipsum omni creaturae, ut reprobata persona diaboli hunc esse cognoscerent, cuius principatum et maiestatem praesumserat satanas, et de cetero cognita ueritate relinquerent errorem pro certo habentes Christum esse dei filium, qui solus deus de deo sit et caput siue principium eorum omnium, quae in caelo sunt siue in terra, quia uirtute et potentia, qua superauit tyrannum satanan, manifestatus est ipse esse, cuius imperium praesumserat impius diabolus, qui est satanas. Dum enim uult inique deus dici, ut dominaretur potentiis spiritalibus — unde increpatur a profeta dicente: tu enim, inquit, dixisti incordetuo:ponam aedem meaminnubibus et ero similis altissimo —, mul
Abbreviated transcription (Latin):
E tallit aliena & qđ peiusẽ solent pauperes epoliare acꝑ
stitũ magnificares : diues au ideo uid& seruare iustiti
iqua alienus ẽ ab inopia : igit᷑ uterq iustusẽ sed maiusc̃

Expanded text:
suo tollit aliena. et, quod peius est, solent pauperes expoliare: ac per suo tollit aliena. et, quod peius est, solent pauperes expoliare: ac per iustitiam magnifica res est; diues autem ideo uidetur seruare iustitiam, quia alienus est ab in
Abbreviated transcription (Latin):
spm scm nesciunt quale domu habeant di nec gritus
congruas posseiagere quiplus c&ens ac cipientes nlis
sedicunt amplius consecutas:¬
naẽ miseri cordia in diuite & in pau¬
c̃ in paupere qua indiuite pauꝑeniꝰ &x iguitate sua largiri ñ
tinut sperans ado sibir& sbiui & inp̃senti& in futuro cređ
enfripture dicenti quia qui tribuit pauperib non egebit:
ande & paupera illa diuitib: multamitentib: sola meruit
udño conlaudanꝰ quia depenuria sua lar giri ñ timuit : Diui¬
tes uero secuy dediuitussuis largiuntur : pauꝑaũ securus de
dio : peneigitꝰ faciunt diuites du largiunt᷑ egenis. sed mul¬
tomelius pauperes ac ꝑ hoc alia remuneratione paupens
siliadiutis : diueseni sihoc non fecei fabulauit a paupere dtũ
isigitꝰ tantũ ideoq laudabilis pauꝑẽ misen corsfurtũ in
uupere &diuite unupec catue sed diuite plus facit reu quia
quꝑ ꝑinopiã facit furtũ diues aucũ habund& non contẽptus

Expanded text:
tum, nesciunt quale donum habeant Dei; nec gratias congruas possunt ei agere, qui plus caeteris accipientes nihil se dicunt amplius consecutosna est misericordia in diuite et in pauest in paupere quam in diuite. pauper enim de exiguitate sua largiri non timuit sperans a deo sibi retribui et in praesenti et in futuro. credit enim scripturae dicenti, quia qui tribuit pauperibus non egebit. unde et paupera illa diuitibus multa mittentibus sola meruit a domino conlaudari, quia de penuria sua largiri non timuit. diuites uero securi de diuitiis suis largiuntur, pauper autem securus de domino. bene igitur faciunt diuites, dum largiuntur egenis, sed multo melius pauperes, ac per hoc alia remuneratio pauperis et alia diuitis. diues enim, si hoc non fecerit, uapulabit; a paupere enim non exigitur tantum, ideoque laudabilis pauper est misericors. Furtum in paupere et diuite unum peccatum est, sed diuitem plus facit reum, quia inopiam facit furtum, diues autem, cum habundet, non contentus
Abbreviated transcription (Latin):
diuitis a pudicitia paupehs: Pauperẽ eñipotest humilitas
tuocare neqđ uult possit implere auttimor legu : Di¬
ues au cumultis suffragantib causis ad uolupta tẽ possit in¬
ici laudabilis ẽ si auertat hinc animiu : aliaergore mune¬
tatione dignꝰ ẽ diues pudicus & alia pauꝑpudicus : quo d sirex¬

Expanded text:
auperis. Pauperem enim potest humilitas revocare, ne quod vult possit implere, aut timor legum: dives autem cum multis suffragantibus causis ad voluptatem possit allici, laudabilis est, si avertat hinc animum. Alia ergo remuneratione dignus est dives pudicus, et alia pauper pudicus
Abbreviated transcription (Latin):
ad satis factionem sufficiunt duo & empla quano
tta & qđ alibi lic&. Incn lic& & iterũ qđ hiclic& alibi
lic& hic eni in orberoma & finib: eiꝰ quae sacratissi¬
a appellatꝰ lic& mulieybi iuirossuos dimittere: cum
uitũ sit in lege diuina ne quide uin ut hac potestate ut¬
tentꝰ eccepta fornicationis causa : Ecce in hacreri me¬
oress barbari quod & hncseruah posse non in possi¬
ilee quia pnus seruatu doc&ꝰ motatue ergo fatũ quia
epit licere qđ ante ꝓhibitu erat & enunc chors in reg¬
oromano fieri nonlic& apud alios lic& quia au & hic
& fatu iuncitꝰ enim siquid uult facere non facit & ꝑse
mulierũ more in aures habent: qđ hic in honestu& in
natrisq appellatꝰ magna & reuera magna fuit sed
mer& ix sed ineo distat quia isti cinedis illiiuri & qui
dicemꝰ inomniorbe terrarũ hu solihoc fato noscun¬

Expanded text:
ad satisfactionem sufficiunt duo exempla; quantad satisfactionem sufficiunt duo exempla; quantt, quod alibi licet, hic non licet et iterum, quod hic licet, alibi non licet. hic enim in urbe Roma et finibus eius, quae sacratissima appellatur, licet mulieribus uiros suos dimittere, cum cautum sit in lege diuina, ne quidem uiri ut hac potestate uterentur, excepta fornicationis causa. ecce in hac re meliores sunt barbari! quod et hic seruari posse non inpossibile est, quia prius seruatum docetur. mutatum est ergo fatum, quia coepit licere, quod ante prohibitum erat. Et eunuchos in regno Romano fieri non licet, apud alios licet quia autem et hic bet fatum; uincitur enim, si, quod uult facere, non facit. Et Persae mulierum more inaures habent, quod hic inhonestum et iMatris, quae appellatur Magna — et re uera magna fuit, sed meretrix; sed in eo distat, quia isti cinedi sunt, illi uiri — et quid dicemus? in omni orbe terrarum hi soli hoc fato nascun
Abbreviated transcription (Latin):
te tibimilib annis & supra a constitutione mundinss¬
eaaũ dita ꝑmanentꝰq ad rinẽ quod ergo totmiliba
non fuit quomodo capit stellarũ enicursus a constas¬
one mundi ẽ : & quid illude ut cutanta multitudo ni¬
orũ sit ꝑ totũ mundu nemo imitut&ꝰ & ins ut fiatgo¬
tiliscũiudeamꝰ ex paganis lic& rarofien iudȩos : ece
quantũ ꝑtin& adr&ũ iudae orũ e&x clusũ e fatũ qua de
tra fatũ et̃ coeper̃ & meo ꝑmanent quid uid& desodoni
& gomora quorũ qualis fuent ȩxitus uindicte oltic¬
bi adiac&: sic fuit ut omnes purcitia in famie adspet¬
si diuino igne consumi mererent᷑ incata clisia om̃sin¬
us faci fuer : ut unamorte & eodem tẽpore cunct
perirent : Ex cepta domonoȩ : &omnis ex ercitus pha¬
raonis uno de cr&o natis dic&ꝰ ut ineptus error
matheseos uindic&ꝰ : quia dimersis in rubrumare
cũ suorege & alia quanta &xemplas̃ q pͥtꝰmittim q

Expanded text:
forte tribus milibus annis et -supra a constitutione mundi; posforte tribus milibus annis et -supra a constitutione mundi; postea autem data permanent usque ad finem. quod ergo tot milibus annis non fuit, quo modo coepit? stellarum enim cursus a constitutione mundi est.. Et quid illud est, ut, cum tanta multitudo Iudaeorum sit per totum mundueos? ecce, quantum pertinet ad ritum Iudaeorum, exclusum est fatum, quia et extra fatum esse coeperunt et in eo permanent. Quid uidetur de Sodoma et Gomorra, quorum qualis fuerit exitus, uindictae obtutibus adiacet? sic fuit, ut omnes spurcitiae infamia adspersi diuino igne consumi mererentur. in cataclismo omnes unius fati fuerunt, ut una morte et eodem tempore cuncti perirent excepta domo Noe. et omnis exercitus Pharaonis uno decreto natus dicetur, ut ineptus error matheseos uindicetur, quia demersi sunt in Rubrum Mare cum suo rege? et alia quanta exempla sunt, q
Abbreviated transcription (Latin):
factis boni quia ñ fideles nati sed renatis & quantos sci¬
mꝰ turpis uitȩ fuisse & ꝓdigos cultores iuxorꝰ&e qui nunc
continentes & sc̃is accidinte enim timore di uncuntur ui¬
ia quaepius dominabant᷑ : quantũ au possit timor legis
ninc ad uertamꝰ ante iuliani edictũ mulieres uiros suos
lmit tere nequibant : accepta au potestatẽ caeperꝰ face¬
e qđ pius facere non poterant : caeper eni cortidie li¬
entꝰ uiros suos demittere ubi latuit fatu tantis tem¬
poib timore credo legis occultabat se illud auquo
nodo sib intrauit qđ tradidit morses dor mientib
credo fatis tanta enim traditas illis serunda & tali qua
nilla gers hab& pͥcapta & nehoo aliquis ad plaganteli
ferendũ put& in omno ꝓpe orbem disꝑsimandatalegr
custodiunt : Hae c p̃cepta contrafatas non emꝰ fuer sr

Expanded text:
ficati sunt boni, quia non fideles nati, sed renati sunt. et quantos scificati sunt boni, quia non fideles nati, sed renati sunt. et quantos scimus turpis uitae fuisse et prodigos cultores luxoriae, qui nunc continentes et sancti sunt! accedente enim timore dei uincuntur uitia, quae prius dominabantur. Quantum autem possit timor legis, hinc aduertamus. ante Iuliani edictum mulieres uiros suos dimittere nequibant accepta autem potestate coeperunt facere quod prius facere non poterant; coeperunt enim cottidie licenter uiros suos dimittere. ubi latuit fatum tantis temporibus? timore, credo, legis occultabat se. . Illud autem quo modo subintrauit, quod tradidit Moyses? dormientibus, credo, fatis. tanta enim tradita sunt illis seruanda et talia qualia nulla gens habet praecepta. et ne hoc aliquis ad plagam caeli referendum putet, in omnem prope orbem dispersi mandata legis suae custodiunt. haec praecepta contra fata sunt non enim fuerunt
Abbreviated transcription (Latin):
male ficcerent non quererent latibula neq aliqua le
reuerentiã & hiberent sed passim ea facerent quȩio¬
ger& natura sed cũ uideas ꝓcurari peccatis &&̧ cos¬
tan ubi possint latent᷑ admitti & locaeni & ꝑsonas &
tempora elegunt : ut mali ꝓpositi impleant uoluntate
Similimodo &iam bom iudicio quoda bona opera sua de¬
a nunt it ꝓtempore & causa alicuius boniu suu distribuan
untati si auͥnatur ale e& cessar & iudiciu namsirem ple¬
nius discutiamꝰ quinunc iustis iniustosillos piusfuisseos¬
endemꝰ data au opera immutatis ipse & eni abralia ꝑfi
dõiustus factus legitꝰ ante ergo ñ fuit quippe cupatre
suo duce idola foluisse intellegatꝰ : & ⁊ acheusitiq cui
post fulgore uita testimoniũ ꝑ hib& dnr & uas electio¬
sic & c&em ꝗ cȩdit uoluntis ꝓnatura &c uoluntate enim
qus iudicatꝰ ñ ex natura sine dubio &om̃s martrres & iusti¬

Expanded text:
male facerent, non quaererent latibula neque aliquam legi male facerent, non quaererent latibula neque aliquam legi reuerentiam exhiberent, sed passim ea facerent, quae cogeret natura. sed cum uideas procurari peccatis et excogitari ubi possint latenter admitti — et loca enim et personas et tempora eligunt, ut mali propositi impleant uoluntatem —, simili modo etiam boni iudicio quodam bona opera sua decernunt, ut pro tempore et causa alicuius bonum suum distribuanuntati. si autem naturale esset, cessaret iudicium. Nam si rem plenius discutiamus, qui nunc iusti sunt, iniustos illos prius fuisse ostendemus, data autem opera inmutati sunt. ipse etenim Abraham per fidem iustus factus legiturante ergo non fuit, quippe cum patre suo duce idola coluisse intellegatur - et Zacheus utique, cui post uulgarem uitam testimonium perhibet dominus, etri. quia cedit uoluntas pro natura — ex uoluntate enim quis iudicatur, non ex natura —, sine dubio et omnes martyres et iusti
Abbreviated transcription (Latin):
nantur nec laudantꝰ aliudeni facere nesciunt sed quo nes
itaẽ it estimant stellarũ speculatores ratio actũ plit
nemo eni inuenire potest quibenae faciat sẽꝑ aut malea
eni uider&ꝰ sic natus ut bene ager& : si in rep̃ hen sibils
maner& : & ita digne aestimar&ꝰ ut e& malus sineo
durar& ut male facer& semꝑ ad cũ & illũ cubonũ pites
natũ aliquotiens uideas male agere & hunc que malina
dicis nͥ nuqua cernas facere bonu quo modo hoc ueruplis
ut malus malus sit & bonꝰ bonꝰ nisi quia hoc magis certss¬
simu ẽ ꝗ ubi animũ quis dedest in eo ꝓficit : Namda
sae s quae generant peccata ut aut inuidia ita ut litigi
aut inimicus &x istat illa aũquae alege ꝓbibent᷑ ñ palamt
q manifeste sed occulte admittunt quare nisi quiarte¬
rentꝰ legem sinuero ita ut ad ser ad hoc natiessent ie

Expanded text:
nantur nec laudantur; aliud enim facere nesciunt. Sed quoniamnantur nec laudantur; aliud enim facere nesciunt. Sed quoniam non ita est, ut aestimant stellarum speculatores, ratio actuum probat. nemo enim inueniri potest, qui bene faciat semper aut male. tunc enim uideretur sic natus, ut bene ageret, si inreprehensibilis permaneret; et ita digne aestimaretur, ut esset malus, si in eo duraret ut male faceret semper. at cum et illum, quem bonum putas natum, aliquotiens uideas male agere et hunc, quem malum natum dicis, non numquam cernas facere bonum, quo modo hoc uerum probas, ut malus malus sit et bonus bonus, nisi quia hoc magis certissimum est, quia, ubi animum quis dederit, in eo proficit? nam et causae sunt, quae generant peccata, ut aut inuideat aut litiget aut inimicus existat. Illa autem, quae a lege prohibentur, non palam neque manifeste, sed occulte admittunt. quare, nisi quia reuerentur legem ? sin uero, ita ut adserunt, ad hoc nati essent ut
Abbreviated transcription (Latin):
lindare deb& & malus quiex ipsi similit quod naturȩ suae erat
gessit : Vit unus quisq ꝑ manens ineo qđ factus ẽ laud&: quia
sinquo factusẽ manens uituperabilis hab&ꝰ auctorem
tangit uituperatio quitalem nascifecit quidisplicer&
quod siure remuner anduse iustus & condemnandus : in¬
ustus iamnon nature respond&ꝰ sed uoluntati qua na¬
tura liberae uoluntas au in causae quae sensib: accessus
patitꝰ & recessus ut in iustus uidens coronais iustũ sedau
dam nanꝰ sibi input& qui contralegem sensib: credens ma¬
um fecit cũ potuit facerebonũ : Numquid potest accusa
ꝓsol quiaunt: aut aqua quiin frigidat: aut ruquid remu¬
peranda ẽ aqua quia siti ad fectus homines recreat
uel p̃mus ad fici&ꝰ sol ꝗ reficit homines calore suo posts
gorem quod enimnaturȩ suee e faciunt unde neo condi¬

Expanded text:
laudari debet et malus, quia et ipse similiter quod naturae suae erat laudari debet et malus, quia et ipse similiter quod naturae suae erat gessit, ut unus quisque permanens in eo, quod factus est, laudetur, quia, si in quo factus est manens uituperabilis habetur, auctorem tangit uituperatio, qui talem nasci fecit, qui displiceret. Quodsi iure remunerandus est iustus et condemnandus iniustus, iam non naturae respondetur, sed uoluntati, quia natura libera est, uoluntas autem in causa est, quae sensibus accessus patitur et recessus, ut iniustus uidens coronari iustum, se autem damnari, sibi inputet, qui contra legem sensibus credens malum fecit, cum potuit facere bonum. numquid potest accusari sol, quia urit, aut aqua, quia infrigidat? aut numquid remuneranda est aqua, quia siti adfectos homines recreat, uel praemiis adficietur sol, quia reficit homines calore suo post frigorem? quod enim naturae suae est faciunt, unde nec condem
Abbreviated transcription (Latin):
obnoxius : igit᷑ tollit omne hominis bonu qui tollitd
malũ sieni peccator n hab& pȩnam nec iustus coronins
& quid laudant᷑ boni & repͥhendunt᷑ mali siem huiusul¬
ẽ eiꝰ &ut quid condemnas in peccatore delictũ: cuense
non eiꝰ ee qđ pec cat. nisi quia iniustus erit quibonuo laudun
& maluaccusant sed forte dicat᷑ & contrabonam natus
homine laudo & malõ condempno qui & uinũ bomi laudatꝰ
lir &ꝰ iuistus neo corona dignꝰ iudicar&ꝰ neqita accus ar&
piustus ut paena dignꝰ dicer&ꝰ : Porro au& in p̃senti & infu¬
turo iustas remunerar scimꝰ & legimꝰ & iniustas paenis
ibditos concremanꝰ : quod iniustũ utiq uider&ꝰ suste qui
atur&e sue rem gesserat igne ultore paenas pater &ꝰ :¬
ut alius adȩque naturȩ suae rem ex sequens pͥmus ad fice¬
&. Siau laudandus e bonus quia qđ nature suȩ erat ficit

Expanded text:
obnoxius. Igitur tollit omne hominis bonum, qui tollit et obnoxius. Igitur tollit omne hominis bonum, qui tollit et malum. Si enim peccator non habet poenam, nec justus coronam. Utquid laudantur boni, et reprehenduntur mali? Si enim hujus nnon est ejus? Et utquid condemnas in peccatore delictum, cum scias non ejus esse quod peccat? Quid nisi injustus erit qui bonum laudat, et malum accusat? Sed forte dicatur e contra, Bonam naturam in homine laudo, et malam condemno: quia et vinum bonum laudatur, daretur justus, nec corona dignus judicaretur: neque ita accusaretur injustus, ut poena dignus diceretur. Porro autem et in praesenti et in futuro iustos remunerari scimus et legimus et iniustos poenis subditos concremari, quod iniustum utique uideretur, si iste, qui naturae suae rem gesserat, igne ultore poenas pateretur aut alius adaeque naturae suae rem exsequens praemiis adficeretur. Si autem laudandus est bonus, quia quod naturae suae erat fecit,
Abbreviated transcription (Latin):
homo p̃cepta eiꝰ seruare : Nam hii qui pec care gestiu
oc casioner quer quomodo peccatasua a se faciant alie¬
na ut dunaturȩ quasi inputanda peccatas in muniseo
uideat᷑ apȩna peccator : hoc ꝓpositu oru ẽ quidispero¬
one ꝓmissȩ uitte p̃senti desiderant frui uoluptate ud
quifr&i fiducia sidȩi spemfuturorũ &x pectant hoco
plere contendunt qđ mpnꝰmordio renascibili aita
pollicitis ut abrenuntiarent pompis & uoluptatib sitas¬
nȩ : quan taergo subtilitate ususe satanas ut preptui¬
rem hominem facer& ad peccandu ꝑ quod in uidiae sie
& pler& ne quitiam dũ eni audit sic se natuee ut pecc& is
dm nͥ ignora t eȩ iustissimu credit se in pune peccart
quia qui iustus iud exẽ ñdamnat eũ qui imperante nti¬
rapec cauit. nec quidem eiꝰ pec catũ dicendu qđ aliusegn¬
ꝑ illu sic decȩptus e homo peccatisen pssus factuse mori

Expanded text:
homo praecepta eius seruare. nam bi, qui peccare gestiunt, homo praecepta eius seruare. nam bi, qui peccare gestiunt, occasiones quaerunt quo modo peccata sua a se faciant aliena, ut, dum naturae quasi inputanda peccata sunt, inmunis esse uideatur a poena peccator. hoc propositum horum est, qui desperatione promissae uitae praesenti desiderant frui uoluptate. At hi, qui freti fiducia fidei spem futurorum expectant, hoc implere contendunt, quod in primordio renascibilitatis polliciti sunt, ut abrenuntiarent pompis et uoluptatibus satanae. quanta ergo subtilitate usus est satanas, ut promtiorem hominem faceret ad peccandum, per quod inuidiae suae expleret nequitiam! dum enim audit sic se natum esse, ut peccet, et deum non ignorat esse iustissimum, credit se inpune peccare, quia, qui iustus iudex est, non damnat eum, qui imperante natura peccauit, nec quidem eius peccatum dicendum e illum. Sic deceptus est homo: peccatis enim pressus, factus est morti
Abbreviated transcription (Latin):
rudelitate sua denece hominis satiar&e at quideñi pro¬
qub& qđ scit auerti n posse aut que ad modũ damnatho¬
ninẽ qui non fecit qđ facere non potuit : Eiau iustus ui¬
&: ut est quia istud dedosentir& ne fanue recte & salu¬
tahratione legem dedit scius posse homine continere
o abid qđ ꝓhib& : lexigitꝰ quia iuste lege deditñe utiq
oniqus cunuindicat itaq sile gedi fides commodanda est
qauiste ꝓbatꝰ data arpmnatheseos euidanda & fugien¬
olae : hanceni astutia & subtilitas inuenit diabuli qui
em aꝑte repugnare ñ aud& auctor t̃giuersatione id
agit ut & do iniunꝰam faciat & hominẽ legi inimicũ
constituens morte mult& secunda : quier godi auc¬
tortati caedit & factueiꝰ r&ractan nefanũducit
legi ab illo datȩ obtẽperat die noctuq studus eiꝰ insis¬
tens nec aliquid ad uersũ respicit nͥ dubitansꝗa potensẽ

Expanded text:
crudelitatem suam de nece hominis satiaret. ut quid enim procrudelitatem suam de nece hominis satiaret. ut quid enim prohibet, quod scit auerti non posse? aut quemammodum damnat hominem qui non fecit, quod facere non potuit? Si autem iustus uidetur, ut est — quia istud de deo sentire nefarium est —, recte et salutari ratione legem dedit, scius posse hominem continere se ab id quod prohibet lex. igitur quia iuste legem dedit, non est utique inicus, cum uindicat. Itaque si legi dei fides commodanda est, quia iuste probatur data, ars matheseos euitanda et fugienda est. hanc enim astutia et subtilitas inuenit diaboli. quia enim aperte repugnare non audet auctori, tergiuersatione id agit, ut et deo iniuriam faciat et hominem legi inimicam ©onstitueDS morte multet secunda. Qui ergo dei auctoritati cedit et factum eius retractari nefarium ducit, legi ab illo datae obtemperat die noctuque studiis eius insistens, nec aliquid aduersum respicit non dubitans quia potens est