comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
queramus diligentius quãtũ
dat deus. quod paulo ante
Idistulimus: utrũ & singła
quęq in trinitate ꝑsona
possit. & ꝑ se ipsam ñ cum
cet̾is duab dici deus. aut
magnus. aut sapiens. aut
uerus. aut om̃ps. aut iustus. & si
quid aliud de deo dici potest. non
relatiue s ad se ipsum: an ui n dican¬
cur ista nisi cum trinitas ĩtelligit᷑.
Hoc enim questionem facit qi scͥptus
&e sapiens: semꝑ genuit u̾tutem et
sapientiam. Oyxeramus enĩ si ita ẽ.
cur ñ &e magnitudinis suȩ pater sit
qua magnis ẽ. & honitatis qͣ honus.
& iusticie qua iustus. & alia siqͥ sunt.
Aut si hec om̃ia plurib uocabulis in
eadem sapientia & u̾ͥtute ĩtelligunt᷑.
ut ea sit magnitudo quȩ uirtus. ea
bonitas quȩ sapientia. & ea rursus
sapientia quȩ uirtus. sicut iã trac¬
taiumus: meminerimus cũ aliquid
horum nomino. sic accipiendum eẽ.
acsi om̃ia cõmemorem. Queritur g
an pat̾ etiam singulus sit sapiens:.
atq ipsa sibi ipse sapientia: an ita¬

Expanded text:
quaeramus diligentius, quantum dat Deus, quod paulo ante distulimus: Utrum et singula quaeque in Trinitate persona possit et per se ipsam non cum caeteris duabus dici Deus, aut magnus, aut sapiens, aut verus, aut omnipotens, aut justus, et si quid aliud dici de Deo potest, non relative, sed ad se ipsum; an vero non dicantur ista, nisi cum Trinitas intelligitur. Hoc enim quaestionem facit, quia scriptum et sapiens, semper genuit virtutem et sapientiam. Dixeramus enim si ita est, cur non et magnitudinis suae pater sit qua magnus est, et bonitatis qua bonus, et justitiae qua justus, et alia si qua sunt? Aut si haec omnia pluribus vocabulis in eadem sapientia et virtute intelliguntur, ut ea sit magnitudo quae virtus, ea bonitas quae sapientia, et ea rursus sapientia quae virtus, sicut jam tractavimus; meminerimus, cum aliquid horum nomino, sic accipiendum esse, ac si omnia commemorem. Quaeritur ergo an Pater etiam singulus sit sapiens, atque ipsa sibi ipse sapientia, an
Abbreviated transcription (Latin):
ecte gͦ queritur. utrum
om̃is noticia u̾bum: an tan¬
tum amata noticia. Nouimus eni
et ea quȩ odimus. S nec concepta
nec parta dicenda sunt animo: ꝙ
nob̾ displicent. Non enĩ om̃ĩa qu
quoqͦ mͦ tangunt. cõcipiuntur. Sod
alia ut tantũ nota sint. ñ tamen
uba dicantur: sicut ista de qͥb nunc
agimus. A lit eni dicuntur u̾ba quę
spacia tẽporum sillabis tenent. siue
ꝓnuntientur. siue cogitentur. Aliter
om̃e quod notum ẽ. u̾bum dr̃. animo
impssum. quãdiu de memoria ꝓfer¬
ri ac diffiniri potest: quãuis res ipsa
displiceat: alit̃ cũ placet quod m̃te
concipitur. Scd̃m quod genus uerbi
accipiendũ est. quod ait apłs. Nlemo

Expanded text:
ecte ergo quaeritur, utrum omnis notitia verbum, an tantum amata notitia. Novimus enim et ea quae odimus: sed nec concepta, nec parta dicenda sunt animo, quae nobis displicent. Non enim omnia quae quoquo modo tangunt, concipiuntur: sed alia ut tantum nota sint, non tamen verba dicantur; sicut ista de quibus nunc agimus. Aliter enim dicuntur verba quae spatia temporum syllabis tenent, sive pronuntientur, sive cogitentur; aliter omne quod notum est, verbum dicitur animo impressum, quamdiu de memoria proferri et definiri potest, quamvis res ipsa displiceat; aliter cum placet quod mente concipitur. Secundum quod genus verbi accipiendum est quod ait Apostolus, Nemo
Abbreviated transcription (Latin):
loquimur: Et hȩc pͥuationis ĩphatio
speriem laudat. ideoq aꝑphatur.
abet gͦ animus x¬
nnullam speciei noce simi¬
litudinem. siue cũ ea placet: siue cũ
enis p̾uatio displicet. NQ uocͥca inꝗͣtũ
dm nouimus. similes sumus : s non
ad qualitatem similes: Quia nee tan¬
tum cũ nouimus. quantũ ipse se. &
quẽ admodũ cũ ꝑ senslĩ corporis dis¬
cmus corpora. fit aliqua eorui ami¬
litudo in animo nr̃o. quȩ fantasia me¬
morie ẽ: non enim ipsa om̃ino corpo¬
ra in animo sunt. cũ ea cogitamipsilis¬
s eorũ similitudines: itaq cũ casꝰ aꝓp
altius aꝑꝓbatio: melior ẽ. tam̃ imagi¬
natio corporis in animo quã illa spe¬
cies arporis. in quantũ hec in meli
nossemus: maximeq cũ eadẽ noticia
etiam placita digneq amata u̾bui÷.
fit ꝙ aliqua dĩ similitudo: illa noticia
tam̃ inferior ẽ. qr in inferiore nat᷑a ẽ.
Creatura namq animus: creator aũ

Expanded text:
loquimur. Et haec privationis improbatio loquimur. Et haec privationis improbatio speciem laudat, ideoque approbatur. Habet ergo animus nonnullam speciei notae similitudinem, sive cum ea placet, sive cum ejus privatio displicet. Quocirca in quantum Deum novimus, similes sumus: sed non ad aequalitatem similes, quia nec tantum eum novimus, quantum ipse se. Et quemadmodum cum per sensum corporis dicimus corpora, fit eorum aliqua similitudo in animo nostro, quae phantasia memoriae est: non enim omnino ipsa corpora in animo sunt, cum ea cogitamus; sed eorum similitudines: itaque cum eas pro alterius approbatio: melior est tamen imaginatio corporis in animo, quam illa species corporis, in quantum haec in melionossemus, maximeque cum eadem notitia etiam placita digneque amata verbum est, fitque aliqua Dei similitudo illa notitia: tamen inferior est, quia in inferiore natura est; creatura quippe animus, Creator autem
Abbreviated transcription (Latin):
noticia nob̾ displicet: s ipsa uicia.
Uonͣ placet mͥ quod noui: et defimo
quid sit intẽꝑantia. Et hoc ẽ. ubum
eius: sicuti funt in arte nota uicia.
fenete aꝓpbatur corũ noticia. cũ dis¬
asnit cognitor speciem pͥuationemq
itutis: sicut aiere et negare. et eẽ.
aum deficcre: dãpnabile ẽ. Et defini¬
re intẽpantiam. u̾bumq eius dicere:
ptinet ad artem morũ. E sse aũ intem¬
iuntem. ad id ꝑtinet quod illa arte
cuspatur. Sicut nosse ac definire qiud
st soloccismus. ꝑtinet ad artẽ loq̃ndi.
facre auii. uiciũ ẽ: qd̾ eadem arte rep̃¬
henditur. Uerbũ ẽ. gͥ. quod nunc dis¬
cernere atq insinuare uolumus. cũ
amx noticia. Cũ itaq se mens nouit
ctamat: ungitur ei amore u̾bum eiꝰ.
Ec qm̃ amat noticia. et nouit amorẽ:
et ubũ in amore ẽ. et amor in u̾bo. et
utrũq in amante atq dicente. Sed¬
om̃is scđm speciem noticia. similis est.
ci rei quã nouit. Est. enĩ alia noticia
scđ̃m p̃uationem quã cũ imꝓbamus

Expanded text:
notitia nobis displicet, sed ipsa vitia. Nam placet mihi quod novi et definio quid sit intemperantia; et hoc est verbum ejus. Sicuti sunt in arte nota vitia, et recte approbatur eorum notitia, cum discernit cognitor speciem privationemque virtutis, sicut aiere et negare, esse et tium deficere, damnabile est. Et definire intemperantiam, verbumque ejus dicere, pertinet ad artem morum: esse autem intemperantem, ad id pertinet quod illa arte culpatur. Sicut nosse ac definire quid sit soloecismus, pertinet ad artem loquendi: facere autem, vitium est quod eadem arte reprehenditur. Verbum est igitur, quod nunc discernere ac insinuare volumus, cum amore notitia. Cum itaque se mens novit et amat, jungitur ei amore verbum ejus. Et quoniam amat notitiam et novit amorem, et verbum in amore est, et amor in verbo, et utrumqomnis secundum speciem notitia, similis est ei rei quam novit. Est enim alia notitia secundum privationem, quam cum improbamus,
Abbreviated transcription (Latin):
peccatũ. Unde dnis clamat. Uenite
ad me om̃s qui laboratis et honerati
estis. Et alio loco. Ueh p̃gnantib et
mãmantib mn ilis dieb. Eum itaq
ad partum u̾bi referret om̃ia. uł rec¬
te facta uł peccata: ex ore inqͥt cuo
iustificab̾is. et ex ore tuo condẽpna¬
beris. Os uolens intelligi. n hoc uisi¬
bile. s interius inuisibile: cogitati¬
onis et cordis.

Expanded text:
peccatum . Unde Dominus clamat, Venite peccatum . Unde Dominus clamat, Venite ad me, omnes qui laboratis et onerati estis : et alio loco, Vae praegnantibus et mammantibus in illis diebus . Cum itaque ad partum verbi referret omnia vel recte facta vel peccata, Ex ore, inquit, tuo justificaberis, et ex ore tuo condemnaberis : os volens intelligi, non hoc visibile, sed interius invisibile cogitationis et cordis.
Abbreviated transcription (Latin):
et natũ id ipsum e. cũ uolun¬
tas in ipsa noticia conqͥescit.: quod fit
in amore sp̃alium. Qui enĩ ubi gra
ꝑfecte nouit ꝑfecteq amat iusticia.
iam iustus ẽ: etia si nulla eristat scdin
eam forinsecus ꝑ mebra corporis oꝑan¬
di necessitas. In amore aũ carnaliũ
tẽporaliũq rerum. sicut in ipsis ani¬
malium fecih : alius ẽ. conceptꝰ u̾bi
alius partus. Illic enĩ quod cupiendoᷤ
concipitur. ad ipiscendo nascitur. Qm
ñ sufficit auariciȩ nosse et amare au¬
rum. nͥ et habeat. Neq nosse ⁊ ama¬
re. uesci et concub̾e: nͥ etiam id agat.
Neq nosse et amare honores ⁊ imꝑia:
nͥ ꝓueniant. Quȩ tam̃ om̃ia. nec adep
pit iniqͥtatem. Dolorem uł laborem
dicit concipi. cũ ea cõcipiuntur. quȩ
nosse ac uelle ñ sufficit: et in ardescit
atq egrotat animus indigentia. do¬
nec ad ea ꝑueniat. et quasi pariat ea.
Unde elegant in latiia linga parta
quasi a partu dicta resonant. Quia¬
cũ concupiscentia cõceꝑit. pariet

Expanded text:
et natum idipsum est, cum voluntas in ipsa notitia conquiescit, quod fit in amore spiritualium. Qui enim, verbi grafecte novit, perfecteque amat justitiam, jam justus est, etiamsi nulla existat secundum eam forinsecus per membra corporis operandi necessitas. In amore autem carnalium temporaliumque rerum, sicut in ipsis animalium fetibus, alius est conceptus verbi, alius partus. Illic enim quod cupiendo concipitur, adipiscendo nascitur. Quoniam non sufficit avaritiae nosse et amare aurum, nisi et habeat; neque nosse et amare vesci, aut concumbere, nisi etiam id agat; neque nosse et amare honores et imperia, nisi proveniant. Quae tamen omnia, nec adeptperit iniquitatem . Dolorem vel laborem dicit concipi, cum ea concipiuntur quae nosse ac velle non sufficit, et inardescit atque aegrotat animus indigentia, donec ad ea perveniat, et quasi pariat ea. Unde eleganter in latina lingua parta quasi a partu ducta resonant. Quia concupiscentia cum conceperit, parit
Abbreviated transcription (Latin):
Sex genitore. ñ sit ostenditur. In eodẽ
tamĩ p̃dicamento quod relatiuũ uo¬
catur: utraq significatio u̾titur.
Quod aũ relatiue ꝓnunciatur: non
indicat sułum. Ita quãus diu̾sum
sit genitus & ingenitus : ñ indicat
diu̾sam sub̾am. Quia sicut filius ad
patrem. & ñ filius ad ñ patrem re¬
fertur: ita genitus ad genitorem᷑.¬

Expanded text:
ex genitore non sit ostenex genitore non sit ostentamen praedicamento, quod Relativum vocatur, utraque significatio vertitur: quod autem relative pronuntiatur, non indicat substantiam: ita quamvis diversum sit genitus et ingenitus, non indicat diversam substantiam: quia sicut filius ad patrem, et non filius ad non patrem refertur; ita genitus ad genitorem
Abbreviated transcription (Latin):
cedit: si aũ dicam ñ cedit. scđm id
quod ẽ. ñ facere. nego. ut ostendam
ñ hoc facere. & cũ dico uapulat. se
nisi ut scđ̾m id ipsũ p̃dicam̃tum ne¬
gare coniuncamur: si p̃ponere nega¬
tiuam particłam uoluerimus. Quȩ
cũ ita sint : si sub̾aliter aierem di¬
cendo filius. subalit negarẽ dicendo
non filius. Quia relatiue aio. cum
dico filius ẽ. ad patrem enim refero:
relatiue nego si dico non filius ẽ.
Ad parentem enim eãdem negatio¬
nem refero: uolens ostendẽ. quod ei
parens ñ sit. Aut si quantũ ualet ẽ
dr̃ filius. tantũdem ualet quod dr̃
genitus. sicuti p̃locuti sumꝰ: tantũdẽ
gͦualet quod dr̃ ñ genitus. quantũ
ualet quod dr̃ non filius. Relati¬
nitus. Ingenitus porro quid ẽ. nisi
ñ genitus: Non gͦ receditur arla¬
Sicut enim genitus ñ ad se ipsũ dr̃
s quod ex genitore sit: ita cũ dicit᷑
ingenitus. ñ ad se ipsum dr̃. s quod

Expanded text:
Caedit: si autem dicam, Non caedit, secundum id Caedit: si autem dicam, Non caedit, secundum id quod est facere nego, ut ostendam non hoc facere. Et cum dico, Vapulat, secnisi ut secundum idipsum praedicamentum negare convincamur, si praeponere negativam particulam voluerimus. Quae cum ita sint, si substantialiter aierem, dicendo, Filius; substantialiter negarem, dicendo, Non Filius. Quia vero relative aio, cum dico, Filius est; ad patrem enim refero: relative nego, si dicam, Non filius est; ad parentem enim eamdem negationem refero, volens ostendere quod ei parens non sit. At si quantum valet quod dicitur filius, tantumdem valet quod dicitur genitus, sicut praelocuti sumus; tantumdem ergo valet quod dicitur non genitus, quantum valet quod dnitus. Ingenitus porro quid est, nisi non genitus? Non ergo receditur a relatur. Sicut enim genitus non ad se dicitur, sed quod ex genitore sit, ita cum dicitur ingenitus, non ad se dicitur, sed quod
Abbreviated transcription (Latin):
ut quod sine illa relatiue dr̃. eadem
sposita subaliter dicatur. S id tantũ
negatur. quod sineilla aiebat᷑. Sicut
in cet̾is p̃dicam̃tis. Uelut cũ dicimꝰ.
homo ẽ.: fułiam designamus. Quig̃
dicit. non homo ẽ: ñ aliud genus p̃¬
dicamenti enuntiat. s illud tantũ
drupedialis ẽ. id÷ quatuor pedum:
scdm qͣlitatem aio: ñ candidus est.
scđm qualitatẽ nego. P ropinquus
ẽ. scđm relatiuũ aio: ñ ꝓpinquus ẽ.
scdm relatiuũ nego. Scdm sitũ aio
cum dico iacet : scdm sitũ nego. cũ
dico ñ iacet. Scdm habitũ aio. cũ
dico armatus ẽ: scđ̾m habitũ nego
cũ dico ñ armatus ẽ. Tantũdem aũ
ualet. si dicam inermis ẽ. Scd̾m
tempus aio. cũ dico hesternus est:
scđm tempus nego. cũ dico ñ hester¬
nus ẽ. & cũ dico romȩ ẽ. scđ̾m locũ
aio: ⁊ scdm locũ nego. cũ dico ñ rome
ẽ. Scdm id quod ẽ. facere. aio. cũ dico

Expanded text:
ut quod sine illa relative dicitur, eadem ut quod sine illa relative dicitur, eadem praeposita substantialiter dicatur; sed id tantum negatur, quod sine illa aiebatur, sicut in caeteris praedicamentis. Velut cum dicimus, Homo est, substantiam designamus. Qui ergo dicit, Non homo est, non aliud genus praedicamenti enuntiat, sed tantum illud adrupedalis est, id est, quatuor pedum, secundum qualitatem aio: Non candidus est, secundum qualitatem nego. Propinquus est, secundum relativum aio: Non propinquus est, secundum relativum nego. Secundum situm aio, cum dico, Jacet: secundum situm nego, cum dico, Non jacet. Secundum habitum aio, cum dico, Armatus est: secundum habitum nego, cum dico, Non armatus est. Tantumdem autem valet si dicam, Inermis est. Secundum tempus aio, cum dico, Hesternus est: secundum tempus nego, cum dico, Non hesternus est. Et cum dico, Romae est, secundum locum aio: et secundum locum nego, cum dico, Non Romae est. Secundum id quod est facere aio, cum dico,
Abbreviated transcription (Latin):
c pͥmum uidendumẽ.
hoc significari cũ dr̃ genitus.
quod significatur cum dĩ filius. Idõ
enim filius qr genitus: et quia
silius. utiq genitus. Quod gͦ dicitur
ingenitus: hoc ostenditur quod non
sit filius. S genitus & ingenitus cõ¬
mode dicuntur. Filius au. latine dr̃:
s infilius ut dicatur. ñ admittit lo¬
quendi consuetudo. Nicħ tam̃ intel¬
lectui demitur: si dicatur ñ filius:
quẽadmodum etiã si dicatur ñ genitꝰ.
ꝓeo quod dr̃ ingenitus : nicħ aliud
dicitur. Sic enim & uicinus &e amicꝰ
relatiue dñr: nec tam̃ potest inuici¬
nus dici quomͦ dr̃ inimicus. Quam¬
obrem ñ ẽ. in reb consid̾andũ. quid
uł sinat uł ñ sinat dici usus sermoniᷤ
nr̃i: s quis rerũ ipsarũ intellectus e¬
luceat. Non gͦ iam dicamus ĩgenitũ
quãuis dici latine possit: s dicamus
ñ genitũ. quod tantũdẽ ualet. Non
gͦ aliud dicimus quã ñ filiũ. Negati¬
ua porro ista particula ñ. ad efficit:

Expanded text:
Ac primum videndum est hoc significari cum dicitur genitus, quod significatur cum dicitur filius. Ideo enim filius, quia genitus; et quia filius, utique genitus. Quod ergo dicitur ingenitus, hoc ostenditur, quod non sit filius: sed genitus et ingenitus commode dicuntur; filius autem latine dicitur, sed infilius ut dicatur non admittit loquendi consuetudo. Nihil tamen intellectui demitur, si dicatur non filius; quemadmodum etiam si dicatur non genitus, pro eo quod dicitur ingenitus, nihil aliud dicitur. Sic enim et vicinus et amicus relative dicuntur, nec tamen potest invicinus dici quomodo dicitur inimicus. Quamobrem non est in rebus considerandum quid vel sinat vel non sinat dici usus sermonis nostri, sed quis rerum ipsarum intellectus eluceat. Non ergo jam dicamus ingenitum, quamvis dici latine possit; sed pro eo dicamus non genitum, quod tantum valet. Num ergo aliud dicimus quam non filium? Negativa porro ista particula non id efficit,
Abbreviated transcription (Latin):
gͥ sub̾a ẽ: hoc si dicunt: n intelligt̃
de ingenito quid̃ aliquid se dic̃e. qd̃
diligentius ꝑtractandum sit. Quia
nec ideo quisq pat̾. qr ingenitus : nec
ingenitus ideo quia pat̾. & ꝑꝑea: nõ
ad aliquid s ad se dici putat᷑ ingenitꝰ.
Genitũ uͦ mira cecitate ñ adu̾tunt
dici ñ posse: nisi ad aliquid. Idõ qͥppe
filius quia genitus : & qr filius. utiq
genitus. Sicut aũ filius ad patrem:
sic genitus ad genitorem refertur. de
sicut pat̾ ad filium: ita genitor ad
genitum. Ideoq alia notio est. qua
incelligitur genitor: alia qua ĩgenitꝰ
Nam quauis de patre dõ utrũq dica¬
tur: illud tam̃ ad genitũ id⁊ ad filiũ
dicitur: quod nec illi negant: hoc ai
quod ingenitus dr̃. ad se ipsum dici
ipsi cogantur dicere. scđm quid sit

Expanded text:
a est: hoc si dicunt, non intelligunt de ingenito quidem aliquid se dicere, quod diligentius pertractandum sit, quia nec ideo quisque pater quia ingenitus, nec ingenitus ideo quia pater, et propterea non ad aliquid, sed ad se dici putatur ingenitus: genitum vero mira caecitate non advertunt dici non posse, nisi ad aliquid. Ideo quippe fgenitus. Sicut autem Filius ad Patrem, sic genitus ad genitorem refertur; et sicut Pater ad Filium, ita genitor ad genitum. Idem, intelligitur genitor, alia qua ingenitus. Nam quamvis de Patre Deo utrumque dicatur, illud tamen ad genitum, id est, ad Filium dicitur; quod nec illi negant: hoc autem quod ingenitus dicitur, ad se ipsum dici ipsi cogantur dicere secundum quid sit
Abbreviated transcription (Latin):
filius s pat̾ ẽ. Quia ñ sic ad se dñr
pat̾̃ & filius : quomͦ amici aut iuci¬
ni. Relatiue qͥppe. amicus dicitura
amicũ. & siequalit̾ se diligunt: ead
in utroq amicicia ẽ. & relatiue ino¬
uicini sunt: Quantũ enim iste iliꝰ
tantum &e ille huic uicinatur: Eadẽ
in utroq uicinitts. Quia uͦ filius i
ad filium relatiue dr̃. s ad patra¬
ñ scđm hoc quod ad patrem decis
ȩqualis ẽ. filius patri. Restat gͥ is
scdđm id ȩqualis sit. quod ad se dr̃
Q uicquid aũ ad se dicitur: scd̾m
sub̾am dicitur. Restat gͦ. ut scd̾m
subiam sit equał. Cadẽ ẽ gͥ. utrĩ¬

Expanded text:
filius, sed pater est. Quia non sic ad se dicuntur pater et filius, quomodo amici aut vicini. Relative quippe amicus dicitur ad amicum; et si aequaliter se diligunt, eadem in utroque amicitia est: et relative vicivicini sunt quantum enim iste illi, tantum et ille huic vicinatur, eadem in utroque vicinitas. Quia vero Filius non ad Filium relative dicitur, sed ad Patrndum hoc quod ad Patrem dicitur, aequalis est Filius Patri: restat ergo ut secundum id aequalis sit, quod ad se dicitur. Quidquid autem ad se dicitur, secundum substantiam dicitur. Restat ergo ut secundum substantiam sit aequa
Abbreviated transcription (Latin):
i aũ huic sic putant resisten¬
dum ẽẽ sermoni. quod pater
quid̃ ad filium dr̃. & quod filius ad
patrem: ingenitus tam̃ & genitus
ad seipsos dñr. si ad alt̾utrum: Non
enim hoc ẽ. dicere ingenitũ: quod est.
patrem dicere: qr &esi filiũ ñ genuiss:
nicħ ꝓhib̾et ẽum dic̾e ingenitũ. &
sigignat quisq filiũ. ñ ex eo ipse est.¬
ingenitus: qr geniti homines ex aliis
hominib gignunt & ipsi alios ĩqͥunt
gͣ pat ad filium dr̃. & filius ad patrẽ:
ingenitus aũ ad se ipsũ. & genitus ad
se ipsum dr̃: & ideo siquicqͥd ad se

Expanded text:
i autem huic sic putant resistendum esse sermoni, quod Pater quidem ad Filium dicitur et Filius ad Patrem, ingenitus tamen et genitus ad se ipsos dicuntur, non ad alterutrum: non enim hoc est dicere ingenitum, quod est Patrem dicere; quia et si Filium non genuisset, nihil prohiberet eum dicere ingenitum: et si gignat quisque filium, non ex eo ipse ingenitus est, quia geniti homines ex aliis hominibus, gignunt et ipsi alios: inquiunt ergo: Pater ad Filium dicitur, et Filius ad Patrem, ingenitus autem ad se ipsum, et genitus ad se ipsum dicitur: et ideo si quidquid ad se
Abbreviated transcription (Latin):
facies si id quod ãte ut mea fert in compre¬
hensibilit̃ dictum ẽ. intelligibilius explicans.¬
Iugꝰ dixit. Dixi inquam de filio cũ eum
a creat᷑e diffinitione discernerẽ: qm̃ is ñ ex
eo qd ñ ẽ. in id quod ẽ. Qd̾ tale ẽ. ac si dic̾em

Expanded text:
facies, si id quod a te, ut mea fert opinio, incomprefacies, si id quod a te, ut mea fert opinio, incomprehensibiliter dictum est intelligibilius explicaveris. Aug. Dixi inquam de Filio, cum eum a creaturae definitione discernerem: quoniam si non ex eo quod non est, in id quod est: quod tale est a
Abbreviated transcription (Latin):
cadat filium uideamus. Nam filius
in eo qd̃ est. indifferentis nature ue¬
ritate prolatus est: quia exͤ qui: est
id er gignente ñ dissimilis natꝰ est.
Et ideo int̾ filium ⁊ ereaturam primum
ni fallor ista discretio est. qr ille ex patre
substantialit̾ gignitur. creatura u̾ non ex
sub̾a facientis. s ex sola uoluntate ac potes¬
tate ꝑficitur. Ista corruptibił ꝑ naturam.
nifuerit seruata ꝑ grãm: ille corruptibilis.
quia nascendo. moorruptibilem ex incorrup¬
tibili patre uidetur hab̾e substantiam.
Filius ꝑ omnia sumł patͥ: dissimilis crea¬
ture. Factor ille. ñ ex eo quod non est. in id
quod est: ⁊ ppt̾ta nunquam in id qđ ñ est.
ex co qđ ẽ. Illa ex eo quod ñ est in id quod
est: ⁊ ꝓpt̾ea quantũ ad se attinet ex quodẽ.
in id quod ñ est sin ortus conditione reu̾tit᷑.
Felicianus dixit. Non uideo quoͥd in archu¬
no hunus obcuritatis inuolu̾is. ⁊ ideo recte

Expanded text:
cadat Filium videamus. Nam Filius cadat Filium videamus. Nam Filius in eo quod est, indifferentis naturae veritate prolatus est: quia ex eo qui est, id est ex gignente, non dissimilis natus est: et ideo inter Filium et creaturam primum, nisi fallor, ista discretio est, quia ille ex Patre substantialiter gignitur; creatura non ex substantia facientis, sed ex sola voluntate ac potestate perficitur. Ista corruptibilis per naturam, nisi fuerit servata per gratiam. Ille incorruptibilis, qui nascendo incorruptibilem ex incorruptibili Patre videtur habere substantiam. Filius per omnia similis Patri, dissimilis creatura factori. Ille non ex eo quod non est, in id quod est, et propterea nunquam in id quod non est, ex eo est: et propterea quantum ad se attinet ex eo quod est, in id quod non est, sui ortus conditione revertitur. CAPUT IX. Fel. Non video quid in arcano hujus obscuritatis involveris: et ideo recte
Abbreviated transcription (Latin):
u̾itate contendam. An ei se dici malint
patrem: quem ñ sibi s creaturis uoluit
ẽẽ. consinulem: & ideo fatendum tͥ est
ex substantia patris extitisse filium. si
⁊ natꝰ &e ds est. aut filium parit ⁊ dm̃
negare. si ñ ex paterna substantia. sed
ex nuilla. oꝑante tantum sic̃ etiam in
aliis creaturis patris uoluntate ⁊ potes¬
tate creatus est. Felicianꝰ dixit. Qm̃
me ad enismodi confessionem necessitate
compellis: id quod a maiorib ñris dici
assolet ñ tacebo. Dicunt enim creaturã
ẽẽ. filium. s ꝑfectam: & quȩ dñari pos¬
sit omnibus creaturis.Iugꝰ dix̃.
G audeo quidem qđ ir religiosȩ p̾dicatio¬
festa confessione ꝓdidis: nichil tamen
quod credulitate dignum uideatur
opponis. Creatura naniq est. ex eo quod
adhuc ñ est. aut aliqn ñ fuit rei eiuus¬
libet corruptibił. quantum in se est.
patͥs ommpotentis uoluntate facta sub¬
stantia. Hec definitio: utrum in dei

Expanded text:
veritate contendam. An ei se dici maluit veritate contendam. An ei se dici maluit Patrem, quem non sibi, sed creaturis voluit esse consimilem? Et ideo fatendum tibi est, ex substantia Patris exstitisse Filium, si et natus et Deus est: aut Filium pariter et Deum negare, si non ex paterna substantia, sed ex nulla, operante tantum, sicut etiam in aliis creaturis, Patris voluntate et potestate creatus est. Fel. Quoniam me ad ejusmodi confessionem necessitate compellis,id quod a majoribus nostris dici assolet, non tacebo. Aiunt enim, creaturam esse Filium, sed perfectam, et quae dominari possit omnibus creaturis. Aug. Gaudeo quidem quod irreligiosae praedicatiofesta confessione prodideris: nihil tamen quod credulitate 339 dignum videatur, opponis. Creatura namque est, ex eo quod aut adhuc non est, aut aliquando non fuit, rei cujuslibet corruptibilis, quantum in se est, per omnipotentis Dei voluntatem facta substantia. Haec definitio utrum in Dei
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ter primum de his doci pot̃ aliqͥs mod̾:
ut pote cum nec creatura. nec alt̾i patris
filius. nec ut pat̾ dicatur ingenitus.
Felicianꝰ dixit. Quasi uͦ ego aut preter
hȩc qͥntum. aut de his trib aliquid pre¬
dicarin: qͥ sic ñ ex substantia patris exti¬
tisse filium dico. ut tam̃ ex enus uolun¬
tate ñ negem genitum. Iugustinꝰ dix̃.
In unum de supradictis. consequentia
ipsa detrudis. Cum enim de filii sub¬
stantia requirunus. quem tu expatre
substantialiter genitum non fateris:
sine dubio int̃ alia exnichilo factum
ẽẽ. contendis: quandoqͥdem nec eorrup¬
tibiles creaturis dicimus substitisse. nisi
ut has dm̃ ⁊ uoliusse per mesfabilem
dispensationem.⁊ potiusse ꝑ singularem
potentiam dicamꝰ effice̾: dum ⁊ uluntatẽ
fiusse nouimus qua placiit deo. ⁊ potesta¬
tem qua posse subiacet deo. Felicianus
na ñ sufficit: Augꝰ dixit. Quasi ego de
potestate patris. & ñ de ipsa pat̾nitaas

Expanded text:
praeter primum de his doceri potest aliquis modus; praeter primum de his doceri potest aliquis modus; utpote cum nec creatura, nec alterius patris filius, nec ut Pater dicatur ingenitus. FEL. Quasi vero ego aut praeter haec quintum, aut de his tribus aliquid praedicarim: qui sic non ex substantia Patris exstitisse Filium dico, ut tamen ex ejus voluntate non negem genitum. AUG. In unum de supradictis consequentia ipsa detruderis. Cum enim de Filii substantia requirimus, quem tu ex Patre substantialiter genitum non fateris, sine dubio inter alia ex nihilo factum esse contendis: quandoquidem nec corruptibiles creaturas dicimus substitisse, nisi ut has Deum et voluisse per ineffabilem dispensationem, et potuisse per singularem potentiam dicamus efficere; dum et volutatem fuisse novimus qua placuit Deo, et potestatem qua posse subjacet Domino. rna non sufficit? Aug. Quasi ego de potestate Patris, et non de ipsa paternitatis
Abbreviated transcription (Latin):
uisibilia ipsa nos docent. Quis enim unꝙͣ
carnaltum patrum gignendo dunsus ẽ:
Qđ si nec in conditionem corporis cadit ipsa
duusio: neno enim sic genuit filium ut
se ꝑd̾et medium. sine integritate pat̾na
ñ potuise nasci dicitis filium: S qͥd plura
atiuitatem filii dĩ ortumq rimantibꝰ. hec
nͥ fallor occurrunt: id ÷ ut aut ex patre
sit. aut ex nchilo. aut ex alt̾o. aut ex se
ipso. hoꝵ queso consequentia. uideamus.
Siexse ipso. ñ recte dr̃ filius. qui ñ natus.
s ingenitꝰ p̃dicat᷑. Si ex nichilo: ereat᷑a
cum cet̾is. non creature aucto ostenditur.
Si ex alt̾o. non eius cui credimus. s nescio
cuius mcogniti pat ᷤ filius predicatur.
Qđ si pret̃ quatuor hec inueniri ñ potest
quintum. nec de his pret̃ eudentem llis¬
phemiam tria predicari penitꝰ possunt:
restat ut substantialit̃ de patre sit genit.
qr ut dixiinus nec inueniri quint᷑. nec

Expanded text:
visibilia ipsa nos docent. Quis enim unquam visibilia ipsa nos docent. Quis enim unquam vel carnalium patrum gignendo divisus est? Quod si nec in conditionem corporis cadit ipsa divisio, nemo enim sic genuit filium ut se perderet medium, et salva integritate Patris non potuisse nasci dicitis Filium? Sed quid plura? Nativitatem Filii Dei ortumque rimantibus, haec, ni fallor, occurrunt; id est, ut aut ex Patre sit, aut ex nihilo, aut ex altero, aut ex se ipso. Horum, quaeso, consequentiam videamus. Si ex se ipso; non recte filius dicitur, qui non natus, sed ingenitus praedicatur: si ex nihilo; creatura cum caeteris, non creaturae auctor ostenditur: si ex altero: non ejus cui credimus, sed nescio cujus incogniti patris filius praedicatur. Quod si praeter quatuor haec non inveniri potest quintum, nec de his propter evidentem blasphemiam tria praedicari penitus possunt; restat ut substantialiter de Patre sit genitus: quia, ut diximus, nec inveniri quintus, nec
Abbreviated transcription (Latin):
ugꝰ dix̃. Dum nos aristotlica dicis ar¬
te contendere: ipse ad dialicticoꝵ uidĩs
laqueos confugisse. S nos fidei ueritate
confisos: nequaquam possunt ista terre¬
re. Qiuid gͥ dicis: Ex substantia credo pa¬
tris nasci filium nequiuisse: ne irigeni¬
tum patrẽ. filii uideamur generatione
dunde. Q  si ita ẽ. male credit᷑ filius. qͥ
ñ expatre. id: ñ ex eodem ipso genitus.
s extrinsecꝰ factꝰ. int̾ alia p̃dicatur. Qđ
ut sit intellectu faciliꝰ. id ipsum posse ex¬
cinales ali funt. hi qui genitrabinitio filii
semꝑ ac ꝓpri: ili pͥmo alieni. p̃ filiy eum
ꝑ adoptionem in fimilia uidentur ascisei.
Quib gͦ comparand̾ est filius des Si adopti¬
uis: erit apud patrem simił nob̾. Si ꝓpriꝰ.
ex substantia substitisse dicendus ẽ. genito¬
ris s in duo inqͥs substantia pat̾na diui¬
ditur: si ex solo patre substancialit̃ filius
generaitur. hoc quam stultum sit: etiã

Expanded text:
AUG. Dum nos Aristotelica dicis arAUG. Dum nos Aristotelica dicis arte contendere, ipse ad dialecticorum videris laqueos confugisse. Sed nos fidei veritate confisos nequaquam possunt ista terrere. Quid igitur? dicis ex substantia, credo, Patris nasci Filium nequivisse, ne ingenitum Patrem Filii videamur generatione dividere. Quod si ita est, male creditur Filius, qui non ex Patre, id est, non ex eodem ipso genitus, sed extrinsecus factus inter alia praedicatur. Quod ut sit intellectu facilius, id ipsum pro posse exturales alii sunt. Ii qui geniti, ab initio filii semper ac proprii; illi primo alieni, post filii, cum per adoptionem in familiam videntur ascisci. Quibus ergo comparandus est Filius Dei? Si adoptivis, erit apud Patrem similis nobis; si propriis, ex substantia substitisse dicendus est genitoris. Sed in duo, inquis, substantia paterna dividitur, si ex solo Patre substantialiter Filius generatur. Hoc quam stultum sit, etiam
Abbreviated transcription (Latin):
plis ista ꝑspicimꝰ. tur ñ de patie et filio
uł sp̃u sco. quantum ad communionem
diuntarat atq indifferentem ȩt̃nitatem.
similia p̃dicemus: lleq enim ideo necese
mus ingenitum: qr nullum ab altero
euo int̾ueniente dicimus separatum:
cum etiam ex aliis rebus quedam genita
nec idõ tñ aut ȩque gignentia. aut sue
inuicem docentur exstantia.S quid
prod÷ horum multa colligẽ. cum par¬
coꝵ testimoniis etiamcet̾a liceat. e¬
datam aioua disputandi aite conturbas.
icuto uelim mͥ dicasde nat᷑a filii dei id: de
substantia ipsa qͥd sentias. Si enim ue dicẽ
uos soletis. Homonsion ẽ. patͥ: ipse quodã
modo pat̃ ẽ. sibi. Alioqͥn:. consubstantialis
ẽe . i. pot̾̃ genitori. llam quidã nr̃m homo
cism qiłe sic solebat dicens. Si ñ extͥnsecus.
s ex eodem ipso prolatꝰ ẽ. fils: ni duos quo¬
dammodo diuisus ẽ. unus. qnquidem
ĩ aliud gignens dr̃ &̃̃. quam genitus.

Expanded text:
plis ista perspicimus, cur non de Patre, Filio plis ista perspicimus, cur non de Patre, Filio et Spiritu sancto, quantum ad communem duntaxat atque indifferentem aeternitatem, similia praedicemus? Neque enim ideo necesse mus ingenitum, quia nullum ab altero aevo interveniente dicimus separatum: cum etiam ex aliis rebus quaedam genita, nec ideo tamen aut aeque gignentia, aut sine invicem docentur exstantia. Sed quid prodest horum multa colligere, cum paucorum testimoniis etiam caetera liceat aedatam, nova disputandi arte conturbas; idcirco velim mihi dicas de natura Filii Dei, id est, de substantia ipsa quid sentias. Si enim, ut dicere vos soletis, homousion est Patri, ipse quodam modo pater est sibi, alioquin consubstantialis esse non potest genitoriidere sic solebat, dicens, Si non extrinsecus, sed ex eodem ipso prolatus est Filius, in duos quodam modo divisus est unus, quandoquidem non aliud gignens dicitur esse quam genitus.
Abbreviated transcription (Latin):
trem non potest cade. erat qñ ñ erat
me lib̾ ut mea feit opinio mopinata subti¬
litate certantib ñ mediocrit defatigas icer¬
co queso ut si fieri potest exemplo cuiꝰli¬
bet rei possibile id eẽ. qđ docẽ conaris. often¬
das. Neq enim alit̃ crode possum licet iu
orationis oppressus. coet̃num ẽẽ. genitum
patͥ: nisi aut utrumq genitum. aut
utrumq patrem dix̾is sibi ugustinꝰ¬
dixit. Qm̃ me ad incomparabilium rerũ
exempla compellis: iccirto quȩ sit ignis
potentia uideamꝰ. Ex quo semꝑ splendor.
semꝑ ẽ. uapor. utrũq de eo nascit᷑. nec idõ
tamen ignis fine hoꝵ quolibet aliquatenꝰ
inuenit᷑. & cum hec tria ñ se inuicem gi¬
gnunt. qr ñ de splendore ignis ẽ uapor:
aut de uapore ignis ẽ splendor: sde ig¬
ne splendor ⁊ uapor semꝑ est genit᷑. Quȩ
cum ita sint: uides ne etiam in creaturs
posse aliquid nasci: nec ostendi tamen tẽ¬
pus. Qͦ id de quo natum ẽ. sine genito
potuerit inueniri Sigͦ uisibilib exem¬

Expanded text:
re non potest, Erat quando non erat verbis ut mea fert opinio, inopinata subtilitate certantibus non mediocriter defatigas, idcirco quaeso, ut si fieri potest, exemplo cujuslibet rei, possibile id esse quod docere conaris, ostendas. Neque enim aliter credere possum, licet vi orationis oppressus, coaeternum esse genitum Patri, nisi aut utrumque genitum, aut utrumque patrem dixeris sibi. AUG. Quoniam me ad incomparabilium rerum exempla compellis, idcirco quae sit ignis potentia videamus, ex quo semper splendor, semper est vapor. Utrumque de eo nascitur, nec ideo tamen ignis sine horum quolibet aliquatenus invenitur. Haec tria non se invicem gignunt, quia non de splendore ignis et vapor, aut de vapore ignis et splendor, sed de igne splendor et vapor semper est genitus. Quae cum ita sint, videsne etiam in creaturis posse aliquid nasci, nec ostendi tamen tempus, quo id de quo natum est sine genito potuerit inveniri? Si ergo visibilibus exem
Abbreviated transcription (Latin):
nem de qͦ nõ int̃ tͣasntum. s etiam inter
maiorxs mõs plerumq tractatũ ẽ. uenia¬
mus. Et ne longiꝰ euaget᷑ oratio. ipse iam
ut soles ꝑsonam ꝓponentis assume: et
a nob̾ rationem nr̃e fidĩ querentibꝰ incis¬
Dic mͥ inquã uerumne sit qͣ te audio dicẽ
pat̾ omousyon ñ eẽ penitꝰ filiũ. E eli¬
cianꝰ dix̃. Uerũ est. nec ꝑsuadẽ mͥ potest
id ingenitum eẽ. quod genitum: ne eun¬
dem patrem uidear p̃dicare. quẽ filium.
Iugustniꝰ dix̃. Non ita ẽ. Nam ne michi
quidem istud ẽ. in amimo. eundẽ ingeni

Expanded text:
nem, de quo non inter nos tantum, sed etiam inter nem, de quo non inter nos tantum, sed etiam inter majores nostros plerumque tractatum est, veniamus. Et ne longius evagetur oratio, ipse jam, ut soles, personam proponentis assume, et a nobis rationem nostrae fidei, quaerentibus vicismihi, inquam, verumne sit quod te audio dicere, Patri homousion non esse penitus Filium? FELICIANUS: Verum est, nec persuaderi mihi potest id ingenitum esse quod genitum, ne eumdem Patrem videar praedicare quem Filium. AUGUSTINUS: Non ita est: nam ne mihi quidem ist
Abbreviated transcription (Latin):
Inte uͦ iccixo nullomͦ prorsꝰ ista ꝓpetior:
qr eloquentiam parit cum conscientia fi¬
dei tͥ uideo ñ dẽee: Iumego. Non usq
adeo inquam duci me putes laudibus
meis: ut inuriam faciã p̃cedentib scĩs.
Nec p̃sumani unquam in sapientia u̾bi:
ne uacuetur crux xp̃i. S scripturarũ
auctoritate content᷑. simplicitatȩ obedire po¬
tius studõ: quã tumori. S meliꝰ inquis: ra¬
tione quis. quã testimoniis edocet᷑. Quid
g̃: Quã racionem afferre pot̾is. si partum
predices uniginis. si iedditos ocłos ñ nages
cecis. si sepultos redisse ostendas a mortuis:
Si gͦ hoꝵ ⁊ incomp̃hensibił tatio. ⁊ ueritas
prompta ẽ : faciliꝰ in negociis fidĩ. testimo¬
niis credit᷑. quam ratio inuestiguatur.
Uerum q ñ nimis inconsoquent̃ duo ista
discernis. cum ratione p̃missa etiam tes¬
timonia ñ omittis: iccireo in hac dispui¬
tatione id me fateor sequuturũ. quod

Expanded text:
in te vero idcirco nullo modo prorsus ista perpetior, in te vero idcirco nullo modo prorsus ista perpetior, quia eloquentiam pariter cum scientia fidei tibi video non deesse. Tum ego: Non usque adeo, inquam, me duci putes laudibus meis, ut injuriam faciam praecedentibus sanctis. Nec praesumam unquam in sapientia verbi, ne evacuetur crux Christi : sed Scripturarum auctoritate contentus, simplicitati obedire potius studeo quam tumori. Sed melius, inquis, ratione quis quam testimoniis edocetur. Quid ergo? quam rationem afferre potes, si partum praedicas virginis, si redditos oculos non negas caecis, si sepultos redisse ostendis a mortuis? Si ergo horum et incomprehensibilis ratio, et veritas prompta est; facilius in negotiis fidei testimoniis creditur, quam ratio vestigatur. Verum quia non nimis inconsequenter duo ista discernis, cum ratione praemissa etiam testimonia non omittis: idcirco in hac disputatione id me fateor secuturum, quod i
Abbreviated transcription (Latin):
testimonioꝵ ostentatione colloquentibus
p̃seribatis. Qđ ut ñ dicam uafrum: int̾im
quam rusticum sit nulłꝰ ignorat. Primũ
qđ si is qͥ docetur libris iam credidit. op¬
temꝑat iste. nĩ pugnat. Alioqͥn ñ magis
tͥ ꝗͣ i sdem testimoniis q̃ ꝓ affirmato in¬
geruntur necesse ẽ. contradice. & ideo
melior mͥ addocendũ uidet᷑ hec uia. qua
pͥmum fidei ratio sine testimoniis reddit᷑.
post rationem iꝰ conuicto idem illud scͥpt᷑is
respondentib expolit᷑. Et ñ immerito.
Si enim testimonia hec eo ꝓbant᷑. qͦ ratione
ñ carent: possunt ꝑ se illa sufficẽ. q̃ etiam
hec ñ nisi ꝑ se ipsa uidentur attrahere.
Sincont᷑. qͥs pot̃ irrationabilibus testimo¬
niis. licet illa diuma fingant᷑. rationabili
fidĩ renitendo. colla submitt̾e̾: Et illam
qͥdem disputandi uiam fateor in aliis to¬
lerarem: qͦs imꝑicie necessitas. qr ꝑ se sta¬
re nequeunt. cogit ista ad aliena confuge̾.

Expanded text:
testimoniorum ostentatione colloquentibus testimoniorum ostentatione colloquentibus praescribatis. Quod ut non dicam vafrum, interim quam rusticum sit nullus ignorat. Primum quod si is qui edocetur libris jam credidit, obtemperat iste, non repugnat: alioquin non magis tibi quam iisdem testimoniis quae pro affirmato ingeruntur, necesse est contradicat. Et ideo melior mihi ad docendum videtur haec via, qua primum fidei ratio sine testimoniis redditur: post ratione convicto, iter illud Scripturis respondentibus expolitur. Et non imme rito: si enim testimonia haec eo probantur, quod ratione non careant, potest per se illa sufficere, quae etiam haec non nisi per se ipsam videtur astruere. Sin contra, quis potest irrationabilibus testimoniis, licet illa divina fingantur, rationabilis fidei colla submittere? Et illam quidem disputandi viam, fateor, in aliis tolerarem, quos imperitiae necessitas, quia per se stare non queunt, cogit ad aliena confugere:
Abbreviated transcription (Latin):
michi dilectissi¬
me fili optate.
tͥnitatis quȩ
ꝑfectus deus
gsti. asserens communiꝰ fidei racionem.
⁊ religiosos acciꝑe. ⁊ sac̾dotes deb̾e fidelib
ñ negare. Ne aut illi dum ñ accipiunt
incipiant ab infidelib facile decipi: aut
quodammodo sterił ꝑiciȩ uideat᷑ abscon¬
di. Itaq uictum me fateor ꝓbabilibus
causis. ne inermes trade uidear obsisten¬
tib mał. dum adu̾sus infideles ii instru¬
untur munimine ueritatis. Uerũ quia
in eĩmodi questionibus quedam obscu¬
ritas continua oratione frequent᷑ incur¬
ritur: idcnrto id mͥ uisum ẽ. ut eum ser¬
monem qui int̾ me ⁊ felicianum nuꝑ
at habit᷑. p̃notatis ꝓpt̃ ꝑsonarũ diseretio¬
nem pͥncipalib nominum litt̾is p̃sentis
hos dies parit̃ sedemus: cum illes Int̾ alia
inqͥt q̃ me in ur̃ĩs disputationib frequent̃
offendunt.: nichil det̾ius puto quam qđ sic
p̃cepta fidĩ rudib traditis. ut ñ de intelli¬
gendarum rerum ratione. s potiꝰ de qͣdã

Expanded text:
mihi, dilectissime fili Optate. Trinitatis, quae perfectus Deus gisti; asserens communis fidei rationem, et religiosos accipere, et sacerdotes debere fidelibus non negare; ne aut illi dum non accipiunt, incipiant ab infidelibus facile decipi, aut quodam modo sterilis peritiae videatur abscondi. Itaque victum me fateor probabilibus causis, ne inermes tradere videar obsistentibus malis, dum adversus infideles non instruuntur munimine veritatis. Verum quia in hujusmodi quaestionibus quaedam obscuritas continua oratione frequenter incurritur, idcirco id mihi visum est, ut eum sermonem qui inter me et Felicianum nuper est habitus, praenotatis propter personarum discretionem principalibus nominum litteris, praesenI. Nam cum ante hos dies pariter sederemus, tum ille: Inter alia, inquit, quae me in vestris disputationibus frequenter offendunt, nihil deterius puto, quam quod sic praecepta fidei rudibus traditis, ut non de intelligendarum rerum ratione, sed potius de quadam
Abbreviated transcription (Latin):
Est ne aliqͥd in patre quod neget᷑ ingenitũ.
annon : Si ẽ: ñ in toto s in parte potus
patris. Et quomͦ stabit. quia totum iri
patre docetis ingenitum qͥ ipsiꝰ pat̾nitas
nom hab̾e putatis inicium. cũ cepisse ex
tpr̃e dicitis filium. qͦ nondum exstante.
patrem dici ñ pot̃ uocitatum: s elicianꝰ¬
dix̃. Non sum tam stultꝰ. ut tempꝰ p̃ferã
filio: s nicumdari certũ ẽ genito. Iug̃¬
dix̃. Quid gͦ: Int̾ patrem ⁊ filium dicis
medium nichil fuisse: Felicianꝰ dr̃. Ita
ꝓrs. Augꝰ dix̃. Quomͦ igit᷑ negas patri
filiũ coet̾num. qui int̾ patrẽ ⁊ filiũ niehil

Expanded text:
Estne aliquid in Patre quod negetur ingenitum, Estne aliquid in Patre quod negetur ingenitum, an non? Si est, non in toto, sed in parte potius Patris. Et quomodo stabit, quia totum in Patre docetis ingenitum, qui ipsius paternitatis nomen habere putatis initium, cum coepisse ex tempore dicitis Filium, quo nondum exstante Patrem dici non potest vocitatum? FEL. Non sum tam stultus, ut tempus praeferam Filio; sed initium dari certum est genito. AUG. Quid ergo? inter Patrem et Filium dicis medium nihil fuisse? FEL. Ita prorsus. AUG. Quomodo igitur negas Patri Filium coaeternum, qui inter Patrem et Filium fateris
Abbreviated transcription (Latin):
⁊̃ am̃ ꝑ auxilium ipsius tͥnitatis. catholica
naesse ẽ. simplicitate soluat᷑. Patrem naq̃
ingenitum: filium genitũ dico. Nlec
ido tam̃ genitum ingenito coet̾num ẽẽ.
ñ p̃dico eo tantum docens ingenitũ patrẽ
quia ñ ꝓcessit ex alt̾o. Eo genitum filiũ
q ñ extitit ex se ipso ñ ÷ commune utriq
nasci. ñ ẽ. cominune ñ gigni: ⁊ cõmune
est alt̾m ab alt̾o. int̾uentu medii tempons
ñ dnielli. Itaq si ꝓprium patrif queris:
suffic̃. qr solus ñ ht̃ patrem. Si filiisatis
est quod ñ habet ꝓlem. Unamꝰ ͣ coȩt̾nam
pat̾s ⁊ filii dicimus dentatem. Felicianꝰ¬
dix̃. Quantum ad me attinet: ñ iudeo qui
ista colligas. Llam ꝗͣuis aristotelica mecũ
subtilitate contendas: fieri tamen ñ pot̃.
ut eum qͥ genitꝰ est. ab eo quigenint nulla
eui int̃cedentis antiquitate discernas.
Qugꝰ dix̃. Scio equidem ut illeait quã
in difficili loco u̾set᷑ oratio: tñ uerendum
testimonium dicimus do. Quid gͦ dicemꝰ:

Expanded text:
tholica necesse est simplicitate solvatur. Patrem namque ingenitum, Filium genitum dico, nec ideo tamen genitum ingenito coaeternum esse non praedico, eo tantum docens ingenitum Patrem, quia non processit ex altero; eo genitum Filium, quia non exstitit ex se ipso. Non est commune utrique nasci, non est commune, non gigni: et commune tamen est alterum ab altero interventu medii temporis non divelli. Itaque si proprium Patris quaeris, sufficit quia solus non habet patrem; si Filii, satis est quod non habet prolem: unam autem et coaeternam Patris et Filii dicimus deitatem. FEL. Quantum ad me attinet, non video quid ista nunc colligas. Nam quamvis Aristotelica mecum subtilitate contendas, fieri tamen non potest, ut eum qui genitus est, ab eo qui genuit nulla aevi intercedentis antiquitate discernas. AUG. Scio equidem, ut ille ait, quam in difficili loco versetur oratio: tamen verendum testimonium dicimus Deo. Quid ergo dicemus?
Abbreviated transcription (Latin):
ut dicatur patͥ filius coet̾nus: int̃ quem
& patrem nillum fuisse dr̃ tempꝰ. maxi¬
me cũ int̾ cet̾a euangłiis attestantibus
etiam tempꝰ fecisse dr̃ filius. S forte de
patre dictum aliqͥs putet: erat. qͣñ ñ
erat filius. Cui sententie sequuta non

Expanded text:
ut dicatur Patri Filius coaeternus, inter quem ut dicatur Patri Filius coaeternus, inter quem et Patrem nullum fuisse dicitur tempus; maxime cum inter caetera Evangelistis attestantibus, etiam tempus fecisse dicatur Filius. Sed forte de Patre dictum aliquis putet, Erat quando non erat Filius. Cui sententiae secuta non
Abbreviated transcription (Latin):
in qͦ tp̃re factum dicis locum ⁊ tempus:
Si ĩ nullo.: ecce sine tp̃re ⁊ loco fieri potuit
tempꝰ ⁊ locꝰ. Si in aliqͦ: id ipsum tempus
uidet᷑ ⁊ locꝰ. in cuiꝰ origine similit̃ ⁊ locꝰ
requirit᷑ ⁊ tempꝰ. Qđ siusq adeo sine tpr̃e
⁊ loco fieri aliqͥd potuit. ut nec in loco
locum. nec in tempore factum doceas
tempꝰ nescio qua temeritate contendas
quod sine tp̃re nasci ñ potuerit filius:
qui quantum ad sanam fidem ꝑtinet
N unc qͦd amaioribus ur̃is dictum prodicas:
repetamꝰ. Erat inqͥs: qñ ñ erat.Si erat is¬
tud ad tempꝰ referas: ecce añ filium tempꝰ.
Si ad filiũ: nunꝗͣ. ñ erat filiꝰ. Erat enim
iam qñ ñ erat filiꝰ: a qͦ factum dr̃ tempꝰ:
S anteqͣ. nasceret᷑ inquis: ñ fuit. Quis
queso ñ fuit anteꝙͣ. nasc̾e̾t᷑. filiꝰ. Ecce ipso
intellectu. añ filium fuisse dr̃ tempus.
Si aũ añꝗͣ nasce̾tur filiꝰ ñ erat tempꝰ seqͥt᷑

Expanded text:
in quo tempore factum locum dicis et tempus? in quo tempore factum locum dicis et tempus? Si in nullo, ecce sine tempore et loco fieri potuit tempus et locus. Si in aliquo, id ipsum tempus videtur et locus, in cujus origine similiter et locus requiritur et tempus. Quod si usque, adeo sine tempore et loco fieri aliquid potuit, ut nec in loco locum, nec in tempore factum doceas tempus: nescio qua temeritate contendas, quod sine his nasci non potuerit Filius, qui quantum ad sanam fidem pertineNunc quod a majoribus vestris dictum praedicas, reputamus. Erat, inquis, quando non erat. Si erat istud ad tempus referas, ecce ante Filium tempus; si ad Filium, nunquam non erat Filius: erat enim jam quando non erat Filius, a quo factum dicitur tempus. Sed, Antequam nasceretur, inquis, non fuit. Quis, quaeso, non fuit antequam nasceretur? Si Filius, ecce ipso intellectu ante Filium fuisse dicitur tempus. Si autem antequam nasceretur Filius, non erat tempus, sequitur
Abbreviated transcription (Latin):
cianꝰ dix̃. Cmn me disputandi arte conclu¬
dis: id qđ a maiorib ur̃is dictum ẽ. breuit
explicabo. Aiunt enim quotiens de im¬
tio filii. ⁊ patͥs et̃nitate tractat᷑. Erat qñ¬
dolitatis errore. sola u̾ba muta sunt. Di¬
xisti nãq erat. qñ ñ erat. Erat istud. ad
euum ꝑtine̾ uultis: an ad filium: Si ad
euũ. id÷ uelud qđdam añ filii natiitatẽ
etatis spacium. Ecce ad suꝑiorem blas¬
phemiam necessitate dilab̾is. cum int
patrem.⁊ filium. t̃tium quoddam tempꝰ
iminittis: dicisq quia erat añ filium.
pat̃. ⁊ tempꝰ. Post hec duo. filius. Post tͥa
ista: quartꝰ sp̃s sc̃s. Qđ̃ si admittimus.
ut sine tp̃re gigni ñ potuerit filius: iude
quã late pateant ista q̃ dicimus. Nam si
ñ sine cpr̃e est filius: certe ñ nisi in loco
docendus est genitꝰ. hoc amisso. añ filiũ
⁊ sp̃m se m̃ coeuus quodammodo patͥ
tempus dicet᷑ ⁊ locus. Qd̾ si ita ẽ. ut sine loco
⁊ tp̃re nasci ñ potuerit filius. in qͦ loco aut

Expanded text:
iam me disputandi arte concludis, id quod a majoribus nostris dictum est, breviter explicabo. Aiunt enim, quoties de initio Filii et Patris aeternitate tractatur: Erat qdulitatis errore, sola verba mutata sunt. Dixisti namque, Erat quando non erat. Erat istud ad aevum pertinere vultis, an ad Filium? Si ad aevum, id est velut ad quoddam ante Filii nativitatem aeternitatis spatium, ecce ad superiorem blasphemiam necessitate dilaberis, cum inter Patrem et Filium, tertium quiddam tempus immittis; dicisque quia erat ante Filium Deus Pater et tempus. Post haec duo Filius. Post tria ista quartus Spiritus. Quod si admittimus, ut sine tempore gigni non potuerit Filius: vide quam late pateant ista quae dicimus. Nam si non sine tempore est Filius, certe nec nisi in loco dicendus est genitus. Hoc admisso, ante Filium et Spiritum, coaevum quodammodo Patri tempus docetur et locus. Quod si ita est, ut sine loco et tempore nasci non potuerit Filius, in quo loco, aut