comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uerso sp̃u.⁊ p̃uiderunt.⁊ p̃dixerunt. Quod moysi mõ¬
ratum e in rubo ⁊ igne. aaron in uirga ⁊ fiore: gedeoni ĩ
ellere ⁊ rore: ⁊ hoc salomon p̃uidit aꝑte inforti mulie¬
ptissime ysuas d̾dariuit de uirgine ⁊ deo. gabriel tandẽ
exhibuit ip̃am uirginem salutando. Ipsa nãq ẽ de qua
sum ẽ uigo ꝯceptura. uirgo paritura. miꝵ cur desponsata fu¬
ant non nupturi. Nũꝗd uł hoc casu factum quis dixiͣt. Non ẽ
nccessaria. ⁊ diuini ꝓrsus adinuentione ꝯsilii digna . Dicam
despõ sationis marie .: q̃ ⁊ dubitationis thome. Mos siquidem
trat indeoꝵ. ut adie desponsationis sue usq ad tp̃s nuptuaꝵ
sponsis sponse traderentur custodiende. quatinꝰ eaꝵ ip̃i eõ sibi
udicitiã curiosius ẜuarent. quo sibi ip̃i fideliores existerent
Bicut igͥ thomas dubitando. palpando. ꝯstantissimꝰ factus ẽ
dñice ꝯfessor resurrationis: ita ⁊ ioseph mariam sibi desponsan¬

Expanded text:
et praeviderunt, et praedixerunt. Quod Moysi monstratum est in rubo et igne, Aaroni in virga et flore, Gedeoni in vellere et rore; hoc aperte Salomon praedixit in forti muliertissime Isaias declaravit de Virgine et Deo, Gabriel tandem exhibuit ipsam Virginem  Virginem deest aliis salutando. Ipsa namque est, de qua sum est, virgo conceptura, virgo paritura, mirum cur desponsata fuerit, non nuptura. Nunquid vel hoc casu factum quis dixerit? Non est necessaria, et divini prorsus adinventione consilii digna. Dicam qdesponsationis Mariae, quae et dubitationis Thomae. Mos siquidem Judaeorum erat, ut a die desponsationis suae, usque ad tempus nuptiarum, sponsis sponsae traderentur custodiendae: quatenus earum ipsi eo sibi pudicitiam curiosius servarent, quo sibi ipsi fideliores existerent. Sicut ergo Thomas dubitando, palpando, constantissimus factus est Dominicae confessor resurrectionis, ita et Joseph Mariam sibi desponsan
Abbreviated transcription (Latin):
emitiens. s ũ ardẽs. nisi mariã pariẽtem. ⁊ dolorẽ ñ sentiẽtẽ.
Quid rogo uirga aaron florida. nec humetacta. nisi ĩp̃am ꝯcipi¬
entem. quãuis uiꝵ nõ cognoscentem : Huiꝰ magni miracłĩ
rem aunrgmis partum intelligens. S si tibi ꝙ nũc in flore
xp̃c intelligi dr̃. suꝑiori uidetur adu̾sari sententie. qua ñ
uirge. flore. s floris fructu designari dicebatur. noueris in eadem
anorila urioi. que non solum noruns b⁊ frondunit ⁊sructum e¬
must. uon solu dot noy secu tu e drs ÷ ⁊ baoodu du sdste uo¬

Expanded text:
emittens, sed non ardens , nisi Mariam parientem, et dolorem non sentientem? emittens, sed non ardens , nisi Mariam parientem, et dolorem non sentientem? Quid, rogo, virga Aaron florida , nec humectata, nisi ipsam concipientem, quamvis virum non cognoscentem? Hujus magni miraculi inem; florem, virginis partum intelligens. 6. Sed si tibi quod nunc in flore Christus intelligi dicitur, superiori videtur adversari sententiae, qua non virgae flore, sed floris fructu designari dicebatur; noveris in eadem Aaronica virga quae non solum floruit, sed et fronduit, et fructum emisit non solu
Abbreviated transcription (Latin):
ħ ẜuata ẽ uictorii insi marie. Ip̃a ꝓtul dubio capud ꝯtrunt
uencnatum. q̃ om̃ĩmodam maligni suggestionẽ. tam de c̃mis
illecebra quam de m̃tis suꝑbia deduxit ad nichilum. Quam
Nouãt quippe uir sapiens huiꝰ sexꝰ infirmitatem. fragile
corpus lubricam m̃tem. Ꝙa tam̃ ⁊ deum legerat ꝓmisis¬
se. ⁊ iti uidebat ꝯgruere. ut ꝗ uicerat ꝑ feminam iuncerẽt̃
ꝑ ip̃am. uehem̃ter ammirans agebat. Mulierem fortem
quis inueniet: Qd̃ ẽ dicere.Si ita de manu femine pen¬
det nr̃a ⁊ om̃ium salus ⁊ innocẽtie restitutio. ⁊ d̾ hoste uic¬
sisse putetur despando. subdit ꝓpħando . ꝓcul ⁊d̾ ultimis
finib p̃tium ciꝰ. Hoc ẽ nõ uile. non paruum. non medio¬
cre. ñ deniq de terra. s de celo. nec de celo ꝓximo t̃ris p̃tium
fortis huius mulieris. s assũmo celo egressio eius. Oꝑd
de mñ rũb ille quondam mosay cus portẽdebat flãmas quidem

Expanded text:
ata victoria est, nisi Mariae? Ipsa procul dubio caput contrivit venenatum, quae omnimodam maligni suggestionem tam de carnis illecebra, quam de mentis superbia deduxit ad nihilum. 5. Quam ? Noverat quippe vir sapiens hujus sexus infirmitatem, fragile corpus, lubricam mentem. Quia tamen et Deum legerat promisisse, et ita videbat congruere ut qui vicerat per feminam, vinceretur per ipsam, vehementer admirans aiebat: Mulierem fortem quis inveniet? Quod est dicere: Si ita de manu feminae pendet et nostra omnium salus, et innocentiae restitutio, et de hoste victetur desperando, subdit prophetando, Procul et de ultimis finibus pretium ejus : hoc est non vile, non parvum, non mediocre, non denique de terra; sed de coelo, nec de coelo proximo terris pretium fortis hujus mulieris, sed a summo coelo egressio ejus. Quid deinde rubus ille quondam Mosaicus portendebat, flammas quidem
Abbreviated transcription (Latin):
siue mairis excellentissurũ dignitatem. Utr̃iq stupor. utrinq
miraculũ. Et qd̃ femine d̃ obtẽperet humilitis absq exem¬
plo. ⁊ qd̃ femina deo principetur. sublimitas sine socio.
In laudib uirginum singularit̃ canit̃. ꝙ secunt̃ agnũ q̃cũq ierit

Expanded text:
sive Matris excellentissimam dignitatem. Utrinque stupor, utrinque sive Matris excellentissimam dignitatem. Utrinque stupor, utrinque miraculum. Et quod Deus feminae obtemperet, humilitas absque exemplo; et quod Deo femina principetur, sublimitas sine socio. In laudibus virginum singulariter canitur, quod sequuntur Agnum quocunque ierit
Abbreviated transcription (Latin):
mirabili celsitudine ducet ãmiratio. Non ne ad hoc: ut te ui¬
deas nec satis posse mirari. Non ne tuo immo ueritatis iu¬
dicio. illa q̃ deum babuit filiũ. suꝑ choros om̃s etiã exalta¬
bitur angłoꝵ: An nõ deum ⁊ domunum angłoꝵ maria suũ
audact̃ appellit filium dicens. fili. quid fecisti nobis sic ÷
Quis hoc audeit angłorum. Sufficit eis. ⁊ pro magno ha¬
bent. qd̃ cum suit sp̃s exconditione. ex gratia facti ⁊ uoca
Maria uirgo matrem se agnoscens. maiestatem illam cui illi
cum reuerentia ẜuiunt. cum fiducia suñ nũcupat filium
Necͦ dignatur nũcupari ds̃ quod eẽ dignatus ẽ. Nã paulo
b. Deus inquam cui angłi subditi sunt: cui principatus ⁊
potestates obediunt: subditus erat marie. Nec tm̃ marie: s
etiã iosep̃h propter maru̾m. Mirare gͦ uttũlibr. ⁊ elige quid
amplius mireris. siue filii benignissimam dignationem.

Expanded text:
mirabili celsitudine ducet admiratio? Nonne ad hoc, ut te vimirabili celsitudine ducet admiratio? Nonne ad hoc, ut te videas nec satis posse mirari? Nonne tuo, imo Veritatis judicio, illa quae Deum habuit filium, super omnes etiam choros exaltabitur angelorum? Annon Deum et Dominum angelorum Maria suum audacter appellat filium, dicens: Fili, quid fecisti nobis sic? Quis hoc audeat angelorum? Sufficit eis, et pro magno habent, quod cum sint spiritus ex conditione, ex gratia facti sunt Maria vero matrem se agnoscens, majestatem illam, cui illi cum reverentia serviunt, cum fiducia suum nuncupat filium. Nec dedignatur nuncupari Deus quod esse dignatus est. Nam paulo nibus, Deus, inquam, cui angeli subditi sunt, cui principatus et potestates obediunt, subditus erat Mariae, nec tantum Mariae, sed etiam Joseph propter Mariam. Mirare ergo utrumlibet, et elige quid amplius mireris, sive Filii benignissimam dignationem,
Abbreviated transcription (Latin):
gloritur de humilitate: ⁊ tu negligendo humilitatẽ blardiris
tibi de uirgintatt. Respexit ait illa d̃s humilitaĩe ancille
sue. Que illa : uirgo utiq sancta. uirgo sobria. uirgo deuo¬
ti. Numꝗd tu castior illa. Numꝗo deuotior. Aut nũꝗdtua
forte pudicici gritior castitate marie. ut tu silicet sine
humilitate placere sufficiis extua: ꝙ illa non potuit ex sua :
Deniq quanto honorabilior es exsirigulari mune̾ castimonie.
tanto tibi tu miorem iniuriam facis. quod eius inte decor̃e
fadas ꝑ mixtionem suꝑbie. Alioꝗn expedit tibi unginem ñ
ẽẽ. quam de uirgmiitite insolescere. Non omium quidera
ẽ uirguntas. multo tñ paucioꝵ ẽ cum uͥginitate hu¬
militas. Si ergo uirginitatẽ in maria non potes uisi mi¬
rari : stude humalitatem imitari. ⁊ sufficit tibi. Quodsi
⁊ uirgo ⁊ humilis es. quisꝗs es. magnus es. Est tam̃ maiꝰ
aliꝗd qd mueris in maria. silic cũ uirginitate fecun¬
ditas. Aseculo enim nõ est auditũ:. ut aliqua simul mater

Expanded text:
gloriatur de humilitate: et tu negligendo humilitatem, blandiris tibi de virginitate? Respexit, ait illa, humilitatem ancillae suae. Quae illa? Virgo utique sancta, virgo sobria, virgo devota. Nunquid tu castior illa? nunquid devotior? Aut nunquid tua forte pudicitia gratior castitate Mariae; ut tu scilicet sine humilitate placere sufficias ex tua, quod illa non potuit ex sua? Denique quanto honorabilior es ex singulari munere castimoniae, tanto tibi tu majorem injuriam facis, quod ejus in te decorem foedas permistione superbiae. Alioquin expedit tibi virginem non esse, quam de virginitate insolescere. Non omnium quidem est virginitas: multo tamen pauciorum est cum virginitate humilitas, Si igitur virginitatem in Maria uon potes nisi mirari, stude humilitatem imitari, et sufficit tibi. Quod si et virgo, et humilis es, quisquis es, magnus es. 7. Est tamen majus aliquid quod mireris in Maria: scilicet cum virginitate fecunditas. A saeculo enim non est auditum, ut aliqua simul mater
Abbreviated transcription (Latin):
turum ardenter desideribat ⁊ fident̃ ꝓmittebat. Nouum in¬
quid creauit dñs suꝑ terram. femina cirtumdaibit uirum.
Que ẽ hec femina : Quis uoͣ iste uir :. Aut si uir quomodo a
ad gradlũ usq senectuti ꝓximum ꝑuenerũt. Qui gͦ iam adeo
gnͣdis ẽ. quomͦ afemina critũdiri põt: Si dixiss femina circũdab¬

Expanded text:
t fidenter promittentem: Novum, inquit, creavit Dominus super terram: femina circumdabit virum . Quae est haec femina? quis vero iste vir? Aut si vir, quomodo a ad gradum usque senectuti proximum pervenerunt. Qui ergo jam adeo grandis est, quomodo a femina circumdari potes
Abbreviated transcription (Latin):
nõu reꝵ in hoc loto tam signanter exprimere. Cre¬
do quia noluit nos negligenter audire. ꝙ tam diligen¬
ter studuit caacrart. Nominat siꝗd̾ nũtium ꝗ mittit᷑.
domimũ a quo mittit᷑. ⁊ iurgniem adquã mittit᷑. sponsum quoꝙ
uiggnus. imborũq genus. ciuitatem ac regionem ꝓpriis designit
nõib. Ut quid hoc : Putastie aliꝗd boꝵ suꝑuacut positũ sit :
Nequaquam. Si enim nec folium de arboit sine cunisa. nec
unus ex passerib suic patre celesti cadit suꝑ t̃cini: putem eo
ꝑtus misteriis. ac celesti singula dulcedine redundantua.⁊
simñ diligentim babeant inspectorem. qui nouerit suggere
mel de petra. olcutaq de saxo durissimo. Nempt in illi die
stillarunt montes dulcedinem. ⁊ colles fluxerunt lac ⁊ mel
q̃n rorantib celis de super. nubibq pluentib iust̾um. aperta
est terra leta gennitiãs saluatorem. qn dommo dante beni¬
gnitatem. ⁊ t̾ri nr̃a reddente fruitum suũ. suꝑ illũ m̃õtem
montiũ. montẽ¬

Expanded text:
na rerum in hoc loco tam signanter exprimere? Credo quia noluit nos negligenter audire, quod tam diligenter studuit enarrare. Nominat siquidem nuntium qui mittitur, Dominum a quo mittitur, Virginem ad quam mittitur, sponsum quoque virginis: amborumque genus, civitatem ac regionem propriis designat nominibus. Utquid hoc? Putasne aliquid horum supervacue positum sit? Nequaquam. Si enim nec folium de arbore sine causa, nec unus ex passeribus sine Patre coelesti cadit super terram ; putem e sunt omnia supernis mysteriis, ac coelesti singula dulcedine redundantia; si tamen diligentem habeant inspectorem, qui noverit sugere mel de petra, oleumque de saxo durissimo Nempe in illa die stillarunt montes dulcedinem, et colles fluxerunt lac et meluentibus justum, aperta est terra laeta germinans Salvatorem : quando Domino dante benignitatem, et terra nostra reddente fructum suum, super illum montem montium, monte
Abbreviated transcription (Latin):
¶Ibert int aliquo ⁊ deuotio iubet ⁊ ꝓbibet
occupatio. Uerũtm̃ quia p̃pedicnte corporali
molestir . fr̃m ad prescns non ualco sectari con¬
uenitum. id tantillũ ocũ ꝙ uel michi de somp¬
no fraudens in noctib intcipere sinor. nõ sinã
otiosum. libet g̃ temptare id potissimũ ⁊ggredi
quod sept auimum pulsauit. ⁊ loqui uidelicet aliquid in laudi¬
du unginis iratris. suꝑ illa lectione cuigłica. in qua luca reser̃te:
dñice annũtiationis ꝯtinetur hystoria. Ad quod sane opus faci¬
ipediar. quo adqueq ipsoꝵ necessaria minui ꝑatus in uemi¬
r. uon arbitor cos debere grauari si proprie. satissatio deuo¬

Expanded text:
tio jubet, et prohibet occupatio. Verumtamen quia praepediente corporali modestia, fratrum ad praesens non valeo sectari conventum; id tantillum otii, quod vel mihi de somno fraudans in noctibus intercipere sinor, non sinam otiosum. Libet ergo tentare id potissimum aggredi, quod saepe animum pulsavit; loqui videlicet aliquid in laudibus Virginis matris, super illa lectione evangelica, in qua, Luca referente, Dominicae Annuntiationis continetur historia. Ad quod sane opus faciimpediar, quo ad quaeque ipsorum necessaria minus paratus inveniar, non arbitror eos debere gravari, si propriae satisfacio devo
Abbreviated transcription (Latin):
na. s mͥ inquit fecit. Quod enĩ in ea ad
om̃iũ salutẽ factum ẽ. hoc pͥuilegio e¬
lectionis ad eius głam singulariter ẽ
ordinatum. & ideo dixit magna nec
addidit qualia. quia cũ om̃ia deioꝑa
humanisensus capacitatẽ exuꝑent.
p̃cipue sacram̃tum redẽptionis& in¬
ineffabile ẽẽ constat. Nichil emi

Expanded text:
na, sed mihi, inquit, fecit. Quod enim in ea ad na, sed mihi, inquit, fecit. Quod enim in ea ad omnium salutem factum est, hoc privilegio electionis ad ejus gloriam singulariter est ordinatum. Et ideo dicit, magna, nec addidit, qualia; quia cum omnia Dei opera humani sensus capacitatem exsuperent, praecipue sacramentum redemptionis, ineffabil
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. qͦd utrũq pari in conuenientia im¬
possibile ẽ. Si uͦ ideo ñ pot̃ melior esse
quia bonum ampliꝰ quodeide ẽ capere
ipsa non pot̃ iam hoc ipsum ñ posse de¬
fectionis ẽ. non consũmationis. & potest
melior ẽẽ si fiat capax maioris boni. qͥa
& hoc ipse qui fecit potest. Ergo inse ñ
potest. indõ potest. quia ipsa ñ potest. s
d̾s potest. & quantũ ipse potest dici ñ pot.
qui potest. &ipse qͦd fecit melius facere
potest. ñ tam̃ corrigens male factum s
bene factum ꝓmouens iumeliꝰ. ũ ut
ipse quantũ ad se meliꝰ faciat. s ut qͦd
fecit ipso idemtidẽ oꝑante & in eodẽ
ꝑ seuerante meliꝰ fiat. Ergo summe
potens ẽ qui pot̃ om̃e quod possibile ẽ
nec ideo minus potest quia impossibilia
ñ pot᷑. quia impossibilia posse ñ eẽt pos¬
se. s ñ posse. ꝓpt̃ea inquit maria quia
fecit in magna qui potens ẽ & scm̃ noñi
eiuis. Non ait ꝑme aut inme fecit mag.¬

Expanded text:
est: quod utrumque pari inconvenientia imest: quod utrumque pari inconvenientia impossibile est. Si vero ideo non potest melior esse, quia bonum amplius, quod ei deest, capere ipsa non potest, jam hoc ipsum non posse defectionis est, non consummationis, et potest melior esse si fiat capax majoris boni, quia et hoc ipse, qui fecit, potest. Ergo in se non potest, in Deo potest, quia ipsa non potest, sed Deus potest, et quantum ipse potest dici non potest: qui potest. Et ipse quod fecit melius esse potest, non tamen corrigens malefactum, sed benefactum promovens in melius, non ut ipse quantum ad se melius faciat, sed ut quod fecit ipso identidem operante, et in eodem perseverante melius fiat. Ergo summe potens est, qui potest omne, quod possibile est; nec ideo minus potest, quia impossibilia non potest, quia impossibilia posse non esset posse, sed non posse. Propterea inquit Maria: Quia fecit mihi magna qui potens est, et sanctum nomen ejus. Non ait per me, aut in me fecit mag
Abbreviated transcription (Latin):
possit quã facit ds̃. Hic illi nr̃i scrutatores
qui defecerunt scruitantes scrutationes:
nouum aliquid & uere nouum. nec tam
nerum quã nouum afferre sedicunt. Et
dicunt singulas quidem creaturas ꝑse
consideratas a ꝑfectominus haberẽ. Uii¬
u̾sitatem aut̃ rerumom̃ium intanta con-¬
sũmatione boni expressam. ut ñ possit eẽ
melior qͣm ẽ. Ubi mͥ pͥmum responderi
ex postulo cumdicunt uniu̾sitatẽ rerũ
oñnum ñ posse melioremẽe quamẽ qͣli¬
ter id accipiendiun sit qͦd dicunt meliorẽ
eam ẽẽ non posse. Siue ideo non potest ẽẽ¬
melior. quia summe bona ẽ itaut nulla
om̃ino boni ꝑfectio eidesit. siue ideo non
potest eẽ melior. quia mnus bonum qͦd ei
de est care ipsa non potest. S si ita sũme
bona dicitur. ut nulla eiboni ꝑfectio desit.
um opus suum plane creatori equatur.
& uelertrimetã extenditur qͦs infra ẽ. uł
intra inmensitatẽ caartatur qͦd sũmũ

Expanded text:
possit quam facit Deus. Hic illi nostri scrutatopossit quam facit Deus. Hic illi nostri scrutatoqui defecerunt scrutantes scrutationes, novum aliquid et vere novum, nec tam verum quam novum afferre se dicunt. Et dicunt singulas quidem creaturas per se consideratas a perfecto minus habere. Universitatem autem rerum omnium in tanta consummatione boni expressam, ut non possit esse melior quam est. Ubi mihi primum responderi expostulo, cum dicunt universitatem rerum non posse meliorem esse quam est; qualiter id accipiendum sit quod dicunt meliorem eam esse non posse. Sive ideo non potest melior esse quia summe bona est ita ut nulla omnino boni perfectio ei desit, sive ideo non potest esse melior quia majus bonum quod ei deest capere ipsa non potest. Sed, si ita summe bona dicitur ut nulla ei boni perfectio desit, jam opus suum plane Creatori aequaretur; et vel extra metam extenditur quod intra est, vel intra immensitatem coarctatur, quod summum
Abbreviated transcription (Latin):
possibile ẽ. minquã futurũ fiusset neci
quassitio ꝓuidentiȩ appuret. quia sicue
Preuisum ẽ. qui a futurũ ẽ. & dicunt.
S ꝓuidentia ec inari potest nec qui¬
sari.euentus aut̃ i pediri pot̃ ut non
fiat quod futurũ ẽ. Si aut̃ impediretur
euentus rei. quod fieri pot̾ inutaretur i
quassaretur ꝓuidentia. qͦd fieri om̃ino
ñporest. S nos ad hȩc respondem̃ quil
simutaretur euentus qͦd fieri pot̃. nec
mutaretur nec quassaretur ꝓuidentia.
quia hoc om̃ino fieri non pot̾. s potiꝰ nũ¬
qm̃ fuisset p̃uisum. qͦd nunquã fuerat
futurum & constaret ꝓuidentia ineo ut
ñ fieret. sicut mͦ meo constitit ut fieret ñ
mutata. ut post aliam alia eẽt. s ut nun¬
qm̃alia eẽt. Ergo ds̃ aliud pot̃ facere ꝗͣ
facit. sic tam̃ ut ipse aliud faciendo alius
ũsit s siue idem siue aliuo faciat. ipse tñ
semꝑ idem sit. Nunc illud restat ut discu¬
cumus utrumne melius aliquid facere

Expanded text:
possibile est, nunquam futurum fuisset, nec possibile est, nunquam futurum fuisset, nec cassatio providentiae apparet: quia sicut praevisum est, quia futurum est; et dicunt: Sed providentia nec mutari potest, nec cassari: eventus autem impediri potest, ut non fiat quod futurum est: si autem impediretur eventus rei quod fieri potest, mutaretur vel cassaretur providentia, quod fieri omnino non potest. Sed nos ad haec respondemus, quia si mutaretur eventus quod fieri potest, nec mutaretur, nec cassaretur providentia, quia hoc omnino fieri non potest: sed potius nunquam fuisset praevisum, quod nunquam fuerat futurum, et constaret providentia in eo, ut non fieret, sicut modo in eo consistit ut fieret, non mutata, ut post aliam alia esset, sed ut nunquam alia esset. Ergo Deus aliud potest facere quam fecit: sic tamen ut ipse aliud faciendo alius non sit; sed sive idem, sive aliud faciat, ipse tamen semper idem sit. Nunc illud restat, ut discutiamus utrumne melius aliquid facere
Abbreviated transcription (Latin):
Alligare conuincunt᷑. qui usq ad ali¬
quid qͦd uere finẽ ipsum habet eam
extendunt. & ultra negant ꝓcedere.
Certum ẽ enum quia om̃e quod facuq
innumero & pondere & mensuralg¬
timũ t̾iinũ & finẽ suũ habet. & iab
si ad oꝑis m̃suram creatoris potentisi
dumq componitur. ipsa ꝓculdubas
fine & insura t̃minari declaratur. Eni¬
ꝓpt̃ ne uł his que uidentur rationesin
causa assensum negare uideamur ue
om̃ino creduli sine consideratione fi¬
sum ꝓuero recipere. oportet ꝓ cõpendi
p̃senti breuit᷑ ad ea quȩ dicta sunt resĩ¬
dere. Primũ considerandũ ẽ. si ds̃ ullio
tione neq inutata neq quassata sua pu¬
dentia aliud facere possit quam facit
Constat enĩ quia om̃e qͦd fit ab et̃no pr¬
uisum ẽ futurũ eẽ. quia ab et̃no futim
ẽ. quod ipsum tam̃ ab ȩt̃no non ẽ. & dic¬
musquia possibile ẽ non fieri quod fute¬
rum ẽ. & si ñ fieret quod fiet. & non fici

Expanded text:
alligare convincuntur, qui usque ad alialligare convincuntur, qui usque ad aliquid quod vere finem ipsum habet eam extendunt et ultra negant procedere. Certum est enim quod omne quod factum est in numero, et pondere et mensura, legitimum terminum et finem suum habet: et idcirco si ad operis mensuram Creatoris potentia, modumque componitur, ipsa procul dubio, et fine et mensura terminari declaratur. Quapropter, ne vel his, quae videntur rationes, sine causa assensum negare videamur, vel hominum creduli sine consideratione falsum pro vero recipere, oportet pro compendio praesenti breviter ad ea quae dicta sunt respondere. Primum considerandum est utrum Deus ulla ratione neque mutata, neque cassata sua providentia aliud facere possit quam facit. Constat enim quod omne quod fit ab aeterno praevisum est futurum esse: quia ab aeterno futurum est, quod ipsum tamen ab aeterno non est: et dicimus, quod possibile est non fieri, quod futurum est. Et si non fieret quod fiet et non fieri
Abbreviated transcription (Latin):
bium nonẽ. Quod si p̃ter ꝓuidentiam
fieri aliqͥd impossibile ẽ. om̃e aut̃ qͦd ꝓ¬
uisum ẽ. ẽẽ fieri necesse ẽ aliud fieri qmͣ
fit. nulla ratione possibile ẽ. Amplius.
Quicqͥd facit d̾s̃ si melius potest facere
qmͣ facit. in hoc ipso ñ bene facit. qͦd opti¬
me quidem ñ facit qͦd facit. Meliuisenĩ
faceret. si quod facit melius faceret. fa¬
cere quippe & nolle melius facere: etiã
bonum facientis male ẽ facere. S. hoc
pia mens indm̃ dici ñ sustinet. Xobhoc
ꝓximũ uidetur & consequens. quia me¬
lius facere ñ potest quam facit. qui sic
facit ut ñ faciat male ineo quod sic facit.
Enismodicausis atq rationib quidã
inducuntur utdicant dm̃ suorũ oꝑũ
mensura ac lege ita astrictum atq alli¬
gatum. ut p̃ter qmͣ facit quicquã nec
aliud facere possit nec melius. Ac ꝑ hoc
plane infinitã illã atq imm̃sã diuint¬
tatis potentiã sub termino ac m̃sura

Expanded text:
bium non est. Quod si praeter providentiam bium non est. Quod si praeter providentiam fieri aliquid impossibile est omne autem quod provisum est esse, fieri necesse est aliud fieri quam fit nulla ratione possibile est. Amplius quidquid facit Deus, si melius potest facere quam facit, in hoc ipso non bene facit, quod optime quidem non facit quod facit. Melius enim faceret si quod facit melius faceret. Facere quippe et nolle melius facere, etiam bonum facientis male est facere. Sec hoc pia mens in Deum dici non sustinet; et ob hoc proximum videtur et consequens, quod melius facere non potest quam facit qui sic facit ut non faciat male in eo quod sic facit. Ejusmodi causis atque rationibus quidam inducuntur ut dicant Deum suorum operum mensura ac lege ita astrictum atque alligatum, ut praeter quam facit, quidquam nec aliud facere possit nec melius. Ac per hoc plane infinitam illam atque immensam divinitatis potentiam sub termino ac mensura
Abbreviated transcription (Latin):
circo solum confessaẽ potentiã dis¬
cutere ñ presumpsit. quia sciri non
potest quanta ẽ. de qua uerissime
scitur quia immensa ẽ. Eant gͦ nẽ
& desuosensu glorientur qui oꝑa
diuina ratione se prtant discutere.¬
&x eius potentiã subinensura coartare.
Cum enĩdicunt huc usq potest &e
ñ amplius: quid hoc ẽ aliud quã eiꝰ
potentiam quȩ infinita ẽ concludere.
& restringere ad mensuram: Aiunt
enĩ. Nompotest ds̃ aliud facere quam
facit. nec melius facere qͣm facit. Si enĩ
aliud potest facere qm facit. pot̃ facere
quod ñ preuidit. & si pot̾ facere quod
ñ pieuidit. potest sine p̃uidentia oꝑari
ds̃ quia om̃e qͦd p̃uidit se facturũ facit.
nec facit aliquid qͦd ñ preuidit. Si gͦ ñ
pot̾ ꝓuidentia eius aut mutari ut ali¬
ud fiat qmͣ ꝓuisum ẽ. aut quassari ut
ꝓuisum nonẽ. Porro quicqͥd fit ꝓuisũ
ẽẽ constat. & quicqͥd ꝓusum ẽ. fieridu¬

Expanded text:
circo solum confessa est, potentiam discirco solum confessa est, potentiam discutere non praesumpsit, quia sciri non potest quanta est: de qua verissime scitur quia immensa est. Eant ergo nunc, et de suo sensu glorientur, qui opera divina ratione se putant discutere, ejus potentiam sub mensura coarctare. Cum enim dicunt, Hucusque potest, et non amplius, quid hoc est aliud, quam ejus potentiam quae infinita est concludere, et restringere ad mensuram? Aiunt enim: Non potest Deus aliud facere, quam facit, nec melius facere, quam fecit. Si enim aliud potest facere, quam facit, potest facere quod non praevidit, et si potest facere quod non praevidit, potest sine providentia operari Deus, quia omne, quod praevidit se facturum, facit, nec facit aliquid quod non praevidit. Si ergo non potest providentia ejus aut mutari, ut aliud fiat quam praevisum est: aut cassari, ut provisum non est. Porro quidquid fit provisum esse constat; et quiquid provisum est, fieri du
Abbreviated transcription (Latin):
ata uocabor. Ex hoc inquit. Ac si dice¬
ret elisa beth. Ex quo ꝑos tuum sua
magnalia quȩ in me oꝑatus ẽ aꝑuit:
ex hoc eadem inom̃s generationes ma-¬
nifestando inagnificabit. Quia fecit
mͥ magna qui potens ẽ & sc̃m noiñ eius.
Magnum fuit ut uirgo sine uirili se¬
mine filium conciꝑet. Magnũ fuit.
ut dĩ patris uerbum carne sua indutũ
utero gestaret. Magnum fuit. ut dũ se
ancillam confessa ẽ mat̾ fieret sui plas¬
matoris. S hec omĩa simagna sunt.
impossibilia tamen ñst̃ ei aquo facta st̃.
quia potens ẽ. & ideo fecit magna quia
potensẽ. & singularit᷑ magna. qͥa singir-¬
lariter potens. Propt̃ea ñ ait hoc uł hoc
potest. s potens inquit ẽ. ut omipoten¬
tẽ intelligas qui absolute potens dicit᷑.
quia om̃ia potest. Potentem gͦ confessa
ẽ. nec ampliusdixit. Quia credipotest
eius potentia quia ẽ. s quanta sit
aut qualis comp̃hendi ñ pocest. Ie¬

Expanded text:
ata vocabor. Ex hoc inquit. Ac si diceata vocabor. Ex hoc inquit. Ac si diceret Elisabeth: Ex quo per os tuum sua magnalia, quae in me operatus est, aperuit, ex hoc eadem in omnes generationes manifestando magnificabit. Quia fecit mihi magna qui potens est: et sanctum nomen ejus. Magnum fuit, ut virgo sine virili semine filium conciperet. Magnum fuit, ut Dei Patris Verbum carne sua indutum utero gestaret. Magnum fuit, ut dum, se ancillam confessa est, mater fieret sui plasmatoris. Sed haec omnia si magna sunt, impossibilia tamen non sunt ei, a quo facta sunt, quia potens est. Et ideo fecit mihi magna, qui potens est, et singulariter magna, quia singulariter potens. Propterea non ait, hoc vel hoc potest: sed potens, inquit, est, ut omnipotentem intelligas, qui absolute potens dicitur, quia omnia potest. Potentem ergo confessa est, nec amplius dixit: quia credi potest ejus potentia, quia est; sed quanta sit, aut qualis comprehendi non potest. Id
Abbreviated transcription (Latin):
gł̃am cõmuitatã. Unde sequitur. Ecce
eni ex hoc beatam medicent om̃s gene¬
rationes. Usq ad illud namq apud ho¬
mines obꝓbrium sterslitatis portauerat.
qͥaintegritatẽ uirginitatis thoro inari¬
tali p̃ponebat. S unde in pͥori generatio¬
ne carualiquasi maledictionis senten¬
tiam sustinuit. inde nunc ab om̃i gene¬
ratione merita benedictione collaudat᷑.
cui hoc int̾ om̃s feminas soli concessũ ẽ.
ut & fructum fecunditatis haberet. & in¬
tegritatẽ uirginitatis ñ amitteret.Res¬
pexit enĩ ds̃ humil itatẽ eius. & abstulit
humiliationẽ eius. & ideo inquit ex hoc
beatam ine dicent om̃s generationes.
Om̃s generationes quȩ amissã beatitu-¬
dinẽ ꝑfructum uteri mei recuꝑabunt.
qua ꝑfructũ uetiti ligni pͥuate sunt õs
beatam medicent. ut parum iam sit
inp̃terita generatione sustinuisse steri¬
litatis obꝓbrium: quȩ ab om̃i generatio¬
ne futura ꝓfructu fecunditatis mee be¬

Expanded text:
gloriam commutata. Unde sequitur: Ecce gloriam commutata. Unde sequitur: Ecce enim ex hoc beatam me dicent omnes generationes. Usque ad illud namque apud homines opprobrium sterilitatis portaverat, quia integritatem virginitatis thoro maritali praeponebat. Sed unde in priori generatione carnali quasi maledictionis sententiam sustinuit, inde nunc ab omni generatione merita benedictione collaudatur: cui hoc inter omnes feminas soli concessum est, ut et fructum fecunditatis haberet, et integritatem virginitatis non amitteret. Respexit enim Deus humilitatem ejus, et abstulit humiliationem ejus, et ideo, inquit, ex hoc beatam me dicent omnes generationes. Omnes generationes, quae amissam beatitudinem per fructum uteri mei recuperabunt, qua per fructum vetiti ligni privatae sunt; omnes beatam me dicent, ut parum jam sit in praeterita generatione sustinuisse sterilitatis opprobrium, quae ab omni generatione futura pro fructu fecunditatis meae be
Abbreviated transcription (Latin):
etiam humiliationẽ habent. aliquando
humilitatẽ habent. humiliationẽ non lit¬
bent. Nunquã uͦ humiliationẽ sine hum¬
licate habent. Humilitatẽ cum humilu¬
tione habent. qui & coram dõ humileis st̃.¬
& e coram hominib despicabiles. Humiliti¬
tẽ sine humiliatione habent. qui licet e¬
ram hominib foris despicabiles ñ appa¬
reant. intus tam̃ humilitatis meritumm
coramdõ inuolatũ conseruant. Illis mĩ¬
duscrucifixus ẽ & ipsi mundo. quia ꝑhi
militatẽ mundũ contemnunt. & ꝑhu
miliationẽ amundo contẽpnunt᷑. Istis
uͦ mundus quidem crucifixus ñ ẽ. ipsitar
mundo sunt crucifixi. quia głam hum¬
nam quã foris ñ quesitam accipiunt. max
ꝑuirtutẽ humilitatis oblatam contẽpnis
Ergo mariaquȩ apud dm̃ huiilis erat.
& apud homines ꝓpt̃ dñi abiecta inutroq
seadõ respectam eẽ testatur. quia & eius
humilitas apud dm̃ acceptabilis facta
ẽ &x eiiis humiliatio apuid homines in

Expanded text:
etiam humiliationem habent. Aliquando etiam humiliationem habent. Aliquando humilitatem habent, humiliationem non habent. Nunquam vero humiliationem sine humilitate habent. Humilitatem eum humiliatione habent, qui et coram Deo humiles sunt, et coram hominibus despicabiles. Humilitatem sine humiliatione habent, qui licet coram hominibus foris despicabiles non appareant, intus tamen humilitatis meritum coram Deo inviolatum conservant. Illis mundus crucifixus est, et ipsi mundo, quia per humilitatem mundum contemnunt, et per humiliationem a mundo contemnuntur. Istis vero mundus quidem crucifixus non est; ipsi tamen mundo sunt crucifixi, quia gloriam humanam, quam foris non quaesitam accipiunt, intus per virtutem humilitatis oblatam contemnunt. Ergo Maria, quae apud Deum humilis erat, et apud homines propter Deum abjecta, in utroque se a Deo respectam esse testatur, quia et ejus humilitas apud Deum acceptabilis facta est, et ejus humiliatio apud homines in
Abbreviated transcription (Latin):
nem. Hanc si quidem parentes ur̃t in
paradiso conditori exhibere noluerunt.
quando insuꝑbiam elatidespexerunt
eẽ sub illo qͦd fuerant conditi. & uoluert
ꝑuerse cũ illo eẽ in maiestate c̃similes.
qui ñ erant innatura equales. Conue¬
nient̃ gͦ gra eulpȩ respondet. Eua ꝑ
suꝑbiam ereaturam dĩ se ẽẽ & opusdĩn
considerans dõ parificari uoluit. inanui
aut̃ suo factori humilit̃ se subdens an¬
cillam se nominauit. & tecirco illa abi¬
ta &e ista electa ẽ. Suꝑbam despexit. et
humilem respexit. & qͦd suꝑba ꝑdidit
humilis recepit. Ideo .uit. respexit hum¬
litatẽ ancille suȩ. Respexit humilitit̃
respexit humiliationẽ. Humilitatem
respexit. humilẽ remunerans. humilu¬
tionẽ respexit. humiliatã exaltans. Duo
sunt. humilitas & humiliatio. Humili¬
tas ẽ intus in uirtute mentis. humiliatio
foris ẽ in abiectione humane opinionis
S serui dĩ aliquando eum humilitate

Expanded text:
nem. Hanc siquidem parentes nostri in nem. Hanc siquidem parentes nostri in paradiso Conditori exhibere noluerunt, quando in superbiam elati despexerunt esse sub illo a quo fuerant conditi, et voluerunt perverse cum illo esse in majestate consimiles, qui non erant in natura aequales. Convenienter ergo gratia culpae respondet. Eva per superbiam creaturam Dei se esse et opus Dei, non considerans, ideo parificari voluit; Maria autem suo factori humiliter se subdens, ancillam se nominavit: et idcirco illa abjecta, et ista electa est. Superbam despexit, et humilem respexit: et quod superba perdidit, humilis recepit. Ideo ait: Respexit humilitatem ancillae suae. Respexit humilitatem, respexit humiliationem. Humilitatem respexit, humilem remunerans, humiliationem respexit, humiliatam exaltans. Duo sunt, humilitas et humiliatio: humilitas est intus in virtute mentis, humiliatio foris est in abjectione humanae opinionis. Sed servi Dei aliquando cum humilitate
Abbreviated transcription (Latin):
ita ñ nͥ sub ipso & scđmn ipsum incedat.
Scđm necessitatẽ aut̃ dõ seruire dicun¬
tur prauȩ uoluntates quȩ cum eius ius-¬
sionibus contraire nituntur. ꝑmesfa¬
bilem tam̃ eius dispositionẽ artantur.
ut nichil sine ipsius nutu ad effec tum
ꝑducere queant. Serurunt nolentes
eius dispositioni: quiuolentes subiec¬
ti ñ st̃ ipsius p̃ceptioni. Sequit᷑ tercia
seruitus quȩ fit timore quando diuna
p̃cepta ñ ex dilectione implemus s ex
formidine. Quarta aut̃ seruitus ẽ qnͣ¬
do uoluntariȩ iussionib illius obtem¬
peramꝰ. quia ipsum qui iubet diligimꝰ.
nec aliud in nr̃a seruitute extra ipsum
commodũ querimus quã ut scđ̾in eũ
ambulantes. ad ipsum ꝑuenire uale¬
amus. Hoc ẽ enum ꝓpt̃ ipsum facere
qͦd ipse iubet. ꝓpt̾ ipsum ad ipiscendũ
facere qͦd iubet. S ex his quatuor ser.¬
uitutib. illa mͥ p̃cipue in hoc loco cõ¬
mendari uidetur quȩ ẽ seđm conditio¬

Expanded text:
ita non nisi sub ipso, et secundum ipsum incedat. ita non nisi sub ipso, et secundum ipsum incedat. Secundum necessitatem autem Deo servire dicuntur pravae voluntates, quae cum ejus jussionibus contraire nitantur, per ineffabilem tamen ejus dispositionem arctantur, ut nihil sine ipsius nutu ad effectum perducere queant. Serviunt nolentes ejus dispositioni, qui volentes subjecti non sunt ipsius praeceptioni. Sequitur tertia servitus, quae fit timore, quando divina praecepta non ex dilectione implemus, sed ex formidine. Quarta autem servitus est, quando voluntarie jussionibus illius obtemperamus; quia ipsum qui jubet diligimus, nec aliud in nostra servitute extra ipsum commodum quaerimus, quam ut secundum eum ambulantes, ad ipsum pertingere valeamus. Hoc est enim propter ipsum facere quod ipse jubet, propter ipsum adipiscendum facere quod jubet. Sed ex his quatuor servitutibus illa mihi praecipue in hoc loco commendari videtur, quae est secundum conditio
Abbreviated transcription (Latin):
xit gͦ humilitatẽ marie ds̃. eui ꝓpter
humilitatis meritũ dedit ut filiũ suũ
incarne sua conciꝑet. & de sua carnȩ ue¬
rũ dm̃ & hominẽ om̃iũ hominũ quan¬
tum in ipso ẽ saluatorẽ generaret. Cuiꝰ
humilitatis uirtutẽ mox det̃minans
subiungit ancillȩ suȩ. Nam quia se hu-¬
milit̾ quod erat ancillam cognouit. ideo
qͦd ñ erat sublimit̃ mat̾ eẽ meruit. S qͥ a
in eo quod se ancillam nominauit uirtu-¬
tẽ humilitatis expͥm diximus: ut appa¬
reit qualit̾ hoc dictum humilitatẽ com-¬
mendet. seruitutis genera distinguere
debemus. Seruitus enĩ quatuor modis
uariatur. scđm conditionẽ. scđ̾m neces¬
sitatem. scđdm timorem. scđm dilectionẽ.
Scđm conditionẽ. omĩa diuinȩ serui¬
tuti debent ẽẽ obnoria. quia opꝰ facto¬
risuo hoc ex conditione sua debet ut
eius dispositionib obtemꝑet & insti¬
tuta sequatur. ut sic̃ ab ipso factumẽ.

Expanded text:
xit ergo humilitatem Mariae Deus: cui propter xit ergo humilitatem Mariae Deus: cui propter humilitatis meritum dedit ut Filium suum in carne sua conciperet, et de sua carne verum Deum, et hominem omnium hominum quantum in ipso est Salvatorem generaret. Cujus humilitatis virtutem mox determinans subjungit ancillae suae. Nam, quia humiliter se, quod erat, ancillam cognovit, ideo quod non erat sublimiter mater esse meruit, sed quia in eo, quod se ancillam nominavit, virtutem humilitatis exprimi diximus, ut appareat qualiter hoc dictum humilitatem commendet, servitutis genera distinguere debemus. Servitus enim quatuor modis variatur, secundum conditionem, secundum necessitatem, secundum timorem, secundum dilectionem. Secundum conditionem omnia divinae servituti debent esse obnoxia, quia opus factori suo, hoc ex conditione sui debet, ut ejus dispositionibus obtemperet, et instituta sequatur: ut sicut ab ipso factum est,
Abbreviated transcription (Latin):
Iidere ꝑiudicium. unũ quẽq scđ̃m oꝑasua
uel adpenam uel adgłam destinare. S quia
&e respectugrẽ in hoc loco agitur. diligentius
adhuc qualiter ꝑ grãm ds̃ hominẽ respiciat
consideremꝰ. Nam ipsum uocabulum respec-¬
dis quandam expressionẽ notat. ut plus ali-¬
quid eẽ uideatur respicere qmͣ uidere. Quasi
an respicere ẽ prꝰ abiectos & derelictos ui¬
sitare. Nainquasi auerti abhomine tunc
ds̃ dicitur: cum ꝑ districtionẽ iudicii gr̃ȩ
suȩ dona subtrahit. Cum uͦ placatus per
miscđiam. subtracta restituit. rursum ꝑ
respectum gr̃e ad eum se conuertit. Bene
gͦ inaria solam uise humilitatẽ do-¬
minũ respexisse testatur. quia diui-¬
nitatis ꝓpiciationẽ quã humana na-¬
tura in pͥmis parentib ꝑ suꝑbiã ꝑdi-¬
dit. in maria ꝑ humilitatẽ recuꝑauit.
Nam quia in ea u̾bum patris carnir
sub̃am qmͣ sibi uniret assumpsit. qͣsi
ad eam qm pͥus ab iecerat naturã sub-¬
limandã ꝑmiscđĩam respexit. Respe¬

Expanded text:
er judicium, unumquemque secundum opera sua, vel ad poenam, vel ad gloriam destinare. Sed quia de respectu gratiae in hoc loco agitur, diligentius adhuc qualiter per gratiam Deus hominem respiciat consideremus. Nam ipsum vocabulum respectus quamdam expressionem notat, ut plus aliquid esse videatur respicere quam videre. Quasi enim respicere est prius abjectos et derelictos visitare. Nam quasi averti ab homine tunc Deus dicitur, cum per districtionem judicii gratiae suae dona subtrahit. Cum vero placatus per misericordiam subtracta restituit, rursum per respectum gratiae ad eum se convertit. Bene ergo Maria solam in se humilitatem Dominum respexisse testatur, quia divinitatis propitiationem, quam humana natura in primis parentibus per superbiam perdidit, in Maria per humilitatem recuperavit. Nam, quia in ea Verbum Patris carnis substantiam, quam sibi uniret, assumpsit, quasi ad eam, quam prius abjecerat, naturam sublimandam per misericordiam respexit. Respe
Abbreviated transcription (Latin):
unde fecundatur. Et recte de solou
ro concipit: quia id qđ concipit. ia
tero quidem de carneuiri siumitur.
in altero autem ꝑ amorẽ uiri mimisto¬
tur. Non itaq hoc solum de uiro cona¬
pit. quod de uiro accipit: s hoc etiam
de uiro concipit. quod ex se de amore ir¬
s quia ꝑamorem & oꝑationẽ sp̃cscĩei

Expanded text:
unde fecundatur. Et recte de solo unde fecundatur. Et recte de solo viro concipit, quia id quod concepit, in altero quidem de carne viri sumitur, in altero autem per amorem viri ministratur. Non itaque hoc solum de viro concipit, quod de viro accipit; sed hoc etiam de viro concipit, quod ex se de amore vised quia per amorem et operationem Spiri
Abbreviated transcription (Latin):
Quod hoc debitum. a natura extorq̃re
possit: s cum spontanea fuerit cari¬
tatȩ ꝑ suasa. tunc nimirũ sibi adinui¬
dem ad opus consũmandũ. exutraq
parte libent᷑ atq gratant᷑ occurrit.
Sane quicquid iuolent̃ nolenti ab¬
ripitur: ad enis modicatisȩ effectum.
in congrnũ ꝓrsus. atq in efficax de¬
monstratur. Solagͦ dilectio ẽ. quę
cogere potest ad seminandũ partu
& quidem in muliere amor uiri. in
uiro aut̃ amor mulieris id agere sole
ut quia in altero solum natura sibis¬
ficiens non ẽ alterutrũ sibi ꝑdilecti¬
nem subueniat: ut quod in nentrar
se potuit. in utraq ꝑse cũ altera poso
Igicur semen humani partuis. a soli
muliere formandum concipitur: u
simula uiro & muliere seminat᷑. L
quidem sicut iamdictum ẽ: inmili
re ꝑamorẽ uiri. & inuiro ꝑ amorẽ me¬
lieris. natura oꝑatur. Ipt̃ qđ etiam
mulier. ñ nisi a uiro conciꝑe dicitiur
licet tamdese. quã de uiro accipiat.

Expanded text:
quod hoc debitum a natura extorquere quod hoc debitum a natura extorquere possit, sed cum spontanea fuerit charitate persuasa, tunc nimirum sibi ad invicem ad opus consummandum ex utraque parte libenter atque gratanter occurrit. Sane quidquid violenter nolenti arripitur; ad ejusmodi causae effectum incongruum prorsus atque inefficax demonstratur. Sola ergo dilectio est quae cogere potest ad seminandum partum. Et quidem in muliere amor viri, in viro autem amor mulieris, idem agere solet, ut quia in altero solum natura sibi sufficiens non est; alterutrum sibi per dilectionem subveniat, ut quod in neutra per se potuit, in utraque per se cum altera possit. Igitur semen humani partus a sola muliere formandum concipitur, quod simul a viro et muliere seminatur. Quod quidem, sicut jam dictum est, in muliere per amorem viri; et in viro per amorem mulieris, natura operatur. Propter quod etiam mulier non nisi a viro concipere dicitur, licet tam de se quam de viro accipiat,
Abbreviated transcription (Latin):
Quod enĩ concepit: hoc genuit. S quo¬
modo carnem ministrare potuit
ñ caro: aut ñ carnẽ gignere caro:
Ista ꝑplexa inquisitio siue queren¬
diratio. quẽad inodũ sane & cõpe¬
tenter intelligiualeat: considere¬
solitam ac usitatã nature oꝑationẽ
ꝑagitur conceptione: eiusdẽ natu¬
re opus. qͦssi cõpleatur intueamur.
Inparentib carnalit᷑ generantib.
& ꝑcarnis coitum. nasciturã carnẽ.
excarne fabricantib utrobiq nat᷑a
sub̃am mministrat partui creando:
ut ex utriusq carne ꝓcedat. quȩ so¬
lum in unius carne formandaẽ caro.
Tam̃ hoc uectigal. qđ natura quasi
debitum quoddam ex instituto cre¬
atoris. ad fabricam humani corporis
absoluendã impendit. ita ꝓrsus. si¬
ne ulla necessitate. aut coactione. ab
ea requirit᷑: ut nͥ sola dilectione. &
ut sic dixerim spontanea caritate.
ad tribuendum id ñ inclinetur. Ni¬
chilenimẽ pret̃ solam dilectionem.

Expanded text:
Quod enim concepit, hoc genuit. Sed quoQuod enim concepit, hoc genuit. Sed quomodo carnem ministrare potuit non caro? aut non carnem gignere caro? Ista perplexa inquisitio sive quaerendi ratio, quemadmodum sane et competenter intelligi valeat consideresolitam et usitatam naturae operationem peragitur conceptione, ejusdem naturae opus quomodo compleatur intueamur. In parentibus carnaliter generantibus, et per carnis coitum nascituram carnem ex carne fabricantibus, utrobique natura substantiam ministrat partui creando, ut ex utriusque carne procedat, quae solum in unius carne formanda est caro. Tamen hoc vectigal quod natura quasi debitum quoddam ex instituto Creatoris, ad fabricam humani corporis absolvendam impendit, ita prorsus sine ulla necessitate, aut coactione ab ea requiritur, ut nisi sola dilectione, et, ut sic dixerim, spontanea charitate, ad tribuendum id non inclinetur. Nihil enim est praeter solam dilectionem,
Abbreviated transcription (Latin):
sumens. ab illo ꝑistã etiã ab istage¬
neretur. G mulier auiro concipit:
cũ acarne uiri ꝑcoitum carnis sem̃
suscipit. ad generandam carnem.
Nec aliud concipit qmͣ ille ẽ. aquo
concipit. aut ipsa quȩ concipit: &
quod concipit hoc parit. Quid gͦ di
Quomͦ gͦ sem̃ carnis ministrare po¬
tuit suba sp̃ualis: anforte semen
carnis ñ fuit quod conceptum ẽ. &
caro fuit quod natum ẽ. Quid dice¬
ius: Osuomͦ maria de sp̃u scõcon¬
cepit: & side spũ scõ conceꝑit. qͦmͦ¬
sp̃c sc̃s pater xp̃i non fuit : Hȩc oĩa
inagna consideratione indigent:
ne forte in redifficili. & ualde obscu¬
ra. sensus humanus aliquid amplius
sua possibilitate p̾sumat: nec ideo
de hisdubitandumẽ. quia obseura
sunt. necideo aliquid temere diffi¬
uiendum. quia credenda sunt. Que¬
ramus gͦ quid concepit maria. Aut
carnẽ non concepit. & carnẽ ñgenu¬
it: aut si caruẽ genuit. carnẽ c̃cepit:

Expanded text:
sumens, ab illo per istam etiam ab ista gesumens, ab illo per istam etiam ab ista generetur; ergo mulier a viro concipit, cum a carne viri per coitum carnis semen suscipit ad generandam carnem. Nec aliud concipit quam ille est, a quo concipit, aut ipsa quae concipit; et quod concipit, hoc parit. Quid ergo dQuomodo ergo semen carnis ministrare potuit substantia spiritualis? An forte semen carnis non fuit quod conceptum est, et caro fuit, quod natum est? Quid dicimus? Quomodo Maria de Spiritu sancto concepit? Et si de Spiritu sancto concepit, qsanctus pater Christi non fuit? Haec omnia magna consideratione indigent, ne forte in re difficili et valde obscura, humanus sensus aliquid amplius sua possibilitate praesumat. Nec ideo de his dubitandum est quia obscura sunt, nec ideo aliquid temere definiendum, quia credenda sunt. Quaeramus ergo quid concepit Maria. Aut carnem non concepit, et carnem non genuit, aut si carnem genuit carnem concepit.
Abbreviated transcription (Latin):
dictum ẽ quod maria in consensit
comugali uirginitatis ꝓpositũ ñ inuta¬
uit: nẽ ad ex positionẽ scdẽ partis. qua
dictum ẽ. qͦd ñ de uiro s de sp̃u scõ sine
libidine concepit. sermo necesse ẽ ordi¬
nem suum ꝓsequatur. Primȩ siquidẽ
partis sententia. quia magis inquestio¬
ne uersabatur. ꝓlixiori dispucatione
indiguit: hȩc aut̃ qm̃de ea minus du¬
bitatum ẽ. non tamꝓbationem. qmͣ ex¬
positionem requirit. Querendum itaq
in pͥmis ẽ: qͦmͦ intelligioporteat. quod
dictum ẽ beatam mariam de sp̃u sc̃õ con¬
cepisse. Scimus namq & om̃s iam fre-¬
quentissimo nature usudidicimus: qđ
cum mulier a uiro concepisse dicitur. ñ
aliud nͥ subam carnis ad generandã camẽ.
ꝑ carnis coitũ suscepisse memorat᷑.
Et hȩc quidem carnis sub̃a. de car-¬
ne uiri ꝑ ipsum carnis coitũ transfu¬
sa. cum carne mulieris una caro effi¬
citur: ut id quod nasciturum ẽ. ex
utriusq sub̃a ueraciter originem

Expanded text:
est quod Maria in consensu conjugali, virginitatis propositum non mutavit, nunc ad expositionem secundae partis, qua dictum est quod non de viro, sed de Spiritu sancto sine libidine concepit, sermo necesse est ordinem suum prosequatur. Primae quidem partis sententia quia magis in quaestione versabatur prolixiori disputatione indiguit. Haec autem quoniam de ea minus dubitatum est, non tam probationem quam expositionem requirit. Quaerendum itaque in primis est, quomodo in elligi oporteat quod dictum est, beatam Mariam de Spiritu sancto concepisse. Scimus namque et omnes jam frequentissimo naturae usu didicimus, quod cum mulier a viro concepisse dicitur, non aliud nisi substantiam carnis ad generandam carnem per carnis coitum suscepisse memoratur. Et haec quidem carnis substantia de carne viri per ipsum carnis coitum transfusa cum carne mulieris una caro efficitur, ut id quod nasciturum est ex utriusque substantia veraciter originem
Abbreviated transcription (Latin):
demũ. quod filios indolore paritura
eẽt audiebat: ut aꝑte demonstraret᷑.
quod ñ iccirco pariat cũ dolore. quod a
uiro concipit. s quod cũlibidine. Qls
enim possit dicere. si homo ñ peccass
utrũ partus humanus. etiã de uro
conceptus. aut integritatẽ corrũꝑet.
aut castitatẽ uiolaret: & quidẽ si ñ¬
u iolaretur castitas. quare integritas
corrumꝑetur: dicat qui potest. Bea¬
ta aut̃ uirgo maria. ut supra primã
conditionẽ eẽt scđa restauratio. & na¬
turã generis. gr̃a uinceret saluatoris:

Expanded text:
demum quod filios in dolore paritura demum quod filios in dolore paritura esset, audiebat, ut aperte demonstraret, quod non idcirco pariat cum dolore, quod a viro concipit, sed quod cum libidine. Quis enim possit dicere, si homo non peccasset, utrum partus humanus etiam de viro conceptus aut integritatem corrumperet, aut castitatem violaret? Et quidem si non violaretur castitas, quare integritas corrumperetur? dicat qui potest. Beata autem virgo Maria ut supra primam conditionem esset secunda restauratio, et naturam generis gratia vince