comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Ille oceidit uriam etheũ extitit inbethsabee ꝙ qr erat
uir sanguinariꝰ. ñ utpleriq estimant ꝓpt̾ bella set ꝓpt̃
homicidium : templum dm̃ ȩdificare probibetur Hos
autẽ si unum deminimis scandalitauerimus. et si frĩ
mola asinaria ligetur circa collum nr̃m. et rti erimus
gehenne: et adulterium insolo nobis aspectu reputabit᷑
Transit ad salomonẽ: perquẽ cecinit ipsa sapientia:
Et cum uxorium eum dicat at que in illius laudibus
immoretur : miror cur non cõniungat et illud decan¬
tico canticorum: Sexagnita sunt reginȩ et octogirita
cõcubine: et adolescentulȩ quarũ non est mimerus
Et illud de regnorum libro tercio. quod septingentas
habuerit uxores et trecentas concubinas: et alias in¬
numerabiles: hȩ nẽpe sunt : que auerterunt cor eius
adño. Et tamen antequã plures haberet uxores et carnis
uicus laberetur: in principio regni et ad olescentiȩ.
extrireit dño templum Unusquisq enĩ non defuturis sed

Expanded text:
 LXX, moechus exstitit in Bethsabee. Et quia erat vir sanguinarius, non ut plerique existimant propter bella, sed propter homicidium, Templum Domini aedificare prohibetur. Nos autem si unum de minimis scandalizaverimus, et si fratri mola asinaria ligetur circa collum nostrum, et rei erimus gehennae, et adulterium in solo nobis aspectu reputabitur. Transit ad Salomonem, per quem se cecinit ipsa sapientia: et cum uxorium eum dicat, atque in illius laudibus immoretur, miror cur non jungat et illud de Cantico canticorum: Sexaginta sunt reginae, et octoginta concubinae: et adolescentulae, quarum non est numerus . Et illud de Regnorum tertio, quod septingentas habuerit uxores, et trecentas concubinas, et alias innumerabiles . Hae nempe sunt, quae averterunt cor ejus a Domino: et tamen antequam plures haberet uxores, et carnis vitiis laberetur, in principio regni et adolescentiae exstruit Domino templum. Unusquisque enim non de futuris, sed
Abbreviated transcription (Latin):
excepto apło petro : nõ sit manifeste relatũ de alis
apłis qđ ucores habuerint : Et cũ de uno scriptũ sit
ac deccteris tatitũ. intelligere debeamus sme itco¬
ribus eos fuisse : de quibus nichil tale scriptura signi¬
ficet & tam̃ ille qui nob̾ obicit ⁊ achariã et elisabetb
petrũ et socrũ eiꝰ : sciat de tacharia et helisabeth iobin
suisse generatũ: id ẽ denuptiis uirginẽ. delege eũ¬
gliũ de matrimonio castitatẽ : ut appħa uirgine uir¬
go dñs et annunciaretur et baptitaretur: Possumꝰ aut̃
de petro dicere qđ habuerit socrũ eotẽ pore quogre¬
didit. et uxorẽ iã nõ babuerit: quãquã YticpΥ ωΑ nC
disciplinȩ nr̃ȩ et xp̃iani dogmatis duces unrqines
neq enĩ boc p̃ter pͥetrũ ꝓbari potest : Nouerit hos eẽ.
apłos. dequib isaias uaticinatur: Nisi dñs sabaoth re¬
liquisset nob̾ sem̃: quasi sodoma essemus et si miles

Expanded text:
excepto Apostolo Petro, non sit manifeste relatum de aliis excepto Apostolo Petro, non sit manifeste relatum de aliis Apostolis, quod uxores habuerint; et cum de uno scriptum sit, ac de caeteris tacitum, intelligere debemus sine uxoribus eos fuisse, de quibus nihil tale Scriptura significet. Et tamen ille qui nobis objecit Zachariam et Elisabeth, Petrum et socrum ejus, sciatfuisse generatum, id est, de nuptiis virginem, de Lege Evangelium, de matrimonio castitatem, ut a Propheta virgine, virgo Dominus et annuntiaretur, et baptizaretur. Possumus autem de Petro dicere, quod habuerit socrum eo tempore quo credidit, et uxorem jam non habuerit, quamquam legatur in πεdisciplinae nostrae, et Christiani dogmatis duces, virgines neque enim hoc praeter Petrum probari potest noverit hos esse Apostolos, de quibus Isaias vaticinatur: Nisi Dominus sabaoth reliquisset nobis semen, quasi Sodoma essemus, et similes
Abbreviated transcription (Latin):
et illud qđ ingrecis codicibus ẽ: Nũquit nõ habemus po¬
testatẽ sorores mulieres uł uxorescirtũ ducendi: Ex quo
apparet de illiꝰ eũ scis dixisse mulieribus: quȩ iuxta mo¬
res iudaicũ magistris substantia ministrabant: sic̃ leqi¬
mus ipsi quoq dño factitatũ: Nam et ordo uerborũ hoc
significat: Nũquid nõ abemus potestatẽ manducandi
et bibendi. aut sorores mulieres circũ ducendi : Ubi
de comedendo et bibendo ac minstratione sũptuũ
p̃mittitur. et de mulieribus sororib sic infertur: ꝑspi¬
cuũ est nõ uxores intelligi debere: sed eas ut diximus
quȩ de sua substantia ministrabant Id et inueteri
legt desunamite illa scribitur quȩ solita sit elisȩũ
recipe. et ponere eim̃sã. et panẽ. et candelabrũ: et
cetera: Aut certesii MHAIKas utcores accipimus nõ
mulieres id qđ additur sorores tollit uxores. et osten¬
dit eas germanas inspũ fuisse nõ cõniges Quãqua

Expanded text:
et illud quod in Graecis codicibus est: Numquid non habemus potestatem sorores mulieres, vel uxores circumducendi? Ex quo apparet eum de aliis sanctis dixisse mulieribus, quae juxta morem Judaicum magistris de sua substantia ministrabant, sicut legimus ipsi quoque Domino factitatum. Nam, et ordo verborum hoc significat: Numquid non habemus potestatem manducandi, et bibendi, aut sorores mulieres circumducendi ? Ubi de comedendo et bibendo, ac de administratione sumptuum praemittitur, et de mulieribus sororibus infertur, perspicuum est, non uxores debere intelligi, sed eas, ut diximus, quae de sua substantia ministrabant. Quod et in veteri Lege de Sunamitide illa scribitur, quae solita sit Elisaeum recipere, et ponere ei mensam, et panem, et candelabrum, et caetera. Aut certe si γυναῖκας, uxores, accipimus, non mulieres, id quod additur, sorores, tollit uxores, et 278 ostendit eas germanas in spiritu fuisse, non conjuges. Quamquam,
Abbreviated transcription (Latin):
tate. Simulq noscendũ qđ samud leuita nõsacerdos
nec pontifex suerit. Unde et faciebat illi mat̾ sua
epbor bach. suꝑbumera e uidelicet lineũ quihabius
proprie lcuitarũ et minoris est orclinis Unde et in psalmis nõ

Expanded text:
 Simulque noscendum, quod Samuel Levita, non sacerdos, non Pontifex fuerit. Unde et faciebat illi mater sua Ephod bad, superhumerale videlicet lineum, qui habitus proprie Levitarum et minoris est ordinis I Reg. II . Unde et in Psalmis no
Abbreviated transcription (Latin):
aber cinei. cur enumeret ꝓrsus nõ intelligo: cũ aliud
sit bellorũ principes et istorie ordinẽ texere. aliud
figuras aliquas significare cõiugn: quȩ mistis om̃i¬
no nõ cõparet Porro qđ p̃fert iepthe patris sidem
lacrimis lacrimis uirginis filiȩ: ꝓ nobfac̃: Et nõ enĩ
nes p̃dicamus Et aplerisq hebrȩoꝵ rep̃henditur
pater uoti temerarii : quia dixerat Si tradenstra-¬
diderif silios amon in manib meis: om̃is quicũq
exierit dedomo mea in occursũ mͥ tũ reuerti cepo
in pace afiliis amon. erit dño ⁊ et offerã illud olocaustũ
Si canis inqui unt. si asinus octurrisset quid fecisset:
Ex quo uolunt cdĩ dispensatione ꝑfectũ. ut quimps¬
pecte uouerat errorẽ uocarũ filiȩ morte sentiret:
Siaut̃ samuel nutritus in tabnado dirẽ utxorẽ qͥd hoc
ad p̃iudiciũ ꝑtinet uirginitatis : Quasi nõ eo diequã

Expanded text:
Aber  Mss. Chaber Cynei cur enumeraverit, prorsus non intelligo: cum aliud Aber  Mss. Chaber Cynei cur enumeraverit, prorsus non intelligo: cum aliud sit bellorum principes et historiae ordinem texere: aliud figuras aliquas significare conjugii, quae in istis omnino non comparent. Porro quod praefert Jephte patris fidem, lacrymis virnes, praedicamus: et a plerisque Hebraeorum reprehenditur pater voti temerarii, qui dixerit: Si tradens tradideris filios Ammon in manibus meis, quicumque exierit de domo mea in occursum mihi, cum reverti coepero in pace a filiis Ammon, erit Domino, et offeram illum holocaustum . Si canis inquiunt, si asinus occurrisset, quid faceret? Ex quo volunt Dei dispensatione esse factum ut qui improspecte voverat, errorem votorum in filiae morte sentiret. Si autem Samuel nutritus in tabernaculo duxit uxorem, quid hoc ad praejudicium virginitatis? Quasi non hodie quoque
Abbreviated transcription (Latin):
ad p̃sentẽ diẽ ignoramus ubi moyses sepultus est.
cõtẽpnimusenĩ p̾hogor et omnẽ ignominiã eiꝰ. scientes
qđ qͥ in carne sunt dõplacere nõ possunt: et dñsqͦq
ante diluuũ dixerat. Nõ ꝑmanebit sp̃s m̃sin homi
nibus istis. qr carost̃. Quã obrẽ et moy ses moriens
plangitur
apopło ifrł : iħs aut̃ quasi uicbrus nõ plangit᷑. Nupuiȩ
enĩ finiuntur in morte: uirginitas post mortẽ in ci.¬
pit coronari: Samson quoq ꝓducit in mediũ. nec
deuatũ quondã dnĩ natareũ amuliere cõsidat:
Qui licet typũ dñi teneat saluatoris. qđ meretricẽ
exgentib accepit et cłiã et multo plures hostiũ mo.¬
riens quã uiuus occiderit : tamen cõiugalis pudiciciȩ
exẽpla nõ p̃bet Et certe iste ẽ scđm ꝓphetiã iacob. qui
cũ cõcitus equi ꝑnicitate ferretur: a serpente ꝑcus¬
sus retrorsũ cecidit Debborã autẽ et barach. et uxorẽ

Expanded text:
ad praesentem diem ignoramus ubi Moyses sit sepultus. 273 ad praesentem diem ignoramus ubi Moyses sit sepultus. 273 Contemnimus enim Phogor , et omnem ignominiam ejus, scientes quod qui in carne sunt, Deo placere non possunt. Et Dominus ante diluvinibus istis, quia caro sunt . Quamobrem et Moyses moriens plangitur a populo Israel: Jesus autem quasi victurus non plangitur. Nuptiae enim finiuntur in morte, virginitas post mortem incipit coronari. decalvatum quondam Domini Nazaraeum a muliere considerat; qui licet typum teneat Salvatoris, quod meretricem ex gentibus adamarit Ecclesiam; et multo plures hostium moriens, quam vivus occiderit: tamen conjugalis pudicitiae exempla non praebet. Et certe iste est secundum prophetiam Jacob , qui cum concitus equi pernicitate ferretur, a serpente percussus, retrorsum cecidit. Debboram autem et Barach, et uxorem
Abbreviated transcription (Latin):
qum diaboli Quiꝰ ħabeat socios. nõ autẽ habere
nisi esset: tamen quia adõ perit nõ esse dicitur:
Ergo scđm hunc comparationis senfũ. malũ diximꝰ
mulierem tangere : licet uxoris nulla factasit men¬
cio quia bonũ est non tangert Et sub iecimus.
uirginitatẽ frumentũ. nuptias ordeũ. fornicatio¬
nem stertus bubulsũ nuncupantes: Utiq et fru-¬
mentũ et ordeum. creatura dei est Uerũ menan¬
gelio maior turba ordeacus panibus: minor fru¬
saluos saties dñe. Aluis uerbis id ipsũ locuti sumus:
quando aurũ uir ginitatẽ. argentũ nuptias diximꝰ:⁊

Expanded text:
quin diaboli, qui cum habeat socios, non autem haberet, quin diaboli, qui cum habeat socios, non autem haberet, nisi esset, tamen, quia deo periit, non esse dicitur. ergo secundum hunc conparationis sensum malum diximus mulierem , tangere — licet uxoris nulla facta sit mentio —, quia bonum est non tangere. et subiecimus uirginitatem frumentum, nuptias hordeum, fornicationem stercus bubulum nuncupantes: utique et frumentum et hordeum creatura dei est. uerum ineuangeliomaiorturbahordeaciispanibus, minor I frusaluos facies, domine. aliis uerbis idipsum locuti sumus, quando aurum uirginitatem, argentum nuptias dixim
Abbreviated transcription (Latin):
quomodo imiuersa uanitas:: Si terra uanitas: nũ¬
quid et cęli et angłi. et throni. et dominationes.
potestates. cetereq uirtutes: Sed quȩ perse bona
sunt ut abono cratore condita: ad comparationem
maiorũ uanitas appellantur: Uerbi grã: Lucerna
lampadis comparatione : pro nichilo est Lam pas
stellȩ collatione non lucet Stellam limã cõfer: et
cȩca est: Sedl unã soli unge: non rutilat: Solem
xp̃o confer: et tenebrȩsunt: Egosũ inquid qui fum:
Om̃em igitur creaturã sideo cõtuleris: nõ fabsistit:
Non tradas inquit esther hereditatẽ tuã his qui
non sunt Uel idolis scilicet uel demonibus Et cer¬
te erant idola et dȩmones: quibus de traderent᷑
orabat In iob quoq legimus ad baldath dictum
de impio Auellatur de tabernaculo eiꝰ siducia eius:
et calcet suꝑ eum quasi rex interitus: habitent inta¬
bernaculo eius. soci illius qui nõ est haut dubium

Expanded text:
quomodouniuersa uanitas? si terra uanitas, numquomodouniuersa uanitas? si terra uanitas, numquid et caeli et angeli et throni, dominationes, potestates ceteraeque uirtutes? sed quae per se bona sunt ut a bono creatore condita, ad conparationem maiorum uanitas appellantur. uerbi gratia: lucerna lampadis conparatione pro nihilo est; lampas stellae conlatione non lucet; stellam lunae confer, et caeca est; lunam soli iunge, non rutilat; solem Christo confer, et tenebrae sunt. ego sum, inquit, qui sum. omnem igitur creaturam si deo contuleris, non subsistit. ne tradas, inquit Hester, hereditatem tuam his, qui non sunt, uel idolis scilicet uel daemonibus. et certe erant idola et daemones, quibus ne traderentur, orabat. in Iob quoque legimus a Baldad dictum de inpio: auellatur de tabernaculo suo fiducia eius et calcet super eum quasi rex interitus. habitent in tabernaculo illius socii eius, qui non est, haud dubium
Abbreviated transcription (Latin):
ux orem suam habeat: et ima queq uirũ suũ habeat:
In quo differunt mea uerba a sensu apłi: nisi forte
in eo quod ille pronunciat ego dubitoꝰ Ille definit:
ego sciscitor Ille aꝑte dicit: bonũ homini mulierem
gere. Si chubitantis est. nõ cõsirmant¬
Ille dicit bonũ est. nõ tangere: ego quid bono con¬
trariũ esse possit ad iungo Statimq incõsequentib
animaduertenda apłi prudentia: Non dix̃ bonũẽ
uxorem nõ habere. sed bonũ est mulierẽ nõ tangere:
quasi et intactu ꝑiculũ sit. quasi qui illã tetigerit
non euadat Uides igitur nõ de cõnigib nos expo¬
nere. sed de cõitu. simpliciter disputare : quod ad
comparationẽ pudicitiȩ uirginitatis. et angelice
similitudinis. bonũ sit homini mulierẽ nõtangere
Uanitas uanitatũ. et om̃a uanitas: dicit ecłastes:
Si om̃s creaturȩ bonȩ. ut abono crãtore condite:

Expanded text:
uxorem suam habeat et unaquaeque . uirum suum habeat. uxorem suam habeat et unaquaeque . uirum suum habeat. in quo differunt mea uerba a sensu apostoli? nisi forte in eo, quod ille pronuntiat, ego dubito; ille definit, ego sciscitor; ille aperte dicit: bonum est homini mulieremgere. \'si\' dubitantis est, non confirmantille dicit: bonum est non tangere, ego, quid bono contrarium esse possit, adiungo. statimque in consequentibus: animaduertenda apostoli prudentia. non dixit: \'bonum est uxorem non habere\', sed \'bonum est mulierem non tangere\', quasi et in tactu periculum sit, quasi, qui illam tetigerit, non euadat. uides igitur non de coniugibus nos exponere, sed de coitu simpliciter disputare, quod ad conparationem pudicitiae et uirginitatis et angelicae similitudinis bonum sit homini mulierem non tangere. uanitas uanitantium, omnia uanitas, dixit Ecclesiastes. si omnes creaturae bonae ut a bono creatore conditae,
Abbreviated transcription (Latin):
lant: Quasi uero rogandassit ut mͥ crederet. et
non muitus ac repirgnans in ueritatis uinda ducen-¬
dus Et hȩc dicerem. si uincendistudio contra regulã
scripturarũ quippiam locutus fuissem: et sicut uiri fortes
incontrouersiis solent facere. culpam premio rech¬
merem: Nunc uero cũ interpres maꝗis apłi fuerint
quam dogmatites. et commentarus sim usus officio:
quicquid durũ indetur ei magis imputetur quem
exposumus: quã nobis qui exposuimus: ififorte
aliter ille chiocit. et nos fimplicitatẽ uerborum eꝰ.
maligna inter pretatione extorsimus: Qui hoc arguit:
de ipsis scriptis probet Diximus si bonũ est mulie
malũ: Si autẽ malum est et ignoscitur : ideo cõce¬
ditur ne mala quid deterius fiat: Et cetera usq
ad proposicionẽ alterius capituli: Hoc ideo subie¬
cimus: quia apłs dixerat. bonũ est homini mulierẽ
nõ tangere. Propter formcationẽ autẽ imusgiuisq

Expanded text:
lant. quasi uero rogandus fuerit, ut mihi cederet, et lant. quasi uero rogandus fuerit, ut mihi cederet, et non inuitus ac repugnans in ueritatis uincla ducendus. et haec dicerem, si uincendi studio contra regulam scripturarum quippiam locutus fuissem et, sicut uiri fortes in controuersiis solent facere, culpam praemio redimerem. nunc uero, cum interpres magis apostoli fuerim quam dogmatistes et commentatoris sim usus officio, quidquid durum uidetur, ei magis inputetur, quem exposuimus, quam nobis, qui exposuimus. nisi forte aliter ille dixit et nos simplicitatem uerborum eius maligna interpreta- I tione detorsimus. qui hoc arguit, de ipsis scriptis probet. diximus: si bonum est muliemalum. si autem malum est et ignoscitur. ideo conceditur, ne malo quid deterius fiat, et cetera usque ad propositionem alterius capituli. hoc ideo subiecimus. quia apostolus dixerat: bonum est homini mulierem non tangere; propter fornicationem autem I unusquisque
Abbreviated transcription (Latin):
facere nec declinare norit infichias Sed quocũq
respexeris fulmina funt: heret incausa capit. ca-¬
pit om̃e quod tetigerit: Tergũ uerat ut fuperet:
fugã simulat ut occidat: Calum niemur ergo illũ
atq dicamus testimonia. quibus uel contra iudeos uel
contra hereses usus est: Aliter insius locis. aliter intus
epłis sonant Didemus exepla captiua Seruierunt
tibi ad uictoriam: quȩ insius uoluminibus nõdimi¬
cant: Ponne nobis loquitur cum
saluatort:
Aliter foris. aliter domiloquimur: Turba parabolas.
discipłi audiunt ueritatẽ: Phariseis proponit dñs
quęstiones: et non disserit: Aliud est docere discipłm:
aliud aduersarium uancere Mysterium inquit
meũ michi. inysteriũ meũ michi et ieis Incdigna¬
mini mͥ quod iouimanũ nõ docuerim : sed uiccrin:
Immo indignantur hi.qui illũ anathematicũ dolent:
Et cũ laudent quod sunt : ac cusant quod eẽ se simu¬

Expanded text:
facere nec declinare noverit insidias, sed quocunque facere nec declinare noverit insidias, sed quocunque respexeris, fulmina sunt. Haeret in causa, capit omne quod tetigerit: tergum vertit, ut superet: fugam simulat, ut occîdat. Calumniemur ergo illum, atque dicamus ei: Testimonia quibus contra Iudaeos vel caeteras haereses usus est, aliter in suis locis, aliter in tuis Epistolis sonant. Videmus exempla captiva, servierunt tibi ad victoriam, quae suis in vosuminibus non dimicant. Nonne nobis loqusaluatore: aliter foris, aliter domi loquimur? turba parabolas, discipuli audiunt ueritatem. pharisaeis proponit dominus quaestiones et non disserit. aliud est docere discipulum, aliud aduersarium uincere. mysterium, inquit, meum mihi, mysterium meum mihi et meis. Indignamini mihi, quod Iouinianum non docuerim, sed uicerim. immo indignantur hi, qui illum anathematizatum dolent, et, cum laudent, quod sunt, accusant, quod esse se simu
Abbreviated transcription (Latin):
Quid m illis apertũ quid simplex est. quȩ uerba
non sensiunt. qui sensus nõ ictorieͫ Origenes.
me thodius. eusebius. apollinaris : multis uersuum
milib scribunt ad uersum celsũ et porphirium:
Considerate quibus argumentis et quã lubricis pro¬
blemata diaboli spũ contexta sub uertant. Et quia
interdũ coguntur loqui. non quod sentiunt. fed
quod necesse est: dicantur esse. gentiles Taceo de
latinis scriptoribus tertulliano. cypriano. minucio.
uicborino. lactancio. hylario: ut nõ tam me defen¬
disse quã alios indear accusasse Paulũ apłm ꝓferã:
quẽ quotiens cũq lego. ideor michi non uerba sed
tonitrua audire Legite epłas eius: et maxime
ad romanos. ad galatas. adephesios. inquibis totus
monus que sumit de ueteri testamento. quam
artisex. quã prudens. quã dissimulatorsit eius quod
agit. Uidentur quidem uerba simplicia. et quasi
inocentis hominis ac pęne rusticani : et qui nec

Expanded text:
quid in illis apertum, quid simplex est? quae uerba quid in illis apertum, quid simplex est? quae uerba non sensuum? qui sensus non uictoriae? Origenes, Methodius, Eusebius, Apollinaris multis uersuum milibus scribunt aduersus Celsum et Porphyrium: considerate, quibus argumentis et quam lubricis problemata diaboli spiritu contexta subuertant et, quia interdum coguntur loqui, non quod sentiunt, sed quod necesse est, dicantur esse gLatinis Scriptoribus, Tertulliano, Cypriano, Minutio, Victorino, Lactantio, Hilario, ne non tam me defendisse, quam alios videar accusasse. Paulum Apostolum proferam, quem quotiescumque lego, videor mihi non verba audire, sed tonitrua. Legite Epistolas ejus, et maxime ad Romanos, ad Galatas, ad Ephesios, in quibus totusmoniis quae sumit de veteri Testamento, quam artifex, quam prudens, quam dissimulator fit ejus quod agit. Videntur quidem verba simplicia, et quasi innocentis hominis et
Abbreviated transcription (Latin):
tationẽ. et aduersario respondente nunchȩc nunc
illa proponere⁊ aliud argumentarii ut libet.
aliud loqui: aluid agere panẽ ut dicitur ostendere.¬
et lapidem tenere Insequenti autẽ aꝑta frons: et
ut ita dicam ingenuitas necessaria est Aliudẽ
querere : aliud definre. In altero pugnandũ:
i altero docendũ est Tu me stantẽ inprelio et
deuita periclitantẽ: studiosus magister doteas:
Noli ex ob lico. et unde nõ putaris uulnꝰ inferre:
Directo per cute gladio: Turpe tibi est. hostem dolis
ꝑimere non uiribus: quasi nõ hȩc arssumma pugnan¬
ciũ sit. alibi minitari et alibiper tutere: Legite ob¬
secrouos demostenen: legite tulliũ: Ac ne forsitan
rethores uobis displiceant. quorũ artis est. magis¬
ueri similia quã uera chicere: legite platonẽ. tephrastũ
xenophonta. aristotelem ÷ et reliquos qui de socratis
fonte manantes diuisis cõcurrere fluminibus:

Expanded text:
tationem et aduersario respondentem nunc haec nunc tationem et aduersario respondentem nunc haec nunc illud proponere, argumentari, ut libet, aliud loqui, aliud agere, panem, ut dicitur, ostendere, lapidem tenere; in sequenti autem aperta frons et, ut ita dicam, ingenuitas necessaria est. aliud est quaerere, aliud definire: in altero pugnandum, in altero docendum est. tu me stantem in proelio et de uita periclitantem studiosus magister doceas. noli ex obliquo et, unde non putaris, uulnus inferre: directo percute gladio. turpe tibi est hostem dolis perire, non uiribus; quasi non et haec ars summa pugnantium sit, alibi minitari et alibi percutere. legite, obsecro uos, Demosthenen, legite Tullium; ac ne forsitan rhetores uobis displiceant, quorum artis est uerisimilia magis quam uera dicere, legite Platonem, Theophrastum, Xenophonta, Aristotelen et reliquos, qui de Socratis fonte manantes diuisis cucurrere fluminibus:
Abbreviated transcription (Latin):
Respondeant aliter. teneant modũ indisputando :¬
et me ilibris siuis quid uel preter miserim uelad.¬
diderim doceant: Re prehensoros nõ audio: sequor
magistros Delicata doctrina. pugnanti ictus dictare
demuro: Et cũ ipse ungentis delibutus sis. quentẽ
militem accusare formidas: Nec hȩc dicens. statĩ
iactantiȩ reus sum: quod ceteris dormientibus sol
pugnauerim: Sed hoc dico caucius eos posse pug¬
nare : qui me inderint uulneratũ: Nolo tamenꝰ¬
tale in quo te tantũ proteges: et torpentẽ dextera
sinistra clypeũ circumferat: Aut feriendũ tibiẽ.
aut cadendũ: Non possũ te ȩstimare uictorem:
nisi aduersariũ uidero trucidatũ: Legimus oeru¬
ditissimi uiri inscolis pariter. et aristotelia illa uł
de georgiȩ fontibus manantia simul didicimus.
plura indelicet esse. genera discentũ : et inter
cetera aliud eẽ oΥΜCΘΥHoC scribere
aliud aoyxCa EΥ Koc in priori uagã esse. cdispu¬

Expanded text:
respondeant aliter, teneant modum in disputando respondeant aliter, teneant modum in disputando et me, in libris suis quid uel praetermiserim uel addiderim, doceant. reprehensores non audio, sequor magistros. delicata doctrina de muro et, cum ipse unguentis delibutus sis, cruentum militem accusare formidinis. nec haec dicens statim iactantiae reus sum, quod ceteris dormientibus solus pugnauerim, sed hoc dico, cautius eos posse pugnare, qui me uiderint uulneratum. nolo tale certamen, in quo te tantum protegas, et torpente dextera sinistra clipeum circumferri. aut feriendum tibi est aut cadendum. non possum te aestimare uictorem, nisi aduersarium uidero trucidatum. Legimus, O eruditissimi uiri, in scolis pariter et Aristotelia illa uel de Gorgiae fontibus manantia simul didicimus, plura uidelicet esse genera dicendi et inter cetera aliud esse γυμναστικῶς scribere, aliud δογματικῶς: in priori uagam esse dispu
Abbreviated transcription (Latin):
serim. me ita reciꝑe nptias. ut eis continentes
uiduas uirginesq preferrem: debuerat prudens
et benignus lector etiam ea que uidebantur dura
estimare non potestis⁊ et nõ in uno atq eodem
libro criminari me diuersas sententias ꝓtulisse:
Quis enĩ tam ebes et sic inscribendo rudis. ut idem
damnet. et ȩdificata destruat. destructa ȩdificet:
et cũ aduersarium uicerit suo nouissime mucro¬
ne feriatur : Si rusticani homines uel rethoricȩ
et cialet licȩ artis ignari detraherent michi. tribu¬
erem ueniam imperiaȩ : nec accufationẽ rep̃hen-¬
derem. ubi nõ uoluntatẽ inculpa cernerẽ sed igno¬
rantiam: Dun uero cum disserti homines et libera¬
libus studiis eruditi magis uolunt ledere quã intel
non reprehendere peccata Patet cãpus: stat ecõtra
acies aduersarui dogma manifestũ est Et ut uirqi¬
lianũ aliquid inferam: illũ aspice contra. qui nocat:

Expanded text:
serim, me ita recipere nuptias, ut eis continentes, serim, me ita recipere nuptias, ut eis continentes, uiduas uirginesque praeferam, debuerat prudens et benignus lector etiam ea, quae uidebantur dura, aestimare de ceteris et non in uno atque eodem libro criminari me diuersas sententias protulisse. quis enim tam hebes et sic in scribendo rudis, ut idem damnet et laudet, aedificata destruat, destructa aedificet et, cum aduersarium uicerit, suo nouissime mucrone feriatur? si rusticani homines et uel rhetoricae uel dialecticae artis ignari detraherent mihi, tribuerem ueniam inperitiae nec accusationem reprehenderem, ubi non uoluntatem in culpa cernerem, sed ignorantiam; nunc uero, cum diserti homines et liberalibus studiis eruditi magis uolunt laedere quam intelnon reprehendere. patet campus, stat e contra acies, aduersarii dogma manifestum est et — ut Uergilianum aliquid inferam — illum aspice contra, qui uocat:
Abbreviated transcription (Latin):
audimus Eccła enĩ matrimonia non dãpnat :
sed subicit: Nec abicit: sed dispensat, Sciens ut
fupra drximus indomo magna non solũ esse uasa
aurta et ar gentra. sed et lignca et sic tilia: et alia
esse mhonorẽ. alia incõtumeliam: et qui cũ que
se mundauerit. et eũ futurũ esse uas honorabilȩ
et ne cessarium. in om̃e opus bonũ paratũ:. Quiqͥd
in quã de laude dicerint muiptiarũ libenter audimꝰ
Paudari nuptias libenter audimus: et nuptias cõ¬
demnamus Eccła matri monia nõ damnat: sed
subicit. Uelitis nolitis mariti. subicit uirginitati
et induitati eccła nuptias Sed nuptias infuooꝑe
ꝑmanentes subicit nec damnat. nec abicit seeldis¬
pensat: In potestate ura est: si uelitis scđm pudici¬
cis gradũ scandere: Iuid indignammi si intercio
stantes nolitis ad fuꝑiora properare: Igitur cum
tociens et tam trebro lectorẽ am monuerim. et ꝑ
singula pene tractatuũ milia cautus inator inces¬

Expanded text:
audimus. Ecclesia enim matrimonia non damnat, audimus. Ecclesia enim matrimonia non damnat, sed subjicit: nec abjicit, sed dispensat: sciens, ut supra diximus, in domo magna non solum esse vasa aurea et argentea, sed et lignea et fictilia: et alia esse in honorem, alia in contumeliam: et quicumque se mundaverit, eum futurum esse vas honorabile, et neceinquam, de laude dixerint nuptiarum, libenter audimus. laudari nuptias libenter audimus, et nuptias condemnamus? ecclesia matrimonia non damnat, sed subicit — uelitis nolitis, mariti, subicit — uirginitati et uiduitati. ecclesia nuptias, sed nuptias in suo opere permanentes subicit, non damnat, nec abicit, sed dispensat. in potestate uestra est, si uelitis, secundum pudicitiae gradum scandere. quid indignamini, si in tertio stantes nolitis ad superiora properare? Igitur, cum totiens et tam crebro lectorem admonuerim et per singula paene tractatuum milia cautus uiator inces
Abbreviated transcription (Latin):
dei et agni: et sine macula Si uirgines primiciȩ sunt¬
dei: ergo uichaȩ et in matrimonio cõtinentes
erunt post primicias: id est in scđo et tertio gradu:
Inscđo et tercio gradu uiduas ponimus et maritas:
etherctico furore damnare dicimur nuptias Mul¬
ta funt quȩ ꝑ om̃ẽm librũ. cauto moderamine de
uirginitate. de uiduis. de miptiis diximus Sed
breuitatis studio unũ adhuc ponã testimonium:
cui non reor contradicturũ. nisi eũ qui aut ini¬
micũ se probare uoluerit. aut uecordem: Nam
cũ proposuissem quod dñs isset adnuptias inchana
galileȩ: post quedam etiã hȩc ad didi: Qui enim
semel iuit adnuptias : semel docuit esse. nubendũ:
&tunc uirginitati posset officere: si nuptias uir
ginitatẽ et indintatis castimoniã non in gradu
tertio poneremus Nunc autẽ cũ hereticorũ fit
damnare cõiugia. et dei sꝑnere condicionem :
quicquid de laude dixcerint nuptiarũ libenter

Expanded text:
dei et agni et sine macula. si uirgines primitiae dei suntdei et agni et sine macula. si uirgines primitiae dei sunt, ergo uiduae et in matrimonio continentes erunt post primitias, id est in secundo et tertio gradu. in secundo et tertio gradu uiduas ponimus et maritas, et heretico furore damnare dicimur nuptias? Multa sunt, quae per omnem librum cauto moderamine de uirginitate, de uiduis, de nuptiis diximus. sed breuitatis studio unum adhuc ponam testimonium, cui non reor contradicturum nisi eum, qui aut inimicum se probare uoluerit aut uaecordern. nam cum proposuissem, quod dominus isset ad nuptias in Cana Galilaeae, post quaedam etiam haec addidi: qsemel venit ad nuptias, semel docuit esse nubendum. 306 Et tunc virginitati posset officere, si nuptias post virginitatem, et viduitatis castimoniam non in gradu tertio poneremus. Nunc autem cum haereticorum sit damnare conjugia, et Dei spernere conditionem, quidquid de laude dixerit  Al. dixerint nuptiarum, libenter
Abbreviated transcription (Latin):
ferri: Ad galathas quoq testimoniũ apłi proponen¬
tes. ex opib legis nõ iustificatur om̃is caro: huius¬
cemodi sensũ itulimus: oꝑa legis et nptiȩ sunt
Vnde et maledicuntur mea quȩ nõ habent filios.
quȩ sic conceduntur etiã ineuangłio Aliud est
indulgentiam infirmitati tribuere : aliud uir¬
tutib p̾mia polliceri Ec ce per spicue diximꝰ
nuptias concedi meuangelio: sed tamen eas dem
in suo officio ꝑmanentes premia tastitatis nõ posse caꝑe
Quod si indigne mariti accipiunt. nõ michi irascan¬
tur sed scripturis fias: immo ep̃is. prb̃is. et chaconi¬
se nouerunt hostias offerre nõ posse. si oꝑi cõiugali
seruierint: Sed et ineo loco ubi apocalypsi testimo¬
mũ posinmus: nõ ne manifestũ est quid deuirgini¬
bus. uiduis. et cõnigibus senserimusꝰ In sunt qui
cantant canticũ nouum : quod nemo potest cane
re nisi qui uirgo est: Hisunt primicie primiciȩ

Expanded text:
ferri. Ad Galatas quoque testimonium apostoli proponenferri. Ad Galatas quoque testimonium apostoli proponentes: ex operibus legis non iustificabitur omnis caro tiuiuscemodi sensum intulimus: opera legis et nuptiae sunt. unde et maledicuntur in ea, quae non habent filios. quae si conceduntur etiam in euangelio, aliud est indulgentiam infirmitati tribuere, aliud uirtutibus praemia polliceri. ecce perspicue nuptias diximus concedi in euangelio, sed tamen easdem in suo officio permanentes praemia castitatis capere non posse. quod si indigne accipiunt mariti, non mihi irascantur, sed scripturis sanctis, immo episcopis, presbyterise noverunt hostias offerre non posse, si operi serviant conjugali. Sed et in eo loco ubi de Apocalypsi testimonium posuimus , nonne manifestum est, quid de virginibus et viduis et conjugibus senserimus? « Hi sunt qui cantant canticum re, nisi qui uirgo est. hi sunt primitiae
Abbreviated transcription (Latin):
gamis et octogamis et penitentibus legerit prepa¬
rata. Xp̃m incarne uirginẽ. inspũ monogamũ
est sermo: et crediti sumus miptias cõdemnareꝰ
Damnare dicor nuptias. cuiꝰ hic sermo est: Hulliq
dubium est. sacerdotes de aaron. et eleatar. et phi¬
ne es stirpe generatns: qui cũ et ipsi uxores habue¬
rint recte nobis opponerentur. si errore enera¬
ticarũ concederemus matrimonia reprobanda:
Tacianũ encaticarũ principẽ qui abiat matrimo¬
nia reprehendimus: et ipsi miptias cõdem namusꝰ
de nuptus senserim. et quomͦ tres gracdus uirginita¬
tis. uidunitatisq uel continentiȩ. cõnigu fecerim.
de darant ipsa quȩ scripta sunt: Non nego beatas
esso inuas quȩ ita post baptisimĩ manserint. nec
illarũ detraho meritũ. quȩ cũ uiris incastitate ꝑ¬
durant: Sed sicut hȩ maioris premn sunt apud
ipse ȩquo patiuntur animo uarginitatẽ sib pre¬

Expanded text:
gamis, et octogamis, et poenitentibus legerit praepagamis, et octogamis, et poenitentibus legerit praeparata. Christum in carne virginem, in spiritu monogamum, est: et crediti sumus nuptias condemnare! damnare dicor nuptias, cuius hic sermo est: nullique dubium est sacerdotes de Aaron et Eleazar et Finees stirpe generatos. qui cum et ipsi uxores habuerint, recte nobis opponerentur, si errore Encratitarum contenderemus matrimonia reprobanda. Tatianum, Encratitarum principem, qui abicit matrimonia, reprehendimus, et ipsi nuptias condemnamus? de nuptiis senserim et quomodo tres gradus uirginitatis uiduitatisque et continentiae et coniugii fecerim, declarant ipsa, quae scripta sunt: nonnego beatas esse uiduas, quae ita postbaptismum manserint, nec illarum detraho merito, quae cum uiris in castitate perdurant, sed sicut hae maioris apud deum praemiipsae aequo patiantur animo uirginitatem sibi prae
Abbreviated transcription (Latin):
calumma. De scđo hic et tercio et quarto filibet
tesbimonio disputauimus non deprimo : neqiud meo
quod docimus uni homini prostitutã esse. quam
multis. ad primũ maritũ referat : cũ om̃is nobis ques¬
signata sit. Omĩa licent : sed non om̃a expediunt
Non damno digamos. immo nec trigamos : et si dici
potest octogamos Plus aliquid inferã: Etiã scortatorẽ
recipio penttentẽ: Quicquid ȩqualiter licet : ȩquali
lance pensandũ est. Erubescat calum niator mĩs.¬
dicens prima me dampnare matrimonia : quan¬
do legit nõ dam no digamos immo nec trigamos.
et si dici potest oc togitmos Aliud est enĩ nõ dãpna¬
ro : aliud est predicare: Aliud ẽ ueniã cõcedere:
aliud ut laudare uirtu. tẽ: Si autẽ ieo durus ui¬
deor quia dixi. quicqͥd ȩqualiter licet ȩ gualilance
pensandũ est: puto nõme crudelem iudicabit et ri¬
qicdũ: qui alia loca uirginitati et miptis. alia tri¬

Expanded text:
calumnia! de secundo hic et tertio et quarto, si libeat, calumnia! de secundo hic et tertio et quarto, si libeat, matrimonio disputauimus, non de primo, ne quis in eo, quod diximus: uni homini prostitutam esse quam multis. ad primum maritum referat, cum omnis nobis quaestsignauimus: \'omnia licent, sed non omnia exp. Non damno digamos, immo nec trigamos, et, si dici potest, octogamos: plus aliquid inferam, etiam scortatorem recipio poenitentem. Quidquid aequaliter licet, aequali lance pensandum est. dicens me prima damnare matrimonia, quando legit, « Non damno digamos, et trigamos, et si dici potest, octogamos. » Aliud est non damnare, aliud praedicare: aliud est veniam concedere, aliud laudare virtutem. Si autem durus in eo videor, quia dixi: « quidquid aequaliter licet, aequali lance pensandum est; » puto non me crudelem judicabit et rigidum, qui alia loca virginitati et nuptiis, alia tri
Abbreviated transcription (Latin):
tem. ne nuptiȩ cõdemnentur Prȩterta quis tam
iniquus meorũ opusculorũ iudex erit. ut prima
matrimonia dampnare me hicat: cũ etiã de se¬
cundis nuptus dixisse me legerit: Concedit
apłs scd̃as miptias: sed uolentibus: sed his quise
continere nõ possunt: ne luxuriatȩ nube uelint
retro pẽst̃ sathanan. Ceterũ beatiores erunt: sisic ꝑman
retur. addidit: Puto autẽ: quod ego spm̃ dĩ habeam.
Ubi ad continentiam prouocat : ibi nõ hominis sed
sp̃s dei consilium est Ubi autẽ mibendi concedit
ueniam. spm̃ dĩ non nominat: sed prudentiȩ librat
consilium: ita singulis relaxans. ut u usquisq ferre
potest Propositis quoq testimoniis. inquibus apłs
secd̃as cõcedit nuptias: et ex ea causa facit quod
secunda matrimonia Melius est enĩ licet alterum
et terciũ urũ nosse quã plurimos : id est tolerabili¬
us est. um homini prostitã. esse quã multis facestat

Expanded text:
tem, ne nuptiae condemnentur. praeterea quis tam tem, ne nuptiae condemnentur. praeterea quis tam iniquus meorum opusculorum iudex erit, ut prima matrimonia damnare me dicat, cum etiam de secundis nuptiis dixisse me legerit? concedit apostolus secundas nuptias, sed uolentibus, sed his, quae se continere non possunt, ne luxuriatae in Christo nretro Satanan. ceterum beatiores erunt, si sic permretur, addidit: \'puto autem, quod et ego spiritum dei babeam. ubi ad continentiam prouo\'cat, ibi non hominis, sed spiritus dei consilium est. ubi autem nubendi concedit ueniam, spiritum dei non nominat, sed prudentiae librat consilium ita singulis relaxans, ut unusquisque ferre potest. propositis quoque testimoniis, in quibus aposriculum concedit nuptias, et excusabile facit, quod oncedit viduis secunda matrimonia. Melius est enim licet alterum et tertium, unum virum nosse, quam plurimos: id est, tolerabilius est uni homini prostitutam esse quam multis. facessat
Abbreviated transcription (Latin):
cdiuersa: Tantũ est igitur inter nuptias et uirgi¬
nitatẽ : quantũ inter nõ peccare etbene facere:
Immo ut leuius dicã: inter bonũ et melius. Porro
incõseguentibus cũ ait: sinita disputationẽ cõnu¬
giorũ et uirginitatis. et inter utrumq cauto mo¬
deramine preceptorũ. ut nec ad sinistrã nec ad
dexterã diuertere. sed uia regia graderetur:
et illud impleret nesis multũ nistus. rursũ mono
gamiam digamiȩ comparat: et quomodo nuptias¬
sub diderat uirginitati: ita digamiã nuptiis subiec̃
Non ne ꝑspicuȩ ostendimus quȩ sit inscripturis
sc̃is sinistra. quȩ dextera: et quid significet ne
sis multũ iustus: Quid indelicet simstra sit: si ui¬
deorũ et gentilium sequamur libidmẽͥ et semper
estuemus ad coitũ: Dextra: si manicheorũ segua¬
mur errorẽ: et simulate pudicitię retibus amplec¬
timur: Uiamautẽ regiasit: ita appetere uirginita¬

Expanded text:
diuersa. tantum est igitur inter nuptias et uirgidiuersa. tantum est igitur inter nuptias et uirginitatem, quantum inter non peccare et benefacere, immo, ut leuius dicam, quantum inter bonum et melius. Porro in consequentibus, cum digiorum et virginitatis, et inter utrumque cauto moderamine praeceptorum, ut nec ad dexteram nec ad sinistram diverteret, sed via regia graderetur , et illud impleret: Ne sis multum justus , rursus gamiam digamiae conparat et, quomodonuptiassubdideratuirginitati, itadi gami am n uptiis subicit, nonne perspicue ostendimus, quae sit in scripturis sanctis sinistra, quae dextra, et quid significet: ne sis multum iustus? quod uidelicet sinistra sit, si Iudaeorum et gentilium sequamur libidinem et semper aestuemus ad coitum dextra, si Manicbeorum sequamur errorem et simulatae pudicitiae retibus inplicemur, uia autem regia sit ita adpetere. uirginita
Abbreviated transcription (Latin):
Redde michi meũ: et cu tene tinĩ: Si alligatus
es irxori: ne illi des repudiũ: Si solutussũ ab uxo¬
re: nõ querã uxorẽ Ut ego nõ soluo cõ iugia sise¬
mel ligatussũ: ita tu nõliges quod solutum est
Sed et malio testimonio: quid deuir ginitate
et nuptiis senserimus manifestissime xleclaratur:
Non imponit nobis laqueũ apłs. nec cogit esse.
quod nolumus sed fuadet. quod honestũ est ec de¬
corũ : et intente facit seruire dño. et semꝑ esse
sollicitũ: et expectare paratũ dñi uoluntatem.
ut cũ quid imꝑauerit quasi strenuus et armatꝰ
milos statĩ impleat quod preceptũ est. Et hoc fatiat
hominibus hinus mundi. ut distendantur in ea
Infine quoq comparationis nuptarũ et uirginũ:
disputationẽ nram hoc sermone conclusimus Ubi
bonũ et melius est: ibi boni et melioris nõ unũ est
premium Qubi non unũ prȩmiũ: ibi utiq dona

Expanded text:
redde mihi meum et tu tene tuum. si alligatus redde mihi meum et tu tene tuum. si alligatus es uxori, ne illi des repudium; si solutus sum ab uxore, non quaeram uxorem. ut ego non soluo coniugia, si semel ligata sunt, ita tu non liges, quod solutum est. sed et in alio testimonio, quid de uirginitate et nuptiis senserimus, manifestissime declaratur: nquod nolumus; sed suadet quod honestum est et decorum, et intente facit servire Domino et semper esse sollicitum, et exspectare paratam Domini voluntatem, ut eum quid imperaverit, quasi strenuus, et armatus miles statim impleat quod praeceptum, est, et hoc faciat hominibus hujus mundi, ut distendin fine quoque conparationis nuptarum et uirginum disputationem nostram hoc sermone conclusimus: ubi bonum et melius est, ib boni et melioris non unum est praemium;etnbinon unum praemium, ibi utique dona
Abbreviated transcription (Latin):
cur dixisset apłs. deuirginibus autẽ preceptũ dm̃ nõ babeo:
consilium autẽ do. tanquã miscdiam cõsecutus adño ut
sim fidelis: ita uirginitatẽ extulimus. ut nuptiarũ
ordinẽ seruemus Si uirginitatẽ dñs eatulisset ii¬
debatur nuptias cõdempnare: et hominũ auferre
seminarũ. unde et ipsa uirginitas nascitur: Si pre¬
cidisset radicẽ: quomodo fruges requireret: Nisi
ante fundamenta iacisset qua ratione ȩdisicium
extrueret. et operturũ cuncta desuꝑ culmen impo¬
neret: Si radicẽ nuptias. uirimitatẽ fruges diximꝰ:
si fundamentũ matrimoniũ et edificium. uel cul¬
men perpetuã castitatẽ: quisum quã ueltã inui¬
dus uel tam cȩcus obtrectator mei erit. ut ineadẽ
Porro malio locoponentes apłi testimoniũ. quo
ait alligatus es uxori noli querere solutionẽ: solu-¬
tus es ab iocore noli querere uxorem: ilico sub
iccimus Habet unusquisq nr̃m terminos suos

Expanded text:
cur dixisset apostolus: de uirginibus autem praeceptum domini non habeo; cur dixisset apostolus: de uirginibus autem praeceptum domini non habeo; consilium autem do, tamquam misericordiam consecutus a domino, ut sim fidelis, ita uirginitatem extulimus, ut nuptiarum ordinem seruaremus: si uirginitatem dominus imperasset, uidebatur nuptias condemnare et hominum auferre seminarium, unde et ipsa uirginitas nascitur. si praecidisset radicem, quomodo fruges quaereret? nisi ante fundamentaiecisset, qua ratione aedificium extrueret et operturum cuncta desuper culmen inponeret? si radicem nuptias, uirginitatem fruges diximus, si fundamentum matrimonium et aedificium uel culmen perpetuam castitatem, quisquam uel tam inuidus uel tam caecus obtrectator mei erit, ut in eademporro in alio loco proponentes apostoli testimonium, in quo ait: alligatus es uxori: noli quaerere solutionem; solutus es ab uxore: noli quaerere uxorem, ilico ista subiecimus: habet unusquisque nostrum terminos suos;
Abbreviated transcription (Latin):
cȩlibatus et miptiȩ : cũ etiam fides quȩ proprie ap̃ra¬
norum est . si opera nõ habuerit mortua esse credat᷑
Et hac lege uirgines quoq ueste et umonis uni uirȩ.
iscãrũ queant or dine numerari Et post paululum:
Seruus uocatus es: non sit tibi curȩ Sed et si potes
fieri liber: magis utere Et iam si habes in quid uxorẽ¬
et illi alligatus es: et soluis debitũ. et nõ habes tui
corporis potestitẽ: atq ut manifestnis loquar seruus
uxoris es: noli propter hoc abere tristiciã. nec dea¬
missa uirginitate suspires ⁊ sed etiã si potes causas ali¬
quas inuenire discicdii. ut libertate pudicitiȩ ꝑfrua¬
ris : noli salutẽ tuã cũ alterius interitu quȩrere
Habeto paulisꝑ uxorẽ : nec pre curras morantem:
Expecta dũ sequitur: Siegeris pacienter: conutx
immutabitur insororẽ: In eo quoq loco ubi tractauimus

Expanded text:
caelibatus et nuptiae, cum etiam fides, quae proprie Christiacaelibatus et nuptiae, cum etiam fides, quae proprie Christianorum est, si opera non habuerit, mortua esse dicatur et hac lege uirgines quoque Uestae et Iunonis uniuirae in sanctarum queant ordine numerari. et post paululum: \'seruus uocatus es: non sit tibi curae; sed et si potes liber fieri, magis utere\\ etiam si habes, inquit, uxoremetilli alligatuseset soluis debitum et non habes tui corporis potestatem atque — ut manifestius loquar — seruus uxoris es, noli propter hoc habere tristitiam nec de amissa uirginitate suspires. sed etiam sipotescausasaliquas inuenire discidii, ut libertatem pudicitiae perfruaris, noli salutem tuam cum alterius interitu quaerere. habeto paulisper uxorem nec praecurras morantem: expecta, dum sequitur. si egeris patienter, coniux mutabitur in sororem. In eo quoque loco, ubi tractauimus,
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃r ano: Iin secundas nuptias tertiasq cõcedit
indñõ: primas cũ ethnco prohibet: Apiant quȩso
aures ob trectatores mei
et uideant me scđas et
tercias nuptias indño
con cesfisse Qui scdas et tercias nõ damnaui. primũ
potui dãpnart matrimonium: In eo loco qͥuoque
ubi inter pretamur capitulũ apłi: cirtũ cisus aliqͥd
uocatus est. nõ ad ducat preputiũ. in prepucio uoca¬
tus ẽ nõ cirtũ cdatur : licet quidã prudentissimi
inter pretes scripturarũ. hoc de circũ cisione et ser¬
intute dictũ esse cõtendant: nõne apertissime
federa seruiuimus nuptiarũꝰ dreimus eñi. Sun
preputio quis uocatus est: nõ circũcidatur: habe¬
bas inquit ioxorẽ cũ credidisti: noli fidem xp̃i causã
putare discidii. quia inpare uos uocaint deus. Cir¬
cuncisio nichil est. et prepuciũ nchil est: sed obser¬
uatio mancdatorũ dei: Hichil enĩ prod est absq oꝑib

Expanded text:
Christiano. qui secundas nuptias tertiasque concedit Christiano. qui secundas nuptias tertiasque concedit in domino, primas cum ethnico prohibet. Aperiant, quaeso, aures obtrectatores mei et uideant me secundas et tertias nuptias in domino concessisse. qui secundas et tertias non damnaui, primum potui damnare matrimonium? in eo quoque loco, ubi interpretamur capitulum apostoli: circumcisus aliquis uocatus est: non adducatpraeputium. in praeputio uocatus est: non circumcidatur, licet quidam-prudentissimi interpretes scripturarum hoc de circumcisione et seruitute dictum esse contendant, nonne apertissime foedera seruauimus nuptiarum? diximus enim: \'si in praeputio quis uocatus est, non circumcidatur.\' habebas, in.quit, uxor, cum credidisti; noli fidem Christi causam putare discidii, quia in pace nos uocauit deus. \'circumcisio nihil est et praeputium nihil est, sed obseruatio mandatorum dei\'. nihil enim prode est absque operibus
Abbreviated transcription (Latin):
AHC id est uariȩ: Raigo quȩ est ista cõtentio. clau¬
dere oculos. nec aꝑtissimũ lumen aspicere: In eccła
diximus dona diuersa: et aliud donũ uirginitatis.
aliud nuptiarũ. Et post paululũ: Concedo miptias
dei esse domĩ: Sed inter donũ et donũ differre uoce¬
Porro si ioseph intipo dñi accipitur : tunica illius uaria
atq distincta. in uirgimbus. uiduis. cõtinentibus ac
maritis est Et potest inderi quasi alienuis qui de timi
ca xp̃i est. cũ et ipsam reqmã hoc est et cłiam saluatoris.
mus: Sed et incõsequentib de cõnigio disputantes.
eundem sensũ secuti suus hic locus ad presentem
cõtrouersiam nõ ꝑtinet Docet enĩ irocta sententiã¬
saluatoris uxorẽ exccepta causa fornicationis non
repudi andam : et repudiatã inuo marito alteri
nõ nubere: aut certe uiro debere recõciliari: Dec¬
non et malioloco Mulier alligata ẽ: quanto tem¬
liberata est. cui uult nubat: tantũ idño. id est¬

Expanded text:
 id est "nariae. Bogo. quae est ista contentio claudere oculos nec apertissimum lumen aspicere? in ecclesia diximus dona diuersa et aliud donum uirginitatis. aliud nuptiarum. et post paululum: concedo et nuptias esse dei donum, sed inter donuporro, si Ioseph in typo domini accipitur, tunica eius uaria atque distincta in uirginibus, uiduis, continentibus ae maritis est et potest uideri quasi alienus, qui de tunica Christi eBt, cum et ipsam reginam, hoc est ecclesiam saluatoris, mus? sed et in consequentibus de coniugio disputantes eundem sensum secuti sumus: hie locus ad praesentem eontrouersiam non Domini, uxorem excepta causa fornicationis non repudiandam, et repudiatam, vivo marito, alteri non nubere: aut certe viro suo debere reconciliari. Necn alio loco: mulier alligata est, quanto temliberata est: cui uult, nubat, tantum in d
Abbreviated transcription (Latin):
et apłs de eodem post incestũ penitente : ecõtrario
inquid donate ei et cõsolamini: Et iterũ: Si cui do¬
nastis: et ego Ac ne putaremus donũ homi nis
contẽpnendũ: ad didit:
Unde et ioseph intipo

Expanded text:
et apostolus de eodem post incestum paenitente: \'e contrario\', et apostolus de eodem post incestum paenitente: \'e contrario\', inquit, \'donate ei et consolamini\' et: \'si cui quid donastis, et ego1. ac ne putaremus donum hominis contemnendum, addidit: unde et Ioseph in typo