comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
queas. Utrũq ergo  go exponã
⁊ illic ẽẽ licitũ ⁊ hic illicitũ. Erãt
it angłi duo haroth ⁊ maroth.
missi olim adeo de celis in terrã
mano tͥdus hiis uut̾diciis ne occi¬
derent. nͨ ĩuste iudicarent. Neq¬
uinũ biberent. Multoitaq tp̃r̃e
sic ħito cũ non uidices eẽnt ꝑu¬
niuersum orbem. uenit eis die
qͦdam mulier p̃cunctis femi¬
nis om̃ino pulchrima cãm ha¬
bens c adu̾sus maritũ. Que ut
parti sue accõmodaret iudices
astat ministrans. offert ciebro.
instat ut sumant. Qd plura.
Uicerunt blandicie mulieris.
Ineb̾ati poculis ĩ hospitã formo¬
sam ĩcaluerunt. uicti accubitũ

Expanded text:
queas; utrumque ergo exponam et illic esse licitum, et hic illicitum. Erant Angeli Dei duo Horoth et Maroth missi olim a Deo de caelis in terram, mano tributi, his interdictis ne occiderent, nt; Multo itaque tempore sic habito, cum noti iudices essent uniuerso orbi, uenit ad eos quadam die mulier prae cunctis feminis omnino pulcherrima causam habens aduersus maritum, quae ut causae suae accommodaret iudices,adstat administrans, affert crebro, instat ut sumant, quid plura? uicerunt blanditiae mulieris; inebriati poculis, in hospitam formosam incaluerunt, uicti accubitum
Abbreviated transcription (Latin):
Placet adicio. Cum ergo didicis-¬
set eleuata t̃ subito ĩcelũ. ⁊ ascen¬
dit celum. Qd cũ uideret d̾s explo¬
rata cã posuit eã luciferũ itapul-¬
cherrimã inter stellas ut fuerat
inter mulieres. Illis aũ ĩiuditi¬
um uocatis ꝓposuit eis d̾s ut eli¬
alt̾ius. elegerunt hanc. Depensi
sunt gͦ ꝑ cathenas ferreas demis¬
sis capitib inputeo bebil usq ĩ
diem iudicii. Qͥd ergo abdia: Nõ¬
ne sufficiens uidet᷑ cã cur ⁊ illic

Expanded text:
placet conditio. Cum ergo didicisset eleuata est subito et ascendit in caelum. Quod cum uidisset Deus, explorata causa, posuit eam Luciferam, ita pulcherrimam inter stellas, ut fuerat inter mulieres; illis in iuditium uocatis; proposuit Deus ut elialterius ̧ elegerunt hanc; Suspensi sunt ergo per catenas ferreas demissis capitibus in puteo Behil usque in diem iudicii. Quid ergo Abdias? Nonne sufficiens uidetur causa, c
Abbreviated transcription (Latin):
tes sua ñ admutent oꝑa. lli ua̾
ꝙ ꝑadisum fontib amenam ⁊ illit
amilos ⁊ torq̃s auieos ⁊ ornatꝰ seritos
unides ⁊ de amatos possidebt̃ ⁊ in lectis
auleatis accumbent. ⁊ hec est in atĩa
tos semꝑ ft̾iles palmis circunsitos ⁊ m

Expanded text:
tes sua non amittent opera. Illic nanque Paradisum fontibus amenum. Et illic annulos et torques aureos, et ornatos sericos, uirides et deauratos possidebunt, et in lectis auleatis accumbent, et hec maxima t
Abbreviated transcription (Latin):
lubile surgat. nil excipiens nil sensi¬
biliter nisi ꝓpt̾ intelligentiã tantũ
alt̾ans attuli machometi q fumũ
ad ip̃ius tius follib extinctũ ⁊ pu¬
teũ ad illius exhaustũ tuo uase ig¬
nisq nr̃i tuo uentilabro fom̃tum
atq feruorẽ nr̃iq fontis eductu tuo
discursum patefeci. Ius qͥ exigit
ut hostiũ castrũ. ĩmo caueam. do¬
lendo puteũ exsiccando. tũ tu sis
dextre mundi pars optima. cos re¬
ligionis acutissima. caritans ma-¬
nus largiflua. tuoꝵ munimen
corrobores. tela diligent̾ acuas. fon¬
tem q suum fortius emanare. sue-¬
q caritatis uallum ꝓtensiꝰ atiꝑ
capatiꝰ effitias. Siqͥs me iuliratis
⁊ inꝯpositionis rerũ atq uerboꝵ
arguat licet iusta forsan. obsecro
tñ ut cesset sciens meũ numꝙͣ ħ
fuisse ꝓpositũ. florib uenenũ tege̾
remq uilem ⁊ abscindendã deau¬
rare qͦd ⁊ anima tiu lux admira¬
bilis nira facundia pollens ma-¬

Expanded text:
lubile surgat, nil excerpens, nil sensilubile surgat, nil excerpens, nil sensibiliter, nisi propter intelligentiam tantum, alterans, attuli, Machumetique fumum, ad ipsius tuis follibus exstinctum, et puteum ad illius exhaustum tuo vase, ignisque vestri tuo ventilabro fomentum atque fervorem, nostrique fontis eductu tuo discursum, patefeci. Jus igitur exigit ut hostium castrum, imo caveam delendo, puteum exsiccando, cum tu sis dextra mundi pars optima, cos religionis acutissima, charitatis manus largiflua, tuorum munimen corrobores, tela diligenter acuas, fontemque suum fortius emanare, suaeque charitatis vallum protensius atque capacius efficias. Si quis me vilitatis & incompositionis rerum atque verborum arguat, licet iuste forsan; obsecro tamen, vt cesset, sciens meum nunquam hic fuisse propositum, floribus venenum tegere, remque vilem & abiiciendam deaurare. Quod & animi tui lux admirabilis, mira facundia pollens, ma
Abbreviated transcription (Latin):
posito tius studiose nutib ĩui¬
gilarem. Uñ ꝗͣꝙͣ te uelut alum¬
pnũ ⁊ hedem sapĩe. cohors sapi-¬
entiũ cͥcum flua ostipet. suas
manꝰ tius nutib benigne ꝯfe-¬
rentes quoꝵ ouentu me mini-¬
me dignũ adhuc sentio. nrm
tñ nunu scłm ꝑuteũ p̃signatũ
pandens saltem semel non obliq̃
tuus ꝑspicax intuitꝰ queso digne¬
iur aspic̾e. Quamꝗͣ enim me fra¬
gili fulcitũ in geniolo plure p̃s¬
serunt in ꝯmoda tñ huic eloqͥi
penuria. illino scientie tenuitas.
tum id qͦd ad nil agendũ ẽ effica¬
translationis nr̃e uilem ⁊ disso¬
lubilem. ac mnopaginatã mat̾iã
ꝓ sui modo ꝓrsus arabito tantũ
semoto uolamine tue maiesta¬
ti p̃bendam ñ minus tñ obnixe
tuũ obseqͥum aggressus sum ꝯfisus
nil effectu cassari qͦtuũ uotũ ignedi¬
uno plenũ aspirat. Lapides gi ligna
ut tuum deinde pulchrimũ ⁊ omo¬
dissimũ edificiũ cem̃tariũ ⁊ ĩdisso¬

Expanded text:
posito, tuis studiose nutibus inviposito, tuis studiose nutibus invigilarem. Unde quanquam te velut alumnum, et haeredem sapientiae cohors sapientium circumflua constipet, suas manus tuis nutibus benigne conferens, quorum conventu me minime dignum adhuc sentio, vestrum tamen munusculum, puteum praesignatum pandens, saltem semel non oblique tuus perspicax intuitus, quaeso, dignetur aspicere. Quanquam enim in effragili fulcitum ingeniolo plura praecesserunt incommoda, tum hinc eloquii penuria, illinc scientiae tenuitas, tum id quod ad nil agendum est efficatranslationis nostrae vilem et dissolubilem ac incompaginatam materiam, pro sui modo prorsus, Arabico tantum semoto velamine, tuae majestati praebendam, non minus tamen obnixe tuum obsequium aggressus sum, confisus nil effectu quassari, quo tuum votum igne divino plenum aspirat. Lapides igitur et ligna, ut tuum deinde pulcherrrimum, et commodissimum aedificium coagmentatum et indisso
Abbreviated transcription (Latin):
nõ suo petͦ diuino instinc¬
tu. clumacensi abb̃i. Rob̃¬
tus ketenensis suoꝵ mi¬
nimus indeo ꝑftẽ gaudere. Ubi
uetuus animꝰ solius ⁊ totiꝰ boni
studiosiꝰ situut sterilem paludẽ
sarracene secte nondũ inse fer¬
tilem effic̾e̾ suumq puteũ ex hau¬
rire ꝓpugnatulaq ꝓrsus diru
parefeci. Qͥs it. gressum dilata¬
bit qͥs non cuissime curret. ut
hostis errorem ip̃m q uictum.
semetip̃m aũ tenere snĩam ubu
firmam atq uictͥtem agnoscat.
latinitas tam̃ omĩs hususq ñ
dicam ꝑnitiosis inomodis igno¬
rantie negligentie ue p̃ssa. suoꝵ
hostiũ cãm ⁊ ignorare ⁊ ñ depel¬
doctores semꝑ aspiciens hoc nul¬
latenꝰ uoluit. Cum illũ itaq pa¬
trem atq doctorẽ cuiꝰ omĩs he̾di¬
tas. omi ꝓ sua facultate uenalis
statiut᷑. Tu discipuld̃s atq filiꝰ
imiteris nusꝙͣ alias reflexus sꝑ-¬
aui me lic omĩũ tuoꝵ minimũ.
tuã grãm ꝓmereri posse si mun¬
daui sompni militieq uoto post¬

Expanded text:
no suo PETRO divino instinctu Cluniacensi abbati, ROBERTUS Retenensis suorum minimus, in Deo perfecte gaudere. Ubi ve tuus animus solius et totius boni studiosus sitivit sterilem paludem Saracenae sectae nondum visae fertilem efficere, suumque puteum exhaurire, propugnaculaque prorsus diruepatefeci. Quis enim gressum dilatabit? Quis non citissime curret, ut hostis errorem, ipsumque victum, semetipsum autem tenere sententiam ubique firmam atque victricem agnoscat? Latinitas tamen omnis huc usque, non dicam perniciosis incommodis ignorantia negligentiave pressa, suorum hostium causam et ignorare et non depeldoctores semper aspiciens, hoc nullatenus noluit. Cum illum itaque Patrem atque doctorem, cujus omnis haereditas omni pro sua facultate venalis statuitur, ut discipulus atque filius imiteris, nusquam alias reflexus, speravi me, licet omnium tuorum minimum, tuam gratiam promereri posse, si mundani somnii militiaeque voto post
Abbreviated transcription (Latin):
ratũ surrex̾itis. facies ur̃ãs acma-¬
nꝰ ⁊ brachia usq ad cubitũ ⁊ pe-¬
des tisip ad tibias ablue̾ ⁊ capilloᷤ
reuoluendo cap̃ abstergere ⁊ pꝰco
irũ mulierũ balneari uos oꝑtet
Infirmi qͥdẽ uł mtin̾e ab egestu¬
łmulierũ coitu uenientes ⁊ aꝙͣ
minime reꝑientes. facies suas
atq manꝰ terre munde puluere
tergant. Deus namq ur̃am di¬

Expanded text:
adorandum surrexeritis, facies uestras ac manus et brachia usque ad cubitum, et pedes usque ad tibias abluere, et capillos reuoluendo abstergere, et post coitum mulierum uos balneari oportet. Infirmi autem et mulierum coitu uenientes, et aquam minime reperientes, facies suas et manus terrae mundae puluere tergant. Deus namque ue
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯscendens filiũ suũ ĩ alia parte
stantẽ aduocans. ait. fili nob̾cũ
eqͥta nͨ sis ult̾ius ĩcredulus. Qui
omniũ rerũ hodie saluari pot̾it.
łos ita colloqñtes intueniens un¬

Expanded text:
conscendens, filium suum ex alia parte stantem aduocans ait: “Fili nobiscum equita, ne sis ultra incredulus”. Quiam fecerit, hodie saluari poterit”. Eos ita colloquentes, un
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ ⁊ n̾e fecit insinus cuius insu illa pa¬
teftã deum obsecͣt ut se ab illo si deuiu¬
Nil isi dei nuitius simi. qiui tibi pu¬
erum optime crescentem ꝑmitat sei¬
pond̾ ip̃a. cum nurum ñ tetigi. nech̾¬

Expanded text:
 Angelum misimus. Cuius uisu illa pauefacta, Deum rogat, ut se ab illo tueanihil nisi Dei Nuncius sum, qui tibi puerum optime crescentem promittit. Respondit ipsa: “Cum uirum non tetigi,
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Celem .p. M̾ico ꝑditionem sibi in¬
⁊ducunt qui redemptorem suum ne¬
gant ł nͣqͣlem u̾itas ostũdit. s qͣlem
cos non solum mieis quos sue hesi
seductos associant. s ineis quoq
quos ꝑimpurissima sua fr̃a ⁊ sa¬
crificia ł muist̾ia execranda que
faciunt: mod̾ uͥani nouu̾s ꝯcitãt

Expanded text:
em. Merito perditionem sibi inducunt, qui Redemptorem suum negant, vel non qualem veritas ostendit, sed qualem cos non solum in eis quos suae haeresi seductos associat, sed in eis quoque quos per impurissima facta sua et sacrificia vel mysteria exsecranda quae faciunt
Abbreviated transcription (Latin):
gaudebat. Si qui aũ detͣhebant debo¬
nis qͣi demalefactorib: ĩminente
dilinno ꝯfundebantus¬
archam ꝑ qͣm oscñdebat᷑ quid futu¬
rũ eẽt ramundo ip̃i ñ utebant᷑ pa¬
cicntia di ad pnĩam. s expectabats¬
E. Sicut archa fabricata est delignis
do pauci saluant᷑ ꝑ aquam. sic ad cõ¬
ꝑationem ꝑeuntium ꝑuus est elec¬
toꝵ num̾us quia angusta uia que
duõ ad nitam. ⁊ panici sunt qui inue¬
niunt eam
¶Saluos s .b. Nondico illd baptisma
saluare ubi tm̃ ẽ depositio sordium
tale bap̃a saluat. illd̾ alnd occis
interrogo fc̃a ⁊ tendens indm̃. nt

Expanded text:
gaudebat. Si qui autem detrahebant de bonis quasi de malefactoribus, imminente diluvio confundebantuarcam, per quam ostendebatur quid futurum esset in mundo. Ipsi ergo non utebantur patientia Dei ad poenitentiam, sed exspem. Sicut arca fabricata est de lignis eunte mundo pauci salvantur per aquam, sic ad comparationem pereuntium parvus est electorum numerus, quia, Angusta est via quae ducit ad vitam, et pauci sunt qui inveniunt eam sitio, etc. Non dico illum baptisma salvare, ubi tantum est depositio sordium tale baptisma salvat, aliud occidit; interrogatio facta est tendens in Deum, ut
Abbreviated transcription (Latin):
¶Ostensa efficatia or̃onis ostendit
pitatem reuocare. ut qui insliꝑi¬
ori ꝑte alingua nr̃a malignam
⁊ocibsam locictionẽ remouit Infi¬
ne eple quid loqui de boarsꝰ ostũda
Oremꝰ ⁊ psali amꝰ quotiens adildis

Expanded text:
Ostensa efficacia orationis, ostendit pitatem revocare, ut qui in superiori parte a lingua nostra malignam et otiosam locutionem removit, in fine Epistolae quid loqui debeamus, ostenderet. Oremus, et psallamus, quoties adversis
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Siẽ ded̾at ꝯtͥstato. sicdat ⁊ infirman¬
ti ꝯsilũ qͣlr̃ se amurimrationis
stulticia cueat᷑ uixͣ ꝙ modũ uulne¬
ris: modum imponat medele ꝯ
tͥstat᷑: ꝓsc oret Infirmatꝰ corꝑe ł fi¬
de qr maiorem sustinet plagam
curare mnemrũit.

Expanded text:
 Sicut dederat contristato, sic dat et infirmanti consilium, qualiter se a murmurationis stultitia tueatur, juxtaque modum vulneris, modum ponat medelae. Tristatus, pro se oret; infirmatus corpore vel fide quia majorem sustinet plagam curare meminerit.
Abbreviated transcription (Latin):
Ille trepidaret nr̃a fragilitas repu¬
tans se ñ posse fac̾e similia tanto
ꝓpħe: qui curruigneo rapi ĩ uit
ad celos ꝯsulte de eiꝰ orõne locutus ab
lias carne infirmꝰ auidua pasct᷑
m̃te infirmꝰ. uiꝰ muliercule mi¬
nis ext̾itꝰ: fug̃ ꝑdesertũ¬

Expanded text:
 trepidaret fragilitas, reputans se non posse dicere similia tanto prophetae, qui curru igneo rapui meruit ad coelos . Consulte de ejus oratione locuturus, ab lias carne infirmus a vidua pascitur , mente infirmus, unius mulierculae minis exterritus fugit per desert
Abbreviated transcription (Latin):
¶E pulatie sleglectis gaudii celestib
re oportet carnales epulas diligitas qͣs
tanta fames ⁊ sitis insut᷑o seqr̃ ut nͦ
guta a que inueniri possit ꝑ qͣmardẽs
lingua possit refrig̃ar¬
sus qũtit᷑ ad eos qui talium imꝓbitate
raptis ad dñm. ł ꝑsecutorib priua¬
tis apotestate

Expanded text:
 dicens: Neglectis gaudiis coelestibus, re oportet, carnales epulas diligitis; quas tanta fames et sitis in futuro sequentur, ut nec gutta aquae inveniri possit, per quam ardens lingua valeat refrigersus convertitur ad eos, qui talium improbitate raptis ad Dominum, vel persecutoribus privatis potestate
Abbreviated transcription (Latin):
guł. quã intrib parit̾ Hoc etiã cõsiderandu̾ẽ:
qd̃ cde scũ tͥnitate nichil dicit᷑ scd̾m accidens
Quod enĩ secłm accidens dicit᷑. mutabile ẽ: sĩ
d̃o niehil mutabile: Non tñ om̃e qd̾ ctiert᷑ de
lationẽ uł ꝓpͥetatẽ dicunt᷑. ut patͥ ⁊ filiꝰ: Augꝰt
in libro. u de tͥnitate: Accicłes dici ñ solet: nͥ qd̃
aliqua mutatione rei cui accicdit cõmitti po¬
test: Incło aũt secłm accidens nichil dicit᷑. qr
ei nichil accidit. nec tñ ome qd̃ dicit᷑: scdm
aliquo respectu relationis dicunt᷑. uel que u¬
nitatem diuine subtie expͥmunt. ut cls oĩs

Expanded text:
 quam in tribus. Pariter hoc etiam considerandum est quod de sancta Trinitate nihil dicitur secundum accidens; quod enim secundum accidens dicitur, mutabile est, sed in Deo nihil mutabile. Non tamen omne quod dicitur de lationem vel proprietatem dicuntur, ut Pater, Filius. Augustinus in lib. V De Trinitate : Accidens dici non solet, nisi quod aliqua mutatione rei cui accidit, amitti potest, in Deo autem secundum accidens nihil dicitur, quia ei nihil accidit; nec tamen omne quod dicitur secundum aliquo respectu relationis dicitur, vel quia unitatem divinae substantiae exprimit, ut Deus
Abbreviated transcription (Latin):
ipsum creatorẽ. ne uideãt᷑ qd̃ in nob̃ sign¬
ficãt indeo significare: atcribuit᷑ pritͥ p¬
tentir̃. filio sapientia: In om̃ib enĩ priti
pͥor ẽ filio. filius posterior. ⁊ exantiqͥtate:
patre lefectus. ex posteriorietate: in fili
in ꝑfectio sensus solet notari Attͥbuit᷑ qͥ
patͥ potententia: ne uideat᷑ pͥor filio. ⁊ in¬
cle inpotentior. filio sapientia: ne uides
posterior. Et inde minus sapiens patri
uł inferior Nec dicit᷑ filius sapientia:
idło qd̃ ipse solus sapiens. cũ tota tͥnitas
do inłm patrem omĩpotẽtem. Sp̃s etrã
lem solet de notare: Licło bonitas uł be¬
nignitas. frequẽtius apellat᷑: Hie oritur

Expanded text:
ipsum Creatorem, ne videantur quod in nobis significant in Deo significare, attribuitur Patri potentia, Filio sapientia. In hominibus enim pater est prior filio, filius patre posterior; et ex antiquitate in patre defectus; ex posteritate in filio imperfectio sensus solet notari. Attribuitur ergo Patri potentia, ne videatur prior Filio, et inde impotentior; Filio sapientia, ne videatur posterior, et inde minuvel inferior; nec dicitur Filius sapientia, quasi ipse solus sapiens sit, cum tota Trinitas do in Deum Patrem omnipotentem. Spiritus etiam lem solet denotare ; et ideo bonitas et benignitas frequentius appellatur. Hic oritur
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃i. nͥ ipse ꝑsone inter se discretͣe ⁊ clistin
arriũ: unam eãdemq subtͣiã tͥnitatis
dicimꝰ: Impietatẽ sabellii declimantes. tͥs
ꝑsonas expressas sub ꝓpͥetate distinguimꝰ:
Itẽ Noneñe nomina tñi modo: s etiam
sonas ysidorus dicit: Ido d̾s simplex cli¬
cit᷑. siue ñ amutendo qd̾ habet: seu qr a
potest ei obuiari: hoc mͦ Si tres ꝓpͥetares
uel relationes inło sũt. que ñ sũt ipsa
diuinai subtia: apparet ñ fuise solãtia a¬

Expanded text:
si istae personae inter se discretae et distincArium unam eamdemque substantiam Trinitatis dicimus: Impietatem Sabellii declinantes, tres personas expressas sub proprietate distinguimus. Item: Non enim nomina tantummodo, sed etiam rsonas. Isidorus dicit: Ideo Deus simplex dicitur, sive non amittendo quod habet, seu quia potest ei obviari hoc modo: Si tres proprietates vel relationes in Deo sunt quae non sunt, ipsa divina substantia apparent non fuisse solam ab a
Abbreviated transcription (Latin):
augꝰ ad orosiũ: Sp̃um scm nec genitũ nec inge¬
nitũ. fides certa cleclarat. Qa si cdixerimꝰ ingeni¬
tũ: duos patres affirmare uidebimꝰ: Si aũt ge¬
nitũ. duos filios crecłe culprim᷑: Itẽ orosius ad au
tas in cleo ñ ẽ: Preire uoluntas sapientiã ñ potest:
Nam qͥdam nr̃m cũ eũ int̾rogasset heriticꝰutrũ
necessitate ẽ ds. an uoluntate: Si dixiss neces¬
sitate: grandis sequebat᷑ absurditas: Si uolun¬
tate: respondebat᷑ illi Ergo uoluntate ds ẽ:¬

Expanded text:
Orosium: Spiritum sanctum, nec genitum, nec ingenitum fides certa declarat, quia, si dixerimus ingenitum, duos patres affirmare videbimur: Si autem genitum, duos filios credere culpamur. Item Orosius ad Augtas in Deo non est; parturire voluntas sapientiam non potest. Nam quidam nostrum, cum eum interrogasset haereticus, utrum necessitate Deus, an voluntate? Si dixisset: necessitate, grandis sequebatur absurditas; si voluntate, respondebatur illi: Ergo voluntate De
Abbreviated transcription (Latin):
subtͣae ꝑtinẽt ꝑ det̾miationef: qͣndoq et¬
sine cdet̾minatione accipiunt᷑ in ꝑsonairũ as¬
tinctionẽ. ut sapientia: ⁊ bonitas: Ad subtiam¬
enĩ referũt᷑ quia tres ꝑsone una sapientia
una bonitas Et tn cũ dicit᷑ sapientia patris.
ad filiũ tm. bonitas patris et filir: ad spm̃
scm̃. similit̾ sp̃e: caritas Tota enĩ tͥnitas: unꝰ

Expanded text:
nent per determinationes quinque,sine determinatione accipiuntur in personarum distinctione, ut sapientia, bonitas, ad substantiam referuntur, quia tres personae una sapientia, una bonitas; et tamen cum dicitur sapientia Patris ad Filium tantum, bonitas Patris et Filii ad Spiritum sanctum, similiter charitas. Tota enim Trinitas, unus
Abbreviated transcription (Latin):
pra rationẽ: credit: Uncle apłs: Prope
est uerbũ mnore tuo: ⁊ incorde tuo hoc ẽ¬
supͣ assignatum ẽ.sciłcet ẽẽ ingenitũ qd ẽ
citur ad filiũ. s ingenuꝰ nullam relatiõem
notat: Et iło ñ ẽ icłe dice̾. patr̾e ẽẽ inge¬

Expanded text:
pra rationem credit. Unde Apostolus: Prope est verbum in ore tuo, et in corde tuo supra assignatum est; scilicet esse ingenitum; quod est citur ad Filium, sed ingenitus nullam relationem notat. Et ideo non est idem dicere Patrem esse inge
Abbreviated transcription (Latin):
t᷑. Si eñi fortis clicit᷑. in corruptꝰ. in cõmu¬
tabił. isimilia: totũ hoc potentie ẽ: Si ꝓui¬
dus inspector. intelligens: totũ hoc sapen¬
tie ẽ : Si pius. mansuetꝰ. misericors. hoc bo¬
nitͥas ẽ Et in his trib. sũma ꝑfectio est
ubienũ cõcurr̃t ista tria. posse. scire. ⁊ u̾lle.
quod ẽ benignitatis: mehil de ẽ Si aliquid
hoꝵ tollas. ñ ẽ sũma ꝑfectio Est gͦ trimtaᷤᷤ
ꝓfecta. que nec potest minur: nec porest¬
augeri. Increatis quoq. huiiꝰ sc̃ẽ un cliuiclie
tͥnitatiᷤᷤ sĩgna apparent: S̾ignũ potentie ẽ: re¬
rũ ininensitas Sapentie: puleritudo: Bonia¬
tꝯs: utaitas Et ꝑ hec que foris sũt: inuisib¬
lia clei cognoscunt᷑ acreat᷑a rationali Sĩe
nomina substantialia cde quib pͥus cliximꝰ.
dicuntur de sĩgulis ꝑsonis: similiter illa
nomina que respectu creatꝰe competũt dõ
temporaliter. uelud hẽc nomina: dñs. cretor.

Expanded text:
tur. Si enim fortis dicitur incorruptus, incommutabilis, et similia, totum hoc potentiae est. Si providus, inspector, intelligens, totum hoc sapientiae est. Si pius, mansuetus, misericors, totum hoc bonitatis est. Et in his tribus summa perfectio est. Ubi enim concurrunt ista tria, posse, scire, velle quod benignitatis est nihil deest. Si aliquod horum tollas, non est summa perfectio. Est ergo Trinitas perfecta, quae nec potest minui, nec augeri. In creaturis quoque hujus sanctae et individuae Trinitatis signa apparent. Signum potentiae est rerum immensitas; sapientiae, pulchritudo; bonitatis, utilitas; et per haec, quae foris sunt, invisibilia cognoscuntur a ranomina substantia, de quibus prius diximus, dicuntur de singulis personis; similiter illa nomina quae respectu creaturae competunt Deo temporaliter, velut haec nomina, Dominus creator,
Abbreviated transcription (Latin):
antequã in xͦ crecłet: nec tñ sine aliqua fide
donabat. ⁊ orabat: Nã qͦmͦ inuocabat inqͣm
ñ crediderat: Secl si posset sine fide x eẽ
exqua auctoritate apparet. qd̾ cornelius licoe
crederet. he̾c illi qͣd̾ ĩde simplices antiqͥ. tñ ꝓp¬
ter tẽporis qualitatẽ iã ñ sufficiebat: Ne parti¬

Expanded text:
n Christum crederet, nec tamen sine aliqua fide donabat et orabat. Nam quomodo invocabat, in quem non crediderat? Sed, si posset sine fide ChristEcclesiae Petrus. Ex qua auctoritate apparet, quod Cornelius licet crederet hoc quod illi simplices antiqui, tamen propter temporis qualitatem jam non sufficiebat. CA
Abbreviated transcription (Latin):
tꝰ. quia cũ sit apatre ⁊ filio. si genitꝰ eẽt: iam
haberet duos patres. ⁊ sic intͥnitate eẽt cõfu¬
sio: in qua ⁊duo patres ⁊ duo filii eẽnt Qd aũt
sit gigni. quid sit ꝓcecłe: in hric uita sciri ñ
potest Augꝰ tam̃ in libro de tͥnitate .iͦ. de ho
genita licit: Non aliud ẽ illi eẽ de patre .i.
nasci cde patre:. quã uidẽ patrẽ. aut aliudi
uicde patrẽ opͤirantẽ: quã paritͥ oꝑari: S qͥs hoc
in telligitꝰ ambrosius de tͥnitate: Quo mͦ apa¬

Expanded text:
 quia cum sit a Patre et Filio, si genitus esset iam haberet duos Patres, et sic in trinitate esset confusio, in qua sic et duo patres et duo filii essent. Quid autem sit gigni, quid sit procedere in hac vita sciri non potest, unde Augustinus in II° De Trinitate de hac genitura dicit: Non aliud est illi esse de patre, idest nasci de patre, quam videre patrem; aut aliud videre patrem operantem quam pariter operari, sed quis intelligit
Abbreviated transcription (Latin):
lñ ẽ: alie qͥb utendũ: Ile quib feruenũ
e nos beritos faciũt: Iuis quib utendũ ẽ:
dendentes ad beatitudinẽ adiutam᷑ Si re¬
dire inpatriã uolumꝰ: utenclũ ẽ mundo. ñ
⁊fruendũ: frui eñ ẽ: anore in ħere alicui
patet itaq qd̃ ericłe nomina moclo ad
unitatẽ subͣtie: mͦ ad pluralitatẽ ꝑsonari
significandam ponunt᷑: Similiter hec
nomuna pe tẽcia. sapientia. bonitas. nou̾
subtie sũt: ⁊ singłis ꝑsonis equalit̾ cõue¬
niunt: Et tñ sepissime insacra scripta᷑. ꝑ pon¬
tiam paxer. ꝑsapientiam filiꝰ. ꝑ bonitatem

Expanded text:
 quibus fruendum est, nos beatos efficiunt; illis, quibus utendum est, tendentes ad beatitudinem adjuvamur, si redire in patriam volumus. Utendum est modo, non fruendum; frui enim est inhaerere alicui Patet itaque quod eadem nomina modo ad unitatem substantiae, modo ad pluralitatem personarum significandam ponuntur. Similiter haec nomina: Potentia, sapientia, bonitas, nomina substantiae sunt, et singulis personis aequaliter conveniunt, et tamen saepissime in sacra Scriptura per potentiam Pater, per sapientiam Filius, per bonitatem
Abbreviated transcription (Latin):
sensũ ẽ Crecdẽ iubem᷑. discut̾e ñ ꝑ mittim᷑: Au
cũt se ñ nescire hec huiꝰ mocli. ad ħentes illi
auctoritaq ieronimi: suꝑ eccłasten: Quis. in sa¬
eris scriꝑtis sepissime ñ ꝓ inpossibili s ꝓdiffici¬
li ponit᷑: ut ibi Gerationẽ eiꝰ qͥs enarrabit: S
hoc intellexit ieronimꝰ de generatione que fu¬
it scłm curnẽ. q̃ aliquo mͥ en arrari potest:
Queri solet cũ generatio filii aprtre. nec pͥncipi¬
ũ habeat nec finẽ. qr et̾na ẽ: utrũ debeat di¬

Expanded text:
sensum est. Credere jubemur, discutere non permittimur. Aufcunt se non nescire haec, et hujusmodi, adhaerentes illi auctoritati Hieronymi super Ecclesiasten, qui in sacris Scripturis saepissime non pro impossibili, sed pro difficilhoc intellexit Hieronymus de generatione quae fuit secundum carnem, quae aliquo modo enarrari potest. Quaeri solet, cum generatio Filii a Patre nec principium habet nec finem quia aeterna est utrum debeat di
Abbreviated transcription (Latin):
augꝰ dic̃ in epła ad ieroniñ cle origine i
Per om̃s particłas simł cͦorporis tͥota adẽ
nec minor inminorib: nec inmaiorib mai
s tñ in aliis intensius. in aluis remissuis
affectus suos exercet. cũ in singuł para¬
culis corporis eẽntialit̾ sit Inmalis ñẽ.
ds ꝑinhabitantem gr̃am: qr ñ illiunimꝰ¬
tur abeo Unde lux intenebris lucet:i
tenebre eã ñ cõprehenderũt. sic̃ lux sol
ꝑfundit ocłos ceci s ñ capit᷑ ab eo: Bonos i

Expanded text:
us dicit ad Hieronymum de origine animae, per omnes particulas corporis tota simul adest, nec minor in minoribus nec in majoribus major; sed tamen in aliis intensius, in aliis remissius effectus suos exercet, cum in singulis particulis corporis essentialiter sit. In malis non est Deus per inhabitantem gratiam; qui non illuminantur ab eo. Unde: Lux in tenebris lucet, et tenebrae eam non comprehenderunt . Sicut lux solis perfundit oculos caeci, sed non capitur eo.
Abbreviated transcription (Latin):
ut in muliere cui dictũ. est. o mulier magna ẽ
fides tuaAliqͣndo magna cognitione. ⁊ parua cõs¬
adeo d̾o placet. ⁊ qr ñ potest ẽẽ fides penitꝰ sine co¬
gnitiõe. licet ñ ꝑfecta: cłs sic abinitio noticiã. suã
tẽpauit. ut sic̃ nũquã totꝰ potuit comp̃endi: sic nũ¬
quã ꝓrsus potuit ignorari: Ido ñ totꝰ uoluit ma¬
nifestari: ut fides haberce meritũ. nec totꝰ occul¬
tari: ut infidelitas de ignorantia ñ ex cusaret᷑:
Si ẽ q̃dã cognicio fidei. sine qua nullo tp̃re potuit
salus ẽẽ. scilicet cognoscẽ cdm̃ eẽ. r emuneratorẽ spa¬

Expanded text:
ut in muliere, cui dictum est: « O mulier! magna est fides tuadeo Deo placet; et quia non potest esse fides penitus sine cognitione licet non perfecta, Deus ab initio notitiam suam sic temperavit, ut sicut nunquam totus potuit comprehendi, sic nunquam totus potuit ignorari. Ideo non totus voluit comprehendi, ut fides haberet meritum; nec totus occultari, ut infidelitas de ignorantia non excusaretur. Et est quaedam cognitio fidei, sine qua nullo tempore potuit salus esse, scilicet, cognoscere Deum esse, et remuneratorem spera
Abbreviated transcription (Latin):
cũ quereritꝰ qͥd tres uł qͥd tria: uno nomine
sitas: s ut uł uno uocabulo responderi pots.
cũ dicit᷑ quid tres uł quid tria: Ide. cũ queri
quid tres uł quid tria. diceretur pat̾ ⁊ fili
⁊ sp̃c sc̃s: dictũ ẽ. tres ꝑsone. quo nomine ñ cli¬
u̾sitatẽ intelligit᷑ uoluit: s singularitatẽ
uoluit. ut ñ solum ibi unitas intelligat᷑: s tri¬
nitas Intͥnitate namq ñ ẽ diuersitas. qui a
quał pat̾ tał filius: s distintio. nec singłaris
in libro questionũ uet̾is ⁊ noue testam̃ti legis¬
Unꝰ quicłe ẽ: s ñ singłaris. habet et externis
inmisterio. alt̃m qui sit cũ altero Ambrosiꝰ de
fide ad gr̃anũ imperatorẽ: Quod uniꝰ ẽ subtã¬
tie : separari ñ potest.⁊ siñ sit singłaritatis:
s unitatis Singłaritas ad ꝑsonã ꝑtinet: u¬
nitas ad nat᷑am: hic ñ parua orit᷑ questio. cũ
hoc nom̃ ꝑsona. testante augꝰ scd̾m subtiam¬

Expanded text:
cum quaereretur quid tres vel quid tria, uno nomine versitas, sed ut vel uno vocabulo responderi possit cum dicitur quid tres vel quid tria. Idem: Cum quaeritur: qui tres vel quae tria dicentur Pater et FiliDictum est, tres personae, quo nomine non diversitatem intelligi voluit, sed singularitatem voluit, ut non solum ibi unitas intelligatur, sed Trinitas. In unitate namque non est diversitas, quia qualis Pater, talis Filius, sed distinctio, nec singularis, inus, Quaestionum veteris et novae leUnus quidem est, sed non singularis: habet et exterius in mysterio alterum qui sit cum altero. Ambrosius de Fide ad Gratianum imperatorem. Quod unius est substantiae, separari non potest, etsi non sit singularitatis, 1026 sed unitatis. Singularitas ad personam pertinet, unitas ad naturam. Hic non parva oritur quaestio, cur cum hoc nomen, persona, testante Augusti
Abbreviated transcription (Latin):
inqua hec tͥa scilicet mẽs. sapientia. amor:i
sũt hec tͥa it̾ se clistinta. qm̃ mẽs ñ ẽ sapien¬
tia uł amor. nec sapientia mẽs uł amor:⁊
tn unitas substantie ñ receclit:l conscẽclit
mẽs abistis ad creatorẽ suũ. ⁊ considerat eũ¬
iqid̃ amorẽ adeã seꝑ habuit: Tẽ amor coetͥnꝰ
etͥno. ⁊ coetͥne sapientie ipsiꝰ Rursus cõside¬
rat qd̃ ñ potest in deo aliqͥd eẽ diu̾sum ab
eo. ⁊ ita sapientia di łs ẽ. ⁊ amor eiꝰ d̾s ẽ. ⁊ ideo
unitas manet in tͥnitate. ⁊ hec tͥnitas est pat
quia anullo ẽ. ⁊ sapientia patͥs que apatre
genita est. ⁊ sp̃s sc̃s qui abutroq ꝓcedit. qͥ se¬

Expanded text:
ec tria, scilicet mens, sapientia et amor. Et sunt haec tria inter se distincta; quoniam mens non est sapientia vel amor, nec sapientia mens vel amor, et tamen unitas substantiae non recedit. Et conscendit mens ab istis ad Creatorem suum, et considerat euemper habuerit, et est amor coaeternus aeterno, et coaeternae sapientiae ipsius. Rursus considerat quod non potest in Deo aliquid diversum esse a Deo, et ita sapientia Dei Deus est, et amor Dei Deus, et ideo unitas manet in trinitate, et haec trinitas est Pater, qui a nullo est, et sapientia Patris, quae a Patre genita est, et S
Abbreviated transcription (Latin):
ta peẽntiã Qcł̃a t̃n calũpmatores ueritatis
si eũ cõtĩgere possẽt̃ inqͥnationes sordiũ. si u̾q
ẽẽt ẽẽntialit̾. qd̃ tã friuolũ ẽ ut nec responsione
dignũ sit: c̃ etiã sp̃s creatꝰ. sordib corporis ⁊⁊ si lepsi
uł quãtũcũq polluti in qͥnari ñ possit: Postremo q̃¬

Expanded text:
veritatis ia eum contingere possent inquinationes sordium si ubique esset essentialiter. Quod ita frivolum est, ut nec responsione dignum sit, cum etiam spiritus creatus sordibus corporis etsi leprosi vel quantumcunque polluti inquinari non possit. Postremo qu
Abbreviated transcription (Latin):
dũ ẽ qͣre inscã tͥni tate. illa ꝑsona q̃ anul¬
lo ẽ appellet᷑ pat̾. ideo scilicoe qr cde substan¬
cia sua genuit filiũ: Sapientia pritͥs seu u̾¬
bũ dicit᷑ filiꝰ. qr genita ab ipso patre. Un̾¬
in psalmo. eructauit cormeũ u̾bũ bonũ:
nit sine patͤ ⁊ifilio. qr tͥnitas in diuisa ẽ .s
inspirari apatͤ ⁊ filio. hoc illi ẽ ẽẽ apritͤ ⁊ fi¬

Expanded text:
um est quare in sancta Trinitate illa persona quae a nullo est appellatur Pater. Ideo scilicet quia de substantia sua genuit Filium. Sapientia Patris seu Verbum dicitur Filius, quia genita ab ipso Patre. Unde Psalmista: Eructavit cor meum verbum bonum . nit sine Patre et Filio, quia trinitas indivisa est; sed inspirari a Patre et Filio, hoc illi est esse a Patre et Fi
Abbreviated transcription (Latin):
afilio: Noc iedeo clieũt: quia in smbolo apłor
nulla fit inde m̃tio. hoc ẽ in crecdo minori. n
in simbolo qd̃ fuit cdatũ in niceͥa synodo. in fue
cuiꝰ habet᷑. qͥ alit̾ dixerit: anathema sit: Qd̾ ita
nos exponimꝰ. qͥ alit̾ .i. cõtrariũ: S cũ istud ñ sit
ibi affirmatũ. uł negatũ: ñ clicimꝰ illi simboli

Expanded text:
a Filio. Hoc autem ideo dicunt, quia in Symbolo apostolorum nulla fit inde mentio, hoc est in Credo minori, nec in Symbolo quod fuit datum in Nicaena synodo: in fine cujus habetur, qui aliter dixerit anathema sit, quod nos ita exponimus: qui aliter, id est contrarium. Sed cum istud non sit ibi affirmatum vel negatum, non dicimus illi Symbolo
Abbreviated transcription (Latin):
affectiones inutabiles. cͥca animã: Aliquãdo
nim aĩti sine notiͣa ⁊ amore: Nec potest dici no¬
ticia homuns ẽ ħo: amor hominis ẽ ħo. s sa¬
pientia cdei ds ẽ amor cłi ds ẽ: qͥa ñ ẽ icdos
aliud abipso: Tres gͥ ꝑsone. unꝰ ds: una sudtĩa:¬

Expanded text:
affectiones mutabiles circa animam. Aliquando enim anima est sine notitia et amore. Nec potest dici: Notitia hominis est homo, amor hominis est homo; sed sapientia Dei Deus est, amor Dei Deus est, quia non est in Deo, aliud ab ipso. Tres igitur personae unus Deus, una substa
Abbreviated transcription (Latin):
ad dardanũ: Non qͣsi spatiosa magnitutline
opinem᷑ dm̃ ꝑ cũcta cliffũdi. sic̃ humꝰ aut lux
ĩta diffundit᷑. s ita potꝰ sicuti ẽ sapientia in
duob. quoꝵ neutͥ sapientior: s alt̾ corporailit qͥ¬
dior. una sapientia ini utroq. nec ẽ in maiore
maior .ł inminore minor: aut minor inuno quꝰ
in duob: Ita ⁊ ds sine labore regens: sine oner
Icleo totꝰ: qͥa ñ parti rerũ partẽ suã p̾sentẽ exi¬
bet:⁊ altͥ parti partẽ alt̾am: In se ipso. qr ñ con¬
tinet᷑ eis in qͥb p̃sens est : tanquã sine illis eẽ ñ
possit: Nam spatia locoꝵ tolle corporib: corpora
ñ erunt: Tolle ipsa corpora qualitatib. ñ ert̃
uͥ sint : ł ideo nec eᷤ ͤ. ẽ. ut ñ sint: Opponit᷑: hodu
fit noua creat᷑a: sic̃ aĩa. pͥus nichil erat ipsa :
qura cde nichilo facta: Non erat d̾s in ea. nichil
ita ds c̾ añquã creat᷑a illa eẽt uͥq foret. ibidẽ
erat uͥ illa facta est: ñ gͦ mͦ alibi quã pͥus

Expanded text:
udine opinemur Deum per cuncta diffundi, sicut humus aut lux ista diffunditur; sed ita potius sicuti est sapientia in duobus quorum neuter sapientior, sed alter corpore grandior. Una sapientia in utroque non est in majore major, nec in minore minor; aut minor in uno quam in duobus; ita et Deus sine labore regens, sine onereideo totus, quia non parti rerum partem sui praesentem exhibet, et alteri parti alteram partem in seipso; quia non continetur in eis quibus praesens est tanquam sine illis esse non possit. Nam spatia locorum tolle corporibus, et corpora non erunt; tolle ipsa corpora qualitatibus, non erit ubi sint, et ideo necesse est ut non sint. Opponitur: Hodie fit nova aliqua creatura, sicut anima. Prius nihil erat ipsa, quia de nihilo facta, non erat Deus in eo cum nihil Ita Deus cum antequam creatura illa esset ubique foret, ibidem erat ubi illa
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ in qͥb habrtat ñ qualit̾ habitat: Nam
inde ẽ illud qd eliseꝰ poposcit. ut duplicit̾
ge ẽẽ dicũt᷑. qͥ peccando dissimillimi st̃ fac¬
tr ihi ei apppinquare. qͥsimilitudinẽ eiꝰ be¬
in loco sit : uel localis sit: Qͥdam cdicũt. qd̃
ñsit localis. nec in loco. nimis Inherentes¬
creata. mouet᷑ ꝑ tp̃ra ⁊ loca Sp̃uał creat᷑a:¬
ones. ut detristicia in gaudiũ. discendo ñ
q̃ nescit: ut in angeł. In hoc enĩ. pͥus ⁊ poste¬
riꝰ cõsicderat᷑. ¶s̃. nec pe̾r tp̃ra: nec ꝑ locaS

Expanded text:
etiam ia quibus habitat, non aequaliter habitat. nam unde est illud, quod Helisaeus poposcit, ut dupliciterge esse dicuntur, qui peccando dissimillimi facti sunt; et hi ei propinquare, qui ejus similitudinem piin loco sit, vel illocalis sit. Quidam dicunt quod non sit localis, vel in loco, nimis inhaerentecreatura movetur per tempora et loca; Spirituaones, ut de tristitia in gaudium, discendo etiam quae nescit, ut in angelis, in hoc enim prius et posterius consideratur. Deus nec per tempora, nec per loca. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
ereclimꝰ clm̃ uͥq eẽntialit̾ eẽ. nec sine eo pocest
aliqͥd subsiste etiã ꝑ mom̃tũ. ex omĩb q̃ fec̃. Ea
omĩa contuiet. penetrat. ⁊ a nullo continet᷑. qͥ ñ
potest cõnp̾hendi ꝓ sui inm̃sitate. nec ꝓ sui puri¬
dite maculari. nec ꝓ sui simplicitate diuiddi
Augꝰ ad clarclanũ: Non solũ uniuersitat en¬
at᷑e: uerũ ⁊̃ euilibet parti eiꝰ. totꝰ parit̾ adẽ

Expanded text:
. Sine eo non potest aliquid subsistere etiam per momentum ex omnibus quae fecit, quia omnia continet et penetrat, et a nullo continetur, quia non potest comprehendi pro sui immensitate, nec pro sui puritate maculari, nec pro sui simplicitate dividi. Augustinus ad Dardanum: Non solum universitati creaturae, verum et cuilibet
Abbreviated transcription (Latin):
fides rerũ. quãdo ñ uerb̃ s reb ipsis p̃senti¬
b credit᷑. Cũ iã ꝑ spẽ manifestã. se cõtẽplã¬
dã p̃bebit scĩs. ipsa cdei sapientia de qua fi¬
de rerũ. lucis q ipsius p̃sentie. forsitan pau¬
lus dieit: Iusticia enĩ di reuelat᷑ in eo: ex
fide in fidẽ S potest dici. qd̃ aug̃ hec ñ de sa¬

Expanded text:
psis praesentibus creditur; cum jam per speciem manifestam se contemplandam praebebit sanctis ipsa Dei sapientia. De qua fide rerum lucisque ipsius praesentia forsitan Paulus dicit: Justitia enim Dei revelatur in eo ex fide in fidem . Sed potest dici quod Augustinus hoc di
Abbreviated transcription (Latin):
eit manifestũ est itr: plane ostẽdit qd inillis erat
na ratione poterat᷑ scire. dm̃ ẽẽ: Cũ enĩ hu¬
mana mẽs se ñ possit ignorare: scit se aliq̃n¬
do cepisse. nec hec ignorare potest. qm̃ cũ ñ
fuit: sibi ut ẽẽt subsistentiã dare ñ potu¬
it᷑ Ut gͦ eẽt. abalio factaẽ: quẽ iderreo ñ cepis¬
se constat. qͥa si abalio cepisset: pͥmꝰ om̃ib ex¬
istendi auctor ẽẽ ñ posset: In ãministratione
etiã iusibiliũ et gubernatione: diuinã sapi¬
entiã et bonitatẽ poterãt dep̾hendẽ: apparet

Expanded text:
cit: « Manifestum in illis, » plane ostendit quod in illis erat, na ratione poterant scire Deum esse. Cum enim humana mens se non possit ignorare, scit se aliquando coepisse. Nec hoc ignorare potest, quoniam cum non fuit, sibi ut esset, substantiam dare non potuit. Ut ergo esset, ab alio facta est, quem idcirco non coepisse constat; quia, si ab alio coepisset, primus omnibus existendi auctor esse non posset. Administratione etiam visibilium et gubernatione, divinam sapientiam et bonit
Abbreviated transcription (Latin):
i ecdũt: Augꝰ de nuptiis ⁊ concupicentia: Ea
mortuũ. ita illi morit᷑m Sic̃ nos resur¬
recisse: ita illi resurrect᷑um: lnos ⁊ illi: ad
dicũt isti qd̃ nullus de antiqͥs potuit saluarr
nͥ ista .iiͦiͦi. adminꝰ cred̾et. scilicet uent᷑um. mo
rit᷑m: lcetͥa: Sed qͥb ñ erat reuelatio facta:
hõe penitꝰ ignorabant: Quom gͦ hoe credebant:
Alii qͥb magis assentimꝰ dicũt eos fidẽ .xͥ. re
uelatã in misterio habuisse.⁊ qd̃ alii qͥb reue¬
latio erat facta sciebant ⁊ credebat: hec isti⁊
si nescirent. credebãt. Cõmisserãt enĩ illis fidẽ
suã: unde in iob Boues arabãt : ⁊ asine pascebat᷑
iuxta eos: Isti erãt asine pascentes iuxta boues.
sic̃ hocdie ineccła multi simplices. ⁊ si ita clistin¬
cte uesciãt tͥnitatẽ assignare: credũt tñ. qͥa in¬

Expanded text:
. Augustinus De nuptiis et concupiscentia. Eadmortuum, ita illi moriturum; sicut nos resurrexisse, ita illi resurrecturum; et nos et illi ad dicunt isti quod nullus de antiquis potuit salvari, nisi ista quatuor ad minimum crederet; scilicet venturum, morum. Sed quibus non erat revelatio facta hoc penitus ignorabant. Quomodo ergo hoc credebant? Alii, quibus magis assentimus, dicunt eos fidem Christi velatam in mysterio habuisse; et quod alii quibus revelatio facta erat sciebant et credebant, hoc isti etsi nescirent credebant: commiserant enim illis fidem suam. Unde in Job: Boves arabant et asinae pascebantur juxta eos . Isti erant asinae pascentes juxta boves. Sicut hodie in Ecclesia multi simplices, etsi ita distinctae nescia
Abbreviated transcription (Latin):
plus ẽ crecłẽ quã opinari Infra scientiã: qr mi¬
nꝰ ẽ cred̾e quã scire: Ideo enĩ credimꝰ. ut aliquan¬
do sciamꝰ: Ne fide oritꝰ spes: q̃ sic definiri potest
Spes ẽ fidutia futꝰoꝵ bonoꝵ: ex grã dei ⁊ ex bonoͣ
cõscientia Ue fid̾ ⁊ spe. scłm quosdã orit᷑ caritaᷤᷤ.

Expanded text:
plus est credere, quam opinari; infra scientiam, quia miplus est credere, quam opinari; infra scientiam, quia minus est credere, quam scire. Ideo enim credimus, ut aliquando sciamus. De fide oritur spes, quae sic definiri potest: spes est fiducia futurorum bonorum ex gratia Dei et bona conscientia. De fide et spe, secundum quosdam, oritur char
Abbreviated transcription (Latin):
Edem in nob̾ sꝑanda subsistũt: Speranda uoea
bona illa etͥna que desid̾amꝰ. ut ĩmortalitã.
icet̾ti. que in nob̾ ꝑficiẽ iã subsistunt: in futꝰo
pexperientiã: Argum̃tũ ñ apparentiũ: i. ꝓbatio.
qua siqͥs dubitat inde : ñ possũt aliquãdo ꝓ¬
bari humana ratiõe. Ut siqͥs q̃rerce und sc̃is
partũ uͥginis. futurũ etã statũ electoꝵ: ñ ab
habeo abud argum̃tũ. nͥ qr credo indubitã
rerũ sperãdaꝵ. quãtũ ad nos: argum̃tũ ñ ap¬
parentiũ. quãtu ad alios: Sed hac diffinitiõ
magis ostẽdit᷑ effectꝰ fidei. quã qͥd ipsa sit. nẽc
etiã om̃s partes fic̃ cõp̾hendit. cũ sꝑanda ñ
p̃terita s fut᷑a t̾m cõtineat: Quare sic de¬
finiri po test: fides ẽ uoluntaria cergtudo
absentiũ. supra op inionẽ ÷ infra scientiã con-¬
stituta Woluntaria. qr ñ cogit᷑. absengũ .i. sẽ¬
sib corporeis ñ subiacentiũ: S̾upͣ opinionẽ: qr

Expanded text:
Speranda vocat bona illa aeterna quae desideramus, ut sunt immortalitas, et caetera quae in nobis per fidem jam subsistunt, in futuro per experientiam. Argumentum non apparentium, id est probatio; quia si quis dubitat inde, non possunt aliquando bari humana ratione; ut si quis quaerat: Unde scis partum Virginis, futurum etiam statum electorum? non habeo aliud argumentum, nisi: Credo indubitantrerum sperandarum, quantum ad nos; argumentum non apparentium, quantum ad alios. Sed hac diffinitione magis ostenditur effectus fidei quam quid ipsa sit; nec etiam omnes partes fidei comprehendit, cum speranda non praeterita, sed futura tantum contineat: Quare sic diffiniri potest. Fides est voluntaria certitudo absentium supra opinionem et infra scientiam constituta. Voluntaria; quia non cogitur, absensibus corporis non subjacentium; supra opinionem, quia
Abbreviated transcription (Latin):
E fide ⁊ spe que ĩ nod̾ ẽ. om̃i poscentĩ
rationẽ redde ut ait petrꝰ in episto¬
la sua. parati ẽẽ debemꝰ: cũ modesta
⁊ timore: Itaq ut parit̾ seruent᷑ modestia ĩ
sermoe. timor in assertiõe. ꝓfanas uerboꝵ
nouitates ut apłs p̾cipit uitemꝰ: ⁊ in nullã
partẽ p̃cipiti assertiõẽ declinemꝰ: Melius ẽ
eñi ñ eloqͥ uͥ sine periculo ñ errat᷑ magna:
auctoritas: his potissimũ assentire stude anꝰ
qͥ maxime auctorib accedunt: ⁊ ñ de sensu
suo p̃fumentes. seripturas expiet̾ate int̾pre
net. magnos ueritate: paruulos nutrit af¬
fabilitate: Siqua gͥ nob̾ obscura ꝯcurrerĩt:
sit nr̃i ꝓpositi pͥmũ ad auctoritates confug̾e̾.
deinde qͥd nr̃i tp̃ris sapientes inde sẽgant

Expanded text:
e fide et spe quae in nobis est, omni poscenti rationem reddere, ut ait Petrus in Epistola sua, parati esse debemus cum modestia et timore . Itaque, ut pariter servetur modestia in sermone, timor in assertione, profanas verborum novitates, ut Apostolus praecipit, vitemus ; et in nullam partem praecipiti assertione declinemus. Melius est enim non eloqui ubi sine periculo non erratur magna, auctoritas, his potissimum assentire studeamus, qui maxime auctoribus accedunt; et non de sensu suo praesumentes, scripturas ex pietate interprenet; magnos veritate, parvulos nutrit affabilitate. Si qua igitur obscura nobis occurrerint, sit nostri propositi primum ad auctoritates confugere; deinde
Abbreviated transcription (Latin):
tiã cłi quod̃amͦ reuelans. sic̃ ꝑ u̾bũ oris ma¬
lqr int̾ om̃s ereat᷑as magis accedit ad simi¬
litudinẽ cłi rationał ereat᷑a: ea enĩ sola ad
imaginẽ ⁊ similitudinẽ dĩ ẽ facta. inse ipsa
potuit humanti mẽs uestigiũ trinitatis in¬
uenire euidentꝰ: quã incet̾is uidit enĩ qm̃
ipsa diligit sapientiã suã. ⁊ ita ꝓceclit sapi¬
entia de m̃te:⁊ de m̃te ⁊ saprentia ꝓcelit
amor. qͥ ipsa mẽs cliligit sapientrã genitã¬

Expanded text:
elans, sicut per verbum oris mauia inter omnes creaturas magis accedit ad similitudinem Dei rationalis creatura ea enim sola ad imaginem et similitudinem Dei facta est in seipsa potuit humana mens vestigium Trinitatis invenire evidentius quam in caeteris. Vidit enim quoniam ipsa diligit sapientiam suam; et ita procedit sapientia de mente, et de mente et sapientia procedit amor, quo ipsa mens
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ ille cepit ꝓmuti. ꝑ quẽ fierce liberato.
scilicet messias. ñdũ tñ modus redẽp̃tionis
plene cognoscebant᷑ Sẽꝑ tñ et ante legẽ ⁊ in
tp̃re legiᷤꝰ fuert̃ aliqͥ. qͥb ficles incarnationi
latio. credebat tñ dñi eẽ. ⁊ remuneratorẽ spe¬
rantiũ in se: utrũ saluati sint: Quidã dicũt
eos ñ eẽ saluatos: ꝓpt̾ istas auctoritates augꝰ ad
optatũ: Illa tm̃ fides saluat. qua crecdimꝰ
nullũ hominẽ lib̾ari acõtagione mortis. quã

Expanded text:
enim ille coepit promitti, per quem fieret liberatio, scilicet, Messias, non tamen modus redemptionis plene cognoscebatur. Semper tamen et ante legem, et in tempore legis fuerunt aliqui, quibus fides Incarnationis latio, credebant tamen Deum esse, et remuneratorem sperantium in se, utrum salvati sint. Quidam dicunt eos non esse salvatos propter istas auctoritates. Augustinus ad Optatum: Illa tantum fides salvat, qua credimus nullum hominem liberari a contagione mortis, quam
Abbreviated transcription (Latin):
tas: tñ in e ausa fides p̾cedit sp̃e ⁊ caritatẽ.
qr inde sꝑamꝰ ⁊ diligimꝰ. qr cͤdimꝰ: Similit
ex spe caritas. qͥa ideo diligimꝰ futa bona:
qͥa sꝑamꝰ: Quod enĩ sꝑamꝰ nos adept᷑os. illud
diligimꝰ: Sed quia ut auctoritas dicit. spes
ẽ certitudo ueniẽs exp̃cedentib meritis: i tẽ
sine meritis aliqͥd sꝑare. ñ spes s p̃sũptio de¬
bet dici:⁊ sine caritate nullũ meritũ. uidet᷑
qͥbda qd̾ ex fide ⁊ caritate sit spes Ut enĩ di¬
eit augꝰ. d̃ fide ⁊ oꝑib fides q̃ ꝑdilectionẽ oꝑat᷑

Expanded text:
ausa fides praecedit spem et charitatem, quia inde speramus et diligimus, quia credimus. Similiter ex spe charitas, quia ideo diligimus futura bona, quia speramus. Quod autem speramus nos adepturos, illud diligimus: sed quia, sicut auctoritas dicit, spes est certitudo veniens ex praecedentibus meritis, item sine meritis aliquid sperare, non spes, sed praesumptio debet dici, et sine charitate nullum est meritum, videtur quibusdam quod ex fide et charitate spes oritur. Ut enim dicit
Abbreviated transcription (Latin):
dilectioẽm. tẽ ex fide ⁊ caritate S qd̃ autores
frequent̾ hunc ordutẽ ponũt. fides. spes. cari¬
tas: hoc ideo fit ut dicũt. qr caritas maiorẽ:
Illa tñ opositio ut mͥ uidet᷑. sic potest solui:
Spes ẽ certitudo exp̃cedentib meritis.
ñ deboe intelligi ex mneritis p̃cedẽtib ipsam
spẽ. qr nullũ meritũ p̃cedit spẽ. s p̃cedentib

Expanded text:
dilectionem; tunc ex fide et charitate. Sed quod auctores frequenter hunc ordinem ponunt: fides, spes, charitas; hoc ideo fit, ut dicunt, quia charitas major est. Illa tamen opinio ut mihi videtur sic potest solvi. Spes est certitudo ex praecedentibus meritis: non debet intelligi ex meritis praecedentibus ipsam spem, quia nullum meritum praecedit spem; sed praecedentibus
Abbreviated transcription (Latin):
petrꝰ habuerit fidẽ passionis xp̃i. quã ocłis¬
ut solet abusiue dici. credo ocłis meis: S
in hoc qd̃ rudit. nullũ meritũ habu.it:
si credidit sed in hoc qd̃ illũ credebat dm̃ ẽẽ
quẽ idebat in ligno pend̾e: Eides itaq q̃
ẽ ad eclificationẽ: de ñ apparentib ẽ : Solet
q̃ri de fide: utrũ sit uͥtus: Prosꝑ exdictis au

Expanded text:
Petrus habuit fidem passionis Christi quam ocuabuit, nisi ut solet abusive dici: credo oculis meis. Sed in hoc quod vidit, nullum meritum fuit si credidit; sed in hoc quod illum credebat Deum esse, quem videbat in ligno pendere. Fides itaque quae est ad aedificationem, de non apparentibus est. Solet quaeri de fide utrum sit virtus. Prosper ex dictis Au
Abbreviated transcription (Latin):
tes uelle. qd̃ fides etiã de his q̃ uident᷑ sit: ut
in ioħe: Nũc aut̃ dico uob̃ pͥusquã frat: ut
cui dictũ ẽ. qr indisti ⁊ credidisti: ñ hoc credi¬
dit qd̃ uidit: Cernebat carnẽ: credebat dm̃ ĩ
carne latentẽ Sed dicimꝰ cr̾edi que uident᷑.
sic̃ dicit unꝰ qͥsq se ocłis suis credidisse: Nõ¬

Expanded text:
es, etiam de iis quae videntur, sit, ut in Joanne: « Nunc autem dico vobis priusquam fiat, ut cui dictum est: « Quod vidisti, credidisti , » non hoc credidit, quod vidit; cernebat carnem, Deum credebat in carne latentem. Sed dicimus credi quae videntur, sicut dicit unusquisque se oc
Abbreviated transcription (Latin):
ft̾i᷑ lapis incap̃ anguli ⁊ infidelib
ẽ st̃s lapis offensionis ⁊ pet scandali
lon c̃dentib est fc̃s lapis quem rep¬
bauerunt edificantes. quia sic̃ ip̃i
insua edificatione eum reꝑbaue¬
runt. sic ⁊ ip̃e insuo aduentu reꝑ¬
babit eos acciꝑe insuam edificatio¬

Expanded text:
t in caput anguli; et infidelibus est lapis offensionis, et petra scandali. Non credentibus est factus lapis, quem reprobaverunt aedificantes, quia sicut ipsi in sua aedificatione eum reprobaverunt, sic et ipse in suo adventu reprobavit eos accipere in aedificatio