comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cũ ad eã ueniunt.&. eã quaer̃. Dictũ ẽ enĩ. in uus osten¬
d& se illis hilarit̃ .&. om̃i ꝓuidentia occurra illis
Quoquo enĩ te uerteris uestigiis quibdã. quae operibus
suis ĩpressit loquit᷑ tibi. & te in exteriora relabentẽ
ipsis exterioꝵ formis intro reuocat. ut quicqͥd te dele¬
ctat in corpore.&. ꝑ corporeos illicit sensus: uideas eẽ
numerosũ. &. quaeras unde sit .&. in te ipsũ redeas. atq
intelligas te id qđ attingis sensib corporis ꝓbare. aut
ĩꝓbare ñ posse. nisi apud te habeas quasdã pͥulchritudiniᷤᷤ
leges ad quas referas quaeq pulchra sentis exterius. Intu¬
ere caclũ &. tͣrã &. mare. &. quaecũq in eis ł desuꝑ fulgent
ł deorsũ repiuit. ł uolant ł natant. formas habent quia nu¬
meros habent. Adime illis haec: nichil erunt. A quo ergo
unt. nisi a quo numerꝰ. quando quidẽ in tantũ illis est eẽ.

Expanded text:
cum ad eam veniunt, et eam quaerunt: dictum est enim, In viis ostencum ad eam veniunt, et eam quaerunt: dictum est enim, In viis ostendet se illis hilariter, et omni providentia occurret illis . Quoquo enim te verteris, vestigiis quibusdam, quae operibus suis impressit, loquitur tibi, et te in exteriora relabentem, ipsis exteriorum formis intro revocat; ut quidquid te delectat in corpore, et per corporeos illicit sensus, videas esse numerosum, et quaeras unde sit, et in teipsum redeas, atque intelligas te id quod attingis sensibus corporis, probare aut improbare non posse, nisi apud te habeas quasdam pulchritudinis leges, ad quas referas quaeque pulchra sentis exterius. 42. Intuere coelum et terram et mare, et quaecumque in eis vel desuper fulgent, vel deorsum repunt vel volant vel natant; formas habent, quia numeros habent: adime illis haec, nihil erunt. A quo ergo sunt, nisi a quo numerus; quandoquidem in tantum illis est esse,
Abbreviated transcription (Latin):
dictã ẽ adeptus es. sed uelle se eẽ sapientẽ. idq oportere.
nisi notio sapientiae m̃ti eius inherer&. sicut earum
rerũ. de quib singillatiͣ interrogatꝰ respondisti. quae
ad ipsã sapientiã ꝑtinent. quoꝵ cognitione lactatꝰ es. O
lta ẽ ut dicis sa Quid igitur aliud agimꝰ. cũ studemus eẽ
sapientes. nisi ut quanta possum alacritate ad id qđ m̃t
contingimꝰ totã animã nr̃am qdã modo colligam. &.
ponamꝰ ibi atq stabilit᷑ infigamꝰ. ut ñ iã priuato suo gau¬
deat. qđ ĩplicauit reb transeuntib sed exitta om̃ib tẽpoꝵ
& locoꝵ affectionib app̃hendat id qđ unũ atq idẽ sẽp¬
Sicut enĩ tota uita corporis anima ẽ. sic beata uita ani¬
mae ds̃ eͣ. Qđ dũ agimꝰ. donec ꝑagamꝰ in uia sumꝰ. L. qđ
istis ueris &. certis bonis. quãuis adhuc in hoc tenebro¬
so itinere coruscantib gaudere concessũ ẽ. uide utrũ hoc
sit qđ scriptũ ẽ de sapientia. quid agat cũ amatorib suis.

Expanded text:
dictum est, certus esset velle se esse sapientem, idque oportere, nisi notio sapientiae menti ejus inhaereret, sicut earum rerum de quibus singillatim interrogatus respondisti, quae ad ipsam sapientiam pertinent, quarum cognitione laetatus es. E. Ita est ut dicis. CAPUsapientes, nisi ut quanta possumus alacritate, ad id quod mente contingimus, totam animam nostram quodammodo colligamus, et ponamus ibi, atque stabiliter infigamus; ut non jam privato suo gaudeat quod implicavit rebus transeuntibus, sed exuta omnibus temporum et locorum affectionibus apprehendat id quima, sic beata vita animae Deus est. Quod dum agimus, donec peragamus, in via sumus. Et quod istis veris et certis bonis, quamvis adhuc in hoc tenebroso itinere coruscantibus, gaudere concessum est, vide utrum hoc sit quod scriptum est de sapientia, quid agat cum amatoribus suis
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpterea malã creauit. quia nondũ tanta ẽ quanta ut pro¬
ficiendo eẽ poss&. accepit. cũ eius exordio ꝑfectiones om̃s cor¬
poꝵ longe inferiores sint. quas tam̃ in suo genere laudabi¬
les et̃ iudicat. quisqͥs de reb sanissime iudicat. Qđ ergo i¬
gnorat qͥd sibi agendũ sit: ex eo ẽ qđ nondii accepit. Sed hoc
quoq accipia si eo qđ accepit bene usa fuerit. Accepit autẽ
ut diligent̃ &. pie quarat si uol&: & qđ agnoscens qͥd sibi agen¬
dũ sit. ñ continuo ual&. ĩplere: hoc quoq nondũ accepit
Praccessit enĩ pars quaedã eiꝰ sublimior ad sentiendũ recte fa

Expanded text:
propterea malam creavit, quia nondum tanta est, quanta ut propropterea malam creavit, quia nondum tanta est, quanta ut proficiendo esse posset accepit; cum ejus exordio perfectiones omnes corporum longe inferiores sint, quas tamen in suo genere laudabiles esse judicat, quisquis de rebus sanissime judicat. Quod ergo ignorat quid sibi agendum sit, ex eo est quod nondum accepit: sed hoc quoque accipiet, si hoc quod accepit, bene usa fuerit. Accepit autem ut pie et diligenter quaerat, si volet. Et quod agnoscens quid sibi agendum sit, non continuo valet implere, hoc quoque nondum accepit: praecessit enim quaedam pars ejus sublimior ad sentiendum quod recte fa
Abbreviated transcription (Latin):
qu uĩ peccat᷑ in actib uitae: nullus utiq argueret infantiae
đ ab ea essa exorsus. ad consequendã eloquentiã. sed plane meri¬
to danaret᷑. si suae uoluntatis ꝑuersitate ł ad eã recidissae. ł in
ea remansiss& sic etiã nunc si ignorantia ueri & difficultas
recti naturalis ẽ homini. unde incipiat in sapientiae qui¬
etisq beatitudinẽ surgere. nullus hanc ex initio naturali
recte arguit. sed si ꝓficere noluerit. aut a ꝓfectu retrorsũ
relabi uoluerit: iure. meritoq poenas lu&. Ereator uero eius
ubiq laudat᷑. ł qd eã ab ipsis exordiis ad sũmi boni capactta
te inchoauerit. ł quod eiꝰ ꝓfectũ adiuu&e. ł qđ ĩpleat ꝓfici¬
entẽ atq ꝑficiat. uel qđ peccantẽ. id est aut ab initus suis
sese ad ꝑfectionẽ attollere recusantẽ. aut iã ex ꝓfectu aliqͦ
relabentẽ iustissima dãnatione ꝓ meritis ordinat. nͣ enĩ

Expanded text:
dum cum peccatur in actibus vitae; nullus utique argueretur infantiae, dum cum peccatur in actibus vitae; nullus utique argueretur infantiae, quod ab ea esset exorsus ad consequendam eloquentiam: sed plane merito damnaretur, si suae voluntatis perversitate vel ad eam recidisset, vel in ea remansisset. Sic etiam nunc, si ignorantia veri et difficultas recti naturalis est homini, unde incipiat in sapientiae quietisque beatitudinem surgere, nullus hanc ex initio naturali recte arguit: sed si proficere noluerit, aut a profectu retrorsum relabi voluerit, jure meritoque poenas luet. 65. Creator vero ejus ubique laudatur, vel quod eam ab ipsis ex inchoaverit, vel quod ejus profectum adjuvet, vel quod impleat proficientem atque perficiat, vel quod peccantem, id est aut ab initiis suis sese ad perfectionem attollere recusantem, aut jam ex profectu aliquo relabentem, justissima damnatione pro meritis ordinat. Non enim
Abbreviated transcription (Latin):
facultas ei ñ negata ẽ. si ꝓpria uoluntate neglexerit. iuste
in grauiorẽ quac iã poenalis ẽ ignorantiã difficultatemq
p̃cipitat᷑. decentissimo & conuenientissimo rerũ modera¬
une in inferiorib ordinata. Non enĩ qđ naturalit̾ nesci
&. naturalit᷑ ñ potest. hoc animac deputat᷑ in reatũ sed
qđ scire ñ studuit .& qđ dignã facilitati cõparandae ad re¬
cte faciendũ operã ñ dedit. Loqui enĩ ñ nosse atq ñ posse.
infanti naturale ẽ. Quae ignorantia difficultasq sern¬
nis ñ mͦ inculpabilis sub grãmaticoꝵ legib. sed etiã huma¬
nis affectib blanda atq grata ẽ. rĩ enĩ ullo uicio illam
facultatẽ cõparare neglexit. aut ullo uitio quã cõpararat ami¬
sut ltaq si nobis in eloquentia ess&e. beatitudo conssitutod
atq ita crimini duceret᷑. cũ peccat᷑ in linguae sonis. quẽadmo¬

Expanded text:
facultas ei non negata est, si propria voluntate neglexerit, juste facultas ei non negata est, si propria voluntate neglexerit, juste in graviorem, quae jam poenalis est, ignorantiam difficultatemque praecipitatur, decentissimo et convenientissimo rerum moderamine in inferioribus ordinata. Non enim quod naturaliter nescit et naturaliter non potest, hoc animae deputatur in reatum; sed quod scire non studuit, et quod dignam facilitati comparandae ad recte faciendum operam non dedit. Loqui enim non nosse atque non posse, infanti naturale est: quae ignorantia difficultasque sermonis non modo inculpabilis sub grammaticorum legibus, sed etiam humanis affectibus blanda et grata est; non enim ullo vitio illam facultatem comparare neglexit, aut ullo vitio quam compararat amisit. Itaque, si nobis in eloquentia esset beatitudo constituta, atque ita crimini duceretur cum peccatur in linguae sonis, quemadmo
Abbreviated transcription (Latin):
ista dixeri̾ ne qͥs in re tali ł temere succenseat ei qui suae
pinioni humaniore foͬtasse dubitatione ñ cedit. aut etian
siqͥd hinc certi quisquã & liqͥdi cõp̃henderit. idõ puta aliũ
spem ꝑdidisse futuroꝵ. quia p̃terita exorsa ñ recolit quoqͥmͦ¬
autẽ se istuc habeat. siue om̃ino omittendũ. siue nunc disse¬
endũ. & alias considerandũ sit. p̾sens tam̃ quaestio ñ ĩped
qͦ minus appareat. integerrima &. iustissima &. in concussa
atq in cõmutabili maiestate & substantia creatoris. supli¬
cia peccatoꝵ suoꝵ animas luere. quae peccata ut iã diu
disserimꝰ ñ nisi ꝓpriae uoluntati carũ tribuenda sunt
nec ulla ulterior peccatoꝵ causa quaerenda. Ignorantia
uero & difficultas si iraturalis ẽ.: inde incipit anima ꝓficere.
& ad cognitionẽ &. requiẽ donee in ea ꝑficiat᷑ uita beata
moueri quẽ ꝓfectũ in studiis optimis atq pietate. quoꝵ

Expanded text:
ista dixerim, ne quis in re tali vel temere succenseat ei qui suae ista dixerim, ne quis in re tali vel temere succenseat ei qui suae opinioni humaniore fortasse dubitatione non cedit: aut etiam si quid hinc certi quisquam et liquidi comprehenderit, ideo putet alium spem perdidisse futurorum, quia praeterita exorsa non recolitautem se istud habeat, sive omnino omittendum, sive nunc differendum et alias considerandum sit, praesens tamen quaestio non impeditur, quominus appareat integerrima et justissima et inconcussa atque incommutabili majestate et substantia Creatoris, supplicia peccatorum suorum animas luere: quae peccata, ut jam diu disseruimus, nonnisi propriae voluntati earum tribuenda sunt, nec ulla ulterior peccatorum causa quaerenda. 64. Ignorantia vero et difficultas si naturalis est, inde incipit anima proficere, et ad cognitionem et requiem, donec in ea perficiatur vita beata, promoveri. Quem profectum in studiis optimis atque pietate, quorum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓdess& meminisse ltttoris unde iter exorsus sit. si de romano por¬
tu falsũ aliqͥd existimans in saxa incidiss&. Ita neq si ñ tenu¬
ero iniciũ tẽporis uitac meae quicquã michi oberit. scienti.
quo fine requiescã. nec ꝓdess& aliqͥd illa siue memoria suic
comectura inchoatae uitae. si de ipso dõ. qͥ unus laboꝵ animȩ
finis ẽ alit̃ quã dignũ ẽ apinatꝰ in scopulos erroris irruerem.
uec iste sermo ad id ualuerit. ut qͥsquã nos arbitret᷑ ꝓhibere.
utrũ anima de anima ꝓpaget᷑. an suo cuiq animanti singu¬
lae in ipso fiant. an ad regendũ animandũq corpus diuino
nutu alicunde mittant᷑. ł ꝓpria uoluntate se insinuent: si ꝑ
alicuius expediendae necessariae quaestionis flagitat. ista
considerare atq discutere. ł a reb magis necessariis ocium
ad haec quaerenda: concedit̾ &. disserenda. Uerũ ad id pocius

Expanded text:
prodesset meminisse littoris unde iter exorsus sit, si de Romano porprodesset meminisse littoris unde iter exorsus sit, si de Romano portu falsum aliquid existimans, in saxa incidisset: ita neque si non tenuero initium temporis vitae meae, quidquam mihi oberit scienti quo fine requiescam; nec prodesset aliquid illa sive memoria sive conjectura inchoatae vitae, si de ipso Deo, qui unus laborum animae finis est, aliter quam dignum est opinatus, in scopulos erroris irruerem. 62. Nec iste sermo ad id valuerit, ut quisquam nos prohibere arbitretur iratas, utrum anima de anima propagetur, an suo cuique animanti singulae in ipso fiant, an ad regendum animandumque corpus divino nutu alicunde mittantur, vel propria voluntate se insinuent; si vel alicujus expediendae necessariae quaestionis ratio flagitat ista considerare atque discutere, vel a rebus magis necessariis otium ad haec quaerenda et disserenda conceditur. Verum ad id potius
Abbreviated transcription (Latin):
mũ uerear. si alit̃ dehis sensero quã fuer᷑. sed in id qđ fu̾turꝰ sũ cur¬
sum dirigo. duce miscda conditoris mei. De hoc igit᷑ qđ futurꝰ
sũ .&. de illo apud quẽ fitturꝰ sũ. si alit̾ quã ueritas sese habet
credidero aut sensero. uehem̃t᷑ cauendus ẽ error. ne michi
aut necessaria ñ p̃pare̾ aut ad eũ ipsũ fine̾ ꝓpositi mei. dũ
aliud ꝓ alio michi uidet᷑ ꝑuenire ñ possim. Quã obrẽ sicut
d cõparandã uestẽ nichil michi obess&e. si p̃teritae hiemi
oblitꝰ essẽ. obess& autẽ si futurũ frigus imminere ñ crederẽ:
ita nichil oberit animae ma̾ę si oblita ẽ qͥd forte ꝑtulerit.
si mͦ diligent̾ aduertat & teneat. qđ se deinceps parare
ioneat᷑: & sicut uerbi gr̃a romã nauiganti nichil nocer&
excidiss&. animo a quo littore nauẽ soluerit. dũ tam̃ ab eo
loco ubi essae ñ ignorar&: quo ꝓrã diriger&.. nichil aut ẽ

Expanded text:
mum verear, si aliter de iis sensero quam fuerunt: sed in id quod futurus sum, curmum verear, si aliter de iis sensero quam fuerunt: sed in id quod futurus sum, cursum dirigo duce misericordia Conditoris mei. De hoc igitur quod futurus sum, et de illo apud quem futurus sum, si aliter quam veritas sese habet credidero aut sensero, vehementer cavendus est error; ne mihi aut necessaria non praeparem, aut ad eum ipsum finem propositi mei, dum aliud pro alio mihi videtur, pervenire non possim. Quamobrem, sicut ad comparandam vestem nihil mihi obesset, si praeteritae hiemis oblitus essem, obesset autem si futurum frigus imminere non crederem: ita nihil oberit animae meae, si oblita est quid forte pertulerit, si modo diligenter advertat et teneat quo se deinceps parare moneatur. Et sicut, verbi gratia, Romam naviganti nihil noceret si excidisset animo, a quo littore navem solverit, dum tamen ab eo loco ubi esset non ignoraret quo proram dirigeret; nihil autem
Abbreviated transcription (Latin):
quã de p̃sentib & maxime de in cõmutabilib oport&. refellere.
Q quantũ datur ꝑspicua racione conuincere.¶Sane in serie tẽ¬
poraliũ inqͥsitioni p̃teritoꝵ futuroꝵ expectatio p̃ferenda ẽ.
quando quidẽ etiã in diuinis libris ea quȩ p̃terita narrant᷑.
iꝰ pfigurationẽ futuroꝵ ł pollicitationẽ. ł testificationẽ prae
sc gerunt.&. reuera in his etiã quae ad hanc uitã ꝑtinent.
ꝓsperis aduersis ue reb qͥd quisq fuerit: ñ satis curat. In ia
uero qđ futurũ speratur. sese om̃is curaꝵ aestus agglomera
escio quo quippe intimo naturaliq sensu ea quae nobis acci¬
der̃ qm̃ transacta sunt. sic habent̾ ad monientũ felictͣtis &. mise¬
riae: quasi nunquã accidissent. Quid ergo michi obest. si eẽ quan¬
do coeperĩ nescio. cũ eẽ me nouerĩ. nec futurũ eẽ desperem
don enĩ in p̃terita me attendo. ut tanquã errorẽ ꝑ niciosissi¬

Expanded text:
quam de praesentibus et maxime de incommutabilibus oportet refellere, quam de praesentibus et maxime de incommutabilibus oportet refellere, et quantum datur, perspicua ratione convincere. 61. Sane in serie temporalium inquisitioni praeteritorum futurorum exspectatio praeferenda est: quandoquidem etiam in divinis figurationem futurorum, vel pollicitationem, vel testificationem prae se gerunt. Et revera in iis etiam, quae ad hanc vitam pertinent, prosperis adversisque rebus, quid quisque fuerit non satis curat: in id vero quod futurum speratur, sese omnis curarum aestus agglomerat. Nescio quo quippe intimo naturalique sensu, ea quae nobis acciderunt, quoniam transacta sunt, sic habentur ad momentum felicitatis et miseriae, quasi nunquam accidissent. Quid igitur mihi obest, si esse quando coeperim nescio, cum esse me noverim, nec futurum esse desperem? Non enim in praeterita me attendo, ut tanquam errorem perniciosissi
Abbreviated transcription (Latin):
tã istã atq ita uersare quoestionẽ. ut ꝑspicuae raciorii
quantũ in hac uita datur om̃is humana intelligentia subiugetur:
miodo eloquio. sed ne cogitatione quidẽ. ł cuiquã hominum. ł
certo dio b satis expeditũ. & facile aggrediendũ iudemi po sesii
huis ago ut qđ institiumꝰ quantũ adiuiam̃. oe quantũ sinim̃
uigamꝰ quaerũq nobis quantũ ad creaturã ꝑtin&e ł narrant᷑
preter tea ł pͥnuntiant᷑ futura. quae ad cõm̃dandã ualeart
integrã religionẽ excitando nos ad sincerissimã dilectionem
A. & proxim i sine dubitatione credenda sunt. Aduersus in¬
credulos autẽ hact enꝰ defendenda. ut ł mole auctoritatis
infidelitas eoꝵ obterat᷑. ł eis ostendat᷑ quantũ potest. primo
quant sit stultũ talia credere. deinde quã sit stultũ taliam̃
credere. Uerĩ tam̃ falsã doctrinã ñ tã de p̃teritis &. futuris.

Expanded text:
tam totam, atque ita versare quaestionem, ut perspicuae rationi, tam totam, atque ita versare quaestionem, ut perspicuae rationi, quantum in hac vita datur, omnis humana intelligentia subjugetur, non modo eloquio, sed ne cogitatione quidem vel cuiquam hominum, vel certe nobis satis expeditum et facile aggrediendum videri potest. Nunc ergo ut quod instituimus, quantum adjuvamur, et quantum sinimur peragamus: quaecumque nobis, quantum ad creaturam pertinet, vel narrantur praeterita, vel praenuntiantur futura, quae ad commendandam valeant integram religionem, excitando nos ad sincerissimam dilectionem Dei et proximi, sine dubitatione credenda sunt: adversus incredulos autem hactenus defendenda, ut vel mole auctoritatis infidelitas eorum obteratur, vel eis ostendatur, quantum potest, primo quam non sit stultum talia credere, deinde quam sit stultum talia non credere. Verumtamen falsam doctrinam non tam de praeteritis et futuris,
Abbreviated transcription (Latin):
quã ñ negligat liberationẽ nram ds̃. sine ulla dubitatione
credenda sunt sSed quisqͥs error ꝑsonã sibi diuinae auctori¬
tatis assumit. ea maxime racione refellit̾. si aut aliquã uel
mutabilẽ speciẽ praet᷑ creaturã dĩ. aut aliquã mitabile̾ speciẽ
in substantia dĩ. credere aut affirmare conuncit᷑. eãq substan¬
tiã dĩ ł plus ł minꝰ quã trinitatẽ eẽ contendit. cui trinitati
pie sobrieq intelligendȩ. om̃is excubat uigilanti xp̃iana. &.
om̃is eius ꝓuectꝰ eius intendit᷑. De cuiꝰ trinitatis unitate &
aequalitate .&. singłaꝵ in ea ꝑsonaꝵ quadã ꝓprietate ñ hic
locꝰ ẽ disserendi.Nã cõmemorare quaedã de dño dõ auctore
& formatore & ordinatore rerũ om̃iũ quae ad saluberrimã
fidẽ ꝑtineant. &. quib lactens. atq a t̾renis in caclestia sese
ttollere incipiens utilitͣ adminiculet᷑ intentio: & facti
facillimũ .&. a plerisq iã factitatũ ẽ. Pertractare autẽ to¬

Expanded text:
ram Deus, sine ulla dubitatione credenda sunt. Sed quisquis error personam sibi divinae auctoritatis assumit, ea maxime ratione refellitur, si aut aliquam vel mutabilem speciem praeter creaturam Dei, aut aliquam mutabilem speciem in substantia Dei credere aut affirmare convincitur, eamque substantiam Dei vel plus vel minus quam Trinitatem esse contendit: cui Trinitati pie sobrieque intelligendae omnis excubat vigilantia christiana, et omnis ejus provectus intenditur. De cujus Trinitatis unitate et aequalitate, et singularum in ea personarum quadam proprietate, non hic locus est disserendi. Nam commemorare quaedam de Domino Deo auctore et formatore et ordinatore rerum omnium, quae ad saluberrimam fidem pertineant, et quibus lactens atque a terrenis in coelestia sese attollere incipiens, utiliter adminiculetur intentio, et factu facillimum et a plerisque jam factitatum est: pertractare autem is
Abbreviated transcription (Latin):
plius uitã aetͣnã desiderabis. teq ita formari exoptabis.
ut affectiones tuae ñ sint tẽporales de tẽporaliũ rerum
amorib inustae & ĩpressȩ. quae tẽporalia & ante quã
sint ñ sunt.&. cũ sunt fugiunt.& cũ fugerint ñ er̃. Itaq
cũ futura sunt: nondũ sunt. Cũ autẽ praeterita sunt. iã
ñ sunt. Quomͦi igit᷑ tenebunt᷑ ut maneant quib hoc est
incipere ut sint. qđ ẽ ꝑgere ut ñ sint : Qui autẽ amat eẽ:
ꝓbat ista in quantũ sunt. & amat qđ semꝑ ẽ. & si uari¬
abat̾ in amore istoꝵ: munit᷑ in illius. X. si diffluebat in
amore transeuntiũ: in ꝑmanentis amore solidabit᷑. &. sta¬
bit &. optinebit ipsũ eẽ qđ uolebat. cũ timebat ñ eẽ. &. sta¬
re ñ poterat irretitꝰ amore fugientiũ. Non ergo tibi dis.¬
pliceat. immo maxime placeat. qđ mauis eẽ ł miser. quã
ꝓpterea miser ñ eẽ quia nichil eris. Huic enĩ exordio qͦ

Expanded text:
plius vitam aeternam desiderabis, teque ita formari exoptabis, plius vitam aeternam desiderabis, teque ita formari exoptabis, ut affectiones tuae non sint temporales, de temporalium rerum amoribus inustae et impressae: quae temporalia et antequam sint non sunt, et cum sunt fugiunt, et cum fugerint non erunt. Itaque cum futura sunt, nondum sunt; cum autem praeterita sunt, jam non sunt. Quomodo igitur tenebuntur ut maneant, quibus hoc est incipere ut sint, quod est pergere ut non sint? Qui autem amat esse, probat ista in quantum sunt, et amat quod semper est. Et si variabatur in amore istorum, munietur in illius; et si diffluebat in amore transeuntium, in permanentis amore solidabitur, et stabit, et obtinebit ipsum esse, quod volebat cum timebat non esse, et stare non poterat irretitus amore fugientium. Non igitur tibi displiceat, imo maxime placeat, quod mavis esse vel miser, quam propterea miser non esse, quia nihil eris. Huic enim exordio quo
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ quã ñ eẽ malles. & nunc miser cũ sis. mauis tam̃ eẽ
łmiser quã om̃ino ñ eẽcũ eẽ nolis miser. Considera i.¬
gitur quantũ potes quã magnũ bonũ sit ipsum cẽ.
qđ & beati & miseri uolunt. Nã si hoc bene conside¬
raueris: uidebis in tantũ te eẽ miserũ in quantũ non
ꝓpinquas ei qđ sũme ẽ. In tantũ autẽ putare melius eẽ
ut quisq ñ sit. quã ut miser sit. in quantũ ñ uides qđ
Si uis itaq miseriã fugere. ama inte hoc ipsũ quia eẽ uis.
Si enĩ magis magisq eẽ uolueris: ei qđ sũme ẽ ꝓpinquabis.
I. gr̃as age nunc quia es. Quãuis enĩ sis beatis inferior. su¬
perior tam̃ es quã ea quae ñ habent ł beatitudinis uolun¬
tatẽ. Quoꝵ tam̃ multa etiã a miseris laudant᷑. Om̃a.
eo ipso qͦ sunt. iure laudanda sunt. quia eo ipso qͦ sunt.
bona sunt. Quanto enĩ amplius eẽ amaueris: tanto am¬

Expanded text:
esse quam non esse malles; et nunc miser cum sis, mavis tamen esse esse quam non esse malles; et nunc miser cum sis, mavis tamen esse vel miser quam omnino non esse, cum esse nolis miser. Considera igitur, quantum potes, quam magnum bonum sit ipsum esse, quod et beati et miseri volunt. Nam si hoc bene consideraveris, videbis te in tantum esse miserum, in quantum non propinquas ei quod summe est; in tantum autem putare melius esse, ut quisque non sit quam ut miser sit, in quantum non vides qu21. Si vis itaque miseriam fugere, ama in te hoc ipsum, quia esse vis. Si enim magis magisque esse volueris, ei quod summe est propinquabis: et gratias age nunc quia es. Quamvis enim beatis sis inferior, superior tamen es quam ea quae non habent vel beatitudinis voluntatem; quorum tamen multa etiam a miseris laudantur. Omnia tamen eo ipso quo sunt, jure laudanda sunt; quia eo ipso quo sunt, bona sunt. Quanto enim amplius esse amaveris, tanto am
Abbreviated transcription (Latin):
potestate. Qđ si infirmior. tua culpa &. iusta miseria.
Poteris enĩ infirmiorẽ superare si uoles. Si autẽ potenti¬
or te infirmiorẽ habebit in potestate : nullo mͦ tã redã
ordinationẽ recte iniustã putabis. Uerissime igit᷑ dictũ ẽ.
Si hoc iniustũ ẽ: ñ sic eris. Si autẽ iustũ. laudemus eum
cuiꝰ legib sic eris.¶Si dixerit ido̾ uolo ma̾gis ł miser eẽ¬
consuli. eligerẽ ñ eẽ potius quã ut essẽ miser. nunc enĩ
qđ timeo non eẽ cũ miser sim ad ipsam miseriã ꝑtin&.
qua ñ id uolo qđ uelle deberẽ. magis enĩ ñ eẽ quã miser
eẽ uelle deberẽ. nunc uero fateor me quidẽ malle ł mi¬
serũ eẽ quã nichil. sed tanto stultius id uolo quant o
miserius. tanto autẽ miserius. quanto uerius uideo ñ
hoc me uelle debuisse: respondebo. Caue potius ne hic
erres: ubi te uidere uerũ pitas. Nã si beatus esses: utiq

Expanded text:
potestate. Quod si infirmior, tua culpa, et justa miseria: potestate. Quod si infirmior, tua culpa, et justa miseria: poteris enim infirmiorem superare si voles. Si autem potentior te infirmiorem habebit in potestate, nullo modo tam rectam ordinationem recte injustam putabis. Verissime igitur dictum est: Si hoc injustum est, non sic eris; si autem justum, laudemus eum cujus legibus sic eris.consuli, eligerem non esse potius quam ut essem miser. Nunc enim quod timeo non esse cum miser sim, ad ipsam miseriam pertinet, qua non id volo, quod velle deberem; magis enim non esse, quam miser esse velle deberem. Nunc vero fateor me quidem malle vel miserum esse quam nihil; sed tanto stultius id volo, quanto miserius: tanto autem miserius, quanto verius video non hoc me velle debuisse. Respondebo: Cave potius ne hic erres, ubi te videre verum putas. Nam si beatus esses, utique
Abbreviated transcription (Latin):
mortẽ miserior sim. respondebo. Si hoc iniustũ ẽ. ñ sic
eris. Si autẽ hoc iustũ ẽ. laudemꝰ cũ cuus legib sic eris.
Si dixerit. unde p̾sumã. qđ si hoc iustũ ẽ ñ sic ero. responde¬
bo. Quia si eris in tua potestate. aut miser nͣ eris. aut tu
ipse te in iuste regendo. iuste eris miser: aut uolendo &. nͣ
ualendo te iuste regere. ñ eris in tua potestate.&. aut
in nullius eris: aut in alteruis. Si in nullius. aut inui¬
tus aut uolens. Sed inuitꝰ eẽ nichil potes. nisi teuis aliqͣ
superauerit. Porro nulla ui superari potest. qui ẽ in nul.¬
lius potestate. Si autẽ uolens in nullius eris potestate. adhoc
racio recurrit. ut sis in tua. & aut te iniuste regendo ui¬
ste miser sis: aut qm̃ qđ lib& uolens eris. habes adhuc unde
gr̃as agas bonitati conditoris tui. Qđ si in tua potestate non
eris. aut potentior ꝓfecto aut infirmior te habebit in

Expanded text:
mortem miserior sim: respondebo, Si hoc injustum est, non sic mortem miserior sim: respondebo, Si hoc injustum est, non sic eris; si autem hoc justum est, laudemus eum cujus legibus sic eris. Si dixerit, Unde praesumam quod si hoc injustum est, non sic ero? respondebo, Quia si eris in tua potestate, aut miser non eris, aut tu ipse te injuste regendo, juste eris miser; aut volendo et non valendo te juste regere, non eris in tua potestate, et aut in nullius eris, aut in alterius: si in nullius, aut invitus, aut volens: sed invitus esse nihil potes, nisi te vis aliqua superaverit; porro nulla vi superari potest, qui est in nullius potestate: si autem volens in nullius eris potestate, ad hoc ratio recurrit, ut sis in tua; et aut te injuste regendo juste miser sis; aut quoniam quodlibet volens eris, habes adhuc unde gratias agas bonitati Conditoris tui. Quod si in tua potestate non eris, aut potentior profecto, aut infirmior te habebit in
Abbreviated transcription (Latin):
stimant᷑ peccata creaturae. quãuis necesse ẽ fiant quae
ipse futura praesciuit. ut cũ tu dixeris ñ te inuenire
quomͦ ñ ei deputet᷑. quicqͥd in eius crcatura fieri necesseẽ.
Ego contra ñ inueniã modũ. neque inueniri posse. atq
om̃ino ñ esse confirmẽ. quo ei deputetͥ quicqͥd in eius crea¬
tura ita fieri necesse ẽ: ut uoluntate peccantiũ fiat.
Si enĩ quis dixerit. ñ eẽ quã miserũ ee̾ me mallẽ. responde¬
bom̃tiris. Mã &. nunc miser es siec ob aliud mori nͣ uis.
nisi ut sis. Ita cũ miser nolis eẽ. ee̾ uis tam̃. age igitur
gr̃as ex eo qđ es uolens. ut qđ inuitꝰ es auferat᷑. Uolens enĩ
es .&. miser inuitꝰ es. Qđ si ingratꝰ es in eo qđ eẽ uis. iure.
cogeris eẽ qđ nͣ uis. Ex illo igitur etiã qđ ingratꝰ habes qđ
uis: creatoris laudo bonitatẽ. Ex illo autẽ qđ ingratꝰ pate
mori nolo qđ malĩ miser eẽ. quã om̃ino nͣ eẽ. sed ne post

Expanded text:
stimantur peccata creaturae, quamvis necesse est fiant, quae stimantur peccata creaturae, quamvis necesse est fiant, quae ipse futura praescivit, ut, cum tu dixeris, non te invenire, quomodo non ei deputetur, quicquid in ejus creatura fieri necesse est, ego contra non inveniam modum, neque inveniri posse, atque omnino non esse confirmem, quo ei deputetur, quicquid in ejus creatura ita fieri necesse est, ut voluntate peccantium fiat.Si enim quis dixerit, Non esse, quam miserum me esse mallem: respondebo, Mentiris. Nam et nunc miser es, nec ob aliud mori non vis, nisi ut sis: ita cum miser nolis esse, esse vis tamen. Age igitur gratias ex eo quod es volens, ut quod invitus es auferatur. Volens enim es, et miser invitus es. Quod si ingratus es in eo quod esse vis, jure cogeris esse quod non vis. Ex illo igitur quod etiam ingratus habes quod vis, Creatoris laudo bonitatem: ex illo autem quod pateris ingmori nolo, quod malim miser esse quam omnino non esse, sed ne post
Abbreviated transcription (Latin):
contẽpnuiit. ł certe patient̾ corrigenda expeetant iudicia
paruuloꝵ qui exceptis quibdam quoꝵ amore lactant᷑ quẽ¬
ub& hominẽ ceteroꝵ. mori malunt quã passere̾ suum .&.
multomagis si homo sit ille t̾ribilis. passer autẽ canorue
& pulcher : ita hi qͥ ꝓuectu animi ad sapientiã ꝓfeceriuł
ĩperitos rerũ existimatores cũ inuenerint dm̃ laudantes
in creaturis minorib qͥ eas carnalib suis sensib ac cõmoda¬
tius adhibent. in superiorib uero atq meliorib partim
eũ non laudantes minus ue laudantes. partĩ etiã uitu¬
perare aut enĩdare conantes. partĩ non credentes. qđ
carũ ille sit conditor: taliũ iudicia ł omĩno contẽpne¬
re. si corrigere nequeunt. ł donec corrigant aequo ani¬
mo tolerare ac sustinere consuescant. Quae cũ ita se se
habeant: tantũ abest a uero qđ creatori deputanda exi¬

Expanded text:
contemnunt, vel certe patienter corrigenda exspectant judicia contemnunt, vel certe patienter corrigenda exspectant judicia parvulorum, qui exceptis quibusdam quorum amore laetantur, quemlibet hominum caeterorum mori malunt, quam passerem suum; et multo magis si homo sit ille terribilis, passer autem canorus et pulcher: ita ii qui provectu animi ad sapientiam profecerunt, imperitos rerum aestimatores cum invenerint Deum laudantes in creaturis minoribus, qui eas carnalibus suis sensibus accommodatius adhibent, in superioribus vero atque melioribus partim eum non laudantes, minusve laudantes, partim etiam vituperare aut emendare conantes, partim non credentes quod earum ille sit conditor; talium judicia vel omnino contemnere, si corrigere nequeunt, vel donec corrigant, aequo animo tolerare ac sustinere consuescant. CAPUT VI.-- habeant, tantum abest a vero, quod Creatori deputanda exi
Abbreviated transcription (Latin):
rant᷑. Qđ si in ordine corporeaꝵ creaturaꝵ ab ipsis side¬
reis choris usq ad numerũ capilloꝵ nr̃oꝵ ita gradatĩ
bonaꝵ rerũ pulchritudo contexit᷑. ut ĩperitissime dicat᷑.
qͥd ẽ hoc ut quid hoc: om̃a enĩ in ordine suo creata sunt
quanto ĩperitius de quacunq anima dicit᷑. quae ad quantã¬
lib& sui decoris dꝑminutionẽ defectũq ꝑuenerit. om̃iũ
enĩ aestimat racio. alit̾ u sus¶Racio aestimat luce uerita¬
tis. ut recto iudicio subdat minora maiorib: usus autẽ con¬
suetudine cõmoditatis plerunq inclinat᷑. ut ea pluris aesti¬
m& quae ueritas minora eẽ conuincit. Cũ enĩ corpora.
caelestia corporib tͣrestrib magna differentia racio p̃po¬
nat. quis tam̃ carnaliũ hominũ ñ mall& ł plura de esse
in caelo sidera quã unã arbusculã in agro suo. aut uaccã
in arm̃to: Sed sicut aetate maiores homines ł om̃ino

Expanded text:
rantur. Quod si in ordine corporearum creaturarum ab ipsis siderantur. Quod si in ordine corporearum creaturarum ab ipsis siderum choris usque ad numerum capillorum nostrorum, ita gradatim bonarum rerum pulchritudo contexitur, ut imperitissime dicatur, Quid est hoc? utquid hoc? omnia enim ordine suo creata sunt: quanto imperitius de quacumque anima dicitur, quae ad quantamlibet sui decoris diminutionem defectumque pervenerit, omnibit? 17. Aliter enim aestimat ratio, aliter usus. Ratio aestimat luce veritatis, ut recto judicio subdat minora majoribus: usus autem consuetudine commoditatis plerumque inclinatur, ut ea pluris aestimet quae veritas minora esse convincit. Cum enim corpora coelestia corporibus terrestribus magna differentia ratio praeponat, quis tamen carnalium hominum non mallet, vel plura deesse in coelo sidera, quam unam arbusculam in agro suo, aut vaccam in armento? Sed sicut aetate majores homines vel omnino
Abbreviated transcription (Latin):
corpus efficit᷑. nec om̃ino illi aufertͥ qđ anima e̾.&. idõ
nullo pacto amitrit. qđ corpore ẽ melior. In corporib
autẽ lux ten&. primũ locũ: consequens ẽ ut primo cor¬
pori anima extrema pͣponat᷑. fieriq possit ut corpori
alicuius animae aliqđ aliud corpus anteferat᷑. ut autem
ipsi animae. nullo mͦ. Cur ergo ñ laudetͣ ds̃.&. ineffabi¬
li p̃dicatione laudetͣ: Qui cũ fecerit eas quae in legib
essent iustitiae ꝑmansure : fecit etiã alias animas quas
ł peccaturas ł in peccatis etiã ꝑseueraturas eẽ pͣuide¬
bat. cũ adhuc & tales meliores sint eis. quae qm̃ nulli
habent racionale ac liborũ uoluntatis arbitriũ : peccare ñ
possunt. Quae tam̃ adhuc etiã ipsae meliores sunt. quã
corpoꝵ quoꝵ lib&. quãlib& splendidissimꝰ fulgor. Quẽ ꝓ ipsiꝰ
sũmi dĩ substantia quidã quãuis cũ magno errore uene¬

Expanded text:
corpus efficitur, nec omnino illi aufertur quod anima est, et ideo corpus efficitur, nec omnino illi aufertur quod anima est, et ideo nullo pacto amittit quod corpore est melior, in corporibus autem lux tenet primum locum; consequens est ut primo corpori anima extrema praeponatur, fierique possit ut corpori alicujus animae aliquod aliud corpus anteferatur, ut autem ipsi animae nullo modo. Cur ergo non laudetur Deus, et ineffabili praedicatione laudetur, qui cum fecerit eas quae in legibus essent justitiae permansurae, fecit etiam alias animas, quas vel peccaturas, vel in peccatis etiam perseveraturas esse praevidebat; cum et tales adhuc meliores sint eis, quae quoniam nullum habent rationale ac liberum voluntatis arbitrium, peccare non possunt? Quae tamen adhuc etiam ipsae meliores sunt, quam corporum quorumlibet quamlibet splendidissimus fulgor, quem pro ipsius summi Dei substantia quidam, quamvis cum magno errore, vene
Abbreviated transcription (Latin):
equus quã lapis. propt̃ea nͣ errans quia ꝓprio motu &
sensu car&: ita ẽ excellentior creatura. quae libera uo¬
luntate peccat. quã quae ꝓpterea ñ peccat. quia ñ hab&
liberã uoluntatẽ. & sicut laudarẽ u̾nũ in suo genere bo¬
nũ. inqͦ uino in ebriatũ hominẽ uituperarẽ. &. tameri
eundẽ hominẽ iã uituperatũ &. adhuc ebriũ. laudato illi uino
de qͦ ebrius factus ẽ anteponerẽ. ita corporalis creatura in suo
gradu lure laudanda ẽ. cum illi uituperandi sint qͥ eius ĩmode¬
rato usu a ueritatis ꝑceptione auertunt᷑. quauis idẽ rursuc
iam ꝑuersi.&. quodammͦ temulenti. eidẽ creaturae in or¬
dine suo laudabili. cuius auiditate euanuerͣ. ñ iam meri¬
to uicioꝵ sed adhuc naturae dignitate p̃feruntur.
uia igitur om̃is anima om̃i corpore e melior. Om̃isq
peccatrix anima quocũq ceciderit: nulla cõmutatione

Expanded text:
equus, quam lapis propterea non aberrans, quia proprio motu et equus, quam lapis propterea non aberrans, quia proprio motu et sensu caret; ita est excellentior creatura quae libera voluntate peccat, quam quae propterea non peccat, quia non habet liberam voluntatem. Et sicut laudarem vinum in suo genere bonum, de quo vino inebriatum hominem vituperarem, et tamen eumdem hominem jam vituperatum et adhuc ebrium, laudato illi vino, de quo ebrius factus est, anteponerem: ita corporalia creatura in suo gradu jure laudanda est; cum illi vituperandi sint, qui ejus immoderato usu a veritatis perceptione avertuntur; quamvis iidem rursus jam perversi, et quodammodo temulenti, eidem creaturae in ordine suo laudabili, cujus aviditate evanuerunt, non jam merito vitiorum, sed adhuc naturae dignitate praeferuntur. 16. Quia igitur omnis anima omni corpore est melior, omnisque peccatrix anima quocumque ceciderit, nulla commutatione
Abbreviated transcription (Latin):
ad eam condendã cuius p̾uidit futura peccata nullo mͦ
non p̾ber&. eã bonitatẽ ut creaturã conder&. quã pet¬
caturã non cẽ p̾sciuit. Hab&. enĩ illa sublimis ꝑpetuam
beatitudinẽ suam. in ꝑpetuũ fruens creatore suo.quẽ ꝑpe¬
tua tenendae iustitiȩ̨ uoluntate ꝓmeret᷑. Ioab&. deinde
ordinẽ suũ etiã ista peccatrix amissa in peccatis beati¬
tudine. sed ñ dimissa recuperandae beatitudinis facultati
Quae ꝓfecto superat eã quam peccandi ꝑpetua uoluntas
ten&. Intͣ quã &. illã priorẽ ꝑmanentẽ in uoluntate iu¬
stitiae haec medietatẽ quandã demonstrat. quae paeniten¬
di humilitate altitudinẽ suã recipit. Nã neq ab illa cre¬
atura quã pͣsciuit ds̃ ñ solum peccaturã. sed etiã in pec¬
candi uoluntate mansurã abstinuit largitatẽ bonitatis
suae. ut eã non conder&. Sicut enĩ melior ẽ ł aberrans

Expanded text:
ad eam condendam cujus praevidit futura peccata, nullo modo ad eam condendam cujus praevidit futura peccata, nullo modo non praeberet eam bonitatem, ut creaturam conderet quam peccaturam non esse praescivit. 15. Habet enim illa sublimis perpetuam beatitudinem suam, in perpetuum fruens Creatore suo, quam perpetua tenendae justitiae voluntate promeretur. Habet deinde ordinem suum etiam ista peccatrix, amissa in peccatis beatitudine, sed non dimissa recuperandae beatitudinis facultate. Quae profecto superat eam quam peccandi perpetua voluntas tenet: inter quam et illam priorem permanentem in voluntate justitiae, haec medietatem quamdam demonstrat, quae poenitendi humilitate altitudinem suam recipit. Nam neque ab illa creatura, quam praescivit Deus non solum peccaturam, sed etiam in peccandi voluntate mansuram, abstinuit largitatem bonitatis suae, ut eam non conderet. Sicut enim melior est vel aberrans
Abbreviated transcription (Latin):
spexit. Mã ita quidã cũ racione uerissima uideant me¬
liorẽ eẽ creaturã. quae quãuis habeat liberã uoluntatẽ
dõ tam̃ semꝑ infixa nunquã peccauerit: intuentes peccata
hominũ ñ ut peccare desinant. sed quia facti sunt doleus
dicentes. tales nos facer&. ut semꝑ incõmutabili eius ueri¬
tate ꝑfrui. nunquã autẽ peccare uellemꝰ. Nĩ clament. nͣ
succenseant. neq ipsos idõ coegit peccare quia fecit. quib
potestatẽ utrũ uellent dedit. Et sunt tales angłi quidã
qui neq peccauerint unquã. neq peccaturi sint. Qua̾ obrẽ
si te delectat creatura quae ꝑseuerantissima uoluntate non
peccat: ñ ẽ dubitandũ qđ eam peccanti recta racione p̃¬
ponas. Sed sicut eã tu cogitatione p̃ponis: sic eã creator ds̃
ordinatione p̃posuit. Crede eẽ talẽ in superiorib sedib
& in sublimitate caeloꝵ. quia si bonitatẽ conditor p̾buit

Expanded text:
spexit. Nam ita quidam cum ratione verissima videant mespexit. Nam ita quidam cum ratione verissima videant meliorem esse creaturam, quae quamvis habeat liberam voluntatem, Deo tamen semper infixa, nunquam peccaverit; intuentes peccata hominum, non ut peccare desinant, sed quia facti sunt dolent, dicentes: Tales nos faceret, ut semper incommutabili ejus veritate perfrui, nunquam autem peccare vellemus. Non clament, non succenseant: quia neque ipsos ideo coegit peccare, quia fecit, quibus potestatem utrum vellent dedit; et sunt tales quidam Angeli, qui neque peccaverunt unquam, neque peccaturi sunt. Quamobrem si te delectat creatura quae perseverantissima voluntate non peccat, non est dubitandum quod eam peccanti recta ratione praeponas: sed sicut eam tu cogitatione praeponis; sic eam creator Deus ordinatione praeposuit. Crede esse talem in superioribus sedibus, et in sublimitate coelorum: quia si bonitatem Conditor praebuit
Abbreviated transcription (Latin):
b cũ dicit. melius hoc fiera quã illud. si uerũ dicit & ui¬
d& qđ dicit. in illis qͣb conexa ẽ. racionib uido. Creda
ergo dm̃ fecisse qđ uera racione ab eo faciendũ fuisse co
gnouit. etiã si hoc in reb factis ñ uid&. quia etiã si cę¬
lũ oculis uidere ñ poss&: & tam̃ racione uera tale ali¬
qͥd faciendũ fuisse colligera: credere debuit factũ eẽ
quãuis id oculis ñ uider&. nĩ enĩ cogitatione uider&e. fu¬
isse faciendũ. nisi in his rationib quib facta sunt om̃a.
Quod autẽ ibi ñ ẽ: tam nemo potest ueraci cogitatione¬
uidere quã ñ est uerũ In eo pleriq homines errant. quia
cũ mente conspexerint. ñ in sedib congruis ea oculis quę¬
runt. uelut si quisquã ꝑfectã rotunditate̾ racione cõpre¬
hendens stomachetur quod tale̾ nocẽ ñ inuenit. si nullũ
un quã rotundũ corpus praet̾ huiuscemodi poma con¬

Expanded text:
bus, cum dicit, Melius hoc fieret quam illud; si verum dicit, et vibus, cum dicit, Melius hoc fieret quam illud; si verum dicit, et videt quod dicit, in illis quibus connexa est rationibus videt. Credat ergognovit; etiam si hoc in rebus factis non videt. Quia etiam si coelum oculis videre non posset, et tamen ratione vera tale aliquid faciendum fuisse colligeret, credere debuit factum fuisse, quamvis id oculis non viderit. Non enim cogitatione cerneret faciendum fuisse, nisi in his rationibus quibus facta sunt omnia. Quod autem ibi non est, tam nemo potest videre, quam non est verum. 14. In eo plerique homines errant, quia meliora cum mente conspexerint, non in sedibus congruis ea oculis quaerunt. Velut si quisquam perfectam rotunditatem ratione comprehendens, stomachetur quod talem in nuce non invenit, si nullum unquam corpus rotundum praeter hujuscemodi poma con
Abbreviated transcription (Latin):
speciẽ cogitanti occurrat. qđ ñ in tota eius mole ds om̃i¬
um conditor fecerit. Nãq  t̾ra feracissima &. amoenissi¬
ma usq ad salsissimã & infecundissimã. ita gradatĩ ꝑ me¬
dias ꝑuenit᷑. ut nullã rep̾hendere audeas. nis i in cõparati¬
one melioris. atq ita ꝑ om̃s gradib laudis ascendĩs. ut q
summũ genus tͣrae inueneris: solũ tam̃ ee̾ nolis. Lam uero
int᷑ totã tͣram & caelũ quanta distantia ẽ. Int̾ponuntur
enĩ humida. flauilisq natura. Atq ex his quatuor elem̃¬
tis aliae innumerabiles nobis. numeratae autẽ dõ rerum
species formaeq uariant᷑. Potest ergo eẽ aliqͥd in rerum
natura qđ tua racione ñ cogitas. Ñ eẽ autẽ qđ uera racio¬
ne cogitas. ñ potest. Neq enĩ tu potes aliqͥd meliꝰ in creo¬
tura cogitare. qđ creaturae artificẽ fugerit. Humana qͥp¬
pe anima naturalit᷑ diuinis ex qͥb pend& conexa racioni¬

Expanded text:
speciem cogitanti occurrat, quod non in tota ejus mole Deus omnispeciem cogitanti occurrat, quod non in tota ejus mole Deus omnium conditor fecerit. Namque a terra feracissima et amoenissima usque ad salsissimam et infecundissimam, ita gradatim per medias pervenitur, ut nullam reprehendere audeas, nisi in comparatione melioris; atque ita per omnes gradus laudis ascendas, ut quod summum genus terrae inveneris, solum tamen esse nolis. Jam vero inter totam terram et coelum quanta distantia est? Interponuntur enim humida flabilisque natura: atque ex his quatuor elementis aliae innumerabiles nobis, numeratae autem Deo rerum species formaeque variantur. Potest ergo esse aliquid in rerum natura, quod tua ratione non cogitas. Non esse autem quod vera ratione cogitas, non potest. Neque enim tu potes aliquid melius in creatura cogitare, quod creaturae artificem fugerit. Humana quippe anima naturaliter divinis ex quibus pendet connexa rationi
Abbreviated transcription (Latin):
fuisse ut ñ essent. sed dicas eas alit fieri debuisse. Quicquid
enĩ tibi uera racione melius occurrerit: scias fecisse dm̃ tan¬
quã bonoꝵ om̃ĩũ conditorẽ. Nẽ autẽ uera racio. sed inui¬
da infirmitas. cũ aliqͥd melius faciendũ fuisse cogitaueris:
iã nichil aliud̃ uelle fieri infe̾rius tanquã si ꝑspecto cęlo
nolles t̾rã factã eẽ. Inique om̃ino. Recte enĩ rep̾henderes
si praetͣmisso caelo terrã factã uideres. qm̃ diceres ita eam
fieri debuisse. sicuti posses cogitare caclũ. Cũ ergo etiam
illud ad cuiꝰ speciẽ uolebas terrã ꝑducere factũ eẽ ꝑspice¬
res: ñ autẽ hoc terrã sed caelũ uocari. credo qđ re meli¬
ore ñ fraudatꝰ. ut inferior quoq aliqua fier&. &. terra
ess&: nequaquã inuidere deberes In qua tͣra rursus scđ̾m
partes eius tanta ẽ uarietas. ut nichil qđ ad t̾rae ꝑtin&

Expanded text:
fuisse ut non essent, sed dicas aliter fieri eas debuisse. Quidquid fuisse ut non essent, sed dicas aliter fieri eas debuisse. Quidquid enim tibi vera ratione melius occurrerit, scias fecisse Deum tanquam bonorum omnium conditorem. Non est autem vera ratio, sed invida infirmitas, cum aliquid melius faciendum fuisse cogitaveris, jam nihil aliud inferius velle fieri, tanquam si perspecto coelo, nolles terram factam esse; inique omnino. Recte enim reprehenderes, si praetermisso coelo terram factam videres, quoniam diceres ita eam fieri debuisse, sicuti posses cogitare coelum. Cum ergo etiam illud ad cujus speciem volebas terram perducere, factum esse perspiceres, non autem hoc terram, sed coelum vocari; credo quod re meliore non fraudatus, ut inferior quoque aliqua fieret et terra esset, nequaquam invidere deberes. In qua terra rursus secundum partes ejus tanta est varietas, ut nihil quod ad terrae pertinet
Abbreviated transcription (Latin):
tis facile ñ mͣouebit. qua meminisse nos conuenit. grͣaꝵ
actionẽ nos debere ereatori nr̃o. cuiꝰ ꝓfecto largissima b¬
nitas iustissime laudaretͥ etiã si aliquo inferiore creatu¬
re gradtu nos condidiss&. Quãuis enĩ anima nr̃a pecca¬
tis tabe facta sit. sublimior ẽ tam̃ & melior quã si in
lucis eminentia quantũ laudent animae dm̃ etiã corpo¬
ris sensib deditae¶Quapropt̃. ñ te iã moueat qđ uitupe¬
rant᷑ animae peccatrices. ut dicas in corde tuo. melius
fuisse si ñ essent. In sui enĩ cõparatione uituperantur
dũ cogitat᷑ quales essent si peccare noluissent. Institutor.
tam̃ eaꝵ ds̃ p̾clarissime ꝓ humana facultate laudand̾ ẽ.
ñ solũ quoniã peccantes eas iuste ordinat. sed etiã quia
tales instituit. ut etiã peccatis sordidatae nullo modo
lucis corporalis dignitate superent᷑. De qua tam̃ iure laudat᷑.
Illud quoq moneo caueas. ne forte. ñ dicas quidẽ melius

Expanded text:
tis facile commonebit, quam meminisse nos convenit, gratiarum actionem nos debere Creatori nostro. Cujus profecto largissima bonitas justissime laudaretur, etiamsi aliquo inferiore creaturae gradu nos condidisset. Quamvis enim anima nostra peccatis tabefacta sit, sublimior est tamen et melior, quam si in lucis eminentia, quantum laudent animae Deum etiam corporis sensibus deditae. Quapropter non te jam moveat, quod vituperantur animae peccatrices, ut dicas in corde tuo melius fuisse si non essent. In sui enim comparatione vituperantur, dum cogitatur quales essent, si peccare noluissent. Institutor tamen earum Deus praeclarissime pro humana facultate laudandus est, non solum quoniam peccantes eas juste ordinat, sed etiam quia tales instituit, ut etiam peccatis sordidatae, nullo modo lucis corporalis dignitate superentur, de qua tamen jure laudatur. 13. Illud quoque moneo caveas, ne forte non dicas quidem melius
Abbreviated transcription (Latin):
or atq sublimior. tanto firmior inuictiorq sit:
Quis dubitauerit : A Nullus igit᷑ uiciosus animus uirtute
armatũ animũ superat. D uerissimũ ẽ. A lã corpore
om̃i qualẽ lib&. animũ meliorẽ potentiorẽq eẽ: ñ te¬

Expanded text:
ior atque sublimior, tanto firmior invictiorque sit? E. ior atque sublimior, tanto firmior invictiorque sit? E. Quis dubitaverit? A. Nullus igitur vitiosus animus virtute armatum animum superat. E. Verissimum est. A. Jam corpore omni qualemlibet animum meliorem potentioremque
Abbreviated transcription (Latin):
quippe in est. Agunt enĩ talia: quae agi sine mente nͣ
possent. Nĩ tam̃ regnat. Nã stulti sunt. neq regnum
m̃tis. nisi sapientiũ eẽ ꝑcognitũ ẽ. D Mirũ ẽ hoc iam
fuisse a nobis in superiorib confectũ. & michi qͥd respon¬
derẽ ñ potusse in mentẽ uenire. Sed alia contexamus.
lã eñi & regnũ mentis humanȩ. humanã eẽ sapientiam:
&. eã posse etiã ñ regnare cõꝑtũ ẽ A Putas ne ista m̃te
cui regnũ in libidines act̾na lege concessũ eẽ cognoscimꝰ.
potentiorẽ eẽ libidine̾: Ego enĩ nullo pacto puto. Neq
enĩ ess&. ordinatissimũ. ut ĩpotentiora potentiorib in¬
perarent. Quare necesse arbitror eẽ: ut plus possit mens
quã cupiditas. eo ipso quo cupiditati recte iusteq dñat᷑.
Dego quoq ita sentio. A Quid uirtutẽ om̃em. nũ dubi¬
tabim om̃i uicio sic anteponere: ut uirtꝰ quanto mel¬

Expanded text:
quippe inest; agunt enim talia, quae agi sine mente non quippe inest; agunt enim talia, quae agi sine mente non possent: non tamen regnat; nam stulti sunt, neque regnum mentis nisi sapientium esse, percognitum est. E. Mirum est hoc jam fuisse a nobis in superioribus confectum, et mihi quid responderem, non potuisse in mentem venire. Jam enim et regnum mentis humanae humanam esse sapientiam, et eam posse etiam non regnare, compertum est. A. Putasne ista mente, cui regnum in libidines aeterna lege concessum esse cognoscimus, potentiorem esse libidinem? ego enim nullo pacto puto. Neque enim esset ordinatissimum ut impotentiora potentioribus imperarent. Quare necesse arbitror esse ut plus possit mens quam cupiditas, eo ipso quo cupiditati recte justeque dominatur. E. Ego quoque ita sentio. A. Quid? virtutem omnem num dubitamus omni vitio sic anteponere, ut virtus quanto mel