comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
maior in eccłiis om̃ib uͥginum
apud uos quam mulierum nu¬
merositas habeat᷑. Quid gͦ non
et uosiam desistitis a talib in¬
ceptis. quid in fraudem miseras
inducitis filias hominum si non
in eis xp̃i uoluntas implet᷑. sed
demoniorum: Et tamen hoc
nobis pͥmo respondeatis uelim:
utrum omĩno uirgines facere
do ctrina sit demoniorum. an solũ
ꝑ ꝓhibitionẽ facere nubendi.
Si ꝑ ꝓhibitionem: nichil adnos
Nam et ipsi tam stultum iudica¬
mꝰ inhibere uolentem: qͣm ne¬
fas et impium satis. nolentem
cogere. Si uero fauere huic qͦ
ꝓposito et non reluctari uolenti.
id quoq doctrinam putatis eẽ de¬
mo niorum: taceo nunc nr̃m peri¬
culum. ipsi iam timeo apło. ne de¬
monioꝵ doctrinam intulisse tunc
iconium uideat᷑: cum teclam ob¬
ƿigneratã iam thalamo. in amo¬
rem sermone suo ꝑþetue uͥ gru¬
tatis incendit. Quid uͦ et de ma¬
gistro ipso dicemꝰ ac scĩmo nie to¬

Expanded text:
maior in ecclesiis omnibus uirginum maior in ecclesiis omnibus uirginum apud uos quam mulierum numerositas habeatur? quid ergo non et uos iam desistitis a talibus inceptis? quid in fraudem miseras inducitis filias hominum, si non in eis Christi uoluntas inpletur, sed daemoniorum? et tamen hoc nobis primo respondeatis uelim, utrum omnino uirgines facere doctrina sit daemoniorum, an solum per prohibitionem facere nubendi ? si per prohibitionem, nihil ad nos; nam et ipsi tam stultum iudicamus? inhibere uolentem quam nefas et inpium satis nolentem cogere; si uero fauere huic quoque proposito et non reluctari uolenti id quoque doctrinam putatis esse daemoniorum, taceo nunc uestrum periculum, ipsi iam timeo apostolo, ne daemoniorum doctrinam intulisse tunc Iconium uideatur, cum Theclam obpigneratam iam thalamo in amorem sermone suo perpetuae uirginitatis incendit. quid uero et de magistro ipso dicemus ac sanctimoniae to
Abbreviated transcription (Latin):
et ꝓpħe cum escas disudicant. dei
legem sancire uident᷑ et non de¬
monioꝵ si daniel in sp̃u sc̃õ obser¬
uauit tres ebdomadas: si ananias
atarias. et misael ꝓueri. diuine
mentis instinctu olerib uti ma¬
luerunt et leguminib si demq
in uob̾ quot qͦt abstinent. nona
demo niis impulsi id faciunt. si
quadragesima sine uino et car¬
nib non su ꝑstitiose a uobis sed
diuina lege seruat᷑: udete que¬
so uidete ne summe dementie
hoc sit a paulo dictum yutare.
qđ demonioꝵ doctrina sit abstinen¬
tia om̃is cibotum. et ꝓhibentes
nubere qͣm admodum nec illud
qđ dicit etiam uͥgines dicare
.xp̃o. demoniorum ẽẽ doctrinas.
Quod uos ꝑinde sine considera¬
tione legentes ut cetera ad nos
subinde respicitis: nec uidetis
hic ⁊ uͥgines ur̃as demonioꝵ doctna
captas notariꝰ et uos ẽẽ antistiteᷤ
demonioꝵ qui certatim semper
ad hanc eas incitetis ꝓfessionẽ
suasionib urĩs: ut pene iam

Expanded text:
et prophetae, cum escas diiudicant, dei et prophetae, cum escas diiudicant, dei legem sancire uidentur et non daemoniorum; si Danihel in spiritu sancto obseruauit tres hebdomadas; si Ananias, Azarias et Misahel pueri diuinae mentis instinctu oleribus uti maluerunt et leguminibus; si denique in uobis quotquot abstinent, non a daemoniis inpulsi id faciunt; si quadragesima sine uino et carnibus non superstitiose a uobis, sed diuina lege seruatur: uidete, quaeso, uidete, ne summae dementiae hoc sit a Paulo dictum putare, quod daemoniorum doctrina sit abstinentia omnis ciborum, et prohibentes nubere, quemadmodum nec illud, quod dicit etiam uirgines dicare Christo daemoniorum esse doctrinas . quod uos perinde sine consideratione legentes ut cetera ad nos subinde respicitis nec uidetis hinc et uirgines uestras daemoniorum doctrina captas notari et uos esse antistites daemoniorum. qui certatim semper ad hanc eas incitetis professionem suasionibus uestris, ut paene iam
Abbreviated transcription (Latin):
insuꝑ doctrinam uocat. abstinen¬
tiam p̃ dictorum. Quid gͦ et uos
carissimi Ritũ ne tunc demo¬
nioꝵ uiuitis. cum hec ã uobis passi¬
onis xp̃i celebrant᷑ misteria: et
seductorii sp̃c fraude capimini. et
in hipocrisi loquimini mendatium
et cauteriatam habetis coscientiã
urãm: Qđ si horum nichil uos:
nec nos gͥ. Quid gͦ sibi uult capi¬
tulum hoc. aut a quo scͥptum
putabimꝰ. et contra quos. qđ nec
ueteris testamenti traditiones
ut noui confirmet scita: Si qͥdẽ
hoc ab om̃ib ut ex uobis ipsis
apparet: illud uͦ a quib dam qͣm¬
uis abstineri tamen docet. Sen¬
tentia uero hec ur̃a cunctam pe¬
nitus carnaliun ciborum absti¬
nentiam. de monioꝵ uult esse
doctrinas: cui si et uos creditis
eadem seꝑiꝰ dixero dãpnate mo¬
Ysen. reniuitiate ꝓpħis: ferte
parem et de uobis ipsis sententi¬
am. quia ut illi semꝑ ã qͥb dam
ciborum: sic uos int̾dum abstine¬
tis ab om̃ib. Aut si moy ses uob̾

Expanded text:
insuper doctrinam uocat abstineninsuper doctrinam uocat abstinentiam praedictorum. quid ergo et uos, carissimi ? ritune tunc daemoniorum uiuitis, cum haec a uobis passionis Christi celebrantur mysteria et seductorii spiritus fraude capimini et in hypocrisi loquimini mendacium et cauteriatam habetis conscientiam uestram? quodsi horum nihil uos, nec nos igitur. quid ergo sibi uult capitulum hoc, aut a quo scriptum putabimus et contra quos, quod nec ueteris testamenti traditiones nec noui confirmet scita? siquidem hoc ab omnibus, ut ex uobis ipsis adparet, illud uero a quibusdam quamuis abstineri tamen docet, sententia uero haec uestra cunctam penitus carnalium ciborum abstinentiam daemoniorum uult esse doctrinas. cui si et uos creditis, eadem saepius dixero, damnate Moysen, renuntiate prophetis, ferte parem et de uobis ipsis sententiam, quia ut illi semper a quibusdam ciborum, sic uos interdum abstinetis ab omnibus. Aut si Moyses uobis
Abbreviated transcription (Latin):
ex oraret ꝓ popło suo. Quid gͦ. Et
hoc in doctrina se demonioꝵ mag¬
nificat: et de se ductorii spũs cõmen¬
to głani captat: De uob uero qͥd
dicam. id ẽ de xp̃ianiorib apud
uos. quorum nonnulli quidem
porcina. pleriq uero quadrupe
om̃i alii etiam cuncto animali
penitus abstinent: fertq ob hoc
in oculis om̃is eos eccłia et sum ma
conueneratione suscipiens. solura
non deos ex istunat: Nec uidetis
indociles quia si hoc uerum et ab
a pło dictum testimonium ẽ.: demo¬
nioꝵ et ipsi sunt ludificati doctꝰ¬
nis. Quid uͦ et de illo dicemus.
qđ sane frustrari quis audeat. aut
ab negare. cum constet hoc inter
om̃s. et eque ꝑ orbem t̾rarum qđ¬
annis om̃ib cum studio celebrat᷑
in conuentu catholico: Dico autem
quadragesimam. qͣm qui int̾ uos
rite obseruandam yutauerit᷑:
abstineat necesse ẽ om̃ib his que
capitulum hoc ã deo ad ꝑcipiendũ
nob̾ creata dicit: et demonioꝵ

Expanded text:
exoraret pro populo suo. quid ergo ? et exoraret pro populo suo. quid ergo ? et hic in doctrina se daemoniorum magnificat et de seductorii spiritus commento gloriam captat? De uobis uero quid dicam? id est de christianioribus apud uos, quorum nonnulli quidem porcina, plerique uero quadrupede omni, alii etiam cuncto animali penitus abstinent, fertque ob hoc in oculis eos omnis ecclesia et summa cum ueneratione suscipiens solum non deos existimat. nec uidetis, indociles, quia si hoc uerum et ab apostolo dictum testimonium est, daemoniorum et ipsi sunt ludificati doctrinis. quid uero et de illo dicemus, quod sane frustrari quis audeat aut abnegare, cum constet hoc inter omnes et aeque per orbem terrarum quotannis omni cum studio celebratur in conuentu catholico? dico autem quadragesimam. quam qui inter uos rite obseruandam putauerit, abstineat necesse est omnibus his, quae capitulum hoc a deo ad percipiendum nobis creata dicit et daemoniorum
Abbreviated transcription (Latin):
ceterisq generib piscrum caren¬
tib sqama: non in sp̃u se ductorio
hoc. nec in doctrina demonioꝵ
sed in deo potiꝰ. et in scõ sỹu lo¬
cutos ẽẽ arbitremini. Igitur ut
hoc tibi interim paulum dixisse
concedam. uictus tamen abste non
ante fuero qͣm tu moysen dãpnaũis
et ꝓpħas: ut qđ ratione conuictus
et ueritate nunqͣm fortasse fecisses:
id nunc uentris causa facere uide¬
aris. blasphemare moysen. Est uͦet
alud de trib pueris apud uos in
daniele. quo uebementer ꝑ inde
confundemini. si istud constiterit
ã cibis abstinere: demonioꝵ eẽ
religio. Illi enim non tantum ab
interdictis lege. s etiam a conces¬
sis abstinuisse Iegunt᷑. quos uehe¬
ment̃ mirari soletis et in martirib
numerare. cum sint et ibsi doctri¬
nam assecuti denonioꝵ: si hoc apłi
ẽẽ testimonium constat. Ad hec et
daniel ipse trib ebdomadis dierũ
ieiunasse se ꝑhibet. et carueni
non edisse nec bibisse uinum: dum

Expanded text:
ceterisque generibus piscium carenceterisque generibus piscium carentibus squama, non in spiritu seductorio hoc nec in doctrina daemoniorum, sed in deo potius et in sancto spiritu locutos esse arbitremini. igitur ut hoc tibi interim Paulum dixisse concedam, uictus tamen abs te non ante fuero, quam tu Moysen damnaueris et prophetas, ut quod ratione conuictus et ueritate numquam fortasse fecisses, id nunc uentris causa facere uidearis, blasphemare Moysen. Est uero et aliud de tribus pueris apud uos in Danihele, quo uehementer perinde confundemini, si istud constiterit a cibis abstinere daemoniorum esse religionem. illi enim non tantum ab interdictis lege sed etiam a concessis abstinuisse leguntur: quos uehementer mirari soletis et in martyribus numerare, cum sint et ipsi doctrinam adsecuti daemoniorum, si hoc esse apostoli testimonium constat. ad haec et Danihel ipse tribus hebdomadis dierum ieiunasse se perhibet et carnem non edisse nec bibisse uinum, dum
Abbreviated transcription (Latin):
scientiam suam: ꝓhibentes nub̾e.
abstinentes a cẏbis. quos deus
creauit ad ꝑcipiendum cum gͣ¬
tiaꝵ actione fidelibꝰ. Num quã
plane tibi ego hec ab apło dicta ẽẽ
consenseru nͥ antea confitearis
ipse moysen ⁊ ꝓpħas doctnas attullis¬
se demoniorũ et seductorii sp̃c an
maligni fuisse interp̃tes. qui a
porcina et ceteris carnib qͣs
immundas uocant sollicite do¬
ceant abstinendum. De his gͦ
pͥmo deliberandum uobis est
et diu multumq cogitandum. hec
quid debeant accipi: in deo ne¬
et ipsi hec an in demonio uide¬
antur locuti. hactenꝰ enĩ aut
et moyses et ꝓpħe nobcum dãp¬
nati erunt: aut et nos cum illis
absoluti. Nleq enim iustahec ur̃a
nunc sententia ẽ. ut nos qͥdem
qui solum in plebe sacerdotale
b abstin̾e deb̾e demonioꝵ doctͥne
uideamͣ uobis assectatores. ur̃os uͦ
primꝰ non antistitib solum. fed
om̃i confuse hominum generi
suilla int̾dixerit et leporina ⁊ eri¬
cina carne et sepiis. ac lolliginib

Expanded text:
nubere, abstinentes a cibis, quos deus creauit ad percipiendum cum gratiarum actione fidelibus. numquam plane tibi ego haec ab apostolo dicta esse consenserim, nisi antea confitearis ipse Moysen et prophetas doctrinas adtulisse daemoniorum et seductorii spiritus ac maligni fuisse interpretes, qui a porcina et ceteris carnibus, quas inmundas uocant, sollicite doceant abstinendum. de his ergo primo deliberandum uobis est et diu multumque cogitandum, haec quid debeant accipi, in deone ipsi haec. an in daemonio locuti uideantur. hac enim tenus aut et Moyses et prophetae nobiscum damnati erunt aut et nos cum illis absoluti. neque enim iusta haec nunc uestra sententia est, ut nos quidem, qui solum in plebe sacerdotale bus abstinere debere, daemoniorum doctrinae uideamur uobis assectatores; uestros uprimus non antistitibus solum, sed omni confuse hominum generi suilla interdixerit et leporina et hericina carne et sepiis ac lolliginibus
Abbreviated transcription (Latin):
nͥ qͥ negauert aut xp̃m esse uitã. aut
a iudeis uisum eẽ pendentem: aut eos
illi non credidisse. Cum uͦ et ipse dicat
ego sum uita. et eum pependisse constet
ante oculos non ei credentium iudeoꝵ
non uideo cur dubitare debeamꝰ id etiã
de xp̃o scͥpsisse illum de qͦ xp̃c ait. ille
enim de me scͥpsit. ꝓ inde si qđ scͥptum
est. suscitabo illis ꝓpħam de fr̃ib illorum
similem tͥ: ostendere conatus ẽ faustus
non posse de xp̃o intelligi. qͥa xp̃c mo¬
ysi similis non ẽ. et tam̃ ex om̃i parte
conuictus ẽ. qͥd opus ẽ in hoc testimonio
laborare: Aut certe sicut dixit xỹm
similem non eẽ moysi. ut illam refellẽt
ꝓpħiam: sic etiam ut hanc refellat dicat
xp̃m non ẽẽ uitam. uł in conspectu iu¬
deoꝵ non ei credentium non pependis¬
se. Cum autẽ hoc ille non dixerit. nec

Expanded text:
nisi qui negauerit aut Christum esse uitam aut nisi qui negauerit aut Christum esse uitam aut a Iudaeis uisum esse pendentem aut eos illi non credidisse. cum uero et ipse dicat: ego sum uita et eum pependisse constet ante oculos non ei credentium Iudaeorum, non uideo, cur dubitare debeamus id etiam de Christo scripsisse illum, de quo Christus ait: ille enim de me scripsit. proinde si quod scriptum est: suscitabo eis prophetam de fratribus illorum similem tibi, ostendere conatus est Faustus non posse de Christo intellegi, quia Christus Moysi similis non est, et tamen ex omni parte conuictus est, quid opus est in hoc testimonio laborare? aut certe, sicut dixit Christum similem non esse Moysi, ut illam refelleret prophetiam, sic etiam ut hanc refellat, dicat Christum non esse uitam uel in conspectu Iudaeorum non ei credentium non pependisse. cum autem hoc ille non dixerit nec
Abbreviated transcription (Latin):
resurrecturi. ascenfuri. ꝑ om̃s gentes eu̾¬
gelium uite et̾ne disseminat᷑i. illi fix¬
sse crederent᷑ qͥ eum ppłis annuntiares. ⁊
magnum aliqͥd factum ẽ. in usum nr̃m
de infidelitate iudeoꝵ: ut idem ipsi qui
hec ꝓpt̾ se non haberent in cordib ꝓpt̾ nos
haberent in codicib. Nec inde auctoritaᷤᷤ
ilis libris minuit᷑. qđ a iudeis non intel¬
ligunt᷑: immo et auget᷑. Nam et ipsa eoꝵ
cecitas ibi p̃dicta ẽ. Unde magis non in¬
telligendo ueritatem: ꝑhibent testimoni¬
um ueritati. Quia cum eos libros non
intelligunt a qͥb non intellecturi p̃dic¬
ti sunt: etiã hinc eos ueraces ostendunt.
hinc ẽ et illud. cuiꝰ ambiguitate faustus
fallit᷑. Uidebis uitam tuam pendentem:
et non credes uite tue. Que uerba et alit̃
posse intelligi: potest aliqͥs dicere. De.xͦ
autẽ non posse intelligi. nec faustus an¬
sus ẽ dicere. nec quisquam ꝓrsus. audebit

Expanded text:
resurrecturi, ascensuri. per omnes gentes euaresurrecturi, ascensuri. per omnes gentes euangelium uitae aeternae disseminaturi illi finxisse crederentur, qui eum populis adnuntiarent. magnum aliquid actum est in usum nostrum de infidelitate Iudaeorum. ut idem ipsi, qui haec propter se non haberent in cordibus, propter nos haberent in codicibus. nec inde auctoritas illis libris minuitur, quod a Iudaeis non intelleguntur, immo et augetur; nam et ipsa eorum caecitas ibi praedicta est. unde magis non intellegendo ueritatem perhibent testimonium ueritati, quia cum eos libros non intellegunt, a quibus non intellecturi praedicti sunt, etiam hinc eos ueraces ostendunt. Hinc est et illud, cuius ambiguitate Faustus fallitur: uidebis uitam tuam pendentem et non credes uitae tuae. quae uerba et aliter posse intellegi potest aliquis dicere: de Christo autem non posse intellegi nec Faustus ausus est dicere nec quisquam prorsus audebit,
Abbreviated transcription (Latin):
Unde mirabilit̾ istoꝵ ẽ ridenda uecor¬
dia qͥ tanqͣm impossibile a nob quers
lit discere homo gentilis. cum tanta deuoti¬
one et tanta celebritate. om̃s gentes istoꝵ
libroꝵ fieri discipulas cernat: eo ipso nimi¬
rum fortiꝰ atq firmiꝰ qđ ex manib inimi¬
coꝵ. tanta de xp̃o testimonia ꝓferuntur.
In qͥb ideo gentes que credunt. nichil de
illo ad tempus possunt putare confictũ:
qͥa in eis libris inueniunt xp̃m qͥb a tot
scłis seruiunt. qͥ crucifixerunt xp̃m. et
qͦs in tanto apice auctoritatis habent. qͥ
cotidie blasphemant xp̃m. Si enĩ ab eis
ab eis ipsis conficte putarent᷑. Numc uͦ
id exponit. qui predicat: qđ recitat. qui
blasphemat. Ad aliquem namq usum
sc̃oꝵ ordinat᷑ om̃is cecitas impioꝵ a sum¬
mo d̾o. qͥ ꝓ sui regiminis e quitate. bene
utit᷑ etiam malis: ut qͥ suo arbitͥo inius
te uiuunt. illiꝰ iuditio iuste disponantur.
mira facturi. indigna passuri. morituri

Expanded text:
Unde mirabiliter istorum est ridenda uecorUnde mirabiliter istorum est ridenda uecordia. qui tamquam inpossibile a nobis quaelit discere homo gentilis, cum tanta deuotione et tanta celebritate omnes gentes istorum librorum fieri discipulas cernat. eo ipso nimirum fortius atque firmius. quod ex manibus inimicorum tanta de Christo testimonia proferuntur: in quibus ideo gentes. quillo ad tempus possunt putare confictum, quia in eis Libris inveniunt Christum, quibus a tot saeculis serviunt, qui crucifixerunt Christum, et quos in tanto apice auctoritatis habent qui quotidie blasphemant Christum. Si enim ab eis ab eis ipsis confictae putarentur: nunc vero id exponit qui praedicat, quod recitat qui blasphemat. Ad aliquem namque usum sanctorum ordinatur omnis caecitas impiorum a summo Deo, qui pro sui regiminis aequitate bene utitur etiam malis, ut qui suo arb eis ipsis confictae putarentur: nunc vero te uiuunt. illius iudicio iuste disponantur. mira facturi. indigna passuri. morituri,
Abbreviated transcription (Latin):
gentilis si ꝑuersus et ꝑuicax ẽẽ nolle
non id̾o libros illos contẽpneret. qͥa eẽn
hebrei cuiꝰ gentis lege non teneretur
s cuiꝰlibet gentis libros ideo magni pen¬
deret qͥa in eis tanto ante conscͥpta in¬
ueniret. que suis iam temporib imple¬
ta cognosceret: ipsumq xp̃m iħm ñ¬
ꝓpterea sꝑneret. qͥa hebraicis litt̾is p̃ni¬
tia tũuid̾et s potiꝰ eũ qͥ litt̾is qͥb libet an¬
teqͣm int̾ homines nasceret᷑. ꝑ tot uole¬
mina scłoꝵ. partĩaꝑtiorib testimoniis. par¬
tim rerum gestarum et sermonũ figͣ̃is
et sacramentis. ita p̃nuntiari cõmend¬
riq meruisset: cum in genti ammis¬
tione et debita religione sectandus
uenerandumq censeret. Ita illi ex re¬
rum xp̃ianarum iam p̃sentatis effec
ceret᷑. Uana loqui deputer. si non ia
factum ẽ.si non ita fit: si non in eam
fidem ꝑ uniũsum orbeni t̾rarum eo¬
rundem libroꝵ recitatione concͣritur.

Expanded text:
gentilis, si peruersus et peruicax esse nollet, gentilis, si peruersus et peruicax esse nollet, non ideo libros illos contemneret, quia essent Hebraei. cuius gentis lege non teneretur, sed cuiuslibet gentis libros ideo magni penderet, quia in eis tanto ante conscripta inueniret, quae suis iam temporibus inpleta cognosceret ipsumque Christum pterea sperneret, quia Hebraeicis litteris praenuntiatum uideret. sed potius eum, qui litteris quibuslibet, antequam inter homines nasceretur. per tot uolumina saeculorum partim apertioribus testimoniis, partim rerum gestarum et sermonum figuris et sacramentis ita praenuntiari commendarique meruisset, cum ingenti admiratione et debita religione sectandum uenerandumque censeret. ita illi ex rerum christianaram iam praesentatis effectceretur. uana loqui deputer, si non ita factum est, si non ita fit, si non in eam fidem per uniuersum orbem terrarum eorundem librorum recitatione concurritur.
Abbreviated transcription (Latin):
in illam ꝓmissionis t̾ram effectus: audiet
etiam ipsum cuiꝰ nom̃ ille habebat ueriꝰ
intͦducentem et dicentem. beati mites
qm̃ ipsi hereditate possidebunt t̾ram. Hic
iam etiam ille gentilis si non nimis lapi¬
deum cor haberet aut si ex illis eẽt lapi¬
dibꝰ. de qͥb suscitat ds̃ filios habrahe ñne
miraret᷑ in libris antiqͥs eiusdem gentis
ex qua natus ꝑhiberet᷑. iħc tam euidentẽ
de illo conscͥptam eẽ ꝓpħiam. ut etiam ns¬
men eiꝰ ex primeretur: simulq ibi adns¬
teret. non quẽlibet hominem p̃dictim
fuisse iħm s utiq dm̃ cum in homine
illo qͥ regendo et intͦducendo in regm̃
popło constitutꝰ. mutato nomine iħc ap¬
pellatꝰ ẽ. suum nom̃ in eẽ deus diceret.
eumq angłm nominaret eo ipso quo
mutato nomine mittebat᷑. magnũ aliqͥd
diuinũq nuntiantẽ : Nuntium quippe
grece angłm diciꝰ qͥs illa lingua uł tenũ¬
it̃ tinctus ignoret: Quam obrem qͥliba

Expanded text:
in illam promissionis terram, mitis effectus, audiet in illam promissionis terram, mitis effectus, audiet jam ipsum cujus nomen ille habebat, verius introducentem et dicentem, Beati mites, quoniam ipsi haereditate possidebunt terram . Hic jam etiam ille Gentilis, si non nimis lapideum cor haberet, aut si ex illis esset lapidibus de quibus suscitat Deus filios Abrahae , nonne miraretur in Libris antiquis ejusdem gentis, ex qua natus perhiberetur Jesus, tam evidentem de illo conscriptam esse prophetiam, ut etiam nomen ejus exprimeretur: simulque ibi adverteret, non quemlibet hominem praedictum fuisse Jesum, sed utique Deum, cum in homine illo qui regendo et introducendo in regnum populo constitutus, mutato nomine Jesus appellatus est, suum nomen inesse Deus diceret, eumque angelum nominaret; eo ipso quod mutato nomine mittebatur. magnum aliquid diuinumque nuntiantem? nuntium quippe graece angelum dici quis illa lingua uel tenuiter tinctus ignoret? quamobrem quilibet
Abbreviated transcription (Latin):
introductorem in ꝓmissionis t̾ram pol¬
licet᷑. Deinde querat in hominib quis
moysi successor intͦduxerit popłm: et
inuenies iħm. non hoc ab initio uite
sue s nomine mutato appellatum.
Qui gͦ nom̃ dixit meum ẽ in illo iħu
ipse ẽ uerꝰ tħc: rector et ductor popłi
in hereditatẽ uite et̾̃ne scdm testamen¬
tum nouum. cuiꝰ figura erat testamentũ
uetus. Ita qͣntum attinet ad ꝓpħicum ap¬
ꝑatum. nec geri nec dici aliquid posset
insigniꝰ: qͣndoqͥdẽ res ꝑducta ẽ usq ad nõis
exp̃ssionem. Suꝑ ẽ ut iudeus ille si uult.
et in abscondito iudeus ẽẽ non litt̾a s spu:
si uult reputari uerꝰ isrłita in quo dolus
non ẽ. recordet᷑ in figa illum mortuum
iħm qͥ intͦduxit in t̾ra morientium.: et
agnoscat inueritate uiuum iħm quo
duce intret in t̾ram uiuentium. Talis
enĩ iam non acerb resistit tam ꝑspicue¬
ꝓpħie s ex cõmemoratione iħu qͥ intͦdux̃

Expanded text:
introductorem in promissionis terram polintroductorem in promissionis terram pollicetur. deinde quaerat in hominibus. quis Moysi successor introduxerit populum, et inueniet Iesum. non hoc ab initio uitae suae, sed nomine mutato appellatum. qui ergo dixit: nomen meum est in illo Iesu. ipse est uerus Iesus. rector et ductor populi in hereditatem uitae aeternae secundum testamentum nouum. cuius figura erat testamentum uetus. ita quantum adtinet ad propheticum adparatum nec geri nec dici aliquid possit insignius, quandoquidem res perducta est usque ad nominis expressionem. Superest, ut Iudaeus ille, si uult et in abscondito Iudaeus esse non littera, sed spiritu, si uult reputari uerus Israhelita, in quo dolus non est, recordetur in figura illum mortuum Iesum, qui introduxit in terram morientium, et agnoscat in ueritate uiuum Iesum, quo duce intret in terram uiuentium. talis enim iam non acerbus resistet tam perspicued ex commemoratione Jesu qui introduxit
Abbreviated transcription (Latin):
bis locum: itm ueniam et assumã uos
ad me. Queram etiã utrum non huic
figure attestet᷑ ꝓpħa dicens. Deus ab af-¬
frico ueniet et sc̃s de pharan: tanqͣm
diceret: eiꝰ nominis ueniet ds̃ sc̃s: cuiꝰ
nominis erat ille qͥ uenit ab affrico de
pharan. id ẽ. iħc. Huc accedit qđ eidem
ipsum di uerbum intelligit᷑ loqui. pro¬
mittit eundem ipsum moyseos successo¬
rem. ꝑ quem popłs u t̃ram ꝓmissioĩs
mitteret᷑. nomine angłi eum appellais:
sicut etiã homines aliqͥd nuntiantes in
scͥpt᷑a diuina solent a ppellari: et ita dic̃.
Ecce ego mitto angłm meumante faciẽ
tuam ut seruiet te in uia: et inducat te
in t̾ram qͣm iuraui tͥ. Attende tͥ et obau¬
di eum. ne non credas illi: nichil enim
subtraet tͥ. Nom̃ enim meum ẽ in eo.
quid ẽ hoc: ꝑscrutet᷑ scͥpturas illas non
iam manicheus s ipse etiã iudeus: et
uideat utrum de aliquo angło ds̃ dix¬
erit nom̃ meum ẽ in illo. nͥ de hoc qͦm

Expanded text:
bis locum. iterum ueniam et adsumam uos bis locum. iterum ueniam et adsumam uos ad me. quaeram etiam, utrum non huic figurae adtestetur propheta dicens: deus ab Africo ueniet et sanctus de Pharan, tamquam diceret: eius nominis ueniet deus sanctus. cuius nominis erat ille, qui uenit ab Africo de Pharan, id est Iesus. huc accedit, quod idem ipsum dei uerbum intellegitur loqui, ubi promittit eundem ipsum Moyseos . successorem, per quem populus in terram promissionis mitteretur, nomine angeli eum appellans — sicut etiam homines aliquid nuntiantes in scriptura diuina solent appellari — et ita dicit: ecce ego mitto angelum meum ante faciem tuam, ut seruet, te in uia, ut inducat te in terram quam iuraui tibi. adtende tibi et obaudi eum. ne non credas illi; nihil enim subtrahet tibi. nomen enim meum est in eo. quid est hoc? perscrutetur scripturas illas non iam Manichaeus, sed ipse etiam Iudaeus et uideat, utrum de aliquo angelo deus dixerit: nomen meum est in illo, nisi de hoc, quem
Abbreviated transcription (Latin):
querentem de quo dictum sit. suscitabo
illis ꝓpħam similem tͥ: cum legam quis
in eodẽ munere ppłi illiꝰ regendi atq
ducendi. moysi defuncto successerit. Qui
cum me uelut imꝑitum riserit. talis enĩ
et a fausto descͥbitur. non desinam ho¬
minẽ adhuc etiam compellere. et a se¬
curo risu ad curam respondendi reuo¬
care. querendo atq flagitando cur eidẽ
ipsi fut᷑o successori suo. in cuius cõꝑatiõe
imꝓbatus est. ut non ipse introduc̾ẽt
ppłm in t̾ram ꝓmissionis: ne uidelicet
lex ꝑ moysen non ad saluandum. s ad
conuincendum peccatorem data in reg¬
ñ celoꝵ in troduce pucaret᷑. s grã et ue¬
gͦ a iudeo cur eidem ipsi fut᷑o suo succes¬
sori. moy ses nomen mucauerit: uocabat᷑
enĩ auses et appellauit eum iħm: cur
deniq tunc appellauerit qͣndo ex con¬
ualle faran. p̃misit ad eandem t̾ram qͦ
erat ppłs ipso ducente uent᷑us. Dicit enĩ
uerus ipse iħs. Et si iero et p̃ꝑauero uo¬

Expanded text:
quaerentem de quo dictum sit, Suscitabo quaerentem de quo dictum sit, Suscitabo illis Prophetam similem tibi; cum legam quis in eodem munere populi illius regendi atque ducendi Moysi defuncto successerit. Qui cum me velut imperitum riserit talis enim et a Fausto describitur, non desinam hominem adhuc etiam compellare, et a securo risu ad curam respondendi revocare, quaerendo atque flagitando, cur eidem ipsi futuro suo successori, in cujus comparatione improbatus est, ut non ipse introduceret populum in terram promissionis; ne videlicet Lex per Moysen non ad salvandum, sed ad convincendum peccatorem data, in regnum caelorum introducere putaretur. sed gratia et ueergo a Iudaeo, cur eidem ipsi futuro suo successori Moyses nomen mutauerit. uocabatur enim Ause et appellauit eum Iesum. cur denique tunc appellauerit. quando ex conualle Pharan praemisit ad eandem terram, quo erat populus ipso ducente uenturus? dicit enim uerus ipse Iesus: et si iero et praeparauero uo
Abbreviated transcription (Latin):
puteꝰ posse conuincẽ. non de. xp̃o eẽ pre¬
dictum. suscitabo illis ꝓpħam de fr̃ib ip¬
soꝵ similem tͥ: qͣndo nec hinc qͥdem po¬
tes quo dissimilem ostendis: Aliis enĩ
causis et nos similem ostendimꝰ. Anqͥa
ꝓha dictus ẽ. qͥ et homo eẽ dignatꝰ ẽ.
et tam multa futura predixit: nisi forte
aliud ẽ ꝓpħa quã homo. ultra humanas
coniecturas fut᷑a prenuntians. Unde et
ipse de seipso ait. Non ẽ ꝓpħa sine hono¬
re: nͥ in patͥa sua. S de te uidero qͥ te
conuictum paulo ante confessus es: cũ
diristi qđ te ad credendum eugłio. pro¬
fessio tua fecit obnoxium. Indeus ipse
Icedat in medium qͥ ceruicem a iugo
rp̃i male liberam tollit: et ideo sibi ad¬
erunt.S utiq unum quendam intelli¬
gi uoluit. Hic ei credo facillime occurret
successor ille moysi qͥ ppłm ex egypto li¬
beratum in t̾ram ꝓmissionis induxit:
quẽ cogitans. me adhuc fortasse ridebit

Expanded text:
putes posse conuincere non de Christo esse praeputes posse conuincere non de Christo esse praedictum: suscitabo illis prophetam de fratribus ipsorum similem tibi. quando ne hinc quidem potes. quod dissimilem ostendis? aliis enim causis et nos similem ostendimus. an quia propheta dictus est, qui et homo esse dignatus est, et tam multa futura praedixit ? nisi forte aliud est propheta quam homo ultra humanas coniecturas futura praenuntians. unde et ipse de se ipso ait: non est propheta sine honore nisi in patria sua. sed de te uidero, qui te conuictum paulo ante confessus es, cum dixisti. quod te ad credendum euangelio professio tua fecit obnoxium. Iudaeus ipse procedat in medium, qui ceruicem a iugo Christi male liberam tollit et ideo sibi aderunt, sed utique unum quemdam intelligi voluit. Hic ei, credo, facillime occurret successor ille Moysi, qui populum ex Aegypto liberatum, in terram promissionis induxit. Quem cogitans, me adhuc fortasse ridebit
Abbreviated transcription (Latin):
tis uideis et grecis: xp̃c dei uͥtus et del
sapientia ẽ. Ascendit itaq moyses in mon¬
temut carne mortua uiuo sp̃u reciꝑet᷑.
qͦ faustus non ascenderat ut carnales
calupnias. mente mortua loqueretur.
Nonne ipsam petram petrꝰ ꝑ pruden¬
ciam carnis ꝑcuti exhorruit. cum
año passionem suam p̃nuntiãti ait:
ibsit dñe non fiet istud. ꝓpiciꝰ tͥ esto:
ei retulit. redi retro sathanas: scandalũ
mͥ es. Non eiũ sapis que dei sunt: s que
shominũ. Aut uͥ mortua ẽ. ista carnalis
diffidentia nͥ in xp̃i glorificatione. tan¬
qͣm in montis altitudine : Nam utiq
uruebat cum eum timide negaret: et
utiq mortua erat. cum eum libere pre¬
dicaret. Nec uuebat in saulo cum scan¬
dalum crucis detestans. uastabat xp̃ia¬
nam fidem. Et uͥ nͥ in illo monte mor¬
tua erat cum iam paulus diceret᷑. uiuo
autẽ iam non ego. uiuit uͦ in me. xp̃c:
quid habes gͥ heretica uanitas. unde te

Expanded text:
atis Iudaeis et Graecis Christus dei uirtus et dei atis Iudaeis et Graecis Christus dei uirtus et dei sapientia est. ascendit itaque Moyses in montem, ut carne mortua uiuo spiritu reciperetur: quo Faustus non ascenderat, ut carnales calumnias mente mortua loqueretur. nonne ipsam petram Petrus per prudentiam carnis percuti exhorruit. cum domino passionem suam praenuntianti ait: absit, domine. non fiet istud; propitius tibi esto? ro, satanas. scandalum mihi es; non enim sapis, quae dei sunt. sed quae sunt hominum. aut ubi mortua est ista carnalis diffidentia nisi in Christi glorificatione tamquam in montis altitudine? nam utique uiuebat, cum eum timide negaret, et utique mortua erat, cum eum libere praedicaret. haec uiuebat in Saulo, cum scandalum crucis detestans uastabat christianam fidem; et ubi nisi in illo monte mortua erat. cum iam Paulus diceret: uiuo autem iam non ego, uiuit uero in me Christus? Quid habes igitur, haeretica uanitas, unde te
Abbreviated transcription (Latin):
crucis affigens. eũ uͥtutem di ẽẽ ñ credidit
S sicut ꝑcussa petra manauit aquã sici¬
entibꝰ: sic plaga dominice passionis effe¬
cta ẽ uita credentibꝰ. Habemꝰ enĩ de hac re ỹ¬
clarissimã ⁊ fidelissimã uocẽ apłi cũ inde lo
de. xp̃i diuinitate desꝑationẽ. in ipsuis
xp̃i altitudine ds̃ mori iubet: cũ mortẽ
carnis moysi in monte imꝑat fieri Si¬
cut enĩ petra xp̃c: ita et mons xp̃c. Pe¬
tra humilis fortitudo: mons eminens
magnitudo. Quia sic̃ apłs ait. petra erat
xp̃c : ita ipse dñs. non potest ciuitas ab¬
scondi suꝑ montẽ constituta: se scilicet
montem᷑ fideles autem suos in sui noĩs
tia carnis uiuit: cum tanqͣm petra ꝑcus¬
sa xp̃i humilitas in cruce contẽpnit᷑¬
xp̃c enim crucifirus uideis scandalums
gentib autem stulticia. Et prudentia
carnis morit᷑: cum tanqͣm montis emine¬
tia. xp̃c excelsus agnoscit᷑. Ipsis enĩ uos¬

Expanded text:
crucis adfigens eum uirtutem dei esse non credidit. crucis adfigens eum uirtutem dei esse non credidit. sed sicut percussa petra manauit aquam sitientibus, sic plaga dominicae passionis effecta est uita credentibus. habemus enim de hac re praeclarissimam et fidelissimam uocem de Christi diuinitate desperationem in ipsius Christi altitudine deus mori iubet, cum mortem carnis Moysi in monte imperat fieri. sicut enim petra Christus, ita et mons Christus: petra humilis fortitudo, mons eminens magnitudo, quia sicut apostolus ait: petra erat Christus, ita ipse dominus: non potest ciuitas abscondi super montem constituta, se scilicet montem, fideles autem suos in sui nominis enim carnis vivit, cum tanquam petra percussa, Christi humilitas in cruce contemnitur. Christus crucifixus Judaeis scandalum est, gentibus autem stultitia, et prudentia carnis moritur, cum tanquam montis eminentia, Christus excelsus agnoscitur. Ipsis enim voc
Abbreviated transcription (Latin):
helia sic ut eugłm loquit᷑. meruit clarifi¬
cato in monte dño assistere. Nam ut in
uetib legimꝰ libris. etiã pꝰ ipsum peccatũ
qͣntum sit apud dm̃ meritum eiꝰ apparet.
s qͥd cause fuerit ut de peccato eiꝰ tali mor¬
te uindicando ds loqueret᷑: qm̃ pollicitus
sum ea ipsa de monstrare. ad p̃nuntiandũ
xp̃m ꝑtinere que tu rep̃hendenda delegiss
faciam sicut possum dño ad iuuante. ut
hoc etiã qđ in moysi morte rep̃hendist.
ꝓpħiam fuisse de. xp̃o. recte intelligentib
doceam. Sicut enĩ mos ẽ diuinoꝵ in sqͥp¬
turis scĩs misterioꝵ ut idem homo alias
aliam atq aliam ꝓ re aliqua significan¬
da ꝑsonam gerat: tunc moyses ppłi in¬
deoꝵ sub lege positi ꝑsonam gerebat.
eumq in ꝓpħica p̃nuntiatione figͣaba
Sic̃ gͦ moyses ƿetram uͥga ꝑcutiens de
dei uͥtute dubitauit: ita ille ppłs qͥsub
lege ꝑ moysen data tenebat᷑. xp̃m ligro

Expanded text:
Helia. sicut euangelium loquitur, meruit clarifiHelia. sicut euangelium loquitur, meruit clarificato in monte domino adsistere. nam, ut in ueteribus legimus libris, etiam post ipsum peccatum quantum sit apud deum meritum eius adparet. sed quid causae fuerit. ut de peccato eius tali morte uindicando deus loqueretur, quoniam pollicitus sum ea ipsa demonstrare ad praenuntiandum Christum pertinere, quae tu reprehendenda delegeris, faciam, sicut possum, domino adiuuante, ut hoc etiam, quod in Moysi morte reprehendisti. prophetiam fuisse de Christo recte intellegentibus doceam. Sicut enim mos est diuinorum in scripturis sanctis mysteriorum, ut idem homo alias aliam atque aliam pro re aliqua significanda personam gerat, tunc Moyses populi Iudaeorum sub lege positi personam gerebat eumque in prophetica praenuntiatione figurabat. sicut ergo Moyses petram uirga percutiens de dei uirtute dubitauit, ita ille populus, qui sub lege per Moysen data tenebatur, Christum ligno
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃c quia ds̃ filium suum misit insimi¬
litudinẽ carnis peccati: ut de peccato
dãpnaret peccatum in carne. Homini
ẽ: cui dictum ẽ. qđ nascet᷑ ex te sc̃m uo¬
cabit᷑ filiꝰ dei. homini ꝓpt̾ peccatũ suum
mortuo. dissimił xp̃c. in qͣntum sine pec¬
cato et ꝓpͥa potestate mortuus ẽ. s rursũ
et ipse uera morte corꝑis mortuus ẽ. Nec
ideo moysi famulo dei de rogaueris: qͥa
eum peccatorẽ fuisse. et offenso deo suo
in monte occisum eẽ dixisti. Nouerat
enĩ ipse et in dño glouari ut ab eo sal¬
uus fieret: a qͦ et ille qͥ dicit xp̃c iħc
uenit in hunc mundum peccatores sal¬
uos facere. quoꝵ pͥmꝰ ego sum. Arguit᷑
enĩ moyses diuina uoce: qđ eiꝰ fides ad
aqͣm de petra eiciendam aliqͣntulum ti¬
tubauerit: qͥ ei cũ peccato petͥ potest ẽẽ cõ¬
mune: qͥ in mediis fluctib simili
fidei defectu dubitauit. Uerũ
absit ut credamꝰ hinc eum ẽẽ ali¬
natum ab et̾na societate scõꝵ: qͥ cum scõ

Expanded text:
 quia Deus Filium suum misit in similitudinem carnis peccati, ut de peccato damnaret peccatum in carne. Homini est, cui dictum est: quod nascetur ex te sanctum, uocabitur filius dei. homini propter peccatum suum mortuo dissimilis Christus. in quantum sine peccato et propria potestate mortuus est, sed rursus et ipse uera morte corporis mortuus est. Nec ideo Moysi famulo dei derogaueris, quia eum 'peccatorem fuisse et offenso deo suo in monte occisum esse dixisti. nouerat enim et ipse in domino gloriari, ut ab eo saluus fieret: a quo et ille, qui dicit: Cuenit in hunc mundum peccatores saluos facere, quorum primus ego sum. arguitur enim Moyses uoce diuina. quod eius fides ad aquam de petra eiciendam aliquantum titubauerit: quod ei cum peccato Petri potest esse commune. qui in mediis fluctibus simili fidei defectu dubitauit. uerum absit, ut credamus hinc eum esse alienatum ab aeterna societate sanctorum. qui cum sancto
Abbreviated transcription (Latin):
sis uidere. Nam ecce id ipsum qđ eis reᷤᷤ¬
pondit uempe in lege urã scͥptum ẽ. qͥa
duoꝵ hominũ testimonium uerumẽ. ego
sum qͥ testificor de me. ⁊ testificat᷑ de me
qͥ misit me pat̃: qͥd aliud sonat recte
intelligentib nͥ illum testium nume¬
rum in lege ꝓpħico sp̃u consecͣtum. et
cõmendatum: ut etiã sic p̃nuntiaret᷑
fut᷑a reuelatio patris et filii. quoꝵ sp̃c
ẽ. in illa inseꝑabili tͥnitate sp̃c sanctꝰ:
Ideo scͥptum ẽ: in ore duoꝵ uł trium
testium stabit om̃e uerbum. Alioqͥn
et imꝰ testis plerumq uerum dicit. et
plures plerumq m̃tiunt᷑: potiꝰq credi¬
tum ẽ. in exordio fidei gentiũ. uni apło
euangłitanti. quã popłis errantib a qͥ¬
b ꝑsecutionẽ patiebat᷑. Non gͥ frustra
quodamm consecratꝰ ẽ. iste numerꝰ testiũ.
Et cum hoc dñs respondit: eo qͦq intelli¬
gi ipso uoluit de se ꝓpħasse moysen.

Expanded text:
sis uidere. nam ecce id ipsum, quod eis ressis uidere. nam ecce id ipsum, quod eis respondit, nempe: in lege uestra scriptum est, quia duorum hominum testimonium uerum est. ego sum, qui testificor de me, et testificatur de me, qui me misit. pater, quid aliud sonat recte intellegentibus nisi illum testium numerum in lege prophetico spiritu consecratum et commendatum, ut etiam sic praenuntiaretur futura reuelatio patris et filii, quorum spiritus est in illa inseparabili trinitate spiritus sanctus? ideo scriptum est: in ore duorum uel trium testium stabit omne uerbum. alioquin et unus testis plerumque uerum dicit et plures plerumque mentiuntur, potiusque creditum est in exordio fidei gentium uni apostolo euangelizanti quam populis errantibus, a quibus persecutionem patiebatur. non igiturquodam modo consecratus est iste numerus testium: et cum hoc Dominus respondit, eo quoque ipso intelligi voluit de se prophetasse Moysen.
Abbreviated transcription (Latin):
ex hoc ipso qͣm sint detestandi atq fu¬
giendi qͣmq non possint ẽẽ ueraces. qͥb
de mendatio xp̃c placet᷑ ut hoc non di¬
cam certe ut dicere ceꝑam scđm istũ
intellectum urm. fures fuerunt et la
eum uent᷑um quoquo mͦ predicauer̃t.
Porro si ille intellectus ẽ uerus. ut ipsi
ante xp̃m uenisse dicant᷑. qͥ cum xp̃o
idẽ. cum uerbo dei uenire noluerunt
s cum eos non miserit ds̃. mendacia
sua hominib actulerunt: uos qͦq ipsi
qͣmuis post xp̃i passionẽ et resurrecti¬
onẽ in hoc mundo nati fueritis. fures
et latrones estis: quia priꝰquã uos ipse
illuminaret. ut ueritatem ipsius p̃dica¬
retis. ante eum uenire uoluistis. ut ur̃ãm
fallatiam iactaretis. Illic autẽ uͥ ei dic¬
tum ẽ. a iudeis. tu de te testificaris. tes¬
timonium tuum non ẽ uerum: non¬
ẽ mirum. non te uidere ꝓsecutũ eum
ut diceret de se ꝓpħasse moysen. Non
enĩ habes pium oculum: quo id pos¬

Expanded text:
ex hoc ipso, quam sint detestandi atque fuex hoc ipso, quam sint detestandi atque fugiendi, quamque non possint esse ueraces, quibus de mendacio Christus placet: ut hoc non dicam, certe ut dicere coeperam, secundum istum intellectum uestrum fures fuerunt et lateum uenturum quoquo modo praedicauerunt. porro si ille intellectus est uerus, ut ipsi ante Christum uenisse dicantur, qui cum Christo, id est cum uerbo dei uenire noluerunt, sed cum eos non miserit deus, mendacia sua hominibus adtulerunt: uos quoque ipsi. quamuis post Christi passionem et resurrectionem in hoc mundo nati fueritis, fures et latrones estis, quia, priusquam uos ipse inluminaret. ut ueritatem ipsius praedicaretis, eum anteuenire uoluistis, ut uestram fallaciam iactaretis. Illic autem, ubi ei dictum est a ludaeis: tu de te testificaris; testimonium tuum non est uerum, non mirum est non te uidere prosecutum eum, ut diceret de se prophetasse Moysen; non enim habes pium oculum, quo id pos
Abbreviated transcription (Latin):
ne eugłicam auctoritatem qͣntis potue¬
ris uirib p̃dicabis: Miser. illic scͥptum ẽ.
qd non uiscredere: ubi didicisti qđ ita
credis. ut hoc te ab ipso xp̃o dicas audis¬
le.fece nos utrum credimus. qͥa eugłio
sc̃o credimꝰ. ubi utrumq scͥptum est: et de
xp̃o scͥpsisse moy sen. et om̃s qͥ ante xp̃m
uenerunt fures fuisse et latrones. Uenis¬
se itaq qͥppe ita uult intelligi: qͥa missi
us et sc̃ĩ ꝓpħe. non ante ipsum s cum
ipso uenerunt: qͥa non eum ꝑ suꝑbiam
p̃cedere uoluerunt. s eum ꝑ ipsos loqͣntẽ
humilit̾ portauerunt. Uos autẽ qͥ hec
uerba dñi sic intelligitis scđm ur̃m intel¬
lectum: satis confitemini nullos uos ha
et ideo uobis eum sicut uoluistis ita fin¬
fides habenda non ẽ. qͥa non nͥ a uobis pro¬
ferunt᷑. tam̃ si aliqui sunt qͦs dicere aude¬
falsa morte passurum: falsas cicatrices
dubitantib discipłis oblat᷑um: non dico

Expanded text:
ne euangelicam auctoritatem quantis potuene euangelicam auctoritatem quantis potueris uiribus praedicabis? miser, illic scriptum est, quod non uis credere, ubi didicisti quod ita credis, ut hoc te ab ipso Christo dicas audisse. ecce nos utrumque credimus, quia euangelio sancto credimus, ubi utrumque scriptum est: et de Christo scripsisse Moysen et omnes, qui ante Christum uenerunt, fures fuisse et latrones. uenisse quippe ita uult intellegi, quia missi es et sancti prophetae, non ante ipsum, sed cum ipso uenerunt, quia non eum per superbiam praecedere noluerunt, sed eum per ipsos loquentem humiliter portauerunt. uos autem, qui haec uerba domini sic intellegitis, secundum uestrum intellectum satis confitemini nullos uos habet ideo uobis eum sicut uoluistis, ita finfides habenda non est, quia nonnisi a uobis proferuntur, tamen si aliqui sunt, quos dicere audefalsa morte passurum, falsas cicatrices dubitantibus discipulis oblaturum, non dico
Abbreviated transcription (Latin):
audes ascribere falsitatem. Non enim
uidisti. xp̃m. aut quẽ ad modum cuma¬
postolis locutus ẽ tecum: aut de celo
te sicut saulum uocauit. Quid de illo
sentire. qͥd credere possumꝰ : nͥ qđ scͥpt᷑a
cestat᷑ : porro si mendax ẽ. eu̾głm disse-¬
minatũ. et notum om̃io gentib et ab
initio p̃dicationis nominis xp̃i in eccle-
siis omnib. in tanto scĩtatis culmine col¬
locatũ.que scͥptura ꝓferri potest. cui
de xp̃o fides habenda sit: Quid pot̾is pro¬
ferre scͥptum. qđ non ille qͥ hoc ñ uult
credere. dicat eẽ confictum: si tanta e¬
uangłii noticia uenit indubium: Dem
subiungis. ipsum te audisse dicentẽ:. fu¬
res fuisse ⁊ latrones om̃s qͥ uener̃t ante
se. unde illum audisti hoc dicentem: nͥ
ex eugłio: At si hoc qđd̃ ita credis ex eũ¬
gelio. ut tanquã. ex ore dñi audisse te
dicas. aliꝰ falsum eẽ contendat. atq hoc
dixisse xp̃m neget: qͦ ibis. qͥd facies: Non¬

Expanded text:
audes adscribere falsitatem. non enim audes adscribere falsitatem. non enim uidisti Christum, aut quemadmodum cum apostolis locutus est tecum, aut de caelo te sicut Saulum uocauit. quid de illo sentire, quid credere possumus. nisi quod scriptura testatur ? porro si mendax est euangelium disseminatum et notum omnibus gentibus et ab initio praedicationis nominis Christi in ecclesiis omnibus in tanto sanctitatis culmine collocatum; quae scriptura proferri potest, cui de Christo fides habenda sit? Quid poteris proferre scriptum, quod non ille qui hoc non vult credere, dicat euangelii notitia uenit in dubium? Deinde subiungis ipsum te audisse dicentem fures fuisse et latrones omnes, qui uenerunt ante se. unde illum audisti hoc dicentem nisi ex euangelio? at si hoc. quod ita credis ex euangelio, ut tamquam ex ore domini audisse te dicas. alius falsum esse contendat atque hoc dixisse Christum neget. quo ibis? quid facies? non
Abbreviated transcription (Latin):
uł diligenter ac ueracit̾ ꝑscrutata. xp̃i¬
ane fidei conuenire: si ea que de riden¬
da atq dãpnanda obicit inunicus. eis
iysis conuincatur xp̃iana ueritate dãp¬
uiandus. Quappt̾ õ plene om̃i fallacia: cũ
hĩs in euangłio dixerit. si crederetis
moysi crederetis et michi. de me eñ
ille scripsit nichil ẽ qđ te in ingenti
estu positum fingas. et cogi uidearis in
alterum e duob ut aut falsum ꝓnun¬
ties capitulum hoc aut mendacem
iħm. Si cut enĩ capitulum hoc uerum
ẽ: ita et uerax iħc. Rectius uisum
ẽ in quid scriptorib ascribere fal¬
sitatem: qͣm ueritatis auctori mendaciũ.
stane tu xp̃m credis ueritatis auctorem
quẽ predicas carnis et mortis. ⁊ uulne¬
rumicicatͥ cum simulatorem: Uolo mͥ
ostendas. unde auctorem ueritatis didi¬
ceris xp̃m. si eis qͥ de illo scͥpserint qͦꝵ
auctoritas recenti memoria cõmendata
atq firmata in posteros emanauit.

Expanded text:
uel diligenter ac ueraciter perscrutata christiuel diligenter ac ueraciter perscrutata christianae fidei conuenire, si ea, quae deridenda atque damnanda obicit inimicus, eis ipsis conuincatur christiana ueritate damnandus. quapropter, o plene omni fallacia, cum dominus in euangelio dixerit: si crederetis Moysi, crederetis et mihi; de me enim ille scripsit. nihil est, quod te in ingenti aestu positum fingas et cogi uidearis in alterum e duobus. ut aut falsum pronunties capitulum hoc aut mendacem Iesum. sicut enim hoc capitulum uerum est, ita et uerax est Iesus. rectius uisum est, inquit, scriptoribus ascribere falsitatem quam ueritatis auctori mendacium. itane tu Christum credis ueritatis auctorem, quem praedicas carnis et mortis et uulnerum et cicatricum simulatorem ? uolo mihi ostendas. unde auctorem ueritatis didiceris Christum, si eis, qui de illo scripserunt, quorum auctoritas recenti memoria commendata atque firmata in posteros emanauit.
Abbreviated transcription (Latin):
uisibiles uł alios innumerabiles cõmen¬
ticios adoratis: qͥb fantasmatib qͣsi uanĩ
atq inanib si mula chris ñ ediculas fa-¬
bricastis s corda ur̃a templa fecistis. Exi¬
gisa me ut ostendã quenã scͥpserit de
xͦ moyses. Iam qͥdem suꝑiꝰ: multa demo¬
nstrata sunt.S qͥs possit oĩa demi enstͣre.
ỹsertun qͥa si quedã comiemorẽ ꝑatꝰ ui¬
det᷑ iste ꝑũsus uł in alium sensũ ea cona¬
ripũtere. uł si fuerit euidentia ciarioris
u̾itatis opp̃ssus. dic̾e se illa tanqͣm de ma
nsalso. suauẽ piscẽ caꝑe: nec ido se ad to¬
tã scͥpt᷑am moyseos. uelud ad aqͣm marinã
hibendã cogi oport̾e: Qua ꝓpt̾ suffic̾ẽ ar¬
bitror huic oꝑiait ea ipsa que repͣhenden¬
la secerpit de scͥptura legis hebreotũ.
ad xp̃m predicandũ ꝑtinere si recte intel¬
ligantur ostendam: ex quo satis appareat
multomagis cetera uł statim ꝓnuntiata.

Expanded text:
uisibiles uel alios innumerabiles conmenuisibiles uel alios innumerabiles conmenticios adoratis. quibus phantasmatis quasi uanis atque inanibus simulacris non aediculas fabricastis, sed corda uestra templa fecistis. Exigis a me, ut ostendam, quaenam scripserit de Christo Moyses. iam quidem superius multa demonstrata sunt, sed quis possit omnia demonstrare? praesertim quia, si quaedam commemorem, paratus uidetur iste peruersus uel in alium sensum ea conari peruertere uel, si fuerit euidentia clarioris ueritatis obpressus, dicere se illa tamquam de mari salso suauem piscem capere nec ideo se ad totam scripturam Moyseos uelut ad aquam marinam bibendam cogi oportere. quapropter sufficere arbitror huic operi, ut ea ipsa, quae reprehendenda secerpsit de scriptura legis Hebraeorum. ad Christum praedicandum pertinere, si recte intellegantur. ostendam: ex quo satis adpareat multo magis cetera uel statim pronuntiata
Abbreviated transcription (Latin):
templo illi comparat: partim apłica
doctͥna cognoscimꝰ. Templum enĩ di
sc̃m est ait apłs qđ estis uos: et obsech
itaq uos ꝑ miscđiam dei ut ex hibea¬
tis corꝑa urã hostiã uiuam scãm deo
placentẽ et cet̃a huiusmodi. Pinde illa
omĩa figͣe nr̃e fuer̾t sicut iden dic̃. et
sepe cõmemorandum ẽ. qͥ a ñ demoniis
exhibebant᷑: s uni uͦ do qͥ fecit celum et
t̾ram. ñ tanqͣm indigenti talib s tẽ ꝑa
distinguenti. ⁊ iubenti p̃sentia ꝑ que
si gnificaret fut᷑a. Uos autẽ qͥ ut seduca¬
tis et decipiatis idiotas in ꝑfectosq xp̃ia¬
nos pagansmũ uos fingitis de testar: e¬
dite nob̵ auctoritatẽ xp̃ianoꝵ libroꝵ.
in qͥb uob solem ac lunã colere atq ado¬
rare p̃ceptum sit. Ur gͦ potiꝰ error paga¬
nismo simił ẽ. qͣndo qͥdem nec xỹm coliti.
s sub xp̃i nomine nescio qͥd q uob̾ ñtien¬
do finxistis: et deos uł in isto ꝯspieuo ccĩo

Expanded text:
templo illi conparat, partim apostolica templo illi conparat, partim apostolica doctrina cognoscimus; templum enim dei sanctum est, ait apostolus, quod estis uos et: obsecro itaque uos per misericordiam dei, ut exhibeatis corpora uestra hostiam uiuam, sanctam, deo placentem et cetomnia figurae nostrae fuerunt , sicut idem dicit, et saepe commemorandum est: quia non daemoniis exhibebantur, sed uni vero Deo, qui fecit coelum et terram; non tanquam indigenti talibus, sed tempora distinguenti, et jubenti praesentia, per quae significaret futura. Vos autem, qui ut seducatis et decipiatis idiotas imperfectosque Christianos, Paganismum vos fingitis detestari, edite nobis auctoritatem christianoram librorum, in quibus uobis solem ac lunam colere atque adorare praeceptum sit. uester ergo potius error paganismo similis est. quandoquidem nec Christum colitis. sed Christi nomine nescio quid, quod uobis mentiendo finxistis, et deos uel in isto conspicuo caelo