comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
minibꝰ ingemiscit: ue michi misero
quia tacui. Loquar: Sed omnẽ sermo¬
num elegantiam & latim eloquii uenu-¬
statem: stridor lectionis hebraicȩ sordida¬
uit. Nostis enim et ipsȩ quod plusqũa
quindecim anni sunt. ex quo in manus
meas numqu̾a tullius. numquã maro.
nũqu̾a gentilium litterarum quilibet
auctor ascendit. Et siquid forte inde
dum loquimur obrepit: quasi antiqͥ
ꝑ nebulam somnii recordamur. Quid
autẽ ꝓfecerim ex linguȩ illius infati¬
gabili studio. alioꝵ udicio derelinquo:
ego quid in mea amiserim scio. Accedit
ad hoc: quia ꝓpter. oculoꝵ ꝙ̃ totius
corpusculi infirmitatẽ. manu mea ipse
non scribo. nec labore et diligentia cõ¬
pensare queo ȩloquii tarditatẽ. quid de
uirgilio quoq tradunt quia libros su¬
os in modum ursoꝵ fetuum lambendo
figurauerit: uerum accito notario aut
statim dicto quod cumq in buccam ue¬
nerit. aut si paululum uoluero cogita¬
re melius aliquid ꝓlaturus. tunc me

Expanded text:
minibus ingemiscit: Vae mihi misero, minibus ingemiscit: Vae mihi misero, quia tacui. Loquar? 485-486 Sed omnem sermonis elegantiam, et Latini eloquii venustatem, stridor lectionis Hebraicae sordidavit. Nostis enim et ipsae, quod plus quam quindecim anni sunt, ex quo in manus meas numquam Tullius, numquam Maro, numquam gentilium litterarum quilibet Auctor ascendit: et si quid forte inde dum loquimur, obrepit, quasi antiqui per nebulam somnii recordamur. Quod autem profecerim ex linguae illius infatigabili studio, aliorum judicio derelinquo: ego quid in mea amiserim, scio. Accedit ad hoc, quia propter oculorum et totius corpusculi infirmitatem, manu mea ipse non scribo: nec labore et diligentia compensare queo eloquii tarditatem: quod de Virgilio quoque tradunt, quia libros suos in modum ursorum fetum  Al. fetuum lambendo figuraverit: verum accito notario, aut statim dicto quodcumque in buccam venerit: aut si paululum voluero cogitare, melius aliquid prolaturus, tunc me
Abbreviated transcription (Latin):
ertium ad ga-¬
lathas o paula
ꝙ. eustochium
uolumen hoc
cudimus. non
ignari imbecil¬
litatis nr̃ȩ: et
exilis ingenii
riuulum uix
paruo strepen¬
tem murmure sentientes. Iam enim qͥ
in eccłiis ista quęxuntur. omissaq apłi¬
coꝵ simplicitate & puritate uerboꝵ.
quasi ad atheneum & ad auditoria con¬
uenitur: ut plausus circumstantium
suscitent᷑. ut oratio rethoricȩ artis fuca¬
ta mendacio. quasi quȩdam meretricu-¬
la ꝓcedat in publicum. non tam erudi-¬
tura popłos. qũa fauorem popłi quęsi¬
tura. & in modum psalterii & tybię
dulce canentis sensus demulceat audi-¬
entium. ut uere illud ꝓpħȩ ietechihelis
nr̃is temporibus possit aptari. dicen¬
te dño ad eum. Et factus es eis quasi uox
cytharȩ suaue canentis ꝙ bene cõpositȩ.
ꝙ audiunt uerba tua ꝙ non faciunt
ea. uerum quid agam: Taceam: Sed
scriptum est. Non apparebis in con-¬
spectu dñi di tui uacuus. Et ysaias si¬
cut in hebreis tamen habetur uolu¬

Expanded text:
Tertium ad Galatas, o Paula et Eustochium, volumen hoc cudimus: non ignari imbecillitatis nostrae, et exilis ingenii rivulum, vix parvo strepentem murmure sentientes. Jam enim et in Ecclesiis ista quaeruntur: omissaque apostolicorum simplicitate et puritate verborum, quasi ad Athenaeum, et ad auditoria convenitur, ut plausus circumstantium suscitentur: ut oratio rhetoricae artis fucata mendacio, quasi quaedam meretricula procedat in publicum, non tam eruditura populos, quam favorem populi quaesitura, et in modum psalterii et tibiae dulce canentis, sensus demulceat audientium; ut vere illud prophetae Ezechielis nostris temporibus possit aptari, dicente Domino ad eum: Et factus es eis quasi vox citharae suave canentis, et bene compositae: et audiunt verba tua, et non faciunt ea . Verum quid agam? Taceamne? Sed scriptum est: Non apparebis in conspectu Domini tui vacuus. Et Isaias sicut in Hebraeis tamen habetur volu
Abbreviated transcription (Latin):
uunt: &. qui participes sp̃ualium nr̃oꝵ
facti sunt. olebent nobis sua participa¬
re carnalia. Et ne forsitan uel epłam
pauli uel p̃ceptum titi facile contem¬
nerent: infructuosos uocat. quicũq ñ
& ipse paulus primũ sp̃s fructũ cari¬

Expanded text:
vant: et qui participes spiritualium nostrorum vant: et qui participes spiritualium nostrorum facti sunt, debent nobis sua participare carnalia. Et ne forsitan vel epistolam Pauli, vel praeceptum Titi facile contemnerent, infructuosos vocat, quicumque evEt ipse Paulus primum spiritus fructum chari
Abbreviated transcription (Latin):
necessariis usibꝰ: ut non infructuosi siñ.
upra dixerat: zenam legis doctorem q.
apollo sollicite p̃mitte ut nichil eis desit.
Quia gͥ poterat suboriri occulta respon-¬
sio. ut non tam titus qũa quicũq epłȩ
lector hoc diceret. q. unde tito ut uia¬
ticum non habentibꝰ largiret᷑. soluit
hanc quȩstionẽ .&. quasi nichil sibi oppo¬
nat᷑ elidit. dicendo. Discant autẽ &. nr̃i
bonis oꝑibꝰ p̃esse in necessariis usibꝰ: ut
non infructuosi sint. Nr̃os. suos uocat
qui in xp̃o crediderunt: qui quia xp̃i
erant. recte pauli &. titi appellari me¬
rebant᷑. Habes inquit in discipłos po¬
testatẽ: doce eos non esse infructuosos.
sed ȩuangłistis & apłicis uiris qui
bonis oꝑibus seruiunt ministrare:q.
ministrare non in quibꝰcũq causis.
sed in necessariis usibꝰ. Habentes qͥppe
uictum q. uestimentũ his contentisimꝰ.
&. qui altario seruiunt. de altario ui¬

Expanded text:
necessariis usibus, ut non infructuosi sint.necessariis usibus, ut non infructuosi sint.upra dixerat: « Zenam legis doctorem, et Apollo sollicite praemitte, ut nihil illis desit. » Quia ergo poterat suboriri occulta responsio, ut non tam Titus quam quicunque Epistolae lector hoc diceret; et unde Tito, ut viaticum non habentibus largiretur? Solvit hanc quaestionem, et quasi nihil sibi opponatur, elidit, dicendo: « Discant autem et nostris bonis operibus praeesse in necessariis usibus, ut non infructuosi sint. » Nostros suos vocat, qui in Christo crediderunt, qui quia Christi erant, recte et Pauli et Titi appellari merebantur. Habes, inquit, in discipulos potestatem, doce eos non esse infructuosos, sed evangelistis et apostolicis viris, qui bonis operibus serviunt, ministrare; et ministrare, non in quibuscunque causis, sed in necessariis; habentes quippe tum Al. vestitum, his contenti simus : et qui altario serviunt, de altario vi
Abbreviated transcription (Latin):
Enam legis doctorem. & apollo solli-¬
cite p̃mitte : ut nichil illis desit.
ste est apollo de quo & ad corithios
scribit᷑ unusqͥsq urm dicit. Ego sum
pauli q. ego sum apollo: & ego cȩphȩ.
fuit autẽ uir alexandrinus ex iudeis
ualde eloquens & ꝑfectus in lege ep̃s
corinthioꝵ: que ppter dissensiones quȩ
in corintho erant ad uicinam insulã
cretam. cũ zena legis doctore putandũ
est tranffretasse. &. payri epła dissensio-¬
nibꝰ quȩ corinthi ortȩ fuerant tempera-¬
tis. rursum corinthum reuertisse. Lenã
uͦ legis doctorem de alio scripturȩ loco
qui fuerit non possumꝰ dicere: nisi hoc
tantum quod &. ipse apłicus uir. id
oꝑis quod apollo exercebat habuerit.
xp̃i ȩccłias extruendi. Precipit itaq ti¬
to: ut qm̃ de crecha ad gretiam naui-¬
gaturi erant. non eos faciat sistarchiiᷤᷤ
indigere. sed habere ea quȩ aduiati-¬
cum necessaria sunt.
iscant autẽ & nr̃i bonis oꝑibꝰ p̃esse in

Expanded text:
739 Zenam legis doctorem, et Apollo solli739 Zenam legis doctorem, et Apollo sollicite praemitte, ut nihil illis desit. Iste est Apollo de quo et ad Corinthios scribitur: Unusquisque vestrum dicit: Ego sum Pauli, ego autem Apollo, ego vero Cephae . Fuit autem vir Alexandrinus ex Judaeis, valde eloquens et perfectus in Lege, episcopus Corinthiorum: quem propter dissensiones quae in Corintho erant, ad vicinam insulam Cretam cum Zena legis doctore putandum est transfretasse; et Pauli Epistola dissensionibus quae Corinthi ortae fuerant temperatis, rursum Corinthum revertisse. Zenam vero legis doctorem, de alio Scripturae loco quis fuerit, non possumus dicere, nisi hoc tantum, quod et ipse apostolicus vir id operis quod Apollo exercebat habuerit: Christi Ecclesias exstruendi. Praecipit itaque Tito, ut quoniam de Creta ad Graeciam navigaturi erant, non eos faciat sitarciis indigere, sed habere ea quae ad viaticum necessaria sunt. Discant autem et nostri bonis operibus praeesse in
Abbreviated transcription (Latin):
ab ȩccł̃ia recessisse uideatur.
Icum. festina uenire ad me nicopolim.
ibi enim statur hiemare.
egimꝰ in exordio istius ȩpłȩ. huiꝰ rei
gr̃a reliqui te cretȩ ut ea quȩ deerant
corrigas. ꝙ constituas ꝑ ciuitates
prb̃os. sicut ego tibi disposui: ut qr¬
nuꝑ cretenses crediderant. recedente
paulo & ad alias ȩccłias transeunte
non dimitterent᷑ orphani. sed habe-¬
rent apłicum uirum qui ea quȩ uide-¬
bantur deeẽ corrigeret. Quia gͦ post
fundamentum aliarum ȩccłiarũ neces-¬
sarius erat titus qui ȩdificium suꝑ-¬
strueret: scribit ei. ut cum artheman
uł tithicum unum scilicet e duobꝰ qui
secum fuerant cretã misisset impleturoᷤ
ibi se hiematurum esse contestans. Ex
głii ministerium: tamen non eũ an-¬
te ad se uult uenire. nisi in locũ eius
arthemas uł tithicus successor adue-¬
nerit. Nicopolis ipsa est quȩ ob ui-¬
ctoriã aygusti quod ibi andonium deo¬
patramq suꝑarit nomen accepit.

Expanded text:
ab Ecclesia recessisse videatur. ab Ecclesia recessisse videatur. cum, festina venire ad me Nicopolim, ibi enim statui hiemare. Legimus in exordio istius Epistolae: Hujus rei gratia reliqui te Cretae, ut ea quae deerant corrigas: et constituas per civitates presbyteros, sicut ego tibi disposui. Ut quia Cretenses nuper crediderant, recedente Paulo, et ad alias Ecclesias transeunte, non dimitterentur orphani: sed haberent apostolicum virum, qui ea quae videbantur deesse, corrigeret. Quia ergo post fundamentum aliarum Ecclesiarum necessarius erat Titus, qui aedificium superstrueret, scribit ei, ut cum Arteman vel Tychicum, unum scilicet e duobus qui secum fuerant, Cretam misisset, impleturusibi se hiematurum esse contestans. Ex elii ministerium: tamen non eum ante ad se vult venire, nisi in locum ejus Artemas, vel Tychicus successor advenerit. Nicopolis ipsa est, quae ob victoriam Augusti, quod ibi Antonium Cleopatramque superarit, nomen accepit.
Abbreviated transcription (Latin):
Quare autẽ post primã &. scdam cor-¬
reptionem deuitandꝰ sit: reddit cau-
sam dicens. quod subuersus est enus-¬
modi q. peccat. cum sit a semetipso
damnatꝰ. Qui enim semel bisq corre-¬
ptus audito errore suo non uult cor-¬
rigi. errare ȩstimat corrigentẽ. & econ¬
trario se ad pugnas & uirgia uerbo¬
rum parans. eum luerifacere uult aqͦ
docetur. Propterea uͦ a semetipso dr
esse damnatꝰ: quia fornicator. adult̃
homicida. &. cȩtera uitia ꝑ sacerdoteᷤᷤ
de ȩccł̃ia ꝓpelluntur: heretici uͦ in se-¬
ipsos sententiam ferunt. suo arbitͥo
de ȩccłia recedentes. quȩ recessio ꝓpriȩ
conscientiȩ uidetur ẽẽ damnatio. Int̾
heresim ꝙ. scisma hoc esse arbitramur.
quod heresis ꝑuersum dogma habeat.
scisma propt̾ episcopałe dispensationẽ
ab ȩccł̃ia separetur. Quod quidem in
principio aliqua ex parte intelligi po¬
test: cȩterum nullum scisma non sibi
aliquam confingit heresim. ut recte

Expanded text:
Quare autem post primam et secundam corQuare autem post primam et secundam correptionem devitandsas, dicens: « Quod subversus est ejusmodi et peccat, cum sit a semetipso damnatus. » Qui enim semel, bisque correptus, audito errore suo, non vult corrigi, errare aestimat corrigentem: et e contrario se ad pugnas, et jurgia verborum parans, eum vult lucrifacere a quo docetur. Propterea vero a semetipso dicitur esse damnatus, quia fornicator, adulter, homicida, et caetera vitia, per sacerdotes de Ecclesia propelluntur; haeretici autem in seipsos sentede Ecclesia recedentes: quae recessio propriae conscientiae videtur esse damnatio. Inter haeresim et schisma hoc esse arbitrantur, quod haeresis perversum dogma habeat: schisma propter episcopalem dissensionem ab Ecclesia separetur: quod quidem in principio aliqua ex parte intelligi potest. Caeterum nullum schisma non sibi aliquam confingit haeresim, ut recte
Abbreviated transcription (Latin):
losophi quoq. stoici. peripatetici acha-¬
demici .&. epicurei. illius uel illiꝰ he-¬
reseos appellantur. Suꝑfluum est
ire ꝑ singula. & martionẽ. ualenti-¬
num. apellen. hebionem. montanũ.
ꝙ manicheum cũ suis enumerare do-¬
gmatibꝰ. cum ꝑ facile sit unicuiq co-¬
gnoscere quibus singuli ducant᷑ erro-¬
ribus. Artius & eunomius & nouȩ
auctor hereseos utinam tam noti non
essent: minus forsitan plurimos dece¬
pissent. Hereticum igitur hominẽ
post unam correptionẽ. siue ut in
greco melius habetur hoyoe cian
tionem magis q. doctrinam absq
in crepatione significat. Legitur in la-¬
tinis codicibus. quod uerum papa
quoq athanasius approbat: post unã
ꝙ. alteram correptionẽ. quod scilicet
non sufficiat tantum semel eum cor-¬
ripi uel commoneri qui aliquo sit
deprauatus errore. sed &. scdã ei sit
adhibentla doctrina. ut in ore duoꝵ
aut trium testium stet omne uerbũ.

Expanded text:
losophi quoque Stoici, Peripatetici, Acalosophi quoque Stoici, Peripatetici, Academici, Epicurei, illius vel illius haereseos appellantur. Superfluum est ire per singula, et Marcionem, Valentinum, Apellem, Ebionem, Montanum, et Manichaeum cum suis enumerare dogmatibus: cum perfacile sit unicuique cognoscere quibus singuli ducantur erroribus. Arius et Eunomius, et novae auctor haereseos, utinam tam noti non essent, minus forsitan plurimos decepissent! Haereticum igitur hominem post unam correptionem, sive ut in Graeco melius habetur, νουθεσίαν, tionem magis et doctrinam absque increpatione significat. Legitur in Latinis codicibus quod verum Papa quoque Athanasius approbabat: Post unam et alteram correptionem; quod scilicet non sufficiat tantum semel eum corripi, vel commoneri qui aliquo sit depravatus errore: sed et secunda sit ei 738 adhibenda doctrina, ut in ore duorum aut trium testium stet omne verbum.
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ qui hȩc agunt. regnum dĩ non
possidebunt. In quibꝰ diligenter est
obseruandum. quod quomͦ cȩtera uitia
quȩ inter carnis oꝑa numerata st̃
di. &. non inter est quomodo quis.
dum tantum excludatur a regno.
Quod autẽ magis mirum sit: etiam
illud de actibus apłoꝵ uidetur esse
de frĩbus annuntiauit nobis. aut
locutus est de te aliquis in malum.
Petimus autẽ. ut a te audiamꝰ quid
sentias. De heresi enim ista. notum ẽ
nobis. quia ubiq ei contradicitur.
Et licet nomen hereseon mileti non
dicatur: a paulo tamen oꝑa nomina¬
tur. loquente ad prb̃os ȩccłiȩ. Ego
scio quoniam uenient post abscessũ
meum lupi graues in uos. non parcen¬
tes gregi: & ex uobis ipsis consurgen
uiri loquentes ꝑuersa: ut abducant
discipłos post se. Hȩc in transitu dicta
sint. ubi & alibi heresis appellet᷑: nunc
ipsum nomen uidetur plenissime uen-¬
tilandum. Heresis grece ab electione
dicitur: quod scilicet unusquisq id sͥ
eligat quod ei melius ẽẽ uideat᷑. Phi¬

Expanded text:
m qui haec agunt, regnum Dei non possidebunt . In quibus diligenter est observandum, quod quomodo caetera vitia, quae inter carnis opera numerata sunt, Dei; et non interest quomodo quis, dum tantum excludatur a regno. Quod autem magis mirum sit etiam illud de Actibus apostolorum videtur esse de fratribus annuntiavit nobis, aut locutus est aliquis de te in malum. Petimus autem, ut audiamus a te quid sentias: de haeresi enim ista notum est nobis, quia ubique ei contradicitur . Et licet nomen haereseos Mileti non dicatur, a Paulo tamen opera nominantur, loquente ad presbyteros Ecclesiae: Ego scio quoniam venient post abscessum meum lupi graves in vos, non parcentes gregi: et ex vobis ipsis consurgent viri loquentes perversa, ut abducant discipulos post se . Haec in transitu dicta sint, ubi et alibi haeresis appelletur. Nunc ipsum nomen videtur plenissime ventilandum. Haeresis Graece ab electione dicitur, quod scilicet unusquisque id sibi eligat quod ei melius esse videatur. Phi
Abbreviated transcription (Latin):
entibus prosunt. Quid enim michi
ꝓdest scire quot annos uixerit matu¬
salam. quoto ȩtatis suȩ anno salomon
sortitus sit conuigem. ne forsitan Ro¬
boam undecimo ȩtatis illius anno
natus esse credatur. & multa istius-¬
modi: quȩ aut difficile ẽ inuenire.
ꝓpter libroꝵ uarietatẽ. & dum pau-¬
latim de in emendatis inemendata scri-¬
bunt᷑. errores inolitos. aut etiam si in¬
uenerimus magno studio & labore
nichil ꝓfutura cognouimꝰ: frequent̃
accidit ut habeamus pugnas legis
non obdesiderium ueritatis sed obla-¬
ctantiam głȩ: dum apud eos qui audi¬
unt docti uolumus ęstimari. aut certe
ex hoc rumusculo turpia sectamur
lucra. Quid enim ꝓdest spumantibus
labiis. & latratu garrire canum: cũ
simplex & moderata responsio aut
possit de placare. si uera est. aut si fal
ipso damnatus.
omen hereseos & in epła ad corinthios
ponitur. oportet enim q̃. hereses in uo¬
bis ẽẽ ut ꝓbati quiq manifesti fiant:

Expanded text:
entibus prosunt. Quid enim mihi entibus prosunt. Quid enim mihi prodest scire quot annos vixerit Mathusalem, quoto aetatis suae anno Salomon sortitus sit conjugem, ne forsitan Roboam undecimo aetatis illius anno natus esse credatur? et multa istiusmodi, quae aut difficile est invenire propter librorum varietatem, et dum paulatim de inemendatis inemendata scribuntur errores inolitos: aut etiam si inveniremus magno studio et labore, nihil profutura cognovimus. Frequenter accidit ut habeamus pugnas Legis, non ob desiderium veritatis; sed ob jactantiam gloriae, dum apud eos qui audiunt, docti volumus aestimari: aut certe ex hoc rumusculo turpia sectamur lucra: Quid enim prodest spumantibus labiis, et latratu garrire canum: cum simplex et moderata responsio aut possit te placare si vera est, aut si falsipso damnatus. Nomen haereseos, et in Epistola ad Corinthios ponitur: Oportet enim et haereses in nobis esse, ut probati quique manifesti fiant .
Abbreviated transcription (Latin):
illa sic forte de nominibꝰ q. numeris dispu-¬
tare. Satis forsitan de hebreoꝵ suꝑcilio
& plusqu̾a necesse fuerit dixerimꝰ: sed
occasio nobis data ẽ de genealogiis.
&. contentione & rixis. quȩ ex lege ue-¬
niunt disserendi. Dialectici quorum ari-¬
stotiles princeps est solent argumentati¬
onũ retia tendere: & uagam Rethoricȩ li¬
b̾tadẽ in syllogismorum spineta conclude¬
re. Hii gͦ qui in eo totos dies ꝙ noctes terunt
ut uel interrogent uł respondeant. uł dent
ꝓpositionẽ uł accipiant. assumant. confir¬
ment atq concludant. quosdã contentio¬
sos uocant. qui ut libet non ratione sed
stomacho litigant disputantũ. Si igitur
hoc faciunt quoꝵ ꝓprie ars contentio ẽ.
quid debet facere xp̃ianꝰ. nisi om̃ino fu-¬
gere contentionẽ: Rixȩ quoq legales pe¬
nitus respuendȩ sunt: &. iudȩoꝵ stultitiȩ
relinquendȩ. Sunt enĩ in utiles & ua-¬
nȩ. quȩ tantum speciem scientiȩ ha-¬
bent: cȩterum nec dicentibꝰ nec audi-¬

Expanded text:
isset, de nominibus et numeris disputare. Satis forsitan de Hebraeorum supercilio et plusquam necesse fuerit dixerimus: sed occasio nobis data est, de genealogiis et contentione et rixis, quae ex Lege veniunt, disserendi. Dialectici, quorum Aristoteles princeps est, solent argumentationum retia tendere, et vagam rhetoricae libertatem 736 in syllogismorum spineta concludere. Hi ergo qui in eo totos dies et noctes terunt, ut vel interrogent, vel respondeant, vel dent propositionem, vel accipiant, assumant, confirment, atque concludant, quosdam contentiosos vocant, qui ut libet, non ratione, sed stomacho disputent litigantium. Si igitur illi hoc faciunt, quorum proprie ars contentio est, quid debet facere Christianus nisi omnino fugere contentionem? Rixae quoque legales penitus respuendae sunt, et Judaeorum stultitiae relinquendae. Sunt enim inutiles et vanae, quae tantum speciem scientiae habent: caeterum nec dicentibus, nec audi
Abbreviated transcription (Latin):
nam ostendant. ut doctrinam salua-¬
toris nr̃i di ornent in om̃ibus. Si
enĩ apud carnales dominos in mi¬
nimo fideles fuerint. incipient eis
apud dm̃ maiora cominitti. Ornat
autẽ doctrinã dni. qui ea quȩ condi¬
tioni suȩ apta sunt facit. & ediu̾so
confundit eam qͥ non est subiectus
in om̃ibꝰ. cui conditio sua displicet.
qui contradictor atq fraudator in
nullo fidem bonam ostendit. Quomͦ
qui carnali dño fidẽ exhibere ñ potuit.
lluxit enim grã di saluatoris nr̃i oĩbꝰ
hominibꝰ: erudiens nos. ut ab negan

Expanded text:
nam ostendant, ut doctrinam Salvanam ostendant, ut doctrinam Salvatoris Dei nostri ornent in omnibus. Si enim apud carnales dominos in minimo fideles fuerint, incipient eis apud Deum majora committi. Ornat autem doctrinam Domini, qui ea quae conditioni suae apta sunt, facit. Et e diverso confundit eam, qui non est subjectus in omnibus, cui conditio sua displicet, qui contradictor atque fraudator in nullo fidem bonam ostendit. Quomodqui carnali domino fidem exhibere non potuit? 724 Illuxit enim gratia Dei Salvatoris omnibus hominibus erudiens nos, ut
Abbreviated transcription (Latin):
una est fornicatio ꝙ̃ adulterium. ita
ꝯ. in furto quantũcũq seruus abstu¬
lerit. furti crimen incurrit. Unde
& in moysi lege. fures ñnumqũã
septuplum nonnũquã quadrupłu
reddere compelluntur. &. interdũ
obtruncatur. interdu uenditur fur
ipse ꝓ furto. de quibus nuꝑ uob̃
in leuitico exposuisse me memini.
Si autẽ hoc ꝓhibetur in seruo quan¬
tomagis in libero: ne aut uidex ra-¬
piat. aut miles nequaqu̾a conten¬
tus stipendiis suis aliena deuastet᷑:
Pulchre quidam uir ad prime gra¬
uis cum ei cuiꝰdam iudicis laudaret᷑
integritas & diceret de eo ille qui
laudabat. non est fur: respondit opti¬
mum seruum faceret si nec fugiti¬
uus esset. In tantum furti suspicio ab
om̃i libero ẽẽ debet aliena. Sint itaq
serui subditi dominis suis. in om̃i¬
bus sint complacentes conditioniᷤ
suȩ. ut non ferant aspere seruitutẽ.
non contradicant dñis: non furen-¬
tur: q. post hȩc in om̃ibꝰ fidem bo¬

Expanded text:
una est fornicatio, vel adulterium. Ita una est fornicatio, vel adulterium. Ita et in furto, quantumcumque servus abstulerit, furti crimen incurrit. Unde et in Moysi lege fures nonnumquam septuplum, nonnumquam quadruplum reddere compelluntur, et interdum obtruncatur, interdum venditur fur ipse pro furto, de quibus nuper vobis in Levitico exposuisse me memini. Si autem hoc prohibetur in servo, quanto magis in libero: ne aut judex rapiat, aut miles non contentus stipendiis suis aliena devastet? Pulchre quidam vir apprime gravis, cum ei cujusdam judicis laudaretur integritas, et diceret de eo ille qui laudabat, Non est fur: respondit, Optimum servum faceret, si nec fugitivus esset: intantum furti suspicio ab omni libero debet esse aliena. Sint itaque servi subditi dominis suis in omnibus, sint complacentes conditioni suae: ut non ferant aspere servitutem, non contradicant dominis, non furentur, et post haec in omnibus fidem bo
Abbreviated transcription (Latin):
mum seruoꝵ uitium ẽ. dominis con¬
tradicere. & cum aliquid iusserint mus¬
sitare. Itaq ditỹ commonet. ut ꝑ do¬
ctrinã sanam abhis qui xp̃iani serui
sunt istiusmodi auferat passionem.
Si enĩ quȩ dñs imperat necesse ha¬
bet seruiis implere cur non hoc ipsũ
non cum bona faciat uoluntate
sed & dñm offendat ꝙ tamen faciat
quod iubetur: maxime cum ꝙ ds
ad aquam contradictionis offensus
sit ꝙ in alio loco de murmurante
popło loquat᷑. desinat a me mur-¬
muratio eoꝵ & non mouent᷑: Post
contradictionẽ & aliud seruorum
uitium doctrina xp̃i corrigit: ne
fures sint. fur autẽ non solum in
maioribꝰ. sed & in minoribꝰ iudicat᷑.
Mon enim id quod furto ablatũ
est. sed mens furantis attendit᷑. quo¬
modo in fornicatione ꝙ adulterio
NON iccirco diuersa fit fornicatio &.
ad ulterium. si pulchra uel deformiᷤ.¬
diues aut pauꝑ sit meretrix uł ad¬
ultera. sed qualis cũq illa fuerit

Expanded text:
mum servorum vitium dominis conmum servorum vitium dominis contradicere, et cum aliquid jusserint, mussitare. Itaque Titum commonet, ut per doctrinam sanam ab his qui Christiani servi sunt, istiusmodi auferat passionem. Si enim quae dominus 723 imperat necesse habet servus implere: cur hoc ipsum non cum bona faciat voluntate; sed et dominum offendat, et tamen faciat quod jubetur: maxime cum et Deus ad aquam contradictionis offensus sit? Et in alio loco de murmurante populo loquatur: Desinat a me murmuratio eorum, et non morientur . Post contradictionem et aliud servorum vitium doctrina Christi corrigat, ne fures sint. Fur autem non solum in majoribus, sed etiam in minoribus judicatur. Non enim id quod furto ablatum est, sed mens furantis attenditur. Quomodo in fornicatione et adulterio, non idcirco diversa sit fornicatio aut adulterium, si pulchra, vel dives, deformis aut pauper, meretrix vel adultera sit: sed qualiscumque illa fuerit,
Abbreviated transcription (Latin):
donec ponam inimicos tuos scabellũ
pedum tuoꝵ. In subiectis seruis dñs
subicitur. Et quomͦ ꝓ nobis dicit᷑ ẽe ma-¬
ledictum. cum non sit maledicta sed
uera benedictio: ita ꝓ nobis uel subiectꝰ
scribitur uel ñ subiectus. si aut subditi
fuerimꝰ do aut non subditi. Quidã hc̃
locum ita legunt. serui dñis suis sub¬
diti sint: & post qũã huc usq distinxe¬
rint. inferunt. in om̃ibꝰ placeant. cum
in greco aliꝰ ordo sit lectionis. idẽ serui
dnis suis subditi sint in om̃ibꝰ ut se¬
licet non plene tamen ex parte aliqua
interp̃tari possumus. ut complaceant
sibi. ne uidelicet suꝑ conditione sua
uideatur eis d̃i iniqua sententia. sed
quomͦ pauꝑ uxta mensurã suã salua¬
ri potest. & mulier in sexus infirmi¬
tate a regno di non excludit᷑ .&.
om̃is conditio scđm ordinẽ suum
beatitudinem capere potest: ita &
serui complaceant sibi quod serui
sunt. & non iccirco putent dõ se ser¬
fuerint in om̃ibꝰ. & cõplacuerint sibi

Expanded text:
icos tuos scabellum pedum tuorum . In subjectis servis Dominus subjicitur. Et quomodo pro nobis dicitur esse maledictum, cum non sit maledictum, sed vera benedictio: ita pro nobis, vel subjectus scribitur, vel non subjectus: si aut subditi fuerimus Deo, aut non subditi. Quidam hunc locum ita legunt: Servi dominis suis subditi sint, et postquam huc usque distinxerint, inferunt, in omnibus placeant: cum in Graeco alius sit ordo lectionis, id est, servi dominis suis subditi sint in omnibus; ut selicet non plene, tamen ex parte aliqua interpretari possumus, ut complasibi, ne videlicet super conditione sua videatur eis Dei iniqua sententia. Sed quomodo pauper juxta mensuram suam salvari potest, et mulier in sexus infirmitate a regno non excluditur, et omnis conditio secundum ordinem suum beatitudinem adipisci potest, ita et servi complaceant sibi quod servi sunt, et non idcirco putent se Deo serfuerint in omnibus, et complacuerint sibi
Abbreviated transcription (Latin):
aiuis ꝓaius. attauis doctiores. Audiui
ego quendam de hebreis qui se romȩ in
xp̃o credidisse simulabat. de genealogiis
delicet a salomone usq ad ioseph. nec
numero sibi nec uocabuloꝵ ȩqualitate
consentiant. Qui cum corda simplicium
ꝑuertisset. quasi ex abditis &. oraculo defe-¬
rebat quasdam ut sibi uidebat᷑ solutio¬
nes: cum magis debuerit iustitiã & mi-¬

Expanded text:
avis, proavis, et atavis, doctiores. Audivi avis, proavis, et atavis, doctiores. Audivi ego quemdam de Hebraeis, qui se Romae in Christum credidisse simulabat, de genealogiis delicet a Salomone usque ad Joseph, nec numero sibi, nec vocabulorum aequalitate consentiant: qui cum corda simplicium pervertisset quasi ex adytis et oraculo deferebat quasdam, ut sibi videbatur, solutiones, cum magis debuerit justitiam et mi
Abbreviated transcription (Latin):
apud hebreos uersibus compositi sunt.
tres alias ȩditiones additas habent:
qũã quintã & sextam & septimã transia¬
tionẽ uocant. auctoritatẽ sine nomini¬
bꝰ interpretũ consecutas. Hȩc immortale
illud ingenium suo nobis labore dona¬
uit: ut non magnoꝑe ꝑtimescamus su¬
ꝑcilium uidȩoꝵ solutis labiis & obtor¬
ta lingua & stridente saliua & rasa fau-¬
ce gaudentium. Est illis ꝙ. alia occasio
nomina & origines de lingua nr̃a haben
tia facilius memoriȩ tradimus. ita illi a
parua ȩtate uernacula sui sermonis uo-
zorobabel. om̃ium generationes ita
memoriter uelociterq ꝑcurrunt. ut
eos suum putes referre nomen. Hoc nos
qui aut alias litteras didicimus. aut cer¬
te sero credidimus in xp̃m. aut etiam
si infantes sumꝰ ȩccłiȩ mancipati. magis
scripturarum sensum quã uerba sectam᷑.
si forte non ita nouimus: putant se in
om̃ibꝰ reuerendos: & in supputatione an-¬
norum & in nepotibus ab nepotibus.

Expanded text:
apud Hebraeos versu compositi sunt, apud Hebraeos versu compositi sunt, tres alias editiones additas habent: quam quintam, et sextam, et septimam translationem vocant: auctoritatem sine nominibus interpretum consecutas. Haec immortale illud ingenium suo nobis labore donavit, ut non magnopere pertimescamus supercilium Judaeorum; solutis labiis, et obtorta lingua, et stridente saliva, et rasa fauce gaudentium. Est et illis alia occasio nomina et origines de lingua nostra habentia  Al. trahentia, facilius memoriae tradimus: ita illi a parva aetate, vernacula sui sermonis vocaZorobabel, omnium generationes ita memoriter velociterque percurrunt, ut eos suum, putes referre nomen. Hoc nos qui aut alias litteras didicimus, aut certe sero credidimus in Christum, aut etiam si infantes sumus Ecclesiae mancipati, magis Scripturarum sensum quam verba sectamur: si forte non ita  Al. tacet ita novimus, putant se in nominibus referendis, et in supputatione annorum, et in nepotibus et abnepotibus,
Abbreviated transcription (Latin):
natus iste defecit. Nam nos & greci.
unam tantum litterã .s. habemꝰ. illi uero
tres. samecħ. sadẽ. ꝙ siñ. quȩ diuersos so-¬
nos possident. Isaac & syon. ꝑ sade scri-¬
bunt᷑. isrł ꝑ siÑ: ꝙ tamen non sonat
hoc quod scribitur. sed quod ñ scribit᷑.
ꝙ ꝓnuntiat᷑ ꝙ scribitur. Si igit᷑ a nobis
hȩc nominum & linguȩ idiomata ut
iudelicet & barbara non ita fuerint
expressa ut exprimuntur ab hebreis.
solent cachinnum attollere. ꝙ iurare
se penitus nescire quod dicimꝰ. Unde
& nobis curȩ fuit om̃s ueteres legis
libros. quos uir doctus ad amantiꝰ in
ex apłã digesserat. de cesariensi biblio¬
theca descriptos ex ipsis autenticis emen-¬
dare: in quibꝰ & ipsa hebrea ꝓpriis st̃
caracteribꝰ uerba descripta. ꝯ. grecis li¬
teris tramite ex pressa uicino: Aquila
etiam. sẏminachus. septuaginta quoq
& theodotion suum ordinem tenent:
nonnulli uero libri q maxime hi qui

Expanded text:
natus iste deficit  Al. defecit. Nam nos et Graeci natus iste deficit  Al. defecit. Nam nos et Graeci unam tantum litteram s, habemus, illi vero tres, SAMECH, SADE, et SIN: quae diversos sonos possident. Isaac et Sion per SADE scribitur: Israel per SIN, et tamen non sonat hoc quod scribitur. Seon, rex et pronuntiatur et scribitur. Si igitur a nobis haec nominum et linguae idiomata, ut videlicet barbara, non ita fuerint expressa, ut exprimuntur, ab Hebraeis, solent cachinnum attollere, et jurare se penitus nescire quod dicimus. Unde et nobis curae fuit omnes veteris Legis libros, quos vir doctus Adamantius in Hexapla digesserat, de Caesariensi bibliotheca descriptos, ex ipsis authenticis emendare, in quibus et ipsa Hebraea propriis sunt characteribus verba descripta; et Graecis litteris tramite expressa vicino. Aquila etiam et Symmachus, Septuaginta quoque et Theodotio suum ordinem tenent. Nonnulli 735 vero libri et maxime hi qui
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃ȩ. stultȩ non erunt. questiones. Quod
autẽ ait. genealogias & contentiones ꝙ
rixas quȩ ueniunt ex lege deuita. ꝓpͥe
pulsat iudȩos. qui in eo se iactant &¬
putant legis habere notitiam. si nomi¬
na teneant singuloꝵ. Quȩ quia barba¬
ra sunt & ȩthimologias eoꝵ non noui¬
mus. plerũq corrupte ꝓferuntur a nob:
tensione & breuitate syllabȩ. uel breuia
ꝓducentes. ł ꝓducta breuiantes. solent
irridere nos imꝑitiȩ maxime in aspirati-¬
onibꝰ & quibꝰdam cum rasura gulȩ litteris
ꝓferendis. Hoc autẽ euenit quod .lxx.
interpretes ꝑ quos in grecũ sermonẽ lex
diuina translata ẽ specialit̾ hẽt̃ litterã.
& am̃ &. cȩtera istiusmodi quia cum du¬
plici aspiratione in grecam lingũã trans-¬
ferre non poterant aliis litt̾is additis
expresserunt. uerbi causa ut rahel ra-¬
chel dicerent. & ierio ierico. &. hebron
chebron. & seor segor. In aliis uero eos co¬

Expanded text:
nostrae stultae non erunt quaestiones. Quod nostrae stultae non erunt quaestiones. Quod autem ait: Genealogias et contentiones et rixas, quae veniunt ex Lege, devita, proprie pulsat Judaeos, qui in eo se jactant et putant Legis habere notitiam, si nomina teneant singulorum: quae quia barbara sunt, et etymologias eorum non novimus, plerumque corrupte proferuntur a nobistensione et brevitate syllabae, vel brevia producentes, vel producta breviantes, solent irridere nos imperitiae, maxime in aspirationibus et quibusdam cum rasura gulae litteris proferendis. Hoc autem evenit quod LXX interpretes, per quos in Graecum sermonem Lex divina translata est, specialiter HETH litteram et AIN, et caeteras istiusmodi quia cum duplici aspiratione in Graecam linguam transferre non poterant aliis litteris additis expresserunt. Verbi causa, ut Rahel, Rachel dicerent: et Jeriho, Jericho: et Hebron, Chebron: et Seor, Segor: in aliis vero eos co
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃ non recte quęxunt: pacem inueni-
reñ possunt. Plurima exempla sunt.
quęrentium non recte dm̃. Iudȩi praue
quęrunt dm̃: sperantes se eum inueni-¬
re posse sine xp̃o. Heretici uano sermo¬
num strepitu concrepantes: quęrunt que
inuenire non possunt. Philosophi quoq
ꝙ barbari de dõ uaria sentientes. quęsie¬
runt dm̃: sed quia non recte quȩsieruĩ.
fuerunt eoꝵ fatuȩ quȩstiones. putantiũ
dm̃ humanis sensibus posse cõprȩhen¬
di. Abhis igitur paulus nos reuocat
quȩstionibꝰ. cȩterum ad sapientes & quȩ
& ꝓuocat. prȩceptoꝵ non nescius salua-¬
toris. in quibꝰ ait. Querite & inuenietiᷤ.
pulsate & aꝑiet᷑ uobis: petite & dabit᷑
uobis. Omĩs enĩ qui quęrit inueniet.
&̃ qui petit accipiet: ꝙ qui pulsat aꝑie¬
tur ei. Modo non sit corpus nr̃m subdi¬
tũ peccatis. & ingredietur in nos sapi-¬
entia: exerceant᷑ sensus. mens cotidie
diuina lectione pascatur: ꝙ quȩstiones

Expanded text:
Deum non recte quaerunt, pacem invenire Deum non recte quaerunt, pacem invenire non possunt. Plurima exempla sunt quaerentium non recte Deum. Judaei prave quaerunt Deum, sperantes se eum invenire posse sine Christo. Haeretici, vano sermonum strepitu concrepantes, quaerunt quem invenire non possunt. Philosophi quoque et barbari de Deo varia sentientes, quaesierunt Deum. Sed quia non recte quaesierunt, fuerunt eorum fatuae quaestiones, putantium Deum humanis sensibus posse comprehendi. Ab his igitur Paulus nos revocat quaestionibus. Caeterum ad sapientes, et quaet provocat, praeceptorum non nescius Salvatoris, in quibus ait: Quaerite et invenietis, pulsate et aperietur vobis, petite et dabitur vobis. Omnis Al. accipiet, et qui pulsat aperietur ei ; modo non sit corpus nostrum subditum peccatis, et ingredietur in nos sapientia. Exerceatur sensus, mens quotidie divina lectione pascatur: et quaestiones
Abbreviated transcription (Latin):
stificati grã ipsius heredes efficiamur
scđm spem uitȩ ȩternȩ. Dignus enim fide
suꝑ hereditate dĩ sermo: & suꝑ spe uitȩ
ȩternȩ. Unde oportet de his non dubiũ
non timentẽ & ipsum credere: & ut cre-¬
dant cȩteri confirmare. Non solũ autẽ
hoc: sed ꝙ hoc cum cȩteris his qui uo¬
luerint credere confirmandum ẽ. Quaꝓ¬
pter ait: & de his uolo te confirmare.
Qui autẽ ista uera esse crediderint. necesse
dixit qui credunt hominibus: sed qui cre¬
dunt dõ. Necesse est enĩ ut curam bonoꝵ
oꝑm habeant: quȩ ad impleta ꝙ om̃i stu¬
dio ꝑpetrata. bona sunt. utiliaq creden-
tultas autẽ quęstiones & genealo Itibꝰ.¬
gias ꝙ contentiones & pugnas quȩ ue¬
niunt ex lege deuita.
ynt quippe inutiles ꝙ uanȩ: quia mula¬
plices ꝙ diuersȩ sunt quęstiones. Prop¬
terea salomon de his qui quȩrerent
dm locutus ẽ dicens. Recte autẽ quȩ¬
rentes eum. inuenerunt pacẽ. Qui igit᷑

Expanded text:
stificati ipsius gratia, haeredes efficiamurstificati ipsius gratia, haeredes efficiamursecundum spem vitae aeternae. Dignus enim fide super haereditate Dei sermo, et super spe vitae aeternae. Unde oportet de his non dubium, non timentem, et ipsum credere, et ut credant caeteri, confirmare. Non solum autem hoc, sed et hoc cum caeteris his qui voluerint credere, confirmandum est: quapropter ait, et de his volo te confirmare. Qui autem ista vera esse crediderint, necesse dixit, qui credunt hominibus, sed qui credunt Deo. Necesse est enim ut curam bonorum operum habeant, quae adimpleta et omni studio perpetrata bona sunt utiliaque credentibus. Stultas autem quaestiones, et genealogias, et contentiones, et pugnas quae veniunt ex Lege, devita: Sunt quippe inutiles et vanae. Quia multiplices et diversae sunt quaestiones, propterea Salomon de his qui quaerunt Deum, locutus est, dicens: Recte autem quaerentes eum, invenerunt pacem . Qui igitur
Abbreviated transcription (Latin):
manifestissimã trinitatẽ. Benignitas
quippe atq clementia saluatoris nr̃idi
ñ alterius quam dĩ patris. ꝑ lauacħru
regenerationis & renouationis sp̃s scĩ.
que effudit suꝑ nos abundant̃. ꝑ iũm
mysterium trinitatis est.
lii hunc locum ita indelligunt. ut ñ
de paulo & apłis sed sub apłoꝵ ꝑsona
de aliis dictum putent: ut quomodo
sub ꝑsona sua & apollo & cephȩ de
dissensione & scismate quod arguebat
in corinthiis est locutus. ita etiã in p̃¬
senti loco se & apłos nominans om̃s
qui in xp̃o crediderant. quales fuerint
ante regenerationem lauachri uitalis
ostenderet. Simul autẽ ꝙ humilitas eiꝰ
ammiranda est. quod qui omnẽ utilita
purgamenta contẽpsit. recte se sine xp̾o
uitiis om̃ibus seruisse memorarit.
re: ut curam habeant oꝑibus bonis
p̃esse qui credunt dõ. Hȩc bona sunt¬
& utilia hominibu.
Poc quod ait fidelis sermo. ad suꝑiora uin¬
gendum est: in quibus p̃miserat. ut iu¬

Expanded text:
manifestissimam Trinitatem. Benimanifestissimam Trinitatem. Beniquippe atque clementia Salvatoris nostri Dei, non alterius quam Dei Patris, per lavacrum regenerationis, et renovationis Spiritus sancti, quem effudit super nos abundanter per Jesmysterium Trinitatis est. Alii hunc locum ita intelligunt, ut non de Paulo et apostolis, sed sub apostolorum persona, de aliis dictum putent: ut quomodo sub persona sua, et Apollo, et Cephae de dissensione et schismate, quod arguebat in Corinthiis 733 est locutus: ita etiam in praesenti loco, se et apostolos nominans, omnes qui in Christo crediderant, quales fuerint ante regenerationem lavacri vitalis, ostenderit. Simul autem et humilitas ejus est admiranda, quod qui omnem humilitapurgamenta contempsit, recte se sine Christo vitiis omnibus servisse memorarit. re, ut curam habeant bonis operibus praeesse qui credunt in Domino. Haec bona sunt, et utilia hominibus. Hoc quod ait, fidelis sermo, ad superiora jungendum est, in quibus praemiserat, ut ju
Abbreviated transcription (Latin):
bat. cum in tantum odii contra saluato¬
rem instigatꝰ exarserat. ut litteras ã sa-¬
cerdotibꝰ acciperet. ꝑgens damascũ ad
eos qui in xp̃m crediderant uincien¬
dos: Aut ullas poterat habere uirtu¬
tes sine uirtute dĩ & xp̃i mũ: Aut esty¬
antẽ fłamam restinguere uoluptatũ:
cum non esset templum dĩ: Quȩ autẽ
maior potest esse malitia. &. inuidia.
quam contra absentes epłas sumere. &
ubiq xp̃i uastare distipulos: nolle ip-¬
sum saluum fieri. & cȩteris qui salui
ẽẽ poterant inuidere. o disse xp̃ianos.
ꝙ consequent̃ ab om̃ibꝰ odium promere¬
ri: Quis autẽ maior error. & in obȩdi¬
entiȩ riecordia: quam postquam aspi-¬
rauit dies ꝙ p̃terierãt umbrȩ. legem
abolitã uelle seruare. & dicere. ne at-¬
trectaueris. ne tetigeris. ne gustaueris.
& apparente solido & uirili cibo. infan-¬
tiȩ cupere lacte potari : Diligentiꝰ atten¬
damus. & inueniemꝰ in p̾senti capitulo

Expanded text:
bat? cum in tantum odii contra Salvatobat? cum in tantum odii contra Salvatorem instigatus exarserit, ut litteras a sacerdotibus acciperet, pergens Damascum ad eos qui in Christum crediderant vinciendos? Aut ullas poterat habere virtutes sine virtute Dei Christi Jesu, aut aestuantem flammam restinguere voluptatum, cum non esset templum Dei? Quae autem major potest esse malitia et invidia, quam contra absentes epistolas sumere, et ubique Christi vastare discipulos; nolle ipsum salvum fieri: et caeteris qui salvi esse poterant, invidere: odisse Christianos et consequenter ab omnibus odium promereri? Quis autem major error, et in obedientia, et vecordia, quam postquam respiravit dies, et praeterierunt umbrae, Legem abolitam velle servare, et dicere: Ne attrectaveris, ne contigeris, ne gustaveris, et apparente solido cibo et virili, infantiae lacte cupere potari? Diligentius attendamus, et inveniemus in praesenti capitulo
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ gr̃ȩ consecuti. spem uitȩ in ꝑpetu¬
um possiderent. Et certe legimus eũ
scdm iustitiã quȩ in lege est sine quȩ¬
rela fuisse circũcisum octaua die. he¬
breum ex hebreis. scdm legẽ phari¬
seum. de tribu beniamin: eruditum
ad pedes gamaliel. ꝙ ab infantia
sacris litteris institutũ. Ad quod re¬
spondetur. iudȩos qui ante aduentũ
saluatoris ꝙ passionem & resurrectio¬
nẽ eius in lege uersati sunt. licet
ñ plenam. attamen aliqua ex parte
habuisse iustitiam: sic̃ symeon quoꝙ
& anna ꝓphetes in templo di serui¬
ens ẽ reꝑta. Post qũa uͦ popłs concda
mauit crucifige eũ non habemꝰ regẽ
filios nr̃os. & ablatum ẽ ab eis regnũ
dĩ. & traditum est genti facienti fructus
eiꝰ: ex eo tempore qui in xp̃m non cre-¬
didit fuit stultus. errabundꝰ. incredulꝰ.
habebat zelum dĩ sed non scłm scien¬
tiam. & ꝑsequebatur ȩccłiam. & lapi-¬
dantium stephanum uestimenta serua¬

Expanded text:
tem gratiae consecuti, spem vitae in perpetutem gratiae consecuti, spem vitae in perpetuum possiderent. Et certe legimus eum secundum justitiam quae in Lege est sine querela fuisse circumcisum octava die : Hebraeum ex Hebraeis, secundum Legem Pharisaeum, de tribu Benjamin, eruditum ad pedes Gamalielis, et ab infantia sacris Litteris institutum . Ad quod respondetur, 732 Judaeos qui ante adventum Salvatoris et passionem ejus, et resurrectionem in Lege versati sunt, licet non plenam, attamen aliqua ex parte habuisse justitiam: sicut Simeon quoque et Anna prophetissa in templo Dei serviens est reperta. Postquam  crucifige eum; non habemus regem filios nostros , et ablatum est ab eis regnum Dei, et traditum genti facienti fructus ejus: ex eo tempore qui in Christum non credidit, fuit stultus, errabundus, incredulushabebat zelum Dei, sed non secundum scientiam; et persequebatur Ecclesiam: et lapidantium Stephanum vestimenta serva
Abbreviated transcription (Latin):
& fingere bonitatẽ: sed ubi non est
uera &̾ genuina & solida mansuetu¬
do. nescio an eum esse mansuetũpos-¬
sit om̃ibus ꝑsuaderi.
uimus enim aliquando & nos stulti
in o bȩdientes. errantes. seruientes
desideriis & uoluptatibꝰ uariis. in
malitia & in inuidia agentes. odiosi.
odientes alterutrum. Cum autẽ bo¬
nitas & humanitas illuxit saluato¬
ris nr̃i d̃i . non ex oꝑibꝰ iustitiȩ quȩ¬
regenerationis ꝙ renouationis sp̃s sc̃i.
qũe effudit suꝑ nos opulente per
ficati illius gr̃ã. heredes efficiamur
uęrat aliquis quomodo paulus fue¬
rit stultus. incredulus. errans & ser¬
uiens uariis desideriis. ꝙ uoluptati¬
bꝰ in malitia & in inuidia. odiosus
& odiens antequ̾a saluatoris nr̃i bo¬
nitas atq clementia ꝑ lauachrum
scdȩ regenerationis eum saluum
faceret. non ex iustitiȩ oꝑibus quȩ
fecerat sed ex misccłia sua. effuso abun¬
dant᷑ & large suꝑ apłos atq creden

Expanded text:
et fingere bonitatem. Sed ubi non est et fingere bonitatem. Sed ubi non est vera et genuina et solida mansuetudo, nescio an eum esse mansuetum possit omnibus persuaderi. Fuimus enim aliquando et nos stulti, inobedientes, errantes, servientes desideriis et voluptatibus variis, in malitia et in invidia agentes, odiosi, odientes alterutrum; sed cum benignitas et humanitas inluxit saluatoris nostri dei, non ex operibus t\'4- stitiae quregenerationis et renovationis Spiritus sancti, quem effudit super nos opulenter per ficati illius gratia, haeredes efficiamur Quaerat aliquis quomodo Paulus fuerit stultus, incredulus, errans, et serviens variis desideriis et voluptatibus in malitia, et in invidia, odiosus, et odiens, antequam Salvatoris nostri bonitas atque clementia per lavacrum secundae regenerationis eum salvum faceret: non ex justitiae operibus quae fecerat, sed ex misericordia sua, effuso abundanter et large super apostolos atque creden
Abbreviated transcription (Latin):
et. maledictus furor eoꝵ quia ꝓcax
ꝙ ipse dñs loquatur in genesi. Oale¬
dicta terra in oꝑibꝰ tuis. Hoc nunc
tantum dixisse sufficiat quod blasphe-¬
mare xp̃i discipłos non oportet: nec
quod additur ẽẽ litigiosos. Si enĩ
sumus filii pacis. ꝙ uolumꝰ pacem
suꝑ nos requiescere. & accessimꝰ ad
ierłm cęlestẽ. quȩ ex pace nomen
accepit: cum his qui oderunt pacẽ
habeamꝰ pacem. & quantũ in nob̾
ẽ cum om̃ibus hominibꝰ pacati
simꝰ. non solum cũ modestis. sed
etiã cum rixosis. quia nulla uirtꝰ
ẽ ferre mansuetos: locũq demꝰ irę
omnẽ ostendentes mansuetudinẽ ad
om̃s homines. non qͦ uanȩ głȩ desi¬
derio. nos esse mansuetos om̃ibus
hominibꝰ ostendere debeamꝰ sed dũ
om̃s ferimus & iniuriȩ uicem non repen¬
dimꝰ. ipsa oꝑa notiora uniu̾sis fians.
Potest aliquis oblactantiam & opi¬
nionem uulgi aurãq popłarẽ. simu¬
lare apud quosdam mansuetudinẽ

Expanded text:
et, maledictus furor eorum, quia procax: et, maledictus furor eorum, quia procax: et ipse Dominus loquatur in Genesi: Maledicta terra in operibus tuis . Hoc nunc tantum dixisse sufficiat, quod blasphemare Christi discipulos non oportet: nec quod additur, esse litigiosos. 731 Si enim sumus filii pacis, et volumus super nos pacem requiescere, et accessimus ad Jerusalem coelestem, quae ex pace nomen accepit, cum his qui oderunt pacem, habeamus pacem: et quantum in nobis est cum omnibus hominibus pacati simus: non solum cum modestis, sed etiam cum rixosis; quia nulla virtus est ferre mansuetos: locumque demus irae, omnem ostendentes mansuetudinem ad omnes homines: non quod vanae gloriae desiderio nos esse mansuetos omnibus hominibus ostendere debeamus: sed dum omnes ferimus, et injuriae vicem non rependimus, ipsa opera notiora universis fiant. Potest aliquis ob jactantiam et opinionem vulgi auramque popularem simulare apud quosdam mansuetudinem,
Abbreviated transcription (Latin):
angłm. non aliqũa creaturam di. oĩa
quippe quȩ a dõ facta sunt. ualde bo
na. Quando michael archangls cũ
diabolo disputabat de moysi cor¬
pore. non fuit ausus inferre iudiciũ
blasphemiȩ. sed dixit. imperet tͥ ds.
Si igit᷑ michael non fuit ausus diabo¬
lo q certe maledictione dignissimo
iudicium inferre blasphemiȩ: quanto
magis nos ab om̃i maledicto puri ẽẽ
debemus: Merebat᷑ diabolus male¬
dictum: sed ꝑ os archangłi. blasphemia
exire non debuit Relege ueteres libroᷤ:
& uide quȩ tribus in monte garirin
constitutȩ sint. ut benedicerent po¬
pło: & quȩ in monte altero ut male¬
dicerent. Ruben qui maculauerat
thorum parentis. & zabulon nouissi¬
mus filius liȩ. & ancillarum liberi
in monte ebal ponuntur: ut male¬
dicant eis qui maledictione digni sũt.
Longum est si nunc enumerẽ quomͦ
iacob qui ad benedictionẽ uocauerat
filios dicens. ut benedicam uobis.
postea quasi in benedictione consoci¬

Expanded text:
angelum, non aliquam creaturam Dei. Omnia angelum, non aliquam creaturam Dei. Omnia quippe quae a Deo facta sunt, valde bona sunt. Quando Michael archangelus cum diabolo disputabat de Moysi corpore, non fuit ausus inferre judicium blasphemiae, sed dixit, imperet tibi Deus . Si igitur Michael non fuit ausus diabolo, et certe maledictione dignissimo, judicium inferre blasphemiae: quanto magis nos ab omni maledicto puri esse debemus? Merebatur diabolus maledictum: sed per archangeli os blasphemia exire non debuit. Relege veteres libros, et vide quae tribus in mente Garizin constitutae sint, ut benedicerent populo, et quae in monte altero, ut maledicerent. Ruben, qui maculaverat thorum parentis, et Zabulon novissimus filius Liae, et ancillarum liberi, in monte Ebal  Al. Eliel ponuntur, ut maledicant eis qui maledictione sunt digni . Longum est si nunc enumerem quomodo Jacob, qui ad benedictionem vocaverat filios , dicens: ut benedicam vobis, postea quasi in benedictione consoci