comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ũ fulgor s. be a lum ine firmam̃iti
siquis meditatione tantũ legis in¬
uctus uitã suã negligit. neq audet
ere. amandatis tuis intellexi. iste¬
quasi ȩram̃tũ sonans & cnnbalũ tinniens.
& infatuatũ sal instercore conculcandus
ẽ. Si autẽ detur optio singuloꝵ seposito
eo qui habet sapientiã atq iustitiã. ma¬
gis ego uelim rusticitatẽ iustã quã doc¬
tã maliciã: quia in altero licet minor
tam̃ gła ẽ. stellarũ eẽ lumini coequalẽ:
in alt̃o. iuxta scientiȩ ꝓfec tũ. maiora
supplicia st̃ Potentes quippe potent̃ tor¬
m̃ta patientur: & seruus qui scierit uo¬
luntatẽ dñi sui & ñ fecerit eã: uapula¬
bit multis. Hȩc idcirco. ut docerẽ quare
animã. & consiliũ & uoluntatẽ dĩ. ephe¬
siorũ uocabulũ sonet. qͥ artiũ magicarũ
p̃stigiis derelictis. erroris. zelũ ad ueri-¬
tatis studiũ transtulert̃: ob quoꝵ salutẽ
tanto pauilus sudore pugnauit. ut ad co¬
de quibs pcatr dicens. Ne tradas bestus

Expanded text:
larum fulgor a lumine firmamenti. Quod si quis meditatione tantum legis instructus, vitam suam negligit, neque audet dicere: A mandatis tuis intellexi, quasi aeramentum sonans, et cymbalum tinniens, et infatuatum sal, in stercore conculcandus est . Si autem detur optio singulorum seposito eo qui habet sapientiam atque justitiam, magis ego velim rusticitatem justam, quam doctam malitiam. Quia in altero 635-636 licet minor, tamen gloria est, stellarum esse lumini coaequalem: in altero juxta scientiae profectum, majora supplicia sunt. Potentes patientur tormenta ; et: Servus qui scierit voluntatem Domini sui, et non fecerit eam, vapulabit multis . Haec idcirco, ut docerem quare animam et consilium, et voluntatem Dei, Ephesiorum vocabulum sonet: qui, artium magicarum praestigiis derelictis, erroris zelum ad veritatis studium transtulerunt. Ob quorum salutem tanto Paulus sudore pugnavit, ut ad Coecatur dicens: Ne tradas bestiis
Abbreviated transcription (Latin):
cȩtã quȩ solent loqui qͥ ꝑ incdignationis fiu¬
rẽ. m̃tis iudiciũ ꝑclidert̃ Porro blasphens
ñ solũ aꝑta ẽ. & de ira nascit᷑. sed er absꝙna
sedata m̃te ꝓfert̾. si aut de mundi istꝰ qͥpͥ
gubernatione causet᷑ & dicat. illud siciẽ
credens in dm̃. labat̾ in dognatib quȩ ig¬
norare ñ licitũ ẽ. alit̃ de patre & filio &
spũ scõ sentiens quã rei ipsius ueritas ht
ñ ita credens in resurrectiõe mortuorius
script̾ docent: uel certe alienȩ in uidens
sapientiȩ. eũ male sentire cõmemoret qͥ
catholicȩ fidei ẽ: & rursũ hereticũ ꝓauis¬
latione qua sibi obsequit᷑ catholicũ et̃ cont¬
tans qͥ dicit dulce amarũ & amarũ duls
Ulnde om̃i stuchio legendȩ nobis scripẽ se
& in lege dñi meditandũ die ae noc t
cont̾ria uirtuti intelligenda ẽ quã ll
nomine uiciũ nominamꝰ: uel malis¬
as a nequitia quȩ int̾giũ satione & calliditate

Expanded text:
caetera quae solent loqui, qui per indignationis fucaetera quae solent loqui, qui per indignationis furorem mentis judicium perdiderunt. Porro blasphemia non solum aperta est, et de ira nascitur: sed et absque ira, sedata mente, profertur: si aut de mundi istius quispiam gubernatione causetur, et dicat: Illud sic esscredens in Deum, labatur in dogmatibus quae ignorare non licitum est: aliter de Patresancto sentiens, quam rei ipsius veritas habet: non ita credens in resurrectione mortuorum, ut Scripturae docent; vel certe alienae invidens sapientiae, eum male sentire commemoret, qui catholicae fidei est, et rursum haereticum pro adulatione qua sibi obsequitur, catholicum esse contestans: qui dicit dulce amarum, et amarum dulce. Unde omni studio legendae nobis Scripturae sunt, et in lege Domini meditandum die ac nocte:contraria virtuti intelligenda est, quam alio nomine vitium nominamus: vel malignitas, et nequitia, quae in tergiversatione et callidit
Abbreviated transcription (Latin):
catores corrigunt᷑. nr̃is uocib ira dĩ appel
om̃is amaritudo. & furon o irapenitus
auferenda st̃. Nã & illud eugłii qͥcũq ira¬
tus fuerit fr̃i suo sine causa reuserit iu¬
dicio frustra ẽ additũ sine causa. quia
nec eũ causa nobis irasci concedit᷑. mani¬
festissime apło nc̃ dicente. amaritudo
Si enĩ ira desiderat ultionẽ. om̃is autẽ ultio
reponere cupit ei eũr it malũ a quo se lesũ
putat. & xp̃ianꝰ ñ debet inalũ ꝓ malo red¬
dere. sed uincere in bono malũ. & mͥ uin¬
dictã ego retribuã dicit dñs. om̃is qͥirasct
peccat. Ira qͥppe uiri. iustitiã dĩ ñ oꝑatur
Post amaritudinẽ. furorẽ. irã. rec te la¬
mor quoq & blasphemia ꝓhibent᷑ in nobis
quia qͥ semel fuerit furore suꝑatus. necesse
ẽ ut ꝓsiliat inclamorẽ. & turbide fremen
huc atq illuc in modũ folii uentilet᷑ & cli¬
cat. o rerũ iniqͥtas. õ iniusta iudicia di &

Expanded text:
catores corriguntur, nostris vocibus appellcatores corriguntur, nostris vocibus appellomnis amaritudo, et furor, et ira penitus auferenda sunt. Nam ad illud Evangelii: Quicumque irascitur fratri suo sine causa, reus erit judicio , frustra est additum, sine causa, quia nec cum causa nobis irasci conceditur, manifestissime Apostolo nunc dicente: Amaritudo,Si enim ira desiderat ultionem: omnis autem ultio rependere cupit ei malum a quo se laesam putat, et Christianus non debet malum pro malo reddere; sed vincere in bono malum . Et: Mihi vindictam, et ego retribuam, dicit Dominus peccat: Ira quippe viri justitiam Dei non operatur . Post amaritudinem, furorem et iram, recte clamor quoque et blasphemia prohibentur in nobis. Quia qui semel fuerit furore superatus, necesse est ut prosiliat in clamorem, et turbide fremens, huc atque illuc in modum folii ventiletur, et dicat: O rerum iniquitas! o injusta judicia Dei! et
Abbreviated transcription (Latin):
mittit᷑. ualde eiusde epłȩ congriunt sacra¬
m̃tis. de quib & noni psalmi titulus p̃¬
notat᷑ ꝓ archanis filii T̃ hitͥicus enĩ silenꝰ
int̾pretatur: ñ ꝑiciens margaritas ante
porcosnec danssc̃m canib & libere ad
dm̃ loquens in corde meo abscondi eloqͥa
ut ñ peccarẽ tibi
Om̃is amaritudo &e furor & ira cocla¬
mor. & blasphemia. auferatur a uobiscũ
om̃i malacia. Anaritudo cont̾ria
duleechni ẽ. unde amari uulgo appel¬
lant᷑ & culces. de qua & ieremias loquit᷑
dicens & amaritudo tua ascendit suꝑ
me furor uͦ incipiens. ira ẽ.: & feruescenᷤ
in animo incdignatio lra enĩ ẽ. euiꝰ ama¬
ritudo & furor spẽs sunt: quȩ furore
restincto desiderat ultionẽ &t eũ quẽ no¬
euisse putat uult ledere. Quȩ qͥde licet
indo sepe dicant̾ scd̾m illud. dñe ne in
furore tuo arguas me. neq in ira tua
corripias me. ñ st̃ ꝑturbationes animi
cõputandȩ sicut in nobis qr in illo mode¬
rata & orcdinata st̃ om̃a: sed pena qua pec¬

Expanded text:
mittitur, valde ejusdem Epistolae congruit sacramentis . De quibus et noni psalmi titulus praenotatur, pro arcanis filii. Tychicus enim silens interpretatur: non projiciens margaritas ante porcos, nec dans sanctum canibus: et libere ad Deum loquens. In corde meo abscondi eloquia tua, ut non peccem tibi . Omnis amaritudo, et furor, et ira, et clamor, et blasphemia auferatur a vobis cum omni malitia. Amaritudo contraria est dulcedini: unde amari vulgo appellantur, et dulces. De qua et Jeremias loquitur, dicens: Et amaritudo tua ascendit super me . Furor vero incipiens ira est, et fervescens in animo indignatio. Ira autem est cujus amaritudo et furor species sunt quae furore restincto desiderat ultionem, et eum quem nocuisse putat, vult laedere. Quae quidem licet in Deo saepe dicantur, secundum illud: Domine, ne in furore tuo arguas me, neque in ira tua corripias me , non sunt perturbationes animi computandae sicut in nobis: quia in illo moderata et ordinata sunt omnia, et poena qua pec
Abbreviated transcription (Latin):
uideritis in caritatẽ. Uidet᷑ huc usq nichił
ritra positũ: &r extra consequentiã. textũq
ordinis intulisse: llerũ hoc qͦd sequit᷑ & in
fne positũ ẽ. sed magis grãrũ actio. quęrat
timmunditiã. & lasciuiã. & turpitudinẽ.
estultiloqͥũ. oe scurrilitatẽ. actio gr̃ãrũ
ienuĩ semel ei liberũ fuit ponere quã cũq
urtutẽ. potuit dicere. sed magis iustitia.
ueritaschilectio. Quomͦ autẽ hoc in conse.¬
uens ẽ. ita etiã illa inconsequentia eẽ po¬
uissent. & eadem licentia ordinẽ ñ habe¬
fent forsitan gͥ grãrũ actio in hoc locõ
ista ẽ nominata iuxta quã grãs agimꝰ dõ:
ed iuxta quã grati siue gratiosi & salsi apud

Expanded text:
ideritis in charitate. Videtur hucusque nihil extra propositum et extra consequentiam, textumque ordinis intulisse. Verum hoc quod sequitur, et in fine positum est: Sed magis gratiarum immunditiam, et lasciviam, et turpitudinem, et stultiloquium, et scurrilitatem, actio gratiarum. Si enim semel ei liberum fuit ponere quamcumque virtutem, potuit dicere, sed magis justitia, veritas, dilectio. Quomodo autem hoc inconsequens est: ita etiam illa inconsequentia esse potuissent, et eadem licentia ordinem non haberent. Forsitan igitur gratiarum actio in hoc loco non ista est nominata: juxta quam gratias agimus Deo, sed juxta quam grati sive gratiosi, et falsi apud
Abbreviated transcription (Latin):
o di. Estote gͦ imitatores di. sicut filii
sciet quomͦ & nc̃ dicat᷑ estote imitatores
dĩ. Et chorinthiis quidẽ scribens ait. imi¬
tatores mei estote. sicut or ego xp̃i. Non
enĩ pot̾ant statim imitatores xp̃i fieri :
sed grande illis erat. si imitatoris possent
imitatores existere Ephesis uͦ quasi his
quos iã misteria tanta docuerat. ñ ait.
imitatores mei estote. nec imitatores xp̃i
sed imitatores dĩ: ñ quo sit minꝰ imitato¬

Expanded text:
et Dei . Estote ergo imitatores Dei, sicut filii et Dei . Estote ergo imitatores Dei, sicut filii sciet quomodo et nunc dicatur: Estote imitatores Dei . Et Corinthiis quidem scribens ait: Imitatores mei estote, sicut et ego Christi . Non enim poterant statim imitatores Christi fieri; sed grande illis erat, si imitatores possent imitatoris existere. Ephesiis vero quasi his quos jam mysteria tanta docuerat, non ait, Imitatores mei estote, nec, imitatores Christi; sed, imitatores Dei. Non quod minus sit imitato
Abbreviated transcription (Latin):
rimꝰ. ipsas nobis etiã nr̃o studio cõꝑamꝰ or
simplicit̃ accipiet. ut quomͦ supͣ dr̾. estote
ẽ in uicẽ suaues. sic & nc̃ dicat᷑ donantes
ismet ipsis. ꝓ eo qđ ẽ donantes uobis¬
idonauit. sic etiã nos eis qui in nos
auerint cdimittam us. c̃e ad ꝓbandũ
qđ dimissio peccatorũ inscripturis donatio
nuncupet᷑. illud sumet exẽplũ qđ inlu¬
ca scribit᷑ ubi unicreditori aliꝰ debebat
qͥngentos denarios. & aliiis qͥnquaginta.
quos utriq concesserit: & ad int̾rogatio¬
nẽ saluatoris ille qui int̾rogatus fuerat
responderit maiorẽ grãm illũ habere
eui plus donatũ sit. Dr̃ & moratione cdñi
ca: dimitte nobis debita. sicut &e nos di¬
mittimꝰ debitorib nr̃is. Usautẽ nobis do¬
nauit in xp̃o ñ extra positus sed habitans
in eo. quia pat̃ in filio & filius in patre
Nec stati ille in quo donat᷑. minor ẽ ab eo
Et ego siqͥd donaui uobis. in facie xp̃i

Expanded text:
buerimus, ipsas nobis etiam nostro studio comparamus, et buerimus, ipsas nobis etiam nostro studio comparamus, et simpliciter accipiet, ut quomodo supra dicitur: Estote autem invicem suaves: sic et nunc dicatur, donantes vobismetipsis: pro eo quod est, donantedonavit: sic etiam nos eis qui in nos peccaverint, dimittamus. Et ad probandum quod dimissio peccatorum in Scripturis donatio nuncupetur, illud sumet exemplum quod in Luca scribitur, ubi uni creditori alius debebat quingentos denarios, et alius quinquaginta , quos utrisque concesserit, et ad interrogationem Salvatoris ille qui interrogatus fuerat, responderit, majorem gratiam illum habere cui plus donatum sit. Dicitur et in Oratione ca: Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris . Deus autem nobis donavit in Christo, non extra positus, sed habitans in eo: quia Pater in Filio, et Filius in Patre. Nec statim ille in quo donatur, minor est ab eo Et ego si quid donavi vobis, in facie Christi
Abbreviated transcription (Latin):
nagis quã benignitatẽ uocauit: p̃cipiensut
om̃i amaritudine. & furore. ira. clamore.
blasphemia & moti turbido. cũ quada fron¬
tis austeritate lamnatis. clem̃tissimꝰ & blandi.
& ad familiaritatẽ nr̃ãm ultro homines
nuitemꝰ ut nullus ad nos formidet accedere.
que familiaritas maxime ex miscdia cõꝑat᷑.
timꝰ Sequit᷑ enĩ donantes uobisinet ipsis. qr
d bene in aliũ fiet. magis ei reponit̾ qͥ p̃stitit
uã cui donatũ ẽ. Qui miseret᷑ pauꝑiꝰ ipse sa¬
urabit᷑ & qui dat ei. dõ fenerat. llel certe
a accipiendũ . qđ in eo qđ suaues & miseri¬
rdes sumꝰ & ꝑturbationib quȩ nos inqͥeta¬
uit relictis ad mansuetudinẽ. tẽperantiãq
ansimꝰ ipsis nobis datũ sit & donatũ dũ de
alis in bonos uertim᷑ . & hȩc ipsa donamꝰ no¬
s quȩ d̾s pat̃ clonauit in xp̃o. Si enĩ omissis
cus. uirtutes sequim̾. om̃s autẽ uirtutes. sapi¬
m intellecta referunt᷑. cũ has uirtutes ha¬

Expanded text:
magis, 638 quam benignitatem vocavit: praecipiens, ut omni amaritudine, et furore, ira, clamore, et blasphemia, et motu turbido, cum quadam frontis austeritate damnatis, clementes simus, et blandi: et ad familiaritatem nostram ultro homines invitemus, ut nullus ad nos formidet accedere: quae familiaritas maxime ex misericordia compstimus: sequitur enim: Donantes vobismetipsis: quia quod bene in alium fit, magis ei reponitur qui praestitit, quam cui datum est. Qui miseretur pauperis, ipse saturabitur: et qui dat ei, Deo fenerat. Vel certe ita accipiendum, quod in eo quod suaves et misericordes sumus, et perturbationibus quae nos inquietabant relictis, ad mansuetudinem, temperantiamque transivimus, ipsis nobis datum sit et donatum, dum de malis in bonos vertimur, et haec ipsa donamus nobis, quae Deus Pater donavit in Christo. Si enim, omissis vitiis, virtutes sequimur: omnes autem virtutes, sapi ad Christum intellecta referuntur: cum has virtutes ha
Abbreviated transcription (Latin):
Quia uͭ insuꝑiorib ex eo qd alibi legera¬
mus. ne suꝑgrediat᷑. &c auarus fraudet in
negotio frem suũ. dixeramꝰ auaritiã pro
adulterio positã. quȩrimꝰ id nc̃ qͦd ñc dr̃¬

Expanded text:
Quia vero in superioribus ex eo quod alibi legeraQuia vero in superioribus ex eo quod alibi legeramus: Ne supergrediatur, et avarus fraudet in negotio fratrem suum , dixeramus avaritiam pro adulterio positam: qu
Abbreviated transcription (Latin):
Qũauis aliquis a fornicatione. immim¬
ditia. atq lasciuia alienus sit: tam̃ si
eũ locũ quẽ possessurus erat. si hȩc uicia
ñ haberet Respondeat quis. Esto. stulti¬
loquiũ & scurrilitas. ñ eunde habeant
reatũ quẽ fornicatio. immunditia &
auaritia. Nũquid ñ oc turpitudinẽ cũ trib
suꝑiorib debuit nominare. Ad qͥd dicen¬
dui turpitudinẽ hic significare abscondi¬
tã cogitationẽ. cũ infłamat᷑ sensus nr̃
ã libidinẽ eo carnis titillationib anima
ignita uncendit᷑ & nichilominꝰ dĩ timo¬
re & m̃tis iudicio refrenat᷑ Deniq etiã
supͣ absq turpitudine tria parit̃ appel¬
lauit dicens. fornicatio autẽ or om̃is im¬
munditia or auaritia nec nominet᷑ in
uobis. & deinceps turpitudo cũ stultilo¬
qͥo ce scurrilitate nominata ẽ: &x qͦmͦ stul¬
tiloqͥũ & scurrilitas sic & ista turpitudo
ñ ꝑdit nec in ꝑpetuũ excludit a regno

Expanded text:
quamvis aliquis a fornicatione, immunquamvis aliquis a fornicatione, immunditia atque lascivia alienus sit, tamen si eum locum quem possessurus erat si haec vitia non haberet: respondeat, quia stultiloquium et scurrilitas non eumdem habeant reatum quem fornicatio, immunditia et avaritia, nunquid et turpitudinem cum tribus superioribus debuit nominare? Ad quod dicendum, turpitudinem hic significare abscondita cogitationum, cum inflammantur sensus nostri ad libidinem, et carnis titillatione anima ignita succenditur, et nihilominus Dei timore et mentis judicio refrenatur. Denique etiam supra absque turpitudine tria pariter appellavit, dicens: Fornicatio autem et omnis immunditia et avaritia, nec nominetur in vobis, et deinceps: Turpitudo cum stultiloquio et scurrilitate numerata est, et quomodo stultiloquium et scurrilitas, sic et ista turpitudo non perdit, nec in perpetuum excludit a regno.
Abbreviated transcription (Latin):
eyxapitoc qͦd ad actionẽ ꝑtinet grãrũ.
Noc enĩ scitote quia om̃is fornicator. aut
immundus. aut auarus. qđ ẽ idolorũ ser¬
uitus. ñ ht hereditatẽ in regno xp̃i & di
Notandũ qͦd sex uicis supͣ ꝓhbitis. for¬
nicatione immunditia. auaritia. tur¬
pitudine. stultiloquio. scurrilitate: nc̃
tantũ tria posuerit. fornicationẽ. im¬
munditiã. auaritiã. quib qui fuerit
ob noxius. hereditatẽ in regno xp̃i & liꝰ
habere ñ possit. Si enĩ ita stultiloquuso
scurra alieni eẽnt a regno di quomͦ tres
quos specialit̃ seꝑauit: uideret᷑ sententia
ẽẽ crudelis ñ ignoscere imbecillitati fra¬
gilitatis humanȩ cũ etiã nos ꝑ iocũ dic¬
ta clamnarent. Qui enĩ in sermone ñ
labitur: ꝑfectus. Neq uero ista dicentes.
locũ stultiloquio & scurrilitati damꝰ.
dũ ñ excludunt᷑ a regno. qͣm̃ apud patrẽ
diũsȩ st̃ mansiones & stella astella dif¬
fert ingła. sic & resurrectio mortuoꝵ¬

Expanded text:
od ad actionem pertinet gratiarum. Hoc autem scitote, quia omnis fornicator aut immundus, aut avarus, quod est idolis serviens, non habet haereditatem in regno Christi et Dei. Notandum quod sex vitiis supra prohibitis, fornicatione, immunditia, avaritia, turpitudine, stultiloquio, scurrilitate, nunc tantum tria posuerit, fornicationem, immunditiam, avaritiam: quibus qui fuerit obnoxius, haereditatem in regno Christi et Dei habere non possit. Si enim ita stultiloquus et scurra alieni essent a regno Dei, quomodo tres quos specialiter separavit, videretur sententia esse crudelis, non ignoscere imbecillitati fragilitatis humanae: cum etiam per jocum nos dicta damnarent. Qui enim in sermone non labitur perfectus est . Neque vero ista dicentes, locum stultiloquio et scurrilitati damus, dum non excluduntur a regno, sed quomodo apud Patrem diversae sunt mansiones, et stella a stella differt in
Abbreviated transcription (Latin):
inuitã ȩc̃nã. & hi in obꝓbriũ & confusio
ẽt̃nã & intelligentes fulgebt̃ sicut splen¬
r firmam̃ti: & ex iustis multi sicut stellȩ
em̃nũ fulgebunt inquit iusti sicut stelle¬

Expanded text:
in vitam aeternam, et hi in opprobrium et confusionem in vitam aeternam, et hi in opprobrium et confusionem aeternam. Et intelligentes fulgebunt sicut splendor firmamenti, et ex justis multi sicut stellae in aeternum . Fulgebunt, inquit, justi sicut stella
Abbreviated transcription (Latin):
disserui a
sim ubicũq
occasio dos
liat breuiter ostendi qđ beatus apł̃s ad nul¬
lam ȩccłarũ tam mistice scripserit. & abscon¬
dita seculis reuelarit sacram̃ta. Nunc gͦ qm̃
orationũ urarũ. & sc̃ȩ marcellȩ fultus auxi¬
lio tertiũ id ẽ extremũ in eandẽ epłam
dicto librũ: iustũ mͥ uidetur. ut nominis
quoq ipsius ethimologiã cũ sensu quẽ supͣ
ci posui congruere doceã. Ephesus in latinã
linguã int̾pretatur uoluntas siue consiliũ
neũ in ea: uel certe anima mea in ea. Uolum¬
tas a consiliũ & anima di in eo ẽ qui potest
dicere. ipse enĩ dedit mͥ notitiã om̃iũ. & cũ
nerta & occulta sapientiȩ di illi fuerint
tuelata. testimoniũ consequet᷑ loquentis.
nueni dauid de bethleem filiũ iesse. uirũ
ultã eẽ distantiã iusti simplicis. iustiq
pientis: qualẽ in resurrectionẽ mortuoꝵ
iguli glam consequant᷑: attendite. Et
ulti dormientiũ de limo t̃rȩ exsurgent.

Expanded text:
disserui: et sparsim ubicumque occasio data est, licet breviter, ostendi quod beatus Apostolus ad nullam Ecclesiarum tam mystice scripserit et abscondita saeculis revelaverit sacramenta. Nunc ergo quoniam orationum vestrarum et sanctae Marcellae fultus auxilio, tertium, id est extremum, in eamdem Epistolam dicto librum, justum mihi videtur, ut nominis quoque ipsius etymologiam cum sensu quem supra exposui, congruere doceam. Ephesus in Latinam linguam interpretatur, voluntas, sive consilium meum in ea, vel certe anima mea in ea. Voluntas et consilium, et anima Dei in eo est, qui potest dicere: Ipse enim mihi dedit notitiam omnium , et cum incerta et occulta sapientiae Dei, illi fuerint revelata, testimonium consequetur loquentis: Inveni David de Bethleem filium Jesse, virum multam esse distantiam justi simplicis, justique sapientis, qualem in resurrectione mortuorum singuli gli dormientium de limo terrae exsurgent: hi
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃s & ullã ꝑturbationẽ diuinitas sentia
sed qd ex ũbis nr̃is di discamꝰ affectũ qdͥn
reat quotienscũq peccamꝰ & defleat pec¬
catores. Nam & saluator nr̃ in corpore ao¬
stitutus. fleuit ierłm: & om̃e hominũga¬
nius in ꝓpħa deplorat dicens: heu mͥ dium

Expanded text:
s, et ullam perturbationem divinitas sentiat: sed quo ex verbis nostris, Dei discamus affectus, quod moereat quotiescumque peccamus, et defleat peccatores. Nam et Salvator in corpore constitutus, flevit Jerusalem , et omne hominum genus in propheta depl
Abbreviated transcription (Latin):
tis enumerans. ait. In om̃ib istis contrista¬
di & illã recipiamꝰ iiaginẽ. & similitu¬
dinẽ ad quã in exordio conditi sumꝰ No
signaculũ scĩ sp̃s: iuxta eloquiũ saluato¬
ris dõ impͥm̃te signat᷑. Hc̃ enĩ ait sigius¬

Expanded text:
tis enumerans, ait: In omnibus istis contristaDei, et illam recipiamus imaginem et similitudinem ad quam in exordio conditi sumus, Hoc signaculum sancti Spiritus, juxta eloquium Salvatoris, Deo imprimente, signatur. Hunc enim, ait, sig
Abbreviated transcription (Latin):
si usq ad pentecosten Ostiũ enĩ mͥ
aꝑtũ ẽ magnũ & efficax:. sed adũsarii
multi. Per mansit autẽ ephesi usq ad
pentecosten. qđ tẽpus ẽ lȩtitiȩ. atq
uictoriȩ. qͦñ flectimꝰ genua. nec cur¬
uam̾ in t̾rã. s cũ dño resurgentes. ad
cȩlorũ alta sustollim᷑. Et ꝑmansit quia
aꝑtũ eierat ostiũ. & ñ ostiũ modicũ.
s magnũ ut uincto forte atq superato.
domũ eiꝰ inuaderet. spollaret. eũteret.
& captiuã duceret captiuitatẽ. qui sa
ẽ. Qui sint autẽ ephesii. & hinc uel maxi¬
me cõpbat᷑: qđ sicut iohannes miste¬
rium natiuitatis antiquȩ dñi reue-¬
laturus. in pectus eius recubuit. &¬
de purissimo fonte hausit riuulũ
doc trmarum: ita & hi in abeuntis
pauli colum ruentes. osculis atque
amplexibus sius. indicauerunt unũ

Expanded text:
si usque ad Pentecosten. Ostium enim mihi si usque ad Pentecosten. Ostium enim mihi apertum est magnum, et efficax; sed adversarii multi . Per mansit autem Ephesi usque ad Pentecosten, tempus laetitiae atque victoriae, quo non flectimus genua, nec curvamur in terram: sed cum Domino resurgentes ad coelorum alta sustollimur. Et permansit: quia apertum ei erat ostium, et non ostium modicum, sed magnum, ut vincto forti atque superato, domum ejus invaderet, spoliaret, everteret, et captivam duceret captivitatem : qui satvictus est. Qui sint autem Ephesii, et hinc vel maxime comprobatur, quod sicut Joannes mysterium nativitatis antiquae Domini relaturus, in pectus ejus recubuit, et de purissimo fonte hausit rivulum doctrinarum : ita et hi in abeuntis Pauli collum ruentes , osculis atque complexibus suis indicaverunt unu
Abbreviated transcription (Latin):
& uniũsa quȩ illis utilia forent an-¬
nuntiasse memorauit. ut liber eẽt
a sanguine eorum. Ut autẽ sciatis
eos qui in epheso crediderant. demo¬
nicis p̃stigiis & magicis fuisse artib
obligatos: in usdem apłorum acti¬
bus replicatur & dicitur. Plurimi
quoq eorum qui curiosa gesserant
conportantes libros conbusserunt
bat & confortabatur. Hȩc ideirco uni¬
uersa replicauimꝰ: ut ostenderemꝰ qͣre
apłs in hac uel potissimũ epła. obscu¬
ros sensus & ignota scłissacram̃ta con¬
gesserit. & de scarũ contͣriarũq uir¬
tutũ docuerit potestate. qͥ sint demo¬
nes. quid ualeant. quid ante fuerint.
& quomꝰ pꝰ aduentũ xp̃i sint diruti
atq destructi. de quib ait. ñ ẽ nob̾
pugna aduersũ carnẽ & sanguinẽ.
s adũsus pͥncipatus & potestates. ad-¬
uersus rectores tenebrarũ istarũ. ad¬
uersũ spiritalia neqͥtiȩ in cęlestib
Et in alio loco. Permanebo autẽ ephe¬

Expanded text:
et universa quae illis utilia forent anet universa quae illis utilia forent annuntiasse memoravit, ut liber esset a sanguine eorum. Ut autem sciatis eos qui in Epheso crediderant, daemoniacis praestigiis et magiae fuisse artibus obligatos, in eisdem Apostolorum Actibus replicatur, et dicitur: Plurimi quoque eorum qui curiosa gesserant, comportantes libros, combusserunt bat, et confortabatur . Haec idcirco universa replicavimus, ut ostenderemus quare Apostolus in hac vel potissimum Epistola obscuros sensus et ignota saeculis sacramenta congesserit: et de sanctarum contrariarumque virtutum docuerit potestate: qui sint daemones, quid valeant, quid ante fuerint, et quomodo post adventum Christi sunt diruti atque destructi. De quibus ait: Non est nobis pugna adversum carnem et sanguinem, sed adversum principatus et potestates: adversus rectores tenebrarum istarum: adversum spiritualia nequitiae in coelestibus . Et in alio loco: Permanebo autem Ephe
Abbreviated transcription (Latin):
perentur. Hoc ipsum scriptura
refert: quomͦ paulus ad ephesio
sermocinetur dicens. Qua ꝓpt̾ uigi¬
late. recordantes quia triennio noc¬
te ac che ñ cessaui cum lacrimis
monere unũquẽq ur̃m. Et nunc
comm̃do uos dõ & uerbo gr̃ȩ eius.
qui potens ẽ ȩdificare. & dare uobiᷤ
hereditatem in sc̃ĩficatis om̃ibus.
Indigebant enim cõmendatione
apłi ad dm̃. quos tanto tempore
demonũ error tenuerat. & scie-¬
bant ẽẽ spiritales aliquas potestates.
& in extis atq auguriis & diuina¬
tionibus. quandã sim ilitudinem
diuinitatis agnouerant. Unde rur¬
sum ad eos loquitur Propter quod
contestor uos in he hac: quia mun¬
dus sum ego a sanguine om̃ium
traxerim eorũ quȩ uobis ꝓderant :
quin annuntiarem & docerem pu¬
blice &r domestice. Legerat in heze.¬
mele. quod speculator qui popło ho¬
stium ñ p̃dixisset aduentũ. sanguis
ciuiũ exigeretur de manibus eius:
& ꝓpterea omẽm se uoluntatem dĩ.

Expanded text:
perentur. Hoc ipsum Scriptura perentur. Hoc ipsum Scriptura refert quomodo Paulus ad Ephesios sermocinetur, dicens: Quapropter vigilate, recordantes quia triennio nocte ac die non cessavi cum lacrymis monere unumquemque vestrum: et nunc commendo vos Deo, et verbo gratiae ejus, qui potens est aedificare et dare vobis haereditatem in sanctificatis omnibus . Indigebant enim commendatione Apostoli ad Deum, quos tanto tempore daemonum error tenuerat, et sciebant esse spirituales aliquas potestates, et in extis atque auguriis et divinationibus quamdam similitudinem divinitatis agnoverant. Unde rursum ad eos loquitur: Propter quod contestor vos in die hac, quia mundus sum ego a sanguine omnium. traxerim eorum quae vobis proderant, quin annuntiarem, et docerem publice et domestice . Legerat in Ezechiele , quod speculator qui populo hostium non praedixisset adventum, sanguis civium exigeretur de manibus ejus, et propterea omnem se voluntatem Dei,
Abbreviated transcription (Latin):
transeundũ ẽ. mediã apłi epłam.
ut ordine ita &r sensibus. Mediã
autem dico. ñ quo primã sequens
extremis maior sit. sed quomͦ cor
animalis in medio ẽ : ut ex hoc in¬
telligatis quantis difficultatibus
& quam ꝓfundis questionibus in¬
uoluta sit. Seribebat ad ephesioᷤ
dianã colentes. ñ hanc uenatricẽ
quȩ arcũ tenet atq succincta ẽ.
sed illam multimammiã quam
scilicet ex ipsa quoq effigie men¬
tirentur om̃ium eam bestiarũ
& uiuentium ẽẽ nutricem: Scri¬
bebat autem ad metropolim asi
ciuitatem: in qua ita idolatria
& quod semper idolatriam sequi¬
tur. artium magicarum p̃stigia
iguerant: ut demetrius dicera
& magnȩ dee templum dianȩ
in nichilum reputabitur: destrue¬
tur quoq magnitudo eius. quam
cuncta asia. & uniũsus orbis colie
Deniq triennio ibi apłs moratis
ẽ. noc te ac die di eugłm p̃dicans
ut idolatriȩ arce destructa. facl¬
le minorum urbium templa ea¬

Expanded text:
transeundum est, mediam Apostoli epistolam, transeundum est, mediam Apostoli epistolam, ut ordine ita et sensibus. Mediam autem dico, non quo primas sequens, extremis major sit; sed quomodo cor animalis in medio est: ut ex hoc intelligatis quantis difficultatibus, et quam profundis quaestionibus involuta sit. Scribebat ad Ephesios Dianam colentes non hanc venatricem, quae arcum tenet, atque succincta est, sed illam multimammiam quam scilicet ex ipsa 541-542 quoque effigie, mentirentur omnium eam bestiarum et viventium esse nutricem. Scribebat autem ad metropolim Asiae civitatem, in qua ita idololatria, et quod semper idololatriam sequitur, artium magicarum praestigiae viguerant, ut Demetrius diceret, et magnae deae templum Dianae in nihilum reputabitur, destruetur quoque magnitudo ejus, quam cuncta Asia et universus orbis colit . Denique triennio ibi Apostolus moratus est, nocte et die Dei Evangelium praedicans, ut, idololatriae arce destructa, facile minorum urbium templa ca
Abbreviated transcription (Latin):
restimoniᷤᷤ seripturarum hinc inde quesitis.
eloquentiam ingere sc łarem. &
pene in cõmunibus locis pompati¬
cum iactare sermonem. aliud
in sensum ꝓphetȩ & apłi ingredi.
intel ligere cur scripserint. qua
sententiam suam ratione firma¬
uerint : quid habeant in ueteri
lege ꝓprium idumei. moabitȩ.
ammanite. tyrii. philistum.
egiptii. & assirii: quid rursũ
in nouoac. testam̃to romani.
corintui. aro galathȩ. philipen¬
ses. tessalo : nicenses. hebrȩi. co¬
losenses. & quam nunc ad ephe¬
sios epłam habemus in manib
Necesse ẽ enim. ut iuxta diũsi¬
tates locorum. & temporum. &
hominum. quibus scriptȩ sunt :
diũsas & causas. & argum̃ta . &
origines habeant. Et quomodo
beatus iohannes in apocalipsi sua
nec᷑ instar imꝑiti medici. uno colli¬
rio om̃ium oculos uult curare Et
quia iam ad galathas orantibus uo¬
bis. ante paucos dies quid nobis uide¬
retur exp̃ssimus: nunc ad ephesios

Expanded text:
testimoniis Scripturarum hinc inde quaesitis testimoniis Scripturarum hinc inde quaesitis eloquentiam jungere saecularem, et pene in communibus locis pompaticum jactare sermonem: aliud in sensum prophetae et apostoli ingredi, intelligere cur scripserint, qua sententiam suam ratione firmaverint, quid habeant in veteri Lege proprium Idumaei, Moabitae, Ammonitae, Tyrii, Philistiim, Aegyptii, et Assyrii; quid rursum in novo Testamento Romani, Corinthii, Galatae, Philippenses, Thessalonicenses, Hebraei, Colossenses, et quam nunc ad Ephesios Epistolam habemus in manibus. Necesse est enim, ut juxta diversitates locorum et temporum, et hominum, quibus scriptae sunt, diversas et causas, et argumenta, et origines habeant. Et quomodo beatus Joannes in Apocalypsi sua nec ad instar imperiti medici uno collyrio omnium oculos vult curare. Et quia jam ad Galatas, orantibus vobis, ante paucos dies quid nobis videretur, expressimus: nunc ad Ephesios
Abbreviated transcription (Latin):
datis. neue detis scm canibus. &
margaritas mittatis ante porcos.
Qui cũ bona imitari ñ queant:
quod solũ facere possunt inuident.¬
& in eo se doctos eruditosq
arbitrantur: si aliis
detrahant. Quibus eph¬
obsecro. ut respon¬
deatis. figant ipsi sti-¬
lum: tria ut dicitur uerba con¬
iungant. Sudent paululum. ex¬
periantur semet ipsos. & ex labore
ꝓprio discant ignoscere laboran¬
tibus. Scitis enim & ipsȩ. quod ad
hoc me explanationum opus inui¬
tum & retractatem cñpuleritis:
ñ quo ab adolescentia aut legere
imquam. aut doctos uiros ea quȩ
nesciebam int̃rogare cessauerim.
ae me ipsum tantum ut pleriq ar¬
bitrantur habuerim magistrum.
deniq nuꝑ obhanc uel maxime
causam alexandriam ꝑrexi. ut ui.¬
derem didimũ.&ab eo inscrip¬
turis om̃ibus quȩ habebam dubia
sciscitarer: sed quod aliud sit ꝓpͥos
libros componere. uerbi gr̃a de
auaricia. de fide. de uirginitate.
de uidus. & suꝑ unaquaq mater ia

Expanded text:
datis: neque detis sanctum canibus, et datis: neque detis sanctum canibus, et margaritas mittatis ante porcos . Qui cum bona imitari non queant, quod solum facere possunt, invident: et in eo se doctos eruditosque arbitrantur, si de aliis detrahant. Quibus obsecro respondeatis, ut figant ipsi stylum, tria ut dicitur verba conjungant, sudent paululum, experiantur semetipsos, et ex labore proprio discant ignoscere laborantibus. Scitis enim et ipsae quod ad hoc me explanationum opus, invitum et retractantem compuleritis. Non quo ab adolescentia, aut legere umquam, aut doctos viros ea quae nesciebam interrogare cessaverim, et meipsum tantum, ut plerique, habuerim magistrum. Denique nuper ob hanc vel maxime causam Alexandriam perrexi, ut viderem Didymum, et ab eo in Scripturis omnibus quae habebam dubia sciscitarer. Sed cum aliud sit proprios libros componere, verbi gratia, de avaritia, et de fide, de virginitate, de viduis, et super unaquaque materia
Abbreviated transcription (Latin):
meas debere concedere. Parũ eloq̃ns
sum. Quid adte: Disertorem quȩ¬
re lege. Nun digne greca in lati¬
num transfero: Aut grecos lege.
si eiusdem linguȩ habes scientiam:
aut si tantũ latimuis es. noli de gra¬
tuito munere iudicare: & ut uul¬
gare ꝓuerbium ẽ. ñ debes equi den¬
tes inspicere donati Numquidl te
manu conserta in uis traho. quia
quisq lec turus est: tua forsitan
dicta. si scripseris. tullius ad mira¬
pitur. Nũquid aut tertullianus
beatũ martirem cyprianũ. aut ci¬
prianus lactantium. aut lactan¬
tius hilari um deterruit ascri¬
bendo: Taceo de cęteris minutali¬
bus: qui mecũ in libris suis garri¬
unt. Nisi & enim parua fuerint:
magna eminere ñ possunt. Primũ
ñ dicitur: nͥ secundum sequatur. &
tercium: Ad sũma ñ scandimus: nͥ
secro tam uos quȩ in p̃sentiarum
estis. quam scãm marcellam unicũ
induitatis exemplar: ne facile ma-¬
ledicis & inuidis opuscula mea tra¬

Expanded text:
meas mihi debere concedere. Parum eloquens meas mihi debere concedere. Parum eloquens sum, quid ad te? disertiorem lege. Non digne Graeca in Latinum transfero: aut Graecos lege si ejusdem linguae habes scientiam; aut si tantum Latinus es, noli de gratuito munere judicare, et, ut vulgare proverbium est: Equi dentes inspicere donati. Numquid te manu conserta in jus traho, quia quisque lecturus est: tua forsitan dicta si scripseris, Tullius admirabitur. Numquid aut Tertullianus beatum Martyrem Cyprianum, aut Cyprianus Lactantium, aut Lactantius Hilarium deterruit a scribendo? Taceo de caeteris minutalibus, qui mecum in libris suis garriunt. Nisi et parva fuerint, magna eminere non possunt. Primum non dicitur, nisi secundum sequatur et tertium. Ad summa non scandimus, nissecro tam vos quae in praesentiarum estis, quam sanctam Marcellam, unicum viduitatis exemplar, ne facile maledicis et invidis opuscula mea tra
Abbreviated transcription (Latin):
est o paila
& eustochii
quod in hu
uita sapien¬
tem uirũ
p̃ssuras &
turbidins
mundi. ȩquo animo manere ꝑsuab
id ẽẽ uel primum reor. meditatiol
or scientiam scripturarum. Cun
enim a cȩteris animantibus hoc uel
maxime differamꝰ. quod rationale¬
sumꝰ animal sumꝰ. & loqui possumus.
ratio autẽ om̃is. & sermo diui¬
nis libris contineatur. ꝑ quos & dm̃
discimꝰ. & quare creati sumꝰ ñ igno¬
ramus: miror quosda extitisse. qui aut
ipsi se mertiȩ & somno dantes. nolint
quȩ p̃clara sunt discere. aut cȩteros
qui id studii habent rep̃hendendos
putent. Quibus cum possim distric¬
tius respondere.& breuiter eosuel of¬
fensos dimittere uel placatos. multo
ẽẽ melius scripturas legere quam
augendis & cumulandis opibus in¬
mare: illud dicam quod uel apud
iniquissimũ iudicem obtineã. pla¬
cere mͥ ocium meũ & solitudinem
om̃i cȩlebritate iocundiorem u¬
deri: & quomͦ ego ñ rep̃hendo. ñ dam¬
no quod faciunt: ita illos meptias

Expanded text:
est, Paula et Eustochium, quod in hac vita sapientem virum pressuras et turbines mundi aequo animo manere persuadeat, id esse vel primum reor, meditationem et scientiam Scripturarum. Cum enim a caeteris animantibus hoc vel maxime differamus, quod rationale animal sumus et loqui possumus: ratio autem omnis et sermo divinis libris contineatur, per quos et Deum discimus, et quare creati sumus non ignoramus: miror quosdam exstitisse, qui aut ipsi se inertiae et somno dantes, nolint quae praeclara sunt discere: aut caeteros, qui id studii habent, reprehendendos putent. Quibus cum possim districtius respondere, et breviter eos vel offensos dimittere, vel placatos, multo esse melius Scripturas legere, quam augendis et cumulandis opibus inhiare: illud dicam, quod vel apud iniquissimum judicem obtineam, placere mihi otium meum, et solitudinem omni celebritate jucundiorem videri. Et quomodo ego non reprehendo, non damno quod faciunt: ita illos ineptias
Abbreviated transcription (Latin):
to si ñpossent om̃a complere. quȩ scrip¬
ta sunt. cũ antiquiores alterius quoq
gentis litterȩ. id positũ fuisse testentur
Qm̃ autẽ nemo possit explere legem. or
cunta facere quȩ iussa sunt: & alibi
impossibile legis. in quo infirmabatur
ꝑcarnem: ds̃ filiũ suũ mittens in simi¬
lituinẽ carnis peccati. de peccato cłã¬
nau peccatũ in carne. Quod si uerũ
ẽ. podest nobis obici Ergo & moyses.
o isnas & cȩteri ꝓphȩ qui sub oꝑibus
legis fuert̃. sub maledicto st̃: Qd ñ
timebit annuere. qui dicentẽ apłm
legenit. quia xp̃c nos redemit de male
legis. factus ꝓ nobis maledictũ:

Expanded text:
to, si non possent omnia complere quae scripta sunt: cum antiquiores alterius quoque gentis litterae id positam fuisse testentur. Quoniam autem nemo possit implere Legem, et cuncta facere quae jussa sunt, et alibi r carnem: Deus Filium suum mittens in similitudinem carnis peccati, de peccato condemnavit peccatum in carne . Quod si verum est, potest nobis objici: Ergo et Moyses, et Isaias, et caeteri prophetae, qui sub operibus Legis fuerunt, sub maledicto sunt? Quod non timebit annuere, qui dicentem Apostolum legerit: Quia Christus nos redemit de maledicto Legis, factus pro nobis maledictu
Abbreviated transcription (Latin):
hodie. eadem uirtutũ uestigia ꝑ ma¬
nent. uel errorũ. Romanȩ plebis lau.¬
datur fides Ubi alibi tanto studio.
& frequentia ad eccłas & ad martirũ
sepulchra concurritur: Ubi sic ad
similitudinẽ cȩlestis tronitrui am̃
reboat. & uacua idolorũ templa qua¬
tiuntur: Non quo aliam habeant
ȩccłȩ. sed quod deuotio in eis maior
sit or simplicitas ad credendũ. Rursũ
facilitatis & suꝑbiȩ Arguuntur: facili¬
tatis ut ibi. rogo uos fr̃s ut obseruetiᷤ
eos qdissensiones. & offendicula pre¬
ter destrinã quã uos didicistis faci

Expanded text:
hodie eadem vel virtutum vestigia permahodie eadem vel virtutum vestigia permanent, vel errorum. Romanae plebis laudatur fides . Ubi alibi tanto studio et frequentia, ad Ecclesias et ad Martyrum sepulcra concurritur? ubi sic ad similitudinem coelestis tonitrui Amen reboat, et vacua idolorum templa quatiuntur? Non quod aliam habeant risti Ecclesiae: sed quod devotio in eis major sit, et simplicitas ad credendum. Rursum facilitatis et superbiae arguuntur. Facilitatis, ut ibi: Rogo vos, fratres, ut observetis eos qui dissensiones et offendicula, praeter doctrinam quam vos didicistis, f
Abbreviated transcription (Latin):
liares: ñne greci sermonis indicia qͥ¬
monstrant: Ipsa italia. a grecis pe
occupata: maior quonda grecia i¬
cabatur. Certe quod negari ñ pobi
romani de ȩneȩ asiani hominis słl¬
pe generati sunt. Ex quo ẽue¬
nit. ut o in occidente greci sunt¬
scpt acuminis repꝑiantur ingenia: &
moriente stoliditatem barbarã redo¬
lant. Nec hoc dicimꝰ qđ ñ cregione
uttobiq diũsa nascantur: sed qđ ex
magna parte etiã cȩtera quȩ ñ sunt si¬
milia nuncupentur: Itaq ñ mirũ ẽ stul¬
tos & ad intelligentiam tardiores gala.¬
thas appellatos. cũ & hilarius latinȩ
eloquentiȩ rhodanus gallus expicta¬
uis genitus. in hymnorũ carmine gal¬
los indociles uocet. Et qđ nc̃ oratorũ
fertiles sunt. ñ tam ad religionis dili
parte terrarũ. sed de ferocioribus gal¬
lissint pfecti U ultis scire õ paula oe
eustochiũ. quomͦ apl̃s unãquãq ꝓuin¬
tiam suis ꝓpͥetatibus denotarit. sq

Expanded text:
aleares, nonne Graeci sermonis indicia dealeares, nonne Graeci sermonis indicia demonstrant? Ipsa Italia a Graecis populis occupata, Major quondam Graecia vocabatur. Certe quod negari non potest, Romani de Aeneae Asiani hominis stirpe generati sunt. Ex quo evenit, ut et in Occidente Graeci saepe acuminis reperiantur ingenia, et in Oriente stoliditatem barbaram redoleant. Nec hoc dicimus, quod non e regione utrobique diversa nascantur: sed quod ex magna parte etiam caetera quae non sunt similia, nuncupentur. Itaque non mirum est stultos, et ad intelligentiam tardiores Galatas appellatos; cum et Hilarius Latinae eloquentiae Rhodanus, Gallus ipse et Pictavis genitus, in Hymnorum Carmine Gallos indociles vocet. Et quod nunc oratorum fertiles sunt, non tam ad regionis diligparte terrarum, sed de ferocioribus Gallis sint profecti. Vultis scire, o Paula et Eustochium, quomodo Apostolus unamquamque provinciam suis proprietatibus denotarit? Usque
Abbreviated transcription (Latin):
gio gallogrecia: post galatia nomi¬
nata ẽ. Nec mirũ si hoc ille de galaꝰ
dixerit. & occidentales populos tan¬
tis in mecho t̾rarũ spacuis p̃termissis
in orientis plaga consedisse memor¬
rit: cũ constet orientis contra &q
ciȩ ex amina. ad occidentis ultima
uenisse. Massiliam focaei condide
quos ait uarro trilingues ẽẽ. qͦd o
grece loquant᷑. & latine. & gallice
Oppidũ rhoda. coloni rhodiorũ
cauert̃: unde amnis rhocdanus no
accepit. Pret̃mitto carthaginis co¬
cditores tirios & agenoris urbem
ca condicht: quȩ ciuitas nc̃ thebesti
dicitur. Relinquo eã partẽ lybit
quȩ grecis urbib plena ẽ: ad hisi¬
nias transgredior. Nonne saguntũ
ci ex insula ⁊ acincto ꝑfecti condido
& oppidũ tartesson qđ nc̃ uocatur
carteiaiones. greci homines locasst
feruntur: Montes quoq hispanis
calpehydria. pyrrenȩ. itẽ insulȩ as¬
disi ades & gyninasiȩ quȩ uocantur b¬

Expanded text:
gio Gallograecia, post Galatia nomigio Gallograecia, post Galatia nominata est. » Nec mirum si hoc ille de Galatis dixerit, et Occidentales populos tantis in medio terrarum spatiis praetermissis, in Orientis plaga consedisse memorarit: cum constet Orientis contra et Graeciae examina, ad Occidentis ultima pervenisse. Massiliam Phocaei condiderunt: quos ait Varro trilingues esse, quod et Graece loquantur, et Latine, et Gallice. Oppidum Rhoda, coloni Rhodiorum locaverunt: unde amnis Rhodanus nomen accepit. Praetermitto Carthaginis conditores Tyrios, et Agenoris urbem;ca condidit: quae civitas nunc Thebestis dicitur. Relinquo eam partem Libyae, quae Graecis urbibus plena est. Ad Hispanias transgredior: nonne Saguntum Graecis ex insula Zacintho profecti condiderunt: et oppidum Tartesson, quod nunc vocatur Carteia, lones Graeci homines locasse referuntur? Montes quoque Hispaniarum, Calpe, Idrus, Pyrene: item insulae Aphrodisiades, et Gymnesiae, quae vocantur B
Abbreviated transcription (Latin):
primo cõ¬
Ad galathã
libro. cũ
degentiũ
disputarẽ.
intactũ reliquerã. nc̃ in scdõ reddendũ
uidetur: qui sint galathȩ. uel quo unde
transierint. utrũ indigenas eos fuderit.
an aduenas quã nc̃ incolunt t̾ra susceꝑit.
oe utrũ linguã conubio ꝑdiderint: an
& nouã didicerint: & ñ amiserint suã
Marcus uarro cunc tarũ antiqͥtatũ
diligentissimꝰ scꝑscrutator. & cęteri qͥ
eũ imitati st̃ multa suꝑ hac gente. &
digna memoria tradider̃t. Sed quia
nobis ꝓpositũ ñ ẽ incircũcisos homines
ñ introducere in templũ di. & ut sim¬
pliciter fatear. multi iam anni sunt
quod hȩc legere desiuimꝰ: lactantii
nr̃i quȩ in t̾cio ad ꝓbũ uolumine de
hac gente opinatus sit ũba ponimus
lathȩ nũcupabantur: & sibilla sic
eos appellat. Quod significare uolu¬
it poeta cũ ait. tũ lactea colla auro
dida. Hinc utiq galatia ꝓuintia: in
quã galli aliꝗndo uenientes cũ gre¬
cis se miscuerunt. Unde pͥmũ ea r¬

Expanded text:
o Comad Galatas libro, cum de Gentium disputarem, intactum reliqueram, nunc in secundo reddendum videtur: qui sint Galatae, vel quo, et unde transierint. Utrum indigenas eos fuderit, an advenas quam nunc incolunt, terra susceperit: et utrum linguam connubio perdiderint, an et novam didicerint, et non amiserint suam. Marcus Varro, cunctarum antiquitatum diligentissimus perscrutator, et caeteri qui eum imitati sunt, multa super hac gente, et digna memoria tradiderunt. Sed quia nobis propositum est, incircumcisos homines non introducere in templum Dei et ut simpliciter fatear, multi jam anni sunt quod haec legere desivimus, Lactantii nostri quae in tertio ad Probum volumine de hac gente opinatus sit, verba ponemus: latae nuncupabantur; et Sibylla sic eos appellat. Quod significare voluit poeta, cum ait: Tum lactea colla--Auro dida. Hinc utique Galatia provincia, in quam Galli aliquando venientes, cum Graecis se miscuerunt. Unde primum ea re
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cepimꝰ uobis. & ut honeste ambuletis
ad eos qui forissunt. & nullius aliquid
desideretis. Quod nequis putet officio
magis docentis. quã uicio gentis admo¬
nitũ: in sccła ad eosdem inculcat ac re¬
plicat dicens. Nam & cũ eẽmus apud
uos. hoc denuntiabamus uobis: qm̃ siqͥs
enĩ int̃ uos quoscła ambulare inquiete:
nichil oꝑantes. sed curiose agentes. His
autẽ qui eiusmodi sunt. denuntiamꝰ.

Expanded text:
praecepimus vobis: ut et honeste ambuletis praecepimus vobis: ut et honeste ambuletis ad eos qui foris sunt, et nullius aliquid desideretis . Quod ne quis putet officio magis docentis, quam vitio gentis admonitum, in secunda ad eosdem inculcat ac replicat, dicens: Nam et cum essemus apud vos, hoc denuntiabamus vobis, quoniam sienim inter vos quosdam ambulare inquiete, nihil operantes, sed curiose agentes. His aut
Abbreviated transcription (Latin):
id ipsũ inuicem sentientes. ñ alta sapi¬
entes sed humilib consentientes. nolite
ẽẽ prudentes apud uosmet ipsos. Cho¬
rinthios quoq notat: quod mulieres
eorũ intecto capite sint & uiri comã
nutriant. & indifferent̃ uescantur
resurrectionẽ carnis negent. Hȩc
ex parte usq hodie ꝑmanere. ñ potest
dubitare. qui achaiam uiderit.
Macedones in caritate laudantur.¬
& in hospitalitate ac susceptione fr̃m:
unde ad eos scribitur. Ne caritate
autẽ fr̃nitatis: ñ necesse habemus
scribere uobis. Ipsi enĩ uos a do didi¬
cistis: ut diligatis inuicem. Et enim
facitis illud. in om̃s fr̃s. in uniũsa¬
achaia macedonia: Sed rep̃hendim¬
tur. qđ ociosi domos circũeant. oc
alienum expectantes cibum. dũ
singulis placere desiderent: oe huc
illucq discurs ent. quid apud singulos
agatur enuntient. Sequitur enim Ro¬
gamꝰ autẽ uos fr̃s ut abundetis magis. oc
oꝑam detis ut quieti sitis. o ut ur̃m nego¬
ciũ agatis. o oꝑemini manibus ur̃is sic̃¬

Expanded text:
sapientes; sed humilibus consentientes. Nolite esse prudentes apud vosmetipsos . Corinthios quoque notat quod mulieres eorum intecto capite sint, et viri comam nutriant : et indifferenter vescantur resurrectionem carnis negent. Haec ex parte usque hodie permanere, non potest dubitare, qui Achaiam 429-430 viderit . Macedones in charitate laudantur, et hospitalitate ac susceptione fratrum. Unde ad eos scribitur: De charitate autem fraternitatis, non necesse habemus scribere vobis. Ipsi enim vos a Deo didicistis, ut diligatis invicem. Etenim facitis illud in omnes fratres in universa Macedonia . Sed reprehenduntur quod otiosi domos circumeant: et alienum exspectantes cibum, dum singulis placere desiderant, et huc illucque discurrant, quid apud singulos agatur, enuntient. Sequitur enim: Rogamus autem vos, fratres, ut abundetis magis, et operam detis ut quieti sitis: ut et vestrum negotium agatis,
Abbreviated transcription (Latin):
tienscũq ab apłis. de ueteri instruñ
aliquid sumitur: recurrã ad origu¬
les libros. & diligent̃ inspiciã. quo
in suis locis scripta scripta sint Ii¬
ueni itaq in deuteronomio hoc ips
tus om̃is homo. qui ñ ꝑmanserit u
om̃ibus sermonib legis huius. ut f¬
ciat illos: & dicit om̃is popłs fiat
Apud aquilã uͦ sic Maledictus qui
statuerit ũba legis huius ut facia
ea. oc dicit om̃is popłsuere. Symm¬
&r dicet om̃is popłs am̃ Porro theco¬
tion sic transtulit. Maledictus q
ñ suscitauerit sermones legis huul
facere eos: & dicet om̃is popłs am̃¬
intelligimꝰ. apłm ut in cȩcis. sensũ n¬
gis testimonii posuisse quã ũba e
diderint om̃is homo. ot in om̃ib an
meteri hebraico ita fuerit. & postea
Adȩis deletũ sit In hanc autẽ me sus¬
pitionẽ illa res stimulat: quod uer¬
bũ om̃is oe in om̃ibus. quasi sensui suo
nercessariũ. ad ꝓbandũ illud qđ quicũq

Expanded text:
quotiescumque ab Apostolis de veteri Instrumento quotiescumque ab Apostolis de veteri Instrumento aliquid sumitur, recurram ad originales libros, et diligenter inspiciam, quomodo in suis locis scripta sint. Inveni 431 itaque in Deuteronomio hoc ipsutus omnis homo qui non permanserit in omnibus sermonibus Legis hujus, ut faciat illos: quilam vero sic: Maledictus qui non statuerit verba Legis hujus, ut faciat ea: et dicet omnis populus, vere. Symmaet dicet omnis populus, amen. Porro Theodotio sic transtulit: Maledictus qui non suscitaverit sermones Legis hujus, facere eos, et dicet omnis populus, Amintelligimus, Apostolum, ut in caeteris, sensum magis testimonii posuisse quam verba: diderint, omnis homo, et, in omnibus, an in veteri Hebraico ita fuerit, et postea a Judaeis deletum sit. In hanc me autem suspicionem illa res stimulat, quod verbum, omnis, et in omnibus, quasi sensui suo necessarium, ad probandum illud, quod quicumque