comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ã tutele iiditio teneat᷑. mag̾
putosuffic̃ẽ tutele iuditiu
qͣi conexũ sit ħ tutele offitio.
qͣuis post pub̾tat̾e adimttat᷑.
¶Post ꝯpletũ uicesimũ qntũ
annũ etatissinõdum ratiõe
redditresĩt. nec. ad cãm instrã
ptinetia fidei ac uerecũdie cu¬
ratoꝵ ꝯue̾it.ut ꝯsilio suoceptã
lit̾e ꝑfitiãt. sugitur cessẽt in
his q̃ ꝯstituta sũt faciendis.
dederat tutores ⁊ adiecerat eo
ad ministratiõe prestiterint
dãpnari debe.qͣuis testo ꝯpͥbẽ¬

Expanded text:
an tutelae iudicio teneatur? et magis puto sufficere tutelae iudicium, quasi conexum sit hoc tutelae officio, quamuis post pubertatem admittatur. Post completum uicesimum quintum annum aetatis si nondum rationes redditae sunt nec ad causam instrumenta pertinentia, fidei ac uerecundiae curatorum conuenit, ut consilio suo coeptam litem perficiant. si igitur cessent in his quae constituta sunt faciendis, dederat tutores et adiecerat: 'eadministratione praestiterint, damnari debere, quamuis testame
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑit. recte ex testoagẽ ¶ quĩ
euum testõ sibi sẽgatum
ignorãs eum sibi legatu
abbrde emit si cognito le¬
gato extestõ egerit ⁊ ẜuu
accepit actiõe exuendito
se doli mali exceptionẽs qd̃
si pretio soluto extestõ agẽ
instituĩt hõiemꝯseqͣ debe¬
bit ⁊ actione exempto pre¬
tium recupabit.q̃ admod̾
recuparet. si hõ euictus fu¬
ĩssi. ꝙ si iuditio exempto
actum fuit. ⁊ tunc actor
ꝯpit legatũ sibi hominẽ.
⁊ agat ex testõnõ alit hr¬

Expanded text:
it, recte ex testamento agere. Qui seruum testamento sibi legatum, ignorans eum sibi legatum, ab herede emit, si cognito legato ex testamento egerit et seruum acceperit, actione ex uendito se doli mali exceptionem. quod si pretio soluto ex testamento agere instituerit, hominem consequi debebit, actione ex empto pretium reciperabit, quemadmodum reciperaret, si homo euictus fuisset. quod si iudicio ex e‹m›pto actum fuerit et tunc actor compererit legatum sibi hominem esse et agat ex testamento, non alit
Abbreviated transcription (Latin):
mãcipato ad arrogandũ se
dederit. ⁊ mortuo ad optiuo
admitti. minime dubita¬
n deb̾e ne. alioqn ab o̾ium⁊
bonis excludatur.

Expanded text:
mancipato adrogandum se dederit et mortuo adoptiuo admitti minime dubitari debere, ne alioquin ab omnium bonis excluderetur.
Abbreviated transcription (Latin):
uolũtate gestũ sit modẽpnati¬
one eius ꝯferat᷑. nec põt uderi
id pr̃aturus ꝙ. alius possidet c̃
actione madatirẽ ꝯseꝗ possit.
ita ut uł ip̃o patrono restituat
aut cũ cum quomãdatum
ꝯtraxit restituẽ cogat: qdẽi di¬
çemus. Sus quire in t̾posit¬

Expanded text:
demnationem eius conferatur. nec potest uideri id praestaturus quod alius possidet, cum actione mandati consequi rem possit, ita ut aut ipse patrono restituat aut eum cum quo mandatum contraxit restituere cogat. quid enim dicemus, ‹si› is, qui in re i
Abbreviated transcription (Latin):
N. Codicilłꝰ fidei missa in
ꝙ meis⁊ quos in codicillis
manumisi fundum ubi i
me humari uolui dan uo

Expanded text:
.Codicillis fideicommissa in usque meis et quos in codicillis manumisi fundum, ubi me humari uolui, dari uo
Abbreviated transcription (Latin):
fuissi. Ueluti si ita ĩcodicur
scriptũ erit. uestẽ quemea ẽ
codicilloꝵ tp̃s spectand̾. non
quo ꝯfirmatur. It̾e sititius
uiuus c̃. uł si tot ãnis est. co¬
dicillis legauit seio tp̃r codi¬
cilloꝵ. nõ quotp̃r fit testm̃ spe¬

Expanded text:
ita in codicillis scriptum erit: 'uestem quae mea est', codicillorum tempus spectandum, non quo confirmantur: item 'si Titius uiuus est' uel 'si tot annis est', codicillis legauit Seio, tempus codicillorum, non quo tempore fit testame
Abbreviated transcription (Latin):
nu eius scripti fuerĩtnam
ea que postea gerũtur.prio¬
nbꝰderogãt. ¶Codicillos is
ño referũturad ofunationẽ
codicilloꝵ. Uelutisi ãn cap¬
tiuitatẽ qs codicillos ꝯfir.¬
mauerit.⁊ incaptiuitate co¬
dicillos scribat.nam ñoua¬
lent Ide est si alio quoquo¬
m̃oius test̾i faciendi desiei̾t
hre. ¶Pretea inillis. que

Expanded text:
nu eius scripti fuerint: nam ea quae postea geruntur prioribus derogant. Codicillos is non referuntur ad confirmationem codicillorum, ueluti si ante captiuitatem quis codicillos confirmauerit et in captiuitate codicillos scribat: nam non ualent. idem est, si aliquo modo ius testamenti faciendi desierit habere. Praeterea in illis, quae
Abbreviated transcription (Latin):
tute. si hrs erit fũdos ꝑp̾cep¬
tione dederat ĩstrũctos cu
sins uullicis ⁊ reliqs colo¬
rũ.⁊ codicillis ita scripsit
scie fundos quos reliq ita
ut sũt in structi rustico in¬
str̃o. suppellectile pecore.⁊
uilucis. cũ reliqs colonor̃

Expanded text:
rit, fundos per praeceptionem dederat instructos cum suis vilicis et reliquis colonorum et codicillis ita scripsit: Seiae fundos quos reliqui, ita ut sunt instructi rustico instrumento suppellectile pecore et vilicis cum reliquis colonorum
Abbreviated transcription (Latin):
tesc̾o qdẽ ut ꝓponerẽtur se¬
ie ĩ sup̃fũdum legatum.
ĩcodicilł quos sane post
oblinonẽ testãrie scriptẽ
fecisfi. in structi.appłaticẽ
ꝯtineri se uellemam̃ feste
ostendissi. ¶lib̃to suo qdã
p̃dia legauit bis u̾bis. se¬
iolib̾tom̃o. fu̾cos illũ. ⁊ il¬
lũ .do. lego. ita ut ĩstructi

Expanded text:
mento quidem ut proponeretur Seiae, insuper fundum, legatum, in codicillis quos sane post obliuionem testamentariae scripturae fecisset instructi appellatione contineri uelle se manifeste ostendisset.Liberto suo quidam praedia legauit his uerbis: 'Seio liberto meo fundos illum et illum do lego ita ut instructi
Abbreviated transcription (Latin):
rint. fidei omissũ relictu qbo
matris el ectione cessatr sufi¬
cit.si no offenderit. Eos au eo
mat̾ elegerit fore potior.s
soli ꝓmeruisiẽt eristimau&
si neminẽ elegerit eos solos
misit. Instrum̃ tum uolat¬
tis mec. post morte meafilio
intelligi fidei ꝯmissũfiliosuo

Expanded text:
rint, fideicommissum relictum, quibus matris electione cessante sufficiet, si non offenderint: eos autem, quos mater elegerit, fore potiores, si soli promeruissent, existimaui: quod si neminem elegerit, eos solos misit: 'instrumentum uoluntatis meae post mortem meam filio intellegi fideicommissum filio
Abbreviated transcription (Latin):
frẽm tecitata fuat locutus
filiꝯtẽtiꝵ eris ꝓ tuosemisse.
aireis ducc̃tis.⁊ uos filie
aureis uice mutua lib̾is fi¬
dei omissũ hrditatis reliqsse
non uidebatur. s⁊ estimatio¬
nẽ ut apparẽtib frũgi fieri
solet. patrimonu suĩ fecisse.
mec id curto frẽm iuditio
tutele bõc fidei rationes.qnz
p̃scriptione demõ strate q̃ ti

Expanded text:
dedit, ita fuerat locutus: 'fili, contentus eris pro tuo semisse aureis ducentis et uos, filiae, aureis'. uice mutua liberis fideicommissum hereditatis reliquisse non uidebatur, sed aestimationem ut a parentibus frugi fieri solet patrimonii sui fecisse, nec idcirco fratrem iudicio tutelae bonae fidei rationes quandoque praescriptione demo
Abbreviated transcription (Latin):
¶lib̾tis prediũ ren qd ac peo¬
rit. ne idalieniaret. atꝙm
familia lib̾toꝵ retineretsi
exccpto uno. cet̾i ꝑtes fuas
andi uolutatẽ. integraspe¬
tit. Eos eĩ . iͦfidei ꝯmissũ uitẽ
mintasse. quiditio paructut.
alioꝗn ꝑ absurdũ erit. mam
utua petitionẽ indici .s. utab

Expanded text:
edium reliquit ac petit, ne id alienarent utque in familia libertorum retinerent. si excepto uno ceteri partes suas andi uoluntatem, integras petet: eos enim ad fideicommissum uidetur inuitasse, qui iudicio paruerunt: alioquin perabsurdum erit uice mutua p
Abbreviated transcription (Latin):
teria coĩons solet excitare.¬
stitutis moriẽs cdlaue̾ ⁊ anu¬
lũ custodie cã. maiori natu
cura sua hũit. assignari ui¬
ssit oc̃e filioꝵ negotiũ. gestũ
intelligit᷑ nec obeã rem̃ ap̃
arbitrum diuisioĩs precipu

Expanded text:
teria communionis solet e‹x›citare.stitutis moriens claues et anulum custodiae causa maiori natu cura sua habuit adsignare iussit. commune filiorum negotium gestum intellegebatur nec ob eam rem apud arbitrum diui
Abbreviated transcription (Latin):
nsi instituto ⁊ alio ꝯmnttẽte
edictũ. Emãcipato auĩt. siu̾sit
ĩstitutus em ãcipatus siue p̾t̃i¬
tus sit. ¶filio inpotãte exbesse
sext̾atem patriu̾tiã ablaturũ.¬
Sipat̾ emãcipatus exh̃rdat᷑
sit. nepotibo ex eo p̾teritis qer
ant in pot̾ate retẽti nepotes
admittũtur absurdũ est eĩ
cũ patri pret̾ito ungatur ĩsti¬
tutoco uł exh̾rdato nõ adinit¬

Expanded text:
mittente edictum, emancipato autem, siue sit institutus emancipatus siue sit praeteritus.Filio in potestate ex besse, sextantem, patri unciam ablaturum.Si pater emancipatus exheredatus sit nepotibus ex eo praeteritis qui erant in potestate retenti, nepotes admittuntur: absurdum enim est, cum patri praeterito iungantur, instituto eo uel exheredato non admit
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓsupstite hãtur is qutero est.¬
¶Intͥclum nõ passim si cũ cause
cognitiõe mitti uent̃ inponei
ferat. Si hoctm ad eũ uentrex
erit referend̾. q cũ libis admit¬
titur. cet̾m si mittatur. ũn legit¬
timiuł qua alia exptediceno
est nõ cẽ cause cognitionem
necc̃iam. Hec ẽĩ equum ẽ in tp̾
pubtatis uentre uesci de aleo
intp̃s pub̾tatis dilata ꝯtrou¬
sia.Sn  ei placet om̃sotrousia
que qi status ꝯtrou̾sia sꝯtint¬

Expanded text:
superstite habeatur is qui in utero est.Interdum non passim, sed cum causae cognitione mitti uenter in possferat. sed hoc tantum ad eum uentrem erit referendum, qui cum liberis admittitur. ceterum si mittatur unde legitimi uel qua alia ex parte, dicendum est non esse causae cognitionem necessariam: nec enim aequum est in tempus pubertatis uentrem uesci de alieno in tempus pubertatis dilata controuersia. sed enim placet omnes controuersias, quae quasi status co
Abbreviated transcription (Latin):
norate non recte restituetur
hroitas . S si postearatum
hint. ꝯfirmabitur restituto.
uer ip̃i dño acqrenturactio¬
nes nec qr h̾rditas acꝗsitioi
similis ẽ hec restitutio. iussũ
preced̾e optet. Si ut dictum
ẽ. ⁊̃ ratihito subseꝗ poterit.

Expanded text:
norante non recte restituetur hereditas: sed ‹si› postea ratum habuerit, confirmabitur restitutio, uerum ipsi domino adquirentur actiones. nec quia hereditatis adquisitionis similis est haec restitutio, iussum praecedere oportet, sed ut dictum est, etiam ratihabitio subsequi poterit
Abbreviated transcription (Latin):
Si ẜm cassu ⁊ ueter oppini¬
ones si apupillo fidei ꝯmis¬
sa capiãtur ꝓrpt̾ea q̃ a substi¬
tuto ert relicta caueredeb
is cui soluãtur.nam q̃uis
repetitiosit eoꝵ q̃ fidei ꝯmis¬
si nõĩe nõ debita soluerent̃
tñsatis dato cautũ d ẽe ei
aquo peccĩa ꝓficiscetur. ne
dãpni sẽtiat defitiẽte eocun

Expanded text:
m Cassii et ueterum opinionem, si a pupillo fideicommissa capiuntur, propter ea, quae a substituto erunt relicta, cauere debebit is cui soluatur. nam quamuis repetitio sit eorum, quae fideicommissi nomine non debita soluentur, tamen satisdato cautum debet esse ei, a quo pecunia proficisceretur, ne damnum sentiat deficiente eo
Abbreviated transcription (Latin):
lit̾ sinc lib̾tatelegauit fi¬
dei. ueomisit ĩꝯputatiõe
eius legiscedũt. ¶Res qua
n ꝑfidci omissũ relĩq posse
cͥtum c̃. in legis fal. ꝯputa¬
tionem non uemunt.

Expanded text:
liter sine libertate legauit fideiue commisit, in computationem eius legis cedunt. Res, quas neque per fideicommissum relinqui posse certum est, in legis Falcidiae computationem non ueniunt.
Abbreviated transcription (Latin):
auł. Sunt aũt agnati q ꝑi¬
uinł sexus ꝑsonã cognatioe
ꝯgnati sũt. qĩ apãtre cognita
ueluti fr̃eode patrenatus fris
filius nepos ue ex eo. It̾ patru¬
us ⁊ patruifiliꝰnepos ue ex eo

Expanded text:
mi'. Sunt autem agnati per uirilis sexus personas cognatione iuncti, quasi a patre cognati, ueluti frater eodem patre natus, fratris filius neposue ex eo, item patruus et patrui filius et nepos ex eo
Abbreviated transcription (Latin):
tutor nõ obicitur. Ideoꝙ patru¬
us sorore ꝯ sangumeã hr̃tis
frĩs filu. legittimus erit tuto
nec amita patruo magno.ui
matertera frĩs filiis nẽ sĩt tu¬
tores obstat. ¶Surdus ⁊ i¬
utus. nec legitti tutores ẽe po¬
sũt cum nec test̾onec aliomo¬

Expanded text:
tutor, non obicitur, ideoque patruus sororem consanguineam habentis fratris filii legitimus erit tutor, nec amita patruo magno uel matertera fratris filiis ne sint tutores obstat. Surdus et mutus nec legitimi tutores esse possunt, cum nec testamento nec alio
Abbreviated transcription (Latin):
cã missi sũt ⁊ pcurator uł
ꝗs alius meo nõie cauerit
pm̃ michi p̾toraccomoda
int̾dictum quoiubeãtur
discedẽ legataru de possõne
ac siego c̃auissem.

Expanded text:
causa missi sunt, procurator uel quis alius meo nomine caueri‹t›, perinde mihi praetor accommodat interdictum, quo iubeantur discedere legatarii possessione, ac si ego cauissem.
Abbreviated transcription (Latin):
Art̾̃. Si filio emãcipatoer¬
brdatois ꝗ inpot̾ate est p̾¬
teritus sit. ip̃e ꝗdem emaci¬
patus si ꝯ̃ tabulas petat
ubi sollẽpnia

Expanded text:
arum. Si filio emancipato exheredato is qui in potestate est praeteritus sit, ipse quidem emancipatus si contra tabulas petat,ubi sollemnia
Abbreviated transcription (Latin):
D Semel mora fc̃a Irum ei.
siẜuum dotalem postea of¬
ferente marito.mulier acci¬
pe noluerit. ⁊ isitaita deces¬
fit. nõ debebit ei pretui eius
maritus uł hr̃s eius nedãp¬
num sentiant. ꝙ postea of¬
ferẽte eo.muleraccipe no
Auł. Sipost diuortiũ luit.¬
mortuamulierehr̃s eius cũ
uiro parẽteue eius agat ea¬
dem uidentur. de restituẽda
dote int uenire. que ip̃a mu¬
keͣ agẽte obẜuari solent.

Expanded text:
 Semel mora facta si seruum dotalem postea offerente marito mulier accipere noluerit et ita is decesserit, non debebit pretium eius maritus uel heres eius, ne damnum sentiat, quod postea offerente eo mulier accipere noale. Si post diuortium mortua muliere heres eius cum uiro parenteue eius agat, eadem uidentur de restituenda dote interuenire, quae ipsa muliere agente obseruari solent.
Abbreviated transcription (Latin):
qui põt.s. si iamei aliqd ab¬
sit. ꝙ ꝓmuliere aliquid ex¬
pendit uł madato eius pre¬
stitit . Ceteꝵ siñodum ei ab¬
ẽ. ut puta sub ꝯditione obli¬
nentistipuletur. Ceter sim
terpositotp̃r stipulari uelit.
nisi ꝯsentiẽte filia nõpot̾it.
quamius inpotãte sit.qrd̃
teriorem ꝯditione in dotem
filie facẽ non põt.nisiꝯ senti¬

Expanded text:
icet si iam ei aliquid absit, quod pro muliere aliquid expendit uel mandato eius praestitit: ceterum si nondum ei abest, ut puta sub condicione est oblinenti stipuletur: ceterum si interposito tempore stipulari uelit, non nisi consentiente filia poterit, quamuis in potestate sit, quia deteriorem condicionem in dote filiae face
Abbreviated transcription (Latin):
¶Dulier decetes ornam̾ta lee¬
m̃ta unuisa dari uolo core tasto
itascripẜat funcrarime arbi¬
triouiri inciuolo. ⁊ ĩferim
chi. quecũꝙ sepulture meeci
fera exhornam̃tis lincasdus
m̃ta q̃ corpori iussus crat adi¬
ci. dederũt. quesitũ est. utru
adcã cui ornam̃ta umuersa

Expanded text:
ri.Mulier decedens ornamenta legmenta uniuersa dari uolo'. eodem testamento ita scripserat: 'funerari me arbitrio uiri mei uolo et inferri mihi quaecumque sepulturae meae causa feram ex ornamentis lineas duas namenta, quae corpori iussus erat adici, dederunt: quaesitum est, utrum ad eam, cui ornamenta uniuersa
Abbreviated transcription (Latin):
tesi.tumicas singulas ⁊ pa¬
lliolas sc̃pmia eligere possit
nẽ humanã ꝯtigerit ip̃i fa¬
eis  fieri uolo. iubeoꝙsigm̃
dei exlibris.c. iilla sacra ede.
⁊ ĩpatria mcastatin subscri¬
utaut argẽtea tm̃ sĩt dõa. ħr¬
des scieutrũ ex argc̃toan ex
deb̾i offilius labeo Rnderũt.
q̃ echis tradita utendi cã ux¬
ori auaro finssẽt alit̾ eĩ in ter¬
p̃tantib sumã fore captiõe
siuascularus. aut faberargẽ¬
tanius uxorilegass. ¶uitai
legatũ c̃et.argentũ ꝙitomo¬

Expanded text:
esi tunicas singulas et palliola Sempronia eligere possit.nem humanam contigerit, ipsa faeis fieri uolo: iubeoque signum dei ex libris centum in illa sacra aede et in patria statui subscriaut argentea tantum sint dona, heredes Seiae utrum ex argento an ex deberi Ofilius Labeo responderunt, quae ex his tradita utendi causa uxori uiro fuissent: aliter enim interpretantibus summam fore captionem, si uascularius aut faber argentarius uxori ita legasset.Cum ita legatum esset: 'argentum
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ip̃e filius plus excẽptis de¬
bẽt his ꝯscq̃s er existimo
mis ci ablatus sit.substitu¬
tus inpt̾e legati nõie ex ho¬
auget. legata ita ⁊ hic que
abscesserit minuat.

Expanded text:
 ipse filius plus exceptis deberet. his consequens esse existimo, m semis ei ablatus sit, substitutus in partem legati nomine exoauget legata, ita et hic quae abscesserit minuat.
Abbreviated transcription (Latin):
lã gerat plãc sino ꝯsẽtiant tuto¬
res p̃tori. si uelit õsgerere qr fid̃
nõhñt electo nec uelit succeda¬
nei ẽe aliem ꝑiculi dicend̾ est p̾¬
torẽ ꝑmitte eis õĩbgerere Ide

Expanded text:
lam geret. Plane si non consentiant tutores praetori, sed velint omnes gerere, quia fidem non habeant electo nec patiuntur succedanei esse alieni periculi, dicendum est praetorem permittere eis omnibus gerere. Item
Abbreviated transcription (Latin):
stitutusiure fc̃a indebitũ.
semelonta adimi facile nõ
mox deleiit ita ut appare¬
at andebeatum ⁊ põp. scripsit
codicillos deletos no ualere.
unũ hrdem facere dixerat.¬
⁊ id postea testm̃ signatũ c̃.
sse dixerat.Dicebã si ꝯdem
umus exhrdib nom̃ in du¬
xerit sine dubio ceterã ꝑte
actiones. Si legata noĩatĩ¬
ab eo relicta debebũtur. siuo¬
ũtas ca finit testãtis ut tm̃¬

Expanded text:
stitutus, iure facta videbitur, semel data adimi facile non mox delevit ita ut appareat, an debeatur? et Pomponius scribit codicillos deletos non ualere.unum heredem facere dixerat: id postea testamentum signatum est. sse dixerat. dicebam, si quidem unius ex heredibus nomen induxerit, sine dubio ceteram parteactiones: sed legata ab eo nominatim relicta debebuntur, si uoluntas ea fuit testantis, ut t
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ substituti reliqd. ĩstitut
emolum̃ tum h̾rditatis nõ
heb̾ ¶ S⁊ si oĩa nõia indux¬
id circo se id fecisse qa unu
hẽdem offensũ hũit młtu
int̾ esse. arbitror utrũ illur
tm̃ fraudare uoluit hrdita¬
te.an uerocã illius totum
test̾m̃ infirmarent licet u¬
nus cãm inductioĩs prebu¬
crit. ueꝵ om̃ibꝰ obfuit. Et
si qdẽ soli ei ad ẽptam uol¬
uit portione cetens nchil
necebit. inductio.nõmag̾
q̃ siuolens unũ hrdem ĩdu̾¬
cere ĩintus ⁊aliũ induxĩt.
Qd si putauĩt totũ testm̃
tolend obuniusmatũ me¬
rito om̃ib denegabuntur.¬

Expanded text:
 institutus emolumentum hereditatis non habebit. sed si omnia nomina iuduxidcirco se id fecisse, quia unum heredem offensum habuit, multum interesse arbitror, utrum illum tantum fraudare uoluit hereditate an uero causa illius totum testamentum infirmare, ut licet unus inductionis causam praebuerit, uerum omnibus offuerit. et si quidem soli ei ademptam uoluit portionem, ceteris nihil nocebit inductio, non magis quam si uolens heredem inducere inuitus et alium induxerit. quod si putauit totum testamentum delendum ob unius malum meritum, omnibus denegantur
Abbreviated transcription (Latin):
quor istitutio fuerat ĩduc¬
ta.Pleriꝙ ⁊ legatanios ex¬
cludendos existimabãt. ꝙsa
ne seq̃dum aiebãt si oẽm scri¬
pturã testĩ cam celass. Set
nõ nullos oppinari id iure
ip̃o pumi. ꝙ inductũ sit. ce
rat. satis se ꝯsecutuꝵ put¬
asse ut ĩtestati exitũ face̾t.
S ĩre dubia beniginorer
int̾pretationẽ seq ñõ min̾¬
prĩs antomimangusti. pẽ¬
dẽte ⁊ pollione ꝯsulib. Cur
ualerius nepos mutata uo¬
lũtate ⁊ ĩciderit testm̃ suu.
⁊ h̃rdum noĩa in duxit hr̃di¬
tas eius fm diui patris mei
ꝯstitutionẽ ad eos ꝗ scripti
fuerĩt ꝑtinere nõ udet᷑. Et
aduocatis fisci dixit. Uos hẽ

Expanded text:
quorum institutio fuerat inducta. plerique etiam legatarios excludendos existimabant. quod sane sequendum aiebam, si omnem scripturam testamenti cancellasset: nonnullos opinari id iure ipso peremi quod inductum sit, cetrat, satis se consecuturum putasse, ut intestati exitum faceret? sed in re dubia benigniorem interpretationem sequi nooris Antonini Augusti Pudente et Pollione consulibus. 'Cum Ualerius Nepos mutata uoluntate et inciderit testamentum suum et heredum nomina induxerit, hereditas eius secundum di‹u›i patris mei constitutionem ad eos qui scripti fuerint pertinere non uidetur.' et aduocatis fisci dixit: 'Uos h
Abbreviated transcription (Latin):
unusq eoꝵ decesẜit. utili¬
a uidẽtur legãta. ¶ Set
circa cohrͣdem erit. tracta¬
tus. nũqd tõtũ legatum
crit. legatũ erit. an uero
no qr sit substitutus hrs
ꝗpt̾e faciet licet ip̃e non

Expanded text:
unusque eorum decesserit, utilia uidentur legata: sed circa coheredem erit tractatus, numquid totum legatum erit' legatum erit, an uero non, quia sit substitutus heres, qui partem faciat, licet ipse non
Abbreviated transcription (Latin):
cumtres libos hr̃des in stitiͣt
phebũ ⁊ heradiã ex ead̾e ma¬
tre. policratẽ exalia. oqs por¬
tionib. petit apolicrate mi¬
nore fr̃e ut acceptoc̾to p̾dio.
h̾rditatem̃ fr̃ib ꝯced̾et ⁊ in¬
icc̃ eos qercad̾e matre erant.
iñ petut apriorib.ut siqs co¬
rum fine lib̾is dececłet. portic¬
nc̃ suam. exceptis hõis mat̾¬
is eoꝵ ⁊ auitis. eiuleis qui
supeent restituẽt.heradia so¬
rormortua sine lib̾is. frẽmi¬
suũphebũ hr̃dem initituit.
policrates fidciomissũ petie¬

Expanded text:
redes institueret, Foebum et Heracliam ex eadem matre, Polycraten ex alia aequis portionibus, petit a Polycrate minore fratre, ut accepto certo praedio hereditatem fratribus concederet: et invicem eos, qui ex eadem matre erant, inde petit a prioribus, ut, si quis eorum sine liberis decederet, portionem suam exceptis bonis maternis eorum et avitis ei vel eis qui superessent restitueret. Heraclia soror mortua sine liberis fratrem Foebum heredem instituit: Polycrates fideicommissum petie
Abbreviated transcription (Latin):
posst̃. R. nõ posse.daudius. ad¬
itione eĩ h̃rditatis ꝯfusa obli¬
gatio. int̾cid̾at. s⁊ fideionns¬
sirepetitiocrat cinus eqtas
defecithis.q multa ex hrdi¬
tateo sũpsisse ꝓpomuntumn

Expanded text:
pondit non posse. Claudius: aditione enim hereditatis confusa obligatio interciderat, sed fideicommissi repetitio erat: cuius aequitas defecit his, qui multa ex hereditate consumpsisse proponun
Abbreviated transcription (Latin):
substitinss⁊ rogass q filiũ
ut filios suos emãciparet.
noaũt rogassiut h̾rditate
eis restitue̾t. ex auctoritate.
diui seueri.emaçipare eo ꝯ¬
pulsus ẽ.his ꝙ rescituẽ hr¬
ditatẽ. ⁊ adiectũ est.ut sita¬
dius id facet qi exmorausu¬
ras.prãtur̃ uideri ẽi eũ ꝯ mo¬
rã face̾t emãcipatiõi.morãre¬
stirutioi fidei ꝯmissi facere.

Expanded text:
rogassetque filium, ut filios emanciparet, non autem rogasset, ut hereditatem eis restitueret: ex auctoritate diui Seueri emancipare eos compulsus est hisque restituere hereditatem. et adiectum est, ut, si tardius id faceret, quasi ex mora usuras praestaturum: uideri enim eum, qui moram faceret emancipationi, moram restitutioni fidei
Abbreviated transcription (Latin):
no possit ex solin. tũc pretor
urbimis uirclarissimus. ad¬
catur ꝗ ꝓsua religione extim¬
ct. que possũt alien.ari. obli¬
gari uc debeãt/ manẽte pupi¬
llo. actione. si poster potuciit.
plun obreptũ ẽe pretori. ¶ Si
cõĩs res erit ⁊ sotius addunsi¬
oñe.pu occtaut si creditor q

Expanded text:
possit exsolui, tunc praetor urbanus uir clarissimus adeatur, qui pro sua religione aestimet, quae possunt alienari obligariue debeant, manente pupillo actione, si postea potuerit probari obreptum esse praetori. si communis res erit et socius ad diuisionem prouocet, aut si creditor, q
Abbreviated transcription (Latin):
tione. phibitist̃
tutores ⁊ curato¬
res p̾dia rustica uł suburba¬
na distra here. Que oratiom
senatu recitata est. theophy¬
lo. ⁊ cdem̃te ꝯ sulibo idibꝰ iu¬
miᷤ ⁊ sũt u̾ba hec eius huius¬
moi. ¶Preterea patres ꝯscri¬
pti int̾dicã tutorib ⁊ cũrato¬
ribone p̾dia rustica uł sub¬
urbana. distrahãt. nisi ut id

Expanded text:
ione prohibiti sunt tutores et curatores praedia rustica uel suburbana distrahere.Quae oratio in senatu recitata est Tertullo et Clemente consulibus idibus Iuniis et sunt uerba eius huiusmodi: 'Praeterea, patres conscripti, interdicam tutoribus et curatoribus, ne praedia rustica uel suburbana distrahant, nisi ut id
Abbreviated transcription (Latin):
it̾e dicemus. an tñ nube̾to
p̾ea. parere ꝯditiom possit. qͣi
ri põt.⁊ si testatorde primo
niptiali iugo senẜit puto

Expanded text:
idem dicemus. an tamen nubendo postea parere condicioni possit, quasi ri potest: et si testator de primo nuptiali iugo sensit, puto
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ fimuat titius n egosiñ
illo. nzille sine me. adire po¬
poterit. qr in certũ est ã ad¬
huc altero omittẽte rũ pat̾

Expanded text:
 vivat Titius, neque ego sine illo neque ipse sine me adire poterit, quia incertum est, an adhuc altero omittente rumpatur
Abbreviated transcription (Latin):
metulibtatẽ auferri aliud
ad testin certa lege mũtari.
¶Sitio.c. relicta sũt ita. uta
monumto mco nõ recedat
uelut in illa ciuitatedom¬
icilium hãt.põt diciño ẽe
locũ cautioni ꝑ ꝗͣ iuslib̾ta¬
tis infrigitur. Si ⁊ in defũo¬
ti lib̾tis alio uire utimur.
¶Titio gñomeohrs m̃s do¬
tis seiẽ  filie mee noĩe.c. da¬
tolegati qde emolum̃ tu
ad seiã que dotẽ hr̃e incipit.
lieri.sititio quop cui pecu¬

Expanded text:
metu libertatem auferri, aliud ad testamentum certa lege invitari. Titio centum relicta sunt ita, ut a monumento meo non recedat vel uti in illa civitate domicilium habeat. potest dici non esse locum cautioni, per quam ius libertatis infringitur. sed in defuncti libertis alio iure utimur. "Titio genero meo heres meus dotis Seiae filiae meae nomine centum dato". legati quidem emolumentum ad Seiam, quae dotem habere incipit, lieri, sed Titio quoqu
Abbreviated transcription (Latin):
ntum inferat᷑. si sititius.
notestatore deçedat. licet
ꝯpitioceficit. qr tn suspensa
quor ꝯditio pnichiloforeti
milieri succuret᷑. ¶Oꝰerie si

Expanded text:
mentum inferatur. sed si Titius vivo testatore decedat, licet condicio deficit, quia tamen suspensa quoque pro nihilo foret, mulieri succurretur. "Maeviae, si
Abbreviated transcription (Latin):
pubi exasse hrdi instituto. sy¬
stitutus qs ẽ. ext̾itit patri fi¬
lius h̃rs an possit substitutꝰ
separe hr̃ditates. ut filu hãt.
patris nõ hãt. non põt. fiant

Expanded text:
 ex asse instituto substitutus quis est: exstitit patri filius heres: an possit substitutus separare hereditates, ut filii habeat, patris non habeat? non potest
Abbreviated transcription (Latin):
sint ita substituti. qsꝗs mi
chi exsupra scriptis hr̃s erit
deĩqdam exillis postea q̃
hrdes extiterĩt patri obicrũt
soli suꝑstites. ex substitutio¬
ne brdes existerẽt. ꝓrata ptiu̾.
ex qbo instituti sint. nec qeq̃
ualebit ex ꝑsona defũctorin.
¶Quos possũ brdes michi facẽ
necessarios possũ ⁊ filio. ut ẜuy
meũ ⁊ frẽm suum. q̃uis in re¬
bus humams nõ dum sit p̾t¬

Expanded text:
sint ita substituti: 'quisquis mihi ex supra scriptis heres erit', deinde quidam ex illis, posteaquam heredes exstiterint patri, obierunt, soli superstites ex substitutione heredes existent pro rata partium, ex quibus instituti sint, nec quicquam ualebit ex persona defunctorum. Quos possum heredes mihi facere necessarios, possum et filio, ut seruum meum et fratrem suum, quamuis in rebus humanis nondum sit: pos
Abbreviated transcription (Latin):
diseclibo ⁊ inreponendis ꝓ¬
tudmne mãcipioꝵ modica
inpẽsas non debet ar t̃ cura¬
butum obdotalẽ fundum
prestitum exigerc uiramu¬
liere pot.homis eĩ fructini
uti aggeres facẽ fluminai
adu̾tere. eclifitia uetea fulci¬
re.i tẽ ꝙ reficere. arbores in lo¬
cum motuaꝵ reponẽ. utiles
sunt ueluti pecora p̃dus m¬
ponere.dest stercorare. ̃olu¬
ptarie sũt balnea estruere.

Expanded text:
dis aedibus et in reponendis ptudine mancipiorum modicas impensas non debet arbiter curabutum ob dotalem fundum praestita exigere vir a muliere potest: onus enim fructuum uti aggeres facere, flumina avertere, aedificia vetera fulcire itemque reficere, arbores in locum mortuarum reponere. Vtiles sunt veluti pecora praediis imponere, id est stercorare. Voluptuosae sunt balinea exstruere.
Abbreviated transcription (Latin):
dubitabit filiũ quo patri cu¬
ratorẽ dare.qͣuis ẽĩ ꝯtrasirap̾
celsũ ⁊apudalios pleros ꝙre¬
latũ. qͣi inderoꝵ sit patrea filio
regi. at tñdiuus pius nestio
celeri. Itẽdiui frẽs rescripserũt¬
⁊̃ filiũ si sobrre unuiat patri cuã¬
tore dand̾ magis q̃ extraneum
¶Duius pius matris querelaz
de filus ꝓdigis aomisit ut tu¬
tores accipiãt in hec uba. non
c̃ nouum quosdã ⁊ sim̃tis suc
uidchũtur ex fmõib ꝯpotẽs
ẽẽ. tñ fic tractare bõi ad septi¬
nẽtia. ut nisi subuematur. hi
deducãtur in egestatẽ eligend̾
itaꝙ erit qeos ꝯsilio regat. nã¬

Expanded text:
dubitabit filium quoque patri curatorem dare: quamuis enim contra sit apud Celsum et apud alios plerosque relatum, quasi indecorum sit patrem a filio regi, attamen diuus Pius Instio Celeri, item diui fratres rescripserunt filium, si sobrie uiuat, patri curatorem dandum magis quam extraneum. Diuus Pius matris querellam de filiis prodigis admisit, ut curatorem accipiant, in haec uerba: 'Non est nouum quosdam, etsi mentis suae uidebuntur ex sermonibus compotes esse, tamen sic tractare bona ad se pertinentia, ut, nisi subueniatur is, deducantur in egestatem. eligendus itaque erit, qui eos consilio regat: na
Abbreviated transcription (Latin):
positoꝵ ht inemãcipato filio pat¬
qr nich̾m poni libis solet nec qsg
dixit iure nirãdo obligar filium
patri mau̾missoriut lib̾tũ patrono
nã pietatẽ lib̾i parẽtib nõ opas de

Expanded text:
positorum habet in mancipato filio, quia nihil imponi liberis solet. nec quisquam dixit iureiurando obligari filium patri manumissori ut libertum patrono: nam pietatem liberi parentibus, non operas de
Abbreviated transcription (Latin):
multa legata oditionalia
sũt.ciutiõi lecus est que
in edc̃opponit᷑. q̃ toam pli
accipit.redoi. ¶Idꝙ nat᷑a
h̃rditati debetur ⁊ peti qdẽ
mũ aut nõ.iugere. existĩat.
⁊ hrditarioiure.idquor ca¬
pi.ldeoꝙ ⁊ ĩ restitutiõe h̾rdi¬
tatis uctuꝵ. ¶Sidebitor cre¬
ditori hrs existat.q̃uisꝯ fu¬
sionc libetur. tñ locupletio

Expanded text:
dicionalia sunt, cautioni locus est quae in edicto proponitur 'quanto amplius accipit reddi'. Id, quod natura hereditati debetur et peti quidem nium aut non augere existimat et hereditario iure id quoque capi ideoque et in restitutionem hereditatis uenturum. Si debitor creditori heres existat, quamuis confusion
Abbreviated transcription (Latin):
si neccessariũ fint monum̃¬
tum exstrũe. Garcelł̃ ꝯ fu¬
ltus anfũis monumtiq ĩ¬
pesa. qͣtam testator fieriius¬
fit in ere aliẽo deduci debeat.

Expanded text:
si necessarium fuerit monumentum extruere. Marcellus consultus, an funeris monumentique impensa, quantam testator fieri iussit, in aere alieno deduci debeat,
Abbreviated transcription (Latin):
ripositũ uoluit. postea aũt
test̃ofc̃o. uxori sue legauit.
ꝯcessit ⁊ hoc ã pliusuicenos
aureos anuos. q̃situm ẽ.an
hos .c. aureos hrdes uiri. ab
uxore. uł ab hrdibꝯ eiusre¬

Expanded text:
uerit, postea autem testamento facto uxori suae legauit, concessit et hoc amplius uicenos aureos annuos: quaesitum est, an hos centum aureos heredes uiri ab uxore uel ab heredibus eius re
Abbreviated transcription (Latin):
tali suo fecisse. qͣrto decimo
q̃no in ualeat testin dico
uale. plus arbitror.⁊ si prid¬
ie kalendaꝵ fecent post sex¬
t̃a horam noctĩs ualere test̃.¬

Expanded text:
tali suo fecisse quarto decimo anno: an ualeat testamentum? dico ualere. plus arbitror, etiamsi pridie kalendarum fecerit post sextam horam noctis, ualere test
Abbreviated transcription (Latin):
knsũ est nõsecus qͣ si .c. ini
libolegatis. rogetur post tp:
maiore q̃ titatem restituere.
¶Cum aut rogatus sit qcꝗd
exbrditare sũperit post m¬
ort̾e sua atituere de pretio

Expanded text:
nsum est, non secus quam si centum milibus legatis rogetur post tempus maiorem quantitatem restituere. Cum autem rogatus, quidquid ex hereditate supererit, post mortem suam restituere de pretio
Abbreviated transcription (Latin):
mutile ẽẽ legatum.qr nec
absit quicq̃ nec bis eadem
res pr̃ari possit.S⁊si cum o¬
michi ex testõ titustichũ
deberes eunde ate hrde sẽpniꝰ
michi lẽgauĩt fideiq mee
ꝯmiẜit ut eũ alicui restit¬
uam legatũ utile erit. ⁊ si¬
qrnõ sum bĩturus. Ide ui¬
ris erit. ⁊ si pecumã amele¬
gauerit. multomag̾ sun

Expanded text:
legatum, quia nec absit quicquam nec bis eadem res praestari possit. Sed si, cum mihi ex testamento Titii Stichum deberes, eundem a te herede Sempronius mihi legaverit fideique meae commiserit, ut eum alicui restituam, legatum utile erit, quia non sum habiturus: idem iuris erit et si pecuniam a me legaverit: multo magis,
Abbreviated transcription (Latin):
te morã passa ẽ ꝯceptus ⁊ natꝰ
sit ansuus patri existat ⁊cum
placeat eũ ingenuum nasci.
sa hoc bãtur.ut uxor ducta suu̾
pariat.nec mirũ sit ex sua ĩge¬
nuũ na sci cũ excaptiua scriptũ
sortis fuit cuius mat̾ morã pa¬
sa c̃mlib̾tate fidei ꝯmissa ipse¬
quormorã passus ẽ.suum euz
patri nasci exẽplocaptiuoꝵ pa¬
rentũ cum qboredut. ergo siue pͦt¬
ea pat̾ cius post morã maumit¬
tatur. recipiet eũ in potãte. siũ
an decẽssẜit diffinend̾ erit suu̾
eristere. ¶Suos hrdes accipe de¬
bemus filios filias suie nat᷑ales
siue. adoptiuos ¶Itoum ⁊̃ fili
suus hrs excluditur. fisco p̾lato
ut puta suꝑ duellioms fu̾it dã¬
pnatus pat̾ post mort̾e s̃uami
ħ quorut nec iira sepũlchroꝵ
hic filius hãt. ¶ Si filius suu
h̾rs ẽe desut in eusd̾e pt̾e succe¬
dũt õs nepotes neptes ꝙ exeo

Expanded text:
te moram passa est, conceptus et natus sit, an suus patri existat. et cum placeat eum ingenuum nasci, sa haec habeatur, ut uxor ducta suum pariat? nec mirum sit, ex serva ingenuum nasci, cum et ex captiva rescriptum sortis fuerit, cuius mater moram passa in libertate fideicommissa, ipseque moram passus est, suum eum patri nasci exemplo captiuorum parentium, cum quibus rediit. ergo siue postea pater eius post moram manumittatur, recipiet eum in potestate, siue ante decesserit, definiendum erit suum existere. Suos heredes accipere debemus filios filias siue naturales siue adoptiuos. Interdum etiam filius suus heres excluditur fisco praelato, ut puta si perduellionis fuerit damnatus pater post mortem suam, hoc quo, ut nec iura sepulchrorum hic filius habeat. Si filius suus heres esse desiit, in eiusdem partem succedunt omnes nepotes neptesque ex eo
Abbreviated transcription (Latin):
gita ẽ. ne uenditioqn eli
p̃terito. si ante qͣ uenderet
hr̃s. uendicare legatariu
dãpnũ subiturus h̃rs pp
lib̾tatẽ. ergo totiẽs actio
deneginda nõest.si onna
in tegra sĩt. Ide est.⁊ sipig¬
nori. aliquos ex his ẜuis.
hrs decłit post dic. uł uẽdi
quosdũ ẜuos distraxit. qu¬
osdã retinuit. nõ est. audi¬
endus legatarius. siuelit
reliqlegati sĩt. decernend̾
ẽ ap̃tore msi intra certu
tp̃c optaui̾s petitionẽ tibi
nõdin. ¶Si ex quatuor
tũ.¶Unius hõis. Michi ⁊
tibi optiodata. ẽ cum ego
optassẽ. si nomutassem̾i

Expanded text:
gata est. ne uenditio, quandopraeterito, sed antequam uenderet heres, uindicare legatarius damnum subiturus heres, plibertatem? ergo totiens actio deneganda non est, si omnia in integro sint. idem est et si pignori aliquos ex his seruis heres dederit post diem uel uendiquosdam seruos distraxit, quosdam retinuit, non est audiendus legatarius, si uelit reliqui legati sunt, decernendum est a praetore, nisi intra certum tempus optaueris. petitionem tibi non datu iri.Si ex quattuor tum.Unius hominis mihi et tibi optio data est: cum ego optassem, si non mutassem
Abbreviated transcription (Latin):
tionem pr̃abit. s si detraxit
ꝯͣ prestiterit. pemĩs erit locu
quamuis non ut non ed¬
at detraxit sint ex soluat.
¶Marcellus ⁊ scribit.sima¬
ritus dietam inuxoris orti
quos indotem accepat fece¬
rit. posse eum hec detrahere.
quensin eĩus futura sint si¬
ne mulieris tñ dampnonec
dimento.ergo sinon ẽ ei ob¬
futurum quominus detra¬
hat dici oportebit. posse eu
ħ̾ legare que de traere põt.
¶legatum malienauolunta¬
te pom põt mheredis noni
põt. ¶Qui abhostib redem¬
ptus est. legari sibi poterit
⁊ ꝑfitiet legatũ adlibatio¬
nemumeuli pigñoris. ꝙĩ
cohuit. qui redemit.

Expanded text:
tionem prae stabit. sed si detraxerit ut praestiterit, poenis erit locus, quamuis ut non uendat, detraxit, sed ut exsoluat. Marcellus etiam scribit, si maritus diaetam in uxoris hortis, quos in dotem acceperat, fecerit, posse eum haec detrahere, quae usui eius futura sint, sine mulieris tamen damno, neurum impedimento. ergo si non est ei obfuturum, quo minus detrahat, dici oportebit posse eum haec legare, quae detrahere potest. Legatum in aliena uoluntate poni potest, in heredis non potest. Qui ab hostibus redemptus est legari sibi poterit et proficiet legatum ad liberationem uinculi pignoris, quod in eo habuit qui redemit.
Abbreviated transcription (Latin):
meusdare. n ascriptũ estin
ino singuloslab̾o trebatiuᷤ
presc̃s legatũ debiputãt. si re¬
osculleos simoexiñcemia ce¬
teroꝵ.annoꝵ dari possint.

Expanded text:
meus dare" neque adscriptum est "in annos singulos". Labeo Trebatius praesens legatum deberi putat, sed reos culeos, si modo ex vindemia ceterorum annorum dari possit.
Abbreviated transcription (Latin):
ħẽi facto. ⁊ is q patris h̾rdi¬
tatẽ non adit. fuii br̃ditatẽ
adire ⁊ restituere coget.¶Q¬
uotiens filius emacipatu.
ratio est ꝯpellendi hrois. ad
restituendã h̾rditatem. ⁊ si¬
cut n legatan fidei ꝯmis¬
sa cetera pr̃are cogĩt᷑ itanec
ad restitutionẽ qͥdem hrdi¬
tatis ꝯpelli debet. ¶arcelł
plane nõ est opellendus ad
siue petat adebitorib b̾rdi¬
tarus siue abeo petat᷑ exccp¬
tione restitute hrditatis ax¬
iuuar. uł irnoneri pot̾is.
actiones au̾t fideiꝯmissaĩc
epetunt. quas hũit h̃rs eo
tpr. quofidei ꝯmissario re¬
scituebat. mnarcelł. ficas quo
Mactio nes q̃ suboditiõe i

Expanded text:
enim facto etiam is, qui patris hereditatem non adit, filii hereditatem adire et restituere cogetur.Quotiens filius emancipatusratio est compellendi heredis ad restituendam hereditatem et sicut neque legata neque fideicommissa cetera praestare cogitur, ita ne ad restitutionem quidem hereditatis compelli debet.Marcellus: plane non est compellendusiue petat a debitoribus hereditariis siue ab eo petatur, exceptione restitutae hereditatis adiuuari uel summoueri potest. actiones autem fideicommissario competunt, quas habuit heres eo tempore, quo fideicommissum restituebat.Marcellus: sed eas quoque actiones, quae sub condicione
Abbreviated transcription (Latin):
dem ẽẽ uolo.⁊ meuioadquẽ
beditatis portionẽ noluit ꝑ¬
uẽire cũ hoc elogio. fideiꝯmis¬
sũ reliqd. ⁊ meuio lib̾tome¬
uiode me nich meritodari
uolo lagenas uini uctusti.

Expanded text:
edem esse uolo', et Maeuio, ad quem hereditatis portionem noluit peruenire, cum hoc elogio fideicommissum reliquit: 'Maeuio liberto meo de me nihil merito dari uolo lagynos uini uetusti
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯtra ueterẽ osuetũdmẽ pa¬
tris. qua kalendariũ exerce¬
batur. multos nouos debito¬
res amplarũ pecumaꝵ. fecit¬
⁊ inpriores quos pat exigu
test̾ĩ. tp̃r. testator in kalenda¬
rio bũit.¶Un exhrdib test
ex patrimoio uiri sui arctom.
ci supcrãt. eiusq fidel ꝯmisit¬

Expanded text:
contra ueterem consuetudinem patris, qua calendarium exercebatur, nouos debitores amplarum pecuniarum fecit et in priores, quos pater exiguatestamenti tempore testator in kalendario habuit.Uni ex heredibus ex patrimonio iuri sui Arethonis ei sup
Abbreviated transcription (Latin):
ccũ Cumnquis decedẽs seie
tris erat legauerat. ab ea peti¬
erat ut cũ moreretur. flaie
albine oigi suc restitueret
posc restatoris morte. mater
ap̾ magrantũ  ꝓͦfessa ẽ. nicħ

Expanded text:
um.Cum quis decedens Seiae tris erat, legauerat, ab ea petierat, ut eundem cum moreretur Flauiae Albinae coni‹u›gi suae restitueret. post mortem testatoris mater apud magistratum professa est nihil
Abbreviated transcription (Latin):
c̃et. id.ad hr̃dem suum tralm¬
ttere. ¶Sepnio ita legauit is.¬
pnius sumito pdia meaom¬
nia que sũt. uͭsq ad precdum
ꝙuocaturgaas. finibgali¬
tic subcura uillici primi. Iti
ut hec omña instructa fut ol

Expanded text:
et, id ad heredem suum transmittere.Sempronio ita legauit: 'Sempronius sumito praedia ‹m›ea omnia, quae sunt usque ad praedium, quod uocatur Gaas, finibus Galatiae, sub cura uilici Primi, ita ut haec omnia instructa sunt'.
Abbreviated transcription (Latin):
itiscriptũ est.simulermã¬
auit tibi. utsibi uniones
usus sin ca emeres.si postm¬
orte eius.cũ putares eã inue
emeris.atlicinus negat. ẽẽ
legatos ei. cui mulieritale¬
cauideri pata eẽ. queiã mor¬
tuae̾a. empta fuerunt.

Expanded text:
ita scriptum est: si mulier mandauerit tibi, ut sibi uniones usus sui causa emeres, si tu post mortem eius, cum putares eam uiuere, emeris, Atilicinus negat esse legatos ei, cui mulier ita lecausa uideri parata esse, quae iam mortua ea empta fuerint.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ qtus mutius demostrat.i¬
uas. aut nestim̃tum.aut qd
aliud. efficit. ut falsa sit que
subiẽcimus. multũ eĩ inter¬
hecnã sigñalit̃. uelutiq̃ uxõi
cã ꝯpata sũt. uera ẽ illius diffi¬
nitio. Siuero ita scriptũ fuit
uest̾ẽ illã piñpurcã ut certade¬
mõstraret. licet adiectũ sit q̃ eiꝰ
cã empta pataueee̾nt licet n¬

Expanded text:
tus Mucius demonstrat "vas aut vestimentum aut quid aliud", efficit, ut falsa sint quae subiecimus: multum enim interhaec. nam si generaliter, veluti icomparata sunt', uera est illius definitio: si uero ita scriptum fuerit 'uestem illam purpuram', ut certa demonstraret, licet adiectum sit 'quae eius causa empta parataue essent', licet n
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ filia scriptis hrdib. singi
certa prelegauit si longei
minus filie. cui ⁊̃domu
obligatam preleganit. cũ
instrum̃tis ⁊ qcqdibi fui̾t.¬

Expanded text:
 filia scriptis heredibus singulis certa praelegavit, sed longe minus filiae, cui etiam domum obligatam praelegavit cum instrumentis et quicquid ibi fuer
Abbreviated transcription (Latin):
suam titio dare. rogatus est.
quam quam hec .c. quartã
bonoꝵ effitiant tñ ppofidei¬
omissũ sequens. quartere¬
tc̃tiomi locus erit. tunc em̃
exostitutione diui adria¬
m.falcidie.satisfacit ea q̃¬
titas cum apud hrdem rem¬
anetio⁊ falcidiam patictũ
solus cin h̾rditas relicta ẽ.

Expanded text:
t mortem suam Titio dare rogatus est. quamquam haec centum quartam bonorum efficiant, tamen proptemissum sequens quartae retentioni locus erit: tunc enim ex constitutione divi Hadriani Falcidiae satisfacit ea quantitas, cum apud heredem remanet. sed Falcidiam patietur solus cui hereditas relicta est:
Abbreviated transcription (Latin):
tores subtraxit. licet cessi
reꝵ amotaꝵ actio tñ ip̃as
res maritus ꝯdic̾e põt. na
nre gentũi ꝯdici putores
posseabhis ꝗ nõ exiusta cã¬

Expanded text:
to res subtraxerit, licet cessat rerum amotarum actio, tamen ipsas res maritus condicere potest: nam iure gentium condici puto posse res ab his, qui non ex iusta c
Abbreviated transcription (Latin):
taꝵ estiãtioadtp̃s quo amo¬
te st̃. referri debet. na inu̾i̾ta¬
tefuitũ fit. ⁊ silemꝰ coheroca¬
tur mulier. Quare nec abo

Expanded text:
aestimatio ad tempus quo amotae sunt referri debet: nam veritate furtum fit, et si lenius coercetur mulier. Quare nec a bo
Abbreviated transcription (Latin):
Pt Nem legata. si testator
aau alii donaiĩt. omimodo
extig̃uit᷑ legatũ. nec distin¬
guimusutrũppnecessitatẽ
reifamiliaris an merauo bũ¬
tatedonauit. aut sinccessita¬
te donaui̾t legatũ debea tur
simida uolũtate nõ tebeatu
hec ẽĩ distitt̃o. indonãtis mu¬

Expanded text:
testator uiuus alii donauerit, omnimodo exstinguitur legatum. nec distinguimus, utrum propter necessitatem rei familiaris an mera uoluntate donauerit, ut, si necessitate donauerit, legatum de beatur, si nuda uoluntate, non debeatur: haec enim distinctio in donantis mu
Abbreviated transcription (Latin):
etsic inqd loꝯmur hre no
ãphoras miue aom̃suram
um referẽtes. Elntolus nõ
putoueꝵ.ut innolegato
⁊doli a debeãtur. maxime
puto admittent̾ c̃c̃. ⁊ ea de¬
beri.msi pari mo. in mobi¬
les ĩagro uelud instrumẽ¬

Expanded text:
ur habere non amphoras mille, ad mensuram vini referentes. in doliis non puto verum, ut vino legato et dolia debeantur, maxime puto admittendum et ea deberi, nisi pari modo immobiles in agro velut instrume
Abbreviated transcription (Latin):
tion em ueram prabit. ip̃m
uero si dederit eristente opi¬
tione nullum sentiet dumo¬
num.iam eĩ estimatio poe¬
mere aditum. ⁊ pr̃are.
ꝙ tu apupillo emisses ꝯa
te quam scires tibi legata
eẽ ilien. aueris utile legati
ẽẽ nerant. ⁊ aristo ⁊ offilis
eum eẽ ꝓmittere non deer
S⁊ furtis ⁊ norus solutum
ẽẽ ꝓmittere debebit. qr it
dare dedebit. ut eum hr̃e lice¬
at. sanitas aũt ẜu ad pprs¬
tatem eius nich̾ ꝑtinet. se
obid ꝙ furtũ fecit ẜuus. ait
nora nocit euenit quom¬
nus eum hr̃e dñoliceat. sie
obid ꝙ obligatus ẽ fundus
accidere possit ut tum hie
dño non licea.Siueroctusto
legatus ẽ.tał dari debrquałe¬

Expanded text:
onem ueram praestabit: ipsum uero si dederit, exsistente condicione nullum sentiet damnum: iam enim aestimatio postmere aditum et praestarque tu a pupillo emisses et antequam scires, tibi legatas esse alienaueris, utile lega tum esse Neratius et Aristo et Ofilius eumsed furtis et noxiis solutum esse promittere debebit, quia ita dare debet, ut eum habere liceat: sanitas autem serui ad proprietatem eius nihil pertinet: sed ob id, quod furtum fecit seruus aut noxam nocuit, euenit, quo minus eum habere domino liceat, sicuti ob id, quod obligatus est fundus, accidere possit, ut eum habere domino non liceat.Si uero certus homo legatus est, talis dari debe
Abbreviated transcription (Latin):
lp̃. Siꝓbatũ est nom̃ debito¬
ris anouissimo curatore fru
stra tutorẽ de eo ꝯũ eĩri.
dem minorẽ ut in maiore pe¬
cunia ꝯdẽpnatum in ĩtegrũ¬
restitui placuit ea res materia

Expanded text:
probatum est nomen debitoris a nouissimo curatore, frustra tutorem de eo conueniri. edem mino rem ut maiore pecondemnatum in integrurestitui placuit. ea res materia
Abbreviated transcription (Latin):
deiomissũ relinꝗ posse. dubi¬
umnoest.Sr si nocaueatur
adu̾sus mumcipẽ ꝗdemnõ
dubitamus ex hoc edc̃o iri m
icipes. siis nõcaueatur. nõui
der eoz assecuturos.siextra¬
ordinanoremedio opuseĩt
udelicet ut decreto p̾torisac

Expanded text:
deicommissum relinqui posse dubium non est. sed si non caueatur, aduersus municipes quidem non dubitauimus ex hoc edicto iri iicipes, si his non caueatur, non ‹i›dem adsecuturos: sed extraordinario remedio opus erit, uidelicet ut decreto praetoris ac
Abbreviated transcription (Latin):
legatũ sub ꝯditione sit relic¬
tũ ⁊ fideiomissũ. n nõie fidei¬
ꝯmissi satistet᷑. cꝗssiũi erit
fideiomissariũ nõie legatii
satis accipe. abhrdesi ei leg
siiam accepitlegatariu ab
hr̃desatis decernendũ erit. er
casatisdatione magis fidei

Expanded text:
elictum et fideicommissum, neque fideicommissi satisdetur? aequissimum erit fideicommissarium nomine legati satis accipere ab herede, si ei lega quod si iam accepit legatarius ab herede satis, decernendum erit ex ea satisdatione magis fidei
Abbreviated transcription (Latin):
datione interposita absol¬
uat maritum aut hĩtar
gis usitatũ est.nec ferenda
est mulier. si dicat magis
se uelledilationẽ pati. qua
inrepresẽtatione. deductio¬
nem. ¶Siue aut mariti.
siue uxoris piculo. dosfint.
nchominus legitimotpr
debet soluere maritus¶Si
uir.uotuntate mulieris. ẜ¬
uos dotales manumiẜite
si quidem donare ei mulici
uolũt. nec delib̾tatis caĩ
positis eis prandis. tenebit.
ꝙ si negotium int eos ges¬
tum fuerit. utiqꝙ tenebitũ.¬
obligationẽpueniss. ¶si
maritus seuusin ẜuos do
erit. ꝯstat eum teneri hoc i¬
nõie¶iuero ⁊ in suos est
naturał. adhuc dicendũ
ẽ. inmoderatã cius seuitiã
hoc iuditio cohercendã. qͣui
eĩ diligentiã uxoream de¬
demũ a beo erigat. q̃ rebus
suis eribet. nec plus possit
at tnseuitia que inpprus
culpãda est. inalienis cohx̃¬
cenda c̃. hoc est indotalib.¬
¶Suixor uiri rem ꝯmoda¬
uerit. ea que pierit uiden¬
dum ẽ.anopensationem.
hoc noĩe patipossit. Et pu¬

Expanded text:
datione interposita absoluat maritum aut habita gis usurpatur: nec ferenda est mulier, si dicat magis se uelle dilationem pati quam in repraesentatione deductionem.Siue autem mariti siue uxoris periculo dos fuit, nihilo minus legitimo tempore debet soluere maritus.Si uir uoluntate mulieris seruos dotales manumiserit, si quidem donare ei mulier uoluit, nec de libertatis causa impositis ei praestandis tenebitur: quod si negotium inter eos gestum obligatione peruenisset.Si maritus saeuus in seruos dotit, constat eum teneri hoc nomine: si uero et in suos est natura talis, adhuc dicendum est immoderatam eius saeuitiam hoc iudicio coercendam: quamuis enim diligentiam uxor eam demum ab eo exigat, quam rebus suis exiget, nec plus possit, attamen saeuitia, quae in propriis culpanda est, in alienis coercenda est, hoc est in dotalibus.Si uxor uiri rem commodauer‹it› eaque perierit, uidendum, an compensationem hoc nomine pati possit. et pu