comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hominis bonũ dĩ uerbũ: id ÷
doctrinã euange licã intellexerunt.
uirtutesq scł̃i uenturii hoc est
glorificacionẽ resurrectionis. uitãq
futurã. et prolapsi sunt a fid exp̃i.¬
appellari. De quo superius diximus.
quia in iungitur illis qui instruunt̃
ante quã ad baptismũ ꝑueniant
quãbeatus apłs hic excludit dicens
non posse iterũ renouari ꝑ poeni¬
tenciam. quatenus pęnitencia facta
iterũ baptizetur.: Alterũ auc̃ geñ
poenitenciȩ est : per qđ post
baptismũ delent᷑ peccata. qđ beatus¬
apłs minime excludit: Terra
ergo om̃s ut timeant postbaptismi.
gram̃ grauiorib: peccatis sẽ imas¬
plicare: qui a non potest fieri scđa.¬
uice renouacio perlauachrum
baptis matis: Nã sicut xp̃s semel¬
mortuus est & semel resurgens iã non
moritur : ita semel grã baptis matis
agenda est nec potest ittrari. nisi dubiũ
fuerit utrũnã quis captus ab ostib
sit baptizatus : Renouariaut̃ dixit.

Expanded text:
ominus bonum Dei verbum. Id est, ominus bonum Dei verbum. Id est, doctrinam evangelicam intellexerunt. Virtutesque saeculi venturi. Hoc est glorificationem, resurrectionem, vitamque futuram. Et prolapsi sunt. A fideappellari: de quo superius diximus, quia injungitur illis qui instruuntur antequam ad baptismum perveniant: quam B. Apostolus hic excludit, dicens: Non posse iterum renovari per poenitentiam, quatenus poenitentia facta iterum baptizetur. Alterum autem genus poenitentiae est, per quod post baptismum delentur peccata: quod B. Apostolus non excludit. Terret ergo omnes, ut timeant post baptismi gratiam gravioribus peccatis se implicare: quia non potest fieri secunda renovatio per lavacrum baptismatis. Nam sicut mortuus, et semel resurgens, jam non moritur , ita semel gratia baptismatis agenda est, nec potest iterari, nisi dubium fuerit, utrumnam quis captus ab hostibus sit baptizatus. Renovari autem dixit
Abbreviated transcription (Latin):
unitatis in eccła ꝑceptis: fides.
resurrectionis exiudicii futuri
habenda est Unde sub iungit
apłs dicens: Acresurrectionis
mortuorũ ce iudicii ae t̾ni funda¬
mentũ non debemus rursus
iacere. utiterũ instruamini
defide generalis resurrectionis
&e iudicii aeterni qđ dabitur
iustis. paritq in iustis. quasi
iam nonsitis deistis instructi.
Notandũq ad omĩa semper subaudiendũ
ẽẽ nonrursũ : Ethoc faciemus siquidẽ
permiserit ds̃: hocest et aclmaiorauos ss
docemus: ecdehis om̃ib quȩ enume¬
rauimus plenissime docebimus uos.
ut nons it iterũ necesse ex toto & acapite
ponere fundamentũ. Neuero ullate nus
quis scđm uł tercium estimaroe post
peccita fieri baptisma.̃ma mox sub¬
intulit dicens: Inpos sibilr est enĩ¬
eos quisemel sunt illuminati. sub
& iamdonũ cȩleste. hocest. remissionẽ
siue cõmunicauer̾ corpori et sanguini
dñi post baptis ma. & participes
factisunt spũs scĩ. indistribucione
scilicce donorũ: gustauer̃ ni hil¬

Expanded text:
itur in Ecclesia perceptis, fides resurrectionis et judicii futuri habenda est. Unde subjungit Apostolus dicens: Ac resurrectionis mortuorum, et judicii aeterni. Fundamentum non debetis rursus jacere, ut iterum instruamini de fide generalis resurrectionis et judicii aeterni, quod dabitur justis, pariterque injustis: quasi jam non sitis de istis instructi. Notandumque ad omnia semper subaudiendum esse, non rursum. Et hoc faciemus, si quidem permiserit Deus. Hoc est, et ad majora vos ducemus, et de his omnibus quae enumeravimus plenissime docebimus vos, ut non sit iterum necesse ex toto et a capite ponere fundamentum. Ne vero ullatenus quis secundum vel tertium aestimaret post peccata fieri baptisma, mox subintulit, dicens: Impossibile est enieos qui semel sunt illuminati. Sub etiam donum coeleste. Hoc est remissionem sive communicaverunt corpori et sanguini Domini post baptisma. Et participes facti sunt Spiritus sancti. In distributionibus scilicet donorum. Gustaverunt nihil
Abbreviated transcription (Latin):
qđ hereditauer̾ promissiones lĩ
fide ce pacientia: id circo utitur
exẽplis :: Sed mira sapiencia ei.
aliquando laudibus extollendo
blanditur eis aliquando terrorib:
terrae : Nã insuperiorib t̾roe eos
nemfideles essent: & minus creduli
promissionib: dĩ : nuncaut̃ exẽplis
ortatur ad pęnitentiam et fidẽ ut in¬
dubitantus crelant. nonsolũ dõ¬

Expanded text:
iones Dei fide et patientia, idcirco utitur exemplis. Sed mira est sapientia ejus: Aliquando enim laudibus extollendo blanditur eis, aliquando terroribus terret. Nam in superioribus terret eos, ne infideles essent, et minus creduli promissionibus Dei, nunc autem exemplis hortatur ad patientiam et fidem ut indubitanter credant
Abbreviated transcription (Latin):
perantib sibicausa salutis & ernę
appellatus acdõ pontifex iuxta
ordinẽ melchi sedech:: Cũ e̾ẽt
inquit filius dĩ inueritate: didicit
obȩdientiam ex his ob probrus
ettorm̃tis quȩ passus est : hoc est
uoluntariã ex hibuit patri
oboedientiã: exꝑtus illã exparte
humanitatis:: Hanc oboedientiã quã hic
didicis se filium dĩ dicit apłs. hocest
uoluntariȩ suscepisse : alio loco ostendit
ubiait : Cũ informadĩ e̾e̾t semae ipsũ
ex in auit formã seruiaccipiens. factusq ẽ
oboediens patriusq ad mortẽ :¬

Expanded text:
ernae, appellatus a Deo pontifex juxta ordinem Melchisedech. Cum esset, inquit, Filius Dei in veritate, didicit obedientiam ex his opprobriis et tormentis quae passus est, hanc voluntariam jam exhibuit Patri obedientiam, expertus illa ex parte humanitatis; hanc obedientiam quam hic dedisse Filium Dei dicit Apostolus, hoc est voluntarie suscepisse, alio loco ostendit, ubi ait: Cum in forma Dei esset, semetipsum exinanivit, formam servi accipiens, factusque obediens Patri usq
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ sũmi sub fuit : quiobuiauit
abrahę regressoacede regũ &
benedixit ei. cuidecimas omniũ
cliuisit abraham: Tradunt
hebrei melchi sedech ipsũ eẽ.
sem primogenitũ nioefilium
quieo tpr̃ quonatus est. abra ham
abuerit annos aetatis ccõs xc̃nos:

Expanded text:
ummi fuit, qui obviavit Abrahae regresso a coede regum, et benedixit ei, cui et decimas omnium divisit Abraham. Tradunt Hebraei Melchisedech ipsum esse Sem primogenitum Noe; qui eo tempore quo natus est Abraham, habuerit annos aetatis ducentos
Abbreviated transcription (Latin):
humane condicionis p̃omiã sinepeccato:
Quaꝓpt̃ non solũ per hoc qđ ds̃ ÷ etomĩa
nouit cognoscit infirmitatẽ fragilitatis
nraẽ & potest misereri : uerũ& iam
perhoc qđ homoest nr̃i particeps
factus in fragilitate carnis absq peccato.:
et cognoscit etindulgere ualce:
Multi pontifices. ggnorant eos qui intri¬
bulacione sunt constituti : neq quȩ sit
tribulatio in quo lib&e sciunt ::
Inpos sibile quippeest afflictiones
afflictorũ  ei quiex perim̃tũ
afflictionis non habuit. &e sensibi lit̃.
omia nonsustinuit: pontifex aut̃ nr̃
cõpetenter omĩa sustinuit quȩ fuer
illata humane miserie post peccatũ
primi hominis : & tẽ in interiora
uelaminis ad thronũ pat̾nȩ maiestatis
ascendit.: Unde ce sequit̾: tẽptatũ
aut̃. sub̵. habemus pontificẽ ꝑ omĩa

Expanded text:
ato. Quapropter non solum per hoc quod Deus est et omnia novit, cognoscit infirmitatem fragilitatis nostrae et potest misereri, verum etiam per hoc quod homo est nostri particeps factus in fragilitate carnis absque peccato, et cognoscit et indulgere valet. Multi pontifices ignorant eos qui in tribulatione sunt constituti, neque quae sit tribulatio in quolibet sciunt. Impossibile est quippe eum afflictiones afflictorum scire, qui experimentum afflictionis non habuit, et sensibiliter omnia non sustinuit. Pontifex autem noster competenter omnia sustinuit quae fuerunt illata humanae miseriae post peccatum primi hominis, et tunc in interiora velaminis ad thronum paternae majestatis ascendit. Unde et sequitur: Tentatum autem habemus pontificem per omnia
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ animã mortificabant:: opera
nãq mortis:: sunt peccata :: Nãsicut
anima iiuificatur fide aliisq:
uirtutib ita infidelitate moritur
et peccatis :: Sequitur: Nonrur sum
doctrinȩ est: institucio et doctrina
baptis matis uidelic&e quid contineat
in sebaptis mus. et quid conferat ad fidẽ
accedentibus : Sed quod dicit
plurari numero baptis matũ funcdam̃tũ:
prouarietate accipienciũ posuit.
non qđ plura baptismata debeant
intelligi sed unũ: Quia sicut unus
est ds̃ etuna fides: ita etunũ baptis ma:
Inposicionis quoq manuũ fundam̃tũ
non debemus rursũ iacere :
Inposicionẽ manuum appellat¬
creditur accipidomũ sps scĩ.¬

Expanded text:
quae animam mortificabant. Opera quae animam mortificabant. Opera namque mortis sunt peccata. Nam sicut anima vivificatur fide aliisque virtutibus, ita infidelitate moritur et peccatis. Sequitdoctrinae est institutio et doctrina baptismatis, videlicet quid contineat in se baptismus, et quid conferat ad fidem accedentibus. Sed quod dixit plurali numero baptismatum fundamentum, pro varietate accipientium posuit, non quod plura baptismata debent intelligi, sed unum: quia sicut unus est Deus et una fides, ita et unum baptisma. Impositionis quoque manuum. Fundamentum non debemus rursum jacere. Impositionem manuum appellatcreditur accipi donum Spi
Abbreviated transcription (Latin):
euglicã atq apostolicã: quȩdebeat
agere boni & quȩ uitare mala: Quia
ergo iudei quibus apłs ista scribebat
iam baptirati erant: iamq: fundam̃tum
superius descriptũ ꝑceperant: ortatur
illos ad ista maiora tendere ce opus.
non eẽ. ut iterũ illud fundamentũ
pęnitenciȩ id uocat. quia sicut dictũ est
baptitando poenitenciar prius iniun ge¬
batur: Unde inactibus apłorum¬
beatus paulus dicitiudȩis ad fidem
concurrentib Pęnitenciã agite.
& baptizetur unus quisq urm̃:¬
Fundamentũ quoq fidei addm̃ dr̃:
quia fides ꝑ quã accedimus addm̃.
fundamentũ est omnium uirtutum
Nondeb&e inquitẽeᷤ. necesse ut iterum
iaciamus fundamentũ pęniten ciȩ
ab operibus mortuis: et fundam̃tũ
fidei ꝑ quã acceditur ad dm̃ qđ
in uobis iactũest: antequã ad baptismi.
gram̃ uenis setis pęnitenciam
ab operibus mortuis agereest.
ipsa opera mala ꝑpęnitenciam delere

Expanded text:
evangelicam atque apostolicam qua debeat evangelicam atque apostolicam qua debeat agere bona, et vitare mala. Quia ergo Judaei quibus Apostolus ita scribebat jam baptizati erant, jamque fundamentum superius descriptum perceperant, hortatur illos ad ista majora tendere, et opus non esse ut iterent illud fundamentum sic vocat, quia, sicut dictum est, baptizando poenitentia prius injungebatur. Unde in Actis apostolorum Paulus dicit Judaeis ad fidem concurrentibus: Poenitentiam agite, et baptizetur unusquisquFundamentum quoque fidei ad Deum est, quia fides qua accedimus ad Deum, fundamentum est omnium virtutum. Non debet esse, inquit, necesse ut iterum jaciamus fundamentum poenitentiae ab operibus mortuis, et fundamentum fidei, per quam accedit ad Deum quod in vobis jactum est antequam ad baptismi gratiam venissetis. Poenitentiam ab operibus mortuis agere est ipsa opera mala per poenitentiam delere,
Abbreviated transcription (Latin):
Fundamentũ pęnitenciȩ uocat : unde primũ
instrui deb& qui baptitand est. sitam̃
ad oeatẽ intelligibilẽ ꝑuenit: hocest
infine tẽporũ ꝓsalute generis humani
sine semine uiri. passũ. mortuum:
resurrexis se tercia die. ascendisse
ad celos. uenturũ ad iudicium ut recdlat
unicuiq scđmopera sua. Resurrecti¬
onẽ corporũ in cõmutabilitatẽ animarũ.:
bonos ingła. malos in poena manere.
om̃ĩ potentidm̃ trinitatẽ habere
inpersonis: unitatẽ in substancia :
Post quã om̃ia ista confessus fuerit
secredere: deboe confiteri peccata
sua : Sicq in iuni genla ẽ ei poniten¬
dierũ: sicut in passionib scõrũ
legimus : ac eleb& deinde baptizari:
abrenuncians diabolo & omĩbus
põpis eĩ. om̃ibq: operibus eius.
baptizatus uero: deb& plenius
instrui dediuinitate utcredatq
patrẽ ingenitũ. filium genitũ. spm̃
scm̃. Nec genitũ nec ingenitum.
sed ab utroq proceclentem i
Regulam quoq uiuendi scđm doctrinã

Expanded text:
Fundamentum poenitentiae vocat, unde primum instrui debet qui baptizandus est, si tamen ad aetatem intelligibilem pervenit: hoc estin fine temporum pro salute generis humani sine semine viri, passum, mortuum, resurrexisse tertia die, ascendisse ad coelos, venturum ad judicium, ut reddat unicuique secundum opera sua, resurrectionem corporum, incommutabilitatem animarum: bonos in gloria, malos in poena manere: omnipotentem Deum Trinitatem habere in personis, unitatem in substantia: postquam omnia ista confessus fuerit se credere, debet confiteri peccata sua, sicque injungenda est ei poenitendierum, sicut in passionibus sanctorum legimus, ac deinde debet baptizari, abrenuntians diabolo et omnibus pompis ejus, omnibusque operibus ejus. Baptizatus vero debet plenius instrui de Divinitate, ut credat Patrem unigenitum Filiumque genitum, Spiritum sanctum nec genitum nec ingenitum, sed ab utroque procedentem: regula quoque vivendi secundum doctrinam
Abbreviated transcription (Latin):
id ẽ. ꝑ xp̃m: quia ipse .ẽ. mediator nr̃. ⁊ infi¬
deillius saluamur: Mulieres subdite
estote uiris: sicut oportet in dno: Mulier
eris & ipse dominabiturtui : in primordio
siquidẽ fidcei erant multe mulieres quȩ se
causa religionis abstinebant a consortio
resisterent uiris &rebellarent: Sic̃ enĩ¬
debet eẽ una quȩq: mulier: Frant &iã
multi uiri. qui similiter seabstinebant acoitu :¬
uel qͥcũ aliis mulierib: coibant. ⁊ uerbea¬
bant uxores sucs. neilli similiter cũ aliis
agerent uł neali quid auderent mur¬
murare contra eos quossimiliter alloqr:
Uiridiligite uxores ur̃as & nolite a mari
eẽ ad illas : Id .ẽ isi abstmetis ad tẽp
a coitu causa religionis: uł quia cũ aliis

Expanded text:
istum: quia ipse est mediator noster et in fide ejus salvamur. Mulieres, subditae estote viris, sicut oportet, in Domino. Mulier, eris, et ipse dominabitur tui . In primordio siquidem fidei erant multae mulieres, quae se causa religionis abstinebant a consortio resisterent viris, rebellarent, sivedebet esse unaquaeque mulier. Erant etiam multi viri, qui similiter abstinebant a coitu vel qui cum aliis mulieribus coibant, et verberabant uxores suas, ne illae similiter cum aliis agerent, nec aliquid auderent murmurare contra eos, quos similiter alloquitur. Viri, diligite uxores vestras, et nolite amari esse ad illas, id est si sustinetis ad tempus a coitu causa religionis vel quia cum aliis
Abbreviated transcription (Latin):
cio noui hominis Uirtutes seccari: ⁊ om̃a
bona in se habere:: Etneputa remꝰ ꝙ bo
minẽ exterior ẽ p̃ciperet renouari.
ad alicuiꝰ rei similitudinẽ sub iungit:
ũ hominẽ in qͥd p̃cipio renouari qui re no¬
uatur in agnicionẽ dĩ scđm imaginẽ eiꝰ.
qui creauit eũ : id .ẽ. hominẽ interiorẽ¬

Expanded text:
tio novi hominis? Virtutes sectari, et omnia tio novi hominis? Virtutes sectari, et omnia bona in se habere. Et ne putaremus quod hominem exteriorem praeciperet renovari ad alicujus rei similitudinem, subjunxit: Eum hominem, inquit, praecipio renovari, qui renovatur in agnitionem Dei secundum imaginem ejus qui creavit eum, id est hominem interiore
Abbreviated transcription (Latin):
cordis habentes: In qͥb sub peccatif
Et uos ambulastis aliquando. id ẽ cũ ui¬
ueritis peccato ante fidẽ ⁊ essets
mortui dõ: sed nunciã ñ abulatis in illis:
Nunc autẽ deponiteuos omĩa. sub supe¬
rius dicta: uel eiq secuntur: lrã: qui a
ira uiri iusticiã dĩ non oꝑatur: Indig¬
nationẽ : Id ẽ nolite in dignari minoub
sirep̃hendimini abillis: Malicicm:
malicia ẽ: mala uoluntas: Blasphe¬
micim id ẽ. derisionẽ indm̃ & ꝓximũ:
inuicẽ : Omne m̃ daciũAdiabolo est
cũ pximis : Expoliantes uos u& erẽ hominẽ:
U &erẽ hominẽ appellat hioueteris homi¬
nis conuersationẽ ⁊ uitã: Quȩ ẽ con¬
uerscitio u&eris hominis infidelitas:
noboediencia : concupiscencia mala
rapina ad ulteriũ homicidiũ & cȩt̃ talia:
nis renou&ur sẽ ꝑ in u& ustate erit : quia
obnoxius: Seddebet buptiz ari ⁊ induere
nouum hominem . id ẽ. nouã m̃tẽ ⁊ noui
hominis conuersaitionẽ : quȩ ẽ. conuersa¬

Expanded text:
cordis habentes, in quibus, subaudis peccatis, et vos ambulastis aliquando cum viveretis, peccato ante fidem, et essetis mortui Deo, sed nunc jam non ambulatis: Nunc autem deponite et vos omnia, subauus dicta, vel ea quae sequuntur: iram, quia ira viri, justitiam Dei non operatur; indignationem, id est nolite indignari minoribus, si reprehendimini ab illis. Malitiam. Malitia est mala voluntas. Blasphemiam, id est derisionem in Deum et proximum; invicem: Omne mendacium a diabolo est: cum proximis, exspoliantes vos veterem hominem. Veterem hominem appellat hic Veteris hominis conversationem et vitam. Quae est conversatio veteris hominis? infidelitas, inobedientia, concupiscentia mala, rapina, adulterium, homicidium, et caetera talia. nis: semper in vetustate erit, quia obnoxius. Sed debet baptizari et induere novum hominem, id est nohominis conversationem. Quae est conversa
Abbreviated transcription (Latin):
pace uł caritate : in uno corpore. ut u¬
nũ coipus xp̃isitis: Et grati estote. id ẽ.
graciosi estote ⁊ accepti: tã dõ quã homini¬
bus: Et uerbũ xp̃i. id ẽ eugelicadoctrina
habit& in uob̵ id ẽ incorde ore & opere

Expanded text:
ate, vocati estis in uno corpore, ut unum corpus Christi sitis, et grati estote, id est gratiosi estote et accepti tam Deo quam hominibus. Et verbum Christi, id est evangelica doctrina, habitet in vobis, id est in corde, ore, et opere
Abbreviated transcription (Latin):
debeo ei dimittere: Sicde omnire:
⁊ cõmisso: Sic̃ dñs donauit uobis: i ta
cer&ur : Dimisit nobis om̃ia peccata
in baptis mo: itt nos dimitamꝰ ꝓximo
innos peccti quihabemus quod nob
dimittitur ⁊ adeo & aꝓximo: Suꝑ omnia
autẽ haec superius dicta: caritatẽ habete
tionis ẽ. caritas qr ꝑ ill ã omni abonaliganͣ¬

Expanded text:
e omni re et commisso. Sicut Dominus donavit vobis, ita tteretur, dimisit nobis omnia peccata in baptismate, ita et nos dimittamus proximo in nos peccanti, qui habemus quod nobis dimittatur et a Deo et a proximo. Super omnia autem haec superius dicta, charitatem habete, tionis est charitas, quia
Abbreviated transcription (Latin):
barbara: Sed omnia tĩ omibus xp̃sis
Ideo non .ẽ. ulla differentia quia omĩa
s. genera hominũ fideliũ xpm habent.
& dilecti ⁊ unũ ẽ: uiscerti miscđiie
id ẽ misericordẽ. uoluntatẽ: uisce¬
ra dicunt᷑ filii: uiscus &iã singularit̃¬
Mod estiã id ẽ mansu& udinẽ: Pacienciã
in uicẽ. scđm illud: alter alterius honera
portate : Uerbi grã: Illequi continens ẽ
⁊ ẽ sineuxore ⁊ filiis. & habundat diuiciis
bonisq tẽporalibus. debet illũ qͥ in con¬
tinens . ẽ. ⁊ habet uxorẽ i filios sustentare:
sinecessitas fuerit: Sicdecȩteris necessi¬
tttibus intellegendũ: Imitando ceruos.
qui tran seuntes ꝑaliꝙ fretũ ad insulam.
aut ultra fluuiũ. sustentant᷑ ⁊ sub por¬
tantur ab in uicem. ponens sequens m̃tum¬
suꝑ crunes prioris: ⁊ lassato qui prior
incedebat: datlocũ ut transeant. ⁊ ipse
ponat iterũ m̃tũ suꝑcrunes ultimm:
Etdonantes id .ẽ. indulgentes ⁊ Siquis

Expanded text:
barbara, sed omnia et in omnibus Christus. barbara, sed omnia et in omnibus Christus. Ideo non est ulla differentia, quia omnia, subaudis genera hominum fidelium, Christum habent c dilecti unum est. Viscera misericordiae, id est misericordem voluntatem. Viscera dicuntur filii. Viscus etiam sigmodestiam, id est mansuetudinem; patientiam, s invicem secundum illud: Alter alterius onera portate. Verbi gratia: Ille qui continens est, et est sine uxore et filiis, et abundat divitiis bonisque temporalibus, debet illum qui incontinens est et habet uxorem et filios, sustentare si necessitas fuerit. Sic de caeteris necessitatibus intelligendum imitando cervos, qui transeuntes per aliquod fretum ad insulam, aut ultra fluvium, sustentantur et supportantur ad invicem, mentum ponens sequens super clunes prioris, et lassato qui prior incedebat, dat locum ut transeat, et ipse ponat iterum mentum super clunes ultimi; et donantes, id est indulgentes, si quis
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ facta ẽ. scã iusta rationalis ⁊ in morta¬
lis: Homo autẽ exterior iđ ẽ corpus
quȩ fit quotidiae quando ꝑstudiũ legen¬
di scripturas sacras ea studet dedõ intel
legere quȩ antea ignorabat. ex quo quo¬
tidiae mensreno uat᷑ : Potest etiã t̃cia
renouatio postlapsũ ꝑpęnitenciam¬
intelligi: in agnitionẽ id ẽ ad cognicio¬
nem: Scđm imaginẽ eius quicreauit
eũ: Quia homo adimaginẽ dĩ factꝰ. est
U biñ ẽ. gentilis iudaeus : Vbi id ẽ. inm̃¬
te hominis ubi. ẽ imago dĩ ñ p̃iudicat
apud dm̃ sexus uł condicio aut genus
uł puincia : id ẽ nulla distancia ẽ.
hominũ apud dm̃ quia in anima ñ ẽ
sexus. nisi tantũ modo solabona con¬
uersctio cũ fide srecta requiritur::
Barbarus et serta : plus ẽ nobis cytha
alienus : quã barbarꝰ barbarꝰ si qͥdẽ
potest nobis ẽẽ : quilibet: cuius lingũa
ignoramus: Sertha autẽ dicitur.
a scythia ꝓuincia : quȩ .ẽ remota
subseptẽ trione frigorib: rigens morib:

Expanded text:
cta, justa et rationabilis et immortalitas. Homo autem exterior, id est corpus, quae fit quotidie, quando pro studium legendi Scripturas sacras ea studet intelligere de Deo, quae antea ignorabat, ex quo quotidie mens renovatur. Potest fieri etiam tertia renovatio post lapsum per poenitentiam, in agnitionem, id est ad cognitionem, secundum imaginem ejus qui creavit eum, quia homo ad imaginem Dei factus est. Ubi non est gentilis et Judaeus. Ubi, id est in mente hominis ubi est imago Dei, non praejudicatur apud Deum sexus vel conditio, aut genus, aut provincia, id est nulla distantia est hominum apud Deum, quia in anima non est sexus, nisi tantummodo sola bona conversatio cum fide recta requiritur; barbarus et Scytha. Plus est nobis Scytha alienus quam barbarus. Barbarus siquidem nobis potest esse quilibet cujus linguam ignoramus: Scytha autem dicitur a Scythia provincia, quae est remota ad septentrionem, fulgoribus rigens, moribus
Abbreviated transcription (Latin):
adnunciata .ẽ: In omni sapiencia:
In om̃i doctrina euangłui ⁊ infide sc̃ȩ tri¬
nitatis : Docentes ⁊ cõmonentes uosmetip¬
sos: Uosqui sapientiores estis docete alios.
& cõmonete atq hoi tamini uos inuicem :
In psalmis. sub̵ da uiticis: hẏmnistrium
reddite dõ grãs : it ut ꝙ ore canitis cor

Expanded text:
anctum, in omni sapientia, in omni doctrina Evangelii, et in fide sanctae Trinitatis, docentes et commonentes vosmetipsos. Vos qui sapientiores estis, docete alios et commonete, atque exhortamini vos invicem, in psalmis, subaudis Davidicis, et hymnis, trium reddite Deo g
Abbreviated transcription (Latin):
terreQuod uero ait ex ipso dõ
patresunt omĩa actendendũ
quia non dixit de illo: Aliud ẽ.
enim ex ipso aliud deipso:
Omne enim quod est exipso non
de ipso: Sed quod ẽ. deipso hoc
utiq & exipso:: Uerbi gra filius
expatredẽ. quia ab illo origi¬
nem accipit & de ipso quia de eĩ
substantia.ẽ Domus uero quȩ

Expanded text:
terrae ; quod vero ait, ex ipso Deo Patre sunt omnia, attendendum est, quod non dixit de ipso, aliud est enim ex ipso, aliud de ipso. Omne enim quod est ex ipso non est de ipso; sed quod est de ipso, hoc utique et ex ipso. Verbi gratia: Filius ex Patre est, quia ab illo originem accepit, et de ipso, quia de ejus sub
Abbreviated transcription (Latin):
originemi habet: sed non . ẽ. depso.
idẽ. deneiꝰ substantia: Ds igitus
crea cort omium . sps ẽ in uisibilis.
atq: immutabilis. crecitur auero
om̃is mutabilis ẽ:: Ergo nonde in¬
mu itibili substantia eiꝰ creatas
om̃ia sed ab im mucabilĩ dĩgate
cuncta funt exnihilo factet acꝓp̃t¬
ea ex ipso patresunt: q̃uia ab illo ori¬
ginem ducunt:

Expanded text:
non est de ipso, id est de ejus substantia. Deus igitur creator omnium, spiritus est invisibilis atque immutabilis; creatura vero omnis mutabilis est. Ergo non de immutabili substantia ejus creata sunt omnia, sed ab immutabili Deitate cuncta sunt ex nihilo facta: ac propterea ex ipso Patre sunt, qui ab illo originem ducunt.
Abbreviated transcription (Latin):
ro deleecat. homo legi peccati ser
datur nobis intelligi quia seponit
uiunt: licet carne concupiscant
nihil dãpnationis ẽ. illis quia
non ambulant scđm carnem
id .ẽ. scđm cairnalia desideria
non uiuunt. Nelcerte in illis
qui ia de corpore mortissunt
liberati id.ẽ. qui uniuersitate
peccatorum tẽpore bapasmatis
ꝑdĩ gram sunt exuti ec in cide
scitate manent nibil e dipna¬
tionis quod mordaeene sub iaceant

Expanded text:
ro delectat, homo legi peccati servdatur nobis intelligi, quia se ponit viunt legi Dei, licet concupiscant carne, nihil damnationis est illis, quia non ambulant secundum carnem, id est secundum carnalia desideria non vivunt; vel certe in illis qui jam de corpore mortis sunt liberati, id est qui ab universitate omnium peccatorum tempore baptismatis per Dei gratiam sunt exuti, et in eadem sanctitate manent, nihil est damnationis ut morti aeternae subjaceant.
Abbreviated transcription (Latin):
nos inanima tẽpore. baptis matis
libera uit mea consuctudine peci¬
cati ꝑ quã uenitur ad dãpnationẽ

Expanded text:
nos in anima tempore baptismatis, liberavit me a consuetudine peccati, per quam pervenitur ad damnatione
Abbreviated transcription (Latin):
usũ fornicaibant̃ : Di ab olus autẽ diffiden¬
cia appellat᷑ quia homi nes diffidere
& in desperationẽ caderefacit: Nolite
ergo effici participes eoꝵ: Idenolite
illoꝵ oꝑa imitari: quia si fueritis socii
in oꝑe: eritis & inpoena: Eratis enĩ ali¬
quando tenebre : Nuncautẽ lux in dño:
Id ẽ. eratis peccatoies & ignorantesdm̃
ante quã ad fidẽ ueniretis & filiidiaboli
pͥncipis tenebrarũ modo estis iusti ficati
quid ix̃ egosũ luxmundi: Qua ꝓpt̃ut filu
lucis ambulate: hoc ẽ ut filii dĩ uiuite¬
& conuersamini scae & inmaculate
ambulantes deuirtute in uirtutẽ: Quan¬
ta distancia. ẽ. int̃lucẽ &tenebras. tanta
distancia. ẽ in t̾lum̃ fidei & cognicionis
dĩ bonorũq: operũ. & int̃ tenebras
infidelitatis. & ignoranciae atq peccati:
Fructꝰ enĩ lucis ẽ idest oꝑatiobone con¬
uersationis & fidaei: in omni bonitate
& iusticia & ueritate uiuere: Ut qui
fidẽ habet lum̃q cognicionis dĩ omĩa

Expanded text:
ornicabantur. Diabolus autem diffidentia appellatur, quia homines diffidere et in desperationem cadere facit. Nolite ergo effici participes, id est, nolite illos imitari, quia si fueritis socii in opere, eritis et in poena. Eratis enim aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino , id est eratis peccatores et ignorantes Deum antequam pis tenebrarum; modo estis justificati qui dixit: Ego sum lux mundi . Quapropter ut filii lucis ambulate, hoc est ut filii vitae, et conversamini sancte et immaculate, ambulantes de virtute in virtutem . Quanta distantia est inter lucem et tenebras, tanta distantia est inter lumen fidei et cognitionis Dei, bonorumque operum, et inter tenebras infidelitatis et ignorantiae atque peccati. Fructus enim lucis, id est operatio bonae conversationis et fidei, in omni bonitate, et justitia, et veritate vivere, ut qui fidem habet, lumenque cognitionis Dei, omnia
Abbreviated transcription (Latin):
in ambus uerb̵ : In ania uerba locuntur:
id ẽ q̃nullius utilitatissunt: quidicunt
apud inferos aliã poenam non sustine¬
re nisi consciencia ꝓpͥatorqueri non
uiat tendentes qđ dicit isaras in fine sui
uoluminis derepb : Uermis cor non
mori&ur &ignis non extinguetur:
Frit eñ ibi pona in trin a consciencia¬
ꝓpͥa quator qbuntur grauit̃ erit
& extrinsecus a uermibus &igaib: aqͥb:
crucilbuntur grauissime In ania
quidicunt: qui crediderit & baptizatꝰ
fuerit scliuis erit : licetmala oꝑa
cm̃ id ẽ. ꝓpt̃ fornicationẽ in mun¬
ditict̃. & a uariciã uenitira dĩ in filios
diffidenciae siue hiaboli id est
in illos qui perierunt indiluuio.
& post modum in sodomis. aliisq:
ciuitatibus: illiqͥdẽ. qui in diluino

Expanded text:
inanibus verbis. Inania verba loquuntur, id est, quae nullius utilitatis sunt, qui dicunt apud inferos aliam poenam non sustineri, nisi conscientia propria torqueri, non attendentes quod dicit Isaias in fine sui voluminis de reprobis: Vermis eorum non morietur, et ignis non exstinguetur. Erit enim ibi poena intra suam conscientiam qua torquebuntur graviter, erit et extrinsecus vermis et ignis a quibus cruciabuntur durissime. Inania e, qui dicunt: Qui crediderit et baptizatus fuerit, salvus erit ; si et mala opera d est propter fornicationem, immunditiam et avaritiam, venit ira Dei in filios diffidentiae, sive diaboli, id est in illos qui perierunt in diluvio et postmodum in Sodomis aliisque civitatibus. Illi quidem qui in diluvio
Abbreviated transcription (Latin):
ea cotuere : qr de om̃ib: uerbi occiosisred¬
diturist̃ homines rationẽ: Potest & hoc
alit̃ intellegi : qđ dic̃ sed magis grãrum
ista q̃ diximus sed nec nominentur: sedsit
in uobis grarũ actio : ut grãs dõ reseratis
in om̃ib q̃ agitis & q̃habetis. ł sitis uos
graciosi & acceptidõ & hominibus:¬

Expanded text:
ea cavere, quia de omnibus verbis otiosis redea cavere, quia de omnibus verbis otiosis reddituri sunt homines rationem. Potest et hoc aliter intelligi quod dicit, sed magis gratiarum ista quae diximus, sed nec nominentur, sed sit in vobis magis gratiarum actio, ut gratias Deo referentes in omnibus quae agitis et quae habetis, vel sitis vos gratiosi et accepti Deo et hominibus
Abbreviated transcription (Latin):
cauere : Autturpitudo : Turpitudo ẽ
quando animus & motusconis nr̃e
in flãmant᷑ ad libidinẽ. Sed ple¬
rũ refrenan nt̃: A utstulti loqͥum
Stultiloqͥũ ẽ: ociosus sermo & nulliꝰ utilita¬
tis. Quando relictis ꝓficuis & utilibus reb
de inanibus& in utilib tractatur: Aut
scurilitas q̃ ad rẽ nonꝑtinet: sed magis
grãrũ accio: Scurilitas ẽ : iocularitas
q̃risũ solet mouere: hoc autẽ distat
in t̃stultiloqͥũ & scurilitatẽ : q stulti loqͥũ
nullius utilitatis . ẽ. nihilq in se sapiens
habet: Scurilitas uero plerũq ab ore
sapienciũ ꝓcedit: & constat quadã urba¬
nitite: Utillud uirgilii: qͥb auiũ ñodit
a mettua carmina meui: atq: idem: iunget
uulpes & mulget hir cos cȩteraq: talia-
Qnil mali inse habent nisitantũ modo
Sed magis sunt grãrũ accio idẽ ideo ꝓfe¬
runtur scurrilitates. ut graciossit apud
auditores ꝓlator: Ideoq p̃cipit apłs

Expanded text:
cavere. Aut turpitudo. Turpitudo est cavere. Aut turpitudo. Turpitudo est quando nimis motus carnis nostrae inflammantur ad libidinem, sed plerum refrenantur. Aut stultiloquium. Stultiloquium est otiosus sermo et nullius utilitatis, quando relictis proficuis et utilibus rebus, de inanibus et inutilibus tractatur. Aut scurrilitas, quae ad rem non pertinet, sed magis gratiarum actio. Scurrilitas est jocularitas, quae risum solet movere. Hoc autem distat inter stultiloquium et scurrilitatem, quod stultiloquium nullius utilitatis est nihilque in se sapientiae habet: scurrilitas vero plerumque ab ore sapientium procedit, et constat quadam urbanitate, ut illud Virgilii: Qui Bavium non odit, amet tua carmina, Maevi: Atque idem jungat vulpes, et mulgeat hircos; caeteraque talia quae nihil in se mali habent, nisi tantummodo sed magis sunt gratiarum actio, id est ideo proferuntur scurrilitates, ut graves apud auditores prolatio sit. Ideoque praecipit Apostolus
Abbreviated transcription (Latin):
nunc appellantur. inqͥb erant mereti¬
cescũ qͥbus cõmiscebantur ppurcistimi
quiq: Fornicari autẽ ẽ cupuellis libe¬
ris. cũ uiduis necdũ sacratis dõ &cũ mas¬
om̃is intinencia adlibidinẽ ꝑtinens
quocũq modo fiat. inmundicia & inpu¬
cicia atq luxuria potestappellari:
A uaricia in hocloco: duplicit̾ potest
intellegi: Potest siquidẽ ꝓamore
poecunitoũ accipi potest & padulterio:
Qđ & alibi abapło negotiũ appellatur:
ubidicit uiris. & uxorib: nolite fraudari
inuice : neq circũ ueniat aliquis in nego¬
cio id ẽ in ad ulterio fratrẽ suũ: Pcipit
autẽ apłs ut ista q̃diximꝰ non solũ non
sint in nob̵ sed nec nominent᷑: quia si fu¬
er intnominabunt᷑.: Siuero nominata¬
sȩpiꝰ fuerint nis pedifficatione:
facilius inclinabitur animꝰ adea: cor¬
rũ punt enĩ mores bonos colloquiamala:
Estote autẽ sicut decetscõs: Quidecet
scõs  honestatẽ morũ seruare & con¬
uersationis uirtutes appetere: uicia

Expanded text:
t meretrices, cum quibus miscebantur spurcissimi quique. Fornicari autem est cum puellis liberis et cum viduis necdum Deo sacratis. Imincontinentia ad libidinem pertinens, quocunque modo fiat immunditia et impudicitia atque luxuria appellari potest. Avaritia in hoc loco duplicitligi: potest siquidem pro amore pecuniarum accipi, potest et pro adulterio quod et alibi ab Apostolo negotium appellatur, ubi dicit viris et uxoribus: Nolite fraudare invicem , neque circumveniat aliquis in negotio, id est in adulterio, fratrem suum . Praecepit autem Apostolus ut ista quae diximus, non solum non sint in nobis, sed nec nominentur, quia si fuerint, nominabuntur. Si vero sa fuerint nisi pro aedificatione, facilius declinabit animus ad ea. Corrumpunt enim mores bonos colloquia mala. Estote autem sicut decet sanctos. Quid decet sanctos? Honestatem morum servare, virtutes appetere, vitia
Abbreviated transcription (Latin):
nis q filius dĩ nos dex̃ odorẽ suauitatis
appellat: quia multũ in his delectatus . ẽ.
ds̃ pater: & quasi multti aromata in c̃spectu
eiꝰ efferbuerꝰ: Ipsedeniq fuit oblatio
& hostia ipse sacrificiũ sac̃dos & sacrificct¬
tor: qr semet ipsũ obtulit deo patri
in alitire crucis ꝓnobis: F ornicatio aut̃
& om̃is inmundicia autauar icia nec no¬
minetur in uobsic̃ decet scõs: Fornicatio
dicitur a fornicib: hoc ẽ a locis lupana

Expanded text:
nos dilexit, odorem suavitatis appellat: quia multum in his delectatus est Deus Pater, et quasi multa aromata in conspectu ejus efferbuerunt. Ipse denique fuit oblatio, et hostia, ipse sacerdos et sacrificator, qui semetipsum obtulit Deo Patri in altare crucis pro nobis. Fornicatio autem et omnis immunditia, aut avaritia, nec nominetur in vobis, sicut decet sanctos. Fornicatio dicitu
Abbreviated transcription (Latin):
te etiã auariciaido latriae cõparatur
qr dũ metallis auriet argenti dequib
simulacra fiunt homines in moderate
sunt imagines imperatoꝵ: aurũ & argentũ
ꝓdõ uenerantur : quia seruisunt
diuiciarũ : ł terciomodo auariciã
ido latriae ideo cõparauit utnl illa
det᷑pidine stulti loqͥo & scurilitate.
non sub iunxit. qđ talia facientes non¬

Expanded text:
te avaritia idolis comparatur, quia dum metallis auri et argenti, de quibus fiunt simulacra, homines immoderate imperatorum, aurum et argentum pro Deo venerantur, quia servi sunt divitiarum. Vel tertio modo, avaritiam idololatriae ideo comparavit, ut nihil illa de turpitudine, stultiloquio et scurrilitate, non subjungit quod talia faciente
Abbreviated transcription (Latin):
plenitudo gentium intraret& sic &¬
om̃is isrł saluus fieret: Plenicudi¬
nem autem gentium non conuer¬
si onem om̃ium accipimus: sed
multitu dinem earum quae¬
aut iam diuina predestinatione
colleca ẽ. aut in futuro colligetur.
Plenitudo uero haecnon adnumerũ
cunctorum ꝑtineo : sed adnunt¬
merum adõ prȩfinitum: corrue¬
runt itaquae iudȩi. ut surgerens
gentes: Quis hoc mysterium ual&
poenequere. cur ds multitudinem
gentium sp̃uerit. poene ab exordio
mundi. a tempore scilicet quo con¬
fusum .ẽ. labium uniuersȩ terrȩ
& iudaeos tantum sibi peculia¬
res fecerit qui ꝑlineã haber des¬
cenderunt. iterumq: gentes
in suo aduentu elegerit. & iud ȩos
infine mundi recipiendos ab ie¬
cerit quis inquam tã subtilem
dispositionem diuinã in uestiga

Expanded text:
plenitudo gentium intraret; et sic plenitudo gentium intraret; et sic omnis Israel salvus fieret. Plenitudinem autem gentium, non conversionem omnium accipimus; sed multitudinem earum quaeaut jam divina praedestinatione collecta est, aut in futuro colligetur. Plenitudo vero haec non ad numerum cunctorum pertinet, sed ad numerum a Deo praefinitum. Corruerunt itaque Judaei ut surgerent gentes. Quis hoc mysterium valet penetrare? cur Deus multitudinem gentium spreverit pene ab exordio mundi, a tempore scilicet quo confusum est labium universae terrae; et Judaeos tantum sibi peculiares fecerit, qui per lineam Heber descenderunt; iterumque gentes in suo adventu collegerit, et Judaeos in fine mundi recipiendos abjecerit? Quis, inquam, tam subtilem dispositionem divinam investiga
Abbreviated transcription (Latin):
dicitus: quidonum quod habet
non dĩ grãe sed suis meritis & stu¬
dio deputat: Quiautem scđm
deum sapiens est inbeneficiis dĩ
non insultat abiectis. sed amtmo¬
re gratias agit misericordige
largitoris: ALITER. Sibi fit sa¬
piens. quiquẽ libet peccatorem
despicit: cum potius ex c̃sidera¬
tione peccatoris humiliari con¬
ueniat. quia om̃s unius sumus
naturȩ. licet ñ eĩde graẽ: Ip se
ergo apłs demonstrabit : de quo
mysterio loquitur: Quia cecitas
exparte contigit in isrł: Rec te
dic̃ exparte contigit cecitas & non
ex toto : quia reliquiȩ credider̃:
Cȩcitas uero contigit in isrł non
corporis quȩ fit amisso lumine
oculorum: sed cordis. quȩ fit
tenebris infidelitatis: In isergo
dictis apłi quod sit ꝑonis teriun
in lapsu iudaeorum discimus.
sed ex quaꝓfunditate consilium
dĩueniat .cum ipso paulo ignoramꝰ:
Et si ipse sciebat non tamen mani¬
festauit. Dicit enim qui ceci¬
tas exparte contigit in isrł . donec

Expanded text:
dicitur, qui donum quod habet, dicitur, qui donum quod habet, non Dei gratiae, sed suis meritis et studio deputat; qui autem secundum Deum sapiens est, in beneficiis Dei non insultat abjectis, sed cum timore gratias agit misericordiae largitoris. Aliter: sibi fit sapiens qui quemlibet peccatorem despicit, cum potius ex consideratione peccatoris humiliari conveniat: quia omnes sumus unius naturae, licet non ejusdem gratiae. Ipse ergo Apostolus demonstrabit de quo mysterio loquitur: quia caecitas ex parte contigit in Israel. Recte dicit, ex parte contigit caecitas, et non ex toto, quia reliquiae ceciderunt. Caecitas vero contigit in Israel non corporis, quae fit amisso lumine oculorum, sed cordis, quae fit tenebris infidelitatis. In his ergo dictis Apostoli, quod mysterium sit in lapsu Judaeorum dicimus, sed ex qua profunditate consilii De veniat cum ipso Paulo ignoramus: etsi ipse sciebat, non tamen manifestavit. Dicit enim: quia caecitas ex parte contigit in Israel: donec
Abbreviated transcription (Latin):
Quanto magis iudaei scđm natura
inserentus sucie oliuę fitei uideli¬
cet patrum suorum: Quod dicit
contra naturam insertum. eẽ.
ramum oletistri in oliuam: more
humano loquitur: Quiana¬
turale .ẽ. ut surculum bonȩ
arboris inseramus intrunco malȩ
non surculum male intru cobo
ne: Ethoc insertio dicitur:
facit: Nolo autẽ uos igiorare
fr̃s. misterium hoc: Misterium ÷
res occulta & secretum aliqd
inse continens.: Alloquitur
ergo gentiles credentes. confide¬
rare quade causa salui factis.
suis meritis angra dr̃ & iudaei
ab iecti & dicit. Occultum & se¬
cre tum dĩ iuditium quantum
homo pȩnetrare potest: nolo
uos lateat: quare iudaeos quon¬
dam ppłm peculiarem abiec¬
cerit. & gentes peccatrices ꝑfidẽ
sibi copulauerit: Et cuius rei
grã hoc admonuerit ꝑpendere :
sub infertdicens. Ut nonsitis uob̃
ipsis sapientes: ld. ẽ ut non suꝑ¬
biatis dicentes uos ꝓpriis meritis
fore saluatos. Hac ꝑhoc alios
despiciatis Sibi enim sapienseẽ

Expanded text:
quanto magis Judaei secundum naturam inserentur suae olivae, fidei videlicet patrum suorum. Quod dicit contra naturam insertum esse ramum oleastri in olivam, more humano loquitur, quia naturale est ut surculum bonae arboris inseramus in trunco malae, non surculum malae in bono trunco, et hoc insertio dicitur. facit. Nolo enim vos ignorare, fratres, mysterium hoc. Mysterium est res occulta, et secretum aliquod in se continens. Alloquitur ergo gentiles credentes ut consisterent qua de causa salvi facti sint, suis meritis, an gratia Dei, et Judaei abjecti, et dicit: Occultum et secretum Dei judicium, quantum homo penetrare potest, nolo vos lateat, quare Judaeos quondam populum peculiarem abjecerit, et gentes peccatrices per fidem sibi copulaverit, et cujus rei gratia hoc admonuerit perpendere, subinfert et dicit: ut non sitis vobis ipsis sapientes, id est ut non superbiatis, dicentes vos propriis meritis fore salvatos, ac per hoc alios despiciatis. Sibi enim sapiens
Abbreviated transcription (Latin):
ogentilis ꝑ gr̃am dĩ separatus
apaganismo. & abhis qui ab exoꝵ¬
dio suidiuersis eridribus adõs
separati & contra consuctudi¬
nem insertus es in bonam oliuãt.
hocẽ in fide precedentium patrũ
qui pinguedine scĩs ps habuer̃.¬

Expanded text:
gentilis, per gratiam Dei separatus es a paganismo, et ab his qui ab exordio sui diversis erroribus a Deo sunt separati, et contra consuetudinem insertus es in bonam olivam, hoc est in fidem praecedentium patrum, qui pinguedinem sancti Spiritus habuer
Abbreviated transcription (Latin):
modo dñs iłis xp̃c apatre dicit reuelatũ fuisse beato petro sicramentũ fidei : sed sciendũ. quia
hoc conuenienter dicitur quia pater qui in celis ẽ reuolauent petro misteriũ fidei. qđ caro
xp̃s filius dĩ uiui. & ego dico tibi ñ sermone casso. & nullũ habente opꝰ. s dico tibi ueracit̃. qꝗs
tues petrus Non nc̃ primũ hoc nom̃ petrũ accepisse credendum ẽ s pociui tunc quanđ¬
euobs dictũ adno cõmemorat: Tuuo caberis cephas qđ int̃p̃tat᷑ petrus. ut eũ hoc nomine
inuictȩ fidei. petri nom̃ indiđ. qs uidelic&s illi tenaci inte adhesit. de quo scriptũ ẽ R

Expanded text:
stus a Patre dicit revelatum fuisse beato Petro sacramentum fidei? Sed sciendum quia stus a Patre dicit revelatum fuisse beato Petro sacramentum fidei? Sed sciendum quia hoc convenienter dicitur Christus Filius Dei vivi, et ego dico tibi non sermone casso, et nullum habente opus, sed dico tibi veraciter, quia tu es Petrus. Non nunc primum accepisse Petrum hoc nomen credendum est, sed potius tunc quan Joanna, tu vocaberis Cephas, quod interpretatur Petrus, ut hoc nomine invictae fidei Petri nomen indidit, quia videlicet illi tenaci mente inhaesit de quo scriptum est,
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃m apparuit. eiusdẽ sps grã figuratur: Merito ergo dñs petrã filiũ colubȩ nomi¬
nat. quẽ spiritualiũ donorũ grã ipse repleuerat: Filius autẽ sps̃ scã siue filius colubȩ¬
OApit: Non nulli simpliciter arbitrantur qđ idẽ petrus patre habuerit iołm nomine.
iuxta qđ alibi a dño interrogitur: Simon ioħis diligis me plus his: : Uoluntq ut ꝓ lar
iohanna. qđ est filius ioħs. uicio scriptoris bar iona scritũ sit. una syllaba dẽpta demedio
nterpretatur autẽ iohanna. grã dĩ: Utrũq autẽ nomen ita mystice ual& intellegi.
ritualia figurantur: Qđ uero dicit. caro & sanguis non reuelauit tibi: Carnis & sangui¬
nis nomine: carnalẽ srlarũ &phariserũ traditionẽ atq doctrinã debemus accipere:
nescu :Sed pater meus qui est incelis: Cũ ominia dona spirtualia quȩ adño fidelib tribuun¬
tur aspũ scõ largiri certissimũ sit. dicente apło. alii datur ꝑ spm̃ sermo sapietiȩ ꝓrł: Quo¬

Expanded text:
m Spiritus sancti gratia figuratur. Merito ergo Dominus Petrum filium columbae nominavit, quem spiritualium donorum gratia ipse repleverat: quo docente interius didicebat. Nonnulli simpliciter arbitrantur quod idem Petrus patrem habuerit nomine Joannem, juxta quod alibi a Domino interrogatur: Simon Joannis, diligis me ? Voluntque ut pro Bar Joanna, quod est filio Joannis, vitio scriptorum Bar Jona scriptum sit, una syllaba dempta de medio. Interpretatur autem Joanna gratia Dei. Utrumque autem nomen ita mystice valet intelligi, ritualia figurantur. Et nis nomine carnalem scribarum et Pharisaeorum traditionem et doctrinam accipere Dei . Sed Pater meus qui in coelis est. Cum omnia dona spiritualia quae a Domino fidelibus tribuuntur, a Spiritu sancto largiri certissimum sit, dicente Apostolo: Alii datur per Spiritum sermo sapientiae, etc., u
Abbreviated transcription (Latin):
Fapud uulgares. &x trinxetos habeantur . ut scđm qđ dese audierint ꝓprios mores curige¬
re & seipsos cunctis modestius sudeant conformare:  Acilli dixer : Alu iolm biptistũ¬

Expanded text:
apud vulgares et extrinsecus habeatur, ut secundum quod de se audierint, proprios mores corrigeapud vulgares et extrinsecus habeatur, ut secundum quod de se audierint, proprios mores corrigere et seipsos modestius cunctis studeant conformare. At illi dixerunt: Alii Joannem Baptist
Abbreviated transcription (Latin):
cipłi non deopauone uulgari ꝑcepisse ueritatem suȩ confessionis sed potius reuelatione
Ediune inspoationis: Ait nãq: Quẽ dicunt homines esse filiũ hominis: Tequã dicat: dle¬
E qui filius hominis dicor hoc est filius mariȩ. quẽ dicunt homines essẽ : Nec ait quẽ me esse dat
Fhomines. sed filiũ hominis. ne uctunter uulgare sententiã. dese regurere uideretur: Filiẽ
Fautẽ hominis sepius. quã filiũ dẽ se appellare consueuit. ut nos de dispensatione humanitatis¬
⁊ quã ꝓ nobis suscepit ammoneit: Ubicũq autẽ inueteri testamento filius hominis scriptũ ẽ.
beatus heronimus in hebreo silius adã haberi testatur: Nã & adẽ homo interpretatio:
Et pulere homines appellit cos qui defilio hominis tantũ loqui no uerant. hoc est defilite
Emanitate quã oculis cernebunt. &ditatis illius archana nescielae: Homines nãq enie.
Eobseruare oport& : Nã cipsi ꝑquirere debent. a su is sabiectis. defama sui nominis qualis

Expanded text:
ipuli non de opinione vulgari percepisse veritatem suae confessionis, sed potius revelatione divinae inspirationis. Ait namque: Quem dicunt homines esse filium hominis? Tanquam dicat: Me qui Filius hominis dicor, hoc est filius Mariae, quem dicunt homines esse? Nec ait: quem me dicunt homines esse, sed filium hominis; ne jactanter vulgarem sententiam de se requirere videretur. Filium autem hominis saepius quam Filium Dei se consuevit appellare, ut nos de dispensatione humanitatis quam pro nobis assumpsit, admoneat. Ubicunque autem in veteri Testamento filius hominis scriptum est, beatus Hieronymus in Hebraeo filium Adam haberi testatur. Nam et Adam homo interpretatur. Et pulchre homines appellat eos qui de filio hominis tantum loqui noverant, hoc est, de filii humanitate, quam oculis cernebant, et deitatis illius arcana nesciebant. Homines namque erant, ae observare oportet. Nam et ipsi perquirere debent a suis subjectis de fama sui nominis, qualis
Abbreviated transcription (Latin):
credentes intelligant. & qͥcũq se abunitate fidei ł societatis illius. quolib& modo segre¬
gant. tales nec uinculis pectoꝵ absolui. nec regni clestis ianuã ingredi possunt
Cus quia festiuitatẽ annuo recursu uenerabilit̃ ut pote principis apł̃oꝵ celebri
frequentamꝰ officit obsequo .ei. inquantũ possumꝰ &ẽpla initari e sagamꝰ ubiq suffra¬
gia poscere. ut q ipsi scã ecdesia spitualit̃ ẽ cõmissa. nos quiei mebra ultima sumꝰ. sedu¬
is ꝓetro cinus adiuuare & uirogni geleftis gloriã. pie int̾ ueniendo. dignet inducere. am¬

Expanded text:
que ab unitate fidei vel societatis illius quomodolibet se segregant, tales nec a vinculis peccatorum absolvi, nec regni coelestis januam ingredi possunt. Cujus quia festivitatem annuo recursu venerabilem, ut pote principis apostolorum, celebri frequentamus officiorum obsequio, ejus in quantum possumus exempla imitari satagamus, ubique suffragia poscere, ut quia ipsi sancta Ecclesia est specialiter commissa, nos qui ejus membra ultima sumus, sedulis patrociniis adjuvare, et in regni coelorum gloriam pie interveniendo dignetur inducere,
Abbreviated transcription (Latin):
tuerint. quo modo herodes in ioħe errauit diceꝵ: Quẽ ego de collau i ioħm. ipse surr&it amortu¬
is. & ideo uirtutes operantur in eo: Sicut enĩ herodes xp̃m miracula facientẽ. ioħ̃m quẽ ipse
de collauerat. eẽ. arbitratus est. sic nimirũ uulgus indoctũ eundẽ xp̃m heliã & hieremiã
essẽ putauit . quorũ alter raptus incelũ legitur : Alterius uero mors inscritura canonica
Quasi ab hominũ generilitate illos sequestrans. deos ac dĩ filios ꝑ ad optionẽ factos insinuat. Iuxta
illud psalmistȩ: Ego dixi dir estis: &filii &celsi om̃s &rł: Ac si diceros : Illis qui homines
sunt diuersa estimantib uos qui dii estis. & ꝑ adoptionẽ filii dĩ ũ effecti. quẽ me esse dicitis:

Expanded text:
odes in Joanne erravit, dicens: Quem ego decollavi Joannem, ipse surrexit a mortuis, et ideo virtutes operantur in eo . Sicut enim Herodes Christum miracula facientem, Joannem quem ipse decollaverat esse arbitratus est, sic nimirum vulgus indoctum eumdem Christum Eliam vel Jeremiam esse putavit, quorum alter raptus in coelum legitur, alterius vero mors in Scriptura canonica Quasi ab hominum generalitate illos sequestrans, et deos ac Dei filios per adoptionem jam factos insinuans, juxta illud Psalmistae: Ego dixi, Dii estis, et filii Excelsi omnes . Ac si diceret: Illis qui homines sunt diversa aestimantibus, vos qui dii estis, et per adoptionem jam filii Dei effecti, quem me esse dicitis?