comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uł subsistere uł eminere ñ posset Quid ẽ enĩ peccatũ nisi p̃uari¬
catio legis diuine. et cę̧lestiũ in oboedientici p̃ceptorũ: Non em̃
aurib corporis de mandatis cęlestib iudicamꝰ. sed cũ eẽt dĩ uerbũ.
opiniones quȩdã nob̵ boni mnali pullulauer̃. dũ id qđ malũ
naturcilit̃ intelligimꝰ ẽẽ uitandũ. & id qđ bonũ est
nobis intelligimꝰ ẽẽ p̃cep̾tũ: In eo gͥ uocẽ dñi uidem᷑ audire.
qđ alici int̾diccit. alici p̃cipicit. & ideo siquis ñ oboedierit illis
quȩ semel adõ p̃cepta credimꝰ : penȩ ob̾noxius aestimatur:
Dĩ autẽ p̃ceptũ ñ quasi in tabulis lapideis atram̃to legimus
inscriptũ: s cordib nr̃is tenemꝰ imp̃ssũ sp̃u dĩ uiui Ergo opinio
nr̃c sibi legem facit: Si enĩ gentes quę legẽ ñ habent naturci¬
lit̾ eci quȩ legis sunt facint: eiusmodi legem ñ habentes ipsi sibi
slex: qui ostendunt opus legis scriptũ in cordib suis Opinio

Expanded text:
eccatum nisi praeuaricatio legis diuinae et caelestium inoboedientia praeceptorum? non enim auribus corporis de mandatis caelestibus iudicamus, sed cum esset dei uerbum, opiniones quaedam nobis boni et mali pullulauerunt, dum id quod malum est naturaliter intellegimus esse uitandum et id quod bonum estlligimus esse praeceptum. In eo igitur vocem Domini videmur audire, quod alia interdicat, alia praecipiat. Et ideo si quis non obedierit illis quae semel a Deo praecepta credimus, poenae obnoxius aestimatur. Dei autem praeceptum non quasi in tabulis lapideis atramento legimus inscriptum, sed cordibus nostris tenemus impressum spiritu Dei vivi. Ergo opinio nostra ipsa sibi legem facit. Si enim gentes quae legem non habent, naturaliter ea quae legis sunt, faciunt; ejusmodi legem non habentes ipsi sibi sunt lex, qui ostendunt opus legis scriptum in cordibus suis. Opinio
Abbreviated transcription (Latin):
Sunt hoc loco qͥ dubitritionẽ habecint. utrũ ex omĩ ligno itti
dixerit ds̃ eẽ gustandũ : ut cũ de omĩ ligno: ita de scientiae
boni & mali ligno: gustaret᷑. an uͦ de omĩ ligno gustandũ.
de solo ligno scienti& boni & mali: dixerit ñ ẽẽ gustandũ
confeͥci solere dicat᷑ Qđ utiq uirus corpusq serpentis. cũ solũ
sumit᷑: nocet: cũ ad miscet᷑ aliis: sanitatis ẽ isalutis Scientia
quoq boni nincili . siquid scipientiꝙͫ habecit. Siquis uitȩ semꝑ
intendat. siquis cetera uirtutũ genera c̃sequat᷑: nequaquã
imulis estimat᷑ Hac gͥ rationẽ pleriq putaiuer̃. posse etic̃
illud intelligi: ut uidecit᷑ ds̃ id imbuisse. ne absq ceteris solũ
lignũ scientiae boni & mali : gustaret . ñ prohibuisse cũ ceteris
Et hoc ideo putunt dictũ : qͥa ait ds̃ adadam Quis tͥ indicci
duccsses. manducasti: Qđ uidẽt᷑ dare aliquẽ int̃pretandi

Expanded text:
. 173 59. Sunt hoc loco qui dubitationem habeant, utrum ex omni ligno ita . 173 59. Sunt hoc loco qui dubitationem habeant, utrum ex omni ligno ita dixerit Deus esse gustandum, ut cum de omni ligno, ita de scientiae boni et mali ligno gustaretur; an vero de omni ligno gustandum, de solo ligno scientiae boni et mali dixerit non esse gustandum? confici solere dicatur, quod utique virus corpusque serpentis, cum solum sumitur, nocet; cum admiscetur aliis, sanitati est et saluti. Scientia quoque boni et mali, si quid sapientiae habeat, si quis vitae semper intendat, si quis caetera virtutum genera consequatur, nequaquam inutilis aestimatur. Hac igitur ratione plerique putaverunt posse etiam illud intelligi; ut videatur Deus id inhibuisse, ne absque caeteris solum lignum scientiae boni et mali gustaretur, non prohibuisse cum caeteris. Et hoc ideo putant dictum, quia ait Deus ad Adam: Quis tibi indicaducares, manducasti ? Quod videretur dare aliquem interpretandi
Abbreviated transcription (Latin):
gent̃ atq sollicite Qđ erat inqͥt abinitio. qđ audiuim.
uite. et uidimꝰ & testam: et annuntiamꝰ uob̃ Uides qđ
ante uelut manib quibus dc̃: ꝑscrutaitꝰ sit dĩ uerbum.
& postea annunticiuerit. Et idõ nichil adae et eua
fortasse nocuisset uerbũ: si ꝑtractantib diligenter
m̃tis quib dc̃i manib ante tetigissent: Infirmi enim
ꝑtraictando. & diligentius requirendo: uniꝰ cuiꝰq quã ñ inte¬
turc̃i: Certe illi infirmi. id lignũ in quo scientiã mcili esse
Cusei : Ces &e ii quodammodo tis si inquo scendia mculi ense
cognouer̃: ante quẽ admodũ tungere debuerant: iꝑscruttr
Nam & mali sepe nobis potest ꝓdesse cognitio. et ideo diaiboli
fraiudes. uł in hac legimꝰ lectione. uł in ꝓphetici: ut discamꝰ
quẽ ad modũ artes eiꝰ cauere possimꝰ: Cognoscenda sunt enom
tẽptam̃tti eiꝰ. ñ ut sequam᷑: s ut docti instructiq cauecimꝰ

Expanded text:
genter atque sollicite. quod erat inquit ab initio, quod audiuimus genter atque sollicite. quod erat inquit ab initio, quod audiuimus  testamur, et annuntiamus vobis . Vides quod ante velut manibus quibusdam perscrutatus sit Dei verbum, et postea annuntiaverit: et ideo nihil Adae et Evae fortasse nocuisset verbum, si pertractantibus diligenter mentis quibusdam manibus ante tetigissent. Infirmi enim pertractando, et diligentius requirendo, uniuscujusque quam non inteturam. Certe illi infirmi id lignum in quo scientiam mali esse in quo scientiam mali esse cognoverant, ante quemadmodum tangerent, debuerant perscrutari. Nam et mali saepe nobis potest prodesse cognitio. Et ideo diaboli fraudes vel in hac legimus lectione, vel in prophetia , ut discamus quemadmodum artes ejus cavere possimus. Cognoscenda sunt enim tentamenta ejus, non ut sequamur, sed ut docti instructique caveamus
Abbreviated transcription (Latin):
uitalici lectionũ. ut nullo prauo offendat᷑ int̾prete.
legit illi scibellius Ego inpatre npat̃ inme. et dicit unã
ẽẽ ꝑsonã Legit fotinꝰ quici mediator dĩ & hominum
homo xp̃e iħe Et alibi: Quid me uultis occide hominem
Legit etic̃ arrius. qͥa dix̃: qm̃ pat̾ incuor me ẽ Legit᷑ qͥdẽ
manifestũ. sed qua ratione dictũ sit : deb& ante ꝑtracta¬
re secũ. ut rationẽ dictorũ possit ad uertere: Dũcitur
quadã magistrorũ auctoritate. & ꝓfuisset ei ñ quęsisse.
quã talem inuenisse doctorem: S etiã gentilis siquis scrip¬
turas accipicit: leg& oculũ ꝓ oculo. dentẽ ꝓdente Legit
etiã si sccindalizciuerit te dext̾a tua: abscide illã Non inte¬
lligit sensũ. ñ auertit diuini arcanai sermonis. peius labit᷑.
quã si ñ legisset. Et ideo docuit. quẽ ad modũ dĩ uerbũ:
in uestigare deberent. ñ ꝑfietoriae. ñ inꝓuide. sed dili¬

Expanded text:
uitalia lectionum, ut nullo prauo offendatur interprete. uitalia lectionum, ut nullo prauo offendatur interprete. legit illi Sabellius: ego in patre et pater in me et dicit unam esse personam. legit Photinus quia mediator dei et hominum homo Christus Iesus et alibi: quid me uultis occidere hominem? legit etiam Arius quia dixit: quoniam pater maior me est. legitur quidem manifestum, sed qua ratione dictum sit debet ante pertractare secum, ut rationem dictorum possit aduertere. ducitur quadam magistrorum auctoritate, et profuisset ei non quaesisse quam talem inuenisse doctorem. sed etiam gentilis si quis scripturas accipiat, legit: oculum pro oculo, dentem pro dente, legit etiam: si scandalizauerit te dextera tua, abscide illam: non intellegit sensum, non aduertit diuini sermonis arcana, peius labitur quam si non legisset. et ideo docuit quemadmodum dei uerbum inuestigare deberent, non perfunctorie, non inprouide, sed dili
Abbreviated transcription (Latin):
uenit. quippe si id qđ amcirũ est. ante cognosccs: in dues
patientiã & si intelligas illo quȩ sunt amarai ꝓdesse:¬
& indues tolertintic̃. ne offendat amaritudo te repenti¬
na.⁊ incipicis reicere ꝓfuturci. Prodest gͦ ante cognoscere:
ut exeo qđ cognoueris ꝓ futurũ: nec amara fastidicis. S hȩc
minus nocere possunt. illud qđ magis nisi ꝓuidecit᷑. nocere
possit: ad uerte Gentilis quidã est. ad fidẽ tendit. catecu¬
minus ẽ. uult maiorẽ grãm acciꝑe doctrinę ⁊fidei pleni¬
tudinẽ : caueat nedũ uult discerẽ: mcle discat. et discat
a fotino. disccit abarrio. disccit ascibellio. tradat se huiꝰmod.
magistris: quorũ quędã eũ tenecit auctoritus. & inducet᷑.
quadcĩ magistrorũ p̃sumptione. teneris sensib imp̃ssa.
di iudicare ñ nouerit Prius gͥ oculis m̃tis ꝑspiciat: qͥd se¬
quat᷑. uideat᷑ ubi uita sit. tungat. Deniq diuinarum

Expanded text:
uenit, quippe si id quod amarum est ante cognoscas, indues uenit, quippe si id quod amarum est ante cognoscas, indues patientiam et si intellegas illa quae sunt amara prodesse, indues tolerantiam, ne offendat amaritudo te repentina et incipias reicere profutura. prodest ergo ante cognoscere, ut ex eo quod cognoueris profuturum nec amara fastidias. sed haec minus nocere possunt, illud quod magis, nisi prouideatur, nocere possit aduerte. gentilis quidam est, ad fidem tendit: catechumenus est, uult maiorem accipere doctrinae et fidei plenitudinem: caueat ne dum uult discere male discat et discat a Photino, discat ab Ario, discat a Sabellio, tradat se huiusmodi magistris, quorum quaedam eum trahat auctoritas. et inductus quadam magistrorum praesumptione teneris sensibus inpressa diiudicare non nouerit. prius igitur oculis mentis perspiciat quid sequatur, uideat ubi uita sit, tangat denique diuinarum
Abbreviated transcription (Latin):
Nã reuerci sibonũ est neq tangetis exeo. & ad cautionẽ
ꝓfitiebat. cur ds̃ hoc minime int̾dixerit. immo ñ int̾¬
dicendo ꝑ misisse uideatur : Ittiq utrũq quęrendum.
quai ratione nec ꝑ miserit: nec int̾dixerit Sunt enim
qui dicunt. qua ratione qđ fecit uideri. ñ uissit ntangi᷑.
Uerũ cũ in eo ligno audieris naturã fuisse scientiae boniima
li : potest ȩstimciri quia noluit te malũ tangere Satis ẽ¬
enĩ nobis uidere scitanan sic̃ fulgur decęlo cadentẽ scđm
uocẽ dñi: et dantẽ escam. ñ luminis: sed noctis et tenebiri¬
rũ filiis. qͥa scriptũ est Dedit eũ mescã popłis atiopũ:
Hoc igit᷑ de eo dictum ẽ qđ non mandauerat tangi.
qđ autẽ ñ ꝓhibuerit. qͥd intelligã accipe Sunt multai
quȩ noceant. si ante uoluerimꝰ haurire: quã quę sint
illa cognoscere: Nã & de cr̃bis nde potu: plerũq usu

Expanded text:
nam re uera si bonum est neque tangetis ex eo et ad cautionem nam re uera si bonum est neque tangetis ex eo et ad cautionem proficiebat, cur deus hoc minime interdixerit, immo non interdicendo permisisse uideatur? itaque utrumque quaerendum, qua ratione nec permiserit nec interdixerit. sunt enim qui dicant: qua ratione quod fecit uideri non iussit et tangi? uerum cum in eo ligno audieris naturam fuisse scientiae boni et mali, potest aestimari quia noluit te malum tangere. satis enim nobis uidere Satanan sicut fulgur de caelo cadentem secundum uocem domini et dantem escam non luminis, sed noctis et tenebrarum filiis, quia scriptum est: dedit eum in escam populis Aethiopum. hoc igitur de eo dictum est quod non mandauerit tangi; quod autem non prohibuerit, quid intellegam accipe. sunt multa quae noceant, si ante uoluerimus haurire quam quae sint illa cognoscere. nam et de cibis et potu plerumque usu
Abbreviated transcription (Latin):
cciutiorẽ : ut adderet mandasse dm̃: neq tangetis ex eo-¬
quicquã Habemꝰ enĩ quia adam ñ eua mandatum
acceꝑit adõ. Nondũ enĩ mulier formata fuerat. Ipsa qui¬
dẽ uerba ade quib mulieri dicit. formã seriemq man¬
dciti : ñ ꝓdit lectio. sed intelligimꝰ ꝑ uirũ ad mulierem
seriem trcinsisse mandati Uidero tam̃ quid alii senticint
michi tam̃ uidet᷑ amuliere cepisse uitiũ. in coasse m̃da¬
tiũ. Nam et si deduob uideat᷑ incertũ: tom̃ sedeus ꝓdit
qui prius potuerit errare: Adde qͥa p̃iudicio illa prȩstrin¬
git᷑ : cuiꝰ & posteci prior error inuentꝰ est Uiro enĩ mulier.
ñ mulieri uir. auctor erroris est Onde npaulꝰ ait Adã
inqͥt non ẽ deceptus: mulier autẽ seducta in p̃uariccitio¬
ne fuit Nunc uidecimꝰ utrũ p̃ter ad iectionẽ quȩ man¬
dato est appliccita. qđ additũ est: obfuisse uideatur:

Expanded text:
cautiorem, ut adderet mandasse deum: neque tangetis ex eocautiorem, ut adderet mandasse deum: neque tangetis ex eoquicquam. habemus enim quia Adam, non Eua mandatum acceperit a deo; non enim mulier formata fuerat. ipsa quidem uerba Adae, quibus mulieri dicit formam seriemque mandati, non prodit lectio, sed intellegimus per uirum ad mulierem seriem transisse mandati. uidero tamen quid alii sentiant; mihi tamen uidetur a muliere coepisse uitium, inchoasse mendacium. nam etsi de duobus uideatur incertum, tamen sexus prodit qui prius potuerit errare. adde quia praeiudicio illa constringitur, cuius et postea prior error inuentus est. uiro enim mulier, non mulieri uir auctor erroris est. unde et Paulus ait: Adam inquit non est deceptus, mulier autem seducta in praeuaricatione fuit. Nunc uideamus utrum praeter adiectionem, quae mandato est adplicata, quod additum est obfuisse uideatur.
Abbreviated transcription (Latin):
det᷑ ad dendũ est: Ncmque hic quid offensionis habet : Pri¬
mai specie: qđ addidit mulier. neq tungetis ex eo quic quã:
Tangetis enĩ: ds̃ non dixerat: sed ñ edẽtis. & tam̃ lapsus
incipit ẽẽ pͥncipiũ. Nam que additͥ. uel suꝑfluũ addidit.
uł addendo de ꝓprio: semi plenũ mtellexit dĩ ẽẽ manda¬
tũ: Docet igitur nos p̾sentis series lectionis. neq de trahere
ali qͥd diuinis debe mandatis: neq addere Nã si ioħs hoc
iudicciuit desuis scriptis. siquis apposuerit in qͥt ad hec.
adiciet millũ ds̃ plagas quȩ scripta sunt in libro isto.
⁊ qui dempserit de uerbis his ꝓphetiae huiꝰ. delebit ds̃
partẽ illiꝰ de libro uitre. quanto nichil diuinis manda¬
tis est detrahendũ : Hinc gͦ cȩpit p̃uaricatio pͥmi eẽ
ndciti. & pleriq putunt ñ mulieris hoc uitiũ
ade fuisse. ita adcm dixisse mulieri dũ eã uellet facere

Expanded text:
detur, addendum est. Namque hic quid offensionis habet pridetur, addendum est. Namque hic quid offensionis habet prima specie quod addidit mulier: Neque tangetis ex eo quidquam? Tangetis enim Deus non dixerat, sed non edetis. Sed tamen lapsus incipit esse principium. Nam quae addidit, superfluum addidit, vel addendo de proprio semiplenum intellexit Dei esse mandatum. Docet igitur nos praesentis series lectionis neque detrahere aliquid divinis debere mandatis, neque addere. Nam si Joannes hoc judicavit de suis scriptis: Si quis appadiciet in illum deus plagas, quae scriptae sunt in libro isto, et qui dempserit de uerbis his prophetiae huius, delebit deus partem illius de libro uitae, quanto nihil diuinis mandatis est detrahendum! hinc ergo coepit praeuaricatio prima esse mandati. et plerique putant non mulieris hoc uitium esse, sed Adae fuisse. ita Adam dixisse mulieri, dum eam uellet facere
Abbreviated transcription (Latin):
qui aliquẽ circũ scribere conãt᷑: c̃suetudo est fallere Non esi
igit᷑ int̾rogatio ociosci serpentis Sed ut scias in mandato
nullũ uitiũ eẽ potuisse: respendit mulier ut habes Ex om̃i
ligno parcidysi manduccibimꝰ. de fructu autẽ ligni qđ est
ĩ medio parcidr̃si : dix̃ ds̃ ñ mamduccibitis exeo neq tange¬
tis ex eo ne morte moricimini: In mandato quidẽ nullum
uitiũ est : sed in relcitione mandati & enĩ quantũ p̃sens lec¬
tio docet. discimꝰ: nichil. uł cautionis gr̃am: iungere nos debe¬
re mandato: Siquid enĩ uł addcis uł detrahas: p̃uaricatio
quȩdã uidet᷑ ẽẽ mandati: Pura enĩ nsimplex mandati
formei serucinda: uł testimonii series intimandci ẽ. Plerũq
testis dũ aliqͥd ad seriẽ gestorũ ex suo adicit : totũ testimonii
fidẽ: partis mendacio de colorct Nichil gͥ uł qđ bonũ ui¬

Expanded text:
qui aliquem circumscribere conantur, consuetudo est fallere. Non est qui aliquem circumscribere conantur, consuetudo est fallere. Non est igitur interrogatio otiosa serpentis. Sed ut scias in mandato nullum vitium esse potuisse, respondit mulier, ut habes: Ex omni ligno paradisi manducabimus: de fructu autem ligni quod est in medio paradiso, dixit Deus: Non manducabitis ex eo, neque tangetis 171 ex eo, ne morte moriamini. In mandato quidem nullum vitium est, sed in relatione mandati. Etenim quantum praesens lectio docet, discimus nihil vel cautionis gratia jungere nos debere mandato. Si quid enim vel addas, vel detrahas, praevaricatio quaedam videtur esse mandati. Pura enim et simplex mandati forma servanda, vel testimonii series intimanda est. Plerumque testis dum aliquid ad seriem gestorum ex suo adjicit, totam testimonii fidem partis mendacio decolorat. Nihil igitur vel quod bonum vi
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ &̃ cordis et uocis su& infectas ueneno. ueluti uerborum
suorũ iic t̾tiuit sagittris: quib dñs ait: Generatio iuperarũ
quemꝰ potestis bona loqui cũ sitis mali : Et didẽ serpens
mulieri Quid utiq diacit ds ne ȩdatis ex om̃i ligno qđ est
ne moricamini Qr̃ audieris scpientiorẽ bestus omĩb ẽẽ serpen¬
tẽ : hic eiꝰ iã quęre uersuciã: Simulat se uerba dĩ dicere. et
ꝓpͥos intexit dolos Sũ enĩ dioxissor ds̃. ex omĩ ligno qđ est in
& mali ñ ȩdetis : quadie autẽ manducabitis ex eo mortȩ mo¬
riemini. Serpens quaisi int̾rogcns mulierẽ. cũ dexisset ds̃ ex
om̃i ligno qđ est inpentidr̃so edetis. deligno autẽ uno non¬
ȩdetis : in seruit m̃daciũ ut dicer&. ab omĩ ligno ñ ȩdetis. cũ de
uno tantũ ligno scientiae boni & meili. p̃ceꝑit ds̃ non esse gus¬
tuindũ. Quci ratione autẽ fefellerit: nichil mirũ. Quia his

Expanded text:
qui et cordis et uocis suae infectas ueneno ueluti uerborum qui et cordis et uocis suae infectas ueneno ueluti uerborum suorum iactant sagittas, quibus dominus ait: generatio uiperarum, quomodo potestis bona loqui, cum sitis mali? Et dixit serpens mulieri: quid utique dixit deus: ne edatis ex omni ligno quod est ne moriamini. cum audieris sapientiorem bestiis omnibus esse serpentem, hic eius iam quaere uersutiam. simulat se uerba dei dicere et proprios intexit dolos. cum enim dixisset deus: ex omni ligno quod est in et mali non edetis, qua die autem manducabitis ex eo, morte moriemini ; serpens quasi interrogans mulierem, cum dixisset Deus: Ex omni ligno quod est in paradiso edetis: de ligno autem uno nonedetis, inseruit mendacium, ut diceret: Ab omni ligno non edetis: cum de uno tantum ligno scientiae boni et mali praeceperit Deus non esse gustandum. Qua ratione autem fefellerit, nihil mirum, quia iis
Abbreviated transcription (Latin):
catti. quȩ uel ex delectatione. uł ex quadã m̃tis facilittite
nascunt᷑ Sunt eticĩ alia potestates quę̧ ueluti colluctan¬
t̃ nobiscũ: Unde napłs ait Quia ñ est nob colluctacio
aduersus carnẽ & scinguinẽ. s ad uersus pͥncipatꝰ et po
testutes & rectores huiꝰ mundi tenebrarũ harũ. aduersu
nequiciã sp̃aliũ quȩ sunt incę̧lestibus Uolunt erĩ hac
quadã c̃tentione nos frangere : i ueluti qđdã animȩ nr̃ȩ
corpꝰ elidere Unde i paulꝰ quasi bonus athleta. ñ solũ iet
aduerscantiũ potestritũ uittre cognouerat: uerũ etiã ad¬
uerscaites ferire Unde & at Percutio pugnis. ñ ut aerem
cȩdens. & idõ quasi bonꝰ athleta ad coronã meruit ꝑuenire
Ergo multiplicia temptam̃tti sunt diciboli. & ideo bilingu
serpens habet᷑ atq lȩtcilis: eo qđ diciboli minister aliud
lingua loquat᷑. aliud corde meditet᷑ Sunt nalu ministri

Expanded text:
cata quae vel ex delectatione, vel ex quadam mentis facilitate cata quae vel ex delectatione, vel ex quadam mentis facilitate nascuntur. Sunt etiam aliae potestates quae veluti colluctantur nobiscum. Unde et Apostolus ait: Quia non est nobis colluctatio adversus carnem et sanguinem, sed advetestates et rectores huius mun di, tenebrarum harum, aduersus nequitiam spiritalium, quae sunt in caelestibus; uolunt enim hac quadam contentione nos frangere et ueluti quoddam animae nostrae corpus elidere. unde et Paulus quasi bonus athleta non solum ictus aduersantium potestatum uitare cognouerat, uerum etiam aduersantes ferire. unde et ait: percutio pugnis, non ut aera caedens. et ideo quasi bonus athleta ad coronam meruit peruenire. ergo multiplicia temptamenta sunt diaboli. et ideo bilinguis serpens habetur atque letalis, eo quod diaboli minister aliud lingua loquitur aliud corde meditatur. sunt et alii ministri,
Abbreviated transcription (Latin):
adam ad oriret᷑. s adam ꝑmulierẽ circũ scribere cona¬
ret᷑. Non adorsus ẽ eũ qui corã acceꝑat cȩleste man¬
datũ: s eã adorsus ẽ quȩ auiro didicerat non ado.
qͥd obseruaret et acceꝑat Neq enĩ habes qͥa mulieri
diã ds̃: s quia adae dix̃: Et idõ ꝑadã cognouisse
mulier estimanda est. Cognoscens gͥ hoc loco tẽptam̃¬
ti genꝰ : plurima etiã aliis locis temptum̃ti genera
repperies Alic sunt ꝑ pͥncipẽ istius mundi. qͥ quȩdã
uenenci scipientiae in hunc mundũ euomuit. ut ue¬
ra puttrent hões eẽ: quȩ falsci sunt. nspecie quadã
hominũ caꝑet᷑ affectus: Non enĩ semꝑ quasi aꝑtus
hostis ingredit᷑. s sunt quędã potestates quȩ amorẽ simu¬
lent. grãmq p̃tendant. ut paulatim cogiaticionib nr̃is :
uenenũ suae iniquitttis infundãt Aquib oriunt᷑ illa pec¬

Expanded text:
Adam adoriretur, sed Adam per mulierem circumscribere conaAdam adoriretur, sed Adam per mulierem circumscribere conaretur. non adorsus est eum qui coram acceperat caeleste mandatum. sed eam adorsus est quae a uiro didicerat, non a deo quid obseruaret acceperat. neque enim habes quia mulieri dixit deus, sed quia Adae dixit, et ideo per Adam cognouisse mulier aestimanda est. cognoscens igitur hoc loco temptamenti genus plurima etiam aliis locis temptamenti genera repperies. alia sunt per principem istius mundi, qui quaedam uenena sapientiae in hunc mundum euomuit, ut uera putarent homines esse quae falsa sunt et specie quadam hominum caperetur affectus. non enim semper quasi hostis ingreditur: sed sunt quaedam potestates quae amorem simulent, gratiamque praetendant; ut paulatim cogitationibus nostris venenum suae iniquitatis infundant, a quibus oriuntur illa pec
Abbreviated transcription (Latin):
onsid̾abat. enĩ dicibolus qđ ipse quifusset suꝑioris naturȩ. int
in heo scłaria & mundanci decid̾at. homo autẽ inferioris
crecit᷑ȩ: sꝑcibat aet̾na. Hoc ẽ gͦ qđ in uidet. dicens. Iste
inferior adipiscet᷑ qđ ego seruare ñ potui. Iste det̾ris
migrauit in cȩlũ: cũ ego decęlo lapsus int̾ra sim:
Aultcis uicis habeo quib hominẽ deciꝑe possim
Delimo fcictus ẽ. terra ei mat̾ est. & corruptibilibus
in uolutus ẽ Ꝙ si anima suꝑioris naturȩ : tam̃ ⁊ ipsci
lapsui potest eẽ obnoxia. in corporis carcere constitu¬
ta. quando ego lopsũ uitare ñ potui Est gͥ uiat
pͥma ut decipiat᷑ : dũ conditione sua maiora desidat
ic enĩ quidã est conatꝰ industriae. deinde carnis est
qđ ñ habecit : de sidare Postremo in quo iudeor ego
omĩb ẽẽ scipientior : nͥ circũscribã hominẽ ⁊uersucia
nfraude contendã: Ittiq machincitus ẽ ut ñ primo

Expanded text:
onsiderabat enim diabolus quod ipse, qui fuisset superioris naturae, in haec saecularia et mundana deciderat, homo autem inferioris creaturae sperabat aeterna. hoc est ergo quod inuidit dicens: \'iste inferior adipiscetur quod ego seruare non potui? iste de terris migrabit ad caelum, cum ego de caelo lapsus in terras sim? multas uias habeo quibus hominem decipere possim. de limo factus est, terra ei mater est, coruptibilibus inuolutus est. etsi anima superioris naturae, tamen et ipsa lapsui potest esse obnoxia in corporis carcere constituta, quando ego lapsum uitare non potui. est igitur uia prima, ut decipiatur. dum condicione sua maiora desiderat. hic enim quidam est conatus industriae. deinde carnis est quod non habeat desiderare. postremo in quo uideor ego omnibus esse sapientior, nisi circumscribam hominem et uersutia et fraude contendam?1 itaque machinatus est ut non primo
Abbreviated transcription (Latin):
tunc ȩ dificciuit dñs ds̃ costã quc̃i sũpsit decidc̃i in mubere
Bene edificaiuit dixit: ubi de mulieris creatione loquebat᷑.
qͥa inuro ⁊ muliere: domꝰ uidet̾ quędc̃ plenai ẽẽ ꝑfectio:
Q uisine uxore. ẽ. qͣsi sine domosit. sic habetur Dic̃ enĩ uir
publicis officiis. itti mulier domesticis ministeruis habilior
estimat᷑ Considã qͥa excorpore costã sũpfit: non excinima
portionẽ: hoc est ñ animai exanima. s os deossib meis & ccro¬

Expanded text:
tunc aedificavit Dominus Deus costam quam sumpsit de Adam in mulierem. tunc aedificavit Dominus Deus costam quam sumpsit de Adam in mulierem. Bene, aedificavit, dixit, ubi de mulieris creatione loquebatur, quia in viro et muliere domus videtur quaedam plena esse perfectio. Qui sine uxore est, quasi sine domo sit, sic habetur. Sicut enim vir publicis officiis, ita mulier domesticis ministeriis habilior aestimatur. Considera quia ex corpore costam sumpsit, non ex anima portionem; hoc est
Abbreviated transcription (Latin):
indo̾mite bestiae et uolatilia cęli diunci potestate ad-
hominẽ deducunt᷑  De pecorib autẽ domitis c̃ gregan¬
dis: & homo habint potestatẽ. Itoiq illud diuine oꝑci¬
tionis fuerit: hoc humane diligentiae. Simul accipe
quci cciusa omĩa dedueta sint ad adam. ut in omĩbus
uidet: in utroq sexi substuntiã constare nat᷑ȩ. id est
exmasculo nfemina. ⁊ ipse usu exemploq cognosceret
necessariũ sibi c̃ sortiũ mulieris ad iectum Et immisit
inquit ds̃ soporẽ incidam. ⁊ obdormiuit: Quis ẽ iste sõpor.
nisi qͥa paulisꝑ ad contaigiũ copulcindũ cũ intendimꝰ aniũ.
ueluti intentos oculos ad dĩ regnũ inclincudũ atq inflec¬
tere uidem̾ ad quendc̃i somnũ ĩstirs mundi. & paulisper
ob dormire diuinis. cũ inscłarib mundcinisq requiescimꝰ
Deniq posteci quã soporẽ inqͥt immisit ds̃ madã et dormt

Expanded text:
indomitae bestiae et uolatilia caeli diuina potestate ad indomitae bestiae et uolatilia caeli diuina potestate ad hominem deducuntur? de pecoribus autem domitis congregandis et homo habuit potestatem. itaque illud diuinae operationis fuerit, hoc humanae diligentiae. simul accipe qua causa omnia deducta sint ad Adam, ut in omnibus uideret ex utroque sexu substantiam constare naturae, id est ex masculo et femina et ipse usu exemploque cognosceret necessarium sibi consortium mulieris adiectum. Et inmisit inquit deus soporem in Adam, et obdormiuit. quis est iste sopor nisi quia paulisper, ad coniugium copulandum cum intendimus animum, ueluti intentos oculos ad dei regnum inclinare atque inflectere uidemur ad quendam somnum istius mundi et paulisper obdormire diuinis, dum in saecularibus mundanisque requiescimus? denique posteaquam soporem, inquit, inmisit in Ad
Abbreviated transcription (Latin):
incior quȩdc̃i incausci genercitionis oꝑcitio mulieris reppe¬
rit̾. Sicuti istius terrę. quae seminci pͥmo accepta cohi¬
bendo: paulatim foti suo ad olescere facit ⁊ producit
in segetes. Ineo igit᷑ adiutoriũ bonũ mulieris. quanquc̃i
etiã inferior dicat᷑ ad iutor. ut & inusu repperimꝰ hu¬
mano. qͥa dignitate potiores: plerũq ad uitorẽ meriti
inferioris adsciscunt: Spectai nẽ. cur ds̃ adhuc finxerit
de t̾ra om̃s besticis agri. & omĩa uolatilia cęli. et ad du¬
xerit ea ad adam. ut uidet quid uocciret ea Qua ra¬
tione hoc factũ est. cũ tentũmodo bestias agri  uolctilic
cȩli. Adadam ad duxerit ds̃: Erant enĩ pecorci scdm gen
suũ: Deniq habes infra. qͥa imposuit adam nominci
omĩb pecoribus. n omĩb bestiis agri Adae autẽ non ẽ
inuentꝰ ad iutor similis illi Quȩ igit᷑ absolutio ẽ. nisi qͥa

Expanded text:
maior quaedam in causa generationis operatio mulieris reppemaior quaedam in causa generationis operatio mulieris repperitur sicut istius terrae, quae semina primo accepta cohibendo paulatim fotu suo adolescere facit et producit in segetem. in eo igitur adiutorium bonum mulieris, quamquam etiam inferior dicatur adiutor, ut et in usu repperimus humano, quia dignitate potiores plerumque adiutorem menti inferioris adsciscunt. I Specta nunc cur deus adhuc finxerit de terra omnes bestias agri et omnia uolatilia caeli et adduxerit ea ad Adam, ut uideret quid uocaret ea. qua ratione hoc factum est, cum tantummodo bestias agri et uolatilia caeli ad Adam adduxerit deus? erant enim pecora secundum suum genus. denique habes infra quia inposuit Adam nomina omnibus pecoribus et omnibus bestiis agri; Adae autem non est inuentus adiutor similis illi. quae igitur absolutio est nisi quia
Abbreviated transcription (Latin):
tionis excludi. Quãuis enĩ adc̃ non est seductus. muler
autẽ. seductu. inp̃uaricatione fuerit: Salua tam̃ in qͥt
erit ꝑfiliorũ generationẽ. int̾ quos generauit & xp̃me
Nec illud otiosũ qđ ñ deecidẽ terra dequei plasmatus ẽ
adcĩ. s de ipsius cide costa: ftictei sit mulier. et sciremꝰ
unã inuiro & muliere corporis esse ncit᷑am. unũ fontem
generis humcini Ideo ñ duo apͥncipio factri uir imulier
neq duo uiri. neq duae mulieres. sed pͥmũ uir. de inde
exeo mulier U̾ nã enĩ naturt̃ uolens hominũ constitu¬
ere ds̃ : abiino pͥncipio creature huiꝰ incipiens: mauiltu¬
rũ et dispciriũ naturarũ eripuit facultatẽ: Fiacia¬
mꝰ inqͥt ei ad uitorẽ similẽ sibi Ad uitoriũ. ad genena¬
tionẽ contitutionis humemȩ: intelligimꝰ. Et uere
bonũ ad uitoriũ. Nc̃ si ꝓmeliore accipis adutorium.

Expanded text:
ationis excludi. quamuis enim Adam non est seductus, mulier ationis excludi. quamuis enim Adam non est seductus, mulier autem seducta in praeuaricatione fuerit, salua tamen inquit erit per filiorum generationem, inter quos generauit et Christum. i Nec illud otiosum, quod non de eadem terra, de qua pla- smatus est Adam, sed ae ipsius Adae costa facta sit mulier, ut sciremus unam in uiro et muliere corporis esse naturam, unum fontem generis humani. ideo non duo a principio facti uir et mulier neque duo uiri neque duae mulieres, sed primum uir, deinde ex eo mulier. unam enim naturam uolens hominum constituere deus ab uno principio creaturae huius incipiens multarum et disparium naturarum eripuit facultatem. faciamus inquit ei adiutorium simile sibi. adiutorium ad generationem constitutionis humanae intellegimus, et uere bonum adiutorium. nam si pro meliore accipis adiutorium.
Abbreviated transcription (Latin):
qͥa dõ uniuersitatis ẽ cura: in uenies plus placere dño
debuisse. id lu quo eẽt cousa uniuersitatis: quã c̃dẽpncmn¬
dũ fuisse illud in quo eẽt cousa pͥi&ati. Et idõ quici
ea iuro solo ñ poterat humani ee generis ꝓpagatio :¬
ꝓnuntiauit dñs ñ esse bonũ solũ ẽẽ hominem Maluit
enĩ ds̃ plures eẽ q saluos facere possit. et quib dona¬
ret peeccitũ. quã unũ solũ tidam qui lib̾ eẽt ocul¬
pci Deniq qui idem utriusq auctor ẽ oꝑis uenit
inhunc̾ mundũ ut saluos facer& peceatorẽs Postre¬
mo nec caimi parricidii reum: priusquã generaret filio
paissus ẽ interire Ergo ꝓpt̾ generationẽ successionis
humane : debuit mulier adici uiro Deniq hoc ipsa
uerba dedarant dicentis dĩ. ñ eẽ bonũ solũ hominẽ
eẽ. Nã & si mulier pͥor peccatura erat. tam̃ redẽp¬
tionem sibi pcritura : ñ debuit abusu diuinȩ oꝑci¬

Expanded text:
quia deo uniuersitatis est cura, inuquia deo uniuersitatis est cura, inudebuisse id in quo esset causa universitatis, quam condemnandum fuisse illud, in quo esset causa peccati. Et ideo quia ex viro solo non poterat humani esse generis propagatio, pronuntiavit Dominus non esse bonum solum hominem. Maluit enim Deus plures esse, quos salvos facere posset, et quibus donaret peccatum, quam unum solum Adam qui liber esset culpa. denique quia idem utriusque auctor est operis, uenit in hunc mundum, ut saluos faceret peccatores. postremo nec Cain parricidii rerum, priusquam generaret filios, passus est interire. ergo propter generationem successionis humanae debuit mulier adici uiro. denique hoc ipsa uerba declarant dicentis dei non bonum esse solum hominem esse. nam si mulier prior peccatura erat, tamen redemptionem sibi paritura non debuit ab usu diuinae oper
Abbreviated transcription (Latin):
Uidit ds̃ omĩci quȩ fecit et ecce ertint bonai ualde: eui¬
dent̃ est declciraitũ. bonũ eẽ: qđ & uir sit factꝰ nmulier:
D exhaic quęstione salia questio rursus emersit Quom
enĩ quando solus factus ẽ adam ñ dictum ẽ bonum
esse factũ adam. qͦndo autẽ mulier exeo facta est.
tunc ẽẽ bona omĩa cõprehensũ est. Lic& illic omẽm
laudouerit creciturã. iiniuer sitritis erea¬
tio sit ꝓbatti qm̃ in homine nciture p̃di¬
cata cõmunitas est. Tam̃ ñ uidet᷑ otiosũ qͣ itione
ubi solus factus ẽ adam. ñ soluni nequaquã p̃dico¬
tio boni cõplciciti oꝑi ad iectu sit. sed etic̃ dictũ sit
ñ cẽ bonũ solũ homine : cũ sciamꝰ quici antequam
fierct mulier non errauerit adam. postea uͦ quã
mulier ẽ fciceri. pͥor diuinũ p̃uaricata mandatum.
quẽ ad modũ ꝓbono uidet̾ adiecta Uerũ si c̃sideres

Expanded text:
uidit deus omnia quae fecit, et ecce bona ualde, euiuidit deus omnia quae fecit, et ecce bona ualde, euidenter est declaratum bonum esse quod et uir sit factus et mulier. sed ex hac quaestione alia quaestio rursus emersit. quomodo enim quando solus factus Adam, non dictum est bonum esse factum Adam, quando autem et mulier ex eo facta est, tunc esse bona omnia conprehensum est? licet illic omnem laudauerit creaturam et uniuersitatis creatio sit probata, quoniam in homine naturae praedicata communitas est, tamen non uidetur otiosum, qua ratione, ubi solus factus est Adam. non solum nequaquam praedicatio boni conplacito operi adiecta sit, sed etiam dictum sit non esse bonum solum hominem. cum sciamus quia antequam fieret mulier non errauerit Adam. posteaquam uero mulier facta est, prior diuinum praeuaricata mandatum equemadmodum pro bono uidetur adiecta? uerum si consideres
Abbreviated transcription (Latin):
annos & mortuus est. & appositus ad patres suos Di¬
cit᷑ etiã mors ꝑbaptismatis sacrcoñtũ: sic̃ habes. Consepulti
enĩ sumꝰ cũ illo ꝑbaptisiũ in mortẽ. Q alibi Si autẽ mor¬
tiui fumꝰ cũ xpͥo. credimꝰ eticĩ quici simul uiuemiꝰ cũ illo:
Uides quia mors quidẽ appellatione dicat᷑. s haec uitti sit nr̃a
Iterũ alia questio. quia dix̃ dñs ñ eẽ bonũ solũ eẽ hominẽ:
Primũ canĩum eognoste. qͥ a insiꝗiorib ubi hominẽ fubdẽ
ds̃ delimo terrę : ñ addidit. ⁊uidit d̾s̃ quia bonum est.
quẽ admodũ esingulis oꝑib sius Nã si dixisset illic
bonũ ẽẽ. qͥa homo factus ẽ : in ueniretur hoc ẽẽ c̃trariũ.
ut hic bonũ ñ ẽẽ diceret. cũ insuꝑiorib bonũ eẽ dixi¬
sset: S hoc ibi cognosce: ubi solũ cidam fecit Cȩterũ
ubi cõmunit̾ cõphendit et iurũ & mulierem factos. lic&
ne ibi quidẽ dixerit specialit̾ : ttim̃ quici posteci hobet.

Expanded text:
annos et mortuus est et adpositus est ad patres suos. dicitur etiam mors per baptismatis sacramentum, sicut habes: consepulti enim sumus cum illo per baptismum in mortem et alibi: si autem mortui sumus cum Christo, credimus etiam quia simul uiuemus cum illo. uides quia mors quidem appellatione dicatur, sed haec uita sit nostra. Iterum alia quaestio, quia dixit dominus non esse bonum solum esse hominem. primo omnium cognosce quia in superioribus, ubi hominem finxit deus de limo terrae, non addidit: uidit deus quia bonum est quemadmodum in singulis operibus suis. nam si dixisset illic bonum esse quia homo factus est, inueniretur hoc esse contrarium, ut hic bonum non esse diceret, cum in superioribus bonum esse dixisset. sed hoc ibi cognosce, ubi solum Adam fecit. ceterum ubi communiter conprehendit uirum et mulierem factos, licet ne ibi quidem dixerit specialiter, tamen quia postea habet:
Abbreviated transcription (Latin):
piculi icietcir& ẽrrorẽ. Sit enĩ uł ꝓpt̃ hanc utun
se curitus. ut nullos p̃ucricationis post hac future laque¬
os formidemꝰ: Ergo quicũq fuerit in paraidỹso ascen¬
sione uirtutis: audiet mysteria dĩ. arcana illci at que
seereta. audiet dicentẽ dñm tamquã latroni illi absce¬
lere ad c̃fessionẽ et ad fidei latiociniũ reuertenti bodie
mecũ eris in partidr̃so. Serpens autẽ erat scipientio
onũum besticrũ quȩ erant suꝑ t̾ram quas fecit dñs deus¬
Et dix̃ serpens ad mulierẽ: Quid utiq didẽ ds needatis
ab omi ligno. qđ est in pontidyso: Tũ dicit sapientiorẽ

Expanded text:
periculi iactare terrorem; sit enim uel propter hanc uitam periculi iactare terrorem; sit enim uel propter hanc uitam securitas, ut nullos praeuaricationis posthac futurae laqueos formidemus. ergo quicumque fuerit in paradiso ascensione uirtutis audiet mysteria dei arcana illa atque secreta, audiet dicentem dominum tamquam latroni illi a scelere ad confessionem et ad fidem a latrocinio reuertenti: hodie mecum eris in paradiso. Serpens autem erat sapientior omnium bestiarum, quae erant super terram, quas fecit dEt dixit serpens ad mulierem: Quare dixit Deus ne edatis ab omni ligno quod est in paradiso? Et dixit mulier ad
Abbreviated transcription (Latin):
m̃tis tuae uigore rapiaris: hoc ẽ. qͥa pͥmũ unꝰ quisci homo ẽ
corporcilis. scđo animalis. tertio sp̃itailis. Suta mpiaris
eñ homo quȩ sunt sp̃s dĩ nescit. et idõ tercu cęli ascen¬
sio tibi ẽ necesscarici. ut rapiciris in parcidy sũ. rapiaris
ic̃ sine ꝑiculo ut possis di uidicare om̃a. qͥa sp̃ĩtalis diudi¬
co un̾a: ipse autẽ anemine iudicat᷑. Et fortasse qui si
cidhuc fraigiles audies uerba meffcibilia quȩ ñ licetit᷑
hõt loqui. ⁊ tunc qđ accepis reseruato⁊ qđ audieris
custodito. Paulus apts custodiebat ne labetur. uł alioᷤ
certe facer& errare:. Aut fortasse ideo dix̃ paulus.
quia ñ licet hoĩ loqui: quia erat adhuc in corpore
ẽstitutꝰ. hoc ẽ. uidebat istius corporis passiones udebat
legem cornis sucie repugnantẽ legi m̃tis suae. Hoc
enĩ malo intelligi. ne uideam̃ quendã adhuc futuri

Expanded text:
mentis tuae uigore rapiaris, hoc est quia primum unusquisque homo est mentis tuae uigore rapiaris, hoc est quia primum unusquisque homo est corporalis, secundo animalis, tertio spiritalis, si ita rapiarenim homo quae sunt spiritus nescit, et ideo tertii caeli ascensio tibi est necessaria, ut rapiaris in paradisum — rapieris iam sine periculo, ut possis diiudicare omnia, quia spiritalis diiudicat omnia, ipse autem a nemine diiudicatur, et fortasse quasi adhuc fragilis audies uerba ineffabilia, quae non liceat homini loqui, et tunc quod acceperis reseruato et quod audieris custodi. Paulus apostolus custodiebat, ne laberetur uel alios certe faceret errare. aut fortasse ideo dixit Paulus: quae non licet h omini loqui, quia erat adhuc in corpore constitutus, hoc est uidebat istius corporis passiones, uidebat legem carnis suae repugnantem legi mentis suae. hoc enim malo intellegi, ne uideamur quendam adhuc futuri
Abbreviated transcription (Latin):
ceres. et de cognitis iudicares. Meritoq de illo fecundo pa¬
rtdrsi agro eiectus es: qͥa ñ potuisti seruere mandatum
ciebcit enĩ ds̃ ẽẽ te fragilẽ. sciebat iudicare ñ posse ideo
dtẽ quasi fragiliorib nolite iudicare ut ñ iudicemini
rgo qͥa sciebat᷑ infirmũ te eẽ ad iudiccndũ. uoluit ten¬
oboedientẽ: eẽ mandato: ideo p̃ceptũ posuitere nsi nou
puericatus esses: ꝑiculũ incerti iudicii madere nequuus¬
ses ttiq q̃m iudĩcare uoluisti: ideo ad didit. Scce adã
faictus est taanquã unis ex nobis: ut scict bonũ runelũ
Uoluisti tibi girrogare iudiciũ. pęnã praui iudicii refu¬
tare ñ debes : Posuit te tam̃ c̃tra parcidrsũ. ne memoriã
es . possis abolere Deniq uisti mparcidr̃ sum sepe rapiunt.
gic̃ & paulꝰ raptus ẽ i parcidysũ. & audiuit uerba ine¬
ffabilici. Et tu si apͥmo cȩlo ad scđm. a scđ̾o cęlo ad tercium

Expanded text:
ceres et de cognitis iudicares, meritoque de illo fecundo paceres et de cognitis iudicares, meritoque de illo fecundo paradisi agro eiectus es, quia non potuisti seruare mandatum. sciebat enim deus esse te fragilem, sciebat iudicare non posse: ideo dixit quasi fragilioribus: nolite iudicare, ut non iudicemini. ergo quia sciuit infirmum te esse ad iudicandum, uoluit oboedpraevaricatus esses, periculum incerti judicii incidere nequivisses. Itaque quoniam judicare voluisti, ideo addidit: Ecce Adam factus est tamquam unus ex nobis, ut sciat bonum et malum . Voluisti tibi arrogare judicium, ideo poenam pravi judicii refutare non debes. Posuit tamen te contra paradisum, ne memoriam ejus possis abolere. 53. Denique justi in paradisum saepe rapiuntur, sicut et Paulus raptus est in paradisum, et audivit verba ineffabilia. et tu si a primo caelo ad secundum, a secundo caelo ad tertium
Abbreviated transcription (Latin):
uolatiliũ more: nr̃am circũ uolant animã. et huc atque
illuc uario motu sepe trans ducunt. Propt̾ eci nullus in¬
uentus ẽ m̃ti nr̃ae similis ad iutor. Nuisi sensus. hoc est aẽ e¬
ẽ ecrẽ. similẽ sibi solã Nre nr̃ potuit inuenire: S forte
arguas quia hec quoq ds̃ intali paraidrso locauit. hoc e
pcissiones corporis. et uamnituitẽ quamndã fluctuantiũ uł inciniũ
cogitncionũ. qͦd ipse nr̃i fuerit auetor erroris. Consida quidel
dicat: H abete inqͥt potestatẽ pisciũ maris & uolatiliũ celi.
nom̃tum reptiliũ quae repunt suꝑ t̾rã. Uides qđ ille tibi
tribuerit potestatẽ: ut de omib iudicare tu debecis. singu¬
lorũ genera: iudicii tui sobria definitione discernere: Noca¬
uit adte omĩa ds̃: ut supͣ omã m̃tem tuã eẽ cognosceres
Cur quȩ tibi similici minime repperisti. cid sciscere ⁊ et so¬
prlare uoluisti Dedit tibi certe sensũ. qͦ uniuersa cognos¬

Expanded text:
uolatilium more nostram circumuolant animam et huc atque uolatilium more nostram circumuolant animam et huc atque illuc uario motu saepe transducunt? propterea nullus inuentus est menti nostrae similis adiutor nisi sensus, hoc est αἴσθησις. similem sibi solam voo? noster potuit inuenire. Sed forte arguas quia haec quoque deus in tali paradiso locauit, hoc est passiones corporis et uanitatem quandam fluctuantium uel inanium cogitationum, quod ipse nostri fuerit auctor erroris. considera quid dicat. habete inquit potestatem piscium maris et uolatilium caeli et omnium repentium, quae repunt super terram. uides quod ille tibi tribuerit potestatem, ut de omnibus iudicare tu debeas, singulorum genera iudicii tui sobria definitione discernere. uocauit ad te omnia deus, ut supra omnia mentem tuam esse cognosceres. cur quae tibi similia minime repperisti adsciscere tibi et copulare uoluisti? dedit tibi certe sensum, quo uniuersa cognos
Abbreviated transcription (Latin):
nerationis agnouimꝰ: S qͥa plerosq mouet qͥ diligentiu
intuent᷑. quomͦ si uel pͥmo magnũ mimus dĩ fuit circa
homines ut in paradr̃so homines loquarent᷑. uł posteca
incignorũ remuneratio uidet᷑ esse meritorũ ut ad paradr sũ
iustus unꝰ quisq ropiat᷑. dicunt̾ etic̃ĩ bestie & pecora agri
i uolatilici caeli inperadrso fuisse: Unde pleriq panidr su
amimã hõis eẽ uoluer̃ : in quoi uirtutũ quędã germina
pullulcrint: hominẽ autẽ et oͦꝑandũ n ad custodiendũ
pcarridrsum: esse positũ. Hoc .ẽ. m̃tem hominis. cuiꝰ uirtꝰ ani¬
mã udet᷑ excolere. ⁊ñsolũ excolere: uerũ etiã cũ excolu¬
erit custodire. Bestię autẽ agri. et uolatilici cueli. quȩ ad¬
ducunt᷑ ad cidc̃: nr̃is irrationabiles motus sunt. eo qđ bestiȩ
uid pecora quȩdã diuersa sint : corporis possiones. uł turbu¬
lentio ies uł etiã languidiores: Uolatilici autẽ cceli quid
aliud estimconꝰ. nisi inanes cogitationes: Que uelut

Expanded text:
nerationis agnouimus. set quia plerosque mouet. qui diligentius intuentur, quomodo si uel primo magnum munus dei fuit circa homines, ut in paradiso homines collocarentur uel postea magnorum remuneratio uideretur esse meritorum, ut ad paradisum iustus unusquisque rapiatur, dicuntur etiam bestiae et pecora agri et uolatilia caeli in paradiso fuisse. unde plerique paradisum animam hominis esse uoluerunt, in qua uirtutum quaedam germina pullulauerint, hominem autem et ad operandum et ad custodiendum paradisum esse positum, hoc est mentem hominis. cuius uirtus animam uidetur excolere, non solum excolere, sed etiam cum excoluerit custodire. bestiae autem agri et uolatilia caeli, quae adducuntur ad Adam, nostri inrationabiles motus sunt, eo quod bestiae uel pecora quaedam diuersae Sint corporis passiones uel turbulentiores uel etiam languidiores. uolatilia autem caeli quid aliud aestimamus nisi inanes cogitationes, quae uelut
Abbreviated transcription (Latin):
plo sunt arguendi ut uetꝰ credant: Qm̃ cũ sibi diuinci
p̃ceptti et fcictoi c̃ueniunt: uniꝰ auctoris testam̃tum: utrũq
liquet esse credendũ: Discant gͥ ñ suꝑfluũ. ñ in iustũ etiã
p̃uariccituro p̾scriptũ esse mandcitum Nã et ipse dñs ĩc

Expanded text:
plo sunt arguendi, ut uetus credant, quoniam cum sibi diuina plo sunt arguendi, ut uetus credant, quoniam cum sibi diuina praecepta et facta conueniunt, unius auctoris testamentum utrumque liquet esse credendum. discant igitur non superfluum, non iniustum etiam praeuaricaturo praescriptum esse mandatum. nam et
Abbreviated transcription (Latin):
ũ quid gͥ quisquã deformiores quã pulchriores filios hab̾e
desidenait: Et mopes potius liberos suos cupit ẽẽ quom
diuites : Plura funt huius modi quȩ non ad imprudentiã
largientis referenda sunt: sed admale utentis eryorem.
& ideo utentem accuscndũ potius quã donantẽ. Iterũ
quȩstio: Sciebat p̃uaricciturũ ds̃ adam mandatoi sua
an nesciebat: Si nesciebat : ñ est ista diuinȩ potestatis
assertio Si autẽ sciebat: & nichilominus sciens. negli¬
genda mandauit: non ẽ dĩ aliqͥd. suꝑfluũ p̃cipere:
Suꝑfluũ autẽ prȩcepit pͥmo plasto illi adę qđ eum
nouerat minime seruaturũ Nichil autẽ ds̃ suꝑfluo
facit: Ergo: ñ est scriptura exdõ: Noc enĩ obiciunt
qui uetꝰ non recipiunt testtm̃tum: & has int̾serunt
questiones Uerũ hi sua sententia et opinione iuncen¬
di sunt: Cũ enĩ noui testam̃ti non refutant fidem. exẽ¬

Expanded text:
numquid igitur quisquam deformiores quam pulchriores filios habere numquid igitur quisquam deformiores quam pulchriores filios habere «lesiderat et inopes potius liberos suos cupit esse quam diuites? plura sunt huiusmodi quae non ad inprudentiam largientis referenda sunt, sed ad male utentis errorem. et ideo utentem accusandum potius quam donantem. Iterum quaestio: sciebat praeuaricaturum deus Adam mandata sua an nesciebat? si nesciebat, non est ista diuinae potestatis adsertio, si autem sciebat et nihilominus sciens neglegenda mandauit, non est dei aliquid superfluum praecipere. superfluo autem praecepit primoplasto IJU Adae quod eum nouerat minime seruaturum. nihil autem deus superfluo facit; ergo non est scriptura ex deo. hoc enim obiciunt qui uetus non recipiunt testamentum et has interserunt quaestiones. uerum hi sua sententia et opinione uincendi sunt. cum enim noui testamenti non refutant fidem, exem
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ medicos scire. qđ ꝓsit et quid noceat egroto: nisi cogni¬
tione eci quẽ ad modũ oportet utut᷑. & idõ non est cognitio
bona: nisi ut eci utaris ut oportet: Iterũ accipe. Nonfrustra
lignũ scientiae boni & mali: ꝓductũ est in medio pantidrso
& si cuicũq homini ꝓductũ eẽ. suꝑfluci int̾dictio. sed neq
frustra factũ. Neq alii nisi homini factũ est. qͥ manda¬
tũ accepit.: ut ñ solo eo: sed eo cũ ceteris uteret᷑ Nã si multa
dis cutias: cũ plura repperies. ⁊iplane in numena: quȩ ei qͥuti
nescicit possint nocere. nec ipscis diuiticis in uenies fructuoscis.
si h cibens diues subsidici largitatis: neget alim̃tti pauꝑibus.
excludat inopem. Si subsidici destitutũ aliena extorqͤat.
quici p̃ ualet potesttite Pulchritudo ipsa et gratior cor¬
poris forma. frequent̾ in uitiũ quã de formitus trabit:

Expanded text:
tionem medico scire quid prosit et quid noceat aegro, nisi cognitionem medico scire quid prosit et quid noceat aegro, nisi cognitione ea quemadmodum oportet utatur, et ideo non est cognitio bona, nisi ea utaris ut oportet. item accipe: non frustra lignum scientiae boni et mali productum est in medio paradiso, et si cuicumque homini productum esset, superflua interdictio. sed neque frustra factum est neque alii nisi homini factum est, qui mandatum accepit, ut non solo eo, sed eo cum ceteris uteretur. nam si multa discutias, conplura repperies et plane innumera, quae ei qui uti nesciat possint nocere. nec ipsas diuitias inuenies fructuosas, si habens diues subsidia largitatis neget alimenta pauperibus, excludat inopem subsidio destitutum. aliena extorqueat, quia praeualet potestate. pulchritudo ipsa et gratior corporis forma frequenter in uitium quam deformitas trahit.