comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
gruos duos &iam sensus: anima¬
libus datos uidemus: Ol factum
explorandis uaporibus gustum
explorandis liquoribus: Quod
enim & tastu aquas uentos que sen¬
timus: hoc est quod terrȩ soli¬
dum omnib: ad miscetur elemen¬
tis: Sed in his crassiorib senti¬
tur amplius: ita ut &iam tangen¬
do contrectari ualeant: Ideoq
xista induab maximis mundi
partibus generaliter terrȩ
nomine conplectuntur: sicut
ille psalmus ostendit omnia su¬
periora ab illo principio enu¬
merans : lauda te dnm̃ decaelis:
Omnia que in feriora ab alio prin¬
iste quiurit tangentem: Quia xiiii
deterrenis & umidis motib:
ita ex istit ut subinde uertatur
in aliud elementum: Et quam¬
uis naturaesuae sursum nitendo
indic& appetitum: in caelestem
tamen superiorem tranquillita¬
tem non possit euadere: Quia
multo aere superatus: & in eũ
conuersus extinguitur: Ac ꝑ
hoc inistarerum parte corrup¬
tibili oreat que prigriore:
turbulentis motib: agitatur

Expanded text:
gruos duos etiam sensus animagruos duos etiam sensus animalibus datos uidemus: olfactum explorandis uaporibus, gustatum explorandis liquoribus. quod enim et tactu aquas uentosque sentimus, hoc est, quod terrae solidum omnibus admiscetur elementis; sed in his crassioribus sentitur amplius, ita ut etiam tangendo contrectari ualeant. ideoque et ista in duabus maximis mundi partibus generali terrae nomine conplectuntur, sicut ille psalmus ostendit, omnia superiora ab illo principio enumerans: laudate dominum de caelis. omniaque inferiora ab alio priniste, qui urit tangentem, quia de terrenis et humidis motibus ita existit, ut subinde uertatur in aliud elementum. et quamuis naturae suae sursum nitendo indicet adpetitum, in caelestem tamen superiorem tranquillitatem non possit euadere, quia multo aere superatus et in eum conuersus extinguitur . ac per hoc in ista rerum parte corruptibiliore atque pigriore turbulentis motibus agitatur
Abbreviated transcription (Latin):
grando nix glacies sp̃s tempesta¬
tis & omnes abrssi donec perue¬
niatur ad aridam que propriono¬
mine terra dicitur: Aer itaque¬
ille superior : siue quod ad caelestem
mundipertin & partem : siue quod
nullum hab& uisibilem habitatorẽ
dequalibus nunc sermonarranitis . ẽ:
neque preter missus . ẽ. caelo
nominato: neque ad numera¬
tus increandis animalibus:
Iste uero inferior qui excipit ex¬
halationes umidas maris ac ter¬
rȩ et ad sustinendas aues quodam¬
modo crassatur: non nisi exa¬
quis accipit animalia: Quodeni
eius umidum. ẽ: hoc portat alitu
corpora: que itanituntur pinnis
uolantes : quemammodũ pisces
quibusdam suis alis natantis
Promde scienter tam quã sp̃sdi
quis cribenti aderat : ex aquis
dicit producta uolatilia: quarũ
natura bipertitum locum sor¬
tita est: Inferiorem scilic&
inunda ltbili: superiorem uero
inaura flabili: Illum deputa¬
tum natantibus: istum uolanti¬
bus: Sicut huic elemento con¬

Expanded text:
grando. nix, glacies, spiritus tempestagrando. nix, glacies, spiritus tempestatis et omnes abyssi, donec perueniatur ad aridam, quae proprio nomine terra dicitur. aer itaque superior ille, siue quod ad caelestem mundi pertinet partem, siue quod nullum habet uisibilem habitatorem. de qualibus nunc sermo narrantis est, neque praetermissus est caelo nominato neque adnumeratus in creandis animalibus; iste uero inferior, qui excipit exhalationes humidas. maris ac terrae et ad sustinendas aues quodammodo crassatur, nonnisi ex aquis accipit animalia. quod enim eius humidum est, hoc portat alitum corpora, quae ita nituntur pennis uolantes, quemadmodum pisces quibusdam suis alis natantes. Proinde scienter tamquam spiritus dei, qui scribenti aderat, ex aquis dicit producta uolatilia. quarum natura bipertitum locum sortita est: inferiorem scilicet in unda labili, superiorem uero in aura flabili, illum deputatum natantibus, istum uolantibus. sicut huic elemento con
Abbreviated transcription (Latin):
calore usque ad eius lucem:
Inauditu usque adliquidiorem
aerem calore ignis penetrat:
Inol factu autem transit aerẽ
purum : & peruent adumidam
exhalationẽ: Vnde crassior
hec aura subsistit: Ingustatũ
x hanc transit & ꝑuenitꝰusque
adumorem corpulentiorem
quo &iam penetrato atque tra¬
iesto: cũ ad terrenam grauitatẽ ꝑ¬
uenit. tangendi ultimum sensũ
agit: Nonigitur ignorabat natu¬
ras elementorum eorum que or¬
dinem : quicũ uisibilium que in tra
mundum in elementis natura
mouentur conditionem intro¬
ducer& prius caelestia luminaria :
deinde aquarum animantia :
terrarum autem. postrema
narrauit: Non quod aerem
preter miserit: sed quod purissi¬
mi& qui etissimi aeris: ubi uola¬
reaxes non possedicuntur: siqua
sunt spatia caelo superiori con¬
iunguntur: Et caeli nuncupatione
inscripturis: ad superiorem mun¬
dipartem pertinere intellegunt᷑
ut terrae nomine uniuers aliter
hoc totum signific&ur: Exquo
incipit deorsũ uersus: Ignis

Expanded text:
calore usque ad eius lucem, calore usque ad eius lucem, in auditu usque ad liquidiorem aerem calore ignis penetrat; in olfactu autem transit aerem purum et peruenit ad humidam exhalationem: unde crassior haec aura subsistit. in gustatu et hanc transit et peruenit usque ad humorem corpulentiorem: quo etiam penetrato atque traiecto, cum ad terrenam grauitatem peruenit, tangendi ulti-. mum sensum agit. Non igitur ignorabat naturas elementorum eorumque ordinem, qui cum uisibilium, quae intra mundum in elementis natura mouentur, conditionem introduceret prius caelestia luminaria, deinde aquarum animantia. terrarum autem postrema narrauit, non quod aerem praetermiserit, sed quod purissimi et quietissimi aeris, ubi uolare aues non posse dicuntur, si qua sunt spatia caelo superiori coniunguntur et caeli nuncupatione in scripturis ad superiorem mundi partem pertinere intelleguntur, ut terrae nomine uniuersaliter hoc totum significetur, ex quo incipit deorsum uersus: ignis,
Abbreviated transcription (Latin):
gisine terra: Acperhoc ele¬
menta omnia in omnib in eẽ :¬
sed unum quid que eorum ex eo
quod amplius hab& accepisse
uocabulum. Ideo autem calo¬
ris priuatione cumcorpus m¬
mie frigescit obtundi sensum.
quia motus pigrescit quiex ca¬
lore in est corpori: dumignis
aerem : & aer umida: & umor
terrena queque afficit. subtilio¬
ribus scilic& crassiora penetran¬
tib: Quanto autem quid que sub¬
tilius ẽ. innatura corporali :
tanto est uicinius nature spĩta¬
li quamuis longe distante gene¬
re : quando quidem illud corpus
est illud non est Ac perhoc
qnm̃n sentire non est corporis.
sedanime Percorpus lic&
acute disseratur secundum di¬
uersitatem corpor eorum ele¬
mentorum sensus eẽ corporis
distributos. Anima tamen cui
sentiendi uisi in est. cum corpo¬
rea non sit persubtilius corpus
agitat uigorem sentiendi
Incoat itaq motum in omnibus
sensibus a subtilitate ignis: sed
non in omnib ad idemꝰ peruenit
Inuisu enim peruenit represso

Expanded text:
gi sine terra, ac per hoc elegi sine terra, ac per hoc elementa omnia in omnibus inesse, sed unumquodque eorum ex eo, quod amplius habet, accepisse uocabulum; ideo autem caloris priuatione, cum corpus nimie frigescit, obtundi sensum, quia motus pigrescit, qui ex calore inest corpori, dum ignis aerem et aer humida et humor terrena quaeque adficit, subtilioribus scilicet crassiora penetrantibus. Quanto autem quidque subtilius est in natura corporali, tanto est uicinius naturae spiritali quamuis longe distante genere, quandoquidem illud corpus est, illud non est. Ac per hoc, quoniam sentire non est corporis, sed animae per corpus, licet acute disseratur secundum diuersitatem corporeorum elementorum sensus esse corporis distributos, anima tamen, cui sentiendi uis inest, cum corporea non sit, per subtilius corpus agitat uigorem sentiendi. inchoat itaque motum in omnibus sensibus a subtilitate ignis, sed non in omnibus ad idem peruenit. in uisu enim peruenit represso
Abbreviated transcription (Latin):
tuor usitata elementa ita: distm¬
guant: ut oculos adignem.
aures ad aeremdicant ꝑtinere
Ole faciendi autẽ & guftandi
sensũ naturae umide ad tribu¬
ant: Et ole factum quidem
stis exhalationib: umidis qui¬
bus crassatur hoc spatium:
inquo aues uolitant: Eusta¬
tum uero istis fluxibilibus
& corpulentis umoribus tia
quȩcumq: in oresapiunt ipsius
oris umori conmiscentur :
ut sapiant &iam siarida cum acci¬
perentur fuis se uideantur : U¬
ignistamen omnia penetrat
ut motum in eis faciat: Nam&
umor priuatione caloris conge¬
lascit & cũ possint ferues cere
c&eraelementa ignis frigesce¬
re non potest: Facilius quippe
extinguitur ut ignis nonsit:
quamfrigidus maneat aut fit
alicuius frigidi contactu tepidior
Tactus autẽ qui est quintus in sen¬
sibus terreno elemento magis
congruit: Pro inde pertotum
corpus animantis. quod maxime
ex terra est que que tac ta senti¬
untur: Dicunt &iam nec uideri
sine igne possealiquid: nec tan¬

Expanded text:
tuor usitata elementa ita distintuor usitata elementa ita distinguant, ut oculos ad ignem. aures ad aerem dicant pertinere. olfaciendi autem gustandique sensum naturae humidae adtribuunt: et olfactum quidem istis exhalationibus humidis, quibus crassatur hoc spatium, in quo aues uolitant, gustatum uero istis fluxibilibus et corpulentis humoribus. nam quaecumque in ore sapiunt, ipsius oris humori commiscentur, ut sapiant, etiamsi arida cum acciperentur fuisse uideantur. ignis tamen omnia penetrat, ut motum in eis faciat. nam et humor priuatione caloris congelascit et, cum possint feruescere elementa cetera, ignis frigescere non potest; facilius quippe extinguitur, ut ignis non sit, quam frigidus manet aut fit alicuius frigidi contactu tepidior. tactus autem, qui est quintus in sensibus, terreno elemento magis congruit; proinde per totum corpus animantis, quod maxime ex terra est, quaeque tacta sentiuntur. dicunt etiam nec uideri sine igne posse aliquid nec tan
Abbreviated transcription (Latin):
memorari: Deaere autem
taceri consuetudo quippenostra¬
rum scripturarum ẽ : autcȩli
& terrȩ nomine mundum appella¬
re : aut interdum addere & ma¬
re :Aer itaque uelad caelũ
pertinere intellegit᷑: si quas
in eius superib: pat ib: tranquillis¬
sima & pacatissima spatia
uel adterram propter hunc
turbulentum & calino sum locu.
quiumida exhalatione pingues¬
cit: Quamuis & ipse sepius cae¬
li nomine nuncupetur: Ac ꝑ
hoc nonscriptum ẽ : Producant
aque reptilia animarum uiua¬
rum : & producat aer uolatilia
uolantia suꝑ terrã sedutrũ que
hoc animantium genus exaquis
productum eẽ narratur: Quid¬
quid ergo aquarũ siue l abiliter
undosum & fluuidum est: siue ua¬
poraliter tenuatum atque sus¬
pensum ut illud reptilibus
animarum uiuarum. hoc uola¬
tilibus appareat distributum:
utrumq: tamen: umide naturae
deputatur: Ideoq: sunt &iam iii
qui subtilisfima consideratione:
quinq istos manifestissimos
corporis sensus: secundum quat¬

Expanded text:
memorari, de aere autem memorari, de aere autem taceri. consuetudo quippe nostrarum scripturarum est aut caeli et terrae nomine mundum appellare aut interdum addere et mare. aer itaque uel ad caelum pertinere intellegitur, si qua sunt in eius superioribus partibus tranquillissima et pacatissima spatia, uel ad terram propter hunc turbulentum et caliginosum locum, qui humida exhalatione pinguescit, quamuis et ipse saepius caeli nomine nuncupetur. ac per hoc non scriptum est: producant aquae reptilia animarum uiuarum, et producat aer uolatilia uolantia super terram, sed utrumque hoc animantium genus ex aquis productum esse narratur. quidquid ergo aquarum siue labiliter undosum et fluidum est siue uaporaliter tenuatum atque suspensum, ut illud reptilibus animarum uiuarum, hoc uolatilibus adpareat distributum, utrumque tamen humidae naturae deputetur. Ideoque sunt etiam, qui subtilissima consideratione quinque istos manifestissimos corporis sensus secundum quat
Abbreviated transcription (Latin):
diluuii tempore creditur :
Neq: enim arbitrandum aliquid
despatus siderei cadi usurpas¬
se. cum omnes &iam altissi mos
montes aqua trans cenđerat: ii¬
quam quam de conuersione elemen¬
torũ : &iam interipsos qui
hȩc otiosacura subtilissime
perscrutati sunt ÷ non parua ques¬
tio est: aluenim dicunt ommia
in omnia possemutari: at que
conuerti Alii uero eẽ ali quid
omnino proprium singulis ꝑ hi¬
bent elementis : quod in alterius
elementi qualitatem nullomodo
uertatur: Vnde suo loco fortasse
si dñs uoluerit diligentius dispu¬
tabimus: Nunc aut̃ quod ad pre¬
sentẽ sermonem attin&: hec cõ¬
memoranda existimaui ÷ ut intel¬
legamus soruatum eẽ. ordinem
rerum : quo prius oportuit
a quarum animalia : quam terrarũ
creata narrare: Hec ullo
modo arbitrandum est: preter¬
missum eẽ in hac scriptura ullũ
mundi huius elementum cum
quattuor notissimis eum cons¬
tare ꝑsua sumsit: Qui auidetur
hic caelum & aqua & terra com¬

Expanded text:
diluuii tempore creditur. diluuii tempore creditur. neque enim arbitrandum est aliquid de spatiis siderei caeli usurpasse, cum omnes etiam altissimos montes aqua transcenderat. Quamquam de conuersione elementorum etiam inter ipsos, qui haec otiosa cura subtilissime perscrutati sunt, non parua quaestio est. alii enim dicunt omnia in omnia posse mutari atque conuerti; alii uero esse aliquid omnino proprium singulis perhibent elementis, quod in alterius elementi qualitatem nullo modo uertatur. unde suo loco fortasse, si dominus uoluerit, diligentius disputabimus; nunc autem, quod ad praesentem sermonem adtinet, haec commemoranda existimaui, ut intellegamus seruatum esse ordinem rerum, quo prius oportuit aquarum animalia quam terrarum creata narrare. Et nullo modo arbitrandum est praetermissum esse in hac scriptura ullum mundi huius elementum, cum quattuor notissimis eum constare persuasum sit, quia uidetur hic caelum et aqua et terra com
Abbreviated transcription (Latin):
bitur repositos. extentis. uide¬
lic& exalationibus ⁊ quasic
erectos. ut eis superioris caeli
natura loco suoceder &:
Opor tebat itaque ut increan¬
dis habit atoribus inferioris
huius mundi partis que saepe
terre nomine tota cõmemora¬
tur. prius ꝓdacerentur exa¬
quis animalia. postra uero de
terra. Quoditasit aeri aqua
similis ut eius exhalationib: pin¬
gaescere probetur: Vt & spm̃
procelle faciat. dest uentum
& nubila contrahat. Ett possit
uolatus auium sustinere: Qua ꝓp¬
ter&iam si uerum dixit quĩdam
saecularium poetarum: nubes
excedit olrmpus. Et pace mag¬
naten&: Qui a ꝑhibetur in olrm¬
piuertice : aer ẽẽ tam tenuis:
ut neq: nebulis obumbretur nec
turbe turuento. nec sustentare
alites possit nec ipsos qui forte
ascenderint homines crassioris
aurae sp̃ualere: sicut inisto aere
consuerunt: Tam n&iste aer .ẽ.
unde aquis uicina qualitate diffun¬
ditur: Et propterea ipse quoq
inumida naturam conuersus :¬

Expanded text:
bitur, repositos extentis uidebitur, repositos extentis uidelicet exhalationibus, quam sic erectos, ut eis superioris caeli natura loco suo cederet. Oportebat itaque, ut in creandis habitatoribus inferioris huius mundi partis, quae saepe terrae nomine tota commemoratur, prius producerentur ex aquis animalia, postea uero de terra, quod ita sit aeri aqua similis, ut eius exhalationibus pinguescere probetur, ut et spiritum procellae faciat, id est uentum et nubila contrahat, et possit uolatus auium sustinere. quapropter etiamsi uerum dixit quidam saecularium poetarum: nubes excedit Olympus, et: pacem magna tenent, quia perhibetur in Olympi uertice aer esse tam tenuis, ut neque nebulis obumbretur nec turbetur uento nec sustentare alites possit nec ipsos, qui forte ascenderint homines, crassioris aurae spiritu alere, sicut in isto aere consuerunt, tamen et ipse aer est, unde aquis uicina qualitate diffunditur, et propterea ipse quoque in humidam naturam conuersus
Abbreviated transcription (Latin):
date eũ caelicaelorum: Satis
appar& : hunc aerem non solum
caelum: sed &iam caelos dici:
sic ut dicuntur & terrae: Nec
aliud significatur: quamilla
que singulariter terradicitur
quando dicimus or bemterrarũ
& orbem terrae: Hos&iam
aerios caelos quõ dam perisse di¬
luuio: inquadam earum quȩ ca¬
nonice appellantur ẽpistula legi¬
mus: Neque enim umida illa
natur aqueita concreuerat :
ut cubitis quindecim altissimorũ
montium transcender & uerti¬
ces potuit adsidera peruenire :
sed qui ahuius aeris umidioris
in quo aues uolitant. uel tota
uel prope tota spatia comple¬
uerat : peris se qui fuerant
caelos: in illa opistola scribitur:
quod nescio quem ammodum
possit intellegi : nisi in aquarũ
naturam pinguioris huius ae¬
ris qualit ateconuersa : Alio quin
non perierunt tunc isti caeli :
sed sublimius erectisunt: cũ
locumeorum aquaoccupar&
Itaque facilius eossi cundum illi¬
us epistole auctoritatem perisse
credimus : & aliossicut ibi scri¬

Expanded text:
date eum, coeli coelorum . Satis date eum, coeli coelorum . Satis apparet hunc aerem, non solum caelum, sed etiam caelos dici, sicut dicuntur et terrae, nec aliud significatur quam illa quae singulariter terra dicitur, quando dicimus orbem terrarum et orbem terrae. Hos etiam aerios caelos quondam perisse diluuio in quadam earum, quae canonicae appellantur, epistula legimus. neque enim umida illa natura, quae ita concreuerat, ut cubitis quindecim altissimorum montium transcenderet uertices, potuit ad sidera peruenire. sed quia huius aeris umidioris, in quo aues uolant, uel tota uel prope tota spatia conpleuerat, perisse, qui fuerant, caelos in illa epistula scribitur. quod nescio quemadmodum possit intellegi nisi in aquarum naturam pinguioris huius aeris qualitate conuersa; alioquin non perierunt tunc isti caeli, sed sublimius erecti sunt, cum locum eorum aqua occuparet. itaque facilius eos secundum illius epistulae auctoritatem perisse credimus et alios, sicut ibi scri
Abbreviated transcription (Latin):
reptilium : quȩ eduxerunt aque
secundum genus eorum & omne
uolatile pinnatum sec undum genus:
Etuidit ds̃ qui abonas unt : & bene¬
dixit eads̃ dicens: Cres cite&
multiplicamini & in plete aquas
iinari & uolatilia multiplicent᷑
suꝑ terram. Et facta est uespe¬
ra & factum est mane dies quin¬
tus: Nunc in inferiore parte
mun dieaque spũ uitae mouentur
fiunt: Et primum aquarum
quod aeris qualitati proximum
elementum ẽ : quia huic caelo in
quo sunt luminaria: it auicinus
estaer: ut & ipsecaeli nomen ac¬
ceperit: Sed nescio : utrum&iã
firmamentum possit uocari: t¬
Dicuntur aut̃ caeli pluraliter in
una eadem quere: que dicitur
unũ caelũ: Nam cũ in hoc libro
singularinumero dicatur caelũ:
quoddiuidit inter aquas que su¬
pra & eas que in frasunt: In illo
tamen psalmo: & aque inquit
que suꝑ caelos sunt laudent nom̃
dñi : Et caelos caelorum: Sibe¬
ne intellegimus sidereos aerio¬
rũ : tam quam superiores inferi¬
accipimus ubi dictum est: Hau¬

Expanded text:
quae secundum genus eorum; et omne volatile pennatum secundum genus. Et vidit Deus quia bona sunt, et benedixit ea Deus dicens: Crescite et multiplicamini, et replete aquas in mari, et volatilia multiplicentur super terram. Et facta est vespera, et factum est mane dies quintus. nunc in inferiore parte mundi ea, quae spiritu uitae mouentur, fiunt, et primum aquarum, quod aeris qualitati proximum elementum est, quia huic caelo, in quo sunt luminaria, ita uicinus est aer, ut et ipse caeli nomen acceperit; sed nescio, utrum etiam firmamentum possit uocari. dicuntur autem caeli pluraliter in una eademque re, quae dicitur unum caelum. nam cum in hoc libro singulari numero dicatur caelum, quod diuidit inter aquas; quae supra, et eas, quae infra sunt, in illo tamen psalmo, et aquae, inquit, quae super caelos sunt, laudent nomen domini. et caelos caelorum si bene intellegimus sidereos aeriorum, tamquam superiores inferiaccipimus, ubi dictum est, Lau
Abbreviated transcription (Latin):
poribus & maxime mortuorũ
absurdissimum est dicere tunc
creata : cum animalia ipsa cre¬
atasunt: Nisiquia inerat iam
omnibus animatis corporib:
uis quaedam naturalis &
quasi praeseminata: Et quo¬
dam modo liciata primor dia
futurorum animalium que
decorruptionibus talium cor¬
porum. prosuo quaeque genere
acdifferentiis erant exortura :¬
per administrationem in effa¬
bilem omnia mouentr in cõmu¬
tabilicreatore: De generib: XU¬
quoque animalium uenenosis
& perniciosis quaeri sol&
utrum post peccatum hominis
aduindictam creata sint an
potius cumiam creataessent
in noxia nonnisi postea pecca¬
toribus nocere coeperunt:
Neque hoc mirum est quando¬
quidem &iam temporibus
huius uitae laboriose at que
aerum no secum sit nemoita
iustus ut perfectumse audeat

Expanded text:
poribus, et maxime mortuorum, poribus, et maxime mortuorum, absurdissimum est dicere tunc creata, cum animalia ipsa creata sunt: nisi quia inerat iam omnibus animatis corporibus uis quaedam naturalis et quasi praeseminata et quodammodo liciata primordia futurorum animalium, quae de corruptionibus talium corporum pro suo quaeque genere ac differentiis erant exortura per administrationem ineffabilem omnia mouente incommutabiliter creatore. De generibuquoque animalium uenenosis et perniciosis quaeri solet, utrum post peccatum hominis ad uindictam creata sint, an potius, ut iam creata essent innoxia, nonnisi postea peccatoribus nocere coeperunt. neque hoc mirum est, quandoquidem etiam temporibus huius uitae laboriosae atque aerumnosae, cum sit nemo ita iustus, ut perfectum se audeat
Abbreviated transcription (Latin):
talitatis horremus relinquid
informia: Sedereat minima
corpore: acuta sensu animan¬
tia ÷ ut maiore attentione
stupeamus : agilitatem muscae
uoli tatis : quã magnitudinem
quemire muro pera formicula¬
rum: quam onera camelorum:
Sedutrum in primis ut dixirerũ
conditionibus que isto sex die¬
rum ordine creata narrantur :
haec quo que minima instituta
credamus: an postea consequen¬
tibus corruptibilium corporũ
solutionib: hoc quȩritur ⁊ et po¬
test quidem dicie aminutissima
que ex aquis uel terris oriuntur
tunc creata inquibus &iam illa
non absurde intelleguntur
quena scuntur ex his: que ter¬
ra germinante ortasunt :
Et quia preces serant conditionẽ
non solum animalium: sed &iã
luminarium : & quia terre
continuantur perradicum
conexionem unde illodie quo
apparuit arida exorta sunt
ut potius ad suplementum habi¬
tationis. quam adnumerum
habitatorum pertinere intelle¬
gerentur: Cetera uero que
de animalium gignuntur cor¬

Expanded text:
talitatis horremus, relinquit talitatis horremus, relinquit informia, sed creat minima corpore, acuta sensu animantia, ut maiore adtentione stupeamus agilitatem muscae uolantis quam magnitudinem que miremur opera formicularum, quam onera camelorum. 23. Sed utrum in primis, ut dixi, rerum conditionibus, quae isto sex dierum ordine creatae narrantur, haec quoque minima instituta credamus, an postea consequentibus corruptibilium corporum solutionibus, hoc quaeritur. Et potest quidem dici ea minutissima, quae ex aquis vel terris oriuntur, tunc creata: in quibus etiam illa non absurde intelliguntur, quae nascuntur ex his, quae terra germinante orta sunt, et quia praecesserant conditionem non solum animalium, sed etiam luminarium, et quia terrae continuantur per radicum conexionem, unde illo die, quo adparuit arida, exorta sunt, ut potius ad subplementum habitationis quam ad numerum habitatorum pertinere intellegerentur. cetera uero, quae de animalium gignuntur cor
Abbreviated transcription (Latin):
tum intellegeretur: Necessa¬
rium autem fuit hoc in homine
repetere : nequis quam dicer&
in officio gignendi filios: ullũ
ẽẽ peccatum: sicut est in lebidi¬
ne : siue fornicandi: siue ipso
coniugio in moderatius ab uten¬
di: Non nulla &iam de quibusdã Xi¬
minutissimis animalibus ques¬
mortalium corruptionibus:
Nam pleraque earum: ut deuiuo¬
rum corporum uitus. uel pur¬
gamentis: uel exhalationibus
aut cada uerum tabegignuntur :
Quaedam &iam de corruptione
lignorum & herbarum : quaedã
de corruptionibus fructuum :
quorum omnium non possumus
recte dicere dm̃ non eẽ creato¬
rem: In est enimomnibus quod¬
damnature sui generis decus:
Ita ut in his maiorsit ammira¬
tiobene considerantis. & ltuis
uberior omni potentis artificis.
quiomnia insapientia fecit:
qua ea fine usque ad finem per¬
tendens & suauiter cuncta dis¬
ponens: Nec ea ipsa rerum
nouissima que sui generis ordine
dissoluuntur: & quarum disso¬
lutionem expoena nostrae mor¬

Expanded text:
tum intellegeretur ? necessatum intellegeretur ? necessarium autem fuit hoc in homine repetere, ne quisquam diceret in officio gignendi filios ullum esse peccatum, sicut est in libidine siue fornicandi sine ipso coniugio inmoderatius abutendi. Nonnulla etiam de quibusdam minutissimis animalibus quaesmortalium corruptionibus. nam pleraque eorum aut de uiuorum corporum uitiis, uel purgamentis uel exhalationibus aut cadauerum tabe gignuntur, quaedam etiam de corruptione lignorum et herbarum, quaedam de corruptionibus fructuum: quorum omnium non possumus recte dicere deum non esse creatorem. inest enim omnibus quoddam naturae sui generis decus, ita ut in his maior sit admiratio bene considerantis et laus uberior omnipotentis artificis, qui omnia in sapientia fecit, quae a fine usque ad finem pertendens et suauiter cuncta disponens nec ea ipsa rerum nouissima, quae pro sui generis ordine dissoluuntur, et quarum dissolutionem ex poena nostrae mor
Abbreviated transcription (Latin):
sicut herbarum: lignorum :
piscium : uolatilium. serpentiũ :
pecorum: bestiarum: Vt sic
dictum accipiamus secundum
genus acsi dicer&ur generatim:
ut inter se similia atque adunam
originem seminis pertinentia
distinguerentur aceteris: XIII.¬
tem quaeritur quid tantum
aquarum animalia decreato¬
re meruerint : ut sola benedi¬
cerentur sicut homines: Nam
& ipsa benedixit dicens: Cres¬
cite & multiplicamim & inplete
aquas maris: & uolatilia multi¬
plicentur suꝑ terram: Anin
uno creaturȩ genere dicendũ
fuit : ut inceteris consequen¬
ter intellegeretur que gene¬
rationibus crescunt: Prius
ergo diceretur in eo quod pri¬
mum tale creatum est que her
ba scilic& atque ligno: anforte
quenullum haberent propagan¬
de prolis affectu: quia ammam
ullo sensu generarent indigna
iudicauit illis benedictionis uer¬
bis: crescite & multiplicamini:
Vbi autem talis in eet affectus:
ibi primum hocdixit: ut inter¬
renis animalibus &iam non dic¬

Expanded text:
sicut herbarum, lignorum, sicut herbarum, lignorum, piscium, uolatilium, serpentium, pecorum, bestiarum, ut sic dictum accipiamus: secundum genus, ac si diceretur generatim, ut inter se similia atque ad unam originem seminis pertinentia distinguerentur a ceteris. Item quaeritur, quid tantum aquarum animalia de creatore meruerint, ut sola benedicerentur sicut homines. nam et ipsa benedixit deus dicens: crescite et multiplicamini et inplete aquas maris, et uolatilia multiplicentur super terram. an in uno genere creaturae dicendum fuit, ut in ceteris consequenter intellegeretur, quae generationibus crescunt? prius ergo diceretur in eo, quod primum tale creatum est, ba scilicet atque ligno. An forte quae nullum haberent propagandae prolis affectum, ac ullo sensu generarent indigna iudicauit illis benedictionis uerbis: crescite et multiplicamini, ubi autem talis inesset adfectus, ibi primum hoc dixit, ut in terrenis animalibus etiam non dic
Abbreviated transcription (Latin):
ter& uel permansurum uel
nullo succedente decessurum
Cur ergo & dehomine nonita
dictum est: faciamus hominẽ
adimaginem & similitudinẽ
nostram secundum genus:
um & hominis propago ma¬
nfestasit Anquia nonita
ds̃ fecerit hominem ut more¬
retur: si preceptum seruare
uoluiss&. Et ideo nonerat
necessarius decessori suc cessor
Sed post peccatum comparatus ẽ.
pecoribus in sensatis: & similis
factus est eis: Vt iam filii seculi
huius generent & generentur :
quo possit mortalium genus
seruata suc cessione subsistere:
Quidsibi ergo uult post hominem
factum illabenedictio: crosci¬
te & multiplicamini & inplete
terram: quod utique generando
fieriposs&. Anmhilhine teme¬
redicendum: donec adeum
scripture locum ꝑueniamus:
ubi diligentius istarequirenda
atq tractanda sunt: Potest
enimnunc fortasse sufficere:
propterea dehomine non dictũ
eẽ secundum genus: quia unus
fiebat de quo &iam femina faltag̃
Non enim multa genera hominum

Expanded text:
teret, uel permansurum uel teret, uel permansurum uel nullo succedente decessurum. Cur ergo et de homine non ita dictum est: faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram secundum genus, cum et hominis propago manifesta sit? an quia non ita deus fecerat hominem, ut moreretur, si praeceptum seruare uoluisset, et ideo non erat necessarius decessori successor? sed post peccatum conparatus est pecoribus insensatis et similis factus est eis, ut iam filii saeculi huius generent et generentur, quo , possit mortalium genus seruata successione subsistere. quid sibi ergo uult post hominem factum illa benedictio: crescite et multiplicamini et inplete terram, quod utique generando fieri posset? an nihil hinc temere dicendum, donec ad eum scripturae locum perueniamus, ubi diligentius ista requirenda atque tractanda sunt? potest enim nunc fortasse sufficere propterea de homine non dictum esse: secundum genus, quia unus fiebat, de quo etiam femina facta est. non enim multa genera hominum,
Abbreviated transcription (Latin):
nemanimam animalium rep¬
tilium: quae edux erunt aque
secundum genus eorum: Et
omne uolatile pinnatum : se¬
cundum genus: Anquia hȩc
ita exorta sunt ut ex his alia
nascerentur : & originis for¬
mam suc cessione seruarent:
Ideo dicuntur secundum genus
propter propagationem plis
qua permansura creabantur
Sedcur delignis &herbis: nonso¬
lum dicitur secundum genus
uerum &iam secundum simili¬
tudinem: Cum & animalia
siue aquarum siue terrarum
secundum similitudinem suam
generent: Anquia genus
sequitur similitudo: noluit eã
ubique repetere: Nam & semen
non ubique repetiuit : cumtam
herbis &lignis insit : quamani¬
malibus & sinon omnibus : ooser¬
uatum est enim qued amitanas¬
ci exa quis uel terra .
ut sexus eis nullus sit: Et ideo
semeneorum nonsit in eis sed
inelementis ex quibus oriunt᷑
Hoc est ergo secundum genus
ubi & seminum uis & similitudo
intellegitur succedentium de¬
cedentibus: Quia nihil eorũ
ita creatum est : ut semel ex is¬

Expanded text:
nem animam animalium repnem animam animalium reptilium, quae eduxerunt aquae secundum genus eorum, et omne uolatile pennatum secundum genus. An quia haec ita exorta sunt, ut ex eis alia nascerentur et originis formam successione seruarent, ideo dicuntur secundum genus propter propagationem prolis, qua permansura creabantur? sed cur de lignis et herbis non solum dicitur: secundum genus, uerum etiam secundum similitudinem, cum et animalia siue aquarum siue terrarum secundum similitudinem suam generent? an, quia genus sequitur similitudo, noluit eam ubique repetere ? nam et semen non ubique repetiuit, cum tam herbis et lignis insit quam animalibus etsi non omnibus. obseruatum est enim quaedam ita nasci ex aquis uel terra, ut sexus eis nullus sit, et ideo semen eorum non sit in eis, sed in elementis, ex quibus oriuntur. hoc est ergo secundum genus, ubi et seminum uis et similitudo intellegitur succedentium decedentibus, quia nihil eorum ita creatum est, ut semel exis
Abbreviated transcription (Latin):
possint hec nomina que non
frustra in hoc scripturarum
loco posita sint. &iamspeciali
distinctione discerni: quod in
usulo quendi cottidiano facile
anim aduerti potest: Nonxi
frustra &iam lestorem mouet :
utrum nepassim & quasi for¬
tuito : an aliqua ratione dica¬
tur secundum genus: tam quã
fuerint & antea: cum prima
creata narrentur: An
genus eorum in superibus
ratinibus intellegendum . ẽ:
uti que spĩtalibus secundum
quas ereantur inferius:
Sed suta ess& hoc deluce: hoc
decaelo : hoc deaquis & terris:
hoc decaeli luminaribus dice¬
r&ur: Quid enim eorum. ẽ.
cuius non a & erna & in cõmuta¬
bilis ratio inipsadĩ sapientia
uigeat. queattingit a fine
usque ad finem fortiter: & dis¬
ponit omnia suauiter:. Inci¬
pit autẽ hocdici deherbis &
lignis : us que adhȩc terrena
animantia: Nam & ineis
que exaquis creatasunt quã¬
uis in prima cõmemoratione
dictum nonsit: in illa tamen
iteratione dictum est:
Ctfecit ds̃ cetos magnos: & om¬

Expanded text:
possint haec nomina, quae non possint haec nomina, quae non frustra in hoc scripturarum loco posita sunt, etiam speciali distinctione discerni, quod in usu loquendi cotidiano facile animaduerti potest. Non frustra etiam lectorem mouet, utrumne passim et quasi fortuito an aliqua ratione dicatur: secundum genus, tamquam fuerint et antea, cum primo creata narrentur. an genus eorum in superioribus rationibus intellegendum est, utique spiritalibus, secundum quas creantur inferius? sed si ita esset, hoc de luce, hoc de caelo, hoc de aquis et terris, hoc de caeli luminaribus diceretur. quid enim eorum est, cuius non aeterna et incommutabilis ratio in ipsa dei sapientia uigeat, quae adtingit a fine usque ad finem fortiter et disponit omnia suauiter? incipit autem hoc dici de herbis et lignis usque ad haec terrena animantia. nam et in eis, quae ex aquis creata sunt, quamuis in prima commemoratione dictum non sit, in illa tamen iteratione dictum est: et fecit deus cetos magnos et om
Abbreviated transcription (Latin):
dixerit : scilic& quae ingeneres
reptilium. sicut sunt lacerti
stelliones : & si quid huius modi est:
Ideoque in repetione qua drupedũ
nomen non iterauit: qui a repti¬
lium uocabulo fortas se conple¬
sus est: Vnde ibi non simpliciter
ait reptilia: sed addidit omnia
reptilia terrae:: Ideo terrae :
quia sunt & aquarum: Et ideo
omnia : ut illic intellegantur
quequattuor &iam pedibus
nituntur : que superius quadru¬
Bestias autem de quibus item ait
secundum genus : quid quid ore
aut &iam unguibus seuit: ex¬
ceptis serpentibus : Pecora
uero de quibus tertiõ ait : secun¬
dumgenus: que neutraui. lace¬
rant sed aut cornibus aut ne hoc
quidem: Predixienim & qua¬
drupedum nomen : quam late
pateat pso pedum numero
facile agnoser. & nomine pe¬
corum uel bestiarum: omne
inratione animal aliquando
conprehendi: Sed &iam fera¬
rum uocabuldm sol& in lati¬
nalingua tantum dẽ ualere:
Nonideo tamon neglegenda fu¬
it consideratio : quo modo

Expanded text:
dixerit, scilicet quae in genere sunt dixerit, scilicet quae in genere sunt reptilium, sicut sunt lacerti, steliones et si quid huiusmodi est. ideoque in repetitione quadrupedum nomen non iterauit, quia reptilium uocabulo fortasse conplexus est: unde ibi non simpliciter ait: reptilia, sed addidit: omnia reptilia terrae; ideo terrae, quia sunt et aquarum, et ideo omnia, ut illic intellegantur, quae quattuor etiam pedibus nituntur, quae superius quadruunt. bestias autem, de quibus item ait: secundum genus, quidquid ore aut etiam unguibus saeuit exceptis serpentibus. pecora uero, de quibus tertio ait: secundum genus, quae neutra ui lacerant, sed aut de cornibus aut ne hoc quidem. praedixi enim et quadrupedum nomen quam late pateat ipso pedum numero facile agnosci et nomine pecorum uel bestiarum omne inrationale animal aliquando conprehendi. sed etiam ferarum uocabulum solet in latina lingua tantumdem ualere; non ideo tamen neglegenda fuit consideratio, quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
nomen his animalibus accomo¬
datius aptarisol&: quae sunt
inusu hominum: Siue adiuuan¬
dis laboribus ut boues & equi ÷¬
& siqua talia: siue ad lanitium
uel aduescendum : &oues & sues
Quidergosunt qua drupedias
quam quã enim hec omnia pre
ter serpentia quattuor pedib:
gradiantur: nisi tamen hocno¬
mine : propriae quaedam uell&
intellegi. non utiq: hic &iam
qua drupedia nominar&.¬
quamuis de his inrepetitione
tacuerit: Ancerui & dãme.
& onagri & apri: quia neque:
illis bestuis ubileones sunt con¬
iungi possunt: Similes enim sunt
illis pecoribus : neque tamen
subcurahumana sunt: proprie
quadrupedia nuncũ patisunt.
quasi reliqua essent: haec ani¬
malia quibus ista appellatio.
gener alis quidem cũ multis
propter numerum padum:
Sedtamen speciali significatione
tribueretur: An quia terdixit :
secundum genus: Tria quedam
genera nos inuitatattendere:
Primo secundum genus quadri¬
pedia & reptilia : ubi arbitror
significatum quae qua drupedia

Expanded text:
nomen his animalibus adcommonomen his animalibus adcommodatius aptari solet, quae sunt in usu hominum, siue adiuuandis laboribus, ut boues et equi et si qua talia, siue ad lanicium uel ad uescendum, ut oues et sues. Quid ergo sunt quadrupedia? quamquam enim haec omnia praeter quaedam serpentia quattuor pedibus gradiantur, nisi tamen hoc nomine proprie quaedam uellet intellegi, non utique hic etiam quadrupedia nominarquamuis de his in repetitione tacuerit. an cerui et damae et onagri et apri — quia neque illis bestiis, ubi leones sunt, coniungi possunt; similes enim sunt illis pecoribus neque tamen sub cura humana sunt — proprie quadrupedia nuncupata sunt, quasi reliqua essent haec animalia, quibus ista appellatio generalis quidem cum multis propter numerum pedum, sed tamen speciali significatione tribueretur? an, quia ter dixit: secundum genus, tria quaedam genera nos inuitat adtendere? primo secundum genus quadrupedia et reptilia: ubi arbitror significatum, quae quadrupedia
Abbreviated transcription (Latin):
secundum genus : & pecora secun¬
dumgenus : & omnia reptilia terrȩ
secundumgenus: Et uidit ds̃
quia bona sunt: Iam nunc con¬
sequens erat : ut alteram partem
que proprie terra dicitur: in¬
fimi huius loci: quem totum cũ
omnibus abrssis : & nebuloso aere
uniuersaliter uocabulo terrȩ
alibi scriptura conplectitur
Ornar& animalibus suis ÷ & mani¬
festa quidem sunt animaliumge¬
nera : quae in uerbo di terra pro¬
duxit: Sed quia sepe nomine
pecorum uel nomine bestiarum
animalia omnia rationis ex ꝑ¬
tia solent intellegi: Merito
queritur ÷ quas nuno proprie
bestias: & que nunc peccora di¬
cat ⁊ & repentia quidem: siue
reptilia terrena Non est du¬
bitandum quod omnes: serpen¬
tes intellegi uoluit. quã quam
& bestiae dicipossint: Pecorũ
autem nomen: non usitate ser¬
pentib: conuenit: Rursum le¬
onib & pardis: & tigribus : &
lupis & uulpib: canibus &iam &
simiis : atque id genus ceteris
usitate conuenit uocabulum
bestiarum: Pecorũ autem

Expanded text:
secundum genus et pecora secundum genus et omnia reptilia terrae secundum genus. et uidit deus, quia bona sunt. iam nunc consequens erat, ut alteram partem, quae proprie terra dicitur, infimi huius loci. quem totum cum omnibus abyssis et nebuloso aere uniuersaliter uocabulo terrae alibi scriptura conplectitur, ornaret animalibus suis. et manifesta quidem sunt animalium genera, quae in uerbo dei terra produxit. sed quia saepe nomine pecorum uel nomine bestiarum animalia omnia rationis expertia solent intellegi, merito quaeritur, quas nunc proprie bestias et quae pecora dicat. et repentia quidem siue reptilia terrena non est dubitandum quod omnes serpentes intellegi uoluit, quamquam et bestiae dici possint; pecorum autem nomen non usitate serpentibus conuenit. rursum leonibus et pardis et tigridibus et lupis et uulpibus, canibus etiam et simiis atque id genus ceteris usitate conuenit uocabulum bestiarum. pecorum autem
Abbreviated transcription (Latin):
dor prodođ. malelegentes. ignem genenctionis pu¬
tent: a scalon interpra&atur ignis homicida : siue
entiae &imperium sẽpromitut : Accusatur ineo quod
captiuos defamilia salomonis concluserit inidumea:

Expanded text:
dor, pro dod male legentes, ignem generationis pudor, pro dod male legentes, ignem generationis putent: Ascalon interpretatur ignis homicida, sive iae suae et imperium repromittit, accusatur in eo quod captivos de familia Salomonis concluserit in Iduma
Abbreviated transcription (Latin):
que pale stinorum legimus ciuitates que propt̃
arcae in iuriã percussȩ sunt plagis postgazam trensit ad aro¬
tum quae appellatur asdod : & rursum ad ascalonem uo
ceterribil comminatur habitatoremẽe a zotiperditurũ
& tenentem sceptrum deascalone regiam uidelic& po¬
testatem siue trib um ascalonis. ut nullus ibire manea
neultimȩ quidem a&atis homines. qui trementes astus
baculo regente sustentent: Rursumque trensferatma¬
num suam ut percutiat accharon & quattuor enumeratis
urbibus reliquasphylistum ciuitates unosermone con¬
prȩhendit : & peribt̃ reliquiꝰ philistum: quos aut& ha
uitatem: autom nes uicos qui supradictis erbib sub¬
iacent debemus accipere: Secundum tropologiam
sic nobis exponendum uid&ur: gaza quac hebnric e
dicitur Aza: sonat fortitudinem uel imperium: salo¬
mon pacificus: idumea. sanguinarium a que terrenum:
a rotd̃ id est esdod ignem uberis siueparurlic& quidã

Expanded text:
estinorum quinque legimus civitates, quae propter estinorum quinque legimus civitates, quae propter arcae injuriam percussae sunt plagis, post Gazam transit ad Azotum , quae appellatur ESDOD  , et rursus ad Ascalonem, et voce terribili comminatur habitatores se Azoti perditurum, et tenentem sceptrum de Ascalone, regiam videlicet potestatem, sive tribum Ascalonis, ut nullus ibi remaneat, ne ultimae quidem aetatis homines, qui trementes artus baculo regente sustentent. Rursumque transfert manum suam, ut percutiat Accaron. Et quatuor enumeratis urbibus, reliquas Philistiim civitates uno sermone comprehendit. Et peribunt reliqui Philistiim: quos aut Geth civitatem, aut omnes vicos qui supradictis urbibus subjacent, debemus accipere. Secundum tropologiam sic nobis exponendum videtur: Gaza quae Hebraice dicitur AZA  , sonat fortitudinem vel imperium: Salomon, pacificum: Idumaeus, sanguinarium, atque terrenum: Azotus, id est, Esdod, ignem uberis, sive patrui: licet quidam
Abbreviated transcription (Latin):
quentes: Videamus autem quid philistum &urbes cius
peccauer int : quos septua ginta semper alienigenas
trenstulerunt: Vbicum que enim inu&ere testamen¬
to alophylos idest alienigenas legerimus non
communenomen omnium externarum gentium.
sed proprie philistum. quinunc palestini uocantur
accipiendi sunt: quid fecerit gaza ut adiracundiam at¬
que iundictam dnm̃ prouocare: traenstulit captiui¬
tatem perfectam populi iudaeorum: & conclusit
cam in idumea: Vt idumei uenderent qusc epe¬
rant ex iudacis: procaptiuitate perfecta: septua gin¬
ta captiuitatẽ salomonis inter pra&atisunt :
uerbum hebraicum salomon quod signisicat perfec¬
tam aque conpl&am Nomen salomonis aestiman¬
tes : quod non salomonem: sed perfectam signisicat
a tuecon pl&am : ut nullus remanserit captiuorum
qui non sittraditus idumȩis: unde ignem seingazae
murosaedes siue funda menta dicit eẽ missurum:
qui uniuersadeuor& & absorbeat: & qui a quin¬

Expanded text:
quentes. Videamus autem quid Philistiim, et urbes ejus quentes. Videamus autem quid Philistiim, et urbes ejus peccaverint, quos Septuaginta semper alienigenas transtulerunt; ubicumque enim in veteri 231 Testamento ἀλλοφύλους, id est, alienigenas legerimus, non commune nomen omnium externarum gentium, sed proprie Philistiim, qui nunc Palaestini vocantur, accipiendi sunt. Quid fecit Gaza, ut ad iracundiam atque vindictam Dominum provocaret? Transtulit captivitatem perfectam populi Judaeorum, et conclusit eam in Idumaea, ut Idumaeis venderet, quos ceperat ex Judaeis. Pro captivitate perfecta, Septuaginta captivitatem Salomonis interpretati sunt: verbum Hebraicum SALMA  , quod significat perfectam atque completam, nomen Salomonis aestimantes. atque completam: ut nullus remanserit captivorum, qui non sit traditus Idumaeis. Unde ignem se in Gazae muros et aedes, sive fundamenta dicit esse missurum, qui universa devoret et absorbeat. Et quia Pala
Abbreviated transcription (Latin):
salutem suam: &iuxta hebraicum inc yrinen
ubi uocatiodĩ est tnens feratur:
aecdicit dñs: super tribus scelcribus gazae. &
superquat tuor non con uestam eum: eoquod¬
& quastam generationem peccatum patrum se com
minatur hñs in legefilus redditurum. non inȩqua¬
litate iudicii. ut alii peccent & alii puniantur. Sed
magnitudine clementiae dum semꝑ expectat pae
nitentiam: An quod in prima generatione delin¬
quitur : Non prius corripit & emendat: Nisi
testia & quasta genenrtio uenerit : Talequid &
paulus a postolus loquitur adromanos: Andiui¬
tias bonitatis eius & sustentationes & patientiae
contemnitis. ĩ gnonrs qm̃ benignitas dĩ ad paeni
tentiam te adducit: Quod ergodicit hocest : expes¬
auimulto tempore ut agerent paenitentiam : & id eono
lu punire peccantes : ut aliquando conuersi reciperent
sanitatem: Verum quia & testio & quasto eadem faciunt:
Cogor mutare sententiam : &plagis corripere delin¬

Expanded text:
salutem suam: et juxta Hebraicum in Cyrenen, salutem suam: et juxta Hebraicum in Cyrenen, ubi vocatio Dei est, transferatur. Haec dicit Dominus: super tribus sceleribus Gazae, et super quatuor non convertam eum et quarta generatione peccatum patrum se Dominus comminatur in lege filiis redditurum, non inaequalitate judicii, ut alii peccent et alii puniantur, sed magnitnitentiam: et quod in prima generatione delinquitur, non prius corripit et emendat, nisi tertia et quarta generatio venerit. Tale quid et Paulus apostolus loquitur ad Romanos: An divitias bonitatis ejus et sustentationis et patientiae contemnis: ignorans quoniam benignitas Dei ad ejus  . Quod ergo dicit, hoc est: Exspectavi multo tempore ut agerent poenitentiam, et ideo nolui  Al. volui punire peccantes, ut aliquando conversi reciperent sanitatem. Verum quia tertio et quarto eadem faciunt, cogor mutare sententiam, et plagis corrigere delin
Abbreviated transcription (Latin):
possumus dicere : eo quod omnis sermo her&icorum con¬
cinnus ałque compositus & habens pulchritudinem
eloquentiae saccularis. facilius decipit᷑ Audientes: Vec¬
lcctiꝰ& argumentis philosophorum: uerbi gratia.
ostium uocatur: qui salsum dogma concepit &pe¬
aliis inuenta sunt roborare conantur: Cum que
contriti fuerint atque confractiue ctes damasui: dis¬
ꝑd& &iam habitatores decampo. ON: quod inter¬
pra&acur labor seudolor Omnesenim her&ici
labore nimio adolorequaerendi ordinem aliquem
& consequentiam: heresa eos re periri conatisunt:
Et concidam tribulis uiros charram : quod in linguanostra
inforamina uestitur: Non enim habent fenesturs perquas
ad eos ueritatis lumen introcat sed foramina quae¬
dam occultos meatus perquos noxia. &inimunda in¬
grediuntur animantia: & captiuus ducstur. Arax
populus excelsus atque sub limis quierectus est in su¬
perbiam & sibi caelestia repromittit ut capiatur in

Expanded text:
possumus dicere: eo quod omnis sermo haereticorum conpossumus dicere: eo quod omnis sermo haereticorum concinnus atque compositus, et habens pulchritudinem eloquentiae saecularis, facilius decipiat audientes. Vecalectica, et argumentis philosophorum. Verbi gratia: Ostium vocatur, qui falsum dogma concepit et pealiis male inventa sunt, roborare conantur. Cumque contriti fuerint atque confracti vectes Damasci, disperdet etiam habitatores de campo Ὦν, quod interpretatur labor, sive dolor. Omnes enim haeretici labore nimio ac dolore quaerendi ordinem aliquem, et consequentiam haereseos suae reperire conati sunt. Et concidam tribum ex viris Charram, quod lingua nostra in foramina vertitur. Non enim habent fenestras, per quas ad eos lumen veritatis introeat; sed foramina quaedam et occultos meatus, per quos noxia et immunda ingrediantur animantia. Et captivus ducetur Aram, populus excelsus atque sublimis, qui erectus est in superbiam, et sibi coelestia repromittit, ut 230 capiatur in
Abbreviated transcription (Latin):
turiuimus: & si non fuerint plaustris ac rocis ferres
a quedentatis dequibus psalmista dicit. F ilii hominum
dentes eorum arma & sagittae. Concisae aque serratȩ
possunt &iam ea dicere quae sequuntur: & peperimus:
spm̃ salutis tuae fecimus suꝑt̃nẽ: Simulque considera
quod perfectae a&atis uiros secare non possint. sed
eos qui ad huc inutero sunt: uel qui solidum cybum ca¬
pere nequeunt & adhuc lacte nutriunt᷑ infanciae
ae utem pregnantes degala ad sunt quod int̃pra&atur
trans latio siue crans mignatio testimonii: Migrauerunt
enim de ecclesia inheresim: & testimonia dĩ quae prius accepe¬
rant : ad alienos t̃minos transtulerunt: Sedemitt& dñs
gnem indomum atahel quam ipsi uocant azahel id ẽ.
uisionem dĩ ignem qui ligna incisstipulamq: consumat:
& deuor& funda menta filii ader: De bemusenim &
iuxta septuaginta dicere: necos frustrax proposuis se

Expanded text:
turivimus ; et si non fuerint plaustris ac rotis ferreis turivimus ; et si non fuerint plaustris ac rotis ferreis ac dentatis de quibus Psalmista dicit: Filii hominum dentes eorum arma et sagittae , concisae atque ferratae, possunt etiam ea dicere quae sequuntur: Et peperimus, spiritum salutis tuae faciemus super terram. Simulque 229 considera quod perfectae aetatis viros secare non possint; sed eos qui adhuc in utero sunt, vel qui solidum cibum capere nequeunt, et adhuc lacte nutriuntur infantiae. Istae autem praegnantes de Galaad sunt, quod interpretatur translatio, sive transmigratio testimonii. Migraverunt enim de Ecclesia in haeresim, et testimonia Dei quae prius acceperant, ad alienos terminos transtulerunt. Sed mittet Dominus ignem in domum Azael, quam ipsi vocant AZAEL  , id est, visionem Dei: ignem qui ligna in eis stipulamque consumat, et devoret fundamenta filii Ader. Debemus enim et juxta Septuaginta dicere, ne eos frustra proposuisse