comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Ab illo ut baptis are possoe accepit: quem
postea baptisauit. Nolite mirari. Sic enĩ
fecit hoc xp̃c in iobanne: quomodo quid.¬
dam fecit in matre. De xp̃o eñi dictum est:
omnia ꝑ ipsum facta sũt. Si omĩa ꝑ ipsum:
& maria ꝑ ipsum facta est: de qua postea
natus est xp̃c. Intendat caritas urnã Quomͦ
creauit mariam: sic dedit baptismũ iołn:
& baptisatus ẽ a iohanne. Ad hoc ergo
accepit baptismum a iohanne. ut accipienꝰ
quod inferus erat ab in feriore: ad id quod
suꝑuis erat hortaretur in feriores. Sed qͣu¬
re nõ solus ipse baptrzatus est a iohanne.
si ad hoc missus erat iohannes perquem
baptisaretur xp̃e. ut pareret uiam dño
idest ipsi xp̃o: Et hoc im diximus: se a
cõmemoramus. quia necessarium est pre.¬
nõ tantum ualeant spinȩ euiarum. ut ef¬
focent semen qđ seminatur in uobis: qua¬
re enim cogimur earlem repetere. nisi quia
dememoria cordis ur̃i secũri nõ sumus:

Expanded text:
Ab illo ut baptizare posset accepit, quem Ab illo ut baptizare posset accepit, quem postea baptizavit. Nolite mirari: sic enim hoc fecit Christus in Joanne, quomodo quiddam fecit in matre. De Christo enim dictum est, Omnia per ipsum facta sunt : si omnia per ipsum, et Maria per ipsum facta est, de qua postea natus est Christus. Intendat Charitas vestra, Quomodo creavit et baptizatus est a Joanne. 5. Ad hoc ergo accepit baptismum a Joanne, ut accipiens quod inferius erat ab inferiore, ad id quod superius erat hortaretur inferiores. Sed quare non solus ipse baptizatus est a Joanne, si ad hoc missus erat Joannes, per quem baptizaretur Christus, ut pararet viam Domino, id est ipsi Christo? Et hoc jam diximus; sed commemoramus, quia necessarium est praenon tantum valeant spinae curarum, ut effocent semen quod seminatur in vobis: quare enim cogimur eadem repetere, nisi quia de memoria cordis vestri securi non sumus?
Abbreviated transcription (Latin):
ipse xp̃e est: eãdem nobis salus est. Sed
quare missus est ioħes baptrans: Quia
nasci xp̃m: Quare oportuit erueifigi xp̃m:
Si enim uiam humilitatis demonstraturꝰ adue-¬
nerat. & se ipsum fracturus ipsam humilitati
uiam: in omnib ab eõ implenda erat humi¬
litas. Aucteritatem dare baptismo suo hinc
dignatus est: ut cognoscerent serui qͣnta
alacritate deberent currere ad baptismũ dñi.
quando ipse nõ dedignatus est suscipere
baptismum serui. Donatum enim hoc erat
iohanni: ut ipsius baptismus diceretur. Hoc
attendat & distinguat. & nouerit caritas
uĩa. Baptismus quem accepit ioħes. bap¬
tismus iohannis dictus est. Solus tale do¬
num accepit. nullus ante illum iustoꝵ:
nullus post illum. ut acciꝑ& baptismum
quibaptismus ipsius diceretur. Accepit
quidem. Non em̃ a sẽ posso aliquid. Si eñi
a se. quiloquit᷑ mendatiũ. de suo loquitur.
Et unde accepit. nisi abipso dño iħu xp̃o :

Expanded text:
ipse Christus est, eadem nobis salus est. Sed ipse Christus est, eadem nobis salus est. Sed quare missus est Joannes baptizans? Quia nasci Christum? quare oportuit crucifigi Christum? Si enim viam humilitatis demonstraturus advenerat, et seipsum facturus ipsam humilitatis viam; in omnibus ab eo implenda erat humilitas. Auctoritatem dare baptismo suo hinc dignatus est, ut cognoscerent servi quanta alacritate deberent currere ad baptismum Domini, quando ipse non dedignatus est suscipere baptismum servi. Donatum enim erat hoc Joanni, ut ipsius baptismus diceretur. 4. Hoc attendat, et distinguat, et noverit Charitas vestra. Baptismus quem accepit Joannes, baptismus Joannis dictus est: solus tale donum accepit: nullus ante illum justorum, nullus post illum, ut acciperet baptismum, qui baptismus illius diceretur. Accepit quidem; non enim a se posset aliquid: si enim a se quis loquitur, mendacium de suo loquitur. Et unde accepit, nisi a Domino Jesu Christo?
Abbreviated transcription (Latin):
rat ioħes dnm. quando ad eum dñs ad a¬
quã ueniebat: manifestatur nobis quia
ioħes scđ̾m aliquid nouerat. scđm aliqͥd
nõdum nouerat dñm. Nisi aũt hoe in tel¬
lexerius mendax erat. Quomodo erit
uerax agnoscens qui dieit tu ad me uenis
baptis ari. ego a te debeo baptis. ari: Ue¬
rax est eum hoc dicit. Et quomͦ rursus
uerax est cum dieit ego nõ noueraim eũ
sea qui me misit baptizare in aqua ipse
michi dixit. suꝑ quem uideris sp̃m descen¬
dentẽ sic columbam & manentem suꝑ eum:
ipse est qui baptisat in sp̃u sc̃o: Innotuit
percolumbam dñs. nõ ei qui se nõnouerat:
sed ei qui in eo aliquid nouerat. aliquid non
Si enim baptismus ioħis necessariꝰ erat salu.¬
ti nr̃e: & modo debuit exerceri. Nõ enim
modo nõ saluantur homines. aut modo¬
nõ plures saluantur: aut alia tune salus
erat & alia modo. Si mutatus est xp̾e: mu.
tata est salus. Si salus in xp̃o est. &idem

Expanded text:
rat Joannes Dominum, quando ad eum Dominus ad arat Joannes Dominum, quando ad eum Dominus ad aquam veniebat: manifestatur nobis quia Joannes secundum aliquid noverat, secundum aliquid nondum noverat Dominum. Nisi autem hoc intellexerimus, mendax erat. Quomodo erat verax agnoscens, qui dicit, Tu ad me venis baptizari, et ego a te debeo baptizari? Verax est cum hoc dicit? Et quomodo rursus verax est cum dicit, Ego non noveram eum; sed qui misit me baptizare in aqua, ipse mihi dixit, Super quem videris Spiritum descendentem sicut columbam, et manentem super eum, ipse est qui baptizat in Spiritu sancto? Innotuit per columbam Dominus, non ei qui se non noverat, sed ei qui in eo aliquid noverat, aliquid non Si enim baptismus Joannis necessarius erat saluti nostrae; et modo debuit exerceri. Non enim modo non salvantur homines, aut non modo plures salvantur, aut alia tunc salus erat, et alia modo. Si mutatus est Christus, mutata est et salus: si salus in Christo est, et idem
Abbreviated transcription (Latin):
pater sine filio. & simul te mrsit pater
& filius. Si ergo & filius te misit em
patre. quomodo nesciebas eum a quo
missus es : Quem uideras inueritate.
ipse te misit ut agnosceretur in carne:
& dixit. Super quem uideris sp̃m descen¬
dentem sic̃ columbam. & manentem
suꝑ eum: ipse est quibaptis at in sp̃u scõ.
Hoc audiuit ioħes ut nosset eum quẽ nõ
nouerat. an ut plenius nossor quẽ iam
nouerat: Si enu omni ex parte nõ nos¬
set: nõ ei uenienti ad fluuium ut bap.¬
tis aretur dicere. ego a te debeo bapti¬
Sari & tu uenis ad me. Nouerat ergo.
Q uando aut columba descendit. Iam
baptizato cdĩo. & ab aqua ascendente.
At si ille qui eum miserat dixit. suꝑ quẽ
uideris sp̃m descendentem siẽ colũbã
& manentem suꝑ eum. ipse est quibapti¬
cat in sp̃u scõ: & nõ nouerat eum. sed
columba descendente cognouit eum:
columba uero tunc descendit. quando
dñs ab aqua ascendit: tunc aũt cognoue¬

Expanded text:
Pater sine Filio, sed simul te misit pater Pater sine Filio, sed simul te misit pater et Filius: si ergo et Filius te misit cum Patre, quomodo nesciebas eum a quo missus es? Quem videras in veritate, ipse te misit ut agnosceretur in carne, et dixit, Super quem videris Spiritum descendentem sicut columbam, et manentem super eum, ipse est qui baptizat in Spiritu sancto. 2. Hoc audivit Joannes, ut nosset eum quem non noverat, an ut plenius nosset quem jam noverat? Si enim omni ex parte non nosset, non venienti ad fluvium ut baptizaretur diceret, Ego a te debeo baptizari, et tu venis ad me ? noverat ergo. Quando autem columba descendit? Jam baptizato Domino, et ab aqua ascendente. At si ille qui eum misit, dixit, Super quem videris Spiritum descendentem sicut columbam, et manentem super eum, ipse est qui baptizat in Spiritu sancto; et non noverat eum, sed columba descendente cognovit eum; columba vero tunc descendit, quando Dominus ab aqua ascendit; tunc autem cognove
Abbreviated transcription (Latin):
In separabilis caritas. in separabilis unitã:
in sepruabilis maiestas. in seprutibilis po.¬
testas: scđm hȩe uerba quȩ ipse posuit
ego & p̾ater unum sumus. Quis engo misit
iohannẽ: Si dicamus pater: uerũ dicimus.
Si dicamus filius: uerum dicimus. Mami.¬
festius aũt: ut dicamus pater & filius.
uem misit aũt pater & filus. unus ds̃ mi¬
sit: quia filius dixit ego & pater unum
sumus. & uomodo ergo nesciebat eum.
a quo missus est: Dixit enim. Ego nes¬
eiebam eum. Sed qui me misit baptis a¬
re inaqua: ipse michi dixit. In terrogo
ioħmn &ui te misit baptisare in aqua qͦd
tibi dixit: Super quem uideris sp̃m de:¬
cendentem sieut columbrim. & manentẽ
suꝑ eum: ipse est quibaptis at in spũ scõ.
H oc tibi o ioħes dixit qui te misit: Mani.¬
festum: quia hoc Quis ergo te misit:
Forte pater. Uerus ds̃ pater: & ueritas dĩ
filus. Si pater sine filio te misit: ds si¬
ne ueritate te misit. Si ideo aũt uerax

Expanded text:
inseparabilis charitas, inseparabilis unitas, inseparabilis charitas, inseparabilis unitas, inseparabilis majestas, inseparabilis potestas, secundum haec verba quae ipse posuit, Ego et Pater unum sumus . Quis ergo misit Joannem? Si dicamus, Pater, verum dicimus; si dicamus, Filius, verum dicimus: manifestius autem ut dicamus, Pater et Filius. Quem misit autem Pater et Filius, unus Deus misit; quia Filius dixit, Ego et Pater unum sumus. Quomodo ergo nesciebat eum a quo missus est? Dixit enim, Ego nesciebam eum; sed qui me misit baptizare in aqua, ipse mihi dixit. Interrogo Joannem, Qui te misit baptizare in aqua, quid tibi dixit? Super quem videris Spiritum descendentem, sicut columbam, et manentem super eum, ipse est qui baptizat in Spiritu sancto. Hoc tibi, o Joannes, dixit qui te misit? Manifestum quia hoc. Quis ergo te misit? Forte Pater. Verus Deus Pater, et veritas Deus Filius: si Pater sine Filio te misit, Deus sine veritate te misit: si ideo autem verax
Abbreviated transcription (Latin):
mendatia sũt: sic̃ ipse dicit dñs nr̃ ihe¬
xp̃c. Qui loquitur mendatiũ. de suo loqͥt᷑.
Nemo hab& de suo nisi mendatium & pec.¬
catum. Si quid aũt homo habet ueritatiᷤ
atq iusticię. ab illo fonte est quem de¬
bemus sitire in hac heremo: ut ex eo quasi
guitis quib̾dam irrorati. & in hac peregri¬
natione interim cõsolatione deficiamus
inuia: uenire ad eiuus requiem sacietatẽq
possimus. Si engo qui loquit᷑ mendatium
esse homo nõ potest nisi aueritate: a
quo erat uerax. nisi abeo qui dicit ego
sum ueritas: Non ergo poss& dicere aut
ueritas contra uenicem: aut uerax con¬
tra ueritatem. Ueracem ueritas misit.
Et ideo uerax est: qm̃ aueritate missu eiit
Si ueritas ioħem miserat. xp̃c eũ miserat.
S ed quod xp̃e cum patre facit: pater facit.
et quod pater cum xep̃o facit: xpẽ facit.
n ec seorsum aliquid priter facit sine filio:
nec seorsum aliquid filius sine patre.

Expanded text:
mendacia sunt; sicut ipse dixit Dominus mendacia sunt; sicut ipse dixit Dominus  Qui loquitur mendacium, de suo loquitur . Nemo habet de suo, nisi mendacium et peccatum. Si quid autem homo habet veritatis atque justitiae, ab illo fonte est, quem debemus sitire in hac eremo, ut ex eo quasi guttis quibusdam irrorati, et in hac peregrinatione interim consolati, ne deficiamus in via, venire ad ejus requiem satietatemque possimus. Si ergo qui loquitur mendaciumesse homo non potest, nisi a veritate; a quo erat verax, nisi ab eo qui dixit, Ego sum veritas ? Non ergo, posset dicere, aut veritas contra veracem, aut verax contra veritatem. Veracem veritas misit; et ideo verax erat, quoniam a veritate missus erat. Si veritas Joannem miserat, Christus eum miserat. Sed quod Christus cum Patre facit, Pater facit: et quod Pater cum Christo facit, Christus facit. Nec seorsum Pater aliquid facit sine Filio; nec seorsum aliquid Filius sine Patre:
Abbreviated transcription (Latin):
seimus quando uenerit columba: Ne
forte ibi lateant. legunt᷑ alii euangłistȩ:
qui planius illud dixerunt. & in uenimꝰ
apertissime tunc descendisse columbã
cum dñs ab aqua ascendit. Suꝑ baptisa¬
tum enim aꝑti sũt cęli: & uidit sp̃m sem̃
nouit. uenienti ad baptimũ quomodo
dicit ergo a te debeo baptisari: Hunc
uob̾cum interim ruminate. hanc uob̾cũ
conferte. hane uob̾cum tractate. Prest&
alieui ur̃m priori eam reuel&. T amen
fr̃s hoc sciatis. quia per istuis questioniꝰ
solutionem: uocem pars donati debap¬
tismi gr̃a ubi nebulas ostendunt imꝑitiᷤᷤ.
& retiaᷤ tendunt auib uolantibꝰ: si frontẽ
habeant omnino nõ habebunt. omnino
eoꝵ ora claudentur. Sieut dñs uoluit.¬
ad diem promissionis nĩe ꝑuenimꝰ. Pres¬
tabit etiam hoc: ut ad impus ꝓmissioni
redditionem ꝑuenire possimus. T unc eni
ea quȩ dicinus & nobis & uob̾ utilia sũt¬
si ab ipso sũt. Q uȩ auĩt ab homine sunt

Expanded text:
scimus quando venerit columba? Ne scimus quando venerit columba? Ne forte ibi lateant, legantur alii evangelistae, qui planius illud dixerunt: et invenimus apertissime tunc descendisse columbam, cum Dominus ab aqua ascendit. Super baptizatum enim aperti sunt coeli, et vidit Spiritumnovit, venienti ad baptisma quomodo dicit, Ego a te debeo baptizari? Hanc vobiscum interim ruminate, hanc vobiscum conferte, hanc vobiscum tractate. Praestealicui vestrum priori eam revelet. Tamen, fratres, hoc sciatis, quia per istius quaestionis solutionem, vocem pars Donati de Baptismi gratia, ubi nebulas obtendunt imperitis, et retia tendunt avibus volantibus, si frontem habeant, omnino non habebunt: omnino eorum ora claudentur. TRACTATUS ad diem promissionis nostrae pervenimus: praestabit etiam hoc, ut ad ipsius promissionis redditionem pervenire possimus. Tunc enim ea quae dicimus, et nobis et vobis si utilia sunt, ab ipso sunt: quae autem ab homine sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
istam questionẽ: Ad hoc dixi caritati
ur̃e. ut intentos uos facerem. Similiter
ut soleo simul ut oretis ꝓnobis & ꝓuob̾:
na capere mereamini. Interun hodie
dignamini differre. Sed hoc breuiter di¬
co. Interim donec saluatur: in terrogate
pacrfice. sine rixa. sine contentione. sine
altercationib. sine umicieiis. & uobeũ
querite: & alios in terrogate. Dicite. hane
questionẽ ꝓposuit nobis hodie episcopuꝰ
nr̃. aliquando si dñs cõcesserit soluturũ
eam. Sed siue soluat᷑ siue nõ soluatur:
putate me ꝓposursse quod me mouit. Mo¬
ueor enim multum. Dicit ioħes ego a te
debeo baptisari. tanquã xp̃o cognito.
Si eim nõ nouerat euma quo uolebat
baptizari: temere dicebat ego a tẽ debeo
baptizari. Nouerat ergo eum. Si nouerit
eum. quid est ergo qd̾ dicit nõ nouenĩ
eum: Sed qui me misit baptis are in a¬
qua: ipse michi dixxit. Suꝑ quẽ uideris
sicut columbam: ipse est qui baptizat
in sp̃u scõ. & uid dicturi sũt quia non

Expanded text:
tem Donati. Ad hoc dixi Charitati vestrae, ut intentos vos facerem, similiter ut soleo; simul ut oretis pro nobis et vobna capere mereamini. Interim hodie dignamini differre. Sed hoc breviter dico interim, donec solvatur: interrogate pacifice, sine rixa, sine contentione, sine altercationibus, sine inimicitiis; et vobiscum quaerite, et alios interrogate, et dicite, Hanc quaestionem proposuit nobis hodie episcopus noster, aliquando si Dominus concesserit, soluturus eam. Sed sive solvatur sive non solvatur, putate me proposuisse quod me movet: moveor enim multum. Dicit Joannes, Ego a te debeo baptizari; tanquam Christo cognito. Si enim non noverat eum a quo volebat baptizari, temere dicebat, Ego a te debeo baptizari. Noverat ergo eum. Si noverat eum, quid est ergo quod dicit, Non noveram eum; sed qui me misit baptizare in aqua, ipse msicut columbam, ipse est qui baptizat in Spiritu sancto? Quid dicturi sumus? Quia non
Abbreviated transcription (Latin):
sium noluit alicui dare. nõ ut nemo bapti.¬
taretur baptisio dñi. sed ut semper ipsẽ
nõ illi. Aliud est enim baptizare ꝑministe.¬
rium: aliud baptizare perpotestatem. Bap.¬
tismus eñi talis est: qualis est ille in euius
potestate datur. nõ qualis ille est per cuius
ministerium datur. Talis erat baptismus
ioh̾is.: qualis ioħes. Baptismus uistus tan¬
quam iusti: tamen hominis. Sed quia ae¬
ceꝑat a deo istam grãm: tantam gnĩm ut
dignus esset & ꝑux uidicem. & eum digi¬
to ostendere: & implere uocem ꝓphetiȩ illiꝰ.
uox clamantis in deserto parate uiã adño.
Talis aut baptismus anĩ: qualis dñs. C igo

Expanded text:
suum alicui dare, non ut nemo baptizaretur baptismo Domini, sed ut semper ipse Dnon illi. Aliud est enim baptizare per ministerium, aliud baptizare per potestatem. Baptisma enim tale est, qualis est ille in cujus potestate datur; non qualis est ille per cujus ministerium datur. Talis erat baptismus Joannis, qualis Joannes: baptismus justus tanquam justi, tamen hominis; sed qui acceperat a Domino istam gratiam, et tantam gratiam, ut dignus esset praeire judicem, et eum digito ostendere, et implere vocem prophetiae illius, Vox clamantis in deserto, parate viam Domino . Tale autem ba
Abbreviated transcription (Latin):
quando xp̃o ȩccła ẽ copulata. Sĩc ait
ioħs. Qui hab& sponsam. sponsus est.
P ropter ergo has nuptias: saltare nos cõ.¬
uenit. Si quidem & dauid rex pririter
& ꝓpheta cum multa cecinerit. & em
gnudio in saltationẽ ꝓrupit: preuidebat
eñi in sp̃u ꝑ mariã de germine suo ȩe¬
cłam xp̃i thalamo sociandam. de quo
ait & ipse tanquam sponsus ꝓcedens
de thalamo suo: atq ideo pre cȩteris
ꝓpħaꝵ auctorib plus cantauit. quia
lȩtior cunctis ꝑ hȩc gaudia suos posteroꝰ
solito dulcius inuitabat: nos quoq do
tiis. cum ille ante nuptias tota ex ul¬

Expanded text:
quando Christo Ecclesia copulatur, sicut ait Joannes: Qui habet sponsam, sponsus est . Propter has ergo nuptias saltare nos convenit. Siquidem David rex pariter et propheta, dum multa cecinerit, ante gaudio in saltationem prorupit. Praevidebat enim in spiritu Mariam de germine suo Christi thalamo ait: Et ipse tamquam sponsus procedens de thalamo suo . Atque ideo prae caeteris prophetarum auctoribus plus cantavit; quia lsolito dulcius invitans, docuit nos emus, cum ille ante nuptias tanta exsul
Abbreviated transcription (Latin):
duriorem famem om̃i in uidia qua
labonint: ueniens de cȩlis ponis uitȩ.¬
& cibus intionalis auferret. Nec sine
illa regione peuaretur singularis hos.¬
tiȩ saicmmentũ: in qua primũ occasi¬
one agni salutiferum crucir signum.
& pascha dñi fuerat pre formatum.
His igitur dlectessimi diuinȩ gr̃ẽ mys.¬
bili gaudio celebremus: gras agentes
misericordi dõ. qui dignos nos fecit

Expanded text:
 qua  qua laborabant, veniens de coelo panis vitae et cibus rationis auferret; nec sine illa regione pararetur singularis hostiae sacramentum, in 121 qua primum occisione agni, salutiferum crucis signum et pascha Domini fuerat praeformatum. CAP. V. His igitur, dilectissimi, divinae gratiae mysbili gaudio celebremus: gratias agentes misericordi Deo, qui dignos nos fecit
Abbreviated transcription (Latin):
omni deuotione completa: scđm ammo.¬
nitionem soninii. nõ eodem quouenerãt
itinere reuertur. Oportebat enĩ ut iam
in xp̃o credentes. nõ ꝑ antiquȩ cõuersa¬
tionis semitas ambularent: sed nouuã
in gressi uiam. a relictis errorib absti-¬
nerent. Tum ut etiam herodis in sidiȩ¬
etatem doli. ꝑ simulationẽ disponebat
offitii. Unde quia spes istus erat so-¬
luta commenti: in maiorẽ furorem
uncandia regis ardescit. Nam recoleñ
tempus quod indicauerant magi.
in om̃s bethleem pueros rabiem erude¬
litatis effundit. & cȩde generalis uni-¬
uerse cuitatis illius. in eternam głam
transituram trueidauit in fantiam:
estimans fore ut nullo illic paruulo
nõ occiso. occideretur & xp̃e. At ille
qui sanguinẽ suum ꝓ mundi redemp.¬
tione fundendum. in aliam differret
ȩtate: egiptum se parentũ ministerio
subuectus intulenat. repetens scilico
hebreȩ gentis antiqua eunabula: &
principatum ueri ioseph maioris pro.¬
uidentiȩ potestate disponens. ut illũ

Expanded text:
omni devotione completa, secundum admonitionem somnii non eodem quo venerant itinere revertuntur. Oportebat enim ut jam in Christum credentes non per antiquae conversationis semitas ambularent, sed novam ingressi viam a relictis erroribus abstinerent. Tum ut etiam Herodis vacuarentetatem doli per simulationem disponebat officii. Unde quia spes istius erat soluta commenti, in majorem furorem iracundia regis ardescit. Nam recolens tempus quod indicaverant magi, in omnes Bethleem pueros rabiem crudelitatis effundit, et caede generali universae civitatis illius in aeternam gloriam transituram trucidat infantiam; aestimans fore ut, nullo illic parvulo non occiso, occideretur et Christus. At ille, qui sanguinem suum pro mundi redemptione fundendum in aliam differret aetatem, Aegypto se parentum ministerio subvectus intulerat, repetens scilicet Hebraeae gentis antiqua cunabula, et principatum veri Joseph majoris providentiae potestate dispo
Abbreviated transcription (Latin):
tum: ipse est qui tollit nr̃m peccatum.
ecce agnus dĩ. ecce qui tollit peceatum
mundi. Nostis quia quidam homines
dicũt aliquando. nos tollimus peccata
hominib: qui scĩ sumus. Si eñĩ fuerit
fuerit sc̃s qui buptizat. quomodo tollit
peccatum alterus. cum sit ipse homo ple¬
nus peccato: Contra istas disputationes.
uerba nr̃a nõ dicamus. hunc legamꝰ. Ecce
agnus dĩ. ecce qui tollit peccatum mundi.
Nõ sit presumptio hominib: in homines. Nõ
trans mĩgret paisser in montib: in dño cõ¬
fidat. Et si leuat oculos suos in montes.
unde ueniet auxilium ei: in telligat
quia auxiliũ eius est adnõ qui fecit cȩlũ
& terram. Tantȩ excellentiȩ iohannes.
Dicitur ei. Tu es xp̃c: dicit nõ. t̃ ues helias:
dicit non. Tu es ꝓpħa: Dicit nõ. Q uare
ergo baptizas: Ecce agnus dĩ. ecce qui.
tollit peccatum mundi. hic est de quo
dixi. Post me uenit ur qui ante me factꝰ
est. quia prior me erat. Post me uenit:

Expanded text:
tum, ipse est qui tollit nostrum peccatum. tum, ipse est qui tollit nostrum peccatum. Ecce Agnus Dei, ecce qui tollit peccatum mundi. 11. Nostis quia quidam homines dicunt aliquando: Nos tollimus peccata hominibus, qui sancti sumus: si enim non fuerit sanctus qui baptizat, quomodo tollit peccatum alterius, cum sit homo ipse plenus peccato? Contra istas disputationes verba nostra non dicamus, hunc legamus: Ecce Agnus Dei, ecce qui tollit peccatum mundi. Non sit praesumptio hominibus in homines: non transmigret passer in montes, in Domino confidat ; et si levat oculos in montes, unde veniet auxilium ei, intelligat quia auxilium ejus a Domino, qui fecit coelum et terram . Tantae excellentiae Joannes, dicitur ei, Tu es Christus? Dicit, Non. Tu es Elias? Dicit, Non. Tu es propheta? Dicit, Non. Quare ergo baptizas? Ecce Agnus Dei, ecce qui tollit peccatum mundi: hic est de quo dixi, Post me venit vir qui ante me factus est, quia prior me erat. Post me venit,
Abbreviated transcription (Latin):
e oio sibi airrogae & dicat: quia
ipse aufer& peccatum mundi.
Iam in tendite. contra quos suꝑbos inten.¬
debat digitum ioħes. Nondum eĩt na¬
ti heretici. & iam demonstrabantur
Contra illos clamabat tunc a fluuio: cõ¬
tr quos modo clamat ex eugłio. uenit
iħs. Et̃ quid dicit ille : Ecce ngnus dĩ.
Siagnus innocens: & ioħs agnus. Annõ
& ipse in nocens: Sed quis in nocens:¬
Aut quantum uinocens: Om̃s ex illa tri¬
duce ueniunt. & ex illa ꝓpagine de qua
cantat gemens dauid. Ego in iniquitate
conceptus sum: & in peccatis mater mea
in utero me aluit. Soluis ergo ille agnꝰ:
qui nõ sic uenit. Non eñi in iniquitate
conceptus est: quia nõ de mortalitate
conceptus est. Non eum in peccatis mat̃
euis in utero alint: quẽ uirgo cõcepit.
uirgo peꝑit. quia fide cõcepit: & fide
suscepit. Ergo ecce agnus dĩ. Non hab&
iste traducem de adam. Carnem tantum
assumpsit de adam: peceatum nõ assũp¬
sit. Qui nõ assumpsit de nr̃a massa pecea¬

Expanded text:
emo sibi arroget, et dicat quia ipse auferat peccatum mundi. Jam intendite, contra quos superbos intendebat digitum Joannes. Nondum erant nati haeretici, et jam ostendebantur: contra illos clamabat tunc a fluvio, contra quos modo clamat ex Evangelio. Venit Jesus; et quid dicit ille? Ecce Agnus Dei. Si agnus innocens, et Joannes agnus. An non et ipse innocens? Sed quis innocens? quantum innocens? Omnes ex illa traduce veniunt et ex illa propagine, de qua cantat gemens David: Ego in iniquitate conceptus sum, et in peccatis mater mea in utero me aluit . Solus ergo ille Agnus, qui non sic venit. Non enim in iniquitate conceptus est; quia non de mortalitate conceptus est: nec eum in peccatis mater ejus in utero aluit, quem virgo concepit, virgo peperit; quia fide concepit, et fide suscepit. Ergo ecce Agnus Dei. Non habet iste traducem de Adam: carnem tantum sumpsit de Adam, peccatum non assumpsit. Qui non assumpsit de nostra massa pecca
Abbreviated transcription (Latin):
Huius aũt in effabilis miscdiȩ manifestatio
facta ẽ: herode ripud iudeos uis regiuim
tenente. ubi begitima successione cessante:
& pontificum potẽstate destructa. alienige¬
na obtinuerat principatum: ut ueri regi
ortus illuis ꝓphetiȩ ꝓbaretur uoce quȩ¬

Expanded text:
issimi, ineffabilis misericordiae manifestatio issimi, ineffabilis misericordiae manifestatio facta est Herode apud Judaeos jus regium tenente, ubi legitima regum successione cessante, et pontificum potestate destructa, alienigena obtinuerat principatum: ut veri Regis ortus illius prophetiae probaretur voce, qu
Abbreviated transcription (Latin):
uamius scium dilectissimi. quod sc̃i¬
tarem urãm hodiernȩ festiuitatis
ecusa nõ lareat: eamq sedm
consuetudinẽ euangłicus uob sermo
tii loqui de eadem quod dñs. donauerit
audebo: ut in communi gaudio tanto.
religiofior sit omnib pietas. quantõma¬
gis omnib intellecta fuerit solemnitas.
Piouidentia namq umnscđiȩ dĩ. Espositum
habens pereunti mundo iħi noutssimis
grimium prefinut in xp̃o. ut quia &.
cunctas nationes aueri dĩ cultu impius du¬
dum error auert̾erat: &uipse peculiaris
dei popłs isrł ab in stitutis legalib pene
totus exciderat. conclusis omnib sub
peccato omniũ misereretur. De ficiente
enim ubiq iustitia. toto mundo inua.¬
na & maligna prolapso: nisi uiditiũ suũ
hominũ sententiã dampnationis exciꝑ&.
S ed inindulgentiam: ira translata est. Et
ut clarior fier& exercendȩ gr̃ȩ magnitu¬
do: tunc placuit abolendis peccatis homi¬
num sacramentum remissionis afferri.
quando nemo poterat. the suo merito głari.¬

Expanded text:
uamvis sciam, dilectissimi, quod sanctitatem vestram hodiernae festivitatis causa non lateat, eamque secundum consuetudinem evangelicus vobis sermo  officii, loqui de eadem quod Dominus donaverit audebo: ut in communi gaudio tanto religiosior sit omnium pietas, quanto magis omnibus fuerit intellecta solemnitas. Providentia namque misericordiae Dei dispositum habens pereunti mundo in novissimis gentium praefinivit in Christo; ut quia et cunctas nationes a veri Dei cultu impius dudum error averterat, et ipse peculiaris Dei populus Israel ab institutis legalibus pene totus exciderat, conclusis omnibus sub peccato , omnium misereretur. Deficiente enim ubique justitia, et toto mundo in vana et maligna prolapso, nisi judicium suum hominum sententiam damnationis exciperet. Sed in indulgentiam ira translata est, et ut clarior fieret exerendae gratiae magnitudo, tunc placuit abolendis peccatis hominum sacramentum remissionis afferri, quando nemo poterat de suis meritis glori
Abbreviated transcription (Latin):
tanur. dileetronem urãm: ut abstinenteᷤ
cb om̃i operornalo: quȩ sũt easta & iusta
sectemini. filii eñ lucis: abicere debent
oꝑti tenebiaꝵ. Itaq odia decliate. men.¬
datia abicite. suꝑbiam humilitate destro.

Expanded text:
tamur dilectionem vestram ut abstinentes vos tamur dilectionem vestram ut abstinentes vos ab omni opere malo, quae sunt casta et justa sectemini . Filii enim lucis abjicere debent opera tenebrarum. Itaque odia declinate, mendacia abjicite, superbiam humilitat
Abbreviated transcription (Latin):
cȩloꝵ. noua gła coronabat in fantes:
& de initiis siuis paruuloꝵ primordia cõ.¬
seerabat: ut disceretur neminẽ homiinũ
diuini nõ capacẽm esse sacramenti: quan.
ratorib xp̃i uocationis nĩe fideiq primi¬
tias: & exultantibus animis beatȩ spei
initia exlebremuiꝰ. Eeinde enim in here¬
ditatem ȩteriram cępimus in troire: ex¬
in de nob̾. xp̃m loquentia scripturarũ
archana penuerunt. & ueritas quã udeo:
dies. in quo salutis nr̃ȩ auctor apparuit:¬
& quem magi in fantem uenerati sunt
in cuntibulis: nos omnipotentẽ. aĩd oremuᷤ
in cȩlis: ac sicut ille de thesauris siuis mys.
manius. Quam uis omniũ bonoꝵ sit ipse
largitor: etiam nr̃ȩ tamen fructum que.¬
rit in dustriȩ. Non enĩ dormientib ꝓ̃uenit
regnum cęloꝵ: sed in mandatis dĩ labora.¬
ntib atq uigilantib. ut si dena ipsius
nõ irrita fecerimus: per ea quȩ dedit me.¬
reamur accipare. qd̾ ꝓmisit. Unde cohor.¬

Expanded text:
coelorum : nova gloria coronabat infantes, coelorum : nova gloria coronabat infantes, et de initiis suis parvulorum primordia consecrabat: 117 ut disceretur neminem hominum divini incapacem esse sacramenti, quandoratoribus Christi, vocationis nostrae fideique primitias, et exsultantibus animis beatae spei initia celebremus. Exinde enim in aeternam haereditatem coepimus introire; exinde nobis Christum loquentia Scripturarum arcana patuerunt; et veritas, quam Judaeorum dies, in quo salutis nostrae auctor apparuit; et quem magi infantem venerati sunt in cunabulis, nos omnipotentem adoremus in coelis. Ac sicut illi de thesauris suis mystimamus. Quamvis enim omnium bonorum sit ipse largitor, etiam nostrae tamen fructum quaerit industriae: non enim dormientibus provenit regnum coelorum, sed in mandatis Dei laborantibus atque vigilantibus; ut si dona ipsius non irrita fecerimus, per ea quae dedit mereamur accipere quod promisit. Unde cohor
Abbreviated transcription (Latin):
tium nationes. in solito noui splendore
sideris didicerunt. ⁊ ne loco editi regis
ambigerent: um̃ eruditio ꝓdidit quod
stella nõ docuit. Cur uob̾ uram quam aliiᷤ
aperitis obstruitrs: Cur in uĩa in fidelitare
residet dubium. quod ex ur̃a fit responsi¬
one manifestum: Locum natiuitatis de
scripturaꝵ testimonio demonstratis. pre.¬
sentiam temporis de cęli & terrȩ atesta.¬
tione cognoscitis : & tamen ubi ad perse.¬
quendum animus herodis exarsit. ibi ad
nõ credendum ur̃ sensus induruit. Felitior
ergo ignorantia in fanti ũ quos ꝑsecutor
occidit. quã ur̃a scientia quos in pertur¬
batione consuluit. Uos uoluistis eius
regnum recipere. cuius oppidum potiustĩ
obtendere. Illi potuerunt ꝓ eo mori: quẽ
nõdum poterant confiteri. Ita xp̃e ne
ullum ei tempus esset absq miraculo.
ante usum linguȩ potestatem uerbi tacitꝰ
exerebat: & quasi iam dicer& sinite par¬
uulos uenire ad me: talium est eñi regnũ

Expanded text:
tium nationes insolito novi sideris splendore tium nationes insolito novi sideris splendore didicerunt. Et ne de loco editi regis ambigerent, vestra eruditio prodidit quod stella non docuit. Cur vobis viam quam aliis aperitis obstruitis? Cur in vestra infidelitate residet dubium quod ex vestra fit responsione manifestum? Locum nativitatis de Scripturarum testimonio demonstratis, praesentiam temporis de coeli et terrae attestatione cognoscitis; et tamen ubi ad persequendum animus Herodis exarsit, ibi ad non credendum vester sensus obduruit. Felicior ergo ignorantia infantium quos persecutor occidit , quam vestra scientia, quam in sua perturbatione consuluit. Vos noluistis regnum ejus recipere, cujus oppidum potuistis ostendere. Illi potuerunt pro eo mori, quem nondum poterant confiteri. Ita Christus, ne ullum ei tempus esset absque miraculo, ante usum linguae potestatem Verbi tacitus exerebat; et quasi jam diceret: Sinite parvulos venire ad me, talium est enim regnum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑducere nisi ad confutandam udeoꝵ duri.¬
tim ꝑ inuisset. ut nõ solum ductu syderiᷤ.
sed etiam ipsoꝵ ꝓfessione innotescer&
natiuitas saluatoris. Iam ergo ad erudi.¬
tionem gentium ꝓpheticus sermo transibat:
& prenuntiatum antiquis omculis xp̃m
alienigenaꝵ corda discebant. cum iudeoꝵ
in fidelitas ueritatem ore ꝓferra&: & men¬
datium ore retiner&. Noluerunt enim ag¬
noscere oculis. quẽ de sacris in dicauerũt
libris: & quẽ nõ adorabant ininfantiȩ in fir¬
mitate humilem. postea erueifigerent in
uirtutum sublimitate fulgentem:
gau ubi xp̃e nasceretur. uera citer & me¬
moriter & memoriter dicitis quod legistis:
inbethleem uida. Sie enim icciptum efs¬
per ꝓphetam: Et tu bethleem terra uida.
nõ es minima in principib uida. Ex te
enim exi& dux: qui regat ppłm meu isrł.
N unc principem natum & pastorib angłi:
& uob̾ nuntiauere pastores: nunc prin¬
cpem natum longinquȩ orientaliũ gen¬

Expanded text:
perducere; nisi ad confutandam Judaeorum duriperducere; nisi ad confutandam Judaeorum duritiam pertinuisset, ut non solum ductu sideris, sed etiam ipsorum professione innotesceret nativitas Salvatoris. Jam ergo ad eruditionem gentium propheticus sermo transibat, et praenuntiatum antiquis oraculis Christum alienigenarum corda discebant: cum Judaeorum infidelitas veritatem ore proferret, et mendacium corde retineret. Noluerunt enim agnoscere oculis quem de sacris indicaverant libris: ut quem non adorabant in infantiae infirmitate humilem, postea crucifigerent in virtutum sublimitate fulgentem. gati ubi Christus nasceretur , veraciter et memoriter dicitis quod legistis: In Bethleem Judae . Sic enim scriptum esprophetam: Et tu, Bethleem terra Juda, non es minima interegat populum meum Israel . Hunc principem natum, et pastoribus angeli , et vobis nuntiavere pastores . Hunc principem natum longinquae Orientalium gen
Abbreviated transcription (Latin):
quam ꝓmptiorẽ ad narrandum. diligen.¬
tioremq faciebat & suꝑnę significatio.¬
nis nouiras: & eruentissimi ꝑ secutoris
impietas. T une aũt ęgipto faluator alla¬
tus est: ut gens antiquis eriorib reddita.
ium ad uicinã salutem ꝑ occultam grãm
init̾ suꝑstitionem iam hospitio reciꝑ &
ueritatem
erito igitur dilectissimi. dies iste ma.¬
nifestationis dñi conseeratus. speciali.¬
ter in toto mundo obtinuit dignitatem:
quȩ incordib nr̃is digno deb& splendore
solum credendo: sed intelligendo uenera.¬
remur. Quantam eñi gratiaꝵ actionem
debeamus dño ꝓ illuminatione gentiũ:
ꝓbait obcȩcatio uideoꝵ Q uid enim. tam
cȩcum. quid tam lucis alienum. quam illi
nium nasceretur. hoc responderunt de
ꝓphetico eloquio. quod in dicabat stella
decȩlo: Quȩ utiq poterat magos hieros¬
olunis peter missis. usq ad eunaibula pueri
sicut post modum fecit sua significatione

Expanded text:
quam promptiorem ad narrandum diligenquam promptiorem ad narrandum diligentioremque faciebat et supernae significationis novitas, et cruentissimi persecutoris impietas. Tunc autem Aegypto Salvator illatus est, ut gens antiquis erroribus dedita, jam ad vicinam salutem per occultam gratiam animo superstitionem, jam hospitio reciperet veritatemerito igitur, dilectissimi, dies iste manifestatione Domini consecratus specialem in toto mundo obtinuit dignitatem, quae in cordibus nostris digno debet splendore solum credendo, sed etiam intelligendo veneremur. Quantam enim gratiarum actionem debeamus Domino pro illuminatione gentium, probat obcaecatio Judaeorum. Quid enim tam caecum, quid tam lucis alienum, quam illi nium nasceretur , hoc responderunt de prophetico eloquio, 116 quod indicabat stella de coelo. Quae utique poterat magos Jerosolymis praetermissis usque ad cunabula pueri, sicut postmodum fecit, sua significatione
Abbreviated transcription (Latin):
A U dete in dño dilectissimi. ite.¬
rum dico gaudete: qm̃ breui int̾¬
uallo temporis. post solemnitatem na.¬
tiuitatis xp̃i festuitas declarationis
illurit: & quem in illo die uirgo peꝑit.
in hoc mundus agnouit. Uerbum enĩ
caro factum. sic susceptionis nr̃ȩ tẽꝑauit
exorditi. ut iħc natus. & credentib
manifestus: & per sequentib eẽt oc
cultus. lam tunc cęli ennarrauerunt
głam dĩ. & in omnẽ terrã sonus ue.¬
ritatis exiuit: quando & pastoribꝰ
exercitꝰ angłoꝵ salatoris editi annũ¬
tiator apparuit. & magos ad eum ad¬
orandum preuia stella perduxit ut
a solis ortu usq ad occasum ueri regis
generatio coruscarte. cum rerum fidem
& regna orientis ꝑ magos discerent.
& romanum imperium nõ lateret
pensationi nesciens seruiebat: ut dum
atroci intentus facinori ignotum sibi
puerum in disereta in fantium cȩde ꝑ¬
sequit᷑. annunciatum cęlit̃ dominatorĩ
ortum in signior ubiq fama loqueret᷑.

Expanded text:
audete in Domino, dilectissimi, iterum dico, gaudete : quoniam brevi intervallo temporis post solemnitatem nativitatis Christi, festivitas declarationis ejus illuxit; et quem in illo die virgo peperit, in hoc mundus agnovit. Verbum enim caro factum sic susceptionis nostrae temperavit exordia, ut natus Jesus, et credentibus manifestus, et persequentibus esset ocerunt gloriam Dei , et in omnem terram sonus veritatis exivit , quando et pastoribus exercitus angelorum Salvatoris editi annuntiator apparuit , et magos ad eum adorandum praevia stella perduxit : ut a solis ortu usque ad occasum veri regis generatio coruscaret, cum rerum fidem et regna Orientis per magos discerent, et Romanum imperium non lateret.pensationi nesciens serviebat; ut dum atroci intentus facinori, ignotum sibi puerum indiscreta infantium caede persequitur, annuntiatum coelitus Dominatoris ortum insignior ubique fama loqueretur,
Abbreviated transcription (Latin):
tur obsequii: ut huic gr̃e quȩ om̃s inui¬
tat ad xxp̃m. quantũ possumus seruiamꝰ.
Q uicumq enĩ in ȩccła pie uiuit & caste.
qui ea quȩ sursum sunt sapit nõ quȩ
suꝑ terram: cȩlestis quodã modo instar
est luminis. Et dum ipse sc̃ȩ uitę
nitorem seruat: multis uitm ad am̃
quasi stella demonstrat. In quo dilecti
ꝑuenitur. sicut filii splendeatis: atq illiꝰ¬

Expanded text:
huic gratiae, quae omnes invitat ad Christum, quantum possumus, serviamus. Quicumque enim in Ecclesia pie vivit et caste, qui ea quae sursum sunt sapit , non quae super terram, coelestis quodammodo instar est luminis; et dum ipse sanctae vitae nitorem servat, multis viam ad Dominum quasi stella demonstrat. In quo studio, pervenitur, sicut lucis filii splendeatis: per Domi
Abbreviated transcription (Latin):
tuum: quando cõuersa fuerit ad te
multitudo maris. fortitudo gentium
uenerit tibi. Inundatio cameloꝵ oꝑ¬
l& te: dromedariȩ madian & epha.
Om̃s de saba uenient. aurum & thus
deferentes. & laudem dño annuncian¬
tes. omne pecus cedar cõgregabit᷑ tibi:
arietes nabaioth ministrabunt tibi.
O fferentur suꝑ placabili altari meo: &

Expanded text:
conversa fuerit ad te multitudo maris: fortitudo gentium venerit tibi. Inundatio camelorum operiet te: dromedarie Madian et Eva. Omnes de Sabaa venient aurum et tus deferentes: et laudem Domino adnuntiantes. Omne pecus Cedar congregabitur tibi: arietes Nabahot ministrabunt tibi. Offerentur super placabili altari me
Abbreviated transcription (Latin):
ministrare substantiã: nisi quod nob̾ meliꝰ
ammini strant. Cõstat enim ex ipsis uasculi.
illos hausisse ebrietatem: nos haurire iusti¬
ciam. Illos ꝑcepisse uini poculum: nos cali¬
cem salutis acciꝑe. Et si dici fas est: apud
illos ꝑtransisse qd bib̾ant. apud nos uero

Expanded text:
ministrare substantiam, nisi quod nobis melius ministrare substantiam, nisi quod nobis melius administrant. Constat enim ex ipsis vasculis illos hausisse ebrietatem, nos haurire justitiam: illos percepisse vini poculum, nos calicem salutis accipere: et si dici fas est, apud illos pertransisse, quod biberant; apud nos vero
Abbreviated transcription (Latin):
tionis cęlestis sapientia gustare credentẽ.
Nam hoc signum totum. utiq resurrectioniᷤᷤ
da & frigida. in uinum uersa scilicet pre¬
ciosum. rubeum uel ignitum hoc signifi¬
cat: hominis substantiã mortalem condi.¬
tione. uilem inbecillitate. pallentẽ morte.
in refurrectionis gła in głam commutãdã:
quȩ ẽ et̾nitate preciosa. gła colorata. sp̃u
immortalitatis ignita. Hoc igit᷑ dignum
est credere dnm oꝑari uoluisse: ut ꝑ hoc
terrenum signum. futurũ iam tune a sapi¬
entib cȩleste mysterium uideretur. Nam
si mirabile ẽ utiq quȩ defecerant cõui¬
uiis uina supplesse. quanto ẽ mirabilius
uitam quȩ est exhausta hominib reparaĩ¬
se: Et si głosum ẽ aquã in uinum mutare.
quanto ẽ głosius peccata in iusticiã cõmu¬
tare. & mores potus temꝑare quam pocula:
A udeo dicere illas hydrias nõ solũ illi con¬
uiuio. sed uniuerso mundo preciosam illã

Expanded text:
tionis coelestis sapientiam gustare credentes. 6. tionis coelestis sapientiam gustare credentes. 6. Nam hoc signum totum utique resurrectionis da et frigida, in vinum versa, scilicet pretiosum, rubrum, vel ignitum, hoc significat hominis substantiam, mortalem conditione, vilem imbecillitate, pallentem morte, in resurrectione in gloriam commutandam, quae est aeternitate pretiosa, gloria colorata, spiritu immortalitatis ignita. Hoc igitur dignum est credere Dominum operari voluisse, ut per hoc terrenum signum, futurum jam tunc a sapientibus coeleste mysterium videretur. Nam si mirabile est utique, quae defecerant convivis, vina supplesse; quanto est mirabilius vitam, quae est exhausta, hominibus reparasse! Et si gloriosum est aquam in vinum mutare, quanto est gloriosius peccata in justitiam commutare; et mores potius temperare, quam pocula! 7. Audeo dicere illas hydrias non solum illi convivio, sed universo mundo pretiosam illam
Abbreviated transcription (Latin):
uideant: Le.
ẽ quiramus igit᷑ qd signum oꝑaitꝰ sit:
Uut diuinitatem suam ppłis declara¬
r&. Dicit᷑ hoc primum fecisse miraculum:
ut aquã mutar& inuinum. Magnũ pleme
signum. & ad dĩ credendam sufficiens ma¬
iestatem Quis enim nõ miretur. in aliud ꝙͣ
erant elementa esse translata: Nemo eñi
potest mutare naturã: nisi qui dñs ẽ nat᷑ȩ.
Credendum ẽ iam ex hoc mortauẽ hominẽ.
in immortalitatẽ posse cõuerti: quando uiliꝰ
ꝑspicias uini & aquȩ. Sed siuis potentiã
comꝓbare. uirtutẽ rerum aspice. Facto eni
hoc: altius nescio quid demonstrat᷑. Nã cũ
dñs aquã uertit in uinum: nõ tam hoc
opat̃ ne discumbentib desit ebrietas. sed
ut credentib fiat ȩt̾nitas. Si quidem ꝓptea
cellaria ꝓcurar&. sed ut saluti hominum
ꝓuideret. Nec ut hydrias substantia bo¬
ni odoris impleret: sed ut animas gr̃a scĩ
uini optimi sapore uoluit gustare cõuiuas:
magis uoluit ex hac uili carne. resurrec¬

Expanded text:
videant. 4. Requiramus igitur quod signum operatus sit, ut divinitatem suam populis declararet. Dicitur hoc primum fecisse miraculum, ut aquam mutaret in vinum . Magnum plane signum, et ad Dei credendam sufficiens majestatem. Quis enim non miretur in aliud quam erant, elementa esse translata? Nemo enim potest mutare naturam, nisi qui dominus est naturae. 5. Credendum est jam ex hoc mortalem hominem in immortalitatem posse converti, quando vilis perspicias vini et aquae, sed, si vis potentiam comprobare, virtutem rerum aspice; facto enim hoc altius nescio quid demonstratur. Nam cum Dominus aquam vertit in vinum, non tam hoc operatur; ne discumbentibus desit ebrietas, sed ut credentibus fiat aeternitas. Siquidem propterea cellaria procuraret, sed ut saluti hominum provideret: nec ut hydrias substantia boni odoris impleret, sed ut animas gratia sanili aqua vini optimi saporem voluit gustare convivas, magis voluit ex hac vili carne resurrec
Abbreviated transcription (Latin):
Unde nõ ipsa. xp̃m̃ fecit miraibiliter
uiuere. sed ipsam fecit xp̃e murabilit̾
apparere. Nec ipsa xp̃i mirabilia de¬
ereuit: sed & ipsam axp̃c inter sua
mirabilia demonstrauit. Ipse enim
natus exxmuliere. de cęlo terrȩ nouũ
sydus ostendit: qui natus ex patre cȩ¬
lum terramq formauit. Co nascente:
lux noua est in stella reuelata. Conaᷤ
quo moriente in feri nouo tremore
timuerunt. quo resurgente discipłi
nouo amore exarserunt: quo ascen.¬
dente cęli no uo obsequio patuerũt.
Celebremus ergo deuota solemnitate
bunc diem. quo cognitum x p̃m magi
ex gentib adoiuerunt: sic̃ celebraꝰ.¬
iumus illum diem quo natum xp̃m
pastores ex uidea uiderunt. Ipse eñi
eccłȩ pastores. per quos cõgregaret
saluandos etiam ex gentib peccatorẽ.

Expanded text:
Unde non ipsa Christum fecit mirabiliter Unde non ipsa Christum fecit mirabiliter vivere, sed ipsam fecit Christus mirabiliter apparere: nec ipsa Christi mirabilia decrevit, sed ipsam Christus inter sua mirabilia demonstravit. Ipse enim natus ex matre, de coelo terrae novum sidus ostendit, qui natus ex Patre coelum terramque formavit. Eo nascente lux nova est in stella revelata, quo moquo moriente inferi novo timore tremuerunt, quo resurgente discipuli novo amore exarserunt, quo ascendente coeli novo obsequio patuerunt. Celebremus ergo devota solemnitate et hunc diem, quo cognitum Christum Magi ex Gentibus adoraverunt ; sicut celebravimus illum diem, quo natum Christum pastores ex Judaea viderunt . Ipse enim ea pastores, per quos congregaret salvandos etiam ex Gentibus peccatores.
Abbreviated transcription (Latin):
nes ioquantur. quod in si pienter opi¬
nantur: negent uoluntatem qua pec¬
cant. cõfingant necessitatẽ qua pec¬
cata de fendunt. Perditos mores ꝑ quoᷤ
in terra ab hominib detestant᷑ in cȩlo
etiam fingere conentur: & siderib
manare mentiantur. Uideat tam̃
imusquisq eoꝵ. quemadinodũ nõ
uitam sed familiam suam qualicũq
potestate regendam putet. quendo.¬
quidem ista sentiendo. seruos suos in
domo peccantes uerberare nõ sinit᷑:
nisi prius deos suos in cęlo indianteᷤᷤ
blusphemare cogatur. depin tamen
isti nec sedm suas uanissimas coniee¬
turas. & nõ sane fatidicos. sed plane
falsidicos libros ideo possunt putare
sub stellaꝵ decreto esse natum: quia
eo nato stellam magi in oriente uiderũt.
Hinc enim potius xp̃e nõ sub dominatu
eius. sed dñs eius apparuit: quia illa
nõ modo sidereas uins tenuit. sed homi ni¬
bus querentib xp̃m. uiam usq ad lo.¬
cum in quo natus fuerat de monstinuit.

Expanded text:
nes loquantur quod insipienter opines loquantur quod insipienter opinantur, negent voluntatem qua peccant, confingant necessitatem qua peccata defendant; perditos mores, per quos in terra ab hominibus detestantur, in coelo etiam figere conentur, et a sideribus manare mentiantur: videat tamen unusquisque eorum quemadmodum non vitam, sed familiam suam qualicumque potestate regendam putet; quandoquidem ista sentiendo servos suos in domo peccantes verberare non sinitur, nisi prius deos suos in coelo radiantes blasphemare cogatur. Christum tamen isti nec secundum suas vanissimas conjecturas, et non sane fatidicos, sed plane falsidicos libros, possunt ideo putare sub stellarum decreto esse natum, quia eo nato stellam Magi in Oriente viderunt. Hinc enim potius Christus non sub dominatu ejus, sed Dominus ejus apparuit: quia illa non in coelo sidereas vias tenuit, sed hominibus quaerentibus Christum viam usque ad locum, in quo natus fuerat, demonstravit.
Abbreviated transcription (Latin):
crudelemtimorem illi euanuerunt beth.¬
leem demonstrantes. x pm aũt qui ibi
natus est nõ que situm: sed ursum postea
negaturi. Nec tunc in in fantem. sed
loquentem postea negaturi. Felix potiꝰ
in fantem ignorantia. quos herodes
ꝑsecutus est territus: quam istoꝵ sci.¬
entia quos cõsuluit ꝑturbatus. Illi
ꝙꝓ xep̃o potuerunt pati: quem nondũ
poterant confiteri. Isti docentes non¬
dum secuti sunt ueritatem: cuius nas¬
centis potuerunt nosse eiuitatem. Ma
uerbum infans erat: illa stella ꝑdixit:
ic ium erubescat L.iii.¬
stultitia sacrilega. & quȩdam ut sic
dieam indocta doctrina: quȩ ideo
putat xp̃m sub stellarum deereto esse
natum. quia seriptum est in euangłio:
quando natus est stellam eiꝰ magos in
oriente uidisse. Quod uerum nec esset¬
etiã si homines sub decreto eusmodi
nascerentur: quia nõ sic̃ dĩ filius ꝓpria
credat. quis qui rectȩ credat in xp̃m.
Sea de generationib hominũ uemi homi¬

Expanded text:
crudelem timorem, illi evanuerunt Bethcrudelem timorem, illi evanuerunt Bethlehem demonstrantes: Christum autem qui ibi natus est, non tunc quaesitum, sed visum postea negaturi, nec tunc infantem, sed loquentem postea necaturi. Felix potius infantum ignorantia, quos Herodes persecutus est territus, quam istorum scientia quos consuluit perturbatus. Illi pro Christo potuerunt pati, quem nondum poterant confiteri: isti docentis non secuti sunt veritatem, cujus nascentis potuerunt nosse civitatem. CAPVerbum infans erat, illa stella perduxit. Hic jam erubescat stultitia sacrilega, et quaedam, ut sic dicam, indocta doctrina, quae ideo putat Christum sub stellarum decreto esse natum, quia scriptum est in Evangelio, quando natus est, stellam ejus Magos in Oriente vidisse. Quod verum non esset, nec si homines sub decreto ejusmodi nascerentur: quia non sicut Dei Filius propria ta nasci credat quisquis recte credit in Christum. Sed de genituris hominum vani homi