comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
compulit. et qui in quilinis et colonis
peꝑcit. fr̃s etiam plurimos qͥ extorres &
profugi recedebant in sua tecta et hos¬
pitia recepit: ostendens et offerens dõ
quȩ pro una saucia deprecent᷑. Cum gͦ
int̾ ipsos qui sacrificauerint multa.
sit diuersitas: quȩ indem̃tia ẽẽt. & qͣm
accerba duricia libellaticos cum his qͥ
sacrificauerint uingere. quando is cuuꝰ
libellus acceptus est dicat. Ego pͥus legerã
et ep̃o tractante cognoueram. non sacrifi¬
candum idolis: nec simulacra seruum
dĩ adorare debere. Et idcuro ne hoc facerẽ
quod non licebat: cum occasio libelli fuis¬
set oblata. quẽ nec ipsum quidẽ acciꝑẽ.
nisi ostensa fuiss occasio: ad magistratũ
ueni: uł alio eunte mandaui. xp̃ianũ
me eẽ. sacrificare mͥ non licere adaras di¬
aboli me uenire non posse: dare me ob
hoc p̃mium. ne qd nõ licet fatiã. Nõ
tam̃ etiam iste qui libello macłatus ẽ.
post ea qͣm nob̾ admonentibꝰ didicit. nec

Expanded text:
compulit, et qui inquilinis et colonis compulit, et qui inquilinis et colonis pepercit, fratres etiam plurimos, qui extorres et profugi recedebant, in sua tecta et hospitia recepit, ostendens et offerens Domis quae pro una saucia deprecentur. XIV. Cum ergo inter ipsos qui sacrificaverunt multa sit diversitas, quae inclementia est et quam acerba duritia libellaticos cum iis qui sacrificaverunt jungere, quando is cui libellus acceptus est dicat: Ego prius legeram, et episcopo tractante, cognoveram non sacrificandum idolis, nec simulachra servum Dei adorare debere; et idcirco, ne hoc facerem quod non licebat, cum occasio libelli fuisset oblata, quem nec ipsum acciperem nisi ostensa fuisset occasio, ad magistratum vel veni, vel alio eunte mandavi, Christianum me esse, sacrificare mihi non licere, ad aras diaboli me venire non posse, dare me ob hoc praemium, ne quod non licet faciam. Nunc tamen etiam iste qui libello maculatus est, postea quam nobis admonentibus didicit nec
Abbreviated transcription (Latin):
manu nr̃a in exitũ mortis uigeri. ut
qm̃ morientib pax dat᷑ necesse sit mo¬
ri eos qui acceꝑint pacem: cum ma¬
gis nicfictum diuinȩ pietatis et ma¬
iestatis et pat̾nȩ lęnitatis appareat. qđ qui
pignus uitȩ indata pace ꝑcipiunt. hic
quoq aduitam ꝑcepta pice teneantus.
Et iccuro si accepta pace cõmeatꝰ adõ
datur: nemo hoc debet insacerdotib
criminari: cũ semel placuerit frĩb in
ꝑicło fubuenire. Hec tu existimes for
linẽ sicut quib dam uidetur libella¬
inter ipsos etiam qui sacrificauerint.
Neq enĩ ȩquandi sunt ille qui ad sa¬
crificiũ nefancdum statĩ uoluntate
prosilut: & qui luctatꝰ & congressus
diu. ad hoc funestum opꝰ. necessitate
ꝑuenit: ille qui et se et om̃s suos
prodidit. et qͥ ipse procunctis ad discrimen.
accedens. uxorem. et liberos. et domum.
totam ꝑicłi sui ꝑfunctione protexit: ille
qui inquilinos uł amicos suos ad facuiꝰ.

Expanded text:
manu nostra in exitum mortis urgeri, ut manu nostra in exitum mortis urgeri, ut quoniam morientibus pax datur, necesse sit mori eos qui acceperint pacem, cum magis in hoc indicium divinae pietatis et paternae lenitatis appareat, quod qui pignus vitae in data pace percipiunt, hic quoque ad vitam percepta pace teneantur. Et idcirco si, accepta pace, commeatus a Deo datur, nemo hoc debet in sacerdotibus criminari, cum semel placuerit fratribus in periculo subveniri. Nec tu existimes, frater charissime, sicut quibusdam videtur, libellainter ipsos etiam qui sacrificaverunt Neque enim aequandi sunt, ille qui ad sacrificium nefandum statim voluntate prosilivit, et qui luctatus et congressus diu ad hoc funestum opus necessitate parvenit, ille qui et se et omnes suos prodidit, et qui ipse pro cunctis ad discrimen accedeus uxorem et liberos et domum totam periculi sui perfunctione protexit, ille qui inquilinos vel amicos suos ad facinus
Abbreviated transcription (Latin):
regressuri ad eccłam ñ eẽnt. nisi cum
trophimo comittantẽ. Tractatu ergo
illic cum plurimis habito: susceptꝰ ẽ. trophi¬
mus. Ero quo satis fatiebat frm̃ reditus: &
restituta multorum salus. Sic tam̃ admisso
ẽ. trophimus ut laicꝰ cõmunicet: non
scctm qđ ad te malignorum littere ꝑtuler̃.
quasi locum sacerdotis usurpet. S & qđ
passim cõmunicare sacrificatis. cornelius
tͥ nunciatꝰ est. hoc etiam de apostatarũ
fictis rumorib nascit᷑. Neq enim posst̃
laudare nos qui recedunt a nob̾: aut ex¬
pectare debemꝰ ut placeamꝰ illis. qui no¬
bis displicentes contra eccłam rebelles
Quare et de cornelio et de nob̾ querumq
iactantur. nec audias. facile nec credas
frat̃. Si qͥ enim infirmitatib occupant᷑.
illis sicut placuit in ꝑicło subuenitor
Post ea quam tam̃ subueni̾tum ẽ. &
ꝑrditantib pax data est. suffocari. a nob̾
non possunt aut opprimi aut ui &

Expanded text:
regressuri ad Ecclesiam non essent, nisi cum regressuri ad Ecclesiam non essent, nisi cum Trophimo comitante venissent. Tractatu ergo illic cum collegis plurimis habito, susceptus est Trophimus, pro quo satisfaciebat fratrum reditus et restituta multorum salus. Sic tamen admissus est Trophimus, ut laicus communicet, non, secundum quod ad te malignorum litterae pertulerunt, quasi locum sacerdotis usurpet. XII. Sed et quod passim communicare sacrificatis Cornelium tibi nuntiatum est, hoc etiam de apostatarum fictis rumoribus nascitur. Neque enim possunt laudare nos qui recedunt a nobis: aut exspectare debemus ut placeamus illis, qui nobis displicentes, et contra Ecclesiam rebelles,ter insistunt. Quare et de Cornelio et de nobis quaecumque jactantur, nec audias facile nec credas. Si qui enim infirmitatibus occupantur, illis, sicut placuit, in periculo subvenitur. Postea tamen quam subventum est, et periclitantibus pax data est, offocari a nobis non possunt aut opprimi, aut vi et
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃õs. scias. et uerissime comꝑisse nulla
illum libelli ut qui dam iactitant. labe
macłatum ẽẽ. s neq cũ ep̃is qui sacrisi¬
cauerunt cõmunionem sacrilegam
miscuisse: s eos demum quorũ causa
audita et innocencia comꝓbata sit. cõ¬
iunxisse nobiscum. Nã & de trophi¬
mo de qͦtͥ scribi desidasti: nõ ita res est.
ut adte ꝑtulit rumor et m̃datium ma¬
lignorũ. Nã sic̃ et antecessores nr̃i sepe
fecert̃: colligenctis firatrib nr̃is uarissi
mus fr̃ nr̃ necessitate fuccubuit. Et
qm̃ cum trophimo pars maxima ꝑle¬
bis abscesserat: redeunte & nunc ad
excłam trophimo & satiffatiente. &
penitencia dep̃cationis eriorem pͥsti¬
nũ confitente. & frat̃nitatem quam
nuꝑ abstraxerat cũ plena humilitate
& satiffactione prouocante: auditȩ st̃
eiꝰ p̃ces: et in eccłam diũ ñ tã trophimꝰ
quam maxinꝰ fr̃m numerꝰ. qͥcũ tro¬
phimo fuerat admisstis ẽ. Qui om̃s

Expanded text:
nostros scias et uerissime conperisse nulla nostros scias et uerissime conperisse nulla illum libelli, ut quidam iactitant, labe maculatum esse, sed neque cum episcopis qui sacrificauerint communicationem sacrilegam miscuisse, sed eos demum quorum causa audita et innocentia conprobata sit coniunxisse nobiscum. Nam et de Trofimo, de quo tibi scribi desiderasti, non ita res est ut ad te pertulit rumor et mendacium malignorum. nam, sicut et antecessores nostri saepe fecerunt, conligendis fratribus nostris carus necessitati succubuit. Et quoniam cum Trophimo, pars maxima plebis abscesserat, redeunte nunc ad Ecclesiam Trophimo, et satisfaciente et poenitentia deprecationis errorem pristinum confitente, et fraternitatem, quam nuper abstraxerat, cum plena humilitate et satisfactione revocante, auditae sunt ejus preces; et in Ecclesiam Domini non tam Trophimus, quam maximus fratrum numerus, qui cum Trophimo fuerat, admissus est: qui omnes
Abbreviated transcription (Latin):
pectans corꝑis sui carnifices ⁊ & tiranni fe¬
rocientis ultores qui corneliũ aduersus
edicta feralia resistentem & minas. et
cruciatus. & torm̃ta fidĩuigore calcantẽ.
uł gladtio inuaderent. uł crucisigerẽt.
uł igne torrerent. uł quolibet inaudito
genere penarum uiscera eiꝰ & m̃bra lani¬
arent: Etiam. si maiestas domini prote¬
gentis bonitas sacerdotem quẽ fieriuo¬
luit. factum quoq protexit: tam̃ corneliꝰ
quantũ ad eiꝰ deuotionem ꝑtinet & ti¬
morem. passus ẽ. quicquid pati potuit.
et tirannium. armis & bello postmodũ
uictum pͥor sacerdotio suo uicit. Quod
autem quędam. de illo in honesta et
maligna iactantur.⁊ nolo mireris cũ
scias hoc esse semꝑ opꝰ diaboli. ut seruos
dĩ mendatio laceret. & opinionib falsis
gło sum nom̃ infam&: ut qui conscien¬
ciȩ suȩ luce clarescunt. alienis rumorib
sordidentur. Explorasse autem collegas

Expanded text:
pectans corporis sui carnifices et tyranni fepectans corporis sui carnifices et tyranni ferocientis ultores, qui Cornelium aduersus edicta feralia resistentem et minas et cruciatus et tormenta fidei uigore calcantem uel gladio inuaderent uel crucifigerent uel igne torrerent uel quolibet inaudito genere poenarum uiscera eius et membra laniarent? etiamsi maiestas Domini protegentis et bonitas sacerdotem quem fieri uoluit factum quoque protexit, tamen Cornelius, quantum ad eius deuotionem pertinet et timorem, passus est quidquid pati potuit et tyrannum armis et bello postmodum uictum prior sacerdotio suo uicit. Quod autem quaedam de illo inhonesta et magna iactantur, nolo mireris, cum scias hoc esse opus semper diaboli ut seruos Dei mendacio laceret et opinionibus falsis gloriosum nomen infamet, ut qui conscientiae suae luce clarescunt alienis rumoribus sordidentur. explorasse autem collegas
Abbreviated transcription (Latin):
tem. Quisq ille fuerit. multũ de se lic&
iactans. et sibi plurimum uindicans:
prophanus est. alienus ẽ. foris est. Et cũ
post pͥmũ sccłs eẽ. non possit: quisq pꝰt
unum. qui solus eẽ. debeat factus est
non iam scđs ille sed nullus ẽ. Tunc de¬
inde post epãtum non exambitũ nec ex¬
tortum. s dedĩ qui sacerdotes facit uo¬
luntate susceptum: quanta in ipso
suscepta coepãtu suo uirtꝰ. quantum ani¬
mi robur qualis firmitas fidĩ. qđ nos
simplici corde et ꝑspicere pęnitus & lauda¬
re debemus: sedisse intrepidum rome in
sacerdotali cathedra eo temꝑr cũ tirannꝰ
infestus sacerdotib fanda atq infanda
cõminaret᷑. cum multo patiencius & tole¬
rabilius audiret leuari aduersus se emu¬
lum pͥncipem. quam constitui rome dĩ
tutis et fidĩ testimonio p̃dicandus est:
nonne int̾ głosos cõfessores et martyres
deputandus: qui tantis temꝑib sedit ex

Expanded text:
tem. quisque ille fuerit multum de se licet tem. quisque ille fuerit multum de se licet iactans et sibi plurimum uindicans profanus est, alienus est, foris est. et cum post primum secundus esse non possit, quisque post unum qui solus esse debeat factus est iam non secundus ille sed nullus est. Tunc deinde post episcopatum non exambitum nec extortum, sed de Dei qui sacerdotes facit uoluntate susceptum, quanta in ipso suscepto episcopatu suo uirtus, quantum robur animi, qualis firmitas fidei, quod nos simplici corde et perspicere penitus et laudare debemus, sedisse intrepidum Romae in sacerdotali cathedra eo tempore cum tyrannus infestus sacerdotibus Dei fanda adque infanda comminaretur, cum multo patientius et tolerabilius audiret leuari aduersus se aemulum principem quam ctutis et fidei testimonio praedicandus est? Nonne inter gloriosos confessores et martyres depu
Abbreviated transcription (Latin):
eliguntur. pro pudore uirginalis cons¬
scientiȩ suȩ & prohumilitate ingenite si¬
bi et custodite uerecundie: nõ ut quidã
uim fecit ut ep̃s fieret. s ipse ium passus
ẽ. ut ep̃atum coactus acciꝑet. Et factꝰ ẽ.
ep̃s aplurimis collegis nr̃is qui tunc in
urbe roma aderant: qui ad nos litteras
honorificas & laudabiles & testimonio
suȩ p̃dicationis illustres de eiꝰ ordinatione
miserunt. factus est autem corneliꝰ ep̃s de
dĩ et xp̃i eius inditio. de clericorum pene
omĩum testimonio. de plebis quȩ tunc
affuit suffragio. et sacerdotum deantiqͦr̃
et bonorum uuorum collegio. cũ nemo
ante se factus ẽẽt. cum fabiani locus. idẽ¬
cum locus petri gͤractus cathedrȩ sacer¬
dotalis uacaret. Quo occupato de dĩ uo¬
luntate atq omĩum nr̃m consẽssione
firmato quisq iam ep̃s fieri uolui̾t fo¬
ris fiat necesse est: nec habeat ȩccłȩ ordi¬
nationem. quia eccłȩ non tenet unita¬

Expanded text:
eliguntur, pro pudore virginalis coneliguntur, pro pudore virginalis conscientiae suae et pro humilitate ingenitae sibi et custoditae verecundiae, non, ut quidam, vim fecit ut episcopus fieret; sed ipse vim passus est ut episcopatum coactus exciperet. Et factus est episcopus a plurimis collegis nostris, qui tunc in urbe Roma aderant, qui ad nos litteras honorificas et laudabiles et testimonio suae praedicationis illustres de ejus ordinatione miserunt. Factus est autem Cornelius episcopus de filii dei, iudicio, de clericorum pene omnium testimonio, de plebis, que tunc affuit, suffragio, de sacerdotum antiquorum et bonorum virorum consensu, cum nemo ante se factus ecum locus Petri et gradus cathedrae sacerdotalis uacaret quo occupato et de Dei uoluntate adque omnium nostrum consensione firmato quisque iam episcopus fieri uoluerit foris fiat necesse est nec habeat ecclesiasticam ordinationem. qui ecclesiae non tenet unita
Abbreviated transcription (Latin):
bonũ frẽm atq unanimem consacerdo¬
tem non quid maligni atq apostate di¬
cant facile susciꝑe: sed quid college
tui modesti et graues uiri fatiant de
uitȩ et disciplinȩ nĩx exemploratione
adꝑsonam cornelii college nr̃rut corne¬
lium nobiscum uerius noueris. non
de malignorum & detrahentium m̃da¬
cio.s de dĩ uiditio qui eum ep̃m fecit.
et coep̾orum testimonio quorum nume¬
rus uniuersus ꝑtotũ mundum con¬
cordi unanimitate consensit. Nlam qđ
cornelium karissimum nr̃m dõ & xp̃o
iste adepãtum subito ꝑuenit s ꝑ omĩa
eccłastica officia promotꝰ. et in diuinis
admnuustrationib dñm sepe promerit᷑.
ad sacerdotũ sublime fastigium. cunc¬
tis religionis gradib ascendit. Tum de¬
inde epãtum ipsum nec postulauit.
nec uoluit: nec ui ut ceteri quos arrogã¬
ciȩ et suꝑbiȩ suȩ tumor inflat. inuasit:
s. quietus. et modestus. et quales ẽẽ. cõ¬
suerunt. qui adhunc locum diuinitꝰ

Expanded text:
bonum fratrem adque unanimem consacerdobonum fratrem adque unanimem consacerdotem, non quid maligni adque apostatae dicant facile suscipere, sed quid collegae tui modesti et graues uiri faciant de uitae et disciplinae nostrae exploratione ssime, ad personam Corneli collegae nostri, ut Cornelium nobiscum uerius noueris, non de malignorum et detrahentium mendacio, sed de Dei iudicio qui episcopum eum fecit et coepiscoporum testimonio quorum numerus uniuersus per totum mundum concordi unanimitate consensit. nam quod Cornelium carissimum nostrum Deo iste ad episcopatum subito pervenit; sed per omnia ecclesiastica officia promotus, et in divinis administrationibus Deum saepe promeritus, ad sacerdotii sublime fastigium cunctis religionis gradibus ascendit. Tum deinde episcopatum ipsum nec postulavit, nec voluit, nec, ut caeteri quos arrogantiae et superbiae suae tumor inflat, invasit: sed quietus alias et modestus, et quales esse consueverunt qui ad hunc locum divinitus
Abbreviated transcription (Latin):
Qui et ipse cum plurimis coep̃is nr̃is ha¬
bito confilio in eamdem nob̾cum. sentenciã
pari gratuitate et salubri mocdatione con¬
sensit. De quo necesse nunc fuit scribere
ut scias me nichil leuit̾ egisse s scđm
qd litteris meis fueram ante complexꝰ
omĩa ad cõmune concilũ nr̃i consilium
distulisse. et nemini quidem me de lap¬
sis prius comunicasse. quando ad huc
erat unde non tantũ indulgenciã sed
& coronam lapsus acciꝑet. post ea tam̃
sic̃ collegũ cõcordia & colligendȩ frat̃ni¬
tatis ac medendi uulneris utilitas ex¬
gebat necessitati temporum. sucubuis.¬
se & saluti multorum prouidenctum
putasse: &e nunc abhis non recedere qͥ
semel inconcilio ño de cõmuni concilia¬
tione placuerunt: quãuis multa multo¬
rum uocib uentilent᷑.: et mendatia ad¬
uersus sacerdotes dĩ de diaboli ore prola¬
ta adrumpendam catholice unitatis cõ-¬
corcdiam ubiq iactent᷑. S te oportet ut

Expanded text:
qui et ipse cum plurimis coepiscopis haqui et ipse cum plurimis coepiscopis habito concilio in eandem nobiscum sententiam pari grauitate et salubri moderatione consensit. De quo tibi necesse nunc fuit scribere, ut scias me nihil leuiter egisse, sed secundum quod litteris meis fueram ante conplexus, omnia ad commune concilii nostri consilium distulisse et nemini quidem ex lapsis prius communicasse, quando adhuc erat unde non tantum indulgentiam sed et coronam lapsus acciperet, postea tamen, sicut et collegii concordia et conligendae fraternitatis ac medendi uulneris utilitas exigebat necessitate temporum succubuisse et saluti multorum prouidendum putasse, et nunc ab his non recedere quae semel in concilio nostro de communi conlatione placuerunt, quamuis multa multorum uocibus uentilentur et mendacia aduersus sacerdotes Dei de diaboli ore prolata ad rumpendam catholicae unitatis concordiam ubique iactentur. sed te oportet ut
Abbreviated transcription (Latin):
ta. cum data eẽt facultas inunũ cõue¬
niendi: copiosus ep̃orum numerus
quos integros et incolumes fides fua
et diũ tutela protexit: inunũ cõue¬
nimꝰ. et scripturis dui exutraq parte
prolatis. temꝑam̃tum salubri mod̾a¬
cione libiauimꝰ: ut nec intotũ spes com¬
municationis et pacis lapsis denegaret᷑
ne plus desꝑatione deficerent: & eo qđ
sibi eccła abdiceret᷑.: secuti scłm gentilit̾
uiuerent: nec tam̃ rursum cenfura euã¬
gelica sol.ueretur. ut ad cõmunicationẽ
temere prosilirent. s traheret᷑ dui peniten¬
cia. et rogaretur dolent̃ pat̃na clementia.
examinarent᷑ causȩ et uoluntates et neces¬
sitates singłorũ: scđm qđ libello continet
quẽ ad te ꝑuenisse confido. ubi singła
placitorum capita conscripta sunt. ac
siminus sufficiens ep̃orum in affrica
numerꝰ uidebit᷑ : etiam rome suꝑ hac
re scripsimꝰ ad cornelium collegam nr̃m.

Expanded text:
ta. cum data esset facultas m unum conueta. cum data esset facultas m unum conueniendi, copiosus episcoporum numerus, quos integros et incolumes fides sua et Domini tutela protexit, in unum conuenimus et scripturis diu ex utraque parte prolatis temperamentum salubri moderatione librauimus, ut nec in totum spes communicationis et pacis lapsis denegaretur, ne plus desperatione deficerent et eo quod sibi ecclesia cluderetur secuti saeculum gentiliter uiuerent, nec, tamen rursus censura euangelica solueretur, ut ad communicationem temere prosilirent, sed traheretur diu paenitentia et rogaretur dolenter paterna clementia et examinarentur causae et uolontates et necessitates singulorum, secundum quod libello continetur quem ad te peruenisse confido, ubi singula placitorum capita conscripta sunt. ac si minus sufficiens episcoporum in Africa numerus uidebatur, etiam Romam super hac re scripsimus ad Cornelium collegam nostrum,
Abbreviated transcription (Latin):
unum conuenire indulgencia duuna
ꝑmitteret tunc cõmunicato et librato
de omt̃um collatione cõsilio. statueremꝰ
quid fieri oporteret: si quis uero ante
consilium nr̃m & ante sentenciam de
omĩum consilio statutam lapsis temere
cõmunicare uoluisset ipse a cõmuni¬
catione abstineret᷑. Qd etiam adroma
& ceteros incustodia constitutos nunc
in eccła cũ cornelio uinctos plenissime
scripsi. Qđ me scrpsisse de eorum rescrip¬
tis poteris nosoae. Nam in epła sua ita
cio placeat qđ & tu ipse tractasti: prius
ẽẽ. eccłȩ pacem sustinendam. deinde sic
facta lapsorum tractare rationem. Addi
tum ẽ. etiam nouatiano tunc scribente.
prbo moyse tuncadhuc confessoꝵ. nc̃
iam martire subscribente: ut lapsis
infirmis et in exitu constitutis par da¬
retur. Quȩ litterȩ ꝑtotum mundum
misse: et innoticiam eccłus omĩb et uni¬
uersis frĩb ꝑlatȩ sunt. Scdm qđ tamen.
ante fuerat destinatũ ꝑsecutione sopi¬

Expanded text:
unum conuenire indulgentia diuina unum conuenire indulgentia diuina permitteret, tunc communicato et librato de omnium conlatione consilio statueremus quid fieri oporteret, si quis uero ante consilium nostrum et ante sententiam de omnium consilio statutam lapsis temere communicare uoluisset, ipse a communicatione abstineretur. Quod etiam Romam et ceteros in custodia constitutos, nunc in ecclesia cum Cornelio iunctos, plenissiscripsi. Quod me scripsisse, de eorum rescripto poteris noscere: nam in epistola sua ita tio placeat quod et tu ipse tractasti, prius esse Ecclesiae pacem sustinendam, deinde sic facta, lapsorum tractare ratitum est etiam Nouatiano tunc scribente eresbytero Moyse tunc adhuc confessore nunc iam martyre subscribente, ut lapsis infirmis et in exitu constitutis pax daretur. quae litterae per totum mundum missae sunt et in notitiam ecclesiis omnibus et uniuersis fratribus perlatae sunt. Secundum quod tamen ante fuerat destinatum, persecutione sopi
Abbreviated transcription (Latin):
minis inꝑsecutione ferueret. toto hor¬
tatu et pleno impetu militum uires
fuerunt excitandȩ.⁊ & maxime lapso¬
rum m̃tes classico quodam nr̃e uocis
animancdȩ. ut penitencie uiam nõ
solũ p̃cib & lamentationib sequerent᷑
s qͣm repetendi certaminis & reꝑandȩ¬
salutis dabat᷑ occasio: ad confessionis potius¬
ardorem et martirii głam nr̃is increpiti
uocibus prouocarent᷑. Deniq cum deqͥb¬
dam ad me prb̃i et diacones scͥsissent eos
immodatos eẽ. et ad cõmunicationem
accipiendam festinant̾ uigere: rescribẽs
Qui sinimium proꝑant. habent in fua
potestate quod postulant: temꝑr ipso
sibi plusquam postulant largiente. acies
adhuc gerit᷑: & agon cotidie celebratu .Ri.
Si cõmissi uere et firmit̃ pęnitet. & fidĩ
calor p̃ualet: qui differri non potest. po¬
test coronari. De eo tam̃ qđ statuendum
eẽt. cuta causam lapsorum distuli: ut cũ
quies & tranquillitas data ẽet. & ep̃is in

Expanded text:
minis in persecutione ferueret, toto horminis in persecutione ferueret, toto hortatu et pleno inpetu militum uires fuerant excitandae et maxime lapsorum mentes classico quodam nostrae uocis animandae, ut paenitentiae uiam non solum precibus et lamentationibus sequerentur, sed quoniam repetendi certaminis et repasalutis dabatardorem et martyrii gloriam nostris increpiti vocibus provocarentur. Denique cum de quibusdam ad me presbyteri et diacones scripsissent, eos immoderatos esse, et ad communicationem accipiendam festinanter urgere, rescribens « Qui si nimium properant, habent in sua potestate quod postulant, tempore ipso sibi plus quam postulant largiente. Acies adhuc geritur, et agon quotidie celebratur: si commissi vero et firmiter poenitet, et fidei calor praevalet, qui differri non potest, potesesset circa causam lapsorum distuli, ut cum quies et tranquillitas data esset et episcopis in
Abbreviated transcription (Latin):
robustam solida stabilitate fundatos.
non dico aura leui: s nec uento aut tur¬
bine cominoueri: ne animus dubius¬
aut incertus uarus opinionib uelut
quibusdam uentorum. incursantium
flatib frequenter agitetur & aproposito
quoq quadam leuitatis rep̃hensione
mutet᷑. Qđ ne apud te uł apud quẽquã
nouatiani littere fatiant: ut desiderasti
frat̃ rationem rei tibi breuit̃ exponam.
Et quidem pͥmũ q̃m de meo quoq ac¬
tu motus uideris mea apud te & ꝑso¬
na et causa purganda est. ne me aliqͥs
existimet aproposito meo leuit̃ recessifse
et cum euangłũ pͥmo uigorem et int̾̃ in¬
itia defenderim: post modum uidear
animum meum a disciplina. & censura
priore flexisse: ut his qui libellis con¬
scienciam suam macłauerint uł ne¬
fanda sacrificia cõmiserint: laxandã
pacem putauerim. Qđutrumq non
sine librata du et ponderata ratione
ame factum ẽ. Nam cũ acies adhuc
int̃ manus ẽẽt: & p̃lium głosi certa¬

Expanded text:
robustam solida stabilitate fundatos, robustam solida stabilitate fundatos, non dico aura levi, sed nec vento aut turbine comet incertus uariis opinionibus uelut quibusdam uentorum incursantium flatibus frequenter agitetur et a proposito suo cum quadam leuitatis reprehensione mutetur. quod ne apud te uel apud quemquam Nouatiani litterae faciant, ut desiderasti, frater, rationem rei tibi breuiter exponam. et quidem primum, quoniam de meo quoque actu motus uideris, mea apud te et persona et causa purganda est, ne me aliquis existimet a proposito meo leuiter recessisse, et cum euangelicum uigorem primo et inter initia defenderim, postmodum uidear animum meum a disciplina et censura priore flexisse, ut his qui libellis conscientiam suam maculauerint uel nefanda sacrificia commiserint laxandam pacem putauerim. quod utrumque non sine librata diu et ponderata ratione a me factum est. Nam cum acies adhuc inter manus esset et proelium gloriosi certa
Abbreviated transcription (Latin):
antoniano fratri salutem.
et catholicȩ ȩocłȩ coherentes. quib signi¬
ficasti cũ nouatiano te non cõmunacare.
sed sequi con silium nr̃m: & cum cornelio
sisti etiam ut exemplum earum dem. lit¬
terarum ad cornelium collegam nr̃m
transimitterem : ut deposita omĩ solli¬
citudine iã sciret te secum. hoc ẽ. cum
catholica eccła cõmunicare. S enĩ suꝑ¬
uener̃t postinoctum aliȩ littere tuȩ ꝑ
quintum comprb̃m missȩ: inquibus
animaduerti animitm tuũ nouatia¬
ni luteris motum. nutare cepisse. Nam
cũ et consiliũ & consensum firmiter tu¬
um ante fixisses. desiderasti in his litt̾is
ut rescriberem tͥ quã heresim nouatia¬
nus introdiixiss uł comelius quaratione
trophimo et turificatis cõmunicet. Quod
quidem si prosollicitudine fidĩ anxie
curas. et rei dubie ueritatem sollicitus ex¬
ploras: rep̃hendenda non ẽ. in timore di¬
uino estuantis animi sollicitudo. suspen
loco pono graues uiros et semel suꝑ petͣm

Expanded text:
ANTONIANO FRATRI S. Accepiet catholicae ecclesiae cohaerentes, quibus significasti cum Nouatiano te non communicare, sed sequi consilium nostrum et cum Cornelio sisti etiam, ut exemplum earumdem litterarum ad Cornelium collegam nostrum transmitterem; ut, deposita omni sollicitudine jam sciret te secum, hoc est cum catholica Ecclesia, communicare. II. Sed enim supervenerunt postmodum aliae litterae tuae per Quintum compresbyterum missae, in quibus animadverti animum tuum Novatiani litteris motum nutare coepisse. Nam cum et consilium et consensum firmiter tuum ante fixisses, desiderasti in his litteris, ut rescriberem tibi quam haeresim Novatianus introduxisset, vel Cornelius qua ratione Trophimo et thurificatis communicet. Quod quidem si pro sollicitudine fidei anxie curas, et rei dubiae veritatem sollicitus exploras, reprehendenda non est, in timore divino aestuantis animi sollicitudo suspensaloco pono, graves viros, et semel super petram
Abbreviated transcription (Latin):
data eiꝰ non seruat: mendax ẽ. & ueri¬
tas in illonon ẽ. Hȩc p̃cepta cum custo¬
dienda suggesseritis: diuina et celes¬
tia mancdata seruastis. Hoc est ẽẽ. cõ¬
fessorem dnĩ. hoc ẽ. ẽẽ. martirem xp̃i. ser¬
uare uocis suȩ iniuiolatam cuta omĩa
et solidam firmitatem. nec propt do¬
minum martirem fieri ex p̃cepta do¬
mini destruere conari. uti aduersus
illum dignatione quã tͥ decłit armis
ab illo acceptis rebellem quodã mͦ fieri:
hoc ẽ. xp̃m confiteri uelle & euangłm
xp̃i negare. Lector gͥ ex uob̾ fortissimi ac
dilectissimi fratres: et quantũ gͣtulor
martirib istic coronatis obuiriũ głam:
tantum gratulor parit̃ et uob obdnĩce
etiam disciplinȩ coronam. Dignationẽ
suam dñs multiplici genere largitatis
infudit: bonorum militũ laudes &
głas spũales copiosa uarietate distribu¬
it. honoris ur̃i participes et nos sumus.
ut ȩtatem nr̃am uide cõtingeret prolu¬

Expanded text:
data eius non seruat, mendax est, et ueridata eius non seruat, mendax est, et ueritas in illo non est. haec praecepta custodienda suggeritis, diuina et caelestia mandata seruatis. hoc est esse confessorem Domini, hoc est esse martyrem Christi, seruare uocis suae inuiolatam circa omnia et solidam firmitatem, nec per Dominum martyrem fieri et praecepta Domini destruere conari. uti aduersus illum dignatione quam tibi dederit, armis ab illo acceptis rebellem quodammodo fieri, hoc est Christum confiteri uelle et euangelium Christi negare. laetor igitur ex uobis, fortissimi ac fidelissimi fratres, et quantum gratulor martyribus istic honoratis ob uirium gloriam, tantum gratulor pariter et uobis ob dominicae etiam disciplinae coronam. dignationem suam Dominus multiplici genere largitatis infudit, bonorum militum laudes et glorias spiritales copiosa uarietate distribuit. honores uestri participes et nos sumus, ut aetate nostra uidere contingeret proba
Abbreviated transcription (Latin):
nitione misistis. ut euãgłũ scã p̃cepta
et tradita nob̾ semel mandata uitalia¬
forti et stabili obseruatione teneantuR.
Ecce alius głȩ ur̃ȩ sublimis gradus. ecce
iterum cũ confessione geminatus pro¬
merendi dĩ titulus: stare firmo gradu
et in hac accie quȩ ineuangłium conat᷑
irrumpere: & p̃ceptis dñi subruendis
manꝰ impias inferentes fidĩ robur sũ¬
mouere. p̃buisse initia uirtutum nc̃
& morũ magisteria p̃bere. Dñs post resur¬
rectionem mittens apłos: mandat et dicit.
data ẽ. mͥ omĩs potestas: in cęlo et int̾ra.
Ite ergo & docete om̃s gentes. tinguen¬
tes eos in nomine patris & filii & sp̃c
scĩ. docẽtes eos obseruare omĩa quec̃q
p̃cepi uob̾. Et ioħs apłs huiꝰ mandati
memor: in epła fua postmodũ ponit.
Inhoc inquit intelligimꝰ quia cogno¬
iumus eum: si p̃cepta eiꝰ custodiamꝰ.
Qui dicit quoniã cognouit eum. & mã¬

Expanded text:
 admonitione misistis ut Evangelii sancta praecepta  admonitione misistis ut Evangelii sancta praecepta et tradita nobforti et stabili obseruatione teneantur. ecce alius gloriae uestrae sublimis gradus, ecce iterum cum confessione geminatus promerendi Dei titulus, stare firmo gradu et in hac acie quae euangelium conatur inrumpere, et praeceptis Domini subruendis manus inpias inferentes fidei robore submouere, praebuisse ante initia uirtutum, nunc et morum magisteria praebere. Dominus post resurrectionem mittens apostolos mandat et dicit: data est mihi omnis potestas in caelo et in terra. ite ergo et docete gentes omnes, tinguentes eos in nomti, docentes eos obseruare omnia quaecumque praecepi uobis. et Iohannes apostolus mandati memor in epistula sua postmodum ponit. in hoc, inquit, intellegimus quia cognouimus eum, si praecepta eius custodiamus. qui dicit quoniam cognouit eum et man
Abbreviated transcription (Latin):
et cet̃is confessorib dilec¬
tissimis fratrib salutẽ.
Gioriã fidĩ et uirtutis
uĩȩ fortissimi acbeatissimi fratres iam
pͥdem de opinione cognoueram: lȩtatꝰ
satis et plurimum gratulatꝰ qđ uos cõ.¬
fessione sui nominis parauerit ad coronã
dnĩ nr̃i p̃cipua dignatio. Uos enĩ primo¬
res et duces ad nr̃i tꝑis p̃lium facti cȩles¬
tis miliciȩ signa moiustis: uos spũale
tutibꝰ imbiuistis: uos furgentis belli im¬
petꝰ pͥmos immobili robore atq incon¬
cusa stabilitate fregistis. Inde inicia
felicia pugnandi orta sunt: inde uin¬
cendi auspicia. ceꝑunt. Contigit hic ꝑ
tormenta cõfũmari martiria. S qui
incongressione p̃cedens. exemplum
uirtutis fratrib factꝰ ẽ: cũ martirib
in honore cõmunis ẽ. Coronas ur̃a ma¬
nu sertas inde huc tradidistis: & de
pocło salutari frĩb propinastis. acces¬
sit ad confessionis exordia głosa et mi¬
liciȩ uictricis ausꝑicia discipline te

Expanded text:
CONFESSORIBVS DILECTISSIMIS FRATRIBVS S. Gloriam fidei et uirtutis uestrae, fortissimi ac beatissimi fratres, iam pridem de opinione cognoueram, laetatus satis et plurimum gratulatus quod uos confessione sui nominis parauerit ad coronam Domini nostri praecipua dignatio. uos enim primores et duces ad nostri temporis proelium facti caelestis militiae signa mouistis. uos spiritale tutibus ipetus primos immobili robore atque inconcussa stabilitate fregistis. Inde initia felicia pugnandi orta sunt; inde vincendi auspicia coeperunt. Contigit hic per tormenta consummari martyria. Sed qui in congressione praecedens exemplum virtutis fratribus factus est, cum martyribus in honore communis est. Coronas vestra manu sertas inde huc tradidistis, et de poculo salutari fratribus propinastis. II. Accessit ad confessionis exordia gloriosa et militiae victricis auspicia disciplinae te
Abbreviated transcription (Latin):
hospitium uob̾ in carcere p̃parauit: &¬
metator quodam mͦ ur̃. nunc quoq
uos antecedit. Qdut consũmet᷑ in uobis:
assiduis orationib dñm dep̃ camur.
ut initus ad sũmam ꝑgenti b quos
confiteri fecit. fatiat & coronari. E xplicit

Expanded text:
hospitium uobis in carcere praeparauit et hospitium uobis in carcere praeparauit et metator quodammodo uester nunc quoque nos antecedit: quod ut consummetur in uobis adsiduis orationibus Dominum deprecamur, ut initiis ad summa pergentibus quos confiteri fecit faciat et coronari. opt
Abbreviated transcription (Latin):
pueros fides fuerit: quȩ promereri
dñm plenius potuit ad omĩa enim
parati sicuti nos eẽ. debemꝰ: aiunt regi
nabuchodonosor. Rex non est opus
nob̾ de hoc uerbo respondere tibi. Est
enim ds̃ cui nos seruimus: potens eri¬
pere nos de camino ignis ardentes et
de manib tuis rex liberabit nos. Et
sinon: notum tibi sit qm̃ diis tius ñ
seruimꝰ: & immaginem aureã quã
statiusti non adoramꝰ. Cum se et crede¬
rent et pro fide sua scuent posse etiã¬
de p̃senti supplicio liberari iactare hoc
tus. sine testimonio passionis. Ad¬
diderunt posse omĩa am̃ facere:
se tam̃ non in hoc fidere: ut liberari
in p̃senti uelleno: sillam libertatis et se¬
curitatis et̾ne głam cogitarent. Quam fi¬
prompti contemptu p̃sentium futura
tantum mͦ cogitemꝰ: fructum regni ȩt̃ni
ut sequamini in omĩb rogatianum pres¬
fiẽ nr̃o quieto corde semꝑ & sobrio exci¬
piens fuentis popłi impetum. primum

Expanded text:
pueros fides fuerit, quae promereri pueros fides fuerit, quae promereri Dominum plenius potuit. Ad omnia enim parati, sicut omnes esse debemus, aiunt regi: Nabuchodonosor: rex, non opus est nobis de hoc uerbo respondere tibi. est enim Deus, cui nos seruimus, potens eripere nos de camino ignis ardentis et de manibus tuis, rex, liberabit nos. et sservimus et imaginem auream quam statuisti non adoramus . Cum se crederent et pro fide sua scde praesenti supplicio liberari, iactare hoc tus sine testimonio passionis. addiderunt posse omnia Deum facere, sed tamen non in hoc fidere ut liberari in praesentia uellent, sed illam libertatis et securitatis aeternae gloriam cogitarent I Quam fiprompti contemptu praesentium futura tantummodo cogitemus, fructum regni aeterniut sequamini in omnibus Rogatianum presfratre nostro quieto semper et sobrio excipiens ferocientis populi impetum primum
Abbreviated transcription (Latin):
in nob̾. Cuiꝰ głam claritatis cogitãtes
p̃ssuras om̃s & ꝑsecutiones calcare nos
conuenit: quia & si sunt multe
p̃ssure iustorum ex om̃ĩb tam̃ libe¬
rantur qui in dño confidunt.
Beatas etiam feminas quȩ uobiscum st̃
in eadem confessionis gła constitutȩ :
quȩ dominicam fidem tenentes et sex¬
xii suo fortiores non solum ipse ad coro¬
nam proximȩ sunt sed & ceteris quoq
feminis exemplum de sua constancia
prebuerunt. at nequid de esset ad głã
numeri ur̃i: ut om̃is uobiscum & sexͦ
et ȩtas eẽt in honore: pueros etiam uob̾
głosa confessione sociauit diuina dig¬
natio. representans nob̾ tale aliquid
quale ananias. atarias. et misael. illu¬
stres pueri aliquando fecerunt: qͥb
indusis incamino cesserunt ignes &
refrigerium flaminȩ dederunt: p̃¬
sente cum illis dño. & probante qđ in
confessores et martires eius nichil posset
gehennȩ ardor oꝑari. s qui in. dñm cre¬
peto pro ur̃a religione quȩ apud illos¬

Expanded text:
riam cogitantes, pressuras omnes et persecutiones tolerare nos convenit, quia, etsi sunt multae pressurae justorum, ex omnibus tamen liberantur qui in Deum fidunt. III. Beatas etiam feminas quae vobiscum sunt in eadem confessionis gloria constitutae, quae, Dominicam fidem tenentes et sexu suo fortiores, non solum ipsae ad gloriae coronam proximae sunt, sed et caeteris quoque feminis exemplum de sua constantia praebuerunt. Ac, ne quid deesset ad gloriam numeri vestri, ut omnis vobiscum et sexus et aetas esset in honore, pueros etiam vobis gloriosa confessione sociavit divina dignatio, repraesentans nobis tale aliquid quale Ananias, Azarias et Misahel illustres pueri aliquando fecerunt; quibus inclusis in caminum cesserunt ignes et refrigerium flammae dederunt, praesente cum illis Domino et probante quod in confessores et martyres ejus nihil posset gehennae ardor operari, sed quod qui in Deum crepeto, pro vestra religione, quae apud
Abbreviated transcription (Latin):
regnabit dñs eorum in ꝑpetuum. Quã¬
do ergo iudicaturos uos et regnaturos
uos cum xp̃o dño cogitatis exultetis.
necesse ẽ. & futurorum gaudio p̃sentia
supplicia calcetis: scientes abinitio mũ¬
di sic institutum ut laboret istic. in
scłari conflictatione iusticia: quẽ do
in origine statim primo abel iustus
occiditur. et exinde iusti quiq & pro¬
in se ipso constituit exemplum: docẽs
ad suum regnum non nisi eos quise
ꝑ suam uiam secuti sint ꝑuenire di¬
cens. Qui amat animam. suam in isto
suam in isto scło: in uitam ęt̃nã con¬
seruabit illam. Et iterum. Nolite
tem metuite eum qui potest & ani¬
mam & corpꝰ occidere in gehenna.
Paulus etiam nos adhortatur ut qui ad
domini promissa uenire cuꝑimus: im¬
mitari dnm in omĩb debeamꝰ. Sumꝰ
mouit filũ ddĩ. Si autem. filii et here¬

Expanded text:
regnabit dominus eorum inperpetuum. quando ergo iudicaturos uos et regnaturos cum Christo Domino cogitatis, exultetis necesse est et futurorum gaudio praesentia supplicia calcetis, scientes ab initio mundi sic institutum ut laboret istic in saeculari conflictatione iustitia, quando in origine statim prima Abel iustus occiditur et exinde iusti quique et proin se ipso constituit exemplum, docens ad suum regnum non nisi eos qui se per suam uiam secuti sint peruenire dicens: qui amat animam suam in isto suam in isto saeculo in uitam aeternam conseruabit illam. Item illic: tem metuite eum qui potest et animam et corpus occidere in gehennam. Paulus etiam nos adhortatur ut qui ad Domini promissa uenire cupimus imitari Dominum in omnibus debeamus. sumus, inquit, filii Dei: si autem filii, et here
Abbreviated transcription (Latin):
statim a puero celeste correptus. & spũa
centesimum effugit in locis. aridis &
desertis. hic est custos puer filiꝰ dnĩcus
filius dilectissimus meus suꝑ eum ponã¬
sp̃m meum & iudicium gentibus nũc¬
abiit. Non clamabit neq contendet. ha¬
rundinem quassatam non confringet.
& linum fumigans non collocabit: quo¬
adusq expellat incontencione. uidiciũ
et in nomine eiꝰ gentes credant. Explic̃¬

Expanded text:
statim a puero caeleste correptus et flagristatim a puero caeleste correptus et flagricentesimum effugit in locis aridis et desertis. hic custos est puer filius dominicus, filius meus dilectissimus, ponam super eum spiritum meum, et iudicium gentibus nuntiabit: non clamabit neque contendet. harundinem quassatam non confringet et linum fumigans non conlocabit, quoadusque expellat in contentione iudicium: et in nomine eius gentes credant.
Abbreviated transcription (Latin):
quadraturam cauernarum custos
puer omẽm uineam ꝑspiciens custodiat
cantans: ne uiator ingrediens uineam
dominicã sibi assignatam uexet. uł fu¬
res uineam. uuam conculcent. Quod
si importunus fur egens inuineam
uoluerit introire & uineam demere:
illic puer sollicitꝰ de uinea fua demtꝰ.
de specula dat uocem maledicens. &
comminans. ne inuineam uiator fur¬
i audeat accetde dicens. Rectum ambula.
fur autem timens uocem pueri sibi
cõminantis. refugit de uinea. Speculũ
uidet. uocem audit. puerũ intus in
speculo sibi cõminantem ñ uid&. aimẽs
post uiam suam uidit. Hic conuersus
scłaris similat grȩ spuali. Ita enim ẽ. et in
popło dĩfico sicut in uinea t̾rena. Uinea
dominica & sꝑũalis: plebs est .xp̃ianoꝵ.
quȩ custoditur uissu dĩ patris. apuero
xp̃o in ligni speculo exaltato. Qđ si uia¬
tor diabolus ꝑambulans uiam scł̃arem
si ausus fuerit de uinea spuali hominẽ
de plebe dominica seꝑarare & uexare:

Expanded text:
quadraturam cauernorum custos quadraturam cauernorum custos puer omnem uineam perspiciens custodiat cantans, ne uiator ingrediens uineam dominicam sibi adsignatam uexet uel fures uiam uineae uestigent. quod si inportunus fur egens in uineam uoluerit introire et uuam demere, illic puer sollicitus de uinea sua deintus de speculo dat uocem maledicens et comminans, ne in uineam uiator fur audeat accedere dicens: rectum ambula. fur autem timens uocem pueri sibi comminantem refugit de uinea, speculum uidet, uocem audit, puerum intus in speculo sibi comminantem non uidet, timens post uiam suam uadit. Hic conuersus saecularis similatns gratiae spiritali. ita est enim et in populo deifico, sicut in uinea terrena. uinea dominica et spiritalis plebs est christianorum, quae custoditur iusso Dei patris a puero Christo in ligni speculum. exaltatum. quod si uiator diabolus perambulans uiam saecularem si ausus fuerit de uinea spiritale hominem de plebe dominica separare et uexare,
Abbreviated transcription (Latin):
pat̃ in filio. & filiꝰ inpatre. Utriq se in¬
se uident: idõ spetulus immacłatus.
Nam et nos qͥ illi cectimꝰ. ap̃m in nob̾ taqͣm
in specło uidemꝰ. ipso nos instruente et
monente in epła ioħis discipłi sui ad po¬
pulum. Itame in uob̾ uidete: quomodo
quis ur̃m se uidet in aquam. aut in spe¬
culo. et co. ifirmauit salomonicũ de se dic
cretimus. & ipsum indumꝰ fumꝰ uitis
uera quȩ est uinea dominica. Et. xp̃c
custos uneȩ suȩ: dicente salomone.
Posuerunt me custodem inuineam. In¬
uenimus uero inconuersos huiꝰ mocti. in
similitudinem spũalem. figuralit̃ ẽẽ. uinẽa
habentem dnm &possessorem suum. Uero
maturo t̃pr prope dies uindemiarum po¬
nunt inuineam custodem ꝑuerum in
alto ligno media uinea confixo: & in eo
ligno fatiunt speculum quadratum de
harundinib quassatis. & ꝑsingła ladera
quadrature specłi. facit. cauerna terna
quȩ funt cauernȩ duodecim. Perquã

Expanded text:
Pater in Filio et Filius in Patre, utriqPater in Filio et Filius in Patre, utriqse uident: ideo speculus inmaculatus. nam et nos qui illi credimus Christum in nobis tamquam in speculo uidemus ipso nos instruente et monente in epistula Iohannis discipuli sui ad populum: ita me in nobis uidequis vestrum se videt in aqua aut in speculo: et confirmat Salomonicum dictum de credimus et ipsum induimus, sumus vitis uera quae est in uinea dominica, et Christus custos uineae suae dicente Salomone: posuerunt me custodem in uineam. inuenimus uero in conuersu huius mundi in similitudinem spiritalem figuraliter esse uineam habentem dominum et possessorem suum. uero tempore maturo prope dies uindemiarum ponunt in mediam uineam custodem puerum in alto ligno media uinea confixo et in eo ligno faciunt speculum quadratum de harundinibus quassatis et per singula latera quadraturae speculi faciunt cauerna terna, quae fiunt cauerna duodecim: per quam
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ spuał est ȩccła. Eoce probauimus dm
omĩum scripturarum deificarum fidẽ.
Duos montes sina in t̾ra. & sion in cȩlo:
duorum testamentorum portare fig᷑am.
ueteris sina. et noui sion. Ex quib sion
duob mantib uide & duo testomenta:¬
his posteriori tempore demonstratos & de¬
Palatos duos popłos: ueterẽ & pͥorem uide¬
orũ. et nouum & posteriorem popłm xp̃i¬
anorum. Iudeos trenos qui t̃ram promis
sam adõ acceꝑunt carnales: & xp̃ianos
celestes. qui regna cȩlorũ adõ promissa
accepturi sunt in futuro scło. Caro enĩ
xpĩanorum sp̃uał & immortalis erat.
aliam approbationem ueritatis scriptis
mus: fig᷑atam comparationem de huiꝰ
modi conuersũs. Diximꝰ enĩ montis scĩ
sion qđ lignum regale & sacrum. ha¬
beret int̾pretationem de ebraico ingre¬
co. uł latino. temꝑtatio exacerbationis
& specłatio: eo qd de ligno speculabatur an.¬
te se stantes bonos et malos. Ita inuenimꝰ
ipsum saluatorem ꝑsalomonem specu

Expanded text:
s est ecclesia. Ecce probauimus per omnium scripturarum deificarum fidem duo montes Sina in terra et Sion in caelo duorum testamentorum portare figuram, ueteris Sina et noui Sion: ex quibus duobus montibus, uidelicet duobus testamentis posteriori tempore demonstratos et depalatos duos populos, ueterem et priorem Iudaeorum et nonum et posteriorem populum christianorum: Iudaeos terrenos quibus terra psam a Deo acceperunt carnales; et Christianos coelestes, qui regna coelorum a Deo promissa accepturi sunt in futuro saeculo. Caro enim christianorum spiritalis et inmortalis erit. Aliam probationem ueritatis scripturis mus figuratam comparamundi conversatione. Diximus enim, montis sancti Sion, quod lignum regale et sacrum, haberet interpretationem de hebraico, in graecum vel latinum, tentatio exacerbationis vel speculatio, eo quod de ligno speculabatur ante se stantes bonos et malos. XIII. Ita invenimus ipsum Salvatorem per Salomonem specul
Abbreviated transcription (Latin):
tre eiꝰ fluent aquȩ uiuȩ. Item in ꝑsal¬
mis. & erit uelut lignumꝰ qđ plan¬
tatum ẽ. secus decursus aquarum:
qđ fructum fuũ dabit urtempir
suo. Ecce uerbum propħicum fruo¬
tum refurrectionis die t̾cio spũ alit̃
intelligendum. dicentis. De syor
enim exiet lex: hoc est de ligno regali.
Caro ligno consixa: emisit uerbũ dnĩcũ.
dicens. heli heli. Et adimpletum est
prophicum. spũale ante dictum. De sỹ¬
on exiet lex: et uerbum dnĩ abierłm.¬
De celo descendertẽm nouam cuiitãtem
quadratam̃ ꝑ quatuor euangłia habẽs
duodecim. fundam̃ta duodecim propħa¬
rum. & duodecim portas duodecim ap¬
płorum. ꝑ quorum annunciationem. xp̃i

Expanded text:
tre eius fluebunt aquae uiuae. item in psalmis: et erit uelut lignum quod plantatum est secus decursus aquarum, quod fructum suum dabit in tempore suo. ecce uerbum propheticum fructum resurrectionis die tertio spiritaliter intellegendum dicentis: de Sion enim exiet lex, hoc est de ligno regali, Caro ligno confixa emisit uerbum dominicum dicens: Heli, Heli. et adinpletum est propheticum spiritale ante dictum: de Sion exiet lex, et uerbum Domini ab Hierde caelo descendentem nonam ciuitatem, quadratam per quattuor euangelia, habens duodecim fundamenta duodecim. prophetarum et duodecim portas duodecim apostolorum: per quorum adnuntiationem chri
Abbreviated transcription (Latin):
pontium pilatum in sua passione pẽ¬
dens inligno compleuit. Pontuis pi¬
latus impolita m̃te adõ accepit tabu¬
lam. & titulum: et scripsit trib ling¬
guis. ebraice. giece. & latine. iħc nara¬
renus rex uideorum. Et incapite lig¬
ni claiuis tabulam cũ nomine regis.
uideorum confixit. Tunc manifestauit
propħicum dictum: eo qđ spũaliter
mons sion crux est quȩ est uirtus dĩ
apło paulo dicente. Crux xp̃i non cre¬
dentib stulticia est. credentib autem
uirtus dĩ est. Et iterum dicit. Nos

Expanded text:
Pontio Pilato in suam passionem penPontio Pilato in suam passionem pendens in ligno conpleuit, Pontius Pilatus impulita mente a Deo accepit tabulam et titulum et scripsit tribus linguis hebreice graece et latine: IESVS. NAZARENVS. BEX. IVDAEORVM et in capite ligni clauis tabulam cum nomen regis Iudaeorum confixit et manifestauit propheticum dictum eo quod spiritaliter mons Sion crux est quae est uirtus Dei apostolo Paulo dicente: crux Christi non credentibus stultitia est, credentibus autem uirtus Dei crux est, et iterum dicit: nos
Abbreviated transcription (Latin):
& geli fragorem: prostrati in fatiem n
t̃ia plangentes in luctum cõuersi sĩꝰ
Et in ipsa passione: compleuit phicũ
dictum. Et conuertam dies festos eoꝵ
in luctum: et cantica eorum. in lam̃ta¬
cionem. ante enim cum captiui deten¬
ti eẽnt ababilone: dicebant illi babilo¬
nes. Canticos cantate nob̾ de canticis sy¬
on. & iudei lam̃tantes captiuitatem
suam: dicebunt ad babylones ut du¬
mus lamentantes se. Quomodogann
nus completa est int̾pretatio mads
syon: temptatio exacerbationis & spedatio.
Unde manifestum est sion montem lig¬
ni sacri. regnum in sci̾tate iustificatum.
dicente dauid. Annunciate regnum
dĩ in gentib quia dñs regnauit de lig¬
no. et transiuit ingentib. De qͦregno
ligniregał isddem propħa dicit: ego aũt
dico uob̾. Constitutus sũ rex ab eo suꝑ
syon montem scm̃ eiꝰ: annuncians im¬
ꝑtũ eiꝰ. Quem dictum prophicum per

Expanded text:
 motum, et coeli fragorem, prostrati in faciem, in  motum, et coeli fragorem, prostrati in faciem, in terra plangentes, in luctum conversi sunt; et in ipsa sua passione complevit propheticum dictum: « Et convertam dies festos eorum in luctum, et cantica eorum in lamentationem. » Ante enim, cum captivi detenti essent in Babylone, dicebant illis Babylonii: Cantate nobis cantica de canticis Sion. Et Judaei lamentantes captivitatem suam, dicebant Babyloniis, ut diximus, lamentantes se: Quomodo cantabimus uatenus conpleta est interpretatio montis Sion \'temptatio exacerbationis et speculatio. unde manifestum est Sion montem ligni sacri regnum esse in sanctitate iustificatum dicente Dauid: adnuntiate regnum Dei in gentibus, quia Dominus regnauit de ligno et transiuit in gentibus. de quo regno ligni regalis idem propheta dicit: ego autem dico nobis: constitutus sum rex ab eo super Sion montem sanctum eius, adnuntians imperium eius. quem dictum propheti cum per