comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
on ĩmemor mei debiti: iam reddendi tempus ag¬
nosco. Donet unde reddam: qͥ donauit ut de¬
beam. Donauit enĩ dilec̾tionẽ dequa dictũ ẽ.
nemini qͥcquã debeatis. nͥ ut inuicem diliga¬
tis. Donet etiam sermonẽ: quẽ uideo me debere dile-¬
ctis. Exrpec̾tationem ur̃am ad hoc nempe distulerã
Iut explicarẽ sicut possem. quẽ ad modum etiam ꝑ t̾rã
ueniatur ad xp̃m: cũ potius iub eam᷑ que sursum
sunt querere. ñ que suꝑ t̾ram. Sursũ enim xp̃s est:
sedens ad dexterã patris. S ꝓfecto & hic ẽ. Propter
quod saulo in t̾ra seuienti dicit. Quid me ꝑ sequeris:
Ut autẽ hoc querendũ susciꝑemꝰ. id tractabat᷑ qđ pedes
dñs discipłis lauit. cũ iam ipsi discipłĩ loti essent: nec
opꝰ hab̾ent nͥ pedes lauare. Ubi uisum ẽ intelligendũ.
qđ babtismo quidem homo totus abluit᷑. s dũ isto po-¬
stea uiuit in scło. humanis affectibꝰ t̾ram uelut pedib
calcans. ipsa scilicet conuersatione uite huiꝰ contrahit.

Expanded text:
on immemor mei debiti, jam reddendi tempus agnosco. Donet unde reddam, qui donavit ut debeam. Donavit enim dilectionem, de qua dictum est, Nemini quidquam debentis, nisi ut invicem diligatis ; donet etiam sermonem, quem video me debere dilectis. Exspectationem vestram ad hoc nempe distuleram, ut explicarem sicut possem, quemadmodum etiam per terram veniatur ad Christum; cum potius jubeamur quae sursum sunt quaerere, non quae susedens ad dexteram Patris: sed profecto et hic est; propter quod et Saulo in terra saevienti dicit, Quid me persequeris ? Ut autem hoc quaerendum susciperemus, id tractabatur quod pedes Dominus discipulis lavit, cum jam ipsi discipuli loti essent, nec opus haberent, nisi pedes lavare. Ubi visum est intelligendum quod Baptismo quidem homo totus abluitur; sed dum isto postea vivit in saeculo, humanis affectibus terram velut pedibus calcans, ipsa scilicet conversatione vitae hujus, contrahit
Abbreviated transcription (Latin):
mo dei. Auditui meo dabis exultationẽ & leticiam:
& ex ultabunt ossa humiliata. Hoc ẽ qđ dixi: cũ ueri¬
tas audit᷑. humilitas custoditur. Dicit & alius.
Amicꝰ autem sponsi. stat & audit eum: & gaudio gau¬
det ꝓpt̾ uocem sponsi. fr̃uam᷑ auditu sine strepitu:
nobis loquente intͥnsecꝰ ueritate. Quamquã etiam
forinsecꝰ insonat ꝑ legentẽ. ꝑ annuntiantẽ. ꝑ p̃dicã¬
tẽ. ꝑ disputantẽ. ꝑ p̃cipientẽ. ꝑ cõsolantem. ꝑ exhor¬
tantem: ꝑ ipsum etiam cantantem aut psallentẽ.
psi qui hec agunt inquinare pedes suos timeant. ẽ
placere hominib subrepente humane laudis amore af¬
fectant. Ceterũ qͥ eos audit libent̃ & pie. ñ habet locũ
iac̾tandi se in laborib alienis: & ñ inflatis ossib hu
militatis. gaudio gaudet ꝓpt̾ uocem dm̃ce ueritatiꝰ.
ꝓinde in eis qui libent᷑ & humilit̾ audire nouer̃t. ꝙ ui¬
tam quietam in studiis dulcib & salubrib agunt.

Expanded text:
mo Dei, Auditui meo dabis gaudium et laetitiam, mo Dei, Auditui meo dabis gaudium et laetitiam, et exsultabunt ossa humiliata . Hoc est quod dixi, Cum veritas auditur, humilitas custoditur. Dicit et alius, Amicus autem sponsi stat et audit eum, et gaudio gaudet propter vocem sponsi . Fruamur auditu, sine strepitu nobis loquente intrinsecus veritate. Quanquam etiam cum forinsecus insonat per legentem, per annuntiantem, per praedicantem, per disputantem, per praecipientem, per consolantem, per exhortantem, per ipsum etiam cantantem atque psallentem; ipsi qui haec agunt, inquinare pedes suos timeant, cum placere hominibus subrepente amore humanae laudis affectant. Caeterum qui eos audit libenter et pie, non habet locum jactandi se in laboribus alienis; et non inflatis ossibus, sed humiliatis gaudio gaudet propter vocem dominicae veritatis. Proinde in eis qui libenter et humiliter audire noverunt, et vitam quietam in studiis dulcibus et salubribus agunt,
Abbreviated transcription (Latin):
modo induarea : Laui pedes meos: quomodo in qͥ¬
nabo eos: Oammirabile saeram̃tũ: o grande miste¬
rium. Ergo ne timet inquinare pedes: uieniendo ad
t̾ram uenit ad eum qui etiã in t̾ra ẽ: quia suos hic cõ¬
stitutos ñ deserit. Anñ ipse ait. uidebitis celos aꝑtos.¬
& angłos dĩ ascendentes & descendentes ad filiũ homi¬
nis: Si ascendunt ad eũ ꝓpterea qͥa sursum ẽ. qͦmodo
ad eũ descendunt. si ñ etiam hic ẽ: Dicit gͦ eccłia. laui
pedes meos: quomodo inqͥnabo eos: In eis hoc dicit
utrũ hoc misteriũ tale suscipiant. cui se minꝰ idoneos
existimant. ut sine culpa impleant: ne forte aliis
p̃dicantes ipsi reꝓbi efficiantur: Tutius enĩ ueritas
auditur quã p̃dicat᷑: qm̃ cum audit᷑ humilitas custo¬
ditur. cũ autẽ p̃dicat᷑. uix ñ sub repit cuiuis hominũ
quantulacũq iactantia. in qua utiq inqͥnant᷑ pedes.
Ergo ut apłs iacob dic̃: sit om̃is homo uelox ad audi¬
endũ. tardus autẽ ad loquendum. Dicit & alius ho

Expanded text:
modo induam eam? Lavi pedes meos; quomodo inquinabo illos » ? O admirabile sacramentum! o grande mysterium! Ergone timet inquinare pedes, veniendo ad terram venit ad eum, qui etiam in terra est, quia suos hic constitutos non deserit. An non ipse ait, Ecce ego voet Angelos Dei ascendentes et descendentes ad Filium hominis ? Si ascendunt ad eum propterea quia sursum est, quomodo ad eum descendunt, si non etiam hic est? Dicit ergo Ecclesia: Lavi pedes meos; quomodo inquinabo eos? In eis hoc dicit utrum ministerium tale suscipiant, cui se minus idoneos existimant, ut sine culpa impleant, ne forte aliis praedicantes, ipsi reprobi fiant . Tutius enim veritas auditur quam praedicatur: quoniam eum auditur, humilitas custoditur; cum autem praedicatur, vix non subrepit cuivis hominum quantulacumque jactantia, in qua utique inquinantur pedes. 3. Ergo, ut apostolus Jacobus dicit, Sit omnis homo velox ad audiendum, tardus autem ad
Abbreviated transcription (Latin):
sapientiã scribe in tẽpore ocii: & qͥ minorat᷑ actu ipse
ꝑcipiet eam. Ego dormio: & cor meum uigilat. Ego
requiesco a nego ciosis actib: & animꝰ meus diuinis
se intendit affatib. S in his qͥisto modo suauit᷑ &
humilit̾ reqͥescunt. dũ ocio se oblec̾tat᷑ eccłia: ecce pul¬
sat ille qͥait. Que dico uobis intenebris: dicite in lu¬
mine. & qdđ in aure auditis. p̃dicate suꝑ tecta hoxgͦ¬

Expanded text:
sapientia scribae in tempore otii; et qui minoratur actu, ipse percipiet eam . Ego dormio, et cor meum vigilat: ego requiesco a negotiosis actibus, et animus meus divinis se intendit affectibus. 4. Sed in iis qui isto modo suaviter et humiliter requiescunt, dum otiose oblectatur Ecclesia, ecce pulsat ille qui ait: « Quae dico vobis in tenebris, dicite in lumine; et quod in aure auditis, praedicate super tecta
Abbreviated transcription (Latin):
iutctus est alius: ut pacati inlapide an¬
gulari qd̃ est xp̃c. copularentur. Unus enĩ
paries auideis. unus agentib. Longe ase is¬
Non reꝓborum uideorũ: s de qualib fuer̃t
apłi. quales fuerunt ꝓpħe: quales fuerunt
illi omnes sc̃i. qui omnã sua uendiderunt:
et p̾cia rerum suarũ ad pedes apłoꝵ posu¬
erunt. Non reppulit enim ds̃ plebẽ suam:
quam presciit. Audiuit hoc mulier ista:
iudete. Dicit ei mulier. Scio quia messias
nobis omia demonstrabit. Quid ẽ hoc :
Modo inquit de templo contendunt tudei:
& nos demonte contendimꝰ. Cum ille ue¬
nerit. et montẽ spernet: et templũ euercet.
eã posset docere: s iam docentẽ ñdum ag¬
nos cebat. Iam gͦ digna erat: cui mani¬
festaretur. Messias autẽ: unctus intelligi¬
tur. Unetus grece: xp̃c ẽ. Hebraice: messi¬
as ẽ. Unde et punice: messe dr̾ ungue.
sognate quippe sunt linguȩ istȩ. & uicine:
hebraica. punica. et syra. Ergo dicit eimu¬

Expanded text:
junctus est alius, ut pacati in lapide anjunctus est alius, ut pacati in lapide angulari, qui est Christus, copularentur. Unus enim paries a Judaeis, unus a Gentibus: longe a se isnon reproborum Judaeorum: sed de qualibus fuerunt apostoli, quales fuerunt prophetae, quales fuerunt illi omnes sancti, qui omnia sua vendiderunt, et pretia rerum suarum ad pedes apostolorum posuerunt . Non repulit enim Deus plebem suam quam praescivit. Audivit hoc mulier ista, videte: Dicit ei mulier: Scio, quia Messiasnobis omnia demonstrabit. Quid est hoc? Modo, inquit, de templo contendunt Judaei, et nos 504 de monte contendimus; cum ille venerit, montem spernet, et templum evertet. eam posset docere, sed jam docentem nondum agnoscebat. Jam ergo digna erat, cui manifestaretur. Messias autem unctus est; unctus graece Christus est; hebraice Messias est: unde et punice, Messe dicitur unge. Cognatae quippe sunt linguae istae et vicinae, hebraica, punica, et syra. 28. Ergo dicit ei mu
Abbreviated transcription (Latin):
monte es ꝓpinquum te deo putas. & citote
exaudiri. quasi deꝓximo clamantẽ: In ex¬
celsis habitat: s humilia respicit. Prope ẽ
dñs. Quibus : forte altis: Illis qͥ obtriuert̃
cor. Mira res ẽ. Et in altis habitat: & humi¬
libus ꝓpinquat. Humilia respicit: excelsa
autem alonge agnoscit. Suꝑbos longe ui¬
det. Eo illis minus ꝓpinquat᷑: qͦ sibi uident᷑
altiores. Querebas ergo mont̾e: descende
tẽ querere. ascensiones inqͥt incorde eiꝰ.
hoc psalmꝰ dicit. Inconualle plorationis.
Conuallis: humilitatem habet. Ergo intus
age totũ. Et si forte queris aliquẽ locũ altũ.
plum dei: quia ille intemplo suo exaudiet
orantem. Uenit gͦ hora. & nunc est: quan¬
do uiri ad oratores ad orabunt patrem in
sp̃ũ & ueritate. Nos ad oramus quod scimus.
uos adoratis qd̃ nescitis: qm̃ salus ex iudeis
ẽ. Multum dedit uideis: s noli istos repro¬
bos acciꝑe. Parietẽ illum accipe. cui ad¬

Expanded text:
monte es, propinquum te Deo putas, et cito te monte es, propinquum te Deo putas, et cito te exaudiri, quasi de proximo clamantem? In excelsis habitat, sed humilia respicit. Prope est Dominus. Quibus? forte altis? His qui obtriverunt cor . Mira res est: et in altis habitat, et humilibus propinquat: humilia respicit, excelsa autem a longe cognoscit ; superbos longe videt, eo illis minus propinquat, quo sibi videntur altiores. Quaerebas ergo montem? descende oli montem quaerere. Ascensiones, inquit, in corde ejus hoc Psalmus dicit, in convalle plorationis . Convallis humilitatem habet. Ergo intus age totum. Et si forte quaeris aliquem locum altum, plum Dei, quia ille in templo suo exaudiet orantem. 26. Venit ergo hora, et nunc est, quando veri adoratores adorabunt Patrem in spiritu et veritate. Nos adoramus quod scimus, vos adoratis quod nescitis; quoniam salus ex Judaeis est. Multum dedit Judaeis: sbos accipere. Parietem illum accipe, cui ad
Abbreviated transcription (Latin):
Ergo mulier crede michi: quia ueniet hora.
quando neq inmonte hoc: neq inieresolimis
ad orabitis patrẽ. Uos ad oratis qd nescitis.
nos adoranus quod scimus: quia salus ex
uideis ẽ. S ueniet hora. Quando: et nunc
ẽ. Quȩ gͦ hora : Quando ueri ad oratores ad¬
orabunt patre: in spũ & ueritate. Non in mõ¬
te isto. ñ intemplo: s in spũ et ueritate. Nã
& pater tales querit: qui ad orent eũ. Qua¬
re pater tales querit qui ad orent eum. non
inmonte. ñ intemplo. s inspũ et ueritate:
Sp̃s est ds̃. Si corpus eẽt ds̃: oportebat eũ
ad orari inmonte. quia corporeus ẽ mons.
Oporcebat eum ad orari intemplo: quia cor¬
poreum ẽ templũ. Sp̃c est ds̃: et eos qui eũ¬
ad orant. in sp̃u oportet ad orare. Audiuimꝰ¬
& manifestum ẽ. foras eramus: intromissi
sumus. O si inuenirem dicebas montẽ ali¬
quem altũ: et solitariũ. Credo enĩ quia in
alto ẽ ds̃: magis me exaudit exalto. Qa in

Expanded text:
Ergo, Mulier, crede mihi, quia veniet hora, Ergo, Mulier, crede mihi, quia veniet hora, quando neque in monte hoc, neque in Jerosolymis adorabitis Patrem. Vos adnos adoramus quod scimus, quia salus ex Judaeis est. Sed veniet hora, quando? et nunc est, quae ergo hora? quando veri adoratores adorabunt Patrem in spiritu et veritate; non in monte isto, non in templo, sed in spiritu et veritate. Nam et Pater tales quaerit, qui adorent eum. Quare Pater tales quaerit qui adorent eum, non in monte, non in templo, sed in spiritu et veritate? Spiritus est Deus. Si corpus esset Deus, oportebat eum adorari in monte, quia et corporeus mons; oportebat eum adorari in templo, quia corporeum est templum. Spiritus est Deus, et eos qui adorant eum, in spiritu oportet adorare. et manifestum est; foras ieramus, intro missi sumus. O si invenirem, dicebas, montem aliquem altum et solitarium! credo enim quia in alto est Deus, magis me exaudit ex alto. Quia in
Abbreviated transcription (Latin):
non habemus : Numquid patres nr̃i qͥ deo
placuerunt. in illo tẽplo ad orauerunt:
Nonne inisto monte ad orauerunt. ubi
nos sumus Melius gͦ inquiunt in hoc
monte dm̃ rogamus: ubi patres nr̃i roga¬
uerunt. Contendebant utriq ignari. qͥa
uirũ ñ habentes: illi ꝓtemplo. illi ꝓmon
tamen modo quid docet mulierem: Tam¬
quam cuiꝰ uir ceperit p̃sens ẽẽ. Dicit ei muli¬
monte hoc ad orauerunt: et uos dicitis qͥaihe¬
rosoluis ad orare oportet. Dicit ei iħc. Muli¬
er crede michi: qͥa ueniet horaeniet enim
ȩccłia mea. sic̃ dictũ ẽ incanticis canticorum:¬
ueniet & ꝑtransibit. Ab initio fidei ueniet
ut ꝑtranseat: & ꝑtransire non potest nͥ abini¬
cio fidei. Merito iam p̃sente uiro audit: muli¬
er crede michi. Iam est enim inte qui credat:
quia p̃sens est uir tiuis. Cepisti ad eẽ intellec¬
tu. quando me ꝓpħam appellasti. Mulier cre¬
de michi: quia nisi credideritis ñ intelligetis.

Expanded text:
non habemus? Nunquid patres nostri, qui Deo non habemus? Nunquid patres nostri, qui Deo placuerunt, in illo templo adoraverunt? Nonne in isto monte adoraverunt, ubi nos sumus? Melius ergo nos, inquiunt, in hoc monte Deum rogamus, ubi patres nostri rogaverunt. Contendebant utrique ignari, quia virum non habentes, illi pro templo, isti pro monttamen modo quid docet mulierem, tanquam cujus vir coeperit praesens esse? Dicit ei mulimonte hoc adoraverunt, et vos dicitis quia Hierosolymis adorare oportet. Dicit ei Jesus: Mulier, crede mihi. » Veniet enim Ecclesia, sicut dictum est in Canticis canticorumveniet et pertransiet ab initio fidei . Veniet ut pertranseat, et pertransire non potest nisi ab initio fidei. Merito jam praesente viro audit, Mulier, crede mihi. Jam enim est in te qui credat, quia praesens est vir tuus. Coepisti adesse intellectu, quando me prophetam appellasti. Mulier, crede mihi: quia nisi credideritis, non intelligetis .
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ istum adulterũ quite corrumpit: et ua¬
de. uoca uirũ tuũ uoca et ueni: ut intelli¬
gas me. Dicit ei mulier. Dñe. uideo quia
ꝓpħa estu. Cȩpit uenire uir: nondũ plene
uenit. ꝓphetam dũm puta rat: erat qͥdẽ
ꝓpħa. Nam et de ipso ait. Non ẽ ꝓpħa sine
honore: nisi inpatria sua. Item de illo dictũ
est ad moysen. Propħam eis suscitabo de¬
fr̃̾ib eorũ. similem tui. Similẽ scilicet ad for¬
mã carnis: non ad eminentiã maiestatis.
deo inquit qͥa ꝓpħa estu. Incipit uirum ad¬
incipit querere: qd illam sole mouere. Con¬
tentio quippe fuerat inter samaritanos
et iudeos: quia uidei intemplo asalomone
fabricato ad orabant dm̃: samaritani pa¬
longe de positi ñ in eo ad orabant et eo ui¬
dei meliores se ẽẽ iactabant: quia intẽplo
ad orabant dm̃. Non enim coutuntur
iudei samaritanis: quia dicebant eis. Quo
ẽẽ ꝑhibetis. quia templũ habetis qd̾ nos

Expanded text:
hinc istum adulterum qui te corrumpit, et vahinc istum adulterum qui te corrumpit, et vade, voca virum tuum. Voca, et veni, ut intelligas me. 23. Dicit ei mulier: Domine, video quia propheta es tu. Coepit venire vir, nondum plene venit. Pa, nam de seipso ait: Non est propheta sine honore, nisi in patria sua ; item de illo dictum est ad Moysen: Propfratribus eorum similem tui ; similem scilicet ad formam carnis, non ad eminentiam majestatis. deo, inquit, quia propheta es tu. Incipit virum adincipit quaerere quod illam solebat movere. Contentio quippe fuerat inter Samaritanos et Judaeos, quia Judaei in templo a Salomone fabricato adorabant Deum: Samaritani longe inde positi, non in eo adorabant; et eo Judaei meliores se esse laetabantur, quia in templo adorabant Deum. Non enim coutuntur Judaei Samaritanis; quia dicebant eis: Quomesse perhibetis, quia templum habetis, quod nos
Abbreviated transcription (Latin):
re non successerat. Ubi enim ñ succedit
ille: error dñatur. Nam cũ cȩꝑit anima
capax esse rationis: aut asapienti m̃te
regicur: aut errore. S error ñ regit: s
ꝑdit. Post istos gͦ quinq sensus. mulier
illa ad huc errab̾at: et error eã uentula¬
bat᷑. Error autem istȩ. non erat legitimꝰ
uir: s adulter. Ideo ei dñs ait. Benedixisti
quia non habeo uirũ. Quinq enĩ uiros ha¬
biusti: quinq te sensus carnis primo rexe¬
runt. Uenisti ad etatem utende rationinec
adsapientiam ꝑuenisti: s in errorẽ incidisti.
Ergo post illos quinq uiros: iste quẽ habes
non est tuis uir. Et quid erat. siuir ñ erat.
nͥ ad ulterum: Uoca itaq ñ ad ulterum. s ui¬
rũ tuũ. ut intellectu me capias. non errore.
deme falsum aliqͥd sentias. Ad huc enĩ errabat
mulier. quȩ aquam illã cogitabat: cũ iam
dñs de spiritu scõ loqueretur. Quare errabat.
nisi qͥa ad ulterũ uirũ habebat: Tolle hinc

Expanded text:
re non successerat. Ubi enim non succedit re non successerat. Ubi enim non succedit ille, error dominatur. Nam cum coeperit anima capax esse rationis, aut a sapiente mente regitur, aut ab errore: sed error non regit, sed perdit. Post istos ergo quinque sensus mulier illa adhuc errabat, et error eam ventilabat. Error autem iste non erat legitimus vir, sed adulter: ideo ei Dominus, ait, Bene dixisti, Quia non habeo virum. Quinque enim viros habuisti: quinque te sensus carnis primo rexerunt; venisti ad aetatem utendae rationis, nec ad sapientiam pervenisti, sed in errorem incidisti. Ergo post illos quinque viros, iste quem habes, non est tuus vir. Et quid erat, si vir non erat, nisi adulter? Voca itaque non adulterum, sed virum tuum; ut intellectu me capias, non errore de me aliquid falsum sentias. Adhuc enim errabat mulier, quae aquam illam cogitabat; cum jam Dominus de Spiritu sancto loqueretur. Quare errabat, nisi quia adulterum, non virum habebat? Tolle ergo
Abbreviated transcription (Latin):
qui ad ȩternitatem regat: ad et̃nitatem ex¬
colat ad et̾nitatẽ instruat. Nam isti quinq
sensus ñ ad et̾nitatem nos regunt: s ad ista
temporalia uel appetenda. uel fugienda.
Ubi uero incellectus sapientia imbutus.
regere cȩꝑit animã: scit iam ñ solũ fugere
foueam. et ambulare inȩquali qd̾ oculi os¬
tendunt animȩ infirmȩ: nec tantũ canoras
uoces suauiter audire. dissonasq repelle¬
re. uel blandis odoribus delectari. putores q¬
quȩ respuere: aut dulcedine capi. et amari¬
tudine offendi: aut lenib mulceri. & aspe¬
ris ledi. Ista enĩ om̃ia: infirmȩ animȩ sunt
necessaria. Quid gͦ regiminis adhibetur
ꝑ illum intellectum: Non alba. & nigra
discreturus ẽ : s iusta. et in iusta. bona et
mala: utilia. et inutilia. castitatẽ. et inpu¬
diciã. Hanc ut amet: illã ut uitet. Carita¬
tẽ : & odium. In hac ut sit: in illa ut ñ sit.
hiic uir quinq illis uiris: in ista mulie¬

Expanded text:
qui ad aeternitatem regat, ad aeternitatem exqui ad aeternitatem regat, ad aeternitatem excolat, ad aeternitatem instruat. Nam nisi quinque sensus non ad aeternitatem nos regunt, sed ad ista temporalia vel appetenda vel fugienda. Ubi vero intellectus sapientia imbutus regere coeperit animam, scit jam non solum fugere foveam, et ambulare in aequali quod oculi ostendunt animae infirmae: nec tantum canoras voces suaviter audire, dissonasque repellere; vel blandis odoribus delectari, putoresque respuere; aut dulcedine capi, et amaritudine offendi; aut lenibus mulceri, et asperis laedi. Ista enim omnia infirmae animae sunt necessaria. Quid ergo regiminis adhibetur per illum intellectum? Non alba et nigra discreturus est, sed justa et injusta, bona et mala, utilia et inutilia, castitatem et impudicitiam, hanc ut amet, istam ut vitet; charitatem et odium, in hac ut sit, in illo ut non sit. 22. Hic vir quinque illis viris in ista mulie
Abbreviated transcription (Latin):
acciꝑe quinq uiros priores animȩ: quin¬
q sensus corꝑis ẽẽ. Quando enĩ quisq nasci¬
tur. Antequam possit uti mente atq racio¬
ne: non regitur nisi sensib carnis. Anima
inpuero paruo qd̃ auditur. quod uidetur.
quod olet. quod sapit. quod tactu sentitur.
hoc appetit aut fugit. Appetit quicqͥd mul¬
cet: fugit quicqͥd offendit hos quinq sensꝰ.
hos enĩ quinq sensus mulcet uoluptas:
offendit dolor. Scd̃m hos quinq sensus.
tamquã quinq uiros: prius uiuit anima
quia istis regitur. Quare aut̃e uiri dicti st:
Quia legitimi. Adeo quinppe facti: et ad eo
donati animȩ. Infirma est adhuc quȩ istiᷤ
quinq sensib regitur: et sub istis quinq
uris agit. At ubi uenerit ad annos exeren¬
dȩ rationis. si eam susceꝑit optima discipli¬
na & doctrina sapientiȩ. quinq illis uiris
ad regendũ non succedit. nisi uir uerus le¬
gitimus. ⁊ illis melior: & qui meliꝰ regat. &

Expanded text:
accipere quinque viros priores animae, quinaccipere quinque viros priores animae, quinque sensus corporis esse. Quando enim quisque nascitur, antequam uti possit mente atque ratione, non regitur nisi sensibus carnis. Anima in puero parvulo, quod auditur, quod videtur, quod olet, quod sapit, quod tactu sentitur, hoc appetit aut fugit. Appetit quidquid mulcet, fugit quidquid offendit hos quinque sensus. Hos enim quinque sensus mulcet voluptas, offendit dolor. Secundum hos quinque sensus, tanquam quinque viros, prius vivit anima; quia istis regitur. Quare autem viri dicti sunt? Quia legitimi. A Deo quippe facti, et a Deo donati animae. Infirma est adhuc quae istis quinque sensibus regitur, et sub istis quinque viris agit: at ubi venerit ad annos exserendae rationis, si eam susceperit optima disciplina et doctrina sapientiae; quinque illis viris ad regendum non succedit, nisi vir verus legitimus et illis melior, et qui melius regat, et
Abbreviated transcription (Latin):
quitur. Intelligas reuera istã mulierẽ: non
habuisse cunc uirũ. S utebatur nescio qͦ
ñ legitimo uiro: ad ultero magis quã uiro.
Et dñs ei. Benedixisti. qͥa ñ habeo uirũ. Undegͦ
tu dixisti. uoca uirũ tuũ : et audi. qͥa bene nouit
dñs: non eam habere uirũ. Dicit ei et cet̾a: ne forte
putaret mulier id̃o dixisse dñm benedixisti qͥa ñ
habeo uirũ: quod hoc amuliere didicerit.
non qd̃ ipse istud tunc diuinitate cogno¬
uerit. Audi aliquid: qd̾ ñ dixisti. Quinq
enĩ uiros habuisti. & iste quem habes: ñ ẽ
uir tuus. Hoc uere dixisti. Iterũ cogit de
tari. Multi qͥppe intellexer̃t non quidem
absurde. nec usq quaq imꝓbabiliter:
qͥnq uiros mulieris huiꝰ. qͥnq libros moysi. Utebant᷑
enĩ eis samaritani: ⁊ sub eadẽ lege erant. Nam inde
illis & circuncisio inerat. S qm̃ angustat
nos qd̃ sequitur. et hunc quem habes ñ
ẽ uir tuus: uidetur mͥ faciliꝰ nos posse

Expanded text:
quitur. Intelligas revera istam mulierem non quitur. Intelligas revera istam mulierem non habuisse tunc virum; sed coutebatur nescio quo non legitimo viro, adultero magis quam viro. Et Dominus ei: Bene dixisti, Quia non habeo virum. Unde ergo tu dixisti, Voca virum tuum? Et audi quia bene novit Dominus eam non habere virum, Dicit ei, etc. Ne forte putaret mulier ideo dixisse Dominum, Bene dixisti, Quia non habeo virum, quod hoc a muliere didicerit, non quod ipse istud divinitate cognoverit, audi aliquid quod non dixisti: Quinque enim viros habuisti, et iste quem habes, non est vir tuus, hoc vere dixisti. 21. Iterum cogit de tari. Multi quippe intellexerunt, non quidem absurde, nec usquequaque improbabiliter, quinque viros mulieris hujus, quinque libros Moysi. Utebantur enim eis Samaritani, et sub eadem Lege erant: nam inde illis et circumcisio inerat. Sed quoniam angustat nos quod sequitur, Et nunc quem habes, non est vir tuus; videtur mihi facilius nos posse
Abbreviated transcription (Latin):
qui illa luce inluminaretur: nec tantũ ꝑ¬
funderetur. uerũ etiam frueretur. Ergo dñs
tamquã diceret. illustrare uolo. et ñ ad est
quem: uoca inquit uirum tuũ. Adhibe
intellectum ꝑ quem docearis: quo regaris.
Ergo constitue anima excepto intellectu.
tamqua feminam: intellectũ autẽ habere
tamquam uirũ. S iste uir ñ bene regit fe¬
minam suã: nisi asuꝑiore cum regitur. sa¬
puit enĩ mulieris uir. Caput autem uiri xp̃c.
Loquebatur caput uiri. cũ femina: & ñ erat
uir. Et tamquam diceret dñs adhibe caput
tuũ. ut ille suscipiat caput suũ gͦ uoca ui¬
rum tuũ & ueni hue. Id ẽ adesto: p̃sens esto.
Uelud enĩ absenses: dũ non intelligis p̾sen¬
tis uocem ueritatis. Presens esto: s noli sola.
Cum uiro tuo ad esto. Et adhuc illa ñdum
ad uocato illo uiro. ñ intelligit: ad huc car¬
nem sapit. ab sens ẽ enĩ uir. Non habeo in¬
quit uirũ. Et dñs sequitur: et misteria lo¬

Expanded text:
qui illa luce illuminaretur, nec tantum pqui illa luce illuminaretur, nec tantum perfunderetur, verum etiam frueretur. Ergo Dominus tanquam diceret, Illustrare volo, et non adest quem; Voca, inquit, virum tuum: adhibe intellectum per quem docearis, quo regaris. Ergo constitue animam excepto intellectu tanquam feminam: intellectum autem habere, tanquam virum. Sed iste vir non bene regit feminam suam, nisi cum a superiore regitur. Caput enim mulieris vir, caput autem viri Christus . Loquebatur caput viri cum femina, et non aderat vir. Et tanquam diceret Dominus, Adhibe caput tuum ut ille suscipiat caput suum: ergo voca virum tuum, et veni huc; id est, adesto, praesens esto: velut enim absens es, dum non intelligis praesentis vocem veritatis; praesens esto, sed noli sola; cum viro tuo adesto. 20. Et adhuc illa nondum advocato illo viro, non intelligit, adhuc carnem sapit; absens est enim vir: Non habeo, inquit, virum. Et Dominus sequitur, et mysteria lo
Abbreviated transcription (Latin):
ñ habere. hoc ẽ non adhibere. nec sccłm eũ
uiuere: bestialis ẽ uita. est enĩ innobis
quiddam bestiale. quo incarne uiuimus:
s intellectu regendũ est. Motus enĩ ani¬
me scđm carnem se mouentis. et indeli¬
cias carnales inmoderate diffluere cupi¬
entis: regit de suꝑ incellectus. Qui debet
dici uir. qui regit anqui regitur : Procul
dubio cum ordinata uita ẽ: intellectus ani¬
mã regit. ad ipsam animã ꝑtinens. Non
enim aliquid aliud ẽ quã anima: s aliqͥd
lucem sentire ñ possunt Solus ea ocłs et ꝑ¬
funditur & ꝑfruitur. Sic inanima nr̃a ẽ
quiddã: qd̃ intellectus uocat᷑. Hoc ipsum
animȩ quod intellectus et mens dicitur:
inluminatur luce suꝑiore. Iam suꝑior illa
lux qua mens humana illuminatur:
ds̃ est. Erat enim lum̃ uerũ. qd̃ inluminat
omnẽ hominẽ: uenientẽ inhunc mundũ.
Talis lux xp̃e erat: talis lux cũ muliere lo¬
quebatur. Et illi intellectus non ad erat.

Expanded text:
non habere, hoc est, non adhibere, nec secundum eum non habere, hoc est, non adhibere, nec secundum eum vivere, bestialis est vita. Est enim in nobis quiddam bestiale quo in carne vivimus, sed intellectu regendum est. Motus enim animae secundum carnem se moventis, et in delicias carnales immoderate diffluere cupientis, regit desuper intellectus. Qui debet dici vir? qui regit, an qui regitur? Procul dubio cum ordinata vita est, intellectus animam regit, ad ipsam animam pertinens. Non enim aliquid aliud est quam anima, sed aliquid lucem sentire non possunt; solus ea oculus et perfunditur et perfruitur. Sic in anima nostra quiddam est quod intellectus vocatur. Hoc ipsum animae quod intellectus et mens dicitur, illuminatur luce superiore. Jam superior illa lux, qua mens humana illuminatur, Deus est; Erat enim verum lumen, quod illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum . Talis lux Christus erat, talis lux cum muliere loquebatur: et illa intellectu non aderat,
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ iħc quia mulier non intelligebat. et uo¬
iens eam incelligere: uoca inquit uirũ tuũ
Ideo enim nescis quod dico: qͥa intellectus
tuus non ad est. Loquor ego scđm sp̃m: tu
audis scd̃m carnẽ. Quȩ loquor. neq ad uo¬
luptatem auriũ. nec ad oculos. nec ad olfa¬
tũ. nec ad gustum: nec ad tactũ ꝑtinent.
Mente sola capiuntur: intellectus solo
hauriuntur. Ille intellectus non tibi ad¬
est. Quomodo capis qd̃ dico: Uoca uirum
tuũi: p̃senta intellectum tuum. Quid est
enim animã habere: Non ẽ. magnũ. Nam
& peccis habet. Unde tu melior: Quia in¬
tellectum habes: qd̃ peccus non habet. Qd
est gͦ uoca uirum tuũ : Non me capis: non
me intelligis. Dedono dei tibi loquor: tu
autẽ carnem cogitas. Scdm carnem sitire
ñ us: ego sp̃m alloquor: absens ẽ indellec¬
tus tuus. Noca uirum tuũ. Noli ẽẽ sicut
ȩquus & mullus: quib ñ est intellectus.
Ergo frẽs mei animam habere & intellectũ

Expanded text:
dens ergo Jesus quia mulier non intelligebat, et vodens ergo Jesus quia mulier non intelligebat, et volens eam intelligere, Voca, inquit, virum tuum. Ideo enim nescis quod dico, quia intellectus tuus non adest: loquor ego secundum spiritum, tu audis secundum carnem. Quae loquor, nec ad voluptatem aurium pertinent, nec ad oculos, nec ad olfactum, nec ad gustum, nec ad tactum; mente sola capiuntur, intellectu solo hauriuntur: ille intellectus non tibi adest, quomodo capis quod dico? Voca virum tuum, praesenta intellectum tuum. Quid tibi est enim animam habere? Non est magnum, nam et pecus habet. Unde tu melior? Quia intellectum habes, quod pecus non habet. Quid est ergo, Voca virum tuum? Non me capis, non me intelligis: de dono Dei tibi loquor, tu autem carnem cogitas; secundum carnem sitire non vis, ego spiritum alloquor: absens est intellectus tuus, Voca virum tuum. Noli esse sicut equus et mulus, quibus non est intellectus . Ergo, fratres mei, animam habere, et intellectum
Abbreviated transcription (Latin):
Quid ẽ uoca uirũ tuum: Puirum stiũ eiuo¬
lebat aquã illam dare : An quia ñ intelli¬
gebat. ꝑuirũ suũ eam uolebat docere: forte
quomͦ ait apłs demulierib. Siquid autem
uolunt discere: domi uiros suos int̾rogent:¬
ubi ñ est iħc qui doceat. Deniq dicitur mu¬
ueribus: quas ꝓhibebat apłs loqui ineccłia.
Cum uero ipse dñs ad erat. & p̾sens presen¬
ti loquebatur. qͥd opus erat ut ꝑ uirum eiꝰ
ei loqueretur: Numqͥd ꝑuirum suũ lo¬
quebatur mariȩ sedenti ad pedes suos. et
excipienti uerbum suũi. quando maͬcha
circa multũ ministerium etĩã de sororis
Ergo frẽs mei audiamꝰ. & intelligamꝰ: qd̾
enim et animȩ nr̃ȩ dicit: uoca uirum
tuũ. Queramus et de uiro animȩ. Cur
iam non ipse iħc iux animȩ uerus est:
Absit incellectus. qm̃ quod dicturi sumꝰ
uix capitur nisi ab intentis. Ad sit ergo intel¬
lectꝰ ut capiat᷑. et ipse ĩtellectus erit fortasse uir aĩȩ. Uid̾ns

Expanded text:
Quid est, Voca virum tuum? Per virum suum ei voQuid est, Voca virum tuum? Per virum suum ei volebat aquam illam dare? An quia non intelligebat, per virum suum eam volebat docere? Forte quomodo ait Apostolus de mulieribus, Si quid autem volunt discere, domi viros suos intubi non est Jesus qui doceat: denique dicitur mulieribus quas prohibebat Apostolus loqui in Ecclesia . Cum vero ipse Dominus aderat, et praesens praesenti loquebatur? quid opus erat ut per virum ejus ei loqueretur? Numquid per virum suum loquebatur Mariae sedenti ad pedes suos, et excipienti verbum suum, quando Martha circa multum ministerium etiam de sororis sErgo, fratres mei, audiamus et intelligamus quod enim et animae nostrae dicit, Voca virum tuum. Quaeramus et de viro animae. Cur jam non ipse Jesus vir animae verus est? Adsit intellectus, quoniam quod dicturi sumus, vix capitur nisi ab intentis: adsit ergo intellectus ut capiatur, et ipse intellectus erit fortasse vir animae. 19. Vi
Abbreviated transcription (Latin):
do uoluptatẽ. Cũ ꝑuenerit quisq ad uolup¬
tatẽ scłi huiꝰ. cibus ẽ: potus est: lauacrũ ẽ: spec¬
taculũ ẽ: concubitus ẽ. Num qͥd ñ iterum si¬
ciet: Ergo dehac aqua qui biberit inquit:
iterũ sitiet. Qui autem acceꝑit ame aquam:
non siciet ineternũ. Saciabimur inquit: in
bonis domꝰ tuȩ. Dequa gͦ aqua daturus ẽ
nisi de illa dequa dictum ẽ. apud te fons ui¬
tȩ : Nam quom sitient qui in ebriabuntur
ab ubertate domꝰ tuȩ : Promittebat gͦ sagi¬
dũ intelligebat. & ñdũ intelligens qͥd res¬
pondebat: Dicit ad eum mulier. Dñe da
michi hanc aquã. ut ñsiciam: neq ueniã
huc haurire. Ad laborem indigentia cogebat:
& laborem infirmitas recusabat. Utinam
audiret. Uenite ad me om̃s qui laboratis.
& onerati estis: et ego reficiam uos. hoc enĩ
ei dicebat iħc. ut iam ñ laboraret: s illa non¬
dũ intelligebat. Deniq uolens ut intellige

Expanded text:
do, voluptatem: cum pervenerit quisque ad volupdo, voluptatem: cum pervenerit quisque ad voluptatem saeculi hujus, cibus est, potus est, lavacrum est, spectaculum est, concubitus est; numquid non iterum sitiet? Ergo de hac aqua qui biberit, iterum, inquit, sitiet: si autem acceperit a me aquam, non sitiet in aeternum. Satiabimur, inquit, in bonis domus tuae . De qua ergo aqua daturus est, nisi de illa de qua dictum est, Apud te est fons vitae? Nam quomodo sitient qui inebriabuntur ab ubertate domus tuae ? dum intelligebat; et non intelligens, quid respondebat? Dicit ad eum mulier: Domine, da mihi hanc aquam, ut non sitiam, neque veniam huc haurire. Ad laborem indigentia cogebat, et laborem infirmitas recusabat. Utinam audiret, Venite ad me, omnes qui laboratis et onerati estis, et ego vos reficiam . Hoc enim ei dicebat Jesus, ut jam non laboraret, sed illa nondum intelligebat. 18. Denique volens ut intelliger
Abbreviated transcription (Latin):
ñ potuit dare semꝑ: Suspirabat tamen il¬
la uolens indigere. nolens laborare. assidue
uentre ad illum fontẽ: onerari pondere quo
indigentia suppleretur. & finito qd̃ hause¬
rat: rursus redire cogebatur. Et cotidianꝰ
ei fuit istȩ labor. quia indigentia illa refici¬
ebatur: non extinguebatur. Delectata gͦ
tali munere: rogabat ut aquã uiuam il¬
spiritalit̾ aliqͥd ꝓmittit. Quid ẽ quibiberit
ex hac qͣua sitiet iterũ : Et uerũ ẽ scd̾m hanc
aqua: ce uerũ ẽ scd̃m qd significabat illa
aqua. Et enim aqua in puteo uoluptas est¬
scłi: in ꝓfunditate tenebrosa. hinc eam
hauriunt homines: hydria cupiditatum.
Cupiditate quippe proni sumt mittuntur.
ut ad uoluptatem haustã de ꝓfundo ꝑueni¬
ant: & fruantur uoluptate. precedente et
p̃missa cupiditate. Nam qui ñ p̃misi̾t cupi¬
ditatẽ : ꝑuenire non potest ad uoluptatem.
Pone gͦ ydriam cupiditatẽ: & aquã deꝓfun¬

Expanded text:
non potuit dare semper? Suspirabat tamen ilnon potuit dare semper? Suspirabat tamen illa, nolens indigere, nolens laborare. Assidue venire ad illum fontem, onerari pondere, quo indigentia suppleretur; et finito quod hauserat, rursus redire cogebatur: et quotidianus ei fuit iste labor; quia indigentia illa reficiebatur, non exstinguebatur. Delectata ergo tali munere, rogat ut ei aquam vivQui biberit de aqua hac, sitiet iterum? Et verum est secundum hanc aquam; et verum est secundum quod significabat illa aqua. Etenim aqua in puteo, voluptas saeculi est in profunditate tenebrosa: hinc eam hauriunt homines hydria cupiditatum. Cupiditatem quippe proni submittunt, ut ad voluptatem haustam de profundo perveniant; et fruuntur voluptate, praecedente et praemissa cupiditate. Nam qui non praemiserit cupiditatem, pervenire non potest ad voluptatem. Pone ergo hydriam, cupiditatem; et aquam de profun
Abbreviated transcription (Latin):
alium fontẽ promittis patre nr̃o melior
potes ẽẽ qui hunc puteũ fodit. & ipse cum
sius usus est eo: Dñs gͦ dicat: quid dixerit
aquã uiuã. Respondit᷑ iħc et dixit ei. Om̃is
qui biberit exaqua hac: siciet iterũ. Qui au
tem biberit exaqua quã ego dabo ei ñsiciet
inȩẽnum: s aqua quã ei dabo fiet in eo fons
aquȩ salientis inuitã ȩt̃nam. Aꝑtius locutus
ẽ dñs. fiet in eo fons aquȩ salientis inuitã
ȩt̃nã. Qui biberit de aqua ista: ñ siciet inȩ¬
ternũ. Quid euidentiꝰ. qͥa ñaquã uisibilem
s inuisibilem ꝓmittebat: Quid eiudentius.
quia ñ carnaliter. s spiritaliter loquebatur:
Ad huc tamen illa mulier carnẽ sapit. delecta¬
ta ẽ non sitire. & putabat hoc scłm carnẽ si
recͥtione mortuorũ. Iam hoc uolebat illa.
Dederat enim ds̃ aliquando seruo suo helye:
ut ꝑdies quadraginta nec esuriret nec siti¬
ret. Qui hoc potuit dare ꝑ qͣdraginta dies

Expanded text:
alium fontem promittis? Patre nostro melior alium fontem promittis? Patre nostro melior potes esse, qui hunc puteum fodit, et ipse cum suis usus est eo? Dominus ergo dicat quid dixerit aquam vivam. « Respondit Jesus, et dixit ei: Omnis qui biberit ex aqua hac, sitiet iterum: qui audabo ei, non sitiet in aeternum; sed aqua quam ego dabo ei, fiet in eo fons aquae salientis in vitam aeternam. » Apertius locutus est Dominus, Fiet in eo fons aquae salientis in vitam aeternam. Qui biberit de aqua ista, non sitiet in aeternum. Quid evidentius, quia non aquam visibilem, sed invisibilem promittebat? quid evidentius, quia non carnaliter, sed spiritualiter loquebatur? 15. Adhuc tamen illa mulier carnem sapit: delectata est non sitire, et putabat hoc secundum carnemrectione mortuorum. Jam hoc volebat illa. Dederat enim Deus aliquando servo suo Eliae, ut per quadraginta dies nec esuriret, nec sitiret . Qui hoc potuit dare per quadraginta dies,
Abbreviated transcription (Latin):
terrupto meatu. tamquã afontis tramite
seꝑata fuerit: ñ dr̃ aqua uiua. S illa aqua
uiua dicitur: quȩ manans excipitur. Talis
aqua erat in illo fonte. Quid gͦ ꝓmittebat.
qd̾ petebat : T̃am̃ mulier suspensa ait. Dñe
neꝙ in quo haurias habes: & puteus altus ẽ.
Uidete quomodo intellexerit aquã uiam:
aquam scilicet quȩ erat in illo fonte. Tu mͥ
uis dare aquam uuiã. et ego fero unde hau¬
riam: et tu ñ fers. Aqua uiua hȩc ẽ. Quomͦ¬
tu michi daturus es : Aliud intelligens. et
carnaliter sapiens: quodammͦ pulsat. ut a¬
ꝑiat magister quod clausũ ẽ. Pulsabat ig¬
norantia: ñ studio. Adhuc miseranda: ñ
dum instruenda. Dicit aliquid eiudentiꝰ
dñs deilla aqua uilla. Dixerat enĩ mulier.
Numqͥd tu maior es patre nr̃o iacob qͥ dedit
nobis puteũ: Et ipse ex eobibit. & filii eiꝰ:
et peccora eius. Dehac aqua uiua dare mi¬
chi ñ potes: qm̃ hauritoriũ ñ habes. forte

Expanded text:
terrupto meatu. tanquam a fontis tramite terrupto meatu. tanquam a fontis tramite separata fuerit; non dicitur aqua viva: sed illa aqua viva dicitur, quae manans excipitur. Talis aqua erat in illo fonte. Quid ergo promittebat quod petebat? 13. Tamen mulier suspensa ait: Domine, neque in quo haurias habes, et puteus altus est. Videte quomodo intellexerit aquam vivam, aquam scilicet quae erat in illo fonte. Tu mihi vis dare aquam vivam, et ego fero unde hauriam, et tu non fers. Aqua viva hic est, quomodo mihi daturus es? Aliud intelligens et carnaliter sapiens quodammodo pulsat, ut aperiat magister quod clausum est. Pulsabat ignorantia, non studio; adhuc miseranda, non dum instruenda. 14. Dicit aliquid evidentius Dominus de illa aqua viva. Dixerat enim mulier, Numquid tu major es patre nostro Jacob, qui dedit nobis puteum, et ipse ex eo bibit, et filii ejus, et pecora ejus, De hac aqua viva dare mihi non potes, quoniam hauritorium non habes: forte
Abbreviated transcription (Latin):
quia ferebat secum mulier uasculũunde a¬
qu̾a hauriret: eo mirata ẽ quia uid̃s pete¬
bat ab ea bibere: quod ñ solebant facere uidei.
Ille autẽ quibibere querebat: fidem ipsius
bibere. Respondit iħc & dixit ei. Si scires
donũ dei & quis ẽ qui dicit tibi clamichi
bibere: tu forsitan petisses abeo. et decdisset
tibi aquã uiuam. Pecit bibere: et ꝓmittit
bibere. Eget quasi accepturus: et affluit
quasi saciaturus. Si scires inquit donũ dei.
donũ dei: est sp̃s sc̃s. S adhuc mulieri tecte
loquitur: et paulatim uitrat incor.fortas¬
sis iam docet. Quid enim ista ortatione sua¬
suauius et benignus: Si scires donũ dei.
huc usq suspendit. Niua aqua dicitur uul¬
go: illa quȩ defonte exiit. Iua enim quȩ col¬
ligitur pluuia inlacunas aut incisternas:
aqua uiua non dicitur. & si defonte mana¬
uerit. & in loco aliquo collecta steterit. nec
ad se illuc unde maneͬbat ad miserit. s in¬

Expanded text:
quia ferebat secum mulier vasculum unde aquia ferebat secum mulier vasculum unde aquam hauriret, eo mirata est, quia Judaeus petebat ab ea bibere, quod non solebant facere Judaei. Ille autem qui bibere quaerebat, fidem ipsius bibere. Respondit Jesus, et dixit ei: Si scires donum Dei, et quis est qui dicit tibi, Da mihi bibere, tu forsitan petisses ab eo, et dedisset tibi aquam vivam. Petit bibere, et promittit bibere. Eget quasi accepturus, et affluit tanquam satiaturus. Si scires, inquit, donum Dei. Donum Dei est Spiritus sanctus. Sed adhuc mulieri tecte loquitur, et paulatim intrat in cor. Fortassis jam docet. Quid enim ista hortatione suavius et benignius? Si scires donum Dei, huc usque suspendit. Viva aqua dicitur vulgo illa quae de fonte exit. Illa enim quae colligitur de pluvia in lacunas aut cisternas, aqua viva non dicitur. Et si de fonte manaverit, et in loco aliquo collecta steterit, nec ad se illud unde manabat admiserit, sed in
Abbreviated transcription (Latin):
deillo samaritano unũ de decem leꝓsis qͦs
mundauerat: qui solus rediit ut grãs age
aliꝰ qui daret głam deo. nisi alienigena. iste:
Pertinet ad imaginẽ tei. qd̃ ab alienigenis
uenit ista mulier: quȩ typum gerebat eccłȩ.
Nentura enim erat ȩccłia degentib: alieni¬
gena agenera uideorum. Audiamus gͦ in
illa nos ⁊in illa agnoscamꝰ nos: &in illa gr̃as
agamus deo ꝓnobis. Illa enim figura erat.
non ueritas: quia et ipsa p̃misit figurã. et
facta ẽ ueritas. Nam credidit ineum: qui
de illa nobis figuram p̃tendebat. Uenit gͦ
haurire aquam. Simpliciter uenerat hau¬
rire aquã: sicut solent uel uiri uelfemine.
Dicit ei iħc. Damichi bibere. Discipłĩ enim
eius abierant inciuitatem: ut cibos emerent.
Dicit gͦ ei mulier illa samaritana. Quomͦ tu
uideus cum sis bibere ame poscisquȩ sum
mulier samaritana: Non enim coutuntur
udei samaritanis. Uidetis alienigenam:
Omnino uasculis eorũ non utebantur. Et

Expanded text:
de illo Samaritano, uno de decem leprosis quos de illo Samaritano, uno de decem leprosis quos mundaverat, qui solus rediit ut gratias agalius qui daret gloriam Deo, nisi alienigena iste . Pertinet ad imaginem rei, quod ab alienigenis venit ista mulier, quae typum gerebat Ecclesiae: ventura enim erat Ecclesia de Gentibus, alienigena a genere Judaeorum. Audiamus ergo in illa nos, et in illa agnoscamus nos, et in illa gratias Deo agamus pro nobis. Illa enim figura erat, non veritas; quia et ipsa praemisit figuram, et facta est veritas. Nam credidit in eum, qui de illa figuram nobis praetendebat. Venit ergo haurire aquam. Simpliciter venerat haurire aquam, sicut solent vel viri vel feminae. 11. « Dicit ei Jesus: Da mihi bibere. Discipuli enim ejus abierantu Judaeus cum sis, bibere a me poscis, quae sum mulier Samaritana? Non enim coutuntur Judaei Samaritanis. » Videtis alienigenas: omnino vasculis eorum Judaei non utebantur. Et
Abbreviated transcription (Latin):
mum iohannis. Inde sexta agitur. Quid mi¬
raris: Uenit iħc: et humiliando se. uenit
adputeũ. fatigatus uenit. qͥa infirmã. carñe
portauit. Hora sexta: quia etate scłi sexta. Ad
puteum: quia ad ꝓfunditatẽ huiꝰ habitacio¬
nis nr̃e. Unde dicit᷑. inpsalmis. Deꝓfundis
clamaui adte dñe. Sedit ut dixi: quia humi¬
liatus ẽ. Et uenit mulier forma eccłȩ. ñ iam
iustificate. s uistificande. Nã hoc agit ser¬
mo. uenit ignara. inuenit eũ: & agitur cũ
illa. Uideamus qͥd: uideamꝰ quare. Uenit
mulier desamaria: haurire aquã. Sama¬
ritani ad uideoꝵ gentem ñ ꝑtinebant. Alie¬
nigene fuerunt: quamiuis uitinas terras
incolerent. Longũ est originem samarita¬
norũ retexere. ne nos multa teneant: et ne¬
cessaria non loquamur. Sufficit gͦ: ut sama¬
ritanos inter alienigenas deputemus. Et ne
hoc audatius me arbitremini dixisse quã
uerius: audice ipsum dñm iħm quid dixerit

Expanded text:
mum Joannis: inde sexta agitur. Quid mimum Joannis: inde sexta agitur. Quid miraris? Venit Jesus, et humiliando se venit ad puteum. Fatigatus venit, quia infirmam carnem portavit.uteum, quia ad profunditatem hujus habitationis nostrae. Unde dicitur in Psalmis, De profundis clamavi ad te, Domine . Sedit, ut dixi, quia humiliatus est. 10. Et venit mulier. Forma Ecclesiae, non jam justificatae, sed jam justificandae; nam hoc agit sermo. Venit ignara, invenit eum, et agitur cum illa. Videamus quid, videamus quare: Venit mulier de Samaria haurire aquam. Samaritani ad Judaeorum gentem non pertinebant: alienigenae enim fuerunt, quamvis vicinas terras incolerent. Longum est originem Samaritanorum retexere, ne nos multa teneant, et necessaria non loquamur: sufficit ergo ut Samaritanos inter alienigenas deputemus. Et ne hoc audacius me arbitremini dixisse quam verius, audite ipsum Dominum Jesum, quid dixerit
Abbreviated transcription (Latin):
umago precessit. Potuit ds̃ carnem detra¬
here homini. unde faceret feminã: et ma¬
gis uidetur quasi congruere potuisse.
fiebat enim sexus infirmior: & magis de
carne infirmitas fieri debuit quam de osse.
Ossa enĩ incarne firmiora sunt. Non detra¬
xit carnẽ unde faceret mulierem: s detra¬
xit as. Et detracto osse. formata ẽ mulier:
& inlocum ossis: caro ad impleta est. Pote¬
rat ꝓosse os facere: poterat ad faciendam
mulierem. non costam s carnem detrahere.
Quid igitur significauit: facta ẽ mulier
incostã tamquam fortis: factus ẽ adã incar¬
ne tamquã infirmus. xp̃c est et eccłia. Illiꝰ
infirmitas: nr̃a est fortitudo. Quare gͦ hora
sexta ͤ Quia ȩtate seculi sexta computa ine¬
ugłio tamquã unã horam unã etatem: ab
acdam usq ad noe. Scd̾am a noe: usq ad a¬
braham. Terciã ab abrahã. usq ad dauid. Qrtã adauid:
usq ad transmigrationẽ babilonie. Quintam
atransinigratione babiloniȩ: usq ad baptis¬

Expanded text:
mago praecessit. Potuit Deus carnem detrahere homini unde faceret feminam, et magis videtur quasi congruere potuisse. Fiebat enim sexus infirmior, et magis de carne infirmitas fieri debuit quam de osse: ossa enim in carne firmiora sunt. Non detraxit carnem unde faceret mulierem; sed detraxit os, et detracto osse formata est mulier, et in locum ossis caro adimpleta est. Poterat pro osse os reddere, poterat ad faciendam mulierem non costam, sed carnem detrahere. Quid igitur significavit? Facta est mulier in costa tanquam fortis: factus est Adam in carne tanquam infirmus. Christus est et Ecclesia, illius infirmitas nostra est fortitudo. 9. Quare ergo hora sexta? Quia aetate saeculi sexta. Computa in Evangelio tanquam unam horam, unam aetatem ab Adam usque ad Noe; secundam a Noe usque ad Abraham; tertiam ab Abraham usque ad David; quartam a David usque ad transmigrationem Babyloniae; quintam a transmigratione Babyloniae usque ad baptis
Abbreviated transcription (Latin):
erat eccłia: delatere eiꝰ. Delatere scilicet dor¬
mientis. quia delatere incruce pendentis.
Lancea ꝑcusso: sacram̃ta eccłȩ ꝓfluxerunt.
S quare hoc uolui dicere fratres: Quia
infirmitas xp̃i nos facit fortes. magna ibi

Expanded text:
erat Ecclesia de latere ejus, de latere scilicet dorerat Ecclesia de latere ejus, de latere scilicet dormientis; quia et de latere in cruce pendentis lancea percusso Sacramenta Ecclesiae profluxerunt. Sed quare hoc dicere volui, fratres? Quia infirmitas Christi nos facit fortes. Magna ibi
Abbreviated transcription (Latin):
na uero sic infirmatur inpullis suis: ut etiã¬
supsi pulli ñ sequantur. & filios ñ uideas:
matrem tam̃ agnoscas. Ita fit alis demissis.
plumis hẏspida: uoce rauca. omnib mem¬
bris demissa. et abiecta: ut quẽadmodum
dixi. & si filios ñuideas: matrem tameri in¬
telligas. Sic gͦ infirmus iħc: fatigatus abi¬
nusquã de est. quo it. aut tinde it. nisi qͥa
ñ ad nos ueniret. nisi formã uisibilis carnus
ad sumeret: Quia gͦ uenire ad nos eo modo
dignatus ẽ. ut informa serui assumpta car¬
ne appareret: & ipsa carnis assumptio ẽ iter
ipsuis. Ideo fatigatus abitinere. quid est
aliud quam fatigatus incarne: Infirmus
incarne iħc: s noli tu infirmari. In illiꝰ in¬
firmitate tufortis esto: quia qd̃ infirmũ
ẽ dei. fortius est hominib. Sub hac rerũ
imagine adam quierat forma futuri pre¬
buit᷑ nobis magnũ indicium sacram̃ti:
immo ds̃ in illo prebuit. Nam cedormiens

Expanded text:
na vero sic infirmatur in pullis suis, ut etiamna vero sic infirmatur in pullis suis, ut etiamsi ipsi pulli non sequantur, filios non videas, matrem tamen agnoscas. Ita fit alis demissis, plumis hispida, voce rauca, omnibus membris demissa et abjecta, ut quemadmodum dixi, etiamsi filios non videas, matrem tamen intelligas. Sic ergo infirmus Jesus, fatigatus ab inusquam deest? Quo it, aut unde it, nisi quia non ad nos veniret, nisi formam visibilis carnis assumeret? Quia ergo venire ad nos eo modo dignatus est, ut in forma servi assumpta carne appareret, ipsa carnis assumptio est iter ipsius. Ideo fatigatus ab itinere quid est aliud, quam fatigatus in Carne? Infirmus in carne Jesus: sed noli tu infirmari; in illius infirmitate tu fortis esto, quia quod infirmum est Dei, fortius est hominibus . 8. Sub hac rerum imagine Adam qui erat forma futuri , praebuit nobis magnum indicium sacramenti; imo Deus in illo praebuit. Nam et dormiens