comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hoc factus non esset: carnem ip̃ius
non haberemus. Si carnem ip̃ius
nõ haberemus panẽ altaris nõ mã¬
duraremus. Festinemus ad hercdi¬
tateur: quia magnũ inde pignus
accepimus. fratres nici desideremꝰ
uitam xpristr. quia tenemus pig¬
nus mortem xp̃i. Quomodo nõ¬
bis non dabit bona sua. qui passus
est mala nostra:. Iu terris istis. in
isto seculo maligno. quid habundat
nisi nasci. laborare et mori. Discucite
res humanas. cũ uĩcit te si mẽtior: actẽ¬
dite os̃ hoĩc̃s. utrũ ad aliuid sĩt ĩ hoc sł̃o:
quã nasci laborare ⁊ mori. hec st̃ m̾ci

Expanded text:
hoc non factus esset, carnem ipsius hoc non factus esset, carnem ipsius non haberemus: si carnem ipsius non haberemus, panem altaris non manducaremus. Festinemus ad haereditatem, quia magnum inde pignus accepimus. Fratres mei, desideremus vitam Christi, quia tenemus pignus mortem Christi. Quomodo nobis non dabit bona sua, qui passus est mala nostra? In terris istis, in isto saeculo maligno quid abundat, nisi nasci, laborare et mori? Discutite res humanas, convincite me, si mentior: attendite omnes homines, utrum ad aliud sint in hoc saeculo, quam nasci
Abbreviated transcription (Latin):
legis latet xpũs. Ut panis miste¬
ria illa exponuntur et dilatantur:
sic et panes illi crescebant quando
frangebantur. Ex hoc quod uobis
exposui: panem uobis fregi. Quĩ¬
q ilia hominũ: significant ple¬
bem sub quinq libris legis constitu¬
tam. Duodecim cophini sunt du¬
odecim apostoli: qui et ipsi de frag¬
mentis legis impleti sunt. Duo
pisces sunt aut duo precepta dile¬
ctious dei et proxum. Aut duo
populi et circuntisione et preputio:
aut duc ille sacre persone regis et
sacerdotis. Het cum exponuntur
franguntur: cum intelliguntur
eum: qui ista fecit. I pse est panis
qui de celo descendit. si panis qui re¬
ficit: et non deficit. Paius qui sũ¬
mi potest: consinui non potest. I ꝑ¬
sum pancni ctiam manna sigñifi¬
cabat: unde dictum est. Paneni ce¬
li dedit illis. Dancn angelorum
manducauit homo. Quis est pa¬
ius celi nisi xpũs: Scd ut panẽ
angeloꝵ manducaret homo: dũs
angeloꝵ factus est homo. Si cuim

Expanded text:
Legis latet Christus. Ut panis mysteLegis latet Christus. Ut panis mysteria illa exponuntur, et dilatantur; sic et panes illi crescebant, quando frangebantur. Et hoc quod vobis exposui, panem vobis fregi. Quinque millia hominum significant plebem sub quinque libris Legis constitutam. Duodecim cophini sunt duodecim Apostoli, qui et ipsi de fragmentis Legis impleti sunt. Duo pisces sunt, aut duo praecepta dilectionis Dei et proximi, aut duo populi ex circumcisione et praeputio, aut duae illae sacrae personae regis et sacerdotis. Haec cum exponuntur, franguntur; cum intelliguntur, eum qui ista fecit. Ipse est panis, qui de coelo descendit : sed panis qui reficit, et non deficit; panis qui sumi potest, consumi non potest. Ipsum panem etiam manna significabat. Unde dictum est: Panem coeli dedit illis, panem Angelorum manducavit homo . Quis est panis coeli, nisi Christus? Sed ut panem Angelorum manducaret homo, Dominus Angelorum factus est homo. Si enim
Abbreviated transcription (Latin):
Iraculum grande factum
est dilectissimi. ut de quinq
panibus et duobus piscibus satura¬
rentur quinq hominũ milia: et
residua fragnentoꝵ implerent.
duodecim cophines. Grande mu¬
raculum: sed non multũ mirabi¬
mur factumr: si accendarnus faciẽ.¬
tem. Ille multiplice uit in mani¬
bus frangentiũ quinq panes. qui
in terris germinantia multiplicat
semina ut panca grana mictantur.
et horrea compleantur. Sed quia
ulud ommi anno facit. nemo unta¬
tur. Ad mirationẽ tollit nõ facti
ilitas: sed asfidui. tas. Dñs autem
quando ista facicbat. non solum per
uerba sed ctiam per ip̃a miracula
intelligentibus loquebatur. Quĩ¬
q panies significabant. quinq libroᷤᷤ
moysi. Nex uctus ordeum est: ad
cuangelicum triticum. Magna
in illis libris de xpristo misteria cõ¬
tinentur. Uude ait ipse. Si crede¬
rctis moysi: crederetis et michi.
De me enm ille scripsit. Sed quo¬
modo in ordco medulla sub pallea
latet. sic inuelamento misterioꝵ

Expanded text:
iraculum grande factum est, dilectissimi, ut de quinque panibus et duobus piscibus saturarentur quinque hominum millia, et residua fragmentorum implerent duodecim cophinos. Grande miraculum: sed non multum mirabimur factum, si attendamus facientem. Ille multiplicavit in manibus frangentium quinque panes, qui in terra germinantia multiplicat semina, ut grana pauca mittantur et horrea repleantur. Sed quia illud omni anno facit, nemo miratur. Admirationem tollit non facti vilitas, sed assiduitas. Dominus autem quando ista faciebat, non solum per verba, sed etiam per ipsa miracula intelligentibus loquebatur. Quinque panes significabant quinque libros Legis Moysi. Lex vetus hordeum est ad evangelicum triticum. Magna in illis libris de Christo mysteria continentur. Unde ait ipse: Si crederetis Moysi, crederetis et mihi: de me enim ille scripsit . Sed quomodo in hordeo medulla sub palea latet; sic in velamento mysteriorum
Abbreviated transcription (Latin):
bis et phariseis est infundendus:
qui maiorum traditionibus de¬
prauati. sinceritatem preceptoꝵ
xpristi non potuerunt custodi¬
re. Alia est enim uirginalis
uite contagione pollute: alie sor¬
des eius. que multorum libidi¬
nibus subiacuit. Ecce princeps

Expanded text:
bis et Pharisaeis est infundendus, qui majorum traditionibus depravati, sinceritatem praeceptorum Christi non poterant custodire. Alia est enim puritas virvitii contagione pollutae, et aliae sordes ejus quae multorum libidini subjacuerit. Ecce princeps
Abbreviated transcription (Latin):
net filio nec spũ saucto quantũ
ad nature diuine unuitaitem per¬
tinet. aut anterior aut maior est
sitas. uelud auterior aut maior
spiritus sc̃ ĩmiẽsitatem eternita¬
temqz aut precedere aut excedere.
naturaliter potest. Sicut ergo
nes filius posterior aut minor
est patre: ita nec spiritus scũs po

Expanded text:
nec Filio, nec Spiritu sancto quantum ad naturae divinae unitatem pertinet aut anterior, aut major est sitas, velut anterior aut major, Spiritus sancti aeternitatem immensitatemque aut praecedere aut excedere naturaliter potest. Sicut ergo nec Filius posterior aut minor est Patre, ita nec Spiritus sanctus po
Abbreviated transcription (Latin):
mari. ubi draconis illius con¬
tritis caꝑitibus super aquam:
et ipse draco maior cõmunitus
caput datur in escam populis
efhiopum. Si ergo non habu¬
it ymaginem cesaris cur dedit
censum: Non de suo dedit:
scd reddidit mundo quod erat
mundi. Et tu si non uis esse ob¬
noxius cesariz noli habere que
mundi sunt. Sed habes diuici¬
as: ob noxius cesari es. Si uis
nichil regi debere terreno: relinq̃
omnia tua et sequere xpristũ.
Et uene prius que cesaris sũt:
reddenda deceruit. Neq enim
potest esse quis deum: nsi pri¬
us reminciauerit mundo.
Sed omnes renuncianus uer¬
bis: non renunciamus effectu.
Mam cum sacramenta suscipi¬
mus: renuncianius. Quam
grauia uincula promitere deo
et non soluere. Melius est in
quit non uouere te: quam uo¬
uere et non soluere. Naior est
contrattus fider: quam pectunie.
Redde promissum dum in he
corpore es: priusquã ueniat ex¬
actor et mictat te in carterem.
Amen dicotibi. non exies inde.
donet soluas noiussimum qua¬

Expanded text:
mari, ubi dracones illi contritis capitibus super aquam et ipse draco maior conminutus caput datur in escam populis Aethiopum. si ergo non habuit imaginem Caesaris, cur dedit censum? non de suo dedit, sed reddidit mundo quod erat mundi. et tu si uis non esse obnoxius Caesari, noli habere quae mundi sunt. sed habes diuitias: obnoxius Caesari es. si uis nihil regi debere terreno, relinque omnia tua et sequere Christum. et bene prius quae Caesaris sunt reddenda decernit; neque enim potest esse quis domini, nisi prius renuntiauerit mundo. sed omnes renuntiamus uerbis, non renuntiamus adfectu; nam cum sacramenta suscipimus, renuntiamus. quam grauia uincula promittere deo et non soluere ! melius est in quit non uouere te quam uouere et non reddere. maior est contractus fidei quam pecuniae. redde promissum, dum in hoc corpore es, priusquam ueniat exactor et mittat te in carcerem. amen dico tibi, non exies inde, donec soluas nouissimum qua
Abbreviated transcription (Latin):
On nulli fratres quia
aut millicie cingulo
detinentur. aut in actu sunt
publico constituti: cum pectãt
grauiter hac solent a pettatis
suis prima se uoce extusare quã
militant. Et ne bene aliquãdo
faciant occupatos se malis acti

Expanded text:
onnulli, fratres, qui aut militiae cingulo detinentur, aut in actu sunt publico constituti, cum peccant graviter, hac solent a peccati sui poena se voce excusare, quod militant; et ne bene aliquando faciant, occupatos se malis acti
Abbreviated transcription (Latin):
dicauerunt. uerum etiam ad ĩ¬
structionem saluberrimam po¬
sterorum scriptis suis in ditam
reliquerunt: unum deum pre¬
dicat triuitatem. Id est patrem

Expanded text:
dicaverunt, verum etiam ad instructionem saluberrimam posterorum scriptis suis inditam reliquerunt, unum Deum praedicat Trinitatem, id est, Patrem
Abbreviated transcription (Latin):
t onde hoc michi ut uer̃at
mater dñi mei adie c
Non quali ignorans dicit. Scit
enim esse sancti spiritus graciam et
operationem: ut mater prophete

Expanded text:
t unde hoc mihi, ut ueniat mater domini mei ad me? non quasi ignorans dicit — scit enim esse sancti spiritus gratiam et operationem, ut mater prophet
Abbreviated transcription (Latin):
da in iusibilis uidex ueteri tenius¬
sun spiritũ mouit. Unus pro¬
cellam nubis exitauit. et terram
subruit: casura tot edificiorum
fundamenta concussit. Quid ergo
uidex iste facturus est. cum per se¬
metipsum uenerit. et multionẽ
pectatorum ita eius exarcerit si por¬
tari non potent cum nos per te¬
nuissimã nubem ferit: Un ire
eius presentia que caro subsistit.
si uentum mouit et terram subru¬
it. toncitauit a era. et tot edifitia
straui: HHanc districtionem uen¬
turi uidicis paulus considerans:
ait. Horrendum est incidere in ma¬
nus dei uiuentis. Ihanc psalmistã
expriunt dicens. Deus mainfeste
ueniet: deus noster et non silebit.
Ignis in conspectu eius ardebit. et
mar cuitu eius tempestas ualida.
Districtionem quippe tante iusticie
tempestas ignis quia comitantur.
quia tempestas exammat. quos
ignis exurit. I llum ergo diem fra¬
tres kuĩi. illum ante oculos ponite:
et quicquid modo graue creditur.
ineius operatione leuigatur. De

Expanded text:
da invisibilis judex venti tenuisda invisibilis judex venti tenuissimi spiritum movit, unius procellam nubis excitavit, et terram subruit, casura tot aedificiorum fundamenta concussit. Quid ergo judex iste facturus est, cum per semetipsum venerit, et in ultionem peccatorum ira ejus exarserit, si portari non potest cum nos per tenuissimam nubem ferit? In irae ejus praesentia quae caro subsistet, si ventum movit, et terram subruit, concitavit aera, et tot aedificia stravit? Hanc districtionem venturi judicis Paulus considerans, ait: Horrendum est incidere in manus Dei viventis . Hanc Psalmista exprimit, dicens: Deus manifeste veniet, Deus noster, et non silebit. Ignis in conspectu ejus ardebit, et in circuitu ejus teDistrictionem quippe tantae justitiae, tempestas ignisque comitantur. Quia tempestas examinat quos ignis exurat. Illum ergo diem, fratres charissimi, illum ante oculos ponite, et quidquid modo grave creditur, in ejus comparatione levigetur. De
Abbreviated transcription (Latin):
deficit. loquẽtis uerba anhelitus
intercidit. nam et si languor desit.
plerumqz sembus ipsa sua salus egri¬
tudo est: ita mundus in anns pri¬
oribus uel ut in iuuentute uiguit.
ad propagandam humani generis
prolem robustus fuit: salute corpoꝵ
uiridis. opulentia rerum pinguis.
at nunc ipsa sua seuectute depri¬
mitur. et quasi ad uicinam mortẽ
molestiis crebrescentibus urgetur.
Molite ergo fratres mei diligere:
quem uidetis dui stare non posse.
Drecepta apostolica in ammo po¬
ite. quibus nos ad monet dicens.
Nolite diligere mundum: neq
es que in mundo sunt. Quia si
quis diligit mundũ non est ka¬
ritas patris in eo. Nudius tercius
fratres agnouistis quod subito tur¬
bine annosa arbusta eructa: destruc¬
te domus. atqz ecclesie. a fundamẽ¬
tis euerse sunt. Quam ad uespe¬
rum sai atqz incolumes acturos
se in crastinum aliquid putabãt.
et tamen nocte eadem repentina
morte deffuncti sunt. in laqueo

Expanded text:
deficit, loquentis verba anhelitus deficit, loquentis verba anhelitus intercidit; nam etsi languor desit, plerumque sensibus ipsa sua salus aegritudo est: ita mundus in annis prioribus velut in juventute viguit, ad propagandam humani generis prolem robustus fuit, salute corporum viridis, opulentia rerum pinguis; at nunc ipsa sua senectute deprimitur, et quasi ad vicinam mortem molestiis crescentibus urgetur. Nolite ergo, fratres mei, diligere quem videtis diu stare non posse. Praecepta apostolica in animo ponite, quibus nos admonet, dicens: Nolite diligere mundum, neque ea quae in mundo sunt, quia si quis diligit mundum, non est charitas Patris in eo . Nudius tertius, fratres, agnovistis quod subito turbine annosa arbusta eruta, destructae domus, atque Ecclesiae a fundamentis eversae sunt. Quanti ad vesperum sani atque incolumes acturos se in crastinum aliquid putabant, et tamen nocte eadem repentina morte defuncti sunt, in laqueo
Abbreviated transcription (Latin):
mo transit. Uerba enuim quousq
per fecta sunt: uerba non sunt. Cũ
uero perfecta fuerint omnino iã
non sunt: quia nec perfici nisi trã¬
scundo possunt. Ait ergo. Cclũ
et terra transibunt: uerba autẽ
mea non transient. Ec si aperte
dicat. Omne quod apud nos du¬
rabile est: sine ĩmutatione ad eter
quod apud me transire cernitur:
fixum et sine transitu tenetur. quia
sine mutabilitare manentes sentẽ¬
cias exprimit mens sermo quitrã¬
sit. Ecce fratres mei iam cernimꝰ.
quod audiebanius. Noius cothidie
et crebrescentibus malis. ipadus
urgetur. Ex illa plebe innumera.
quanti remanseritis aspicitis: et
tamen adhuc cothidie flagella ur¬
gent. repentini casus opprimũt:
noue nos et improuise clades af¬
fligunt. Sicut enim in iuuentu¬
te uiget corpus. forte et incolume
manet pectus. torosa cernix. ple¬
na sunt brachia manus autem
seralibus scatura curuatur: ceruix
exsicrata deponitur. frequentibus
suspiriis pectus urgetur: uirtus

Expanded text:
mo transit. Verba enim quousque mo transit. Verba enim quousque imperfecta sunt, verba non sunt; cum vero perfecta fuerint, omnino jam non sunt, quia nec perfici nisi transeundo possunt. Ait ergo: Coelum et terra transibunt, verba autem mea non transibunt. Ac si aperte dicat: Omne quod apud vos durabile est, sine immutatione durabilequod apud me transire cernitur, fixum et sine transitu tenetur, quia sine mutabilitate manentes sententias exprimit meus sermo qui transit. 5. Ecce, fratres mei, jam cernimus quod audiebamus. Novis quotidie et crebrescentibus malis mundus urgetur. Ex illa plebe innumera quanti remanseritis aspicitis; et tamen adhuc quotidie flagella urgent repentini casus opprimunt, novae nos et improvisae clades affligunt. Sicut enim in juventute viget corpus, forte et incolume manet pectus, 1439 torosa cervix, plena sunt bronchia; in annis autem senilibus statura curvatur, cervix exsiccata deponitur, frequentibus suspiriis pectus urgetur, virtus
Abbreviated transcription (Latin):
ac despici debeat redemptor noster
prouida comparatione magnifesta.
ficulneam. et omnes arbores. Cũ
producunt iam ex se fructum. sci¬
tis quoniã prope est estas. I ta et
uos cum uideritis hec fierr scitote
qm̃ prope est regnum dei. At si¬
aperte dicat. Quia sicut ex fructu
arborum uicina estas agnoscitur.
ita ex rima mundi prope esse cog¬
noscitur regnum mũdi. Quibs
profecto uerbis ostenditur: quia
fructus mundi ruma est. Ad hoc
enum crescit: ut cadat. Ad hoc ger¬
nuinat. ut queq germinauerit
cladibus consumat. Bene auten
regnum dei estati comparatur. qr
tunt meroris nostri nubila transe¬
unt. et uite dies eterm solis clari¬
tate fulgescunt. Que omnia sub
magna cercitudine confirmantur:
cum sentencia subungitur qua
dicitur. Amen dico uobis. quia nõ
preteribit generatio hec: donec
omnia fiant. Celum et terra
transibunt: uerba autem mea.
non transient. Nichil enim in
rerum corporalium natura celo et
terra durabilius. et nichil in rerũ
natura tam uelociter quam ser¬

Expanded text:
ac despici debeat, Redemptor noster provida comparatione manifestat, ficulneam et omnes arbores, cum producunt jam ex se fructum, scitis quoniam prope est aestas. Ita et vos cum videquoniam prope est regnum Dei. Aperte ergo docet, quia sicut ex fructu arborum ventura aestas agnoscitur, ita ex ruina mundi prope esse cognoscitur regnum Dei, quibus profecto verbis ostenditur, quia fructus mundi ruina est. Ad hoc enim crescit ut cadat, ad hoc germinat ut quaecunque germinaverit, cladibus consumat. Bene autem regnum Dei aestati comparatur, quia tunc moeroris nostri nubila transeunt, et vitae dies aeterni solis claritate fulgescunt, quae omnia cum magna certitudine confirmantur, cum sententia subjungitur, qua dicitur: Amen dico vobis, quia non praeteribit generatio haec, donec omnia fiant. Coelum et terra transibunt, verba autem mea non transibunt. Nihil enim in rerum corporalium natura coelo et terra durabilius, et nihil in rerum natura tam velociter quam ser
Abbreviated transcription (Latin):
tionis et angustie. dies calamitatis
et miserie: dies tenebrarum et cati¬
ginis. dies nebule et turbiius: dies
nube et clangoris. De hac die dñs
iterũm per prophetam dicit. Ad¬
prediximus aerem mouit: terra
non subsistit. Quis ergo ferat
cum celum mouerit: NQuid autẽ
terrores quos ceruinius. nisi sequẽ¬
tis ire precones dixerims Unde
et considerate necesse est: quia ad
illa tribulatione ultima tantum
sunt tribulationes iste dissimiles.
quantum a potencia iudicis distat
te. mala temptantia resistendo uincite:
perpetrata autem flectibus purate.
Nuentum nanqz eterni uidicis. tã

Expanded text:
 dies calamitatis et miseriae, dies tenebrarum et caliginis, dies nebulae et turbinis, dies tubae et clangoris . De hac die iterum Dominus per prophetam dicit: Adpraediximus, aerem movit, et terra non subsistit; quis ergo ferat, cum coelum moverit? Quid autem terrores quos cernimus, nisi sequentis irae praecones dixerimus? Unde et considerare necesse est quia ab illa tribulatione ultima tantum sunt, istae tribulationes dissimiles quantum a potentia judicis personate, mala tentantia resistendo vincite, perpetrata autem fletibus punite. Adventum namque aeterni judicis ta
Abbreviated transcription (Latin):
nem de eoin die iidicii. Dciosũ
quippe uerbum est: quod aut
utilitate rectitudinis. aut ratio¬
ne iuste necessitatis caret. Occi¬
osa ergo colloquia ad edificatio¬
ni studium uertite: quam celer¬
rune huius uite. tempora fugiãt
considerate. quoniã districtus
ueniat uidex actendite. Hunc
ante oculos uestri cordis pointe:
hunc proximoꝵ uestrorum mẽ¬
tibus intimate. ut in quantum
iures suppetunt. si aununciare eñ
non negligitis uocari ab co ange¬
licuni iohaune ualeatis. Feria iͣi.¬

Expanded text:
nem in die judicii . Otiosum nem in die judicii . Otiosum quippe verbum est, quod aut utilitate rectitudinis, aut ratione justae necessitatis caret. Otiosa ergo colloquia ad aedificationis studium vertite: quam celerrime hujus vitae tempora fugiant, considerate: quam districtus veniat judex attendite. Hunc ante oculos vestri cordis ponite: hunc proximorum vestrorum mentibus intimate; ut inquantum vires suppetunt, si annuntiare eum non negligitis, vocari ab eo Angeli cum Joanne valeatis
Abbreviated transcription (Latin):
ad forum. Aut fortasse ad balne¬
um pergit: quem occiosum esse
considerat. ut secum ueniat muic¬
tat. I ꝑsa terrena actio. uos uestra
conueniat. Et si ad deum tendi¬
tis. curate ne ad deum tenditis.
curate ne ad eum soli ueniatis.
Hinc enim scriptum est. Qui
audic. dicat uemi. Ut qui iam ĩ
uocem corde superni amoris acce¬
perit: foras etiam proxinuis uocẽ¬
superne exhortacionis reddat. Et
fortasse paneni ut indigenti ele¬
mosinam porrigat non habet:
sed magis est quod tribuere ualeat.
qui linguam habet. Plus est enĩ
uerbi pabulo uucturam in perpetu¬
um mentem reficere qua uentrẽ
moriture carius terreno panc sa¬
ciare. Nolite ergo fratres proxi¬
nus uestris elemosinam uerbi sub¬
trahere. Mecum uos admoneo.
ut ab ocioso sermone parcamus.
in utiliter loqui declinemus. in¬
quantum reniti lingne preuale¬
mus. uiuentium uerba non de¬
fluant. cum uidex dicat. Omne
uerbum occiosum quod locum
fueruit homines: reddent ratio¬

Expanded text:
ad forum aut fortasse ad balnead forum aut fortasse ad balneum pergit, quem otiosum esse considerat, ut secum veniat, invitat. Ipsa ergo terrena actio vos vestra conveniat, et si ad Deum tendit, 1456 et si ad Deum tenditis, curate ne ad eum soli veniatis. Hinc etenim scriptum est: Qui audit, dicat: Veni ; ut qui jam in corde vocem superni amoris acceperit, foras etiam proximis vocem exhortationis reddat. Et fortasse panem, ut indigenti eleemosynam porrigat, non habet; sed majus est quod tribuere valeat, qui linguam habet. Plus enim est verbi pabulo victuram in perpetuum mentem reficere, quam ventrem moriturae carnis terreno pane satiare. Nolite ergo, fratres, proximis vestris eleemosynam verbi subtrahere. Mecum vos admoneo, ut ab otioso sermone parcamus, inutiliter loqui declinemus. Inquantum reniti linguae praevalemus, in ventum verba non defluant, cum judex dicat: Omne 1457 verbum otiosum quod locuti fuerint homines, reddent de eo ratio
Abbreviated transcription (Latin):
neus non sum. Quantum potes
exhibe ne male sernatum talentũ
quod acceperas. in tormentis exi¬
garis. Neqz enim plusꝙͣ unum
talentum acceperat: qui hoc abscõ¬
dere magis studuit quam crogare.
Et sanis quod in tabernaculo
non solum phiale: sed precipiẽte
dũo etiam cyati facti sunt. Per
phialas quippe doctrinam exuberãs:
perciatos nero parua atqz angusta
scientia de signatur. Alius doctri¬
na ueritatis plerius. Audientiũ
mentes in ebriat. Per hoc ergo
quod dicit: perfecto phialam por¬
rigit Qlus explere quod sentit
non ualet: sed quia hoc ut cumqz
deuunciat. profecto percyatum
gustum prebet. In dei ergo taber¬
naculo. id est in sancta ecclesia po¬
siti. si per doctrinã sapientiam mi¬
iustrare fialas minimine potesti s
in quantum pro diuina largitate
sufficitis proxinuis uestris boni uer¬
bi qatos dace. In quantum. nos
profecisse pensatis: etiam alios tra¬
hite. In uia dei. habere socios desi¬
derate. Si quis uestrum fratres

Expanded text:
neus non sum. Quanneus non sum. Quanexhibe, ne male servatum, quod acceperas, in tormentis exigaris. Neque enim plus quam unum talentum acceperat, qui hoc abscondere magis studuit quam erogare. Et scimus quod in tabernaculo Dei non solum phialae, sed praecipiente Domino etiam cyathi facti sunt. Per phialas quippe doctrina exuberans; per cyathos vero parva atque angusta scientia designatur. Alius doctrina veritatis plenus, audientium mentes inebriat: per hoc ergo quod dicit, profecto phialam porrigit. Alius explere quod sentit, non valet; sed quia hoc utcunque denuntiat, profecto per cyathum gustum praebet. In Dei ergo tabernaculo, id est, in sancta Ecclesia positi, si per doctrinae sapientiam ministrare phialas minime potestis, in quantum pro divina largitate sufficitis, proximis vestris boni verbi cyathos date. In quantum vos perfecisse existimatis, etiam alios trahite, in via Dei habere socios desiderate. Si quis vestrum, fratres,
Abbreviated transcription (Latin):
ante te. Quod enim gresse ange¬
lus. Hoc latine nuncius dicitur.
Redde ergo qui nunciare suꝑnũ
iudicem mictitur. angelus uoca¬
tur. ut dignitatem seruet in no¬
mine. quam explet in operatio¬
ne. Altum quidẽ nomen est: sed
uita nomine inferior non est.
Dtinam fratres rnuĩ: non ad
uidicium nostrum dicamus:
quia omnes qui sacerdotali no¬
mine censentur. angeli nocan¬
tur: propheta accestante qui ait.
Nabia sacerdotis custodiunt scien¬
ciam: et legem requirent ex ore
eius: quia angelus dnĩ excercitu¬
um est. Sed huius altitudinẽ
nomius etiam uos si uultis po¬
testes mercri. Nam bnusquisq
uestrum in quantum sufficit. in
quantum gratiã superne aspira¬
tionis accepit. si a prauitate pro¬
ximum reuocat. si exortari ad
bene operandum curat. si eternũ
regnum uel suppliciũ erranti
denunciat. cum sancte annunciati¬
ois uerba impendit: profecto an¬
gelus existit. Et nemo dicat: am¬
monere non sufficio: exhortari ido¬

Expanded text:
ante te . Quod enim Graece angeante te . Quod enim Graece angelus, hoc Latine nuntius dicitur. Recte ergo qui nuntiare supernum judicem mittitur angelus vocatur, ut dignitatem servet in nomine, quam explet in operatione. Altum quidem nomen est, sed vita nomine inferior non est. 6. Utinam, fratres charissimi, non ad judicium nostrum dicamus, quia omnes qui sacerdotii nomine censentur angeli vocantur, propheta attestante, qui ait: Labia sacerdotis custodiunt scientiam, et legem requirunt ex ore ejus, quia angelus Domini exercituum est . Sed hujus altitudinem nominis, etiam vos, si vultis, potestis mereri. Nam unusquisque vestrum in quantum sufficit, in quantum gratiam supernae aspirationis accepit, si a pravitate proximum revocat, si exhortari ad bene operandum curat, si aeternum regnum vel supplicium erranti denuntiat, cum sanctae annuntiationis verba impendit, profecto angelus existit. Et nemo dicat: Admonere non sufficio, exhortari ido
Abbreviated transcription (Latin):
hoc etiam uiros appetere. aquo
dicitur. per significationẽ intelli¬
gi et aliter potest. Mollibus enĩ
uestitus non fuit: quia uitam
peccantium non blandimentis
fouit. sed rigore aspere in nectio¬
is increpauit dicens. Gemini¬
na uiperarum quis uobis osten¬
dit fugere auentura ira: ronde
per salomonem dicitur. Uerba
sapientium quasi srimuli: et sit̃
clauũ in altum defixi. Clauis
ꝯuippe atq scimulis sapientium uer¬
ba comparantur. quia culpas delĩ¬
quentium nesciunt palpare sed
quuppe ministerium est uentura
preditere: non etiam demonstra¬
re. I olpines g̃ plusqmͣ propheta
est: quia eum quem precurrendo pro¬
phetauerat: etiam ostendendo nũ¬
ciabat. Sed quia arundo uento agi¬
tata esse denegatur. quia non esse
uestitus mollibus dicitur. quia pro¬
phete nomen huic impar esse pro¬
hibetur iam quid digne dici possit
audiamus. Sequitur. Hic est
de quo scriptum est. Etce micto
angelum meum aute faciem
tuam qui preparabit uiam tuã

Expanded text:
hoc etiam viros appetere, a quohoc etiam viros appetere, a quous mollibus dicitur, per significationem intelligi et aliter potest. Mollibus enim vestitus non fuit, quia vitam peccantium non blandimentis fovit, sed vigore asperae invectionis increpavit, dicens: Genimina viperarum, quis vobis gere a ventura ira? Unde et per Salomonem dicitur: Verba sapientium quasi stimuli, et sicut clavi in altum defixi . Clavis quippe atque stimulis sapientum verba comparantur, quia culpas delinquentium nesciunt palpare, sed quippe ministerium est, ventura praedicere, non etiam demonstrare. Joannes ergo plus quam propheta est, quia eum quem praecurrendo prophetaverat etiam ostendendo monstrabat. Sed quia arundo vento agitata esse denegatur, quia non esse vestitus mollibus dicitur, quia prophetae nomen huic impar esse perhibetur, jam quid digne dici possit audiamus. Sequitur: Hic est de quo scriptum est: Ecce ego mitto angelum meum ante faciem tuam, qui praeparabit viam tuam
Abbreviated transcription (Latin):
non aduersa perturbent; ut qui
in soliditate fidei figimur. nequaquã
rerum transeuntium mutabilitate
moneamuir. Adhuc autem de eius
expressione subiungitur. Sed quid
existis in desertum uidere:. homi¬
nem mollibus uestitum: Ecce qͥ
mollibus uestiuntur: in domib
regum sunt. Camelorum et emĩ
pilis contextis uestitus iohannes
fuisse describitur. Et quid est dice¬
re. ecce qui mollibus uestimitur ĩ
donubus regum sunt. nisi aperta
sentencia demostrare. quia non ce¬
lesti sed terreno regno nulitant.
Hii qui pro deo perpeti aspera fugi¬
unt: sed solis exterioribus deditit
presentis uite mollitiam et delet¬
emo ergo stimet in fluxu
uestrum peccatum de esse. Quia
si hoc culpa non esset nullomodo
iohannem dñs de uestimenti sui
asperitate laudasset. Si hoc culpa
non esset: nequaquã petrus apo¬
stolus per epistolam feminas a
preciosarum uestium apetitu cõ¬
pesceret dicens. Non mueste pre¬
ciosa. Pensate ergo que culpa sit

Expanded text:
non adversa perturbent, ut qui non adversa perturbent, ut qui in soliditate fidei figimur, nequaquam rerum transeuntium mutabilitate moveamur. 3. Adhuc autem de ejus expressione subjungitur: Sed quid existis in desertum videre? Hominem mollibus vestitum? Ecce qui mollibus vestiuntur in domibus regum sunt. Camelorum etenim pilis contextis vestitus Joannes fuisse describitur. Et quid est dicere: Ecce qui mollibus vestiuntur in domibus regum sunt, nisi aperta sententia demonstrare quia non coelesti, sed terreno regi militant hi qui pro Deo perpeti aspera fugiunt, sed, solis exterioribus dediti, praesentis vitae mollitiem et delecemo ergo existimet in fluxu vestium peccatum deesse, quia si hoc culpa non esset, nullo modo Joannem Dominus de vestimenti sui asperitate laudasset. Si hoc culpa non esset, nequaquam Petrus apostolus per epistolam feminas a pretiosarum vestium appetitu compesceret, dicens: Non in veste pretiosa . Pensate ergo quae culpa sit
Abbreviated transcription (Latin):
uento agitatam: Quod uidelicet
non asserendo: sed negando intu¬
lit. Arundinem quippe mox ut
aura tetig̾it: in partem alteram
flectit. Et quid per arundinem.
nisi carualis aninus designatur:
Qui mox in fauore uel detractioe
tangitur in partem qualibet incli¬
natur. Si enim quod humano
ore aura fauoris flauerit. Hyla¬
rescit extollitur. totumqz se quasi
ad gratiam inflectit. Sed si inde
uentus detractionis eruperit. unde
laudis aura ueniebat: mox hunc
quasi in patrem alteram ad ium fu¬
roris inclinat. Sed arundo uento
agitata iohãnes non erat: quia
hunc nec blandum gratia nec
Net prospera hunc erigere. nec
aduersa nouerant inclinare. Arũ¬
do ergo uento agitata non erat.
quem ad status sui rectitudine nul¬
la rerum uarietas inflectebat. Dis
anumum in ter auras linguaꝵ
positum. Stet in flexibilis status¬
nostre mentis. Nulla nos dtractio
ad iram ꝓ uocet: atqz ad renussio¬
nem in utilis gratie nullus fauor
inclinet. Non nos prospera eleuẽt

Expanded text:
vento agitatam? Quod videlicet vento agitatam? Quod videlicet non asserendo, sed negando intulit. Arundinem quippe mox ut aura contigerit, in partem alteram flectit. Et quid per arundinem nisi carnalis animus designatur? Qui mox ut favore vel detractione tangitur, statim in partem quamlibet inclinatur. Si enim ab humano ore aura favoris flaverit, hilarescit, extollitur, totumque se quasi ad gratiam inflectit. Sed si inde ventus detractionis eruperit, unde laudis aura veniebat, mox eum quasi in partem alteram ad vim furoris inclinat. Sed arundo vento agitata Joannes non erat, quia hunc nec blandum gratia, necNec prospera hunc erigere, nec adversa noverant inclinare. Arundo ergo vento agitata Joannes non erat, quem a status sui rectitudine nulla rerum varietas inflectebat. Discanimum inter auras linguarum positum, stet inflexibilis status mentis. Nulla nos detractio ad iram provocet, atque ad remissionem inutilis gratiae nullus favor inclinet. Non nos prospera elevent,
Abbreviated transcription (Latin):
isis tot signis tantisqz uir¬
tutibus: non scandalis ari
quisqz potuit. sed ammirari. Sed
in fidelium mens graue. in illo scã¬
dalum pertulit cumi eum: et post
tot miracula morientem uidit.
predicamus xp̃m crucifixum. iude¬
is quidem scandalum: gentibus
autem sculticiam. Sultum quippe
hominibus uisum est: ut pro homi¬
nibus auctor uite moreretur. Et
inde contra eum homo scandalũ
sumpsit: Unde ei amplius debitor
fieri debuit. Nam tanto deus ab
hominibus dignus honorandus
esset: quanto pro hominibus et
indigna susceperat. Quid est ergo
dicere beatus est: qui non fuerit
scandalizatus in me: nisi aperta
uoce abiectioneu mortis sue hu¬
militatemq signare: Ac si patẽ¬
ter dicat. Mira quidem facio: sed
abiata perpeti non de dignor. Qa
ergo moriendo te subsequoꝵ: cauẽ¬
duni ualde est homnibus. ne mme
mortem despiciant: qui signa ue¬
nerantur. Sed dunissis iohannis
discipulis: qui de eodem iohanne
turbis dicat audiamus. Quid exi¬
stis in desertum uidere: A rundinẽ

Expanded text:
enim tot signis, tantisque virtutibus, non scandalizari quisque potuit, sed admirari. Sed infidelium mens grave in illo scandalum pertulit, cum eum et post tot miracula morientem vidit. praedicamus Christum crucifixum, Judaeis quidem scandalum, gentibus autem stultitiam . Stultum quippe hominibus visum est ut pro hominibus auctor vitae moreretur; et inde contra eum homo scandalum sumpsit, unde etiam plus debitor fieri debuit. Nam tanto Deus ab hominibus dignius honorandus est, quanto pro hominibus et indigna suscepit. Quid est ergo dicere: Beatus qui non fuerit scandalizatus in me, nisi aperta voce abjectionem mortis suae humilitatemque signare? Ac si patenter dicat: Mira quidem facio, sed abjecta perpeti non dedignor. Quia ergo moriendo te subsequor, cavendum valde est hominibus, ne in me mortem despiciant, qui signa venerantur. 2. Sed dimissis Joannis discipulis, quid de eodem Joanne turbis dicat audiamus: Quid existis in desertum videre? Arundinem
Abbreviated transcription (Latin):
& post patuit ex facto. tota mente
diligamus: ꝓeiꝰ amore moriamur.
Ecce in resurrectione auetoris nr̃i :
ministros eiꝰ angłos cõciues nr̃oĩ
agnouimꝰ. Ad hoꝵ ergo cuuiũ illã
frequentem solemnitatem festinemꝰ:

Expanded text:
et post patuit ex facto, tota mente et post patuit ex facto, tota mente diligamus, pro ejus amore moriamur. Ecce in resurrectione auctoris nostri ministros ejus angelos concives nostros agnovimus. Ad horum ergo civium illam f
Abbreviated transcription (Latin):
ingressum eius ꝓtinus cognoscentẽ.
ciuittitem repente obsidionibus cir¬
cundederunt. custodes deputauert̃.¬
& samson fortissimũ se iam compre.¬
hendisse gauisi sũt. Sed quid sam sõ
fecit: agnouimus. Media nocte por¬
tas cuutatis abstulit: & montis uer¬
gasza ciuitas. nisi infernum desig¬
nat : Quid per philisteos. nisi uide¬
orum ꝑfidia demonstratur: Qui
cum mortuum dñm uiderent: eiꝰq
corpus in sepulchro iam positum.
custodes ilico deputauerunt: &
eum qui auetor. uitȩ claruerat.
in ferni claustris retentũ: quasi
samson ingasza se deprehendisse
letati sũt. Samson uero nocte media
nõ solum exiit. sed etiam portas
tulit: quia uideliert redemptor
nr̃ ante lucem resurgens. nõ solũ
liber de inferno exiit: sed ipsa
etiam in ferni claustra destruxit
Portas tulit. & montis uertcẽ subiit.
quia resurgendo claustra inferni
abstulit. & ascendendo cęloꝵ reg¬
na penetrauit. Hanc ergo resur

Expanded text:
ingressum ejus protinus cognoscentes, ingressum ejus protinus cognoscentes, civitatem repente obsidionibus circumdederunt, custodes deputaverunt, et Samson fortissimum se jam comprehendisse gavisi sunt. Sed quid Samson fecit agnovimus. Media nocte portas civitatis abstulit, et montis verGaza civitas nisi infernum designat? Quid per Philisthaeos nisi Judaeorum perfidia demonstratur? Qui cum mortuum Dominum viderent, ejusque corpus in sepulcro jam positum, custodes illico deputaverunt, et eum qui auctor vitae claruerat, in inferni claustris retentum, quasi Samsonem in Gaza se deprehendisse laetati sunt. Samson vero modia nocte non solum exiit, sed etiam portas tulit, quia videlicet Redemptor noster ante lucem resurgens, non solum liber de inferno exiit, sed et ipsa etiam inferni claustra destruxit. Portas tulit, et montis verticem subiit, quia resurgendo claustra inferni abstulit, et ascendendo coelorum regna penetravit. Hanc ergo resurr
Abbreviated transcription (Latin):
Qui si tunc de cruce descender&: n
mirum in sultantib cedens. uirtutẽ
nob̾ patientie nõ demonstran&. Sed
expectauit paululũ. tolerauit ob¬
probria: irrisiones sustinuit. serua¬
uit patientiam: distulit ammiratio¬
nem. Et qui decruce descendere
noluit: de sepulchro surrexit. Pluᷤ
igit᷑ fuit de sepulchro surgere: quã
de cruce descendere. Plus fuit mor¬
tem resurgendo destruere: quam
uitam descendendo seruare. Sed
cum uidei hunc ad insultationes suaᷤ.
de cruce descendere minime cerne¬
rent: cum morientem uiderent. eũ
seuicisse crediderunt: nomen illiꝰ
quasi se extinexisse gauisi sũt. Sed
ecee demorte nomen eus ꝑmundũ
ereuit: ex quã infidelis turba extĩc̃¬
xisse secredidit. Et quem gaudebar
occisum dolet mortuum: quia huẽ
ad suam glłam cognoscit perueniise
per pęnam. quod bene in libro ui¬
dicum. samson illius facta signi¬
ficant. Qui cum gaꝵ am cuuitatẽ
philistinoꝵ fuisset ingressus. philistei

Expanded text:
Qui si tunc de cruce descendisset, Qui si tunc de cruce descendisset, nimirum insultantibus cedens, virtutem nobis suae patientiae non demonstrasset. Sed exspectavit paululum, toleravit opprobria, irrisiones sustinuit, servavit patientiam, distulit admirationem; et qui de cruce descendere noluit, 1529 de sepulcro surrexit. Plus igitur fuit de sepulcro surgere quam de cruce descendere. Plus fuit mortem resurgendo destruere quam vitam descendendo servare. Sed cum Judaei hunc ad insultationes suas de cruce descendere minime cernerent, cum morientem viderent, eum se vicisse crediderunt, nomen illius se quasi exstinxisse gavisi sunt. Sed ecce de morte nomen ejus per mundum crevit, ex qua hoc infidelis turba exstinxisse se credidit; et quem gaudebat occisum, dolet mortuum, quia hunc ad suam gloriam cognoscit pervenisse per poenam. Quod bene in libro Judicum Samson illius facta significant , qui cum Gazam civitatem Philisthinorum fuisset ingressus, Philisthaei,
Abbreviated transcription (Latin):
dicat. Iure ille surrexit: qui cũ ds̃
esset. teneri a morte nõ potuit. Ad
in struendam gͦ ignorantiã nr̃ãm.¬
sue resurrectionis exemplũ nobis¬
sufficere noluit. Solus in tempore¬
illo mortuus est: & tam̃ solus mini¬
me surrexit. Nari scriptum est. Mul¬
ta corpora scõꝵ qui lormierant: sur¬
rexerunt. Ablata ergo sũt omĩa ar¬
gum̃ta ꝑfidiȩ. Nequis ergo dicat.
spenire de sẽ nõ deb& homo: quod
in carne sua exhibuit homo ds̃. Ee.¬
ce cum dõ homines resurrexisse cog.¬
noscimus: & quos puros fuisse homi.¬
nes nõ dubitamus. Si igitur mẽbra
redemptoris nr̃i sumꝰ: presumamurs.
innob. qd gestum constat in capite.
Si multum nos abicimus: sperare de
benus in nob̃ nos membra ultima.
qđd̃ de membris eiꝰ suꝑiorib audiui¬
mus. Ecce uero ad memoriam rediit:
quod crucifixo dĩ filio. uidei in sul¬
tantes dicebant. Si rex ifrł ẽ: des¬
cendat nunc decruce.⁊ credimꝰ ei.¬

Expanded text:
dicat: Jure ille surrexit qui, cum Deus dicat: Jure ille surrexit qui, cum Deus esset, teneri a morte non potuit. Ad instruendam ergo ignorantiam nsuae resurrectionis exemplum sufficere noluit, solus in illo tempore mortuus est et tamen solus minime surrexit. Nam scriptum est: multa corpora sanctorum, qui dormierant surrexerunt; ablata sunt ergo omnia argumenta perfidiae. Ne quis enim dicat sperare de se non debet homo, quod in carne sua exibuit homo Deus, ecce cum Deo homines resurrexisse cognobimus, et quos puros homines non dubitamus. Si igitur membra redemptoris nostri sumus, praesumamus in nobis quod gestum coSi multum nos abjicimus, sperare in nobis debemus nos membra ultima quod de membris ejus superioribus audivimus. 7. Ecce vero ad memoriam redit quod crucifixo Dei Filio Judaei insultantes dicebant: Si rex Israel est, descendat de cruce, et credim
Abbreviated transcription (Latin):
a morte ad uitam. a pena ad głam:
a corruptione ad incorruptionẽ
transii grauerat. Et priꝰ post resur¬
rectionem in galile a discipłis uidet᷑.
quia resurrectionis eius głam post
leti uidebimus. si modo a uitiis ad
urtiitum celsitudinẽ transmigramꝰ.
Qui ergo in sepule̾ro nuntiatur. intͣns¬
migratione ostenditur: quia is m
delectionis euangłicȩ expositione
traiscurrimus: sed libae ut de hac
etidem solemnitate. aliquid subtiliꝰ
unam nouimus : alteram nesciebamꝰ.
Una quippe mortalis ẽ: alia immortał.
Una corruptionis: alia in corruptioĩs.
ostendit alteram. Unam pertulit
moriendo: ostendit alteram resur¬
gendo. Si igit᷑ nob̾ mortalem uitã
scientibꝰ. resurrectionẽ ꝓmitteret
carnis: & tamen hane uisibiliter
nõ exhiber&. quis eiꝰ ꝓmissionibus
creder&: factus itaq homo appa¬
ruit in carne. mori dignatꝰ ẽ exuo¬
luntate: resurrexit ex potestate.
& ostendit exemplo: quod nob̃ ꝓ¬
misit in premio. Sed fortasse aliqͥs

Expanded text:
ad vitam, a poena ad gloriam, a corruptione ad incorruptionem 1528 transmigraverat. Et prius post resurrectionem in Galilaea a discipulis videtur, quia resurrectionis ejus gloriam post laeti videbimus, si modo a vitiis ad virtutum celsitudinem transmigramus. Qui ergo in sepulcro nuntiatur, in transmigratione ostenditur, quia is qude lectionis evangelicae expositione transcurrimus, sed libet ut de hac eadem solemnitate aliquid subtilius unam novimus, alteram nesciebamus. Una quippe mortalis est, altera immortalis, una corruptionis, altera incorruptionis; ostendit alteram. Unam pertulit moriendo, et ostendit alteram resurgendo. Si ergo nobis mortalem vitam scientibus resurrectionem promitteret carnis, et tamen hanc visibiliter non exhiberet, quis ejus promissionibus crederet? Factus itaque homo apparuit in carne, mori dignatus est ex voluntate, resurrexit ex potestate, et ostendit exemplo quod nobis promisit in praemio. Sed fortasse aliquis
Abbreviated transcription (Latin):
uere. qui lignum. fructus. folia. in mag.¬
na mole arboris ex paruo otidie se¬
mine restaurat: Cum ergo dubitans
animus de resurrectionis potentia
rationem querit : earum rerum ei
questiones inferendȩ sũt̃: quȩ inces¬
santer fuint. & tam̃ ratione compre¬
hendi nequaquã possũt: ut dum
nõ ualde exuisione rei penetrare
quod conspicit. de ꝓmissione diuinȩ
potentiȩ credat quod audit. Illa gͦ
iam dimissa despicite. Ad huius re-¬
surrectionis głam. quã in se ueritas
ostendit. tota intentione festina te.
Terrena de sideria quȩ ab auctore se¬
parant fugite: quia tam̃to alcius ad
conspeclum dĩ ommipotentis pertĩ¬
gitis. quanto mediatorem dĩ & ho¬
minum singulanter amatis: qui ui¬

Expanded text:
vere, qui lignum, fructus, folia, in magvere, qui lignum, fructus, folia, in magna mole arboris ex parvo quotidie semine restaurat? Cum ergo dubitans animus de resurrectionis potentia rationem quaerit, earum rerum ei quaestiones inferendae sunt, quae et incessanter fiunt, et tamen ratione comprehendi nequaquanon valet ex visione rei penetrare quod conspicit, de repromissione divinae potentiae credat quod audit. Illa erge transeunt velut jam dimissa despicite. Ad hujus resurrectionis gloriam, quam in se veritas ostendit, tota intentione festinate: terrena desideria quae ab auctore separant, fugite: quia tanto altius ad conspectum Dei omnipotentis pertingitis, quanto mediatorem Dei et hominum singularius amatis, qui vi
Abbreviated transcription (Latin):
mus unde oriendo cepit. quȩ ad tan¬
tam molem crescendo peruenit. In¬
uenimus ꝓcul dubio cius originem:
parussimum semen. Consideremus
nunc ubi in illo paruo grano seminiᷤ.
lactoꝵ fortituddo ligni: asꝑitas corticis.
saporis. odorisq magnitudo: ubertas
frueluumu uinditas folioꝵ. Contere¬
tam̃minamꝙ seminis granum: nõ est
ualidum. nde ergo ꝓcessit ligni du¬
ritia: Non est asperum. Unde asꝑ¬
itas corticis erupit: Non est sapoꝵ.
Unde sapor in fructibꝰ: Olfactum: nil
redolo. Unde odertifuictibꝰ frai¬
glat: Nil in se uiride ostendit. Unde
folioꝵ uiriditas exiit: Cuncta ergo
in semine simul latent. quȩ tamen nõ
simul exsemine ꝓdeunt. Exsemine
quippe ꝓdiicitur radixe. ex radice pro¬
dit uirgultum: ex urgulto oritur
fructus. infructu etiam ꝓducitur sem̃.
Addamus ergo: quia & semen lator in
semine. Qiud igitur mirum. si ossa. ner¬
uos carnem. capillosq reducat expul¬

Expanded text:
mus unde oriendo coepit, quae ad tanmus unde oriendo coepit, quae ad tantam molem crescendo pervenit. Invenimus procul dubio ejus originem, parvissimum semen. Consideremus nunc ubi in illo parvo grano seminis latet fortitudo ligni, asperitas corticis, saporis odorisque magnitudo, ubertas fructuum, viriditas foliorum. Contrectatum namque seminis granum non est validum; unde ergo processit ligni duritia? non est asperum, unde asperitas corticis erupit? non est saporum, unde sapor in fructibus? olfactum nil redolet, unde odor in fructibus fragrat? nil in se viride ostendit, unde foliorum viriditas exivit? Cuncta ergo in semine simul latent, quae tamen non simul ex semine prodeunt. Ex semine quippe producitur radix, ex radice prodit virgultum, ex virgulto oritur fructus, in fructu etiam producitur semen. Addamus ergo quia et semen latet in semine. Quid igitur mirum, si ossa, nervos, carnem, capillosque reducat ex pul
Abbreviated transcription (Latin):
in puluerem redigi. ꝑ sepulehra cons¬
piciunt: reparari ex puluere carnẽ
& ossa diffidũt. Sicq apud se quasi
sermõcinantes dicunt. Quando ex
puluere homo reducitur. quando agi¬
tur ut cinis animetur: quibꝰ breuit᷑
respondemus: quia longe minus est
dõ reparare quod fuit. quam creasse
quod nõ fu̾it. Aut quid mirus si ho¬
minẽ ex puluere reficit. qui simul oĩa
ex nichilo creauit: Mirabilius namq
est celum ac teritm. ex nullif exsis¬
tentib condidisse: quam ipsum exͤ tra
reparare. Sed cinis attenditur. & in car.¬
nem redire posse desperatur: & diu¬
nȩ oꝑationis uirtus comprehendi. qͣsi
exratione queritur. Quȩ scilico hȩc
ideirco in suis cogitationibus dicut:
quia eis cotidiana dĩ miracula. ex
assidutate uiluerunt. Nam ecce in
uno grano paruissimi seminis. latet
tota quȩ nascitum ẽ arb oris moles.
Constituamꝰ namq ante ocłos ciuissib&
arboris miram magnitudinẽ: cogite.¬

Expanded text:
in pulverem redigi per sepulcra consin pulverem redigi per sepulcra conspiciunt, reparari ex pulvere carnem et ossa diffidunt, sicque apud se quasi ratiocinantes dicunt: Quando ex pulvere homo reducitur? quando agitur ut cinis animetur? Quibus breviter respondemus quia longe minus est Deo reparare quod fuit quam creasse quod non fuit. 1559 Aut quid mirum si hominem ex pulvere reficit, qui simul omnia ex nihilo creavit? Mirabilius namque est coelum et terram ex nullis existentibus condidisse, quam ipsum hominem ex terra reparare. Sed cinis attenditur, et in carnem redire posse desperatur, et divinae operationis virtus comprehendi quasi ex ratione quaeritur. Qui scilicet haec idcirco in suis cogitationibus dicunt, quia eis quotidiana Dei miracula ex assiduitate viluerunt. Nam ecce in uno grano parvissimi seminis latet tota quae nascitura est arboris moles. Constituamus namque ante oculos cujuslibet arboris miram magnitudinem; cogite
Abbreviated transcription (Latin):
illius uitam nram a prauitate eom¬
pescat. Michi ficẽs credite: quia tãto
tunc erimus securi de euis presẽtia :
quanto nunc sattigimꝰ esse suscepti
de culpa. Certe si aliquis ur̃m cum
suo aduersano causam dicturus. in
meo uditio die crastino esset exhi¬
bendꝰ: totam fortasse noctem in som¬
nem ducer&. quid sibi dici posset:
quid obiectionibꝰ responder&. secũ
sollicita & estuante mente uersa¬
ret. Ne me iuenir& asꝑum. uehem̃¬
ter metuer&: ne apud me appareret
noxius formidar&. Et quis ego:
aut quid ego: Nimirum nõ longe
post futurus post hominẽ uermis:
atq post uermẽ pulius. Si ergo tan¬
ta cura ꝑtimescitur iuditium pul¬
ueris. qua intentio cogitandum ẽ:
qua formidine ꝓuidendum. tantę
uditium maiestatis: Sed quia sũt
nõ nulli qui de resurrectione earnis
incerti sũt: & tunc rectus docemꝰ.
si etiam cordium ur̃oꝵ questionibꝰ
occultis occurrimus pauca nob de
ipsa resurrectionis fide loquenda s̃.

Expanded text:
illius vitam nostram a pravitate comillius vitam nostram a pravitate compescat. Mihi, fratres, credite, quia tanto tunc erimus securi de ejus praesentia, quanto nunc esse satagimus suspecti de culpa. 11. Certe si aliquis vestrum cum suo adversario causam dicturus in meo judicio die crastino esset exhibendus, totam fortasse noctem insomnem duceret, quid sibi dici posset, quid objectionibus responderet, secum sollicita et aestuante mente versaret, ne me inveniret asperum vehementer metueret, ne apud me appareret noxius formidaret. Et quis ego? aut quid ego? nimirum non longe post futurus post hominem vermis, atque post vermem pulvis. Si ergo tanta cura pertimescitur judicium pulveris, qua intentione cogitandum est, qua formidine praevidendum tantae judicium majestatis? 12. Sed quia sunt nonnulli qui de resurrectione carnis incerti sunt, et hanc tunc rectius docemus, si etiam cordium vestrorum quaestionibus occultis occurrimus: pauca nobis de ipsa resurrectionis fide loquenda sunt