comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃s nascendo paruulus factus e̾. & in
crucem ascendens. captiuos popłos de
potestate diaboli redemit. Qͥ bene ca¬
tulo dormienti tͥb dieb &e tͥb noctibꝰ¬
ratur: qͥa tͥduo in sepulchro iacens. som¬
num mortis impleuit: & ipsa morte
mortis imꝑium uicit. De qͦ in genesi scͥp¬
tum ẽ. Quasi catulus leonis. Qui sus¬
citabit eum: Leones p̃positi ȩccłiȩ in¬
telligunt᷑: unde in temylo dñi leones
cumbubꝰ ex ere in b asib templi fieri
p̃cipiunt᷑ Itemleo. ꝑ¬
figuram scõrum doctorum impauidum
eȩtum sig̾eat: quorum rugitꝰ hoc est p̃¬
dicationis uox t̾ret aduersarios. Unde
scͥptum est. Leo fortissimus bestiarum:
ad nulliꝰ pauebit occursum. Iin amoᷤ
Leorugiet: quis non timebit: Dñs lo¬
cutus est. quis non ꝓpħabit: Itemleo
incontrariam partem ponit᷑. qndo se¬
uitia eiꝰ demonstrat᷑: ut est illud petri
apłi. Uigilate inquit & orate: quia ad¬
uersarius u̾r diabolus tanquam leo ru¬
giens. circuit querens quem deuoret.

Expanded text:
s nascendo parvulus factus est, et in crucem ascendens, captivos populos de potestate diaboli redemit. Qui bene catulo dormienti tribus diebus et tribus noctiburatur: quia triduo in sepulcro jacens somnum mortis implevit, et ipsa morte mortis imperium vicit. De quo in Genesi scriptum est: Quasi catulus leonis, quis suscitabit eum? . Leones praepositi Ecclesiae intelliguntur. Unde in templo Domini leones cum bubus ex aere in basibus templi fieri praecipiuntur. Item leo figuram sanctorum doctorum impavidum coetum significat, quorum rugitus, hoc est, praedicationis vox terret adversarios. Unde scriptum est: Leo fortissimus bestiarum, ad nullius pavebit occursum . Et in Amos: Leo rugiet: quis non timebit? Dominus locutus est: quis non prophetabit? Item leo in contrariam partem ponitur, quando saevitia ejus demonstratur, ut est illud Petri Apostoli: Vigilate, inquit, et orate: quia adversarius vester Diabolus, tanquam leo rugiens, circuit, quaerens quem devoret .
Abbreviated transcription (Latin):
auem inimici mei gratis. Lamia dia¬
bolus uł demones ut in iheremia: s
& lamia nudauit mammiliam: ce la¬
ctauit catulos. Item lamia heretici uł
minutis animantibus.

Expanded text:
mici mei gratis . Lamia diabolus vel daemones, ut in Jeremia: Sed et lamia nudavit mamillam, et lactavit catulos . Item lamia, haereticus vel minutis animalibus.
Abbreviated transcription (Latin):
coopuunt uestigia sua. ne eos uenator
inueniat. Cum genuerint catulum
tͥbus dieb ⁊ tͥb noc̃tib catulus dormi¬
re fert᷑. Tunc deinde patͥs fremituut
rugitu. ueluti tremefaetꝰ cubilis locꝰ
suscitare dr catulum dormientem.
Circa hominem leonis nat᷑a mitis ẽ:
ut nͥ lesi nequeant irasci. Patet enĩ eoꝵ
misedia: exemplis assiduis. Prostratis
enim parcunt. captiuos obuios patͣam
redire ꝑmittunt: hominem non nͥ in
magna fame int̾imunt. Leo enim qͥ
rex ẽ bestiarum. ꝑ fortitudinem typũ
tenet xp̃i: qui ẽ rex regum ce dñs dñan¬
tium. de qͦ scͥptum est in apocalipsi.
Ecce uicit leo de tͥbu iuda radix dauid.

Expanded text:
cooperiunt vestigia sua, ne eos venator cooperiunt vestigia sua, ne eos venator inveniat. Cum genuerint catulum, tribus diebus et tribus noctibus catulus dormire fertur: tunc deinde patris fremitu vel rugitu veluti tremefactus cubilis locus, suscitare dicitur catulum dormientem. Circa hominem leonum natura mitis est: ut, nisi laesi, nequeant irasci. Patet enim eorum misericordia exemplis assiduis. Prostratis enim parcunt, captivos obvios in patriam redire permittunt, hominem non nisi magna fame interimunt. Leo enim, qui rex est bestiarum, per fortitudinem typum tenet Christi, qui est rex regum et dominus dominantium, de quo scriptum est in Apocalypsi: Ecce vicit leo
Abbreviated transcription (Latin):
que uł ore uel unguib seuiunt: excep-¬
tis serpentib. Bestiȩ dicte. aui qͣ seuiuñ.
ferȩ appellatȩ. eo qͦd nãturali utantur
ub̾tate: ce desidio suo ferant᷑. Sunt enĩ
lib̾ȩ eorum uoluptates. & huc atq il:¬
luc uagant᷑: & qͦ animꝰ duxerit. eo feru¬
tur. Leonis uocabulum: ex greca origi¬
ne inflexum est in latinum. Grece enĩ
leon uocat᷑. & est nom̃ notͥum: quia ex
parte corruptum e̾. Leena uͦ totum
grecum ẽ: siẽ & dracena. Ut autẽ leena
lea dicat᷑: usurpatum est a poetis. Leo
autem grece. latine rex int̾pretatur. eo
quod pͥnceps sit omnium bestiarum.
cuiꝰ genus tripharium dr. E quibꝰ bre¬
ues & iuba crispa: imbelles sunt. Lon¬
gi ce coma simplici: acres: animos eoꝵ
frons ⁊ cauda indicat. Uirtꝰ eoꝵ in pecto
re. firmitas in capite. Septi auenatoribꝰ
t̾ram contuent᷑: qͦminꝰ conspectis uena¬
bulis t̾reant᷑. Rotarum timent strepitꝰ.
s ignes magis. Cum dormierint uigi¬
lant ocli: cum ambulant cauda sua

Expanded text:
el unguibus saeviunt, exceptis serpentibus. Bestiae dictae a vi, qua saeviunt: ferae appellatae, eo quod naturali utantur libertate et desiderio suo ferantur. Sunt enim liberae eorum voluntates, et huc atque illuc vagantur, et quo animus duxerit, eo feruntur. Leonis vocabulum ex Graeca origine inflexum est in Latinum. Graece enim leon vocatur, et est nomen nothum, quia ex parte corruptum est: leaena vero totum Graecum est, sicut et dracaena. Ut autem leaena lea dicatur, usurpatum est a poetis. Leo autem Graece, Latine rex interpretatur eo, quod princeps sit omnium bestiarum. Cujus genus trifarium dicitur, e quibus breves, et juba crispa, imbelles sunt: longi, et coma simplici, acres. Animos eorum frons et cauda indicat: virtus eorum in pectore est: firmitas in capite. Septi a venatoribus terram contuentur, quo minus conspectis venabulis terreantur. Rotarum timent strepitus, sed ignes magis. Cum dormierint, vigilant oculi: cum ambulant, cauda sua
Abbreviated transcription (Latin):
uinȩ legis eruditione p̃ditꝰ. dum alioꝵ
ingluuiem redarguit: cornu elefantis
inuentrem ferit. Inuentrem quippe
elefantos ꝑcusserat dum dicebat. Mul¬
ti ambulant qͦs sepe dicebam uobis:
Nunc autem & flens dico.mnimicos erti

Expanded text:
uinae legis eruditione praeditus, dum aliorum ingluuiem redarguit, cornu elephantos in uentrem ferit. In uentremque elephantos percusserat, cum dicebat: "Multi ambulant," quos saepe dicebam uobis. Nunc autem et flens dico, inimicos crucis
Abbreviated transcription (Latin):
ce in aqua baptismatis. nr̃a nob̾ peccata
donentur. Nichil inmundius menstrua¬
ta. quȩ quicquid a tagerit. inmundum
facit: ex mundi . sordes. xp̃i abluuntur
baptismate. fons saluator: ut inhieremia:
me dereliquerunt fontem aquȩ uiue fon
baptismũut ĩ iohel. Ifonsde domo dñi eg̾¬
diet᷑: & irrigabit om̃em t̾ram. Et in aliam
partem: ut in ꝓpħa. desiccabitur fluuius
a fonte suo. Fontes. scĩ predicatores: ut in
esaia. haurietis aquas in gaudio defon¬
bestie agri suspexerunt adte: quia ex sic¬
catisfontes aquarum. Fontes. hȩretici.
in epła petri: hi sunt fontes sine aqua:
fonsorigo generis humani. insalomone:
ante. quam rumpatur fumis argenteus.
ce recurrat uitta aurea. & conteratur hi¬

Expanded text:
et in aqua Baptismatis, nostra nobis peccata et in aqua Baptismatis, nostra nobis peccata donentur. Nihil immundius menstruata, quae quicquid attigerit, immundum facit: et injustorum sordes Christi abluuntur Baptismate. Fons SMe dereliquerunt fontem aquae vivae . Fons baptismus in Joel: Et fons de domo Domini egredietur et irrigabit omnem terram . Et in aliam partem, ut in propheta: Dessiccabitur fluvius a fonte suo . Fontes, sancti praedicatores, ut in Isaia: Haurietis aquas in gaudio de fonbestiae suspexerunt ad te, exsiccati sunt fontes aquarum. Fontes, haeretici in Epistola Petri: Hi sunt fontes sine aqua . Fons origo generis humani in Salomone: ait, rumpatur funis argenteus, & recurrat vitta aurea, & conteratur hy
Abbreviated transcription (Latin):
bu beniamin: & int̾p̃tatur sol. Areht
fons apud quem gedeon castra metatus ẽ.
interpretatur artifex: & merito: quia ibi
dñi mandato ꝓbatur popłs uixta aquas.
qui cum gede one pugnaturus erat. fors
qͥppe aut dñm xp̃m misticȩ significat.
aut originem untutum. Nam xp̃m si¬
gnificat. ineo quod ingenesi legitur. fon¬
tem esse inmedio paradisi. unde quattu¬
or flumina ꝓcedebant: hoc est quadtu¬
or euangłia defonte saluatoris ꝓceden¬
tia. ad irrigationẽ generis humani. Itẽ
fons sp̃s scĩ grãm designat: in eo qđ dñs
dicit in euangłio: qui biberit aquã quã
ego do: fiet in eo fons aquȩ salientis in
uitam ȩt̃nam. Baptisini uero sacram̃tũ
ostendit illud ⁊acharie ꝓpħe: quo ait:¬
indie illa erit fons patens domui dauid.
or habitantib ierłm: in ablutionem pecca¬
toris. &r menstruate. Hic fons. dedomo dĩ
egrediens. fertur ad eccłiam. ce scientiam
scripturarum: ut om̃s renascam᷑: &e inxͦ.

Expanded text:
ibu Benjamin, et interpretatur, sol. Areth ibu Benjamin, et interpretatur, sol. Areth fons, apud quem Gedeon castrametatus est interpretatur, artifex: et merito, quia ibi Domini mandato probabatur populus, juxta aquas, qui cum Gedeone pugnaturus erat. Fons quoque aut Dominum Christum mystice significat, aut originem virtutum Nam Christum significat in eo, quod in Genesi legitur , fontem esse in medio Paradisi, unde quatuor flumina procedebant, hoc est, quatuor Evangelia de fonte salutaris procedentia ad irrigationem generis humani. Item fons Spiritus sancti gratiam designat in eo, quod Dominus dicit in Evangelio: Qui biberit aquam, quam ego do, fiet in eo fons aquae salientis in vitam aeternam . Baptismi vero sacramentum ostendit illud Zachariae die illa erit fons patens domui David, et habitantibus Jerusalem in ablutionem peccatoris et menstruatae . Hic fons de domo Dei egrediens fertur ad Ecclesiam, et ad scientiam Scripturarum, ut omnes renascamur in Christo,
Abbreviated transcription (Latin):
ut est illud psalmiste: estimatus sũ cum
descendentib in lacum. Culpat eos qui
putabant dñm saluatorem mortuum
fuisse cõmuniter: & illam singularem ce
mirabilem passionẽ morientib reliquis
hominib comparare. Rursum in laci
nomine ꝓfũdissima kalamitas istius
mundi expͥmitur: ut est illud adte do¬
mine clamaui d̾s m̃s. nesileas ame: oe
ero similis descendentib inlacum. Lacꝰ
enim hoc sc łm est: quod quasi delectabi¬
le actranquillum creditur: sed quas ꝓfun-¬
ditates & mensuras habeat. ignoratirꝵ.
Lacus. dolor uel lapsus in mortem: ut
inpsalmo: lacum aꝑuit ce effodit eum: ce
alibi. laqueos parauerunt pedib meis.
Lacuna. heretici: ut in ꝓpħa. qui faciebant
lacunas adcapiendos pisces: hoc est ani¬
De fontib.
asło nomen est fontis intribu
beniamin: ce int̾ pretat᷑ conuer¬
sio generationis. Rogel nomen
est fontis intribu beniamin: & interp̾ta¬
tur deorsum ferens. Sames fons est intͥ¬

Expanded text:
ut est illud Psalmistae: Aestimatus sum cum ut est illud Psalmistae: Aestimatus sum cum descendentibus in lacum . Culpat eos, qui putabant Dominum Salvatorem mortuum fuisse communiter, et illam singularem et mirabilem passionem morientibus reliquis hominibus comparem. Rursum in laci nomine profundissima calamitas istius mundi exprimitur, ut est illud: Ad te, Domine, clamavi: Deus meus, ne sileas a me, et ero similis descendentibus in lacum . Lacus enim hoc saeculum est, quod quasi delectabile ac tranquillum creditur; sed quas profunditates et mensuras habeat, ignoratur. Lacus dolor vel lapsus in mortem, ut in Psalterio: Lacum aperuit et effodit eum . Et alibi: Laqueos paraverunt pedibus meis . Lacuna, haeretici, ut in propheta: Qui faciebant lacunas ad capiendos pisces . CAPUT IDe fontibus. Vascho nomen est fontis in tribu Benjamin, et interpretatur, conversio generationis. Rogel nomen est fontis in tribu Benjamin: et interpretatur, deorsum ferens. Sames fons est in tr
Abbreviated transcription (Latin):
quid in latina lingua resonet genesar:
liberatam. trantlucat adlitus: & intran¬
quillissimo portu requiescere faciat. Int̾¬
pretat᷑ autem genesar. ortus pͥncipium:
ut inlibro denominib ebraicis inueni¬
mus. Lunc enim plena nobis tribuetur
tranquillitas: quando paradisi ꝑ xp̃m
generali uocabulo. aut ꝓinferno poni¬
tur. aut ꝓsepultura foueali: aut istius
mundi ꝓfundissina calamitate: dicit᷑
enim inde lacus: quod ipsa terra lateat.
Nam lacus ꝓinferno notatur: ut est illud
psalmistȩ posuerunt me inlacum infe¬
riorem: intenebras & umbrã mortis: sic
&e in illo testimonio ⁊acharie ꝓpħe: quo
adipsum dñm ait: insanguine testam̃ti
tui eduxisti uinctos tuos delacu: inquo
non est aqua. Quoꝰ ita intellegitur: in
sanguine passionis tue. o saluator. eos qͥ
uincti incarcere tenebantur inferni. in
quo non est ulla misccłia: tua clem̃tia
liberasti. Item lacus ꝓsepultura ponit᷑.

Expanded text:
quid in Latina lingua resonet Genesar, quid in Latina lingua resonet Genesar, liberatam transducat ad littus, et in tranquillissimo portu requiescere faciat. Interpretatur autem Genesar, ortus principium, ut in libro de nominibus Hebraicis invenimus. Tunc enim plena nobis tribuetur tranquillitas, quando Paradisi per Chrgenerali vocabulo aut pro inferno ponitur, aut pro sepultura foveali, aut istius mundi profundissima calamitate. Dicitur enim inde lacus, quod sub ipsa terra lateat. Nam lacus pro inferno notatur, ut est illud Psalmistae: Posuerunt me in lacum inferiorem, in tenebras et umbra mortis : Sic et in illo testimonio Zachariae Prophetae, quo ad ipsum Dominum ait: In sanguine testamenti tui eduxit eduxisti vinctos tuos de lacu, in quo non est aqua . Quod ita intelligitur: In sanguine passionis tuae, o Salvator, eos qui vincti in carcere tenebantur inferni, in quo non est ulla misericordia, tua clementia liberasti. Item lacus pro sepultura ponitur,
Abbreviated transcription (Latin):
nullo consortio uingitur: sed uera iuita ca¬
rentes. inꝑfundum mergit inferni. Insul¬
phure foetor carnis: ꝑignem ardor de¬
siderii carnalis expͥmitur. Sulphur qͥppe
foetorem habet: ignis ardorem: qui itaq
ad ꝑuersa desideria excarniꝰ foetore arse¬
rant: dignum fuit ut simul sulphurȩ ꝑi
rent ce igne: quatinus ex iusta pena dis-¬
cerent. ex inuisto desid̃io quid fecissent.
lacus tiberiadis. ab oppido tiberiadi uo¬
cat᷑. quod quondam herodes in honore
tiberii cesaris cõdidit. E autem in iudea
om̃ib lacis salubrior: &e ad sanitatẽ cor¬
porum. quodammͦ efficatior. Genesar la-¬
funditur. crispantib aquis aura ñ uentis.
sed de se ipso sibi excreans: unde ce gene¬
sar dr greco uocabulo. quasi generans sͥ
auram. Demiq diffust ora spacia lacus
frequentib auris spirantib agitat᷑: un¬
de &e purior haustus eius. &e ad potan¬
dum dulcis &e habilis. Deniq si scierimꝰ

Expanded text:
nullo consortio jungitur: sed vera vita canullo consortio jungitur: sed vera vita carentes in profundum mergit inferni. In sulphure fsiderii carnalis exprimitur? Sulphur quippe fetorem habet, ignis ardorem. Qui itaque ad perversa desideria ex carnis fetore arserant, dignum fuit ut simul cum sulphure et igne perirent: quatenus ex justa poena discerent ex injusto desiderio quid fLacus Tiberiadis ab oppido Tiberiade vocatus, quod quondam Herodes in honorem Tiberii Caesaris condidit. Est autem in Judaea omnibus lacis salubrior et ad sanitatem corporum quodam modo efficacior. Genesar lanta diffunditur, crispantibus aquis auram non ventis, sed de se ipso sibi excreans Unde et Genesar dicitur graeco vocabulo, quasi generans sibi auram. Denique per diffusiora spatia lacus frequentibus auris spirantibus agitatur, unde et purior haustus ejus, et ad potandum dulcis et habilis. Denique, si sciremus
Abbreviated transcription (Latin):
festim excutiuntur. Sed neque
uentis mouentur resistente turbinibus
bitumine: quo aqua om̃is stagnatus.
Neq nauigationis patiens est: quia oĩa
uita carentia in ꝓfundũ mergunt᷑. nrec
materiem ullam sustinet: nisi quȩ bitu¬
mine illustratur. lucernam accensam
ferunt suꝑ natare: extincto demergilu-¬
mine. hoc ce mare salinarum dicitur.
siue lacus asfalti idest. bituminis: cẽ est
iniuidea inter hiericho ce zoͬran: longi¬
tudo eiꝰ usq adroaros arabie dirigitur
losophiam huius mundi significãt: ut
inesaia ponam flumina in insulas: ce
stagna arefaciam. Misticȩ autem mare
mortuũ. qđ nichil gignit uiuum. nichil
recipit exgenere uiuentium: sed om̃ĩa ui¬
tȩ carentia. in ꝓfundum mergit. & terrȩ
sodomoꝵ atq gomorre imminet. quas
ciuitates ignem &e fulphurem de cȩlo plu
ens subuertit: significat prȩsentis scłi
ꝑuersitatem: ubi diabolus in ꝑditis reg¬
nat. &e cum his qui in deo uita uiuunt.

Expanded text:
festim excutiuntur; sed neque festim excutiuntur; sed neque ventis movetur, resistente turbinibus bitumine, quo aqua omnis stagnatur: neque navigationis patiens est, quia omnia vita carentia in profundum merguntur: nec materiem ullam sustinet, nisi quae bitumine illustratur: lucernam accensam ferunt supernatare, extincto demergi lumine. Hoc et mare Salinarum dicitur, sive lacus Asphalti, id est, bituminis; et est in Judaea inter Hiericho et Zoaran: longitudo ejus usque ad Zoaras Arabiae dirigitur losophiam hujus mundi significant, ut in Isaia: Ponam flumina in insulas, et stagna arefaciam . Mystice autem mare Mortuum, quod nihil gignit vivum, nihil recipit ex genere viventium: sed omnia vita carentia in profundum mergit, et terrae Sodomorum atque Gomorrhae imminet quas civitates, ignem et sulphur de coelo pluens, Dominus subvertit significat praesentis saeculi rversitatem ubi diabolus in perditis regnat, et cum his, qui in Deo vita vivunt,
Abbreviated transcription (Latin):
de ds ꝑgr̃am suiadẽ amoris: mox uniu̾sa
uicioꝵ & aduersantis mundi. siue sp̃u¬
um malignorum bella compressa quies¬
cunt.¬
quȩ non miscentur oͤceam flucti¬
bus. aut mari magno: & dicunt᷑
lacus. &e stagna. Lacus est receptacłm.
in quo aqua retinetur. nec miscet᷑ flucti-¬
bus: ut la cus asfalti. ut lacus uena
nũ uocant. Nam fontes labuntur in flu-¬
uios: flumina infreta discurrunt: lacus
stat in loco nec ꝓfluit: ce dictus lacus. qͣsi
aque locus. Lacus autem. idĩ ce stagnũ.
ubi immensa aqua conuenit. Nam dictẽ
est stagnum: abeo quod illic aqua stet.
nec decurrat. Lacus affalti idemr⁊ mare
mortuũ uocatum: ꝓpt̃ qđ nichil gignit
uiuum. nichil recipit ex gnẽ uiuentium.
Nam neq pisces habet: neq assuetas aquis
ce letas mergendi usu patit᷑ aues: sed ce
quȩcumq uiuentia mergenda tempta¬
ueris. quacumq arte demersastatim
resiliunt: ce quãuis uehem̃ter illisa. con¬

Expanded text:
de Deus per gratiam sui adest amoris, mox immensa de Deus per gratiam sui adest amoris, mox immensa vitiorum et adversantis mundi sive spirituum malignorum bella compressa quiescunt.quae non miscuntur Oceani fluctibus aut mari Magno, et dicuntur lacus et stagna. Lacus est receptaculum in quo aqua retinetur nec miscetur fluctibus, ut lacus Asphalti, ut lacus Benacnos, vocant. Nam fontes labuntur in fluios, flumina in freta discurrunt. Lacus stat in loco, nec profluit, et dictus lacus, quasi aquae locus. Lacus autem idem et stagnum, ubi immensa aqua convenit. Nam dictum est stagnum ab eo quod illic aqua stet, nec decurrat. Lacus Asfalti, idem et mare Mortuum vocatum, propter quod nihil vivum gignit, nihil recipit ex genere viventium. Nam neque pisces habet, neque assuetas aquis et laetas mergendi usu patitur aves: sed et quaecunque viventia mergenda temptaveris, quacunque arte demersa, statim resiliunt; et quamvis vehementer illisa, con
Abbreviated transcription (Latin):
oceanum ꝑtinet. fretũ adutrõq
mare. Nãm estus. est maris accessus uł secessus.
idẽ. inqͥe tudo: unde & estuaria dicun-¬
tur. ꝑquȩ mare uicissim. tam accedit.
quam recedit. Fretum autem appella-¬
tum: quod ibi semꝑ mare ferueat. Nam
fretum est angustum. & quasi feruens
mare: abundarum feruore nominatũ.
Iuxta allegoriam estuat mundus. undiᷤᷤ
ꝑsecunonum: &e ꝑuaria loca aut accedit.
aut recedit. Feruet ce iam odiis. ce tu¬
multus excitat: nec unquam ꝑfectȩ
Unde ce in euangłio legitur. ussisse clo¬
minũ ascendere discipłos suos innauicu¬
lam. ce prȩcedere eum transfretũ. donec
dimitteret turbas: ipsosq in remigan¬
do laborare. ꝓpter contrariũ uentum
Quod mistice labores uarios eccłie scẽ
designat. quȩ inter undas scłi aduer¬
santes. & immundorum flatus spͣuum.
adquietem patrie celestis. quasi adfidã
littoris stationẽ puenire conatur. Sed
prius non cessat uentus. quam saluator
ascendit innauem: quia inquocunq cor¬

Expanded text:
Oceanum pertinet, fretum ad utrumque mare. Nam aestus est maris accessus vel secessus, id est, inquietudo: unde aestuaria dicuntur, per quae mare vicissim tam accedit quam recedit. Fretum autem appellatum, quod ibi semper mare ferveat. Nam fretum est angustum et quasi fervens mare, ab undarum fervore nominatum. Juxta allegoriam aestuat mundus undis persecutionum, et per varia loca aut accedit aut recedit, fervet etiam odiis, et tumultus excitat, nec unquam perfectaUnde et in Evangelio legitur , misisse Dominum ascendere discipulos suos in naviculam, et praecedere eum trans fretum, donec dimitteret turbas, ipsosque remigando laborare propter contrarium ventum. Quod mystice labores varios Ecclesiae sanctae designat, quae inter undas saeculi adversantes et immundorum flatus spirituum ad quietem patriae coelestis, quasi ad fidam littoris stationem, pervenire conatur. Sed prius non cessat ventus, quam Salvator ascendit in navem: quia in quocunque cor
Abbreviated transcription (Latin):
dicit. qm̃ apud te est fons uite: idẽ. initiũ
om̃ium bonoꝵ & origo uirtutum: unde
ꝑfectissime complemur. quando aliquod
munus abeius pietate suscipimꝰ. Similit̾
& illud intelligendũ est. qui emittit fon¬
tes inconuallibꝰ. int̾ medium montiũ ꝑtran¬
sibunt aquȩ: quia omp̃s ds dona spirita¬
lis gr̃e humilib prestat. qui loco hic con¬
uallium ponunt᷑: & aquȩ diuinȩ ibi semꝑ
exestuant: quȩ inter mediũm montium.
hoc est suꝑboꝵ hereticoꝵ sine aliqͦ fructu
pertransibunt.
De fluminibus.

Expanded text:
dicit: quoniam apud te est fons vitae, id est, initium omnium bonorum, et origo virtutum; unde perfectissime complemur, quando aliquod munus ab ejus pietate suscepimus. Similiter et illud intelligendum est: Qui emittit fontes in convallibus, intermedium montium pertransibunt aquae : quia omnipotens Deus dona spiritalis gratiae humilibus praestat, quo loco hic convalles ponuntur, et aquae divinae ibi semper exaestuant: quae intermedium montium, hoc est, superborum haereticorum sine aliquo fructu pertransibunt. CAPUT X. De fluminibus.
Abbreviated transcription (Latin):
diei huic honorem ce reuerentiam. ꝓpt̃
spem resurrectionis nr̃ȩ. quam habemus
in illa. Nͥam sic̃ ipse dñs nr̃ iħc xp̃c.
redemptor ce saluator nrͣ. tercia die resur¬
rexit amortius: ita ce nos resurrecturos
in nouissimo die speramꝰ. Unde & iam
indm̃co die stantes oramus: quod est
signũ fututurȩ resurrectionis. Hoc
agit uniuersa eccłia quȩ inperegrina¬
tione mortalitatis inuenta est: ex pec¬
tans finem scłi. quod in dñi nr̃i iħo xp̃i
corꝑe p̃monstratum est. qui est pͥmoge¬
nitus amortuis. Sabbatum autem apͥ
ut figura esset in requiem: unde &e sab¬
batum requies interp̃tatur. Apparetaũ¬
hunc diem dñicum. &iam inscripturis
scĩs esse sollempnẽ. Ipse est eñĩ dies pri-¬
mus scłrin ipso formata sunt elemetla
mundi: in ipso creati sunt angłi: in ipso
quoq amortius resurrexit xp̃c: in pso

Expanded text:
diei huic honorem et reverentiam propter diei huic honorem et reverentiam propter spem resurrectionis nostrae, quam habemus in illa. Nam, sicut ipse Dominus noster Jesus ristus et Salvator noster, tertia die resurrexit a mortuos, ita et nos resurrecturos in novissimo saeculo speramus. Unde etiam Dominico die stantes oramus, quod est signum futurae resurrectionis. Hoc agit universa Ecclesia, quae in peregrinatione mortalitatis inventa est, exspectans in finem saeculi, quod in Domiore praemonstratum est, qui est primogenitus a mortuis. Sabbatum autem a prut figura esset in requiem, unde et sabbatum requies interpretatur. Dies auhunc diem etiam in Scripturis sanctis esse solemnem. Ipse est enim dies primus saeculi, in ipso formata sunt elementa mundi, in ipso creati sunt angeli, in ipso quoque a mortuis resurrexit Dominus, in ipso
Abbreviated transcription (Latin):
Nicus dies pro inde uocatur. qi
in eo resurrectio dñi nr̃i declara¬
ta est: qui dies non iudeis. sed
xpistianis in resurrectione dm̃ declaratꝰ
est: &e ex illa habere cepit festiuitatem
suam. Illis eñi solum cȩlebrandum sabba-¬
tum traditum est: quia erat antea reqͥ¬
es mortuorum. Resurrectio autẽ nul¬
lius erat. nͥ qͥ resurgens amortuis non
moriretur. Postquã aut̃ facta est talis
resurrectio incorpore dñi: ut p̃iret in
capiti. quod corpus eccł̃iȩ s peraret
infine. iam dies dñicus. idẽ. octauus.
qui ce primus. celebrari cȩpit. Ipse est¬
uus: unde &e inȩccłiastẽ ad duorum te¬
stam̃toꝵ significationẽ. dãtur illi sep-
tem. & illi octo. Dñicum diem apłi idõ¬
religiosa sollẽnr tate sancrerunt. quia
ineodem redemptor nr̃ amortuis resur-¬
rexit. Quiq ideo dñicus appellatur.
ut in eo at̾renis oꝑibus uł mundi i lle-¬
cebris abstinentes. tantum diuinis
cultibus seruiamus: dantes scilicet¬

Expanded text:
nicus dies proinde vocatur, quia in eo resurrectio Domini nostri declarata est. Qui dies non Judaeis, sed Christianis in resurrectione Domini declaratus est, et ex illa habere coepit festivitatem suam. Illis enim solum celebrandum sabbatum traditum est: quia erat antea requies mortuorum: resurrectio autem nullius erat, qui resurgens a mortuis non moreretur. Postquam autem facta est talis resurrectio in corpore Domini, ut praeiret in capite, quod corpus Ecclesiae speraret in fine: jam dies Dominicus, id est, octavus, qui et primus, celebrari coepit. LIBER UNDvus, unde et in Ecclesiaste ad duorum Testamentorum significationem dicitur: Illi septem, idem illi octo. religiosa solemnitate sanxerunt, quia in eodem Redemptor noster a mortuis resurrexit. Quique ideo Dominicus dies appellatur, ut in eo a terrenis operibus vel mundi illecebris abstinentes, tantum divinis cultibus ser
Abbreviated transcription (Latin):
et argentea scĩ sunt: sapientie splendore
et eloqñtiȩ nitore fulgentes: sic̃ ec̃trario li¬
gnea. uł fictilia uasa illi st̃ qui ad huc aliꝙͣ¬
inmagna inqͥt domo ñ st̃ so la uasa aurea
et argentea: s lignea et argentea eł ficti¬

Expanded text:
et argentea, sancti sunt sapientiae splendore et argentea, sancti sunt sapientiae splendore et eloquentiae nitore fulgentes: sicut econtrario lignea, vel fictilia vasa, illi sunt, qui adhuc aliqIn magna, inquit, domo, non solum sunt vasa aurea et argentea, sed et lignea atque ficti
Abbreviated transcription (Latin):
asa dicta auescendo: qđ ineiꝰ escȩ ap¬
uescła. siccilia dicta: qđ fiant et singant᷑
ext̾ra. fingerẽ ẽ: enĩ facere: formare. et
et apłs dicit. munqͥd dicit figm̃tũ ei qͥ
se finxit: quare sic me fecisti: ficcilia ua¬
sa insamo insula pͥ inuenta traduntur.
facta excreta et indurata igne: unde samia
uasa pꝰ ea inuentum ẽ tubricã adcłe et
ex rubra creta fingere. Antiqͥorẽ fuisse
uũ ficciliũ fauisse ualoꝵ constat qͣ fundendi
eris aut argenti. apud ueteres enĩ nec aurea nec
argentea s fictilia uasa habebantira: sic̃ ad
iunta doliis excogitatis. ad aqͣs amphoris:
hydriis adbalnea: ac reliquis quiimisum ho¬
minũ aut rota fiunt. aut marni aptant᷑. fic¬
tiliũ gͦ uasoꝵ figura ad humane ꝯditiõis sor¬
tẽ ꝑtinet: unde scͥptũ ẽ: formauit hoĩem
ds̃ delimo terre. que tam̃ igne sp̃s scĩ ad
purũ excocta: uasa p̾ciosa et ad seruiti¬
ũ dĩ habilia fiunt. uasa enĩ p̃ciosa aurea

Expanded text:
 escae apvesculum. Fictilia dicta, quod fiant et fingantur ex terra. Fingere est enim facere, formare et et Apostolus dicit: Nunquid dicit figmentum ei qui se finxit: Quare sic me fecisti ? Fictilia vasa in Samo insula prius inventa traduntur, facta ex terra cretea et indurata igne; unde et Samia vasa. Postea inventum est, rubricam addere, et ex rubra terra fingere. Antiquiorem fuisse usum fictilium vasorum constat, quam fundendi aeris aut argenti. Apud veteres enim nec aurea, nec argentea, sed fictilia vasa habebantur; sicut ad vina doliis excogitatis, ad aquas amphoris, hydriis ad balnea, ac reliquis quae in usibus hominum aut rota fiunt, aut manu aptantur. Fictilium ergo vasorum figura ad humanae conditionis sortem pertinet. Unde scriptum est: Formavit Deus hominem de limo terrae . Quae tamen igne Spiritus sancti ad purum excocta, vasa pretiosa ad servitium Dei habilia fiunt. Vasa enim pretiosa, aurea
Abbreviated transcription (Latin):
conũsatione placitura contexit᷑. Discꝰ
antea hiscus absp̾e scuti: unde et scu¬
tella. pꝰ ea discus uocat᷑. qđ det escas id:
apponat aqͦ et discũbentes dicti sunt: si¬
ue atio ꝙ paickin. id ẽ. qd iaceant. Pa¬
rapsis qͣdrangłm. et qͣdri laterũ uas id:
parib absidis patena qđ dispansis pa
et parapside in eugłio legit᷑. hoc ẽ. indecol¬
latione ioħis baptiste. dĩci cõmemoratio
fit. et inpassione saluatoris de parapside
legitur: inqͥb ammonem᷑. ut libidinẽ et qͥu¬
delitatẽ fugiamꝰ et fraudẽ ul ꝓditionẽ fa-¬
cere omnino caueamꝰ: Om̃ẽ luxuriã he¬
rodis et auaritiã uide destestam᷑. Mensagͦ
am̃se dicta ẽ: qͥa eodie coninuua ritu gen
pulatio felix. saturatio fidei. esca celestis. ue¬
rum istam m̃sam adu̾sꝰ eos ꝑatã eẽ. manifes¬
tum ẽ. qui inaliqͣ ꝑu̾sitate dem̃si. eccłiãcłi

Expanded text:
conversatione placitura contexitur. Discus conversatione placitura contexitur. Discus antea iscus ab specie scuti, unde et scutella: postea discus vocatus, quod det escas, id est apponat, a quo et discumbentes dicti: sive apo tou dicein, id est quod jaciant. Parapsis, quadrangulum, et quadrilaterum vas, id est, paribus absidis. Patina, quod dispansis patet paropside in Evangelio legitur , hoc est in decollatione Joannis, disci commemoratio fit. Et in passione Salvatoris de paropside legitur . In quibus admonemur, ut libidinem et crudelitatem fugiamus, et fraudem vel proditionem facere omnino caveamus omnes, qui luxuriam Herodis et avaritiam Judae detestamur. Mensa enim a mense dicta est; quia eodem die convivia ritu gentpulatio felix, saturitas fidei, esca coelestis. Verum istam mensam adversus eos paratam esse manifestum est, qui non aliqu
Abbreviated transcription (Latin):
sũ glife sculpt᷑am dñt .I. sur sũ sculta. uasa enĩ
celata siue anaglifa significant scõs
uariarũ uͥtutũ insignbꝰ distinctos atq
decoratos: illa aut̃ uasa q̃ deaurata
dnͣr. significant eos qͦs do nũ ꝑfecte
caritatis adornat: deqͥb scͥptũ ẽ. inpõo: asti¬
ritatis aptare fulgorẽ: qua uirtute
circũdata scã resplendet eccłia: et ne
solã ibi intelligeres caritatẽ eẽ: inues¬
titu dixͣ̃ deaurato. ñ aureo. Neauratũ
dicimꝰ. qͣndo suꝑducta spẽs auri ina¬
alias gr̃a caritatis opperuit: qͥa oĩa
eiꝰ fulgor excellit: addit cucũ amicta ua¬
rietate. ꝑ scrutem᷑ cur eccłia dĩ de uestis
uarietate laudetur. cui totũ simplex
conueniat atq rinũ. S hic uarietate. g̃s
atq lingͣs multiplices significat qͥa oĩs
gens sccdm suã patriã in eccłia psall it
auctori. Aduirtutũ pulcħimã diu̾sita¬
pura penitentiũ. Ista gͦ uarietas cari¬
tatis q̃ ocłis dnĩ ex om̃ib gentib pia

Expanded text:
t, sursum sculpta. Vasa enim caelata sive anaglypha significant sanctos, variarum virtutum insigniis distinctos atque decoratos. Illa autem vasa, quae deaurata dicuntur, significant eos quos donum perfectae charitatis adornat. De quibus scriptum est in psalmo: Astius aptare fulgorem, qua virtute circumdata sancta resplendet Ecclesia. Et ne solam ibi intelligeres esse charitatem, in vestitu, dixit, deaurato, non aureo. Deauratum enim dicimus, quando superducta species auri in aalias gratia charitatis apparuit, quia omnia 153 ejus fulgor excellit. Addidit, circumamicta varietate. Perscrutemur cur Ecclesia Dei de vestis varietate laudetur, cui totum simplex convenit atque unum. Sed hic varietatem, aut linguas multiplices significat, quia omnis gens secundum suam patriam in Ecclesia psallit auctori; aut virtutum pulcherrimam dipura poenitentium. Ista est varietas unitatis, quae oculis Domini ex omnibus gentibus pia
Abbreviated transcription (Latin):
utrũ noĩant. et st̃ insũmo ore latiores. luci¬
ditatẽ ac ꝑspicuitatẽ euͣgłici sensꝰ in qͦ mis¬
teria omĩa legis et ꝓꝑħar̃ explanata sũt.
lata et exposita sunt. insinuant. Et qͥd
inmortariolo aureo: nisi nitor electoꝵ ple¬
nꝰ diuina sapientia. et aromata inse con
instice significat calicem sangͥnis dñi.
qd fic inebͥat. ut m̃tẽ sanet: adelictis ꝓ¬
hibens ñ adpecc̾a ꝓducens hec uinolen¬
tia sobͥos reddit. hec plenitudo mał
euacuat: et qui illo pocło ñ fuerit repletꝰ
et̾na reddit᷑ egestate ieninꝰ. Inuemi etiã et
minalo positũ: uit isaias ait: et accepi de ma¬
nu tua calicẽ ruinȩ pocłm irȩ & indignatio¬

Expanded text:
 nominant et cum summo sunt oris latioris, luciditatem ac perspicuitatem Evangelici sensus, in quo mysteria omnia legis et prophetarum explanata sunt, lata et exposita sunt, insinuant. Et quid in mortariolo aureo, nisi cor electorum plenum divina sapientia, et aromata in se conmystice significat calicem sanguinis Domini, quod sic inebriat, ut mentem sanet, a delictis prohibens, non ad peccata perducens. Haec vinolentia sobrios reddit, haec plenitudo malis evacuat; et qui illo poculo non fuerit repletus, aeterna redditur egestate jejunus. Invenitur etiam in malo positum, ut Isaias ait: Accepi de manu tua calicem ruinae, poculum irae et indignatio
Abbreviated transcription (Latin):
les ꝑcipiunt corꝑis et sangninis eiꝰ mift̾iũ
Rursũ m̃sa dii ẽ utriꝰq legis intellectua¬
lis epulatio. inqͣ conuuar̾ more pascunt᷑.
qui delitias dñi auiditate m̃tis esuriunt.
et scĩ sp̃s salub̾ima ebrietate impleri de
sid̾ant. hoc uideis fuit inscandalũ: Sic̃ p¬
salmista testat᷑ dicens. fiat m̃ sa eoꝵ corã
sunt conuiuiũ. precepit gͣ dñs moysi in
exodo. ut fac̾et m̃sã delignis sethim. et ꝑaret
erant libamina: et cet̾a. Mensa dñi em̃ de
lignis sechim facta scͥpt᷑a ẽ sacra de scĩs
uiris ꝓlata. uaria uasa q̃ adofferenda sũt
lib amina facta. uarie st̃ cdistincnones eloqͥi
diuini ꝓ dispari capacitate audientiũ: ñ
eiũ una eał̃q om̃ib pot̃ conuenire doc¬

Expanded text:
les percipiunt corporis et sanguinis ejus mysterium. Rursum mensa Domini est utriusque legis intellectualis epulatio, in qua convivarum more pascuntur, qui delicias Domini aviditate mentis esuriunt, et sancti Spiritus saluberrima ebrietate impleri se desiderant. Haec Judaeis fuit in scandalum, sicut Psalmista testatur, dicens: Fiat mensa eorum corasunt convivium. Praecepit Dominus Moysi in Exodo , ut faceret mensam de lignis sethim, et parareerant libamina, etc. Mensa enim Domini de lignis sethim facta Scriptura est sacra, de sanctis viris prolata. Vasa varia, quae ad offerenda sunt libamina facta, variae sunt distinctiones eloquii divini pro dispari capacitate audientium: non enim una eademque omnib
Abbreviated transcription (Latin):
t̾bulatio ⁊ iute p̾sentis et uindicta iom̃s
gõ. imieremia legit᷑. accipe calice̾ istũ.
et clabisex eo bibere ad om̃s gs̃. ampulla.
qͣsi ampla bulla: fimilis ẽ. en̾i rotundita¬
ts bullis q̃ ex spuna aquar̾ funit: atq ita
inflãtur uento. Niximꝰ aũ suꝑiꝰ deua

Expanded text:
tribulatio est vitae praesentis, et vindicta in omnes tribulatio est vitae praesentis, et vindicta in omnes gentes in Jeremia: Accipe calicem istum, et dabis ex eo bibere ad omnes gentes . Ampulla est quasi ampla bulla; similis est enim rotunditate bullis, quae ex spumis aquarum fiunt atque ita inflantur vento. Diximus a
Abbreviated transcription (Latin):
ego do. ñ sitiet unꝙͣ s fiet in eo fons aqͤ sa¬
lientis inuitam et̾nã. P̃atere fialȩ sunt:
dictȩ. uł qͥa in ipsis potare solemꝰ uł qđ
fecti: deqͦ in exodo. itẽ fiale sors inpecc̃orib
ire diuine: deqͦ mexodo apocalipsi septẽ
inqͥt fiale nouissimȩ. ire dĩ plenȩ. Cratera
calix ͤ hñs duas ansas. et ẽ. grecũ nom̃.
declinat᷑ aut̃ ap̃ eos hic crat̃: nam latine
genti. Uirgiliꝰ crateras magnos statuunt:
etiuna coronant. fiebant aũ pͥmũ aconexi¬
bia pocła dicta sunt. ex similitudine cim
aino nominata: post ea inusib aquariis
transiit. Calces. et calathi. et scale. pocłoꝵ ge¬
nera. antea ex ligno facta: inde et uocata.
greci eñi omẽ lignũ cala dicebant. Calix di
cluo testam̃ta. ut qͥdã uolunt: sic̃ ineu᷑głio
sccłm lucã duos calices. unũ ante cenã. cta¬
lium pꝰ cenã inpascha dñs apłis tradidisse
legit᷑. Item calix figuralit̾᷑ expͥmit suppli¬
cellarũ. pars calicis eoꝵ. Rursum calyx

Expanded text:
sitiet unquam, sed fiet in eo fons aquae salientis in vitam aeternam . Paterae phyalae sunt, dictae: vel quod in ipsis potare solemus, vel quod ferti. De quo in Exodo. Item phyalae sors in peccatoribus irae divinae, de quo in Apocalypsi: Septem, inquit, phyalae novissime irae Dei plenae . Cratera calix est duas habens ansas, et est Graecum nomen: declinatur enim apud eos hic crater; nam Latine genti. Virgilius: Crateras magnas statuunt, et vina coronant. Fiebant autem primum ex connexibia pocula dicta sunt ex similivinum nominata, postea in usus aquarios transiit. Calices et calathi et cale poculorum genera, antea ex ligno facta, unde et vocata; Greci enim omne lignum cala dicebant. Ampulla duo testamenta, ut quidam volunt; sicut in Evangelio secundum Lucam duos calices, unum ante coenam, et alium post coenam in Pascha Dominus apostolis tradidisse legitur . Item calix figuraliter exprimit supplicalix
Abbreviated transcription (Latin):
omĩa uasa similia reꝑiri. licet domꝰ magna
ualde. s int̾ aurea et argentea uasa ꝑspi¬
cunt᷑ et lignea et fictilia et alia quidẽ
multo sunt digna honore: alia uͦ sunt
contemptibilia. et ad certũ usum discreta
Deinde qͥa nat᷑alis erat uasoꝵ discretio: ut
neqͥd tale ap̃ nos existimaret᷑ adicit. si eñi
tͥũ qͥ eñ se aclet̾iorib segregauerit ẽ. uas
utile in honorẽ dĩ: alia uͦ icõtumeliã. hoc
aũ innro ẽ. positũ arbitͥo et potestate:
utrũ id qđ meliꝰ. anqd det̾iꝰ eligamꝰ. Cela

Expanded text:
asa similia reperiri, licet sit domus valde magna; sed inter aurea et argentea vasa perspiciuntur et lignea et fictilia; et alia quidem multa digna sunt honore, alia vero sunt contemptibilia et ad certum usum discreta. Deinde quia naturalis erat vasorum divisio, ut ne quid tale apud nos existimaret, adjecit: Si enimtrium. Qui enim se a deterioribus segregaverit, est vas utile in honorem Dei; alia vero in contumeliam. Hoc autem in nostro est positum arbitrio et potestate; utrum id, quod melius, an
Abbreviated transcription (Latin):
inter antipatridem ce iamniam: sed alia
uilla appellatur gethim. Nam getha m
terp̃tatur torcular eius. humi uł fosse. bal¬
lim unde fuit falti. qui post fugam da¬
uid. michol uxorem eus acceperat. memi¬
nit ce huius loci esaias: dr autem esse ce¬
quidam iuxta aaron uicus. qui uocetur

Expanded text:
inter Antipatridem et Jamniam. Sed et alia inter Antipatridem et Jamniam. Sed et alia villa appnterpretatur torcular ejus, humilis fossio. Gallim, unde fuit Falti, qui post fugam David Michol uxorem ejus acceperat. Meminit hujus loci et Isaias. Dicitur autem esse quidam juxta Accaron vicus, qui vocetur
Abbreviated transcription (Latin):
inicere certamen: &e usq hodie bethamari
insupradictis locis uiculus appellatur.
Baalthamar autem interpꝰtatur habens
palmã. Bethacar usq adhunc locum
popłs isrł fugientes alienigenas ꝑsecutus
est appellans eum lapidem adutorii. Nã
bethachar interp̃tatur domus agnitiõis
uł agni. Barasan: adquem locum dauid
p̃de partem misit. Baurim. locus: ad quẽ
usq ꝑsecutus est michol filiam saulis
uir suus lacrimans. Baurim quippe
interpͣtatur electi uł iuuenes. Ergab ad
quem locum ionathan sauli filius puerũ
dirigit. militarib iaculis se exercens: pro
quo aquila &r siminachus interp̃tati st̃
lapidem. Esthama. ad quem locum mi¬
sit dauid: esthama enim interp̾tatur
miscdia dei. Elmoni ł almoni. quod¬
aquila interpretatur illum uł istum. sim-¬
machus uero nescio quȩm locum. theodocio.¬
illum locum elmon. Getha ad quem locũ
transtulerunt archam testam̃ti deatoto
nunc uicus grandis uocatur. getham

Expanded text:
iniere certamen, et usque hodie Bethamari iniere certamen, et usque hodie Bethamari in supra dictis locis viculus appellatur. Baalthamar autem interpretatur habens palmam. Bechacar: usque ad hunc locum populus Israelis fugientes alienigenas persecutus est, appellans eum lapidem adjutorii. Nam Betachar interpretatur domus negotii, vel agni. Berasan, ad quem locum David praedae partem misit. Baurim locus, ad quem usque prosecutus est Michol filiam Saulis vir suus lacrymans. Baurim quippe interpretatur electi vel juvenes. Ergab: ad quem locum Jonathan filius Saul puerum dirigit, militaribus jaculis se exercens: pro quo Aquila et Symmachus interpretati sunt lapidem. Esthama: ad quem locum misit David. Esthama interpretatur, misericordia Dei. Fel monialmoni, quodAquila interpretatur, illum vel istud. Symmachus vero nescio, ad quem locum tUM LIBRIS. Geththa, ad quem locum transtulerunt arcam testamenti de Azoto: nunc vicus grandis vocatur Giththam,
Abbreviated transcription (Latin):
samuelis. Est autem indecimo miliario
neaspoleos in regione acrabitena. sed o¬
uide patriarchȩ filium selon appellatõ
legimus. Selo enim. interpͣtatur. uł di¬
misi eius aut peticio. Abennezer qđ
interpretatur lapis aduitorii: siue lapis
auxiliator. E st autem locus unde tulert
philistiim archam testam̃ti inter heliam
&e ascalonem: uixta uillã boehsames. Asy¬
on gaber. in hoc loco classis iosaphat in tẽ¬
pestatis adtrita est: fertur autem ipsa. ẽẽ
essia. hautl ꝓcul abaila in rubro mari.
Achaia inassiriorum regione locus. Achaia
quoq interp̃tatur uultur. Nelim puteus
d mon: & huius loci ineadem uisione isai¬
as recordatur. Acheldemahe hoc est ager
sanguinis: quiq hodie monstratur in
elia adaustralem plagam montis syon.
lapide scitopoleos ad meridiem uixta sa¬
lem ce iordanen. Ennon autem inter p̾ta¬
tur donauit mͥ. Baal thamar uixta gabaa
ubi filii ifrł aduersus tribum beniamin

Expanded text:
Samuelis. Est autem in decimo milliario Samuelis. Est autem in decimo milliario Neainde patriarchae filium Selon appellatum legimus. Selo autem interpretatur vel dimissio ejus aut petitio. Abennezer, quod interpretatur, lapis adjutorii, sive lapis auxiliatorum. Est autem locus, unde tulerunt Philistim arcam testamenti inter Heliam et Ascalonem juxta villam Bethsamis. Asiongaber: in hoc loco classis Josaphat vi tempestatis attrita est. Fertur autem ipsa esse Issia haud proculab Ailo in Rubro mari. Ahia in asinorum regione locus. Ahia quippe interpretatur vultur, vel tus. Elim puteus dimon. Et hujus loci eadem visione Isaias recordatur. Acheldemach, hoc est, ager sanguinis, qui hodieque monstratur in Aelia ad australem plagam montis Sion. lapide Scythopoleos ad meridiem juxta Salem et Jordanem. Ennon autem interpretatur, donavit mihi. Baalthamar juxta Gaba, ubi filii Israel adversus tribum Benjamin
Abbreviated transcription (Latin):
uit ut ueniat. Lohon locus solitudinis
transiordanen: inquo moises deutero¬
nomium legit. lobon autem interp̃tat᷑
gis. est autem locus inquo aquas iacto
ligno moises indulcem uertit saporem.
Unde legitur in exodo. uenerunt filii
aquam demirra. quia amara erat.
Rafidim locus indeserto uixta montẽ
choreb: inquo depetra fluxere aquae:
cognominatusq est temptatio: ubi
& iħc aduersus amalech dimicat. ꝓpe
faraii. Rafidim quoq interp̃tatur. la¬
xe manus. uł sanitas iudicii: aut uisio
oris sufficiens eis. Scene. idẽ. taberna¬
cła. locus in quo habitauit iacob regres¬
sus demesopotamia: qui lingua hebrai¬
ca appellatur sochcoht. Sior locus con¬
tra faciem egipti . ce hodie ostenditur
uilla nomine sion inter heliam ce ethe-¬
ropolim intribu uida supra hoc inli-¬
bris ebraicarum questionũ plenius
dicitur. Sior uero interp̾tatur paruu¬
lus. siue turbulentus. Selo intribu ep
phraim. inquo loco archa testam̃ti man-¬
sit &e tab̾nacłm dñi: usq ad tempora

Expanded text:
um Israel. Lobon, locus solitudinis trans Jordanem, in quo Moyses Deuteronomium legit. gis: est autem locus, in quo aquas, acto ligno, Moyses in dulcem vertit saporem. Unde legitur in Exodo: Venerunt filii aquam de Myrrha vel Mara, quia amara erat . Rafidim locus in deserto juxta montem Choreb, in quo de petra fluxere aquae, cognominatusque est tentatio: ibi et Jesus adversus Amalec dimicat prope Faran. Rafidim quippe interpretatur, laxae manus, vel sanitas judicii, aut visio auris sufficiens eis. Scene, id est tabernacula, locus in quo habitavit Jacob regressus de Mesopotamia, qui lingua Hebraica appellatur Sochoch. Sior locus contra faciem Aegypti. Sed et hodie ostenditur villa, nomine Sior, inter Heliam et Eleutheropolim in tribu Juda. Supra hoc in libris Hebraicarum quaestionum plenius dicitur. Sior vero interpretatur parvulus, sive turbulentus. phraim, in quo loco arca testamenti mansit, et tabernaculum Domini usque ad tempora
Abbreviated transcription (Latin):
transmigrantes habitauerunt insama¬
ria: &e ab ipsis samaritanorum gens sũp¬
sit exordium: meminit horum et esaias.
lhaphet. legimus in hieremia: aram ta¬
phet. E st autem insuburbanis heliȩ usq
hodiȩ locus. qui sic uocatur iuxta pisci¬
nam fayllonis &e agrum acheldemahe.¬
Thaphet ergo interp̃tatur paruulus ue¬
nit: thabath ubi pugnatum est aduer-¬
sus madian. Nam thabath interp̃tatur

Expanded text:
transmigrantes habitaverunt in Samatransmigrantes habitaverunt in Samaria, et ab ipsis Samaritanorum gens sumpsit exordium. Meminit horum et Isaias. Thafeth: legimus in Jeremia: Aram Thafeth. Est autem in suburbanis Heliae usque hodie locus, qui sic vocatur, juxta piscinam fullonis et agrum. Acheldemach ergo interpretatur, parvulus venit. Thabat, ubi pugnatum est adversus Madian. Nam thabath interpretatur
Abbreviated transcription (Latin):
iudee iuxta ieblaã. Ger autem inter pre¬
tatur diuisio. uł p̃cisio. Geremani locus
inquo ante passionem saluator orauit:ẽ.
autem adradices montis oliueti:. nunc ȩc¬
clesia desuꝑ edificata. Nam geremani inter-¬
pretatur uallis pinguedinum. Eolgotha
locus caluarie. in quo saluator ꝓsalute
omĩum crocifixus est: oe usq hodie osten¬
ditur in helia ad septemtrionabem plagã
montis fyon. Nauioht locus inrama ubi
dauid secdit: & de hoc inlibris hebraica¬
rum questionum diximus. Nauioht au¬
tem interp̃tatur conspicuus uł sessio. si¬
ue exclusio. Ramale ꝓ quo aquila interp̃
bu beniamin uixta behleem: dequo dicit᷑.
uox in rama audita est. R ama quoq in¬
terpͥtatur excelsa. Sophamoht adquem
locum misit dauid sophamoht enim in¬
terpretatur labium mortis. Thelamage
locus: quo abner misit ad dauid. Sed sci¬
endum quod ꝓ hoc uerbo aquila inter¬
prȩtat᷑ extimplo. sim machus ꝓsemet. ap¬
so. Saphar uaim dequibus locis assirii

Expanded text:
Judaeae, juxta Jeblaam. Gel autem interpretatur, divisio vel praecisio. Gersemane locus, in quo ante passionem Salvator oravit. Est autem ad radices montis Oliveti, nunc ecclesia desuper aedificata. Nam Getsemani interpretatur, vallis vinguedinum. Golgotha, locus calvariae, in quo Salvator pro salute omnium crucifixus est, et usque hodie ostenditur in Helia ad septentrionalem plagam montis Sion. Navoth locus in Rama, ubi David sedit: et de hoc in libris Hebraicarum quaestionum diximus. Navoth autem interpretatur, conspicuus, vel sessionis exclusio. Rama pro qua Aquila interprebu Benjamin juxta Bethleem, de quo dicitur: Vox in Rama audita est . Rama quippe interpretatur excelsa. Sofamoth: ad quem locum misit David. Sofamoth interpretatur labium mortis. Thelamage locus, quo Abner misit ad David: sed sciendum, quod pro hoc verbo Aquila interpretatur Extemble. Symmachus pro semetipso. Saforvaim, de quibus locis Assyrii
Abbreviated transcription (Latin):
ta nocte conluctans. isrłis uocabulum me-¬
ruit: uixta torrentem iaboc. Fanuel autẽ
int̾ytat᷑ facieᷤᷤ di: ab eo qͦdibi dm̃ uidit. Bal¬
gol q̃ ⁊ galgal iuxta quẽ montes ẽẽ scͥbunt᷑.
garirim ⁊ gebal. Balgal aut̃ locꝰ eiꝰ iuxta
iericho.Errant gͥ samaritani. qͥ iuxta neopo¬
lim garir̃ ⁊ gebal monteᷤᷤ ostende uolt̃: cũ
illoᷤᷤ galgal ẽẽ scͥpt᷑a testat᷑. balgal aut̃ int̾¬
p̃tatur reuelatio. Golathimaim locus qͥ
interp̃tatur possessio aq̃. Balioth locꝰ uix¬
ta iordanem intribu beniamin: ubi al¬
tare dño constituerunt filii ruben. Ga¬
lioth enim interp̃tatur reuelationes. si¬
ue transmigratio. Iraht loeus deserti
adquem uenerunt filii isrł mare rubrũ
transfretantes. Iroth ergo: interp̃tatur
longitudo. Ietabutha locus indeserto: ubi
torrentes aquarum demonstrant᷑. Ietabu¬

Expanded text:
ta nocte colluctans Israelis vocabulum meta nocte colluctans Israelis vocabulum meruit, juxta torrenten Jacob. Fanuel autem interpretatur, facies Dei, ab eo quod ibi Dominum viderit. Golgolque et Galgal juxta quem montes esse scribuntur Garizim et Gebal. Galgal autem locus est juxta Jericho. Erran igitur Samaritani, qui juxta Neapolim Garizim e Gebal montes ostendere volunt, cum illos juxta Galgal esse Scriptura testetur. Galgal autem intrepretatur, revelatio. Golathmaim locus, qui interpretatur, possessio aquae. Goliath locus juxta Jordanem in tribu Benjamin, ubi altare Domino constituerunt filii Ruben . Goliath enim interpretatur revelatio sive transmigratio. Iroth locus deserti, ad quem venerunt filii Israel mare Rubrum transfretantes. Iroth ergo interpretatur longitudo. Letabutha locus in deserto, ubi torrentes aquarum demonstrantur. Lob