comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
illic illirios de mala doctiina arrianorum.
Caue eorum zirania. ñ appropinquent fi¬
delib. non serpant adulterina semina. Ad-¬
uertant qͥd ꝓpt̾ suam ꝑfidiam accidit sͥ:
quiescant: aut ueram sidem seqͣnt᷑. Diffi¬
cile qͥdem imbuti animi infidelitatis ue¬
nenis abolere possunt impietatis sue glu¬
tinũ. si tam̃ in his uirus infaustum ioleue¬
rit. nec facile his credendum putes. Nerui
enum sunt. et quidã artus sapientiȩ. non
temere cresse: marimȩ incausa fidei. que
raro ꝑfecta est in hominib. Tam̃ si qͥs est
qui licet suspecte sit infirmitatis. ⁊ nu¬
cantis affectus. & purgare habitam de se
opinionẽ uelit. ꝑmitte: ut satis fecisse se
putet. indulge aliqͣntulum. Cuius enun
excluditur satisfactio: au̾titur aminus.
Nam etiã medendi ꝑiti. cum uident notas
egͥtudines ut ipsi appellant: medicinam
quidem non adhibent. s tam̃ medicinȩ
tempus expectant. nec deserunt inualidũ.

Expanded text:
illic Illyrios de mala doctrina Arianorum, illic Illyrios de mala doctrina Arianorum, cave eorum zizania: non appropinquent fidelibus, non serpant adulterina semina: advertant quid propter suam perfidiam acciderit sibi, quiescant, ut veram fidem sequantur. Difficile quidem imbuti animi infidelitatis venenis abolere possunt impietatis suae glutinum; si tamen in iis virus infaustum inoleverit, nec facile iis credendum putes. Nervi enim sunt, et quidam artus sapientiae, non temere credere, maxime in causa fidei, quae raro perfecta est in hominibus. 29. Tamen si quis est, qui licet suspectae sit infirmitatis, et nutantis affectus, purgare habitam de se opinionem velit, permitte ut satisfecisse se putet, indulge aliquantulum; cujus enim excluditur satisfactio, avertitur animus. Nam etiam medendi periti cum vident notas aegritudines, ut ipsi appellant, medicinam quidem non adhibent; sed tamen medicinae tempus exspectant: nec deserunt invalidum,
Abbreviated transcription (Latin):
rum oꝑum diuitias querere. & morum esse
locupletes. Pulcritudo diuitiarum. ñ in sa¬
culis diuitum. s in alim̃tis panꝑũ ẽ: m illis
uifirmis & egenis. meliꝰ opes lucent. Discant
illis sp̃m suũ: offert illis regnũ suum.
Quid ampliꝰ ddabit qͥ se ipsum obtulit: Lur
oulitate erigere oculos add cȩlestia:. nich̾
iste omĩs huiꝰ questus scłi. animarum est¬
dispen diũ. Deniq om̃iũ detͥmentũ pas¬
sus est qui uolebat xp̃m lucrari. qͦd et si
mirabilit̾ dixent. minꝰ tam̃ exp̃ssit qͣm ac¬
ceperat. Lic eni de alienis locutus est. Xp̃e
autem dixit. Qui uult post me uenire. ab¬
neget semee ipsum sͥ. ut ipse suum detri¬
mentum sit. qͦ fiat lucrum xp̃i. Caduca
hec omia. sine campno. sine luero. Illud
solum est lucrum. ubi fructus ꝑpetius.
interuisas frequentius. donec ei gedinetur
ep̃c. Occupatꝰ dieb ingruentib qͣdragesi¬
me. tam longe ñ possum excurrere. Habes

Expanded text:
rum operum divitias quaerere, et morum esse rum operum divitias quaerere, et morum esse locupletes. Pulchritudo divitiarum non in sacculis divitum, sed in alimentis pauperum est. In illis infirmis et egenis melius opes lucent. Discant illis 761 Spiritum suum, offert illis regnum suum. Quid amplius dabit, qui se ipsum obtulit? Aut dulitate erigere oculos ad coelestia, nihil us saeculi animarum dispendium est. Denique omnium detrimentum passus est , qui volebat Christum lucrari: quod etsi mirabiliter dixerit, minus tamen expressit, quam acceperat. Hic enim de alienis locutus est, Christus autem dixit: Qui vult post me venire, abneget seipsum sibi ; ut ipse suum detrimentum sit, quo fiat lucrum Christi. Caduca haec omnia, cum damno, sine lucro: illud solum est lucrum, ubi fructus perpetuusintervisas frequentius, donec ei ordinetur episcopus. Occupatus diebus ingruentibus quadragesimae, tam longe non possum excurrere. 28. Habes
Abbreviated transcription (Latin):
pium. Minꝰ eñi uile putat᷑ seriure lib̾o.
Geminat᷑ autẽ seruitꝰ. ubi seruit᷑ uernacłi.
Seruus gͥ ergen̾e p̃claro. pauper expatͤ
oiuite: de amore ad odium. de gr̃a a id
supplitũr: rursus de carcere ad aulam.
de reatu ad iudicium traductus: neq
rum: etiã sc̃i dauid frequent̾ uariat᷑ statꝰ.
qͥ despectus patͥ. p̃ciosus d̾o. triumpho
nobilis. inuidia uilis. ascitꝰ ad minist̾iũ
regium. electus ad affinitatẽ. postremo
faciem &e ora mutatꝰ. exul regni. fugitans
parrieidii. nunc sua offendicula deplorabat.
& rursus aliena remouebat. conciliato he¬
rede nobilic. ꝙͣ decolorato. Expertus gͥ om̃ia:
forma dei eẽt. facilis inclinare celos. descen¬
dit tañi. & formã serui accipiens. nĩas porta¬
uit infirmitates. qui p̃uidens scõs suos
non quasi rapinam sͥ ꝓpͥum honorem as¬
su m̃e. et subic̃ẽ se eqͣlib ⁊ alios sͥ ante ferre:
et te ipsum formã p̃be omib dicens. imita

Expanded text:
pium. Minus enim vile putatur servire libero: pium. Minus enim vile putatur servire libero: geminatur autem servitus ubi servitur vernaculis. Servus igitur ex genere praeclaro, pauper ex patre divite, de amore ad odium, de gratia ad supplicium: rursus de carcere ad aulam, de reatu ad judicium traductus; neque rum etiam sancti David frequenter variatus status, qui despectus patri, pretiosus Deo; triumpho nobilis, invidia vilis , accitus ad ministerium regium, electus ad affinitatem , postremo faciem et ora mutatus, exsul regni, fugitans parricidii, nunc sua offendicula deplorabat, et rursus aliena removebat, conciliato haerede nobilior, quam decolorato Expertus igitur omnia, set in Dei forma, facilis inclinare coelos; descendit tamen, et formam servi accipiens nostras portavit infirmitates : qui praevidens sanctos suos, non quasi rapinam sibi proprium honorem assumere; sed subjicere se aequalibus, et alios sibi anteferre, et te ipsum formam praebe omnibus, dicens: Imitat
Abbreviated transcription (Latin):
non satiamͣ. gͣtulantes ñ gͣtulamͣ. currentes
ñ puenimꝰ. Hane spes hominũ in hoc scło. qͥ
ea que ñ sunt tanꝙͣ que sint sequenda ar¬
bi trant᷑. ltaq manes &e uacue rerum speties
tanꝙͣ in somno uener̃t. abier̃t. astiter̃t. eua¬
nuer̃t. circum fusȩ & disꝑsȩ sunt. teneri uu¬
dentur. et non tenentur. Deniq ubi quis
audiuit dicentem. surge qͥ dornus. &. de
scłi istiꝰ somno exurrexit: falsa hec intel¬
lexit omĩa. eiugilauit. & fugit somniũ.
fugit potestas. abiit eura patͥmonii.
formȩ uenustas. honorum studium. Nee
enĩ somnia sunt. qͥb ñ mouentur. qui
uigilant corde. s dormientes eragitan¬
tur. Ua datur hunc sermonem meum
sc̃s ioseph non ẽẽ. ꝑpetua nec diuturna
quȩ sunt huius scłi. qͥ ab uutio nobił
gen̾e. censu dliues. subito ignobilis est¬
seruulus. & qd̃ ipsam seruitii uilitatem
aceruat. degeñis dñi ere emptũ manci¬

Expanded text:
non satiamur, gratulantes non gratulamur, currentes non satiamur, gratulantes non gratulamur, currentes non pervenimus. Vanae spes hominum in hoc saeculo, qui ea quae non sunt, tamquam quae sint, sequenda arbitrentur. Itaque inanes et vacuae rerum species tamquam in somnio venerunt, abierunt: astiterunt, evanuerunt. Circumfusae et dispersae sunt, teneri videntur, et non tenentur. Denique ubi quis audivit dicentem: Surge qui dormis , et de saeculi istius somno exsurrexit, falsa haec intellexit omnia: evigilavit, et fugit somnium, fugit potestas, abiit cura patrimonii, formae venustas, honorum studium. Haec enim somnia sunt, quibus non moventur, qui vigilant corde: sed dormientes exagitantur. 23. Vadatur hunc sermonem meum sanctus Joseph, non esse perpetua nec diuturna, quae sunt hujus saeculi, qui ab initio nobilis genere, censu dives, subito ignobilis servulus est, et quod ipsam servitii vilitatem acerbat degeneris domini aere emptum manci
Abbreviated transcription (Latin):
mulier maiorib adorsa temptam̃tis. cum
inflexibilem aduerteret. et iã scdã uice unmo¬
bilem. passiõe effera. et impudentia uires
ministrante. iuuenẽ aggredit᷑. ueste app̃hen¬
sa ad cubile tͥhens. complexũ offerens. Et
pene ceꝑat nisi exuisset ioseph uestẽ qua
tenebatur. ne exueret amictum haimilitatis.
indum̃tum pudoris. Seiuit gͥ humiliari.
qui humiliatꝰ est usq ad carcer̃e. &. cum
sustĩet calumpn iã. maluit erim̃ fal fũ
subire. ꝙͣ uerũ referre. Seiuit inqͣm humi¬
liari. qͥa humiliabat᷑ ꝓuirtute. Humilia¬
batur in cipo eiꝰ qͥ se erat humiliaturus
usq admortem. mortẽ autẽ crueis: qͥuen¬
turus erat. ut uitam hanc de sompno sus¬
citaret. ⁊ somniũ hunc ẽȩ. uiuendi usum
doceret. in qͦ diu̾ se commutatiomĩi uices
tanꝙͣ ebriȩ. ꝗ nicħ solidum. nicħ firmũ.
tanꝙͣ dormientis sominũ iudentes ñ uidemꝰ.
et audientes non audimꝰ. et manducantes

Expanded text:
mulier majoribus adorsa tentamentis, cum mulier majoribus adorsa tentamentis, cum inflexibilem adverteret, etiam secunda vice immobilem, passione effera et impudentia vires ministrante, juvenem aggreditur, veste apprehensa ad cubile trahens, complexum offerens: et pene ceperat, nisi exuisset Joseph vestem, qua tenebatur; ne exueret amictum humilitatis, indumentum pudoris. 22. Scivit igitur humiliari, qui humiliatus est usque ad carcerem; et cum sustineret calumniam, maluit crimen falsum subire, quam verum referre. Scivit, inquam, humiliari, quia humiliabatur pro virtute. Humiliabatur in typo ejus, qui se erat humiliaturus usque ad mortem, mortem autem crucis: qui venturus erat, ut vitam hanc de somno resuscitaret; et somnium 760 esse hunc vivendi usum doceret, in quo diversae commutationum vices tamquam ebriae, et nihil solidum, nihil firmum, tamquam dormientis somnium videntes non videmus, et audientes non audimus, et manducantes
Abbreviated transcription (Latin):
cita atꝙ ammi furens. in t̾ pellat inue¬
iuu enẽ. & cogente libidine. uicta passi¬
onum stimulis crim̃ facetur. Herum ille
abiurat flagitium di. cens. nec morib
hebrorum conuenire. nec legibꝰ ut alienũ
uiolent thorum. qͥb eura est tuendi pudo¬
ris. ut integͥ nuptiarum integͥs socientur
uirginib nec ulli conueniant femine que
legitimi usus thori nesciat. religioniq sͥ
esse ne hebreꝰ turpis intemꝑantiȩ ingͣtus
herilis indulgentiȩ. cui obseqͥum deberet.
ei gͣuem inferret contumeliam. Nunqͥd
erubescebat uilem illum dñm tam̃ dicere
et se seruum fateri: Qum etiam eium ambi¬
ret mulier. obseeraret. &. iam metu ꝓditi¬
onis uł amoris in lacrimas funderet ad ex¬
torquendi necessitatẽ. nec misedia flexus.
ad flagitii con sensum. nec eoactus inetu. &
p̃cib resistit. nec minis cessit. p̃pones p̃¬
miis ꝑiculosam honestatem. ꝙͣ. turpemi
remunerationẽ casto pucdori. Itm̃ qͦ mu

Expanded text:
ercita atque animi furens interpellat ercita atque animi furens interpellat juvenem, et cogente libidine, victa passionum stimulis crimen fatetur. Verum ille abjurat flagitium, dicens nec moribus Hebraeorum convenire, nec legibus, ut alienum violent thorum, quibus cura est tuendi pudoris; ut integri nuptiarum integris socientur virginibus, nec ulli conveniant feminae, quae legitimi usus thori nesciat: religionemque sibi esse, ne ebrius turpis intemperantiae, ingratus herilis indulgentiae; cui obsequium deberet, ei gravem inferret contumeliam. 21. Numquid crubescebat illum vilem dominum tamen dicere, et se servum fateri? Quin etiam cum ambiret mulier, obsecraret etiam metu proditionis, vel amoris sui lacrymas funderet ad extorquendi necessitatem, nec misericordia flexus ad flagitii consensum, nec coactus metu, et precibus restitit, nec minis cessit, praeponens praemiis periculosam honestatem, quam turpem remunerationem casto pudori. Iterum quoque
Abbreviated transcription (Latin):
tis didicit. infirinitatẽ repudiauit. Itaq em¬
tus in egipti partib aseruo regio. cocorum
ỹposito. ñ ꝓsapie nobil is conscientia qͣsi
germ̃ abrami cdarum. dedignat᷑ obseqͥa uer¬
nacula. fastidiuit degenen̾em conditionẽ:
s magis gnaũu se & fidelem herili imꝑio
p̃buit. alto intendens consilio. nicħ intȩ̃ẽ.
in quo statu qͥs ꝓbabilem se p̾staret. s illũ
esse finẽ bonoꝵ. ut in qͦumq statu ꝓbaren¬
tur. illudq p̾cipuũ. simagis mores comm̃¬
oarent statum. ꝙͣ status mores. Et enun qͦ
status inferior eo iurtꝰ eminentior. Talem
itaq se exibebat tam sedulum. ut ei dñs
suus cotam domũ suã credet. ipsi omĩa cõ¬
mitteret. Unde et uxor eiꝰ oculos miecit
in eum. capta formȩ uenustate. Nicħ enĩ
ad nos. si petulantib occulis aut etas ex¬
petitur. aut pulcritudo. Ars desit: nul¬
lum e̾. erim̃ decoris. Illecebra facescat.
inoffensa e̾. speties. ⁊ forme gr̃a. Itaꝙ ꝑ¬

Expanded text:
t, infirmitatem repudiavit. Itaque emptus in Aegypti partibus a servo regio, coquorum praeposito, non prosapiae nobilis conscientia, quasi germen Abrahamitarum, dedignatus obsequia vernacula, fastidivit degenerem conditionem: sed magis gnavum se et fidelem herili imperio praebuit, alto intendens consilio nihil interesse in quo statu quis probabilem se praestaret: sed illum esse finem bonorum, ut in quocumque statu probarentur; illudque praecipuum, si magis mores commendarent statum, quam status mores. Etenim quo status inferior, eo virtus eminentior. Talem itaque se exhibebat, tam sedulum, ut ei dominus suus totam domum suam crederet, ipsi omnia committeret. 20. Unde et uxor ejus oculos injecit in eum, capta formae venustate; nihil enim ad nos, si petulantibus oculis aut aetas expetitur, aut pulchritudo. Ars desit, nullum est crimen decoris: illecebra facessat, inoffensa est species, et formae gratia. Itaque p
Abbreviated transcription (Latin):
non habent. Multi eam foris p̾tendunt.
et intus impugnant. ad fucum p̃fert̃.
ad ueritatẽ abiurant. ad grãm negant.
mittit amulta humilitate. Non est gͦ hu¬
militas. nisi sine fuco. sine fraude. Ipsa
est uera. que habet piã mentis sincerita¬
tem. Magna uirtus eiꝰ. Deniq ꝑ obedi

Expanded text:
ro non. Multi eam foris pretendunt et intus impungnant. Ad fucum preferunt, ad veritatem abiurant, ad graciam negant. mittit a multa humilitate. Non est ergo humilitas nisi sine fuco, sine fraude. Ipsa est vera, que habet piam mentis sinceritatem; magna virtus eius. Scivit humi
Abbreviated transcription (Latin):
fallat. ad qͣm facta clamant omĩa. Deniq
leris & iundicem eriminis habet. Beniq
tremens & timens oberrabat cain parrici¬
dalis facinoris luens penas. ut ei remeilio
sua mors fuerit. quȩ uagũ exulem for midato
per omĩa mom̃ta terrore mortis ꝑmortem ex¬
uit. Nemo gͥ uł solus uł cum alt̾o aliqͥd tͣpe
aut imꝑbum farit. & si qͥs solus est. seipsũ
p̃cct̾is erubescat. qͦm maxime debet uereri.
Nec concupiseat plurima. qͥa pauea ei plu¬
rima sunt. paupertas & opes. in opie. et
sacietatis uocabula sunt. Nec diues est
qͥ indiget aliqͦ: nec pauper. qͥ non indigec.
Nec qͥs qͣm iuiduam spernat. cireũ scͥbat
pupillum. fraudet ꝓximũ suũ. He enĩ
illi qͥ dolo congregatã habet substantiã.
et insangiune edificat ciuitatẽ .i. aĩam suam.¬

Expanded text:
fallat, ad quem facta clamant omnia. Deniquefallat, ad quem facta clamant omnia. Deniqueleris, et vindicem criminis habet. Denique timens et tremens oberrabat Cain , parricidialis facinoris luens poenas; ut ei remedio sua mors fuerit, quae vagum exsulem formidato per omnia momenta terrore mortis, per mortem exuit. Nemo igitur vel solus, vel cum altero aliquid turpe aut improbum faxit. Et si quis solus est, seipsum prae caeteris erubescat, quem maxime debet vereri. 11. Nec concupiscat plurima, quia et pauca ei plurima sunt; paupertas enim et opes inopiae et satietatis vocabula sunt. Nec dives est, qui indiget aliquo: nec pauper, qui non indiget. Nec quisquam viduam spernat, circumscribat pupillum, fraudet proximum suum. Vae enim illi, qui congregatam dolo habet substantiam, et in sanguine aedificat civitate
Abbreviated transcription (Latin):
ib bonis. renuntiet flagitiis. ñ accendat
flãmarum incendia. ñ dicam in sabato.
s in om̃i temꝑe. nec comburat corpꝰ suum
fornicatio. ⁊ ĩmunditia ñ sit in dei seruu¬
lis. qͥa immacłaco sernimꝰ dei filio. No¬
uerit unꝰ qͥsꝙ se. & uas possideat suum.
ut subacto qͦdam sui corporis solo. fructus
expectet debitos. nec spinas et tͥbulos ei
terra sua germinet. s dicat. et ipsa t̾ra de¬
dit fructus suos. atq in hac dumosa qͦn¬
dam passionĩ fragilitace. insitiua uͥtutũ
effloreant. E doce eciã atq institue. ut fa¬
ciant qͦs bonum est. & iniꝰqͥsq ñ inter¬
mittat opus ꝓbabile. siue a plurib uide¬
atur. siue sine arbitro sit: abundat enĩ sibi
locuples testis conscientia: fugiat etiam
mala &e obprobria: etiam si se creclat non
posse conunci. Nam et si clausus parietib¬
non sit &e oꝑtꝰ cenebris. sine teste. sine con¬
scio. habet tam̃ facti arbitrũ. qͦm nichil

Expanded text:
eribus bonis, renuntiet flagitiis, non accendat eribus bonis, renuntiet flagitiis, non accendat flammarum incendia, non dicam in sabbato, sed in omni tempore; ne comburat corpus suum: fornicatio et immunditia non sit in Dei servulis; quia immaculato servimus Dei Filio . Noverit unusquisque se, et vas possideat suum , quo subacto quodam sui corporis solo, fructus exspectet debitos, nec spinas et tribulos ei terra sua germinet , sed dicat et ipse: Terra dedit fructus suos ; atque in hac dumosa quondam passionum fragilitate insitiva virtutum effloreant. 9. Edoce etiam atque institue, ut faciant quod bonum est, et unusquisque non intermittat opus probabile, sive a pluribus videatur, sive sine arbitro sit; abundat enim sibi locuples testis conscientia. 10. Fugiat etiam mala opprobria; etiamsi se credat non posse convinci. Nam etsi clausus parietibus sit, et opertus tenebris, sine teste, sine conscio; habet tamen facti arbitrum, quem nihil
Abbreviated transcription (Latin):
lari non queunt. succo lactis ingenii sui
exercent in fantiam. Alloquia tua plena
in tellectus sint. Uude & salomon ait.
Arina intellectus. labia sapientis. Ꝙ ali¬
bi. Labia tua alligata sint sensur. id e.
fulgeat sermonũ tuor manifestatio.
in cellectꝰ choruscet: & alloqͥum tuũ atq
tractatus. aliena non indigeat asseraõe.
s sermo tuus uelut armis suis sese ipse
tueatur. nec ullũ uerbũ tuũ in uanim
exeat.& sine sensu ꝓdeat. Est enĩ alliga¬
tura. quȩ constring̾e solet animore uul¬
nera. qm si qͥs reicit. desꝑat᷑a sui ꝓdit sa¬
lutem. Et iłeo cirea eos qͥ graui ulcere
uexantur. utere oleo sermonis. qͦ foueas
m̃tis duritiã. appone malagina. adiun¬
ge alligaturã salutaris p̃cepti. ut uagoᷤ
& fluctuantes cͥca fidẽ. uł erga discipli¬
ne obseruantiã. neqͣ qͣm soluto animo &
remisso uigore patiaris ꝑire. Admone gͥ
plebem dñi atq obsecra. ut abundet in oꝑ¬

Expanded text:
lari non queunt, succo lactis ingenii sui lari non queunt, succo lactis ingenii sui exercent infantiam. 7. Alloquia tua plena intellectus sint. Unde et Salomon ait: Arma intellectus labia sapientis ; et alibi: Labia tua alligata sint sensu , id est, fulgeat sermonum tuorum manifestatio, intellectus coruscet, et alloquium tuum atque tractatus aliena non indigeat assertione: sed sermo tuus velut armis suis sese ipse tueatur, nec ullum verbum tuum in vanum exeat, et sine sensu prodeat. Est enim alligatura, quae constringere solet animorum vulnera: quam si quis rejicit, desperatam sui prodit salutem . Et ideo circa eos qui gravi ulcere vexantur, utere oleo sermonis, quo foveas mentis duritiam: appone malagma, adjunge alligaturam salutaris praecepti; ut vagos et fluctuantes circa fidem, vel disciplinae observantiam nequaquam soluto animo et remisso vigore patiaris perire. 8. Admone igitur plebem Domini, atque obsecra, ut abundet in op
Abbreviated transcription (Latin):
m̃tis tuȩ. ut terra tua humescat. et
domesticis irriget᷑ fontib Gͦ qͥ multa
legit. ⁊ intelligit. implet᷑. Qui fuerit
impletꝰ: alios rigat. lłoq scͥptura
dicit. Si implete fuerint mibes. plu¬
uiam in terram effundent. Sint gͦ
sermones tiu proflui. sint puri et lucidi. ut
morali disputatione suauitatem in fundas
popłorũ aurib. et gr̃a u̾borum tuorum ple¬
bem demulceas. ut uolens qͦ ducis seqͥtur.
Qd̃ si aliqͣ uł in popło uł in aliqͥb contu¬
matia. uł culꝑa est. sint sermones tui hu¬
uismodi. ut audientẽ stimulent. cõpun¬
gant male conscium. Sermones enun
sapientium tanꝙͣ stimuli. Stimulauit et
dñsiħs sauluoi eum esset persecutor. Qͣm
salutaris fuerit stimulus consicda: qui
ex persecutore apłm fecit dicendo. durũ
est tͥ ut aduersus stimulũ calces. Sunt
etiam sermones sient lac. qͦs in fundit pau¬
lus corinthiis. Qui enĩ fortiorẽ cibum epu¬

Expanded text:
mentis tuae; ut terra tua humescat, et mentis tuae; ut terra tua humescat, et domesticis irrigetur fontibus. Ergo qui multa legit et intelligit, impletur: qui fuerit impletus, alios rigat; ideoque Scriptura dicit: Si impletae fuerint nubes, pluviam in terram effundent . 5. Sint ergo sermones tui proflui, sint puri, et dilucidi; ut morali disputatione suavitatem infundas populorum auribus, et gratia verborum tuorum plebem demulceas; ut volens quo ducis, sequatur. Quod si aliqua vel in populo vel in aliquibus contumacia, vel culpa est, sint sermones tui hujusmodi, ut audientem stimulent, compungant male conscium: Sermones enim sapientium tamquam stimuli . Stimulavit et Dominus Jesus Saulum, cum esset persecutor. Quam salutaris fuerit stimulus, considera, qui ex persecutore apostolum fecit, dicendo: Durum 756 est tibi, ut adversus stimulum calces . 6. Sunt etiam sermones sicut lac, quos infudit Paulus Corinthiis ; qui enim fortiorem cibum epu
Abbreviated transcription (Latin):
siẽ ioħs eirangelistu. sic̃ petã. paulus. ele¬
uat nocem suam. et sieut apsi eipangelige
p̃dicationis uocem in totos fines orlus
terrarũ canoro diffuder̃t p̃conio. ⁊ta et
Mare est scͥptura diuina. habens in se
sensus ꝓfundos. altitudinẽ ꝓpħicore
enigniatum: in qͦo mare plurima intͦi¬
erunt flumina. Sunt gͦ et fluuui dul¬
ces. atq ꝑspicui. Sunt ⁊ fontes niuei
et sermones boni. si eut faui mellis.
et grate sententiȩ. quȩ animos audi¬
entium sp̃uali qͦdam potu irrigent.
et p̃ceptorũ moraliũ suauitate muce¬
ant. Diu̾sa gͥ sunt scͥpturarũ diuina¬
rum fluenta. Habes qͦs pͥmum bibas.
habes qͦd scłm. habes qͦd postremũ.
Collige aqũa xͥ illã quȩ laudat dñm.
Collige aqũa de plurib locis. qͣm ef¬
fundunt nubes ꝓpħiee. Qui cumq
colligit de montib aquam. atq add
se tͣlut. uł haurit efontib. & ipsero¬
rat sicut nubes. Imple gͦ gremiu

Expanded text:
Evangelista, sicut Petrus et Paulus, eleEvangelista, sicut Petrus et Paulus, elevat vocem suam: et sicut apostoli evangelicae praedicationis vocem usque in totos fines orbis terrarum canoro diffuderunt praeconio; ita et Mare est Scriptura divina, habens in se sensus profundos, et altitudinem propheticorum aenigmatum: in quod mare plurima introierunt flumina. Sunt ergo et fluvii dulces atque perspicui, sunt et fontes nivei, et sermones boni, sicut favi mellis : et gratae sententiae, quae animos audientium spiritali quodam potu irrigent, et praeceptorum moralium suavitate mulceant. Diversa igitur Scripturarum divinarum fluenta. Habes quod primum bibas, habes quod secundum, habes quod postremum. 4. Collige aquam Christi, illam quae laudat Dominum . Collige aquam de pluribus locis, quam effundunt nubes propheticae . Quicumque colligit de montibus aquam, atque ad se trahit, vel haurit e fontibus et ipse rorat sicut nubes. Imple ergo gremium
Abbreviated transcription (Latin):
uscepisti munꝰ sacerdotii. et in
puppe ȩccliȩ sedens naũe adũ¬
sus fluctus gubernas. tene ela¬
uum fider: ut te graues huiꝰ scłi tͣbare non
possint ꝓcellȩ. Mare qͥ dem magnũ et spa¬
tiosum. s noli uereri qͥa ipse suꝑ maria
fundauit eam: et suꝑ flumina p̾parauit
eam. Itaq ñ inmerito iuter tot mundi fre
tram. im mobilis manet. et inconeusso ad¬
uersum impetꝰ seuientis sali perseuerat
fundamine. Abluit᷑ undis. ñ qͣtt᷑. ꝯ licet
frequent᷑ elem̃ta muncdi huiꝰ magno illisa
resultent fragore: habet tam̃ qͦ laborantes
excipiat. tutissimũ portum salutis. S tñ
et si in mari fluctuat. currit in fluminib
&e uide ne in fluminib magnis. de qͥb dr¬
ctum e̾. eleuauer̃t flumina nocẽ suam.
sumpserit. Rec gͦ flumina eum retlun¬
dant sp̃uali gr̃a. eleuant uocem suam.
Est or fluuiꝰ qͥui decurrie in sc̃os suos sic̃
torrens: est et fluins impetus: qui leti¬
ficat animam pacificam atq tranqͥllam.

Expanded text:
uscepisti munus sacerdotii, et in puppe Ecclesiae sedens, navim adversus fluctus gubernas. Tene clavum fidei, ut te graves hujus saeculi turbare non possint procellae. Mare 755 quidem magnum et spatiosufundavit eam, et super flumina praeparavit eam . Itaque non immerito inter tot mundi frettram immobilis manet, et inconcusso adversum impetus saevientis sali perseverat fundamine . Alluitur undis, non quatitur: et licet frequenter elementa mundi hujus magno illisa resultent fragore; habet tamen quo laborantes excipiat, tutissimum portum salutis. 2. Sed tamen etsi in mari fluctuat, currit in fluminibus; et vide ne in illis fluminibus magis, de quibus dictum est: Elevaverunt flumina vocem suam .sumpserit . Haec ergo flumina, cum redundant spiritali gratia, elevant vocem suam. Est et fluvius qui decurrit in sanctos suos sicut torrens . Est et fluminis impetus, qui laetificat animam pacificam atque tranquillam .
Abbreviated transcription (Latin):
Ex̃pedit enim tͥ. ut ꝑeat unũ mẽbroꝵ tuoꝵ
pueris. ita iudeis mandata sunt ñ plena
p̃cepta. s ex parte: & uelut unam membri
sui parte mundam seruare p̾cepti sunt. qui
totũ corpꝰ suũ mundum seruare ñ poterant.
Sabbati qͦq ferias uno die in ebdomade
celebrare uissi sunt. ut nulli onen sub derent᷑.
qͥ mundanis oꝑib ab soluti. utinã sie abissent.
ut illud ꝑpetuũ futuroꝵ sabatũ scłoꝵ nui¬
la secũ gͣuiũ ueberent onera delictoꝵ. S qͥa
lubricũ popłm d̃s nouerat. partem infir¬
miorib diei umiꝰ obseruatione p̃scripsit.
plenitudinem fortiorib reseruauit. Sina¬
goga iliem obseruat. eccła inmortalitatem.
que consumunt᷑ incendio. Umbr̃a tenet
qui solem refugit. Tibi soluistiȩ umbram
impedim̃tum esse ñ passus. apert̃u gr̃e
sue lum̃ infundens. ait. Uade &r amodo
uide ne peeces Tibi etͥm illiꝰ solis inutator
ait. Si qͥs autem suꝑedi fiea uerit suꝑ fun¬

Expanded text:
expedit enexpedit enpueris, ita Judaeis mandata sunt non plena praecepta, sed ex parte, et velut unam membri sui partem mundam servare praecepti sunt, qui totum corpus suum mundum servare non poterant. 5. Sabbati quoque ferias uno die in hebdomada celebrare jussi sunt , ut nulli oneri subderentur, qui mundanis operibus absoluti utinam sic abiissent; ut in illud perpetuum futurorum sabbatum saeculorum nulla secum gravium veherent onera delictorum. Sed quia lubricum populum Deus noverat, partem infirmioribus diei unius observatione praescripsit, plenitudinem fortioribus reservavit: Synagoga diem observat, Ecclesia immortalitatem. quae consumuntur incendio. Umbram tenet, qui solem refugit. Tibi sol justitiae umbram impedimento esse non passus, apertum gratiae suae lumen infundens ait: Vade, et amodo vide ne pecces . Tibi aeterni illius solis imitator ait: Si quis autem superaedificaverit super fun
Abbreviated transcription (Latin):
gelium autẽ indulgentiam habet. qͦ peccata
donant᷑. Iure gͦ ait paulus qͥa littera occi¬
die. sp̃c aut̃e uiuificat. Litera gͥ circũcidit
exiguam corporis portionẽ. sp̃e intelligens
circumcisioñe totiꝰ aĩe corporisꝙ custodit.
ut supfiius amputatis. qͥd enim tam suꝑflu¬
um ꝙͣ auariciȩ uicia. libidinisq peccatu. q̃
nat᷑a non habuit. culpa quesiuit: castinionia
teneat᷑. frugalitas dirigatur: Signũ gͥ. cir¬
cumcisio corporalis. ueritas autẽ circũcisio
sp̃uał. Et illa mẽbrum amputat. ista pecca¬
tum. Nicħ imperfectũ in homine uat᷑a ge¬
nerauit. nec tanꝙͣ suꝑfluũ iubebatur au¬
ferri. s ut aduerterent qͥ partem sui corporis
amputabant. multomagis amputanda
peccata. recidendos eos qͥ delicta suaddeant.
etiam si qͣdam unitate corporis connecteren¬
tur. sicut habes scͥptũ. si dextera manꝰ tua
scandalizat te. abscide eam. & ꝓice abste.

Expanded text:
gelium autem indulgentiam habet, quo peccata gelium autem indulgentiam habet, quo peccata donantur. 4. Jure ergo ait Paulus, quia littera occidit, spiritus autem vivificat . Littera igitur circumcidit exiguam corporis portionem: spiritus intelligens circumcisionem totius animae corporisque custodit; ut, superfluis amputatis quid enim tam superfluum, quam avaritiae vitia, libidinisque peccata, quae natura non habuit, culpa quaesivit, castimonia teneatur, frugalitas diligatur. Signum igitur circumcisio corporalis: veritas autem circumcisio spiritalis est: illa membrum amputat, ista peccatum. Nihil imperfectum in homine natura generavit, nec tamquam superfluum jubebatur auferri: sed ut adverterent, qui partem sui corporis amputabant, multo magis amputanda peccata, recidendos eos, qui delicta suadeant, etiamsi quadam unitate corporis connecterentur, sicut habes scriptum: Si dextera manus tua scandalizat te, abscinde eam, et projice abs te;
Abbreviated transcription (Latin):
eum latina int̾p̃tatio habet. doctor est pu¬
eri. qͥ utiq imꝑfecte ecati non potest ꝑ fe¬
cta adhibere precepta. que sustinere ñõ
queat. Deniq per ꝓpham d̾̃s legis ait.
dabo nobis p̃cepta non bona. hoc ẽ. ñ per¬
fecta. Qd̃ eñĩ bonũ utiq ꝑfectũ. Idem aũ
d̾s euangłio ꝑfectiora seruauit. Siqͥoem
tas: Sciebat durȩ ceruicis popłm iu¬
deret o non uideret. lubrico qͦ dam in¬
fantiȩ leue. & immemor̃e p̃ceptoꝵ. & ido
legẽ tanꝙͣ pedagogum mobili plebis in¬
gemo et mñti adhibuit infirme ipsaꝙle.
gis ꝑcepta mod̾ãtus. aliua iegi uoluit
aliud intelligi. ut insipiens saltem qd lege¬
ret custo diret. ⁊ ap̃siͥpto litterȩ non recedẽt:
sapiens intelligeret diuinȩ mentis sententi¬
am. qͣm littera non resouaret. imprudens
seruaret legis imperium. prudens mist̾ium.
Ideo ler seueritatẽ gladiĩ habet. tanꝗͣ peda¬
gogus bacłm. ut imꝑfecte plebis infirmita¬
tem. penȩ saltẽ denunciatione det̾reat. eran¬

Expanded text:
io Latina habet, doctor est pueri: qui utique imperfectae aetati non potest perfecta adhibere praecepta, quae sustinere non queat. Denique per prophetam Deus Legis ait: Dabo vobis praecepta non bona , hoc est, non perfecta; quod enim bonum, utique perfectum. Idem autem Deus Evangelio perfectiora servavit; siquidemtas? Sciebat durae cervicis populum Juderet, et non videret, lubrico quodam infantiae levem et immemorem praeceptorum; et ideo Legem tamquam paedagogum mobili plebis ingenio et menti adhibuit infirmae, ipsaque Legis praecepta moderatus, aliud legi voluit, aliud intelligi; ut insipiens saltem quod legeret, custodiret, et a praescripto litterae non recederet: sapiens intelligeret divinae mentis sententiam, quam littera non resonaret: imprudens servaret Legis imperium, prudens mysterium. Ideo Lex severitatem gladii habet tamquam paedagogus baculum; ut imperfectae plebis infirmitatem poenae saltem denuntiatione deterreat: Evan
Abbreviated transcription (Latin):
tia non oppͥmatur. Nimia eñi seueritas ex¬
torquet. plerumꝙ terror̃e mendatium. Ds̃ mũs
igit. seruus timorem. cum ꝑpetuus in hoĩe
terror esse non possit. qͥa scͥptũ est. si c̃ hocdie
lectum ẽ. ecce intimore ur̃o ipsi timebunt qͦs
timebatis. Nale fili ꝙ nos dilige. qͥ a nos tẽ
t si sciam qd̾ nicħ difficilius
sit. qͣm de apłi lectione disser̃e.
cũ ipse origenes longe minor
diceretur. non absurde explicauisse. hodier¬
no qͦq sermone um ipsam apłice disputatu¬
onis meditabor aꝑire. Suꝑiaia enim ledti¬
onis eiꝰ hoc habent. eo qd̃ exoꝑib legis nemo
de male dicto legis. factus ꝓ nob̾ maledicfu
Non ex lege gͥ hereditas data est. s ex reꝑ¬
missione. Et em̃ abiahe dicte sunt repromis¬
ricationĩ gr̃a posita ÷ donec ueniret sc̃m
cui repromissum ẽ. & ido conelusa sunt oĩa
sub peccato. ut repromissio ex fide iłiu. xp̃i
qui poterat etiã uideus dicere. Et ego heres

Expanded text:
tia non opprimatur: nimia enim severitas extia non opprimatur: nimia enim severitas extorquet plerumque terrore mendacium. Deus igit, servus timorem; cum perpetuus in homine terror esse non possit; quia scriptum est, sicut hodie lectum est: Ecce in timore vestro ipsi timebunt, quos timebatis. Vale, fili, et nos dilige; quia nos te Etsi sciam quod nihil difficilius sit, quam de Apostoli lectione disserere; cum ipse Origenes longe minor diceretur, non absurde explicavisse; hodierno quoque sermone vim ipsam Apostolicae disputationis meditabor aperire. 2. Superiora enim lectionis ejus hoc habent, eo quod ex operibus Legis nemo de maledicto Legis, factus pro nobis maledictum . Non ex Lege igitur haereditas data est, sed ex repromissione. Etenim Abrahae dictae sunt repromisricationum gratia posita est, donec veniret semen, cui repromissum est ; et ideo conclusa sunt 1084 omnia sub peccato, ut repromissio ex fide Jesu Christqui poterat etiam Judaeus dicere: Et ego haeres
Abbreviated transcription (Latin):
ad uitam. onus mane portabit. qd̃ iudicii ig¬
nis absumat. Hic relinqͥte ligna ur̃a diuites.
ut onꝰ ur̃m fut᷑o incendio increm̃ta ñ addat.
Si erogaueris. minuet᷑ onꝰ: & qͦd remansent
onus non ent. Noli auare recondere. ne sias
aduerteris onera tua tibi esse suplicio.
Dictum est enĩ tibi non ꝑ umbram s in sole.
matꝰ in euangelio. utriusq fidem suscipe tes¬
tamenti. Beatꝰ homo qͥ seminat suꝑ omẽm aqͣm.
ubi bos & asiñ calcat. sicut hodie lectum: hoc
est qͥ seminat super popłos qͥ secunt᷑ testam̃ti
utriꝰq doctrinam. Bos est ille aratoriꝰ legis iu¬
gum portans. de qͦ lex dicit. Boui trituranti
os non alligabis. qui habet scͥpturarum cor¬
nua diuinarum. Puillum autem asine dñs
ni euangelio. in fig᷑a popłi gentilis asceadit.
Puto autẽ qñ diues est uerbum dei. qd etiã
illud intelligere debeamꝰ. qͥa bos habet cor¬
nua plena terroris. taurus ferociã habet.

Expanded text:
ad vitam, onus inane portat, quod judicii igad vitam, onus inane portat, quod judicii ignis absumat. Hic relinquite ligna vestra, divites, ut onus vestrum futuro incendio incrementa non addat. Si erogaveris, minuetur onus: et quod remanserit, onus non erit. Noli, avare, recondere; ne fias us: cum adverteris onera tua tibi esse supplicio. Dictum est enim tibi non per umbram, sed in sole: matus in Evangelio, utriusque fidem suscipe Testamenti: Beatus enim qui seminat super omnem aquam, ubi bos et asinus calcat , sicut hodie lectum est, hoc est, qui seminat super populos, qui sequuntur Testamenti utriusque doctrinam; bos est ille aratorius, Legis jugum portans, de quo lex dicit: Bovi trituranti os non alligabis ; qui habet scripturarum cornua divinarum. Pullum autem asinae Dominus in Evangelio in figura populi gentilis ascendit . 10. Puto autem quoniam dives est verbum Dei, quod etiam illud intelligere debeamus, quia bos habet cornua plena terroris, taurus ferociam habet,
Abbreviated transcription (Latin):
tum. qd̾ non exuretur s melioret᷑. Aurũ
melioiat᷑ igne. meliorat᷑ argentum. Aucdisti
aurũ & argentũ. putas. hoc materiã con¬
gregare desi cłas. s ludis oꝑam. Noc aurũ
& argentum opꝰ habet. fructũ non habet.
onus querentis & sumptꝰ heredis. Hoc au¬
rum siẽ lignũ exunt᷑. non ꝑpetuatur. hoc
argentũ in die illo. detͥm̃tum uitȩ fue. ñ
lucrum afferet. Aliud aurũ aliud argen¬
tum a te quent᷑. hoc est sensus bonꝰ. uerbũ
optimũ de qͥb dñs dicit. qͥa dae uasa au¬
rea. argentea hec sunt muña dei. Uloqͥa
dñi eloqͥa casta argentũ igne examinatu
ꝓbatũ terre purgatum septuplũ: gr̃a sen¬
sus tui. nitor casti sermonis exigitur. splen¬
dor sidei. non tinuitꝰ argenti. hoc manet.
illud ꝑit. hoc mercedem habet. ⁊ migrat no¬
biscũ. illud detrim̃tum habet. qd̾ hic relin¬
quit᷑. Si qͥs diuitũ putat qd illud argentũ
repositũ & reconditũ ei suffragari possit

Expanded text:
ntum quod non exuratur, sed melioretur. Aurum melioratur igne, melioratur argentum. 7. Audisti aurum et argentum, putas hoc materiale, congregare desideras: sed ludis operam. Hoc aurum et argentum onus habet, fructum non habet. Onus quaerentis est sumptus haeredis. Hoc aurum sicut lignum exuritur, non perpetuatur: hoc argentum in die illo detrimentum vitae tuae, non lucrum afferet. Aliud aurum, aliud argentum a te quaeritur, hoc est, sensus bonus, verbum optimum, de quibus dicit Deus quia dat vasa aurea et argentea . Haec sunt munera Dei: Eloquia Domini, eloquia casta: argentum igne examinatum, probatum terrae, purgatum septuplo . Gratia sensus tui, nitor casti sermonis exigitur: splendor fidei, non tinnitus argenti. Hoc manet, illud perit: hoc mercedem habet, et migrat nobiscum; illud detrimentum habet, quod hic relinquitur. 8. Si quis divitum putat quod illud argentum repositum et reconditum ei suffragari possit
Abbreviated transcription (Latin):
iudeis data est. sed etiam gentes uocauit.
ꝓseluti enim ex gentib socrabant᷑. Neq uͭ ercep¬
tus uiden potest. qͥ uocatꝰ defuit. Lex enim
qͦs uocauit & alligauit. Uniu̾sorum itaq
culpa oꝑata est subiectionẽ. subictio humi¬
litatem. hunuilitas obedientiam. Itaq qͥa
suꝑbia culpam ꝯtrarerat. econtrario culpa
nobe dientiam generauit. unde lex scͥpta que
uudebat᷑ suꝑflua. facta est necessaria. ut pecca¬
i tũ peccato solueret. S ne rursus aliqͥs det̾¬
reatuntudicat increm̃tum peceati factam
esse lege nl & legem non solũ ñ ꝓfuisse. sed
etiam obfiusse arbitret᷑. habet qͦ solari suã
possit solli eitu dinẽ. qͥa & si ꝑ legem suꝑabun¬
dauit peceatũ. suꝑabundauit ⁊ gr̃a. Quid
sit. hoc intelligamꝰ. Superabun ddauit pee¬
catimi ꝑ legem. qͥa ꝑ legem agnitio peccati.
r cepit mͥ obesse seure id qͦd ꝑ infirmitat̃e
uitare ñ possem. Ad cauendum enĩ ꝓdest

Expanded text:
Judaeis data est, sed etiam gentes vocavit; Judaeis data est, sed etiam gentes vocavit; proselyti enim ex gentibus sociabantur. Neque vero exceptus videri potest, qui vocatus defuit; Lex enim quos vocavit et alligavit. Universorum itaque culpa operata est subjectionem, subjectio humilitatem, humilitas obedientiam. Itaque quia superbia culpam contraxerat, e contrario culpa obedientiam generavit. Unde lex scripta, quae videbatur superflua, facta est necessaria; ut peccatum peccato solveret. 7. Sed ne rursus aliquis deterreatur, et dicat incrementum peccati factum esse per Legem, et Legem non solum non profuisse, sed etiam obfuisse arbitretur; habet quo solari suam possit sollicitudinem, quia etsi per Legem superabundavit peccatum, superabundavit et gratia . Quid sit hoc, intelligamus. 8. Superabundavit peccatum per Legem quia per Legem agnitio peccati , et coepit mihi obesse scire id, quod per infirmitatem vitare non possem; ad cavendum enim prodest
Abbreviated transcription (Latin):
in cidit exinsolentia: qͥ si ñ rupisset imꝑiũ
q obediens fuisset mandatis celestibus
p̃rogatiuũa nat᷑e at ꝙ ingenite sibi inno¬
centiȩ heredib ꝓpͥis reseruauisset. Frgo
qͥ a ꝑ moliedientĩa p̃rogatiua nat᷑alis legĩ
corrupta at& int̾lita est. ideo scͥptum le¬
gis estimatum ẽ. necessarium. ut uł partẽ
haberet. qͥ uniuersum amiserat: & euipie¬
rat qͦd nascendo assumserat: discendo saltĩ
cognoscẽt ꝙ eustodiret simul. qͥa causa ue¬
iectionis eiꝰ superbia fuit. suꝑbia autem
orta est ex p̃rogatiua in nocentiȩ: uebutt
ea lex fieri quȩ subditũ deo & subiectum.
reddẽt. Nam sine lege peceatum nesciebat᷑.¬
& minor erat culꝑa. ubi erat culpe igno¬
rantia. Unde &e dñs ait. Si non uenis¬
sem. ⁊ locutꝰ fuissẽ eis peceatum ñ habe¬
rent. Nunc autẽ excusationẽ non habent¬
iem tolleret. ne qͥs diceret peccatum nes¬
ciui. qͥa scͥptum ñ erat qͥd cauerem: deinde

Expanded text:
incidit ex insolentia. Qui si non rupisset imperium, incidit ex insolentia. Qui si non rupisset imperium, et obediens fuisset mandatis coelestibus, praerogativam naturae atque ingenitae sibi innocentiae haeredibus propriis reservasset. Ergo quia per inobedientiam praerogativa naturalis legis corrupta atque interlita est, ideo scriptum legis existimatum est necessarium; ut vel partem haberet, qui universum amiserat: et cui perierat quod nascendo assumpserat, discendo saltem cognosceret et custodiret. Simul quia causa dejectionis ejus superbia fuit, superbia autem orta est ex praerogativa innocentiae; debuit ea Lex ferri quae subditum Deo et subjectum redderet . Nam sine Lege peccatum nesciebatur, et minor erat culpa, ubi erat culpae ignorantia. Unde et Dominus ait: Si non venissem, et locutus non fuissem iis, peccatum non haberent: nunc autem excusationenem tolleret, ne quis diceret: Peccatum nescivi; quia praescriptum non erat quid caverem. 1079 Deinde
Abbreviated transcription (Latin):
uł redarguit᷑ improbitas. uł oefendit᷑ in no¬
centia. Itaq cum semꝑ pateat dño. tum max¬
une in die iudici manifestabit᷑. qͥndo oceulta
cordis in eramen uenient. que putabantur
latere. quorum tam̃ ꝓditio occultorum seilicet.
neqͥ qͣm noceret: si lex nat᷑alis in esset pector¬
bus humanis. Est enĩ sc̃a sine uersutia. si ne
fraude. concors iusticiȩ. expers iniqͥtatis. De
niq int̾rogemꝰ infantiam. iudeamꝰ si qd in ea
crim̃ reperit᷑. si auaricia. ambitio. dolus.
seiitia. insolentia. Nichil suũ nouit. nullos¬
sibi honores arrogat. p̃ferre se alteri ignorat.
fraulem nescit. uindicare sese non uut. nͭͨ
potest. insolentia qͥd sit puro ac simplici ne¬
qͥt animo conp̃heniłe. Soluit hanc legem
adam. qͥ uoluit sͥ arrogare qͦd non ac̃ceꝑat.
ut esset sic̃ ereator & concditor fiuus. sie. ut¬
ut diuinũ honorerem affectaret. Itaq ꝑ
in obedientiã offensam traxit. & culꝑan

Expanded text:
vel redarguitur improbitas, vel defenditur innovel redarguitur improbitas, vel defenditur innocentia. Itaque cum semper pateat Domino, tum maxime in die judicii manifestabitur; quando occulta cordis in examen venient, quae putabantur latere. Quorum tamen proditio, occultorum scilicet, nequaquam noceret, si lex naturalis inesset pectoribus humanis; est enim sancta, sine versutia, sine fraude, consors justitiae, expers iniquitatis. 4. Denique interrogemus infantiam, videamus si quod in ea crimen reperitur, si avaritia, ambitio, dolus, saevitia, insolentia. Nihil suum novit, nullos honores sibi arrogat, praeferre se alteri ignorat, fraudem nescit, vindicare sese nec vult, nec potest. Insolentia quid sit puro ac simplici nequit animo comprehendere. 5. Solvit hanc legem Adam, qui voluit sibi arrogare quod non acceperat, ut esset sicut creator et conditor suus, sic ut divinum honorem affectaret. Itaque per inobedientiam offensam traxit, et culpam
Abbreviated transcription (Latin):
ecursa lectione apł̃i. non ꝑfuncto¬
rie motus es qͥa audisti hodie
lectum. Lex enim iram oꝑatur.
Uui enim non eꝰ lex: nec p̃uarcatio. Unde
& confulendum arbitratꝰ es. curdata sit lex
iracundiam. & p̃uaricatioñe introduceret.
Et quidem scd̾m interrogationem tuam. cer¬
cium est non fuisse legem necessariam que ꝑ
legem data est. Nam si naturalem legem qͣm
ds ereator infudit singłoꝵ pectorib homines
seruare potuissent. ñ fuerat opus ea lege quȩ¬
que in tabulis scͥpta lapideis. implicauit atꝙ
innodauit magis humani gen̾is infirmitatẽ.
qͣm ela queauit atq absoluit. Esse autem le¬
gem. nat᷑alem in eordib nr̃is etiam apłs docet
qui sebit. quia plerumq & gentes nat᷑alit̃
eã que legis sunt faciunt. & eum legem non
fonte in singłis expͥmitur. ꝙ humanis in¬
geniis haurit᷑. qͣm debumꝰ uł fut᷑i iudicii
metu seruare. cuiꝰ testis conscientia nr̃a ta¬
citis cogitacionib apd̾ dm̃ ipsa se ꝓdit. qͥb

Expanded text:
ecursa lectione Apostoli, non perfunctorie motus es; quia audisti hodie lectum: Lex enim iram operatur: ubi autem non est Lex, nec praevaricatio . Unde et consulendum arbitratus es cur lata sit Lex,iracundiam, et praevaricationem introduceret. 2. Et quidem secundum interrogationem tuam certum est non fuisse Legem necessariam, quae per Moysen data est. Nam si naturalem legem, quam Deus creator infudit singulorum pectoribus, homines servare potuissent, non fuerat opus ea lege quae, in tabulis scripta lapideis, implicavit atque innodavit magis humani generis infirmitatem, quam elaqueavit atque absolvit. Esse autem legem naturalem in cordibus nostris etiam Apostolus docet, qui scripsit quia plerumque et gentes naturaliter ea, quae Legis sunt, faciunt; et cum Legem non fonte in singulis exprimitur, et humanis ingeniis hauritur. Quam debuimus vel futuri judicii metu servare, cujus testis conscientia nostra tacitis cogitationibus apud Deum ipsa se prodit, quibus
Abbreviated transcription (Latin):
nos scͥpto aueniret. & om̃s obstiueret. ut
totum mundũ facẽt deo subilitum. :¬
Subditꝰ autem muncdus eo ꝑ legem factꝰ
est. qͥa ex p̃scͥpto legis om̃s conueniunt᷑.
Ex oꝑib legis nemo iustificat᷑. ro.e. quia
ꝑlegem peccatum cognoscit᷑. s culpa nõ
relaxat᷑. Hi debatur lex nocuisse. quȩ õs
fecerat peccatores. S ueniens dñs iħc.¬

Expanded text:
nos scripto conveniret, et omne os obstrueret, ut nos scripto conveniret, et omne os obstrueret, ut totum mundum faceret Deo subditum Subditus autem mundus eo per Legem factus est, quia ex praescripto Legis omnes conveniuntur, et ex operibus Legis nemo justificatur; id est, quia per Legem peccatum cognoscitur, sed culpa non relaxatur, videbatur Lex nocuisse, quae omnes fecerat peccatores. 11. Sed veniens Domi
Abbreviated transcription (Latin):
peceatores constituti sunt. nulti. ita & per
obedi entiam unꝰ hominis iusti astituentur
nuualti. Habes gͥ unũ. qͥa lexce suꝑflua fuit.
Or facta est non suꝑflua. Supflua in eo qͥa
non fuisset necessitati. si illam legem natu¬
ralem seruare potussemꝰ. Sed qͥa non ser¬
uaiumꝰ: ista lex per moysen necessara fa¬
cta est: ut doceret me obedientiam. & laque¬
um illum. solueret. p̃uaricationis ade. qui
laquels cotant astrixit heditatem. Creuit
quidem culpa per legem. s et culpe au¬
tor superbia soluta est. Idq mͥ ꝓfuit.
Superbia enim cupam inueiit. eulpa
autẽ grãm fecit. Accipe aliud. Non
fuit necessaria lex ꝑ moysen. Demqy
subintͣuit qͦd utiq non ordinanum. s
uelut furtiuũ significare iudetur. in¬
troitum. eo qͦd in locum nat᷑alis legis
intrauerit. Itaq si illa suum seruasset
ac ꝓpemodum aboleuerat pectorib hu¬
manis. regnabat suꝑbia ꝑ mnobedientiã¬
quȩ sese diffudãt. Ideo sucessit ista. ut

Expanded text:
per obedientiam unius hominis justi constituentur multi . 9. Habes igitur unum, quia Lex et superflua fuit, et facta est non superflua: superflua in eo, quia non fuisset necessaria, si illam legem naturalem servare potuissemus: sed quia non servavimus, ista lex per Moysen necessaria facta est; ut doceret me obedientiam, et laqueum illum solveret praevaricationis Adae, qui laqueus totam astrinxit haereditatem. Crevit quidem culpa per Legem, sed et culpae auctor superbia soluta est, idque mihi profuit; superbia enim culpam invenit, culpa autem gratiam fecit. 10. Accipe aliud. Non fuit necessaria lex per Moysen. Denique subintravit : quod utique non ordinarium, sed velut furtivum significare videtur introitum; eo quod in locum naturalis legis intraverit. Itaque si illa suum servasset ac propemodum aboleverat pectoribus humanis, regnabat superbia, inobedientiaque sese diffuderat; ideo successit ista, ut
Abbreviated transcription (Latin):
quia non habet fidem. non habet sp̃e liber¬
tatem. Ubi autẽ nulla libertas. nulla gr̃a. Nbi
nuila gr̃a nulla adoptio. Nbi nulla adoptio:
nulla successio. ẽ anꝙͣ gͦ clausis tabulis. cer¬
nit hereditatẽ non possidet: auctoritatem
non habet lectionis. Nam qͦmͦ dicit pater
noster. qͥ uerũ dei filiũ negat. ꝑ qͦm adopti¬
uus acqͥrit᷑ : Quomͦ testam̃tũ nuncupat.
qui mortẽ testatoris negat: Quomͦ libertatẽ
usurpat. qͥ negat sanguiñe qͦ redemptus ẽ:
hic enim ẽ niȩ p̃cium libertatis: siẽ petaᷤ
dicit. sanguine p̃cioso redempti estis. ñ agni
utiq. s eiꝰ qͥ mansuetudine & humilitate
tanꝙͣ agnꝰ aduenit. totum niundum una
sui corporis hostia lib̾a uit: sic̃ ipse ait.
Sicut agnꝰ ouctus sum ad immolandum
Unde & ioħs ait. Ecce agnꝰ dei. eece qͥ tollit
peccatum mundi. Ergo uidẽ heres in lit¬
tera non sp̃u. tanꝙͣ paruulꝰ ẽ. sub euratori¬

Expanded text:
qui non habet fidem, non habet spiritus liberqui non habet fidem, non habet spiritus libertatem. Ubi autem nulla libertas, nulla gratia; ubi nulla gratia, nulla adoptio; ubi nulla adoptio, nulla successio. 6. Tamquam clausis ergo tabulis, cernit 1085 haereditatem, non possidet, auctoritatem non habet lectionis. Nam quomodo dicit: Pater noster , qui verum Dei Filium negat, per quem adoptivus acquiritur? Quomodo testamentum nuncupat, qui mortem testatoris negat? Quomodo libertatem usurpat, qui negat sanguinem, quo redemptus est? Hic enim est nostrae pretium libertatis, sicut Petrus dicit: Sanguine pretioso redempti estis , non agni utique, sed ejus qui mansuetudine et humilitate, tamquam agnus advenit, et totum mundum una sui corporis hostia liberavit, sicut ipse ait: Sicut agnus ductus sum ad immolandum . Unde et Joannes ait: Ecce agnus Dei, ecce qui tollit peccatum mundi . 7. Ergo Judaeus haeres in littera, non spiritu , tamquam parvulus est sub curatori