comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
roreᷤᷤ dissipatiᷤ. ñ unũ de concessione
nat᷑ali p̃ceptũ disciplinȩ qͣsi ꝓbandiᷤ.
s qͣsi corrigendiᷤᷤ & reꝑandiᷤᷤ multa
formaret. ut qͣntomagiᷤᷤ se in meduᷤ
tẽꝑare discerent. tanto leuiꝰ incon-¬
cessa cauere ualerent: Illic multa
concessa ft̃. pauca ꝓhibita. hic mul-¬
ta ꝓhibita. pauca concessa. Illic dic-¬
tum ẽ homini ut de ligno scientiȩ
boni & mali ñ comederet. ñ qͥa lignũ
malũ erat. s qͥa obedientia ꝓbanda
erat. hic dictũ ẽ ut carn̾e cum san¬
guine ñ comederent. ut discerent
horrere crudelitatẽ. carne porcinã
ñ ederent. ut detestarent᷑ inmundi-¬
ciã. in boue & asino ñ ararent. ut p̾-¬
dicationi noxiã agnoᷤcerent pigritiã-
&stulticiã. & cet̾a similia qͣ om̃ia me-¬
dia erant: Illa uͦ qͦ sub lege nat᷑ali in
duobꝰ p̃ceptiᷤᷤ clausa fuerant. ꝑscͥptã
legẽ postea septẽ illis qͦ in scd̾a tabu¬
la ꝓposita st̃ p̃ceptiᷤᷤ explicata st̃ & dis¬

Expanded text:
n unum de concessione naturali praeceptum disciplinae quasi probandis, sed quasi corrigendis et reparandis multa formaret, ut quanto magis se in mediis temperare discerent, tanto levius inconcessa cavere valerent. Illic multa concessa, pauca sunt prohibita; hic multa prohibita, pauca concessa. Illic dictum est homini, ut de ligno scientiae boni et mali non comederet, non quia lignum malum erat, sed quia obedientia probanda erat. Hic dictum est ut carnem cum sanguine non comederent, ut discerent horrere crudelitatem; carnem porcinam non ederent, ut detestarentur immunditiam; in bove et asino non ararent, ut praedicationi noxiam agnoscerent pigritiam et stultitiam; et caetera similia, quae omnia media erant. Illa vero quae sub lege naturali in duobus praeceptis clausa fuerant, per scriptam legem postea septem illis, quae in secunda tabula proposita sunt praeceptis explicata sunt et dis
Abbreviated transcription (Latin):
Ra st̃ genera oꝑũ. qͤdã ita bo¬
na st̃. ut nũꝙͣ. licite p̃teriri poᷤ¬
ti: Sola gͥ illa qͦ sic se habent ut nũ¬
quã licite fieri possint. lex nat᷑alis
ad utrũlibet reliqͣns:. De ꝓhibendi ᷤ
unũ p̃ceptũ in corde hominiᷤ scͥpsit.
qͦd tͥ non uis alii ne feceriᷤᷤ de p̾cipi-
endiᷤ similit̃ unũ. qͦcũq uultiᷤ ut uo¬
bis faciant homines & uoᷤᷤ similit̃ fa-¬
cite illiᷤᷤ ut uidelicet homo ex sui con¬
sideratione disceret. qͣlẽ se erga ꝓxi-¬
mũ exhibere deberet. S postea cum
lex sub intraret. & disciplinã iuiuen¬
di artiorẽ ꝓponeret. ex hiᷤ qͣ media
fuerant quȩdã excepit. & ex eiᷤ alia¬
ꝑp̃ceptionẽ alia ꝑ ꝓhibitionẽ in

Expanded text:
a sunt genera operum; quaedam ita bona sunt, ut nunquam licite praeteriri posti. Sola illa igitur quae sic se habent ut nunquam licite fieri possint, lex naturalisad utrumlibet relinquens. De prohibendis unum praeceptum in corde hominis scripsit. Quod tibi non vindis similiter, unum: Quaecunque vultis ut vobis faciant homines, et vos similiter facite illis ; ut videlicet homo ex sui consideratione disceret qualem se erga proximum exhibere deberet. Sed postea cum lex subintraret et disciplinam vivendi arctiorem proponeret; ex his quae media fuerant, quaedam excepit; alia per praeceptionem, alia per prohibitionem in
Abbreviated transcription (Latin):
In qͥbꝰ & hoc ñ negligenter p̃tereun¬
d̾u ẽ. qͥa ex hiᷤᷤ sept̾e unũ solũmͦ scd̃m
p̃ceptionẽ datũ ẽ. sex reliqua scd̃m
ꝓhibitionẽ Primũ nãq peccatum
hominis fuit in obedientia. & idcir-¬
couitaista qͣ homini ad penitentiã
concedit᷑. tota obedientiȩ deputat᷑
Qͥa gͥ homo in maliᷤ agendiᷤ exꝓpͥa
concupicentia in diuersa distrahit᷑.
in boniᷤ agendiᷤᷤ sola obedientiȩ re-¬
gula gubernat᷑. idõ in maliᷤ cauendis
quȩ habet ex semet ipso & ꝑ semet¬
ipsũ facere potest. singillatĩ instru-¬
enduᷤᷤ erat. ad bona uero agenda ad
obedientiã solũmͦ reuocanduᷤ. ut
ibi ꝑsententiã alteriꝰ salubrius
diceret. qͦd ipse agere debuisset
Cũ eñĩ iubet᷑ homo patri & matri
honorẽ deferre.ñ hoc ad carna-¬
les parentes solũ referendũ ẽ. sed

Expanded text:
hoc non negligenter praetereundum est, quod ex his septem unum solummodo secundum praeceptionem datum est; sex reliqua secundum prohibitionem. Primum namque peccatum hominis fuit inobedientia; et idcirco vita ista quae homini ad poenitentiam conceditur, tota obedientia deputatur. Quia igitur homo in malis agendis, ex propria concupiscentia in diversa distrahitur, in bonis agendis sola obedientiae regula gubernatur. Ideo in malis cavendis quae habet ex semetipso, et per semetipsum facere potest, erat sigillatim instruendus; ad bona vero agenda ad obedientiam solummodo revocandus, ut ubi per sententiam alius salubrius disceret quod in se agere debuisset. Cum enim jubetur homo patri et matri honorem deferre, non hoc ad carnales parentes solum referendum est, sed
Abbreviated transcription (Latin):
meritũ suum accipit. sed tamen
iniustus non est quia non facit
ipse qͦd accipit. quia ꝑse non ac-¬
cipit. s patitur tantũ qđ accipit.¬
& est iustus qͥ facit qͥa facit. & ius¬
ticia qua facit. & est uistꝰ qͥ acci-¬
pit. iusticia quã accipit non ta-¬
men quia accipit. quia sine iusti-¬
cia sua ꝑ solam gram̃ iusticiam
accipit:¬

Expanded text:
meritum suum accipit; sed tamen meritum suum accipit; sed tamen injustus non est, quia non facit ipse quod accipit, quia per se non accipit, sed patitur tantum quod accipit, et est qui facit quia facit, et justitia qua facit: et est justus qui accipit justitiam quam accipit, non tamen quia accipit, quia sine justitia sua per solam gratiam justitiam accipit
Abbreviated transcription (Latin):
USTMa enim alia est scđm de¬
bitum facientis. alia scđm meri-¬
tum pacientis Iusticia scđm de¬
bitum facientis est potestatiᷤᷤ. ius-¬
ticia scđm meritũ pacientis ẽ ȩqͥ-¬
tatis: Lusticia est potestatis quã
sine iniusticia licet facienti si ue-¬
lit qͦd eiꝰ potestati debet᷑. iusticia
ȩquitatis est quȩ retribuit᷑ pati-¬
enti. etiam si nolit qđ eiꝰ merito
debet᷑ Cum gͦ ds̃ punit peccato¬
rem uste facit qͥa eiꝰ potestati
debet᷑. ut hoc possit si uelit. et
iuste punit᷑ qui patit᷑. qͥa scđm
meritũ suum ei retribuit᷑. qͦd
eiꝰ merito debetur. & est illic po¬
testas iusta. qua ds̃ iuste facit. &
ipse iustus ẽ: Hinc retributio ȩqͣ
qua peccator iuste patit᷑. qua ta-
men ipse non est iustus sed pena
eiꝰ iusta ẽ Cum uͦ d̾s iustificat pec-¬
catorem uste agit. & iustus est
iusticia potestatis qua ei hoc licet.
qͥ uͦ iustificat᷑ iustꝰ est usticia quã
accipit. sed non in eo qͦd contra

Expanded text:
tia enim alia est secundum debitum facientis, alia secundum meritum patientis, justitia secundum debitum facientis est potestatis, justitia secundum meritum patientis est aequitatis. Justitia potestatis est qua sine injustitia licet facienti si velit quod ejus potestati debetur. Justitia aequitatis est qua retribuitur patienti etiam si nolit quod ejus merito debetur. Cum ergo Deus punit peccatorem, juste facit; quia ejus potestati debetur ut hoc possit si velit, et juste punitur qui patitur; quia secundum meritum suum ei retribuitur quod ejus merito debetur, et est illic potestas justa qua Deus juste facit et ipse justus est. Et hic retributio aequa qua peccator juste patitur, qus, sed poena ejus justa est. Cum vero Deus justificat peccatorem juste agit, et justus est justitia potestatis qua ei hoc licet. Qui vero justificatur justus est justitia quam accipit, sed non in eo quod contra
Abbreviated transcription (Latin):
itaq ds̃ homo ut hominẽ
quẽ fecerat liberaret. ut ide e̾e̾t
creator hominis & redemptor:
Missus est filius ut ad optione pa-¬
terna ascensum suum demonstra¬
ret Uenit sapientia ut uinceret
maliciam. ut hostis qui astucia
uicerat. prudentia uinceretur¬

Expanded text:
itaque Deus homo ut hominem quem fecerat liberaret, ut idem esset creator hominis et redemptor. Missus itaque Filius, ut in adoptione paterna assensum suum demonstraret. Venit sapientia ut vinceret malitiam, ut hostis qui astutia vicerat, prudentia vinceretur
Abbreviated transcription (Latin):
mo manfurꝰ ibi & oꝑaturꝰ. ut post
opꝰ confummatũ & obȩdienti¬
am impletã ex inde illuc ꝓuehe-¬
retur. ubi semꝑ erat mansurus:
Sed qͥa seqͣntis oꝑis seriem a condi¬
tione pͥmi hominis deducere in¬
stituimꝰ. iustũ ẽ ut in ipso exordio
libri. pͥmũ causam conditionis
humanȩ inuestigemꝰ. ut simul de¬
monstretur. & pͥmũ rationabilit᷑
a deo conditꝰ. & postmodũ miscri¬
corditer reparatꝰ. Ibi quoq dum
conderet᷑ gratintu factũ opus
rationabile. & hic dũ redimeretur
rationabilit̾ impletũ opus grẽ:¬

Expanded text:
mo mansurus ibi et operaturus ut post mo mansurus ibi et operaturus ut post opus consummatum et obedientiam impletam exinde illuc proveheretur ubi erat semper mansurus. Sed, quia sequentis operis seriem, a conditione primi hominis deducere instituimus, justum est ut in ipsius exordio libri, primum causam conditionis humanae investigemus, ut simul demonstretur et primum rationabiliter a Deo conditus, et postmodum misericorditer reparatus. Ibi quoque dum conderetur gratuito factum opus rationabile; et hic dum redimeretur rationabiliter impletum opus gr
Abbreviated transcription (Latin):
Rs̃o in oꝑibꝰ restaurationis
a pͥncipio redemptionis mis¬
terium inuestigandũ ẽ. & si hoc di¬
ligent̃ in his om̃ibꝰ scđm seriem tẽ¬
poꝵ. & successiones generationum
ac dispensationes p̃ceptoꝵ inqͥri-¬
mꝰ. sũmã totã diuinarũ scͥpturaꝵ
fident̃ nos attigisse ꝓnuntiamus:
Hoc autẽ incipiendum ẽ. a conditio¬
ne pͥmi parentis. & eruendũ paula¬
tim ꝓgredientibꝰ nob̾ semꝑ ad ea gͦ
ordine subsequunt᷑:. Sed breuiter
in clausula ip̃sa supradicta colligi-¬
mus ad intelligentiã dicendorum
cõparandã: Oꝑa gͦ conditionis .i.
mundꝰ iste sensibilis. cũ om̃ibꝰ elemen¬
tissuis. in mat̾ia qͥdem ante omnẽ
diẽ in tẽpore parit᷑ & cũ tẽpore fac¬
ta st̃. postea sex diebꝰ in formã dis:¬
posita. tribꝰ pͥmis diebꝰ ordinata &
sequentibꝰ tribꝰ ornata: Nouissime
sexta die factus ẽ homo adam. &
eua. ꝓpt̃ quẽ facta funt cet̾a om̃ia.
& ipse in paradiso collocatꝰ ẽ pri¬

Expanded text:
rgo in operibus restaurationis a principio redemptionis mysterium investigandum est; et si hoc diligenter in his omnibus secundum seriem temporum et successiones generationum ac dispositionem praeceptorum inquirimus, summam totam divinarum Scripturarum fidenter nos attigisse pronuntiamus. Hoc autem incipiendum est a conditione primi parentis; et cernendum paulatim progredientibus nobis semper ad ea quae ordine subsequuntur. Sed breviter in clausula ipsa supradicta colligimus, ad intelligentiam dicendorum comparandam. Opera ergo conditionis, id est mundus iste sensibilis cum omnibus elementis suis in materia quidem ante omnem diem in tempore pariter et cum tempore facta sunt; postea sex diebus in formam disposita: tribus primis diebus ordinata, et sequentibus tribus ornata. Novissime sexta die factus est homo Adam et Eva, propter quem facta sunt caetera omnia; et ipse in paradiso collocatus est: pri
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpͥe est. & equalit̾ est: Q sapientia
tas sp̃c scĩ est. & patris ẽ. & filii est.
& ꝓprie ẽ. & ȩqualit᷑ ẽ. Et qͥa deo
habere idem est qđ ee. & om̃e qđ
in deo ẽ aliud quã ds̃ eẽ ñ potest.
pater potentia est. & filiꝰ potentia
est. & sp̃c sc̃s potentia ẽ. & una po-
& sp̃c sc̃s sapientia. & una sapien-¬
tia. qͥa essentia una Et pat dilec-
una: Sed pater potentia est. & nul-¬
milit̃ sapientia est pater. & nullius
sapientia est. quia anullo ẽ. Dilec¬
tio est pat᷑. & nulliꝰ dilectio est quia
a nullo est Filius autẽ potentia ẽ.¬

Expanded text:
proprie est, et aequaliter est. Et sapientia tas Spiritus sancti est, et Patris est, et Filii est, et proprie est, et aequaliter est. Et quia Deo habere idem est quod esse, et omne quod in Deo est aliud quam Deus esse non potest, Pater potentia est et Filius potentia ess sanctus sapientia: et una sapientia, quia essentia una. Et Pater est duna. Sed Pater potentia est, et potemiliter et sapientia est Pater et nullius sapientia est, quia a nullo est. Dilectio est Pater et nullius est dilectio, quia a nullo est. Filius aute
Abbreviated transcription (Latin):
potest diuersum inueniri qd̾ in
simplici nat᷑a idem ẽ. neq uniꝰ e̾ẽ
potest qđ alteriꝰ non est. ubi idem
est unꝰ qđ alter ẽ. Cum eñi poten-¬
tia patris aliud ñ sit quã essentia
eiꝰ. neq sapientia filii aliud quã
eentia eius. neq amor sp̃c sci aliud
quã essentia eiꝰ necesse om̃ino ẽ.
ubi una est essentia unã eͥe̾ poten¬
tiam. & unam sapientiã. & dilectio¬

Expanded text:
potest diversum inveniri quod in simplici natura idem est, neque unius esse potest quod alterius non est, ubi idem est unus est quod alter est. Cum enim potentia Patris aliud non sit quam essentia ejus, neque sapientia Filii aliud quam essentia ejus, neque amor Spiritus sancti aliud quam essentia ejus, necesse omnino est ubi una est essentia unam esse potentiam, unam sapientiam, et unam dilectio
Abbreviated transcription (Latin):
um. & tria ẽe ceꝑunt. potentia.
& sapientia. & amor. & ñ erat po-¬
tentia de aliqͦ. & de ipsa sapientia
erat. amor autẽ de potentia & sa¬
pientia ꝓcesserat. & non erat po-¬
tentia sapientia. qͥa potentia an-¬
te sapientiã erat. & de ipsa sapien-¬
tia exierat: Neq rursum amor.
potentia uł sapientia dici pote¬
rat. qͥa ꝓcesserat tantũ ab ipsis.
& ipsa aliquando sine ipso exti¬
terant: Et erant tria hȩc discreta
in anima. & in his tribꝰ trinitas ani¬
mȩ inuenta est & ascendit anima
ab hiis ad summã trinitatẽ. & inue-¬
nit ibi patrẽ. qͥ a nullo erat. sicut
in se potentia. & filiũ qͥ a patre erat.
tio. a potentia & sapientia ꝓcesse-¬
rat: Q ideo potentiã patrĩ tribu-¬
it. qͥa in se similitudo fuerat illiꝰ.
Et sapientiã filio: qm̃ hȩc in se ima¬
go illiꝰ erat. quȩ a potentia orta
erat Et dilectionem sp̃ui sc̃o at-¬
tribuit. qm̃ in se a potentia & sa¬

Expanded text:
um. Et tria esse coeperunt, potentia, um. Et tria esse coeperunt, potentia, et sapientia, et amor. Et non erat potentia de aliquo, et de ipsa sapientia erat; amor autem de potentia, et sapientia praecesserat. Et non erat potentia sapientia, quia potentia, ante sapientiam erat et de ipsa sapientia exierat. Neque rursum amor potentia vel sapientia dici poterat; quia processerat tantum ab ipsis, et ipsa aliquando sine ipso exstiterant. Et erant tria haec discreta in anima; et in his tribus Trinitas animae inventa est. Et ascendit anima ab his ad summam Trinitatem, et invenit ibi Patrem qui a nullo erat, sicut in se potentia; et filium qui a Patre erat, tio a potentia et sapientia processerat. Et ideo potentiam Patri tribuit, quia in se similitudo fuerat illius; et sapientiam Filio, quoniam haec in se imago illius erat, quae a potentia orta erat; et dilectionem Spiritui sancto attribuit, quoniam in se a potentia et sa
Abbreviated transcription (Latin):
summa. & ipsũ similit᷑ trinitatẽ
p̃feͬbat. quasi uestigiũ qͦddã & ima-¬
ginẽ in effabilis trinitatis. & in
ipso hoc ita erat. qm̃ in mente ra¬
erat. & ꝓcessit nouissime amor si¬
ue gaudiũ mentis ad sapientiã
suam. & ipse solũ dilectio erat.
qͥa sine ipso in mente & sapientia
dilectio non erat & posita sunt
hȩc nomina ad ꝓpͥetatẽ. qͥa unũ¬
qđq ꝑ se erat. & distincta sunt tria
hȩc. primũ potentia a qua sapien-¬
tia erat. deinde ipsa sapientia. qͦ
de potentia nata fuerat: nouissi-¬
me amor qui de potentia simul
& sapientia ꝓcesserat: Et distin¬
guebant᷑ hȩc: quia ꝓrsus hic idem
non erant. quȩ separabant᷑ ab in¬
uicẽ & non constabant in uno:
Propt̾ea in mente rationali. aliud
potentia erat. qͥa pͥor erat sine
sapientia. & adhuc sapientia ñ
erat Et uenit postea sapientia.
& cũ potentia eẽ cepit quasi ali-¬
ud in alio. & erant iam duo. poten¬
tia & sapientia. & additũ ẽ terci¬

Expanded text:
ipsum similiter trinitatem praeferebat quasi vestigium quoddam et imaginem ineffabilis Trinitatis. Et in ipso hoc ita erat; quoniam in mente raerat: et processit novissime amor sive gaudium mentis ad sapientiam suam; et ipse solum dilectio erat, quia sine ipso in mente et sapientia dilectio non erat. Et posita sunt haec nomina ad proprietatem, quia unumquodque per se erat; et distincta sunt tria haec: primum potentia a qua sapientia erat; deinde ipsa sapientia, quae de potentia nata fuerat; novissime amor qui de potentia simul et sapientia processerat. Et distinguebantur haec, quia prorsus haec idem non erant qui separabantur ad invicem, et non constabant in uno. Propterea in mente rationali aliud potentia erat quia prior erat sine sapientia et adhuc sapientia non erat. Et venit postea sapientia, et cum potentia esse coepit, quasi aliud in alio. Et erant jam duo, potentia et sapientia: et additum est terti
Abbreviated transcription (Latin):
dilectio est. & dilectio patriᷤ & filii¬
est. quia a patre & filio ẽ. Ubi dili-¬
genter cauendum ne in cõmunio¬
ne confundat᷑ qđ distinguendũ
est. neq in singularitate distin-¬
guatur. qđ ꝓpͥum ẽ: Hoc est cum
ꝑsonas in trinitate distinguere
uolumꝰ. non attribuamꝰ uni. qđ
alteri cõmune est. neq cũ substan-¬
tiȩ unitatẽ demonstrare. assigne-¬
mus alteri qͦd uni ꝓpͥum est:¬

Expanded text:
 est dilectio Patris et Filii, quia a Patre et Filio est. Ubi diligenter cavendum ne communione confundatur quod distinguendum est, neque singularitate distinguatur, quod proprium est: hoc est cum personas in Trinitate distinguere volumus, non attribuamus uni quod alteri commune est, neque cum substantiae unitatem demonstrare assignemus alteri, quod uni proprium est
Abbreviated transcription (Latin):
Igͦ querit᷑ qͥd sit originale
peccatum in nobis. intelligit᷑
corruptio siue uitium qͦd nascen¬
do contrahimus. ꝑ ignorantiam
inmente. ꝑ concupiscentiam in
carne:¬
Quomͦ originale peccatũ apa¬
tribꝰ in filios transeat
Ost quam gͥ demonstratũ
est quid sit originale pecca¬
tum. conseguens est ut etiã in¬
uestigemꝰ qualit̃ apatribꝰ trans¬
ducatur ad filios id est. siue scđm
solam animam. siue scđm solã
dã originale peccatũ non solũ
ꝑ carnem s etiam ꝑ animã apa-¬
tribꝰ in filios descendere putaue¬
runt. qm̃ non solum carnẽ sed
animam qͦq extraduce materia
ẽẽ crediderunt: Sicut enĩ in
generatione ꝓlis de carne pat̾na
substantialiter caro trahitur.ita¬
etiam de gignentis anima. ani¬
ma geniti eentialiter deduci ab
his existimat᷑ Propt̃ qͦd ficut de
corrupta carne. caro corrupta
seminat᷑. ita etiam de anima
peccatrice anima peccatrix cor¬
ruptione originali infecta trahit᷑:¬

Expanded text:
go quaeritur quid sit originale peccatum in nobis intelligitur corruptio sive vitium quod nascendo trahimus per ignorantiam in mente, per concupiscentiam in carneQuomodo originale peccatum a patribus in filios transeat. Postquam igitur demonstratum est quid sit originale peccatum, consequens est ut etiam investigemus qualiter a patribus traducatur ad filios, id est utrum secundum solam animam, an secundum solam dam originale peper carnem sed etiam per animam a patribus in filios descendere putaverunt, quoniam non solum carnem sed animam quoque ex traduce materiae esse crediderunt. Sicut enim in generatione prolis de carne paterna substantialiter caro trahituretiam de gignentis anima anima geniti essentialiter deduci ab his existimabatur. Ideoque sicut de corrupta carne caro coseminatur, ita et de anima peccatrice anima peccatrix corruptione originali infecta, trahit
Abbreviated transcription (Latin):
ccȩ ista sunt trium dierũ oꝑa
antequã sol uł cetera lumina¬
ria facta fuissent In his pͥmis tribꝰ
diebꝰ disposita ẽ uniuersitatis huiꝰ
machina. & partibꝰ suis distributa.
firmamento desuꝑ expanso. deinde
t̾ra reuelata. atq imo residente. &
suo pondere librata. collectisq aqͣ¬
rum molibꝰ intra receptacula sua.
aere serenato.iiͦii. mundi elemen¬
ta locis suis distincta & ordinata ft̃.¬

Expanded text:
cce ista sunt trium dierum opera, antequam sol vel caetera luminaria facta fuissent. In his primis tribus diebus disposita est universitatis hujus machina et partibus suis distributa firmamento desuper expanso. Deinde terra revelata atque in imo residente et suo pondere librata, collectisque aquarum molibus intra receptacula sua aere serenato: quatuor mundi elementa locis suis distincta et ordinata
Abbreviated transcription (Latin):
⁊si factum fuisset qđ eẽ potuit.¬
& tamen futurũ non fuit. fu¬
turũ fuisset. & p̃scitum qđ futurũ
ñ fuit. nec p̃scientia huius futuri
mutata fuisset. sed nũquã habita.
qͥa futurũ ñ fuisset Qđ autẽ p̃des¬
tinauit d̃s. facturũ se disposuit. nec
p̃destinauit nͥ qđ facturus fuit
Presciuit autẽ quȩdã quȩ facturuᷤ
ñ fuit. qͥa p̃sciuit om̃e qđ futurũ
fuit. in quo quędã futura fuerunt
quȩ facturꝰ fuit. quȩdã quȩ ꝑmissurꝰ
Ppter hoc aliqͥd ampliꝰ predestinatio
habere uidet᷑. quã p̾scientia. qͥa p̾sci¬
entia etiã de alieno ẽ. p̃destinatio
autẽ nͥ de ꝓpͥo e̾e̾ ñ potest¬

Expanded text:
si factum fuisset quod esse potuit, et tamen futurum non fuit, futurum fuisset et praescitum quod futurum non fuit, nec praescientia hujus futuri mutata fuisset; sed nunquam habita, quia futurum non fuisset. Quod autem praedestinavit Deus facturum se disposuit; nec praedestinavit nisi quod facturus fuit. Praescivit autem quaedam qui facturus non fuit; quia praescivit omnein quo quaedam futura fuerunt quae facturus fuit; quaedam quae permissurus, propter hoc aliquid amplius praedestinatio habere videtur quam praescientia, quia praescientia etiam de alieno est; praedestinatio autem nisi de proprio esse non potest
Abbreviated transcription (Latin):
qͣlẽ se exhibere debeat homo erga
ꝓrimũ. quẽadinodũ in tribꝰ p̃ceden¬
tibꝰ demonstrat᷑ qͦlẽ se exhibere de¬
beat homo erga dm̃. Unde & pͥma
tabula dicta ẽ. qͥa excellentiora con¬
tinet mandata. quȩ ꝑtinent ad di¬
lectionẽ di Scd̾a autẽ qͥa inferiora
& ꝓxima post hȩc p̃cepta continet
ꝯͣ ꝑtinent ad dilectionẽ ꝓximi  el
prima tabula dr̃. qͥa in ea continent᷑
p̃cepta. qͦ insinuant fide Scd̾a au¬
tẽ quia in ea continent᷑ p̃cepta. qͦ
instruunt ad bonã oꝑationẽ: In pͥ¬
ma tabula tria st̃ p̃cepta. qͥa qͥ fide
credit᷑ trinitas ẽ ds̃. In scd̾a tabula
septẽ st̃ p̃cepta. qͥa in p̾senti uita
tantũ quȩ septẽ dierum circulo uol¬
uit᷑ officia humanitatis ꝓximo exhi
catũ facere eñi non facienda pecca-¬
tũ est facienda autẽ ñ facere delictũ.¬

Expanded text:
ere debeat homo erga proximum, quemadmodum in tribus praecedentibus demonstratur, qualem se exhibere debeat homo erga Deum. Unde et prima tabula dicta est, quia excellentiora continet mandata, quae pertinent ad dilectionem Dei. Secunda autem quia inferiora et proxima post haec praecepta continet quae pertinent ad dilectionem proximi. Vel prima tabula dicitur, quia in ea continentur praecepta quae insinuant fidem; secunda quia in ea continentur praecepta quae instruunt ad bonam operationem. In prima tabula tria sunt praecepta, quia quae fide creditur Trinitas, est Deus. In secunda tabula septem sunt praecepta; quia in praesenti vita tantum quae septem dierum circulo volvitur officia humanitatis proximo exhibcatum. Facere enim non facienda, peccatum est; facienda autem non facere, delictu
Abbreviated transcription (Latin):
Nmobilia gͦ lex sola nat᷑alis habuit.
duobꝰ p̃ceptis cõp̃hensa. In uno bo¬
na ꝑctpiendo. in alto mala ꝓhiben¬
do: Nȩc uͦ duo p̃cepta nat᷑aliᷤ legis.
ꝑ legẽ scͥptã latiꝰ explicita st̃ & dis¬
tincta ꝑ illa sept̾e p̾cepta. qͦ scda

Expanded text:
mobilia ergo sola lex naturalis habuit duobus praeceptis comprehensa. In uno bona praecipiendo, in altero mala prohibendo. Haec vero duo praecepta naturalis legis per legem scriptam latius explicata sunt et dist
Abbreviated transcription (Latin):
humani pͥncipium. quatinꝰ in hoc
& diaboli fuꝑbia confunderetur.
& humanȩ nat᷑e humilitas diui-¬
nȩ imaginis similitudine głifica-¬
retur: D iabolus namq aliud a dõ
pͥncipium eeͥ concupierat. & idcir¬
co ut magis eiꝰ suꝑbia confunde¬
retur. hoc homo in dono accepit.
qͦd ille ꝑuerse raꝑe uoluit & opti¬
nere non potuit. ut in hoc etiam¬
imago di in homine appareret.
qͦd sicut d̃s om̃ibꝰ rebꝰ creationis
principium extitit. ita iste om̃ibꝰ
hominibꝰ pͥncipium eͥe̾t genera¬
tionis. & om̃s homines dum seab
uno & unum e̾e cognoscerent. õs
se quasi unum amarent:

Expanded text:
hoc et diaboli superbia confunderetur, et humanae naturae humilitas divinae imaginis similitudine glorificaretur. Diabolus namque aliud a Deo principium esse concupierat, et ut idcirco magis ejus superbia confunderetur, hoc homo in dono accepit quod ille perverse rapere voluit et obtinere non potuit, ut in hoc imago Dei in homine appareret, quod sicut Deus omnibus rebus creationis principium exstitit; ita iste omnibus hominibus principium esset generationis, et omnes homines dum se ab uno et unum esse cognoscerent, omnes se quasi unum amarent.
Abbreviated transcription (Latin):
nũ ꝑficiendũ ex conditione ac-¬
cepit: Nusqũã tamen scͥpturaꝵ.
nequã sp̃c seraphin appellatos
inuenio. qͥa licet cȩtera dona post
ruinã adhuc in malo possidean.
caritatẽ tamen in dilectione dĩ
nequa quã habere potuerunt:¬

Expanded text:
num perficiendum ex conditione acnum perficiendum ex conditione accepit. Nusquam tamen in Scriptura nequam spiritus seraphim appellatos invenio; quia licet caetera dona post ruinam adhuc in malo possideant, charitatem tamen in dilectione Dei nequaquam potuerunt
Abbreviated transcription (Latin):
ritas ꝓmulgauit. nouẽ in
principio adeo conditos ordines
angłoꝵ. id ẽ angłos. archangłos.
pͥncipatꝰ & potestateᷤᷤ uirtutes. do¬
minationes. thronos. cherubin &
seraphin. ut ad dito homine dena¬
rius consummaret᷑ ꝑfectionis cȩ¬
lestis. Non enim ut qͥdã putant
conditio hominis ita ad restauratio
modum creatꝰ illuc unde illi ceci¬
derunt ductus est illiꝰ societatiᷤᷤ mi¬
merus qui in cadentibꝰ diminutꝰ
fuerat. ꝑ hominẽ reparat᷑. Nouem
gͦ ordines angłoꝵ abinitio condi¬
ti ft̃ & ex illis qui cecidert̃ qͥa in
una fimul om̃s malitia consense¬
runt quasi unũ ex se ꝑuersȩ so¬
cietatis ordinẽ effecerunt: Ha-¬
bet autẽ traditio ex singłis aliqͦs
ordinibꝰ cecidisse. Unde & apłs pau¬
lus cũ de malignoꝵ sp̃uum tiran¬
nide mentionẽ faceret. pͥncipatꝰ.
& potestates tenebrarũ nomina¬
uit. ut uidelicet ostenderet. qͥa
id̾e nunc qͥsq in malo ministeri¬
ũ exꝑuersitate exercet. qd ad bo¬

Expanded text:
em in principio conditos a Deo ordines angelorum, id est angelos, archangelos, principatus, potestates, virtutes, dominationes, thronos, cherubim, et seraphim, ut addito homine denarius consummaretur perfectionis coelestis. Non enim ut quidam putant conditio hominis ita ad restaurationmodum creatus illuc unde illi ceciderunt ductus est, illius societatis numerus qui in cadentibus diminutus fuerat, per hominem reparatur. Novem enim ordines angelorum ab initio conditi sunt, et ex illis qui ceciderunt quia in una simul omnes malitia consenserunt quasi unum ex se perversae societatis ordinem effecerunt. Habet autem traditio ex singulis ordinibus aliquos cecidisse. Unde et Apostolus Paulus cum de malignorum spirituum tyrannide mentionem faceret, principatus et potestates tenebrarum nominavit. Ut videlicet ostenderet quod idem nunc quisque in malo ministerium ex perversitate exercet, quod ad bo
Abbreviated transcription (Latin):
Trursum considerat qͥa non
potest in deo eẽ aliqͥd diuer¬
sum ab ipso. & qͥa unũ ẽ totũ qd̾ ẽ.
& ꝓpt̾ea uere est trinitaᷤ & unitas
manet Quia eñĩ ibi ẽ qͥ anullo ẽ.
& ẽ ibi qͥ ab illo ẽ. & parit᷑ cũ utroq
qͥ ab utroq est trinitaᷤᷤ ẽ Neq qui
a nullo ẽ. e̾e̾ potest ille qui ab alio
ẽ. & qͥ ab utroq ẽ. uł ille qͥ anullo
ẽ. uł qui ab illo tantũ ẽ. eẽ potest
Itaq trinitas uera ẽ. & imitas ma-¬
net ꝑfecta. qm̃ in dõ nichil ee̾ po¬
test. qđ ds non ẽ: Natura siqudẽ
indiuisa & unitas uera scissionem
ꝓhibet. descretio uͦ & ꝓpͥetas trinita¬
tẽ docet:
t De discretione nominum

Expanded text:
Rursum considerat quod non potest in Deo esse aliquid diversum ab ipso, et quod unum est totum quod est; et propterea vere est Trinitas, et unitas manet. Quia enim ibi est qui a nullo est, et est ibi qui ab illo est, et pariter cum utroque qui ab utroque est, Trinitas est. Neque enim qui a nullo est, esse potest ille qui ab alio est; et qui ab utroque est, vel ille qui a nullo est, vel qui ab illo tantum est, esse potest. Itaque Trinitas est vera, et unitas manet perfecta, quoniam in Deo nihil esse potest quod Deus non est. Natura siquidem indivisa et unitas vera scissionem prohibet; discretio vero et proprietas Trinitatem docet.  De discretione nominum
Abbreviated transcription (Latin):
institutionẽ & formã recte uidendi¬
magis spectabat. ut ei facienda in¬
dicerentur. potiꝰ quã ut futura pre¬
dicerent᷑. Illud namq & arbitrii li¬
bertatẽ & obȩdientiȩ puritatẽ mi¬
nuere om̃ino uideretur. si ipse homo
ante meritũ futuroꝵ. p̃sciꝰ diceret᷑.
qͥa nec bona sꝑare cũ prescientia
maloꝵ potuisset. neq cũ p̾scientia
bonoꝵ mala uentura timuisset:
Propter hoc gͥ magis conuenienᷤ u¬
dicatur. pͥmũ hominẽ eoꝵ. qͥdẽ quȩ
facienda fuerant scientiã & p̃cep¬
tũ accepisse. s eoꝵ quȩ uentura erati
p̃scientiã non habuisse. ut liberũ
ad utramq partẽ arbitriũ staret:
Et hec quidem de scientia hominis
qͣntũ ad pͥmũ statũ ꝑtinet dixisse
E arbitriiꝑtres statꝰ

Expanded text:
institutionem et formam recte vivendinstitutionem et formam recte vivendi spectabat magis ut ei facienda indicerentur potius quam ut futura praedicerentur. Illud namque et arbitrii libertatem et obedientiae puritatem minuere omnino videretur, si ipse homo ante meritum futurorum praescius diceretur; quia nec bona sperare cum praescientia malorum potuisset, neque cum praescientia bonorum mala ventura timuisset. Propter hoc igitur magis conveniens judicatur primum hominem eorum quidem quae facienda fuerant, scientiam et praeceptum accepisse; sed eorum quae futura erant praescientiam non habuisse, ut liberum ad utramque partem arbitrium staret. Et haec quidem de scientia hominis quantum ad primum statum pertinet, dixisse  arbitrii per tres stat
Abbreviated transcription (Latin):
ORRo cognitionẽ sui eun¬
dem hominẽ a pͥma conditio¬
ne sua talem accepisse credimus.
ut & debitũ obȩdientiȩ suȩ erga
fuꝑiorem agnosceret. & debitum
ꝓuidentiȩ suȩ erga inferiorẽ ñ
ignoraret: Hoc siquidẽ erat se¬
metipsum agnoscere. conditio¬
nem & ordinem & debitũ suum.
siue supra se. siue in se. suie sub se
non ignorare. Intelligere qualis
factus e̾e̾t. & qualit incedere de¬
beret. qͥd agere qͥd cauere similit̾.
Hoc totum erat semetipsũ agnos¬
cere: Si hoꝵ cognitionẽ & discre¬
tionẽ homo non habuisset. semet¬
ipsum ñ cognouisset. neq p̃uari¬
cationis hoꝵ postmodũ extitisset
reus. si pͥus ad eoꝵ cognitionem
ñ fuisset illuminatus Si autẽ
queritur utrum homo iã tunc
apͥnctpio cognitionẽ eoꝵ. quȩ circa
so transierunt. & similĩt si p̾scierit
bona quȩ habiturꝰ fuisset si in obȩ¬
dientia ꝑstitisset. illud om̃ino ꝓba¬
bile & consequens e̾ẽ uidet᷑. qͦd ad

Expanded text:
orro cognitionem sui eumdem hominem a prima cognitione sua talem accepisse credimus, ut et debitum obedientiae suae erga superiorem agnosceret, et debitum providentiae suae erga inferiorem non ignoraret. Hoc siquidem erat semetipsum agnoscere, conditionem et ordinem et debitum suum sive supra se, sive in se, sive sub se non ignorare; intelligere qualis factus esset et qualiter incedere deberet, quid agere, quid cavere similiter. Hoc totum erat semetipsum agnoscere. Si horum cognitionem et discretionem homo non habuisset semetipsum non cognovisset: neque praevaricationis horum postmodum exstitisset reus, si prius ad eorum cognitionem non fuisset illuminatus. Si autem quaeritur utrum homo tunc a principio cognitionem eorum quae circa so transierunt, et similiter utrum praescierit bona quae habiturus fuisset si in obedientia perstitisset. Illud omnino probabile, et consequens esse videtur, quod ad
Abbreviated transcription (Latin):
ni. & in angłis boni plures qũa ma-¬
li cum positum sit tot electoᷤ futu-¬
ros homines qͦt st̃ angłi boni. con¬
stat sine ulla dubitatione plureᷤᷤ
ee homines bonos quã ft̃ angłi
mali Multoq plures homines
malos quã angłos maloᷤᷤ qͥa plu¬
res st̃ homines mali quã boni. cũ
plures sint homines boni quam
mali angłi Nisi forte dicatur ic¬
circo quia simul ñ subsistit genꝰ
hominũ. s ꝑtẽpoꝵ successionem
alii post alios sequunt᷑. posse eoᷤ
qͥin hominibꝰ simul subsistunt
angłis comparari numero. licet
uniuersitate p̃cedant: Qđ tamen
quia certum ẽẽ non potest. meliꝰ
int̾ occulta deputat᷑ ubi ignoran¬
tia non culpatur. p̾sũptio arguit᷑.¬

Expanded text:
ni et in angelis boni plures quam mani et in angelis boni plures quam mali, cum positum sit tot electos futuros homines quot sunt angeli boni; constat sine ulla dubitatione plures esse homines bonos quam sint angeli mali, multoque plures homines malos quam angelos malos, quia plures sunt homines mali quam boni, cum plures sint homines boni quam mali angeli. Nisi forte dicatur idcirco quia simul non subsistit genus hominum; sed per temporum successionem alii post alios sequuntur, posse eos qui in hominibus simul subsistunt angelis comparari numero, licet universitate praecedant. Quod tamen quia certum esse non potest, melius inter occulta deputatur, ubi ignorantia non culpatur, praesumptio arguit
Abbreviated transcription (Latin):
e numero
autẽ lapsorũ certa auctonta
nulla inuenit᷑. Omĩno tamen
ꝓbabile uidet᷑ plures remansisse
quã cecidisse ꝓpħa enĩ cum de¬
monstraret currus igneo ᷤ conso¬
lans ait Plures st̃ qui nobiscũ st̃¬
quã qͥ cum illis Hinc conicimꝰ
plures e̾e̾ electoᷤᷤ angłos. quã re¬
ꝓbos. Sunt qui dicunt tot ele
tos ex hominibꝰ ad numerũ angi¬
loꝵ ascensuroᷤ. qͦt ibi constat re¬
mansisse electos angłos ꝓpter
scͥpt᷑am quȩ ait. statuit termino
Qđ si uerũ ẽ cũ multo plures sit
in hominibꝰ reꝓbi qu̾ã electi pb¬
res inueniuntur homines repͥh
quã electi angłi. Si autẽ homi¬
nes reꝓbi plures st̃ quã electian¬
repbi quã reꝑbi angłi. Quom
gͦ uerum est qđ dicit᷑. unꝰquisq
hominũ duos angłos habere di¬
putatos sibi. unũ malũ adimps¬
nationẽ. & unũ bonũ ad defenli¬
nẽ. cum numerꝰ hominũ trans¬
cendat numerũ angłoꝵ: Siti
in hominibꝰ mali plures st̃ quã bo¬

Expanded text:
e numero autem lapsorum certa autoritas nulla invenitur; omnino autem probabile videtur plures remansisse quam cecidisse». Propheta enim, cum demonstraret currus igneos, consolans ait: Plures sunt qui sunt nobiscum quam qui cum illis sunt. Hinc conicimus plures esse electos angelos quam reprobos. Sunt qtos ex hominibus ad numerum angelorum ascensuro; quot ibi constat remansisse electos angelos, propter Scripturam quae ait: Statuit terminos Quod si verum est cum multo plures sint in hominibus reprobi quam electi, plures invenientur homines reprobi quam electi angeli. Si autem homines reprobi plures sint quam angeli ereprobi quam reprobi angeli. Quomodo ergo verum est quod dicitur unusquisque hominum duos angelos habere deputatos sibi, unum malum ad impugnationem et unum bonum ad defensionem, cum numerus hominum transcendat numerum angelorum? Si enim in hominibus mali plures sunt quam bo
Abbreviated transcription (Latin):
De sacram̃tis nat᷑alis legis:.
oSł fide de sacramentis
fid̾i tractare debemꝰ: Sacͤ¬
menta ab initio ad restau-¬
rationẽ & curationẽ hominiᷤᷤ institu-¬
ta ft̃. Alia sub nat᷑ali lege. alia sub
scͥpta lege. alia sub gr̃a Et in hiᷤᷤsẽꝑ
qͥ tẽpore posteriora fuert̃. effectu gr̃ȩ
spũaliᷤᷤ digniora inueniunt᷑. Om̃i a
enĩ illa suꝑioriᷤᷤ tẽporiᷤ sacͣmenta. siue
sub nat᷑ali lege. siue subscͥpta signa

Expanded text:
De sacramentis naturalis legis. Post fidem de sacramentis fidei tractare debemus. Sacramenta ab initio ad restaurationem et curationem hominis instituta sunt; alia sub naturali lege, alia sub scripta lege, alia sub gratia. Et in his semper quae tempore posteriora fuerunt, effectu gratiae spiritualis digniora inveniuntur. Omnia enim illa superioris temporis sacramenta, sive sub naturali lege, sive sub scripta; sign
Abbreviated transcription (Latin):
Imilimͦ dispositio diuina du¬
plicit᷑ confiderat᷑. Bona qͥp¬
p̃e dispositionẽ desuꝑ habent. &
ut sint qͥa bona st̃. & ut sic sint. qͥa
ordinata st̃ Mala uͦ ex dispositio¬
ne suꝑna non habent qđ st̃ qͥa

Expanded text:
imili modo dispositio divina dupliciter consideratur. Bona quippe dispositionem desuper habent: et ut sint quia bona sunt, et ut sic sint quia ordinata sunt. Mala vero ex dispositione superna non habent qua
Abbreviated transcription (Latin):
Ali questione coarta mittit¬
mur. & ducim̃ in ambiguũ. ut non
facile audeamꝰ hoc uł hoc aliquid
affirmare. qͥa ds fieri p̃cepit quod
uoluit. uł qđ noluit fieri ꝑmisit:
Et tamen eduobꝰ unum faciliꝰ app¬
bamꝰ. qͥa uoluit qđ p̃cepit bonum
quã malum qͦd ꝑmisit. cũ tamen
qd p̃cepit factũ non sit bonũ. sed
malum qđ ꝑmisit: Leue eñi ẽ &
sine conscient iȩ scrupulo dictͥ
d̃s uult bonũ Et cum dicit᷑ bene
sonat: d̃s uult bonũ: Si uͦ dicit᷑ ds̃
uult malũ: graue ẽ auditu. & non
facile recipit hoc piamenᷤ de
bono qͥa malũ uult. Uide¬
tur enim hoc solũ dici cum
dicit᷑ ds̃ uult malũ. qͥa bonꝰ malii
diligit & apꝓbat qđ prauũ ẽ. et
amicam sibi reputat iniqͥtatẽ. et
gaudet quasi de consimili. & bo¬
num putat qđ malũ ẽ. & ideo n¬
futat hoc mens pia. non quia qđ
dicit᷑ non bene dicit᷑: sed quia qđ
benedicit᷑ ñ bonũ intelligitur:¬

Expanded text:
ali quaestione coarctamur et ducimur in ambignum, ut non facile audeamus hoc vel hoc aliquid affirmare, vel quod Deus fieri praecepit quod noluit, vel quod quae noluit, fieri permisit. Et tamen e duobus unum facilius approbamus, quod voluit quod praecepit bonum, quam malum quod permisit, cum tamen quod praecipit factum non sit bonum, sed malum quod permisit. Leve enim est et sine conscientiae scrupulo dicitur: Deus vult bonum, et cum dicitur, bene sonat: Deus vult bonum Si vero dicitur: Deus vult malum, grave est auditu et non facile recipit hoc pia mens de bono quod malum vult. Videtur enim hoc solum dici cum dicitur Deus vult malum, quia bonus malum diligit et approbat quod pravum est, et amicam sibi reputat iniquitatem, et gaudet quasi de consimili et bonum putat quod malum est; et ideo refutat hoc mens pia; non quia quod dicitur non bene dicitur, sed quia quod bene dicitur non bene intelligitur
Abbreviated transcription (Latin):
dum uͦ diuinȩ cognitionis quã
pͥmus ille homo habuisse credit᷑.
explicare difficile est. excepto eo
qͦd diximꝰ quia ꝑ internã aspiratio¬
nem uisibilit̾ edoctus. nullatenꝰ
de ipso creatore suo dubitare po¬
De cognitione sui

Expanded text:
ddmus homo, habuisse creditur explicare difficile est, excepto eo quod diximus quod per internam inspirationem visibiliter edoctus, nullatenus de ipso creatore suo dubitare poDe cognitione sui
Abbreviated transcription (Latin):
li conseruanda in rebꝰ transitoriis
tam magnã scientiã accepit. mul¬
tomagis ꝓuita ȩt̃na adipiscenda
excellentiorem & habundantiorem
in cȩlestibꝰ cognitionẽ habere debuit
Cognouit gͦ homo creatorem suum.
non ea cognitione quȩ foris exau
contemplationis scienti manifes¬
tus cernebatur: Sciendũ tamen
est qđ ad illam pͥmam cognitionẽ
hominis quã de creatore suo ha¬
buit. sicut maiorẽ & certiorẽ illa
cognitione quȩ nunc in sola fide
constat ueracit dicimꝰ: ita etiam
illa quȩ postmodũ in excellentia
contemplationis diuinȩ mani¬
feste reuelabit᷑. minorẽ necesse ẽ
confiteam᷑ Cognouit gͦ creato¬
rẽ suum homo. non tamen ita ex¬
cellent᷑. sicut postea cognoscere
debuisset si ꝑstitisset: Sicut eñi
inobȩdientia hominis ꝑ subseqͥn¬
tem ignorantiam pͥmȩ cognitio¬
ni multum abstulit. sic eidem
cognitioni si in obȩdientia homo
ꝑstitisset. ꝑ subsequentẽ reuelatio¬
nem plurimũ ad dendũ fuit. Mo¬

Expanded text:
li conservanda in rebus transitoriis tam magnam scientia accepit, multo magis pro vita aeterna adipiscenda excellentiorem et abundantiorem in coelestibus cognitionem habere debuit. Cognovit ergo homo creatorem suum, non ea cognitione quae foris ex aucontemplationis scienti manifestius cernebatur. Sciendum tamen est quod illam primam cognitionem hominis quam de creatore suo habuit, sicut majorem et certiorem illa cognitione quae nunc in sola fide constat, veraciter dicimus: ita etiam illa quae postmodum in excellentia contemplationis divinae manifeste revelabitur, minorem necesse est confiteamur. Cognovit ergo creatorem suum homo, non tamen ita excellenter sicut postea cognoscere debuisset si perstitisset. Sicut enim inobedientia hominis per subsequentem ignorantiam primae cognitioni multum abstulit, sic eidem cognitioni si inobedentia homo perstitisset per subsequentem revelationem plurimum addendum fuit. Mo
Abbreviated transcription (Latin):
humana non in se qd inuisibilis fuit.
sed in similitudine sua qm̃ ad hoc
facta est ut uideat᷑ in ea d̃s

Expanded text:
humana non in se; quia invisibilis fuit; sed in similitudine sua quoniam ad hoc facta est ut videatur in ea Deus.
Abbreviated transcription (Latin):
tum esse bonum est Et non respon-¬
det p̃ceptũ eiꝰ & ꝓhibitio eiꝰ bene¬
placito eiꝰ. sicut oꝑatio eiꝰ & ꝑmissio
eiꝰ. sed ꝓcedunt exaduerso & dissimi¬
liter ordinant᷑. & non consentiunt
aliquotiens scđ̾m id qđ futurũ est
& fiet:¬

Expanded text:
non respondet praeceptum ejus et prohibitio ejus beneplacito ejus, sicut operatio ejus et permissio ejus; sed procedunt ex adverso et dissimiliter ordinantur, et non consentiunt aliquoties secundum id quod futurum est, et fiet
Abbreviated transcription (Latin):
misit ut fieret qđ factũ est. qm̃ ita
bonum est eͥeͥ. ut ẽ Cum autẽ pre-¬
ceptũ fuerit uł ꝓhibitũ aliqͥd. non¬
dum constat adhuc qͥd de ipso dif¬
finitũ sit in beneplacito ęt̾no. do-¬
nec illud rerum effectus in euiden-¬
missione. ut bonum ẽ eͥeͥ. & bene¬
placitũ. qđ futurũ est antequã ẽ
Preceptum autẽ & ꝓhibitio innu-¬
unt tantũ qm̃ itã in uoluntate ẽ¬
iubentis ut fiat siue non fiat. & de¬
monstrationẽ faciunt qua iustũ
& pium ẽ. non aliud credere illũ
cui fit etiam si aliud ẽ in illo a qͦ
fit Et p̃cipit᷑ sepe ut fiat qͦd futu¬
rũ non est nec fiet. & ꝓhibetur ut
ñ fiat qđ futurũ est & fiet. & non ẽ
in beneplacito nͥ hoc solũ ut sit qd̾

Expanded text:
misit ut fieret quod factum est; quoniam misit ut fieret quod factum est; quoniam bonum ita est esse, ut est. Cum autem praeceptum fuerit vel prohibitum aliquid, nondum constat adhuc quid de ipso definitum sit in beneplacito aeterno, donec illud rerum effectus educat in evidenrmissione, ut bonum est esse et beneplacitum quod futurum est antequam est. Praeceptum autem et prohibitio innuunt tantum quod ita est in voluntate jubentis ut fiat, sive non fiat. Et demonstrationem faciunt quod justum est et pium non aliud credere illum cui fit etiam si aliud est in illo a quo fit. Et praecipitur saepe ut fiat quod futurum non est, nec fiet. Et prohibetur ut non fiat quod futurum est, et fiet, et non est in beneplacito nisi hoc solum ut sit quod
Abbreviated transcription (Latin):
missio eius ꝑ omĩa tenduntis
quia sine his non fit aliquid: sic &
p̃ceptũ eiꝰ. & ꝓhibitio eiꝰ. sed ad ratio¬
nalem creaturã dirigunt᷑ hȩc duo
tantum. quȩ sola capax est p̃cepti.
& ꝓhibitionis cauta. scđm insitã
rationem ad utrumq Itaq signa
st̃ ex parte hȩc quȩ non ꝑtinent
ad omia. neq uniuersaliter sũmã
uoluntatẽ. & quȩ in ea st̃ omnia
educunt ad manifestationẽ sicut
oꝑatio & ꝑmissio. sed ea tantũ quȩ
ad ipsos spectant qͥbꝰ fiunt hȩc. hoc
ẽ p̃ceptio & ꝓhibitio significant.
na sunt hȩc. quẽ admodũ oꝑatio
& ꝑmissio eiꝰ certa sunt & uera sig¬
na beneplaciti ȩt̃ni Nȩc autem
nino certum faciunt qͥd sit in be-¬
neplacito ȩt̾no. donec oꝑatione uł
ꝑmissione ꝓbet᷑ cum factum fuerit.
enim certum ẽ cũ hoc fece-¬
rit ds̃. siue ꝑmiserit ut fiat.
& factũ fuerit. qm̃ in benepla-¬
cito ȩt̾no ita fuit ut e̾e̾t. ut factũ
ẽ. scđ̾m qđ uoluntarie fecit siue ꝑ-¬

Expanded text:
missio ejus, per omnia tenduntur, quia sine illis non fit aliquid, sic et praeceptum ejus et prohibitio ejus. Sed ad rationalem creaturam diriguntur hic duo tantum, quae sola capax est praecepti et prohibitionis cauta secundum insitam rationem ad utrumque. Itaque signa sunt ex parte haec quae non pertinent ad omnia neque universaliter summam voluntatem et quae in ea sunt omnia educunt ad manifestationem, sicut operatio et permissio; sed ea tantum quae ad ipsos spectant quibus fiunt haec, hoc est praeceptum et prohibitio significant, na sunt haec, quemadmodum operatio et permissio ejus certa sunt et vera signa beneplaciti aeterni. Haec autem, nino certum faciunt quid sit in beneplacito aeterno, donec operatione vel permissione probetur cum factum fuerit. Tunc enim certum est cum hoc fecerit Deus, sive permiserit ut fiat, et factum fuerit: quod in beneplacito aeterno ita fuit ut esset ut factum est, secundum quod voluntarie fecit sive per
Abbreviated transcription (Latin):
Te M sciendũ quia iusticia alia
patiens est alia cogens Iusticia
patiens est. qua si fiat aliquid
iustũ est: si non fiat iustum ñ
est: Lusticia cogens est. qua sic
aliquid iuste fit. ut si non fieret
iniustũ ee̾t Propt̃ qđ iusticia
patiens dispensationẽ habet.
iusticia cogens necessitatẽ: Sic
gͥ ds̃ de massa generis humani
quosdã ad saluationẽ assumenᷤ.
iusticia utit᷑ debitȩ potestatis.
qͦsdam uͦ ad ꝑditionẽ deserens.
iusticia utit᷑ licitȩ ȩ̨quitatiꝰ. Illic
de debito suo. hic de merito nr̃o:
Si uͦ eos qͦs nunc ad saluationem
assumit desereret iniusticia ñ
eos quos nunc deserit assumeret
similit̾ iniusticia non eẽt. quia
in eoꝵ saluatione uteret᷑ iusti¬
cia potestatis. Siue gͥ in his qͥ

Expanded text:
tem sciendum est quod justitia alia patiens, alia cogens. Justitia patiens est qua si fiat aliquid justum est; si non fiat, injustum non est. Justitia cogens est qua sic aliquid juste fit, ut si non fieret injustum esset. Propter quod justitia patiens dispensationem habet, justitia cogens necessitatem. Sic igitur Deus de massa generis humani quosdam ad salvationem assumens justitia utitur debitae potestatis, quosdam vero ad perditionem deserens, justitia utitur licitae aequitatis. Illic de debito suo, hic de merito nostro. Si vero eos quos nunc ad salvationem assumit desereret injustitia noneos quos nunc deserit assumeret, similiter injustitia non esset; quia in eorum salvatione uteretur justitia potestatis. Sive igitur in his
Abbreviated transcription (Latin):
eos saluare noluisset Sic gͦ qđ
uoluit utrimq iustum fuit. ut
etiã si aliter uoluisset iniustũ
ñ fuisset. quia potestas in uo-¬
luntate eiꝰ. qua sine iniusticia
facere illi licet qͦdcũq uoluerit:
si uoluisset

Expanded text:
alvare noluisset. Sic igitur quod voluit utrumque justum fuit, ut etiam si aliter voluisset injustum non fuisset, quia potestas est in voluntate ejus, quia sine injustitia facere illi licet quodcunque voluerit. isse potuisset
Abbreviated transcription (Latin):
cõmodum ẽ. s in eo qđ ordinatum
non ẽ. Sicut enim datum illi est
qͦd cõmodũ est appetere.ita etiã
ꝓhibitũ ẽ illi appetere qͦd ẽ in or¬
dinatũ Cum ergo in unũ con¬
currunt qdđ aliquomͦ cõmodum
c̃. & qͦd ordinatum non ẽ. si appeti¬
tus est ad cõmodũ in affectu. quia
hoc nat᷑ȩ ẽ insitum. refrenandus
tamen est ab effectu ꝓpt̃ debitũ
rationis. cui ad in ordinata ire ñ
ẽ concessũ: In hoc enĩ pulchritu¬
do apparet & dignitas rationiᷤᷤ qͦd
affectum suũ ab inordinatiᷤᷤ cohi-¬
bet. qm̃ id circo plura cõmoda e̾e̾
debuerunt. a qͥbꝰ dũ ratio p̃sidenᷤᷤ
affectũ quantũ in se erat effluen-¬
tẽ restringeret. quanta foret dig¬
nitas & excellentia illiꝰ appareret:¬

Expanded text:
commodum est, sed in eo quod ordinatum commodum est, sed in eo quod ordinatum non est. Sicut enim datum illi est quod commodum est appetere, ita etiam prohibitum est illi appetere quod inordinatum est. Cum ergo in unum concurrunt quod aliquomodo commodum est et quod ordinatum non est, si appetitus est ad commodum in affectu quia hoc naturae est insitum refrenandus est tamen ab effectu propter debitum rationis cui ad inordinata ire non est concessum. In hoc enim pulchritudo apparet et dignitas rationis quod affectum suum ab inordinatis cohibet. Quoniam idcirco plura commoda esse debuerunt, a quibus dum ratio praesidens affectum quantum in se erat effluentem restringeret, quanta foret dignitas et excellentia illius appareret