comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
erat uerbum. Quomͦ panem angłorũ man¬
ducauit homo: Et uerbũ caro factũ ẽ: et
habitauit innobis. S quia diximus man¬
ducare angłos fr̃s: ne putetis morsib fieri.
Dam si hoc intellexeritis quasi dilaniat᷑
ds̃: quem manducant angłi. Quis dila¬
niat iusticiã : S rursus michi aliqͥs dicit.
Et̃ quis ẽ qui mancducat iusticiam. Unde
gͦ beati qui esurunt et siciunt usticiã.
qm̃ ipsi saturabuntur: sibus que man¬
ducans ꝑcarnẽ: ut reficiaris tu. ille defi¬
cit. Ut repparet te: consumitur. Mandu¬
ca iusticiam. et tu reficeris: & illa integra
nĩ cũ fuerint diutius intenebris. infirma¬
tur acies ipsoꝵ: quasi ieiunio lucis. frau¬
dati oculi acibo suo. Luce quippe pascunt᷑.
defatigantur ieuinio. & debilitantur: ita
ut ipsam lucem qua reficiuntur uidere
non possint. et si diutius fuerit extingun¬
tur: et tamquã moritur ineis ipsa acies
lucis. Quid ergo. quia tot oculi cotidie lu¬
ce ista pascuntur. minoi fit : Et illi refici¬

Expanded text:
erbum. Quomodo panem Angelorum manducavit homo? Et Verbum caro factum est, et habitavit in nobis . 5. Sed quia diximus manducare Angelos, fratres, ne putetis morsibus fieri. Nam si hoc intellexeritis, quasi dilaniatur Deus quem manducant Angeli. Quis dilaniat justitiam? Sed rursum mihi aliquis dicit: Et quis est qergo, Beati qui esuriunt et sitiunt justitiam, quoniam ipsi saturabuntur ? Cibus quem manducas per carnem, ut reficiaris tu, ille deficit; ut reparet te, consumitur: manduca justitiam, et tu reficeris, et illa integra ulti enim cum fuerint diutius in tenebris, infirmatur acies ipsorum, quasi jejunio lucis. Fraudati oculi cibo suo luce quippe pascuntur, defatigantur jejunio et debilitantur, ita ut ipsam lucem qua reficiuntur, videre non possint: et si diutius abfuerit, exstinguuntur, et tanquam moritur in eis ipsa acies lucis. Quid ergo? quia tot oculi quotidie ista luce pascuntur, minor fit? Et illi refic
Abbreviated transcription (Latin):
fons fluit: ut reficiat. Ita dñs iħc. Uidea¬
tecum transiordanen cui tu testimoniũ
ꝑhibisti. ecce hic baptizat : & om̃s ueni¬
unt ad illum. hoc ẽ quid dicis: Non sunt
ꝓhibendi. ut adte potius ueniant: Res¬
pondit & dixit. Non potest homo acciꝑe¬

Expanded text:
fons fluit ut reficiat; ita Dominus Jefons fluit ut reficiat; ita Dominus Jetecum trans Jordanem, cui tu testimonium perhibuisti, ecce hic baptizat, et omnes veniunt ad illum: hoc est, Quid dicis? non sunt prohibendi, ut ad te potius veniant? Respondit, et dixit: Non potest homo
Abbreviated transcription (Latin):
hic utilitas ipsa humilitatis agnoscitur:
& ostenditur utrum in ipsa questione cũ
errarent homines. gloriari apud se uolu¬
erit iohannes. fortasse enim dixit. Uerũ
dicitis. recte contenditis: baptismus m̃s
est melior. Nam ut noueritis qd baptismꝰ
meus ẽ melior: ipsum xp̃m ego baptiraui.
Poterat hoc dicere ioħes: baptizato xp̃o.
Quantum se si uellet extendere. habebat
ubi se ex tenderet: sed melius nouerat: a¬
pud quem se humiliaret. Quem se nouerat
nascendo ante cedere: illi uoluit confiten¬
do cedere. Salutem suã incelligebat in xͦ
eẽ. Iam dixerat suꝑius. Nos omnes deple¬
nitudine eius accepimus. Et hoc confiteri
dm̃ est. Quomͦ enĩ om̃s homines depleni¬
tudine eiꝰ accipiunt. nisi ille sit ds̃: Nam
unt: ille ẽ fons. illi bibentes. Qui bibunt
fontem: sitire possunt & bibere. fons nũ¬
quam sitit: fons se ipso non eget. fonte
egent homines. Aridis uisceribus. aridis
faucib currunt ad fontem: ut reficiant᷑.

Expanded text:
hic utilitas ipsa humilitatis agnoscitur, hic utilitas ipsa humilitatis agnoscitur, et ostenditur utrum in ipsa quaestione cum errarent homines, gloriari apud se voluerit Joannes. Fortasse enim dixit: Verum dicitis, recte contenditis, baptismus meus est melior. Nam ut noveritis quod baptismus meus est melior, ipsum Christum ego baptizavi. Poterat hoc dicere Joannes, baptizato Christo. Quantum, se si vellet extendere, habebat ubi se extenderet? Sed melius noverat apud quem se humiliaret: quem se noverat nascendo antecedere, illi voluit confitendo cedere; salutem suam intelligebat in Christo esse. Jam dixerat superius, Nos omnes de plenitudine ejus accepimus : et hoc confiteri Deum est. Quomodo enim omnes homines de plenitudine ejus accipiunt, nisi ille sit Deus? Namunt, ille est fons, illi bibentes. Qui bibunt fontem, et sitire possunt et bibere; fons nunquam sitit, fons se ipso non eget. Fonte egent homines; aridis visceribus, aridis faucibus currunt ad fontem ut reficiantur:
Abbreviated transcription (Latin):
cumq enim cathecuminus ꝓficiat: ad¬
huc sarcinam iniquitatis sue portat.
Non illi dimittitur: nisi cũ uenerit ad
baptismũ. Quomͦ non caruit popłs isrł
popło egyptiorũ. nisi cũ uenisset ad ma¬
re rubrum: sic p̃ssura peccatoꝵ nemo ca¬
ret. nisi cum adfontem baptismi uenerit
facta ẽ gͦ questio ex discipulis ioħis cũ iu¬
deis: depurificatione. Bapti ⁊ abat iohes.
baptizabat xp̃c. Moti sunt discipłi ioħis.
sum currebatur ad xp̃m: ueniebatur ad
iohem. Qui enum ueniebant ad ioħem.
mittebat illos ad xp̃m baptizari: non mitte¬
bat᷑ a̾ioħ̃em qui a xp̃o baptizabantur. Tur¬
bati sunt discipłi ioħis. et cȩperunt questi¬
onem tractare cũ uideis: quomͦ solet fieri.
Intelligas dixisse iuideos. maior̾e ẽẽ xp̃m:
et ad eius baptismũ debere concurri. Illi ñ¬
dũ intelligentes: defendebant baptismũ
ioħis. Uentum ẽ ad ipsum iohanne̾: ut sol¬
ueret questionẽ. Incelligat caritas ur̃a. Et

Expanded text:
cumque enim catechumenus proficiat, adcumque enim catechumenus proficiat, adhuc sarcinam iniquitatis suae portat: non illi dimittitur, nisi cum venerit ad Baptismum. Quomodo non caruit populus Israel populo Aegyptiorum, nisi cum venisset ad mare rubrum ; sic pressura peccatorum nemo caret, nisi cum ad fontem Baptismi venerit. 8. Facta est ergo quaestio ex discipulis Joannis cum Judaeis de purificatione. Baptizabat Joannes, baptizabat Christus: moti sunt discipuli Joannis; concurrebatur ad Christum, veniebatur ad Joannem. Qui enim veniebant ad Joannem, mittebat illos ad Jesum baptizari; non mittebantur ad Joannem, qui a Christo baptizabantur. Turbati sunt discipuli Joannis, et coeperunt quaestionem tractare cum Judaeis, quomodo solet fieri. Intelligas dixisse Judaeos majorem esse Christum, et ad ejus baptismum debere concurri. Illi nondum intelligentes, defendebant baptismum Joannis. Ventum est ad ipsum Joannem, ut solveret quaestionem. Intelligat Charitas vestra. Et
Abbreviated transcription (Latin):
doctrinã. ille castitatẽ. ille fortitudinẽ pa¬
cientie: Numquid tantũ habere potestis.
qͣntum ego qui dedi: Et tamen ego bapti¬
⁊atus sũ aseruo: uos de dignamini a dño.
hoc ẽ ut impleatur omĩs iusticia. S dicit
aliquis. Sufficiebat gͦ ut baptriasset dñm
iohes. Quid opus erat ut alii baptriarent᷑
a ioħe : Et hoc diximus. Quia si solus dñs
baptizaretur aioħ̃e ñ de ẽẽt ista cogitatio
hominib: quod meliorem habebat baptis¬
mũ ioħes. quam dñs. Dicerent enim. Us¬
q a deo magnus erat baptismus quam
fuerit baptriari. Ergo ut ostenderetur
melior baptismus quẽ daturus erat dñs.
et ille tamquã serui intelligeretur. ille
tamquã dñi: baptiratus ẽ dñs ut p̃beret
humilitatis exemplum. Non solus autẽ
baptizatus ẽ ab eo: ne baptismus iohanniᷤᷤ
melior baptismo dñi uideretur. Ad hoc
bundantia alicuius gr̃ȩ: dedignetur
baptizari baptismo domini. Quantum¬

Expanded text:
doctrinam, ille castitatem, ille fortitudinem padoctrinam, ille castitatem, ille fortitudinem patientiae? Numquid tantum habere potestis, quantum ego qui dedi? Et tamen ego baptizatus sum a servo, vos dedignamini a Domino. Hoc est, Ut impleatur omnis justitia . 7. Sed dicet aliquis: Sufficiebat ergo ut baptizaret Dominum Joannes; quid opus erat ut alii baptizarentur a Joanne? Et hoc diximus, quia si solus Dominus baptizaretur a Joanne, non deesset ista cogitatio hominibus, quod meliorem habebat baptismum Joannes quam Dominus. Dicerent enim: Usque adeo magnus erat baptismus quem rit dignus baptizari. Ergo ut ostenderetur melior baptismus quem daturus erat Dominus, et ille tanquam servi intelligeretur, ille tanquam Domini, baptizatus est Dominus, ut praeberet humilitatis exemplum: non solus autem baptizatus est ab eo, ne baptismus Joannis melior baptismo Domini videretur. Ad hoc bundantiam alicujus gratiae, dedignetur baptizari baptismo Domini. Quantum
Abbreviated transcription (Latin):
factũ ẽ. Frat autem et iohannes baptizans
inea non uixta salim. Salim laccus quidã.
Nam intelligitur quia lacus erat: quia aqͦ
multȩ erant ibi. et ueniebant et baptizaban¬
tur. Nondum enĩ missus erat incarterem
iohannes.Si meministis: ecce iterũ dico qd̃
dixi. Quare baptizabat ioħes: Quia oporte¬
bat ut dñs baptizaretur. Quare oporte¬
bat ut dñs baptiz aretur: Q uia multi con¬
tempturi erant baptismũ eo qd̃ iam maiore
gr̃a prediti uiderẽtur: quam uiderent alioᷤᷤ
fideles. Herbi gratia iam continenter uiuenᷤᷤ
cathecuminus. contempneret coniugatũ:
& diceret se meliorẽ. quam ille sit fidelis.
Ille cathecuminis potest dicere incorde
suo. Quid michi opus ẽ baptismũ acciꝑe.
ut hoc habeam qd & iste. quo iam melior sũ :
Ne gͦ ceruix ista p̾cipitaret quosdã deme¬
ritis iusticiȩ sue plurimũ elatos. baptria¬
ti uoluit dñs aseruo: tamquã alloquens
filios capitales. Quid uos extollitis quid eri¬
gitis. quia habetis ille prudentiam. ille

Expanded text:
factum est. Erat autem et Joannes baptizans in Aenon juxta Salim. Lacus quidam Aenon. Unde intelligitur quia lacus erat? Quia aquae multae erant ibi, et veniebant, et baptizabantur. Nondum enim missus erat in carcerem Joannes. Si meministis ecce iterum dico, dixi quare baptizabat Joannes: quia oportebat ut Dominus baptizaretur. Et quare oportebat ut Dominus baptizaretur? Quia multi contempturi erant Baptismum, eo quod jam majore gratia praediti viderentur, quam viderent alios fideles. Verbi gratia, jam continenter vivens catechumenus, contemneret conjugatum, et diceret se meliorem quam ille sit fidelis. Ille catechumenus posset dicere in corde suo: Quid mihi opus est Baptismum accipere, ut hoc habeam quod et iste, quo jam melior sum? Ne ergo cervix ista praecipitaret quosdam de meritis justitiae suae plurimum elatos, baptizari voluit Dominus a servo; tanquam alloquens filios capitales: Quid vos extollitis? quid erigitis, quia habetis, ille prudentiam, ille
Abbreviated transcription (Latin):
Si grã ideo tibi dedit. quia gratis dedit: gratis ama.¬
s noli ad premiũ diligere dm̃. Ipse sit p̃mium tuũ:
dicat anima tua. Unam petii adño. hane requirã.
ut in habitem indomo dñi. ꝑ om̃s dies uitȩ meȩ:
ut comtemplet delectationem dñi. Noli timere. ne¬
⁊ fastidio deficias: talis erit illa delectatio pulcritu¬
dinis ut semꝑ tibi sit presens: & numquã satieris.
Immo semꝑ satieris: & nunquã satieris. Si enim
quia non satiaberis: fames erit. Si dixero quia
satiaberis: fastidium timeo. ubi nec fastidium
erit: nec fames. Quid dicam: nescio. S ds̃ ha¬
bet quod exibeat. non inuenientib quomodo
dicant: et credentibus quod accipiant.¬
hoc est testimoniũ ioħis qnͣdo miser̃t ui

Expanded text:
Si gratiam ideo tibi dedit Deus, quia gratis dedit, gratis ama.Si gratiam ideo tibi dedit Deus, quia gratis dedit, gratis ama. Noli ad praemium diligere Deum; ipse sit praemium tuum. Dicat anima tua, Unam petii a Domino, hanc requiram, ut inhabitem in domo Domini per omnes dies vitae meae, ut contempler delectationem Domini. Noli timere ne fastidio deficias: talis erit illa delectatio pulchritudinis, ut semper tibi praesens sit, et nunquam satieris; imo semper satieris, et nunquam satieris. Si enim dixero quia non satiaberis, fames erit; si dixero quia satiaberis, fastidium timeo: ubi nec fastidium erit, nec fames, quid dicam nescio; sed Deus habet quod exhibeat non invenientibus quomodo dicant, et credentibus quod accipiant.hoc est testi
Abbreviated transcription (Latin):
ris delectatio inlicit oculos: et tamen cũ audis
quia fur est: fugis hominẽ animo. Uides exa¬
lia parte senem curuum: innitentẽ baculo uix
se mouente: rugis undiq exaratũ. Quid uides.
quod oculos delectet : Audis. quia uistus ẽ: amaᷤᷤ
amplecteris. Talia nobis p̃mia ꝓmissa sunt fĩs
mei: tale aliquid amate. et tali regno suspirate.
talem patriã desiderate. si uultis ꝑtinere ad id
cũ quo uenit dñs ñr: id est ad grãm et ueritatẽ.
Si aut̃e corꝑalia p̃mia concupieris adeo. adhuc
sublege es: & ipsam legem non implebis. Quan¬
do enĩ iuideris habundare ista temporalia inhis
qui deum offendunt. nutant gressus tui: et di¬
cis tibi. Ecce ego colo dm̃. cotidie ad eccłiam curro.
genua michi trita sunt inorationib: & assidue
egroto. Homicidia faciunt homines. rapinas
faciunt: et exultant. habundant: bene ẽ illis.
Talia ergo querebas adeo: Certe ad grãm ꝑtinebas.

Expanded text:
ris delectatio illicit oculos: et tamen cum audis ris delectatio illicit oculos: et tamen cum audis quia fur est, fugis hominem animo. Vides ex alia parte senem curvum, baculo innitentem, vix se moventem, rugis undique exaratum: quid vides quod oculos delectet? Audis quia justus est; amas, amplecteris. Talia nobis praemia promissa sunt, fratres mei: tale aliquid amate, tali regno suspirate, talem patriam desiderate; si vultis pervenire ad id cum quo venit Dominus noster, id est, ad gratiam et veritatem. Si autem corporalia praemia concupieris a Deo, adhuc sub Lege es, et ideo ipsam Legem non implebis. Quando enim videris abundare ista temporalia in eis qui Deum offendunt, nutant gressus tui, et dicis tibi: Ecce ego colo Deum, quotidie ad ecclesiam curro, genua mihi trita sunt in orationibus; et assidue aegroto: homicidia faciunt homines, rapinas faciunt; exsultant et abundant, bene est illis. Talia ergo quaerebas a Deo? Certe ad gratiam pertinebas.
Abbreviated transcription (Latin):
multũ suspirat: et estuat. & an helat. Uideamꝰ
qͥdpetit. Unã pecii ad ño: hanc requirã. Quid ẽ ⁊
hoc: Quid requiret : Ut inhabitẽ inquit indo¬
mo dñi: ꝑ om̃s dies uitȩ meȩ. Et puta quia habitaᷤ
indomo dñi. Unde ibi erit gaudium tuũ: Ut contẽ¬
tis. unde amatis. unde exultatis. nͥ qͥa ẽ ibi scintilla hꝰ caritatis:
Qͥ d̾sid̾atis: Rogo uos. uideri potest oculis: Tangi
potest: Pulcritudo aliqua ẽ. quȩ oculos delectat:
Nonne martyres amanti sunt uehem̃ter. et qnͣ¬
do eos comiemoramus in ardescimus amore:
Qͥd in illis amamus fr̃s: membra laniata a fe¬
ris: Qͥd fedius. si oculos carnis int̾roges: Quid
pulcrius. si oculos cordis in t̾roges: Qͥd tibi ui¬
detur ad olescens pulcherrimus fur: Quom
horrent oculi tui: Nunquid oculi carnis orrent:
Si ipsos interroges. nichil illo corpore compositiꝰ.
nichil ordinatus: et parilitas membroꝵ. & colo¬

Expanded text:
multum suspirat, et aestuat, et anhelat. Videamus multum suspirat, et aestuat, et anhelat. Videamus quid petat, Unam petii a Domino, hanc requiram. Quid est hoc quod requirit? Ut inhabitem, inquit, in domo Domini, per omnes dies vitae meae. Et puta quia habitas domo Domini, unde ibi erit gaudium tuum? Ut contemtis, unde amatis, nisi quia ibi est scintilla hujus charitatis? Quid desideratis, rogo vos? Videri potest oculis? tangi potest? pulchritudo aliqua est quae oculos delectat? Nonne martyres amati sunt vehementer; et quando eos commemoramus, inardescimus amore? Quid in illis amamus, fratres? Membra laniata a feris? Quid foedius, si oculos carnis interroges? quid pulchrius, si oculos cordis interroges? Quid tibi videtur adolescens pulcherrimus fur? Quomodo horrent oculi tui? Numquid oculi carnis horrent? Si ipsos interroges, nihil illo corpore compositius, nihil ordinatius ; et parilitas membrorum, et colo
Abbreviated transcription (Latin):
diitui isrł: qui te liberauerunt de terra egypti.
Quam cito obliti. tam manifestam grãm. Quib
gͦ modis teneretur populus talis. nisi ꝓmissis
carnalib : Ea ibi ubentur indechalogo legis. quȩ &
nobis: s non ea ꝓmittuntur quȩ nobis. Nobis qͥd
ꝓmutitur: uita eterna. Hȩc est aut̃ẽ uita et̃na.
ut cognoscant te unũ uerũ dm̃: et quem misisti
iħm xp̃m. Cognitio dei ꝓmictitur: ipsa est gr̃a ꝓ
gracia. fr̃s. modo credimus: non uidemus. Pro
ista fide p̃mium erit: uidere quod credidistis.
Nouerant hoc ꝓpħe. s occultum erat: ante quam
ueniret. Nam quidã suspirans inpsalmis: ait.
Unam petii adño: hanc requiram. Et queris qͥd
petat : forte enim petit terrã fluentem lacte et
melle carnaliter: quãuis sp̃ualiter ipsa queren¬
da sit et petenda. Aut forte subiectionem hosti¬
um suorum. aut mort̾e iumicorum: aut impe¬
ria et facultates huiꝰ scłi. Ardet enim amore. et

Expanded text:
dii tui, Israel, qui te liberaverunt de terra Aegypti . dii tui, Israel, qui te liberaverunt de terra Aegypti . Quam cito obliti tam manifestam gratiam! Quibus ergo modis teneretur populus talis, nisi promissis carnalibus? 20. Ea ibi jubentur in decalogo Legis quae et nobis; sed non ea promittuntur quae nobis. Nobis quid promittitur? Vita aeterna. Haec est autem vita aeterna, ut cognoscant te unum verum Deum, et quem misisti Jesum Christum . Cognitio Dei promittitur: ipsa est gratia pro gratia. Fratres, modo credimus, non videmus: pro ista fide praemium erit, videre quod credimus. Noverant hoc Prophetae, sed occultum erat antequam veniret. Nam quidam suspirans amator in Psalmis ait: Unam petii a Domino, hanc requiram. Et quaeris quid petat? Forte enim terram petit fluentem lacte et melle carnaliter, quamvis spiritualiter ista quaerenda sit et petenda: aut forte subjectionem hostium suorum, aut mortem inimicorum, aut imperia et facultates hujus saeculi. Ardet enim amore, et
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cipiuntur et nobis: S quere mercedem. et inue¬
nies ibi dici: ut ex pellantur hostes afacie tua. et
accipiatis terrã: quam ꝓmisit ds̃ patrib urĩs.
Quia non poterant capere in uisibilia: ꝑuisibilia
tenebantur. Quare tenebantur : Ne penitus in¬
terirent: et adidola laberentur. Nam fecer̃t frẽs mei¬
hoc sicut legitur: obliti tanta miracula quȩ fecit
ds̃ coram oculis eorum. Mare dicessum est: ĩa facta
est. in mediis fluctib. Sequentes hostes eoꝵ hisdẽ
aquis oꝑti sunt: ꝑ quas illi transierunt. Et cum
moyses homo dei recessiss aboculis eoꝵ. ydolum
petierunt: et dixerunt. Fac nobis deos. qui nos
p̃cedant: quia ille homo dimisit nos. Tota spes eo¬
rum. in homine posita erat: non indeo. Eece mor¬
tuus est homo. Numquid mortuus est ds̃. qui eru¬
erat eos de terra egypti : Et cum fecissent ibi ima¬
ginem uituli. ad orauerunt : et dixerunt. Hii st̃

Expanded text:
ecipiuntur? Sed quaere mercedem, et inveecipiuntur? Sed quaere mercedem, et invenies ibi dici: Ut expellantur hostes a facie tua, et accipiatis terram quam promisit Deus patribus vestris . Quia non poterant capere invisibilia, per visibilia tenebantur. Quare tenebantur? Ne penitus interirent, et ad idola laberentur. Nam fecerunt hoc, fratres mei, sicut legitur, obliti tanta miracula quae fecit Deus coram oculis eorum. Mare discissum est; via facta est in mediis fluctibus; sequentes hostes eorum eisdem aquis operti sunt, per quas illi transierunt : et cum Moyses homo Dei recessisset ab oculis eorum, idolum petierunt, et dixerunt: Fac nobis deos qui nos praeeant, quia ille homo dimisit nos. Tota spes eorum in homine posita erat, non in Deo. Ecce mortuus est homo: numquid mortuus est Deus qui eruerat eos de terra Aegypti? Et cum fecissent sibi imaginem vituli, adoraverunt, et dixerunt, Hi sunt
Abbreviated transcription (Latin):
nobis p̾cipitur. Non accipies inuanũ nomen dñi
dei tui. et nobis p̃cipitur: qđ est scd̾m preceptũ.
Obserua diem sabbati. magis nobis p̾cipitur: qͥa
spiritaliter obseruandũ precipitur. Iudei enim
seruiliter obseruant diem sabbati: ad luxuriam.
adhebriositatem. Quanto melius femine eoꝵ lani
ficarent. quam illo die immenianis saltarent:
absit fr̃s: ut illos dicamus obseruare sabbatũ.
Spiritaliter obseruat sabbatũ xp̃ianus: absti¬
nens se ab oꝑe seruili. Quid est enĩ ab oꝑe seruili:
apecato. Et unde ꝓbamus: Dñm interroga.
Omnis qui facit peccatũ: seruus est peccati. Ergo
et nobis precipitur spualiter obseruatio sabbati.
Iam illa omĩa precepta magis nobis precipiuntur:
& obseruanda sunt. Non occides. non mechaberis.
non furaberis. non falsum testimoniũ dices. Hono¬
ra patr̃e et matrem. ñ concupisces rem ꝓximi tui.
non concupisces uxorem ꝓximi tui. nonne ista omĩa

Expanded text:
nobis praecipitur. Non accipies in vanum nomen Domini nobis praecipitur. Non accipies in vanum nomen Domini Dei tui, et nobis praecipitur: quod est secundum praeceptum. Observa diem sabbati, magis nobis praecipitur: quia spiritualiter observandum praecipitur. Judaei enim serviliter observant diem sabbati, ad luxuriam, ad ebrietatem. Quanto melius feminae eorum lanam facerent, quam illo die in maenianis saltarent? Absit, fratres, ut illos dicamus observare sabbatum. Spiritualiter observat sabbatum christianus, abstinens se ab opere servili. Quid est enim ab opere servili? A peccato. Et unde probamus? Dominum interroga: Omnis qui facit peccatum, servus est peccati . Ergo et nobis praecipitur spiritualiter observatio sabbati. Jam illa omnia praecepta nobis magis praecipiuntur, et observanda sunt: Nonon furaberis, non falsum testimonium dices, honora patrem et matrem, non concupisces rem proximi tui, non concupisces uxorem proximi tui, unum Deum a
Abbreviated transcription (Latin):
surrectionem palparent: fides ad eos ñ reuocare¬
tur: si gͦ ꝓpter carnem uisibilis filius: et nos conce¬
dimus et est catholica fides. Si autem ante carnẽ
sicut ipsi dicunt. id est antequam incarnaretur.:
multum delirant et multum errant. facta enim
sunt illa uisibilia corporaliter ꝑ creaturam. inqͥb
tipus ostenderetur: non utiq substantia ipsa de¬
monstrabatur et manifestabatur. Et hoc attendat
caritas ur̃a: leue documentum. Sapientia dei. ocu¬
lis uideri non potest. Frẽs si xp̃s sapientia dei et
uirtus ds̃. si xp̃c uerbũ dei. uerbum hominis. o¬
culis non uidetur. uerbum dei uideri sic potest:
Ex pellite ergo de cordib urĩs carnales cogitatio¬
nes. ut uere sitis sub gr̃a: ut ad nouum testam̃¬
tũ ꝑtineatis. Ideo uita eterna: ꝓmittitur in no¬
uo testam̃to. Legite et uetus testamentum. et
uidete quia carnali adhuc popło ea quidem p̃ci¬
piebantur: quȩ nobis. Nam unum dm̃ colere: et

Expanded text:
surrectionem palparent, fides ad eos non revocaresurrectionem palparent, fides ad eos non revocaretur. Si ergo propter carnem visibilis Filius; et nos concedimus, et est catholica fides: si autem ante carnem sicut ipsi dicunt, id est, antequam incarnaretur; multum delirant, et multum errant. Facta enim sunt illa visibilia corporaliter per creaturam, in quibus typus ostenderetur: non utique substantia ipsa demonstrabatur et manifestabatur. Et hoc attendat Charitas vestra lene documentum. Sapientia Dei videri oculis non potest. Fratres, si Christus Sapientia Dei, et Virtus Dei ; si Christus Verbum Dei; verbum hominis oculis non videtur, Verbum Dei videri sic potest? 19. Expellite ergo de cordibus vestris carnales cogitationes, ut vere sitis sub gratia, ut ad Novum Testamentum pertineatis. Ideo vita aeterna promittitur in Novo Testamento. Legite Vetus Testamentum, et videte quia carnali adhuc populo ea quidem praecipiebantur quae nobis. Nam unum Deum colere, et
Abbreviated transcription (Latin):
xit. responsũ accepit. Non potes uidere faciẽ
meam. Loquebatur ergo fr̃s mei cũ moyse angłs.
portans typum dñi. Et illa omĩa quȩ ibi ꝑ angłm
facta sunt. futurã istam grãm et ueritatem ꝓmit¬
tebant. Qui bene scrutantur legem nouerunt: et
cum oportunum est. ut et nos aliquid inde dica¬
mus. quantũ dñs reuelat dñs non taceamus cari¬
tati ur̃ȩ. Illud autẽ sciatis quia omĩa quȩ corpora¬
liter uisa sunt: non erat illa substantia dei. Illa
enim ocłis carnis uidemꝰ. Dei substantia unde
uidetur: Eugłium interroga. Beati mundo corde.
qm̃ ipsi dm̃ uidebunt. Fuerunt homines qui di¬
cerent: uanitate cordis sui decepti. Pater inuisibi¬
lis est. filius autem uisibilis. Unde uisibilis: Si
ꝓpter carnem. quia suscepit carnem: manifestũ
est. Illi enim qui carnem xp̃i uiderunt. aliqui cre¬
diderunt: aliqui crucifixerunt. Et qui credidert̃
illo crucifixo nutauerunt: et nisi ipsam post re¬

Expanded text:
xit: responsum accepit, Non potes videre faciem xit: responsum accepit, Non potes videre faciem meam . Loquebatur ergo, fratres mei, cum Moyse angelus, portans typum Domini: et illa omnia quae ibi per angelum facta sunt, futuram istam gratiam et veritatem promittebant. Qui bene scrutantur Legem, noverunt: et cum opportunum est, ut et nos aliquid inde dicamus, quantum Dominus revelat, non tacemus Charitati vestrae. 18. Illud autem sciatis, quia omnia quae corporaliter visa sunt, non erant illa substantia Dei. Illa enim oculis carnis videmus: Dei substantia unde videtur? Evangelium interroga: Beati mundo corde; quia ipsi Deum videbunt . Fuerunt homines qui dicerent vanitate sui cordis decepti, Pater invisibilis est, Filius autem visibilis est. Unde visibilis? Si propter carnem, quia suscepit carnem; manifestum est. Illi enim qui carnem Christi viderunt, aliqui crediderunt, aliqui crucifixerunt: et qui crediderunt, illo crucifixo nutaverunt; et nisi ipsam post re
Abbreviated transcription (Latin):
suo dñs. Quis dñs: Ipse xp̃c. qui premisit legẽ
per seruum: ut ueniret ipse cum gr̃a et ueritate.
Dm̃ enim nemo uidit unquam. Et unde illi ser¬
uo quantum capere posset apparuit: S unigeni¬
tus inquit filius qui est insinu patris: ipse enar¬
rauit. Quid ẽ insinu patris: Insecreto patris. S¬
dus est sic sedere quomͦ nos. aut forte cinctus ẽ
ut si. Nũ haberet. S quia sinus nr̃ intus: secre¬
tum patris. sinus patris uocatur. In secreto
patris qui patrem nouit: ipse enarrauit. Nam
dm̃ nemo uidit unquam. Ipse ergo uenit: et
typum dñi sui gerebat: non ipsius dñi p̃sentiã
exibebat. Namq aꝑte habes inlege. Et loque¬
batur moyses cum dño. contra incontra: sicut
amicus cum amico suo. Sequere ipsam scriptu¬
zram. et inuenies moysen dicentem. Si inueni¬
I grãm ĩnconspectu tuo: ostende mͥ temetipsũ
manifeste ut uideam. Et parum ẽ quia di¬

Expanded text:
suo Dominus. Quis Dominus? Ipse Christus, qui praemisit Legem suo Dominus. Quis Dominus? Ipse Christus, qui praemisit Legem per servum, ut veniret ipse cum Gratia et veritate. Deum enim nemo vidit unquam. Et unde illi servo quantum capere posset apparuit? Sed unigenitus, inquit, Filius qui est in sinu Patris, ipse enarravit. Quid est, in sinu Patris? In secreto Patris. dus est sic sedere quomodo nos, aut forte cinctus est ut sinum haberet: sed quia sinus noster intus est, secretum Patris sinus Patris vocatur. In secreto Patris, qui Patrem novit, ipse enarravit. Nam Deum nemo vidit unquam. Ipse ergo venit, et typum Domini sui gerebat, non ipsius Domini praesentiam exhibebat. Namque aperte habes in Lege, Et loquebatur Moyses cum Domino, contra in contra sicut amicus cum amico suo. Sequeris ipsam Scripturam, et invenis Moysen dicentem, Si inveni gratiam in conspectu tuo, ostende mihi teipsum manifeste, ut videam te. Et parum est quia di
Abbreviated transcription (Latin):
nobis inquis eam explicat nisi tu dicas: Ille intus
dicat. Meliuis illud dicit. qui intus habitat quã
qui foris elamat. Ipse uobis ostendat grãm hu¬
militatis sue: qui cepit habitare incordibꝰ ur̃ĩs.
lam uero si ineius humilitate explicanda et ero¬
ganda deficimus: maiestatem ipsius quis loqua¬
tur: Si uerbum caro factum est conturbat nos.
inprincipio erat uerbum. quis explicabit: tene
tia data est: reos liberauit. Lex ꝑmoysen data ẽ.
Non sibi aliquid amplius seruus ad signet. quã
quod ꝑ illum factum est: electus ad magnum mi¬
nisterium tanquã fidelis in domo. s tamen ser¬
uus. agere scd̾m legem potest: soluere areatu legis
non potest. Lex gͦ ꝑmoysen data est: gr̃a et ueritas
ꝑ iħm xp̃m facta ẽ. Et forte aliquis dicat. & gr̃a
& ueritas non est facta ꝑmoysen qui uidit dm̃ͤ
Statim subiecit. Dm̃ nemo uidit unquam. Et ⁊¬
unde innotuit moysi ds̃ : Quia reuelauit seruo

Expanded text:
nobis, inquis, eam explicat, nisi tu dicas? Ille intus nobis, inquis, eam explicat, nisi tu dicas? Ille intus dicat. Melius illud dicit qui intus habitat, quam qui foris clamat. Ipse vobis ostendat gratiam humilitatis suae, qui coepit habitare in cordibus vestris. Jamvero si in ejus humilitate explicanda et eroganda deficimus, majestatem ejus quis loquatur? Si Verbum caro factum conturbat nos, In principio erat Verbum quis explicabit? Tenettia data est; reos liberavit. Lex per Moysen data est. Non sibi aliquid amplius servus assignet, quam quod per illum factum est. Electus ad magnum ministerium tanquam fidelis in domo, sed tamen servus, agere secundum Legem potest, solvere a reatu Legis non potest. Lex ergo per Moysen data est, Gratia et veritasistum facta est. 17. Et ne forte aliquis dicat, Et Gratia et veritas non est facta per Moysen, qui vidit Deum? statim subjecit, Deum nemo vidit unquam. Et unde innotuit Moysi Deus? Quia revelavit servo
Abbreviated transcription (Latin):
ri nolebat & ne sanaretur: sanũ se ẽẽ iactabat.
Missa lex est: ligauit eum. inuenit se reum.
Iam clamat deligatura. Uenit dñs: curat ama¬
ris aliquatulum et acrib mecticam̃tis. Dicit eñi
egroto. ferto: dicit tolera. Dicit noli diligere
mundũ: habeto patientiam. Curet te ignis con¬
tinentie: ferrũ ꝑsecutionum tolerent uulnera
tua. Ex pauescebas quamius ligatus: liber il¬
le et nonligatus bibit. quod tibi dabat. Prior
passus ẽ. ut te consolaretur: tanquã dicens. Quod
times pati ꝓte: prior patior prote. Hȩc ẽ gr̃a. et
magna gratia. Quis illam digne collaudat: De
humilitate xp̃i loquor fr̾s mei. Maiestatem xͥ
et diuinitatẽ xp̃i: quis loquitur: In explicando
&dicendo ut quo quom humilitatẽ xp̃i loque¬
remur non sufficimus: immo deficimus. To¬
tum cogitantib cõmittimus. ñ audientibus
ad implemus. Cogitate humilitatem xp̃i. S qͥs

Expanded text:
ri nolebat, et ne sanaretur, sanum se esse jactabat: ri nolebat, et ne sanaretur, sanum se esse jactabat: missa Lex est, ligavit cum; invenit se reum, jam clamat de ligatura. Venit Dominus, curat amaris aliquantum et acribus medicamentis: dicit enim aegroto, Ferto; dicit, Tolera; dicit, Noli diligere mundum, habeto patientiam, curet te ignis continentiae, ferrum persecutionum tolerent vulnera tua. Expavescebas quamvis ligatus: liber ille et non ligatus bibit quod tibi dabat; prior passus est ut te consolaretur, tanquam dicens, Quod times pati pro te, prior patior pro te. Haec est gratia, et magna gratia. Quis illam digne collaudat? 15. De humilitate Christi loquor, fratres mei. Majestatem Christi et divinitatem Christi quis loquitur? In explicando et dicendo ut quoquomodo humilitatem Christi loqueremur, non sufficimus, imo deficimus: totum cogitantibus committimus, non audientibus adimplemus. Cogitate humilitatem Christi. Sed quis
Abbreviated transcription (Latin):
ille quare moreretur: et mortuus est. Tu habes
quare. & mori dedignaris: Dignare equo animo
pati ꝑmeritum xenũ. quod ille pati dignatus est.
ut asempiterna morte te liberaret. Homo et homo.
S ille non nisi homo: iste ds̃ et homo. Ille homo
peccati: iste homo uisticiȩ. Mortuus es inadam:
resurge inxp̃o. Nam utrumq debetur tibi. Iam
credidisti in xp̃m: reddes tamen quod debes a
dam. S non te inet̾num tenebit uinculũ pecca¬
ti. qua mortem tuã eternã occidit mors temporaliᷤᷤ
dñi tui. Ipsa ẽ gr̃a fr̃s mei. ipsa est et ueritas quia
ꝓmissa et exibita. Non erat ista inueteri testam̃¬
to: quia lex minabatur. non opitulabatur. Iube¬
bat: non sanabat. Languorem ostendebat: non
auferebat. S illi p̾parabat medico: uenturo cum
gr̃a et ueritate. tanquã ad aliquem quẽ curare
uult medicus. mittat suum primo seruũ: ut li¬
gatum illum inueniat. Sanus non erat. et sana¬

Expanded text:
ille quare moreretur, et mortuus est: tu habes ille quare moreretur, et mortuus est: tu habes quare, et mori dedignaris? Dignare aequo animo pati per meritum tuum, quod ille pati dignatus est, ut te a sempiterna morte liberaret. Homo, et homo: sed ille, nonnisi homo; iste, Deus homo. Ille homo peccati, iste justitiae. Mortuus es in Adam, resurge in Christo: nam utrumque debetur tibi. Jam credidisti in Christum, reddes tamen quod debes de Adam. Sed non te in aeternum tenebit vinculum peccati; quia mortem tuam aeternam occidit mors temporalis Domini tui. Ipsa est gratia, fratres mei, ipsa est et veritas, quia promissa et exhibita. 14. Non erat ista in Veteri Testamento, quia Lex minabatur, non opitulabatur; jubebat, non sanabat; languorem ostendebat, non auferebat: sed illi praeparabat medico venturo cum gratia et veritate; tanquam ad aliquem quem curare vult medicus, mittat primo servum suum, ut ligatum illum inveniat. Sanus non erat, sana
Abbreviated transcription (Latin):
Qui ad xp̃m: Om̃s qui nati sunt ꝑ xp̃m. Quare
om̃s inpeccato: Quia nemo natus ẽ preter adam.
Ut autem nascerentur ex adam: necessitatis fuit
exdãpnatione. Nasci ꝑ xp̃m: uoluntatis est et
gr̃e. Non coguntur homĩes nasci. ꝑ xp̃m. Non
quia uoluerunt: nati sunt exadam. Omnes
tamen qui ex adam cum peccato peccatores. Om̃s
qui ꝑ xp̃m: iustificati et iusti. Non inse sed in illo.
Nam inse si interroges: adam sunt. In illo si inter¬
roges xp̃c sunt. Quare: Quia ille caput dñs nr̃
iħc xp̃c non cum traduce peccati uenit: s tamen
uenit cũ carne mortali. Mors pȩna peccatorum
erat: in dño munus miscdiȩ erat. non pęna pec¬
cati. Non enim aliquid habebat dñs: quare iustȩ
moreremur. Ipse enim ait. Ecce uenit princeps
mundi huius: et in me nichil inueniet. Quare
ergo moreris: S ut sciant om̃s quia uoluntatẽ
patris mei facio: surgite eamus hinc. Non habebat

Expanded text:
Qui ad Christum? Omnes qui nati sunt per Christum. Quare Qui ad Christum? Omnes qui nati sunt per Christum. Quare omnes in peccato? Quia nemo natus est praeter Adam. Ut autem nascerentur ex Adam, necessitatis fuit ex damnatione: nasci per Christum, voluntatis est et gratiae. Non coguntur homines nasci per Christum: non quia voluerunt, nati sunt ex Adam. Omnes tamen qui ex Adam, cum peccato peccatores: omnes qui per Christum, justificati et justi, non in se, sed in illo. Nam in se si interroges, Adam sunt: in illo si interroges, Christi sunt. Quare? Quia ille caput Dominus noster Jesus Christus, non cum traduce peccati venit: sed tamen venit cum carne mortali. 13. Mors peccatorum poena erat: in Domino munus misericordiae erat, non poena peccati. Non enim aliquid habebat Dominus quare juste moreretur. Ipse ait, Ecce venit princeps hujus mundi, et in me nihil invenit. Quare ergo moreris? Sed ut sciant omnes quia voluntatem Paris mei facio, surgite, eamus hinc . Non habebat
Abbreviated transcription (Latin):
bat. Quid enim apłs ait : Lex subintrauit: ut ha¬
bundaret delictum. Hoc ꝓderat suꝑbis ut habunda¬
ret delictum. Multũ enĩ sͥ donabant. iqͣsi uirib suis
multũ ad signabant: iñpoterant implere uisticia nͥ
ad uiuaret ille qͥ uisserat. Suꝑbiã eorũ uolens domare
ds̃. dedit legem tanquã dicens. Ecce implete: ne
putetis de eẽ iubentem. Non de ẽ qui iuibeat: s de¬
est qui impleat. Si gͦ de est qui impleat. unde
non implet:Quia natus est cũ traduce peccati et
mortis. De adam natus: traxit secum quod ibi
conceptũ est. Cecidit primus homo: et omnes qui
de illo nati sunt. de illo traxerunt concupiscentiã
carnis. Oportebat ut nasceretur alius homo:. qͥ
nullam traxit concupiscentiã. Homo & homo.
homo ad mortem: homo aduitam. Sic dicit apłs.¬
hominẽ resurrectio mortuorũ: Noli festinare.
Sequitur & dicit. Sicut enĩ om̃s inadam mori¬
untur:. sic & in xp̃o om̃s uiuificabuntur. Qui ꝑti¬
nent ad adam: Omnes qui nati sunt de adam.

Expanded text:
at. Quid enim ait Apostolus? Lex subintravit, ut abundaret delictum . Hoc proderat superbis, ut abundaret delictum: multum enim sibi dabant, et quasi viribus suis multum assignabant; et non poterant implere justitiam, nisi adjuvaret ille qui jusserat. Superbiam illorum volens domare Deus, dedit Legem, tanquam dicens: Ecce implete, ne putetis deesse jubentem. Non deest qui jubeat, sed deest qui impleat. 12. Si ergo deest qui impleat, unde non implet? Quia natus cum traduce peccati et mortis. De Adam natus, traxit secum quod ibi conceptum est. Cecidit primus homo; et omnes qui de illo nati sunt, de illo traxerunt concupiscentiam carnis. Oportebat ut nasceretur alius homo qui nullam traxit concupiscentiam. Homo, et homo: homo ad mortem, et homo ad vitam. Sic dicit Apostare: sequitur, et dicit: Sicut enim in Adam omnes moriuntur, sic et in Christo omnes vivificabuntur . Qui pertinent ad Adam? Omnes qui nati sunt de Adam.
Abbreviated transcription (Latin):
men si bene cogites. ipse dedit fidem pͥmo: qua
eum ꝓ meruisti. Non enim de tuo ꝓmeruisti:
ut tibi aliquid deberetur. Quod gͦ p̾miũ immor¬
talitatis postea tribuit. dona sua coronat: ñ meri¬
ta tua. Ergo fr̃s om̃s deplenitudine eius accepi¬
mus. Deplenitudine emiscdiȩ eius: de habundan¬
tia bonitatis eiꝰ accepimus. Quid: remissionẽ pecca¬
torum: ut uistificaremur ex fide. Et insuꝑ quidͤ
Et grãm progr̃a. Id est ꝓhac gr̃a inqua ex fide ui¬
iumus: recepturi sumus aliam. Quid tamen nisi
gratiam: Nam si dixero quia et hoc debetur mͥ:
aliquid ad signo quasi cui debebatur. Coronat au¬

Expanded text:
men si bene cogites, ipse dedit fidem primo, qua men si bene cogites, ipse dedit fidem primo, qua eum promeruisti: non enim de tuo promeruisti ut tibi aliquid deberetur. Quod ergo praemium immortalitatis postea tribuit, dona sua coronat, non merita tua. Ergo, fratres, omnes de plenitudine ejus accepimus: de plenitudine misericordiae ejus, de abundantia bonitatis ejus accepimus. Quid? Remissionem peccatorum, ut justificaremur ex fide. Et insuper quid? Et gratiam pro gratia; id est, pro hac gratia in qua ex fide vivimus, recepturi sumus aliam: quid tamen nisi gratiam? Nam si dixero quia et hoc debetur, aliquid mihi assigno, quasi cui debeatur. Coronat au
Abbreviated transcription (Latin):
pies uitam eterna : Pgr̃a. Si enĩ fides gr̃a est: et
uita eterna quasi merces ẽ fidei. uidetur quidẽ
ds̃ uitam eternam tanquam debitam reddere.
sui debitam: fideli. quia ꝓmeruit illã ꝑfidẽ. S. qͥa ip¬
petentem. Confessio gr̃e quȩ est in paulo: Qui
prius fuit blasphemus et ꝑsecutor et inuiriosuᷤ.
s miscđiam in quid consequutus sũ. Indignum
se dixit qui cum sequeretur: consecutũ tam̃ ñ
ꝑ merita sua: s ꝑ misccłiam dei. Audi iam illum
flagitantem debitum: qui pͥmo indebitam susce¬
ꝑat gram. Ego enĩ inquit iam immolor: et tem¬
pus resolutionis meȩ instat. Bonum certamen
certaui. cursum consũmaui: fidem feruaui.
Decetero reposita est mͥ corona iusticiȩ. Iam debi
tum flagitat. iã debitũ exigit. Nã uide u̾ba seq̃ntia.
q̃ mͥ reddet dñs. nullo die iustus uidex. Ut an¬
bat: ut premium gr̃ȩ. uidicem uistũ. Qui non
dampnauit impiuim. dãpnabit fidelem: Et ta¬

Expanded text:
pis vitam aeternam? Pro gratia. Si enim fides gratia est, et pis vitam aeternam? Pro gratia. Si enim fides gratia est, et vita aeterna quasi merces est fidei: videtur quidem Deus vitam aeternam tanquam debitam reddere Cui debitam? Fideli, quia promeruit illam per fidem; sed quia ippetentem. Confessio gratiae quae est in Paulo? Qui prius fui blasphemus, et persecutor, et injuriosus: sed misericordiam, inquit, consecutus sum . Indignum se dixit qui consequeretur: consecutum tamen non per merita sua, sed per misericordiam Dei. Audi illum jam flagitantem debitum, qui primo indebitam susceperat gratiam: Ego enim, inquit, jam immolor, et tempus resolutionis meae instat. Bonum certamen certavi, cursum consummavi, fidem servavi: de caetero ram mihi reddet Dominus in illa die, justus judex . Ut anbat: ut praemium gratiae, judicem justum. Qui non damnavit impium, damnabit fidelem? Et ta
Abbreviated transcription (Latin):
gratis datur. Non enĩ p̃cedentibus meritis emisti.
quod accepisti. Hanc ergo accepit grãm primam
peccator: ut eius peccata dimitterentur. Quid me¬
ruit: in terroget iusticiam. inuenit penam.
cata dimitterentur: ex eo quia tantũ donum in¬
digni accepimꝰ. gr̃a uocatur. Quid ẽ gr̃a : gratis
data. Quid ẽ gratis data: Donata non reddita.
Sidebebatur. merces reddita est: non gr̃a donata.
Si autem uere debebatur: bonus fu̾sti. Si autẽ
ut uerum est malus fuisti. credidisti autẽ ineũ
qui iustificat impium. Quid ẽ iustificat impiũ:
Ex inpio facit pium: cogita quid tibi ꝑ legem un
minere debebat. & quid ꝑ gram consecutus sis.
Consecutus autem istam grãm fidei: eris iustus
ex fide. Iustus enim ex fide uiuit. Et ꝓmereris
dm̃: iuuendo ex fide. Cum ꝓmerueris dm̃ uiuen¬
do exfide: accipis p̃miũ inmortalitatẽ & uitam
eternam. et illa grã est. Nam ꝓquio merito acci¬

Expanded text:
gratis datur. Non enim praecedentibus meritis emisti gratis datur. Non enim praecedentibus meritis emisti quod accepisti. Hanc ergo accepit gratiam primam peccator, ut ejus peccata dimitterentur. Quid meruit? Interroget justitiam; invenit poenam: cata dimitterentur, ex eo quia tantum donum indigni accepimus, gratia vocatur. Quid est gratia? gratis data. Quid est gratis data? Donata, non reddita. Si debebatur, merces reddita est, non gratia donata; si autem vere debebatur, bonus fuisti: si autem, ut verum est, malus fuisti, credidisti autem in eum qui justificat impium Quid est, qui justificat impium? Ex impio facit pium; cogita quid per legem tibi imminere debebat, et quid per gratiam consecutus sis. Consecutus autem istam gratiam fidei, eris justus ex fide Justus enim ex fide vivit ; et promereberis Deum vivendo ex fide: cum promerueris Deum vivendo ex fide, accipies praemium immortalitatem, et vitam aeternam. Et illa gratia est. Nam pro quo merito acci
Abbreviated transcription (Latin):
omne̾ inluminatũ sit necesse ẽ: aquo inluminan¬
tur omnes. qui inluminari possunt. Ideo hoc
sequitur. Et deplenitudine eiꝰ nos omnes acce¬
punus. Quid accepistis: Et grãm ꝓgr̃a. Sic enĩ
habent uerba eugłica conlata cum exemplari¬
Et deplenitudine eius nos omnes accepimus. &
grãm pro gr̃a: id est accepimus. Ut nescio quid
nos uoluerit intelligere deplenitudine eius
fidem. In fide ambulantes. ingr̃a ambulamus.
Unde enim meruimus hoc ͤ Quib nrĩs p̃ceden¬
tibus m̃eritis: Nonse quisq compalpet. Redeat
inconscientiam suam. querat latebras cogitatio¬
num suarũ. redeat ad seriem factorũ suorum.
Non attendat quid sit. si iam aliquid ẽ. s quid
fuerit. ut eẽt aliquid. Inueniet non se dignum
fuisse. nisi supplicio. Sigͦ supplicio dignus fiusti.
et uenit ille qui non peccata puniret s pecc̃a donaret.
gr̃a tͥ data ẽ ñ merces reddita. Unde uocatur gr̃a:. Quia

Expanded text:
omnem illuminatum sit necesse est, a quo illuminanomnem illuminatum sit necesse est, a quo illuminantur omnes qui illuminari possunt. 8. Ideo hoc sequitur: Et de plenitudine ejus nos omnes accepimus. Quid accepistis? Et gratiam pro gratia. Sic enim habent verba evangelica, collata cum exemplariEt de plenitudine ejus nos omnes accepimus, et gratiam pro gratia, id est, accepimus: ut nescio quid nos voluerit intelligere de plenitudine ejus primo accepimus? Fidem. In fide ambulantes, in gratia ambulamus. Unde enim hoc meruimus? quibus nostris praecedentibus meritis? Non se quisque compalpet, redeat in conscientiam suam, quaerat latebras cogitationum suarum, redeat ad seriem factorum suorum: non attendat quid sit, si jam aliquid est; sed quid fuerit, ut esset aliquid; inveniet non se dignum fuisse nisi supplicio. Si ergo supplicio dignus fuisti, et venit ille qui non peccata puniret, sed peccata donaret; gratia tibi data est, non merces reddita. Unde vocatur gratia? Quia
Abbreviated transcription (Latin):
niti apatre: plenum gr̃ẽ et ueritatis. Iohannes
testimoniũ ꝑhibet de ipso: iclamat dicens. Hic e¬
rat quem dixi: qui post me uenit ante me factus
est. Post me uenit: et p̃cessit me. Quid ẽ ante me
me factus est. Quare ante te factus est. cũ postea
uenerit: Quia prior me erat. Prior te oioħes: Qͥd
magnum. si priorte: Bene quia tuilli ꝑhibes testi¬
monium. Audiamus ipsum dicentem: et ante a¬
braham ego sũ. S et abraham inmedio genere
humano ortus est. Multi ante illũ: multi post
illum. Audi uocem patris adfilium. Ante lucife¬
rum genuite. Qui ante luciferum genitus est:
omnes ẽẽ ipse illuminat. Dictus est enim quidã
lucifer: qui cecidit. Erat enim angłs: et factus ẽ
diabolus. Et dixit de illo scͥptura. Lucifer qui
anane oriebatur cecidit. Unde lucifer: Quia illu¬
minatus lucebat. Unde autem tenebrosus factus:
Quia inueritate non stetit. Ergo ille ante lucife¬
rum: ante omnẽ ĩnluminatũ. Si quidem ante

Expanded text:
nes testimonium perhibet de ipso, et clamat dicens, Hic erat quem dixi, Qui post me venit, ante me factus est. Post me venit, et praecessit me. Quid est, ante me me factus est. Quare ante te factus est, cum post te venerit? Quia prior me erat. Prior te, o Joannes? Quid magnum, si prior te? Bene, quia tu illi perhibes testimonium: audiamus ipsum dicentem, Et ante Abraham ego sum . Sed et Abraham in medio genere humano ortus est; multi ante illum, multi post illum: audi vocem Patris ad Filium, Ante luciferum genui te . Qui ante luciferum genitus est, omnes ipse illuminat. Dictus est enim quidam lucifer qui cecidit: erat enim angelus, et factus est diabolus; et dixit de illo Scriptura, Lucifer qui mane oriebatur, cecidit . Unde lucifer? Quia illuminatus lucebat. Unde autem tenebrosus factus? Quia in veritate non stetit . Ergo ille ante luciferum, ante omnem illuminatum: siquidem ante
Abbreviated transcription (Latin):
ceperunt. Quȩ ergo spes est nisi quia quotiitiot
receꝑunt eum. dedit eis potestatem filios dei
fieri: Si filii fiunt: nascuntur. Si nascuntur.
quomͦ nascuntur: Non ex carne. non ex sangui¬
nibus. non exuoluntate carnis. nec ex uolun¬
tate uiri: s ex deo natisunt. Eaudeãt ergo qui

Expanded text:
ceperunt. Quae ergo spes est, nisi quia quotquot ceperunt. Quae ergo spes est, nisi quia quotquot receperunt eum, dedit eis potestatem filios Dei fieri? Si filii fiunt, nascuntur: si nascuntur, quomodo nascuntur? Non ex carne, non ex sanguinibus, non ex voluntate carnis, non ex voluntate viri; sed ex Deo nati sunt. Gaudeant ergo, qui
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ illuminat omnẽ hominem uenientẽ in hũc
mundũ. Et ubi erat ista : In hoc mundo erat. &
quomͦ in hoc mundo erat: Numqͥd sicut ista lux
solis. lune. lucernarũ. sic et ista lux inmundo ẽ:
Non. Quia mundus ꝑ eum factus est: et mun¬
dus eum non cognouit. Hoc est lux intenebris
lucet: et tenebre eam ñ comp̃henderunt. Mũ¬
dus enim tenebre: quia dilectores mundi. mun¬
dus. Non enu creatura non agnouit creacorẽ
suum testimonium̃ dedit celum de stella. Testi¬
monium dedit mare. portauĩt ambulantem
dominũ. Testimonium dederunt uenͣti. ad eiꝰ
uissum qui euerunt. Testimoniũ dedit terra.
illo crucifixo contremuit. Si omĩa ista testimoni¬
um dederunt. quomͦ eum mundus
ñ cognouit. nͥ qͥa mundꝰ dilectores st̃ mundi. corde ha¬
bitantes mudũ: Et malꝰ mundꝰ. qͥa mali habitatores mũdi. sic̃
mala domus non parietes s inhabitantes. In ꝓ
priauenit. id est insua uenit. et sui eum non re¬

Expanded text:
quae illuminat omnem hominem venientem in hunc quae illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum. Et ubi erat ista? In hoc mundo erat. Et quomodo in hoc mundo erat? numquid sicut ista lux solis, lunae, lucernarum, sic et ista lux in mundo est? Non. Quia mundus per eum factus est, et mundus eum non cognovit: hoc est, lux in tenebris lucet, et tenebrae eam non comprehenderunt. Mundus enim tenebrae; quia dilectores mundi, mundus. Num enim creatura non agnovit Creatorem suum? Testimonium dedit coelum de stella ; testimonium dedit mare, portavit ambulantem Dominum ; testimonium dederunt venti, ad ejus jussum quieverunt ; testimonium dedit terra, illo crucifixo contremuit : si omnia ista testimonium dederunt, quomodo mundus eum non cognovit, nisi quia mundus dilectores mundi, corde habitantes mundum? Et malus mundus, quia mali habitatores mundi: sicut mala domus, non parietes, sed inhabitantes. 6. In propria venit, id est, in sua venit: et sui eum non re