comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
r&munus. Populo illuc concur¬
rente data copiaẽ. Missismi¬
ltib abistilicone comite orta¬
tus eusebii prefecti ut ores conius
quidam deecclesi a raperetur
Quem confugientẽ ad altac redñĩ
aderant defendendum circũde¬
dt Sed multitudo militũ quae
duces suos habebat deꝑfidia. ar¬
ranorũ preualuit aduersum pau¬
us atq: ab lato cresconio exultan¬
tes ad ampite atrum reuerte r̃
ecdesi ȩluctum non modicũ reli¬
quentes. Nã sacerdos prostratus
ante altacredñi factum diẽ fleuit
halintempore cũ reuertissent
&renuntiassent hisa quibus fue¬
rant destinatimilites Dimissi
leo pardi saltu clerici ad eundẽ
ocũ in quo sederant qui de ecle¬
latrium phabant ascendentes
dauit̃ laniatos relinquerurt.
edi la uidit tuncstilico comes¬
poenitentia motus ẽ. ita ut
ꝑmultos dies satis facer& sacer¬
deti & in lesũ quidem illum qui
ab latus fuerat. sed qui a grauis¬
simorũ criminũ erat reus. &¬
taliter emen dare non poterat

Expanded text:
ret munus, populo illuc concurrente, data copia est missis militibus tunc ab Stilicone comite hortatu Eusebii praefecti, ut Cresconius quidam de ecclesia raperetur; quem confugientem ad altare Domini aderant, defendendum circumdedit. Sed multitudo militum, quae duces suos habebat de perfidia Arianorum, praevaluit adversum paucos; atque, ablato Cresconio, exsultantes ad amphitheatrum reverterunt, Ecclesiae luctum non modicum reliquentes; nam Sacerdos prostratus ante altare Domini factum diu flevit. Sed in tempore cum revertissent, et renuntiassent iis, a quibus fuerant destinati milites, dimissi leopardi saltu celeri ad eumdem locum, in quo sederant qui de Ecclesia triumphabant, ascendentes graviter laniatos reliquerunt. Quod ubi vidit tunc Stilico comespoenitentia motus est, ita ut per multos dies satisfaceret Sacerdoti, et illaesum quidem illum qui ablatus fuerat, dimisit: sed quia gravissimorum criminum erat reus, et aliter emendari non poterat,
Abbreviated transcription (Latin):
Et uemi himisere qui a net sinera¬
diprouo camur. utitam grauo
go seruitutis liberariuelimus
demergit usq: ad profundum in¬
ferni ut fatiamus nobis amicos de
cipiant in ȩterna taber nacula.
Adtamen beatus ille qui quandoq
anuersus disruptis uinculis atq
proiectu iugo huius modidomina¬
tiones tenebit & allid& paruulos
allisos int̃ emit ipsa in uiolabilis monens necre
isaueris eũ qͥ adse adliserit neqͥssimi uter de&e¬

Expanded text:
quia nec fine mundi provocamur, ut tam gravi jugo servitutis liberari velimus, quod demergit ad profundum inferni; ut faciamus nobis amicos de cipiant in aeterna tabernacula . Attamen beatus ille qui quandoque conversus, diruptis vinculis, atque projecto jugo hujusmodi dominationis, tenebit, et allidet parvulos allisos interimit, ipsa inviolabilis manens, nec reum faciens eum, qui ad se alliserit nequissimi uteri dete
Abbreviated transcription (Latin):
basilicã a postolorũ reliquie
sũma omniũ deuotine posite
fuerant cũ tractar& ep̃s Qui¬
dam depopulo repletus spũ u
sus ad eumart. Omi te sci
bole qui a nonte torq& ambri¬
ue detude iectus es immlro¬
sius non scit in flir: quoduto

Expanded text:
anctorum Apostolorum reliquiae summa omnium devotione depositae fuerant, cum tractaret Episcopus, quidam de populo repletus spirituersus ad eum ait: Obmutesce, diabole; quia non te torquet Ambrosiunde tu dejectus es; nam Ambrosius nescit inflari. Quo dicto
Abbreviated transcription (Latin):
ta subtererant : Quantumreb:
nulla nisi caelestia cogitare
consueuerat. Quod etiã reto¬
tus corpore ipsa iã carnis laus¬
tra contẽplatiome tiansiebat
quod niortẽ quoq: que peneu¬
tis poenaẽ .ci. delicet ut ingri¬
sum uite et lasiorissui p̃mum¬
curȩpastoralis secular iũ honi¬
nũ negotia patitur. & poru
plliiam quietis sues p̃edu¬
ꝑdidifit hoc grauius quod porto:
ecceet en ĩ nue magnimaris fluc¬
tib quatios. atq innacum̃tis tẽpes¬
tatis ualide piocellis inlidor. eitũ

Expanded text:
ta subtererant, quantum rebuta subtererant, quantum rebunulla nisi celestia cogitare consueverat, quod etiam retentus corpore, ipsa iam carnis claustra contemplatione transibat, quod mortem quoque, que pene cuntis pena est, videlicet ut ingressum vite et laboris sui premcure pastoralis, secularium hominum negotia patitur, et post tam pulcram quietis sue speperdidi, fit hoc gravius quod porto. Ecce etenim nunc magni maris fluctibus quatior, atque in navi mentis tempestatis validae procellis illidor, et
Abbreviated transcription (Latin):
lum uidebatur habere fotam
ad nasciscenda suꝑ negloriam
dignitatis diuna grã largiente¬
conuertit. & qul ante serico contex¬
tu acgemmisinicantibus solituserat
perurbem procedere trabeatus:
post uili contextus tegnineminis¬
trabat pauper ipse pauperibus:
et enĩ mutato repente scłi habitu.
manasterium petiit : et ex hu usmun¬
dinaufragionudus etiasit: Inquo
tanta perfectionis gratia coepit
conuersari : ut iamtunc in ipsĩs
itiis perfectorum posiit numero
deputari: Inerat ideniq: t̃anta
abstinentia incibis : uigilantia
in orationibus &trenuita sieiu¬
nus ut infirmato stoma conux
coniisterepossit: sustin ebatpre¬
terea assiduas corporis infirmata¬
tes Maximeq ea pulsabatur
turinu sioneutcrebris inter¬
ceptus angust is persingula pe¬
ne orarum momenta et dexi
ex ipsius possumus uerbiscollig
quib: ipsem pontificatuiamposi
lix quippeanimusm̃s occupatio
nis suepulsatus uulne mneminre
qualisaliquando inmonastero
suit: quomodo eilabentiacun¬

Expanded text:
ere, totam ad nanciscendam supernae gloriam dignitatis, divina gratia largienteconvertit. Et qui ante serico contextu ac gemmis micantibus solitus erat per urbem procedere trabeatus, post vili contectus tegmine, ministrabat pauper ipse pauperibus. 5. Etenim mutate repente saeculi habitu, monasterium petiit, et ex hujus mundi naufragio nudus evasit. In quo tanta perfectionis gratia coepit conversari, ut jam tunc in ipsis initiis perfectorum posset numero deputari. Inerat denique ei tanta abstinentia in cibis, vigilantia in orationibus, strenuitas 3 in jejuniis, ut infirmato stomacho vix consistere posset. Sustinebat praeterea assiduas corporis infirmitates: et maxime ea pulsabatur tur, ut crebris interceptus angustiis, per singula pene horarum momenta ad exititam duxerit, ex ipsius possumus verbis colligere, quibus ipse in pontificatu jam positus, ens: « Infelix quippe animus meus occupatinis sue pulsatus vulnere, meminit qualis aliquando in monasterio fuit, quomodo ei labentia cun
Abbreviated transcription (Latin):
stituit in quoet ipsepost modum
regulari tramite multis sibi soci¬
atis fratrib. subabbatisimperio mi¬
litauit: Quib monasteriis tantũ
dereditib p̃diorum delegauit.
quantũ possit illic cõmorantib
ad cotidianũ uictum sufficere :
uendidit : pauperib. erogauit¬

Expanded text:
stituit, in quo et ipse postmodum regulari tramite, multis sibi sociatis fratribus, sub abbatis imperio militavit. Quibus monasteriis tantum de reditibus praediorum delegavit, quantum posset commorantibus ad quotidianum victum sufficere: dit, ac pauperibus erogavit
Abbreviated transcription (Latin):
tinus ep̃s spũ diuino actus in scã ecła
chatholica adinstrutione anima¬
rum fecit libros tractatus epistolas
numero mille triginta excepto
quinumerari non possunt. quia
nec numerum designauit ipsbrum

Expanded text:
us Spiritu divino actus, in sancta Ecclesia catholica, ad instructionem animarum fecit libros, tractatus, epistolas, numero mille triginta, exceptis iis qui numerari non possunt, quia nec numerum designavit ipsorum
Abbreviated transcription (Latin):
petri etpauli. Exeugło dedilec¬
tionedĩ & proximi. exeagło ubi
pharisei. dm̃n interrogant. sili¬
c& uxorem quacumque ex causa
trem et matrem. & cetera. ꝑnata¬
lem catulinu pernatalem scõrũ
mantrrum scilli tanorum. Trac
eta sunt tempora & ad propinqua¬
bit regnũ dĩ petemini ettredite

Expanded text:
Petri et Pauli. Ex Evangelio, de dilectione Dei et proximi. Ex Evangelio, ubi Pharisaei Dominum interrogant, Si licet uxorem quacumque ex causa trem et matrem, etc. Per natalem Catulini. Per natalem sanctorum martyrum Scillitanorum, tractsus, Impleta sunt tempora, et appropinquavit regnum Dei, poenitemini, et credite
Abbreviated transcription (Latin):
axauit. Adiuris quoq. consul¬
os singularẽ tonantẽq edidit
ubrũ: Plerũq heremitarum
patrũq: uitas insignũ uera cissimo
eloquio texuit his torus. De
mansionibus is raheliticipopuli
scripsit librũ unũ. Nãq defru¬
gi & luxoriosti filio elsganter
exposuit. Euuan gelii his toriã.
ita consolatoriis discertionib de¬
clarauit utuni cã fore arbitr&.
Plurib quippeait: qui medicunt
hocopus infamati. in uidiae facib
scribere breuit̃ respondebo. Nũ¬
quã meher&icis pepercisse sed
omniegissestudio. uthos tes aeccłae
meiquoq hostes fierent. Per¬
gunt itaq aduis itandũ consolan¬
dũq hieronimũ dũ in labor eẽ&
iłidẽ catholici seniores. Adbea

Expanded text:
axavit: juris quoque consultus singularem tonantemque edidit librum. Plerasque Eremitarum Patrum vitas insignium veracissimo eloquio texuit historiae. De Mansionibus quoque Israelitici populi scripsit librum unum; Namque de frugi et luxurioso filio eleganter exposuit Evangelii historiam, ita consolatoriis dissertionibus declaravit, ut unicam fore arbitretur. Plurimis quippe, ait, qui me dicunt hoc opus inflammatum invidiae facibus scribere, breviter respondeo, nunquam me haereticis pepercisse; sed omni egisse studio, ut hostes Ecclesiae, mei quoque hostes fierent. Pergunt itaque ad visitandum, consolandumque Hieronymum, dum in labore esset identidem Catholici seniores. Ad Bea
Abbreviated transcription (Latin):
ss. uł ccfiliis uł parentib uła finib:
magis possiderentur: quib: ea de¬
ficientes dimit terexoluerunt:
Quidã etiã exhonoratis ipponien¬
sium aput car taginẽ uiuens ełae
ipponiens i possessionẽ donare
uoluit : Et confectastabulas ubi

Expanded text:
 filiis vel parentibus vel affinibus magis possiderentur, quibus ea deficientes dimittere noluerunt. Quidam etiam ex honoratis Hipponensium apud Carthaginem vivens Ecclesiae Hipponensi possessionem donare voluit, et confectas tabulas, si
Abbreviated transcription (Latin):
dixit. in illius scilic& increpa¬
tionẽ & correctionẽ et tabulas
qua sille sponte miserat. nec de¬
sideratas nec pctatas confes¬
timreddit : Pecuniãq respuit.
atq: scriptis eundẽ sicut oportu¬
it et arguit & corripuit :Am¬
monens ut desua simulatione.
uł iniquitate penitentiae humi¬
litatedõ satis faceret. ne cum
tam graui delicto descło exi¬
r&: Frequentius quoq dicebat
magis securus ettõtius ec clesiã
legata cnͣ de funt ti dimissa.
debere suscipere : Quanihĩ n ordi¬
tates forte sal licit᷑as etdãnosas

Expanded text:
dixit, in illius scilicet increpationem et correctionem: et tabulas quas ille sponte miserat, nec desideratas, nec exactas, confestim reddidit, pecuniamque illam respuit; atque rescriptis eumdem, sicut oportuit, et arguit et corripuit, admonens ut de sua simulatione vel iniquitate cum poenitentiae humilitate Deo satisfaceret, ne cum tam gravi delicto de saeculo exiret. Frequentius quoque dicebat, magis securius et tutius Ecclesiam legata a defunctis dimissa debere suscipere, quam haereditates forte sollicitas et damnosas
Abbreviated transcription (Latin):
sufficientissimum et monasteria
uirorum acfeminarũ continen¬
tib cumsusp̃positis plena ec desia
dimisit : Vna cum biblio tecis. libris
et tractatds. uł suo suł aliorũ scõrũ
habentib: inquib: dono dĩ qualis
quantusq in ecclesia fuerit noscit᷑
Et in his semꝑ atiuere a fidelib ui
uenitur. Iuxta quod &iã secula¬
riũ quid ampo. eta suis iubens
Ouo ssibitumulum mor tuo in
aggerepublico col lota rentpro¬
gramatefixit dicens: Uiuere
post obitum mutuantenius nos

Expanded text:
sufficientissimum, et monasteria virorum ac feminarum, continentibus cum suis praepositis plena, Ecclesiae dimisit, una cum bibliothecis, libros et tractatus vel suos vel aliorum sanctorum habentibus, in quibus dono Dei qualis quantusque in Ecclesia fuerit noscitur, et in his semper vivere a fidelibus invenitur. Juxta quod etiam saecularium quidam poetarum, suis jubens quo sibi tumulum mortuo in aggere publico collocarent, programmate finxit, dicens, Vivere post obitum vatem vis nos
Abbreviated transcription (Latin):
tura multiplicati foenoris sensit
augmentũ. Nonnisi hȩc om̃a ora¬
tionis munere electa ẽẽ noscuntt
Simili que modo perfecte quedã
proph&e in dinomine perfecer
Verũ quiahic intantũ sedõ di¬
nũ cariorem que perseueranda
inmandatis eiꝰ exhibuit ut ipseai
Ego que placitas ei faciosemꝑ &iui
pat̃ quoq ad eum perangelũ la¬
quitur dicens. Sicut racharia
bat et contest abat᷑. angelus dũ¬
cituum siinuiis meis ambula ueri¬
tis et custo dieris uiã meã . custodie¬
ritis tu quoq iudicabis domũ meã
ut & mortem promundi salutẽ
a equanimit̃ toler& ab hoc inquã
qđ setantũ et talẽ exhibuit. dedit
illids̃ uniuersarũ potestatẽ et dm̃
illũ totius creature constituit.
Sicut apostolus edocens dicens. fac

Expanded text:
tura multiplicati fenoris sensit tura multiplicati fenoris sensit augmentum, non nisi haec omnia orationis munere elicita esse noscuntur. Similique modo perfecta quaedam prophetae in Dei nomine perfecerunt. Verum quia hic in tantum se Deo dignum, carioremque perseverando in mandatis ejus exhibuit, ut ipse ait: Ego quae placita sunt ei facio semper , et ut Pater quoque ad eum per angelum loquitur, dicens sicut in Zacharia bat, et contestabatur Jesucituum: Si in viis meis ambulaveris, et custodiam meam custodieris, tu quoque judicabis domum meam , et ut mortem pro mundi salute aequanimiter tulit; ob hoc, inquam, quod se tantum ac talem exhibuit, dedit illi Deus universorum potestatem, ac Deum illum totius creaturae constituit, sicut Apostolus docet, di
Abbreviated transcription (Latin):
et mortis dispendia perpetitur.
Quẽ humana conditio parentib
subdidit cuius frat̃na utriusq
sexus sunt nomina designata
Quilo quorũ cognitione fallitur.
Quidemali sp̃s nomine suscitatur.
Qui iudicudiẽ seignore fatet᷑ Qui
tribuendarũ sedium potestatẽ
se non habere testatur. Qui incrace¬
se derelictũ conquerit᷑. Quiparsi¬
cutitur. Propter quod & calicẽ
ase rans ferri p̃catur. et quãmul¬
ta que cõmemorare longuinẽ.
humanitati conuenientia pati¬
tur. Quistam insipiens bȩc dõ
congruere arbitratur Namilla
uirtutũ miracula non propria pe¬
petrasse uirtute sed dm̃ per eũ fecis¬
secredendũẽ. Sicut ipse. ait pater
in me manens facit opera. Etite¬
rũ. non potest filiusa se facere quic¬
quam. Quia enim multũ dõ accep¬
tus fuit quicquid uoluit orationib
in p&rabit. Namsi mortuis ẽ redita
uita sicecis lumen. sidebilib uir¬
tus sile prosis mundicia simare
uenticesser̃. sielementorũ crea¬

Expanded text:
et mortis dispendia perpetitur: et mortis dispendia perpetitur: quem humana conditio parentibus subdinit, cujus fraterna utriusque sexus sunt 129 nomina designata, qui de locorum cognitione fallitur, qui de mali spiritus nomine sciscitatur, qui judicii diem se ignorare fatetur, qui tribuendarum sedium potestatem non se habere testatur, qui se in cruce derelictum conqueritur, qui passicutitur, propter quod et calicem a se transferri precatur, et quam multa quae commemorare longum est humanitati convenientia patitur: quis tam insipiens est ut haec Deo congruere arbitretur? XI. Nam illa virtutum miracula non propria perpetrasse virtute, sed Deum per eum fecisse credendum, sicut ipse ait: Pater in me manens, facit opera . Et iterum: Non potest a se Filius facere quidquam . Quia enim multum Deo acceptus fuit, quidquid voluit orationibus impetravit. Nam si mortuis reddita est vita, si caecis lumen, si debilibus virtus, si leprosis munditia, si mare ventique cesserunt, si alimentorum crea
Abbreviated transcription (Latin):
et propria questionis huius deb&
ẽẽ probatio. Quantu copiosius
expedire debebis dũint̃ te atq
athanasiũ disputationis ex am̃
coeperit agitari. et qm̃ nuncut
dixi adsertione ueridica sabelliẽ
perfidia refutata fideisuȩ. fotin:
certis siual& testimoniis adsit.
um tribuo purũq hominem fuisse
adfirmo. et perbeate uite excellen¬
tissimũ meritũ diuinitatis honorẽ
fuisse adeptũ. Quis enĩ femineo
portatus utero partue geritur.
Quis puerperie canas expertus
etlactei copuli alim̃to nutritus
maternis gestatus ẽ ulnis. Quis
profectũ accepit aetates.. Quisu¬
niuersas corporeae fragilitates
conditiones inpleuit. Dũ esuriã
patitur. dũ nequis simi sps tẽpta¬
tione percellit᷑. bum las situdine
fatigatur . Dum in somno resolui¬
tur. Dũ conp̃ensus nexib alligat᷑
dum flagellis uerberatur et pal¬
mis: Dum lubriis insultantiũ. Igi¬
tdũ crucis patibulo suspenditur

Expanded text:
et propria quaestionis hujuscemodi debet et propria quaestionis hujuscemodi debet esse probatio. Quam tunc copiosius expedire debebis, dum inter te atque Athanasium disputationis examen coeperit agitari. Et quoniam nunc ut dixi assertione veridica Sabellii est perfidia refutata, fidei suae Photinus certis, si valet, testimoniis adsit.um tribuo, purumque hominem fuisse affirmo, et per beatae vitae excellentissimum meritum, divinitatis honorem fuisse adeptum. Quis enim femineo portatus utero per partum egeritur? Quis puerperiae cunas expertus, et lactei poculi alimento nutritus, maternis gestatus est ulnis? Quis profectum accepit aetatis? Quis universas corporeae fragilitatis conditiones implevit, dum esuriem patitur, dum nequissimi spiritus tentatione percellitur, dum lassitudine fatigatur, dum in somnos resolvitur, dum comprehensus nexibus alligatur, dum flagellis verberatur et palmis, dum ludibriis insultantium agitatur, dum crucis patibulo suspenditur,
Abbreviated transcription (Latin):
ipsi in nobis sint. &iterũ qui ed
ũ in me man& et ego ĩn eũ. Apls
quoq deidiota. et prostratus inquid ẽ¬
fitebit᷑ quia ueritas dĩ in uobis ẽ. Sicut
ergo cũ ds̃ in nobis et nos indõ sumus
non confusione per sone. non uni¬
tate naturȩ. non augmenti acces¬
sione. non de trimenti sub traccione.
non quod lib& tempore. uel ordina¬
ta mutabilis sententia aequalita¬
te sed pura et simplici fidei scĩ ta¬
te dño mnobis habitaculo p̃para¬
mus et illenos insuã recepit man
in ipso manemus. Ita pat̾ et filius
perinuis ibili foedere uoluntatẽ
seinuicẽ manere noscuntur.
sabellius humanis mentib: questi¬
onũ nebulas obfundendo negabat.
nunc atus querit᷑ partib: quo¬
modo dm̃ patrem et dm̃ filiũ sepa¬
satim et distinctius profitendo.
onpluralem diuinitatis numerũ¬
introducere uidearis. et quã quam
dehoc superiori prosecucione bre¬
uit̃ pauca perstrinxeris lata tam̃

Expanded text:
ipsi in nobis sint . Et iterum: Qui edit ipsi in nobis sint . Et iterum: Qui edit em, in me manet, et ego in eo . Apostolus quoque de idiota: Et prostratus, inquit, confitebitur quia vere Deus in vobis est . 128 Sicut ergo cum Deus in nobis, et nos in Deo sumus non confusione personae, non unitate naturae, non augmenti accessione, non detrimenti subtractione, non qualibet composita vel ordinata mutabilis substantiae qualitate, sed purae et simplicis fidei sanctitate Domino in nobis habitaculum praeparamus, et ille nos in suam recipit mans in ipso manemus; ita Pater et Filius pro indissolubili foedere voluntatis in se invicem manere noscuntur. Sabellius humanis mentibus quaestionum nebulas offundendo negabat, id nunc a tuis quaeritur partibus, quomodo et Deum Patrem et Deum Filium separatim et distinctius profitendo, non pluralem divinitatis numeruintroducere videaris. Et quanquam de hoc superiore prosecutione breviter pauca perstrinxeris, lata tamen
Abbreviated transcription (Latin):
uirga aequitatis uirga regratui
propterea unxit teds̃ ds̃tuus oleo
Quid hoc ad confusionẽ erroris submo¬
uendũ manifes tius potuit dici ubi
ds̃ diuncxisse perscribitur. haec
inter pauca deueteri testam̃todis¬
cerpsi. Nã plura et manifestiora
studio breuitatis obmisi quibus lu¬
ceclarius conprobatur. & patrẽ
et filiũ distinctis etseparatis subs¬
tantiarũ proprietatib. existere
Quidaũ sabellius ex hoc quod filius¬
ait egoinpatre et pat̃ in me unã
nisus ẽ demonstrare naturam
siue ꝑsonã quod uidelic& alia in¬
tra aliã sine confusionis permix¬
tione uel sine c&era uiciorũ gene¬
ra. quȩ mores obfirmatũ quest¬
onũ uoluit intemtare in ẽẽ non¬
possit ita ñ unã indicant eẽ substan¬
tiã uel personã sicut ñ unadĩ et ho¬
minis potest eẽ natura. Dequibus
dicit᷑ quod ipse in dño et ds̃ in eis
ẽ. Deniq item ad patrẽ decred¬
tib loquens filius ait. Vt sicut
tupater in me & ego inte itao

Expanded text:
irga aequitatis, virga regni tui. Propterea unxit te Deus, Deus tuus, oleo . Quid hoc ad confessionis errorem submovendum manifestius potuit dici, ubi Deus Deum unxisse perscribitur? Haec interim pauca de Veteri Testamento decerpsi. Nam plura et manifestiora studio brevitatis omisi, quibus luce clarius comprobatur et Patrem et Filium distinctis et separatis substantiarum proprietatibus existere. Quod autem Sabellius, ex hoc quod ait: Ego in Patre, et Pater in me , unam nisus est demonstrare naturam sive personam; quod videlicet alia intra aliam sine confusionis permixtione, vel praeter caetera vitiorum genera, quae more sophismatum quaestionupossit, ita non unum indicant esse substantiam vel personam, sicut non una Dei et hominum potest esse natura, de quibus dicitur quod ipsi in Deo et Deus in eis est. Denique idem ad Patrem de credentibus loquens Filius ait: Ut sicut tu Pater in me et ego in te, ita et
Abbreviated transcription (Latin):
disputationis tempus ad fue¬
rit. Nunc int̾im utante factus sũ
sabellius ut ceperat prosequatur.
SABELLIUS DIXIT
Lideinrȩ professio ut superius dixi.
Ihunc eundemq et patrẽ & filium
p̃dicat nec gentili errore duos deos
asserere conuincamur. Si alius pat̃.
alius a nobis filius p̃dicet᷑. Vnde ex
his ipsis que non annon intellegen¬
tib uel minus sentientib aduersa
nob eẽ putant᷑ apertissime de mons¬
trabo sũmi atq. omni potentis dĩ
unam eẽ personã. Nã quid aliut ẽ
pat̃ in memanens facit opera iua
nisi ego in memanens facio opera
et quime uidit uidit et patrẽ. id ẽ
ego ipsesũ pat̃ quiet filius ut ꝑ unã
deitatis contẽplationẽ unã intel

Expanded text:
disputationis tempus adfuedisputationis tempus adfuerit. Nunc interim ut ante fatus sum Sabellius ut coeperat, prosequatur. VII. Sabellius dixit: Fidei nostrae professio, ut superius 125 dixi, hunc eumdemque et Patrem et Filium praedicat Deum; ne gentili errore duos deos asserere convincamur, si alius Pater, alius a nobis Filius praedicetur. Unde ex his ipsis quae a non intelligentibus vel minus sentientibus adversa nobis esse putantur, apertissime demonstrabo summi atque omnipotentis Dei unam esse personam. Nam quid aliud est Pater in me manens facit opera , nisi Ego in me manens facio opera? et Qui me videt, videt et Patrem , id est, Ego sum ipse Pater qui Filius; ut per unam divinitatis contemplationem una
Abbreviated transcription (Latin):
dicunt᷑ scđmessentiã accipiendas¬
ATHANASIUS DIXIT
Nontimere pronunciatierim uniuer¬
debere accipi. propt̃ non nullos rela¬
tiuos nominũ casus. secundũ usitanti
huma sermonis eloquiũ prolatis
qui nom propriedõ sed personis et
temporib uel quibus cũq rerũ gene¬
rihus coaptantur. idẽ cums enescire
dicit uelse iterum cognouis se fate¬
tur autcumrerũ ase factarũ ple
&iã placatum ostendat. Quȩ om̃ aei
si scđm essentia uellimus accipere
passibilem sine dubio et in proui¬
dã diuinam profitet᷑ ẽẽ naturam.
nquaut ignorantia aut extẽpore
orta cognitio cadat. Quã et tristi¬
tiĩ poenitendo confitiant eleta
sublebent uegetando. Qđ quid ali
terit. nisi mutabilia perpeti. et
instabili mobilitate huc illuc quȩ
diffluere. Vnde manifestissime
aliquanta dispensacioni respon¬
dentia ñnature ei conuenentia
certo cercius profiteteri.
PROBUS IUDEX DIXIT
hȩc abste desidero cũtuiloci

Expanded text:
dicuntur, secundum essentiam accipiendicuntur, secundum essentiam accipienAthanasius dixit: Non temere pronuntiaverim univerdebere accipi; praeter nonnullos relativos nominum casus, secundum usitatum humani sermonis eloquium prolatos, qui non proprie Deo, sed personis et temporibus, vel quibuscunque rerum generibus coaptantur. Id est, cum se nescire dicit, vel se iterum cognovisse fatetur. Aut cum rerum nunc placatum ostendit. Quae omnia si secundum essentiam velimus accipere, passibilem sine dubio et improvidam divinam profitebimur esse naturam, in qua aut ignoratio, aut ex tempore orta cognitio cadat; quam et tristia poenitendo conficiant, et laeta sublevent vegetando. Quod quid aliud erit, nisi mutabilia perpeti, et instabili mobilitate huc illucque diffluere? Unde manifestissime aliquanta dispensationi respondentia, non naturae ejus convenientia certo certius profiteri. Probus judex dixit:haec audire abs te desidero, cum tui loci
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ comunia nostis c̃tra dissiden¬
tẽ uobis inuicẽ suffragetis. Por¬
rosi fidei nihil cõmune habetis
suise unus quisq nitat᷑ ꝓfessio¬
nib ut facȩle clarescat. utrũ in
his que in alio damnat ipse peni¬
tus non inpingat. Siplac& igit᷑
cũ sabellio inite conflictũ etille
ut si eũ superare quiueritis uictus
abscedat. Post quem fotinus secer¬
tamini dare debelut etsuã uere¬
dicis tueri testimonis fidem. Con¬
tra quẽ om̃s confliccionis aciem ob¬
firmare debetis ut si et bic cesserit
superatus disputationis. locũ ceteris
sequentib derelinquat. Et hoc mo¬
do arbitror nos ad indaginẽ uerita¬
tis posse quãtotius per uenire ꝑ¬
mit tat᷑ ĩtaq ut dixi sabellius suã fi¬
dem docum̃tis cȩlestib ad ꝓbare
SABELLIUS DIXIT
Qm̃ mecũ omnib congredip̃cepisti
Respondeat utrũ simplicis natur edm̃
eẽ fatent᷑. ARRIUS DINIT
uis hoc impius negauerit.
SABELLIUS RESPONDIT¬

Expanded text:
esse communia nostis, contra dissentienesse communia nostis, contra dissentientem vobis invicem suffragemini. Porro, si fidei nihil commune habetis, suis unusquisque nitatur professionibus, ut facile clarescat utrum in his quae in alio damnat ipse penitus non impingat. Si placet igitur, cum Sabellio inite conflictum, et ille ut si eum superare quiveritis, victus abscedat. Post quem Photinus sese certamini dare debebit, et suam veridicis tueri testimoniis fidem. Contra quem, 124 omnes conflictionis aciem obfirmare debetis; ut si et hic cesserit superatus, disputationis locum caeteris sequentibus derelinquat. Et hoc modo arbitror nos ad indaginem veritatis posse quantocius pervenire. Permittatur itaque, ut dixi, Sabellius suam fidem documentis coelestibus approbare. VI. Sabellius dixit: Quoniam me cum omnibus congredi praecepisti, respondeant utrum simplicis naturae Deum esse fateantur. Arius dixit: Quis hoc impius negaverit? Sabellius
Abbreviated transcription (Latin):
ut dixifiliũ dm̃ sed poenes solũpa¬
trẽ unius diuinitatis auctoritatẽ
constituentes. AFANASIVSDIXII¬
ene patrẽ exsefiliũ ineffabiliter
ante om̃a tẽpora genuisse. Arrius
sua professione definiuit. Siutrũ¬
filiũ exipsa patris essentia uł natura
ita ut non exnihilo neq ex aliquo
insua proprietate subsistens pro¬
fitear eẽ ꝑsonas. horũ tam̃ natu¬
ra una ẽ unaq diuinitas conꝓbat᷑
PROBUS IUDEX DIXIT
uamquam haecuaria et longe dissi¬
milis sententiarũ ur̃arũ diuersitas
magna confusionis caliginẽ
ambiguis exuamur. etquȩ sit ue¬
refidei ꝓfessio cognoscamus dig¬
namini euidentiorib diuine scrip¬
turȩ testimoniis assertionũ ur̃a¬
rũ sententias cõmonire et nelon¬
goorationis ambitu ipsius per¬
mixte disputationis confusione
ꝑcul euagimini singillatim unꝑ¬
quisq urm aduersos ceteros di¬
mic& ut om̃s contraunũ questio¬
nũ arma sũm̃tes in his que uobis

Expanded text:
ut dixi, Filium Deum, sed penes solum Paut dixi, Filium Deum, sed penes solum Patrem unius divinitatis auctoritatem constituentes. Athanasius dixne Patrem ex se Filium ineffabiliter ante omnia tempora genuisse Arius sua professione diffinivit; sed uFilium ex ipsa Patris 90 essentia vel natura, Ita ut non ex nihilo, neque ex aliquo, in sua proprietate subsistentes profitear esse personas, harum tamen natunatura, unaque divinitas comprobatur. Probus judex dixit: Quanquam haec varia et longe dissimilis sententiarum vestrarum diversitas magnam confusionis caliginem ambagibus exuamur, et ut quae sit verae fidei professio, cognoscamus dignamini evidentioribus divinae Scripturae testimoniis assertionum vestrarum sententias communire. Et ne longo orationis ambitu ipsius permixtae disputationis diffusione procul evagemini, singillatim unusquisque vestrum adversus caeteros dimicet: ita ut omnes contra unum quaestionum arma sumentes, in his quae vobis
Abbreviated transcription (Latin):
se perquem et in quo uis ibiles creatu¬
ras atq in uisibiles fecit. Quinouis¬
simis temporib propt̃humanigene.¬
rissalutem a patre missus uerũ ho¬
in uiolabilit̾ derurgine maria sine
humani pudoris permixtione susce¬
pit. quicũ sit creaturȩ suȩ ds̃etdñs.
non tamen potest genitori suo aut
in omnib: conferri. aut in aliquo
quo a equari quẽ & dm̃suũ etsuȩori¬
ginis profitet᷑ auctorẽ. Nec tam̃
duo du. quia ethic ds̃. nec ideo u¬
nus ds̃ quia & solus pat̃ ds̃. Sicut
ideo ñbonus quia et solus pat̃bor:
cũsit et filius ñ solũbonus sedecbo¬
norũ creator. & sicut ei ñ adimi
nebonussit cũ solus pat̃ ipsius
fili professione sit bonus sic ei ñ
aufert᷑. nec ds̃ sit cũ solus pat̃sitds̃.
łsicut bonitas filio ñ p̃iudicat singu¬
laritate pat̾ne bonitatis. sic dei¬
tas eiꝰ non officit patri neunicus
acsingularis sitds̃ et hoc modo u
nũ proftitemur dm̃ non negando

Expanded text:
se, per quem et in quo visibiles creatuse, per quem et in quo visibiles creaturas atque invisibiles fecit: qui novissimis temporibus propter humani generis salutem a Patre missus, verum hoinviolabiliter de Virgine Maria sine humani pudoris permixtione suscepit. Qui cum sit creaturae suae Deus et Dominus, non tamen potest genitori suo, aut in omnibus conferri, aut in aliquo coaequari, quae et Deum suum, et suae originis profitetur auctorem. Nec tamen ideo duo dii, quia et hic Deus; nec ideo non Deus, quia solus Pater Deus. Sicut non ideo non bonus, quia solus Pater bonus; cum sit et 123 Filius non solum bonus, sed et bonorum creator. Et sicut ei non adimine bonus sit cum solus Pater ipsius Filii professione sit bonus: sic ei non aufertur ne Deus sit, cum solus Pater sit Deus. Et sicut bonitas Filii non praejudicat singularitati paternae bonitatis, sic deitas ejus non officit Patri, ne unicus ac singularis sit Deus. Et hoc modo unum Deum profitemur, non negando,
Abbreviated transcription (Latin):
mpiȩ sabellius professus ẽ dm̃ patrẽ
ꝑuirginem natũ nestio quod proten¬
sionis uitiũ tante ingerens maies¬
tati ut perid extensus in uirgine
ipse sibi pat̃ ipseq sit filius
qđ nullus ei xp̃ianorũ iure conces¬
serit. Vnde magis ego dico dm̃ pa¬
trẽ filiũ habere dnm̃ib mxp̃m ex¬
uirgine mariȩ iniciũ sũmentes qui
perscȩ̃ c̃uersationis excellentissimũ
atq inmutabilem beatitudinis me¬
ritũ adõ patre infilio ẽ ad obtatus
et eximio diuinitatis honore dona¬
tus cȩterũ ds̃ in uisibilis et in men¬
sus nec exse aliquẽ genuit nec ipse
umquã genitus fuit ut merito aut
dese filiũ habere. aut ipse sibi fili¬
us esse credat᷑. Sed ẽ unicus et singu¬
laris nec generando passioni obno¬
xius. nec seipsũ protendendo cõma¬
culatus nec suam inuirginẽ porti¬
orem deuariando diuisionis subiec¬
TUS ARRIUS DIXIT
go confiteor ingenitũ patre anteom¬

Expanded text:
Impie Sabel ius professus est Deum Patrem Impie Sabel ius professus est Deum Patrem per Virginem natum, nescio quod protensionis vitium tantae ingerens majestati, ut per id quod extensus est in Virgine, ipse sibi Pater, ipseque sit Filius, quod nullus Christianorum ei concesserit. Unde magis ego dico Deum Patrem Filium habere Dominum ium sumentem; qui per sanctae conversationis excellentissimum atque inimitabile beatitudinis meritum, a Deo Patre in Filium est adoptatus, et eximio divinitatis honore donatus. Caeterum Deus inviolabilis et immensus, nec ex se alium genuit, nec ipse unquam genitus fuit, ut merito aut de se Filium habere, aut ipse sibi Filius esse credatur. Sed est unicus et singularis, nec generando passioni obnoxius, nec seipsum protendendo cumulatus, nec suam in Virgine portionem derivando, divisioni subjectus. Arius dixit: Ego enim confiteor ingenitum Patrem ante om
Abbreviated transcription (Latin):
piciens ad quos obunius di singula¬
ris potentiȩ maiestatẽ confugien¬
dũ eẽ crediderã. Vnde quesit hu¬
ius ratio fidei uel quidista triũ re¬
rũ triũque uocabuloꝵ nomina in¬
dicent quaesones breuiter in forma¬
redignamini. SABELLIVSDIX̃ PIANE
Plane a nobis tresp̃dica ANOBIS.¬
rideos non audisti sed credere nos in
namus. non aliũ patrẽ aliũ uolo¬
mus intelligifilium. sed hunc eun¬
demq et patrem et filiũ p̃dicamus
Dĩ enĩ ineffabili uirtut as potentiã
qua om̃a impl& mariae uirginis
uterũ opplens atq exea ab huma¬
nis piaculis expiendis carnalis ma¬
teriae substantiã sine sui inmuta¬
tione suscipiens iuisibilit̃ sese huma¬
nis obtutib demonstrauit. et in eo
ipso hominem quẽ ad supsit filius.
nuncupat᷑ cũ non alius atq alius
sedidem pat̾ intellegat᷑ et ac rati¬
one unum colimus dm̃ non aliũ ut
dixi. atque alium introducentes
sed hunc eundemq unũ et uerum
profitentes. FOTINUS DIXIT

Expanded text:
s Dei singularis potentiae majestatem confugiendum esse credideram. Unde quae sit hujus rationis fides, vel quid ista trium rerum triumque vocabulorum nomina indicent, quaeso nos breviter informare dignemini. Sabellius dixit: Plane a nobis tres praedicari deos non audisti, sed credere nos in namus, non alium Patrem, alium volumus intelligi Filium, sed hunc eumdem et Patrem et Filium praedicamus. 122 Deus enim ineffabili virtutis potentia, qua omnia implet, Mariae Virginis uterum implens, atque ex se, ob humana piacula expianda, carnalis materiae substantiam sine sui immutatione suscipiens, visibiliter sese humanis obtutibus demonstravit, et in eo ipso homine quem assumpsit Filius nuncupatur; cum non alius atque alius, sed idem Pater intelligatur. Et hac ratione unum Deum colimus, non alium ut dixi atque alium intelligentes, sed hunc eumdemque unum et verum profitentes. IV. Photinus dixit:
Abbreviated transcription (Latin):
ad imaginẽ suã fecisse dicer&. nunc
aũ alius ad alterus i maginẽ a perti¬
us fecisse describit᷑. Item cũ ob
multis nefandi sceleris facinorib
scdomiticas cũ suis incolis terras
igneis diuinitus imbrib: sanciss&
urendas ita refert᷑. Pluit inquit
dñs adño ignẽ et sulphur. Nihiltã
euidentius. ad ostendendũ patrem
et demonstrandũ filiũ legaliter
potuit intimari. Ubi alius ab alio
ad iacob loquitur dicens. Egosiĩ
dĩ quiuisus sũ tibi in loco dĩ pos
meo. siuna loquentis intelleget᷑
eẽ persona. Itemascende inquid
inbetel et fac ibi altare dõ quiap¬
paruit tibi. Nec istud singulariũ¬
quã personae congruere pot&
ubi tã distinctus alius alte ro
sacrariũ imperat construendũ.
denim solitario dicere conueniers
erat fac altaremihi qui apparuit
tibi. Item ds̃ pat̃ desaluandis indõ
filio populis peroseȩ ꝓph&a loqui¬
tur dicens. et saluabo eos indñodõ¬

Expanded text:
ad imaginem suam fecisse diceretur. Nunc ad imaginem suam fecisse diceretur. Nunc autem alius ad alterius imaginem apertius fecisse describitur. Item cum ob multa nefandi sceleris facinora, Sodomitis cum suis incolis terras igneis divinitas 127 imbribus sanxisset urendas, ita refertur. Pluit, inquit, Dominus a Domino ignem et sulphur . Nihil tam evidentius ad ostendendum Patrem et demonstrandum Filium legaliter potuit intimari, ubi alius ab altero, ad Jacob loquitur, dicens: Ego sum Deus, qui visus sum tibi in loco Dei Genmeo, si una loquentis intelligeretur esse persona. Item: Ascende, inquit, in Bethel, et fac ibi altare Deo, qui apparuit tibi . Nec istud singulari unquam personae congruere potest, ubi tam distinctus alius altero sacrarium imperat constituendum. Id enim solitarium dicere conveniens erat: Fac altare mihi Deo, qui apparui tibi. Item Deus Pater de salvandis in Deo Filio populis per Osee prophetam loquitur, dicens: Et salvabo eos in Do
Abbreviated transcription (Latin):
semetipsũ conatur exuere nefan¬
dam iudaici sensus impietatẽ incur¬
rit filiũ dĩ dñminsua manere subs¬
aita & propriã habere personã
mente sacrilega denegando ciuus in¬
sanissimi furoris audatiã quanta¬
cumq breuitatis compendio uti potu¬
ero caelestium testimoniorũ auc¬
toritatem frenabo. Ad demonstran
Nx sine ullo ancapitis intellegen¬
fe seripulo diuinitati potius con¬
petere om̃s parit̃ confitentur
ngenesis quoq dixisse legimus. fa¬
ciamus bominem adimaginẽ et
similitudinẽ nr̃am Eccepluraliter
dix̃ faciamus. alium uidelic& in¬
dicans at quem loquentis factus ẽ¬
dĩ sermo. Neq enim tã absurde in¬
tellegendus ẽ fuis se locutus et
sibi ipse dicer& faciamus qđ pro¬
priȩ illorũ ẽ quia dementiȩ passi¬
onis incurrunt. Nãq ut alium
ad alterum locutũ fuisse
scriptura de monstrar& continuo
subiecit dicens. &fecit dĩ omine
ad imaginem dĩfecit eũ. Siunus e&

Expanded text:
semetipsum conatur exuere, nefansemetipsum conatur exuere, nefandam Judaici sensus impietatem incurrit, Filium Dei Deum in sua manere substantia, et propriam habere personam, mente sacrilega denegando. Cujus insanissimi furoris audaciam, quantocunque brevitatis compendio uti potuero, coelestium testimoniorum auctoritate frenabo, ad demonstrandquae sine ullo ancipitis intelligentiae scrupulo divinitati ejus competere omnes pariter confitentur. In Genesi Dominum dixisse legimus: Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram . Ecce pluraliter dixit, faciamus, alium videlicet indicans ad quem loquentis Dei factus est sermo. Non enim tam absurde intelligendum est fuisse locutum, ut sibi ipse diceret faciamus, quod proprie illorum est qui amentiae passionem incurrunt. Namque ut alterum ad alterum locutum fuisse Scriptura monstraret, continuo subjecit, dicens: Et fecit Deus hominem: ad imaginem Dei fecit illum . Si unus esset,
Abbreviated transcription (Latin):
conuincaris Aut suta eos in semui¬
cem permanere defendis. horũ unã
dicas eẽ naturã nestio quã persona¬
rũ bi formitatem portentui aliquo
similem exunius rei inicio promine¬
tẽ ut in unius nature substantiã con¬
fusius et promixtius in habitantem
uideberis c̃fiteri &acratione sim¬
plicem et intemeratam diuine uirtu¬
tis naturam indignis compositã ua¬
litatib defensare Recurre magis
adilla singularia cȩlestiũ precon¬
a sanctionũ quib unus inuna per
tur. Videte uid&e quia ego sũa
Nondebemus tante auctoritais
litus nobis sententiarũ depromt
alterius dĩ confessione rrutra¬
ne forte in nr̃i perniciem tanti p̃¬
conii cassantes imperiũ debita
deor sũ cultorib tormenta sube¬
amus PROBUO IUDEX DIAIT
ihuic tã ualide prosetucioni posse
aliqua referreputatis perorare
dignamini. ARRILS DIXIT
umperunius deitatis probabili
quidem et ad modum fideli c̃fessio¬
ne bifariȩ deitatis errore. sabellius

Expanded text:
convincaris. Aut si ita eos in se inviconvincaris. Aut si ita eos in se invicem permanere defendis, ut horum unam dicas esse naturam, nescio quam personarum biformitatem, portento alicui similem, ex unius rei initio prominentem, aut in unius naturae substantia confusius et permixtius habitantem videberis profiteri, et hac ratione simplicem et intemeratam divinae virtutis naturam indignis compositam qualitatibus defensare. Recurre 126 magis ad illa singularia coelestium praeconia sanctorum, quibus unius in una perstur: Videte, videte, quoniam ego sum eter me . Non debemus tantae auctoritatis coelitus nobis sententiam depromptam alterius Dei confessione frustrare, ne in nostri perniciem tanti praeconii cassantes imperium, debita deorum cultoribus tormenta subeamus. VIII. Probus judex dixit: Si huic tam validae prosecutioni posse aliquid referri putatis, perorare dignemini. Arius dixit: Dum unius Dei probabili quidem et admodum utili confessione bifariae deitatis errore Sabellius
Abbreviated transcription (Latin):
nonẽ alius p̃terte id procul dubio
manifestius uoluit indicare. sine
alterius ꝑes mextione
persone inseipso in effabi lit̃
permanere. Si enĩ ut ipsi quoq con¬
cedunt et ut superius factis simplex
ẽ diuina natura nonfieri potest ut
uelut ipsa intrinsecus uacua alteri¬
us inse nature personã contineat.
et ipsa uicissim contineat᷑ ab altera.
Necesse ẽ eni ut seipsã aut minuendo
contrahat aut euacuando exsaniat.
aut dilatando diffundat. Qm̃ recep¬
torum ul recipientiũ condicio ista
ẽ ut aut recepturus spatio dilatetur
adalterum recipiendũ. aut recipien¬
dus contractione aliquã innuatur
ut intra euacuatã ut intra suscipi¬
endũ senaturã ualeat contineri.
Quaeqm̃ tã impia tãq absurda sim¬
plici illi in essabili nature corgru¬
ere minime possunt idsine clubio
restat intellegi ut unus idemq in se¬
ipsa manens deseipso singularier
dicere uideatur. Ego inpatre et pa¬
ter inme et quime uidit uidit et
deos separatim distinctas asserere

Expanded text:
non est Deus praeter te , id proculdubio manifestius voluit indicare, sine alterius permixtione personae, in seipso ineffabiliter permanere. Si enim, ut ipsi quoque concedunt et ut superius fassi sunt, simplex est divina natura, non fieri potest ut velut ipsa intrinsecus vacua alterius in se naturae personam contineat, et ipsa vicissim contineatur ab altera. Necesse est enim ut seipsa aut minuendo contrahat, aut evacuando exinaniat, aut dilatando diffundat: quoniam receptorum vel recipientium conditio ista est, ut aut recepturus spatio dilatetur ad alterum recipiendum; aut recipiendus contractione aliqua minuatur, ut intra evacuatam ad suscipiendum se naturam valeat contineri. Quae quoniam tam impia tamque absurda simplici illi et ineffabili naturae congruere minime possunt, id sine dubio restat intelligi ut unus idemque in seipso manens, de seipso singulariter dicere videatur: Ego in Patre et Pater in me ; et Qui me videt, videt et deos separatim distinctos asserere
Abbreviated transcription (Latin):
cit hunciħm quẽ uos crucifixistis
ostendens euidentius propt̃ pas¬
sionẽ crucis extẽpore dm̃ fuisse
factũ non dm̃ ante tẽpora natũ
Vnde & paulus tanto igit᷑ angelis
factis quanto excellentiorem
p̃illis nom̃ accepit. Quodenim
fic uel accipitur extẽpore sumit
initium. Nã ex semine dauidor¬
ginis sumpsisse princiniũ dua
ubiq. testantur eloquia. Sicutd:
addauid loquit᷑ dicens. :iliusq
egredi& derenib tuis ipse etii

Expanded text:
cit, hunc Jesum quem vos crucifixistis : ostendens evidentius, propter passionem crucis, ex tempore Deum fuisse factum, non Deum ante tempora natum. Unde et Paulus: Tanto, inquit, angelis melior factus, quanto excellentius prae illis nomen accepit . Quod enim fit vel accipitur, ex tempore sumit initium. Nam ex semine David originis sumpsisse principium, divina ubique testantur eloquia, sicut Deus ad David loquitur, dicens: Filius qui egredietur de renibus tuis, i
Abbreviated transcription (Latin):
dent. aut enĩ multũ sentit aut mi¬
nus credit cidet mediit et regium
uer int̃ceuere nescit łlec idcirco
prefatus sũ ut tibi clarissimo explo¬
raneueritatis indicia demonstra¬
rẽ ut agnoscerem fallicime quae¬
as illũ prauitatis errorẽ uolui. Qui
prisca apostolice fidei instituta de¬
rdinquens ipse sibi prosuȩ uolun¬
latis arbitrio fidẽ quã sequi debeat
somniator ARRIUS DIXIT OPTI¬
NE ATUANASIUS ERRORT̃ PEREI¬
DIEINADIECTIS ET NUPER
ens test imonto quo ait. profanas au
uocauit nouitates deuita. Vnde obse¬
cro ut ab hoc inquisicionis tramite
non recedas diligentius adque ad¬
tentius inuestigando quis nouo
quisuȩ antiquo utit᷑ fideis acram̃to.
PROBUS IUDEX DIXIT
thȩc quae adseritis facillime in notes¬
cant et adlucẽ ueritatis remota om̃a
ambiguitatis caliginem ueniantan¬
tique fidei regolã panditt etita
ut ẽ ab apostolis tradita nr̃is auri¬
bus intimate

Expanded text:
dens. Aut enim multum sentit, aut midens. Aut enim multum sentit, aut minus credit, et ideo medium et rectum iter incedere nescit. Haec idcirco praefatus sum ut tibi clarissima explorandae veritatis indicia demonstrarem, ut agnoscere facillime queas illum pravitatis errore involvi, qui prisca apostolicae fidei instituta derelinquens, ipse sibi pro suae voluntatis arbitrio, fidem quam sequi debeat, somniat. Arius dixit: Optime Athanasius errorem perfidiae in abjectis et nuper ente testimonio, quo ait: Profanas autem vocum novitates devita . Unde obsecro ut ab hoc inquisitionis tramite non recedas, diligentius atque attentius investigando, quis novo, quisve antiquo utitur fidei sacramento? Probus judex dixit: Ut haec quae asseritis facile innotescant, et ad lucem veritatis, remota omni ambiguitatis caligine veniant, antiquae fidei regulam pandite, et ita ut est ab apostolis tradita, nostris auribus intimate
Abbreviated transcription (Latin):
possit prius quam uro certamine
digno patientiȩ moderamine hali¬
to quid sit congruum diligentius
cognoscamus: ATHANASIVIS RXIT
unsis omnilit terarum genere in¬
butus et filosophicis disciplinis ad¬
modum eruditus mirari usquaqua¬
que non debes plurima penes nos
et uaria nouitatũ degmata extil¬
tisse cũ et apuduos tot sentenciarũ
nouitates emerser̃ quod poene no¬
mina ipsorũ continentur auctoꝵ
Nam cumtres sino inmundo reli¬
Igiones iudeorim paganorũ et cris¬
tianorum multis et longe discreti
sentenciarũ diuersitatib una queq
religiose ipsa disciscens inuarias pro¬
orie institutionis sectas diuisaẽ dũ
unusquisq suauitate recensioris sen¬
tentiȩ ñueritate sedueritas simili¬
tudinẽ p̃ferentes in lectus antiqui¬
tus a patrib tradita lineã derelin¬
quid et enĩ inreme diabilit̃ perac¬
uia oberrans quo nouitate
prouetustate utit̾ tãquã antiqui
limitis et apatrib traditi uiã ince¬

Expanded text:
possit, 88 priusquam vestro certamine, possit, 88 priusquam vestro certamine, digno patientiae moderamine habito, quid sit congruum diligentius cognoscamus. V. Athanasius dixit: Cum sis omni litterarum genere imbutus et philosophicis disciplinis admodum eruditus, mirari usquequaque non debes plurima penes nos et varia novitatum dogmata exstitisse, cum et apud vos tot sententiarum novitates emerserint, quot pene nomina ipsorum continentur auctorum. Nam cum tres sint in mundo religiones, Judaeorum, paganorum et Christianorum, multis et longe discretis sententiarum diversitatibus unaquaeque religio a seipsa desciscens, in varias proprie institutioniunusquisque suavitate recentioris sententiae, non veritatem, sed veritatis similitudinem praeferentis illectus, antiquitus a Patribus traditam lineam derelinquit: eo irremediabiliter per avia oberrans, quo novitate pro vetustate utitur, tanquam antiqui limitis, et a Patribus traditi viam ince
Abbreviated transcription (Latin):
quãm er poris caitater aeui cupi¬
ens maiorib. tenulrarũ es toribus
inplicarer. Si passim etisine ullo
examinis discrimine alicuius sec¬
te quȩ prima occurrerit imita¬
tor existam quȩ utrum proba.
sit. nec uel ueritate fulta igno¬
rem. et ideo siplac & immo quia
placere deb & unus quisque
ur̃m in conspectunro fidȩis ue
sententias pandat ut examina¬
omnes iure credamus et hanc in¬
dubitant̃ spreto falsitatis erro
tilitatis maculas ueri doginatis
pio quod sit rectũ etueri iudicum
dogma in quome oporteat occul¬
ti misterii secreta percipere
Ieque modo profunda misterioꝵ
archana mihi pate fieri desidero.
Sedilla nor mihi flagito de monstr¬
riquȩ in ur̃a fide extrinsetus ha¬
bentur et publice p̃dicant᷑ Iden
quod unus idemq uerus sit dẽ uisibi¬
lium et in uisibilium conditor re¬
rum et quia hoc uos uno ore pro¬
fiteri ñ nestio quid cause extite¬
rit ut intam uarias diuidamini
sectas ut quȩ sit uera quȩ uȩ sit
falsa intellegi anobis communione

Expanded text:
m; ne erroris caecitate exui cupiens, majoribus tenebrarum erroribus implicer, si passim et sine ullo examinis discrimine, alicujus sectae quae prima occurrerit, imitator existam; quae utrum proba sic necne, vel veritate fulta, ignorem. Et ideo si placet, imo quia placere debet, unusquisque vestrum in conspectu nostro fidei suae sententiam pandat; ut examinaomnes jure cedamus, et hanc indubitanter spreto falsitatis errortilitatis maculas veri dogmatis pio, quod sit rectum et veridicum dogma, in quo me oporteat occulti mysterii sacramenta percipere. Neque enim modo profunda mysteriorum arcana mihi patefieri desidero; sed illa nunc mihi flagito demonstrari, quae in vestra fide extrinsecus habentur, et publice praedicantur. Id est quod unus idemque verus sit Deus visibilium et invisibilium conditor rerum. Et quia hoc fiteri non nescio, quid causae exstiterit ut in tam varias dividamini sectas, ut quae sit vera, quaeve sit falsa, intelligi a nobis omnino non