comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
partem credulam uidentem ꝑfidem:
hunc unã partem gentiũ designat. in
utero ȩccłȩ ꝑmanere generationem in
natiuitate ȩccłȩ. hȩc fuit p̃figuratio in
habent int̃pretationem in linga latina
demonstrans ueritatem: qui sint hũ
duo montes syna uł mons sion. Qd̾
quidem post ẜaULUo dicturi fumus.
Ita enim hanc ueritatis int̃pretationẽ
probauimꝰ: depͥncipio generis humani
uenientem. Ita enim ds̃ om̃ps ab initio
mundi et deinceps om̃s homines nascẽ¬
tes. de temꝑe et facto nomina a paren¬
tibus suis accipiebant: nõ qͥdem a se
sed adõ. mente impellantur. Qui ante¬
quam fiant p̃ sciꝰ futurorũ quales post
crem̃tum ȩtatis suȩ futuri eẽnt posteri¬
ori temꝑr uegetati in nominib hebraicis
designabantur. Qd singłis futurum
eẽt. int̾pretatio nominũ designabat
ueritatem. Sicuti tunc t̃ꝑis inpat̾ar

Expanded text:
partem credulam uiuentem per fidem, partem credulam uiuentem per fidem, hanc unam partem gentium designat in utero ecclesiae permanere generationem in natiuitate ecclesiae. haec fuit praefiguratio in habent interpretationem in lingua Latina, demonstrans ueritatem,, qui sint hi duo montes Sina uel nunc Sion: quod quidem post paulum dicturi sumus. ita enim hanc ueritatis interpretationem probauimus de principio generis humani uenientem. ita enim Deus omnipotens ab initio mundi et deinceps omni homini nascent  • de tempus et factum nomina a parentibus suis accipiebant: non quidem ex se, sed a Deo mente inpellebantur, qui antequam fiant praescius est futurorum, quales post crementum aetatis suae futuri essent, posteriore tempore uegeti in nominibus Hebreicis designati habentur, quid singulis futurum esset, interpretatio nominum designabat ueritatem: sicuti tunc temporis in Patr
Abbreviated transcription (Latin):
ta: & derelicta. Nec inmerito. Et ds̃
ex eodem monte sina t̾reno ꝑmoy sen
adhuc in carne trena pͥmi hominis
positum popło uideorum t̾reno & car¬
nali legem adõ accepit. illis tradendã.
digitis sacris scriptã in duab tabuł
lapideis. licet digitis sacris tam̃ digitis in
figuia carnis quasi popło carnali et duris¬
simo sic̃ fuerunt tabulȩ lapideȩ.duris.¬
simȩ in quib tabuł legem acceꝑunt. Idõ
in duab signisicans ex unitate popłi
diuidi duas partes. partẽ quȩ saluatur.
et pars incredula quȩ ꝑit dicente angło.
ad rebeccam uxorem ẏsa ac. Duȩ gentes
inutero tuo sunt: & duo popłi exuentie.
tuo diuidentur. Et popłs popłm fuꝑa¬
bit: et maior seruiet minori. Rebecca.¬
uero figuram portat ȩccłȩ: sic̃ ysaac uir
eiꝰ tẏpum in se portabat. xp̃i. Ergo cum
dicit due gentes in utero tuo sunt.:
quia et degentib duas partes futuras
designabat. partem idolatrã ꝑditam. &

Expanded text:
ta et derelicta. Nec immerito, quia et Deus ta et derelicta. Nec immerito, quia et Deus ex eodem monte Sina terreno, per Moysen adhuc in carne terrena primi hominis positum, populo Judaeorum terreno et carnali legem a Deo accepit illis tradendam, digitis sacris scriptam in duabus tabulis lapideis licet digitis sacris, tamen digitis in figura carnis, quasi popsimo sicut fuerunt tabulae lapideae durissimae, in quibus tabulis legem acceperunt. ideo in duabus: significans ex unitate populi diuidi duas partes, partem quae saluatur et partem incredulam quae perit dicente angelo ad Rebeccam uxorem Isaac: duae gentes in utero tuo sunt et duo populi de uentre tuo diuidentur et populus populum superabit et maior seruiet minori. uero Rebecca figuram portat ecclesiae, sicut Isaac uir eius typum in se portabat Christi. ergo cum dicit duae gentes in utero tuo sunt. quia et de gentibus duas partes futuras designabat, partem idololatrem perditam et
Abbreviated transcription (Latin):
uicẽ a se differentes grã & honore. Ere¬
terea. cũ dicat dauid propħa inpsalmo
pͥmo. ego autem constitutus fum rex
ab eo suꝑ sion montem scm̃ eiꝰ annũ¬
cians imꝑiũ eiꝰ: ecce quatenus montẽ
sion scm̃ designat. Unde manifestum
ẽ. montẽ sion cȩlestem. ẽẽ. & sp̃ualem:
et sina eẽ. t̾renum. Nichil eenim pot̃
qđ int̾ra ẽ. eẽ. sanctum cũ totꝰ mũdͦ
ꝑfacta mala acdiabolo sit macłatꝰ dicen¬
de ihu. Odit me scłm: quia & ego odi¬
illud: guia mala facta funt  illi̾. Ex qͣ
re quicquid ẽ. in hoc scło t̃reno: scm̃ eẽ.
non potest. Sion autem montem expro¬
In quo monte spũ scõ filiꝰ dĩ rex consti¬
tutus c̃: annuncians uoluntatem &
imꝑiũ dĩ paͥtͥs sui. Et sina montẽ eẽ.
t̾renum marida t̾ra constitutũ. qͥ est
in siria palestina ubi ẽ. t̾ra uidea. ubi
ẽ. ͤuitas illa int̾fectrix propharum.
isaiam propħam. Spũalit̃ uero execra¬

Expanded text:
uicem a se differentes gratia et honore. praeuicem a se differentes gratia et honore. praeterea cum dicat Dauid propheta in psalmo primo: ego autem constitutus sam rex ab eo super Sion montem sanctum eius adnuntians imperium eius. ecce quatenus montem Sion sanctum designat. unde manifestum est montem Sion esse caelestem et spiritalem et Sina esse terrenum. nihil enim potest quod in terra est esse sanctum, cum totus mundus facta mala a diabolo sit maculatus, dicente Iesu: odit me saeculum quia et ego illum, quia mala facta sunt facta illius. ex qua re quicquid est in hoc saeculo terreno sanctum esse non potest., Sion autem montem ex proin quo monte spiritus sanctus filius Dei rex constitutus est, adnuntians uoluntatem et imperium Dei patris sui: et Sina montem esse terrenum in arida terra constitutum, qui est in Syria Palaestina, ubi est terra Iudaea, ubi est et ciuitas illa interfectrix prophetarum, Esaiam prophetam, spiritaliter vero execra
Abbreviated transcription (Latin):
capitulorum quȩ in
scripturis diuinis
continentur quȩ in
ueteri testam̃to figͣa¬
liter scripta sunt:
dicente. Uobis quidem datum
est intelligere sacramenta dĩ:
aliis autem in similitucdinib.
scriptum eẽ. Lex ꝑmoysen
te syna data ẽ. Uerum iterum inueni¬
mus scͥptum. De sion enim exiet lex: &
uerbum dnuĩ abierłm. qͣtinis hoc in¬
telligere deb̾emꝰ utrum sina mons uͥ
a dño lex moysi data ẽ. & sion mons un¬
de lex exut. an unum sint anuero alt̃
sit sina. & alt̃ sit syon mons. Inueni¬
mus hȩc nomina duorum montiũ
ẽẽ. hebraicȩ uero latina int̾pretatio no¬
minum differentium ab inuicem ostẽ¬
dens aliud eẽ. sina montem: & aliud
montem sion. hȩc ẽ. int̃pretatio de ebra¬
ica linga inlatinã. Sina mons int̃pre
tatur temptatio ȩt̾na & odiũ. Aequȩ
et sion int̾pretat᷑ temptatio exacerbatio¬
nis os specłatio. Uides ergo inhebruica
int̾pretatione non sibi similare: sed
neq eẽ. unum montẽ: s potiꝰ duo in¬

Expanded text:
quae in Scripturis deificis continentur, quae in Veteri Testamento figuraliter scripta sunt, dicente: Vobis quidem datum est intelligere sacramenta Dei, aliis autem in similitudinibus. scriptum: Lex per Moysen te Sina data est. uerum iterum inuenimus scriptum: de Sion enim exiet lex, et uerbum Domini ab Hierusalem. quatenus hoc intellegere debemus? utrum Sina mons ubi a Deo Moysi lex data est et Sion mons unde lex exiuit an unum sint an uero alter sit Sina mons et alter sit Sion mons. inuenimus enim haec nomina duorum montium esse Hebreice: uero Latina interpretatio nominum differet ab inuicem ostendens aliud esse Sina montem et aliud montem Sion. Haec est interpretatio de Hebreica lingua in Latinam. Sina mons interpretat aeterna temptatio et odium: aeque et Sion interpretat \'temptatio exacerbationis et speculatio. uides ergo in Hebreica interpretatione non sibi similare, sed neque esse unum montem, sed potius duo in
Abbreviated transcription (Latin):
tionem custodit. aut cogitat: qui discor¬
die furore uesanus eccłiam scindit. fidem
destruit. pacẽ turbat caritatem dissipat.
sacramentum ꝑfanat: Malum hoc fidelis¬
simi fr̃s iam pridem ceꝑat: s nc̃ creuit eiꝰdẽ
mali infesta clades. & surgere acpullulare
plus cepit hereticȩ ꝑuersitatis & scismatũ
uenenata ꝑnicies: quia & sic inoccasumũ¬
di opportebat p̃nuntiante ꝑ apłm nob̾ &¬
p̃monente sp̃u scõ. Innouissimis inqͥt die¬
b aderunt temꝑa molesta. Erunt homi¬
nes sibi placentes. suꝑbi. tumidi. cupidi
impii. sine affectione sine fede. dilatores.
in continentes. immites. bonũ ñ amantes
ꝓditores. ꝓcaces stupore inflati. uoluptates
magis quã dm̃ diligentes. habentes defor¬
mationẽ religionis: uirtutẽ autẽ eiꝰ abne¬
gantes. Exhis sunt qͥ repunt indomos uidu
arum. & p̃dant᷑ mulierculas oneratas pecca¬
tis: quȩ dicunt᷑ uariis desidiis. Semꝑ discen

Expanded text:
tionem custodit aut cogitat qui discortionem custodit aut cogitat qui discordiae furore uesanus ecclesiam scindit, fidem destruit, pacem turbat, caritatem dissipat, sacramentum profanat P Malum. hoc, fidelissimi fratres, iam pridem coeperat, sed nunc creuit eiusdem mali infesta clades et surgere ac pullulare plus coepit haereticae peruersitatis et schismatum uenenata pernicies, quia et sic in occasu mundi oportebat praenuntiante per monente Spiritu sancto: in nouissimis, inquit, diebus aderunt tempora molesta, erunt homines sibi placentes, superbi, tumidi, cupidi,impii, sine adfectu, sine foedere, delatores, incontinentes, inmites, bonum non amantes, proditores, procaces, stupore inflati, uoluptates magis quam Deum diligentes, habentes deformationem religionis, uirtutem autem eius abnegantes. ex his sunt qui repunt in domos et praedantur mulierculas oneratas peccatis quae ducuntur uariis desideriis
Abbreviated transcription (Latin):
itiueris obseruatione gradiat᷑. Denuntiat
dñs & dicit. Multi enim dicent in illo die
dñe dñe nonne in tuo nomine ꝓpħauimꝰ &
in tuo nomine demonia exclusimus: & in no¬
mine tuo uirtutes magnas fecunꝰ Et cẽ di¬
cam illis. Nunꝗͣ uos cognoui: recedite a me
qui oꝑamin miquitatẽ. Iusticia opus ẽ ut
ꝓmereri quis possit dm̃ iudicem: p̃ceptis eiꝰ
& monitis obtemꝑandũ ẽ. ut accipiant me¬
rita nr̃a merita nr̃a mercedem. Dñs in euã¬
głio. cum spei & fidĩ nr̃e ^ compendio breui¬
ante dirigeret: dñs deus tuus in qͥt dñs
unꝰ ẽ. Et diliges dñm dm̃ tuũ de toto corde¬
tuo & de tota anima tua: & de tota uirtute.
hoc primum. Et scd̾m simile huic. Diliges
ꝓximum tuum tanquã te. Inhis duob
preceptis: tota lex pendet & ꝓpħe. Unita¬
tẽ simul & dilectionẽ magisterio suo do¬
cuit: ꝓpħas omnes & legẽ p̃ceptis duob
inclusit. Quam uͦ unitatem seruat ꝗͣ dilec¬

Expanded text:
itineris obseruatione gradiatur. denuntiat itineris obseruatione gradiatur. denuntiat Dominus et dicit: multi mihi dicent in illo die: Domine, Domine, nonne in tuo nomine prophetauimus et in tuo nomine daemonia exclusimus et in nomine tuo uirtutes magnas fecimus? et tunc dicam illis: numquam uos cognoui, recedite a me qui operamini iniquitatem. iustitia opus est, ut promereri quis possit Deum iudicem: praeceptis eius et monitis obtemperandum est, ut accipiant merita nostra mercedem. Dominus in euangelio cum spei et fidei nostrae uiam conpendio breuiante dirigeret, Dominus Deus tuus, inquit, Dominus unus est, et: diliges Dominum Deum tuum de toto cordtuo et de tota anima tua et de tota uirtute tua. hoc primum et secundum simile huic: diliges proximum tuum tamquam te. in his duobus praeceptis tota lex pendet et prophetae. unitatem simul et dilectionem magisterio suo docuit, prophetas omnes et legem praeceptis duobus inclusit. quam uero unitatem seruat, quam dilec
Abbreviated transcription (Latin):
tatem non habet: dm̃ non hab et. Ioħis be¬
ati apłi uox ẽ. Ds̃ inquit dilectio ẽ. & qui in
dilectione manet. manet indeo: & deus in
illo manet. Cũ deo manere non possunt: qͥ
eẽ in eccłia dĩ unanimes noluert. Arrideant
licet flammis & ignib traditi. uł obiecti
bestiis animas suas ponant: ñ erit illa fi¬
dei corona. s pena ꝑfidie. nec religiosȩ uir¬
tutis exitus głosus: s desꝑationis int̾itus.
Occidi talis potest. coronari ñ potest sic se
cente. Multi uenient in nomine meo dicẽtes
ego sum xp̃c: & multos fallent. Sic̃ ille xp̃c
non ẽ quamuis fallat in nomine illius: ita
nec xp̃ianus uideri potest qͥ ñ ꝑmanet in
euangłii eiꝰ & fidĩ ueritate. Nam & ꝓpħare.
& demonia exclude. & uirtutes magnas in
terris facere: sublimis utiq & ad mirabilis
res ẽ. Non tam̃ regnũ celeste consequit᷑ quisq
in his omnib inuenitut: nisi recti & iusti

Expanded text:
tatem non habet Deum non habet. Iohannis betatem non habet Deum non habet. Iohannis beati apostoli uoxest: Deus, inquit, dilectio est et qui manet in dilectione in Deo manet et Deus in illo manet. cum Deo manere non possunt qui esse in ecclesia Dei unanimes noluerunt. ardeant licet flammis et ignibus traditi uel obiecti bestiis animas suas ponant, non erit illa fidei corona sed poena perfidiae nec religiosae uirtutis exitus gloriosus sed desperationis interitus. occidi talis potest, coronari non potest. sic se nente et dicente: multi uenient in nomine meo dicentes: ego sum Christus, e.t multos fallent. sicut ille Christus non est, quamuis fallat in nomine, ita nec christianus uideri potest qui non permanet in euangelio eius et fidei ueritate. Nam et prophetare et daemonia excludere et uirtutes magnas in terris facere sublimis utique et admirabilis res est, non tamen regnum caeleste consequitur quisque in his omnibus inuenitur, nisi recti et iusti
Abbreviated transcription (Latin):
olata seruari mandauit. Exibere se ñ pot̃
martirem: qui fraternam ñ tenuit carita¬
tẽ. Docet hoc & contestat᷑ paulus apłs: dicẽs
Et si habuero fidem ita ut montes tͣnsferã:
Caritatẽ autem ñ habeam: nichil sum. Et si
incibos pauꝑum distribuero omnia mea
& si tradidero eorpꝰ corpꝰ meum ut ardeã.
caritatẽ autẽ non habeam: nichil ꝑficio.
Caritas magnanima ẽ: caritas benigna ẽ.
Caritas ñ emulat᷑. ñ inflat᷑. ñ irritat᷑. non
agit ꝑꝑam: ñ cogitat malũ. Omnia dilig̃
omnia credit. omnia sꝑat: omnia sustinet.
saritas nunꝗͣ excidet. Nũꝗͣ inquit excidet
caritas. hec enĩ semꝑ & in regno erit. hec
in ȩc̾num fr̾nitatis sibi coherentis unitate
regnabit. Ad regnum celoꝵ ñ potest ꝑueni¬
re discordia: nec ad p̃mium xp̃i qui dixit.
hocẽ mandatum meũ ut diligatis inuicẽ
quemadmodum dilexi uos. Pertinere ñ
xp̃i ꝑfida dissensione uiolauit. Qui cari¬

Expanded text:
olata mandauit: exhibere se non potest olata mandauit: exhibere se non potest martyrem qui fraternam non tenuit caritatem. docet hoc et contestatur Paulus apostolus dicens: et si habuero fidem ita ut montes transferam, caritatem autem non habeam, nihil sum: et si in cibos distribuero omnia mea et si tradidero corpus meum ut ardeam, caritatem autem non habeam, nihil proficio. caritas magnanima est, caritas benigna est, caritas non aemulatur, non inflatur, non inritatur, non agit perperam, non cogitat malum, omnia diligit, omnia credit, omnia sperat, omnia sustinet. caritas numquam excidet. numquam, inquit, excidet caritas. haec enim semper in regno erit, haec in aeternum fraternitatis sibi cohaerentis unitate durabit. ad regnum caelorum non potest peruenire discordia, ad praemium Christi qui dixit: hoc est mandatum meum ut diligatis inuicem, quemadmodum dilexi uos, pertinere non Christi perfida dissensione uiolauit. qui cari
Abbreviated transcription (Latin):
ut & pater ur̃ qui incelis ẽ. remittat uob̃¬
peccata. Et ad sacrificium cum dissensione
uenientem reuocat ab altari. & iubet pͥꝰ
concordare cum fr̃e: tunc ͤ pͥace redeuntẽ
dño munus offerre: qͥa nec ad cai mun̾a
respexit ds̃. Neq enim habere pacatum dm̃
pot̾at. qui cum fr̃e pacem ꝑ zeli discordiam
non habebat. Quam sibi gͥ pacẽ ꝓmittunt
inimnci fr̃m: Quȩ sacrificia celebrare se
credunt emuli sacerdotum: An secũ ẽẽ
xp̃m cum collecti fuerint opinant᷑. qͥ extͣ
xp̃i eccłiam colligunt᷑: Tales etiam si occisi
inconfessione nominis fuerint. macła ista
nec sanguine abluit᷑. In expiabilis & grauis
culpa discordie nec passione purgatur. Es¬
se martir non potest: qui in eccłia ñ ẽ. Ad reg¬
num ꝑuenire non poterit: qui eam quȩ
regnatura ẽ derelĩquit. Pacẽ nob̃̾ xp̃c dedit.
concordes atq unanimes eẽ. p̃cepit: dilecti¬
onis. & caritatis feda incorrupta atq in ui¬

Expanded text:
ut et pater uester qui in caelis est remittat ut et pater uester qui in caelis est remittat peccata uobis. et ad sacrificium cum dissensione uenientem reuocat ab altari et iubet prius concordare cum fratre, tunc cum pace redeuntem Deo munus offerre, quia nec ad Cain munera respexit Deus: neque enim habere pacatum Deum poterat qui cum fratre pacem per zeli discordiam non habebat. quam sibi igitur pacem promittunt inimici fratrum? quae sacrificia celebrare se credunt aemuli sacerdotum? secum esse Christum, cum collecti fuerint, opinantur qui extra Christi ecclesiam colliguntur? Tales etiam si occisi in confessione nominis fuerint, macula ista nec sanguine abluitur: inexpiabilis et grauis culpa discordiae nec passione purgatur. esse martyr non potest qui in ecclesia non eat: ad regnum peruenire non poterit qui eam quae regnatura est dereliquit. pacem nobis Christus dedit, concordes adque unanimes esse praecepit, dilectionis et caritatis foedera incorrupta adque inui
Abbreviated transcription (Latin):
b uł trib licetᷤ esse dix̃: quo mͦ & cũ trib
pueris in camino ignis fuit. Et qr in dm̃
simplices. atq int̾ se unanimes ꝑmanebãt:
flammis ambientib medios sp̃u roris anima¬
uit. Quomͦ apłis duob incustodia clausis.
qͥa simplices qͥa unanimes erant. ipse affuit
resolutis carceris claustris. ut uerbũ qđ fi¬
deliter p̃dicabant multitudini traderẽt:
ad forũ rursus imposuit. Quando gͦ inp̃cep¬
tis suis ponit & dicit ubi fuerint duo aut
tres collecti in nomine meo ego cũ eis sum:
ñ homines ab eccłia diuidit. qͥ istituit &
fecit eccłiam. s exꝑbrans discordiã ꝑfidis.
& fidelib pacẽ sua uoce cõmendans. Osten¬
dit magis esse se cũ duob aut trib una¬
p̃ce quam discordiosa oratione multorũ.
Ideo & cum orandilegem daret: ad didit
dicens. Et cum steteritis ad orationem:
remittite siquid habetis aduersus aliquẽ.

Expanded text:
bus vel tribus licet esse se dixit, quomodo et cum tribus bus vel tribus licet esse se dixit, quomodo et cum tribus pueris in camino ignis fuit , et quia in Deum simplices atque inter se unanimes permanebant, flammis ambientibus medios spiritu roris animavit. Quomodo Apostolis duobus in custodia clausis , quia simplices, quia unanimes erant, ipse adfuit, ipse, resolutis carceris claustris, ut verbum quod fideliter praedicabant multitudini traderent, ad forum rursus imposuit. Quando ergo in praeceptis suis ponit et dicit: Ubi fuerint duo aut tres collecti in nomine meo, ego cum eis sum, non homines ab Ecclesia dividit qui instituit et fecit Ecclesiam, sed exprobrans discordiam perfidis, et fidelibus pacem sua voce commendans, ostendit magis esse secum duobus aut tribus unaprece quam discordiosa oratione multorum. XIII. Ideo et cum orandi legem daret, addidit dicens: Et cum steteritis ad orationem, remittite si quid habetis adversus aliquem,
Abbreviated transcription (Latin):
mit̃ docuit. Quomͦ autẽ potest ei cũ aliqͦ
conuenire. cui ceorpore ipsius ȩccłiȩ & cum
uniuersa fr̃nitate ñ conuenit: Quomͦ pos¬
sunt duo aut tres innomine xꝑ̃i colligi. qͦf¬
quos constet axp̃o. & ab eiꝰ euangłio seꝑari:
Non enim nos ab illis: s illi a nob̾ recesserunt.
Et cum hereses & scismata postinodum na¬
ta sint. dum conuenticula sibi diuersa con¬
stituunt: ueritatis caput atq originẽ reli
quert̃. Dñs autem de eccłia sua loquit᷑: ad
hos qui sunt in eccłia loqͥt᷑. ut ͥpsi concor¬
des fuerint. si scđ̾m qđ mandauit & monu¬
it duo aut tres licet collecti unanimit̃ ora¬
uerĩt. duo aut tres licet sint: impetrare
possint de dĩ maiestate qđ postulant.
Ubicunq fuerint duo aut tres collecti in
nomine meo: ego inqͥt cum eis sum. Cum
simplicib scilicet atq pacatis. cũ dm̃ tim̃¬
tib & dei p̃cepta seruantib. Cum his duo¬

Expanded text:
miter docuit. quomodo autem potest ei cum aliquo miter docuit. quomodo autem potest ei cum aliquo conuenire, cui cum corpore ipsius ecclesiae et cum uniuersa fraternitate non conuenit? quomodo possunt duo aut tres in nomine Christi colligi quos constet a Christo et ab eius euangelio separari ? non enim nos ab illis, sed illi a nobis recesserunt et cum haereses et schismata postmodum nata sint, dum conuenticula sibi diuersa constituunt, ueritquerunt. Dominus autem de Ecclesia sua loquitur, et ad hos qui sunt in Ecclesia loquitur, ut si ipsi concordes fuerint, si, secundum quod mandavit et monuit, duo aut tres licet, collecti unanimiter oraverint, duo aut tres licet sint, impetrare possint de Dei majestate quod postulant. Ubicumque fuerint duo aut tres collecti in nomine meo, ego, inquit, cum eis sum, cum simplicibus scilicet atque pacatis, cum Deum timentibus et Dei praecepta servantibus. Cum his duo
Abbreviated transcription (Latin):
uenire non possunt: qui pacem dñi discor¬
die furore ruperunt. Nec se qͥdam uana
int̾pretatione decipiant: qđ dixerit dũs.
Ubicunq fuerint duoł tres collecti in noĩe
meo: ego cũ illis sum. Corruptores euangłii
atq interpretes falsi extrema ponunt: &
suꝑiora p̃t̾eunt. Partis memores: & partem
subdole comprimentes. Ut ipsi ab eccłia scis¬
si sunt: ita capituli uniꝰ sententiam scindt̃.
Dñs enĩ cum discipłis suis unammitatem
suaderet & pacẽ: dico inquit uob̃. qm̃ si du¬
ob exuob̾ conuenerit int̾ra de omnire quã¬
cunq petieritis: continget. uobis a patre meo
qui in cȩlis ẽ. Ubicunq fuerint duo aut tres
collecti in nomine meo ego cũ eis sum: ostẽ¬
dens ñ multitudini s unanimitati dep̃¬
cantium plurimum cribui. S duob in¬
quit exuob̾ conuenerit int̾ra. Unanimi¬
tatẽ prius posuit. concordiã pacis ante
p̃misit: ut conueniat nob̃ fidelit̾ & fir¬

Expanded text:
uenire non possunt qui pacem Domini discoruenire non possunt qui pacem Domini discordiae furore ruperunt. Nec se quidam uana interpretatione decipiant, quod dixerit Dominus: ubicumque fuerint duo aut tres collecti in nomine meo, ego cum atque interpretes falsi extrema ponunt et superiora praetereunt, partis memores, et partem subdole comprimentes; ut ipsi ab Ecclesia scissi sunt, ita capituli unius sententiam scindunt: Dominus enim, cum discipulis suis unanimitatem suaderet et pacem: Dico, inquit, vobis quoniam, si duobus ex vobis convenerit in terra, de omni re quacumque petieritis, continget vobis a Patre meo qui in caelis est. ubicumque enim fuerint duo aut tres collecti in nomine meo, ego cum eis sum, ostendens non multitudini sed unanimitati deprecantium plurimum tribui. siduobus, inquit, ex uobis conuenerit in terra: unanimitatem prius posuit, concordiam pacis ante praemisit: ut conueniat nobis, fideliter et fir
Abbreviated transcription (Latin):
ore dñi. Dicunt eis qui abiciunt uerbũ dĩ.
Pax erit uobis: & omnib ambulantib in uo¬
luntatib suis. Omni qui ambulat errore cor¬
dis sui: non uenient suꝑ te mala. Non locutꝰ
sum ad eos: & ipsi ꝓpħauerunt. Si stetissent
in substantia mea & audissent uerba mea
& sic docuissent popłm meũ: conuertissem
eos amalis cogitationib eorum: hos eosdem
denuo dñs designat & denotat dicens. Me
dereliquerunt fontẽ aquȩ uiuȩ & effode¬
runt sibi lacus detritos qui ñ possunt aꝗ
portare. Quando aliud baptisma p̃ter unũ
ẽẽ ñ possit: baptizare se posse opmant᷑:
uite fonte deserto. uitalis & salutaris aq̃
grãm pollicent᷑: Non abluunt᷑ illic hoĩes
s potius sordidant᷑: nec purgant᷑ delicta
s immo cumulant᷑. Non deo natiuitas illa:
s diabolo filios generat. Per mendatiũ na¬
ti: ueritatis ꝓmissa ñ capiunt. De ꝑfidia
ꝓcreati: fidĩ grãm ꝑdunt. ad pacis p̃miũ

Expanded text:
ore Domini. dicunt eis qui abiciunt uerbum Dei: ore Domini. dicunt eis qui abiciunt uerbum Dei: pax erit uobis et omnibus ambulantibus in uoluntatibus suis, omnis qui ambulat errore cordis sui non uenient super te mala. non locutus sum ad eos, et ipsi prophetauerunt. si stetissent in substantia mea et andissent uerba mea et si docuissent populum meum, conuertissem eos a malis cogitationibus eorum. hos eosdem denuo Dominus designat et denotat dicens: me dereliquerunt fontem aquae uitae et effoderunt sibi lacus detritos qui non possunt aquam portare. quando aliud baptisma praeter unum esse non possit, baptizare se opinantur: uitae fonte deserto uitalis et salutaris aquae gratiam pollicentur. non abluuntur illic homines sed potius sordidantur, nec purgantur delicta sed immo cumulantur. non Deo natiuitas illa sed diabolo filios generat. per mendacium nati ueritatis promissa non capiunt: de perfidia procreati fidei gratiam perdunt. ad pacis praemium
Abbreviated transcription (Latin):
ueritatis discrimen examinat. ꝓbatoꝵ fi¬
des integra manifesta luce clarescat. Per
Sic ꝓbant᷑ fideles sic ꝑfidi detegunt᷑: sic &
ante iudicii diem hic quoq iam uistorum
atq in iustorum animȩ diuidunt᷑. & afru¬
mento paleȩ seꝑant᷑. hii sunt qui se ultro
apud temerarios conuenas sine diuina dispo¬
sitiõe p̃ficiunt. qui se p̃positos sine ulla ordi¬
nationis lege constituunt: qui nemine ep̃a¬
tum dante. ep̃i sibi nom̃ assumunt. &s desig¬
nat inpsalmis sp̃c sc̃s: sedentes in pestilen¬
tie cathedra pestes & lues fidĩ. serpentis ore
fallentes. & corrumpende ueritatis artifices
uenena letalia linguis pestiferis euomen¬
tes. Quorum sermo  cancer serpit: quoꝵ
pectarib ⁊ cordib singłoꝵ¬
tractatꝰ mortale uirus infundit. Contͣ eiꝰ mo¬
di clamat dñs: ab his refrenat & reuocat er¬
rantem plebem suam dicens. Nolite audire
dis eorum frustrant᷑ eos. Loquunt᷑: s non ab

Expanded text:
ueritatis discrimen examinat, probatorum fiueritatis discrimen examinat, probatorum fides integra manifesta luce clarescat. per sic probantur fideles, sic perfidi deteguntur, sic et ante iudicii diem hic quoque iam iustorum adque iniustorum animae diuiduntur et a frumento paleae separantur. hinc sunt qui se ultro aput temerarios conuenas sine diuina dispositione praeficiunt, qui se praepositos sine ulla ordinationis lege constituunt, qui nemine episcopatum dante episcopi sibi nomen adsumunt: quos designat in psalmis Spiritus sanctus sedentes in pestilentiae cathedra, pestes et lues fidei, serpentis ore fallentes et corrumpendae ueritatis artifices, uenena letalia linguis pestiferis euomentes: quorum sermo ut cancer serpit, quorum pectoribus et cordibus singulorum mortale uirus infundit. Contra eiusmodi clamat Dominus, ab his refrenat et reuocat errantem plebem suam dicens: nolite audire dis eorum frustrantur eos. locuntur sed non ab
Abbreviated transcription (Latin):
serpentum: & cruenta seuicia bestiarum:
firatulandum ẽ cum tales de eccłia seꝑant᷑:
ne columbas. ne oues xp̃i. seua sua & uenena¬
ta contagione predent᷑. Coherere & coniun¬
gi non potest a maritudo. cum dulcedine.
caligo cum lumine: pluuia cum serenita¬
te: pugna cum pace: cum fecunditate ste¬
rilitas: cum fontib siccitas: cum tͣnquillita¬
te tempestas. Nemo existimet bonos de eccłia
posse discedẽ. Triticum ñ rapit uent᷑: nec ar¬
borem solida radice fundatam ꝓcella subuer¬
tit. In anes palee tempestate iaccant᷑: in¬
ualide arbores turbinis incursione eũtun¬
Ex nob̾ exierant. s ñ fuerunt ex nob̾. Si enĩ
fuissent ex nob̾: mansissent nob̾cum. H inc
hereses & facte sunt. & frequent̃ fiunt: dũ
ꝑuersa mens non habet pacem: dum ꝑfidia
discordans ñ tenet unitatẽ fieri uero hȩc
dñs ꝑmittit & patit᷑. manente ꝓprie lib̾ta¬
tis arbitrio: ut dum corda & mentes nr̃as

Expanded text:
serpentum et cruenta saeuitia bestiarum? serpentum et cruenta saeuitia bestiarum? gratulandum est, cum tales de ecclesia separantur, ne columbas, ne oues Christi saeua sua et uenenata contagione praedentur. cohaerere et coniungi non potest amaritudo cum dulcedine, caligo cum lumine, pluuia cum serenitate, pugna cum pace, cum fecunditate sterilitas, cum fontibus siccitas, cum tranquillitate tempestas. nemo existimet bonos de ecclesia posse discedere: triticum non rapit uentus nec arborem solida radice fundatam procella subuertit: inanes paleae tempestate iactantur, inualidae arbores turbinis incursione uertunex nobis exierunt, sed non fuerunt ex nobis. si enim fuissent ex nobis, mansissent nobiscum. Hinc haereses et factae sunt frequenter et fiunt, dum peruersa mens non habet pacem, dum perfidia discordans non tenet unitatem. fieri uero haec Dominus permittit et patitur manente propriae libertatis arbitrio, ut dum corda et mentes nostras
Abbreviated transcription (Latin):
tib p̃ter unam eccłiam domus ẽ Hanc do¬
mum. hoc unanmitatis hospicium de-¬
signat & denuntiat sp̃c sc̃s inpsalmis: di¬
cens. Ds̃ qui in habitare facit unanimes
indomo. Indomo dĩ in eccłia xp̃i unanimes
habitant: concordes & simplices ꝑseuerãt.
Iccirco & incolumba uenit sp̃c sc̃s. Simplex
anumal & letum. ñ felle amarũ. ñ morsib
seuum. ñ ungularũ laceratione uiolen¬
tum. hospicia humana diligẽ. unius do¬
mus consortium nosse. cum generant si¬
mul filios edere. cum cõmaneant uola¬
tib inuicẽ coherere: cõmuni conuersati¬
one uitam suã degere. oris osculo concor¬
diam pacis agnoscẽ: legem circa omnia
unanimitatis implere. hȩc ẽ in eccłia nos¬
cenda simplicitas. hȩc caritas optinenda.
ut columbas fr̃nitatis dilectio imitaet᷑:
ut mansuetudo & lenitas agnis & ouib
equetur. Qͥd facit inpectore xp̃iano lupoꝵ
feritas. & canum rabies. & uenenum lȩtale

Expanded text:
tibus praeter unam ecclesiam domus est. hanc dotibus praeter unam ecclesiam domus est. hanc domum, hoc unanimitatis hospitium designat et denuntiat Spiritus sanctus in psalmis dicens: Deus qui inhabitare facit unanimes in domo. in domo Dei, in ecclesia Christi unanimes habitant, concordes et simplices perseuerant. Idcirco et m columba uenit Spiritus sanctus: simplex animal et laetum est, non felle amarum, non morsibus saeuum, non unguium laceratione uiolentum, hospitia humana diligere, unius domus consortium nosse, cum generant simul filios edere, cum commeant uolatibus inuicem cohaerere, communi conuersatione uitam suam degere, oris osculo concordiam pacis agnoscere, legem circa omnia unanimitatis inplere. haec est in ecclesia noscenda simplicitas, haec caritas obtinenda, ut columbas dilectio fiaternitat imitetur, ut mansuetudo et lenitas agnis et ouibus aequetur. quid facit in pectore christiano luporum feritas et canum rabies et uenenum letale
Abbreviated transcription (Latin):
itẽ paulus hanç noħ in sinuans unitatem:
obsecrat. & hortatur & dicit. Obsecro in¬
quit uos fr̃s ꝑ nomen domini nr̃i ih̃u
xp̃i ut id ipsum dicatis omnes: & ñ sint
in uobis scismata. Sitis autem compositi
in eodem sensu: & in eadem scientia. Et it̾¬
um dicit. Sustinentes inuicem indilectio¬
ne: satis agentes seruare unitatem sp̃c in
coniunctione pacis. Stare putas & ui
uere posse de eccł̃ia recedentẽ. sedes sibi
alias & diuersa domicilia condentẽ. cum
dictum sit adraab inqua preformabatur
eccłia. patrem tuum & matrẽ tuam. & fr̃s
tuos & totam domum patris tui colliges ad
te ipsam indomum tuam. & erit omnis qui
exierit ostium domus tuȩ foris reus sibi erit.
itẽ sacramentum paschȩ. nichil aliud exodi
lege contineat. quam ut agnus qui infiga
xp̃i occidit᷑. in domo una edat᷑: Loquit᷑ d̾̃s
dicens. In domo una comedet᷑: non eicit᷑is
eici foras non potest: nec alia ulla creden¬

Expanded text:
item Paulus hanc eandem nobis insinuans unitatem item Paulus hanc eandem nobis insinuans unitatem obsecrat et hortatur et dicit: obsecro, inquit, uos, fratres, per nomen Domini nostri Iesu Christi, ut id ipsum dicatis omnes et non sint in uobis schismata: sitis autem compositi in eodem sensu et in eadem sententia. et iterum dicit: sustinentes inuicem in dilectione, satis agentes seruare unitatem spiritus in coniunctione pacis. stare tu et uiuere putas posse de ecclesia recedentem, sedes sibi alias et diuersa domicilia condentem? cum dictum sit ad Rhaab, in qua praeformabatur ecclesia: patrem tuum et matrem tuam et fratres tuos et totam domum patris tui colliges ad te ipsam in domum tuam, et erit omnis qui exierit ostium domus tuae foras, reus sibi erit, item sacramentum Paschae nihil aliud in Exodi lege contineat quam ut agnus qui in figura Christi occiditur in domo una edatur. loquitur Deus dicens: in domo una comedetur, non eicietis eici foras non potest nec alia ulla creden
Abbreviated transcription (Latin):
dicens. Sume tͥ .x. scissuras: quia hec dicit
dñs. Ecce scindo regnũ de manu salomonis
& dabo tibi .x. sceptra: & duo sceptra er̃t ei
tatẽ quam elegi ut ponã nom̃ meum illic
Cum duodecim trib isrł scinderẽt᷑ uestim̃¬
tum suum ꝓpħa achias scidit. At uͦ quia po¬
popłs xpianorũ non potest scindr: tunica
eius ꝑ totum textili̾ & coherens. diuisa apossi¬
dentib ñ est. Indiuidua. copulata. conexa
ostendit popłi nr̃i qui xp̃m indumꝰ concor¬
diam coherentẽ: sacram̃to uestis & signo
declarͣͦuit ȩccłie unitatẽ. Qͥs gͦ sic scelerat᷑
& ꝑfidus. quis sic discordie furorẽ uesanus
ut aut credat scindi posse. aut audeat scin¬
de unitatem dei. uestẽ dĩi eccłiam xp̃i. Mo¬
net ipse in euangłio suo & docet: dicens
Et ert unus grex. & unus pastor. Et ẽẽ
posse in uno loco aliquis existimat aut
multos pastores. aut greges plures: Apłs

Expanded text:
dicens: sume tibi decem scissuras, quia haec dicit dicens: sume tibi decem scissuras, quia haec dicit Dominus: ecce scindo regnum de manu Salomonis et dabo tibi decem sceptra, et duo sceptra erunt eiem ciuitatem quam elegi, ut ponam nomen meum illic. cum duodecim tribus Israel scinderentur, uestimentum suum propheta Achias discidit. at uero quia Christi populus non potest scindi, tunica eius per totum textilis et cohaerens diuisa a possidentibus non est: indiuidua, copulata, conexa ostendit populi nostri qui Christum induimus concordiam cohaerentem. sacramento uestis et signo declarauit ecclesiae unitatem. Quis ergo sic sceleratus et perfidus, quis sic discordiae furore uesanus, ut aut credat scindi posse aut audeat scindere unitatem Dei, uestem Domini, ecclesiam Christi? monet ipse in euangelio suo et docet dicens: et erunt unus grex et unus pastor. et esse posse uno in loco aliquis existimat aut multos pastores aut greges plures? apostolus
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ. hoc unitatis sac̾ientum. hoc uindłm con-¬
cordie. in seꝑabiliter coherentis ostendit᷑: ꝗͣdo
in euangłio tunica dñi iħu xp̃i ñ diuidit᷑. om¬
pitur.⁊ incorrupta atq in diuidua tumca
possidet᷑. Loquit᷑ acdic̃ scriptura diuina. De
tunica autẽ quia de suꝑiore parte ñ consu¬
cilis s ꝑ totũ textilis fuerat: dixer̃t ad inui¬
cẽ. Non scindamꝰ illam: s sortiam᷑ de ea cuiꝰ sit.
Unitatem ille portabat de suꝑiore parte ue¬
nientem. id÷ de celo. & apatre uenientẽ quȩ
ab accipiente ac possidente scindi omnino
non poterat: s totam simul & solidã firmita¬
tem in separabilit̾ optinebat. Possidere non
pot̾ indumentum xp̃i: qui scindit & diuidit
eccłiam xp̃i. Contͣ deniq cum salomone mo¬
riente regnum eiꝰ & popłs scindet᷑: achias
ꝓpħa ieroboã regi obuius factꝰ in campo. in
duodecim srissuras uestimentũ suũ discidit

Expanded text:
tem. Hoc unitatis sacramentum, hoc uinculum contem. Hoc unitatis sacramentum, hoc uinculum concordiae inseparabiliter cohaerentis ostenditur, quando in euangelio tunica Domini Iesu Christi non diuiditur ompitur et incorrupta adque indiuidua tunica possidetur. loquitur ac dicit scriptura diuina: de tunica autem, quia de superiore parte non consutilis sed per totum textilis fuerat, dixerunt ad inuicem: non scindamus llam sed sortiamur de ea, cuius sit. unitatem ille portabat de superiore parte uenientem id est de caelo et a patre uenientem quae ab accipiente ac possidente scindi omnino non poterat, sed totam semel et solidam firmitatem inseparabiliter obtinebat. possidere non potest indumentum Christi qui scindit et diuidit ecclesiam Christi. contra denique cum Salomone moriente regnum eius et populus scinderetur, Achias propheta Hieroboam regi obuius factus in campo in duodecim scissuras uestimentum suum discidit
Abbreviated transcription (Latin):
Quisq ab eccłia segregatꝰ adultere iungit᷑:
a ꝓmissis ȩccłiȩ sẽparat᷑. Nec ꝑueniet ad xp̃i
p̃mia: qui relinquit eccłiam xp̃i alienus ẽ
ꝓfanus ẽ. hostis ẽ. habere iam ñ potest dm̃
patrem: qui eccłiam ñ habet matrẽ. Si potuit
euade quisq extͣ archam noe fuit: & qͥ extͣ
eccłiam foris fuerit euadit. Monet dñs & dicit.
Qui non ẽ mecum aduersus me ẽ: & qͥ ñ mecũ
colligit. spargit. Qui pacem xp̃i & concordiã
rumpit: aduersus xp̃m facit. Qui alibi p̃ter
eccłiam colligit: xp̃i eccłiam spargit. Dicit
dñs. Ego & pat̾ unum sumꝰ. Et it̾um de patre
& filio & sp̃u scõ scriptum ẽ & tres unũ sunt:
Et quisquam credit hanc unitatẽ de diuina
firmitate uenientem sacram̃tis celestib cohe¬
rentem scindi in eccłia posse. & uoluntatem.
collidentium diuorcio separari: hanc unita
patris & filii fidem. uitam ñ tenet & salu¬

Expanded text:
quisque ab ecclesia segregatus adulterae iungitur quisque ab ecclesia segregatus adulterae iungitur a promissis ecclesiae separatur, nec perueniet ad Christi praemia qui reliquit ecclesiam Christi. alienus est, profanus est, hostis est. habere non potest Deum patrem qui ecclesiam non habet matrem. si potuit euadere quisque extra arcam Noe fuit, et qui extra ecclesiam foris fuerit euadit. monet Dominus et dicit: qui non est mecum aduersus me est, et qui non mecum colligit spargit. qui pacem Christi et concordiam rumpit aduersus Christum facit: qui alibi praeter ecclesiam colligit Christi ecclesiam spargit. dicit Dominus: ego et pater unum sumus. et iterum de Patre et Filio et Spiritu sancto scriptum est: et tres unum sunt. et quisquam credit hanc unitatem de diuina firmitate uenientem, sacramentis caelestibus cohaerentem scindi in ecclesia posse et uoluntatum conlidentium diuortio separari? hanc unitatPatris et Filii fidem, uitam non tenet et salu
Abbreviated transcription (Latin):
tenaci radice fundatum. Et cum de fonte
uno riui plurimi defluunt: numerasitas li¬
cet diffusa uideatur exundantis copie lar¬
gitate. unitas tam̃ seruat᷑ morigine. Auel¬
lle radium solis a corꝑe. diuisionẽ lucis uni¬
tas ñ capit. Ab arbore frange ramũ: fract̾
germinare ñ poterit. a fonte p̃cide riuum:
p̃cisus arescit. Sic & eccłia dñi luce ꝑfusa. ꝑ
orbem totũ radios suos porrrigit. unũ tam̃
lum̃ ẽ. qđ ubiq diffundit᷑: nec unitas cor¬
poris seꝑatur. Ramos suos in uniuersam t̾rã
copia ub̾tatis extendit: ꝓfiuent̃ largit̃ ri¬
uos latius expandit: unũ tam̃ caput ẽ. &
origo una: una mater fecunditatis successi¬
b copiosa. Illius fetu nascimur. illius lacte
nutrimur: sp̃u eiꝰ animamur. Ad ulterariñ
potest sponsa xp̃i. Incorrupta ẽ. & pudica.
Unã domum nouit: unius cubiculi scĩtatẽ
casto pudore custodit. Hȩc nos deo seruat:
hec filios regno quos generauit assignat.

Expanded text:
tenaci radice fundatum, et cum de fonte tenaci radice fundatum, et cum de fonte uno riui plurimi defluunt, numerositas licet diffusa uideatur exundantis copiae largitate, unitas tamen seruatur in origine. auelle radium solis a corpore, diuisionem lucis unitas non capit: ab arbore frange ramum, fractus germinare non poterit: a fonte praecide riuum, praecisus arescit. sic et ecclesia Domini luce perfusa per orbem totum radios suos porrigit: unum tamen lumen est quod ubique diffunditur, nec unitas corporis separatur. ramos suos in uniuersam terram copia ubertatis extendit, profluentes largiter riuos latius pandit: unum tamen caput est et origo una et una mater fecunditatis successibus copiosa: illius fetu nascimur, illius lacte nutrimur, spiritu eius animamur. Adulterari non potest sponsa Christi, incorrupta est et pudica. unam domum nouit, unius cubiculi sanctitatem casto pudore custodit. haec nos Deo seruat, haec filios regno quos generauit adsignat.
Abbreviated transcription (Latin):
disposuit. hoc erant utiq & ceteri apłi qđ
fuit petriis pari consorcio prediti & honoris
& potestatis s erordium ab unitate ꝓficiscit᷑.
fecta mea: una ẽ matrisuȩ. electa genitrici
suȩ. hanc ȩccłiȩ unitatẽ qui non tenet ten̾e
se fidem credit : Qui ȩccłiȩ renitit᷑ & resistit.
in eccłia se eẽ. confidit: quando & beatꝰ pau
una spes uocationis ur̃ȩ. unus dñs. una fi¬
des. unum baptisma. unus deus: Quã unita¬
tem tenere firinit̾ & uindicare debemus.
maxime ep̃i qui ineccłia p̃sidemus: ut epi¬
scopatum quoq ipsum unum atq indiui¬
sum ꝓbemꝰ. Nemo fr̾nitatẽ mendacio fal¬
lat: nemo fidei ueritatẽ ꝑfida p̃uaricatio¬
ne corrũpat. Episcopatꝰ unus ẽ. cuius asin¬
gulis insolidũ pars tenet᷑. eccłia una ẽ quȩ
inmultitudinem latius increm̃to fecundi¬
tatis extendit᷑: qͦmodo solis multitadii. s
lum̃ unum: & rami arboris multi: ẜ robur¬

Expanded text:
disposuit. hoc erant utique et ceteri apostoli quod disposuit. hoc erant utique et ceteri apostoli quod fuit Petrus, pari consortio praediti et honoris et potestatis, sed exordium ab unitate proficiscitur, erfecta mea, una est matri suae, electa genetrici suae. hanc ecclesiae unitatem qui non tenet tenere se fidem credit? qui ecclesiae renititur et resistit in ecclesia se esse confidit? quando et beatus apuna spes uocationis uestrae, unus Dominus, una fides, unum baptisma, unus Deus. Quam unitatem tenere firmiter et uindicare debemus, maxime episcopi qui in ecclesia praesidemus, ut episcopatum quoque ipsum unum adque indiuisum probemus. nemo fraternitatem mendacio fallat, nemo fidem ueritatis perfida praeuaricatione corrumpat. episcopatus unus est, cuius a singulis in solidum pars tenetur. ecclesia una est quae in multitudinem latius incremento fecunditatis extenditur, quomodo solis multi radii sed lumen unum, et rami arboris multi sed robur
Abbreviated transcription (Latin):
tis originẽ ñ redit᷑. nec caput querit᷑: nec ma¬
gistri cȩlestis doctrina seruatur. Que siqͥs cõ¬
sidet & examinet: cractatu longo atq argu¬
mentis opus ũ ẽ. Probatio est ad fidẽ facilis:
compendio ueritatis. Loquit᷑ dñs ad petrum
Ego tibi dico inquit quia tues petrus: & suꝑ
hanc petram edificabo eccłiam meam. & por¬
te inferorum non uincent eam. libi dabo cla¬
ues regni celorum. Et quȩ ligaueris suꝑ t̾ram
erunt ligata & in celis: & quecunq solueris¬
resurrectionẽ suam dicit. Pasce oues meas. Suꝑ
illum unum edificat eccłiam: & illi pascendas
mandat oues. Et quamius apłis omĩb post
resurrectionem ^ parͣem potestatẽ tribuat &
dicat. sic̃ misit me pat̾ & ego mitto uos. acci¬
pite sp̃m sc̃m: si cui remiseritis peccata remit¬
tuntur illi. si cui tenueritis tenebunt᷑. tam̃
ut unitatem manifestaret. unitatis eiꝰdem
originem ab uno incipientẽ. sua auctoritate

Expanded text:
tis originem non reditur nec caput quaeritur nec matis originem non reditur nec caput quaeritur nec magisterii caelestis doctrina seruatur. Quae si quis consideret et examinet, tractatu longo adque argumentis opus non est. probatio est ad fidem facilis conpendio ueritatis. loquitur Dominus ad Petrum: ego tibi dico, inquit, quia tu es Petrus et super istam petram aedificabo ecclesiam meam, et portae inferorum non uincent eam. dabo tibi claues regni caelorum: et quae ligaueris super terram erunt ligata et in caelis, et quaecumqresurrectionem suam dicit: Pasce oves meas . Super illum unum aedificat Ecclesiam suam, et illi pascendas mandat oves suas. Et quamvis Apostolis omnibus post resurrectionem suam parem potestatem tribuat et dicat: sicut u t misit me pater et ego mitto uos. accipite Spiritum sanctum: si cuius remiseritis peccata, remittentur illi: si cuius tenueritis, tenebuntur, tamen ut unitatem manifestaret, unitatis eiusdem originem ab uno incipientem. sua auctoritate
Abbreviated transcription (Latin):
hereses inuenit & scismata: quib subuerte¬
ret fidem. ueritat᷑e corruꝑet: scinderet uni¬
tatem. Quos detinere non potest muiȩ ueceris
cecitate: circunscribit & decipit noui itineris
errore. Rapit de ipsa eccłia homines: & dum
sibi appropinquasse iam lumini. atq euasisse
scłi noctem uident᷑: alias nescientib tenebtas
rursus infundit: ut cum euangłio xp̃i & cũ
obseruatione eiꝰ. & lege ñ stantes xp̃ianos se
uocent: ambulantes in tenebris habere se
lumen existiment. blandiente aduersario
atq fallente. qui scđm apłi uocẽ transfigurat
se uelud angłm lucis. & ministros sub ornat
suos uelud ministros iusticie asserentes noc¬
tem ꝓ die. interitum ꝓsalute. desꝑationem
sub optentu spei. ꝑfidiam sub p̃textu fidei.
antixp̃m subuocabulo xp̃r: ut dũ ueri simi¬
lia mentiunt᷑. ueritatẽ subtilitate frustren¬
tur. Hoc eo fit fr̃s dilectissimi. dũ aduerita¬

Expanded text:
haereses inuenit et schismata, quibus subuertehaereses inuenit et schismata, quibus subuerteret fidem, ueritatem corrumperet, scinderet unitatem. quos detinere non potest in uiae ueteris caecitate circumscribit et decipit noui itineris errore. rapit de ipsa ecclesia homines et, dum sibi adpropinquasse iam lumini adque euasisse saeculi noctem uidentur, alias nescientibus tenebras rursus infundit, ut cum euangelio Christi et cum obseruatione eius et lege non stantes christianos se uocent et ambulantes in tenebris habere se lumen existiment blandiente aduersario adque fallente, qui secundum apostoli uocem transfigurat se uelut angelum lucis et ministros subornat suos uelut ministros iustitiae adserentes noctem pro die, interitum pro salute, desperationem sub obtentu spei, perfidiam sub praetexto fidei, antichristum sub uocabulo Christi, ut dum uerisimilia mentiuntur, ueritatem subtilitate frustrentur. hoc eo fit, fratres dilectissimi, dum ad uerita
Abbreviated transcription (Latin):
docuit & fecit discere. & fac̾e debemus. Cecerũ
qđ xp̃c facere p̃cepit: Aut unde ꝑueniet
ad p̃mium fidei qͥ fid̃e ñ uult secuare man¬
dati: Hutet necesse ẽ. & uagetur. & spũ erroris
abreptus. uelud puluis quem uentꝰ excutit
uentilet᷑. nec ambulando ꝓficiat ad salutẽ:
qui salutaris uiȩ non tenet ueritatem. Cauẽ¬
da sunt autem non solum quȩ sunt aꝑta
atq manifesta: s & astute fraudis subtilita¬
te fallentia. Qͥd ũ astutiꝰ quidue subtilius. ꝗͣ
ut xp̃i aduentu detectus acꝓstratꝰ inimicus.
pꝰqͣ lux gentib uenit. & sospitandis hominib
salutare lumen effulsit. ut surdi auditum
suos ceci. infirmi et̾na sanitate reualesc̾e̾nt.
claudi ad eccłiã currerent. muti claris uocib
bus orarent. uidens ille idola derelicta. & ꝑnimi¬
um credentium popłm sedes suas ac templa
deserta excogitauerit nouam fraudẽ. ut
sub ipso xp̃iani nominis titulo fallat incantoᷤ:

Expanded text:
docuit et fecit discere et facere debemus. ceterum docuit et fecit discere et facere debemus. ceterum quod Christus facere praecepit? aut unde perueniet ad praemium fidei qui fidem non uult seruare mandati? nutet necesse est et uagetur et spiritu erroris abreptus uelut puluis quem uentus excutit uentiletur nec ambulando proficiet ad salutem qui salutaris uiae non tenet ueritatem. Cauenda sunt autem non solum quae sunt aperta adque manifesta sed et astutae fraudis subtilitate fallentia. quid uero astutius quidue subtilius, quam ut Christi aduentu detectus ac prostratus inimicus, postquam lux gentibus uenit et sospitandis hominibus salutare lumen effulsit, ut surdi auditum caeci, infirmi aeterna sanitate reualescerent, clodi ad ecclesiam currerent, muti claris uocibus et precibus orarent, uidens ille idola derelicta et per nimium credentium populum sedes suas et templa deserta excogitauerit nonam fraudem, ut sub ipso christiani nominis titulo fallat incautos?
Abbreviated transcription (Latin):
bis exemplum datum ẽ uet̾is hominis uiam
fugere. uestigiis xp̃i iuncentis insistere: ne
denuo incauti in mortis laqueũ reuoluam᷑.
s ad ꝑicłmn ꝑuidi. accepta immortalitate
potiamur. Immortalitate autẽ potiri qͦmͦ
possumus. nisi ea aquib mors expugnat᷑
& uincitur. xp̃i mandata seruemus. ipso
monente & dicente. si uis aduitam uenire
serua mandata: & iterum. si feceritis qd̾ man¬
do uobis. iam non dico uos seruos s amicos:
hos deniq fortes dicit & stabiles. hos suꝑ
petram robusta mole fundatos. hos contra
omnes tempestates & turbines scłi. immobili
& inconcussa firmitate solidatos. Qui audit
inquit uerba mea & facit ea: similabo eum
uiro sapienti qui edificauit domũ suã supͣ
petram. Descendit pluuia. aduenerunt flumi¬
na flauerunt uenti: & impegert̃ indomum
illam. & non cecidit. fundam̃ta enĩ fuit supͣ
petram. Uerbis gͥ euis insistere: quecunq &

Expanded text:
bis exemplum datum est ueteris hominis uiam bis exemplum datum est ueteris hominis uiam fugere, uestigiis Christi uincentis insistere, ne denuo incauti in mortis laqueum reuoluamur sed ad periculum prouidi accepta inmortalitate potiamur. inmortalitatem autem potiri quomodo possumus, nisi ea quibus mors expugnatur et uincitur Christi mandata seruemus ipso monente et dicente: si uis ad uitam uenire, serua mandata, et iterum: si feceritis quod mando nobis, iam non dico uos seruos sed amicos. hos denique fortes dicit et stabiles, hos super petram robusta mole fundatos, hos contra omnes tempestates et turbines saeculi inmobili et inconcussa firmitate solidatos. qui audit, inquit, uerba mea et facit ea, similabo eum uiro sapienti, qui aedificauit domum suam super petram. descendit pluuia, aduenerunt flumina, uenerunt uenti et inpegerunt in domum illam: et non cecidit. fundata enim fuit super petram. uerbis igitur eius insistere, quaecumque et