comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
regina maceamannoꝵ cum aquodam xano
iuiro qui ad illum forte de ytalie ꝑtibi adue¬
nerat. referente sibi audiret famam iun xp̃o
credidit: cuiꝯ illũ ẜuulũ recognouit. Missisq¬
munerib ad ecc̃am: ꝑ legatos postulauit. ut
scriptiꝰ ip̃iꝰ qͣliter crẽdere deberent informa¬
retur. ad quã ille epłam fecit p̾clarã inmodũ
catacismi: in qua etiã ãmonuit ut suaderet
uirũ romanis pacẽ ẜuare. Qua accepta epła.
mułr suasit uro: ut cũ ppło suo se romaĩs
traderet. Que cũ ad ueniss mediolanum:
płimũ doluit quod scm̃ sac̾dotẽ adꝙ festina¬
uerat mume reꝑꝑiss. Iam eñ de hac luce
nuigrauerat. Temporili uero gram. ut retro
redeam: cũ ad p̾toriũ macedorii. tunc ma¬
gr̃i officioꝵ ꝓ quadã int̾cedendũ ꝑ rexisset.
atq ex p̾cept᷑o supͣdc̃i uiri fores inrierriss clau¬
sas. nec copiam ingrediẽdi adeptꝰ ẽet ait.
Et tu quidẽ uenies ad eccłiam. nec clausis

Expanded text:
regina Marcomannorum, cum a quodam Christiano regina Marcomannorum, cum a quodam Christiano viro, qui ad illam forte de Italiae partibus advenerat, referente sibi audiret famam viri, Christo credidit, cujus illum servulum recognoverat, missisqmuneribus ad Ecclesiam per legatos postulavit, ut scriptis ipsius qualiter credere deberet, informaretur. Ad quam ille epistolam fecit praeclaram in modum catechismi, in qua etiam admonuit ut suaderet viro Romanis pacem servare: qua accepta epistola, mulier suasit viro, ut cum populo suo se Romanis traderet. Quae cum venisset Mediolanum, plurimum doluit quod sanctum Sacerdotem, ad quem festinarat, minime reperisset; jam enim de hac luce migraverat. 37. Temporibus vero Gratiani, ut retro redeam, cum ad praetorium Macedonii tunc magistri officiorum pro quodam intercedendum perrexisset, atque ex praecepto supradicti viri fores invenisset clausas, nec copiam ingrediendi adeptus esset, ait: Et tu quidem venies ad ecclesiam nec clausis
Abbreviated transcription (Latin):
sac̾dos ꝓstratus aute altare dñi: fc̃m dui fle¬
uit. S intp̃r cũ reu̾si eẽ̾nt. ⁊ renũciassent his
a quili fuerant destinati milices: dimisi leo¬
pardi saltu sceleres adeundẽ locum ĩ quo sede¬
rant qui de eccłia triũphabant ascendẽtes gͣ¬
uit̾ laniatos reliq̃runt. Quod ubi uidit. tũc
stilico comes penitencia motꝰ ẽ. ita ut ꝑ młtos
dies satisface̾t sac̾doti. ⁊ illesum quidẽ illum
qui ablatus fu̾at dimisit. S qr grauissimoꝵ
criminũ erat reus: ⁊ alit̾ em̃idari nõ pot̾at.¬
nisi ad exiliũ destinaret᷑: nõ młto pꝯ indul¬
gencia ꝓseq̃nte. Per idẽ tp̃x cũ ad palaciũ ꝑ¬
geret. eũq ꝓ loco officii nr̃i seq̃rentur. tħodo¬
lo tunc notario qui pea sũma cũ gr̃a nuti¬
uensẽ rex̃ eccłiam. cũ casu quidã pede lapsus
ꝯu̾sus sacenos ait. Et tu qui stas iude ne ca¬
das. Quo dc̃o statum is qui alienũ lapsum ri¬
ẜat: suũ doluit. per idem tp̃c fritigil quedam

Expanded text:
te altare Domini factum diu flevit. Sed in tempore cum revertissent, et renuntiassent iis, a quibus fuerant destinati milites, dimissi leopardi saltu celeri ad eumdem locum, in quo sederant qui de Ecclesia triumphabant, ascendentes graviter laniatos reliquerunt. Quod ubi vidit tunc Stilico comes, poenitentia motus est, ita ut per multos dies satisfaceret Sacerdoti, et illaesum quidem illum qui ablatus fuerat, dimisit: sed quia gravissimorum criminum erat reus, et aliter emendari non poterat, ad exsilium destinavit, non multo post indulgentia prosequente. 35. Per idem tempus cum ad palatium pergeret, eumque pro loco officii nostri sequeremur, Theodulo tunc notario, qui postea summa cum gratia Mutinensem rexit ecclesiam, cum casu quidam pede essconversus Sacerdos ait: Et tu qui stas, vide ne cadas . Quo dicto, statim is qui alienum lapsum riserat, suum doluit. 36. Per idem tempus Frigitil quaedam
Abbreviated transcription (Latin):
nos .iiͦii. ordinatõis sue. ad urbem romam
idẽ ad pprium solũ ꝑ rexit. Ibiq sc̃am puellã
dequa suꝑiꝰ memorauimꝰ. cui manũ offerre
solitus erat. indomo ꝓpͥa cui germanã sic̃ reli¬
q̾rat inuenit: iam matre defuncta. Ad quẽ a¬
cum illam dext̾am illius oscularet᷑: subridẽs
ait. Eocce ut dicebã tibi: sac̾dotis manũ oscu¬
laris. Per idem tp̃s cũ tͣnsthyberun ap̃ qͣndã
clarissimã inuitatus. sacͥficiũ indomo offer¬
ret. q̃dam balneatͥx que paralitica in lecto ia¬
cebat. cũ cognouiss ibidem ẽẽ dñi sac̃dotem:
in sellula se adeandẽ domũ inqͣ ille ñuitatus
ad uen̾at portar fecit. atq orantis ⁊ ĩponẽtis
manꝰ uestim̃ta attingit. Que cũ oscularet᷑.
statim sanitate recepta. ambulare cepit. ut
ra his facietis: credentes in noĩe meo. Quod
tñ signũ sanitatis ut mirabile fuit: ita etiã
nec occultũ. Nam ego hoc in eade̾ regione pꝯ
annos płimos sc̃is iuris referentibꝰ positus

Expanded text:
ad urbem Romam, hoc est, ad proprium solum perrexit, ibique sanctam puellam, de qua supra memoravimus, cui manum offerre solitus erat, in domo propria cum germana, sicut reliquerat, invenit, jam matre defuncta. Atque cum illa dexteram illius oscularetur, subridens ait illi: Ecce ut dicebam tibi, sacerdotis manum oscularis. 10. Per idem tempus cum trans Tiberim apud quamdam clarissimam invitatus, sacrificium in domo offerret, quaedam balneatrix quae paralytica in lecto jacebat, cum cognovisset ibidem esse Domini Sacerdotem, in sellula se ad eamdem domum, ad quam ille invitatus venerat, portari fecit, atque orantis et imponentis manus vestimenta attigit. Quae cum exoscularetur, statim sanitate recepta, ambulare coepit; ut ra his facietis, credentes in nomine meo . Quod tamen signum sanitatis ut mirabile fuit, ita etiam nec occultum; nam ego hoc in eadem regione post annos plurimos, sanctis viris referentibus, positus
Abbreviated transcription (Latin):
hiberent. Nec hoc satis erat missis militibn:
nͥ ut etiam ꝓcatholica fide csi plebe pariter
acclamarent. Hec ĩmp̃r pͥmũ antiphone.
ẏmni. ⁊ iugilie. mecctia mediolanensi ce¬
lebrari ceꝑunt. Cuiꝯ celebritatis deuotões
usq in hodiernũ diẽ: nõ solũ in eadẽ eccłia
manẽt. Per idem tp̃s sc̃i martires. geruasiꝯ¬
⁊ ꝓthasuis myes se sac̃doti reuelauerũt. Erãt
enim inbasilica positi. inqua sũt hodie cor
⁊ felix. celeberrime freq̾ntabant᷑: ꝓtasii uero
⁊ geruasii mrm. ut nõia ita etiani sepłtura ĩ¬
cagnita erat int̾m ut supͣ ip̃oꝵ sepłera ambłã¬
rent om̃s qui uellent ad cancellos ꝑuenire:
quili sc̃oꝵ naboris.⁊ felicis mr̃m. ab iniuria
sanate egritudines ꝑdocentur. Cecus etiã seuer
noĩe. qui nũc usq in ead̾e basilica. q̃ dr amibro¬
uit: uͥ uestem mr̃m actigit. statim lumen
recepit. Obsessa etiã corpora ⁊ sp̃itibꝰ ĩmũdis

Expanded text:
rohiberent. Sed nec hoc satis erat missis militibus, rohiberent. Sed nec hoc satis erat missis militibus, nisi etiam pro catholica fide cum plebe pariter acclamarent. Hoc in tempore primum antiphonae, hymni, ac vigiliae in ecclesia Mediolanensi celebrari coeperunt. Cujus celebritatis devotio usque in hodiernum diem non solum in eadem ecclesia, manet. 14. Per idem tempus sancti martyres Protasius et Gervasius se Sacerdoti revelaverunt. Erant enim in basilica positi, in qua sunt hodie corpyres Nabor et Felix celeberrime frequentabantur, Protasii vero et Gervasii martyrum ut nomina, ita etiam sepulcra incognita erant, in tantum ut supra ipsorum sepulcra ambularent omnes, qui vellent ad cancellos pervenire, quibus sanctorum Naboris et Felicis martyrum ab injuria satanae aegritudines perdocentur. Caecus etiam Severus nomine, qui nunc usque in eadem basilicavit; ubi vestem martyrum attigit, statim lumen recepit. Obsessa etiam corpora a spiritibus immundis
Abbreviated transcription (Latin):
facilius raptũ suꝑ positũ carpento: ad exiliũ
deduceret. S iniquitas illius: inu̾ticem eiꝯ
descendit. post annũ ⁊ enĩ eodem die quo illũ
rapere se arbitrabat᷑. ineodem carpento imposi¬
tus. de eadem donui ad exiliũ destinatꝰ. repu¬
tans sibi iusto iudicio dei id uise eẽ com̾issũ :
ut in eodem carpento dirigeretur ad exilium:
quod ip̃e parau̾at sac̾doti. Cui nõ minimum
solaciũ sacerdos p̾buit: dando sumptus uł alia
mulieris furorẽ. nec uesanoꝵ arrianoꝵ dem̃¬
ciam rep̾ssit. Maiore ⁊ eñi accensi añicia: ba¬
silicam porcianã inuad̾e initebant᷑. Excitus
etiam armatris ad custodiendas fores eccłie ẽ
directus. ut nemo auderet catholicam eccłiã
ingredi. S dñs qui de adu̾sariis suis eccł̃ie
sue triumphos donare cõsueuit ad eccłie sue
munim̃tum militũ cordã uͥtit. ut adu̾sus
scutis eccłie fores ẜuarent nec egredi dimittẽt.
s ingredi eccłiani plebem catholicam noĩe ꝓ¬

Expanded text:
facilius raptum, superpositum carpento ad exsilium perduceret. Sed iniquitas ejus in verticem ipsius descendit ; post annum etenim eodem die quo illum rapere se arbitrabatur, in eodem carpento impositus, de eadem domo ipse ad exsilium destinatus est, reputans sibi justo judicio Dei id in se esse conversum; ut in eo carpento dirigeretur ad exsilium, quod ipse paraverat Sacerdoti. Cui non minimum solatii Sacerdos praebuit, dando sumptus, vel alimulieris furorem, nec vaesanorum Arianorum dementiam repressit; majore etenim accensi amentia, basilicam Portianam invadere nitebantur: exercitus etiam armatus ad custodiendas fores ecclesiae est directus, ut nemo auderet catholicam ecclesiam ingredi. Sed Dominus qui de adversariis suis Ecclesiae suae triumphos donare consuevit, ad Ecclesiae suae munimentum militum corda convertit; ut aversis scutis ecclesiae fores servarent, nec egredi dimitterent, sed ingredi ecclesiam plebem catholicam minime p
Abbreviated transcription (Latin):
bant. Hic aut̃ unde sit: nescimꝰ. S nõ hic
testimoniũ accipitur demonũ. s cõfessio. Uñ
miẜiores arriam uł iudei: ut qd̾ ꝯfitentur
demones illi negent. Deus tñ qui grami
eccłie sue augerẽ solet: nõ passꝰ ẽ diuꝰ insul¬
tari aꝑfidis sc̃is sius. Unꝰ itaq ex ip̃a mul¬
ticudine subito arreptꝰ sp̃u inmũdo: clama¬
re cepit. ita torq̃ri eos ut ip̃e torq̃batur. qui
negarent mres. uł qui nõ crederẽt intrinita¬
tis unitatẽ ꝙͣ docet ambrosiꝰ. Atilli ac uoce
ꝯfusi. qui cõuerti debuerãt. ⁊ dignã tali cõfes¬
sione agere penit̾nciã: inspicinã hominem
dim̾sum necau̾nt. ꝑfidie homicidiũ adiun¬
gentes. Deduxit eĩ illos ad hane fidẽ: sũma
nec̾citas. Sc̃s uero Ambrosius eys maioris
humilitatis uir fc̾s donatã sibi adño gr̃am

Expanded text:
bant: Hic autem unde sit, nescimus . Sed non hic testimonium accipitur daemonum, sed confessio; unde miseriores Ariani vel Judaei, ut quod confitentur daemones, illi negent. 16. Deus tamen qui gratiam Ecclesiae suae augere consuevit, non passus est diu insultari a perfidis sanctis suis. Unus itaque ex ipsa multitudine subito arreptus a spiritu immundo, clamare coepit ita torqueri eos, ut ipse torquebatur, qui negarent martyres, vel qui non crederent in Trinitatis unitatem, quam docet Ambrosius. At illi hac voce confusi, qui converti debuerant, et dignam tali confessione agere poenitentiam, in piscinam demersum hominem necaverunt, perfidiae homicidium adjungentes; deduxit enim illos ad hunc finem digna necessitas. Sanctus vero Ambrosius episcopus majoris humilitatis vir factus, don
Abbreviated transcription (Latin):
ano ieiumo macerãs corpꝰ. Cui pr̃andi nũꝙ
ꝯsuetudo fuit ñ die salban ⁊ dñico: uł cum
natalicia celeberrimoꝵ mr̾m e̾ent. Orandi ⁊
assiduitas magnas die ac nocte: nec oꝑa de¬
clinabat scͥbendi ꝓpria manu libros nͥ cũ aliqͣ
infirmitate corpꝰ eiꝰ attineret᷑. Erat etiam
in illo sollicitudo õium eccłiarũ inueriẽdi
etiam magna assiduitas ⁊ cõstancia. In relii
⁊ diuinis implendis fortissimꝰ: int̃m ut ꝙ
qͥriq pea ep̃i tp̃r quo decessit iux implerent.
Nam in tp̃r quo ep̃s ordinatꝰ ẽ. aurũ omne
atq argentũ quod hr̃e pot̾at: eccłie uł pau¬
ꝑibꝰ contulit. Predia etiã que habebat res¬

Expanded text:
ano jejunio macerans corpus, cui prandendi numquam consuetudo fuit, nisi die sabbati, et Dominico, vel cum natalitia celeberrimorum martyrum essent. Orandi etiam assiduitas magna die ac nocte: nec operam declinabat scribendi propria manu libros, nisi cum aliqua infirmitate corpus ejus attineretur. Erat etiam in illo sollicitudo omnium Ecclesiarum, interveniendi etiam magna assiduitas et constantia. In rebus etiam divinis implendis fortissimus, in tantum copi tempore quo decessit, vix implerent. um omne atque argentum quod habere poterat, Ecclesiae vel pauperibus contulit. Praedia etiam quae habebat, rese
Abbreviated transcription (Latin):
sicut panẽ manducaret.⁊ potũ suũ cũ fle¬
cu miẜet. flebat etiam amarissime: qͦciens¬
cũq forte nũciate ẽ illi fuerat decuiuscũq
obitu scĩ sac̾dotis. in tm̃ flebat ut nos illum
cõsolari uiderem᷑. ignorantes piũ affectu iuui¬
rinec quã rõe ita fleret intłłigentes. Quibꝰ
ille huiꝯcemodi Rensum reddebat. nõ se fle¬
re qr recesẜat. qui fu̾at mortuus nũciatus:
s quia se p̾cesẜat. uł qr difficile ee̾t inuẽiri
iurũ: qui sũmo sac̾docio dignꝰ ħret᷑. Ip̃e ãt¬

Expanded text:
sicut panem manducaret et potum suum cum fletu misceret . 40. Flebat etiam amarissime quotiescumque forte nuntiatum illi fuerat de cujuscumque sancti obitu sacerdotis, in tantum ut nos illum consolari niteremur, ignorantes pium affectum viri, nec qua ratione ita fleret intelligentes. Quibus ille hujusmodi responsum reddebat: Non se flere, quia recesserat, qui fuerat mortuus nuntiatus: sed quia praecesserat, vel quia difficile esset invenire virum, qui summo sacerdotio dign
Abbreviated transcription (Latin):
secrans pͥmo scͥptis imꝑatorẽ misso diachono:
qui nũc p̾fectus est ad tuitõnẽ eoꝵ qui ad
eccłiam cõfugerant etiam ip̃e aquileiam ꝑ¬
rexit adp̾candum ꝓ eis. Quibꝯ facile uenia
de urbe aqͥleiensi uno die p̾cessit imꝑatorem
nec du clem̃tissime memorie tħodosius
imꝑator susceptis mecciis filia filiis ineccłia:
⁊ traditis sac̾doti inhac luce fuit. Post ciuꝰ
obitũ: ferre trienniũ suꝑ uxit. Quo intp̃r
scĩ nazarii mr̃is corpꝰ quod erat in orto posi¬
tum extra cuutatẽ: leuatũ adbasilicã apłoꝵ

Expanded text:
ptis imperatorem misso diacono : qui nunc praefectus est, ad tuitionem eorum qui ad Ecclesiam confugerant, etiam ipse Aquileiam perrexit precaturus pro eis, quibus facile venia de Urbe Aquileiensi, uno die praecessit imperatorem: nec diu clementissimae memoriae Theodosius imperator susceptis filiis in Ecclesia et traditis Sacerdoti, in hac luce fuit: post cujus obitum fere triennium supervixit. Quo in tempore sancti Nazarii martyris corpus, quod erat in horto positum extra civitatem, levatum
Abbreviated transcription (Latin):
que amuliere excitabant᷑. una de uirgiibus
arrianoꝵ inpudẽtior cet̾is tribunal oscendens
app̾henso uestim̃to sac̾dotis. cum illũ attrahe
uellet ad ꝑtẽ mulierũ. ut abip̃is cesus eccłia
Et si ego indignꝰ tanto sac̾docio sũ t̾n nõ cõue¬
manus inice̾. Unde debet iudĩ dei iudicium
gr̃am cõtumelie rependens. S hoc fc̃m. non
leuẽ adu̾sariis incussit metũ : ꝑacerq mag
S infirmoꝵ animi: talib ꝓmissis decipiebã¬
tur. Promttebat eĩ tribunatꝰ: ⁊ diu̾sas aliaᷤᷤ
dignitates: his qui illũ deecłia raptum ad

Expanded text:
quae a muliere excitabantur; una de virginibus Arianorum impudentior caeteris, tribunal conscendens, apprehenso vestimento Sacerdotis, cum illum attrahere eum ad alias mulieres ut ab ipsis cesus de ecclesia Etsi ego indignus sum tanto sacerdotio, tamen te non conuemanus inicere. Vnde timere debes iudicium gratiam pro contumelia rependens. Et hoc factum non levem adversariis incussit metum, pacemque magnSed infirmorum animi talibus promissis decipiebantur; promittebat enim tribunatus, et diversas alias dignitates iis, qui illum de ecclesia raptum, ad
Abbreviated transcription (Latin):
sius gaudens cũ gaudẽtili.⁊ flens cũ flentibꝰ.
Si quidẽ quocienscũq illi aliquis ad ꝑcipiẽdã
penit̾ticiã lapsus suos ꝯfessus ẽẽt: ita fiebat
ut etiã illum flere compelleret. Uidebat᷑ emĩ
sibi cũ iacente iacere. Causas aut̃ cͥminum
quis illi cõfitebatur. nulli nͥ dño soli apud ꝙ
int̾cedebat: loquebat᷑. bonũ relinqͥns exẽplũ¬

Expanded text:
um gaudentibus, et flens cum flentibus ; siquidem quotiescumque illi aliquis ob percipiendam poenitentiam lapsus suos confessus esset, ita flebat, ut et illum flere compelleret; videbatur enim sibi cum jacente jacere. Causas autem criminum quae illi confitebatur, nulli nisi Domino soli, apud quem intercedebat, loquebatur; bonum relinquens exemplu
Abbreviated transcription (Latin):
cipio accusator ẽ sui. Uoce enĩ eripit adu̾sario.
⁊ quasi dentes qͦsdam paratos ad p̾dam cͥmina
dans honorẽ deo cui nota sũt oĩa. ⁊ qui uult
uitam magis poc̃oris ꝙͣ mortis. Nam ⁊ ĩpi
penitenti non sufficit sola cõfessio. nͥ subseqͣ¬
tur em̃datio fcĩ: ut penitens penit̾ncia non¬
faciat. Humiliet etͥam aĩam suã sicut dd̾

Expanded text:
is accusator est sui . Vocem enim eripit adversario, et quasi dentes quosdam paratos ad praedam crimidans honorem Deo, cui nuda sunt omnia , et qui vult vitam magis peccatoris quam mortem . Nam et ipsi poenitenti non sufficit sola confessio, nisi subsequatur emendatio facti; ut poenitens non faciat poenitenda, humiliet etiam animam sua
Abbreviated transcription (Latin):
ualentiniano augusto intͣ gallias posito. di¬
recta relatio ẽ: sub nõĩe senatꝰ a simacho
tunc p̾fecto urb̃. de repetenda ara iuctorie.
et sumptibi cerimoniarũ. S ubi cõꝑit sa¬
cerdos misso libello adimꝑatorẽ. postulauit
ut a se relatõis exemplaria dirigent᷑: quilii
ĩp̃e ꝓ ꝑtibꝰ sius responsurꝰ ẽet. Qua relatione

Expanded text:
posito, directa legatio est sub nomine senatus a Symmacho tunc praefecto Urbis de repetenda ara Victoriae et sumptibus caeremoniarum. Sed ubi comperit Sacerdos, misso libello ad imperatorem , postulavit ut ad se relationis exemplaria dirigerentur, quibus ipse pro partibus suis respons
Abbreviated transcription (Latin):
familicis. quã his qui centenis uicili fercu¬
loꝵ cotidiam cõnunii copiam ructare cõsen¬
ciuuit: s ⁊ ortoꝵ amena uescentib herbe agres¬
tes placere cõ suenerũt. Quã obrem obsecro
nos om̃s inquoꝵ manib lib̾ iste u̾sabitur:
putet studio amoris aliquid. quod fide careat
posuisse. qͣndo quid̾e̾ meliꝯ sit penitꝰ rachil
dicere. ꝙͣ aliquid falsi ꝓ ferre: cum sciamus
Non dubitem. ⁊ si nõ ab omũbi omiua tam̃
adiũsis du̾isa sciri: ⁊ ea cognita nõ nullus¬

Expanded text:
etiam his qui centenis vicibus fercuetiam his qui centenis vicibus ferculorum quotidiani convivii copias ructare consuerunt. Sed et hortorum amoena mirantibus herbae agrestes placere consueverunt. 2. Quamobrem obsecro vos omnes, in quorum manibus liber iste versabitur, et me quisquam studio amoris aliquid quod fide careat, posuisse; quando quidem melius sit penitus nihil dicere, quam aliquid falsi proferre, cum sciamus Nec dubitem et si non ab omnibus omnia, tamen a diversis d
Abbreviated transcription (Latin):
b̾ti ambrosii ep̃i mediolanẽsis eccłie: meo ꝓ¬
sequar stilo. S ego ut meritis tantoꝵ muroꝵ
qui muri ecłiar sũt. ⁊ eloq̃ncie fontes ita etiã
me ẜmone imparẽ noui. tñ quia absurdum
ẽe reor quod p̾cipis declinare. ea que apbatissi¬
mis iuris qui illi aute me astit̾unt. ⁊ maxĩe
asorore ĩpiꝯ uen̾abili marcellia didici uł que
rauerũt. uł que ad ip̃m scͥpta sunt cũ ad huc.
obisse nesciretur: ad iuitus or̃onibꝰ tuis ⁊ me¬
ritis tanti iuri licet inculto ẜmone breuiter
strictumq descͥbam: ut lectoꝵ a̾imũ ⁊ si ẜ mo
offenderit tñ breuitas ad legendũ ꝓuocet. Nec
ũboꝵ ꝑ fuciis u̾itatem obdũcam. ne dum scͥp¬
tor elegancie pomꝑã reqͥrit: lector tantarum
u̾tutum amuttat scientiam. Quem nõ mag̃
nosumꝰ matores graciorẽ hre aꝙͣ breui uena
stillante forte cum siciunt: ꝙͣ ꝓfluentis fõ¬
tis riuos. quoꝵ copiam sitis tp̃r repperire nõ
possunt. Et ordeaceus panis dulcior solet esse

Expanded text:
i Ambrosii episcopi Mediolanensis Ecclesiae meo prosequar stylo. Sed ego ut meritis tantorum virorum, qui muri Ecclesiarum sunt, et eloquentiae fontes; ita etiam sermone me imparem novi. Tamen quia absurdum esse opinor, quod praecipis, declinare, ea quae a probatissimis viris, qui illi ante me astiterunt, et maxime ab sorore ipsius venerabili Marcellina didici, vel quae rarunt, vel quae ad illum scripta sunt, cum adhuc obiisse nesciretur: adjutus orationibus tuis, et meritis tanti viri, licet inculto sermone, breviter strictimque describam; ut lectoris animum etsi sermo offenderit, brevitas tamen ad legendum provocet: nec verborum fucis veritatem obducam, ne dum scriptor elegantiae pompam requirit, lector tantarum virtutum amittat scientiam, quem non magisnoverimus viatores gratiorem habere aquam brevi vena stillantem, forte cum sitiunt, quam profluentis fontis rivos, quorum copiam sitis tempore reperire non possunt. Et hordeaceus panis dulcis solet esse
Abbreviated transcription (Latin):
tratẽsi ordine euocatos elemosine sue p̃po¬
suit: ad quoꝵ curã spectaret cͥcuire castella
et uicos inquiln ip̃e man̾et: ⁊ de ꝓpria m̾sas
languentes languentes et lepsos qui ibi:
manebant ꝙͣ dui in illis locis eẽt habundã¬
tes refici uissit. s et alii pauꝑibꝰ largas et
cõgruas ꝑsonis helemosinãs. siue incibiᷤ
crae ĩ uestimtis coꝵ minist̾io donari ꝯstitu¬
it. s. ⁊ illis quidem tãtum indomo sua uo

Expanded text:
tratensi Ordine evocatos eleemosynae suae praepotratensi Ordine evocatos eleemosynae suae praeposuit, ad quorum curam spectaret circumire castella et vicos, in quibus ipse maneret: et de propria mensa languentes et leprosos, qui ibi manebant, quamdiu in illis locis esset, abundanter refici jussit. Sed et aliis pauperibus largas et congruas personis eleemosynas, sive in cibis, sive in vestibus, eorum ministerio donari instituit. Et il
Abbreviated transcription (Latin):
defendere pupillũ et iuduam. miẜm er
comodare ẜmones ĩ iudicio disponere. pra¬
uidere quieti eccłie. rõem gladii intlligere
ut laudi bonoꝵ ⁊ uindc̃e maloꝵ intendat.
Nec et alia huiꝯ modi salubria monita.
hõ rõabilis reu̾henter accipiens. luxum
curie ⁊ fastũ altitudinis inhumilitater
ei placere studentes. siue picto siue puro
aĩo eã inquibꝰ dñm suũ dełctari uidebant.
ip̃i quoꝵ sepiꝰ fictitabant. Introducelunt
igitur ad eum qui familiariꝰ assistebant
pauꝑes pacientes calũpniã: nũciabat lan¬
guentes in plateis iacentes:⁊ quos in ama¬
ritudine et miẜia cõstitutos: up̃e oblatas
eccasione clemiencie letabatur: ⁊ alciori gr̃a
amplectalut᷑ quos de huiꝯ modi rebꝯ ude¬
bat magis eẽ sollicitos. ⁊ qr suoꝵ neminẽ
uł iilla curia. uł ꝓ cã illa uir dei passus ẽ
demorari: duos religiosos iuros de pͥmons¬

Expanded text:
defendere pupillum et viduam, misereri et defendere pupillum et viduam, misereri et commodare, sermones in judicio disponere, providere quieti Ecclesiae, rationem gladii intelligere ut laudi bonorum et vindictae malorum intendat. » 53. Haec et alia hujusmodi salubria monita homo rationabilis reverenter accipiens, luxum curiae, et fastum altitudinis in humilitatem ; sed in hoc etiam ei placere studentes, sive ficto, sive puro animo ea, in quibus dominum suum delectari videbant, ipsi quoque saepius factitabant. Introducebant igitur ad eum, qui familiarius ei assistebant, pauperes patientes calumniam, nuntiabant languentes in plateis jacentes, et quoscumque in amaritudine et miseria constitutos; et ipse oblata sibi occasione clementiae laetabatur, et altiori gratia amplectebatur, quos de hujusmodi rebus videbat magis esse sollicitos. Et quia suorum neminem vel in illa curia, vel pro causa illa Vir Dei passus est demorari; duos religiosos viros de Praemons
Abbreviated transcription (Latin):
uita
aĩã suam. de posita altitudine pͥncipali se
int̾ ẜuos dei conẜuũ exhibens non dñm:
domos: albaciis nou̾is p̾bebat impensas.
iubicũq ẜui dei extendissent. ꝓpagines
delegabat peccunias: nõ uriã domum sic̃
matis concedissent ꝑsone. satagebat eis
priam face̾t mansionẽ. S ⁊ hec inarbrito
dei uiri posuit: ut quilꝰ cũq egentilii eo
t̾ate ascendit. ⁊ maxime quidem domestici
fidei uoluit eũ ẽẽ obnoxiũ. ⁊ in mortalia tẽ¬
pla fundare cõsiluit.⁊ helemosinas ea sa¬
gascitate disponere: ut semꝑ fructificantes
r̾edumus ⁊ renascentib accessioniln. no¬
uas semꝑ helemosinas parturirẽt. Meĩde
egenis quos ac atq illac qi uespe ꝓungetes
stimuli pauꝑtatis exagitant. om̃imodis
docuit miẜeri: aliis indum̃ta: aliis alim̃¬
ta largiri. Monuit ⁊ suggessit ut ꝑ se ip̃m
cõcenodochia nisitaret. nec orreret aspecta
cie bonũ. si uideret ac foueret si cõsolaret
⁊ refic̾iet. Humiliare pauꝑũ obẏsiores.

Expanded text:
uit imam suam, deposita altitudine principali, se inter servos Dei conservum exhibens, non dominum; domos, abbatiis novis praebebat impensas; et ubicumque servi Dei extendissent propagines, delegabat pecunias: non unam domum, sicut matis consedissent opriam faceret mansionem. Sed et hoc in arbitrio Viri Dei posuit, ut quibuscumque egentibus eo m accendit, et maxime quidem domesticis fidei voluit eum esse obnoxium; et immortalia templa fundare consuluit, et eleemosynas ea sagacitate disponere, « ut semper fructitantes redivivis et renascentibus accessionibus novas semper eleemosynas parturirent. Deinde egenis, quos hac atque illac quasi vespae pungentes stimuli paupertatis exagitabant, omnimodis docuit misereri; aliis indumenta, aliis alimenta largiri monuit: et suggessit, ut per se ipsum xenodochia visitaret, nec horreret, aspectuntiae bonum, si et videret, et foveret; si consolaretur, et reficeret. Humiliare pauperum oppressores,
Abbreviated transcription (Latin):
Siquidẽ nõ signa ista nec oꝑa q̃dam eo
ordine scͥpta quo fc̃a sũt. s int̾dum aliqͣ
ꝓut eccurrere loci oportuniorib uidebãt᷑
inẜta. firmior eĩ iudecur ⁊ ħri Acceptior
sol or̃o. que suis inititur. ⁊ illustratur
exemplis. uelud fabrica. quedã ydoneis
fulta colũpnis. Non nulła qͦ tnsposita
sũt. ut siłi ln aliis iung̾etur. ⁊ que erant
eiꝯdẽ gen̾is sibi apciꝯ cohererent. uerum
hec in duobi quidem libellis porib: nam
int̾cio pene ꝑ oĩa. ordini ip̃iꝯ t̾pris. seri¬
es narrationis obsequitur

Expanded text:
siquidem nec signa ipsa, nec opera quaedam eo siquidem nec signa ipsa, nec opera quaedam eo ordine scripta quo facta sunt; sed interdum aliqua, prout occurrere locis opportunioribus videbantur, inserta. Firmior enim videtur, et haberi acceptior solet oratio, quae suis innititur et illustratur exemplis, velut fabrica quaedam idoneis fulta columnis. Nonnulla quoque transposita sunt, ut similibus aliis jungerentur, et quae erant ejusdem generis, sibi aptius cohaererent. Verum haec in duobus quidem libellis prioribus: nam ene per omnia ordini ipsi ipsius temporis series narrationis obsequitur
Abbreviated transcription (Latin):
Nam ⁊ securiꝰ ⁊ sincerꝰ.iusa solent qͣm
audita narrari:⁊ int̾ciũ uas tͣnsfusa. fa¬
ciliꝰ coascescũt. S ⁊ duciꝯ ea bibitur aqͣ
que ab exiguo lic alueo fontis hauritur.
quã cõfestim repler̃t uena scaturiens:
quã que ex riuo tollitur. longiꝰ iã ꝓgres¬
so. uł exflumine ⁊ coproso. Inde ẽ ꝙ intã¬
tis eoꝵ libris. qͥ de eiusdem bt̃issimi pr̃is
quiln pene oĩb p̾esẽs affui. int̾dũ etiam
licet pauca int̾serẽs. que fidelissim a fĩm
qui ad erãt narratõe cognoui. Uerũpt̾r
opꝰ istud. libellis tͥbꝰ partitũ lector in ue¬
nie. Ꝙuoꝵ p̾mꝰ quidẽ ea maxime que
ad habitũ mores atq dectͥniã huiꝰ b̃i pris
uidentur ꝑtinͣe: ꝓsequitur. Scd̾s at. uir¬
tutes multas ꝑeum fc̃as eloqͥtur. Terciꝰ:
in eiusdem bono fine cõpletur. Illud etiam
admonẽdũ it̾m narrato̾e gestaꝵ cohren¬
ciam siłitudinis magis ꝙͣ tp̃ris obẜuari.

Expanded text:
Nam et securius et sincerius visa solent, quam Nam et securius et sincerius visa solent, quam audita narrari; et in tertium vas transfusa facilius coacescunt. Sed et dulcius ea bibitur aqua, quae ab exiguo licet alveo fontis hauritur, quem confestim repleverit vena scaturiens, quam quae ex rivo tollitur longius jam progresso, vel ex flumine etiam copioso. Inde est quod intactis eorum libris, qui de ejusdem beatissimi Patris quibus pene omnibus praesens adfui: interdum etiam, licet pauca interserens, quae fidelissima 1116 fratrum, qui aderant, relatione cognovi. Verumtamen opus istud libellis tribus partitum lector inveniet. Quorum primus quidem ea maxime quae ad habitum, mores, atque doctrinam hujus beati Patris videntur pertinere, prosequitur. Secundus autem virtutes multas per eum factas eloquitur. Tertius in ejusdem bono fine completur. Illud etiam admonendum, in rerum narratione gestarum cohaerentiam similitudinis magis, quam temporis observari:
Abbreviated transcription (Latin):
tõis filiꝰ: berignitatis alũpnꝰ. Quẽ abeis¬
singłi nec memmisse debeo. nec ꝓferre q̃o:
solã tandẽ que sola potuit mors anulfir.
In quo t̾ utinam sic cõplaceat etiã ñc p̾r
Et quis alt̾ tibi tam debitor. quis tam
obnoxiꝰ: quis tam tuꝰ: Momordit fa¬
teor.⁊ dure momordit. mors iꝓba. sed
nõ totũ parit̾ deglutiut. Amputauit nõ
extirpauit:sine miscd̾ia portiõem que se
cotingebat accepit. Tulit aspectum. tulit
opitulatiõrs nunc: nõ obsorbuit sp̃e fute᷑
aliq̃n uisiõis nec deniq in p̾toꝵ p̾ceritoꝵ
memoria aliciꝰ radicatũ. filialis assũpsit
de uociõis affectũ. Cet̾m mͥ quid̾e ut opti¬
me noui ⁊ p̾ẜtim tanto ydonea oꝑi. nec
scĩa nec eleq̾ncia subpetit. S tua sane
magrialia.⁊ tuas digne eloqͥ laudes. nõ
origenis. ingeniũ. nec ciceronis lingua
uerboꝵ nr̃oꝵ folia indigna debebit: ut illoꝵ
magis suauitate gustata. ꝙͣ istoꝵ arridi¬
neqͥt ista mordeat. ꝙͣ illa dełctabilit̾ edat.

Expanded text:
filius, benignitatis alumnus: quem ab esingultu nec meminisse debeo, nec proferre queo sola tandem, quae sola potuit, mors avulsit. In quo tibi utinam sibi complaceat etiam nunc, Pater Et quis alter tibi tam debitor, quis tam obnoxius, quis tam tuus? Momordit, fateor, et dure momordit mors improba; sed non totum pariter deglutivit. Amputavit, non exstirpavit; sine misericordia portionem, quae se contingebat, accepit. Tulit aspectum, tulit opitulationis, non absorbuit spem futurae aliquando visionis, non denique in praeteritorum memoria altius radicatum filialis assumpsit devotionis affectum. Caeterum mihi quidem, ut optime novi, praesertim tanto idonea operi, nec scientia, nec eloquentia suppetit. Sed tua sane magnalia, et tuas digne eloqui laudes, non Origenis ingenium, non Ciceronis lingua verborum nostrorum folia indigna debebit: ut illorum magis suavitate gustata, quam istorum aridinequiter ista mordeat, quam illos delectabiliter edat.
Abbreviated transcription (Latin):
genda ĩsinuant. Cũq exigat homo pͥpositu¬
re sue reu̾enciã exhiberi. Ad honorẽ sũme
potestatis euncta referri necce ẽ. qr cũ sit
tio.⁊ quo docente. fit ut pateat hõi tam cog¬
nitio sui. ꝙͣ ꝑ fidem sꝑem ad duine cotenĩ¬
platõis ꝓmodo data indulta accessio. Picta¬
lat uir dei.⁊ nõ nũquã scribebat in tabrlis
quas int̾ se discordes elici coritalnt. blando spi¬
ramine coponebat. Int̾dũ etiã duriꝰ iarpã
ceo reddibat tnquislitas ⁊⁊ de fume scentin
pellis. qui sedi cosi ante eum uen̾ant. ⁊ bile
diffuso scatientes dec amaciõibn pacifici reu¬

Expanded text:
genda insinuent. Cumque exigat homo praepositugenda insinuent. Cumque exigat homo praepositurae suae reverentiam exhiberi, ad honorem summae potestatis cuncta referri necesse est: quia cum sit praelatio, et quo docente fit ut pateat homini tam cognitio sui, quam per fidem et spem ad divinam contemplationem pro modo data et indulta accessio. Dictabat Vir Dei, et nonnumquam scribebat, in tabulis quas inter se discordes clerici concitabant, blando spiramine componebat. Interdum etiam durius increpante eo, redibat tranquillitas, et detumescentibus procellis, qui seditiosi ante eum venerant, et bile diffusa scaturientes declamationibus, pacifici re
Abbreviated transcription (Latin):
ne cum ea que ccca eũ quã que infra sunt
ꝓseq̾ns: etiam ad ea que supra ip̃m sũt as¬
cendens: tanta denatura diuina disẜunt ii
deatur int̾cio celo assũptus audisse quedã
uba que nõ licet hõĩ loqui. ⁊ regem ĩdecore
suo iudisse. In his que infra funt.⁊ que cͤca¬
que ip̃m sũt moꝵ societas nature equaliras
offõꝵ distancia. considatio meritoꝵ didica¬
tio ꝑuectuũ subtulissime distingunt᷑ insu
gułis. in suo gen̾e sui cegnitio intunatur.
In his que supra hõrem sunt. speculatur ce¬
lestia non eo modo quo angłi qui semꝑ ad¬
herent do considant. s eo modo quo potest
hõ puri amini. ⁊ mentis sincere diuimna cõ¬
tigere. ⁊ conformare iararchie celesti sa cer¬
docis̃ tp̃rale. Cum enĩ in celesti. milicia cos¬
tet alios aliis pͥnapari. ⁊ muustiales sp̃c.
ad nutũ suꝑioꝵ potestatũ ad diu̾sa officiã
delegari. quidã uiciniꝰ assistentes abipso
accipiunt. que aliis uł agenda. uł intelłi¬

Expanded text:
one tam ea quae circa eum, quam quae infra sunt, prosequens, etiam ad ea, quae supra ipsum sunt, ascendens, tanta de natura divina disseruit, ut videatur in tertium coelum assumptus audisse quaedam verba quae non licet homini loqui, et regem in decore suo vidisse. In his quae infra, et quae circa ipsum sunt; morum societas, naturae aequalitas, officiorum distantia, consideratio meritorum, dijudicatio provectuum subtilissime distinguitur, et singulis in suo genere sui cognitio intimatur. In his quae supra hominem sunt, speculatur coelestia, non eo modo, quo Angeli, qui semper adhaerent Deo, considerant; sed eo modo, quo potest homo puri animi et mentis sincerae divina contingere, et conformari hierarchiae coelesti sacerdotium temporale. Cum enim in coelesti militia constet alios aliis principari, et ministeriales spiritus, ad nutum superiorum potestatum, ad diversa officia delegari; quidam vicinius assistentes ab ipso accipiunt, quae aliis, vel agenda, vel intelli
Abbreviated transcription (Latin):
cũuenit affuctos. nec republica ad se tranᷤ¬
lata pͥuatos int̾ra cumłauit tħ̾ sauros.
s inceł pociꝰ detħsaurizans ĩfatigabilis
distributor cũ magna alacritate ⁊ peccũiaᷤ
distͥbuit ⁊ ãnonas. Nec de fuit iuiro in¬
hianti celestib. magni pondis. ⁊ orrendi
tẽptio s aggͥssꝰ est eum tam rex ꝙͣ pͥncepᷤͤ.¬
⁊omota ẽ et contremuit tra: ⁊ qi iratus
ẽ ei dẽs d̾s rapiniis ⁊ incẽdiis fere a eum
oĩa ptinencia de ppłatorilii ex posita erant.
⁊ oꝑuit faciẽ t̾re eus regis excercitus. et
passim o̾ia uastabantur. Nec erat ei tutũ

Expanded text:
cumvenit afflictos, nec re publica ad se transcumvenit afflictos, nec re publica ad se translata, privatos in terra cumulavit thesauros; sed in coelo potius thesaurizans infatigabilis distributor, cum magna alacritate et pecunias distribuit, et annonas. 54. Nec defuit viro inhianti coelestibus magni ponderis et horrenda tentatio: sed aggressus est eum tam Rex, quam pmuit terra; et quasi iratus esset ei Deus, rapinis et incendiis fere omnia ad eum pertinentia depopulatoribus exposita erant; et operuit faciem terrae Regis exercitus, et passim omnia vastabantur. Nec erat ei tutum
Abbreviated transcription (Latin):
ad comittẽ si in aliquo ꝓdigi uident᷑. S et
uri ip̃i tim̃tes dñi. ⁊ tam ei place̾ ꝙͣ co¬
miti cupientes: nec magraficenciã princi¬
pis mumebãt. qui caritatis plenitudinẽ
desuis impleri p̾ceꝑat. nec d̾o ingran ẽe uo¬
lebãt. si inuenirẽtur desides ⁊ auari: ubi
eos ꝓmitos ⁊ expeditos dispensatores esse.
du̾isa mutebant negecia. hospicia ꝓide¬
rent:⁊ de penu ⁊ orreo comitis necessariã
ministrarent. Circũ ferebant et rigente
bruma. aptatis sarcinis pauꝑũ indum̃ta.
⁊ pelles ⁊ biros. ⁊ calciam̃ta inquibꝯ nec ab¬
songia de erat: que ꝑuicos indigis eroga¬
bant. Nullũ incomitatu illo clem̃cie de¬
erat opꝰ: ad portũ illũ naufragii õs tucũ
habebant refugiũ. Tpr̃ib famis nõ sicut
ꝓpharaon frumenta uenũdedit. ppło. nec
inẜ uititem sibi erregatis ãnonis subiecit
nsus cõsiliario gratis egenis aꝑuit horrea.
nec ex ausit peccunia ppłm. nec astucia cir¬

Expanded text:
ad Comitem, si in aliquo prodigi viderentur. Sed et viri illi timentes Deum, et tam ei placere, quam Comiti cupientes, nec magnificentiam Principis minuebant, qui charitatis plenitudinem de suis impleri praeceperat; nec Deo ingrati esse volebant, si invenirentur desides et avari, ubi eos promptos et expeditos dispensatores esse, diversa mittebant negotia, hospitia providerent, et de penu et horreo Comitis necessaria ministrarent. Circumferebant etiam rigente bruma, aptatis sarcinis, pauperum indumenta, et pelles, et birros, et calceamenta, in quibus nec axungia deerat, quae per vicos indigis erogabant. Nullum in comitatu illo clementiae deerat opus: ad portum illum naufragi omnes tutum habebant refugium. Temporibus famis non, sicut Pharao, frumenta venumdedit populo, nec in servitutem sibi erogatis annousus consiliario, gratis egenis aperuit horrea, nec exhausit pecunia populum, nec astu cir
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ acorde suo dełctatoent hui ꝯcemodi euellẽs.
gẽmas a retinacłis siis abstrahi iussit ⁊
aurũ cõfrẽgi p̾cipit ut uend̾entur. ⁊ de p̾cio
eoꝵ diłcta dño sr̃ aurũ ⁊ topaziõ rab̾na¬
cula fundarẽtur. Nec desistebat amalech.
ab infestatõe isrł. s moy ses eleuatis in
celũ manibꝰ. potitꝰ ẽ uictoria. ⁊ retͣhentibꝰ
se hostili. Albas sc̃s seq̃st̃. sollicitus clamã¬

Expanded text:
et a corde suo delectationem hujusmodi avellens, gemmas a retinaculis suis jussit abstrahi, et aurum confringi praecepit, ut venderetur, et de pretio eorum dilecta Domino super aurum et topazion tabernacula fundarentur. Nec desistebat Amalech ab infestatione Israel: sed Moyses elevatis in coelum manibus potitus est victoria, et retrahentibus se hostibus A
Abbreviated transcription (Latin):
sacri corporis ei̾us horam: copiosiꝯ undiq
cõuenturi. Nam ⁊ scła die. tantꝰ cͥca u̾ndi¬
em ppłs fuͣat cõgregatꝰ ⁊ tanto pietatis.
zelo stipati. undiq sacrũ corpꝰ obsed̾ant.

Expanded text:
sacri corporis ejus horam, copiosius undique sacri corporis ejus horam, copiosius undique conventuri. Nam et secunda die tantus circa meridiem populus fuerat congregatus, et tanto pietatis z
Abbreviated transcription (Latin):
oratorio b̃t̃e dei genitͥcis ĩ fertur. Płima qͦ
nobiliũ ⁊ ignobiliũ demcinuis quisq locis
gemebunda ꝓtinꝰ turba cõuenit .⁊ ualla̾
totã ploratus ⁊ ululatꝰ młto implebat.
Amariꝰ tñ ꝓforibi monast̾ii lamẽtabatur
sexꝰ miẜab̾ilior mulierũ ꝙ accedentib ad
ba uestigia. uͥis monasticis ordĩs discipliñ.
in exorabiłr eis etiam tũc negaret ĩ gressũ.
Biduo mansit in medio gregis. pastor extĩc¬
tus. dũ pͥstina illa dulcissimi gr̃a ułtus. nil
miuorata. s aucta mag̾ õiũ inse fige̾t occło
anuos trahẽt ⁊ sepeliret affectꝰ. Crescebat ãt
supͣ modũ ruens undiq ppłi młtitudo. et ĩ¬
tołabił iam fiebat ĩpetuis concurrenciũ. Ac
desid̾abiles tenenciũ pedes. osculanciũ ma¬
nus applicanciũ panes. balteos m̃imos: et
alia queq ẜuanda sibi ꝓ bñdc̃one. ⁊ uarii ne¬
cessitatib ꝑ futura. Maxĩe tñ ꝑati indiẽ t̾ciũ
sollẽpne ꝓloca ꝓxima p̾stolabant᷑ reponẽdi

Expanded text:
oratorio beatae Dei Genitricis infertur. Plurima quoque nobilium et ignobilium de vicinis quibusque locis gemebunda protinus turba convenit, et vallem totam ploratus et ululatus multus implebat. Amarius tamen pro foribus monasterii lamentabatur sexus miserabilior mulierum, quod accedentibus ad beata vestigia viris, monastici Ordinis disciplina inexorabiliter eis etiam tunc negaret ingressum. Biduo mansit in medio gregis pastor exstinctus, dum pristina illa dulcissimi gratia vultus nil minorata, sed aucta, magis omnium in se figeret oculos, animos traheret, sepeliret affectus. Crescebat autem supra modum ruens undique populi multitudo, et intolerabilis jam fiebat impetus concurrentium, ac desiderabiles tenentium pedes, osculantium manus, applicantium panes, baltheos, 1157 nummos, et alia quaeque servanda sibi pro benedictione, et variis necessitatibus profutura. Maxime tamen parati in diem tertium solemnem per loca proxima praestolabantur reponendi
Abbreviated transcription (Latin):
bant. S nec paruũ sese in suis suꝑ hoc cog¬
nitoĩsbus ꝑhibebat aliqͣndo fustumisse cõ¬
fluctum: ꝙ nec tam u̾aces homines falle
uelle. nec tam prudentes falli posse. iĩ siłe
uideretur cũ alt̾utrũ excusare nõ poss. Quẽ
enĩ totꝰ mirabat᷑ orb̾. solꝯ ip̃e ꝙ erat mira¬

Expanded text:
bant. Sed nec parvum sese in suis super hoc cogbant. Sed nec parvum sese in suis super hoc cogitationibus perhibebat aliquando sustinuisse conflictum, quod nec tam veraces homines fallere velle, nec tam prudentes falli posse verisimile videretur cum alterutrum excusare non posset. Quem enim totus mirabatur Orbis, solus ipse
Abbreviated transcription (Latin):
condiuo. Post mirificã lucẽ horre magis te¬
excessum. accedens ad eum filii quos per
mabłi supplicatoẽ pulsabant ⁊ ⁊ hec atq hiꝰ¬
modi lãbantur. Numqͥd nõ miẜeris huic
monasterio pr̃. nũquid nõ ꝯpat̾is uob̾: quoᷤ
tanto pietatis affectu. mat̾nis lactasti ubilii.
rat̾ria cõsolatõe fouisti: Qͦmͦ sic exponis la¬
bores tuos. qͦs in loco hoc laborasti. Qo modo
tam diłctos actenꝯ filios. sic relinqͥs: Tunc
uero flens ip̃e cũ fientiii. ⁊ colũbinos accdłos
incelũ porrigens. ac m̃te tota apłicũ illũ con
re arbitͥo pietatis. Nam ⁊ huic pat̾sia illũ
urgebat caritas. filioꝵ uotis ãnuere ut ma¬
neret. ⁊ inde de tͣhebat xp̃i desideriũ ut migͣ¬
ret. Cui tn ab olim iã acq alciꝯ radicata in
pectore eiꝯ humilitas ꝑfuaẜat ut ex intimo
cordis affectu. ẜ uũ iutilẽ ẽẽ se dic̾e̾t. ⁊ arbo¬
erat infamiliari collocutõe fatĩ. iux credere se
hoĩb ꝙ sic eum sibi utilẽ crederẽt. ut dice¬

Expanded text:
conditio, post mirificam lucem horrere magis teexcessum accedentes ad eum filii, quos per ymabili supplicatione pulsabant, et haec atque hujusmodi loquebantur: « Nunquid non misereris huic monasterio, Pater? nunquid non compateris nobis, quos tanto pietatis affectu maternis lactasti uberibus, paterna consolatione fovisti? Quomodo sic exponis labores tuos, quos in loco hoc laborasti? quomodo tam dilectos hactenus filios sic relinquis? » Tunc vero flens ipse cum flentibus, et columbinos oculos coelum porrigens, ac mente tota apostolicum illum concre arbitrio pietatis. Nam et hinc paterna illum urgebat charitas, filiorum votis annuere, ut maneret: et inde trahebat Christi desiderium, ut migraret. Cui tamen ab olim jam atque altius radicata in pectore ejus humilitas persuaserat, ut ex intimo cordis affectu servum inutilem se esse diceret, et arbo. Nam et solitus erat in familiari collocutione fateri, vix credere se hominibus, quod sic eum sibi utilem crederent ut dice
Abbreviated transcription (Latin):
ctam patͥam. de mundo ad patrẽ. De quo tͣn
situ eius. młta nouimꝰ apparuisse. ꝙͣ mul¬
tis. ⁊ quid̾e nõ iidigna relatu. s difficile ini¬
nus singła uestigare: ⁊ scͥbere oĩa nimis
longũ. Nam ⁊usq mͦ młtipharle młtisq
modis pat̾riꝯ erga filios anior. uere etiã
aunc. ĩmo nunc uerlꝯ uiuens ⁊ iugens.
crebris reuelatõibꝰ eoꝵ dignatur solari la¬
crimas reuelare mesticãcia: ut quo dulciꝰ
ei gaudent minꝯ anxie doleant sibi. Si qͣ
tłi exhis minꝰ ꝓlixã desiderantia narratõe
lector scire desiderat : ꝓpͥo magis.⁊ nouissimo
credimꝰ reẜuanda ca̾pitło. Int̾im cet̾a ꝓ seĩp¬
tes qͣnta possumꝯ uolencia. am̃os au̾tamꝰ
ab illo tam gram gemitu ⁊ rugitu. quo
nimirũ grex nurabił. pastore migͣnte ꝑso¬
nuit. Parraniꝯ pagine ⁊ qͣntũ possumꝰ stͥn¬
gamꝰ ccłos. palpebͣs ꝯplodamꝰ adusus
lacͥmas quiln m illo sue claritatis absces¬

Expanded text:
ad patriam, de mundo ad Patrem! De quo etiam ad patriam, de mundo ad Patrem! De quo etiam transitu ejus multa novimus apparuisse quam multis, et quidem non indigna relatu, sed difficile nimis singula vestigare, et scribere omnia nimis longum. Nam et usque modo multifarie multisque modis paternus erga filios amor, vere etiam nunc, imo nunc verius vivens et vigens, crebris revelationibus eorum dignatur solari lacrymas, relevare moestitiam, ut quo dulcius ei congaudent, minus anxie doleant sibi. Si qua tamen ex his, minus prolixam desiderantia narrationem, lector scire desiderat, proprio magis et novissimo credimus reservanda capitulo. 14. Interim caetera prosequentes, quanta possumus violentia animos avertamus ab illo tam gravi gemitu et rugitu, quo nimirum grex miserabilis, pastore migrante, personuit. Parcamus paginae, et quantum possumus, stringamus oculos, palpebras complodamus adversus lacrymas, quibus in illo suae claritatis absces
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ rectꝰ. nec solem ꝯfug̾et. nec luna ĩcendentẽ
clare se iudisse memõrabat.
euissime cũ ext̾ioris hĩtaculi: undiq iã
soluta cõpago. desid̾anti aĩe lib̾um pr̃aret
egessum: manꝰ dies illuxit. quo ꝑpetuus
gati. Hora aut̃ẽ diei pene t̾cia. singłaris
luc̾ria sue genͣatõis. Sc̃s ac uere b̃s albs ber¬
nardo acorpore mortis int̾ra uiuenciũ feli¬
cit̾ xp̃o duce inigranit: ex filioꝵ cͥcũstanciũ.
⁊ int̾ granes singultus ac lacrimas uberes
utrũq psallenciũ choꝵ ad młtoꝵ qͦs ip̃e pre¬
miẜat cetꝰ tͣnsiens letabundos ad sc̃oꝵ cũ eos
gratulantes: ad obiua agnima angeloꝵ.
.Felix aĩa ꝙͣ sic leuabant excelsa suoꝵ prius¬
bant. Felix illi ⁊ uere serenꝰ dies: quo plenus
ei meridies xp̾s illuxit. Dies cunctis iite
sue dielii tantis ab eo expectatꝰ desideriis
ex petitus suspiriis. frequentatꝰ meditatoĩ
delabore ad refrigium. de expectatõe ad pre¬
mui: de agone adbremũ. de morte adui¬

Expanded text:
rectus, nec solem cum fulgeret, nec lunam incedentem clare vidisse se memorabat . 13. Novissime cum exterioris habitaculi undique jam soluta compago, desideranti animae liberum praestaret egressum, magnus ille dies illuxit, quo perpetuus fuerant congregati. Hora autem diei pene tertia singularis lucerna suae generationis, sanctus ac vere beatus abbas Bernardus, a corpore mortis in terram viventium feliciter Christo duce migravit, ex filiorum circumstantium et inter graves singultus ac lacrymas uberes utcunque psallentium choro ad multorum, quos ipse praemiserat, coetus transiens laetabundos, ad sanctorum cuneos gratulantes, ad obvia agmina angelorum. Felix anima, quam sic levabant excelsa suorum privibant! Felix illi et vere serenus dies, quo plenus ei meridies Christus illuxit: dies cunctis vitae suae diebus tantis ab eo exspectatus desideriis, expetitus suspiriis, frequentatus meditationus de labore ad refrigerium, de exspectatione ad praemium, de agone ad bravium, de morte ad vi
Abbreviated transcription (Latin):
diximꝰ: ⁊ ip̃a quoq eiusdẽ u̾ba declarant:
pat sc̃s exitu iam iminente dc̃auit. Ey teno
re ciuꝰ possit nimirũ diligens lector. sacrũ
illiꝯ uł exqua ꝑte aliqͣ pectꝰ agnoscere. qͣnta
illi in ip̃a fuit ruma corporis tranqͥllitas
m̃itis: serenitas aĩ. suauitas sp̃c qͣnta sub
fiducie cł̾mine. radix humilitatis.S et
sibim exhibere licebit. uultꝰ exangues.
sia głtus graues. crebra suspiria: auxias
c̃cogitatoes. Nuirũ cũ tħsaum tantꝰ ⁊ tã
comeandi. Nec lugendũ nb̃ ullatenꝰ super
illum qui ingau diũ dñi dei sui feliciter ĩ

Expanded text:
diximus, et ipsa quoque ejus verba declarant, Pater sanctus exitu jam imminente dictavit. Ex cujus tenore posset nimirum diligens lector sacrum illius vel ex parte aliqua pectus agnoscere, quanta illi in ipsa sui ruina corporis tranquillitas mentis, serenitas animi, suavitas spiritus, quanta sub fiduciae culmine radix humilitatis. Sed nsibimet exhibere licebit, pallidasque, singultus graves, crebra suspiria, anxias cogitationes. Nimirum cum thesaurus tantus et tam commeandi. Nec tamen lugendum eis ullatenus super illum, qui in gaudium Domini Dei sui feliciter inv
Abbreviated transcription (Latin):
quid paciat᷑ int̾rogat cͥcumstantes. ⁊ sibi
illũ p̾cipit exhib̾i. Suspicati hoĩes q ẽet
mꝰ ꝙ uolueris dare. Quo repente ubum
⁊ dicente tollite eũ ⁊ afferte adme: pͥmo
q̃dem p̾amiratõe mutuo sese intuebant᷑. ig¬
norantes. qͥd ẽet facturꝰ. Demũagnoscentes
eũ clamabat ad ĩ uicẽ albas ẽ cũ clara̾ iallis:
⁊ ꝓtinꝰ illũ sanauit. Nimirũ solitus erat qͦ¬
cͥiens pot̾at oꝑam dare. ne innicis aguosceret᷑
⁊ int̾dicere sociis ne eui ex occurentibꝰ mani¬

Expanded text:
quid patiatur interrogat circumstantes, et sibi quid patiatur interrogat circumstantes, et sibi illum praecipit exhiberi. Suspicati homines quod equod volueris dare. » Quo respondente verbum et dicente, « Tollite eum, et afferte ad me; » primo quidem prae admiratione mutuo sese intuebantur, ignorantes quid esset facturus. Demum agnoscentes eum, clamabant ad invicem: « Abbas est Clarae-Vallis, et protinus illum sanabit. » 51. Nimirum solitus erat, quoties poterat, operam dare ne in vicis agnosceretur, et interdicere sociis ne cui ex occurrentibus mani