comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ginant᷑ loca cũ locus nullus sit p̃t̃ mundũ:
respondet᷑ eis. isto mͦ manit̃ homines cogi¬
sit ante mundũ. Si enĩ recte discernunt᷑ ȩt̃¬
nitas & tempus. qđ tempus sine aliqͥ mo¬
bili mutabilitate. ñ . ẽ. in et̃nitate autem
nulla mutatio. ẽ: quis ñ uideat qđ tẽpora
ñ fuissent nisi creatura fieret quȩ aliqͥd
aliqͣ motione mutaret : cuius motionis &
mutationis cũ aliud atq aliud quȩ simul
.ẽẽ. ñ possunt cedit atq succedit. in breui¬
orib uel ꝓductiorib morarũ int̃ uallis
tẽpus sequeret᷑ : Cũ igit᷑ ds̃ in cuiꝰ aet̃ni¬
tate nulla. ẽ om̃ino mutatio creator sit
tẽporũ & or dinator: qͦmͦ dicat᷑ pꝰ tẽporũ
spatia mundũ creasse ñ uideo: nisi dicat᷑
ante mundũ iam aliquã fuisse creaturã
cuiꝰ motib tẽpora currerens̃. Porro si litte¬
rȩ sacrȩ maximeq ueraces ita dicunt in

Expanded text:
ginantur loca, cum locus nullus sit praeter mundum, ginantur loca, cum locus nullus sit praeter mundum, respondetur eis isto modo: inaniter homines cogisit ante mundum: si enim recte discernuntur aeternitas et tempus, quod tempus sine aliqbili mutabilitate non est, in aeternitate autem nulla mutatio est: quis non uideat, quod tempora non fuissent, nisi creatura fieret, quae aliquid aliqua motione mutaret, cuius motionis et mutationis cum aliud adque aliud, quae simul esse non possunt, cedit adque succedit, in breuioribus uel productioribus morarum interuallis tempus sequeretur? Cum igitur Deus, in cuius aeternitate nulla est omnino mutatio, creator sit temporum et ordinator: quo modo dicatur post temporum spatia mundum creasse non uideo, nisi dicatur ante mundum iam aliquam fuisse creaturam, cuius motibus tempora currerent. Porro si litterae sacrae maximeque ueraces ita dicunt, in
Abbreviated transcription (Latin):
dõ factũ. eẽ .dicant: quod respondent de in¬
finitis extra mundũ locis. cur in eis ab oꝑe
deꝰ cesset. hoc sibi respondeant de infinitis
ante mundũ tẽporib cur in eis ab oꝑe ds̃
cessauerit. Et sic̃ ñ . ẽ. consequens ut fortuito
potius quã ratione diuina dĩ ñ alio s isto
in quo .ẽ. loco mundũ constituerit. cũ parit̃
in finitis ubiq patentib nullo excellenti¬
ore merito posset hic eligi. quã uis eandẽ
diuinã rationẽ qua id factũ . ẽ. nulla possit
humana cõp̃hende : ita ñ . ẽ. consequens ut
dõ aliquid existimemꝰ accidisse fortuitũ. qđ
illo potius quã anteriore tẽpr̃ condidit
mundũ. cũ a eqͦalit̾ anteriora tẽpora ꝑ in¬
finitũ retro spatiũ p̃terissent. nec fuisset
aliqua differentia unde tempus tẽpori eli¬
gendo p̃poneret᷑. Quod si dicunt in anes. eẽ.
hominũ cogitationes quib infinita ima¬

Expanded text:
Deo factum esse dicant: quod respondent de inDeo factum esse dicant: quod respondent de infinitis extra mundum locis, quur in eis ab opere Deus cesset, hoc sibi respondeant de infinitis ante mundum temporibus, quur in eis ab opere Deus cessauerit. Et sicut non est consequens, ut fortuito potius quam ratione diuina Deus non alio, sed isto in quo est loco mundum constituerit, cum pariter infinitis ubique patentibus nullo excellentiore merito posset hic eligi, quamuis eandem diuinam rationem, qua id factum est, nulla possit humana conprehendere: ita non est consequens, ut Deo aliquid existimemus accidisse fortuitum, quod illo potius quam anteriore tempore condidit mundum, cum aequaliter anteriora tempora per infinitum retro spatium praeterissent nec fuisset aliqua differentia, unde tempus tempori eligendo praeponeretur. Quod si dicunt inanes esse hominum cogitationes, quibus infinita ima
Abbreviated transcription (Latin):
om̃iũ naturarũ quȩ non st̃ qđ ipse creatorẽ no¬
biscũ sentiunt : alios aut̃ nimis indignũ est
ad istam disputationẽ religionis admittere :
maximȩ qͦd apđ eos qͥ multis modis sacorũ
obseqͥũ deferendũ putant isti phr losophos
cę̧teros nobilitate atq auctoritate uicer̃. ñ
ob aliud nisi qͥa longo quidẽ int̃uallo. uerũ
tam̃ reliquis ꝓpinquiores sunt ueritati. An for¬
te substantiã dĩ quã nec includunt nec det̃¬
minant nec discernunt loco. s eã sic̃ de deo
sentire dignũ. ẽ. fatent᷑ in corporea p̾sentia
ubiq totã a tantis locoꝵ extra mundũ spatus
absentẽ. eẽ. dicturi sunt. & uno tantũ atq in
conparatione illius infinitatis tam exiguo
locomn qͦ mundus: ẽ. occupatã : non opinor
eos in hȩc uani loquia ꝓgressuros. Cũ igitur
unũ mundũ ingenti quidẽ mole corporea.
finitũ tam̃ & loco suo de t̾minatũ & oꝑante

Expanded text:
omnium naturarum, quae non sunt quod ipse, creatorem noomnium naturarum, quae non sunt quod ipse, creatorem nobiscum sentiunt; alios autem nimis indignum est ad istam disputationem religionis admittere, maxime quod aput eos, qui multis dis sacrorum obsequium deferendum putant, isti philosophos ceteros nobilitate adque auctoritate uicerunt, non ob aliud, nisi quia longo quidem interuallo, uerum tamen reliquis propinquiores sunt ueritati. An forte substantiam Dei, quam nec includunt nec determinant nec distendunt loco, sed eam, sicut de Deo sentire dignum est, fatentur incorporea praesentia ubique totam, a tantis locorum extra mundum spatiis absentem esse dicturi sunt, et uno tantum adque in conparationem illius infinitatis tam exiguo loco, in quo mundus est, occupatam? Non opinor eos in haec uaniloquia progressuros. Cum igitur unum mundum ingenti quidem mole corporea, finitum tamen et loco suo determinatum et operante
Abbreviated transcription (Latin):
consentiunt & tam̃ quȩr̃ de mundi tẽpore
qͥd respondeamꝰ: quid ipsi respondeant de
mundi loco. lta enĩ quęrit᷑ cur potus tunc
& ñ antea factꝰ sit : quẽ ad modũ quęri potest.
cur hic potius ubi. ẽ. & ñ alibi. Nam si in finita
spatia tẽporis ante mundũ cogitant. in qͥb
eis ñ uidet᷑ ds̃ ab oꝑe cessare potuisse : simi¬
lit̃ cogitaent extra mundũ infinita spatia lo¬
coꝵ. In qͥb si qͥsqͥã dicat ñ potuis se uacare om̃i¬
potentẽ: nonne consequens erit ut innume¬
rabiles mundos cũ epicuro somniare cogant᷑ :¬
Ea tantũ differentia qđ eos ille fortuitis motib
athomoꝵ gigni asserit & resolui: isti aut̃ oꝑe
dĩ factos dicturi sunt si eũ ꝑ int̃minabilẽ im¬
mensitatẽ locorũ extra mundũ circũ qͥaq pa¬
tentiũ uacare noluerint. nec eosdẽ mundos
qđ etiã de istosentut ulla causa posse dis¬
solui. Cũ his enĩ agimꝰ qͦi & dm̃ incorporeũ &

Expanded text:
consentiunt et tamen quaerunt de mundi tempore consentiunt et tamen quaerunt de mundi tempore quid respondeamus, quid ipsi respondeant de mundi loco. Ita enim quaeritur, quur potius tunc et non antea factus sit, quem ad modum quaeri potest, quur hic potius ubi est et non alibi. Nam si infinita spatia temporis ante mundum cogitant, in quibus eis non uidetur Deus ab opere cessare potuisse, similiter. cogitent extra mundum infinita spatia locorum, in quibus si quisquam dicat non potuisse uacare Omnipotentem, nonne consequens erit, ut innumerabiles mundos cum Epicuro somniare cogantur ea tantum differentia, quod eos ille fortuitis motibus atomorum gigni adserit et resolui, isti autem opere Dei factos dicturi sunt, si eum per interminabilem inmensitatem locorum extra mundum circumquaque patentium uacare noluerint, nec eosdem mundos, quod etiam de isto sentiunt, ulla causa posse dissolui? Cum his enim agimus, qui et Deum incorporeum et
Abbreviated transcription (Latin):
fallaci beatitudine. Ac ꝑhoc fatebunt᷑ illi¬
acciđe aliqͥd noui: & hoc magnũ atq p̃clarũ:
qͦd nunqͦã retro ꝑȩt̾nitatẽ ac̃cidisset. Cuius
nouitatis causam sidm̃ negabunt in et̃noha¬
buisse consilio. simul eũ negabunt beatitu¬
dinis eius auctorẽ: qđ nefandȩ impietatis est.
Si aut̃ dicent. etiã ipsũ nouo consilio ex cogitasse
litate monstrabunt : Porro si ex tẽpr̃ creatã.
s nullo ulterius tẽpr̃ periturã. tanquã nume¬
rũ hab̾e initiũ sed ñ hab̾e finẽ fatent᷑: & idõ
semel exꝑtã miserias si ab eis fuerit lib̾ata
nunqͦã miserã pꝰea futurã: non utiq dubita¬
bunt hoc fieri manente in cõmutabilitate con¬
sili dĩ. Sic gͦ credant & mundũ ex tẽpr fieri
potusse : nec tamen idõ dm̃ in eo faciendo
aet̾nũ consiliũ uoluntatẽq mutasse. Deinde¬
uidendũ. ẽ. istisqui dm̃ conditorẽ mundi. ẽẽ.

Expanded text:
fallaci beatitudine; ac per hoc fatebuntur accifallaci beatitudine; ac per hoc fatebuntur accidere illi aliquid noui, et hoc magnum adque praeclarum, quod numquam retro per aeternitatem accidisset. Cuius nouitatis causam si Deum negabunt in aeterno habuisse consilio, simul eum negabunt beatitudinis eius auctorem, quod nefandae inpietatis est; si autem dicent etiam ipsum nouo consilio excogitasse, litate monstrabunt? Porro si ex tempore creatam, sed nullo ulterius tempore perituram, tamquam numerum, habere initium, sed non habere finem fatentur, et ideo semel expertam miserias, si ab eis fuerit liberata, numquam miseram postea futuram: non utique dubitabunt hoc fieri manente incommutabilitate consilii Dei. Sic ergo credant et mundum ex tempore fieri potuisse, nec tamen ideo Deum in eo faciendo aeternum consilium uoluntatemque mutasse.  isti, qui Deum conditorem mundi esse
Abbreviated transcription (Latin):
sistere. maximeq inanima : qͦã si dõ coaet̾nã. eẽ.
contendint. unde illi accidit noua miseria qͦȩ
nunqͦã antea fuerit ꝑȩt̃nũ nullo mͦ poter̃ expli¬
care. Si enĩ alt̾nasse semꝑ eius miseriã & beati¬
tudinẽ dixerint: necesse. ẽ. dicant etiã sẽꝑ al¬
t̃naturã. Unde illa eos seqͥt᷑ absurditas: ut ea¬
am cũ beata dr̃ in hoc utiq ñ sit beata. si futu¬
rã suã miseriã & turpitudinẽ p̃uidet. Si aut̃
ñ p̃uidet. nec se turpẽ ac miserã fore. s beatã
sẽꝑ existimat: falsa opinione sit beata. qͦ di ci
stultius nichil potest. Si aut̃ semꝑ quidẽ per
secula retro in finita cũ beatitudine alt̃nasse
animȩ miseriã putant. s nunc iã de cȩterocũ
fuerit lib̾ata ad miseriã non. eẽ. redituram:
nichilominꝰ conuincunt᷑ nunqͥã eã fuisse uere
beatã: s deinceps. eẽ. inciꝑe noua quadã nec

Expanded text:
sistere maximeque in anima, quam si Deo coaeternam esse sistere maximeque in anima, quam si Deo coaeternam esse contenderint, unde illi acciderit noua miseria, quae numquam antea per aeternum, nullo modo poterunt explicare. Si enim alternasse semper eius miseriam et beatitudinem dixerint, necesse est dicant etiam semper alternaturam; unde illa eos sequetur absurditas, ut etiam cum beata dicitur in hoc utique non sit beata, si futuram suam miseriam et turpitudinem praeuidet; si autem non praeuidet nec se turpem ac miseram fore, sed beatam semper existimat, falsa opinione sit beata; quo dici stultius nihil potest. Si autem semper quidem per saecula retro infinita cum beatitudine alternasse animae miseriam putant, sed nunc iam de cetero, cum fuerit liberata, ad miseriam non esse redituram, nihilo minus conuincuntur numquam eam fuisse uere beatam, sed deinceps esse incipere noua quadam nec
Abbreviated transcription (Latin):
idõ nec adõ factũ uidi uolunt. nimis auersi
sunt a ueritate : & lȩtali morbo impietatis ⁊r¬
saniunt. Exceptis enĩ ꝓpħicis uocib mundꝰ ipe
ordinatissima sua mutabilitate & mobilita¬
te. & uisibiliũ om̃iũ pulcherrima specie qͦo¬
dã mͦ tacitꝰ & factũ se. eẽ. & non nisi adõ in ef¬
fabilit̃ atq in uisibilit̃ magno & in effabilit̃
atq in uisibilit̾ pulcho̾ fierise potuisse ꝓcla¬
mat. Qui aut̃ adõ qͥdẽ factũ fatent᷑: ñ tamen
eũ tẽpr̃is uolunt hab̾e s suȩ creationis initiũ.
ut modo quodã uix intelligibili semꝑsit factus:
Dicunt qͥdẽ aliqͥd unde sibi dm̃ uident᷑ uelut a
fortuita temęritate defende: ne subito illi ue¬
nis se credat᷑ inmentẽ quod nunqͥã ante uenis¬
set facere mundũ. & accidisse illi uoluntatẽ¬
nouã. cũ in nullo sit om̃ino mutabilis: Sed ñ
uideo qͦmͦ eis possit in cȩteris reb ratio ista sub¬

Expanded text:
ideo nec a Deo factum uideri uolunt, nimis auersi ideo nec a Deo factum uideri uolunt, nimis auersi sunt a ueritate et letali morbo inpietatis insaniunt. Exceptis enim propheticis uocibus mundus ipse ordinatissima sua mutabilitate et mobilitate et uisibilium omnium pulcherrima specie quodam modo tacitus et factum se esse et non nisi a Deo ineffabiliter adque inuisibiliter magno et ineffabiliter adque inuisibiliter pulchro fieri se potuisse proclamat. Qui autem a Deo quidem factum fatentur, non tamen eum temporis uolunt habere sed suae creationis initium, ut modo quodam uix intellegibili semper sit factus, dicunt quidem aliquid, unde sibi Deum uidentur uelut a fortuita temeritate defendere, ne subito illi uenisse credatur in mentem, quod numquam ante uenisset, facere mundum, et accidisse illi nouam uoluntatem, cum in nullo sit omnino mutabilis; sed non uideo quo modo eis possit in ceteris rebus ratio ista sub
Abbreviated transcription (Latin):
om̃iũ maximꝰ. ds̃. ẽ. Sed mundũ. eẽ. conspi¬
cimꝰ : dm̃. eẽ. credimꝰ. Quod aut̃ dĩ fecerit
mundũ: nulli tutius credimꝰ quã ipsi dõ.
Ubi eũ audiuimꝰ : Nus quã in terim nos me¬
lius quã inscripturis scĩs: ubi dix̃ ꝓpħa eiꝰ.
In principio fecit dĩ cęlũ & t̾rã. Nunquid¬
nã ibi fuit iste ꝓpħa quando fecit ds̃ cęlũ
& t̃rã : non.S ibi fuit sapientia dĩ ꝑquã
facta sunt om̃ia : quȩ in animas etiã scãs
se transfert. amicos dĩ & ꝓpħas constituit.
eisq oꝑa sua sine screpitu intꝰ enarrat. Locunt᷑
eis quoq angłi dĩ qui semꝑuident faciẽ patris:
uoluntatẽq eiꝰ quib oportet annuntiant. Ex his
dõ credendũ sit: ut eodẽ spũdĩ qͥo hȩc sibi re¬
ualata cognouit etiã ipsã fidẽ nr̃am futurã
tanto ante p̃dixerit. S qͥd placuit a et̃no deo
tunc facere cȩlũ & t̾rã quȩ ante ñ fecisset : qͥi
hoc dicunt. si mundũ ȩt̃nũ sine ullo initio. &

Expanded text:
um maximus Deus est: sed mundum esse conspicimus, Deum esse credimus. Quod autem Deus fecerit mundum, nulli tutius credimus quam ipsi Deo. Ubi eum audivimus? nusquam interim nos melius quam in Scripturis sanctis, ubi dixit propheta ejus: in principio feoit deus caelum et terram. numquidnam ibi fuit iste propheta, quando fecit deus caelum et terram? non; sed ibi fuit sapientia dei, per quam facta sunt omnia, quae in animas etiam sanctas se transfert, amicos dei et prophetas constituit eisque opera sua sine strepitu intus enarrat. locuntur eis quoque angeli dei, qui semper uident faciem patris uoluntatemque eius quibus oportet annDeo credendum sit, ut eodem spiritu Dei, quo haec sibi reuelata cognouit, etiam ipsam fidem nostram futuram tanto ante praedixerit. Sed quid placuit aeterno Deo tunc facere caelum et terram, quae antea non fecisset? Qui hoc dicunt, si mundum aeternum sine ullo initio et
Abbreviated transcription (Latin):
bet hic mundus. Qd ut non fieret non opi¬
ficis ꝓuisione mirabili ad rerũ corporaliũ
salutẽ decorẽq con sultũ. ẽ: s contigit po¬
tius tanta unius animȩ ꝓgressionẽ peccan¬
tis. ut non solũ corpus tale mereretur mnon
plane animarũ de quib nesciunt qͥd loqͣnt᷑.
s eoꝵ ipsoꝵ qui talia sapiunt multũ longe
aueritate merito.ẽ. coercenda ꝓgressio. Hlȩc
gͦ tria quȩ suꝑius cõmendaui cũ inia qͣq
creatura requirunt᷑. quis eã fecerit. ꝑ qͥd fe¬
cerit. quare fecerit. ut respondeat᷑. ds̃ ꝑuer
bũ. quia bona. ẽ. utrũ altitudine mr̃stica
nob ipsa trinitas in timet᷑. hoc ÷ pat̃ & filius¬
& sp̃s sc̃s. an aliquid occurrat qđ in hoc loco
scripturarũ id accipiendũ. eẽ. ꝓhibeat mul¬
ti sermonis. ẽ. quȩstio : nec om̃ĩa uolumine ut
delit̃ p̃dicamus qđ pat̃ genuerit uerbĩr. hoc
est sapientiã ꝑ quã facta sunt om̃ia uni¬

Expanded text:
beret hic mundus? quod ut non fieret, non opiberet hic mundus? quod ut non fieret, non opificis prouisione mirabili ad rerum corporalium salutem decoremque consultum est, sed contigit potius tanta unius animae progressione peccantis,, ut sola corpus tale mereretur. non plane animarum quibus nesciunt quid loquantur, sed corum ipsorum qui talia sapiunt multum longe a ueritate, et merito est cohercenda progressio. Haec ergo tria, quae superius commendaui, cum in unaquaque creatura requirantur, quis eam fecerit, per quid fecerit, quare fecerit, ut respondeatur Deus, per Verbum, quia bona est\', utrum altitudine mystica nobis ipsa trinitas intimetur, hoc  sanctus, an aliquid occurrat, quod hoc loco scripturarum id accipiendum esse prohibeat, multi sermonis est quaestio, nec omnia uno uolumine ut  Pater genuerit Verbum, hoc est, sapientiam; per quem facta sunt omnia; uni
Abbreviated transcription (Latin):
ergastula quib penalit̾ includent᷑ corpa
acciꝑent. suꝑiora & leuiora quȩ minꝰ. in feri
ora & grauiora quȩ amplius peccauter̃: dȩ¬
mones quib deterius nichil. ẽ. t̾rena corpora.
quib inferius & grauius nichil. ẽ. potius quã
homines etiã bonos hab̾e debuisse. Nunc uͦ
ut in telligeremꝰ animarũ merita non qͣlita¬
tib corporũ. eẽ pensanda: aeriũ pessimꝰ dȩ¬
mon. homo aut̃ & nunc licet malus longe
minoris mitiorisq malitiae & certe ante pec¬
catũ. tam̃ luteũ corpus accepit. Quid autẽ
stultius dici potest quã istum solẽ ut in uno
mundo unus. eẽt ñ decori pulchritudinis
uł etiã saluti rerũ corporaliũ consulus se
artificẽ dm̃: s hoc potius euenisse qͥa una
anima sic peccauerat ut tali corpore mere¬
ret᷑ includi: ac ꝑ hoc si contigisset ut non
una s duȩ. immo non duȩ. sed decem. uel .c.
similit̃ a eqͣlit̃q peccassent: centũ soles ha¬

Expanded text:
mquam ergastula, quibus poenaliter includerentur, corpora mquam ergastula, quibus poenaliter includerentur, corpora acciperent, superiora et leuiora\' quae minus,1 inferiora uero et grauiora quae amplius peccauerunt, daemones, quibus deterius nihil est, terrena corpora, quibus inferius et grauius nihil est, potius quam homines etiam bonos habere debuisse.nunc uero ut intellegeremus animarum merita non qualitatibus corporum esse pensanda, aerium pessimus daemon; homo autem, et nunc licet malus\' longe minoris mitiorisque malitiae et certe ante -peccatum, tamen luteum corpus accepit. autem autem stultius dici potest quam istum solem, ut in uno mundo unus esset; non decori pulchritudinis uel etiam saluti rerum corporalium consuluisse artificem deum, sed hoc potius euenisse, quia non duea sic peccauerat tali corpore mereretur includi? ac per hoc si contigisset ut non una, sed duae, immo non duae, sed decem uel centum similiter aequaliterque peccassent centum soles ha
Abbreviated transcription (Latin):
tentioni. quȩ ꝑ om̃ia oꝑa dĩ sub iũgens. &¬
uidit ds̃ quia bonũ. ẽ. completisq om̃ib
in ferens. & uidit ds̃ om̃ia quȩ fecit. & ecce
bona ualde : nullã aliã causã faciendi mun¬
di uoluit intelligi. nisi ut bona fierent a
bono dõ. ubi si nemo peccas set: tantũ modo
naturis bonis. eẽt. mundus & ornatꝰ & ple¬
nus: Et quia peccatũ. ẽ : ñ idõ cuncta sunt
impleta peccatis. cũ bonoꝵ longe maior
numerus in cȩlestib suȩ naturȩ̃ ordinem
seruet: nec mala uoluntas quia naturae
ordinẽ seruare noluit. idõ iusti dĩ leges
om̃ia bene ordinantis effugit: qm̃ siẽ pic¬
tura cũ colore nigro loco suo posita. ita
uniuersitas rerũ siqͥs possit intueri etã
cũ peccatorib pulchra. ẽ. quã uis ꝑse ipsos
considatos sua de formitas turpet. Deinde
uidđe debuit origenes & qͥcũq ita sapiunt
si hec opinio uera. eẽt. mundũ idõ factũ

Expanded text:
tentioni, quae per omnia opera dtentioni, quae per omnia opera duidit deus, quia bonum est, completisque omnibus inferens: et uidit deus omnia quae fecit, It ecce bona ualde, nullam aliam causam faciendi mundi intellegi uoluit, nisi ut bona fierent a bono deo. ubi si nemo pnaturis bonis esset mundus ornatus et plenus: et quia peccatum est, non ideo cuncta sunt impleta peccatis, cum bonorum longe major numerus in coelestibus suae naturae ordinem servet. Nec mala voluntas, quia naturae ordinem servare noluit, ideo justi Dei leges omnia bene ordinantis effugit. Quoniam sicut pictura cum colore nigro, loco suo posita, ita uniuersitas rerum, si quis possit intueri, etiam \' cum peccatoribus pulchra est, quamuis per se ipsos consideratos sua deformitas turpet. deinde uidere debuit Origenes et quicumque ita sapiunt, si haec opinio uera esset, mundum ideo factum
Abbreviated transcription (Latin):
turã quȩ ñ .ẽ. ds̃ .ẽ. nisi ab illo conditore. eẽ.
posse: noluer̃ tam̃ istã causã fabricandi
mundi tam bonã ac simplicẽ bene ac sim¬
plicit̾ crede ut dis̃ bonus condet bona. ut es¬
sent post dm̃ quȩ non . eẽnt. qđ dĩ .ȩ. bona
tam̃ quȩ ñ faceret nisi bonus ds̃. Sed animas
dicunt ñ qͥdẽ partes dĩ sed factas adõ pec¬
casse a conditore recedendo. & diuersis ꝓ¬
gressib ꝓdiuersitate peccatorũ acęlis usq
t̾ras diuersa corpora quasi uincula meru¬
isse: & hunc eẽ. mundũ eãq causã mundi
fuisse faciendi. non ut conderent᷑ bona. sed
ut mala cohiberent᷑. Hinc origenes iure
cul pat᷑. In libris enĩ quos appellat periar¬
chon. id .ẽ. de principiis hoc sensit. hoc serip¬
sit. Ubi plus quã dici potest miror hominẽ
in ecclesiasticis litteris doctũ & exercitatũ
non attendisse primũ quã hoc. eẽt contra¬
riũ scripturȩ huuis tantȩ auctoritatis in¬

Expanded text:
t quod deus est, nisi ab illo conditore esse non posse, noluerunt tamen istam causam fabricandi mundi tam bonam ac simplicem bene ao simpliciter credere, at bonus deus conderet bona et essent post deum quae non essent quod est deus, bona tamen, quae non faceret nisi bonus deus. sed animas dicunt non quidem partes dei, sed factas a deo peccasse a conditore recedendo et diuersis progressibus pro diuersitate peccatorum a caelis usque ad terras diuersa •orpora quasi uincula meruisse; et hunc esse mundum eamque causam mundi fuisse faciendi, non ut conderentur bona, sed ut mala cohiberentur. hinc Origenes iure culpatur; in libris enim, quos appellat nequ ἄρχων, id est de principiis, hoc sensit, hoc scripsit. ubi plus quam dici potest miror hominem in ecclesiasticis litteris tam doctum et exercitatum non attendisse primum quam hoc esset contrarium scripturae huius tantae auctoritatis in
Abbreviated transcription (Latin):
antiquos. Sed nec sic quidẽ ut greca ae grptio
numero annoꝵ concordat hystoria: & ideo
grecȩ potius fides habenda .ẽ : quia ueritatẽ
ñ excedit annoꝵ quilitteris nr̃is quȩ uere sa¬
crȩ sunt continent᷑. Porro si hȩc epła alexandri
quȩ maxime in notuit multũ abhorret in
spacus tẽporũ aꝓbabili fide rerũ: quanto
minꝰ credendũ .ẽ. illis litteris qͦas plenas fa¬
bulosis uelut antiqͥtatib ꝓferre noluerunt

Expanded text:
antiquos. Sed ne sic quidem. ut dixi, Graeca Aegyptiae antiquos. Sed ne sic quidem. ut dixi, Graeca Aegyptiae numero temporum concordat historia. Et ideo Graecae potius fides habenda est, quia ueritatem non excedit annorum, qui litteris nostris, quae uere sacrae sunt. continentur. Porro si haec epistula Alexandri, quae maxime innotuit, multum abhorret in spatiis temporum a probabili fide rerum: quanto minus credendum est illis litteris, quas. plenas fabulosis uelut antiquitatibus proferre uolu
Abbreviated transcription (Latin):
epła alexandri magni adolimpiadẽ matrẽ
suã quȩ scripsit narrationẽ cuius dã aegrpti
sacerdotis insinuat: quã ꝓtulit ex lit teris qͥe
sacrȩ apud illos haberent᷑. Contine t etiam
regna quȩ greca quoq nouit hystoria: qͥbus
regnũ assrriorũ in ea epła alexandri .u. mi¬
lia annoꝵ excedit. In greca uero hystoria mil¬
le ferme .&. ccͦc. habet ab ipsius beli pͥncipa¬
tu: quẽ regẽ & ille aegrptius in eiusdẽ reg¬
ni ponit exordio. ꝑ sarũ aut̃ & macedonũ
imꝑiũ usq ad ipsũ alexandrũ cui loquebat
plusquã octo milia annoꝵ ille constituit: cũ
donec ipsius alexandri uictoria finiretur.
annorũ illis aegyptiis sunt minores: nec eis
etiã si ter tantũ cõputarent᷑ aequarent᷑. Per¬
hibent᷑ enĩ aegrptii quondã tambreues an¬
nos habuisse : ut quat̃nis mensib finirent᷑
Unde annus plenior & uerior qualis nunc
& illis & nob̵. ẽ: tres eoꝵ annos cõplectebat᷑

Expanded text:
epistola Alexandri Magni ad Olympiadem matrem epistola Alexandri Magni ad Olympiadem matrem suam, quam scripsit narrationem cujusdam Aegyptii sacerdotis insinuans, quam protulit ex litteris quae sacrae apud illos haberentur, continentem regna quae Graeca quoque novit historia: in quibus regnum Assyriorum in eadem it annorum; in Graeca uero historia mille ferme et trecentos habet ab ipsius Beli principatu, quem regem et ille Aegyptius in eiusdem regni ponit exordio; Persarum autem et Macedonum imperium usque ad ipsum Alexandrum, cui loquebatur, plus quam octo annorum milia ille constituit, cum tur, Persarum uero, donec ipsius Alexandri uictoria finiretur, annorum illis Aegyptiis sunt minores. nec eis, etiamsi ter tantum conputarentur, aequarent. Perhibentur enim Aegyptii quondam tam breues annos habuisse, ut quaternis mensibus finirentur; unde annus plenior et uerior, qualis nunc et nobis et illis est, tres eorum annos conplectebatur
Abbreviated transcription (Latin):
atq illa insula colicȩꝑit: Respondent a di¬
luuiis & conflagrationib ꝑcerta in terualla
tempoꝵ non quide om̃ia sed plurima terrarũ
ita uastari ut redigant᷑ homines ad exiguam
paucitatẽ : ex quoꝵ ꝓgenie rursus multitudo
pristina reparet᷑ : ac sic itidem reꝑiri & insti¬
tui quasi pͥma᷑ ut restituant᷑ potius qͦȩ fueran¬
m illis nimiis uastationib int̾rupta & extinc¬
ta: Cȩterũ hominẽ nisi ex homine existere om̃i¬
no ñ posse. Dicunt aut̃ qđ putant: ñ qđ sciuNs.
łallunt eos etiã quȩdã menda eissimȩ lit terȩ.
quas ꝑhibent in hrstoria tempoꝵ multa annoꝵ
milia continere : cũ exlitteris sacris ab institu¬
tione hominis nondũ cõpleta annoꝵ sex mi¬
lia cõputemꝰ. Unde ne multa disputẽ quẽ ad
modũ illarũ lit terarũ in quib longe plura an¬
noꝵ milia referunt᷑ uanitas refellat᷑. & nulla
in his rei huius idonea reꝑiat᷑ auctoritas: illa

Expanded text:
atque illa insula incoli coeperit: respondent, diatque illa insula incoli coeperit: respondent, diluviis et conflagrationibus per certa intervalla temporum non quidem omnia, sed plurima terrarum ita vastari, ut redigantur homines ad exiguam paucitatem, ex quorum progenie rursus multitudo pristina reparetur, ac sic identidem reparari et institui quasi prima, cum restituantur potius quae fuerant illis nimiis vastationibus interrupta et exstincta; caeterum hominem nisi ex homine existere omnino non posse. Dicunt autem quod putant, non quod sciunt. 2. Fallunt eos etiam quaedam mendacissimae litterae, quas perhibent in historia temporum multa annorum millia continere: cum ex Litteris sacris ab institutione hominis nondum conpleta annorum sex milia conputemus. Unde ne multa disputem quem ad modum illarum litterarum, in quibus longe plura annorum milia referuntur, uanitas refellatur et nulla in illis rei hui
Abbreviated transcription (Latin):
orta sit sic̃ de angłis dictũ ẽ. iã uideo eẽ. dicen¬
dũ. Ex uno quippe homine quẽ primũ ds̃ con¬
didit genus humanũ sumpsit ex ordiũ scđm
scȩ̃ scripturȩ fidẽ quȩ mirabilẽ auctoritatẽ
nori immerito habet in orbe t̾rarũ. atq in om̃i¬
bus gentib quas sibi. eẽ. credituras int̾ cȩtera
igit᷑ coniecturas hominũ nescientiũ qͥd loqͥnt᷑
de natura uel institutione generis humani.
Aliinamq sic̃ de ipso mundo credider̃ sẽꝑ
fusse homines opinant᷑. Unde ait apuleius cũ
hoc animantiũ genus describ̾et. Singulatim mor¬
tales: cuncti tam̃ uniuerso genere ꝑpetiui. Et cũ
illis dictũ fuerit si semꝑ fuit humanũ genus.
qͣ mͦ uerũ eoꝵ loquit᷑ hrstoria narrans qͥ fue¬
rint quarũq rerũ inuentores. qͥ pͥmi libalium
disciplinarũ. aliarũq artiũ institutores: a qͥb:¬
pͥmũ illa uel illa regio parͦq terrarũ illa

Expanded text:
orta sit, sicut de Angelis dictum est, jam video esse dicenorta sit, sicut de Angelis dictum est, jam video esse dicendum. Ex uno quippe homine, quem primum Deus condidit, genus humanum sumpsit exordium, secundum sanctae Scripturae fidem, quae mirabilem auctoritatem non immerito habet in orbe terrarum, atque in omnibus gentibus, quas sibi esse credituras inter caetera igitur coniecturas hominum nescientium quid loquantur de natura uel institutione generis humani. Alii namque, sicut de ipso mundo crediderunt, semper fuisse homines opinantur. Unde et ait Apuleius, cum hoc animantium genus describeret: \'Singillatim mortales, cuncti tamen uniuerso genere perpetui.\' Et cum illis dictum fuerit, si semper fuit humanum genus, quonam modo uerum eorum loquatur historia narrans qui fuerint quarumque rerum inuentores, qui primi liberalium disciplinarum aliarumque artium institutores. primum illa vel illa regio parsque terrarum, illa
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntate cadentib illi amplius ad uiti ad eã x¬
beatitudinis plenitudinẽ unde se nunquam
casuros certissimi fierent ꝑuener̃ sic̃ iã etiã
in libro quẽ sequit᷑ iste tractauimꝰ. Confitendũ
.ẽ igit᷑ cũ debita laude creatoris non ad solos
sc̃õs homines ꝑtinere. uerũ etiã de scĩs angłis
posse dici qđ caritas dĩ diffusa sit in eis ꝑ sp̃m
p̃cipueq angłoꝵ bonũ eẽ. qđ scriptũ. ẽ. michi
aut̃ adherere dõ bonũ. ẽ. Hoc bonũ quib cõ¬
mune . ẽ. habent & cũ illo cui ad hȩrent & int̾
se sc̃am societatẽ : & sunt una ciuitas dĩ eadẽq
iuuum sacrificiũ eiꝰ. uiuumq tẽplum eiꝰ. Cuius
parᷤ quae conungenda immortalib: angłis
ex mortalib hominib congregat᷑. & nunc mor¬
talit̃ peregrinatur int̾ris: uel in eis qui morte
obierunt secretis animarũ receptaculis sedib
q requiescit. eodẽ dõ creante quẽ ad motlũ ex¬

Expanded text:
uoluntate cadentibus illi amplius adiuti ad eam uoluntate cadentibus illi amplius adiuti ad eam beatitudinis plenitudinem, unde se numquam casuros certissimi fierent, peruenerunt, sicut iam in libro quem sequitur iste tractauimus. confitendum est igitur cum debita laude creatoris non ad solos sanctos homines pertinere uerum etiam de sanctis angelis posse dici quod caritas dei diffusa sit in eis per spipraecipueque angelorum bonum esse quod scriptum est: mihi autem adhaerere deo bonum est. hoc bonum quibus commune est, habent et cum illo cui adhaerent et inter se sanctam societatem et sunt una ciuitas dei eademque uiuum sacrificium eius uiuumque templum eius. cuius pars, quae coniungenda immortalibus angelis ex mortalibus hominibus congregatur, et nunc mortaliter peregrinatur in terris uel in eis qui morte obierunt secretis animarum recsque requiescit, eodem Deo creante, quemadmodum ex
Abbreviated transcription (Latin):
prius faciens excitando auidiorẽ : Nã & hoc
discutiendũ. ẽ. si boni angłi ipsi inse fecer̃ uo¬
luntatẽ bonã. utrũ aliqua eam an nulla uo¬
luntate fecer̃.Si nulla : utiq nec fecer̃. Si aliqͣ:
utrũ mala anbona. Si mala : quomͦ eẽ. potuit
mala uoluntas bonȩ uoluntatis effectrix :
Si bona: iam gͦ habebant. Et istã quis fecerat
nisi ille qui eos cũ bona uoluntate id ÷ cũ a¬
more casto quo illi ad hererent creauit. simul
eis & condens naturã & largiens gr̃am : Un¬
de si sine bona uoluntatẽ hoc est dĩ amore
nunquã sc̃õs angłos fuisse credendũ ẽ: isti aut̃
qui cũ boni creati. eeñt. tam̃ mali sunt mala ꝓpͥa
uoluntate quã bona natura non fecit. nisi cũ a
bono sponte defecit. ut mali causa non sit bonũ.
sed defectꝰ abono. aut minorẽ acceper̃ diuini
amoris grãm quã illi qui in eadẽ ꝑstiter̃: aut
si utriq boni aequalit̃ creati sunt. istis mala

Expanded text:
prius faciens excitando auidiorem? nam et hoc prius faciens excitando auidiorem? nam et hoc discutiendum est, si boni angeli ipsi in se fecerunt uoluntatem bonam, utrum aliqua eam an nulla uoluntate fecerunt. si nulla, utique nec fecerunt; si aliqua, utrum mala an bona? si mala, quomodo potuit esse mala uoluntas bonae uoluntatis effectrix? si bona, iam ergo habebant. et istam quis fecerat nisi ille qui eos cum bona uoluntate, id est cum amore casto, quo illi adhaerent, creauit, simul eis et condens naturam et largiens gratiam? unde nisi bona uoluntate, hoc est dei amore, numquam sanctos angelos fuisse credendum \' est. isti autem qui cum boni creati essent, tamen mali sunt — mala propria uoluntate, quam bona natura non fecit, nisi cum a bono sponte defecit, ut mali causa non sit bonum, sed defectus a bono — aut minorem acceperunt amoris diuini gratiam quam illi qui in eadem perstiterunt aut, si utrique boni aequaliter creati sunt, istis mala
Abbreviated transcription (Latin):
ab illo facti sunt. Absit. Quid eñĩ erant sine bo¬
na uoluntate. nisi mali : Aut si ꝓpt̃ea ñ mali.
quia nec mala uoluntas eis in erat: neq enim
ab ea quã nondũ cȩꝑant hab̾e defecer̃: certe ñ¬
dũ tales. nondũ tam boni quã. eẽ. cũ bona uolin¬
tate cȩper̃. Aut si ñ potuer̾ se ipsos facere meli¬
ores quã eos ille fecerat qͦ nemo melius qͥcquã
facit: ꝓfecto & bonã uoluntatẽ qua meliores
.eẽnt. nisi oꝑante ad iutorio creatoris hab̾e ñ
possent. Et cũ id egit eoꝵ bona uoluntas ut ñ
ad se ipsos quiminꝰ erant s ad illũ qͥ summe . ẽ.
con uerterent᷑. eiq ad herentes magis essent.
eiꝰq participatione sapient̃ beateq uiuereN÷ :
quid aliud ostendit᷑ nisi uoluntatẽ quã libet bo
nã in opem fuisse in solo desiđio remansuram.
nisi ille qͥbonã naturã ex nichilo sui capacem
fecerat. ex se ipso faceret implendo meliorem.

Expanded text:
ab illo facti sunt. Absit. Quid enim erant sine boab illo facti sunt. Absit. Quid enim erant sine bona uoluntate nisi mali? Aut si propterea non mali, quia nec mala uoluntas eis inerat neque enim ab ea, quam nondum coeperant habere, defecerant, certe nondum tales, nondum tam boni quam esse cum bona uoluntate coeperunt. At si non potuerunt se ipsos facere meliores, quam eos ille fecerat, quo nemo melius quidquam facit: profecto et bonam uoluntatem, qua meliores essent, nisi operante adiutorio Creatoris habere non possent. Et cum id egit eorum uoluntas bona, ut non ad se ipsos, qui minus erant, sed ad illum, qui summe est, conuerterentur eique adhaerentes magis essent eiusque participatione sapienter beateque uiuerent: quid aliud ostenditur nisi uoluntatem quamlibet bonam inopem fuisse in solo desiderio remansuram, nisi ille qui bonam naturam ex nihilo sui capacem fecerat, ex se ipso faceret implendo meliorem,
Abbreviated transcription (Latin):
prauat᷑ naturȩ bonũ: nec talẽ uoluntatẽ facit
nisi defectio qua deserit᷑ ds̃. cuiꝰ defectionis etiã
causa utiq deficitꝰ. Si dixerimꝰ nullã. ẽẽ. effi¬
cientẽ causã etiã uoluntatis bonȩ. cauendũ ÷¬
ne uoluntas bonoꝵ angłoꝵ ñ facta s dõ coae¬
terna. eẽ. credat᷑. Cũ gͦ ipsi faca sint qͦmͦ illa ñ
.ẽẽ. facta dicet᷑ : Porro quia facta.ẽ: aut cũ ilł
facta .ẽ. aut sine illa fuer̃ prius. S sicũ ipsis :
ñ dubiũ qđ ab illo facta sit a quo & ipsi. Simul¬
q ut facti sunt ei a quo facti sunt amore cũ qͦ fac¬
ti sunt ad heserunt : eoq st̃ isti ab illoꝵ societate
discreti qđ illi in eadẽ bona uoluntate manse¬
runt. isti ab ea deficiendo mutati sunt. mala
scilicet uoluntate hoc ipso qđ ab ono defecer̃. a
quo ñ deficissent si utiq noluissent. Si aut̃ boni
angłi fuer̃ prius sine bona uoluntate eãq ipsi

Expanded text:
riuatur naturae bonum, nec talem uoluntatem facit riuatur naturae bonum, nec talem uoluntatem facit nisi defectio, qua deseritur deus, cuius defectionis etiam causa utique deficit —: si dixerimus nullam esse efficientem causana bonorum angelorum non facta, sed Deo coaeterna esse credatur. Cum ergo ipsi facti sint, quo modo illa non esse facta dicetur? Porro quia facta est, utrum cum ipsis facta est, an sine illa fuerunt prius? Sed si cum ipsis, non dubium quod ab illo facta sit, a quo et ipsi; simulque ut facti sunt, ei. a quo facti sunt, amore. cum quo facti sunt, adhaeserunt; eoque sunt isti ab illorum societate discreti, quod illi in eadem bona uoluntate manserunt, isti ab ea deficiendo mutati sunt, mala scilicet uoluntate hoc ipso quod a bona defecerunt; a qua non defecissent. si utique noluissent. Si autem boni angeli fuerunt prius sine bona uoluntate eamque in s
Abbreviated transcription (Latin):
amantis aurũ iustitia derelicta. quȩ in cõpa¬
rabilit̾ auro debuit ante poni. Nec luxuria
uitiũ ÷ pulchroꝵ suauiũq corpoꝵ : sed ani¬
mȩ ꝑuerse amantis corporeas uoluptates ne
glecta tẽꝑantia : qua reb spiritualit̃ pulcri¬
orib & incorruptibilit̃ suauiorib coaptam᷑.
Nec iactantia uitiũ ÷ laudis humanȩ: s ani¬
mȩ ꝑuerse amantis laudari ab hominibus
spreto testimonio conscientiae. Nec suꝑbia
uitiũ ÷ dantis potestatẽ uel ipsius etiã potes¬
tatis : sed amme ꝑuerse amantis potestatẽ
suã potentioris iustiore contẽpta. Ac ꝑ hoc
qͥ ꝑuerse amat cuius libet naturȩ bonũ: etiã
si ad ipiscit᷑ ipse fit in bono malus. & miser
meliore priuatꝰ. Cũ gͦ malȩ uoluntatis
efficiens naturalis uel si dicipotest essen¬
tialis nulla sit causa: ab ipsa quippe in¬
cipit sp̃uũ mutabiliũ malũ qͥo minuit᷑ atq de¬

Expanded text:
amantis aurum iustitia derelicta, quae incompaamantis aurum iustitia derelicta, quae incomparabiliter auro debuit anteponi; nec luxuria uitium est pulchrorum suauiumque corporum, sed animae peruerse amantis corpglecta temperantia, qua rebus spiritaliter pulchrioribus et incorruptibiliter suauioribus coaptamur; nec iactantia uitium est laudis humanae, sed animae peruerse amantis laudari ab hominibus spreto testimonio conscientiae; nec superbia uitium est dantis potestatem uel ipsius etiam potestatis, sed animae peruerse amantis potestatem suam potentioris iustiore contemta. ac per hoc qui peruerse amat cuiuslibet naturae bonum, etiam si adipiscatur, ipse fit in bono malus et miser meliore priuatus. Cum ergo malae uoluntatis efficiens naturalis uel, si dici potest, essentialis nulla sit causa — ab ipsa quippe incipit spirituum mutabilium malum, quo minuitur atque de
Abbreviated transcription (Latin):
aures ꝑtinet sentire silentiũ: Quod tam̃ nullo
mͦ nisi ñ audiendo sentitur. Sic species in telli¬
gibiles mens quidẽ nr̃a in telligendo rons pi¬
cit: s ubi deficiunt nesciendo condiscit. Delic¬
ta enĩ quis intelligit : Hoc scionaturã dĩ num¬
quã nusquã nulla ex parte posse deficere: quat ceft
& bona faciunt. Tunc enĩ aliquid faciunt : cũ cau¬
sas habent efficientes. In quantũ aut̃ deficiuN
& ex hoc mala faciunt: quid enĩ tunc faciunt
nisi mala:÷ causas habent deficientes. Itẽ qͥes¬
tio in quo fit mala uoluntas. id in eo fieriquoo¬
sinollet non fieret : & idõ ñ necessarios sed
uoluntarios defectꝰ iusta pęna conseqͥt᷑. Defi¬
cit᷑ enĩ ñ ad mala s male: id ÷ ñ ad malas na¬
turas. s idõ male. quia contͣ ordinẽ natura¬
rũ ab eo qđ sũme . ẽ. ad id quod minꝰ.ẽ. Neq
enĩ auri uitiũ ÷ auaritia: sed hominis ꝑuerse

Expanded text:
aures pertinet non ad sentire silentium, quod tamen nullo aures pertinet non ad sentire silentium, quod tamen nullo modo nisi non audiendo sentitur; sic species intelligibiles mens quidem nostra intelligendo conspicit, sed ubi deficiunt nesciendo condiscit, Delicta enim quis intelligit? Hoc scio, naturam Dei, nunquam, nusquam, nulla ex parte posse deficere, et ea poss bona faciunt, tunc enim aliquid faciunt cum causas habent efficientes, in quantum autem deficiunt et ex hoc mala faciunt quid enim tunc faciunt nisi vana?, causas habent deficientes. Itemque scio, in quo fit mala voluntas, id in eo fieri quosi nollet non fieret, et ideo non necessarios, sed uoluntarios defectus iusta poena consequitur. Deficitur enim non ad mala, sed male, id est non ad malas naturas, sed ideo male, quia contra ordinem naturarum ab eo quod summe est ad id quod minus est. Neque enim auri uitium est auaritia, sed hominis peruerse
Abbreviated transcription (Latin):
efficiens deficiens: qͥa nec illa effectio sed de¬
fectio. Deficere nãq ab eo qđ sũme ẽ ad id
qđ minus ẽ : hoc .ẽ. inciꝑe hab̃e uoluntatẽ
malã. Causas porro defectionũ istarũ cũ ef¬
ficientes non sint ut dixi sed deficientes uel¬
le inuenire tale . ẽ. ac si qͥs quã uelit uide
tenebras & audire silentiũ: qđ tam̃ utrũq nobis
notũ .ẽ. neq illud nisi ꝑ oculos. neq hoc nisi ꝑ au¬
res. ñ sane inspecie. s inspeciei priuatione. Nemo
gͦ ex me scire querat qđ me nescire scio: nisi forte
ut nescire discat quod sciri ñ posse sciendũ . ẽ. ła
qͥppe quȩ ñ inspecie s inspeciei priuatione sci¬
unt᷑ si dici aut intelligi potest qͦdã mͦ nesciendo
sciuntur : ut sciendo nesciant᷑. Cũ enĩ etiã acies
oculi corporalis currit ꝑ species temporales.
nusquã tenebras uidet nisi ubi cȩꝑit ñ uidere :
ita etiã ñ ad aliquẽ aliũ sensũ. sed ad solas

Expanded text:
efficiens, sed deficiens, quia nec illa effectio, sed deefficiens, sed deficiens, quia nec illa effectio, sed defectio: deficere namque ab eo quod summe est ad id quod minus est, hoc est incipere habere voluntatem malam. Causas porro defectionum istarum, cum efficientes non sint, ut dixi, sed deficientes, velle in venire, tale est ac si quisquam vellet videre tenebras vel audire silentium, quod tamen utrumque nobis notum est. Neque illud nisi per oculos, neque hoc nisi per aures, non sane in specie, sed in speciei privatione. Nemo ergo ex me scire quaerat quod me nescire scio, nisi forte ut nescire discat quod scire non posse sciendum est. Ea quippe quae non in specie, sed in ejus privatione sciuntur, si dici aut intelligi potest, quodammodo nesciendo sciuntur, ut sciendo nesciantur. Cum enim acies etiam oculi corporalis currit per species corporales, nusquam tenebras videt, nisi ubi coeperit non videre: ita etiam non ad aliquem alium sensum, sed ad solas
Abbreviated transcription (Latin):
Qui gͦ dicit. eũ qui consentit tẽptanti atq
suadenti. cui non consensit alius ad illicite
utendũ pulchro corpore quod uidendũ am¬
bobus parit̃ affuit cũ ante illã uisionẽ ac
temptationẽ similes ambo animo & corpore
fuerint ipsũ sibi fecisse uoluntatẽ malam.
quia utiq bonus ante uoluntatẽ malã fu¬
erit: quęrat cur eã fecerit. utrũ quia natura
.ẽ. anquia ex nichilo facta.ẽ: & inueniet uolun¬
tatẽ malã non ex eo. eẽ. inciꝑe qđ natura . ẽ.
sed ex nichilo natura facta ẽ. Nã si natura¬
causa .ẽ. uoluntatis malȩ quid aliud cogim᷑ꝰ
dicere nisi ab ono fieri malũ. & bonũ. eẽ. cau¬
sam mali. si quidẽ a natura bona fit uoluntas
mala : Quod unde fieri potest ut natura bo
na quã uis mutabilis antequã habeat uo¬
luntatẽ malã faciat aliquid mali hoc. ẽ.
ipsã uoluntatẽ malã : Nemo igit᷑ quȩrat ef¬
ficientẽ causã malȩ uoluntatis. Non eñĩ est

Expanded text:
Qui ergo dicit eum, qui consensit tentanti adque Qui ergo dicit eum, qui consensit tentanti adque suadenti, cui non consensit alius, ad inlicite utendum pulchro corpore, quod uidendum ambobus pariter adfuit, cum ante illam uisionem ac tentationem similes ambo animo et corpore fuerint, ipsum sibi fecisse uoluntatem malam, qui utique bonus ante uoluntatem malam fuerit: quaerat quur eam fecerit, utrum quia natura est, an quia ex nihilo facta est, et inueniet uoluntatem malam non ex eo esse incipere quod natura est, sed ex causa est voluntatis malae, quid aliud cogimur dicere, nisi a bono fieri malum, et bonum esse causam mali? siquidem a natura bona fit voluntas mala. Quod unde fieri na, quamvis mutabilis, antequam habeat voluntatem malam, faciat aliquid mali, hoc est ipsam voluntatem malam? Nemo igitur quaerat efficientem causam malae voluntatis: non enim est
Abbreviated transcription (Latin):
oni uel qualicũq susasioni ꝓpria uoluntate con¬
senserit: Hanc igit᷑ consensionẽ. hanc malã quȩ
male suadenti ad hibuit uoluntatẽ quȩ in eo
res fecerit quȩrimꝰ. Nã ut hoc qͦq impedim̃tũ ab¬
ista questione tollat᷑: si eadẽ tẽptatione ambo
tẽptent᷑. & unus ei cedat atq consentiat. alter
ueroidem qui fuerat ꝑseueret: quid aliud appa¬
ret nisi unũ noluisse. alterũ uoluisse a castitate
deficere : unde nisi ꝓpria uoluntate : Ubi eadẽ
fuerat inutroq corporis & animi affectio: am¬
boꝵ oculis parit̃ uisa. ẽ. eadẽ pulchritudo:
ambob parit̃ institit occulta tẽptatio. Propͥã
igit᷑ in uno eoꝵ uoluntatẽ malã quȩ res fece¬
rit scire uolentib sibene in tueant᷑: nichil oc¬
currit. Si enĩ dixerimꝰ qđ ipse eã fecerit. quid
erat ipse ante uoluntatẽ malã nisi natura
bona cuiꝰ auctor ds̃ qui .ẽ. imutabile bonũ :

Expanded text:
ioni et qualicunque suasioni propria voluntate conioni et qualicunque suasioni propria voluntate consenserit? Hanc igitur consensionem, hanc malam quam male suadenti adhibuit voluntatem, quae in eo res fecerit quaerimus. Nam ut hoc quoque impedimentum absit, a quaestione tollatur, si eadem tentatione ambo tententur, et unus ei cedat atque consentiat, alter idem qui fuerat perseveret, quid aliud apparet, nisi unum deficere? Unde, nisi propria uoluntate. ubi eadem fuerat in utroque corporis et animi affectio? Amborum oculis pariter uisa est eadem pulchritudo, ambobus pariter institit occulta tentatio; propriam igitur in uno eorum uoluntatem malam res quae fecerit scire uolentibus, si bene intueantur, nihil occurrit. Si enim dixerimus quod ipse eam fecerit, quid erat ipse ante uoluntatem malam nisi natura bona, cuius auctor Deus, qui est inmutabile bonum?
Abbreviated transcription (Latin):
quia malũ. ẽ. quo se conuertit: sed quia ꝑuersa
.ẽ. ipsa conuersio. Id circo non res inferior uo¬
luntatẽ malã fecit: sed rem in feriorẽ praue
atq: in ordinate ipsa quia facta . ẽ. appetiuit.
Si enĩ aliqui duo aequalit̃ affecti animo & cor¬
pore uideant unius corporis pulchritudinẽ.
qua uisa unus eoꝵ ad illicite fruendũ moue¬
at᷑. alt̃ in uoluntate pudica stabilis ꝑseuere:
quid putamꝰ. ẽẽ. causȩ ut in illo fiat in illo non
fiat uoluntas mala : quȩ illã res fecit in quo
facta ẽ : Neq enĩ pulchritudo illa corporis.
Nam eã non fecit in ambobus : quando quidẽ
amboꝵ non disparilit̃ occurrit aspectib An¬
caro intuencis incausa .ẽ: Cur non & illius:
An uero animus : Cur ñ utriusq : Ambos enĩ &
animo & corpore a equalit̃ affectos fuisse p̃dixi¬
mus. Andicendũ ẽ. al terũ eoꝵ occulta maligni
sp̃s suggestione tẽptatũ: quasi non eidẽ suggesa¬

Expanded text:
quia malum est quo se conuertit, sed quia peruersa quia malum est quo se conuertit, sed quia peruersa est ipsa conuersio: idcirco non res inferior uoluntatem malam facit, sed rem inferiorem praue atque inordinate, ipsa quia facta est, appetiuit. si enim aliqui duo aequaliter affecti animo et corpore uideant unius corporis pulchritudinem, qua uisa unus eorum ad inlicite fruendum moneatur, alter in uoluntate pudica stabilis perseueret, quid putamus esse causae ut in illo fiat, in illo non fiat uoluntas mala? quae illam res fecit in quo facta est? neque enim pulchritudo illa corporis; nam eam non fecit in ambobus, quando quidem amborum non dispariliter occurrit aspectibcaro intuentis in causa est? quur non et illius? An uanimo et corpore aequaliter affectos fuisse praediximus? An dicendum est alterum eorum occulta maligni spiritus suggestione tentatum, quasi non eidem suggest
Abbreviated transcription (Latin):
posset ad imere Si gͦ ñ erat sẽpit̾na: quis eã fe¬
cerit quȩro. Restat̃ ut dicat᷑ qđ ea res fecerit ma¬
lã uoluntatẽ in qua nulla uoluntas fuit. Haec
utrũ suꝑior sit requiro. an in ferior: an aequalis.
S si suꝑior : utiq melior. Quomͦ gͦ nullius. ac
ñ potius bonȩ uoluntatis : hoc ĩdem ꝓfecto &
aeqͣlis . Duo quippe quã diu sunt parit̃ uolun¬
tatis bonȩ. ñ facit alt̃ in altero uoluntatẽ malã.
Relinquit᷑ ut inferior res cui nulla uoluntas
.ẽ. fecerit angłicȩ naturȩ quȩ prima peccauit
uoluntatẽ malã Sed etiã res ipsa quȩcũq ẽ.¬
usq ad infimã t̃rã. qm̃ natura & essentia est
ꝓcul dubio bona. ẽ: habens modũ & speciẽ suã
ingenere atq ordine suo. Quomͦ gͦ res bona
efficiens ẽ. uoluntatis malȩ : quomͦ in quã bonũ
.ẽ. causa mali: Cũ enĩ se uoluntas relicto suꝑi¬
ore ad inferiora conuertit. efficit᷑ mala: non

Expanded text:
posset adimere. Si ergo non erat sempiterna, quis eam feposset adimere. Si ergo non erat sempiterna, quis eam fecerit quaero. Restat ut dicatur, quod ea res fecerit malam uoluntatem, in qua nulla uoluntas fuit. Haec utrum superior sit, requiro, an inferior, an aequalis. Sed superior utique melior; quo modo ergo nullius, ac non potius bonae uoluntatis? Hoc idem profecto et aequalis. Duo quippe quamdiu sunt pariter uoluntatis bonae, non facit alter in altero uoluntatem malam. Relinquitur ut inferior res, cui nulla uoluntas est, fecerit angelicae naturae, quae prima peccauit, uoluntatem malam. Sed etiam res ipsa quaecumqueusque ad infimam terram, quoniam natura et essentia est, procul dubio bona est habens modum et speciem suam in genere atque ordine suo. quomodo ergo res bona efficiens est uoluntatis malae? quomodo, inquam, bonum est causa mali? cum enim se uoluntas relicto superiore ad inferiora conuertit, efficitur mala, non