comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
riutam̃ usus ignis ꝗͣ necessariꝰ sit
reb humanis quis ita utuendi pe¬
nitiis habet᷑ exꝑs. ut hoc ñ aliter nisi
ex doctne traditione cognouerit:
Nam ñ solũ heartes quȩ uitȩ huma¬
nȩ sustentatͥces st̃ indigent ignis au¬
xilio: s arboꝵ etiã germinatio fruc̃¬
tuũq mat᷑itas. & animaliũ tam ter¬
restriũ qͣm marinoꝵ natiuitas. neq
pͥncipio ꝓcessisset neq ꝑduraret in
tempora. si caloris beneficiũ defuiss
Aqͣrũ qͦq habundantia ualde fuit.
necessaria: ut incessabilit̾ ⁊ sine in¬
termissione pastũ sibi dehis ignis
attraheret. Intuere deniq diligensi
creatitrã. ⁊ inuenies uim feruoris cunc¬
tis quȩ oriuint᷑ & occidt potent̾ herere.
ddũ telluris actingunt. unde etiã fon¬
tib & puteis largior copia manandi
suppeditat. precipitesq torrentiũ cur¬
sus & humor in multis adu̾sis uide¬
licet horreis cond̾et᷑. Itaq ab orientis

Expanded text:
rumtamen usus ignis quam necessarius sit rumtamen usus ignis quam necessarius sit rebus humanis, quis ita vivendi penitus expers habetur, ut hoc non aliter nisi ex doctrinae traditione cognoverit? Nam non solum eae artes quae vitae humanae sustentatrices sunt, indigent ignis auxilio, sed arborum etiam germinatio, fructuumque maturitas, et animalium tam terrestrium quam marinorum nativitas, neque principio processisset, neque perduraret in tempora, si caloris beneficium defuisset. Aquarum quoque abundantia valde fuit necessaria, ut incessabiliter et sine intermissione pastum sibi de his ignis attraheret. 6. Intuere denique diligentius creaturam, et invenies vim fervoris cunctis quae oriuntur et occidunt, potenter haerere. dum telluris attingunt; unde etiam fontibus et puteis largior copia manandi suppeditat, praecipitesque torrentium cursus, ut humor in multis ac diversis videlicet horreis conderetur. Itaque ab Orientis
Abbreviated transcription (Latin):
pensationẽ t̾restriũ s etiã adꝑfectio¬
nẽ cunctoꝵ. E enĩ breuissima semi¬
plenaq forent omĩa: si maximis ac
principalib elem̃tis aliqͥd minꝰ eẽt.
qͥ qͥłe contͣria sibimet atq alt̾ne sub¬
stantiȩ deuoratoria scimꝰ eẽ. Ignis enĩ
consumit aꝗͣ qͣndo uͥtute p̾cellit: aqͣ
uͦ cũ abundau̾it extinguit ignem.
Erat gͦ necessariũ neq concordare
int̾ se firmit̾ hȩc elem̃ta. nec integͣ
penitꝰ defectione alteriꝰ. p̃b̾e causam
solutionis rerũ omniũ. ideoq suffi¬
cientẽ gub̾nator mundi reposuit
humoris copiã. ut p̾scͥptos sibi t̾mi¬
nos non excedens. ignee posset edaci¬
tati resist̾e. D̾s enĩ qͥ omĩa sub pond̾a¬
tionis & mensurȩ ordinatione con¬
stituit. cui etiã guttȩ imbriũ num̾a
aqͣ in orbe t̾rarũ ꝑman̾e deb̾et. uel
qͣntã igni alimoniã prepararet. Hȩc
est aquarũ ratio. scđm creaturã. Ue¬

Expanded text:
pensationem terrestrium, sed etiam ad perfectiopensationem terrestrium, sed etiam ad perfectionem cunctorum. Etenim brevissima semiplenaque forent omnia, si maximis ac principalibus elementis aliquid minus esset, quae quidem contraria sibimet, atque alternae substantiae devoratoria scimus esse. Ignis enim consumit aquam, quando virtute praecellit, aqua vero cum abundaverit exstinguit ignem. Erat ergo necessarium, neque concordare inter se firmiter haec elementa, nec integra penitus defectione alterius, praebere causam solutionis rerum omnium, ideoque sufficientem gubernator mundi reposuit humoris copiam, ut praescriptos sibi terminos non excedens, igneae posset edacitati resistere. Deus enim, qui omnia sub ponderationis et mensurae ordinatione constituit, cui etiam guttae imbrium numeraaqua in orbe terrarum permanere deberet, et vel quantam igni alimoniam praepararet. Haec est aquarum ratio secundum creaturam. Ve
Abbreviated transcription (Latin):
ruptibilẽ hanc fiuxãq naturã. opi¬
nando ualebit rep̾hend̾e ueld̾im possi¬
bilia figm̃tisq qͥb d̾a narrationi con¬
glutinatis. u̾ba nos ꝓferre. nec exiget ꝓ¬
bationes ꝑqͣs possimꝰ asstruere suꝑ qͥd
aquarũ fuerit nat᷑a fundata. Eaenĩ
ratione qͣ terrã aqͥs grauiorẽ firmantes.
in medio om̃iũ hanc libratã ẽẽ ꝓnun¬
tiant. illã qͦq cȩlestẽ aꝗͣ ꝓpter natura¬
lem impetũ eiꝰ semꝑ adima tendentẽ.
& ꝓpter eqͣlitatẽ ex omĩ sibi parte colla¬
tam. necesse ẽ suꝑ orbẽ t̾rarũ stabiliter
ꝑman̾e. Ergo ampla minis erat aqͣrũ
nat᷑a. ac ñ ꝓteriȩ dimensione diffusa.
s multo largiꝰ illiꝰ ambitũ suꝑabat.
Ita exin icio magnificentissimꝰ arti¬
fex futura ꝓspiciens. sequentiũ uti¬
litatẽ expͥoꝵ dispositione c̃stituit.
Quȩ causa fuit gͦ ut aquȩ enormitaᷤᷤ
exub̾aret interris: Qm̃ necessaria
ẽ reb ignis nat̃a. non solũ eiga dis¬

Expanded text:
em hanc fluxamque naturam, opinando valebit reprehendere, vel impossibilia vel figmentis quibusdam narrationi conglutinata nos verba proferre; nec exiget probationes per quas possumus astruere super quid aquarum fuerit natura fundata. Ea enim ratione qua terram aquis graviorem firmantes, in media omnium hanc libratam esse pronuntiant, illam quoque coelestem aquam, propter naturalem impetum ejus, semper ad ima tendentem, et propter aequalitatem ex omni parte collocatam, necesse est super orbem terrarum stabiliter permanere. Ergo ampla nimis erat aquarum natura, ac non pro terrae dimensione diffusa, sed multo largius illius ambitum superabat. Ita ex initio magnificentissimus artifex futura prospiciens, sequentium utilitatem ex priorum dispositione constituit. Quae causa fuit ergo ut aquae enormitas exuberaret in terris? Quoniam necessaria erat rebus ignis natura, non solum erga dis
Abbreviated transcription (Latin):
nũ nichilomtnꝰ dño uidet᷑ mare qͥa
constringit insulas. non minus eis
munitionẽ prebens qͣm ornatũ. & qr.
classib inuetabilẽ prestat accessũ.
diuitiarũq causas mercatorib sub¬
ministrat. & qr plurima t̾rarũ in co¬
lis ignota nauigantiũ relatione di¬
scunt᷑ multũq penitꝰ uitȩ hominũ
cõmoditatis ex mari tribuit᷑. Nlam
ea que nobis exub̾ant in alias ꝓuin¬
cias regionesq transuehimꝰ. & inde
rursꝰ quȩ minꝰ hic suppeditant ap¬
portant᷑. S unde mͥ possibile erit
maris pulchritudinẽ designare
ita ut conditori uisũ est: Quod si
mare bonũ atq laudabile est apud
đm. qͦmͦ non cetꝰ eccłe catholice pul¬
chrior iudicet᷑ inqͣ etatũ omniũ
sexuũq diu̾sitas uocib glorificato¬
ruĩs adłm fusis. similẽ marinis
fluctib sonũ reddit. quȩ firmiter
inpacis statione fundata nulliꝰ qͣssa¬
tionẽ turbinis sustentat heretici:

Expanded text:
num nihilominus eo videtur mare, quia num nihilominus eo videtur mare, quia constringit insulas, non minus eis munitionem perhibens quam ornatum, et quia classibus invectabilem praestat accessum, divitiarumque causas mercatoribus subministrat; et quia plurima terrarum incolis ignota, navigantium relatione discuntur, multumque penitus vitae hominum commoditatis ex mari tribuitur. Nam ea quae nobis exuberant, in alias provincias regionesque transvehimus, et inde rursus quae minus hic suppeditant apportantur. Sed unde mihi possibile erit maris pulchritudinem designare, ita ut Conditori visum est? Quod si mare bonum atque laudabile est apud Deum, quomodo non coetus Ecclesiae catholicae pulchrior judicetur, in qua aetatum omnium sexuumque diversitas, vocibus glorificatoriis ad Deum fusis similem marinis fluctibus sonum reddit, quae firmiter in pacis statione fundata, nullius quassationem turbinis sustentat haeretici?
Abbreviated transcription (Latin):
tuuisibilesq uenas aqͥs est repleta ma¬
nantib quȩ trahunt ex maripͥncipiũ.
bonũ etiã mare deo uisũ est. & ꝓpter
decursũ quẽ ꝑagit in ꝓfundo t̾rarũ.
receptacłm ẽ fluuioꝵ cunctarũq aqͣ¬
rũ quȩ inse undiq deuoluunt᷑. ma¬
nens intͣ t̾minos suos. Bonũ quoq
hoc qͦd aqͥs aeriis fons qͥda & origo ẽ.
Quȩ cũ fuerit fota calore solano: de¬
ponit humorẽ subtiliorẽ ꝑ tenues ua¬
pores qͥ tͣcti in altiorẽ locũ frigidiq
ꝑfecti. utpote qͥ nubib obumbrant᷑
rores gen̾ant atq imbres. & huic rei
nullus erit incredulus. si ad cacaboᷤᷤ
spumantes feruore respexerit. Quicũ
repleti aqͣ fueriit igne fupposito ua¬
cui sepe reddunt᷑ licet ipsa quoq ma¬
ris aqͣ solis decoqͥ radiis ut nautici
referunt affirmat᷑. Nam uapores ex¬
alantes de pelago suscipiunt penicil¬
lis. atq ita sitis consolant᷑ ardorẽ. Bo¬

Expanded text:
invisibilesque venas, aquis est repleta mainvisibilesque venas, aquis est repleta manantibus quae trahunt ex mari principium. 7. Bonum etiam mare Deo visum est, et propter decursum quem peragit in profundo terrarum, et receptaculum est fluviorum cunctarumque aquarum quae in se undique devolvuntur, manens intra terminos suos. Bonum quoque ob hoc, quod aquis aeriis fons quidam et origo est. Quae cum fuerit fota calore solano, deponit humorem subtiliorem per tenues vapores, qui tracti in altiorem locum, frigidique perfecti, ut pote qui nubibus obumbrantur, rores generant atque imbres. Et huic rei nullus erit incredulus, si ad cacabos spumantes fervore respexerit, qui cum repleti aqua fuerint, igne supposito vacui saepe redduntur; licet ipsa quoque maris aqua, solis decoqui radiis, ut nautici referunt, affirmetur. Nam vapores exhalantes de pelago suscipiunt penicillis, atque ita sitis consolantur ardorem. Bo
Abbreviated transcription (Latin):
fluctib sed uelut pacificis eã cõplexi¬
bus osculat᷑. Uerũtam̃ non ita deo ui¬
deri bonũ mare scripturã dixisse
putandũ est: Ibi enĩ bonũ non aspec̃¬
tu s facture ratione censet᷑. Primo
qr. fons qͥdam totiꝰ humoris qͥ terrã ri¬
gat est mare. qͦd in occultis diffusũ
uenis sic̃ approbant scrupea defossaq
loca ꝑ quȩ cõmeans aqͣ marina cum
aliqͥb montuosis obstaculis retardata
fuerit. impulsa sp̃u qͦ urget᷑ p̃ruptiᷤ
obicib ꝓcedit adlucẽ. potabilis iam
effecta. ꝑ defecationẽ amaritudine
deposita nat᷑ali. Idemq feruidã qͣlita¬
tẽ recipit. cũ ꝑcerta queła metalla
tͣnscurrit. & fit non solũ calida s &
ardens. Qd̃ etiã in insulis plurimis
& indiu̾sis littorib maritimis inue¬
nimꝰ. siqͥdẽ in medit̾raneis ita fieri re¬
gionib constat. Cur autẽ hoc dixerĩ.
Ut assererẽ qr tellus omĩs ꝑ abditaᷤᷤ

Expanded text:
fluctibus, sed velut pacificis eam complexifluctibus, sed velut pacificis eam complexibus osculatur. Verumtamen non ita Deo videri bonum mare Scripturam dixisse putandum est; ibi enim bonum, non aspectu, sed facturae ratione censetur. Primo quia fons quidam totius humoris qui terram rigat est mare: quod in occultis diffusum venis, sicut approbant scrupea defossaque loca, per quae commeans aqua marina cum aliquibus montuosis obstaculis retardata fuerit, impulsa spiritu quo urgetur perruptis obicibus procedit ad lucem, potabilis jam effecta, per defecationem, amaritudine deposita naturali; itemque fervidam qualitatem recipit, cum per certa quaedam metalla transcurrit, et fit non solum calida, sed et ardens. Quod etiam in insulis plurimis et in diversis littoribus maritimis invenimus, siquidem et in mediterraneis ita fieri regionibus constat. Cur autem hoc dixerimus? ut assererem quia tellus omnis per abditas
Abbreviated transcription (Latin):
dus aridusq nat᷑a ẽ: aeri qͥdẽ caloris
interuentu coheret. ꝑsiccitatẽ uͦ t̾rȩ
cõmunicat. E hoc mͦ qͣsi circłs qͥd̃a
& chorus compaginatꝰ alt̾utrũ sibi¬
met conuenientib elem̃tis uidet᷑ eẽ
ꝑfectus. Hȩc ideo disserui: ut ordo
claresc̾et ꝓpter quẽ aridã dñs t̾rã
nominauit. & non potiꝰ tellurẽ uoci¬
tauit aridã. Siccitas enĩ non postmo¬
dũ secuta ẽ: s erat ant̾ior. qͥppe que
Unde etiã tellus utpote pͥncipalis.
causas suȩ notionis assũpsit. & uidit
deus qr bona ẽ aqua. Non omĩmodiᷤᷤ
speciositatẽ eam quȩ ex uultu maris
emicuit bonã deo fuisse uisã sermo
significat pulchritudine creature:
s ineffabiliᷤ sapientia quȩ facta st̃
intuet᷑. Nobis enĩ reuera uoluptuosũ
est mare cũ stabili ceꝑit tͣnqͥllitate
candesc̾e. aut cũ lenib asꝑatũ flabriᷤᷤ
purpureũ colorẽ cernentib ostentat.
& qͣndo ñ uiolentis tellurẽ uerb̾at

Expanded text:
eri quidem caloris interventu cohaeret, per siccitatem vero terrae communicat; et hoc modo quasi circulus quidam et chorus compaginatus, alterutrum sibimet convenientibus elementis videtur esse perfectus. Haec ideo disserui, ut ordo claresceret, propter quem aridam Dominus terram nominavit; et non potius tellurem vocitavit aridam. Siccitas enim non postmodum secuta est, sed erat anterior; quippe quae Unde etiam tellus, ut pote principalis, causas suae notionis assumpsit. 6. Et vidit Deus quia bona est aqua. Non omnimodis speciositatem eam quae ex vultu maris emicuit, bonam Domino fuisse visam, sermo significat pulchritudine creaturae; sed ineffabili sapientia, quae sunt facta intuetur. Nobis enim revera voluptuosum escandescere, aut cum lenibus asperatum flabris, purpureum colorem cernentibus ostentat; et quando non violentis tellurem verberat
Abbreviated transcription (Latin):
prũ caloris attractu abimis sedib ad
suꝑna ꝓducit. iccirco sole antiqͥor ter¬
rene fecunditatis ornatus emicuit.
ut occasio uen̾andi solẽ ut pote auc̃¬
torẽ nascentiũ his qͥ merrore positi
sunt auferret᷑ si tam̃ suaderi potue¬
rint. qr priꝰꝗͣ ipse creatꝰ est erat iam t̾ra
suis fructib decorata. consicdłantes
qd̾ herbis & pabulis sol in nascendo
post̾iorest. Quid gͦ: Dicemus qͥa
pecorb qͥde conditor alimoniã re
Nam qͥ bubꝰ & eqͥs tuis pastũ prepara¬
copiã ministrauit. & subsidia tue ui¬
tȩ ꝑ illoꝵ nutͥmenta recondidit. Semi¬
nũ qͦq ꝓductio qͥd aliud debet intel¬
ligi qͣm tuȩ dispensationis instructio:
Si qͥd̾e holera radicesq plantarũ agre¬
stiũ. non sit dubiũ cibos hõĩb mini¬
strare. Qͦd & si est aliqͦd genꝰ herbȩ alie

Expanded text:
proprii caloris attractu, ab imis sedibus ad proprii caloris attractu, ab imis sedibus ad superna producit, idcirco sole antiquior terrenae fecunditatis ornatus emicuit, ut occasio venerandi solem, ut pote auctorem nascentium, his qui in errore positi sunt auferretur, si tamen suaderi potuerint quia priusquam ipse creatus est, erat jam terra suis fructibus decorata, considerantes quod herbis et pabulis sol in nascendo posterior est. Quid ergo dicemus, quia pecoribus quidem Conditor alimoniam repNam qui bubus et equis tuis pastum praeparacopiam ministravit, et subsidia tuae vitae per illorum nutrimenta recondidit. Seminum quoque productio quid aliud debet intelligi quam tuae dispensationis instructio? siquidem olera radicesque palmarum agrestium non sit dubium cibos hominibus ministrare. Quod etsi est aliquod genus herba
Abbreviated transcription (Latin):
& lignũ fructuosũ facienꝰ
fructũ scđm genꝰ. cuiꝰ sem̃¬
O insemetipso ẽ. Conseguent̾
itaq postꝗͣ. tellus resptrauit. elucta¬
ta iampondus aquarũ: datũ illi pre¬
ceptũ est. germinare priꝰ herbã inde
pabulũ. quod etiã mͦ fieriuidemꝰ. Nã
uox qͣ tr̃ emissa ẽ. & pͥma illa p̃ceptio.
ueluti lex queda nat̾e fuit. & inhesit
terrȩ. ereandi fructiferandiq sibi p̃¬
bens inposterũ facultatẽ. Germinet
terra. Primũ ẽ ingen̾atione nascen¬
tiũ germinatio: deinde cũ paulisꝑ
em̃serit herba fit. & cũ creuerit pa¬
bulũ habet᷑ eacłeq paulatim pube.¬
scens articulat᷑. & ita usq ad tempe¬
stiuã mat᷑itatẽ seminis coalescit.
slam herbosa uiridisq species om̃ib
est cõmunis. Germinet t̾ra herbam
pabuli. Per se uidelicet tellus g̾mina¬
re p̃cepta est: nulliꝰ indigens adtu¬
mento. Qm qͥdã opinantur plantis
Ac seminib solẽ causas p̾stare crescen¬
ddi dũ ea quȩ deterra pullulant.ꝓ

Expanded text:
lignum fructuosum, faciens fructum secundum genus: cujus semen in semetipso est. Consequenter itaque postquam tellus respiravit, eluctata jam pondus aquarum, datum illi praeceptum est germinare prius herbam, deinde pabulum: quod etiam modo fieri videmus. Nam vox quae tunc emissa est; et prima illa praeceptio veluti lex quaedam naturae fuit, et inhaesit terrae: creandi fructificandique sibi perhibens in posterum facultatem. Germinet terra. Primum est in generatione nascentium germinatio, deinde cum paulisper emerserit, herba fit, et cum creverit, pabulum habetur. Eademque paulatim pubescens articulatur; et ita usque ad tempestivam maturitatem seminis coalescit. Nam herbosa viridisque species omnibus est communis. Germinet terra herbam pabuli. Per se videlicet tellus germinare praecepta est, nullius indigens adjumento. Quoniam quidam opinantur plantis ac seminibus solem causas praestare crescendi, dum ea quae de terra pullulant,
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ ꝓpͥam retin̾e cuncta ꝓcurent. &¬
usu meditationis assiduo doctrine
cibũ ruminantes. post digestionẽ
salubrẽ residu flagitent alim̃ta ser¬
monis. His uͦ qͥ uiuendi causas mani¬
b exercent. indulgentiã modico tem¬
pore tribuamꝰ. ut completis oꝑib ani¬
mũ curarũ nexu solutũ. rursus da¬
pib exhibeant uesꝑtinis. Interea dñs
qui magnifica fecit ex nichilo & a
nobis hȩc parua u̾boꝵ ꝓferri libami¬
na dispensauit det uobis intellectũ
suȩ ueritatis. ut ex uisibilib inuisi¬
bilẽ reputetis. ut ex magnitudine.
ac pulchritudine creat᷑ȩ decentẽ glo
tissima capiatis. Neq enĩ aut pecca¬
tis tempꝰ dabit᷑. aut inimico locus
suggerendi contraria relinqi

Expanded text:
tem propriam retinere cuncta procurent, et tem propriam retinere cuncta procurent, et usu meditationis assiduae, doctrinae cibum ruminantes, post digestionem salubrem, residui flagitent alimenta sermonis. His vero qui vivendi causas manibus exercent indulgentiam medio tempore tribuamus; ut completis operibus animum curarum nexu solutum, rursus dapibus exhibeant vespertinis. Interea, Dominus, qui magnifica fecit ex nihilo, et a nobis haec parva verborum proferri libamina dispensavit, det vobis intellectum suae veritatis; ut ex visibilibus invisibilem reputetis, et ex magnitudine ac pulchritudine creaturae, decentem glortissima capiatis. Neque enim aut peccatis tempus dabitur, aut inimico locus suggerendi contraria relinque
Abbreviated transcription (Latin):
Merito gͦ qͥde inrationẽ gignentiũ
manifesta ẽẽ ꝓposuit illa quȩ subinde
ꝑ partes effecta.: opifico sue uͥtutis
sermone ꝑcurrens ut pote mundi
cõnsũmatoria collaudauit. Nã manꝰ
sim ꝓiecta nulli uident᷑ bona. cum
aute᷑ in suũ ordinẽ cõposita redigant᷑
speciẽq congrue formationis acceꝑĩt
aqͣlibet imꝑito facile discernunt᷑. At
uͦ elem̃toꝵ creator. & aute singłoꝵ cõ¬
positionẽ nou̾at cuiꝰq oꝑis bonũ: sin¬
gulaq collaudans cogitationẽ suȩ
mentis ad futurũ exitũ dirigit for¬
matoꝵ. Talisgͦ nc̃ qͦq artifex singłaꝵ
parciũ ds assertor & p̾dicator. s pau¬
lopost omi pariter mundo cõpeten¬
tem laudẽ cũ fuerit consũmatus im¬
ꝑciet. S hic iam narratio mattuti¬
na scde diei t̾minũ sorciat᷑. ut audito¬
rib studiosis inducias prebeamꝰ. quo
int̾ se conferre quȩ dicta st̃ memorieq
beneficio inintimis cordib ad utilita¬

Expanded text:
Merito ergo quidem in rationem gignentium Merito ergo quidem in rationem gignentium manifestam esse proposuit; illa quae subinde per partes effecta sunt, opifico suae virtutis sermone percurrens, ut pote mundi consummatoria collaudavit. Nam manussim projecta nulli videntur esse bona; cum autem in suum ordinem composita redigantur, speciemque congruae formationis acceperint, a quolibet imperito facile discernuntur. At vero elementorum Creator, et ante singulorum compositionem, noverat cujusque operis bonum: singulaque collaudans, cogitationem suae mentis ad futurum exitum dirigit formatorum. Talis ergo nunc quoque artifex singularum partium Deus, assertor et praedicator; sed paulo post omni pariter mundo, competentem laudem, cum fuerit consummatus, impertiet. Sed hic jam narratio matutina secundae diei terminum sortiatur: ut auditoribus studiosis inducias praebeamus, quo inter se conferre quae dicta sunt, memoriaeque beneficio, in intimis cordibus ad utilita
Abbreviated transcription (Latin):
a damhel. sensibiles eẽ uel inuisibiles
incelligende nat᷑e st̃: s consid̾atio eoꝵ
prudent̾ a sensũ habentib contẽpla¬
ta. glorificationẽ ꝑficit creatoris. Non
solũ enĩ aqͣ quȩ suꝑ celos est. tanꝗͣ cet̾is
honore p̃cellens ꝓpter insitã sibimet
uenustatẽ. laude dependit dño. s idde
facere etiã quȩ int̾ra st̃ inuitant᷑. id
dracones & om̃s abissi. Ita nec abissus
quam inpeiorẽ partẽ conant᷑ abicere
fabricatores allegoriarũ refutabilis
estimat᷑ apsalmista. cũ & ipsa scłm
suã qͣlitatẽ hymnos potentiȩ condi¬
toris emittit. & uidit d̾s qr bonũ ẽ
firmam̃tũ. Non ocłoꝵ ꝓbatione dix̃
bonũ. neq enĩ corporeã delectationẽ
p̃stant nobis quȩ constituunt᷑ adeo.
nec ea illoꝵ ꝑcipienda uoluptas est
quȩ uident᷑ iocunda mortalib selbo¬
nũ dixit qͦd artis sue ratione pensat᷑
& ad finẽ fut᷑e cõmoditatis intendit.

Expanded text:
ait Daniel , sensibilis esse vel invisibilis ait Daniel , sensibilis esse vel invisibilis intelligenda natura sunt; sed consideratio eorum prudenter a sensum habentibus contemplata, glorificationem perficit Creatoris. Non solum enim aqua quae super coelos est, tanquam caeteris honore praecellens propter insitam sibimet venustatem, laudem dependit Domino; sed idem facere etiam quae in terra sunt invitantur, id est, dracones, et omnes abyssi . Ita nec abyssus, quam in pejorem partem conantur abjicere fabricatores allegoriarum, refutabilis aestimatur a Psalmista: cum et ipsa secundum suam qualitatem hymnos potentiae Conditoris emittit. 10. Et vidit Deus quia bonum est firmamentum. Non oculorum probatione dixit bonum. Neque enim corpoream delectationem praestant nobis quae constituuntur a Deo, nec ea illorum percipienda voluptas est quae videntur jocunda mortalibus; sed bonum dixit opus quod artis suae ratione pensatur, et ad finem futurae commoditatis intendit.
Abbreviated transcription (Latin):
tur inferiꝰ sꝑc eẽ pͣuitatis affirmant.
ex altitudine nat᷑ali in ꝓfundũ mali¬
ciȩ deuolutos qͦsut tͣbidos ac sediciosoᷤ
& uicioꝵ tumultib fluctuantes mare
ꝓpter uarietatẽ siu ꝓpositi qͦd mutat᷑
assidue nuncupatos. S nos huicemo¬
di sermones ut sominoꝵ comecturas
& aniles fabulas omittentes. aquã in¬
telligamꝰ aqͣm eẽ uerã. seꝑationẽq fir¬
mam̃ti ita ut scͥpt᷑a tͣclit accipiamus.¬
aquȩ dicant᷑ offerre: ñ obhoc estiman¬
dȩ sint rationabilis eẽ nat᷑e. Neq enĩ
qr celi narrant głam dei. modis om̃ib
animati st̃̾: nec firmam̃tũ. sensibile
animal ẽẽ putandũ est: qr enuntiat
facturã manuũ suaꝵ. O̾ce si dixerit
qͥspiã. cȩlos qͥde ñ contẽplabiles ẽẽ uir¬
tutes. firmam̃tũ autẽ factͥcẽ dei poten¬
tiã. sermonẽ qͥdem huiꝰcemodi qͣmuis
sit cõmenticiꝰ tam̃ non asꝑnant̾ admit¬
timꝰ s uerũ hc̃ eẽ nullatenus paciemur.

Expanded text:
tus esse pravitatis affirmant ex altitudine naturali in profundum malitiae devolutos, quos ut turbidos, ac seditiosos, et vitiorum tumultibus fluctuantes, mare propter varietatem sui propositi, quod mutatur assidue, nuncupatos. Sed nos hujusmodi sermones, ut somniorum conjecturas et aniles fabulas omittentes, aquam intelligamus, aquam esse veram, separationemque firmamenti, ita ut Scriptura tradit, accipiamus.quae dicantur offerre, non ob hoc aestimandae sunt rationabilis esse naturae. Neque enim quia coeli enarrant gloriam Dei , modis omnibus animati sunt, nec firmamentum sensibile animal esse putandum est, quia enuntiat facturam manuum suarum. Quod etsi dixerit quispiam, coelos quidem contemplabiles esse virtutes, firmamentum autem factricem Dei potentiam, sermonem quidem nos hujusmodi, quamvis sit commentitius, tamen non aspernanter admittimus, sed verum hunc esse nullatenus patiemur.
Abbreviated transcription (Latin):
& sensꝰ altioris qͣsda nobis figuras obi¬
ciunt. dicentes sꝑitales incorporeasq
uͥtutes mutabilit̾ intelligi deb̾e ꝓaqͥs.
& rursũ qͥdem suꝑ firmam̃tũ reman¬
sisse digniores. inhumiliorib autem
diu̾soriis ut pote cͣssiorib & cenosis.
noxias constitisse. Propt̾ea dicunt eas
aqͣs quȩ suꝑ celos st̾ laudare dnm̃. ic
est optimas uͥtutes quȩ digne st̃ ob
suȩ meritũ puritatis decentib celebͣre

Expanded text:
et sensus altioris, quasdam nobis figuras objiet sensus altioris, quasdam nobis figuras objiciunt, dicentes spirituales incorporeasque virtutes, mutabiliter intelligi debere pro aquis, et sursum quidem super firmamentum remansisse digniores, in humilioribus autem diversoriis ut pote crassioribus et coenosis, noxias constitisse. Propterea dicunt eas aquas quae super coelos sunt, laudare Dominum, id est, optimas virtutes quae dignae sunt, ob suae meritum puritati
Abbreviated transcription (Latin):
ram. qͦmͦ circũ aerẽ qͥ suꝑnos ẽ congre¬
gant᷑. Nullus tam̃ argum̃tationteoꝵ
qͥ de cȩlo disputant simplicitatẽ spi
ritaliũ uelit conformare sermonũ.
Quantũ enĩ caste uiuentiũ mulierũ
pulchritudo. m̃etͥciȩ formositati p̃po¬
nit᷑: tantũ nr̃ sermo scłari noscitur
p̃latus eẽ doctͥne. Illi enĩ coactã u̾bis
suasionẽ soliti sc̃ afferre. nos autẽ
nudã fallendi ꝓferimꝰ u̾itatẽ. S qͥd
opus est nos cõmou̾e certam̃. ilłoꝵ m̃¬
dacia repellentes. cũ possimꝰ script᷑as
suas sibimet conferentes. sine nr̃o la¬
bore illoꝵ exspectare conflictũ: Qui
nec eloqͤntia differentes. nec num̾o
pauciores. nec dignitate det̾iores suiᷤᷤ
adu̾sariis repugnantes. cum ignẽ
rere penitꝰ ac deuorare confir
inopiã subsidia sui erioris exqͥrunt.
Si qͥdẽ & dehis aqͥs qͣs firmam̃ti inter¬
iectio separauit. occasione allegoriaꝵ

Expanded text:
ram, quomodo circum aerem qui super nos est congreram, quomodo circum aerem qui super nos est congregantur. Nullus tamen argumentationi eorum qui de coelo disputanritualium velit conferre sermonum. Quantum enim recte viventium mulierum pulchritudo meretriciae formositati praeponitur, tantum noster sermo saeculari noscitur praelatus esse doctrinae. Illi enim coactam verbis suasionem soliti sunt afferre; nos autem nudam fallendi proferimus veritatem. Sed quid opus est nos commovere certamen, illorum mendacia repellentes, cum possimus scripturas suas sibimet conferentes, sine nostro labore illorum exspectare conflictum? Qui nec eloquentia differentes, nec numero pauciores, nec dignitate deteriores, suis adversariis repugnantes, cum ignem omnia torrere penitus ac devorare confirminopiam subsidia sui erroris exquirunt. Siquidem et de his aquis quas firmamenti interjectio separavit, occasione allegoriarum
Abbreviated transcription (Latin):
dunt usq ad celũ. & moy ses benedi¬
cens tribũ ioseph. exfinib celi & mu¬
tatione solis. & concͦsione mensiũ
& ex ũtice montiũ benedictionẽ dat.
utpote regione telluris rerũ ias
inqͥt tͥ suꝑ caput celũ eneũ. indicans
integrã siccitatẽ atq defectũ liquoris
aeris. ꝑ quẽ t̾renis fructib fecunditas
optata p̃stat᷑. Quando gͦ de celo dicit
emitti rorẽ uel pluuiã: aqͣs intellige
q̃ suꝑiorẽ ten̾e usse st̃ regionẽ. Con¬
glomeratis enĩ uaporib maltũ. ⁊ aere
uentoꝵ flatib condensato. exalationeᷤᷤ
he qͦ subtilit̾ nubib inferunt᷑ ꝑmu¬
tuas acces siones guttȩ ꝑficiunt᷑ suoq
pond̾e collise deorsũ pellunt᷑. Hȩc est
imbriũ gen̾atio. Cũ uͦ fuerit despu¬
matus humor flabroꝵ uolentia. reꝑ¬
cussus ꝙ frigore uehem̃tiꝰ induruerit.
concretis nebulis nix gelata defert᷑
add terrã. & omĩno scłm eiꝰ mod̾ationẽ.
licebit tͥ omniũ aqͣrũ spectare natu¬

Expanded text:
dunt usque ad coelum . Et Moyses benedicens tribum Joseph, ex finibus coeli, et mutatione solis, et concursione mensium, et ex vertice montium benedictionem dat ; ut pote regione telluris rerum taliinquit, tibi super caput coelum aeneum , indicans integram siccitatem, atque defectum liquoris aeris per quem terrenis fructibus fecunditas optata praestatur. Quando ergo de coelo dicit emitti rorem vel pluviam, aquas intellige, quae superiorem tenere jussae sunt regionem. Conglomeratis enim vaporibus in altum, et aere ventorum flatibus condensato, exhalationes hae quae subtiliter nubibus inseruntur, per mutuas accessiones guttae perficiuntur, suoque pondere collisae deorsum pelluntur. Haec est imbrium generatio; cum vero fuerit despumatus humor, flabrorum violentia repercussus, cum frigore vehementius indurescit, concretis nebulis, nix gelata defertur ad terram. Et omnino secundum ejusmodi rationem, licet tibi omnem aquarum exspectare natu
Abbreviated transcription (Latin):
obhoc etiã arbitrari debeniꝰ firmam̃¬
tũ aut unũ ex simplicib eẽ. aut qͦdex
eis ꝓcessit ẽẽ ꝓmistitũ. cũ manifeste
nobis scͥptura p̃cipiat. nichil sensiti
nr̃o licere ampliꝰ qͣm concessũ opinari.
slec illud nos queso p̾tereat indiscussũ.
qͦd postꝗͣ. ds p̾cepit dicens. fiat firma¬
mentũ. non sine ratione adiecit histo
minent᷑ aduidendũ ceci. Quis autẽ tã
surdus ẽ qͣm qͥ ñ audit ita palã uoci¬
ferantẽ script᷑am: Aut qͥs tã cecus. nͥ
qͥ euidentib docum̃tis instructus glam
unigeniti ñ spectat: Edixit d̾s. Fiat
firmam̃tũ. Hec uox destinationis in¬
dicat causã. Qđ autẽ dixit qr fecit d̾s
firmam̃tũ. ꝑfectionis ẽ demonstͣtio.
Nc̃ in reliqͣ sermo u̾tat᷑. E sit diuidens
int̾ aqͣm &e aꝗͣ. Infinita erat qͣntũ dat᷑
intelligi. aquarũ diffusio undiq al¬
luentiũ terrã ita ut alioꝵ etiã elem̃toꝵ
statutos t̾minos uide̾t᷑ excede: ꝓpt̾ea¬

Expanded text:
rari debemus, firmamentum, aut unum ex simplicibus esse, aut quod ex eis processit esse promiscuum, cum manifeste nobis Scriptura praecipiat nihil sensui nostro licere amplius quam concessum est opinari. Nec illud nos, quaeso, praetereat indiscussum, quod postquam Deus praecepit, dicens: Fiat firmamentum, non sine ratione adjecit historminentur ad videndum caeci. Quis autem tam surdus est, quam qui non audit ita palam vociferantem Scripturam? vel quis tam caecus, nisi qui evidentibus documentis instructus, gloriam Unigeniti non respectat? Et dixit Deus: Fiat firmamentum. Haec vox destinationis indicat causam. Quod autem dixit: Quia fecit Deus firmamentum, perfectionis est demonstratio. 5. Nunc in reliqua sermo vertatur. Et sit dividens inter aquam et aquam. Infinita erat, quantum datur intelligi, aquarum diffusio, undique alluentium terram, ita ut aliorum etiam elementorum statutos terminos videretur excedere
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓruptus efficit sonũ tonitrualẽ. for¬
mationẽ tonationis appellat. Unde
tt̃ qͦq arbitram᷑ mnaliqua firmissima
atitra meatũ aquarũ lubricationẽq
consist̾e contentã uocis huiꝰ repagulo
sustineri: qm de aqͣrũ commnuniũ edi¬
tione natiuitatẽ credit᷑ habuisse. Uel
certe humori coagulato similẽ eẽ con¬
uenit estimare: aut eiꝰ alicuiꝰmodi ma¬
teriȩ. quȩ ex diffusione liquoris sũp¬
sit originẽ. qͣlis est lapidis nat᷑a cri¬
stallini. quẽ ferunt exaquarũ concre¬
tione gen̾ari. lapis uero qͥ ꝓprie luci¬
dam possidet ꝑspicuitatẽ. & qͥ scłm
suam nat᷑am fuerit sincerꝰ inuentuᷤ.
nec alicuiꝰ putredinis admixtione fe¬
dat᷑. nec fundus eiꝰ rimis aliqͥb fixus
est: aeri similis habet᷑ incolore. s nul¬
li eoꝵ conferre nos fas ẽ firmam̃tũ.
Querilis enĩ reuera & insipientis ẽ
m̃tis. talẽ caꝑe de cȩlestib optionẽ.

Expanded text:
proruptus efficit sonum tonitrualem, firproruptus efficit sonum tonitrualem, firmationem tonationis appellat. Unde nunc quoque arbitramur in aliqua firmissima natura, meatum aquarum lubricationemque consistere, et contentam vocis hujus repagulo sustineri, quoniam de aquarum communium editione nativitatem creditur habuisse, vel certe humori coagulato similem esse convenit aestimare: aut ejusmodi alicui materiae, quae ex diffusione liquoris sumpsit originem, qualis est lapidis natura crystallini, quem ferun ex aquarum concretione generari. Lapis vero qui proprie lucidam possidet perspicuitatem, et qui secundum suam naturam fuerit sincerus inventus, nec alicujus putredinis admixtione foedatus, nec fundus rimis aliquibus fixus est, aeri similis habetur in colore; sed nulli eorum conferre nos fas est firmamentum. Puerilis enim revera et insipientis est mentis, talem capere de coelestibus opinionem.
Abbreviated transcription (Latin):
gr̃a int̾ced̾e statuta est aqͥs. Sollem¬
ne gͥ scͥpturȩ est. in causis uͥtute prestan¬
tib. hec ꝓferre. uelut si dicat᷑ dñs fir¬
mam̃tũ meũ & refugiũ meũ. & alibi.
Ego firmaui colũpnas eiꝰ. Et laudate
eum infirmam̃to potentiȩ suȩ. & se¬
culares qͥd̾e firmũ corpꝰ dicunt qͣsi con¬
deusatũ: & referunt qͦd ad distinctionẽ
mathematici corporis indicat᷑. Aliud
est enĩ mathematicũ. & aliud qͦd int̾¬
ualloꝵ ꝓlixitate subsistit. id est inal¬
titudine ac latitudine distensũ. Qd̾
autẽ firmũ est cũ sit disiunctum
spaciis. etiã ditriciã possidet. S scͥpt᷑a
consueuit illud corpus qd̾ ẽ ualidũ ni¬
mis ⁊ solidũ. uocare firmam̃tũ. ficut
& aerẽ crassũ & concretũ eodem solet
sepiꝰ appellare uocabulo cũ dicit. Qui firmaũ
tonitritũ. Spissitudinis enĩ duriciẽ
qͣ sp̃c conceptꝰ innubib uiolenterq

Expanded text:
gratia intercedere statuta est aquis. Solemgratia intercedere statuta est aquis. Solemne igitur Scripturae est in causis virtute praestantibus, haec proferre, velut si dicatur: Dominus firmamentum meum et refugium meum . Et alibi: Ego firmavi columnas ejus . Et: Laudate eum in firmamento potentiae suae . Et saeculares quidem firmum corpus dicunt, quasi condensatum; et referunt quod ad distinctionem mathematici corporis indicatur; aliud est enim mathematicum, et aliud quod intervallorum prolixitate subsistit, id est, in altitudine et latitudine distensum. Quod autem firmum est, cum sit disjunctum spatiis, etiam duritiam possidet. Sed Scriptura consuevit illud corpus quod est validum nimis et solidum vocare firmamentum, sicut et aerem crassum et concretum eodem. solet saepius appellare vocabulo, cum dicit: Qui firmavit tonitruum . Spissitudinis enim duritiem, quia spiritus conceptus in nubibus violenterque
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ precipuã. & dix̃ d̾s.Fiat firmam̃¬
tum. & sit diuidens int̾ aꝗͣ & aꝗͣ. Igit᷑
anteꝗͣ radicẽ eoꝵ quȩ scͥpta st̃ attinga¬
mus. exꝑiam᷑ ea quȩ nobis obicienda
pltamꝰ ab aliis imꝓbare. Sciscitant᷑
nanq nos ꝓponentes si spere simile
habet᷑ firmam̃ti corpꝰ sic̃ uisio ipsa te¬
stat᷑. qͦmͦ fiuitans aqͣ semꝑq ad infe¬
riora delubricans pot̾at inglobolita
curuati firmamenti consist̾e. Quib
respondemꝰ. qr ñ omĩmodis qͦd uidet᷑
nobis suspicientib intͥnsecꝰ ẽẽ uolubile.
hoc etiã extͥnsecꝰ in spere similitudraẽ
credit᷑ eẽ formatũ. Siqͥd̾e lauacroꝵ mar¬
moreas uidemꝰ cameras. int̾rus qͥdem
semirotundo scemate fabricatas. in fa¬
stigus uͦ sius habere planiciẽ. Cessent
gͦ suꝑhoc nobis calũpniã gen̾are. iac¬
tantes qͦd aqͣ non possit insuꝑiorib
partib contineri. Reliquũ est ut di¬
cat᷑ quȩ nat᷑a sit firmam̃ti. & cuiꝰ rei

Expanded text:
. Et dixit Deus: Fiat firmamentum, et sit dividens inter aquam et aquam. Igitur antequam radicem eorum quae scripta sunt attingamus, experiamur ea quae nobis objicienda putamus ab aliis improbare. Sciscitantur namque nos, proponentes, si sphaerae simile habetur firmamenti corpus, sicut visio ipsa testatur, quomodo fluitans aqua, semperque ad inferiora delubricans, poterat in globositate curvati firmamenti consistere? Quid respondemus? quia non omnimodis, quod videtur nobis suspicientibus intrinsecus esse volubile, hoc etiam extrinsecus in sphaerae similitudinem creditur esse formatum. Siquidem lavacrorum marmoreas videmus cameras, interius quidem semirotundo schemate fabricatas, in fastigiis vero suis habere planitiem. Cessent ergo super hoc nobis calumniam generare, jactantes quod aqua non possit in superioribus partibus contineri. Reliquum est ut dicatur quae natura sit firmamenti, et cujus rei
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ p̾diximꝰ ut mens nr̃a consurg̾et ad
inqͥsitionẽ utultꝰ eiꝰ de qͦ agimꝰ prudent̾¬
& optime schema huiꝰmodi elocutioniᷤ
assũpsit. Scd̾o loco querendũ est. si ali¬
ud p̾ter qͦd inicio factũ est cęlũ. firma¬
mñtũ fuit. qͦd tam̃ & tpsũ cȩlũ uocitat᷑.
uel si certe duo celi st̃: ꝗͣqͣm phyloso
guas suas truncandas expon̾e. qͣm ut
duos celos ẽẽ concedant. Unũ enĩ asse¬
runt celũ. cuiꝰ naturã minime pati
confirmant ut scd̾m uel t̾ciũ adiciat᷑ ei.
qm inqutiunt tota celi sub̾a inuniꝰ con¬
formatione c̃sumpta ẽ. Singłare nãq¬

Expanded text:
ergo praediximus, ut mens nostra consurgeret ad ergo praediximus, ut mens nostra consurgeret ad inquisitionem vultus ejus de quo agimus, prudenter et optime schema hujusmodi elocutionis assumpsit. 3. Secundo loco quaerendum est si aliud praeter id quod initio factum est coelum, firmamentum fuit, quod tamen et ipsum coelum vocitatur; vel si certe duo coeli sunt, quanquam philosopguas suas truncandas exponere, quam ut duos coelos esse concedant. Unum enim asserunt coelum, cujus naturam minime pati confirmant, ut secundum vel tertium adjiciatur ei, quoniam, inquiunt, tota coeli substantia in unius conformatione consumpta est. Sin
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ d̾m iubentẽ ⁊ loquentẽ uidet᷑ in¬
ducere. nullo nos impediens fascino.
qͦ minus uestigũs indicuisq ꝑducti.
ad contẽplationẽ eiꝰ qͥ est ineffabilis ue¬
niamꝰ. Quȩ enĩ labore quesita st̃. & io¬
cunde ꝑcipiunt᷑. ⁊ diligentissime con¬
seruant᷑. Nlam quoꝵ facilis habet᷑ ad.¬
eptio. eoꝵ sine dubio fastidiosa possessio
est. Propt̾ea nos tramitẽ uere rationis
ingressos ad explorandũ dirigit unige¬
nitũ. & certe nocifero sermone non
nis cooꝑantẽ latere ñ posset. qͥ ppe qͥb
consilioꝵ societas exipsa potestate sub¬
peditat. Nam uox ꝓpt̾ auditũ necessaria
ẽ: &e auditꝰ ꝓpt̾ uocẽ. Ubi uͦ nec aerest.
nec lingua. nec aures. nec tractus asꝑior.
adi sensũ capitis reꝑcussũ sonitũ ꝑdu¬
cendo. ibi nec sermonecessariꝰ est: sed ex
ipsa ut ita dixerĩ cardinali cogitatio¬
ne fit participatio uoluntatis. Sicut

Expanded text:
autem Deum jubentem et loquentem videtur inautem Deum jubentem et loquentem videtur inducere, nullo nos impediens fascino quominus vestigiis indiciisque perducti, ad contemplationem ejus qui est ineffabilis veniamus. Quae enim labore quaesita sunt, et jocunde percipiuntur, et diligentissime conservantur. Nam quorum facilis habetur adeptio, eorum sine dubio fastidiosa possessio est, propterea nos tramitem verae rationis ingressos, ad explorandum dirigit Unigenitum. Et certe vocifero sermone non nis cooperantem latere non posset, quippe quibus consiliorum societas, ex ipsa potestate suppeditat. Nam vox propter auditum necessaria est, et auditus propter vocem. Ubi vero nec aer est, nec lingua, nec aures, nec tactus asperior, ad sensum capitis repercussum sonitum perducendo, ibi nec sermo necessarius est, sed ex ipsa, ut ita dixerim, cardinali cogitatione fit participatio voluntatis. Sicut
Abbreviated transcription (Latin):
int̾ aꝗͣ & aꝗͣ. Primo qͥd̾e reputemꝰ. dis¬
cutientes qͦmͦ d̾s alloquit᷑. Nr̃one id ÷
homtnũ more. qͥ priꝰ fut᷑e rei formã con¬
cipimꝰ intellectu. deinde exsubiectis c̃¬
gruas ⁊ familiares unicuiq significa¬
tiones colligentes expͥmimus. ⁊ post
hoc minist̾us uocaliũ officioꝵ cogita¬
ta manifestantes ꝑ aeris crepitum
& articłati sermonis obseqͥũ publicam᷑
sensũ corde conceptũ. De qͦmͦ non insa¬
nire dicendꝰ ẽ. qͥ łm talib officiis in¬
digere ꝓnunciat. ad explananda qͦ
cogitat᷑. cũ magis piũ sit asserere qr.
uoluntas diuina ⁊ prior. impetus
m̃tis eiꝰ u̾bũ est dei: Quod ideo in spe¬
cie qͣdam scͥptura figurauit. ut osten¬
deret qi ñ solũ fieri uoluit creaturã.
s etiã aliqͦ oꝑante ꝑfecit. Pot̾at enim
sic̃ exinicio de om̃ibꝰ. hystoricꝰ ⁊ mͦ refer¬
re. qr inpͥncipio fecit d̾s celũ. demde
fecit locem. ⁊ postea firmam̃tũ. Nc̃

Expanded text:
discutientes quomodo Deus alloquitur, nostro ne, id est hominum more, qui prius futurae rei formam concipimus intellectu; deinde ex subjectis congruas et familiares unicuique significationes colligentes exprimimus, et post hoc ministeriis vocalium officiorum cogitata manifestantes, per aeris crepitum et articulati sermonis obsequium, publicamus sensum corde conceptum. Et quomodo non insanire dicendus est qui Deum talibus officiis indigere pronuntiat ad explananda quae cogitat; cum magis pium sit asserere, quia voluntas divina, et prior impetus mentis ejus, Verbum est Dei? Quod ideo in specie quadam Scriptura figuravit, ut ostenderet quia non solum fieri voluit creaturam, ed etiam aliquo cooperante perfecit. Poterat enim sicut ex initio de omnibus historicus, et modo referre, quia in principio fecit Deus coelum, deinde fecit lucem, et postea firmamentum: nunc
Abbreviated transcription (Latin):
spectaturi. Uerũtam̃ mnime latere
nos potuit. qr multi opifices labore
suarũ manuũ uictitantes circũstãt
nos ⁊ admonẽt ut narrationẽ ꝓpositã
breuitate stͥngamꝰ. ne diutiꝰ extrahan¬
t᷑ ab oꝑe. Quib hoc respondeo.qr. pars
modica temꝑis fen̾ata deo. ñ solũ ipsa
ñ deꝑit. s cũ magnis abeo rependit᷑
increm̃tis. Om̃s enĩ res quȩ occupatio¬
nũ causas efficiunt. dñs omĩpotens
oportune scilicet tribuens corꝑibꝰ forti¬
tudinẽ animisq leticiã. necñ faculta¬
tẽ negociis ꝑagendis. si tam̃ nos scłari.
b ꝓponenda sꝑitalia censeamꝰ. Qd̾ si for¬
sitan inp̾senti uita remun̾ationẽ bene
gestoꝵ reciꝑe ñ potuerimꝰ. fut᷑is tam̃
scłis copiosos sine dubio thesauros sor¬
tiem᷑. Quaꝓpt̾ obsec uosut om̃s cogita¬
tiones mundanas de ur̃ĩs m̃tib exclu¬
datis. ⁊ penitꝰ mͥ uos integros p̾beatis.
Neq enĩ ullũ cõmodũ capiet p̾sentia

Expanded text:
spectaturi. Verumtamen minime latere spectaturi. Verumtamen minime latere nos potuit, quia multi opifices labore suarum manuum victitantes, circumstant nos, et admonent ut narrationem propositam brevitate stringamus, ne diutius extrahantur ab opere. Quibus hoc respondeo, quia pars modica temporis fenerata Deo, non solum ipsa non deperit, sed cum magnis ab eo rependitur incrementis. Omnes enim res quae occupationum causas efficiunt, Dominus omnipotens opportune scilicet tribuens corporibus fortitudinem, animisque laetitiam, nec non facultatem negotiis peragendis, si tamen nos saecularibus praeponenda spiritalia censeamus. Quod si forsitan in praesenti vita, remunerationem bene gestorum recipere non potuerimus, futuris tamen saeculis, copiosos sine dubio thesauros sortiemur. Quapropter obsecro vos ut omnes cogitationes mundanas de vestris mentibus excludatis, et penitus mihi vos integros praebeatis. Neque enim ullum commodum capiet praesentia
Abbreviated transcription (Latin):
rimȩ diei oꝑa uel potiꝰunius.
neq enĩ fas est ei nos detͣhere
dignitatẽ qͣm a conditore ꝓ¬
meruit. cũ ꝑ se singłariter
ederetur. nullatenꝰ aliarũ connume¬
rata curricłis. qm̃ omĩa qͦ in ea facta
st̃. heri nr̃ sermo disseruit. & hȩc pas¬
sim diuidens. alimoniã mattutinã
uesꝑtinãq lȩticiã p̾stitit animis au¬
ditoꝵ: nc̃ autẽ ad miracła scdi diei
ꝓperamꝰ. Hoc autẽ cõmemorans. ñ
in referentis potentia colloco quȩ di¬
cunt᷑. s inscript᷑e gr̾a quȩ naturalit̾
possidens intelligendi facilitatẽ. illis
amorẽ suũ cordib inspirauit. quȩ ꝑ¬
suasioni suꝑfluȩ antefert̾ ueritatẽ.
sic̃ & psalmꝰ ueri suauitatẽ demon¬
strans. ita dicit. Dulcia faucib meis
u̾ba tua. suꝑ mel ori meo. Heri itaq
qͣntũ possibile fuit erga u̾ba dñĩ cõ¬
memorantes. ur̃os sensus delectatione
repleuimꝰ. inhodiernũq diẽ festinan¬
ter occurrimꝰ. sequentiũ rerũ miracła

Expanded text:
rimae diei opera, vel potius unius, neque enim fas est ei nos detrahere dignitatem quam a Conditore promeruit, cum per se singulariter ederetur, nullatenus aliarum connumerata curriculis, cum omnia quae in ea facta sunt, heri noster sermo disseruit. Et haec passim dividens, alimoniam matutinam, vespertinamque laetitiam praestitit animis auditorum; nunc autem ad miracula secundi diei properamus. Hoc autem commemorans, non in referentis potentia colloco quae dicuntur, sed in Scripturae gratia, quae naturaliter possidens intelligendi facilitatem, illis amorem suum cordibus inspiravit, qui persuasioni superfluae anteferunt veritatem; sicut et psalmus veri suavitatem demonstrans, ita dicit: Dulcia faucious meis verba tua, super mel ori meo . Heri itaque, quantum possibile fuit, erga verba Domini commorantes vestros sensus delectatione replevimus. In hodiernumque diem festinanter occurrimus, sequentium rerum miracula
Abbreviated transcription (Latin):
egibꝰ in posterũ ualitura scriptor in¬
stituit. &e fuit uesꝑa ⁊ fuit mane dies
unus. Quã obrẽ non dix̃ pͥmꝰ s unus  &
certe ꝯsequentiꝰ fuerat ei qui dicturus
ẽ. de scd̾o ⁊ tercio ⁊ qͣrto. pͥmũdiẽ potus
appellare qͣm unũ. S hoc dix̃. aut men¬
surã diei simul noctisq definiens. &

Expanded text:
legibus in posterum valitura scriptor inlegibus in posterum valitura scriptor instituit. Et fuit vespera, et fuit mane dies unus. Quamobrem non dixit, primus, sed unus? Et certe consequentius fuerat ei, qui dicturus erat de secundo et tertio, et quarto, primum diem potius appellare quam unum. Sed hoc dixit, aut mensuram die
Abbreviated transcription (Latin):
comemorat᷑. llox autẽ łr t̾re obumbra¬
tio q sole an occasu c̃dito gen̾at᷑ ⁊tẽ auit̃
non solani corpis motu. s diffusione
pͥncipalis luminis mͦ se subducentis.
mͥ denuo reducentis scd̃m duinã pre¬
tate contigua est. Uerũtam̃ ut nati¬
uitatis diurne pͥuilegia reseruaret.
dix pͥmouesꝑã. docens q nox diem
comitat᷑ llam anteꝙͣ lux crearet᷑ nox
die nox appeslata est:⁊ ideo nouo noimi¬
ne post gen̾ationẽ diei uocitata ẽ. facta
est itaq uesꝑa. & factũ est mane. Lon
dixit dies atq nox: s uesꝑa ⁊ mane.
ut uocabuli iudelicet dignitatẽ parti
meliori tͥbueret. Nã dies eq uesꝑam
maneq contigit E hanc ẽsuetudinẽ
itiies ubiq custodire scriptura. in
temporib num̾andis. Dicimꝰ enĩ tot
dies elapsosẽ. nullã facientes notiũ
m̃tionẽ sic̃ psalmus docet. Diesannoꝵ¬
nroo e it̃m iacob. Dies uitȩ mee breues
ii mialigni. salibi Om̃s dies uite mee.
Eugo osuȩ cẽ hostorie causa relata st̃.

Expanded text:
ox autem dicitur terrae obumbratio, quae sole in occasu condito generatur, tunc autem non solum corporis motu, sed diffusione principalis luminis, modo se subducentis, modo denuo reducentis, secundum divinam praeitate contigua est: verumtamen ut nativitatis diurnae privilegia reservaret, dixit primo vesperam, dicens quia nox diem comitatur. Nam antequam lux crearetur, nodiem nox appellata est: et deo novo nomine post generationem vocitata est: Facta est itaque vespera, et factum est mane: non dixit dies atque nox, sed vespera et mane, ut vocabuli videlicet dignitatem parti meliori tribueret. Nam dies aeque vesperam maneque contingit, et hanc consuetudinem reperies ubique custodire Scripturam in temporibus numerandis. Dicimus enim tot dies elapsos esse, nullam facientes noctium mentionem, sicut psalmus docet: Dies anno Et iterum Jacob: Dies vitae meae breves et mali . Et alibi: Omnes dies vitae meae . Ergo quae tunc historiae causa relata sunt, pro
Abbreviated transcription (Latin):
partes necñ & occiduas c̃tingebat. qͥppe
cuiꝰ nat᷑a lucida est atq ꝑspicua. ꝓpter
qͦd nullas moras aut tempora lux ꝑ eũ
cõmeans sustinebat. Sic̃ enĩ obtutus
nr̃os sine ullo momento temꝑis aer mox
ad ea dirigit qͦ uident᷑. ita lucis acces¬
sũ uelocit̾ & omĩ celeritate ꝑceptũ. ꝑ
om̃s fines suȩ cõplexionis infudit.
Ether qͦq uenustiꝰ illuminatũ efficit᷑.
& aquȩ splendidiores apparent. ñ solũ
qr lucis candore lustrant᷑ s etiã reꝑ¬
cussione eiꝰ micantes. clariorẽ reddũt
aeris effigiẽ. Ita omĩa uox diuina gͣta
& honesta constituit. Nlam sic̃ hi qͥ olei.
asꝑgine ꝑspicitũ sibi ꝓfundũ maris
efficiunt: sic rerũ conditor ds sui oris
afflatu iocunditatẽ lucis mundo re¬
pente p̃buit. Fiat lux dix̃ d̾s: c̾festĩq
p̃ceptio fuit opus. ⁊ facta nat̃a ẽ qua
nichil uoluptuostꝰ infruendo cogia¬
cionẽ pot̾it subire mortaliũ. Si i sicia¬

Expanded text:
partes, necnon et occiduas contingebat, quippe partes, necnon et occiduas contingebat, quippe cujus natura lucida est atque perspicua, propter quod nullas moras aut tempora lux per eum commeans sustinebat. Sicut enim obtutus nostros, sine ullo momento temporis, aer mox ad ea dirigit quae videntur; ita lucis accessum velociter, et omni celeritate perceptum, per omnes fines suae complexionis infudit. Aether quoque venustius illuminatum efficitur, et aquae splendidiores apparent, non solum quia lucis candore lustrantur, sed etiam repercussione ejus emicantes, clariorem reddunt aeris effigiem. Ita omnia vox divina, grata et honesta constituit. Nam sicut hi qui olei aspergine perspicuum sibi profundum maris efficiunt, sic rerum conditor Deus sui oris afflatu, jucunditatem lucis, mundo repente constituit. Fiat lux, dixit Deus: confestimque praeceptio fuit opus, et facta natura est, quia nihil voluptuosius in fruendo cogitationem poterit subire mortalium. Sed et si qua