comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
suo ꝓprio nõ peꝑcit. s pro nob̃ om̃ibuᷤᷤ
tradidit eũ. quo mͦ nõ & cũ illo omĩa
annũciatur. hoc futurũ hostendebat᷑
& antiqͥs iustis ut ꝑ eandẽ fidẽ atiam
ipsi humiliati infirmarentur. & infir¬
mati ꝑficerentur. Quia igitur ner ͤ¬

Expanded text:
o nobis omnibus tradidit illum, quomodo non et cum illo nobis annuntiatur, hoc futurum ostendebatur et antiquis justis, ut per eamdem fidem etiam ipsi humiliati infirmarentur, et infirmati perficerentur. 3. Quia igitur unum
Abbreviated transcription (Latin):
incomuttibilis ueritas. Ubi princi¬
pipalit̾. atq incomuttibilit᷑. sunt
omĩa simul mõ solũ que nũc sunt.
inhac uniuersa creatura uerum
xetiã que fuer̃ ⁊ que futura sunt.
Ibi aut̃ nec fuer̃. nec futura sunt
sed tantũ mͦ sunt & onũa uita sũt.
⁊ omĩa unũ sũt. Et magis unũ ẽ.
& una uttti ẽ. Sic enĩ omĩa ꝑ ipsum
facta sunt ut quic qͥd factũ ẽ in his.
in illo uitt sit & fact̾ti nõsit. Quia
inprincipio nõ factũ ẽ uerbũ. sed
erat uerbũ apuo dm̃. & ds̃ erat
uerbũ. ⁊ om̃ia ꝑ ipsũ facta sunt.

Expanded text:
ncommutabilis veritas, ibi principaliter atque incommutabiliter sunt omnia simul; non solum quae nunc sunt in hac universa creatura, verum etiam quae fuerunt et quae futura sunt. Ibi autem nec fuerunt, nec futura sunt, sed tantummodo sunt; et omnia vita sunt, et omnia unum sunt, et magis unum est et una vita est. Sic enim omnia per ipsum facta sunt, ut quidquid factum est in his, in illo vita sit, et facta non sit: quia in principio non factum est Verbum, sed erat Verbum apud Deum, et Deus erat Verbum, et omnia per ipsum facta
Abbreviated transcription (Latin):
uita erat. Unõ qualis gi cũque
uita. sed uita erat lux hominũ.
Lux utiq racio naliũ menciũ ꝑquas
homines apecoribꝰ differ̃. & ideo sunt
homines. Nõ ergo lux corporea que
lux ẽ carniũ siue de celo fulgeat. sui¬
de teirenis ignibꝰ accendatur. Nec
humanarũ taaitũ carniũ. seo atiã
beluinarũ. & usq adminutissimos
quosq uermiculos. Omĩa enĩ hec.
uident istã lucẽ. Sed illa uita lux
hominũ erat. Nec longe posita. ab
uno quoq nr̃m. In illa enĩ uiuimꝰ

Expanded text:
et non qualiscumque vita, sed vita erat lux hominum: lux utique rationalium mentium, per quas homines a pecoribus differunt, et ideo sunt homines. Non ergo lux corporea, quae lux est carnium, sive de coelo fulgeat, sive terrenis ignibus accendatur, nec humanarum tantum carnium, sed etiam belluinarum et usque ad minutissimos quoque vermiculos. Omnia enim haec vident istam lucem: at illa vita lux hominum erat; nec longe posita ab unoquoque nostrum: in illa enim vivimus,
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc cognoscentes nõ fidenteᷤ in nob̾ erimꝰ.
& hoc ẽ infirmari. Ipse uͦ ꝑficit nos
qui aetiã paulo apło dix̃. Sufficit
tibi gr̃a mã. nã uirtus in infirmi¬
tate ꝑficitur. Per suadendũ ergo
erat homini. quantũ nos dilexerit
ds̃. & quales dilexerit. Quantum
nedisꝑaremus. Quales nesuꝑbiemꝰ.
unc locũ apłs. ꝑ necessariũ sic ex¬
plicat. Comendat aut̃ in quio suã
learitatẽ ds̃ in nob̾. qm̃ cũ adhuc
peccatores essemus. xp̃c ꝓnob̾ mor

Expanded text:
Hoc cognoscentes, non fidentes in nobis erimus; Hoc cognoscentes, non fidentes in nobis erimus; et hoc est infirmari. Ipse vero perficit nos, qui etiam Paulo apostolo dixit: Sufficit tibi gratia mea; nam virtus in infirmitate perficitur . Persuadendum ergo erat homini quantum nos dilexerit Deus, et quales dilexerit: quantum, ne desperaremus; quales, ne superbiremus. Hunc locum Apostolus pernecessarium sic explicat: Commendat autem, inquit, suam charitatem Deus in nobis, quoniam cum adhuc peccatores essemus, Christus pr
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ nec falli. nec ꝑturmꝰ bari uo¬
lumꝰ. Qula sunt nob̾ diuinitus iuisa
congrua ꝑegrinacioni nr̃e. quibꝰ
ad monerem nõhic ẽẽ qd ^ͣ ͤ mus. seo
illuc abistis eẽ redeundũ unde nisi
pendeiemꝰ. hic ea nõ quereremues:
Hac primũ nob̾ ꝑsuadendũ fuit quã¬
tũ nos diligera. ds̃. ne despacionẽ nõ
audeiemꝰ erigi in eũ. Quales autẽ
dilexerit hostendi oportebat. ne tt̃qͣm
de meritis nr̃is suꝑ luentes magis ha¬
beo resiliremꝰ. ⁊ in nr̃a fortitudine ma¬
gis deficeremꝰ. Hac ꝑhoc egit nob̾cũ
ut ꝑ eiꝰ fortitudinẽ pocuis ꝓficeremꝰ
atq ita in infirmitate humilitatis
ꝑficeretur uirtus hearitatis. Hoc sig¬
nificat in psalmo ubi ait. Plu uiam
uoluntariã segrega ds̃ ereditati tue
& infirmata ẽ tu uͦ ꝑfecisti eã. Pluuiã
quippe uoluntariã. nõ nisi gr̃am uult
intelligi. Nõ meritis redditã. s gratiᷤᷤ
datã. Unde & gr̃a nominatur. Dedit
eñ eã nõqr digni eramꝰ sed qr uoluit.

Expanded text:
enim, nec falli, nec perturbari volumus; missa sunt nobis divinitus visa congrua peregrinationi nostrae, quibus admoneremur non hic esse quod quaerimus, sed illuc ab ista esse redeundum, unde nisi penderemus, hic ea non quaereremus. Ac primum nobis persuadendum fuit, quantum nos diligeret Deus, ne desperatione non auderemus erigi in eum. Quales autem dilexerit, ostendi oportebat, ne tanquam de meritis nostris superbientes, magis ab eo resiliremus et in nostra fortitudine magis deficeremus: ac per hoc egit nobiscum, ut per ejus fortitudinem potius proficeremus, atque ita in infirmitate humilitatis perficeretur virtus charitatis. Hoc significat in Psalmo, ubi ait: Pluviam voluntariam segregans, Deus, haereditati tuae; et infirmata est, tu vero perfecisti eam . Pluviam quippe voluntariam nonnisi gratiam vult intelligi, non meritis redditam, sed gratis datam, unde et gratia nominatur: dedit enim eam, non quia digni eramus, sed quia voluit.
Abbreviated transcription (Latin):
homo. uł pocus quantũ ego po¬
tui. & firmitate auctoritatis.
quantũ de scripturis scĩs diui¬
na eloquia patuer̃. quod antiqͥs
patribꝰ nrĩs ante in carnacionẽ
saluatoris. cũ ds̃ apparere diceba¬
tur. uoces ille hac species corpo¬
rales ꝑ angłos factesunt. Siue
ipsis loquentibꝰ. uł agentibꝰ aliqͥd
ex ꝑsona dei. sic̃ aetiã ꝓpħas solere.
hostendimꝰ. Siue ad sum̃tibꝰ ex
creatura. quod ipsi nõ eẽnt ubi
ds̃ figurate de monstraretur
hominibꝰ. Quod genꝰ significacio¬
nũ. nec ꝓpħas omisise multis exem¬
plis. docent scripture. Suꝑ est
igitur iã ut uideamꝰ quod ⁊mato
ꝑ uirginẽ dño. & corporali spe

Expanded text:
homo vel potius quantum ego potui, et firmitate auctoritatis quantum de Scripturis sanctis divina eloquia patuerunt, quod antiquis patribus nostris ante incarnationem Salvatoris, cum Deus apparere dicebatur, voces illae ac species corporales per Angelos factae sunt; sive ipsis loquentibus vel agentibus aliquid ex persona Dei, sicut etiam Prophetas solere ostendimus; sive assumentibus ex creatura quod ipsi non essent, ubi Deus figurate demonstraretur hominibus; quod genus significationum nec Prophetas omisisse, multis exemplis docet Scriptura. Superest igitur jam ut videamus, cum et nato per virginem Domino, et corporali sp
Abbreviated transcription (Latin):
Hinc illa omĩa que de xp̃o uen¬
turo. atq incarne passuro. ses
& resurrecturo inlege figuran¬
tur. que dicta ẽ medictis angłoꝵ.
In quibꝰ angłis. erat utiq & pat᷑.
aliquando filius. aliquando sp̃s
sc̃s. aliquando sine ulla distinccio¬
ne ꝑsone. ds̃ ꝑ illos figurabatur.

Expanded text:
: hinc illa omnia quae de Christo ven: hinc illa omnia quae de Christo venturo in carne atque passuro, sed et resurrecturo in lege figurantur, quae data est in edictis Angelorum, in quibus Angelis erat utique et Pater, do Filius, aliquando Spiritus sanctus, aliquando et sine ulla distinctione personae Deus per illos figurabatur.
Abbreviated transcription (Latin):
cidi usserat : Idem igitur ds̃
abrahe.qui angłs. An pocius ꝑ
angłm. dst Accipe sequeneia.
Certe iã hic angłs manifestissime
ex pressus ẽ. Ad tende tam̃ quid
contexatur. Respiciens tamen¬
abrahã ocłis suis uidit. & ecce
aries unus. tenebatur marbore.
sab&hcornibꝰ. & abi it abraham.
⁊ accepit arietẽ. & obtulit ari¬
filio suo. & cognominauit absa¬
ham nom̃ loci illius. dr̃s uidit.

Expanded text:
cidi jusserat? Idem igitur Deus Abrahae qui angelus, an potius per angelum Deus? Accipe sequentia: certe jam hic angelus manifestissime expressus est; attende tamen quid contexatur: Respiciens Abraham oculis suis vidit, et ecce aries unus tenebatur in arbore sabech cornibus; et abiit Abraham, et accepit arietem, et obtulit filio suo. Et cognominavit Abraham nomen loci illiu
Abbreviated transcription (Latin):
lectũ. quẽ diligis ysahac. & ua¬
de int̾rã excelsã. & offer eũ ibi
olocaustũ. suꝑ unũ montẽ quẽ
tibi hostendero. Certe hic ds
nõ angłs comemoratus est.
Paulõ post uͦ ata sehab& scriptura.
Extendens aut̃ habrahã manũ
suã. sũpsit gladiũ. ut occide¬
r& filiũ suũ. Qe uocauit eũ
angłs dñi decelo. ⁊ dix̃ ei. Abraã
abrahã. Et dix̃. Ecce etgo. &.¬
dix̃ ei. Ne micias manũ tuã
suꝑ puerũ. neq facias ei quic¬
quã. Quid adhec respondent᷑:
An dicturi sũt dm̃ nissise. ut oc¬
cideretur ysahac. & angłm
ꝓibuisse: Porro ipsũ patrem.
aduersus dĩ p̃ceptũ. qui uis¬
serat ut occider&. obtẽperasse
angło ut parcer& : Rudendu
& abiciendus. hic sensus est .
Sed neq hiuic tam crasso egeno¬
& ab iecto. ullũ locũ eẽ serip¬
tura ꝑmitit. que cõtinuo sub¬
Iiungensait:
Nunc enĩ cognor quia times dñtu¬

Expanded text:
igis, Isaac, et vade in terram excelsam, et offer eum ibi in holocaustum super unum montium quem tibi dixero. Certe hic Deus, non angelus, commemoratus est. Paulo post vero ita se habet Scriptura: Extendens autem Abraham manum suam, sumpsit gladium, occidere filium suum. Et vocavit eum angelus Domini de coelo, et dixit ei: Abraham, Abraham. Et dixdixit: Ne injicias manum tuam super puerum, neque facias ei quidquam. Quid ad hoc respondetur? An dicturi sunt Deum jussisse ut occideretur Isaac, et angelum prohibuisse; porro ipsum patrem adversum Dei praeceptum, qui jusserat ut occideret, obtemperasse angelo ut parceret? Ridendus et abjiciendus hic sensus est. Sed neque huic tam crasso et abjecto ullum locum Scriptura esse permittit, continuo subjungens: Nunc enim cogno
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ cognouisse intellegendus ẽ.
seo egisse. ut ꝑcdm̃ ipse abraham
cognoscer&. quantus uires cor¬
dis. ad obediendũ dõ. usq adimo¬
lacionẽ unici filii. Illo mͦ locu¬
cionis quo significatur ꝑeffici¬
entẽ. id qͦd efficitur. Sic̃ dicit᷑.
frigus pigrũ. qͦd pigros facit
Ut ideo cognouisse diceretur. qr
ipsũ abrahã cognoscere fecerat.
Quẽ poterat latere fidei sue fir¬
mitaᷤ. nisi tali experim̃to ꝓbaret᷑.
I ta ⁊hic cognominauit abrahã
nom̃ loci illius. dñs uidit. Id est
quod iuideri se fec̃. Nam conti¬
nuo secutꝰ ait. Ut dicant hodie.
quod in monte dĩs uisus est. Ecce
Quare. insi qͥuia ꝑ angłm dĩs Iam
uero meo quod sequitur. ꝓpħetice
om̃ino angłs loquitur. Ꝙ ꝓsus

Expanded text:
us cognovisse intelligendus est, sed egisse ut per Deum ipse Abraham cognosceret quantas haberet vires cordis ad obediendum Deo usque ad immolationem unici filii: illo modo locutionis quo significatur per efficientem id quod efficitur, sicut dicitur frigus pigrum, quod pigros facit; ut ideo cognovisse diceretur, quia ipsum Abraham cognoscere fecerat, quem poterat latere fidei suae firmitas, nisi tali experimento probaretur. Ita et hic cognominavit Abraham nomen loci illius, Dominus vidit: id est, quod videri se fecit. Nam continuo secutus ait, Ut dicant hodie quod in monte Dominus visus est. Ecce quare, nisi quia per angelum Dominus? Jam vero in eo quod sequitur, prophetice omnin
Abbreviated transcription (Latin):
seo quis ꝑ cũ dixerit admonemuᷤᷤ.
& illa quidem scriptura sepe asserit
angłm eẽ dñi quoloquente iden¬
tidem dicitur. dñs dix̾ sic̃ iã de¬
monstrauimꝰ. Sed ꝓpt̾ eos quicũ
scriptura illic angłm nomunat
ipsũ ꝑ se ipsũ filiũ dĩ. uolunt
intelligi. quia ꝓpt̾ ad nuciacio¬
nẽ paterne. hac sue uoluntatis.

Expanded text:
sed quis per eum dixerit admonemus. Et illa quidem Scriptura saepe aperit angelum esse Dominum, quo loquente identidem dicitur, Dominus dixit, sicut jam demonstravimus. Sed propter eos, qui cum Scriptura illic angelum nominat, ipsum per se ipsum Filium Dei volunt intelligi, quia propter annuntiationem paternae ac s
Abbreviated transcription (Latin):
dilecto ꝓpt̾ me. & cetera. Hec
certe uerba ut dicer& ille ꝑquẽ
loquitur dĩs. hec dic̃ dñs. xtiã
tribus iuiris : Nõne respiciũt
quo modo urgeantur. qui uisi s̃
abrahe. cũ p̾dictũ essed uisi suẽ
ei dĩs. Anquia uiri dicti sunt.
nõ erant angłi: Danelem le¬
gant dicentẽ. Ecce uirgabried
Seo quid ultra differimuᷤᷤ. hora
eorũ euidentissime. atq gra¬
uissimo. alio docum̃to oppilare :
ipsa data manifestissime hosten¬
ditur. Quã certe nullus fide¬
liũ. dubitat dnm dedisse morsi.
ad sub uigandũ ppłm ifrł. Seo
tam̃ ꝑ angłos clatã. teti stephanꝰ
loquitur. Dura ceruice inquid

Expanded text:
, etc. Haec certe verba, ut dicat ille per quem loquitur Dominus, Haec dicit Dominus, etiam tribus viris nonne respiciunt quomodo urgeantur, qui visi sunt Abrahae, cum praedictum esset, Visus est ei Dominus? An quia viri dicti sunt, non erant Angeli? Danielem legant dicentem, Ecce vir Gabriel . 26. Sed quid ultra differimus ora eorum evidentissimo atque gravissimo alio documento oppilare, uipsa data manifestissime ostenditur, quam certe nullus fidelium dubitat Deum dedisse Moysi ad subjugandum populum Israel, sed tamen per Angelos datam? Ita Stephanus loquitur: Dura cervice, inq
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃c scĩ diuisionibꝰ. scđm suã uo¬
luntatẽ. Sed ait aliquis. Cur
ergo scriptũ ẽ. dix̃ dñs ad moysen.
& nõ pocius dix̃ angłs ad moỹsen.
Quia cõ uerba uidicis p̾co ꝓnũ¬
ciat. nõ seribit̾ ingestis. ille
p̃co dix̃. sed ille iuidex.Sic aetiã
loquente ꝓpħa scõ. & si dicamus.
ꝓpħa dix̃. nichil aliud quã dnm̃

Expanded text:
sancti divisionibus secundum suam voluntatem . 23. Sed, ait aliquis, cur ergo scriptum est, Dixit Dominus ad Moysen; et non potius, Dixit Angelus ad Moysen? Quia cum verba judicis praeco pronuntiat, non scribitur in gestis, Ille praeco dixit; sed, Ille judex: sic etiam loquente propheta sancto, etsi dicamus, Propheta dixit, nihil aliud qu
Abbreviated transcription (Latin):
scriptũ ẽ. & dix̾ dñs ds̃ ad abra¬
ham. ⁊ paulo pot. & uisus ẽ dĩs
gelos facta sũt : cũ alio loco
similit̾ dicat. uisus ẽ aut̃ eids
ad licem mambre df̃. sedenti¬
ei. ad ostiũ tab̾naculi sui me¬
ridie: Et tam̃ cõsequent᷑ ad¬
uoigat. Respiciens aut̃ ocłis
suis uidit. & ecce tres uiri sta¬
bant suꝑ eũ. Dequibꝰ iã diximꝰ.
Quo modo poter̃ isti. qui uł auer¬
bis ad intellectũ nolunt ad sur¬
gere. uł facile se ab intellectu
in uerba p̃cipitant. quo modo
poter̾̃ explicare. uisũ eẽ dm̃
ouuris tribꝰ nisi eos sic̃ aetiã cõ¬
sequencia docent. angło fuisse
fateantur. an quia nõdictũ ẽ
angłs ei locutus ẽ. uł apparuit
ꝓpt̾ea dicere audebũt. morsi
quidem illã u̾sionẽ. hac uocem
ꝑ angłm factã. quia ita scriptũ ẽ.
ciã suã dm̃ apparuisse atq so¬
nuisse. Quid quod nec apud
abrahã. de angło tacitum ẽ.
Nã itti legitur. cũ im molanduᷤᷤ
eiꝰ filius p̾ciperetur. Et factũ

Expanded text:
t, Et dixit Dominus Deus ad Abraham ; et paulo post, Et visus est Dominus Angelos facta sunt? Cum alio loco similiter dicat, Visus est autem ei Deus ad ilicem Mambre, sedenti ad ostium tabernaculi sui meridie; et tamen consequenter adjungat, Respiciens autem oculis suis vidit, et ecce tres viri stabant super eum; de quibus jam diximus . Quomodo enim poterunt isti, qui vel a verbis ad intellectum nolunt assurgere, vel facile se ab intellectu in verba praecipitant, quomodo poterunt explicare visum esse Deum in viris tribus, nisi eos, sicut etiam consequentia docent, angelos fuisse fateantur? An quia non dictum est, Angelus ei locutus est, vel, apparuit; propterea dicere audebunt, Moysi quidem illam visionem ac vocem per angelum factam, quia ita scriptum est; tiam suam Deum apparuisse atque sonuisse? Quid quod nec apud Abraham de angelo tacitum est? Nam ita legitur, cum immolandus filius ejus praeciperetur: Et factum
Abbreviated transcription (Latin):
dictus ẽ sermo factus ẽ firmus.
& om̃ĩs p̃uaricacio & in obedi¬
encia uistã. accepit mercedis
retribucionẽ. quomodo nos ef¬
fugiemꝰ. tantũ neglegentes sa

Expanded text:
dictus sermo factus est firmus et omnis praeuaricatio et inoboedientia iustam accepit mercedis retributionem, quo- . modo nos effugiemus tantam neglegentes sa
Abbreviated transcription (Latin):
ua xrorter susstancia
uł si melus dici potest
essencia dei. ubi pro nr̃o mtdu¬
lo ex quantula cũq particula in¬
telliginꝰ patrẽ & filiũ ⁊ spm scm̃

Expanded text:
uapropter substantia, vel, si melius dicitur, essentia Dei, ubi pro modulo nostro ex quantulacumque particulaintelligimus Patrem et Filium et Spiritum
Abbreviated transcription (Latin):
usq ponã mimicos tuos sca¬
bellũ pedũ tuorũ : Nõne
om̃s sunt ministri sp̃s. inadmi¬
nstracionẽ missi ꝓpt̾ eos quifutu¬
risunt hereditatem possidere sa¬
lutis : Hic ostendit illa om̃ia nõ
solũ ꝑ angłos fact̾it. sed aetiã ꝓpt̃

Expanded text:
os scabellum pedum tuorum? Nonne omnes sunt ministri spiritus, ad miistrationem missi, propter eos qui futuri sunt haereditate possidere salutem ? Hinc ostendit illa omnia non solum per Angelos facta, sed etiam propter
Abbreviated transcription (Latin):
dolorẽ. Dolorẽ pegrinacionis sue
desiderio patrie sue & cõditoris eiꝰ
beati dĩ sui. In hogenere hominum
pauꝑes tuos gemo. da mͥ depane tuo
respondere homnubꝰ qui nõ esuriũt
⁊ siciunt iusticiã sed saciati sunt &¬
abundant. Saciauit aut̃ illos fantiꝰ¬
ma eorũ nõ ueritts tua quã repel¬
lendo resilunt. & in suã uanitatem
cadunt. Ego certe seneio quã multa
figmenta pariat corhumanũ.  qui
est cor meũ. iusi cor humanũ: Sed
hoc oro dm̃ cordis. ut nichil exeis sig¬
mentis. ꝓsolido uͦ eruetẽ inhas lit¬
teras. Sed inde ueniat in eas. quieqͥ
ꝑuenire potuerit. unde michi qua¬
uis ꝓ iecto a facie ocłoꝵ suoꝵ & de

Expanded text:
dolorem ; dolorem peregrinationis suae ex dolorem ; dolorem peregrinationis suae ex desiderio patriae suae, et conditoris ejus beati Dei sui. In hoc genere hominum,pauperes tuos gemo, da mihi de pane tuo respondere hominibus qui non esuriunt et sitiunt justitiam , sed satiati sunt et abundant. Satiavit autem illos phantasma eorum, non veritas tua, quam repellendo resiliunt, et in suam vanitatem cadunt. Ego certe sentio quam multa figmenta pariat cor humanum: et quid est cor meum, nisi cor humanum? Sed hoc oro Deum cordis mei, ut nihil ex eis figmentis pro solido vero eructuem in has litteras, sed inde veniat in eas quidquid per me venire potuerit, unde mihi, quamvis projecto a facie oculorum suorum ,
Abbreviated transcription (Latin):
patri equale atq coeternũ ẽ.
qua & ipse utriq equalis. atq
cocternus ẽ. sed utiq ꝑcreatu¬
rã. que illis modis formari. &
.exsistere potind corporeis atq
mortalibꝰ sensibꝰ apparuerit. qͦd
inter illas demonstracione ᷤ. &
tas intersit. Quod ab alio
uolumine. commodius hordie¬
infirmitatẽ suã. Qui uͦ iã eugila¬
ui eius amore corã se uiluit ad eũ que
intrare uolens nec ualens eo que sibi
lucente at tendit iise. iuenitq se
suãq egritudinẽ illius mundicie. cõ¬
tẽꝑari nõposse cognouit. flere dulei
hab&. Cumq dep̾cari ut atiã atque
atiã misereatur donec exuat totã
gratuito pignore salutis accepto. ꝑ¬
eiꝰ hunicũ saluatorem hominis & in¬
luminatorem. Hunc ita egentẽ at
dolentẽ. sciencia nõ mslat quia heari¬
tas edificat. Preposuit enĩ scienciã
sciencie. Preposuit scire infirmitaã
suã.magis quã scire mundi menia.
fundamenta t̾rarũ. ⁊ fastigia celoꝵ
Et hane aponendo scienciã adposuit

Expanded text:
Patri aequale atque coaeternum est, qua et ipse utrisque aequalis atque coaeternus est, sed utique creatura quae illis modis formari et existere potuit corporeis atque mortalibus sensibus apparuerit, quid inter illas demonstrationes et tas, intersit: quod ab alio volumine commodius ordiefirmitatem suam. Qui vero jam evigilain ejus amore coram se viluit, ad eumque intrare volens nec valens, eoque sibi lucente attendit in se, invenitque se, suamque aegritudinem illius munditiae contemperari non posse cognovit; flere dulce habet, cumque deprecari, ut etiam atque etiam miscreatur, donec exuat totam gratuito pignore salotis, per ejus unicum Salvatorem hominis et illuminatorem: hunc ita agentem et dolentem scientia non inflat, quia charitas aedificat ; praeposuit enim scientiam scientiae, praeposuit scire infirmitatem suam, magis quam scire mundi moenia, fundamenta terrarum, et fastigia coelorum: et hanc apponendo scientiam, apposuit
Abbreviated transcription (Latin):
ueteribꝰ libris. conscripta sũt.
Uiri fr̃s & patres. auclite inquid.
D sͣ głe apparuit abraie patrinro
cũ eẽt pimesopotamiã. Ne quiᷤᷤ
apparuisse mortaliũ. in cõsequen¬
tibꝰ dic̃. quod moysi angłs appa¬
inuerbo isto. ⁊ factus ẽ in qͥlinuᷤᷤ
int̾ra maclian. ubi genint filioᷤᷤ
duos. & cõpletis illic annis qua¬
draginta. apparuit illi inde¬
sũ ds̃ patrũ tuorũ. ds̃ abraham
ds̃ rsahac. & ds̃ iacob. Tremefac¬
tus aut̃ moyses. nõ audebat eõ¬

Expanded text:
onscripta sunt: Viri fratres et patres, audite, inquit: Deus gloriae apparuit Abrahae patri nostro, cum esset in Mesopotamia . Ne quis aapparuisse mortalium, in consequentibus dicit, quod Moysi angelus appain verbo isto, et factus est inquilinus in terra Madian, ubi generavit filios duos. Et expletis annis quadraginta, apparuit illi in desum Deus patrum tuorum, Deus Abraham, Deus Isaac, et Deus Jacob. Tremefactus autem Moyses, non audebat con
Abbreviated transcription (Latin):
turã facta ẽẽ manifestũ ẽ. ꝙ si
nos lat& quo modo ea moustris
angłis fecerit. ꝑ angłos tam̃ eẽ
facta. nõ ex nr̃o sensu dicimus.
qua oporta sapere. Sed sapimꝰ
ad tẽperanciã. sic̃ nob̾ ds partituᷤᷤ
est mensurã fidei. & credimus
ꝓpt̃ quod & loquimur. Extat

Expanded text:
manifestum est. Et si nos latet quomodo ea ministris Angelis fecerit, per Angelos tamen esse facta, non ex nostro sensu dicimus, lus sapere; sed sapimus ad temperantiam, sicut Deus nobis partitus est mensuram fidei , et credimus, propter quod et loquimur . Ex
Abbreviated transcription (Latin):
turarũ. unde mens nr̃a deuia¬
re nõ deb&. Ne relicto soldam̃to
diumni eloquii. ꝑsuspicionũ sua¬
rũ abrupta p̾cipitetur. ubi nec
sensus corporis regit. nec ꝑspicua
racio. ueritatis eluc&. Aꝑtissi¬
me quippe scriptũ est. in epła ad
ebreos. cũ dispensacio nom tes¬
tim̃ti. ad ispensacione ueteriᷤ
testam̃ti. sełm cõgruencia se

Expanded text:
a deviare non debet, nec relicto solidamento divini eloquii per suspicionum suarum abrupta praecipitari, ubi nec sensus corporis regit, nec perspicua ratio veritatis elucet. Apertissime quippe scriptum est in Epistola ad Hebraeos, cum dispensatio Novi Testamenti a dispensatione Veteris Testamenti s
Abbreviated transcription (Latin):
men dici aninius erat apud hominem.
id est inhomine. Cũ animus nõ sit cor
simul cũ patre. Itti ne ergo dicimus
ut pater sit generator magnitudi
nis. generator uirtutis. generator
sapientie sue. filius aut̃ magnitudo
uirtutis. & sapientia. Deus uero mag¬
nus omnipotens. sĩpiens ambo simul:
Quo modo ergo ds̃ dedeo lumen delu¬
mine. Hõ erã simul ambo. deus de deo¬
scilic& patre. Hec ambo simul lumen
de lumine. sed solus filius de lumine
patre. Nisi forte ad insinuandũ & bre¬
uissime inculcandũ. quod quo ȩternus
est patri silius. ita dictũ estꝰ ds̃ de
deo. & lum̃ delumine. ⁊ siquid hoc
modo dicitur. hac si diceretur: hoc
quod nõ est filius sine patre. de hoc
quod nõ est pater sine filio. Id est hoc
lumen. quod lum̃ nõ est sine patre.
de hoc lumine patre. quod lumen nõ

Expanded text:
men dici, Animus erat apud hominem, men dici, Animus erat apud hominem, id est, in homine: cum animus non sit corpsimul cum Patre. Itane ergo dicimus, ut Pater sit generator magnitudinis, hoc est generator virtutis, vel generator sapientiae suae: Filius autem magnitudo, virtus, et sapientia: Deus vero magnus, omnipotens, sapiens, ambo simul? Quomodo ergo Deus de Deo, lumen de lumine? Non enim simul ambo Deus de Deoscilicet Patre: nec ambo simul lumen de lumine, sed solus Filius de lumine Patre. Nisi forte ad insinuandum et brevissime inculcandum quod coaeternus est Patri Filius, ita dictum est, Deus de Deo, et lumen de lumine, et si quid hoc modo dicitur, ac si diceretur, Hoc quod non est Filius sine Patre, de hoc quod non est Pater sine Filio, id est, hoc lumen quod lumen non est sine Patre, de hoc lumine Patre quod lumen non
Abbreviated transcription (Latin):
bo simul dicuntur. Si & teti sunt iã
ergo nec ds est pater sine filio. nec
silius deus sine patre. s ambo sonul
deus. & quod dictũ est inprincipio
erat uerbũ. in patre erat uerbũ
ntelligitur. Aud si in principio sic
dictum est. hac si diceretur ante om¬
ma quod sequitur & uerbũ erat a¬
put dm̃. uerbũ quidem solus filiuᷤ
accipitur. nõ simul pater ⁊ filius. ⁊ tt̃¬
quã ambo unũ uerbũ. Sic enĩ unũ¬
uerbũ quo modo imago. Nõ autem
pater ⁊ silius. simul ambo imago.
seo filius solus imago patris. quẽ ad mo¬
dũ & filius.  nõ enĩ ambo simul filius.
uod uero ad unigitur. ⁊ uerbũ erat
apud dm̃. multũ est ut sic intellegat᷑.
Ierbũ quod solus filius erat apud cdm̃
quod nõ solus est pater. s pater & filius
imus ds̃. Sed quit mirũ si induabus qͥ¬
busdã rebus longe inter se diuersis. po¬
test hoc dici. Quid enĩ tran diuer¬
sum. quã animus & corpus. Potest ta¬

Expanded text:
bo simul dicuntur. Si haec ita sunt, jam bo simul dicuntur. Si haec ita sunt, jam ergo nec Deus est Pater sine Filio, nec Filius Deus sine Patre, sed ambo simul Deus. Et quod dictum est, In principio erat Verbum; in Patre erat Verbum, intelligitur: aut si in principio sic dictum est, ac si diceretur, Ante omnia; quod sequitur, Et Verbum erat apud Deum, Verbum quidem solus Filius accipitur, non simul Pater et Filius, tanquam ambo unum Verbum sic enim Verbum quomodo Imago, non autem Pater et Filius simul ambo imago, sed Filius solus imago Patris, quemadmodum et Filius: non enim ambo simul filius: quod vero adjungitur, Et Verbum erat apud Deum; multum est ut sic intelligatur, Verbum, quod solus est Filius, erat apud Deum, quod non solus est Pater, sed Pater et Filius simul Deus. Sed quid mirum, si in duabus quibusdam rebus longe inter se diversis potest hoc dici? Quid enim tam diversum, quam animus et corpus? Potest ta
Abbreviated transcription (Latin):
EDSI NOLDICITUR InsC ipso nisi
quod ad filiũ dicitur. id est pater
uł genitor uł principiũ eius. si & iam
gign̾ens. & ei quod dese gignit cõsequẽ¬
ter principiũ est. quicquid aut̃ aluit
dicitur. cũ filio dr̃. uł potuis infilio.
iue magnus. ea magnitudine quã ge¬
nuit. Siue iustus. ea iusticia quã ge¬
nuit. Siue bonus. ea bonitate qua ge¬
nuit. Siue potens. ea potentia. uł uir¬
tute quã genuit. Diue sapiens. ea sa¬
pientia quã genuit. Magnitudo aut̃
psa qua dicitur pater. s magnitudi¬
nis generator. Filius uero sicut in
se ipso dicitur filius. quod nõ cũ patre
dicitur sed ad patrẽ. nõ sic & inse ipso
magnus. sed cũ patre cuius ipse mag¬
nitudo est. Sic & sapiens cũ patre
dicitur. cuius ipse sapientia est. Si¬
cut ille sapiens cũ filio. qui ea sapi¬
entia sapiens ͤ quã genuit. Q uic qͥd
ergo ad se dicuntur. nõ dicitur alter
sine altero. Id est quicquid dicunt᷑
quod substtartiã eorũ hostendat am¬

Expanded text:
si non dicitur in se ipso nisi quod ad Filium dicitur, id est, pater, vel genitor, vel principium ejus; si etiam gignens ei quod de se gignit, consequenter principium est; quidquid autem aliud dicitur, cum Filio dicitur, vel potius in Filio, sive magnus ea magnitudine quam genuit, sive justus ea justitia quam genuit, sive bonus ea bonitate quam genuit, sive potens ea potentia vel virtute quam genuit, sive sapiens ea sapientia quam genuit: magnitudo autem ipsa non dicitur Pater, sed magnitudinis generator: Filius vero sicut in se ipso dicitur Filius, quod non cum Patre dicitur, sed ad Patrem, non sic et in se ipso magnus, sed cum Patre cujus ipse magnitudo est: sic et sapiens cum Patre dicitur, cujus ipse sapientia est; sicut ille sapiens cum Filio, quia ea sapientia sapiens est quam genuit: quidquid ergo ad se dicuntur, non dicitur alter sine altero, id est, quidquid dicuntur quod substantiam eorum ostendat, am
Abbreviated transcription (Latin):
sue genitor est. & bonitatis. ⁊ eterni¬
tatis. & omĩpotentie. Huic enim ca¬
lũpnie facile respondetur. Sic non
offici quia multe nominata sunt. ut
ille multorũ filiorũ coeternorũ sit pi¬
ter. quẽ ad modũ nõ eficitur ut duoꝵ
sit cum dicitur. xp̃c dei uirtus: ⁊ dei
sapientia. Eadem quippe uirtus. que
sapientia. & eadem sapientia. que unrtꝰ
ta igitur &iam de ceteris. ut ea¬
dem sit magnitudo. que uirtus. Et
si qua alia. uł supra comemoratasũt.
uel comemorari ad huc possun

Expanded text:
suae genitor est, et bonitatis, et aeternisuae genitor est, et bonitatis, et aeternitatis, et omnipotentiae. Huic enim calumniae facile respondetur, sic non effici, quia multa nominata sunt, ut ille multorum filiorum coaeternorum sit pater; quemadmodum non efficitur ut duorum sit, cum dicitur Christus Dei virtus et Dei sapientia. Eadem quippe virtus quae sapientia, et eadem sapientia quae virtus est: ita igitur etiam de caeteris, ut eadem sit magnitudo quae virtus, et si qua alia, quae vel supra commemorata sunt, vel commemorari adhuc possunt.
Abbreviated transcription (Latin):
cio adid cogit. ut dicamus dm̃ patrẽ
nõ eẽ sapientẽ. nisi abendo saprentiã
quã genuit. nõ ex sistendo ꝑse pater
ipse sapientia. De inde si teti est filuᷤ
quoq ipse sicut dr̃ ds̃ dedeo. lumen
delumine. uidendũ est utrũ possit.
sapientia desapientia dici. si non est
ds̃ pater ipsa sapientia. sed tantũ ge¬
nitor sapientie. Quod sitemius curnõ
& magnitudinis sue. ⁊ bonitatis. & ȩti¬
nitatis. ⁊ onũpotentie sue gonitor sit.
Ut nõ ipse sit sua magnitudo. ⁊ sua boni¬
tas. ⁊ sua eternitus & sua omi potentu
s ea magnitudine magnus sit quam
genuit. & ea bonitate bonus. ⁊ ea et̃¬
nitute eternus. ⁊ ea omĩpotentia om̃¬
potens. que de illo nata est. sicut nõ
ipse sua sapientia est. sed ea sapientu
sapiens est. que de illo natti est. Ham
illud formidandũ. neco gamus multoᷤ
filios dei dicere. preter ad obtionẽ erea¬
ture coeternos patri. si magnitudinis

Expanded text:
tio ad id cogit, ut dicamus Deum Patrem tio ad id cogit, ut dicamus Deum Patrem non esse sapientem, nisi habendo sapientiam quam genuit, non existendo per se Pater ipsa sapientia. Deinde si ita est, Filius quoque ipse sicut dicitur Deus de Deo, lumen de lumine, videndum est utrum possit sapientia de sapientia dici, si non est Deus Pater ipsa sapientia, sed tantum genitor sapientiae. Quod si tenemus, cur non et magnitudinis suae, et bonitatis, et aeternitatis, et omnipotentiae suae genitor sit, ut non ipse sit sua magnitudo, et sua bonitas, et sua aeternitas, et sua omnipotentia, sed ea magnitudine magnus sit quam genuit, et ea bonitate bonus, et ea aeternitate aeternus, et ea omnipotentia omnipotens quae de illo nata est, sicut non ipse sua sapientia est, sed ea sapientia sapiens est quae de illo nata est? Nam illud non est formidandum, ne cogamur multos filios Dei dicere, praeter adoptionem creaturae, coaeternos Patri, si magnitudinis
Abbreviated transcription (Latin):
tem & sapientiã. Et hinc nõ nulli nr̃i
aduersus arrianos. hoc modo ratioci¬
nati sunt. Eos dum tuxat qui prius
se aduerses chatolicã fidem extuler̃.
Iam ipse arrius. dixisse fertur. Si fi¬
lius est. natus est. Si natus est. erat
tempus. quando nõ erat filius. Nõ in¬
tellegens. &iam natũ eẽ dõ. sempiter¬
nũ eẽ. ut sit quo e ternus patri filiuᷤ
icut splendor qui gignitur abigne
atq difunditur. coeuus est illi & eẽt
coeternus. si eẽt ignis ȩternus. Un de
quidã posteriores asriani. ab iecerũt
istt̃ sententiã. Ealsiq sunt nõ extepo¬
re cepisse filiũ dei. Sed inter disputa¬
tiones quas habebant nr̃i. aduersus
eos qui dicebant erat tempus quando
nõ erat filius. hanc &iam nõ nulli. ra¬
ciotinacionem inserebant. Si dei filius
uirtus & sapientia dei est. nec unquã
ds̃ sine uirtute. ⁊ sine sapientia fuit
coçternus est deo patri filius. Dicit
est dicere. Nõ igitur erat tempus.
quando nõ erat filius. Que raciotina¬

Expanded text:
ei sapientiam . Et hinc nonnulli nostri adversum Arianos hoc modo ratiocinati sunt, eos duntaxat qui prius se adversum catholicam fidem extulerunt. Nam ipse Arius dixisse fertur, Si filius est, natus est; si natus est, erat tempus quando non erat filius: non intelligens etiam natum esse Deo sempiternum esse, ut sit coaeternus Patri Filius, sicut splendor qui gignitur ab igne atque diffunditur, coaevus est illi, et esset coaeternus, si esset ignis aeternus. Unde quidam posteriores Ariani abjecerunt istam sententiam, fassique sunt, non ex tempore coepisse Filium Dei. Sed inter disputationes quas habebant nostri adversum eos qui dicebant, Erat tempus quando non erat Filius, hanc etiam nonnulli ratiocinationem inserebant: Si Dei Filius virtus et sapientia Dei est, nec unquam Deus sine virtute et sapientia fuit, coaeternus est Deo Patri Filius: dicit est dicere: non igitur erat tempus quando non erat Filius. 2. Quae ratiocina
Abbreviated transcription (Latin):
deus quod nõ est filius sine patre &
de dõ quod nõ est pater sine filio. ꝑ¬
fecte intellegatur. quod nõp̃cessit ge¬
nitor illud quod genuit. Quod si
itii est hoc solũ de eis dici nõpotest
illud de illo. quod simul ambo nõ sũt.
Sicut uerbũ de uerbo dici nõpotest.
quia nõ simul ambo uerbũ. sed soluᷤ
filius. Hec imago de imagine. quia
nõ simul ambo imago. Nec filius de
filio. quia nõ simul ambo filius. S¬
scd̾m quod dr̃. ego & pater unum
sumus. U̾nũ sumus enĩ dictum est.

Expanded text:
d non est Filius sine Patre, et de Deo quod non est Pater sine Filio, perfecte intelligatur quod non praecessit genitor illud quod genuit. Quod si ita est, hoc solum de eis dici non potest, illud de illo, quod simul ambo non sunt. Sicut Verbum de verbo dici non potest, quia non simul ambo verbum, sed solus Filius: nec imago de imagine, quia non simul ambo imago: nec Filius de Filio, quia non simul ambo filius, secundum quod dicitur, Ego et Pater unum sumus . Unum sumus enim dic
Abbreviated transcription (Latin):
peccatorũ. que nõfit nisi ꝑ
eũ. qui sanguine suo uicit prĩ¬
cipe peccatorũ. Ex hac fide ꝙ
toli uitti que eũq nociones s.
in animo fidelis hominis. cũ me¬
moria cõtinentur. & recor datione
inspicuntur. & uoluntati placent
reddunt quandã sui generis
trinitutem. S& imago dei deqͥ
in eius adiutorio post loquemur.
nõ dũ in ipsa est. Quod tunc me¬
lius apparebit. cum demoñstra¬
du tum fuerit ubi sit. Quod
futuro uolumine lector ex¬

Expanded text:
peccatorum; quae non fit nisi per peccatorum; quae non fit nisi per eum qui sanguine suo vicit principem peccatorum. Ex h notiones sunt in animo fidelis hominis, cum memoria continentur, et recordatione inspiciuntur, et voluntati placent, reddunt quamdam sui generis trinitatem. Sed imago Dei, de qua in ejus adjutorio post loquemur, nondum in ipsa est: quod tunc melius apparebit, cum demonstratum fuerit ubi sit: quod in futuro volumine lector ex
Abbreviated transcription (Latin):
quidẽ aliquã trmitatẽ eum ipsa
fit tercia. S& nõ scdm eã ui¬
uitur. quando illa que cogittant᷑
uł ut falsa nõplacent. Cũ aut̃
uera eẽ credantur. & ea que ibi
diligenda sunt diliguntur. iam
scd̃m truitatẽ interioras homi¬
nis uiuitur. Scdm hoc enĩ uiit
quisq quod diligit. Quo modo
autẽ diligtantur que nesciunt᷑
s& titntũ ereduntur. Iam questio
ista tcta est. insuper ioribus
libris. & muentũ neminẽ diligere
quod penitus ignorat. Ex his
autẽ que notti sunt diligi. quã¬
do diligi dicuntur ignotit..
unc librũ istũ itt claudimus.
ut admoneamus quod iustus exsi¬
de uunt. Que fides ꝑdileccio¬
nẽ oꝑatur. Itt ut uirtutes
quoq ipse quibus prudenter. for¬
titer. temperanter. iusteq
uiuitur. om̃s adeandẽ referan¬
tur fidem. Non enĩ alit̾ uere.
poterũt eẽ uirtutes. que tam̃
in hac uitti nõ ualent tantũ
ut aliquando nõ sit hic neces¬
saria. qualium cumq remissio

Expanded text:
quidem aliquam trinitatem, cum ipsa quidem aliquam trinitatem, cum ipsa sit tertia: sed non secundum eam vivitur, quando illa quae cogitantur velut falsa non placent. Cum autem vera esse creduntur, et quae ibi diligenda sunt diliguntur, jam secundum trinitatem interioris hominis vivitur: secundum hoc enim vivit quisque quod diligit. Quomodo autem diligantur quae nesciuntur, sed tantum creduntur? Jam quaestio ista tractata est in superioribus libris , et inventum neminem diligere quod penitus ignorat; ex iis autem quae nota sunt diligi, quando diligi dicuntur ignota. Nunc librum istum ita claudimus, ut admoneamus quod justus ex fide vivit : quae fides per dilectionem operatur , ita ut virtutes quoque ipsae quibus prudenter, fortiter, temperanter, justeque vivitur, omnes ad eamdem referantur fidem: non enim aliter poterunt verae esse virtutes. Quae tamen in hac vita non valent tantum, ut aliquando non sit hic necessaria qualiumcumque remissio
Abbreviated transcription (Latin):
inde formatur acies recordatio¬
nis eius. quando delns cogitat.
& uoluntis recordantis atq cogi¬
taatis. utrumq cõiungit. Nul¬
lomodo titmen dixerimus istum.
cum hoc agit. scđm̃ trinitatẽ
interioris hominis agere. s& po¬
cius exterioris. Qura id solum
meminit. & quando uult. & quan¬
tũ uult intuetur. quod ad sensũ
cor poris ꝑtin&. qui uocatur
auditus. Nec aliud quã corpo¬
ralium rerũ. idest sonor um
tali cogitatione. iagies uer¬
sat. Si autẽ quod uerba illa
significant. teneat & recolat.
iam quidem aliquid interioris
hominis agit. S& nõ dũ dicen¬
dus uł putandus est iuiuere scd̾m
interioris hominis trinitatem.
siea nõ diligit que ibi piedicant᷑
p̃cipiuntur ꝓmittuntur. Potest
enim eam ad hoc tenere atq co¬
gitatre. ut falsa eẽ existimãs
conetur &iam redarguere.
olunttis e̾rgo illa que ibi con¬
iungit ea que memoria tene¬
bantur. ⁊ ea que inde aciei cogi¬
tationis in pressa sunt. implo

Expanded text:
inde formatur acies recordatioinde formatur acies recordationis ejus, quando de his cogitat; et voluntas recordantis atque cogitantis utrumque conjungit? Nullo modo tamen dixerimus istum, cum hoc agit, secundum trinitatem interioris hominis agere, sed potius exterioris: quia id solum meminit, et quando vult, quantum vult intuetur, quod ad sensum corporis pertinet, qui vocatur auditus, nec aliud quam corporalium rerum, id est sonorum, tali cogitatione imagines versat. Si autem quod verba illa significant, teneat et recolat; jam quidem aliquid interioris hominis agit: sed nondum dicendus vel putandus est vivere secundum interioris hominis trinitatem, si ea non diligat quae ibi praedicantur, praecipiuntur, promittuntur. Potest enim etiam ad hoc tenere atque cogitare, ut falsa esse existimans, conetur etiam redarguere. Voluntas ergo illa, quae ibi conjungit ea quae memoria tenebantur, et ea quae inde in acie cogitationis impressa sunt, implet
Abbreviated transcription (Latin):
iam & in quarto libro huiuf
oꝑis. multa de hacre dixerim.
apatre sit missus. ꝓpter eos qui
dicunt eũ qui misit. &fum qui
missus est et uales natura eẽ
nõposse. Hic autẽ ad distinguẽ¬
dam actiuã scientiã. a contepla¬
tiua sapientia. ꝑlacuit quippe
uł ut gradatim ascendentibus
mutraq requirere apud interio¬
rem hominem quandã sui cuiꝰq
generis trinitatł. sic̃ prius
apud exteriorẽ quesiuonus.
nr̃o modulo. si tamen uł hoc
possumus saltem meniginate. &
per speculũ contuendã. exer¬
citatione in his inferioribus.
rebus mente ueniamus. Huiꝰ
igitur uerba fidei. quiꝰquis inso¬
lis uocibus memorie comendauerit.
nesciens quid significẽt. sicut so.¬
lent qui grece nesciunt. uer¬
ba greca tenere memoriter.uł
latina similiter. uł cuiusq cũq
alterius lingue. qui eius igna¬
ri sunt. nõne hab& quandã in
suo animo trinitatẽ. Cui & in
memoria sũt illi uerborũ soni
xiam quando inde bogitut. Q

Expanded text:
jam et in quarto libro hujus jam et in quarto libro hujus operis multa de hac re dixerim ; a Patre sit missus , propter eos qui dicunt, eum qui misit, et eum qui missus est, aequales natura esse non posse; hic autem, ad distinguendam activam scientiam a contemplativa sapientia. 26. Placuit quippe velut gradatim ascendentibus in utraque requirere apud interiorem hominem quamdam sui cujusque generis trinitatem, sicut prius apud exteriorem quaesivimus;, pro nostro modulo, si tamen vel hoc possumus, saltem in aenigmate et per speculum contuendam exercitatiore in his inferioribus rebus mente veniamus. Hujus igitur verba fidei quisquis in solis vocibus memoriae commendaverit, nesciens quid significent; sicut solent qui graece nesciunt, graeca verba tenere memoriter, vel latina similiter, vel cujusque alterius linguae, qui ejus ignari sunt: nonne habet quamdam in suo animo trinitatem, quia et in memoria sunt illi verborum soni, etiam quando inde non cogitat; et
Abbreviated transcription (Latin):
hominũ est. Nec ttmen
omnium est fides. quia cor mun¬
dante ad beatitudinẽ ꝑuenitur
ta fit ut ꝑisttom quã nõ om̃s uo¬
lunt. ad illa. tendendũ sit. quã
nemo pot est tẽ qui nolit. Bea¬
tos se eẽ uelle. om̃s in corde suo
uident. Canta que est in hac re
nature humana conspiratio.
ut nõ fallatur liomo. qui hoc
exanimo suo. de animo conicit
alieno. Deni q om̃s id uelle nos
nouimus. multi uero in morta¬
les. se eẽ posse desperant. cũ id
quod om̃s uolunt. idest beatus
nullus eẽ aliter possit. Uolunt
toomen &iam in mortales eẽ
sipossent. S& nõ credendo qͦd
possint. nõ itu uiuunt ut possinit.
ecessaria est ergo fides. ut bea¬
titudinẽ consequamur om̃ibus
humane nature bonis. id est ꝟani¬
mi & corporis. Hanc autẽ inxp̃o
ulterius. nec nisi ꝑ illum quẽ¬
quã liberari adiaboli chnĩatu.
ꝑremissionẽ peccator ũ. incuiuᷤᷤ
uitti. eadem fides hab&. de qua
& mn hoc libro sic̃ potui. ꝓspa¬
cio temporis disputitui. Cum

Expanded text:
hominum est: nec tamen omnium est fides, qua cor mundante ad beatitudinem pervenitur. Ita fit ut per istam quam non omnes volunt, ad illam tendendum sit quam nemo potest esse qui nolit. Beatos esse se velle, omnes in corde suo vident, tantaque est in hac re naturae humanae conspiratio, ut non fallatur homo qui hoc ex animo suo de animo conjicit alieno; denique omnes id velle nos novimus. Multi vero immortales se esse posse desperant, cum id quod omnes volunt, id est beatus, nullus esse aliter possit: volunt tamen etiam immortales esse, si possent: sed non credendo quod possint, non ita vivunt ut possint. Necessaria ergo est fides ut beatitudinem consequamur, omnibus humanae naturae bonis, id est, et animi et corporis. Hanc autem fidem iulterius: nec nisi per illum quemquam liberari a diaboli dominatu, per remissionem peccatorum: in cujus quam vita, eadem fides habet. De qua et in hoc libro, sicut potui, pro spatio temporis disputavi, cum
Abbreviated transcription (Latin):
lomodo ttmen seriptum eẽt apid
apłm. alii datur sermo sapientie.
alii sermo scientie. nisi & ꝓpria
singulis nominibꝰ hec singula uo¬
carentur. dequor ũ distinccio
deamus. quid sermo iste ꝓlixius
effecerit. quid collegerit quo

Expanded text:
lo modo tamen scriptum esset apud lo modo tamen scriptum esset apud Apostolum, Alii datur sermo sapientiae, alii sermo scientiae; nisi et proprie singulis nominibus haec singula vocarentur, dedeamus quid sermo iste prolixus effecerit, quid collegerit, quo
Abbreviated transcription (Latin):
constituti. nisi querere. aliqͣ
media. ꝑque ad illa que intellec¬
xerunt sublimia ꝑuenirent.
Atq itti in deceptores demones
in ciderunt. Perquos factũ ẽ
ut inmutitrent głam incorrup¬
tibilis dei. insimilitudinis imagi¬
nis corruptibilis hominis. & uolu¬
crum ⁊ quadrupedum. ⁊ serpen¬
cium. Intitlibus enĩ formis &iã
idola instituerunt. suie coluer.
nobis fidem derebus tempor alibꝰ
inserit. ipse desempiternis exibꝙ
uerititem. Per ipsũ ꝑgimus ad
ipsum tendimus. Per scientiam
ad sapientiã. Ab uno tamen eo¬
demq xp̃o nõ recedimus in quo s
om̃s tesauri sapientie & scientie
absconditi. S& nunc de scientia
loquimur. post de sapientia.
quantum ipse donauerit locu¬
turi. Neo ista duo sic accipra¬
mus. quasi noliceat dicere. uł
isttĩ sapientiã. que inrebus hu¬
manis est. uł illã scientiã que
indiuinis. Loquendi enĩ latiore
consuetudine utrumq sapientu
utrumq scientia dici potest. Nul¬

Expanded text:
constituti, nisi quaerere aliqua constituti, nisi quaerere aliqua media per quae ad illa quae intellexerant sublimia pervenirent: atque ita in deceptores daemones inciderunt, per quos factum est ut immutarent gloriam incorruptibilis Dei, in similitudinem imaginis corruptibilis hominis et volucrum et quadrupedum et serpentium . In talibus enim formis etiam idola instituerunt, sive coluerunnobis fidem de rebus temporalibus inserit, ipse de sempiternis exhibet veritatem. Per ipsum pergimus ad ipsum, tendimus per scientiam ad sapientiam: ab uno tamen eodemque Christo non recedimus, in quo sunt omnes thesauri sapientiae et scientiae absconditi. Sed nunc de scientia loquimur, post de sapientia, quantum ipse donaverit, locuturi. Nec ista duo sic accipiamus, quasi non liceat dicere, vel istam sapientiam quae in rebus humanis est, vel illam scientiam quae in divinis. Loquendi enim latiore consuetudine, utraque sapientia, utraque scientia dici potest. Nul
Abbreviated transcription (Latin):
un geniti a patre plenũ gr̃a
& ueritate. Si gr̃am referamꝰ
ad scientiã. uerittitẽ ad sapien¬
ciã. puto nos ab illa duarũ istti¬
rũ rerũ. distinccione quã co¬
mendauimus. nõ aborere. Inrebꝰ
enĩ ꝑtempus hortis. illa sũma
gr̃a est. quod homo inunitute
ꝑsone. cõ uinctus est dõ. In reb
uero a ternis sũma ueritas
recte tribuitur dei uerbo.
Quod uerbũ idem ipse est. unige¬
nitus apatre. Plenũ gre & ueri¬
tatis. Ld hactum est. ut idem ip¬
se sit. inrebus ꝓnobis tempora¬
liter gestis. eui peandem fidem
mundamur. ut eum stabiliter
contemplemus. irebus eterniᷤᷤ
lli autẽ precipiu gentiũ philo¬
sophi. qui inuisibilia dei ꝑea que
facta sunt intellecto conspicere
potuerunt. tten quia sme
mediatore. id est sine homine. xp̃o
filosophati sũt. quẽ nec uenturũ
ꝓpħis. nec uenisse apłis credider᷑.
ueritutẽ detinuer̃. sic̃ de illis
dictũ est. miniquitute. Nonpo¬
tuerunt enĩ in lns rebus infimis

Expanded text:
nigeniti a Patre, plenum gratiae et veritatis . Si gratiam referamus ad scientiam, veritatem ad sapientiam, puto nos ab illa duarum istarum rerum distinctione, quam commendavimus, non abhorrere. In rebus enim per tempus ortis, illa summa gratia est, quod homo in unitate personae conjunctus est Deo: in rebus vero aeternis summa veritas recte tribuitur Dei Verbo. Quod vero idem ipse est Unigenitus a Patre plenus gratiae et veritatis, id actum est ut idem ipse sit in rebus pro nobis temporaliter gestis, cui per eamdem fidem mundamur, ut eum stabiliter contemplemur in rebus aeternis. Illi autem praecipui gentium philosophi, qui invisibilia Dei, per ea quae facta sunt, intellecta conspicere potuerunt, tamen quia sine Mediatore, id est, sine homine Christo philosophati sunt, quem nec venturum Prophetis, nec venisse Apostolis crediderunt, veritatem detinuerunt, sicut de illis dictum est, in iniquitate. Non potuerunt enim in his rerum infimis
Abbreviated transcription (Latin):
pientie tes auros hab&. ⁊scien¬
cie. Nam scribens apłs. ad colosẽ¬
ses. uolo uos scire inquid. quan
incarne. Ut corda eorũ con¬
de. & iomibus diuiciis. ple¬
nitudinis intellectus. ad cognos
Quatrͤnus nouerat apłste
sauros istos. quantũ eorũ pe¬
netrauerat. & meis ad quãta
ꝑuenerat. quis pot est nosse :
Ego tamen scd̃m id quod scrip¬
tum est. unieuiq autẽ nr̃m
datur manifesttitio sps adu¬
tilitittẽ. alii quidem datur
ꝑ spm̃ sermo sapientie alii ser¬
mo scientie. scd̃m eundem sp̃m.
si itt inderse distitut hec duo
ut sapientia diumis. scientia
humanis. ad tributa sit rebuᷤ
& mecũ om̃s eus fideles. Ꝙ cum
lego uerbũ caro factũ est. &
habitituit in nobis. in uerbo in

Expanded text:
pientiae thesauros habet et scientiae. Nam scribens Apostolus ad Colossenses: Volo enim vos scire, inquit, quantin carne; ut consolentur corte et in omnibus divitiis plenitudinis intellectus, ad cognoscQuatenus noverat Apostolus thesauros istos, quantum eorum penetraverat, et in eis ad quanta pervenerat, quis potest nosse? Ego tamen secundum id quod scriptum est, Unicuique autem nostrum datur manifestatio Spiritus ad utilitatem: aper Spiritum sermo sapientiae, alii sermo scientiae secundum eumdem Spiritum , si ita inter se distant haec duo, ut sapientia divinis, scientia humanis attributa sit rebus, et mecum omnis ejus fidelis. Et cum lego, Verbum caro factum est, et h