comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
diluculo. Conturbate su̾̃t gentes & inclinata st̾
regna: dedit uocem suam mota est terra. Dñs
uͥtutũ nobiscũ: susceptor nr̃ cls iacob. Suscipiens
ergo puerum di puerum suum regina caritas euexit
ad celum: patriq cło rep̃sentauit. Cui pr placidus ac
serenus accurrens: cito inquit ꝓferte stolam primã
& induite illũ ÷ & date anulũ in manu eius: & calciam̃.¬
ta in pedes eius. Et ꝓducite uitulum saginatũ & ouẽ.
Epulari enim & gaucłe oportet: quia iste filius meus
mortuus fuerat & reuixit ÷ ꝑierat & inuentus est.
Nota hic quatuor in pueri nr̃i lib̾atione. Primo peni.¬
tentiam s fatuam ⁊ scd̃o fugam s temerariam & irra.¬
tionabilem: tercio pugnam s tepidam & meticulosã ÷
deinde trepidus & pusillanimis in adu̾sis: postremo
ꝓuidus & eruditus & ꝑfectus in regno caritatis. Item

Expanded text:
 inclinata sunt  inclinata sunt regna; dedit vocem suam, mota est terra. Dominus virtutum nobiscum: susceptor noster Deus Jacob . Suscipiens ergo puerum Dei, puerum suum regina Charitas evexit ad coelum, Patrique Deo repraesentavit. Cui Pater placidus ac serenus occurrens: Cito, inquit, proferte stolam primam, et induite illum, et date annulum in manu ejus, et calceamenta in pedibus ejuEpulari enim et gaudere oportet, quia iste filius meus mortuus fuerat, et revixit; perierat, et inventus est . 7. Nota hic quatuor in pueri nostri liberatione. Primo poenitentiam, sed fatuam; secundo fugam, sed temerariam et irrationabilem; terdeinde, trepidus et pusillanimis in adversis; postremo, providus, et eruditus et perfectus in regno charitatis. 1248
Abbreviated transcription (Latin):
ibit nobis: At illa. Ecce ego inquit: mitte me. Tũc
rex. preualens inquit p̃ualebis: & liberabis eum.
Illico egressa a facie dñi: reginam celi caritatem to¬
ta comitat᷑ milicia celestis. Ueniensq & descendẽs
in castra: a uirtute & leticia p̃sentie sue ilico oĩa
exhilarauit : commota composuit: turbata paca¬
uit. Reddita est miseris lux: timidis fiducia.
Reclit coram spes que pene aufug̾at: fortitudo
que pene corruerat. Resumit constantiam tota
sapientie militia. At inimici ciuitatem obsiden¬
tes ÷ quenam est inquiunt tanta exultatio in
castris: Non fuit tanta exultatio heri & nudius.¬
tercius. Ue nobis. benit deus in castra. ue nobis. sũ.¬
giamꝰ isrłem. O̾s enini pugnat ꝓ eis. Sic fugien¬
tib inimicis. gr̃e di impetus letificat ciuitatem
cłi: sc̾i̾ficauit tabernacłm suum altissimus. D̾s in
medio eiꝰ ñ cõmouebitur: adiuabit eã ds mane¬

Expanded text:
ibit nobis? At illa: Ecce ego, inquit, mitte me. Tunc ibit nobis? At illa: Ecce ego, inquit, mitte me. Tunc rex: Praevalens, inquit, praevalebis, et liberabis eum. Egredere; et fac ita. Illico egressam a facie Domini reginam coeli, Charitatem, tota comitatur militia coelestis; veniensque et descendens in castra, virtute et laetitia praesentiae suae illico omnia exhilaravit, commota composuit, turbata pacavit. Reddita est miseris lux, timidis fiducia. Redit coram Spes, quae pene aufugerat; Fortitudo, quae pene corruerat. Resumit constantiam tota Sapientiae militia. At inimici civitatem obsidentes: Quaenam est, inquiunt, exsultatio in castris? non fuit tanta exsultatio heri et nudiustertius. Vae nobis, venit Deus in castra! vae nobis! Fugiamus Israelem: Dominus enim pugnat pro eis. Sic fugientibus inimicis, gratiae Dei impetus laetificat civitatem Dei, sanctificavit tabernaculum suum Altissimus. Deus in medio e
Abbreviated transcription (Latin):
hementi aimprouiso hostiuim impetu omnes turba.¬
ti sunt. & moti sunt sicut ebrius. & omnis sapien¬
tia eorum deuorata est. Et clamauerunt ad dñm
cum tribularentur. Curritur ad arcem sapientie ⁊
mala nuntiantur: consilium queritur. Reuersa
enim ad se prudentia: consulit sapientiam quid
facto opus sit. Illa accelerandum testatur: & que.¬
rendum summni regis auxilium. Et quis in qͥt
ibit nobis: At sapientia : oratio inquit. Et ne
moiam faciat in eundo: ascendat super equum
fidei. Quesita diu oratio & in tanto tumultu uix
tandem inuenta: ad est. Ascendit suꝑ equũ fid̃i ꝓ¬
ficiscit᷑ ꝑ uiam celi: nec cessat donet intret portas
domini in confessione ÷ atria eius in ymnis. Et si¬
cut familiare mancipium accedens ad thronũ głe¬
cum fiducia eius: exponit neccessitatis sue negotium
Audito rex filii ꝑiculo. & conuersus ad consortem reg¬
ni sui caritatem ⁊ o inquit quem mittam &e quis

Expanded text:
hementi et improviso hostium impetu omnes turbahementi et improviso hostium impetu omnes turbati sunt, et moti sunt sicut ebrius, et omnis sapientia eorum devorata est, et clamaverunt ad Dominum cum tribularentur . Curritur ad arcem Sapientiae; mala nuntiantur; consilium quaeritur. Reversa enim ad se Prudentia consulit Sapientiam, quid facto opus sit. Illa accelerandum testatur, et quaerendum summi regis auxilium. Et quis, inquit, ibit nobis? At Sapientia: Oratio, inquit. Et ne moram faciat in eundo, ascendat super equum Fidei. Quaesita diu Oratio, et in tanto tumultu vix tandem inventa est. Ascendit super equum Fidei, proficiscitur per viam coeli, nec cessat, donec intret portas Domini in confessione, atria ejus in hymnis. Et, sicut familiare mancipium, cum fiducia accedens ad thronum gratiae ejus, exponit necessitatis suae negotium. Audito rex filii periculo, conversus ad consortem regni sui Charitatem: O, inquit, quem mittam, et quis
Abbreviated transcription (Latin):
super femur suum. Adest dauid in tympano &
choro ⁊ in cordis &e organo: ceteriq celistis curie
paranimphi. gaudentes & exultantes magis su.¬
per uno peccatore penitentiam agente. quam su.¬
per nonaginta nouem qui non indigent penitẽ.¬
tia. Et ecce ueniens ab aquilone uentus turbinis
&̃ ignis in uoluens ÷ totam concussit domum sa¬
pientie: castra turbauit. Egressus est enim pha¬
rao cum curribus & equitibus persequens fugien.¬
tem isrł. Cogitauerunt etiam & unanimiter siml
aduersus eum testamentum disposuerunt taber.¬
nacula idumeorum & ismaelite. Moab & agare¬
ni gebal &e amon & amalech: alienigene cum habi.¬
tantibus tirum. Etenim assur ille magnus ext̾.
ciuitas. Iam surgunt temptationum machine. Ur-¬
get undiq inimicus ille in insidiis draco. in aper.¬
to leo. Cogit socios ignes inicit: perfodit muros ÷
bella suscitat ⁊ insidias submittit: totius urbis im¬
mittans excidium. Intus uͦ timor & angustie: & a ue.¬

Expanded text:
super femur 1247 suum. Adest David in tympano et super femur 1247 suum. Adest David in tympano et choro, in chordis et organo; caeterique coelestis curiae paranymphi, gaudentes et exsultantes magis super uno peccatore poenitentiam agente, quam super nonaginta novem justis, qui non indigent poenitentia. 6. Et ecce veniens ab aquilone ventus turbinis et ignis involvens totam concussit domum, Sapientiae castra turbavit. Egressus est enim Pharao cum curribus et equitibus, persequens fugientem Israel . Cogitaverunt etiam unanimiter simul adversus eum, testamentum disposuerunt tabernacula Idumaeorum et Ismaelitae, Moab et Agareni, Gebal et Ammon et Amalech, alienigenae cum habitantibus Tyrum. Etenim Assur, ille magnus extermcivitas. Jam surgunt tentationum machinae; urget undique inimicus ille, in insidiis draco, in aperto leo; cogit socios, ignes injicit, perfodit muros, bella suscitat, insidias submittit, totius urbis minitans excidium. Intus vero timor et angustiae; et a ve
Abbreviated transcription (Latin):
simus &t pulcerrimus murus obedientie edificatꝰ.
celos penetrauit: quem bonorum exemplorum hi¬
storie undiq depicte. mirabiliter decorabatit. Edi.¬
ficatus autem erat cum propugnaculis. Mille eli¬
pei ex eo dependebant: omnis armatura fortium
Porta professionis om̃ibus patens. Ianitor in limi.¬
ne. cdignos inducens & indignos abiciens: preco
super portam clamans. Si quis diligit sapientiã
ad me declinet. & eam inueniet: & eam dum in.¬
uenerit beatus est si tenuerit eam. Huc filius
regis occurrentis sibi sapientie ducatu introductꝰ ÷
imio ulnis deportatus. familie regie uallatus ob.¬
sequiis. ad medie ciuitatis arcem perducitur: ubi
ipsa edificauit sibi domum ⁊ scidit columpnas
septem: subdidit sibi gentes ⁊ superborumq & su.¬
blimium colla propria uirtute calcauit. Ibi collo¬
catur in lecto sapientie: quem ambuint sexagin.¬
ta fortissimi ex fortibus isrł. Uniuscuiusq ensis

Expanded text:
simus et pulcherrimus murus Obedientiae aedificatus simus et pulcherrimus murus Obedientiae aedificatus coelos penetrabat, quem bonorum exemplorum historiae undique depictae mirabiliter decorabant. Aedificatus autem erat cum propugnaculis: mille clypei ex eo dependebant, omnis armatura fortium. Porta Professionis omnibus patens; janitor in limine dignos inducens, et indignos abjiciens. Praeco super portam clamans: Si quis diligit Sapientiam, ad me declinet, et eam inveniet; et eam cum invenerit, beatus est si tenuerit eam. Huc filius regis, occurrentis sibi Sapientiae ducatu introductus, imo ulnis deportatus, familiae regiae vallatus obsequiis, ad mediae civitatis arcem perducitur, ubi ipsa aedificavit sibi domum, excidit columnas septem, subdidit sibi gentes, superborumque et sublimium colla propria virtute calcavit. Ibi collocatur in lecto Sapientiae, quem ambiunt sexaginta fortissimi ex fortibus Israel, uniuscujusque ensis
Abbreviated transcription (Latin):
cie. extracto gladio leticie: nolite inquit nolite tur¬
bari ⁊ plures nobiscum sunt quam cum illis. Tũc
prudentia curie celestis assueta consiliis ⁊ cauete
ctione carebit. Proficistimini igitur non tam festi.¬
nanter. quam prudenter. Inimici si non sunt in
itinere: sed uixta iter scandalum solent ponere
in biuus & in triuiis & uiarum amfractibus. Pre¬
cedam itaq. Uos autem tenete uiam iusticie: &¬
uehementer uelociter introducemus uos in castͣ
sapientie: que iam non procul sunt a nobis. Sa.¬
pientia enim est: de qua dicitur. Concupiscis sa
urget timor. spes trahit. munit fortitudo. tem¬
perantia moderatur. prouidet & instruit pru¬
dentia ⁊ ducit & perducit iusticia: appropinqͣt
filius regis castris sapientie. Que noui hospitis
audito aduentu. preoccupat eum qui se concupiscit.
occurrit & ostendit se in uiis hylariter. Cossa profun.¬
de humilitatis castra cingebat. Super quam fortis.¬

Expanded text:
ciae, extracto gladio laetitiae: Nolite, inquit, turciae, extracto gladio laetitiae: Nolite, inquit, turbari; plures nobiscum sunt quam cum illis. Tunc Prudentia curiae coelestis assueta consiliis: Cavete, ctione carebit . Proficiscimini igitur, non tam festinanter, quam prudenter. Inimici enim non sunt in itinere; sed juxta iter scandalum ponere solent, in biviis et triviis, et viarum aufractibus. Praecedam itaque; vos autem tenete viam Justitiae, et velociter introducemus vos in castra Sapientiae, quae jam non procul sunt a nobis. Sapientia enim est, de qua dicitur: Concupiscens saviam carpunt, urget Timor, Spes trahit, munit Fortitudo, Temperantia moderatur, providet et instruit Prudentia, ducit et perducit Justitia. Appropinquat filius regis castris Sapientiae: quae novi hospitis audito adventu, praeoccupat eum, qui se concupiscit, occurrit et ostendit se in viis hilariter. Fossa vero profundae Humilitatis castra cingebat: super quam fortis
Abbreviated transcription (Latin):
tur precipites: effugiunt quidem: sed non sine peri.¬
culo quia sine modo & sine consilio. Propter quod
a patre transmissa accurrit prudentia una le
suminis principibus palatii: in comitatu habens¬
amicam sibi temperantiam. Et tenens currentes:
parcius inquit obsecro parcius. Dicit salomon nr̃.
Qui festinus est pedibus: offendit. Si sic curritis:
offenditis. Si offenditis: caditis. Si caditis: filium
regis quem suscepistis liberandum inimicis reddi¬
tis. Nam si ceciderit: ilico manus eorum super eũ.
Hec dicens frenum discretionis imposuit feruido
illi equo desiderii: eiusq habenas temperantie re¬
gendas cominisit. Cumq timor retro de uicinia
& uirtute in imicorum. & tarditate fuge causare.¬
tur: uade inquit retro prudentia sathanas. scan¬
dalum es nobis. Fortitudo & laus nobis dñs: &
factus est nobis in salutem. Et ecce fortitudo mi.¬
les domini egregius. accurreus ꝑ campum ficlu¬

Expanded text:
tur praecipites, effugiunt quidem, sed non sine peritur praecipites, effugiunt quidem, sed non sine periculo; quia sine modo, sine consilio. 4. Propter quod a Patre transmissa accurrit Prudentia, una de summis principibus palatii, in comitatu amicam habens Temperantiam; et tenens currentes: Parcius, inquit, obsecro parcius: dicit enim Salomon noster: Qui festinus est, pedibus offendit . Si sic curritis, offenditis; si offenditis, caditis; si caditis, filium regis, quem suscepistis liberandum, inimicis redditis. Nam si ceciderit, illico manus eorum erit super eum. Haec dicens, frenum Discretionis imposuit fervido illi equo Desiderii, ejusque habenas Temperantiae regendas commisit. Cumque Timor retro de vicinia et virtute inimicorum, et tarditate fugae causaretur: Vade, inquit Prudentia, retro, Satana, scandalum es nobis. Fortitudo et laus nostra Dominus, et factus est nobis in salutem. Et ecce Fortitudo, miles Dei egregius, accurrens per campum Fidu
Abbreviated transcription (Latin):
meorum immanem multitudinem. fortitudinẽ.
uelocitatem. astutiam. & quis tibi locus hic: At
spes. Ne timeas inquit. Qui nos adiuuat mise.¬
ricors est: qui pro nobis pugnat om̃ipotens est.:
pluresq sunt nobiscum quam cum illis. Super
omnia adduxi tibi a patre missum equum cle¬
siderii: cui cum insederis. me deice ab hiis om¬
nibus proficisseris. Dixit. & mollib stramentis
pie deuotionis submissis ⁊ & bonorum exemploꝵ
calcaribus additis: equo desiderii imposuit filium
regis. Sed frenum defuit: tanta erat festinatio
fugiendi. Illico equus currit ut effrenis: trahit
spes ante:. timor retro uerberibus urget & minis
Tunc uidentes hec conturbati principes edom:
robustos moab obtinuit tremor ⁊ obriguerunt om¬
nes habitatores chanaan. Irruat super eos formido
& pauor in magnitudine brachii tui. Siant immo.¬
biles quasi lapis donec pertrauseat filius tuus dñe:
filius tuus iste quem possedisti. Sed cum sic ferun.¬

Expanded text:
meorum immanem multitudinem, fortitudinem, meorum immanem multitudinem, fortitudinem, velocitatem, astutiam: et quis tibi locus hic? At Spes: Ne timeas, inquit; qui nos adjuvat, misericors est; qui pro nobis pugnat, omnipotens est; pluresque sunt nobiscum, quam cum illis. Super haec omnia, adduxi ubi a patre missum equum Desiderii: cui cum insederis, me duce ab his omnibus securus proficisceris. Dixit, et mollibus stramentis piae Devotionis submissis, et bonorum exemplorum calcaribus additis, equo Desiderii imposuit filium regis; sed frenum defuit, tanta erat festinatio fugiendi. Illico equus currit infrenis, trahit Spes ante. Timor autem retro verberibus urget et minis. Tunc videntes hoc conturbati sunt principes Edom, robustos Moab obtinuit tremor, obriguerunt omnes inhabitatores Chanaan. Irruat super eos formido et pavor in magnitudine brachii tui; fiant immobiles quasi lapis, donec pertranseat filius tuus, Domine, filius iste, quem possedisti . Sed cum sic feran
Abbreviated transcription (Latin):
inopem. & de stercore erigens pauperem ⁊ leuansq
caput eius. & coacta in unum consolationis ueste.
ocłos eius detergens & faciem ⁊ heu inquit quanti
mercennarii in domo patris tui habundant pa¬
nibus ⁊ tu autem hic fame peris: Surge obsecro:
& uade ad patrem tuum. & dic ei. Pater fac me si¬
cut unum de mercennariis tuis. Tunc ille tan¬
dem uix ael se modicum reuersus ⁊ tu ne es in qͥt
spes: Et quomodo spei introitus potuit patere in
tantum & tam horribile profundum desperationis
mee: Ego ego inquit sum spes a patre transmissa:
te aduitura. te non desertura donec te introcducam
in domum patris tui. & in cubiculum genitri.¬
cis tue. Et o inquit dulce ille leuamen laborum.
dulcis consolatio miserorum ⁊ o una & non infima
de tribus cubiculi regii assistricibꝰ. uides carceris
mei profundum immane: uides uincula. que
tamen ad ingressum tuum iam ex maxima par.¬
te dirupta sunt & dissoluta ⁊ uides captiuatorũ

Expanded text:
inopem, et de stercore erigens pauperem, levansque inopem, et de stercore erigens pauperem, levansque caput ejus, et coacta in unum consolationis veste, oculos ejus detergens et faciem: Heu, inquit, quanti mercenarii in domo patris tui abundant panibus, tu autem hic fame peris! Surge, obsecro, et vade ad patrem tuum, et dic ei: Pater, fac me sicut unum ex mercenariis tuis. Tunc ille tandem vix ad se modicum reversus: Tunc es, inquit, Spes? Et quomodo Spei introitus potuit patere in tantum et tam horribile profundum desperationis meae? Ego, ego, inquit, sum Spes, a patre tibi transmissa, te adjutura, te non desertura, donec te introducam in domum patris tui, et in cubiculum genitricis tuae. Et: O, inquit ille, dulce levamen laborum, dulcis consolatio 1246 miserorum! o una, et non infima de tribus cubiculi regii assistricibus! vides carceris mei profundum immane; vides vincula, quae tamen ad ingressum tuum jam maxima ex parte dirupta sunt et dissoluta; vides captivorum
Abbreviated transcription (Latin):
lor. Et ubi nunc est pater ille potentissimus & dul¬
cissimus atq lib̾alissimus: Nunquid potest obliuis¬
ci filium uteri sui: Absit. Non obliuiscitur s mise¬
retur: condolet & conqueritur de absentia & per¬
ditione filii. Mandat amicis ⁊ sollicitat seruos: om.¬
nesq suscitat ad requirendum eum. Unus seruoꝵ
timor ad imperium domini. fugitiui uestigia ꝓ.¬
sequens: in profundo carceris inuenit filium regis.
carceralibus peccatorum sordibus obsitum. uincłis
& catenis male consuetudinis ligatum. miserum
& amentem ⁊ & in miseriis securum & ridententem.
Quem uerbis & uerberibus urgens ut exiret & rediret:
tanta miserum confusione deiecit. ut sicut morti iam
uicinus iaceret: & adhereret in terra uenter eius. Ingres.¬
sus e uestigio alius cui nomen spes. uidensq filium
a timore non erutum. sed obrutum ⁊ non adiutũ
sed deiectum ÷ accessit leniter: & suscitans a terra

Expanded text:
lor! 3. Et ubi modo est pater ille potentissimus et dullor! 3. Et ubi modo est pater ille potentissimus et dulcissimus atque liberalissimus? Nunquid potest oblivisci filium uteri sui? Absit, absit! Non obliviscitur, sed miseretur, condolet et conqueritur de absentia et perditione filii sui. Mandat amicis, sollicitat servos, omnesque suscitat ad requirendum eum. Unus servorum Timor, ad imperium Domini, filii fugitivi vestigia prosequens, in profundo carceris invenit filium regis, carnalibus peccatorum sordibus obsitum, vinculis et catenis malae consuetudinis ligatum, miserum et amentem, in miseriis securum et ridentem: quem verbis et verberibus urgens ut exiret et rediret, tanta miserum confusione dejecit, ut sicut morti jam vicinus jaceret, et adhaereret in terra venter ejus. Egressus evestigio alius, cui nomen Spes, vidensque filium regis a Timore non erutum, sed obrutum; non adjutum, sed dejectum: accessit leniter, et suscitans a terra
Abbreviated transcription (Latin):
tatum carnalium: ꝑ fluct̾us curarum secłarium.
Uidenis antiquus predo lasciuum puerum sine cu.¬
stode. sine rectore. procul a domo patris uagantem:
accessit. & pomula illa in obedientie. manu male ꝑ¬
suasionis ei porrigens. postquam consensum ab eo¬
elicuit. aggressus est miserum. & in terram & t̾rena
gat fortissimis secłaris concupiscentie uincłis alligans.
manusq operationis. & ocłos mentis ⁊ misit eum in na¬
uim male securitatis: & flante uehementer uento adu.¬
lationis. transuexit eum in longinquam regionem dis¬
similitudinis. Ueniens ille in regionem non suam: ue.¬
nalis factus est om̃ibus qui p̃tergrediuntur uiam. Discit
porcos pasc̾e: siliquas porcoꝵ manducare. Dediscit omnia
que didic̃at ⁊ discit que nesciebat: seruilia scilicet oꝑa.
uinctusq in desperationis carcere. ubi in circuitu im.¬
pii ambulant: in mola illa impie circuitionis cogi.¬
tur molere emolumento male conscientie. Prohdo.¬

Expanded text:
tatum carnalium, per fluctus curarum saecularium. 2. tatum carnalium, per fluctus curarum saecularium. 2. Videns autem antiquus praedo lascivum puerum sine custode, sine rectore, procul a domo Patris vagantem; accessit, et pomula illa inobedientiae manu malae persuasionis ei porrigens, postquam ab eo consensum elicuit, aggressus est miserum, et in terram, id est gat, fortissimis ei saecularis concupiscentiae vinculis alligans, manusque operationis, et oculos mentis; misit eum in navim malae securitatis, et flante vehementer vento adulationis, transvexit eum in longinquam regionem dissimilitudinis. Veniens ille in regionem non suam, venalis factus est omnibus qui praetergrediuntur viam. Discit porcos pascere, siliquas porcorum manducare: dediscit omnia quae didicerat, et discit quae nesciebat, servilia scilicet opera. Vinctusque in desperationis carcere, ubi in circuitu impii ambulant, in mola impiae circuitionis cogitur molere emolumenta malae conscientiae. Proli do
Abbreviated transcription (Latin):
ex diues & potens deus om̃p̃c filium fecie Reg¬
sibi hominẽ quem creau̾̃at: cui sicut pue¬
ro delicato. pedagogos delegauit legem pro¬
phas ÷ cet̾osq tutores & actores usq ad p̃fini.¬
tum tempus eius consummatiõis. Instruxit eum
&e monuit ⁊ dñm eum paradysi constituens: om̃s¬
q thesauros glorie sue ei ostendens. & ꝓmittens si
se non desereret. Et nequid deess bonis eius. etiã
liberum arbitrium indulsit. ut bonum eius ess uo¬
luntarium non coactum. Accepta licentia boni &
mali : cepit eum tedere bonoꝵ suoꝵ. a concupiscenti¬
a sciendi bonum & malum. Egressus igitur de pa.¬
radyso bone conscientie noua querens que nesciebat :
pedagogis relictis. manducauit de ligno scientie bo.¬
ni & mali contra uetitum patris. Et abscondens se
miser. & fugiens a facie dñi: cepit uagari puer insipiẽs
ꝑ montes altitudinis ⁊ ꝑ ualles curiositatis ⁊ ꝑ cam¬
pos licentie ⁊ ꝑ nemora luxurie ⁊ ꝑ paludes uolup.¬

Expanded text:
ex dives et praepotens Deus omnipotens filium sibi fecit hominem, quem creaverat, cui sicut puero delicato paedagogos delegavit legem, prophetas, caeterosque tutores et actores usque ad praefinitum tempus ejus consummationis. Instruxit eum et monuit, dominum eum paradisi constituens, omnesque thesauros gloriae suae ei ostendens et repromittens, si se non desereret. Et ne quid deesset bonis ejus, etiam liberum arbitrium ei indulsit, ut bonum ejus esset voluntarium, non coactum. Accepta licentia boni et mali, coepit eum taedere bonorum suorum, a concupiscentia sciendi bonum et malum. Egressus igitur de paradiso bonae conscientiae, nova quaerens quae nesciebat, s, patriis legibus et paedagogis relictis, manducavit de ligno scientiae boni et mali contra vetitum Patris: et abscondens se miser, et fugiens a facie Domini, coepit vagari puer insipiens per montes altitudinis, per valles curiositatis, per campos licentiae, per nemora luxuriae, per paludes volup
Abbreviated transcription (Latin):
sensistis: quia in una fide nicħ officit ecelĩȩ consue¬
tudo diu̾sa. qͥa cum in trib subsistentiis una substan
tia est. rep̃hensibile potest nullatenus ẽẽ. infantẽ in
baptismate uł ter uł semel mergere: qñ &. in trib
mersionib ꝑsonarũ trinitas. & in una potest diuimi¬
tatis singłaritas designari ecce qđ ex ista auetorita
sit usus eccłiȩ sequendus: haimo suꝑ epłam ad ro¬
manos. in suo sensu habundabat Ciprianꝰ. qnͦ semel
bat studiose implebat bonis oꝑib abundando. li¬
cet in hoc nesciꝰ delinqͣret s qͥa bonis oꝑib habun¬
dabat: postea correctus a deo abundauit altiori
sensu ter illos mergendo.

Expanded text:
sensistis, quod in una fide nihil officit Ecclesiae consuesensistis, quod in una fide nihil officit Ecclesiae consuetudo diversa, quia cum tribus subsistentiis una substia est, reprehensibile esse, nullatenus potest infantem in baptismate, vel ter, vel semel mergere, quando et in tribus mersionibus personarum Trinitas, et in una potest divinitatis singularitas dsit usus Ecclesiae sequendus. Haimo super Epistolam ad Romanos: In suo sensu abundabat Cyprianus, quoniam semel bat studiose implebat bonis operibus abundando, licet hoc nescius delinqueret. Sed quia bonis operibus abundabat, postea correptus a Deo abundavit altiori sensu, ter illos mergendo.
Abbreviated transcription (Latin):
tͥnitatis. quȩ sunt partes huiꝰ sacram̃ti: quors singu¬
lũ ñ appellat᷑ sacramentũ baptismatis. s in eo continent᷑.
aptisina est inmersio facta inuocatione tͥnitatis
Alia eĩ que p̾cedunt ad decorẽ sunt & ad reue¬
rentiã. s ñ estĩeis uis ipsius sacramenti. Baptismũ in
terp̃tatur tinctio. Potest etiã baptismũ appellariip̃m
elem̾tũ scificatu. s ñ ita ꝓprie. In hoc loco dicendũ ẽ.
qđ tercio debet fieri ininersio. Aug̾tinꝰ. Postꝙͣ uos
credere ꝓmisistis. t̾cio. capita ur̃a in saero fonte di¬
mersimus. qͥ ordo baptismi duplici misterii signifi¬
catione celebrat᷑. Recte enim t̾cio mersi estis:qͥ accepis¬
tis baptismũ in nomine ihu xp̃i. qͥ t̾cia die resurrex¬
mit sepulture: ꝑ quã xp̃o consepulti estis in baptis
mo. Item gregorius leandro ep̃o de trina mersione
baptismi: nicħ uerius responderi potest quã ipsi

Expanded text:
Trinitatis, quae sunt partes hujus sacramenti; quorum singuTrinitatis, quae sunt partes hujus sacramenti; quorum singua non appellantur sacramentum baptismi, sed in eo continentur. Baptismus est immersio facta cum invocatione Trinitatis. Alia enim quae praecedunt ad decorem sunt et ad reverentiam; sed non est in eis vis ipsius sacramenti. Baptismus enim interpretatur unctio. Potest enim baptismus appellari ipsum elementum sanctificatum; sed non ita proprie. In hoc loco dicendum est quod tertio debet fieri immersio. Augustinus: Postquam vos credere promisistis, tertio capita vestra in fonte dimersimus. Qui ordo baptismatis duplici mysterii significatione celebratur. Recte enim tertio mersi estis, quia accepistis baptismum in nomine Jesu Christi qui tertia die resurrexminicae exprimit sepulturae per quam Christo consepulti estis in bmo. Item Gregorius Leandro episcopo De trina mersione baptismi: Nihil verius responderi potest quam quod ipsi
Abbreviated transcription (Latin):
liũ: & sp̃m scm quo unctus est. designasti. Seriptũ
est enĩ. hunc ihm a nararet quẽ unxit sp̃u sco d̾s.
Hinc uolunt hr̃e quida. qđ si aliquis baptizaret in
nomine patͥs tantũ. uł in nomine filii tantũ. si ñ in¬
telligit errorẽ inducere. baptisinus sit: nec debet re¬
baptizari qd nob̾ de auctoritate ñ est certũ: s illa aue¬
toritate ambrosii ꝑ simile uolunt &e hoc dicere.¬
sacramenti. In hoc sacramento ista duo consideran¬
da sunt: hic potest appellari sacramentũ: ipsa aqua
sẽificata: aug̾tinꝰ de catecismo debetis scire: eur uirtꝰ il¬
lius aque &e aĩe ꝓsit & corpori. Non emꝰ oĩs aqua mun¬
dat: sciͦficatur hec ꝑ consecratio nẽ uerbi:tolle em̃
uerbũ: & qͥd est aqua nͥ aqua: ᷤ accedit uerbũ ad ele¬
mentũ: & fit sacramentũ res huiꝰ sacramenti: int̾ior ab¬
lutio: etiã ipsa trina inmersio sacramentũ dicit᷑. uł
in hoc sacram̃to concurrt᷑: ut insufflatio. inuocatio

Expanded text:
ignasti. Scriptum est enim: Hunc Jesum a Nazareth quem unxit Spiritu sancto Deus . Hinc volunt habere quidam quod si aliquis baptizetur in nomine Patris tantum, vel in nomine Filii tantum si non intelligit errorem inducere baptizatus sit, nec debeat rebaptizari. Quod nobis auctoritate non est certum, sed ex illa auctoritate Ambrosii per simile omni enim sacramento ista duo consideranda sunt. Hic potest appellari sacramentum ipsa aqua sanctificata. Augustinus De catechismo: Debetis scire cur virtus illius aquae et animae prosit et corpori. Non enim omnis aqua mundat; sanctificatur haec per consecrationem verbi. Tolle enim verbum, et quid est aqua nisi aqua? Accedit verbum ad elementum, et fit sacramentum. Res hujus sacramenti est interior ablutio. Et ipsa trina immersio sacramentum dicitur vel in hoc sacramento occurrunt, ut insufflatio, invocatio
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓcessum oꝑis & tolantiam haberet laboris: subdidit ei
patientiam. Ut autem etiam inferiorem actuum uel sen.¬
suum familiam regere bene posset & dispensare: ip¬
sam ei dispensationem suffecit. Ut sccłm apłm honeste
& scđm ordinem omnia fierent: addidit etiam or¬
dinem. Ne maledictio intraret domum ÷ maledi¬
cta enim omnis domus indisciplinata: custodem
in porta posuit disciplinam.
pes autem in concupiscibilitate domui sue so¬
brictatem prefecit: ut ius suum in ea sibi con¬
seruaret. & principale eius sibi semꝑ seruire compel.¬
leret. Ut autem inferiorem uoluntatum & uolupta.¬
tum familiam discrete reg̾e sufficeret: ip̃am ei subli¬
dit discretionem. Cui etiam contra concupiscentiã
carnis acidit continentiam: contra concupiscentiã
oculorum constantiam ÷ contra ambitionem seculi
humilitatem. Et ne egestas intraret domum ⁊ ubi
enim multa uerba sicut dicit salomon ibi frequent

Expanded text:
processum operis, et tolerantiam haberet laboris, subdidit et processum operis, et tolerantiam haberet laboris, subdidit et Patientiam. Ut autem etiam inferiorem actuum vel sensuum familiam regere bene posset et dispensare, ipsam ei Dispensationem suffecit. Ut secundum Apostolum honeste et secundum ordinem omnia fierent , addidit etiam et Ordinem. Ne maledictio intraret domum maledicta omnis domus indisciplinata, custodem in porta posuit Disciplinam. pes autem in Concupiscibilitate domui suae Sobrietatem praefecit, ut jus suum in ea sibi conservaret, et principales ejus sibi semper servire compelleret. Ut autem inferiorem voluntatum et voluptatum familiam discrete regere sufficeret, ipsa ei subdidit Discretionem. Cui etiam contra concupiscentiam carnis addidit Continentiam contra concupiscentiam oculorum, Constantiam; contra ambitionem saeculi, Humilitatem. Et ne egestas intraret domum  ubi enim multa verba sunt, sicut dicit Salomon, ibi multa
Abbreviated transcription (Latin):
tres habuit filias: fidem. spem. caritatem. Hiis
delegauit ciuitatem eximiam: humanam animam.
In qua cum tres sint arces. scilicet rationabilitas. cõ¬
cupiscibilitas. irascibilitas: unicuiq suam contradi.¬
dit. Fidei primam÷ spei secundam: caritati terciam.
Rationabilitati preficitur fides: quia fides non ha.¬
bet meritum. cui humana ratio prebet exꝑimentũ.
Concupiscibilitati spes: quia concupiscere nos licet¬
non licet que uidemus s que speramus ⁊ & spes q̃
uidetur non est spes. Irascibilitati caritas: feruor sei.¬
licet feruori ⁊ ut feruor scilicet uirtutis feruori nature
dominetur: immo feruor naturalis attollat se in fer¬
uorem uirtutis. Ingresse ille: unaqueq pro posse suo do¬
mum suam ordinat & ꝓcurat. Custodem gͦ domus sue
ui rationalitate fides ponit prudentiam. ut suum ius
in ea sibi conseruet: & rationem sub legibus ficł̃i & intͣ
t̾minos a fide positos cohibeat. Ut autem fiducialiter
in domo ageret: acldit & obedientiam. Ut obecdientia

Expanded text:
tres habuit filias, Fidem, Spem et Charitatem. His delegavit civitatem eximiam, humanam Animam. In qua cum tres sint arces, Rationabilitas, Concupiscibilitas, Irascibilitas, unicuique suam contradidit: Fidei primam, Spei secundam, Charitati tertiam. Rationabilitati praeficitur Fides, quia fides non habet meritum, cui humana ratio praebet experimentum. Concupiscibilitati Spes, quia concupiscere nos non licet quae videmus, sed quae speramus; et spes quae videtur, non est spes. Irascibilitati Charitas, fervor scilicet fervori, ut fervor virtutis fervori naturae dominetur, imo fervor naturalis attollat se in fervorem virtutis. Ingressae illae, unaquaeque pro posse suo domum suam ordinat et procurat. Custodem ergo domus suae in Rationabilitate Fides ponit Prudentiam, ut suum jus in ea sibi conservet, et rationem sub legibus fidei et intra terminos a fide positos cohibeat. Ut autem fiducialiter in domo ageret, addidit et Obedientiam. Ut Obedientia
Abbreviated transcription (Latin):
lutẽ baptismꝰ cũ illa fictio ueraci confessione ablui-¬
ti estis. xp̃m induistis: s dicimꝰ in xp̃o baptrzari
eos qui in conformitate xp̃i baptrzant᷑: ut morian¬
t᷑ uetustate peccatisicut in xp̃o ꝑ mortẽ uetustaᷤᷤ
pene erucifixa fuit. Augͦtinꝰ aliter hoc soluit di¬

Expanded text:
lutem baptismus, cum illa fictio veraci confessione sequti estis Christum induistis . Sed dicimus in Christo baptizari eos qui in conformitate Christi baptizantur, ut moriantur vetustati peccati, sicut in Christo per mortem vetustas peccati crucifixa fuit. Augustinus aliter solvit hoc, di
Abbreviated transcription (Latin):
querant baptizari. Qnͣdoq enĩ simulatorie querit᷑
baptismus. Item opponitur illud augͥtim ex libro
scdo de unico baptismo. Non impedit᷑ baptism
gr̃a quo minus peccata dimittat oĩa: si odiũ etiã fra¬
ternũ in eiꝰ eui dimittunt᷑ aĩo ꝑseuerat. soluit᷑. hes¬
ternus dies & quicqͥd supͣest. soluit᷑ etiam ipsa hora
momentanea & que ante baptismũ & in baptismo:
deinceps autẽ continuo eẽ reus incipit non solum
conseqͣntiũ. s etiã p̾teritoꝵ dierũ. horarũ mom̾toꝵs:
redeuntib om̃ib que dimissa sunt: s hoc nͨ scdm se¬

Expanded text:
quaerant baptizari, quandoque enim simulatorie quaerunt quaerant baptizari, quandoque enim simulatorie quaerunt baptizari. Item opponitur illud Augustini, ex lib V De unico baptismo: Non impeditur baptismi gratia quominus peccata dimittat omnia, etiamsi odium fraternum in ejus cui dimittuntur, animo perseverat. Solvitur enim hesternus dies, et quidquid superest, solvitur etiam ipsa hora momentumque ante baptismum et in baptismo. Deinceps autem continuo reus esse incipit, non solum consequentium, sed etiam praeteritorum dierum, horarum, momentorum, redeuntibus omnibus quae dimissa sunt. Item,
Abbreviated transcription (Latin):
menti susc ipiunt paruuli ubicũq & a quibuscũq
baptizent᷑ in nomine sc̃ȩ t̾ͥntatis: in quib reqͥritur
non ꝓpria fides: adulti uͦ si ꝓpria fide accedunt: &
sacramentũ & rem sacramenti habent. In istis ꝓpria
fides reqͥrit᷑ sine qua nulła remissionẽ consequit᷑
sacramentũ: & non rem illi qui ficte accedunt: uł
sine fide & corde impenitenti. Augͦtinꝰ. Omĩs qͥ iam
sue uoluntatis arbit᷑ est constitutꝰ cũ accedit ad sa¬
cramentũ fideliũ. nͥ peniteat ueteris uite. nouã in¬
choare ñ potest ab hac penitentia cũ baptirant᷑ par¬
uuli soli inmunes st̃:ñdum eniꝰ possunt uti libero
arbitrio. Petrus quoq in actib apłors sic loqͥtur ad
suꝑ locũ illum. sine penitentia st̃ dona & uocatio
dei. Gratia dei in baptismo ñ reqͥrit gemitũ uł planc¬
tum: & oĩa gratis condonat s hoc dictum. de gemi¬
tu ext̾iori & quia si desit penitentia ext̾ior ñ minus

Expanded text:
iunt parvuli ubicunque et a quibuscunque baptizantur in nomine sanctae Trinitatis, in quibus non requiritur propria fides Adulti quoque, si propria fide accedunt, et sacramentum et rem sacramenti habent. In istis proptia fides requiritur, sine qua nullam remissionem consequuntur. Sacramentum et non rem illi qui ficte accedunt, vel sine fide et corde impoenitenti. Augustinus: Omnis qui jam suae voluntatis arbiter est constitutus, cum accedit ad sacramentum fidelium, nisi poeniteat veteris vitae, novam inchoare non potest. Ab hac poenitentia cum baptizantur parvuli soli immanes sunt; nondum etiam uti possunt libero arbitrio. Petrus quoque in Actibus apostolorum sic loquitur ad super locum illum: Sine poenitentia sunt dona et vocatio Dei . Gratia Dei in baptismo non requirit gemitum vel planctum; et omnia gratis condonat. Sed hoc est dictum de gemitu exteriori; quia, etsi desit poenitentia exterior, non minus
Abbreviated transcription (Latin):
contͥcione. Hoc ido dicimꝰ. qͥa quid̃a solent dicere eũ ñ ꝓ
illo percato puniendũ. s ꝓ contẽptu. Apparet sͥ qd soluᷤ
sacerdos dimittit ñ intꝰ uiuificandõ s a debito future pe¬
nȩ absoluendo ꝑ eã quã inungit satiffactionẽ. Qd̃ uero
dicunt peccator qͣcũq hora ingemuerit saluus erit:
De his dictum putat᷑ qui instante articło necessitatis. tẽ¬
pus satisfactionis habere ñ possunt. Acsi diceret.Qua¬
c̃umq hora in hac uita uere pͥenituerit: in futura uita
dicit᷑. qͤ soluit᷑ in cõpunctione. ñdu tn ut diximꝰ plene
solutꝰ ẽ. Sicut enĩ de uulnere priꝰ ferrũ abstͣhit᷑ ut post¬
ea medicina supponat᷑. ĩta ce priꝰ peccati impietaᷤ scił illa ĩt̾na
cecitas de corde tollit᷑. ut post. sacͣm̃ti medicina ꝑ sacerdo¬
tẽ suꝑaddat᷑ sunt enĩ sacram̃ta emplastra.

Expanded text:
contritione. Hoc ideo dicimus, quia solent quidam dicere eum non contritione. Hoc ideo dicimus, quia solent quidam dicere eum non pro peccato illo puniendum, sed pro contemptu. Apparet igitur quod solus sacerdos dimittit, non intus vivificando, sed a debito futurae poenae absolvendo per eam quam injungit satisfactionem. Quod vero dicunt: Peccator quacunque hora ingemuerit, salvus erit. De iis dictum putatur qui instante articulo necessitatis tempus satisfactionis habere non possunt; ac si diceret: Quacunque hora in hac vita vere poenituerit, in futura vita dicitur quae solvitur in compunctione: nondum tamen, ut diximus, plene solutus est. Sicut enim de vulnere prius ferrum extrahitur ut post medicina superponatur, ita et prius peccati impietas, scilicet illa interna caecitas de corde tollitur, ut post sacramenti medicina per sacerdotes superaddatur. Sunt enim sacramenta quasi emplastra.
Abbreviated transcription (Latin):
ungat. Non enĩ ad arbitriũ suu̾.s iuxta arbitriũ sa¬
cerdotis facere debet & trͣ soluit eũ saẽdos a debito
danationis futurȩzid est d̾s ꝑ sacernotẽ s si ut ipsi
dicunt ante ꝗͣ. ad sacerdotẽ ueniret plene munda¬
Sed opponit᷑ qd a p̾dicto debito iam prius solutꝰ erat
Ad qđ dicimꝰ qd uere inuisibił sac̃dos eũ qͥ uult confiteri
& ñ potest: ab hoc debito soluit. Sed quãdu illud po¬
cest: nͥ ore confiteat᷑ ñ absoluit᷑. Certũ namq est qđ il¬
le qui habet cor contritũ uult confiteri.s istam bonã
uoluntatẽ deserere potest. Nicħ enim uult homo dũ
est in hac uita qd non possit nolle: &e si hac uoluntate
amissa nollet confiteri & tc̃ moreret᷑: nulli dubiũ est
eũ d̾apnari ꝓ illo peccato qđ confiteri noluit. Nullũ
eniꝰ peccatũ impunitũ. Aut enĩ homo punit: aut d̾s.
aunt itaq eũ a debito futurȩ pęnȩ ñ fuisse solutũ in

Expanded text:
ngit; non enim ad arbitrium suum, sed juxta arbitrium sacerdotis satisfacere debet, et tunc solvit eum sacerdos a debito damnationis futurae, id est Deus per sacerdotem. Sed si, ut ipsi dicunt, antequam ad sacerdotem veniat plene mundaSed opponitur quod a praedicto debito jam prius solutus erat Ad quod dicimus, quod vere invisibilis sacerdos eum qui vult confiteri et non potest ab hoc debito solvit; sed quandiu illud potest, nisi ore confiteatur non absolvitur. Certum namque est quod ille qui habet cor contritum vult confiteri; sed istam bonam voluntatem deserere potest. Nihil enim vult homo dum est in hacamissa, nollet confiteri, et tunc moreretur, nullum dubium est eum damnari pro illo peccato quod confiteri noluit: nullum enim peccatum impunitum: aut enim homo punit, aut Deus.in
Abbreviated transcription (Latin):
memorat : ͦ Ait siquide. Uos amici mei estis: si feceri¬
tis que ego pcipio uobis. Uides gͥ quale est iubere
qd̃ ñ feceris:. aut nolle facere qd docueris. Deinde ut
taceã de regła. uͥ a sc̃o bñdicto tibi p̾cipitur ut que do¬
ces disciplĩs ẽẽ contraria. in tuis factis indices ñ agen¬
datut item p̾termittã qđ aꝑte diffinit terciũ esse hu¬
militatis gradũ ut qͥs ꝓ dei amore om̃i obedientia se

Expanded text:
memorat? Ait siquidem: Vos amici mei estis, si fecerimemorat? Ait siquidem: Vos amici mei estis, si feceritis quae praecipio vobis . Vides igitur quale est jubere quod ipse non feceris; aut nolle facere, quod docueris. 34. Deinde ut taceam illud de Regula, ubi a sancto Benedicto tibi praecipitur, ut quae doces discipulis esse contraria, in tuis factis indices non agenda; ut item praetermittam, quod aperte definit tertium humilitatis esse gradum, ut quis pro Dei amore
Abbreviated transcription (Latin):
dicet necessitas ꝓfessiomi: accedat. ñ succedat p̾latio mo¬
nachatui. Alioqͥn quomͦ illud implebit᷑ pͥncipẽ te constitu¬
erunt: esto in ill quasi unus ex ip̃sis: Quomꝰ tanquã
unus ex illis manens inter humiles suꝑbus. inter
subditos rebellis: inmitis inter mansuetos:ͦ Ut te
putemus tanꝙͣ unũ ex illis: uideamꝰ tam exhibere
paratũ. quã exigere obedientiã. Uideamus tam liben¬
dientib. A quib dum te suꝑbiendo segregas: quors¬
quoꝵ aggregeris consortio patent̾ adũtimus: & si
uł impudenter contẽnis uł imprudent̃ dissimulas.
Reputari ꝓfecto inter illos noueris teide quib serip¬
tũ est. Alligant enĩ onera grauia & importabilia
& imponunt in humeros hominũ. digito autẽ suo
nolunt ea mouere. Quoꝵs cͦ tibi indignius consorti¬
um iũdicas delicatoꝵs magistroꝵ: quos u̾itas inere¬
pat. an obedientiũ monachoꝵ. quos amicos suos cõ¬

Expanded text:
dicet necessitas professioni, accedat, non succedat praelatio modicet necessitas professioni, accedat, non succedat praelatio monachatui. Alioquin quomodo illud implebitur: Principem te constituerunt? esto inter illos tanquam unus ex illis? . Quomodo tanquam unus ex illis, manens inter humiles superbus, inter subditos rebellis, immitis inter mansuetos? Ut te putemus tanquam unum ex illis, videamus tam exhibere paratum, quam exigere obedientiam: videamus tam libendientibus: a quibus dum te superbiendo segregas, quorum aggregeris consortio patenter advertimus: et si tu vel impudenter contemnis, vel imprudenter dissimulas, reputari profecto inter illos te noveris, de quibus scriptum est: Alligant onera gravia et importabilia, et imponunt humeris hominum, digito autem suo nolunt ea movere . Quorum ergo tibi indignius consortium judicas, delicatorum magistrorum, quos Veritas increpat, an obedientium monachorum, quos amicos suos com
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑbie merito cõparatꝰ umentis insipientib. & simil fac¬
tus sit illis. Nouerat & fortassis qđ humanus sp̃s sub¬
ditꝰ ereatori. subiectam sͥ possederit carnẽ: rebellis re¬
bellem inuenerit: factusq tͣnsgressor legis suꝑioris. sen¬
tire ceperit aliam legem in membris suis repugnantẽ
legi mentis suȩ. & captiuantẽ in lege percati.
uror quosda in nr̃o ordine monasteriors abbates hanc
humilitatis regłam odiosa contentione infringere:
& sub humili qđ peius est habitu & tonsura tam suꝑbe
sapere ut ne unũ quide uerbulũ de suis imꝑiis sub¬
dire ep̃is. Spoliant eccli̾as ut emancipent᷑. redununt
se ne obediant. Non ita xp̃c. Ipse siquidẽ dedit uitam
ne ꝑderet obedientiã:. qua isti ut eareant tõtũ feredant
N eq enĩ qͥa p̃lati monachicũ itleo monachi: Nempe mo¬
nachũ facit ꝓfessio: p̾latum necessitas. Ut autẽ ñ p̾iu¬

Expanded text:
superbiae merito comparatus jumentis insipientibus, et similis facsuperbiae merito comparatus jumentis insipientibus, et similis factus sit illis. Noverat et fortassis, quod humanus spiritus, subditus conditori subjectam sibi possederit carnem: rebellis rebellem invenerit: factusque transgressor legis superioris, sentire coeperit aliam legem in membris suis, repugnantem legi mentis suae, et captivantem se in lege peccati.ror quosdam in nostro Ordine monasteriorum abbates hanc humilitatis regulam odiosa contentione infringere, et sub humili quod pejus est habitu et tonsura tam superbe sapere, ut cum ne unum quidem verbulum de suis imperiis submnant episcopis. Spoliant ecclesias, ut emancipentur ; redimunt se, ne obediant. Non ita Christus. Ille siquidem dedit vitam, ne perderet obedientiam: qua isti ut careant, totum fere suumNeque enim quia praelati monachis, ideo non monachi. Nempe monachum facit professio, praelatum necessitas. Ut autem non praeju
Abbreviated transcription (Latin):
ce homo sub potestate. Iam quicqͥd subinferas: suspectã
ñ habemꝰ iactantiã. Premissa siquide est humilitas ne
altitudo p̾cipitet: nec enun locũ inuenit arrogantia: uͥ
tam clarũ humilitatis insigne pcesserit. Agnoscis in
re milites ꝓfitere securus. Reuera qͥa ñ est confusus
de subiectione. Iure de p̾latione meruit honorari.
N on erubuit suꝑ se potestatẽ: & ideo dignus qui haberet¬
& sub se milites. Ex abundantia cordis os loquebat᷑: &
iuacta qđ intus ordinatas hab̾et affectiones foris quo¬
q uerba decenter cõposuit. Dedit prius honorẽ p̃posi¬
tis. ut iam a subditis iuste reciperet: sciens se a suꝑio¬
subiectionis disceret exꝑimento sua ipse moderari im¬
ꝑia. Forte nͨ ignorabat qd̃ sͥ subiect o homini ds om̃a sub¬
iecerit sub pedib eius: offendenti se. infensa reddiderit:
& is quẽ humiłe constituerat suꝑ oꝑa manuũ suarũ:

Expanded text:
et sub potestate. Jam quidquid subinferas, suspectam et sub potestate. Jam quidquid subinferas, suspectam non habemus jactantiam. Praemissa siquidem est humilitas, ne altitudo praecipitet. Nec enim locum invenit arrogantia, ubi tam clarum humilitatis insigne praecesserit. Agnoscis infre milites profitere securus. Revera quia non confusus est de subjectione, jure ex praelatione meruit honorari. Non erubuit super se potestatem, et ideo dignus qui haberet et sub se milites. Ex abundantia cordis os loquebatur: et juxta quod intus ordinatas habuit affectiones, foris quoque verba decenter composuit. Dedit prius honorem praepositis, ut jam a subditis juste reciperet: sciens se a superioopriae 475 subjectionis disceret experimento sua ipse moderari imperia. Forte non ignorabat, quod subjecto sibi homini Deus omnia subjecerit sub pedibus ejus; offendenti se infensa reddiderit; et is, quem humilem constituerat super opera manuum suarum,
Abbreviated transcription (Latin):
sedulus in suis curiis. consiliis. negotiis. exercitibq ades¬
tis indignũ erit uobis cincũq xp̃i uicario taliter exhi¬
suasores: quale sit dei ordinatiomi resistere. Ualde sͦ igno¬
miniosum seruo si sit sicut dñs eu᷑aut discipło si sit sic̃
magister eius: Plurimũ se uob̃ deferre putant. cũ uos
xp̃o p̃ferre conant᷑. ipso reclamante & dicente. Non est
locutꝰ ẽ ille beatꝰ centuriõ.Cuiꝰ fid̃i nulla par inuenta est
in isrł. Et ego inqͥt homo sum sub potestate constitut᷑.¬
hñs sub me milites. Non iactabat potestatẽ: quã nec so¬
lam ꝓtulit. nec pͥorem. Dicturus quippe hñs sub me mi¬
lites. p̃misit. homo sum sub potestate. Prꝰ se agnouit
hoiem: quã potentẽ. Agnouit inquã se hoiẽm homo gen¬
tilifut in se iam impleri ostenderet qd ante longe dixe¬
rat dauid. Seiant gentes qm hoĩes st̃. homo inqͥt sum:

Expanded text:
sedulus in suis curiis, consiliis, negotiis, exercitibusque adessedulus in suis curiis, consiliis, negotiis, exercitibusque adestis; indignum erit vobis cuicunque Christi vicario taliter exhisuasores, quale sit Dei ordinationi resistere. Valde ignominiosum servo, si sit sicut dominus ejus: aut discipulo, si sit sicut magister ejus. Plurimum se vobis deferre putant, cum vos Christo praeferre conantur, ipso reclamante ac dicente: Non est locutus est beatus ille Centurio, cujus fidei nulla par inventa est in Israel! Et ego, inquit, homo sum sub potestate, habens sub me milites . Non jactabat potestatem, quam nec solam protulit, nec priorem. Dicturus quippe, habens sub me milites, praemisit: Homo sum sub potestate. Prius se agnovit hominem, quam potentem. Agnovit, inquam, se hominem homo gentilis, ut in se jam impleri ostenderet, quod longe ante dixerat David: Sciant gentes quoniam homines sunt . Homo, inquit, sum,
Abbreviated transcription (Latin):
pedit etiã minorib ẽẽ subiectũ: maius iugũ quomͦ
licebit contẽpnere: Uideant pociꝰ in uob̃ subditi qđ̃
uobis reddi debeant. Intelligitis que dico : ᷤ Cui hono¬
rẽ honorẽ. Om̃is anima inqͥt potestatib sublimiorib
subdita sit. Si om̃is: etiã ur̃a. Quis uos excepit ab uniu̾s¬
tate :ͦ Siquis excipere conat᷑. & decipere. Nolite illoꝵ ac¬
ta uł obsequi dictis obꝓbrio ducunt. Ipsi sunt qͥ uobis
dicere solent. Seruate ur̃e sedis honorẽ. Decebat quide
ex uob̃ uob̃ cõmissam ecclĩam crescere. Nunc uͦ saltim
in illa quã suscepistis maneat dignitate. Et uos enĩ
R eddite ait que sunt cesaris cesarroe que st̃ dei d̃o. Od
ut re uos ita faciatis. Qͣnͣdo uͦ dĩ sacerdotib debitã nega¬
ret reuerentiã. qui hane scłarib quoq potestatib exhi¬
bere curauit: Porro si uos cesari successori ad est regi.

Expanded text:
pedit etiam minoribus esse subjectum, majorum jugum quomodo pedit etiam minoribus esse subjectum, majorum jugum quomodo licebit contemnere? Videant in vobis potius subditi quod vobis redhibeant. Intelligitis quae dico: cui honorem, honorem. Omnis anima, inquit, potestatibus sublimioribus subdita sit . Si omnis, et vestra. Quis vos excipit ab universitate? Si quis tentat excipere, conatur decipere. Nolite illorum acta, vel obsequi dictis opprobrio ducunt. Ipsi sunt qui vobis dicere solent: « Servate vestrae sedis honorem. Decebat quidem ex vobis, vobis commissam Ecclesiam crescere: nunc vero saltem in illa qua suscepistis maneat dignitate. Et vos enim Reddite, ait, quae sunt Caesaris, Caesari; et quae sunt Dei, Deo . Quod ut et vos ita faciatis. Quando vero Dei sacerdotibus debitam negaret reverentiam, qui hanc saecularibus quoque potestatibus exhibere curavit? Porro vos, si Caesaris successori, id est regi,