comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ta resurrexit. ut de illo di
ẽ primo mors. uolenti do¬
minata est. Inflauit se
aduersus eum satelles le¬
onis. Tunc uidex aquo
iudicabatur erexit cerui¬
cem. et ait. Non mͥ respõ¬
tes: Nugitus seuit leoni.
tument colla serpentis.
Sedantur ad responsionẽ
agni. qui nouit occitere
leonem. Audi quia uolẽ¬
ti dnata ẽ mors. Cum eͥ
hec abillo audiret. resp̃o¬
dit. Non haberes in me
potestatem. nisi data ẽẽt
de celo. Quis dedit desu
per hanc potestatem: de¬
us. Quis est deus: Pater
et filius. ⁊ sp̃s sc̃s. Ut g¬
eẽt homini potestas in
deum. abip̃o deo accepit¬
homo potestatem. ut ui
dicaret deum. Deum oc¬
cultum. hominem mani
et draconem de quo supͣ
dictum est possimus cũ
dei adutorio iuncere cũ
grandi timore ac tremo¬
re ante oculos habeamuᷤ.
deuorare querens circuit.
et illud qd dedracone nos
apłs admonet. cum om̃i
sollicitudine caueamus.
Aptaui inquit uos uni
uiro uirginem castam ex-¬
hibere xp̃o. sed timeo ne
sicut serpens seduxit e¬

Expanded text:
t resurrexit; ut diceret de est primo mors, volenti dominata est. Inflavit se adversus eum satelles leonis: tunc judex a quo judicabatur erexit cervicem, et ait, Non mihi respondes ? Rugitus saevit leonis, tument colla serpentis; sed audi responsionem Agni, qui novit occidere leonem; audi quia volenti dominata est mors. Cum enim haec ab illo audivit, respondit, Non haberes in me potestatem, nisi data tibi esset de coelo . Quis dedit hanc desuper potestatem? Deus. Quis est Deus? Pater et Filius et Spiritus sanctus. Ut ergesset homini potestas in Deum, ab ipso Deo accepit potestatem homo ut judicaret Deum; Deum occultum, hominem manifet draconem, de quo supra dictum est, possimus cum Dei adjutorio vincere, cum grandi timore ac tremore ante oculos habeamus idevorare quaerens circuit : et illud quod de dracone Apostolus nos admonet, ut eum omni sollicitudine caveamus, Aptavi vos, inquit, uni viro virginem castam exhibere Christo: sed timeo ne sicut serpens seduxit E
Abbreviated transcription (Latin):
turi sunt fideles boni non¬
enum sine causa talia illis
premia preparantur. quia
usq ad sanguinem ꝓue
ritate certauerunt. Nõ eos
mundus illexit. nõ eos tẽ¬
ror fregit. Non tormenta
uicerunt. non blanditie
teceperunt. Corpora ip̃a
sua habebunt magna or¬
namenta. in quib passi
sunt magna tormenta.

Expanded text:
turi sunt fideles boni,turi sunt fideles boni,n sine causa talia illis praemia praeparantur, qui usque ad sanguinem pro veritate certaverunt. Non eos mundus illexit, non eos terror fregit, non tormenta vicerunt, non blanditiae deceperunt. Corpora ipsa sua habebunt magna ornamenta, in quibus passi sunt magna tormenta.
Abbreviated transcription (Latin):
Sed maiores penas passu¬
n sunt cum resurrexerinit.
in quarum comparatione
tales sunt iste quas pati¬
untur qui mortui sunt
homines mali. qualla sũt
sompnia hominum qui
torquentur in sompnis.A¬
patiuntur. caro non pati¬
tur. maior autem crucia¬
tus est. si uigilans torq̃a
tur. Ergo cum resurrexe¬
rint om̃s. et apparuerint
ip̃e predixit seꝑabit eos.
sicut pastor separat oues
ab hedis. Hedos ponet ad
sinistr̃a. oues aut̃ adde¬
xteram. Et licet hus ꝗ
ad dexteram sunt. Uenite
benedicti patris mei. ꝑci¬
pite regnum. qd uobis
paratum est ab origine
mundi. Ad istam uocẽ ga¬
udent dextri. gaudent iusti.
Illis autem qui asinistra
sunt. dicturus est. Ite in
gnem eternum cum dya¬
bolo et angłis eius. Ab hoc
auditu malo. iustus non
ceptis fructibus suis. bea¬
quis potest uerbis aliꝗbꝰ¬
explicare: Qd̃ oculus non
uidit. nec auris audiuit.
nec ni cor hoĩs ascendit q̃
p̃parauit leus diligentibꝰ
se. Si tanta bona que accep¬

Expanded text:
Sed majores poenas passuSed majores poenas passuri sunt, cum resurrexerint: in quarum comparatione tales sunt istae quas patiuntur qui mortui sunt homines mali, qualia sunt somnia hominum qui torquentur in somnis. Apatiuntur, caro non patitur. Major autem cruciatus est, si vigilans torqueatur. CAPUT VII. Ergo cum resurrexerint omnes, et apparuerint ipse praedixit, separabit eos sicut pastor separat oves ab haedis: haedos ponet ad sinistram, oves autem ad dexteram. Et dicet his qui ad dexteram sunt: Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum, quod vobis paratum est ab origine mundi. Ad istam vocem gaudent dexteri, gaudent justi. Illis autem qui sunt a sinistra dicturus est: Ite in ignem aeternum cum diabolo et angelis ejus . Ab hoc auditu malo justus non ceptis fructibus suis, beaquis potest verbis explicare? Quod oculus non vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit, quae praeparavit Deus diligentibus se . Si tanta bona quae accep
Abbreviated transcription (Latin):
ad unum deurti. dimitti
ydola. dimitti demonia.
euerti templa. frangi sy¬
mulachra. omĩa ista non¬
dum erant. tamen licebuã¬
tur. et modo uideritur. In
quibus ergo litteris scrip¬
ta sunt ista que iam ui¬
dernus. turc auter scrip¬
ta sunt quando non uite¬
bantur sed promitrebãt᷑¬
futura. in ip̃is litteris le¬
gimus et qd̃ non dum ue¬
nit. Nondum enuĩ uenit
dies iudicii. nõdum uenit
resurrectio mortuorum.
non dum uenit iudicatu¬
rus. qui prius uenerat iu¬
dicandus. Iudicatus inui¬
ste. iudicaturus iuste. Dif¬
ferens potentiam. cum u¬
uult osteridere patientia.
Menturus est ergo. et quo¬
modo se promisit ẽẽ uen¬
turum cum angłis suis.
sic ueniet. et apparẽbit in
claritate om̃ibus etiam re
causa sua. Qualis enim mͦ
cum moritur recipitur in
carcerem talis ꝓcedet adu¬
dicem. Modo opus est ut
componat causam suam.
inclusus non potest. Qui gͦ
bonas habent causas. reci¬
piuntur in requiem. Qui
autem malas habent cau¬
sas. recipiuntur in penas.

Expanded text:
ad unum Deum, dimitti idola, dimitti daemonia, everti templa, frangi simulacra; omnia ista nondum erant, tamen dicebantur, et modo videntur. In quibus ergo Litteris scripta sunt ista, quae jam videmus tunc autem scripta sunt, quando non videbantur, sed futura promittebantur, in ipsis Litteris legimus quod nondum venit. Nondum enim venit dies judicii, nondum venit resurrectio mortuorum, nondum venit judicaturus, qui prius venerat judicandus. Judicatus injuste, judicaturus juste. Differens potentiam, cum vult ostendere patientiam. Venturus est ergo, et quomodo se promisit esse venturum cum Angelis suis, sic veniet et apparebit in claritate omnibus etiam res est cum causa sua. Qualis enim modo cum moritur, recipitur in carcerem, talis procedit ad judicem. Modo opus est ut componat causam suam, inclusus non potest. Qui ergo bonas habent causas, recipiuntur in requiem: qui autem malas habent causas, recipiuntur in poenas.
Abbreviated transcription (Latin):
rem uobis odio habuit.
Cur ergo se membrum su¬
per uerticem extollit: Re¬
cusas ẽẽ incorpore. si non
ius odium mundi susti¬
nere cum capite. Side mu¬
do inquit eẽtis. muridus
qd̾ suum erat diligeret.
yniuerse utiq hoc dicit
eccłe. quam plerumq etiã
ip̃am mundi nomine ap¬
pellat. sicut illud est. Deus
erat in xp̃o. mundum recõ¬
cilians sibi. Itemq illud.
llon erum uenit filius ho¬
minis ut iudicet murdũ.
sed ut saluetur mundus
per ip̃m. Et in epistola ⁊¬
sua ioħos ait. Aduocatum
habemus apud patrem.
est ꝓpitiatio pectatorum
sed etiam totius muridi.
Totus igat᷑ mundus eccła
est. et totus mundus odit
eccłam. Mundus igitur
odit mundum. inimricus
reconciliatum. dampnatus
saluatum. inquinatus mũ¬
datum. Sed iste muncdus
quem deus in xp̃o recon¬
ciliat sibi. et qui ꝑ xp̃m
do clectus est inimico. dã¬
pnato contaminato. Ex ea¬
dem quippe massa que to¬
ta madam periit. fuĩt ua¬
sa misericordie. in quibus

Expanded text:
rem vobis odio habuit. rem vobis odio habuit. Cur ergo se membrum supra verticem extollit? Recusas esse in corpore, si non vis odium mundi sustinere cum capite. Si de mundo, inquit, essetis, mundus quod suum erat diligeret. Universae utique hoc dicit Ecclesiae, quam plerumque etiam ippellat; sicut est illud: « Deus erat in Christo, mundum reconcilians sibi . » Itemque illud: « Non venit filius hominis ut judicet mundum, sed ut salvetur mundus per ipsum . » Et in Epistola sua Joannes ait: « Advocatum habemus ad Patrem est propitiatio peccatorum sed et totius mundi . Totus ergo mundus Ecclesia est, et totus mundus odit Ecclesiam. Mundus igitur odit mundum, inimicus reconciliatum, damnatus salvatum, inquinatus mundatum. Sed iste mundus quem Deus in Christo reconciliat sibi, et qui per Chrdo electus est inimico, damnato, contaminato. Ex eadem quippe massa quae tota in Adam periit, fiunt vasa misericordiae, in quibus
Abbreviated transcription (Latin):
cum ullo potest habere.¬
nisi quem ueraciter dili¬
gat: Quis est longanimiᷤ.
in bono ꝑseueranter ma¬
nendo. nisi ferueat dili¬
gendo: Quis est benignꝰ.
tusi diligat cui opitulat᷑:
Quis est bonus. nisi dili¬
gendo efficiatur: Quis sa¬
lubriter fidelis. nisi ea fide
que ꝑdilectionem oꝑatur
Quis utiliter mansuetus
cui non dilectio moderet.
Quis ab eo continet unde
turpatur. nisi diligat un¬
de honestatur: Merito ita¬
ꝙ magister bonus dilecti¬
onem sic sepe commendat.
tanquã sola precipienda
sit. sine qua ñ possunt ꝓde¬
se cetera bona. et que non
potest haberi sine ceteris
bonis. quib hõ efficitur
bonus . Pro hac autem di¬
lectione. patienter detemꝰ
etiam muridi odia susti¬
nere. Necesse est enun ut
nos oderit . quos cernit
nolle qd diligat. Sed plu¬
rimum nos de se ip̃o dñs
consolatur. Qui cum dixis¬
set . hec mancdo uobis ut
diligatis inuicem. adiecit
atq ait. Si mundus uos
odit. scitote quia me prio¬

Expanded text:
nisi cum illo potest haberenisi cum illo potest habere quem veraciter diligit? Quis est longanimis in bono perseveranter manendo, nisi ferveat diligendo? Quis est benignus, nisi diligat cui opitulatur? Quis bonus, nisi diligendo efficiatur? Quis salubriter fidelis, nisi ea fide quae per dilectionem operatur? Quis utiliter mansuetus, cui non dilectio moderetur? Quis ab eo continet unde turpatur, nisi diligat unde honestatur? Merito itaque magister bonus dilectionem sic saepe commendat, tanquam sola praecipienda sit, sine qua non possunt prodesse caetera bona, et quae non potest haberi sine caeteris bonis, quibus homo efficitur bonus. 2. Pro hac autem dilectione patienter debemus etiam mundi odia sustinere. Necesse est enim ut nos oderit, quos cernit nolle quod diligit. Sed plurimum nos de seipso Dominus consolatur, qui cum dixisset, Haec mando vobis, ut diligatis invicem; adjecit, atque ait, Si mundus vos odit, scitote quoniam me prio
Abbreviated transcription (Latin):
uob̾. tunc utiq dabit no¬
bis si diligamus inuicẽ.
cum et hec ip̃m declerit
nob. qui nos elegit ⁊ dedit nob̾ ñ
habentes fructum quia
non eum nos elegeramꝰ.
⁊ posuit nos ut fructum
afferamus. hoc est inuicẽ
diligamus. quẽ fructum
sine illo afferre non pos¬
sumus. sicut palmites
possunt. Caritas ergo ẽ
fructus noster. quam de¬
finiuit apls. de corde pu¬
ro ⁊ conscientia bona et
fide non ficta. hac diligam᷑
uiuicem hac diligamus de¬
um. Neq erum uera dilec¬
tione diligeremus inuicẽ
nisi diligentes deum. Dili¬
git enim unusquisq ꝓxi
sum. si diligat deum. Nam
est fructus noster. De fru¬
ctu itaq nobis mandat.
ut cliligatis inuicem. Un
pite hoc posuit. fructus
inquit sp̃s est caritas. ac
deinde cetera tamꝗͣ ex isto
capite exorta et religata
contexut . que sunt. gau¬
dium. par. longanimitas.
benignitas. bonitas. fides.
mansuetudo. continentia.
Quis autem bene gaudet.
qui bonum ñ diligit unde
gaudet: Qui pacem uerã

Expanded text:
bit nobis, si diligamus invicem; cum et hoc ipsum ipse dederit nobis, qui nos elegit non habentes fructum, quia non eum nos elegeramus; et posuit nos ut fructum afferamus, hoc est, invicem diligamus: quem fructum sine illo habere non possumus, sicut palmites possunt. Charitas ergo est fructus noster, quam definit Apostolus, de corde puro et conscientia bona, et fide non ficta . Hac diligimus invicem, hac diligimus Deum. Neque enim vera dilectione diligeremus invicem, nisi diligentes Deum Diligit enim unusquisque sum, si diligit Deum: nam est fructus noster. De fructu itaque nobis mandans, ut diligatis invicem. Undpite hoc posuit, Fructus, inquit, spiritus charitas est: ac deinde caetera tanquam ex isto capite exorta et religata contexuit, quae sunt, gaudium, pax, longanimitas, benignitas, bonitas, fides, mansuetudo, continentia . Quis autem bene gaudet, qui bonum non diligit unde gaudet? Quis pacem veram,
Abbreviated transcription (Latin):
do nos sermonibus. aliqͣ¬
do uero operibus admo¬
net. Ip̃a et enuim facta eiꝰ
precepta sunt. quia dum
aliquid tacitus facit. quid
agere detramus in note¬
stit. Ecce enim biuios in
predicationem discipulos
mittit. quia duo sunt pre¬
cepta caritatis. dei uidelio
amor et ꝓximi. et minus
quam inter duos caritas ha¬
beri non potest. Nemo eñĩ
proprie adsemetipm habe¬
re caritatem dicitur. sed
dilectionem ip̃e in alterũ
tendit. ut eẽ caritas possit.
Binos ergo ad predican¬
dum dominus discipulos
mittit. quatinus hoc no¬
bis tacitus innuat. quia
qui caritatem erga alterũ
non habet. predicationis
scipere debet. Rene autem
dicitur. quia misit eos
ante faciem suam. in om̃ez
ciuitatem et locum quo
erat ip̃e uenturus. Precli¬
catores enim suos dñs
sequitur. quia predicatio
preuenit. et tunc ad me¬
tis nr̃e habitaculum do¬
minus uenit᷑. Uerba exhõ¬
tationis precurrunt. atq
ꝑ hec ueritas in mente
suscipitur. Hinc namq
eistent predicatoribus ysa¬

Expanded text:
do nos sermonibus, aliquando vero operibus admonet. Ipsa etenim facta ejus praecepta sunt, quia dum aliquid tacitus facit, quid agere debeamus innotescit. Ecce enim binos in praedicationem discipulos mittit, quia duo sunt praecepta charitatis, Dei videlicet amor, et proximi, et minus quam inter duos charitas haberi non potest. Nemo enim proprie ad semetipsum habere charitatem dicitur, sed dilectio in alterum tendit, ut charitas esse possit. Binos ad praedicandum discipulos Dominus mittit, quatenus hoc nobis tacitus innuat, quia qui charitatem erga alterum non habet, praedicationis llatenus debet. 2. Bene autem dicitur quia misit eos ante faciem suam in omnem civitatem et locum quo erat ipse venturus. Praedicatores enim suos Dominus sequitur, quia praedicatio praevenit, et tunc ad mentis nostrae habitaculum Dominus venit, quando verba exhortationis praecurrunt, atque per haec veritas in mente suscipitur. Hinc namque eisdem praedicatoribus Isa
Abbreviated transcription (Latin):
T̃riumphauit erum de mõ
mini. Et cum exaltaret
moyses serpentem in he¬
remo in ligno. ppłs qui
mordebatur a serpente.
attendebat serpentem. et
sanabatur. Sic et modo
quenncumq momorde¬
rit astutia sathane. intu
tentem. Ibi erum mors
occisa est. dñs semꝑ ui¬
uit. Sed ut occiderẽt mor¬
tem. uestitus est morte.
non enim potuit mors
mori nisi in uita. non mo¬
ritur amaritudo nisi indł¬
cedine. non moritur fri¬
gus nisi in calore. Non ẽ
mortua mors nisi in uita.
nr̃. Sed uita induta erat
morte. Crucifixus est mõ¬

Expanded text:
 Triumphavit enim de mort Triumphavit enim de mort. Et cum exaltaret Moyses serpentem in eremo in ligno, populus qui mordebatur a serpente, attendebat serpentem, et sanabatur: sic et modo quemcumque momorderit astutia satanae, intendentem, ibi enim mors occisa est. Dominus semper vivit: sed ut occideret mortem, vestitus est morte; non enim potuit mors mori, nisi in vita. Non moritur amaritudo, nisi in dulcedine; non moritur frigus, nisi in calore: non est mortua mors, nisi in vita. noster. Sed vita induta erat morte. Crucifixus est, o
Abbreviated transcription (Latin):
laudat deum heresis. Cũ
ista quare non laudant a¬
um: Quia non sunt crea¬
ta adeo. Et arbor seruauit
qd̃ creata est. homo deleuit
qd̃ erectus est. Si seruasset
in se bonum qd̃ in illo cre¬
auit deus. idest ymagiñe
suam. semꝑ laudaret deil.
non solum lingua. sed et
uita. Ergo predicta sunt
et tempora nr̃a. Secd in tẽ¬
poribus nr̃is predicta sũt
futura scismata. Quomno¬
do ergo pugnauit illa ec¬
clesia contra dyabolum sic
et ista pugnat. Nunquid¬
cefsat pugnare aduersus
dyabolum: Sic dictum ẽ¬
de dyabolo. quia leo et dra¬
co est. Leo ꝓpter impetum.
draco ꝓpter insidias. leo
aperte̾ irascitur. draco oc¬
culte insidiatur. Pugnã¬
uit eccła prioribũs tem¬
poribus aduersus leonẽ.
pugnat modo aduersus
draconem. Sed quomodo
uictus est leo. iuncitur
et draco. Que fortitudo le¬
oius contra illum leonẽ
te quo dictum est uicit
leo de tribu uida: Et que
fortitudo draconis contͣ
mortem domini. qui ser¬
pentem suspendit in ligͦ:

Expanded text:
laudat Deum haeresis? Omnia laudat Deum haeresis? Omnia ista quare non laudant Deum? Quia non sunt creata a Deo. Et arbor servavit quod creata est; homo delevit quod erectus est. Si enim servaret in se bonum quod in illo creavit Deus, id est, imaginem suam, semper laudaret Deum, non solum lingua, sed et vita. Ergo praedicta sunt et tempora nostra: sed in temporibus nostris praedicta sunt futura schismata. Quomodo ergo pugnavit illa Ecclesia contra diabolum, sic et ista pugnat. 2. Dicessatur pugnare adversus diabolum? Sed dictus diabolus leo et draco; leo propter impetum, draco propter insidias: leo aperte irascitur, draco occulte insidiatur. Pugnavit Ecclesia prioribus temporibus adversus leonem; pugnat modo adversus draconem. Sed quomodo victus est leo, vincitur et draco. Quae fortitudo leonis contra illum leonem, de quo scriptum est, Vicit Leo de tribu Juda ? Et quae fortitudo draconis contra mortem Domini, qui serpentem suspendit in ligno?
Abbreviated transcription (Latin):
dicta sunt. hoc ideo. quia
garetur omĩs potestas iu¬
go xp̃i. ut impleretur qd̃
dictum est. Ultus sum eas.
Quid est ultus sum eas: Uĩ¬
dicaui me de ip̃is. Uindica¬
ui me de ip̃is inimicis me¬
is. Quomodo me uindica¬
ui: Occidendo in eis errorẽ
suscitando fidem. Corpus
homo enim quando te ꝑ¬
sequitur. noli attendere
illam figuram quam fe¬
cit deus. aut animam il¬
lam quam spirauit deus.
Non te ꝑsequit᷑ qd̾ fecit.
deus. sed malitia quam
fecit homo. Omĩa que¬
cumq fecit deus laudãt
dominum. Audistis inbe¬
nedictionibus. audistis
om̃i sollempnitate quã¬
do leguntur. qm̃ omĩa
laudarit deuiri. celestiar
terrestria. angłi. homin̾
luminaria celi arbores t̃¬
re. flumina. maria. Quie¬
quid deus creauit. siuei
celo siue in terra. siue in
mari laudat deum. Nun¬
quid aliquando ibi audi¬
stis. quia laudat deum
auaritia: Nunquid aliqũa¬
do ibi audistis. quia lau¬
dat deum ebriositas: NRũ
dat deum luxuria: Nũq
aliquando ibi audistis q

Expanded text:
aedicta sunt. Hoc ideo, quia garetur omnis potestas jugo Christi; ut impleretur quod dictum est, Ultus sum in eos . Quid est enim, Ultus sum in eos? Vindicavi me de ipsis. Cvi me de inimicis meis. Quomodo se vindicavit? Occidendo in eis errorem, suscitando fidem. QuidquiHomo enim quando te persequitur, noli attendere illam figuram quam fecit Deus, aut animam illam quam spiravit Deus: non te persequitur quod fecit Deus, sed malitia quam fecit homo. Omnia quae fecit Deus, laudant Deum. Audistis in benedictionibus, et auditis in omni solemnitate quando leguntur, quomodo omnia laudant Deum, coelestia et terrestria, Angeli, homines, luminaria coeli, arbores terrae, flumina, maria; quidquid Deus creavit, sive in coelo, sive in terra, sive in mari, laudant Deum. Numquid aliquando ibi audistis quia laudat Deum avaritia? Numquid aliquando ibi audistis quia laudat Deum ebriositas? Numquuia laudat Deum luxuria? Numquid aliquando audistis quia
Abbreviated transcription (Latin):
cultum raptorem interiꝰ
ugilemus. Qui nunquã
melius iuncitur. nisi cum
raptor exterior amatur.
Sna quippe.⁊ sũma est ꝓ¬
batio caritatis. si et ip̃e dili¬
gitur. qui aduersatur. Hĩc
est qd̃ ip̃a ueritas ⁊ crucis
patibulum sustiriet. ⁊ ta¬
men ip̃is suis ꝑsecutoris
affectum dilectĩonis imp̃¬
dit dicens. Pater ignosce
illis. quia nesciũt quid fa¬
ciunt. Quid ergo mirum
si inimicos diligunt disci¬
puli dum uiuũt. quando
et tunc inimicos diligit
magister cum occiditur:
Cuiꝰ dilectionis summam
exprimit. cum subuingit.
Maiorẽ hac dilectioriem ne¬
mo habet. ut animam suã
ponat quis ꝓamicis suis.
Mori etiam ꝓ inimicis do¬
minus uenerat. ⁊ tamen
positurum se animam ꝓ
amicis dicebat. ut profec¬
to nobis ostenderet. quia
eum diligendo lucrurn fa¬
cere de inimicis possumus.
etiam ip̃i amici sunt qui
q admortem nemo perse¬
quitur. Unde ergo ꝓbare
possumus an diligamus
irumicos: Sed est ꝙ in pi¬

Expanded text:
cultum raptorem interius 1561 cultum raptorem interius 1561 vigilemus, qui nunquam melius vincitur, nisi cum raptor exterior amatur. Una quippe et summa est probatio charitatis, si et ipse diligitur qui adversatur. Hinc est quod ipsa Veritas et crucis patibulum sustinet, et tamen affectum dilectionis impendit, dicens: Pater ignosce illis, quia nesciunt quid faciunt . Quid ergo mirum si inimicos diligant discipuli dum vivunt, quando et tunc inimicos diligit magister cum occiditur? Cujus dilectionis summam exprimit, cum subjungitur: Majorem hac dilectionem nemo habet quam ut animam suam ponat quis pro amicis suis. Mori etiam pro inimicis Dominus venerat, et tamen positurum se animam pro amicis dicebat, ut profecto nobis ostenderet quia dum diligendo lucrum facere de inimicis possumus, etiam ipsi amici sunt qui que ad mortem nemo persequitur. Unde ergo probare possumus an diligimus inimicos? Sed est quod in pa
Abbreviated transcription (Latin):
ritate debetur obedientie.
hii nimirum ⁊ ꝓximum
diligunt. et tamen illa
sublirnia dilectionis pre¬
mia non assecuntur. ꝗa
amorem suum non sp̃u¬
aliter sed carnaliter amipe¬
dunt. Proinde cum dñs
diceret. hoc est preceptum
meum ut diligatis inui¬
cem. ꝓtirius addidit. Sic̃
dilexi uos. Ac si aꝑte dicat.
mentem nr̃am ad rerum
temporalium dilectionem
trahit. infirmiorem contra
nos ꝓximum excitat. ꝗa
ea ip̃a que diligimus au¬
ferre moliatur. Nec curat
antiquus hostis hec faci¬
eris. ut terrena tollat. sed
ut caritatem innob̾ feriat.
Nã in odio repente exar¬
descimus ⁊ dum foris in¬
uicti ẽẽ cupimus. intus
grauiter ferunur. dum
parua foris defendimus.
intus amittimus maxima.
quia dum rem diliguus
temporalem. ueram amit¬
tius dilectionem. Omĩs
quippe qui nr̃a tollit mni¬
micus est. Sed si odio ha¬
tere ceꝑimus inunicum.
intus est qd̃ ꝑdimus. Cũ
ergo aliquid exterius aꝓ
ximo patimur. contra ot¬

Expanded text:
ritate debetur obedientiae. ritate debetur obedientiae. Hi nimirum et proximum diligunt, et tamen illa sublimia dilectionis praemia non assequuntur, quia amorem suum non spiritaliter, sed carnaliter impendunt. Proinde cum Dominus diceret: Hoc est praeceptum meum, ut diligatis invicem, protinus addidit: Sicut dilexi vos. Ac si aperte dicat: mentem nostram ad rerum temporalium delectationem trahit, infirmiorem contra nos proximum excitat, qui ea ipsa quae diligimus auferre moliatur. Nec curat antiquus hostis, haec faciens, ut terrena tollat, sed ut charitatem in nobis feriat. Nam in odium repente exardescimus; et dum foris invicti esse cupimus, intus graviter ferimur; dum parva foris defendimus, intus amittimus maxima, quia dum rem diligimus temporalem, veram amittimus dilectionem. Omnis quippe qui nostra tollit, inimicus est. Sed si odio habere coeperimus inimicum intus est quod perdimus. Cum ergo aliquid exterius a proximo patimur, contra oc
Abbreviated transcription (Latin):
cit. hoc est preceptum me¬
um ut cliligatis inuicẽ.
nisi quia om̃e mandatũ
de sola dilectione est. et oĩa
unum preceptum sunt:
Quia quicquid precipitur.
in sola caritate solidatur.
ut erum multi artoris ra¬
mi exuna raclice ꝓdeunt.
sic multe uirtutes exuna
caritate generantur. Nec
habet aliquid uiriclitatis
ramus boni oꝑis. si non
manet in racdice caritatis.
precepta ergo dominica
⁊ multa sunt ⁊ unum. mł¬
ta ꝑdiu̾sitatem oꝑis. unũ
inracdice dilectionis. Qua¬
liter autem ista dilectio¬
sit tenenda. ip̃ e insinuat.
qui in plerisq scripture⁊
sue sententus ⁊ amicos ui¬
bet diligi in se. et inimicoᷤᷤ
diligi ꝓpter se. Ille enum
ueraciter caritatem habet.
qui et amicum diligat ĩ
deum. ⁊ irumicum diligat
ꝓpter deum. Nam sunt ñ¬
nulli qui diligunt ꝓximõ.
sed ꝑaffectum cognatioĩs
et carnis. quibus tamen
in hac dilectione sacra elo¬
quia non contradicunt.
sed aliud est qd̃ sponte
inpenditur nature aliud
qd̾ preceptis dñicis exca¬

Expanded text:
cit: Hoc est praeceptum meum, ut diligatis invicem, nisi quia omne mandatum de sola dilectione est, et omnia unum praeceptum sunt, quia quidquid praecipitur, in sola charitate solidatur? Ut enim multi arboris rami ex una radice prodeunt, sic multae virtutes ex una charitate generantur. Nec habet aliquid viriditatis ramus boni operis, si non manet in radice charitatis. Praecepta ergo dominica et multa sunt, et unum: multa per diversitatem operis, unum in radice dilectionis. Qualiter autem ista dilectio tenenda sit, ipse insinuat, qui in plerisque Scripturae suae sententiis et amicos jubet diligi in se, et inimicos diligi propter se. Ille enim veraciter charitatem habet, qui et amicum diligit in Deo, et inimicum diligit propter Deum. Nam sunt nonnulli qui diligunt proximos, sed per affectum cognationis et carnis, quibus tamen in hac dilectione sacra eloquia non contradicunt. Sed aliud est quod sponte impenditur naturae, aliud quod praeceptis dominicis ex cha
Abbreviated transcription (Latin):
go. et posuit ut eamus :
fructum afferamus. Nul¬
lum itaq fructum undẽ
nos eligeret. Habebamus.
et eatis inquit. ⁊ fructũ
afferatis. Imus ut afferamꝰ.
⁊ ip̃e est uia qua imus. in
qua nos posuit ut camus.
proinde. inomib miseri¬
cordia eius preuenit nos.
Et fructus inꝗt uester ma¬
neat. ut qd̾cumq peticritiᷤᷤ
patrem innomine meo.
tet uobis. Maneat ergo di¬
iectio. ip̃e est erum fructus
nr̃. Que dilectio nunc est
in desiderio. non ddum in
saturitate. et ip̃o desiderio
qd̾cumq petierimus in no¬
mine unigeniti filii. dat
nob̾ pater. Qd̾ autem acci¬
pere saluandis non expedit
nob̾ non existimemus nos
petere in nomine saluato¬
ris. Sed hoc petamus in
nomine saluatoris. qd̃ per¬
snet ad orationem salutis.

Expanded text:
go, et posuit ut eamus, et go, et posuit ut eamus, et fructum afferamus: nullum itaque fructum unde nos eligeret habebamus. Ut eatis, inquit, et fructum afferatis. Imus ut afferamus, et ipse est via qua imus, in qua nos posuit ut eamus. Proinde in omnibus misericordia ejus praevenit nos. Et fructus, inquit, vester maneat: ut quodcumque petieritis Patrem in nomine meo, det vobis. Maneat ergo dilectio; ipse est enim fructus noster. Quae dilectio nunc est in desiderio, nondum in saturitate: et ipso desiderio quodcumque petierimus in nomine unigeniti Filii, dat nobis Pater. Quod autem accipere salvandis non expedit nobis, non existimemus nos petere in nomine Salvatoris: sed hoc petimus in nomine Salvatoris, quod pertinet ad rationem salutis.
Abbreviated transcription (Latin):
ergo et in hoc tempore. reli¬
quie ꝑ electionem gratie
salue facte sunt. Uride sub¬
iungit. Si autẽ gratia. iã
non exoꝑibus. alioquin
gratia iam non est gratia.
Audi ingrate. ingrate audi.
llon uos me clegastis. sed
ego elegi uos. Non est ut
dicas. ideo electus sum ꝗa
iam credebam. Si enim
credebas in eum. iam ele¬
geras eum. Sed audi. Nõ
uos me elegastis. Nõ est
ut dicas ante quam cre¬
terem iam bona oꝑabar. idõ
electus sum. Quid enim
est boni oꝑis ante filem.
cum dicat apłs. om̃e qd̾
non est ex fide peccatumẽ
Quid ergo dicturi sumus
audiendo. non uos meele¬
gistis. nisi quia mali era¬
mus. et electi sumus. ut
boni ꝑgratiam nos elig̃e
tem gratia. Hec igitur ñ
admodum non eligat bo¬
nos. sed quos eligit faci¬
at bonos. Ego inquit ele¬
gi uos. et posui uos ut
eatis. ⁊ fructum afferatis.
⁊ fructus ũr maneat. Non¬
ne iste est fructus. de quo
iam clixerat sine me nicħ
potestis facere: Elegit er¬

Expanded text:
ergo et in hoc tempore reliergo et in hoc tempore reliquiae per electionem gratiae salvae factae sunt. Unde subjungit: Si autem gratia, jam non ex operibus; alioquin gratia jam non est gratia . Audi, ingrate, audi: Non vos me elegistis, sed ego elegi vos. Non est ut dicas, Ideo electus sum, quia jam credebam. Si enim credebas in eum, jam elegeras eum. Sed audi: Non vos me elegistis. Non est ut dicas, Antequam crederem, jam bona operabar, ideo electus sum. Quid enim est boni operis ante fidem, cum dicat Apostolus, Omne quod non est ex fide, peccatum est ? Quid ergo dicturi sumus audiendo, Non vos me elegistis; nisi quia mali eramus et electi sumus, ut boni per gratiam nos eligenttem gratia; haec igitur non simi, quemadmodum non eligat bonos, sed quos elegit, faciat bonos. Ego, inquit, elegi vos, et posui vos ut eatis, et fructum afferatis, et fructus vester maneat. Nonne iste est fructus de quo jam dixerat, Sine me nihil potestis facere ? Elegit er
Abbreviated transcription (Latin):
iam creclideramus ineum.
ut nos eligeret. Nam suã
credentes elegat. electos
elegit. Cur ergo diceret.
non uos me elegistis. ni¬
si quia misericordia eius
preuenit nos: Pic certe
uacat uana illoꝵ ratioci¬
natio. qui prescientiam
dei defendunt contra gr̃az
dei. et ideo nos licunt elec¬
tos ante mundi constitu¬
tionem. quia p̃sciuit nos
dñs futuros bonos. non se¬
ip̃m nos facturu bonos.
Non hoc dicit. qui dicit
non uos me elegistis. qͦ¬
niam si ꝓpterta nos elegaᷤᷤ¬
set quiã bonos futuros ẽẽ
prescierat. sumul etiam p¬
scisset qd nos eum fuisse¬
mus prius electuri. Non
erum aliter ẽẽ possumus
boni. nisi forte dicendus ẽ
bonus. qui non elegit bo¬
num. Quid ergo elegat ĩ
non bonis: Non erum elec¬
ti sunt quia boni fuerũt.
qui boni non ẽẽnt. nisi elec¬
ti eẽnt. Alioquin gr̃a iam
non est gratia. si preces¬
sisse conteridimus meri¬
ta. hec quippe electio gr̃ã
est. de qua dicit apłs. Sic

Expanded text:
jam credideramus in eum, jam credideramus in eum, ut eligeret nos. Nam si jam credentes elegit, electos elegit. Cur ergo diceret: « Non vos me elegistis, » nisi quia: « Misericordia ejus praevenit nos? » Hic certe vacat vana illorum ratiocinatio, qui praescientiam Dei defendunt contra gratiam Dei, et ideo dicunt nos electos ante mundi constitutionem , quia praescivit nos Deus futuros bonos, non seipsum nos facturum bonos. Non hoc dicit, qui dicit, « Non vos me elegistis; » quoniam si propterea nos elegisset, quia bonos futuros esse praesciverat, simul etiam praescisset quod eum nos fuissemus prius electuri. Non enim aliter esse possemus boni: nisi forte dicendus est bonus, qui non eligit bonum. Quid ergo eligit in non bonis; non enim electi sunt, quia boni fuerunt, qui boni non essent nisi electi essent: « Alioquin gratia jam non est gratia , » si praecessisse contendimus merita. Haec quippe electio gratia est, de qua dicit Apostolus : « Sic
Abbreviated transcription (Latin):
qua dicit apłs paulus. ue¬
rum etiam salutem anima¬
rum nr̃aꝵ de qua dicit apo¬
stolus petrus: Utriusq eͥ
rei felicitas. isto tempore
atq in ista mortalitate in
spe potius habetur quam
in re tenetur. Uerum hoc
intẽest qd̾ exterior homo
ñr idest corpus adhuc cor¬
rumpitur. interior autem
idest anima iam renouat᷑
de die in diem. Itaq sicut
immnortalitate cãnis ⁊ salu¬
tem animarum futuram
expectamus. quamuis iã
pignore accepto salui fac¬
ti ẽẽ dicamur. ita om̃ium
notitiam quecunq uni¬
genitus audiuit apatre.
futuram sꝑare debernus.
me elegistis. inquit. sed
ego elegi uos. Hec est illa
mneffabilis gr̃a. Quid enĩ
elegeramus. ⁊ ideo non di¬
ligebamus: Nam qui nõ
eum eligat quorriodo dili¬
git: Nunquid iam in no¬
bis erat qd̃ in psalmo ca¬
nitur. elegi abiectus esse
in domrio dei. magas quam
habitare in tabernaculis
peccatorum: Non utiq.
Quid ergo eramus. nisi
iniqui et ꝑcuti: Neq eñi

Expanded text:
qua dicit apostolus Paulus ; vequa dicit apostolus Paulus ; verum etiam salutem animarum nostrarum, de qua dicit Apostolus Petrus? Utriusque enim rei felicitas isto tempore atque in hac mortalitate in spe potius habetur, quam in re tenetur. Verum hoc interest, quod exterior noster homo, id est corpus, adhuc corrumpitur; interior autem, id est anima, jam renovatur de die in diem . Itaque sicut immortalitatem carnis et salutem animarum futuram exspectamus, quamvis jam pignore accepto salvi facti esse dicamur; ita omnium notitiam quaecumque Unigenitus audivit a Patre, futuram sperare debemus, me elegistis, inquit, sed ego elegi vos . » Haec est illa ineffabilis gratia. Quid enim elegeramus, et ideo non diligebamus? Nam qui eum non elegit, quomodo diligit? Nunquid jam in nobis erat, quod in psalmo canitur: « Elegi abjectus esse in domo Domini mei magis, quam habitare in tabernaculis peccatorum? » Non utique. Quid ergo eramus, nisi iniqui et perditi? Neque enim
Abbreviated transcription (Latin):
est. qd̾ ex parte est euacua
bitur. Ibi quippe dicit. Nc̃¬
cognosco exparte. tunc au¬
tem cognoscam. sic̃ et co¬
grutus sum. Et nũc uide¬
mius ꝑ speculum ĩ enigma¬
te. tunc autem facie ad
faciem. Nam et ip̃e apo¬
stolus saluos nos dicit
factos ꝑ lauacrum rege¬
neratiorus. qui tam̃ alio
loco. spe inquit salui fac¬
ti sumus. Spes aute que
uidetur nõ est spes. Qd ẽ
uidet quis. quid sꝑat. Si
autẽ quod nor uidemus
sꝑamus. ꝑ patientiam ex¬
pectamus. Unde etiarri eiꝰ
coapostolus petrus. inquẽ
modo inquit non uiden¬
ces crecditis: quem cum
uideritis. exultabitis gau¬
dio menarrabili ⁊ honora¬
to. ꝑcipientes mercedem
fidei. salutem animarum
ur̃arum. Si ergo nunc tẽ¬
pus est fidei. salus auterri
animarum merces est fi¬
dei. quis dubitet infide que
ꝑ dilectionem oꝑatur per¬
agendum diem ultimum.¬
itq in fine diei recipiendã
rẽ mercecdem. non solum re¬
demptionẽ corporis nr̃i de

Expanded text:
est, quod ex pest, quod ex pbitur . Ibi quippe dicit: Nunc scio ex parte; tunc autem cognoscam sicut et cognitus sum. Et nunc per speculum in aenigmate, tunc autem facie ad faciem . Nam et ipse Apostolus salvos nos dicit factos per lavacrum regenerationis , qui tamen alio loco: Spe, inquit, salvi facti sumus. Spes autem quae videtur, non est spes. Quod enim videt quis, quid sperat? Si autem q patientiam exspectamus . Unde etiam ejus coapostolus Petrus: In quem modo, inquit, non videntes creditis; quem cum videritis, exsultabitis gaudio inenarrabili et honorato, percipientes mercedem fidei, salutem animarum vestrarum . Si ergo nunc tempus est fidei, salus autem animarum merces est fidei; quis dubitet in fide, quae per dilectionem operatur , peragendum diem, atque in fine dici recipiendam esse mercedem, non solum redemptionem corporis nostri, de
Abbreviated transcription (Latin):
minus. Uos autem dixi
amicos. quia omĩa quecũ¬
q audiui apatre mõ. no¬
ta feci uobis. Quis enim
audeat affirmare uel cre¬
dere ullum hominum sci¬
re om̃ia. quecumq audi¬
tre. quando nec hoc quid̃e
quisquam capit. quomo¬
do audiat apatre illud uẽ¬
bum. cum ip̃e sit patris
unicum uerbum: Quie
tiam aliquanto post. in
hoc ip̃o tamen sermone
quem post cenam ante
passionem ad discipulos
habuit. multa inquit uo¬
bis habeo dicere. sed nõ
potestis portare modo.
Quo igitur pacto intel¬
lecturi sumus. omĩa eũ
nota fecisse discipulis que¬
cumq audiuit apatrecũ
ꝓpterea quidem multa ñ
dicat. quia scit eos modo
portare non posse: Sed ni
mirum qd̃ facturus est
fecisse se dicit. quia ea q̃
Nec ait fossuri sunt. ue¬
lut preterita dicens. et
ea tamen futura predic̃es.
Ita et hoc loco ait. omĩa se
nota fecisse discipulis. q̃
se nouit nota esse facturũ
in illa plenitudine scien¬
tie. de qua dicit apłs. Cũ
autem uenerit qd̾ ꝑfectũ

Expanded text:
it? Vos autem dixi amicos, quia omnia quaecunque audivi a Patre meo, nota feci vobis. Quis enim audeat affirmare vel credere ullum hominum scire omnia quaecunque a Paius, quando nec hoc idem quisquam capit, quomodo audiat a Patre ullum verbum, cum ipse sit Patris unicum Verbum? Quid, quod aliquanto post, in hoc ipso tamen sermone, quem post coenam ante passionem ad discipulos habuit, Multa, inquit, habeo vobis dicere; sed non potestis illa portare modo ? Quo igitur pacto intellecturi sumus omnia eum nota fecisse discipulis, quaecumque audivit a Patre, cum propterea quaedam multa non dicat, quia scit eos modo portare nomirum quod facturus est, fecisse se dicit, quia ea quae nec ait, fossuri sunt; velut praeterita dicens, et ea tamen futura praedicens: ita et hoc loco ait omnia se nota fecisse discipulis, quae se novit nota esse facturum in illa plenitudine scientiae, de qua dicit Apostolus, Cum autem venerit quod perfectum
Abbreviated transcription (Latin):
ut qdcumq petieritis pa¬
trem innomine meo det
uobis. de quibus uerbis
seruisse me memirustis.
hic autem dicit. sequenti
silicet lectione quam mo¬
do cum recitaretur audi¬
stis. hec mando uobis ut
diligatis inuicem. ac per
hoc intelligere debemus.
hunc ẽẽ fructum nr̃m de
quo ante ait. ego uos ele¬
ga ut eatis ⁊ fructum af¬
feratis. ⁊ fructus uester

Expanded text:
eritis Patrem in nomine meo, det vobis. De quibus verbis disseruisse meministis. Hic autem dicit, sequenti scilicet lectione, quam modo cum recitaretur, audistis: Haec mando vobis, ut diligatis invicem. Ac per hoc intelligere debemus hunc esse fructum nostrum de quo ait, Ego vos elegi ut eatis, et fructum afferatis, et fructus vester
Abbreviated transcription (Latin):
semus quomodo se pau¬
lus abnegauerat. qui di¬
cebat. Uiuo ego. lam nõ
ego. Extinctus quippe
fuerat seuus ille ꝑsecuto.
et uiuere ceꝑat pius pre¬
dicator. Si erum ip̃e ẽet.
pius ꝓfecto non eẽt. Sed
qui se uiuere denegat. di¬
cat unde est. qđ scã uerba
ꝑ doctrinam ueritatis cla¬
mrat. Protinus subdit.
Suit uero in me xp̃s. Ac
si aꝑte dicat. Ego quidẽ
ame met ip̃o extinctus
sumri. quia carnaliter nõ
uuo. sed tamen eentia¬
liter mortuus non sum.
quia in xp̃o spũaliter ui¬

Expanded text:
semus quomodo se Pausemus quomodo se Paulus abnegaverat, qui dicebat: Vivo autem jam non ego . Exstinctus quippe fuerat saevus ille persecutor, et vivere coeperat pius praedicator. Si enim ipse esset, pius profecto non esset. Sed qui se vivere denegat, dicat unde est quod sancta verba per doctrinam veritatis clamat. Protinus subdit: Vivit vero in me Christus . Ac si aperte da memetipso exstinctus sum, quia carnaliter non vivo, sed tamen essentialiter mortuus non sum, quia in Christo spiritaliter vi
Abbreviated transcription (Latin):
ibimus extra nos. Uel ꝗs
est qui uadit si se deserit:
Sed aliud sumus ꝑ pecca¬
tum lapsi. aliuid. ꝑ natu¬
ram conditi. Aliud est qd̃
fecimus. aliud qd̃ facti su¬
mus. Relinquamus nos¬
met ip̃os. quales peccan¬
do nos fecimus. et mane¬
arus nos met ip̃i. qualeᷤ
ꝑ gratiam facti surrius.
Ecce et enum qui suꝑbus
fuit. si conuersus ad xp̃m
humilis factus est. semret¬
ip̃m̃ reliquit. Si luxurio¬
sus quisq ad continen¬
tiam uitam mutauit. ab¬
negauit utiq qd̃ fuit.
Si auarus quisq ambire
cit ꝓpria qui prius alie¬
na rapiebat. ꝓculdubio
semet ip̃m reliquit. Ip̃e
quidẽ est ꝑnaturam. sed
non est ip̃e ꝑmalitiam.
hinc et erum scriptum¬
est. Serte impios et nõ
erurit. Conuersi namq
non erunt in essentia. set
si licet non erunt inum
pietatis culpa. Tunc er¬
go nos met ipõs relinꝗ¬
mus. tunc nos met ip̃os¬
abnegamus. cum uitamꝰ
⁊ ad hoc nitimur qd̃ ꝑ no¬
uitatem uocamur. P̾en¬

Expanded text:
ibimus extra nos? Vel quis ibimus extra nos? Vel quis est qui vadit, si se deseruit? Sed aliud sumus per peccatum lapsi, aliud per naturam conditi; aliud quod fecimus, aliud quod facti sumus. Relinquamus nosmetipsos quales peccando nos fecimus, et maneamus nosmetipsi quales per gratiam facti sumus. Ecce etenim qui superbus fuit, si conversus ad Christum humilis factus est, semetipsum relinquit. Si luxuriosus quisque ad continentiam vitam mutavit, abnegavit utique quod fuit. 1588 Si avarus quisque ambire cit propria qui prius aliena rapiebat, procul dubio semetipsum reliquit. Ipse quidem est per naturam, sed non est ipse per malitiam. Hinc enim scriptum: Verte impios, et non erunt . Conversi namque non erunt omnino in essentia, sed scilicet non erunt omnino in impietatis culpa. Tunc ergo nosmetipsos relinquimus, tunc nosmetipabnegamus, cum vitamus et ad hoc nitimur quod per novitatem vocamur. Pen
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃m. Ibi dicitur ut ab ne¬
gemus nr̃a. hic dicitur ut
ab negemus nos. Et forta ᷤᷤ¬
se laboriosum non ẽ hõi
relinquere sua. sed ualde
laboriosum est homini re¬
linquere semet ip̃m. Mi¬
nus quippe est abnegare
qd̃ habet. ualde autẽ mul¬
tum est abnegare qd̃ est.
luctamen contra maligͦs
sp̃s sumimus. Nicħ aut̃
maligni sp̃s in hoc mun¬
do ꝓprium possident. Nũ¬
di ergo cum nudis luctari
debemus. Nam si uestitus
quisq cum nudo luctatur.
citius adterram deicitur.
qui habet unde teneatur.
Quid enim sunt terrena
omĩa. nisi quedam corpo¬
ris indumenta: Qui ergo
contra dyabolum ad certa¬
men ꝓperat . uestimenta
abiciat ne succumbat. Ni¬
chil in hoc mundo aman¬
do possideat. nullas rerũ
labentium delectationes
requirat. ne unde aduotũ
tegitur. ad casum inde te¬
neatur. Nec tamen suffic̃
nr̃a relinquere. nisi relin¬
quamꝰ et nos. Quid est qd̾
dicimus. relinquamus et
nos: Si enim nos met ipõs
relinquamus. quomodo

Expanded text:
ipsum. Ibi dicitur ut abneipsum. Ibi dicitur ut abnegemus nostra, hic dicitur ut abnegemus nos. Et fortasse laboriosum non est homini relinquere sua, sed valde laboriosum est relinquere semetipsum. Minus quippe est abnegare quod habet, valde autem multum est abnegare quod est.luctamen contra malignos spiritus sumimus. Nihil autem maligni spiritus in hoc mundo proprium possident. Nudi ergo cum nudis luctari debemus. Nam si vestitus quisquam cum nudo luctatur, citius ad terram dejicitur, quia habet unde teneatur. Quid enim sunt terrena omnia, nisi quaedam corporis indumenta? Qui ergo contra diabolum ad certamen properat, vestimenta abjiciat, ne succumbat. Nihil in hoc mundo amando possideat, nullas rerum labentium delectationes requirat, ne unde ad votum tegitur, ad casum inde teneatur. Nec tamen sufficit nostra relinquere, nisi relinquamus et nos. Quid est quod dicimus, Relinquamus et nos? Si enim nosmetipsos relinquimus, quo
Abbreviated transcription (Latin):
ia dñs ac redemptor nr̃
nouus homo uenit inmũ¬
dum noua preceptaedidit
mundo. Uite et enim nr̃e
ueteri initiis enutrite. cõ¬
trarietatem opposuit noui¬
tatis sue. Quid enim uetuᷤ
quid carralis homio no¬
uerat. nisi sua retinere. ali¬
ena rapere si posset. concu¬
piscere sinon posset: Sed
celestis medicus singulis
quibusq uitus obiuiantia
adhibet medicamenta. Nã
sic̃ arte medicine calida
frigadis. frigida calidis cu¬
rantur. ita dñs noster con¬
traria opposuit meclicamẽ¬
ta peccatis. ut lubricis cõ¬
tinentiam. tenacibus lar¬
gitatem . iracundis man¬
suetudiriem. elatis preci¬
peret humilitatem. Certe
cum se sequentibus noua
mandata ꝓponeret. dixit.
llisi quis renuntiauerit
om̃ib que possidet. non
potest meus ẽẽ discipulꝰ.
Ac si aperte dicat. Qui ꝑ
uitam ueterem aliena cõ¬
cupiscitis. ꝑ noue conuer¬
sationis studium et ur̃a
largimini. Quid uero in
hac lectione dicat. audia¬
mus. Qui uult uenuire
post me. ab neget semet¬

Expanded text:
inus ac Redemptor noster novus homo venit in mundum, nova praecepta edidit mundo. Vitae enim nostrae veteri in vitiis enutritae contrarietatem opposuit novitatis suae. Quid enim vetus, quid carnalis homo noverat, nisi sua retinere, aliena rapere, si posset; concupiscere, si non posset? Sed coelestis medicus singulis quibusque vitiis obviantia adhibet medicamenta. Nam sicut arte medicinae calida frigidis, frigida calidis curantur, ita Dominus noster contraria opposuit praedicamenta peccatis, ut lubricis continentiam, tenacibus largitatem, iracundis mansuetudinem, elatis praeciperet humilitatem. Certe cum se sequentibus nova mandata proponeret, dixit: Nisi quis renuntiaverit omnibus quae possidet, non potest meus esse discipulus . Ac si aperte dicat: Qui per vitam veterem aliena concupiscitis, per novae conversationis studium et vestra largimini. Quid vero in hac lectione dicat, audiamus: Qui vult post me venire, abneget semet
Abbreviated transcription (Latin):
non sunt retorta. Hii au¬
tem pedes rectos non ha
bent. qui admala mundi
que reliquerant reflectũ¬
tur. De quibus scriptum
est. Canis reuersus ad uo¬
micum suum. et sus lota
in uolutabro luti. dolebat
de quibusdam doctor eg¬
gius. qd̃ pedum rectitudi¬
nem retro retorserant. qb
ꝑ increpationem dicebas.
auomodo conuertimini
iterum ad infirma et ege¬
na elementa. quibus de
annos. timeo ne forte si¬
ne causa laborauerim in
uobis. Qui etiam alias ad¬
monet diceris. ꝓpter qd̃
remissas manius et genua

Expanded text:
non sunt retorta. Hi aunon sunt retorta. Hi autem pedes rectos non habent, qui ad mala mundi quae reliquerunt reflectuntur. De quibus scriptum est: Canis reversus ad suum vomitum, et sus lota in volutabro luti . Dolebat de quibusdam doctor egregius, quod pedum rectitudinem retro retorserant, quibus per increpationem dicebat: Quomodo convertimini iterum ad infirma et egena elementa, quibus denannos. Timeo vos, ne forte sine causa laboraverim in vobis . Qui alios admonet, dicens: Propter quod remissas
Abbreviated transcription (Latin):
ris. hoc in om̃ibus simł
quatuor recognosces. Et
concorditer predicant. ad
duunitatem eius mentis
oculos leuantes. perina cõ¬
tẽplationis uolãt. Euan¬
gelistarũ ergo facies ad
humanitatẽ drũ ꝑtinet.
penna ad diuinitatem. ꝗa
in eum quem corporeum
aspiciunt . quasi facie in¬
tendunt. sed hunc dum
eẽ incircumscriptum atq
incorporeum ex diuinita¬
te arnuntiant. ꝑ cont̾ẽ¬
plationis pennam quasi
in aera leuantur. Quia ita¬
q et una est fides incar¬
nationis eius in omĩbus.
et par contemplatio diui¬
nitatis eius in singulis.
recte nunc dicitur. Qua¬
tuor facies uni. et quatu¬
or penne uni. Sed que iũ¬
tus ẽẽt. si fidem atq con¬
templationem dm̃ habẽ¬
tes predicatores. illius
oꝑa non haberent. Se¬
quitur. Et pedes eorum.
pedes recti. Quid ꝑpedes
nisi gressus actuum desi¬
gnatur: Quatuor ergo
animalium pedes recti
rum euangelistaꝵ atq oi¬
um ꝑfectorum opera. ad
sequendam iniquitatem

Expanded text:
ris, hoc in omnibus simul ris, hoc in omnibus simul quatuor recognoscis  Edconcorditer praedicant, et ad divinitatem ejus mentis oculos levantes, penna contemplationis. volant. Evangelistarum ergo facies ad humanitatem Domini pertinet, penna ad divinitatem: quia in eum, quem corporeum aspiciunt, quasi facies intendunt. Sed dum hunc esse incircumscriptum et incorporeum ex divinitate annurtiant, per contemplationis pennam, quasi in aerem levantur. Quia itaque, et una est fides incarnationis ejus in omet par contemplatio divinitatis ejus in singulis, recte nunc dicitur, quatuor facies uni, et quatuor pennae uni. Sed quae virtus esset, si fidem atque contemplationem Domini habentes praedicatores illius sancta opera non haberent? Sequitur: « Et pedes eorum pedes recti. » Quid per pedes, nisi gressus actuum designantur? Quatuor ergo animalium pedes recti rum Evangelistarum atque omnium perfectorum opera ad sequendam iniquitatem
Abbreviated transcription (Latin):
ancta quatuor anima¬
lia que ꝓphetie sp̃u fu¬
tura preuident. sub¬
tili narratione describun¬
tur. cum dicitur. Quatuor
facies uni. et quatuor pen¬
ne uni. Quid ꝑ faciem ni¬
si notitia. quid̃ ꝑ pennam
nisi uolatus exprimitur:
per faciem quippe unus¬
quisq cognoscitur. ꝑ peni¬
nam uero. in altum auiũ
corpora subleuantur. Facies
itaq ad fitem ꝑtinet. pen¬
na ad contemplationem.
per fidem namiq ab om̃i¬
potente deo cognoscimur.
sicut ip̃e de suis ouibus
dicit. Ego sum pastor bo¬
nus. et cognosco meas. et
cognoscunt me mee. Qui
rursus ait. Ego scio quos
elegerim . Per contempla¬
tionem uero quia super
nos metip̃os tollimur. qͣi
in aere leuamur. Q uatuor
si requiras quid matheus
de in carnatione diũ seniti¬
at. hoc nimirum seritit.
qd̾ marcus lucas ⁊ ioħ̾s.
marchus ⁊ matheus. Si
si queras quid lucas. hoc
es uni sunt. quia notitia
fidei qua cognoscuntur
a deo. ip̃a est inuno. que
est sunul in quatuor. Oc¬
quid enim ĩuno inuene¬

Expanded text:
ancta quatuor animalia, quae prophetiae spiritu futura praevidentur subtili narratione describuntur, cum dicitur: « Quatuor facies uni, et quatuor pennae uni. » Quid per faciem, nisi notitia, et quid per pennam nisi volatus exprimitur? Per faciem quippe unusquisque cognoscitur, per pennam vero in altum avium corpora sublevantur. Facies itaque ad fidem pertinet. Penna ad contemplationem. Per fidem namque ab omnipotente Deo cognoscimur. Sicut ipse de suis ovibus dicit: « Ego sum pastor bonus, et cognosco oves meas, et cognoscunt me meae. » Qui rursus ait: « Ego scio quos elegerim. » Per contemplationem vero quia super nosmetipsos tollimur quasi in aere elevamur. Quatuor si requiras quid Matthaeus de incarnatione Domini sentiat, hoc nimirum sentit quod Marcus, Lucas et Joannes. Marcus et Matthaeus. Si ucas. Si quaeras quid Lucas, hoc es uni sunt, quia notitia fidei, qua cognoscuntur a Deo, ipsa est in uno quae est simul in quatuor. Quidquid enim in uno invene