comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ligitur tamen. ita et in genesi. Et quomͦ
sibi hec duo capitula pauli nõ adu̾sant᷑
ita nec genesis eungłio.
E eo qd̃ scͥptum est. et consũmauit
deus die sexto om̃ia oꝑa sua q̃ fecit.
et in septimo reqͥeuit ab eisdem om̃ib
calumpniã mouent. et dicunt nouo te¬
stamento adu̾sari. qd̾ in genesi scͥptum
est.d̾m die septimo requieuisse ab om̃ib
głio dicit. pater meus usq nũc oꝑatur:
qd̃ nullo modo contrariũ est. Dñs eñi iu¬
deoꝵ refellit errorem: qui putabant sic
requieuisse d̾m die septimo. ut ex illo pr¬
sus nichil oꝑaretur. Nequieuit aut̃ ab
om̃ib oꝑib suis que fecit. ut iam ultra
non faceret mundũ. cum om̃ib que in
eo sunt. non tamen cit ⁊̃ a mũdi ãmist̾coẽ
reqͥescet. Nõ em̃ scͥptũ ẽ reqͥeuit de᷑ ab õĩb oꝑi¬
b. ut deincepsoꝑaret᷑ s scͥptũ ẽ reqͥeũ dẽ ãb
oibꝰ oꝑibꝰ suiᷤ q̃ fet: t deinde nõ infaciendo
mundo a quo oꝑe post ꝑfectionẽ cessa¬

Expanded text:
legitur tamen, ita et in genesi; et quomodo sibi haec duo capitula Pauli non aduersantur, ita nec genesis euangelio. De eo quod scriptum est: et consummauit deus die sexto omnia opera sua, quae fecit, et in septimo requieuit ab eisdem omnibuscalumniam mouent et dicunt nouo testamento aduersari, quod in genesi scriptum est deum septimo die requieuisse ab omnibus ngelio dicit: pater meus usque modo operatur. quod nullo modo contrarium est. dominus enim Iudaeorum refellit errorem, qui putabant sic requieuisse deum die septimo, ut ex illo prorsus nihil operaretur. requieuit autem ab omnibus operibus suis. quae fecit. ut iam ultra non faceret mundum cum omnibus, quae in eo sunt, non tamen, ut etiam a mundi administratione requiesceret. non enim scriptum est: requieuit deus ab omnibus operibus. uomnibus operibus suis, quae fecit, ut deinde non in faciendo mundo, a quo opere post perfectionem cessa
Abbreviated transcription (Latin):
ciꝑet: quia in discipulatu xp̃i. non
illius grãm. s suam głam reqͥrebat.
Hoc amore głe corrupti erant. qͦs
et contentionem non caste xp̃m
annuntiarent. Quib tamen p̃dican¬
tib gaudet apłs. sciens fieri posse
ut dum illi sectantur humane głe
cupiditatẽ. t̾nhis auditis fideles nas¬
cerent᷑ non ex eoꝵ inuida cupidi¬
tate. qua se uolebant uł equari uł an
etiam si non caste tamen annuntia¬
bant. ut de malo illoꝵ d̃s oꝑaretur
bonum: sicut fieri potest ut homo
ad concubitum non ingrediat᷑ uolun¬
tate generandi. s luxuriandi libidine
rapiat᷑. ettamen nascat᷑ homo bonũ
dei opus de fecunditate semmum
non de turpitudine uitioꝵ. Si cut gͦ¬

Expanded text:
ciperet, quia in discipulatu Christi non ciperet, quia in discipulatu Christi non illius gratiam, sed suam gloriam requirebat. hoc amore gloriae corrupti erant, quoset contentionem non caste Christum adnuntiarent; quibus tamen praedicantibus gaudet apostolus sciens fieri posse, ut, dum illi sectantur humanae gloriae cupiditatem, tamen his auditis fideles nascerentur, non ex eorum inuida cupiditate, qua se uolebant uel aequari uel antangelium, quod etiamsi non caste, tamen adnuntiabant, ut de malo illorum deus operaretur bonum; sicut fieri potest, ut homo ad concubitum non ingrediatur uoluntate generandi, sed luxuriandi libidine rapiatur Dei opus de fecunditate seminum, non de turpitudine vitiorum. Et
Abbreviated transcription (Latin):
non ꝑmittat excedere. Alioquin poᷤ¬
sunt isti maledici potiꝰ calũyniato¬
res qͣm ueridici iudices. etiam scõs
apłos accusare qđ non caritate ge¬
nerandi filios uite et̃ne s cupidi¬
tate laudis humane popłis tã mul¬
tis eu̾głium p̃dicauerint. Neq enĩ
laudantib comparata: immo uͦ tanta
aderat ut maior hominib ab homins¬
b honor et gła deferri non debeat.
hanc in eccłia głam ꝑuersa uolun¬
tate sẏmon ꝑditus concupiuit: qͣn¬
do ab eis pecunia uoluit cecus em̃e.
qđ illi diuina grã eademq gratui¬
ta meruerunt. Huiꝰ auidus głe fuis¬
se intelligit᷑: quem se uolentem seqͥ
dñs in eu̾głio reuocat dicens: uulpes
foueas habent. et uolucres celi diu̾¬
soria: filius autem hominis non ha¬
bet ubi caput suum reclinet. Uide¬
bat enim eum dolosa simulatione
tenebrosum et uentosa elatione iac¬
tatum. non habere fidei locum. ubi se
inclinantem doctorem humilitatis er¬

Expanded text:
non permittat excedere. alioquin posnon permittat excedere. alioquin possunt isti maledici potius calumniatores quam ueredici iudices etiam sanctos apostolos accusare, quod non caritate generandi filios uitae aeternae, sed cupiditate laudis humanae populis tam multis euangelium praedicauerint. neque enim laudantibus conparata; immo uero tanta aderat, ut maior hominibus ab hominibus honor et gloria deferri non debeat. hanc in ecclesia gloriam peruersa uoluntate Simon perditus concupiuit, quando ab eis pecunia uoluit caecus emere, quod illi diuina gratia eademque gratuita meruerunt. huius auidus gloriae fuisse intellegitur, quem se uolentem sequi dominus in euangelio reuocat dicens: uulpes foueas habent et uolucres caeli diuersoria; filius autem hominis non habet, ubi caput suum reclinet. uidebat enim eum dolosa simulatione tenebrosum et uentosa elatione iactatum non habere fidei locum. ubi se inclinantem doctorem humilitatis ex
Abbreviated transcription (Latin):
si ueraciter sibi uident᷑ conicere
qͣm maiore huiꝰscemodi morbo per
multas alii captiuent᷑: qͣndo se ui¬
dent in una tẽꝑantiã ñ posse seruare.
Uerum nos eis qui hanc uirtutem
non habent ita de scõꝵ uiroꝵ mori¬
b iuditium committere non debe¬
musꝰ sicut de ciboꝵ suauitate ac
salubritate. iudicare febrientes non
sinimus : potiusq illis sanorum sen¬
su et p̃ceyto medicantium qͣm ex e.¬
oꝵ egritudinis affectione alim̃ta
prepiramus. ꝓ inde isti se uolunt
non false atq adumbrate. sed uere
ac solide pudicitie caꝑe sanitatem
diuine scͥpture tanquam libris me¬
dicinalibus credant non frustra
tam magnum honorem sc̃ĩtatis tri¬
butum quibdam uris etiam plures
uxores habentib nisi quia fieri
potest. ut imꝑator carnis animus
tanta temꝑantie potestate p̃polle¬
at. ut genitalis delectationis motũ
insitum nature mortalium ex ꝓui¬
dentia generandi. leges impositas

Expanded text:
si ueraciter sibi uidentur conicere, si ueraciter sibi uidentur conicere, quam maiore huiuscemodi morbo per multas alii captiuentur, quando se uident in unam temperantiam non posse seruare. Uerum nos eis, qui hanc uirtutem non habent, ita de sanctorum uirorum moribus iudicium committere non debemus, sicut de ciborum suauitate ac salubritate iudicare febrientes non sinimus, potiusque illis sanorum sensu et praecepto medicamine quam ex eorum aegritudinis adfectione alimenta praeparamus. proinde isti si uolunt non falsae atque adumbratae, sed uerae ac solidae pudicitiae capere sanitatem, diuinae scripturae tamquam libris medicinalibus credant non frustra tam magnum honorem sanctitatis tributum quibusdam uiris etiam plures uxores habentibus, nisi quia fieri potest. ut imperator carnis animus tanta temperantiae potestate praepolleat, ut genitalis delectationis motum insitum naturae mortalium ex prouidentia generandi leges inpositas
Abbreviated transcription (Latin):
ris hoc factitabat᷑. Si p̃ceptum: nulla
lege ꝓhibebatur. Nunc uero cur cri¬
men ẽ. siquis hoc faciat: nisi quia et
morib et legib hoc non licet: Que
duo quisquis contẽpserit etiam si tan¬
tummͦ causa generandi uti possit fe¬
minis pluribꝰ. peccat tam̃: et ipsã uolat
humanã societatem. cui necessaria ẽ ꝓpa¬
gatio filioꝵ. S quia homines aliter
se habentib iam morib et legib. non
possunt delectari uxoꝵ multitudine
nisi libidinis magnitudine: ideo er¬
rant et putant haberi omĩno non po¬
tuisse uxores multas. nisi flagrantia
concupiscentie carnalis. et sordide uo¬
luptatis. Comparantes enim non alios
quoꝵ animi uirtutem ꝓrsus nosse ñ
possunt: s sicut ait apłs non semet ip¬
sos sibimet ipsis intelligunt. Et quia
ipsi etiamsi unam habuerint ad eã
non solum generandi officio ducti
uirilit̾ accedunt. s sepe coe undi sti¬
mulo uicti eneruit ꝑtrahunt᷑. qua¬

Expanded text:
ris hoc factitabatur: si praeceptum, nulla ris hoc factitabatur: si praeceptum, nulla lege prohibebatur. nunc uero cur crimen est, si quis hoc faciat, nisi quia et moribus et legibus hoc non licet ? quae duo quisquis contempserit, etiamsi tantummodo causa generandi uti possit feminis pluribus. peccat tamen et ipsam uiolat humanam societatem, cui necessaria est propagatio filiorum. sed quia homines aliter se habentibus iam moribus et legibus non possunt delectari uxorum multitudine nisi libidinis magnitudine, ideo errant et putant haberi omnino non potuisse uxores multas nisi flagrantia concupiscentiae carnalis et sordidae uoluptatis. conparantes enim non alios, quorum animi uirtutem prorsus nosse non possunt, sed, sicut ait apostolus, semet ipsos sibimet ipsis non intellegunt. et quia ipsi etiamsi unam habuerint, ad eandem non solum generandi officio ducti uiriliter accedunt, sed saepe coeundi stimulo uicti eneruiter pertrahuntur, qua
Abbreviated transcription (Latin):
secretum uiri eiꝰ in scͥpturis sc̃is diligẽ¬
ter intuet᷑: et inuenit eum maiestatẽ
suam qua in forma dei e qualis ẽ patri
baulisꝑ ab scondisse in forma serui:
ut eiꝰ capax eẽ humana infirmitas
posset.eoq mͦ se coniungi congruent̃
aptaret. Quid enim absurdum. immo
quid non conuenient̃ futuroꝵ pre¬
nuntiationi accommodatum. si ꝓpħa
dei carnale aliqͥd lusit. ut eum ca¬
ꝑet affectus uxoris: cum ipsum u̾¬
bum dei caro factum sit ut habita
ciuntur uxores: generali p̃locutio¬
ne purgat᷑. Quando enim mos erat.
crimen non erat: et nunc ꝓpterea
crimen ẽ. quia mos non ẽ. Alia suns¬
enim peccata contra naturam. alia
contra mores: alia contra precepta
Que cum ita sint: quid tandem cri¬
minis ẽ. q de plurib simul habitiꝰ uxorib
obicit᷑ scõ uiro iacob: Si naturam
consulas: non la sciuiendi s gignen¬
di causa illis mulierib utebat᷑. Si
morem: illo tempore atq in illis t̃¬

Expanded text:
secretum viri ejus in Scripturis sanctis diligensecretum viri ejus in Scripturis sanctis diligenter intuetur: et invenit eum majestatem suam, qua in forma Dei aequalis est Patri, paulisper abscondisse in forma servi , ut ejus capax esse humana infirmitas posset, eoque modo se conjugi congruenter aptaret. Quid enim absurdum, imo quid non convenienter futurorum praenuntiationi accommodatum, si Propheta Dei carnale aliquid lusit, ut eum caperet affectus uxoris; cum ipsum Verbum Dei caro factum sit, ut habitaciuntur uxores , generali praelocutione purgatur. Quando enim mos erat, crimen non erat: et nunc propterea crimen eenim peccata contra naturam, alia coquae cum ita sint, quid tandem criminis est, quod de pluribus simul habitis uxoribus obicitur sancto uiro Iacob ? si naturam consulas, non lasciuiendi, sed gignendi causa illis mulieribus utebatur; si morem, illo tempore atque in illis ter
Abbreviated transcription (Latin):
iugati faciunt. non in anit̃ faciunt :
s prudent̃. Descendunt enim quo¬
dammͦ ad feminei sexus infirmita¬
tem. ut aliqͥd blanda hilaritate uł
dicant uł faciant. non eneruantes.
s temꝑantes uirilem uigorem. Qđ
camen ei que uxor non ẽ: qͥ dixerit
aut fecerit tirpis ẽ. Uerum hoc
qđ ad mores humanitatis ꝑtinet dix¬
erim: ne quisqͣm durus et sine af¬
fectu idipsum ꝓ crimine obiciat scõ
uiro: qđ cum sua coniuge luserit.
Tales enim homines in humani. si a¬
liquem grauem uirum ludicrũ aliqͥd
garrientem pueris etiam paruulis
uiderint. quo eoꝵ lacteum sensum
affabili et nutritoria facilitate ꝑ¬
mulceat tanqͣm delirantem repre¬
hendunt: obliti unde creuerint.
aut ingrati qđ creuerint. Qͥd aũ
sibi uelit in sacramento xp̃i et ec¬
desiae qđ tantus patͥarcha cum con¬
iuge luserit. coniugiumq illud in¬
de sit cognitum: uidet ꝓfecto qͥsqͥs
ne aliqͥd errando in eccłiam peccet.¬

Expanded text:
iugati faciunt, non inaniter faciunt, iugati faciunt, non inaniter faciunt, sed prudenter; descendunt enim quodam modo ad feminei sexus infirmitatem. ut aliquid blanda hilaritate uel dicant uel faciant, non eneruantes, sed temperantes uirilem uigorem: quod tamen ei, quae uxor non est, qui dixerit aut fecerit, turpis est. uerum hoc, quod ad mores humanitatis pertinet, dixerim, ne quisquam durus et sine adfectu id ipsum pro crimine obiciat sancto uiro, quod cum coniuge sua luserit. tales enim homines inhumani si aliquem grauem uirum ludicrum aliquid garrientem pueris etiam paruulis uiderint, quo eorum lacteum sensum adfabili et nutritoria facilitate permulceat, tamquam delirantem reprehendunt, obliti unde creuerint. aut ingrati. quod ereuerint. quid autem sibi uelit in sacramento Christi et ecclesiae, quod. tantus patriarcha cum coniuge luserit coniugiumque illud inde . sit cognitum, uidet profecto, quisquis, ne aliquid errando in ecc
Abbreviated transcription (Latin):
suas ꝓpter hominum peccata dãpna¬
uit. ꝓdidit qͥspe ista non fecit: et ca¬
uenda ammonuit. non ꝓposuit ii¬
tanda. Mirabili sane impudentia
faustus ysaac filium quoq abrahe
criminatus ẽ. qđ rebeccam que uxoi
erat sororem finxerit. Genus enĩ
rebecce non tacitum ẽ: et eam ꝑno
tissimam ꝓpinquitatem sororem eiꝰ
fuisse manifestum ẽ. Ut autem ta¬
ceret uxorem qͥd mirum. aut qͥd
prauum si imitatus ẽ patrem cum
eadem iusticiã defendat᷑: qua pat᷑
eiꝰ de simili obiecto inculpatus in
tem faustum diximus: eadem etiam
ꝓysaac filio eiꝰ ualent. que recensere
non ẽ difficile nisi forte studiosoꝵ
aliquis querat in cuiꝰ figure sacram̃¬
to accipiendum sit. qđ rex alienige¬
na rebeccam uiri sui coniugem tc̃
ẽẽ cognouit. qͣndo eum cum illa lu¬
dentem uidit. Qđ non cognouisset.
nisi cum coniuge ille sic luderet: qͦ¬
modo cum ea que coniunx non eẽt
ludere non deceret. Qđ cum scĩ con¬

Expanded text:
suas propter hominum peccata damnasuas propter hominum peccata damnauit. prodidit quippe ista, non fecit, et cauenda admonuit, non proposuit imitanda. Mirabili sane inpudentia Faustus Isaac quoque filium Abrahae criminatus est, quod Rebeccam, quae uxor erat, sororem finxerit. genus enim Rebeccae non tacitum est, et eam per notissimam propinquitatem sororem eius fuisse manifestum est. ut autem taceret uxorem, quid mirum aut quid prauum, . si imitatus est patrem, cum eadem iustitia defendatur, qua pater eius de simili obiecto inculpatus inutem Faustum diximus, eadem etiam pro Isaac filio eius ualent. quae recensere non est difficile; nisi forte studiosorum aliquis quaerat, in cuius figurae sacramento accipiendum sit, quod rex alienigena Rebeccam uiri sui coniugem tunc esse cognouit, quando eum cum illa ludentem uidit: quod non cognouisset. nisi cum coniuge ille sic luderet, quomodo cum ea, quae coniux non esset, ludere non deceret. quod cum sancti con
Abbreviated transcription (Latin):
gatione satagimus quasi hoc ds̃ nost̃
aut fieri iusserit. aut factum apꝑ¬
bauerit: aut ita iusti homines in illis
libris appellent᷑: ut si uoluerint pec¬
care non possint. Cum gͦ in litteris
quas isti rep̃hendunt d̾s huic facto
nullum iusticie testimonium ꝑhibu¬
erit. qua dementia temeritatis hinc
illas litteras accusare contendunt:
cum aliis earum locis aꝑtissime inue¬
niant᷑ diuinis preceptis ista ꝓhiberi:
Unde in illa re gesta de opere fili¬
arum loth narrata ista sunt non
laudata. Quedam uero enuntiato
iuditio dei. quedam tacito narrari
oportuit: ut qͣndo ꝓmitur qͥd inde
iudicauerit d̾s instruat᷑ nr̃a imꝑi¬
tia: qͣndo autem tacet᷑ uł exerceat᷑
ꝑitia. ut qđ alibi didicimus recola¬
mus: uł excuciat᷑ pigritia ut qđ ñ¬
dum nouimꝰ inquiramus. Ds̃ gͦ qui
nouit et de hominum oꝑe malo fa¬
cere oꝑa bona. gentes quas uoluit
ex illo semine ꝓpagauit: non scͥpt᷑as

Expanded text:
gatione satagimus, quasi hoc deus noster gatione satagimus, quasi hoc deus noster aut fieri iusserit aut factum adprobauerit aut ita iusti homines in illis libris appellentur, ut si uoluerint peccare. non possint. cum ergo in litteris. quas isti reprehendunt, deus huic facto nullum iustitiae testimonium perhibuerit, qua dementia temeritatis hinc illas litteras accusare contendunt, cum aliis earum locis apertissime inueniantur diuinis praeceptis ista prohiberi? unde in illa re gesta de opere filiarum Loth narrata ista sunt, non laudata. quaedam uero enuntiato iudicio dei, quaedam tacito narrari oportuit, ut quando promitur, quid inde iudicauerit deus, instruatur nostra inperitia; quando autem tacetur, uel exerceatur peritia, ut, quod alibi didicimus, recolamus, uel excutiatur pigritia, ut, quod nondum nouimus, inquiramus. deus ergo, qui nouit et de hominum opere malo facere opera bona, gentes, quas uoluit, ex illo semine propagauit, non scripturas
Abbreviated transcription (Latin):
tatis at certe ebrietatis causa que¬
renda ẽ. Quid enim tandem cogeba¬
tur ut filiab suis. crebra uina mis¬
centib aut fortasse nec mixta cre¬
bro porrigentib consentiret aut
crederet: An ad hoc filias nimiã
tristiciam fingentes ita uoluit con¬
solariꝰ ut illius destitutionis et ma¬
t̃ni luctus dolor de cogitatione m̃¬
tis ebrie fugaret᷑. etiam ipsas tan¬
tundem bibere existimans et aliqͣ
fraude agentes ne biberent: Sed
etiam talem tristib suis adhibere
consolationem: quomodo uirum iꝰtũ
decuerit non uidemus. An aliqua so¬
domitarum arte pessima etiã pau¬
cis poculis patrem sic in ebriare po¬
tuerunt: ut illud peccatum cum ig¬
norante. uł potius de ignorante cõ¬
mitcerent: S mirum si hoc scͥpt᷑a
diuina tacuisset: uł seruum suum
ds sine aliquo uoluptatis eiꝰ uitio
ꝑpeti sineret. Nos tamen script᷑as
scãs: non hominum peccata defen¬
dimus. Sic autem de huiꝰ facti pur¬

Expanded text:
tatis, at certe ebrietatis causa quaetatis, at certe ebrietatis causa quaerenda est. quid enim tandem cogebat, ut filiabus suis crebra uina miscentibus aut fortasse nec mixta crebro porrigentibus consentiret aut crederet? an ad hoc filias nimiam tristitiam fingentes ita uoluit consolari, ut illius destitutionis et materni luctus dolor de cogitatione mentis ebriae fugaretur, etiam ipsas tantundem bibere existimans et aliqua fraude agentes ne biberent? sed etiam talem tristibus suis adhibere consolationem quomodo uirum iustum decuerit, non uidemus. an aliqua Sodomitarum arte pessima etiam paucis poculis patrem sic inebriare potuerunt, ut illud peccatum cum ignorante uel potius de ignorante conmitterent ? sed mirum, si hoc scriptura diuina tacuisset uel seruum suum deus sine aliquo uoluntatis eius uitio perpeti sineret. Nos tamen scripturas sanctas, non hominum peccata defendimus, sic autem de huius facti pur
Abbreviated transcription (Latin):
orbe t̾rarum: neq enim discerne
poterant quousq ignis ille seuierit.
miscere se patri uoluerunt. potius
quidem nunqͣm ẽe matres: qͣm sic uti
patre debuerunt. Ueruntamen multũ
int̾est. qđ ea causa use sunt: qͣm si
concupiscentia tam funeste uolupta¬
tis uterent᷑. Ab illo autem oꝑe ita pa¬
trem abhorrere sentiebant ut id se
impleturas ẽe non crederent. nisi eius
ignorantiam ꝓcurarent. Namq ut
scͥptum ẽ. in ebriauerunt eum: et se
nescienti miscuerunt. Qua ꝓpt̾ culpan¬
dus ẽ. quidem. non tamen quantũ ille
incestus: s qͣntum illa meret᷑ ebrietas.
Nam et hanc lex et̾na condempnat:
quia cibum ac potum ad ordinem na¬
turalem. non nisi gr̃a conseruande
salutis admittit. Quamuis gͦ inter
ebriosum et ebrium plurimum int̾¬
sit. nam nec ebriosus semꝑ ẽ. ebrrus.
nec quisquis aliqͣndo ebriuis conse¬
quent̃ ebriosus ẽ: tamen in homine
iusto huiꝰ ipsius et si non ebriosi¬

Expanded text:
orbe terrarum - neque enim discernere orbe terrarum - neque enim discernere poterant, quousque ignis ille saeuierit — miscere se patri uoluerunt. potius quidem numquam esse matres quam sic uti patre debuerunt; uerumtamen multum interest. quod ea causa usae sunt, quam si concupiscentia tam funestae uoluptatis uterentur. Ab illo autem opere ita patrem abhorrere sentiebant. ut id se inpleturas esse non crederent. nisi eius ignorantiam procurarent. namque, ut scriptum est, inebriauerunt eum et se nescienti miscuerunt. quapropter culpandus est quidem, non tamen quantum ille incestus, sed quantum illa meretur ebrietas. nam et hanc lex aeterna condemnat, quia cibum ac potum ad ordinem naturalem non nisi gratia conseruandae salutis admittit. quamuis ergo inter ebriosum et ebrium plurimum intersit — nam nec ebriosus semper est ebrius nec quisquis aliquando ebrius consequenter ebriosus est — tamen in homine iusto huius ipsius etsi non ebriosi
Abbreviated transcription (Latin):
inde illud factum cum in sc̃a sc̃pt᷑a
narratur. ꝓpħia ẽ. Cum uͦ in illoꝵ
uita qui hoc cõmiserunt considat᷑:
flagitium ẽ. Nec rursus tanta re¬
p̃hensione atq accusatione res
digna ẽ : qͣntam in eam faustus ini¬
micus et cecus euomuit. Consulit᷑
enim et̾na lex illa ordinem nat᷑a¬
lem conseruari iubens. ꝑturbari
uetans. et non ita de hoc facto iu¬
dicat. ac si ille in filias nefaria
libidine exarserit ut earum in¬
cestato corpore frueret᷑: aut eas ha¬
beret uxores.S nec de illis femim:
ac si in sui patris carnem execra¬
bili amore flagrassent. Ratio qͥppe
iusticie. non tantum quid factum
sit. uerum etiam quare factum sit
intueret᷑: ut ex causis sius facta
pendentia. libramento equitatis
examinet. Cum gͥ ille ad conserua¬
tionem generis ꝓlem quererent:
quia utiq in eis humanus erat
et naturalis affectus: nec se crede¬
rent inuenire posse alios uiros
uelut ex usto illa conflagratione

Expanded text:
inde illud factum cum in sancta scriptura inde illud factum cum in sancta scriptura narratur, prophetia est: cum uero in illorum uita, qui hoc commiserunt, consideratur, flagitium est. Nec rursus tanta reprehensione atque accusatione res digna est, quantam in eam Faustus inimicus et caecus euomuit. consulitur enim aeterna lex illa ordinem naturalem conseruari iubens, perturbari uetans, et non ita de hoc facto iudicat, ac si ille in filias nefaria libidine exarserit, ut earum incestato corpore frueretur aut eas haberet uxores, sed nec de illis feminis, ac si in sui patris carnem execrabili amore flagrassent. ratio quippe iustitiae non tantum, quid factum sit, uerum etiam, quare factum sit, intuetur, ut ex causis suis facta pendentia libramento aequitatis examinet. cum igitur illae ad conseruationem generis prolem quaererent, qui utique in eis humanus erat et naturalis adfectus, nec se crederent inuenire posse alios uiros uelut exusto illa conflagratione
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ciperet. ut se quisq ꝑseuerantissi¬
ma anterioꝵ intentione. ab his que
retro sunt eriꝑet: mementote inqͥt
uxoris loth. Sic etiam in ipso loth
qͣndo cum eo filie concubuerunt.
non illud qđ cum ã sodomis lib̾atꝰ
ẽ: s aliud aliquid figuratum est.
Nam tunc ille ipse loth. future le¬
gis uidetur gestasse ꝑsonam: quã
quidam ex illa ꝓcreati et sub lege
positi. male intelligendo quodam
inebriant. eaq non legitime u¬
tendo infidelitatis opera pariunt.
Bona ẽ enim lexait apłs: siquis
ea legittime utat᷑. Nec ideo tam̃
hoc factum uł ipsius loth uł eius
filiarum iustificamus: quia signi¬
ficauit aliquid. qđ futuram quo¬
rundam ꝑuersitatem p̃nuntiaret.
Aliud enim ille ut hoc facerent
intenderunt. aliud ds̃ qui hoc fi¬
eri ꝑmisit: ut etiam inde aliquid
de monstraret.manente recto iudici¬
o suo suꝑ peccatum hominum turc
p̃sentium et uigilante ꝓ uidentia
sua ꝓ significatione futurorum. ꝓ¬

Expanded text:
praeciperet, ut se quisque perseuerantissipraeciperet, ut se quisque perseuerantissima anteriorum intentione ab iis. quae retro sunt, eriperet, mementote, inquit, uxoris Loth. sic etiam in ipso Loth, quando cum eo filiae concubuerunt, non illud, quod cum a Sodomis liberatus est, sed aliud aliquid figuratum est. nam tunc ille ipse Loth futurae legis uidetur gestasse personam, quam quidam ex illa procreati et sub lege positi male intellegendo quodam modo inebriant eaque non legitime utendo infidelitatis opera pariunt. bona est enim lex, ait apostolus, si quis eam legitime utatur. Nec ideo tamen hoc factum uel ipsius Loth uel eius filiarum iustificamus, quia significauit aliquid, quod futuram quorundam peruersitatem praenuntiaret. aliud enim illae, ut hoc facerent, intenderunt, aliud deus, qui hoc fieri permisit, ut etiam inde aliquid demonstraret manente recto iudicio suo super peccatum hominum tunc praesentium et uigilante prouidentia sua pro significatione futurorum. pro
Abbreviated transcription (Latin):
abraham aduersus impudentissimam
et imꝑitissimam et calũpniosam fau¬
sti uocem: satis dicta sunt. Loth autẽ
frat̃ eiꝰ. iustus. et hospitalis in sodomiᷤ
et ab omĩ sodomitarum contaminatio¬
ne purus atq integer. ex illo incen¬
dio qđ erat similitudo futuri iudicii
meruit saluus euadere: typum ges¬
tans corporis xp̃i qđ in omnib scĩs
et nunc int̾ iniquos atq impios
gemit. quoꝵ factis non consentit. et
a quoꝵ commistione in scłi fine libe¬
in eiꝰ uxore figuratum ẽ. eoꝵ scili¬
cet qͥ ꝑ grãm dei uocati. retro respi¬
oiunt. non sicut paulus qui ea qͦ
retro sunt obliuiscitur et in ea que
ante sunt extendit᷑: unde et ipse
dñs. nemo inquit ponens manum
suꝑ aratrum. respiciens retro aptꝰ
ẽ. regno celoꝵ. Nec illud exempła
tacuit. quo nos tanqͣm sale condi¬
ret. ut non fatui negligere mus s
prudentes caueremus hoc malum:
unde et illa ut hoc ammoneret in
statuam salis conuersa ẽ. Nam cũ

Expanded text:
Abraham aduersum inpudentissimam Abraham aduersum inpudentissimam et inperitissimam et calumniosissimam Fausti uocem satis dicta sunt. Loth autem frater eius iustus et hospitalis in Sodomis et ab omni Sodomitarum contaminatione purus atque integer ex illo incendio, quod erat similitudo futuri iudicii, meruit saluus euadere, typum gestans corporis Christi, quod in omnibus sanctis et nunc inter iniquos atque inpios gemit, quorum factis non consentit et a quorum conmixtione in saeculi fine libein eius uxore figuratum est, eorum scilicet, qui per gratiam dei uocati retro respiciunt, non sicut Paulus, qui ea, quae retro sunt, obliuiscitur et in ea, quae ante sunt. extenditur. unde et ipse dominus, nemo, inquit. inponens manum super aratrum et respiciens retro aptus est regno caelorum. nec illud exemplum tacuit, quo nos tamquam sale condiret, ut non fatui neglegeremus. sed prudentes caueremus hoc malum. unde et illa, ut hoc admoneret, in statuam salis conuersa est. nam cum
Abbreviated transcription (Latin):
cile occurrit. quia occultum et di¬
fficile ad intelligendum ẽ. quomͦ
anima humana uerbo dei copulet᷑
siue misceat᷑: siue qd melius et
aptiꝰ dici potest. cum sit illud deus
ista creatura. Scd̃m hoc enĩ sponsus
et sponsa. uł uir et uxoi: xp̃c et
eccłia dicuntur. Qua uero cognati¬
one sint fr̃s xp̃c et omnes scĩ gr̃a
diuina non consanguinitate t̾rena.
hoc ẽ de patre non de matre: et ef¬
fabilius dicitur et capatius audit᷑.
Nam et inter se om̃s scĩ ꝑ eandem
grãm fr̃s sunt : sponsus autem cete¬
roꝵ societati nullus illoꝵ ẽ. Y inde
x p̃m quem excellentissime iusticie
atq sapientie tamen hominẽ mul¬
to facilius et ꝓcliuius alienigene cre¬
diderunt: non quidem falso qđ ho¬
mo eẽt. s quomͦ etiam ds eẽt ignora¬
uerunt. Hinc et ieremias et homo
inquit ẽ. et quis agnoscet eum:
Et homo ẽ. quia ꝓditur qđ frater
est. et quis agnoscit eum: quia oc¬
cultatur qđ sponsus ẽ. Hec de patre

Expanded text:
cile occurrit, quia occultum et dicile occurrit, quia occultum et difficile ad intellegendum est, quomodo anima humana uerbo dei copuletur siue misceatur siue quid melius et aptius dici potest, cum sit illud deus, ista creatura. secundum hoc enim sponsus et sponsa uel uir et uxor Christus et ecclesia dicuntur. qua uero cognatione sint fratres Christus et omnes sancti gratia diuina, non consanguinitate terrena, hoc est de patre, non de matre, et effabilius dicitur et capacius auditur. nam et inter se omnes sancti per eandem gratiam fratres sunt; sponsus autem ceterorum societati nullus illorum est. proinde Christum quamuis excellentissimae iustitiae atque sapientiae, tamen hominem multo facilius et procliuius alienigenae crediderunt, non quidem falso, quod homo esset, sed quomodo etiam deus esset, ignorauerunt. hinc et Hieremias: et homo, inquit, est, et qui agnoscit eum? et homo est. quia proditur, quod frater est. et quis agnoscit eum? quia occultatur, quod sponsus est. haec de patre
Abbreviated transcription (Latin):
matre xp̃i scđm carnem s de deo pa¬
tre ꝑcepimꝰ. Hanc uero cognationẽ
t̃renam que ad mortem temporalit̾
generat uocans in aliam uitam. uͥ
nullus moritur: negare nos xp̃c do¬
cuit non fateri cum discipulis ait.
ne uobis dicatis patrem in t̾ra. Unꝰ
ẽ enim pater uester qui in celis ẽ.
Cuiꝰ rei prebuit exemplum qͣndo
et ipse dixit. Que mͥ mat̾. aut qui
fr̃s: Et extendens manirm suꝑ dis¬
cipulos. ait. hi sunt fr̃s mei. Et ne
quisquam in hoc uocabulo t̾renam
cognationem cogitaret: ad iũxit.
Et quicumq fecerit uoluntatem
patris mei: ipse mͥ frat̃ et mater
et soror ẽ. Tanqͣm diceret. De deo
patre hanc cognationem appello:
non de synagoga matre. Ad et̃nam
quippe uitam nunc uoco. ubi immor¬
taliter natus sum: non ad temꝑalem
unde ut uocarem mortalis effectus
sum. Qđ gͦ eccłia cuius uxor sit oc¬
cultatur alienigenis. cuiꝰ autẽ soror
non tacetur: hec interim causa fa¬

Expanded text:
matre Christi secundum carnem, sed de deo pamatre Christi secundum carnem, sed de deo patre percepimus. hanc uero cognationem terrenam, quae ad mortem temporaliter generat uocans in aliam uitam, ubi nullus moritur. negare nos Christus docuit. non fateri, cum discipulis ait: ne uobis dicatis patrem in terra; unus est enim pater uester, qui in caelis est. cuius rei praebuit exemplum. quando et ipse dixit: quae mihi mater aut qui fratres? et extendens manum super discipulos ait: hi sunt fratres mei. et ae quisquam in hoc uocabulo terrenam cognationem cogitaret, adiunxit: et quicumque fecerit uoluntatem patris mei, ipse mihi frater et mater et soror est, tamquam diceret: de deo patre hanc cognationem appello, non de synagoga matre. ad aeternam quippe uitam nunc uoco, ubi inmortaliter natus sum, non ad temporalem, unde ut uocarem mortalis effectus sum. Quod ergo ecclesia cuius uxor sit occultatur alienigenis, cuius autem soror, - non tacetur, haec interim causa fa
Abbreviated transcription (Latin):
duo in carne una. Qđ magnum con¬
iugii sacramentum: in xp̃o et in
eccłia commendat apłs. ꝓ inde reg¬
num t̾renum scłi huiꝰ. cu̾ius figurã
gerebant reges qui saram polluere ꝑ¬
missi non sunt. non ex ꝑtum ẽ. nec
inuenit eccłiam coniugem xp̃i. id
ẽ. qͣm fidelit̾ illi tanqͣm principio
uiro suo subdita cohereret: nisi cũ
itiolare tẽptauit et diumno testimo¬
nio ꝑ fidem martyrum cessit. correc¬
tũq in posteriob regib ⁊eir honorauit
munere qͣm corruytioni sue subd̾e
in pͥorib et non eualuit. Nam qđ
tunc in eodem rege prius et poste¬
rius figitratum ẽ: hoc in isto reg¬
no pͥorib et posteriorib regibus
de matre: non t̾rene generationis
que euacuabit᷑. s gratie celestis qͦ
in et̾num manebit cognatio com¬
mendat᷑. Scd̃m qͣm gratiam genꝰ
mortale non erimꝰ: accepta potes¬
tate ut filii dei uocem᷑ et simus. Ne¬
q enim hanc grãm de synagoga

Expanded text:
duo in carne una: quod magnum conduo in carne una: quod magnum coniugii sacramentum in Christo et in ecclesia commendat aposnum terrenum saeculi hujus, cujus figuram gerebant reges qui Saram polluere pmissi non sunt, non expertum est nec inuenit ecclesiam coniugem Christi, id est, quam fideliter illi tamquam principio uiro suo subdita cohaereret, nisi cum uiolare temptauit et diuino testimonio per fidem martyrum cessit correptumque in posterioribus regibus honorauit munere, quam correptioni suae subdere in prioribus non eualuit. nam quod tunc in eodem rege prius et posterius figuratum est, hoc in isto regno prioribus et posterioribus regibus de matre, non terrenae generationis, quae euacuabitur, sed gratiae caelestis, quae in aeternum manebit, cognatio commendatur. secundum quam gratiam genus mortale non erimus accepta potestate, ut filii dei uocemur et simus. neque enim hanc gratiam de synagoga
Abbreviated transcription (Latin):
coniugis commendauit. Iam uero
in hac re gesta. atq in diuinis li¬
bris posita. fidelit̾q narrata: quẽ
non delectet etiam factum ꝓpħi¬
cum ꝑscrutari et sacramenti ostiũ
pia fide studioq pulsare. ut aꝑiat
dñs et ostendat. quis tunc in illo
figurabat᷑ uiro. et cuiꝰ sit uxor qͤ
in hac ꝑegrinatione atq int̾ alie¬
nigenas pollui maculariq non si¬
nitur.: ut sit uiro suo sine macula
et ruga: In gloria quippe xp̃i recte
uiuit eccłia ut pulchritudo eiꝰ. honor
sit uiro eiꝰ sicut abraham ꝓpt̾ sare
pulchritudinem int̾ alienigenas
honorabat᷑. Eiq ipsi cui dicit᷑ in can¬
ticis canticoꝵ o pulcra int̾ mulieres.
ipsius pulchritudinis merito reges
offerunt munera: sicut sare obtu¬
lit rex abi melech. plus in ea mirais
forme decus qđ amare potuit. et
uiolare non potuit. Est enim et
uxor. Occulte quippe atq intus in
abscondito secreto spiritali. anima
humana inheret uerbo dei: ut sint

Expanded text:
coniugis commendauit. Iam uero coniugis commendauit. Iam uero in hac re gesta atque in diuinis libris posita fideliterque narrata quem non delectet etiam factum propheticum perscrutari et sacramenti ostium pia fide studioque pulsare, ut aperiat dominus et ostendat, quis tunc in illo figurabatur uiro et cuius sit uxor, quae in hac peregrinatione atque inter alienigenas pollui macularique non sinitur, ut sit uiro suo sine macula et ruga ? in gloria quippe Christi recte uiuit ecclesia, ut pulchritudo eius honori sit uiro eius, sicut Abraham propter Sarae pulchritudinem inter alienigenas honorabatur; eique ipsi, cui dicitur in Canticis canticorum: o pulchra inter mulieres, ipsius pulchritudinis merito reges offerunt munera, sicut Sarae obtulit rex Abimelech plus in ea mirans formae decus, quod amare potuit et uiolare non potuit. est enim et uxor. occulte quippe atque intus in abscondito secreto spiritali anima humana inhaeret uerbo dei, ut sint
Abbreviated transcription (Latin):
runtamen unum horum posset. idẽ
uitam. ne dm suum tẽptaret. fecit
qđ potuit: qđ autem non potuit.
illi commisit. Qui gͦ se hominem
occultare non ualuit maritum se
occultauit ne occideret᷑: uxorem
deo credidit ne pollueret᷑. Qmͣquã
scrupulosius disputari possit. utr̃u
illiꝰ mulieris pudicitia uiolaretur.
etiam si quisquam carni eiꝰ cõmixtꝰ
foret.cum id in se fieri ꝓ mariti ui¬
ta nec illo nesciente sed iubente ꝑ¬
mitteret: nequaqͣm fidem deserens
coniugalem et potestatem non ab mi¬
ens maritalem: sicut ille ad ulter ñ
fuit quando uxoris obtemꝑans potes¬
tan. de ancilla ꝓlem generare consen¬
sit: s ꝓpter uim pͥncipum quia ñ
ita duob uiris uiuis ad concumben¬
dum femina subdit᷑. sic ut due femi¬
ne uni uiro. Multo uerius et hones¬
tius illud accipimꝰ qđ pater abra¬
ham nec oc. tẽptauit dm qͣndo
uite sue qͣntũ potuit homo consuluit:
et sꝑauit in dm cui pudicitiam

Expanded text:
rumtamen unum horum posset. id est rumtamen unum horum posset. id est uitam, ne deum suum temptaret, fecit quod potuit; quod autem non potuit, illi commisit. qui ergo se hominem occultare non ualuit, maritum se occultauit, ne occideretur; uxorem deo credidit, ne pollueretur. Quamquam scrupulosius disputari possit, utrum illius mulieris pudicitia uiolaretur, etiam si quisquam carni eius conmixtus foret, cum id in se fieri pro mariti uita nec illo nesciente, sed iubente permitteret, nequaquam fidem deserens coniugalem et potestatem non abnuens maritalem, sicut ille adulter non fuit, quando uxoris obtemperans potestati de ancilla prolem generare consensit . sed propter uim principiorum, quia non ita duobus uiris uiuis ad concumbendum femina subditur, sicut duae feminae uni uiro, multo uerius et honestius illud accipimus, quod pater Abraham nec temptauit deum, quando uitae suae quantum potuit homo consuluit et sperauit in deum, cui pudicitiam
Abbreviated transcription (Latin):
et inimicissimo animo audientibus.
nec tamen ualentib in eum mitc̃e
manus. quia nondum uenerat hora
eiꝰ: non cuius hore necessitate cogere¬
tur mori. s cuiꝰ hore oportunitate
dignaret᷑ occidi. Qui gͦ palam docen¬
do et arguendo et tamen mimicoꝵ
rabiem ualere in se aliqͥd non sinen¬
do. dei demonstrabat potestatem: ide
tamen fugiendo et latendo hominis
instruebat infirmitatem. ne d̾m
tẽptare audeat qͣndo habet qđ fa¬
ciat. ut qđ cauere oportet euadat.
Neq enim et apłs paulus desꝑa¬
uerat. adiutorium ꝓtectionemq di¬
uinam fidemq ꝑdiderat: qͣndo ꝑ
murum in sporta sũmissus ẽ. ut ini¬
micoꝵ manus effugeret. Non gͦ in
ãm non credendo sic fugit: s dm
tẽptando si fugere noluisset. cum
sic fugere potusset. ꝓ inde cum in¬
ter ignotos ꝓpter excellentissimã
pulcritudinem sare. et eiꝰ pudicitia
et mariti uita eẽt in dubio. nec u¬
trumq tueri posset abraham. ue¬

Expanded text:
et inimicissimo animo audientibus et inimicissimo animo audientibus nec tamen ualentibus in eum mittere manus, quia nondum uenerat hora eius: non cuius horae necessitate cogeretur mori, sed cuius horae oportunitate dignaretur occidi. qui ergo palam docendo et arguendo et tamen inimicorum rabiem ualere in se aliquid non sinendo dei demonstrabat potestatem, idem tamen fugiendo et latendo hominis instruebat infirmitatem, ne deum temptare audeat. quando habet, quod faciat, ut quod cauere oportet euadat. neque enim et apostolus Paulus desperauerat adiutorium protectionemque diuinam fidemque perdiderat, quando per murum in sporta submissus est, ut inimicorum manus effugeret. non ergo in deum non credendo sic fugit, sed deum temptando sic fugere noluisset, cum sic fugere potuisset. proinde cum inter ignotos propter excellentissimam pulchritudinem Sarae et eius pudicitia et mariti uita esset in dubio nec utrumque tueri posset Abraham, ue
Abbreviated transcription (Latin):
non poterat repellere qͣm timebat.
eumq cum coniuge sua ab omni
ꝑnitie in illa ꝑegrinatione tutari.
ut nec uxor eius qͣmuis eẽt pulcher¬
rima appeteret᷑ ab aliquo. nec ꝓpter
illam ipse necaret᷑: Poterat sane
hoc efficere deus. Quis ita sit demeis
ut hoc neget: S si int̾rogatꝰ abra¬
ham illam feminam. suam indicas¬
set eẽ uxorem. duas res metuendas
committeret deo: et suam uitam. et
conuigis ƿudicitiam. ꝑtinet autẽ
ad sanam doctrinam quando habet
qđ faciat homo: non tẽptare dnm
đm suum. Neq enĩ et ipse salua¬
tor non poterat tueri discipulos
suos quib tamen ait. si uos ꝑsecu¬
ti fuerint in una ciuitate fugite
in aliam: cuiꝰ rei prior exempłu
ybuit. Nam cum potestatem habe¬
ret ponendi animam suam. nec eã
poneret nͥ cum uellet. in egyptũ
tamen infans portantib parentib
fugit. et ad diem festum non euiden¬
ter s latent̃ ascendit. cum alias ya¬
lam loqueret᷑ iudeis irascentibus

Expanded text:
non poterat repellere. quam timebat, non poterat repellere. quam timebat, eumque cum coniuge sua ab omni pernicie in illa peregrinatione tutari, ut nec uxor eius, quamuis esset pulcherrima, adpeteretur ab aliquo nec propter illam ipse necaretur." poterat sane hoc efficere deus; quis ita sit demens, ut hoc neget? sed si interrogatus Abraham illam feminam indicasset uxorem, duas res tuendas committeret deo, et suam uitam et coniugis pudicitiam. pertinet autem ad sanam doctrinam: quando habet, quod faciat homo, non temptare dominum deum suum. neque enim et ipse saluator non poterat tueri discipulos suos, quibus tamen ait: si uos persecuti fuerint in una ciuitate. fugite in aliam. cuius rei prior exemplum praebuit. nam cum potestatem haberet ponendi animam suam nec eam poneret, nisi cum uellet, in Aegyptum tamen infans portantibus parentibus fugit. et ad diem festum non euidenter, sed latenter ascendit, cum alias palam loqueretur Iudaeis irascentibus
Abbreviated transcription (Latin):
ti sibi eam regi: dixit de patre esse
soroiem non de matre. Ubi certe ut
sororem mentiret᷑ nullo iam timore
cogebat᷑: qͣndo ille uxorem eiꝰ esse
didicerat et eam diuinitus territus
cum honore reddebat. frẽs autem
siue sorores. generali nomine con¬
sanguineos. uł consanguineas sole
re ueteres appellari: scriptura testa¬
tur. Nam et tobias dicit deo cum
oraret ante qͣm misceret᷑ uxori. et
nunc dñe tu scis qͣm̃ non luxurie
causa accipio sororem meam: cum
eẽt illa non ex concubitu eiusdem
patris nec ex eodem matris utero.
s ex eadem stirpe cognationis exor¬
ta: et loth fr̃ abrahe dicit᷑. cum pa¬
truus eiꝰ eẽt abraham. Ex qua uoca¬
buli consuetune: etiam fr̃es dñi uo¬
cant᷑ in eugłio. Non utiq quos
maria uirgo peꝑerat: s eiꝰ consan¬
guinitate om̃s ꝓpinqui. Dicet aliqͥs
cur non potiꝰ ita de deo suo p̃sumy¬
sit abraham. ut fateri non timeret
uxoremꝰ neq enim ds̃ ab illo mortẽ

Expanded text:
ti sibi eam regi dixit de patre esse ti sibi eam regi dixit de patre esse sororem, non de matre: ubi certe ut sororem mentiretur , nullo iam timore cogebatur, quando ille uxorem eius esse didicerat et eam diuinitus territus cum honore reddebat. fratres autem siue sorores generali nomine consanguineos uel consanguineas solere apud ueteres appellari scriptura testatur. nam et Tobias dicit deo, cum oraret, antequam misceretur uxori "et nunc, domine, tu scis, quoniam non luxuriae causa accipio sororem meam," cum esset illa non ex concubitu eiusdem patris nec ex eodem matris utero, sed ex eadem stirpe cognationis exorta; et Loth frater Abrahae dicitur, cum patruus eius esset Abraham: ex qua uocabuli consuetudine etiam fratres domini uocantur in euangelio, non utique quos Maria uirgo pepererat, sed ex eius consanguinitate omnes propinqui. Dicet aliquis: "cur non potius ita de deo suo praesumpsit Abraham, ut fateri non timeret uxorem ? neque enim deus ab illo mortem
Abbreviated transcription (Latin):
fuisse ad menciendum. Neq enim
utrum eiꝰ uxoi eẽt interrogatus non
eẽ respondit: s cum ab eo quereret᷑
qͥd ei eẽt illa mulier indicauit soro¬
rem. non negauit uxorem. Tacuit
aliquid ueri: non dixit aliqͥd falsi.
An usq adeo desipimus. ut hic fau¬
stum sequam᷑. qui ait sororem m̃ti¬
tum. quasi genus sare aliunde di¬
diceritꝰ: cum id sc̃a scͥptura non
aperuerit: Puto istum eẽ. ut
in ea re qͣm nouerat abraham
nos autem non nouimus. patriar¬
che potiꝰ credamus loquenti qđ scit:
qͣm manicheo criminanti qđ nescit.
Cum gͥ abraham eo tempore uiue¬
ret in reb humanis. quo quidem iã
fr̃s ex utroq aut ex altero. uł alt̾a
parente natos necti coniugio ñ
licebat. filios autẽ fratrum aliosq
longinquiore gradu generis con¬
sanguineos. nulla lege. nulla po¬
testate ꝓhibita consuetudo iunge¬
bat: quid mirum si sororem suam idẽ
ex patris sui sanguine ꝓcreatam ha¬
bebat uxorem: Nam hoc ipse redden¬

Expanded text:
fuisse ad mentiendum. neque enim fuisse ad mentiendum. neque enim utrum eius uxor esset interrogatus, non esse respondit, sed cum ab eo quaereretur, quid ei esset illa mulier, indicauit sororem, non negauit uxorem: tacuit aliquid ueri, non dixit aliquid falsi. An usque adeo desipimus, ut hic Faustum sequamur, qui ait sororem mentitum quasi genus Sarae alicunde didicerit, cum id sancta scriptura non aperuerit? puto iustum esse. ut in ea re, quam nouerat Abraham, nos autem non nouimus, patriarchae potius credamus loquenti, quod scit, quam Manichaeo criminanti, quod nescit. cum igitur Abraham eo tempore uiueret in rebus humanis, quo quidem iam fratres ex utroque aut ex altero uel altera parente natos necti coniugio non licebat, filios autem fratrum aliosque longinquiore gradu generis consanguineos nulla lege, nulla potestate prohibita consuetudo iungebat, quid mirum, si sororem suam, id est ex patris sui sanguine procretam habebat uxorem? nam hoc ipse redden
Abbreviated transcription (Latin):
des ac spes fefellit. Namq pharao
t̾ritus montris. multisq ꝓpter eã
malis afflictus. ubi eiꝰ eẽ uxorem di¬
uinitus didicit: illesam cum hono¬
re restituit. Ab imelech autem sõm
nio commonitus et edoctus: similit̾
niosi et maledici sicut faustus.
s eisdem libris honorem debitum
deferentes quos iste uł intelligendo
rep̃hendit uł rep̃hendendo non in¬
telligit: cum hoc abrahe factum con¬
siderarent. uisum ẽ eis qđ a firmita¬
te fidei sub defecerit atq titubau̾it :¬
et timore mortis sicut d̃nm petrꝰ.
ita iste negarit uxcorem. Qđ si ita
necesse eẽt intelligi. peccatum ho¬
minis ignoscerem: nec ideo cunc¬
ta eiꝰ merita deleta atq oblitt᷑ata
censeremꝰ sicut nec illius apłi qͣm¬
qͣm culpa non sit equalis. negare
ux orem et negare saluatorẽ. Nunc
uero cum habeam qđ intelligam
ne hoc intelligam. nulla causa cogor
temeritate labi ad rep̃hendendum:
quem nemo conumeit timore lapsũ

Expanded text:
des ac spes fefellit: namque Pharao des ac spes fefellit: namque Pharao territus monstris, multisque propter eam malis afflictus, ubi ejus uxorem divinitus didicit, illaesam cum honore restituit. Abimnio commonitus atque edoctus, similiterniosi et maledici, sicut Faustus, sed eisdem Libris honorem debitum deferereprehendit uel reprehendendo non intellegit, cum hoc Abrahae factum considerarent, uisum est eis, quod a firmitate fidei subdefecerit atque titubauerit et timore mortis sicut dominum Petrus, ita iste negauerit uxorem. quod si ita necesse esset intellegi, peccatum hominis agnoscerem; nec ideo cuncta eius merita deleta atque oblitterata censerem, sicut nec illius apostoli. quamquam culpa non sit aequalis negare uxorem et negare saluatorem. nunc uero cum habeam, quod intellegam, ne hoc intellegam, nulla causa cogor temeritate labi ad reprehendendum , quem nemo conuincit timore lapsum
Abbreviated transcription (Latin):
uertit in crimen. Hoc enimabrahe
factum. lenocinio simile uidetur:
s non ualentib ex illius et̾ne legis
lumine. a peccatis recte facta discer¬
nere. Quib et constantia ꝑtinatia ui-¬
deri potest. et uirtus fiducie utium
putat᷑ audatie: et quecumq similit̾
obitiunt᷑. quasi non recte agentib
a non recte cernentibus. Neq enim
abraham flagitio consensit uxoris
eiꝰq uendidit ad ulteriumꝰ s sicut
illa famulam suam. non libidini ma¬
riti ꝑmisit. s offitio generandi ultro
intulit. nequa qͣm curbato ordine na¬
turali. ubi eiꝰ potestas erat iubens po¬
tius obedienti qͣm cedens concupis¬
centi: sic et ipse coniugem castam
et casto corde sibi coherentem. de
cuiꝰ animo ubi pudicitie uirtus ha¬
bitabat nullomodo dubitabat. ta¬
cuit uxorem. dixit sororem. ne se
occiso ab alienigenis atq imbiis
captiua possideret᷑: certus de deo
suo qđ nichil eam turpe ac flagi¬
tiosum ꝑpeti sineret. Nec eum fi¬

Expanded text:
vertit in crimen: hoc enim Abrahae vertit in crimen: hoc enim Abrahae factum lenocinio simile videtur, sed non valentibus ex illius aeternae legis lumine a peccatis recta facta discernere, quibus et constantia pertinacia videri potest, et virtus fiduciae, vitium putatur audaciae: quaecumque similiter objiciuntur, quasi non recte agentibus, a non recte cernentibus; neque enim Abraham flagitio consensit uxoris, ejusque vendidit adulterium: sed sicut illa famulam suam non libidini mariti permisit, sed officio generandi ultro intulit, nequaquam turbato ordine naturali, ubi ejus potestas erat, jubens potius obedienti, quam cedens concupiscenti, sic et ipse conjugem castam et casto corde sibi cohaerentem, de cujus animo, ubi pudicitiae virtus habitabat, nullo modo dubitabat, tacuit uxorem, dixit sororem, ne se occiso ab alienige nis atque impiis captiva possideretur: certus de Deo suo quod nihil eam turpe ac flagitiosum perpeti sineret. Nec eum fi
Abbreviated transcription (Latin):
us ex ancilla uetus testamentum fi¬
guraret᷑. Quid gͦ mirum si uidens a¬
braham sterilem uxorem cupientẽ
sibi ꝓlem qͣm parere ipsa non po¬
tuit. ex famula sua et ex marito ꝓ¬
uenire. non sue carnali cupiditati
cessit: s coniugali potestati obtẽ ꝑa¬
uit. credens hoc saram ex dei nutu
uoluisse qui iam ex se ipso illi he¬
redem ꝓmiserat. s ex qua femina
non p̃dixerat: Frustra gͥ faustus
ad obitiendum hoc crimen in sanꝰ
insiliuit: tanqͣm infidelem ab rahã
infidelit̃ arguens. Cetera enĩ ceci¬
tate non credendi nec ualuit in¬
telligere: hoc autem libidine calũp¬
mandi neglexit et legere. Qđ aut̃
iustum et fidelem uirum matrimo¬
nii sui infamissimum mndinatorẽ
appellans auaritie ac uentris causa.
duob regib abimelech et phara¬
oni diuersis temporib saram con¬
quia erat pulcherrima in concu¬
bitum asserit uenditasse: non ore
ueridico a tur pitudine separat
honestatem: s ore maledico totum

Expanded text:
us ex ancilla uetus testamentum fius ex ancilla uetus testamentum figuraretur. quid ergo mirum, si uidens Abraham sterilem uxorem cupientem sibi prolem, quam parere ipsa non potuit, ex famula sua et ex marito prouenire, non suae carnali cupiditati cessit, sed coniugali potestati obtemperauit. credens hoc Saram ex dei nutu uoluisse, qui iam ex se ipso illi heredem promiserat. sed ex qua femina non praedixerat? frustra igitur Faustus ad obiciendum hoc crimen insanus insiluit tamquam infidelem Abraham infideliter arguens. cetera enim caecitate non credendi nec ualuit intellegere, hoc autem libidine calumniandi neglexit et legere. Quod autem iustum et fidelem uirum matrimonii sui infamissimum nundinatorem appellans auaritiae ac uenduobus regibus Abimelech et Pharaoni diversis temporibus Saram conquia erat pulcherrima, ad concubitum asserit venditasse, non ore veridico a turpitudine separat honestatem, sed ore maledico totum