comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
enini constet oũe anmal ex anima
et corpore. materia corporis in hñore
est. anime incalore: Q ex fetibz a¬
ium datur scire. quos crassi humo¬
ris plenos. insi opifer calor fouent
nec humor potest corporari. nec cor¬
pus animari: Exulib quoq ignis
et a qua interdici solebat. ad huc .n.
mines suplicio capitis ad ficere. In¬
terdicto igitur usu earumq rermuu
bebatur. ac si eẽt qui e a ii sentencia
exepeit morte multatus¶A deo .ii.
Ista elementa. prima sunt hĩta. ut
nec ortum hoĩms. nec uitam sine hiis
crediderint posse coustare: Hor alte¬
rum nobis cõmune cum ceteris aĩ¬
malib est. et alterũ soli hom̃ datũ.
Nos emĩ qm̃ celeste atq ĩ mortale am¬
mal sumius igne utimur. qui nob̾
in argumentum in mortalitatis ẽ¬
datus. quĩ ignis e celo est. cuius na¬
tura qui molłis est. et sursum inti¬
ti uite continet racõm; Cetera ue¬
ro auimalia. qm̃ sunt tota mortali¬
a. tantũ modo aqua utuntur. cuius

Expanded text:
enim constet omne animal ex anima enim constet omne animal ex anima et corpore, materia corporis in humore est, animae in calore: quod ex avium foetibus datur scire, quos crassi humoris plenos nisi opifex calor foverit, nec humor potest corporari, nec corpus animari. Exulibus quoque ignis et aqua interdici solebat: adhuc enim amen homines supplicio capitis afficere. Interdicto igitur usu earum rerum, bebatur, ac si esset, qui eam sententiam exceperat, morte mulctatus. Adeo ista duo elementa prima sunt habita, ut nec ortum hominis, nec sine his vitam crediderint posse constare. Horum alterum nobis commune est cum caeteris animantibus, alterum soli homini datum. Nos enim quoniam coeleste atque immortale animal sumus, igne utimur, qui nobis in argumentum immortalitatis datus est, quoniam ignis e coelo est: cujus natura, quia mobilis est, et sursum nititur, vitae continet rationem. Caetera vero animalia, quoniam tota sunt mortalia, tantummodo aqua utuntur, quod e
Abbreviated transcription (Latin):
ac fuigoris materia tempenisset. n ͨ
nasci quitꝙͣ. nec coherere potuisset.
quĩ statim cõ flagracione interisset.¬
ph̾i quidam. et poete. discordi concor¬
dia. mũdum coustare dixerunt. sed
racionem penitus non uidebant.
cuncta generari: Ignis qui quid̃ per¬
trum quod superanent. cõ ficiat alt̾¬
ũ nccͣe est. s eoꝵ substancie ꝑmisce¬
ri possunt. sb̾ stancia ignis calor est.
aque humor ¶ Recte igitur omdins
qippe ubi tẽꝑiem sumpsere humorq
calorq consipiunt. et ab hiis orĩt
cuncta duob: Cumiq sit ignis a q̃¬
repugnans. uapor humidus omnes
res creat. et discors concordia fetib
apta: Alterum enim quasi masculiͫ
ele mentum est: alterum quasi feĩ¬
nuũ: Alterum actinũ: alterum pa¬
tiblẽ: Ideoq a ueterib institutum est.
ut sacramento ignis et aque. np¬
ciaru federa sancciantur. ꝙ fedus
ammanciũ calore. et humore conꝑ¬
entur. atq aĩantur ad uitaui. cum

Expanded text:
ac frigoris materia temperasset, nec ac frigoris materia temperasset, nec nasci quidquam nec cohaerere potuisset, quin statim conflagratione interiretphilosophi quidam et poetae discordi concordia mundum constare dixerunt: sed rationem penitus non videbant. cuncta generari. Ignis quidem pertrum quod superaverit, conficiat alterum necesse est: sed eorum substantiae permisceri possunt. Substantia ignis, calor est; aquae, humor. Recte igitur Ovidius: Quippe ubi temperiem sumpsere humorque calorque, Concipiunt, et ab his oriuntur cuncta duobus: Cumque sit ignis aquae pugnax, vapor humidus omnes Res creat, et discors concordia foetibus apta est. Alterum enim quasi masculinum elementum est, alterum quasi foemininum; alterum activum, alterum patibile. Ideoque a veteribus institutum est, ut sacramento ignis et aquae nuptiarum foedera sanciantur, quod foetus animantium calore et humore corporentur, atque animentur ad vitam. Cum
Abbreviated transcription (Latin):
ymago que dam ostenderetur. N am si¬
cut sol qui oritur in diem licet sicut u¬
nus sit uñ solem. ẽẽ appellatum cice¬
ro uult uideri. qd̾ obscuratis sidenb
solus appareat. tamen quia uerum sic
perfecte plenitu duns lumen est. et
calore potentissimo. et fulgore claris¬
sumo illustrat omĩa. ita in deo licet sic̃
unus. et magestas. et uirtus. et cla¬
ritudo perfecta est: Nox auten quia
illi prano authiteo dicimus a ttribu¬
taui. eius ip̃ius. multas ⁊ uarias re¬
ligioues per sumilitudinem mons¬
tint: Quãnis enim stelle innime¬
rabiles mitare et radiare uideants
tamen quia nou sunt plena ⁊ soli¬
da lumiua. nec caloris p̾ferunt ꝙͥꝙͣ
nec tenebras sua multitudine uin¬
tunt.¶ Duo igitur illa principali a
inueniuntur. que diuersam et contr¬
riam si bi hũt potestatem. ca lor. ⁊ hu¬
mor que mira biliter deus ad susten
tus dei sit in calore et igui. nisi ardo¬
rem uimiq eius. amieta humoris.

Expanded text:
imago quaedam ostenderetur. nam siimago quaedam ostenderetur. nam sicut sol, qui oritur in diem, licet sit unus, unde solem esse appellatum Cicero uult uideri, qsolus appareat, tamen quia verum ac perfectae plenitudinis lumen est, et calore potissimo, et fulgore clarissimo illustrat omnia: ita in Deo, licet sit unus, et majestas, et virtus, et claritudo perfecta est. Nox autem, quam pravo illi antitheo dicimus attributam, ejus ipsius multas et varias religiones per similitudinem demonstrat. Quamvis enim stellae innumerabiles micare ac radiare videantur; tamen, quia non sunt plena ac solida lumina, nec caloris praeferunt quidquam, nec tenebras multitudine sua vincunt. Duo igitur illa principalia inveniuntur, quae diversam et contrariam sibi habent postestatem; calor et humor: quae mirabiliter Deus ad sustentam cum virtus Dei sit in calore et igni, nisi ardorem vimque ejus admixta humoris
Abbreviated transcription (Latin):
nnitenebre. ita frigus calori. ut
igitur calor. lumuini est proximus.
sic meridies orienti: ut frigus tene¬
bris. ita plaga septemtrioualis oc¬
casui quib singulis partib simm
tempus atribuit: uer.s. orienti. esta¬
tem merediane plage. Occidentis
berinis: In hiis quoq dnab partib
meridiane. et septentuonali. fign¬
in uite ac mortis contiuetur. qmia¬
uita in calore. mors in frigore: Sicut
autem calor ex igne est. ita frigus ex a¬
qua: Secũd̾ harum parciũ dimenciõm.
diem quoq fecit ac noctem. que spaci¬
a et orbes tempoꝵ. perpetuos ⁊ uolubi¬
les. quos uocanius alterna ꝑ uices
successione ꝑficiant: Dies quoqz quẽ
primũ oriens subuu̾strat. dei sic nccͣe
est. ut om̃a queq meliora siit:
Nox antem quai ocridens extremus
in ducit. eius .s. quem dei ẽẽ emulũ di¬
dicimus. que duo eciam in hoc prestiꝰ
futuroꝵ deus. fecit. ex hiis ut et uere re¬
ligionis. et falsarum supersticiouniui

Expanded text:
mini tenebrae, ita frigus calori. ut mini tenebrae, ita frigus calori. ut igitur calor lumini est proximus, sic meridies orienti, ut frigus tenebris, ita plaga septentrionalis occasui. quibus singulis partibus suum tempus adtribuit, uer scilicet orienti, aestatem meridianae plagae; occidentis bernum. in his quoque duabus partibus, meridiana. et septentrionali, figura uitae ac mortis continetur, quiauita in calore est, mors in frigore. sicut autem calor ex igni est, ita frigus ei aqua. secundum harum partium dimensionem diem quoque fecit ac noctem, quae spatia et orbes temporum perpetuos ac uolubiles, quos uocamus annos, alterna per uices successione conficiant. dies, quem primus oriens subministrat, dei sit necesse est, ut omnia quaecumque meliora sunt, nox autem, quam occidens extremus inducit, eius scilicet quem dei esse aemulum diximus. quae duo etiam in hoc praescius futurorum deus fecit, ut ei his et uerae religionis et falsarum superstitionum
Abbreviated transcription (Latin):
nem. et superos. et uitam perpetuã:
Contra interra tenebras et in feros
et mortem: tautũ enĩ hec ab illis sr̃¬
iorib distant. ꝙͣ cũ ma la a bonis. et
uicia a uirtutibr ¶ Ip̾ns quoq terre
binas partes contrarias inter se di¬
nersas qz constituit: Orienten. scil.
Occidentemqz. ex quib deo oriens as
censetur. quia ip̾e luminis fous. et
ill ustrator est rerum. Et ꝙ oriri nos
faciat ad uitam sempiteru am: Oc¬
cidens autem conturlate illi. prane¬
qz menti ascribitur. ꝙ lumine abscõ¬
dat. ꝙ tenebras semper inducat. et
quod homines faciat occidere. atqz
interire peccatis: Nam sicut lux ori¬
entis est. in lu ce autem rõ uite uersaͥ
sic occidens tenebre sunt. In tene bͥs
autem mors et interitus contiuet ᷑.
illis duabus societate inugnutur.
cior. proxima est et coh̾et orienti. ac
illa que fugorib. et perpetuo gelu
torpet. eiusd̾ est cuius extrenus oc¬
casus: nain sicut contraria sunt lu¬

Expanded text:
nem et superos et uitam perpetuam, et nem et superos et uitam perpetuam, et contra in terra tenebras et inferos et mortem. tanto enim haec ab illis superioribus distant, quantum mala a bonis et uitia a uirtutibus. ipsius quoque terrae binas partes contrarias inter se diuersasque constituit, orientem scilicet occidentemque. ex quibus oriens deo adcensetur, quia ipse luminis fons et inlustrator est rerum et quod oriri nos faciat ad uitam sempiter- nam: occidens autem conturbatae illi prauaeque menti adscribitur, quod lumen abscondat, quod tenebras semper inducat et quod homines faciat occidere atque interire peccatis. nam sicut lux orientis est, in luce autem nitae ratio uersatur, sic occidentis tenebrae sunt, in tenebris autem mors et interitus continetur. illis duabus societate iunguntur. uor, proxima est et cohaeret orienti, at illa quae frigoribus ac perpetuo gelu torpet, eiusdem est cuius extremus occasus. nam sient contrariae sunt lu
Abbreviated transcription (Latin):
curiosam et propbanam cupiditatẽ
pertiuetant retituit ut archaua eent:
Quid ergo queris que nec potes scire.
nec si scias beacior fies: perfecta est
homini sapiencia. si et deuni ẽẽ unũ
et ab ip̃o ẽẽ facta uniuersa cognosc̃:
Nñc quoniam refutanus eos qui de
mundo et de factore ens deo aliter
fa bricam reuerta mur de qua inar¬
chains religionis saucte litteris tra¬
ditur. fecit igitur deus primũ oĩñ
celum. et in su blime suspendit. qͦ
eẽt se des ipĩus dei conditoris: de inide
terram fundauit ac subdidit celo
qua homo cum ceteris animalium
geuerib incoleret: eam uoluit hu¬
more circumfli et contiuen;s nũ
uero habitaculum destinxit claris lu¬
mimbr. et implenit sole. scilicet et
luna or be fulgenti. et astroꝵ mi can¬
cum splendentib signis a doruanit:
Teue bre autem quod hiis est coutra¬
rium constitint in terra. nichil .ii.
per se continet lunimis nisi acipiat
ex celo in quo posint lucem per hemp¬

Expanded text:
curiosam et profanam cupiditatem curiosam et profanam cupiditatem pertinebant, reticuit, ut arcana. essent. quid ergo quaeris quae nec potes scire nec si scias, beatior fies? perfecta est in homine sapientia, si et deum esse unum et ab ipso facta esse uniuersa cognoscat. Nunc quoniam refutauimus eos qui de mundo et de factore eius deo aliter inam mundi fabricam reuertamur, de qua in arcanis religionis sanctae litteris traditur. fecit igitur dens primum omnium caelum et in sublime suspendit, quod esset sedes ipsius dei conditoris. deinde terram fundauit ac subdidit caelo, quam homo cum ceteris animalium generibus incoleret. eam uoluit umore circumflui et contineri. suum uero habitaculum distinxit claris luminibus et inpleuit, sole scilicet et lunae orbe fulgenti et astrorum micantium splendentibus signis adornauit. tenebras autem, quod est his contrarium, constituit in terra; nihil enim per se continet luminis, nisi accipiat e caelo: in quo posuit lucem peren
Abbreviated transcription (Latin):
ficit rõne. ꝙͣ uires eins exigue paciñt᷑
quid est cur incredibibile tibi eẽ uideaͦ
tam̃ nundus dicitur factus a deo. in
quo quia perfectus est. nec sapĩa p̃t
ha bere terminum. nec fortitudo men¬
suram: Opera ip̾ius uidentur ocuł.
quo modo autem illa fecerit. nec m̾¬
te quid̾ uidetur. qua ut h̾mos ait:
Mortale iu mortali. temporale perpe¬
tuo. corruptibile in corrupto. propin¬
quare non potest .i. ꝓpus acce dere.
et intelligencia subsequi: Et ideo t̾¬
renum ad huc animal rerun ce lesti¬
um ꝑspeccionem non capit. quia cor¬
pore quasi custodia ceptum tenetur.
quomnus soluto ac libero seu su cer¬
nat om̾̃iaͬ Sciat igitur ꝙͣ inepte fa¬
ciat qui res menarrabiles querat h̾
est enim modum condicionis sue tñs¬
gredi. nec intelligere quo usz liceat
accedere: Deniqz cum aperiret hoĩ
ueritatem deus. ea sola scire nos uo¬
luit. que interfuit hominem scire ad
uitam consequendam. que uero ad

Expanded text:
ficit ratione quam uires eius exiguae patiuntur, ficit ratione quam uires eius exiguae patiuntur, quid est cur incredibile tibi esse uideatur, cum mundus dicitur factus a deo, in quo, quia perfectus est, nec sapientia potest habere terminum nec fortitudo mensuram? opera ipsius uidentur oculis, quomodo autem illa fecerit, ne mente quidem uidetur, quia, ut Hermes ait, mortale inmortali, temporale perpetuo, corruptibile incorrupto propinquare non potest id est propius accedere et intellegentia subsequi. et ideo terrenum adhuc animal rerum caelestium perspectionem non capit, quia corpore quasi custodia saeptum tenetur, quominus soluto ac libero sensu cernat omnia. sciat igitur quam inepte faciat qui res inenarrabiles quaerat. hoc est enim modum condicionis suae transgredi nec intellegere quousque homini liceat accedere. denique cum aperiret homini ueritatem deus, ea sola scire nos uoluit quae interfuit hominem scire ad uitam consequendam, quae uero ad
Abbreviated transcription (Latin):
tisq captins alte edederaͣt ad huc. et
qd̃ dominari intetera posset. uatus ho¬
mo est / etideo nefas exstimandum ẽ
ea strutari que deus uoluit ẽẽ celata:
Uerum ille nou audiendi aut discen¬
di studio requiretat. s refellendi. quia
confidebat hoi neminem id posse dice.
qua si uero ex hoc putandum sic non
eẽ hec d̾iuitus facta. quia qũo facta fu¬
it non potest p̾nideri: an tu si educa¬
tus in domo fabrefacta et ornata. mil¬
lam ñꝙͣ fabriquam uidisses. domũ
illã putasses nõ ab homine ẽẽ edifi¬
catam. quia quõ edificaretm. igno¬
ferramentis. homo tanta eẽt opera
molitus: maxime si saxa ingencia.
ĩ mensa cemẽta. uastas colũpnas.
opus totum sublime. et exemplum
uideres: Nõue hec humanaꝵ uirium
tibi modum uiderentur exedere. quia
illa noutam uirib ꝙͣ rõne atq artifi¬
cio. facta ẽẽ nescires: Quod si hõ inqͦ
nichil perfectum est tamen plus ef¬

Expanded text:
tisque capacius altae derat adhuc et tisque capacius altae derat adhuc et quod dominari in cetera posset, natus homo est. adeo nefas existimandum est ea scrutari quae deus uoluit esse celata. uerum ille non audiendi aut discendi studio requirebat, sed refellendi, quia confidebat neminem id posse dicere: quasi uero ex hoc putandum sit non esse haec diniuitus facta, quia quomodo facta sint non potest peruideri. an tu si educatus in domo fabre facta et ornata nullam umquam fabricam uidisses, domum illam putasses non esse ab homine aedificatam, quia quomodo aedificetur ignonibus, quibus ferramentis homo tanta esset opera molitus, maxime si saxa ingentia, inmensa caementa, uastas columnas, opus totum sublime et excelsum uideres. nonne haec tibi humanarum uinum modum uiderentur excedere, quia illa non tam uiribus quam ratione atque artificio facta esse nescires? quodsi homo, m quo nihil perfectum est, tamen plus ef
Abbreviated transcription (Latin):
id tantum hoc opus fecerit. uideret
fortasse sieo tempore potusset esse
quo deus fecerit. s ne prospiceret hõ
dĩ opera. noluit enim in duere ĩ hñc
mũdum uisi ꝑfectis omĩb: S ne
induci quid̃ poterant: Quõ enĩ sub¬
sisteret cum fabritaretu de suꝑ. celũ¬
terra subter fundaretur cñ fortasse mi¬
da nel niuius rigoribz corporata con¬
cresserent. nel igneis calorib incocta
et solidata aduͬent. aut quomi̾o uine¬
ret non dum sole instituto. ne frugib
ne ammalib natis: Itaq nc̃ce fuit ho¬
minem postremo fieri. cum iam mũdo
ceterisq reb. manus sũma eẽt ĩpoĩta:
Deniqz sautte lr̃e docent hominem fu¬
isse ultimũ dei opus. et sic ductum ẽẽ
in hunc mũdum. quasi in domũ iam
paratam et instructam; Illius enim
causa facta sunt omnia. Idem eciam poe¬
te fatentur. Ouidius ꝑfecto iam mũdo
et uiiuerssis animalibus figuratis
hoc addidit: Sauccus hic auimal m̃e¬

Expanded text:
 tantum hoc opus fecerit. uideres  tantum hoc opus fecerit. uideres fortasse, si eo tempore potuisses esse quo fecit. sed ne perspiceret homo dei opera, noluit eum inducere in hunc mundum nisi perfectis omnibus. sed ne induci quidem poterat: quomodp enim subsisteret, cum fabricaretur desuper caeluterra subter fundaretur, cum fortasse umida uel nimiis rigoribus torpora.ta. concrescerent uel igneis caloribus incocta et solidata durescerent? aut quomodo uiueret nondum sole instituto nec frugibus aut animalibus natis? itaque necesse fuit hominem postremo fieri, cum iam mundo ceterisque rebus manus summa esset inposita. denique sanctae litterae docent hominem fuisse ultimum dei opus et sic inductum esse in hunc mundum quasi in domum iam paratam et instructam; illius enim causa facta sunt omnia. idem etiam poetae fatentur. Omdius perfecto iam mundo et uniuersis animalibus figuratis hoc addidit: sanctius his animal men
Abbreviated transcription (Latin):
fusse materiam. quã nulla proi¬
dencia effecerit: Ostendat quomodo
quidꝙͣ ponderosum et grane a esse
potuerit sine anctore. aut ĩ mutari
ualuerit. aut de sierit ẽẽ qd̾ semper
fuit. ut inciperet ẽẽ qd̾ mĩꝙͣ fuit. q̃
si docuerit tũ demũ assenciar. ne mũ¬
dum quid̃ diuina pronidencia cons¬
titutum. Et cum sic assenciar ut a¬
liis illum laqueis teneam: Eodem
enim quo uolet renoluetur. ut dicat
et materiam de qua mũdus est. et
mudum qui demateria est natura
extitisse: Cum ergo ego ipmͣ natinũ
deum ẽẽ contendam. nec enim potest
facere mirabilia .i. maxima rõne cõs¬
stancia. inisi qui hz uientem. proni¬
denciam. potestaten: Ita fiet ut deꝰ
fecerit omĩa. nec quitꝙͣ possit ẽẽ om̃i¬
no quod non originem a deo traxerit:
Ad idem quoc ieus epytureus est ac nõ
uult a deo factum ẽẽ mundum. que¬
rere solent. quibz manibz. quibz ma¬
chinis. quib uestib. qua molicione¬

Expanded text:
fuisse materiam, quam nulla prouifuisse materiam, quam nulla prouidentia effecerit, ostendat quomodo quicquam ponderosum et graue aut esse potuerit sine auctore aut inmutari ualuerit, ac desierit esse quod semper fuit, ut inciperet esse quod numquam fuit. quae si docuerit, tum demum adsentiar ne mundum quidem diuina prouidentia constitutum, et tamen sic adsentiar, ut aliis illum laqueis teneam. eodem enim quo nolet reuoluetur, ut dicat et materiam, de qua mundus est, et mundum, qui de materia est, natura extitisse, cum ego ipsam naturam deum esse contendam. nec enim potest facere mirabilia id est maxima ratione constantia nisi qui habet mentem prouidentiam potestatem. ita. fiet ut deus fecerit omnia nec quicquam esse possit omnino quod non originem a deo traxerit. at idem. quotiens Epicureus est ac non uult a deo factum esse mundum, quaerere solet quibus manibus, quibus machinis, quibus uectibus, qua molitione
Abbreviated transcription (Latin):
facta non est. s quia mundus dĩna
proindencia sit effectus. et iam ma¬
teriam factam ẽẽ dinitus: Cre di bi¬
lius est enim materiam pocius a
deo factam. quia deus pot̾ omi̾a. ꝙͣ
mũ dum non eẽ a deo factum. quia
s mne mente. rõne. consilio nichil fi
potestꝭ Uerum hec non cyceronis ẽ
culꝑa. sed secte: Cuui .n. suscepiss
disputacionem. qua deoꝵ natura
tolleretin: de qua phĩ gaerriebant
om̃em dimuitatem. iguorantia ueri.
putanit ẽẽ tollendame Itaq deos
potint tollere quia non fuerant: Cũ &e
proindenciam diuiuam que est ĩ uno
deo conaretur enertere. quia contra
ueritatem uti ceperat. defficientibus
argumentis. in hanc foneam necces¬
sario decidit. unde si extritare non
poss. Hic ergo illum teneo hñtem.
teneo defixum. qm̃ lucillins qui cõ¬
tra disserebat o bunitint. hic est car
do. hic uertuntur onña / Exꝑlicet
se cotta si potest ex hac loragine pro¬
ferat argumenta. quib doceat sẽꝑ

Expanded text:
facta non sit, sed quia mundus diuina facta non sit, sed quia mundus diuina prouidentia sit effectus, etiam materiam factam esse diuinitus. credibilius est enim materiam potius a deo factam, quia deus potest omnia, quam mundum non esse a deo factum, quia sine mente ratione consilio nihil fieri potest. uerum haec non Ciceronis est culpa, sed sectae. cum enim suscepisset disputationem qua deorum naturam tolleret, de qua philosophi garriebant, omnem diuinitatem ignorantia ueri putauit esse tollendam. itaque deos potuit toilere, quia non erant: cum autem prouidentiam diuinam quae est in uno deo conaretur euertere, quia contra ueritatem niti coeperat, deficientibus argumentis in hanc foueam necessario decidit, unde se extricare non posset. hic ergo illum teneo haerentem, teneo defixum, quoniam Lucilius qui contra disserebat ommutuit. hic est cardo rerum, hic uertuntur omnia. explicet se Cotta si potest ei hac uoragine, proferat argumenta quibus doceat semper
Abbreviated transcription (Latin):
tũ eẽ mundũ ut taceam de crismegis¬
tro qui hoc predicat. taceam de car¬
minibus sibillarum que id enu̾̃ciãt.
taceam de prophetis qui opus mũdi.
et opificium dei. uno spñ et pari noce
testantu. Eciam inter phylosop hos
pene uniuersos conueuit: Id enin.
pithogorici stoya piꝑatetiai que sũt¬
om̃ium principales discipline.¶deniq
a socrate us ad platonem. pro cõ¬
fesso et indubitato hĩtum est: Do
nec unus multis post seculis extitit
de lyrus epycurus. qui auderet nega¬
re id qd̃ est enidentissimum. studio.
scilicet inueniendo noua. et nomine
suo constitueret disciplinam: Et qͥ
nichil noni potuit reperire. ut tam̃
uoluit enertere. in quo illum circila¬
trantes phĩ omnes coarguerunt:
Tercius est igitur nundum promi¬
dencia instructum. ꝙͣ materiam ꝓ¬
indencia conglobain: Quare non
oportuit puctare idcirco non eẽ mũd̃
dinina pronidencia factum. quia
materia eius diuina pronidencia

Expanded text:
tum esse mundum, ut taceam de Trismegistum esse mundum, ut taceam de Trismegisto qui hoc praedicat, taceam de carminibus Sibyllarum quae idem nuntiant, taceam de prophetis qui opus mundi et opificium dei uno spiritu et pari uoce testantur, etiam inter philosophos paene uniuersos conuenit; id enim Pythagorei Stoici Peripatetici, quae sunt principales omnium disciplinae. denique ad Socratem usque ac Platonem pro confesso et indubitato hnec unus multis post saeculis extitit delirus Epicurus, qui auderet negare id quod est euidentissimum, studio scilicet inueniendi noua, ut nomine suo constitueret disciplinam. et quia nihil noui potuit reperire, ut tamenuoluit euertere: in quo illum circumlatrantes philosophi omnes coarguerunt. certius est igitur mundum prouidentia instructum quam materiam prouidentia conglobatam. quare non oportuit pntare idcirco non esse mundum diuina prouidentia factum, quia materia eius diuina prouidentia
Abbreviated transcription (Latin):
destiui no potest: Rema nebit semꝑ¬
semꝑ in eo quod fuit. quia uon est
al iunde generatus nec ortus. nec na¬
tinitas eius ex aliqua re ab altera
pendet. que illuminata dissolnat:
Ex se ip̃o est. ut in primo diximus li ͦ
et ĩo talis est qualem se esse uoluit.
inpassibli̾s. in inutabilis. in corrup¬
tus. beatus. eteruus.¶Iam uero con¬
clusio qua sentenciam terminanͭ
multo absurdior. ꝙ si materia in¬
quit non est a deo facta. ne terra q̃d̾
Qͣ callide pericultum preter uo la¬
lanit: Sic enim superius illud as¬
sumpsit. tamꝙͣ probacione non indi¬
geret. Cum id multo eẽt absurdius.¬
s ine incestius. ꝙͣ illud ꝓpter qd̃ ad sũp¬
tum est: Si enim non est in quit a
deo facta materia. nec mũdus a doꝰ
factus est: Ex flõ maluit colloqͥo
rum. et cũ de beant in certa de certis¬
probari et hic probacionem sumpsit
ex in certo. aduertendo ꝙ erat incer¬
tum: Nam diuina pronidencia effec¬

Expanded text:
destrui non potest. permanebit semdestrui non potest. permanebit semper in eo quod fuit, quia non est aliunde generatus, nec ortus ac natiuitas eius ex aliqua re altera. pendet, quae illum mutata dissoluat. ex se ipso est, ut in primo diximus libro, et ideo talis est qualem esse se uoluit, inpassibilis inmutabilis incorruptus beatus aeternus. iam uero illa conclusio qua sententiam terminauit multo absurdior. quodsi materia inquit non est a deo facta, ne terra quideus est. quam callide periculum pra.eteruolauit! sic enim superius illut adsumpsit, tamquam probatione non indigeret, cum id multo esset incertius quam illud propter quod adsumptum est. si non est iDeo facta materia, nec mundus a Deo factus est. Ex falso maluit colligererum, et cum debeant incerta de certisprobari, hic probationem sumpsit ex incerto ad euertendum quod erat certum. nam diuina prouidentia efFec
Abbreviated transcription (Latin):
hus est ꝓfect̾ nec nllus alius ꝙͣ deus.
quiqm. sensu. racione. prouidencia.
potestate. uirtute preditus. et an¬
mancia. et maĩancia creare et effic̃e
potest. quia tenet qũo sit̾ ꝙͥ ꝙͥ facien¬
potest. qui mu tacionem non capet
si fuiss: Quod enim semper fuit. sẽ¬
per ẽẽ non desiit: Et unde abfuit
id ꝙ micio caruit: Materia igitur si
facta non est. nec fieri ex ea quitꝙͣ po¬
test: Si fieri ex ea non potest. nec ma¬
teria quid̾ erit: Materia est enini ex
qua fit aliquid: Om̃e aut ex quo fit.
quia recipit opisias manũ de struit᷑
et adhuc ẽẽ incipit: Ergo quĩ finem
hũit materia. tum cum factus est ex
ea mundus. et inicium quoq hũit:
Nam qd̃ destruitur edificatum est: qd̾
soluit ͦ abligatum: qd̾ finitur incep¬
tum: Si ergo ex cõmutacione ac fin
materia colligitur huĩsse pͥncipiũ.
a quo alio uisi a deo fieri potuit.So¬
lus igitur deus est qui factus nõ ẽ.
et idcirco destruere alia potest. ipse

Expanded text:
Deus. Qui quoniam sensu, ratione, providentia, potestate, virtute praeditus est, et animantia, et inanima creare et efficere potest, quia tenet quomodo quidque sit facienpotest, quia mutationem non caperet, si fuisset. Quod enim semper fuit, semper esse non desinit; et unde abfuit quod initio caruit. Materia ergo si facta non est, ne fieri ex ea quidquam potest. Si fieri ex ea non potest, nec materia quidem erit. Materia enim est, ex qua fit aliquid. Omne autem ex quo fit, quia recepit opificis manum, destruitur, et aliud esse incipit. Ergo quoniam finem habuit materia, tum cum factus ea mundus, et initium quoque habuit. nam quod destruitur, aedificatum est, quod soluitur, alligatum, quod finitur, inceptum. si ergo ex commutatione ac fine materia colligitur habuisse principium, a quo alio fieri nisi a deo potuit? solus igitur deus est qui factus non est, et idcirco destruere alia potest, ipse
Abbreviated transcription (Latin):
uerã stiu̾t. n fl̾am ĩtelligunt. P̾ru¬
denciores a qr uera uestĩt aut iu
hiis quas falsas eẽ ĩtelligunt per¬
seueraut ut aliꝙͥ tenere indeant᷑.
aut omino nicħ colũt ue incident
iuerrorem. Cum id ip̃m̃ maxĩ sit
erroris nitam pecud̾ cb̃ figura hoĩs
iutari. falsum uero ĩtelligere est
quidẽ sapĩe s humane ultra hũc
grad̃ ꝓcedi abhonñe nõ p̃t. Itaq
multi philosophoꝵ rełi̾ones ut docin

Expanded text:
ueram sciunt neque falsam intellegunt, pruueram sciunt neque falsam intellegunt, prudentiores autem quia ueram nesciunt, aut in his quas falsas esse intellegunt perseuerant, ut aliquid tenere uideantur, aut omnino nihil colunt, ne incidant in errorem, cum id ipsum maximi sit erroris, uitam pecudum sub figura hominis imitari. falsum uero intellegere est quidem sapientiae, sed humanae, ultra hunc gradum procedi ab homine non potest, itaque multi philos
Abbreviated transcription (Latin):
stulticia uiuenit᷑. et odor auidã sapĩe
ut possit dubitare quos dicas potis¬
simũ stulciores illos ne qui falsam
religionem sustipuit. au ecs qͥ nullã
s ut dixi uenia concedi pt̃ ĩꝑitis et
qͥ se sapientes nõ ẽẽ fateant̾. hiis
nero non ꝑ̾t: quia sapĩaz ꝓfessi: stul¬
ticiam ꝓfessi. qulticiam ꝑociꝰ exhi¬
bent Nõ sũ equidẽ tam ĩiquꝰ ut eos
putem diuinare debinsse ut si̾utatẽ
ꝑ se ip̃os ĩuenuẽt. ꝙ gͦ fĩ nõ posse
confitear s ħ abbii erigo ꝙ racione¬
ipsa prestare potuerũt. fac̾ent eiũ
prudenciꝰ si ⁊ intelligerent esse aliꝙͣ
nõ tem̾ s mouerit eos fortasse illd̾
ꝙ si qua eẽt uera relĩo exererz se ac
uudicaret. uec pateretur ẽẽ aliud
q̃tꝙͣ. uidere eĩ nullo modo poterãt
quare aut aqͦ et ꝙ̃ ad mod̃ religio
stis archani. id uero uisi docecitur
aliqͥs scire nuillo pacto pocest siũma
rei ħ̾ est Impiti ⁊ insipientes falsas
religiones pro ueris hñt. qr neq

Expanded text:
stultitia invenitur, et odor quidam sapientiae: ut possis dubitare, quos dicas potissimum stultiores, illosne qui falsam religionem suscipiunt, an eos qui nullam. Sed ut dixi venia concedi potest imperitis, et qui se sapientes non esse fateantur: his vero non potest qui, sapientiam professi, stultiam professi stultitiam potius exhibent. non sum equidem tam iniquus, ut eos putem diuinare debuisse ut ueritatem per se ipsos inuenirent, quod ego fieri non posse confitear, sed hoc ab iis exigo ipsa praestare potuerunt. Facerent enim prudentius, si et intelligerent esse aliquanon teneri. Sed moverit eos fortasse illud, quod si qua vera esset religio, exereret se ac vindicaret, nec pateretur esse aliud quidquam. Videre enim nullo modo poterant, quare, aut a quo, et quemadmodum Religio arcani: id uero nisi doceatur, aliquis scire nullo pacto potest. summa rei haec est. mperiti et iusipieutes falsas reiigioucs pro ueris habent, quia neque
Abbreviated transcription (Latin):
hũaue sapĩe assequti st̃ ut intelligẽt
ꝙͥ nõ sit illd̃ assequi nequiueriuit. ut
drent ꝙͥ sit uota ciceronis uox ẽ utiuã
tas nobis attributa est quib tradidͭ
deus stiaui u̾icatis cũ expliꝙͣ de qͣtuor

Expanded text:
humauae sapicntiae adsecuti sunt, ut intellegerent quid non sit: illud adsequi nequiuerunt, ut dicerent quid sit. nota Ciceronis uox est: utinam tas nobis adtributa est, quibus tradidit deus scientiam ueritatis. cui explicandae quattuor
Abbreviated transcription (Latin):
nom̃q filie conseciaturum ẽẽ dic̃
Ignosci merentibus potest. quis
et placito iiuuerabilium stui¬
torum apiri celum mortiis ar¬
bitretur. aut aliquem ꝙ ip̃e uon
habeat dare alteri posse. apud
romanos dens iulius quia hoc
scelerato homini plaant autonio
deus quirinus. quia ħ postoribus
uisum est cum altet gemitu sũs
extiterit. alter patre pricida. ꝙ si
consul fuisset autonius .G. cesar
functi homnus honore caruisset
et quidem consilio pisonis soceri.
et .l. cesaris ꝓpinqui qui uecabãt
funus fieri et dolabelle consulis
qui columpnam inforo .i. tui¬
lum eius euertit. ac formu expi¬
auit Nam romulum desideriosiꝰ
fusse declarat eruuus apud quẽ
pplus amissum regem dolens
h̾ loquitur. Oromule romule die
qualẽte ꝑ atrie custodem dii genu¬
erunt. Tu produxicti uos intra

Expanded text:
nomenque filie consecraturum esse dicit, nomenque filie consecraturum esse dicit, ignosci merentibus potest, credeet placito innutorum aperiri caelum mortuis arbitretur aut aliquem quod ipse non habeat dare alteri posse? apud Romanos deus Iulius, quia hoc scele- rato homini placuit Antonio, deus Quirinus, quia hoc pastoribus uisum est, cum alter gemini fratris extiterit, alter patriae parricida. quodsi non consul fuisset Antonius, Gaius Caefuncti hominis honore caruisset, et quidem consilio Pisonis soceri et Lucii Caesaris propinqui, qui uetabant funus ei fieri, et Dolabellae consulis, qui columnam in foro id est tumulum eius euertit ac forum expiauit. nam Romulum desiderio suis fuisse declarat Ennius, apud quem populus amissum regem dolens haec loquitur: o Romule, Romule die, qualem te patriae custodem di genuerunt! tu produxisti nos intra
Abbreviated transcription (Latin):
quirmum. Item incusculanis
cum diceret totum pene celuni
humano genere conpletum. si u̾o
inquit scrutari ueteri et ex illis ea
que scriptores grecie prodiderunt.
erufreconet ipsi illi maioru gẽ¬
cium dii qui hñtur: huic auobis
profecti in celum repientur. quare
quomodo demonstrantur sepult᷑
ingrecia remiuistere quonodo
es mtatus que tradantur mystiis.
Tum demq ꝙͣ hoc late pateat in¬
celliges testatus est indelicet attici
conctienciam exipsis nusteriis in¬
telligi posse ꝙ omues illi homĩes
fu̾nnt qui coluntur. et cum deher
cule libero. estulapio castore. poi¬
luce. inauictanter faceretur. De
apolline ac ioue prĩbus eorum.
Item de ueptimo. nulcano. marcei
uesturio. quos maiorum genciũ
deos appellauit. Tuuut aꝑte cõ¬
siterl. et id curo ait. Late hoc pat̾e
ut idem de ioue. ceterisq autiqui¬
oribus diis intelliganius. quoꝵ
memoriam si eadem rõne uteres
consecrauerunt. qua seymagniẽ

Expanded text:
Quirinum. item in Tusculanis, Quirinum. item in Tusculanis, cum diceret totum paene caelum humano genere conpletum, si uero inquit scrutari uetera et ex illis ea quae scriptores Graeciae prodiderunt eruere coner, ipsi illi maiorum gentium di qui habentur hinc a nobis profecti in caelum reperientur. quare quoniam demonstrantur sepulchra in Graecia, reminiscere, quoniam es initiatus, quae tradantur mysteriis: tum denique quam hoc late pateat intelleges. testatus est uidelicet Attici conscientiam, ex ipsis mysteriis intellegi posse quod omnes illi homines fuerint qui coluntur, et cum cule, Libero, Esculapio, Castore, Polluce, incuntanter fateretur, de Iove ac Apolline patribus eorum, item de Neptuno, Vulcano, Marte, Mercurio, quos maiorum gentium deos appellavit, timuit aperte confiteri; et idcirco ait late hoc patere, ut idem de Iove ceterisque antiquioribus diis intelligamus, quorum memoriam, si eadem ratione veteres consecraverunt, qua se imaginem
Abbreviated transcription (Latin):
dus est. ꝙ quidem fcãm teq om̃iũ
optinam doccissiniamiq ad pro¬
bantions diis inmortalibus ipĩs
in eorinu cesu latam ad oppinionẽ
ominum mortalium consecrabo.
fortasse dicat aliquis p̾minio luctu
deluasse ciceronemr acquin illa¬
omnns oracio et doctuna et exem¬
plis et ipso loquendi genere ꝑfrã.
Non egri sed constants amun ac
iudicii funt. et ħ ipsa sentencia mil¬
lumi p̾fert indicium doloris. Neq
enim puto illum tam uarie. tam
copiose tam oruate scribere potius¬
se insi luctum enis et racio ipsa
et consolacio amicornm. et lougi¬
tudo temporis mitigasset. quid ꝙ
idem dicit inlibris decep̾ adem de
gloria. uain de legibus quo inope
platonem secutus leges uoluit
pouere quibus pontaret usuram
esse nistam et sapientem aaitatẽ.
De religione ita sauxit. Duios
et ees qui celestes semꝑ habiti sunt.
coliuito. et ollos quos eudo celo m̾̃i¬
ta locauerunt. herculem liberum.
esculapium castorem. pollu cem

Expanded text:
dus est. Quod quidem faciam, teque omnium dus est. Quod quidem faciam, teque omnium optimam doctissimamque, approbantibus diis immortalibus ipsis, in eorum coetu locatam, ad opinionem omnium mortalium consecrabo. » Fortasse dicat aliquis, prae nimio luctu delomnis oratio et doctrina et exemplis et ipso loquendi genere perfecta non aegri, sed constantis animi ac iudicii fuit et haec ipsa sententia nullum praefert indicium doloris. neque enim puto illum tali uarie, tam copiose, tam ornate scribere potuisse, nisi luctum eius et ratio ipsa et consolatio amicorum et longitudo temporis mitigasset. quid quod idem dicit in libris de re publica, idem de gloria? nam de legibus, quo in opere Platonem secutus leges uoluit ponere, quibus putaret usuram esse iustam et sapientem ciuitatem, de religione ita sanxit: diuos et eos qui caelestes semper habiti sunt colunto et ollos quos endo caelo merita locauerunt, Herculem Liberum Aesculapium Castorem Pollucem
Abbreviated transcription (Latin):
cotion.¶M̃. Tullius. qui non cautũ
perfectus orator sed eciam philoso¬
phus fuit. si quidem solus extititi
platonis imitator. In eo libro quo se
ipse de morte filie consolatus est. Nõ
dubitauit dicere deos qui publice
colerentur honines fuisse ꝙ ip̃ius
testiuionium eo d grauissimum
iudicari. ꝙ et augurale hũit sa cer¬
docim. et eosden se colere uenerai¬
q testatur. Itaq intrapancos uer¬
siculos duas res uobis dedit. nam
dum ymaginem silie eodem se mõ
consecraturum esse profiteretur. ꝙ
illi aueteribus sit conserati. et
illos mortuos esse dociut. et originẽ
naue suꝑsticionis ocrendit. Cum u̾o
iquit et mares et fenmas cõpluriᷤ
exhomĩbus in deorum ininero eẽ
udeamus. et eorum inurbibus
atq agus augustissima delubra
ueneremus ad sentenciam eoꝵ
sapieucie quorum ingeniis et¬
inuentis omnem nicam legibus
et institutis excultam consticutam
secrandum fuit illud apfecto fuit.
fint. Huc idem bouos certe dican¬

Expanded text:
. M. Tullius, qui non tantum perfectus orator, sed etiam philosophus fuit; siquidem solus extitit Platonis imitator, in eo libro, quo se ipse de morte filiae consolatus est, non dubitavit dicere, deos, qui publice colerentur, homines fuisse. Quod ipsius testimonium eo debet gravissimum judicari, quod et augurale habuit sacerdotium, et eosdem se colere venerarique testatur. Itaque intra paucos versiculos duas res nobis dedit. Nam dum imaginem filiae eodem modo se consecraturum esse profiteretur, quo illi a veteribus sunt consecrati, et illos mortuos esse docuit, et originem vanae superstitionis ostendit. « Cum vero, inquit, et mares et foeminas complures ex hominibus in deorum numero esse videamus, et eorum in urbibus atque agris augustissima delubra veneremur, assentiamur eorum sapientiae, quorum ingeniis etinventis omnem vitam legibus et institutis excultam constitutamqnimal consecrandum fuit, illud profecto fuit. fuit, huic idem honos certe dican
Abbreviated transcription (Latin):
libri a romais occultantur. nͨ
eos abullo nisi a quiudecim uiris
iuspic fas habent. et sunt singu¬
iarum singuli nbri qͥuos quia sy¬
bille nomine inscribiuitur.. uniꝰ
esse crediuitur. suntqz confusi. nec
dicterui ac suum cuiq acsiguan
potest. insi a erithreanue que et
nomen suum uerum: carimm
iuseruit. et eritbream se noĩat¬
uiri prelocuta est. cum esset orta
ababyloue. s et nos coufu se sy¬
billam dicenus. sic ubi tectimio¬
niis earum fueruit abutendum.
Omnes igitur hec sibile inuun
deuui predicant maxime tamẽ
erychrea que celebrior inter cet̾as
ac nobiuor habetur. Si quidem
feu estella diligentissimus scriptor
de quindecim iuris diceus ait. Restitu¬
to capitolio reculisse ad seuatum.G.
cumonem consulem ut legati erychraᷤ
mitterentur qui cariuieia sybille con¬
quisita rouiaui deportarent. itaq
missos esse. P. gabinium.M. occa¬
lium .L. uallerium qui descriptos
a priuatis u̾sus circa mille romaui

Expanded text:
libri a Romanis occuluntur, nec libri a Romanis occuluntur, nec eos ab ullo, nisi a quindecim viris inspici fas habent. Et sunt singularum singuli libri: qui quia Sibyllae nomine inscribuntur, unius esse creduntur; suntque confusi, nec discerni ac suum cuique assignari potest: nisi Eruthraeae, quae et nomen suum verum carmini inseruit, et Erythraeam se nominatum iri praelocuta est, cum esset orta Babylone: sed et nos confuse Sibyllam dicemus, sicubi testimoniis earum fuerit abutendum. Omnes igitur hae Sibyllae unum Deum praedicant; maxime tamen Erythraea, quae celebrior inter caeteras ac nobilior habetur: siquidem Fenestella, diligentissimus Scriptor de quindecim viris dicens, ait, restituto Capitolio, retulisse ad Senatum C. Curionem Cos. ut legati Erythras mitterentur, qui carmina Sibyllae conquisita Romam deportarent; itaque missos esse P. Gabinium, M. Otacilium, L. Valerium, qui descriptos a privatis versus circa mille Romam
Abbreviated transcription (Latin):
nem libros acculisse ad regemi thar¬
quiuinui pricami. ac prohis trecẽ¬
tos philippeos postulasse regeniq
asꝑnatum precii magnicudiius
derisisse mulieris insaniam. illã
in conspectu regis tres conbusisse.
ac ꝓ reu̾quis idem precium popo
denuo tribus aliis exutis cumi in
eodem precio per seueraret motũ
esse regem ac residuos crecentis
aureis enusse quorum postea m¬
merus sit auctus capitolio refecto.
ꝙ ex omnibus cuntatibus ⁊ itali¬
tis et grecis precipueq etychriis.
coacti ad lactiq sunt romam cu¬
iuscumq sỹbille nomme fueriut.
Octauam helles ponciani mnagͦ
troiano natam. uico mariuesso.
arca opidum gergithium quam
scribat erach ides ponciciis solonis
et ꝙrii fuisse temporis. Nonam
fugiam que n aticiuat᷑a sit auqͣie.
Decunam tyburthem nomine
albuneam. que tybun colatur
ut dea mirta ripas amius amens
cuius ingurgite sumlacrum eiꝰ
inuentum esse dicitur tenens in
et habentur. preter ꝙͣ ꝙmene. cuiꝰ

Expanded text:
uem libros attulisse ad regem Taruem libros attulisse ad regem Tarquinium Priscum ac pro iis trecentos philippeos postulasse regemque aspernatum pretii magnitudinem derisisse mulieris insaniam; illam in conspac pro reliquis idem pretium postudenuo tribus aliis exustis, cum in eodem pretio perseveraret, motum esse regem, ac residuos trecentis aureis emisse: quorum postea numerus sit auctus, Capitolio refecto, quod ex omnibus civitatibus et Italicis, et Graecis, et praecipue Erythraeis coacti, allatique sunt Romam, cujuscumque Sibyllae nomine fuerint: octavam Hellespontiam in agro Trojano natam; vico Marpesso, circa oppidum Gergithium; quam scribit Heraclides Ponticus Solonis et Cyri fuisse temporibus: nonam Phrygiam, quae vaticinata sit Ancyrae: decimam Tiburtem, nomine Albuneam, quae Tiburi colitur ut dea, juxta ripas amnis Anienis, cujus in gurgite simulacrum ejus inventum esse dicitur, tenens in et habentur, praeterquam Cumaeae, cujus
Abbreviated transcription (Latin):
dis nouune. uel a consilus deoruz
enuuciaudis. cyori. enui deos.
a colico genere seruionis. Itaq
cecerum sbillas decem nimero
fuisse easq ouines enumerauit
cub anctoribus qui de singulis
saiptitau̾int primani fuisse de
psis. auus mencionem fecerit
uichanor qui res gectas alexau¬
dri machedonis scipsit. Seciuidã
ubissami cuius meniũit enripi¬
des in lanuo prologo. Terciam
delphidam. de qua chrisippus lo¬
quatur in eo libro queni de diui¬
nacione cõposint Quarcan
cuueriam initalia. quam nẽui¬
us uilibris belli ꝓuua piso inã¬
ualibus nominet. Quintani
ex ychreaut quai appollodorus
exychrens affiriuet suam fuisse
ciuenr eauq gunsilium ꝑetenti¬
bus naticiuatam et ꝑituram eẽ:¬
et homerum troiam et homierũ
mendacia scuptiuum. Sextam
samiam de qua saib it euritosche¬
nes mantiquis amalibus sãmi¬
orum repperisse se scriptumi. Seꝑti¬
maui cumanam nommne amal¬
cheaui. que ab aliis erofile uel de¬
mophile nonuuetur. eamq no¬

Expanded text:
rum enuntiandis. atouq enim deos, Aeolico genere sermonis. itaque ceterum Sibyllas decem numero fuisse, easque omnes enumerauit sub auctoribus qui de singulis scriptitauerint. primam fuisse de Persis, cuius mentionem fecerit Nicanor, qui res gestas Alexandri Macedonis scripsit; secundam Libyssam, cuius meminerit Euripides in Lamiae prologo; tertiam Delphida, de qua Chrysippus loquatur in eo libro quem de diuinatione conposuit; quartam Cimmeriam in Italia, quam Naeuius in libris belli Punici, Piso in annalibus nominet; quintam Erythraeam, quam Apollodorus Erythraeus adfirmet suam fuisse ciuem eamque Grais Ilium petentibus uaticinatam et perituram esse Troiam et Homerum mendacia scripturum; sextam Samiam, de qua scribat Eratosthenes in antiquis annalibus Samiorum repperisse so scriptum; septimam Cumanam nomine Amaltheam, quae ab aliis Herophile uel Demophile nominetur, eamque no
Abbreviated transcription (Latin):
us et certus est num̃us. ꝙ si cultores
dorum eos ipsos colere se putant
quos sunimi dei ininctros appesla¬
mus inchil est ꝙ nobis faciant
inuidiam qui imuidum unum
pheus. s inmmierabiles esse ar¬
guimnus errores eormũdiuersum
qui taui paucos putant. sciant cũ
quo nomine appellari de beant: ne
nolent uerum deuni. auuus nom̃
exponunt dum pluibus trbuũt.
credant appollomi suo. qun eod em
illo responco ut ioui prucipatum
sic eciam cetens diis abcculit nou̾r
tertus enuui uersus ostendit mĩ¬
stros dei non deos uerun augelos
appellari optere. De se quidem ille
mentitus est. qui cum sit enunero
demonum. augelis se dei aggrega¬
uit. Deniq in aliis rensis. demo¬
nem se esse confessus est. nam cum
interrogaretur quomodo sibi suꝑ¬
plicari uellet. ita respondit. uan
preceui in appolliuem scuichinum
rogatus cxproneret ab ħ uersu
ergo supest insi ut sua confessione
uerberibus deiueri ac pene subia¬

Expanded text:
us et certus est numerus. quodsi cultores us et certus est numerus. quodsi cultores deorum eos ipsos colere se putant, quos summi dei ministros appellamus, nihil est quod nobis faciant inuidiam, qui unum pheus, sed innumerabiles esse. arguimus errores eorum in diuersum, qui tam paucos putant. sciant tamen quo nomine appellari debeant, ne uiolent uerum deum, cuius nomen exponunt, dum pluribus tribuunt. credant Apollini suo, qui eodem illo responso ut Ioui principatum, sic etiam ceteris diis abstulit nomen. tertius enim uersus ostendit ministros dei non deos, uerum angelos appellari oportere. de se quidem ille mentitus est, qui cum sit e numero daemonum, angelis se dei adgregauit: denique in aliis responsis daemonem se esse confessus est. nam cum interrogaretur quomodo sibi supplicari uellet, ita respondit: πάνσprecem in Apollinem Sminthium rogatus expromeret, ab hoc uersu rgo superest nisi ut sua confessione uerberibus dei ueri ac poenae subia
Abbreviated transcription (Latin):
mic. Nunquid potest susꝑicari de
ioue esse diocum qui et mr̃em habu¬
it et nomien: quicq mercurius ille
ter mariunus auus supra fec mẽ¬
ut appollo. sed allatopa. quoq ap¬
pellat deuii. ꝙ origo illi non sit ali
uude nec enum pocest abullo esse
geueratus: qui ipse uiuuersa gene¬
rauit satis ut opinor et arguuẽtis
docui et testibus confiriuaui ꝙ per
se satis clarum est innm esse regẽ
miuidi uinu patiem ununu do¬
munmls fõtasse querat aliquis
a uobis idem illud ꝙ apud ciceronẽ
querit hortensius Si deus unus ẽ
que esse bãta solitudo queat tamꝙͣ¬
nos quia unũs dicimius deetum
ac solitarium esse dicanius: h̃t eĩ
mnuctros quos uocanius nũcios.
Et est illud uerum ꝙ dreisse in exor¬
tacionibus senecam supͣ retuli ge¬
musse regui sui miuiaros deuni
uerum. Hii ueq dii sunt. ueq dees
se uocari aut coli uolunt. quippe qͥ¬
inchil faciant preter iusum ac uo¬
luntatem dei. nec tũ isli sunt qui
uulgo coluntur. quorum et exigu¬

Expanded text:
m quis potest suspicari de Ioue esse dictum, qui et matrem habuit et nomen? quid quod Mercurius ille Termaximus, cuius supra feci menut Apollo, sed ἀπάτορα quoque appellat dunde? Nec enim potest ab ullo esse generatus, qui ipse universa generavit. Satis ut opinor et argumentis docui, et testibus confirmavi, quod per se satis clarum est Unum esse regem mundi, unum patrem, unum Deum. Sed fortasse quaerat aliquis a nobis idem illud, quod apud Ciceronem quaerit Hortensius: Si Deus unus est, quae esse beata solitudo queat? Tamnos quia unum dicimus, desertum ac solitarium esse dicamus. habet enim ministros, quos uocamus nuntios. et est illut uerum quod dixisse in Exhortationibus Senecam supra rettuli, genuisse regni sui ministros deum. uerum hi neque dii sunt neque deos se uocari aut coli uolunt, quippe qui nihil faciant praeter iussum ac uoluntatem dei. nec tamen illi sunt qui uulgo coluntur, quorum et exigu
Abbreviated transcription (Latin):
porali. ñꝙͣ potest orriss materia po¬
cius ex deo est: Quidꝙͥ est enim solido
et contrecta bsi corpore. acaipit exterã
unu: Quod accipit uimi dissolubileẽ.
Ꝙ dissoluit ᷑ interibit: Quod int̾it or¬
tum sit ncͣce est: Quod ortũ est hũit
foutem unde oriretur .i. factorem. sci

Expanded text:
porali numquam potest oriri, sed materia poporali numquam potest oriri, sed materia potius ex deo est. quidquid est enim solido et contrectabili corpore, accipit externam uim; quod accipit uim, dissolubile est; quod dissoluitur, interibit; quod interit, ortum sit necesse est; quod ortum est, habuit fontem unde oreretur id est factorem ali