comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ternas. Ad cõmendandũ scilicet facraiẽ¬
tum. quomodo sũt bine netrete circun¬
cisio et preputiũ: Hos duos populos
scriptura cõmeniorat. et nullũ preterunc¬
tit humanũ genus: quaudo dicit circũ¬
cisio et preputium. In duobus istis
nominibus: habes om̃is gentes. bine
metrete sũt. His duobus parictibus
de diuerso uenic̃tibus: ad pacẽ in seipso
faciendã. lapis angularis factus est xp̃s.
Ostendamus et ternas metretas: mi
eisdem ipsis omnibs gẽtibus. Tres erãt
filii noe: per quos reparatum est genus
humanũ. Unde dũs at. Sinule est
regnũ celoꝵ fermento quod accepit
totum. Que est ista mulier: insi caro
dĩ: Quod est fermentũ. insi euan¬
geliũ. Que sunt tres mensure. nisi
ommes gentes propter tres filios noes
Ergo sex ydrie capientes binas uel ter¬
nas metretas: sex sũt etates tempoꝵ.
capientes prophet. am pertinentem
ad om̃s gentes: sine indnobus gene¬
ribus hominũ. idest iudeis et grecis

Expanded text:
ternas, ad commendandum scilicet sacramenternas, ad commendandum scilicet sacramentum. Quomodo sunt binae metretae? Circumcisio et praeputium. Hos duos populos Scriptura commemorat, et nullum praetermittit hominum genus, quando dicit, Circumcisio et praeputium ; in duobus istis nominibus habes omnes gentes: binae metretae sunt. His duobus parietibus de diverso venientibus ad pacem in seipso faciendam, lapis angularis factus est Christus . Ostendamus et ternas metretas in eisdem ipsis omnibus gentibus. Tres erant filii Noe , per quos reparatum est genus humanum. Unde Dominus ait: Simile est regnum coelorum fermento, quod accepit tur totum . Quae est ista mulier, nisi caro Domini? Quod est fermentum, nisi Evangelium? Quae sunt tres mensurae, nisi omnes gentes, propter tres filios Noe? Ergo sex hydriae capientes binas vel ternas metretas, sex sunt aetates temporum, capientes prophetiam pertinentem ad omnes gentes, sive in duobus generibus hominum, id est, Judaeis et Graecis,
Abbreviated transcription (Latin):
adorabant siiles facti erant. Adora¬
bãt enm insensata simulacra: pari
I deo cum ceperint homines deũ adora¬
re. quid audiunt. Ut sitis filii patris
uesiri qru in celis est: qui solem suũ fa¬
sit oriri suꝑ bonos et malos. et pluit
super iustos. et inuistos. Qua propter
si ei fit homo similis quẽ adorat. quid
bus istis filios abrahe: Nos ipsos ĩtrr¬
rogemus: et uidemus quia factũ est.
Nos autẽ de gentibus uenuus. De
gentibz autẽ nonne in remus: insi
deus de lapidibz suscitasset filios abra¬
he. Facti sumus fu̾n abralx mutando
fidẽ: non nascendo per carnẽ Sicut
enim illi de generando ex hereditati
sic nos mutando ad optati. Ergo fratre
ad om̃s gentes pertinebat etiam ista
sexte ydrie prophetia. et ideo de omnibz
dictum est: capientes metretas binas
uel teruas. Sed quomodo ostendinus
om̃s gentos pertinere ad binas uel ter¬
nas metretas: estuatis enĩ fuit quodã¬
modo ut iplas diceret binas quas dixerat

Expanded text:
adorabant similes facti erant: adoraadorabant similes facti erant: adorabant enim insensata simulacra, paritIdeo cum coeperint homines Deum adorare, quid audiunt? Ut sitis filii Patris vestri qui in coelis est, qui solem suum facit oriri super bonos et malos, et pluit super justos et injustos . Quapropter si ei fit homo similis quem adorat; quid suscitare filios Abrahae? Nos ipsos interrogemus, et videmus quia factum est. Nos enim de gentibus venimus; de gentibus autem non veniremus, nisi Deus de lapidibus suscitasset filios Abrahae. Facti sumus filii Abrahae imitando fidem, non nascendo per carnem. Sicut enim illi degenerando exhaeredati; sic nos imitando adoptati. Ergo, fratres, ad omnes gentes pertinebat etiam ista sextae hydriae prophetia; et ideo de omnibus dictum est, Capientes metretas binas vel ternas. 17. Sed quomodo ostendimus omnes gentes pertinere ad binas vel ternas metretas? Aestimantis enim fuit quodammodo, ut ipsas diceret binas, quas dixerat
Abbreviated transcription (Latin):
uerat om̃s gentes. At uero regnũ
xpristi: uniuersũ orbem terrarũ
cernmus occupare. Iam ad sextã
etatem pertinet iohes baptista. quo
nemo surrexit maior de natis mulierum:
de quo dictum est maior quã proplxta.
Quomodo et ipse ostendit: quia et om¬
nibus gẽtib missus est xp̃s: Quando
uidei uenerũt ad eũ ut baptiz arentur.
Et ne suꝑbirent de nomine abraham:
generatio in quit iperaꝵ. quis osten¬
dit uobis fugere ab ira uentura; ffacite
ergo dignũ fructum penitentie: id est
humiles estote. Superbis enum loque¬
batur. Unde fitẽ erant superbi:
De genere carnis: non de fructu mura¬
tionis patris abrabam. Muid eis ait ͦ
Nolite dicere patrem habemus abrahã.
Uotens est enun deus de lapidibus
istis suscitare filios abrahx. Lapides di¬
tens om̃s gentes nõ propter firmitatẽ.
situt lapis dictus est quem reprobaue¬
runt edificantes: sed propter stolidita¬
tem et durinã stultitie: quia eis quos

Expanded text:
orum omnes gentes. At vero regnum orum omnes gentes. At vero regnum Christi, universum orbem terrarum cernimus occupare. 16. Jam ad sextam aetatem pertinet Joannes Baptista, quo nemo exsurrexit major in natis mulierum: de quo dictum est, Major quam propheta . Quomodo et ipse ostendit, quia omnibus gentibus missus est Christus? Quando Judaei venerunt ad eum ut baptizarentur, et ne superbirent de nomine Abraham, Generatio, inquit, viperarum, quis ostendit vobis fugere ab ira ventura? facite ergo fructum dignum poenitentiae; id est, humiles estote: superbis enim loquebatur. Unde autem erant superbi? De genere carnis, non de fructu imitationis patris Abraham. Quid eis ait? Nolite dicere, Patrem habemus Abraham: potens est enim Deus de lapidibus istis suscitare filios Abrahae . Lapides dicens omnes gentes, non propter firmitatem, sicut lapis dictus est quem reprobaverunt aedificantes; sed propter stoliditatem et duritiam stultitiae, quia eis quos
Abbreviated transcription (Latin):
de cuius psalnus ut alia ob mictam
modo cantauius. surge deus iudica
terrã: qm̃ tu hereditaberis ĩ omnib
gentibz. Ci enĩ deo dicitur surge.
nisi ei qui dormunt: Surge deus. iu¬
dica terrã. Tanquã diceretur. Dor¬
nusti iudicatus a terra: surge et indi¬
ces terrã. Et quo pertinet illa prophe¬
tia: Qm̃ tu hereditaberis inquit: in¬
omnibus gẽtibus. Iam uero ĩ quĩta¬
etate tanquã in quinta ydria: damiel
uidit lapidẽ precisum de mõte sine
manibus. et fregisse omĩa regna ter¬
rarũ: et creuisse illũ lapidẽ. et factũ
esse montẽ magnũ: ita ut ĩpleret
omnẽ faciẽ terre. Quid apertius frõs
mer: Lapis de mõte preciditur. I p̃e
est lapis quẽ reprobauerũt edifican¬
tes: et factus est in caput anguli.
De quo monte preciditur nisi de reg¬
secundũ carnẽ natus est: Et precidi¬
tur sine manibz. sine opere humano:
quia sinc amplexu maritali de uir¬
gine exortus est. Mons ille unde

Expanded text:
de cujus Psalmis, ut alia omittam, de cujus Psalmis, ut alia omittam, modo cantavimus, Surge, Deus, judica terram; quoniam tu haereditabis in omnibus gentibus. Cui enim Deo dicitur, Surge, nisi ei qui dormivit? Surge, Deus, judica terram. Tanquam diceretur, Dormisti, judicatus a terra; surge, ut judices terram. Et quo pertinet illa prophetia, Quoniam tu haereditabis in omnibus gentibus? 15. Jam vero in quinta aetate, tanquam in quinta hydria, Daniel vidit lapidem praecisum de monte sine manibus, et fregisse omnia regna terrarum; et crevisse illum lapidem, et factum esse montem magnum, ita ut impleret universam faciem terrae . Quid apertius, fratres mei? Lapis de monte praeciditur: ipse est lapis quem reprobaverunt aedificantes, et factus est in caput anguli . De quo monte praeciditur, nisi de regsecundum carnem natus est? Et praeciditur sine manibus, sine opere humano; quia sine amplexu maritali de virgine exortus est. Mons ille unde
Abbreviated transcription (Latin):
alium sensũ ostendere. in eo quod dic¬
tũ est capientes metretas binas uel
ternas: ad om̃s in quã gentes ꝑtinet
prophetia. modo cõmemorauimus
demõstratum in adam: qui est for¬
ma futuri. Quis autẽ nesciat quod
de illo exorte sint om̃s gẽtes: Et in
eius uocabuli quatuor licteris. qua¬
tuor orbis terraꝵ partes per grecas
appellationes demonstrãtur. Si enĩ
grece dicũtur oriens. occidens. aqui¬
lo meridies. sicut eas plerisqz locis
sacru scriptura cõmemorat: ĩ capitib
uerboꝵ inuenis adam. Dicũtur eñ
grece memorate quatuor mũdi partes.
anatole. Disis areton mesmibria. Ista
quatuor nomina. si tanquã uersus
quatuor sub muicẽ scribas: nni cor ca¬
pitibus adam legitur. Hoc in noc
propter arcam figuratum est: ĩ qua
erant omnia anmalia. que significa¬
uant om̃s gentes. Hoc in abrahã: cui
operatius dictũ est. in semine tuo bene¬
dicentur om̃s gentes. Hoc in dauid:

Expanded text:
alium sensum ostendere in eo quod dicalium sensum ostendere in eo quod dictum est, Capientes metretas binas vel ternas: ad omnes, inquam, gentes pertinet prophetia; modo commemoravimus demonstratum in Adam, qui est forma futuri. Quis autem nesciat quod de illo exortae sunt omnes gentes: et in ejus vocabulo quatuor litteris, quatuor orbis terrarum partes per graecas appellationes demonstrantur? Si enim graece dicantur, Oriens, Occidens, Aquilo, Meridies, sicut eas plerisque locis sancta Scriptura commemorat; in capitibus verborum invenis Adam: dicuntur enim grAnatole, disis, arctos, mezembria. Ista quatquatuor sub invicem scribas, in eorum capitibus Adam legitur. Hoc in Noe propter arcam figuratum est, in qua erant omnia animalia, quae significabant omnes gentes: hoc in Abraham, cui apertius dictum est, In semine tuo benedicentur omnes gentes: hoc in David,
Abbreviated transcription (Latin):
ille autẽ qui nõ habebat nestem nup¬
tialem inuitatus est et uenit. sed proiec¬
tus est de nuiniero uocatoꝵ. quia nõ
habebat uestẽ ad sponsi gloriã: qui enĩ
suã gloriã querit nõ xpĩ: non habet
uestem nmptialẽ. Non enĩ uolunt
consonare noci illius qui amicus crat
sponsi: et ait hic est qui baptizat. Nec
nimerito illi qui nõ habebat uestẽ
nuptialem. hoc per ĩcarnationẽ ob¬
iectum est quod nõ erat. A mice quid
huc uenisti : Et sicut ille obnuituit.
sic et isti. Quid enĩ prodest strepitus
oris. muto corde: Nouerunt quippe
nitus apud semctipsos: nõ se habere
quod dicant. I ntus ob mutuerunt:
foris perstrepunt. Audiunt uelunt
noluit: etiã apud se cantari. Surge
deus iudica terrã: qm̃ tu hereditabe¬
ris in omnibz gẽtibus. Et nõ com¬
municando omnibz gẽtibz. quid ali¬
ud quã exheredatos se esse cognoscũt:
Quod ergo dicebã frẽs. quia ad om̃s
gentes pertinẽt prophetie: uolo enĩ

Expanded text:
ille homo qui non habebat vestem nupille homo qui non habebat vestem nuptialem, invitatus est et venit, sed projectus est de numero vocatorum, quia non habebat vestem ad sponsi gloriam; qui enim suam gloriam quaerit, non Christi, non habet vestem nuptialem: non enim volunt consonare voci illius qui amicus erat sponsi, et ait, Hic est qui baptizat . Nec immerito illi qui non habebat vestem nuptialem, hoc per increpationem objectum est, quod non erat: Amice quid huc venisti? Et sicut ille obmutuit , ita et isti. Quid enim prodest strepitus oris, muto corde? Noverunt quippe intus apud semetipsos non se habere quod dicant. Intus obmutuerunt, foris perstrepunt. Audiunt, velint nolint, etiam apud se cantari, Surge, Deus, judica terram; quoniam tu haereditabis in omnibus gentibus: et non communicando omnibus gentibus, quid aliud quam se exhaeredatos esse cognoscunt? 14. Quod ergo dicebam, fratres, quia ad omnes gentes pertinet prophetia: volo enim
Abbreviated transcription (Latin):
duxit terra: Unde ergo tunc fecit:
inde reficer&. Uerbo fecit. uerbo re¬
ficeret: nisi quia mysterium cõmen¬
dabat. & secundam ydriam ꝓphetĩȩ
dispensationis implebat: ut per lig.¬
num liberaretur figura orbis terraꝵ.
quia in ligno figenda erat uita or¬
bis terraꝵ. Iam in tercia ydria. ipsi
abrahȩ quod iam cominemoraui die¬
tum est: in semine tuo benedicentur
omnes gentes. Et quis nõ uideat euiꝰ
habeat figuram unicus eus. qui sibi
ad sacrificium quo ipse immolandũ
ducebatur ligna portabat : Portauit
enim dñs erucẽ suã: sicut euangłium
loquitur. Hoc de tercia ydria com¬
memorasse sufficiat. De dauid aut
quid dicam quod ad omnes gentes
ꝑtinebat ꝓphetia eius. quando modo
audiuimus psalmum. & difficile est
ut dicatur psalmus ubi hoc nõ soner:
Sed certe ut dixi: modo hoc cantauimꝰ.
S urge ds uidica terram: qm̃ tu heredita.¬
beris in omnibus gr̃tibus. Et idco do¬
natiste tanquã proiecti de nuptiis. sicut

Expanded text:
duxit terra ? Unde ergo tunc fecit, duxit terra ? Unde ergo tunc fecit, inde reficeret; verbo fecit, verbo reficeret: nisi quia mysterium commendabat, et secundam hydriam propheticae dispensationis implebat, ut per lignum liberaretur figura orbis terrarum; quia in ligno figenda erat vita orbis terrarum? 12. Jam in tertia hydria, ipsi Abrahae, quod jam commemoravi, dictum est, In semine tuo benedicentur omnes gentes. Et quis non videat cujus habebat figuram unicus ejus, qui sibi ad sacrificium, quo ipse immolandus ducebatur, ligna portabat? Portavit enim Dominus crucem suam, sicut Evangelium loquitur . Hoc de tertia hydria commemorasse suffecerit. 13. De David autem, quid dicam quod ad omnes gentes pertinebat prophetia ejus; quando modo audivimus Psalmum, et difficile est ut dicatur psalmus ubi hoc non sonet? Sed certe, ut dixi, modo cantavimus, Surge, Deus, judica terram; quoniam tu haereditabis in omnibus gentibus . Et ideo Donatistae tanquam projecti de nuptiis: sicut
Abbreviated transcription (Latin):
percutitur latus. ut ꝓfluãt sacram̃¬
ta quib formetur ȩccła. Cui nõ appa¬
reat quia in illis tunc factis futura
figurata sũt. quandoquidem dicit
apłs ipsum adam formam futuri esse:
Q uid est inquit forma futuri: Prefigu¬
rabantur omnia mystice. Neq enim ue.¬
re nõ poterat ds̃ uigilanti costam edui.¬
cere. feminamq formare: An forte ne
doleret latus quando costa de tracta
est. ꝓpter hoc oportebat ut ille dor¬
mir&: Quis est qui sic dormiat. ut
ei ossa nõ euigilanti uellantur: An
quia ds̃ euellebat. ꝓpterea homo
nõ senciebat: Poterat ergo & ugilan¬
ti sine dolore euellere: qui potuit dor¬
mienti. Sed procul dubio ydria pri¬
ma implebatur: ꝓphetia illius tem.¬
poris de futuro isto tempore dispen
omnia animalia. nisi ut significa¬
rentur omnes gentes: Non enun de¬
erat dõ: rursus creare genus anima¬
lium. Quando enim̾ omnia nõ erant.
nonne dixit ꝓducat terra. & pro¬

Expanded text:
isto lancea percutitur latus , ut profluant sacrameisto lancea percutitur latus , ut profluant sacramenta, quibus formetur Ecclesia. Cui non appareat quia in illis tunc factis futura figurata sunt, quandoquidem dicit Apostolus ipsum Adam formam futuri esse? Qui est, inquit, forma futuri . Praefigurabantur omnia mystice. Neque enim vere non poterat Deus vigilanti costam educere, feminamque formare. An forte ne doleret latus quando costa detracta est, propter hoc oportebat ut ille dormiret? Quis est qui sic dormiat, ut ei ossa non evigilanti evellantur? An quia Deus evellebat, propterea homo non sentiebat? Poterat ergo et vigilanti sine dolore evellere, qui potuit dormienti. Sed procul dubio hydria prima implebatur: prophetia illius temporis de futuro isto tempore dispensomnia animalia , nisi ut significarentur omnes gentes? Non enim deerat Deo rursus creare omne genus animalium. Quando enim omnia non erant, nonne dixit, Producat terra, et pro
Abbreviated transcription (Latin):
carne una: Si ergo xp̃c adhesit ȩe¬
cłȩ ut essent duo in carne una. quo¬
modo reliquit patrem. quomͦ reliqͥt
matrem: Reliquit patrem. quia cũ
in forma dĩ esset non mpinam arbi.¬
tiatus est esse ȩqualis dõ: sed semet.¬
ipsum exinaniuit formam serui ac.¬
cipiens. Hoc est enim reliquit patrẽ.
Non quia deseruit & recessit apatre:
sed quia nõ in ea forma apparuit
hominibus: in qua ȩqualis est patri.
Quomͦ reliquit matrem: Relinquendo
synagogam udeoꝵ. de qua scđm
carnem natus est. & in herendo ȩccłȩ:
quam ex omnib gentibus congre¬
gauit. Ergo & prima ydria. habe.¬
bit ꝓphetiam de xp̃o. Sed quando ista
quȩ loquor nõ predicabantur in po¬
pulis: ad huc aqua erat. in uinum
mutata nõdum erat. Et quia illu
sententia erunt duo inearne una.
sacramentum magnum in xp̃o &
querere: & de omnib ydriis uinum
portare. Dormit adam. ut fiat eua:
moritur xp̃c. ut fiat ȩccła. Dormien¬

Expanded text:
carne una . Si ergo Christus adhaesit Ecclecarne una . Si ergo Christus adhaesit Ecclesiae, ut essent duo in carne una, quomodo reliquit Patrem? quomodo matrem? Reliquit Patrem, quia cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse aequalis Deo, sed semetipsum exinanivit, formam servi accipiens . Hoc est enim, reliquit Patrem, non quia deseruit et recessit a Patre; sed quia non ea in forma apparuit hominibus in qua aequalis est Patri. Quomodo reliquit matrem? Relinquendo synagogam Judaeorum, de qua secundum carnem natus est; et inhaerendo Ecclesiae, quam ex omnibus gentibus congregavit. Ergo et prima hydria habebat prophetiam de Christo: sed quando ista quae loquor non praedicabantur in populis, adhuc aqua erat, in vinum mutata nondum erat. Et quia illumsententia, Erunt duo in carne una; sacramentum magnum in Christo et quaerere, et de omnibus hydriis vinum potare. Dormit Adam ut fiat Eva: moritur Christus ut fiat Ecclesia. Dormien
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓtempore quędam cominemoremus. In
ipso exordio. adam & eua parentes om¬
nium gentium erant: nõtantũmodo u¬
deoꝵ. Et quicquid figurabatur in adam
de xp̃o. ad om̃s utiq gentes ꝑtinebat:
quib salus est in xp̃o. Quid ergo dicam¬
potissimũ de aqua primȩ ydriȩ. nisi qđ
apłs ait de adam & eua: Nemo enim
me dicet praue intellexisse: quando in.¬
tellectum nõ meum sed apłi ꝓ fero. Illud
ergo unum quantum mysterium de
xep̃o continet quod cõmem orat apłs
dicens. & erunt duo in carne una: Sa¬
cramentum hoc magnum est. Et ne
quis istam magnitudinem sacramenti.
in singulis quibq hominib uxores
habentib intelliger& : ego aũt in quit
dico in xp̃o & in eccła. Quid est hoc
sacramentum magnum: Erunt duo
in carne una. Cum de adam & eua
scriptura geneseos loqueretur. unde
uentum ẽ ad hȩc uerba ꝓpterea reli¬
quet homo patrem & matrem. & adhe¬
rebit uxori suȩ. & erunt duo in

Expanded text:
pro tempore quaedam commemoremus. 10. In pro tempore quaedam commemoremus. 10. In ipso exordio Adam et Eva parentes omnium gentium erant, non tantummodo Judaeorum; et quidquid figurabatur in Adam de Christo, ad omnes utique gentes pertinebat, quibus salus est in Christo. Quid ergo potissimum dicam de aqua primae hydriae, nisi quod Apostolus ait de Adam et Eva? Nemo enim me dicet prave intellexisse, quando intellectum non meum, sed Apostoli profero. Illud ergo unum quantum mysterium de Christo continet, quod commemorat Apostolus, dicens, Et erunt duo in carne una: sacramentum hoc magnum est ? Et ne quis magnitudinem istam sacramenti in singulis quibusque hominibus uxores habentibus intelligeret, Ego autem, inquit, dico in Christo et in Ecclesia. Quod est hoc sacramentum magnum, Erunt duo in carne una? Cum de Adam et Eva Scriptura Geneseos loqueretur, unde ventum est ad haec verba, Propterea relinquet homo patrem et matrem, et adhaerebit uxori suae; et erunt duo in
Abbreviated transcription (Latin):
dicam. eligat quisq quod placet: nos
quod suggeritur nõ subtrahimus. Me¬
nsa enim dñi est. ⁊on oportet ministrũ
fraudare conuiuas: presertim sic esuri¬
entes. ut appar& auiditas ur̃a. Prophetia
quȩ abantiquis temporib dispensatur.
ad salutem omniũ gentium pertinet.
Ad solum quidem ppłm isrł missus est
moy ses: & ei soli ppło per eum lex data
est. Et ipsi ꝓphetȩ ex illo ppło fuerunt:¬
& ipsa distributio tempoꝵ. scdm eun.¬
dem ppłm distincta ẽ. Unde & ydriȩ
dicuntur: scđ̾m purificationem uideoꝵ.
Sed tamen quod illa ꝓphetia etiam cęt̾is
gentib annuntiabat manifestum. qͣn.¬
doquidem xp̃c in ea occultus erat: in
quo benedicuntur omnes gentes sicut
ꝓmissum ẽ abrahȩ dicente dño. in se.¬
mine tuo benedicent᷑ omnes gentes:
nondum aũt intelligebatur. quia nõdũ
aqua conuersa erat inuinum: eigo om¬
nibus gentib dispensabatur ꝓphetia.
ȩtatib. tanquam de singulis ydriis

Expanded text:
dicam: eligat quisque quod placet; nos dicam: eligat quisque quod placet; nos quod suggeritur non subtrahimus. Mensa enim Domini est, et non oportet ministrum fraudare convivas, praesertim sic esurientes, ut appareat aviditas vestra. Prophetia quae ab antiquis temporibus dispensatur, ad salutem omnium gentium pertinet. Ad solum quidem populum Israel missus est Moyses, et ei soli populo per eum Lex data est, et ipsi Prophetae ex illo populo fuerunt, et ipsa distributio temporum secundum eumdem populum distincta est; unde et hydriae dicuntur secundum purificationem Judaeorum: sed tamen quod illa prophetia etiam caeteris gentibus annuntiabatur, manifestum est; quandoquidem Christus in eo occultus erat, in quo benedicuntur omnes gentes, sicut promissum est Abrahae dicente Domino, In semine tuo benedicentur omnes gentes . Nondum autem intelligebatur, quia nondum aqua conversa erat in vinum. Ergo omnibus gentibus dispensabatur prophetia.  aetatibus, tanquam de singulis hydriis,
Abbreviated transcription (Latin):
meum ut ardeam. caritatem aũt nõ
habeam: nichil michi prodest. Quan¬
ta est ergo caritas. Quȩ si de sit frus¬
tra habentur cȩtera: si assit. habentur
omnia. ⁊ amen caritatem laudans apłs
paulus. copiosissime atq uberrime minꝰ
de illa dixit: quam quod ait breuiter
apłs ioħes. cuius est hoc euangelium.
um. & nõ ibi intelligat caritatem patris
habebit. quam si nõ habuerit sine sp̃u
sc̃o erit : Et quomodo corpus tuũ
sine sp̃u quod est anima tua si fuerit
mortuum est : sic anima tua sine sp̃u
scõ. idest sine caritate si fuerit: mortua
deputabitur. Ergo metretas binas capi.¬
ebant ydriȩ: quia in omniũ tempoꝵ
ꝓphetia. pater & filius predieatur: sed
sumus. Tamen quia patrem & filium
nominauit: capiebant ydriȩ binas me¬
tretas. Sed audi uel ternas. Ite bapti
nõ exprimitur sed in telligitur: in eo
uero quod dicuntur uel ternȩ. etiam
expriitur trinitas. Sed est & alius
intellectus nõ preter mittendꝰ: & ipsum

Expanded text:
eam, charitatem autem non habeam, nihil mihi prodest » . Quanta est ergo charitas, quae si desit, frustra habentur caetera; si adsit, recte habentur omnia? Tamen charitatem laudans apostolus Paulus copiosissime atque uberrime, minus de illa dixit quam quod ait breviter apostolus Joannes, cujus est hoc Evangelium. um, et non ibi intelligat charitatem Patris  sanctum habebit: quam si non habuerit, sine Spiritu sancto erit. Et quomodo corpus tuum sine spiritu, quod est anima tua, si fuerit, mortuum est; sic anima tua sine Spiritu sancto, id est, sine charitate si fuerit, mortua deputabitur. Ergo metretas binas capiebant hydriae, quia in omnium temporum prophetia Pater et Filius praedicatur: sed sumus. Tamen quia Patrem et Filium nominavit, capiant hydriae binas metretas; sed audi, vel ternas: Ite, baptinon exprimitur, sed intelligitur; in eo vero quod dicuntur vel ternae, etiam exprimitur Trinitas. 9. Sed est et alius intellectus non praetermittendus, et ipsum
Abbreviated transcription (Latin):
ficere iudicauit: uenit hora nõ necessita.¬
tis sed uoluntatis. nõ conditionis sed po.¬
testatis. Quid ergo frẽs quia & illis & illis
respendimus. nichil dicemus quid sibi
uelint ydriȩ. quid aqua in uinum con¬
uersa. quid architriclinus. quid sponsꝰ
quid mater iħu in mysterio. quid ipsȩ
nuptiȩ: Dicenda sũt om̃ĩa. sed oneran.¬
di nõ estis. Uolui quidẽ in nomine .xp̃i.
& hesterno die quo soloe sermo debi
caritati ur̃ȩ id agere uobiscum: sed nõ
sum ꝑmissus. necessitatib quibꝰdam im.¬
pedientibus. Si ergo placet scĩtati ur̃ȩ
Hoc quod ad misterium pertinent huius
facti in crastinum differamus: & non
tem. Sunt forte hodie mult. qui ꝓpter
solemnitatem: nõ ꝓpter audiendum ser.¬
monem conuenerint. Crastino qui ue¬
nient. uenient audituri : ut nec fraude¬
mus studiosos. nec grauemꝰ fastidiosos¬

Expanded text:
ficere judicavit; venit hora non necessitaficere judicavit; venit hora non necessitatis, sed voluntatis, non conditionis, sed potestatis. 13. Quid ergo, fratres, quia illis et illis respondimus, nihil dicemus quid sibi velint hydriae, quid aqua in vinum conversa, quid architriclinus, quid sponsus, quid mater Jesu in mysterio, quid ipsae nuptiae! Dicenda sunt omnia, sed onerandi non estis. Volui quidem in nomine Christi et hesterno die, quo solet sermo deberi Charitati vestrae, id agere vobiscum, sed non sum permissus necessitatibus quibusdam impedientibus. Si ergo placet Sanctitati vestrae, hoc quod ad mysterium pertinet hujus facti, in crastinum differamus, et nontem. Sunt forte hodie multi qui propter solemnitatem, diei, non propter audiendum sermonem convenerunt. Crastino qui venient, veniant audituri; ut nec fraudemus studiosos, nec gravemus fastidiosos
Abbreviated transcription (Latin):
cipulis: prestaretur ei. nõ ipse hoc facer&.
At uero qui uenerat in manu habens quan.¬
do redir&. quousq excurrer&: cui pare¬
rent in feri. non tantum morienti sed etiã
resurgenti: ut nob ostenderent spem in¬
mortalitatis ȩccłȩ suȩ. in capite ostendit:
quid membra expectare deberent. Re¬
sungo etiam in cȩteris membris: qui re¬
surrexit in capite. hora ergo nõdum ue¬
nerat: oportunitas nõdum erat. Uocan¬
di erant discipłi. annuntiandum erat
regnum cȩloꝵ: faciendȩ erant uirtutes.
cominendanda erat diuinitas dñi inmi¬
raculis: commendanda erat humemitã
diũ. in ipsa comptissione immortalitatis.
Ille esuriebat quia homo erat: pauit qͥnq
panib tot milia quia ds̃ erat. Qui dor.¬
miebat quia homo eiat: uentis & fiuc¬
tibus imperabat. quia ds̃ erat. Hȩc omĩa
commendanda erant pruis. ut esset qđ
scriberent euangłiste: quod predicaret᷑
eccłȩ. At ubi tantum fecit quantũ suf¬

Expanded text:
cipulis, praestaretur ei, non ipse hoc faceret. cipulis, praestaretur ei, non ipse hoc faceret. At vero qui venerat in manu habens quando iret, quando rediret, quo usque excurreret, cui paterent inferi, non tantum morienti, sed et resurgenti, ut nobis ostenderet spem immortalitatis Ecclesiae suae, in capite ostendit quod membra exspectare deberent. Resurget etiam in caeteris membris, qui resurrexit in capite. Hora ergo nondum venerat, opportunitas nondum erat. Vocandi erant discipuli, annuntiandum erat regnum coelorum, faciendae erant virtutes, commendanda erat divinitas Domini in miraculis, commendanda erat humanitas Domini in ipsa compassione mortalitatis. Ille enim qui esuriebat, quia homo erat, pavit quinque panibus tot millia, quia Deus erat: qui dormiebat, quia homo erat, ventis et fluctibus imperabat, quia Deus erat. Haec omnia commendanda erant prius, ut esset quod scriberent Evangelistae, quod praedicaretur Ecclesiae. At ubi tantum fecit, quantum suf
Abbreviated transcription (Latin):
cit peccatum: seruus est peccati Q uare
ergo dixit nõdum uenit hora mea: Ma¬
gis quia in potestate habebat quando
moreret᷑: & nõdum uidebat oportunum
ut illa potestate uteretur. Quomodo nos
exenmus. Si ante exeamus quam opus
est: nõne & peruersi & preposteri sumꝰ:
Quia ergo nõ facimus nisi cum oportunũ
est: ꝓpterea in his agendis cum ita loqui¬
mur. factum consideramus: Quid ẽ ergo
nõdum uenit hora mea: Quando ego scio
oportune me pati. quando passio mea
utilis erit: nõdum uenit hora ipsa. tunc
uoluntate patiar: ut utrumq serues &
nõdum uenit hora mea. & potestatem
habeo ponendi animam meã. & iterum
sumendi eam. Uenerat ergo: in potestatẽ¬
habens quando moreret᷑. At si antea mo¬
reretur quam discipłos elegiss&: certe ꝑ¬
posterum esset. Si essae homo qui nõ ha.¬
ber& in potestatem hr̃am suam: posso
ante mori quam discipłos elegissae. Et si
forte moreretur iam electis eruditisq dis¬

Expanded text:
cit peccatum, servus est peccati . 12. Quare cit peccatum, servus est peccati . 12. Quare ergo dixit, Nondum venit hora mea? Magis quia in potestate habebat quando moreretur, nondum videbat esse opportunum ut illa potestate uteretur. Quomodo nos, amenta? Si ante exeamus quam opus est, nonne perversi et praeposteri sumus? Quia ergo non facimus, nisi quando opportunum est; propterea in his agendis, cum ita loquimur, fatum consideramus? Quid est ergo, Nondum venit hora mea? Quando ego scio opportunum me pati, quando passio mea utilis erit, nondum venit ipsa hora; tunc voluntate patiar: ut utrumque serves, et, Nondum venit hora mea; et, Potestatem habeo ponendi animam meam, et iterum sumendi eam. Venerat ergo habens in potestate quando moreretur. At si ante moreretur quam discipulos elegisset, certe praeposterum esset: si esset homo qui non haberet in potestate horam suam, posset ante mori quam discipulos elegisset; et si forte moreretur jam electis eruditisque dis
Abbreviated transcription (Latin):
re sit dictum nõ dum uenit hora mea.
Uec ideo iam sub fa to ponant cõditorem
cȩli. creatorem atq ordinatorem sẏderũ:
xp̃c nõ habuit quod apellas fatum: sed
nec tu. aut ille. aut ego: aut quisquam
hominũ. Uerumptamen seducti seducũt.
& ꝓponunt fallatias hominib: tendũt
ad capiendos homines. & hoc in plateis.
Nani qui tendunt ad capiendas feras: uel
insilius atq in solitudine id agunt. Quam
infeliciter uani sũt homines. quib capi¬
endis in foro tenditur. Nummos acci.¬
punt: cum se homines hominib uen¬
dunt. Dant isti nummos. ut se uanita.¬
tib uendant. Intrant enim ad mathe¬
maticum. ut emant sibi dominos qualẽ
mathematico dare plaeuerit: uel sat̾nũ.
uel iouem. uel mercurium. uel si quid
aliuad sacrilegi nominis. Intrauit liber:
ut nummis datis seruus exir&. Immo uͦ
nõ intrar&: si liber eẽt. Sea intrauit qͦ
eum dñs error: & domina cupiditas tra¬
xit. Unde & ueritas dicit. Omnis qui fa.¬

Expanded text:
re sit dictum, Nondum venit hora mea, re sit dictum, Nondum venit hora mea, nec ideo jam sub fato ponant conditorem coeli, creatorem atque ordinatorem siderum. QChristus non habuit quod appellas fatum; sed nec tu, aut ego, aut ille, aut quisquam hominum. 11. Verumtamen seducti seducunt, et proponunt fallacias hominibus: tendunt ad capiendos homines, et hoc in plateis. Nam qui tendunt ad capiendas feras, vel in silvis atque in solitudine id agunt: quam infeliciter vani sunt homines, quibus capiendis in foro tenditur! Nummos accipiunt, cum se homines hominibus vendunt; dant isti nummos, ut se vanitatibus vendant. Intrant enim ad mathematicum, ut emant sibi dominos, quales mathematico dare placuerit; vel Saturnum, vel Jovem, vel Mercurium, vel si quid aliud sacrilegi nominis. Intravit liber, ut nummis datis servus exiret. Imo vero non intraret, si liber esset: sed intravit quo eum dominus error, et domina cupiditas traxit. Unde et Veritas dicit: Omnis qui fa
Abbreviated transcription (Latin):
nantur conuncere. quia sub faito erat
iħc: Quia ipse ait in quiunt: nondum
uenit hora mea. Ergo illi credimus. Et
si dixisset horam nõ habeo: exclusissoe
mathematicos. Sed ecce in quiunt ipse
dixit: nõdum uenit hom mea. Si ergo
dixiss& horam nõ habeo: exclusissce
mathematicos. nõ esset unde calump.¬
marentur. Nunc uero quia dixit non.¬
dum uenit hora mea: contra ipsius uer¬
ba quid possis dicere: Mirum est qđ
mathematiei credendo uerbis xp̃i. co.¬
nantur conuincere xp̃ianos: quod sub
hora fatali uixerit xp̃e. Credant ergo
xp̃o dicenti. potestatem habeo ponen¬
iterum sumendi eam. emo tollet eã.
ame: sed ego pono eam ame ipso. &
iterum sumo eam. Engone ista potestaᷤ
sub fa.to est: Ostendant ergo hominẽ
qui potestatem habeat quando moria.¬
tur. quandui uiuat: omnino nõ osten¬
dent. Credant ergo deo dicenti. potes¬
tatem habeo ponendi animam meam:
⁊ iterum sumendi eam. & querant qua¬

Expanded text:
nantur convincere quia sub fato erat nantur convincere quia sub fato erat Jesus? Quia ipse ait, inquiunt, Nondum venit hora mea. Ergo illi credimus; et si dixisset, Horam non habeo, exclusisset mathematicos: sed ecce, inquiunt, ipse dixit, Nondum venit hora mea. Si ergo dixisset, Horam non habeo, exclusisset mathematicos, non esset unde calumniarentur: nunc vero quia dixit, Nondum venit hora mea, contra ipsius verba quid possumus dicere? Mirum est quod mathematici credendo verbis Christi, conantur convincere Christianos quod sub hora fatali vixerit Christus. Credant ergo Christo dicenti, Potestatem habeo poneniterum sumendi eam: nemo tollit eam a me, sed ego pono eam a meipso, et iterum sumo eam . Ergone ista potestas sub fato est? Ostendant hominem qui potestatem habeat quando moriatur, quamdiu vivat: omnino non ostendent. Credant ergo Deo dicenti, Potestatem habeo ponendi animam meam, et iterum sumendi eam: et quaerant qua
Abbreviated transcription (Latin):
dauid scd̃m diunitatem. Sic marię filius
tem. Quia ergo nõ erat illa mater diui¬
nitatis. & ꝑ diuinitatem futurum erat
minculum quod petebat: respondit ei
quid michi & tibi est mulier. Sed ne pu.¬
tes quod te negem matrem. nõdum ue¬
nit hora mea. Ibi enim te agnoseam.
cuiꝰ mater es. &bemus siuerum est.
Quando passus est dñs. sic̃ idem euangłista
dicit qui nouerat matrem dñi. & qͥ nob̾
in sinuauit etiam in his nuptiis matrẽ
dñi: ipse nariams. erat illie inquit cirea
crucem mater ibu: & ait iħe matri sue.
Mulier. ecce filiꝰ tuus. Et ad discipłm. Ecce
mater tua. Commẽdat matrem disei¬
pulo. Commendat matrem prior matre
moriturus: & ante mortem matris resur¬
recturus. Commendat homo. homini
hominẽ. Hoc pepererat maria. Illa
hora iam uenerat de qua tune dixerit:
nõdum uenit hora mea. Quantum arbi¬
tror frẽs. responsum est hereticis: mathe¬
matieis respondeamus. Et ipsi unde co¬

Expanded text:
David secundum divinitatem: sic Mariae filius David secundum divinitatem: sic Mariae filius tem. Quia ergo non erat illa mater divinitatis, et per divinitatem futurum erat miraculum quod petebat; respondit ei, Quid mihi et tibi est, mulier? sed ne putes quod te negem matrem, Nondum venit hora mea: ibi enim te agnoscam, cujus mater es. Probemus si verum est. Quando passus est Dominus, sicut idem evangelista dicit, qui noverat matrem Domini, et qui nobis insinuavit etiam in his nuptiis matrem Domini, ipse narrat: Erat, inquit, illic circa crucem mater Jesu, et ait Jesus matri suae, Mulier, ecce filius tuus: et ad discipulum, Ecce mater tua . Commendat matrem discipulo: commendat matrem prior matre moriturus, et ante matris mortem resurrecturus; commendat homo homini hominem. Hoc pepererat Maria. Illa hora jam venerat, de qua tunc dixerat, Nondum venit hora mea. 10. Quantum arbitror, fratres, responsum est haereticis: mathematicis respondeamus. Et ipsi unde co
Abbreviated transcription (Latin):
uenerat. in mysterio rursus agnoseit.
Tune enim agnouit. quando illud quod
peꝑit moriebatur. Non enim morieba¬
tur ꝑ quod facta erat maria : sed mori.¬
ebat᷑  quod factum erat exx maria.
Nõ moriebatur eternitas diinitatis: sed
moriebatur infirmitas carius. Illud gͦ
respondit. discernens in fide credentium:
quis quã uenerit. Uenit enĩ per ma¬
muliere: factum sub lege. filius maruȩ.
Ipse dñs marię. ipse filius manie: ipse
creator marię. ipse creatus ex maria.
Noli muari: quia fiłis est. & dñs. Sicut
enim marie: ut dauid dictus est & filiꝰ.
Et ideo dauid filius: quia manię filius.
Audi apłm aꝑte dicentem: qui factus ẽ
ei ex semine dauid scdm carnem. Audi
eum: & d̾nm dauid. Dieat hoc ipse dd.
Dixit dñs dño meo: sede ad dexterã meã.
Et ipse iħ̾e hoc ꝓposuit uideis. & eos in¬
de conuicit. Quomodo ergo dauid & filiꝰ
est & dñs: filius dauid seđm carnẽ: dñs

Expanded text:
venerat, in mysterio rursus agnoscit. venerat, in mysterio rursus agnoscit. Tunc enim agnovit, quando illud quod peperit moriebatur. Non enim moriebatur per quod facta erat Maria, sed moriebatur quod factum erat ex Maria: non moriebatur aeternitas divinitatis, sed moriebatur infirmitas carnis. Illud ergo respondit, discernens in fide credentium, quis, qua venerit. Venit enim per mamuliere, factum sub Lege , filius Mariae. Ipse Dominus Mariae, ipse filius Mariae: ipse creator Mariae, ipse creatus ex Maria. Noli mirari quia et filius et Dominus: sicut enim Mariae, ita et David dictus est filius; et ideo David filius, quia Mariae filius. Audi Apostolum aperte dicentem. Qui factus est ei ex semine David secundum carnem . Audi eum et Dominum David; dicat hoc ipse David: Dixit Dominus Domino meo, Sede ad dexteram meam . Et ipse Jesus hoc proposuit Judaeis, et eos inde convicit . Quomodo ergo David et filius et dominus; filius David secundum carnem, dominus
Abbreviated transcription (Latin):
uos magis aduersus illos in striumus.
Nam illis refellendis: puto quod sufficiat
quȩ iam dicta sũt. C ur ergo ut matri
filius quid michi & tibi est mulier. non¬
& ds̃ erat & homo. Sedm quod ds̃ eiat:
matrem nõ habebat. Scdm quod homo
erat: habebat. Mater ergo erat carnis.
mater in firmitatis: quam suscepit ꝓpter
nos. Anticulum aũt quod facturus eint:
scđ̾m diunitatem facturus erat. non
scdđ̾m infirmitatem. Scd̾m quod ds̾ erat:
nõ sedm id quod in firmus natus erat.
Sed infirmum dĩ. fortior est hominibus.
Mirculum ergo: exigebat mater. At ille
tanquam nõ agnoscit uisceri humana:
oꝑ aturus facta diuina. t̃ anquã dicẽs
it̃ meam. tunc te cognoscam cum ipsa
infirmitas pendebit incruce. Hoe est
enim: nõdum uenit hora mea. Tune
enim cognouit. qui utiq semꝑ nouerat:
& ante quam de illa natus esse in pre¬
destunatione nouerat matrem.Sed ad
quandam horam in mysterio nõ agno¬
scit: & ad quandam horam quȩ nõdum

Expanded text:
vos magis adversus illos instruimus: vos magis adversus illos instruimus: nam illis refellendis, puto quod sufficiant quae jam dicta sunt. 9. Cur ergo ait matri filius, Quid mihi et tibi est, mulier? nons erat et homo: secundum quod Deus erat, matrem non habebat; secundum quod homo erat, habebat. Mater ergo erat carnis, mater humanitatis, mater infirmitatis quam suscepit propter nos. Miraculum autem quod facturus erat, secundum divinitatem facturus erat, non secundum infirmitatem; secundum quod Deus erat, non secundum quod infirmus natus erat. Sed infirmum Dei fortius est hominibus . Miraculum ergo exigebat mater; at ille tanquam non agnoscit viscera humana, operaturus facta divina; tanquam dicens, m meam, tunc te cognoscam, cum ipsa infirmitas pendebit in cruce: hoc est enim, Nondum venit hora mea. Tunc enim cognovit, qui utique semper noverat. Et antequam de illa natus esset, in praedestinatione novequamdam horam in mysterio non agnoscit; et ad quamdam horam quae nondum
Abbreviated transcription (Latin):
mus requiramus. Et primum hoc
uidete: ne forte quomodo ĩuenerunt
manichei occasionem per fidie sue.
quia dixit dominus quid michi et
tibi est mulier: sic iueniant mathe¬
matici occasionem fallatie. quia di¬
xit nondum uenit hora mea. Et
si hoc secundum mathematicos dixit:
sacrilegium fecimus incendendo co¬
dices eorum. Si autem recte feci¬
mus. sicut apostoiorum temporibus
factum est: non secundum eos di¬
xit dominus nondum uenit hora
mea. Dicunt enim namiloqui. et
soluiti seductores. Dides quia sub
facto erat xpristus: qui dicit nondũ
uenit hora mea. Quibus ergo
prius respondendum est: Mereti¬
cis an mathematicis. Dtriq enĩ
a serpente ulo ueniunt. uolentes cor¬
rumpere uirginutatẽ cordis ecclesie:
quam habet in integra fide. Primo
si placet eis quos proposueramus:
quibus quidem iam ex magna par¬
te respondimus. Sed ne arbitren¬
tur nos non habere quid dicanius
de his uerbis. quȩ dñs matri respondit:

Expanded text:
mus requiramus. Et primum hoc mus requiramus. Et primum hoc videte, ne forte quomodo invenerunt Manichaei occasionem perfidiae suae, quia dixit Dominus, Quid mihi et tibi est, mulier? sic inveniant mathematici occasionem fallaciae suae, quia dixit, Nondum venit hora mea. Et si hoc secundum mathematicos dixit, sacrilegium fecimus incendendo codices eorum. Si autem recte fecimus, sicut Apostolorum temporibus factum est ; non secundum eos dixit Dominus, Nondum venit hora mea. Dicunt enim vaniloqui et seducti seductores, Vides quia sub fato erat Christus, qui dicit, Nondum venit hora mea. Quibus ergo prius respondendum est; haereticis, an mathematicis? Utrique enim a serpente illo veniunt, volentes corrumpere virginitatem cordis Ecclesiae, quam habet in integra fide. Primo si placet, eis quos proposueramus, quibus quidem jam ex magna parte respondimus. Sed ne arbitrentur nos non habere quid dicamus de his verbis quae Dominus matri respondit,
Abbreviated transcription (Latin):
ud est ĩ telligere uelle quod clausũ est: ali¬
ud nolle credere quod apertũ est. Qui diat
scire uolo. cur ita xpũs matri responderit.
aperiri sibi uult euangeliũ cui credit.
Qui autẽ dicit. scio quod hoc xpus nõ
matri responderit: ipsum euãgeliũ ar¬
guit de mendatio. ubi credidit quod xpri¬
stus ita responderit. I au ergo si placet
frẽs. illis repulsis et in sua cecitate semꝑ¬
errantibus insi humiliter sauẽtur: nos que¬
ramus quare dñs noster sic matri respõ¬
derit. Nue singulariter natus de patre
sinc matre. de matre sine patrez sine
matre deus: sinc patre homo: sine matre
aute tempora. sine patre in finem tem¬
porũ: quod respondit matri respondit.
quia erat ibi mater ihesu: et dixit ei
mater eius. Hoc totum euangeliũ
loquitur. Illic nouimus quia erat
ibi mater ihesu: ubi nouimus quod
dixerit ei. quid michi et tibi est mulier.
nondum uenit hora mea. Totum
credamus. et quod nondum intelligi¬

Expanded text:
ud est intelligere velle quod clausum est, aliud est intelligere velle quod clausum est, aliud nolle credere quod apertum est. Qui dicit, Scire volo cur ita Christus matri responderit, aperiri sibi vult Evangelium cui credit: qui autem dicit, Scio quod hoc Christus non matri responderit, ipsum Evangelium arguit de mendacio, ubi credidit quod Christus ita responderit. 8. Jam ergo si placet, fratres, illis repulsis, et in sua caecitate errantibus semper, nisi humiliter sanentur, nos quaeramus, quare Dominus noster sic matri responderit. Ille singulariter natus de Patre sine matre, de matre sine patre; sine matre Deus, sine patre homo; sine matre ante tempora, sine patre in fine temporum. Quod respondit, matri respondit: quia, Erat ibi mater Jesu; et, Dixit ei mater ejus. Hoc totum Evangelium loquitur. Illic novimus quia erat ibi mater Jesu, ubi novimus quod dixerit ei, Quid mihi et tibi est, mulier? nondum venit hora mea. Totum credamus, et quod nondum intelligi
Abbreviated transcription (Latin):
nõ ueritas credẽtes in eũ. sed potius fal¬
sitas liberabit. Inmo uero cadat falsi
tas ueritati: et cõfundantur om̃s qui prop¬
terea se uolũt uideri ueraces. quia xpm
conantur demõstrare fallacẽ: et uolunt
sibi dici nõ nobis credinus quia menti¬
mini. cum ipsã ueritatẽ dicant esse mẽ¬
titam. Quibz tamẽ si dicamus bnde no¬
stis dixisse xp̃m quid nuchi et tibi est
uuilier: euãgelio se credidisse respondẽt.
Cur ergo nõ credũt euãgelio dicenti.
erat ibi mater ihesu. et dixit ei mater
eius: Aut si hoc mẽtitur euangeliũ. quo¬
modo ei creditur quod dixerit xpristus.
quid michi et tibi est mulier: Cur nõ po¬
tius miseri. et quod ita extranee. sed matci
dñs respõderit fideliter credũt. et cur ita
responderit pie querũt. Multũ enĩ inter¬
est: inter eũ qui dicit uolo scire quare xp̃s
hoc matri respõderit. et eũ qui dicit: scio
quod hoc xpũs nõ matri responderit. Ali¬

Expanded text:
non veritas credentes in eum, sed potius falnon veritas credentes in eum, sed potius falsitas liberabit. Imo vero falsitas cedat veritati, et confundantur omnes qui propterea se volunt videri veraces, quia Christum conantur demonstrare fallacem; et nolunt sibi dici, Non vobis credimus quia mentimini; cum ipsam veritatem dicant esse mentitam. Quibus tamen si dicamus, Unde nostis dixisse Christum, Quid mihi et tibi est, mulier? Evangelio se credidisse respondent. Cur non credunt Evangelio dicenti, Erat ibi mater Jesu; et, Dixit ei mater ejus? Aut si hoc mentitur Evangelium, quomodo ei creditur quod dixerit Jesus, Quid mihi et tibi est, mulier? Cur non potius miseri, et quod ita non extraneae, sed matri Dominus responderit, fideliter credunt; et cur ita responderit, pie quaerunt? Multum enim interest inter eum qui dicit, Volo scire quare Christus hoc matri responderit; et eum qui dicit, Scio quod hoc Christus non matri responderit. Ali
Abbreviated transcription (Latin):
rũpat hãc fidẽ. si uultis scruare sponso
castã uirginitatẽ. Si autẽ queritur a uo¬
bis. cur hoc matri respõderit: dicat qui in¬
telligit. Qui autẽ nõ dũ ĩtelligit: firmis¬
sime tainẽ credat et hoc respõdisse. et tainẽ
matri respondisse ihesũ. Hac pietate me¬
rebitur etiã intelligere cur ita respõderit:
si orando pulset. nõ rixando cedat ostiũ
ueritatis. Tantũ cauetit: ne dũ se putat
scire. aut erubescit nescire cur ita respõ¬
derit: cogitatui credere aut euãgelistã fuis¬
le mentitũ qui ait. erat ibi mater ihã: aut
ipsũ xp̃m falsam mortẽ passũ propter de¬
licta nr̃a. et falsas cicatrites ostendisse ꝓp¬
ter iustificationẽ nostrã: falsũq dixisse
si manseritis ĩ uerbo meo nere discipuli
mei eritis: et cognoscetis ueritatẽ. et ue¬
ritas liberabit uos. Si enĩ falsa mater.
falsa caro. falsa mors. falsa bulnera pas¬
sions. false citatrices resurrectionis:

Expanded text:
rumpat hanc fidem, si vultis sponso servare rumpat hanc fidem, si vultis sponso servare castam virginitatem. Si autem quaeritur a vobis, cur hoc matri responderit; dicat qui intelligit: qui autem nondum intelligit, firmissime tamen credat, hoc respondisse, et tamen matri respondisse Jesum. Hac pietate merebitur etiam intelligere cur ita responderit, si orando pulset, et non rixando accedat ad ostium veritatis. Tantum caveat, ne dum se putat scire, aut erubescit nescire cur ita responderit, cogatur credere aut Evangelistam fuisse mentitum qui ait, Erat ibi mater Jesu: aut ipsum Christum falsa morte passum propter delicta nostra, et falsas cicatrices ostendisse propter justificationem nostram; falsumque dixisse, Si manseritis in verbo meo, vere discipuli mei estis; et cognoscetis veritatem, et veritas liberabit vos . Si enim falsa mater, falsa caro, falsa mors, falsa vulnera passionis, falsae cicatrices resurrectionis;
Abbreviated transcription (Latin):
Quare hoc. inisi qr utrũqz nerũ est. I lli ãt
inco uolũt credere euãgłiste. quod narrat
ihm̃ dixisse matri. quid michi et tibi est nu¬
lier: et meo nolũt credere euãgłiste. quod
ait erat ibi mater ihesu: et dixit ei mater
eius. Quis est autẽ qui resistit serpẽti et
tenet ueritatẽ: Cuius uirginitas cordis.
nõ corrũpitur astutia dyaboli: quia utrũq
uerũ credit. et quia erat ibi mater ihũ:
et quia illud respõdit matri ihũ Sed nõ¬
dum intelligit quẽadmodũ dixerit iħs:
quid michi et tibi est mulier. Yterũ cre¬
dat: et quod matri dixerit. Sit primo
pictas ĩcredẽte: et erit fructus ĩtelligẽte.
Interrogo nos o fideles xpĩam. erat ibi
mater ihũ: Respõdete. Erat. Unde sci¬
tis: Respõdete. hoc loquitur euãgeliũ.
Quid respõdit matri ihũ. Respondete.
quid mͥ et tibi est mulier. Nondũ uenit
hora mea. Et hoc unde scitis: Respõdete.
hoc loquitur euangłiũ. Nullus nob̾ cor¬

Expanded text:
Quare hoc, nisi quia utrumque verum est? Illi autem in eo volunt credere Evangelistae, quod narrat Jesum dixisse matri, Quid mihi et tibi est, mulier? et in eo nolunt credere Evangelistae quod ait, Erat ibi mater Jesu; et, Dixit ei mater ejus. Quis est autem qui resistit serpenti et tenet veritatem, cujus virginitas cordis non corrumpitur astutia diaboli? Qui utrumque verum credit; et quia erat ibi mater Jesu, et quia illud respondit matri Jesus. Sed si nondum intelligit quemadmodum dixerit Jesus, Quid mihi et tibi est, mulier? t, et quod matri dixerit. Sit primo pietas in credente, et erit fructus in intelligente. 7. Interrogo vos, o fideles Christiani, Erat ibi mater Jesu? respondete, Erat. Unde scitis? respondete, Hoc loquitur Evangelium. Quid respondit matri Jesus? respondete, Quid mihi et tibi est, mulier? nondum venit hora mea. Et hoc unde scitis? respondete, Hoc loquitur Evangelium. Nullus vobis cor
Abbreviated transcription (Latin):
domestici: sic̃ ꝓxximi. sic̃ amici: uel frẽs.
I. deo & dñs ait ad eos. uos estis sal terrȩ:
& uos estis lux mundi. Nunc uero des¬
cendente eo demonte. secutȩ sũt eum
turbȩ multe: quȩ inmontẽ ascendere
nõ potuerunt ut pigri ppłi. ut negligen¬
tes. ut imꝑfecti. Ita a filii isrł primitꝰ
in montem ascendere nõ ualuerunt. ꝓpt̃¬

Expanded text:
ci, sicut proximi, sicut amici vel fratres. Ideo ait et Dominus ad eos: Vos estis sal terrae, et, vos estis lux mundi . Nunc vero descendente eo de monte, turbae secutae sunt eum, quae in montem ascendere non potuerunt, ut pigri populi, ut negligentes, ut imperfecti. Ita et filii Israel primitus in montem ascendere non valuerunt,