comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
septimo ab omnib: operibus suis quae fecit. Et bene dixitds̃ diem
septimum & scĩ ficauiteum qui ain ipsore quieuit ab omnibus
operibus suis quae inchoauit ds̃ facere. Arduum quidem atque d ifi
cillimum ẽ uiribu sintentionis nice uoluntatem scribtoris inistis sex
diebus mentis uiuacitate pen&rere. Vtrum pra&erierint die silli
& addito septimo nuncꝑ uolumina temporum. Nonre sed nomine
rep&antur. In toto enim tempore multi diesueniunt. prac&eritissimi¬
les nullus autemidem redit. Vtrum ergo pra&erierunt dies illi
Anistis quieorum uocabolis &numero censentur. in temporum ordi¬
ne cotidie trans curentibus illi in ipsis rerũ conditionib: maneant
ut non solum in illis tribus antequam fierent luminaria : sed &iã
in reliquis item tribus diei nomen intellegamus inspecierei quaecr¬
ata ẽ: Nostemq: eius inpriuatione uel defectu uelsiquo alio
nomine melius significatur cum amittitur species aliqua muta¬
tione a forma adinformitatem declinante atq: uergente

Expanded text:
septimo ab omnibus operibus suis, quae fecit, et benedixit Deus diem septimum et sanctifiicauit eum, quia in eo requieuit ab omnibus operibus suis, quae inchoauit Dcillimum est uiribus intentionis nostrae uoluntatem scriptoris in istis sex diebus mentis uiuacitate penetrare. utrum praeterierint dies illi et addito septimo nunc per uolumina temporum non re, sed nomine repetantur. in toto enim tempore multi dies ueniunt praeteritis similes, nullus autem idem redit. utrum ergo praeterierint dies illi, an istis, qui eorum uocabulis et numero censentur, in temporum ordine cotidie transcurrentibus illi in ipsis rerum conditionibus maneant, ut non solum in illis tribus, antequam fierent luminaria, sed etiam in reliquis item tribus diei nomen intellegamus in specie rei, quae creata est, noctemque eius in priuatione uel defectu uel si quo alio nomine melius significatur, cum amittitur species aliqua mutatione a forma ad informitatem declinante atque uergente
Abbreviated transcription (Latin):
in uerbo dĩ: & cognitione meius innatuu eius .: Vt illud merito addi
emꝑtineat. Hocaduespenx̃. In companctioñ enim lucis illius. quae in
uerbodĩ conspicitꝰ omnis cognitioquacreaturẽ quam lib& inseipsa noui¬
mus non inmeritonox dici potest: Quaerur sustantũ diffest aberrore
uelignonentia eoꝵ quinecipsam creaturẽ sciuNt. Vt in eiuscõ paratio¬
ne Ñ in congruedi catꝰ dies: sic̃ ipsauita fideliũ qua e in hac carne atq: in
hoc seculo ducitꝰ In cõparatioñ uita in fidelis atq impiae non initio¬
nabiliter lux & diesappellat̃ dicente a postolo fuistisenĩ aliquando
tenebure. Nũc aut̃ luxin dnõ: &illudabiciamuso perr tenebrarum
induamusnos armalucis sic̃ indie honeste ambulemus. Quitamendies
Nisi rursus incõparatioñ illius dieiquo aequales angelis factiui debimus
dm̃ sicuti .e.  Ipse quoq: nox eẽ. ñ hic ꝓph&iae lucerna indigeremus:

Expanded text:
in uerbo dei et cognitionem eius in natura eius, ut illud merito ad diem in uerbo dei et cognitionem eius in natura eius, ut illud merito ad diem pertineat, hoc ad uesperam. in conparatione enim lucis illius, quae in uerbo dei conspicitur, omnis cognitio, qua creaturam quamlibet in se ipsa nouimus, non inmerito nox dici potest: quae rursum tantum differt ab errore uel ignorantia eorum, qui nec ipsam creaturam sciunt, ut in eius conparatione non incongrue dicatur dies. sicut ipsa uita fidelium, quae in hac carne atque in hoc saeculo ducitur, in conparatione uitae infidelis atque inpiae non inrationabiliter lux et dies appellatur dicenttenebrae, nunc autem lux in Domino ; et illud, Abjiciamus opera tenebrarum, et induamus nos arma lucis; sicut in die honeste ambulemus : qui tamen dies nisi rursus in comparatione illdeum, sicuti est, ipse quoque nox esset, non hic prophetiae lucerna indigeremus.
Abbreviated transcription (Latin):
mentũ ñ in uerbo dĩ sicutante : sedinipsa eius natunr cognoscit:
Quae cognitio. quoniammino .ẽ. recte uespere nomine significat᷑
postquam fitmane conduditur secundus dies:  incipit testius
Inquomane itidem comuersio .ẽ. lucis huiusid ẽ. dieihuius ad lau¬
dandũ dm̃ qđ openrtus sit firmamentũ & ꝑcipiendã deuer¬
bo eius cognitionẽ creatunte quae condenda ẽ postfirmam̃tũ :
AC phoc cumdic̃ dscongreg&ur aquã quae ẽ. sub caelo
incollectionẽ unã &appareat arida : Cognus cithoc illalux in uerbodi¬
bodĩ De inde cũ additur & congregata ẽ aqua & c&eur cũiamdic¬
tũ e& & sic .ẽ. factũ ipsa creatunr in suo genere fit : Quaeitẽ cũ in suo
genere facta. cognoscitur ab ealuce qua eiamin uerbodĩfaciendam
cognouerat: fit testio uespent: &inde homo e&era usq: ad mañ postues¬
perr̃ sextidiei : multum quippe inter ẽ inter cognitionẽ reicuiusq

Expanded text:
mentum non in uerbo dei sicut ante, sed in ipsa eius natura cognoscit: mentum non in uerbo dei sicut ante, sed in ipsa eius natura cognoscit: quae cognitio quoniam minor est, recte nomine uesperae significatur. postquam fit mane, quo concluditur secundus dies et incipit tertius : in quo mane itidem conuersio est lucis huius. id est diei huius ad laudandum deum, quod operatus sit firmamentum, et percipiendam de uerbo eius cognitionem creaturae, quae condenda est post firmamentum. ac per hoc, cum dicit deus: congregetur aqua, quae est sub caelo, in collectionem unam et adpareat arida, cognoscit hoc illa lux in uerboinde cum additur: et congregata est aqua et cetera, cum iam dictum esset: et sic est factum. ipsa creatura in suo genere fit: quae item, cum in suo genere facta cognoscitur ab ea luce, quae iam in uerbo dei faciendam cognouerat, fit tertio uespera, et inde hoc modo cetera usque ad mane post uesperam sexti diei. Multum quippe interest inter cognitionem rei cuiusque
Abbreviated transcription (Latin):
tionem suaeppria enatunte quanon .e. qđ ds̃ referise ad lau¬
dandã lucẽ qđ ipsed s̃ .ẽ. Cuiuscontemplatioñ format᷑. & quia ce
tence creatunce quae in fucipsam fiun sinecogitation eius p̃fuint
Propterea nimiruidem die subiq rep&itus ileius rep&itioñ fiari totdies
Quotiens distinguntur rerũ genent creatarũ ꝑ fectioñ senariinume¬
qđ ẽ  Mane autem posthanc uespent quo concdudit diesunus &
inchoatur secundus conuerso siteius quaid quod creata .ẽ. ad
laudemreferat creatoris & ꝑcipiat de uerbodicogitationẽ crea¬
tunre quae post ips amfit: hoc ẽ firmam̃ti qđ in eius cogitatione
fit prius cũdicitꝰ & sic ẽ factũ : Deinde innatunt ipsius firmamendi
Qqđ conditꝰ cumadditur &iã postea iamdicto & sic .ẽ. factũ : & fec̃
ds̃ firmam̃tum : Deinde fit uespera illius lucis cũipsũ firma¬

Expanded text:
tionem suae propriae naturae, qua non est quod Deus, refert se ad lautionem suae propriae naturae, qua non est quod Deus, refert se ad laudandam lucem, quod ipse Deus est, cujus contemplatione fterae creaturae, quae infra ipsam fiunt, sine cognitione eius non fiunt, propterea nimirum idem dies ubique repetitur, ut eius repetitione fiant tot dies, quotiens distinguntur rerum genera creatarum, perfectione senarii numese, quod deus est, mane autem post hanc uesperam, quo concluditur dies unus et inchoatur secundus, conuersio sit eius, qua id, quod creata est, ad laudem referat creatoris et percipiat de uerbo dei cognitionem creaturae, quae post ipsam fit, hoc est firmamenti: quod in eius cognitione fit prius, cum dicitur: et sic est factum, deinde in natura ipsius firmamenti, quod conditur. cum additur etiam postea iam dicto "et sic est factum": et fecit deus firmamentum. deinde fit uespera illius lucis, cum ipsum firma
Abbreviated transcription (Latin):
creauit post illossexdiẽs : Idest ipsum diem septimũ: falsuqierit quod
scribtum .e. in sextodie consummas se omnia opene sua : & in septimo
requieuis se ab omnib: operib: suis quodutiq quonia falsum ẽẽ non
potest restatut pncesentialucis illius quem diemd ̃ fec̃ ꝑ omnia ei¬
opent repaitasit quotiens dies nominatus ẽ.: & in ipsosepti¬
moinquore quieuit ab operibus suis :¬
S enquaqua luex car polis antequam fier& caelum quod firmamentumn
uocat̃ in quo&iã luminaria factas. quo circuituuel quo processa
& recessu uices diei& noctis ex hibere potuerit non inuenimusistã
qua estionẽ relinquere non debemus sine aliquanũ  ꝓlatioñ senten¬
tiae ut si lux illa quae primitus creata .ẽ. : sicut post tenebres¬
facta e Vbuntellegit᷑ a sua quadamin formitate ad creatorẽ com¬
uersa atq formate. Ita & postuespenã fiat mañ : Cũ post cogita¬

Expanded text:
creauit pocreauit poscriptum est, in sexto die consummasse omnia opera sua, et in septimo requievisse ab omnibus operibus suis. Quod utique quoniam falsum esse non potest, restat ut praesentia lucis illius, quem diem Deus fecit, per omnia opera ejus repetita sit, quoties dies nominatus est, et in ipso septimo in quo requievit ab operibus suis lux corporalis, antequam fieret caelum, quod firmamentum uocatur, in quo etiam luminaria facta sunt. quo circuitu uel quo processu et recessu uices diei et noctis exhibere potuerit, non inuenimus, istam quaestionem relinquere non debemus sine aliqua nostrae prolatione sententiae, ut, si lux illa, quae primitus creata est facta est ubi intelligitur a sua quadam informitate ad Creatorem conversa atque formata; ita et post vesperam fiat mane, cum post cogni
Abbreviated transcription (Latin):
cõpulsi sumis disceptationẽ nirt̃m quasi adhanc terminare sen¬
tentiã udiceremus illam lucẽ quȩ primitus facta ẽ conformatio¬
nẽ ẽẽ creatunte spiritalis : Noc tẽ uero ad huc formadã in reli¬
septimi consideratione cõmoti facilius ẽ. i nosignorare fateamip
Qquodremotũ ẽ a sensib: nr̃is : quonã modo iux illa quaȩ diesappella¬
ta .ẽ. uel circuitsuo uel contrastioñ &emissioñ sicorpo alis e
uices diurnas nocturnasq ꝑegerit : Velsis piritalis ẽ condendis
creaturi somnib: puresentata sit : suaqu ipsa pracesecdia diem : nostẽ
uero absentia : Vesperã initio absentiae : maninito puce¬
sentiae fecerit : quamut inre aꝑta contire diunae seribtunre
uerba conemur dicendo aliud eẽ diemseptimã quã illius dieiquẽ fec̃ds̃
septinã repactionẽ : Alio quin au noncreauitds diemseptimũ aualiquid

Expanded text:
conpulsi ausi sumus disceptationem nostram quasi ad hanc terminare senconpulsi ausi sumus disceptationem nostram quasi ad hanc terminare sententiam, ut diceremus illam lucem, quae primitus facta est, conformationem esse creaturae spiritalis, noctem uero adhuc formandam in reliseptimi consideratione commoniti facilius est, ut nos ignorare fateamur, quod remotum est a sensibus nostris, quonam modo lux illa, quae dies appellata est, uel circuitu suo uel contractione et emissione, si corporalis est, uices diurnas nocturnasque peregerit uel, si spiritalis est, condendis creaturis omnibus praesentata sit suaque ipsa praesentia diem, noctem uero absentia, uesperam initio absentiae, mane initio praesentiae fecerit, quam ut in re aperta contra diuinae scripturae uerba conemur dicendo aliud esse diem septimum quam illius diei, quem fecit deus, septimam repetitionem. alioquin aut non creauit deus diem septimum aut aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
lux: Discreuita te nebris eãq: uocauit diem & tenebiesuocauit noctẽ :
Tuncitaq ds̃ diem fec̃ cuiusrep&itionẽ scribtunt appellat sec đm di¬
em Deind&ertiũ &usq ad sextũ quo consumauit dsopenesua atq
inde illius diei primitus creati septimore p&itio. septimi diei nom̃
accepit inquore quieuitds̃ Acꝑ hoc nulla creatumo est septi¬
musdies Nisi ea demipsa septiesrediens quae condita ẽ : quando
uocauitd s̃ lucẽ diem & teneburs nocte : sursusergo ad eã quaestionẽ
relabimur dequa in primo libro exisse uidebamur : Vtitẽ quaȩ n¬
mus quomodo circuire potuerit lux ad exhibendã diurnã noctur¬
nãq uicisitudinẽ : Nsolũ antequã caelilumin aria. sed ante quam
ipsum caelũ qđ firmamentũ appellatũ .ẽ. factũ eõc Ante quã de¬
nq ulla speciestenite uel maris quae circuitũ luci sammit ter& se¬
quente note unde illa tunsiss& : Cuius quae stionis difficul tatem

Expanded text:
lux, discreuit a tenebris eamque uocauit diem et tenebras uocauit noctem. lux, discreuit a tenebris eamque uocauit diem et tenebras uocauit noctem. tunc itaque deus diem fecit, cuius repetitionem scriptura appellat secundum diem, deinde tertium et usque ad sextum. quo consummauit deus opera sua: atque inde illius diei primitus creati septima repetitio septimi diei nomen accepit, in quo requieuit deus. ac per hoc nulla creatura est septimus dies, nisi eadem ipsa septies rediens, quae condita est, quando uocauit deus lucem diem et tenebras noctem. Rursus ergo ad eam quaestionem relabimur, de qua in primo libro exisse uidebamur, ut item quaeramus, quomodo circuire potuerit lux ad exhibendam diurnam nocturnamque uicissitudinem, non solum antequam caeli luminaria, sed antequam ipsum caelum, quod firmamentum appellatum est, factum esset, antequam denique ulla species terrae uel maris, quae circuitum lucis admitteret sequente nocte, unde illa transisset. cuius quaestionis diificultate
Abbreviated transcription (Latin):
quoꝵ species nota nobis .ẽ. quire quidemipsa pic&ereunt sed
aliis succedentib: nomina sua quodã modotux duntut illis exdies nom¬
nent᷑. Nouimuseoꝵ primiquandocreatis. septimũ autemdiem
quinomins abbatinuncupat quando ds̃ creauerit ñuidemus : Inipso
qui ppedie non fec̃ iliquidimmo abeis quae sex dieb fecerat in eodem
septimore quieuit: Quomo doergore quieuit indiem quẽ noncre¬
auit: Aut quomodo eũ post sex dies continuo creauit. cũ sextodie
consũmauerit omnia quaecreauit nec aliquid septi nodiecreauerit
sed ineo potius ab omnib: quae creauerat requieuerit :
nunũ tantũ modo diemoreauitds̃ut eius rep&itioñ multiquidicunip
Adies put&erirenlatq transcurrereN: Neco puserat ĩ septimũ diem
crear&: quia alius quemcreauerat septima rep&itio huncutiq
faciebat Lucẽ quippedequascribtum .ẽ. a dix̃ds̃ fiatdux & facta ẽ.

Expanded text:
quorum species nota nobis est, qui re quidem ipsa praetereunt, sed quorum species nota nobis est, qui re quidem ipsa praetereunt, sed aliis succedentibus nomina sua quodammodo tradunt, ut illi sex dies nominentur; novimus eorum primi quando creati sunt: septimum autem diem, qui nomine sabbati nuncupatur, quando Deus creaverit, non videmus. In ipso quippe die non fecit aliquid, immo ab eis, quae sex diebus fecerat. in eodem septimo requieuit. quomodo ergo requieuit in die, quem non creauit? aut quomodo eum post sex dies continuo creauit, cum sexto die consummauerit omnia, quae creauit, nec aliquid septimo die creauerit, sed in eo potius ab omnibus, quae creauerat, requieuerit ? an unum tantummodo diem creauit deus, ut eius repetitione multi, qui dicuntur dies, praeterirent atque transcurrerent, nec opus erat, ut septimum diem crearet, quia illius, quem creauerat, septima repetitio hunc utique faciebat? lucem quippe, de qua scriptum est: et dixit deus: fiat lux . et facta est
Abbreviated transcription (Latin):
euiss& prius quamessent. quib: nec ꝑfecti s eguis s&. & quia ei somnino
numquã egebit nec istabeatitudo quanoneis aeg& tamquã ꝑsiciendo ꝑ fi¬
ci&ur. Ideo septimo diei nulla uesperx accessit :¬
ed plane quaeri potest: dignaq consideirtioñ mou& quomodo intel¬
legat inseipso ds̃ requieuis se ab omnib: operib: suis quae fec̃ : Cum
scribtũsit a requeuitd s indie septimo : None nimdictũ .ẽ. in seipso
sedindieseptimo : Quid ẽ ergo diesseptimus ut rũ creatuua ẽ aliqua
antempois tantũ modospatiũ : sed &iã temporis spatiũ creatuure
teposali concreatũ ẽ.. Aꝓ hoc &ipsum sine dubio creatunt ẽ. neq enim
Aeꝓ hoc &istũ septimũ diem sitempus ẽ quiscreauit. Ni siomniũ tempoꝵ
creatoꝵ : sed illi sex diescumquib: uel inquib: creaturis creatisint :
superio scribtunte scae sermo indicat: Quocircain his dieb septẽ

Expanded text:
euisset, priusquam essent, quibus nec perfectis eguisset; et quia eis omnino euisset, priusquam essent, quibus nec perfectis eguisset; et quia eis omnino numquam . eguit nec ista beatitudo, qua non eis eget, tamquam pro- ficiendo perficietur, ideo septimo diei nulla uespera accessit. Sed plane quaeri potest dignaque consideratione mouet, quomodo intellegatur in se ipso deus requieuisse ab omnibus operibus suis, quae fescriptum sit, Et requievit Deus in die septimo. Non enim dictum est, In seipso; sed, in die septimo. Quid est ergo dies septimus? utrum creatura est aliqua, an temporis tantummodo spatium? Sed etiam temporis spatium creaturae temporali concreatum est; ac per hoc et ipsum sine dubio creatura est. Neque enim ac per hoc et istum septimum diem, si tempus est, quis creavit, nisi omnium temporum creator? Sed illi sex dies cum quibus vel in quibus creaturis creati sint, superior Scripturae sanctae sermo indicat. Quocirca in his diebus septem,
Abbreviated transcription (Latin):
nulla in deuespert fuit: hoc diximus quur septim usdies inquore qui¬
euit ds̃ ab omnib: operib: suis manehabuerit postues pent̃ sexti
Vespeu muero non habuerit est aliud qđ dehacremagis ꝓpriaȩ meli¬
usq: possit quantũ ex istimo intellegi sed aliquanto difficilius expli¬
cariut noncreatunte sed &iã sibi requies dĩ septimodie mañ habuerit
sineuespeni Id est initiumsine termino: sienimita dicer&ur requieuitds̃
quie tis initiũ quaereremus Nenimincipitds requiescere cuius requies
sineinitiosine termino sempiterna ẽ . Sed quoniã ab omnib: operib:
suis quae fec̃ eis non aegendo requieuit: Intellegitꝰ requies quidem dĩ
Nec coepta nec terminata requies aut̃ eius. Ab omnib: operib: sus quae fec̃
ex eocepta .ẽ ex quo illa ꝑfec̃ Neq enimo perib: suis nonaegendo requi¬

Expanded text:
nulla deinde uespera fuit. . Hoc diximus, cur septimus dies, in quo requinulla deinde uespera fuit. . Hoc diximus, cur septimus dies, in quo requieuit deus ab omnibus operibus suis, mane habuerit post uesperam sexti, uesperam uero non habuerit. Est aliud, quod de hac re magis proprie meliusque possit, quantum existimo, intellegi, sed aliquanto difficilius explicari, ut non creaturae, sed etiam sibi requies dei septimo die mane habuerit sine uespera, id est initium sine termino. si enim ita diceretur: requieuit deus frustra huius quietis initium quaereremus. non enim incipit deus requiescere, cuius requies sine initio, sine termino sempiterna est. sed quoniam ab omnibus operibus suis, quae fecit, eis non egendo requieuit, intellegitur requies quidem dei nec coepta nec terminata; requies autem eius ab omnibus operibus suis. quae fecit, ex eo coepta est, ex quo illa perfecit. neque enim operibus suis non egendo requi
Abbreviated transcription (Latin):
nent in loco nisi quo suponderis tãquam app&ituꝑueniunt: Vt eo
cõꝑtorequiescant : Ideo non in congruent acorporalib ad spirita¬
liã uerbũ tinsfestur. ut dicatꝰ locuscũ resipsa plurimũ dist&
niciũ ergo creatuure inqui&e creatorii. , Illomane significatum
arbitro qđ factum .ẽ. postuespenr sextidiei t̃enimposserineo
nis ꝑfecta requescere : ꝓinde sex todie consũmatis omnib: factaq uespcur
factũ .ẽ & mane : Quo inciper& consũmata creatiuir: In illo aquo fasta ẽ
requiescere quo initio cumin seipso requiescentẽ. ubi&ipsa requiescere
poss& inuenit tanto stabilius atq firmius quanto ipsa illius Nille
huius eguit adqui &emsuã: Sed quoniã quid quiderit uniuersacrea¬
tuua quib: lib& mutationibus suis. Nutiq nihilerit : Ideo creatuia
uniuersa increatore suo semꝑ manebit. Ac ꝑ hoc postillud mañ

Expanded text:
nent in loco, nisi quo sui ponderis tamquam adpetitu perueniunt, ut eo nent in loco, nisi quo sui ponderis tamquam adpetitu perueniunt, ut eo conperto requiescant, ideo non incongruenter a corporalibus ad spiritalia uerbum transfertur, ut dicatur - locus, cum res ipsa plurimum distet. Initium ergo creaturae in quiete creatoris illo mane significatum arbitror, quod factum est post uesperam sexti diei ; non enim posset in eo nisi perfecta requiescere . proinde sexto die consummatis omnibus factaque uespera factum est et mane, quo inciperet consummata creatura in illo, a quo facta est requiescere. quo initio eum in se ipso requiescentem ubi et ipsa requiescere posset inuenit, tanto stabilius atque firmius, quanto ipsa illius, non ille huius eguit ad quietem suam. sed quoniam quidquid erit uniuersa creatura quibuslibet mutationibus suis non utique nihil erit, ideo creatura uniuersa in creatore suo semper manebit; ac per hoc post illud mane
Abbreviated transcription (Latin):
requiesuit eoq bonobeatus .ẽ. qđ ipsesibi ẽ. Necinitiũ ei demipsi habe¬
re nec terminũ consummata autẽ creatunre habe rinitiũ. eandem
requiemdĩ: Quoniã reicuiusq ꝓfectio Ñtam inuni uerso cuius pars ẽ
qua ineo a quo ẽ Inquo & ipsumuni uersum ꝓsuige ñris modulo stabilitur
ut quiescat. Idest ut suimomenti odinenteneat Ac ꝓ hoc ipsa uni¬
uersitascreatunte quae sex dieb: consũmata ẽ. : Aliud hab& insuana¬
priae stabilitatis non sit Nisiinillius qui&e quinibil pic&se app&it
quo a deptore quiescat : Cideo dumipse man&inse : quid quid exillo
est restor ꝗ̃ & ad se: Vt omnis creatun in sehabeat natunre suae
terminũ quo non sit quodipse .ẽ. Inillo aut qui&is locũ quoseru& qđ
ipsȩ .ẽ.. Scio quodnon ꝓprie dixerim locũ Nãꝑpriedicitur
inspatiis quae corporib occupantur sed quia & ipsa corpora non ma¬

Expanded text:
requiescit eoque bono beatus est quod ipse sibi est, nec initium eidem ipsi haberequiescit eoque bono beatus est quod ipse sibi est, nec initium eidem ipsi habere nec terminum, consummatae autem creaturae habere initium eandem requiem dei, quoniam rei cuiusque perfectio non tam in uniuerso, cuius pars est, quam in eo, a quo est, in quo et ipsum uniuersum est. pro sui generis modulo stabilitur, ut quiescat, id est, ut sui momenti ordinem teneat. ac per hoc ipsa uniuersitas creaturae, quae sex diebus consummata est, aliud habet in sua napriae stabilitatis non sit, nisi in illius quiete, qui nihil praeter se adpetit, quo adepto requiescat. et ideo, dum ipse manet in se, quidquid ex illo est retorquet ad se, ut omnis creatura in se habeat naturae suae terminum, quo non sit, quod ipse est, in illo autem quietis locum, quo seruet, quod ipsa est. scio, quod non proprie dixerim locum; nam proprie dicitur in spatiis, quae corporibus occupantur . sed quia et ipsa corpora non ma
Abbreviated transcription (Latin):
disserie sor dinatur : Vnde ꝑbabilius ẽ iftos quidem septem diesilloꝵ ̃
nominib: & numero alios atq: alius sibime ⁊ succedentes. curendotem¬
poralia ꝑagere spatia : Illo saut primos sexdies in expta nob̵ atq: in¬
usitata specie in ipsisrerum conditionibus explicatos. In quib &ues
sperx. & mane sicut ipsalux. & te nebiel dest dies & nox: Noneã
incisitudinẽ pracebuer quam pircebent isti ꝑsoliscir cuitus: Quod
certedeillis trib: fatericogimur quiante condita lumennaria. cõme¬
morati. Atq: nume rirtisunt: Ac ꝑhuc qualiscumq in eis uesper. &
mane fuerit. Nullo modo tamen opinandum .ẽ eomane. qđ posi
sexti dieiuespent̃ factũ .ẽ. in itiũ accepisse requiemdĩ N&em porale
aliquod bonumillia & nitate & in commutabilitati accidisse uan¬
tate tementria suspicemur. sed illã quidem requiemdĩ. qua in seipso

Expanded text:
dis series ordiatur. unde probabilius est istos quidem septem dies illorum dis series ordiatur. unde probabilius est istos quidem septem dies illorum nominibus et numero alios atque alios sibimet succedentes currendo temporalia peragere spatia, illos autem primos sex dies inexperta nobis atque inusitata specie in ipsis rerum conditionibus explicatos, in quibus et uespera et mane sicut ipsa lux et tenebrae, id est dies et nox, non eam uicissitudinem praebuerunt, quam praebent isti per solis circuitus: quod certe de illis tribus fateri cogimur, qui ante condita luminaria commemorati atque numerati sunt. Ac per hoc qualiscumque in eis uespera et mane fuerit, nullo modo tamen opinandum est eo mane, quod post sexti diei uesperam factum est, initium accepisse requiem dei ne temporale aliquod bonum illi aeternitati et incommutabilitati accidisse uanitate temeraria suspicemur — sed illam quidem requiem dei, qua in se ipso
Abbreviated transcription (Latin):
alterius creatunre : sicut in c&eris sed qđ significar&iur initiũ
manendi & quie scendi totius quod conditum ẽ : In illius qui&e
qui condidit: quaequiesdõ Necinitiũ hab& nec t̃minũ : Crea¬
tunte autemhab& initium sed non hab& terminũ: Nideo
septimus dies eidem creatunre coepit: amane sed nullouespe¬
re terminatur : Namsi inc&eris dieb: uespera &mane taliũ
tẽporũ uices significant. qualia nunc ꝑ haec cotidiana spatia
ꝑagunt Nonuideo quid ꝓ hibuerit: & septimũ diem uespera
N octemq eius dem mane concludere u similit̃ dicer&ur¬
& factaest uespemr & factum ẽ diesseptimus:
Quando quidem &ipseunus ẽ dierũ quiomnesseptem sunt. Quorum
rep&itioñ menses & anni & saecula peraguntur. ut mane qđ pone¬
r&ur post uesper septimi: hoc eẽ in itum oct aui diei de quoiam inceps
silendum fuit. Qui aidem primus ẽ. adque mreditur. Aquorursus ebdoma¬

Expanded text:
alterius creaturae, sicut in ceteris, sed quo significaretur initium alterius creaturae, sicut in ceteris, sed quo significaretur initium manendi et quiescendi totius, quod conditum est, in illius quiete, qui condidit. quae quies deo nec initium habet nec terminum; creaturae autem habet initium, sed non habet terminum. et ideo septimus dies eidem creaturae coepit a mane, sed nullo uespere terminatur. Nam si in ceteris diebus uespera et mane talium temporum uices significant, qualia nunc per haec cotidiana spatia peraguntur, non uideo, quid prohibuerit et septimum diem uespera noctemque eiusdem mane concludere, ut similiter dicereturt facta est uespera, et factum est mane dies septimus. quandoquidem et ipse unus est dierum, qui omnes septem sunt, quorum repetitione menses et anni et saecula peraguntur, ut mane, quod poneretur post uesperam septimi, hoc esset initium octaui diei, de quo iam deinceps silendum fuit, quia idem primus est, ad quem reditur, a quo rursus hebdoma
Abbreviated transcription (Latin):
nillis enim dieb: quib: ommia creabantur. uespent̃ terminũ conditae
creatunte : Maneaũt initiũ condende alterius accipiebamus
Acꝑ hoc quinti diei uespera, terminus ẽ. conditae quinto diecreatunxe:
Maneaut̃ qđ post ipsamuespent̃ factum ẽ initium .ẽ. condendae sexto
die creatunte. Qua condita tã qua meius terminũ falta .ẽ. uespenx s¬
& quianihil aliud condendum restiterat: It a postillã uesperã mane
qui &is uniuersae creatunre in requie creatoris : Neq: enim caelũ
& tenix & omnia quae ineis sunt. uniuersa scilic& spiritalis corpoa¬
lisq creatiu inseipsoman&. sed utiq in illo de quodictum ẽ in illo
enimuiuimus & mouemur &sumus: Quia & siuna quaeq: parspotest
cẽ in toto cuius pars .ẽ. In sum tamentotum Nest nisimillo a quo con¬
ditũ .ẽ Qideo non absurde intellegitur. sex todie compl&o
posteius uespent̃ factũmane Ñ quo significar&ur initiũ condendae

Expanded text:
In illis enim diebus, quibus omnia creabantur, uesperam terminum conditae In illis enim diebus, quibus omnia creabantur, uesperam terminum conditae creaturae, mane autem initium condendae alterius accipiebamus. ac mane autem quod post ipsam vesperam factum est, initium est condendae sexto die creaturae; qua condita tanquam ejus terminus facta est vespera. Et quia nihil aliud condendum restiterat, ita post illam vesperam mane quietis universae creaturae in requie Creatoris. Neque enim coelum et terra et omnia quae in eis sunt, universa scilicet spiritualis corporalisque creatura in seipsa manet; sed utique in illo de quo dictum est, In illo enim vivimus, et movemur, et sumus . Quia etsi unaquaeque pars potest esse in toto cujus pars est; ipsum tamen totum non est nisi in illo a quo conditum est. Et ideo non absurde intelligitur sexto die completo post ejus vesperam factum mane, non quo significaretur initium conde
Abbreviated transcription (Latin):
quib:rerũ qua s condidit consummationa nirtꝰ. &abeis qui&isdõ ordodis¬
tinguitꝰ quandonisiinseptimo die quiearũ sequit᷑ ꝑfectionẽ : A ꝓfec¬
tis enim requiescit quinec ꝑfectis eg& quobeatioꝵ eẽ possit : T Et qđ
apudillũ quidem qui&i eius nec mane necuespeno .ẽ. quia nec aperitꝰ
initio nec clauditꝰ fine : perfectis aut̃ operib: eius manehab&
& uespent̃ non hab&. Perfecta quippecreatun hab& qđ dã initium
sue conuersationis ad qui&ẽ creatorissui: sedilla ti hab& finẽ qua¬
siteriinũ ꝑfectionis sũae sic̃ eqͣuae facta sunt : Ac ꝑ hocrequierdĩ
nuipsidõ sedrerũ abeo conditarũ ꝑfectioni in choatur. ut in illo in¬
cipiat requie scere qđ ab illo ꝑficitꝰ & in eo babere mañ: In suoenim
genere tã quã uespent terminatum .ẽ sed indõ uespenem habere
iam nom potest. Qui a nonerit aliquidilla ꝑfectioñ perfectius :

Expanded text:
quibus rerum, quas condidit, consummatio narratur et ab eis quietis dei ordo disquibus rerum, quas condidit, consummatio narratur et ab eis quietis dei ordo distinguitur, quando, nisi in septimo die, qui earum sequitur perfectionem? a perfectis enim requiescit, qui nec perfectis eget, quo beatior esse possit. Et quod apud illum quidem quieti eius nec mane nec uespera est, quia nec aperitur initio nec clauditur fine, perfectis autem operibus eius mane habet et uesperam non habet, perfecta quippe creatura habet quoddam initium suae conuersionis ad quietem creatoris sui, sed illa non habet finem quasi terminum perfectionis suae, sicut ea, quae facta sunt. ac per hoc requies dei non ipsi deo, sed rerum ab eo conditarum perfectioni inchoatur, ut in illo incipiat requiescere, quod ab illo perficitur, et in eo habere mane — in suo enim genere tamquam uespera terminatum est — sed in deo uesperam habere iam non potest, quia non erit aliquid illa perfectione perfectius..
Abbreviated transcription (Latin):
nib: operib Ñ tantũ nr̃ĩ suerũ &iã ipsius finisi in illo requieturos ñ
eẽ speremus idq desideremus postbonao pentnñ quae in nob agnos¬
cimus illius potius eẽ quãniũ : Vt &iã sic postbona opera sua ipsere¬
quiescat cũ postbonao penrqua abillo iustificati fecerimus in senob
requiem picestat: Magnũ ẽ enim nob̵ ab illo extitisse fẽdmna useri
in illo quieuisse. sic ipse nideobeatis ẽ. quia haec fec sed quia &iã
factis paegens insepotiusquã inipsis requieuit: Vnde noperis
sed qui&is diemsanctificauit quia ñ haec faciemdo sedeis quae fecit
uaegendo sed beatũ intimauit: Quidergota humile aefacile
affatu: & quid tam sublimeatq: arduũ cogitatu quãd srequies¬
cens ꝗ bomnib: operib: suisquae fec̃ : Qubirequiescens nisicnseipso
quiabeatis non nisi in seipso. Quandonisisemꝑ ita dieb autem

Expanded text:
nibus operibus non tantum nostris, uerum etiam ipsius nonnisi in illo requieturos nos nibus operibus non tantum nostris, uerum etiam ipsius nonnisi in illo requieturos nos esse speremus idque desideremus post bona opera nostra, quae in nobis agnoscimus illius potius esse quam nostra, ut etiam sic post bona opera sua ipse requiescat, cum post bona opera, quae ab illo iustificati fecerimus, in se nobis requiem praestat. magnum est enim nobis ab illo extitisse, sed maius erit in illo quieuisse, sicut ipse non ideo beatus est, quia haec fecit, sed quia etiam factis non egens in se potius quam in ipsis requieuit. unde non operis, sed quietis diem sanctificauit, quia non haec faciendo, sed eis, quae fecit, non egendo se beatum intimauit. Quid ergo tam humile ac facile adfatu et quid tam sublime atque arduum cogitatu quam deus requiescens ab omnibus operibus suis, quae fecit? et ubi requiescens nisi in se ipso, quia beatus nonnisi se ipso? quando, nisi semper? in diebus autem,
Abbreviated transcription (Latin):
requienuisse a faciendis Nihil aliud quã non fecisse intelleger&ur
Nisi aut dicer&ur requieuis se a fictis non eis aegen qua fec̃minus
cõmenda retꝰ. Quoitaq die hoc cõmendario portuisse nisiseptimo
roꝑficienda fuerat creatuo sicuti ꝑfecta ẽ eaqua requiesdi nob
er it cõmendanda qua de monstrar&ur nec ꝑfectis beatificaricre¬
aturis ꝓculdubio dieserat in hac conminuatio ñ sanctificandus
quisequitur sextũ quo erigeremur ad hancrequiem concupiscendã ut
.eẽ similis dõ ut & nos ab operibus nr̃is requiescamus in nob sic ipse reqͥ¬
euit in seabo perib suis : In quodã quippe in cõmuta bilibonort quiesce¬
redebemus qđ ille nobis ẽ. quinos fec : haec eritigitꝰ summaminime¬
q: suꝑba & uerepiarequie s nñt t sicut ips requieuit abomnib: operib
suis : Quianer opent sua se dipsesibonũ ẽ. quobeatis ẽ : Itaanos abom¬

Expanded text:
requieuisse a faciendis. nihil aliud quam non fecisse intellegeretur: requieuisse a faciendis. nihil aliud quam non fecisse intellegeretur: nisi autem diceretur requieuisse a factis, non eis egere, quae fecit, minus commendaretur. Quo itaque die hoc commendari oportuisse nisi septimo? perficienda fuerat creatura, sicuti perfecta est, eaque requies dei nobis erat commendanda, qua demonstraretur nec perfectis beatificari creaturis, procul dubio dies erat in hac commendatione sanctificandus, qui sequitur sextum, quo erigeremur ad hanc requiem concupiscendam, ut imiles ita esse deo, ut et nos ab operibus nostris requiescamus in nobis, sicut ipse requieuit in se ab operibus suis. in quodam quippe incommutabili bono requiescere debemus, quod ille nobis est, qui nos fecit. haec erit igitur summa minimeque superba et uere pia requies nostra, ut, sicut ipse requieuit ab omnibus operibus suis, quia non ei opera sua, sed ipse sibi bonum est, quo beatus est, ita et nos ab om
Abbreviated transcription (Latin):
equie sigitur direste intellegentib: ea .ẽ. qua nullius indig& bono
&ideocerta & nobis in illoꝰ ẽ quianos beatificamur bonoquod
ipse .ẽ. nonipsobono quod nos sumus : Nam& nos aliquod bonum¬
ab illo sumus qui fecit omnia bona ualde in quib: fecit & nos
ꝑoro alians bona pur&er ipsumulla ẽ. quamipse non fecit :
A ꝑ hocnullo pure t̃sealiobono aeg& quibomo qđ fec̃ nonega haec ẽ eius
requies ab omnib: operib: suis qua fec̃ : Quib aut̃ bonis laudabiliẽ
noneger& sinulla fecissa: Nã&iã sic diciposse nullis aegens bonis
ñ a facꝰtis in seipsore quiescendo uerũ omnino nulla faciendo: sedbo¬
na faceresi non possa nulla e&̃ poteniia si ũ possa r faceis̃ magna
e& inuidentia : Quiaergo ẽ omni potens & bonus ominia ualdebona
fec : quia uero sei psobono ꝑfectebeatus ẽ abonis qua fec̃ in seipso¬
requieuit. Eascilic& requie a quanũ quã recessst : Sed sidicer&i

Expanded text:
requies igitur dei recte intellegentibus ea est, qua nullius indiget bono; requies igitur dei recte intellegentibus ea est, qua nullius indiget bono; et ideo certa et nobis in illo est, quia et nos beatificamur bono, quod ipse est, non ipsab illo sumus, qui fecit omnia bona valde, in quibus fecit et nos. Porro alia res bona praeter ipsum nulla est, quam ipse non fecit; ac per hoc nullo praeter se alio bono eget, qui bono quod fecit non eget. Haec est ejus requies ab omnibus operibus suis quae fecit. Quibus autem bonis laudabiliter non egeret, si nulla fecisset? Nam etiam sic dici posset nullis egens bonis, non a factis in seipso requiescendo, verum omnino nulla faciendo. Sed bona facere si non posset, nulla esset potentia: si autem posset nec faceret, magna esset invidentia. Quia ergo est omnipotens et bonus, omnia valde bona fecit: quia vero seipso bono requieuit, ea scilicet requie, a qua numquam recessit. sed si diceretur
Abbreviated transcription (Latin):
Quia enim exilloita ẽ. quid quidexillo .ẽ.  ut eidebeat qđ est: Ipse
autẽ nulli quodexipso .ẽ. debeat quodbeatus .ẽ. sereb: quas fecito
diugendo prreposuit Nonscinctificans diem quo ea facienda in¬
cho auit.: Necillũ quo ea ꝑfecit neillis uel faciendis uel factis auc¬
tũ eius gaudium uider&ur. sed eũ quo ab ipsis inseipsore quieuit.
Etipse quidemnum quamistarequie caruit sed nobeã ꝑ diem septimum
ostendit: Hinc &iã significans non ꝑcipire quiem suã. nisia ꝑfectis
Cuma deamintimandã non deputauit diem nisi qui ꝑ fectionẽ rerũ omni¬
um seqbatꝰ Nã qui semꝑ .ẽ. qu&us .ẽ. tunc nobis requieuit cumse requi¬
euisse monstur uit illud quoq: attendendum .ẽ. quod dĩ requiem
quade seipsobeatus .ẽ nobis insinuario portebat. ut intellegamus
quemodo dicatur &iamrequiescere innobis. quod nondicit nisicum
inse requiem pucestat & nobis

Expanded text:
quia enim ex illo ita est quidquid ex illo est, ut ei debeat, quod est, ipse quia enim ex illo ita est quidquid ex illo est, ut ei debeat, quod est, ipse autem nulli. quod ex ipso est, debeat, quod beatus est, se rebus, quas fecit, diligendo praeposuit, non sanctificans diem, quo ea facienda inchoauit, nec illum, quo ea perfecit, ne illis uel faciendis uel factis auctum eius gaudium uideretur, sed eum, quo ab ipsis in se ipso requieuit. et ipse quidem numquam ista requie caruit, sed nobis eam per diem septimum ostendit. hinc etiam significans non percipi requiem suam nisi a perfectis, cum ad eam intimandam non deputauit diem, nisi qui perfectionem rerum omnium sequebatur. nam qui semper est quietus, tunc nobis requieuit, cum se requieuisse monstrauit. Illud quoque adtendendum est, quod dei requiem, qua de se ipso beatus est, nobis insinuari oportebat, ut intellegamus, quomodo dicatur etiam requiescere in nobis: quod non dicitur, nisi cum in se requiem praestat et nobis.
Abbreviated transcription (Latin):
Cuius humanamentis acies asse qui potest. Quod tamennisi e&
hoc omnino ista scribtum nom poner& : Dicã sane qđ sentio haec
duo indubitata praceloquens. Nec dm̃ uelut postlaborẽ desideratũ¬
uene gotii suifinẽ : temporali quadã requie delectatum. nec has
lit tenrs auctoritate tanta merito prreminentes frustra falso¬
q: dixisse. quod ds̃ ab omnib: operib: suis quae fecit. Inseptimo
die requieuerit eaque causa. eundem diem santdi ficauerit
imirumergoqui auitium .ẽ. & infirmitas animae. It a suisoperib
delectari it potiusineis quaminse requiescat ab eis: Cũ ꝑcul dubio
melius aliquid in illa sit quo ea facta sunt quã ipsa quae fasta suit
Insinuatur nobisds̃ ꝑhanc scribtuñ quadicitur requieuis se ab omn¬
bus operibufsuis quae fec. Nullo operesuosic delectatus quasi faci¬
endieius eguerit. uel mino futurus nisi feciss& uelbeatior cũ feciss& :

Expanded text:
cuius humanae mentis acies adsequi potest? quod tamen nisi esset, cuius humanae mentis acies adsequi potest? quod tamen nisi esset, hoc omnino ista scriptura non poneret. dicam sane, quod sentio, haec duo indubitata praeloquens nec deum uelut post laborem desideratumue negotii sui finem temporali quadam requie delectatum nec has litteras auctoritate tanta merito praeminentes frustra falsoque dixisse, quod deus ab omnibus operibus suis, quae fecit, in septimo die requieuerit eaque causa eundem diem sanctificauerit. Nimirum ergo, quia uitium est et infirmitas animae ita suis operibus delectari, ut potius in eis quam in se requiescat ab eis, cum procul dubio melius aliquid in illa sit, quo ea facta sunt, quam ipsa, quae facta sunt, insinuatur nobis deus per hanc scripturam, qua dicitur requieuisse ab omnibus operibus suis, quae fecit, nullo opere suo sic delectatus, quasi faciendi eius eguerit, uel minor futurus, nisi fecisset, uel beatior, cum fecisset.
Abbreviated transcription (Latin):
dierum quibuscreatas omnia. legitur aliquid sanctificasse: Nec
ante ipsos sexdies ubiscribtum .ẽ. In principio fecitds caelum
& tenrs additũ .ẽ. & sanctificauit sed diemistũ inquore quie¬
uit ab omnib: operib: suis quae fecit uoluit sanctificare. Tãquam
& apudipsp̃ qui nibil in operesuo labozat plus quies ql moperatio
ualeat : Hoc quideminbominib: euangeliũ nobis intimat ubi salua¬
tor noster melioẽ partem dicit mariaȩ qđ sedens ad pedeseus
requiescebat in uerbo eius. Quã masthae quã ius ꝓp̃t̃ obsequium
quo eiministirbat cirta multaoccupate & lica bonũ o pisoperatis¬
Verũ hocindõ quomodo sit uel intellegat᷑ difficile dictũ .ẽ. &iã si cogita¬
tualiquantulũ at tingipotest. Qsuur dssanctificauerit diem qui¬
&is suae quinullũ sanctificauerit operissui. Nec ipsũ sextũ quo & homi¬
nẽ fecit &cuncta ꝑfecit: Ac primũ ipsũ requiescere dĩqualesit.

Expanded text:
dierum, quibus creata sunt omnia, legitur aliquid sanctificasse. nec dierum, quibus creata sunt omnia, legitur aliquid sanctificasse. nec ante ipsos sex dies, ubi scriptum est: in principio fecit deus caelum et terram, additum est: et sanctificauit, sed diem istum, in quo requieuit ab omnibus operibus suis, quae fecit, uoluit sanctificare, tamquam et apud ipsum, qui nihil in opere suo laborat, plus quies quam operatio ualeat. hoc quidem in hominibus euangelium nobis intimat, ubi saluator noster meliorem partem dicit Mariae, quod sedens ad pedes eius requiescebat in uerbo eius, quam Marthae quamuis propter obsequium, quo ei ministrabat, circa multa occupatae et licet bonum opus operantiserum hoc in deo quomodo sit uel intellegatur, difficile dictu est, etiamsi cogitatu aliquantulum adtingi potest, cur deus sanctificauerit diem quietis suae, qui nullum sanctificauerit operis sui, nec ipsum sextum, quo et hominem fecit et cuncta perfecit. ac primum ipsum requiescere dei quale sit,
Abbreviated transcription (Latin):
salutẽ : Iamuero tempore gratiae reuelatae obseruatio illa
sabbati : quaeunus dieiua catioñfigunibatꝰ : Ab lata e. ab ob¬
seruation fideliũ In ea quippe gratia ꝑ pouũ iamsabi atũ obser¬
uat : quispe futunte qui &is operatur : quid quido omioperitus
Nec inipsis bonisoperib: suis quasi babens bonũ qđ non acceperit
glonat᷑ Ita enim tam quam die sabbati : hoc ẽ dominicae cessa¬
tionis in sepultuur suscipiens : atq intellegens baptis mis acutmen¬
tũ : quiescita pristinis operib sus : utiã in nouitate uita ambulans
dnm̃ inse openeri cognoscat. Quisimul &opeuxtur & quies eit
xcreatunte purebens congruã gubernationẽ & a pud se habens
a & nã titenquillitatẽ :Deniq: ipse neccumcreauit defessus¬
neccum cessauit refectus ẽ sed nosuoluit ꝑscribtunt̃ sua ad quidus
ex hoxtaridesi derium intimando nobis eum diem se sanctificasse¬
In quo quieuit ab omnib: operibsuis Namnusquã omniũ sex

Expanded text:
salutem. iam uero tempore gratiae reuelatae obseruatio illa salutem. iam uero tempore gratiae reuelatae obseruatio illa sabbati, quae unius diei uacatione figurabatur, ablata est ab obseruatione fidelium. in ea quippe iam gratia perpetuum sabbatum obseruat, qui spe futurae quietis operatur quidquid boni operatur nec in ipsis bonis operibus suis quasi habens bonum, quod non acceperit, gloriatur; ita enim tamquam diem sabbati, hoc est dominicae cessationis in sepultura suscipiens atque intellegens baptismi sacramentum quiescit a pristinis operibus suis, ut iam in nouitate uitae ambulans deum in se operari cognoscat, qui simul et operatur et quiescit et creaturae praebens congruam gubernationem et apud se habens aeternam tranquillitatem. Denique ipse nec, cum creauit, defessusnec, cum cessauit, refectus est, sed nos uoluit per scripturam suam ad quietis exhortari desiderium intimando nobis eam diem se sanctificassin quo quieuit ab omnibus operibus suis. nam nusquam omnium sex
Abbreviated transcription (Latin):
necerinus laraigitꝰ neuno quidem die cessass ed m̃ ab opore
regendiquaeereauit᷑ Nemotus suos natuu les quib: aguntur
remaneant : ilico amitteren & esse aliquid omnino desineren :
si eis subtiiher& motusille sapienti a edĩ qđ disponit omnia su auit̃
Qua ꝓpt̃ sic accipimus dm̃ requieuis se ab omnib: operib: suis qua fecit :
itiam nouã natuur ulterius nullam conder& : nonueaquae condide¬
ratcontinenͦ gubernare cessar& : Vnde & illuduerũ .ẽ. qđ in
quide eius bon auidemus Qui&ẽ uero eius postbona opene nũ
uidebimus obquam significandã mandauit : haebra eo populo
unũ diem obseruandũ Qđ tam carnalit̃ agebant : ut eo diednm
salute nostrã uidente sopentri criminarentur: Acsic eis deoper
patris redtissime responder& Cũ quo & ipseo perabatꝰ ae qualiter
onsolũ creatunre uniuersae amministrationẽ : sed &iã ipsa nran

Expanded text:
nec erimus. claret igitur ne uno quidem die cessasse deum ab opere nec erimus. claret igitur ne uno quidem die cessasse deum ab opere regendi, quae creauit, ne motus suos naturales, quibus aguntupro suo quaeque genere maneant, ilico amitterent et esse aliquid omnino desinerent, si eis subtraheretur motus ille sapientiae dei, quo disponit omnia suauiter. quapropter sic accipimus deum requieuisse ab omnibus operibus suut jam novam naturam ulterius nullam conderet; non ut ea quae condiderat, continere et gubernare cessaret. Unde et illud verum est, quod in quidem eius bona uidemus, quietem uero eius post bona opera nostra uidebimus. ob quam significandam mandauit Hebraeo populo unum diem obseruandum: quod tam carnaliter agebant, ut eo die dominum saluatorem nostrum uidentes operari criminarentur, ac sic eis de opere patris rectissime responderet, cum quo et ipse operabatur aequaliter non solum creaturae uniuersae administrationem, sed etiam ipsam nostram
Abbreviated transcription (Latin):
rioiq sit omnib motib: satisappar& recte intuetib
Huncipsũ in compantbilẽ : & in effabilem & s̃ipossit intellegi
stabilẽ motũ suũ rebuseã pncebere suauit̃ disponendis
quoutiq subtracto si ab hacoperatioñ cessauerit : Eas con¬
tinuoperitunes. & illud quodait apostolus: Cũ dm̃ athe¬
niensib: puredicar& in illouiuimus : & mouemur & sumus
liquide cogitatũ quanł xi huma namensual& adiuuat: hanc
sententiã quacredimus & dicimus dm̃ in his quaecreauit
in desine teropentri Neq: enimtã quã substantia eius
sic in illo sumus: Quẽ ad modum dictũ .ẽ. qđ habeatuitã in se¬
m&ipso sedutiq: cum aliud sumus quamipse : Nob aliud
in illo sumus nisi quia idoperatꝰ. & hoc .e. opus eius quo con¬
tin& omnia. & quo e iussapientia ꝑtendit a fineusq ad
finẽ fortit̃ : & disponit omnia suauit̃ ꝑquã dispositionẽ
udouiuimus & mouemur & sumus: Vn decolligitꝰ quod
si hoc opus suum reb subtraxerit : necuiuemus nec mouebimi

Expanded text:
t omnibus motibus: satis adparet recte intuentibus hunc ipsum inconparabilem et ineffabilem, et si possit intellegi, stabilem motum suum rebus eam praebere suauiter disponendis, quo utique subtracto, si ab hac operatione cessauerit, eas continuo perituras. et illud, quod ait apostolus, cum deum Atheniensibus praedicaret: in illo uiuimus et mouemur et sumus, liquide cogitatum, quantum humana mens ualet, adiuuat hanc sententiam, qua credimus et dicimus deum in his, quae creauit, indesinenter operari. neque enim tamquam substantia eius sic in illo sumus, quemadmodum dictum est, quod habeat uitam in semet ipso, sed utique, cum aliud sumus quam ipse, non ob aliud in illo sumus, nisi quia id operatur, et hoc est opus eius, quo continet omnia et quo eius sapientia pertendit a fine usque ad finem fortiter et disponit omnia suauiter, per quam dispositionem in illo uiuimus et mouemur et sumus. unde conligitur, quod, si hoc opus suum rebus subtraxerit, nec uiuemus nec mouebimur
Abbreviated transcription (Latin):
foras sed ibi remane t ut uigilaresesentiat potiusq esse
intenebris uigilando &iã ꝑdiem quam dormiendo siue ꝑ diem
siue ꝑ nostem : Nã & qui caec i non sunt pleriq patentib: oculis
dormiunt nihilꝑ eos uidentes sed non ideo nihiluidentes
cum spũcernant uisa somniorũ : siautem clausis oculis uigilen
neq: dormientium presto sunt uisionibus eq uigilantium tantũ
tamenual& quodusq ad oculos eozum nec sopita nec ꝑturbata
nec interclusa ꝑuenit acerebro uia sentiendi. & animae intentio¬
nem usq adipsas quamuis clausas fores corporis ducit ut cogi¬
tentur quidem imagines corporum sed nullo modo habeantur
corporibus quae ꝑ oculossentiuntur : Tantum interest ubi
fiat impedimentum sentiendicorponia cum fit in cor pore
si enim non fit nisiinipsis aditib & quasi iamuis sensuum uelut
inoculis in auribus. c&erisq sensibus corporis solaim peditur

Expanded text:
foras, sed ibi remanet, ut uigilare se sentiant potiusque esse foras, sed ibi remanet, ut uigilare se sentiant potiusque esse in tenebris uigilando etiam per diem quam dormiendo siue per diem siue per noctem. nam et qui caeci non sunt, plerique patentibus oculis dormiunt nihil per eos uidentes, sed non ideo nihil uidentes. cum spiritu cernant uisa somniorum, si autem clausis oculis uigilent, neque dormientium praesto sunt uisionibus neque uigilantium. tantum tamen ualet, quod usque ad oculos eorum nec sopita nec perturbata nec interclusa peruenit a cerebro uia sentiendi et animae intentionem usque ad ipsas quamuis clausas fores corporis ducit, ut cogitentur quidem imagines corporum, sed nullo modo pro eis habeantur corporibus, quae per oculos sentiuntur. Tantum interest, ubi fiat inpedimentum sentiendi corporalia, cum fit in corpore. si enim non fit nisi in ipsis aditibus et quasi ianuis sensuum, uelut in oculis, in auribus ceterisque sensibus corporis, sola inpeditur