comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
desidero głam. s forsitan queris. ii¬
trum repꝑire possis. mensuras utriq
crucis. Dnĩce crucis ꝓfundũ habẽt
beatꝰ iob. altitudinẽ dauid. latitudi¬
nempaulus: longitudinẽ nabotb.
De ꝓfundo timoris dicit᷑: erat iob¬
uir rectus &e timens deũ. Dealtitudi¬
ne spei dicit dauid. Inte domine sꝑa-¬
ui: ñ confundar in et̾ñum. Paulus
uͦ ostñdit nobis latitudinem carita¬
tis dicens. Ante omnia mutuã ĩuobis
caritatẽ continuam habentes: qr
caritas oꝑit multitudinẽ pecc̃orũ.
Audis latitudinẽ. cum dicit. operit
latum mandatũ: ut qui diligit de¬
um. diligat ce frẽm suum. De longi¬
tudine uͦ scriptum ẽ. Cum acha b
rex isrł uneam naboth uertere uel¬
let in hortum: qd̃ ille moralit̃ intel¬
ligens. mori maluit qm consenti¬
ret ut labor excolende carnis ũteret᷑
in ocium uoluptatis: &e uoluit eẽ
in bono ꝑseuerantie m̃suram longi¬
tudinis. t̾̃minum mortis. supra

Expanded text:
desidero gloriam. Sed forsitan quaeris, udesidero gloriam. Sed forsitan quaeris, utrum reperire possis mensuras utriusque crucis? Dominicae crucis profundum habet beatus Job, altitudinem David, latitudinem Petrus, longitudinem Naboth. De profundo timoris dicitur: Erat vir rectus, et timens Deum . De altitudine spei dicit David: In te, Domine, speravi, non confundar in aeternum . Petrus vero ostendit nobis latitudinem charitatis dicens: Ante omnia mutuam in vobis charitatem continuam habentes, quia charitas operit multitudinem peccatorum . Audis latitudinem cum dicit: operit latum mandatum, ut qui diligit Deum, diligat et fratrem suum . De longitudine vero scriptum est. Cum Achab rex Israel vineam Naboth vertere vellet in hortum , quod ille moraliter intelligens mori maluit quam consentire, ut labor excolendae carnis verteretur in hortum voluptatis, voluit esse in bono perseverantiae mensuram longitudinis terminum mortis. Supra
Abbreviated transcription (Latin):
siuis. s ꝓ peccatis alienis. Erima
gͥ crux diaboli. scd̃a cuiuslibet ui¬
scdapenitentie: t̃cia iusticie. In
unaquaq quatuor sunt dim̃sioẽs
Incruce ce enim diaboli ẽ altitudo
qua extollitur suꝑ omne quod co
lib quilatam ce spaciosam uiã
sequuntur: longitudo uͦ ꝑtinatia.
Incruce uͦ iusti ꝓfundum ẽ humi¬
litatis̾. longitudo assiduitas la¬
boris: altitudo contemplationis:
latitudo orationis: que ñ tantũ
latitudine sua complectitur a¬
micum. s etiam inimicũ. Crux
autem xp̃i habet ꝓfundũ timo¬
ris altitudinem spei: latitudi¬
nem caritatis: longitudinem
ꝑseuerantie. In primacruce cru¬
cior: ad scd̃am tendo. ꝓ tercia
suspiro. Primam timeo. scd̃ã
quero: t̾ciam desidero. In pͥma
penatantum: in scd̃a penacũ
uenia: int̾cia gła. Ad cruc̃e malicie
ꝑtinet pena: ad crucem penitentiȩ
ꝑtinet uenia: ad crucẽ uͦ iusticie
gła. Limeo gͥ penam: quero ueniam:

Expanded text:
suis, sed pro peccatis alienis. Prima suis, sed pro peccatis alienis. Prima igitur crux diaboli, secunda cujuslibet jusecunda poenitentiae, tertia justitiae. In unaquaque quatuor sunt dimensiones. In cruce etenim diaboli est altitudo, qua extollitur super omne quod collibus, qui latam et spatiosam viam sequuntur. Longitudo vero pertinacia. In cruce vero justi profundum est humilitas, longitudo assiduitas laboris; altitudo contemplatio; latitudo oratio quae non tantum latitudine sua complectitur amicum, sed etiam inimicum. Crux autem Christi habet profundum timoris, altitudinem spei, latitudinem charitatis, longitudinem perseverantiae. In prima cruce crucior, ad secundam tendo, pro tertia suspiro. Primam timeo, secundam quaero, tertiam desidero. In prima poena tantum, in secunda poena cum venia, in tertia gloria. Ad crucem malitiae pertinet poena, ad crucem poenitentiae pertinet venia, ad crucem vero justitiae gloria. Timeo igitur poenam, quaero veniam,
Abbreviated transcription (Latin):
diso. Tres sunt siquidem cruces.
Prima latronis desꝑantis: scd̃a uͦ
orantis ce dicentis. menĩto mei dñe
cum uenĩs in regnumtuum: t̾cia
autẽ xp̃i. P rimus meruit crucem
s ñ ꝓfuit ei ad salutẽ: scd̃s uͦ meruit
s tam̃ ad salutem ꝓfuit: t̃c̃ius ñ me¬
ruit portauit eam tam̃. s nobisꝓ
fuit. his trib assimilaripossunt
tres sp̃es hominum:. quorum hi pri¬
mi sunt qui portant crucẽ mortifi¬
quia ñ penitent. Sunt autem ce a¬
lii qui mortificant carnẽ. & ꝓdest
eis ad salutẽ: orant ce exaudiuntur:
audiunt etiam qd̃ dicitur. hodie
mecum eris in paradiso. Quando
autem hoc audiunt: Cũ euange¬
lium legentes dicunt. Beati pau-
nullis criminibꝰ implicati. subtra.¬
hentes se. aꝑũso oꝑe. ab ocioso ser¬
mone ab immunda cogitatione:
in quorum manibꝰ labor ẽ. assidu-¬
us. oratio in lingua. puritas ĩm̃te:
portantes aliena peccata quasi sua.
hisunt qui portant crucem: ñ pro

Expanded text:
diso . Tres sunt siquidem cruces: diso . Tres sunt siquidem cruces: prima latronis desperantis, secunda orantis et dicentis: Memento mei, Domine, cum veneris in regnum tuum , tertia autem Christi. Primus meruit crucem, sed non profuit ei ad salutem. Secundus vero meruit, sed tamen ad salutem profuit. Tertius non meruit, portavit eam tamen, sed nobis profuit. His tribus assimilari possunt tres species hominum, quorum hi primi sunt, qui portant crucem mortifiquia non poenitent. Sunt autem et alii, qui mortificant carnem, et prodest eis ad salutem, orant et exaudiuntur, audiunt etiam quod dicitur: Hodie mecum eris in paradiso. Quando autem hoc audiunt? Cum Evangelium legentes dicunt: Beati paupenullis criminibus implicati, subtrahentes se a perverso opere, ab otioso sermone, ab immunda cogitatione, in quorum manibus labor est assiduus, oratio in lingua, puritas in mente, portantes aliena peccata quasi sua; hi sunt, qui portant crucem, non pro
Abbreviated transcription (Latin):
milis ad asꝑitatem correptionis.
Ego autem quomͦ accedam qͥ porto
plumam strutionis in habitureli
lo: s tam̃ pedibꝰ t̾r̾am tango. Uoli
quidem contemplationis at̾rens
ñ euolat: quem corpulentia carner
fragilitatis pondere suo grauat.
Unde beatus iob. ꝑ ennainquit
strucionis similis ẽ pennis herodis
&e accipitris. Dicitur ẽẽ similis pen¬
nastrucionis penne herodii ae acci¬
pitris: cum aliquis habitusimu
pore maior est. ce ideo at̾ra ñ pot̾
eleuari. Qui enim t̾rena sapiunt.
&e t̾renis inhiant: carnis desid̾io
solent aggrauari. Unde ce uerttas
dicit. hii sunt qui ueniunt aduos
inuestim̃tis ouium: intꝰ autem
sunt lupi rapaces. Ext̾ĩus enĩcon¬
tegor uellere: intꝰ autẽ seuio cupl¬
ditate. Coram domino consisto
ad altare extensis manibꝰ. quasi
cruci affixus: crucẽ simulans. &
tam̃ portans. Cuius crucẽ: Forsitan
latronis: s utinam ulius cui dic¬
tum ẽ. hodie mecum eris inpara¬

Expanded text:
milis ad asperitatem correptionis. milis ad asperitatem correptionis. Ego autem quomodo accedam? qui porto plumam struthionis in habitu relilo, sed tamen pedibus terram tango: volitquidem contemplationis a terrenis non elevat, quam corpulentia carneae fragilitatis pondere suo gravat. Unde B. Job: Penna, inquit, struthionis similis est pennis Herodii et accipitris . Dicitur esse similis penna struthionis pennae herodii et accipitris, cum aliquis habitu simupore major est, et ideo a terra non potest elevari. Qui enim terrena sapiunt, et terrenis inhiant, carnis desiderio solent aggravari. Unde et Veritas dicit: Hi sunt, qui veniunt ad vos in vestimentis ovium, intrinsecus autem sunt lupi rapaces . Exterius autem contegor ovis vellere, intus autem saevio cupiditate. Coram Domino consisto ad altare extensis manibus quasi crucifixus, crucem simulans, et tamen non portans. Cujus crucem? forsitan latronis, sed utinam illius, cui dictum est: Hodie mecum eris in para
Abbreviated transcription (Latin):
conũso:. Ad huc mecum habeo
siliquas cibum scilicet porcoꝵ.
quia adhuc in ore meo resonant
scłares fabule: que sunt quasicibꝰ
spũum immundoꝵ. Siliqua sicut
scriptum repperigenus ẽ legumi¬
nis. follibꝰ maximum ce sonoꝵ. s
granorum paucitate sterilece pe¬
ne uacuum: ideoq ꝑsiliquas de¬
signant᷑ fabule scłares. sterili sua¬
uitate resonantes. Cum igit scł̃a¬
ria narro stultos congrego: &e sic̃
porcisiliquas sequuntur immũ¬
di nugas. heu quam sepeoccͣrit
mͥ merula temptationis. & tam
tardus curro ad uepres & uiticas
correctionis: Cum autẽ beatũ be-¬
nedictum ut ait beatꝰ gregorius.
urgeret tẽptatio carnis. ꝯspiciens
urticarũ &e ueprium uixta dempsa
succrescere frutecta. nudũ se in uliꝰ
spinarum aculeis. & urticarũ incen¬
dus ꝓiecit. & ꝑ uulneracutis eduxit
uulnus m̃tis: quia uoluptatem
traxit indolorem Lalis ad altare
potest accedere: cui cum occurre¬
rit merula uoluptatis. currat hu¬

Expanded text:
converso? Adhuc mecum habeo converso? Adhuc mecum habeo siliquas cibum, scilicet porcorum, quia adhuc in ore meo resonant saeculares fabulae, quae sunt quasi cibus spirituum immundorum. Siliqua, sicut scriptum reperi, genus est leguminis, follibus maximum et sonorum, sed granorum paucitate sterile et pene vacuum. Ideoque per siliquas designantur fabulae saeculares sterili suavitate resonantes. Cum igitur saecularia narro, stultos congrego, et sicut porci siliquas, sequuntur immundi nugas. Heu! quam saepe occurrit mihi merula tentationis, et tam tardus curro ad vepres et urticas correptionis. « Cum autem beatum Benedictum, ut ait B. Gregorius, urgeret tentatio carnis, conspiciens urticarum et veprium juxta densa succrescere fruticeta, nudum se in illis spinarum aculeis et urticarum incendiis projecit, et per vulnera cutis eduxit vulnus mentis, quia voluptatem traxit in dolorem. » Talis ad altare potest accedere, cui cum occurrerit merula voluptatis, currit hu
Abbreviated transcription (Latin):
est saluatorem puerum portare
inmanibꝰ: &e fructum salutis ha¬
bere inoꝑib. Quienim portat pue¬
rum inmanibꝰ. id est puritatem
inoꝑib: cumorat exaudit᷑. ut in
pace dimittat᷑. Cum offerebant᷑
intemplo pueri: offerri solebant
in hac purificatione. agnus turtu¬
res. aut columbe. Ego autẽ quid
offeram: cũ nullũ istoꝵ. habere
queam. Offeram ne porcum de
his quos tam diu paui: Offeramne
merulam beatibenedittiꝰ q̃ tocieis
&e tam imporeune. mͥ uolitans
occurit: Offerã strucionẽ. qũã
nutriui post conũsionẽ᷑ Offerã
fortassis porcum immunditie.
ꝓagno innocentie: merulã uo¬
luptatis ꝓturture castitatis: stru¬
cionem simulationis ꝓ columba
simplicitatis. Quid ẽ. enim mora¬
lit̾ porcꝰ ũtens se in uolutabro lu¬
ti: nisi peccator reũtens adĩmũ¬
ditiam peccati: Et quid ẽ merula
uolitans: nͥ uoluptas ꝑsuggestio¬
nem temptans: Uł quid est stru¬
cio in deserto: nisi simulatioin

Expanded text:
est Salvatorem puerum portare est Salvatorem puerum portare in manibus et fructum salutis habere in operibus. Qui enim portat puerum in manibus, id est puritatem in operibus, cum orat exauditur, ut in pace dimittatur. Cum offerebantur in templo pueri, offerri solebant in hac purificatione agnus, turtures et columbae. Ego autem quid offeram, cum nullum istorum habere queam? Offeram ne porcum de his, quos tandiu pavi? Offeram ne merulam beati Benedicti, quae toties et tam importune mihi volitans occurrit? Offeram struthionem, quem nutrivi post conversionem? Offeram fortassis porcum immunditiae pro agno innocentiae, merulam voluptatis pro turture castitatis, struthionem simulationis pro columba simplicitatis. Quid est enim moraliter porcus vertens se in volutabro luti, nisi peccator revertens ad immunditiam peccati? Et quid est merula volitans nisi voluptas per suggestionem tentans? Vel quid est struthio in deserto, nisi simulatio in
Abbreviated transcription (Latin):
abusionibꝰ claustri habens in ma-¬
nibꝰ ad eam discutiendã pauca
dicturꝰ accedo. quime solũ inter
ceteros in hac parte negligentiorẽ
repꝑio: quilicet ablutismanibus.
lota facie albis uestibꝰ indutus ac¬
cedam ad altare: tam̃ ꝑu̾sus opere.
ore pollutus. immundꝰ corde. xp̃i
corpꝰ meis ñ ꝑtimesco manib trac¬
tus ad mitem: crudelis ad miscd̾em:
& tñ patit᷑ humił elatũ: mitis iratũ.
crudelẽ misericors. Accedo seruus ad
dũm. ñ amore s timore. ñ deuo¬
tione s usu. Accedo ad dñm cuius
ꝑcussi seruũ: ad patrẽ accedo cuiꝰ
occidi filium. ꝑcussiũbo:. occidiex¬
emplo: nec tam̃ ꝑtimesco dñm nec
reuereor patrem. Manens intur¬
ba fr̃m. turbans aliquos. & abali:¬
quo turbatus: quandoq accedo
ad pacificum. Appropinquo etiã
talis ad osculum pacis: qui prius
reconciliatꝰ accedere debuissem.
ad oculum turbatifrĩs. In altari
illum eundem conspicio: qũẽ su¬
agens benedixit intemplo. Bonũ

Expanded text:
abusionibus claustri habens in manibus, ad eam discutiendam pauca dicturus accedo, qui me solum inter caeteros in hac parte negligentiorem reperio. Qui licet ablutis manibus, lota facie, albis vestibus indutus accedam ad altare, tamen perversus opere, ore pollutus, immundus corde, Christi corpus meis non pertimesco manibus tractus ad mitem, crudelis ad misericordem: et tamen patitur humilis elatum, mitis iratum, crudelem misericors. Accedo servus ad Dominum, non amore, sed timore; non devotione, sed usu. Accedo ad Dominum, cujus percussi servum; ad Patrem accedo, cujus occidi Filium. Percussi verbo, occidi exemplo, nec tamen pertimesco Dominum, nec revereor Patrem. Manens in turba fratrum, turbans aliquos, et ab aliquo turbatus, quandoque accedo ad pacificum. Appropinquo etiam talis ad osculum pacis, qui prius reconciliatus accedere debuissem ad osculum turbati fratris. In altari illum eumdem conspicio, quem agens benedixit in templo . Bonum
Abbreviated transcription (Latin):
decoris ce scĩtatis. infeditatẽ ui-¬
ciorum. Qui sunt gͥ isti lapides scũ¬
arii disꝑsi incapite om̃iũplateaꝵ
nisi ut quidam sapiens dicit. sac̃¬
dotes xp̃i ce ministri sacri altaris.
&e canonicoꝵ scã ce deo consecrata
societas. nec non &e uirginũ &e sci¬
monialium innumerositas: qui
semꝑ apparere debent insecreto d̾̃i
conspectibꝰ quos numquã necesse ẽ.
foris conspici. numquam extraneis
ce scłiactionib occupari: S quod gra¬
uius ẽ. & ido disꝑsi deplorant᷑ quasi
lapides scũarii. incapite omniũ pla¬
tearũ: qr dũ ꝑuitam ce orationem
intꝰ ẽẽ incontemplatione dei semꝑ
debuerant: ꝑ uitam reꝓbam foris
passim uacant. Ecce iampene nlła
negotia inquib ministrialtario
se ñ occupent: nulla recumĩpbites
qua monachicꝰ ordo se ñ implicet:
pene nulla illecebris uite blandici¬
es. qua se castitas scĩmonialium nͥ
commaculet. Scũarii gͦ lapides dis¬
ꝑsi sunt in plateis. cũ religiosi quip

Expanded text:
itatis in foeditatem vitiorum. Qui sunt isti lapides sanctuarii dispersi in capite omnium platearum, nisi, ut quidam sapiens dicit, sacerdotes Christi et ministri sacri altaris, et canonicorum sancta et Deo consecrata societas, nec non et virginum et sanctimonialium numerositas, qui semper apparere debent in secreto Dei conspectibus, quos nunquam necesse est foris conspici, nunquam extraneis et saeculi actibus occupari. Sed, quod gravius est, ideo dispersi deplorantur quasi lapides sanctuarii in capite omnium platearum, qui dum per vitam et orationem intus esse in contemplatione Dei semper debuerant, per vitam reprobam foris passim vacant. Ecce jam pene nullnegotia, in quibus ministri altaris se non occupent; nulla rerum improbitas, qua monachicus ordo se non implicet; pene nulla illecebrae vitae blandities, qua se castitas sanctimonialium non commaculet. Sanctuarii ergo lapides dispersi sunt in plateis, cum religiosi quique
Abbreviated transcription (Latin):
mediocri religio. Sufficere de-¬
bet: quia necessaria p̾bet. Dat satiˢ:¬
ce dat gratis. S forte dicet aliqͥs:
nec dat satis nec dat gratis. Non
Nolit dẽ ut ꝓ labore dentur neces¬
sariaᷤ ꝓ labore temꝑali quies et̾na
deficit: alio. quinaturam afficit.
fame naturadeficit. frigꝰ naturam
afficit. s mediocritas utrumq refic̃:
dat enim quonatura caleat. & quo
oualeat: &e hoc suffic̃ nature. Non
enim adhocut satis fiat humane
nature color. s calor ñ delectatio sed
ẽ. quasi uia plana. inqua nec celsitu.¬
dodiuitiaꝵ lapsum minat᷑ ascen¬
dentibꝰ. nec ꝓfunditas egestatis. ca¬
dentibꝰ resurgendi spem negat.
hec est uiaregia. dequadic̃ dñs
ad moysen ut incederet uia regia:
nec declinaret a dextris siue asinists.
Tres sunt uie. & tres quigradiunt᷑
ꝑ illas. egestas. mediocͥtas. diuitie:
pauꝑ. mediocris & diues. Medio¬
critas ẽ uia media q̃ tenenda ẽ.
quiaducit ad ciuitatẽ summi re

Expanded text:
mediocri religio. Sufficere debet, quia necessaria praebet. Dat satis, dat gratis. Sed forte dicat aliquis: Nec dat satis, nec dat gratis. Non Noluit Deus ut pro labore dentur necessaria, sed pro labore temporali quies aeterna deficit, altero qui naturam afficit. Fame natura deficit, frigus naturam afficit, sed mediocritas utrumque reficit. Dat enim quo natura caleat, et quo convaleat, et hoc sufficit naturae. Non enim ad hoc ut satisfiat humanae natuturae, color sed calor, non delectatio sed t quasi via plana, in qua nec celsitudo divitiarum lapsum minatur ascendentibus, nec profunditas egestatis cadentibus resurgendi spem negat. Haec est via regia, de qua dicit Dominus ad Moysen, ut incederet via regia, nec declinaret a dextris sive a sinistris . Tres sunt viae, et tres sunt qui gradiuntur per illas, egestas, mediocritas, divitiae; pauper, mediocris et dives. Mediocritas est via media, quae tenenda est, quae ducit ad civi
Abbreviated transcription (Latin):
int̾ficit: idest congregationifi¬
delium frm̃ adiunctꝰ diabolum
suꝑat. Obediens efficit᷑ p̃latis licet
ꝑu̾sis: &e hoc ẽ. ingredi ce egredi ad
imꝑium saul. Inquietat᷑ a saule
dauid s ionathe grãm obtinet
qui consolatur eũ: quia sp̃csc̃i
quẽ eleg̾at dñs apopło sublimat᷑
patrem: multa enim p̾lati afili¬
is suis spiritalib patiunt᷑ Plan¬
git dauid ꝑsequentem filium:
quia quilibet pat̾ spiritalis deꝑ
ũsitate filiorum. q̃ ẽ mors anima
contristatur. Tres planxit da¬
uid. filium. amicũ &e hostẽ .i. ab
salon. ionatham. &e saul. Implet
dauid omn̾e legẽ: sciłc naturasẽ.
scͥptam. & euangłium: naturalẽ
cumplangit filium: scͥptãcũ ꝓ
saul Ouitalis est. ñ abhorret clau¬
stri laborẽ: s saltat cum dauid
nudus ante archam. Laborcla¬
ustritolerabilis ẽ: quia mediocͥtaᷤ
laboremtemꝑat. Nec aufert diui-¬
ti nisisuꝑflua religio. qd̃ nocet au¬
fert: quod necesse ẽ ministrat.

Expanded text:
interfecit, id est, congregationi fiinterfecit, id est, congregationi fidelium fratrum adjunctus, diabolum superat. Obediens fit praelatis licet perversis, et hoc est ingredi et egredi ad imperium Saulis. Inquietatur a Saule David, sed Jonathae gratiam obtinet qui consolatur eum, quia Spiritus quem elegerat Dominus, a populo sublimatur alon patrem, multa enim praelati a filiis spiritualibus patiuntur. Plangit David persequentem filium, quia quilibet pater spiritualis de perversitate filiorum quae est mors animae contristatur. Tres planxit David, filium, amicum et hostem, id est, Absalon, Jonathan et Saulem. Implet David omnem legem, scilicet naturalem, scriptam et evangelicam: naturalem, cum plangit filium; scriptam, cumSaulem. Qui talis est non abhorret claustri laborem, sed saltat cum David nudus ante arcam . Labor claustri tolerabilis est, quia mediocritas laborem temperat, nec aufert diviti nisi superflua. Religio quod nocet aufert, quod necesse est ministrat,
Abbreviated transcription (Latin):
pondꝰ tunice. quãloriceꝰ tuciꝰ est
daustrum quã castrũ: tutior est¬
abbatis obedientia quã regis ius-¬
sio. hecint̾ gladios mutit: illaꝑi¬
culum uitat. Laborant multi: s
ñ ꝓdest eis. Laborauit saul ceagab
rex amalecb: s labor eorũcassus.
Laborauit dauid ae salomon:hic
pugnando. ille edificando. Utilis
labor utriusq ꝓugnauit dauid
ut uinceret: edificauit salomon
ut ibi requiesceret. Pugnemꝰcum
dauid ñ contra dauidiniudea:
ut habitemꝰ inier łm cum eo. Mul¬
ta passusẽ dauid. Cum adhuc eẽt
in domo patris siu uicit leonẽ & ur¬
sum: inexercitiusrł goliam int̾fe¬
cit: dum uͦ seruiret sauli. ce obedi¬
imꝑium coͣgitabat tam̃ eũ saul
int̾ficere. Porrodauid obtinuerat
grãm ionathe: qui nuntiabat ei
regis animum. Cumuͦ mortuosau¬
le daiud regnum susciꝑet.impu¬
gnatꝰ afilio suo absaloncũ seniori¬
luxuriam in se destruitz posther
in exercituuisrł ueniens. goliam

Expanded text:
pondus tunicae quam loricae. Tutius est pondus tunicae quam loricae. Tutius est claustrum quam castrum. Tutior abbatis obedientia, quam regis jussio. Haec inter gladios mittit, illa periculum vitat. Laborant multi, sed non prodest eis. Laboravit Saul et Agag rex Amalech, sed labor eorum cassus. Laboravit David et Salomon, hic pugnando, ille aedificando, utilis labor utriusque . Pugnavit David ut vinceret, aedificavit Salomon ut requiesceret. Pugnemus cum David, non contra David in Judaea, ut habitemus in Hierusalem cum eo. Multa passus est David. Cum adhuc esset in domo patris sui, vicit leonem et ursum. In exercitu Israel Goliam interfecit . Dum vero serviret Saul et obediimperium regis, cogitabat tamen Saul interficere eum. Porro David obtinuerat gratiam Jonathae, qui nuntiabat ei regis animum . Cum vero mortuo Saule David regnum susciperet impugnatus a filio suo Absalon, cum senioriluxuriam in se destruit. Post haec in exercitum Israel veniens Goliam
Abbreviated transcription (Latin):
urbanitate quadam famem suã
consolant᷑ Iamceꝑunt pndia diui¬
tum ñ p̃cedẽ cenam: cena enĩ diui¬
tum aut tenuis aut nulla. Mensa
uͦ religionis ordinata. sufficiens ñ
suꝑflua: nullus amittit ibi locũ
cum rubore: quia omnia disponit
humilitas. Ieuinant milites ut a¬
res fiant: ce nolunt ieuinare ut au¬
diant. uenite ad me qui laboratis
& oneratiestiꝰ. & egoreficiam uos.
dic̃. xp̃c reficiam: ce dic̃ homodefi¬
ciam. Cuicredam: Credo quia qui
potuit hominemfacẽ: possit a refi¬
cere. Uenite inquit qui laboratis:
laboratis dicoin luto ce latere. Lutũ
egiptitenax. fetidũ mixtũ sangͥne.
lateres eus indissolubiles: igne
cupiditatis. & flamina libidinis
cocti. In his laborant diuites: la¬
bor diuitũ grandis: uigilant
insidiantes pauꝑi. huic frigꝰ
huic tenues panni. Hic lorice
pondꝰ sustinet: ille gradit᷑ iner¬
mis int̾ tela. Leuior est laborcla¬
ustri: & tamen timet᷑. Leuius ẽ.

Expanded text:
urbanitate quadam, famem suam urbanitate quadam, famem suam consolantur. Jam coeperunt prandia divitum non praecedere coenam: coena enim divitum aut tenuis aut nulla. Mensa vero religionis ordinata, sufficiens, non superflua, nullus amittit locum ibi cum rubore, quia omnia disponit humilitas. Jejunant etiam milites ut ares fiant, et nolunt jejunare ut audiant: Venite ad me omnes qui laboratis et onerati estis, et ego reficiam vos . Dicit Christus, reficiam; dicit homo, deficiam: cui credam? Credo quia qui potuit hominem facere, possit et reficere. Venite, inquit, qui laboratis, laboratis dico in luto et latere . Lutum Aegypti tenax, fetidum, mistum sanguine, lateres ejus indissolubiles, igne cupiditatis et flamma libidinis cocti. In his laborant divites. Labor divitum grandis, vigilant insidiantes pauperi. Hinc frigus, hinc tenues panni. Hic loricae pondus sustinet, ille graditur inermis inter tela. Levior est labor claustri, et tamen timetur. Levius est
Abbreviated transcription (Latin):
it. Uere onꝰleue uita xp̃i: quia ns
multa portat. nec diuportat. Ter¬
minus enim mortis ꝓpe ẽ. ce caret
pondere diuitiaꝵ religioñ adqͥ¬
rit cumcupiditate. Nonpossidet
cũ amore: ñ dolet si amiserit. Iu¬
gum uͦ xp̃i suaue ẽ. doctrina enĩeiꝰ
quasi ugum. qi subiugare solet
colla suꝑborum: iunculũ uͦ dilectio
Audi quã suaue iugũ imponit᷑ cer¬
uicib nr̃is. Dilige inquit ꝓximũ
tuum sic̃ te ipsũ. Et alibi. Diligite
de dilectione. Iungit dilectio ui¬
iugo subicimur. quando doctri¬
na cum dilectione recipitur. Iu¬
gum uͦdiaboligrauat: & oppͥmit.
Iugum eiꝰ peccatum ẽ: uinculũ
eius. consuetudo peccandi: onꝰ
qd̃ portatur. penapeccati.Sub
hoc iugo tenentur duo: caro uidłc
multa enim patit᷑ diuitũ suꝑbia:
uincula carceres. frigꝰ. famẽ. qñq
tolerant. Nouimus fr̃s diuitũ
m̃sas: nouerunt ce aliqui urm.
ꝓ t̃uitas adquirit ibidẽ sͥ locum.
ñ simplicitas: quibusdã dat᷑ ibi
ieiun surgunt am̃sa: ce tam̃ leti.

Expanded text:
it. Vere onus leve vita Christi, quia nec multa portat, nec diu portat. Terminus enim mortis prope est, et caret pondere divitiarum religio, non acquirit cum cupiditate, non possidet cum amore, non dolet si amiserit. Jugum vero Christi suave est . Doctrina enim ejus quasi jugum, quia subjugare solet colla superborum: vinculum vero dilectio. Audi quam suave jugum imponitur cervicibus nostris. Dilige, inquit, proximum tuum sicut teipsum ; et alibi: Diligite de dilectione. Jungit dilectio jujugo subjicimur, quando doctrina cum dilectione recipitur. Jugum vero diaboli gravat et opprimit. Jugum ejus peccatum est; vinculum ejus consuetudo peccandi; onus quod portatur, poena peccati. Sub hoc jugo tenentur duo, caro scilicmulta enim patitur divitum superbia, vincula, carceres, frigus, famem quandoque tolerant. Novimus, fratres, divitum mensas, noverunt et aliqui vestrum. Protervitas acquirit ibidem sibi locum, non simplicitas, quibusdam datur ibi jejuni surgunt a mensa, et tamen laeti
Abbreviated transcription (Latin):
tia timetur. Mediocͥtas uͦẽ. quasi
m̃sura quedam: quatotius boni¬
tatis spacium t̾minat᷑. U̾bigr̃ã.
Cum aliquis aiusticia deficit. sicut
de helisacerdote legit᷑: tẽut itadi
delitatẽ ꝑ intemꝑantiã iusticia
ꝓtendit᷑: tc̃ quasi longitudine qͣd̾a.
bonitatis excedit m̃surã. Et hec ẽ.
m̃sura sufficiens mediocri: que nec
subtrahit necessaria: nec impen¬
dit suꝑflua. Primũgͥ beneficium
Quod tolerabilis sit diuiti religio.
Iolerabilis ẽ diuiti religio:.x.
tauroꝵ ceruices humiliat: onꝰ qͦd
trahitur suꝑbiam carnis q̃ quasi
eradipe ꝓcedit. domat. Sic uigi
xp̃i ceruicositatẽ nrãm inclinat.
ne simꝰ quasi bos cornupeta qͥ ef¬
fundit sanguinẽ. Onꝰ aũ eius cn¬
nem nr̃am macerat. ne lascuues
in luxuriam defluat: aut uaga
ue ẽ alterum suaue. s dicet frsi¬
possidere: affligere corpꝰ: mor ꝓ
proximo. S ciiẽ hoc onꝰ leue:
Audiant cui. Cupio inquit pau¬
libi. Castigo corpus meum aein

Expanded text:
itiae. Mediocritas vero quasi mensura quaedam, qua totius bonitatis spatium terminatur, verbi gratia, cum aliquis a justitia deficit, sicut de Heli sacerdote legitur, tunc, ut itdelitatem per intemperantiam justitia protenditur, tunc quasi longitudine quadam, bonitatis excedit mensuram: et haec est mensura sufficiens mediocri, quia nec subtrahit necessaria, nec impendit superflua. Primum igitur beneficium re. CAP. XI. Quod tolerabilis sit diviti religio. Tolerabilis est diviti religio, taurorum cervices humiliat; onus quod trahitur, superbiam carnis quae quasi ex adipe procedit domat. Sic jugum Christi cervicositatem nostram inclinat, ne simus quasi bos cornupeta, qui effundit sanguinem. Onus autem ejus carnem nostram macerat, ne lasciviens in luxuriam defluat, aut vagabve est, alterum suave. Sed dicet forsipossidere, affligere corpus, mori pro proximo. Sed cui est hoc onus leve? Audiant cui: Cupio, inquit Paulibi: Castigo corpus meum et in
Abbreviated transcription (Latin):
Pina religio. Bonos facit rerum
distributio. meliores mundi renun¬
tiatio: optimos uͦ religionis coha¬
bitatio. Mundꝰ bonis ẽ pessimus:
religio autẽ etiam malis ẽ. optima:
facit enim quandoq: de malobo¬
num: de bonomeliorẽ: de meliori
optimum. Et hoc fit: qͣndo uisitat
sti t̾ram &e inebriastieã. uisitat d̃s
meliorem & t̾ram optimã. ꝑ timo¬
rem. terram malam uisitat: bonã
ꝑincipientem caritatẽ: meliorẽ.
ꝑ habundantem :. optimã. ꝑ ꝑfec¬
tam. uisitat gͥt̾ram malam. qñ
aliquis timore iudicii cõpungit᷑:¬
ce ab illicitis abstinet. Bonã uͦꝑin
cipientẽ caritatẽ uisitat. qñ sua diꝰ¬
tribuit aliquis: renuntiat mundo:
mutat habitum: pacẽ tenet cũ fr̾ibꝰ
calumniet᷑. calũniam ñ patit᷑. s ad¬
huc leuit turbat᷑. irascit᷑ ce odit Cla¬
ustri tediũ ñ equanumt̃ portat: uili¬
tatẽ & identitatẽ ciboꝵ ab hominat᷑.
Cibus uͦ anime quod ẽ. u̾bum di. a-¬

Expanded text:
ima religio. Bonos facit rerum distributio, meliores mundi renuntiatio, optimos autem, religionis cohabitatio. Mundus bonis est pessimus, religio vero bonis et malis est optima. Facit enim quandoque de malo bonum, de bono meliorem, de meliori optimum, et hoc fit quando visitat sti terram et inebriasti eam . Visitat Deus meliorem, et terram optimam. Per timorem terram malam visitat, bonam per incipientem charitatem, meliorem per abundantem, optimam per perfectam. Visitat Deus terram malam, quando aliquis timore judicii compungituet ab illicitis abstinet. Bonam vero per incipientem charitatem visitat, quando sua distribuit aliquis, renuntiat mundo, mutat habitum, tenet pacem cum fratribcalumnietur, calumniam non patitur, sed adhuc leviter turbatur, irascitur et odit. Claustri taedium non aequanimiter portat, vilitatem et identitatem ciborum abominatur. Cibus vero animae, quod est
Abbreviated transcription (Latin):
rrigat᷑. Sic filii ꝓpħaꝵ cum uenissẽt
addomum helisei: p̃cep̃heliseus co¬
cosuo. ut eis refectionẽ pararet. Cũ
autem gustassent illipulm̃tũ cũ
herbis coctum ce inuenissent ama¬
rissimum: ceꝑunt clamare. mors in
guium condiunt᷑. unde ꝓcedit ini¬
quitas. hec helisei farina dulcorat᷑
que ẽ caritas: illaꝵ dulcedinẽ se¬
accepit farinam quã ipse habebat.
&e posuit molla: ce sic factũ ẽ. dulce
qd̃ prius amarumextiterat. Heli¬
seus qui solaris int̃p̃tatur. xp̃m de¬
signat: cocꝰ docꝰtores: pulm̃tũ. ũbũ
di. farina. caritatẽ. Ponitgͥ belise
farinam in pulm̃to. quando aliqͥs
ꝑ habundantẽ caritatẽ iusitat᷑ ado¬
mino. ut cuigrossior cibꝰ prius fasti
dio extiterat. uł quileuit̃ irascicm¬
sueuerat. aut obedientie contradir¬
erat. nc̃ obediat᷑ frugalitatẽ sequiͦ
inimicumdiligat: Habundat eñi
ligit: ꝓ ꝓximomori ñ ꝑtimescit.
hec foras mittit timor̃e: hec dñm

Expanded text:
ilii prophetarum cum venissent ad domum Elisei, praecepit Eliseus coquo suo ut refectionem eis pararet. Cum autem gustassent illi pulmentum in herbis coctum, et invenissent amarissimum, coeperunt clamare: Mors estguium condiuntur, unde procedit iniquitas, haec Elisei farina dulcoratur, quae est charitas. Illarum dulcedinem seeus accepit farinam quam ipse habebat, et posuit in ollam, et sic factum est dulce, quod prius amarum exstiterat. Eliseus qui solaris interpretatur. Christum designat, cocus doctores, pulmentum verbum Dei, farina charitatem. Ponit ergo Eliseus farinam in pulmento, quando aliquis per abundantem charitatem visitatur a Domino, ut cui grossior cibus fastidio prius exstiterat, vel qui leviter irasci consueverat aut obedientiae contradixerat, nunc obediat, frugalitatem sequatur, inimicum diligat. Abundat enim ligit, pro proximo mori non pertimescit, haec foras mittit timorem, haec Dom
Abbreviated transcription (Latin):
amico. si de possessione dissentio ẽ.
omnib cedo. siaũt de moribꝰ ñ con¬
uenit: discede ame. Oquanta ante
p̾misit abrahã: ne cog̾et᷑ a nepore
discecde. S etiam hoc iurtutis est:
ac discipline. Dixit enim ante
nos quidam philosophꝰ. quatuor
ñ faciat inimicos. Tertium ut si
istudñ suppetit: sententia discedat
Quartum autẽ. siquis cedentẽ ꝑsc¬
quatur: uindicet se ut pot̾.Sil¬
latria suꝑiora: inoꝑibꝰ abrahe co¬
gnoscimus. Quartumautẽ ñ ita
est. qͣndo cẽ cuca cedentẽ seruaut
affectum parentis. ut eũ ñ solum
ñ ꝑsequeret᷑: s etiam captuml¬
is soluit: quod addiderat philoso¬
hominibꝰ pacẽ habentes: deinde
si hoc ñ pot̾ certe ñ discordiaᷤ. non
uelimus: s date inquit locũ ire.
h̃s & quartumut discedas magis.
& uindictam deo commitas: qũa
tͥ exigas. Nc̃ autẽ frat qm̃ pͥmili¬
belli spacium dilatauimꝰ. in pace
committentes: fuĩe ponamus.

Expanded text:
amico, si de possessione dissensio est, amico, si de possessione dissensio est, omnibus cedo; si autem moribus non convenit, discede a me. O quanta promisit nepoti Abraham, ne cogeretur a nepote discedere. Sed etiam virtutis est hoc, ac disciplinae. Dixit enim ante nos quidam philosophus, quatuorcos, non faciat inimicos. Tertium, ut si istud non suppetit, sententia communi discedat. Quartum autem, ut si quis cedentem persequatur, vindicet se ut potest. Sed illa tria superiora in operibus Abrahae cognoscimus, quartum autem non ita est, quando etiam circa cedentem servavit, affectum parentis, ut eum non solum non persequeretur, sed etiam captum lis solvit, quod addiderat philosohominibus pacem habentes . Deinde si hoc non potest, certe nec discordias, nec velimus, sed date, inquit, locum irae . Habes et quartum, ut discedas magis, et vindictam Deo committas quam tibi exigas. Nunc autem, fratres, quia primi libelli spatium dilatavimus, in pace committentes, finem ponamus.
Abbreviated transcription (Latin):
ũba ꝓrumpunt. Putauimꝰ inqͥunt
pondꝰ religionis leuiꝰ eẽ: quis enĩ
pot̾ ferre claustri tedium: duitur¬
nitatem silentii. pondꝰ laboris:. par¬
simoniamcibi: Sicgͥ uxorem suã
reddunt abrabe. expellentes eã:
ut liberi remaneant mnegypto.
Abiciunt enimhabitum religioĩs:
ce indesidiis sue cariis ꝑseuerant.
Abrahamu̾ascendit ab egypto in
bethel: idest carnalium uolupta¬
tum consortia deserens.indomo
d̃i manet. Hoc enĩ int̃p̃tatur be¬
thel: domꝰ d̃i. Abrah̃a religionis ẽ.
forma: exemplum cohabitantiũ.
Tria sunt que pacẽ cohabitantiũ
turbare solent: idẽ quando aliqͥs
mouet᷑ ad irã ꝓse ipso. uł ꝓ amico.
uł ꝓ commodo. Hec tria remouit a¬
braham: dum habitaret cũ nepo¬
te. Primum remouit dicens. ñ
sit rixa int̾ me cete: scd̾mcũ dicẽt
neq int̾ pastores tuos. ce pastores
meos. t̾rium posuit. ecce inquit
totat̾ra ante te: hocẽ. si de me side

Expanded text:
verba prorumpunt: « Putavimus, inquit, verba prorumpunt: « Putavimus, inquit, pondus religionis levius esse. » Quis enim potest ferre claustri taedium, diuturnitatem silentii, pondus laboris, parcimoniam cibi? Sic ergo uxorem suam reddunt Abrae, expellentes eam ut liberi remaneant in Aegypto. Abjiciunt enim habitum religionis, et in desideriis suae carnis perseverant. Abram vero ascendit ab Aegypto in Bethel, id est, carnalium voluptatum consortia deserens, in domo Dei manet. Hoc enim interpretatur Bethel domus Dei. Abraham religionis est forma, exemplum cohabitantium. Tria sunt, quae pacem cohabitantium turbare solent, id est, quando aliquis movetur ad iram pro seipso, vel pro amico, vel pro commodo. Haec tria removit Abraham dum habitaret cum nepote. Primum removit dicens, non sit rixa inter me et te; secundum, cum diceret, neque inter pastores meos et pastores tuos . Tertium posuit: Ecce, inquit, tota terra ante te, hoc est, si de me, si de
Abbreviated transcription (Latin):
succensꝰ calore. aut ipsius carms
estu. aut occursu forme decentioris.
nequaquamse teneat.nec legi car¬
nis repugnet: non ne dic̃: Putabã
rem faciliorem castimoniã sequi:
supra humeros meos. supͣ uires meaᷤ.
ẽ: rarꝰ cui ista iungant᷑. recedat gͦ re¬
cedat de finibꝰ sensuũmeoꝵ. Et con¬
ũsus ad alique monitorem sui. qͥ
studuerit in eiꝰ m̃tẽ induc̾e assuetu¬
dinem castimonse. dicens ñ arduã
fore nec impossibilẽ. s pluribꝰ sociã:
finitimam studiosis:. ꝯuenientem
uoluntariis: qͥd hoc in quit fecisti
mͥ: Quare ñ dixistimͥ quia uxortua
ẽ: hoc ẽ qd̃ ñ ꝑfunctorie s legitimo
teneat᷑ comiugio. S dixisti sororem¬
sam fore credant religionẽ. exꝑtẽ
laboris: uacantem ocio: & ido ha¬
bitum religionis indiscrete rapiũt:
uotum faciunt: ꝓfessionis uindo
constringunt᷑. Cum autẽ religioĩs
ordinẽ ce consuetudines eiusdem
adu̾santes carni nouerint: inħ

Expanded text:
succensus calore, aut ipsius carnis succensus calore, aut ipsius carnis aestu, aut occursu formae decentioris, nequaquam se teneat, nec carnis legi repugnet, nonne dicit: « Putabam rem faciliorem castimoniam sequi. Supra humeros meos, supra vires meas est, rarus cui ista jungatur. » Recedat ergo, recedat de finibus sensuum meorum. Et conversus ad aliquem monitorem sui, qui studuerit in ejus mentem inducere assuetudinem castimoniae dicens non arduam fore nec impossibilem, sed pluribus sociam, finitimam studiosis, convenientem voluntariis. « Quid hoc, inquit, fecisti mihi? » quare non dixisti mihi, quia uxor tua est? hoc est, quod non perfunctorie sed legitimo teneatur conjugio, sed dixisti sororsam esse credunt religionem, expertem laboris, vacantem otio, habitum religionis indiscrete capiunt, votum faciunt, professionis vinculo constringuntur. Cum autem religionis ordinem et consuetudines ejusdem adversantes carni noverint, in haec
Abbreviated transcription (Latin):
one.sapiens in sui circũspectione:
nobilis. quia lib̾a ẽ. apeccati serui¬
tute:. diues hereditate: cuius here-¬
ditas ẽ. regnicelestis et̾nitas. Amat
luxuriosꝰ speciosã: s ñ amat castã.
Sic qͣndoꝙ carnalis animꝰtactꝰ pul-¬
critudine religionis. religionis in¬
duit habitum: cum aut̃e castitatis
mundiciam repꝑit. displicet qd̃ pla¬
cuerat:. Sic uxorẽ abrahe quãrex e¬
giptiꝓpt̾̃ pulcͥtudinẽ rapuerat: in¬
tactam red didit marito dicens. Ecce
inquit uxorantete: accipe eã ce re¬
curre hinc. Suꝑ hunc locumdicit
beatꝰ ambrosius inscdo libro quẽ fa¬
cit ãbraham. Intueam inqͥt animo
aliquem inteꝑantẽ. qui intuitꝰ casti¬
tatis grãm & quodã eiꝰ captꝰ decore:
sequend̾a putet. Deinde pedissequã
eiꝰ nesciens quibꝰ incedit comitata:
sobrietatem sciłc modestiã. acuere¬
cundiã: parsimoniã cibi. fugã las¬
ciuie. seriamcautionẽ: sollicitam
custodiam: subito aut ebrietatis

Expanded text:
one, sapiens est in circumspectione, one, sapiens est in circumspectione, nobilis quia libera a peccati servitute, dives haereditate, cujus haereditas est regni coelestis aeternitas. Amat luxuriosus speciosam, sed non amat castam, si quandoque carnalis animus tactus pulchritudine religionis, ejus induit habitum. Cum autem castitatis munditiam reperit, displicet quod placuerat. Sic uxorem Abrae, quam rex Aegypti propter pulchritudinem rapuerat, intactam reddidit marito dicens: Ecce, inquit, uxor tua ante te, accipe eam, recede hinc . Super hunc locum beatus Ambrosius in secundo libro quem fecit de Abraham: « Intueamur, inquit, animo aliquem intemperantem, qui invitus castitatis gratiam quodam ejus captus decore sequendam putet, deinde pedissequas ejus nesciens, quibus incedit comitata, sobrietatem scilicet et modestiam ac verecundiam, parcimoniam cibi, fugam lasciviae, seriam cautionem, sollicitam custodiam, subitoque ebrietatis
Abbreviated transcription (Latin):
tineas ꝑ patientiã ꝑfecte carita¬
dñm. Sic gͥbonis ẽ optima reli¬
o: quiaducit ad ꝑfectionẽ. Sull¬
ciant nc̃ ea quede nouem benefio¬
is religionis dicta sunt: ut adhus
aliquid quasi int᷑nsitu de cohabita¬
tione euscdẽ b̃uit̾ tangamꝰ. Quati¬
orsunt in religione notanda: sila¬
uis ẽ enunce mitis: quietace saeull
Suauis incohabitatione: mitis ĩser¬
mone: quieta inm̃te: secura in acti¬
one. Nec tam̃ sic suauis ẽ. ut ñ sit
discreta: nec sic mitis ut patiat᷑ in¬
iusta. nec sic m̃te quieta ut bonum
ñ cogitet ocios a. nec sic securaut do¬
minu̾ ñtueat: s sic secura. ut ꝓ amo¬
re humano aboꝑe bono ñ desistat.
Religio assimilat᷑ mulieri caste.
que ab aliquo diligit᷑ ut ducatur
inuxorem. ideo scił quodpulchra
ut inpulcͥtudine illiꝰ delectetur. &
de nobilitate filioꝵ gloriet᷑: ut au¬
geant᷑ sua illiꝰ censu: ce seruent᷑ sen
su. huic mulieri potest assimilari
religio. q̃ pulcra ẽ. incontemplati¬

Expanded text:
er patientiam perfectae charitatis. Sic igitur bonis est optima religio quia ducit ad perfectionem. Sufficiant nunc quae de novem beneficiis religionis dicta sunt, ut adhuc aliquid quasi in transitu de cohabitatione ejusdem breviter tangamus. CAor sunt in religione notanda. Suavis est enim et mitis, quieta et secura. Suavis est in cohabitatione, mitis in sermone, quieta in mente, secura in actione. Nec tamen sic suavis est ut sit indiscreta, nec sic mitis ut patiatur injusta; nec sic mente quieta, ut bonum non cogitet; nec sic secura, ut Dominum non timeat; sed sic secura, ut pro timore humano ab opere bono non desistat. Religio assimilatur mulieri castae, quae ab aliquo diligitur ut ducatur in uxorem, ideo scilicet quod pulchra ut in pulchritudine illius delectetur, et de nobilitate filiorum glorietur, ut augeantur sua illius censu, et serveHuic mulieri assimilari potest religio, quae pulchra est in contemplati
Abbreviated transcription (Latin):
congregat exercitum. Iabmint̃
chananeos qui habitant in ma¬
tunis locis iuicinos fluctibꝰ ꝑ mo
chanaam filii cham. fili noe sh
int̃pretatur calor. chanaamu cõmo¬
tio. Qui autẽ calet: cito commouet᷑¬
admontana .i. adillos quiglant᷑
insublimibꝰ. eambulant in magnĩ
&e inmirabilib suꝑse. Mittit ce ad
campos. idest ad eos quitrena sapi¬
unt: quiplanitie uoluptatũ delec-¬
tantur quisunt quasi pecora cãpi.
ꝓmaduitia. Mittit ce ad regẽ syme¬
on quunt̃pretatur exauditio. Inbo¬
nam qñq partem ponit᷑ exauditio.
erat eni d̾s p̾cemmatris eius. Dr
autẽ econtrario exauditio qͣndo qͥs
exaudit p̃ceptum diaboli. Solet e¬
nim dicẽ. Si ꝓcidens ad oraũ̃s me:
dabotͥ hec omnia. Q ad euãdirisse
exaudiunt diabolum: cũ regeasor
occurrunt iscłitis. Mittit &e infe¬
nendor fenendor int̃p̃tatur con¬
ũsio. Conũsio duplicit̾ dr. Est enĩ
conũsio quaquis addm̃ conũtit᷑:

Expanded text:
congregat exercitum. Jabin autcongregat exercitum. Jabin autChananaeos qui habitant in maritimis locis, vicinos fluctibus, quiChanaan, filii Cham, filii Noe. Cham interpretatur calor, Chanaan vero commotio. Qui autem calet cito commoad montana, id est, ad illos qui gloriantur in sublimibus, et ambulant in magnis et mirabilibus super se. Mittit et ad campos, id est, ad eos qui terrena sapiunt, qui planitie voluptatum delectantur, qui sunt quasi pecora campi, proni ad vitia. Mittit et ad regem Simeon, qui interpretatur exauditio. In bonam quandoque partem ponitur exauditio, erat enim Dominus precem matris ejus. Dicitur autem econtrario exauditio, quando quis exaudit praeceptum diaboli. Solet enim dicere: Si procidens adoraveris me, dabo tibi haec omnia . Et ad Evam dixisse exaudiunt diabolum, cum rege Asor occurrunt Israelitis. Mittit et in Fennendor, qui interpretatur conversio. Conversio dupliciter dicitur. Est enim conversio qua quis ad Deum convertitur.
Abbreviated transcription (Latin):
Eccequomͦdat. & ubidat: qd̃ pro¬
mittit. In utroq ꝑiculum: inutͦq
difficilis ad quirendi modꝰ. Ibipro-¬
mittit lucrum: ubi queat dare se¬
pulchrum. Claustralibꝰ uͦuagan-¬
dilicentiam. qua rigor claustriab¬
stulerat reꝓmittit. fabulosas uͦ
consessiones ociosoꝵ platearum
plausus. forispectacula ciborũ af¬
fluentiam: uestis molliciem &e ut
cuncta compleam libertatem faci¬
endi quod placeat. supradictis a¬
cumulat. Ecce pugna difficilis Par
iabin rex a sur pugnat contrafilu
alios congregat. quos ẽ enumera
difficile. S quidait dominus ad
ih̾m filiuninaue. qui principatum
post moysen susceperat: Ne ueren¬
ris ait dñs faciem eoꝵ: quia cralti¬
nadie adhanc horam ego trad̾atͥ
sauciatos ante faciem isrł. Et equi
eorum subneruabis: &e currꝰ eoꝵ igi
combures. Audiat hoc quiẽ dee¬
ercitu iħu ñ filio naue: s filio dei
In uno quoq enim homine belle
hoc repꝑiri pot̾. Iabin eminrexa

Expanded text:
Ecce quomodo dat et ubi dat quod proEcce quomodo dat et ubi dat quod promittit. In utroque periculum, in utroque difficilis acquirendi modus. Ibi promittit lucrum, ubi dare queat sepulcrum. Claustralibus vero vagandi licentiam, quam rigor claustri abstulerat, repromittit; fabulosas vero confessiones otiosorum, platearum plausus, fori specutacula, ciborum affluentiam, vestis mollitiem, et, ut cuncta compleam, libertatem faciendi quod placet supradictis accumulat. Ecce pugna difficilis. Ecce Jabin, rex Asor, pugnat contra filialios congregat quos est enumerare difficile . Sed quid ait Dominus ad Jesum filium Nave qui principatum post Moysen susceperat? « Ne verearis, ait Dominus, faciem illorum, quia crastina die ad hanc horam tradam eos sauciandos ante faciem Israel, et equos eorum subnervabis, et currus eorum igne combures » Audiat hoc qui est de exercitu Jesu, non filii Nave, sed Filii Dei. In uno enim quoque homine bellum hoc reperiri potest. Jabin enim, rex Asor,
Abbreviated transcription (Latin):
amus. Prudentia mundiipsa ẽ q̃
ꝓmictit ut ꝑũtat. ẜ romittit eñ
duop̾ciosa uidl̃c & subliia. hoc
ẽ. diuitias cehonores. Alterum cu-¬
piditatis ẽ. alterum suꝑbie. ħ st̃
duo latera scale ꝑ qũa diabolus de¬
celo descendit adinferos. Promittit
mundi prudentiã s nichildat. &e si
aliquando recipiant homines qd̃ ꝓ¬
mittit ñdat᷑ illud s emit᷑. dat m̃dꝰ
honores: s nonsine p̃cio. Quibꝰ pro¬
mittit mundꝰ opes: ce cuius st̃ opes
quas ꝓmittit: Quomodo dat ce u¬
bidat qd ꝓmittit: Raptoribꝰ pro¬
mittit agricole sub̾am: oues uidu¬
e: agros pupilli. feneratori uici¬
ni sui domumꝰ amplitudinẽ posses¬
sionis diuitiaꝵ affluentiam. Ecce
quib ꝓmittit: & cuius st̃ que pro¬
mittit. Stulta ẽ ħ prudentia que
tbesauriztat ce ignorat cuicongre¬
gabit ea. Militibꝰ ꝓmittit int̾ en¬
ses lucra. int̃ telorum grandinẽ:
sub spe carceris. sub mortis ꝑicło.
uento comm̃dant᷑ opes & anime.

Expanded text:
amus. Prudentia mundi ipsa est quae amus. Prudentia mundi ipsa est quae promittit ut pervertat. Promittit enim duo, pretiosa videlicet et sublimia, hoc est divitias et honores. Alterum cupiditatis, alterum superbiae. Haec sunt latera scalae, per quam diabolus descendit de coelo ad inferos. Promittit nobis mundi prudentia, sed nihil dat, et si aliquando recipiunt homines quod promittit, non datur illud sed emitur. Dat mundus honores, sed non sine pretio. Quibus promittit mundus opes, et cujus sunt opes quas promittit? Quomodo dat, et ubi dat quod promittit? Raptoribus promittit agricolae substantiam, oves viduae, agros pupilli; feneratori vicini sui domum, amplitudinem possessionis, divitiarum affluentiam. Ecce quibus promittit, et cujus sunt quae promittit. Stulta est haec providentia, quae thesaurizat et ignorat cui congreget ea . Militibus promittit inter enses lucra, inter telorum grandinem, sub metu carceris, sub mortis periculvento commendantur opes et animae.
Abbreviated transcription (Latin):
utatur homo intĩor &e ext̾ior adde¬
fensionẽ ne ꝑ pulcͥtudinẽ rerũ tẽ¬
ꝑalium que ꝑ ula quatuor blandit᷑
ei decipiatur anteponat celestia
terrenis: et̾na transitoriis: decoris
pulcͥora: bonis meliora. Terrenacor-¬
rumpunt᷑. finẽ expectant:. pulcͥtu¬
dinis amittunt florem bonitatispri¬
uantur fructu Celestia uͦ t̾mino ca-¬
rent. ñ corrũpunt᷑ infirmitatẽ non
frangunt᷑ senio. ñ ad nichilant᷑ uetu¬
state. felix et̾nitas q̃ corruptione ca¬
ret: infelix illa quam comitat᷑ eter¬
nalit̾ corruptionis defectꝰ que ideo
durat ut crucietur: ideo et̾naliter
cruciatur. quia sine fine peccarent
homines sipotuissent. Decipit᷑ gͦ
qui pulcritudinẽ temꝑaliublan¬
dientem sͥ sequit᷑. s anteponat spi¬
ritalem ut uideat regem indeco
re suo.
nec blandim̃tis ad quiescunt: ꝓ¬
missis citius flectantur munib.
Idoq t̾cio loco competentius qui
suit illi qui ꝓmittunt hominim

Expanded text:
utatur homo interior et exterior ad deutatur homo interior et exterior ad defensionem, ne per pulchritudinem rerum temporalium quae per illa quatuor blanditur ei decipiatur. Anteponat coelestia terrenis, aeterna transitoriis, decoris pulchriora, bonis meliora. Terrena corrumpuntur, finem exspectant, pulchritudinis amittunt florem, bonitatis fructu privantur. Coelestia vero termino carent, non corrumpuntur infirmitate, non fraguntur senio, non annihilantur vetustate. Felix aeternitas quae corruptione caret, infelix illa quam comitatur aeternaliter corruptionis defectus, quae ideo durat ut crucietur, ideo aeternaliter cruciatur, quia sine fine peccarent homines si possent. Decipitur igitur qui pulchritudinem temporalium blandientem sibi sequitur: sed anteponat spiritalem, ut videat Regem in decore suo. nec blandimentis acquiescunt, promissis citius flectantur muneribus. Ideoque tertio loco competentius, qui sunt illi, qui promittunt homini