comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ita diuus seu̾us decreuit. doceri
gͥ d in usus suos peciũam u̾tisse¬
u̾tisse in usus suos nõ accipinus
eũ qui debitor patͥs pupilli fuit.
dem̃ ip̃e sibi ñ soluit. hic enĩ eas
usuras p̾stabit qͣs patͥ ꝓmiserat.¬
¶ Si tutor pecũia pupilarẽ suo no¬
nũc fen̾auit. ita demũ coget᷑ usu¬
ras quas ꝑcepͣ p̃rare. si suscipiat pu¬
in d oporteat petũias ad p̾dioꝵ
comꝑauit cõm siquidem factũ est
lares p̾stabunt᷑. si p̾ceptũ ẽ neglec¬
tũ. ¶ De modousuratũ uidend̾
est. ⁊ solent p̾tores ⁊ nũari. ut si¬

Expanded text:
Seuerus decreuit. doceri igitur debet in usus suos pecuniam uertisse.Uertisse in suos usus non accipimus eum, qui debitor patris pupilli fuit, deinde ipse sibi non soluit: hic enim eas usuras praestabit, quas patri promiserat.Si tutor pecuniam pupillarem suo nomine faenerauit, ita demum cogetur usuras quas percepit praestare, si suscipiat puni oporteat pecunias ad praediorum comparationem, si quidem factum est, lares praestabuntur, si praeceptum est et neglectum, de modo usurarum videndum est. et solent p
Abbreviated transcription (Latin):
ueat. s si nõ cau̾it ita obs uat᷑
ut cotahrditas ap̾ eũ qͥ ĩpot̾ate
sit remaneat. emancipatꝰ filiꝰ
ꝯtrou̾siam facit impubi qui se
filiũ ⁊ ĩ pot̾ate prĩs fuisse dicit. qͥ¬
rosi bõ.⁊ sua ei emancipatꝰ ꝯferre
deb̾eat. pauł notat. puto ei ꝯfe¬
rend̾ e̾e̾ exacta caucõe. ut uictꝰ
sicut h̃rdicatẽ ita ⁊ que collata
tabus bõꝵ poss. dat᷑ emancipati¬

Expanded text:
ueat, sed si non cauerit, ita obseruabitur, ut tota hereditas apud cum, qui in potestate fuerit, remaneat.Emancipatus filius controuersiam facit impuberi, qui se filium et in potestate patris fuisse dicit: quaero, si bona sua ei emancipatus conferre debeat.Paulus notat: puto conferendum esse exacta cautione, ut uictus sicut hereditatem, ita et quae collata tabulas bono
Abbreviated transcription (Latin):
ditatẽ agnosceret. nam ⁊ fr̾ pt̃
ut uuo furioso sb̃ stitutus de¬
cedat. nec tñ furiosꝰ obstet ce¬
t̾is si pͥus ⁊ ip̃e decessent ꝙͣ hr̃¬
ditatẽ acciperet.

Expanded text:
ditatem agnosceret. nam et fieri potest, ut uiuo furioso substitutus decedat nec tamen furiosus obstet ceteris, si prius et ipse decesserit, quam hereditatem adquireret.
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ nũost̃. ⁊ uillici ⁊ monitores p̾t̃¬
ces. putatorie bidendtes. ⁊ siqͥ
siłia dici posst̾ cogendi ꝙ̃ad̾m
tortuliaria corbes. falces messori¬
e falces fenarie quoli uindemia¬
licet dĩffossa ñsit̃ ⁊ cłpe ĩ quibdã¬

Expanded text:
 sunt uilici et monitores: praeterces putatoriae bidentes et si qua similia dici possunt. cogendi, quemadmodum torcularia corbes falcesque messoriae falces fenariae quali uindemialicet defossa non sint, et cuppae. Quibusda
Abbreviated transcription (Latin):
un ab umo hr̃de młri ꝓ dote ꝯpen¬
sãsti animo legatum eec eaq dotẽ
suam fre qmͣ legatum maluit utrũ
ĩ om̃s hr̃des. an in eum solum a quo
legatũ est accõ de dote ei dari debeat
qr̃. uił. in eum pͥmum a que legatũ
sit. acc̃om dandam putat. nam u aui
cũ suo ure aut iudic̾o mariti ꝯtento
ẽẽ debeat coũ er̾ eum a quo ei marit᷑
qliquid ꝓ cote legan̾at .nz ad qu¬
tatem legati honꝰ hu̾s enis aliem s¬
tin̾e reliqua ꝑte dotis ab hrdib ei

Expanded text:
um ab uno herede mulieri pro dote compensandi animo legatum esset eaque dotem suam ferre quam legatum maluit, utrum in omnes heredes, an in eum solum, a quo legatum est, actio ei ‹de› dote dari debeatus in eum primum, a quo legatum sit, actionem dandam putat: nam cum aut suo iure aut iudicio mariti contenta esse debeat, aequum esse eum, a quo ei maritus aliquid pro dote legauerat, usque ad quantitatem legati onus huius aeris alieni sustinere reliqua parte dotis ab
Abbreviated transcription (Latin):
ded̾it qmͣ petumã num̾atam reci¬
ꝑe. si ca mancipia uror malit. nĩ¬
quid ⁊̃ ea mançipia que postea ex
hus mancipiis nata sunt uxori
debeant᷑ quero ꝓculꝰ locuste suo
salutem. si uror mallet ma nscĩpi
¶Bonorum possessione em̃tso cu¬
ratori data legata a cratore qui
furiosum defendit peti potu̾unt.
set qui petent caue de bebunt. Si
hr̃ditas euicta fu̾it ꝙ legatorum
nomine datum sit redditum. iry

Expanded text:
m pecuniam numeratam, recipere, si ea mancipia uxor malit, numquid etiam ea mancipia, quae postea ex his mancipiis nata sunt, uxori debeantur, quaero. Proculus Lucustae suo salutem. Si uxor mallet mancipia quBonorum possessione dementis curatori data legata a curatore, qui furiosum defendit, peti poterunt: sed qui petent, cauere debebunt, si hereditas euicta fuerit, quod legatorum nomine datum sit redditu iri. 4
Abbreviated transcription (Latin):
rem ut in sb̾stitutũ acco det᷑ ⁊ hoc u¬
um as. si delegatis ⁊ legal faltidie
ra cone ualde dubitat᷑. utrumis in
quem solum dotis accõ dat᷑ legata
integra ex ꝑsona sua debeat pinde
ac si hr̃des om̃s dotem p̾starent anĩ
do:em cotam ĩ here alie no comin¬

Expanded text:
em, ut in substitutum actio detur: et hoc uerum est.Sed de legatis et legis Falcidiae ratione belle dubitatur, utrum is, in quem solum dotis actio detur, legata integra ex persona sua debeat, perinde ac si omnes heredes dotem praestarent, an dotem totam in aere alieno compu
Abbreviated transcription (Latin):
hr̃demdare uisserit uͭ ea nupsisset
si filia nupta sit cũ testamentum
fit ⁊ absente patre ⁊ ignorante nł
ommꝰ legatũ debetur. si enĩ patͥ
bec nõ ignorabat idet᷑ de aliis
mͥ lu cuim ticiũ dare fac̾e ꝯportet
semꝑmo lego. nec adiec̾it p̾sens in
diẽ ne. nõ dubitarem qnͣtũ ad u̾bor
sig inficacõm actin̾et qͥnea pecuma
cõ p̃hensa nõ ẽe cuiꝰ dies moriente
eo qui testĩ feciss nõ dum ueniss
q pecumam legare uoluissẽ.¶Dem¬

Expanded text:
ubi ea nupsisset, si filia nupta sit, cum testamentum fit, sed absente patre et ignorante, nihilo minus legatum debetur: si enim hoc pater non ignorabat, uidetur de aliis mihi Lucium Titium dare facere oportet, Sempronio lego' nec adiecit 'praesens in diemue', non dubitarem, quantum ad uerborum significationem attineret, quin ea pecunia comprehensa non esset, cuius dies moriente eo, qui testamentum fecisset, nondum uenisset. que pecuniam legare uoluisse.
Abbreviated transcription (Latin):
plac̾e̾ indeor ꝑtem desetisse. ¶Si ẽo
lñde insticuto qui uł nch. uĩ nõ
tũ cape potest suo hr̃ditario legatu
fu̾it tractantib nob̾ de capacita te
undendum est utrum hr̃dis an de fũc¬
ti ꝑsona. an neutͥus speitar debeat
⁊ post młtas uarietate̾ placet ut
qr nlłs est dominꝰ de cuiꝰ ꝑ sona de ca¬
pacitate quen possit sñ ullo impedi¬
mento acquiratur legatum ħĩdita¬
ti ato ob id om̃i modo ad eũ ꝑtine¬
at quicũq postea hr̃s extit̾it scd̾m

Expanded text:
em defecisse.Si eo herede instituto, qui uel nihil uel non totum capere potest, seruo hereditario legatum fuerit, tractantibus nobis de capacitate uidendum est, utrum heredis an defuncti persona an neutrius spectari debeat. et post multas uarietates placet, ut, quia nullus est dominus, in cuius persona de capacitate quaeri possit, sine ullo impedmento adquiratur legatum hereditati atque ob id omnimodo ad eum pertineat, quicumque postea heres exstiterit,
Abbreviated transcription (Latin):
placet extingui legatum .x. mͥ se¬
lutis ⁊ ex diu̾so si alii .x. alii stich
legatus fuĩt ex euentu solucoĩs
condicõne legatum est. añqmͣ e¬
⁊cta pecumia sit legatarns agece
nõ potest. ꝙ si statundies legati
cedit ut publius recte putat le¬
gatariꝰ ag̾e pt̃ ut accõnes p̾stent᷑¬
qnͣ caꝑe potit undt᷑ ei relictum.
s ⁊ si dixit qmͣ matimam ꝑtem
dare possum dampnas esto hr̃s m̃s
ei dare idemenit dicendum ¶Is
cui intp̾c lib̾oru t̾cia ꝑs relicta
est utiq nõ pot̾it ad optando tͥ¬
tiam ꝑtem ⁊ sequi.En¬

Expanded text:
placet exstingui legatum decem solutis: et si diuersis alii decem, alii Stichus legatus fuerit, ex euentu solutionis condicione legatum est, antequam exacta pecunia sit, legatarius agere non potest: quod si statim dies legati cedit, ut Publicius recte putat, legatarius agere potest, ut actiones praest capere potuerit, uidetur ei relictum. sed et si dixerit: 'quam maximam partem dar‹e› possum, damnas esto heres meus ei dare', idem erit dicendum.Is cui in tempus liberorum tertia pars relicta est, utique non poterit adoptando tertiam partem consequi.
Abbreviated transcription (Latin):
dare uolo. minor ꝑs erit acciꝑienda
quia uenit ĩ legato. ¶ Pegosius so¬
litus fu̾at distingu̾e. si indiem fid̾i¬
commnissum pelictum sit. ueluti post
poee pub̾tatis ei qui impubes sit fid̾i¬
cõtinsum relictũ sit. tunc enĩ ĩ fructͤ
pͥstandes ⁊ añcedentis temꝑis. ⁊ hec
itu intlligenda sunt. si nõ nomĩatĩ

Expanded text:
dare uolo', minor pars erit accipienda, quae uenit in legato.Pegasus solitus fuerat distinguere, si in diem fideicommissum relictum sit, ueluti post pus pubertatis ei qui impubes sit fideicommissum relictum sit, tunc enim fructus praestandos et antecedentis temporis. et haec ita intellegen
Abbreviated transcription (Latin):
.xx. hr̃s dato ꝓ eo est ac si .x. sola lega¬
ta sint. aut si ita sit post annum. aũ
post biemmũ quͣ ego decessero hr̃s
dato post bienniũ ur᷑ legatam. q
hr̃dis erit potestas ĩ eligendo ¶Pẽ.
I plurib hr̃dib institutis itascpͥti
sit hr̃s meus dampnas esto dare au
co. ita publius meuius hr̃s meus
sticho.u. aureos dampnas esto dare
o legatũ ẽe relictũ. qui nos aureos ab
tum est ẽe filus meis hos ẽẽ tuto¬
res . do. Rñsum est ⁊̃ filiab tutores
datos ẽe ꝙ nõ est er contͣrio accipiꝰ¬
endum ut filiarum noĩe ⁊̃ mascu ͤ¬
li cõtineant᷑. etemplum enĩpessinĩ¬

Expanded text:
 heres dato', pro eo est ac si decem sola legata sint: aut si ita sit: 'post annum aut post biennium, quam ego decessero, heres dato', post biennium uidetur legatum, quia heredis esset potestas in eli‹g›endo.i pluribus heredibus institutis ita scriptum sit: 'heres meus damnas esto dare aurco ita: 'Publius Maeuius heres meus Tithaso quinque aureos damnas esto dare', o legatum esse relictum, quinos aureos ab ptum esset: 'filiis meis hosce tutores do', responsum est etiam filiabus tutores datos esse. quod non est ex contrario accipiendum, ut filiarum nomine etiam masculi contineantur: exemplo eni
Abbreviated transcription (Latin):
u̾it lib̾tꝰ oꝑas se dat᷑m. labeoni
sit. petat᷑. ꝙ ꝯtingit. siuł ip̃is. pa¬
trõis mref᷑. uł ꝓmittat᷑. uł ꝯmu
pr̃ono existant. ꝓ lib̾to uirante
sidemb̾e q̃uis posse plac. Ulp̃.¬
Pe ĩ reꝵe nat᷑a nõ sunt si officia¬
ies quid̾ fut᷑e. nͨ cuiꝙͣ ali deberi
st̃. ut a quocũ ⁊ cuitũq solui pos¬
st̃. ¶ Sane eĩ si ĩ artificõ sint iu¬
bente prono ⁊ alii edi posst̃omp̃.

Expanded text:
erit libertus operas se daturum, Labeoni sit, petatur. quod contingit, si uel ipsis patronis iuretur uel promittatur upatrono existant.Pro liberto iurante fideiubere quemuis posse placet. 9 Ulpe in rerum natura non sunt.Sed officiales quidem futurae nec cuiquam alii deberi sunt, ut a quocumque cuicumque solui possint. sane enim, si in artificio sint, iubente patrono et alii edi possunt.
Abbreviated transcription (Latin):
mumppũ ex dotrante finam tici¬
an ã er quadrante. hr̃des ĩstitue¬
rat. ⁊ p̾dia certa sigulis p̾legau̾¬
at. p̾terea si sũ lib̾is erimmppus
moreret᷑ aliam possõem filie dan
ꝯtentã ẽẽuoluit. ꝓ om̃i hr̾ditate
eius. ⁊is que in testo reliqu̾at eitm¬
ippi bona ad fiscum ꝑueniant

Expanded text:
mippum ex dodrante, filiam Titianam ex quadrante heredes instituerat et praedia certa singulis praelegaverat: praeterea, si sine liberis Hermippus moreretur, aliam possessionem filiae dari contentam esse voluit pro omni hereditate et his, quae in testamento reliquerat: Hermippi bona ad fisc
Abbreviated transcription (Latin):
cõmunicandi aĩo. s utriq ĩ soli¬
dũ candi ambͥgendũ nõ est.
si ateri sit soluta. alt̾m quidem ⁊¬
loqui pot̾ nisi suꝑueniens morb
tum ⁊ ap̾eũ cui renctum ẽ ex cã
lucratina iueirtil extinguipla
cuit insi desunctus estima cõem qs
eius prestan uoluit. ¶Colũp
tari uoluit nlła estimacõnis fc̃a
mencone que sũ domus ĩuma au¬
ferri possunt.Hlimog̾.¬
cui bis legͥauero semł deb̾i uolo.
postea eodem test̾o̾. uł codicilł sci¬
ens cepe cidem legau̾it. suꝑp̾maue¬
luntas pocorꝰ habetui. ¶Nemo sͣ¬
ore uoluntate ei recede̾ ñ liceat.
si hoc ita locum ħ̾ebit si sp̾alit̾ dix̃¬
it pͥoris uoluntatis se penituisse.
uoluisse ut legataruis pła lega¬
to accipiat. ¶Miles meum ex
militari delicto capitalism̾adie¬

Expanded text:
communicandi animo, sed utrique in solidum, ambigendum non est, si alteri sit soluta, alterum nullum qloqui potest, nisi superveniens morbus tum et apud eum, cui relictum est, ex causa lucrativa inventum cuit, nisi defunctus aestimationem quoque eius praestari uoluit. Columnistari uoluit nulla aestimationis facta mentione, quae sine domus iniuria auferri possunt.'cui bis legauero, semel deberi uolo', postea eodem testamento uel codicillis sciens saepe eidem legauerit, suprema uoluntas potior habetur: nemo eere, ut a priore ei recedere non liceat. sed hoc ita locum habebit, si specialiter dixerit prioris voluntatis sibi paenituisse et voluisse, ut legatarius plura legata accipiat. Miles in eum ex militari delicto capitali dic
Abbreviated transcription (Latin):
alierus suns infuga sit sñ culpa hr̃¬
dis. idem dici pt̃. nam ⁊ in allieno l¬
ꝑo adimiti ꝑt̃. cauebit᷑ aut̃ sic. ut
si fu̾it app̾ħensus. aut ip̃e. aut esti¬
macõ prestet᷑. qd̾ ⁊ in seruo ab bos¬
tib capto constat. ¶ Set si suthꝰ:
aut ramphilꝰ leget᷑ ⁊ alt̾ ex hiiss
uł in fuga sit uł apud hostes dicen᷑¬
dũ erit p̾sentem piestari. aut abͤ¬
racõne placuit. ⁊ si alt̾ decesfit. alt̾¬
ũ omiodo p̾standum fortassis uł m̃¬
ortui pͥciũ. ¶ Et si ambo sint in
fuga nõ ita cauendũ est ut si i po¬
testate ambo redirent. s si uł alt̾. ł¬

Expanded text:
alienus seruus in fuga sit culpa heredis, idem dici potest: nam et in alieno culpa admitti potest: cauebit autem sic, ut, si fuerit adprehensus, aut ipse aut aestimatio praestetur: quod et in seruo ab hostibus capto constat. Sed si Stichus aut Pamphilus legetur et alter ex his uel in fuga sit uel apud hostes, dicendum erit praesentem pratione placuit et, si alter decesserit, alterum omnimodo praestandum, fortassis vel mortui pretium. sed si ambo sint in fuga, non ita cavendum, ut, "si in potestate ambo redirent", sed "si vel alt
Abbreviated transcription (Latin):
libi sit qmͣ uͥ petit᷑. pͥmũ ^ibi constat¬
ꝙ reni ẽe p̃standũã uͥ relicta ẽ. hnsi
alibi testator uoluit. namsi alibi uo¬
luit ibi prestanda est. uͥ testator uo¬
luit. uł u u̾isimile est eũ uoluisse. ⁊
ita uił scͥbit. t̾a in ꝓpriis qmͣ ĩ aliems
legatis. ¶ Set si alibi relicta est
alibi aut̃ ab hr̃ede grans lata ẽ dolo
malo eiꝰ ñ ibi p̾stet᷑ uͥ petit᷑ hr̃s ꝯdẽp¬
nabr̃ doli sui nomĩe cet̾m si sñ dolo
ibip̾stabr̃ quo transtulit. ¶ Set si
id petat᷑ ꝙ pond̾e. num̾o mensura
ue ꝯtmet᷑. si quid̃ c̾tum corpꝰ legat̃
ẽ ueluti frum̃tũ ex illo horreo. uł ui

Expanded text:
libi sit quam ubi petitur, primum quidem constat ibi esse praestandam, ubi relicta est, nisi alibi testator uoluit: nam si alibi uoluit, ibi praestanda est, ubi testator uoluit uel ubi uerisimile est eum uoluisse: et ita Iulianus scripsit tam in propriis quam in alienis legatis. sed alibi autem ab herede translata est dolo malo eius: nisi ibi praestetur ubi petitur, heres condemnabitur doli sui nomine: ceterum si sine dolo, ibi praestabitur, quo transtulit. Sed si id petatur quod pondere numero mensura continetur, si quidem certum corpus legatum est, veluti
Abbreviated transcription (Latin):
rem tefensum. ⁊ dr̃am fatit in
enͣ de petulio posse ⁊ uei̾rait hr̃¬
dem nõ posse. qr petuliũ desi¬
marito p̾legau̾t socer an dote
soluta młri legatũ mariti ex¬
tit si dos alii legata eet eam 
rogatus sit młri restitũe. an
lex falcidia ĩ legato lotum hẽ
cut᷑am. ergo quero ancõmoda
represemtaconis ĩ hoc legato
sic obsuent᷑. at si doᷤ ip̾miłi¬
eri fuiss p̾legata ⁊ puto ħ̾re
¶Idem . uił. querit. si młri sit

Expanded text:
i eum de peculio posse conueniri ait, heredem non posse, quia peculium desimarito relegauerit socer, an dote soluta mulieri legatum mariti exrit, si dos alii legata esset eamque rogatus sit mulieri restituere, an lex Falcidia in legato locum habecuturam. ego quaero, an commoda repraesentationis in hoc legato sic obseruentur atque si dos ipsi mulieri fuisset relegata. et puto habere. Idem Iulianus quaerit, si mulieri
Abbreviated transcription (Latin):
¶Um ẽ ꝯmodum ĩ doce pͥlegata
ee representacõnis ꝙͣuis aruu¬
adie dos pͥstaret᷑. E ⁊ illd̾ ꝙ ob
seruanres donatas hodie post
luntatẽ ñ mutauit testator.
impensis minui dotẽ ñ ad sigł¬
a corpora. s ad unu̾sitntẽ erit
referendum. ¶Adeo aut̃ dons
accõem̃ tm dotis pure pͥlega¬
tiout si uiuus eam utori .s. quib¬

Expanded text:
modum in dote relegata esse repraesentationis, quamuis annua die dos praestaretur: Est et illud, quod ob res donatas hodie post luntatem non mutauit testator. impensis minui, non ad singula corpora, sed ad uniuersitatem erit referendum. Adeo autem dotis actionem continet dotis relegatio, ut, si uiuus eam uxori scilic
Abbreviated transcription (Latin):
ne ꝙ affectu filie datũ ẽ ħ ad
Herteros eius hrdes transire iui
alegata ẽ qr ꝑtem nõ recipit
siguli hrdes ĩ solidum ꝯuenult̾
quia ⁊ uno ex heredib adeunte

Expanded text:
 affectu filiae datum est, hoc et ad exteros eius heredes transire uidea legata est, quia partem non recipit, singuli heredes in solidum conueniuntur, quia et uno ex heredibus adeunte
Abbreviated transcription (Latin):
qui liberacõnem hebit. nam ⁊
si quis italegau̾it .c. que ĩ archa
hc̃o. aut que ille apud me depo¬
suit si nlła sint nicħ deb̾i constat
qr nlła corꝑa sunt. ¶ Siquis uxo¬
ri fundũ ticianũ hus u̾bis legas¬
s. is enĩ fundꝰ pp̃illam ad me ꝑ¬
uenit om̃iodo ꝑuenit debetur
fundꝰ. nam quicꝙ demonstra N¬
te rei addr satͣu demonstrare st
sũe dotem p̾leganit. si quidem iꝰ
accõnis de dote uolu̾it p̾legare
ulłius momenti ẽe legatũ. qͥ ppe
nupta ẽ. s si uoluit eã retiꝑe do¬
talẽ pct̾iam inquit utile ent le¬
gatũ. si tũ ħ dotẽ receꝑit nͥomꝰ¬

Expanded text:
quam liberationem habebit: nam et si quis ita legaverit "centum quae in arca habeo" aut "quae ille apud me deposuit", si nulla sint, nihil deberi constat, quia nulla corpora sint. Si quis uxori fundum Titianum his verbis legasset: "is enim fundus propter illam ad me pervenit", omnimodo debetur fundus: nam quidquid demonstratae rei additur satis demonstratui dotem relegauit, si quidem ius actionis de dote uoluit relegare, nullius momenti esse legatum, quippe nupta est: sed si uoluit eam recipere dotalem pecuniam, inquit, utile erit lega tum. si tamen haec dotem receperit, n
Abbreviated transcription (Latin):
lr̃s ertifit de m̃ mortuus est pt̃ dici pa
substituto pure repetit statim uoluis¬
sea substituto dari si filius pendente

Expanded text:
res exstitit, deinde mortuus est, potest dici patsubstituto, pure repetit, statim uoluisse a substituto dari, si filius pendente
Abbreviated transcription (Latin):
dundabit honus legatoꝵ ad hr̃dẽ
Set si subͣient de sacorẽ sͥ ut ei ͭ ᷤ¬
hr̃ditas ad iudicet᷑ ⁊ hoñb care¬
ret uł minus plene defendit cãm
nõ se exhon̾at ex ͦ eiꝰ qͥ collusorie
de hĩditate eiꝰ litigauit. ¶ Sinu¬
m̃iis nũmorũ legatus sit n apꝑ
qͣuales st̃ legati añ omĩa ipiꝰ pr̃ise
fa s coͣnsuetudo dem̃ regioms inqͣ
tas ⁊ nc̃c̃itudo. Item earũ que p̾¬
cedũt uł que sequnt᷑ sũ marũ scp¬
ta sunt spectanda. E Amp̃.
archia ht̃. aut c̾cam lantem lega¬
uit nõ nur̃ata pecunia s ip̃a cor¬
ꝑa nũmorum. uł rei legare ꝯtrñ¬

Expanded text:
egatorum ad heredem. sed si subiecit delatorem sibi, ut ei hereditas abiudicetur et oneribus careret, uel minus plene defendit causam, non se exonerat exemplo eius, qui collusorie de hereditate litigauit. Si numerus nummorum legatus sit neque apparet quales sunt legati, ante omnia ipsius patris familias consuetudo, deinde regionis, in qua tas et necessitudo, item earum quae praecedunt uel quae sequuntur summarum scripta sunt spectanda. 51 Papinarca habet aut certam lancem legauit, non numerata pecunia, sed ipsa corpora nummorum uel rei lega
Abbreviated transcription (Latin):
legata. cce. ux̃ repetisse s si pat̾ ĩ pu¬
bĩ filio sõstituit. ⁊ asbstituco legata
repecierit. si pupillus hr̃s extit̾it ⁊ ĩ¬
tra pub̾cateindecessit repeticõ ñ ual̃¬
si ad pub̾tatẽ ꝑuen̾it. ⁊ asb̾stituto re¬
petirũ fu̾it legatũ debet᷑. ⁊ a sõsitu¬
to. nec ur̃ repetita cõdico que ĩutile
tes defunctor cͥca sepult᷑am ueluti

Expanded text:
enta videtur repetisse. Sed si pater impuberi filio substituerit et a substituto legata repetierit: si pupillus heres exstiterit et intra pubertatem decesserit, repetitio non vale"si ad pubertatem pervenerit" et a substituto repetitum fuerit, legatum debetur et a substituto nec videtur repetita condicio, quae inutile tes defunctorum circa sepulturam veluti
Abbreviated transcription (Latin):
marce sł ait. ¶ Siquis posttempꝰ
lib̾tatem suo suo ded̾it ⁊ int̾ea ro¬
gau̾it hĩdem donec ad lib̾tatem
ꝑ ueniat cibaria ei dare testatoris
uoluntati obtemꝑandũ ẽẽ. diuus.

Expanded text:
Marcellus ait. Si quis post tempus libertatem servo suo dederit et interea rogaverit heredem, donec ad libertatem perveniat, cibaria ei dare, testatoris voluntati obtemperandum esse divi
Abbreviated transcription (Latin):
testator.c. ex fructib quo ᷤ uiuuᷤ
legatariꝰ ꝑceꝑit reliq̃rit ⁊ lega¬
tariꝰ posttm̃ temporis decessisset
ut ex fructib .c. fierent. ticium
.s. accepturũ. si postea accept̃
legatum ꝯfestim decesiss legata
nõ plus posse rogari quem resti¬
tũe. qmͣ qnͣtũ ei relictũ est. ss si ti¬
legatarii collatũ. marellus ait.

Expanded text:
testator centum ex fructibus, quos vivus legatarius perceperit, reliquerit et legatarius post tantum temporis decessisset, ut ex fructibus centum fierent, Titium centum accepturum: si post acceptum legatum confestim decessisset legataria placet non plus posse rogari quem restituere quam quantum ei relictum est. Sed si Tileg
Abbreviated transcription (Latin):
tuendi ⁊ custodiendi fundi ma¬
gis qmͣcolendi caa ꝑatum ẽẽ asi¬
nũ machinariũ legatũ uid̾i.
Item oues que stͥcorandi fumdi
ca pararent᷑. Item opulionem
si eiꝰ gñis oues curaret.¶ dem¬
ũ. s ad alul̃ usũ transductus ẽ.
ita legauit duos mulos qͥ mei
erunt cũ moriar seio hr̃s dato.
Idem nlłos mulos. s duas mulas
tinent᷑. ꝙ̃ ad̾m seruoꝵ ꝯpplłõe

Expanded text:
tuendi et custodiendi fundi magis quam colendi paratum esse: asinum machinarium legatum uideri: item oues, quae stercorandi fundi causa pararentur: item opilionem, si eius generis oues curaret. m, sed ad alium usum transductum esseita legavit: "mulos duos, qui mei erunt cum moriar, heres dato": idem nullos mulos, sed duas mulas ti
Abbreviated transcription (Latin):
Egatis suis exceptis negociatori¬
b labeo scripsit eos legato excep¬
tos uid̾i. qui p̾positi ẽent negoci¬
i exercendica. ueluti qr ad em̃¬
dũ locand̃ ꝯducendum p̃positietit
¶Cubicularios aut̃. uł obsomp¬
natores. uł eos qui piscatorib
p̾positi st̃ nõ uid̾i negotiacionis
labeonis sm̃am. ¶ Si ex officio
ad artificiũ quis trauuent. qui¬
dã recte putant legatũ extingͥ
idemeccͣrio. cũ legticarus cocꝰ
rossea factus ẽ. ¶ Sumꝰ suus
pła artificia sciat. ⁊ alii toti sega¬
ti funt. alii textores. alii lectica

Expanded text:
egatis seruis exceptis negotiatoribus Labeo scripsit eos legato exceptos uideri, qui praepositi essent negotii exercendi causa, ueluti qui ad emendum locandum conducendum praepositi essent: cubicularios autem uel obsonatores uel eos, qui piscatoribus praepositi sunt, non videri negotiationis Labeonis sententiam. Si ex officio quis ad artificium transierit, quidam recte putant legatum exstinguidem e contrario cum lecticarius cocus postea factus est. Si unus servus plura artificia sciat et alii coci legati fuerunt, alii textores, alii lectica
Abbreviated transcription (Latin):
nem catenus extendi placet que
do tincta nõ est ane applłone
tomͣtũ nõ continebr̃. si nec ea
lana ex qua quis ꝙͣ uestiment
feterit ualitudinis. uł deliciar᷑
gr̃a contra br̃. nec eadem quid
qui fomentaconis gr̾a ꝑata st̃

Expanded text:
nem eatenus extendi placet, quodo tincta non sit. Lanae appellatione tomentum non continebitur. Sed nec ea lana, ex qua quis quasi vestimentum fecerit valetudinis vel deliciarum gratia, continebitur. Ne ea quidem, quae fomentationis
Abbreviated transcription (Latin):
ut ẽstator de peciũa num̃ata sen¬
siss. ¶ Ego aut̃ illud dignũ
aĩadu̾sione existimabam cum
quis kalendanũ p̾stari alicui no¬
lu̾it utrũ ue nomina debitor
gendꝰ ẽ. an u̾o eciam poc̾̃iam si
qua ab hus exacta eidem cũ Ra¬
lendario destinata fu̾it.⁊ magis
puto q̃ ad̃m si exacte petiñe ⁊ rur¬
sus collate e̾e̾nt ꝑmutacõem no¬
minis nõ ꝓmieret fid̾i missũ

Expanded text:
ut testator de pecunia numerata sensisset. ego autem illud dignum animadversione existimabam, cum quis kalendarium praestari alicui voluerit, utrumne nomina dumtaxat gendus est an vero etiam pecuniam, si qua ab his exacta, eidem tamen kalendario destinata fuerit. et magis puto, quemadmodum, si exactae pecuniae et rursus collocatae essent, permutatio nominum non
Abbreviated transcription (Latin):
m queret᷑ agm legati qͣuatai
iuderet᷑. quidam oieuant agnũ
dũ taxat ser mensĩ ẽẽ. si u̾us
ẽ ẽe legatos ẽẽ qui minores ag¬
nis legatis agasonem mulionẽ
legato nõ contiñi .R̵̾. eos eĩ solos
meo numo hri quos pat̾fa ctum

Expanded text:
m quaereretur, agni legati quatenus viderentur, quidam aiebant agnum dumtaxat sex mensum esse: sed verius est eos legatos esse, qui minores annis legatis agasonem mulionem legato non contineri respondi: eos enim solos in eo numero haberi, quos pater fam
Abbreviated transcription (Latin):
N repeddendis legatis ¶Dem
ħ u̾ba que adicisolent. Iteinda¬
re dampnas esto ⁊ ad condicõne
⁊ ad dies legatoꝵ easdem repetẽ¬
tas referti sabmus ait.Eric̃¬

Expanded text:
n repetendis legatis haec verba quae adici solent "item dare damnas esto" et ad condiciones et ad dies legatorum easdem repetendas referri Sabinus r
Abbreviated transcription (Latin):
u̾it que ibisolent nõ uident᷑ de
ilł pecorib sensisse que yeme in
ybermis. aut mestate ĩ estiuis eẽ
solent. s de islis sensit que ꝓpetuo
ibi sunt.
ũ seianũ omne. eam quoq ꝑtẽ
debitoris. ¶ Ex hiis u̾b̾ cumte a¬
gros accende utafiet ut fllius m̃s
a seia ita relictos. si meiert̃ cum

Expanded text:
on videtur de illis pecoribus sensisse, quae hieme in hibernis aut aestate in aestivis esse solent, sed de illis sensit, quae perpetuo ibi sunt. um Seianum omne" eam quoque partdebitoris. Ex his verbis: "curate agros attendere, et ita fiet, ut filius meus a Seia ita relictos "si mei erunt cum
Abbreviated transcription (Latin):
t᷑. ¶ Si fino mio dugs sb̾stitu¬
t. ⁊ altius porcõne mhonorau¬
it tractar sol. an ex ꝑsona sua
faltidiam possit rduce̾ sb̾sti¬
tutus. qrã pupillꝰ nõ ht̃ . uł u¬
mis pupilli sb̾stitutus. ⁊ facile

Expanded text:
. Si filio suo duos substituerit et alterius portionem onerauerit, tractari solet, an ex persona sua Falcidiam possit inducere substitutus, quam pupillus non haberet uel unus pupilli substitutus. et facile
Abbreviated transcription (Latin):
t̾it euc m̃te. ne sbstitut ꝰ quic¬
ꝙͣ retineat. uł ut longe plus
g ͦ si non sufficiat pupilli hrdi¬
tat legatis cũ prĩs suffeciss. de su¬
o quadnͣte. initurũ dabit susti¬
tutus qm̃ pat̾ legauit de suo. uͨ

Expanded text:
terit euenire, ne substitutus quicquam retineat uel ut longe plus ergo, si non sufficiat pupilli hereditas legatis, cum patris suffecisset? de suo quadrante nimirum dabit substitutus, quoniam pater legauit de suo: nec
Abbreviated transcription (Latin):
lecũ. ¶Adeos qui omissacã tesfi̾
possident hr̃ditatẽ ñ ꝑun lex fai¬
cidia. s ꝑ edcm̃ p̾toris inducit᷑
potestas legis. idemq ẽ si iuiris¬
irandi ⁊ dicio remissa fit. ¶ S
⁊ si suo suo testator data lib̾tate
legau̾it. qr differutt ĩ id tp̃c quo
lib̾ futurus ẽ. It ei qui ap̃ hostes
ẽ. aut ei qͥ ñ dum natus ẽ datu sit¬
aliꝙͥ ħ lex locũ habebit. ¶Ad
mumcipiũ quoq legata ł etiã¬
s ea q̃ do̾ relinqunt᷑. lex faltidiaꝑ
tinz. ¶ Nõ solũ a ad resꝓprias
erogat᷑ defeit᷑ adhͣnc legẽ. siue
ĩ corꝑe ꝯsret .c̾co. inc̾to. ue. siue¬
ĩ pond̾e. numꝰo. mensura ue ua

Expanded text:
 qui omissa causa testamenti possident hereditatem, non pertinet lex Falcidia: sed per edictum praetoris inducitur potestas legis. Idemque est, si iurisiurandi condicio remissa sit. Sed et si seruo suo testator data libertate legauerit, quia differtur in id tempus, quo liber futurus est, item ei qui apud hostes est aut ei qui nAd municipum quoque legata uel etiam ea, quae deo relinquuntur, lex Falcidia pertinet. Non solum autem ad res proprias erogatur refertur ad hanc legem, siue in corpore constet certo incertoue siue pondere numero mensura ua
Abbreviated transcription (Latin):
hiis u̾b̾. quicumꝙͣ cuiꝰ romanꝰ
post hanc legẽ rognta testm fa¬
tiet is quͣtam cuiq ro̾mano̾ pe¬
cumã iure publico daxe legare.
hr̃ditatis eo testõ here des capi¬
ant eis qͣuib qͥd itadatũ lega¬
tũ ue erit. oam pocĩam sũ fraude
sua cape liceto. isq hr̃s qui eam
tampnatus esto. ¶Lex falcidia

Expanded text:
his uerbis: 'quicumque ciuis Romanus post hanc legem rogatam testamentum faciet, is quantam cuique ciui Romano pecuniam iure publico dare legare quartam hereditatis eo testamento heredes capiant, eis, quibus quid ita datum legatumue erit, eam pecuniam sine fraude sua capere liceto isque heres, qui eam damnatus est'.
Abbreviated transcription (Latin):
meo hr̃s extitissem. ¶ Si ĩ annos
sigulos legatũ sit ticio qr młta lego¬
ta. ⁊ condicionalia st̾ caucõmi loc
ẽ que in edicto ꝓconit᷑ qnͣto amplis
acceꝑit reddi. ¶Id ꝙ nat᷑aͣ ħrditir¬
ti debr̃. ⁊ peti quid̾ ñ pot̾. solutũ u̾o¬
euentu auge̾ patͥmoniũ aut nõ
aug̾e̾. existimat. ⁊ hereditario iu¬
re id quoq copi. iõꝙ ⁊ ĩ resfitncoe
hrditatis uentm. ¶ Si creditori de¬
bitor heres existat. ꝙuis ⁊ fusioe

Expanded text:
meo heres exstitissem. Si in annos singulos legatum sit Titio, quia multa legata et condicionalia sunt, cautioni locus est quae in edicto proponitur 'quanto amplius accipit reddi'. Id, quod natura hereditati debeuentu augere patrimonium aut non augere existimat et hereditario iure id quoque capi ideoque et in restitutionem hereditatis uenturum. Si debitor creditori heres existat, quamuis confusi
Abbreviated transcription (Latin):
st̃one coberedis ad coħrdẽ ꝑuenit
ꝓficit legatarus as eĩ siłis ẽ hr̃s
ex ꝑte pure. ex ꝑte sb̾st̾one ⁊dici¬
onc hr̃di mistituto. si ea que ab
eo legata sunt si omisit hrouate
ñ augebunt᷑ scil. si abeo nomis¬
natĩ data sirat. nõ qͣuis mͥ hr̃s e¬
rit. ¶ Si coh̾rdes mei porcõ ex hau¬
sta sĩs mea integͣ. ⁊ illam uendi¬
cau̾o. cassius ⁊ fundendas eẽ ꝑtes

Expanded text:
tione coheredis ad coheredem peruenit, proficit legatariis: is enim similis est heres ex parte pure, ex parte sub condicione heredi instituto. sed ea, quae ab eo legata sunt, si omiserit hereditatem, non augebuntur, scilicet si ab eo nominatim data sunt, non 'quisquis mihi heres erit'. Si coheredis mei portio exhausta sit, mea integra et illam uindicauero, Cassius confundendas esse partes
Abbreviated transcription (Latin):
modũ ĩ eo u̾sab̾r. aut li pp̃ repre¬
sentacõis puta ⁊ mod̾ utile ent lex
quo falcidia ĩ eo ꝯmodo locũ ħe¬
bit. ¶Si legatanus possom̾ nac¬
tus ẽ. ⁊ ñ pot̾ aduocari res ei qr
uoluntate hr̃dis errantis Mactꝰ ẽ
possõm. dabr̃ accõ heredi. ut id ꝙ
supͣ dodnͣtẽ ẽ offerat᷑. ¶ Intdum
om̃imodo nccm ẽ solid̾ solui lega¬
tario int̾poita stipusone quanti¬

Expanded text:
eo uersabitur, aut si propter repraesentationis puta commodum utile erit, lex quoque Falcidia in eo commodo locum habebit. Si legatarius possessionem nanctus est et non potest auocari ei res, quia uoluntate heredis errantis nactus est possessionem, dabitur actio heredi, ut id quod supra dodrantem est offeratur. Interdum omnimodo necessarium est solidum solui legatario interposita stipu
Abbreviated transcription (Latin):
cõne. nec ĩmerito qr ꝑtus nõ dũ e¬
ditus ho nõ reche fuisse dr̃. Idem.
uodsupra quadnͣtẽ ap̃ hr̃de̾ pot̾
tũ nõ ħonerat ħrdẽ. ueluti hĩdi¬
tas pupilli si forte sb̾stitutus sit ex¬
heredato qui pat̾ pupilli hĩs exti

Expanded text:
tio est nec immerito, quia partus nondum editus homo non recte fuisse dicitur.pra quadrantem apud heredem potest tum non onerat heredem, ueluti hereditas pupilli, si forte substitutus sit exheredato qui patri pupilli heres exsti
Abbreviated transcription (Latin):
meuie ⁊ seic legauit. ⁊ ita cauit
p̾stam aut᷑ uolo er p̾dũs ponci¬
q ams p̾diis luciams annua a¬
rundinis milia trescenta ⁊ salitis
munde. annua librarũ sĩgula
milia. quero an id legatũ defuc¬
ta legat᷑aria extinctũsit. paus.

Expanded text:
euiae et Seiae legauit et ita cauit: 'praestari autem uolo ex praediis Potitianis praediis Lutatianis annua harundinis milia trecena et salicis mundae annua librarum singula milia': quaero, an id legatum defuncta legataria exstinctum sit.Paulus
Abbreviated transcription (Latin):
R. ¶Cui dulcia legata ẽent si
ncħ aliud test̾o̾ significet. oĩa
ħ ee̾nt legata. mulsum. passil
de fructu ⁊ similes pocores. Ite n
uuas ⁊ ficus. palmas. caufricas.
rarum qd non improbo. De fũ¬
do instructo uł instro legato
s̃ ibi simplicit᷑ hic disuĩ

Expanded text:
. Cui dulcia legata essent, si nihil aliud testamento significetur, omnia haec esse legata: mulsum passum defr‹u›tum et similes potiones, item uuas ficos palmas caricas. rarii: quod non improbo. DE INSTRUCTO UEL INSTRUMENTO S
Abbreviated transcription (Latin):
taleim ĩc̾am fid̾i ꝯmissi deduc¬
tum udi placuit. quał fu̾at
legatus. s mediz temꝑis aug¬
menta fetiũ ⁊ ꝑtuũ. Idẽ detͥ¬
menta fataliũ fid̾imisso ⁊ ti¬
to predia consobrine suc dari
uoluit. ⁊ quosdam ẜuos p̾dio¬

Expanded text:
talem in causam fideicommissi deductum uideri placuit, qualis fuerat legatus, sed medii temporis augmenta fetuum et partuum, item detrimenta fatalium fideicommisso contita praedia consobrinae suae dari uoluit et quosdam
Abbreviated transcription (Latin):
fundꝰ legatus ẽ siuem
sfructiis duolegata intlłigunt᷑.
sundo cum instrõ legato ⁊ alie¬
nato instrm̃ ñ uendicabr̃ exsm̃i
Um p̃rpluribi filus hrdib scͥpͥ¬
tis duob ꝑcepc̃onem bonorũ
turos legatarios placuit dotͣit
p̃dior que greco uocabulo eu¬
legant᷑ legatario ñ prant᷑.¬

Expanded text:
fundus legatus est siue instructus, duo legata intelleguntur. Fundo cum instrumento legato et alienato instrumentum non uindicabium pater pluribus filiis heredibus scriptis duobus praeceptionem bonorum turos legatarios placuit. Dotes praediorum, quae Graeco uocabulo ἐνlegantur, legatario non pra
Abbreviated transcription (Latin):
qnolegato ca demũ uasa sequat
que ita diffusa sunt. ut ñ ad ꝑpe¬
tuũ usrm uasa reseruarent᷑. ue¬
luti amphore ⁊ cadi. E Rocisł.¬
torisalm̃ putat ẽẽ ubor. alium
cetũ dolia inuasis uinarus nõ
cẽnt. gͦ ⁊ si dolia inuasis uma¬

Expanded text:
no legato ea demum vasa sequuntur, quae ita diffusa sunt, ut non ad perpetuum usum vasa reservarentur, veluti amphorae et cadi. Proctoris alium putat esse, uerborum alium: ceterum dolia in uasis uinariis non essent. ego et si dolia in uasis uina
Abbreviated transcription (Latin):
nũ legatũ ẽẽt. excepto uio. õe
penũ ad aliũ legatatiũ p̃tmetit.
¶Si .c. amphore quas tͥ uelles le
gate sint. ex test̾o agendo cõse¬
qui potes. ut degustare tͥ liceat
aut qnͣti int̾fu̾it lic̾e tͥ degusta¬
re ad exibend̾ ag̾e potes. IIp̃.¬

Expanded text:
um esset, excepto uino omne penum ad alium legatarium pertinebit. Si centum amphorae quas uelles tibi legatae sint, ex testamento agendo consequi potes, ut degustare tibi liceat: aut, quanti interfuerit licere tibi degustare, ad exhibendum agere potes.
Abbreviated transcription (Latin):
sciphor cã forte.uł spetuli. ¶ Si
qr credibłe c̃ m̃temtestanus eã
amphoras. ⁊ sic inquit loqui mͤ
hre uos amphoras mille ad mẽ¬
surã iunireferentes. ¶In dolus
nĩ puto u̾m. ut uino legato ⁊ do¬
lca deu̾ant᷑. maxime si dep̾ssa
ĩ cesla uinaria fu̾int. aut st̃ ea q̃¬

Expanded text:
rte uel speculi, sed quia credibile est mentem testantis eam amphoras: et sic, inquit, loquimur habere nos amphoras mille, ad mensuram uini referentes. in doliis non puto uerum, ut uino legato et dolia debeantur, maxime si depressa in cella uinaria fu
Abbreviated transcription (Latin):
x eouiuo ꝙ ĩ illo fundo nasc̾e¬
t᷑ hr̃s mñs amphoras .x. quot an¬
nis ĩ annos sigulos dato quo ã
no ñ fuiss natũ ex sr̾ĩori anno
eiꝰ fundi eum nũm amphora¬
rũ hrdem dat᷑us m sabmꝰ existi¬

Expanded text:
x eo uino quod in illo fundo nascetur, heres meus amphoras decem quotannis in annos singulos dato.' quo anno natum non fuisset, ex superiore anno eius fundi eum numerum amphorarum heredem daturum Sabinus existi
Abbreviated transcription (Latin):
de hoc sensit. c̾te tͥtitin ꝙ ĩ qui¬
brdan ꝓuincus ꝙ ex tͥtico. uł
ex ordeo. uł ex pane conficit᷑ ñ
ditͣu. simili modo nec cauium
lia mens testantis fuit. ħ ne ml¬
li plane .i. dultissimsi uinũ ꝯti¬
nebr. ⁊ passimnisi ꝯtraria mens

Expanded text:
de hoc sensit. certe zythum, quod in quibusdam prouinciis ex tritico uel ex hordeo uel ex pane conficitur, bitur: simili modo nec camum nalia mens testantis fuit. oenomeli plane id est dulcissimum uinum continebitur: et passum, nisi contraria sit
Abbreviated transcription (Latin):
ditate sunt legatarnũ. siue
fid̾imissariũ p̾tor leg̾ator ser¬
uandor cã mittit. Abeo.¬
Ue legatoꝵ ẜuandor ca ĩ boĩs
ẽ. ĩ cã uescendi demimiet.¬
¶ Si tiłia neptis. uł ꝓneptis ux¬
or uc ẽẽt . nec nupta sit n ͨ suũ
br̃s quo painꝰ res ĩ ca ħĩditari¬
a maneat. nõ pot̾it ĩ possom
ear legatariꝰ mitti. ucluti si
lccũ religiosũ fec̾it. aut quid
publice ꝯsecrau̾it. ꝑmissu .s.¬

Expanded text:
ereditate sunt, legatarium siue fideicommissarium praetor legatorum seruandorum causa mittit. um seruandorum causa in bonis est, in causa uescendi deminuet, si filia neptis proneptis uxorue esset nec nupta sit nec suum heres, quo minus res in causa hereditaria maneant, non p‹o›terit in possessionem earum legatarius mitti, ueluti ‹si› locum religiosum fecerit aut quid publice consecrauerit permiss‹u› s
Abbreviated transcription (Latin):
dem ĩstituisse ⁊ rogasse eã. ut si
sñ lib̾is decessiss ħrditatẽ ticio
restitu̾et. eamq dotẽ marito
dedisse c̾te qnͣtitatis. mox de¬
cedens sñ lib̾is h̾rdem ĩ stimuisse
mantũ suũ. ⁊ queret᷑ an dos de¬
trabi possit. dixi nõ posse dici
meũ si õem fid̾i missi factam
ꝙ ⁊ młris pudicicie. ⁊ prĩs uoto
⁊ gruebat. qr᷑ dicend̾ ẽ dotẽ de¬
ced̾e. ac si ꝙ suꝑfuiss rogatu
eẽt restitu̾e. ꝙ si tantos fructꝰ
ex ħrditate młr ꝑceꝑit. ut inde
pot̾it dotisatisfi dicend̾ ẽ pociꝰ
fructib hoc expensũ ferendũ.
ꝙͣ fid̾iomissoait. ut rreblłiano
locus ee. nõ sufficit de ħ̾rditate¬
hrdem rogatum eẽ. s qiͣ hr̃dem¬

Expanded text:
dem instituisse et rogasse eam, ut, si sine liberis decessisset, hereditatem Titio restitueret, ‹ea›que dotem marito dedisse certae quantitatis, mox decedens sine liberis heredem instituisse maritum suum, et quaereretur, an dos detrahi possit, dixi non posse dici in euersionem fideicommissi factum patris uoto congruebat. quare dicendum est dotem decedere, ac si quod superfuisset rogata esset restituere. quod si tantos fructus ex hereditate mulier percepit, ut inde poterit doti satisfieri, dicendum est potius fructibus hoc expensum ferendum quam fideicommisso. ‹U›t Trebelliano locus esset, non sufficit de hereditate rogatum e
Abbreviated transcription (Latin):
nid̃i.. utͥsq solutũ nõ ẽ dubitã¬
d̾ cogi posse hr̃dem institutũ ad¬
ire ⁊ restitu̾e hr̃ditatem ẜius si¬
ue directa. sinc fid̾nmissana li¬
b̾tas ei data fuiss. cum asꝑnari
hrs nõ deb̾et ꝑͣm cogentis. ht̃ eĩ
hic qr aditum. ut qͥ nõ dũ pet̾e
fid̃iomissatiã lib̾tatem possit.
n᷑ directã s̃ uendicare pp̃ spem
ti die fid̾iꝯ missũsit deducta qͣr¬
ta restituet. fructus eĩ qͥ ꝑcepti
sunt negłia p̾sentis nõ nidicio
defuncti ꝑcepti nõ uident᷑. alia

Expanded text:
 utrisque solutum. Non est dubitatum cogi posse heredem institutum adire et restituere hereditatem seruis, siue directa siue fideicommissaria libertas eis data fuisset, cum aspernari heres non deberet personam cogentis: habet enim hic quoque aditum, ut, qui nondum petere fideicommissariam libertatem possit nec directam sibi uindicti die fidei commissum sit, deducta quarta restituet: fructus enim qui percepti sunt neglegentia petentis, non iudicio defuncti percepti uidentur. alia
Abbreviated transcription (Latin):
filus unio pre. decessisse. quere¬
bat᷑. an is qui suꝑ erat exfilus
ꝑtem frat suo restituta pet̾e pos¬
sit quasi pͥ mature datã. sceuo
tas quidã lacedemomꝰ uirp̾toriꝰ
tũ filus suis abuxore diuorcio se¬
ꝑata. si morte prĩs sui uiris fuiss¬
diuũ maritũ refert fid̾n. eis pres

Expanded text:
filiis uiuo patre decessisse: quaerebatur, an is, qui supererat ex filiis, partem fratri suo restitutam petere possit quasi praemature datam. Scaeuoldas quidam Lacedaemonius uir praetorius, cum filiis suis ab uxore diuortio separata, si morte patri‹s› sui iuris fuisdiuum Marcum refert fideicommis
Abbreviated transcription (Latin):
adiectũ ꝓ dote ẽẽ legatũ. hoc tñ
aĩo relictũ adhuc eius ẽẽ ⁊dicõ
dotis gͥ ascͥptum ẽ restitu̾e nõ
coget᷑. nͥ eatemis quatenꝰ dixi¬
mus restitu̾e. ⁊ iõ hr̃s instituta
rogataq qnͣtitatem hrditanis
restitu̾e. id demũ restituet qd̾
qnͣtitatẽ dotis excedit. idq ꝙ ex
representatõnis ⁊ modo sentit.
nam ⁊ si quis cũ anii sua dote
accepiss filiũ suũ ħrdem ĩstitu̾

Expanded text:
adiectum pro dote esse legatum, hoc tamen animo relictum, adhuc eius esse condicidotis ‹e›i adscriptum est restituere, non cogetur nisi eatenus, quatenus diximus, restituere: et ideo heres instituta rogataque quantitatem hereditatis restituere id demum restituet, quod quantitatem dotis excedit idque quod ex repraesentationis commodo sentit. nam et si quis, cum a nuru dotem accepisset, filium suum heredem
Abbreviated transcription (Latin):
plinas. modus aut̃ si qd̾ p̾tor ar¬
bitiatus est. is seruari debet quẽ
p̾tor statuit. si u̾o p̾tor nõ est ad¬
itus ꝓ modo facultatũ pupilli de
arbitͥo iudicis estimari nec enĩ
ꝑ mittendũ est tutori trã repura¬
re qnͣtũ dedit. si plus equo dedit
ħ amplius ⁊ si p̾tor mod̾ almm̃tis
statuit u̾mptũ ultra uires facul¬
catũ est qd̾ decretũ ẽ nec sugges¬
sit p̾etori de statu facultatũ. nõ
suggessiss. aut dinu̾ent᷑ ĩã
decreta. aut nõ tanta decern̾ en¬
t᷑. ¶ Set si pat̾ statuit alim̃¬
ca lib̾is. quos hr̃des scͥpserit ea p̾s¬
tandatutor reputare pot̾it rsi

Expanded text:
plinas.Modus autem, si quidem praetor arplinas.Modus autem, si quidem praetor arbitratus est, is seruari debet, quem praetor statuit: si uero praetor non est aditus, pro modo facultatium pupilli debet arbitrio iudicis aestimari: nec enim permittendum est tutori tantum reputare quantum dedit, si plus aequo dedit. Hoc amplius et si praetor modum alimentis statuit, verumtamen ultra vires facultatium est quod decretum est nec suggessit praetori de statu facultatium, non si suggessisset, aut minuerentur iam decreta aut non tanta decernerentur. Sed si pater statuit alimenta liberis quos heredes scripserit, ea praestando tutor reputare poterit, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
sit ⁊ nõ mĩqmͣ q uoluntate pris
recedit p̾tor.¶ Semq cũ qui¬
d testo suo cauiss ut filuis ap̃ in¬
Repserũt pͥtorẽ estimare deb̾e. psẽ
g̾e p̃̾torem o. ut sñ ulla maligna
sispicõne alat᷑ ꝑtus ⁊ educeturͤ
¶Qmuis aͥ p̾cor recusantẽ apd̾
se educari nõ polliteat᷑ se coactu¬
rũ. attũ qͥonis est andebeat ⁊̃ m
uitũ cogere. ut puta lib̾tũ ꝑentem
uł quem alium de affinib ꝯgnatis¬
ue. ⁊ mag̾ est ut int̾dũ id debeat
fat̾e. e̾te nõ maledicet᷑ se legata¬
ruis. uł hr̃s educacõem retuset tes¬
tam̃to sibi ĩ uĩctam denegari eiac¬
cõnes debͥe exemplo tutoris testo da¬
ti qd̾ ita demũ placuit. si idc̾co sit
relictũ. cet̾insi eet relicturꝰ ⁊̃ sie¬
ducacõem recusaturũ eẽt sciret.
nõ denegabr̃ ei accõ. ⁊ ita diuus
sei̾uis sepissime statuit. Tem.
ꝯgrint reputacõnes tutoris ñ i¬
ꝓba ᷑ admitt̾e ut puta si dicat mi¬
pendisse ĩ alim̃ta pupilli uł disci¬

Expanded text:
sit: et nonnumquam a voluntate patris recedit praetor. denique cum quidam testamento suo cavisset, ut filius apud surgere praetorem oportet, ut sine ulla maligna suspicione alatur partus et educetur. Quamvis autem praetor recusantem apud se educari non polliceatur se coacturum, attamen quaestionis est, an debeat etiam invitum cogere, ut puta libertum, parentem vel quem alium de adfinibus cognatisve. et magis est, ut interdum debeat id facere. Certe non male dicetur, si legatarius vel heres educationem recuset testamento sibi iniunctam, denegari ei actiones debere exemplo tutoris testamento dati: quod ita demum placuit, si idcirco sit relictum: ceterum si esset relicturus, etiamsi educationem recusaturum sciret, non denegabitur ei actio, et ita divus Severus saepissime statuit. Idem congruit reputationes tutoris non improbas admittere, ut puta si dicat impendisse in alim
Abbreviated transcription (Latin):
atem hñt ex qua te ipi nomen
ceꝑunt. itaq applłant᷑ tutores qͣ¬
si tuitores atq defensores. si cut e¬
ditu dicunt᷑: quiedes tuentuꝵ.¬
¶utꝰ tutor dari nõ pot̾. arñ aue¬
toritatem p̃bere nõ potest. ¶S¬
dum nõ posse dari tutorem płiq¬

Expanded text:
statem habent, exque re ipsa nomen ceperunt: itaque appellantur tutores quasi tui‹t›ores atque defensores, sicut aeditui dicuntur qui aedes tuentur.Mutus tutor dari non potest, quoniam auctoritatem praebere non potest.Surdum non posse dari tutorem p
Abbreviated transcription (Latin):
pollicet᷑. si ꝑ eum modo factum sit
ut in possõn ꝑ calumpiam ueni¬
ret. ¶Competit aut̃ hec accioe
cuiꝰ int̾fuit in possoe̾m missam nõ
ee. ut puta uł coħrdi spanti ꝑtũ
uł ei qui sb̃stitutꝰ fuit. uł qui ab
intestato si ꝑtus nõ fuiss succedẽ
potuit. ¶ Int̾ee aut̾ indet᷑ pͥmũ
de alim̃tĩ que in uẽtrẽ suc̃ eroga
si res calumpiriacaret: ncħ p̾sta¬
bit młr quasi sñ c̾a alita est.¬
¶ Sub p̾textu uentͥs nõ mĩqmͣ

Expanded text:
pollicetur, si modo per eum factum sit, ut in possessionem per calumniam ueniret.Competit autem haec actio ei, cuius interfuit in possessionem missam non esse: ut puta uel coheredi speranti partum, uel ‹si› qui substitutus fuit, uel qui ab intestato, si partus non fuisset, succedere potuit.Interesse autem uidetur primum de alimentis, quae in uentrem sunt erogatsi res calumnia caret, nihil praestabit mulier, qua‹e› sine causa alta est sub praetextu uentris.Nonnumquam
Abbreviated transcription (Latin):
natu dare. set ego quidẽ ꝓbo in
ꝯcubina adimendũ ei ꝯtubiu
si patronũ inuitũ deferat quippe
cũ bonestius sit patro lib̾tam
as in concubinatu hr̃e posse sã
metu cͥminis ĩ qua stuprũ ñ cõ¬
mittit᷑. ¶ Qui aut̃ dampna¬
cã adult̾ii in cõcubinatu hũit.
nõ puto lege uilia de adult̾uis te¬
m̾. qmͣuis si uxorẽ eã duxiss teñ¬
etur. ¶Si qua in patronifuit ⁊.¬
in nepotis . uł. ꝯͣ. nõ puto eã rec¬
te facere quippe nepharia ẽ hiꝰ¬

Expanded text:
natum dare? ego quidem probo in concubina adimendum ei conubium, si patronum inuitum deserat, quippe cum honestius sit patrono libertas in concubinatu habere posse sine metu criminis, in quas stuprum non committitur.Qui autem damnatam adulterii in concubinatu habuit, non puto lege Iulia de adulteriis teneri, quamuis, si uxorem eam duxisset, teneretur.Si qua in patroni fuit coin nepotis, uel contra, non puto eam recte facere, quia prop‹e› nefaria est h
Abbreviated transcription (Latin):
adeundo ħrditatem. institutus
hr̃di suo locupletorem ħrditatẽ
suã relinqu̾et. set ⁊ hoc imputa¬
in ħr̃ditate. dum hic ⁊tempłone
uentͥs nõ actigit ħrditatẽ dẽ¬
I sb̾stitutꝰ uentͥs manente młre
in possõne decesserit. hr̃s eius cad
accone p̾ciũ ħrditatis a młre exi¬
get. set an decedant legata cet̾a¬
q bon̾a hr̃ditatis uidendũ ẽ ⁊ mͥ
uir ᷑ posse dici legatarios pociꝰ cũ
młre usuros hac accõe qr iporũ ĩ¬
t̾fuit adir ħr̃ditatẽ lib̾tati pla¬
ne sb̃uemendũ erit adu̾sus eum
qui pp̃ hr̃ditatẽ hac accõe egit
.s. ut fid̾i miissarios cogat᷑ hus¬

Expanded text:
adeundo hereditatem institutus heredi suo locupletiorem hereditatem suam relinqueret. sed et hoc imputain hereditate, dum hic contemplatione uentris non attigit hereditatei substitutus manente muliere in possessione decesserit, heres eius eadem actione pretium hereditatis a muliere exiget. Sed an decedant legata ceteraque onera hereditatis, uidendum. et mihi uidetur posse dici legatarios potius cum muliere usuros hac actione, quia et ipsorum interfuit adiri hereditatem. Libertat‹i› plane subueniendum erit aduersus eum, qui propter hereditatem hac actione egit, scilicet ut fideicommissarias cogatu
Abbreviated transcription (Latin):
iu hrditatẽ restitu̾ent. satiser̃
uł unũcogiadire. hoc eĩ facto
⁊̃ is qui patris hrditatẽ ñ adi¬
it fili hrditatẽ adire ⁊ restitũe
coget᷑. ¶Quociẽs filiꝰ eman¬
cipatꝰ bonor possõnũ ⁊ͣ tabu

Expanded text:
lii hereditatem restituerent, satis erit vel unum cogi adire: hoc enim facto etiam is, qui patris hereditatem non adit, filii hereditatem adire et restituere cogetur. Quotiens filius emancipatus bonorum pos