comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cũ ab illo bono immutabili deficit: qͥo magis ei¬
placere debuit quã ipse sibi.S pontaneus aut̃. ẽ.
iste defectꝰ. Qm̃ si uoluntas in amore suꝑioris
immutabilis boni aqͦ illus trabat᷑ ut uideret
& accendebatur ut amaret stabilis maneret:
ñ inde ad sibi placendũ conuerteret᷑ ut ex hoc
tenebrasceret atq frigesceret. ut uel illa credet
uerũ dixisse serpentẽ. uel ille dĩ mandato uxo¬
ris p̃poneret uoluntatẽ. putaretq se uenialit̃¬
trangressorẽ.eẽ. p̃cepti. siuitȩ sociã ñ desereret
etiã in societate peccati. Non malũ gͦ opus factũ
.ẽ id ẽ. illa transgressio. ut cibo ꝓhibito uescerent᷑.¬
enĩ fieret ille fructꝰ malus nisi arbore mala:
Vt aut̃ eẽt arbor mala contͣ naturã factũ ÷ qͥa
nisi uitio uoluntatis qͦd contͣ naturã ẽ. ñ utiq
fieret. Sed & uitio de pͣuari nisi ex nichilo fac¬
ta natura: ñ posset : ac ꝑ hoc ut natura sit ex
ut om̃ino nichil. ẽẽt: s inclinatꝰ ad se ipsũ minꝰ

Expanded text:
cum ab illo bono immutabili deficit, quod ei magis placere debuit, quam ipse sibi. Spontaneus autem est ille defectus: quoniam si voluntas in amore superioris immutabilis boni, a quo illustrabatur ut videret, et accendebatur ut amaret, stabilis permaneret; non inde ad sibi placendum averteretur, et ex hoc tenebresceret, aut frigesceret, ut vel illa crederet verum dixisse serpentem, vel ille Dei mandato uxoris ptransgressorem esse praecepti, si uitae suae sociam non desereret etiam in societate peccati. Non ergo malum opus factum est, id est illa transgressio ut cibo prohibito uescerentenim fieret ille fructus malus nisi ab arbore mala. Ut autem esset arbor mala, centra naturam factum est, quia nisi uitio uoluntatis, quod contra naturam est, non utique fieret. Sed uitio deprauari nisi ex nihilo facta natura non posset. Ac per hoc ut natura sit, ex ut
Abbreviated transcription (Latin):
dictũ. Multiplicabis in anima mea uirtutẽ. Q
id qđ in genesi seqͥt᷑. & implete t̾rã. & domina¬
mini eiꝰ. terrã in telligunt carnẽ: quã p̃sentia
sua implet anima : ẽiꝰq maxime cdñatur cũ in
uirtute multiplicat᷑: carnales aut̃ foetꝰ sine
libidine quȩ pꝰ peccatũ ex orta. inspecta. con¬
fusa. uelata .ẽ. nec tunc nasci potuis se sic̃ neq
nunc possunt. nec in para dr̃so futuros fuisse
sed foris. sic̃ & factũ .ẽ. Nã pꝰea quã inde dimissi
sunt ad gignendos filios coier̃ : eosq genuer̃.¬
Nos aut̃ nullo mͦ dubitamꝰ scđm benedictionẽ
dĩ crescere & multiplicari & implere t̾rã donũ
.eẽ. nuptiarũ : quas ds̃ ante peccatũ hominis
abinitio constituit creando masculũ & femi¬
nã. Qui sexus euidens utiq in carne. ẽ. Huic qͥp¬
pe oꝑidĩ etiã benedictio ipsa secuta. ẽ. Nã cum
scriptura dixisset masculũ & feminã fecit eos

Expanded text:
dictum: Multiplicabis me in anima mea in uirtute, ut dictum: Multiplicabis me in anima mea in uirtute, ut id, quod in genesi sequitur: Et inplete terram et dominamini eius, terram intellegant carnem, quam praesentia sua inplet anima eiusque maxime dominatur, cum in uirtute multiplicatur; carnales autem fetus sine libidine, quae post peccatum exorta inspecta, confusa uelata est, nec tunc nasci potuisse, sicut neque nunc possunt, nec in paradiso futuros fuisse, sed foris, sicut et factum est. Nam postea quam inde dimissi sunt, ad gignendos filios coierunt eosque genuerunDei crescere et multiplicari et inplere terram donum esse nuptiarum, quas Deus ante peccatum hominis ab initio constituit, creando masculum et feminam, qui sexus euidens utique in carne est. Huic quippe operi Dei etiam benedictio ipsa subiuncta est. Nam cum scriptura dixisset: Masculum et feminam fecit eos,
Abbreviated transcription (Latin):
ex om̃i parte seruiebat. sensit. at tendit. erubuit.
oꝑuit. Illa uͦ benedictio nuptiarũ ut coniunea
crescerent & multiplicarent᷑ & implerent t̃rã
quã uis & indelinquentib manserit. tam̃ ante¬
quã delinquerent data. ẽ : ut cognosceret᷑ ꝓcrea¬
tio filioꝵ ad głam cõnubii ñ ad pęnã ꝑtinere pec¬
cati. Sed nunc homines ꝓfecto illius quȩ in para¬
drso fuit felicitatis ignari nisi ꝑ hoc qđ ex ꝑti s̃
id.ẽ. ꝑ libidinẽ de qua uidemꝰ etiã ipsã hones¬
tatẽ erubescere nuptiarũ ñ potuisse gignifi¬
lios opinant᷑ : alii scripturas diuinas ubilegit᷑
post peccatũ puduisse nuditatis & pudenda
.eẽ. contecta ꝓrsus ñ accipientes. sed in fidelit̃
irridentes : alii uero quã uis ea accipiant & ho¬
norent. illud tam̃ qđ dictũ. ẽ. crescite & multi¬
plicamini ñ scđm carnalẽ foecunditatẽ uolunt
in telligi. quia & scđm animã legit᷑ tale aliqͥd

Expanded text:
ex omni parte seruiebat, sensit adtendit, erubuit ex omni parte seruiebat, sensit adtendit, erubuit ciuitate. Illa uero benedictio nuptiarum, ut coniugati crescerent et multiplicarentur et inplerent terram, quamuis et in delinquentibus manserit, tamen antequam delinquerent data est, ut cognosceretur procreationem filiorum ad gloriam conubii. non ad poenam pertinere peccati. Sed nunc homines, profecto illius quae in paradiso fuit felicitatis ignari, nisi per hoc, quod experti sunt, id est per libidinem, de qua uidemus etiam ipsam honestatem erubescere nuptiarulios opinantur: alii Scripturas divinas, ubi legitur post peccatum puduisse nuditatis, et pudenda esse contecta, prorsus non accipientes, sed infideliter irridentes; alii vero quamvis eas accipiant et honorent, illud tamen quod dictum est, Crescite, et multiplicamini, non secundum carnalem fecunditatem volunt intelligi; quia et secundum animam legitur tale aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
dinis humanã sine ulla dubitatione naturã :¬
& merito pudet. In eiꝰ quippe in obȩdientia quȩ
genitalia corporis menbra solis suis motib sub¬
didit & potestati uoluntatis eripuit satis osten¬
dit᷑ qͥd sit hominis illi pͥmȩ in obȩdientiȩ retri¬
butũ. Qͦd in ea maxnme parte opor tuit appa¬
rere qua generat᷑ ipsa natura quȩ in illo pͥmo
& magno indeterius. ẽ. mutata peccato: a cuiꝰ
nexii nullus eruit᷑.: nisi io qͦd cũ om̃s in uno eẽnt
incõmunẽ ꝑnitiẽ ꝑpetratũ ÷ & dĩ iustitia uin¬
dicatũ. ẽ. dĩ gr̃a in singulis ex piet᷑. Absit itaq¬
ut credamꝰ illos coniuges in para dr̃so constitutos
ꝑhanc libidinẽ de qͣ erubescendo eadẽ m̃bra texer̃
impleturos fuisse qđ in sua benedictione ds̃ dix̃.
Crescite & multiplicamini: & replete t̾rã. Post pec¬
catũ qͥppe orta . ẽ. haec libido : post peccatũ ea
natura ñ impudens amissa potestate cui corpus

Expanded text:
dinis humanam sine ulla dubitatione naturam, edinis humanam sine ulla dubitatione naturam, et merito pudet. In eius quippe inoboedientia, quae genitalia corporis membra solis suis motibus subdidit et potestati uoluntatis eripuit, satis ostenditur, quid sit hominis illi primae inoboedientiae retributum; quod in ea parte maxime oportuit apparere, qua generatur ipsa natura, quae illo primo et magno in deterius est mutata peccato; a cuius nexu nullus eruitur, nisi id quod, cum omnes in uno essent, in communem perniciem perpetratum est et Dei iustitia uindicatum, Dei gratia in singulis expietur. CAPUT ut credamus illos coniuges in paradiso constitutos per hanc libidinem, de qua erubescendo eadem membra texerunt, inpleturos fuisse quod in sua benedictione Deus dixit: Crescite et multiplicamini et replete terram. Post peccatum quippe orta est haec libido; post peccatum eam natura non inpudens amissa potestate, cui corpus
Abbreviated transcription (Latin):
głabundũ fecisse diogenẽ. ita putantẽ sectã
suã nobiliorẽ futurã si in hominũ memoria
in signior eius impudentia figeret᷑: post ea tam̃
aernicis fieri cessatũ. ẽ. plusq ualuit pudor
ut erubescerent homines hominib. quã error
ut homines canib eẽ similes affectarent. Unde
& illũ uel illos qͥ hoc fecisse referunt᷑ potius
arbitror concũbentiũ motꝰ dedisse oculis homi¬
nũ nescientiũ quid sub pallio tegeret᷑ : quã huma¬
no p̃m̃te conspectu potuisse illã ꝑ agi uoluntatẽ.
Ubi enĩ phrlosophi ñ erubescebant iudi se uelle
concũb̾e ibi libido ipsa erubesceret surgere. &
nunc uidemꝰ ad huc. eẽ. phylosophos er̃nicos.
Hi enĩ sunt qͥñ solũ amiciunt᷑ pallio: uerũ etiã
clauẽ fer̃. Nemo tam̃ eoꝵ hoc audet facere. Qͦd
si aliqͥ ausi eẽnt: ñ dicã ietib lapidantiũ. certe
conspuentiũ saliuis obruerent᷑. Pud et gͥ huiꝰ libi¬

Expanded text:
gloriabundum fecisse Diogenem, ita putantem sectam gloriabundum fecisse Diogenem, ita putantem sectam suam nobiliorem futuram, si in hominum memoria insignior eius inpudentia figeretur, postea tamen a Cynicis fieri cessatum est, plusque ualuit pudor, ut erubescerent homines hominibus, quam error, ut homines canibus esse similes adfectarent. Unde et illum uel illos, qui hoc fecisse referuntur, potius arbitror concumbentium motus dedisse oculis hominum nescientium quid sub pallio gereretur, quam humano premente conspectu potuisse illam peragi uoluptatem. Ibi enim philosophi non erubescebant uideri se uelle concumbere, ubi libido ipsa erubesceret surgere. Et nunc uidemus adhuc esse philosophos Cynicos; hi enim sunt, qui non solum amiciuntur pallio, uerum etiam clauam ferunt; nemo tamen eorum audet hoc facere, quod si aliqui ausi essent, ut non dicam ictibus lapidantium, certe conspuentium saliuis obruerentur. Pudet igitur huius libi
Abbreviated transcription (Latin):
usu eoꝵ om̃ino dõmat᷑ : nã qͥsqͥs uerbũ emittit
iratꝰ uel etiã quẽquã ꝑcutit: ñ posset hoc fa¬
cere¬
eadẽ uoluntate. At uͦ genitales corporis partes
ita libido suo uiri qͦdã mͦ mancipauit. ut moueri
ñ ualeant si ipsa defuerit. & nisi ipsa uel ultro
uel excitata surrexerit. Hoc. ẽ. qđ pudet÷ hoc
.ẽ. qđ in tuentiũ oculos erubescendo deuitat:
magisq fert homo ex pectantiũ multitudinẽ qͣndo
iniuste irascit̾ homini. quã imiꝰ aspectũ. & qͣndo
hoc ẽ. ernici ñ uider̃. ꝓferentes contͣ humanã
uerecundiã qͥd aliud quã caninã hoc. ẽ. immun¬
dã impudentẽq sententĩã: ut scilicet qm̃ iustũ
.ẽ. qđ fit inuxore palã ñ pudeat id agere. nec
in uico aut in platea qualibet coniugalẽ concu¬
bitũ deuitare. Uicit tam̃ pudor naturalis opi¬
nionẽ huiꝰ erroris. Nã si ꝑhibent hoc aliqͣndo

Expanded text:
usu eorum omnino dominatur? Nam quisquis uerbum emittit usu eorum omnino dominatur? Nam quisquis uerbum emittit iratus uel etiam quemquam percutit, non posset hoc faceret, mouentur eadem uoluntate. At uero genitales corporis partes ita libido suo iuri quodam modo mancipauit, ut moueri non ualeant, si ipsa defuerit et nisi ipsa uel ultro uel excitata surrexerit. Hoc est quod pudet, hoc est quod intuentium oculos erubescendo deuitat; magisque fert homo spectantium multitudinem, quando iniuste irascitur homini, quam uel unius aspectum et quando hoc est Cynici, non uiderunt, proferentes contra humanam uerecundiam quid aliud quam caninam, hoc est inmundam inpudentemque sententiam? ut scilicet, quoniam iustum est quod fit in uxore, palam non pudeat id agere nec in uico aut platea qualibet coniugalem concubitum deuitare. Vicit tamen pudor naturalis opinionem huius erroris. Nam etsi perhibent, hoc aliquando
Abbreviated transcription (Latin):
b ad quas miuste mouent᷑ mens cõpescendo
& cohibendo refrenet ac reuocet: atq ad ea
ꝑmittat quȩ sapientiȩ lege concessa st̃ sic̃
trã exercendã iustã cohertionẽ. sntͭ libidi¬
nẽ ad ꝓpagandȩ ꝓlis officiũ. Hae in quã par¬
tes in para drso ante peccatũ uitiosȩ ñ erant.
Non enĩ contͣ rectã uoluntatẽ ad aliqͥd moue¬
bantur : unde necesse. ẽẽt. eas rationis tanquã
frenis regentib abstinere. Nã qͦd nunc ita mo
lius alias difficilius tam̃ cohibendo & repug¬
nando modificant᷑ : ñ .ẽ. utiq sanitas ex natu¬
ra s languor exculpa. Qđ aut̃ irȩ oꝑa alia¬
rũq affectionũ in qͥbq dictis atq factis ñ
sic abscondit uerecundia ut oꝑa libidinis qͥe
fuint genitalib menbris qͥd causȩ .ẽ. nisi qr
in cȩteris m̃bris corporis ñ ipsȩ affectiones.
sed cũ eis consenserint uoluntas mouet In

Expanded text:
bus, ad quas iniuste mouentur, mens conpescendo bus, ad quas iniuste mouentur, mens conpescendo et cohibendo refrenet ac reuocet adque ad ea permittat, quae sapientiae lege concessa sunt sicut iram ad exercendam iustam cohercitionem, sicut libidinem ad propagandae prolis officium — hae, inquam, partes in paradiso ante peccatum uitiosae non erant. Non enim contra rectam uoluntatem ad aliquid mouebantur, unde necesse esset eas rationis tamquam frenis regentibus abstinere. Nam quod nunc ita moulius, alias difficilius, tamen cohibendo et repugnando modificantur, non est utique sanitas ex natura, sed languor ex culpa. Quod autem irae opera aliarumque adfectionum in quibusque dictis adque factis non sic abscondit uerecundia, ut opera libidinis, quae fiunt genitalibus membris, quid causae est, nisi quia in ceteris membra corporis non ipsae adfectiones, sed, cum eis consenserit, uoluntas mouet, quae in
Abbreviated transcription (Latin):
tur uxores: & tam̃ cũ agit᷑ unde filii nascant᷑ x
nec ipsi filii si qͥ inde iã nati sunt testes fieri
ꝑmittunt᷑. Sic eñi hoc recte factũ ad sui noti¬
tiã lucẽ appetit animoꝵ : ut tam̃ refugiat
oculoꝵ. Unde hoc nisi qͥa sic gerit᷑ qͦd deceat
ex natura: ut etiã qđ pudeat᷑ comitet᷑ ex pena :¬
Hinc ẽ. qđ & ipsi phylosophi qͥ ueritati ꝓpius
accesser. irã atq libidinẽ uitiosas animi par¬
tes cͤonfessi sunt eo qđ turbide atq in ordi¬
nate mouerent᷑ ad ea etiã quȩ sapientia ꝑpe¬
trari uetat. ac ꝑ hoc opus hab̾e moderatrice
mente atq ratione: quã partẽ animi terciã
uelut in arce quadã ad istas ꝑhibent regen¬
das collocatã : ut illa imꝑante istis seruientib
possit in homine iustitia ex om̃i animi parte
seruari. Has gͥ partes qͣs & in homine sapiente
ac tẽꝑante fatent᷑. eẽ. uitiosas. ut eas ab his re¬

Expanded text:
tur uxores; et tamen cum agitur, unde filii nascantur, tur uxores; et tamen cum agitur, unde filii nascantur, nec ipsi filii, si qui inde jam nati sunt, testes fieri permittuntur. Sic enim hoc recte factum ad sui notitiam lucem appetit animorum, ut tamen refugiat oculorum. Unde hoc, nisi quia sic geritur quod deceat ex natura, ut etiam quod pudeat comitetur ex poena et illi philosophi, qui ueritati propius accesserunt, iram adque libidinem uitiosas animi partes esse confessi sunt, eo quod turbide adque inordinate mouerentur ad ea etiam, quae sapientia perpetrari uetat, ac per hoc opus habere moderatrice mente adque ratione. Quam partem animi tertiam uelut in arce quadam ad istas regendas perhibent conlocatam, ut illa imperante, istis seruientibus possit in homine iustitia ex omni animi parte seruari. Hae igitur partes, quas et in homine sapiente ac temperante fatentur esse uitiosas, ut eas ab his re
Abbreviated transcription (Latin):
rali habent ꝓiusũ lupanaria ipsa secretũ: faci¬
liusq potuit impudicitia ñ hab̾e uinela ꝓhibi¬
tionis. quã impudentia latibula illius fęditatis.
Sed hanc etiã ipsi turpes turpitudinẽ uocant:
cuiꝰ licet sint amatores. ostentatores. eẽ. ñ audeñ.
Q id concubitꝰ coniugalis. qͥ scđm matrimonaliũ
p̃scripta tabularũ ꝓcreandoꝵ fit causa liberoꝵ.
nonne & ipse quãquã sit licitꝰ & honestꝰ. remotũ
ab arbitris cubile reqͥrit : non ne om̃s famulos
atq: etiã ipsos paranrmphos & qͦscũq in gredi
quȩ libet neces situdo ꝑmiserat ante mittet foras
quã uel blandiri coniux coniugi incipiat: Q
quii. om̃ia recte facta in luce se collocari uo¬
lunt. id ÷ appetunt sciri: hoc recte factũ sic
appetit sciri. ut tam̃ erubescat uidi. Quis enĩ
nescit ut fili i ꝓcreent᷑ qͦd int̾ se conuiges agaÑ
qͣndo qͥdẽ ut id agat᷑ tanta celebritate ducun¬

Expanded text:
rali habent provisum lupanaria ipsa secretum, facirali habent provisum lupanaria ipsa secretum, faciliusque potuit impudicitia non habere vincula prohibitionis, quam impudentia removere latibula illius foeditatis. Sed hanc etiam ipsi turpes turpitudinem vocant: cujus licet sint amatores, ostentatores esse non audent. Quid? concubitus conjugalis, qui secundum matrimonialium praescripta Tabularum procreandorum fit causa liberorum, nonne et ipse quanquam sit licitus et honestus, remotum ab arbitris cubile requirit? nonne omnes famulos, atque ipsos etiam paranymphos, et quoscumque ingredi quaelibet necessitudo permiserat, ante mittit foras, quam vel blandiri conjux conjugi incipiat? Etquii, omnia recte facta in luce se collocari volunt, id est appetunt sciri: hoc recte factum sic appetit sciri, ut tamen erubescat videri. Quis enim nescit, ut filii procreentur, quid inter se coniuges agant? quando quidem ut id agatur, tanta celebritate ducun
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑiebant. Unde qͥ ita succineti s̃ : cã pestratos uul¬
gus appellat. Quod itaq aduersus dãnatã cul¬
pa inobȩdientiae uoluntatẽ libido in obȩdient̃
mouebat: uerecundia pudent̃ tegebat. Ex hoc
om̃s gentes qm̃ ab illa strrpe ꝓcreatȩ sunt usq
ad eo tenent insitũ pudenda uelare: ut qͥdã
barbari illas corporis partes nec inbalneis nu¬
das habeant : sed cũ earũ tegum̃tis lauent. ꝑ
opacas: qͦq indiȩ solitudines cũ qͥdã nudi phrloso¬
phent᷑. unde grmnosophr̃stȩ nominant᷑ : ad hi¬
bent tam̃ genitalib tegmina qͥb ꝑcę̧tera men¬
ñ solũ in qͥbq stupris ubi latebrȩ ad subt̃ fugi
enda humana udicia reqͥrunt᷑: uerũ etiã in
usu scortoꝵ quã t̃rena çiuitas licitã turpitudinẽ
fecit: quã uis id agat᷑ qđ eiꝰ ciuitatis nulla lex
uindicat. deuitat tam̃ publicũ etiã ꝑmissa atq
impunita libido conspectũ. & uerecundia natu¬

Expanded text:
operiebant; unde qui ita succincti sunt, campestratos uuloperiebant; unde qui ita succincti sunt, campestratos uulgus appellat. Quod itaque aduersus damnatam culpa inoboedientiae uoluntatem libido inoboedienter mouebat, uerecundia pudenter tegebat. Ex hoc omnes gentes, quoniam ab illa stirpe procreatae sunt, usque adeo tenent insitum pudenda uelare, ut quidam barbari illas corporis partes nec in balneis nudas habeant, sed cum earum tegimentis lauent. Per opacas quoque Indiae solitudines, cum quidam nudi philosophentur, unde gymnosophistae nominantur, adhibent tamen genitalibus tegmina, quibus per cetera memnon soenda humana judicia requiruntur; verum etiam in usu scortorum, quam terrena civitas licitam turpitudinem fecit, quamvis id agatur, quod ejus civitatis nulla lex vindicat, devitat tamen publicum etiam permissa atque impunita libido conspectum; et verecundia natu
Abbreviated transcription (Latin):
malũ qͦ cecidant. Unde & ipsũ lignũ eo qͦo istam
faceret dinoscentiã si ad uescendũ contͣ uetitũ
tangeret᷑ ex ea re nom̃ accepit : ut appellaretur
lignũ sciendi boni & mali. Ex ꝑta enĩ morbi mo¬
lestia : euidentior fit etiã iocunditas sanitatis.
Cognouer̃ gͦ qͥa nudi erant : nudati scilicet a gr̃a.
qͣ fiebat ut nuditas corporis nulla eos lege pec¬
cati m̃ti eoꝵ repugnante confunderet. Hoc itaq
cognouer̃ qͦd felicius ignorarent: si dõ credentes
& oboedientes ñ cõmit terent qͦd eos cogeret ex¬
ꝑiri in fidelitas & mobedientia qͦd noceret. Pro¬
inde confusi in obedientia carnis. siue tanquã
gestȩ pęna inobedientiȩ suȩ consuer̃ folia fici:
& fecer̃ sibi cãpestria id ÷ succintoria genitaliũ
Nã qͥdã int̾p̃tes succintoria posuer̃. Porro autẽ
campestria latinũ qͥdẽ uerbũ. ẽ : sed ex eodictũ
qͦd iuuenes qͥ nudi exercebant᷑ in cãpo pudenda

Expanded text:
malum quo ceciderant. Unde et ipsum lignum, eo quod istam malum quo ceciderant. Unde et ipsum lignum, eo quod istam faceret dignoscentiam, si ad uescendum contra uetitum tangeretur, ex ea re nomen accepit, ut appellaretur lignum sciendi boni et mali. Experta enim morbi molestia euidentior fit etiam iucunditas sanitatis. Cognouerunt ergo quia nudi erant, nudati scilicet ea gratia, qua fiebat ut nuditas corporis nulla eos lege peccati menti eorum repugnante confunderet. Hoc itaque cognouerunt, quod felicius ignorarent, si Deo credentes et oboedientes non committerent, quod eos cogeret experiri infidelitas et inoboedientia quid noceret. Proinde confusi inoboedientia carnis suae, tamquam teste poena inoboedientiae suae, consuerunt folia fici et fecerunt sibi campestria, id est succinctoria genitalium. Nam quidam interpretes \'succinctoria\' posuerunt. Porro autem \'campestria\' latinum quidem uerbum est, sed ex eo dictum, quod iuuenes, qui nudi exercebantur in campo, pudenda
Abbreviated transcription (Latin):
Neq eni creati erant ut imꝑitũ uulgus opinat᷑
qͣndo qͥdẽ & ille uidit animalia qͥb: nomina
imposuit : et de illa legit᷑. iudit mulier qͥa bonũ
lignũ in esca : & qͥa placuit oculis ad uidendũ.
Patebant gͦ oculi eoꝵ : sed ad hoc ñ erant aꝑti hoc
.ẽ ñ attenti. ut cognoscerent quid eis indum̃to
grẽ p̃staret᷑ quando menbra eoꝵ uoluntati repug¬
nare nesciebant. Qua gr̃a remota ut pęna recipca
in obȩdientia plecteret᷑. ex titit in motu corporis
quȩdã impudens nouitas. unde. eẽt. indecens
nuditas: & fecit at tentos. reddiditq confusos
Hinc ÷ qͦd post ea quã mandatũ dĩ aꝑta trans¬
gressione uolar̃ : scriptũ ẽ de illis Et aꝑti sunt
oculi eoꝵ: & agnouer̃ qͥa nudi erant. Et consuer̃
folia fici: & fecer̃ sibi cãpestria. aꝑti sunt in qͥt
oculi amboꝵ ñ ad uidendũ: nã & antea uidebant:
sed ad discernendũ int̾ bonũ qͦd amiserant. &

Expanded text:
Neque enim caeci creati erant, ut inperitum uulgus opinatur; Neque enim caeci creati erant, ut inperitum uulgus opinatur; quando quidem et ille uidit animalia, quibus nomina inposuit, et de illa legitur: Vidit mulier quia bonum lignum in escam et quia placet oculis ad uidendum. Patebant ergo oculi eorum, sed ad hoc non erant aperti, hoc est non adtenti, ut cognoscegratiae praestaret, quando membra eorum voluntati repugnare nescinoboedientia plecteretur, extitit in motu corporis quaedam inpudens nouitas, unde esset indecens nuditas, et fecit adtentos reddiditque confusos. Hinc est quod, postea quam mandatum Dei aperta transgressione uiolarunt, scriptum est de illis: Et aperti sunt oculi amborum et agnouerunt quia nudi erant, et consuerunt folia fici et fecerunt sibi campestria. Aperti sunt, inquit, oculi amborum, non ad uidendum, nam et antea uidebant, sed ad discernendum inter bonum quod amiserant et
Abbreviated transcription (Latin):
aliquando destituit in hiantẽ :& cũ in animo con¬
cupiscentia ferueat. friget incorpore: atq: ita
mirũ in modũ ñ solũ generandi uoluptati uerũ
etiã lasciuuienti libidini libido ñ seruit. Et cũ tota
plerũq m̃ti conhibenti aduerset᷑. ñ nũquã & ad¬
uersus se ipsa diuidit᷑ : cõmotoq: animo in cõmo¬
uendo corpore se ipsa ñ seqͥtur. Merito huiꝰ libidi
nis maxime pudet : merito & ipsa m̃bra quȩ suo
quodã ut ita dixerim iure ñ om̃imͦ ad arbitriũ
nr̃m mouent aut ñ mouent pudenda dicunt᷑: qđ
ante peccatũ hominis ñ fuerant. Nã sic̃ scriptũ ÷
nudi erant & ñ con fundebant᷑ : ñ qͦ eis sua nudi¬
tas. eẽt in cognita : sed turpis nuditas ñdũ erat:
qͥa ñ dũ libido m̃bra illa p̃t̃ arbitriũ cõmouebat.
ñ dũ ad hominis in obędientiã arguendã sua
in obȩdientia caro qͦdã mͦ testimoniũ ꝑhibebat.

Expanded text:
aliquando autem destituit inhiantem, et cum in animo conaliquando autem destituit inhiantem, et cum in animo concupiscentia ferueat, friget in corpore; adque ita mirum in modum non solum generandi uoluntati, uerum etiam lasciuiendi libidini libido non seruit, et cum tota plerumque menti cohibenti aduersetur, nonnumquam et aduersus se ipsam diuiditur commotoque animo in commouendo corpore se ipsa non sequitur. CAPUT XVIInis maxime pudet, merito et ipsa membra, quae suo quodam, ut ita dixerim, iure, non omni modo ad arbitrium nostrum mouet aut non mouet, pudenda dicuntur, quod ante peccatum hominis non fuerunt. Nam sicut scriptum est: Nudi erant, et non confundebantur, non quod eis sua nuditas esset incognita, sed turpis nuditas nondum erat, quia nondum libido membra illa praeter arbitrium commouebat, nondum ad hominis inoboedientiam redarguendam sua inoboedientia caro quodam modo testimonium perhibebat.
Abbreviated transcription (Latin):
cõmouet in homine animi simul affectũ. cũ
carnis appetitu conuicto atq mixto ut ea
uoluptas seqͣt᷑. qͣ maior in corporis uolupta¬
tib
nulla ẽ. ita ut mom̃to ipso tẽporis qͦ ad eiꝰ ꝑue¬
nit᷑ ex tremũ pene om̃is acies & qͣsi uigilia cogita
tionis obruat᷑. Quis aut̃ amicus sapientiae sc̃eꝵq
gaudioꝵ coniugalẽ agens uitã. sed sic̃ apłs mo¬
nuit sciens suũ uas posside in scĩficatione & ho¬
nore ñ in morbo desidii sic̃ & gentes quae igno¬
rant dm̃ ñ mallet si posset sine hac libidine
filios ꝓcreare. ut etiã in hoc serendę ꝓlis officio
sic eiꝰ m̃ti ea quȩ ad hoc opus creata sunt quẽ ad
serurent. nutu uoluntatis acta ñ estu libidinis
incitata : Sed neq ipsi amatores huiꝰ uoluptatis
siue ad coniugales concubitꝰ. siue ad immundi¬
tias flagitioꝵ cũ uoluerint cõmouent᷑. Sed ali¬
quando importiꝰ. ẽ. ille motꝰ poscente nullo

Expanded text:
commouet hominem animi simul adfectu cum commouet hominem animi simul adfectu cum carnis adpetitu coniuncto adque permixto, ut ea uoluptas sequatur, qua maior in corporis uoluptatibus nulla est; ita ut momento ipso temporis, quo ad eius peruenitur extremum, paene omnis acitionis obruatur. Quis autem amicus sapientiae sanctorumque gaudiorum, conjugalem agens vitam, sed, sicut Apostolus monuit, sciens vas suum possidere in sanctificatione et honore, non in morbo desiderii, sicut et Gentes quae ignorant Deum , non mallet, si posset, sine hac libidine filios procreare; ut etiam in hoc serendae prolis officio, sic ejus menti ea quae ad hoc opus creata sunt, quemadmservirent, nutu voluntatis acta, non aestu libidinis incitata? Sed neque ipsi amatores hujus voluptatis, sive ad concubitus conjugales, sive ad immunditias flagitiorum cum uoluerint commouentur; sed aliquando inportunus est ille motus poscente nullo,
Abbreviated transcription (Latin):
uel calamũ frangat iratꝰ. Uerũ ẽ. licet irrationa¬
bilior tam̃ quȩdã ulciscendi libido.ẽ. & nescio qͦa
ut ita dixerim qͣsi umbra retributionis: ut qͥ male
faciunt mala patiant᷑. Est igit᷑ libido ulciscendi
quȩ ira dr̃ .e. libido habendi pecuniã quȩ aua¬
est libido głandi quȩ iactantia nuncupat᷑. St̃¬
multȩ uariȩq libitlines: quarũ ñ nullȩ habent
etiã uocabula ꝓpria. quȩdã uero ñ habent. Qͦis
enĩ facile dixerit qͦd uocet᷑ libido dãnandi.
quã tam̃ plurimũ ualere in trrannoꝵ animis
uietiã ciuilia bella testant᷑: Cũ igit᷑ sint multarũ
libidines rerũ: tam̃ cũ libido dr̃ neq cuiꝰ rei sit¬
libido addit̾: ñ fere assolet animo occurrere
nisi illa qua obscenȩ corporis partes excitant᷑.
Haec aut̃ sibi ñ solũ totũ corpus. nec solũ ex¬
trinsecus. uerũ etiã intrinsecus uindicat. totũq

Expanded text:
uel calamum frangat iratus. Verum et ista licet inrationauel calamum frangat iratus. Verum et ista licet inrationabilior, tamen quaedam ulciscendi libido est, ut nescio qua, ut ita dixerim, quasi umbra retributionis, ut qui male faciunt, mala patiantur. Est igitur libido uquae ira dicitur; est libido habendi pecuniam, quae avaest libido gloriandi, quae jactantia nuncupatur.  libidines, quarum nonnullae habent etiam uocabula propria, quaedam uero non habent. Quis enim facile dixerit, quid uocetur libido dominandi, quam tamen plurimum ualere in tyrannorum animis etiam ciuilia bella testantur? CAPUT libidines rerum, tamen, cum libido dicitur neque cuius rei libido sit additur, non fere adsolet animo occurrere nisi illa, qua obscenae partes corporis excitantur. Haec autem sibi non solum totum corpus nec solum extrinsecus, uerum etiam intrinsecus uindicat totumque
Abbreviated transcription (Latin):
cupiscit : Sed concupiscere caro dr̃ uel dolere. aut
ipse homo. ẽ. sic̃ disseruimꝰ aut aliqͥd animȩ qͦd car¬
nis afficit passio. uel asꝑ aut faciat dolorẽ. uel
lenis ut uoluptatẽ. Sed dolor carnis tantũ mͦ offen¬
sio .ẽ. animȩ ex carnȩ. & quȩdã ab eiuis passione
dissensio : sic̃ animȩ dolor quȩ tristitia nuncupat᷑
dissensio ÷ abhis reb quȩ nobis nolentib accider̃.
Sed tristitiã plerũq p̃cedit metꝰ. qͥ& ipse in anima
.ẽ. ñ in carne : dolorẽ aut̃ carnis ñ p̃cedit ullus qͣsi
metꝰ carnis qͥ ante dolorẽ in carne sentiat᷑. Uolup¬
tatẽ uͦ p̃cedit appeatꝰ qͥdã qͥ sentit᷑ in carne qͣsicu¬
piditas eius. sic̃ fames & sitis. & ea quȩ ingenitalib
usitatius libidonominat᷑ : cũ hoc sit generale uo
nũ quã homo ubi uindictȩ nullus. ẽ. sensus etiã reb
in animis irascat᷑ & male scribentẽ stilũ collidat.

Expanded text:
cupiscit? Sed quod concupiscere caro dicitur uel dolere, aut cupiscit? Sed quod concupiscere caro dicitur uel dolere, aut ipse homo est, sicut disseruimus, aut aliquid animae, quod carnis adficit passio, uel aspera, ut faciat dolorem, uel lenis, ut uoluptatem. Sed dolor carnis tantum modo offensio est animae ex carne et quaedam ab eius passione. dissensio, sicut animi dolor, quae tristitia nuncupatur, dissensio est ab his rebus, quae nobis nolentibus acciderunt. Sed tristitiam plerumque praecedit metus, qui et ipse in anima est, non in carne. Dolorem autem carnis non praecedit ullus quasi metus carnis, qui ante dolorem in carne sentiatur. Voluptatem uero praecedit adpetitus quidam, qui sentitur in carne quasi cupiditas eius, sicut fames et sitis et ea, quae in genitalibus usitatius libido nominatur, cum hoc sit generale uocuis nonnumquam homo, ubi uindictae nullus est sensus, etiam rebus inanimis irascatur, et male scribentem stilum conlidat
Abbreviated transcription (Latin):
uolebat. Nunc uͦ sic̃ in eiꝰ stirpe cognoscimꝰ & di¬
uina scriptura testat᷑. homo uanitati similis fac¬
tus . ẽ. Quis enĩ enumerat quã multa quȩ ñ potest
uelit. dũ sibi ipse id ÷ uoluntati eiꝰ ipse animus
eius eoq in ferior caro eiꝰ ñ ob tẽꝑat : Ipso nãq in¬
uito & animꝰ plerũq turbat᷑. & caro dolet & ue¬
terascit & morit᷑ : Et qͥc qͥd aluid patim̃ qđ non
aliqͥo caro patit᷑. quo seruire sinitur: Quid int̃ ẽ.
unde dũ tam̃ ꝓiustitia dãnantis dĩ cui subditi ser¬
uire noluͥmꝰ caro nr̃a nobis quȩ sublita fuerat nori
seruiendo molesta sit. quã uis nos dõ ñ seruiendo
molesti nobis potuerimꝰ. ẽẽ ñ illi: Neq enĩ ille sic¬
nr̃o ut nos seruitio corporis indigemꝰ. Et idõ nr̃a
qͥ dicunt᷑ carnis: animȩ sunt in carne & ex carne.
Quid enĩ caro ꝑse ipsã sine anima uel dolet uel con¬

Expanded text:
volebat. Nunc vero sicut in ejus stirpe cognoscimus, et divolebat. Nunc vero sicut in ejus stirpe cognoscimus, et diurna scriptura testatur: Homo uanitati similis factus est. Quis enim enumerat, quam multa quae non potest uelit, dum sibi ipse, id est uoluntati eius ipse animus eius eoque inferior caro eius, non obtemperat? Ipso namque inuito et animus plerumque turbatur et caro dolet et ueterescit et moritur, et quidquid aliud patimur, quod non aliquid caro patitur, quo seruire non sinitur. Quid interest unde, dum tamen per iustitiam dominantis Dei, cui subditi seruire noluimus, caro nostra nobis, quae subdita fuerat, non seruiendo molesta sit, quamuis nos Deo non seruiendo molesti nobis potuerimus esse, non illi? Neque enim sic ille nostro, ut nos seruitio corporis indigemus, et ideo nostqui dicuntur carnis, animae sunt in carne et ex carne. Quid enim caro per se ipsam sine anima uel dolet uel con
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓfecto nescit quanta fuerit iniqͥtas in peccan¬
do. ubi tanta erat ñ peccandi facilitas. Sic̃
enĩ abrahȩ ñ immerito magna obȩdientia p̃¬
dicatur. quia ut occidet filiũ res difficillima
.ẽ. impata: ita in para dr̃so tanto maior inobȩ¬
tatis fuit. & sic̃ obȩdientia scđ̃i hominis eo p̃¬
dicabilior qͦ factꝰ . ẽ. obȩdiens usq ad mortẽ:
res a creatorae facilis imꝑata. quis nã satis
ex plicet quantũ malũ. ẽ. ñ obȩdire inre facili
& tantȩ potestatis imꝑio. & tanto t̾renti sup¬
plicio: Deniq ut breuit̃ dicat᷑. in illius peccati
pȩna qͥd in obȩdientiȩ nisi in obȩdientia retri¬
buta. ẽ : nã quȩ hominis ẽ. alia miseria nisi ad¬
uersus eũ ipsũ in obȩdientia eiꝰ ipsius : ut q̃m no¬
luit qđ potuit: qđ ñ potest uelit. In para dr̃so
enĩ etiã si ñ om̃ia poterat ante peccatũ: qͥcqͥd
tam̃ pͥoterat ñ uolebat : & idõ poterat om̃ia qͦe

Expanded text:
profecto nescit quanta fuerit iniquitas in peccanprofecto nescit quanta fuerit iniquitas in peccando, ubi tanta erat non peccandi facilitas. Sicut enim Abrahae non immerito magna obedientia praedicatur, quia ut occideret filium, res difficillima est imperata : ita in paradiso tanto major inobetatis fuit. Et sicut obedientia secundi hominis eo praedicabilior, quo factus est obediens usque ad mortem res a Creatore facilis imperata, quisnam satis explicet, quantum malum sit, non obedire in re facili, et tantae potestatis imperio, et tanto terrenti supplicio? 2. Denique, ut breviter dicatur, in illius peccati poena quid inobedientiae nisi inobedientia retributa est? Nam quae hominis est alia miseria, nisi adversus eum ipsum inobedientia ejus ipsius, ut quoniam noluit quod potuit, quod non potest velit? In paradiso enim etiamsi non omnia poterat ante peccatum, quidquid tamen non poterat, non volebat; et ideo poterat omnia quae
Abbreviated transcription (Latin):
imaginẽ fecerat. qͥ cȩteris animalib p̃posuerat.
qͥ i para drso constituerat. qͥ om̃iũ copiã salutisq
p̃stiterat. qͥ p̃ceptis nec plurib nec grandib nec
difficilib onerabat. s i uno breuissimo atq leuis¬
simo obȩdientiȩ salubritatẽ ad miniculauerat qͦ
eã creaturã cui lib̾a seruitꝰ ex pediret se. ee coͬmo¬
nebat: iuste dãnatio subsecuta. ẽ. talisq dãnatio.
ut homo qͥ custodiendo mandatũ futurꝰ fuerat etiã
carne sp̃ualis fieret etiã m̃te carnalis. Et qͥ sua
suꝑbia sibi placuerat: dĩ iustitia sibi donaret᷑:
Nec sic ut in sua. eẽt om̃i modis potestate. sed a se
ipse qͦq dissentiens sub illo cui peccando consen¬
sic ꝓlibtate quã concupiuit durã miserãq age¬
ret seruitutẽ mortuus sp̃ũ uolens. & corpore
mortuus inuitꝰ. desertor ȩt̃nȩ uitȩ. etiã nisi gr̃a
lib̵aret a et̃na morte dãnatꝰ. Quis qͥs huiꝰ modi
dãnationẽ uel nimiã uel iniustã putat: meari

Expanded text:
eris animalibus praeposuerat, qui in paradiso constituerat, qui rerum omnium copiam salutisque praestiterat, qui praeceptis nec pluribus nec grandibus nec difficilibus onerauerat, sed uno breuissimo adque leuissimo ad oboedientiae salubritatem adminiculauerat, quo eam creaturam, cui libera seruitus expediret, se esse Dominum commonebat: iusta damnatio subsecuta est, talisque damnatio, ut homo, qui custodiendo mandatum futurus fuerat etiam carne spiritalis, fieret etiam mente carnalis et, qui sua superbia sibi placuerat, Dei iustitia sibi donaretur; nec sic, ut in sua esset omnimodis potestate, sed a se ipse quoque dissentiens sub illo, cui peccando consensit, pro libertate, quam concupiuit, duram miseramque ageret seruitutem, mortuus spiritu uolens et corpore moriturus inuitus, desertor aeternae uitae etiam aeternaberaret, morte damnatus. Quisquis hujusmodi damnationem vel nimiam, vel injustam putat, metiri
Abbreviated transcription (Latin):
puloꝵ uel sectatores fuer̃ : & coluer̾ atq seruier̃
creaturȩ potiꝰ quã creatori. qͥ ÷ benedictꝰ inscła
In hac aut̃ nulla ÷ hominis sapientia nisi pietas.
qͣͥ recta colit᷑ uerꝰ ds̃ : id ex pectans p̃miũ in soci¬
etate scõꝵ. ñ solũ hominũ uerũ etiã angłoꝵ ut
sit dĩ omĩa in om̃ib.¬

Expanded text:
adque seruierunt creaturae potius quam Creatori, qui est benedictus in saecula; in hac autem nulla est hominis sapientia nisi pietas, qua recte colitur uerus Deus, id expectans praemium in societate sanctorum non solum hominum, uerum etiam angelorum, ut sit Deus omnia in omnib
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ & feminã ñ sic̃ simile aliquid etiã in hõe
uno in telligi potest. qͥa uidelicet in eo aliud ÷
qđ regit. aliud qͦd regit᷑: s sic̃ euidentissime
apparet in diuersi sexus corporib masculũ
& feminã ita creatos ut ꝓlẽ generando eresce¬
rent. & multiplicarent᷑ & implerent t̾rã mag¬
nȩ absurditatis ẽ. reluctari. Neq enĩ de sp̃u qͥ
imꝑat & carnȩ quȩ obtẽꝑat. aut de animo rati¬
onali qͥ regit & mnrationali cupiditate qͦe re¬
git᷑. aut de uirtute cõtẽplatiua quȩ excellit.¬
& de actiua quȩ subdit᷑. aut de intellectu m̃tis
& sensu corporis. sed aꝑte de uinculo coniu¬
gali qͦ in uicẽ sibi ut̃q sexus obstringit᷑ dñs
in t̾rogatꝰ utrũ liceret qͣcũq causa dimittere

Expanded text:
tamen et feminam non sicut simile aliquid etiam in homine uno intellegi potest, quia uidelicet in eo aliud est quod regit, aliud quod regitur; sed sicut euidentissime apparet in diuersi sexus corporibus, masculum et feminam ita creatos, ut prolem generando crescerent et multiplicarentur et inplerent terram, magnae absurditatis est reluctari. Neque enim de spiritu qui imperat et carne quae obtemperat, aut de animo rationali qui regit et inrationali cupiditate quae regitur, aut de uirtute contemplatiua quae excellit et de actiua quae subditur, aut de intellectu mentis et sensu corporis, sed aperte de uinculo coniugali, quo inuicem sibi uterque sexus obstringitur, Dominus interrogatus utrum liceret quacumque causa dimittere
Abbreviated transcription (Latin):
stirpe mniquitatẽ cõmit teret. qͦ dãnationẽ reciꝑet.
atq ita ꝑmanente felicitate donec ꝑ illã benedictionẽ
qua dictũ .ẽ. criscite & multiplicamini p̃destinatoꝵ
scõꝵ numerꝰ cõpleret᷑. alia maior daret᷑ quȩ bea¬
pꝰ hȩc om̃ia incorruptione corpoꝵ reddita resurrecꝰ¬

Expanded text:
stirpe iniquitate committeret, quod damnationem reciperet; stirpe iniquitate committeret, quod damnationem reciperet; adque ista permanente felicitate, donec per illam benedictionem, qua dictum est: Crescite et multiplicamini, praedestinatorum sanctorum numerus conpleretur, alia maior daretur, quae beapost haec omnia in incorruptione corporum reddita resurrec
Abbreviated transcription (Latin):
cati: qͣ manente nullũ om̃ino aliunde malũ qͦd
contristaret irruebat. Anforte cupiebat ꝓhibi¬
tũ lignũ aduescendũ contingere. sed mori metu¬
ebat : Ac ꝑ hoc & cupiditas & metꝰ iã tunc illos
homines etiã in illo ꝑturbabat loco: absit hoc
existimemꝰ fiusse ubi nullũ erat om̃ino peccatũ.
Neq enĩ nullũ peccatũ. ẽ. ea quȩ lex dĩ ꝓhibet
concupiscere: atq abhis abstinere timore pȩnȩ.
ñ amore iustitiȩ. absit inquã ut ante om̃e pec¬
catũ iã ibi fuerit tale peccatũ ut hoc de ligno
amitterent qđ de muliere dñs ait. Siqͥs uidit
mulierẽ ad concupiscendũ eã: iã moechatꝰ est
eã in corde suo. Quã igit᷑ felices erant pͥmi ho¬
mines & nullis agitabant᷑ ꝑ turbationib: ani¬
moꝵ nullis corpoꝵ ledebant᷑ in cõmodis: tamfe¬
lix uniuersa societas. eẽt. hominũ. sinec illi ma¬
lũ qͦd etiã in posteros traiecer̃ ne qͥs quã ex eoꝵ

Expanded text:
cati, qua manente nullum omnino alicunde malum, quod cati, qua manente nullum omnino alicunde malum, quod contristaret, irruebat. An forte cupiebant prohibitum lignum ad vescendum contingere, sed mori metuebant, ac per hoc et cupiditas et metus jam tunc illos homines etiam in illo perturbabat loco? Absit, ut hoc existimemus fuisse, ubi nullum erat omnino peccatum. Neque enim nullum peccatum est, ea, quae lex Dei prohibet, concupiscere, atque ab his abstinere timore poenae, non amore justitiae. Absit, inquam, ut ante omne peccatum jam ibi fuerit tale peccatum, ut hoc de ligno amitterent, quod de muliere Deus ait: Si quis viderit mulierem ad concupiscendum eam, jam moechatus est in corde suo. Quam igitur felices erant primi homines, et nullis agitabantur perturbationibus animorum, nullis corporum laedebantur incommodis: tam felix universa societas esset humana, si nec illi malum, quod etiam in posteros trajicerent, nec quisquam ex eorum
Abbreviated transcription (Latin):
idõ rectũ : aut qͥa stupidũ . ẽ. idõ sanũ. S utrũ pͥmꝰ
homo uel pͥmi homines. duoꝵ erat qͥppe coniugi¬
peccatũ quales incorpore sp̃uali ñ habebimus
om̃i purgato finitoq peccato ñ immerito qͥerit᷑.
Si enĩ habebant. qͦmͦ erant beati in illo memorabili
beatitudinis loco. id ÷ para dr̃so: quis tandẽ abso¬
lute dici potest beatꝰ qͥtimore afficit᷑ uel dolore :
quid aut̃ timere uel dolere poterant illi homines in
tantoꝵ tanta affluentia bonoꝵ. ubi nec mors me¬
tuebat᷑. nec ulla corporis mala ualitudo. nec ab¬
erat qͥcquã qͦd bona uoluntas ad ipisceret᷑. nec in¬
erat qđ carnẽ animũue hominis felicit̾ uiuentis
offenđet : Amor erat imꝑturbatꝰ in dm̃ atq int̃
se coniugũ fida & sincera societate uiuentiũ: &
ex hoc amore grande gaudiũ. ñ desistente qͦd a¬
mabat᷑ ad fruendũ erat deuitatio tranqͥlla pec¬

Expanded text:
ideo rectum, aut quia stupiideo rectum, aut quia stupihomo vel primi homines, duorum erat quippe conjugipeccatum, quales in corpore spirituali non habebimus omni purgato finitoque peccato, non immerito quaeritur. Si enim habebant, quomodo erant beati in illo memorabili beatitudinis loco, id est, paradiso? Quis tandem absolute dici beatus potest, qui timore afficitur, vel dolore? Quid autem timere aut dolere poterant illi homines in tantorum tanta affluentia bonorum, ubi nec mors metuebatur, nec ulla corporis mala valetudo, nec aberat quicquam, quod bona voluntas non adipisceretur, nec inerat, quod carnem animumve hominis feliciter viventis offenderet? Amor erat imperturbatus in Deum, atque inter se conjugum fida ac sincera societate viventium, et ex hoc amore grande gaudium, non desistente, quod amabatur ad fruendum. Erat devitatio tranquilla pec
Abbreviated transcription (Latin):
paret ut cũq quales. eẽ. debeant in hac peregrina¬
tione ciues ciuitatis dĩ uiuentes scđm sp̃m ñ scđm¬
in illa qͦ tendunt im mortalitate futuri sunt.
Ciuitas porro id ÷ societas impioꝵ ñ scđm dm̃
sed scđm hominẽ uiuentiũ. & in ipso cultu false
contẽptuq uerȩ diuinitatis doctrinas hominũ dȩ¬
monũq sectantiũ his affectib pͣuis tanquã mor¬
bis & ꝑturbationib quatit᷑. Et si qͦs ciues habet
qͥ modari talib motib & eos quasi tẽp̃tare uideant᷑.
sic impietate suꝑba& elati sunt ut hoc ipsos int in
eis maiores tumores qͦ minores dolores. Et si ñ nul¬
li tanto immaniore quantorariore uanitate bͦc
in se ipsis ad amauerit ut nullo ꝓrsus erigantur
& excitent᷑ nullo flectant᷑ atq inclinent᷑ affectu:
humanitatẽ totã potius amit tunt quã uerã as¬
sequunt᷑ tranqͥllitatẽ. Non enĩ quia durũ aliqͥd

Expanded text:
paret utcumque, quales esse debeant in hac peregrinaparet utcumque, quales esse debeant in hac peregrinatione ciues ciuitatis Dei, uiuentes secundum sin illa quo tendunt, immortalitate futuri sint. Civitas porro, id est societas, impiorum non secundum secundum hominem viventium, et in ipso cultu falsae, contemptuque verae divinitatis, doctrinas hominum daemonumue sectantium his adfectibus prauis tamquam morbis et perturbationibus quatitur. Et si quos ciues habet, qui moderari talibus motibus et eos quasi temperare uideantur, sic inpietate superbi et elati sunt, ut hoc ipso sint in eis maiores tumores, quo minores dolores. Et si nonnulli tanto inmaniore, quanto rariore uanitate hoc in se ipsis adamauerint, ut nullo prorsus erigantur et excitentur, nullo flectantur adque inclinentur adfectu: humanitatem totam potius amittunt, quam ueram adsequuntur tranquillitatem. Non enim quia durum aliquid,
Abbreviated transcription (Latin):
Timor si ille castus ꝑmanens in scłm scłi: sic eria
& in futuro scło. Nã qͦ aliomͦ potest intelligi ꝑma¬
nere in scłm scłi: ñon .ẽ. timor ex t̃rens amalo qđ
accide potest: sed tenens in bono qđ amitti ñ po¬
test. Ubi enĩ boni adepti amor immutabilis. ẽ:
ꝓfecto si dici potest mali cauendi timor securꝰ ẽ.
Timorisqͥppe castimoni ea uoluntas significata
.ẽ. qua nos necesse.ẽ. nolle peccare: & ñ sollicitu¬
dine infirmitatis ne forte peccemꝰ. s tranquil¬
litate caritatis cauere peccatũ. Aut si nullus
om̃ino generis timor. eẽ. poterit in illa certis
cientia. quȩ necessaria non. ẽ. nisi ubi toleranda
sunt mala: sed et̃nũ erit qͦ ꝑ pacientiã ꝑuenit᷑.
dũ ẽ. ad beatã: om̃s affectꝰ istos uita recta rec¬
tos habet. ꝑuersa ꝑuersos. Beata uͦ eadẽq ȩt̃na
amorẽ habebit & gaudiũ : ñ solũ rectũ sed etiã
certũ. Timorẽ aut̃ ac dolorẽ nullũ. Unde iã ap¬

Expanded text:
 erit et in futuro saeculo, nam quo alio modo potest intellegi permanere in saeculum saeculi? non est timor exterrens a malo quod accidere potest, sed tenens in bono quod amitti non potest. Ubi enim boni adepti amor inmutabilis est, profecto, si dici potest, mali cauendi timor securus est. Timoris quippe casti nomine ea uoluntas significata est, qua nos necesse erit nolle peccare, et non sollicitudine infirmitatis, ne forte peccemus, sed tranquillitate caritatis cauere peccatum. Aut si nullius omnino generis timor esse poterit in illa certisstientia, quae necessaria non est, nisi ubi toleranda sunt mala; sed aeternum erit, quo per patientiam peruenitur. dum sit ad beatam, omnes adfectus istos uita recta rectos habet, peruersa peruersos. Beata uero eademque aeterna amorem habebit et gaudium non solum rectum, uerum etiam -certum; timorem autem ac dolorem nullum. Unde iam ap
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ. Hoc itaq de uno ibi genere ñ edendo ubi
alioꝵ tanta copia subiacebat tã leue p̃ceptũ
ad obseruandũ. tã breue ad memoria reanendũ:
Ubi p̃sertim nondũ uoluntati cupiditas resistebat
qđ de pęna trans gressionis post ea subsecutũ. ẽ.
tanto maiore in uistitia iolatũ. ẽ. quanto faci

Expanded text:
tatem. Hoc itaque de uno cibi genere non edendo, ubi tatem. Hoc itaque de uno cibi genere non edendo, ubi aliorum tanta copia subiacebat, tam leue praeceptum ad obseruandum, tam breue ad memoria retinendum, ubi praesertim nondum uoluntati cupiditas resistebat, quod de poena transgressionis postea subsecutum est, tanto maiore iniustitia uiolatum est, qu
Abbreviated transcription (Latin):
plurib : & si credendo ñ sunc ambo deceptrͥ pec¬
cando tam̃ ambo s̃ capti. & diaboli laqͥeis implicati.
Siquẽ uͦ mouet cur ali ispeccatis sic natura ñ mu¬
tetur humana quẽ ad modũ illa duoꝵ pͥmorũ
hominũ p̃uaricatione mutata. ẽ. ut tantȩ corrup¬
tioni quantã uidemꝰ atq sentimꝰ. & ꝑhanc subia¬
ceret mora ac tot & tantis tamq int̾ se contrariis
ꝑturbaret᷑ ac fluctuat& affectib quał in para¬
drso ante peccatũ licet in corpore. eẽt animali
utiq ñ fuit. Siqͥs hoc mouet᷑ ut dixi ñ idõ debet
existimare leue ac paruũ illud fuisse cõmissũ
qͥa in esca factũ . ẽ. ñ qͥdẽ mala nec noxia. nisi qͥa
ꝓhibita. Neq enĩ quid mali ds̃ in illo tantȩ feli¬
citatis loco crearet atq plantaret : s obedientia
quando qͥdẽ ita facta ẽ ut ei subditã. eẽ. sit utile.
ꝑnitiosũ tam̃ suã ñ eiꝰ aqͦ creata. ẽ. facere uolun¬

Expanded text:
pluribus? Etsi credendo non sunt ambo decepti, pecpluribus? Etsi credendo non sunt ambo decepti, peccando tamen ambo sunt capti et diaboli laqueis inplicati.Si quem vero movet, cur aliis peccatis sic natura non mutetur humana, quemadmodum illa duorum primorum hominum praevaricatione mutata est; ut tantae corruptioni, quantam videmus atque sentimus, et per hanc subjaceret morti, ac tot et tantis tamque inter se contrariis perturbaretur et fluctuaret affectibus, qualis in paradiso ante peccatum, licet in corpore esset animali, utique non fuit: si quis hoc movetur, ut dixi, non ideo debet existimare leve ac parvum illud fuisse commissum, quia in esca factum est, non quidem mala, nec noxia, nisi quia prohibita. Neque enim quidquam mali Deus in illo tantae felicitatis loco crearet atque plantaret. Sed obedientia am esse sit utile; perniciosum autem suam, non eius a quo creata est facere uolun
Abbreviated transcription (Latin):
iugẽ coniugi ad dĩ legẽ trans grediendã ñ
tanquã uerũ loquenti credidisse seductũ: s
sociali necessitudine paruisse. Non enĩ frustͣ
dix̃ apłs. sed & adam ñ . ẽ. seductꝰ. mulier
aut̃ seducta ẽ : nisi qͥa illa qͦd ei serpens locu¬
tus. ẽ. tanquã uerũ eẽt. accepit: Ille autẽ
abunico noluit consortio dirimi nec in cõmune
peccati. nec idõminus reus si sciens prudensq
sedue tꝰ. Nã utiq ipsũ ostendit ubi dicit. ꝑ unũ
hominẽ peccatũ in trauit inmundũ. haec̾ paulo
post aꝑtius. insimilitudine in qͥt p̃uaricationis
adȩ. Eos aut̃ seductos intelligiuoluit: qͥ qđ fa¬
cuit ñ putant. eẽ. peccatũ. Ille aut̃ p̾seiuit. Ali¬
oqͥn qͥm uerũ erit: adã ñ ẽ. seductus. s in ex ꝑtꝰ
diuinȩ seueritatis in eofalli potuit. ut ueniale
credet. et̃. cõnussũ. Ac ꝑhoc in eo quidẽ qđ mulier
seducta ẽ. ñ ÷ ille seductꝰ. s eũ fefellit Quo mͦ

Expanded text:
iugem coniugi, ad Dei legem transgrediendam non iugem coniugi, ad Dei legem transgrediendam non tamquam uerum loquenti credidisse seductum, sed sociali necessitudine paruisse. Non enim frustra dixit apostolus: Adam non est seductus, mulier autem seducta est, nisi quia illa quod ei serpens locutus est, tamquam uerum esset, accepit, ille autem ab unico noluit consortio dirimi nec in communione peccati; nec ideo minus reus, si sciens prudensque nam utique ipsum ostendit, ubi dicit: Per unum hominem peccatum intrauit in mundum, et paulo post apertius: In similitudine, inquit, praeuaricationis Adae. Hos autem seductos intellegi uoluit, qui tum; ille autem sciuit. Alioquin quo modo uerum erit: Adam non est seductus? Sed inexpertus diuinae seueritatis in eo falli potuit, ut ueniale crederet esse commissum. Ac per hoc in eo quidem, quo mulier seducta est, non est ille seductus, sed eum fefellit, quo mo