comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dictũ est accingere gladio tuo. uel cũ ꝑseuerantes
mimici in fine puniunt᷑. Nã mala corporalia quę
in hoc scło patiuntur. communia possunt habere cũ
bonis. Est aliud uindictae genus. quo aeccłac delecta¬
tionẽ & fecunditatẽ in hoc scło post tantas ꝑsccutiones
quib eã omnino periturã putabant peccat&r eincredu¬
lus & immicus uidet & irascitur. dentib suis frendet &
tabescit. Quis enĩ negare audeat hanc etiã c̃ẽ grauis¬
simã penã. Sed nescio utrũ satis eliganter accipiat᷑
quod ait ante oculos nr̃os: si hoc penac genus intelliga¬
mus quod in intimis cordis agitur & torquet etiam
illos qui nobis adulant̃ arrident. nec a nobis uideri po¬
test quid in homine interiore patiant᷑. lilud aut̃ qͦd
siuie eis credentib iniquitas eoꝵ interunit᷑. siue in malig¬
nitate ꝑseuerantib suppliciũ nouissimũ redditur. sine

Expanded text:
dictum est, Accingere gladium tuum ; vel cum perseverantes dictum est, Accingere gladium tuum ; vel cum perseverantes inimici in fine puniuntur. Nam mala corporalia quae in hoc saeculo patiuntur, communia possunt habere cum bonis. Est et aliud vindictae genus, quo Ecclesiae dilatationem et fecunditatem in hoc saeculo, post tantas persecutiones quibus eam omnino perituram putabant, peccator, et incredulus, et inimicus videt et irascitur, dentibus suis frendet et tabescet : quis enim negare audeat hanc etiam esse gravissimam poenam? Sed nescio utrum satis eleganter accipiatur quod ait, ante oculos nostros, si hoc poenae genus intelligamus quod in intimis cordis agitur, et torquet etiam illos qui nobis adulanter arrident, nec a nobis videri potest quid in homine interiore patiantur. Illud autem quod sive eis credentibus iniquitas eorum interimitur, sive in malignitate perseverantibus supplicium novissimum redditur, sine
Abbreviated transcription (Latin):
non propt̃ nos. Ham quid aliud merent᷑ peccata
nr̃a. quã debita ce digna supplicia. Ded ꝓpitius esto
peccatiꝰ nr̃iᷤ ꝓpt̾ nom̃ tuum. Sic ergo nos liberas id est
eruis a malis. cũ &e aduuas nos ad faciendã iustitiã.
& propitius es peccatis nr̃is sine quib in hac uita ñ
sumus. qm̃ non iustificabit᷑ in conspectu tuo omnis
uiuens. Peccatũ autẽ iniquitas est. Et si iniquitates
ne quando dicant in gentib ubi est aĩ eoꝵ: magis ꝓ
ipsis gentib est accipiendũ. Male enĩ pereunt qui
de dõ uero desperauerunt. putantes eũ uel non ẽẽ
uel suos non adiuuare. nec eis fecisse se propitium.
ilud uero quod sequit᷑ & innotescat in nationib corã
oculis nr̃is uindicta sanguinis seruoꝵ tuorũ qͥ effusus¬
est : uel sic intelligit᷑ cum credunt in uerũ dm̃ qui ꝑ¬
sequebant᷑ eius hereditatẽ. quia & ipsa iundicta est qͣ
perimitur seua inquitas eoꝵ gladio uerbi dĩ de quo

Expanded text:
non propter nos; nam quid aliud merentur peccata non propter nos; nam quid aliud merentur peccata nostra, quam debita et digna supplicia? sed propitius esto peccatis nostris propter nomen tuum. Sic ergo nos liberas, id est, eruis a malis, cum et adjuvas nos ad faciendam justitiam, et propitius es peccatis nostris, sine quibus in hac vita non sumus: Quoniam non justificabitur in conspectu tuo omnis vivens . Peccatum autem iniquitas est ; et si iniquitates Nequando dicant in Gentibus, Ubi est Deus eorum? magis pro ipsis Gentibus est accipiendum. Male enim pereunt qui de Deo vero desperaverint, putantes eum vel non esse, vel suos non adjuvare, nec eis esse propitium. Illud vero quod sequitur, Et innotescat in nationibus coram oculis nostris vindicta sanguinis servorum tuoruest, vel sic intelligitur, cum credunt in verum Deum, qui persequebantur ejus haereditatem; quia et ipsa vindicta est, qua perimitur saeva iniquitas eorum gladio verbi Dei, de quo
Abbreviated transcription (Latin):
res.: sed antiquarũ. boc ẽ a parentib uenientium.
Talib quippe iniqͥtatib dãnatio ñ correptio debet᷑
Cito anticipent nos miscđiae tuac. Anticipent utiq
ad iudiciũ tiũ. Suꝑexaltat enĩ miscđ̾ia iudicium.
Iudiciũ aut̃ sine miscđia. sed ei qui ñ facit miscđiam
Quod autẽ adiungit quia pauperes facti sumꝰ nimis.
hoc uult intelligi. anticipare nos miscđias dĩ. ut nr̃a
pauꝑtas id est infirmitas eo nuscrante adiuuetur
ad eius prȩcepta facienda. ne ad iudiciũ eiꝰ damnandi
facti sumus nimis Ipsa est quippe infirmitas. ciui sa¬
lutaris necessarius est. Cũ uero aduiuari nos uult:
nec ingratus est gr̾ae. nec tollit liberũ arbitrium.
Qui enĩ adiuuatur. etiã per seipsũ aliquid agit.
Addit etiã. propt̃ głam nominis tui dñe libera nos.
ut qui głatur ñ in seipso sed in dño głetur. Et pro¬
pitius esto inquit peccatis nr̃is propt̾ nomeni tuũ.

Expanded text:
res; sed antiquarum, hoc est a parentibus venientium: res; sed antiquarum, hoc est a parentibus venientium: talibus quippe iniquitatibus damnatio, non correptio debetur. Cito anticipent nos misericordiae tuae. Anticipent utique ad judicium tuum: Superexaltat enim misericordia in judicio; judicium autem sine misericordia, sed ei qui non fecit misericordiam . Quod autem adjungit, Quia pauperes facti sumus nimis, ad hoc vult intelligi anticipare nos misericordias Dei, ut nostra paupertas, id est infirmitas, eo miserante adjuvetur ad ejus praecepta facienda, ne ad judicium ejus damnandifacti sumus nimis: ipsa est quippe infirmitas, cui Salutaris est necessarius. Cum vero adjuvari nos vult, nec ingratus est gratiae, nec tollit liberum arbitrium: qui enim adjuvatur, etiam per seipsum aliquid agit. Addidit etiam, Propter gloriam nominis tui, Domine, libera nos, ut qui gloriatur, non in seipso, sed in Domino glorietur . Et propitius esto, inquit, peccatis nostris propter nomen tuum:
Abbreviated transcription (Latin):
merũ singularẽ positũ: sicut uestem ꝓ uestib. militẽ
pro militib. pecus ꝓ pecoribus. Multus enĩ huiꝰ modi
mos est dici nec solũ uulgo loqlientiũ. uerũ di sertis¬
simorũ auctorũ eloquentias: nec ab ipsa diuina scrip¬
tura hoc genus locutionis alienũ est. Posuit enĩ & ip¬
sam ranã pro ranis. locustã ꝓ locustis. & uinumerabilia ta¬
lia. Quod uero dictũ est comederunt iacob. hoc be¬
ne intelligitur quod multos in suũ malignũ corpus
hoc est in suã societatẽ terrendo transire coegerunt
Meminit sane quãuis illis ꝓ merito pessimę uolup¬
tatis ex ira dĩ digna reddenda sint ñ tamen cos aliqͥd
aduersus hereditatẽ eius ualere potuisse. nisi eã uoluis¬
set ipse ꝓ peccatis eus flagellando emendare. Unde
subiungit. Ne memineris iniquitatũ nr̃arũ antiqͥrũ.
Non ait preteritarũ quae possent ẽẽ etiã recentio¬

Expanded text:
merum singularem positum, sicut vestem pro vestibus, militem merum singularem positum, sicut vestem pro vestibus, militem pro militibus, pecus pro pecoribus: multa enim hujusmodi moris est dici, nec solum vulgo loquentium, verum etiam disertissimorum auctorum eloquentiae. Nec ab ipsa divina Scriptura hoc genus locutionis alienum est: posuit enim et ipsa ranam pro ranis, locustam pro locustis , et innumerabilia talia. Quod vero dictum est, Comederunt Jacob, hoc bene intelligitur, quod multos in suum malignum corpus, hoc est in suam societatem, terrendo transire coegerunt. 11. vers. 8. Meminit sane, quamvis illis pro merito pessimae voluntatis ex ira Dei digna reddenda sint, non tamen eos aliquid adversus haereditatem ejus valere potuisse, nisi eam voluisset ipse pro peccatis ejus flagellando emendare. Unde subjungit: Ne memineris iniquitatum nostrarum antiquaram. Non ait praeteritarum, quae possent esse etiam recentio
Abbreviated transcription (Latin):
atq in domo uiuentes. & inimicos non solũ ipsũ dñm
scire nolentes sed & nomen eius ñ inuocantes. atq in
comederunt iacob: & locũ eius desolauerunt. Iacos
qͥppe qm figurã gestauit acłas. sicut esau ueteris sina¬
goge. unde dictũ es t. et maior seruiet minori. potest
in hoc nomine intelligi ea de qua loquebam̾ hereditas
dĩ. in quã inuadendã atq uastandã post resurrectio¬
nẽ & ascensionẽ dñi gentes ꝑsequendo uenerunt.
Sed locũ iacob quomodo intueam᷑ intelligendũ est.
Magis enĩ locus iacob illa ciuitas putari potest in
qua erat & templũ. quo uniuersam gentẽ illã sacri¬
ficandi & adorandi causa & pascha celebrandi dñs p̾¬
cęperat conuenire. Lam si xp̃ianoꝵ conuentus in¬
habitatos atq comp̃ssos a ꝑsecutorib propħa uellet
intelligere. loca desolata uideret᷑ dicere debuisse non
locũ. Sed possumus accipere pro numero plurali nu¬

Expanded text:
atque in domo viventes, et inimicos non solum ipsum dominum atque in domo viventes, et inimicos non solum ipsum dominum scire nolentes, sed et non ejus nomen invocantes, atque in acob quippe figuram gestavit Ecclesiae, sicut Esau veteris Synagogae; unde dictum est: Et major serviet minori . Potest in hoc nomine intelligi ea, de qua loquebamur, haereditas Dei, in quam invadendam atque vastandam post resurrectionem et ascensionem Domini Gentes persequendo venerunt. Sed, locum Jacob, quomodo intueamur intelligendum est. Magis enim locus Jacob illa civitas putari potest, in qua erat et templum quo universam illam gentem, sacrificandi et adorandi causa et Pascha celebrandi, Dominus praeceperat convenire. Nam si Christianorum conventus inhibitos atque compressos a persecutoribus Propheta vellet intelligi, loca desolata videretur dicere debuisse, non locum. Sed possumus accipere pro numero plurali nu
Abbreviated transcription (Latin):
sui digne plagis uapulabit paucis. seruus autẽ qͥ scit
uoluntatẽ domini sui & non facit digne plagis uapu¬
labit multis. si maior dĩ ira est ingentes quae dm̃ ñ
cognouerunt: In eo quippe quod ait effunde irã tuã:
satis hoc uerbo indicauit quã multã irã uoluerit intel¬
ligi. unde postra dicit. redde uicinis nr̃is septies tan¬
tũ. quia multũ interest int̾ seruos qui licet nes¬
ciant uoluntatẽ domini sui tamen inuocant nom̃ eiꝰ.
& alienos a familia tanti patris familias qui sic igno¬
rant dm̃ ut nec inuocent dm. inuocant enĩ pro eo
uel simulachra uel demonia uel quamlibit creaturã
non creatorẽ qui est benedictus in scła. Heq en in
istos de quib hoc prophetat ita nescientes significat
sui dñi uoluntatẽ ut tamen ipsũ dñm timcant: sed
ita ipsum dm̃ nescientes ut nec inuocent eũ. & inimi¬
ci nominis exsis tant. Multũ ergo distat inter ser¬
uos uoluntatẽ dñi nescientes & tamen in familia ciꝰ

Expanded text:
lagis, vapulabit paucis; servus autem qui scit voluntatem domini sui, et facit digna plagis, vapulabit multis , si major ira Dei est in gentes quae Dominum non cognoverunt? In eo quippe quod ait, Effunde iram tuam, satis hoc verbo indicavit quam multam iram voluerit intelligi: unde postea dicit, Redde vicinis nostris septies tantum. An quia multum interest inter servos, qui licet nesciant voluntatem Domini sui, tamen invocant nomen ejus, et alienos a familia tanti patrisfamilias, qui sic ignorant Deum, ut nec invocent Deum? Invocant enim pro eo vel simulacra, vel daemonia, vel quamlibet creaturam; non Creatorem, qui est benedictus in saecula. Neque enim istos, de quibus hoc prophetat, ita nescientes significat Domini sui voluntatem, ut tamen ipsum Dominum timeant; sed ita ipsum Dominum nescientes, ut nec invocent eum, et inimici nominis ejus existant. Multum ergo distat inter servos voluntatem domini sui nescientes, et tamen in familia ejus
Abbreviated transcription (Latin):
mia oculis fidei longe speculantẽ. Lam & sẏon spe
uit sicut unicornuorũ scificationẽ suã. Uel sicut int̾
pretes quidã uerbũ nouum fecerunt scĩficium suum.
Unicornui recte intelligunt᷑ quoꝵ firma spes in illus
unũ crigitur. de quo alius dicit psalmus.Unã pe
Quod uero sequitur in terrã quã fundauit in et̾num
quod habent greci codices istoneona utrũ in aeternum

Expanded text:
mia oculis fidei longe speculantem: nam et Sion Specmia oculis fidei longe speculantem: nam et Sion Specvit sicut unicornuorum sanctificationem suam: vel, sicut quidam interpretes verbum novum fecerunt, sanctificium suum. Unicornui recte intelliguntur, quorum firma spes in unum illud erigitur, de quo alius dicit psalmus, Unam pe. Quod vero sequitur, In terra quam fundavit in aeternum: quod habent graeci co
Abbreviated transcription (Latin):
nitate temporis quando ille repulsus c̃ atq reꝓbatus
& dauid electus conuenient̃ posset hoc dici. nec tam̃
dictũ est. Sed eos potissimũ nominauit. qui clariori¬
bus meritis udebantur excellere. Nam ioseph pauit
in aegipto patrẽ &e fr̃s suos. & impie uenditꝰ merito pietatiᷤᷤ.
castitatis. sapientię. iustissime sublimatus est. & effrẽ
non elegit. Ubi ꝑ hec prȩclari meriti nomina. quid
aliud quã uniuersũ popłm illũ uetusta cupiditate a
dño ter rena premia requirentẽ. repulsum & reꝓbatũ
intelli ͧͫ ginus. electã autẽ tribũ uda non ꝓ meritis
ipsius uidac. longe quippe maiora sunt iosepħ merita.
testatur. aperiente dño in parabolis os suũ. Iam uide
etiã quod sequit᷑. Montẽ sẏon quẽ dilexit. Aeccłam
xp̃i melius intelligimus non propt̾ pręsentis tẽporis
beneficia carnalia dm̃ colentẽ. sed futura acterna prę¬

Expanded text:
nitate temporis, quando ille repulsus est atque reprobatus, nitate temporis, quando ille repulsus est atque reprobatus, et David electus , convenienter posset hoc dici; nec tamen dictum est: sed eos potissimum nominavit, qui clarioribus meritis videbantur excellere. Nam Joseph pavit in Aegypto patrem et fratres suos, et impie venditus, merito pietatis, castitatis, sapientiae, justissime sublimatus est ; et Ephra Ephraem non elegit. Ubi per haec praeclari meriti nomina, quid aliud quam universum populum illum vetusta cupiditate a Domino terrena praemia requirentem, repulsum et reprobatum intelligimus; electam autem tribum Juda, non pro meritis ipsius Judae? Longe quippe majora sunt merita Joseph; um Scriptura testatur, aperiente Domino in parabolis os suum. Jam inde etiam quod sequitur, Montem Sion quem dilexit, Ecclesiam Christi melius intelligimus, non propter praesentis temporis beneficia carnalia Deum colentem, sed futura et aeterna prae
Abbreviated transcription (Latin):
quidem uetera etiã illis nolentib cadunt. quia omnis
caro fęnũ. & claritas hominis ut flos feni. fęnũ aruit
testamenti regnũ cęloꝵ. ubi est aeternum uerbũ dĩ. Sed
illi qui posteriora dilexerunt. ex ipsis iustissime crucrabumn
inquit tabernaculũ iosepb. & tribũ effrem ñ elegit.¬
& elegit tribũ uida. Non dixit repulit tabernacu¬
lũ tuben qui fuit primogenitus iacob nec eos qui
sequntur & uidã nascendo prȩcedunt. ut illis repulsis
& ñ electis tribus uida eligeret᷑. Poterat enĩ dici illos¬
merito repulsos. quia & in benedictione iacob qua fi¬
lios suos benedixit peccata eoꝵ commemorat.  gra¬
uter detestatur: quamuis in cis tribub leui sacerdo¬
talis tribus ẽẽ meruerit. unde etiã moyses fuit.
Nec dixit repulit tabernaculũ beniamin uel tri¬
bũ beniamin non elegit. ex qua rex ẽẽ iam cęperat
Nam inde fuerat electus saul. Unde ex ipsa uici¬

Expanded text:
quidem vetera etiam illis nolentibus cadunt, quia omnis quidem vetera etiam illis nolentibus cadunt, quia omnis caro fenum, et claritas hominis ut flos feni. Fenum aruit, et  scilicet testamenti regnum coelorum, ubi est aeternum Verbum Dei. Sed illi qui posteriora dilexerunt, ex ipsis justissime cruciabuntuinquit, tabernaculum Joseph, et tribum Ephraem non elegit. Et elegit tribum Juda. Non dixit, Repulit tabernaculum Ruben, qui fuit primogenitus Jacob; nec eos qui sequuntur, et Judam nascendo praecedunt, ut illis repulsis et non electis, tribus Juda eligeretur. Poterat enim dici merito illos repulsos, quia et in benedictione Jacob, qua suos filios benedixit, peccata eorum commemorata graviter detestatur ; quamvis in eis tribus Levi sacerdotalis tribus esse meruerit, unde etiam Moyses fuit . Nec dixit, Repulit tabernaculum Benjamin; vel, Tribum Benjamin non elegit, ex qua rex esse jam coeperat; nam inde fuerat electus Saül : unde ex ipsa vici
Abbreviated transcription (Latin):
Sacerdotes ȩoꝵ in gladio ceciderunt. & uiduae eoꝵ ñ
plorabunt᷑. Ceciderunt enĩ filii heli in gladio. quorum
unius uxor uiduata. & mox in partu mortua propter
eandẽ ꝑturbationẽ plangi non potuit᷑ onore funeris.
odit. ubi eis dicatur. ubi est ds̃ tuus. Ercitatus ẽ ergo
dĩs tãquã dormiens. tamquã potens crapulatus a uino.
Lullus de dõ hoc dicere auderet nisi sp̃s cuis. Dixtt
enĩ sicut uidetur impus insultantib quod uelut ebrius
dui dormiat. quando non tam cito quã putant homines
Illos utiq qui gaudebant quod archam eiꝰ captiuare po¬
tuerunt. Percussi cnĩ sunt in sedib suis. Quod cius pene
signũ uidetur qua quisq cruciabit᷑. si in posteriora respe¬
xerit. quae sicut apłs. aestimare debet ut stercora. Qui
enĩ sic suscipiunt testamentũ dĩ ut ueteri uanitate ⁊ se
non cxuant. suniles sunt hostib popti eius qui archam
testamenti captiuatã uixta sua idola posuerunt. Et ul

Expanded text:
otes eorum in gladio ceciderunt, et viduae eorum non plorabantur. Ceciderunt enim in gladio filii Heli, quorum unius uxor viduata, et mox in partu mortua, propter eamdem perturbationem plangi non potuit honore funeris .odit, ubi eis dicatur: Ubi est Deus tuus ? Excitatus ergo est tanquam dormiens, tanquam potens crapulatus a vino. Nullus hoc de Deo dicere auderet, nisi Spiritus ejus. Dixit enim, sicut videtur impiis insultantibus, quod velut ebrius diu dormiat, quando non tam cito quam putant homines,illos utique qui gaudebant quod Arcam ejus captivare potuerunt; percussi enim sunt in sedibus suis . Quod ejus poenae signum mihi videtur, qua quisque cruciabitur, si in posteriora respexerit; quae, sicut Apostolus, aestimare debet ut stercora . Qui enim sic suscipiunt testamentum Dei, ut vetere vanitate non se exuant, similes sunt hostilibus populis qui Arcam testamenti captivatam juxta sua idola posuerunt. Et illa
Abbreviated transcription (Latin):
tes quae te non cognouerunt. & in regna quae ñ in¬
uocauerunt nomen tuũ. etiã ista prophetatio est ñ
optatio. Non maliuolentiae ista uoto dicunt᷑. sed
sp̃u prcuisa predicant᷑ : sicut de iuda traditore quae
mala illi fuerant pro suis meritis euentura. ita ꝓpheta¬
ta sunt quasi optata sint. Quc̃admodũ enĩ ꝓpheta
ñ imperat xp̃o quamuis modo imperatiuo prenun¬
tiet quod dicit accingere gladio tuo suꝑ femur tuũ po¬
tentissime. specie tua & pulchritudine tua & intende
& prospere procede & regna. ita non optat sed pro¬
phetat qui dicit. effunde irã tuã in gentes quae te
non cognouerunt. Quod more suo rẽpetit dicens
Et in regna quae non inuocauerunt nomen tuum.
Nam gentes per regna repetitas st̃. Et quod eũ ñ
nouerunt ꝑ hoc repetitũ est. quod non inuocauerunt
nomen euis. Quomodo ergo intelligendũ est quod

Expanded text:
tes quae te non noverunt, et in regna quae non intes quae te non noverunt, et in regna quae non invocaverunt nomen tuum, etiam ista prophetatio est, non optatio. Non malevolentiae voto ista dicuntur, sed spiritu praevisa praedicuntur; sicut de Juda traditore, quae mala illi fuerant pro suis meritis eventura, ita prophetata sunt, quasi optata sint. Quemadmodum enim Propheta non imperat Christo, quamvis modo imperativo pronuntiet quod dicit, Accingere gladium tuum circa femur, potentissime; specie tua, et pulchritudine tua, et intende, et prospere procede, et regna : ita non optat, sed prophetat qui dicit, Effunde iram tuam in gentes quae te non noverunt. Quod more suo repetit, dicens, Et in regna quae non invocaverunt nomen tuum: nam gentes per regna repetitae sunt; et quod eum non noverunt, per hoc repetitum est, quod non invocaverunt nomen ejus. Quomod
Abbreviated transcription (Latin):
legẽ dñi sui conteninat. & a dõ suo fornicando dispere¬
at. Hec ergo ipso affectu in hominũ afflictione sunt
turbulenta. in dĩ autẽ dispositione tranquilla sunt.
cui dictũ est. Tu autẽ dñe uirtutũ cũ tranquillita¬
te iudicas. Satis aut̃ his ostendit᷑ uerbis propt̾̃ pec¬
cata hominib licet fidelib has fieri tribulationes.
quamuis hinc florescat martirũ gła merito patien¬
tiae. & pie sustentato in flagello dñi moderamine dis¬
ciplinac. Hoc machabei inter seua flagella. hoc tres
uiri inter in. Qnoxias flammas. hoc propħae sc̃i in
captiuitate testant᷑. Quamuis enĩ paternã correpti¬
onẽ fortissime & pussime perferant. non tam̃ tacent
hec accidere meritis peccatoꝵ. Horũ enĩ uox est &
in psalmis. Emendans emendauit me dñs. & mor¬
ti ñ tradidit me. Flagellat enĩ omnẽ filiũ quẽ reci¬
pit. Et quis est filius. cui non det disciplinã pater

Expanded text:
legem Domini sui contemnat, et a Deo suo fornicando disperelegem Domini sui contemnat, et a Deo suo fornicando dispereat. Haec ergo ipso effectu in hominum afflictione sunt turbulenta; in Dei autem dispositione tranquilla sunt, cui dictum est: Tu autem, Domine virtutum, cum tranquillitate judicas . Satis autem his ostenditur verbis, propter peccata hominibus, licet fidelibus, has fieri tribulationes; quamvis hinc florescat martyrum gloria merito patientiae, et pie sustentato in flagello Domini moderamine disciplinae. Hoc Machabaei inter saeva tormenta , hoc tres viri inter innoxias flammas , hoc Prophetae sancti in captivitate testantur. Quamvis enim paternam correptionem fortissime et piissime perferant; non tamen tacent haec accidere meritis peccatorum: horum enim vox est et in Psalmis, Emendans emendavit me Dominus, et morti non tradidit me . Flagellat enim omnem filium quem recipit: et quis est filius cui non det disciplinam pater
Abbreviated transcription (Latin):
rũ. & potũ dabis nob̾ in lacrimis in mensura. Nam
quousq dñe irasceris in finẽ ita dictũ est. ac si diceret᷑.
Noli dñe irasci in finem. Et in eo quod sequit᷑ exar¬
descet uelut ignis zelus tuus: utrumq subaudiendũ ẽ
& quousq & in finẽ. Ac si diceretur. quousq exardes¬
cet uelut ignis zelus tuus in finẽ. Nam ita hic duo
ista subaudienda sunt: sicut superius illud unũ quod
dictũ est posuerunt. Nam cũ habeat prior senten¬
tia posuerunt morticina scruoꝵ tuorũ aescas uolati¬
lib cęli . hoc uerbũ posterior non habet ubi dictum est
carnes sc̃orũ tuoꝵ bestus terrȩ. sed subaudit᷑ utiq quod
habet superior posuerunt. Ira porro & zelus dĩ ñ sunt
perturbationes dĩ sicut nonnulli scripturas quas non
intelligunt arguunt. sed nomine irȩ intelligit᷑ uindicta
iniquitatis. nomine zeli exactio castitatis: ne anima

Expanded text:
rum, et potabis nos in lacrymis in mensura . Nam, rum, et potabis nos in lacrymis in mensura . Nam, quousque, Domine, irasceris in finem? ita dictum est, ac si diceretur, Noli, Domine, irasci in finem. Et in eo quod sequitur, Exardescet velut ignis zelus tuus, utrumque subaudiendum est, et, quousque, et, in finem; ac si diceretur, Quousque exardescet velut ignis zelus tuus in finem? Nam ita hic duo ista subaudienda sunt, sicut superius unum illud quod dictum est, posuerunt: nam cum habeat prior sententia, Posuerunt morticina servorum tuorum escas volatilibus coeli, hoc verbum posterior non habet, ubi dictum est, Carnes sanctorum tuorum bestiis terrae; sed subauditur utique quod habet superior, posuerunt. Ira porro et zelus Dei, non sunt perturbationes Dei, sicut nonnulli Scripturas quas non intelligunt arguunt: sed nomine irae intelligitur vindicta iniquitatis; nomine zeli exactio castitatis, ne anima
Abbreviated transcription (Latin):
prorsus existerent. aut certe quia insepulta cadaue¬
ra in multis locis dui iacere potuerunt. donec a reli¬
hominũ a quib erat hoc obprobriũ. sed in conspectu
dñi mors sc̃orũ eius. Subsannatio & irrisio. Uel ut
quidã interp̃tati sunt illusio. Cis qui in circuitu nr̃o
sunt. Repetitio est sententiae superioris. Nam
quod supra dictũ est obprobriũ. hoc repetitũ est sub¬
sannatio & irrisio. Et quod supra dictũ c̃ uicinis
inter quos iniicos suos habitat aeccłia in circuitu orbis
telligat᷑ superioris afflictionis cominemoratio non ẽẽ
quasi indicatio sed deploratio. usquequo dñe inquit iras¬
ceris in finẽ. exardescet uelut ignis zelus tuus: R¬
gat utiq ne ds̃ usq in finẽ irascatur. id est ne illa
tanta pressura & tribulatio atq uastatio usq in finẽ
ꝑseueret. sed temperet correptionẽ suã scđm illud
quod in alio psalmo dicitur. Cibabis nos pane lacrima¬

Expanded text:
prorsus existerent; aut certe quia insepulta cadaveprorsus existerent; aut certe quia insepulta cadavera in multis locis diu jacere potuerunt, donec a relihominum, a quibus hoc erat opprobrium, sed in conspectu Domini mors sanctorum ejus . Subsannatio et irrisio: vel, ut quidam interpretati sunt, illusio, eis qui in circuitu nostro sunt. Repetitio est sententiae superioris: nam quod supra dictum est, opprobrium, hoc repetitum est, subsannatio et irrisio; et quod supra dictum est, vicinis uitu ejus, inter quos inimicos suos habitat Ecclesia in circuitu orbis telligatur superioris afflictionis commemoratio non esse quasi indicatio, sed deploratio: Usquequo, inquit, Domine, irasceris in finem, exardescet velut ignis zelus tuus? Rogat utique ne Deus usque in finem irascatur, id est, ne illa tanta pressura, et tribulatio, atque vastatio usque in finem perseveret; sed temperet correptionem suam, secundum illud quod in alio psalmo dicitur: Cibabis nos pane lacryma
Abbreviated transcription (Latin):
Di hierłm terrenã urbẽ hic accipimus. eoꝵ sanguinẽ
intelligimus effusum in circuitu eius: quos hostes ex¬
tra muros reperire potuerunt. Si autẽ hierł m illã
intelligimus de qua dictũ est multi filii desertȩ ma¬
gis quã eius quae habet uirũ: circuitus eius est ꝑ uni¬
uersam terrã. In ca quippe lectione ꝓphetica ubi scrip¬
tũ est multi filii desertę magis quã eius quę habet ui¬
rum. paulopost ei dicit᷑. Et qui eruit te ds̃ isrł: uni¬
uerse terrae uocabitur. Circuitus ergo huius herłm
in hoc psalmo intelligendus est quousq tunc fuerat
eadẽ aeccła dilatata fructificans & crescens in uniũso
mundo. quando in omni parte eius ꝑsecutio seuebat.
& martirũ stragẽ quoꝵ sanguis sicut aqua effundeba¬
tur cũ magnis lucris thesaurorũ cęlestiũ faciebat.
Quod uero adiunctũ est & non erat qͥ sepeliret.
aut ñ incredibile debet uideri tam magnũ in aliqͥb.
locis fuisse terrorẽ. ut sepultoreᷤᷤ scõꝵ corporũ nulli

Expanded text:
em terrenam urbem hic accipimus, eorum sanguinem intelligimus effusum in circuitu ejus, quos hostes extra muros reperire potuerunt. Si autem Jerusalem illam intelligimus, de qua dictum est, Multi filii desertae, magis quam ejus quae habet virum, circuitus ejus est per universam terram: in ea quippe lectione prophetica, ubi scriptum est, Multi filii desertae, magis quam ejus quae habet virum, paulo post ei dicitur, Et qui eruit te, Deus Israel universae terrae vocabitur . Circuitus ergo hujus Jerusalem in hoc psalmo intelligendus est quousque tunc fuerat eadem Ecclesia dilatata, fructificans et crescens in universo mundo, quando in omni parte ejus persecutio saeviebat, et martyrum stragem, quorum sanguis sicut aqua effundebatur, cum magnis lucris thesaurorum coelestium faciebat. Quod vero adjunctum est, Et non erat qui sepeliret: aut non incredibile debet videri tam magnum in aliquibus locis fuisse terrorem, ut sepultores sanctorum corporum nulli
Abbreviated transcription (Latin):
existat. Ded ille hoc facit. mo. quã fecit uastitas
pomoꝵ. quia aeseruntur pomoꝵ custodiae cũ poma
transierint. Et certe quando gentib ꝑscquentib
aeccła deserta iusa est. in cęlestẽ mensam sp̃s marti¬
rum tamquã de horto dñico multa & suauissima po
tuoꝵ aescas uolatilib cęli. carnes sc̃oꝵ tuoꝵ bestus
terrae. Quod dictũ est morticina. hoc repetitũ est
carnes. Et qͦđ dictũ c̃ seruoꝵ tuorũ. hoc repetitũ est
scõꝵ tuorũ. Iulud tantummꝰ uariatũ est uolatilib cęli
& bestus terrae. Melius sane interp̾tati sunt qui
morticina posuerunt. quã sicut quidã mortalia
Gorticina enim non dicuntur nisi mortuorum.
Mortalia uero ẽtiã uiuorum corporũ nomen est.
Cũ ergo sicut dixi ad agricolã suũ sp̃s martirum
uelut poma transierint. morticina eoꝵ & carnes eoꝵ
posuerunt uolatilib cęli & bestus terrae. quasi quic¬
quã eoꝵ resurrectioni deperiret. Ex occultis enim¬

Expanded text:
imo quam fecit vastitas pomorum; quia deseruntur pomorum custodiae, cum poma transierint. Et certe quando Gentilibus persequentibus Ecclesia deserta visa est, in coelestem mensam spiritus martyrum, tanquam de horto dominico multa et suavissima pomtuorum escas volatilibus coeli, carnes sanctorum tuorum bestiis terrae. Quod dictum est, morticina, hoc repetitum est, carnes; et quod dictum est, servorum tuorum, hoc repetitum est, sanctorum tuorum: illud tantummodo variatum est, volatilibus coeli, et bestiis terrae. Melius sane interpretati sunt qui morticina posuerunt, quam sicut quidam mortalia. Morticina enim non dicuntur nisi mortuorum; mortalia vero etiam vivorum corporum nomen est. Cum ergo, sicut dixi, ad agricolam suum spiritus martyrum velut poma transissent, morticina eorum et carnes eorum posuerunt volatilibus coeli, et bestiis terrae: quasi quidquam eorum resurrectioni deperiret, ex occultis
Abbreviated transcription (Latin):
in funiculo distributionis. Et in nobis om̃ia operat᷑
unus atq idem sp̃s diuidens propria unicuiq pro ut
uult. Et habitare fecit in tabernaculis eorũ tribus
isrł. In tabernaculis inquit gentiũ habitare fecit
tribus isrł. Quod sp̃ualit̃ sic melius disserendũ puto.
ut in cęlestẽ głam unde peccantes angłi electi atq

Expanded text:
in funiculo distributionis. Et in nobis omnia operatur in funiculo distributionis. Et in nobis omnia operatur unus atque idem Spiritus, dividens propria unicuique prout Et habitare fecit in tabernaculis eorum tribus Israel. In tabernaculis, inquit, Gentium habitare fecit tribus Israel. Quod spiritualiter sic melius disserendum puto, ut ad coelestem gloriam, unde peccantes angeli ejecti atque
Abbreviated transcription (Latin):
suũ. & perduxit eos tamquã gregẽ in deserto. oe
deduxit eos in sꝑe & non timuerunt. & inimicos coꝵ
operuit mare. Tanto fit hoc melius. quanto interius.
Ulbi eruti de potestate tenebrarui. in regnũ dĩ m̃te
transferimur. & scđm pascua spualia efficim̾ oues dĩ
ambulantes in hoc scło uelut in deserto. qm̃ nemini ẽ
salui facti sumus. nec timere debemꝰ. Si enĩ as̃ pro
nobis. quis contra nos. Et inimicos nr̃os operuit
mare. ab oleuit in baptismo remissionem peccatorum.
Deinde sequit᷑. Et indux̃ eõ in montẽ sc̃ificationis suę
Quanto melius in sc̃am aeccłam. Montẽ quẽ adquisi.¬
uit dextera euis. Quanto est acccła sublimior quaui
adquisiuit . rp̃s. de quo dictũ est. Et brachiũ dñi cui
reuelatũ est. Et ciecit a facie coꝵ gentes. Et a
facic fideliũ suoꝵ. Nam quodamm̾ gentes sunt gen¬
tiliũ errorũ maligni sp̃s. Et sorte diuisit cis terrã

Expanded text:
suum, et perduxit eos tanquam gregem in deserto. Et suum, et perduxit eos tanquam gregem in deserto. Et deduxit eos in spe, et non timuerunt, et inimicos eorum operuit mare. Tanto fit hoc melius, quanto interius, ubi eruti de potestate tenebrarum in regnum Dei mente transferimur, et secundum pascua spiritualia efficimur oves Dei, ambulantes in hoc saeculo velut in deserto, quoniam nemini est salvi facti sumus: nec timere debemus; si enim Deus pro nobis, quis contra nos ? Et inimicos nostros operuit mare; abolevit in Baptismo remissione peccatorum.Deinde sequitur: Et induxit eos in montem sanctificationis suae. Quanto melius in sanctam Ecclesiam? Montem quem acquisivit dextera ejus. Quanto est Ecclesia sublimior quam acquisivit Christus, de quo dictum est: Et brachium Domini cui revelatum est ? Et ejecit a facie eorum Gentes: et a facie fidelium suorum; nam quodammodo Gentes sunt, gentilium errorum maligni spiritus. Et sorte divisit eis terram
Abbreviated transcription (Latin):
irã indignationis suȩ indignationẽ & irã & tribulatio¬
nẽ immissionẽ ꝑ angłos malos. illud quod addidit. uã
fecit semite irę suę. cuius tandẽ acies sufficit penstrare
ut intelligat capiatq sententiã in tanta profunditate
latitantẽ. Erat enĩ semita irac dĩ. quae ęgiptiorũ
impietatẽ occulta aequitate puniret. Sed cidẽ semitę
uam fecit. ut eos tamquã ex abditis ꝑ angłos malos
in manifesta scelera producens. in euidentissimos in¬
pios euidentissime iundicaret. Ab hac potestate ma¬
lorũ angłoꝵ non liberat hominẽ nisi gr̃a dĩ. de qua
dicit apłs. Qui eruit nos de potestate tenebrarũ. &
transtulit in regnũ filii claritatiꝰ suae. Cuius rei popłs
iste figurã gerebat cũ esset erutus de potestate ac.¬
giptioꝵ. & translatus in regnũ terrę promissionis
fluentis lac & mel. Quod suauitatẽ significat gr̃e
orũ psalmus & dicit. Et abstulit sicut oues popłm

Expanded text:
iram indignationis suae; indignationem, et iram, et tribulatioiram indignationis suae; indignationem, et iram, et tribulationem, immissionem per angelos malos, illud quod addidit, Viam fecit semitae irae suae? cujus tandem acies sufficit penetrare, ut intelligat capiatque sententiam in tanta profunditate latitantem? Erat enim semita irae Dei, qua Aegyptiorum impietatem occulta aequitate puniret; sed eidem semitae viam fecit, ut eos tanquam ex abditis per malos angelos in manifesta scelera producens, in evidentissimos impios evidentissime vindicaret. Ab hac potestate malorum angelorum non liberat hominem nisi gratia Dei, de qua dicit Apostolus, Qui eruit nos de potestate tenebrarum, et transtulit in regnum Filii charitatis suae : cujus rei populus iste figuram gerebat, cum esset erutus de potestate Aegyptiorum, et translatus in regnum terrae promissionis fluentis lac et mel, quod suavitatem significat gratiorum Psalmus, et dicit: Et abstulit sicut oves populum
Abbreviated transcription (Latin):
nulla tergiuersatione defendi possunt ñ c̃e peccata. cę¬
citas humanae mentis offenderet. ab itinere iustitiac
ut odissent popłm eius & dolũ faccrent in seruos ciuis.
bene credit᷑ ds̃ fecisse ꝑ illos angłos malos. ut iã uitiosȩ
mentes filioꝵ infidelitatis ꝑ cos angłos quib eadem
amica sunt uitia. excitarent᷑ in odiũ popłi dĩ. ad qͦs
terrendos. & corrigendos bonos illa mirabilia sequerent᷑.
Illa etiã mala morũ quae his corporalib plagis signifi
uina aequitate subdunt᷑ conuenientissime creditur.
Neq enĩ cũ fit quod ait apłs tradidit illos ds̃ in
concupiscentias cordis eoꝵ ut faciant ea quae ñ conue¬
niunt non ili mali angłi tamquã in materia sui
operis uersantur & gaudent. quib iustissime subdita
ẽ uitiositas humana pręt̃ eos quos liberat gr̃a. Et
ad hec quis idoneus.Unde cũ dixisset misit in eos

Expanded text:
nulla tergiversatione defendi possunt non esse peccata, caenulla tergiversatione defendi possunt non esse peccata, caecitas humanae mentis offenderet, ab itinere justitiae ut odissent populum ejus, et dolum facerent in servos ejus , bene creditur Deus fecisse per illos angelos malos; ut jam vitiosae mentes filiorum infidelitatis per eos angelos, quibus eadem amica sunt vitia, excitarentur in odium populi Dei, atque ad terrendos et corrigendos bonos illa mirabilia sequerentur. Illa etiam mala morum, quae his corporalibus plagis significvina aequitate subduntur, convenientissime creditur. Neque enim cum fit quod ait Apostolus, Tradidit illos Deus in concupiscentias cordis eorum, ut faciant quae non conveniunt , non illic mali angeli tanquam in materia sui operis versantur et gaudent; quibus justissime subdita est vitiositas humana, praeter eos quos liberat gratia. Et ad haec quis idoneus ? unde, cum dixisset, Misit in eos
Abbreviated transcription (Latin):
malos sicut acgiptiis legimus. Iustos uero corporalib
penis ꝑ bonos angłos temptari & probari non milii oc¬
currit. Quod uero ꝑtinet ad pręsentẽ psalmi huius
locũ si ea quae mirabilit̾ de creaturis facta sunt malis
anglis tribuere non audemus: habemus quod cis tribucte
sinc dubitatione possumus. mortes pecorũ. mortes pͥmi¬
tiuoꝵ. & illud maxime unde religata sunt omnia. ob¬
durationẽ cordis illoꝵ ut popłm dĩ nollent dimittere.
Hanc enĩ iniquissimã & malignissimã obstinationem
ds̃ cũ facere dicit᷑. non instigando & inspirando sed dese¬
rendo facit: ut illi operent᷑ in filus diffidentiae. Quod
ds̃ debite iusteq ꝑmittit. Lam &e illud quod isaias
propħa dicit dñe ecce tu iratus es & nos peccauimus ꝓp¬
terea errauimus & facti sumus sicut immundi om̃s: ca
ratione intelligit᷑. Erȩcessit enĩ aliquid unde ds̃ iustis¬
sime iratus ab eis suũ lumen auferret. ut peccata quę

Expanded text:
los, sicut Aegyptiis, legimus: justos vero corporalibus poenis per bonos Angelos tentari et probari, non mihi occurrit. 30. Quod vero pertinet ad praesentem psalmi hujus locum: si ea quae mirabiliter de creaturis facta sunt, malis angelis tribuere non audemus, habemus quod eis tribuere sine dubitatione possumus; mortes pecorum, mortes primitivorum, et illud maxime unde religata sunt omnia, obdurationem cordis illorum, ut populum Dei nollent dimittere. Hanc enim iniquissimam et malignissimam obstinationem Deus cum facere dicitur , non instigando et inspirando, sed deserendo facit, ut illi operentur in filiis diffidentiae , quod Deus debite justeque permittit. Nam et illud quod Isaias propheta dicit, Domine, ecce tu iratus es, et nos peccavimus; propterea erravimus, et facti sumus sicut immundi omnes , ea ratione intelligitur: praecessit enim aliquid, unde Deus justissime iratus ab eis suum lumen auferret, ut in peccata quae
Abbreviated transcription (Latin):
polluerunt. quos ad negandũ xp̃m terrendo uel extru¬
ciando coegerunt. atq ut idolis supplicarent uebement̃
instando fecerunt. Quoꝵ multos pęnitentia repara¬
uit. atq ab illa inquinatione mundauit. Pęnitentis
enĩ uax est. Et a delicto meo munda me. & cor mun¬
dũ crea in me ds. & sp̃m rectũ innoua in uiscerib meiᷤ¬

Expanded text:
polluerunt, quos ad negandum Christum, terrendo vel crupolluerunt, quos ad negandum Christum, terrendo vel cruciando coegerunt, atque ut idolis supplicarent, vehementer instando fecerunt: quorum multos poenitentia reparavit, atque ab illa inquinatione mundavit. Poenitentis enim vox est: « Et a delicto meo munda me; » et, « Cor mundum crea in me, Deus, et spiritum rectum innova in visceribus mei
Abbreviated transcription (Latin):
Quod utrũq breuit dictum ẽ in eo quod de ꝓphe¬
tia idem apłs commemorat. Lȩtamini gentes cum
plebe eius. Iste ergo unus gręx sub pastore uno he¬
reditas dĩ est non solũ patris. sed etiã filii. Nam
filii uex est. Funes ceciderunt mibi in preclaris. ẽtenĩ
hereditas mea prȩclara est mihi. Et ipsiis hereditatis
hereditatẽ non moriens pat̾ filio reliquit. sed ipse fili¬
us cã sua morte mirabilit̾ adquisiuit. cũ resurrectione
possedit. Si ergo de hac intelligendũ est quod in hu¬
ius psalmi ꝓphetia canit᷑ ds̃ uenerunt gentes in he¬
reditatẽ tuã. ut uenisse gentes accipiamus in eccłam
non credendo sed ꝑsequendo. id est eã inuasisse uolun¬
tate delendi atq omnino ꝑdendi. sicut tot persecu¬
tionũ exempla monstrarunt: oportet ut quod sequit᷑
polluerunt templũ sc̃m tuũ non in lignis & lapidib
sed in ipsis intelligat᷑ hominib. de quib tamquã lapidib
uius construi dicit apłs petrus domũ dĩ Unde &

Expanded text:
utrumque breviter dictum est in eo quod de propheta idem apostolus commemorat: Laetamini, Gentes, cum plebe ejus . Iste ergo unus grex sub pastore uno, haereditas Dei est, non solum Patris, sed etiam Filii. Nam Filii vox est, Funes ceciderunt mihi in praeclaris, etenim haereditas mea praeclara est mihi : et ipsius haereditatis haereditatem non moriens Pater Filio reliquit; sed ipse Filius eam sua morte mirabiliter acquisivit, quam resurrectione possedit. 4. Si ergo de hac intelligendum est quod in psalmi hujus prophetia canitur, Deus, venerunt Gentes in haereditatem tuam, ut venisse Gentes accipiamus in Ecclesiam, non credendo, sed persequendo, id est, eam invasisse voluntate delendi atque omnino perdendi, sicut tot persecutionum exempla monstrarunt; oportet ut quod sequitur, Polluerunt templum sanctum tuum, non in lignis et lapidibus, sed in ipsis intelligatur hominibus, de quibus, tanquam lapidibus vivis, construi dicit apostolus Petrus domum Dei . Unde et
Abbreviated transcription (Latin):
lit ds̃ plebẽ suã. Absit. Et ego israhelita sum ex ge¬
nere isrł de tribu beniamin: hebrcus ex hebreis.
Hos igit᷑ scriptura pręuidit. qui in ap̃m fuerant
ex isto popło credituri & accepturi peccatoꝵ remissio¬
nem usq ad illũ maximũ quo insanientes ipsum medi¬
cũ ꝑemerunt. Hinc omnino dictũ est. Ip̃se autẽ est
miscricors & ꝓpitius erit peccatis eoꝵ. & ñ disperdet
eos. & abundauit ut auerteret irã suam. quia etiam

Expanded text:
lit Deus plebem suam? Absit. Nam et ego Israelita sum ex genere Israel, de tribu Benjamin, Hebraeus ex Hebraeis » . Hos igitur Scriptura praevidit qui in Christum fuerant ex isto populo credituri, et accepturi peccatorum remissionem, usque ad illud maximum quo insanientes ipsum medicum peremerunt. Hinc omnino dictum, « Ipse autem est misericors, et propitius erit peccatis eorum, et non perdet eos; et abundabit ut a
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃a qui fecit utrãq unũ. ut duos conderet in se. in
unũ nouu hominẽ faciens pacom̃ s̃ de ut. eominutaret
utrosq in uno corpore dõ parentib uenici. In qͦ¬
nr̃am. Hoc est enim abba quod. patẽa nũ Unde dñs
qui dixit non sum missus nisi ad oues quȩ perierunt
domus isrł ostendens illi genti redditã pręsentiae ip¬
sius promissionẽ. ait tamen alio loco. habeo alias oues
quae non sunt de hoc ouili. oportet me illas adduce¬
re. ut sit unus grex & unus pastor gentes significans
quas erat adducturus non quidem ꝑ suos pręsentia
corporali ut illud uerũ sit non sũ missus nisi ad oues
quę perierunt domus isrł. sed tamen ꝑ euangłm suũ
quod erant disseminaturi spetiosi pedes annuntiantiũ
pacc̃. annuntiantiũ bona In omnẽ enĩ terrã exiit

Expanded text:
n decretis evacuans, ut duos conderet in se in unum novum hominem, faciens pacem, ut commutaret utrosque in uno corpore Deo, per crucem inram; hoc est enim Abba, quod Pater. Unde Dominus qui dixit, Non sum missus nisi ad oves quae perierunt domus Israel , ostendens illi genti redditam praesentiae ipsius promissionem; ait tamen alio loco, Habeo alias oves quae non sunt de hoc ovili; oportet me et ipsas adducere, ut sit unus grex et unus pastor : Gentes significans, quas erat adducturus, non quidem per suam praesentiam corporalem, ut illud verum sit, « Non sum missus nisi ad oves quae perierunt domus Israel; » sed tamen per Evangelium suum, quod erant disseminaturi « speciosi pedes annuntiantium pacem, annuntiantium bona » : « In omnem » enim « terram exiit
Abbreviated transcription (Latin):
loꝵ. Aut certe si post resurrectionẽ & ascensionem
dñi accipienda est hic comiemorata hereditas dĩ: ea
sunt intelligenda quae a cultorib idoloꝵ & inimicis
nominis xp̃i aeccła eius in tanta martirũ numerosita¬
te perpessa est. Quamquã enĩ asaph sinagoga inter¬
pretetur quae est congregatio. idq nomen usitatius
insederit genti iudacoꝵ. tamen acccłam istã posse dici
congregationẽ. & illũ ueterẽ popłm dictũ ẽẽ acccłam
iam in alio psalmo satis aperteq monstrauimus Hȩc
igit᷑ acccła. hacc hereditas dĩ ex circumcisione ce prępu¬
tio congregata est. id est ex popło isrł & ex cȩteris gen¬
tib per lapidẽ quẽ reprobauerunt aedificantes & fa¬
ctus est in caput anguli. in quo angulo tamquã duo

Expanded text:
 aut certe si post resurrectionem et ascensionem Domini accipienda est hic commemorata haereditas Dei; ea sunt intelligenda quae a cultoribus idolorum et inimicis nominis Christi, Ecclesia ejus in tanta martyrum numerositate perpessa est. Quanquam enim Asaph Synagoga interpretetur, quae est congregatio, idque nomen usitatius insederit genti Judaeorum; tamen et Ecclesiam istam posse dici congregationem, et illum veterem populum dictum esse Ecclesiam, jam in alio psalmo satis aperteque monstravimus. Haec igitur Ecclesia, haec haereditas Dei ex circumcisione et praeputio congregata est, id est ex populo Israel et ex caeteris Gentibus, per lapidem quem reprobaverunt aedificantes, et factus est in caput
Abbreviated transcription (Latin):
tamquã legẽ incommutabilẽ consulunt. Et iste ergo
homo dĩ dicit dõ quod discat a dõ tamqua discipłs magi¬
stro non ignoranti sed uidicanti. ac sic aut approbant᷑i
quod docuit. aut quod ñ docuit reprȩhendenti. maxime
quia specie prȩsenti ꝓpħa cos in so transfigurat. qui
tunc futuri essent quando ista ueniebant. Solent aut
in oratione dici dõ quae uindicans fecerit. & adiungi
petitio. ut iã misercat᷑ & parcat. Hoc modo ͫ & hacc
dicunt̾ a quo prȩdicunt᷑. tamquã ab eis dicant᷑ quib ac¬
qderunt. & ipsa deploratio atq precatio ꝓphetatio est
Ds̃ uenerunt gentes in bereditatẽ tuã. polluert tẽplũ
scm̃ tuũ. posuerunt hierłm in pomorum custodiã. po

Expanded text:
tanquam legem incommutabilem consulunt. Et iste ergo tanquam legem incommutabilem consulunt. Et iste ergo homo Dei dicit Deo quod discat a Deo, tanquam discipulus magistro non ignoranti, sed judicanti; ac sic, aut probanti quod docuit, aut quod non docuit reprehendenti: maxime quia specie precantis Propheta eos in se transfigurat, qui tunc futuri essent quando ista ventura. Solent autem in oratione dici Deo quae vindicans fecerit. et adjungi petitio ut jam misereatur et parcat. Hoc modo et hic dicuntur a quo praedicuntur, tanquam ab eis dicantur quibus acciderunt; et ipsa deploratio atque precatio, prophetatio est. 2. « Deus, venerunt Gentes in haereditatem tuam; polluerunt templum sanctum tuum, posue
Abbreviated transcription (Latin):
N TITULOpsalmi huiuis tam breui & sim¬
Aplici immorandũ eẽ non puto. Prophetiã uero quã
hic prȩmissam legimꝰ. euident̃ scimus impletã. Cum
enĩ ista canerentur tẽporib regis dauid. nihil talead¬
hic c̃tigerat ex aduersitate gentiũ cuutati hierłm.
nec templo dĩ quod nec ȩdificatũ adhuc erat. Post
mortẽ quippe dauid filiũ eius salomonẽ dõ templum
fecise quis nesciat. Dicit᷑ ergo tamquã prȩteritũ qͥd
gentes in he¬
reditatẽ tuã.
Qua loqͥndi
consuetudine
etiã illud est
prophetatũ
de dñi passio¬
ne dederunt
in escam meã
fel & in siti
mea potauert̃
me aceto. & alia quae in eodẽ psalmo uentura uelut
facta narrant᷑ Nec ilud mirandũ est quod ista dõ
dicuntur. Non enĩ nescienti indicant᷑. quo reuelante
nuntiant nescientib nuntiant. Quac aut̃ do nuntiari.
scienti nuntiant.. Quando illi offerunt orationes
nr̃as. & esfabili modo de actib sus acternã ueritatõ:

Expanded text:
n titulo psalmi hujus tam brevi et simplici immorandum esse non puto. Prophetiam vero quam hic praemissam legimus, evidenter scimus impletam. Cum enim ista canerentur temporibus regis David, nihil tale adhuc contigerat ex adversitate Gentium civitati Jerusalem, nec templo Dei, quod nec aedificatum adhuc erat. Post mortem quippe David, filium ejus Salomonem Deo templum fecisse quis nesciat? Dicitur ergo tanquam praeteritum, quod Gentes in haereditatem tuam. Qua loquendi consuetudine etiam illud est prophetatum de Domini passione, Dederunt in escam meam fel, et in siti mea potaverunt me aceto ; et alia quae in eodem psalmo ventura velut facta narrantur. Nec illud mirandum est, quod Deo ista dicuntur. Non enim nescienti indicantur, quo revelantenuntiant, nescientibus nuntiant; quae autem Deo nuntiant, scienti nuntiant, quando illi offerunt orationes nostras, et ineffabili modo de actibus suis aeternam veritatem,
Abbreviated transcription (Latin):
benedictio promittekat ostendit᷑. satis intelligamꝰ quod
etiã tunc ex uerbis patriarchę iacob longe aliud fi¬
gurabatur quã prudentia carnis exspectat figurabat᷑
enĩ quod futuri essent nouissimi qui eraut primi. &
primi futuri essent qui erant nouissimi ꝑ saluatoris
aduentũ de quo dictũ est. Qui post me uenit. ante
me factus est. Sic abel iustus maiori prȩlatus est
fr̃i. sic isaac ismaheli. sic iac ob. congemino suo sed tam̃
prius nato ipso. esau. Sic phares & ipse congeniiũ
suũ qui prius manũ ex utero miserat & cȩperat nas¬
ci etiã nascendo precessit. Sic dauid maiorib pre¬
latus est fr̃ib. & propt̃ quod istȩ om̃s atq aliae simi¬
les non solũ dictoꝵ sed etiã factoꝵ parabolȩ̨ prȩcessert̃
sic popło iudȩoꝵ prelatus ẽ popłs xp̃ianus. pro quo¬

Expanded text:
benedictio promittebat ostenditur, satis intelligamus quod benedictio promittebat ostenditur, satis intelligamus quod etiam tunc ex verbis patriarchae Jacob longe aliud figurabatur, quam prudentia carnis exspectat. Figurabatur enim quod futuri essent novissimi qui erant primi, et primi futuri essent qui erant novissimi , per Salvatoris adventum, de quo dictum est: Qui post me venit, ante me factus est . Sic Abel justus majori praelatus est fratri , sic Ismaeli Isaac , sic Esau congemino suo, sed tamen prius nato, ipse Jacob ; sic Phares et ipse congeminum suum, qui prius manum ex utero miserat, et coeperat nasci, etiam nascendo praecessit ; sic David majoribus praelatus est fratribus : et propter quod istae omnes atque aliae similes, non solum dictorum, sed etiam factorum parabolae praecesserunt, sic populo Judaeorum praelatus est populus