comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
autem uidentur temporalia sunt:
que autẽ non uident᷑ ȩtña. Noli eẽ pi¬
ger inlabore breuit̃: & gaudere inces¬
sabilit. Fternam uitam tibi daturꝰ
ẽ as̃. Cogita quanto labore emenda
sit.Intendite fr̃s. Uenale. ẽ. Uenale . ẽ.
quod habeo dicit mͥ as̃: eme illud.
Quia habet uenale: Requiẽ uenalẽ
habeo: eme illam. Delabore intendi¬
t: ut simus in nomine xp̃i fortes
xpan. Iam modicum ẽ. quod restat
ipsalmo: non fatigemur. Quomͦ
setis poterit ẽ. infaciendo: qͥ defic̃
inaudiendo: Ad erit dñs: ut uobis
quod reliquũ. ẽ. explicemꝰ. Attendite.
Quodãmͦ ds̃ ꝓposuit uenale regnum
celoꝵ. Dicis illi. Quantũ ualet: Pre¬
tium ipsius labor. ẽ: quomͦ sidiceret
ceret hoc solũ dicere: s quereres qͣn¬
tum aurũ. Nam solidus aurum ẽ:
& semiuntia. & libra÷ & tale aliquid.
Idõ dix̃ p̃tium: nelaborares quȩxere
Quantus labor ẽ. iam quȩxe tu: qͣn¬
tum laborandũ sit non dum dr̃

Expanded text:
enim videntur, temporalia sunt; enim videntur, temporalia sunt; quae autem non videntur, aeterna» . Noli esse piger in labore breviter, et gaudebis incessabiliter. Aeternam vitam tibi daturus est Deus: cogita quanto labore emenda sit. 24. Intendite, fratres; venale est. Venale est quod habeo, dicit tibi Deus; eme illud. Quid habet venale? Requiem venalem habeo; eme illam de labore. Intendite, ut simus in nomine Christi fortes christiani: jam modicum est quod restat in Psalmo, non fatigemur. Quomodo enim fortis poterit esse in faciendo, qui deficit in audiendo? Aderit Dominus ut vobis quod reliquum est, explicemus. Attendite: quodammodo Deus proposuit venale regnum coelorum. Dicis illi: Quantum valet? Pretium ipsius labor est: quomodo si diceret, ceret hoc solum dicere, sed quaereres quantum aurum. Nam et solidus aurum est, et semiuncia, et libra, et tale aliquid. Ideo dixit pretium, ne laborares quaerere quantus labor est? Jam quaere tu quantum laborandum sit. Nondum dicitur
Abbreviated transcription (Latin):
go quod dix̃ nunquid adheret tibi
sedes iniquitatis qui fuigis dolarẽ
in p̃cepto: sic dicamꝰ. Nunquid ad¬
heret tͥ sedes iniquitatis : qui formas
dolorẽ inp̃cepto& formas inquit do¬
lorem inp̃cepto: id ẽ. dedolore p̃cepil
nobis facis : ut ipse dolor p̃ceptum
sit nobis. Quomꝰ nobis dolor . ẽ. p̃cep¬
ceptũ: Qñ te flagellat qui ꝓ te ma¬
ciis ẽ: & non tibi ꝑmittit. beatitudi¬
nm inista uita: & fallere non potest:
enc non dat qd queris. Quid dabit.:
spidabit᷑: Qͣntũ dabit qͥhic ñdat qͥ hic eru¬
ar qui fingit dolorem inp̃cepto :ͤ Labor
ĩ hic tiuis: & requies tͥ. ꝓmitat᷑. At¬
andis te hic habere laborẽ: s atten¬
at qualẽ ille requiẽ pollicetur. Nũ¬
quia cogitare poteris: Si illã posses
cogitare: uideres ce nichil laborare
ad cõpensationẽ. Audi eum qui il¬
lua ex parte cernebat: qui dix̃: nc̃
sco ex parte. Quid ait apłs : Et enim
quod ẽ. ad p̃sens temporale & leue¬
uidentur: s quȩ non uidentur. Quȩ

Expanded text:
go quod dixit, «Numquid adhaeret tibi sedes iniquitatis, qui fingis dolorem in praecepto?» sic dicamus, Numquid adhaeret tibi sedes iniquitatis, qui formas dolorem in praecepto? Formas, inquit, dolorem in praecepto, id est, de dolore praeceptum nobis facis, ut ipse dolor praeceptum sit nobis. Quomodo nobis dolor est praeceptum? Quando te flagellat qui pro te mortuus est, et non tibi promittit beatitudinem in ista vita, et fallere non potest, et hic non dat quod quaeris. Quid dabit? ubi dabit? quantum dabit, qui hic non dat, qui hic erudit, qui fingit dolorem in praecepto? Labor est hic tuus, et requies tibi promittitur. Attendis te habere hic laborem; sed attende qualem ille requiem pollicetur. Numquid cogitare, potes? Si illam posses cogitare, videres te nihil laborare ad compensationem. Audi eum qui illud ex parte cernebat, qui dixit, «Nunc scio ex parte» : quid ait Apostolus? «Etenim quod est ad ptur, sed quae non videntur: quae
Abbreviated transcription (Latin):
bem suam: quo ad usq iusticia conũ¬
tat᷑ iniudicium: & qui habent eam
omnes recto sunt corde. Qui sunt
recti corde: Qui ħ uolunt: quod ds̃
uult. Ds̃ parcit peccatoribus. tuiuis ut
iam ꝑdat peccatores. Distorti gͦ cordis
es & prauȩ uoluntatis: qñ aliud ius
aliud uult ds̃. Uult enĩ d̃s parcere
malis: tu non uis parci. Patiens ẽ. aĩ
peccatorib: tu non uis tolerare pecca¬
tores. S ut dicere cȩꝑam aliud uis
tu: aliud uult ds̃. Conuerte cor tuũ.
& dirige addm̃: quia &e dñs infirmis
compassus.ẽ. Uidit incorpore suo
id ẽ. ineccłia sua infirmos: qui pͥmo
uoluntatẽ suã sequi tẽptarent. Sed
cum uident uoluntatẽ dĩ aliam. ẽẽ:
dirigunt se & cor suũ ad suscipien

Expanded text:
stitia convertatur in judicium: et qui habent eam, omnes recto sunt corde.» Qui sunt «recto corde?» Qui hoc volunt quod Deus vult. Parcit peccatoribus, tu vis ut jam perdat peccatores. Distorti cordis es et pravae voluntatis, quando aliud vis, aliud vult Deus. Vult autem Deus parcere malis, tu non vis parci: patiens est Deus peccatoribus, tu non vis tolerare peccatores. Sed ut dicere coeperam, aliud vis tu, aliud Deus: converte cor tuum, et dirige ad Deum; quia et Dominus infirmis compassus est. Vidit in corpore suo, id est in Ecclesia sua infirmos, qui primo voluntatem suam sequi tentarent; sed cum viderent voluntatem Dei aliam esse, dirigerent se et co
Abbreviated transcription (Latin):
hinc de isto scło: & uado ad dñm m¬
um: & mittet me inignem ÷ quia
posui paucos dies uitȩ future: m¬
tet me ingehennas. Quas gehennas
Eterni iudiciĩ dĩ. Uere putas. quia
ds̃ curat quomͦ uiuant homines:
Et hoc forte ñ inplatea tͥ dic̃ amisꝰ
s indomo uxor: aut forte maritus
uxori fideli. bonȩ & sc̃ȩ ÷ deceptor iy¬
sius. Si mulier marito: eua ẽ. Sui
uxori: diabolus ẽ. illi. Aut ĩpsar
eua. ẽ: aut tu illi serpens es. Alioͥ¬
uel ad filium: inuenit & ipsũ mas
nequissimũ. Estuatũ fluctuat: qđ¬
rit quomͦꝰ uincat: ꝓpe sorbetur. ꝓ
consentit: s ad sit ds̃. Audite gͦ pls¬
mũ. Quis exurget mͥ inquit adl̃¬
sus malignantes: lam multi st̃as
cũq respicio ipsi occurrunt. Au
occurret pͥncipi iniquitatis dias¬
lo & angelis eius ÷ & hominibus sl¬

Expanded text:
hinc de isto saeculo, et vado ad Dominum mhinc de isto saeculo, et vado ad Dominum meum, et mittet me in ignem; quia praeposui paucos dies vitae futurae, mittet me in gehennas. Quas gehennas? Aeterni judicii Dei. Vere, nisi putas quia Deus curat quomodo vivant homines? Et hoc forte non in platea tibi dicit amicus, sed in domo uxor, aut forte maritus uxori fideli bonae et sanctae, deceptor ipsius. Si mulier marito, Eva est illi; si vir uxori, diabolus est illi: aut ipsa tibi Eva est, aut tu illi serpens es. Aliquvel ad filium: invenit et ipsum malum, nequissimum; aestuat, fluctuat, quaerit quomodo vincat, prope sorbetur, prope consentit, sed adsit Deus. Audite ergo Psalmum: «Quis exsurget mihi,» inquit «adversus malignantes?» Tam multi sunt; quacumque respicio, ipsi occurrunt. Quis occurret principi iniquitatis diabolo, et angelis ejus, et hominibus se
Abbreviated transcription (Latin):
multa mala: susurrare serpens
non desinit ut facias iniquitatẽ.
Quocunq te conuerteris forte si
ꝓfecisti: quȩxris cũ quo bene uiue¬
re: & ñ inuenis. Multi mali te cir¬
cundant: quia pauca grana mul¬
tam paleã habent. Hȩc area ha¬
bet grana sua pauca: s ad huc la¬
borant. Separata gͦ apalca tota
massa: grandis erit. Pauca gͣna
st̃ s incõparatione palearũ: mul¬
ta autem inse. Ergo cum undiq
mali ꝑstrepant &dicant quare
sic uiuis : tu solus xp̃ianus es. qͣre
non facis qđ faciunt & alii: quare
ñ spectas quẽ admodũ &alii: qͣre
non remedia &ligaturas adhibes:
quare ñ mathematicos & aruspi¬
ces consulis. sic̃ & alii: & tu signas
te. & dicis xp̃ianꝰ sũ ut repellas is¬
tos nescio quos: s aduers arius p̃¬
mit: urget qđ peius . ẽ. exemplo
tur: estuat᷑: tribulat᷑ anima xp̃i¬
see Idõ uide quid dicat. Respondes
enim. Quid mͥ ꝓd.ẽ. quia mͦ mͥ faciu
remedia: & lucror paucos dies: En

Expanded text:
multa mala, susurrare serpens multa mala, susurrare serpens non desinit, ut facias iniquitatem: quacumque te converteris, forte si profecisti, quaeris cum aliquo bene vivere, et vix invenis; multi mali te circumdant, quia pauca grana, multa palea. Habet haec area grana sua, sed adhuc laborant. Separata ergo a palea tota massa grandis erit: pauca grana sunt, sed in comparatione palearum; multa autem in se. Ergo cum undique mali perstrepant, et dicant, Quare sic vivis? tu solus christianus es? Quare non facis quod faciunt et alii? quare non spectas, quemadmodum et alii? quare non remedia et ligaturas adhibes? quare non mathematicos et aruspices consulis, sicut et alii? et tu signas te, et dicis, Christianus sum, ut repellas istos nescio quos: sed adversarius premit, urget; quod pejus est, exemplo tur, aestuatur; tribulatur anima chrise? Ideo vide quid dicat. Respondet enim, Quid mihi prodest quia modo mihi facio remedia, et lucror paucos dies? exeo
Abbreviated transcription (Latin):
lam⁊ figas illud ad regulã ⁊ &diri¬
gatur indm̃ cortuũ: quod inhomi¬
ne cȩꝑat. cẽ. prauum. Sic gͦ dñs te
ostendens dix̃. T ristis . ẽ. anuna mea
usꝙ ad mortem : &dixit. pat̾ si fieri po¬
test transeat ame calix iste. S statim
fac: qđ idõ fecit ut te doceret. herũ
non quod ego uolo: s qd tu uis pater.
Si enim hoc feceritis: iusticiã habebi¬
tis. Siiusticiã habebitis: rectũ ẽ. cor.
Si rectũ ẽ. cor iusticia illa quȩ mͦ to¬
lerat conuertetur in iudiciũ: & p̾ea
iudicante dño tuo. non solum non
ex pauesce:s mala: s. etiã glabis de
corona. lunc uides quomͦ ꝓfecerit pa¬
tientia dĩ: uel ad illoꝵ pęnã: uel ad
tuam coronam. Modo non dũ uides:
crede quod non dum uides: ne erubes¬
cas cum uideris. Quo adusq iusticia
cun uertat᷑ iniudicium: & qui eã¬
exurget mͥ adu̾sus malignantes :
aut quis consistet mͥ adũsus oꝑan-¬
tes iniquitatẽ: ꝑsuadent multi

Expanded text:
lam, figas illud ad regulam, et dirilam, figas illud ad regulam, et dirigatur in Deum cor tuum, quod in homine coeperat esse pravum. Sic ergo Dominus te ostendens dixit, «Tristis est anima mea usque ad mortem;» et dixit, «Pater, si fieri potest transeat a me calix iste.» Sed statim fac quod ideo fecit ut te doceret: «Verum, non quod ego volo, sed quod tu vis, Pater.» Si enim hoc feceritis, justitiam habebitis: si justitiam habebitis, rectum est cor; si rectum est cor, justitia illa quae modo tolerat, convertetur in judicium, et postea judicante Domino tuo, non solum non expavesces mala, sed etiam gloriaberis de corona. Tunc videbis quomodo profecerit patientia Dei, vel ad illorum poenam, vel ad tuam coronam: modo non vides; crede quod nondum vides, ne erubescas cum videris. «Quousque justitia convertatur in judicium: et qui surget mihi adversus malignantes? aut quis consistet mihi adversus operantes iniquitatem?» Persuadent multi
Abbreviated transcription (Latin):
iore incarne. Ex duobus patiebat᷑
aidorẽ: dissolui & eẽ. cum xp̃o multo
apropinquaret ipsapassio: quomͦ
gultabat: Quomꝰ głabatur: Bonũ
certam̃ certaui cursum consũmaui:
sidem seruaui: de cȩtero suꝑ ẽ. m coro¬
na iusticiȩ: quam reddet m̃ dñs in illo
die iustus uidex. Iste gaudet coronan¬
aus: & tristis. ẽ. ille coronaturꝰ : Gau
tristiciã sic assumsit: quomͦ carnẽ.
Nolte enĩ putare quia hoc dicimꝰ:
non fuisse tristẽ dm̃. Sienĩ hoc dyxe¬
rimꝰ quia non erat tristis. cum ȩugłin
dicat. tristis.ẽ. anima mea usq admor¬
ẽ. uerum ẽ. Ergo tristis fuit: Prorsus¬
tristis: sed uoluntate suscipiens tris¬
ticiã: quomͦ uoluntate suscipiens
carnẽ. Quomͦ uoluntate carnẽ uerã:
sic uoluntate tristiciã uerã. Sie gͦ tris¬
ticiã uoluntate ostendit inse: ut si for¬
te surrepserit tibi humana infirmi¬
tas : &cȩꝑit aliud uelle quã ds̃ uult:
uideas pͣuitatẽ cordis tui extra regu¬

Expanded text:
nere in carne, ex duobus patiebatur nere in carne, ex duobus patiebatur ardorem; dissolvi et esse cum Christo, multo appropinquaret ipsa passio, quomodo exsultabat! quomodo gloriabatur! «Bonum certamen certavi,» «cursum consummavi, fidem servavi; de caetero super est mihi corona justitiae, quam reddet mihi Dominus in illa die justus judex» . Iste gaudet coronandus, et tristis, est ille coronaturus: gaudtristitiam sic assumpsit quomodo carnem. Nolite enim putare quia hoc dicimus, non fuisse tristem Dominum. Si enim hoc dixerimus, quia non erat tristis, cum Evangelium dicat, «Tristis est anima mea usque ad moret factum est. Ergo tristis fuit; tristis, sed voluntate suscipiens tristitiam, quomodo voluntate suscipiens carnem; quomodo voluntate carnem voram, sic voluntate tristitiam veram. Sic ergo voluntate ostendit in se, ut si forte subrepserit tibi humana infirmitas, et coeperit aliud velle quam Deus vult, videas pravitatem cordis tui extra regu
Abbreviated transcription (Latin):
sit rectum cor. Accessit ad eũ: & al.
Dic aliquid indĩ: & morere. Et ni¬
merauit omnes erũpnas ipsius us
uolens unde lapsus. ẽ: fixo corde in
dõ tanquã luminare infirmaino
habitans corde in libro dĩ: locuta
es inquit tanquã una ex insipiens¬
tibus mulieribꝰ. Sibona suscepin
de manu añi: mala non tolerabis
qm reccus. ẽ. ds̃: qñ in illo figis corfor¬
auabifit. uit sit tibi cor rectum. figegͦ¬
aaum millo: & rectum cor erit. Si
ssurrẽpat uoluntas humana nescio
qud decarnis infirmitate lactans m̃¬
mn tam: noli iam desꝑare. Te p̃signa¬
uit añs insua infirmitate: non sẽ.
oi scuret se pꝰ triduum resurrecturũ.
uulomꝰ formidaret moriturꝰ: qđ non
murrecturꝰ. Ait autẽ. Compellor aũ
pauobus: concupiscentiã habens dis¬
bli &. eẽ. cum xp̃o: multo enĩ magi
agtmũ: manẽre incar ne necessariũ
ipt̾uos. T edium enim illi erat ma¬

Expanded text:
quid sit rectum cor. Accessit ad eum, et ait: quid sit rectum cor. Accessit ad eum, et ait: «Dic aliquid in Deum, et morere.» Enumeravit omnes aerumnas vel ipsius vel  Evam, redire volens unde lapsus est, fixo corde in Deo tanquam luminare in firmamento, habitans corde in libro Dei: «Locuta es,» inquit, «tanquam una ex insipientibus mulieribus; si bona suscepimus de manu Domini, mala non tolerabimus» enim rectus est Deus, quando in illo figis cor, forma tibi sit, ut sit tibi cor rectum. Fige illo, et rectum cor erit. Sed subrepebat voluntas humana; nescio quid de carnis infirmitate lactabat mentem tuam: noli jam desperare. Te praesignavit Dominus in sua infirmitate, non se: et si sciret se post triduum resurrecturum, nullo modo formidaret moriturus, quod non resurrecturus. Ait enim: «Compellor autem ex duobus: concupiscentiam habens dissolvi et esse cum Christo, multo enim magis optimum; manere in carne necessarium propter vos» . Taedium enim illi erat ma
Abbreviated transcription (Latin):
& ñ me ꝑsequat᷑ : o siposset fieri ut
non ab illo paterer tanta: iã si ꝑseue¬
raueris & ħ tibi placuerit : & uidesqͥa
hoc non uult ds̃: prauus corde es. ñ
habes iusticiã quȩ conu̾tat᷑ inuidi.¬
cium. Qui enim illam habent:
omnes recto sunt corde. Et qui st̃
recti corde: Qui sic inueniunt᷑ quo¬
mͦ inuentus. ẽ. iob. qui ait: dñs de¬
dit dñs abstulit: sic̃ dño placuit ita
factum. ẽ. sit nomen dñi benedictũ
Ecce rectum cor. Iterum ingraui ui¬
nere quid dix̃ uxori: quã ꝓpt̃ea reli¬
querat diabolus & non occidat. ut
ipse haberet ad iutricẽ÷ ñ ut mari¬
tus consolatricẽ: Deminerat enum
quia ꝑ illã euã deceptus erat adam
& necessariã sibi putabat hanc euã
Accessit ad iob illa: tanquã eua:S
adam melior fuit instercore uicor
quã uictus inparadyso. Qdeni respo¬
ait illi mulieri: Uide corparatũ: uidet
rectũ. Nũqͥd ñ patiebat᷑ ꝑsecutioneᷤ. gd¬
uit cdiabol.Et si xp̃iam facli st̃ imperato

Expanded text:
on me persequatur! o, si posset fieri ut non ab illo paterer tanta! jam si perseveraveris, et hoc tibi placuerit, et vides quia non hoc vult Deus, pravus corde es, non habes justitiam quae convertetur in judicium: «qui» enim «illam habent, omnes recti sunt corde.» Et qui sunt, «recti corde?» Qui sic inveniuntur quomodo inventus est Job, qui ait: «Dominus dedit, Dominus abstulit; sicut Domino placuit, ita factum est: sit nomen Domini benedictum» . Ecce rectum cor. Iterum in gravi vulnere quid dixit uxori, quam propterea reliquerat diabolus et non occiderat, ut ipse haberet adjutricem, non ut maritus consolatricem? Meminerat enim quia per illam Evam deceptus erat Adam , et necessariam sibi putabat hanc Evam. Accessit ad Job illa, tanquam Eva; sed Adam melior fuit in stercore victor quam Adam victus in paradiso: quid enim respondit illi mulieri? Vide cor paratum, vide cor rectum. Numquid non patiebatur persecutiones, vit diabolus: et si christiani facti sunt imperator
Abbreviated transcription (Latin):
filĩ sur: & in ipsis seruis filiũ suum.
Piotum orbem terrariĩ p̃dicat᷑ ubiq
uerbum dĩ. Ubi ñ dr̃ hominibus. re¬
linquite iniquitates ur̃as pͥores: con¬
uertite uos ad itinera recta: Idõpar¬
cit ut uos corrigatis: idõ heri ñ uin¬
dicauit: ut hodie bene uiuatis. Fru¬
dit gentes. Non gͦ audiet non audi¬
turus. ẽ. quos erudit: ñ iudicaturꝰ
.ẽ. quibꝰ sermonem p̾misit & p̃semi¬
nauit: Inscola si esses: acciperes &
non redderes: Utiq q̃n accipis: a
magistro erudiris. Cõmittit tͥ ma¬
gister qñ p̃bet: & non exiget qũ red¬
dis: Aut cum ceꝑis reddere: sine
metu eris plagarũ: Modo gͦ accipi¬
mus : postea statuim᷑ ante magistrũ:
ut redaamꝰ omnes p̃titas nr̃as: id ẽ.
ut rationem redclamꝰ de his omnibꝰ
quȩ nobis mͦ erogant᷑. Audi apłm

Expanded text:
sis servis Filium suum. Per totum orbem terrarum praedicatur ubique verbum Dei. Ubi non dicitur hominibus: Relinquite iniquitates vestras priores, convertite vos ad itinera recta? Ideo parcit, ut vos corrigatis; ideo heri non vindicavit, ut hodie bene vivatis. Erudit gentes; non ergo arguet? non auditurus est quos erudit? non judicaturus est quibus sermonem praemisit et praeseminavit? In schola si esses, acciperes, et non redderes? Utique quando accipis a magistro, erudiris: committit tibi magister quod praebet; et non exiget quando reddis? aut cum coeperis reddere, sine metu eris plagarum? Modo ergo accipimus; postea statuimur ante magistrum, ut reddamus omnes praeteritas nostras, id est, ut rationem reddamus de his omnibus quae no
Abbreviated transcription (Latin):
Quo ad usq iusticia conuertat᷑ inu¬
diciũ. &qͥhabent eã om̃s recto st̃ corde.
Chabent mͦ iusticiã ñ dũ iudicant. Pri¬
mo ẽ. enĩ hak̾e ifticiã: & p̾ea uidicare. Pri¬
mo paicit᷑ malos: & pꝰea iudicat malos.
Dodo iusticia sit: postea conu̾tecur
iiudiciũ. T andiu patit᷑ homines
malos: quandiu uult ds̃: quandiu
illos ꝑfert eccła dr̃: ut erudiat᷑ ꝑ ma¬

Expanded text:
 justitia convertatur in judicium: et qui habent eam omnes recto sunt corde.» Qui habent modo justitiam, nondum judicant. Primo est enim habere justitiam, et postea judicare: primo patitur malos, et postea judicat malos. Modo justitia sit; postea convertetur in judicium. Et tamdiu patitur homines malos, quamdiu vult Deus, quamdiu illos perferet Ecc
Abbreviated transcription (Latin):
lam fossam quȩ parat᷑ prccatori
hoc ẽ paulominus habitauero:
ha. iam ꝓpe consentiebat: respexit ad
añ: ut puta uerbi gra insultabat
ali ut faceret iniquitatẽ. Aliq̃n enim
ongregant se mali & insultant bonis:
natine si fuerint illi plures. & cepits
eunit simul cum fuerit massa uen¬
alta: capitur inter multos iniquoꝰ
ile: insultat᷑ illi: circum uenitur:
iuꝑ ponere se uolunt illi: ex agitar̃
quasi iustum: & insultant quasi de
ipsa iusticia: magnus inquiunt a
cunt homines ista: ita ut aliquan¬
do attendens ad linguã humanã ÷
erubescat. eẽ. bonus inter malos. Re¬
sistat gͦ malis: s ñ de uiribꝰ suis: ne
tficiat᷑ suꝑbꝰ cum uult euadere su¬
pbos: &augeat numerũ suꝑboꝵ.
Squid dicat: quis exurget mͥad
uersus malignantes ÷ aut quis con¬
sistet mͥ adũsus oꝑantes iniquitatẽ:
Nisi qͥa dñs ad iuuit me: paulomi¬

Expanded text:
m quae paratur peccatoribus: hoc est, «paulo minus in inferno abat, jam prope consentiebat, respexit ad Dominum. Ut puta, verbi gratia, insultabatur illi, ut faceret iniquitatem. Aliquando enim congregant se mali, et insultant bonis; maxime si fuerint illi plures, et ceperierunt simul cum fuerit massa ventilata: capitur inter multos iniquos ille, insultatur illi, circumvenitur; superponere se volunt illi, exagitant quasi justum, et insultant quasi de ipsa justitia: Magnus, inquiunt, ciunt homines ista, ita ut aliquando attendens ad linguam humanam, erubescat esse bonus inter malos. Resistat ergo malis; sed non de viribus suis, ne efficiatur superbus, cum vult evadere superbos, et augeat numerum superborum. Sed quid dicat? «Quis exsurget mihi adversus malignantes? aut quis consistet mihi adversus operantes iniquitatem? Nisi quia D
Abbreviated transcription (Latin):
tes cessa. Ergo siquid forte aliquia
cogitabatis qñ uidebatis malos flo¬
rere: & cogitationes ur̃ȩ. faciebant
nutare pedes ur̃os inuia dĩ: uobis
loquit᷑ psalmꝰ iste. Si autẽ nullus
ur̃m talis ẽ: ꝑ uos aliis loquit᷑ dicenꝰ
intelligite nunc: quia dixert̃ illi:
ñ uidebit dñs: nec intelliget ds̃ ia¬
cob. Intelligite inqͥt nunc qui insi¬
pientes estis inpopło: & stulti aliqs̃¬
sapite. Qui plantauit aurẽ ñ audi¬
et. Et non habet unde audiat: qui
tibi fȩcit unde audias: Qui planta¬
uit aurem non audet: Aut qui funẽ
oculum non consid̾at: Qui erudit
gentes non arguet: Attendite ħ ma¬
gnoꝑe fr̃s mei: qui erudit gentes ñ
arguet. Hoc mͦ facit ds̃: erudit gen¬
tes. Idõ misit uerbum suũ ꝑorbem

Expanded text:
si potes. Ergo si qui forte aliquid si potes. Ergo si qui forte aliquid cogitabatis, quando videbatis malos florere, et cogitationes vestrae faciebant nutare pedes vestros in via Dei; vobis loquitur psalmus iste: si autem nullus vestrum talis est, per vos aliis loquitur, dicens, «Intelligite nunc;» quia dixerunt illi, «Non videbit Dominus, neque intelliget Deus Jacob. Intelligite.» inquit, «nunc qui insipientes estis in populo, et stulti aliq Qui plantavit aurem, non audiet?» Non habet unde audiat, qui tibi fecit unde audias? «Qui plantavit aurem, non audiet? aut qui finxit oculum, non considerat? Qui erudit gentes, non arguet?» Attendite hoc magnopere, fratres mei, «Qui erudit gentes, non arguet?» Hoc modo facit Deus, erudit gentes: ideo misit verbum suum per orbem
Abbreviated transcription (Latin):
sꝑet futuram: non illam ꝑdet:
quia non dum uenit tempꝰ ut
accipiat eam. Inuinea oꝑaris:
fac opus tuum ÷ &accipies mercedẽ
tuam. Apatre familias non ex igeres
antequã oꝑareris: & adõ exigis an¬
tequã oꝑerise Et ista tolerantia ad
dem ꝑtinet. Minus uis facere in
uinea qui non uis tolerare: quia
& ipsa tolerantia ad ipsã oꝑatio¬
nem ꝑtinet: ut inuenias mercedẽ.
Quod si dolosus es: uide ne non solum
non accipias mercedẽ: s & penã inue¬
nias: quia uoliusti. eẽ. oꝑarius dolosus
Et quidẽ oꝑariꝰ dolosus ut incipiat
non bene facere: oculos patris famili¬
as attendit. Ad illũ aspicit qui con¬
dux it ad uineã: ut cũ ille auercerit
oculos. cesset & ñ bene oꝑet᷑: cũ autẽ
ille conuerterit oculos. bene oꝑet᷑.
Deus autẽ qui te condux̃ ñ au̾tit o¬
culos: non licet tibi dolose oꝑari.
Suꝑ te sẽꝑ sunt oculi patris fami¬
lias: quere ubi illum fallas: & si po

Expanded text:
speret futuram, non illam perdit; speret futuram, non illam perdit; quia nondum venit tempus ut accipiat eam. In vinea operaris, fac opus tuum, et accipies mercedem tuam. A patrefamilias non exigeres antequam operareris, et a Deo exigis antequam opereris? Et ista tolerantia ad dem pertinet: minus vis facere in vinea, qui non vis tolerare; quia et ipsa tolerantia ad ipsam operationem pertinet, ut invenias mercedem. Quod si dolosus es, vide ne non solum non accipias mercedem, sed et poenam invenias; quia voluisti esse operarius dolosus. Et quidem operarius dolosus ut incipiat non bene facere, oculos patrisfamilias attendit, ad illum aspicit qui conduxit ad vineam, ut cum ille averterit oculos, cesset, et non bene operetur; cum autem ille converterit oculos, bene operetur. Deus autem qui te conduxit, non avertit oculos; non tibi licet dolose operari: super te semper sunt oculi patrisfamilias; quaere ubi illum fallas, et cessa
Abbreviated transcription (Latin):
dixi÷ hȩc fecisti & tacui: suspicatus
es iniquitatẽ quod ero tibi similis
Quid ẽ. quod ero tibi similis: Pu¬
tas quia uideo facta tua ÷ & placens
mͥ quia non uindico: Alia . ẽ. uox ini¬
quoꝵ: quia nec attendit ista ds nec
aduertit ut sciat: quẽ ad modũ uiuã
non curat as̃. Ergo inter aliqua me cõ¬
putat ds̃: Aut uere me numerat ds̃:
Aut ipsos homines numerat: Infelix
homo: ut esses curauit: ut bene uiuas
non curat: Istoꝵ gͦ ista uox. ẽ. Et dixe¬
runt: non uidebit dñs. Neq intelliget
as iacob. Intelligite nunc qui insipien¬
tes estis inpopulo: & stulti aliq̃n sapite.
Populum suum erudit: cuipossunt
cõmoueri pedes. qñ felicitates iniquo¬
rum uidet homo. lam bene uiuens
innumero sc̃oꝵ dĩ id ẽ. innumero filio¬
rum ȩccłȩ ludet quia florent mali
& faciunt iniquitatẽ: et emulatur
eos÷ & adducit᷑ ut unitet᷑ facta ipso¬
rũ: quia uidet quasi nichil sibi
ꝓdeẽ. quod bene uiuat humilis:
hic sꝑans mercedem. Nam si illã

Expanded text:
dixi, «Haec fecisti, et tacui: suspicatus es iniquitatem, quod ero tibi similis.» Quid est, «quod ero tibi similis?» Putas quia video facta tua, et placent mihi, quia non vindico. Alia est vox iniquorum: Quia nec attendit ista Deus, nec advertit ut sciat quemadmodum vivam, non me curat Deus. Ergo inter aliqua me computat Deus? aut vere me numerat Deus? aut ipsos homines numerat? Infelix homo! ut esses curavit; ut bene vivas non curat? Istorum ergo ista vox est. «Et dixerunt, Non videbit Dominus, neque intelliget 8. Intelligite nunc qui insipientes estis in populo, et stulti aliquando sapite.» Populum suum erudit, cui possunt commoveri pedes, quando felicitates iniquorum videt homo, jam bene vivens in numero sanctorum Dei, id est in numero filiorum Ecclesiae: videt quia florent mali, et faciunt iniquitatem, et aemulatur eos, et adducitur ut imitetur facta ipsorum; quia videt quasi nihil sibi prodesse quod bene vivat humilis, hic sperans mercedem. Nam si illam
Abbreviated transcription (Latin):
manũ aduersus hominẽ: tu corrig
cor aduersus dm̃: ne forte cũ opras
uindictam dĩ÷ siuenerit te pͥorem
inueniat. Nam illa ueniet. Ueniet
& iudicabit ꝑ seuerantes in nequitia
sua ÷ ingratos p̃rogationi misc̃ie ip¬
sius: ingratos patientiȩ ipsius: thas¬
aurizantes sibi iram indie irȩ. et
reuelationis iusti iudiciĩ dr̃. qui ra¬
det unicuiq scđm oꝑa sua: quia ds
ultionũ dñs: ds̃ ultionũ: idõ fident̃
egit. Nulli enim peꝑcit. Qñ hic lode¬
tus ẽ ipse dñs: erat incarnis infirms¬
tate: s inuirtute sermonis nonaci¬
pit ꝑsonas pͥncipũ iudeoꝵ. Qualta
ter egit. Uere infiducia: quia scͥpuis
inpsalmis de illo. Propt̃ miseria m
pum & gemitum paupum: nuns
exurgam dicit ans. Qui st̃ paupl
Qui sunt mopes: Qui spẽ ñ habent
si millo solo: inquo solo spes non
uitꝰ. Attendite fr̃s: aui sunt inopes¬

Expanded text:
ersus hominem, tu corrige cor adversus Deum; ne forte cum optas vindictam Dei, si venerit, te priorem inveniat. Nam ille veniet, veniet et judicabit perseverantes in nequitia sua, ingratos praerogationi misericordiae ipsius, ingratos patientiae ipsius, thesaurizantes sibi iram in die irae et revelationis justi judicii Dei, qui reddet unicuique secundum opera sua : quia «Deus ultionum Dominus, Deus ultionum,» ideo «fidenter egit.» Nulli enim pepercit, quando hic locutus est: ipse Dominus erat in carnis infirmitate, sed in virtute sermonis. Non accepit personas principum Judaeorum. Quanta tum est, vere in fiducia: quia scriptum est in Psalmis de illo, «Propter miseriam inopum et gemitum pauperum, nunc exsurgam, dicit Dominus.» Qui sunt pauperes? qui sunt inopes? Qui spem non habent nisi in illo solo, in quo solo spes non fallitur. Attendite, fratres, qui sunt paupe
Abbreviated transcription (Latin):
martirũ sanguinẽ ostendit. Ioto cor¬
pore sanguis exibat. ita ȩccłia eius
habet martires. ꝑ totũ corpꝰ eiꝰ fusus
ẽ sanguis. Quosdã enĩ infirmos in
se p̃figurans idẽ. incorpore suo: exꝑ
sona infirmoꝵ compatiens illis: ait.
Pater: si fieri potest: transeat ame ca¬
lix iste. Ostendit hominis uoluntatẽ.
Si inipsa uoluntate ꝑmaneret: iã pͣ¬
uum cor uideret᷑ ostendere. S si cõpas

Expanded text:
martyrum sanguinem ostendit. Toto cormartyrum sanguinem ostendit. Toto corpore sanguis exibat: ita Ecclesia ejus habet martyres; per totum corpus ejus fusus est sanguis. Quosdam ergo infirmos in se praefigurans, vel in corpore suo; ex persona infirmorum, compatiens illis, ait: «Pater, si fieri potest, transeat a me calix iste.» Ostendit hominis voluntatem: si in ipsa voluntate permaneret, jam pravum cor videretur ostendere. Sed si co
Abbreviated transcription (Latin):
luntatẽ tuam: s tuam stitã cor¬
rige aduoluntatẽ dĩ. Uoluntas dĩ
sicẽ. quomͦ regula. Fcce puta. lorsisti
regulam ÷ unde habes corrigi: Illa
autem integra manet. Regula ẽ enĩ
incõmutabilis. Quandiu integra ẽ.
regula: habes quo te conuertas & cor¬
rigas prauitatẽ tuam: habes unde
corrigas qđ inte tortum .ẽ. Quid autẽ
uolunt homines : Parum ẽ. quia
uoluntatẽ suã tortuosam habent:
etiam uolunt uoluntatẽ dĩ tortam
facere scđm corsuum ⁊ ut hoc faciat ds̃
qd ipsi uolunt: cum ipsi debeant fac̃e
quod as̃ uult. Quomͦ autem complexꝰ
.ẽ. dñs exduabꝰ uoluntatibꝰ unam. fac¬
tam inhomine quẽ portabat: Prefi¬
gurans incorpore suo id ẽ. inȩccła sua
futuros quosdã qui uoluntatẽ suam
uellent facere: s sequerentur pꝰea dĩ:
infirmos quosdã ostendit. qđ ad ipsũ
ꝑtineant: & eos p̃figurauit inse. Nã
idõ & toto corpore sanguinẽ sudauit:
quia incorpore suo id ẽ. ineccłia sua

Expanded text:
atem tuam, sed tuam corrige ad voluntatem Dei. Voluntas Dei sic est quomodo regula: ecce, puta, torsisti regulam; unde habes corrigi? Illa autem integra manet: regula est enim incommutabilis. Quamdiu integra est regula, habes quo te convertas et corrigas pravitatem tuam, habes unde corrigas quod in te tortum est. Quid autem volunt homines? Parum est, quia voluntatem suam tortuosam habent; etiam volunt voluntatem Dei tortam facere secundum cor suum, ut hoc faciat Deus quod ipsi volunt, cum ipsi hoc debeant facere quod Deus vult. 19. Quomodo autem complexus est Dominus ex duabus voluntatibus unam factam in homine quem portabat? Praefigurans in corpore suo, id est in Ecclesia sua, futuros quosdam qui voluntatem suam vellent facere, sed sequerentur postea Dei; quia infirmos quosdam ostendit quod ad ipsum pertineant, et eos praefiguravit in se. Nam ideo et toto corpore sanguinem sudavit , quia in corpore suo, id est in Ecclesia sua,
Abbreviated transcription (Latin):
& murmuras adu̾sus dm̃ quia fur i
moritur. Appende instatera ȩquitais
furẽ: &blasphemũ. Iam dicis quia si
non es: s murmurando ad uersus am̃
blasphemus es. Ille captat somnũ ho¬
minis ut aliquid uiolet: atu dicis q
dormit ds̃ & hominẽ non uidet. Fis
uis ut ille corrigat manĩ. prior tuliũ

Expanded text:
et murmuras adversus Deum, quia fur non et murmuras adversus Deum, quia fur non moritur. Appende in statera aequitatis furem et blasphemum: jam dicis quia fur non es; sed murmurando adversus Deum, blasphemus es. Ille captat somnum hominis, ut aliquid involet; et tu dicis quia dormit Deus, et hominem non videt. Ergo vis ille ut corrigat manum, prior tu li
Abbreviated transcription (Latin):
cursus suos: distingunt diem & no¬
ctem: uoluunt annos & tẽpora: &
tanta mala fiunt interra: illis qui¬
non undicat: Hin¬
dicat: as ultionũ ẽ. Quid ẽ. ds ultio¬
num: Deus uindictarũ. Ineo certe
mur muras: quia non uindicat᷑ in
malos. Noli murmurare ne inter
illos sis inquos uindicatur. Facit ille
furtum: & uiuit. Tumurmuras ad¬
uersus dm̃: quia non morit᷑ qui tͥ
furtũ fecit. Si iam non facis furtum:
uide. Si enim iam ñ facis: uide ne
aliqñ fȩcisti. Si iam dies es: recole
recole terrã tuã. Inuenisti te furem
forte fuisse aliqñ: & aliquẽ alium for¬
te stomachatũ: quia & tu furtum fa-¬
ciens uixisti: & non es mortiuis Quomͦ
autẽ tu qũ faciebas idõ iuxisti ut pꝰea
ñ faceres: noli quia tu transisti: uelle
miscdĩȩ dĩ pontẽ sub uertere. Nescis
illuc multos transituros: quo & tu¬
transisti: Esses mͦ qui murmuraris.
si aduersus te audiret᷑ qui pͥor dedem
murauit: Et tam̃ & nunc optas lin¬
dictam dĩ inmalos. ut fur moriatur

Expanded text:
cursus suos, distinguunt diem et noctem, volvunt annos et tempora; et tanta mala fiunt in terra, illis quinon vindicat? Vindicat «De is ultionum.» Quid est, «Deus ultionum?» Deus vindictarum. In eo certe murmuras, quia non vindicatur in malos. Noli murmurare, ne inter illos sis in quos vindicatur. Facit ille furtum, et vivit: tu murmuras adversus Deum, quia non moritur qui tibi furtum fecit. Si jam non facis furtum, vide: si enim jam non facis, vide ne aliquando fecisti. Si jam dies es, recole recole terram tuam. Invenis te furem forte fuisse aliquando; et aliquem alium forte stomachatum, quia et tu furtum faciens vixisti, et non es mortuus: quomodo autem tu quando faciebas, ideo vixisti ut postea non faceres; noli quia tu transisti, velle misericordiae Dei pontem subvertere. Nescis illac multos transituros, qua et tutransisti? Esses modo qui murmurares, si adversus te audiretur qui prior de te murmuravit? Et tamen et nunc optas vindictam Dei in malos, ut fur moriatur,
Abbreviated transcription (Latin):
nem Ut quid auteme Ut fundaret
terrã. Sequitur enim. Et enim con¬
firmauit orbem: qui non cõmoue¬
bit̃. Unde confirmauit : Quia deco¬
rem induit. Non confirmaret: siso¬
lum decorẽ indueret: & non forttu¬
dinem. Quare gͦ decoreme Quare
fortitudinẽ: Utrunq enim dixit.¬

Expanded text:
nem. Utquid autem? Ut fundaret nem. Utquid autem? Ut fundaret terram. Sequitur enim: «Etenim confirmavit orbem terrae, qui non commovebitur.» Unde confirmavit? Quia decorem induit. Non confirmaret, si solum decorem indueret, non et fortitudinem. Quare ergo decorem? quare fortitudinem? Utrumque enim dixit
Abbreviated transcription (Latin):
nem iohannis. Sextus dies iam ap̃¬
dicatione iohannis agitur usq in
finem: & post finem sexti diei ꝑ ueni¬
mus ad requiem. Modo gͦ sextus
dies agitur. Si sextus dies agitur:
uidete quid habeat titulus. Indiẽ
ante sabbatum: qn fundata ẽ t̃ra.
Iam aucdiamꝰ ipsum psalmũ: ipsũ
interrogemus quomͦ fundata est
terra: ne forte tunc facta ẽ. terra.¬
uił Iec ingenesi sic legimus. Qñ gͦ fun.¬
data ẽ. terra: Qñ÷ nisi cum fit quos
lectum. ẽ. mͦ inapło: si tamen statis in
fide ut stabiles & immobiles: Cũ om̃s
qui credunt ꝑ uniuersam terram ĩ¬
mobiles sunt infide: fundata ẽ. tera
tunc fit homo ad unaginem di. Qioi
significat sextus ille dies ingenesi.S.
quomͦ illud fecit deuse Quomͦ funda¬
ta.ẽ. terra: x p̃c uenit ut fundaret
terrã. funda m̃tum enim nemo
psalmus.¬
Ns regnauit decor̃
induit: induit dñs
fortitudinẽ & p̃cin¬
ctus ẽ. Uidemus qͥa
duas res induit ÷ decorẽ & fortitudi¬

Expanded text:
nem Joannis. Sextus dies jam a prnem Joannis. Sextus dies jam a praedicatione Joannis agitur usque ad finem, et post finem sexti diei pervenimus ad requiem. Modo ergo sextus dies agitur. Si sextus dies agitur, videte quid habeat titulus: «In diem ante sabbatum, quando fundata est terra.» Jam audiamus ipsum Psalmum; ipsum interrogemus quomodo fundata est terra, ne forte tunc facta est terra: nec in Genesi sic legimus. Quando ergo fundata est terra? Quando, nisi cum fit quod lectum est modo in Apostolo: «Si tamen statis in fide,» ait, «stabiles et immobiles» ? Cum omnes qui credunt per universam terram immobiles sunt in fide, fundata est terra: tunc fit homo ad imaginem Dei. Quod significat sextus ille dies de Genesi. Sed quomodo illud fecit Deus? quomodo fundata est terra? Christus venit, ut fundaret terram. «Fundamentum enim nemo Psalmuss regnavit, decorem induit; induit; Dominus fortitudinem, et praecinctus est.» Videmus quia duas res induit, decorem et fortitudi
Abbreviated transcription (Latin):
gła in excelsis dõ: & interra pax
hominibus bone uoluntatis. Qͥ
autẽ uult spoliare uestitũ: quan¬
tum laborat quis enumerat:
Ettam̃ & ista transitura sunt. cũ
uenerimus ad illam requiem ubi
nemo esurit qui pascatur: nemo
nudus ẽ. qui uestiatur. Idõ qr &i
sta tͣnsitura sunt oꝑa bona: & sextꝰ
iste dies qñ ꝑficiuntur oꝑa bona
ualde ht̃ uesꝑum. Insabbato aũ
non inuenimus. eẽ uesꝑam: quia
requies nr̃a non babebit finẽ. Uesꝑa
enim: ꝓfine ponitur. Sic̃ enim sex¬
to die fecit ads̃ hominem ad imagi¬
maretur homo ad imnaginem dei.
Primũ enim tẽpus tanquã pͥmus
dies: ab adam usq ad noe. Scđiteꝰ
pꝰ tanquã scds dies: a noe usq ad
abraham. Tercium tempus tanqiuã
tercius dies: ab abraham usq ad da¬
uid. Quartum tempus tanquã qͣr¬
tus dies: adauid usq ad transmi¬
grationẽ babilonis. Quintũ tẽpus
tanquã quintus dies: atransmigra¬
tione inbabilonia usq adp̃dicatio¬

Expanded text:
«Gloria in excelsis Deo, et in terra pax «Gloria in excelsis Deo, et in terra pax hominibus bonae voluntatis» . Qui autem vult spoliare vestitum, quantum laboret, quis numerat? tamen et ista transitura sunt, cum venerimus ad illam requiem, ubi nemo esurit qui pascatur, nemo nudus est qui vestiatur. Ideo quia et ista transitura sunt opera bona, et sextus iste dies, quando perficiuntur opera bona valde, habet vesperam. In sabbato autem non invenimus esse vesperam, quia requies nostra non habebit finem: vespera enim pro fine ponitur. Sicut ergo sexto die fecit Deus hominem ad imagimaretur homo ad imaginem Dei. Primum enim tempus, tanquam primus dies, ab Adam usque ad Noe: secundum tempus, tanquam secundus dies, a Noe usque ad Abraham: tertium tempus, tanquam tertius dies, ab Abraham usque ad David: quartum tempus, tanquam quartus dies, a David usque ad transmigrationem Babyloniae: quintum tempus, tanquam quintus dies, a transmigratione Babyloniae usque ad praedicatio
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑa bona ualde. Non enim fati¬
gatus. ẽ. ut requiesceret: aut mͦ
bicit enĩ illud iudeis qui carna¬
liter sentiebant de dõ: nec intelli¬
gebant quia ds̃ cum quiete oꝑat᷑:
as cunc figurare: pꝰ omnia oꝑa
bona habebimus requiem. Et qͥ¬
dem oꝑa bona nr̃a fr̃s quȩ hic o¬
ꝑamꝰ inscło ante requiem÷ quasi
cum labore sunt: & requies illa
inspe ẽ: non dũ tenetur inre. Et
enim nͥ eẽt. inspe: deficeremus in
labore. d transeunt oꝑa laborio¬
sa & bona. Quid enim tam bonũ
quã porrigere panẽ esurienti:
habet duas tunicas det non haben¬
ti÷ & qui habet escas pascat esuri¬
entẽ: Nudum uestire: bonuin
opus ẽ. Nunquid sẽꝑ erit ħopus
bonũ: habet aliquantulũ labo¬
rem: s ht̃ solatium inspe futurȩ
quietis. Quantũ autẽ laborẽ ha¬
bet qͦd uestis nudũe Bonũ opꝰ
non multum laborat: malum
opus habet laborem. Qui enim
uestit nudũ: si habet unde faciat:
non labotat. Si ñ ht̃ unde facit:

Expanded text:
opera bona valde . Non enim fatiopera bona valde . Non enim fatigatus est, ut requiesceret, aut mod. Dicit illud enim Judaeis, qui carnaliter sentiebant de Deo, nec intelligebant quia Deus cum quiete operatuDeus tunc figurare, post omnia opera bona habebimus requiem. Et quidem opera bona nostra, fratres, quae hic operamur in saeculo ante requiem, quasi cum labore sunt; et requies illa in spe est, nondum tenetur in re: et nisi esset in spe, deficeremus in labore; sed transeunt opera laboriosa et bona. Quid enim tam bonum, quam porrigere panem esurienti? habet duas tunicas, det non habenti; et qui habet escas, pascat esurientem» ? Nudum vestire, bonum opus est: numquid semper erit hoc opus bonum? Habet aliquantulum laborem, sed habet solatium in spe futurae quietis. Quantum autem laborem habet quod vestis nudum? Bonum opus non multum laborat: malum opus habet laborem. Qui enim vestit nudum, si habet unde faciat, non laborat: si non habet unde faciat,
Abbreviated transcription (Latin):
diuimꝰ: & quid sibi
uelit qui descrip¬
tura dĩ ħ ẽ. ex libro genesis. non ẽ.
difficile cognoscere. Intitulo enim
tanquã admonemur inli mine:
quid intus quȩramꝰ. Inscriptus
S ẽ ita. Laus cantici ipsius dd̃
indiẽ ante sabbatũ: qñ fundata
c̃terra. Recordantes gͦ ꝑ omnes
dies qͥd fecerit ds̃ qñ creauit et
ordinauit uniu̾sa apͥma die usq
ad sextum diẽ: septimũ enĩ sc̃ĩfica¬
uit quia in illo requieuit pꝰ oĩa
oꝑa quȩ fecit bona ualde: & inue¬
nimꝰ eum sexto die fecisse qui dies
hic cõmemorat᷑. quia dicit ante
sabbatũ. omĩa animalia interra.
De inde ipso die fȩcit hominẽ ad
imaginẽ & similitudinẽ suã. Non
autẽ sine causa illi dies sic sunt
ordinati: nisi quia & scła sic cur-¬
sura erant ⁊ antequã requiesca¬
mus indõ. ł unc autẽ requiescimꝰ:
si facinꝰ oꝑa bona. Ad hoc exei¬
plum dictũ. ẽ. de dõ÷ requieuit
ds̃ septimo die: cum fȩcisset oĩa

Expanded text:
divimus; et quid sibi divimus; et quid sibi velit, de Scriptura Dei, hoc est ex libro Genesis, non est difficile cognoscere: in titulo enim tanquam admonemur in limine quid intus quaeramus. Inscriptus ergo est ita: «Laus cantici ipsi» «David, in diem ante sabbatum, quando fundata est terra.» Recordantes ergo per omnes dies quid fecerit Deus, quando creavit et ordinavit universa a primo die usque ad sextum diem septimum enim sanctificavit, quia in illo requievit post omnia opera, quae fecit bona valde, et invenimus eum sexto die fecisse qui dies hic commemoratur, quia dicit, «ante sabbatum» omnia animalia in terra: deinde ipso die fecit hominem ad imaginem et similitudinem suam. Non autem sine causa illi dies sic sunt ordinati, nisi quia et saecula sic cursura erant, antequam requiescamus in Deo. Tunc autem requiescimus, si facimus opera bona. Ad hoc exemplum scriptum est de Deo, «Requievit Deus septimo die,» cum fecisset omnia
Abbreviated transcription (Latin):
quisq mnaliqua miseria : indoloribuss
intras consolari illum. Et ille. Pu¬
caui fateor⁊ inulta sunt peccata
mea: agnosco illa. S nunquid tan¬
ta peccaui : quanta ille: Ego noui
quanta fecit ille: ego noui quanta
cõmisit. Peccata mea sunt fateoril
dõ: s minora sunt quã illus: et e¬
ce ille nichil mali patitur. Nolit̾¬
bari:tranquillus esto: ut scias qm̃
rectus dñs: & non .ẽ. iniquitas io.
Quid si te ꝓpterea flagellat mͦ÷ qͥa
non tibi seruat ignem sempit̃num
Quid si illũ ꝓptea dimitat mͦ: qͥ
auditurus . ẽ. ite in ignẽ ȩt̃ĩum:
S qñ: Cum tu positus fueris ad
dexterã. tunc dicet᷑ positis ad sins¬
trã: ite inignẽ ȩc̃n̾ũ. qui paratus
ẽ. diabolo &angłis eius. Nonce ͦ
ista moueant: tranquillus esto: sal¬
batira & aimnuntia: qũi rectus dĩ¬
ds̃ nr̃z & non est iniquitas meo.
Expł dep̃s.x.c. ilncip̃ dep̃s .xcii.
salmi huiꝰ titulum
cũ ꝓnuntiaret᷑ au¬

Expanded text:
quisquam in aliqua miseria, in doloribus, quisquam in aliqua miseria, in doloribus, intras consolari illum: et ille, Peccavi, fateor, sunt peccata mea, agnosco illa; sed numquid tanta peccavi, quanta ille? Ego novi quanta fecit ille, ego novi quanta commisit: peccata mea sunt, fateor ilDeo, sed minora sunt quam illius; et ecce ille nihil mali patitur. Noli turbari, tranquillus esto, ut scias «quoniam rectus Dominus, et non est iniquitas in eo.» Quid, si te propterea flagellat modo, quia non tibi servat ignem sempiternum? Quid, si illum propterea dimittit modo, quia auditurus est, «Ite in ignem aeternum?» Sed quando? Cum tu positus fueris ad dexteram, tunc dicetur positis ad sinistram: «Ite in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis ejus.» Non te ergo ista moveant: tranquillus esto, sabbatiza, et annuntia «quoniam rectus Dominus Deus, et non est iniquitas in eo.. Psalmi hujus titulum, cum pronuntiaretur, au
Abbreviated transcription (Latin):
cãdente: sic̃ ii qui uidentur flore¬
re sole absente. Sigͦ non uultis
eẽ. fęnum s palma et cedrus: qͥd
sanus. ẽ filios habet : plenã do¬
mũ. abundat gła: exaltatur ho¬
noribꝰ: de inimicis uindicatur:
& omĩa mala cõmitait. Alius in¬
nocens sui negotii. ñ rapiensalie-¬
na. non contra quẽquã faciens. la¬
borat inuinculis. incarceribꝰ: ino¬
pia estuat. & suspirat. Quomͦ ñ ẽ.
iniquitas in eo: Esto tranquillus:
& intelligis. Nam ꝑturbaris: et
incubiculo tuo obscuras tͥ lucẽ.
Radiare tibi uult ęt̃nus ds̃: noli
facere tibi nubilum de ꝑturbation
Esto trauquillus inte: & uide qͥ tibr
dicat. Quia ds̃ ęt̃ĩuis ẽ.: qͥa mͦ paret
malis. adducens illos ad penitentia
flagellat bonos erudiens illos adres¬
num cęloꝵ: non ẽ. iniquitas inco
Noli timere. Ecce ego flagellatus si
tantum : manifestum ẽ: confiteorps¬
caui. Non enini dico me iustum
Henim dicunt pleriq. Qñ ẽ. forte

Expanded text:
candente; sicut hi qui videntur florecandente; sicut hi qui videntur florere sole absente. Si ergo non vultis esse fenum, sed palma et cedrus, quidsanus est, filios habet, plenam domum, abundat gloria, exaltatur honoribus, de inimicis vindicatur, et omnia mala committit: alius innocens sui negotii, non rapiens aliena, non contra quemquam faciens, laborat in vinculis, in carceribus, in inopia aestuat et suspirat. Quomodo «non est iniquitas in eo?» Esto tranquillus, et intelliges; nam perturbaris, et in cubiculo tuo obscuras tibi lucem. Radiare tibi vult aeternus Deus; noli tibi facere nubilum de perturbatione. Esto tranquillus in te, et vide quid tibi dicam. Quia Deus aeternus est, quia modo parcit malis, adducens illos ad poenitentiam; flagellat bonos, erudiens illos ad regnum coelorum; «non est iniquitas in eo:» noli timere. Ecce ego flagellatus sum tantum, manifestum est, confiteor, peccavi - non enim dico me justum. Hoc enim dicunt plerique. Quando est forte
Abbreviated transcription (Latin):
ante cõm̃daui: unde habet aiculũ.
psalius. Tranquilli sunt: ut an¬
nuntient. Quare tranquilli an¬
nuntiant: Non illos mouet fȩnũ
peccatorũ. Cȩdrus & palma: nec in
tempestatib curuantur. Ergotͣn¬
quilli sunt: ut annuntient. Et
uere quia mͦ annuntiandũ . ẽ.
& subsannantib hominibus. O
miseri homines amatores mun¬
di annuntiant uobis qui plan¬
tati sunt indomo dñi: qui confi¬
tent᷑ dño incantico &cithara : in
uerbo & oꝑe: annuntiant uobis
&dicunt uobis: nolite seduci fe¬
licitate iniquorũ: nolite attendere
florem fenr. nolite attendere ad tẽpꝰ
beatos: inȩt̃num miseros. Nec ista
beatitudo quȩ foris mͦ uidetur ue¬
ra ẽ: nec incorde beati sunt. quia
torquent᷑ mala conscientia. Tuaũ
tranquillus esto: sꝑans de ꝓmis¬
sis dñi dĩtui. Quid enim annun¬
mo dñi si uultis florere sicut pal¬
ma÷ & multiplicari sic̃ cedrus liba¬
ni÷ & non arescere sic̃ fęnum sole

Expanded text:
ante commendavi, unde habet titulum ante commendavi, unde habet titulum Psalmus. «Tranquilli erunt, ut annuntient.» Quare tranquilli annuntiant? Non illos movet fenum peccatorum: cedrus et palma nec in tempestatibus curvantur. Ergo tranquilli sint, ut annuntient: et vere, quia modo annuntiandum est et subsannantibus hominibus. O miseri homines amatores mundi! annuntiant vobis qui plantati sunt in domo Domini; qui confitentur Domino in cantico et cithara, in verbo et opere, annuntiant vobis, dicunt vobis: Nolite seduci felicitate iniquorum, nolite attendere florem feni; nolite attendere ad tempus beatos, in aeternum miseros. Nec ista beatitudo quae modo foris videtur, vera est; nec in corde beati sunt, quia torquentur mala conscientia. Tu autem tranquillus esto, sperans de promissis Domini Dei tui. Quid enim annunmo Domini, si vultis florere sicut palma, et multiplicari sicut cedrus, Libani, et non arescere sicut fenum sole
Abbreviated transcription (Latin):
altitudinẽ significauit. Forte & hoc
significauit inpalma: quia inno¬
uissumis suis pulchra ẽ: ut initiũ
nus aterra du cas: finem ipsius
icacumine: ub i tocã pulchritu¬
ainẽ. Asꝑa radix uidetur interra:
pulchra coma sub cęlo ẽ. Erit gͦ &
uia pulchritudo infine. Racix
tua fixa sit: s sur sum uersus ha¬
beamus radicem nr̃am. Radix
cȩlum. humiliatus exaltabitur:
ccelut cȩdrus in libano muluplica¬
bitur. Uidete quas arbores dixit.
Iustus ut palma florebit: ut ce¬
drus libam multiplicabitur.
Nunquid cum sol exierit arescit
palma: Nunquid arescit cȩdrus:
Cum autẽ sol candens aliq̃n fue¬
rit: arescit sȩnum Ueniet gͦ iu¬
dicium ut arescant peccatores:
&uirescant fideles. Uelut cȩdrus
inlibano multiplicabitur. Plan¬
tati indomo dñi inatriis domꝰ
dĩ nr̃i florebunt. Adhuc multi¬
plicabuntur insenecta uberi: &
tranquilli erunt ut annuntient.
Hoc ẽ. sabbatũ quod uobis paulo

Expanded text:
altitudinem significavit. Forte et hoc altitudinem significavit. Forte et hoc significavit in palma, quia in novissimis suis pulchra est; ut initium ejus a terra ducas, finem ipsius in cacumine, ubi habet totam pulchritudinem: aspera radix videtur in terra, pulchra coma sub coelo est. Erit ergo et tua pulchritudo in fine. Radix tua fixa sit: sed sursum versus habemus radicem nostram. Radix dit in coelum. Humiliatus exaltabitur. «Velut cedrus in Libano, multiplicabitur.» Videte quas arbores dixit: «Justus ut palma florebit; velut cedrus in Libano, multiplicabitur.» Numquid cum sol exierit, arescit palma? numquid arescit cedrus? Cum autem sol candens aliquando fuerit, arescit fenum. Veniet ergo judicium, ut arescant peccatores, et virescant fideles. «Velut cedrus in Libano, multiplicabitur. in atriis» «domus Dei nostri florebunt, Adhuc multiplicabuntur in senecta uberi: et tranquilli erunt, ut annuntient.» Hoc est sabbatum quod vobis paulo