comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
auribus publicis ciuitas tota discebit.
hec cominissa numimbus placere
cernebat: et ideo non solum illis ehi¬
benda: sed sibi quoq imitanda credẽ¬
bat. Non illuol nescio quid uelutbonũ
et honestum quod tim paucis et tã
or cul tedicebatur: si tanẽ dicebatur
ut magis ne innotesceret ꝗͣne non
salubritate.

Expanded text:
auribus publicis ciuitas tota discebat, auribus publicis ciuitas tota discebat, haec commissa numinibus placere cernebat, et ideo non solum illis exhibenda, sed sibi quoque imitanda credebat, non illud nescio quid uelut bonum et honestum, quod tam paucis et tam occulte dicebatur si tamen dicebatur, ut magis ne innotesceret, quam ne non salubritate.
Abbreviated transcription (Latin):
difformitate lenire. Neque enim
grauius fuerant qualibet crudelis¬
sima immanit ate nocituri homines
ꝑꝑ quos placabantur: quam nocebãt
ipi cum uitiositate fedissima placarẽ¬
tur: quandoquidem ut auerteretur
quod metuebatur ab hoste in corpori¬
bus eo modo dii conciliabantur. quo
uirtus debellaretur in mentibus:
qui non opponerentur defensores
oppugnatoribus menium: insi pͥus
fierent expugnatores morũ bonorũ.
Hãc taliũ numinũ placationẽ petu¬
lantissimã: impurissimã. impuden¬
tissimã. nequissimam: ĩ munolissiãm
cuius auctores laudanda romane
uirtutis indoles honore priuauit.
tribu amouit: agnouit turpes: fecit
infames. Hanc inquã pudendam
uereq religioni auersandam et detestã¬
dan t alium numinũ placationẽ: has
fabulas in deos illecebrosas atq crimi¬
nosas hec ignominiosa deorum factauel
scelerate. turpiterq conficta uel cele¬
ratius turpiusq commissa occulis et

Expanded text:
deformitate lenire. Neque enim deformitate lenire. Neque enim grauius fuerant quamlibet crudelissima inmanitate nocituri homines, propter quos placabantur, quam nocebant ipsi, cum uitiositate foedissima placarentur. Quando quidem ut auerteretur quod metuebatur ab hoste in corporibus, eo modo di conciliabantur, quo uirtus debellaretur in mentibus, qui non obponerentur defensores obpugnatoribus moenium, nisi prius fierent expugnatores morum bonorum. Hanc talium numinum placationem petulantissimam inpurissimam inpudentissimam nequissimam inmundissimam, cuius actores laudanda Romanae uirtutis indoles honore priuauit, tribu mouit, agnouit turpes, fecit infames, hanc, inquam, pudendam ueraeque religioni auersandam et detestandam talium numinum placationem, has fabulas in deos inlecebrosas adque criminosas, haec ignominiosa deorum uel scelerate turpiterque facta uel sceleratius turpiusque conficta oculis et
Abbreviated transcription (Latin):
culto instinctu nequissimas agat
mentes: et iristat faciendis adul¬
teriis: et pascitur factis: nsi qui etiã
sacris talibus oblectatur: constitu¬
ens in templis simulacra demonũ:
amans in ludis simulacra uitiorum:
susurrans in occulto uerba uisticie
ad decipiendos etiam paucos bonos:
frequentans in aperto inuitamenta
nequicie ad possidendos innumera¬
biles malos:
rit obscena ludorum.
IR Criuis et philosopbo¬
Tertulius eodilis futu¬
trus clamabat i auri¬
bus ciuitatis inter cetera magist ra¬
tus sui officia sibi Floram matrem
ludorum celebritate placandam.
Qui ludi tanto oleuotius: quanto
turpius celebrari solent. Dicit in¬
alio loco iam consul i extremis pe¬
riculis ciuitatis et ludos per decem
dies factos: neq rem ullam que ad
placandos deos pertineret pretermis¬
sa.: quasi non satius erat tales deos
irritare temperantia: quam placare
luxuria: et eos honestate etiam
ad inimnicicias prouocare: quã tãta

Expanded text:
culto instinctu nequissimas agitans culto instinctu nequissimas agitans mentes et instat faciendis adulteriis et pascitur factis, nisi qui etiam sacris talibus oblectatur, constituens in templis simulacra daemonum, amans in ludis simulacra uitiorum, susurrans in occulto uerba iustitiae ad decipiendos etiam paucos bonos, frequentans in aperto inuitamenta nequitiae ad possidendos innumerabiles malos? rint obscena ludorum. Vir grauis et philosophaster Tullius aedilis futurus clamat in auribus ciuitatis, inter cetera sui magistratus officia sibi Floram matrem ludorum celebritate placandam; qui ludi tanto deuotius, quanto turpius celebrari solent. Dicit alio loco iam consul in extremis periculis ciuitatis, et ludos per decem dies factos, neque rem ullam quae ad placandos deos pertineret praetermissam; quasi non satius erat tales deos inritare temperantia quam placare luxuria, et eos honestate etiam ad inimicitias prouocare quam tanta
Abbreviated transcription (Latin):
intuẽtes alternante cõspectu: hinc
merctriciã pomꝑam: illinc uirgi¬
nẽ illam deam suppliciter adorari
ante illam turpia celebrari. N õ
ibi pudibundos mimos: nullam
uerecundiorẽ scenicã uidimus:
cuncta obscenitatis ĩplebantur ossicia
Sciebatur uirginali numini quid pla¬
ceret: et exhibebatur quod de templo
domũ matrona doctior reportaret.
Nõ nulle pudentiores auertebant fa¬
ciẽ ah impuris motibus scenicorum:
surtiua intentione discentes. Homib
nanq uerecundabantur: ne auderent
impudicos gestus ore libero cernere
sed multominus audebant sacra eius
quam uenerabantur casto corde dan¬
nare. Poc tamen palam discendũ
prebebatur in templo: ad quod per¬
petrandum saltem secretum q̃rebatur
in domo. Mirum nimium si ullus
ibierat. pudor mortiliũ: quo huãna
flagitia non libere homines cõmitterẽt
que apud deos etiã religiose discerẽt
iratos habituri: insi etiani Thibere
curarent. Quis enĩ alius Ipiritus oc¬

Expanded text:
intuentes alternante conspectu hinc intuentes alternante conspectu hinc meretriciam pompam, illinc uirginem deam: illam suppliciter adorari, ante illam turpia celebrari; non ibi pudibundos mimos, nullam uerecundiorem scaenicam uidimus; cuncta obscenitatis inplebantur officia. Sciebatur uirginali numini quid placeret, et exhibebatur quod de templo domum matrona doctior reportaret. Nonnullae pudentiores auertebant faciem ab inpuris motibus scaenicorum urtiua intentione discebant. Hominibus namque uerecundabantur, ne auderent inpudicos gestus ore libero cernere; sed multo minus audebant sacra eius, quam uenerabantur. casto corde damnare. Hoc tamen palam discendum praebebatur in templo, ad quod perpetrandum saltem secretum quaerebatur in domo, mirante nimium, si ullus ibi erat, pudore mortalium, quod humana flagitia non libere homines committerent, quae aput deos etiam religiose discerent iratos habituri, nisi etiam exhibere curarent. Quis enim alius spiritus oc
Abbreviated transcription (Latin):
nisi alicubi se quẽ admodum scriptũ
in nrĩs lutteris nouimus tranfsig¬
ret in angelos lucis: non implet nego¬
cuĩ decep̃tionis. Foris itiq. populis
ceberrimo strepitu impietas impura
circunsonat. et intus paucis castitas
simulata uix sonat. Prebentur propa¬
tula puolendis et secreta laudãdio
Decus latet: de decus patet. Quod
malum geritur omnes conuocat
spectatores: quod bonum dicitur
utã aliquos inuenit auditores: tãqͣ
honesta crubescenda sint: et inho¬
nesta glorianda. Sed ubi hoc: nisim
demonum templis: ubi nisi in falla¬
cie diuersoriis: Illud enĩ fit ut
honestiores qui pauci sunt capian¬
tur: hoc autẽ ne plures qui sunt
turpissimi corrigantur. Ebi et q̃do
sacrati celestis audiebant castita¬
tis precepta nescimus: ante ipsum
tãtũ delubrum: ubi simulacrum
illud locatum conspiciebamus.
unuersi undiq confluentes: et
ubi ꝗq poterat stantes. ludos qui
agebantur intentissimi spect abamus

Expanded text:
daemonum, nisi alicubi se, quem ad modum scriptum daemonum, nisi alicubi se, quem ad modum scriptum in nostris litteris nouimus, transfiguret in angelos lucis, non inplet negotium deceptionis. Foris itaque populis celeberrimo strepitu inpietas inpura circumsonat, et intus paucis castitas simulata uix sonat; praebentur propatula pudendis et secreta laudandis; decus latet et dedecus patet; quod malum geritur omnes conuocat spectatores, quod bonum dicitur uix aliquos inuenit auditores, tamquam honesta erubescenda sint et inhonesta glorianda. Sed ubi hoc nisi in daemonum templis? ubi nisi in fallaciae deuersoriis? Illud enim fit, ut honestiores, qui pauci sunt, capiantur; hoc autem, ne plures, qui sunt turpissimi, corrigantur. Ubi et quando sacrati Caelestis audiebant castitatis praecepta, nescimus; ante ipsum tamen delubrum, ubi simulacrum illud locatum conspiciebamus, uniuersi undique confluentes et ubi quisque poterat stantes ludos qui agebantur intentissimi spectabamus,
Abbreviated transcription (Latin):
omis nequicia disceret.¬
Ue cum ita sint: cum
palam aperteq turpi
et crimina suie prodita siue cõsicta:
ipĩs exposcentibus: et isi fierẽt ira¬
scentibus: et iãcertis et statutis sol¬
lenitatibus consecrata illis et dica¬
ta claruerint: atq ad ominum
occulos ut imit inda proponerẽtur
spec t anla processerint: quid est
quod izdem ipĩ demones: qui se hu¬
iuscemodi uoluptatibus immiscẽt¬
In quo eni suis fligitiis et facmorib
siue mlicitis: siue simulatis: eorũꝗ
sortes: auctores se uite sceleste ĩm¬
ũdeq testantur. Perhibentur tamẽ
in abolitis suis secretisq penctralibus
dare quedam bona precepta de mo¬
ribus quibusdam: uelut clectis
sacratis suis. Quod siita est. hoc ipõ
calliolior aduertenda est et cõuiceda
malitia spirituum noxiorum. Tan¬
ta eñ uis est pebatatis et castitatis.
ut omnis uel pene omnis eius laue
moueatur humana natura: nec¬
usqueadeo sit turpitudine uitiosa:
ut totum ammittat sensum hones

Expanded text:
omnis nequitia disceretae cum ita sint, cum palam aperteque turpiet crimina, siue prodita siue conficta, ipsis exposcentibus et nisi fieret irascentibus etiam certis et statis sollemnitatibus consecrata illis et dicata claruerint adque ad omnium oculos ut imitanda proponerentur, spectanda processerint: quid est, quod idem ipsi daemones, qui se huiusce modi uoluptatibus  qui suis flagitiis et facinoribus, siue indicatis siue simulatis, eorumquctores se uitae scelestae inmundaeque testantur, perhibentur tamen in adytis suis secretisque penetralibus dare quaedam bona praecepta de moribus quibusdam uelut electis sacratis suis? Quod si ita est, hoc ipso callidior aduertenda est et conuincenda malitia spirituum noxiorum. Tanta enim uis est probitatis et castitatis, ut omnis uel paene omnis eius laude moueatur humana natura, necusque adeo sit turpitudine uitiosa, ut totum sensum honest
Abbreviated transcription (Latin):
Icit etiã Porphy¬
rius diuinis ora¬
culis fuis se resposum: non nos
purgari lune theletis atq solis
ut hinc ol tẽderetur nullorum
deorum theletis hominẽ posse
purgari. Cuius enim thelete
purgant: si lunc solisq non
purgant: quos inter celes tes
deos precipuos habet. Deniq
eodem dicit oraculo ex pressũ
principia posse purgare: ne
forte cum dictum esset non
purgare theletas solis et lune:
alicuius alterius dei de turba
ualere ad purgandum thelete
crederentur. Que autẽ dicat
esse principia tanquã platom¬
cus: nouiinus. Dicit emiin IQe
deum patrem et deum filiun tri

Expanded text:
icit etiam Porphyrius diuinis oraculis fuisse responsum nos non purgari lunae teletis adque solis, ut hinc ostenderetur nullorum deorum teletis hominem posse purgari. Cuius enim teletae purgant, si lunae solisque non purgant, quos inter caelestes deos praecipuos habent? Denique eodem dicit oraculo expressum principia posse purgare, ne forte, cum dictum esset non purgare teletas solis et lunae, alicuius alterius dei de turba ualere ad purgandum teletae crederentur. Quae autem dicat esse principia tamquam Platonicus, nouimus. Dicit enim Deum Patrem et Deum Filium,
Abbreviated transcription (Latin):
digniora sunt imitatione: quãto
excellentiora pietate. Non fece¬
runt patriarche: non prophete:
non apostoli: quia et ipẽ dominus
Christus quando eos si persecutio¬
nem ꝑaterentur fugere aolionuit
de ciuitate in ciuitatẽ: potuit
admonere ut sibi manus inferrẽt
ne in manus per sequẽtium perue¬
nirent. Porro si hoc ille nõiussit.
aut monuit: ut eo modo sui ex
hac uita emigrarent: quibus
migrantibus se mansiones eternas
preparaturum esse promisit:
quelibet exempla opponãt gẽtes
que ignorant deum: manifestũ
est hoc non licere colentibus unũ
uerum deum:
Catonis qui le uictoriam
Celaris non ferens intere¬

Expanded text:
digniora sunt imitatione, quanto digniora sunt imitatione, quanto excellentiora pietate. Non fecerunt patriarchae, non prophetae, non apostoli, quia et ipse Dominus Christus, quando eos, si persecutionem paterentur, fugere admonuit de ciuitate in ciuitatem, potuit admonere ut sibi manus inferrent, ne in manus persequentium peruenirent. Porro si hoc ille non iussit aut monuit, ut eo modo sui ex hac uita emigrarent, quibus migrantibus mansiones aeternas praeparaturum esse se promisit, quaelibet exempla proponant gentes, quae ignorant Deum, manifestum est hoc non licere colentibus unum uerum Deum. Catonis, qui se uictoriam Caesaris non ferens intere
Abbreviated transcription (Latin):
ritur: quem feruntꝰ lectõ Platois̃
libro ubi de imortalitate anime
disputauit se precipitem dedisse de
muro: atq ita ex hac uita demi¬
grasse ad eam quã credidit esse
meliorem. Nil enĩ tirgebit aut
calamitatis: aut criminis: seu uerũ
seu falsum quod non ualendo ferre
se auferret: sed ad capescendam
mortẽ. atq huius uite suauia uin¬
culi rumpenda sola affuit animi
magnitudo. Quod tamentan magne
potius factum esse quambene tes¬
tis ei esse potuit Plato ipẽ quẽ lege¬
rat: qui profecto id precipue potis¬
smiumq fecisset uel etiam prece¬
pisset: misi ea mente qua immorta¬
litatẽ anime uidit nequaꝗͣ faciẽdũ
quinetiã prohibendum esse iudicas¬
set. At enĩ multi se interemert̃:¬
ne in manus hostium peruenirent.
Non modo querimus utrũ sit fac¬
tum: sed utrũ fuerit faciendum
Sana quippe ratio etiam exemplis
anteponenda est: cuiquidẽ et &x ẽ¬
pla concorolant: sed illa que tanto

Expanded text:
ritur, quem ferunt lecto Platonis ritur, quem ferunt lecto Platonis libro, ubi de inmortalitate animae disputauit, se praecipitem dedisse de muro adque ita ex hac uita emigrasse ad eam, quam credidit esse meliorem. Nihil enim urguebat aut calamitatis aut criminis seu uerum seu falsum, quod non ualendo ferre se auferret; sed ad capessendam mortem adque huius uitae suauia uincla rumpenda sola adfuit animi magnitudo. Quod tamen magne potius factum esse quam bene testis ei esse potuit Plato ipse quem legerat, qui profecto id praecipue potissimumque fecisset uel etiam praecepisset, nisi ea mente, qua inmortalitatem animae uidit, nequaquam faciendum, quin etiam prohibendum esse iudicasset. At enim multi se interemerne in manus hostium peruenirent. Non modo quaerimus utrum sit factum, sed utrum fuerit faciendum. Sana quippe ratio etiam exemplis anteponenda est, cui quidem et exempla concordant, sed illa, quae tanto
Abbreviated transcription (Latin):
Is igitur exceptis qs
raliter: uel ipe fons
iusticie oleuis specialiter occidi
iubet q ꝙe hominẽ uel scipsum
quemlibet occiolerit homicidii crimiẽ
innectitur. Et quicunq hoc in
scipsis perpetrauerũt: animi mag¬
nituoline fortasse mirandi: non
sapientie sanitate laudandi sunt:
quanquã si rationẽ diligentius
consulas: ne ipã quidem animi
magnitudo recte nominatur: ubi
quisq non ualenlo tolerare uel
queq aspera uel aliena peccata se
ips̃ interemerit. Magis enim meus
infirma deprehenolitur: que ferre
non potest uel duram sui corporis
seruitutẽ: uel stultã uulgi opinio¬
nem: maiorq animus merito dicẽ¬
dus est. qui uitã erumpnosam ma¬
gis potest ferre quam fugere: et huma¬
num iudiciũ maximẽq uulgare qđ
plerunq caligine erroris inuoluitur
pre conscientie luce ac puritate cõ¬
temiere. Quamobrẽ si magno aniõ
fieri putandum est cum sibi homo
ingerit mortem ille potius Theobro¬
tus in hac animi magnitudine repe¬

Expanded text:
is ergo exceptis quos raliter justa, vel ipse fons justitiae Deus specialiter occidi jubet, quisquis hominem vel seipsum, vel quemlibet occiderit, homicidii crimine innectitur; et quicunque hoc in seipsis perpetraverunt, animi magnitudine fortasse admirandi, non sapientiae sanitate laudandi sunt. Quanquam si rationem diligentius consulas, nec ipsa quidem animi maquisque non ualendo tolerare uel quaeque aspera uel aliena peccata se ipse interemerit. Magis enim mens infirma deprehenditur, quae ferre non potest uel duram sui corporis seruitutem uel stultam uulgi opinionem, maiorque animus merito dicendus est, qui uitam aerumnosam magis potest ferre quam fugere et humanum iudicium maximeque uulgare, quod plerumque caligine erroris inuoluitur, prae conscientiae luce ac puritate contemnere. Quam ob rem si magno animo fieri putandum est, cum sibi homo ingerit mortem, ille potius Theobrotus in hac animi magnitudine repe
Abbreviated transcription (Latin):
Amutiq si non licet
priuata potestate
hominẽ occidere
Uel nocentẽ cuuis occidenoli licẽ¬
tiã lex nulla concedit. profecto
et qui se ipm occidit homiciola
est: et tanto fit nocentior cum se
occiderit: quanto innocentior
mea causa fuit qua se occiden¬
dum putaut. Mam si lude¬
fac tum merito de testamur. eũq
ueritas iudicat cum se laqueo sus¬
pendit. scelerate illius traditioĩs
auxisse potius quã expiasse cõ¬
missum. Quomã dei misericor¬
diam desperando exiciabiliter
penitens nullum sibi salubris
penitentie locum reliquit. qͣto
magis a sua nece se abstinere debet
qui tali suplicio quod in se pu¬
mat non haboet : ludas em̃cum
se occiolit sceleratum hominem
occiolit: et tamẽ non solum chri¬
sti. Uerumetiã sue reus mor¬
tis finiuit hanc uitã: quia licet
propter suum scelus alio suo sce¬
lere occisus est. Cur autẽ homo
qui mali nil fecit sibi malefaciat
et scipsum interficiendo hominẽ
interficiat innocentẽ atqrm
ne meo perpetretur alienum:

Expanded text:
am utique si non licet priuata potestate hominem occidere uel nocentem, cuius occidendi licentiam lex nulla concedit, profecto etiam qui se ipsum occidit homicida est, et tanto fit nocentior cum se occiderit, quanto innocentior in ea causa fuit, qua se occidendum putauit. Nam si Iudfactum merito detestamur eumque ueritas iudicat, cum se laqueo suspendit, sceleratae illius traditionis auxisse potius quam expiasse commissum, quoniam Dei misericordiam desperando exitiabiliter paenitens nullum sibi salubris paenitentiae locum reliquit: quanto magis a sua nece se abstinere debet, qui tali supplicio quod in se puniat non habet. Iudas enim cum se occidit, sceleratum hominem occidit, et tamen non solum Christi., uerum etiam suae mortis reus finiuit hanc uitam, quia licet propter suum scelus alio suo scelere occisus est. Quur autem homo, qui mali nihil fecit, sibi malefaciat et se ipsum interficiendo hominem interficiat innocentem, ne alne in eo perpetretur alienum?
Abbreviated transcription (Latin):
constãtissimo aĩo pudicitiã nõ
excutit: tamen puodorẽ incutit:
ne credatur factum cum mẽtis
etiã uoluntate: quod fieri fortas¬
se sine carnis aliqua uoluptate
se occiderunt ne quicquã huiu¬
smodi paterentur quis humans
affectus eis nolit ignosci: Et q̃
se occidere noluerunt: ne suo fa¬
cinore alienum flagiciũ deuita¬
rent: quisquis eis hoc crimiui
dederit: ip̃e crimine insipiẽtie
non carebit

Expanded text:
constantissimo animo pudici. tiam non constantissimo animo pudici. tiam non excutit, tamen pudorem incutit, ne credatur factum cum mentis etiam uoluntate, quod fieri fortasse sine carnis aliqua uoluptate se occiderunt, ne quidquam huius modi paterentur, quis humanus adfectus eis nolit ignosci  et quae se occidere noluerunt, ne suo facinore alienum flagitium deuitarent, quisquis eis hoc crimini dederit, ipse crimen insipientiae non cauebit
Abbreviated transcription (Latin):
sextun.
Agnum sane crimẽ
seputant obicere
christianis cum eo¬
rum exagerantes captiuitatem:
addunt etiã  commissa:
non solum in aliena matrimonia
Uirginesq nupturas: sed et in
quasdam sanctimoniales. Hic ue¬
ro non fides: non pietas: non ipã
uirtus que castitas dicitur: sed
nostra potius lisputatio inter
pudorem atq rationẽ quibusdã
coartatur angustiis. Nec tantũ
hic curamus alienis responsionẽ
reddere: quantum ipĩs nris con¬
solationẽ. Sit igitur in primis po¬
situm atq firmatum uirtutem
qua recte uiuitur ab animi seode
membris corporis imperare: sanc̾¬
tumq corpus usu fieri sancte
uoluntatis: qua inconcussa ac
stabili permanente: quicquid
alius de corpore uel in corpore
fecerit quod sme peccato prop̃o
non ualeat euitari: preter culpã
esse patientis. Sed quia nõ solut̃
quod ad dolorẽ: uerũc̃tiã quod
ad libiolinẽ pertinet in corpore
alieno perpetrari potest: quicꝗol
tale factum fuerit: et si retentã

Expanded text:
sensu. Magnum sane crimen se putant obicere Christianis, cum eorum exaggerantes captiuitatem addunt etiam stupra commissa, non solum in aliena matrimonia uirginesque nupturas, sed etiam in quasdam sanctimoniales. Hic uero non fides, non pietas, non ipsa uirtus, quae castitas dicitur, sed nostra potius disputatio inter pudorem adque rationem quibusdam coartatur angustiis. Nec tantum hic curamus alienis responsionem reddere, quantum ipsis nostris consolationem. Sit igitur in primis positum adque firmatum uirtutem, qua recte uiuitur, ab animi sede membris corporis imperare sanctumque corpus usu fieri sanctae uoluntatis, qua inconcussa ac stabili permanente, quidquid alius de corpore uel in corpore fecerit, quod sine peccato proprio non ualeat euitari, praeter culpam esse patientis. Sed quia non solum quod ad dolorem, uerum etiam quod ad libidinem pertinet, in corpore alieno perpetrari potest: quidquid tale factum fuerit, etsi retentam
Abbreviated transcription (Latin):
armorum. Et cum eliguntur in
ecelesia qui fiant prepositi: non utiq
ceteri reprobantur. cumomines bo¬
ni fideles electi merito nũcupẽtuꝵ.
Eliguntur in edificio lapides angu¬
lares: non reprobatisceteris: qui
Nructure partibus aliis deputã¬
iur. Cliguntur uue ad uescendũ.
nec reprobantur alie: quas relin¬
quimus adbibendum. Non opͦ
est inulta perquirere: cum res in
apertosit. Quamobrem non e
hor quod dii ex multis quidam se¬
lecti sunt: uelis qui scripsit. uel
corum cultores: ueldii ipsi uitupe¬
randi sunt. Sed anmaduerten¬
dum pocius: quiuam isti sint.
et ad quanrem selecti uidean¬
tUR
¶Qui sunt dii selecti et
an alo officiis uiliorũ deorum
habeantur ecepti. Scundũ

Expanded text:
armorum; et cum eliguntur in armorum; et cum eliguntur in ecclesia, qui fiant praepositi, non utique ceteri reprobantur, cum omnes boni fideles electi merito nuncupentur. Eliguntur in aedificio lapides angulares, non reprobatis ceteris, qui structurae partibus aliis deputantur. Eliguntur uuae ad uescendum, nec reprobantur aliae, quas relinquimus ad bibendum. Non opus est multa percurrere, cum res in aperto sit. Quam ob rem non ex hoc, quod di ex multis quidam selecti sunt, uel . is qui scripsit uel eorum cultores uel di ipsi uituperandi sunt, sed aduertendum potius quinam isti sint et ad quam rem selecti uideantur. II. Qui sint di selecti, et an ab officiis uiliorum deorum habeantur excepti.
Abbreviated transcription (Latin):
rlanc ergo diuinitatem siue dei¬
tatemnon esse: inea thrologia quã
ciuilem iocant: que aMarco uar¬
rone sedecim uoluminibus expli¬
cata est. id est non perueniri ad
adeterne ite felicitatem talium
deorai cultu quales a ciuitatibus
qualiterq colendi instituti sunt
cui nondum persuasit sextus liber
quem proie absoluimus cun
istum forsitam legerit: quid de hac
questione expedienda ulterius de¬
sideret nonhabebit. Fieri enim po¬
test. Ut saltem deos selectos atq pre¬
cipuos quos uarro uolumine com¬
plexus est ultimo de quibus parũ
diximus quisquam colendos ꝑꝑ
xitambeitam: que non nisi eterna
est: opinetur. Qua in re non dico
quod facccius ait Terculianus for¬
tasse quamuerius: si dii seliguntur
ut bulbi. utiq ceteri reprobi iudicĩ¬
tur. Non hoc dico. Uideo enime
electis seligi aliquos ad aliquid in auis
arq prestantius: sicut in militia cũ
trrones electi fuerint. ex his quoq
eliguntur ad opus aliquodmaius

Expanded text:
— hanc ergo diuinitatem siue dei— hanc ergo diuinitatem siue deitatem non esse in ea theologia, quam ciuilem uocant, quae a Marco Varrone sedecim uoluminibus explicata est, id est non perueniri ad aeternae uitae felicitatem talium deorum cultu, quales a ciuitatibus qualiterque colendi instituti sunt, cui nondum persuasit sextus liber, quem proxime absoluimus, cum istum forsitan legerit, quid de hac quaestione expedienda ulterius desideret, non habebit. Fieri enim potest, ut saltem deos selectos adque praecipuos, quos Varro uolumine conplexus est ultimo, de quibus parum diximus, quisquam colendos propter uitam beatam, quae non nisi aeterna est, opinetur. Qua in re non dico quod facetius ait Tertullianus fortasse quam uerius: Si di eliguntur ut bulbi, utique ceteri reprobi iudicantur. Non hoc dico: uideo enim etiam ex selectis selegi aliquos ad aliquid maius adque praestantius, sicut in militia, cum tirones electi fuerint, ex his quoque eliguntur ad opus aliquod maius
Abbreviated transcription (Latin):
Iligenitus me
prauas et ue¬
teres opinicẽs
uerttat picta¬
tis mimicas
quas tenebro¬
sis animis
altuis et tenacius duiturnus huma¬
nigeneris error infixit: euellete
atq extirpare conantem: et illis
gracie: qui hoc ut uerus deus pot̃
pro incomodulo in cius aduitoio
cooperantem: ingenia celeriora
atq meliora: quibus ad hanc rẽ
superiores libri satis superq sufsi¬
cunt. patienter et equanimiter
ferte debebunt: et propter alios
non ꝓut are supersluum: ꝗd
iam sibi sentiunt nõ necessarium.
Multum magnares agiur: cum
uera et uere sancta diuinitas: quã¬
uis ab ea nobis etiam huic quam
nunc gerimus fragilitati neces¬
saria sublidia prebentur. Nõ
tintũ propter mortalis uite
transitorium uaporem: sed ꝑꝑ
uitam beatam: que non nisi eter¬
na est. querenda et colenda pre¬
dicatur. Rianc diuinitatem uel¬
ut sic dixerim: deitatem: nam
et hoc uerbo uti iam nostros non
piget. Ut egreco expres sus trãsse¬
rant. quod illi theotheci appellant

Expanded text:
iligentius me prauas et ueteres opiniones ueritati pietatis inimicas, quas tenebrosis animis altius et tenacius diuturnus humani generis error infixit, euellere adque exstirpare conantem et illius gratiae, qui hoc ut uerus Deus potest, pro meo modulo in eius adiutorio cooperantem ingenia celeriora adque meliora, quibus ad hanc rem superiores libri satis superque sufficiunt, patienter et aequanimiter ferre debebunt et propter alios non putare superfluum, quod iam sibi sentiunt non necessarium. Multum magna res agitur, cum uera et uere sancta diuinitas, quamuis ab ea nobis etiam huic, quam nunc gerimus, fragilitati necessaria subsidia praebeantur, non tamen propter mortalis uitae transitorium uaporem, sed propter uitam beatam, quae non nisi aeterna est, quaerenda et colenda praedicatur. ut sic dixerim, deitatem nam et hoc uerbo uti iam nostros non piget, ut de Graeco expressius transferant quod illi 3-e6\'Cti\'tcx appellant
Abbreviated transcription (Latin):
auaritia corrupta est: ut merito
dicatur genitos esse: qui neq ipĩ
habere possent res familiares: neq
alios pati. Dicit demole plura Sa¬
lustius de Sylle uitiis: cetera que
feditate rei publice. Et alii scrip̃tores
in hoc consentiunt: quanuis eloqo
multum impari. Cerins tamẽ ut
opinor: et quisquis aduerterit
facillime perspicit colliuuẽ moꝵ
pessimorũ quo illa ciuitas prolapsa
Nec cnim gesta sunt non solum an¬
tequã Christus in carne p̃resens
docere cepisset: uerũ etiã anteq̃
de uirgine natus esset. Cum igr̃
tot et tanta mala temporũ illoꝵ
uel tolerabiliora superuus: uel post
euersim Carthaginẽ intollerãda
et horrenda: diis suis imputare
non audleant opiniones humanis
mentibus unde talia uitia siluesce¬
rent maligna astutia inserentibus:
curmala presentia Christo impu¬
tant. qui loctrina saluberrima et
falsos ac fallaces deos coli uetat: et
istas hominũ noxias flagitiosasq
cupiditates diuina auctoritate de¬

Expanded text:
auaritia corrupta, ut merito auaritia corrupta, ut merito dicatur genitos esse, qui neque ipsi habere possent res familiares neque alios pati.\' Dicit deinde plura Sallustius de Syllae uitiis ceteraque foeditate rei publicae, et alii scriptores in haec consentiunt, quamuis eloquio multum inpari. Cernis tamen, ut opinor, et quisquis aduerterit, facillime perspicit, conluuie morum pessimorum quo illa ciuitas prolapsa aduentum. Haec enim gesta sunt non solum antequam Christus in carne praesens docere coepisset, uerum etiam antequam de uirgine natus esset. Cum igitur tot et tanta mala temporum illorum uel tolerabiliora superius, uel post euersam Carthaginem intoleranda et horrenda dis suis inputare non audeant, opiniones humanis mentibus, unde talia uitia siluescerent, astutia maligna inserentibus: quur mala praesentia Christo inputant, qui doctrina saluberrima et falsos ac fallaces deos coli uetat et istas hominum noxias flagitiosasque cupiditates diuina auctoritate de
Abbreviated transcription (Latin):
bunos plebis et alia sibi iura para¬
uit discordiarũ: et certaminis utri¬
usq finis fuit secundum bellum
punicum. Cernis ex quo tempore
iol est paruo interuallo post reges
exactos: quales romani fuexmt:
de quabus ait: tus bonumq apud
cos non legibus magis ꝗͣ natura uale¬
bat. Porro si illa tempora talia repe¬
riuntur: quibus pulcherrima atq
optima fuisse predicatur romana
res publica quid iam de cõsequẽti
etate licenolum aut cogitandum
arbitramur. cum paulatim mutiti¬
mutata ut eiusdem historiciuer¬
bis utar: ex pulcherrima atq op¬
tima pessima ac flagitiosissina fac¬
ta est post Carthaginis uidelicet
ut cominemorauit excidiũ. Que
tempora ipẽ. Salustius quẽ ad modũ
breuiter recolat et describat. ineus
historia legi potest: quantis malis
morum que secundis rebus exorta
sunt: usq al bella ciuilia demons¬
tret esse peruentum. Ex quo tprẽ
ut ait maiorũ mores non paulatim
ut antea: sed torrentis modo preci¬
pitati adeo iuuentus luxuatque

Expanded text:
os plebis et alia sibi jura paravit. Discordiarum et certaminis utrimque finis fuit secundum bellum Punicum. » Cernis ex quo tempore, id est parvo intervallo post regexactos, quales Romani fuerint, de quibus ait: Ius bonumque aput eos non legibus magis quam natura ualebat.\' Porro si illa tempora talia reperiuntur, quibus pulcherrima adque optima fuisse praedicatur Romana res publica, quid iam de consequenti aetate dicendum aut cogitandum arbitramur, cum paulatim mutata, ut eiusdem historici uerbis utar, ex pulcherrima adque optima pessima ac flagitiosissima facta est,\' post Carthaginis uidelicet, ut commemorauit, excidium? Quae tempora ipse Sallustius quem ad modum breuiter recolat et describat, in eius historia legi potest; quantis malis morum, quae secundis rebus exorta sunt, usque ad bella ciuilia demonstret esse peruentum. Ex quo tempore, ut ait, maiorum mores non paulatim ut antea, sed torrentis modo praecipitati, adeo iuuentus luxu adque
Abbreviated transcription (Latin):
ligi uolunt ex demonibus
fieri deos: cum apertissime
demones esse post corpora¬
Icit quidem et aĩ¬
mas hominum
demones esse:et ex homim¬
lemures si mali seu laruas:
Manes autẽ deos dicunt:
sed incertũ est bonorum eos
seu malorum esse meritorũ
In qua opinione quantam
Uoraginiem aperiant sectan¬
dis perditisq moribus. quis¬
non uideat: si uel paululum
attendat: quandoquidem
quamlibet nequam fuerint
homines: uel laruas se fieri dũ
opinantur. Uel dum manes
deos: tanto peiores fuant: quã¬
to sunt nocendi cupidiores:
ut etiam quibusdam sacrifi¬
ciis tanquam ditunis hono¬
ribus post mortem se inuita¬
ri opinentur ut noceant.
Laruas quippe dicit esse nozios
demones ex hominibus fac¬
tos. Sed hinc alia questio
est. Inde autem perhibet
appellari grece beatos eudemo¬
nes quod bomi sint animo:
hoc el ⁊ boni demones: animos
quoq hominum demones ẽẽ¬

Expanded text:
legi uoluit ex daemonibus legi uoluit ex daemonibus fieri deos, cum apertissime daemones esse post corporaicit quidem et animas hominum daemones esse et ex hominlemures, si mali, seu laruas; manes autem deos dici, si incertum est bonorum eos seu malorum esse meritorum. In qua opinione quantam uoraginem aperiant sectandis perditis moribus, quisnon uideat, si uel paululum adtendat? Quando quidem quamlibet nequam homines fuerint, uel laruas se fieri dum opinantur, uel dum manes deos, tanto peiores fiunt, quanto sunt nocendi cupidiores, ut etiam quibusdam sacrificiis tamquam diuinis honoribus post mortem se inuitari opinentur, ut noceant. Laruas quippe dicit esse noxios daemones ex hominibus factos. Sed hinc alia quaestio est. Inde autem perhibet appellari Graece beatos εὐδαίμονας, quod boni sint animi, hoc est boni daemones, animos quoque hominum daemones e
Abbreviated transcription (Latin):
Iotinus certe nr̃e
memorie uicinis
temporibus Platonẽ ceteris &¬
cellentius intellexisse lauda¬
tur Is cum de humanis ais
ageret: pater inquit mileri¬
cors: mortalia illis xincula
faciebat. Ita hoc ipsum quoo
mortales sunt homines cor ꝑe
ad misericordiã dei patris per¬
tinere arbitratus est uesem¬
per huius uito miseria teneã¬
tur. I lac milericordia indi¬
gne cudicata est iniquitas
demonum: que in auimi
passuui miseria non mortale
sicut homines: sed eternum
corpus accepit. Essent qͥp¬
pe seliciores hominibus sil
mortale cum eis haberẽt cor¬
pus: et cum diis beatum aĩ¬
mum. Essent autẽ pares
hominibus: si cum animo
misero saltẽ mortale cum cis
habere meruissent et corpus:¬
si tamen acꝗrerent aliquid
pietatis ut ab erumnis uel
in morte requiescerent.
Niunc uero non solum feli¬
ciores hominibus non sunt
animo misero: sed etiam im¬
seriores sunt perpetuo corpo¬
ris xinculo. Non enim
aliqua pietatis et sapientie
disciplina proficientes: intel¬

Expanded text:
otinus certe nostrae memoriae vicinis temporibus, Platonem caeteris excellentius intellexisse laudatur. Is cum de humanis animis ageret, Pater, inquit, misericors mortalia illis vincula faciebat . Ita hoc ipsum quod mortales sunt homines corpore, ad misericordiam Dei patris pertinere arbitratus est, ne semper hujus vitae miseria tenerentur. Hac misericordia indigna judicata est iniquitas daemonum, quae in animi passivi miseria, non mortale, sicut homines, sed aeternum corpus accepit. Essent quippe feliciores hominibus, si mortale cum eis haberent corpus, et cum diis beatum animum. Essent autem pares hominibus, si cum animo misero corpus saltem mortale cum eis habere meruissent; si tamen adquirerent aliquid pietatis, ut ab aerumnis uel in morte requiescerent. Nunc uero non solum feliciores hominibus non sunt animo misero, sed etiam miseriores sunt perpetuo corporis uinculo. Non enim aliqua pietatis et sapientiae disciplina proficientes intel
Abbreviated transcription (Latin):
ptis e utraq parte singulis
iediabuntur. Ac per hoc ꝗa
de infimis habere non possũt
infimis habere eternita¬
tem que ibi non est: Unum
hoc de suminis habent: et
Sideo non est alterume
ad complendam
medietate e¬
o suam:
quod de insimis habeant nisi
¶Quomodo demones si nec
cum diis beati nec cum hoĩbus
sunt miseri inter ytrãq ꝑteni
sine ytriusq cõmunione sint
tnedii

Expanded text:
ptis ex utraque parte singulis ptis ex utraque parte singulis mediabuntur. Ac per hoc quia de infimis habere non possunt summis habent; ettem, quae ibi non est, unum hoc de summis habent: et ideo non est alterum ad complendam medietatem suam, quod de infimis habeant, nisi Quomodo daemones, si nec cum diis beati, nec cum hominibus sunt miseri, inter utramque partem sine utriusque communione sint medii
Abbreviated transcription (Latin):
esse ademonibus ostendanicir.
uel sic eis distribuantur ut me¬
dictas uidetur exposcere: sed
ab eis aliena esse non possunt.
Non enun sicut drximus
locum medtũ nec esse summũ
nec infimuin: it a demones cũ
sint animalia rationalia: nec
beatos esse nec miseros: sicuti
sunt arbusta uel pecora. que
sunt sensus uel rationis exper¬
tia recte possumius dicere.
Quorum ergo ratio mentibus
mest: aut miseros esse aut bra¬
tos esse necelse est. Item non
possumus recte dicere: nec mor¬
tales esse demones nec eternos
Oirnia nanq uiuentia aut
ineternum uatant: aut finiũt
morte quod uiuunt. Iam uero
ilto tempore eternos demones
dizeit: quid igitur restat nisi
ut hi medii dde duobus summis
Unum habxant: et de duobus
iufinis alterum: Nam si
Utraq de imis habebunt:
aut utraq de summis: medii
non erunt: sed in alterutram
partem uel resiliunt uel recum¬
bunt. Otua ergo his binis si¬
cut demons tratumi est care¬
re utrisq non possunt: ex ce¬

Expanded text:
esse a daemonibus ostendantur, esse a daemonibus ostendantur, uel si eis distribuantur, ut medietas uidetur exposcere. Sed ab eis aliena esse non possunt. Non enim sicut dicimus locum medium nec summum esse nec infimum, ita daemones, cum sint animalia rationalia, nec beatos esse nec miseros, sicuti sunt arbusta uel pecora, quae sunt sensus uel rationis expertia, recte possumus dicere. Quorum ergo ratio mentibus inest, aut miseros esse aut beatos necesse est. Item non possumus recte dicere nec mortales esse daemones nec aeternos. Omnia namque uiuentia aut in aeternum uiuunt, aut finiunt morte quod uiuunt. Iam uero iste tempore aeternos daemones dixit. Quid igitur restat, nisi ut hi medii de duobus summis unum habeant et de duobus infimis alterum? Nam si utraque de imis habebunt aut utraque de summis, medii non erunt, sed in alterutram partem uel resiliunt uel recumbunt. Quia ergo his binis, sicut demonstratum est, carere utrisque non possunt, acce
Abbreviated transcription (Latin):
ex hominibus redderet. Tria
deorum hec sunt. Loci bblimilitas:
uite perpetuitas: perfectio nature.
Rec aliis uerbis ita repetiuit: ut
eis tria contraria humane cõdi¬
tionis opponeret: cum et habita¬
cula inquit sumnia ab infimis
tanta intercapedo fastigii dispe¬
scat: quia dixerat loci sublimi¬
tatem. Et uiuacitas illic inꝗt
eterna et indefecta sit. hic cadu¬
caet succisiua quia dixerat uite
perpetuitatem. Et ingenia illa
inquit adbratitudinem sublimata.
hec ad iiserias infimata: quia
dixerat persectionem nature.
Tria igitur ab eo posita sunt deoꝵ
ioles Hocus sublimis eternitas:
beatitudo: et his contraria tria
hominum: id est locus infimũs
mortalitas: iniseria. Inter hec ter¬
na deorum et hominũ: quoniã
demones medios posuit. de loco
ciulla est controuersia. Inter sub¬
limen: quippe et infiuiun: me¬
dius locus aptissime habetur et
dicitur. Cetera bina restant.
quibus cura attentior adhibẽda
est: quemadmoduni uel aliena

Expanded text:
ex hominibus redderet. Tria ex hominibus redderet. Tria deorum haec sunt: loci sublimitas, uitae perpetuitas. perfectio naturae. Haec aliis uerbis ita repetiuit, ut eis tria contraria hnmanae condicionis obponeret. \'Cum et habitacula, inquit, summa ab infimis tanta intercapedo fastigii dispescat\', quia dixerat loci sublimitatem; et uiuacitas, inquit, illic aeterna et indefecta sit, hic caduca et subsiciua, quia dixerat uitae perpetuitatem; et ingenia illa, inquit, ad beatitudinem sublimata, haec ad miserias infimata\', quia dixerat naturae perfectionem. Tria igitur ab eo posita sunt deorum, id est locus sublimis, aeternitas, beatitudo; et his contraria tria hominum, id est locus infimus, mortalitas, miseria. CAPUT na deorum et hominum quoniam daemones medios posuit, de\'loco nulla est controuersia; inter sublimem quippe et infimum medius locus aptissime habetur et dicitur. Cetera bina restant, quibus cura adtentior adhibenda est, quem ad modum uel aliena
Abbreviated transcription (Latin):
De terrenis contrariis
quabus secundum platõnicos
demonum hominum q
natur dis t inguitur.¬
Ed nunc de his
Iagimus: quos in
natura propria descripsit
inter deos et homines genere
animalia: mente rationalia
animo passiua: corpore aerei
tempore eterna. N empe
cum prius deos in sublimi
celo: homnes autẽ in terra
infinia discunctos locis et nauue
diguitate secerneret: ita cõclusit.
Hlabetis inquit interim bina
animalia: deos ab hominibus
plurimum differentes: loci subli¬
mitate: Uite per petuitate: nature
perfactione.: nullo inter se pro¬
pinquo cõmunicatu: cum et ha¬
bitacula sumnia ab infimis tãta
intercapedo fas tigui dispescat: et
uiuacitas illic eterna et indefecta
sit. hic caduca et succisiua. Inge¬
nria illa et ad bratitudinẽ sublimi¬
ta: hec ad miserias infirmata:¬
cõmemorata: contraria de dua¬
bus nature partibus ultimis io
est summis atq infuis. Nam
tria que proposuit de diis laula¬
bilia: cadem repetiuit aliis quid
uerbis: ut eis alia tria aduersa

Expanded text:
De ternis contrariis, quibus secundum Platonicos daemonum hominumque natura distinguitur.d nunc de his agimus, quos in natura propria descripsit inter deos et homines genere animalia, mente rationalia, animo passiua, corpore aeria, tempore aeterna. Nempe cum prius deos in sublimi caelo, homines autem in terra infima disiunctos locis et naturae dignitate secerneret, ita conclusit: \'Habetis. inquit, interim bina animalia: deos ab hominibus plurimum differentes loci sublimitate, uitae perpetuitate, naturae perfectione, nullo inter se propinquo communicatu, cum et habitacula summa ab infimis tanta intercapedo fastigii dispescat, et uiuacitas illic aeterna et indefecta sit, hic caduca et subsiciua, et ingenia illa ad beatitudinem sublimata, haec ad miserias infimata.commemorata contraria de duabus naturae partibus ultimis, id est summis adque infimis. Nam tria quae proposuit de dis laudabilia, eadem repetiuit, aliis quidem uerbis, ut eis aduersa alia tria
Abbreviated transcription (Latin):
Isi forte greci quidem
in illa su̾a uictoria
templis deorum cõ¬
muniũ perceperunt: atq illo cõ¬
fugientes miseros uictosq troia¬
nõe ferire uel captiuare non ausi¬
sunt. Sed uirgilius poctarũ more
illa mentitus est. sinmo uero
morem hostium ciuitates euer¬
morem etiam .C. ces: sicut scribit
Sa lustius nobilitate ueritatis
hystoricus: sententia sua quã
de coniuratis in senatu habuit.
cominein orare non pretermittit
Rapi uirgines: pueros: diuelli
liberos a parentum complexu.
matreffamiliarũ patiique uicto¬
ribus collibiusset: phana atq
domos spoliari: cedem: incendiaq
fieri. Postremo armis atq cida¬
ueribus cruore atq luctu oiã
compleri. Hic si phana tacuis¬
set: deorum sedibus solere ho¬
stes parcere putaremus: et hec
non ab aliemgenis hostibus: sed
a Catilma et sotiis eius nobi¬
lissimis senatoribus et Roãis
cuubus romana templa metue¬
bant. Sed hi uidelicet perditi
ita ullas ceperuĩt ciuitates
ut ĩ tẽplis carũ parcerent
uictis

Expanded text:
isi forte Graeci quidem in illa sua uictoria templis deorum communium pepercerunt adque illo confugientes miseros uictosque Troianos ferire uel captiuare non aussunt, sed Vergilius poetarum more illa mentitus est. Immo uero morem hostium ciuitates euermorem etiam Cato, sicut scribit Sallustius, nobilitatae ueritatis historicus, sententia sua, quam de coniuratis in senatu habuit, conmemorare non praetermittit: \'rapi uirgines pueros, diuelli liberos a parentum conplexu, matres familiarum pati quae uictoribus conlibuisset, fana adque domos spoliari, caedem incendia fieri: postremo armis cadaueribus cruore adque luctu omnia conpleri\'. Hic si fana tacuisset, deorum sedibus solere hostes parcere putaremus. Et haec non ab alienigenis hostibus, sed a Catilina et sociis eius, nobilissimis senatoribus et Romanis ciuibus, Romana templa metuebant. Sed hi uidelicet perditi ita ullas ceperint ciui- tates, ut in templis earum parcerent uictis
Abbreviated transcription (Latin):
bellum: fuit. quando filia cuueo
cum ciuitate matre pugnauit.
Accessit aliud huic tergeminorum
pugne ultime atro atq ab horrẽd
malum. Nã ut erant ambo
populi prius amici: uicmni quuppe
atq cognati uni curiatorum despon¬
De Grauosata fuerat horatiorum soror. Hec¬
loro posteaquã sponsi spolia in uictore

Expanded text:
bellum fuit, quando filia ciuitas bellum fuit, quando filia ciuitas cum ciuitate matre pugnauit. Accessit aliud huic tergeminorum pugnae ultimae atrox adque horrendum malum. Nam ut erant ambo populi prius amici uicini quippe adque cognati, uni Curiatiorum desponsata fuerat Horatiorum soror; haec postea quam sponsi spolia in uictore
Abbreviated transcription (Latin):
Uid deinde post Nu¬
mam sub alii. regibus
Quanto malo nõ solũ
suo: sed etiam romanorum in bellũ
albani prouocati sunt: Quia uide¬
licet pax Nume tam longa uilue¬
rat: quam crebre strages romani
albaniq exercitus fuerunt: et utri¬
usque cõmotio ciuitatis. Aba
nanq illa quam filius Enee creauit
Ascanius. rome mater propior ipĩ
quã troia a tullo hostilioreg
prouocata conflixit. Confligens aut̃
et afflicta est et afflixit. donec
multorum cederet pari de fectione
certaminum. Tunc euentũ belli de
tergeminis hinc atq inde fratribus
placuit experiri: a romanis tres
Horatii. ab albanis autẽ tres curu¬
tis processerunt. Acuriatis tribus
Oratii duo. ab uno autẽ oratio tres
siriatii superati et extincti sunt
lta roma extitit uictrix ea clide
etiam in certamine etremo ut
de sex unus rediret domum. Cui
dannum in utrisq. Cui luctus
nisi Enec stirpi: nili Ascanii poste¬
xis. msi proli Ueneris: nisi nepotibr
louis. Nã et hoc plusquã cuule

Expanded text:
uid deinde post Numam sub aliis regibus? Quanto malo non solum suo, sed etiam Romanorum in bellum Albani prouocati sunt, quia uidelicet pax Numae tam longa uiluerat! Quam crebrae strages Romani Albanique exercitus fuerunt et utriusque comminutio ciuitatis! Alba namque illa, quam filius Aeneae creauit Ascanius, Romae mater proprior ipsa quam Troia, a Tullo Hostilio rege prouocata conflixit, confligens autem et adflicta est et adfiixit, donec multorum taederet pari defectione certaminum. Tunc euentum belli de tergeminis hinc adque inde fratribus placuit experiri; a Romanis tres Horatii, ab Albanis autem tres Curiatii processerunt; a Curiatiis tribus Horatii duo, ab uno autem Horatio tres Curiatii superati et extincti sunt. Ita Roma extitit uictrix ea clade etiam in certamine extremo, ut de sex unus rediret domum. Cui damnum in utrisque, cui luctus, nisi Aeneae stirpi nisi Ascanii posteris, nisi proli Veneris nisi nepotibus Iouis? Nam et hoc plus quam ciuile
Abbreviated transcription (Latin):
ra conantur extendere: ut nec¬
ex hoc ullum etiã illorũ liceat
occidlere. Cur non ergo et herbas
et quicquid humo radicitus
alitur ac figitur: Nã et hoc genus
et mori: promole etiã cum uis
adhibetur occidi. Unde et apos¬
tolus cum de huiuscemodi semi¬
nibus loqueretur: Tu inquit
quod seminas non uiuificatur¬
nisi prius moriatur. Et inpsal¬
mo scriptum est: Occidit uites
eorum i grandine. Num igr̃
ob hoc cum audimus: non occides
uirgultum uellere nephas drici¬
mus: et Manicheorum erroriĩsa¬
nissime acquiescimus. His igitur
deliramentis remotis: cum legius
non occides: si propterea non acci¬
pimus hoc dictum esse de frutec¬
tis: quia nullus eis sensus est:
nec de irrationabilibus aiantibus.
uolatilibus: natatilibus: ambula¬
tilibus: reptilibus: quia nulla no¬
bis ratione sociantur: quã nõ eis
datum est nobiscum habere comu¬
nẽ: Unde iustissima ordinatõ¬
ne creatoris et uita et mors eoꝵ
nostris usibus subditur: Restat

Expanded text:
ra conantur extendere, ut ra conantur extendere, ut ex hoc nullum etiam illorum liceat occidere. Cur non ergo et herbas, et quidquid humo radicitus alitur ac figitur? nam et hoc genus et mori; proinde etiam, cum vis adhibetur, occidi. Unde et Apostolus, cum de hujuscemodi seminibus loqueretur, Tu, inquit, quod seminas, non vivificatursi moriatur . Et in Psalmo scriptum est, Occidit vites eorum, in grandine . Num igitur ob hoc, cum audimus, Non occides, virgultum vellere nefas ducimus, et Manichaeorum errori insanissime acquiescimus? His igitur deliramentis remotis, cum legimus, Non occides, si propterea non accipimus hoc dictum esse de frutectis, quia nec de inrationabilibus animantibus, uolatilibus natatilibus, ambulatilibus reptilibus, quia nulla nobis ratione sociantur, quam non eis datum est nobiscum habere communem unde iustissima ordinatione creatoris et uita et mors eorum nostris usibus subditur: restat