comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ plemis q futur̾ ẽẽ ꝙ iuste uiuimus
uñ illi ea pietate qua solus colendus
ẽ gr̃as agimus nec ĩmĩto se apłs ex
ħ articulo conuenit ad eos cũ detesta¬
cõne comemorandos quo uicõ illo qdo
suꝑius cõmemoraui leuiꝰ ⁊ inflati ac
ꝑ iẽ ipõs uelud ꝑ iane sublua uͥ nõ
recuuesc̾ent si f̾racti resilirent ⁊ ĩ fig¬
menta ỹdoloꝵ tanꝙͣꝵ ĩ lapides decid̾ent
qr emĩ comendauerat pietatẽ fide qͣ
dei iustificati gratis eẽ debemꝰ uelud
ccͣ uirgi qd̾ detestaremurꝰ subifens¬
⁊ reuelatur enĩ inquit ira dez de celo
suꝑ impietatẽ ⁊ ĩ iusticiã hominũ eoꝵ
cuu u̾itatẽ iniquitate derinent qr nõ

Expanded text:
esse pleniusque futurum esse quod iuste uiuimus. unde illi ea pietate, qua solus colendus est, gratias agimus. Xec inmerito se apostolus ex hoc articulo conuertit ad eos cum detestatione commemorandos, qui uitio illo, quod superius memoraui, leues et inflati ac per se ipsos uelut per inane sublati, ubi non requiescerent, sed fracti dissilirent, in figmenta idolorum tamquam in lapides deciderunt. quia enim commendauerat pietatem fidei, qua deo iustificati grati esse dcbemus, uelut contrarium quod detestaremur subinferens: reuelatur enim, inquit, ira dei de caelo super omnem impietatem et iniustitiam hominum eorum qui ueritatem in iniquitate detinent, quia quod
Abbreviated transcription (Latin):
he dicens In semine tuo benedicentur
om̃s gentes ut ꝑ hanc ꝓmissionis gra¬
ciã oliue insereretur ose oleaster ⁊ fi
scriptũ ħeant ĩ cordib siuis quale sit ild̾
ad cornchios nõ ĩ tabuł lapideis s ĩ ta¬
lib cordis carnalib Ita enĩ fiunt de domo
tatur eo q iusticiã legis nõ p̃cisone car¬
ins ostendunt s cordis caritate custod¬
unt. qm̃ nõ p̃putiũ iusticias legis custo¬
diat Nonne p̾puciũ eius inquit ĩctumsi¬
onem deputabit᷑ ⁊ pp̃ ea ĩ domo ueri iscł
ĩ quo dolus ñ est. participes sunt noui¬
spũ scõ quo ib diffmidit  caritas que
legis ẽ plenitudo siec moueat qo ple
intudo ułr dixit eos que legis sunt fa¬

Expanded text:
mine tuo benedicentur omnes gentes: ut per hanc promissionis gratiam olivae insereretur oleaster, et fierent scriptum habeant in cordibus suis : quale est illud ad Corinthios, non in tabulis lapideis, sed in tabulis cordis carnalibus . Ita enim fiunt de domo tatur, eo quod justitiam legis non praecisione carnis ostendunt, sed cordis charitate custodiunt, quoniam si praeputium iustitias legis custodiat, nonne praeputium eius, inquit, in circumcisionem deputabitur? et propterea in domo ueri Israhel, in quo dolus non est, participes sunt spiritu sancto, quo ibi diffunditur caritas, quae legis est plenitudo. Nec moueat, qoud naturaliter eos dixit quae legis sunt fa
Abbreviated transcription (Latin):
denz que postea reueiata ẽ. lex gͦ data ẽ
ut grã quereret . Grã autẽ data ẽ ut lex
ipleretur Neq enim suo iutõ nõ imple¬
batur lex s uicõ prudencie cariis. Edꝰ ui¬
ciũ lex ꝑ legem demonstrandã ꝑ gram s̾a¬
nandũ fuit Qd̾ enĩ impossibie erat
legi iniquo marmabatur ꝑ carnẽ deus fi

Expanded text:
? Lex ergo data est, ut gratia quaereretur: gratia data est, ut lex impleretur. Neque enim suo vitio non implebatur lex, sed vitio prudentiae carnis: quod vitium per legem demonstrandum, per gratiam sanandum fuit. Quod enim impossibile erat legis, in quo infirmabatur per carnem, mi
Abbreviated transcription (Latin):
ũ dicens Cognoste dũm qr om̃s cognos¬
cunt me aminore us ad maiorẽ eoꝵ qr
ꝓpicius ero iniqͥ̾tati eoꝵ ⁊ pcc̃a eoꝵ nõ
memorabor ultra. Quid ad ħ dicimus
Nempe ĩ uet̾ib libris aut nusꝙͣ aut
appellaretur Nam nltis lotis ħ signi¬
ficatur ⁊ ꝓnũciatur futus s nõ ita ut
⁊̃ nom̃ legatur exp̃ssũ Considera gͥ di¬
ligent᷑ auã disfe̾nciã int̾ duo testarita

Expanded text:
 omnes cognoscent me, a minore usque ad majorem eorum; quia propitius ero iniquitati eorum, et peccata eorum non memorabor ultra . Quid ad haec dicimus? Nempe in veteribus Libris aut nusquam aut appellaretur. nam multis locis hoc significatur et praenuntiatur futurum, sed non ita, ut etiam nomen legatur expressum. considera igitur diligenter quam differentiam inter duo testamenta,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ ĩ testam̃to der nõ ꝑmanserunt ne lex
quã tũt acceꝑunt cialpanda uideatur
uificans sp̃t sine quo lr̃a occidit. S eĩ
data eẽt lex que poss iuuificare oĩo ex
lege eẽt iustitia s conclusit scͥptura

Expanded text:
quod in testamento dei non permanserunt, ne lex, quam tunc acceperunt, culpanda uideatur.uificans spiritus, sine quo littera occidit. s i enim data esset lex, quae posset uiuificare, omnino ex lege esset iustit
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ enĩ aliud iustificaꝵ qmͣ iusti fcĩ ab illo
.s. qui iustificat impiũ ut ex impio fiat
iustus s enĩ rei loq̃remur ut dice̾mus
hommnes liberabunt ͣ ħ utiq intellig̾etꝰ¬
diligent̾ eis qui cũ homines eent acced̾e

Expanded text:
est enim aliud \'iustificati\' quam \'iusti facti\', ab illo scilicet qui iustificat impium, ut ex impio fiat iustus? si enim ita loqueremur, ut diceremus \'homines liberabuntur\', hoc utique intellegeretur eis, qui iam homines essent, accedere
Abbreviated transcription (Latin):
amorrez ⁊ achei ⁊alie gentes que ib cõ¬
memorantur s ipm̃ deũ tui adħere bo¬
nũ est ut bonũ dei qd̃ eligunt deus
sit ip̃e quẽ diligens a quo ⁊ homines
nisi peccata nõ separent que nõ nͥ ꝑ
eand grãm dittuntur uñ cũ dixĩa
om̃s enĩ cognostent me ammore us

Expanded text:
ei et aliae gentes, quae ibi commemorantur, sed ipsum deum, cui adhaerere bonum est, ut bonum dei, quod diligunt, deus sit ipse quem diligunt, inter quem et homines nisi peccata non separant, quae non nisi per eandem gratiam dimittuntur. unde cum dixisset: omnes enim cognoscent me a minore
Abbreviated transcription (Latin):
ficasse sub nomine genciũ qmͣ eos quos¬
uos nomine greci supͣ significabat cũ
dic̾et uideo primũ ⁊ greco Porro siennͣ¬
głiũ uirtutis de ẽ ĩsalutem oĩũ creden¬
co iudeo primũ ⁊̃ greto ira ⁊ indignacõ
tribulacõ ⁊ angustia ĩ om̃em animam

Expanded text:
ficasse sub nomine gentium quam eos, quos nomine Graeci supra significabat. cum diceret: Iudaeo primum et Graeco. porro si euangelium uirtus dei est in salutem omni credenti. Iudaeo primum et Graeco, et ira et indignatio, tribula
Abbreviated transcription (Latin):
ipm̃ tũ qr ĩ eo sicut dm ꝓmita tetrena
⁊ temporalia reticant ᷑ que bona sunt hi
corruptibił carnis qmͣuis sempitna atq
cũ dr ͫ dabo leges meas ⁊̃ mente eoꝵ ⁊
ĩcordib eoꝵ stribam eas nõ significauit
eos nõ formsecus terrentẽ legem formi¬
daturos s Intrincetus hĩtantẽ ip̃am le¬
gis iusticiã diecturos denite addidit ⁊̾
m̾cedem ⁊ ero illis ⁊̃ deum ⁊ ipĩ erunt m
ĩppłm ħ ẽ illuo qd deo ait ille. m autẽ
adh̾ere deo bonqĩ. Ero inquit utis ⁊̃ceũ
⁊ ip̃i erunt michi s̃ppłm. Quid ħ bono
melius. Quid hac felicitate feliciꝰ mu̾e

Expanded text:
 quia in eo, sicut dixi, promissa terrena et temporalia recitantur, quae bona sunt huius corruptibilis carnis, quamuis eis sempiterna atque cum dicitur: dans leges meas in mente eorum et in cordibus eorum scribam eas. unde significauit eos non forinsecus terrentem legem formidaturos, sed intrinsecus habitantem ipsam legis iustitiam dilecturos. Deinde addidit et mercedem: et ero eis in deum et ipsi erunt mdeo ait ille: mihi autem adhaerere deo bonum est. ero, inquit, illis in deum et ipsi erunt mihi p u lus. quid hoc bono melius, quid hac felicitate felicius uiue
Abbreviated transcription (Latin):
lapideis ⁊ ministracõ dampnacõnis qr lex
subintrauit ut hundaret delictĩ porro
aũt p̃cepta ista tan sunt utilia fatiẽ
atq salubria ut nͥ quis ea fec̾it uitam
hr̃e nõ possit. an u̾̃o pp̃ unũ p̃ceptũ qd̾
iͥ de sabbato positũ ẽ. dcũs ẽ decalogus
tra occidens qm̃ quistis illũ diẽ sicut lr̃a
sonat nũc us obẜuat carnałr sapit
scͥpta sunt nõ ad legem operiĩ ex qua
nemo iustificatus s ad legem fide ex
qua iustus uiuit ꝑtin̾e putanda sũt
Quistam absurdẽ senciat ministͣcõnẽ
mortis ĩ nt̾tis lapideis figuratã nõ
dici ex om̃ib decem p̾ceptis s eximo
solo qo ad salbatũ ꝑtin ib gͦ pomimuꝰ
lex iam operatur ub aũt nõ ẽ lex nͨ¬

Expanded text:
s et ministratio damnationis, quia lex subintrauit, ut abundaret delictum. porro autem praecepta ipsa tam sunt utilia facienti atque salubria, ut nisi quis ea fecerit uitam habere non possit. an uero propter unum praeceptum, quod ibi de sabbato positum est, dictus est Decalogus littera occidens, quoniam quisquis illum diem. sicut littera sonat, nunc usque obseruat, carnaliter sapit scripta sunt, non ad legem operum, ex qua nemo iustificatur, sed ad legem fidei, ex qua iustus uiuit, pertinere putanda sunt? quis tam absurde sentiat ministrationem mortis in litteris lapideis figuratam non dici ex omnibus decem praeceptis, sed ex uno solo quod ad sabbatum pertinet? ubi ergo ponimus: lex
Abbreviated transcription (Latin):
ad ostendendã iusticiã ipĩus ĩ ħ tempe
ut sit iustus ⁊ iustificans eĩ qui ex
fide est ihũ Deinde submfert uñ nc̃
ista fcõꝵ ip̃a est que dicit Non concupi¬
ces qr ꝑ illã cognitõ ptã est. uolo gͥ sci¬
re sicius mͥ dicere audeat utr̃ lex fi¬
dei nõ dicat Nõ ꝯcupistes s n. nõ ditn
enud cansa÷ Cur nd̃ ĩ ea positi secur
atq impune peccemus ħ enĩ illi puta¬
uerunt apłm dicere te quib ait ⁊ si¬
cut dicunt nos quid̃ dic̾e faciainus ma¬
la ut ueniant dona quoꝵ iudiciũ bonĩ

Expanded text:
ad ostendendam iustitiam ipsius in hoc tempore, ut sit iustus et iustificans eum, qui ex fide est Iesu. deinde subinfert unde nunc  ipsa est quae dicit: non concupisces, quia per illam cognitio peccati est. uolo igitur scire, si quis mihi dicere audeat, utrum lex fidei non dicat: non concupisces. si enim non dicit, quid causae est, cur non in ea positi securi atque inpune peccemus? hoc enim et illi putauerunt apostolum dicere, de quibus ait: et sicut dicunt nos quidam dicere, faciamus mala, ut ueniant bona, quorum iudiciumiustum
Abbreviated transcription (Latin):
dũ appe̾ruit qd̃ erimus. Scimus qr cum
apparuerit similes ei erius qm̃ iudeb¬
mus eum sicuti ẽ ħ similitudo incipit
que tunc futura Quid ħ̃ aut qnͣtum
adhibens deuotis reb exemplũ puulã
etatem iurili comparut etati Cum enĩ¬

Expanded text:
uit quod erimus. scimus, quia cum apparuerit, similes ei erimus, quoniam uidebimus eum sicuti est. haec similitudo nunc incipit quae tunc futura est, quid hoc ant quantum eadhibens de notis rebus exemplum, parvulam aetatem virili comparavit aetati. In
Abbreviated transcription (Latin):
der ꝑ quẽ iustificari ut ex fide uent¬
entes ꝑ dilectõnẽ bñ oꝑemur Quẽ ñ
mouẽat ista congruentisima iͥ demq
distantia. dies enĩ qͥntiͣgnita compi¬
tant ᷑ a celebratõne pache que figura¬
te occibione oius ꝑ moysen fĩ p̃cepta
÷ ĩ significacõne que utiq future diũ¬
ce passiomis us ad diẽ quo moyses le
qui sicut ouis ad ymoland̾ ductus ẽ
qͥnq̃ginta dieb completis ꝯgregatos
pleuit In hac mirabili congruencia iuo
c̾̃te płimũ dustat qd ĩ ppłs accedẽ adio¬
cũ uͦ lex dabatꝰ᷑ horrendo terrore ꝓhi¬

Expanded text:
er quem sanctificamur, ut ex fide uiuentes per dilectionem bene operemur, quem non moueat ista congruentia ibidemque distantia? dies enim quinquaginta conputantur a celebratione 1\'aschae, quae figurate occisione ouis per Moysen fieri praecepta est in significationem utique futurae dominicae passionis, usque ad diem, quo Moyses legqui sicut ouis ad immolandum ductus est, quinquaginta diebus conpletis congregatos sanctus, inpleuit. In hac mirabili congruentia. illud certe plurimum distat, quod ibi populus accedere ad locum, ubi lex dabatur, horrendo terrore prohi
Abbreviated transcription (Latin):
nisi diuina gr̃a subuemiet yo dicit uͥ
ẽ gͦ głiacõ tua exclusa ẽ ꝑ quã legem
clusam . rut nõ abistederet pulsam s
ut enm̃et expressam uude ⁊ excluso¬
res dicuntur quidã artifices argenta¬
rii hinc ẽ ⁊ illud inpͦs ut excludantur
huĩ qui ꝓbati sunt argento ħ ẽ ut enu
merent qui ꝓbati sunt eloquio dñt
Nã ⁊ alib drꝰ ͦ Eloquia dnĩ eloqͥa ca¬
sta. argentũ igne exanimatũ sũ gła¬
cõnẽ uicõsam de suꝑbia uenienten

Expanded text:
nisi diuina gratia subueniri. Ideo dicit: ubi nisi diuina gratia subueniri. Ideo dicit: ubi est ergo gloriatio tua? exclusa est. per quam legemclusam, id est, non ut abscederet pulsam, sed ut emineret expressam. Unde et exclusores dicuntur quidam artifices argentarii. Hinc est et illud in Psalmis, Ut excludantur ii qui probati sunt argento : hoc est, ut emineant qui probati sunt eloquio Domini. Nam et alibi dicitur: Eloquia Domini eloquia casta. argentum igne examinatum — siue gloriationem uitiosam de superbia uenientem c
Abbreviated transcription (Latin):
de qua continuo dicit Iustificati gͣtis
ꝑ grãm ip̃iꝰ Imustus gͦ legitime le¬
ge utitur ut iuistus fiat ꝙ cũ fcũs fu¬
it ea iam nõ utatur tauꝙͣ uehicło
cũ pueñit uł potuus ut supͣdcã simi
eruditus fu̾it. Quõ enĩ iusto ñ ẽ posi¬
ta s ⁊ iusto ẽ nccia nõ qua ĩiustus
ad iustificantẽ grãm ꝑducat  s qua
legitime iam iustus litatur anforte
ming u̾o non forte s c̾te sic legitiie
utit᷑ lege iam iustus cũ eam tiendis ĩ¬
porit inustis ut cũ ⁊ ĩ ipĩs ceperit mo¬
lire concupĩe morib incentiue ꝓhĩcõnis
⁊ cumulo p̾uaricatõnis augen  confugi¬
ant ꝑfidem ad iuuificantẽ grãm ⁊ ꝑ
donum sp̃c suauitate iustitie᷑ delectati
penã lr̃e num̾antis euadant Iam nõ
erunt ita contͣtia sieq int̾ se ouo ista pu¬
gnabunt ut ⁊̃ iustus bona lĩtime lege
ex ea iustificatus est s lege fide tua
c̾didit nullo modo posse sue inf̾irmita¬
ti ad implenda ea quie lex fcõꝵ uiberet

Expanded text:
de qua continuo dicit: iustificati gratis per gratiam ipsius. iniustus ergo legitime lege utitur, ut iustus fiat; quod cum factus fuerit, ea iam non utatur tamquam uehiculo cum peruenerit uel potius, ut suprade qua continuo dicit: iustificati gratis per gratiam ipsius. iniustus ergo legitime leta, si et iusto est necessaria, non qua iniustus ad iustificantem gratiam perducatur, sed qua legitime iam iustus utatur? an forte, immo uero non forte, sed certe sic legitime utitur lege iam iustus, cum eam terrendis inponit iniustis, ut cum et in ipsis coeperit inolitae concupiscentiae morbus incentiuo proonfugiant per fidem ad iustificantem gratiam et per donum spiritus suauitate iustitiae delectati poenam litterae minantis euadant? ita non erunt contraria neque inter se duo ista pugnabunt, ut etiam iustus bona lege legitimeex ea iustificatus est, sed ex lege fidei. qua credidit nullo modo posse suae infirmitati ad inplenda ea, quae lex factorum iuberet,
Abbreviated transcription (Latin):
legent ex tiua nemo iustifcatur quã
dicit subintrasse ut hũndaret ꝙͣ ne qͥs
giis accusaret deffendit eam dicens
Quid ergo dicimus l ex pcc̃m ẽ absit
s pccñ nõ cognoui isi ꝑ legem nã
concupĩan nesciebam nisĩ iex diceret¬

Expanded text:
legem ex qua nemo justificatur, quam dicit subintrasse ut abundaret delictum ,gus accusaret, defendit eam, dicens: « Quid ergo dicemus? Lex peccatum est? Absit: sed peccatum non cognovi nisi per legem: nam concupiscentiam nescie
Abbreviated transcription (Latin):
ta grã qmͣus ita illos quib cirtunsiu
ꝑsuadebatur ita corripere atq corrigi¬
uideatur apłs ut legis nomine eamd̾c᷑¬
cusionẽ appellet. Ceterasq eius mod le¬
gis obseruacõnes quas tanꝙͣ umbras¬
figurate ꝓmittebatur cũ legẽ ex qua ne¬
minẽ diit iustificar nõ tñ ł illis sacm̃tis
q̃ hũerint ꝓmissiuas figuras u̾m ⁊̃
ĩ illis oꝑo uult intelligi que quisquis
fec̾it uice uiuit uͥ est ⁊ illud nõ concu¬
pisces aq ut ħ qd dicimus fiat planiꝰ
ipm̃ dealogum uideamus. Certe emĩ le¬
gem roỹses demonstrandã ppło accepit
ĩ mont scͥptan ĩ lapides tabulis digito
dei ħ dem p̃ceptis const̾ngitꝰ il nicħ de
t̾tuusine mandatũ est incħ de pcc̃oꝵ uic¬
timis ue nũc axͥanis nõ inuolant¬
in illigͥ decen p̾ceptis excepta salbati
obseraicõne dicatur mͥ quid nõ sit ob¬
seruadꝰ a xpĩano sũ nõ de faciendis
colens qd̾ ydolis aliisq ullis dus p̃t̃ u¬

Expanded text:
a. Quamvis itaque, illos quibus circumcisio persuadebatur, ita corripere atque corrigvideatur Apostolus, ut legis nomine eamdem circumcisionem appellet, caeterasque ejusmodi legis observationes, quas tanfigurate promittebatur, tamen legem, ex qua neminem dicit iustificari, non tantum in illis sacramentis, quae habuerunt promissiuas figuras, uerum etiam in illis operibus uult intellegi, quae quisquis fecerit iuste uiuit; ubi est et illud: non concupisces. atque ut hoc quod dicimus fiat planius, ipsum Decalogum uideamus. certe enim legem Moyses ministrandam populo accepit in monte, scriptam in lapideis tabulis digito dei. haec decem praeceptis constringitur, ubi nihil de circumcisione mandatum est, nihil de uictimus pein illis igitur decem praeceptis excepta sabbati obscruatione dicatur mihi quid non sit obseruandum a Christiano siue de non faciendis. colendisique idolis aliisque ullis diis praeter u
Abbreviated transcription (Latin):
donũ ꝑfrm̃ Colitur aũt sacrificõ legis
actõnis q gr̃aꝵ ut tultor eus nõ ⁊̃ se nͣ¬
ip̃o s ĩ illo głietur. Ac ꝑ ħ lege operunt
dicit deus. fat qd̾ iubeo lex fide dicit dõ
potest sciat quid petat. s aũt continu
o pt̃ obedient̾ faciat debet ⁊̃ stare quo
donante possit Non enĩ spm̃ huiꝰ mũd
cor insipiens obsturatũ est eoꝵ qͥ cogn¬
tũ deũ nõ dni gr̃as agendo glorificaunt
nec alio spũ decipiuntꝰ  ⁊̃ illi qu igno¬
iusticie dei nõ sunt subiecti uñ mͥ uide¬

Expanded text:
 laudis actionisque gratiarum, ut cultor eius non in se ipso, sed in illo glorietur. ac per hoc lege operum dicit deus: \'fac quod iubco\', lege fidei dicitur deo: potest, sciat quid petat; si autem continuo potest et oboedienter facit, debet etiam scire quo donante possit. non enim spiritum huius mundi cor insipiens obscuratum est eorum, qui cognitum deum non ut deum gratias agendo glorificauerunt ? nec alio spiritu decipiuntur etiam illi, qui ignoiusti
Abbreviated transcription (Latin):
bentẽ ⁊ minantẽ minime salũabatur
quitur ⁊ uide qnͣta luce fiat ꝑspituũ qd
sͥ fidentes uolunt homines ĩtũ Qua
ħ testam̃tũ est inquit qdꝰ ordinabo do¬
luuse comemorare testimoniũ nouũ i
quippe ait. Qui ẜdoneos nos fecit msm
stros noui testamenti nõ lut̃a s spñ. nͥ¬

Expanded text:
bentem et minantem minime sanabatur, quitur et uide quanta luce fiat perspicuum, quod sibi fidentes nolunt homines intueri. quia hoc testamentum est, inquit, quod ordinabo donoluisse commemorare testamentum nouum ibi quippe ait: qui et idoneos nos fecit minis t r o s noui testamenti non litterae, sed
Abbreviated transcription (Latin):
qui ꝑ treatura creatorem cognore po¬
tuerunt quo ꝓlapsi quo deus suus re¬
sistit atq ⁊ͥ demensi sunt meliusĩus e¬
pułe conseqñtia docent qmͣ hic memo¬
ratur a nobis sieq enĩ isto temporanc
rime testimomo demonstrare qnͣtossu

Expanded text:
qui per creaturam Creatorem cognoscere potuerunt, quo prolapsi, cum Deus superbis resistit , atque ubi demersi sint, melius ipsius Epistolae consequentia docent, quam hic commemoratur a nobis. Neque enim isto opere hanc xime testim
Abbreviated transcription (Latin):
ta ẽ cũ ocim̃ ẽ homini qdͣ ĩ libro iob
pressam int̾p̾taret  dei cultus dici pote¬
rat qui ĩ ħ maxime constitutꝰ ẽ ut
amma e nõ sit ingrata uñ ⁊ ip̃o i̾us¬
simo ⁊ singular sacrificio dmino deo
grẽ cũ se dixisset eẽ grecis ac barbaris
Gapientib ⁊ insipientib debitorẽ ⁊ iõ¬

Expanded text:
ta est, cum dictum est homini, quod in libro Job pressam interpretaretur, Dei cultus dici poterat, qui in hoc maxime constitutus est, ut anima ei non sit ingrata. Unde et in ipso verissimo et singulari sacrificio, Domino Deo est gratiae. cum se dixisset esse Graecis ac barbaris, sapientibus et insipientibus debitorem et i
Abbreviated transcription (Latin):
das sui spũ nõ lr̃a cuius laus nõ ex ho¬
minib est s deo habuit manifestant᷑
ꝙ̃ad̾m dix̾it gloriariis ĩ deo siã utiq
si u̾e talis iudeus gloriareturꝰ ĩ deo eo
modo quo postulat gr̃a q̃ nõ oper̃ m̃i¬
tis s gratiuto datur ex dõ laui eiut
nõ ex homĩb s ita gloriabuntur ⁊̃ dõ
uelud qui sol meruissent legẽ eius ac
ferit sit intelligenti ⁊ iudicia sua nõ
manifestauit eis Quã cũ der legẽ sua
iusticia se arbitnͣt  implere. Cũ mascis
eius p̾dicatores eẽnt nnĩ illis iram opa¬
batur habundante pcc̃o qd si astien¬
tib ꝓpetrabatur qr quicũq facielut qd̾
lex u̾ibebrat nõ adiuuante spũ gc̃e ti¬
more pene faciebant nõ amore sustitie
ac ꝑ ħ coram deo nõ erat ĩ uoluntate
qr cõran hominib apparebat Inopere
pocius q ex illo rei tenebantꝰ ꝙ eos
nou̾at deus male si fi posset ĩpune
connit̾e cͥcunsionẽ aũt cordis dicit pu
ran .s. ab om̃i illicita concupistencia no¬

Expanded text:
hominibus, sed ex deo. hic manifestauit quemadmodum dixerit: gloriaris indeo. nant utique si uere talis Iudaeus gloriaretur in deo eo modo, quo postulat gratia, quae non operum meritis, sed gratuito datur, ex deo esset laus eius, non ex hominibus. sed ita gloriabantur in deo, uelut qui soli meruissent legem eius accfecit sic ulli genti et iudicia sua non manifestauit cis. quam tamen dei legem sua iustitia se arbitrabantur implere, cum magis eius praeuaricatores essent. unde illis iram operabatur abundante peccato, quod ab scientibus perpetrabatur, quia et quicumque faciebant quod lex iubebat non adiuuante spiritu gratiae, timore poenae faciebant, non amore iustitiae. ac per hoc coram deo non erat in uoluntate, quod coram hominibus apparebat in opere, potiusque ex illo rei tenebantur, quod eos nouerat deus malle, si fieri posset inpune, committere. nem autem cordis dicit, puram scilicet ab omni inlieita concupiscentia uo
Abbreviated transcription (Latin):
ficatis ꝑ grãm ipũis Nõ ꝙ sine uolũ¬
tate nõscra fiat s uoluntas osteno¬
tur infirma ꝑ legem ut sanet grã
uoluntatẽ ⁊ Banata uoluntas ĩpleat
legen nõ constituta sub lege Nec indi¬
ges lege. Iusto eñ lex nõ ẽ impoĩta. Q
tũ bona est siciuis ea legitime utatꝰ¬

Expanded text:
gratis per gratiam ipsius; non quod sine uoluntate nostra fiat, sed uoluntas nostra ostenditur infirma per legem, ut sanet gratia uoluntatem et sana uoluntas impleat legem non constituta sub lege nec indigeno lege. Iusto enim lex non est posita; quae tamen bona est, si quis ea legitime utat
Abbreviated transcription (Latin):
p̾cipue clãmat atq conc̾tat nec ĩre
ꝓfunda ⁊ nimis abdita nõ intelliger¬
tiũ ⁊ u̾ba sua sana ĩ pu̾sũ sensiĩ detor¬
qñciũ turat ĩuidiam᷑ dũ tam̃ ĩcunt¬
tat᷑ p̾dicet donũ dei quo mo filis salur
ꝙ omĩs eius salutacõ sit se hx̾bit gr̃a
nosti uoluntatem eius ⁊ ꝓbas dutan
ciã instructus ex lege confidit rẽ ip
sũ ducem ẽẽ retoꝵ lumen eoꝵ q̃ ĩ teue¬
bris sicut eruditorẽ insipientiũ masti
doces qui p̾dicas nõ furand cura.is
qui dicis nõ adulterand᷑ adulteras

Expanded text:
ecipue clamat atque concertat nec in re profunda et nimis abdita non intcllegent:um et uerba sua sana in peruersum sensum detorquentium curat inuidiam, dum tamen incunctanter praedicet donum dei, quo uno salui fiunt quod omnis eius salutatio sic se habet: gratia uersatur tam pugnaciter, tam multipliciter, ut fatiget quidem legentis intentionem, sed tamen fatigatione utili ac salubri, ut interioris hominis magis exerceat membra quam s i au tem tu, inquit, ludaeus cognominaris et requiescis in lege et glor
Abbreviated transcription (Latin):
dicat illa humana p̾sumptõ ⁊gnorans
de iusticiã ⁊ suã uolens constituere n̾¬
to daxisse apłm qr ex lege nemo iustifi¬
cabit᷑. Ostendit enĩ tm̃ modo lex quid
faciendũ quid fauendũ sit ut tid ila
ostenderit uoluntas impleat at sit h
inquit de manifestata ÷ hanc ignorãt
qui suã uolunt constit᷑ũe ⁊ huic no¬
lunt ẽẽ subiect Iusticia inquit de ma¬
infestata ẽ. Nõ dixit uisticia hoĩs uł iu¬
sticia ꝓprie uoluntatis. Iusticia der nõ qͣ
deus est iustus s qua induit homi¬
uen cũ iuistificat impsum ħ testifica¬
moniũ ꝓhibent lex ⁊ ꝓpłx. lex quid ñ

Expanded text:
dicat illa humana praesumptio, ignorans Dei justitiam, et suam volens constituere, merito dixisse Apostolum, Quia ex lege nemo justificabitur: ostendit enim tantummodo lex quid faciendum, quidve cavendum sit, ut quod illa ostenderit voluntas impleat, ac sic homo inquit, dei manifestata est. hanc ignorant qui suam uolunt constituere, huic nolunt esse subiecti. iustitia, inquit, dei manifestata est —non dixit: \'iustitia hominis ucl iustitia propriae uoluntatis\' — iustitia dei, non qua deus iustus est, sed qua induit hominem, cum iustificat impium. haec testificamonium perhibent lex
Abbreviated transcription (Latin):
suam grãm p̾stat uñ laudent. de qio
dicit. In dño laudabit᷑ aĩa mea mẽo
dicitͣ apdꝰ te e laus mea nõ quales
illi sunt qui deũ laudar uolunt qdͣ ho¬
mines sunt. se aũt. ꝙp uisti sũt S ĩau¬
damus inqͥunt ⁊ deũ ntẽ instiacatõ¬
nis auctorẽ ĩ eo ꝙ legem dedit cuiu
enĩ fł̾ corã hominib siõ aũt coramũ¬
lo qui cordis ip̃ius ⁊ ĩtime noluntatis
inspettor ẽ uͥ iuidet ⁊̃ si aliuo faciat
dixisse neminẽ iustificaꝵ que ĩ sacͣmen¬
tis uet̾ib multa continet figurata p̃cep¬
ta uñ ⁊̃ ip̃a ẽ cirtunsio carius quam
die octauo accipere paruul iusti sunt
continuo subiũxit quã legẽ dix̃it ⁊ ait
ꝑ legem enĩ cognicio pcã Ina gͥ lex ẽ¬

Expanded text:
suam gratiam praestat unde laudentur, de quo dicitur: in domino laudabitur anima mea et cui dicitur: apud te laus mea, non quales illi sunt qui deum laudari uolunt quod homines sunt, se autem quod iusti sunt. Sed laudamus, inquiunt, et deum nostrae iustificationis auctorem in eo quod legem dedit, cuiuenim fieri coram hominibus, non autem coram illo qui cordis ipsius et intimae uoluntatis inspector est, ubi uidet, etiamsi aliud faciat dixisse neminem iustificari, quae in sacramentis ueteribus multa continet figurata praecepta, unde etiam ipsa est circumcisio carnis, quam die octauo accipere paruuli iussi sunt, continuo subiunxit quam legem dixerit et ait: per legem enim cognitio peccati. illa
Abbreviated transcription (Latin):
uidendũ caput facit. Qũo tu recedis
ab illo fonte uite cuius solius haustu
iusticie bibitur bona .ẜ uita ⁊ ab illo
ĩꝯmutabil lumine cuiꝰ ꝑticipacõne
aĩa rõnał quodã modo atcenditꝰ ut
sit ⁊̃ ip̃a faũ creatũ qr lumen licue
rat Iohannes lucema audens ⁊ lucẽs
qui tam̃ unde luceret agnostens Nos
inquit de plenitudine eius accepimiꝰ
Quiꝰ nͥ illius utiq ĩ aiuus comparacõ¬
ne Ioh̾es erat lumen illud enĩ erat
uerũ lumen qd̃ illuminat oem ho¬
minẽ uemientent ĩ hunc mundũ ꝓ¬
inde qd̾ dixi sũ ĩ eodẽ post. p̃tende mͥi
sericordiã tuã scientib te ⁊ iusticiã tu
ã qui recto sunt corde Nõ ueniat ĩqͥt
est. pellit ᷑ in teuebras suas que nũc opa
iniquitats. ħ eniu plane ip̃e facit ⁊ ad

Expanded text:
uiuendum caput facit. quo motu receditur ab illo fonte uitae, cuius solius haustu iustitia bibitur, bona scilicet uita, et ab illo incommutabili lumine, cuius participatione anima rationalis quodammodo accenditur, ut sit etiam ipsa factum creatumque lumen, sicut erat Iohannes lucerna ardens et lucens, qui tamen unde luceret agnoscens: nos, inquit, de plenitudine eius accepimus : cuius, nisi illius utique in cuius conparatione Iohannes non erat lumen? illud enim erat uerum lumen quod inluminat omnem hominem uenientem in hunc mundum. proinde cum dixisset in eodientibus te et iustitiam tuam his qui recto sunt corde: non ueniat, inquit, est, pellitur in tenebras suas, quae sunt opera iniquitatis. haec enim plane ipse facit et ad
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙͣuis ⁊ illit congruont̾ acapiatur S
q homini deus dedit liberũ arbitum
sine cruo nec b̃ nec male iuit ᷑ nec
tiũ qr p̾ceptũ dedit quo docebat ꝙ ad̃m
dit caritatẽ ĩ cordiu eoꝵ quos p̾stuut
ut p̃destinaret p̾destinauit ut uotar
uocauit ut instisitaret Instificauit n
glorificaret. ħ aũt cũ apparuetit ui¬
debitis ut existimo frustra dici illa tm̃i
possibilia eẽ sine exemplo que opera
dei sunt sicut de cameli tnͣsitu ꝑ fora¬
men atꝰ cõmemorauimꝰ ⁊ qiuetũq ali¬
a sunt apd̾ nos impossibilia apdꝰ de¬
manam deputandã eẽ iusticiã qd ñ
ad dr̃ s ad homĩs opus ꝑtiñe deleat
suiꝰ ꝑfectõ s ẽ ĩ hac uita possrbił mĩ¬
lã ẽẽ causã Cur sine exemplo ẽẽ cre¬
datur. hoc gͦ frustradu satis elucesͭ
cũ ⁊ ip̃am humanã iusticiã operatõ¬
ni dei tribuendã eẽ claruerit quͣlus
quid eoꝵ nõ fatiat sine exempło quid¬
est ĩ oꝑib scĩs s a pd̾ dñi ⁊ eius uir¬

Expanded text:
uis et illic congruenter accipiatur, sed n tantum quia homini deus dedit liberum arbitrium, sine quo nec male nec bene uiuitur, nec tantum quia praeceptum dedit, quo doceat quemadmodum dit caritatem in cordibus eorum quos praesciuit ut praedestinaret, praedestinauit ut uocaret, uocauit ut iustificaret, iustificauit ut glorificaret. hoc autem cum apparuerit, uidebis, ut existimo, frustra dici illa tantum esse possibilia sine exemplo, quae dei opera sunt — sicut de cameli transitu per foramen acus commemorauimus et quaecumque alia sunt apud nos inpossibilia, apud demanam deputandam esse iustitiam, quod non ad dei, sed ad hominis opus pertinere debeat, cuius perfectio, si est in hac uita possibilis, nullam esse causam cur sine exemplo esse credatur. hoc ergo frustra dici satis elucebit, cum et ipsam humanam iustitiam operationi dei tribuendam esse claruerit, quamuis quicquid eorum non facit, sine exemplo  in eius uir
Abbreviated transcription (Latin):
spirans ꝓ ꝯcupudencia mala ꝯcuputẽ¬
bona auget᷑ ꝓhũdo desideriũ malũsi¬
tut aque impetus si ĩ eam partẽ nõ
ess influ̾e uehem̃tor sit obite oppõi¬
to tuuis molentũ eiuait maiore cumi¬
ꝑ ꝓͥna ꝑsoluit᷑ Nestio quo enĩ modo

Expanded text:
spirans pro concupiscentia mala concupiscenbona auget prohibendo desiderium malum, sicut aquae impetus, si in eam partem non cesset influere, uehementior fit obice obposito, cuius molem cum euicerit maiore cumuprona prouoluitur. nescio quo enim modo
Abbreviated transcription (Latin):
uissent deũ nõ sicut glorificau̾m deũ aut
sius Eoꝵ quippe uanitas moril est qui
se ipõs seducunt dũ uident sͥ altuid eẽ
Cũ incħ sit demq ħ timore suꝑie sese ob¬
umbrantes cuius pedem sͥ nõ ĩenire dep̃¬
catur scũs ille cantator qui dicit ĩ lum¬
ne tuo uidebumis lumei ad ip̃dumine
incõmutabilis u̾itatis adu̾si sut ⁊ ob¬
scutatũ est insipiens cor eoꝵ sn eĩ sa¬
piens est cor qunus cognonisset deum

Expanded text:
sent deum, non sicut deum glorifieauerunt aut suis. eorum proprie uanitas morbus est, qui se ipsos seducunt, dum uidcntur sibi aliquid esse, cum nihil sint. denique hoc tumore superbiae sese obumbrantes, cuius pedem sibi non uenire deprecatur sanctus ille cantator qui dixit: in lumine tuo uidebimus lumen, ab ipso lumine incommutabilis ueritatis auersi sunt et obscuratum est insipiens cor eorum. non enimsapiens cor, quamuis cog
Abbreviated transcription (Latin):
tes ⁊ de sius oꝑib p̾sumentes ꝓ comẽ¬
denda ista dez gr̃a forut᷑ atq actit᷑ di¬
nuitat qd̾ re uera ĩ ilo eiidentõr ⁊ cla¬
rior apparuit quicũ talia operatur ue¬
hement̾ eccãn de ꝓsequens ꝓ quib
sũmo supplicõ dignus fuit mĩam ꝓ¬

Expanded text:
commendanda ista dei gratia fortiter atque acriter dimicat, quia reuera in illo euidentior et clarior apparuit, qui cum talia operaretur uehementer ecclesiam dei persequens, pro quibus summo supplicio dignus fuit, mi
Abbreviated transcription (Latin):
posse accip qd̾ dix̾at lex subintrauit
dit. absit subienit qui mortu. mortu su¬
mus pcc̃o. quõ uiuenius ĩ eo ħ ẽ cũ id p̃sti¬
t̾it gr̃a ut morerem᷑ ptc̃o. quio aliud fa¬
tiemus si uiuemꝰ ĩ eo ñ ut grẽ sumis ĩ¬
grati Neq enĩ qui laudat bñficiũ me¬
dicine ꝓdesse morbos dicit ⁊ uuluera
a quib illa hominẽ sanat s qnͣto ma¬
iorib medicina laudib p̾dicatur. Canto
magis uituꝑant ᷑ ut hortentur uul¬
nera ⁊ morb aquib liberat qͣ lauda¬
t ᷑ sit laus ⁊ p̃dicatõ gr̃e uituperatio
dampnatõ ẽ delictoꝵ demonstnͣda eĩ
fuerat homini feditas langoris eius
qͥ cont unquitatem suã uec p̃ceptum
bonũ ⁊ scñ ꝓfuit quo magis aucta
est inquitas qmͣ mimita . Qñ quidꝰ
lex subintrauit ut sr̃hũndaret delic¬
tũ ut ea modo comuictus atq cont̾usus

Expanded text:
posse accipi quod dixerat: lex subintrauit, it atque subiecit: qui mortui sumus peccato, quomodo uiuemus in eo? hoc est: \'cum id praestiterit gratia, ut moreremur peccato, quid aliud faciemus, si uiuemus in eo, nisi ut gratiae simus ingrati?\' neque enim qui laudat beneficium medicinae prodesse morbos dicit et uulnera, a quibus illa hominem sanat, sed quanto maioribus medicina laudibus praedicatur, tanto magis uituperantur et horrentur uulnera et morbi, a quibus liberat quae ita laudatur. sic laus et praedicatio gratiae uituperet damnatio est delictorum. Demonstranda enim fuerat homini foeditas languoris ejus, cui contra iniquitatem suam nec praeceptum sanctum et bonum profuit, quo magis aucta est iniquitas, quam minuta; quandoquidem lex subintravit, ut abundaret delictum, ut eo modo convic
Abbreviated transcription (Latin):
nõ suscipitur u̾bũ uiuit ᷑ ut aut̃ diliga
stciptũ cꝰ est absurda ꝓpͥetas. Nonaccipra¬
mus sicut lr̃a fonat. s illud qd signi¬
uita ⁊ pax uelud sicuushm multa que edͥ¬
ta sunt ĩ cantito cantitoꝵ carnałr accip¬

Expanded text:
non suscipitur, non bene uiuitur. ut autem diligatscriptum, cuius est absurda proprietas, non accipiamus sicut littera sonat, sed aliud quod signiuita et pax; uelut si quisquam multa quae scripta sunt in Cantico canticorum carna
Abbreviated transcription (Latin):
adiuuat qd̾ docendo auffert ignoranti¬
ens continenter ⁊ iuste ⁊ pre iuuendo
tatem sic diuuntꝰ adiuuari ad facien¬
dã iusticiã ut p̾t̾ qd̾ treatus ÷ homotũ
libero arbitrio p̾t̾iẜ doctrinã qua ei p̾ci¬

Expanded text:
adiuuat, quod docendo aufert ignorantiadiuuat, quod docendo aufert ignorantiens continenter et iuste et pie uiuendo tatem sic diuinitus adiuuari ad faciendam iustitiam, ut praeter quod creatus est homo cum libero arbitrio practerque doctrinam qua ei praeci
Abbreviated transcription (Latin):
nõ iustisicabitur ĩ compectu omis uiuẽs
⁊ cet̾ã talia qusqmͣ docẽ potu̾it ałr ẽẽ
accipienda qmͣ sonent ⁊ demonstrau̾it
aliquẽ uł aliquos sine ullo hic iuxiste
mediotrib ĩuidencie stimiulis agitatur
Quin ⁊̃ s nemo est aut fuit aut erͭ
⁊ tñ eẽ aut fuisse aut fore deffendio ͦ ⁊
putat ᷑ qnͣtũ ego iuditare possum nõ mł¬
tũ erratur nec ꝑnicõse cũ quadã quisq
bemuolencia fasut ͫ. Si tam̃ qui ħ putat
s uł acerrime ac uehem̃tissime resisten¬
diĩ ẽ qui putant sine adiutorio de ꝑ se
ip̃am uim uoluntatis humane uł iusti¬
tian posse ꝑfic̾e uł ad eã tendendo ꝓfi¬
te̾ ⁊ tũ urge̾r ceperint. qũo id p̾sinuãt
asserere fier sine ope diuina reprimũt
se nec hñt uotem audent enuitere qm̃
uident qmͣ sit impia ⁊ nõ ferenda. S
hoĩem deus creanit cũ libero uolunta¬
tis arbitͥo ⁊ dando p̾cepta ip̃e docet ꝙ̃ad¬
modũ homini sit uuiend̾ ⁊ ĩ eo utiq

Expanded text:
uens, et cetera talia quisquam docere potuerit aliter esse accipienda quam sonant et demonstrauerit aliquem uel aliquos sine ullo hic uixisse mediocribus inuidentiae stimulis agitatur. quin etiam si nemo est aut fuit aut erit, et tamen esse aut fuisse aut fore defenditur et putatur, quantum ego iudicare possum, non multum erratur nec perniciose cum quadam quisque beniuolentia fallitur, si tamen qui hoc putat Sed illis acerrime ac uehementissime resistendum est, qui putant sine adiutorio dei per se ipsam uim uoluntatis humanae uel iustitiam posse perficere uel ad eam tendendo proficere et, cum urgueri coeperint, quomodo id p reprimunt se nec hanc uoccm audent emittere, quoniam uident quam sit impia et non ferenda. sed  quia et hominem deus creauit cum libero uoluntatis arbitrio et dando praecepta ipse docet quemadmodum homini sit uiuenduin ot in eo utique
Abbreviated transcription (Latin):
sequtus uł assequturus uideatur excepto
uno mediatore. qui humana ꝓpessus ẽ ĩ simi¬
litudine carius pcc̃i sine ullo dĩo pcc̃o rest̾p¬
sisti te moueri ed qd ĩ posteriore duoꝵ libro
rũ fĩ posse dixi ut sit homo sine pit̃o si uo¬
luntas enis nõ desit: ope adiuuante diui¬

Expanded text:
secutus uel adsecuturus uideatur excepto uno mediatore, qui humana perpessus est in similitudine carnis peccati sine ullo omnino peccato, rescripsisti te moueri eo, quod in posteriore duorum libro fieri posse dixi, ut sit homo sine peccato, si uoluntas eius non desit ope diuina adiuu
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃r. ħ cognicõ sc̃a seruat faios hõim
ĩ ꝓcectõne alaꝵ dei sperantes ut mebri¬
entur ab ub̃tate domus eius ⁊ torrẽte
uoluptatis eius potentur qm̃ ap̃ ip̃m
ẽ fons uite ⁊ ĩ lumine eius uidebimus
lumen. Qui p̾tendit mĩam suã scien¬

Expanded text:
 cogitatio sancta seruat filios hominum in protectione alarum dei sperantes, ut inebrientur ab ubertate domus eius et torrentem uoluptatis eius potent, quoniam apud ipsum est fons uitae et in lumine eius uidebimus lumen, qui praetendit mise
Abbreviated transcription (Latin):
eo qd maxime qd̾ aꝑtissime alio loco gtͣ
Concupiscentiã nesciebant ił lex dic̾et
Non concupistes ⁊ paulo post ait. occõ¬
ne accepta pccm̃ ꝑ mandatũ fefellit me
⁊ ꝑ illud. Occidit ecce quid ẽ lr̃a occioit
⁊ litiq nõ figurare aliqͥd dr ͣ qd acci¬

Expanded text:
el maxime, quod apertissime alio loco dicit: concupiscentiam nesciebam, nisi lex diceret: non concupisces; et paulo post ait: occasione accepta peccatum per mandatum fefellit me et per illudoccidit.eccequodest littera o ccidit. et utique non figurate aliquid dicitur, quod acci
Abbreviated transcription (Latin):
diti aͥd fĩ possẽ. tuiꝰ desit exemplĩ cũ sicut
men acus camelus trͣͣsiret ⁊ tñ ħ qͦ
fi̾ potuisse ut semel gentes ext̾mina¬
rentͦ a terra que dabatur flliis istł. de¬
ũ tñ ad paulatin fr̃ uoluisse ⁊ alia sex¬
centa possunt occurrere que fł potuisse
uł posse fateantur ut eoꝵ tam̃ exẽpla
ꝙ fc̃a sint ꝓferre nequeamus uñ nõ
ut aut sit homo sine pcc̃o ad opus ip̃t
hom̃s ꝑtinere. id q opus ẽẽ optimũ qͦ¬
plena fiat ⁊ ꝑfc̃a ex om̃i ꝓrsus parte
⁊ si ab homine impleri potest. S cogi¬
tare debes amͣius ad hominẽ id agere

Expanded text:
dici aliquid fieri posse, cuius desit exemplum, cum, sicut men acus camelus transiret, et tamen ilfieri potuisse, ut semel gentes exterminarentur a terra, quae dabatur filiis Israhel, deum tamen id paulatim fieri uoluisse;et alia sexcenta possunt occurrerequae fieri uel potuisse uel posse fateamur et eorum tamen exempla quod facta sint proferre nequeamus. unde non ut autem sit homo sine peccato ad opus ipsius hominis pertinere idque opus esse optimum, qplena et perfecta et ex omni prorsus parte , si ab homine impleri potest. Sed cogitare debes, quamvis ad hominem id agere
Abbreviated transcription (Latin):
tuiss uxore. Abi meleh ã qm̃ somuno
est ab eiꝯ cõmetione ꝓhibitꝰ io qͥsarã
stup̾t nouisse contendunt purant
ur omittant tp̃s quo acciabant᷑. ut
potũ deꝰ pͥusꝙͣ conue̾nent eñ uĩg̾e in¬

Expanded text:
tuisset uxorem. Abimelech autem quoniam somnio est ab ejus commixtione prohibitus, ideo qui Saram stuprum non vitasse contendunt, putant ut omittam tempus quo accurabantur, ut potu
Abbreviated transcription (Latin):
ad̾o mͫ est non ip̃os hoĩes s u̾magĩe
eoꝵ uid̾i. et pharao spicas se uidul
dir̾ ĩ sop̾ius et lones nõ nͥ spicaꝵ aur
bonũ ymagiẽs. Sigͥ liqͥto constat no¬
minib eaꝵ r̾r̾. Quas ymagĩes stͥ eas¬
de u̾magie̾s applłari. nõ mirũ ẽ ꝙ scͥp¬
tura dicit sannelez uisu. ⁊ si forre

Expanded text:
m est non ipsos homines, sed imagines eorum videri. Et Pharao spicas se dixit vidisse in somniis, et boves, non spicarum, aut boum imagines. Si igitur liquido constat nominibus earum rerum quarum imagines sunt easdem imagines appellari, non mirum est quod Scriptura dicit Samuelem visum, etiam si forte
Abbreviated transcription (Latin):
sis remporib sarã conuigez s. sororez
iuentitu q̃erat pulch̾runa ĩ ꝯcubitũ
assit ue̾didisse non ore indico atur¬
pitudĩe seꝑar honestatez s ore male¬
dico totũ uerrit ĩ cͥmen. ħ em̃ abͣhe

Expanded text:
poribus Saram conjugem suam sororem mentitum, quia erat pulcherrima, in concubitum asserit venditasse; non ore veridico a turpitudine separat honestatem, sed ore maledico totum vertit in crimen. Hoc enim Abrahae
Abbreviated transcription (Latin):
docendi magis ꝙͣ decipiendi fine p̾urĩ¬
ciant. Et forte ł est ꝙ cum illa p̾mͣ¬
gd sanuel̾ saulem p̾dicar moriu᷑.
Dix̾ ⁊̃ secum futum qd̾ utiq flm est.
Magno quippe ĩ teruallo pꝰ mortẽ se¬
apd̾ iunferos rormenta pat̾e̾t᷑ et illu
qui ad eius iamia ulcerosꝰ iacebar
iã ĩ requne constiturũ magnũ chaos

Expanded text:
docendi magis quam decipiendi fine praenuntiant. Et forte hoc est quod cum illa imago Samuelis Saülem praediceret moriturum, dixit etiam secum futurum: quod utique falsum est. Magno quippe intervallo post mortem seapud inferos tormenta pateretur, et illum qui ad ejus januam ulcerosus jacebat, jam in r
Abbreviated transcription (Latin):
rum qͦr q pictura cũ aspicimius ꝓp̾a
q̃q uoĩa ĩ cunctant᷑ adhibemus. bełd̾
cum ĩ tuentes tabła as ꝑiete dicimꝰ
ille cicero ille salustius. ille achilles.
ille hector. Hoc alumen sb̾mois. illa

Expanded text:
rum quorumque picturam cum aspicimus, propria quoque nomina incunctanter adhibemus, velut cum intuentes tabulam aut parietem dicimus, ille Cicero est, ille Salustius, ille Achilles, ille Hector, hoc flumen Symois, illa
Abbreviated transcription (Latin):
uĩ ir̃ puto suffice̾ quedca st̾ ex ad stu¬
diosos cõmouendos ⁊ calupmosos o¬
uncendos iam illd̾ ꝙ sit ĩ firmũ quis
nõ uider qd̾ ait nõ eũ dice̾ poruisse. No¬
lite putare qr uẽi legem solu̾e anr pro¬
płias nõ uẽi solu̾e sed adimplere risi
adiqͥd tale iam fecisset ur ĩ banc suspi¬
nes posset uen̾re qͥi uos negennus
i deis nõ ĩ telligẽtibꝰ uid̾i porinsse x¬

Expanded text:
 iam puto sufficere. quae dicta sunt, et ad studiosos conmonendos et ad calumniosos conuincendos. Iam illud quam sit infirmum, quis non uidet. quod ait non eum dicere potuisse: nolite putare. quia ueni soluere legem aut prophetas; non ueni soluere. sed adinplere, nisi aliquid tale iam fecisset, ut in hanc suspicionem posset uenire? quasi nos negamus Iudaeis non intellegentibus uideri po
Abbreviated transcription (Latin):
solum ĩcusas s esto licuerit inpceter t̾
eirasse. Qd nuĩc tante. placer no ne u̾
lege si ea̾xꝰ nontã non soluit. sed adii¬
pleuit placet cͥcũcidi .i. pudendis ͥ̃ sg¬
mit repudenda et teũ cret̾e sacramẽtis

Expanded text:
rit in praeteritum errasse. quid nunc tandem? placetne ire sub legem, si eam Christus non tam soluit sed adinpleuit? placet circumcidi. id est pudendis insignire pudenda et deum credere sacramentis
Abbreviated transcription (Latin):
uocaint dũs moysez er dix̾ dñs ad mo¬
er marbeus de se tanꝙͣ de alio scripsit
d̾ et iohamies fecit nam cͥca finem¬
libri surĩ ip̃e sc loquit᷑ cõu̾sꝯ perrus
uidit discipłm que diligebat iħc qui
et roconbebat ĩ cena suꝑ pecto oeius et
dix̾at dño.qͥs est quite trader. Nũqͥd
et hic dixit couu̾so petrus in dir me
anforte pp̃ea nec istum purant hoc eu¬
uangłm scripise si paulo post dixit. ẜͥ
est dicipłs quitestificat᷑ de ih̃u quihec
scripsit et somus qr ueꝵ est testimõi

Expanded text:
Vocavit Dominus Moysen , et, Dixit Dominus ad Moet Matthaeus de se tanquam de alio scripsit: quod et Joannes fecit; nam clibri sui etiam ipse sic loquitur: conuersus Petrus uidit discipulum. quem diligebat Iesus. qui et recumbebat in cena super pectus eius et dixerat domino: quis est. qui te tradet? numquid et hic dixit: conuersus Petrus uidit me? an forte propterea nec istum putant hoc euangelium scripsisse? sed paulo post dicit: hic est discipulus. qui testificatur de Iesu et qui haec scri
Abbreviated transcription (Latin):
asseuerante audias nillo illoꝵ ĩ qui¬
nari hõme q̃ ĩos ĩgrediuntꝰ. S ea po¬
cius que te ore ꝓcedunt pollueie. De sa¬
crificus item frequente ip̃iꝰ esse ẜmo¬
nem dñi miẜicor diam uelle nõ sacrifi¬
cium. hec igitur siira sunt u̾ illd̾ eĩ
non eĩ ueĩsse soluere legem er ꝓph̃as
sed ad implere. Qd̾ si dixit aut̾ aliud¬

Expanded text:
adseuerantem audias nullo eorum inquinari hominem. quae in os ingrediuntur, sed ea potius. quae de ore procedunt. polluere. de sacrificiis item frequentem ipsius esse sermonem deum misericordiam uelle. non sacrificium. haec igitur si ita sunt. ubi illud erit non eum uenisse soluere legem et prophetas, sed ad
Abbreviated transcription (Latin):
iii. Qm̾igͦ legem dctebaut phaniser ⁊ nõ
faciebart ipãm dicit xꝰ non se uenisse
soruere sed adimplere. qr ip̃a ꝑtiu ad
hathedram moysiinqua sedentes pla¬
isey et dicentes uͨ facientes audiendi
nur nõ mutadi. Nec intelligit fiusto
aut forte sefingit nõ ĩ tellige̾ qͥd sit in¬
plerce legem. cũ ħ deu̾loꝵ adieccione pu¬
tr accipiend̾ qr scͥptũ est ueqͥd addat᷑
scnpture d̾i uł terrabat᷑. uñ dicit non¬

Expanded text:
pharisaei et non faciebant, ipsam dicit Christus non se uenisse soluere. sed adinplere, quia ipsa pertinet ad cathedram Moysi, in qua sedentes pharisaei et dicentes nec facientes audiendi sunt, non imitandi. Nec intellegit Faustus aut forte se fingit non intellegere, quid sit inplere legem, cum hoc de uerborum adiectione putat accipiendum, quia scriptum est, ne quid addatur scripturae dei u
Abbreviated transcription (Latin):
qr ꝑxp̃n. Iteo nõueir solu̾e legẽ aut ꝓ¬
pb̾as sed admipleie nõ ut legi adderẽt᷑
q̃teerant sedut fierent q̃ scripta erant
qd ip̃a eiꝰ ũba testant᷑. Non eĩait iota
uimi aut imꝰ apex nõ tranfiet alege

Expanded text:
ristum, ideo non uenit soluere legem aut prophetas. sed adinplere. non ut legi adderentur, quae deerant. sed ut fierent. quae scripta erant: quod ipsa eius uerba testantur. non enim ait. iota unum aut unus apex non transiet a lege.
Abbreviated transcription (Latin):
poñe tebinit. Si hoc dcm̃ a du̾s andierat
tuit ut cũ oĩ que adr̃ o audieret scri¬
berc non ross niter alia scribenda esser¬
itento. Nõne eunͣgeliu suũ ita ip̃e cõ¬
cli sit dicens et ar agude miłta facit
iħs quesi scriberent᷑ singła nec ip̃m
existimo cape nu̾dũ qui scriberentur
libros hie ptiqr ostendit se scientez uił¬
ta p̾t̾ mis sse. S sicalage et ꝓphetis
nos tełctas ioba̾ns anctoriras. Iohã¬
in credite artestiri legi et ꝓphetis ip̃e

Expanded text:
ponere debuit. si hoc dictum a domino audierat. tuit. ut cum omnia, quae a domino audierat. scribere non posset. inter aliaintentus. nonne euangelium suum ita ipse conclusit dicens: et alia quidem multa fecit Iesus; quae si scriberentur singula, nec ipsum existimo capere mundum qui scribuntur libros? hic utique ostendit se scientem multa praetermisisse. sed si de lege et prophetis uos delectat Iohannis auctoritas, Iohanni credite a
Abbreviated transcription (Latin):
tus dr̃e u̾ p̃pea uctuir non cridi ber scͥp¬
nõ ait uidit i ⁊ et drat nͥi sequere
me. Sed indir mathemz et dix̾ ei seq̃re
me qd̾ nesciontrũ de eriore npiere di¬
eix andemore fallacie sdu usque
add imꝑitu putauer m ur uͦ⁊ gerir
nͨ audierit solere scuprores rexꝵ¬

Expanded text:
uit non credi haec scripnon ait: uidit me et dixit mihi: sequere me. sed: uidit Matthaeum et dixit ei: sequere me. quod nescio utrum de errore inperitiae dixerit. an de more fallaciae. sed non usque adeo inperitum putauerim, ut nec legerit nec audierit solere scriptores re
Abbreviated transcription (Latin):
qͣ sacuficiũ nũqͣ cõd empnassetis
ĩ nocentes. qͣs arit halore simplic
et puras orõnes tanꝙͣ dĩuos hono¬
sentiatis ut nõ solũ ur̃is sacrificus
deus uerꝰ non ꝓpicietur s ĩ sacrifi¬
cus paganoꝵ dł ũr ĩ molet᷑. Neq
uincłis colligatum ẽẽ concensens
ip̃a nero anmia ur̃a cuideo lautem
dicit cinꝯ ꝑticulam se ip̾am ĩtene¬
brarũ gente captani ten̾i concla¬
mons qͥd aliud ꝙͣ. intupat deum
⁊ sͥ alio pacro adu̾sꝯ hostes suos¬

Expanded text:
ondemnassetis innocentes. Quas autem habere simplices et puras orationes tamquam diuinos honosentiatis. ut non solum uestris sacrificiis deus uerus non propitietur, sed in sacrificiis paganorum deus uester immoleuinculis conligatum esse censetis. ipsa uero anima uestra cui deo laudem dicat, cuius particulam se ipsam in tenebrarum gente captam teneri conclamans quid aliud quam uituperat deum, quem sibi alio pacto adu
Abbreviated transcription (Latin):
idcto nich̾ ĩteresse putas an urrũꝙ
eoꝵ uocemus d̾u qd̾ suta ẽ poteris
et uenenũ audiens antitotu nicħ
ĩ teresse putare anutrũq uocet᷑ aui¬
dotu qr utruq eoꝵ uini suã heat
utrũq agar aliqd et opet᷑ nec non
et medicũ audiens ac uenenariu
utiosq uocab̃ medicos ⁊ iustũ audiẽs
atque ĩ iustũ poteris utrosq uocare
iustos qr uterq eoꝵ aliqd agat qd̾¬
si hoc facere absurdum est ꝙͣto ab sor¬
dius deũ et hylen idcco deos putaie
duos qr eoꝵ quisq aliqͥd opet᷑. Qua¬
pp̃ ĩ epta ħ et ueribus sans effecta ar¬
gumeniarõ est ut qr dere mͥ uond̾e

Expanded text:
idcirco nihil interesse putas, an utrumque idcirco nihil interesse putas, an utrumque eorum uocemus deum ? quod si ita est, poteris et uenenum audiens et antidotum nihil interesse putare, an utrumque uocetur antidotum, quia utrumque eorum uim suam habeat, utrumque agat aliquid et operetur. necnon et medicum audiens ac uenenarium utrosque uocabis medicos, et - iustum audiens atque iniustum poteris utrosque uocare iustos, quia uterque eorum aliquid agat. quodsi hoc facere absurdum est, quanto absurdius deum et hylen idcirco duos putare deos, quia eorum quisque aliquid operetur? quapropter inepta haec et uiribus satis effeta argumen