comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nem. & sue pristine fideiut ita dixerumm mortem. qͦn¬
ta apparuit in illo cleop̾a: quipost eius resurrectionẽ
cum illo se loqui nesciens. &. quid ei contigerit narrãs.
nos inquit sꝑabamꝰ. qd ipse fuerat redempturus isrł.
Ecce quomodo eum reliquerant. deserendo etiam ipsã
fidem. qua in eum ante crediderant. In ea uͦ ipsa p̾ssu¬
ra quam post eius glorificationem accepto sc̃õ sp̃uꝑ.
tulerunt: non eum reliquerunt. Et quamuis fugerẽ
deciuitate incuutatem. ab ipso non refugerunt. s
lit habentes p̃ssuram in mundo. in illo pacẽ tenerent.
ñ ab ipso refugȩ fuerunt: s ipsum refugium potius
habuerunt. Dato quippe illis scõ sp̃u factum est in
eis qđ dicꝰtum est nc̃ eis: confidite ego uicimundum.
Confiderunt & uicerunt. Inquo nisi in illo : Nonenim
uicisset ille mundũ: si menbra eiusuinceret mundꝰ.
Unde ait apłs. Gr̃as deo: qui dedit nobis uictoriam.

Expanded text:
nem, et suae pristinae fidei ut ita dixerim mortem, quannem, et suae pristinae fidei ut ita dixerim mortem, quanta apparuit in illo Cleopa, qui post ejus resurrectionem cum illo se loqui nesciens, et quid ei contigerit narrans: Nos, inquit, sperabamus quod ipse fuerat redempturus Israel . Ecce quomodo eum reliquerant, deserendo etiam ipsam fidem qua in eum ante crediderant. In ea vero pressura quam post ejus glorificationem accepto Spiritu sancto pertulerunt, non eum reliquerunt: et quamvis fugerent de civitate in civitatem, ab ipso non refugerunt; sed ut habentes pressuram in mundo, in illo pacem tenerent, non ab ipso refugae fuerunt, sed ipsum potius refugium habuerunt. Dato quippe illis Spiritu sancto, factum est in eis quod nunc dictum est eis, Confidite, ego vici mundum. Confiderunt, et vicerunt. In quo, nisi in illo? Non enim vicisset ille mundum, si ejus membra vinceret mundus. Unde ait Apostolus, Gratias Deo, qui dat nobis victoriam;
Abbreviated transcription (Latin):
cludens: hec inquit locutꝰ sum uobis. ut
in me pacem habeatis. Inmundo p̃ssuram habebitis:
s confidite ego uici mundum. Illud initiũ fuerat ha¬
bitura ista p̾ssura. dequa suꝑius ut eos ostenderet
paruulos. quib adhuc non intelligentib & aliud ꝑ
alio sentientib ꝓuerbia quodam modo essent quecũ¬
q magna & diuina dixisset: ait. Modo creditis. ec
rȩ. Quod enim adiunx̃. & mesolum relinquatis. non
iuult eos tales esse in consequenti p̃ssura. quã post eius
ascensionem in mundo fuerant habituri. ut relinqͣnt
eum. s ut in illo pacem habeant. ꝑ manentes in eo.
Non enim quando comprehensus est. tantũ modo car¬
ne sua euis carnem: uerũ etiam mente reliquerunt fidẽ.
Ad hoc ꝑtinet qđ ait. Alodo creditis: ecce uenit horaut
disꝑgamini in ꝓpria. & me relinquatis. Tamquã di¬
ceret. Tunc ita ꝑturbab unini: ut etiam qđ modo credi¬
tis reluiquatis. Uenerunt enim ad tantam desꝑatio¬

Expanded text:
cludens: Haec, inquit, locutus sum vobis, ut cludens: Haec, inquit, locutus sum vobis, ut in me pacem habeatis. In mundo pressuram habesed confidite, ego vici mundum. Illud initium fuerat habitura ista pressura, de qua superius, ut eos ostenderet parvulos, quibus adhuc non intelligentibus, et aliud pro alio sentientibus, proverbia quodammodo essent quaecunque magna et divina dixisset: ait: Modo creditis: eccrae. Quod enim adjunxit: Et me non solum relinquatis, non vult eos tales esse in consequente pressura, quam post ejus ascensionem in mundo fuerant habituri, ut relinquant eum, sed ut in illo pacem habeant permanentes in eo. Non enim quando comprehensus est, tantummodo carne sua ejus carnem, verum etiam mente reliquerunt fidem. Ad hoc pertinet quod ait: Modo creditis; ecce venit hora ut dispergamini in propria, et me relinquatis. Tanquam diceret: Tunc ita perturbabimini, ut etiam quod modo creditis relinquatis. Venerunt enim ad tantam desperatio
Abbreviated transcription (Latin):
id quidem opus erat. qui om̃ia nouerat. nec opus habe¬
rogationem: quia pͥusquam int̾rogaret᷑ int̾rogaturi
nouerat uoluntatẽ. S ideo se patiebat᷑ interrogari:
ut uel eis quitunc aderant. uel qui hec siue dicta fue¬
rant audituri siue seripta lecturi qualesessent a qͥb
in t̾rogabatur ostenderet: eoq modo nossemus uelqͥb
non circũueniret᷑ fraudib. uel quib apud eum ꝓfice¬
retur accessib Preuidere autem cogitationes hominũ.
& ideo ñ opus habere. ut eum quis interrogaret. mag¬
num deo non erat: s magnum paruulis erat qͥ ei di¬
cebant. in hoc credimꝰ quia adeo existi Mlulto autẽ
mauis erat. ad qđ intelligendum eos uolebat extendi.
& crescere. Quod cũ illi dixissent uerũq dixissent:
a deo existi: at ille. Pater mecũ est: nesic a patre filiũ
cogitarent exisse. ut putarent etiam recessisse. De¬
inde sermonem  istum magnum ꝓlixumq cõ¬

Expanded text:
id quidem opus erat, qui omnia noverat; nec opus habeid quidem opus erat, qui omnia noverat; nec opus habere, quia prius quam interrogaretur, interrogaturi noverat voluntatem. Sed ideo se patiebatur interrogari, ut vel eis qui tunc aderant, vel qui haec sive dicta fuerant audituri, sive scripta lecturi, quales essent, a quibus interrogabatur, ostenderet; eoque modo nossemus vel quibus non circumveniretur fraudibus, vel quibus apud eum proficeretur accessibus. Praevidere autem cogitationes hominum, et ideo non opus habere ut eum quis interrogaret, magnum Deo non erat, sed magnum parvulis erat qui ei dicebant, In hoc credimus quia a Deo existi. Multo autem majus erat, ad quod intelligendum eos volebat extendi et crescere, quod cum illi dixissent, verumque dixissent, a Deo existi, ait ille, Pater mecum est; ne sic a Patre Filium cogitarent exisse, ut putarent etiam recessisse. 3. Deinde sermonem istum magnum prolixumque con
Abbreviated transcription (Latin):
se uideantur ñ opus ẽ tibi utquẽ quam int̾roges dicendũ
potiusputauerunt. non opus est tibi ut quis te int̾roget
Quid quod utrumq legimus factum: & int̾rogasse scili¬
cet dñm. & int̾rogatum fuisse  S hoc cito soluitur. qͥa
hoc ñ eis illis pocius opꝰerat. quos int̾rogabat uel a
quib interrogabatur. Neq enim aliquos ille int̾roga¬
bat ut ab eis aliquid disceret. s eos potius ut doceret
& qui int̾rogabant eum uolentes ab illo aliqͥd discere.
illis ꝓfec̃to id opꝰerat. ut scirent aliqua ab illo quino¬
uerat om̃ia. Niirũ gͦ propterea ei ñ opuserat. ut eũ
quis iiterrogaret: qm̃ nos quando int̾rogamur. ab eiꝰ
qui uolunt a nobis aliquid scire. ex ipsis int̾ro gationi¬
b eoꝵ cognoscimꝰ. qͥd uelint discere. Opꝰ ẽ gͦ nobis ab
eis int̾rogari. quos docere aliquid uolumꝰ ut inqͥsiti¬
ones eoꝵ quib respondendum ẽ nouerimꝰ. Illi autẽ ne

Expanded text:
se videantur: Non opus est tibi ut quemquam interroges, dicendum se videantur: Non opus est tibi ut quemquam interroges, dicendum potius putaverunt: Non opus est tibi ut quis te interroget? Quid quod utrumque legimus factum, et interrogasse scilicet Dominum, et interrogatum fuisse? Sed hoc cito solvitur, quia hoc non ei, sed illis opus erat, quos interrogabat, vel a quibus interrogabatur. Neque enim aliquos ille interrogabat, ut ab eis aliquid disceret, sed eos potius ut doceret; et qui interrogabant eum, volentes ab illo aliquid discere, illis profecto id opus erat, ut scirent aliqua ab illo, qui noverat omnia. Nimirum ergo propterea ei non opus erat ut eum quis interrogaret, quoniam nos, quando interrogamur ab eis qui volunt a nobis aliquid scire, ex ipsis interrogationibus eorum cognoscimus quid velint discere. Opus est ergo nobis ab eis interrogari quos docere aliquid volumus, ut inquisitiones eorum, quibus respondendum est, noverimus. Illi autem ne
Abbreviated transcription (Latin):
Paulo ante dixerat. relinqͦ mundũ & uado ad patrẽ: nc̃ dic̃
pater mecũ est. Quis uadit ad eum. qͥcum illo est S hoc
intelligenti ẽ uerbum: non intelligenti ꝓuerbium. Sic
tam̃: quomodo a paruulis non intelligitur. ut cũq sugi¬
tur: & eis etiam si ñ prebet qͥa nondum eum capiunt so¬
lidũ cibum. saltem lacteum non denegat alimentũ. Eo
hoc alimento ẽ qđ sciebant eum nosse omnia: nec opus
eiesse ut eum qͥs int̾rogaret. Quod qͥdem eur dixerint:
queri potest. Hidetur enim pocius fuisse dicendum: ñ opꝰ
ẽ tibi ut quẽ quam introges. ñ ut qͥs te int̾roget. Dixe¬
rant qͥppe: scimꝰ quia nosti om̃ia. Et utiq qui nouit om¬
nia magis anescientib int̾rogari solet: ut int̾rogantes
audiant qđ uolunt ab eo qui nouit om̃ia: ñ ip se int̾roga¬
re tamquam uolens aliquid scire qͥ nouit om̃ia. Quid si¬
bi gͦ uult qđ eiquẽ sciebant nosse om̃ia. cũ dicere debuis¬

Expanded text:
Paulo ante dixerat: Relinquo mundum, et vado ad Patrem; nunc dicit: Paulo ante dixerat: Relinquo mundum, et vado ad Patrem; nunc dicit: Pater mecum est. Quis vadit ad eum, qui cum illo est? Sed hoc intelligenti est verbum, non intelligenti proverbium; sic tamen quomodo a parvulis non intelligitur, utcunque fugitur, et eis etiam si non praebet, quia nondum eum capiunt, solidum cibum, saltem lacteum non denegat alimentum. Ex hoc alimento est quod sciebant eum nosse omnia, nec opus ei esse ut eum quis interroget. Quod quidem cur dixerint quaeri potest. Videtur enim potius fuisse dicendum: Non opus est tibi ut quemquam interroges, non, Ut quis te interroget. Dixerant quippe: Scimus quia nosti omnia; et utique qui novit omnia, magis a nescientibus interrogari solet, ut interrogantes audiant, quod volunt, ab eo qui novit omnia, non ipse interrogare tanquam volens aliquid scire, qui novit omnia. Quid sibi ergo vult quod ei quem sciebant nosse omnia, cum dicere debuis
Abbreviated transcription (Latin):
uerba om̃ia adhuc illam ꝓmittat horam. qua ñ iam
in ꝓuerbiis loquetur. s palam de patre annuntiabit
eis. in qua hora dicit eos in suo nomine petituros.
nec se patrem de illis rogaturum. eo qđ ipse patera¬
patre exierit. & uenerit inmundũ. iterũ relic̾turꝰ
mundũ. & iturus ad patrem. cum ergo adhuc ꝓmit¬
tatur illa hora. inqua sine ꝓ uerbiis locuturꝰ est. cur isti
dicunt ecce nunc palam loqueris. & ꝓuerbiũ nullum
dicis: nisi quia illa que scit ipse ñ intelligentib esse pro¬
uerbia. illiusq ad eo non intelligunt. ut nec saltẽ ñ se
intelligere intelligant Paruuli enimerant: nondũ
sꝑitalit̾ diuidicabant que dereb ñ ad corpus s ad sp̃m
ꝑtinentib audiebant. Deniq deipsa eorũ etate adhuc
scđm in teriorem hominẽ. parua & infirma eos ad mo¬
nens respondit eis iħs. Modo creditis. Eece uenit hora.
& iam uenit. ut disꝑgamini unusquisq inꝓpria: & me
solum relinquatis. Q non sum solus: quia pat̾ mecũ ẽ.

Expanded text:
a adhuc illam promittat horam qua non jam in proverbiis loquetur, sed palam de Patre annuntiabit eis; in qua hora dicit eos in suo nomine petituros, nec se Patrem de illis rogaturum, eo quod ipse Pater aPatre exierit et venerit in mundum, iterum relicturus mundum et iturus ad Patrem: cum ergo adhuc promittatur hora illa in qua sine proverbiis locuturus est, cur isti dicunt, Ecce nunc palam loqueris, et proverbium nullum dicis; nisi quia illa quae scit ipse non intelligentibus esse proverbia, illi usque adeo non intelligunt, ut nec saltem non se intelligere intelligant? Parvuli enim erant, et nondum spiritualiter dijudicabant, quae de rebus non ad corpus, sed ad spiritum pertinentibus audiebant. 2. Denique de ipsa eorum aetate adhuc secundum interiorem hominem parva et infirma eos admonens, « Respondit eis Jesus: Modo creditis? Ecce venit hora, et jam venit, ut dispergamini unusquisque in propria, et me solum relinquatis; et tamen non sum solus, quia Pater mecum est.
Abbreviated transcription (Latin):
uales erant discipłi xp̃i quando cũ eis ante pas¬
sionem loquebatur. magna c̃paruis. s si c̃ opor¬
tebat ut magna dicerentur & parius quia ñ¬
dũ accepto spu scõ. quẽ admodũ eumpost eius resurre¬
ctionem uel ipso insufflante uł desuꝑ acceꝑunt hu¬
mana magis quã diuina sapiebant. multis indiciis ꝑ
totum euangłium declarat᷑. Unde & hoc ẽ qđ inista
lec̾tione dixert̃. Ait enĩ euangłista. Dicunt discipłĩ eiꝰ
Ecce nunc palam logueris: & ꝓuerbiũ nullum dicis. Nẽ

Expanded text:
uales erant discipuli Christi, quando cum eis ante passionem loquebatur magna cum parvis, sed sicut oportebat ut magna dicerentur et parvis, quia nondum accepto Spiritu sancto, quemadmodum eum post ejus resurrectionem, vel ipso insufflante, vel desuper, acceperunt, humana magis quam divina sapiebant, ut multis indiciis per totum Evangelium declaratur. Unde et hoc est, quod in ista lectione dixerunt. Ait enim Evangelista: Dicunt ei discipuli ejus: Ecce nunc palam loqueris, et proverbium nullum
Abbreviated transcription (Latin):
mitas. Nota quidem sibi erat: cuiusq conscientia. Ne¬
rumtam̃ quia ꝓximi erat ignota: ita sibi singulus
quisq erat certus. ut incerti essent & ceteris singli.
& singłis ceteri. Erat gͦ recumbens unꝰ ex discipłis
eius in sinu iħu: quem diligebat iħs. Quid dixerit
in sinu: paulo postait. ubi dicit suꝑ pec̾tꝰ dñi Iꝑ¬
se ẽ ioħs. cuiꝰ est hoc euangłiũ: sicut postea mam¬
festat. Erat enim hec eoꝵ consuetudo. qui sacras¬
nobis litteras ministrarunt: ut quando ab aliquo
eoꝵ diuina narrabat᷑ historia. eũ ad scipsũ uenir&.
tamquã de alio loqueret᷑. &. sic se insereret ordini
narrationis sue. tamquã gestarũ rerũ scriptor. ñ
tamquã sui ipsius p̃dicator. llam hoc ꝙ: sẽs mathe¬
us fecit. qui cũ in textu narrationis sue uenisset
ad seipsum. uidit inquit in theloneo sedentẽ quen¬
dam publicanũ nomine matheũ: & ait illi. Sequere

Expanded text:
mitas. Nota quidem sibi erat cujusque conscientia; vemitas. Nota quidem sibi erat cujusque conscientia; verumtamen quia proximi erat ignota, ita sibi singulis quisque erat certus, ut incerti essent et caeteris singuli,  singulis caeteri. 4. Erat ergo recumbens unus ex discipulis ejus in sinu Jesu, quem diligebat Jesus. Quid dixerit, in sinu, paulo post ait, ubi dicit, supra pectus Jesu. Ipse est Joannes cujus est hoc Evangelium, sicut postea manifestat . Erat enim eorum haec consuetudo qui sacras Litteras nobis ministrarunt, ut quando ab aliquo eorum divina narrabatur historia, cum ad seipsum veniret, tanquam de alio loqueretur; et sic se insereret ordini narrationis suae, tanquam rerum gestarum scriptor, non tanquam sui ipsius praedicator. Nam et hoc sanctus Matthaeus fecit, qui cum in textu narrationis suae venisset ad seipsum, Vidit, inquit, in telonio sedentem quemdam publicanum, nomine Matthaeum, et ait illi, Sequere
Abbreviated transcription (Latin):
me Unus ex uobis numero non merito. specie ñ uir¬
tute. cõmixtione corporali ñ uinculo spiritali: carnis
adiunctione. ñ cordis socuis unitate. Proinde nonqͥ
ex uobis est. sed qui ex uobis exiturꝰ est. Nam quomo¬
do erit uerũ qđd ꝓtestatꝰ ẽ dñs & dix̃. unus ex uobis. si
uerũ est qđ ait idem ipse in epła sua cuiꝰ est hoc euan¬
głium. ex nobis exier̃t s non erant ex nobis: nã si fuis¬
sent ex nobis. mansissent utiq nobiscũ : Non erat
gͥ ex illis udas. Mansisset enim cũ illis: si esset ex
illis. Quid est ergo unꝰ ex uobis tradet me. nͥ unꝰ exuo¬
bis ex iturꝰ est qͥtradet me: Quia & ille qͥait. sifius¬
sent ex nobis mansissent utiq nobiscũ: iam dixerat
ex nobis exier̃t. dc ꝑ hoc utrũq uerũ est.: ꝙ& ex nob̾
pe in eis erat erga magistrũ suũ pia caritas: ut ta¬
m̃ eos humana alterũ de altero stimularet infir¬

Expanded text:
me. Unus ex vobis, numero, non merito; specie, non virme. Unus ex vobis, numero, non merito; specie, non virtute; commistione corporali, non vinculo spirituali; carnis admiratione, non cordis totius unitate. Proinde non qui ex vobis est, sed qui ex vobis exiturus est. Nam quomodo erit verum quod protestatus est Dominus, et dixit: Unus ex vobis, si verum est quod ait idem ipse in epistola sua, cujus est hoc Evangelium: Ex nobis exierunt, sed non erant ex nobis; nam si fuissent ex nobis, mansissent utique nobiscum ? Non erat igitur ex illis Judas: mansisset enim cum illis, si esset ex illis. Quid est ergo, Unus ex vobis tradet me; nisi, unus ex vobis exiturus est, qsent ex nobis, mansissent utique nobiscum: jam dixerat, ex nobis exierunt, ac per hoc utrumque verum est, ex nobis, pe in eis erat erga magistrum suum pia charitas, ut tamen eos humana alterum de altero stimularet infir
Abbreviated transcription (Latin):
capitulum fr̃s. ita nobis exponendũ hac le¬
ctione ꝓpositum est: ut iam etiam de tradi¬
tore dñi ꝑ panem uitinctum eiq porrectũ
satis eiudent̾ expresso. aliquid dicere debeamꝰ. Et de
ñ dixi. etiam hoc nobis dñs sigraficare sua turbatio
ne dignatus est : quod scilicet falsos fr̃s & dñici agri
illa ⁊irania. ita necesse ẽ usq ad messis tempꝰ inter
frum̃ta tolerari. ut quando ex his aliqua separari etiã
ante messem urgens causa compellit. fierisine eccłie
ꝑcurbatione ñ possit. Hanc ꝑturbationẽ scorũ suorũ.
ꝑ scismaticos & hereticos futuram. quodam modo p̃nun¬
tians dñs. p̃figurauit inseipso: cum exituro iuda ho¬
mine malo. & cõmixtionẽ frum̃ti in qua dui fuerat
toleratus. separatione aꝑtissima relicturo. turbatus
est ñ carne sed spu. Sp̃itales enim eius. in huiusmodi
scandalis. ñ ꝑuersitate sed Raritate turbant᷑. ne forte
inseparatione aliquorũ ⁊ ie anioꝵ. simul aliquod eradi¬

Expanded text:
capitulum, fratres, ita nobis exponendum hac lectione propositum est, ut jam etiam de traditore Domini per panem tinctum eique porrectum satis evidenter expresso aliquid dicere debeamus. Et de non dixi, ene dignatus est, quod scilicet falsi fratres, et dominici agri illa zizania ita necesse est, usque ad messis tempus, inter frumenta tolerari , ut quando ex his aliqua separari etiam ante messem urgens causa compellit, fieri sine Ecclesiae perturbatione non posset. Hanc perturbationem sanctorum suorum per schismaticos et haereticos futuram quodammodo praenuntians Dominus, praefiguravit in seipso, cum, exituro Juda homine malo, et commistionem frumenti in qua diu fuerat toleratus, separatus separatione apertissima, relicturo, turbatus est non carne, sed spiritu. Spirituales enim ejus in hujusmodi scandalis non perversitate, sed charitate turbantur, ne forte in separatione aliquorum zizaniorum simul aliquod eradi
Abbreviated transcription (Latin):
cepit: quia male bonũ malus accepit. Nerũ de panȩ isto
intincto qui porrectꝰ ẽ fic̾to. & dehis que secunt᷑. mul¬
ta dicenda sunt: quib necessariũ est plus temporisquã
nunc habemus iam in istius fine sermonis.

Expanded text:
cepit, quia male bonum malus accepit. Verum de isto cepit, quia male bonum malus accepit. Verum de isto pane tincto qui porrectus est ficto, et de his quae sequuntur, multa dicenda sunt: quibus necessarium est plus temporis, quam nunc habemus jam in istius fine sermonis.
Abbreviated transcription (Latin):
oportunior locus: ubi nobis dñs aliquid donat de hoc se¬
creto. quantũ sufficit dicere. Innuit gͦ symon pecrus:
& dicit ei. Notanda locutio ẽ: dici aliquid ñ sonando.
s tantũ mͦ innuendo. Innuit inqͥt & dic̃: utiq ĩnuendo di¬
cit. Si enĩ cogitando aliquid dicit᷑. sic̃ scriptura loqͥt᷑. di¬
xert̃ apud semet ipsos: quanto magis innuendo ubi
ceptũ Quid gͦ dixit innuendo: Quid nͥ qđ sequit᷑. qͥs
est de quo dicit: Hec uerba petrus innuit: quia ñ sono
uocis. s motu corporis dix̃. Itaq cũ recubuisset ille. su¬
prapectus dñi. Hic ẽ utiq pectoris sinus: sapientie se¬
cretũ. Dicit ei. Dñe quis ẽ: Respondit iħs. Ille ẽ eui
intinctum panẽ porrȩxero. Et cũ intin risset panẽ:
dedit ude symonis scariothis. Et post panẽ: tunc intro¬
iuit in eũ sathanas. Eaxrp̃ssus ẽ traditor: nudate sunt
latebre tenebrarũ. Bonũ est qđ accepit. s malo suo ac¬

Expanded text:
opportunior locus, ubi nobis Dominus aliquid donet de hoc seopportunior locus, ubi nobis Dominus aliquid donet de hoc secreto, quantum sufficiat, dicere. 6. Innuit ergo Simon Petrus, et dicit ei. Notanda locutio est, dici aliquid non sonando, sed tantummodo innuendo: Innuit, inquit, et dicit; utique innuendo dicit. Si enim cogitando aliquid dicitur, sicut Scriptura loquitur, Dixerunt apud semetipsos ; quanto magis innuendo, ubi ceptum? Quid ergo dixit innuendo? quid? nisi quod sequitur: Quid est de quo dicit? Haec verba Petrus innuit, quia non sono vocis, sed motu corporis dixit. Itaque cum recubuisset ille super pectus Jesu: Hic est utique pectoris sinus, sapientiae secretum. Dicit ei, Domine, quis est? Respondit Jesus. Ille est cui intinctum panem porrexero; et cum intinxisset panem, dedit Judae Simonis Iscariotae. Et post panem tunc introivit in illum satanas. Expressus est traditor, nudatae sunt latebrae tenebrarum. Bonum est quod accepit, sed malo suo ac
Abbreviated transcription (Latin):
utiq de seipso ait. Scio hominẽ in xp̃o ante annos
quatuordeci. siue in corpore siue extra corpꝰ nescio
d̾s scit: raptũ huimodi int̾eium celũ. Quo circa qd̃¬
etiam hic beatꝰ euangłista ñ ait. erã recũbens in
sinu iħu. s ait. erat recumbens unꝰ ex discipłis: no¬
stroꝵ auctoꝵ consuetudinẽ agnoscamꝰ potius quã
mirem᷑. Quid enĩ deꝑit ueritati. quando & resipsa
dicitur. & modo quodã dicendi iactantia deuitat᷑:
Hoc qͥppe narrabat: qđ ad eiꝰ laudẽ maximã ꝑtinebat.
Quid ẽ autẽ. quem diligebat iħs: Quasi alios ñ diligens.
dñs. Maiorem hac caritatẽ nemo habet: quã ut animã suã
ponat ꝓ amicis suis. Et quis enumeret om̃ia diuinarũ testi¬
rant tantũ. s etiã post futuroꝵ menbroꝵ suoꝵ. & tocus
eccłie sue dilector ostendit᷑: S ꝓfecto latechic aliquid
& ꝑtinet ad sinum. in qͦ recumbebat qͥista dicebat ꝑ si¬
nũ quippe. qͥd aliud significat᷑ quã secretũ : S alius est

Expanded text:
utique de seipso ait: Scio hominem in Christo ante annos quatuordecim sive in corpore, sive extra corpus, nescio; Deus scit, raptum huetiam hic beatus Evangelista non ait, Eram recumbens in sinu Jesu, sed ait, Erat recumbens unus ex discipulis; nostrorum auctorum consuetudinem agnoscamus potius quam miremur. Quid enim deperit veritati, quando et res ipsa dicitur, et modo quodam dicendi jactantia devitatur? Hoc quippe narrabat quod ad ejus laudem maximam pertinebat. 5. Quid est autem, quem diligebat Jesus? Quasi alios non diligeretDominus, Majorem hac charitatem nemo habet, quam ut animam suam ponat pro amicis suis . Et quis enumeret omnia divinarum testirant tantum, sed etiam post futurorum membrorum suorum, et totius Ecclesiae suae dilector ostenditur? Sed profecto latet hic aliquid, et pertinet ad sinum in quo recumbebat qui ista dicebat. Per sinum quippe quid significatur aliud quam secretum? Sed alius est
Abbreviated transcription (Latin):
Ꝙ continuo. Eamꝰ ad exequias ipsius: sepeliamꝰ illũ
Eum sepulturꝰ es. quẽ iã dixeras esse inpace cũ dõ.
cũ aliud sit anima que ĩmortalit̾ uiget. aliud cor¬
pꝰ qđ corruptibilit̾ iacet: Sed ex quo consortiũ car¬
nis. corporis & anime. hominis nom̃ accepit. ia
& singulũ atq separatũ utrũlibet eoꝵ. nom̃ ho¬
minis tenuit. Nemo gͦ titubet. quando audit do¬
minũ dixisse: pono animã međ. & iterum su¬
mo eam. Ponit eã caro. sed ex potestate ũbi Su¬
mit eam caro: s in potestate uerbi. Et ipse do¬
minꝰ xp̃s: dictꝰ ẽ sola caro. Quomꝰ inqͥt ꝓbas:. au¬
deo dicere: sola caro xp̃i dictus ẽ xp̃s. Credi mꝰ
certe ñ solũ in dm̃ patrẽ. sed & in iħm xp̃m: fili¬

Expanded text:
et continuo, Eamus ad exsequias ipsius, et sepeliamus illum. et continuo, Eamus ad exsequias ipsius, et sepeliamus illum. Eum sepulturus es quem jam dixeras in pace esse cum Deo: cum aliud sit anima quae immortaliter viget, aliud corpus quod corruptibiliter jacet. Sed ex quo consortium carnis et animae hominis nomen accepit, jam et singulum atque separatum, utrumlibet eorum nomen hominis tenuit. 13. Nemo ergo titubet, quando audit Dominum dixisse, Pono animam meam, et iterum sumo eam. Ponit eam caro, sed ex potestate Verbi: sumit eam caro, sed ex potestate Verbi. Et ipse Dominus Christus dictus est sola caro. Quomodo, inquit, probas? Audeo dicere, et sola caro Christi dictus est Christus. Credimus certe non in solum Deum Patrem, sed et in Jesum
Abbreviated transcription (Latin):
nere animã dicitur. Quando xp̃s animã posuit: An¬
do uerbũ uoluit. Principatꝰ enĩ in uerbo erat. ibi pote¬
stas erat. quando poneret caro animã. quando su¬
meret. Si ergo caro anima posuit. quomͦ xp̃s a
nimã posuit: Non enĩ caro ꝓp̾c. Ita plane. Et caro
tresap̃i: sed unus xp̃s. Hominem int̾roga. & de ip¬
so fac gradus. ad ea que suprate sunt: & si nondum
unꝰ homo. Uerbũ & homo due ressunt: sed unꝰ xp̃s.
respondeat. in requie c̃.xp̃o: uerũ dicit. Itẽ si qͥs respõ¬
deat rome in sepulcro: & ipse uerũ dicit. Illud mͥ
de anima: hoc de eius carne respondet. Nectam̃
idõ duos dicimꝰ apłos paulos. unũ qͥ requiescit in
xp̃o. alterũ qui ẽ positꝰ in sepulcro: quãuis apłm
paulũ dicamꝰ uiuere in xp̃o: eundẽq apłm paulũ
dicamꝰ mortuũ iacere in sepulero. Moritur aliqͥs:
dicimꝰ. Bonꝰ homo. fidelis homo: in pace ẽ cũ dõ.

Expanded text:
nere animam dicitur. Quando Christus animam posuit? Quannere animam dicitur. Quando Christus animam posuit? Quando Verbum voluit. Principatus enim in Verbo erat; ibi potestas erat quando poneret caro animam, et quando sumeret. 12. Si ergo caro animam posuit, quomodo Christus animam posuit? Non enim caro Christus? Ita plane, et carotres Christi, sed unus Christus. Hominem interroga, et, de teipso fac gradum ad ea quae supra te sunt, et si nondum unus homo: Verbum et homo duae res sunt, sed unus Christus.  Si quis respondeat, In requie cum Christo; verum dicit. Item si quis respondeat, Romae in sepulcro; et ipse verum dicit. Illud mihi de anima, hoc de ejus carne respondet. Nec tamen ideo duos dicimus apostolos Paulos; unum qui requiescit in Christo, alium qui positus est in sepulcro: quamvis apostolum Paulum dicamus vivere in Christo, eumdemque apostolum Paulum dicamus mortuum jacere in sepulcro. Moritur aliquis, dicimus, Bonus homo, fidelis homo, in pace est cum Domino:
Abbreviated transcription (Latin):
mã suam expirando. Uide ipsum dnm in eruce.
Sitio dix̃ illis qui aderant. Tinrert̃ spongiã in ace
to. alligauert̃ arũdini: & apposuer̃t ori eiꝰ. Qđẽ
accepisset ait. ꝑ fectũ est. Quid ẽ ꝑfectũ ẽ: Imple¬
ta sunt om̃ia. que ante mortẽ futura de me fue¬
rant ꝓpħata. & quia potestatẽ habebat qͣndo uellet
ponendi animã suã: postea quã dix̃ ꝑfectũ ẽ. qͥd
ait euangłista : Et inclinato capite tradidit sp̃m.
Hoc ẽ ponere animã suã. Modo hic attendat caritas
ur̃a. Inclinato capite tradidit sp̃m. Quis tradidit:
Quẽ tradidit: Sp̃m tradidit: caro illũ tradidit.
Quid ẽ caro illũ tradidit: Caro illũ emisit: caro
illũ expirauit. Id̾o enĩ dicit᷑ expirare. extra sp̃m
fieri. quomͦ ẽ exulare. extra solũ fieri: exorbita¬
re. extra orbitam fieri. Sic exspirare extra
sp̃m fieri qͥa spiritꝰ anima ẽ. Cũ gͦ exit anima
acarne. & remanet caro sine anima: tunc homo po¬

Expanded text:
mam suam exspirando. Vide ipsum Dominum in cruce; mam suam exspirando. Vide ipsum Dominum in cruce; Sitio dixit: illi quto, alligaverunt arundini, et apposuerunt ori ejus: quod cum accepisset, ait: Perfectum est. Quid est, Perfectum est? Impleta sunt omnia quae ante mortem futura de me fuerant prophetata. Et quia potestatem habebat quando vellet ponendi animam suam, posteaquam dixit, Perfectum est, ait Evangelista? Et inclinato capite tradidit Spiritum . Hoc est ponere animam. Modo hic attendat Charitas vestra. Inclinato capite tradidit spiritum. Quis tradidit? quem tradidit? Spiritum tradidit, caro illum tradidit. Quid est, caro illum tradidit? Caro illum emisit, caro illum exspiravit. Ideo enim dicitur exspirare, extra spiritum fieri. Quomodo est exsulare, extra solum fieri; exorbitare, extra orbitam fieri: sic exspirare, extra spiritum fieri; qui spiritus anima est. Cum ergo exit anima a carne, et remanet caro sine anima, tunc homo po
Abbreviated transcription (Latin):
frĩb animas nr̃as. Quando martir qͥlibet sc̃s posu¬
it ꝓ fr̃ĩbꝰ anumã suã: qͥs posuit. & quã posuit. Hoc
si intellexerimꝰ. ibi uidemꝰ quẽ admodũ a xp̃o die¬
tũ sit potestatẽ habeo ponendi animã meã. Ohomo:
uerbis. Paratꝰ es ꝓ xp̃o animã tuã ponere: Et ad
ista uerba sic mͥ respondet paratꝰ sum. qͦmodo mͥ
responderat c̃ dicerẽ. paratꝰ es mori Hoc ẽ gͦ ani
nes enĩ homines quando moriunt᷑: ponunt animã.
S ñ om̃s ꝓ xp̃o ponunt. Et nemo habet potestatem
sumere qd posuerit. Xp̃s autẽ & ꝓ nobis posuit &
quando uoluit posuit. & qͣndo uoluit sumpsit.
Ponere gͦ animã: inori est. Sic & apłs petrꝰ dño
dix̃. animã meã ꝓ te ponã: Idest ꝓte moriar.
Carni hoc tribue. Caro ponit animã suã. & caro
iterũ sumit eã. Non tam̃ potestate sua caro. sed
potestate in habitantes carnẽ. Caro gͦ ponit ani¬

Expanded text:
fratribus animas nostras. Quando martyr quilibet sanctus posufratribus animas nostras. Quando martyr quilibet sanctus posuit pro fratribus animam suam, quis posuit, et quam posuit? Hoc si intellexerimus, ibi videbimus quemadmodum a Christo dictum sit, Potestatem habeo ponendi animam meam. O homo,hoc aliis verbis. Paratus es pro Christo animam tuam ponere? Et ad ista verba sic mihi respondet, Paratus sum; quomodo mihi responderat cum dicerem, Paratus es mori. Hoc ergo est nes enim homines quando moriuntur, ponunt animam; sed non omnes pro Christo ponunt. Et nemo habet potestatem sumere quod posuerit: Christus autem et pro nobis posuit, et quando voluit, posuit; et quando voluit, sumpsit. Ponere ergo animam, mori est. Sic et apostodixit, Animam meam pro te ponam : id est, pro te moriar. Carni hoc tribue: caro ponit animam suam, et caro iterum sumit eam; non tamen sua potestate caro, sed potestate inhabitantis carnem: caro ergo ponit ani
Abbreviated transcription (Latin):
lem latronis animã ñ deserebat. & deserebat suã:
Absit. Sed illiꝰ ut dñs custodiuit: suã uͦ inseparabili¬
ter habuit. Si autẽ dixerimꝰ qͥa ipsa seanima po-¬
suit. & iterũ ipsa se sumpsit: ab surdissimꝰ sensus ẽ. Non
enĩ que auerbo separata ñ erat: a seipsa poterat se
ligi potest. Ecce homo qͥlibet ñ cõstans ex uerbo & a¬
nima & carne. sed ex anima & carne. De isto homi¬
ne int̾rogemꝰ quomiͦ ponat animã suã. Quic̃q homo.
an forte nullus homo ponit animã suã: Potes mͥ di¬
cere. Nullus homo habet potestatẽ ponere anunã su¬
am. & iterũ suiere eã. Ponere autẽ animã suã nͥ
posset homo. ñ diceret ioħs apłs. Sic̃ xp̃s ꝓ nob̃ ani
mã sua̾ posuit. sic & nosdebemꝰ animas ꝓ fr̃ibꝰ pone¬
re. Ergo & nobis licet. si & nos impleam᷑ uirtute ip¬
sius. quia sine illo nicħ facere possumꝰ. ponere ꝓ

Expanded text:
lem latronis animam non deserebat, et deserebat suam? lem latronis animam non deserebat, et deserebat suam? Absit: sed illius ut Dominus custodivit, suam vero inseparabiliter habuit. Si autem dixerimus quia ipsa se anima posuit, et iterum ipsa se sumpsit, absurdissimus sensus est: non enim quae a Verbo non erat separata, a seipsa poterat sepligi potest. Ecce homo quilibet non constans ex Verbo et anima et carne, sed ex anima et carne: de isto homine interrogemus quomodo ponat animam suam quicumque homo. An forte nullus homo poni, animam suam? Potes mihi dicere: Nullus homo habet potestatem ponere animam suam, et iterum sumere eam. Ponere animam suam nisi posset homo, non dicmam suam posuit, sic et nos debemus animas pro fratribus ponere . Ergo et nobis licet si et nos impleamur virtute ipsius, quia sine illo nihil facere possumus ponere pro
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓposui. om̃ia ꝑtrac̾temꝰ: & hoc eligamꝰ. quod con¬
uenit regule ueritatis. Si enĩ dixerimꝰ. quia uerbũ
dei posuit animã suã. & iterũ sũpsit ea. ietuendũ
ẽ ne sub intret praua cogitatio. & dicat᷑ nobis. Ergo
aliq̃ndo anima illa separata ẽ a uerbo: & aliqͣndo
uerbũ illud ex quo suscepit animã illã. fuit sine a¬
numa : Nideo enĩ sine anima humana fuisse uerbũ.
sed cũ in pͥncipio erat uerbũ & ũbũ erat apud dm̃:
& ds erat uerbũ. Ex quo autẽ ũbum caro factũ
ẽ. ut habitaret in nobis. & suscept ẽ a uerbo homo
id est totꝰ homo & anima & caro. qͥd fecit passio. qͥd
fecit mors. nisi corpꝰ ab anima seꝑauit : Animã uͦ
mortuus ẽdñs. mortuus enĩ ꝓ nob̾ ẽ in cruce sine
dubio caro ipsius expirauit animã. Ad tẽpꝰ exigu¬
ũ anima deseruit carnẽ: redeunte anima resur¬
recturã. Aũbo autẽ animã separatã esse ñ dico. la¬
tronis anime dix̃. Hodie mec̃ eris in ꝑadiso. fide¬

Expanded text:
ui: omnia pertractemus, et hoc eligamus quod conveniat regulae veritatis. Si enim dixerimus quia Verbum Dei posuit animam suam et iterum sumpsit eam, metuendum est ne subintret prava cogitatio, et dicatur nobis: Ergo aliquando anima illa separata est a Verbo, et aliquando Verbum illud, ex quo suscepit illam animam, fuit sine anima. Video enim fuisse sine anima humana Verbum; sed cum in principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum. Ex quoest, ut habitaret in nobis, et susceptus est a Verbo homo, id est totus homo, anima et caro; quid fecit passio, quid fecit mors, nisi corpus ab anima separavit, animam vero mortuus est enim pro nobis in cruce; sine dubio caro ipsius exspiravit animam: ad tempus exiguum anima deseruit carnem, sed redeunte anima resurrecturam. A Verbo autem animam separatam esse non dico. Latronis animae dixit: Hodie mecum eris in paradiso . Fide
Abbreviated transcription (Latin):
separet. & in eo qđ significabat petrꝰ ambo exant: o in eco
onsignificas ct ioħ s ambo fituri erant S ignisicãdo seq¬
bat᷑ iste: manebat ille. Credendo autẽ ambo mala p̃sentia
huiꝰ miserie tolerabant. ambo futura bona illius beatitu¬
dinis ex pectabant. Nec ipsisolis uniuersa hoc facit scã ee¬
elia. sporisa arp̃i. ab istis temptationib eruenda. illa feliei¬
tãte sermanaa. Quasduas uitas petrꝰoe. ⁊ oħo figͣauer singlisin

Expanded text:
separet, et in eo quod significabat Petrus, ambo erant; et in eo quod significat Joannes, ambo futuri erant: significando sequebatur iste, manebat ille; credendo autem, ambo mala praesentia hujus miseriae tolerabant. Ambo futura bona illius beatitudinis exspectabant. Nec ipsi soli, sed universa hoc facit sancta Ecclesia sponsa Christi, ab istis tentationibus eruenda, in illa felicit
Abbreviated transcription (Latin):
sursum corhabendũ sit ad dñm. ut cũ illo esse possimꝰ.:
Hidetis fr̃s hodierni temporis angustias: istã coartare
qͣstionẽ. Quod & si uos forte minꝰ uidetis: ego ut cũq
udeo quante disputationis indigeat. Unde peto.
ut eam potius suspendi. quã negligentiꝰ uel angustiꝰ
ꝑ tractari: ñ fraudata sed dilata expectatione patia-¬
mini. Ad erit enĩ nobis dñs. qͥ nos debitores facit: ut
faciat etiam redditores

Expanded text:
sursum cor habendum sit ad Dominum, ut cum illo esse possimus? sursum cor habendum sit ad Dominum, ut cum illo esse possimus? Videtis, fratres, hodierni temporis angustias istam coarctare quaestionem. Quod et si vos forte minus videtis, ego utcumque video quantae disputationis indigeat. Unde peto ut eam potius suspendi, quam vel negligentius vel angustius pertractari, non fraudata, sed dilata exspectatione patiamini. Aderit enim Dominus qui nos debitores facit, ut faciat etiam redditores
Abbreviated transcription (Latin):
peccata: & mundet nos ab om̃i uuqͥtate. idẽ usq
ad pedes. quibꝰ conuersamꝰ in t̾ra. Prouide eccłia quã
mundat. xp̃s. lauacro aque in uerbo. ñ solum in illiꝰ
ẽ sine macula & ruga. qui post lauacrũ regeneratio¬
nis continuo ex huiꝰ uite contagione tollunt᷑ nec cal¬
cant t̾ram. ut opꝰ habeant pedes lauare: uerũ etiam
in his qͥb istam miscdĩam prebens dñs. fecit eos de
scło isto lotis etiam pedib emigrare. In his autẽ qui
hic demorant᷑ etiam si munda sit. qm̃ iuste uiuunt:
opꝰ tam̃ habet pedes lauare. qm̃ sine peccato utiq ñ
sunt. Propt̾ hocꝰ dicit in cantica canticoꝵ. Laui pedes
meos: quomͦ inqͥnabo eos: Dicit enim hoc cũ cogit᷑
ad xp̾m uenire: & t̾ram calcare cũ uenit. Alia que¬
stio rursus exorit᷑. Nonne xp̃s sursum ẽ: Nonne as¬
cendit in celum: & sedet ad dexterã patͥs.: Nonne
apłs ad nos clamat. & dicit. sigͦ surrexistis cũ xp̃o. qͦ¬

Expanded text:
peccata, et mundet nos ab omni iniquitate , id est, usque peccata, et mundet nos ab omni iniquitate , id est, usque ad pedes quibus conversamur in terra. 5. Proinde Ecclesia quam mundat Christus lavacro aquae in verbo, non solum in illis est sine macula et ruga , qui post lavacrum regenerationis continuo ex hujus vitae contagione tolluntur, nec calcant terram ut opus habeant pedes lavare; verum etiam in iis quibus istam misericordiam praebens Dominus, fecit eos de saeculo isto lotis etiam pedibus emigrare. In his autem qui hic demorantur, etiamsi munda sit, quoniam juste vivunt; opus tamen habent pedes lavare, quoniam sine peccato utique non sunt. Propter hoc dicit in Cantico canticorum, Lavi pedes meos; quomodo inquinabo illos ? Dicit enim hoc cum cogitur ad Christum venire, et terram calcare cum venit. Alia quaestio rursus exoritur. Nonne Christus sursum est? nonne ascendit in coelum, et sedet ad dexteram Patris? nonne Apostolus clamat, et dicit, Si ergo resurrexistis cum
Abbreviated transcription (Latin):
Totus utiq p̃ter pedes. uel nisi pedes: quos hab et opus
lauare. S quid ẽ hoc : Quid sibi uult: Quid hic neces¬
sariũ est. ut queramꝰ : Iñs dicit. ueritas loquit᷑. qͦd opꝰ
habeat pedes lauare. etiã ille qͥlotꝰ est. Quid fr̃s mei.
quid putatis. nͥ qͥa homo in scõ quidẽ babtismo totus
abluit᷑ ñ pret̾ pedes sed lotus omnino: Nerũtam̃ cum
in rebꝰ humanis postea uiuit᷑. utiq t̾ra calcat᷑. Ipsi gͥhu
mani affectus. sine quibꝰ in hac mortalitate ñ uiuit᷑.
quasi pedes sunt: ubi exhumanis rebꝰ afficim᷑. Et sic
afficim᷑. ut si dixerimꝰ quia peccatũ ñ habemꝰ: nos ip¬
habere ut pedes lauemꝰ. in ipsa oratione dñica ꝓfi¬
temur: cum dicimꝰ. Dimitte nobis debita nr̃a: sicut
ꝙ nos dimittimꝰ debitoribꝰ nr̃is. Si enim confiteam᷑
sic̃ scriptũ est peccata nr̃a: ꝓfec̾to ille qͥlauit pedes
discipłoꝵ suoꝵ. fidelis ẽ & iustus. qui dimictat nob̃

Expanded text:
Totus utique praeter pedes, vel, nisi pedes, quos habet opus Totus utique praeter pedes, vel, nisi pedes, quos habet opus lavare. 4. Sed quid est hoc? quid sibi vult? quid hoc necessarium est ut quaeramus? Dominus dicit, veritas loquitur, quod opus habeat pedes lavare etiam ille qui lotus est. Quid, fratres mei, quid putatis? nisi quia homo in sancto quidem Baptismo totus abluitur, non praeter pedes, sed totus omnino: verumtamen cum in rebus humanis postea vivitur, utique terra calcatur. Ipsi igitur humani affectus, sine quibus in hac mortalitate non vivitur, quasi pedes sunt, ubi ex humanis rebus afficimur; et sic afficimur, ut si dixerimus quia peccatum non habemus, nos iphabere ut pedes lavemus, in ipsa oratione Dominica profitemur, cum dicimus: Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris . Si enim confiteamur, sicut scriptum est, peccata nostra, profecto ille qui lavit pedes discipulorum suorum, fidelis est et jus
Abbreviated transcription (Latin):
mine. ñ tantũ pedes meos: sed & manꝰ & caput. Qnͣ¬
doqͥdem sic minaris. lauanda tibi mea menbra ñ
solũ ima ñ subtraho: uerũ etiam prima substerno.
Nem neges capiendã tecũ partẽ: nullam tͥ nego abluen¬
dam mei corporis partẽ. Dicit ei iħs. Quilotus est.
ñ indiget nͥ ut pedes lauet: sed est mundꝰ totus. Hic
moueatur quis fortassis: & dicat. Immo si mundus ẽ
totus: quid ei opꝰ ẽ uł pedes lauare : Dñs autẽ nouerat
quod dicebat: etiã si nr̃a infirmitas eiꝰsecreta ñ penetrat.
Uerũtam̃ quantũ nos erudire & ex lege sua docere digna¬
Ac pͥmum ipsam locutionem ñ sibi esse contraria: fa¬
cillime ostendam. Quis enim ñ ita rectissime loqͥ possit.
mundus ẽ totus p̃ter pedes: Elegantius autẽ loqͥt᷑.
si dicit mund̾ est totus nͥ pedes: qd tantundẽ ualet. Hoc
gͦ ait dñs. ñ habet opꝰ nͥ pedes lauare: s ẽ mundus totus.

Expanded text:
ait, non tantum pedes meos, sed et manus et caput. Quaait, non tantum pedes meos, sed et manus et caput. Quandoquidem sic minaris, lavanda tibi membra mea, non solum ima non subtraho, verum etiam prima substerno. mihi neges capiendam tecum partem, nullam tibi nego abluendam mei corporis partem. 3. Dicit ei Jesus: Qui lotus est, non habet opus nisi pedes lavare, sed est mundus totus. Hic moveatur fortassis quis, et dicat: Imo si mundus est totus, quid ei opus est vel pedes lavare? Dominus autem noverat quod dicebat, etiamsi nostra infirmitas ejus secreta non penetrat. Verumtamen quantum nos erudire et ex lege sua docere dignam: ac primum ipsam locutionem non sibi esse contrariam facillime ostendam. Quis enim non ita rectissime loqui possit, Mundus est totus, praeter pedes? Elegantius autem loquitur si dicit, Mundus est totus, nisi pedes; quod tantumdem valet. Hoc ergo ait Dominus, Non habet opus nisi pedes lavare, sed est mundus totus.
Abbreviated transcription (Latin):
qͥlibet eorũ ex pauisset expauit. atq ait. Dñe. tumͥ la¬
potius quam dicenda: neforte qđ ex his uerbis aliqua¬
tenꝰ dignũ concipit anima: ñ explicet lingua. S res
pondit iħs & dix̃ ei. Quod ego facio tu nescis modo:
scies autẽ postea. Nec tam̃ ille dnici fac̾ti altitudine
ext̾ritꝰ ꝑmittit fieri: quod cur fieret ignorabat. S
in et̾num. Quid ẽ in eternum: Numquã hoc feram.
numquã patiar: numquã sinã. Hoc quippe in eter¬
nũ ñ fit: quod nu̾quam fit. Tunc saluator egrũ relu¬
ctantẽ de ipsius salutis ꝑicło ext̾rens: si ñ lauerote
inqͥt. ñ habebis partẽ mecũ. Ita dictũ est si ñ la¬
uero te. cũ de solis pedibꝰ ageret᷑. quomͦ dici assolet
calcas me. quando sola planta calcat᷑. At ille timo¬
re & amore curbatꝰ. & plus expauescens xp̃m sibi
negari quam usq ad suos pedes humiliari: ait Po

Expanded text:
quilibet eorum expavisset, expavit, atque ait: Domine, tu mihi laquilibet eorum expavisset, expavit, atque ait: Domine, tu mihi latanda sunt potius quam dicenda, ne forte quod ex his verbis aliquatenus dignum concipit anima, pondit Jesus, et dixit ei: Quod ego facio, tu nescis modo, scies autem postea. Nec tamen ille dominici facti altitudine exterritus, permittit fieri quod cur fieret ignorabat; sed in aeternum. Quid est, in aeternum? Nunquam hoc feram, nunquam patiar, nunquam sinam: hoc quippe in aeternum non fit, quod nunquam fit. Tum Salvator aegrum reluctantem, de ipsius salutis periculo exterrens: Si non lavero te, inquit, non habebis partem mecum. Ita dictum est, Si non lavero te, cum de solis pedibus ageretur; quomodo dici assolet, Calcas me, quando sola planta calcatur. At ille amore et timore perturbatus, et plus expavescens Christum sibi negari, quam usque ad suos pedes humiliari: Domine,
Abbreviated transcription (Latin):
pedes discipłorum: uenit ad symonẽ petrũ.
& dicit ei petrus. Dñe: tu mͥ lauas pedes: Qͥs
enĩ ñ expauesceret. lauari sibi pedes adei filio:
Quamuis itaq magne fuisset audatie. contradicere ser¬
uũ dño. hominem dõ: tam̃ hoc petrꝰ facere maluit. quã
hoc petrũ int̾ ceteros formidasse atq recusasse: cũ id a¬
lii ante ipsum libenter uel equanimit̾ sibi fieri ꝑmisis¬
sent. faciliꝰ quippe sic accipiunt᷑ ista uerba euangłi:
quia cũ dictũ esset cepit lauare pedes discipłoꝵ & ext̃¬
gere linteo quo erat p̾cinctus. deinde subiunctũ est.
Uenit gͦ ad simonẽ petrũ: quasi aliquib ia̾ lauisset. &¬
post eos uenisset ad pͥmũ. Quis enim nesciat pͥmum
apłoꝵ esse. beatissimum petrũ: S ñ ita intelligendũ
ẽ. qđ post aliqͦs ad illum uenerit: sed qđ ab illo ceꝑit.
Quando enĩ pedes discipłoꝵ lauare cepit. uenit ad eũ
a quo cepit. idest ad petrũ: & tunc petrꝰ quod etiam

Expanded text:
Venit ad Simonem Petrum; et dicit ei Petrus: Domine, tu mihi lavas pedes? Quis enim non expavesceret lavari sibi pedes a Dei Filio? Quamvis itaque magnae fuisset audaciae contradicere servum Domino, hominem Deo: tamen hoc Petrus facere maluit, quam hoc Petrum inter caeteros formidasse atque recusasse, cum id alii ante ipsum libenter vel aequanimiter sibi fieri permisissent. Facilius quippe sic accipiuntur ista verba Evangelii, quia cum dictum esset, Coepit lavare pedes discipulorum, et extergere linteo quo erat praecinctus; deinde subjunctum est, Venit ergo ad Simonem Petrum, quasi aliquibus jam lavisset, post eos venisset ad primum. Quis enim nesciat primum Apostolorum esse beatissimum Petrum? Sed non ita intelligendum est quod post aliquos ad illum venerit; sed quod ab illo coeperit. Qa quo coepit, id est, ad Petrum, et tunc Petrus, quod etiam
Abbreviated transcription (Latin):
ueris. ab omni pena etiã agehenna et infer¬
ni tortorib liberabo. Non hoc dixit. Inten¬
dant gͦ qui amant indño mansuetudinẽ:
et timeant ueritatẽ. Et enĩ dulcis & rectus
dñs. amas qd̃ dulcis ẽ: time qd̾ rectus est.
Tamquã mansuetus dixit tacui: s tãquã
ustus. numqͥd semꝑ tacebo: Misericors et
miserator dñs: ita plane. adhuc adde. lon¬
ganimis. Ad de adhuc. et multũ misericors:
s tue qd̾ est. in nouissimo et uerax. Qs
enĩ mͦ sustinet peccantes: iudicaturꝰ ẽ con

Expanded text:
veris, te ab omni poena etiam gehennae et inferveris, te ab omni poena etiam gehennae et inferni tortoribus liberabo. Non hoc dixit. 7. Intendant ergo qui amant in Domino mansuetudinem, et timeant veritatem. Etenim dulcis et rectus Dominus . Amas quod dulcis est, time quod rectus est. Tanquam mansuetus dixit, Tacui: sed tanquam justus, Numquid semper tacebo ? Misericors et miserator Dominus. Ita plane. Adhuc adde, longanimis; adhuc adde, et multum misericors: sed time quod est in novissimo, et verax . Quos enim modo sustine
Abbreviated transcription (Latin):
erat illa mulier cũ audisset adño dictũ: qui
sine peccato ẽ ur̃m. prior inillã lapidẽ mittat.
Illi gͦ adtendentes se. & ipso abcessu confessi de
se: reliquert̃ mulierẽ cũ magno peccato. eiqͥ
erat sine peccato. Et qͥa illa hoc audierat. qͥ sine
peccato ẽ. pͥor inillã lapidẽ mittat. ab illo
ri ñpoterat. Ille autẽ qui aduersarios eius
repulerat lingua iusticiȩ: leuans inullã
occulos mansuetudinis. int̾rogauit eam.
Nemo te condemnauit: Respondit illa. Ne¬
mo dñe. Et ille. Nec ego te damnabo. aquo
te forte damnari tunuisti. qͥa inme pecca¬
tũ ñ inuenisti: nec ego te damnabo. Quid ẽ
dñe: faues gͦ peccatis: Non plane ita: ad cen¬
de qd̃ sequitur. Hade: deinceps iã noli pec¬
care. Ergo et dñs dãnauit: s peccatũ ñ hoiẽ.
Nansi peccatoꝵ auctor eẽt: diceret. slec ego
te damnabo. uade uiue ut uis: de mea libe¬
ratione esto secura. Ego te quantũcũq pecca¬

Expanded text:
erat illa mulier cum audisset a Domino dictum, Qui erat illa mulier cum audisset a Domino dictum, Qui sine peccato est vestrum, prior in illam lapidem mittat. Illi ergo attendentes se, et abscessu ipso confessi de se, reliquerant mulierem cum grandi peccato, ei qui erat sine peccato. Et quia illa hoc audierat, Qui sine peccato est, prior in illam lapidem mittat; ab illo ri non poterat. Ille autem qui adversarios ejus repulerat lingua justitiae, levans in eam oculos mansuetudinis, interrogavit eam: Nemo te condemnavit? Respondit illa: Domine, nemo. Et ille: Nec ego te condemnabo; a quo te forte damnari timuisti, quia in me peccatum non invenisti. Nec ego te damnabo. Quid est, Domine? Faves ergo peccatis? Non plane ita. Attende quod sequitur: Vade, deinceps jam noli peccare. Ergo et Dominus damnavit, sed peccatum, non hominem. Nam si peccatorum fautor esset, diceret, Nec ego te damnabo; vade, vive ut vis: de mea liberatione esto secura; ego quantumcumque pecca
Abbreviated transcription (Latin):
dimictite: aut simul cũ illa penã legis
excipite. Sidiceret ñ lapidetur adultera.:
in uistus cõiunceret᷑. Si diceret lapidet᷑:
mansuetus ñ uideretur. Dicat qđ dicere
debet: et mansuetus et iustꝰ. Qui sine
peccato ẽ ur̃m: prior in illã lapidẽ mittat.
Nec uox iusticiȩ ẽ. puniatur peccatrix.
sed non apeccatorib. Impleatur lex. s ñ a
p̃uaricatorib legis. hȩc uox: omnino iusti¬
ciȩ ẽ. Qua iusticia illi tamquã trabali telo ꝑ¬
cussi. se inspicientes. et reos inuenientes:
unꝰ post unũ om̃s recessert̃. Relictist̃ duo:
misera. et miscdia. Bñs autẽ cũ eos illo delo
rusticiȩ ꝑcussisset. nec dignatus ẽ. cadentes
ad tendere: s auerso ab eis obtutu. rursusdi¬
gito scribebat int̾ra. Relicta autẽ illa sola
muliere. om̃ibq ab euntib: leuauit oculoᷤᷤ
suos admulierẽ. Auduumꝰ uoc̃e usticie: au¬
diamꝰ & mansuetudinis. Plus enĩ credo t̃rita

Expanded text:
dimittite, aut simul cum illa poenam Legis dimittite, aut simul cum illa poenam Legis excipite. Si diceret, Non lapidetur adultera; injustus convinceretur: si diceret, Lapidetur; mansuetus non videretur: dicat quod dicedebet et mansuetus et justus: Qui sine peccato est prior in adulteram lapidem mittat. Haec vox justitiae est. Puniatur peccatrix, sed non a peccatoribus. Imppraevaricatoribus Legis. Haec vox omnino justitiae est: qua justitia illi tanquam trabali telo percussi, sese inspicientes et reos invenientes, unus post unum omnes recesserunt. Relicti sunt duo, misera et misericordia. Dominus autem cum eos illo telo justitiae percussisset, nec dignatus est cadentes attendere, sed averso ab eis obtutu, rursum digito scribebat in terra. 6. Relicta autem sola illa muliere, omnibusque abeuntibus, levavit oculos suos ad mulierem. Audivimus vocem justitiae, audiamus et mansuetudinis. Plus enim, credo, territa