comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
facit quod̾ sibi ẽ utile. tempꝰ sibi redunit et
aa quirit: quia suum illud facit. et insuam
salutem illud occupat. Propterea id ẽ quia
dies mali sunt: nolite fieri imprudentes. seo
intelligentes que sit uoluntas dei. Prudens¬
homo dicitur quasi porro uidens: quia lon¬
ge consid̾at. quem finem sua oꝑa habitura
sint : et qui sit quid debeat appetere. et qͥd
uitare: ⁊ qui consid̾at etiam que placeant.
aut que asspliceant deo. E contra ille qui in¬
considerate et in ꝓuide agit. et qui nõ con¬
siderat ad quẽ finem oꝑa sua deducat. ⁊qͥd
et stultus. Unde dicit apłs. Propterea inqͥ¬
ens qr dies mali sunt in quibꝰ multa mala
fuuiit. nolite fieri imprudentes siue inconsidã¬
ti: sed estote intelligentes que sit uoluntas
dei. id est quid placeat deo : et in quibus oꝑi¬
bus uoluntas dei impleatur. Et nolite in ebri¬
ari umno. in quo ẽ luxuria: seo impleamini
sp̃u scõ. łer luxuriam debemus intelligere

Expanded text:
facit quod sibi utile est, tempus redimit sibi facit quod sibi utile est, tempus redimit sibi et acquirit, quia suum illud facit, et in suam salutem illud occupat. Propterea, subaudis quia dies mali sunt, nolite fieri imprudentes, sed intelligentes quae sit voluntas Dei. Prudens dicitur quasi porro videns, qui a longe considerat quem finem sua opera habitura sint: et qui scit quid debeat appetere, et quid vitare; et qui considerat quae placeant, aut quae displiceant Deo. Econtra ille qui inconsiderate et improvide omnia agit et qui non considerat ad quem finem opera sua deducat, et quet stultus. Unde dicit Apostolus: Propterea, inquiens, quia dies mali sunt, in quibus multa mala fiunt, nolite fieri imprudentes, sive non considerantes, sed estote intelligentes quae sit voluntas Dei, id est quid placeat Deo, et in quibus operibus voluntas Dei impleatur. Et nolite inebriari vino, in quo est luxuria, sed impleamini Spiritu sancto. Per luxuriam debemus intelligere
Abbreviated transcription (Latin):
sios et in illis omnes homines: hortaturq
ut caute et consid̾ate uiuant. sicut sapientes
et nõ sicut. insipientes. Fr̃s autem uocat illos
in fide an societate dilectionis : quia unum
dm̃ patrem om̃ipotentẽ om̃s habemus. nõ
ꝑ naturam sed ꝑ ad optionem. Uidete fratres
cia est inter tenebras et lum̃. inter fidelẽ
et infidelem. tanta distantia ẽ int̾ insipien¬
tem et sapientem: quia lumen & sapientia
nõ potest esse in eo. nisi fidem om̃ipotentis
habeat. Redimentes tempꝰ : qm̃ dies mali sunt.
Quomodo est tempus malum quod scđm
dispositionem dei semper uoluitur. mensibꝰ
diebus. et noctibus. horis. momentisq currẽ¬
tibus  Sicut gͦ dicitur mala ẽẽ domus que
malos habitatores habet : ita dicuntur mali
dies in quibꝰ mala fiunt amalis homnibus.
Qua est quod dicit reamentes temtpus. hoẽ
urm allud facitel u erbi gratia. Alii uenduent
ulus mrala opando ad matum suii. uos redi
ponnmi erationẽ capiatis. Quicumq enim hoc

Expanded text:
siis, in illis omnes homines hortatur, ut caute et considerate vivant sicut sapientes, et non sicut insipientes. Fratres autem illos vocat in fide, in societate dilectionis, quia unum Patrem Deum omnipotentem omnes habemus, non per naturam, sed per adoptionem . « Videte, fratrestia est inter tenebras et lumen, inter fidelem et infidelem, tanta distantia est inter insipientem et sapientem, quia lumen et sapientia non potest esse in eo, nisi fidem omnipotentis Dei habeat. « Redimentes tempus, quoniam dies mali sunt. » Quomodo est tempus malum, quod secundum dispositionem Dei semper volvitur, mensibus, diebus, et noctibus, horis, momentisque currentibus. Sicut ergo dicitur mala esse domus, quae malos habitatores habet, ita dicdies, in quibus mala fiunt a malis hominibus. Quid est quod dicit, redimentes tempus? Id est, vestrum illud facite; verbi gratia: alii vendunt illud, mala operando ad malum suum, vos rediremunerationem capiatis. Quicunque enim hoc
Abbreviated transcription (Latin):
uni tamur. ⁊ eiꝰ sermonẽ seruamus. ẜuis nãq
reliquie sunt hec euuangłia. que ad comeden¬
dum & agendũ ipse nob̾ reliquit. His enim
mens nutritur : reficitur anima. pinguescit ĩ tellectꝰ.
Uñ ⁊ subdit᷑. hec sunt uerba que locutus sum ad
uos cum ad huc ẽẽ uob̾cum : qm̃ necesse ẽ. im¬

Expanded text:
sermones servamus. Ejus namque reliquiae sunt haec Evangelia, quae ad comedendum, et agendum ipse nobis reliquit. His enim mens nutritur, reficitur anima, pinguescit intellectus. Unde et subditur: Haec sunt verba, quae locutus sum ad vos, cum adhuc essem vobiscum
Abbreviated transcription (Latin):
in quo arp̃i passio ⁊ resurrectio in quo untae
nr̃e ꝑ fecta forma signifieatur. Quia enim
& de illius passione dolemus ⁊ iterum de eiꝰ
resurrectione gaudemus: utiq offerimus ei
&e piscem assum ꝓ passione.:⁊ fauum mellis ꝓ
resurrectione. Ilam ⁊ beatus paulus piscem
assum ei. offerebat cum diceret. castigo corpꝰ
meum ⁊ inseruitutẽ redigo: ne forte oum aliis
p̾dicauerim ipse reꝓbus efficiar. Itẽq. Quis
infirmatur ⁊ ego non infirmor: Quis sean¬
dalizatur ⁊ ego non uror: Multum em̾ ille
piscis assatur : qui ꝓ om̃ibꝰ uritur. Om̃s eni̾
pisces sumus quicũq inbaptismo natauimꝰ.
amoris dulcedine pleni. simul cum psalmista
dicimus. Quam dulcia faucibus meis eloquia
tua dñe. suꝑ mel ⁊ fauum ori meo. Hoc eibo.
nob̾cum reficitur iħs. quando ⁊ ipse delectat᷑.
&e mentes nr̃e pingueseunt. Unde ⁊ fubditur.
o cum manducass coram eis sumens reliqͥas

Expanded text:
in quo Christi passio, et resurrectio, in quo et vitae in quo Christi passio, et resurrectio, in quo et vitae nostrae perfecta forma significatur. Quia enim et de illius passione dolemus; et iterum de ejus resurrectione gaudemus, utique offerimus ei et piscem assum per passionem, et favum mellis per resurrectionem. Nam et beatus Paulus piscem assum ei offerebat, cum diceret: « Castigo corpus meum, et in servitutem redigo, ne forte, cum aliis praedicaverim, ipse reprobus efficiar . » Itemque: « Quis infirmatur, et ego non infirmor? Quis scandalizatur, et ego non uror? » Multum enim ille piscis assatur, qui pro omnibus uritur. Omnes enim pisces sumus, quicunque in baptismo natavimus.amoris dulce line pleni, simul cum Psalmista dicimus: « Quam dulcia faucibus meis eloquia tua, super mel et favumori meo! » Hoc enim cibo nobiscum reficitur Jesus, quo et ipse delectatur, et mentes nostrae pinguescunt. Unde et subditur: Et cum manducasset coram
Abbreviated transcription (Latin):
aete manus meas ⁊ pedes meos: quia ego ipse
sum. Cognoseite uł uuln̾a eicatricum. si me
nec in ꝑsona nec inuoce cognoseitis. Palpate.
ae uidete quia sp̾s carnem ⁊ ossa nõ habet siẽ
me uidetis habere. Ideo eni suorũ uulnerũ
ci catrices dñs reseruauit. ut in eis discipłorũ
suorũ corda sanaret:⁊ in ipso ostendendo uul¬
nera earnis. sanaret in eis uulnera mentis.
Seiebat enim. quod apłs thomas aliquando dic
quas si uoluiss delere omino potuiss. Nemo
aute hinc argumentando nos cum omĩbus
nr̃i corporis ei ratricibus resurg̾e abitretur :
qm̃ nehil in scorũ resurgeret corporibus quod
in conuemiens uł in decens uideatur. Ad huc
autẽ illis non credentibus ⁊ mirantibꝰ p̾gau¬
dio : dixit. Habetis hic aliquid quod manducet᷑.
At illi obtuler ei partem piscis asfi.:⁊ fauum
mellis. Hoc gͥ offeramus ⁊ nos: semꝑ hec ob¬
lacio inuenatur in nob̃. Hoc em̾ cibo ipse de¬
lectatur: quia in hoc cibo fides nr̃a continet᷑.

Expanded text:
edes meos, quia ipse ego sum. Cognoscite vel vulnerum cicatrices, si me nec in persona, nec in voce cognoscitis. Palpate, et videte, quia spiritus carnem et ossa non habet, sicut me videtis habere. Ideo enim suorum vulnerum cicatrices Dominus reservavit, ut in eis discipulorum suorum corda sanaret, et in seipso ostendendo vulnera carnis, sanaret in eis vulnera mentis. Sciebat enim quod apostolus Thomas aliquando dictquas, si voluisset, delere omnino potuisset. Nemo autem hinc argumentando, nos cum omnibus nostri corporis cicatricibus resurgere arbitretur; quoniam nihil in sanctorum resurget corporibus, quod inconveniens, vel indecens videatur. Adhuc autem illis non credentibus, et mirantibus prae gaudio, dixit: Habetis hic aliquid, quod manducetur? At illi obtulerunt ei partem piscis assi, et favum mellis. Hoc igitur offeramus et nos. Semper haec oblatio inveniatur in nobis; hoc enim cibo delectatur, quia in hoc cibo fides nostra continetur;
Abbreviated transcription (Latin):
ut intelligerent scripturas .: Dedit gͥ eis reliqͥas
dedit ⁊ dentes quibus eas comede possent. has
enim comedere nequeunt. quibus sensus
diuinitus non aꝑitur.  dixrit eis. Qm̃ sic scͥp¬
tum ẽ. Quod uos quidẽ quia usq nuinc serip¬
turas non intelligebatis sic scriptum ẽẽ nescie¬

Expanded text:
as intelligerent. Dedit igitur eis reliquias. Dedit et dentes, quibus eas comedere possent. Has enim comedere nequeunt, quibus sensus divinitus non aperitur. Et dixit eis: Quoniam sic scriptum est, quod vos quidem, quia usque nunc Scripturas non intelligebatis sic scriptum esse nescie
Abbreviated transcription (Latin):
locuntur. stetit iħs inmedio eorum &
diarit eis. Par uob̾. Loquebantur discppłi de
iħu.⁊ ea que uiderant in cominune referebat
cum statim ipse affint : ⁊ sua eos p̾sentia red¬
didit fortiores. Semꝑ eni in medio eorũ ẽ. iħs
qui pie locuntur. de eo.⁊ qui congregantur
in nomine eiꝰ. Unde ipse ait. Ubi duo uł
tres congregati fuerint in nomine meo: ibi
sum inmedio eorũ. Pacem aũ eis commnendat.
pacem eos hab̾e ꝑ suadet. quia sine pace un¬
possibile ẽ. placere deo. In eis em̃ habitat dñs
qui pacem ⁊ concordiam diligunt. Unde
psalmista. E factus ẽ. inquit inpace locus eiꝰ.
Sequitur. Ego sum nolite timere. Ego in quit
sum. cognoseite uocem meam : non insp̾u
ut putatis. s corporalit̾ me uidetis. Contur¬
bati uero ⁊ conterriti: non ipsum dñm quẽ
uidebant. s sp̃m se uidere putabant. E dicrit
eis. Quid turbati estis ⁊ cogitaciones ascendut

Expanded text:
loquuntur, stetit Jesus in medio eorum, et dixit eis: Pax vobis. Loquebantur discipuli de Jesu, et ea quae viderant, in commune referebant. Cum statim ipse adfuit, et sua eos praesentia reddidit certiores. Semper enim in medio illorum est Jesus qui pie loquuntur de eo, et qui congregantur in nomine ejus. Unde ipse ait: « Ubi duo, vel tres congregati fuerint in nomine meo, ibi sum in medio eorum . » Pacem autem eis commendat. Pacem eos habere persuadet, quia sine pace impossibile est placere Deo. In eis enim habitat Dominus, qui pacem et concordiam diligunt. Unde Psalmista: « Et factus est, inquit, in pace locus ejus . » Sequitur: Ego sum, nolite timere. Ego, inquit, sum. Cognoscite vocem meam. Non in spiritu, ut putatis, sed corporaliter me videtis. Conturbati enim, et conterriti, non ipsum Dominum, quem videbant, sed spiritum se videre putabant. Et dixit eis. Quid turbati estis, et cogitationes a
Abbreviated transcription (Latin):
colis. Discholis in disciplinatis dicit: noĩe duc¬
to a greco eloquio. Quia grece scola uocatur.
locus in quo adolescentes litteralibꝰ studiis o¬
ꝑã dare. et ad audiendos magistros uocare so¬
lent. Unde scola uocatio interpretat᷑. Deniq ĩ
psalmo ubi canimꝰ uacate et uidece qͣ̃m ego
sum ds̃. ꝓ eo qd̾ nos dicimꝰ uacate in greo ha-¬
bet scholasate. Scholastici sũt eruditi: discho¬
li indocti et agrestes. S utrisq uult obedire
subditos. explicans aꝑtiꝰ quomodo nos supͣ
om̃i humane creaturȩ iusserit ẽẽ subiectos.
Alia editio ꝓ discolis. difficilibꝰ habet: et sc̃s
antistes fulgentiꝰ in opusculis suis sic ponit.
seruientes cũ timore nõ tantũ bonis ⁊ mode¬
stis: s etiã difficilioribꝰ. S si benefacientes

Expanded text:
colis, etc. Dyscolis, indisciplinatis dicit, nomine duccolis, etc. Dyscolis, indisciplinatis dicit, nomine ducto a Graeco eloquio. Quia Graece schola vocatur locus in quo adolescentes litteralibus studiis operam dare, et audiendis magistris vacare solent; unde schola vacatio interpretatur. Denique in psalmo ubi canimus: Vacate, et videte quoniam ego sum Deus , pro eo quod nos dicimus vacate, in Graeco habetur scholaste. Scholastici sunt ergo eruditi; dyscoli, indocti et agrestes; sed utrisque vult obedire subditos, explicans apertius quomodo nos supra omni humanae creaturae jusserit esse subjectos. Alia editio pro dyscolis difficiles habet, et sanctus antistes Fulgentius in opusculis suis sic ponit: Servientes cum timore non tantum bonis, sed etiam difficilioribus. Sed si bene faciente
Abbreviated transcription (Latin):
quinimmno si peccamꝰ. mox libertate ꝑ¬
dita. serui efficim᷑ peccati. Et quisquis se
tius peccet: talis suã lib̾tatẽ in uelam̃ maliciȩ
mutat. Uult aut̃ nos beatꝰ petrꝰ liberos ẽẽ a
seruitio culparũ: ut serui creatoris nr̃i boni
et fideles ꝑmanere possimꝰ. Unde subsequẽt
adiungit. Sed sic̃ serui dĩ. Om̃s honorate: fr̃¬
nitatẽ diligite. Dm̃ timete: regẽ honorifica¬
te. Monet gͦ cõgruũ cunctis impendere hono¬
rẽ: et iuxta imꝑiũ dm̃. cesari que cesariᷤᷤs̃:
et deo redde que dĩ sũt. Et bñe int̾ alia fr̃¬
nitatẽ diligere iubet lib̾os: ut eos quoq qͥ
sibi tẽporali cõditione subiecti sũt. fr̃s sibi eẽ
in xp̃o factos recolãt: una cũ ipsis patrẽ ĩ¬
uocantes eũ qͥ sine acceptiõe ꝑsonarũ iudi-¬
cat. Serui subditi estote in om̃i timore dñis
ur̃is. Nõ tantũ bonis et modestis: s etiã dis¬

Expanded text:
quinimo si peccamus mox libertate pquinimo si peccamus mox libertate perdita servi efficimur peccati; et quisque se tius peccet, talis suam libertatem in velamen malitiae mutat. Vult enim nos beatus Petrus liberos esse a servitio culparum, ut servi creatoris nostri boni et fideles permanere possimus: unde subsequenter adjungit: Sed sicut servi Dei omnes honorate, fraternitatem diligite, Deum timete, regem glorificate. Monet ergo congruum cunctis impendere honorem et juxta imperium Domini Caesari quae Caesaris sunt, et Deo reddere quae Dei sunt . Et bene inter alia fraternitatem diligere jubet liberos, ut eos quoque qui sibi temporali conditione subjecti sunt, fratres sibi esse in Christo factos recolant, una cum ipsis Patrem invocantes eum qui sine acceptione personarum judicat. Servi, subditi estote in omni timore dominis vestris, non tantum bonis et modestis, sed etiam dys
Abbreviated transcription (Latin):
ciȩ : lib̾tatẽ. Quasi liberi bona faciunt:
qui quo maiore ap̃d hoĩes lib̾tate utunt᷑:
eo arciꝰ immno liberiꝰ diuino famulatui
subiungant᷑. S et illi quasi liberi bene-¬
faciunt: qui exemplo ioseph patriarchȩ.
tam et si seruitio deprimunt᷑ hominum:
serui ẽẽ uitioꝵ nullatenꝰ cõpellunt᷑. at
uͦ lib̾tatẽ suã in uelam̃ maliciȩ uertũt:
qui quominꝰ humam famulatꝰ uigo co¬
hibentur. eo latiꝰ peccatoꝵ dominio mã¬
cipant᷑: et cũ uttiis impiine seruiũt. li¬
bertatẽ uocant: noie hoc p̃texunt cul¬
pam. Potest aut̃ uixeta illud apłi pauli
generalit̾ accipi. uos in lib̾tatẽ uocati estiᷤ
fr̃s. tantũ ne lib̾tatẽ in occasionẽ carmꝰ
detis. Liberi enĩ recte uocamur : qr per
baptisma a peccatoꝵ nexibꝰ absoluti. qr
a demonica seruitute redẽpti. quia filii
dĩ effecti. nõ tam̃ dono lib̾tatis potioreo
peccandi facultatẽ uel licentiã accepimꝰ:

Expanded text:
tiae libertatem. Quasi liberi bona faciunt, tiae libertatem. Quasi liberi bona faciunt, qui quo majore apud homines libertate utuntur, eo arctius, imo liberius divino famulatui subjungantur. Sed et illi quasi liberi benefaciunt, qui exemplo Joseph patriarchae, tametsi servitio deprimuntur hominum, servi esse vitiorum nulla arte compelluntur. At vero libertatem suam in velamen malitiae vertunt, qui quo minus humani famulatus jugo cohibentur, eo latius peccatorum dominio mancipantur, et cum vitiis impune serviunt, libertatem vocant, nomine hoc pam. Potest autem juxta illud apostoli Pauli generaliter accipi. Vos in libertatem vocati estis, fratres; tantum ne libertatem in occasionem carnis detis. Liberi enim recte vocamur quia per baptisma a peccatorum sumus nexibus absoluti, quia a daemonica servitute redempti, quia filii Dei effecti. Non tamen dono libertatis potiorem peccandi facultatem vel licentiam accipimus;
Abbreviated transcription (Latin):
erceat. bene agentes remuneret : qui ȩti¬
am si iniuste agit. si bonos dãpnat. in¬
chilominꝰ ad laudẽ eoꝵ ꝑtinere que fac̃.
si pacient̃ eiꝰ imꝓpbitatẽ tolerant: et sapi¬
enter eiꝰ stultieiȩ resistũt. Ilis inquit nõ¬
timere potestatẽ: Bonũ fac: et habebis
laudẽ ex illa. Nõ dicit ab illa. sed ex illa:
qr et si potestas te mundana nõ laudat.
mnio si eciã ꝑsequitur. si occidit gladio
ut paulũ. si erucifigit ut petrũ. habebiᷤ
ex illa laudẽ: dũ ex eo qd̾ ille malefacit in
te iustũ et innoxiũ. tuȩ uirtutis pacien¬
tiȩ coronã laudis meretur. Nam ⁊ hoc
intendisse beatũ petrũ in hac sententia
uerba sequentia docent. quib dicitur.
Quia sic ẽ uoluntas dĩ. ut benefacienteᷤ¬
quã duces a rege dic̃ missos: dũ ignorã¬
tia ducũ imprudentiũ. bomi ad laudem
suã ꝑpetuã bene se agendo utũtꝰ. Iuasi
liberi.⁊ nõ quasi uelam̃ habentes mali-¬

Expanded text:
erceat, et bene agentes remuneret. Qui etierceat, et bene agentes remuneret. Qui etiam si injuste agit, si bonos damnat, nihilominus ad laudem eorum pertinet quae facit, si patienter ejus improbitatem tolerant, et sapienter ejus stultitiae resistunt. Unde et timere potestatem, bonum fac et habebis laudem ex illa. Non dicit ab illa, sed ex illa, quia etsi potestas te mundana non laudat, imo si etiam persequitur, si occidit gladio ut Paulum, si crucifigit ut Petrum, habebis ex illa laudem, dum ex eo quod illa malefacit in te justum et innoxium, tuae virtutis patientia coronam laudis meretur. Nam et hoc intendisse beatum Petrum in hac sententia, verba sequentia docent, quibus dicitur: Quia sic est voluntas Dei, ut benefacienquam duces a rege dicit missos, dum ignorantia ducum imprudentium, boni ad laudem suam perpetuam bene se agendo utuntur. Quasi liberi, et non quasi velamen habentes mali
Abbreviated transcription (Latin):
potestati resistit. dĩ  ordinatioĩ resistit:
quã creaturã subsequent̃ exponit adiun¬
gens. Siue regi quasi p̃cellenti: siue du¬
cib tanquã ab eo missis. Id̾o regi tantũ
ac ducibus nõ aũ et dñis dicit: quia hoc ĩ
loco illos specialit̾ ut p̾fati sumꝰ instruit.
qui sunt dñi seruorũ: subsequent̃ uͦ ⁊ ser¬
uos quomodo dñis famulent᷑ ãmonet. do¬
cet gͦ fideles famulos uidelicet ȩterni re¬
gis. etiã mundi potestatibꝰ subdi : ne uł
in hoc fidĩ ⁊ religioĩ xp̃iane possit decħi.
qd̃ ꝑ eam humane cõditioĩs uira turbẽt᷑.
Nã ⁊ ita potest recte intelligi qd̾ dictũ ẽ
om̃i humane creaturȩ. ut significetur &.
fidelib et incredulis rerũ dm̃s. Ad um¬
dictã malefactorũ: laudẽ uero bonorũ.
Nõ qd̾ om̃s qr reges ⁊ duces sũt uel male¬
factores punire. uel laudare bonos noue¬
rint. s que ẽẽ debeat actio bom ducis sim¬
plicit᷑ narrat. hoc ẽ ut malefacientes co¬

Expanded text:
t. Quam creaturam subsequenter adjungens exponit: Sive regi, quasi praecellenti, sive ducibus, tanquam ab eo missis. Ideo regi tantum ac ducibus, non autem et dominis dicit, quia hoc in loco illos specialiter ut praefati sumus instruit, qui sunt domini servorum; subsequenter vero, et servos quomodo dominis famulentur admonet. Docet ergo fideles famulos videlicet aeterni regis etiam mundi potestatibus subdi, ne vel in hoc fidei et religioni Christianae possit detrahi, quod per eam humanae conditionis jura turbentur. Nam et ita potest recte intelligi quod dictum est, Omni humanae creaturae, ut significetur et fidelibus et incredulis rerum dominis. Ad vindictam malefactorum, laudem vero bonorum. Non quod omnes quidem reges aut duces vel malefactores punire vel laudare bonos noverint, sed quae esse debeat actio bopliciter narrat, hoc est, ut male facientes co
Abbreviated transcription (Latin):
qui peccata inquit nr̃a ipse ꝑtulit in cor¬
pore suo suꝑ lignũ. Eratis em̃ sic̃ oues erran¬
tes. Quomͦ et oues dicit errantes. cũ hii qui
m errore uitã ducũt. hȩdoꝵ potius qͣm ouũ
noĩe censeant᷑. nisi qr nouit dñs qui sũt eiꝰ.

Expanded text:
qui peccata, inquit, nostra ipse pertulit in corqui peccata, inquit, nostra ipse pertulit in corpore suo super lignum. Eratis enim sicut oves errantes. Quomodo et oves dicit, et errantes, cum hi qui in errore vitam ducunt haedorum potius quam ovium nomine censeantur, nisi quia novit Dominus qui su
Abbreviated transcription (Latin):
tera. Notandũ attentiꝰ quã sũme cõditionem
seruoꝵ glorificet: quos benefacientes ⁊ absq
culpa uapulantes a dñis crudelibꝰ ⁊ imꝓbiᷤᷤ.
imitatores eẽ dñce passiõĩs affirmat. audis
mortuus ẽ xp̃s: attende quod sequitur. Re¬
linquens uob̃̾ exemplũ. ut sequamim uesti¬
gia eiꝰ. exemplũ tribulationũ. nõ deliciarũ:
cõtumeliarũ. flagellorũ. doloꝵ. obꝓbriorũ.
spinarũ. crucis. uulnerũ. mortis. In psalmo
scriptũ ẽ. ꝓpt̃ uerba labioꝵ tuoꝵ ego custo¬
diui uias duras. Propt̃ quȩ uerba labioꝵ
dĩ. nisi quibꝰ ꝓmittit uitã ȩternã : Qui pec¬
cata nr̃a ipse ꝑtulit in corpore suo suo suꝑ¬
lignũ. Cũ supͣ ad seruos specialit̾ faceret ser¬
monẽ. nũc generalitatẽ ãmonet : ut ȩtiam
dm̃is in memoriã reuocet. quid ꝓ illis deus
dñs sustinuerit: inmo totã eccłiã instru¬
it. quid ꝓ eiꝰ liberatione suus auctor ꝑtule¬
rit. Nõ eni ait peccata ur̃a. s etiã se addito

Expanded text:
tc. Notandum attentius quam summe conditionem servorum glorificet, quos benefacientes et absque culpa, vapulantes a dominis crudelibus et improbis, imitatores esse dominicae passionis affirmat. Audis mortuus est, attende quod sequitur: Relinquens vobis exemplum ut sequamini vestigia ejus. Exemplum tribulationum non deliciarum, contumeliarum, flagellorum, dolorum, opprobriorum, spinarum, crucis, vulnerum, mortis. In psalmo scriptum est: Propter verba labiorum tuorum ego custodivi vias duras . Propter quae verba labiorum Dei, nisi quibus promittit vitam aeternam? Qui peccata nostra ipse pertulit, lignum, etc. Cum supra ad servos specialiter faceret sermonem, nunc generaliter admonet, ut etiam domini sui memoriam revocet, quid pro illis Deus Dominus sustinuerit. Imo totam Ecclesiam instruat, quid pro ejus liberatione suus auctor pertulerit. Non enim ait: peccata vestra, sed etiam se addito,
Abbreviated transcription (Latin):
doeuerunt. Alii autẽ cedebant ramos de
arboribus: ⁊ sternebant mina. Isti em̾
alii apłi sunt ⁊ doctores. isti de singłis ꝓpħa¬
rum libris quasi de quibꝰdam arboribus ra-¬
mos cedunt. senteneias erponunt. & mã
parant. ⁊ sternunt ꝑ quam xp̃i anmalia
incedere debeant. R bene isti ramos de ar-¬
boribus cedere dicuntur : qui non suam
s aliorũ fidem ⁊ doctrinã exponunt ⁊ p̾di¬
cant. Turbe autẽ que p̾cedebant ⁊ que se

Expanded text:
docuerunt. Alii autem caedebant ramos de arboribus, et sternebant in via. Isti enim alii, apostoli sunt et doctores, isti de singulis prophetarum libris, quasi de quibusdam arboribus, ramos caedunt, sententias exponunt, et viam parant et sternunt, per quam Christi animalia incedere debeant. Et bene isti ramos de arboribus caedere dicuntur, quia non suam sed aliorum fidem et doctrinam exponunt et praedicant. Turb
Abbreviated transcription (Latin):
autem iħs tetigit occłos eorum.⁊ confestim
inderunt ⁊ secuti sunt eum. seci qui dem
erant. s tacti lumine lumen recipuint:
uident. secuntur iħm. Qui enim sequitur
eum non ambulat in tenebris : s habebit
lumen uite. Ilemo uero eum sequitur: nͥ
ab eo tactus ⁊ illuminatus. Lax.¬

Expanded text:
autem Jesus tetigit oculos eorum; et confestim autem Jesus tetigit oculos eorum; et confestim viderunt, et secuti sunt eum. Caeci quidem erant, sed tacti lumine, lumen recipiunt, vident, sequuntur Jesum: qui enim sequitur eum, non ambulat in tenebris, sed habebit lumen vitae; nemo vero eum sequitur, nisi ab eo tactus et illuminatus. LX
Abbreviated transcription (Latin):
erereitus intelligitur : qui nos ad dm̃ clamã¬
tes ⁊ miscdiam postulantes. semꝑ impedire
conantur. Imitemur gͥ istos cecos: non enim
sunt isti de illis quos qui sequitur in foueã
cadit. Non uincamur a turba: clamemus.
instemus. oremus ut ⁊ nos a dño illumine¬
mur. Dicamus eum ps almista. Illumina
occłos meos neum quam ob¬
dor¬
miam in morte ne quando dicat iinncus¬
meus p̾ualin aduersus eum.  stetit iħs
⁊ uocauit eos ⁊ ait. Quid uultis ut faciam
uob : dicunt illi. Dñe ut aꝑiantur occłi tiri.
Ecce quantum oratio potest. Ecce quantũ
ualet clamor mentis. Turbam unncit. xp̃m
sistit: clamore tenetur qui fortitudine te¬
neri non posset. Stat iħs : uocat ⁊ expectat
eos. in terrogat quid uelint : nchil nisi lu¬
men requirunt. Cum lumine locuntur:
lumen querunt. ut lumen uideant. Nichil
melius querere poterant. Beati enim mun¬
do corde: qm̃ ipsi deum uidebunt. Misertꝰ

Expanded text:
exercitus intelligitur, qui nos ad Deum clamanexercitus intelligitur, qui nos ad Deum clamantes, et misericordiam postulantes, semper impedire conantur. Imitemur igitur istos caecos: non enim sunt isti de illis, quos qui sequitur, in foveam cadit. Non vincamur a turba, clamemus, instemus, oremus, ut et nos a Domino illuminemur. Dicamus cum Psalmista: « Illumina oculos meos, ne unquam obdormiam in morte; ne quando dicat istetit Jesus, et vocavit eos, et ait: Quid vultis ut faciam vobis? Dicunt illi: Domine, ut aperiantur oculi nostri. Ecce quantum oratio potest; ecce quantum valet clamor mentis, turbam vincit, Christum sistit, clamore tenetur, qui fortitudine teneri non posset. Stat Jesus, vocat et exspectat eos, interrogat quid velint, nihil nisi lumen requirunt. Cum lumine loquuntur, lumen quaerunt, ut lumen videant. Nihil melius quaerere poterant « Beati enim mundo corde, quoniam ipsi Deum videbunt . » Misertus
Abbreviated transcription (Latin):
meodem statu ꝑmaneat. Quod enim ait egre¬
dientibus illis ab iherico: tale ẽ. ac si diceret.
transeuntibus illis ꝑfines iherico. Unde ⁊
lucas ait. Factum ẽ. autẽ dum appropinqͣret
iherico. Sedent autem illi secus inam: qui iã
⁊ crede ⁊ currere parati sunt. Que sit autẽ
ista ina.⁊ quis iste cursus: intelligis. Hi̾e au̾
longe sunt : qui xp̃i aduentum ⁊ transitum
non sentiunt. E illi quidẽ altius clamant: qͥ
attentuus orant. Clamor iste non oris s cordis
ẽ. S quid clamant: Miserere nr̃i dñe fili da.
ut ⁊ nos tuas miscđias. in eternũ cantemus
simul cum dd̃. Turba autem merepabat eos
ut tacerent. At illi magis clamabant dicen¬
tes. Dñe miserere nr̃i fili da. Si enim ceci
tacuissent. ⁊ turbe inerepanti eredulissent:
ad huc illuminati non fuissent. Mala turba
que atali clamore hominem erturbat. Hec
enim turba ueiorum ⁊ malignorum sp̃uu̾

Expanded text:
in eodem statu permaneat. Quod enim ait, egrein eodem statu permaneat. Quod enim ait, egredientibus illis ab Jericho, tale est ac si diceret, transeuntibus illis per fines Jericho: unde et Lucas ait: « Factum est autem dum appropinquaret Jericho . » Sedent autem illi secus viam, qui jam et credere et currere parati sunt; quae sit autem ista via, et quis iste cursus, intelligis; hinc autem longe sunt qui Christi adventum et transitum non sentiunt. Et illi quidem altius clamant, qui attentius orant: clamor iste, non oris sed cordis est. Sed quid clamant? Domine, miserere nostri, fili David: ut et nos tuas misericordias in aeternum cantemus simul cum David. Turba autem increpabat eos ut tacerent: at illi magis clamabant dicentes: Domine, miserere nostri, fili David. Si enim caeci tacuissent, et turbae increpanti credidissent, adhuc illuminati non fuissent. Mala turba, quae a tali clamore hominem exturbat: haec enim turba, vitiorum et malignorum spirituum
Abbreviated transcription (Latin):
ceci sedentes secus iam : audierunt quia
iħs transiret. E clamauerunt dicentes. Dñe
miserere nr̃i fili dd̃. Inuenitur enim quibꝰ¬
dam in locis beatus matħs euangłista non
tantum narrationi quantum significatioĩ
oꝑam dare. Unde ⁊ duoscecos fuisse dicit:
quos alii euangłiste unum tantum fuisse
narrant. Marcus quoq dicit hunc cecum
tim ei filium fuisse. Similiter au̾ ⁊ infinibꝰ
gerasenorum duos homines alegione de
porcos misisse dicit : eum alii unum tanti
sedisse : cum alii pullum solumm᷑ ad eum
ad ductum fuisse dicant. Unde manifestũ
est. eum non tantum ad tende ad rem ipsã:
quantum ad rei significatũ. Iste enim cecꝰ
⁊ unus ẽ. in se : ⁊ duo sunt in signifieaciõe.
In significatione quidẽ : quia duos ppłos
ide iuideos ⁊ gentiles significat. hos enim
illuminauit dñis quando appropinqͣuit
iherico. id ẽ. quando nostre carnis muta¬
bilitatem suscepit. Iherico namq interp̾tat᷑
luna : que in tantum mutabilis ẽ. ut numꝗͣ

Expanded text:
s secus viam, audierunt quia Jesus transiret et clamaverunt dicentes: Domine, miserere nostri, fili David. Invenitur enim quibusdam in locis beatus Matthaeus evangelista non tantum narrationi quantum significationi operam dare: unde et duos caecos fuisse dicit, quos alii evangelistae unum fuisse narrant. Marcus quoque dicit hunc caecum, Timaei filium fuisse. Similiter autem et in finibus Gerasenorum duos homines a legione daporcos misisse dicit, cum alii unum tantumsedisse, cum alii pullum solummodo ad eum adductum fuisse dicant. Unde manifestum est eum non tantum attendere ad rem ipsam, quantum ad rei significatum. Iste enim caecus, et unus est in se, et duo sunt in significatione: in significatione quidem, quia duos populos, id est Judaeos et Gentiles significat. Hos enim illuminavit Dominus quando appropinquavit Jericho, id est quando nostrae carnis mutabilitatem suscepit; Jericho namque interpretatur luna, quae in tantum mutabilis est, ut nunquam
Abbreviated transcription (Latin):
tes ⁊ sequentes : utriusq testamenti ppłi siit.
ficat osanna filio dauid: nisi głia. laus ⁊
honor filio dauid: siue etiam salus sit nob̾
afilio dauid. Quamuis enim hec uor certã
significationem non habeat : laudem tam̃
potnis significare uidetur que in hore treiꝰ
ppłi ad xp̃i laudẽ ⁊ głiam ꝑsonabat.

Expanded text:
tes et sequentes, utriusque Testamenti populi sunt: ficat Hosanna filio David, nisi gloria, laus et honor filio David, sive etiam, salus sit nobis a filio David? Quamvis enim haec vox certam significationem non habeat, laudem tamen potius significare videtur, quae in ore totius populi ad Christi laudem et gloriam personabat.
Abbreviated transcription (Latin):
de suꝑ sedere fecerunt. Si enim ut suꝑuis
dictum est. isti duo discipłi duo testamenta
intelliguntur. que erunt eorum uestim̃ta
nisi singule sapientie. quibus ornantur
ens uestiaris.⁊ hac doetrina ⁊ fide orne¬
ris. His enim uestibus indintur anima:
his ornatur ⁊ decoratur. Nuda enim ⁊
pauꝑcła ẽ : que his induta ⁊ hornata nõ
ẽ. Plurima au̾ turba. strauerunt uesti¬
menta sua in uia. Testamenta quidem
duo sunt: testamentorum uero libri plu¬
res sunt. Plurima gͥ turba. id est om̃is
patriarcharum ⁊ ꝓpħarum multitudo.
uestimenta sua inuia strauerunt. mam

Expanded text:
desuper sedere fecerunt. Si enim, ut superius desuper sedere fecerunt. Si enim, ut superius dictum est, duo isti discipuli duo testamenta intelliguntur, quae erunt eorum vestimenta, nisi singulae sententiae quibus ornantur tiis vestiaris, et hac doctrina et fide orneris: his enim vestibus induitur anima, his ornatur et decoratur: nuda enim et paupercula est, quae his induta et ornata non est. Plurima autem turba straverunt vestimenta sua in via. Testamenta quidem duo sunt. Testamentorum vero libri plures sunt: plurima igitur turba, id est omnis patriarcharum et prophetarum multitudo vestimenta sua in via strave
Abbreviated transcription (Latin):
um dñs. Unde ⁊ sine ad iectione diritur
dñs. In eo enim ꝙ̃ dñs dieitur. ⁊ non ad
iubet : hoc autem factũ ẽ ut ad implere¬
filie sion. Ecce rer tuus uenit tibi man¬
suetus sedens suꝑ asinam ⁊ pullum filiũ
sub uigalis. Ex posint euangłista eur dñs
omia hec facere uoluerit : ne forte incon¬
ueniens ⁊ indecens. hoc aliemi ẽẽ uidet᷑.
ut in illo tam paruo itineris spatio. quasi
fatigatus suꝑ asinum dñs sederet. Alii em̾
rant : matheus uero suo more non rem
ipsam s significationem sequens simul
eum ꝓpħa. eum suꝑ utrumq sedisse diẽ.
sorporaliter enim suꝑ pullum : spũa liter
autem suꝑ utrumq dñs sedit. Qui enim
intelligit quid uterq significet : in telligit
etiam quomodo inutroq dñs sedeat. Ai̾a
enim iusti sedes ẽ. sapientie. Funtes autẽ
discipłi : fecerunt sicut p̾ceꝑat illis iłis
& ad ducrerunt asinam ⁊ pullum. ⁊ impo¬
suerunt suꝑ eos uestimenta sua : ⁊ eum

Expanded text:
us. 99 Unde et sine adjectione dicitur inus: in eo enim quod Dominus dicitur et non addjubet. Hoc autem factum est ut adimplerefiliae Sion: Ecce rex tuus venit tibi mansuetus, sedens super asinam et pullum filium subjugalis. Exposuit evangelista cur Dominus omnia haec facere voluerit, ne forte inconveniens et indecens hoc alicui esse videretur, ut, in illo tam parvo itineris spatio, quasi fatigatus super asinum Dominus sederet. Alii enimrant. Matthaeus autem suo more, non rem ipsam, sed significationem sequens, simul cum propheta eum super utrumque sedisse dicit: corporaliter enim super pullum, spiritualiter autem super utrumque Dominus sedit. Qui enim intelligit quid uterque significet, intelligit etiam quomodo in utroque Dominus sedeat: anima enim justi sedes est sapientiae. Euntes autem discipuli fecerunt sicut praecepit  adduxerunt asinam et pullum; et imposuerunt super eos vestimenta sua; et eum
Abbreviated transcription (Latin):
dicens eis. Ite in castellum quod contra
uos ẽ: ⁊ statim inuemetis asinam aliga¬
tam.⁊ pullum cum ea. Soluite ⁊ ad duci¬
te michi. Duos discipłos suos ante se dn̾s
mittit : ꝑ quos duo testamenta intelligimꝰ.
hos enim discipłos ipse docut. hec duo testa¬
menta ipse edidit : om̃isq sapientiae ⁊ sei¬
entie plentudine repleuit ea. Sapientes
sunt isti discipłi.⁊ a sapientissimo magistro.
instructi : sine quorũ doetrina nemo sapi¬
ens inuenitur. Hos ante se dñs mandat.
isti pullum. ⁊ asmum soluunt: eosq solutos
ad eum ducunt. S quid ꝑ asmam nisi sina¬
goga. Quid ꝑpullum nisi gentilis pꝰpłs de
signatur. Illa enim aꝓpħis domita ⁊ legis
pon de honerata erat: hic autẽ lascunis
erat ⁊ indomitus. suꝑ quẽ nullus umꝗͣ
hominum sederat. Uterq au̾ ligatus erat.
uterq solutione indigebat. Non poterant
solui ab uno : soluuntur autem aduobus.
Nemo enim nisi utrusq testamenti manibꝰ
soluitur : nemo nisi utriusq testamenti fi¬

Expanded text:
um quod contra vos est, et statim invenietis asinam alligatam, et pullum cum ea; solvite, et adducite mihi. Duos discipulos suos ante se Dominus mittit, per quos duo testamenta intelligimus. Hos enim discipulos ipse docuit: haec duo testamenta ipse edidit: omnisque sapientiae et scientiae plenitudine ea replevit. Sapientes sunt isti discipuli, et a sapientissimo magistro instructi, sine quorum doctrina nemo sapiens invenitur. Hos ante se Dominus mandat: isti pullum et asinam solvunt, eosque solutos ad eum ducunt. Sed quid per asinam, nisi Synagoga? quid per pullum, nisi gentilis populus figuratur? Illa enim a prophetis domita, et legis pondere onerata erat; hic autem lascivus erat et indomitus, supra quem nullus unquam hominum sederat. Uterque autem ligatus erat, uterque solutione indigebat. Non poterant solvi ab uno, solvuntur autem a duobus: nemo enim nisi utriusque Testamenti manibus solvitur; nemo nisi utriusque Testamenti fi
Abbreviated transcription (Latin):
macedones id ẽ greci. Grecia enim a
sa nomina sortita ẽ. Uocat᷑ em̃ macedo¬
Philippenses postꝗͣ. acceꝑũt uerbũ p̃dicatio¬
nis ab apło. firmissimi in fide fuerũt: nec re-¬
ceꝑũt falsos apłos

Expanded text:
Macedones, id est Graeci. Graecia enim a sa nomina sortita est. Vocatur enim MacedoHi Philippenses postquam acceperunt verbum praedicationis ab Apostolo, fortes in fide fuerunt nec receperunt falsos apos
Abbreviated transcription (Latin):
Uel abscondita tenebrarum oꝑa dicit. que
cogitationes. siue consilia cordium: Scđm q̃d
beatus augustins dicit: singulis electis ma¬
infestabit oꝑa et cogitationes om̃ium elec¬
torum. Nec erit quod suis quisq aꝑiat ami¬
cis ⁊ abscondat alienis: ubi nullus erit ali¬
enus. Similiter credendum est om̃ia oꝑa
et consilia reꝓborum patere ad contumeli¬
am et uerecundiam illoꝵ. Nam mͦ quam¬
diu nõ uides cor meum ⁊ nõ iudeo cor tuũ:
nox est. Non enim scimis mortales corda
mortalium. Lux autẽ ꝑ quam manifesta¬
buntur ista onna: ipse deus est qui ẽ uera
lux. Ui deamus quid sub iungit apostolus.
hominum ᷤͤᷤrit s unicuiq bona ꝵ ᷑ ⁊ consilia
seu cogitationes habenti. qm̃ tunc lauda¬
bitur iustus audiens a dño. xuge serue bo¬
ne et fidelis: intra ingaudium dm̃ tui. Et
uenite benedicti patris mei: ꝑcipite reg¬
num uobis p̃paratum. Uituꝑabitur quoq

Expanded text:
vel abscondita opera tenebrarum dicit quae vel abscondita opera tenebrarum dicit quae cogitationes, sive consilia cordium? Secundum quod beatus Augustinus dicit, singulis electis manifestabit opera et cogitationes omnium electorum: nec erit quod suis non aperiat amicis, et abscondat alienis, ubi nullus erit alienus. Similiter credendum est omnia opera et consilia reproborum patere ad contumeliam et verecundiam illorum: nam modo quandiu non vides cor meum et non video cor tuum, nox est. Non enim scimus mortales corda mortalium; lux autem per quam manifestabuntur ista omnia ipse Deus est, qui est vera lux: videamus quid subjungat Apostolus, hominum laus erit, sed unicuique bona opera, et consilia, seu cogitationes habenti, quoniam tunc laudabitur justus audiens a Domino: Euge, serve bone et fidelis, intra in gaudium Domini tui , et: Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum vobis paratum . Vituperabitur quoque
Abbreviated transcription (Latin):
ieuinare. nõ est nr̃m iudicare quia pos¬
sunt ⁊ bono animo et malo fieri sicut et
de cogitationibꝰ &e de his que in occulto fũt.
Iue licet dicantur. nõ tam̃ ꝑ approbationẽ
patent : sed debemus dño iuditium reser¬
uare. Quia si quis in ilt de his iudicare
que uicerta habentur : om̃i potenti deo qͣn¬
tum inest conatur auferre. Plerumq¬
autẽnos ne ꝑnit sa pinione fallamur.
eti. fur nõ possumiis hominum indagare
hodio habeamis impudicitiam. et pudici¬
ciam diligamus. amen p̃sumtiue senten¬
ciam nõ ꝓferaus. neque aliorum crimi¬
num narratores sumis. Et .i. illum uel
illum in iustum esse iustum u̾e nescimꝰ.
amennis iusticiam. in iusticiam detestando:
nõ tamen iuditium ꝓferendo. quo ad usq ue¬
mat dñs ad iuditium. Qui ⁊ illuminabit .i.
manifestabit. denudabit. atq reuelabit abs¬
condita tenebrarum. scilic opera tenebrarũ.
que ad tenebras ꝑ petuas ducunt hominẽ.

Expanded text:
jejunare, non est nostrum judicare: quia posjejunare, non est nostrum judicare: quia possunt et bono animo et malo fieri: sicut et de cogitationibus et de his quae in occulto fiunt, quae, licet dicantur, non tamen per approbationem patent, sed debemus Domini judicio reservare, quia si quis de his judicat quae incerta habentur, omnipotenti Deo, quantum in se est, conatur auferre juautem ad nos, ne perniciosa opinione fallamur: ut quia non possumus hominum indagare odio habeamus impudicitiam, et pudicitiam diligamus: tamen praesumptuose sententiam non proferamus, neque aliorum criminum narratores simus. Et si illum vel illum injustum esse justumve nescimus, amemus justitiam injustitiam detestando, non tamen judicium proferendo quoadusque veniat Dominus ad judicium: qui et illuminabit, id est manifestabit, denudabit, revelabit abscondita, subaudis opera, tenebrarum quae ad tenebras perpetuas ducunt hominem,
Abbreviated transcription (Latin):
care: plus homo utiq de se ipso. s deus
plus de homine quam homo de se. Tanta
ꝓfunditas est in homine. ut lateat plerũq
apsum homimẽ in quo est. ue ꝓfimditas in¬
firmitatis latebat in petro. quando quid intꝰ
ni se agerenir nesciebat. et se cum año uel
illi xp̃s p̾nunciabat : quod ipse in se ignora
te ante tempus udicare quo ad usq uenmiat
dñs add iudicium. De aꝑtis rebus que cognosci
possunt quo ammo fiant. ꝑmittitur nob̾ iu¬
dicare. Uerbi gratia. Sicut homi cidium est.
ad hulterium. publica forncatio. et cȩtã talia.
Cuiꝰ auctorẽ criminis nõ aliter ꝑ mittitur
nobis dampnare scđm auctoritatem canonũ¬
et scõꝵ patrum : nisi aut confessus aut ȩtrã¬
con inictus sit testibus. De his uero dequibꝰ¬
est dubium et in certum quo animo fiant
sicut est de abstinentia et ienimo. quando
pleriq hoĩum dicunt se nõ posse abstine¬
re aumo et carnibus. et quod nõ possunt

Expanded text:
care, plus homo utique de seipso: sed Deus care, plus homo utique de seipso: sed Deus plus de homine, quam de se homo. Tanta profunditas est in homine, ut lateat plerumque ipsum hominem in quo est, quanta profunditas infirmitatis latebat in Petro, quando quid intus in se ageretur nesciebat, et se cum Domino, villi Christus praenuntiabat quod ipse in se ignorabte ante tempus judicare, quoadusque veniat Dominus ad judicium. De apertis rebus quae cognosci possunt quo animo fiant, permittitur nobis judicare, verbi gratia: sicut est homicidium, adulterium publicum, fornicatio et caetera talia. Cujus auctorem criminis non aliter permittitur nobis damnare, secundum auctoritatem sanctorum Patrum, nisi aut confessus, aut convictus fuerit testibus. De his vero de quibus dubium et incertum est quo animo fiant: sicut est de abstinentia et jejunio, quando plerique hominum dicunt se non posse abstinere a vino et carnibus, et quod non possint
Abbreviated transcription (Latin):
nistificatum me credo esse. ꝑ hoc apud dm̃.
quia nescio utrum ei placeant que ago. aut
qualiter ea accipiat qui melius cognoseit.
quid sit in me quam ego. qm̃ et si inmaxci¬
mis oꝑibus peccatorum nõ deliqui. saltem
ego me ipsum cognosco quam uos qui me
diuidicatis et de trabitis: ⁊ melius deus qͣm
ego. Unde sequitur. Iui autẽ iudicat me:
añs est. Non ideo bona est conscientia mea
quia laudat me aliquis. neque ideo mala si
quod nõ indetis : Ille debet alium rep̃hen¬
dere. qui aliquid reprehensibile ieo in¬
det quod enis occulos offendit. Uos autẽ
nolite me iudicare et detrahere quasi se¬
ductorem ⁊ rusticanum aliudq oftentantẽ
exterius. et aliud oꝑantem interius. quia
dns iudicat me .i. discernit et ꝓbat cau¬
sam meam et considerat actus meos. qͥ
nouit nõ solum de operibus sed etiam de
cogitatiomibus iudicare. Quantum cumq¬
et enim possunt ħ omines de alio iudi¬

Expanded text:
justificatum esse credo per hoc apud Deum, justificatum esse credo per hoc apud Deum, quia nescio utrum placeant ei quae ago, aut qualiter ea accipiat, qui melius cognoscit quid sit in me quam ego, quoniam et si in maximis operibus peccatorum non deliqui, saltem ego memetipsum cognosco quam vos qui me dijudicatis et detrahitis, et melius Deus quam ego. Unde et sequitur: Qui autem judicat me, Dominus est. Non ideo bona est conscientia mea, quia laudat me aliquis; neque ideo mala, siquod non videtis? Ille debet alium reprehendere, qui aliquid reprehensibile in eo videt, quod ejus oculos offendit. Vos autem, nolite me judicare et detrahere quasi seductorem et rusticum, aliudque ostentantem exterius, et aliud operantem interius, quia Dominus judicat me, id est, discernit et probat causam meam et considerat actus meos, qui novit non solum de operibus, sed etiam de cogitationibus judicare. Quantum enim possunt homines de alio judi
Abbreviated transcription (Latin):
humanas leges uel laudes diei comparat
quia illi habentur et uidentur clari &
iocunda qui in iłł edocti sunt. ⁊ qui ab
hom̃ibus extolluntur. S neque me ipsum
iudico .i. neq ego me ipsum rephendo
in aliquo contra leiges diumas aut huma¬
nas eigisse: quia nulli uitio sub iaceo. Quare.
Nichil enim michi sub aud̃ mali conscuis
sum id est nullius criminis malum iie
recognosco. postquam ꝑ gr̃am xp̃i excpi¬
atus sum ab omnibus peccatis originalib
et actualibus. Et est sensus. Si ego me
examinare quo animo et intentione facio.
felix conscientia que ita de se secure auidet
loqui. Et ne udeatur apostolus p̾sumtiue
ac suꝑbe talia fateri : sub tunxeit. sed nõ in ħ
uistificatus sum scilicet apud me uel apud
dm. Ac si diceret aliis uerbis. Licet ego in
me nichil mali nichilq rep̃hensionis dig¬
num inueniam. ⁊ quidam detrahant michi¬
m iuste. quidam extollant me suis fauoribꝰ.
tamen nõ ideo iustificatus sum apud me. neq

Expanded text:
Humanas leges vel laudes diei comparat, Humanas leges vel laudes diei comparat, quia illi habentur et videntur clari et jucundi qui in illis edocti sunt, et qui ab hominibus extolluntur. Sed neque me ipsum judico, id est, neque meipsum reprehendo in aliquo contra leges divinas aut humanas egisse, quia nulli vitio subjaceo. Quare: Nihil enim, subaudis mali, mihi conscius sum, id est, nullius criminis malum in me recognosco, postquam per gratiam Christi expiatus sum ab omnibus peccatis originalibus et actualibus. Et est sensus: si ego meiexaminare quo animo et intentione facio Felix conscientia quae ita secure de se audet loqui. Et ne videretur Apostolus praesumptive ac superbe talia fateri, subjunxit: sed non in hoc justificatus sum, subaudis apud me vel apud Deum, ac si diceret aliis verbis: Licet ego in me nihil mali nihilque reprehensione dignum inveniam, ut quidam mihi detrahant injuste, quidam extollant suis favoribus: tamen non ideo justificatus sum apud me, neque
Abbreviated transcription (Latin):
rustice p̃dicant et nõ scolastice. nõ est adeo
mirum. S quare paulus mitator illorum¬
sic rustice et nõ philosophice siue dialetice
ductor est. ut quia nõ potuit ꝑsequendo
xp̃ianos ꝑ dere. saltem seducendo sua pãi¬
catione falsa deciprat. fingens se socium eẽ
petri. alioꝵq apostolorum. Aliter enm p̃di¬
cat exteruis. atq aliter agit interius in
occulto. Sed apłs nõ curans de corum de¬
tractionibus et irrisionibus. sciens ꝓcerto
quia nichil nocent hoĩ aliena uerba quẽ
ꝓpria nõ maculat culpat. sub intulit in¬
quiens. Michi inquid ꝓ minimo est .i. ꝓ
nchilo duco. et nõ est michi cure si iuddi¬
cer.i. si detrahar et irridear auob uel
dampner qui legibus romanis debuera¬
manis legibus utuntur et humanis laudi¬
bus ⁊ fauoribus delectantur. loquentes et
p̃dicantes philosophice ut ab omnibus
laudentur: quia neque contrã diumas.
neque contra humanas aliquid ꝑ petro.

Expanded text:
rustice praedicabant, et non scholastice, non est adeo rustice praedicabant, et non scholastice, non est adeo mirum; quare autem Paulus, imitator illorum, rustice, et non philosophice, sive dialectice ductor est, ut qui ante non potuit persequendo Christianos perdere, saltem seducendo sua praedicatione falsa decipiat, fingens se socium esse Petri aliorumque apostolorum. Aliter enim praedicat exterius, atque aliter agit interius in occulto. Sed Apostolus, non curans de eorum detractionibus et irrisionibus, sciens pro certo quia nihil nocent homini aliena verba quem propria non maculat conscientia, subintulit, inquiens: Mihi, inquit, pro minimo est, id est, pro nihilo duco, et non est mihi cura si judicer, id est si detrahar et irridear a vobis, vel damner quia legibus divinis debueramanis legibus utuntur, et humanis laudibus et favoribus delectantur, loquentes et praedicantes philosophice, ut ab omnibus laudentur: quia neque contra leges divinas, neque contra humanas aliquid perpetro.
Abbreviated transcription (Latin):
p̃dicationi insistit : sed ut adeo p̃mium sui
laboris ꝑcipiat. Igitur si euangłium ꝑma
los nõ dispensaretur : nequaquã dñs diceret.
que dicunt bona facite. et que fatiunt ma¬
la nolite facere. Rursus si ꝑ bonos nõ dis¬
pensaretur. nequaquam apłs alibi diceret.
mitatores mei estote sicut et ego xp̃i.
Multi ergo dispensatores sunt. ꝑ quorum
ministerium ꝑ uenitur ad ęt̃nam salutem.
S queritur adeo inter dispensatores in
p̃senti. ut fidelis quis in uematur. indelicet
ut quod p̃dicat ore. oꝑibus eae ornet. Michi
autem ꝓminimo est ut auobis iuditer :
aut ab humano die. ꝑseudo apłi atq phi¬
losophi. et quidam corinthiorum seducti
ab ił: di iudicabant siue deridebant pau¬
lum apłm. eo quod nõ discreparet ap̃dica¬
tione petri aliorum q apłorum simplicit.
et iuste p̃dicans. dicentes. Si petrus. Andreas.
racobus. ⁊ iohannes. qui piscatores fuerunt

Expanded text:
praedicationi insistit, sed ut a Domino praemium sui praedicationi insistit, sed ut a Domino praemium sui laboris percipiat. Igitur si Evangelium per malos non dispensaretur, nequaquam Dominus diceret: Quae dicunt bona, facite: et quae faciunt mala, facere nolite . Rursus, si per bonos non dispensaretur nequaquam Apostolus alibi diceret: Imitatores mei estote, sicut et ego Christi . Multi ergo dispensatores sunt per quorum ministerium pervenitur ad aeternam salutem; sed quaeritur a Deo inter dispensatores in praesenti, ut fidelis quis inveniatur, videlicet, ut quod praedicat ore, operibus exornet. Mihi autem pro minimo est ut a vobis judicer, aut ab humano die. Pseudoapostoli atque philosophi et quidam Corinthiorum seducti ab illis, dijudicabant seu deridebant Paulum, eo quod non discreparet a praedicatione Petri aliorumque apostolorum, simpliciter et rustice praedicans, dicentes: Si Petrus, Andreas, Jacobus et Joannes, qui piscatores fuerunt,