comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
re positis nõ aliqd̃ unũ tem̾e atfimãs cũ p̃¬
in dicõ alt̾ius expõuis fortasse melioris ut ꝓmo
dło suo eligat auis ꝙ caꝑe possit ubi añ in¬
tellig̾e nõ potest scripture dei det honorẽ ͥtimo¬
rẽ. S cũ tã młtis exitib u̾ba scripture q̃ tracta¬
uimꝰ exponant᷑ cohibeant secãdẽ qui lr̃is un¬
flati scłarib ħ ita põita ut oĩa pia corda nutͥat
uelut impitũ acq impolitũ aliꝙͥ exagitant
sine penius interra reptantes ⁊ uolatu ranaꝵ.
auiũnidos irridentes ꝑ̃iculosius aut̃ errant qͥ¬
dã ĩ firmi frẽs quicũ istos impios decelestium
corporum mlis us dea̾b lib elem̃toꝵ mũdi hui
questionib subtilit̾ ⁊ copiose disserere audiunt
euanescũt ⁊ cos sͥ cũ suspirio ⁊ p̾ponentes ⁊ mag¬
dulcit᷑ haurire deb̾ent uix paciẽt᷑ ad tingũt. age¬
getis asꝑitate ab horrentes ⁊ spinar̃ florib ĩ hy¬
cepta uelłe spicas ⁊ tãdu u̾sare manib cõcritas¬

Expanded text:
re positis; non aliquid unum temere affirmans cum praejudicio alterius expositionis fortasse melioris, ut pro suo modulo eligat quisque quod capere possit: ubi autem intelligere non potest, Scripturae Dei det honorem, sibi timorem. Sed cum tam multis exitibus verba Scripturae quae tractavimus, exponantur, cohibeant se tandem qui litteris inflati saecularibus haec ita posita, ut omnia pia corda nutriant, velut imperitum atque impolitum aliquid exagitant; sine pennis in terra reptantes, et volatu ranarum avium nidos irridentes. Periculosius autem errant quidam infirmi fratres, qui cum istos impios de coelestium corporum numeris uel de quibuslibet elementorum mundi huius quaestionibus subtiliter et copiose disserere audiunt, euanescunt et eos sibi cum suspirio praeponentes et magdulciter haurire deberent uix patienter adtingunt, a segetis asperitate abhorrentes et spinarum floribus inhicepta uellere spicas et tamdiu uersari manibus contritas
Abbreviated transcription (Latin):
ut exmultis eas ꝑtib ĩ quib arita poss appa¬
rare nutaret. Qniͣ ꝙ᷑ i terra longe late q sb̃sidẽt
arida cxhis partib unde humor acced̾et. Nõ est
autẽ ĩ formis omnimoto mat̾ies nͥ ĩ nebulosa
species apparuerit. Et ideo q̃ri ad inc potest qñ
ceꝰ istas cõspicuas aquaꝵ terraꝵ q spccies quau¬
tates q creau̾it. In nullo .ni. sex dieꝵ ħ ĩ uenitur
dier̃ cõmemoracionẽ scriptũ est. ĩ pͥncipio fent deꝰ
celũ ⁊ t̾ram. ut int̾re uocabulo incelligamus
ĩa formata t̾renã sp̃em suꝑ fusis aquis. ista iam
inisibili sp̃e sui gen̾is declaratis ut meo ꝙ sequit᷑
scriptura dicẽs t̾ra ã erat inuisibił ⁊ ĩ ꝯposita et
tenebre erãt suꝑ ab yssũ. ⁊ sp̃c dei ferebat᷑ suꝑa

Expanded text:
ut ex multis eas partibus, in quibus arida posset adpaut ex multis eas partibus, in quibus arida posset adparere, nudaret? quamquam et terra longe lateque subsidens arida ex his partibus, unde umor abscederet. Non est autem informis omni modo materies, ubi etiam nebulosa species adparuerit. Et ideo quaeri adhuc potest, quando deus istas conspicuas aquarum terrarumque species qualitatesque creauerit; in nullo enim sex dierum hoc inuenitur.  In principio fecit Deus coelum et terram; ut in terrae vocabulo intelligamus jam formatam terrenam speciem superfusis aquis ista jam visibili specie sui generis declaratis: ut in eo quod sequitur Scriptura dicens, Terra autem erat invisibilis et incomposita, et tenebrae erant super abyssum:
Abbreviated transcription (Latin):
lle scilz que detracte sunt ut terra nudaretur
in quã partem congregate sunt. Si eñi erat
aliquid terre nudũ quo cõgregaret᷑ iam ap¬
barebat arita net totũ abissus occupabat. si
ã totũ tex̾ant qͥs erat locus quo colligerentur
ut tͥre ariditas appareret. Nũꝙͥ nani mattum
d̃gregate sunt sit̃ fit cũ aduentilandũ in area
mesus. Eͥta subrigit᷑ ⁊ cõgesta maggerem nu¬
dat locum quẽ diffusa contexat. Quis hoc dix̾it
cũ uideat usz qua campos maris cquabiliter fu¬
quida uelur montes erigunt᷑. secatis rursus
tempestatib ꝯplanant᷑ ⁊ siqua uttora nudant᷑
lacius. nõ potest dici nulla ẽẽ alia t̾rarũ spacia
quo accedat idꝙ alunde decedit unde in eñ locũ
ex quo retesł̾at. it̾m accedat. Cũ ã tota om̃io t̾ra
nudosa nata᷑ coopiret᷑ quo cederet. uͭ nudaret
aliquas partes. an forte rarior aqua uelut ne¬
bula t̾ras tegebat que cõgregõne spissata ẽ

Expanded text:
illae scilicet quae detillae scilicet quae detongregatae sunt? si enim erat aliquid nudum terrae, quo congregarentur, iam adparebat arida nec totum abyssus occupabat; si autem totum texerant, quis erat locus, quo colligerentur, ut terrae ariditas adpareret? numquidnam in altum congregatae sunt, sicut fit, cum ad uentilandum in area messis trita subrigitur et congesta in aggerem nudat locum, quem diffusa contexerat? quis hoc dixerit, cum uideat usquequaque campos maris aequaliter fuquidam uelut montes eriguntur, sedatis rursus tempestatibus conplanantur? et si qua litora nudantur latius, non potest dici nulla esse alia terrarum spatia, quo accedat id, quod aliunde decedit, unde in eum locum, ex quo recesserat, iterum accedat. cum autem tota omnino terra undosa natura cooperiretur, quo cederet, ut nudaret aliquas partes? an forte rarior aqua uelut nebula terras tegebat, quae congregatione spissata est,
Abbreviated transcription (Latin):
rĩ abdita lux irruꝑe ꝑoppõitã molẽ nõ sunt᷑
accepunt uocabulũ noctis s ille q̃ ĩ cã ꝑtem
terre succedunt unde remouet᷑ dies. Sic̃ nõ oĩs
lux dies appellat᷑. Nam ⁊ lune lux ẽ ⁊ syderum
iluc̾naꝵ. ⁊ corruscacionũ ⁊ quaꝵ q rer̃ ita ful¬
genciũ. s illa lux appellat᷑ dies cui nox p̃ceden¬
ti recedenti qr suctedit. Sisi pͥmaria iux illa un¬
diz terre molẽ circũfusa cõtex̾at ^ faret siue cir¬
cuiret nõ erat exqua parde ad mitteret noctẽ
dͥ succed̾e quia nusꝙͣ ip̃a discedebat ut cifatet
locũ. ali ex inia parte fc̃a est. ut ipła cutũ
iens ⁊ noctẽ exalia ꝑte cõscqñt̾ circũ ire ꝑmicte¬
net. cũ eñ totã t̾ram ad huc regeret aqua n¬
chil impediebat ut aquosa ⁊ globosa moles
ꝑtino exqua lux in aliã declinaret. Quo gͦ ꝯgre¬
gate sũt a que sitotã terrã pͥus occupauerunt.

Expanded text:
rum abdita lux irrumpere per oppositam molem non sinitur, rum abdita lux irrumpere per oppositam molem non sinitur, acceperunt uocabulum noctis, sed illae, quae in eam terrae partem succedunt, unde remouetur dies. sicut non omnis lux dies appellatur — nam et lunae lux est et siderum et lucernarum et coruscationum et quarumque rerum ita fulgentium - sed illa lux appellatur dies, cui nox praecedenti recedentique succedit. Sed si primaria lux illa undique terrae molem circumfusa contexerat, siue staret siue circumiret, non erat, ex qua parte admitteret noctem sibi succedere, quia nusquam ipsa discedebat, ut ei faceret locum. an ex una parte f noctem ex alia parte consequenter circumire permitteret? Cum enim totam terram adhuc aqua tegeret, nihil impediebat ut aquosa et globosa moles mpore vespertino, ex qua lux in aliam declinaret. 26. Quo ergo congregatae sunt aquae, si totam terram prius occupaverant?
Abbreviated transcription (Latin):
ra testat᷑. Ꝙañꝙͣ fieret quo cutuitu. sͥ potuent
tros dies noctes qr succed̾e lutis que primo fc̃ã
est ꝑmancute natura. Si lux corꝑalis tunc sc̃a
intelligenda est et inuenire ⁊ explicare diffici¬
le ca uͥ forte molem t̾renam ⁊ aquosã añꝙͣ
ec̃t ab alt̾utro utr̃q dis crctũ ꝙ t̾cio die fcm̃ scri¬
br tenebras deũ appellasse quis dixit p̃p crassi¬
orem corpulcuciã ꝙͣ lux penetrarc nõ pocerat
uł pp obscurissimã umbrã tante molis ꝙͣ ue¬
cesse est ut ex alt̾a ꝑte habeat corpꝰ si exalia pte
lux fieret ad ꝙͣ locũ .n. cuiꝰlib corꝑis moles lucẽ
puenire nõ sunt ieo loco ũbra est qm̃ locus
carens ea luce qua illuxtͣret᷑. nͥ impediret corpꝰ
oppositũ s totũ est ꝙ umbra dr̃. que si ꝓmole
corꝑis tam magna fu̾it ut octuꝑ spacium t̾re
qͣntũ exalt̾a ꝑte dies occupat nox uocat᷑. n .n.
om̃es tenebre nox. Nã ĩ spelũcis amplis ĩ qua¬

Expanded text:
antequam fieret, quo circuitu sibi potuerint tres dies noctesque succedere, lucis quae primo facta est permanente natura, si lux corporalis tunc facta intelligenda est, et invenire et explicare difficile est. Nisi forte molem terrenam et aquosam, antequam esset ab alterutro utrumque discretum, quod tertio die factum scribitur, tenebras Deum appellasse quis dixerit, propter crassiorem corpulentiam, quam lux penetrare non poterat, vel propter obscurissimam umbram tantae molis, quam necesse est ut ex altera parte habeat corpus, si ex aliqua parte lux fuerit. Ad quem locum enim cujuslibet corporis moles lucem pervenire non sinit, in eo loco umbra est: quoniam locus carens ea luce, qua illustraretur, nisi impediret corpus oppositum, hoc totum est quod umbra dicitur. Quae si pro mole corporis tam magna fuerit, ut occupet spatium terrae, quantum ex altera parte dies occupat, nox vocatur. Neque enim omnes tenebrae nox. Nam et in speluncis amplis, in qua
Abbreviated transcription (Latin):
dier̃ enu̾acõnẽ dictũ est ĩ pͥncipio fecit deꝰ celũ i
t̾rã ⁊ cec̾a donet diceret᷑. ⁊ dix̾ deus ut deĩceps for¬
matar᷑ rer̃ orto sb̾seãret᷑. Nõ qͣr in formis mͣfor¬
matis reb tẽpre pͥor ẽ cũ sit utr̃q simł cõcreatũ
uͥba uͦ formatã uoce indicãt. nõ ã qui loqͥtur
pͥus emtit ĩ tormẽ uocẽ inqm possit postea col¬
lig̾e atq ĩ u̾ba formare. ita creator deꝰ nõ pͥor ẽ
tẽpre fecit informẽ mat̾iã i eam postea pordi¬
nẽ quar̃ q naturaꝵ qi secũda cõsideracione for¬
mauit. formatã quippe crenũ mat̾iã. Iuñ fit ali

Expanded text:
onem dictum est: in principio fecit deus caelum et terram et cetera, donec diceretur: et dixit deus, ut deinceps formatarum rerum ordo consequeretur. Non quia informis materia formatis rebus tempore prior est, cum sit utrumque simul concreatum, uocem indicant, non autem qui loquitur prius emittit informem uocem, quam possit postea conligere atque in uerba formare: ita et deus creator non priore tempore fecit informem materiam et eam postea per ordinem - quarumque naturarum quasi secunda consideratione formauit; formatam quippe creauit materiam — sed qui
Abbreviated transcription (Latin):
quilib ĩ fideł audiat ut ꝙ ad modũ dr̃ toto
celo errare cõspiciens risũ t enere uix possit
Et nõ tam molestũ est ꝙ errans hõ derideret᷑
s ꝙ auctores nr̃i abeis qui foris sunt taua sen¬
sisse tͦdunt᷑. ⁊ cũ magno eoꝵ exicio de quorũ

Expanded text:
quilibet infidelis audiat, ut, quemadmodum dicitur, toto coelo errare conspiciens, risum tenere vix possit. Et non tam molestum est, quod errans homo deridetur, sed quod auctores nostri ab eis qui foris sunt, talia sensisse creduntur, et cum magno eorum exitio de quorum
Abbreviated transcription (Latin):
ditubutionẽ adie diuidit᷑ post ip̃am diui¬
ionẽdici ⁊ noctis dr̃ udit deus ama bomĩ
im. Nõ em̃ ħ nox informis aliqua sub̾a erat¬
lo dendũ cet ĩ gen̾e suo amo ^ p ctõsi or sinc
distinctior uesꝑa aũ ĩ toto illo triduo ałi qͣm
fierent luminaria ꝯsumati oꝑis t̾minꝰ nõ ab¬
surde fortas. se intelligit᷑. mane u̾o tanꝙͣ fut᷑ e¬

Expanded text:
ibutionem a die diuiditur, post ipsam diuisionem diei et noctis dicitur: uidit deus, quia bonum est. non enim haec nox informis aliqua substaddendum esset in genere suo, quo esset speciosior siue distinctior. uespera autem in toto illo triduo, antequam fierent luminaria, consummati operis terminus non absurde fortasse intellegitur; mane uero tamquam
Abbreviated transcription (Latin):
dunt. ã sispissant᷑ ampliꝰ ut cõiũgart᷑ mmnam
grantẽ plures gute mĩme nõeã patit᷑ aer ap̃
setem̃ s eus pond̾i adima dat locũ ⁊ ħ est plimia
gͦ exaere qui ẽ uit uapores humidos unde suꝑiꝰ
nubila cõglobant᷑ ⁊ maria subt̃ tusa oñd̾e ule
uoluit eẽ celũ ĩ tͥ aqmͣ ⁊ aqmͣ hanc gͦ diligencia

Expanded text:
ntur amplius, ut conjungantur in unam grandem plures guttae minimae, non eam patitur aer apud se teneri, sed ejus ponderi ad ima dat locum; et haec est pluvia. Ergo ex aere, qui est inter vapores humidos, unde superius nubila conglobantur, et maria subterfusa, ostendere ille voluit esse coelum inter aquam et aquam. Hanc ergo diligentiam
Abbreviated transcription (Latin):
ad aliquid faciendũ opanqũ manib tracta¬
biliora sunt cetͥis ⁊ ideo cõgruencius istis nõibi
una ꝑte illuxstrãs exalt̾a fac̾et ctenebras unde
poss nox die discedente succed̾e̾ ẽmissionẽ nͥo
cõtracrionẽ q lucis illius siuelimꝰ diẽ noctem¬
a ĩ tellig̾e nec cam uidemꝰ cur ita fier. Non .n.
ia erãt aliimalia quib ħ uicissitudo salubrit̾
exib̾et᷑ ⁊ quib post modũ exortis ꝑcirtuitum
soł cminꝰ exib̾i. net ullũ occurrit exenplũqu
istã emissionẽ cõtractõnẽ q lucis ut diei noctis¬
tus. ⁊ cõtrab potest cũ aerẽ aui est oculł urĩs
ꝓximꝰ ĩ tuem᷑. ⁊ enutti cũ ad eandẽ rectitudinẽ
q̃ sũt longe posita attendimꝰ. Net sane cũ cõ¬
trahr̃ om̃mo c̾iere que longe sũt desinit s cͥte
obscurius ꝙͣ cũ ĩ ea obtuitꝰ emittit᷑. s tam̃ en
iux aue ĩ sensu uidẽtis ẽ tam exigna docet᷑ irnͥ¬

Expanded text:
ad aliquid faciendum operantium manibus tractabiliora sunt ceteris, et ideo congruentius istis nominibuna parte inlustrans ex altera faceret tenebras, unde nox posset die discedente succedere. Emissionem uero contractionemque lucis illius si uelimus diem noctemque intellegere, nec causam uidemus, cur ita fieret — non enim iam erant animalia, quibus haec uicissitudo salubriter exhiberetur et quibus postmodum exortis per circuitums exhiberi — nec ullum occurrit exemplum, quo istam emissionem contractionemque lucis, ut diei noctistus et contrahi potest, cum aerem, qui est oculisximus, intuemur; et emitti, cum ad eamdem rectitudinem, quae sunt longe posita attendimus: nec sane cum contrahitur, omnino cernere quae longe sunt desinit; sed certe obscurius, quam cum in ea obtutus emittitur. Sed tamen ea lux quae in sensu videntis est, tam exigua docetur
Abbreviated transcription (Latin):
xhibet᷑. Nec sicut fouẽt᷑ tumoreᷤᷤ aut uln̾a in
corpre acuus calidis uł fhidis uł calore cõgruo
tẽꝑatis s sic̃ oua fouẽt᷑ abalitib uͥ calor ille
mat̾m corꝑis ĩ formandis pullis qͦtã mͦ ami¬
niculat᷑ ꝑ quẽdã ĩ suo gen̾e dilectõis affc̃m.
taꝙͣ tẽꝑrales uoces dei carnalit̾ cogitemꝰ. Nõ
em̃ ab ħ ip̃a dei sapĩa nr̃a ĩ fornutate suscepta
uenit ad colligentos sb̾ alas suas filios iexłm
ꝙxͣ ad modũ gallina pullos suos ut sẽꝑ ꝑnuli
simꝰ s ut malicia ĩ fantes mẽte pu̾i eẽ desina¬
namꝰ ⁊ ĩ reb ob scuris atzanr̃is oculis remo¬
tissinus. si qͣm̃ scripta ĩ diuina leg̾imꝰ que
possũt salua fide qua in buim᷑ alias at⁊ alias
parere sũi a ᷤᷤ. in nuilĩ cãꝵ noꝰ p̾cipiti affirma¬
cione itaꝑiciamꝰ ut si forte diligẽcius discussa
i̾taᷤeã rette labefaccau̾it corruamꝰ nõ ꝑ siña¬

Expanded text:
ulnera in corpore aquis uel frigidis uel calore congruo temperatis, sed sicut oua fouentur ab alitibus, ubi calor ille materni corporis etiam formandis pullis quodammodo adminiculatur per quendam in suo genere dilectionis adfectum. rum tamquam temporales uoces dei carnaliter cogitemus. non enim ad hoc ipsa dei sapientia nostra infirmitate suscepta uenit ad conligendos sub alas suas filios Hierusalem quemadmodum gallina pullos suos, ut semper paruuli simus, sed ut malitia infantes mente esse pueri desinamus. Et in rebus obscuris atque a nostris oculis remotissimis, si qua inde scripta etiam diuina legerimus, quae possint salua fide, qua inbuimur, alias atque alias parere sententias, in nullam earum nos praecipiti adfirmatione ita proiciamus, ut, si forte diligentius discussa ueritas eam recte labefactauerit, corruamus, non pro sen
Abbreviated transcription (Latin):
cognostat᷑. ciã cõtexio scrpte h uoluisse in¬
telligi scriptorẽ nõ iepugnabit. ad huc resta¬
uit qre utr̃ ⁊ ad illud nõ potu̾it. ꝙ si ⁊ aliquid
potuisse ĩ uen̾imꝰ incertũ erit ꝙ nã eoꝵ ille
nolu̾it aut utr̃ sentiri uoluisse ñ ĩ cõueniẽt
credit᷑ suitͥus fiũe cet̾a cirtũstancia suffra¬

Expanded text:
cognoscatur. Si autem contextio Scripturae hoc voluisse intelligi scriptorem non repugnaverit, adhuc restabit quaerere utrum et aliud non potuerit. Quod si et aliud potuisse invenerimus, incertum erit quidnam eorum ille voluerit: et utrumque sentiri voluisse, non inconvenienter credit
Abbreviated transcription (Latin):
scõm eniginata figuraꝵ. Ergo ad rõuẽ fcãꝵ
conditaꝵ q naturar̃. qũo ĩ uenimꝰ uospã imia¬
ne ĩ luce spiritali. an diuisio quidẽ lucis atenc¬
bris distincõ ẽ i iã rei formate ab ĩ formi. appel¬
lacõ u̾odici ⁊ noctis insinuacõ distribucõnis
csi qua signiticet᷑ nichil deũ ĩ ordinatũ relin

Expanded text:
igmata futurarum. ergo ad rationem factarum conditarumque naturarum quomodo inuenimus uesperam et mane in luce spiritali? an diuisio quidem lucis a tenebris distinctio est iam rei formatae ab informi, appellatio uero diei et noctis insinuatio distributionis est, qua significetur nihil deum inordinatum relin
Abbreviated transcription (Latin):
losoplne loquacitate seducam᷑. u⁊ faise rcͥgioni
suꝑsticione t̾ream᷑. Et cũ diuinos libros legimꝰ
ĩtanta młtitudine ueroꝵ intellectũ qui depau¬
tissimũ diligamꝰ ꝙ cͥcũ apparu̾it eũ seusisse ꝙ̃ icgi¬
mꝰ. si ã hoc latet. id c̾te ꝙ cͥcũstancia scripture ñ
impedit ⁊ cũ sana fide ꝯcordat. si aũ ⁊ scripturs
mũ scriptor senserit nõ dignascere. a̾ alir̃ aith¬
fructꝰ legentis si nͦ ntr̃ q uitari nõ potest. ⁊ siuo¬
tas scriptoris in cͥta sit sane fidei cogruã nõ ĩlsi¬
ie est cruisse sm̃iam. lib̾ setuusdꝰ.¬

Expanded text:
losophiae loquacitate seducamur neque falsae religionis superstitione terreamur. et cum diuinos libros legimus in tanta multitudine uerorum intellectuum, qui de pautissimum deligamus, quod certum apparuerit eum sensisse quem legimus; si autem hoc latet, id certe quod circumstantia Scripturae non impedit, et cum sana fide concordat: si autem et Scripturae mum scriptor senserit non dignoscere, aliud autem a refructus legentis: si vero utrumque vitari non potest, etiam si voluntas scriptoris incerta sit sanae fidei congruam non inutile est eruisse sententiam. LIBER SECUND
Abbreviated transcription (Latin):
cat scriptura. ctã est uesꝑa ⁊ trm̃ est mane dies u¬
nus uñ uedeat᷑ illud opꝰ dei scm̃ ꝑspaciũ diei. eluo
ne fieret ĩ alt̾nidiem ĩ quodie deꝰ id cẽaliud con¬
sequẽt᷑ oꝑaretur. Imo uͦ idipm̃ ꝑnurabile ẽ cũ
deꝰ mullo spatio silłaꝵ s et̾na u̾bi sñ rõne dixit
tiat iux cur tanta mora fc̃a sit lux donet diei spa¬
ciũ pt̾iret ⁊ uesꝑa fieret. an forte citaquidẽ lux
ccã ẽ s mora diurm tẽꝑis ieo ꝯsumi potuit
cũ discͥneret᷑ atenebris atq utrũ discretũ suis

Expanded text:
a: et facta est uespera, et factum est mane dies unus? unde uidetur illud opus dei factum per spatium diei, quo ne fieret in alterum diem, in quo die deus aliud consequenter operaretur. Immo uero id ipsum permirabile est, cum deus nullo spatio syllabarum aeterna uerbi sui ratione dixerit: fiat lux, cur tanta mora facta sit lux, donec diei spatium praeteriret et uespera fieret. an forte cito quidem lux facta est, sed mora diurni temporis in eo consumi potuit, cum discerneretur a tenebris, atque utrumque discretum suis
Abbreviated transcription (Latin):
tẽpałr mbẽte n id cẽꝑasr audiente cͤatum ã
cõtẽplacõe u̾itatis oĩa tẽꝑa excedit orĩtellectu¬
ałr sibun ĩp̃ssas sub ĩ ꝯmutabili dei sapĩa
ĩ fra sũt tnͣsinit tente fieri tẽꝑalos motꝰ iieb
tẽꝑ alib uł formandis uł admĩstrandis. Si
aulux q̃ pͥmũ cc̃a est ut fiat ⁊ fta est ⁊̃ pͥma¬

Expanded text:
iente creatura, quae contemplatione veritatis omnia tempora excedit, sed intellectualiter sibimet impressas ab incommutabili Dei Sapientinfra sunt transmittente, fieri temporales motus in rebus temporalibus vel formandis vel administrandis. Si autem lux, quae primum dicta est ut fiat, et facta est, etia
Abbreviated transcription (Latin):
st̃ drct᷑. Nõ aũ loco s oĩa suꝑante ac p̃ cellente
potencia sita ⁊ iã reb ex illa inchoactõne ꝑfcĩs.
atq formatis. iudit deꝰ quia bonũ est placuit
eñi ꝙ fcm̃ est. in ea benignitate qua placuit
ut fi̾ee dũo quippe sunt pp̃aue amat deꝰ cͤatu¬
auia bona ẽ. Et ꝙ deluce dcm̃ est. ħ ide oĩbus
manẽt eñĩ quedã sr̃ gressa omne̾ nolubilita
t̃ tẽporase in ãplissima sc̃itate sub dõ. Qtã¬

Expanded text:
tur; non enim loco, sed omnia superante ac praecellente potentia. Ita etiam rebus ex illa inchoatione perfectis atque formatis uidit deus quia bonum est; placuit enim quod factum est in ea benignitate, qua placuit ut fieret. duo quippe sunt propter quae amat deus creatuquia bonum est. et quod de luce dictum est, hoc et de omnibus: manent enim quaedam supergressa omnem temporalem uolubilitatem in amplissima sanctitate sub deo, qua
Abbreviated transcription (Latin):
spiritaie ꝙͥ deus iã fetͥat cũ ĩ plcipio fecit. celu
⁊ t̾rã fiat lux. eo modo qͦptalis creature int̾r¬
sonunt uoꝵ dũte dõ fiat lux. quia nõdũ erat
ligͣrũ diu̾sitas. q postea fc̃a ẽ ĩ edificacõe t̾ris
post diluiuũ. q̃ nã lingna erat ima ⁊ sola quã

Expanded text:
spiritalem, quam deus iam fecerat, cum in principio fecit caelum et terram: fiat lux, eo modo, quo per talis creaturae intersonuit ista uox dicente deo: fiat lux? quia nondum erat linguarum diuersitas, quae postea facta est in aedificatione turris post diluuium. quaenam lingua
Abbreviated transcription (Latin):
Er item tempus de genesi libros
enꝰ scͥpͥsi ab exordio donet deparadiso
dimissus est adam ⁊ flamea rum¬
di in quo diligencius deparadiso disputatũ
est. Dituł ã horũ ubrorũ inscribit᷑ degenesi
rersi gestarũ ꝓpͥetatem in quo oꝑe plura que¬
sita qmͣ inuenta sunt ⁊ eorũ que inuenta sũt
pauciora firmata cet̾a u̾o ita posita uelut ad¬
iic requirenda sint. hos sane libros p̾st̾ius
cepi. S prius t̾minani ꝙͣ decͥnitate ideo eos
mĩt ordine quo cepi retolui. in qͥnto libro et
ucumq meio libris posui desemme cui repinis¬
sum est. ꝙ dispõitũ sit pangelos in manu
mediatoris. No sic ht̃ apoꝰ sicut u̾iores codicẽs

Expanded text:
er idem tempus de Genesi libros duodecim scripsi ab exordio, donec de paradiso dimissus est Adam et flammea romdi, in quo diligentius de paradiso disputatum est. Titulus eorum librorum inscribitur, de Genesi rerum gestarum proprietatem. In quo opere plura quaesita quam inventa sunt: et eorum quae inventa sunt, pauciora firmata; caetera vero ita posita, velut adhuc requirenda sint. Hos sane libros posterius coepi, sed prius terminavi quam de Trinitate: ideo eos nunc ordine, quo coepi recolui. 2. In quinto libro , et ubicumque in eis libris posui, De semine cui repromissum est, quod dispositum sit per Angelos in manu mediatoris ; non sic habet Apostolus
Abbreviated transcription (Latin):
itẽpalr̃ dixit. Si u̾o tẽꝑalit̾ dix̃ nõ u̾bo sibi co¬
etuo s ꝑ aliquã creaturã dixit tẽꝑalẽ ac ꝑ ħ
no erit p̾a creatura. lux quia iam erat cͤat᷑a
diẽ fetisse intelligat᷑ ꝙ docm̃ est ĩ pncipio
fecit deus celũ ⁊ t̾rã. ut celi noĩe ĩ telligatur

Expanded text:
oraliter dixit, non uerbo sibi coaeterno, sed per aliquam creaturam dixit temporalem. ac per hoc non erit prima creatura lux, quia iam erat, per qudiem fecisse intellegitur, quod dictum est: in principio fecit deus caelum et terram, ut cael
Abbreviated transcription (Latin):
celi hiuꝰ ꝙ ĩ corꝑib sũmũ est. sc̃co enĩ die fañ
ẽ firma m̃tũ ꝙ rursus celũ appellauit. t̾re aũ
noiẽ ĩ iusbilis ⁊ ĩꝯpõite ac tenebrose abissi:
uenire difficile est. sono eñ uocis nõ intelligamꝰ
nax fiat lux ad ꝙ̾ diẽ ꝑtinebat illud tẽpꝰ : iiꝰ
em̃ dies idẽ q pͥmus ille nũari ĩcipit quo fcã est
stã ẽ ip̃a lux. S om̃is tał uox pp̃ audientes
ꝑcorpalẽ sẽsũ a loqñte ꝓfr̾ ita n. scm̃ ẽ. ut ꝑ
cusso aere senciat᷑. Nũquid ita tale habebat
auditũ illud auicaiud erat inuisibile ⁊ ĩ ꝯpõi¬
tũ cui sic deus ꝑ sonarz atq dic̾et᷑ fiat lux.
Abscetant ita s ab aĩo cogitantis absd̾itas

Expanded text:
secundo enim die factum est firmamentum, quod rursus caelum appellauit. terrae autem nomine inuisibilis et inconpositae ac tenebrosa abysso iuenire difficile est. sono uocis enim non intellegimus naret "fiat lux", ad quem diem pertinebat illud tempus? unus enim dies idemque primus ille numerari incipit, quo facta est facta est ipsa lux? sed omnis talis uox propter audientis corporalem sensum acusso aere sentiat. Numquid itaque talem habebat auditum illud quidquid erat invisibile et incompositum, cui sic Deus per onaret ac diceret, Fiat lux? Abscedat itaque haec ab animo cogitantis absurditas
Abbreviated transcription (Latin):
adisse ut̃o. Non sit accipiendũ est tanqͣm in
o milla remaneit s ꝙ tãdeformis ut refor¬
macõne opꝰ heret. induodeamo de irfi̾c ma¬
sis mͥ iuideor docẽ debuisse ꝙ sub t̾ris sint. qm
scriptura biptita est. Aurelii augtim egge⁊ docto
ig̾ficat dicens. scribam eruditũ in reg¬
liodei siłem eẽ patritanuł ꝓferenti te the¬
ꝯuro suo noua ⁊ uet̾a. que duo ⁊ iã testam̃ta

Expanded text:
didit peccato, non sic accipiendum est, tamquam in eo nulla remanserit, sed quod tam deformis, ut reformatione opus haberet. in duodecimo de inferis magis mihi uideor docere debuisse, quod sub terris sunt, quam scicens, scribam eruditum in regno Dei similem esse patrifamilias proferenti de thesauro suo nova et vetera , quae duo etiam Testamenta
Abbreviated transcription (Latin):
ab oĩpotente dõ ⁊ stõ nõ illam eẽ prẽm di
uł nat᷑am d̾i: manife̾ alio loco scͥptũ est
dicẽte ꝓpħa. Et qui finxit sp̃m om̃ib: p̃e
scit oĩa. et alio loco. qui fuixit sp̃m hõĩs
nature lege dũat᷑. De quodicit apłs: ne¬

Expanded text:
ipotente Deo, et ideo non illam esse partem Dei vel naturam Dei, manifeste alio loco scriptum est, dicente propheta, Et qui finxit spiritum omnibus, ipse fecit omnia : et alio loco, Qui finxit spiritum hominis naturae lege dominatur. De quo dicit Apostolus: Ne
Abbreviated transcription (Latin):
t᷑ nͥ figurate at ĩeuigiate ꝓposita ifta cie¬
tamꝰ hũtes auctoritatẽ apłicam. aquib tã
młta delibris uet̾is test̾i soluũt᷑ eniginata.¬
ut mod̾ quẽ intñdimꝰ: teneamꝰ ad iuuãte
illo: qui nos pot̾e q̃rere. ⁊ pulsare ad horta¬

Expanded text:
tur, nisi figurate atque in aenigmatis proposita ista credamus habentes auctoritatem apostolicam, a quibus tam multa de libris ueteris testamenti soluuntur aenigmata, modum, quem intendimus, teneamus adiuuante illo, qui nos petere, quaerere et pulsare adhorta
Abbreviated transcription (Latin):
negamꝰ. sr dicimꝰ nat᷑e noc̾e p̾cata nͥ sua: etͤ
dm̃ dicimꝰ tante bonitatis ẽẽ. taute iꝰticietãte
ĩ corrũpcõĩs: ut n pectet: n ip̃e alicui noceñ
malicuids̃. ceactus ẽ dare nature sue ꝑtem
c̃ẽ natͣrã cetͥas exip̃o natͣras ⁊ omes bonas in
qnͣtũ sĩt. qmͣ fecit d̾s oĩa bona ualte. s disti¬
tõnis gradib ordinata. ut sit ã alio meliꝰ
at ita oĩ gen̾e lonoꝵ. uniu̾sitas ista cõpleat᷑ Q
ds ꝑfector cõditor q eiꝰ moderamĩe admĩst᷑re
nõ cessat: qr oĩa bona f̾acit uolu̾tace: nich̾ma

Expanded text:
sua; et Deum dicimus tantae bonitatis esse, tantae justitiae, tantae incorruptionis, ut neque peccet, neque ipse alicui noceat,mali cui Deus coactus est naturae suae partem esse naturam, caeteras ex ipso esse naturas: et omnes bonas in quantum sunt, quoniam fecit Deus omnia bona valde, sed distinctionis gradibus ordinata, ut sit aliud alio melius; atque ita omni genere bonorum universitas ista compleatur, Deus effector conditorque ejus justo moderamine administrare non cessat; qui omnia bona facit vo
Abbreviated transcription (Latin):
ẽgͦ ꝙ diximꝰ. uelmauit prẽ: nͥ ꝙ relinquit
apparere hoĩb sicut est apd̃ patrem. Itẽ re¬
linquio ⁊ nr̃em. id ẽ synagoge uet̾em at
carialẽ obẜuacõnẽ. que illi m̃r erat exsemĩe
dauit ẜm carnẽ ⁊ ad hesit uxsori sue io ẽ
etc̃e ut sĩt duo ĩ carnenna. Dicit. n apłs p̃m¬

Expanded text:
 diximus, reliquit Patrem, nisi, reliquit apparere hominibus sicut est apud Patrem? Item reliquit et matrem, id est Synagogae veterem atque carnalem observationem, quae illi mater erat ex semine David secundum carnem, et adhaesit uxori suae, id est Ecclesiae, ut sint duo in carne una. Dicit enim Apos
Abbreviated transcription (Latin):
scͥptũ est. Dnnisit eũ doꝰ dsͥ deparadyso sua¬
uitatis: ut oꝑaret᷑ t̾rã de qua ⁊ sũptꝰ fu̾at
unte suoloco reqͥremꝰ ꝙ nũc ad hoc cõme¬
moraui ĩtlłigeremꝰ laboranti hõi ĩtra. id
est ĩ pͦcatoꝵ artoitare cõstituco. nccͣiam eẽ
dehumanis reb dĩnã toctͥnãꝰ tãqmͣ tenu¬

Expanded text:
scriptum est: Et dimisit eum Dominus Deus de paradiso suavitatis, ut operaretur terram de qua et sumptus fuerat: unde suo loco requiremus . Quod nunc ad hoc commemoravi, ut intelligeremus laboranti homini in terra, id est in peccatorum ariditate constituto, necessariam esse de humanis verbis divinam doctrinam, tanq
Abbreviated transcription (Latin):
tiuis est ⁊ ĩueniat᷑ ꝯui ꝑrerat. Diissus
est gͦ deparadiso suaurrans. ut ꝙ arctur
t̾rã de qua ⁊ sũpt̾ slat. Io est ut racapre
isto. laboraret ubiꝰ poss collocar dͥ mitã
redenudi. Moratus est aũt contra ꝑady¬
sum ĩ misena: que utiz leate uite contͣ¬
ria est. nã beatã int̃a ꝑadysi noĩe sigͥtatã¬
existimo posuit autẽ deus cherubin et
flameam frameam que uersat. que n¬
no noĩe u̾satilis dici põt: adcustodientã
uã arboris uite. Sicut illi uolũt qui hebri¬
a n̾ba. in scͥturis inter p̾tat sũt: cerubĩ

Expanded text:
tuus est, et inveniatur qui perierat. Dimissus est ergo de paradiso suavitatis, ut operaretur terram de qua sumptus erat; id est, ut in corpore isto laboraret, et ibi si posset collocaret sibi meritum redeundi. Moratus est autem contra paradisum in miseria: quae utique beatae vitae contraria est. Nam beatam vitam paradisi noent. 35. Posuit autem Deus Cherubim et flammeam frameam quae versatur, quae uno nomine versatilis dici potest, ad custodiendam viam arboris vitae. Sicut illi volunt qui hebraea verba in Scripturis interpretati s
Abbreviated transcription (Latin):
buat gͦ ip̃e ⁊ młri escã celestẽ. qmͣ accepit
isi. cibũ id ẽ ħ̾eticoꝵ tallaciã ñ magna pol¬
aͥppesurba ⁊turiosa cupiditate ĩ libro ꝓ¬
ubioꝵ. clamat sb̃ muliens ymagine. et
dicit. Quistuit᷑ ẽ du̾tat ame. Et ĩopes sẽ¬
su exhortat᷑ dicẽs. panes octultos libẽt edite ⁊
a quã dulcẽ furtmam bibite. et necesse ẽ
tñ cũ ⁊ illa quis credid̃it p̾cetẽte libidre

Expanded text:
det mulieri escam coelestem, quam accepit itum cibum, id est haereticorum fallaciam cum magna polsuperba et curiosa cupiditas in libro Proverbiorum clamat sub mulieris imagine, et dicit, Qui stultus est, divertat ad me: et inopes sensu exhortatur, dicens, Panes occultos edite libenter, et aquam dulcem furtivam bibite . Et necesse est tamen, cum et illa quisque crediderit, praecedente libidine
Abbreviated transcription (Latin):
um uit̾et᷑ urgeri ꝙ patit᷑. pleꝵ q malus
hõ: cũ ĩtbonos uiu̾e ceꝑit. Siem̃ seĩmeli
cõmutare uolu̾it. ex illa bonoꝵ cõg̾gacõ¬
ne pond̾e male sue cõsuecuoinis pellit᷑
⁊ illi eũ nõ excludũt reluctantẽ. s dinit¬
tũt cupientẽ. Ꝙ aũt dañ est. ne porrig̾ec
atam manũ sũa ad arborẽ unite eriam
⁊ ħ ambigua locucõ est. Ioquim᷑ ã sic
cũ dicimꝰ. ideo remoneone itͥm facias ꝙ
fetisti: uolentes utiz ut nõ faciat. et itẽ sic
Iteo te moneo ne forte sis bonꝰ uolentes
utiz ut sic. Id est mones tenõ desꝑans ꝙ

Expanded text:
ur urgeri. Quod patitur plerumque malus homo cum inter bonos vivere coeperit, si se in melius commutare noluerit: ex illa bonorum congregatione, pondere malae suae consuetudinis pellitur; et illi eum non excludunt reluctantem, sed dimittunt cupientem Quod autem dictum est, Ne porrigeret Adam manum suam ad arborem vitae, etiam haec ambigua locutio est. Loquimur enim sic, cum dicimus, Ideo te moneo, ne iterum facias quod fecisti, volentes utique ut non faciat: et iterum sic, Ideo te moneo, ne forte sis bonus, volentes utique ut sit; id est, moneo te, non desperans quod
Abbreviated transcription (Latin):
cet. Gam dii aũ ĩparadiso suerũt isti. qmͣuis
iã sb̃ sententia dãpnantis dĩ donet uentũ
ñ eẽt ad pellicias tunicas. io est ad huiꝰ uite
mortalitatẽ. Quo .n. maiore iudicõ potuit
sigͥficari mors qmͣ sentimꝰ in corpre. ꝙͣ pellib
qe mortus pecorib decͣhi solent : ita cium
contͣ p̾ceptũ. nõ imitacõne legit ĩa. s illi¬
ita suꝑbia d̾s ẽẽ appetit homo. us ad be¬
liaꝵ mortalitatẽ deiectus est. Idõ illi sic lex

Expanded text:
. Tamdiu autem in paradiso fuerunt isti, quamvis jam sub sententia damnantis Dei, donec ventum esset ad pelliceas tunicas, id est ad hujus vitae mortalitatem. Quo enim majore indicio potuit significari mors quam sentimus in corpore, quam pellibus quae mortuis pecoribus detrahi solent? Itaque cum contra praeceptum, non imitatione legitima, sed illicita superbia, Deus esse appetit homo, usque ad belluarum mortalitatem dejectus est. 33. Ideo sic illi lex
Abbreviated transcription (Latin):
fiet ĩtlligẽcie uitatis. io est. si oparetur
ĩ paraduo itͣtodiret ꝙ accepit no ueniret
ũ illa de formitatẽ. ut cũ sͥ displic caro
qĩ nuditas sua. carnalia magis cegu¬
m̃ta m̃dacioꝵ tanꝙͣ soliasici collige . qͥ¬
b sͥ faceret sixcinctoriũ ħ ẽĩ isti facunt

Expanded text:
aretur in paradiso, et custodiret quod accepit; non veniret in illam deformitatem, ut cum sibi displicet caro quasi nuditas sua, carnalia magis tegumenta mendaciorum, tanquam folia fici colligeret, quibus sibi faceret succinctorium. Hoc enim isti faciunt,
Abbreviated transcription (Latin):
sb̾uinget᷑. id est cocupiscẽtia carnus nõ adu̾¬
setͣ rõni. s pociꝰ obtẽpando desinat eẽ carna¬
ẽt carnalis: opꝰ ht ꝑfecta sapĩa: cuiꝰ cõtẽpłõ
q ĩ terior ẽ ⁊ secretior ab omni sensu corpris
remotissia. Cõueniẽt᷑ ĩ ista soporis noie ĩ clłi¬
gi põt. Tu̾nt eĩ ordinatissime caput młeris ẽ¬

Expanded text:
subjugetur, id est concupiscentia carnalis non adversetur rationi, sed potius obtemperando desinat ee carnalis, opus habet perfecta sapientia. Cujus contemplatio quia interior est et secretior, et ab omni sensu corporis remotissima, convenienter etiam ista soporis nomine intelligi potest. Tunc enim ordinatissime caput mulieris
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ ueniũt᷑. Nã mõs ille machedome qͥ olmpꝰ
nͭͨ uẽtꝰ senciat᷑ nec nubes se spargãt qr exces¬
sit alticutine sua totũ istũ arẽ humidũ ĩ qͦ
aues uolãt. Et icõ uͭ aues ibi uolare asseue¬
rant᷑: ꝙ ab eis ꝑditũ dr̃. qͥ ꝑ singłos annos

Expanded text:
s ille Macedoniae, qui Olympus nec ventus sentiatur, nec nubes se colligant, quia excedit altitudine sua totum istum aerem humidum in quo aves volant, et ideo nec aves ibi volare asseverantur. Quod ab eis proditum d
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑatõ illa labortosa nõ erat. alia est naq i
paradyso oꝑacõ ⁊ alia ĩterra quo post pcã
tampneiꝰ est. Et eo aũt ꝙ additũ ẽ ⁊ custodi¬
ret: sigͥficatũ est qualis illa oꝑacõ exat. Nã ĩ
tnͣquilitate bẽ uite ubi mors nõ est omĩs oꝑ¬
ra est. custodire ꝙ tenes. accipit ĩ preceptũ
de quo suꝑnis ĩa tractammꝰ. Qd̾ preceptũ.
qũi sic cõdudit᷑ ut nõ adunũ loquat᷑. sic eñi
dicit. Qua die aũt manducau̾itis morte mo¬
riem̃i. q̃ cipit exponi quõ fcã sit femma: et

Expanded text:
abilior laboriosa non erat. Alia est namque in paradiso operatio, et alia in terra, quo post peccatum damnatus est. Ex eo autem quod additum est, et custodiret; significatum est qualis illa operatio erat. Namque in tranquillitate beatae vitae, ubi mors non est, omnis opera est custodire quod tenes. Accipit etiam praeceptum, de quo superius jam tractavimus . Quod praeceptum, quoniam sic concluditur, ut non ad unum loquatur; sic enim dicit, Qua die autem manducaveritis, morte moriemini; incipit exponi quomodo sit fact
Abbreviated transcription (Latin):
finiat istam uitã. Qmͣi em̃ coluit agrũ istũ
ĩt̾ius ⁊ ad pane suũ qmͣuis cũ labore ꝑuen̾it
põt us ad finẽ uite huꝰ hũc laborẽ pati. post
hãc aũ uitã nõ ẽ nitẽ. ut paciat᷑. S qui forte
agrũ nõ colu̾it. et spinis eũ oppͥmi ꝑmisit
ht inhae uita maledict̃onẽ t̾re sue̾ oĩbu¬

Expanded text:
grum istum interius, et ad panem suum quamvis cum labore pervenerit, potest usque ad finem vitae hujus hunc laborem pati: post hanc autem vitam non est necesse ut patiatur. Sed qui forte agrum non coluerit, et spinis eum opprimi permiserit, habet in hac vita maledictionem terrae suae i
Abbreviated transcription (Latin):
uoluytates corpris opranĩ heat mens li¬
tior tanꝙͣ iurilis iõ b̾iugatũ. ⁊ iusta lege
maꝰ tnponat aduitorio suo sicut de uir cemi¬
nã. reg̾e net eam ꝑmittere dñari inuirum.
ed̃ ubi contingit ꝑu̾sa xmisera domꝰ est. pri¬
mo gͦ demõstrauit ds hõĩ qnͣto melior eet pe¬

Expanded text:
s corporis operamur, habeat mens interior tanquam virilis ratio subjugatum, et justa lege modum imponat adjutorio suo, sicut vir debet feminam regere, nec eam permittere dominari in virum; quod ubi contingit, perversa et misera domus est. 16. Primo ergo demonstravit Deus homini quanto melior esset pe
Abbreviated transcription (Latin):
em̃i sͥ fecerũt p̾cintoria de folus fici ⁊ deꝰ illis
fecit tunicas pellicias id est ip̃i appetiuerũt
menciendi libidiuẽ relicta facie u̾itatis ⁊ tõ
latent corta indacia. Neq .n. in illis corꝓri¬
b celestib sic latere posse: cogitacõnes at¬
dendũ est. quẽ ad̃ in hus corprib latet̃: s si¬
auit nõ ulłi motꝰ aĩaꝵ apparẽt ĩ nultu ⁊ maxi

Expanded text:
enim sibi fecerunt praecinctoria de foliis fici, et Deus illis fecit tunicas pelliceas: id est, ipsi appetiverunt mentiendi libidinem relicta facie veritatis, et Dlatent corda mendacia. Neque enim in illis corporibus coelestibus sic latere posse cogitationes credendum est, quemadmodum in his corporibus latent: sed sicut nonnulli motus animorum apparent
Abbreviated transcription (Latin):
uoluptas. uł epulũ. ħ u̾bo significari
dr̃. si ex hebreo ĩ latinũ ĩtp̾tetur. positũ
est aũt sicut. sñ ĩtͥpͣtacõne. ut aliquẽ locũ
sigͥficare uidcatur magis q figuratã fa¬
omne illud ligñ accipimꝰ rate ĩs oẽ ntõ
ĩ uolui at obrui ⁊ t̾renaꝵ capidatat̃ im¬
plicam̃tis. lig̃nũ aut plantatũ inmedio
ꝑadysi. sapĩam illam sigͥcat qua or ut
ĩtlłigat aĩa ĩ medio quotã reꝵ se ẽẽ ordi¬

Expanded text:
voluptas, vel epulum hoc verbo significari dicitur, si ex hebraeo in latinum interpretetur. Positum est autem sic sine interpretatione, ut aliquem locum significare videatur, magisque figuratam faoinvolvi atque obrui terrenarum cupiditatum implicamentis. Lignum autem vitae plantatum in medio paradisi, sapientiam illam significat, qua oportet ut intelligat anima, in meditullio quodam rerum se esse ordi
Abbreviated transcription (Latin):
mat̾ia dicimus factã. Qua õipotentẽ artisi¬
cẽ credimꝰ quid mir si corpꝰ ꝙ delimo quati cũ:
fcm̃ est potuit ab õĩpotẽt accifice tale fĩ in
ulła molestia ulła indigencia teuciaret hõi¬
uemi añ pcãn. ⁊ nuilla corrupcõne tabescͥet.

Expanded text:
materia dicimus factam, quia omnipotentem artifimateria dicimus factam, quia omnipotentem artificem credimus; quid mirum si corpus, quod de limo qualicumque factum est, potuit ab omnipotenti artifice tale fieri, ut nulla molestia, nulla indigentia cruciaret hominem ante peccatum, et nulla corruptione tabesceret?
Abbreviated transcription (Latin):
sibilẽ caturã quid dehoĩe sp̃ałr intimetur:
limꝰ fu̾it t̃ q̃ mat̾ia noĩs limi sigͥficata sit
Illi aũt ĩ nuici uet̾ũ libroꝵ oĩa carnalit̾ ĩtu
entes ⁊ pp̃ea sꝑantes. ⁊̃ ħ repͥhend̃e mordacit᷑
fecit deꝰ hõmẽ: ante suerat ei melior ⁊ telestis
mat̾ia. unte hoĩnẽ facͥet ut de labe t̾ͥre na rã
fragiłe mortalẽ q formaret. Nõ ĩ tlłigẽtespͥ¬
mo qmͣ młtis sigͥficacõib. uł t̾ra uł aqua ĩ
scͥpturis ponat᷑. Limꝰ enĩ: aque at t̾re cõmix¬
tio ẽ. Ditimꝰ eni tabioũ ⁊ fbagile ⁊morti des¬
tinatũ corpꝰ humanũ post pcc̃m ẽẽ cepisse.
Non eĩ inriro corpre isti exhorescũt: nͥ morta¬
litatẽ qmͣ damꝑnacone merumꝰ. Quid em̃
mirũ aut difficile deo ⁊̃ si de limo hiꝰ t̾re hõi¬
nẽ fecit tale tñ corpꝰ eiꝰ effice ꝙ corrupc̃oi nõ
sb̃ iac̾ec. si hõ pceptũ dĩ custodiẽs pͤcare uolu¬
iss. Sieñ spẽm celi ip̃iꝰ deiicħo. uł de ĩ formi

Expanded text:
sibilem creaturam, quid de homine specialiter intimetur, limus fuerit, vel quae materia nomine limi significata sit. Illi autem inimici veterum Librorum, omnia carnaliter int reprehendere mordaciter fecit Deus hominem? an defuerat ei melior et coelestis materia, unde hominem faceret, ut de labe terrena tam fragilem mortalemque formaret? Non intelligentes primo quam multis significationibus vel terra vel aqua in Scripturis ponatur: limus enim aquae et terrae commixtio est. Dicimus enim tabidum et fragile et morti destinatum corpus humanum post peccatum esse coepisse. Non enim in nostro corpore isti exhorrescunt nisi mortalitatem, quam damnatione meruimus. Quid autem mirum, aut difficile Deo, etiamsi de limo istius terrae hominem fecit, tale tamen corpus ejus efficere, quod corruptioni non subjaceret, si homo praeceptum Dei custodiens peccare noluisset? Si enim speciem coeli ipsius de nihilo, vel de informi
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ lignũ in escã. ⁊ qe botiũ est ocłis ad iutẽ¬
dũ ⁊ cognoscendũ. ⁊ sĩpsit fructũ delig
no ⁊ manducauit ⁊ dedit niro suo. Et acce¬
pit atã ⁊ manducauit:⁊ aꝑtisĩt ocł̃i eoꝵ:
⁊ tũc scierũt qr nudi erant: ⁊ acceꝑũt sͥ fo¬
lia fici. ⁊ fecerũt suctractoria. et cũ audissẽt

Expanded text:
est lignum in escam, et quia bonum est oculis ad videndum et cognoscendum; et sumpsit fructum de ligno illo, et manducavit, et dedit viro suo; et accepit Adam, et manducavit: et aperti sunt oculi eorum, et tunc scierunt quia nudi erant; et sumpserunt sibi folia fi
Abbreviated transcription (Latin):
esse aꝑtos postea qmͣr te fructu illo acceperũt
dͥb senutos intebãt. ⁊ d isꝑlicebãt sibi idẽ
oculos astucie. quib simpsicitas duplic. eũ
em̃ qͥs cecid̾it. ab illa intima ⁊ secͤcissima li¬
ce u̾itatis: nicħ est unte uelre placere suꝑbis¬

Expanded text:
esse apertos, posteaquam de fructu illo acceperunt, quibus se nudos videbant, et displicebant sibi, id est oculos astutiae, quibus simplicitas displicet. Cum enim quisque ceciderit ab illa intima et secretissima luce veritatis
Abbreviated transcription (Latin):
t̾pretanta ⁊ ĩtlłigẽta. uocauit gͦ mł̾ierẽ suã
uir: tãꝙͣ pocior ĩ florẽ ⁊ dixit. hoc nc̃ os te ossi¬
b meis ⁊ caro de carne mea. os de ossibr fortas¬
se pp̃ fortitudiũe ⁊ caro decarne pptẽꝑanciã hec̃¬
ret. Quid eĩ simile hẽat nisieris nom̃. adui¬
ri nom̃ nõ ĩ uenit᷑. s ĩ hebrea locucõne dr̃ sic¬

Expanded text:
. Vocavit ergo mulierem suam vir, tanquam potior inferiorem, et dixit: Hoc nunc os de ossibus meis, et caro de carne mea. Os de ossibus, fortasse propter fortitudinem; et caro de carne, propter teret. Quid enim simile habeat mulieris nomen ad viri nomen
Abbreviated transcription (Latin):
cecidit. ⁊ ħ erit ei gustas le defructu arboris
dinocẽtie boni ⁊ mali. precipit᷑ gͦ illi. ut de
oĩ ligno ꝙ est inparadyso edat exligno ã
in quo ẽ dinoscẽtia bom ⁊ mali nõ edat:
ioest nõ eo sic fruat᷑. ut ip̃am ordinatã ĩ¬
tegͥtatẽ. nature sue. qiͣ manducando molec
te uoluptatis tue potab̾ eos. hoc est eñi
qͣtuor ꝑtes. qͣtuor u̾tutes sigͥticat. prutẽ¬

Expanded text:
cecidit. Et hoc ei erit gustasse de fructu arboris dignoscentiae boni et mali. Praecipitur ergo illi ut de omni ligno quod est in paradiso edat, ex ligno autem in quo est dignoscentia boni et mali non edat; id est, non sic eo fruatur, ut ipsam ordinatam integritate voluptatis tuae potabis eos ; hoc est enim quatuor partes, et quatuor virtutes significat, pruden
Abbreviated transcription (Latin):
conltiplitãs multipicala tolores tuos ⁊
susꝑitia tua. ⁊ ĩdolorib tius paries filios:
⁊ ad iurũ tuũ cõu̾sio tua: et ille turdnãbit᷑
Et tũc dixit adatã. Quia ex audisti uocẽ
młris tue. ⁊ manducasti deligno dequo p̾¬
ceꝑam tͥ. exillo solo ne ed̃s. M aledictatͥra

Expanded text:
ans multiplicabo dolores tuos, et suspiria tua, et in doloribus paries filios tuos; et ad virum tuum conversio tua, et ille tui dominabitur. Et tunc dixit Deus ad Adam: Quia audisti vocem mulieris tuae, et manducasti de ligno de quo praeceperam tibi, ex illo solo ne ederes, maledicta terra
Abbreviated transcription (Latin):
lẽt dic̾e. Si deꝰ issit nasci det̾ra ħb̾a pabulit
lignũ fructifeꝵ: quid iussit nasci tantas
hbas. uł spinosas uł nenenosas q̃ ad pabu¬
maledicta sit ut spinas pareret. nõ ut ip̃a pe¬
nas sẽciret. q̃ sñ sẽlu ẽ. s ut pcĩa humani tͥmẽ¬

Expanded text:
lent dicere: Si Deus jussit nasci de terra herbam pabuli, et lignum fructiferum, quis jussit nasci tantas herbas vel spinosas vel venenosas, quae ad pabu hominis terra maledicta sit, ut spinas pareret: non ut ipsa poenas sentiret, quae sine sensu est, sed ut peccati humani crime
Abbreviated transcription (Latin):
cucõnẽ dicit ⁊ dñs nr̃. nescire sediẽ ⁊ horam
qr ħ utilit̾ discipulis occultabat. nesciẽtẽ
se ẽẽ dixit: qr illos nescientes octultando
faciebat. Scd̃ bãt sigurã ĩ patr̃e solũ scirẽ
dixit. ip̃m diem. qr enudẽ filiũ scire facͥet¬
Et hac figura multe questiones ĩ diumis
scͥpturis eis qui iam genus locucõnis hisi
nou̾ĩt sine ulla difficultate soluunt᷑. Sali¬

Expanded text:
se nescire diem vel horam quia hoc utiliter discipulis occultabat, nescientem se esse dixit, quia illos nescientes occultando faciebat. Secundum hanc figuram et Patrem solum scire dixit ipsum diem, quia eumdem Filium scire facerEx hac figura multae quaestiones in divinis Scripturis, eis qui jam genus locutionis hujus noverunt, sine ulla difficultate solvuntur. Tali
Abbreviated transcription (Latin):
duca. Et cũ ille ĩ mũta dic̾et. Rensũ est illi que
d̃s mũdauit. tu ĩ mũdũ ne dix̾is. Tũc sit ho
adymaginẽ ⁊ siłitudinẽ d̾i : lic̃ ĩ ista sexca e
tibr uolatilib celi. sit̃ ĩ ista etate xp̃c regit
anuuos obtẽꝑantes sͥ. Qͥ ad ecc̃am eiꝰ par¬
eo domarẽt᷑. atz mansuescͥet hoĩues. uł car¬
nali cõpcupĩe dediti. sic̃ pecora. uł tenebrosa
curiositate obscurati qͣiͣ serpentes. uł elati
suꝑbia sic̃ aues. Et sic ĩillo die pascit᷑ hõ talia

Expanded text:
e Deus mundavit, tu ne immunda dixeris . Tunc fit homo ad imaginem et similitudinem Dei, sicut in ista sexta aetatibus et volatilibus coeli, sicut in ista aetate Christus regit animas obtemperantes sibi, quae ad Ecceo domarentur atque mansuescerent homines, vel carnali concupiscentiae dediti sicut pecora, vel tenebrosa curiositate obscurati quasi serpentes, vel elati superbia quasi aves. Et sicut in illo die pascitur homo et a
Abbreviated transcription (Latin):
tamꝰ oculos solos. Si nasũ solũ. si solas ge¬
nas. aut solũ cap̃. aut solas manꝰ aut solos
petes. ⁊ cet̾a si pultͣ sũt singła. ⁊ sola laudamꝰ
qnͣto magis totũ corpꝰ cui oĩa m̃bra que sin¬
gła pulcͣ sũt cõferũt pulcͥtudinẽ sũa. ita ut
manꝰ pulchͣ. q̃ ⁊̃ sola laudabat᷑ ĩ corpesi separet᷑

Expanded text:
damus oculos solos, si nasum solum, si solas genas, aut solum caput, aut solas manus, aut solos pedes, et caetera si pulchra singula et sola laudamus; quanto magis totum corpus, cui omnia membra, quae singula pulchra sunt, conferunt pulchritudinem suam: ita ut manus pulchra,
Abbreviated transcription (Latin):
poss. siuẽtũ aut pluiiã locꝰ ille patͥet᷑. Dem̃
qr tenuitas aeris illiꝰ qͥ ibi est nõ eos ĩspira¬
bat durare ibi nõ pot̾iãt. nͥ spongitas hinoc¬
tas narrib applicarẽt. Tñ crassiorẽ ⁊ cõsuctũ
sp̃m ducerẽt. Hugͦ utdicau̾nt ĩ nulła se auẽ
ĩ coloco alũ iudisse. Nõ ita ĩm̾ito. nõ solum
natas eẽ fidelissima sqͥpt᷑ra cõmemorat. qr
ꝑistũ aerem uolare possũt. qui demaris ⁊
t̾re humorib surgit. Et dix̃ deus eiciatt᷑ra aĩ¬

Expanded text:
posset, si ventum aut pluviam locus ille pateretur. Deinde quia tenuitas aeris illius qui ibi est, non eos inspirabat, durare ibi non poterant, nisi spongias humectas naribus applicarent, unde crassiorem et consuetum spiritum ducerent: in eo loco aliquando vidisse. Non itaque immerito non solum natas esse, fidelissima Scriptura commemorat; quia per istum aerem volare possunt, qui de maris et terrae humoribus surgit. CAPUT XVI.-- Perniciosa a
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ sipiẽs sr̃flua putat. Iã u̾o si ĩfornacẽ ĩ cautꝰ
tifex ĩ sipientiã eiꝰ uritet ⁊ u̾ba in epta nõ cu¬
rãs officinã suam ĩ stant̾ ex̾cet. Et tñ tam
stulti st̃ homines. ut aput arcificẽ hoĩem
ñ auteant intuperare q̃ ignorãt s cũ ea uid̾¬

Expanded text:
insipiens, superflua putat. Iam vero, si infornacem incautus tifex, insipienciam eius irridet et verba inepta non curans officinam suam instanter excercet. Et tamen tam stulti sunt homines, ut aput artificem hominem non audeant vituperare, que ignorant, sed cum ea vide
Abbreviated transcription (Latin):
qrͣto die fcã sĩt syt̾a. id est sol rluna ⁊ scelle.
Bres em̃ dies supiores qño eẽ sũ sole potuer̃
cũ uiteamꝰ nũc soł ortu ⁊ octasu diẽ tnͣsigi. noc¬
oriente. quo us rursus ad orientẽ reu̾tat᷑.
Hant ẽ morã ⁊ longitudinẽ tp̃ris possẽt sẽ¬
tire hoĩes ⁊̃ si ĩ speluncts hitarẽt. ubi oriẽtẽ¬

Expanded text:
rto die facta sint sidera, id est sol, et luna, et stellae. Tres enim dies superiores quomodo esse sine sole potuerunt, cum videamus nunc solis ortu et occasu diem transigi, nocoriente quousque rursus ad orientem revertitur. Hanc enim moram et longitudinem temporis possent sentire homines etiamsi in speluncis h