comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
& qͥtuor tt̃ milia. & septẽ panib sc̃ refecti: hoc. ẽ.¬
& ȩuangłica ꝑfectione sublimes: & spiritali surs
giã intꝰ eruditi. Nota gͦ qͦd dr̃ quinq milia uiroꝵ
ã dño pastos. eẽ: exceptis mulierib & paruulis.
Comedunt autẽ qͥnq milia uiroꝵ qͥ in ꝑfectũ uirũ
ꝓficiendo creucrant: & sequebant᷑ eũ de qͦ ditit ⁊a¬
charias. ecce uir oriens nom̃ eiꝰ. Mulieres aut̃ & par¬
ulili. sexus fragilis & etas minor: numero indigni
fc̃. Unde & innumeroꝵ libro qͦtiens sacerdotes & le¬
uitȩ. & exercitus uł turba pugnantiũ describunt᷑:
serui &e mulieres & paruuli &e uulgus ignobile abs¬
Lab̾. ꝙ numero p̃mittunt᷑. Nec silentio p̃tereundũ. ẽ.
qͦd hoc miraculũ panũ. scrpturis ȩuangłista
iohannes p̃misit. qͥa ꝓoximũ. eẽt pasca dies festus
iudeorũ: matheus & marcꝰ uͦ hoc interfecto iohȩ.

Expanded text:
et quatuor sunt millia et septem panibus refecti, hoc estet quatuor sunt millia et septem panibus refecti, hoc est, evangelica perfectione sublimes, et spiritali sunt gratia intus eruditi. Nota ergo quod dicitur quinque millia virorum a Domino pastos esse, exceptis mulieribus et parvulis. Comedunt autem quinque millia virorum, qui in perfectum virum proficiendo creverant, et sequebantur cum de quo dicit Zacharias: Ecce vir, Oriens nomen ejus . Mulieres vero et parvuli, sexus fragilis et aetas minor, numero indigni sunt. Unde et in Numerorum libro quoties sacerdotes, et Levitae, et exercitus vel turba pugnantium describuntur, servi, et mulieres, et parvuli, et vulgus ignobile absque numero praemittuntur. Nec silentio praetereundum est, quod miraculum hoc panum scripturus evangelista Joannes, praemisit quod proximum esset Pascha, dies festus Judaeorum; Matthaeus vero et Marcus hoc interfecto Joanne
Abbreviated transcription (Latin):
ti s intꝰ salutaris cibi reliqͥis ad alendda humilium
corda cumulati. Constat eñi: cophinis oꝑa seruilia
geri solere.S ipse cophinos panũ fragm̃tis imple¬
uit: qͥ infirma huiꝰ mundi elegt. ut fortia confun-
plec chophinũ suũ: ut habeat uł unde postea egen¬
tib cibos p̃beat: uł ex reliquiis doceat ueros fuisse
panes. qͥ postea multiplicati ft̃. Aanducantiũ aũt
fuit numerus qͥnq nulia uirorũ: exceptis mulicribꝰ
& paruulis. Iuxta numctũ quinq pannũ. & come
dentiũ uiroꝵ quinq miliũ multitudo. ẽ. Hec dum
eñ scd̃m alcerꝰ loci narrationẽ. ad septenarium nu¬
merũ uenerant. quẽ cõmedunt quatuor milia &¬
signant eos qͥ in scłari ad huc habitu positi exceri¬
orib quȩ possident bene uti nouert̃. Qrecte quinq
panib alunt᷑: q tales necesse. ẽ. legalib ad huc p̃¬
ceptis institu. Nã qͥ mundo ad integrũ renuntiant.

Expanded text:
ti, sed intus salutaris cibi reliquiis ad alenda humilium ti, sed intus salutaris cibi reliquiis ad alenda humilium corda cumulati. Constat enim cophinis opera servilia geri solere, sed ipse cophinos panum fragmentis implevit, qui infirma hujus mundi elegit, ut fortia confundeplet cophinum suum, ut habeat vel unde postea egentibus cibos praebeat, vel ex reliquiis doceat veros fuisse panes, qui postea multiplicati sunt. Manducantium autem fuit numerus quinque millia virorum, exceptis mulieribus et parvulis. Juxtdentium virorum quinque millium multitudo est. Necdum enim secundum alterius loci narrationem ad septenarium numerum venerat, quem qui comedunt, quatuor millia ssignant eos qui, in saeculari adhuc habitu positi, exterioribus quae possident bene uti noverunt: qui recte quinque panibus aluntur, quia tales necesse est legalibus adhuc praeceptis institui. Nam qui mundo ad integrum renuntiant,
Abbreviated transcription (Latin):
dit discipłis. ut ipsi turbis distribuerent: postea
urhȩ accepta ab apłis stipe. manducauert̃ & sa¬
urati st̃: qi uidelicet sacram̃ta legis & ꝓpħarum
sua distributione partita apłis & p̃dicatorib scĩ
ꝓuangłii. ut hȩc toto orbe p̃dicent. pͥmũ ipse dñs
patefecit: deinde illi turb̃ om̃ium gentiũ. usq¬
qͥꝙ spiritalis alimoniȩ refectionẽ habundantẽ
p̃buert̃. Et ideo ut scͥiptum. ẽ. manducauert᷑
om̃s & saturati st̃: qͥa ñ erat egens qͥsqͣm int̾ eos.
saturabunt᷑. & laudabunt dnm̃ qͥ reqͥrunt eũ.
tt reliq̾. Et tulert̃ reliqͥas fragm̃toꝵꝵ: duodetim cophu¬
nos plenos. Qͦd turb̃ suꝑest ã discipłis sustollitur:
qͥa sactatiora mẏsteria quȩ ã rudib capi nequeunt.
ñ negligent̾ omittenda s st̃ inqͥrenila ꝑfectis. Hã ꝑ
cophinos duodetim apłi: & ꝑapłos cuncti seqͥntium
doctoꝵ chori figurant᷑: foris quidẽ hominib despec¬

Expanded text:
dit discipulis, ut ipsi turbis distribuerent; postea dit discipulis, ut ipsi turbis distribuerent; postea turbae accepta ab apostolis stipe manducaverunt, et saturati sunt. Quia videlicet sacramenta legis et prophetarum, sua distributione partita apostolis et praedicatoribus sancti Evangelii, ut haec toto orbe praedicent, primum ipse Dominus patefecit; deinde illi turbis omnium gentium usquequaque spiritalis alimoniae refectionem abundantem praebuerunt; et ideo ut scriptum est, manducaverunt omnes et saturati sunt, quia non erat egens quisquam inter eos; abuntur, et laudabunt Deum qui requirunt eum, et reliqua. Et tulerunt reliquias fragmentorum duodecim cophinos plenos. Quod turbis superest a discipulis sustollitur, quia sacratiora mysteria, quae a rudibus capi nequeunt, non negligenter omittenda, sed sunt inquirenda perfectis. Nam per cophinos duodecim apostoli, et per apostolos cuncti sequentium doctorum chori figurantur, foris quidem hominibus despec
Abbreviated transcription (Latin):
actptis eis. quȩ habebant discipłi benedicit: quia
uenitns in carne. ñ alia ꝙͣ p̃dicata fc̃ p̃dicabat: s le
ql &e ꝓpħarũ scripta qͣm sint mysteriis grẽ graui¬
da demonstrat. Aspieit inglum: ut illic dirigendoᷤ
uos docat. Quinq panes & duos pisciculos sũpsit
nmanꝰ. & frrgit eos: tradiditq discipłis suis. fran¬
gnte adño: seminariũ fit ciborũ. Si eñ fuissent in¬
agti. & ñ infrust a discerpti. nec diuisi in multipli¬
um segetẽ: turbas & pueros & feminas & tantam
aultitudinẽ ãlere ñ possent. frangit᷑ gͦ lex cũ ꝓphe¬
us. & infrust a discerpit᷑. & eiꝰ inmediũ mystetia
pstrunt᷑: ut qͦd integrũ & ꝑmanens in statu pͥstino¬
ñ alebat: diuisũ in partes alat gentiũ multitudinẽ.
Et dedit discipłis panes: discipli antẽ turb̾. Et man¬
dncauert᷑ om̃s: & saturati st̃. Nota gͦ ordinẽ dñici
conuuii. Primitꝰ ipse dñs acceptos panes & pisces
benedixit. ac fregit: deinde ꝑ partes cõminuts̃ de¬

Expanded text:
benedicit: quia veniens in carne non alia quam praedicta sunt praedicabat, sed legis et prophetarum scripta, quam sint mysteriis gratiae gravida demonstrat. Aspicit in coelum, ut illuc dirigendos oculos doceat. Quinque panes et duos pisciculos sumpsit in manus, et fregit eos, tradiditque discipulis suis: frangente Domino seminarium fit ciborum. Si enim fuissent integri, et non in frusta discerpti, nec divisi in multiplicem segetem, turbas et pueros, et feminas, et tantam multitudinem alere non possent. Frangitur ergo lex cum prophetis, et in frusta discerpitur, et ejus in medium mysteria proferuntur, ut quod integrum, et permanens in statu pristino non alebat, divisum in partes alat gentium multitudinem. Et dedit discipulis panes, discipuli autem turbis. Et manducaverunt omnes, et saturati sunt. Nota ergo ordinem Dominici convivii. Primitus ipse Dominus acceptos panes et pisces benedixit et fregit; dehinc per partes comminutos de
Abbreviated transcription (Latin):
magno munere ddat electis. ut edant & bibant suꝑ
m̃sam suã in regno. Qui ait eis. Afferte illos mͥ hnc
Audi marcion. audi manicheȩ: qͥnq panes & cluos
pisciculos afferri add se uibet. dñs: ut eos scificet atg
multiplicet: qͥa ipse. ẽ. ad qũẽ ꝓpħa ait. Oclĩ om̃nes¬

Expanded text:
magno munere dat electis, ut edant et bibant super magno munere dat electis, ut edant et bibant super mensam suam in regno suo . Qui ait eis: Afferte illos mihi huc. Audi, Marcion; audi, Manichaee, quinque panes et duos pisciculos afferri ad se jubet Dominus, ut eos sanctificet atque multiplicet: quia ipse est ad quem Propheta ait: Oculi omn
Abbreviated transcription (Latin):
Apparens enĩ post resuirrectionẽ discipłis: ait adñs¬
ipse. qͥa oportebat impleri omĩa. que scripta sunt mle
ge moysi. & ꝓpbetis. & psalmis. de me. Ectũ apuit ilis
sensũ ut intelligerent scripturas: & intellestas synta¬
liter fidelib traderent auditorib: qͥsi benedicens pa¬
nib apłicis ac piscib. hosq internȩ suauitatis cdono
multiplicans: turb̃ disꝑtiri p̃cepit. Bene autẽ uutar
uangłium ioħns. panes qͥ legẽ designant. hordeati
fuisse referunt᷑: qͥ ium̃toꝵs maxime rusticoꝵq ẽ dsꝰ
asꝑiora & qͥsi grossioa fc̃ cõmittenda p̃cepta. Anma¬
lis eñĩ hõ: ñ ꝑcipit ea qͦ st̃ sp̃c dĩ. Atq icico dñs ꝓlu¬
is cuiq uirib dona tribuens. semꝑq ad ꝑfectiora pro¬
uocans: pͥmo qͥnq panib quinq milia. scło septen
panib quatuor hominũ milia reficit: tercio discipłis
suȩ carnis & sanguinis misteriũ credit: ad ultimum

Expanded text:
Apparens enim post resurrectionem discipulis, ait DomApparens enim post resurrectionem discipulis, ait Domipse: Quia oportebat impleri omnia quae sprophetis, et Psalmis de me . Et cum aperuit illis sensum ut intelligerent Scripturas, et intellectas spiritaliter fidelibus traderent auditoribus, quasi benedicens panibus apostolicis ac piscibus, hosque internae suavitatis dono multiplicans, turbis dispertiri praecepit. Bene autem juxta Evangelium Joannis, panes qui legem designant, hordeacei fuisse referuntur, qui jumentorum maxime rusticorumque est asperiora et quasi grossiora sunt committenda praecepta. Animalis enim homo non percipit ea quae sis cuique viribus dona tribuens, semperque ad perfectiora provocans, primo quinque panibus quinque millia, secundo septem panibus quatuor hominum millia reficit, tertio discipulis suae carnis et sanguinis mysterium credit, ultimo
Abbreviated transcription (Latin):
philippo qͦ loħs cõmemorat: isti aut̃ p̃termiserunt.
Deindde qͦd philippꝰ apud ioh̃em responaet. hoc mar¬
cus ã discipłis responsũ. eẽ. cõmemorat: uolens intel¬
ligi. hoc exore gterorũ philippũ respondisse. Respon¬
dect̃ ei. Non habenꝰ hic: nͥ qͥnq panes & duos pis¬
ces. ꝑ quinq panes apłoꝵs. & duos pisces: tota testa¬
m̃ti ueteris scriptura signat᷑. ꝑqͥnq uidelicet panes.
qͥnq mosaice legis libri: qͥb diuine et̾nitatis cogni¬
tio. mundi creatio. ꝓcursus scł̃i labentis. & uera cłõ
seruiendi religio generi humano innotuit. Per
duos uͦ pisces psalmist̃ & ꝓpħȩ figurati: qͥ erudi¬
tũ in lege dĩ popłm. deꝓmissione dm̃ce in carnatio¬
nis. noua giẽ dulcedine pascebant. Qtrina scrip¬
turȩ sacix distinctione: Totã ueteris instrum̃ti se¬
riem comp̃hendi. dñica auctoritate docemur.

Expanded text:
Philippo, quod Joannes commemorat, isti autem praetermiserunt. Philippo, quod Joannes commemorat, isti autem praetermiserunt. Deinde quod Philippus apud Joannem respondet, hoc Marcus a discipulis responsum esse commemorat, volens intelligi hoc et ore caeterorum Philippum respondisse. Responderunt ei: Non habemus nisi quinque panes et duos pisPer quinque panes apostolorum et duos pisces tota Testamenti Veteris scriptura signatur; per quinque videlicet panes quinque Mosaicae legis libri, quibus divinae aeternitatis cognitio, mundi creatio, procursus saeculi labentis, et vera Deo serviendi religio, generi humano innotuit. Per duos vero pisces psalmi sunt et prophetae figurati, qui eruditum in lege Dei populum, de promissione Dominicae incarnationis nova gratiae dulcedine pascebant. Qua trina Scripturae sacrae distinctione, totam Veteris Instrumenti seriem comprehendi Dominica auctoritate docemur.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ ipsos apłos celesti cibo eas satiandas decteuit. Unde
& subditur. Iñc aũt dix̃ eis. Non habent necesse ire. Da¬
te illis uos manducare. Prouocat aplos ad fractionẽ pa-¬
nis: ut illis se ñ habere testantib. magnitudo signi
notior fiat: simul insinuans qͥa cotidie ꝑeos ieuna
nĩa st̃ corda pascenda: uidelicet cũ eoꝵ uł exemplis
uł litteris. ad amanda cȩlestia suscitam̃. Si qͦm aut
quesiuerit dñs ã philippo temptans eũ unde illis esce
dari possint: & qͦmͦ ceceri euangłiste narrauerint priꝰ
dixisse dño discipłõs. ut dimitteret turbas. qͦ possent
sͥ alm̃ta emere de ꝓximis locis. qͥb ille responait se¬
cundũ matħm. ñ habent necesse ire. date cis uosman¬
ducare. cui etiã marcꝰ lucasq consentiunt: tantũ hoc
p̃tir mittentes qͦa ait ñ habent necesse ire. Intelligitur
gͦ pꝰ hȩc uerba dnm̃ inspexisse multitudinẽ & dixisse

Expanded text:
per ipsos apostolos coelesti cibo eas satiandas decrevit. Unde per ipsos apostolos coelesti cibo eas satiandas decrevit. Unde et subditur: Jesus autem dixit eis: Non habent necesse ire, date illis vos manducare. Provocat apostolos ad fractionem panis, ut illis se non habere testantibus, magnitudo signi notior fiat; simul insinuans, quod quotidie per eos jejuna nostra sunt corda pascenda, videlicet cum eorum vel exemplis, vel litteris ad amanda coelestia suscitamur. Si quem vequaesierit Dominus a Philippo tentans eum, unde illis escae dari possint ; et quomodo caeteri evangelistae narraverint prius dixisse Domino discipulos, ut dimitteret turbas, quo possent sibi alimenta emere de proximis locis , quibus ille respondit secundum Matthaeum: Non habent necesse ire, date eis vos manducare, cui etiam Marcus Lucasque consentiunt, tantum hoc praetermittentes, quod ait, non habent necesse ire; intelligitur ergo post haec verba Dominum inspexisse multitudinem, et dixisse
Abbreviated transcription (Latin):
ridie: s uesꝑe qͣndo sol iusticiȩ occubuit: & fims num¬
di appropinquauit. Qd aũt carnales ad huc disci¬
puli. & ignari de futuro refectionis miratulo. rogais
dnm ut dimittat turbas. & emant sͥ cibos ꝑ castel¬
la. maxime qͥb eo ad huc tp̃r p̃ceptũ. ẽ. inuiam
gentium ne abirent & reliqͣ: mystice significat fas¬
tidiũ iudeorũ cent᷑ turbas gentiũ: qͥ de eorũ recep¬
tione sẽper murmurabant: & magis iudicabant
eos aptos. tẽ. ut quererent sͥ cibũ in conuenticulis
hereticoꝵ. siue pscudo ꝓphetatũ. seu philo sophoꝵ
quam diuinorũ libimũ uterent᷑ pastione. Quoꝵ uote
& ysaias olim locutꝰ: ait. Ecce gentes qͣsi stilla situle: &
qͥsi momĩtum statere reputatȩ ft̃. Et item. Om̃s inqͥt
gentes qͣsi ñ sint. sic sunt corã co: & qͣsi nichilũ & ina
ne reputatȩ sunt. S dñs qͥ futura ut p̃cerita nouit.
& cui oĩa p̃sentia st̃: ñ ianes dimittendas. s magis

Expanded text:
 quando sol justitiae occubuit, et finis mundi appropinquavit. Quod autem carnales adhuc discipuli, et ignari de futuro refectionis miraculo, rogant Deum ut dimittat turbas ut emant sibi cibos per castella, maxime quibus eo adhuc tempore praeceptum est: In viam gentium ne abirent , et reliqua, mystice significat fastidium Judaeorum contra turbas gentium, qui de earum receptione semper murmurabant, et magis judicabant eos aptos esse, ut quaererent sibi cibum in conventiculis haereticorum, sive pseudoprophetarum, seu philosophorum, quam divinorum librorum uterentur pastione. Quorum voce et Isaias olim locutus ait: Ecce gentes quasi stilla situlae, et quasi momentum staterae reputatae sunt. Et item: Omnes, inquit, gentes quasi non sne reputatae sunt . Sed Dominus, qui futura ut praeterita novit, et cui omnia praesentia sunt, non inanes dimittendas, sed magis
Abbreviated transcription (Latin):
nib habent iam reqͥem m̃tis. Bene etiã suꝑ uiride
mĩ discubuerunt. Scriptũ qͥppe. ẽ. Om̃ĩs caro fenũ.
se sli sꝑ uiride fenũ discũbentes. dominicis pascum¬
nt alim̃tis. qͥ ꝑstudiũ continentiȩ. calcatis illecebris
amaliũ concupiscentiarum audiendis implendisq
ã nttb̃ oꝑam impendunt. Acceptis qͥnq panib
se anob piscib: aspiciens in cȩlũ benedix̃. & firgit.¬

Expanded text:
nibus habent jam requiem mentis. Bene etiam super viride nibus habent jam requiem mentis. Bene etiam super viride fenum discubuerunt. Scriptum quippe est omnis caro fenum . Et illi super viride fenum discumbentes Dominicis pascuntur alimentis, qui per studium continentiae, calcatis illecebris carnalium concupiscentiarum, audiendis implendisque Dei verbis operam impendunt. Et acceptis quinque panibus et duobus piscibus, aspiciens in coelum benedix
Abbreviated transcription (Latin):
alium euangłistam sup̃ t̾ram. ꝑquinqͣ genos ant cen¬
cenos: ut pꝰqͣm calsauerint carnẽ suã. & om̃s flous
illiꝰ. & scłi uoluptates. qͣsi arens fenũ sͥ subiecerint
tc̃ ꝑqͥnquagenarii numeri penitentiã. ad ꝑfctum
centesum numeri culm̃ ascendant. Dit̾isi gͦ discubi¬
tus conuiuantiũ: diu̾sos conuentꝰ eccliarum. quȩ u¬
nam catholicam faciunt designant. Quos bene dñs
qͥnqͣgenos ꝑturmas. uł centenos discumbete p̃cepit.
ut uidelicet turba fideliũ. escã suã & locis distincta.
& morib conuncta ꝑciꝑet. Iubelei qͥppe requies qͥn¬
quagenarii numeri mysterio continet᷑. Et qͥnqua¬
genariꝰ bis ducit᷑: ut ad centenariũ ꝑueniat᷑. Qͥaͥgͦ
pͥus a malo quiescit᷑ oꝑe. ut post anima plenus
qͥeseat in cogitatione: alii qͥn quageni. alii aut̃
oatndiscumbunt. Qm̃ sunt ñ nulli. qͥ a prauis actibꝰ
habitnt reqͥem oꝑis: & sc̃ ñ nulli qͥ ã ꝑuersis cogitatio¬

Expanded text:
nquagenos aut centenos; ut postquam calcaverint carnem suam, et omnes flores illius et saeculi voluptates, quasi arens fenum sibi subjecerint, tunc per quinquagenarii numeri poenitentiam ad perfectum centesimi numeri culmen ascendant. Diversi ergo discubitus convivantium diversos conventus Ecclesiarum, quae unam Catholicam faciunt, designant; quos bene Dominus quinquagenos per turmas vel centenos discumbere praecepit, ut videlicet turba fidelium escam suam, et locis distincta et moribus conjuncta perciperet. Jubilaei quippe requies quinquagenarii numeri mysterio continetur: et quinquagenarius bis ducitur, ut ad centenarium perveniatur. Quia ergo prius a malo quiescit opere, ut post anima plenius quiescat in cogitatione, alii quinquageni, alii vero centeni discumbunt; quoniam sunt nonnulli, qui a pravis actibus habent requiem operis, et sunt nonnulli, qui a perversis cogitatio
Abbreviated transcription (Latin):
testante hoc alibi ipsa ueritate ac dicente. N om̃is
tit uoluntatẽ patͥs mei qͥ in cęlis. ẽ. ipse intrabit
in regnũ cęlorũ. Docebant qͥdẽ pharisci doctrinã
& mandata hominũ: qͦndo diuma p̃cepta negli¬
gentes. & suas traditiones suꝑ ordinantes magis
conseruandas. ẽt̃. censuert̃: ut suꝑi demonstratũ
ẽ. Et conuocatis ad se turb̾: dix̃ cis. Audite & intelli¬
gite. N qͦd intrat mos cõmunicat hominẽ: s qͦd
cꝵꝵ ꝓcedit exore coinqͥnat hominẽ. Nerbũ cõmumi¬
cat ꝓpͥc scͥpturarũ. ẽ: & publico sermone teritur.
Eopłs iudeoꝵ partẽ di. eẽ. se iactans. cõmunescibõ
uocat. qͥb om̃s utunt᷑ homines: uerbi grã suillã
carnẽ. ostreas. lepores. & istiꝰ modi animantia.
qͦungulã ñ findt. nec ruminant. nec sqͥmosa
qͦd cȩceris hominib patet. & qͦsi. ñ . ẽ. de parte

Expanded text:
testante hoc alibi ipsa Veritate ac dicente: Non omnis testante hoc alibi ipsa Veritate ac dicente: Non omnis e intrabit in regnum coelorum . Docebant quidem Pharisaei doctrinas et mandata hominum, quando divina praecepta negligentes, et suas traditiones superordinantes magis observandas esse censuerunt. Ut superius demonstratum est. Et convocavis ad se turbis dixit eis: Audite et intelligite; non quod intrat in os communicat hominem, sed quod procedit ex ore coinquinat hominem. Verbum communicat proprie Scripturarum est, et publico sermone non teritur. Populus Judaeorum partem Dei esse se jactans, communes cibos vocat, quibus omnes utuntur homines. Verbi gratia, suillam carnem, ostreas, lepores, et istiusmodi animantia quae ungulam non findunt; nec ruminant, nec squamosa quod caeteris hominibus patet, et quasi non est de parte
Abbreviated transcription (Latin):
legẽ sepiꝰ scrutabantur: & cui psalmos uł hẏmnos
mofficius diuinis modiulabant᷑. s cor corũ longe¬
ab illo fuit. de qͥb scriptũ. ẽ. quod cordib semꝑ reu̾si
fuerint in egyptũ. Itẽ labnis cũ honorabant. qͣndo i¬
li dicebant. magister scimꝰ qͥa uerax es. & uiã di inne¬
ritate doces. & ñ. ẽ. tͥ cura de aliqͦ. ñ eñ accipis ꝑsonã
hominis: s cor coꝵ longe ab eo fuit. qͦndo dicebant
dic nob̾ licit censũ daricesari annon. Hoc eñ exp̃s¬
sit euangłista lucas: cũ dixit scbas & pͥncipes sac̾do¬
tũ misisse insidiatores. qͥ se iustos simularent. ut ca¬
ꝑent eũ insermonẽ: utq traderent eũ pͥncipatui se
potestati p̃sidis. Attp ideo recte subuingit᷑. Sine
cansa colunt me: docentes doctrinas. & mandata
hominũ. Sine causa gͦ id. ẽ. inuacuũ. labiis celm¬
gua illũ colebant. qͦrũ corda auersa erant: qͥa cũ
ueris di cultorib mercedẽ ñ accepturi erant: at¬

Expanded text:
epius scrutabantur, et cui hymnos vel psalmos in officiis divinis modulabantur, sed cor illorum longeab illo fuit. De quibus scriptum est, quod cordibus semper aversi fuerint in Aegyptum. Item labiis eum honorabant, quando dicebant illi: Magister, scimus quia verax es, et viam Dei in veritate doces, et non est tibi cura de aliquo; non enim accipis personam hominis Sed cor eorum longe ab eo fuit, quando dicebant: Dic nobis, licet censum dare Caesari an non? Hoc enim expressit evangelista Lucas, cum dixit scribas et principes sacerdotum misisse insidiatores, qui se justos simularent, ut caperent eum in sermone, atque traderent eum principatibus, atque potestat mandata hominum. Sine causa ergo, id est, in vacuum, labiis et lingua illum colebant, quorum corda aversa erant: quia cum veris Dei cultoribus mercedem non accepturi erant, at
Abbreviated transcription (Latin):
tgentiũ głam legis addũẽ. finitis igit᷑ legis temporibꝰ
ecũ ioħe consepultis. discipuli eiꝰ res ita gestas dño
muntant: cũ ad euangłia scilicet ex lege uenientes.
rrgad̃ uerbũ curiosi auditores siunt. Igit᷑ lege finita.
ad quẽ aliũ eis transmigrandũ erat: nͥ adcũ qͥ consum¬
mator legis. ẽ: finis eñi legis ait apłs. xp̃c. ẽ. adiusti¬

Expanded text:
te gentium gloriam, legis addixit. Finitis igitur legis temporibus, te gentium gloriam, legis addixit. Finitis igitur legis temporibus, et cum Joanne consepultis, discipuli ejus res ita gestas Domino enuntiant, cum ad Evangelia scilicet ex lege venientes erga Dei Verbum curiosi auditores fiunt. Igitur lege finita ad quem alium eis transmigrandam erat, nisi ad eum qui consummator ejus est? Finis enim legis, ait Apostolus, Christ
Abbreviated transcription (Latin):
cmit: Contrariũ uidelicet. ẽ. tt̃ eũ uoluisse. & nc̃
nolle. & p̃sens molestia. anteriori ñ conuenit uolun¬
ian uerũ insuꝑioribꝰ geste rei ordo. ẽ: in his aũt spe¬
cei cause conseqͥntis exponit᷑. Głam legis uoluntaᷤᷤ
ixinfidelitate orta occupauit: s popls boni eiꝰ qͦd
in lege erat consciꝰ. uoluntatis conditionib ñ sine
aliqͦ certi ꝑiculi sui dolore combet: sicq se talem
p̃ceptoꝵ głam ñ oportuisse concedere. s peccatis
tanꝙͣ sacram̃tis coactꝰ. & pͥcipũ ad iacentiũ metu
atq exemplo deprauatꝰ. & uictus illecebris uolup¬
tatis. etiã mestꝰ obtemperat. Igit᷑ int̾ reliqͣ dissoluta
popłi gaucdia indisco ioħis caput affert᷑: dãꝑno
stlicet legis uoluptas corpoꝵ adseculares lipcus au¬
gct. Ita ꝑ puellã admatrẽ deferc᷑: ac si ꝓbrosus is¬
ral & uoluntati & infidelitati suç familis. scilicet an¬

Expanded text:
citur? Contrarium videlicet est tunc eum voluisse, et nunc citur? Contrarium videlicet est tunc eum voluisse, et nunc nolle, et praesens molestia anteriori non convenit voluntati. Verum in superioribus gestae rei ordo est, in his autem nunc species causae consequentis exponitur. Gloriam legis voluptas ex infidelitate orta occupavit. Sed populus boni ejus quod in lege erat conscius, voluptatis conditionibus non sine aliquo certi periculi sui dolore connivet. Scitque se tali praeceptorum gloria non oportuisse concedere: sed peccatis tamquam sacramento coactus, et principum adjacentium metu atque exemplo depravatus et victus, illecebris voluptatis etiam moestus obtemperat. Igitur inter reliqua dissoluti populi gaudia, in disco Joannis caput affertur ; damno scilicet legis voluptas corporum et saecularis luxus augetur: et ita per puellam ad matrem deferrael et voluntati et infidelitati suae familiae, scilicet an
Abbreviated transcription (Latin):
rũ ferm̃to: qͦd acceptũ mulier abscondit infarine
satis trib donce ferm̃tatum. ẽ. totũ. Diu̾sus. ẽ. ho¬
minũ stomachus: alii amaris. alii dulcib. hi aust¬
riorib illi lenib delectant᷑ cibis. Proponit gͦ dñs.
ute iã supͣdicimꝰ diu̾sas parabolas: ut uexta uulne¬
rũ uarietates. & medicina diuersa sit. Mulier ista
quȩ ferm̃tum accipit. & abscondit illud in satis ta¬
b farine. donec ferm̃taret᷑ totũ. uł p̃dicatio mͥ ui¬
det᷑ apłica: uł ȩccl̃ia. quę diu̾sis gentib congregat
ẽ. Hȩc tulit ferm̃tum. noticiã scilicet & intelligen¬
tiã scripturarũ: & abscondit illud in farine satis
pent int̾ se. S cũ duob uł trib conuenerit. impe¬
trent ã patre eͦdcũq postulauerint: disserit᷑ locul
iste & alit̾. Legimꝰ in platone. & philosophorum
dognate uulgatũ. ẽ. tres. eẽ. in humana aĩa pal¬
p̾ltum teligione sacram̃ti detinet᷑. qͦmodo tristis effi¬

Expanded text:
acceptum mulier abscondit in farinae satis tribus, donec fermentatum est totum. Diversus est hominum stomachus: alii amaris, alii dulcibus, hi austerioribus, illi lenibus delectantur cibis. Proponit ergo Dominus ut jam supra diximus, diversas parabolas, ut juxta vulnerum varietates et medicina diversa sit. Mulier ista, quae fermentum accipit, et abscondit illud in satis tribus farinae, donec fermentaretur totum, vel praedicatio mihi videtur apostolica, vel Ecclesia quae e diversis gentibus congregata est. Haec tulit fermentum, notitiam scilicet et intelligentiam Scripturarum, et abscondit illud in farinae satispent inter se; sed cum duobus, vel tribus convenerit, impetrarent a Patre quodcunque postulaverint. Disseritur locus iste et aliter. Legimus in Platone, et philosophorum dogmate vulgatum est tres esse in humana anima pastim religione sacramenti detinetur, quomodo tristis effi
Abbreviated transcription (Latin):
ñ poterat: nͥ docuisset eã iuxta mare inlittore & ale¬
ut in deserto. Qͦ aũt ascendit solus orare. ñ adeũ
sferas. qͥ de qͥnq panib qͥnꝙ milia satiauit bo¬

Expanded text:
non poterat, nisi docuisset eam juxta mare in littore, et alenon poterat, nisi docuisset eam juxta mare in littore, et aleret in deserto. Quod autem ascendit solus orare, non ad eum referas qui, de quinque panibus quinque mil
Abbreviated transcription (Latin):
ilã saciȩ refectionis hystoriã: nͥ forte intelligamꝰ
meo qͦd lucas ait in locũ desertũ. qͥ. ẽ. bethsaida.
ñ ipsius uicinia ciuitatis. s loca deserti ad eam ꝑtinen¬
iis. e. designata. Maitus eñi dicit aꝑte qͦd p̃cederent
cũ ad bechsaidã: uͥ ipsiꝰ fines ciuitatis constat. eẽ. no¬
iatos. Lucas uͦ qͥ ñ dicit in locũ desertũ. ꝙͦ. ẽ. bechsai-¬
da s. qͥ ÷ bethsaida: potest nifallor reste in telligi.
qͥa ñ ipsã cuitatẽ uoluerit intelligi.s locũ deser.¬
& ascendentes nauẽ discipłos uenisse trans mare
in capharnaũ: quȩ ambe st̃ ciuitates ingalilea:
uxta stagnũ genesarech. qͦd etiã tyberiadis aciui-¬
tate tyberiade uocatur.e xlix.¬
se. Si fuissent cũ eo discipłi petrꝰ. & iacob. & ioħes.
qui uiderant: głam transformati: forsitan ascen-¬
dissent inmontẽ cũ eo. S turba ad sublimia sequi

Expanded text:
illam sacrae refectionis historiam. Nisi forte intelligamus illam sacrae refectionis historiam. Nisi forte intelligamus in eo, quod Lucas ait, in locum desertum, qui est Bethsaida, non ipsius vicinia civitatis, sed loca deserti ad eam pertinentis esse designata; Marcus enim dicit aperte, quod praecederent eum Bethsaidam, ubi ipsius civitatis fines constat esse notatos. Lucas vero qui non dicit in locum desertum, quae est Bethsaida, sed qui est Bethsaida, potest, ni fallor, recte intelligi, quia non ipsam civitatem voluerit intelligi, sed locum desertet ascendentes navem discipulos, venisse trans mare in Capharnaum, quae ambae sint civitates in Galilaea juxta stagnum Genezareth, quod etiam Tiberiadis a civitate Tiberiade vocatur. Et cre. Si fuissent cum eo discipuli Petrus, et Jacobus, et Joannes, qui viderant gloriam transformati, forsitan ascendissent in montem cum eo; sed turba ad sublimia sequi
Abbreviated transcription (Latin):
toleranda: cauti adblancdim̃ta. cũ forte arrisctẽ
declinanda. Et ne nos ꝓsꝑa mundi si affluant
emolliendo decipiant: crebris ã dño p̃cib im¬
anꝰ. ploremꝰ. Quo aut̃ discipłi dnm̃ p̾cederent. mat
ostendit: qͥ narrat qͦd dñs coegerit discipłos u¬
os ascendere nauẽ ⁊ & p̃cedere se transfretũ adbta¬
saidã. dũ ipse dimitteret popłm. Bethsaida gͦ .̃.
ingalilea. ciuitas anbre & perri & philippia¬
postoloꝵ. ꝓpe stagnũ genesareth:. ut in locorsll¬
bris inuenimꝰ. Ubimerito mouet. quomͦ dica
martꝰ ꝑacto discipłos miraculo panũ. uenisse
tran̾fretũ adbechiaidam: cũ uideat᷑ dicere lucas
qͦd in locis bethsaide factum fuerit miraculum
illud memorabile. & refectio cȩlestis. Ait em̃. Assũp¬
tis illis: secessit seorsũ in locũ desertũ qͥ. ẽ. bechsai¬
da. Qd cũ cognouissent turbȩ secutȩ st̃ illũ. &
excepit illos. & cet̾a qͦ secunt᷑. usq ad cõpletam

Expanded text:
toleranda, cauti ad blandimenta, cum forte arriserint, toleranda, cauti ad blandimenta, cum forte arriserint, declinanda, et ne nos prospera mundi, si affluant, emolliendo decipiant, crebris a Domino precibus imploremus. Quo vero discipuli Dominum praecederent, Marcus ostendit, qui narrat quod Dretum ad Bethsaidam dum ipse dimitteret populum. Bethsaida est ergo in Galilaea civitas Andreae et Petri et Philippi Apostolorum prope stagnum Genezareth ut in Locorum libris invenimus: ubi merito monet quomodo dicat peracto discipulos miraculo panum venisse trans fretum ad Bethsaidam: cum videatur dicere Lucas quod in locis Bethsaidae factum fuerit miraculum illud memorabile et refectio coelestis. Ait enim: Assumptis illis secessit seorsum in locum desertum, qui est Bethsaida; quod cum cognovissent  caetera quae sequuntur, usque ad completam
Abbreviated transcription (Latin):
norandi putarent᷑: acceptis pecuniis siue p̃clis
inchoata iusticiȩ rudim̃ta ꝑderent. Et cũ carnalis¬
b sese illerebris atq auaritia incauti corrũperent
ipsis etiã ã qͥb honorabant᷑ ꝓbonis. denuo pro
malis actib ñ solũ infastidiũ. uerũ etiã deuem¬
rent modium. Minusq multo ꝑiculosũ. ẽ. mhi
qͦ recte agimꝰ adũsantiũ nos imꝓbitato fatiga¬
ri qͣm honorantiũ fauore de mulceri. Hic & cñ
securiorẽ sepe corrũpit: animũ: illa circũ spetũ
semꝑ reddit & cautũ. Unde dñs uiã nob̃ uite qͦ
sequam᷑ initians: cũ hi qͥ uirtutes eiꝰ ad mirabas¬
tur regẽ eũ facere uellent. fugit in montẽ orare.
Cũ uͦ illi qͥ uirtutib eiꝰ muidebant. eũ morti trad¬
re disponerent: occurrit ꝓmptꝰ. & uinciendum
se crucifigendũq furentib obtulit: euidenti na
informans exemplo. ut parati simꝰ ad adu̾sa scli

Expanded text:
norandi putarentur, acceptis pecuniis sive praediis, norandi putarentur, acceptis pecuniis sive praediis, inchoata justitiae rudimenta perderent, et cum carnalibus sese illecebris atque avaritia incauti corrumperent, ipsis etiam a quibus honorabantur pro bonis, denuo pro malis actibus non solum in fastidium, verum etiam devenirent in odium. Minusque multo periculosum est in his quae recte agimus, adversantium nos improbitate fatigari, quam honorantium favore demulceri. Hic etenim securiorem saepe corrumpit animum, illa circumspectum semper reddit et cautum. Unde Dominus viam sequamur initians, cum hi qui virtutes ejus admirabantur, regem eum facere vellent, fugit in montem orare; cum vero illi qui virtutibus ejus invidebant, eum morti tradere disponerent, occurrit promptus, et vinciendum se crucifigendumque furentibus obtulit, evidenti nos informans exemplo, ut parati simus ad adversa saeculi
Abbreviated transcription (Latin):
E statim iussit discipłos ascendere innauicu¬
lã: & p̃cedere eũ transfretũ. donec dimitteritt᷑¬
bas. Discipłis p̃cipit trans fretare: & cõpellit ut
ascendant innauiculã. Q sermone ostenditur
inuitos eos ã dño recessisse: dũ amor e p̃ceptoris¬
ab̾. abeo nolunt separati. Quare coegetit chistiplos asti¬
dece nauem. & ipse max dimisso popło inmonte orns¬
tutꝰ abierit: ioħes manifeste declarat. qͥ completar¬
fectione illa cȩlesti continuo subiecit. Iħc gͦ cũ cogio¬
usset. qi uenturi cẽnt ut raꝑent eũ. & facerent t̃
rege: fugit iterũ inmontẽ ipse solus. Ubi necessatũ
nob̾ uiuendi monstiat exemplũ: ut in bonis que
agimꝰ. humani fauoris recributionẽ uitemꝰ: naq
nos oꝑatio uirtutũ spiritaliũ. ad concupiscentiã
reflectat tẽporaliũ uoluptatũ. Non nullis & eñs
contigit. ut dũ ꝑmeritũ uitȩ sublimioris. mitai¬
di minorib ac laudabiles existerent. & uire ho¬

Expanded text:
discipulos ascendere in naviculam, et praecedere eum trans fretum, donec dimitteret turbas. Discipulis praecipit transfretare, et compellit ut ascendant in naviculam: quo sermone ostenditur invitos eos a Domino recessisse, dum amore praeceptoris ab eo nolunt separari. Quare coegerit discipulos ascendere navem, et ipse mox dimisso populo in montem oraturus abierit Joannes manifeste declarat, qui completa refectione illa coelesti continuo subjecit: Jesus ergo cum cognovisset quia venturi essent ut raperent eum, et facerent eum regem, fugit itenobis vivendi monstrat exemplum, ut in bonis quae agimus humani favoris retributionem vitemus, neque nos operatio virtutum spiritualium ad concupiscentiam reflectat temporalium voluptatum. Nonnullis etenim contigit, ut dum ob meritum vitae sublimioris mirandi in moribus ac laudabiles existerent, et jure ho
Abbreviated transcription (Latin):
nĩc:. significat qͦd turbe habuerint qͥdẽ cundi uolun¬
tatẽ: s uires ꝑueniendi ñ habuerint. Ico saluator
egredit᷑ de loto suo. & ꝑgit obiã: sic̃ & in alia para¬
bola filio penitenti. Uisaq turba miseret᷑. & curat
languores coꝵx: ut fides plena statim p̃miũ conscqͣt᷑.
Uespe autẽ facto: accessert ad eum discipłi
eiꝰ dicentes. Desertus locus. ẽ: & hora iam p̃terit. Di¬
mitte turbas: ut euntes incastella tinant sibi escas.
Omĩa: plena mysteriis st̃. Retedit de iudea. uenit
indesertũ locũ sccunt᷑ cũ turbe relictis ciunitatib
suis. Egredit᷑ ad eos ñc: miseret᷑ turbe: curãt langui

Expanded text:
 significat quod turbae habuerint quidem eundi voluntatem, sed vires perveniendi non habuerint; ideo Salvator egreditur de loco suo, et pergit obviam, sicut et in alia parabola filio poenitenti ; visaque turba miseretur, et curat languores eorum, ut fides plena statim praemium consequatur. Vespere autem facto accesserunt ad eum discipuli ejus, dicentes: Desertus locus est, et hora jam praeteriit; dimitte turbas, ut euntes in castella, emant sibi escas. Omnia plena mysteriis sunt. Recedit de Judaea, venit in desertum locum; sequuntur eum turbae, relictis civitatibus suis;
Abbreviated transcription (Latin):
hoĩes: uenit inmicꝰ tiꝰ. & suꝑ seminauit tizania in
medio tritici & abiit. Hȩc qͥdẽ sententia cautos nos. ẽ.
ãmonet: ut si sem̃ bonũ in agro nr̃o germinare uelimꝰ.
mimici semina caueamꝰ: ne dũ somno mertie torpemꝰ:
situctũ laboris nr̃i ꝑdamꝰ. Cũ aut̃ creuisset herba &

Expanded text:
micus ejus, et superseminavit zizania in medio tritici. Haec quidem sententia cautos nos esse admonet, ut si semen bonum in agro nostro germinare velimus, inimici semina caveamus. Ne dum somno inertiae torpemus, fructum laboris nostri perdamus. Cum autem crevisset herba,
Abbreviated transcription (Latin):
ascendit inmontẽ. Est eñi oratio: quȩ peccatũ facit.
s qui bene orat. qͥ dm̃ orando querit: hic aterre¬
nis ad suꝑiora ꝓgrediens. uerticẽ cure sublimio¬
ris ascendit. Qui uͦ de diuitiis. aut de honore scłi.
auit cerde de mimici morte sollicitꝰ obsecrat: ipse
minfimis iacens. uiles ad dm̃ p̃ces mittit. Orat
& si oĩa posuerit pat̾ in potestate filii: filius tam̃ ut
formã hominis impleret. obsetrandũ patrẽ putat
cẽ. ꝓ nob̾. qͥa aduocatꝰ. ẽ. nr̃. Aduocatũ eñi in quit

Expanded text:
ascendit in montem; est enim oratio quae peccatum facit. Sed qui bene orat, qui Deum orando quaerit, hic a terrenis ad superiora progrediens, verticem curae sublimioris ascendit. Qui vero de divitiis, aut de honore saeculi, aut certe de inimici morte sollicitus obsecrat, ipse in infimis jacens, viles ad Deum preces mittit. Orat etsi omnia posuerit in potestate filii; filius tamen, ut formam hominis impleret, obsecrandum patrem putat pro nobis, quia advocatus est noster. Advocatum enim, inquit
Abbreviated transcription (Latin):
dalitatur. Qui aut̃ seminatꝰ. ̃. inspinis: hic ÷ qͥ audit¬
u̾bũ: & sollicitudo huiꝰ scł̃i & fallatia diuitiarũ suf¬
focat uerbũ: & sine fructu esficit᷑. Ecce petrose t̾rȩ & spi¬
nosȩ significationẽ. celestis uuiris ꝑitꝰ ostendit: necali¬
qͥd ea neliꝰ. nec aliqͥd cõpetentiꝰ. qͥsqͣm int̾pritari po-¬
test. Igit᷑ suꝑ petrosã & in spinis ut dñs exponit semi¬
nant᷑: hi qͥ auditi qͥdẽ u̾bi & utilitatẽ ꝓbant. & de¬
sideriũ gustant: s ne ad id qͦd ꝓbant ꝑuemant. huiꝰ
uite eos uł adu̾ sa t̾rendo. uł ꝓspera blandiendo retar¬
dant. Cont᷑ qͥ utiaq dãpna: sem̃ qͦd acceꝑar tutari
curabat. qͥ ait. Parma iusticiȩ: a dextris. & a sinistriᷤ.
ꝑ glam: & ignobilitatẽ. ꝑ infamiã & bonã famã: ut

Expanded text:
dit, et sollicitudo saeculi hujus, et fallacia divitiarum suffocat verbum, et sine fructu efficitur. Ecce petrosae terrae et spinosae signi ficationem coelestis juris peritus ostendit. Nec aliquid eo melius, nec aliquid competentius quisquam interpretari potest. Igitur super petrosa, et in spinis, ut Dominus ostendit, seminantur hi, qui auditi quidem verbi et utilitatem probant, et desiderium gustant: sed ne ad id quod probant perveniant, hujus vitae eos vel adversa terrendo, vel prospera blandiendo retardant. Contra quae utraque damna, semen quod acceperat tutari curabat qui ait, Per arma justitiae, a dextris et a sinistris; per gloriam, et ignobilitatem, per infamiam, et bonam fam
Abbreviated transcription (Latin):
c̃ illa uox eiꝰ int̾ undas ꝓcellasq tẽptationũ nerrenti¬
um dep̃hense: atq auxiliũ ꝓtectionis illiꝰ grinebun¬
do clamore querentis. Nt qͥd dñe recessisti longe:
despicis inoportunitatib intribulatione: aͨ parit᷑ uocẽ

Expanded text:
est illa vox ejus inter undas procellasque tentationum verrentiest illa vox ejus inter undas procellasque tentationum verrentium deprehensae, atque auxilium protectionis illius gemebundo clamore quaerentis: Ut quid, Domine, recessisti longe? despicis in importunitatibus, in tribulatione ? Quae pariter vocem
Abbreviated transcription (Latin):
esꝑe autẽ facto: solus erat ibi. Nauicła aut: in
medio mari iactabat᷑ fluctibꝰ. Erat eñi: uentus con¬
ciꝵ. tariꝰ. Recte qͣsi nuiti & retractantes apłi ã dño re¬
cesserant: ne illo absente naufragiũ sustinerent.
Demq dño in montis cacumine cõmorante. statim
uentꝰ contrariꝰ orit᷑: & turbat᷑ mare. & ꝑiclitantur
apłi. & tamdiu imminens naufragiũ ꝑseuerat.
imb̾. qͣm diu iħc ñ uenit. labor qͥdẽ discipłoꝵ inremi¬
gando. & contrariꝰ eis uentꝰ. labores eccłȩ sg̃ uarios
designat: quȩ int̾ undas scłi adu̾santes. & immu¬
doꝵ flatus sp̃uum. ad qͥetẽ patriȩ gelestis. qͣsi ad
ficdã littoris stationẽ ꝑuenire conat᷑. Ubi benedicit᷑.
qͥa nauis erat inmedio mari. & ipse solus int̾ra:
qi ñ nũqͣm eccłia tantis gentiliũ p̃ssuris. ñ solũ
afflicta s & fedata. ẽ: ut si fieri posset. redẽptor
ipsiꝰ eã ꝓrsus deseruisse ad tẽpus inderet᷑. Unde

Expanded text:
a autem in medio mari jactabatur fluctibus; erat enim ventus contrarius. Recte quasi inviti et retractantes apostoli a Domino recesserant, ne illo absente naufragium sustinerent. Denique Domino in montis cacumine commorante, statim ventus contrarius oritur, et turbatur mare, et periclitantur apostoli, et tam diu imminens naufragium perseverat, quam diu Jesus non venit. Labor quidem discipulorum in remigando, et contrarius eis ventus, labores Ecclesiae sanctae varios designat, quae inter undas saeculi adversantes, et immundorum flatus spirituum ad quietem patriae coelestis, quasi ad enire conatur. Ubi bene dicitur, quia navis erat in medio mari, et ipse solus in terra: quia nonnunquam Ecclesia tantis gentilium pressuris non solum afflicta, sed et foedata est, ut si fieri posset Redemptor ipsius eam prorsus deseruisse ad tempus videretur. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
mrs s qm̃ ads potuis extͣ culpã debet intelligr: cogim᷑
sitiri. aliis quib dã peccatis eos ita excecari meruisse.
qua tam̃ excetatione ñ potuerunt credere. Herba em̃
pħis ista sunt. Propterea ñ poterant credere: quia
ntrũ dixit ysaias. Excecauit ocłõs ens. frustra itaq
conam in telligere ideo fiusse exceratos. ut conu̾terent᷑:

Expanded text:
m potius Deus extra culpam debet intelligi, cogimur fateri aliis quibusdam peccatis ita eos excaecari meruisse: qua tamen excaecatione non potuerunt credere. Verba enim Joannis ista sunt: Propterea non poterant credere, quia iterum dixit Isaias, Excaecavit oculos eorum. Frustra itaque conam
Abbreviated transcription (Latin):
Qdã frs dñi de alia uxore ioseph filios suspicant᷑. se¬
qͥntes delam̃ta apochrifoꝵ: & qͦndã eschã ni̾cham
mulierculã confingentes. Hos aut fr̃s dñi. ñ filios
osepb. s consobrinos saluators. liberos mꝯarie in¬

Expanded text:
Quidam fratres Domini de alia uxore Joseph filios suspicantur, seQuidam fratres Domini de alia uxore Joseph filios suspicantur, sequentes deliramenta apocryphorum, et quamdam Escham mulierculam confingentes. Nos autem fratres Domini non filios Joseph, sed consobrinos Salvatoris liberos Mariae in
Abbreviated transcription (Latin):
uͦd u̾bo cõmendans. cũ ait. Qamat patrẽ & matrem
plusꝙͣ me: ñ. ẽ. me dignꝰ. sl in uiriose frẽs contẽpnit:
s opꝰ spiritale carnis cognationi p̃ferens. religiosiorẽ
dlaꝵ:. qͥ saluatore intꝰ docente uenientes intͣre neqͦuis:
cmꝰ spiritalit̾ intelligere dicta negligunt. Preoccupans
cm̃ tba eiꝰ ingredit᷑ domũ. eiꝰ auscultat sermonib: qͥa
disferente iudea. gentilitas conflux̃ ad xp̃m: atq int̾nȩ
utȩ mysteria. qͦnto fide uicinior tanto m̃te capacior hau¬
it. insta qͦd psalmista ait. Accedite adeũ & illum ma-¬
mimi. Intꝰ uerbũ: initꝰ. ẽ. lum̃. Unde alibi: ut intrantes
iqͥt uideant lum̃. Sigͦ foris stantes nec ipsi agnoscun¬
t̃ parentes. & ꝓpt̾ nr̃m fortasse ñ agnoscunt᷑ exemplũ:
que ad modũ nos agnoscemͣ. si foris stamꝰe forseñ stan¬
ies uolunt dñm uidere cognati ipsiꝰ: cũ iudei spiritalẽ
erire qͣm se addicenda spiritalia consentiunt ingredi.

Expanded text:
cum ait: Qui amat patrem, aut matrem plus quam me, non est me dignus; non injuriose fratres contemnit, sed opus spiritale carnis cognationi praeferens, religiosiorem daeorum. Qui Salvatore intus docente venientes intrare nequeunt, cujus spiritaliter intelligere dicta negligunt. Praeoccupans enim turba ejus ingreditur domum, ejus auscultat sermonibus, quia differente Judaea gentilitas confluxit ad Christum, atque interna vitae mysteria quanto fide vicinior, tanto mente capacior hausit. Juxta quod psalmus ait: Accedite ad eum et illuminamini ; intus verbum, intus est lumen. Unde alibi: Ut intrantes, inquit, videant lumen. Sic ergo foris stantes nec ipsi agnoscuntur parentes, et propter nostrum fortasse non agnoscuntur exemplum, quemadmodum nos agnoscemur, si foris stamus. Foris enim stantes volunt Dominum videre cognati ipsius, cum Judaei spiritalem exire, quam se ad discenda spiritalia consentiunt ingredi.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑstringenda sunt breuit᷑. Sem̃ qͦd circa uiã cecidit. adu¬
plici lesura disꝑiit: & abitinerantib scilicet conculea¬
tũ. & ãuolucrib raptũ. Uia gͦ. ẽ. mens sedulo malatĩ
cogitationũ meatu trita. atq arefacta: ne uerbi sem̃
extiꝑe ac germinare sufficiat. Atq ideo qͥcqͥd bomile¬
minis uicinia talis uiȩ contigerit perit:. qͥa imꝓbo pe¬
sime cogitationis transitu conculcatũ ã demonib rap¬
tur. Orecte uolucres cȩli: siuȩ qͥa celestis spiritalisq ft̾
nature. siuȩ qͥa ꝑaera uolitant appellant᷑ Alia aut᷑ ce¬

Expanded text:
perstringenda sunt breviter. Semen quod circa viam cecidit, duperstringenda sunt breviter. Semen quod circa viam cecidit, duplici laesura disperiit, et ab itinerantibus scilicet conculcatum, et a volucribus raptum. Via ergo est mens assiduo malarum cogitationum meatu trita atque arefacta, ne verbi semen accipere ac germinare sufficiat; atque ideo quidquid boni seminis vicinia talis viae contigerit, perit, quia improbo pessimae cogitationis transitu conculcatum a daemonibus rapitur. Qui recte volucres coeli, sive quia coelestis spiritalisque sunt naturae, sive
Abbreviated transcription (Latin):
dignaris. Uel certe exiit ad seminandũ: cũ pꝰuocatã ad
fidẽ suã partẽ synagoge electã. adcollectionẽ ꝙͦ genti¬
um. grẽ suȩ dona diffudit. Qđ ipsũ etiã suo itinere de¬
signauit: cum pꝰ p̃dicationẽ domi habitam. ad mare doc¬
turus exist. Detiq indomo p̃dicans. qͦsdã ob blasphemu
suȩ scelus irremissibile descruit: qͦsdã obdeuotionet pi¬
tatis. matrẽ suã appellauit & fr̃s. Qd differentia manti¬
te iudex gentis expͥmit: inqͦ multi dño rebelles. ñ null
sunt diuina adoptione condigni. Et dũ seminat. qͣ dã
cecidert̃ secus uiã: & uenert uolucres. & comeder̃t ea.
Ineuangłio luce. ita de hoc semine scͥptũ. ẽ. Aluiad ati¬
dit secꝰ uiã: & conculcatũ. ẽ. & uolucres cȩli comederunt.
illud. Quecũq gͦ dñs in hac parabola exponere ipse¬
dignatꝰ.ẽ: pia fide suscipienda st̃. Quȩ uͦ tacita nix̃ n
telligentie dereliqͥt: equȩ pia intentione ꝑqͥrenda. al

Expanded text:
seminandum, cum post vocatam ad fidem suam partem Synagogae electam, ad collectionem quoque gentium gratiae suae dona diffudit. Quod ipsum etiam suo itinere designavit, cum post praedicationem domi habitam ad mare docturus exiit. Denique in domo praedicans, quosdam ob blasphemiae suae scelus irremissibile deseruit; quosdam ob devotionem pietatis, matrem suam appellavit et fratres. Quod differentiam manifeste Judaeae gentis exprimit; in qua multi Domino rebelles, nonnulli sunt divina adoptione condigni. Et dum seminat, aliud cecidit circa viam, et venerunt volucres, et comederunt illud. In Evangelio Lucae ita de hoc semine scriptum est: Aliud cecidit secus viam, et conculcatum est, et volucres coeli comederunt illud. Quaecunque ergo Dominus in hac parabola exponere dignatus est, pia fide suscipienda sunt. Quae vero tacita nostrae intelligentiae dereliquit, aeque pia intentione perquirenda ac
Abbreviated transcription (Latin):
ocłis uideant. ñ accipiat᷑. ne uł sic aliqͣndo oculil
uideant. s ꝓrsus ut ñ uideant: qͣndoqͥilem aꝑt
ita dicit. ut ocłis ñ uideant. Et qͦd ait ꝓpt̾ra ñ
poterant credere: satis ostendit. ñ ideo factã illã
excetationẽ. ut ea cõmoti & dolentes. se ñ intelli¬
gere. conuercerent᷑ aliquando ꝑpenitentiã. Non eñ
possent hoc facere. nͥ priꝰ crederent. lit credendo col¬
uerterentur. conuersione sanarentur. santate il¬
telligerent: s ideo potꝰ excecatos ut ñ crederenl.
Dicit eñi aꝑtisime: ꝓpt̾ea non potetant trealcl̃.

Expanded text:
videant, non accipiatur, Ne vel sic aliquando oculis videant, sed prorsus, Ut non videant: quandoquidem aperte ita dicit, Ut oculis non videant. Et quod ait, Propterea non poterant credere, satis ostendit non ideo factam illam excaecationem, ut ea commoti et dolentes se non intelligere, converterentur aliquando per poenitentiam; non enim possent hoc facere, nisi prius crederent, ut credendo converterentur, conversione sanarentur, sanitate intelligerent: sed ideo potius excaecatos, ut non crederent. Dicit enim apertissime, Propterea
Abbreviated transcription (Latin):
insingulis. ẽ. uoluntatũ. Undde loqͥt᷑ ad eã multis pa¬
rabolis: ut iuxta uarias uoluntates. diu̾sas recipiant
disciplinas. Et notandũ qͦd ñ om̃ia locutꝰ. ẽ. eis in pa-¬
rabolis: s multa. Si eñi dixiss cunctamparabolis.
absq emolum̃to popłi recessissent. Espicua miscet
obscuris: ut ꝑea quȩ intelligunt. ꝓuocent᷑ adeoꝵ
noticiã qͦ ñ intelligunt. Ecce exiit qͥ seminat: semina¬
re Iple dñ mleqͥntib hanc parabolã exponenł semeis
cẽ. uerbũ d̃. scminantẽ u sc ipsũ alseuerat. d uͭ dicit. ete
exiit qͥ seminat seminate: nob̃ querendũ reliqͥt. Eit gͦ
seminans adseminandũ: qͥa dñs de sinu patris egrediensir¬
nt inmundũ: ac uerbũ ueritatis qͦd apud patre undit.
humano generi uel ꝑse ipsũ. uł ꝑeos qͦs instituit ipse se¬
minauit. Iuxta qͦd in eiꝰ laudib: dicit ab acit. Existim
salutẽ popłi tui: ut saluos facias xp̃os tuos. Ia. ẽ. tol. qͦs¬

Expanded text:
in singulis voluntatum. Unde loquitur ad eam multis parabolis, ut et juxta varias voluntates diversas recipiant disciplinas. Et notandum quod non omnia locutus est eis in parabolis, sed multa. Si enim dixisset cuncta in parabolis, absque emolumento populi recessissent. Perspicua miscet obscuris, ut per ea quae intelligunt, provocentur ad eorum notitiam quae non intelligunt. Ecce exiit qui seminat seminare. Ipse Dominus in sequentibus hanc parabolam exponens, semen esse verbum Dei, seminantem vero seipsum asseverat. exiit qui seminat seminare, nobis quaerendum reliquit. Exiit ergo seminans ad seminandum. Quia Dominus de sinu Patris egrediens venit in mundum, ac verbum veritatis, quod apud Patrem vidit, humano generi vel per se ipsum, vel per eos quos instituit ipse seminavit. Juxta quod in ejus laudibus dicit Habacuc: Existi in salutem populi tui, ut salvos facias