comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mencientes ꝓpt̃ me. Gaudete & exultate : qm̃ merces
urͣa multa ẽ in celis. Animaduerte quisqͥs delicias hurꝰ
scłi. & facultates rerũ corporaliũ quexis in nomine xp̃i¬
ano. intrinsecus esse beatitudine̾ urãm. sic̃ de anuna ee.¬
clesiastica ore ꝓphetico dicit᷑. uom̃is pulchritudo filie
regis. intrinsecus : nã & extrinsecus. maledicta & ꝑse.¬

Expanded text:
audete et exsultate, quoniam merces vestra multa est in coelis. Animadvertat quisquis delicias hujus saeculi et facultates rerum temporalium quaerit in nomine christiano, intrinsecus esse beatitudinem nostram; sicut de anima ecclesiastica ore prophetico dicitur: Omnis pulchritudo filiae regis intrinsecus : nam extrinsecus maledicta e
Abbreviated transcription (Latin):
erit rec̾ciliatꝰ dõ ꝑ morte fisii eiꝰ ⁊tradet᷑ iudici ab illo.
qr pat̃ ñ iudicat quenꝗͣ. s om̃e iudiciũ dedit filio:
atq ita cetera quȩ in hoc capitło scͥpta st̃ consequunt᷑
de qͥb tractauimꝰ iã. Unũ solũ ÷ qͦd hiuic intellectui
difficultatẽ fac̃. qͦmͦ possit recte dici in uia nos e̾ẽ cũ¬
dõ.si hoc loco ipse accipiendꝰ ÷ adu̾sariꝰ impioꝵ. cuiui
bem cito rec̾ciliari. nͥ forte qr ipse ubiq ÷ : nos aut̃ cũ
in hac uita sumꝰ. cũ illo sumꝰ. Si enĩ ascendero inqͥt in
çelũ. tu illic es: si descendero ininfernũ ad esisi reci.¬
piam pennas meas in rectũ. & habitabo innouissimo
maris : & enĩ illuc manꝰ tua. deducet me . & tene¬
bit me dertera tua. Aut siñ placet impios dici ẽẽ
cũ dõ: quãꝗͣ nusqu̾a ñ presto sit ds quẽ admodũ
ñ dicimꝰ cȩcos e̾e cũ luce: tam̃ & si ocułos eoꝵ lux curum

Expanded text:
erit reconciliatus Deo per mortem Filii ejus, tradetur judici ab illo; quia Pater non judicat quemquam, sed omne judicium dedit Filio: atque ita caetera quae in hoc capitulo scripta sunt consequuntur, de quibus jam tractavimus. Unum solum est difficultatem facit. Quomodo possit recte dici in via esse cum Christo, si hoc loco ipse accipiendus est adversarius impiorum, cui jubemur cito reconciliari, nisi forte quia ipse ubique est, nos autem cum in hac inquit, tu ibi es; si descendero in infernum, ades; si recipiam pennas meas in directum, et habitabo in novissima maris; etenim illuc manus tua deducet me, et continebit me dextera tua . Aut si non placet impios dici esse cum Deo, quanquam nusquam non praesto sit Deus; quemadmodum non dicimus caecos esse cum luce, tametsi
Abbreviated transcription (Latin):
mum ÷ gͦ ñ occidẽ: & qͥ illud soluerit. minimꝰ uocabitur
in regno çeloꝵ. Qui aũt illud impleuerit ut ñ occidat. nͥ
continuo magnꝰ erit. & idoneus regno cȩloꝵ: s tam̃ ascendit
aliquẽ gradũ. ꝑficit᷑ aũt si nec irascit᷑ sine causa. Quod si ꝑ¬
fecerit multo remorior erit : ab honucidio. Quaꝓpt̃ qui
docet ut ñ irascam᷑ : ñ soluit legẽ nec occidamꝰ.s implet po¬
tiꝰ ut & foris dum non occidamꝰ. & in corde dũ non irasci᷑.
innocentiã custodiamꝰ. Audistiᷤᷤ gͦ inqͥt. q dictũ ÷ antiqͥs. ñ

Expanded text:
qui illud solverit minimus vocabitur in regno coelorum. Qui autem illud impleverit ut non occidat, non continuo magnus erit et idoneus regno coelorum; sed tamen ascendit aliquem gradum; perficitur autem si nec irascitur sine causa: quod si perfecerit multo remotior erit ab homicidio; quapropter qui docet ut non irascamur, non solvit legem ne occidamus, sed implet potius ut foris dum non occidimus, et in corde dum non irascimur innocentiam custodiamus. Audistis quia dictum est ant
Abbreviated transcription (Latin):
aũt ẽ ium inferre ł insidiis aꝓpetere : quod fecit qͥ eum
tradidit: & qui eũ crucifirert S ane quod etiam hoc ñ
ẽ nude positũ ut diceretur. & dicent om̃e malũ ad¬
uersus uos. sed additũ ẽ mencientes: additũ ẽ etiam
ꝓpt̃ me: ꝓpt̃ eos additũ puto. qui uolunt de ꝑsecu¬
cionib & de famȩ suȩ turpitudine głari. & idõ di-¬
cere ad se ꝑtinere xp̃m. quod multa de illis dicunt᷑
mala. cũ & uera dicant᷑. quando & de illoꝵ errore
dicunt᷑.& si aliquando etiã ñ nulla falsa iactant᷑. quod
temeritate hominũ plerũq accidit: ñ tam̃ ꝓpt̃ xp̃m¬

Expanded text:
autem, est vim inferre, vel insidiis appetere: quod fecit qui eum autem, est vim inferre, vel insidiis appetere: quod fecit qui eum tradidit, et qui eum crucifixerunt. Sane quod etiam hoc non est nude positum, ut diceretur, Et dicent omne malum adversum vos, sed additum est, mentientes; additum etiam, propter me: propter eos additum puto, qui volunt de persecutionibus et de famae suae turpitudine gloriari; et ideo dicere ad se pertinere Christum, quia multa de illis dicuntur mala; cum et vera dicantur, quando de illorum errore dicuntur: et si aliquando etiam nonnulla falsa jactantur, quod temeritate hominum plerumque accidit, non tamen p
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ spm̃ scm̃ qui datꝰ ẽ nob̾. Non enim ista ꝑpeti fructuo.
xp̃iano animas decipientes. multa talia paciunt᷑. s
idõ excludunt᷑ ab ista mercede. quia non dictũ e tatũ.
beati qui ꝑsecucionem paciunt᷑ sed additũ ẽ ꝓpter¬
ciã. Ubi aut̃ sana fides ñ ẽ potest esse iusticia: c
iustus ex fide uiurt. Neq scismatici aliquid sibi ex
ista mercede ꝓmittant : quia similit̾ ubi caritas ñ÷
n potest esse iusticia. Dilectio enim ꝓximi. malum
n oꝑatur : quã si haberent. ñ dilaniarent corpus
xp̃i quod ẽ eccła. Queri aut̃ potest quid uitersit¬
quod ait. cũ uob̃ maledicent. & dicent om̃e malu̾
aduersum uos: cũ male dicere hoc sit. malũ dicere. Sed
alit̾ maledictũ iactatur c̃contumelia coramillo cui
maledicit᷑. sic̃ dño nr̃o dictum ẽ. nne uerũ dicimnꝰ. qͥa
sainaritanus es &. demonum habes: alit̾ c̃ absentis fa-¬
ma leditur. sic̃ de illo item scribitur alii dicebant qr

Expanded text:
 sanctum qui datus est nobis » . Non enim ista perpeti fructuosuchristiano animas decipientes, multa talia patiuntur: sed ideo excluduntur ab ista mercede, quia non dictum est tantum, Beati qui persecutionem patiuntur; sed additum estiam. Ubi autem sana fides non est, non potest esse justitia, quia justus ex fide vivit. Neque schismatici aliquid sibi ex ista mercede promittant: quia similiter ubi charitas non est, non potest esse justitia. Dilectio enim proximi malum non operatur, quam si habepotest quid intersitquod ait, Cum vobis maledicent, et, Omne malum dicent adversum vos; cum maledicere, hoc sit, malum dicere. Sed aliter maledictum jactatur cum contumelia coram illo cui maledicitur, sicut Domino nostro dictum est, Nonne verum dicimus, quia Samaritanus es, et daemonium habes ? aliter cum absentis fama laeditur, sicut de illo item scribitur, Alii dicebant, Q
Abbreviated transcription (Latin):
iusticiã: qm̃ ipsoꝵ: regnũ celoꝵ Hȩc octaua sertencia. quę
ad caput redit. ꝑfectumq hominẽ declarat: significat
fortasse & circ̃cisionẽ octaua die inueteri testam̃to. &
din resurrectionẽ post sabbatũ. qui ẽ utiq octauus. idẽ¬
q pͥmus dies. & celebracionẽ octauarũ feriarũ quas in
regeneracione noui hominis celebramꝰ. & uuinero
ipso pentecostes. Nam septenario uumero. seꝑties mul¬
tiplicito.
quo fiuit quadraginta nouem. quasi octauus additur.
ut quinqͣguita ẽpleantur. &. tãquã rede̾at᷑ ad capud
quo die missus ẽ sp̃s sc̃s. quo in regnũ çeloꝵ ducimur.
& hereditate accipimꝰ : & c̃solam᷑. & pascimur. & misctłiã
consequumꝰ & mundam᷑. & pacificam᷑: atq ita ꝑfecti õs¬

Expanded text:
ipsorum est regnum coelorum. Haec octava sententia, quae ad caput redit, perfectumque hominem declarat, significatur fortasse et circumcisione octavo die in Veteri Testamento; et Domini resurrectione post sabbatum, qui est utique octavus, idemque primus dies; et celebratione octavarum feriarum, quas in regeneratione novi hominis celebramus; et numero ipso Pentecostes. Nam septenario numero septies multiplicato, quo fiunt quadraginta novem, quasi octavus additur, ut quinquaginta compleantur et tanquam redeatur ad caput: quo die missus est Spiritus sanctus, quo in regnum coelorum ducimur, et haereditatem accipimus, et consolamur; et pascimur, et misericordiam consequimur, et mundam
Abbreviated transcription (Latin):
aut unꝰ apar ñ p̃teribit alege donec omĩa fiant. Dum enim
fiunt etiam illa quȩ addunt᷑ ad ꝑfectionẽ : multo magis fiunt
illa quȩ p̾missa sunt ad inchoationẽ. Ed aut̃ ait iota unum.
aut unꝰ apex ñ transibit alege: nichil pot̾ intelligi aliud.¬
nisi uehemens expressio perfectionis: quando ꝑlitt̾as singu¬
las demonstrata. ẽ. int̾ qͣs litt̾as iota minor ÷ cȩt̾is. qͥa uno
ductu fit : apex aũt etiã ipsiꝰ aliqͣ insummo particula. ẽ. eb
uerb̾ ostendit: in lege ad effectũ etiã minima quęq ꝑduci.
Deinde subiecit. Qui enĩ solu̾it unũ de mandatis istis minum¬
& sic docuerit hoĩes: minimꝰ uocabit᷑ in regno çeloꝵ. Alan¬
data gͦ minima: sig̾cant᷑ ꝑ unũ iota.⁊ unũ apicem. Quigͥͦ
idõ ñerit in regno çȩloꝵ: ubi nͥmagni esse ñ posst̃. Qui aut̃
fecerit & docuerit sic hoc. ẽ qͥñsoluerit & docuerit sic scdm

Expanded text:
aut unus apex non transiet a Lege, donec omnia fiant. Dum enim aut unus apex non transiet a Lege, donec omnia fiant. Dum enim fiunt etiam illa quae adduntur ad perfectionem, multo magis fiunt illa quae praemissa sunt ad inchoationem. Quod autem ait, Iota unum, aut unus apex non transiet a Lege, nihil potest aliud intelligi nisi vehemens expressio perfectionis, quando per litteras singulas demonstrata est: inter quas litteras iota minor est caeteris, quia uno ductu fit; apex autem est etiam ipsius aliqua in summo particula. Quibus verbis ostendit in Lege ad effectum etiam minima quaeque perduci. Deinde subjicit: Qui enim solverit unum de mandatis istis minimis, et docuerit sic homines, minimus vocabitur in regno coelorum. Mandata ergo minima significantur per unum iota et unum apicem. Qui ergo ideo non erit in regno coelorum, ubi nisi magni esse non possunt. Qui autem fecerit et docuerit sic, hoc est, qui non solverit, et docuerit sic, secundum
Abbreviated transcription (Latin):
ergo quã hortatꝰ ẽ audientes. ut se p̾pararent ad
omia sustinenda. ꝓueritate atq iusticia. & ñ abscon¬
derent bonũ quod accepturi erant. sed ea beniuo.¬
lencia discerent. ut ceteros docerent. ñ ad laudẽ
suam. sed ad głam dĩ. bona sua oꝑa referentes:
incipit eos iaminformare & docere quid doc̃ent.¬
tanquã siquererent dicentes. Ecce uolumꝰ omĩa sustinere
ꝓ tuo nomine. & doctrinã tuam ñ ab sconlere. Sed quid:
hoc ipsum quod uetas abscondi. & ꝓ quo iubeas om̃ia tole
rariꝰ nunquid alia dicturꝰ es. contra ea quȩ inlege scͥpta
sunt: Non inquit: nolite enim putare qm̃ ueni soluere
legem: aut ꝓpħas. Non ueni soluere: s implere. In hac eñ
cit. qͦd minꝰ hab&: aut faciendo qͦd habet. Ergo pͥꝰ considemꝰ.
qͦd pͥmitus posui. Nam qͥ addidit qͦd minꝰ hab&. non utiq
soluit qͦd inuenit: s magis ꝑficiendo confirmat & idõ seqͥt᷑
& dic̃. Amen dico uob̃ donec̃ transeat celũ & t̾ra iota unũ

Expanded text:
ergo cohortatus est audientes ut se praepararent ad omnia sustinenda pro veritate atque justitia, et ut non absconderent bonum quod accepturi erant, sed ea benevolentia discerent, ut caeteros docerent, non ad laudem suam, sed ad gloriam Dei bona sua opera referentes; incipit eos jam informare et docere quid doceant,tanquam si quaererent dicentes: Ecce volumus et omnia sustinere pro tuo nomine, et doctrinam tuam non abscondere; sed quid est hoc ipsurari: nunquid aliud dicturus es contra ea quae in lege scripta sunt: non, inquit, nolite enim putare quoniam veni solvere legem aut prophetas. Non veni solvere sed adimplere. In hac enim cit quod minus habet, aut faciendo quod habet. Ergo prius consideremus quod primo posui. Nam qui addidit quod minus habet, non utique solvit quod invenit, sed mdicit, Amen dico vobis, donec transeat coelum et terra, iota unum
Abbreviated transcription (Latin):
& orctinatissimo. missus ẽ foras pͥnceps huius scłi: qui
ꝑuersis inordinatisq dominatur. Hac pace intrinse.¬
eus constituta. atq firmata: quascumq ꝑsecutiones
ille qui foras missus ẽ. forinsecus concitauerit. aug&
głam quȩ scđm dm̃ ẽ : non aliquid in edificio
labe factans. sed deficientib machinis suis.
in notescere faciens. quanta firmitas intus
eitructa sit. Ideo sequitur. Beati qui ꝑsecutionem paci-¬
untur ꝓpt̾ iusticiam : qm̃ ipsoꝵ ẽ regnum celoꝵ. Sunt
loquitur ad illos qui aderant dicens. Heati eritis cũ
uob̾ maledicent: & ꝑsequentur uos. Suꝑiores aute
sentencias: generalit̾ dirigebat. Non enim dixit. be

Expanded text:
et ordinatissimo missus est foras princeps hujus saeculi, qui et ordinatissimo missus est foras princeps hujus saeculi, qui perversis inordinatisque dominatur. Hac pace intrinsecus constituta atque firmata, quascumque persecutiones ille qui foras missus est, forinsecus concitaverit, auget gloriam quae secundum Deum est; non aliquid in illo aedificio labefactans, sed deficientibus machinis suis innotescere faciens quanta firmitas intus exstructa sit. Ideo sequitur: Beati qui persecutionem patiuntur propter justitiam; quoniam ipsorum est regnum coelorum. loquitur ad illos qui aderant, dicens: Beati eritis, cum vobis maledicent, et persequentur vos. Superiores autem sententias generali
Abbreviated transcription (Latin):
ce ꝑfectio ẽ. ubi nichil repugnat. & idõ filii dĩ pacifici¬
dicut ᷑ qm̃ nicħ ĩ eiꝰ res istit dõ Et utiq filii: similitudinẽ
patris habere debent. Pacifici aut̃. in sem&e ipsis st̃:
qui om̃s animi sui motus componentes. &. subicien.¬
tes racioni. idest menti & sp̃ui⁊ carnalesq concupi¬
centias habentes edomitas fiunt regnũ dĩ: in quo
ita sut ordinata omĩa. ut id quod ẽ in homine pͥci.¬
puum & excellens hoc imperet. ceteris non relutan:¬
tib. quȩ sunt nob̾ bestiisq cõmunia: atq idipsum
quod ercellit in homine. idest mens & racio subiciat᷑
potiori. quod ẽ ipsa ueritas. unigenitus filius dei.
Neq enim imperare inferiorib potest: nisi superiou
se ipsc subiciat. Et hȩc ẽ par: quȩ datur interra
hominib bone uoluntatis. Hȩc uita: consuminati
ꝑfectiq sapientiᷤ ẽ De huiusmodi regno pacatissimo.

Expanded text:
ce perfectio est, ubi nihil repugnat; et ideo filii Dei pacificce perfectio est, ubi nihil repugnat; et ideo filii Dei pacifici, quoniam nihil resistit Deo, et utique filii similitudinem patris habere debent. Pacifici autem in semetipsis sunt, qui omnes animi sui motus componentes et subjicientes rationi, id est menti et spiritui, carnalesque concupiscentias habentes edomitas, fiunt regnum Dei: in quo ita sunt ordinata omnia, ut id quod est in homine praecipuum et excellens, hoc imperet caeteris non reluctantibus, quae sunt nobis bestiisque communia; atque idipsum quod excellit in homine, id est mens et ratio, subjiciatur potiori, quod est ipsa veritas unigenitus Filius Dei. Neque enim imperare inferioribus potest, nisi superiori se ipse subjiciat. Et haec est pax quae datur in terra hominibus bonae voluntatis ; haec vita consummati perfectique sapientis. De hujusmodi regno pacatissimo
Abbreviated transcription (Latin):
tur ergo spũ sco: qui maxime ꝓpterea paraclitus
nominatur. id est consolator. ut temporalem a¬
mittentes. ȩt̾na lȩticia ꝑfruantur. Beati qui esu¬
riunt. & siciunt iusticiã: qm̾ ipsi faturabuntur¬
Iamistos amatores dicit ueri & inconcussi boni:
Iulo ergo eybo saturabunt᷑: de quo ipse dñs dicit¬
Meus eybus ẽ. ut faciam uoluntatem patris mei.
quod ẽ iusticia: & illa aqua de qua qͥs quis
biberit. ut idem dicit. fiet in eo fons aquę
salientis. inuitã ȩternam. Beati inisericordes: qũ
ipsoꝵ miserebitur ds̃. Beatos esse dicit. qui subueni¬
unt miseris: qm̃ eis ita rependitur. ut de muiseria libe¬
rentur. Beati mundo corde: qm̃ ipsi dm̃ uidebunt.
Quam ergo stulti sunt. qui dm̃ istis erteriorib oculis
querunt cũ corde uideatur. sierit alibi scriptum ẽ.
& insimplicitate cordis. qͣtte illũ. hoc ẽ enĩ mundũ coꝵ
qͦdẽ si: mplex coꝵ & qͦ madmodũ lum̃ hoc tuderi ñ potest. nͥ

Expanded text:
tur ergo Spiritu sancto, qui maxime propterea paracletus tur ergo Spiritu sancto, qui maxime propterea paracletus nominatur, id est consolator, ut temporalem amittentes aeterna laetitia riunt, et sitiunt justitiam, quoniam ipsi saturabuntur. Hic amatores dicit, veri et inconcussi boni, illo ergo cibo saturabuntur, de quo ipse DMeus cibus est ut faciam voluntatem Patris mei, quod est justitia: et illa aqua, de qua quisquis biberit, ut idem dicit, fiet in eo fons aquae salientis in vitam aeternam . 7. Beati misericordes; quoniam ipsorum miserebitur. Beatos esse dicit qui subveniunt misseris, quoniam eis ita rependitur, ut de miseria liberentur. 8. Beati mundi corde; quoniam ipsi Deum videbunt. Quam ergo stulti sunt qui Deum istis exterioribus oculis quaerunt, cum corde videatur, sicut alibi scriptum est, Et in simquod est simplex cor: et quemadmodum lumen hoc videri non potest, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
regnum geloꝵ. Beati mites: quoniam ipsi hereditate
possidebunt terram.
Iuam credo terrã. de qua in psalmo dicitur: spes
mea es tu porcio mea in terra uiuencium. Signi¬
ficat enim quandã soliditatẽ. & stabilitatem here.¬
ditatis ꝑpetuȩ: ubi anima ꝑboni affectum. tĩquam
loco suo requiescit. sicut corpus in terra : & inde ci¬
bo suo alitur. sicut corpus ex terra. Ips& ẽ requies.
& uita scõꝵ. Alites aut̃ sunt. qui cedunt in ꝑbita¬
tib : & non resistunt. malo. sed iuncunt iubo¬
no malum. Rixentur ergo minites: & dimicent
ꝓterrenis. & temporalib reb. Heati aut̃ mites:
qm̃ ipsi hereditate possidebunt terrã. de qua
pelli non possunt. Beati lugentes. quomam ipsi con¬
solabuntur.
Luctus ẽ tristicia. de amissione caroꝵ. Conuersi
aũt ad dm̃: ea quȩ in mundo cara amplectebant᷑.
amittunt. Non enim gaudent his reb quibus
ante gaudebant: & donec fiat in illis amor et̃¬
noꝵ. non nulla mesticia sauciantur. Consolabun¬

Expanded text:
UT II.--4. Beati mites; quoniam ipsi haereditate possidebunt terram: illam credo terram, de qua in Psalmo dicitur, Spes mea es tu, portio mea in terra viventium . Significat enim quamdam soliditatem et stabilitatem haereditatis perpetuae, ubi anima per bonum affectum, tanquam loco suo requiescit, sicut corpus in terra; et inde cibo suo alitur, sicut corpus ex terra: ipsa est requies et vita sanctorum. Mites autem sunt qui cedunt improbitatibus, et non resistunt malo, sed vincunt in bono malum . Rixentur ergo immites, et dimicent pro terrenis et temporalibus rebus: Beati autem mites; quoniam ipsi haereditate possidebunt terram, de qua pelli non possint. 5. Beati lugentes; quoniam ipsi consolabuntur. Luctus est tristitia de amissione charorum: conversi autem ad Deum, ea quae in hoc mundo chara amplectebantur, amittunt: non enim gaudent his rebus, quibus ante gaudebant; et donec fiat in illis amor aeternorum, nonnulla moestitia sauciantur: consolabun
Abbreviated transcription (Latin):
hominem. & suscipiens similitudinem dĩ: quȩ ita
concluditur. beati pacifici: qm̃ filii dei uocabuntur.
Octaua tãquam ad caput redit: qm̃ consũmatum per¬
fectumq ostendit. & ꝓbatum. Itaq in pͥma & oc taua
nominatũ ẽ regnum çeloꝵ ⁊ beati pauꝑes spũ. qm̃ipso¬

Expanded text:
hominem, et suscipiens similitudinem Dei, quae ita hominem, et suscipiens similitudinem Dei, quae ita concluditur: Beati pacifici; quoniam ipsi filii Dei vocabuntur. Octava tanquam ad caput redit; quia consummatum perfectumque ostendit et probat: itaque in prima et in octava nominatum est regnum coelorum, Beati pauperes sp
Abbreviated transcription (Latin):
mis. In quarto aut̃ gradu labor ẽ: ubi uehem̃ter
inc̃bitur. ut sese animus euellat abeis. quib pesti¬
fera dulceiline uinexus ẽ. Hic ergo esuritur et
sititur iusticia ubi multum necessaria ẽ fortitudo: quia
non relinquit᷑ sine dolore. quod cũ delectione retinet᷑.
Quinto aut̃ gradu. ꝑ seuerantib in labore. datur euaden.¬
di consilium: quia nisi quisq adiuuet᷑ asuꝑiori: nullomͦ
sibi ẽ idoneus. ut sese tantis miseriarũ impedim̃tis erpe¬
diat. Est aũt̃ iustum consiliũͥ ut quise apotenciore
adiuuari uult: adiuuet infirmiorem. in quo ẽ ipse
potencior. Itaq beati misericordes: quia ipsoꝵ mise.¬
bitur ds. Sexto gradi ẽ cordis mundicia. de bona
constientia bonoꝵ oꝑum: ualens ad e̾templandũ
sũinum illud bonum. quod solo puro & sereno in¬
tellectu cermi potest. Postrema ẽ septima. ipsa sapi¬
encia. idest contemplacio ueritatis. pacificans totũ

Expanded text:
mis. In quarto autem gradu labor est, ubi vehementer mis. In quarto autem gradu labor est, ubi vehementer incumbitur ut sese animus avellat ab eis quibus pestifera dulcedine innexus est: hic ergo esuritur et sititur justitia, et multum necessaria est fortitudo; quia non relinquitur sine dolore quod cum delectatione retinetur. Quinto autem gradu perseverantibus in labore datur evadendi consilium; quia nisi quisque adjuvetur a superiore, nullo modo sibi est idoneus ut sese tantis miseriarum implicamentis expediat: est autem justum consilium, ut qui se a potentiore adjuvari vult, adjuvet infirmiorem in quo est ipse potentior: itaque Beati misericordes; quia ipsorum miserebitur. Sexto gradu est cordis munditia, de bona conscientia bonorum operum valens ad contemplandum summum illud bonum, quod solo puro et sereno intellectu cerni potest. Postremo est septima ipsa sapientia, id est contemplatio veritatis, pacificans totum
Abbreviated transcription (Latin):
rum ẽ inquid regnũ çȩloꝵ. Neq beati mites qm̃ uos
possidebitis terrã : sed qm̃ ipsi possidebunt terrã. &
ita çetera usq ad octauam sentenciã. ubi aitͥ beati qui
çȩloꝵ. Inde iam incipit loqui p̾sentes compellans: cũ ꝙ
illa quȩ supra dicta sunt. ad eos etiam ꝑtiuerent. qui
p̃sentes audiebant. & hȩc postea quȩ uidentur p̾sentib
specialiter dici. ꝑtineant etiam ad illos. qui absentes
merus. diligent̃ considerandus ẽ. Incipit enunbeati¬
tudo ab humilitate. Beati pauperes sp̃ũ. id est nou in.
flati : dum se diuine auctoritati subdit anuna tuñs
post hanc uitã ne ꝑgat ad penas. etiam si forte u hac
p̃ietate: ne id quod imperitis uidetur absurdũ ui-¬
tuperare audeat: & ꝑuicacib c̾certationibꝰ efficiat᷑
indocili B. Inde iam incipit scire : quib nodis scłi
huius. ꝑ carnalem consuetudine̾ ac peccata tene¬
atur. Itaq hoc tercio gradu in quo sciencia ẽ. lu.¬
getur amissio summi boni: qua inheretur extre.¬

Expanded text:
os possidebitis terram, sed quoniam ipsi possidebunt terram; et ita caetera, usque ad octavam sententiam, ubi ait: Beati qui coelorum. Inde jam incipit loqui praesentes compellans, cum et illa quae supra dicta sunt ad eos etiam qui praesentes audiebant, et haec postea, quae videntur praesentibus specialiter dici, pertineant etiam ad illos qui absentes merus diligenter considerandus est. Incipit enim beatitudo ab humilitflati, dum se divinae auctoritati subdit anima, timens post hanc vitam ne pergat ad poenas, etiamsi forte in hac pietate, ne id quod imperitis videtur absurdum vituperare audeat, et pervicacibus concertationibus efficiatur indocilis. Inde jam incipit scire quibus nodis saeculi hujus per carnalem consuetudinem ac peccata teneatur: itaque in hoc tertio gradu, in quo scientia est, lugetur amissio summi boni, quia inhaeretur extre
Abbreviated transcription (Latin):
dis animo ꝓpinquabant. A peruit os suum: & do¬
cebat eos dicens. Ista circum locucio qua scribituꝵ
& apperiens os suum: fortasse ipsa mora. cõmen¬
dat aliquãnto longiorem futurum esse sermonẽ:
nisi forte non uacat᷑. quod nunc dictũ ẽ. eũ aperuis¬
se os suum: cum ipse in lege ueteri aperire soleret
ora ꝓphetarum. Quid ergo dicit. Beati pauperes
Legimus scriptum de apeticiõe rerum temporaliũ.
om̃ia uanitas & p̾sumptio sp̃s. Presumptio autem
sps: audaciam & suꝑbiam significat. Uulgo etiã
magnos sp̃s. suꝑbi habere dicuntur: & recte. quan¬
doquidem sp̃s. etiã uentus uocatur Unde serip¬
uero nesciat suꝑbos inflatos dici. tamquã uento
aistentos: Unde ẽ etiam illud apłi. Scientia inflati
caritas uͦ edificat. Quaꝓpt̾ recte hic intelliguit
pauꝑes spũ. humiles & timentes dm̃: id est non ha¬
bentes inflantem sp̃m. Nec aliunde omĩno incipe¬

Expanded text:
etiam animo propinquabant. Et aperiens os suum, doetiam animo propinquabant. Et aperiens os suum, docebat eos, dicens. Ista circumlocutio qua scribitur, Et aperiens os suum, fortassis ipsa mora commendat aliquanto longiorem futurum esse sermonem: nisi forte non vacet quod nunc eum dictum est aperuisse os suum, quod ipse in Lege veteri aperire soleret ora Prophetarum. 3. Quid ergo dicit? Beati pauperes Legimus scriptum de appetitione rerum temporalium, Omnia vanitas et praesumptio spiritus ; praesumptio autem spiritus, audaciam et superbiam significat: vulgo etiam magnos spiritus superbi habere dicuntur; et recte, quandoquidem spiritus etiam ventus vocatur. Unde scriptis . Quis vero nesciat superbos inflatos dici, tanquam vento distentos? Unde est etiam illud Apostoli: Scientia inflat, charitas vero aedificat . Quapropter recte hic intelliguntur pauperes spiritu, humiles et timentes Deum, id est, non habentes inflantem spiritum. Nec aliunde omnino incipe
Abbreviated transcription (Latin):
Cũ uidisset aut iħs turbas multas. ascendit in montẽ. Et cũ sedissꝑ.
accessert̃ ad eũ discipłi eiꝰ. Et aꝑiens os suum : docebat eos. Si que¬
ritur quid signinicet mons: bene intelligitur
significare maiora p̃cepta iusticiȩ. quia minora erant
re adhue alligari oportebar. & ꝑ filium suun ma¬
iora popło. quem caritate iam liberari conuenerat.
Cum aut̃ minora minorib. maiora maiorib dant᷑: ab
eo dant᷑ qui solus nouit congruentem siis tempo.¬
rib generi humano exhibere medicinam. Nȩc
& terram. De hac ergo iusticia quȩ maior ẽ ꝑ ꝓphe.¬
tam dicitur. Iusticia tua. sicut montes dei: & hoc
bene significat: quod ab uno magistro solo docentdis
tantis reb idoneo docet᷑ inmonte. Sedens aut̃ doc&:
quod ꝑtinet ad dignitatem magistri. Et accedunt
adeum discipłi eius: ut audiendis uerbis illius. hi
essent etiam corpore uiciniores: qui p̃ceptis implen

Expanded text:
Cum vidisset autem turbas multas, ascendit in montem, et cum sedisset, Cum vidisset autem turbas multas, ascendit in montem, et cum sedisset, accesserunt ad eum discipuli ejus; et aperiens os suum docebat eos, dicens. Si quaeritur quid significet mons, bene intelligitur significare majora praecepta justitiae; quia minora erant c timore alligari oportebat; et per Filium suum, majora populo quem charitate jam liberari convenerat. Cum autem minora minoribus, majora majoribus dantur, ab eo dantur qui solus novit congruentem suis temporibus generi humano exhibere medicinam. Nec et terram. De hac ergo justitia quae major est, per prophetam dicitur, Justitia tua sicut montes Dei : et hoc bene significat, quod ab uno magistro solo docendis tantis rebus idoneo, locetur in monte. Sedens autem docet, quod pertinet ad dignitatem magisterii: et accedunt ad eum discipuli ejus, ut audiendis illius verbis hi essent etiam corpore viciniores, qui praeceptis adimplendis
Abbreviated transcription (Latin):
sicut in euangelio secundum matħm legimus
siquis pie sobrieq considerauerit : puto quod in.¬
ueniet in eo. quantum ad mores optimos ꝑtinet.
ꝑfectum uitȩ xp̃ianȩ modum. Quod polliceri non
temere audemꝰ: sed ex ipsis eiusdem dñi uerbis co-¬
nicientes. Nam sic ipse sermo concluditur: ut ap¬
pareat. in eo precepta esse omĩa. quȩ ad in formandã
uitam ꝑtinent. Sic enim dicit. Omĩs ergo qui audit
uerba mea hȩc & facit ea : similabo eum iuiro sa¬
na. Cum ergo non dixit. qui audit uerba mea tan¬
tum sel addidit dicens. qui audit uerba mea hȩc:
satis ut arbitror significauit. hȩc uerba quȩ inmonte
locutus ẽ. tam ꝑfecte instruere uitam eoꝵ. qui uolu.¬
erint scđ̃m ea uiuereͥ ut merito comparent᷑ edifican-¬
ti suꝑ petram. Hoc diri: ut appareat istum sermonem
om̃ib preceptis. quib xp̃iana uita formatur. esse per¬
fectum. Nam de hoc capitulo: diligentius suo loco trac¬
tabitur. Huiꝰ igit᷑ sermonis. inicium: sic assumitur:

Expanded text:
sicut in Evangelio secundum Matthaeum legimus, si quis pie sobrieque consideraverit, puto quod inveniet in eo, quantum ad mores optimos pertinet, perfectum vitae christianae modum: quod polliceri non temere audemus, sed ex ipsis ejusdem Domini verbis conjicientes. Nam sic ipse sermo concluditur, ut appareat in eo praecepta esse omnia quae ad informandam vitam pertinent. Sic enim dicit: « Omnis ergo qui audit verba mea haec et facit ea, similabo eum viro sana. » Cum ergo non dixit, qui audit verba mea tantum, sed addidit dicens, qui audit verba mea haec; satis, ut arbitror, significavit, haec verba quae in monte locutus est, tam perfecte instruere vitam eorum qui voluerint secundum ea vivere, ut merito comparentur aedificanti super petram. Hoc dixi, ut appareat istum sermonem omnibus praeceptis quibus christiana vita informatur, esse perfectum: nam de hoc capitulo diligentius suo loco tractabitur. 2. Hujus igitur sermonis initium sic assumitur:
Abbreviated transcription (Latin):
eũ inma domo pascha celebramꝰ.Si archa ingdimͣ eũ noe. si ꝑ¬
eunte iherico raab iustificata nos continet. Cȩtere uirgines quales
apud diu̾sas hereses. ⁊ qͣles apud impurissimũ manicheũ ẽe dicunt᷑.
scorta estimande st ñ uirgines. Si enĩ corporis earũ auctor est
dibolus. qͦmͦ pofst orare : Plastiea hostis sui ÷. S qr sciuint uirgmale
gaudo mi uirgo. qd̾ aliȩ simulant cu uere ẽẽ cepisti. Hee omĩa que
digessimꝰ. dura uidebunt᷑ eis qͥ ñ amant xpm. Qui autẽ omnẽ scłi pom¬
pã ꝓpurgam̃to habuerit: ⁊ uana cluxerit unisa subsole ut xpm̃ lucri
uitiis. ⁊ concupiscentiis libere clamabt̾. Qͥs nos seꝑabit a caritate xp̃is
Cribulatio. an angustia: n ꝑsecutio. an fames. an nuditas. anꝑiculũ angla

Expanded text:
cum in una domo pascha celebramus, si arcam ingredimur cum Noe, si pereunte Hierico Raab iustificata nos continet. Ceterum virgines, quales apud diversas hereses et quales apud inpurissimum Manicheum esse dicuntur, scorta sunt aestimanda, non virgines. Si enim cdiabolus, quomodo possunt honorare plasticam hostis sui? sed quia sciunt uirginale gaude, mi uirgo: quod aliae simulant, tu uere esse coepisti. Haec omnia, quae digessimus, dura uidebuntur ei, qui non amat Christum. qui autem omnem saeculi pompam pro purgamento habuerit et uana duxerit uniuersa sub sole, ut Christum lucrifum uitiis et concupiscentiis, libere proclamabit: quis nos separabit a caritate Christi? tribulatio? an angustia? an persecutio? an famis? an n
Abbreviated transcription (Latin):
ingenia. ociaq detrita sunt : ꝗͥ tam̃ eã tanto minus
inuenire potuer̃. quanto minꝰ eiꝰ fontẽ honorauer diꝙ
grãs eger̃. Prius itaq attende: utrũ ad qͥescendum
sineqͥt uelit uiuere: Nonne tantũ miferior ẽẽ
c̃uincit᷑ : quanto faciliꝰ mala uoluntas eiꝰ implec̾: Me¬
rito hanc sententiã etiã ipsi qͥsine dĩ cultu philosopha¬
ti sunt. respuer̃. Nam qͥdam eoꝵ uir eloquentissimꝰ.
ait. Ecce aũt alii ñ philosophi iã qͥdem. sꝓniti tam̃
ad disputandum: om̃s arunt e̾e beatos. qͣ uiuunt ut
ipsi uelint. Falsũ id eqͥdem Uelle enĩ qd̾ ñ deceat
idipsũ miserrimũ. Nec tam̃ miserũ : ñ ad ipisci qđ
uelis : quã ad ipisciuelle qđ ñ oporteat. Quidtui
dent᷑ hȩc uerba: Nonne ab ipsa ueritate ꝑ qu̾elib&

Expanded text:
ingenia otiaque contrita sunt, qui tamen eam tanto minus ingenia otiaque contrita sunt, qui tamen eam tanto minus inuenire potuerunt, quanto minus eius fontem honorauerunt eique gratias egerunt. prius itaque adtende, utrum adquiescendum nequiter uelit uiuere? nonne tanto miserior esse conuincitur, quanto facilius mala uoluntas eius impletur? merito hanc sententiam etiam ipsi, qui sine dei cultu philosophati sunt, respuerunt. nam quidam eorum uir eloquentissimus ait: \'Ecce autem alii non philosophi quidem sed prompti tamen ad disputandum omnes aiunt esse beatos, qui uiuunt, ut ipsi uelint. falsum id quidem; uelle enim, quod non deceat, id est ipsum miserrimum nec tam miserum est non adipisci, quod uelis, quam adipisci uelle, quod non oporteat.\' quid tibi uidentur haec uerba? nonne ab ipsa ueritate per quemlibet
Abbreviated transcription (Latin):
dico uino utatur ꝓpt̾ stomachu ⁊ frequentes sua ᷤ
infirmitates. hasergo delitias in qͥb uidua si agit.
ipsas uelut matres deliciarũ diuitias. disꝑgendo
pauꝑib abieter̃ : & alio mͦ in celestib thẽsauris
potius c̃dider̃. Qd̃ si tu deuicta aliqͦ pietatiᷤ officio¬
ñ facis: tuscis quã de his rationem reddas dõ. Ne¬
mo enĩ scit qͥd agat᷑ in homine : nͥ sp̃s hominis qui
niat dñs&. illuminet abscondita tenebrarum.
& manifestet cogitationes cordis. &. tc̾ laus
erit uncuiq adeo. ꝑti net tam̃ ad uidualem
curã titã. delicie si affluant ne apponas cor:
ne in eis putrescendo moriat᷑ qd̾ sursũ e̾e̾ debet
audi qͥd ores: uude maxime c̾sulendum putasti.
nescunꝰ: & timuisti ne magis tͥ obsit. ñ sic̃ oportet
orare. quã ñ orare. Qđ sic itaq breuit̾ dici potest ͥ
ora beatã uitã : hanc enĩ hab̾e om̃s homines uolunt

Expanded text:
dico uino utatur propter stomachum et frequentes suas dico uino utatur propter stomachum et frequentes suas infirmitates. Has ergo delicias, in quibus uidua si agit, ipsas uelut matres deliciarum diuitias dispergendo pauperibus abiecerunt et alio modo in caelestibus thesauris potius condiderunt. quod si tu deuincta aliquo pietatis officio non facis, tu scis, quam de his rationem reddas deo. nemo enim scit, quid agatur in homine, nisi spiritus hominis, qui bscondita tenebrarum et manifestabit cogitationes cordis; et tunc laus erit unicuique a deo. pertinet tamen ad uidualem curam tuam, deliciae si adfluant, ne adponas cor, ne in eis putrescendo moriatur, quod sursum esse debet, audi et, quid ores, unde me maxime consulendum putasti, nescimus ; et timuisti ne magis tibi obsit, non sicut oportet orare, quam non orare. Quod itaque dici breviter potest, ora beatam vitam: hanc enim habere omnes homi
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ scͥptura dix̃ de diuitiis. diuitie si affluant ne
apponatis cor: hoc etiã de delienf deliciis tibi dieo
delitiȩ si affluant: ne apponas cor. Nidõ magni
pendas. q nͣ desunt. qđ affat̾i suppetunt : qd̾ ueliti
ex fonte largissimo t̾renȩ felicitatis fluant.
Om̃ino hȩc in te despice atq contẽpne: ne in his
qͥcquã reqͥras p̃ter integrã corporis ualitudinẽ.
Het eñi contẽpnenda ñ : ꝓpt̾ necessarios usus uitȩ
huiꝰ ante quã mortale ħoc induatur immorta
infirmitate deficiet  ñ corruptibili uoluptate
ꝑficit᷑: s cȩlesti firmitate ꝑsistens. et̾na in cor-¬
ruptibilitate uegetat᷑. ħam ipse apłs. carnis
inquit ꝓuidentiam ne feceritis in concupiscen¬¬
tiis : qr gerimꝰ curam carnis. s ad nestessitatẽ sa-¬
lutis. Nemo enĩ unquã carn̾e suã odio habuit:
sic̃ ipse idem diẽ. Hinc ÷ qd̾ ⁊ timotheũ. nimium
sic̃ apparet corporis castigatorẽ: ammonet ut mo¬

Expanded text:
quod scriptura dixit de diuitiis: Diuitiae si adfluant, ne adponatis cor, hoc etiam de deliciis tibi dico: Deliciae si adfluant, ne adponas cor. non ideo te magni pendas, quod non desunt, quod affatim suppetunt, quod uelut ex fonte largissimo terrenae felicitatis fluunt. omnino haec in te despice atque contemne, ne in his quicquam requiras praeter integram corporis ualitudinem. haec enim contemnenda non est propter necessarios usus uitae huius, antequam mortale hoc induatur inmortalinfirmitate deficiens corruptibili uoluptate reficitur, sed caelesti firmitate persistens aeterna incorruptibilitate uegetatur. nam et ipse apostolus: Carnis, inquit, prouidentiam ne feceritis in concupiscentiis, quia gerimus curam carnis sed ad necessitatem salutis. nemo enim umquam carnem suam odio habuit, sicut ipse itidem dicit. hinc est, quod et Timotheum nimium, sicut apparet, corporis castigatorem admonet, ut mo
Abbreviated transcription (Latin):
et ne nos inferas intemptationẽ. Nonnulli cõdices
habent inducas: qͦd tantũdẽ ualere arbitror. Nam
temptationẽ : Exponentes scilicet qͦmͦ dictũ sit. indi¬
cas. Non enĩ ꝑseipsum inducit dĩ. s induci patitur
eum quẽ suo auxilio deseruerit. Ordine occultis
quẽ deserat : & ĩtemptationẽ in duci sinat Aliud est
aut̃ induci intemptationẽ: aliud temptari. Nam
sine temptatioẽ ꝓbatꝰ e̾e̾ uullꝰ potest. siue sibi ipsi sic̃
& temptationẽ urãm in carne mea ñ spreuistis. Hine
enĩ eos firmos ipse cognouit : qͦd eis tribulationib quę
apło scđm carnem acciderant. ñ Et̃ akaritate deflexi.
Nam dõ noti sumꝰ &. ante om̃s temptationes : qͥscit om̃ia
antequã fiant. Qͦo itaq scͥptũ ÷. temptat uos dñs dsur.

Expanded text:
et ne nos inferas in temtationem. nonnulli codices et ne nos inferas in temtationem. nonnulli codices habent inducas, quod tantundem ualere arbitror. nam temtationem", exponentes uidelicet, quomodo dictum sit inducas. non enim per se ipsum inducit deus, sed induci patitur eum quem suo auxilio deseruerit ordine occultissquem deserat et in temtationem induci sinat. aliud est autem induci in temtationem, aliud temtari. nam sine temtatione probatus esse nullus potest, siue sibi ipse, sicuet temtationem uestram in carne mea non spreuistis. hinc enim eos firmos esse cognouit, quod eis tribulationibus, quae apostolo secundum carnem acciderant, non sunt a caritate deflexi. nam deo noti sumus et ante omnes temtationes, qui scit omnia, antequam fiant. Quod itaque scriptum est: temta
Abbreviated transcription (Latin):
ligitꝰ etiã in ista quinta petitione qua dicimꝰ. di¬
nr̃is. Non de pecunia qͥdem dici .s de om̃ib quȩ
in nos qͥsq peccat. ac ꝑ hoc etiã de pecunia: peccat
nãq in te. qͥ tͥ pecuniã debitã cũ habeat unde. recu¬
sat redd̾e. Qd peccatũ si ñ dimiseris : ñ poteris dic̾e.
dimitte nob̾sic̃ & nos dimittimꝰ. Si aũt ignoue.¬
ris: uides etiã de pecunia dimittenda ammoneri
tẽ conuincam᷑ contra istã regulã fecisse. si eis ñ di-¬
mittamꝰ qͥ ueniã petunt: qm̃ & nobueniã peten.¬
tib ab enignissimo patre dimitti uolumꝰ. S illo¬
mici ñ sunt. Hullomͦ aut̃ qͥsquã uere dixerit ora-
re seꝓeo: cui ñ ignouerit. Quappt̃ fatendum ÷ omĩa
peccata dimittenda ee̾ quȩ in nos admittunt᷑ : siuolumꝰ
nob̾ apatre dimitti quȩ admittimꝰ. Nam de uindicta
suꝑiꝰ ut arbitror satis disputatum ÷. Sexta petitio ÷:

Expanded text:
ligitur etiam in ista quinta petitione, qua dicimus, Diligitur etiam in ista quinta petitione, qua dicimus, Dira, non de pecunia quidem dici; sed de omnibus quae in nos quisque peccat, ac per hoc etiam de pecunia. Peccat namque in te, qui tibi pecuniam debitam, cum habeat unde reddat, recusat reddere. Quod peccatum si non dimiseris, non poteris dicere, Dimitte nobis, sicut et nos dimittimus: si autem ignoveris, vides etiam de pecunia dimittenda admtunc convincamur contra istam regulam fecisse, si eis non dimittimus, qui veniam petunt; quia et nobis veniam petentibus a benignissimo Patre dimitti volumus. mici. Nullo modo autem quisquam vere dixerit orare se pro eo cui non ignoverit. Quapropter fatendum est omnia peccata dimittenda esse quae in nos admittuntur, si volumus nobis a Patre dimitti quae admittimus. Nam de vindicta superius, ut arbitror, satis disputatum
Abbreviated transcription (Latin):
tum: s eiqͥ reddere noluerit. in tantũ ut uelit
etiã litigare. Seruũ aut̃ dñi ut ait apłs: ñ opor¬
tet litigare. Qui gͦ uł sponte uł conuentꝰ pecuni¬
am debitã reddere noluerit : dimittenda ÷ illi.
Duas enĩ obres ñ uult reddere. Uel qͦd ñ habeat :¬
uł qͦd auarꝰ sit. reiq alienȩ cupidꝰ. Utrũq autẽ
ꝑtinet adinopiã. Nã illa in opia ÷ reifamiliaris.
hec animi. Qiuisqͥs tali dimittit debitũ. inopi
la. ut in animo paratꝰ sit dimittere qͦd sibi debet᷑
Nam simodeste ac lenit̃ om̃imodo egerit ut sibi
restituat᷑. ñ tam intendens fructũ p̾ecuniȩ. quã
ut hominẽ corrigat. cui sine dubio ꝑnitiosum
: hab̃e unde reddat ꝙ ñ reddere. ñ solum ñ peccauit:
s ꝓderit etiã plurimũ. ne ille dum alienã pecii¬
niã lucrũ facere uult. dampnũ fidei patiat᷑. Qd
tanto ÷ grauius: ut nulla sit cõparatio. Ex qͦ intel¬

Expanded text:
tum, sed ei qui reddere noluerit, in tantum ut velit tum, sed ei qui reddere noluerit, in tantum ut velit etiam litigare; Servum autem Domini, ut ait Apostolus, non oportet litigare . Qui ergo vel sponte vel conventus pecuniam debitam reddere noluerit, dimittenda illi est. Duas enim ob res nolet reddere, vel quod non habeat, vel quod avarus sit reique alienae cupidus: utrumque autem pertinet ad inopiam; nam illa inopia est rei familiaris, haec animi. Quisquis itaque tali dimittit debitum, inopi la, ut in animo paratus sit amittere quod sibi debetur. Nam si modeste ac leniter omni modo egerit, ut sibi restituatur, non tam intendens fructum pecuniae, quam ut hominem corrigat, cui sine dubio perniciosum st habere unde reddat, et non reddere; non solum non peccabit, sed proderit etiam plurimum, ne ille dum alienam pecuniam lucrum facere vult, damnum fidei patiatur; quod tanto est gravius, ut nulla sit comparatio. Ex quo intel
Abbreviated transcription (Latin):
aũt etiã illa de uictu corporis necessario. uł
de sacramto dñici corꝑiᷤ iuxta hãc sententiam uult
acciꝑe: oportetꝰ ut coniuncte accipiant᷑ om̃ia
tria dut scilic& cotidianũ pane̾ simul petamꝰ. et
necessariũ corpori. & sacram̃tũ uisibile .&. inuisibi¬
nifestũ ÷: iuxta illud qͦd ait idẽ dñs. Non exies inde
donec soluas nouissimũ quadrantẽ: uł illud qͦdde-¬
bitores appellauit qͥ ei nuntiati sunt extincti. uł
Dix̃ enĩ putare homines qͦd illi ultra modũ debito¬
res e̾ent. id: peccatores : ⁊ addidit. Am̃ dico
uob̾: nͥpenitentiã egeritis similit̾ morie¬
mini. Non hic gͦ qͥsq urgetur pecuniã dimittere
debitorib:s quȩcũq in eũ aliꝰ peccauerit. Nã pe-¬
cuniã dimittere: illo potiꝰ iubem᷑ p̃cepto qͦd suꝑiꝰ
dictũ ÷. Siqͥs tibi tum cã tollere uoluerit. & iudi
tio tecũ contende : dimitte illi &. pailliũ. Nec ibi
necesse : om̃i pecuniario debitori dimittere debi.¬

Expanded text:
orporis necessario, vel de Sacramento Dominici corporis istam sententiam vult accipere, oportet ut conjuncte accipiantur omnia tria; ut scilicet quotidianum panem simul petamus, et necessarium corpori, et sacratum visibilem, et invisibinifestum est, vel illo quod ait idem Dominus, Non exies inde donec reddas novissimum quadrantem ; vel illo qbitores appellavit qui ei nuntiati sunt exstincti vel dixit enim putare homines quod illi ultra modum debitores essent, id est peccatores, et addidit: Amen dico vobis, nisi poenitentiam egeritis, similiter moriemini . Non hic ergo quisque urgetur pecuniam dimittere debitoribus, sed quaecunque in eum alius peccaverit; nam pecuniam dimittere illo potius jubemur praecepto, quod superius dictum est: Si quis tibi tunicam tollere voluerit, et judicio tecum contendere, remitte ei et vestimentum : nec ibi necesse est omni pecuniario debitori dimittere debi
Abbreviated transcription (Latin):
oremꝰ ꝓhis adipiscendis quȩ huic uitȩ necessaria sunt.
ueluti ÷ uictꝰ & tegum̾tũ cu̾ipse dñs dicat. Nolite
solliciti e̾e̾ qͥd edatis : uł qͥd induamini. An pot᷑ quisq de
ea re ꝓ qua ad ipiscenda orat ñ e̾e sollicitꝰ. xũ tantaur¬
tentione animi oratio dirigenda sit. ut ad hocto:¬
tum illud referat᷑. qͦd de claudendis cubiculis dictũ
.ẽ. lillud qͦd ait. querite pͥmũ regnũ dĩ: & hȩc¬

Expanded text:
oremus pro his adipiscendis quae huic vitae sunt necessaria, oremus pro his adipiscendis quae huic vitae sunt necessaria, veluti est victus et tegumentum, cum ipse Dominus dicat, Nolite solliciti esse quid edatis, vel quid induamini. An potest quisque de ea re pro qua adipiscenda orat, non esse sollicitus; cum tanta intentione animi oratio dirigenda sit, ut ad hoc totum illud referatur quod de claudendis cubiculis dictum est, et illud quod ait, Quaerite primum regnum Dei e
Abbreviated transcription (Latin):
& it̾ra fiat uoluntas dĩlid ÷ ut quẽ admodũ conde
lectamꝰ legi scđm interiorem hominẽ : ita etiã corpo.¬
ris immutatione facta huic nr̃e delectatiomi. nul¬
la pars nr̃a t̾renis dolorib seu uoluptatib aduerse¬
tur. Nec illud aueritate abhorret ut accipiamꝰ fiat
uoluntas tua sic̃ in gelo &. int̾ra. sic̃ ir ipso dño iħu¬
xͦ. ita &. in ȩecla: tanqu̾a in uiro qͥpatͥs uoluntatem
implerit hta infemina quȩ illi desponsata÷. Cebiꝰ
eñi ⁊ t̾ra conuenient̃ intelligit᷑ quasi iur q. femina
qm t̾ra çelo fȩcundante. fructifera÷. Quarta peti¬
tio:: Pauem nr̃m cotidianũ da nob̾ hodie. Paius¬
cotidiarꝰ. aut ꝓhis om̃ib dictꝰ ÷. quȩ huiꝰ uitȩ necessita.¬
tem sustentant. de qͦ cũ p̾ciꝑet ait. nolite cogitare de
dñs dic̃. Oꝑamini ȩscam: quȩ ñ corru̾pit᷑. & illud. Ego
sum panis uite: qͥ de çelo descendi. S hoo triũ quid
sit ꝓbabiliꝰ consid̾ari pot̾. Nã forte qͥspiã moueat᷑. cur

Expanded text:
ra fiat voluntas Dei, id est, ut quemadmodum corde delectamur legi secundum interiorem hominem, ita etiam corporis immutatione facta, huic nostrae deectationi nulla pars nostra terrenis doloribus seu voluptatibus adversetur. Nec illud a veritate abhorret, ut accipiamus Fiat voluntas tua, sicut in coelo et in terra, sicut in ipso Domi ita et in Ecclesia, tanquam in viro qui Patris voluntatem implevit, ita et in femina quae illi desponsata est. Coelum enim et terra convenienter intelligitur quasi vir, et femina, quoniam terra, coelo fecundante, fructifera est. Quarta petitio est: Panem nostrum quotidianum da nobis hodie. Ququotidianus, aut pro iis omnibus dictus est, quae hujus vitae necessitatem sustentant, de quo cum praeciperet, ait, Nolite cogitare de Dominus dicit, Operamini escam quae non corrumpitur; et illud, Ego sum panis vitae, qui de coelo descendi . Sed horum trium quid sit probabilius, considerari potest. Nam forte quispiam moveatur, cur
Abbreviated transcription (Latin):
erit qͥ ubiq p̾sens ÷. ñ locoꝵ spatiis s maiestatis potentia:
s ut ãmoneat᷑ animꝰ ad naturã excellentiorẽ se conuerte
tius. id ÷ ad corpꝰ celeste conuertit᷑. Conuenit etiã gradib
religionis. & plurimũ expedit: ut om̃ium sensib & par¬
uuloꝵ ⁊ magnoꝵ bene sentiat᷑ de dõ & idõ qͥ uisibilib
adhiic pulcͥtudinib dediti sunt. nec possunt aliqͥd incor¬
poreum cogitareͥ qm̃ necesse ÷ çelũ preferant t̾rȩ. tole¬
rabilior ÷ opimo eoꝵ si dm̃ quẽ adhuc corporalit̾ cogitant

Expanded text:
erit, qui ubique praesens est non locorum spatiis, sed majestatis potentia: sed ut admoneatur animus ad naturam tius, id est ad corpus coeleste convertitur. Convenit etiam gradibus religionis, et plurimum expedit, ut omnium sensibus et parvulorum et magnorum bene sentiatur de Deo. Et ideo qui visibilibus adhuc pulchritudinibus dediti sunt, nec possunt aliquid incorporeum cogitare, quoniam necesse est coelum praeferant terrae; tolerabilior est opinio eorum, si Deum quem adhuc corporaliter c
Abbreviated transcription (Latin):
udentur orare : ñ intuentes dm̃. s hominib plac̾e
cupientes. ꝙ. multi ieiunant. ⁊ mirabilem abstinen¬
tiã p̾tendunt eis qͥb ista difficilia uident᷑. ⁊ honore
digna existimantꝰ: &. huiꝰmodi doł eos capiunt. dum
aliud ostentant ad decipiendũ. aliud exert̃ ad dep̃¬
dandum.
uł int̾ficiendum eos qͥ sub isto uestitii ouino lupos uidere
ñ possunt. hi gͦ ñ sunt fructꝰ. de qͥb cognosci arborem
monet. Ista enim cũ bono animo inueritate fiunt
ꝓpͥe sunt ouib uestes. Cum aut̃ malo. inerrore ñ ali.¬
ud quam lupos contegt̃.ͥs ñ idõ debent odisse uestim̃¬
tum suũ: qͦd plerunq illo se occultant lupi. Qui st̃
gͦ fructꝰ qͣb inuentis cognoseamꝰ arbore malã: Dicit
apłs. Alanifesta aut̃ sunt oꝑa carnis: Quȩ sunt. for

Expanded text:
videntur orare, non intuentes Deum, sed hominibus placere videntur orare, non intuentes Deum, sed hominibus placere cupientes; et multi jejunant, et mirabilem abstinentiam praetendunt eis quibus ista difficilia videntur, et honore digna existimantur: et hujuscemodi dolis eos capiunt, dum aliud ostentant ad decipiendum, aliud exserunt ad depraedandum vel interficiendum eos qui sub isto vestitu ovino lupos videre non possunt. Hi ergo non sunt fructus de quibus cognosci arborem monet. Ista enim cum bono animo in veritate fiunt, propriae sunt ovium vestes; cum autem malo in errore, non aliud quam lupos contegunt. Sed non ideo debent oves odisse vestimentum suum, quia plerumque illo se occultant lupi. 81. Qui sunt ergo fructus quibus inventis cognoscamus arborem malam, dicit Apostolus: « Manifesta autem sun