comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Ditẽ patrem. hoc ẽ. orcũ: trenam & infimã
parcẽ inundi. Libum & cererẽ p̃ponunt se.¬
minib : uł illũ masculinis illã feminis. uł
illũ liquori illã uͦ ariditati seminũ. Et hoc
eã diecꝰ ẽ. ꝓgenitor genitrixq qđ om̃a semi¬
na ex se muteret & inse reciꝑet. qđ oqͥdem
&iam matrẽ magna eandẽ cererẽ uolunt.
quã nichil aliud dicunt eẽ. quã t̾ram eãq
phibent & unonẽ. & ideo ei secundas cau-¬
sas rerũ tribiunt. Cũ tam̃ ioui sit dietũ
ꝓgenitor genitrixq dm̃. quia seđim eos torꝰ
ipse mundus ẽ. iouis. Mineruã &iã quia
ean humanis artib p̃posuer̃: nec inuener̃
uł stellã ubi eã ponerent: eandẽ uł sũmũ
aethera. uł & iam lunã ẽẽ dixer̃. Uestam
quoo ipsam ꝓpt̃ea deurũ maximã putauer
qdđ ipsa sit t̾ra: quãuis ignẽ mundi leuloren
qui ꝑtinet ad usus hominũ faciles. ñ uolen¬

Expanded text:
Ditem patrem, hoc est Orcum, terrenam et infimam Ditem patrem, hoc est Orcum, terrenam et infimam partem mundi. Liberum et Cererem praeponunt seminibus, vel illum masculinis, illam femininis; vel illum liquori, illam vero ariditati seminum. Et hoc rea dictus est Progenitor genitrixque, na ex se emitteret, et in se reciperet. Quandoquidem etiam Matrem magnam eamdem Cererem volunt, quam nihil aliud dicunt esse quam terram, eamque perhibent et Junonem. Et ideo ei secundas causas rerum tribuunt: cum tamen Jovi sit dictum, \'progenitor genetrixque deum\', quia secundum eos totus ipse mundus est Ionis. Mineruam etiam, quia eam humanis artibus praeposuerunt nec inuenerunt uel stellam, ubi eam ponerent, eandem uel summum aethera uel etiam lunam esse dixerunt. Vestam quoque ipsam propterea dearum maximam putauerunt, quod ipsa sit terra, quamuis ignem mundi leuiorem, qui pertinet ad usus hominum faciles, non uiolen
Abbreviated transcription (Latin):
Deinde si ꝓpt̃ solas stellas. mercuriuĩ &
martẽ partes mundi putant. ut eos deos
hab̾e possint. quia utiq sermo & bellũ ñ s̃
partes mundi s actꝰ hominũ: cur arieti.
& tauro. & cancro. & scorpio. cȩtisq huuis¬
modi qua cȩlestia signa numerant. & stellis
ñ singulis. s singula plurib constant. suꝑu¬
sq istis insũmo cęlo ꝑhibent collocata ubi
constantior motꝰ in errabilẽ meatũ siderib
p̃bet. nullas aras. nulla sacra. nulla templa
fecer̃. nec deos ñ dico int̃̾hos selectos s ne
linem quã ius diuinatorẽ & medicũ uelint:
tam̃ ut in aliqua parte mundi statuerent.
ipsũ &iam solẽ eẽ dixer̃. dianãq germanã
eiꝰs similit̃ lunã. & uiarũ p̃sidẽ. unde o
uirginẽ uolunt qđ uia nichil pariat: ideo
ambos sagitas hab̾e. qđ ipsa dũo fidera de
cȩlo radios tras usq ꝑtendant. Uulcanũ:
uolunt ignẽ mundi. neptunũ : aqͦs mundi.

Expanded text:
Deinde si propter solas stellas Mercurium et Deinde si propter solas stellas Mercurium et Martem partes mundi putant, ut eos deos habere possint, quia utique sermo et bellum non sunt partes mundi, sed actus hominum; cur Arieti et Tauro et Cancro et Scorpioni caeterisque hujusmodi, quae coelestia signa numerant, et stellis non singulis, sed singula pluribus constant, superiusque istis in summo coelo perhibent collocata, ubi constantior motus inerrabilem meatum sideribus praebet, nullas aras, nulla sacra, nulla templa fecerunt; nec deos, non dico inter hos selectos, sed ne linem quamuis diuinatorem et medicum uelint, tamen ut in. aliqua parte mundi statuerent, ipsum etiam solem esse dixerunt, Dianamque germanam eius similiter lunam et uiarum praesidem unde et uirginem ambos sagittas habere, quod ipsa duo sidera de coelo radios terras usque pertendant. Vulcanum volunt ignem mundi, Neptunum aquas mundi,
Abbreviated transcription (Latin):
uicit. Nã multo plures eã stellã uene¬
ri tribuunt: ita ut ux eori quisquam
reperiat᷑ qui aliud opinet᷑. Quis aũ non
rideat. eũ regẽ om̃iũ iouẽ dicant. qđ stel¬
la eiꝰ abstella ueneris tanta uincit᷑ clari¬
tate: Tanto enĩ eẽ debuit cȩt̾is illa fulgen¬
tior : quanto ẽ. ipse potentior. Respon¬
dent ideo sic uideri: quia illa quę puta¬
tur obscurior suꝑior ẽ. atq a t̾ris longe
remotior. Si gͦ suꝑior ẽ locũ maior digni¬
tas meruit: quare saturnus ibi ẽ. ioue
suꝑior: An uanitas fabula quȩ regem¬
om̃iũ iouẽ facit ñ potuit usq ad sidera
ꝑuenire :⁊ & qđ ñ ualuit saturnꝰ in reg
no suo neq in capitolio saltẽ optinere ẽ.
ianus ñ accepit aliquã stellã. Si ꝓpt̃ca
quia mundus ẽ. & om̃s i illo s̃: & iouis¬
nuindus ẽ. &x hx̃ tam̃. An iste causam suã
composint ut potuit. & ꝓumeta stella qr
ñ ht̃ int̾ sidera. tot facies accepit int̾ra:

Expanded text:
uincit. Nam multo plures eam stellam Veneuincit. Nam multo plures eam stellam Veneri tribuunt, ita ut uix eorum quisquam reperiatur, qui aliud opinetur. Quis autem non rideat, cum regem omnium Iouem dicant, quod stella eius ab stella Veneris tanta uincitur claritate? Tanto enim esse debuit ceteris illa fulgentior, quanto est ipse potentior. Respondent ideo sic uideri, quia illa, quae putatur obscurior, superior est adque a terris longe remotior. Si ergo superiorem locum maior dignitas meruit, quare Saturnus ibi est Ioue superior? An uanitas fabulae, quae regem Iouem facit, non potuit usque ad sidera peruenire, et quod non ualuit Saturnus in no suo, neque in Capitolio, saltem est permissus Janus non accepit aliquam stellam? Si propterea quia mundus est, et omnes in illo sunt; et Jomundus est, et habet tamen. An iste causam suam composuit ut potuit, et pro una stella quam non habet inter sidera, tot facies accepit in terra?
Abbreviated transcription (Latin):
onsitentib ds̃ ñ ẽ. S cũ sibi deos faciunt
os qui nec du nec demones sunt: in mu¬
natura: dm̃ belli eẽ dixer̃. qđ opus est
Si gͦ pacẽ ꝑpetuã felicitas daret: mars
quid ageret ñ haberet. Si aũ ipsũ bellũ
ẽ. mars. sicut sermo mercurius : utinam
quã manifestũ ẽ. qđ ñ sit dĩ. tam ñ sit
stellȩ sunt hi dii: quas eoꝵ appellauere
nominib. Nam stellã. quandã uocant me¬
rcuriũ : quandã itidẽ martẽ. S ibi est
& illa quã uocant iouẽ: tam  si mundꝰ
ẽ. iouis. Ibi quã uocant saturnũ: & tam̃
ei preterea dant ñ paruã substantiam.
om̃iũ udelicet seminũ. Ibi ẽ. & illa om̃iũ
clarissima quae ab eis appellat᷑ uenus: o
tam̃ eandẽ uenerẽ eẽ &iam lunã uolunt.
Q uãiuis de illo fulgentissimo sidere. apud
eos tãquã de malo aureo uino uenusq con¬
tendant. Luciferũ enĩ quidã ueneris qui¬
dam dicunt eẽ uinonis: s ut solet uenus

Expanded text:
confitentibus, deus non est. Sed cum sibi deos faciunt confitentibus, deus non est. Sed cum sibi deos faciunt eos, qui nec daemones sunt, immunaturae, deum belli esse dixerunt, quod opus est Si ergo pacem perpetuam Felicitas daret, Mars quid ageret non haberet. Si autem ipsum bellum est Mars, sicut sermo Mercurius; utinam quam manifestum est quod non sit deus, tam non sit stellae sunt hi di, quas eorum appellauere nominibus. Nam stellam quandam uocant Mercurium, quandam itidem Martem. Sed ibi est et illa quam uocant Iouem, et tamen eis mundus est Iouis; ibi quam uocant Saturnum, et tamen ei praeterea dant non paruam substantiam, omnium uidelicet seminum; ibi est et illa omnium clarissima, quae ab eis appellatur Venus, et tamen eandem Venerem esse etiam Lunam uolunt; quamuis de illo fulgentissimo sidere aput eos tamquam de malo aureo Iuno Venusque contendant. Luciferum enim quidam Veneris, quidam dicunt esse Iunonis; sed, ut solet, Venus
Abbreviated transcription (Latin):
ad aliquas partes mundi & oꝑa dĩ quȩ st̃
in elementis ñ inuener̃ : & ideo eos saltem
oꝑib hominũ p̃posuer̃. sermocinandi & bel¬
ligerandi ad ministros. Quori mercurius
si sermonis & iam deoꝵ potestatẽ gerit:
ipsi quoq regi deoꝵ dominat᷑. si scđm eius
arbitriũ iupit̾ loquit᷑ aut loquendi ab illo
accipit facultatẽ. Qđ utiq ab surdũ ẽ. Si
aũ illi humani tantũ sermonis potestas
ributa ꝑhibetur. Non ẽ. credibile. ad lac¬
tandos mãma ñ solũ pueros s &iã pecora
unde rumiius cognominatꝰ ẽ. iouẽ descen¬
de uoliusse. & curã nr̃i sermonis qͦ pecorib
antecellimꝰ ad se ꝑtinere noluisse. Ae ꝑ
hoc idẽ ipse ẽ. iouis atq mercurius. Qđ
sisamo ipse dr̃ ẽẽ mercurius. sicut ea quȩ
dello interpretantur ostendunt.⁊ nam
ideo mercurius quasi medius currens dr̃
appellatus qđ sermo eurrat int̾ homines
llas eius in capite & pedib significare uo¬

Expanded text:
ad aliquas partes mundi et opera Dei, quae sunt ad aliquas partes mundi et opera Dei, quae sunt in elementis, non invenerunt; et ideo eos saltem operibus hominum praeposuerunt, sermocinandi et belligerandi administros. Quorum Mercurius si sermonis etiam deorum potestatem gerit, ipsi quoque regi deorum dominatur, si secundum ejus arbitrium Jupiter loquitur, aut loquendi ab illo accepit facultatem: quod utique absurdum est. Si autem illi humani tantum sermonis postestas tributa perhibetur, non est credibile ad lactandos mamma, non solum pueros, sed etiam pecora, unde Ruminus cognominatus est, Jovem descendere voluisse, et curam nostri sermonis, quo pecoribus antecellimus, ad se pertinere noluisse: ac per hoc idem ipse est Jovis atque Mercurius. Quod si sermo ipse dicitur esse Mercurius, sicut ea quae de illo interpretantur, ostendunt: nam ideo Mercurius, quasi medius currens dicitur appellatus, quod sermo currat inter homines alas ejus in capite et pedibus significare vo
Abbreviated transcription (Latin):
Quid ẽ rnĩ & saturnus. Unus inquit
de principib ds̃: penes quẽ sationun
om̃iũ dominatꝰ ẽ. Nonne expositio ue¬
suum illori ualerii sorani sic se ht̃. ione
eẽ mundũ && eũ om̃a semina ex se mitã
& inse reciꝑe: Ipse ẽ. gͥ. penes quẽ sator
om̃iũ dominatꝰ ẽ. Quid ẽ. genius. Dcu
quit: qui prapositꝰ ẽ. ac iũ haber om̃ui
rerũ gignendarũ. Quẽ aliũ hanc um
nalem. & ideo eẽ singulos singulorum
talem aũ mundi animũ dm̃ ẽ: adle
idem utiq reuocat. ut tamquã uniuersalis
genus. ipse mundi animꝰ eẽ eredat᷑. Hic ẽ.
gͥ: quẽ appellant iouẽ. Nam si om̃is genius
as̃. & om̃is uiri animꝰ genius: sequit᷑ ut
sit om̃is uiri animꝰ ds̃. Qđ si & ipsos ab hor¬
rere absurditas ipsa cõpellit: restat ut eũ
singularit̾ & excellent̃ dicant dm̃ genium.
quẽ dicunt mundi animũ ⁊ Ac ꝑ hoc iouem.
uercurium uͦ & martẽ quomͦ referrent

Expanded text:
Quid est enim et Saturnus? \'Unus, inquit, Quid est enim et Saturnus? \'Unus, inquit, de principibus deus, penes quem sationum omnium dominatus est.\' Nonne expositio uersuum illorum Valerii Sorani sic se habet, Iouem esse mundum et eum omnia semina ex se emittere et in se recipere? Ipse est igitur penes quem sationum omnium dominatus est. Quid est Genius? \'Deus, inquit, qui praepositus est ac uim habet omnium rerum gignendarum. Quem alium hanc uim onalem et ideo esse singulos singulorum, talem autem mundi animum Deum esse: ad hoc idem utique reuocat, ut tamquam uniuersalis genius ipse mundi animus esse credatur. Hic est igitur quem appellant Iouem. Nam si omnis genius deus et omnis uiri animus genius, sequitur ut sit omnis uiri animus deus; quod si et ipsos abhorrere absurditas ipsa conpellit, restat ut eum singulariter et excellenter dicant deum Genium, quem dicunt mundi animum ac per hoc Iouem.Mercurium vero et Martem quomodo referrent
Abbreviated transcription (Latin):
biantes. & egentes. Quã libet enĩ magnas
peciias habe possunt: s in earũ quanta¬
cumq abundantia ñ egere ñ possunt.
Xdm̃ ipsum uerũ recte dicimꝰ dutẽ: ñ
tam̃ pecunia s om̃ipocentia. Dicuntͥ iaq
& diuites pecumosi: s interius egenisi
cupidi. Itẽ dñr pauꝑes pecunia carentes:
s interius diuites si sapientes. Qualis gͥ
ista theologia debet ẽẽ sapienti. ubi rex
deoꝵ. eiꝰ rei nom̃ accepit quã nemo sapies
coneupͥuut: Quanto enĩ facilius. si aliquo
ac doctrina qđ ad uitã ꝑtinet aetñã salibĩ
disceret᷑. ds̃ mundi rector ñ abeis pecunu
S quid dehoc ioue plura. ad quẽ fortasse
cȩt̃i referendi sunt. ut in anis remanear
deoꝵ opinio plurimoꝵ. cũ hic ipse sin
om̃s: siue quando partes eiꝰ uł potestatis
ex istimant᷑. siue cũ uis animȩ quã pate
ꝑcueta diffusam. ex partib molis lu
in quas uisibilis mundus iste consurg
& multiplici ad ministratione naturt
quasi pluriũ deoꝵ nomina accepit.

Expanded text:
libet enim magnas pecunias habere possunt, sed in earum quantacumque abundantia non egere non possunt. Et Deum ipsum uerum recte dicimus diuitem, non tamen pecunia, sed omnipotentia. Dicuntur itaque et diuites pecuniosi; sed interius egeni, si cupidi: item dicuntur pauperes pecunia carentes; sed interius diuites, si sapientes. Qualis ergo ista theologia debet esse sapienti, ubi rex deorum eius rei nomen accepit, \'quam nemo sapiens concupiuit\'? Quanto enim facilius, si aliquid hac doctrina quod ad uitam pertineret aeternam salubriter disceretur, deus mundi rector non ab eis Pecunia, Sed quid de hoc Ioue plura, ad quem fortasse ceteri referendi sunt, ut inanis remaneat deorum opinio plurimorum, cum hic ipse sint omnes, siue quando partes eius uel potestates existimantur, siue cum uis animae, quam putant per cuncta diffusam, ex partibus molis huius, in quas uisibilis mundus iste consurgit, et multiplici administratione naturae quasi plurium deorum nomina accepit?
Abbreviated transcription (Latin):
qđ potius blasphemarent. sic̃ saturno de
positus lapis quẽ ꝓfilio deuoraret: quã ili
dm̃ dicerent. & tonantẽ & adulterante.s
totum mundũ regentẽ. & ꝑ toc stup astꝰ¬
tem. & naturairũ om̃iuĩ naturaliuimq rt̃
ciusas sũmas habentẽ. & suas causas bonas
ñ habentẽ. Deinde quaro. quar ĩam locum
int̃ deos huic ioui tribuant: si ianus ẽ. mundꝰ
cos enĩ ueros animã mundi ac partes eiꝰ iste
scđm istos uerus ds. Num gͥ ita dicturi sunt
iouem animã mundi. ut ianꝰ sit corpꝰ eiꝰ. iđ iste
iusibilis mundus: Hoc si dicunt. ñ erit quẽ
idmodũ ianũ dm̃ dicant: Qm̃ mundi corpꝰ ñ ẽ¬

Expanded text:
quod potius blasphemarent sicut Saturno dicitur quod potius blasphemarent sicut Saturno dicitur subpositus lapis, quem pro filio deuoraret, quam istum deum dicere et tonantem et adulterantem, et totum mundum regentem et per tot stupratem, et naturarum omnium naturalium rerum causas summas habentem et suas causas bonas non habentem. Deinde quaero, quem iam locum inter deos huic Ioui tribuant, si Ianus est mundus. Deos enim ueros animam mundi ac partes eius iste secundum istos uerus deus. Num igitur ita dicturi sunt Iouem animam mundi, ut Ianus sit corpus eius, id est iste uisibilis mundus? Hoc si dicunt, non erit quem ad modum Ianum deum dicant, quoniam mundi corpus non e
Abbreviated transcription (Latin):
precedant tẽpore sũma suꝑant dignitate. Sa
recte hoc diceret᷑. si factoꝵ pͥma discernerit̃
& summa: sic̃ initiũ facti ẽ. ꝓficisci. sumun
ꝑuenire. Initiũ facti incorptio discendi. simi
ꝑceptio doctrinȩ. Ac st̃ in om̃ib pͥma s̃ intu.
sũmiꝰq sunt fines. S iam ħ negotiũ int̃ uane
t̃minũq discussũ ẽ. Caus& aũ quae dant᷑ ur
efficientia sunt ñ effecta: neq ullo mͦ fierip
ioui tribuunt. Sicut enĩ nichil fit. ita mchl
inchoatur ut fiat: qđ non faciens ceausa p̾aespi¬
rit. Hiic sane dm̃ penes quẽ sunt om̃s cus
factorũ om̃iũ naturarũ. naturaliũq rerũ. ii
uem popłi appellant. & tantis contumelis
tãquã scelestis criminationib colunt: tetio
sacrilegio sese obstringunt quã si ꝓrsus muli
putarent dm̃. Unde satius eẽt eis aliũ aliqu
iouis nomine nuncupare dignũ turpib &
flagiiosis honorib. sub posito uano fignis

Expanded text:
praecedant tempore, summa superant dignitate. Sed praecedant tempore, summa superant dignitate. Sed recte hoc diceretur, si factorum prima discernerentur et summa: sicut initium facti est proficisci, summum pervenire; initium facti incoeptio discendi, summum perceptio doctrinae: ac sic in omnibus prima sunt initia, summique sunt fines. Sed jam hoc negotium inter Janum Terminumque discieri pIoui tribuunt. Sicut enim nihil fit, ita nihil inchoatur ut fiat, quod non faciens causa praecesserit. Hunc sane deum, penes quem sunt omnes causae factarum omnium naturarum naturaliumque rerum, si Iouem populi appellant et tantis contumeliis tamque scelestis criminationibus colunt; taetriore sacrilegio sese obstringunt, quam si prorsus nullum putarent deum. Unde satius esset eis alium aliquem Iouis nomine nuncupare, dignum turpibus et flagitiosis honoribus, subposito uano figmento
Abbreviated transcription (Latin):
geminũ ianũ. lta quisquã geminũ dicturus ẽ.
mundũ: Non habent om̃ino unde quattuor
ianuas qua intrantib & ex euntib pateant i&¬
ter pretentur. ad mundi similitudinẽ. sic̃ de bi¬
fronte qđ dicerent altẽ in ore hominis inuener̃:
n neptimꝰ forte subuenat. & porrigat piscem.
cui p̃t̾ hiatũ horis & guituris & iã dextra &
sinistra fauces patent. Ꝙ tam̃ hanc uantaten
ꝑ tot ianuas nulla effugit anima: nͥ quȩ audit
ueritatẽ dicentẽ. Ego sum ianua. Iouẽ aũ qu¬
Ds̃ ẽ inquiunt: habens potestatẽ causarũ qul
aliqͥd fit inmundo. Hoc quã magnũ sit. neblie¬
simus uirgilii uersus ille testat᷑. Felix qͥ potit
rerũ cognoscere causas. S eur ei p̃pont ians
hoc nob̾ uir ille acutissimꝰ docassimusq responi¬
at. Qm̃ paenes ianũ inquit sunt pͥma: penes
iouẽ sũma. Merito gͦ rex om̃iũ iupit̃ habeto
Prima enĩ uineunt᷑ asũmis: quia licet primi

Expanded text:
geminum Ianum, ita quisquam geminum dicturus est geminum Ianum, ita quisquam geminum dicturus est mundum? Non habent omnino unde quattuor ianuas, quae intrantibus et exeuntibus pateant, interpretentur ad mundi similitudinem, sicut de bifronti quod dicerent saltem in ore hominis inuenerunt, nisi Neptunus forte subueniat et porrigat piscem, cui praeter hiatum oris et gutturis etiam dextra et sinistra fauces patent. Et tamen hanc uanitatem per tot ianuas nulla effugit anima, nisi quae audit ueritatem dicentem: Ego sum ianua. CAPUT Deus est, inquiunt, habens potestatem causarum, quibus aliquid fit in mundo. Hoc quam magnum sit, nobilissimus Virgilii versus ille testatur: Felix qui potuit rerum cognoscere causas. Sed cur ei praeponitur Janus, hoc nobis vir ille acutissimus doctissimusque respondeat. Quoniam penes Janum, inquit, sunt prima, penes Jovem summa. Merito ergo rex omnium Jupiter habetur. Prima enim vincuntur a summis: quia licet prima
Abbreviated transcription (Latin):
hic ds̃ : quib partim glutiendis partm ex¬
pulendis sub celo palati utraq panditur ia-¬
nua. Quid ẽ. porro absurdius. quã in ipso mu.¬
ndo ñ uiuenire ducis ianuas ex aduerso sitas.
ꝑquas uł ad mutat ad se aliquid intro uł emit.¬
tat a se foras. & de nr̃o ore & gutture quorum
sumlitudinẽ mundus ñ habet uelle mundi si¬
mulaerũ componere iniano. ꝓpt̾ solũ palatũ
cuiꝰ similitudinẽ ianus ñ habet: Cũ uͦ eum faci¬
unt quadrifontẽ & ianuĩ geminũ appellant. ad
uu̾ mundi partes hoc int̃p̃tantur: quasi ali¬
quid spectet mundus foras. sic̃ ꝑ om̃s facies ianꝰ.
einde si ianus ẽ. mundus. & mundus quattuor
partib constat: falsum ẽ. simulaerũ iam bi fro¬
ntis. Aut si ꝓpt̃ea uerũ ẽ. quia &iã nomine
orientis & occidentis totꝰ sol& mundus intelligi.
numquid cũ duas partes alias nominamꝰ. septẽ¬
trionis & austri. sicut illũ quadrifontẽ dicunt

Expanded text:
hic deus, quibus partim glutiendis partim shic deus, quibus partim glutiendis partim spuendis sub caelo palati utraque panditur ianua. Quid est porro absurdius, quam in ipso mundo non inuenire duas ianuas ex aduerso sitas, per quas uel ad- . mittat ad se aliquid intro uel emittat a se foras, et de nostro ore et gutture, quorum similitudinem mundus non habet, uelle mundi simulacrum conponere in Iano propter solum I palatum, cuius similitudinem Ianus non habet? Cum uero eum faciunt quadrifrontem et Ianum geminum appellant, ad quattuor mundi partes hoc interpretantur, quasi aliquid spectet mundus foras sicut per omnes facies Ianus. Deinde si Ianus est mundus et mundus quattuor partibus constat, falsum est simulacrum Iani bifrontis; aut si propterea uerum est, quia etiam nomine Orientis et Occidentis totus solet mundus intellegi, numquid, cum duas partes alias nominamus Septentrionis et Austri, sicut illum quadrifrontem dicunt
Abbreviated transcription (Latin):
id ẽ. mundo solam untioꝵ tribuerent po¬
cestatẽ: ꝓfecto ei p̃ponerent t̾minũ. eũq
ab diis selectis ñ alienarent. Quãquã & iã
nunc eũ mustis duob dus initia rerum
temporaliũ finesq tractant᷑: termmno dari de¬
buit plus honoris. Mlaior enĩ laeticia ẽ. eũ res
quaq ꝑficitur. sollicitudinis aũ plena s̃ coepta
donee ꝑ dicant᷑ ad finẽ: qm̃ qui aliquid inei¬
pit. m̃axime appẽtit intendit. expectat. ex¬
optato necide rẽ. inchoata nͥ terminet᷑ exultẽt.
e duamibi frantistsimulacri int̃p̃tatio ꝓferat᷑.
Unde & palatũ greci uranon appellant: & ñ¬
nulli inquit poete latini. cȩlũ uocauer̃ pala¬
tum. Aquo hiatu oris. & foras eẽ aditũ adden.¬
tes uersus: & introrsus ad fauces. Ecce quo ꝑ¬
ductꝰ ẽ. mundus: ꝓpt̃ palati nr̃i uocabulum.
uł grecũ. uł poeticũ. Quid aũ hoc ad animã.
quid adiutã ȩt̾nã: Eropt̃ solas saluias colatur

Expanded text:
id est mundo, solam initiorum tribuerent poid est mundo, solam initiorum tribuerent potestatem: profecto ei praeponerent Terminum eumque ab dis selectis non alienarent. Quamquam etiam nunc cum in istis duobus dis initia rerum temporalium finesque tractantur, Termino dari debuit plus honoris. Maior enim laetitia est, cum res quaeque perficitur; sollicitudinis autem plena sunt coepta, donec perducantur ad finem, quem qui aliquid incipit maxime adpetit intendit, expectat exoptat, nec de re inchoata, nisi terminetur, exultat. iam bifrontis simulacri interpretatio proferatur. unde et palatum Graeci copavov appellant, et nonnulli, inquit, poetae Latini caelum uocauerunt palatum, a quo hiatu oris et foras esse aditum ad dentes uersus et introrsus ad fauces. Ecce quo perductus est mundus propter palati nostri uocabulum uel Graecum uel poeticum. Quid autem hoc ad animam, quid ad uitam aeternam? Propter solas saliuas colatur
Abbreviated transcription (Latin):
dicunt: cũ fit sacrũ purgatoriũ qđ uocant
februr̃ unde mensis nom̃ accepit. Nũquid
gͦ ad mundũ qui ianus ẽ. mnitia rerũ ꝑti¬
nent. & fines ñ ꝑtinent: ut alt̾ illis dĩ prae¬
ficeretur. Nonne om̃a qua ii hoc mundo
fieri dicunt. in hoc &iam mundo terminari
fatentur.: Qua ẽ. ista uanitas. ioꝑe illi da¬
re potestatẽ dimidiã. in simulaero faciẽ duplã:
N onne istũ hifrontẽ multo elegantius in t̃pre¬
tarent᷑. si eundẽ & ianũ & terminũ dicerent.
atq miais unã faciem finib alterã darent.
qm̃ qui oꝑat᷑ utrũq debet intende: In om̃i
enĩ motu actiõnis suȩ. qui ñ respicit initiũ.
ñ ꝓspicit finẽ. Unde necesse ẽ. a memoria res¬
piciente ꝓspiciens conectat᷑ intentio. Nam
cui excidit qđ coeꝑit: quomͦ finiẽt ñ mueni¬
et. Qđ si uitã beatam in hoc mundo in choari
putarent extra mundũ ꝑfici & idõ iano

Expanded text:
dicunt, cum fit sacrum purgatorium, quod uocant dicunt, cum fit sacrum purgatorium, quod uocant Februm, unde mensis nomen accepit. Numquid ergo ad mundum, qui lanus est, initia rerum pertinent et fines non pertinent, ut alter illis deus praeficeretur? Nonne omnia, quae in hoc mundo fieri dicunt, in hoc etiam mundo terminari fatentur? Quae est ista uanitas, in opere illi dare potestatem dimidiam, in simulacro faciem duplam? Nonne istum bifrontem multo elegantius interpretarentur, si eundem et Ianum et Terminum dicerent adque initiis unam faciem, finibus alteram darent? quoniam qui operatur utrumque debet intendere; in omni enim motu actionis suae qui non respicit initium non prospicit finem. Unde necesse est a memoria respiciente prospiciens conectatur intentio; nam cui exciderit quod coeperit, quo modo finiat non inueniet. Quod si uitam beatam in hoc mundo inchoari putarent, extra mundum perfici, et ideo Iano,
Abbreviated transcription (Latin):
inã uͥ maquã & humũ. E quib sũmim
Suie saas om̃s partes quattuor. animarũ
anmasẽ asra acstellas: Eos cclester dõs.¬
uͦ girum. & nr̃mbor ac uentoꝵ cacumina.
aerias. cẽ animas: s eas animo ñ ocłis uidi.
& uocari heroas & lares. & genios. Haec ẽ.
uidelicet. breuit̾ in ista p̃ locutione ꝓposita
theologia naturalis: quȩ ñ hiuic tantũ sed
multis philosoplns placuit. Dequa. tunc dili¬
gentius disserendũ ẽ: cũ de cuuili quantũ.
ad deos selectos attinet opitulante. dõ. uera
exordiũ: quęro quis nã sit. Respondet᷑. Mun¬
dus ẽ. Breuis haec plane ẽ. atq aꝑta respon¬
sio. Cur gͦ ad eũ dicunt᷑ rerũ mitia ꝑtine¬
re. fines uͦ ad alterũ quẽ terminũ uocant:
Lam ꝓpt̾ initia & fines. duob istis dũs duos
menses ꝑhibent dedicatos. p̃t̃ illos decem
quib usq ad decẽbrẽ. Caput ẽ. martius.
lanuariũ. iano. februariũ termino. Ideo
t̃minalia eodẽ mense februario celebrari

Expanded text:
 in aquam et humum; e quibus summum terram; quas omnes partes quattuor animarum animas esse astra ac stellas; eos caelestes deosvero gyrum et nimborum ac ventorum cacumina aereas esse animas, sed eas animo, non oculis videri; et vocari heroas, et lares, et genios. Haec est videlicet breviter in ista praelocutione proposita theologia naturalis, quae non huic tantum, sed multis philosophis placuit: de qua tunc diligentius disserendum est, cum de civili, quantum ad deos selectos attinet, opitulante Deo vero, exordium, quaero quisnam sit. Respondetur: Mundus est. Breuis haec plane est adque aperta responsio. Quur ergo ad eum dicuntur rerum initia pertinere, fines uero ad alterum, quem Terminum uocant? Nam propter initia et fines duobus istis dis duos menses perhibent dedicatos praeter illos decem, quibus usque ad Decembrem caput est Martius, Ianuarium lano, Februarium Termino. Ideo Terminalia eodem mense Februario celebrari
Abbreviated transcription (Latin):
mptarũ suꝑ pͥapi caput noua nupta sede
ubebat᷑: longe contemptibiliora atq leuiora
suit pͥista turpitudine crudelissima uł eru¬
dlitate turpissima. Ibi daemonicis ritib sic
ienꝙ serus illudit᷑: ut neut̾ tam̃ sũo uulne¬
ni ꝑimat᷑. Ibi faseinatio timet᷑ agroꝵ. hic
nebroꝵ amputatio ñ timet᷑. Ibi sic de hones¬
ir nouae nupte uerecundia. ut ñ solum
secunditas s nec uirginitas ad imat᷑: Hic
emputat᷑ uirilitas. ut nec conuertatur
nfeninã. nec uir relinquat᷑. Et atas ille

Expanded text:
nuptiarum super Priapi scapum noua nupta sedere nuptiarum super Priapi scapum noua nupta sedere iubebatur: longe contemtibiliora adque leuiora sunt prae ista turpitudine crudelissima uel crudelitate turpissima, ubi daemonicis ritibus sic uterque sexus inluditur, ut neuter suo uulnere perimatur. Ibi fascinatio timetur agrorum, hic membrorum amputatio non timetur. Ibi sic dehonestatur nouae nuptae uerecundia, ut non solum fecunditas, sed nec uirginitas adimatur; hic ita amputatur uirilitas, ut nec conuertatur in feminam nec uir relinquatur. CAPUT XXV.
Abbreviated transcription (Latin):
hiuc magnȩ deȩ seruiunt. ut significent qui
semine indigeant t̾ram seqͥ oportere : Quasi
ñ eos ipsa potius seruitꝰ semine faciat indigere.
Utrum enĩ sequendo hanc deam cũ indigeant
sem̃ ad quir̃. an potiꝰ sequendo hanc deã. cũ
habeant sem̃ amittunt: Hoc interpretari
ẽ. an detestari: Nec attenditur quantũ ma¬
ligni dȩmones p̃ualuerint : qui nec aliqua
magna his sacris polliceri ausi sunt. & tam
crudelia exigere potuer̃. Si dea t̾ra^ eẽt:
manꝰ ei homines oꝑando inferrent. ut semi.¬
na consequerent᷑ ꝑ illã. ñ & sibi saliuendo.
ut semina ꝑderent ꝓpt̾ illã. Sidea eẽt:
ita fecunda fieret manib alienis. ut ñ cogere
hominẽ sterilẽ fieri manib sius. lam qđ
uilibi saeris honesta matrona pudenda ui¬
riia coronabat. spectante multitudine. ubr
ribens & sudans si ẽ. ulla frons in hominib
alibat forsstan & maritꝰ. & qđ in celebratiõe

Expanded text:
huic Magnae deae seruiunt, ut significent, qui huic Magnae deae seruiunt, ut significent, qui semine indigeant, terram sequi oportere; quasi non eos ipsa potius seruitus semine faciat indigere? Utrum enim sequendo hanc deam, cum indigeant, semen adquirunt, an potius sequendo hanc deam, cum habeant, semen amittunt? Hoc interpretari est an detestari? Nec adtenditur, quantum maligni daemones praeualuerint, qui nec aliqua magna his sacris polliceri ausi sunt, et tam crudelia exigere potuerunt. Si dea terra non esset, manus ei homines operando inferrent, ut semina consequerentur per illam, non et sibi saeuiendo, ut semina perderent propter illam; si dea non esset, ita fecunda fieret manibus alienis, ut non cogeret hominem sterilem in Liberi sacris honesta matrona pudenda virilia coronabat, spectante multitudine, ubi rubens et sudans, si est ulla frons in hominibus, adstabat forsitan et maritus; et quod in celebratione
Abbreviated transcription (Latin):
multa nomina : ñ tã deȩ multȩ quã nomnu.
Sed errantiũ maioꝵ auctoritas de pͥmit: & cu¬
dẽ uarronẽ pꝰ hanc sententiã trepidare cõpla
Ad uingit enĩ: & dicit. Cũ quib opinio maioꝵ
de his deab. qđ plures eas putar̃ eẽ ñ pigne
nomina habe multa. aliud ẽẽ deas multas.ͥ 
potest inquit fieri: ut eadẽ res una sit. Ei
inea quȩdã res sint plures. Concedo: ut mus
homine eẽ res plures. uũquid ideo & homus
plures: Sic in una dea eẽ res pluras. Nũq
ideo & deas plures: Uerũ sic̃ uolunt duide
conflent. multiplicent. replicent. implicus
H aec sunt telluris & matris magna predad
mrsteria: unde om̃a referuntur ad mod̃
semina. & exercendã agriculturã. Itane ad
hac relata & hunc finẽ habentia trmpa¬
num. turres galli. iactatio in sana mẽbroꝵ.
erepitꝰ eymbaloꝵ. confictio leonũ. uitã ciuquã
pollicet᷑ xt̃nam: Itane ꝓpt̾ea galli abscisi e¬

Expanded text:
ista multa nomina, non tam deae multae quam nomina. ista multa nomina, non tam deae multae quam nomina. Sed errantium maiorum auctoritas deprimit et eundem Varronem post hanc sententiam trepidare conpellit. Adiungit enim et dicit: Cum quibus opinio maiorum de his deabus, quod plures eas putarunt esse, non pnomina habere multa, aliud esse deas multas? \'Sed potest, inquit, fieri ut eadem res et una sit, et in ea quaedam res sint plures.\' Concedo in una homine esse res plures, numquid ideo et homines plures? Sic in una dea esse res plures, numquid ideo et deas plures? Verum sicut uolunt, diuidant conflent, multiplicent replicent inplicent. Haec sunt Telluris et Matris Magnae praeclara mysteria, unde omnia referuntur ad mortalia semina et exercendam agriculturam. Itane ad haec relata et hunc finem habentia tympanum, turres, Galli, iactatio insana membrorum, crepitus cymbalorum, confictio leonum uitam cuiquam pollicentur aeternam? Itane propterea Galli abscisi
Abbreviated transcription (Latin):
inquit qͥ t̾rã colunt ne sedeant. Semꝑ enĩ ẽ
qđ agant. Cymbalorũ sonitꝰ: ferram̃toꝵ uta¬
ndorũ ac manuũ. & eiꝰ rei crepitꝰ incolendo
agro qui fit. significant: ideo aere. qđ eam
antiqui colebant aes:. antequã ferrũ eẽt mue.¬
tum. Leonẽ inquit ad iungunt solutũ ac mi¬
suetũ : ut ostendant nullũ genus eẽ t̾rx tam
remotũ ac uehem̃t ferũ qđ ñ subigi coliq an¬
ueniat. Deinde ad iungit & dic̃. tellurẽ matrẽ
& nominib plurib & cognominib qđ nomi¬
narunt. deos existimatos ẽẽ cõplures. Teslurẽ
inquit putant eẽ opẽ: qđ oꝑe fiat melior.
Al atrem: qđ plurima pariat. Magnã: qđ bũ
pariat: P serpinã: qđ ex ea ꝓserpant fruģis
Uestam: qđ uestiatur herbis. Sic alias deas m¬
quit ñ ab surde ad hanc reuocant. Sigͦuu
dea ẽ. quȩ quidẽ consulta ueritate nec ips
ẽ interim quiditur in mnultas: Unius sue

Expanded text:
inquit, qui terram colunt, ne sedeant; semper enim esse inquit, qui terram colunt, ne sedeant; semper enim esse quod agant. Cymbalorum sonitus, ferramentorum jactandorum ac manuum, et ejus rei crepitus, in colendo agro qui fit, significant: ideo aere, quod eam antiqui colebant aere, antequam ferrum esset inventum. Leonem, inquit, adjungunt solutum ac mansuetum, ut ostendant esse nullum genus terrae tam remotum ac vehementer ferum, quod non subigi colique conveniat. Deinde adjungit et dicit, Tellurem matrem et nominibus pluribus et cognominibus quod nominarunt, deos existimatos esse conplures. Tellurem, inquit, putant esse Opem, quod opere fiat melior; Matrem, quod plurima pariat; Magnam, quod cibum pariat; Proserpinam, quod ex ea proserpant fruges; Vestam, quod uestiatur herbis. Sic alias deas, inquit, non absurde ad hanc reuocant.\' Si ergo una dea est, quae quidem consulta ueritate nec ipsa est, interim quid itur in multas? Unius sint
Abbreviated transcription (Latin):
sicut tot cognomina uno iupit̾. tot cognomina
una uno in quib om̃ib uis multiplex ẽẽ
dr̃ ad unũ dm̃ uł unã deam ꝑtinens. ñ mul-¬
titudo cognominũ deoꝵ &iã multitudinem
faciens. S ꝓfecto sic̃ aliquando & iã ipsas ui¬
lissimas feminas earũ quas libidine quȩsier̃
cedet pęnitetq turbarũ: sic anmã uilẽ factã
& immundis sp̃tab ꝓstitutam. deos sibi mul.¬
tiplicare quib contaminanda ꝓsterneretur
sicut plurimũ libuit. sic aliquando & piguit.
Nam & ipse uarro quasi quasi de ipsa turba
uerecundatꝰ. unã deã uult ẽẽ cellurẽ. Eandẽ
inquit dieunt matrẽ magnã. Qđ tympinĩ
habeat: significari ẽẽ orbẽ t̾ra. Qđ turris in
capite : opidũ. Qđ sedes fingant᷑ eirea cã: eũ
om̃a moueant᷑ ipiã ñ moueri. Ad gallos huc
deȩ ut seriurent fecer̾: signnficat qui semine
indigeant t̾ram sequi oportere. in ea quippe oũ
reperiri. Qđ se apud eam iaetant: p̃cipitur

Expanded text:
ognominibus una Iuno, in quibus omnibus uis multiplex esse dicitur ad unum deum uel unam deam pertinens, non multitudo cognominum deorum etiam multitudinem faciens. Sed profecto sicut aliquando etiam ipsas uilissimas feminas earum, quas libidine quaesierunt, taedet paenitetque turbarum: sic animam uilem factam et inmundis spiritibus prostitutam deos sibi multiplicare, quibus contaminanda prosterneretur, sicut plurimum libuit, sic aliquando et piguit. Nam et ipse Varro quasi de ipsa turba uerecundatus unam deam uult esse Tellurem. \'Eandem, inquit, dicunt Matrem Magnam; quod tympanum habeat, significingantur circa eam, cum omnia moveantur, ipsam non moveri. Quod Gallos huic deae ut servirent fecerunt, significat qui semine indigeant, terram sequi oportere; in ea quippe omnia reperiri. Quod se apud eam jactant, praecipitur,
Abbreviated transcription (Latin):
iani inde ab exordio gnr̃is humant ꝑ quedo
signa & sacram̃ta tẽporib congrua. quibis
oportuit ꝑ angłos p̃dicatũ ẽ. Dende p̾pła
hebreris inunã quandã rem publicã qul
hoc sacram̃tũ ageret c̃gregatꝰ ẽ: ubi ꝑ quosdã
scientes. ꝑ quosdã nescientes. id qđ ex ad uentu
xͥ usq nunc & deinceps agit᷑ p̾nimciaretur eẽ
uenturũ. Sparsa & iam postea eadẽ gente
ꝑgentes ꝓpt̾ testimoniũ scripturarũ quib
amna salus in xp̃o futurai predicta ẽ.: Omnes
enĩ ñ solũ ꝓphetiȩ quȩ inuerb̾ sunt. nec tantũ
p̃cepta uite quȩ mores pietatẽq conformant
atq illis litteris continent᷑. uerũ & iã sacra.
sac̃dotia. tabnaculũ siue tẽplũ. altaria. sacri.¬

Expanded text:
jam inde ab exordio generis humani per quaedam signa et sacramenta temporibus congrua, quibus oportuit, per Angelos praedicatum est. Deinde populus Hebraeus in unam quamdam rempublicam, quae hoc sacramentum ageret, congregatus est; ubi per quosdam scientes, per quosdam nescientes, id quod ex adventu Christi usque nunc et deinceps agitur, praenuntiaretur esse venturum: sparsa etiam postea eadem gente per gentes propter testimonium Scripturarum, quibus aeterna salus in Christo futura praedicta est. Omnes enim non solum prophetiae, quae in verbis sunt; nec tantum praecepta vitae, quae mores pietatemque conformant, atque illis litteris continentur; verum etiam sacra, sacerdotia, tabernaculum, sive templum, altaria, sacri
Abbreviated transcription (Latin):
ñ nͥ illi naturali quã dic̃ ad philosophos ꝑtine.¬
re u animis hominũ moliri locũ. ea subailtas
ut fabulosam rep̃hendat. ciuilẽ uͦ rep̃hender
quidẽ ñ audeat s ꝓdendo rep̃hensibilẽ ostu¬
dat. atq ita utraq uidicio recte intelligentun
reꝓlata sola naturalis remaneat eligenda: De
qua suo loco in ad uitorio dĩ ueri diligentius

Expanded text:
non nisi illi naturali, quam dicit ad philosophos pertinenon nisi illi naturali, quam dicit ad philosophos pertinere, in animis hominum moliri locum, ea subtilitate, ut fabulosam reprehendat, ciuilem uero reprehendere quidem non audeat, sed prodendo reprehensibilem ostendat, adque ita utraque iudicio recte intellegentium reprobata sola naturalis remaneat eligenda? De qua suo loco in adiutorio Dei ueri diligentius
Abbreviated transcription (Latin):
enumerare deos coepit aconceptione hominis.
Quori numeru̾s ẽ. exorsus aianoͦ eamq seriem
ꝑdux̃ usq ad decrepiti hominis inortẽ: & deos
ad ipsun hominẽ ꝑtinentes clausit ad neniam
deã quȩ infimerib senũ cantat᷑. Deinde cepit
deos alios ostende qui ꝑtuierent ñ ad ip̃sũ ho¬
minẽ. s ad ea qua̧ sunt hominis. sicuti ẽ. uiecꝰ¬
atq uestitus. & qua cũq alia hiuic uitȩ s̃ necs¬
saria: ostendens inom̃ib qͣuid sit cuiꝰq munus.
& ꝓpt̃ quid euiq debeat supplicari. Inqua un¬
uersa diligentia nullos de monstrauit uł no¬
minauit. deos aquib uita ȩt̃na poscenda st.
Propt̃ quã unã ꝓpͥȩ nos xp̃iani sumꝰ. Quis gͥ
usq adeo tardus sit ut ñ intelligat istũ honi¬
nem cuulẽ cheologiã tam diligent̃ ex ponendo
& aꝑiendo eamq illi fabulos& in digne atq
ꝓbrosa similẽ demonstrando.atq ipsã faba¬
losam partẽ eẽ huius satis euident̃ docendo.

Expanded text:
enumerare deos coepit a conceptione hominis, enumerare deos coepit a conceptione hominis, quorum numerum exorsus est a Jano; eamque seriem perduxit usque ad decrepiti hominis mortem, et deos ad ipsum hominem pertinentes clausit ad Naeniam deam, quae in funeribus senum cantatur: deinde coepit deos alios ostendere, qui pertinerent, non ad ipsum hominem, sed ad ea quae sunt hominis, sicuti est vicadque uestitus et quaecumque alia huic uitae sunt necessaria, ostendens in omnibus, quod sit cuiusque munus et propter quid cuique debeat supplicari; in qua uniuersa diligentia nullos demonstrauit uel nominauit deos, a quibus uita aeterna poscenda sit, propter quam unam proprie nos Christiani sumus. Quis ergo usque adeo tardus sit, ut non intellegat istum hominem ciuilem theologian tam diligenter exponendo et aperiendo eamque illi fabulosae, indignae adque probrosae, similem demonstrando adque ipsam fabulosam partem esse huius satis euidenter docendo
Abbreviated transcription (Latin):
qualesq sint. inutraq melius uideant᷑. Unde
&iam cultores suos t̾ribilib imꝑis compuler̃:
ut immunditiã theologię fabulos& s̃ dicarent.
in sius sollempnitatib ponerent. in reb diuinis
habent. Atq ita & se ipsos immundissimos sp̃s
manfestius ẽẽ docuer̃ & huiꝰ urban& cheologie
uelut electe & ꝓbatȩ. illã theatricã abiatã
atq repbatã mẽbrũ partẽq fecer̃: ut eũ sit
uniuersa turpis & falsa atq inse contineat
cõm̃ticios deos. una pars eiꝰ sit in literis sac̃do¬
tum. alt̾a in carmiib poetarũ. Utrum habeat
& alias partes alia questio ẽ. Nunc ꝓpt̃ duuisi.¬
onem uarronis: & urbanã. & theatricã theo
logiam. ad unã euuilẽ ꝑtinere satis ut opmor
ostendi. Unde quia s̃ amb& similis turpitudi¬
nis. absurditatis. indignitatis. filsiatis: absit
auiris religiosis. ut sire ab hac. siue ab illa. uta
spet̾ ȩc̃na. Deniq & ipse uarro cõmemorare &

Expanded text:
qualesque sint in utraque melius videantur. Unde qualesque sint in utraque melius videantur. Unde etiam cultores suos terribilibus imperiis compulerunt, ut immunditiam theologiae fabulosae sibi dicarent, in suis solemnitatibus ponerent, in rebus divinis haberent; atque ita et se ipsos immundissimos spiritus manifestius esse docuerunt, et hujus urbanae thelut electae et probatae illam theatricam abiectam adque reprobatam membrum partemque fecerunt, ut, cum sit uniuersa turpis et fallax adque in se contineat commenticios deos, una pars eius sit in litteris sacerdotum, altera in carminibus poetarum. Utrum habeat et alias partes, alia quaestio est: nunc propter diuisionem Varronis et urbanam et theatricam thlogiam ad unam civilem pertinere, satis, ut opinor, ostendi. Unde, quia sunt ambae similis turpitudinis, absurditatis, indignitatis, falsitatis, absit a viris religiosis ut sive ab hac, sive ab illa vita speretur aeterna. 5. Denique et ipse Varro commemorare et
Abbreviated transcription (Latin):
Sed quid ł dicã cũ ibi sit & pͥapus ninnus mascł̃s.
suꝑ cuiꝰ immanissimũ & tarpissimũ faseinam
sede noua nupta ĩubebat᷑ more honestissimo &
religiosissimo matronarũ : Eant ad huc: & he¬
ologiam cuulẽ acheologia fabulosa. urbes athea¬
tris templa abscenis. sacra pontificũ a carmini.¬
bus poetarũ. uelut res honestas aturpib. uera.¬
ces afillacib. graues alenib serias aludicris.
appetendas arespuendis. qua possunt quasi con¬
entur subtilitate discernere. Indelligimus quid
agant. Illam cheatricã & fabulosam heologiam¬
abista cuuli pende nouer̃: & ei de carminib
poctarũ tanquã de speculo resultare. & ideo
ista exposita quã dampnare ñ audent. illã eiꝰ
imaginẽ libius arguunt & rep̾hendunt: ut qui
agnoscunt quid uelint. & hanc ipsam faciem cuiꝰ
illa imago ẽ. detestent᷑. quã tam̃ dii ipsi tãquam
ieodẽ speculose intuentes ita diligunt. ut qui

Expanded text:
Sed quid hoc dicam, cum ibi sit et Priapus nimius masculus, Sed quid hoc dicam, cum ibi sit et Priapus nimius masculus, super cuius inmanissimum et turpissimum fascinum sedere noua nupta iubebatur, more honestissimo et religiosissimo matronarum? Eant adhuc et theologian ciuilem a theologia fabulosa, urbes a theatris, templa ab scaenis, sacra pontificum a carminibus poetarum, uelut res honestas a turpibus, ueraces a fallacibus, graues a leuibus, serias a ludicris, adpetendas a respuendis, qua possunt quasi conentur subtilitate discernere. Intellegimus quid agant; illam theatricam et fabulosam ab ista civili pendere noverunt, et ei de carminibus poetarum tanquam de speculo resultare; et ideo ista exposita, quam damnare non audent, illam ejus imaginem liberius arguunt et reprehendunt, ut qui agnoscunt quid velint, et hanc ipsam faciem, cujus illa imago est, detestentur; quam tamen dii ipsi tanquam in eodem speculo se intuentes ita diligunt, ut qui
Abbreviated transcription (Latin):
Quid ẽ. hoc : Si om̃mo laborantẽ in illo ope
iurũ abdiis ad uiuari oportebat. ñ sufficeret
aliqͥs unꝰ. aut aliqua una : Numqͥd uenus
sola parũ eẽt. quȩ abhoc &iã dr̃ nuncupata.
qđ sinc iuro femina uirgo eẽ ñ desinat: Si ẽ.¬
ulla frons in hominib quae ñ ẽ. innuminibus.
nonne cũ eredunt coniugati tot deos utruisq
sexus eẽ p̃sentes & huic oꝑi instantes. ita pudore
afficiunt᷑. ut & ille minus moueat᷑. & illa plus
reluetet᷑: & certe si ad ẽ. uirginiensis dea. ut
uirgini tona soluat᷑. si ad ẽ. dĩ subigus ut iuro
subigat᷑. si ad ẽ. dea praema ut subacta ne se cõ¬
moueat cõpͥmat᷑: dea ꝑtunda. ibi quid facit:
Grubescat: eat foras. Agat aliquid & maritus.
dr̃ eẽ non ds̃. Nam si masculus credet᷑ & ꝑtun¬
dus uocaret᷑: manis contra eũ ꝓ uxoris pudicitia
posceret maritꝰ auxiliũ. quã foeta contra siluanũ.

Expanded text:
hoc? Si omnino laborantem in illo opere hoc? Si omnino laborantem in illo opere uirum ab dis adiuuari oportebat, non sufficeret aliquis unus aut aliqua una? Numquid Venus sola parum esset, quae ad hoc etiam dicitur nuncupata, quod sine ui femina uirgo esse non desinat? Si esulla frons in hominibus, quae non est in numinibus, nonne, cum credunt coniugati tot deos utriusque sexus esse praesentes et huic operi instantes, ita pudore adficiuntur, ut et ille minus moueatur et illa plus reluctetur? Et certe si adest Virginiensis dea, ut uirgini zona soluatur; si adest deus Subigus, ut uiro subigatur; si adest dea Prema, ut subacta, ne se commoueat, conprimatur: dea Pertunda ibi quid facit? Erubescat, eat foras; agat aliquid et maritus. dicitur esse, non deus. Nam si masculus crederetur et Pertundus uocaretur, maius contra eum pro uxoris pudicitia posceret maritus auxilium quam feta contra Siluanum.
Abbreviated transcription (Latin):
tanquã contrarus repugnarent. ltane ista est
innocentia deoꝵ. ista concordia: Haxeino
s̃ numina sãbria urbiũ. magis ridenda quam
lublibria theatroꝵ: Cũ mas && femina c̃um¬
gunt᷑ : adhibet᷑ ds̃ iugatinus. Sit ħ ferendum.
S ed domũ ẽ. ducenda qu& nubit. Adhibet᷑ &
dĩ domiducus. Ut indomo sit. Adhibetur ds̃
domiaus. Ut maneat cũ uiro: additur dea
manturna. Quid ultra querit᷑: Parca hrima¬
nȩ uerecundiȩ. P agat cȩtera concupiscentia car¬
nis & sanguinis: ꝓ curato secreto pudoris.
Quid implet̾ cubiculũ tribu numinũ. quando
& paranim phr inde discedunt. ⁊ & ad hoc
implet᷑ ñ ut eoꝵ p̃sentia cogitata maior sit
cura pudicitiȩ. s ut feminȩ. sexu in firinȩ. no¬
uitate pauidȩ. illis cooꝑantib sine ulla dif¬
ficultate uirgintas auferat᷑: Ad ẽ. enĩ dea
uirginiensis & dĩ pat̾ subigus. & dea mat̾
p̃ma. & dea ꝑtunda. & uenus. & priapus.

Expanded text:
tanquam contrariis repugnarent. Itane est tanquam contrariis repugnarent. Itane est innocentia deorum, ista concordia? Heccine sunt numina salubria urbium magis deridenda quam ludibria theatrorum? Cum mas et femina coniunguntur, adhibetur deus Iugatinus; sit hoc ferendum. Sed domum est ducenda quae nubit; adhibetur et deus Domiducus; ut in domo sit, adhibetur deus Domitius; ut maneat cum uiro, additur dea Manturna. Quid ultra quaeritur? Parcatur humanae uerecundiae; peragat cetera concupiscentia carnis et sanguinis procurato secreto pudoris. Quid inpletur cubiculum turba numinum, quando et paranymphi inde discedunt? Et ad hoc inpletur, non ut eorum praesentia cogitata maior sit cura pudicitiae, sed ut feminae sexu infirmae, nouitate pauidae illis cooperantibus sine ulla difficultate uirginitas auferatur. Adest enim dea Virginiensis et deus pater Subigus, et dea mater Prema et dea Pertunda, e
Abbreviated transcription (Latin):
deos. arechigioso aũ tantũ uereri ut parentes
ñ ut hostes tumeri. atq om̃s ita bonos dicat
ut facilius sit eos nocentib parcere quã led̾e
quẽꝗͣ inocentẽ ⁊ tam̃ mulieri foecȩ pꝰ partũ
tres deos eustodes cõmemorat ad hibi. ue silua¬
nus dĩ ꝑ noctẽ ingrediat᷑ & uex&. eorũq custo.¬
dum signisicandoꝵ causa. tres hoẽs noctu etrrũre
limina domꝰ. & pͥmo lim̃ securt ferire. p̾stea
pilo. tercio de uerrere scopis. ut his datis cult̾ȩ
signis ds̃ siluanꝰ ꝓhibeat᷑ intrare: qđ neq ar¬
bores cedunt᷑ at putant᷑ sine ferro. neq far
conficit᷑ sine pilo. neq fruges co aceruantur
sine scopis. Abhis aũ trib reb. tres nuncũpa¬
tos deos. int̾cidonam a securis int̾cisione. pi¬
lumnũ. apilo. de uerrã. ab scopis: quib dus
custodib contͣ ium dĩ siluani focta õseruarẽt.
horrendo in culto. ut pote silurĩ signis culture

Expanded text:
deos, a religioso autem tantum uereri ut parentes, deos, a religioso autem tantum uereri ut parentes, non ut hostes timeri, adque omnes ita bonos dicat, ut facilius sit eos nocentibus parcere quam laedere quemquam innocentem, tamen mulieri fetae post partum tres deos custodes commemorat adhiberi, ne Siluanus deus per noctem ingrediatur et uexet, eorumque custodum significandorum causa tres homines noctu : circuire limina domus et primo limen securi ferire, postea pilo, tertio deuerrere scopis, ut his datis culturae signis deus Siluanus prohibeatur intrare, quod neque arbores caeduntur ac putantur sine ferro, neque far conficitur sine pilo, neque fruges coaceruantur sine scopis; ab his autem tribus rebus tres nuncupatos deos, Intlumnum a pilo, Divertam a scopis, quibus diis custodibus contra vim dei Sylvani feta conservaretur. horrendo in cultu, utpore sylvestri, signis culture
Abbreviated transcription (Latin):
incoeundo ꝑ eiꝰ beneficiũ emissis seminib
libent᷑. Hoc idẽ infeminis agere libuam. quã
o&iã uenerẽ putant: qđ & ipsas ꝑ hibeant
sem̃ emutere. & oblec libo eandẽ uirilẽ
corporis partẽ in templo pomi femineã libȩ.¬
dhac addunt mulieres attributas libo. &e
unũ ꝓpt̃ libidinẽ concitandã. Sic buchana¬
la sũma celebrabant᷑ in sania. ubi uarro
ipse confitet᷑ ab achantib talia fieri ñ potius.
s nͥ m̃te cõmota. Hac tam̃ postea displieuer
senatu seniori. & ea uissit auferri. Saltẽ hic
tandẽ forsitan senser̃ qđ immundi sp̃s dum
ꝓdus babent᷑ in hominũ m̃tib possint. Har
cerce ñ fierent intheatris. Ludunt quippe
bi ñ furut: quãuis deos habe qͥ & iã ludis
calib delectent᷑ simile sit furoris. Quale aũ
llud ẽ. qđ cũ religiosũ a suꝑstitioso ea distinc¬
tione discernat. ut asuꝑ sticiosõ dicat timeri

Expanded text:
in coeundo per eius beneficium emissis seminibus in coeundo per eius beneficium emissis seminibus liberentur; hoc idem in feminis agere Liberam, quam etiam Venerem putant, quod et ipsam perhibeant semina emittere; et ob haec Libero eandem uirilem corporis partem in templo poni, femineam LibeAd haec addunt mulieres attributas Libero, et vinum propter libidinem concitandam. Sic Bacchanalia summa celebrabantur insania. Ubi Varro ipse confitetur a Bacchantibus talia fieri non potuisse, nisi mente commota. Haec tamen postea displicuerunt senatui saniori, et ea iussit auferri. Saltem hic tandem forsitan senserunt quid inmundi spiritus, dum pro dis habentur, in hominum mentibus possint. Haec certe non fierent in theatris; ludunt quippe ibi, non fuiiunt; quamuis deos habere, qui etiam ludis talibus delectentur, simile sit furoris. Quale autem illud est, quod, cum religiosum a superstitioso ea distinctione discernat, ut- a superstitioso dicat timeri