comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
di. illud ex ꝑsona seruientis creat᷑ȩ:
Ex hac regula etiam apłs ait. An uul¬
tis exꝑim̃tum acciꝑe eius qͥ in me
loqͥtur xp̃s: Si autem hoc mouet
quod inueteri testam̃to etiã pecca¬
torib d̾s loquitur. uel adȩ uł euȩ.
uel serpenti:attendant etiã in no¬
uo cuiusmodi exemplum dñs po¬
suit de homine stulto ⁊cupido.
quomodo ei locutus ẽ ds cum ait
Stulte hac nocte auferetur ate ani-
ma tua: hȩc quȩ p̃parasti cuiꝰ erunt:
Cum eñi u̾itas etiam peccatorib dr̾:
ꝑ quamlibet creaturam dicatur.
ñ nisi ab illo dicit᷑. qui unus ẽ uerax:
Qd̃ autẽ iudeis dicit nec uocẽ eius¬
aliquando audistis. ideo dicit. qͥa
ñ obtemꝑauerunt isti dũ taxat
cũ quib loquebatur quib dicit.
etiã nec faciẽ eius uidistis. quia ñ
potestis. Quod autẽ dicit neq u̾¬
bum eius habetis in uobis manenꝰ.
quia in quo manet u̾bum dĩ xp̃s
in illo manet quẽ isti respuerunt:

Expanded text:
dei, illud ex persona seruientis creaturae. dei, illud ex persona seruientis creaturae. ex hac regula etiam apostolus ait: an uultis experimentum accipere eius, qui in me loquitur, Christi? Si autem hoc mouet, quod in uetere testamento etiam peccatoribus deus loquitur uel Adae uel Euae uel serpenti, adtendant etiam in nouo cuiusmodi exemplum dominus posuit de homine stulto et cupido, quomodo ei locutus est dominus, cum ait: stulte, hac nocte auferetur anima tua a te; haec quae praeparasti, cuius erunt? cum enim ueritas etiam peccatoribus dicitur, per quamlibet creaturam dicatur, non nisi ab illo dicitur, qui unus est uerax. quod autem Iudaeis dicit: nec uocem aliquando eius audistis, ideo dicit. quia non obtemperauerunt isti dumtaxat, cum quibus loquebatur. quibus dicit etiam: nec faciem eius uidistis, quia non potest. quod autem dicit: neque uerbum eius habetis in uobis manens, quia in quo manet uerbum dei, Christus in illo manet, quem isti respuerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
plicissimo corde uideat᷑. ⁊ ideo
quibusdã locis etiam scͥptura ipsa
testat᷑ angłm uisum uͥ dicit dm̃
uisum: sicut in illa luctatione ia¬
cob. ⁊ angłs dictus ẽ ille qui appa.¬
ruit icũ apparuit in rubo moy si
utem in heremo cũ iam eduxiss
ppłm de terra egipti. quando legẽ
accepit. ds ei locutꝰ ẽ. S siue in ru¬
bo cum eũ misit. siue postea cũ ei
legẽ dedit: angłm dicit stephanꝰ
inactib apłorum ei apparuisse:
Qd̾̃ ideo dicimus ne quis arbitret᷑
u̾bum cdĩ ꝑ quod facta sunt omĩa
quasi ꝑ locos posse definiri: ⁊ alicui
uisibilit̾ apparere. nͥ ꝑaliquã uisi¬
bilem creaturam. Sicut enĩ u̾bum
cd̃i ẽ in ꝓpħa: irecte dicit᷑ dixit dñs.
loquit᷑ u̾itatẽ sic unangło ipse
loquit᷑ quando u̾itatẽ angłs an¬
nuntiat. ⁊ recte dicitur d̾s dixcit.
id̾s apparuit: uitem recte dicit᷑
angłs dixit. ⁊angłs apparuit: cũ
illud dicat᷑ ex ꝑsona in habitantis

Expanded text:
plicissimo corde uideatur. et ideo plicissimo corde uideatur. et ideo quibusdam locis etiam scriptura ipsa testatur angelum uisum, ubi dicit deum uisum. sicut in illa luctatione Iacob et angelus dictus est ille, qui adparuit. et cum adparuit in rubo Moysi et item in heremo, cum iam eduxisset populum de terra Aegypti, quando legem accepit. deus ei locutus est. sed siue in rubo, cum eum misit. siue postea, cum ei legem dedit, angelum dicit Stephanus in actibus apostolorum ei adparuisse. quod ideo dicimus, ne quis arbitretur uerbum dei, per quod facta sunt omnia, quasi per locos posse definiri et alicui uisibiliter adparere nisi per aliquam uisibilem creaturam. sicut enim uerbum dei est in propheta et recte dicitur dixloquitur ueritatem: sic et in angelo ipse loquitur, quando ueritatem angelus adnuntiat, et recte dicitur deus dixit' et deus adparuit' et item recte dicitur angelus dixit' et angelus adparuit', cum illud dicatur ei persona inhabitantis
Abbreviated transcription (Latin):
iudȩis. nec uocẽ illius aliquando
audistis. nec faciem eius uidistis.
nec u̾bum eius habetis inuobis
manens: quia ei quem ille misit
ñ credidistis. Quib respondemus
ẽo ipso quod in euangłio scͥptum
ẽ dm̃ nemo uidit unquã nͥ unicꝰ
filius qui ẽ insinupatris ipse an¬
inuntiauit uobis. de eo totã ipsã
solui posse questionem: quia ipse
filius quod ẽ u̾bum di. ñ solũ no¬
uissimis temporib cum incarne
apparere dignatꝰ ẽ s etiã pͥus a consti¬
tucione mundi cui uoluit de pa-¬
tre annuntiauit. siue loquendo
siue apparendo: uel ꝑangłicam
aliquã potestatẽ. uel ꝑ quãlibet
creaturam: quia ipse ẽ in omĩb
ueritas. Et omĩa illi constant
& omnia illi ad nutum seruiunt.
atq subiecta sunt: ut etiam ocłis
ꝑuisibilẽ creaturã cui uult quando
dignat᷑ appareat: cum ipse tamen
u̾bum ẽ patris coeternũ patri et
incõmutabile ꝑ quod facta sunt
omĩa. ñ nisi purgatissimo ⁊ sim.¬

Expanded text:
Iudaeis: nec uocem illius aliquando Iudaeis: nec uocem illius aliquando audistis nec faciem eius uidistis nec uerbum eius habetis in uobis manens, quia ei, quem ille misit, non credidistis. quibus respondemus eo ipso, quod in euangelio scriptum est: deum nemo uidit umquam nisi unicus filius, qui est in sinu patris; ipse adnuntiauit nobis de eo totam ipsam solui posse quaestionem, quia ipse filius, quod est uerbum dei. non solum nouissimis temporibus, cum in carne adparere dignatus est, sed etiam prius a constitutione mundi, cui uoluit de patre adnuntiauit siue loquendo siue adparendo uel per angelicam aliquam potestatem uel per quamlibet creaturam: quia ipse est in omnibus ueritas et omnia illi constant et omnia illi ad nutum seruiunt atque subiecta sunt, ut etiam oculis per uisibilem creaturam cui uult, cum dignatur, adpareat, cum ipse tamen uerbum est patris, coaeternum patri et incommutabile, per quod facta sunt omnia, non nisi purgatissimo et sim
Abbreviated transcription (Latin):
si feci istud. siẽ iniqͥtas in manibus
meis: si reddidi retribuentib mihi
mala Et alius ꝓph̃a dicit de huiꝰ¬
modi uiro patiente iniurias: et
lenissime tolerante. Dabit ꝑcutiẽ¬
ti se maxillã: saturabit᷑ obꝓbriis:
Ex quo intelligit᷑ ⁊ mensurã undi¬
candi recte carnalib constitutam:
iomĩmodã in iuriȩ remissionem
ñ tantum in nouo testam̃to ẽẽ p̃¬
ceptã: s longe ante inuetere pre¬
nuntiatam:
e eo quod scͥptum ẽ quod lo¬
cutus ẽ ds cum adam ⁊ cum
eua ⁊ cum serpente. ⁊ cum cain. &
ceteris antiquis: inter quos ȩtiã
iñnullis apparuisse scͥbitur. ⁊ ab
eis uisus ẽẽ ñ uno s multis scͥptura¬
rum locis: in quib ⁊ locutus ẽe ds
cum hominib inuenitur ⁊ ñ nul¬
lis apparuisse: insidiantur mani¬
chei ⁊dicunt omĩa contraria ẽẽ
nemo uidit unquã. nisi unicus
filius qui ẽ insinu patris ille annũ¬
tiauit uob̃ de eo: ⁊tterum qd̃ dicit

Expanded text:
si feci istud, si est iniquitas in manibus si feci istud, si est iniquitas in manibus meis, si reddidi retribuentibus mihi mala. et alius propheta dicit de huiusmodi uiro patiente iniurias et lenissime tolerante: dabit percutienti se maxillam, saturabitur obprobriis. ex quo intellegitur et mensuram uindicandi recte carnalibus constitutam et omnimodam iniuriae remissionem non tantum in nouo testamento esse praeceptam, sed longe ante in uetere praenuntiatam. De eo, quod scriptum est, quod locutus est deus cum Adam et Eua et cum serpente et cum Caincaeteris antiquis : inter quos etiam et nonnullis apparuisse scribitur, et ab eis visus esse, non uno, sed multis Scripturarum locis, in quibus et locutus esse Deus cum hominibus invenitur, et nonnullis apparuisse: insidiantur Manichaei, et dicunt omnia contraria esse nemo uidit umquam nisi unicus filius, qui est in sinu patris; ille adnuntiauit nobis de eo, et iterum quod dicit
Abbreviated transcription (Latin):
te ꝑcusserit in maxillã. p̃be illi et
alterã: i qui cũq uoluerit tecum
iuditio contendere ⁊ tunicã tuã
auferre: dimitte illi ⁊palliũ. Inqͥb
duab sententiis reuera duorum
testam̃torum differentia demon¬
strat᷑. s amborũ tam̃ ab uno deo
constitutorũ. Nam qm̃ pͥmo car-¬
nales homines ardebant multo
amplius se uindicare quam erat
illa iniuria de qua querebantur:
constitutꝰ ẽ eis pͥmus lenitatis gradꝰ.
ut iniuriȩ acceptȩ mensurã nul¬
lomodo dolor uindicantis ercede¬
ret. Sic eñĩ et donare aliquando pos¬
set iniuriam: qͥeam pͥmo ñ suꝑare
didicisset. Unde dñs iam ꝑ euangłii
gr̃am ad sũmã pacẽ ppłm deducens:
huic gradui suꝑedificat alterum:
ut qui iam audierat ñ ampliorem
uindictam quã quisq lesus ẽ redde¬
re: placata m̃te totum se donare
gauderet: Qd̃ etiã in illis ueterib
libris ꝓpħap̃dicat dicens: Dñe ds̃ m̃s

Expanded text:
te percusserit in maxillam, praebe illi et te percusserit in maxillam, praebe illi et alteram, et quicumque uoluerit tecum iudicio contendere et tunicam tuam auferre, dimitte illi et pallium. in quibus duabus sententiis reuera duorum testamentorum differentia demonstratur, sed amborum tamen ab uno deo constitutorum. nam quoniam primo carnales homines ardebant multo amplius se uindicare quam erat illa iniuria, de qua querebantur, constitutus est eis primus lenitatis gradus. ut iniuriae acceptae mensuram nullo modo dolor uindicantis excederet. sic enim et donare aliquando posset iniuriam, qui eam primo non superare didicisset. unde dominus iam per euangelii gratiam ad summam pacem populum ducens huic gradui superaedificat alterum, ut qui iam audierat non ampliorem uindictam, quam quisque laesus est, reddere, placata mente totum se donare gauderet. quod etiam in illis ueteribus libris propheta praedicat dicens: domine deus meus,
Abbreviated transcription (Latin):
corruptionũq conu̾sio. Illud uero
qd̃ dimitiendũ e̾ẽ dicit fratri ñ
solũ septies. s ⁊ septuagies septies:
penitenti utiq dicit. ds̃ aut̃ illis
se dixit retribuere peccata. qͥ eum
oderunt: ñ qui ei ꝑpenitentiam
reconciliantur: Nã ⁊i apud ꝓpħam
dñs dicit. nolo mortẽ peccatoris
quantũ ut reu̾tat᷑ ⁊ uiuat: ex quo
facile apparet ⁊ inea patientia quȩ
inuitat adpenitentiã: ⁊ mea in¬
dulgentia quȩ ignoscit peniten.¬
tib ⁊ mea iusticia quȩ punit eoᷤ
quicorrigi nolunt᷑: utrũq testam̃
manichei qd̃ inuet̾e lege par uin-¬
dicta ꝑmittit᷑ idicitur oculum
ꝓ ocło identẽ ꝓdente ẽe penden¬
dum. sic calumniant᷑ quasi et
ipse dñs hȩc duo sͥ ueluti adu̾san¬
tia atq contraria in euangłio de¬
monstrau̾it. Ipse enim ait. Audi¬
stis qͥa dictum ẽ antiqͥs: oculum
ꝓoculo. identẽ ꝓdente. Ego autẽ
dico uob̃ ñ resistere malo: s siqͥs

Expanded text:
corruptionumque conuersio. Illud uero corruptionumque conuersio. Illud uero quod dimittendum esse dicit fratri non solum septies sed et septuagies septies, paenitenti utique dicit. deus autem illis se dixit retribuere peccata, qui eum oderunt, non qui ei per paenitentiam reconciliantur. nam et apud prophetam dominus dicit: nolo mortem peccatoris, quantum ut reuertatur et uiuat. ex quo facile adparet et in ea patientia, quae inuitat ad paenitentiam, et in ea indulgentia, quae ignoscit paenitentibus, et in ea iustitia. quae punit eos, qui corrigi nolunt, utrumque testamentum Manichaei, quod in uetere lege par uindicta permittitur et dicitur oculum pro oculo et dentem pro dente esse perdendum. sic calumniantur, quasi et ipse dominus haec duo, sibi ueluti aduersantia atque contraria in euangelio demonstrauerit. ipse enim ait: audistis, quia dictum est antiquis: oculum pro oculo et dentem pro dente: ego autem dico uobis non resistere malo, sed si quis
Abbreviated transcription (Latin):
dicens. Parcis autẽ omĩb qm̃tua
sunt omĩa qui amas animas: ⁊ce
tera innumerabilia quib intelli.¬
gitur ⁊ inbonitate ⁊ inseu̾itate
miscdiam ⁊ iusticiã di testam̃tũ
utrumq predicare. Si autẽ mo-¬
uent᷑ qd̃ dictum ẽ ego sũ zelans
moueant᷑ etiã illo qd̾ dixit apłs pau¬
lus. Telo dĩuos zelo: desponsaui eñi
uos uni uiro uirginẽ castã exhibere
xp̃o. Sc̃a eni scͥptura uerbis nr̃is lo¬
quens. etiã ꝑ hȩc u̾ba demonstrat ni¬
chil digne de dõ posse dici. Cureñi
ñ etiã u̾ba ista dicant᷑ de illa maiestate
de qͣ qͥ eqͥd dictũ fuerit indigne dr̃:
qͥa om̃s opes linguarũ omĩum inef¬
fabili sublimitate p̾cedit: Nã qm̃
relando solent maritiuxorũ pudi¬
citiã custodire: potestatẽ ⁊ discipli¬
nã di qua fornicari animã inpune
ñ sinit relum dĩ scͥpturȩ uocauer̃t
Est autẽ animȩ fornicatio auersio
a fecunditate sapientiȩ: ⁊ ad con-¬
ceptum tẽporaliũ illecebrarum

Expanded text:
 Parcis autem omnibus, quoniam tua sunt, Domine, qui amas animas. Eabilia, quibus intellegitur et in bonitate et in seueritate misericordiam et iustitiam dei testamentum utrumque praedicare. Si autem mouentur, quod dictum est: ego sum zelans, moueantur etiam illo, quod dixit apostolus Paulus: zelo dei uos zelo; desponsaui enim uos uni uiro uirginem castam exhibere Christo. sancta enim scriptura uerbis nostris loquens etiam per haec uerba demonstrat nihil digne de deo posse dici. cur enim non etiam ista uerba dicantur de illa maiestate, de qua quicquid dictum fuerit, indigne dicitur, quia omnes opes linguarum omnium ineffabili sublimitate praecedit? nam quoniam zelando solent mariti uxorum pudicitiam custodire, potestatem et disciplinam dei, qua fornicari animam inpune non sinit, zelum dei scripturae uocauerunt. est autem animae fornicatio auersio a fecunditate sapientiae et ad conceptum temporalium inlecebrarum
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ. Potens ẽ enim ds statuere il¬
lum. Alius quidẽ iudicat alternoᷤᷤ
dies: alius autẽ iudicat omnẽ diẽ:
Unꝰ quisq in suo intellectu abundet
Qui sapit diem dño sapit: et qui
manducat dño manducat. Gr̃as
eñi agit do. Et qui ñ manducat

Expanded text:
autem; potens est enim dominus statuere ilautem; potens est enim dominus statuere illum. alius quidem iudicat alternos dies. alius autem iudicat omnem diem. unusquisque in suo intellectu abundet. qui sapit diem, domino sapit, et qui manducat, domino manducat: gratias enim agit deo: et qui non manducat,
Abbreviated transcription (Latin):
pit sicut isti existimant. ⁊ erran¬
tes inerrorẽ precipitant. quib ta¬
lia ꝑsuaserunt s cum ipse posue¬
rit causam cur hoc dixerit ñ est
nobis hec interpretanda ⁊ expo-¬
nenda sententia. Sufficit eñi ipsũ
de apłi epła totum locum huic
sermoni contexere: ut & causa
manifeste appareat cur hoc apł̃s
dixerit: ustorum fraus qͥ particu¬
las quasdam dec̾ripturis eligunt.
quib decipiant imꝑitos. ñ con¬
nectentes quȩ supra ⁊ infra scͥp.¬
ta sunt: ex quib uoluntas ⁊n
tentio scͥptoris possit intelligi
Sic gͦ apłs dicit. Infirmum autẽ
infide recipite: ñ indiiudicatio.¬
nib cogitationũ. Alius quidẽ cre-¬
dit manducare omĩa. Qui autẽ in-¬
firmus ẽ olera manducet. Qui man-¬
ducat non manducantẽ ñsꝑnat: &
qui ñ manducat manducantem ñ
iudicet. Ds̃ eñi illum recepit. Tu qui
es qͥ iudices alienũ seruum: Suo
autẽ dño stat aut cadit. Stabit

Expanded text:
pit. sicut isti existimant et erranpit. sicut isti existimant et errantes in errorem praecipitant, quibus talia persuaserunt. sed cum ipse posuerit causam. cur hoc dixerit, non est nobis haec interpretanda uel exponenda sententia. sufficit enim ipsum de apostoli epistula totum locum huic sermoni contexere. ut et causa manifeste adpareat, cur hoc apostolus dixerit. et istorum fraus. qui particulas quasdam de scripturis eligunt. quibus decipiant inperitos non conectentes, quae supra et infra scripta sunt, ex quibus uoluntas et intentio scriptoris possit intellegi. sic ergo apostolus dicit: infirmum autem in fide recipite, non in diiudicationibus cogitationum. alius quidem credit manducare omnia; qui autem infirmus est. holera manducet. qui manducat. non manducantem non spernat, et qui non manducat manducantem non iudicet: deus enim illum recepit.es. qui iudices alienum seruum? suo domino stat aut cadit. stabit
Abbreviated transcription (Latin):
omĩa hȩc siue quȩ inuetere siue q̃
in nouo testam̃to scͥpta sunt. ⁊ suis
causis exigentib posita dicimus
upse in hiz uerbis quȩ posuit
de uetere testam̃to animadu̾tere
potuit. ñ ad inmoderatã uoracita¬
tem ꝑtinere quod dictum ẽ scđm
desiderium animȩ tue occide et
manduca omnẽ carnẽ quando
sustentationi nature salutiq suf.¬
ficiat: Quisquis autẽ sequitur
immoderatã uoracitatẽ suum ui¬
tium sequit᷑ ñ eam uoluptatẽ quã
dedit dñs Et ideo ñ est contrariũ
qd̃ in euangłio positum ẽ. ñ grauent᷑
corda ur̃a incrudelitate ⁊ uiolentia
icuris scłarib Cũ eñi quisq non
replet nͥ eam uoluptatẽ quã dedit
dñs. id ẽ. modestam atq naturalẽ
ñ grauat᷑ cor eius crudelitate ⁊ ui¬
nolentia icuris secularib de car¬
ne autẽ ñ manducanda ⁊ ñ biben¬
do uino quod ait apłs. ñ quia illa
inmunda arbitratus ẽ hoc prece¬

Expanded text:
omnia haec siue quae in uetere siue quae omnia haec siue quae in uetere siue quae in nouo testamento scripta sunt, et suis causis exigentibus posita dicimus ipse in his uerbis, quae posuit de uetere testamento, animaduertere potuit non ad inmoderatam uoracitatem pertinere quod dictum est: secundum desiderium animae tuae occide et manduca omnem carnem, quando sustentationi naturae salutique sufficiat. quisquis autem sequitur inmoderatam uoracitatem, suum uitium sequitur, non eam uoluptatem, quam dedit dominus: et ideo non est contrarium quod in euangelio positum est: non grauentur corda uestra cruditate et uinolentia et curis saecularibus. cum enim quisque non replet nisi eam uoluptatem, quam dedit dominus, id est modestam atque naturalem, non grauatur cor eius cruditate et uinolentia et curis saecularibus. De carne autem uon manducanda et non bibendo uino quod ait apostolus, non quia illa inmunda arbitratus est. hoc praece
Abbreviated transcription (Latin):
nouũ ẽẽ retinendũ:. Quod cũ isti
ex alia parte faciunt id ẽ uetus
rep̾hendentes quasi contrarium
nouo: miror quod ñ cogitant posse
aliquẽ aliquando utrumq lege¬
re. ⁊ diuina ope intellectum u¬
trumq laudare: fraudẽq istorũ
atq malitiam uel dolere tamquã
hominum. uel cauere tanquam
hereticorum: uel irridere tanquã
imꝑitorum ⁊ suꝑborum:
e eo quod scͥptum ẽ in deutero¬
nomio scđm desiderium animȩ tuȩ¬
occide ⁊ manduca omnẽ carnẽ iux¬
ta uoluptatẽ quã dedit tͥ dñs: caue
autẽ ne sanguinẽ manduces. s ef¬
funde tanquã aquã suꝑ terrã: his
u̾bis legis adimantiꝰ contrariũ ẽẽ
arbitratur quod in euangłio dñs ait:
Non grauent᷑ corda ur̃a crudelitate
iuiolentia ⁊curis scłarib Et quod
ait apłs bonum ẽ ñ manducare
carnẽ neq bibere uinum: ⁊iterũ.
ñ potestis mense dñi cõmunicare
i mense demoniorum. Nos autem

Expanded text:
nouum esse retinendum. quod cum isti nouum esse retinendum. quod cum isti ex alia parte faciunt, id est uetus reprehendentes quasi contrarium nouo. miror, quod non cogitant posse aliquem aliquando utrumque legere et diuina ope intellectum utrumque laudare fraudemque istorum atque malitiam uel dolere tamquam hominum uel cauere tamquam haereticorum uel inridere tamquam inperitorum et superborum. De eo, quod scriptum est in deuteronomio: secundum desiderium animoccide et manduca omnem carnem iuxta uoluptatem. quam dedit tibi dominus. caue autem. ne sanguinem manduces. sed effunde tamquam aquam super terram. his uerbis legis Adimantus contrarium esse arbitratur. quod in euangelio dominus ait: non grauentur corda uestra cruditate et uinolentia et curis saecularibus et quod ait apostolus: bonum est non manducare carnem neque bibere uinum et iterum: non potestis mensae domini participare et mensae daemoniorum. nos autem
Abbreviated transcription (Latin):
detur ẽẽ contrarium. ⁊ tam̃ in li¬
bris ueteris testam̃ti cantatur:
Item rex ille qͥcũ filio suo nupti¬
as faceret. inuenit inter discũ.¬
bentes hominẽ ñ habentẽ uestẽ
nuptialem: ⁊eum pͥmo amici no¬
mine appellans manib & pedib
colligatis mitti iussit intenebrã
exteriores: moleste intelligentibꝰ
ñ uidetur bonus: Et supsum
quisquam capitulum ȩuanglii
ꝓponeret: ⁊ sicut facit adimantius
de uetere testam̃to. ita euangłium
caliiniose accusaret laudans potiꝰ
dens in nouo. quod uocatus con¬
uiua intantũ suppliciũ ꝓpt̾ uestẽ
mittit᷑: ⁊ hoc fraudulenta ꝑu̾sitate as¬
sidue faceret. ut omĩa loca lenitatiᷤ
de uetere testam̃to colligeret: iloca
seueritatis de nouo. ⁊hȩc sͥ aduersa
ẽẽ contenderet. laudans uetus et
rep̃hendens nouum: similit̾ inue-¬
niret imꝑitos ⁊ diuinarũ scͥptura¬
rum miserabilit̾ ignaros qͥb ꝑsua¬
deret uetus potiꝰ testam̃tũ quam

Expanded text:
detur esse contrarium et tamen in lidetur esse contrarium et tamen in libris ueteris testamenti cantatur. item rex ille. qui cum filio suo nuptias faceret, inuenit inter discumbentes hominem non habentem uestem nuptialem et eum primo amici nomine acolligatis mitti jussit in tenebras exteriores : moleste intelligentibus non videtur bonus. Et si ipsum quisquam capitulum Evangelii proponeret, et sicut facit Adimantus de Veteri Testamento, ita Evangelium calumniose accusaret, laudans potius dens in Novo, quod vocatus conviva in tantum supplicium propter vestem mittitur; et hoc fraudulenta perversitate assidue faceret, ut omde uetere testamento colligeret et loca seueritatis de nouo, et haec sibi aduersa esse contenderet, laudans uetus et reprehendens nouum: similiter inueniret inperitos et diuinarum scripturarum miserabiliter ignaros, quibus persuaderet uetus potius testamentum quam
Abbreviated transcription (Latin):
utiq scͥpturas exposuit post resur¬
rectionẽ discipłis incipiens a moy¬
se ⁊ ꝓpb̃is omĩb quando ipsi disci¬
puli ignẽ se accepisse confessi sunt.
dicentes. Nonne cor nr̃m erat ar-¬
dens inuia: cum apperiret nobis
scͥpturas: Ipse ẽ ignis edax. Consu¬
mit enim ueterẽ uitã diuinꝰ amor.
unnouat hominem: ut exeo quod
ds̃ ignis ẽ edax faciat ut eum noᷤᷤ
amemus: ex eo autẽ quod d̾s ze¬
lans ẽ ipse nos amet. Nolite ergo
timere ignem quod ẽ ds: sed
timete ignem quẽ parauit he¬
reticis ds. Quod eñi adimantiꝰ
elegit de euangłio locum quẽ
huic legis capitulo tamquam
contrarium apud imꝑitos o-¬
biceret uͥ ait dñs. nemo bonꝰ
nͥ unus ds. quoties inuenitur
bonitas d̃i inuetere testam̃to:
quis nunerare sufficiat: Unum
tamen ponam. qd cotidie inec-¬
cłiis cantat᷑. Confitemini dño
qm̃ bonus ẽ: quoniã inscłm mi-¬
scđia eius: Certe ⁊hoc relanti do
sicut manichei existimant ui-¬

Expanded text:
utique scripturas exposuit post resurutique scripturas exposuit post resurrectionem discipulis incipiens a Moyse et prophetis omnibus, quando ipsi discipuli ignem se accepisse confessi sunt dicentes: nonne cor nostrum erat ardens in uia. cum aperiret nobis scripturas? ipse est ignis edax: consumit enim ueterem uitam diuinus amor et innouat hominem, ut ex eo, quod deus ignis est edax. faciat, ut eum nos amemus, ex eo autem, quod zelans est. ipse nos amet. nolite ergo timere ignem, quod est deus, sed timete ignem, quem parauit haereticis deus. Quod enim Adimantus elegit de euangelio locum. quem huic legis capitulo tamquam contrarium apud inperitos obicerct, ubi ait dominus: nemo bonus, nisi unus deus, quotiens inuenitur bonitas dei in uetere testamento. quis numerare sufficiat? unum tamen ponam. quod cotidie in ecclesiis cantatur: confitemini domino. quoniam bonus est, quoniam in ia eius. certe et hoc zelanti deo, sicut Manichaei existimant. ui
Abbreviated transcription (Latin):
diens. ⁊ corruptionẽ uindicans con.
posset insinuari qd̃ uocam᷑ ad con-¬
iugium dĩ. ⁊ñ uult nos turpi amo¬
re corrumpi : ipunit inpudicitiã
nr̃am ⁊ diligit castitatẽ: Non eñĩ
frustra ętiã uulgo dici solet: qui ñ
relat ñ amat. adhoc ꝑtinet etiã qd̃
dictum ẽ ignis edax. de quo dispu¬
tare ñ debeo: s ipsos potius interro¬
gare quẽ ignem dixerit dñs se ue¬
nisse mittere in hunc mundũ. hoc
eñi dictum ẽ in euangłio: quod illi
accusare ñ possunt. ñ ut xp̃m hono.¬
rent s ut decipiant xp̃ianos. Quod
cum eis cõmemoratum fuerit quẽ¬
ad modum dñs dixerit ignem ueni
mittere in terra: miseridicunt. S
illud aliud ẽ. Quib respondemus:
Et hoc aliud ẽ: noli metuere. Nam
ipse xp̃s loquit᷑ etiã in uetere testa¬
m̃to cum dicit. ego sum ignis edax.
qui loquit in euangłio quod ignẽ
uenerit in hunc mundũ mittere:
idẽ. u̾bum dĩ qd̾̃ ẽ. ipse. Nam uet̾es

Expanded text:
diens et corruptionem uindicans coniudiens et corruptionem uindicans coniu melius posset insinuari. quod uocamur ad coniugium dei et non uult nos turpi amore corrumpi et punit inpudicitiam nostram et diligit castitatem iJ non enim frustra etiam uulgo dici solet: qui non zelat. non amat. Ad hoc pertinet etiam quod dictum est: ignis edax: de quo disputare non debeo, sed ipsos potius interrogare.  quem ignem dixerit dominus se uenisse mittere in hunc mundum. hoc enim dictum est in euangelio, quod illi accusare non possunt, non ut Christum honorent, sed ut decipiant christianos. quod cum eis commemoratum fuerit, quemadmodum dominus dixerit: ignem ueni mittere in hunc mundum. miseri dicunt: sed illud aliud est. quibus respondemus: et hoc aliud est: noli metuere. nam ipse Christus loquitur etiam in uetere testamento. cum dicit: ego sum ignis edax. qui loquitur in euangelio. quod ignem uenerit in hunc mundum mittere. id est uerbum dei, quod est ipse. nam ueteres
Abbreviated transcription (Latin):
potest enim descendere: nͥ qd̾ etiam
de loco in locum moueri potest: slã
qͥ descendit: locum suꝑiorẽ desere¬
re ⁊ ĩ feriorẽ petere iudet᷑. Bĩ aut̃ sapi¬
entia cũ tota ubiq p̾sto sit nullo pacto mi¬
grare de loco in locum potest: de qua
ioħs in euangłio melius ait: tamquã
dñici pectoris particeps. Ait enim:
In hoc mundo erat.imundꝰ ꝑ ipsũ
factus est ⁊ mundus eum ñ cogno¬
uit. Et tamen ȩtiã ipse ad iungit &¬
dicit: Insua ꝓpria uenit: ⁊ sui eum ñ
receꝑunt. Quomodo hic erat. et
quomodo uenit: nͥ quia illa subli¬
mitas ineffabilis ut hominibus
congruat humanis sonis signifi.¬
canda ẽ. ut autẽ deos homines faci¬
at diuino ẽ intelligenda silentio:
Potest gͦ reddi ratio quare ita dictũ
sit: ñ tamen potest aliquid de dõ di¬
gne dici. Quod ideo iam indignũ
ẽ: quia potuit dici. Tolle de zelo
errorem ⁊dolorem: qͥd remanebit
aliud nͥ uoluntas castitatem custo¬

Expanded text:
potest descendere, nisi quod etiam potest descendere, nisi quod etiam de loco in locum moueri potest. nam qui descendit, locum superiorem deserere et inferiorem petere uidetur. dei autem sapientia cum tota ubique praesto sit, nullo pacto migrare de loco in locum potest. de qua Iohannes in euangelio melius ait tamquam dominici pectoris particeps. ait enim: in hoc mundo erat et mundus per ipsum factus est et mundus eum non cognouit; et tamen etiam ipse adiungit et dicit: in sua propria uenit et sui eum non receperunt. quomodo hic erat et quomodo uenit, nisi quia illa sublimitas ineffabilis ut hominibus congruat, humanis sonis significanda est? ut autem deos homines faciat. diuino est intellegenda silentio. potest ergo reddi ratio, quare ita dictum sit; non tamen potest aliquid de deo digne dici, quod ideo iam indignum est, quia potuit dici. tolle de zelo errorem et dolorem, quid remanebit aliud nisi uoluntas castitatem custo
Abbreviated transcription (Latin):
legis capitulo illud euangłicum
opponit: uͥ quidam accessit ad dnm̃
iait illi. Magister bone qͥd facienᷤ
uitã ȩt̾nã possidebo: Cui respon¬
dit iħs: Qͥd me interrogas de bono:
Nemo bonus nͥ unꝰ ds̃. Ut ex hoc ui¬
delicet contraria ista ẽẽ arbitrem.
qͥa in lege dicitur ds ignis edax est
id̃s zelans: in euangłio autẽ nemo
bonus nͥ unꝰ d̾s. Et de zelo quidem
iam responsũ ẽ ñ sic e̾e ista uerba
inscͥpturis posita: ut aliquã di per¬
turbationẽ cruciatũue significent:
S quia nichil dignum de deo dici
potest: ꝓpt̾ea usq ad ista ꝑuentũ
ẽ quȩ cum homines indigna esse
putauerint cogant᷑ dicere ȩtiam
illa quȩ conuenient̾ de ineffabili
diuina excellentia se dicere existi¬
mant indigna ẽẽ maiestate dĩ cuiꝰ
sapientia cũ descensura ẽẽt usq
ad corpus humanũ. pͥus usq ad hu¬
mana u̾ba descendit. Ecce dixi des¬
ꝑoꝓprie me dixisse ñ uideo. Non

Expanded text:
Legis capitulo illud evangelicum Legis capitulo illud evangelicum opponit, ubi quidam accessit ad Dominum, et ait illi: Magister bone, quid faciens vitam aeternam possidebo? Cui respondit Jesus: Quid me interrogas de bono? Nemo bonus, nisi unus Deus . Ut ex hoc videlicet contraria ista esse arbitremur, quia in Lege dicitur, Ddeus zelans, in euangelio autem: nemo bonus, nisi unus deus. Et de zelo quidem iam responsum est non sic esse ista uerba in scripturis posita, ut aliquam dei perturbationem craciatumue significent, sed quia nihil dignum de deo dici potest, propterea usque ad ista peruentum est: quae cum homines indigna esse putauerint. cogantur discere etiam illa, quae conuenienter de ineffabili diuina excellentia se dicere existimant, indigna esse maiestate dei; cuius sapientia cum descensura esset usque ad corpus humanum. prius usque ad humana uerba descendit. quod proprie me dixisse non uideo: non enim
Abbreviated transcription (Latin):
quẽadmodum apłi omiã intelli-¬
gentes pauca exposuerunt. ut
ad easdem regulas cetera posteris
inteligenda relinquerent.
camini testam̃tum di ur̃i quod
conscͥpsit: ⁊ faciatis uob̃ effigies
⁊ imagines: addit etiã dicens. ds
ũr ignis ẽ edax ⁊d̃s zelans. Hȩc
u̾ba de scͥpturis hoc modo ille ad¬
imantiꝰ ꝓposuit. Eius eñi calum¬
nias refutandas refellendasq sus-¬
cepimꝰ. S etiam suꝑius de zelo dĩ
cum calum niaret᷑ puto satis ee res¬
ponsũ. Meminerimꝰ tam̃ ñ solum
ibi s etiã hic sic eum de zelo d̃ĩ cri¬
minatum scͥpturas. ut adiungeret
etiã quod de simulacris ñ colendiᷤᷤ
m illis libris p̃cipitur adño deo
nr̃o: quasi ñ obaliud rep̾hendat re¬
lum dĩ. nͥ quod illo ipso reloa cultu
simulacrorum ꝓhibemur. Nult
gͦ uideri fauere se simulacris: qd̾
ꝓpt̾ea faciunt ut miserrime ⁊ ue¬
sane suȩ sectȩ etiã paganorũ con¬
cilient beniuolentiam. Huic aut̃

Expanded text:
quemadmodum Apostoli omnia intelliquemadmodum Apostoli omnia intelligentes pauca exposuerunt, ut ad easdem regulas caetera posteris intelligenda relinquerent. camini testamentum Dei vestri quod conscripsit, et faciatis vobis effigies et imagines: addit etiam dicens, Deus vester ignis est edax, et Deus zelans . Haec verba de Scripturis hoc modo ille Adimantus proposuit. Ejus enim calumnias refutandas refellendasque suscepimus. Sed et jam superius de zelo Dei cum calumniaretur, puto satis esse responsum. Meminerimus tamen non solum ibi, sed etiam hic, sic eum de zelo Dei criminatum Scripturas, ut adjungeret etiam quod de simulacris non colendis in illis libris praecipitur a Domino Deo nostro; quasi non ob aliud reprehendat zelum Dei, nisi quod illo ipso zelo a cultu simulacrorum prohibemur: vult ergo videri favere se simulacris. Quod propterea faciunt, ut miserrimae et vesanae suae sectae etiam Paganorum concilient benevolentiam. Huic autem
Abbreviated transcription (Latin):
animis ñ curemꝰ cũ quib ñ habemꝰ
rationis aliquã societatẽ: tamen
illud quod lex dixit fundendum
eẽ sanguinẽ. nec inescam assumen¬
dum. quia sanguis ẽ anima: ẽẽ po¬
situm dicimꝰ sicut alia multa et
pene omĩa scͥpturarum illarum
sacram̃ta. signis ⁊ figuris plena
petra erat xp̃s: sicut dicit apłs:
Bibebant enĩ de sp̃itali sequenti
petra. petra autẽ erat xp̃s. Notũ
ẽ autẽ filios isrł petra ꝑcussa bibis.¬
se aquã in heremo: de quib loquȩ¬
batur apłs cum hoc diceret. Nec
tam̃ ait petra significabat xp̃m:
s ait petra erat xp̃s. Que rursus
ne carnaliter acciꝑet᷑ spiritalẽ
illa uocat. id est eam spiritaliter
intelligi docet. longum ẽ ⁊ nunc
ñ necessariũ sacram̃ta eiusdẽ legis
exponere. nͥ cum breuit̃ possint:
Sufficit autẽ ut nou̾int illi qui
de his calumniant᷑ ñ ea nos ita in-¬
telligere ut illa solent irridere. s

Expanded text:
animis non curemus, cum quibus non habemus animis non curemus, cum quibus non habemus rationis aliquam societatem: tamen illud quod Lex dixit, fundendum esse sanguinem, nec in escam assumendum, quia sanguis est anima, esse positum dicimus sicut alia multa; et pene omnia Scripturarum illarum sacramenta signis et figuris plena petra erat Christus, sicut dicit Apostolus: Bibebant enim de spirituali sequente petra, petra autem erat Christus . Notum est autem filios Israel petra percussa bibisse aquam in eremo , de quibus loquebatur Apostolus, cum haec diceret; nec tamen ait, Petra significabat Christum; sed ait, Petra erat Christus. Quae rursus ne carnaliter acciperetur, spiritualem illam vocat; id est, eam spiritualiter intelligi docet. Longum est, et nunc non necessarium, sacramenta ejusdem Legis exponere, nisi cum breviter possint. Sufficit autem ut noverint illi qui de his calumniantur, non ea nos ita intelligere, ut illa solent irridere; sed
Abbreviated transcription (Latin):
resurgemꝰ: ñ tamen om̃s immutabi¬
mur. Inatomo: in ictu ocłi: inno-¬
uissima tuba. Canet eñi tuba: et
mortui resurgent incorrupti: inoᷤᷤ
cõmutabim᷑. deinde contexit et
dicit etiã illud qd̾ paulo ante com¬
memoraui: ut ostendat qualis
futura sit ipsa immutatio. Statĩ
quippe dicit. Oportet eñi corrup¬
tibile hoc induere incorruptio¬
nem: ⁊ mortale hoc induere im¬
mortalitatẽ. Hinc gͦ apparet quia¬
caro ⁊ sanguis regnum dĩ ñ posside¬
bit: quia cũ induerit incorrup¬
tionẽ ummortalitatẽ: iam ñ ca¬
ro ⁊ sanguis erit. s incorpꝰ cȩleste
mutabitur: Quod quidem exoc.¬
casione tractauimꝰ: quia huic qͦ
sententiȩ multũ insidiari solent.
negantes corporum resurrectionẽ:
slam ista questio ñ de corpore sed de
anima ꝓposita ẽ. quã putant sic
accipi in lege ut sanguis ẽẽ existi.¬
metur: quod nos nullomodo sic in¬
telligimus. S quãuis de pecorum

Expanded text:
resurgemus. non tamen omnes inmutabiresurgemus. non tamen omnes inmutabimur in atomo. in ictu oculi. in nouissima tuba. canet enim tuba et mortui resurgent incorrupti et nos commutabimur. deinde contexit et dicit etiam illud, quod paulo ante commemoraui, ut ostendat. qualis futura sit ipsa inmutatio. statim quippe dicit: oportet enim corruptibile hoc induere incorruptionem et mortale hoc induere inmortalitatem. hinc sanguis regnum Dei non possidebunt, quia cum induerit incorruptionem et immortalitatem, jam non caro et sanguis erit, sed in corpus coeleste mutabitur. Quod quidem ex occasione tractavimus, quia huic quoque sententiae multum insidiari solent, negantes corporum resurrectionem. Nam ista quaestio non de corpore, sed de anima proposita est, quam putant sic accipi in Lege, ut sanguis esse existimetur: quod nos nullo modo sic intelligimus. Sed quamvis de pecorum
Abbreviated transcription (Latin):
putandũ ẽ quod ñ corpꝰ s sp̃s¬
erit: s sꝑitale corpꝰ omim᷑. sp̃ui sub¬
ditum dicit. sine aliqua corrup¬
tione uel morte. Non enĩ qm̃ mo¬
do quod habemꝰ corpꝰ animale ap¬
pellat: ideo putandũ ẽ. ñ illud esse
corpꝰ s animã. Ergo quẽadmodum
corpus animale nunc dicit᷑ quia
subditum ẽ animȩͥ. sp̃itale aũt nõ¬
dum dici potest. quia ñdum sp̃ui
plene subiectum ẽ quamdiu corrũ
pipotest sic ⁊ tunc sp̃iritale uoca¬
bitur. cum sp̃itui atq et̾nitati nul¬
la corruptione resistere poterit:
Aut si ad huc parum uidetur e̾ẽ mon¬
stratum. qd̃ sententiã istã ꝓpt̾ im.¬
mutationẽ quȩ futura ẽ apłs di¬
xerit cũ ait caro ⁊ sanguis regnũ
dĩ hereditate possidere ñ possunt.
neq corruptio incorruptionẽ here¬
ditate possidebit: attendite quid
continuo subitiat ⁊ adiungat. Et.¬
ce misteriũ dico uob̃. Om̃s quidẽ

Expanded text:
putandum est, quod non corpus, sputandum est, quod non corpus, serit, sed spiritale corpus omnimodis spiritui subditum dicit sine aliqua corruptione uel morte. non enim quoniam modo quod habemus corpus animale appellas, ideo putandum non illud esse corpus, sed animam. ergo quemadmodum corpus animale nunc dicitur, quia subditum est animae, spiritale autem nondum dici potest, quia nondum spiritui plene subiectum est, quamdiu corrumpi adhuc potest: sic et tunc spiritale uocabitur, cum spiritui atque aeternitati nulla corruptione resistere poterit. Aut si adhuc parum uidetur esse monstratum, quod sententiam istam propter inmutationem, quae futura est, apostolus dixerit, cum aidei hereditate possidere non possunt neque corruptio incorru.ptionem hereditate possidebit, adtendite, quid continuo subiciat et adiungat: ecce mysterium dico uobis: omnes quidem
Abbreviated transcription (Latin):
homo de terra terrenꝰ: scds homo
de cȩlo cȩlestis. Qualis terrenꝰ tales
& terreni: et qualis celestis. tales
icelestes. Et quomodo induimus
imaginẽ terreni: induamꝰ ⁊ima¬
ginẽ eius qͥ decelo ẽ.
c autẽ dico fratres: quia caro
& sanguis regnum di heredita-¬
Ste possidere ñ possunt neq cor
ruptio incorruptionẽ hereditate
possidebit. Certe iam clarum est
quare hoc apłs dixerit. Quid ergo
iste tam turpi fraude ñ cõmemo¬
rat nͥ hoc ultimum: itacet illa su¬
ꝑiora quib hoc quod male inter¬
ipsa cȩlesti habitatione celestem
acceꝑit mutationẽ: ihoc sꝑare
indie ultimo ussi sumꝰ: ideo dixit
apł̃s. Qualis terrenus tales ⁊ terre-¬
ni. id ẽ mortales: ⁊ qualis celestis
tales ⁊ celestes id ẽ inmortales: ñ
solum animis s etiam corporib.
Unde i supra dixerat aliam ẽe ce-¬
lestiũ corporũ głam ⁊ aliã t̾restri¬
um: Quod autẽ sꝑitale dixxt corpꝰ
in resurrectione futurum ñ ꝓpt̾ea

Expanded text:
terrenus; secundus homo de caelo caelestis. qualis terrenus, tales et terreni, et qualis caelestis, tales et caelestes. et quomodo induimus imaginem terreni, induamus et imaginem eius, qui de caelo est. hoc autem dico, fratres, quia caro et sanguis regnum dei hereditate ruptio incorruptionem haereditate possidebit. Certe jam clarum est quare hoc Apostolus dixerit. Quid ergo iste tam turpi fraude non commemorat, nisi hoc ultimum, et tacet illa superiora, quibus hoc quod male interipsa coelesti habitatione coelestem acceperit mutationem, et hoc sperare in die ultimo jussi sumus: ideo dixit Apostolus, Qualis terrenus, tales et terreni, id est, mortales; et qualis coelestis, tales et coelestes, id est, immortales, non solum animis, sed etiam corporibus. Unde et supra dixerat, aliam esse coelestium corporum gloriam, et aliam terrestrium. Quod autem spirituale dixit corpus in resurrectione futurum, non propterea
Abbreviated transcription (Latin):
septimũ. Et iterum ingenesi scͥp¬
tum ẽ quemadmodum abraȩ de
circũcisione loquitur. Testam̃tũ
meũ custodi inquit tu ⁊ sem̃ tuum
quod erit post te Hoc ẽ testam̃tum
meum quod seruabis inter me et
te ⁊ semen tuum. Omne masculinũ
circũcides incarne p̃putii ipsorũ:
Octaua autẽ die circumcides om̃s
masculos ingente ur̃a: ut etiam
dominatum ⁊ comparatum circũ¬
cidatis p̃ter alienigenã. Et hoc erit
testam̃tũ ingente ur̃a. E oĩs masculus qͥ
ñ circũcidet p̃pitiũ suũ ꝑdet aĩa suã d̾ media
qͥa testam̃tũ meũ dissoluit hȩc oĩa splebe¬

Expanded text:
septimum. et iterum in genesi scripseptimum. et iterum in genesi scriptum est, quemadmodum Abrahae de circumcisione loquitur: testamentum meum custodi. inquit, tu et semen tuum, quod erit post te. hoc est testamentum meum. quod seruabis inter me et te et semen tuum; omne masculinum circumcides in carne praeputii ipsorum: octaua autem die circumcidetis omnes masculos in gente uestra, ut etiam dominatum et comparatum circumcidatis praeter alienigenam: et hoc erit testamentum in gente uestra. et omnis masc.ulus, qui non circumcidet praeputium suum, perdet animam suam de media plebe, quia testamentum meum dissoluit. haec omnia
Abbreviated transcription (Latin):
a liberis: Quicquid enim futurã
eccłiam significauit ꝓpħia ẽ. ha¬
bes autẽ eundem apłm dicentem:
Sp̃m nolite extinguere: ꝓphetiam
nolite spernere. Omĩa legite. quȩ
bona sunt tenete. legenda ẽ gͦ scͥp¬
tura diuina. et sp̃s sc̃i dispensatio
cognoscenda: uintuenda ꝓphetia:
& reicienda carnalis seruitus. et
liberalis intelligentia retinenda
De eo quod scͥptum est indeutero¬
nomio: obserua et sc̃ifica diem.
quẽ p̃cepit tͥ dñs. Sex dieb labora.¬
bis: & facies omne opus tuum.Sep¬¬
tima uero die sabbati epulare dño
do tuo: nullum faciens opus ipse
tu aut filius tuus. aut filia tua. aut
puer tuus. aut puella tua. bos tuus.
iasinus tuus: iomĩa ium̃ta tua.
⁊ colonus tuus. Sic autẽ quiescat
seuus tuus ⁊ancilla: quemadmodũ
& tu. Mem̃to qm̃ seruus fuisti me
gipto ieruit te dñs ds tuus in ma¬
nu potenti et brachio excelso: iccir¬
co precepit tͥ dñs custodire diem

Expanded text:
a liberis. Quidquid enim futuram a liberis. Quidquid enim futuram ecclesiam significauit. prophetia est. habes autem eundem apostolum dicentem: spiritum nolite extinguere. prophetiam nolite spernere: omnia legite, quae bona sunt. tenete. legenda est ergo scriptura diuina et spiritus sancti dispensatio cognoscenda et intuenda prophetia; et reicienda carnalis seruitus et liberalis intellegentia retinenda. De eo, quod scriptum est in deuteronomio: obserua et sanctifica diem, quem praecepit tibi dominus. sex diebus laborabis et facies omne opus tuum: septima uero die sabbati epulare domino deo tuo nullum faciens opus ipse tu aut filius tuus aut filia tua aut puer tuus aut puella tua, bos tuus et asinus tuus et omnia iumenta tua et colonus tuus. sic autem quiescat seruus tuus et ancilla tua quemadmodum et tu. memento. quoniam seruus fuisti in Aegypto et eruit te dominus deus tuus in manu potenti et brachio excelso. idcirco praecepit tibi dominus custodire diem
Abbreviated transcription (Latin):
utiq ad culm̃ eccłiȩ ꝓducebat ita
respondisse dñm. ut neq ꝑ parabo¬
lam se illa dixisse testatus sit. & ad
omnes ꝑtinere mõstrau̾it: ñ habent
isti unde auferant cibos de faucib
hominum. et eas laqueo suꝑsticioniᷤᷤ
astringant Fortassis aliquis eoꝵ
dicat. Edissere ergo quid significet
caro porci ⁊ cameli ⁊ leporis ⁊ nului.
nendũ precipitur. Nolo: quia longũ
ẽ: S fac me non posse. Nunquid ꝓpt̾ea
nullus potest: Et sunt iam uolumi¬
na innumerabilia in quib ista expo¬
sita sunt nob̃tamen ad hos refellen¬
dos satis est. quod eas obseruationes
umbram e̾ẽ futurorum ñ ego s apłs
dicit᷑ cũ etiã uetat seruiliter obser.¬
uari: s tamen aliqͥd significari de¬
clarat dicens. Nemo gͦ uos iudicet
incibo aut in potu aut in parte di
ei festi. aut inneomenia aut sabba-¬
to: quod ẽ umbra futurorũ. Illa ita¬
sunt seruiles obseruationes: sed
earum interp̾tationes tenentur

Expanded text:
utique ad culmen ecclesiae producebat. ita utique ad culmen ecclesiae producebat. ita respondisse dominum. ut neque per parabolam se illa dixisse testatus sit et ad omnes pertinere monstrauerit: non habent isti. unde auferant cibos de faucibus hominum et eas laqueo superstitionis astringant. Fortassis aliquis eorum dicat: edissere ergo, quid significet caro porci et cameli et leporis et milui n lege praecipitur. nolo. quia longum est. sed fac me non posse, numquid propterea nullus potest ? et sunt iam uolumina innumerabilia, in quibus ista exposita sunt. nobis tamen ad hos refellendos satis est, quod eas obseruationes umbram esse futurorum non ego, sed apostolus dicit. cum etiam uetat seruiliter obseruari, sed tamen aliquid significare declarat dicens: nemo ergo uos iudicet in cibo aut in potuei festi, aut neomeniae, aut sabbatorum, quod est umbra futurorum . Illa itasunt serviles observationes: sed earum interpretationes tenentur
Abbreviated transcription (Latin):
sa testimonia. blasphemiȩ: Hȩc s̃
quȩ coinquinant hominẽ. Non lo¬
tis autem manibus manducare.: ñ
coinquinat hominem. De ñ lotis
autẽ manib uidei mouerant quȩ¬
stionem: cuius occasione dñs gene¬
raliter de his quȩ inos intrant. &
inuentrẽ uadunt. et insecessum
emiitunt᷑. hoc ẽ de alimentis nr̃is
dixit sententiã. Quãquã gͦ conuo¬
catis ad se turbis eum dixisse scͥp¬
tum sit. ñ qd̃ intrat inos coinqui¬
nat hominẽ. s quod ꝓcedit ex ore:
tamen iste quo timore hoc addide¬
rit uerbis suis quib huius modi
testimonium cõmemorauit. satis
apparet sicut paulo ante dictũ ẽ
ut haberet quod responderet eis
qui sͥ questionẽ mouissent. cur
pͥmates manicheorum nefas sͥ esse
existiment carnib uesci uidelicet
ut illud quod dñs ait turbis tan¬
tum ñ electis concessisse uideretur:
S cum ex consequentib declaratũ
sit etiã petro seorsũ interroganti
audientiq cum discipłis quos

Expanded text:
 blasphemiae; haec sunt, quae coinquinant hominem. non lotis autem manibus manducare non coinquinat hominem. de non lotis autem manibus Iudaei mouerant quaestionem, cuius occasione dominus generaliter de iis, quae in os intrant et in uentrem uadunt et in secessum emittuntur, hoc est de alimentis nostris dixit sententiam. quamquam ergo conuocatis ad se turbis eum dixisse scriptum sit non quod intrat in os coinquinat hominem. sed quod procedit ex ore' tamen iste quo timoro hoc addiderit uerbis suis, quibus huiusmodi testimonium commemorauit, satis adparet. sicut paulo ante dictum est. ut haberet quod responderet eis. qui sibi quaestionem mouissent. cur primates Manichaeorum nefas sibi esse existiment carnibus uesci. uidelicet ut illud. quod dominus ait, turbis tantum. non electis concessisse uideretur. sed cum ex consequentibus declaratum sit etiam Petro seorsum interroganti audientibusque eum discipulis, quos
Abbreviated transcription (Latin):
eradicabitur. Sinite illos. Ceci sunt:
duces cȩcorum: Cecus autẽ sicȩco
ducatum prestet: ambo infoueam
cadunt. Cum gͦ infidelitatem iude¬
orum plantationem appellarit quã
ñ plantauit pater cęlestis: tam̃ ad¬
huc petrus putans ẽẽ illã parabolã.
iꝓpt̾ea reprehensos iudȩos et cȩcos
dictos. quod eam intelligere non
potuerint respondens dixit ei:
E dissere nob̃ parabolam istam. Et
ille manifestissime ostendens ñ
ẽẽ parabolam s ꝓpriam locutionẽ:
dixit adeos. Adhuc et uos sine in¬
tellectu estis: Non intelligitis
quia omne quod in os intrat in
uentrem uadit. & insecessum emit

Expanded text:
adicabitur. sinite illos: caeci sunt et duces caecorum. caecus autem si caeco ducatum praestet. ambo in foueam cadunt. cum ergo infidelitatem Iudaeorum plantationem appellaret, quam non plantauit pater caelestis, tamen adhue Petrus putans esse illam parabolam et propterea reprehensos Iudaeos et caecos dictos, quod eam intellegere non potuerint, respondens dixit ei: edissere nobis parabolam istam. et ille manifestissime ostendens non esse parabolam, sed propriam locutionem, dixit ad eos: adhuc et uos sine intellectu estis? non intellegitis, quia omne. quod in os intrat, in uentrem uadit et in sec
Abbreviated transcription (Latin):
tios demoniorum fieri. A potestis
calicẽ dñi bibere. ⁊ calicem demo¬
niorũ: ñ potestis mensȩ dñi parti¬
cipare ⁊ mensȩ demoniorũ. An
emulam dñm: nunquid fortiores
illo sumus: omĩa licita sunt. sed ñ
suũ ẽ: s id quod alteriꝰ. Omne quod
in macello uenit manducate: ni¬
chil interrogantes ꝓpter conscien¬
tiam: Dñi eñi ẽ terra ⁊plenitudo eiꝰ¬

Expanded text:
cios daemoniorum fieri. non potestis cios daemoniorum fieri. non potestis calicem domini bibere et calicem daemoniorum. non potestis mensae domini participare et mensae daemoniorum. an aemulamur dominum? numquid fortiores illo sumus? omnia licita sunt, sed nonst quaerat, sed id quod alterius. omne quod in macello uenit, manducate nihil interrogantes propter conscientiam. domini e
Abbreviated transcription (Latin):
delitate iumolentia icuris scłaribꝰ
Nã illud qd̃ idem apl̃s ait. ñ potestis
mense dñi cõmunicare ⁊ mense
demoniorum: ñ uideo cur oppo¬
nendũ huic loco legis et quasi cõ¬
trarium manichei ẽẽ crediderint:
Non eñi de ĩmolationib lex loqͥtur.
cũ indeuteronomio dicit᷑ scđm
desideriũ animȩ tuȩ occide et
manduca omnẽ carnẽ uixta uo-¬
luptatẽ quam dedit tͥ dñs. sed de
cibis quȩ ꝑtinent ad hominiꝰ ali¬
mentum: S qm̃ manichei etiam
cum ad hominis cenam quȩq a-¬
nimalia p̃parant᷑ ĩmolationẽ esse
dicunt scđm suũ intellectũ ista
contraria ẽẽ putauerunt: ꝓpt̾ea
& illum comemorauerunt locum
de uictimis loqueret᷑ quȩ intẽplo
offerunt᷑ demoniis: ñ de his escis
quas sͥ homines p̃parant. Sic enĩ
dicit. Quid gͦ dico quia idolis im¬
molatum ẽ aliqͥd: aut idolum ẽ
aliqͥd: S qͥa quȩ ĩmolant: demo¬
niis ⁊ ñ deo immolant. Nolo uos so¬

Expanded text:
ditate et uinolentia et curis saecularibus.. ditate et uinolentia et curis saecularibus.. Nam illud, quod idem apostolus ait: non potestis mensae domini communicare et mensae daemoniorum, non uideo, cur obponendum huic loco legis et quasi contrarium Manichaei esse crediderint. non enim de immolationibus lex loquitur, cum in deuteronomio dicitur: secundum desiderium animae tuae occide et manduca omnem carnem iuxta uoluptatem, quam dedit tibi dominus, sed de cibis, qui pertinent ad hominis alimentum. sed quoniam Manichaei etiam cum ad hominis cenam quaeque animalia praeparantur, immolationem esse dicunt, secundum suum intellectum ista contraria esse putauerunt. propterea et illum commemorauerunt locum,de uictimis loqueretur, quae in templo offeruntur daemonibus, non de his escis, quas sibi homines praeparant. sic enim dicit: quid ergo? dico quia idolis immolatum est aliquid, aut idolum est aliquid? sed quia quae immolant, daemoniis et non deo immolant. nolo uos so