comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uod michi ad te scriben rem¬
dum putaui. hoc prius cogi¬
tes fili dilectissime uictor
uolo. si te contempnerẽ. neqͣ¬
quam idme fuisse facturum.
Nec ideo tumen humilitate nr̃a sic a¬
buturis ut propterea te existimes ap¬
probatum quia ceruis non fiusse con¬
temptum. Non enim sequendum sed
corrigendum te disigo. Et quoniam¬
nec corrigi posse despero. nolo mireris
me contempnere nõ posse quẽ diligo.
Si enm te anteꝙͣ nobis cominiunca¬
res disigere debui ut ẽẽs catholicus:
qnto magis te iam communicantem
diligere debeo. ne sis norius hereticus.
et ut sis talis catholicus. au resistere
millus possit hereticus: Quãtũ enĩ
apparet ex donis ingenii que iam tibi
largitus ẽ deus. profecto sapiens erie:
sitẽ non ẽẽ crẽdĩderis. atq ut fis ab il¬
lo qui facit sapientes: pie. supplicit᷑
instanterq poposceris: et malueris
etrore non decipi. ꝙͣ errantiũ laũdib
honorari: Prius me in libris tuis ti¬

Expanded text:
uod mihi ad te scribenuod mihi ad te scribendum putavi, hoc prius cogites, fili dilectissime Victor, volo, si te contemnerem, nequaquam id me fuisse facturum. Nec ideo tamen humilitate nostra sic abutaris, ut propterea te existimes approbatum, quia cernis non fuisse contemptum. Non enim sequendum, sed corrigendum te dinec corrigi posse despero, nolo mireris me contemnere non posse quem diligo. si enim te, antequam nobis eommunieares, diligere debui, ut esses catholicus, quanto magis te iam communicantem diligere debeo, nc sis nonus hereticus et ut sis talis catholicus, cui resistere nullus possit hereticus! quantum enim adparet ex donis ingenii, quae iam tibi largitus est detis, profecto sapiens eris, si te non esse credideris, atque ut sis ab illo qui facit sapientes pie, subpliciter instanterque poposceris et malueris errore non decipi quam errantium laudibus honorari. Prius me in libris tuis ti
Abbreviated transcription (Latin):
trare pcc̃m ip̃e millis eoꝵ precedentib
meritis facit credentes in eũ. quib di¬
mittat omne pc̃cm. Qui fecit illũ talẽ
ut miꝙͣ hũerit habiturusq sit uolun¬
tatem malam. ip̃e facit in merbris eiꝰ
ex mala uosuntate bonã. Et illum ergo
et nos predestinauit. quia et in illo ut
ẽẽt caput nr̃m. et in nobis ut eiꝰ corpus
ẽẽmus. non precessura merita nr̃a sed
opera sua futuna presciuit. Q legunt
hoc. si intelligunt agant deo gr̃as. Qui
autem non intessigunt: orent ut ilłoꝵ
ille sit doctor interior ecuius facie est
scientia et intessectus. Qui uero errare
meeristimant etiam atq etiam dili¬
gentez que sunt dõa considerent. ne for¬
tassis ip̃i errent. Ego autem cũ ꝑ eos
qui in meos labores legunt. non solũ
doctior uerum et emendatior fĩo. pro¬
picium michi dñm agnosco. et hoc per
ecc̃e doctores marime expecto si et ĩ ip¬
sorũ manus uenit. dignanturq nosse

Expanded text:
trare peccatum; ipse nullis eorum praecedentibus trare peccatum; ipse nullis eorum praecedentibus meritis facit credentes in eum, quibus dimittat omne peccatum: qui fecit illum talem, ut nunquam habuerit habiturusque sit voluntatem malam; ipse facit in membris ejus ex mala voluntate bonam. Et illum ergo et nos praedestinavit; quia et in illo ut esset caput nostrum, et in nobis ut ejus corpus essemus, non praecessura merita nostra, sed opera sua futura praescivit. 68. Qui legunt haec, si intelligunt, agant Deo gratias: qui autem non intelligunt, orent ut eorum ille sit doctor interior, a cujus facie est scientia et intellectus . Qui vero errare me existimant, etiam atque etiam diligenter quae sunt dicta considerent, ne fortassis ipsi errent. Ego autem cum per eos qui meos labores legunt, non solum doctior, verum etiam emendatior fio, propitium mihi Deum agnosco: et hoc per Ecclesiae doctores maxime exspecto; si et in ipsorum manus venit, dignanturque nosse
Abbreviated transcription (Latin):
ommia tria falsa et uana hereticorum
apollinaristarũ tres ꝑtes uarias diuer¬
sasq fecerunt. S dicimus xp̃m deum
uerum. natum de deo patre sine ullo in¬
itio temporis. eundẽq hoĩem uerũ. na¬
tum de homine matre certa plenitudĩe
temporis. neq eius humanitatẽ qua
maior ẽ pater mimuere aliquid eius
diuinitati qua equalis ẽ patri. Hoc
autem utrũq unus ẽ xp̃us. qui et se¬
cundum deum uerissimẽ dixit. ego ⁊ p̃r
unum sumꝰ. et scd̾m hoĩem uerissime di¬
xit. pater maior me est. Qui ergo hunc
fecit ex semine dauĩd hominem iustũ
qui numnꝙͣ eẽt iniustus sine ullo merito
precẽdentis uosuntatis eius. ip̃e ex ĩu¬
stis facit iustos sine ullo merito prece¬
dentis uoluntatis ip̃oꝵ. ut isse caput.
hi membra sint eius. Qui ergo fecit
illum hoĩem sine ullis eius precedẽtib
meritis. nillum quod ei dimitteretur
ues origine trahere uel uoluntate perpe¬

Expanded text:
omnia tria falsa et vana, haereticorum omnia tria falsa et vana, haereticorum Apollinaristarum tres partes varias diversasque fecerunt: sed dicimus Christum Deum verum, natum de Deo Patre sine ullo initio temporis; eumdemque hominem verum, natum de homine matre certa plenitudine temporis; nec ejus humanitatem, qua minor est Patre, minuere aliquid ejus divinitati, qua aequalis est Patri. Hoc autem utrumque unus est Christus, qui et secundum Deum verissime dixit, Ego et Pater unum sumus : et secundum hominem verissime dixit, Pater major me est . Qui ergo hunc fecit ex semine David hominem justum, qui nunquam esset injustus sine ullo merito praecedentis voluntatis ejus; ipse ex injustis facit justos, sine ullo merito praecedentis voluntatis ipsorum, ut ille caput, hi membra sint ejus. Qui ergo fecit illum hominem, sine ullis ejus praecedentibus meritis, nullum quod ei dimitteretur, vel origine trahere, vel voluntate perpe
Abbreviated transcription (Latin):
delegi. Nussum ẽ in quam ilsustrius
predestinationis exemplum ꝙͣ ip̃e me¬
diator. Quisquis fidelis uult eãbene
intessigere: actendat ip̃m atq in ilło
inueniat et se ip̃m. fidelis inquã qui ĩ
eo ueram naturum credit et confitetur
humanam iõ ẽ m̃ĩam. ꝙͣuis singula¬
riter suscipiente deo uerbo in uincũ dei¬
filium sublimatam. ita ut qui suscepit et
quod suscepit una ẽẽt in trinitate ꝑsoria.
Neq enim homine assumpto quaterntas
facta ẽ s crinitas mansit. assumptiõe
illa ineffabiliter faciente ꝑsone unius
in deo et homine ueritatem. qm̃ nõ deũ
tantum dicimus xp̃m sicut heretici ma¬
nichei. nec hominem tm̃ sicut heretici fo¬
tinani. nec ita homminem ut asiquĩd mi¬
nus habeat quod ad humanam certũ est
ꝑtinere naturam. siue ammam. siue in
ip̃a anima mentem rationalẽ. siue carnẽ
non de femina sumptam s fr̃am dẽ ꝟbo
in carnem conuerso atq mutato. que

Expanded text:
delegi: nullum est, inquam, illustrius delegi: nullum est, inquam, illustrius praedestinationis exemplum quam ipse Mediator. Quisquis fidelis vult eam bene intelligere, attendat ipsum, atque in illo inveniat et se ipsum: fidelis, inquam, qui in eo veram naturam credit et confitetur humanam, id est nostram, quamvis singulariter suscipiente Deo Verbo, in unicum Filium Dei sublimatam, ita ut qui suscepit et quod suscepit una esset in Trinitate persona. Neque enim homine assumpto quaternitas facta est, sed Trinitas mansit, assumptione illa ineffabiliter faciente personae unius in Deo et homine veritatem. Quoniam non Deum tantum dicimus Christum, sicut haeretici Manichaei; nec hominem tantum, sicut haeretici Photiniani; nec ita hominem, ut aliquid minus habeat quod ad humanam certum est pertinere naturam, sive animam sive in ipsa anima mentem rationalem, sive carnem, non de femina sumptam, sed factam de Verbo in carnem converso atque mutato; quae
Abbreviated transcription (Latin):
tez hec audit. non in homine. ac ꝑ hoc
nec in seip̃o. s in dño glorietur. quia ⁊
hoc dei preceptum ẽ et hoc preceptum
obẽdrenter audire. id est ut qui gliat᷑
in dño glorietur. sumliter ut cetera dei
donum ẽ. quod donum qui non habet
non dubito dicere. alia quecũq habet
maniter hẽt. Hoc pelagiani optamꝰ
Non itaq simus ĩ disputationib prõ¬
ꝑti. et in ontionibris pigri.
remus dilectissimi oremus ut
deus gr̃e det etiã mimicis nostris
maximeq fratribus et dilectoribus
nõstris intelligere et confiteri postĩ¬
gentem et ineffabilem ruinam qua ĩ
uno omnes cecidimꝰ neminem nͥ gr̃a
dei liberari. eamq non scd̾m meritu
accipientium taꝙͣ debitam reddi.¬
s tanꝙͣ ueram gr̾̃am nussis meritis
precẽdentib gratis dari. Nulsũ ẽ aũtt
illustrius predestinationis exemplũ¬
ꝙͣ ip̃e ihũs. uride et in primo libro iã
dispritaui. et in huius fine ꝯmendare

Expanded text:
ter haec audit, non in homine, ac per hoc ter haec audit, non in homine, ac per hoc nec in se ipso, sed in Domino glorietur: quia et hoc Dei praeceptum est; et hoc praeceptum obedienter audire, id est, ut qui gloriatur, in Domino glorietur , similiter ut caetera, Dei donum est. Quod donum qui non habet, non dubito dicere, alia quaecumque habet, inaniter habet. Hoc Pelagiani, optamus, Non itaque simus in disputationibus prompti, et in orationibus pigri. remus, dilectissimi, oremus, ut Deus gratiae det etiam inimicis nostris, maximeque fratribus et dilectoribus nostris, intelligere et confiteri, post ingentem et ineffabilem ruinam, qua in uno omnes cecidimus, neminem nisi gratia Dei liberari; eamque non secundum merita accipientium tased tanquam veram gratiam nullis meritis praecedentibus gratis dari. XXII. Nullum est illustrius praedestinationis exempluquam ipse Jesus: unde et in primo libro jam disputavi , et in hujus fine commendare
Abbreviated transcription (Latin):
hereticos cura diligentiore defendit.
ilłe inquam hoc dicat qui dicere audet
aliquando eam non orasse. uel non ue¬
raciter orasse. siue ut crẽderent infide¬
les. siue ut perseuerarent fideles. Que
bona si semper orauit. semper ea dei
dona ẽẽ utiq crẽdidit. nec ab illo semꝑ
cognita unquam ei negare fas fuit.
Ac per hoc prẽdestinationis huiꝰ fidẽ
que contra nouos hereticos noua solli¬
citudine nunc defenditur: nũĩꝙͣ eccͣa
docuisse me exiscimo uel potiꝰ plusꝙͣ
satis dona dei eẽ. et incipere in dño cre¬
dere: etus in finem in dño ꝑmanere.
Cetera uero bona ad uitam piã qua
deus recte colitur pertinentia. etiam
ip̃i propter quos hec agimus dei dona
eẽ concẽdunt. Omma porro dona sua
et quib ea fuerat largiturus deum
prescisse negare non possunt. Sicut
ergo cetera prẽdicanda sunt. ut qͥ ea
predicat obẽdienter audiat᷑. ita pre¬
destinatio prẽdicanda ẽ ut qui obediẽ¬

Expanded text:
haereticos cura diligentiore defenditur: haereticos cura diligentiore defenditur: ille, inquam, hoc dicat, qui dicere audet aliquando eam non orasse, vel non veraciter orasse, sive ut crederent infideles, sive ut perseverarent fideles. Quae bona si semper oravit, semper ea Dei dona esse utique credidit; nec ab illo esse praecognita unquam ei negare fas fuit. Ac per hoc praedestinationis hujus fidem, quae contra novos haereticos nova sollicitudine nunc defenditur, nunquam Ecclesdocuisse me existimo, vel potius plus quam satis, dona Dei esse, et incipere in Dominum credere, et usque in finem in Domino permanere. Caetera vero bona ad vitam piam, qua Deus recte colitur, pertinentia, etiam ipsi propter quos haec agimus, Dei dona esse concedunt. Omnia porro dona sua, et quibus ea fuerat largiturus, Deum praescisse negare non possunt. Sicut ergo caetera praedicanda sunt, ut qui ea praedicat, obedienter audiatur; ita praedestinatio praedicanda est, ut qui obedien
Abbreviated transcription (Latin):
tant ẽe a nobis non dari nobis ut peta¬
mus. queramus. pulsemus. et hoc ee
dicunt quõd gratia precẽditur merito
nr̃o. ut sequatur illa cum accipimus
petentes. et inuenimus querentes. a¬
periturq pulsantib. nec uolunt in¬
telligere etiam hoc diuimi mueris esse
ut oremus. hõc ẽ petamus. queramꝰ atq
pulsemus. accipimus enĩ sp̃m adoptio¬
nis filioꝵ in quo clamamus abba pat̾.
Quod iudit et beatus ambrosius. Ait
seit ec̃ca. ita deus uocritis suis daturũ
se ẽe presciuit ut in ip̃a prẽdestinatiõe
iam dẽderit. quod aplũs sine ambigu¬
itate decsarat. Scribens quippe ãd thy¬
moteum. collabora inquit euangelio
secundum uirtutem dei saluos nos fa¬
cienitis et uocantis uocatione sua sc̃a.
non secundum opera ña. s secundũ
suum propositum et gr̃am que data
na. manifestata autem mĩc ꝑ ãduẽ
nõ hũisse ueritatem prẽdestinationis
huius et gr̃e que ninc contra nouos

Expanded text:
tant esse a nobis, non dari nobis, ut petatant esse a nobis, non dari nobis, ut petamus, quaeramus, pulsemus: et hoc esse dicunt, quod gratia praeceditur merito nostro, ut sequatur illa, cum accipimus petentes, et invenimus quaerentes, aperiturque pulsantibus: nec volunt intelligere etiam hoc divini muneris esse, ut oremus, hoc est, petamus, quaeramus, atque pulsemus. Accepimus enim Spiritum adoptionis filiorum, in quo clamamus, Abba, Pater. Quod vidit et beatus Ambrosius. Ait scit Ecclesia, ita Deus vocatis suis daturum se esse praescivit, ut in ipsa praedestinatione jam dederit: quod Apostolus sine ambiguitate declarat. Scribens quippe ad Timotheum: Collabora, inquit, Evangelio secundum uirtutem dei saluos nos facientis et uocantis uocatione sua sancta non secundum opera nostra, sed secundum suum propositum et gratiam, quae data na, manifnon habuisse veritatem praedestinationis hujus et gratiae, quae nunc contra novos
Abbreviated transcription (Latin):
orationes habet. quod absit a nobis.
Quis enĩ ueraciter gemat desiderãs
accipere quodorat a drĩo. si hoc aseip̃o
Qui enĩ scrutatur corda: scit quid
spũs sapiat. quia secundum deum ĩ¬
terpellat pro sanctis. Quid ẽ ip̃e sp̃s
interpellat.nisi interpellare facit
de quo alio loco dicit. misit deus sp̃m
filii sui in corda nr̃a clamantẽ abba
pater. Et hic quid ẽ olamantem nisi
clamare facientem: Tropo illo quo
dicimus letum diem qui letos facit. qͦd
alibi manifestat ubi dicit. Non em̃
accepistis sp̃m seruitutis iterum in
timore: s accepistis sp̃m adoꝑtionis
filior in quo clamamus abba pat̾.
lbi dirit clamantem. hic̃ uero in quo
clamamius. aperiers iudelicet quomõdo
dixerit clamantem. ĩd ẽ sicut iã exposiu:
clamare facientem. Ubi intelligimus et
hoc ip̃m eẽ donum dei ut uerati corde et
spiritaliter clamemus ad deum. Atten¬
dant ergo quomõdo falluntur qui pu¬

Expanded text:
orationes habet: quod absit a nobis. orationes habet: quod absit a nobis. Quis enim veraciter gemat, desiderans accipere quod orat a Domino, si hoc a se ipso Qui enim scrutatur corda, scit quid sapiat Spiritus, quia secundum Deum interpellat pro sanctis . Quid est, ipse Spiritus interpellat, nisi, Interpellare facit,de quo alio loco dicit: Misit Deus Spiritum Filii sui in corda nostra, clamantem, Abba, Pater . Et hic quid est, clamantem, nisi, Clamare facientem; tropo illo quo dicimus laetum diem, qui laetos facit? Quod alibi manifestat, ubi dicit: Non enim accepistis spiritum servitutis iterum in timore; sed accepistis Spiritum adoptionis filiorum, in quo clamamus, Abba, Pater . Ibi dixit, clamantem; hic vero, in quo clamamus: aperiens videlicet quomodo dixerit, clamantem, id est, sicut jam exposui, clamare facientem. Ubi intelligimus, et hoc ipsum esse donum Dei, ut veraci corde et spiritualiter clamemus ad Deum. Attendant ergo quomodo falluntur, qui pu
Abbreviated transcription (Latin):
uoce ausus ẽ sed saltem cogitatione
reprehendere. ac nõ potius super eius
talem benẽdictionem et corde credente
et ore confitente respondit amen. cũ
aliud in ip̃a oratione dñica nõ orent
fideses dicentes marime illud ne nos
inferas in temptationem. nͥ ut ĩ sc̃a
obẽdientia perseuerent. Sicut ergo
in his orationib. ita et in hac fide na¬
ta ẽ et crescit et creuit eccͣa. qua fide
creditur gr̃am dei non scdm merita
accipientium dari. quandoquidem
nõ oraret ecca ut daretur infidelib
sominum ad se comiertere uolunta¬
tes. nec oraret eccͣa ut perseueraret
in fide xp̃i non decepta uel uicta tem¬
ptationib mundi. nisi crẽderet dñm
sic in potestate hr̃e cor nr̃m. ut bomuĩ
quod non tenemus nisi propria uolũ¬
tate. non tamen teneamus nͥ ip̃e ĩ no¬
bis operctur et uelle. Nam si hec ab
ip̃o quidem poscit ecca. s a se ip̃a sibi
dari putat: non ueras s ꝑfunctoriaᷤᷤ

Expanded text:
voce ausus est, sed saltem cogitatione voce ausus est, sed saltem cogitatione reprehendere; ac non potius super ejus talem benedictionem, et corde credente et ore confitente respondit, Amen: cum aliud in ipsa oratione dominica non orent fideles, dicentes maxime illud, Ne nos inferas in tentationem; nisi ut in sancta obedientia perseverent? Sicut ergo in his orationibus, ita et in hac fide nata est, et crescit, et crevit Ecclesia, qua fide creditur gratiam Dei non secundum merita accipientium dari. Quandoquidem non oraret Ecclesia ut daretur infidelibus t adversas hominum ad se convertere voluntates: nec oraret Ecclesia ut perseveraret in fide Christi, non decepta vel victa tentationibus mundi, nisi crederet Dominum sic in potestate habere cor nostrum, ut bonum quod non tenemus nisi propria voluntate, non tamen teneamus nisi ipse in nobis operetur et velle. Nam si haec ab ipso quidem poscit Ecclesia, sed a se ipsa sibi dari putat; non veras, sed perfunctorias
Abbreviated transcription (Latin):
turdi corde et infirmi qui non possunt
uel nondum possunt scripturas nec
ear expositiones intelligere. sic audi¬
rent uel non audirent in hac questio
nes suas quas semper hũit et habebit
eccͣa ab exordiis suis: donec fimiat᷑ hoc
seculum. De hac enim re quã munc ad¬
uer sus nouos hereticos non cõmemo¬
rare tuntum. s plane tueri et defen¬
sare compellim᷑. nũꝙͣ tacuit ĩ precib
sius. et si aliquando in sermonib exer¬
cendam nulło urgente aduersario ñ
putauit. Qͣundo enim non oratũ ẽ
in eccͣa pro infidelib et inmicis eius
ut crederent. Qnͣdo fidelis quisquã
amicum. proximum. coniugem hũit
infidelem. et non ei petiuit a domino
mentem ab eo drcentem in xp̃ianã
fidem. Quis autem sibi unquã non
orauit ut in dño permaneret. aut quis
sacerdotem super fideles dr̃ inuocã¬
tern si quando dixit da illis dñe in te
perseuerare usqz in finem. non solum

Expanded text:
 63. Atque utinam tardi corde et infirmi, qui non possunt,  63. Atque utinam tardi corde et infirmi, qui non possunt, vel nondum possunt Scripturas vel earum expositiones intelligere, sic audirent vel non audirent in hac quaestiones suas, quas semper habuit et habebit Ecclesia ab exordiis suis, donec finiatur hoc saeculum. De hac enim re, quam nunc adversus novos haereticos, non commemorare tantum, sed plane tueri et defensare compellimur, nunquam tacuit in precibus suis, etsi aliquando in sermonibus exserendam nullo urgente adversario non putavit. Quando enim non oratum est in Ecclesia pro infidelibus atque inimicis ejus ut crederent? Quando fidelis quisquam amicum, proximum, conjugem habuit infidelem, et non ei petivit a Domino mentem obedientem in christianam fidem? Quis autem sibi unquam non oravit, ut in Domino permaneret? Aut quis sacerdotem super fideles Dominum invocantem, si quando dixit, Da illis, Domine, in te perseverare usque in finem; non solum
Abbreviated transcription (Latin):
largitur. Absit autem a uobrs ĩdeo de¬
sperare de uobrs: qm̃ spem ur̃am ĩ ip̃o
habere iubemini non in uobis. Male¬
dictus enĩ omns qui spem habet ĩ ho¬
mine. Et bonum ẽ confidere in dño ꝙͣ
confidere in homine. Quia beati om̃s
qui confidunt in eo. Hanc spem tenẽ
sit non mendax deus ante tempora¬
eterna: nemo potest ẽẽ securus nnisi cũ¬
consummata fuerit ista uita que tẽ¬
ptatio est suꝑ terram. s faciet nos per¬
seuerare in se usz in eius uite finem:
cui quotĩdie dicimꝰ ne nos inferas in
temptationem. Hec atq huiusmõdi
cũ dicuntur siue paucis xp̃ianis siue¬
prẽdestinationem et ueram dei gr̃am.
id ẽ que non secundum meritu nrã datꝰ
sicut eam sancta scriptura prẽdicat pre¬
dicare. An uero timendum ẽ ne tũc de
se homo desperet quando spes eius
ponenda demonstratur in deo. ñ aũt
desperaret si eam in se ip̃o superbissimꝰ
et infelicissimus poneret: Atq utinam

Expanded text:
largitur. Absit autem a vobis, ideo delargitur. Absit autem a vobis, ideo desperare de vobis, quoniam spem vestram in ipso habere jubemini, non in vobis. Maledictus enim omnis qui spem habet in homine : et bonum est confidere in Domino quam confidere in homine ; quia beati omnes qui confidunt in eum. Hanc spem tenentsit non mendax Deus ante tempora aeterna, nemo potest esse securus, nisi consummata fuerit ista vita, quae tentatio est super terram : sed faciet nos perseverare in se usque in ejus vitae finem, cui quotidie dicimus, Ne nos inferas in tentationem . Haec atque hujusmodi cum dicuntur, sive paucis christianis sipraedestinationem et veram Dei gratiam, id est, quae non secundum merita nostra datur, sicut eam sancta Scriptura praedicat, praedicare? An vero timendum est, ne tunc de se homo desperet, quando spes ejus ponenda demonstratur in Deo, non autem desperaret, si eam in se ipso superbissimus et infelicissimus poneret? CAPUT XXIII.
Abbreviated transcription (Latin):
meliora. Illo autem mõdo quo dicen¬
dum putant. eãdem sententia eisdẽ
pene uerbis etiam de prescientia dei qmͣ
certe negare non possunt: prominciari
pocest. ut dicatur et si qui obẽditis.
si presciti estis reiciendi: obẽdire cessa¬
bitis. Nempe hoc uerissimum ẽ. Ita sa¬
ne. S improbissimum. importunissi¬
mum. incongrueritissimum. Nõ falso
eloquio: s non salubriter ualitudimi hu¬
mane infirmitatis apposito. Illũ etiã
modum quo utendum ẽẽ in prẽdestina¬
tionis predicatione nos diximꝰ loquen¬
di apud populum: non existimo debere
sufficere insi hoc uel huiu smodi aliqͥd
addat ut dicat. uos itaq etiã ip̃am
obẽdiendi perseuerantiam a patre
luminum a quo descendit om̃e datũ
optimum et omme donum perfectũ
sperare debetis et quotĩdianis oroĩb
poscere. ãtq hoc faciendo confidere: ñ
uos ẽẽ a predestinatione poprili eiꝰ alie¬
nos. Quia etiam hoc ut faciatis ip̃e

Expanded text:
meliora? Illo autem modo, quo id dicenmeliora? Illo autem modo, quo id dicendum putant, eadem sententia eisdem pene verbis etiam de praescientia Dei, quam certe negare non possunt, pronuntiari potest, ut dicatur, « Et si qui obeditis, si praesciti estis rejiciendi, obedire cessabitis. » Nempe hoc verissimum est: ita sane, sed improbissimum, importunissimum, incongruentissimum; non falso eloquio, sed non salubriter valetudini humanae infirmitatis apposito. 62. Illum etiam modum, quo utendum esse in praedestinationis praedicatione nos diximus, loquenti apud populum non existimo debere sufficere, nisi hoc vel hujusmodi aliquid addat, ut dicat: Vos itaque etiam ipsam obediendi perseverantiam a Patre luminum, a quo descendit omne datum optimum et omne donum perfectum , sperare debetis, et quotidianis orationibus poscere, atque hoc faciendo confidere, non vos esse a praedestinatione populi ejus alienos; quia etiam hoc ut faciatis, ipse
Abbreviated transcription (Latin):
tes dc̃m ẽ: primum ut non de ip̃is qͥ ĩ
poprilo aũdiunt hoc dicatur: sed de
aliis ãd ip̃os. Idest ut non dicat᷑ si qͥ
obauditis si prẽdestinati estis reicien¬
di: s si qui obaudiunt et cetera ꝑ uer
bi personam terciam dicantur non ꝑ
secundam. res eni non optabilis s ab¬
hominabilis dicitur et durissime atq
odiosissime quasi inaũdientũ frontẽ
compessando cossiditur: quando qui
eis loquitur drcit. et si qui estis qui obe¬
ditis. si predestinati estis reiciendi: fb¬
trahentur obediendi uires ut obẽdire
cessetis. Quid enim sentencie deperit
si itadicatur. si qui autẽ obẽdiũt s ĩ
regnum eius et gloriam predestinati
non sunt: temporales surt. nec usq
in finem in eadem obẽdientia ꝑmane¬
bunt. Nonne et uerius eãdem res et cõ¬
gruentius dicitur. ut non ip̃i tantum
malum tanꝙͣ optare uideamur. s de
aliis referre quod oderint nec ad se exi¬
stiment pertinere sperando onindoq

Expanded text:
a me dictum est: primum, ut non de ipsis, qui in a me dictum est: primum, ut non de ipsis, qui in populo audiunt, hoc dicatur, sed de aliis ad ipsos; id est, ut non dicatur, « Si qui obeditis, si praedestinati estis rejiciendi: » sed, Si qui obediunt; et caetera per bi personam tertiam, non per secundam? Res enim non optabilis, sed abominabilis dicitur, et durissime atque odiosissime quasi in audientium frontem compellando colliditur, quando qui eis loquitur, dicit, « Et si qui estis qui obeditis, si praedestinati estis rejiciendi, subtrahentur obediendi vires, ut obedire cessetis. » Quid enim sententiae deperit, si ita dicatur: Si qui autem obediunt, sed in regnum ejus et gloriam praedesnon sunt, temporales sunt, nec usque in finem in eadem obedientia bunt? Nonne et verius eadem res et congruentius dicitur, ut non ipsis tantum malum tanquam optare videamur, sed de aliis referre, quod oderint, nec ad se existiment pertinere, sperando orandoque
Abbreviated transcription (Latin):
itudicitur. Et si qui sunt nondum uo¬
cati: pro eis ut uocentur oremus. fortas¬
sis enm sic predestinatisunt ut nr̃is o¬
nicionib concẽdantur et accipiant eã¬
dem gr̃am qua uelint atq efficiantur
electi. Deus enim qui omnia que pre¬
destinauit impleuit. ideo et pro inmi¬
cis fidei orare nos uoluit: ut hinc intel¬
ligereius quod ip̃e etiam fidelibus do¬
net ut crẽdant et uosentes ex nolentib
faciat. Iam uero quod illis uerbis cõnẽt¬
titur: miror si ullo modo potest in po¬
pulo xp̃iano quisquam infirmꝰ pa¬
tienter audire. cum dicitur eis. Et si
qui obẽditis si predestinati estis reici¬
endi: subtrahentur obẽdiendi uires
ut obẽdire cessetis. Hoc enim dicere
ꝯiũd uĩdetur asiũd ẽẽ ꝙͣ malẽdicere:
aut mala quodammõdo prophetare.
S si et de his qui non perseuerant ali¬
quĩd placet dicere uel nocesse ẽ.cur ñ
potius ita saltem dicitur ut paulo an

Expanded text:
ita dicitur: Et si qui sunt nondum voita dicitur: Et si qui sunt nondum vocati, pro eis ut vocentur oremus? Fortassis enim sic praedestinati sunt, ut nostris orationibus concedantur, et accipiant eamdem gratiam, qua velint atque efficiantur electi. Deus enim qui omnia quae praedestinavit implevit, ideo et pro inimicis fidei orare nos voluit; ut hinc intelligeremus, quod ipse etiam infidelibus donet ut credant, et volentes ex nolentibus faciat. 61. Jam vero quod illis verbis connectitur, miror si ullo modo potest in populo christiano quisquam infirmus patienter audire, cum dicitur eis: « Et si qui obeditis, si praedestinati estis rejiciendi, subtrahentur obediendi vires, ut obedire cessetis. » Hoc enim dicere, quid videtur aliud esse, quam maledicere, aut mala quodam modo prophetare? Sed si et de iis qui non perseverant, aliquid placet dicere, vel necesse est; cur non potius ita saltem dicitur, ut paulo ante
Abbreviated transcription (Latin):
illud quod sequitur ẽ ormnino dicendũ.
idẽ ceteri uero qui in pc̃coꝵ desectatione
remoramin ideo nondũ surrexistis: qͥa
necdum uos adiutoriũ grẽ miserentis
erexit. cum bene et comienienter dici
possit ac debeat: Si qui aũt adhuc ĩ pec¬
catoꝵ dampnabisium delectatione remo¬
rmini: apprehendite saluberrimam
disciplinam. Quodtamen cũ feceritis.
nolite extolli quasi de operibus uestris
aut gloriari quasi hoc non acceperitis.
Deus ẽ enim qui opentur in uobis et
uelle et operari probona uoluntute.
et a domino gressus ur̃i dirigunt᷑. ut
eius uiam uelitis. De ip̃o autẽ curfu
ur̃o bono rectoq condiscite uos ad prede¬
stinatioriem diuine gr̃e ꝑtinere. Item
quõd sequitur et dicitur. ueruntamẽ
si qui estis nondum uocati quos gratia
sua noñdum predestinauerit eligẽdos.
accipietis eandem grãm quã uelitis et
sitis electi: ducius dicitur ꝙͣ dici potest.
si nos non quibuslibet hominib loqui:

Expanded text:
illud quod sequitur, est omnino dicendum, illud quod sequitur, est omnino dicendum, id est: « Caeteri vero qui in peccatorum delectatione remoramini, ideo nondum surrexistis, quia necdum vos adjutorium gratiae miserantis erexit. » Cum bene et convenienter dici possit et debeat, Si qui autem adhuc in peccatorum damnabilium delectatione remoramini, apprehendite saluberrimam disciplinam: quod tamen cum feceritis, nolite extolli quasi de operibus vestris, aut gloriari quasi hoc non acceperitis; Deus est enim qui operatur in vobis et velle et operari, pro bona voluntate ; et a Domino gressus vestri diriguntur, ut ejus viam velitis : de ipso autem cursu vestro bono rectoque condiscite vos ad praedestinationem divinae gratiae pertinere. 60. Item quod sequitur, et dicitur, « Verumtamen si sua praedestinaverit eligendos, accipietis eamdem gratiam, qua velitis, et sisi nos non quibuslibet hominibus loqui,
Abbreviated transcription (Latin):
eandem gr̃am qua electi uelint ẽẽ et sit.
si qui autem obediunt s in regnũ eius
et gloriam prẽdestinati non funt tem¬
porales sunt/ nec us in finem ĩ eadem
obẽdientia permanebunt. ꝙ̃uis ergo
hec uera sint: non tamẽ isto modo dice̾¬
da sunt audientib multis ut sermo ad
ip̃os etiam ꝯuertatur. eisq dicantur
et que superius interposui. Ita se habet
de prẽdestinatione definita sententia
uoluntatis dei. ut alii ex uobis de infi¬
desitate accepta obediendi uosuntate
ueneritis ad fidem. Quid opus est dici
asii ex uob̾is : Si enim ecc̃e dei loquim᷑.
si crẽdentib soquimur. cur asios eorũ
ad fidem uenisse dicentes ceteris facere
iudeamur iniuriam. cum possimꝰ con¬
gruentius dicere. ita se habet de prẽde¬
stmatione definita sententia uoluntatis
dei ut ex infidelitate ueneritis ão fidem
acceptri uosuntate obẽdiendi. et accepta
ꝑseuerintia permaneatis in fide: Nlec

Expanded text:
eamdem gratiam, qua electi esse velint, et sint; eamdem gratiam, qua electi esse velint, et sint; si qui autem obediunt, sed in regnum ejus et gloriam praedestinati non sunt, temporales sunt, nec usque in finem in eadem obedientia permanebunt. Quamvis ergo haec vera sint, non tamen isto modo diceda sunt audientibus multis, ut sermo ad ipsos etiam convertatur, eisque dicantur et quae superius interposui: « Ita se habet de praedestinatione definita sententia voluntatis Dei, ut alii ex vobis de infidelitate, accepta obediendi voluntate, veneritis ad fidem. » Quid opus est dici, « alii ex vobis? » Si enim Ecclesiae Dei loquimur, si credentibus loquimur, cur alios eorum ad fidem venisse dicentes, caeteris facere videamur injuriam; cum possimus congruentius dicere: Ita se habet de praedestinatione definita sententia voluntatis Dei, ut ex infidelitate veneritis ad fidem accepta voluntate obediendi, et accepta perseverantia permaneatis in fide? 59. Nec
Abbreviated transcription (Latin):
prescientia dei quam certe negare ñ
possunt: si dicatur hominib. siue
curratis siue dormiatis: qduos pre¬
sciuit qui falli non põt hoc eritis.
Dososi autem uel imperiti mediciẽ.
etiam utile medicamentum sic alliga¬
re ut aut non prosit aut obsit. S dicen¬
dum e̾. sic currite ut comprehendatis at¬
q ut ip̃o cursu ur̃o ita uos ẽẽ precognitos
noueritis ut legitime curreretis et sr ꝯ ͦ
alio mõdo dei prescientia predicari põt:
it hominis segnitia repellatur: Qͣuis¬
ergo ita se habeat de prẽdestinatione de¬
fiita sententia uoluntatis dei. ut aln
ex infidelitate accepta uoluntate obe¬
diendi conuertantur ãd fidem uel per¬
seuerent in fide. ceteri uero qui ĩ pec¬
cator dampriabilium delectatione re¬
morantur. si et ip̃i predestinati funt.
ĩd ẽ nondum surrexerint quia nondũ
eos adiutorium gracie miserentis erexit.
si qui emĩ noridum sunt uocati quos gr̾a
sua predestinauit eligendos. accipient

Expanded text:
praescientia Dei quam certe negare non praescientia Dei quam certe negare non possunt, si dicatur hominibus, « Sive curratis, sive dormiatis, quod vos praescivit qui falli non potest, hoc eritis. » Dolosi autem vel imperiti medici est, etiam utile medicamentum sic alligare, ut aut non prosit, aut obsit Sed dicendum est, Sic currite, ut comprehendatis , atque ut ipso cursu vestro ita vos esse praecognitos noveritis, ut legitime curreretis: et si quo alio modo Dei praescientia praedicari potest, ut hominis segnitia repellatur. ergo ita se habeat de praedestinatione definita sententia voluntatis Dei, ut alii ex infidelitate, accepta voluntate obediendi, convertantur ad fidem, vel perseverent in fide; caeteri vero, qui in peccatorum damnabilium delectatione remorantur, si et ipsi praedestinati sunt, ideo nondum surrexerunt quia nondum eos adjutorium gratiae miserantis erexit. Si qui enim nondum sunt vocati, quos gratia sua praedestinavit eligendos, accipient
Abbreviated transcription (Latin):
onecimore dampnauit. Quisquis
autẽ dicere gr̃am dei scdm merita no¬
strãdari sicut catholicus fidelis ex¬
horret: nec ip̃am fidem subtrahat
dei gr̃e. quia misericordiam consecu¬
tus ẽ ut fidelis eẽt. Acper hoc gr̃e
dei tribuat perseuerantiam quoq
usq in finem: qui misericordiam
corsequutur quam poscit quotidie
ne inferatur in temptationẽ. Inter
mitium autem fidei et perfectionẽ
perseuerantie: medra sunt illa qͥb
recte uiuimus. que ip̃i etiam dona¬
ri nob̾is adeo fide impetrante cori¬
sentiunt. Hec aũt omnia. initium
scilicet fidei et cetera usq in finem
dona sua deus largiturũ se uocatis
suis ẽẽ presciuit. Numie igit᷑ conten¬
tionis ẽ predestinationi contradicere.
uel de predestinatione dubitare. Que
tamen non ita populis predicanda ẽ
ut apud imperitam uel tardioris in¬
telligentie multitudinem rẽdargui
quodammõdo ip̃a sua prẽdicatiõe
iũdeatur. sicut redargui uidetur et

Expanded text:
onis timore damnavit. Quisquis onis timore damnavit. Quisquis autem dicere gratiam Dei secundum merita nostra dari, sicut catholicus fidelis exhorret; nec ipsam fidem subtrahat Dei gratiae, qua misericordiam consecutus est ut fidelis esset: ac per hoc gratiae Dei tribuat perseverantiam quoque usque in finem, qua misericordiam consequitur, quam poscit quotidie, ne inferatur in tentationem. Inter initium autem fidei et perfectionem perseverantiae, media sunt illa, quibus recte vivimus, quae ipsi etiam donari nobis a Deo fide impetrante consentiunt. Haec autem omnia, initium scilicet fidei, et caetera usque in finem dona sua, Deus largiturum se vocatis suis esse praescivit. Nimiae igitur contentionis est, praedestinationi contradicere, vel de praedestinatione dubitare. CAPUT XXII. 57. Quae tamen non ita populis praedicanda est, ut apud imperitam vel tardioris intelligentiae multitudinem redargui quodam modo ipsa sua praedicatione videatur: sicut redargui videtur et
Abbreviated transcription (Latin):
quib rebus erretur. et ꝙͣ facile quis¬
q corrigat: uel quantu pertinacia
suum defendere conetur errorem.
Bone quippe spei ẽ homo si eũ sic pro¬
ficientem dres ultimus uite huius
inuenerit: ut adiciantur ei que pro¬
ficienti defuerunt: et perficiendris
ꝙͣ puniendus potius iudicet᷑. Quo¬
circa fi hominib qui propterea me di¬
lererunt quia peruenit ad eos anteꝙͣ
mẽdiligerent aliqua mei laboris uti¬
litas. nolo existere ingratus. quanto
magis deo quem non diligeremꝰ insi
prius dilexisset nos et fecisset dilecto¬
res suos. qm curitas ex ip̃o ẽ sicut dixe¬
runt quos fecit magnos ñ solũ ama¬
tores uerumetiam predicatores suos:
Quĩd ẽ autem ingratius ꝙͣ negare
ip̃am gn̾m dei dicendo eam secundũ
merita mñ dari: Quodĩ pelagianis
fides catholica exhorruit: quod ip̃i
pesagio caprtale crimen obiecit. qͦd
ip̃e pelagius non quidem amore ue¬
ritatis dei. s tamen sue dampnati¬

Expanded text:
quibus rebus erretur; et quam facile quisquibus rebus erretur; et quam facile quisque corrigat, vel quanta pertinacia suum defendere conetur errorem. Bonae quippe spei est homo, si eum sic proficientem dies ultimus vitae hujus invenerit, ut adjiciantur ei quae proficienti defuerunt, et perficiendus quam puniendus potius judicetur. 56. Quocirca, si hominibus, qui propterea me dilexerunt, quia pervenit ad eos, antequam me diligerent, aliqua mei laboris utilitas, nolo existere ingratus: quanto magis Deo, quem non diligeremus, nisi prius dilexisset nos, et fecisset dilectores suos? quoniam charitas ex ipso est : sicut dixerunt quos fecit magnos, non solum amatores, verum etiam praedicatores suos. Quid est autem ingratius, quam negare ipsam gratiam Dei, dicendo eam secundum merita nostra dari? Quod in Pelagianis fides catholica exhorruit, quod ipsi Pelagio capitale crimen objecit: quod ipse Pelagius, non quidem amore veritatis Dei, sed tamen suae damnati
Abbreviated transcription (Latin):
pelagianos ad sanctum paulinum
nolanum ep̃m feci. cui epłe contra¬
dicere modo ceperunt. nonne añ an¬
nos plurimos ẽdĩdi: Eam quoq ĩspi¬
ciant quam dedi ãd sixtum romane
nos acerrima conflictatione certa¬
uimus: et talem reperi ent qualis
ilła ẽ ad paulinum. unde recolant
aduersus heresim pelagianam iam
ante aliquot annos ista dicta ẽẽ atq
conscripta: que nunc eis displicere
mirandum ẽ. Quamuis neminem
uelim sic amplecti omnia mea ut me
sequatur: nnsi in his in quib me nõ
erture perspexerit. Nam propterea
nunc facio libros in quib opuscula
mea retractañda suscepi: ut nec me
ip̃m in omnib me secutum fuisse
demonstrem. S proficienter me ex¬
istimo deo miserente scripsisse: ñ tñ
a perfectione cepisse. Quandoquidẽ
arrogantius loquor ꝙͣ uerius: si uel
minc dico me ad perfectionem sine
ullo errore scribendi iam in ista eta¬
te uenisse. S interest quantum et ĩ

Expanded text:
Pelagianos ad sanctum Paulinum Pelagianos ad sanctum Paulinum Nolanum episcopum feci, cui epistolae contradicere modo coeperunt, nonne ante annos plurimos edidi? Eam quoque inspiciant, quam dedi ad Sixtum Romanaenos acerrima conflictatione certavimus; et talem reperient, qualis illa est ad Paulinum. Unde recolant, adversus haeresim Pelagianam jam ante aliquot annos ista dicta esse atque conscripta, quae nunc eis displicere mirandum est. Quamvis neminem velim sic amplecti omnia mea, ut me sequatur, nisi in iis in quibus me non errasse perspexerit. Nam propterea nunc facio libros, in quibus opuscula mea retractanda suscepi, ut nec me ipsum in omnibus me secutum fuisse demonstrem, sed proficienter me existimo Deo miserante scripsisse, non tamen a perfectione coepisse: quandoquidem arrogantius loquor quam verius, si vel nunc dico me ad perfectionem sine ullo errore scribendi jam in ista aetate venisse. Sed interest quantum et in
Abbreviated transcription (Latin):
minica sicut iam ostendimus petiti¬
ones nr̃as ita exposuit: ut in ip̃a pri¬
ma petitiorie perseuerantiam nos di¬
ceret poscere. id nos orare asserens di¬
cendo. sanctificetur nomẽ tuũ. cũ iã
in baptismate sanctificati fucrimꝰ:
ut in eo ꝯuod ẽẽ cepimus ꝑseueremus.
uideant tamen hi ꝯruib amantibus
me ingratus ẽẽ non debeo. qui preter
hoc quod in questionem uenit omnia
mea sicut scribitis se profitentur am¬
plecti: uideant in quam utrum in pri¬
heresis appareret ad simplicianum
mediolanensem ep̃m scripsi. reman¬
serit aliquĩd quod uocetur in dubiũ:
gr̃am dei non secundum merita nr̃a
dari. et utrum ibi non satis egerim e¬
tiam initium fidei ẽẽ domun dei. et u¬
trum er his que ibi dicta sunt nõ con¬
sequenter eluceat. et si non sit exp̾s¬
sum: etiam usq in finem perseuerã¬
tiam nõ nnsi ab eo donari qui nos pre¬
destinauit in suum regnum et gloriã.
Demde ip̃am eplam quã iã contra

Expanded text:
minica, sicut jam ostendimus, petitiminica, sicut jam ostendimus, petitiones nostras ita exposuit, ut in ipsa prima petitione perseverantiam nos diceret poscere; id nos orare asserens, dicendo, Sanctificetur nomen tuum , cum jam in Baptismate sanctificati fuerimus; ut in eo quod esse coepimus, perseveremus. Videant tamen ii, quibus amantibus me, ingratus esse non debeo, qui praeter hoc quod in quaestionem venit, omnia mea, sicut scribitis, se profitentur amplecti: videant, inquam, utrum in pritequam Pelagiana haeresis appareret, ad Simplicianum Mediolanensem episcopum scripsi, remanserit aliquid quo vocetur in dubium, gratiam Dei non secundum merita nostra dari: et utrum ibi non satis egerim, etiam initium fidei esse donum Dei: et utrum ex iis quae ibi dicta sunt, non consequenter eluceat, etsi non sit expressum, etiam usque in finem perseverantiam non nisi ab eo donari, qui nos praedestinavit in suum regnum et gloriam. Deinde ipsam epistolam, quam jam contra
Abbreviated transcription (Latin):
seuerantiam mũm non a dño: respon¬
dent issi ita nos a nobis habere ñtiũ
fidei sicut finem. Sic argumentantes
multomagis nos haberẽ a nobis issud
initium si a nobis habemus ꝑman̾e
us in finem: cum perfic̾e ꝙͣ inchoare
sit maius. ac sic identidem ꝯcludunt
gñam dei secundum merita ñn dari.
Si aũt utrũq dei domun ẽ. ⁊ hec dona¬
turum se ẽe presciuit: predestinatio
predicanda ẽ ut possit uera dei gr̃a
hoc ẽ que non secundum merita nr̃ia
datur: insuperabili munitione defeni
di. Et ego quidem in illo libro cuius est
titulus decorreptione et gr̃a. qui suf¬
ficere nõ potuit omnib dilectoribus
nr̃is: pucome ita posuisse donum dei
ẽẽ etiam perseuerare usq in finem. ut
hoc antea si me non fallit obliuio: tã
expresse atq eiudenter uel nusquam
uel pene misquã scripserim. S ita hoc
non dixi: ut non ance me nemo dixerit.
Beatus quippe aprianus in or̃one do¬

Expanded text:
severantiam nostram, non a Domino; responseverantiam nostram, non a Domino; respondent illi, ita nos a nobis habere initium fidei, sicut finem, sic argumentantes, multo magis nos habere a nobis illud initium, si a nobis habemus permanere usque in finem, cum perficere quam inchoare sit majus: ac sic identidem concludunt, gratiam Dei secundum merita nostra dari. Si autem utrumque Dei donum est, et hae praescivit; praedestinatio praedicanda est, ut possit vera Dei gratia, hoc est, quae non secundum merita nostra datur, insuperabili munitione defendi. 55. Et ego quidem in illo libro, cujus est titulus, De Correptione et Gratia, qui sufficere non potuit omnibus dilectoribus nostris, puto me ita posuisse donum Dei esse, etiam perseverare usque in finem , ut hoc antea, si me non fallit oblivio, tam expresse atque evidenter, vel nusquam, vel pene nusquam scripserim. Sed ita hoc nunc dixi, ut non ante me nemo dixerit. Beatus quippe Cyprianus in Oratione Do
Abbreviated transcription (Latin):
Didicimus enim singulas quasq he¬
reses intulisse ec̃ce proprias questiones.
contra quas diligentius defenderetur
scriptum diuina. ꝙͣ ã si nulla talis
necessitas cogeret. Quid autẽ coegit
loca scripturaꝵ quib predestinatio cõ¬
mendata ẽ copiosius et enueleatius
istonro labore defendi. nͥ quod pelagi¬
am dicunt gr̾am dei scd̾m merita no¬
stra dari: Quod quid ẽ asiud ꝙͣ gratie
ommino negatio. Hec ergo ut ingrata
deo sententia destruatur. gratuitis dei
bene ficiis quib libermimur inmica.
et initium fidei et in ea usq in finẽ
perseuemintia secundum scripturas. ũ¬
de musta iam diximus dona dei ẽẽ defen¬
dimus. Qm̃ si a nobrs ẽẽ dicimus initiũ
fidei. ut eo ceter dei dona mereamur
accipere: concsudunt pelagiam gr̃am
dei secundum merita mñ dari. Quod
ita exhorruit catholica fides: ut damp¬
nari timens hoc pesagius ip̃e dampna¬
uerit. Itemq si dicimus a nobis ẽẽ per¬

Expanded text:
Didicimus enim singulas quasque haeDidicimus enim singulas quasque haereses intulisse Ecclesiae proprias quaestiones contra quas diligentius defenderetur Scriptura divina, quam si nulla talis necessitas cogeret. Quid autem coegit loca Scripturarum, quibus praedestinatio commendata est, copiosius et enucleatius isto nostro labore defendi, nisi quod Pelagiani dicunt gratiam Dei secundum merita nostra dari? quod quid est aliud quam gratiae omnino negatio? CAPUT XXI. 54. Haec ergo ut ingrata Deo sententia destruatur, gratuitis Dei beneficiis quibus liberamur inimica, et initium fidei, et in ea usque in finem perseverantiam secundum Scripturas, unde jam multa diximus, dona Dei esse defendimus. Quoniam si a nobis esse dicimus initium fidei, ut eo caetera Dei dona mereamur accipere; concludunt Pelagiani, gratiam Dei secundum merita nostra dari. Quod ita exhorruit catholica fides, ut damnari timens, hoc Pelagius ipse damnaverit. Itemque si dicimus a nobis esse per
Abbreviated transcription (Latin):
dictum ẽ. da quodiubes. Et in eisdẽ etiã
libris quod de mea conuer satiõe narra¬
ui. deo me conuertente ad cã fidẽ quã
miserrima et furiosissima loquacitate
rastabam. nonne ita nariritum menii
nstis ẽẽ ut osteriderem me fidelib ⁊ qͦ¬
tidianis matris mee lacrimis ne ꝑirẽ
fuisse corcessum: ubi utiq predicaui
non solum auersas a recta fide. s adu̾¬
sas etiam recte fidei deum suagratia
adcm conuertere hominũ uosuntates.
De proficiente porro perseuerantia quẽ¬
admõdum deum rogauerim scitis: et po¬
testis recensere cum uultis. Omnia ita
dei dona que in eodem opere siue optr¬
ui siue laudaui. quis non dicam nega¬
re s dubitare saltem audeat deũ datu-¬
rum se ẽẽ prescisse. et quib daturus
fuerit nuꝙͣ potuisse nescire. Hec ẽ
predestinatio manifesta et certa sc̃oꝵ
quam postea diligentius et operosius
cũ iam contra pelagianos disputare¬
mus: defendere necessitas compulit.

Expanded text:
dictum est, « Da quod jubes. » Et in eisdem etiam dictum est, « Da quod jubes. » Et in eisdem etiam libris quod de mea conversione narravi , Deo me convertente ad eam fidem, quam miserrima et furiosissima loquacitate vastabam, nonne ita narratum esse meministis, ut ostenderem me fidelibus et quotidianis matris meae lacrymis ne perirem fuisse concessum? Ubi utique praedicavi, non solum aversas a recta fide, sed adversas etiam rectae fidei, Deum sua gratia ad eam convertere hominum voluntates. De proficiente porro perseverantia quemadmodum Deum rogaverim, et scitis, et potestis recensere cum vultis. Omnia itaque Dei dona quae in eodem opere sive optavi, sive laudavi, quis, non dicam negare, sed dubitare saltem audeat Deum daturum se esse praescisse, et quibus daturus fuerit, nunquam potuisse nescire? Haec est praedestinatio manifesta et certa sanctorum: quam postea diligentius et operosius, cum jam contra Pelagianos disputaremus, defendere necessitas compulit.
Abbreviated transcription (Latin):
heresim cedebamus prẽdicando gr̃am
qua nos deus liberat a malis errorib
et morib nr̃is. non precẽdentib bonis
meritis nr̃is: facieris hoc scd̾m gratiu¬
tam misericordiam suam. Quod ple¬
nius sapere cepi in ea disputatiorie
quam scripsi ad beate memorie simpli
ep̾̃atus exordro. quando et initium fi¬
dei domun dei eẽ cognoui et asserui.
Quid autem meorꝰ opusculoꝵ freꝙ̃¬
tius et delectabilius innotescere p̃o¬
tuit ꝙͣ libri confessionum mearum.
cum et ip̃os ediderim anteꝙͣ pesagia¬
na heresis extitisset: In eĩs certe dixi
deo nr̃o et sepe dixi. Da quod iubes: et
ube quod ius. Que mea uerba pela¬
gius rome cum a quõdam fr̃e ⁊ coep̃o
ieo fuissent presente commemorata:
ferre non potuit. et contradicens aliqͣn¬
to commotius pene cũ eo qui ea ꝯmemo¬
iuenit litigauit. Quid uero primitus
et maxime deus iubet nisi ut credamꝰ
in eum.: Et hoc ergo ip̃e dat: si bene illi

Expanded text:
haeresim caedebamus, praedicando gratiam, haeresim caedebamus, praedicando gratiam, qua nos Deus liberat a malis erroribus et moribus nostris, non praecedentibus bonis meritis nostris, faciens hoc secundum gratuitam misericordiam suam. Quod plenius sapere coepi in ea disputatione, quam scripsi ad beatae memoriae Simplic in mei episcopatus exordio, quando et initium fidei donum Dei esse cognovi, et asserui. 53. Quid autem meorum opusculorum frequentius et delectabilius innotescere potuit, quam libri Confessionum mearum? Cum et ipsos ediderim antequam Pelagiana haeresis exstitisset; in eis certe dixi Deo nostro, et saepe dixi: « Da quod jubes, et jube quod vis » . Quae mea verba Pelagius Romae, cum a quodam fratre et coepiscopo meo fuissent eo praesente commemorata, ferre non potuit, et contradicens aliquanto commotius, pene cum eo qui illa commemoraverat litigavit. Quid vero primitus et maxime Deus jubet, nisi ut credamus in eum? Et hoc ergo ipse dat, si bene illi