comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
am monendi sunt multilo quio uacantes. ut uigilan¬
tes aspiciant. a quanto rectitudinis statudepereunt
dum ꝑmultiplicia uerba dilabuntur: humana&enim
mens aquȩ more & circum clusa ad superiora collegit᷑
Quia illuc rep&it unde descendit. & relaxa ta
deperit. quia se pro infirma in utiliter spargit
Quodenim suꝑ uacuis uerbis asilentii sui censura dissi¬
patur. quasi tot riuis extrase ducitur: Unde
& redire interius ad sui cogitationẽ nonsuffici&.
quia ꝑmultiloquiũ sparsa a secr&o se intime con¬
siderationis ecludit : Totam uero se insidiantes
hostis uulnerib detegit quia nulla munitione
custodiȩ circũ ludit. Undescriptũ est: Sicut
urbs patens & absq marorũ ambito. ita uir
qui non potest in loquendo cohibere sp̃msuũ
quia enim silenti murd̃ non hab& pat& inimici¬
iaculis ciuitasmentis : Et cũ se ꝑ uerba &tra
sem& ipsã eiecit. aꝑtã se aduersario ostendit :

Expanded text:
abmonendi sunt multiloquio vacantes, ut vigilanabmonendi sunt multiloquio vacantes, ut vigilanter aspiciant a quanto rectitudinis statu depereunt, dum per multiplicia verba dilabuntur. Humana etenim mens aquae more circumclusa ad superiora colligitur, quia illud repetit unde descendit; et relaxata deperit, quia se per infima inutiliter spargit. Quot enim supervacuis verbis a silentii sui censura dissipatur, quasi tot rivis extra se ducitur. Unde et redire interius ad sui cognitionem non sufficit, quia per multiloquium sparsa, a secreto se intimae considerationis excludit. Totam vero se insidiantis hostis vulneribus detegit, quia nulla munitione custodiae circumcludit. Unde scriptum est: Sicut urbs patens et absque murorum ambitu, ita vir qui non potest in loquendo cohibere spiritum suum . Quia enim jaculis civitas mentis; et cum se per verba extra semetipsam ejicit, apertam se adversario ostendit.
Abbreviated transcription (Latin):
quasi conspectis uulnerib usũ medicaminis
subtrahunt : Et eo mortis auctoris fiunt
quo uiros quod poterant curare nolu erunt:
lingua itaq discr&e frenanda est. non insolu¬
biliter obleganda. Scriptumnamq est sapiens
tacebit usq ad tempus: Ut nimirũ cumopor¬
tuna considerat. post posita censura silentu
loquendo quae congruunt: inusum se util itatir
inpendat: etrursũ scriptũ est: Tempus ta¬
cendi. & tempus loquendi discree quippe
uicissi tudinem pensanda sunt tempora. ne
aut cum restringi linguam deb&. ꝑ uerba
inutiliter defluat. Aut cũ loqui utiliter
potest. sem& ipsam pigri restringat  Quod bene psalmista
onsi derans ait : Ponedñẽ cus todiam orimeo &ostiũ
circumstantiae labiis meis. Non enim poni orisuo
pari&em. sed ostiũ peiuit : Quoduidelic& aperĩtur¬
pailauditur : Vnde & nobis caute discendum est.
quattri os discr&ũ & congruo tempore uox aperiant.
drursũ congruo taciturnitas claudat: At contra

Expanded text:
quasi conspectis vulneribus usum medicaminis quasi conspectis vulneribus usum medicaminis subtrahunt, et eo mortis auctores fiunt, quo virus quod poterant curare noluerunt. Lingua itaque discrete frenanda est, non insolubiliter obliganda. Scriptum namque est: Sapiens tacebit usque ad tempus , ut nimirum cum opportunum considerat, postposita censura silentii, loquendo quae congruunt, in usum se utilitatis impendat. Et rursum scriptum est: Tempus tacendi, et tempus loquendi . Discrete quippe vicissitudinum pensanda sunt tempora, ne aut cum restringi lingua debet, per verba inutiliter defluat; aut cum loqui utiliter potest, semetipsam pigre restringat. Quod bene Psalmista considerans, dicit: Pone, Domine, custodiam ori meo, et ostium circumstantiae labiis meis . Non enim poni ori suo parietem, sed ostium petit, quod videlicet aperituclauditur. Unde et nobis caute discendum est, quatenus os discretum et congruo tempore vox aperiat, et rursum congruo taciturnitas claudat. At contra
Abbreviated transcription (Latin):
tuus corsuum ut orar& tecũ ergo cogitatio
ꝑcus todiam restringit᷑ cor quod fugere consu¬
euit inuenitur. plerumq aũt nimis tacitis
cum nulla iniusta patiunt᷑. eo in acriorem dolorẽ¬
prodeunt: quo ea quaesustinent nonloquunt᷑
quansi nelatas molestias tranquille lingua
diceret. aconscientia dolor em̃an er&: Vulnera¬
enim clausa plus cruciant: Namcũ putredo
quae interius feru& eiecitur ad salutem dolon
aperitur dure igitur debent qui plus quam
xpedittacent  ne intermolespaȩ quae tole¬
nani dumdnguã uenent uimi doloris & cegereno¬
se duncuendi enim sunt ut si proximas : sicut
sediligunt minime illis tactant undesicor
iuste reprehendunt : Voces enim medi camine
utrorumq salute concurritur.: dum eab illo
qui infert actio praua cõmpescitur & ab hoc
qud̃ sustinent dolores feruor uulnere aperto
demperatur : Quienim proximorũm ala res¬
piciunt & tamen silentio linguam prȩmunt

Expanded text:
tuus cor suum, ut oret te . Cum ergo cogitatio tuus cor suum, ut oret te . Cum ergo cogitatio per custodiam restringitur, cor, quod fugere consuevit, invenitur. Plerumque autem nimis taciti, cum nonulla injusta patiuntprodeunt, quo ea quae sustinent non loquuntur. Nam si illatas molestias tranquille lingua diceret, a conscientia dolor emanaret. Vulnerenim clausa plus cruciant. Nam cum putredo quae interius fervet ejicitur, ad salutem dolor aperitur. Scire igitur debent, qui plus quam expedit tacent, ne inter molesta quae tolerant, dum linguam tenent, vim doloris exaggerent. Admonendi sunt enim ut si proximos sicut se diligunt, minime illis taceant unde eos juste reprehendunt. Vocis enim medicamine utrorumque saluti concurritur, dum et ab illo qui infert actio prava compescitur, et ab hoc qui sustinet doloris fervor vulnere aperto temperatur. Qui enim proximorum mala respiciunt, et tamen in silentio linguam premunt,
Abbreviated transcription (Latin):
quia foris arep̃hensorib nonuident᷑ : Unde nonnũ¬
quã mens insuꝑbia tollitur. & quos loquentes.¬
audit quasi infirmos despicit: Cumq os co¬
laudit: quantũ se uitus suꝑbiendo aperiat̃. non
agnoscit. Linguam senim pręmit. mentẽ eleuat
es cumsuam nequitiam minime considerat. tanto
apud se cunctos liberius. quanto &seensiius aẽ¬
cusat: Ammonendi sunt igitur nimis taciti.
utscire sollicite studeant. non solũ quales foras.
ostendere. sed &iã quales se debeant intꝰ exhibere :
Vtplus &cogitationib occultum iudiciũ quam
exsermonib rep̃hensionẽ m&uant proximorũ
Scriptũ namq eit: Filimi attende sapientiam
meã. & prudentiae meae inclina auremtuam.
ut cus todias cogitationes : Nil quippe innobis
est corde fugatius quod a nobis totiens recedit
quotiens ꝑprauas cogitationes deflud. hinc
& enim psalmista ait:. Cormeũ dereliquitme
hinc adsem& ipsum rediens dicit: Inuenit seruus

Expanded text:
quia foris a reprehensoribus non videntur. Unde nonnunquia foris a reprehensoribus non videntur. Unde nonnunquam mens in superbiam extollitur, et quos loquentesaudit, quasi infirmos despicit. Cumque oclaudit, quantum se vitiis superbiendo aperiat non agnoscit. Linguam etenim premit, mentem elevat; et cum suam nequitiam minime considerat, tanto apud se cunctos liberius, quanto et secretius accusat. Admonendi sunt igitur nimis taciti, ut scire sollicite studeant, non solum quales foris ostendere, sed etiam quales se debeant intus exhibere, ut plus ex cogitationibus occultum judicium quam ex sermonibus reprehensionem metuant proximorum. Scriptum namque est: Fili mi, attende sapientiam meam, et prudentiae meae inclina aurem tuam, ut custodias cogitationes . Nest corde fugacius, quod a nobis toties recedit, quoties per pravas cogitationes defluit. Hinc etenim Psalmista ait: Cor meum dereliquit me . Hinc ad semetipsum rediens dicit: Invenit servus
Abbreviated transcription (Latin):
frustra conflauto constator malitiae corion
monisunt consumptae Sciendum uero est qua
nonnumquã cum inter flagellorũ duritiã rema¬
nert in correcti dulci suntꝰ ammonitione iui¬
cinoi in quos enim cruciamenta non coneigunu
tooninuni quã ab iniquis actib. leniablandimenre
po pesctontũ  quia &e plerum que u aegros quos focti
pigmentorũ potio curare nonualuit adalutem
pulserã u epens aqua reuocauit  et non nulla
uulnera quatcurari incisioni ne queurit fomitis
on sanantur &durus ad amans incisionẽ ferri
minime recipit ded leni hyrcorũ sanguine
usinuare namq nimis tacitis deb& quedum quȩdã
uitia incaute fugiunt: occulte d&eriorib inoplicant᷑
nam sȩpe linguã quia in moderatius frenant. incor¬
de grauius multiloquiđ tolerant: Ut eopliis cogita
tiones inmente ferueant. quo illas uiolenta custo¬
dia indiscr&i silentuangustat. Quaeplerũq tanto
latius defluunt. quanto se esse securius ȩstimant.

Expanded text:
Frustra conflavit conflator; malitiae eorum Frustra conflavit conflator; malitiae eorum non sunt consumptae . Sciendum vero est, quod nonnunquam cum inter flagellorum duritiam remanent incorrecti, dulci sunt admonitione mulcendi. Quos enim cruciamenta non corrigunt, nonnunquam ab iniquis actionibus lenia blandimenta compescunt; quia et plerumque aegros, quos fortis pigmentorum potio curare non valuit, ad salutem pristinam tepens aqua revocavit; et nonnulla vulnera quae curari incisione nequeunt, fomentis olei sanantur. Et durus adamas incisionem ferri minime recipit, sed leni hircorum sanguine nsinuari namque nimis tacitis debet, quia dum quaedam vitia incaute fugiunt, occulte deterioribus implicentur. Nam saepe linguam quia immoderatius frenant, in corde gravius multiloquium ttiones in mente ferveant, quo illas violenta custodia indiscreti silentii augustat. Quae plerumque tanto latius diffluunt, quanto se esse securius aestimant,
Abbreviated transcription (Latin):
amplius m&allis c&eris sonitũ reddit  Qui&
igitur in ꝑcussione positus erumpit ad sonitũ
murmurationis. inere uersus est. in medios
fornacis: Stagnum uero cũ e arte compo¬
nitur. argenti speciae menti tur. Quiergo
simulationis uitio non car& intribulatione.
stagnum factus est linfornace. ferro aũt utit᷑.
quiuitȩ proximi insidiatur. ferrũ itaq infor¬
naceest. quin ocendi malitiã non amittit intri¬
bulatione. Plumbũ quoq ceceris m&alis est gra¬
uius. Infornace ergo plumbũ inuenitur.
quisic peccatisui pondere pręmitur: ut &iam¬
intribulatione positus a terrenis deside¬
niis non leu&ur : Unde rursũ scriptum est:
Multo labore sudatum est. & non giuit deca
nimia rubigo eius neq ꝑignem: Inẽ quippe
nobis tribulationis ad mouetꝰ ut in nos ribigi¬
nem uitiorũ purg& Sed nec ꝑignem
ribi neni amittu quando & interflagella
cutio non caremus hinc proph&aitere dicit

Expanded text:
amplius metallis caeteris sonitum reddit. Qui amplius metallis caeteris sonitum reddit. Qui igitur in percussione positus erumpit ad sonitum murmurationis, in aes versus est 53 in medio fornacis. Stannum vero cum ex arte componitur, argenti speciem mentitur. Qui ergo simulationis vitio non caret in tribulatione, stannum factus est in fornace. Ferro autem utitur, qui vitae proximi insidiatur. Ferrum itaque in fornace est qui nocendi malitiam non amittit in tribulatione. Plumbum quoque caeteris metallis est gravius. In fornace ergo plumbum invenitur, qui sic peccati sui pondere premitur, ut tribulatione positus a terrenis desidis non levetur. Hinc rursum scriptum est: Multo labore sudatum est, et non exivit de ea nimia rubigo ejus neque per ignem . Ignem quippe nobis tribulationis admovet, ut in nobis vitiorum purget; sed nec per ignem rubiginem amittimus, quando et inter flagella vitio non caremus. Hinc Propheta iterum dicit:
Abbreviated transcription (Latin):
eo s ucerdanuerunt accipere disciplinant bing
est quod dñs dicit÷ Interfecu& ꝓdidi popiilitistu
& tamem auussius non sunt reuensi. hincrursus
ait s populus norest reuersus ad ꝑcutientemses
Hinciuoce flagellantiũ proph&a conquȩrit̃ dicens
Curauimus babylonem & non est sanata ba¬
bylon quippea curatur. nectamen ad sanita¬
ntemreducitur. quando mens in praua artibne
confusa uerbacorreptionis audit. flagella
correctionis. ꝑcipit. & tamen ad recta salutis
itinera redire contempnit:. hinc captiuo is ra¬
helitico popilo. nec tamen ab iniquitate con¬
uerso. dñs ex probrat dicens Versa est mibi
domus orł inscoriam. omnes isti a es. &
stagnum & ferrũ & plumbum in medio for¬
nacis. Acsi aꝑtelicat: purgare eos ꝑignem̃
tribulationis uolui. &argentũ illos uel aurũ
fieri quȩsiui: Sed infornace mihi in aes. stagnũ.
ferrum  & plumbum. uersi sunt. quia non ad
uirtutem. sed aduitia &iam intribulatione
prorumpsunt Aes quippe dum ꝑcutitur.

Expanded text:
disciplinam . Hinc est quod Dominus dicit: Interfeci et perdidi populum istum, et tamen a viis suis non sunt reversi . Hinc rursum ait: Populus non est reversus ad percutientem se . Hinc voce flagellantium propheta conqueritur, dicens: Curavimus Babylonem et non est sanata . Babylon quippe curatur, nec tamen ad sanitatem reducitur, quando mens in prava actione confusa, verba correptionis audit, flagella correptionis percipit, et tamen ad recta salutis itinera redire contemnit. Hinc captivo Israelitico populo, nec tamen ab iniquitate converso Dominus exprobrat, dicens: Versa est mihi domus Israel in scoriam; omnes isti aes, et stannum, et ferrum, et plumbum in medio fornacis . Ac si aperte dicat: Purgare eos per ignem tribulationis volui, et argentum illos vel aurum fieri quaesivi, sed in fornace mihi in aes, stannum, et ferrum, et plumbum versi sunt, quia non ad virtutem, sed ad vitia etiam in tribulatione proruperunt. Aes quippe dum percutitur,
Abbreviated transcription (Latin):
perautite sermo concipitur cogitao inmente
generatur. Vnde & abhuius mundi sapientibus
prȩdicator egregius semnꝰ uerbs est uocatus
Quiergo fluxum seminis sustin& in mundus asserit᷑
quia muł sloquio subditus &eo se inquinat quod sio¬
dinate promeret prolem recte cogitationis edere
in audientium cordepatus sex uĩtiq incautus
peloquiꝰ citatẽ deflu non adusum generis
sedad inmunditiam semen fundit Vnde paulus
quoq: cumdiscipulum de instanta predicationis

Expanded text:
per aurem sermo concipitur, cogitatio in mente generatur. Unde et ab hujus mundi sapientibus praedicator egregius seminiverbius est vocatus. Qui ergo fluxum seminis patitur, immundus asseritur, quia multiloquio subditus ex eo se inquinat; quod si ordinate promeret, prolem rectae cogitationis edere in audieper loquacitatem defluit, non ad usum generis, sed ad immunditiam semen fundit. Unde Paulus quoque cum discipulum de instantia praedicationis
Abbreviated transcription (Latin):
Quis scandaligatur & ego non inoa hincinursus actuntu
facus sumliude st tam quã nudeus: Quod udelie&
exhibebat non amittendo fidem sed extendtendo pietati.
ut in sepe sonam in fideliũ tranfigurans & se m&ipso
disce e & qualit̃ aliis miserur debusf& : Quatinꝰ hocillis
impender& quod sibi ipsesiitaess& riñpendi recte uolius se
inciterũ dicit: siuemente & cedimdõ Siue sobti sum uohis:
Quia & sem & ipsũ nouerat contemplando transcendere
&tundemse auditori condescendendo temperare
Hincia cobdño desuꝑ innitente & unctade orsũ lapide

Expanded text:
s scandalizatur, et ego non uror ? Hinc rursus ait: Factus sum Judaeis tanquam Judaeus . Quod videlicet exhibebat non amittendo fidem, sed extendendo pietatem, ut in se personam infidelium transfigurans, ex semetipso disceret qualiter aliis misereri debuisset, quatenus hoc illis impenderet, quod sibi ipse, si ita esset, impendi recte voluisset. Hinc iterum dicit: Sive mente excedimus, Deo; sive sobrii sumus, vobis ; quia et semetipsum noverat contemplando transcendere, et eumdem se auditoribus condescendendo temperare. Hinc Jacob Domino desuper innitente, et uncto deorsum lapide
Abbreviated transcription (Latin):
grectur singulis compassione proximus praecunctis
contemplatione suspensus : Vt & perpicratis uluscera
inse infirapienemcecerorin traniferat aperspeculati¬
onis adtitudinen seme iprunquoq inun ibibia aprelindo
despiciat. aut isimis proximorum congruens
pp&ere alta derelinquat : Hinc est namq quod paulis
iiparadysũ ducitur  Caeliq tertii secr&a rimatua
Et tamen illamͣ in uisibilium contem plationesuspensã:
ad cubile carnalium mentis aciem reuocat. Atq in occultis
sus qualiter debeat conuersari dispensat dicens ꝓpter

Expanded text:
rector singulis compassione proximus, prae cunctis contemplatione suspensus, ut et per pietatis viscera in se infirmitatem caeterorum transferat, et per speculationis altitudinem semetipsum quoque invisibilia appetendo despiciat, aut infimis proximorum congruens appetere alta desistat. Hinc est namque quod Paulus in paradisum ducitur, coelique tertii secreta rimatur ; et tamen illa invisibilium contemplatione suspensa, ad cubile carnalium mentis aciem revocat, et in occultis suis qualiter debeant conversari dispensat, dicens: Uxor
Abbreviated transcription (Latin):
UIUOS
ETMOR TUOS
am uero quod de xp̃o confitemur futurum ꝗm¬
de caelouenturus est & uiuos iudicaturus
acmortuos. non ꝑtin& aduitam nostram
quae hic geritur : quia nec in reb gestis. est
sed infinẽ scłi gerendis: Ad hoc ꝑtin& quoo
apostolus secutus adiunxit : Cum xp̃sappa¬
ruerit uita uestra: tunc & uos apparebitis
cum illo ingloria: Duob: aut̃ modis accipi
potest. quod uiuos & mortuos iudicabit: Siue
ut uiuos intellegamus quos hic nondũ mortua
sed adhuc in ista carne uiuentes inuenturus.
eius aduentus. Mor tuos autem quidem cor¬
pore quiprius quam ueniat. eierunt uelxituri

Expanded text:
vivos et mortuos Jam vero de Christo confitemur futurum, qude coelo venturus est, et vivos judicaturus ac mortuos. Non pertinet ad vitam nostram quae hic geritur, quia nec in rebus gestis ejus est, sed in fine saeculi gerendis. Ad hoc pertinet, quod Apostolus secutus adjunxit: Cum Christus apparuerit, vita vestra, tunc et vos apparebitis cum illo in gloria . Duobus autem modis accipi potest quod vivos et mortuos judicabit: sive ut vivos intelligamus, quos hic nondum mortuos, sed adhuc in ista carne viventes inventurus est ejus adventus, mortuos autem qui de corpore priusquam veniat exierunt vel exituri
Abbreviated transcription (Latin):
considenationis instruere u dsptim ea laborto¬
sius auditores innumeros: acdiuertirpest laori
laborantes. unio eodemq tempore uoce unius &co¬
munis exhortationis ammonere Ibi quippe tar
arte uoxtemperanda est. Vt cũdiuersa sint auditn
uitia. esingulis inueniat᷑ congrua. & tam̃ sibi¬
m& ipsi non sit diuersa. ut inter passianos medias
uno quidẽ duct& transcat. sed more bicipiti sgladu
tumores cogitationũ carnaliũ & diuerolate
infunducto¬
nodus. ui tamen otiosis nonfiat torpor securvs
ab in pataitib etinguat᷑ ira. Vt tamen remissis
ui. ut tamen iracundis non addatur incendiũ
enacib infundat᷑ tribuendi largitas. ut tamen
digus effusionis frena mini melaxentur Sicꝓdigis
oniugiũ uctamen iam continentes non reuocent᷑
lluxũ Sic continentib laudei uirginitas corporis.
ttam̃ in coniugibus despecta non fiat fecunditas carnis
laudanda suntbona suma. ned isperent᷑ ultima:
nutinenda sunultima. nedũ credenda sufficere

Expanded text:
considerationis instruere, longe tamen est laboriosius auditores innumeros ac diversis passionibus laborantes, uno eodemque tempore, voce unius et communis exhortationis admonere. Ibi quippe tanta arte vox temperanda est, ut cum diversa sint auditorum vitia, et singulis inveniantur congrua, et tamen sibimetipsis non sint diversa, ut inter medias passiones uno quidem ductu transeat, sed more ancipitis gladii, tumores cogitationum carnalium ex diverso lainfundatodus, ut tamen otiosis non fiat torpor securus. Sic ab impatientibus exstinguatur ira, ut tamen remissis zelum, ut tamen iracundis non addatur incendium. Sic tenacibus infundatur tribuendi largitas, ut tamen prodigis effusionis frena minime laxentur. Sic prodiconjugium, ut tamen jam continentes non revocentur ad luxum. Sic continentibus laudetur virginitas corporis, ut tamen in conjugibus despecta non fiat fecunditas carnis.Sic laudanda sunt bona summa, ne desperentur ultima. Sic nutrienda sunt ultima, ne dum sufficere
Abbreviated transcription (Latin):
legamꝰ ꝑ quascumq differentia distributum.
regis. priuatos nabiles ig nobiles sublimes
humiles doctos. in doctos. integricorporis.
Debiles in genioscs. tardi cordis. fatucis. diuites.
pauperiss mediocres. mares. feminas. infantes
pueros adulescentes. iuuenes. seniores. senes.
Inlinguis omnibus. in moribus omnib:: in artib
omnibus. in professionib: omnibus. inuoluntatũ
& conscientiarũ uari&ate. innumerabili consti¬
tutos & siquid aliud differentiarũ est inomnib: :
Quid est enim eorũ. unde nonds̃ ꝑ unigenitum suũ siliũ
uelit: & ideo fiat. quia om̃ps uelle in anite r

Expanded text:
ligamus per quascumque differentias distributum, ligamus per quascumque differentias distributum, reges, privatos, nobiles, ignobiles, sublimes, humiles, doctos, indoctos, integri corporis, debiles, ingeniosos, tardicordes, fatuos, divites, pauperes, mediocres, mares, feminas, infantes, pueros, adolescentes, juvenes, seniores, senes; in linguis omnibus, in moribus omnibus, in artibus omnibus, in professionibus omnibus, in voluntatum et conscientiarum varietate innumerabili constitutos, et si quid aliud differentiarum est in hominibus. Quid est enim eorum unde non Deus per Unigenitum suum Dominum velit, et ide
Abbreviated transcription (Latin):
cumaudimꝰ & in sacris litteris legimus qdo duos¬
lit om̃s homines saluos fieriquamuiscertũ sit
nobis nonomnes homines saluos fieri : non tam̃
ideo debemus omni potentissimidĩ uoluntate
aliquid derogare sedita intellegere quodscrip¬
tumest: Qui om̃s homines uultꝰ saluosfieri
tam quam dicer&ur nullum hominem fieris aluũ
nisiquem ipse fieri uoluerit: nonquod nullus
sit hominũ nisiquem saluum fieri uelit. sed quo
si uoluerit: deorando quippedõ agebat apłs
ut hocdicer&: sic enim intellegimꝰ. & quod ine¬
uangelio scriptũ est: Qui illuminat omne
hominem non quia nullus est hominũ qui non
illumin&ur. sed quia nisi ab ipsonullus illu¬
minatur: aut certesic dictũ est: quiom̃s homi¬
nes uult saluos fieri. non quodnullus hominũ
est quem saluum fieri nolit. qui uirtutes
miraculorũ facere noluit apud eosquosdicit
acturos fuisse penitentiam si feciss & sed ut
omnes homines omne genꝰhumanũ intel¬

Expanded text:
cum audimus, et in sacris litteris legimus, quod vecum audimus, et in sacris litteris legimus, quod velit omnes homines salvos fieri, quamvis certum sit nobis non omnes homines salvos fieri, non tamen ideo debemus omnipotentissimae Dei voluntati aliquid derogare, sed ita intelligere quod scriptum est: Qui omnes homines vult salvos fieri, tanquam diceretur, nullum homnisi quem fieri ipse voluerit: non quod nullus sit hominum, nisi quem salvum fieri velit; sed quod si voluerit. De orando quippe Deo agebat Apostolus, ut hoc diceret. Sic enim intelligimus, et quod in Evangelio scriptum est, Qui illuminat omnem hominem : non quia nullus est hominum qui non illuminetur, sed quia nisi ab ipso nullus illuminatur. Aut certe sic dictum est, Qui omnes homines vult salvos fieri; non quod nullus hominum esset quem salvum fieri nollet, qui virtutes miraculorum facere noluit apud eos quos dicit acturos fuisse poenitentiam si fecisset: sed ut omnes homines omne genus humanum intel
Abbreviated transcription (Latin):
Quambonȩ apparebint uolunta tespiorũ fidelium.
quinolebant apłm paulũ hierusalem ꝑgere neibi
pater&ur malaqagabus proph&a prȩdixerat:
& tamen hacc illum ds̃ patiuolebat ꝓadnuntianda
fidexp̃i &ercens martirẽxp̃i:neque is tabonã uolun¬
tatẽ suã implebit ꝑxp̃ianorum uolunt ates bonas
sed ꝑiudeoꝵ malas & ad eũ potius ꝑtinebant
cinolebant quoduolelat Quam illip
quos uolentes. factum est quo uolebatqriaid¬
ipsum quidem sed ipse ꝑeos bona lliaũtmala
uoluntate fecerunt : sed quantaelibe t sint uo¬
luntates. uelangelorũ uelhominum. uelbonorũ
uel malorum. uel illud quodds̃ uel aliuduolen¬
tes quamols omnpotentis uoluntas semꝑ inuicta
est quȩ mala esse numquam potest : qui a&iam
cum mala irrogat iusta est : & pro fecto qd iusta
est malanon est. Ds igituromp̃s. siue permise¬
ricordiam cuius uult miseretur. siue ꝑiudiciũ
quem uult obdur&: nec iniq aliquid facit nec

Expanded text:
Quam bonae apparebant voluntates piorum fidelium, Quam bonae apparebant voluntates piorum fidelium, qui nolebant apostolum Paulum Jerusalem pergere, ne ibi pateretur mala, quae Agabus propheta praedixerat ? et tamen Deus haec illum pati volebat pro annuntianda fide Christi, exercens martyrem Christi. Neque istam bonam voluntatem suam implevit per Christianorum voluntates bonas, sed per Judaeorum malas: et ad eum potius pertinebant qui nolebant quod volebat, quam illi per quos volentes factum est quod volebat; quia idipsum quidem, sed ipse per eos bona, illi autem mala voluntate fecerunt. luntates vel angelorum vel hominum, vel bonorum vel malorum, vel illud quod Deus vel aliud volentes quam Deus, omnipotentis voluntas semper invicta est: quae mala esse nunquam potest; quia etiam cum mala irrogat, justa est, et profecto quae justa est, mala non est. Deus igitur omnipotens sive per misericordiam cujus vult misereatur, sive per judicium quem vult obduret, nec
Abbreviated transcription (Latin):
sed uolens: nec siner& bonti fierima lenisi om̃ ps
ALIQUANDO autembona uoluntate homo uult ali¬
quid quodds̃ non uult. &iam ipsebona multo
amplius multoq cercius uoluntate nam illius
mala uoluntas esse numquã potest :tam quam
sibonus filius patrem uelit uiuere. quemds bona
uoluntate uultmori Etrursus fieri potest
ut hocuelit homo uoluntate mala: quod ds̃ uult
bona: Uelutsimalus filius uelit moripatrẽ. uelit
hoc & iamds̃: nem peille quod non uultds̃: iste uero
id uult quod uult &ds̃ ⁊x tamenbonȩ dĩ uoluntate
pi&as illius potius consimat quamuis aliud uolentis
quam huius idem uolentis impi&astantũ intens
utiq bonas impl& ꝑ malorũ hominũ uoluntates
malas sicut ꝑiudȩos maliuolos bona uoluntate
patris pronobis xp̃soccisusest : quod tantum bonĩ
factum est Vta poscolus p&rus quando id fierinole¬
lat satanas ab ipso qui occidiuenerat dicer&uri:

Expanded text:
sed volens; nec sineret bonus fieri male, nisi omnipotens sed volens; nec sineret bonus fieri male, nisi omnipotens Aliquando autem bona voluntate homo vult aliquid, quod Deus non vult, etiam ipse bona multo amplius multoque certius voluntate: nam illius mala voluntas esse nunquam potest. Tanquam si bonus filius patrem velit vivere, quem Deus bona voluntate vult mori. Et rursus fieri potest ut hoc velit homo voluntate mala, quod Deus vult bona: velut si malus filius velit mori patrem, velit hoc etiam Deus. Nempe ille vult quod non vult Deus, iste vero id vult quod vult et Deus: et tamen bonae Dei voluntati pietas illius potius consonat, quamvis aliud volentis, quam hujus idem volentis impietas. Tantum interest utique bonas implet per malorum hominum voluntates malas: sicut per Judaeos malevolos bona voluntate Patris pro nobis Christus occisus est; quod tantum bonum factum est, ut apostolus Petrus quando id fieri nolebat, satanas ab ipso qui occidi venerat diceretur .
Abbreviated transcription (Latin):
Haec sunt magna operadnĩ ex quisita in omnes
uoluntates eius: Et tam sapienter & quisita.
utcũ angelica & humana creatura peccass&.
idẽ non quod ille sed quoduoluit ipsa fecis¬
sa. &iam ꝑeandem creaturȩ uolunta tem
qua factũ est. Quodcreatornoluit implẽr&
ipse quod uoluit : Beneutens & malistam quã
sum mebonus adeorũ damnationem quos iuste
prȩdestinauit ad pͦenam. & ad eorum salutem
quos benigne prȩdestinauit ad gratiam quan¬
tumenim ad ipsos attin et. quodds̃ noluit fecer
Quantũ uero ad oninipotentiam dĩnullo modo
id esfi cent ualuerunt hocquippe ipso quod contra
uolunta tem eius fecerunt deipsis factaest uolra¬
tas eius propterea namq magna opera dñi &
quisita in omnes uolunta tescius: Vt miro & in¬
effabile modo non fiat pr&ereius uoluntatem
quod &iam contraeius fit uoluntatem quia
nonfieret sinonsiner&: nec utiq nolens sin&.

Expanded text:
Haec sunt magna opera Domini, exquisita in omnes Haec sunt magna opera Domini, exquisita in omnes voluntates ejus : et tam sapienter exquisita, ut cum angelica et humana creatura peccasset, id est, non quod ille, sed quod voluit ipsa fecisset, etiam per eamdem creaturae voluntatem, qua factum est quod Creator noluit, impleret ipse quod voluit; bene utens et malis, tanquam summe bonus, ad eorum damnationem quos juste praedestinavit ad poenam, et ad eorum salutem quos benigne praedestinavit ad gratiam. Quantum enim ad ipsos attinet, quod Deus noluit fecerunt: quantum vero ad omnipotentiam Dei, nullo modo id efficere valuerunt. Hoc quippe ipso quod contra voluntatem fecerunt ejus, de ipsis facta est voluntas ejus. Propterea namque magna opera Domini, exquisita in omnes voluntates ejus; ut miro et ineffabili modo non fiat praeter ejus voluntatem, quod etiam contra ejus fit voluntatem. Quia non fieret, si non sineret: nec utique nolens sinit,
Abbreviated transcription (Latin):
& in opiareddende rationis repressisse contradic¬
tiones audaciam. sed magnũ hab& pondus quod dic¬
tũ est ohomo tuquis es: & intalibus quȩstionib
ad suȩca pacitatis considerationem reuocat
hominem. Verboquidem breui sed re ipsa magna
est redditiorationis Sienim haec non capit
quis est quirespondea tdõ: siaũt capit magis
pon inuenit quires pondeat Vid& enim si
capit uniuersum genꝰ humanũ tamiusto iudi¬
dio diuino in a postatica radicedamnatũ. Vt
&iam siullus in deliber&ur nemorectepos sit
dĩ uituperare iustitiam & quiliberantur sic
oportuis se liberari. ut expluribus non libera¬
tis atq indampnatione iustissima derelictis.
ostender&ur quidmeruis s& uniuersa conspaer¬
sio & quo &iam istos debitũ iudiciũ dĩducer&
nisi eis in debitam misericordiã sub ueni r&
ut uolentium de suis meritis gloriari omne os
obstruatur. & quigloriatur indnõglori& :¬

Expanded text:
t inopia reddendae rationis repressisse contradict inopia reddendae rationis repressisse contradictoris audaciam. Sed magnum habet pondus quod dictum est, O homo, tu quis es? Et in talibus quaestionibus ad suae capacitatis considerationem revocat hominem verbo quidem brevi, sed re ipsa magna est redditio rationis. Si enim haec non capit, quis est qui respondeat Deo? Si autem capit, magis non invenit quid respondeat. Videt enim, si capit, universum genus humanum tam justo judicio divino in apostatica radice damnatum, ut etiamsi nullus inde liberaretur, nemo recte posset Dei vituperare justitiam; et qui liberantur, sic oportuisse liberari, ut ex pluribus non liberatis, atque in damnatione justissima derelictis, ostenderetur quid meruisset universa conspersio, et quo etiam istos debitum judicium Dei duceret, nisi eis indebita misericordia subveniret: ut volentium de suis meritis gloriari, omne os obstruatur ; et qui gloriatur, in Domino glori
Abbreviated transcription (Latin):
quippe iniquitas apud dm̃. continuo subiunxit
atq. ait : Dicit enimscriptura pharaoni: quia ad
hoc te excitaui. ut ostendam inte potentiam meam.
& adnun tieeur nomenineũ in uniuersa terra. Qub
dictis adutrũq condudens ide & admisericordiam
&adiudiciũ Ergo inquitꝰ cuius uultmis er&ur
&squem uuli obdurat. Miser&ur scilic& magna
bonitate obdurat nulla iniquitate : ut nadec
gratia redemtos discernit aꝑditis. Quos unã ꝑditi¬
onis concreuerat massã ab origine ducta causa com¬
munis : hocaut̃ quieo modo audit ut dicat quidad¬
huc conqueritur. nam uolunta te eius qui resistit:
tam quã propterea malus non uideatur essecul¬
pandus quia ds̃ cuius uult miser&ur & quẽ uult
obdurat. absit ut pudeat nos boc respondere
quod respondisse uidemꝰ apłm. Ohomo tuquies
qui respondeasdõ num quiddicit figmentum eiun
stultiputant apłm in responsione deficisse :¬

Expanded text:
quippe iniquitas apud Deum, continuo subjunxit, quippe iniquitas apud Deum, continuo subjunxit, atque ait: Dicit enim Scriptura Pharaoni, Quia ad hoc te excitavi, ut ostendam in te potentiam meam, et ut annuntietur nomen meum in universa terra. Quibus dictis ad utrumque concludens, id est, et ad misericordiam et ad judicium: Ergo, inquit, cujus vult miseretur, et quem vult obdurat. Miseretur scilicet magna bonitate, obdurat nulla iniquitate; ut nec gratia redemptos discernit a perditis, quos in unam perditionis concreverat massam ab origine ducta causa communis. Hoc autem qui eo modo audit, ut dicat, Quid adhuc conqueritur? nam voluntati ejus quis resistit? tanquam propterea malus non videatur esse culpandus, quia Deus cujus vult miseretur, et quem vult obdurat: absit ut pudeat nos hoc respondere, quod respondisse videmus Apostolum: O homo, tu quis es, qui respondeas Deo? Numquid dicit figmentum ei stulti putant Apostolum in responsione defecisse, e
Abbreviated transcription (Latin):
Ambo itaq gemini natura filiirȩnascebantur. nullis
quidem operib: propriis sedoriginaliter eadam
uinculo damnationis obstricti: sed quidixit mise¬
rebor cui misertus ero ia cobdilexi ꝑmisericordiam
gratuitam. esau aut̃ odiohabui ꝑ iudiciũ debitũ:
Quod cũ deber&ur ambobus in altero alter agnouit.
non desuis distantibus meritis sibi esse gloriandũ:
Quod in eadem causaidem suppliciũ non in currit.
sed diuinae gratiȩ largitate. quia non uolentis neq
currentis sed miserentis est dĩ: Altissimoquippe ac
sa luberrimo sacramento uniuersa faciẽs. atq utita
dixerim uultus scãrũ scripturarũ benein̾uente s
id monere inuenitur. ut quigloriatur ind̃o glori&¬
Cum a ut̃ dĩ misericordiam cõmendass& ineo qđait
igitur non uolentis neq. currentis sed miserentis est dĩ.
demde ut &iã iudiciũ cõmendar& : qm̃ in quo nonfit
miscricordia non iniquitas fitsed iudiciũ: Nonesł

Expanded text:
Ambo itaque gemini natura filii irae nascebantur , nullis Ambo itaque gemini natura filii irae nascebantur , nullis quidem operibus propriis, sed originaliter ex Adam vinculo damnationis obstricti. Sed qui dixit, Miserebor cujus misertus ero, Jacob dilexit per misericordiam gratuitam, Esau autem odio habuit per judicium debitum. Quod cum deberetur ambobus, in altero alter agnovit non de suis distantibus meritis sibi esse gloriandum, quod in eadem causa idem supplicium non incurrit; sed de divinae gratiae largitate: quia non volentis neque currentis, sed miserentis est Dei. Altissimo quippe ac suluberrimo sacramento universa facies, atque, ut ita dixerim, vultus sanctarum Scripturarum, bene intuentes id admonere invenitur, ut qui gloriatur, in Domino gloriit, Igitur non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei; deinde ut etiam judicium commendaret quoniam in quo non fit misericordia, non iniquitas fit, sed judicium; non est
Abbreviated transcription (Latin):
alterum proph&icũ testimoniũ ubi scriptum est
ia cobdilxxi esauaũt odio abui: Dentiens autem
quem ad modum possit hoc quod dictũ est ꝑmouere
eos qui penarare intellegendo non possunt hanc
altitudinem gratiae: Quidergo dicimus ait:
num quid iniquita sest apuddm̃ : absit: iniquum
enim uid&ur : Vtsine ullis bonorũ malorũ ueoperũ
meritis. unum ds̃ diligat oderitꝰ alterum:
Qua in re si futura opera uelbona huius uel mala
eo que modo istam soluerit questionem immonullã
quam soluiopus ess& facerit quȩstionem: nunc
uero cum respondiss& absit. Idẽ absit ut sit
iniquitas apuddm̃. mox ut probaret nullah oc iniqui¬
tate dĩ fieri : Moses enimdicit inquit miserebor
misertusero & miseri cordiam prȩstabo cui¬
Cui
misericors ero : qui s enimnisi insipiens dm̃ iniquum
put& si ueiudicium poenale ingerat dignosi ue
miseri cordiamꝰ indigno : denq infert& dicitiigit᷑
uonuolentis neq currentis sed miserentis est dĩ

Expanded text:
est, Jacob dilexi, Esau autem odio habui. Sentiens autem quemadmodum posset hoc quod dictum est permovere eos qui penetrare intelligendo non possunt hanc altitudinem gratiae, Quid ergo dicemus? ait; numquid iniquitas apud Deum? Absit. Iniquum enim videtur, ut sine ullis bonorum malorumve operum meritis, unum Deus diligat, oderit alterum. Qua in re si futura opera vel bona hujus vel mala eoque modo istam solveret quaestionem; imo nullam, quam solvi opus esset, faceret quaestionem. Nunc vero cum respondisset, Absit, id est, absit ut sit iniquitas apud Deum; mox ut probaret nulla hoc iniquitate Dei fieri, inquit: Moysi enim dicit, miserebor cujus misertus ero, et misericordiam praestabo cui misericors fuero. Quis enim nisi insipiens Deum iniquum putet, sive judicium poenale ingerat digno, sive misericordiam praestet indigno? Denique infert, et dicit, Igitur non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei.
Abbreviated transcription (Latin):
non solum nolimus sed nequaquã prorsus uelle possimꝰ :
Sicut ergo anima nr̃a &iamnunc nolle infelicitatẽ
it a nolle iniquitatem semꝑhabitura est: sed ordo
pr&ermitendus non fuit. in quods uoluit osten¬
dere quambonũ sit animal rationale quod &iam
peccare possit: Quamuis sit melius quod pecca¬
re non possit: sicut minor fuit immortalitas sed tam̃
fuit inquaposs& &iam non mori: Quam uis maior
humana ꝑdidit ꝑliberum arbitrium. hanc est
acceptura ꝑgratiamquam fuerat sinon peccas so
acceptura ꝑ meritũ: Quamuis sine gratia. nec
tunc ullum mertũ essepotuiss&: quia &si peccatũ
in soloerat libero arbitrio conscitutum : non tam̃
iustitiae r&inen dae sufficiebat liberum arbi¬
triũ. nisi participatione immutabilis bonidiuinũ
ns indersita peeberous: sicut enimmoriest in homi¬
seis potestate cumuelit: nemo estenun quhom
senpsũ ut nihil aliuddicam uel non uescento

Expanded text:
non solum nolimus, sed nequaquam prorsus velle possimus. non solum nolimus, sed nequaquam prorsus velle possimus. Sicut ergo anima nostra etiam nunc nolle infelicitatem, ita nolle iniquitatem semper habitura est. Sed ordo praetermittendus non fuit, in quo Deus voluit ostendere quam bonum sit animal rationale quod etiam non peccare possit, quamvis sit melius quod peccare non possit: sicut minor fuit immortalitas, sed tamen fuit, in qua posset etiam non mori, quamvis major humana perdidit per liberum arbitrium; hanc est acceptura peracceptura per meritum: quamvis sine gratia nec tunc ullum meritum esse potuisset. Quia etsi peccatum in solo erat libero arbitrio constitutum, tamen justitiae retinendae non sufficiebat liberum arbitrium, nisi participatione immutabilis boni divinum adjutorium praeberetur. Sicut enim mori est in hominis potestate cum velit, nemo est enim qui non seipsum, ut nihil aliud dicam, vel non vescendo
Abbreviated transcription (Latin):
QUΑΡRΟΡΤR &iamprimum hominem ds̃ in ea
salute qua conditus erat custodire uoluiss&.
eumq. oportunos tempore post genito filios sine
interpositione mortis ad meliora ꝑducere. ubiiam
non solum peccatũ committere sed nec uoluntatẽ
poss & habere peccandi siad ꝑmanendũ sine peccato
sicut factus erat. ꝑp&uam uolunta tem habiturũ
esse praissit : Quia uero eum male usyrũ libero
arbitrio hocest peccatorũ esse prȩsciebat ad hoc
potius prȩpauit ucluntatem suam .&beneipse
facer& &t amde male faciente: acsic hominis
im plerietur omni potentis bona : sicenimo portebat
prius hominemfieri: Vt & bene uelle poss& & male
nec gratissibene. nec inpunesimale: postea uero sic
ꝯet utmaleuelle non possit : nec ideo libero carebit
arbitrio: multo quippe liberiuserit arbitrium quod
omnino non poterit seruire peccatos Neq enum cul¬
panda est uoluntas aut uoluntas nonest aut libera
dicenda non est. queb eatiesse sic uolum ut essemi seri

Expanded text:
Quapropter etiam primum hominem Deus in ea salute in qua conditus erat, custodire voluisset, eumque opportuno tempore post genitos filios sine interpositione mortis ad meliora perducere, ubi jam non solum peccatum non committere, sed nec voluntatem posset habere peccandi, si ad permanendum sine peccato, sicut factus erat, perpetuam voluntatem habiturum esse praescisset. Quia vero eum male usurum libero arbitrio, hoc est peccaturum esse praesciebat, ad hoc potius praeparavit voluntatem suam, ut bene ipse faceret etiam de male faciente, ac sic hominisimpleretur omnipotentis bona. Sic enim oportebat prius hominem fieri, ut et bene velle posset et male; nec gratis, si bene; nec impune, si male: postea vero sic erit, ut male velle non possit, nec ideo libero carebit arbitrio. Multo quippe liberius erit arbiomnino non poterit servire peccato. Neque enim culpanda est voluntas, aut voluntas non est, aut libera dicenda non est, qua beati esse sic volumus, ut esse miseri
Abbreviated transcription (Latin):
qua in caelo & in terra om̃a quȩcũq uoluit fecit.
sicolb gerefilios hierus alem uoluit & non fecit
Anpotius illa quidem filios suos ab ipso collegi noluit.
sed ea quoq nolenti filios eius collegit ipsiquosuoluit:
quia in caelo & in terra non quȩ damuoluit & fecit.
quȩdam uero uoluit & non fecit. sed om̃ãquȩcũq
dicatdõ malas hominum uoluntates quas uoluerit.
Lquando uoluerit.
abiuoluerit enbonũ non posse conuertere : sedeum
quĩ cuiꝰ iniseritur. & quem uult obdurat : q̃uodut
dationiem deillis in rebecchae utero geminis fuerat
aomlo uituas quib nondumnatis necaliquidagentib
boniseumali : Vt secundum dectionem propositum
dĩ maner&. non eo peribus sed ex uocante dictũ est

Expanded text:
qua in coelo et in terra omnia quaecumque voluit, fecit; qua in coelo et in terra omnia quaecumque voluit, fecit; si colligere filios Jerusalem voluit, et non fecit? An potius illa quidem filios suos ab ipso colligi noluit, sed ea quoque nolente filios ejus collegit ipse quos voluit? quia in coelo et in terra, non quaedam voluit et fecit, quaedam vero voluit et non fecit; sed omnia quaecumque um voluntates, quas voluerit, quando voluerit, ubi voluerit, in bonum non posse convertere? Sed cum qui cui vult miseretur, et quem vudationem de illis in Rebeccae utero geminis fuerat jam locutus, quibus nondum natis, nec aliquid agentibus boni seu mali, ut secundum electionem propositum Dei maneret, non ex operibus, sed ex voc
Abbreviated transcription (Latin):
Iuamobrem uidendũ est quemadmodũ sit dedõ
dictũ quia & hoc uerissime apls dix̃. Quomnes
homines uult saluos fieri : cumenim uononis sediulto
pures sonfiunt salui Vid& uruti non fuin
quodeds uultfieri. humana scilic& uoluntate im¬
pedienten uoluntatemdĩ : quando enimquerit᷑
causa quur non om̃s salui fiantres pondere sol&
quua hoc ipsiuolunt : quod quidem dicideparuuilis
non potest: Quorũ nondumest uelle seu nolle
pam quod in fant̃li motu faciunt. sieorũ uolun¬
tatq udicar&ur ess&ribuendam. quando bapti¬
rantur cũ resistunt quantũ possunt. &iã nolen¬
tes eos saluos fieri dicersmꝰ: Sed aꝑtius dñs in euan¬
gelio compellans impiam ciuitatẽ: quotiens inquit
uolui colli gere filios tuos sicut gallina pullos
suos. & noluisti: tam quamdĩ uoluntas. superatasit
hominis uoluntate : et infirmissimis nolendo
impedientib: non potuerit facere potentissimus
quod uolebat: &ubiest illa omni potentia

Expanded text:
uamobrem videndum est quemadmodum sit de Deo dictum, quia et hoc verissime Apostolus dixit, Qui omnes homines vult salvos fieri . Cum enim non omnes, sed multo plures non fiunt salvi, videtur utique non fieri quod Deus vult fieri, humana scilicet voluntate impediente voluntatem Dei. Quando enim quaeritur causa cur non omnes salvi fiant, responderi solet quia hoc ipsi nolunt. Quod quidem dici de parvulis non potest, quorum nondum est velle, seu nolle. Nam quod infantili motu faciunt, si eorum voluntati judicaretur esse tribuendum, quando baptizantur, cum resistunt quantum possunt, etiam nolentes eos salvos fieri diceremus. Sed apertius Dominus in Evangelio compellans impiam civitatem, Quoties, inquit, volui colligere filios tuos sicut gallina pullos suos, et noluisti ! tanquam Dei voluntas superata sit hominum voluntate, et infirmissimis nolendo impedientibus non potuerit facere potentissimus quod volebat. Et ubi est illa omnipotentia,
Abbreviated transcription (Latin):
RE ceperat enim apls. ut orar&ur ꝓom̃ib hominib
& specialiter ad diderat: proregibus . & hisqui
insublimitatesunt: quipu taripoterant fastũ
& suꝑbia secularia fidei xp̃i anae. humilitatẽ
ab orrere: Pro in dedicens hoc enimbonumest
or&ur . statiut desperationem tollerit. addidit:
Qui om̃s homines uult saluos fieri & ad agnitionẽ
ueritatis uenire : Hoc quippeds̃ bonum iudicab̾it.
utoratione humiliũ dignar&ur salutẽ prȩstare
sublimib: quod utiq iamuidem impl&umisto
locutionis modo &dñs est usus in euangel ioubiait
phariscis : dec imatis mentam& rutam & omne
olus. nieq enimpharisaci & quaecumq aliena au
omniũ pomnes terras alieni genarũ ominiaolera
decimabant: Sicut ergo hicomne holus omite
olerũ genꝰ i taxillic omnes homines onine hominũ
genus intellegere possum : & quocũq alionodo
intellegi potest. dum ta mencredere non cogamur
aliquid omnipotentem uoluisse fieri factumq

Expanded text:
eceperat enim Apostolus ut oraretur pro omnibus hominibus, et specialiter addiderat pro regibus et iis qui in sublimitate sunt, qui putari poterant, fastu et superbia saeculari a fidei christianae humilitate abhorrere. Proinde dicens, Hoc enim bonum est oretur; statim ut desperationem tolleret, addidit, Qui omnes homines vult salvos fieri, et in agnitionem veritatis venire . Hoc quippe Deus bonum judicavit, ut orationibus humilium dignaretur salutem praestare sublimium: quod utique jam videmus impletum. Isto locutionis modo et Dominus est usus in Evangelio, ubi ait Pharisaeis, Decimatis mentam, et rutam, et omne olus . Neque enim Pharisaei et quaecumque aliena et omnium per omnes terras alienigenarum omnia olera decimabant. Sicut ergo hic omne olus, omne olerum genus; ita et illic omnes homines, omne hominum genus intelligere possumus: et quocumque alio modo intelligi potest, dum tamen credere non cogamur aliquid omnipotentem Deum voluisse fieri, factumque
Abbreviated transcription (Latin):
bona: Cui procul dubio quam facile est quod
ipsũ nostrae confessionis initiũ. quanos in dm̃
patrem omini potentem credere confitemur
neq enim obaliud ueraciter uocatur omp̃s.
nisi qm̃ quicquiduilt potest. nec uolunta tecuius¬
ꝑiam createrȩ uoluntati somipoten᷑ in peditur effect᷑¬

Expanded text:
bono: cui procul dubio quam facile est quod bono: cui procul dubio quam facile est quod ipsum nostrae Confessionis initium, qua nos in Deum Patrem omnipotentem credere confitemur. Neque enim ob aliud veraciter vocatur omnipotens, nisi quoniam quidquid vult potest, nec voluntate cujuspiam creaturae voluntatis omnipotentis impeditur effect
Abbreviated transcription (Latin):
paeni tentiam egissent: neutiq ds̃ in iustenoluit
saluos fieri cum possintsalui essesi uellegte tunc
inclarissima sapientiae luceuidebitur. quod
nun piorũ fides hab& ante quam manifesta cogn¬
tione uideatur. quam certa &immutabilis & ef¬
ficis simasit uoluntasdĩ quã multa possit & non
uelit : nibilaũt uelit quod nom possitquãꝙ situerũ
nonest uerũ : si aliqua uoluit & non fecit : Et quod
est indignius ideo non fecit qm̃ nefier& quoduole¬
bat omp̃s uoluntas hominis impediuit : nonergo
fit aliquid nisi omp̃s fieri uelit : Vel sinendo
facere bene. &iam sinendo fieri quȩcũ fiunt male:
n hocnisi iusta iudiciosinit: &
profecto bonũ est: omne quod iustũ est: quãuis
ergo eaquȩ mala sunt Inquantũ mala sunt non
sint bona tamen ut non solabona sed &iamsint
& malabonũ est: namnisiess& hocbonũ utessent¬
& mala nullo modo esse sinerentur abomnipotenti

Expanded text:
poenitentiam egissent . Nec utique Deus injuste noluit poenitentiam egissent . Nec utique Deus injuste noluit salvos fieri, cum possint salvi esse, si vellent. Tunc in clarissima sapientiae luce videbitur, quod nunc piorum fides habet, antequam manifesta cognitione videatur, quam certa, immutabilis, efficacissima sit voluntas Dei; quam multa possit et non velit, nihil autem velit quod non possit: quamque sit verum non est verum, si aliqua voluit, et non fecit; et, quod est indignius, ideo non fecit, quoniam ne fieret quod volebat omnipotens, voluntas hominis impedivit. Non ergo fit aliquid nisi omnipotens fieri velit, vel sinendo facere bene, etiam sinendo fieri quaecumque fiunt male. Non enim hoc nisi justo judicio sinit; et profecto bonum est omne quod justum est. Quamvis ergo ea quae mala sunt, in quantum mala sunt, non sint bona; tamen ut non solum bona, sed etiam sint et mala, bonum est. Nam nisi esset hoc bonum, ut essent et mala, nullo modo esse sinerentur ab omnipotente