comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nitat. his & talib testimoniis diuinoꝵ edloquioꝵ quȩ omĩa cõmerareni¬
mis longum ẽ: satis quantũ existimo manifestat᷑ operari ds̃ in cordib
hominu ad inclinandas eorum uoluntates quocũq uoluerit. siue ad bo¬
na ꝙ sua miscd̾i̾a. siue ad mala ꝓ meritis eoꝵ: iudicio utiq sus: aliquandole
aperto. aliquando occulto. semꝑ aũ iusto. Fixum enĩ debet ẽẽ & unmobile
in corcte ur̃o. quia non ẽ iniquitas apud dm̃: ac perhoc quando legitis in
scripturis ueritatis a dõ seduci homines. aut obtundi uł obdurari corda
eoꝵ: nolite dubitare p̃cessisse mala merita eorũ ut iuste ista paterentur.
ne incurratis in illud prouerbium salomonis. Insipientia uiri iuolat iuias
euis: dm̃ autẽ causatur in eorde suo. Gr̃ã uero ñ scd̾m merita hominũ dat᷑.
Alio qͥngrã iam non ẽ gr̃a: quia idõ gra̾ uocatur: quia gratis daturSi au̾
potest siue perangłos uelbonos uł malos. siue quocũq alio inodo operi etiã

Expanded text:
it. His et talibus testimoniis diuinorum eloquiorum, quae omnia commemorare nimis longum est, satis, quantum existimo, manifestatur operari deum in cordibus hominum ad inclinandas eorum uoluntates quocumque uoluerit, siue ad bona pro sua misericordia siue ad mala pro meritis eorum, iudicio utique suo aliquando aperto, aliquando occulto, semper autem, iusto. fixum enim debet esse et immobile in corde uestro, quia non est iniquitas apud deum. ac per hoc, quando legitis in litteris ueritatis a deo seduci homines aut obtundi uel indurari corda eorum, nolite dubitare praecessisse mala merita eorum, ut iuste ista patene incurratis in illud proverbium Salomonis, Insipientia viri violat vias ejus, Deum autem causatur in corde suo . Gratia vero non secundum merita hominum datur, alioquin gratia jam non est gratia : quia ideo gratia vocatur, quia gratis datur. Si autem est siue per angelos bonos siue per malos siue quocumque alio modo operari etiam
Abbreviated transcription (Latin):
nec ullu dari gratis. cum in eis dĩ grͣa. quȩ ñ nisi gratuita ẽ p̃dicet᷑.
Quͦo uidetis qũã sit absurdũ. Propt̾ quoł iustitimꝰ quantũ potiumꝰ.
ut etiã ipsum initium fidĩ. do nũ di esse ostenderemꝰ. Q. uod usi dutius
fecimꝰ. qu̾a forsitan uellent hi ꝓpt̾ qͦs feciuuꝰ. hinc ab eis rephendi pa¬
rati sumꝰ: dũ cam̃ & si niulto diutiꝰ quã uellent. & si cũ fastidio acte.¬
dio intelligentiũ: fateant᷑ nos fecisse qͦd fecimꝰ. id est etiã intcium
ficdei. sic̃ continentia. patientiã. iustitiã. pietat̾e. ⁊ cet̾a de qͥb cum
his nulla contentio ẽ: donũ dei e̾e̾ docunse. Hic gͦ sit huius uolu¬
minis t̾minus: ne offendat unus nimia longitudo.

Expanded text:
eorum dari gratis, cum in eis Dei gratia, quae non nisi gratuita est, praedicetur. Quod videtis quam sit absurdum; propter quod institimus, quantum potuimus, ut etiam ipsum initium fidei donum Dei esse ostenderemus. Quod etsi diutius fecimus, quam forsitan vellent hi propter quos fecimus; hinc ab eis reprehendi parati sumus: dum tamen etsi multo diutius quam vellent, etsi cum fastidio ac taedio intelligentium, fateantur nos fecisse quod fecimus, id est, etiam initium fidei, sicut continentiam, patientiam, justitiam, pietatem, et caetera, de quibus cum his nulla contentio est, donum Dei esse docuisse. Hic ergo sit hujus voluminis terminus, ne offendat unius nimia longitudo.
Abbreviated transcription (Latin):
rat peccatũ. Quid ẽ. nisi non fecerat: Acꝑ hoc qͦd dictũ est. uiasque a
dextris st̃ nouit dñs. qͦ modo intelligendi est: nͥ quia ipse fecit uias

Expanded text:
era t peccatum, quid est nisi non fecerat\'? ac per hoc, quod dictum est: Vias, quae a era t peccatum, quid est nisi non fecerat\'? ac per hoc, quod dictum est: Vias, quae a dextris sunt, nouit dominus, quo modo intellegendum est, nisi quia ipse fe
Abbreviated transcription (Latin):
ipse autẽ rectos faciet cursus tuos. & it in era tua pͣroduc&. Molite gͦ de¬
clinare in dexterã. neq in sinistrã: quanuis laudent᷑ uie que a dextris st̃.¬
& uituperent᷑ quȩ st̃ a sinistris. Hoc ẽ enĩ ꝓpt̃ qd̃ addidit. Auerte aũ
ped̾e tuum a uia mala. hoc ẽ a sinistra: qͦd manifestat in consequentib
dicens. Uias enĩ que a dextͥs st̃ nouit ds.peruerse aũ sunt que a sinis-¬
tris st̃. Eas itaq uias ambulare debemꝰ. quas nouit ds: de quib in psal¬
mo legitur. Nouit dñs uiã iustoꝵ: & uia impiorũ peribit. Hanc enĩ
non nouit dñs quia sinistra ẽ: sic̃ dicturus est etiã illis ad sinistrã. consti¬
tutis. non noui uos. Quid ẽ autẽ qͦd ille ñ nouit. qui utiq nouit omĩa:
siue bona hominũ siuemala. SS qͥd ẽ non uos noui: nͥ tales uos ego non
feci:  Quẽ ad modu illud qđ dictͥũ est de ipso dño iħ̃u xp̃o: quia ñ noue

Expanded text:
Ipse autem rectos faciet cursus tuos et itinera tua in pace producet. Nolite ergo declinare in dexteram neque in sinistram, quamuis laudentur uiae, quae a dextris sunt, et uituperentur, quae sunt a sinistris. hoc est enim, propter quod addidit: Auerte autem pedem tuum a uia mala, hoc est a sinistra, quod manifestat in consequentibus dicens: Vias enim, quae a dextris sunt, nouit deus; peruersae autem sunt, quae a sinistris sunt. eas itaque uias ambulare debemus, quas nouit deus, de quibus in psalmo legitur: Nouit dominus uiam iustorum et uia impiorum peribit. hanc enim non nouit dominus, quia sinistra est, sicut dicturus est etiam illis ad sinistram constitutis: Non noui uos. quid est autem. quod ille non nouit, qui utique nouit omnia siue bona hominum siue mala? sed quid est: Non uos noui. nisi \'tales uos ego non feci\'? quem ad modum illud, quod dictum est de ipso domino Iesu Christo, quia non non u
Abbreviated transcription (Latin):
ab eo qd debebat exegerit .ᷤ Si gͦ int̾ contractꝰ hominũ. nullꝰ ex hoc pre¬
scriptionis locus ẽ: ut se dicat debitor in iuste exigi.quia sit alii debitori

Expanded text:
ab eo quod debebat exegerit? Si ergo inter contractus hominum, nullus ex hoc praeab eo quod debebat exegerit? Si ergo inter contractus hominum, nullus ex hoc praescriptionis locus est, ut a se dicat debitor injuste exigi, quia scit alii debitori
Abbreviated transcription (Latin):
uero in om̃s homines mors ꝑtransiit: in om̃s necesse est ꝑeransisse pecca-¬
Etum. Peccatũ quomͦ cũ paruulis originale nascatur. carnis oculis uidere
on possumꝰ. Quia om̃s uero ex adã carnalit̾ natos. & si illi iam in xp̃o re
uictemus cogunur confiteri. Facilius enĩ fieri posset ut quanuis transeun¬
te peccato. pena minime sequeretur: quã ut nulla cõmunicatione peccati.
partem sumat pene. qͥ non habet culpe. Si gͦ ut apparuit de p̃uari¬
duritia sua. nullus de pena conqueri audeat. que etiã non ex istentib
peccatis propriis. sola nascendi conditione debet᷑. Quod uͦ ds aliis gratuita
uocatione conuersis. miscd̃iam largit᷑ in debitã: non ad dispensatoris uir¬
stitiã. s addonantis misericordissimã libertate ueritatis racione referen-¬
dum ẽ. An audeb it debitor. creditorẽ iniqͥtatis arguere: si alteri donanᷤᷤ

Expanded text:
vero in omnes homines mors pertransiit, in omnes necesse est pertransisse peccavero in omnes homines mors pertransiit, in omnes necesse est pertransisse peccatum. Peccatum quo modo cum parvulis originale nascatur, carnis oculis videre non possumus. Quia vero omnes ex Adam carnaliter natos, et si illi jam evidemus cogimur confiteri. Facilius enim fieri posset, ut quamvis transeunte peccato, poena minime sequeretur, quam ut nulla communicatione peccati partem sumat poenae, qui non habet culpae. Si ergo, ut apparuit, de praevariduritia sua, nullus de poena conqueri audeat, quae etiam non existentibus peccatis propriis, sola nascendi conditione debetur. Quod vero Deus aliis gratuita vocatione conversis, misericordiam largitur indebitam, non ad dispensatoris injustitiam, sed ad donantis misericordissimam largitatem, veritatis ratione referendum est. An audebit debitor creditorem iniquitatis arguere, si alteri donans,
Abbreviated transcription (Latin):
diuinus dixerit psalmus. uniuerse uie dñi miscdĩa ⁊ ueritas: atq cognos¬
it. tali dm̃ reshumanas agitare iudicio: ut euitandas pen.¬
reddat aut misericordit̾ donet. Uitiatȩ enĩ radicis macula. ita ꝓpaginiᷤᷤ
traduce ꝑ generationũ sarmenta diffusa ẽ: ut nec in fans qͥd̾e unius diei. a
culpa sit prime p̃uaricationis alienꝰ nͥ ꝑ ĩctebitã saluatoris grãm fuerit li
ficit᷑ ut illud traxerit alienũ. de quo apłsdicit. Per unũ hominẽ peccatũ
intrauit in mundu: & per peccatũ mors: ita & in om̃s pertransiit. in qͦ
om̃s peccauert̃. Qđ qͥ negat. negat ꝓfecto pͥmũ nos e̾ẽ mortales. Si enim
ut dicit apłs ꝑ unum hominẽ peccatũ intrauit inmundu & ꝑ pẽccatũ
mors: mors intrare ñ potuit. nͥ intrante peccato. E qm mors non nat᷑e
conditio sed pena pena peccati ẽ: sequat᷑ necesse ẽ. pena peccatũ. Quia

Expanded text:
divindivincat tali Deum res humanas agitare judicio, ut debitas poenreddat aut misericorditer donet. Vitiatae enim radicis macula ita propaginis traduce per generationum sarmenta diffusa est, ut nec infans quidem unius diei a culpa sit primae praevaricationis alienus , nisi per indebitam Salvatoris gratiam fuerit libeficitur ut illud traxerit alienum, de quo Apostolus dicit, Per unum hominem peccatum intravit in mundum, et per peccatum mors; et ita in omnes pertransiit, in quo omnes ut dicit Apostolus, Per unum hominem peccatum intravit in mundum, et per peccatum mors: mors intrare non potuit, nisi intrante peccato. Et quoniam mors non naturae conditio, sed poena peccati est, sequatur necesse est poena peccatum. Quia
Abbreviated transcription (Latin):
qualit̾tũq uistũ est: mane̾re manifestũ est. Quis gͦ erit qui in cõmutabilit̃
manentẽ. & omĩa que sunt condentẽ. regentẽ atq seruantẽ dĩ sapientiam.
humane sapientie pendat arbitͥo: de qua id̾e apls dicit. quia sapientia car¬
nis inunica ẽ deo. ⁊ alibi sapientia huiꝰ mundi stultitia ͤ apud dm̃ : Non
est gͦ de illa maiestate diuine sapientie. humanȩ uanitatis arbitrio dispu-
pitur. ut dicat qd̃ nũnullos ẽẽ dicturos statim uidit beatꝰ apłs. subiunxit¬
enĩ. dicet aliquis sicui uult miseret᷑. & quẽ uultindurat. qui ᷤ ad huc queritur
uoluntati enĩ eiꝰquis resistit. nouerit hac plus nos ad humilitatẽ ac pietatẽ.
cogi artariq sententia. Cum enĩ totũ ad dm referens humanis uirib neget
doctͥor amplissimꝰ: quid aliud quã ut in dm̃ toto corcte suspensi ab eo salutis

Expanded text:
qualitercumque justum est, manare manifestum est. Quis ergo erit qui incommutabiliter qualitercumque justum est, manare manifestum est. Quis ergo erit qui incommutabiliter manentem, et omnia quae sunt condentem, regentem atque servantem Dei sapientiam, humanae sapientiae pendat arbitrio? De qua idem apostolus dicit, Quia sapientia carnis inimica est Deo : et alibi, Sapientia hujus mundi stultitia est apud Deum . Non est ergo de illa majestate divinae sapientiae humanae vanitapitur, ut dicat quod nonnullos esse dicturos statim vidit beatus Paucujus vult miseretur, et quem vult indurat, quid adhuc quaeritur? voluntati enim ejus quis resistit ? Noverit hac plus nos ad humilitatem ac pietatem cogi arctarique sententia. Cum enim totum ad Deum referens, humanis viribus neget doctor amplissimus, quid aliud quam ut in Deum toto corde suspensi, ab eo salutis
Abbreviated transcription (Latin):
apłs paulus diuersis locis non parũ etiã discrepantib uerbis. studiosis ꝓpo¬
nit s̃crutatorib eiusque ꝑ ipsũ loquit᷑ ueritatis sententiã. Si qͥd̾e indi
gr̃ã. p̃cedente latissima ⁊ robustissima disputatione confect᷑ã. ita c̾cludens
ait. ergo cuiuult miseret᷑ & quẽ uult obdurat: cum in alia epła de diui¬
na beniuolentia ipse sic dicat. Qui uult om̃s homines saluos fieri: & in
agnitionẽ ueritatis uenire. Occurrit enĩ curpereant ex his aliqui. cum
inde cur rursus induret alios misertꝰ aliorum : aut quomͦ om̃s uelit saluos
fieri homines: cũ ipse nonnullos ne saluent᷑ in duret. hoc quantũ ad hu¬
manã uistitiã. uidetur iniustũ. Sed qͥs ita desipiat. uł potius ita blasphe¬
met. ut dicat de iustitia dĩ. lege humane iustitie disputandu: quȩ profecto si
iustitiȩ dĩ aduersatur iniusta ẽ . Ab illo enĩ qui sũme iustus est: omẽ quod

Expanded text:
apostolus Paulus diversis in locis, non parum etiam discrepantibus verbis studiosis propoapostolus Paulus diversis in locis, non parum etiam discrepantibus verbis studiosis proponit scrutatoribus, eisque per ipsam loquitur veritatem. Sententiam siquidem in Dei gratia, praecedente latissima et robustissima disputatione confectam, ita concludens, ait, Ergo cujus vult miseretur, et quem vult indurat : cum in alia Epistola de divina benevolentia ipse sic dicat, Qui vult omnes homines salvos fieri, et in agnitionem veritatis venire . Occurrit enim, cur pereant ex his aliqui, cum inde cur rursus induret alios, misertus aliorum; aut quomodo omnes salvos fieri velit homines, cum ipse nonnullos ne salventur induret. Hoc quantum ad humanam justitiam videtur injustum. Sed quis ita desipiat, vel potius quis ita blasphemet, ut dicat de justitia Dei, lege humanae justitiae disputandum? quae profecto si justitiae Dei adversatur, injusta est. Ab illo enim qui summe justus est, omne quod
Abbreviated transcription (Latin):
apłica auctoritate tradentib. aliqua uelutidi¬
uersũ sonante sententia. uł mouet᷑ lector. uel
sollicitat᷑ auditor: certa atq in concussa fide cog¬
lo occultius alibi sonare misteria. Ac ꝓinde siqͥd
occullta significatione suspensũ. aut a conscribente breuiter indicatũ.
minꝰq quã humani cordis obtusio poscebat expositũ est: hic lucidius appa¬
rere. ibi altius latere. nusquã deesse nouerit ueritatẽ. Quod sietiã pro
magnitudine rei de qua querit᷑. non facile intellectꝰ sensib querentis
occurrit: maxime si de in cõmutabili uoluntate omĩpotentis dĩ. diuer-¬
quad̾a ꝑsonarũ acceptione tarantẽ. nec infirmũ qui qͦd uoluerit non
ualuerit explicare. in concussa definitione teneatur. Sub huiꝰ gͥ defini
tionis uigo. ne insacrilegã temeritatẽ. male libera colla luxurient.
questionis huiꝰ qͣntũ donante dño possumꝰ occulta memoremꝰ. Quã beatꝰ

Expanded text:
apostolica auctoritate tradentibus, aliqua veluti diversum sonante sententia vel movetur lector, vel sollicitatur auditor, certa et inconcussa fide coglo occultius alibi sonare mysteria: ac proinde si quid occulta significatione suspensum, aut a conscribente breviter indicatum, minusque quam humani cordis obtunsio poscebat, expositum est, hic lucidius apparere, ibi altius latere, nusquam deesse noverit veritatem. Quod si etiam pro magnitudine rei, de qua quaeritur, non facile intellectus sensibus quaerentis occurrit, maxime si de incommutabili voluntate omnipotentis Dei diversquadam personarum acceptione taxantem, nec infirmum, qui quod voluerit non valuerit explicare, inconcussa definitione teneatur. CAPUT II. 2. Sub hujus igitur definitionis jugo, ne in sacrilega m temeritatem male libera colla luxurient, quaestionis hujus, quantum Deo donante possumus, occulta memoremus, quam beatus
Abbreviated transcription (Latin):
sic defendatis grͣam. ut quasi de illa securi. mala oꝑa diligatis. qd̃ ipsa
gr̃a dĩ auertat a uobis. Taliũ quippe uerba sibi ꝓponens apłs ait. Quid
gͦ dicemus: ł manebimꝰ impeccato: ut gr̃a habuudet : Atq his uerb
hominũ errantiũ. ⁊ dĩ grãm nͥon intelligentiũ: respondit ut debuit
dicens. Absit. Si enĩ mortui sumus peccata quomͦ uiuemꝰ in eo: Nichil
dici potuit melius & breuius. Quid enĩ nobis grã dei utilius confert. in
hoc p̾senti scło maligno: nisi ut moriamͣ peccato : Ic per hoc ipsi gr̾ȩ inue¬
nietur ingratꝰ. qui propt̃ ilła uult uiuere inpeccato.perquã morimur
peccato. Ns aũ qͥ diues est in miscd̃ia. det uob̾ ⁊ sanũ sapere. ⁊ usq infinem
proficientib in bono ꝓposito ꝑmanere. hoc ꝓ uobis. hoc ꝓ nob̾. hoc pro om̃ib
qui uos diligunt. & ꝓ eis qui uos odert̃: instant̾ in pace fraterna. & uigilan¬

Expanded text:
sic defendatis gratiam, ut quasi de illa securi mala opera diligatis, quod ipsa sic defendatis gratiam, ut quasi de illa securi mala opera diligatis, quod ipsa gratia dei auertat a uobis. talium quippe uerba sibi proponens apostolus ait: Quid ergo dicemus? permanebimus in peccato, ut gratia abundet? atque his uerbis hominum errantium et dei gratiam non intellegentium respondit, ut debuit, dicens: Absit; si enim mortui sumus peccato, quo modo "uiuemus in eo? nihil dici potuit breuius et melius. quid enim nobis gratia dei utilius confert in hoc praesenti saeculo maligno, nisi ut moriamur peccato? ac per hoc ipsi gratiae i inuenietur ingratus, qui propter illam uult uiuere in peccato, per quam morimur peccato. deus autem, qui diues est in misericordia, det uobis et sanum sapere. et usque in finem proficienter in bono proposito permanere. hoc pro uobis hoc pro nobis hoc pro omnibus, qui uos diligunt, et pro eis, qui uos oderunt, instanter in pace fraterna et uigilan
Abbreviated transcription (Latin):
Sic gͦ intellige quod tͥ p̃ceptũ est. rectos cursus fac pedib tuis: ⁊ uias
tuas dirige. ut noueris cũ hoc facis. a dnõ d̾o tibi prestari ut hoc facias
⁊ non declinabis ad dextrã. quãuis abules muiis dextris nõ confi¬
dens inuirtute tua :&. ipseerit uirtꝰ tua. qui rectos faciet cursus tu¬
os.⁊ itinera tua in pace ꝓducet. Qua ꝓpt̾ cdilectissimi quicũq dicit.
uoluntas mea mͥ sufficit᷑ oꝑa bona ad facienda. declinat in dextraor
S rursus illi qui putant bonã uitã ẽẽ deserendã. quando audiunt
sic dei gr̃am p̾dicari. ut credat᷑ & intelligat᷑. uoluntates hominũ¬
ipsã ex malis bonas facere. ipsam etiã quas fecerit custodire. & prop-¬
rea dicunt faciamꝰ mala ut ueniant bona: in sinistra qd
Ict̃o uobis dixi. ñ declinetis indextr̃a neq in sinistrã: hoc est nec sic
defendatis liberũ arbitriũ. ut ei bona oꝑa sine di grã tribuatis: nec

Expanded text:
Sic intellige quod tibi praeceptum est, « Rectos cursus fac pedibus tuis, et vias tuas dirige . » Ut noveris, cum hoc facis, a Domino Deo tibi praestari ut hoc facias, et non declinabis ad dexteram, quamvis ambules in viis dextris, non confidens in virtute tua, et ipse erit virtus tua, qui rectos faciet cursus tuos, et itinera tua in pace producet. Quapropter quicunque dicit: Voluntas mea mihi sufficit ad facienda opera bona, declinat in dexteram. Sed rursus illi qui putant bonam vitam esse deserendam, quando audiunt sic Dei gratiam pipsa ex malis bonas facere, ipsa etiam. quas fecerit. custodire, et propterea dicunt: Faciamus mala, ut ueniant bona, in sinistram declinant ideo uobis dixi: \'Non declinetis in dextram neque in sinistram\', hoc est nec sic defendatis liberum arbitrium, ut ei bona opera sine dei gratia tribuatis, nec
Abbreviated transcription (Latin):
dic̃ apłs. ut in illis ambulemꝰ  Nias aũ sinistras ꝑuersas. id ẽ. uias
impiorũ. non utiq nouit: quia ñ eas ipse fecit homini. s homo sibi.
Propt̾ qd̾ dicit. Octio aũ ego ꝑuersas uias maloꝵ.: ipse st̃ a sinistris.
S respondet᷑ nobis. Cur gͦ dixit. ne declines indexterã neq in sinistrã.
cũ potiꝰ dicere debuisse uideat᷑. tene dexterã. ⁊ ne declines in sinistrã.
Sibone st̃ uiȩ que a dextris st̃: Cur putamꝰ. nisi quia ita st̃ uie bone
que a dextris st̃. ut in dextera tam̃ declinare ñ sit bonũ: Heclinare
quippe ille ẽ intelligendus in dextrã. qui bona ipsa oꝑa que aduias dex¬
tras ꝑtinent. sibi uult a signare ñ d̾o. Ee ido cũ dixiss. uias enĩ quę
a dexͥtris sunt nouit dñs : ꝑuerse aut̃ st̃ que a sinistris sun. tanqu̾a¬

Expanded text:
s, ut in illis ambulemus? uias autem sinistras peruersas. id est uias impiorum non utique nouit, quia non eas ipse fecit homini sed homo sibi. propter quod dicit: Odi autem ego peruersas uias malorum; ipsae sunt a sinistris. Sed respondetur nobis: \'Cur ergo dixit: Ne declines in dextram neque in sinistram, cum potius dicere debuisse nideatur: Tene dextram et ne declines in sinistram". si bonae sunt uiae. quae a dextris sunt?\' cur, putamus. nisi quia ita sunt uiae bonae, quae a dextris sunt, ut in dextram tamen declinare non sit bonum? declinare quippe ille est intellegendus in dextram, qui bona ipsa opera, quae ad uias dextras pertinent, sibi uult adsignare non deo. et ideo, cum dixisset: Vias enim, quae a dextris sunt, nouit deus: peruersae autem s
Abbreviated transcription (Latin):
gr̃a enis inmne uacua nonfunit. s plus om̃ib illis laboraui. Hoc enĩ liberum
rruttriũ hominis exortat᷑. & in aliis quib dicit. rogamꝰ autẽ uos ne in
uacium grãm cłi suscipiatis. Utqͥd eos rogat. si grãm sic suscepert iul
pprum pderent uoluntatẽ: Cam̃ ne ipsa uoluntas sine grã dĩ putetur boni
Aliquid ꝑosse: continiio cũ dixiset. & gra eiꝰ in me uacua ñ fuit s plus om̃¬
bus illis laboraui. subiunrit atq ait. non ego aũ. sed gr̃a dĩ mecũ: id ẽ non¬
ego solus s grã tĩmecum. ꝯcꝑ hoc nec gr̃a d̾i sola. nec ipse solus. sed gr̃adĩ
eũ illo. Ut aut̾ de celo uocaret᷑. ⁊ tã magna & efficacissima uocatione
conuerteret᷑. grã dĩ erat sola: quia merita eiꝰ erant magna s mala.
Demiq & alibi dicit ałtimotheũ. Conlaboraui euangłio sełm uirtutẽ
dĩ saluos nos facientis et uocantis uocatione sua sc̃a. non sccłm oꝑa nr̃a.s

Expanded text:
fuit, sed plus omnibus illis laboravi. Hoc enim liberum arbitrium hominis exhortatur et in aliis, quibus dicit, Rogamus ne in vacuum gratiam Dei suscipiatis . Utquid enim eos rogat, si gratiam sic susceperunt, ut propriam perderent voluntatem? Tamen ne ipsa voluntas sine gratia Dei putetur boni aliquid posse, continuo cum dixisset, Gratia ejus in me vacua non fuit, sed plus omnibus illis laboravi; subjunxit atque ait, Non ego autem, sed gratia Dei mecum : id est, non solus, sed gratia Dei mecum: ac per hoc nec gratia Dei sola, nec ipse solus, sed gratia Dei cum illo. Ut autem de coelo vocaretur, et tam magna efficacissima vocatione converteretur , gratia Dei erat sola; quia merita ejus erant magna, sed mala. Denique et alibi dicit ad Timotheum: Collabora Evangelio secundum virtutem Dei salvos nos facien
Abbreviated transcription (Latin):
si fuerint peccata ur̃a tanq. feniciũ. tanq niuem de albabo: Quãdo gͦ
de albata est. uichil boni merebat᷑. iam uero alba fact̾a bene ambulat᷑.
s si super eum a quo de albata ẽ. ꝑseuerant̃ incũbat. Propt̃ qͦd & ipse iħe
superquẽ incũbit deabata.dixit discipłis suis. Sine me nichil potestis
facere. Ergo redeamꝰ ad apłm paułũ. quẽ certe inuenimꝰ. sine ullis me¬
ritis bonis. immo etiã cum multis meritis malis. dĩ gram consecutũ. red¬
dentis bona ꝓ malis. Uideamꝰ qͥd dicat. sua iam ꝓpinquante passione.
scribens ad timotheum. Ego enim iam immolor inqͥt: & tempꝰ resolutio
Iste utiq iam merita sua bona comemorat: ut post bona merita conseqͣ¬
tur coronã. qui post mala merita consecutꝰ ẽ. gr̃am. Deinde attendite
quid sequatur. Suꝑ est inquit corona uistitie. quã redet mͥ dñs in illa

Expanded text:
Si fuerint peccata vestra ut phoenicium, sicut nivem dealbabo ? Quando ergo Si fuerint peccata vestra ut phoenicium, sicut nivem dealbabo ? Quando ergo dealbata est, nihil boni merebatur: jam vero alba facta, bene ambulat; sed si super eum a quo dealbata est, perseveranter incumbat. Propter quod et ipse Jesus, super quem incumbit dealbata, dixit discipulis suis, Sine me nihil potestis facere . 14. Ergo redeamus ad apostolum Paulum, quem certe invenimus sine ullis meritis bonis, imo cum multis meritis malis, Dei gratiam consecutum reddentis bona pro malis: videamus quid dicat sua jam propinquante passione, scribens ad Timotheum. Ego enim jam immolor, inquit, et tempus resolu, fidem servavi. Ista utique jam merita sua bona commemorat; ut post bona merita consequatur coronam, qui post merita mala consecutus est gratiam. Denique attendite quid sequatur: Superest, inquit, mihi corona justitiae, quam reddet mihi Dominus in illa
Abbreviated transcription (Latin):
Ego dixi iu habunctantia mea: ñ mouebor inet̾̃num. Putauerat enĩ
suum fuisse bonũ. qł ei sic habunclabat ut non moueret᷑: s ut oster¬
deret᷑ ei cuius e̾et illud de quo tanq de suo ceꝑat głari. paululu̾
gr̃a deserente monitꝰ dicit. Dñe inuo luntate tua prestitistidecori
meo uirtutẽ. Nuertisti aut̾ faciem tuã: & fact̾us sũ contͣbatus
Icło necessariũ est homini. ut gr̃ã non sołu iustificet᷑ imipius. id est
ex impio fiat iustꝰ. cum reddunt᷑ ei bona ꝓ malis. s etiã cum fuerit
iam iustificatꝰ ex fide. ãbulet cũ illo gr̃a . & incumbat suꝑ ipsã ne cadat.
Propt̾ hoc scritũ est in cantico canticoꝵ. de ipsa eccła. Que est ista que ascen¬
cdit de albata. an cũbens super fratruelẽ suum: s De albata ẽ. enĩ que ꝑse
ipsam alba ẽẽ non posset. & aquo de albata ẽ: nisi ab illo qͥ ꝑ ꝓpħam dic̃.¬

Expanded text:
Ego dixi in abundantia mea, Non movebor in aeternum. Putaverat enim Ego dixi in abundantia mea, Non movebor in aeternum. Putaverat enim suum fuisse bonum, quod ei sic abundabat, ut non moveretur: sed ut ostenderetur illi, cujus esset illud, de quo tanquam suo coeperat gloriari, paululum gratia deserente admonitus dicit, Domine, in voluntate tua praestitisti decori meo virtutem; avertisti autem faciem tuam a me, et factus sum conturbatus . Ideo necessarium est homini, ut gratia Dei non solum justificetur impius, id est, ex impio fiat justus, cum redduntur ei bona pro malis; sed etiam cum fuerit jam justificatus ex fide, ambulet cum illo gratia, et incumbat super ipsam ne cadat. Propter hoc scriptum est in Cantico canticorum de ipsa Ecclesia: Quae est ista quae ascendit dealbata, incumbens super fratruelem suum ? Dealbata est enim quae per se ipsam alba esse non posset. Et a quo dealbata est, nisi ab illo, qui per
Abbreviated transcription (Latin):
errantes. seruientes desideriis & uoluptatib uariis. in malitia & inuidi.
agentes. ab hominabiles. in uicẽ odio habentes. Quid istis tã malis meri¬
tis nͥ pena utiq debebat᷑: SS dõ reddente bona ꝓ malis ꝑ gr̃am quȩ ñ
scđm merita nr̃a dat᷑. factũ est quod deinde subiungit et dicit. Cum
aũ benignitas & humanitas illuxit saluatoris nr̃i dĩ: non ex oꝑib
regenerationis & renouationis sp̃c scĩ. quẽ ditissime effudit suꝑ nos per
dĩ non scdm merita nr̃a dari ł quando ñ sołu nullis bonis. uerũ
etiã multis meritis malis p̃cedentib uidemꝰ datam. & cotidie uide
mus dari. Sed plane cũ data fuerit. incipiunt ẽe merita etiã nr̃abo:¬
na. ꝑ illam tam̃. Nam si se illa subtraxerit. cadit homo. ñ erectus. s
p̃cipitatꝰ libero arbitrio. Qua ꝓpt̃ nec quando ceꝑit homo habere
nerita bona. sibi debet tͥbuere illa. sed d̾o: euidr̃ inpsa
quia si derelictꝰ fuerit. nichil boni ualet ipse ꝑse. Unde & ille ait.

Expanded text:
ideriis et voluptatibus variis, in malitia et invidia agentes, abominabiles, invicem odio habentes. Quid istis tam malis meritis nisi poena utique debebatur? Sed Deo reddente bona pro malis, per gratiam quae non secundum merita nostra datur, factum est quod deinde subjungit et dicit: « Cum autem benignitas et humanitas illuxit Salvatoris nostri Dei, non ex operibus regenerationis et renouationis spiritus sancti, quem ditissime effudit super nos peDei non secundum merita nostra dari: quandoquidem non solum nullis bonis, verum etiam multis meritis malis praecedentibus videmus datam, et quotidie dari videmus. Sed plane cum data fuerit, incipiunt esse etiam merita nostra bona, per illam tamen: nam si se illa subtraxerit, cadit homo, non erectus, sed praecipitatus libero arbitrio. Quapropter nec quando coeperit homo habere merita bona, debet sibi tribuere illa, sed Deo, cui dicitur iquia si derelictus fuerit, nihil boni valet ipse per se: unde et ille ait,
Abbreviated transcription (Latin):
omnẽ cogitationẽ mentiũ nouit. si quesieris eũ inueniet᷑ tibi. & si dimi¬
seris eum repellet te imꝑpetuũ : declarat uoluntatis arbitriũ. S illi.
in eo ponunt meritũ hominis qđ dict̾um. ẽ si quesieris eũ: & scđm hoc
meritũ dari graͣm in eo qd dictũ ÷ & inueniet᷑ tibi. & om̃ino laborant
quantũ possunt. ostendere grãm di scd̃m merita nr̃a dari: hoc ẽ. gr̃am¬
÷ non ẽẽ grãm. Quib enĩ scdm meritũ reddit᷑. non imputat᷑ merces scõm

Expanded text:
omnem cogitationem mentium novit: si quaesieris eum, invenietur tibi; et si dimiomnem cogitationem mentium novit: si quaesieris eum, invenietur tibi; et si dimiseris eum, repellet te in perpetuum ; declarat voluntatis arbitrium. Sed illi in eo ponunt meritum hominis, quod dictum est, si quaesieris eum; et secundum hoc meritum dari gratiam, in eo quod dictum est, invenietur tibi: et omnino laborant, quantum possunt, ostendere gratiam Dei secundum merita nostra dari; hoc est, gratiam non esse gratiam. Quibus enim secundum meritum redditur, non imputatur merces secundum
Abbreviated transcription (Latin):
& ipse ad nos conuertit᷑. Nec attendunt qͥ hoc sentiunt. qr nͥ donum
dĩ ẽẽt etiã ipsa ad dm̃ nr̃a conuersio. non ei diceret᷑. ds uirtutũ con¬
ri longũ est. Nam & uenire ad xpͣm. qͥd est aliud nͥ ad eum creden¬
do conuerti: & tam̃ ait. Nemo potest uenire ad me: nͥ datũ eifue¬
rit a patre meo.Item qđ scriptũ est. in libro scđo paralipomenon: dñs uo
biscum. cũ uos estis cũ eo .&. si quesieritis eum inuenietis. si aũ dereliqueri¬
tis eũ derelinquet uos: manifestat qͥdẽ uoluntatis arbitrium. S illi
qui dicunt grãm dĩ scd̾m merita nrã clari: ista testimonia sic accipiunt
querimꝰ eum. & scđm hoc meritũ dari eiꝰ grãm. ut inueniamꝰ eum. Et
in libro primo qđ dictũ est. & tu salomonꝰ filimi cognosce dm̃ et serui
ei in corde ꝑfect̾o. & anima uolente. quia omĩa corda scrutat᷑ dñs. et

Expanded text:
ad nos et ipse convertitur. Nec attendunt qui hoc sentiunt, quia nisi donum ad nos et ipse convertitur. Nec attendunt qui hoc sentiunt, quia nisi donum Dei esset etiam ipsa ad Deum nostra conversio, non ei diceretur, Deus virtutum, conre longum est. Nam et venire ad Christum, quid est aliud nisi ad eum credendo converti? Et tamen ait: Nemo potest venire ad me, nisi datum fuerit ei a Patre meo . 11. Item quod scriptum esenietis; si autem reliqueritis eum, derelinquet vos ; manifestat quidem voluntatis arbitrium. Sed illi qui dicunt gratiam Dei secundum merita nostra dari, ista testimonia sic accipiunt, quaerimus eum; et secundum hoc meritum dari ejus gratiam, ut inveniamus eum. Et in libro primo quod dictum est, Et tu, Salomon fili mi, cognosce Deum, et servi ei in corde perfecto et anima volente; quia omnia corda scrutatur Dominus, et
Abbreviated transcription (Latin):
uero addidit & orate : ostendit đm ad iuuare ne intret᷑ intẽptationẽ
me et conitar ad uos: unũ horũ uidet᷑ e̾ẽ nr̃e uoluntatis. id ẽ. ut
nos. Ubi posst̃ putare pelagiani suã obtinere sententiã. qua dicunt gr̃am
dĩ scđm merita nr̃a dari. Quod qͥdẽ in oriente hoc est in ꝓuintia palesti¬
na. inqua ẽ. ciuitas iherłm. cũ ipse pelagius ab eꝑis audiretur. affirmare
non ausus .ẽ. Nam int̾ cetera quȩ illi obiect̾a st̃ . & hoc obiect̾ũ est: qq
dicer et graͣm clĩ scdm merita nr̃a dari. Quod sic alienũ est a catholica
ipse idẽ anathematirat᷑ exiss. Sed fallicit̾ eum anat̾ematirasse. posteri¬
ores eius indicant libri: inqͥb om̃ino nichil aliud defendit quã gram
dĩ scđm merita nr̃a dari Talia gͦ de scripturis colligunt. quale est
hoc unũ. quod paulo ante dixi. conuertimini adme .&. ego conuertar ad
uos: ut scd̾m meritũ conuersionis nr̃e. addm̃. detur grã eius. in qua

Expanded text:
ero addidit, et orate, ostendit Deum adjuvare, ne intretur in tentationem. convertar ad vos : unum horum videtur esse nostrae voluntatis, id est, ut atur ad nos. Ubi possunt putare Pelagiani suam obtinere sententiam, qua dicunt, gratiam Dei secundum merita nostra dari. Quod quidem in Oriente, hoc est, in provincia Palaestina, in qua est civitas Jerusalem, cum ipse Pelagius ab episcopis audiretur, affirmare non ausus est. Nam inter caetera quae illi objecta sunt, et hoc objectum est, quod diceret, gratiam Dei secundum merita nostra dari: quod sic alienum est a catholica ipse inde anathematus exisset. Sed fallaciter eum anathemasse, posteriores ejus indicant libri in quibus omnino nihil aliud defendit, quam gratiam Dei secundum merita nostra dari. Talia ergo de Scripturis colligunt, quale est hoc unum quod paulo ante dixi, Convertimini ad me, et convertar ad vos; ut secundum meritum conversionis nostrae ad Deum, detur gratia ejus, in qua
Abbreviated transcription (Latin):
intellegentes de quacihs libertate dixiss& : emen habra hae
sumus & neminiserui uimus umquẽe quomodotuhcis.
liberitis multis enim modis libertas appellari sol& Utm
hoc loco. sc̃itas utre surrectio in cpostolo ubi dicit crecctarã
liberari a seruitute corruptionis in libertatem gloriȩ filiorã
dĩ ut libertas quenocior ẽ ad distincionẽ dicitur seruitutis.
eo autẽ nomine & libertas nuncupatur arbi triidiuidantur
ergo cause neres multũ distantes confundantur nom iniscũ¬
munionẽ Hicergo non arbitrii. liber tatẽ dñs dicit esse libe¬
randam : sed illãẽ inte grãe. per manante conuetit iud eos
ut ccccipientes indul gentiã liberentur. a recctib & etc̃
que apud dñm maxima est. libertatem occupent ut incipi¬
ent nihil debere criminib Denique sequit᷑ euan gelistt:

Expanded text:
intelligentes de qua Jesus libertate dixisset: Semen Ahrahae intelligentes de qua Jesus libertate dixisset: Semen Ahrahae sumus, et nemini servivimus unquam: quomodo tu dicis, Liberi eritis? Multis enim modis libertas appellari solet: ut in hoc loco sanctitas; ut resurrectio in Apostolo, ubi dicit creaturam liberari a servitute corruptionis in libertatem gloriae filiorum Dei ; ut libertas quae notior est, ad distinctionem dicitur servitutis. Eo autem nomine et libertas nuncupatur arbitrii. Dividantur ergo causae, ne res multum distantes confundantur nominis communione. Hic ergo non arbitrii libertatem Dominus dicit esse liberandam: sed illa integra permanente, convenit Judaeos, ut accipientes indulgentiam liberentur a reatibus, et eam quae apud Deum maxima est, libertatem occupent, ut incipiant nihil debere criminibus. Denique sequitur Evangelista:
Abbreviated transcription (Latin):
contraꝑuersitatem. Ur̃am. nouiciam. quantulo cum. que labo¬
re defendimus: inte igitur agnosce stulticiam: in teimpudentiam
inte impi&cctem non ueterem. s& ne: sed noutm: Iuł dixit. Ced
&iam tem pusest. ut de euangelii sententia disseratur dicebant
inquid euangelista iohannes ihs̃ adiudeos. eos qui crediderunt
ei siuos manseritis insermone meo uere discipuli mei. eritis
& cognosce tis ueritatẽ & ueritas. libercbit. uos: idem dñs noster
ihs̃ loquebatur ad credentes sibi: utdenulla sȩculi nobilitate gccu¬
dentes. Necde habra hae. sibi semine gloriã uindicantes. nitirenr¬
tur & studerent uirtutibus & nullus por agnicionẽ xp̃i serure peo¬
ecctis ut uerẽc libertatẽ conscientia gccudente retinerent &¬
spe certorum idẽ aeternorum uindiccerentur acupidita¬
te aliorum pomnium quȩ ꝓpter. frec gilitaetem sui uaencesre¬
quenter & st scedicuntur : Tuncres ponderun. ei iudȩi non

Expanded text:
contra perversitatem vestram novitiam quantulocumque labocontra perversitatem vestram novitiam quantulocumque labore defendimus. In te igitur agnosce stultitiam, in te impudentiam, in te impietatem, non veterem sane, sed novam. LXXXVII. JUL. Sed jam tempus est, ut de Evangelii sententia disseratur. Dicebat, inquit evangelista Joannes, Jesus ad Judaeos eos qui crediderunt ei: Si vos manseritis in sermone meo, vere discipuli mei eritis; et cognoscetis veritatem, et veritas liberabit vos. Id est, Dominus noster Jesus loquebatur ad credentes sibi, ut de nulla saeculi nobilitate gaudentes, nec de Abrahae sibi semine gloriam vindicantes, niterentur et studerent virtutibus, et nullis post agnitionem Christi servire peccatis, ut veram libertatem conscientia gaudente retinerent, et spe certorum, id est aeternorum, vindicarentur a cupiditate aliorum omnium, quae propter fragilitatem sui, vana frequenter et falsa dicuntur. Tunc responderunt ei Judaei, non
Abbreviated transcription (Latin):
berum. e cceptiuũ illi quidemrei. dequet agtur c̃uenire ñ p̾suns
T. buuero stulticiam singularem: inpudentiã nouẽ impiaatẽ
ueterem : adesse testantur : Aũgs liberos. dicimus ad feccien¬
dec opera pi&atis eos quib dicit a postolos: ꝑune auter
liberati apecccto serui autem feceti dõ habetis fruc tũ uestrõ
insc̃ificacione finẽ uero uitcc̃ &ernam: hunc insc̃i ficatione fructũ
quistuctus ꝓculdubio. caritas est: ad quȩ operaeius nullomodo
ipro quippestuctu loquebatur magister ds̃ quando palmitibus insema¬
nentib dicebat: sine me nihil potestis. stccere sed stulticiam singulcerẽ
nobis inesse c̃uiciaris. qua ds̃ nobis uirtus est: nec in nostra uirtute c̃¬
sidimus : & inpudentiam. nouam qua concupiscentiã carnis. quecca¬
ro concupiscit aduersus sp̃m nontua fronte laudamus. &impi¬
ctatem ueterem. quodomagta. antiqua. catholica quaedo cuert̃
quiȩc clesicm xp̃i antenos. in eius gratia uera pi&ate reserun

Expanded text:
convenire non possunt: tibi vero stultitiam singularem, impudentiam novam, impietatem veterem inesse testantur. AUG. Liberos dicimus ad facienda opera pietatis eos, quibus dicit Apostolus, Nunc autem liberati a peccato, servi autem facti Deo, habetis fructum vestrum anctificationem, finem vero vitam aeternam . Hunc in sanctificatione fructum, qui fructus procul dubio charitas est, atque opera ejus, nullo modo ipso quippe fructu loquebatur magister Deus, quando palmitibus in se manentibus dicebat, Sine me nihil potestis facere . Sed stultitiam singularem nobis inesse conviciaris, quia Deus nobis virtus est, nec in nostra virtute confidimus: et impudentiam novam, quia concupiscentiam carnis, qua caro concupiscit adversus spiritum, non tua fronte laudamus: et impietatem veterem, quoniam dogmata antiqua catholica, quae docuerunt qui Ecclesiam Christi ante nos in ejus gratia vera pietate rexerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
dib uirtutũ comantur insignibus Aug̃s r̃ Te audis¬
altem ub idicis ꝓpter con suetudinẽ pecccetorum scriptumere
Non quod uolo ago sed quod odiohocstcio: Quomo doergo p̃
peccata liberum est : quorum & si non ꝓ pagine qui anan uul¬
tiscerte ⁊oemen con su&udinem quac solam huic nec cer¬
sitati uicti contortiquȩ conce distis : sic ꝓdidit. libertatem
it gemitus eius. fericet auresuras. frontem que conlidat : Quũ
auditis non quod uolo ago & non quoduolo stccio bonum:
Sed quod nolom alum hocago. : xc̃ Iuł dixit De sine itetque in pi¬
arete sitecmen ullum tibi fecs. aut nestes restat xp̃i uerba
sic exponendo ut ille arbitriũ negasse liberum uidecet sine
cuius integritate aequitas ei ꝓprii non potest constare iuditii
Iug̃rã immo ideo graue iugũ est. suꝑ filios adã adie exitus
Adeuentre matris eorum quicei constaet aequitas iudicu

Expanded text:
dibus, virtutum comantur insignibus. AUG. Te audi sdibus, virtutum comantur insignibus. AUG. Te audi saltem, ubi dicis propter consuetudinem peccatorum scriptum esse, Non quod volo, ago; sed quod odi, hoc facio. Quomodo ergo post peccata liberum est, quorum etsi non propagine, quia non vultis, certe tamen consuetudine, quam solam huic necessitati victi contortique conceditis, sic perdidit libertatem, ut gemitus ejus feriat aures vestras, frontemque collidat; cum auditis, Non quod volo, ago; et, Non quod volo, facio bonum; sed quod nolo malum, hoc ago ? XCII. JUL. Desine itaque impiare te si tamen ullum tibi fas aut nefas restat, Christi verba sic exponendo, ut ille arbitrium negasse liberum videatur, sine cujus integritate aequitas ei proprii non potest constare judicii. AUG. Imo, ideo grave jugum est super filios Adam, a die exitus de ventre matri
Abbreviated transcription (Latin):
alterumesse prosa tore ccernis. in nocue : alterum sed uctorẽ
misere uoluntatis. Aug̃s s uerum dicis in cecutus inpcera¬
diso enĩ diccbolus seductor beate uoluntatis
fuit quã seducendo miseram fecit. Nunc autẽ sicut stcteris se¬
ductor est misere uoluntatis: Ab acergo miseria neperillec
nunc stecilius quat unc ad illã seducta est. aduc. seducator adi¬
abolo non eam liberat. nisuille adquẽ cotidie. tota clamat
ecclesia : Nos inferas imenstationẽ : sed libe ranos amalo: Lxxviiii
Iul dixit hicergo. ubidixit dñs siuos filius libera uerit ue¬
reliberieritis : promis sit. indulgentiã reis que peccantes non
arbitrii. libertatẽ sed conscientiã iusticie ꝑ diderunt
liberũ autẽ arbitrium. & p̃peccata tãc̃ plenum esti quẽc fuit
ante pecca toc: Ei quidẽ ipsius opera ficte ut aebdicent ple¬
rique oculta A dedecoris & flacgiciorum abiectis sor¬

Expanded text:
alterum esse prosatorem carnis innocuae, alterum seductorem alterum esse prosatorem carnis innocuae, alterum seductorem miserae voluntatis. AUG. Verum dicis incautus. In padiso enim diabolus seductor beatae voluntatis fuit, quam seducendo miseram fecit: nunc autem, sicut fateris, seductor est miserae voluntatis. Ab hac ergo miseria ne per illam nunc facilius, quam tunc ad illam seducta est, adhuc seducatur a diabolo non eam liberat, nisi ille ad quem quotidie tota clamat Ecclesia, Ne nos inferas in tentationem; sed libera nos a malo . XCI. JUL. Hic ergo ubi dixit Dominus, Si vos Filius liberaverit, vere liberi eritis; promisit indulgentiam reis, qui peccantes non arbitrii libertatem, sed conscientiam justitiae perdiderunt. Liberum autem arbitrium et post peccata tam plenum est, quam fuit ante peccata: siquidem ipsius opera fiat ut abdicent plerique occulta dedecoris , et flagitiorum abjectis sor
Abbreviated transcription (Latin):
monis eius E&icc̃sisen sũs non aperiat graciaeius sicut apperuit
apostolis ut intellegerent. scripturas sicut illi purpuro¬
ricos & icctirenorum. ut intende ret in ece quȩ et pal ulo dica¬
bantur Iuł dix iidequam. diuer secsit. naturee ratio &uo¬
lumatis non negauit ih̃s̃ carnem. eorum ꝑtinere: ad semen. abrah ac:
sed inculcat eis quod ad dicebalũ patrẽ uolunta tes miquitater
migcuerunt Qquidideo genitar eorum. dicitr: quid criminũ
ar guitur eruditor : Responderun inquid & dixerun: eiudei
Dccter nt̃ abrahãẽ dicit eis ihs̃: si fili a brahae essetis: opera abra¬
hae fcc̃ceretis: Noncautem. quȩ retis me interficere :hominem
quiuerttatẽ locutus sum uobis quã audiui adõ hoc abra ham
non fecit: Vos autẽ faccnis opera patris ur̃i: as pices nequas
brahae ersefilius : quos supra dixerat. essefilius abrahcce:
sed quo diuersusẽ denatura hacuoluntate trecc tectus ostendit

Expanded text:
monis ejus, etiamsi sensum non aperiat gratia ejus, sicut aperuit monis ejus, etiamsi sensum non aperiat gratia ejus, sicut aperuit Apostolis ut intelligerent Scripturas ; sicut illi purpurariae Thyatirenorum, ut intenderet in ea quae a Paulo dicebantur ? XC. JUL. Vide quam diversa sit naturae ratio et voluntatis. Non negavit Jesus, carnem eorum pertinere ad semen Abrahae: sed inculcat eis, quod ad diabolum patrem voluntatis iniquitate migraverint; qui ideo genitor eorum dicitur, quod criminum arguitur eruditor. Responderunt, inquit, et dixerunt ei Judaei: Pater noster Abraham est. Dicit eis Jesus: Si filii Abrahae essetis, opera Abrahae faceretis: nunc autem quaeritis me interficere, hominem qui veritatem locutus sum vobis, quam audivi a Deo; hoc Abraham non fecit: vos autem facitis opera patris vestri . Aspicisne quas brahae filios esse, quos supra dixerat esse filios Abrahae: sed quoniam diversus est de natura ac voluntate tractatus, ostendit
Abbreviated transcription (Latin):
lectica tucc quecte inflare consuesti t amdoctum & actutum quare
teista fugiuN. Aut quecre insidiaris indoctis & taerdis siteista non
fugiunt q̃uis autẽ nositum. dicit uniuer sitactem hominum. adiabulo
pos sideri: Quũ scorũ tcentec sit milia quȩ non possidentur adiabu¬
lo sed dicimus eossolo adiabulo nom pos sideri: Quos xp̃i liberat
gratia cuius gratie uosestis inimici: sienim atcgratit̃ non oppumer&s
sed intelle geriti: ꝓcul dubio. &iam ante uetus teementũ & tempore
ueteris testamenti om̃s sc̃s a seruotũ c̃ditione seperatos eadem
liberatos xp̃i graticc uidere tisIuł dixit: deniquȩ ut intelle ges non
eum: naturȩ corum exꝓbare sedurtete. Sequitum scioquice fili
abra ac stis cedequet illi seliberos. dixerant orignis digattare
tius. Quñs t quide prernome us non cccpit in uobis sinatura
&um talis qualis nunc indigit & liberant eiam capare ser¬

Expanded text:
lectica tua, qua te inflare consuesti? Tam doctum et acutum quare lectica tua, qua te inflare consuesti? Tam doctum et acutum quare te ista fugiunt? aut quare insidiaris indoctis et tardis, si te ista non fugiunt? Quis autem nostrum dicit, universitatem hominum a diabolo possideri; cum sanctorum tanta sint millia, quae non possidentur a diabolo? Sed dicimus, eos solos a diabolo non possideri, quos Christi liberat gratia; cujus gratiae vos estis inimici. Si enim hanc gratiam non oppugnaretis, sed intelligeVeteris Testamenti, omnes sanctos, a servorum conditione separatos, eadem liberatos Christi gratia videretis. LXXXIX. JUL. Denique ut intelligas, non eum naturae eorum exprobrare, sed vitae; sequitur, Scio quia filii Abrahae estis. Ecce de qua illi se liberos dixerant originis dignitate: tis. AUG. Quid est, Sermo meus non capit in vobis; si natura etiam talis, qualis nunc indiget liberante, jam capax est ser
Abbreviated transcription (Latin):
Audiaent ergo quib ipse aperit sensum ut intellegttn scrip¬
turas: Audiant : om̃is quistecit peccatum. seruus est. peccacti
&querant accipere liber tatem: ut non facciant peccectum
clamantes ad eurti cui dicitur: itinera mea dirige secon¬
dum uerbum tuum & nedominetur mͥ. om̃s iniquitas:
quur autẽ in ludis sensibus tradis &ita insinuis. uerba
dñi quasi dixent seruum non essepeccati: nisieum qui
fecerit. ips epecccctum: fraude agis non hocdixit : Nonetum
ait nemoest seruus peccati nisi quistcc̃ peccatum: sedat. om̃s quifa¬
cit percatum: seruus est peccati: Surtenim. serui peccati originalis
qui pececctum. ipsum non stcciunt : &cebhoc uinculo seruitutis rege¬
nerationes oluuntur: Nonintur omis qui seruus est peccati. fecert pec¬
ccctum : sed omnis quifacit peccatum seruus est peccati sicut non
omne anima equus est secdt ame nomnis equus animalẽ ubiẽ dia¬

Expanded text:
Audiant ergo, quibus ipse aperit sensum, ut intelligant ScripAudiant ergo, quibus ipse aperit sensum, ut intelligant Scripturas: audiant, Omnis qui facit peccatum, servus est peccati. Et quaerant accipere libertatem, ut non faciant peccatum, clamantes ad eum, cui dicitur, Itinera mea dirige secundum verbum tuum, et ne dominetur mihi omnis iniquitas . Cur autem illudis sensibus tardis, et ita insinuas verba Domini, quasi dixerit servum non esse peccati, nisi eum qui fecerit ipse peccatum? Fraude agis, non hoc dixit: non enim ait, Nemo est servus peccati, nisi qui facit peccatum; sed ait, Omnis qui facit peccatum, servus est peccati. Sunt enim servi peccati originalis, qui peccatum ipsi nondum faciunt; et ab hoc vinculo servitutis regeneratione solvuntur. Non igitur omnis qui servus est peccati, facit peccatum; sed omnis qui facit peccatum, servus est peccati: sicut non omne animal equus est; sed tamen omnis equus animal est. Ubi est dia
Abbreviated transcription (Latin):
to quos indomo patris suimaenere & inmense eius denunciat
iocondari totũ hoc autẽ exortationis genus in epte prolac¬
tum ers& sinon liberi arbitrii homines conueniret: Aũg
conuenit plane ideo feccientes peccatum quia ser uisun
peccati: ut accepta libertate quã promĩtit. desinant stc¬
cerepeccatum: Regnabant. nãque pec catum in eorum
mortali corpore Itaut. obedirent. concupiscenciis eius
& exiberent. mem brasua arma iniquitatis peccato
contra hoc ergo malum quo peccaetum stcciebat. libertate
indizebant quãc promite bect Oms̃ enim. inquidnon qui fac¬
cit sed quist peccatum ser uusẽ peccaeti quod uerbae luci¬
da caligitiosis disput aetionibus obscurare reconaris. Grũ¬
puntom nioͣ & telic& obsistante fulgore suouincunt tene¬
brastuces Om̃s ait qui feccit. pec catumi. seruus est peccati
audis quistecit & tun exponere sed supponere uisquifecit

Expanded text:
to, quos in domo Patris sui manere, et in mensa ejus denuntiat to, quos in domo Patris sui manere, et in mensa ejus denuntiat jucundari . Totum hoc autem exhortationis genus inepte prolatum esset, si non liberi arbitrii homines conveniret. AUG. Convenit plane ideo facientes peccatum, quia servi sunt peccati, ut accepta libertate quam promittit, desinant facere peccatum. Regnabat namque peccatum in eorum mortali corpore, ita ut obedirent concupiscentiis ejus, et exhiberent membra arma iniquitatis peccato . Contra hoc ergo malum, quo peccatum faciebant, libertate indigebant, quam promittebat: Omnis enim, inquit, non qui fecit, sed qui facit peccatum, servus est peccati. Quid verba lucida caliginosis disputationibus obscurare conaris? Erumpunt omnino, et te licet obsistente, fulgore suo vincunt tenebras tuas. Omnis, ait, qui facit peccatum, servus est peccati. Audis, qui facit: et tu non exponere, sed supponere vis, Qui fecit.