comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ fit sp̃u fidei et caritatis. Alio soco ĩ
S omĩa suadendo et monẽdo non mͥ
occurrerat qd uẽdẽtes et emẽtes fla¬
gessado eiecit de tẽplo. S quid hec aut
qͣntũ ẽ ꝙͣuis et demones uosẽtes ab
hõibꝰ nõ ẜmone suasionis. s ui pote¬
statis eiec̃it. Itẽ asio sõco pͥus inꝙͣ isti
seqndi sũt qui unũ solũ deũ et ueꝵ
cosendũ ẽẽ dicũt.si apud hos ueritas
nõ esire̾it. tũc deiim igrandũ ẽ.
qd̾ ita pot̃ inderi dcm qi de ħuiꝰ resi¬
giomis ũtate dubitauerĩ. Dixi aũt
sicut ei ꝯgruebat ad quẽ scribebam.
nich dubitãs qd apud eos esucescer
rexit. nõ utiq dubitãs ꝙ resurrexit.
Itẽ qd dixi nec miracła illa ĩ nr̃atẽ¬
pora durare ꝑmissa sũt ne aĩa sẽper
insibilia q̃reret et eor ꝯsuetudie fri¬
gesc̾et genꝰ hũanũ quoꝵ nouitate
fsagͣunt ueꝵ ẽ quidẽ nõ eĩ nũc usq
cũ manꝰ ĩponit̾ baptizatis sic accipĩt

Expanded text:
d fit spiritu fidei et caritatis. Alio loco quoi, sed omnia suadendo et monendo, non mihi occurrerat, quod uendentes et ementes flagellando eiecit de templo. sed quid hoc aut quantum est, quamuis et daemones nolentes ab hominibus non sermone suasionis, sed ui potestatis eiecerit? item alio loco: prius, inquam, isti sequendi sunt; qui unum summum et solum colendum esse dicunt; si non eluxerit, tunc demum migrandum. quod ita potest uideri dictum, quasi de huius religionis ueritate dubitauerim. dixi autem, sicut ei congruebat, ad quem scribebam. nihil dubitans, quod apud eos elucesceret, rexit, non utique dubitans, quod resurrexit. Item quod dixi: nec miracula illa m nostra tempora durare permissa sunt, ne anima semper uisibilia quaereret et eorum consuetudine frigesceret genus humanum, quorum nouitate flagrauit, uerum est quidem; non enim nunc usque, cum man
Abbreviated transcription (Latin):
inuẽtẽ et alibi. usq adeo inꝙͣ. pcc̃m uo¬
sũtariũ masũ ẽ. ut ulło mõdo sit pcc̃m si
nõ sit uolũtariũ: Potest uideri fła hec
diffuntõ. S si diligẽt discuciat᷑ ĩuẽie¬
tur ẽẽ u̾issima: poc̃m quippe illud cogi¬

Expanded text:
bi: usque adeo, inquam, peccatum uoluntarium malum est, ut nullo modo sit peccatum, si non sit uoluntarium. potest uideri falsa haec definitio, sed, si diligenter discutiatur, inuenietur esse uerissima. peccatum quippe illud cogi
Abbreviated transcription (Latin):
uet cũ adiuuet etiã nõ tales ut sit ta¬
les idest ut diligẽter et pic querãt. tñ¬
ses aũt adiuuat ut inuemiãt. Itemq
asibi deĩde ĩꝙͣ iam erit ꝯsequens ut
post mortẽ corporalẽ qͣm debemꝰ pͥmo
poc̃o donec rp̃re suo atq ordine suo hoc
corpus restituat᷑ pͥstine stabisitati qd̾

Expanded text:
uet, cum etiam adiuuet non tales, ut sint tales, id est ut diligenter et pie quaerant; tales autem adiuuat, ut inueniant. itemque alibi: deinde, inquam, iam erit consequens, ut post mortem corporalem, quam debemus primo peccato, tempore suo atque ordine suo hoc corpus restituatur pristinae stabilitati. quod
Abbreviated transcription (Latin):
si nĩ quo mustipsicit̾ et co¬
prosissime disputat᷑. Unũ
uer cum. idest cruntatẽ pr̃em et fi¬
liũ et sp̃m sc̃m religione uera cosẽ
sigio que uera resigio ẽ. et ad eũdẽ
cultũ dei ꝙadmodũ sit hõ quadam
suaitate coaptãdus maxĩe tũ ꝯtra
duas nat᷑as maincheoꝵ. liber hic so¬
quit᷑. in hoc sibro quodã soco. sic ĩ ꝙͣ
cibi maifestũ atq ꝑceptũ ussum¬

Expanded text:
ipliciter et copiosissime disputatur unum uerum deum, id est trinitatem, patrem et filium et spiritum sanctum, religione uera colendligio, quae uera religio est, et ad eundem cultum dei quemadmodum sit homo quadam suauitate coaptandus. maxime tamen contra duas naturas Manicheorum liber hic loquitur. In hoc libro quodam loco: sit, inquam, tibi manifestum atque perceptu
Abbreviated transcription (Latin):
ths eũng ͭ ͣ distinxit ab abraha usq ad
dauid. a dauid usq ad transinigracõe
in babyloniam. Atq indeusq ad iurgĩs
ꝑtum quetres etates coniũcte ill dua¬
bus quinq faciũt. Pmde sextã ĩchoauit
natiutas diũ que nuc agit᷑ usq ad oc¬
cultũ tpr̃is finẽ. Hunc senariũ nũm
qͣndã tprĩs gere̾ figurã ⁊̃ in illa roẽ triꝑ¬
tite distribucõis agnoscimus qua unde
tẽpus cõputauimꝰ antelegẽ. alt̾m sb̃ le-¬

Expanded text:
tthaeus evangelista distinxit, ab Abraham usque ad tthaeus evangelista distinxit, ab Abraham usque ad David, a David usque ad transmigrationem in Babyloniam, atque inde usque ad virginis partum . Quae tres aetates conjunctae illis duabus, quinque faciunt. Proinde sextam inchoavit nativitas Domini, quae nunc agitur usque ad occultum temporis finem. Hunc senarium numerum quamdam temporis gerere figuram, etiam in illa ratione tripartitae distributionis agnoscimus, qua unum tempus computamus ante Legem; alterum, sub Le
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ rõ simpli ad duplũ. orit᷑ quidẽ
ext̾nario nũo unũ quippe ad duo trias
S hoc totum qd̃ dixi ad senariũ ꝑtinet
unũ .n. et duo tua sex fe fuĩt. Qui nũs¬
pp̃ea ꝑfc̃us d̾r quia ꝑtibus sius cõpletͤ
ht̃ .ii. eas tres. sextã. terciã dimidiã nec
ulla ꝑs que dici possit quota sic ĩueĩt᷑
in eo. Sexta gͦ cius unũ est tercia duo.
dimidia tua unũ autẽ et duo ⁊ tria cõsu¬
mãt eundẽ senariũ. cuius ꝑfcõem nob̃
sca sc̃ptura cõmẽdat in eo maxĩe qd̃ d̃s
sex diebus ꝑfecit oꝑa sua. et sextodie
fc̃us ẽ hõ ad ymagiẽ dei. et sexta etate
genis huãni filius dei uenit. Et fcũsẽ
filius homĩs ut nos reforet ad ymagiẽz
dei. Ea quippe etas nũcagit ᷑ siue nillem
anni singulis distribuant᷑ etatib. siue
ĩ diuinis litt̃is memorabiles atq insig¬
nes qͣi articulos tpr̃m uestigemꝰ ut p̾ma
etas ĩueniat᷑ ab adam usq ad noe. Inde
scd̾a usq ad abrahã. Et deinceps sic̃ ma¬

Expanded text:
autem ratio simpli ad duplum oritur quidem a ternario numero; unum quippe ad duo, tria sunt: sed hoc totum quod dixi, ad senarium pervenit; unum enim et duo et tria sex fiunt. Qui nuperfectus dicitur, quia partibus suis completur. Habet enim eas, tres, sextam, tertiam et dimidiam, nec ulla pars alia, quae dici possit quota sit invenitur in eo. Sexta ergo ejus unum est, tertia duo, dimidia tria. Una autem, et duo et tria consummant eumdem senarium. Cujus perfectionem nobis sancta Scriptura commendat, in eo maxime quod Deus sex diebus perfecit opera sua, et sexto die factus est homo ad imaginem Dei . Et sexta aetate generis humani, Filius Dei venit et factus est filius hominis, ut nos reformaret ad imaginem Dei. Ea quippe nunc aetas agitur, sive milleni anni singulis distribuantur aetatibus, sive in divinis Litteris memorabiles atque insignes quasi articulos temporum vestigemus, ut prima aetas inveniatur ab Adam usque ad Noe, inde secunda usque ad Abraham: et deinceps, sicut Ma
Abbreviated transcription (Latin):
pollet. Qd̃ .n. ualent sex in primo ordi¬
ne num̾oꝵ qui cõstat ex uiris ut ꝑueĩ¬
atur ad .x. Hoc ualẽt sexagĩta in scd̾o or¬
dine qui constat in decẽ denis. ut ꝑue¬
niatur adcentũ. sexugenarius gͦ nũs
dieꝵ sexta ꝑs anni est. Omde ꝑ senariũ
primi u̾sus multiplicat᷑ tamꝙͣ senariꝰ¬
scd̾i u̾sus ⁊ fiuuint sexies sexageni trecẽtẽ
sexagĩta dies qui sũt integri .xii. mẽses
S qm̃ sic̃ mensẽ tircuitus lune ostẽdit
homĩbus. sic annus circuitu solis aĩad¬
u̾sus ẽ. Restãt aũt̃ quinq dies ⁊ qͣdrans
diei ut sol impleat cursũ suũ annũq ⁊¬
eludat. quatuor .n. qͣdrantes fatiũt unũ
diem quẽ nocẽ ẽ int̾calari excurso qua¬
driẽmo qd̃ bissextũ uocant. ne tpr̃m
ordoturbet᷑: eciam ipõs quinq dies et
quadrantẽ si consideremus senarius

Expanded text:
pollet. Quod enim valent sex in primo ordipollet. Quod enim valent sex in primo ordine numerorum, qui constat ex unis ut perveniatur ad decem; hoc valent sexaginta in secundo ordine, qui constat ex denis ut perveniatur ad centum. Sexagenarius ergo numerus dierum, sexta pars anni est. Proinde per senarium primi versus multiplicatur, tanquam sensecundi versus, et fiunt sexies sexaginta, trecenteni et sexaginta dies, qui sunt integri XII menses. Sed quoniam sicut mensem circuitus lunae ostendit hominibus, sic annus circuitu solis animadversus est. Restant autem quinque dies et quadrans diei, ut sol impleat cursum suum, annumque concludat. Quatuor enim quadrantes faciunt unum diem, quem necesse est intercalari excurso quadriennio quod bissextum vocant ne temporum ordo turbetur. Etiam ipsos quinque dies et quadrantem si consideremus, senarius
Abbreviated transcription (Latin):
sanem ͦ uñ intlłr illa młer in typo eccẽ
adnõ sanata et erecta qͣm curuau̾at in¬
firmitas alligante sathana. Detalib
enm occultis hostibus plangit illa uox
psalmi. curuau̾nt aĩam meã. Hec ãt
mulier decẽ et octo annos hẽbat ininf̾¬
mitate qd̾ est ter seni. Menses autẽ an¬
noꝵ .x. et ecto inueniũt᷑ in nũo solidi
qͣdrati senarii qd̾ est sexies seni ⁊ħ sexi¬
es iuxͣ qumpeest In eodẽ euͣngelii loco.
arbor quoq ĩlla ficulnea cuius miserã
st̃ilitatẽ eciam t̾cius annus arguebat
s ita ꝓtua int̾cessũ est ut dimitt̾et᷑ iuo
anno ut si fructũ fr̾et bñ sin ałr extid̾et᷑
slam et tres anni add eandẽ tuptitã dist̃¬
bucõem ꝑtinent ⁊ mẽses trium annoꝵ
qͣdratum senariũ faciunt qd̾ sexies seni
Annus eciã unus si dudoecĩ mẽses ĩte¬
gri cõsiderẽt᷑ qͥstricẽ dies cõplent. talẽ
quippe mẽsem uet̾es obẜ uau̾nt quem
circuitus lunaris ostẽdit. senario nũo

Expanded text:
elligitur illa mulier in typo Ecclesiae a Domino sanata et erecta, quam curvaverat infirmitas alligante satana. De talibus enim occultis hostibus plangit illa vox Psalmi: Curvaverunt animam meam . Haec autem mulier decem et octo annos habebat in infirmitate, quod est ter seni. Menses autem annorum decem et octo inveniuntur in numero solidi quadrati senarii, quod est sexies seni, et hoc sexies. Juxta quippe est in eodem Evangelii loco, arbor quoque illa ficulnea, cujus miseram sterilitatem etiam tertius annus arguebat. Sed ita pro illa intercessum est, ut dimitteretur illo anno, ut si fructum ferret, bene; sin aliter, excideretur . Nam et tres anni ad eamdem tripartitam distributionem pertinent, et menses trium annorum quadratum senarium faciunt, quod est sexies seni. 8. Annus etiam unus, si duodecim menses integri considerentur, quos triceni dies complent talem quippe mensem veteres observaverunt, quem circuitus lunaris ostendit, senario numero
Abbreviated transcription (Latin):
temere consentire oꝑtere. Quisqͥs igit᷑
aliunde dubitat de hiis omĩbus dubi¬
tare nõ debet. que si nõ eẽnt de ulla re
dubitare non possent. Hec omĩa qui ul
corpus uł composiocẽm seu temꝑacõem
corꝑis eẽ mentẽ putant insb̃o ẽẽ uolũt

Expanded text:
temere consentire oportere. Quisquis igitur temere consentire oportere. Quisquis igitur aliunde dubitat, de his omnibus dubitare non debet: quae si non essent, de ulla re dubitare non posset. 15. Haec omnia, qui vel corpus vel compositionem seu temperationem corporis esse mentem putant, in
Abbreviated transcription (Latin):
nũc disserẽdi locus. S qm̃ de natura
mẽtis agitur remouearus aconside¬
racõe nrã om̃s noticias que capuint᷑
extrinsecus ꝑ sensus corpis et ea que
posiumus omẽs mẽtes de seip̃is nos¬
se ceterasq ẽẽ diligẽcius attẽdamus
utr̃ .ii. aeris sic uis uiuẽdi. reminiscẽ¬
di intelligẽdi. uolendi. cogitandi. sci¬
endi. indicandi. an ignis. an cerebri
ansangiũs. an anthomoꝵ. an pret̾
usitata quatuor eła quinti nescio cu¬
ius corpis ampĩus carnis nr̃e compa¬
go. uł temꝑamentũ hec efsicere uale¬
at dubitaunt hoiẽs et alius hoc aluis
aliud affirmare conatus ẽ uiu̾e se ta¬
men et memĩsse et intellig̾e et uelle̾co
gitare et scire et iudicare quis dubitet
qũ quid̾e eciam si dubitat miuit.Si du¬
bitat unde dubitat menũt si dubitat
dubitare se intelligit si dubitat certus
eẽ uult. Si dubitat cogitat si dubitat
scit se nescire si dubitat indicat non se

Expanded text:
nunc disserendi locus. 14. Sed quoniam de natura nunc disserendi locus. 14. Sed quoniam de natura mentis agitur, removeamus a consideratione nostra omnes notitias quae capiuntur extrinsecus per sensus corporis; et ea quae posuse certasque esse, diligentius attendamus. Utrum enim aeris sit vis vivendi, reminiscendi, intelligendi, volendi, cogitandi, sciendi, judicandi; an ignis, an cerebri, an sanguinis, an atomorum, an praeter usitata quatuor elementa quinti nescio cujus corporis, an ipsius carnis nostrae compago vel temperamentum haec efficere valeat, dubitaverunt homines: et alius hoc, alius aliud affirmare conatus est. Vivere se tamen et meminisse, et intelligere, et velle, et cogitare, et scire, et judicare quis dubitet? Quandoquidem etiam si dubitat, vivit: si dubitat unde dubitet, meminit; si dubitat, dubitare se intelligit; si dubitat, certus esse vult; si dubitat, cogitat, si dubitat, scit se nescire; si dubitat, judicat non se
Abbreviated transcription (Latin):
li est dubium nec q̃ mꝙ̃ intlł̾ire qui nõ
uiuit nec q̃mꝙͣ uiu̾e qui nõ sit. Ergo
cõseqm̃t et ẽẽ et uiuere id qd̾ intlłigit
non sicuti est cadaueriid̃ non uiuit
nec sicut iuuit aĩal qđ̵ non intelligit
s ꝓprio quodam eodẽq prestanciore
modo. Item uelle se scuint in hoc posse
quẽꝙͣ qui non sit. et qui non uiuat pi¬
ter sciunt. Itemq ipãm uolũtatẽ re¬
ferunt ad aliquid qd̃ ea uolũtate uolf
sleminisseetiam se sciunt simulq sci¬
unt qd̃ neõ meminisset insi eẽt acuiue¬
ret. sed et ipãm mẽoriam refr̾mus ad
trium meõria et intlłncia multaꝵ reꝵ
noticia atq scĩa continet᷑. uolũtas at̃
adest ꝑ quam fruam᷑ eis uł utamur.
Fruim᷑ cĩ cognitis inquibus uolun¬
tas ipĩs ꝓpter se ipã delectata conquie¬
scit. utimur uero eis que ad aliud refꝰ¬
umus quo fruendũ est. Nec ẽ alia uita
honuĩs iuciosa atq culpabilis qͣm male
utẽs et male fruens. Dequare non est

Expanded text:
 intelligere qui non vivat, nec quemquam vivere qui non sit. Ergo consequenter et esse et vivere id quod intelligit, non sicuti est cadaver quod non vivit, nec sicuti vivat anima quae non intelligit, sed proprio quodam eodemque praestantiore modo. Item velle se sciunt, neque hoc posse quemquam qui non sit et qui non vivat, pariter sciunt: itemque ipsam voluntatem rferunt ad aliquid, quod ea voluntate volunt. Meminisse etiam se sciunt; simulque sciunt quod nemo meminisset, nisi esset ac viveret: sed et ipsam memoriam ad ria et intelligentia, multarum rerum notitia atque scientia continentur: voluntas autem adest, per quam fruamur eis vel utamur. Fruimur enim cognitis, in quibus voluntas ipsis propter se ipsa delectata conquiescit: utimur vero eis quae ad aliud referimus quo fruendum est. Nec est alia vita hominum vitiosa atque culpabilis, quam male utens et male fruens. De qua re non est
Abbreviated transcription (Latin):
ymaginale figmentũ. sic̃ cogitantur
absencia que s̃u corpis tecta sũt siue
oĩo ipã. siue eiusd̾e̾ gen̾is aliqua. s qua¬
dam interiore nõ simulata. S uera pñ¬
cia. Non enim quitꝙͣ illi est seipã p̾sen¬
cuis sicut cogitat uiuere se et memĩsse
et intelligẽ et uelle se. Nouit .n. hec ĩse
nec ymagiẽm qͣi extua se illa sẜ̃u tetige
ut sic t corpalia queq tãgunt᷑. ex quoꝵ
cogitacõibus si nich̾ sibi affingat. utta¬
le aliquid eẽ se putet. quitq̃t eide se re¬
manet hoc solum ipã est

Expanded text:
imaginale figmentum, sicut cogitantur imaginale figmentum, sicut cogitantur absentia, quae sensu corporis tacta sunt, sive omnino ipsa, sive ejusdem generis aliqua; sed quadam interiore, non simulata, sed vera praesentia non enim quidquam illi est se ipsa praesentius: sicut cogitat vivere se, et meminisse, et intelligere, et velle se. Novit enim haec in se, nec imaginatur quasi extra se illa sensu tetigerit, sicut corporalia quaeque tanguntur. Ex quorum cogitationibus si nihil sibi affingat, ut tale aliquid se esse putet; quidquid ei de se remanet, hoc solum ipsa est
Abbreviated transcription (Latin):
aerem se putat aerem intelligẽ
putat. s tamẽ intellig̾e scit. Nerẽ autẽ
se esse nõ scit sed putat. se cernat qd se
putat cernat qd̃ scit. hoc ei remaneat
unde neilli quid̃ dubitaunt qui aliud
atq aliud corpus eẽ mẽtem putau̾nt
Neq .n. omĩs mens aerem se cẽ existi¬
mat sed alie ignẽ. alie cerebrũ ailieq
aliud corpus. et aliud alie sic̃ supra cõ¬
memoraui. Om̃s tñ seintlłire nou̾nt

Expanded text:
aerem se putat, aerem intelligere putat, se tamen intelligere scit: aerem autem se esse non scit, sed putat. Secernat quod se putat, cernat quod scit: hoc ei remaneat, unde ne illi quidem dubitaverunt, qui aliud atque aliud corpus esse mentem putaverunt. Neque enim omnis mens aerem se esse existimat, sed aliae ignem, aliae cerebrum, aliaeque aliud corpus, et aliud aliae, sicut supra commemoravi: omnes tamen se intelligere noverunt,
Abbreviated transcription (Latin):
corpus eẽ oerbitiunt᷑. In st̾o autẽ intlłncĩ
sine quid aliuid eoꝵ qui certa nobis ẽẽ cõ¬
memorauimꝰ. Iuxxͣ opmantur eciã illi
qui mentẽ ipam negant ẽẽ corpus. sed
compagniẽ aut tempacõem corꝑis . h . n.
interest qd̃ illi mentem ipãm dicũt eẽ
ipãm mentẽ in sb̃o eẽ dicũt corpe .s. cui

Expanded text:
to autem intelligentia, sive quid aliud eorum quae certa nobis esse commemoravimus. Juxta opinantur etiam illi qui mentem ipsam negant esse corpus, sed compaginem aut temperationem corporis. Hoc enim interest, quod illi mentem ipsam dicunt esseipsam mentem in subjecto esse dicunt, corpore sci
Abbreviated transcription (Latin):
bonoꝵ adest copia nõ eis ꝯfĩdit. s cũ
subtrahũtur agnoscit. Utrũ eĩ nõ ce¬
perĩt qr plerũq cũ assũt nob putamꝰ
ꝙ nõ ea diligamꝰ s cũ ab̾ ẽẽ ceperint:
ĩuẽimꝰ qͥ sumiꝰ: hoc eĩ sine amore m̃õ
aderat qñ sine dosore discedit. uide¬
tur gͦ ũce cũ ũcat᷑ qͥ suꝑando ad id
ꝑuẽit qd̾ cũ dolore amissurꝰ ẽ et uin¬
cit cũ uina indeat᷑. qͥsqͥs cedẽdo ad id
ꝑuẽit qd̾ nõ amittit ĩ uitꝰ.¬

Expanded text:
bonorum adest copia, non eis confidit; sed cum subtrahuntur, agnoscitur utrum eum non ceperint, quia plerumque cum adsunt nobis puligamus; sed cum abesse coeperint, inuenimur qui simus. hoc enim sine amore nostro aderat, quod sine dolore discedit. uidetur ergo uincere cum uincatur qui superando ad id peruenit quod cum dolore amissurus est; et uincit cum uinci uideatur, quisquis cedendo ad id peruenit quod non amittit inuit
Abbreviated transcription (Latin):
qr nͨ cuꝰꝙͣ iusticia fit uistꝰ et ut nemo
ilsi iusticiã et dm̃. Sic nemo aufert
btitudinẽ. Et si aliqñ forte alian᷑ pi¬
cso ul errore ul dolore cõmouetͣ usq
ad issiꝯ auxisiũ auc correctõnẽ aut
ꝯsosatõnẽ nõ usq ad suã subũsionẽ
ualere patit᷑.In om̃ibꝰ ãt officiosis sa

Expanded text:
quam injustitia fit injustus; et ut nemo illi justitiam et Deum deitatem, sic nemo aufert beatitudinem; et si quando forte alicujus periculo, vel errore, vel dolore commovetur, usque ad illius auxilium, aut correctionem, aut consolationem, non usque ad suam subversionem valere
Abbreviated transcription (Latin):
tp̃re adã et eua ex quibꝰ chayni ⁊ abel
tur. Peccauit eua. Scͥpt᷑a ħ ꝓdidit. adã
quoq deliquit. Ca dẽ scͥpt᷑a nõ tacuit.
S et chaym peccasse ip̃a atq script᷑a
set ⁊ h sme dubio scͥptã dixisset. Sed
nõ dixit gͦ nͨ ille peccauit. Qͥn ⁊̃ iustũ

Expanded text:
pore Adam et Eua, ex quibus Cain et Abel feruntur. peccauit Eua, scriptura hoc prodidit; Adam quoque deliquit, eadem scriptura non tacuit; sed et Cain peccasse ipsa quoque scriptura set, hoc sine dubio scriptura dixisset; sed non dixit: ergo nec ille peccauit, quin etiam iustum
Abbreviated transcription (Latin):
ħ ⁊ ip̃e forsitan uidit et ideo subiecit
atq ait. S esto aliis tp̃ribꝰ curbe mio¬
sitate oĩm dissilau̾it pcc̃a ꝯtexe ĩ ip̃o
statĩ mũdi pͥmordio ubi nõ nͥ qͣtuor
hõies erãt. Ꝙ ĩquit dicimꝰ. cur ñ oĩ
uosuit desicta memorare. utrũ ne in¬
gẽtis młtitudĩs cũ q̃ nõdũ erat. An qr¬

Expanded text:
 ipse forsitan uidit et ideo subiecit atque ait: sed esto, aliis temporibus turbae numerositate omnium dissimulauerit peccata contexere; in ipso statim mundi primordio, ubi non nisi quattuor homines erant, quid, inquit, dicimus, cur non omnium noluerit delicta memorare? utrumne ingentis multitudinis causa, quae nondum erat, an q
Abbreviated transcription (Latin):
dici pot de hiis quoꝵ neq bonoꝵ ueq
maloꝵ scͥpta sit memor. De illis uero
quoꝵ iusticie menunit ⁊ pcc̃oꝵ sine
dubio meminisset si qua eos peccasse
sensisset. Dicat gͦ nõ ꝑtinuisse ad in¬
sticiã tãtã illoꝵ fidẽ qui magna młti¬
cudine p̾cedẽtes et ꝯñtes cũ saudibꝰ
dm̃ asellũ ⁊ ĩt̾ fremẽtes qͣre ħ facerẽt¬

Expanded text:
dici potest de his, quorum neque honorum neque malorum scriptura sit memor; de illis uero, quorum iustitiae meminit, et peccatorum sine dubio meminisset, si qua eos peccasse sensisset. dicat ergo non pertinuisse ad iustitiam tantam illorum fidem, qui magna multitudine praecedentes et sequentes cum laudibus domini asellum
Abbreviated transcription (Latin):
mortalis. incoꝵptibił. ĩmutabił unũ
aliquid eliganius. quia unũ qͣtuorita
sigͥficant. sicut iam disserui ne ꝑcũcta
distendatur intencõ. et illud pocius qd̾
mest. et pecori cui sapiã nõ mest. duouͦ
ista sapĩa scilioet et potenͣ. ita sũt inter
se in homme cõparata ut scã scͥptura
Dice̾t melior est sapiẽs qͣm fortis. specõ¬
sa porm eciam corꝑa dici solẽt. unnũ ex
hus quatuor qd̾eliginus sapiẽs eli¬
gatur. qͣmius hec quatuor in deonon
eqͣlia dicẽda sunt. soĩa eiũ qͣtuor. res
autem una est. Det̾eus u̾o ultĩs qͣtu¬
or ꝙ ius in deo idem sit iustũ ẽẽ qđ bonũ
bonũ. et beatum eẽ tamẽ. quia in hoĩb
pot̃ ẽẽ spũs. nec beatus potest et iustus
et bonus nõdũ beatus. quia uobtũs
est ꝓfecto et iustus et bonus et spẽ est.
hoc pocius eligamus qd̾ nec ĩ hoĩbus
eẽ sine ullis tribus pot qd̃ est beatus.

Expanded text:
mortalis, incorruptibilis, immutabilis, unum aliquid eligamus; quia unum quatuor ista significant, sicut jam disserui; ne per multa distendatur intentio, et illud potius quodinest et pecori, cui sapientia non inest; duo vero ista, sapientia scilicet atque potentia, ita sunt inter se in homine comparata, ut sancta Scriptura diceret, Melior est sapiens quam fortis ; speciosa porro etiam corpora dici solent: unum ex his quatuor quod eligimus, sapiens eligatur: quamvis haec quatuor in Deo non inaequalia dicenda sint; nomina enim quatuor, res autem una est. De tertiis vero ultimis quatuor, quamvis in Deo idem sit justum esse quod bonum, bonum et beatum esse: tamen quia in hominibus potest esse spiritus non beatus, potest et justus et bonus nondum beatus; qui vero beatus est, profecto et justus et bonus et spiritus est: hoc potius eligamus quod nec in hominibus esse sine illis tribus potest, quod est beatus.
Abbreviated transcription (Latin):
atq specõsus dr. Quid enim potẽtius
et speciosius sapĩa que tingit a fine us¬
q ad finẽ fortiter et disponit omĩa sua
luter. Gonitas eciã atq iusticia nũqͥd
inter se in dei natura sicut meius oꝑi¬
bus distant tamꝙͣ due du̾se sint qͣlita¬
tes dei. una bonitas. alia iusticia. Nõ
utiq s que iustitia. ipã bonitas. ⁊ que
bonitas ipã btĩtudo. In corꝑalis autẽ
uł incorꝑeus ideo dr̾ deus ut spc̃ credat᷑
uł intlłigat᷑ ẽẽ nõ corpus. ꝓm̃ si dicam

Expanded text:
atque speciosus dicitur. Quid enim potentius et speciosius sapientia, quae attingit a fine usque ad finem fortiter, et disponit omnia sua Bonitas edam atque iustitia, numquid inter se in natura Dei, sicut in eius operibus distant, tanquam duae diversae sint qualitates Dei ·, una, bonitas; alia, iustitia? Non utique: sed quae iustitia, ipsa bonitas; et quae bonitas, ipsa beatitudo. Incorporalis autem vel incorporeus ideo dicitur Deus, ut spiritus credatur vel intelligatur esse, non c
Abbreviated transcription (Latin):
ĩmorlitatem. Nam ĩmortalitas eius
uere ĩmõrlis est. in cuius natura nlła
est cõmutucõ. ipã est eciam u̾a et̾nitas
que est ĩmutabilis deus. sine micõ fñ
fine. Consequr̃ etiã incoꝵptibił una
g᷑ eademq res d̾r. siue dicatur et̾nus
deus. siue inmõrlis. siue ĩ coꝵꝑtibilis

Expanded text:
im. vi, 16: nam immortalitas eius vere immortalitas est, in cuius natura nulla est commutatio. Ipsa est etiam vera aeternitas qua est immutabilis Deus, sine initio, sine fine; consequenter et incorruptibilis. Una ergo eademque res dicitur, sive dicatur aeternus Deus, si
Abbreviated transcription (Latin):
potñtissimũ. ustissimũ speciosissimũ.
optimũ. beatissimũ. si gͦ hecatqs hui d i
oniin et ipãtunitas. et in ea singuli
dici possunt ubi aut quõ tunitas aꝓpe¬
bit. Redigamus itaq prius hec płima
ad aliqͣm paucitatẽ. Que uita .n. dr in
deo ipã est eẽncia eius atq natura. Nõ
itaq deus uiuit nisi uita qd̃ ip̃ẽ sibi ẽ
Hec autẽ uita nõ talis ẽ qualis mest
talis qualis mest pecori. Hẽt .n. uita
pecoris sẜ̃m. quinq ꝑtitum. s ĩtlłcm
ht̃ ulł̾m. At illa uita que deus est sen¬
tit et intlłigit omĩa et sentit mẽte nõ
corꝑe. quia spẽ est deus. non aut sicut
a ĩalia que hñt corꝑa ꝑ corpus sentit
deus. non .ii. ex aĩa constat et corpe
Ac ꝑ hoc simplex illa natura. sicut in¬
tlłigit sentit. sicut sentit intelligit. Idẽ¬
q sr̃us qui intlłes est illi ut ita. ut alnĩ¬

Expanded text:
ntissimum, justissimum, speciosissimum, optimum, beatissimum? Si ergo haec atque hujusmodi omnia, et ipsa Trinitas, et in ea singuli dici possunt; ubi aut quomodo Trinitas apparebit? Redigamus itaque prius haec plurima ad aliquam paucitatem. Quae vita enim dicitur in Deo, ipsa est essentia ejus atque natura. Non itaque Deus vivit nisi vita quod ipse sibi est. Haec autem vita non talis est qualis inest talis qualis inest pecori: habet enim vita pecoris sensum quinquepartitum, sed intellectum habet nullum: at illa vita quae Deus est, sentit atque intelligit omnia; et sentit mente, non corpore, quia spiritus est Deus . Non autem sicut animalia quae habent corpora, per corpus sentit Deus; non enim ex anima constat et corpore: ac per hoc simplex illa natura sicut intelligit sentit, sicut sentit intelligit; idemque sensus qui intellectus est illi. Nec ita ut ali
Abbreviated transcription (Latin):
cõns. Quõ autẽ illa tria non sint eiꝰd
alteri alicu reꝵ mens uł amatauł nota
sit Unius gͣ eiusdẽq eẽncie nocẽ est. hes
tuia sint. Et iõ si tamꝙ̃ cõmixtioẽ cõfusa¬
possẽt quẽadmodũ si exx uno eodẽq au¬
ro tres anulos aureos similes facias ꝙͣ¬
ius cõnexos sibi referunt ᷑ ad inuicem
ꝙ simles sũt. Omĩs .i. sinulis alicui
simulł est. et trinitas anuloꝵ est et unũ
aurũ ut si misceant ͦ sibi et ꝑ totã sĩguli
massã suã conspgant᷑ intercidet illa t̾¬
nitas et oiõ nõ erit. ac non solũ unũ auꝵ
dicetur sicut millis tribus anulis dice¬
bat᷑. s ian nll̾a aurea tria.

Expanded text:
onis. Quomodo autem illa tria non sint ejusdalteri alicui rerum mens vel amata vel nota sit. Unius ergo ejusdemque essentiae necesse est haec tria sint: et ideo si tapossent. Quemadmodum si ex uno eodemque auro tres annulos similes facias, quamvis connexos sibi, referuntur ad invicem, quod similes sunt; omnis enim similis alicui similis est; et trinitas annulorum est, et unum aurum: at si misceantur sibi, et per totam singuli massam suam conspergantur, intercidet illa trinitas, et omnino non erit; ac non solum unum aurunt dicetur, sicut in illis tribus annulis dicebatur, sed jam nulla aurea tria.
Abbreviated transcription (Latin):
om̃is ꝑs tocius ꝑs est et totum om̃ĩb ꝑ¬
tibus totum est. Sed qm̃ et ꝑs corpus
est et totum non tm̃ ista relatiue dnr̃¬
s ĩ sb̃aliter sut. Rortassis gͦ mẽs totũ
est. et eius quasi ꝑtes amor quo se amat
et scĩa qua se nouit. quibus duabus ꝑ¬
tibus illud totum constat antres st̃ eqͣ¬
les ꝑtes quibus totum unũ completur
hedulra ꝑs totũ cuius ꝑs est cõplectit᷑
mens uero cum se totam nouit hoc est
ꝑfcẽ nouit ꝓtotũ eius est noticia eius
Et cũ ꝑfcẽ se amat totam se amat. et ꝑ
totũ eius ẽ amor eius. Nũgͦ sic̃ ex iu¬
no et aqua et melle una fit porcõ et si¬
gula ꝑ totum sunt et tñtria sũt. Nlła .n.
ꝑs est pocõnis que nõ hẽat hec tria. siõ
enim iuncta uelut si aqua et oleũ essẽt
s oĩo cõmixta sũt et sb̃e sũt om̃s et totꝰ
ille liquor una quedam est extribus cõ¬
fecta s̃a. tale aliquidarbitrandũ est eẽ
simul hectria mentẽ. simorẽ notitiã

Expanded text:
s totius pars est, et totum omnibus partibus totum est. Sed quoniam et pars corpus est, et totum; non tantum ista relative dsubstantialiter sunt. Fortassis ergo mens totum est, et ejus quasi partes amor quo se amat, et scientia qua se novit, quibus duabus partibus illud totum constat? An tres sunt aequales partes, quibus totum unum completur? Sed nulla pars totum, cujus pars est, complectitur: mens vero cum se totam novit, hoc est perfecte novit, per totum ejus est notitia ejus; et cum se perfecte amat, totam se amat, et per totum ejus est amor ejus. Num ergo sicut ex vino et aqua et melle una fit potio, et singula per totum sunt, et tamen tria sunt nulla enim pars est potionis, quae non habeat haec tria; non enim juncta, velut si aqua et oleum essent, sed omnino commixta sunt; et substantiae sunt omnes, et totus ille liquor una quaedam est ex tribus confecta substantia; tale aliquid arbitrandum est esse simul haec tria, mentem, amorem, notitiam?
Abbreviated transcription (Latin):
aũ sciẽs et sciã relatiue ad se dicant ᷑
sic amici. Mens u̾o ac spẽ nõ sint relatĩa
sicut nec honũes relatiua sunt nõ tam̃
sic̃ amiti horẽs possunt seorsũ eẽ abĩuicẽ
et amici corꝑe uident᷑ separi posse non
suõ inqͣntũ amici sunt. uextũ fieri põt
ut amicus amitũ etiam odisse ĩcipiat
et eo ipõ amitus eẽ desinat. nesciente il¬
lo et adhuc amante. Amor autẽ quo se
mens amac si eẽ desmat simul et s d̾
sinit eẽ amans. Itẽ noticia qua se mẽs
nouit. si ẽẽ desmat suns et illa nosse se
desmet. sicut caput capitati aliciꝰ uti¬
tatũ. et si non sit corpus nec capitatum
erit. Sed hec p̾cisioẽ ab inuicẽ seꝑaripos¬
sunt. illa nõ poñt. Qd̃ si sũt aliqua cor
que secari oĩo et duuidi neq̃unt. tamẽ
nisi ꝑtibus sius constarẽt corpa non

Expanded text:
aut sciens et scientia relative ad se dicantur sicut amici; mens vero aut spiritus non sint relativa, sicut nec homines relativa sunt: non tamen sicut amici homines possunt seorsum esse ab invicem, . Quanquam et amici corpore videntur separari posse, non animo, in quantum amici sunt: verumtamen fieri potest ut amicus amicum etiam odisse incipiat, et eo ipso amicus esse desinat, nesciente illo, et adhuc amante. Amor autem quo se mens amat, si esse desinat, simul et illa desinet esse amans. Item notitia qua se mens novit, si esse desinat, simul et illa nosse se desinet. Sicut caput capitati alicujus utitatum; et si non sit caput, nec capitatum erit. Sed haec praecisione ab invicem separari possunt, illa non possunt. 7. Quod si sunt aliqua corpora quae secari omnino et dividi nequeunt; tamen nisi partibus suis constar
Abbreviated transcription (Latin):
damest in rõe cognoscẽtis corpus autẽ
non est uita et uita quelz quolz corꝑe. ⁊
maior est nõ mole. sed ui. Mens u̾o cũ
seipãm cogͦscit non se suꝑat noticͣ sua
quia ip̃a cogͦscit ipa cogͣscit᷑. Cũ ergose
totam cogͣscit neq secũ quitꝙͣ aliud par
illi est cognicõ sua. quia neq ex alia na
est eius cognicõ cũ seipam cogͦscit. ⁊ cũ
se totam nicħ̃q amplius ꝑcipit nec mi

Expanded text:
utem non est vita. Et vita quaelibet quolibet corpore major est, non mole, sed vi. Mens vero cum se ipsam cognoscit; non se superat notitia sua; quia ipsa cognoscit, ipsa cognoscitur. Cum ergo se totam cognoscit, neque secum quidquam aliud, par illi est cognitio sua: quia neque ex alia natura est ejus cognitio, cum se ipsam cognoscit. Et cum se totam nihilque amplius percipit, nec mi
Abbreviated transcription (Latin):
quedã s̃. et hec tua unũ sũt. et cũ ꝑfecta
sunt equalia sũt. Si .n. mmus se amat
qͣm est. ut u̾bi grã. Si tantum se amet
homĩs mẽs qͣntum amandũ est corpus
hoĩs cũ płs sit ipã qͣm corpus peccat et ñ
ẽ ꝑfc̃us amor eius. Itẽ si amplius se amet
qͣm est nelut si tm̃ se amet qͣntũ amãdus
est deus cũ in cõpabłr minus sit ipã ꝙͣ
deus et sic nimiũ peccat et nõ ꝑfcm̃ habet
amorẽ sui. Maiore autẽ ꝑu̾sitate et ini¬
quitate peccat. si corpus tm̃ amat qͣntũ
amandus est deus. Itẽ nocia si miõr est
qͣm est illd̃ qd̃ noscitur. et plene nosci pt̃
ꝑfrã non est. Si autẽ maior est iam suꝑi¬
or est natura que nouit qͣm illa q̃ notaẽ
sicut maior est noticia corpis q̃mipm̃ cor¬

Expanded text:
ec tria unum sunt; et cum perfecta sunt, aequalia sunt. Si enim minus se amat quam est, ut verbi gratia, tantum se amet hominis mens, quantum amandum est corpus hominis, cum plus sit ipsa quam corpus; peccat, et non est perfectus amor ejus. Item si amplius se amat quam est, velut si tantum se amet, quantum amandus est Deus, cum incomparabiliter minus sit ipsa quam Deus; etiam sic nimium peccat, et non perfectum habet amorem sui. Majore autem perversitate et inquitate peccat, cum corpus tantum amat, quantum amandus est Deus. Item notitia si minor est, quam est illud quod noscitur, et plene nosci potest, perfecta non est. Si autem major est, jam superior est natura quae novit, quam illa quae nota est: sicut ma
Abbreviated transcription (Latin):
equalia sił ⁊̃ admonem ͦ si utrũq uid̾e
possumus. Hec in aĩa exist̾e et tamq̃m
euoluta euolui ut senciantur et dinu-
corpe aut ulla alia equalitas aut qͣnti¬
tas. Quitꝙͣ enm tale ẽ non excedit
sb̃m in quo est. son .n. color iste aut fig᷑a
autẽ corpis amore quo se amat põtam̃¬
re et aliuid preter se. Itẽ non se solã cogno¬
scit mens. s alia multa. Qͣmobrẽ nõ
amor et cognicõ tamꝙͣ in sb̃o ĩsũt menti
s sb̾alit̾ eciam ista sũt sicut ipã mẽs. qͥa ⁊
si relatiuedñr ad inuicẽ in suatamẽ st̃
singla queq sb̃a. Nõ .n. sicut color et colo¬
ratum relatiẽ ita dicunt᷑ ad inuicẽ ut
ẽ. Ille autẽ in sb̃a. s sicut duo auiti eciã
duo sũt hoĩes que sũt sb̃e cumhoĩes nõ¬

Expanded text:
iam admonemur, si utcumque videre possumus, haec in anima existere, et tanquam involuta evolvi ut sentiantur et dinumecorpore, aut ulla alia qualitas aut quantitas. Quidquid enim tale est, non excedit subjectum in quo est. Non enim color iste aut figura autem amore quo se amat, potest amare et aliud praeter se. Item non se solam cognoscit mens, sed et alia multa. Quamobrem non amor et cognitio tanquam in subjecto insunt mentisunt, sicut ipsa mens: quia et si relative dicuntur ad invicem, in sua tamen sunt singula quaeque substantia. Nec sicut color et coloratum relative ita dicuntur ad invicem, ut est, ille autem in substantia: sed sicut duo amici etiam duo sunt homines, quae sunt substantiae;
Abbreviated transcription (Latin):
re mcognita ut a' amet incognita non
põt Non enim frustraibi est positũ scire
quĩ qui scire amat incognita nõ ipsa
incognita s ipm̃ scire amat. qd̾̃ nisi hẽ¬
ret cognitũ neq scire se quisꝙͣ posset
fidenter dr̃e nz nescire. Non solũ .n. qui
dicit scio et ueꝵ dic noce est ut quid scit
scire sciat. sed eciam qui dicit nescio idq
fidenter et uerũ dicit. et scit uerũ se dr̃e
scit utiq quid sit scire. quia et discernit
ab sciente nescientẽ cum ueraciter se in¬
tuens dicit nescio. Et cũ illd̃ se scit ueꝵ
drẽ unde sciret. siquid sit scire nesciret. Qͥ¬

Expanded text:
re incognita: ut autem amet incognita, non re incognita: ut autem amet incognita, non potest. Non enim frustra ibi est positum scire: quoniam qui scire amat incognita, non ipsa incognita, sed ipsum scire amat. Quod nisi haberet cognitum, neque scire se quisquam posset fidenter dicere, neque nescire. Non solum enim qui dicit, Scio et verum dicit, necesse est ut quid sit scire sciat: sed etiam qui dicit, Nescio, idque fidenter et verum dicit, et scit verum se dicere, scit utique quid sit scire: quia et discernit ab sciente nescientem, cum veraciter se intuens dicit, Nescio; et cum id se scit verum dicere, unde sciret, si quid sit scire nesciret?
Abbreviated transcription (Latin):
audierit atq cogͦuent temetũ aueteri¬
bus uinũ appellatũ. sed iam ex usu lo¬
quẽdi quem nũchẽmus. hoc uocabulũ
emortuũ pp̃ nõ nullos fortasse ueteꝵ li¬
bros sibi nccͣm deputauit. Si autẽ et il¬
los suꝑuacaneos hẽt forte iam nec dig¬
num qd̃ memorie cõmendet existimat
Quia uidet ad illam spẽm doctue quã
notam mente intuetur atq amat mĩ
tis animi. hoc est uolẽtis scire ꝙ nescit¬
incognita sciendi. discernẽdus quid̃
est ab studiosi nomine istecuriosus. S
nec ipẽ amat incognita Imo cõgiuẽciꝰ
dr odit incognita que nulla eẽ uult dũ
uult omĩa cognita. Sed ne nob̃ quisqͣm
difficiliorẽ refenat q̃onem asserens tam
non posse queꝙͣ odisse qd̾ nescit ꝙͣ nõ pt̃
amare qd̃ nescit. non resistimus uens
s intlłndũ est nõ hocid̾e dici cũ dr̃ amac
scire incognita. Ac si dr̃etur amat incog¬
inta. illd̃ .n. fieri põt ut amet quisq sci¬

Expanded text:
audierit atque cognoverit temetum a veteriaudierit atque cognoverit temetum a veteribus vinum appellatum, sed jam ex usu loquendi quem nunc habemus, hoc vocabulum emortuum, propter nonnullos fortasse veterum libros sibi necessarium deputabit. Si autem et illos supervacaneos habet, forte jam nec dignum quod memoriae commendet existimat, quia videt ad illam speciem doctrinae quam notam mente intuetur atque amat, mitis animi, hoc est volentis scire incognita sciendi; discernendus quidem est ab studiosi nomine iste curiosus, sed nec ipse amat incognita, imo congruentius dicitur, Odit incognita, quae nulla esse vult, dum vult omnia cognita. Sed ne quisquam nobis difficiliorem referat quaestionem, asserens tam non posse quemquam odisse quod nescit, quam non potest amare quod nescit, non resistimus veris: sed intelligendum est, non hoc idem dici cum dicitur, Amat scire incognita, ac si diceretur, Amat incognita. Illud enim fieri potest, ut amet quisque sci
Abbreviated transcription (Latin):
quent utiq instudio discendi est.⁊u
detur amare rem incognitã qd̾ nõ ita ẽ
Spẽs namq illa tangit aimq̃m nouit
⁊ cogitat in quo lucet decus cõsociando¬
ꝵ aĩoꝵ in uocibus notis audiendis. at¬
q reddendis. eaq accendit studio que¬
rentẽ quid̾ẽ qd̾ igͦrat. s notam forͣm qͦ
id ꝑtineat intuentẽ et amantẽ. Itaq si¬
querẽti u̾bi grã quid sit temetũ. Hoc .n.
exempli cã posueram dicatur qͥd ad te
ꝑtinet. Rndebit ne forte audiam loqñ¬
tem. et nõ intelligã aut aspitiã forte et¬
id legam. et quid scͥptor senẜit nesciam
Quis tandẽ huic dicat noli intlłire qd̾
audis. noli nosse qd̃ legis. Omĩb. enĩ
fere aĩmis rõnabilibus in ꝓmptu est
ad uidendũ huius ꝑitie pulcritudo qͣ
hom̃ inter se cogitata significãcium
uocũ enũtiacõe noscunt᷑ pp̃ hoc notũ d̾s
et obhoc amatũ. quia notũ studiose q̃ri¬
tur u̾bum illd̃ ignotum. Itaq cumq cũ

Expanded text:
quaerit, utique in studio discendi est, et quaerit, utique in studio discendi est, et videtur amare rem incognitam; quod non ita est. Species namque illa tangit animum, quam novit et cogitat, in qua elucet decus consociandorum animorum in vocibus notis audiendis atque reddendis: eaqrentem quidem quod ignorat; sed notam formam, quo id pertineat, intuentem et amantem. Quaquaerenti, verbi gratia, quid sit temetum hoc enim exempli causa posueram, dicatur, Quid ad te pertinet? respondebit, Ne forte audiam loquentem, et non intelligam, aut uspiam forte id legam, et quid scriptor senserit, nesciam. Quis tandem huic dicat, Noli intelligere quod audis, noli nosse quod legis? Omnibus enim fere animis rationalibus in promptu est ad videndum hujus peritiae pulchritudo, qua hominum inter se cogitata, significantium vocum enuntiatione noscuntur: propter hoc notum decus, et ob hoc amatum quia notum, studiose quaeritur verbum illud ignotum. Itaque cum
Abbreviated transcription (Latin):
tiũ linguas intellig̾e acloqui nullãq
ut aliengenã audire. et a nullo ita au¬
dui cuius noticie decus cogitacõe iam
cernimus. Amaturq ies notaque ita¬
cõspicit᷑ atq inflãmat studia discẽciũ
ut circa esm moueant᷑ eiq inhient ĩ oĩ
oꝑa qͣm impẽdũt conseqnde tali facłta¬
Atq ita quisq cui facultati spe ꝓpĩquat
ei feruẽtius amore ĩardescit. Eis doctri¬
nis quippestudetur uehem̃tius que capi
posse non despantur. Nam cuius rerad¬
piscede spem quisq nion gerit aut tepide
amat. aut omĩo nõ amat. õmius quã
puiera sit uideat. Quoc̾ca quia oĩm oĩ¬
no linguaꝵ sciã fere ab omibus desꝑat᷑
sue gentis quisq maxiẽ studet ut no¬
u̾it. Qd̾ si et illi ad ꝑfcm̃ ꝑcipiende se ñ
sufficere sentit. Nemo tanẽ tam desi-¬
diosus est huus noticie qui nõ tũ audi¬
ent incognitũ u̾bum uelit nosce qd̾ il¬
lud sit. et si pot querat ac discat. Qd̃ dũ

Expanded text:
tium linguas intelligere ac loqui, nullamque tium linguas intelligere ac loqui, nullamque ut alienigena audire, et a nullo ita audiri. Cujus notitiae decus cogitatione jam cernitur, amaturque res nota; quaconspicitur, atque inflammat studia discentium, ut circa eam moveantur, eique inhient in omni opera quam impendunt consequendae tali facultaatque ita quisque, cui facultati spe propinquat, ei ferventius amore inardescit. Eis doctrinis quippe studetur vehementius, quae capi posse non desperantur. Nam cujus rei adipiscendae spem quisque non gerit, aut tepide amat, aut omnino non amat, quamvis quam pulchra sit videat. Quocirca, quia omnium linguarum scientia fere ab omnibus desperatur, suae gentis quisque maxime studet, ut noverit. Quod si et illi ad perfectum percipiendae se non sufficere sentit, nemo tamen tam desidiosus est hujus notitiae, qui non, cum audierit incognitum verbum, velit nosse quid illud sit, et si potest, quaerat ac discat. Quod dum
Abbreviated transcription (Latin):
qr scit eas significare ãd. nõ inde nunc
agitur. Nõ .n. hoc nosce q̃rit. s m eo qd̃
scire studet quid amet inqrimus ꝙ ꝓfec¬
to nõdũ nouit. Et ꝓptea miram ͦ quid
amet.qm̃ firmissie nouimus amari
nisi nota nõ posse. Quid gͦ amat nsi
quia nouit atq intuet᷑ in rõnib rerũ
que sit pulcritudo doctrine qua continẽ¬
tur noticie sigͦꝵ oĩ. Et que sit utilitas
in eaꝑicia qua inter se hũa sccietas sẽ¬
sa cõicat ne sibi hoĩm cetus det̾iores sĩt
ꝙͣuis solitudiẽ si cogitacões suas collo¬
qñdo nõ misceant. Hanc gͦ spẽm deco¬
ram et utilẽ cerint aĩa et nouit et amat
eam que in se ꝑfici studet qͣntũ pot̃ q̃sq̃s
uocũ significanciũ quecũq igͦrat inqͥ¬
uit. Aliudest .n. qd̾ eam inu̾itatis luces
spicit aliuid qd̃ in sua facultate cõcupi¬
scit. Conspicit namq inluce u̾tatis ꝙͣ
magnum et ꝙͣ bonum sit om̃s oĩm gñ¬

Expanded text:
quia scit eas significare aliquid; non inde nunc quia scit eas significare aliquid; non inde nunc agitur, non enim hoc nosse quaerit: sed in eo quod scire studet, quid amet inquirimus, quod profecto nondum novit: et propterea miramur cur amet, quoniam firmissime novimus amari nisi nota non posse. Quid ergo amat, nisi quia novit atque intuetur in rationibus rerum quae sit pulchritudo doctrinae, qua continentur notitiae signorum omnium; et quae sit utilitas in ea peritia, qua inter se humana societas sensa communicat, ne sibi hominum coetus deteriores sint quavis solitudine, si cogitationes suas colloquendo non misceant. Hanc ergo speciem decoram et utilem cernit anima, et novit, et amat; eamque in se perfici studet, quantum potest, quisquis vocum significantium quaecumque ignorat, inquirit. Aliud est enim quod eam in veritatis luce conspicit, aliud quod in sua facultate concupiscit. Conspicit namque in luce veritatis quam magnum et quam bonum sit omnes omnium gen
Abbreviated transcription (Latin):
cũ dr te metũ et ignorãs quid sit requi
ea significari. Alioqͥn iam notũ ẽ illd̾
trissillabum. et articulatã spẽm suã im¬
p̃ssit aiõ ꝑ sensũ auriũ. Quid ampliꝰ
in eo requiratur quo magis ignotescat
cuiꝰ om̃s lrẽ omĩaq soni spacia notas
Nisi quia simul innotuit signũ esse. no¬
uitq sciẽdi cupiditatẽ cuius rei signũ
sit. Quo igitur amplius notũ est. s nõ¬
plene notũ est eo cupit aĩmus de illo no¬
sce qd̃ reliquũ est. Si enĩ tm̃modo esse
istam uecẽ nosset. eamq alicuius rei
signum ẽẽ nõ noscet nicħ iam q̃reret ẽ
sensibili re qͣntũ poterat senciẽdo ꝑcep¬
ta. Quia u̾o nõ solũ eẽ uocẽ s et signũ
ullum ꝑfcẽ signũ noscit᷑. nisicuiꝰ rei
signũ sit cognoscatur. hoc gͦ qui ardẽti
cura querit ut nou̾it studioq accẽsus ĩ¬
sistit nõ pot dicieẽ sñ amore. Quid ig᷑
iam notas ht̃. Qd̃ si iam ħ in eis amat

Expanded text:
cum dicitur temetum, et ignorans quid sit requircum dicitur temetum, et ignorans quid sit requirea significari: alioquin jam notum est hoc trisyllabum, et articulatam speciem suam impressit animo per sensum aurium: quid amplius in eo requiratur, quo magis innotescat, cujus omnes litterae omniaque soni spatia nota sunt; nisi quia simul innotuit signum esse, movitque sciendi cupiditatem, cujus rei signum sit? Quo igitur amplius notum est, splene notum est, eo cupit animus de illo nosse quod reliquum est. Si enim tantummodo esse istam vocem nosset, eamque alicujus rei signum esse non nosset, nihil jam quaereret, sensibili re, quantum poterat, sentiendo percepta. Quia vero non solum esse vocem, sed et signum ullum perfecte signum noscitur, nisi cujus rei signum sit cognoscatur. Hoc ergo qui ardenti cura quaerit ut noverit, studioque accensus insistit, num potest dici esse sine amore? Quid igitjam notas habet. Quod si hoc in eis amat,
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ nlło ad eam discendã studio flagi¬
tatemus. Quis .n. sciende u̾bi grã retho¬
rice ullã cͤam et oꝑam impend̾et nisi
ante sciret eam dicñdo eẽ scĩam. Aliqñ
eciam ipãꝵ doctrinaꝵ fines auditos ex¬
ꝑtos ue miramt᷑. et ex hoc inardescimꝰ
facultatem comꝑare discẽdo qua ad eõ
ti dicat᷑ qnͣdam ẽẽ doctiinã qua quisq
ualeat ꝙͣ uis longe absẽti u̾ba mitt᷑e
manu fcã in silencio. que rursus ille
cuimittunt᷑ non auribus. s ocuł colli¬
gat idq fieri uideat. Nõne dũ cõcupi¬
scit nosse quo id possit oĩ studio c̾ca illũ
finem mouetur quẽ iam notũ tenet.
hit accendũt᷑ studia discẽciũ. slam qd̃
quisq prorsus ignorat amare nullo
pacto potest. Ita eciam signum siquis
audiat incognitũ ueluti alicuiꝰ u̾bi
sonũ quo quid sigͥficet᷑ ĩgͦrat cupit sci¬
re quidnã sit .i. sonus ille cui rei cõme¬
morande institutus sit ueluti audiat

Expanded text:
nem, nullo ad eam discendam studio flagnem, nullo ad eam discendam studio flagraremus. Quis enim sciendae, verbi gratia, rhetoricae ullam curam et operam impenderet, nisi ante sciret eam dicendi esse scientiam? Aliquando etiam ipsarum doctrinarum fines auditos expertosve miramur, et ex hoc inardescimus facultatem comparare discendo, qua ad eos ti dicatur quamdam esse doctrinam, qua quisque valeat, quamvis longe absenti, verba mittere manu facta in silentio, quae rursus ille cui mittuntur, non auribus, sed oculis colligat, idque fieri videat; nonne, dum concupiscit nosse quo id possit, omni studio circa illum finem movetur, quem jam notum tenet? Sic accenduntur studia discentium: nam quod quisque prorsus ignorat, amare nullo pacto potest. 2. Ita etiam signum si quis audiat incognitum, veluti verbi alicujus sonum, quo quid significetur ignorat, cupit scire quidnam sit, id est, sonus ille cui rei commemorandae institutus sit: veluti si audiat
Abbreviated transcription (Latin):
unc ad ea ipã conseqũr eno¬
dacius explicanda lunacõr
accedat intencõ. ac p̾mũ qr
rem prsus incognitã ama¬
re omio nullus potest dilignr intuen¬
dũ est cuiusmodi sit amor studẽcium
i. nõ iam sciẽciũ. S adhuc scire cupien¬
ciũ quãcumq doctrinã. In hus et ĩ hiis
quippe rebus in quibus nõ usitare dĩ
studiũ solent existere mores exaudi¬
tu dum cuius pulcritudĩs fama ad iudẽ¬
dum at fruendũ animus accendit ᷑ Qͥa
generaliter nouit corpoꝵ pulcritudies
ex eo qd̃ plurimas uidit et mest intrĩse¬
cus unde aꝓpbetur cui forinsecus inhia¬
tur. Qd̾ cum fit non rei penitus in cog¬
nite amore excitatur cuius genus ita
notũ est. Cũ autẽ uirũ bonũ amamus
cuius faciẽ nõ uidimus ex noticia uir¬
tutũ amamꝰ qͣs nouimus in ip̃a u̾itate
Ad doctrinas autẽ cognoscẽdas pleꝵq
nos laudanciũ atq p̃dicanciũ accẽdit
auctoritas et tñ nisi breuif imp̃ssam
cinusq doctrine h̾eremus maĩo nocõ¬

Expanded text:
unc ad ea ipsa consequenter enodatius explicanda limatior accedat intentio. Ac primum, quia rem prorsus ignotam amare omnino nullus potest, diligenter intuendum est cujusmodi sit amor studentium, id est, non jam scientium, sed adhuc scire cupientium quamque doctrinam. Et in his quippe rebus in quibus non usitate dicitur studium, solent existere amores ex auditu, dum cujusque pulchritudinis fama ad videndum ac fruendum animus accenditur, quia generaliter novit corporum pulchritudines, ex eo quod plurimas vidit, et inest intrinsecus unde approbetur, cui forinsecus inhiatur. Quod cum fit, non rei penitus incognitae amor excitatur, cujus genus ita notum est. Cum autem virum bonum amamus, cujus faciem non vidimus, ex notitia virtutum amamus, quas novimus in ipsa veritate. Ad doctrinas autem cognoscendas, plerumque nos laudantium atque praedicantium accendit auctoritas: et tamen nisi breviter impressam cujusque doctrinae haberemus in animo notio