comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ex nobrs quidem nos hẽre ip̃am fidẽ.
s incrementum eius ex deo. tanꝙͣ
fides non ab ip̃o donetur nobis: sed
ab ip̃o tamen augeatur in nobis eo
merito qm cepit a nobis. Non ergo
recẽditur ab ea sententia: quã pela¬
gius ip̃e in episcopali iuĩdrcio palesti¬
no sicut eadem gesta testantur dam¬
prare compulsus ẽ: gr̾am dei scd̃m
merita ñ dari. si non pertrneret ad
dei gr̃am quod credere cepimus: sed il¬
lũd pocius quod propter hoc nobis ad¬
dicur ut plemius perfectiusq crẽda¬
mus. Ac per hoc mitiun fidei nr̃e
priores damꝰ deo: ut retribuat no¬
bis et suplementum eius et si quid
aliũd fideliter poscimꝰ. S contra
hec cur non potius audimꝰ.quis pͥ¬
ordedit ei et retribuet᷑ isli: Q̾m ex
ip̃o et per ip̃m et in ip̃o sunt omina
Et ip̃m igitur initium fidei nr̃e ex qͦ
nͥ ex ip̃o ẽ : Neq enĩ hoc excepto ex ip̃o
sunt cetera: s ex ip̃o et per ip̃m et in

Expanded text:
ex nobis quidem nos habere ipsam fidem, ex nobis quidem nos habere ipsam fidem, sed incrementum ejus ex Deo: tanquam fides non ab ipso donetur nobis, sed ab ipso tantum augeatur in nobis, eo merito, quo coepit a nobis. Non ergo receditur ab ea sententia, quam Pelagius ipse in episcopali judicio Palaestino, sicut eadem Gesta testantur, damnare compulsus est, « Gratiam Dei secundum merita nostra dari; » si non pertinet ad Dei gratiam quod credere coepimus, sed illud potius quod propter hoc nobis additur, ut plenius perfectiusque credamus: ac per hoc, initium fidei nostrae priores damus Deo, ut retribuatur nobis et supplementum ejus; et si quid aliud fideliter poscimus. 4. Sed contra haec cur non potius audimus: Quis prior dedit ei, et retribuetur illi? quoniam ex ipso, et per ipsum, et in ipso sunt omnia ? Et ipsum igitur initium fidei nostrae, ex quo, nisi ex ipso est? Neque enim hoc excepto ex ipso sunt caetera: sed ex ipso, et per ipsum, et in
Abbreviated transcription (Latin):
lo nisi per iusticiam secundi hormĩs ali¬
quem liberari. ꝑuenerunt etiam ut
preueniri uolintates hominũ dei gr̃a
fateantur atq ad missum opꝰ bonum
uel incipiendum uel perficiendũ sibi
quemꝙͣ sufficere posse consentiant.
retenta ergo ista in que peruenerũt:
plurimum eos a pelagianoꝵ errore
discernunt. Proinde si in eis ambulẽt
et orent eũ qui dat intellectum. si qͥd
de predestinatiorie aliter sapiũt. ip̃e
illis hoc quoq reuelabit. Tamẽ etiã
nos impendamꝰ eis dilectionis af¬
fectum ministeriũq sermonis: sicut
donat ille quem rogamus ut in his
licteris ea que illis ẽẽnt aperta et uti¬
lia diceremus. Unde eni scimꝰ. ne for¬
te deus nr̃ id per hanc mr̃um uelit effi¬
possumus:ꝙͣ am in uoluminib tot
tantisq iam fecimus. S minc eis re¬
sporidendum ẽẽ uideo: qui diuina
testimonia que de hac readhibiimꝰ
ãd hoc dicunt ualere. ut nouerimus

Expanded text:
lo nisi per justitiam secundi hominis alilo nisi per justitiam secundi hominis aliquem liberari. Pervenerunt etiam, ut praeveniri voluntates hominum Dei gratia fateantur, atque ad nullum opus bonum vel incipiendum vel perficiendum sibi quemquam sufficere posse consentiant. Retenta ergo ista in quae pervenerunt, plurimum eos a Pelagianorum errore discernunt. Proinde, si in eis ambulent et orent eum qui dat intellectum, si quid de praedestinatione aliter sapiunt, ipse illis hoc quoque revelabit: tamen etiam nos impendamus eis dilectionis affectum ministeriumque sermonis, sicut donat ille quem rogavimus, ut in his litteris ea quae illis essent apta et utilia diceremus. Unde enim scimus ne forte Deus noster id per hanc nostram velit effipossumus, quam in voluminibus tot tantisque jam fecimus. Sed nunc eis respondendum esse video, qui divina testimonia, quae de hac re adhibuimus, ad hoc dicunt valere, ut noverimus
Abbreviated transcription (Latin):
me satis egisse credebam. Consideratis
enm lrĩs ur̃is uidere mͥ udeor eos frẽs
pro quib geritis piam curam neteneãt
poeticam sententiam qua dictum est.
spes sibi quisq. et in illud incurrant
quod non poetice s prophetice dictũ ẽ.
maledictus omnis qui spem habet ĩ
homine. co modo ẽẽ tractandos: ꝯͦ trac¬
tauit aplũs quib ait. Et siquid aliter
saprtis: hoc quoq uobis deus reuelauit.
Adhrc quippe in questione caligant de
predestinatione sanctoꝵ. D hent unde
si quid aliter in ea sapiunt hoc quoq il¬
lis reuelet deus: si in eo ambulent in
quod peruenerunt. Propter quod apłs
cũ dixisset si quid aliter sapitis hoc qͦ
uobis deus reuelauit: uerũtĩ inquit
in quo peruenimꝰ in eo ambulemus.
peruenerunt aũt isti fres nr̃i ꝓ quib
sossicita ẽ pia caritas ur̃a ut credant cũ
eccͣa xp̃i. peccato pͥmi hominis obrioriũ
nasci genus humanum: nec ab isto ma¬

Expanded text:
me satis egisse credebam. 2. Consideratis me satis egisse credebam. 2. Consideratis enim litteris vestris videre mihi videor eos fratres, pro quibus geritis piam curam, ne teneant poeticam sententiam, qua dictum est, Spes sibi quisque » ; et in illud incurrant quod non poetice, sed prophetice dictum est, Maledictus omnis qui spem habet in homine , eo modo esse tractandos, quo tractavit Apostolus, quibus ait, Et si quid aliter sapitis, hoc quoque vobis Deus revelabit. Adhuc quippe in quaestione caligant de praedestinatione sanctorum: sed habent unde, si quid aliter in ea sapiunt, hoc quoque illis revelet Deus, si in eo ambulent in quod pervenerunt. Propter quod Apostolus cum dixisset, Si quid aliter sapitis, hoc quoque vobis Deus revelabit: Verumtamen, inquit, in quod pervenimus, in eo ambulemus . Pervenerunt autem isti fratres nostri, pro quibus sollicita est pia charitas vestra, ut credant cum Ecclesia Christi, peccato primi hominis obnoxium nasci genus humanum, nec ab isto ma
Abbreviated transcription (Latin):
risse quidem apłm scimus ĩ
epla ad philippenses. eadem
scribere uobis mͥ quidem non
pigrum. uobis autem tutũ ẽ.
Idem tamen scribens ad galathas cũ se
satis apud eos egisse perspiceret. quod
illis per ministerium sermoinis sui ne¬
cessarium ẽẽ cernebat: de ceteroinquit
laborem michi nemo prestet. uel sicut
in plerisq codicib legitur: nemo michi
molestus sit. Ego aucẽ ꝙͣius me mole¬
ste ferre confitear quod diuino eloqͥis
quib dei grã predicatur que omnino
nulla ẽ si secundum merita nr̃a dat᷑.
tam multis manifestisq nõ cedit᷑: ue¬
strum tamen stũdium fraternamq
dilectioriem filii carissimi prosper et hi¬
lari. qua eos qui tales sunt nõ uultis
errare. ut post tot libros de hac re uel
epistolas meas ãdhuc me desideretie
hinc scribere: tantum amo quantũ nõ
possum dicere. et tantũ me amare qͣn¬
tum debeo non audeo dicere. Quapropt̾
occe rescribo uobis. et licet iam ñ uobiscũ
tamen etiam per uos adhuc ago quod

Expanded text:
isse quidem Apostolum scimus in Epistola ad Philippenses, Eadem scribere vobis, mihi quidem non pigrum, vobis autem tutum est . Idem tamen scribens ad Galatas, cum se satis apud eos egisse perspiceret, quod illis per ministerium sermonis sui necessarium esse cernebat: De caetero, inquit, laborem mihi nemo praestet; vel, sicut in plerisque codicibus legitur, nemo mihi molestus sit . Ego autem quamvis me moleste ferre confitear, quod divinis eloquiis quibus Dei gratia praedicatur quae omnino nulla est, si secundum merita nostra datur, tam multis manifestisque non ceditur: vestrum tamen studium fraternamque dilectionem, filii charissimi Prosper et Hilari, qua eos qui tales sunt, ita non vultis errare, ut post tot libros de hac re vel epistolas meas, adhuc me desideretis hinc scribere, tantum amo, quantum non possum dicere; et tantum me amare, quantum debeo, non audeo dicere. Quapropter ecce rescribo vobis, et licet jam non vobiscum, tamen etiam per vos adhuc ago, quod
Abbreviated transcription (Latin):
peceatũ. Hec se deus ẽẽ facturum ꝓfec¬
topresciuit. Ip̃a ẽ igitur predestinatio
sanctoꝵ que in sc̃o sc̃oꝵ maxime claruit.
Quam negare quis potest recte intelli¬
gentium esoquia ueritatis: Nã ⁊ ip̃m
dñm glorie inquantum homo fcũs ẽ
dei filius predestinatum ẽẽ didicimus.
Csamat doctor gentium in capite epłaꝵ¬

Expanded text:
peccatum. Haec se Deus esse facturum profecpeccatum. Haec se Deus esse facturum profecto praescivit. Ipsa est igitur praedestinatio sanctorum, quae in Sancto sanctorum maxime claruit: quam negare quis potest recte intelligentium eloquia veritatis? Nam et ipsum Dominum gloriae, in quantum homo factus est Dei Filius, praedestinatum esse didicimus. Clamat Doctor Gentium in capite Epi
Abbreviated transcription (Latin):
hoc ẽ ña natura millis suis p̾cedẽtib
meritis. Respondeat hic homo deo si
audet et dient cur non ego. Et si au¬
dierit o homo tu quis es qui rñdeas
deo. nec sic cohibeat s augeat impu-¬
dentiam et dicat. quomodo audro
tu quis es ohomo. cum sim quod au¬
dio id ẽ homo. quod ẽ isse dequo ago
cur non sim quod et ille. Atemm gratia
ille talis ac tancus ẽ.Cur diuersa ẽ gr̃a
uͥ natura cõmunis ẽ: Certe non ẽ ac¬
ceptio persorraꝵ apud deum. Quis nõ
dico xpĩanus si insamus hec dicat: Ap
parcat itaqr nobis in nr̃o capite ip̃e fons
gratie: unde secundum unnscuiusq
mensuram se per ciracta eius membra
diffundit. Ea gr̃a fit ab initio fidei sue hõ
quicũq xp̃ianus: qua gm̃ horno ille ab
mitio suo fcũs ẽ xp̃us. De ip̃o spũ et hic
renatus: de quo ẽ ille natus.
bodem spũ fit in nobis remissio pc̃c̃oꝵ.
quo spr̃i factum ẽ ut nullũ hẽret ille

Expanded text:
hoc est, nostra natura, nullis suis praecedentibus hoc est, nostra natura, nullis suis praecedentibus meritis. Respondeat hic homo Deo, si audet, et dicat, Cur non et ego? Et si audierit, O homo, tu qui es qui respondeas Deo ? nec sic cohibeat, sed augeat impudentiam, et dicat, Quomodo audio, Tu qui es, o homo? Cum sim quod audio, id est homo, quod est et ille de quo ago, cur non sim quod et ille? At enim gratia ille talis ac tantus est. Cur diversa est gratia, ubi natura communis est? Certe non est acceptio personarum apud Deum . Quis, non dico christianus, sed insanus haec dicat? 31. pareat itaque nobis in nostro capite ipse fons gratiae, unde secundum uniuscujusque mensuram se per cuncta ejus membra diffundit. Ea gratia fit ab initio fidei suae homo quicumque christianus, qua gratia homo ille ab initio suo factus est Christus: de ipso Spiritu et hic renatus, de quo est ille natus; eodem Spiritu fit in nobis remissio peccatorum, quo Spiritu factum est ut nullum haberet ille
Abbreviated transcription (Latin):
tandem suis uel operũ uel fidei precẽ¬
dentib meritis natura hrmana q̃
in isso ẽ comparauit : Respondeatur
queso. ille homo ut a uerbo patri coe¬
terno in unitatem persone assumptꝰ
filius dei unigentus eẽt. unde hoc me¬
ruit: Quod eius bonũ qualecũq pre¬
cessit: Quid egit ante: Quid credidit:
Quid petiuit ut ad hanc in effabilem
excellentiam perueniret: Nonne faci¬
ente ac suscipiente uerbo ip̃e horo ex
quo ẽẽ cepit filius dei unicus ẽẽ cepit:
nonne filium dei unicũ femina illa
gr̃a plena concepit : Nonne de sp̃u sc̃o
et uirgine maria dei filius unicus
natus ẽ. non carnis cupidine s solo
dei munere : Nũquid metuendũ fuit
ne accedente etate homo ille libero pec¬
caret arbitrio. aut ideo in ilso non li¬
bera uoluntas erat: ac nõ tãtoma¬
non pocerat: Nempe ista omña sin-¬
gulariter admiranda et alia si qua
eius propria uerissime dici possunt:
singulariter in illo accepit humana

Expanded text:
tandem suis vel operum vel fidei praecetandem suis vel operum vel fidei praecedentibus meritis natura humana quae in illo est comparavit? Respondeatur quaeso: ille homo, ut a Verbo Patri coaeterno in unitatem personae assumptus, Filius Dei unigenitus esset, unde hoc meruit? Quod ejus bonum qualecumque praecessit? Quid egit ante, quid credidit, quid petivit, ut ad hanc ineffabilem excellentiam perveniret? Nonne faciente ac suscipiente Verbo, ipse homo, ex quo esse coepit, Filius Dei unicus esse coepit? Nonne Filium Dei unicum femina illa gratia plena concepit? Nonne de Spiritu sancto et virgine Maria Dei Filius unicus natus est, non carnis cupidine, sed singulari Dei munere? Numquid metuendum fuit, ne accedente aetate homo ille libero peccaret arbitrio? Aut ideo in illo non libera voluntas erat, ac non tanto manon poterat? Nempe ista omnia singulariter admiranda, et alia si qua ejus propria verissime dici possunt, singulariter in illo accepit humana,
Abbreviated transcription (Latin):
uerent: nichil prodesset ei qui raptꝰ
ẽ ne masicia mutaret intellectũ eiꝰ
nichil prodesset eis qui lapsi mori-¬
untur si ante morerentur: quod mil¬
sus dicere xp̃iamis audeb̾it. Quocirca
non debent fr̃es nr̃i qui nobiscum pro
catholica fide perniciem pelagiam er¬
roris impugnant: huic pelagiane intã¬
tum fauere opimiomi qua opinant᷑ gr̃am
dei secundum merita nr̃a dari. ut quod
illi audire non possunt sententiã ue¬
ram plane et antiquitus xp̃ianam.
mptus ẽ ne malicia mutaret intellet¬
tum eius destruere moliant᷑. et id a-¬
struere quod non dico crediturum. s som¬
pniaturũ neminem putaremꝰ. Scdm
ea salicet iudicari quemq mortuoꝵ
que gesturus fuerat si tempore proli¬
xiore iuixisset: ita quippe claret ĩuictũ
ec̃ quod dicimꝰ gr̾am dei non secundũ
merita nr̃a dari. ut huic ueritati cõ¬
tradicentes ingeniosi homines. hec
ab oĩm aurib et cogitationib abigenda

Expanded text:
verent; nihil prodesset ei qui raptus verent; nihil prodesset ei qui raptus est, ne malitia mutaret intellectum ejus; nihil prodesset eis qui lapsi moriuntur, si ante morerentur: quod nullus dicere christianus audebit. Quocirca non debent fratres nostri, qui nobiscum pro catholica fide perniciem Pelagiani erroris impugnant, huic Pelagianae in tantum favere opinioni, qua opinantur gratiam Dei secundum merita nostra dari; ut quod illi audere non possunt, sententiam veram plane et antiquitus christianam, Raptus est, ne malitia mutaret intellectum ejus, destruere moliantur; et id astruere, quod, non dico crediturum, sed somniaturum neminem putaremus, secundum ea scilicet judicari quemque mortuorum, quae gesturus fuerat, si tempore prolixiore vixisset. Ita quippe claret invictum esse quod dicimus, gratiam Dei non secundum merita nostra dari, ut huic veritati contradicentes ingeniosi homines haec, ab omnium auribus et cogitationibus abigenda,
Abbreviated transcription (Latin):
Quomodo igit homini lapso et in eodẽ
lapsu istam uitam misere finienti. atz
in penas eunti talib debitas. Quom
iꝙͣ huic non plurimum summeq pro¬
desset si ex hoc cemptutionum loco pͥꝰ ꝙͣ
laberetur morte raperetur: ac ꝑ hoc
si absit minis inconsiderata contentio.
tota questio ista finita ẽ: de illo qͥ rap¬
tus ẽ ne malicia mutaret intellectum
eius. Nec ideo liber sapientie qui tãta
numerositate annoꝵ legi meruit in
eccͣa xp̃i. in quo et hoc legitur paci de¬
bet imiuriam: qm̃ resistit eis qui pro
meritis hoĩm falluntur. ut ueniant
contra dei manifestissimam gratiã.
que maxime apparet in ꝑuulis. Quoꝵ
cũ alii baptizati alii non baptizati ui¬
te huius terminũ sumunt: satis in¬
dicant mĩam et iudicium. Misericor¬
diam quidem gratuitam: iudiciũ de¬
bitum. Si enim iudicarent᷑ homĩes
promeritis sue uite que non hũerunt
morte preuenti s hĩturi essent si ui¬

Expanded text:
Quomodo igitur homini lapso, et in eodem Quomodo igitur homini lapso, et in eodem lapsu istam vitam misere finienti, atque in poenas eunti talibus debitas; quomodo, inquam, huic non plurimum summeque prodesset, si ex hoc tentationum loco priusquam laberetur, morte raperetur. 29. Ac per hoc, si absit nimis inconsiderata contentio, tota quaestio ista finita est de illo qui raptus est, ne malitia mutaret intellectum ejus. Nec ideo liber Sapientiae, qui tanta numerositate annorum legi meruit in Ecclesia Christi, in quo et hoc legitur, pati debet injuriam, quoniam resistit eis qui pro meritis hominum falluntur, ut veniant contra Dei manifestissimam gratiam: quae maxime apparet in parvulis; quorum cum alii baptizati, alii non baptizati vitae hujus terminum sumunt, satis indicant misericordiam et judicium; misericordiam quidem gratuitam, judicium debitum. Si enim judicarentur homines pro meritis suae vitae, quae non habuerunt morte praeventi, sed habituri essent, si vi
Abbreviated transcription (Latin):
daret. a peccritor periculis eripi eos
qui hanc uitam fimunt in qua pecca¬
ri potest. In eodem sibro ait int̾ cetera.
Cur non cum xp̃o futurus et de dm̃ pol¬
licitatione securus. qd̾ ad xp̃m uoceris ã¬
plecteris: et quod diaboso careas gratu¬
saris: Et alio loco pueri inquit ꝑiculum
subrice etatis euãdunt. Itemq alio. Qͥd
non inquit properamꝰ et currimꝰ ut
patriam nr̃am uidere. ut ꝑentes salu¬
tare possimus: Magnus illic nos caro¬
rũ nmerus expectat. ꝑentum. fr̃m.
filioꝵ. frequens nos et copiosa turba
desiderat: iam de sua incolumitate
secura. adhuc de nr̃a salute sollicita.
His atq huiusmõdi doctor ille sentẽ¬
tiis in catholice fider luce clarissima
satis aperte qz cestatur us ad huiꝰ
corporis depositionem peccandi peri¬
cula temptatioriesq mnetuendas: deĩ¬
ceps nilla talia quenquã ẽe passurũ.
Quod et si non testaretur. quando de
hac re xp̃ĩanus qualiscunq dubitaret:

Expanded text:
daret, a peccatorum periculis eripi eos daret, a peccatorum periculis eripi eos qui hanc vitam finiunt in qua peccari potest. In eodem libro ait inter caetera: Cur non cum Christo futurus, et de Domini pollicitatione securus, quod ad Christum voceris, amplecteris; et quod diabolo-careas, gratularis? Et alio loco: Pueri, inquit, periculum lubricae aetatis evadunt. Itemque alio Quid non, inquit, properamus et currimus, ut patriam nostram videre, ut parentes salutare possimus? Magnus illic nos charorum numerus exspectat parentum, fratrum, filiorum; frequens nos et copiosa turba desiderat, jam de sua incolumitate secura, adhuc de nostra salute sollicita. His atque hujusmodi doctor ille sententiis in catholicae fidei luce clarissima, satis aperteque testatur, usque ad hujus corporis depositionem peccandi pericula tentationesque metuendas; deinceps nulla talia quemquam esse passurum. Quod etsi non testaretur, quando de hac re christianus qualiscumque dubitaret?
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ ut de gracia dei quid sentirẽt breuiter
quibusdam scriptoꝵ suoꝵ locis et tran¬
seunter actingerent: immorarent᷑ uero
ineis que aduersus immicos ecce dispu¬
tabant. et in exhortationib ad quascũq
uirtutes ꝯuib deo uiuo et uero pro adipi¬
scenda uita eterna et uera felicitate ser¬
uitur: frequencationib aũt orationum
simpliciter apparebat dei gr̃a qͥd ualeret.
Non enĩ poscerentur de deo que precepit
fieri: nisi ab illo donaretur ut fiererit.
S qui sentenciis tractatoꝵ instrui uo¬
lunt: oportet ut istum librum sapiẽtie
ubi legitur. raptus ẽ ne malicia muta¬
ret intellectum eius. omnib tractatorib
anteponart: qm̃ sibi eum anteposuer̃t
etiam temporib proximi apsoꝵ egre¬
giitractatores. qui eum testem adhibẽ¬
tes nichil se adhibere nsi diuinum te¬
stimonium crediderunt. Et certe bea¬
tissimum ciprianum disputasse ꝯstat
ut celerioris mortis beneficium ꝯmen¬

Expanded text:
est ut de gratia Dei quid sentirent, breviter est ut de gratia Dei quid sentirent, breviter quibusdam scriptorum suorum locis et transeunter attingerent: immorarentur vero in eis quae adversus inimicos Ecclesiae disputabant, et in exhortationibus ad quasque virtutes, quibus Deo vivo et vero pro adipiscenda vita aeterna et vera felicitate servitur. Frequentationibus autem orationum simpliciter apparebat Dei gratia quid valeret: non enim poscerentur de Deo quae praecipit fieri, nisi ab illo donaretur ut fierent. 28. Sed qui sententiis tractatorum instrui volunt, oportet ut istum librum Sapientiae, ubi legitur, Raptus est, ne malitia mutaret intellectum ejus, omnibus tractatoribus anteponant: quoniam sibi eum anteposuerunt etiam temporibus proximi Apostolorum egregii tractatores, qui eum testem adhibentes, nihil se adhibere nisi divinum testimonium crediderunt. Et certe beatissimum Cyprianum disputasse constat, ut celerioris mortis beneficium commen
Abbreviated transcription (Latin):
diuine auctoritatis audiri. Certe em̃
si de diuinarum scripturarũ tractato¬
rib qui fuerunt ante nos proferrem
defensioriem huiusce sententie quam
nunc solito dilĩgentius atq copiosius
contra nouum pelagianorũ defendere
urgemur errorem. hoc ẽ gr̃am dei non
secundum merita nr̃a dari: et gratis
dari cui datur. Quia neq uolentis
neq currentis s miserentis est dei.
iusto autem iudicio non dari cui non
datur. quia non ẽ iniquitas ap̃ deum.
Si huius ergo sentencie defensionẽ ex
diuinoꝵ eloquioꝵ nos precedentibus
catholicis tractatorib promererem: ꝓ¬
fecto hii fres pro quib nnc agimus
acquiescerent. Hoc enim significastis
lrĩs ur̃io. Quid igitur opus est ut eorũ
scrutemur opuscula qui priusquam ista
heresis oriretur non hũerunt necessita¬
tem in hac difficili ad soluendum questi¬
one uersari. Quod proculdubio facerent:
si respondere talib cogerentur. Unde fc̃m

Expanded text:
divinae auctoritatis audiri. Certe enim divinae auctoritatis audiri. Certe enim si de divinarum Scripturarum tractatoribus qui fuerunt ante nos, proferrem defensionem hujusce sententiae, quam nunc solito diligentius atque copiosius contra novum Pelagianorum defendere urgemur errorem; hoc est, gratiam Dei non secundum merita nostra dari, et gratis dari cui datur; quia neque volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei; justo autem judicio non dari cui non datur, quia non est iniquitas apud Deum : si hujus ergo sententiae defensionem ex divinorum eloquiorum nos praecedentibus catholicis tractatoribus promerem; profecto hi fratres, pro quibus nunc agimus, acquiescerent: hoc enim significastis litteris vestris. Quid igitur opus est ut eorum scrutemur opuscula, qui priusquam ista haeresis oriretur, non habuerunt necessitatem in hac difficili ad solvendum quaestione versari? quod procul dubio facerent, si respondere talibus cogerentur. Unde factum
Abbreviated transcription (Latin):
ptatio ẽ bita humana suꝑ terram : S
quare aliis concedatur ut ex huius uite
periculis dum iusti sunt auferantur:
alii uero iusti donec a iusticia cadant
in eisdem ꝑiculis uita productiore tene¬
antur. quis cognouit sensum dm̃: Et
tumen hinc intelligi datur etiam illis
iustis qui bonos piosqz mores usz ad se¬
nectutis maturitatem et diem uite huiꝰ
ultimum seruant: non in suis meritis
s in dño eẽ gloriandum. Qm̃ qui uite
breuitate inpuit iustum ne malicia
mutaret intellectum eius: ip̃e in ꝙͣtacũq
uite longitudine cistodit iustum. ne
malicia mutaret intessectum eiꝰ. Cur
autem hic tenuerit casurum iustum
quem priusquam caderet hinc posset
auferre: iustissima omnino s inscruta¬
bilia sunt iudicia eius. Quecum ita sit
non debuit repudiari sententia libri sa¬
recitari. et ab omnib xp̃ianis. ab ep̃is
usq ad extremos laĩcos fideles. peni¬
tentes. cuthecuminos cum ueneratiõe

Expanded text:
ntatio est vita humana super terram ? Sed ntatio est vita humana super terram ? Sed quare aliis concedatur, ut ex hujus vitae periculis dum justi sunt auferantur; alii vero justi donec a justitia cadant, in eisdem periculis vita productiore teneantur; quis cognovit sensum Domini ? Et tamen hinc intelligi datur, etiam illis justis qui bonos piosque mores usque ad senectutis maturitatem et diem vitae hujus ultimum servant, non in suis meritis, sed in Domino esse gloriandum: quoniam qui vitae brevitate rapuit justum, ne malitia mutaret intevitae longitudine custodit justum, ne malitia mutet intellectum ejus. Cur autem hic tenuerit casurum justum, quem priusquam caderet hinc posset auferre, justissima omnino, sed inscrutabilia sunt judicia ejus. 27. Quae cum ita sint, non debuit repudiari sententia libri Sarecitari, et ab omnibus Christianis, ab episcopis usque ad extremos laicos fideles, poenitentes, catechumenos, cum veneratione
Abbreviated transcription (Latin):
quis homo sane fidei resistendum pu¬
tabrt: Item dixerit iustum si a sua
iusticia recesserit in qua diu iuirit. et
in ea fuerit impietate defunctus ĩ qͣ
non dico unum annue. s unum diem
uxerit. in penas iniquis debitas
hinc iturum. nichil sibi sua pret̾ita
ueritati quis fidelium contradicit.
Porro si queratur a nobis utrũ sitũc
eẽt mortuus quando erat iustus pe¬
nas eẽt inuenturus an requiem. nũ¬
quid requiem respondere dubitabimꝰ
Hec ẽ tota causa air dc̃m ẽ a quocũq
sic dictum. raptus ẽ ne malicia mu¬
turet intessectum eius. Dictũ ẽ enĩ
sccundum pericula uite huiꝰ: non
scd̾m prescientiam dei qui hoc presci¬
uit quod futurum erat. non quod
futurum non erãt. Id ẽ qd̾ ei mortẽ
ĩmaturam fuerat sargiturus ut tẽ¬
ptatiomim subtraheretur incerto:¬
non qd̾ peccaturus eẽt qui mansitrus
in temptatione non ẽẽt. De hac quippe
uita segitur in sibro iob. Nunquid ñ tem¬

Expanded text:
quis homo sanae fidei resistendum puquis homo sanae fidei resistendum putabit? Item si dixerit, justum, si a sua justitia recesserit, in qua diu vixit, et in ea fuerit impietate defunctus, in qua, non dico unum annum, sed unum diem vixerit, in poenas iniquis debitas hinc iturum, nihil sibi sua praeterita veritati quis fidelium contradicet? Porro, si quaeratur a nobis utrum si tunc esset mortuus, quando erat justus, poenas esset inventurus, an requiem; numquid requiem respondere dubitabimus? Haec est tota causa cur dictum est, a quocumque sit dictum, Raptus est, ne malitia mutaret intellectum ejus. Dictum est enim secundum pericula vitae hujus, non secundum praescientiam Dei, qui hoc praescivit quod futurum erat, non quod futurum non erat: id est, quod ei mortem immaturam fuerat largiturus, ut tentationum subtraheretur incertonon quod peccaturus esset, qui mansurus in tentatione non esset. De hac quippe vita legitur in libro Job, Numquid non te
Abbreviated transcription (Latin):
illoꝵ hereticoꝵ catholica auctoritate
talitate cyprianus multis ac pene oĩb
qui eccasticas lr̃as amant laudabiliter
notum. In quo propterea dicit ñ selum
non ẽẽ fidelis mutilem mortẽ: uerũ
etiam utilem reperiri. qm peccandi
ꝑrculis hominem subtrahit: et ĩ nõ
peccandi securitate constituit. S quid
prodest si etiam futura que cõmissa ñ
sunt pcca pumuntur: Agit tamẽ ille
copiosissime atq optime peccandi peri¬
aula nec deesse in ista uita. nec suꝑesse
post uitam: ubi et illud testimonium
ponit de libro sapientie. Raptus est ne
malicia mutaret incellectum eiꝰ. Qͦd
a nre quoq positum fr̃es istos ita res¬
puisse dixistis: canꝙͣ non delibro ca¬
nonico ãdhibitum. Quasi et ercepta
huius libri accestatione: res ip̃a non
clara sit quam uolumus hinc doceri.
ꝯuis enĩ audeat negare xp̃ianꝰ iustũ
si morte preoccupatus fuerit in refri¬
gerio futurum: Quilibet hoc direrit.

Expanded text:
illorum haereticorum catholica auctoritate illorum haereticorum catholica auctoritate talitate Cyprianus, multis ac pene omnibus qui ecclesiasticas litteras amant, laudabiliter notum: in quo propterea dicit non solum non esse fidelibus inutilem mortem, verum etiam utilem reperiri, quoniam peccandi periculis hominem subtrahit, et in non peccandi securitate constituit. Sed quid prodest, si etiam futura, quae commissa non sunt, peccata puniuntur? Agit tamen ille copiosissime atque optime, peccandi pericula nec deesse in ista vita, nec superesse post illam. Ubi et ilud testimonium ponit de libro Sapientiae, Raptus est, ne malitia mutaret intellectum ejus. Quod a me quoque positum, fratres istos ita respuisse dixistis, tanquam non de libro canonico adhibitum: quasi et excepta hujus libri attestatione res ipsa non clara, sit, quam voluimus hinc doceri. Quis enim audeat negare christianus, justum, si morte praeoccupatus fuerit, in refrigerio futurum ? Quilibet hoc dixerit,
Abbreviated transcription (Latin):
nale x̃cm. s pro sus futuris si uiu̾ent
meritis uel baptizari uel nõ baptizari
eos qui de corpore soluunt infantes. et
pro sius futuris meritis eos uei acciꝑe
uel non accipere corpus ac sanguinem
xp̃i sine quo uitam prorsus habere nõ
possunt. et in uera remissione pec̃orũ
baptizari. ꝙͣiuis muillum ex adã trahe¬
rent. qm remictuntur ẽis pcca de quib
issos deus penitentiam prescunt actu¬
ros. Ita facillime agerent atq obtine¬
rent causai suam. qua negant esse
origmase pocm: et gr̾am dei non dari
nͥ secundum merita nr̃a contendunt.
S quia hominum futura que ñ sũt
futura procul dubio nulla sũt me¬
rita. et hoc uidere facillimum est.
ideo nec pesagiam hoc dic̾e̾ potuerũt
et multomagis nec isti dicere debue¬
runt. Dici enim non potest ꝙͣ moleste
feram quod iuiderunt pelagĩam esse
falsissimum et absurdissimũ. hoc ñ
iudisse istos qui nobiscum errorem

Expanded text:
nale peccatum, sed pro suis futuris, si viverent, nale peccatum, sed pro suis futuris, si viverent, meritis vel baptizari vel non baptizari eos qui de corpore solvuntur infantes; et pro suis futuris meritis eos vel accipere vel non accipere corpus et sanguinem Christi, sine quo vitam prorsus habere non possunt: et in veram remissionem peccatorum baptizari, quamvis nullum ex Adam traherent; quoniam remittuntur eis peccata, de quibus illos Deus poenitentiam praescivit acturos. Ita facillime agerent atque obtinerent causam suam, qua negant esse originale peccatum, et gratiam Dei non dari nisi secundum merita nostra contendunt. Sed quia hominum futura, quae non sunt futura, procul dubio nulla sunt merita, et hoc videre facillimum est: ideo nec Pelagiani hoc dicere potuerunt; et multo magis nec isti dicere debuerunt. Dici enim non potest quam moleste feram, quod viderunt Pelagiani esse falsissimum et absurdissimum, hoc non vidisse istos, qui nobiscum errorem
Abbreviated transcription (Latin):
etate morientes. quia presciti sunt
decorporib exeunt deum prescisse ac¬
turos suissẽ penitentiam si uiuerent.
attendant et uideant si ita ẽ nõ iã ĩ
paruulis sĩne baptismate morientib
pac̃u origialia uindicari: s sua cuiꝰ¬
q futura si uiueret. Itemq baptiz a¬
tis non originalia dilui. s sua futura
si uiuerent. qm̃ nõ posset nͥ ĩ maiore
etate peccari. s alios acturos pm̃am
alios nõ acturos fortasse preuisos. ideo
alios baptizatos. alios smne baptismo
exisse de hac uita. Hoc si audirent pe¬
lagiani: non ram laborarẽt negando
originale peccatum querere ꝑuuilis
extra regnum dei nescio cuiꝰ sue feli¬
citatis socum. maxime qnͣdo ꝯuincũt᷑
ñ eos hr̃e posse uitam eternam: quia ñ
manducauerunt carnem nec biberunt
sanguinem xp̃i. et quia in eis qͥ nullũ
habent om̃nino pc̃cm: falsus ẽ baptis¬
mus qui in remissionem crãdit᷑ pcc̃orũ.
Dicerent enĩ prorsus missum ẽẽ origi¬

Expanded text:
aetate morientes, quia praesciti suntaetate morientes, quia praesciti suntde corporibus exeunt, Deum praescisse acturos poenitentiam fuisse, si viverent: attendant et videant, si ita est, non jam in parvulis sine Baptismate morientibus peccata originalia vindicari, sed sua cujusque futura si viveret: itemque baptizatis non originalia dilui, sed sua futura si viverent; quoniam non possent nisi in majore aetate peccare: sed alios acturos poenitentiam, alios non acturos fuisse praevisos; ideo alios baptizatos, allos sine baptismo exisse de hac vita. Hoc si auderent Pelagiani, non jam laborarent negando originale peccatum, quaerere parvulis extra regnum Dei nescio cujus suae felicitatis locum: maxime quando convincuntur non eos habere posse vitam aeternam, quia non manducaverunt carnem nec biberunt sanguinem Christi ; et quia in eis, qui nullum habent omnino peccatum, falsus est Baptismus qui in remissionem traditur peccatorum. Dicerent enim prorsus nullum esse origi
Abbreviated transcription (Latin):
consentiunt. Iudicari autẽ quemꝙͣ
non scd̾m merita que huit quamdiu
fuit in corpore. s scd̾m merita que fu¬
erat habrturus si diutius uixisset ĩ
corpore. Unde opinari potuerunt ho¬
mines quoꝵ ingenia non ẽẽ ꝯtem¬
ꝓtibilia ur̃e indicant fr̃e. mirans
et stupens reperire nõ possum. nec
crẽdere auderem nisi uobis ñ credere
nõ auderem. S spero affuturũ deũ:
ut commoniti cito uideant ea que
dicuntur futura fuisse pẽca. si per
der iudicium in non baptizatis pos¬
sunt iure priniri. etiam dei gr̾̃a bap¬
tizatis posse dimicti. Quicũq enim
dicit pumiri tantum deo iudicante
futura põca. dimitti autem deo mi¬
serunte nõ posse: cogitare debet qnͣ¬
tam deo faciat grẽq eius iniuriam.
qͣrͣ futurũ pc̃cm prenosci possit: nec
possit ignosci. Quod si absurdum ẽ:
magis ergo futuris si diu uiuerent
peccatorib. cum in parua etate mo
et ĩdeo istos non baptizari paruila

Expanded text:
consentiunt. Judicari autem quemquam consentiunt. Judicari autem quemquam non secundum merita quae habuit quamdiu fuit in corpore, sed secundum merita quae fuerat habiturus si diutius vixisset in corpore, unde opinari potuerint homines, quorum ingenia non esse contemptibilia vestrae indicant litterae, mirans et stupens reperire non possum: nec credere auderem, nisi vobis non credere non auderem. Sed spero adfuturum Deum, ut commoniti cito videant, ea quae dicuntur futura fuisse peccata, si per Dei judicium in non baptizatis possunt jure puniri, etiam per Dei gratiam baptizatis posse dimitti. Quicumque enim dicit, puniri tantum posse Deo judicante futura peccata, dimitti autem Deo miserante non posse, cogitare debet quantam Deo faciat gratiaeque ejus injuriam; quasi futurum peccatum praenosci possit, nec possit ingosci. Quod si absurdum est; magis ergo futuris, si diu viverent, peccatoribus, cum in parva aetate moret ideo istos non baptizari in parvula
Abbreviated transcription (Latin):
gitationib pena istissima debeat᷑.
sicuti ẽ ut alia taceam. quod dixit ĩ¬
sipiens in corde suo non ẽ deus. Quid
ẽ ergo secundũ ea que per corpꝰ ges¬
sit. nͥ scdm ea que gessit eo tempore
quo in corpore fuit: Ut per corpus
intelligamꝰ per corporis tp̃ris. Post
corpus autem nemo erit in corpore
nͥ resurrectione nouissima. ñ ad ulla
merita comparanda: s ad recipienda
pro bonis meritis premia. pro malis
luenda supplicia. Hoc autem mẽdio
tempore inter depositioriem et recep¬
tionem corporis scd̾m ea que gesserũt
per corporis tempus siue cruciantur
amme siue requiescunt. Ad quod tẽ
origiale peccatum. Quo siue soluto
ꝑ dei gr̃am suie per dei iudicium nõ
soluto. cum moriuntur infaites. aut
merito regenerationis transeñt ex
masis adbona. aut merito originis
transeunt ex malis ad mala: hoc ca¬
tholica fides norut. in hoc etiam nõ¬
nulli heretici sine ulla ꝯtrãdictione

Expanded text:
gitationibus poena iustissime debeatur, gitationibus poena iustissime debeatur, sicuti est, ut alia taceam, quod dixit insipiens in corde suo: non est deus? quid est ergo: secundum ea quae per corpus gessit, nisquo in corpore fuit, ut per corpus intelligamus, Per corporis tempus? Post corpus autem nemo erit in corpore, nisi resurrectione novissima; non ad ulla merita comparanda, sed ad recipienda pro bonis meritis praemia, pro malis luenda supplicia. Hoc autem medio tempore inter depositionem et receptionem corporis, secundum ea quae gesserunt per corporis tempus, sive cruciantur animae, sive requiescunt. Ad quod temporiginale peccatum: quo sive soluto per Dei gratiam, sive per Dei judicium non soluto, cum moriuntur infantes, aut merito regenerationis transeunt ex malis ad bona, aut merito originis transeunt ex malis ad mala. Hoc catholica fides novit: in hoc etiam nonnulli haeretici sine ulla contradictione
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃e sit homo liberator factus ẽ ho¬
minum. Quis enim audiat quod
dicuntur ꝑuuli pro suis futis meri¬
tis in ip̃a infantili etate baptizati
exire de hac uita. et ideo alii ñ baꝑti¬
zati in eadem etate mori. qr et ip̃oꝵ
prescita sunt merita futura sed ma¬
la. non eor uitam bonã ues malã
deo remunerante uel dampnante
s nullam: Aplũs quidem limitem
fecit quem transgredi nõ debeat ho¬
minis ut mitius soquar incauta
suspicio. Ait enĩ. omnes astabimꝰ
aute tribunal xp̃i. ut ferat unusqͥs
secundum ea que per corpus gessit
siue bonum siue malum. Gessit in¬
quit. non adiurxit uel gesturus
fuit. S unde hoc talib uiris ĩ mẽtẽ
uenerit nescio. ut futura que ñ fũt
futura pumantur. aut honerent᷑
meritu paruuloꝵ. Cur aũt dc̃m ẽ
secundum ea que per corprs gessit
hominem iudicandum. cũ gerantur
multa solo anmo. non per corpus
nec ꝑ ussum corporis membrũ. et
plerumq tam magna ut talibris co¬

Expanded text:
ipse sit homo, liberator factus est hoipse sit homo, liberator factus est hominum. Quis enim audiat, quod dicuntur paruuli pro suis futuris meritis in ipsa infantili aetate baptizati exire de hac uita, et ideo alii non baptizati in eadem aetate mori, quia et ipsorum praescita sunt merita futura, sed mala, non eorum uitam bonam uel malam deo remunerante uel damnante, sed nullam? apostolus quidem limitem fixit, quem transgredi non debeat hominis, ut mitius loquar, incauta suspicio. ait enim: omnes: astabimus ante tribunal Christi, ut ferat unusquisque secundum ea quae per corpus gessit, siue bonum siue malum. gessit, inquit, non adiunxit: "uel gesturus fuit". sed unde hoc talibus uiris in mentem uenerit nescio, ut futura, quae non sunt futura, puniantur aut honorentur merita paruulorum. cur autem dictum est secundum ea quae per corpus gessit hominem iudicandum, cum gerantur multa solo animo, non per corpus nec per ullum corporis membrum, et plerumque tam magna, ut talibus co
Abbreviated transcription (Latin):
faciam ut faciatis: Locũ ip̃m scͥpture
attendite. et uidebitis issa deum pro¬
mittere facturum se ut faciant: que
iubet ut fiant. Non sane ibi tacet me¬
rita illorũ s mala: quib se osteridit
reddere pro malis boria. hoc ip̃o quod
eos facit he̾re deinceps oꝑa bona: cũ
ip̃e facit ut faciant diuina mandata.
ꝙͣuis eiudentissime diuinor eloquior
testimoniiis asseratur. tamẽ apud eos
qui nisi aliquid sibi assignent quod
priores dent ut retribuatur eis ab
omni studio pietatis repͥmi se putãt:¬
laborat ali quanto in etate maioꝵ
iam utentium uolentatis arbitrio.
S ubi uenitur ad ꝑuulos. et ad ip̃m
mediatorem dei et hominũ homĩem
xp̃m ihm: om̃is deficit precedentiũ
grram dei humanor assertio meri¬
torum. Quia nec illi ullis bonis
precẽdentib meritis discermĩtur
aceteris ut pertineant ad liberato¬
rem hominum. nec ille ulsis hu¬
manis precẽdentib meritis cũ et

Expanded text:
faciam ut faciatis ? Locum ipsum Scripturae faciam ut faciatis ? Locum ipsum Scripturae attendite, et videbitis illa Deum promittere facturum se ut faciant, quae jubet ut fiant. Non sane ibi tacet merita eorum, sed mala; quibus se ostendit reddere pro malis bona, hoc ipso quo eos facit habere deinceps opera bona, cum ipse facit ut faciant divina mandata. quamuis euidentissime diuinorum eloquiorum testimoniis asseratur, tamen apud eos, qui, nisi aliquid sibi assignent quod priores dent, ut retribuatur eis, ab omni studio pietatis reprimi se putalaborat aliquando in aetate maiorum iam utentium uoluntatis arbitrio. sed ubi uenitur ad paruulos et ad ipsum mediatorem dei et hominum, hominem Christum Iesum, omnis deficit praecedentium gratiam dei humanorum assertio meritorum, quia nec illi ullis bonis praecedentibus meritis discernuntur a ceteris, ut pertineant ad liberatorem hominum, nec ille ullis humanis praecedentibus meritis, cum et
Abbreviated transcription (Latin):
mus premio uite si hoc fecerimꝰ oblatoͦ
absit hoc ut placeat participib et defen¬
sorib gr̃e. pelagianoꝵ ẽ error istedam¬
pnabilis. Quoꝵ mox aplu̾s ora obstru¬
xit adiungens. Quiot quot emĩ spũ dei
aguntur: hii filii sunt dei. Ne st̃a morti¬
cirderemus. De quo dei spũ etiam ibi
loquebatur ubi ait. Onnia autem hec
oꝑatur unus atq idem spũs diuidens
propria unicuiq prout uult. Int̾ que
omnia sicut scitis nominauit ⁊ fidem.
Sicut ergo ꝙͣuis donũ dei sit fc̃a carnis
mortificarẽ. exigitur tamẽ a nobis pro¬
posito premio uite: itadonũ dei ẽ ⁊ fides
ꝙͣnus ec ip̃a cum dicitur si crrdideris sal
nus eris: proposito premio salutis exi¬
gatur a nobis. Ideo enĩ hec et nobis pre¬
cipiunt᷑ et dona dei oẽ monstrantur:
ut intessigantur qd̾ et nos ea facimus
et deus facit ut illa faciamꝰ. sicut ꝑ pro¬
phetam ezechielem apertissime dicit.
Quid enim apertius ꝙͣ ubi dicit. ego

Expanded text:
bis praemio uitae, si hoc fecerimus, oblato? bis praemio uitae, si hoc fecerimus, oblato? absit, hoc ut placeat participibus et defensoribus gratiae. Pelagianorum est error iste damnabilis, quorum mox apostolus ora obstruxit adiungens: quotquot enim spiritu dei aguntur, hi filii dei sunt, ne facta mortirum spiritum crederemus. de quo dei spiritu etiam ibi loquebatur, ubi ait: omnia autem haec operatur unus atque idem spiritus, diuidens propria unicuique prout. uult. inter quae omnia, sicut scitis, nominauit et fidem. sicut ergo, quamuis donum dei sit facta carnis mortificare, exigitur tamen a nobis proposito praemio uitae: ita donum dei est et fides, quamuis et ipsa, cum dicitur: si crediderisvus eris; proposito praemio salutis exigatur a nobis. Ideo enim haec et nobis praecipiuntur, et dona Dei esse monstrantur; ut intelligatur quod et nos ea facimus, et Deus facit ut illa faciamus, sicut per prophetam Ezechielem apertissime dicit. Quid enim apertius, quam ubi dicit, Ego
Abbreviated transcription (Latin):
times. qui iudetur stare timeat ne ca¬
dat: Cum igit utrnq incerta sit. cur
non homo firmiori ꝙͣ infirmmori fidẽ
suam spem caritatemq ꝯmittit: Sed
cũ dicitur in quiunt. si crẽdrderis saliui
eris: unum ex his exigitur alterũ of¬
fertur. Quod exigitur in hominis. quod
offertur in dei ẽ pocestate. Cur ñ utrũ
q in dei. et ꝯuod iubet et quod offertur:
Rogatur enĩ ut det quod iubet. Rogant
credentes ut sibi augeatur fides. rogãt
pro non credentibus: ut eis doriet᷑ fides.
Et in sius igitur incrementis ⁊ ĩ suis
iniciis: dei domim ẽ fides. Sic aũt dicit᷑
si spũ facta carnis mortificaũitis uiue¬
tis. Nam et hic ex his duobus unũ exi¬
gitur: alterum offertur. Si spũ inquit
facta carnis mortificaueritis: uiuetis.
Ut ergo spũ facta carnis mortificemus
exigitur: ut autem uiuamus offertur.
Num igit᷑ placet ut sc̃a carnis mortifica¬
re nõ domĩ dei ẽẽ dicamus. neq id domĩ

Expanded text:
times, qui videtur stare timeat videat ne catimes, qui videtur stare timeat videat ne cadat? Cum igitur utraque incerta sit, cur non homo firmiori quam infirmiori fidem suam, spem, charitatemque committit? Sed cum dicitur, inquiunt, Si credideris, salvus eris, unum horum exigitur, alterum offertur: quod exigitur in hominis, quod offque in dei, et quod iubet et quod offert? rogatur enim, ut det quod iubet: rogant credentes, ut sibi augeatur fides, rogant pro non credentibus, ut eis donetur fides. et in suis igitur incrementis et in suis initiis dei donum est fides. sic autem dicitusi spiritu facta carnis mortificaueritis, uiuetis. nam et hic ex his duobus unum exigitur, alterum offertur. si spiritu, inquit, facta carnis mortificaueritis, uiuetis: ut ergo spiritu facta carnis mortificemus, exigitur, ut autem uiuamus, offertur. num igitur placet, ut facta carnis mortificare non donum dei esse dicamus neque id donum
Abbreviated transcription (Latin):
uit. et omne quod non ẽ ex fide pc̃cm ẽ.
et sine fide impossibile ẽ placere: nichilo¬
minus ut impleat quod promisit deꝰ
in hominum est potestate. Nisi emĩ hõ
faciat quod deo donante ad hominem
portinet: non faciet ip̃e quod donet. hoc
enͥ heat homo fidem ex semetip̃o: ñ mi¬
plet deus quod promisit ut opera iusti¬
ae dentur ex deo. Ac ꝑ hoc ut promissa
sua deus possit implere. non ẽ in dei s
in hominis pocestate. Quod si ueritas
et pietas nos credere uetat: credamus
cum abraham. qm̃ que promisit potẽs
e̾ et facere. Prorisit autẽ filios abrahe
quod ẽẽ non possunt: si nõhẽant fidem.
Ergo ip̃e donat et fidem. Sane cũ apłs
dicat. ideo ex fide ut scdm gr̃am firma
sit promissio: miror homines infirmita¬
ti sue se malle ꝯmictere ꝙͣ firmitati pro¬
missionis dei. S incerta est michi ĩquit
de me ip̃o uoliratas dei. Quid ergo. Qua¬
ne tibi uoluntas de te ip̃o certa ẽ: Nec

Expanded text:
uit, et: omne, quod non est ex fide, peccatum est, uit, et: omne, quod non est ex fide, peccatum est, et: sine fide impossibile est placere — nihilominus, ut impleat quod promisit deus, in hominum est potestate. nisi enim homo faciat quod deo non donante ad hominem pertinet, non faciet ipse quod donet, hoc est: nisi habeat homo fidem ex semet ipso, non implet deus quod promisit, ut opera iustitiae dentur ex deo. ac per hoc, ut promissa sua deus possit implere, non est in dei, sed in hominis potestate. quod si ueritas et pietas non credere uetat, Credamus cum Abraham, quoniam quae promisit potens est et facere. promisit autem filios Abrahae. quod esse non possunt, si nergo ipse donat et fidem. Sane cum Apostolus dicat, Ideo ex fide, ut secundum gratiam firma sit promissio, miror homines infirmitati suae se malle committere, quam firmitati promissionis Dei. Sed incerta est mihi, inquit, de meipso voluntas Dei. Quid ergo? tuane tibi voluntas de teipso certa est, nec
Abbreviated transcription (Latin):
dum deum. ip̃e facit ut illi faciant q̃
precepit: non illi faciunt ut ip̃e faciat
quod promisit. Alioqͥn ut dei promissa
compleantur: nõ in dei s in hominum
ẽ potestate. et quod a domino promis¬
sum ẽ: ab ip̃is redditur abrahe. Non
autem sic credidit abraham. s credidit
daus gloriam deo. qm̃ quie promisit
potens ẽ et facere. Non ait predicere.
facere. Ac per hoc. fc̃a non aliena sed
sua. an force opera bona gentiũ deus
promisit abrahe in semie ip̃iꝰ. ut
hoc promitteret quod ip̃e facie. ñ autẽ
promisit fidem gencium quam sibi ho¬
mines facunt. s ut ꝓmitteret quod
ip̃e facit. illam presciuit homines ẽẽ fac¬
turos: Non quidem sic aplũs loquitur.
filios quoqz deus promisit abrahe: qui
fidei eius uestigia sectarentur. Quod aꝑ¬
tissime dicit. sed si opera gentium ꝓmi-¬
sit non fidem. profecto qm̃ rion sũt bona
opera nisi ex fide. iustus enĩ ex fide ui¬

Expanded text:
dum Deum; ipse facit ut illi faciant quae dum Deum; ipse facit ut illi faciant quae praecepit, non illi faciunt ut ipse faciat quod promisit: alioquin ut Dei promissa compleantur, non in Dei, sed in hominum est potestate, et quod a Domino promissum est, ab ipsis redditur Abrahae. Non autem sic credidit Abraham, sed credidit dans gloriam Deo, quoniam quae promisit, potens est et facere : non ait, Praedicere; facere; ac per hoc facta, nsua. An forte opera bona gentium deus promisit Abrahae in semine eius, ut hoc promitteret quod ipse facit, non autem promisit fidem gentium, quam sibi homines faciunt, sed ut promitteret quod ipse facit, illam praesciuit homines esse facturos? non quidem sic apostolus loquitur. filios quippe deus promisit Abrahae, qui fidei eius uestigia sectarentur; quod apertissime dicit. sed si opera gentium promisit, non fidem, profecto, quoniam non sunt bona opera nisi ex fide — iustus enim ex fide ui
Abbreviated transcription (Latin):
que sine prescientia nõ põt ẽẽ. Potest
aũt ẽẽ sine predestinatiorie p̾scientia.
predestinatione quippe deus ea presci¬
uit que fuerat ip̃e facturus. Unde dc̃m
ẽ. fecit que futura sunt. prescire autem
potens ẽ etiam que ip̃e non facit. ficut
quecũq põca. Quia et si sunt quedã
que ita pc̃ca sunt ut pene fint etiam
peccator. Unde dictum ẽ. tradidit ilłoᷤᷤ
deus in reprobam mentem. ut faciant
que non conuemunt: non ibi peccatũ
dei ẽ s iudicium. Quocirca predestia¬
ciodei que in bono ẽ: gr̃e ẽ ut dixi prepa¬
intio. Gr̃a uero ẽ ip̃ius predestmatioĩs
effectus. Quando ergo promisit deus
abrahe in semine eius fidem gentium
dicens. patrem multur gentiũ posu
te. Unde dicit aplu̾s. ideo ex fide ut se¬
curdim gl̾am firma sit promissio oĩ
semini: nõ de nr̃e uoluntatis potestate.
s de sua predestinatiorie promisit.ꝓ
misit enim quod ip̃e facturus fuer̾nt:
non quod homines. Quia et si faciunt
homes bona que pertinent ad colen¬

Expanded text:
que sine presciencia esse non potest. Potest autem sine predestinacione esse presciencia. Predestinacione quippe deus ea prescivit, que fuerat ipse est, Fecit quae futura sunt . Praescire autem potens est etiam quae ipse non facit; sicut quaecumque peccata: quia etsi sunt quaedam, quae ita peccata sunt, ut poenae sint etiam peccatorum, unde dictum est, Tradidit illos Deus in reprobam mentem, ut faciant quae non conveniunt ; non ibi peccatum Dei est, sed judicium. Quocirca praedestinaio dei, quae in bono est, gratiae est, ut dixi, praeparatio, gratia uero est ipsius praedestinationis effectus. quando ergo promisit deus Abrahae in semine eius fidem gentium dicens: patrem multarum gentium posui te - unde dicit apostolus: ideo ex fide, ut secundum gratiam, firma sit promissio omni semini — non de nostrae uoluntatis potestate, sed de sPromisit enim quod ipse facturus fuerat, non quod homines. Quia etsi faciunt homines bona quae pertinent ad colen