comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
phibet testimoniũ etiã poeta laudator.
Ait enĩ. Natosq pat̃ noua bella mouentes¬
ad poenã pulchra ꝓlib̾tate uocauit. In fe¬
ux ut cũq ferent ea facta minores. Sed uer
su consequenti consolatus . ẽ. in felicẽ. Uin¬
cit amor patriȩ laudũq: in mensa cupido.
Haec sunt duo illa lib̾tas & cupiditas lau¬
dis humanȩ. quȩ ad facta cõpulit miran¬
da romanos. Si gͦ ꝓ libtate morituroꝵ
& cupiditate laudũ quae a mortalib ex¬
petuntur occidi filii a patre potuerunt :
quid magnũ. ẽ. si ꝓuera lib̾tate quae nos
abiniquitatis & mortis & diaboli domi¬
natu libos facit. nec cupiditate humana¬
rũ laudũ. sed caritate libandorũ hominũ.
non a tarquinio rege. sed a dȩmonib & dȩ¬
monũ principe. non filii occiduntur. sed
xp̃i pauꝑes int̾ filios cõputantur : Si aliꝰ
etiã romanꝰ princeps cognomine torquatꝰ.
filiũ non quia contra patriã sed etiã ꝓ pa¬

Expanded text:
perhibet testimonium etiam poeta laudator. perhibet testimonium etiam poeta laudator. Ait enim: Natosqne pater nona bella moad poenam pulchra pro libertate vocabit. Infelix, utcumque ferent ea facsu sequenti consolatus est infelicem: Uincit amor patriae laudumque inmensa cupido. Haec sunt duo illa, libertas et cupiditas laudis humanae, quae ad facta conpulit miranda Romanos. Si ergo pro libertate moriturorum et cupiditate laudum, quae a mortalibus expetuntur, occidi filii a patre potuerunt: quid magnum est, si pro uera libertate, quae nos. ab iniquitatis et mortis et diaboli dominatu liberos facit, nec cupiditate humanarum laudum, sed caritate liberandorum hominum, non a Tarquinio rege, sed a daemonibus et daemonum principe, non filii occiduntur, sed Christi pauperes inter filios conputantur? Si alius etiam Romanus princeps, cognomine Torquatus, filium, non quia contra patriam, sed etiam pro pa
Abbreviated transcription (Latin):
umbrã quandã simile fuit illud asilum
romuleum. quo multitudinẽ qua illa ci¬
uitas conderetur: quorũ libet delictorũ
congregauit impunitas. Quid gͦ magnũ b¬
.ẽ. ꝓ illa ȩterna celestiq patria cuncta se¬
culi huius quã iocunda blandim̃ta con¬
temnere. si ꝓ hac temporali atq terrena
filios brutus potuit occiđe. quod illa ne
minẽ cogit : sed certe difficilius . ẽ. filios
in terimere. quã qđ ꝓista faciendũ est.
ea quȩ filiis congreganda uidebantur
atq seruanda uel dõnare pauꝑib uel
si existat temptatio quȩ id ꝓ fide ꝗtq ius¬
titia fieri compellat amit tere. Felices
enĩ uel nos uel filios nr̃os non diuitiae
terrenȩ faciunt. aut nobis uiuentibus
amittendȩ. aut nobis mortuis aqͥb nescimꝰ.
uel forte aquib nolumꝰ possidendȩ. Sed ds̃
felices facit: qui. ẽ. mentiũ uera opulentia.
buto autẽ quia filios occidit infelicitatis

Expanded text:
umbram quandam simile fuit asylum illud umbram quandam simile fuit asylum illud Romuleum, quo multitudinem, qua illa ciuitas conderetur, quorumlibet delictorum congregauit inpunitas. CAPUT st pro illa aeterna caelestique patria cuncta saeculi huius quamlibet iucunda blandimenta contemnere, si pro hac temporali adque terrena filios Brutus potuit et occidere, quod illa facere neminem cogit? Sed certe difficilius est filios interimere, quam quod pro ista faciendum est, ea, quae filiis congreganda uidebantur adque seruanda, uel donare pauperibus uel, si existat tentatio, quae id pro fide adque iustitia fieri conpellat, amittere. Felices enim uel nos uel filios nostros non diuitiae terrenae faciunt aut nobis uiuentibus amittendae aut nobis mortuis a quibus nescimus uel forte a quibus nolumus possidendae; sed Deus felices facit, qui est mentium uera opulentia. Bruto autem, quia filios occidit, infelicitatis
Abbreviated transcription (Latin):
fumꝰ. Sed utamur etiã in his reb beneficio
dñi dĩ nr̃i. Con sideremꝰ quanta contẽpse¬
rint. quȩ ꝑtulerint. quas cupiditates sub¬
egerint ꝓhumana gła qui eam tanquã
mercedẽ taliũ uirtutũ acciꝑe merueruN:
& ualeat nobis etiã hoc ad opprimendã
suꝑbiã : ut cũ illa ciuitas in qua nobis reg¬
nare ꝑmissũ . ẽ. tantũ ab hac distet quantũ
distat cęlũ a t̾ra. a temporali lȩtitia uita¬
ȩterna. ab inanib: laudib solida gła. a so¬
cietate mortaliũ societas angłoꝵ. alumi¬
ne solis & lunȩ lum̃ eius qui solẽ fecit &
lunã Nichil sibi magnũ fecisse uideant᷑.
tantȩ patriȩ ciues si ꝓ illa ad ipiscenda
fecerint boni oꝑis aliquid. uel mala aliqͣ
sustinuerint. cũ illi ꝓterrena iam ad epta
tanta fecerint. tanta ꝑpessi sint. p̃sertim
quia remissio peccatoꝵ quȩ ciues ad ȩter¬
nã colligit patriã habet aliquid cui per

Expanded text:
fumus. Sed utamur etiam in his rebus beneficio fumus. Sed utamur etiam in his rebus beneficio Domini Dei nostri; consideremus quanta contemserint, quae pertulerint, quas cupiditates subegerint pro humana gloria, qui eam tamquam mercedem talium uirtutum accipere meruerunt, et ualeat nobis etiam hoc ad obprimendam superbiam, ut, cum illa ciuitas, in qua nobis regnare promissum est, tantum ab hac distet, quantum distat caelum a terra, a temporali laetitia uita aeterna, ab inanibus laudibus solida gloria, a societate mortalium societas angelorum, a lumine solis et lunae lumen eius qui solem fecit et lunam, nihil sibi magnum fecisse uideantur tantae patriae ciues, si pro illa adipiscenda fecerint boni operis aliquid uel mala. aliqua sustinuerint, cum illi pro hac terrena iam adepta tanta fecerint, tanta perpessi sint, praesertim quia remissio peccatorum, quae ciues ad aeternam colligit patriam, habet aliquid, cui per
Abbreviated transcription (Latin):
ad romanũ imꝑiũ ꝑtinentes societatem
acciꝑent ciuitatis. & romani ciues. eeñt:
Ac si .&ẽ. om̃iũ quod erat ante paucoꝵs.
tantũ qđ plebs illa quȩ suos agros non
habet de publico uiueret: qui pastꝰ eis
ꝑ bonos ad ministratores rei publicȩ gra
tis a concordib p̃staret᷑ quã uictis ex tor¬
queretur. Nam quid ant̃ sit ad in columi¬
tatẽ bonosq mores xpsas certe hominũ
dignitates. qđ alii uicer̃ alii uicti sunt
om̃ino nonuideo.p̃t̃ illũ głȩ humanȩ in¬
bella gesser̃. Nunquid enĩ illoꝵ agri tribu¬
ta non soluunt: nunquid eis licẽt discere
qđ aliis ñ licet : nunquid ñ multi senato¬
res sunt in ali is terris. qui romã ne facie
quidem norunt : tolle iactantiã : & omnes ho
quid sunt nisi homines : quod si ꝑuersitas
scłi ad mitteret ut honoratiores. eẽnt. quiq
meliores : nec sic ꝓmagno habi debuit
honor humanus quia nullius . ẽ. ponđis

Expanded text:
ad Romanum imperium pertinentes societatem ad Romanum imperium pertinentes societatem acciperent civitatis et Romani cives essent; ac sic esset omnium, quod erat ante paucorum: tantum, quod plebs illa, quae suos agros non haberet, de publico viveret: qui pastus ejus per bonos administtius a concordibus praestaretur quam uictis extorqueretur. Nam quid intersit ad incolumitatem bonosque mores, ipsas certe hominum dignitates, quod alii uicerunt, alii uicti sunt, omnino non uideo, praeter illum gloriae humanae inbella gesserunt. Numquid enim illorum agri tributa non soluunt? Numquid eis licet discere, quod aliis non licet? Numquid non multi senatores sunt in aliis terris, qui Romam ne facie quidem norunt? Tolle iactantiam, et omnes homines quid sunt nisi homines? Quod si peruersitas saeculi admitteret, ut honoratiores essent quique meliores: nec sic pro magno haberi debuit honor humanus, quia nullius est ponderis
Abbreviated transcription (Latin):
dilectio debeatur suꝑnę patriȩ ꝓpt̃ uitã
ȩternã. si tantũ a suis ciuib terrena di¬
lecta. ẽ. ꝓpt̾ hominũ głam. Quantũ enĩ¬
ꝑtinet ad hanc uitã mortaliũ quȩ pau¬
cis dieb ducit᷑ & finit᷑. quid int̃ . ẽ. subcuiꝰ
imꝑio uiuat homo moriturꝰ. si illi qͥ im¬
ꝑant ad impia & iniquatogant : Aut
uero aliquid nocuer̃ romanĩ gentib qͥb
subiugatis imposuer̃ leges suas. nisi qu̾
id factũ.ẽ. ingenti strage bellorũ : Qđ
si con cordit̾ fieret : id ipsũ fieret meliore
successu. Sed nulla. ẽt. gła triumphan¬
tiũ neq enĩ & romaniuiuebant suble¬
gibus suis : quas cę̧teris imponebant. Hoc
sufieret :si marti & bellon e sit nec
uictoria locũ hab̾et nemine uincente ubi
nemo pugnauerat. Monne romanis & cȩ¬
teris gentib una. e&. eadẽq conditio :
Presertim si mox fieret quod post ea gra¬
tissime atq humanissime factũ .ẽ. ut om̃s

Expanded text:
dilectio debeatur supernae patriae propter vitam dilectio debeatur supernae patriae propter vitam aeternam, si tantum a suis civibus terrena dilecta est propter hominum gloriam. CAPUT XVIpertinet ad hanc uitam mortalium, quae paucis diebus ducitur et finitur, quid interest sub cuius imperio uiuat homo moriturus, si illi qui imperant ad inpia et iniqua non cogant? Aut uero aliquid nocuerunt Romani gentibus, quibus subiugatis inposuerunt leges suas, nisi quia id factum est ingenti strage bellorum? Quod si concorditer fieret, id ipsum successu: sed nulla esset gloria triumphantium. Neque enim et Romani non vivebant sub legibus suis, quas caeteris imponebant. Hoc si fieret sine Marte et Bellona, ut nec victoria locum haberet, nemine vincente ubi nemo pugnaverat, nonne Romanis et caeteris gentibus una esset eademque conditio? praesertim si mox fieret, quod postea gratissime atque humanissime factum est, ut omnes
Abbreviated transcription (Latin):
Non . ẽ. qđ de summi & ueridĩ iustitia
conquerant᷑ : ꝑceper̃ mercedẽ suã. Mer
ces autẽ scoꝵ longe alia. ẽ. etiã hic ob ꝓ¬
bria sustinentiũ proueritate dĩ: quae
mundi huius dilectorib odiosa.ẽ. Illa
ciuitas sempit̃na. ẽ. ubi nullus oritur
quia nullus morit᷑ : ubi .ẽ. uera & plena
felicitas. non dea. sed donũ dĩ. In fide pignꝰ
accipimus quã du peregrinantes eius pul¬
chritudini suspiramus: Ibi nonoritur sol
suꝑbonos & malos: sed sol iustitiȩ solos
ꝓtegit bonos: Ibi non erit magna industria
ditare publicũ aerariũ priuatis rebus
angustis : ubi thesaurus cõmunis. ẽ. ue¬
ritatis. Proinde non sut talis merces tali¬
bus hominib redderet romanũ imꝑiũ
ad humanã głam dilatatũ. ẽ : uerũ etiã
ut ciuies ȩternȩ illius ciuitatis quã diu
hic peregrinant᷑ diligent̃ & sobrie illa
in tueantur exemplã. & uideant quanta

Expanded text:
non est quod de summi et ueri Dei iustititia non est quod de summi et ueri Dei iustititia conquerantur; perceperunt mercedem suam. ces autem sanctorum longe alia est etiam hic obprobria sustinentium pro ueritate Dei, quae mundi huius dilectoribus odiosa est. Illa ciuitas sempiterna est; ibi nullus oritur, quia nullus moritur; ibi est uera et plena felicitas, non dea, sed donum Dei; inde fidei pignus accepimus, quamdiu peregrinantes eius pulchritudini suspiramus; ibi non oritur sol super bonos et malos, sed sol iustitiae solos protegit bonos; ibi non erit magna industria ditare publicum aerarium priuatis rebus angustis, ubi thensaurus communis est ueritatis. Proinde non solum ut talis merces talibus hominibus redderetur Romanum imperium ad humanam gloriam dilatatum est; uerum etiam ut ciues aeternae illhic peregrinantur , diligenter et sobrie illa intueantur exempla, et videant quanta
Abbreviated transcription (Latin):
cȩlesti. ad cuius societatẽ pietas uera
ꝑducit. quȩ ñ ex hibet seruitutẽ religi¬
onis quã latrianꝰ greci uotant: nisi uni
uero dõ. si neq hanc eis terrenã głam ex¬
cellentissimi impii concederet: non red¬
deretur merces bonis artib eoꝵ id est
uirtutib: quib: ad tantã głam ꝑuenire
nitebaditur. De talib enĩ qui ꝓpt̃ hoc
boni aliquid facere uidentur ut glori¬
ficent᷑ ab hominib: etiã dñs ait. Ameti
dico uobis. receper̃ mercedẽ suã. Sic &
isti priuatas ressuas ꝓre cõmuni hoc.ẽ.
re publica & ꝓ eius ȩrario contẽpser̃.
auaritiȩ restiter̃. consuluer̃ patriȩ con¬
silio libero: neq delicto scđm leges suas
neq libidini obnoxii. His om̃ib artib
tanquã uera uia nisi sunt ad honores:
imꝑium. głam: honorati sunt in om̃ib
fere gentib imꝑii sui leges imposuerunt
multis gentib hodieq lit teris & hrsto¬
ria gloriosi sunt pęne in om̃ib gentib.

Expanded text:
caelesti, ad cuius societatem pietas uera caelesti, ad cuius societatem pietas uera perducit, quae non exhibet seruitutem religionis, quam λατρείαν Graeci uocant, nisi uni uero Deo, si neque hanc eis terrenam gloriam excellentissimi imperii concederet: non redderetur merces bonis artibus eorum, id est uirtutibus, quibus ad tantam gloriam peruenire nitebantur. De talibus enim, qui propter hoc boni aliquid facere uidentur, ut glorificentur ab hominibus, etiam Dominus ait: Amen dico uobis, perceperunt mercedem suam. Sic et isti priuatas res suas pro re communi, hoc est re publica, et pro eius aerario contemserunt, auaritiae restiterunt, consuluerunt patriae consilio libero, neque delicto secundum suas leges neque libidini obnoxii; his omnibus artibus tamquam uera uia nisi sunt ad honores imperium gloriam; honorati sunt in omnibus fere gentibus, imperii sui leges inposuerunt multis gentibus. hodieque litteris et historia gloriosi sunt paene in omnibus gentibus:
Abbreviated transcription (Latin):
corã hominib ut uideant bona facta ur̃a.
& glorificent patrẽ ur̃m qui incelis. ẽ. Non
gͦ ut uideamini ab eis. id ÷ hac intentione
ut eos ad uos conuerti uelits quia ñ per
uos aliquid estis : sed ut glorificent patrẽ
ur̃m qui in cęlis. ẽ. ad quẽ conuersi fiatT qđ estis
Hos secuti sunt martrres : qui scȩuolas
& curtios & decios non sibi inferendo pȩ¬
nas sed illatas ferendo . & uirtute uera
qm̃ uera pietate. & in numerabili mul¬
tudine suꝑarunt. Sed cũ illi. eẽnt. in
ciuitate terrena: quib ꝓpositꝰ erat om¬
niũ ꝓilla officiors finis in columitas
eius. & regnũ ñ in cęlo sed in t̾ra. ñ in ui¬
ta ȩterna sed in decessione morientium.
& successione morituroꝵ: quid aliud
amarent quã głam qua uolebant etiã
post mortẽ tanquã uiuere in ore lau¬
cdantiũ : quib gͦ ñ erat daturꝰ ds̃ uitã
ȩternã cũ scĩs angłis sus in sua ciuitate

Expanded text:
coram hominibus, ut videant bona facta vestra, coram hominibus, ut videant bona facta vestra, et glorificent Patrem vestrum, qui in coelis est . Non ergo, ut videamini ab eis, id est hac intentione ut eos ad vos converti velitis, quia non per vos aliquid estis: sed ut glorificent Patrem vestrum, qui in coelis est, ad quem conversi fiant quod estis. Hos secuti sunt martyres, qui Scaevolas, et Curtios, et Decios, non sibi inferendo poenas, sed illatas ferendo, et virtute vera, quoniam vera pietate, et innumerabili multitudine superarunt. Sed cum illi essent in civitate terrena, quibus propositus erat omnium pro illa officiorum finis, incolumitas ejus, et regnum non in coelo, sed in terra; non in vita aeterna; sed in decessione morientium et successione moriturorum: quid aliud amarent quam gloriam, qua volebant etiam post mortem tanquam vivere in ore lauanorum. Quibus ergo non erat daturus Deus uitam aeternam cum sanctis angelis suis in sua ciuitate
Abbreviated transcription (Latin):
lesq pȩnas non sunt de t̃riti a p̃dicatio¬
ne salutis humanȩ tanto fremitu offen¬
sionis humanȩ. & qͦ eos diina facientes
atq dicentes. diuineq uiuentes de bel¬
latis quodã mͦ cordib: duris. atq: intro¬
ducta pace iustitiae ingens in ȩccłia xp̃i
tutis fine qui euer̃ : sed eam quoq: ipsã
ad dĩ głam referentes. cuius gr̃a tales e¬
rant. Isto quoq fomite eos quib consule¬
bant ad amorẽ illius aquo & ipsi tales
fierent accendebant. Namq ne ꝓpter
humanã głam boni. eẽnt : docuerat eos ma¬
gister illorũ dicens. Cauete facere iustiti¬
am ur̃am corã hominibus : ut uideamini
ab eis. Alioquin mercedẽ non habebitis a¬
pud upatrẽ ur̃m qui in cęlis. ẽ. Sed rurs
ne hoc ꝑuersȩ intelligentes hominib pla¬
cere metuerent. minusq ꝓd. eẽnt. latendo
quod boni sunt : demonstratͤ quo fine in¬
notescere deberent. luceant inquit oꝑa ur̃a

Expanded text:
lesque poenas non sunt deterriti a praedicatiolesque poenas non sunt deterriti a praedicatione salutis humanae tanto fremitu offensionis humanae. Et quod eos diuina facientes adque dicentes diuineque uiuentes debellatis quodam modo cordibus duris adque introducta pace iustitiae ingens in ecclesia Chritutis fine quieuerunt, sed eam quoque ipsam ad Dei gloriam referentes, cuius gratia tales erant, isto quoque fomite eos, quibus consulebant, ad amorem illius, a quo et ipsi tales fierent, accendebant. Namque ne propter humanam gloriam boni essent, docuerat eos magister illorum dicens: Cauete facere iustitiam uestram coram hominibus, ut uideamini ab eis; alioquin mercedem non habebitis aput patrne hoc perverse intelligentes hominibus placere metuerent, minusque prodessent latendo quod boni sunt, demonstrans quo fine innotescere deberent, Luceant, inquit, opera vestra
Abbreviated transcription (Latin):
apud quosq imꝓbant᷑. sibona si recta s̃
etiã ipse amor humanȩ laudis erubescat.
&cedat amori ueritatis. Tam enĩ .ẽ. hoc
uitiũ inimicũ piȩ fidei. si maior incorde
sit cupiditas głȩ quã dĩ timor uel amor:
ut dñs diceret. Quomͦ potestis głam ab¬
in incẽ expectantes. & głam quȩ a solo
dõ .ẽ. non querentes : Item de quib dã qͥ
in eum creiderant & uerebant᷑ palam
confiteri: ait euangłista. Dilexer̃ głam
hominũ magis quã dei. Quod scĩ apłi ñ
fecer̃. Qui cumͣ his locis p̃dicarent xp̃i
nom̃ ubi non solũ imꝓbatur sic̃ ille ait.
iacentq ea semꝑ quȩ apud quosq imꝓ¬
bantur: uerũ etiã summȩ detestationis
habebatur: tenentes quod audierant a
bono magistro. eodẽq medico mentium:
Si quis me negauerit coram hominibus.
negabo eũ corã patre meo qui in celis. ẽ.
uel corã angłis dĩ. int̾ maledicta & obꝓ¬
bria int̃ grauissimas ꝑsecutiones crude¬

Expanded text:
put quosque inprobantur, si bona, si recta sunt, put quosque inprobantur, si bona, si recta sunt, etiam ipse amor humanae laudis erubescat et cedat amori ueritatis. Tam enim est hoc uitium inimicum piae fidei, si maior in corde sit cupiditas gloriae quam Dei timor uel amor, ut Dominus diceret: Quo modo potestis invicem exspectantes, et gloriam quae a solo Deo est non quaerentes ? Item de quibusdam, qui in eum crediderant, et verebantur palam confiteri, ait Evangelista: Dilexerunt gloriam hominum magis quam Dei . Quod sancti Apostoli non fecerunt; qui cum in his locis praedicarent Christi nomen, ubi non solum inprobabatur sicut ille ait: iacentque ea semper, quae aput quosque inprobantur, uerum etiam summae detestationis habebatur, tenentes quod audierant a bono magistro eodemque medico mentium: Si quis me negauerit coram hominibus, negabo eum coram patre meo, qui in caelis est, uel coram angelis Dei, inter maledicta et obprobria, inter grauissimas persecutiones crude
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ dicit alendũ . eẽ gła & consequent̃
cõmemorat maiores suos multa mira at¬
q p̃clara głȩ cupiditate fecisse. Huic gͥ
uitio non solũ resistebant. uerũ etiã id
excitandũ & accendendũ. eẽ. censebant:
putantes hoc utile. eẽ. rei publicȩ : quã¬
quã nec in ipsis phylosophrȩ libris. tul¬
lius ab hac peste dissimulet. ubi eã luce
clarius confitetur. Cũ enĩ de studiis ta¬
lib loqueret᷑. quȩ utiq sectanda sunt
fine ueriboni ñ uentositate laudis hu¬
lẽq sententiã. Honos alit artes. om̃sq
quae apud quosq improbantur. Huio
igitur cupiditati melius resistit̾ sine du¬
bitatione quã ceditur. Tanto enĩ quisq
.ẽ. dõsimilior. quanto & ab hac immun¬
ditia mundior: quȩ in hac uita & si non
funditus eradicatur ex corde. quia etiã
bene ꝓficientes animos temptare ñ ces¬
sat : saltẽ cupiditas głȩ suꝑet᷑ dilectio¬
ne iustitiae. ut si alicubi iacent quae

Expanded text:
quem dicit alendum esse gloria, et consequenter quem dicit alendum esse gloria, et consequenter commemorat maiores suos multa mira adque praeclara gloriae cupiditate fecisse. Huic igitur uitio non solum non resistebant, uerum etiam id excitandum et accendendum esse censebant, putantes hoc utile esse rei publicae. Quamquam nec in ipsis philosophiae libris Tullius ab hac peste dissimulet, ubi eam luce clarius confitetur. Cum enim de studiis talibus loqueretur, quae utique sectanda sunt fine ueri boni, non uentositate laudis hulemque sententiam: « Honos alit artes, et gloria quae apud quosque improbantur. » Huic igitur cupiditati melius resistitur sine dubitatione quam ceditur. Tanto enim quisque est Deo similior, quanto et ab hac inmunditia mundior. Quae in hac uita etsi non funditus eradicatur ex corde, quia etiam bene proficientes animos tentare non cessat, saltem cupiditas gloriae superetur dilectione iustitiae: ut, si alicubi iacent quae
Abbreviated transcription (Latin):
consulerent patriȩ in qua ipsã głam re¬
quirebant. salutẽq eius saluti suȩ p̃po¬
nere ñ dubitauer̃ ꝓisto uno uitio . id. ẽ
amore laudis. pecuniȩ cupitatẽ & mul¬
ta alia uitia cõprimentes. Nam sanus
udet : qui & amorẽ laudis uitiũ esse
cognoscit. Quod nec poetam fugit ora¬
tiũ : eui ait. Laudis amore tumes : suNs ce
piacula quȩ te. Ter pure lecto potert
recreare libello. Idemq: in carmine liri¬
co ad reprim̃ dã dominandi libidinẽ ita
cecinit. Latius regnes auidũ domando
sp̃m. quã si libiã remotis gadib iungas :¬
& ut̃q poenus seruiat uni. Uerũ tam̃
qui libidines turpiores fide pietatis im
pulchritudinis ñ refrenant. melius saltẽ
cupiditate humanȩ laudis & głȩ : non
quidẽ iã sc̃ĩ. sed minus turpes st̃. Etiã
tullius hinc dissimulare ñ potuit in eis¬
dẽ libris quos de republica scripsit. ubi
loquitur de instituendo principe ciuitatis.

Expanded text:
consuluerunt patriae, in qua ipsam gloriam reconsuluerunt patriae, in qua ipsam gloriam requirebant, salutemque eius saluti suae praeponere non dubitauerunt, pro isto uno uitio, id est amore laudis, pecuniae cupiditatem et multa alia uitia conprimentes. Nam sanius uidet, qui et amorem laudis uitium esse cognoscit, quod nec poetam fugit Horatium, qui ait: Laudis amore tumes: sunt certa piacula, quae te Ter pure lecto poterunt recreare libello. Idemque in carmine lyrico ad reprimendam dominandi libidinem ita cecinit: Latius regnes auidum domando Spiritum, quam si Libyam remotis Gadibus iungas et uterque Poenus Seruiat uni. Uerum tamen qui libidines turpiores fide pietatis inppulchritudinis non refrenant, melius saltem cupiditate humanae laudis et gloriae non quidem iam sancti, sed minus turpes sunt. Etiam Tullius hinc dissimulare non potuit in eisdem libris quos de re publica scripsit, ubi loquitur de instituendo principe ciuitatis,
Abbreviated transcription (Latin):
opulentis regib: sibiq multã agitanti
corstare dixit paucoꝵ ciuũ egregiã
uirtutẽ cuncta patrauisse. eoq factũ
ut diuitias pauꝑtas multitudinẽ pau¬
citas suꝑaret. Sed pꝰ quã luxu atq de¬
sidia in quit ciuitas corrupta.ẽ : rurs
res publica magnitudine sui imꝑatoꝵ
atq magis tratuũ uitia sus tentabat.
Paucoꝵ igit᷑ uirtꝰ ad głam. honorẽ. im¬
pium. uera uia. id ÷ ip̃sa uirtute niten¬
tiũ etiã a catone laudata . ẽ. Hinc erat
domi industria quã cõmemorauit cato:
ut ẽarũ.&ẽ. opulentũ. tenues res priuatę
unde corruptis morib uitiũ & contrario
posuit publice egestatẽ. priuatim opulen¬
entis illustria: uoluit ds̃ & occideNtale
fieri qđ tempr̃s. e&̃ posterius sed imꝑii
latitudine & magnitudine illustrius:
idq talib potissimũ concessit homini¬
b ad domanda grauia mala multarũ
gentiũ. qui causa honoris laudis & głȩ

Expanded text:
opulentis regibus; sibique multa agitanti opulentis regibus; sibique multa agitanti constare dixit, paucorum ciuium egregiam uirtutem cuncta patrauisse, eoque factum ut diuitias paupertas, multitudinem paucitas superaret. \'Sed postquam luxu adque desidia, inquit, ciuitas corrupta est, rursus res publica magnitudine sui imperatorum adque magistratuum uitia sustentabat.\' Paucorum igitur uirtus ad gloriam honorem imperium uera uia, id est ipsa uirtute. nitentium etiam a Catone laudata est. Hinc erat domi industria, quam commemorauit Cato, ut aerarium esset opulentum, tenues res priuatae. Unde corruptis moribus uitium e contrario posuit, publice egestatem, priuatim opulenentis inlustria, uoluit Deus et Occidentale fieri, quod tempore esset posterius, sed imperii latitudine et magnitudine inlustrius, idque talibus potissimum concessit hominibus ad domanda grauia mala multarum gentium, qui causa honoris laudis et gloriae
Abbreviated transcription (Latin):
niretur. post ea uero seruili imꝑio patres
exercuisse plebẽ. regio more uerbasse.
agro pepulisse. cȩteris ex ꝑtib solos egis
seimꝑio : quarũ discordiarũ dũ illi do¬
minari uellent. illi seruire nollent. finẽ
fuisse bello pimico scđo quia rursus gra¬
ius metus cȩpit urgere atq: ab aliis ꝑtur¬
bationib alia maiore cura cohib̾e animos
inquietos & ad concordiã reuocare ciui¬
lẽ : sed ꝑ quosdã paucos qui ꝓsuo mͦ boni
erant magna ad ministrabant᷑ : atq ilł
toleratis ac temꝑatis malis paucoꝵ bo¬
noꝵ ꝓuidentia res illa crescebat: sicut
idem hystoricus dicit. multa sibi legenti
& audienti quae popłs romanus domi
militiaeq mari atq terra p̃clara facinora
fecerit libuis se attenđe quȩ res maxi¬
mȩ tanta negotia sustinuis iet. qm̃ sciebat
sepe numero parua manu cũ magnis le¬
gionib: hostiũ contendisse romanos. cog¬
nouerat paruis copiis bella gesta cũm

Expanded text:
niretur; postea uero seruili imperio patres niretur; postea uero seruili imperio patres exercuisse plebem, regio more uerberasse, agro pepulisse et ceteris expertibus solos egisse in imperio; quarum discordiarum, dum illi dominari uellent, illi seruire nollent, finem fuisse bello Punico secundo, quia rursus grauis metus coepit urguere adque ab illis perturbationibus alia maiore cura cohibere animos inquietos et\' ad concordiam reuocare ciuilem. Sed per quosdam paucos, qui pro suo modo boni erant, magna administrabantur adque illis toleratis ac temperatis malis paucorum bonorum prouidentia res illa crescebat; sicut idem historicus dicit multa sibi legenti et audienti, quae populus Romanus domi militiaeque, mari adque terra praeclara facinora fecerit, libuisse adtendere quae res maxime tanta negotia sustinuisset; quoniam sciebat saepenumero parua manu cum magnis legionibus hostium contendisse Romanos, cognouerat paruis copiis bella gesta cum
Abbreviated transcription (Latin):
atq auaritiã : publice egestatẽ. priua¬
tim opulentiã. Laud amus diuitias. seqͥm
in ertiã. Int̾ bonos & malos discrim̃ nul¬
lum : om̃ia uirtutis p̃mia ambitio possi¬
det. Neq mirũ. ubi uos separatim sibi
quisq consiliũ capitis. ubi domi uolup.¬
tatib hic pecuniȩ aut gr̃ȩ seruitis : eosit
ut impetus fiat in uacuã rempublicã.
Qui audit haec uerba catonis siue salus¬
tii putat quales laudant᷑ romani om̃es¬
eos tales tunc fuisse. uel plures . Non ita
ẽ. Alioquin uera non. eẽnt. quae ipse item
scribit ea quȩ cõmemoraui in scđo libro
huius oꝑis. ubi dicit. in uirias ualidiorum
& obeas diste ssionẽ plebis a patrib: aliasq
dissensiones domi fuisse. iam inde a pͥn¬
cipio.neq amplius ȩquo & modesto iure
actũ quã ex pulsis regib quã diu metꝰ¬
a tarquinio fuit. donec bellũ graue quod
ꝓpt̃ ipsũ cũ etruria susceptũ fuerat fi¬

Expanded text:
adque auaritiam, publice egestatem, priuaadque auaritiam, publice egestatem, priuatim opulentiam; laudamus diuitias, sequimur inertiam; inter bonos et malos discrimen nullum; omnia uirtutis praemia ambitio possidet. Neque mirum: ubi uos separatim sibi quisque consilium capitis, ubi domi uoluptatibus, hic pecuniae aut gratiae seruitis, eo fit ut impetus fiat in uacuam rem publicam.Qui audit haec Catonis verba sive Sallustii, putat quales laudantur Romani eos tales tunc fuisse uel plures. Non ita est; alioquin uera non essent, quae ipse item scribit, ea quae commemoraui in secundo libro huius operis, ubi dicit, iniurias ualidiorum et ob eas discessionem plebis a patribus aliasque dissensiones domi fuisse iam inde a principio, neque amplius aequo et modesto iure actum quam expulsis regibus quamdiu meta Tarquinio fuit, donec bellum graue, quod propter ipsum cum Etruria susceptum fuerat, fi
Abbreviated transcription (Latin):
q enĩ. ẽ. uera uirtꝰ : nisi quȩ ad eũ finẽ
tendit ubi ÷ bonũ hominis. quo melius
ñ .ẽ. Unde & honores quos petiuit cato
petere ñ debuit : sed eos ciuitas ob eius
uirtutẽ ñ petenti dare. Sed cũ illa me¬
moria duo romani. eẽnt. uirtute magni
cȩsar & cato: longe uirtꝰ catonis ueri¬
tati uidetur ꝓpinquior fuisse quã cȩ¬
saris. Proinde qualis. eẽt . illo tẽ priciui¬
tas. & antea qualis fuis set : uideamꝰ in
ipsa sententia catonis: nolite inquit exis
ex parua magnã fecisse. Si ita. eẽt : mul¬
to magis pulcherrimã eã nos hab̾emꝰ:
quippe sociorũ atq ciuium. p̃terea ar¬
morũ & equoꝵ maior copia nob quam
illis . ẽ. Sed alia fuere quȩ illos magnos
fecer̃ : quȩ nobis nulla sunt : domi in¬
dustria. foris iustũ imꝑiũ. animꝰ in con¬
sulendo liber. neq delicto neq libi dini
obnoxius. Pro his nos habemus luxuriã

Expanded text:
que enim est uera uirtus, nisi quae ad eum finem que enim est uera uirtus, nisi quae ad eum finem tendit, ubi est bonum hominis, quo melius non est. Unde et honores, quos petiuit Cato, petere non debuit, sed eos ciuitas ob eius uirtutem non petenti dare. Sed cum illa memoria duo Romani essent uirtute magni, Caesar et Cato, longe uirtus Catonis ueritati uidetur propinquior fuisse quam Caesaris. Proinde qualis esset illo tempore ciuitas et antea qualis fuisset, uideamus in ipsa sententia Catonis: \'Nolitex parva magnam fecisse. Si ita esset, multo pulcherrimam eam nos haberemus nunc. Quippe sociorum atque civium, praeterea armorum et equorum major copia nobis quam illis est. Sed alia fuere quae illos viros magnos fecerunt, quae nobis nulla sunt. Domi industria, foris iustum imperium, animus in consulendo liber, neque delicto neque libidini obnoxius. Pro his nos habemus luxuriam
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ tam̃ bonus cũ annititur uia uirtus . ẽ.
qua nititur tanquã ad possessionis finẽ
id ẽ. ad głam. honorẽ imꝑiũ. Hoc insitũ
habius se romanos etiã deorũ apud illos
ȩdes indicant. quas conuinctissimas cors¬
tituerunt uirtutis & honoris : ꝓdiis ha¬
bentes quȩ dantur a dõ. Unde intelligi
potest quẽ finẽ uolebant. ẽẽ. uirtutis. &
quo eam referebant qui boni erant: ad ho¬
norẽ scilicet. Nam mali nec habebant eã.
quã uis honorẽ hab̾e cuꝑent quẽ malis
artib conabantur ad ipisci: id ÷ dolis atq
fallatiis. Melius laudatꝰ ÷ cato: De illo
quippe ait. Quo minꝰ patebat gła: eo il¬
lam magis assequebatur : Quando qͥdẽ
gła ÷ cuius illi cupiditate flagrabant iu¬
diciũ hominũ bene de hominib opinan¬
dũ. Et idõ melior ÷ uirtꝰ quȩ humano tes¬
& honorẽ & imꝑiũ quȩ sibi ex optabant.¬
& quo bonis artib ꝑuenire nitebant᷑ boni
ñ debet sequi uirtꝰ. sed ipsa uirtutẽ. Ne¬

Expanded text:
est bonus, uera uia nititur. Via uirtus est, qua nititur tamquam ad possessionis finem, id est ad gloriam honorem imperium. Hoc insitum habuisse Romanos etiam deorum aput illos aedes indicant, quas coniunctissimas constituerunt, Virtutis et Honoris, pro dis habentes quae dantur a Deo. Unde intellegi potest quem finem uolebant esse uirtutis et quo eam referebant qui boni erant, ad honorem scilicet; nam mali nec habebant eam, quamuis honorem habere cuperent, quem malis artibus conabantur adipisci, id est dolis adque fallaciis. a Melius laudatus est Cato. De illo quippe ait: Quo minus petebat gloriam, eo illum magis sequebatur.\' Quando quidem gloria est, cuius illi cupiditate flagrabant, iudicium hominum bene de hominibus opinantium; et ideo melior est uirtus, quae humano teset honorem et imperium, quae sibi exoptabant et quo bonis artibus peruenire nitebantur boni, non debet sequi uirtus, sed ipsa uirtutem. Ne
Abbreviated transcription (Latin):
logiã eã ipsã scilicet naturalẽ cui plurimũ
tribuit usq ad animȩ rationalis naturã
se extendẽ potuisse : de rationali autẽ pau¬
cissima p̃loquit᷑ in hoc libro. in quo uidebimꝰ
utrũ ꝑint̃ p̃tationes physioloicas ad hanc
naturalẽ possit referre ciuilẽ. quã de diis
selectis ultimã scripsit. Qđ si potuerit tota na¬
turalis erit. & quid opus erat ab ea cuulẽ tan¬
ta cura distinctionis abiungere : si aut̃ recto
discrimine separata. ẽ : quando nec ista uera
.ẽ. quȩ illi naturalis placet: ꝑuenit enim
usq ad animã ñ usq ad uerũ dm̃ qui fecit
& animã. quanto .ẽ. abiectior & falsior ista
ciuilis quȩ maxime circa corporũ ÷ occupata
naturã : sic̃ & ipsȩ int̃p̃tationes eiꝰ. ex qͥb quȩ¬
dã necessaria cõmemorare me oportet. tanta
abipsis ex quisitȩ & enucleatȩ diligentia¬

Expanded text:
logiam, eam ipsam scilicet naturalem, cui plurimum logiam, eam ipsam scilicet naturalem, cui plurimum tribuit, usque ad animae rationalis naturam se extendere potuisse. De naturali enim paucissima praeloquitur in hoc libro: in quo videbimus utrum per interpretationes physiologicas ad hanc naturalem possit referre civilem, quam de diis selectis ultimam scripsit. Quod si potuerit, tota naturalis erit: et quid opus erat ab ea civilem tanta cura distinctionis adjungere? Si autem recto discrimine separata est; quando nec ista vera est quae illi naturalis placet; pervenit enim usque ad animam, non usque ad verum Deum qui fecit et animam: quanto est abjectior et falsior ista civilis, quae maxime circa corporum est occupata naturam; sicut ipsae interpretationes ejus, ex quibus quaedam necessario commemorare me oportet, tanta ab ipsis exquisitae et enucleatae diligentia
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓferret. Sed o homo acutissime num inists
doctrinȩ mysteriis illam prudentiã ꝑdidi¬
sti qua tꝰ sobrie uisũ. ẽ. qđ huqͥ primũ popłis
simula chra constituer̃. & metũ dempser̃ ciui¬
b suis. & errorẽ ad dider̃: castiusq dõs sine
simula chris ueteres obseruasse romanos: Hu
enĩ tͥ fuer̃ auctores : ut hec contra posteriores
romanos dicere auđes. Nã si & illi antiqͥs simi
simula chra coluissent. fortassis totũ istũ
sensũ de simula chris ñ constituendis in terimn
quatiꝰ & elatius p̃dicares. Anima tua tam̃ tã
docta & ingeniosa ubi te multũ dolemꝰ ꝑ hȩc
mysteria doctrinȩ ad dm̃ suũ id ÷ a qͦ facta ẽ
ñ cũ qͦ facta . ẽ. nec cuuis portio sed conditio. ẽ.
nec qͥ ÷ om̃iũ anima. sed qui fecit omnẽ animã.
sit in grata. nullo mͦ potuit ꝑuenire. Uerũ
eiꝰ. eẽ. ueros dõs. Unde in telligit᷑ totã eiꝰ theo¬

Expanded text:
proferret. Sed, o homo acutissime, num in istis proferret. Sed, o homo acutissime, num in istis doctrinae mysteriis illam prudentiam perdidisti, qua tibi sobrie uisum est, quod hi, qui primi populis simulacra constituerunt, et metum demserunt ciuibus suis et errorem addiderunt, castiusque deos sine simulacris ueteres obseruasse Romanos? Hi enim tibi fuerunt auctores, ut haec contra posteriores Romanos dicere auderes. Nam si et illi antiquissimi simulacra coluissent, fsensum de simulacris non constituendis, interim vquacius et elatius praedicares. Anima tamen tua tam docta et ingeniosa ubi te multum dolemus per haec mysteria doctrinae ad Deum suum, id est a quo facta est, non cum quo facta est; nec cujus portio, sed cujus conditio est; nec qui est omnium anima, sed qui fecit omnem animam, sit ingrata, nullo modo potuit pervenire. Verum ejus esse veros deos: unde intelligitur totam ejus theo
Abbreviated transcription (Latin):
tudinẽ miserrimi erroris uelut altioris doc¬
trinȩ specie colorare conant᷑. Primũ eas int̃¬
p̃tationes sic uarro cõmendat ut dicat anti¬
quos simulachra dõrũ & insignia ornatꝰq
finxisse : quȩ cũ oculis animad uertis seNThii
qui adissent doctrinȩ misteria. possent ani¬
mã mundi ac partes eiꝰ id ÷ dõs ueros animo
uidere. quoꝵ qui simulachra specie hominis
fecer hoc uidĩ secutos. qr mortaliũ animꝰ
qua in corpore humano simillimꝰ ÷ immor¬
talis animi. tanquã si uasa ponerent᷑ causa
notandoꝵ dõrũ & in libi ȩde oenophorũ po¬
neretur: qđ significaret uinũ. ꝑ id qͦd conti¬
net id quod continetur. ita ꝑsimula chrum
qͦd formam hab̾et humanã significari animã
rationalẽ. qͦd eo uelut uasȩ natura ista soleat
contineri. cuiꝰ naturȩ dm̃ uolunt. eẽ. uel deos.
Haec sunt mysteria doc trinȩ : quȩ iste uir
doctissimꝰ penetrauerat: unde in lucẽ ista

Expanded text:
tudinem miserrimi erroris uelut altioris doctudinem miserrimi erroris uelut altioris doctrinae specie colorare conantur. Primum eas interpretationes sic Varro commendat, ut dicat antiquos simulacra deorum et insignia ornatusque finxisse, quae cum oculis animaduertissent hi, qui adissent doctrinae mysteria, possent animam mundi ac partes eius, id est deos ueros, animo uidere; quorum qui simulacra specie hominis fecerunt, hoc uideri secutos, quod mortalium animus, qui est in corpore humano, simillimus est inmortalis animi; tamquam si uasa ponerentur causa notandorum deorum et in Liberi aede oenophorum sisteretur, quod significaret uinum, per id quod continet id quod continetur; ita per simulacrum, quod formam haberet humanam, significari animam rationalem, quod eo uelut uase natura ista soleat contineri, cuius naturae deum uolunt esse uel deos. Haec sunt mysteria doctrinae, quae iste uir doctissimus penetrauerat, unde in lucem ista
Abbreviated transcription (Latin):
contumeliȩ in signis acceꝑit. Illi ad istoꝵ
humilia oꝑa descender̃ : isti in illoꝵ sub¬
lia opa ecrimina ñ uener̃. De iano quidẽ
non mͥ facile quicquã occurrit qđ ad ꝓbrũ ꝑ¬
tineat: & fortasse talis fuerit ut in nocentius
uixerit. & a facinorib flagitisq remotiꝰ. sa¬
turnũ fugientẽ benignus excepit. cũ hospite
partitus . ẽ. regnũ. ut etiã ciuitates singulas
conderent. iste ianiculũ. ille saturniã. Sed isti
in cultu dõrũ om̃is dedecoris appetitores cuiꝰ
uitã minus turpẽ in uener̃ eũ simulachri
monstruosa deformitate turpar̃ : nunc eum
bifrontẽ. nunc etiã quadrifrontẽ tanquã ge¬
minũ facientes. An forte uoluer̃ ut qm̃ plu¬
rimi dii selecti erubescenda ꝑ petrando a¬
miserant frontẽ. quanto iste in nocentior. eã.
tanto frontosior appareret: Sed ipsoꝵ potiꝰ¬
int̃p̃tationes phrsicas audiamꝰ : quib: turpi¬

Expanded text:
contumeliae insignis acceperit. Illi ad istorum contumeliae insignis acceperit. Illi ad istorum humilia opera descenderunt, isti in illorum sublimia crimina non uenerunt. De Iano quidem non mihi facile quidquam occurrit, quod ad probrum pertineat. Et fortasse talis fuerit, innocentius uixerit et a facinoribus flagitiisque remotius. Saturnum fugientem benignus excepit; cum hospite partitus est regnum, ut etiam ciuitates singulas conderent, iste laniculum, ille Saturniam. Sed isti in cultu deorum omnis dedecoris adpetitores, cuius uitam minus turpem inuenerunt, eum simulacri monstrosa deformitate turparunt, nunc eum bifrontem, nunc etiam quadrifrontem, tamquam geminum, facientes. An forte uoluerunt, ut, quoniam plurimi di selecti erubescenda perpetrando amiserant frontem, quanto iste innocentior esset, tanto frontosior appareret? CAPUT interpretationes physicas audiamus, quibus turpi
Abbreviated transcription (Latin):
sata. ẽ : quȩ alios nobiles facieN nobilitata
nobilitatis & claritudinis appetitor. & eos
diceret fortunatos: si non eo magis ad in iu¬
rias quã ad honores selectos uideret. Nã
illã in fimã turbã ipsa ignobilitas texit: ne
obrueret᷑ opꝓbriis. Ridemꝰ quidẽ cũ eos ui¬
demꝰ figm̃tis humanarũ opinionũ partitis
int̃ se oꝑib: distributos. tanquã minus cula¬
rios uectigaliũ conductores. uel tanquam
opifices inuico argentario ubi unũ uasculũ
ut ꝑfectũ ex eat ꝑmultos artifices transit:
cũ ab uno ꝑfecto ꝑfici possit. Sed alit̃ ñ pu¬
tatũ .ẽ. oꝑantiũ multitudini consulendũ.
nisi ut singulas artis partes cito ac facile
discerent singuli ne om̃s in arte una taode
ac difficile cogerentur. eẽ. ꝑfecti. Uerũ ta¬
men uix quisquã reꝑitur deorũ ñ selectoꝵ
qui aliquo crimine famã traxit in fame ͫ:
Uix autẽ selectoꝵ quispiã qui ñ in se notã

Expanded text:
sata est, quae alios nobiles faciens nobilitata sata est, quae alios nobiles faciens nobilitata nobilitatis et claritudinis adpetitor et eos diceret fortunatos, si non eos magis ad iniurias quam ad honores selectos uideret. Nam illam infimam turbam ipsa ignobilitas texit, ne obrueretur obprobriis. Ridemus quidem, cum eos uidemus figmentis humanarum opinionum partitis inter se operibus distributos, tamquam minuscularios uectigalium conductores uel tamquam opifices in uico argentario, ubi unum uasculum, ut perfectum exeat, per multos artifices transit, cum ab uno perfecto perfici posset. Sed aliter non putatum est operantium multitudini consulendum, nisi ut singulas artis partes cito ac facile discerent singuli, ne omnes in arte una tarde ac difficile cogerentur esse perfecti. Verum tamen uix quisquam reperitur deorum non selectorum, qui aliquo crimine famam traxit infamem; uix autem selectorum quispiam, qui non in se notam
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ st̃ artificiosi raro in uenias hominẽ qui non
habeat artẽ suã peccuniaria mercede uena¬
lẽ. plurisq pendat᷑ semꝑ ꝓpt̃ qđ aliquid fit
cio multitudinis facta .ẽ. dõꝵ ista selectio. cur
dea pecunia mineruȩ p̃lata ñ ÷ cũ ꝓpt̾ pe¬
cuniã sint artifices multi : Si autẽ paucoꝵ
sapientiũ ÷ ista distinctio: cur ñ p̃lata .ẽ. ue¬
neri uirtꝰ. cũ eam longe p̃feratratio : saltẽ
certe ut dixi ipsa fortuna quȩ sic̃ putant
qui ei plurimũ tribuunt in om̃i redñatur.
& res cunctas ex libidine magis quã ex uero
celebrat obscuratq: si tantũ & indõs ualuit
ut temerario iudicio suo quos uellet celebra¬
ret. obscuraretq quos uellet: p̃cipuũ locũ
haberet in selectis: quȩ in ipsos quoq dõs tam
p̃cipue .ẽ. potestatis. Anut illic eẽ. ñ possit
nichil aluid etiã ipsa forturna nisi ad uersã
putanda ẽ. habuisse forturnã : sibi gͦ ad uer¬

Expanded text:
qui sunt artificiosi, raro invenias hominem, qui non qui sunt artificiosi, raro invenias hominem, qui non habeat artem suam pecuniaria mercede venalem; plurisque pendatur semper propter quod aliquid fit,cio multitudinis facta est deorum ista selectio, cur dea Pecunia Minervae praelata non est, cum propter pecuniam sint artifices multi? Si autem paucorum sapientium est ista distinctio, cur non praelata est Veneri Virtus, cum eam longe ratio praeferat? Saltem certe, ut dixi, ipsa Fortuna, quae, sicut putant qui ei plurimum tribuunt, in omni re dominatur, et res cunctas ex libidine magis quam ex uero celebrat obscuratque, si tantum et in deos ualuit, ut temerario iudicio suo quos uellet celebraret obscuraretque quos uellet, praecipuum locum haberet in selectis, quae in ipsos quoque deos tam praecipuae est potestatis. An ut illic esse non posset, nihil aliud etiam ipsa Fortuna nisi aduersam putanda est habuisse fortunam? Sibi ergo aduer
Abbreviated transcription (Latin):
saltẽ int̾ illos uel potius p̃illis fortuna
poneret᷑. quã dicunt deã ñ rationabili dis¬
positione . sed ut temere accidit sua cuiq
dona conferre. Haec indiis selectis tenere
apicẽ debuit. inquib maxime quid possit
ostendit. quando eos uidemꝰ ñ p̃cipua uir¬
tute. ñ rationabili felitate. sed temeraria
sic̃ eoꝵ cultores de illa sentiunt fortunȩ
potestate selectos. Nã & uir doctissimus
salustius etiã ipsos dõs fortassis attendit
cũ diceret: sed ꝓfecto fortuna in om̃i re
dominat᷑ ea res cintas ex libidine magis
quã ex uero celebrat obscuratq. Non enĩ
possunt inuenire causã cur celebrata
sit uenꝰ & obscurata sit uirtꝰ: cũ ambarũ
abistis consecrata sint numina. nec cõpa¬
randa sint merita. Aut si hoc nobilitari
ãppetunt. plures
uirtutẽ : cur celebrata ẽ. munerua & obscu¬
rata . ẽ peccunia. cũ in genere humano plures
alliciat auaritia. quã peritia. & in eis ipsis

Expanded text:
saltem inter illos uel potius prae illis Fortuna saltem inter illos uel potius prae illis Fortuna poneretur, quam dicunt deam non rationabili dispositione, sed ut temere acciderit, sua cuique dona conferre. Haec in dis selectis tenere apicem debuit, in quibus maxime quid posset ostendit; quando eos uidemus non praecipua uirtute, non rationabili felicitate, sed temeraria, sicut eorum cultores de illa sentiunt, Fortunae potestate selectos. Nam et uir disertissimus Sallustius etiam ipsos deos fortassis adtendit, cum diceret: \'Sed profecto fortuna in omni re dominatur; ea res cunctas ex libidine magis quam ex uero celebrat obscuratque.\' Non enim possunt inuenire causam, quur celebrata sit Venus et obscurata sit Virtus, cum ambarum ab istis consecrata sint numina nec conparanda sint merita. Aut si hoc nobilitari adpetunt, plures Virtutem; cur celebrata est dea Minerva, et obscurata est dea Pecunia? cum in genere humano plures alliciat avaritia quam peritia; et in eis ipsis
Abbreviated transcription (Latin):
iã diximꝰ. quas cũ deas hab̃ent. nullũ eis locũ
int̃ selectos dõs dare uoluer̃. ubi deder̃ mar¬
ti & orco. uni efectori mortu  alteri recep¬
tori: Cumt᷑ in his minutis oꝑ̾b quȩ minutatim
diis plurib distributa sunt etiã ipsos selet¬
tos uideamus tanquã senatũ cũ plebe parit̃
oꝑari. & inueniamꝰ aquib: dã diis qͥ neqͣquã
seligendi putandi st̃ multa maiora atq me¬
liora ad ministrari quã ab illis qͥ seleca uo¬
cant᷑ : restat arbitrari ñ ꝓpt̃ p̃stantiores
in mundo ad ministrationes. sed qr ꝓue¬
nit eis ut magis popłis in notescerent selec¬
tos eos & p̃cipuos nuncupatos. Unde dicit
etiã ipse uarro quod diis quibus dã patrib
& deabus matrib sic̃ hominib ignobilitas
accidis set. Si gͦ felicitas dea idõ fortas se
int̃ selectos deos. eẽ. ñ debuit. qͦd ad istam
nobilitatẽ ñ merito sed fortuito ꝑuener̃t :

Expanded text:
iam diximus; quas cum deas haberent, nullum eis locum iam diximus; quas cum deas haberent, nullum eis locum inter selectos deos dare uoluerunt, ubi dederunt Marti et Orco, uni effectori mortium alteri receptori. Cum igitur in his minutis operibus, quae minutatim dis pluribus distributa sunt, etiam ipsos selectos uideamus tamquam senatum cum plebe pariter operari, et inueniamus a quibusdam dis, qui nequaquam seligendi putati sunt, multa maiora adque meliora administrari quam ab illis, qui selecti uocantur: restat arbitrari non propter praestantiores in mundo administrationes, sed quia prouenit eis, ut magis populis innotescerent, selectos eos et praecipuos nuncupatos. Unde dicit etiam ipse Varro, quod dis quibusdam patribus et deabus matribus, sicut hominibus, ignobilitas accidisset. Si ergo Felicitas ideo fortasse inter selectos deos esse non debuit, quod ad istam nobilitatem non merito, sed fortuito peruenerunt:
Abbreviated transcription (Latin):
cogerent᷑ : iuno selecta & regina. ioiusq so
ror & conuix. haec tam̃ it̃ duca. ẽ. pueris:
& opus facit cũ deab ignobilissimis ab eo¬
na & ad eona. lbi posuer̃ & mentẽ deam.
quȩ faciat pueris bonã mentẽ. & int̾ selec
duca. ẽ. & domiduca. quasi qͥc quã ꝓsit it̃
carꝑe & domũ duci si mens ñ . ẽ. bona cuiꝰ
muneris deã select̾ores isti int̃ selecta nu¬
mina minime posuer̃ : quȩ ꝓfecto & mi¬
neruę fuerat pferenda : cui pista minuta
oꝑa pueroꝵ memoriã tribuer̃. Quis enĩ dubitet
multo. eẽ. melius hab̾e bonã m̃tẽ. quã memo¬
riã quantũ libet in gentẽ : nemo enĩ malus. ẽ.
qui bonã mentẽ habet. Quidã enĩ pessimi
memoria sunt mirabilꝰ : tanto peiores qͣnto
minus posst̃ qđ male cogitant obliuisci. Et
tam̃ miuerua.ẽ. int̾ selectos dõs: mentẽ aut̃
deã uilis turba oꝑuit. Quid de uirtute dicã
quid de felicitate. de quib: in .IIII. libro plura

Expanded text:
cogerentur? Iuno selecta et regina Iouisque et cogerentur? Iuno selecta et regina Iouisque et soror et coniunx; haec tamen Iterduca est pueris et opus facit cum deabus ignobilissimis Abeona et Adeona. Ibi posuerunt et Mentem deam, quae faciat pueris bonam mentem, et inter selerduca est et Domiduca, quasi quidquam prosit iter carpere et domum duci, si mens non est bona, cuius muneris deam selectores isti inter selecta numina minime posuerunt. Quae profecto et Mineruae fuerat praeferenda, cui per ista minuta opera puerorum memoriam tribuerunt. Quis enim dubitet multo esse melius habere bonam mentem quam memoriam quantumlibet ingentem? Nemo enim malus est, qui bonam habet mentem; quidam uero pessimi memoria sunt mirabili, tanto peiores quanto minus possunt quod male cogitant obliuisci. Et tamen Minerua est inter selectos deos; Mentem autem deam turba uilis operuit. Quid de Virtute dicam? quid de Felicitate? de quibus in quarto libro plura