comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fecerimus: manipuli nr̃i. qđ infine re¬
cipiemus. Si gͦ bona sunt semina. bona
oꝑa: quare cũ lacͥinis. cũ hilarẽ datorẽ
uerba ssta ꝑtineant. Nulli enĩ tantum
impendunt. quã illi qui se ipsos im
enim se ip̃sor confitendo xp̃m: ꝙ im¬
plendo eius adiutorio qđ dictum est.
Ad mensam magnã sedisti: scito qm̃ tali
a oportet te p̃parare. Quȩ est mensa
magna: nͥ unde accipimus corpus xp̃i
& sanguinem. Quid est scito qm̃ ta
ceꝑunt .. Perit manus : ubi ñ perit
p̃ilus. Perit caput: ubi ñ ꝑit capillus .&
Ubi non ꝑit palpebra. perit oculus as.
magna Hac gͦ accepta securitate: impendunt
se ipsos. Lcc.Iii.
ꝑib bonis seminemus cũ tempꝰ
est: dicente apło. Qui parce se¬
nunat : parce & metet. Infatigabiles
inquit cum tempus habemus oꝑem᷑
bonũ ad om̃s: marime aũt ad do¬
mesticos fidei. Et iterum. Bonũ inqͥt
facientee. non deficiamus: tempore enĩ
suo metemus. Qui defecerit in semine.
non gaudebit in messe. Quare gͦ in

Expanded text:
fecerimus, manipuli nostri, quod in fine recipiemus. Si ergo bona sunt semina, bona opera; quare cum lacrymis, dum hilarem datorem verba ista pertineant. Nulli enim tantum impenderunt, quam illi qui se ipsos impenim se ipsos confitendo Christum, et implendo in ejus adjutorio quod dictum est, Ad mensam magnam sedisti, scito quoniam talia te oportet praeparare . Quae est magna mensa, nisi unde accipimus corpus Christi et sanguinem? Quid est, Scito quoniam ceperunt ? Perit manus, ubi non perit pilus? Perit caput, ubi non perit capillus? Ubi non perit palpebra, perit oculus? Hac ergo accepta magna securitate, impenderunt se ipsos. Operibus ergo bonis seminemus, cum tempus est, dicente Apostolo, Qui parce seminat, parce et metet . Infatigabiles, inquit, cum tempus habemus operemur bonum ad omnes, maxime autem ad domesticos fidei. Et iterum: Bonum, inquit, facientes non deficiamus; tempore enim suo metemus . Qui defecerit in semine, non gaudebit in messe. 3. In
Abbreviated transcription (Latin):
in gaudio metent. E untes ibant &
flebant: mittentes semina sua. We¬
nientes aut ueẽt ĩ exultatoẽ: tollentes
manipłos suos. Quo euntes: & unde
uenientes .a. Qͥ seminanteᷤm lacͥmis.
Quȩ sunt semina . Qui manipuli.
F untes ad mortem: uenientes amor¬
te. E untes nascendo: uenientes resur¬
gendo. Seminantes oꝑa bona: meten¬
Cemina sunt nr̃a quicquid boni

Expanded text:
Euntes ibant et flebant, mittentes semina sua: venientes autem venient cum exsultatione, portantes manipulos suos. Quo euntes, et unde venientes? Quid seminantes in lacrymis? quae sunt semina? qui manipuli? Euntes in mortem, venientes a morte. Euntes nascendo, venientes resurgendo. Seminantes opera bona, metenergo sunt nostra, quidquid boni
Abbreviated transcription (Latin):
formabatur misterium creden-
reatura uilescat: & creator dulces¬
uideamus gͦ. Adduc tus est ad
pus rapa x adducitur ad ouem
ndam. non rapiendam.S ne
tinum ouis expauesc̾et lupĩ:
ipse pastor de celo qui omnia faciebat.
nũtiauit oui lupum uenturum: s non
seuiturum. Et tamen tam immanis fa-¬
ma lupum illum p̾cesserat: ut non pos
s& ouis audito eius nomine ñ ꝯturbari.
nuntiaret paulum iam uenisse
ut creder&: & ad eum ananiam ire de
bere: ait ananias. Domine: audiui
a pͥncipib sacerdotum. ut ubicumq
inuenerit tui nominis sec tatores ꝑtra¬
hat. Dominus aũt ad illum. Sine.
Ego ei ostendam: quȩ illum oporteat
patipro nomine meo. Magna res
geritur. Lupo seuitia interdicitur:
lupus ad ouem captiuꝰ adducitur.
Tanta aũt p̃cesserat fama lupi raptoris:
ut eius nomine audito tremeros ouis:
ȩtiam sub manu pastoris. Confortat᷑
ne iam putos seuientem: nec timeat
timentem. Ab agno pro om̃ib mor¬
tuo: fit ouis secura de lupo. Deinde ille¬

Expanded text:
formabatur mysterium credentiCreatura vilescat, ut Creator in cideamus ergo. Adductus est ad . Ecce lupus rapax adducitur ad ovem sequendam, non rapiendam. Sed ne repentinum ovis expavesceret lupum, ipse pastor de coelo, qui haec omnia faciebat, nuntiavit ovi lupum venturum, sed non saeviturum. Et tamen tam immanis fama lupum illum praecesserat, ut non posset ovis audito ejus nomine non conturbardem Ananiae nuntiaret Paulum jam venisse ut crederet, bere; ait Ananias: Domine, audivi a principibus sacerdotum, ut ubicumque invenerit tui nominis sectatores, pertrahat. Dominus autem ad illum: Sine; ego illi ostendam quanta illum oporteat pati pro nomine meo . Mira et magna res geritur: lupo saevitia interdicitur; lupus ad ovem captivus ducitur. Tanta autem praecesserat fama lupi raptoris, ut ejus nomine audito timeret ovis etiam sub manu pastoris. Confortatur; ne jam putet saevientem, ne timeat timentem. Ab Agno pro ovibus mortuo, fit ovis secura de lupo. 5.
Abbreviated transcription (Latin):
similis tͥ ne sileas. neq mitescas dẽ
qui tam̃ dicit uenite ad me & discite
a me quia mitis sum & humilis corde:
uideamus que admodum utrũq ex¬
hibet: & in se ostendit sua eloquia
consonare. Oitis est & humilis corde:
quia sicut ouis ad immolandum ductus
est: & sicut agnus coram tondente se sine
uoce. sic non aꝑuit os suum. Ligno suspen

Expanded text:
itescas, Deus ; qui tamen dicit, Venite ad me, et discite a me quoniam mitis sum, et humilis corde : videamus quemadmodum utrumque exhibet, et in se ostendit sua eloquia consonare. Mitis est et humilis corde, quia sicut ovis ad occisionem ductus est, et sicut agnus coram tondente sine voce, sic non aperuit os suum . Ligno suspen
Abbreviated transcription (Latin):
nibus lapidantium manib. ipse on¬
um uestimenta seruabat᷑. magis ses¬
ens omnes adiuuando. quam su
manib lapidando. Auduumꝰ ma
rapiet: uideamus aduesꝑum dius¬
s desuꝑ int̾dictũseuendi: ceeidit ĩ faci
m. pͥus prosternendꝰ. deinde erigendꝰ:
qum in illo xp̃e postea uiueret: nisi
dccicetur in eo quod male ante uixiss&.¬

Expanded text:
omnium lapidantium manibus, ipse omnomnium lapidantium manibus, ipse omnium vestimenta servabat, magis saeviens omnes adjuvando, quam suis manibus lapidando. Audivimus, Mane rapiet: videamus, ad vesperum dipiens interdictum saeviendi, cecidit in faciem suam; prius prosternendus, deinde erigendus;enim in illo Christus postea viveret, nisi occideretur in eo quod male ante vixiss
Abbreviated transcription (Latin):
a lupis. et faciens agnos de lupis. Pre¬
dictũ eñ erat in preclara propħia. cum
iacobsẽs patriarcha benedicerx filios
suos p̾sentes tangens. futura ꝓspiciẽs:
p̃dictum erat quod in paulo contigit.
ẜ tt enim paulus sicut ipse testatur:
Beniamin lupus rapax. Quid gͦ d
lupus rapax: semꝑ rapa .x.s. Absit:
mane rapientem: ad uesperũ ȩscr
diuidentem. Mane & uesꝑum: pes¬
ta sunt pro eo. ac si dic̾etur pͥus
postea. Sic ergo accipiamus. Pruus
rapiet: postea diuidet escas. Attes¬
de raptorem. Saulus aũt sicut aq
apłorum testantur. acceptis litro
a pͥncipib sacertdotum. ut ubicus
inuenir& uiȩ dei sec tatores attra¬
roꝵ et adduc̾e̾t utiq puniendo
ibat spirans. & hanelans cedes.
est ille mane rapiens. Nam & qu¬
do lapidatus est stepħs primus n¬
tyr pro nomine xp̃ĩ euidentius
erat & saulus. et sic ad erat lapi¬
bus: ut non ei sufficeret. si tantũ si
manib lapidaroe. Ut enim ẽẽt in

Expanded text:
a lupis, et faciens agnos de lupis. Praea lupis, et faciens agnos de lupis. Praedictum erat in praeclara prophetia, cum Jacob sanctus patriarcha benediceret filios suos, praesentes tangens, futura prospiciens, praedictum erat quod in Paulo contigit. Erat enim Paulus, sicut ipse testatur, Benjamin lupus rapax. Quid ergo? Si lupus rapax, semper rapax? Absit. mane rapientem, ad vesperum escas dividentem. Mane et vesperum posita sunt pro eo ac si diceretur, Prius et postea. Sic ergo accipiamus, Prius rapiet, postea dividet escas. Attendite raptorem: Saulus, inquit, sicut Actus Apostolorum testantur, acceptis litteris a principibus sacerdotum, ut ubicumque inveniret viae Dei sectatores, attraheret et adduceret, utique puniendos, ibat spirans et anhelans coedes. Hic est ille mane rapiens. Nam et quando lapidatus est Stephanus primus martyr pro nomine Christi, evidentius aderat et Saulus. Et sic aderat lapidantibus, ut non ei sufficeret si tantum suis manibus lapidaret. Ut enim esset in
Abbreviated transcription (Latin):
ris baratro. cȩlesti quidem gr̃a pulcͥor.
& si adhuc ͤ passurus robiistior. d ubi
desidium ad regni uocationem tenden¬
tis. nullo penarum uel mortis genere
frangendum intelligit : iub& inuida
mens lenioris strati fulera substitui.¬
ac blandiori eum requiȩ confoneri: sci¬
licet ut si amoto paululum carnifice.
animam quietus e. rhalar&. diceretur
non ẽẽ occisus s mortuus: quasi non
eum pęna ꝑemerit. cum quo & pęna
um cȩlestis aula suscipit: ac beatȩ fe¬
licitatis mimere donat. Ad cuiis in¬
gressũ angłici lȩtantur sp̃c: omnesq
simul conciues gratulãtur sc̃ĩ. Nosq
tibi gratias agimus dñe iħu: qđ anima
tuo digna consortio. quȩ ꝑtinax tu¬
lit supplitium. mendax fugit obseqͥ¬
um: & quȩ fuit contempta ꝑsecutor
quod fureret: sit dedignata qđ par¬
loquentis in illo: que
de ꝑsecutore p̾dicatorẽ
fecit. ꝑcutiens & sanas
occidens & uiuificans: occisus agnus

Expanded text:
ris barathro, coelesti quidem gratia pulchrior, ris barathro, coelesti quidem gratia pulchrior, et si adhuc esset passurus, robustior. Sed ubi desiderium ad regni vocationem tendentis nullo poenarum vel mortis genere frangendum intelligit, jubet invida mens lenioris strati fulcra substitui,ac blandiori eum requie confoveri; scilicet ut si amoto paululum carnifice animam quietus exhalaret, diceretur non esse occisus, sed mortuus: quasi non eum poena peremerit, cum quo et poenaum coelestis aula suscipit, ac beatae felicitatis munere donat. Ad cujus ingressum angelici laetantur spiritus, omnesque simul concives gratulantur sancti. Nosque tibi gratias agimus, Domine Jesu, quod anima tuo digna consortio, quae pertinax tulit supplicium, mendax fugit obsequium: et quae fuit contenta persecutor quod fureret, sit dedignata quod parloquentis in illo, quem de persecutore praedicatorem fecit, percutiens et sanans, occidens et vivificans; occisus agnus
Abbreviated transcription (Latin):
nbra quȩ secarent obuia. susci¬
di opinione: ceca crudelitas. Nam di¬
uina bonitas dilectum suum ampliꝰ
in confessione comitata. infert nouam
tenebris lucem: & tab̃naculum splen¬
didum obscurum reddit ergastulũ.
Fouebat laceros artus medica dei ma¬
nus: & uenustiori pͥstinȩ sanitatis aug¬
mento. fossi lateris dãpna supplebat.
Nsolita igitur luminis Ui i.i.
claritate ꝑculsi obstupuere custodes:
quin & uocem angłis ymnum deo
concinnentib. mens pallidi ianitoris
expauit. Currit exanimis minister
ad p̃sidem: quem grauius relatio nun-¬
tii. quam ictus erat ꝑcussura gladii.
Et cum non posset ex magnitudine
rei tacere qđ uiderat: tremor iudicẽ
occupat: dolor lacerat: furor inflam¬
mat. Et ne mnpȩnis iuncens iuncen¬
tius martyrii głam obtineret: citius
inquit datiams ꝓducatur ecarcere:
ne dum insistimus rebellem punire
uideamur eum potius uictoria coro¬
nare. ꝓfertur itaq ex illo tetri carce¬

Expanded text:
membra quae secarent, obvia suscimembra quae secarent, obvia suscidi opinione caeca crudelitas. Nam divina bonitas dilectum suum amplius in confessione comitata infert novam tenebris lucem, et tabernaculum splendidum obscurum reddit ergastulum. Fovebat laceros artus medica Dei manus, et venustiori pristinae sanitatis augmento fossi lateris damna supplebat. Insolita igitur hujus luminis claritate perculsi obstupuere custodes: quin et vocem, Angelis hymnum Deo concinentibus, mens pallidi janitoris expavit. Currit exanimis minister ad praesidem, quem gravius relatio nuntii, quam ictus erat percussura gladii: et cum non posset ex magnitudine rei tacere quod viderat, tremor judicem occupat, dolor lacerat, furor inflammat. Et ne in poenis vincens Vincentius gloriam martyrii obtineret, Citius, inquit Dacianus, producatur e carcere; ne dum insistimus rebellem punire, videamur eum potius victoria coronare. Profertur itaque ex illo tetri carce
Abbreviated transcription (Latin):
ons exultabat conscientia.
ultima ꝑuidere. seu memorari fr̃s eus
entius placet: quatinus animnadu̾tat
doli ministrum: uel quomͦ xp̃c su
m infinem usq seruauerit famulũ.
quo illud sane erat mirabile. qͥa quan¬
tum iste extͥnsecus multiplici penaꝵ
genere contritus artabatur : tantum
intͥnsecus exultante interiore homi¬
ne dilatabatur: quantumq ille exte¬
rius iactantia temporalis potentiȩ in-¬
flabatur: tantum interus despicise
ppendens. interiori ue.ratus homine
p̃socabatur. Contempni gͥ se uidens
seiebat: nec in quem iam uindic tam
inferr& inueniebat. Uidebat namq
seuientium manus carnificũ. plus
inuenire uulneris quã corporis:
nq uigentem sp̃m. eo stulticiam
rare suam: quo ꝓuocabat ue¬
s normam. Qua propt̾ credens
um popls non uider&: iussit eũ
olieo remoueri. S nec sie quidem
x. supplitio. contuisa quo iaceat
substernitur ⁊ ut uis acuminie.
iscinderet: atq reddita tormen

Expanded text:
onis exsultabat constantia. vel ultima pervidere, seu memorari, fratres, evidentius placet; quatenus animadvertat dolis ministrum, vel quomodo Christus suum in finem usque servaverit famulum. CAP. III. Ex quo illud sane erat mirabile, quia quantum iste extrinsecus multiplici poenarum genere contritus arctabatur, tantum intrinsecus exsultante interiori homine dilatabatur; quantumque ille exterius jactantia temporalis potentiae inflabatur, tantum interius despici se perpendens, interiori vexatus homine praefocabatur. Contemni se videns saeviebat, nec in quem jam vindictam inferret inveniebat. Videbat namque desaevientium manus carnificum plus in eo in venire vulneris quam corporis, solumque vigentem spiritum eo stultitiam exprobrare suam, quo provocabat veritatis norma. Quapropter credens centium populus non videret, jussit eum a publico removeri. Sed ne sic quidem careret supplicio, contusa quo jacebat testa substernitur; ut vis acuminis discinderet, atque reddita tormentis
Abbreviated transcription (Latin):
t ille. Quid me uis facere.. Iam
se ad obediendum: qui prius
at ad ꝑsequendum. Iam infor¬
r ex ꝑsecutore p̃dicator: ex lu
luis: ex hoste miles. Audtͭ quid

Expanded text:
t ille, Quid me vis facere? Jam parat se ad obediendum, qui prius saeviebat ad persequendum. Jam informatur ex persecutore praedicator, ex lupo ovis, ex hoste miles. Audivit quid
Abbreviated transcription (Latin):
rem dolorem malainger̃t:
quȩ ab ex traneis inferunt᷑. Plus uͦ in
nob̾ ea tormenta seuiunt. quȩ ab illis
patim᷑. de quoꝵ m̃tib p̃sumebamus:
quia cũ dampno corporis. mala nos cru¬
ciant amisse caritatis. Hinc ẽ enim qđ¬

Expanded text:
rem dolorem mala ingerunt, quae ab extraneis inferuntur; plus vero in nobis ea tormenta saeviunt, quae ab illis patimur, de quorum mentibus praesumebamus, quia cum damno corporis mala nos cruciant amissae charitatis. Se
Abbreviated transcription (Latin):
quid faciunt. Quid gͦ. ne sileas. neq mi¬
tescas deus. Impleat et hoc. E cce ñ
siluit: clamauit de cȩlo. Saule saule:
exhibui non sileas: exhibeat & ñ mite¬
scas. Primo quia non peꝑeit errori
eius: quia non peꝑeit seuitiȩ. qui a
anhelantem cedes. uoce ꝓstrauit :
seuienti lum̃ eripuit: captiuum ficut¬
diximus ad ananiam quẽ ꝑsequens
querebat addurit. Ecce nonmitis:
ecce seuiens: non in hominẽ. s in er-¬
rorem. Parum est hoc: adhuc non sile¬
at. neq mitescat. Ananiȩ tumenti
& trementi audito illuuis lupi famo¬
si nomine. ego inquit ostendam il¬
li: ego illi ostendam. Uide minan-¬
tem : uide adhuc seientem. E go il¬
li ostendam. Ne sileas. neq mitescas
deus. Ostende. ostende ꝑsecutori.
non solum bontatem: uerum ȩtiã se¬
ueritatem tuam. Ostende: patiatur
quod fecit: discat & pati qui faciebat
sentiat & ipse qd aliis inferebat.

Expanded text:
dae. Quid ergo, Ne sileas, neque mitescas, Deus? Impleat et hoc. Ecce non siluit: clamavit de coelo, Saule, Saule, Non sileas: exhibeat, Et non mitescas. Primo quia non pepercit errori ejus, quia non pepercit saevitiae, quia anhelantem caedes voce prostravit, saevienti lumen eripuit, captivum ad Ananiam, quem persequens quaerebat, adduxit. Ecce non mitis, ecce saeviens, non in hominem, sed in errorem. Parum est hoc: adhuc non sileat, neque mitescat. Ananiae timenti et trementi audito illius lupi famosi nomine, Ego, inquit, ostendam illi. Ego illi ostendam. Vide minantem, vide adhuc saevientem: Ego illi ostendam. Ne sileas, neque mitescas, Deus. Ostende persecutori, non solum bonitatem, verum etiam severitatem tuam. Ostende, patiatur quod fecit, discat et pati quod faciebat, sentiat et ipse quod aliis inferebat.
Abbreviated transcription (Latin):
Alesciente enum patre familias. fut domum
ꝑfodit: quia dũ a sui custodia sp̃c dormit
cłm irrumpit. Et eũ quẽ dĩm domꝰ inue¬
nerit dormientẽ necat: qͥa cũ uentura
dampila sp̃c minime p̃udet: hunc mors
ad suppłitium nescientẽ rapit. furi aũt
resisterꝙ si uigilaret: quia aduentũ iu¬
dicis qui occulte animã rapit p̃cauene
ei penitendo occurrerx. ne inpenitens

Expanded text:
 fur domum perfodit, quia dum a sui custodia spiritus dormit, culum irrumpit, et eum quem Dominus domus invenerit dormientem necat: quia cum ventura damna spiritus minime praevidet, hunc mors ad supplicium nescientem rapit. Furi autem resisteret si vigilaret, quia adventum Judicis qui occulte animam rapit praecavens, ei poenitendo occurreret, ne impoenitens
Abbreviated transcription (Latin):
emo dei longanimitatẽ negligat:
quia tanto districtiorem iusticiã
in uiditio eriget: quanto longiorem
patientiam ante uditium p̃rogauit.
Hinc & enĩ paulus dicit. Ignoras qm̃ be¬
nignitas dei ad penitentiam te adcluc̃.¬
Seđ̾m duritiam aũt tuam & corinpeni¬
tens: thesaurizas tͥ iram in die irȩ. et
reuelationis iusti uiditii dei. Hinc psal¬
mista ait. Ds̃ iudex iustus: fortis et
longanimis. Dicturus qͥppe longani¬
men p̾misit iustum: ut qũe uides pec¬
cata deluiquentium diu patient̃ ferre:
scias hunc quandoq etiam districtȩ u¬
dicare. Hinc ꝑ quendam sapientẽ dr̃.
Aitissimus est enun: patiens redditor:
Patiens enun redditor dr̃: quia peccata
hominũ. & patitur & reddit. Nam quos
du ut conu̾tant᷑ tolerat: non conu̾sos¬
durius dampnat.
dinem ad medium deducunt᷑ ut per
hȩc animus ad suam custodiam suscitetur.
Nam dr̃. Hoc aũt scitote: qm̃ si scuas pater¬
familias. qua hora fur ueniret: uigilaret

Expanded text:
emo hanc ejus longanimitatem negligat, emo hanc ejus longanimitatem negligat, quia tanto districtiorem justitiam in judicio exiget, quanto longiorem patientiam ante judicium praerogavit. Hinc etenim Paulus dicit: Ignoras quoniam benignitas Dei ad poenitentiam te adducm duritiam tuam, et cor impoenitens, thesaurizas tibi iram in die irae et revelationis justi judicii Dei . Hinc Psalmista ait: Deus judex justus, fortis et longanimis . Dicturus quippe longanimem praemisit justum, ut quem vides peccata delinquentium diu patienter ferre, scias hunc quandoque et jam districte judicare. Hinc per quemdam sapientem dicitur: Altissimus autem est patiens redditor. Patiens autem redditor dicitur, quia peccata hominum patitur et reddit. Nam quos diu ut convertantur, tolerat, non condurius damnat. Adinem ad medium deducuntur, ut per haec animus ad sui custodiam suscitetur. Nam dicitur: Hoc autem scitote, quia si sciret paterfamilias qua hora fur veniret, vigilaret
Abbreviated transcription (Latin):
głam dei.S qͥd si serui in pͥma uigilia
negligentes existunt .&. Prima quippe
uigilia: pͥmeue etatis custodia ẽ. Sed
neq sic desperandũ est: & a bono oꝑe
cessandũ. Nam longanimitatis suȩ pa¬
tientiam insinuans dñs: subdit. Et si
uenerit in scda uigilia. & si in tercia
uigilia uenerit. & ita inuenerit: be
io est pueritia. Scdã. adolescen¬
tia uł iuuentus: quȩ anc toritate sacͥ
in pͥma ugilia noluit ⁊ custodiat uł
scdam: ut qui conu̾ti a prauitatibꝰ su¬
is in pueritia neglexit: ad uias uite
saltem in tempore uuentutis euigil&.
Et̃ qui uigilare in scda uigilia noluit
terciȩ uigiliȩ remidia non amitrat:
ut qui ꝙ iniuuentute ad uias uite
non uigilat: saltem in senec tute resipis-
pietas duritiam nr̃am. Non est iani qͥd
homo excusationis inueniat. Ds̃ des¬
picit᷑ & expectat: contẽpni se uidet
& reuocat. In iuriam de contẽptu suo
suscipit: ꝙ tam̃ quandoq reu̾tentib
ȩtiam premia promittit. Lc̃c. .¬

Expanded text:
 Sed quid si servi in prima vigilia negligentes existunt? Prima quippe vigilia primae aetatis custodia est. Sed neque sic desperandum est, et a bono opere cessandum. Nam longanimitatis suae patientiam insinuans Dominus, subdit: Et si venerit in secunda vigilia, et si in tertia vigit pueritia. Secunda, adolescentia vel juventus, quae auctoritate sacri in prima vigilia noluit custodiat vel secundam, ut qui converti a pravitatibus suis in pueritia neglexit ad vias vitae saltem in tempore juventutis evigilet. Et qui evigilare in secunda vigilia noluit tertiae vigiliae remedia non amittat, ut qui in juventute ad vias vitae non evigilat saltem in senectute resipiscapietas duritiam nostram. Non est jam quid homo excusationis inveniat. Deus despicitur, et exspectat; contemni se videt, et revocat; injuriam de contemptu suo suscipit, et tamen quandoque revertentibus etiam praemia promittit. Sed n
Abbreviated transcription (Latin):
clngos se: id est ad retͥbutionẽ p̃parat.
facios illos discũb̾e: id est in ȩterna qͥete
refoueri. Discũb̾e qͥpp̾e nr̃m: in regno
quiesc̾e est. Unde rursum dñs dicit.
uenient & recumbent cum abraham¬
et ysaac & iacob. Transiens aũt dñs
ministrat: quia lucis suȩ illustratione.
nos saciat. Transire uero dictum est.
cum de iuditio ad regnum redit. Uel

Expanded text:
t faciet illos discumbere, id est in aeterna quiete refoveri. Discumbere quippe nostrum in regno quiescere est. Unde rursum Dominus dicit: Venient et recumbent cum Abraham, Isaac et Jacob . Transiens autem Dominus ministrat, quia lucis suae illustratione nos satiat. Transire vero dictum est, cum de
Abbreviated transcription (Latin):
ut semꝑ possit ẽẽ suspecta: ut dũ illam
p̃uide non possuimus : ad illam sine in¬
termissione s̃parem̃. Promoe fr̃s mei
in conditione mortalitatis ur̃e. m̃tis ocu¬
los figite: uenienti uos uidiei. ꝑ fletus
cotidie & lam̃ta p̃parate. Cum certamors
maneat om̃ib: nolite de temporalis uitȩ
ꝓuidentia incerta cognare. Terrenarũ
rerum: uos cura ñ aggrau&. Quantis li¬
b& enim auri ꝙ argenti mo lib circũde
tur. quib libet p̃ciosis uestib induatur
caro:. quid ẽ aliuo qũa caro. Nolite at¬

Expanded text:
e suspecta, ut dum illam praevidere non possumus, ad illam sine intermissione praeparemur. Proinde, fratres mei, in conditione mortalitatis vestrae mentis oculos figite, venienti vos judici per fletus quotidie et lamenta praeparate. Et cum certa mors maneat omnibus, nolite de temporalis vitae providentia incerta cogitare. Terrenarum rerum vos cura non aggravet; quantislibet enim atur, quibuslibet pretiosis vestibus induatur caro, quid est aliud quam caro: nolite
Abbreviated transcription (Latin):
saretur impleta est.. Fortasse ne dice¬
retur qđ conceꝑat ex adulterio. Et be¬
ne utrumq posuit scͥptura: ut et
desponsata eẽt & uirgo. Uirgo: ut
ex pers uirilis consortii uidẽtur. Des¬
ponsata: ne temerate uirginitatis ad¬
ureretur infamia. eni grauis aluus
corruptelȩ uidẽtur insigne p̃ferre.
Maluit aũt dñs aliquos de suo ortu:
quã de matris pudore dubitare. Sci¬
ebat enim teneram ẽẽ uirginis uere¬
cundiamͥ & lubricam famam pudoris:
nec putauit ortus sui fidem matris
iniuriis astruendam.

Expanded text:
saretur inpleta est? fortasse ne dicesaretur inpleta est? fortasse ne diceretur quod conceperat ex adulterio. et bene utrumque posuit scriptura, ut et desponsata esset et uirgo: uirgo, ut expers uirilis consorti uideretur, desponsata, ne temeratae uirginitatis adureretur infamia, cui grauis aluus corruptelae uideretur insigne praeferre. maluit autem dominus aliquos de suo ortu quam de matris pudore dubitare — sciebat enim teneram esse uirginis uerecundiam et lubricam famam pudoris — nec putauit ortus sui fidem matris iniuriis adstruendam.
Abbreviated transcription (Latin):
st. accepit aũt aaron uxorem elisa¬
e filiam aminadab. sororem naason.
uȩ peꝑit ei nadab & abuid. & eleazar
ẜ. ithamar : uideatq ante edic tũ legis
uꝑna ꝓtusione sacerdotalem regali
psam quoq carnem de utraq dauid
tilicet & aaron stirpe susciꝑ&. Un¬
e &. in hac utraq tribu crisma ꝑ le¬
em misticum celebratur: xp̃i nimirũ
ominis pariter. & generationis p̃nũ-¬
ium. Et ipse dauid domum deungre¬
iens. panem scm & gladium quasi rex
sacerdos accepit: illum uidelicet
bsolutione panẽ sue carnis offerroe.
am uiro. cui nom̃ erat ioseph de do¬
nio dauid: & nom̃ uirginis maria. Et¬
atent diuina misteria: nec
facile uxta ꝓpħicum dictũ.
quisquam hominum potest
scire consilium dei. S tamen ex cȩteris
factis atq p̃ceptis dñi saluatoris possu¬
mus intelligere. ꝙ hoc ꝑpensioris esse
consilii: quod ea potissimum electa ẽ
ut dñm parer&. quȩ erat desponsata
uiro. Cur aũt non anteqũa despon¬

Expanded text:
lisabeth filiam Aminadab, sororem Naason, quae peperit ei Nadab, et Abiud, et Eleasar, et Ithamar ; videatque ante edictum legis superna provisione sacerdotalem regali ipsam quoque carnem de utraque, David scilicet et Aaron stirpe susciperet. Unde et in hac utraque tribu chrisma per legem mysticum celebrabatur, Christi nimirum nominis pariter et generationis praenuntium. Et ipse David domum Dei ingrediens panem sanctum et gladium quasi Rex et sacerdos accepit, illum videlicet  pro nostra absolutione panem suae carnis offerret. Ioseph, de domo Dauid, et nomen uirginis Mariaidem diuina mysteria nec facile iuxta propheticum dictum quisquam hominum potest scire consilium dei, sed tamen ex ceteris factis atque praeceptis domini salutaris possumus intellegere et hoc perpensioris fuisse consilii, quod ea potissimum lecta est, ut dominum pareret, quae erat desponsata uiro. cur autem non antequam despon
Abbreviated transcription (Latin):
rum pͥncipes morarentur. Cuius aũt
meriti sint beatissimi petrus. & paulus.
hinc possumus intelligere: qđ dñs ori¬
entis regionem ꝓpria illustrauerit pas¬
sione: occidentis plagam. ne qͥd minus
ẽẽt uice sua. apłoꝵ sanguine illumina¬
re dignatus est. Et licet illius passio
nob̾ sufficiat ad salutem: tamen etiam¬
horum martirium. nob̃ contulit ad exem

Expanded text:
rum principes morarentur. Cujus autem rum principes morarentur. Cujus autem meriti sint beatissimi Petrus et Paulus, hinc possumus intelligere quod Dominus Orientis regionem propria illustraverit passione; Occidentis, ne quid minus esset, vice sui, apostolorum sanguine illuminare dignatus est; et licet illius passio nobis sufficiat ad salutem, tamen et amborum martyrium nobis contulit ad exem
Abbreviated transcription (Latin):
sunt om̃s thesauri sapientiȩ & scien¬
eminent inter uniu̾sos apłos. &̃ pe¬
culiari quadam p̃rogatiua p̾cel¬
lunt. Uerũ inter ipsos: q̃uis cui p̃¬
ponatur incertum est. Puto eñ illos
ȩquales eẽ meritis. qui ȩquales sunt
passione: & simili eos fidei deuotione
uixisse: quos simul uidemus ad marty¬
rii głam ꝑuenisse. Non enu sine cau¬
sa factum putemus: quod una die.
uno in loco. unius tiranni toleraue¬
re sententiam. Una die passi sunt:
ut ad xp̃m pariter ꝑuenirent. Uno
in loco. ne alteri roma deeẽt. Sub
uno ꝑsecutore: ut ȩqualis crudelita¬
utrumq constringeret. Dies gͦ promerito:
locus pro gła: ꝑsequutor decretus est pro
uirtute. Et in quo tandem loco marty¬
rium ꝑtulerunt.. In urbe roma. quȩ pͥn¬
cipatum & caput obtinet nationum:
scilicet ut ubi caput suꝑstitionis erat.
illic caput quiescer& sc̃itatis: & uͥ gen¬
tilium pͥncipes habitabant. illic ȩccłia¬

Expanded text:
sunt omnes thesauri sapientiae et sciensunt omnes thesauri sapientiae et scieneminent inter universos apostolos, et peculiari quadam praerogativa praecellunt. Verum inter ipsos quis cui praeponatur incertum est. Puto enim illos aequales esse meritis, qui aequales sunt passione; et simili eos fidei devotione vixisse, quos simul videmus ad martyrii gloriam pervenisse. Non enim sine causa factum putemus quod una die, uno in loco, unius tyranni toleravere sententiam. Uno die passi sunt, ut ad Christum pariter pervenirent; uno in loco, ne alteri Roma deesset; sub uno persecutore, ut aequalis crudelitautrumque constringeret: dies ergo pro merito, locus pro gloria, persecutor decretus est pro virtute. Et in quo tandem loco martyrium pertulerunt? In urbe Romana, quae principatum et caput obtinet nationum: scilicet ut ubi caput superstitionis erat, illic caput quiesceret sanctitatis; et ubi gentilium principes habitarent, illic Ecclesia
Abbreviated transcription (Latin):
uirtute p̃cellere. Quod quidem ex
ipsuis domini uiditio possumus appro¬
bare. Nam petro sicut bono dispensa¬
tori clauem regni cęlestis dedit: pau¬
lo tanquam icdoneo doctori. magiste¬
rium ȩccłiasticȩ institutionis iniunx̃:
scilicet ut quos iste erudierit ad salu¬
tem: ille suscipiat ad quietem: et
quorum corda paulus patefecerit doc¬
trina uerboꝵ: eoꝵ animab petrus
apiat regna cȩlorum. Le.ui.
cenda est qua ad fidem peccatoꝵ corda
reserantur : mentium secreta pandunt᷑:
& quicquid intrinsecus clausum te¬
netur. in palam rationabili manifesta¬
tione ꝓducitur. Clauis in quam est.
quȩ & conscientiam ad confessionẽ
peccati aꝑit: ꝙ gr̃am ad ȩternitatem
misterii salutaris includit. Ambo gͥ:
claues a dño ꝑceꝑunt. Scientiȩ iste:
ille potentiȩ. Diuitias immortalita¬
tis ille dispensat: scientiȩ thesauros
iste largitur. Sunt enim scientiȩ
thesauri: sicut scͥptum est. In quo

Expanded text:
virtute praecellere. Quod quidem ex virtute praecellere. Quod quidem ex ipsius Domini judicio possumus approbare. Nam Petro, sicut bono dispensatori, clavem regni coelestis dedit; Paulo, tanquam idoneo doctori, magisterium ecclesiasticae institutionis injunxit: scilicet ut quos iste erudierit ad salutem, ille suscipiat ad quietem; ut quorum corda Paulus patefecerit doctrina verborum, eorum animabus Petrus aperiat regna coelorum. Clavem cenda est, qua ad fidem peccatorum dura corda reserantur, mentium secreta panduntur, et quidquid intrinsecus clausum tenetur, in palam rationabili manifestatione producitur. Clavis, inquam, quae et conscientiam ad confessionem peccati aperit, et gratiam ad aeternitatem mysterii salutaris 231 includit. Ambo igitur claves a Domino perceperunt, scientiae iste, ille potentiae; divitias immortalitatis ille dispensat, scientiae thesauros iste largitur; sunt enim scientiae thesauri, sicut scriptum est, In quo
Abbreviated transcription (Latin):
& lumine clariori fulgerent: parit᷑q
rus. xp̃m quem ꝑsequebatur cecandi
illuminandiq habere uirtutem.i
⁊ p̃teream cȩtera quȩ beatum¬
paulum uniuerso orbi mtrablen
acuint: unum illud quod ad omnes eius
sufficit laudes. qͥs ualeat estimnare quan¬
te sit głȩ: quod cum inter hominees
degero speciali quadam diuinitatie
quatia. et paradisus illi penetrabilis.
& celum ꝑuium fuit.. Quid ergo fr̃s
hoc doctore ꝑfectuis: qui in celo di¬
dicit qđ docer& in terris.: Quid hoc
testȩ ueratius. cui eleuato suꝑ cȩlos.
oculis uidere & approbare concessum
est. qdđ post modum ꝓmitter& creditu¬
ris . Hȩc sunt gͥ apłorum petri & pau¬
listupenda merita: ꝑ hȩc incedentes
miracula. apłatum suum dño ac deo
nr̃s effusione deuoti sanguinis conse¬
um om̃s beati apłi parem ̾.¬
głam apud am̃ scĩtatis obtine¬
ant: uescio tamen quo pacto
petrus & paulus uidentur p̃ cȩteris
peculiari quadam in saluatoris fidei

Expanded text:
et lumine clariore fulgerent; pariterquet lumine clariore fulgerent; pariterqurus Christum, quem persequebatur, caecandi illuminandique habere virtutem. Ut autem praeteream caetera quae eum universo orbi mirabilem faciunt, unum illud, quod ad omnes ejus sufficit laudes, quis valeat aestimare quantae sit gloriae, quod cum inter homines ageret, speciali quadam Divinitatis gratia, et paradisus illi penetrabilis, et coelum pervium fuit? Quid ergo, fratres, hoc doctore perfectius, qui in coelo didicit quod in terris doceret? Quid hoc teste veracius, cui elevato super coelos oculis videre et approbare concessum est quod postmodum promitteret credituris? Haec sunt igitur apostolorum Petri et Pauli stupenda merita; per haec incedentes miracula apostolatum suum Domino ac Deo nostro effusione devoti sanguinis conseum omnes beati Apostoli parem gratiam apud Dominum sanctitatis obtineant, nescio quo tamen pacto Petrus et Paulus videntur prae caeteris peculiari quadam in Salvatore fidei
Abbreviated transcription (Latin):
in ꝑniciem forte sui. ȩquata. xp̃o carnis
fragilitas suꝑbir&. fuerit certe infirm¬
tatis corporeȩ quod paulopost tĩmuit:
quis tamen ambigat ĩmitabilis fuisse
fidei. quoꝰ eum descendentẽ de naui
tremula & in concussa humanis gressi¬
b maris unda sustinuit  Lẽc. i
am ad beatissimum paulũ ueniamus.
cuiꝰ tanta est nichilominus fidei pleniti
do: ut peculiarem quodã mͦ eum sibi cdu¬
cem ad illuminanda gentium corda.
cunctoꝵ prescius saluator eligeret.
Erat enun tam p̃cipuus in doc trina.
anui uirtute tam potens: innocenti¬
a & integritate tam sc̃s: ut uno eodẽs
tempore. hinc eum sacerdotes ac pͥn¬
cipes udeorum. ꝑ emulationẽ legie
antiquȩ. data in xp̃ianos ꝑsequendi
auc toritate dirigerent: hinc illum ad
eccłiȩ solatium. atq om̃ium creden¬
tium firmam̃tum xp̃e uocar& e cȩlo.
Cuus ob hoc sunt a dño cȩcati oculiͥ
ut suscepta grã ueritatis. cȩlest acie

Expanded text:
in perniciem forte sui aequata Christo carnis in perniciem forte sui aequata Christo carnis fragilitas superbiret. Fuerit 223 certe infirmitatis corporeae, quod paulo post timuit; quis tamen ambigat inimitabilis fidei fuisse, quod eum descendentem de navi, tremula, et inconcussa humanis gressibus maris unda sustinuit? Sed jam veniamus ad beatissimum Paulum; cujus tanta est nihilominus plenitudo fidei, ut peculiarem quodammodo eum sibi ducem ad illuminanda gentium corda cunctorum praescius Salvator eligeret. Erat enim tam praecipuus in doctrina, animi virtute tam potens, innocentia et integritate tam sanctus, ut uno eodemque tempore hinc eum sacerdotes ac principes Judaeorum per aemulationem legis antiquae, data in Christianos persequendi auctoritate, dirigerent; hinc illum ad Ecclesiae solatium atque omnium credentium firmamentum Christus vocaret e coelo; cujus ab hoc sunt a Domino caecati oculi, ut, suscepta gratia veritatis, coelesti acie
Abbreviated transcription (Latin):
postolici natalis gaudio fr̃s
km̃i petri et pauli. quorum
hodie beatissimis passiomi¬
bus iocundamur: letior
ꝑ uniuersum mundum
xp̃i exultat eccłia. Quȩ licet omniũ
scõrum mar tyris certa sit adornari. ho¬
patres & magistros martyrũ tͥumpha¬
sse. Quid enim insignius petro: qui
in carne positus. mensuram carnis e
mortalium pectus latebat. pͥma petͥ
lingua. nouo est sermone confessa
uid fr̃s mei magnificentiꝰ .ii.
petro: qui tante confessionis me-¬
rito. oum corruptibili adhuc eẽt in
corpore. & necdum ipse ascendissẽt
in cęlũ: regnũ illi cęleste. & claudere.
& aꝑire ꝑmissũ est. . Quid eiꝰ sublimiꝰ
fide: qui gradiente dño suꝑ aquas. hu¬
mane conditionis oblitus. uiam sibi
influc tib dari. & poposcit et ꝓmeru-¬
it.. Tanta m̃tis eiꝰ confidentia fuit: ut
creder& se posse ꝑ fidẽ: qđ sciebat ho¬
mini impossibile ꝑ naturaim. Nam quria
postea mergebatur. ut mͥ uidetur necẽ¬
sarium finit : ne tanti sublimitate miracui

Expanded text:
Apostolici natalis gaudio, fratres carissimi, Petri et Pauli, quorum hodie beatissimis passionibus jucundamur, laetior per universum mundum Christi exsultat Ecclesia; quae licet omnium se sanctorum martyrio certa sit adornari; patres et magistros martyrum triumphasse. Quid enim insignius Petro, qui in carne positus, mensuram carnis egmortalium pectus latebat, prima Petri lingua novo est sermone confessa. Quid, fratres mei, magnificentius Petro, qui tantae confessionis merito, cum corruptibili adhuc esset in corpore, et nec dum ipse ascendisset in coelum, regnum illi coeleste et claudere et aperire permissum est? Quid sublimius ejus fide qui, gradiente Domino super aquas, humanae conditionis oblitus, viam sibi in fluctibus dari et poposcit et meruit; tantaque mentis ejus confidentia fuit, ut crederet se posse per fidem quod sciebat homini impossibile per naturam? Nam quia postea mergebatur, ut mihi videtur, necessarium fuit, ne tanti sublimitate miraculi
Abbreviated transcription (Latin):
carnẽ susciꝑet. ipse consecrauit.xii¬
ohannes multos filiorum isrł. ad dñm suo
tempore p̃dicando conu̾tit: dñs multos
cotidie. de uniu̾sis ꝑ orbem nationibꝰ.
ad suam fidem & caritatem interiꝰ illustr̃a
conuert̾e non desistit. Hic in sp̃u et
uir tute helye p̃cessit ante illũ: ut
plebem eius aqua baptizans. ad susci¬
piendum eum. ubi apparer&. docer&
eẽ ꝑfectam: hiuic successit ille in sp̃u
ꝙ uirtute dei patris: ut plebem suam
spũ scõ & igne baptizans. ad uiden¬
tum faciem patris sui donar&s ẽẽ ꝑfec¬
tam. Iohanne naro congratulabantur
uicim & cognati genitrici illiꝰ. quia
magnificauit dñs miscłiam suam cũ
illa: dño nato congatulabantur eccłiȩ.
quia ꝑuenit tempus miserendi eius.
sp̃c angłi qui sunt uicini eius & cogna¬
ti: ciues uidelicet eisdem patriȩ celesti ᷤ
quam & ipsi expectant: qui & hymnu
loriȩ deo canendo. quid illa ꝑ orbem

Expanded text:
carnem susciperet, ipse consecravit. Icarnem susciperet, ipse consecravit. Iste multos filiorum Israel ad Dominum suo tempore praedicando convertit; ille multos quotidie de universis per orbem nationibus ad suam fidem et charitatem interius illustrando convertere non desistit. Hic in spiritu et virtute Eliae praecessit ante illum, ut plebem ejus aqua baptizans ad suscipiendum eum, ubi appareret, doceret esse perfectam; huic successit ille in spiritu et virtute Dei Patris, ut plebem suam Spiritu sancto et igni baptizans ad videndam faciem Patris sui donaret esse perfectam. Joanne nato congratulabantur vicini et cognati genitrici illius, quia magnificavit Dominus misericordiam suam cum illa; Domino autem nato congratulabantur Ecclesiae, quia venit tempus miserandi ejus, spiritus angelici qui sunt vicini ejus et cognati, cives videlicAl., ipsi exspectant qui hymnum gloriae Deo canendo quid illa per orbem
Abbreviated transcription (Latin):
cit᷑um zacͥariȩ p̃dicans ioħem. & erit in¬
quit gaudium tibi & exultatio. & mii¬
ti mnatiuitate eius gaudebunt. Erit¬
⁊ enim magnus coram domino. Xi.¬
deuotione celebratur: s in illiꝰ tanqu̾i
Iin xp̃i dñi. tanquam insaluatoris mun¬
di. tanqũa in filii dei omĩpotentis. tu¬
qũa in solis iusticiȩ natiuitate. omni
popło gaudium eugłizatur: in huni
aũt tanquã in p̃cursoris dñi. in ser¬
ui dei eximii. in lucernȩ ardentis.
memorantur. Iste magnus corã dño
ẽẽ narratur: de illo ꝓpħa testatur.
Qm̃ magnus dñs & laudabilis nimis:
& magnitudinis eius non est fuus.
Iste peccatorum consortia declinans. ab
bat: ille inter peccatores conu̾satus
peccati omins immunis ꝑmansit. Hic
adhuc in utero matris sp̃u sc̃o repletus
est: in illo habitat omĩs plenitudo
diuinitatis corporaliter: qui dono sui
sp̃c. sedem sibi uteri uirginalis in quo

Expanded text:
nasciturum Zachariae praedicans Joannem, Et erit, innasciturum Zachariae praedicans Joannem, Et erit, inquit, gaudium tibi et exsultatio, et multi in nativitate ejus gaudebunt. Erit enim magnus coram Domino. devotione celebratur, sed in illius tanquam in Christi Domini, tanquam in Salvatoris mundi, tanquam in Filii Dei omnipotentis, tanquam in solis justitiae nativitate, omni populo gaudium evangelizatur. In hujus autem tanquam in praecursoris Domini, in servi Dei eximii, in lucernae ardentis add. esse memorantur. Iste magnus coram Domino esse narratur: de illo Propheta testatur: Quoniam magnus Dominus et laudabilis nimis, et magnitudinis ejus non erit finis . Iste, peccatorum consortia declinans, ab bat; ille inter peccatores conversatus peccati omnis immunis permansit. Hic adhuc ex utero matris Spiritu sancto repletus est, in illo habitat omnis plenitudo divinitatis corporaliter, quam  Al., qui dono sui Spiritus sedem sibi uteri virginalis in quo
Abbreviated transcription (Latin):
ut ille quo maior inter natos mulierum
nemo surrexit: maiore p̃ cȩteris sc̃is in
ipso more ortu uirtutum iubare claresc̾et.
Senes ac diu infecundi parentes. dono nobi¬
lissime prolis exultant: ipsi patri qũe in¬
credulitas mutum reddiderat: ad salutan¬
dum noue p̃conem gr̃ẽ. os & lingua rese¬
ratur. Nec solum facultas dm̃ benedicen¬
di restituitur: s de eo ȩtiam ꝓpħandi uir¬
tus augetur. Lc̃ẽ. x.¬
xcitati fama facti om̃s uicini ammi¬
ratione ac metu ꝑcellunt᷑: om̃ium
mr̃m uic torias. quib ingressum regni
cȩlestis meruere frequentat: huiꝰ tan¬
tummꝰ post dñm etiam natiuitatis diẽ
celebrare consueuit. Quod nullatenus
sine euangłica auctoritate in consuetu¬
dine uenisse credendũ est: s attentiꝰ
animo recundendum. quia sicut nato
dño pastorib apparens angłs ait. eece
euangłizo uob̃ guidium magnũ. quod
erit om̃i popło. quia natus est uob̃ hoci
saluator qui est xp̃c dñs: ita etiam angẜ

Expanded text:
er natos mulierum nemo surrexit, majore prae caeteris sanctis in ipso mox ortu virtutum jubare claresceret. Senes ac diu infecundi parentes dono nobilissimae prolis exsultant, ipsi patri quem incredulitas mutum reddiderat, ad salutandum novae praeconem gratiae os et lingua reseratur. Nec solum facultas Deum benedicendi restituitur, sed de eo etiam prophetandi virtus augetur. Excitati fama facti omnes vicini admiratione ac metu percelluntur, omnium martyrum victorias, quibus ingressum regni coelestis meruere frequentat, hujus tantummodo post Dominum etiam nativitatis diem celebrare consuevit. Quod nullatenus sine evangelica auctoritate in consuetudinem venisse credendum est: sed attentius animo recondendum quia sicut nato Domino pastoribus apparens angelus ait: Ecce evangelizo vobis gaudium magnum, quod erit omni populo, quia natus est vobis hodie Salvator, qui est Christus Dominus: ita etiam angelus
Abbreviated transcription (Latin):
alii a foris fuscipiunt. sositũq in nauim
cũ om̃i popło. ꝑ ingennã fluuiũ des¬
cendunt. Ingressiq ligeris alueum:
ad urbẽ turonicam cũ magnis laudi¬
b psallentium dirigunt gressum. De
de thesauro quẽ custodiebant haben¬
tes: cũ magna confusione ad ꝓpͥa sunt
reu̾si. Quod si quis requirat. cur post
transitum gratiani ep̃i. unus tantũ id
est lidoruis. usq ad scm̃ martinũ fu¬
dui ciuitas turonica. sine benedictio¬
ne sacerdotali fuit. Nam xp̃iani qui
eo tempore ẽẽ uidebant: occulte ꝑ
latebras diuinum offitium celebrabãt.
Dam si qui a paganis reꝑti fuissent. xp̃i¬
ani: aut afficiebant᷑ uerb̾ibꝰ. aut gla¬
dio truncabant᷑. A passione gͦ dñi
usq ad transitũ scĩ martini : anni qua¬

Expanded text:
alii a foris suscipiunt, positumque in navi, alii a foris suscipiunt, positumque in navi, cum omni populo per Vingennam fluvium discendunt, ingressique Legeris alveum, ad urbem Toronicam cum magnis laudibus psallentioque dirigunt copioso. De de thesauro quem custodiebant habentes, cum magna confusione ad propria sunt reversi. Quod si quis requiret, cur post transitum Gatiani episcopi, unus tantum, id est Litorius, usque ad sanctum Martinum fudiu civitas Turonica sine benedictione sacerdotali fuit. Nam qui Christiani eo tempore videbantur, occulte et per latebras divinum officium celebrabant. Nam si qui a paganis reperti fuissent Christiani, aut afficiebantur verberibus, aut gladio truncabantur. A Passione ergo Domini, usque transitum sancti Martini, anni
Abbreviated transcription (Latin):
uis. Si uirtutes nob̾ factas fuf.¬
ficere dicitis: scitote quia uob̃cum
positus. ampliꝰ est qũa hic oꝑatꝰ. Nam
ut p̃termittamꝰ plurima: uob suscita¬
uit duos mortuos nob̃ unũ. Et ut ip¬
se sepe dicebat.: maior ei uirtus ante
ep̃atum fuit qũa post ep̃atum. Er¬
go necesse est ut qđ nob ñ adimple¬
uit uiuus: expleat uł defunctꝰ. Uo¬
bis est enu ablatus: nob̃ a deo dona¬
tus. Uerũ si mos antiquitꝰ institutꝰ
seruat᷑: in urbe qua ordinatꝰ est ha-¬
bebit deo iubente sepulchru. Certe
si ꝓ monasterii pͥuilegio eum cupi¬
tis uendicare: scitote quia pͥmũ ei
monasterium cũ mediolanensibꝰ fuit.
His gͦ litigantib sole ruente dies clau¬
utroq popło custodit᷑: futurũ ut
mane facto a pictauis ꝑ iuolentiam
urbẽ turonicã ꝓpͥo frustrari patrono.
Deniq nocte media om̃s pictaui a
somno fallatiȩ cõpͥmunt᷑: nec ullus
suꝑfuit qui ex hac multitudine ui¬
gilaret. Igit᷑ ubi turonici eos conspi¬

Expanded text:
 Si virtutum nobis facta sufficere dicitis, scitote quia vobiscum positus, amplius est quam hic operatus. Nam, ut praetermittamus plurima, vobis suscitavit duos mortuos, nobis unum; et, ut ipse saepe dicebat, major ei virtus ante episcopatum fuit, quam post episcopatum. Ergo necesse est, ut quod nobiscum non implevit vivens, expleat vel defunctus. Vobis est enim ablatus, nobis a Deo donatus. Verum si mos antiquitus institutus servatur, in urbe qua ordinatus est, habebit Deo jubente sepulcrum. Certe si pro monasterii privilegio cupitis vindicare, scitote quia primum ei monasterium cum Mediolanensibus fuit. His ergo litigantibus, sole ruente nox clauutroque populo costoditur, futurum ut mane facto a Pectavensibus per violentiam urbem Toronicam a proprio frustrari patrono. Denique nocte media omnes Pectava somno falanga conpraemitur, nec ullus superfuit, qui ex hac multitudine vigilaret. Igitur ubi Toronici eos conspi
Abbreviated transcription (Latin):
lassus. Respondens aũt beatꝰ ambro¬
sius: nolite inquit turbari. Multum
enim mͥ ualet sic obdormisse: cui tale
miraculum dñs ostendẽ dignatus sit.
Nam noueritis frẽm meum martinum
sacerdotẽ egresfum de corpore fuisse:
me aũt eius funeri obsequium p̃buisse.
ꝑactoq ex more seruitio: capitellũ tan¬
tum uob̃ excitantib non expleui. Tunc
illi stupefacti pariter & admirantes:
diem & tempꝰ notant sollicitȩ requiren¬
tes. Qui ipsam diem tempusq reppe
eius exequiis deseruisse. Obeatũ uirũ
in cuius transitu scõꝵ canit numerus:
angłoꝵ exultat chorus: om̃iumq cȩ¬
lestium uirtutum. occurrit exercitus.
Diabolus p̃sumptione confundit᷑: eccl̃ia
uirtute roboratur: sacerdotes reuelatione
łificant᷑. Quem michael assumpsit cum
angłis: maria suscepit cũ uirginũ choris:
paradisus retm& letum cũ scĩs. S qͥd
nos in laudem eius temptamus. quod
non sufficimus ad implere. Ipse ẽ eñi

Expanded text:
lassus. Respondens autem beatus Ambrolassus. Respondens autem beatus Ambrosius: Nolite, inquit, turbari. Multum enim mihi valet sic obdormisse, cui tale miraculum Dominus ostendere dignatus est. Nam noveritis fratrem meum Martinum sacerdotem egressum fuisse de corpore, me autem ejus funeri obsequium praebuisse, peractoque ex more servitio, capitellum tantum, vobis excitantibus, non explevi. Tunc illi stupefacti, pariterque admirantes, diem et tempus notant, sollicite requirentes. Qui ipsam diem tempusque transejus exsequiis deservisse. O beatum virum, in cujus transitu sanctorum canit numerus, angelorum exsultat chorus, omniumque coelestium virtutuunditur, eclesia virtute roboratur, sacerdotes revelatione glorificantur; quem Michahel adsumpsit cum angelis, Maria suscepit cum virginum choris, paradisus retenet laetum cum sanctis! Sed quid nos in laude eius temptamus, quod non sufficimus adimplere? Ipse est enim
Abbreviated transcription (Latin):
torib erit: si tantũ sacerdotẽ uoluit
pars inqua nocere.. Hȩc sacerdote
loquente: notato tempore archidiaco-¬
nus. turonis misit uelociterͥ qui hec
diligenter inquirer&. Qui ueniens eodẽ
die horaq manifestissime cognouit tͣn¬
sisse beatũ uirũ: quo sc̃s seuerinus au¬
diuit psallentium chorum. Xii.¬
O tempore beatus ambrosius cuiꝰ
hodie flores eloquii ꝑ totam ec¬
clesiam redolent: mediolanensi ciuita
n p̃erat ep̃c. Cui celebranti festa dñice
diei ista erat consuetudo: ut ueniens lec¬
tor cum libro. non antea legere p̃sume¬
r& quam sc̃s nutti iussiss&. Fac tum est
beati pauli ꝓferret: beatissimꝰ antistes
ambrosius. suꝑ sc̃m altare obdormiret.
Qđ uidentes multi cum nullus eum peni¬
tus excitare p̃sumeret: transactis fere
duarũ aut trium horarum spaciis. ex¬
citauerunt eum dicentes. Iam hora p̃¬
teriit: iubeat dõnus lec tori lec tionem
legere. Expectat enim ppłs: ualde iã

Expanded text:
toribus erit, si tanto sacerdoti voluit toribus erit, si tanto sacerdoti voluit pars inimica Al., iniqua nocere? Haec sacerdote loquente notavit tempus archidiaconus, et Turonos misit velociter, qui haec diligenter inquireret. Qui veniens, eo die et hora manifestissime cognovit transisse beatum Martinum, quo sanctus Severinus audivit psallentium chorum.  tempore beatus Ambrosius, cujus hodie flores eloquii per totam Ecclesiam redolent, Mediolanensi civitati praeerat episcopus. Cui celebrandi festa Dominicae diei ista erat consuetudo, ut veniens lector cum libro suo non antea legere praesumeret quam Sanctus nutu jussisset. Factum est beati Pauli proferret, beatissimus antistes Ambrosius super sanctum altare obdormiret. Quod videntes multi, cum nullus eum penitus excitare praesumeret, transactis fere duarum aut trium horarum spatiis, excitaverunt eum, 1007 dicentes: Jam hora praeterit. Jubeat domnus lectori lectionem legere; exspectat enim populus valde jam