comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ eo qd tardiores alii ⁊ pigri sunt ad opꝰ
bonũ. qui utiq competent᷑ sermonũ uer¬
b̃ibꝰ excitant᷑: alii uͦ feruentes sp̃u nimiũ
concitati. mensurã ęquitatis excedunt:
uelut cum generosus ⁊ feruidus pullus
⁊ iuigi adhuc nouitatis impatiens ultͣ
definita metaꝵ spatia cursu lasciuiore.
diffundit᷑ Quos utiq refrenans ⁊ reuo¬
cans ad statutas lineas mandatoꝵ: sermo
meliꝰ temꝑabit Multis laudari ꝓfuit᷑.
aliis uituꝑari: utraq tam̃ si in tempore
ꝓferantur Alioquin: magis importune
ꝓlata nocuer̃t: Alios consolatoriꝰ sermo
correxit : alios increp̾atio: Et aliis c̃uenit
corã om̃ibꝰ argui: aliiᷤᷤ secretius cõmoneri
Fnul li etenim monita secretiora c̃tẽpnun:
erubescunt uͦ public̃ã notam Alii autem
publice conuenti impudentiores fiunt᷑.
secretȩ increpationis ministeriũ ueneran¬
tes: & obedientiã sui uelut qđdam munꝰ.

Expanded text:
pro eo quod tardiores alii et pigri sunt ad opus pro eo quod tardiores alii et pigri sunt ad opus bonum — qui utique conpetenter sermo­ num uerberibus excitantur —, alii uero feruente spiritu nimium concitati mensuram aequitatis excedunt, uelut cum generosus et feruidus pullus et iugi adhuc nouitatis inpatiens ultra definita metarum spatia cursu lasciuiore diffunditur; quos utique refrenans et reuocans ad statutas lineas mandatorum sermo melius temperabit.. 31. Multis laudari profuit, aliis uituperari, utraque tamen si in tempore proferantur, alioquin magis inportune prolata nocuerunt. alios consolatorius sermo correxit, alios increpatio, et aliis conuenit coram omnibus argui, aliis secretius commo- neri. nonnulli etenim monita secretiora contemnunt, erube- scunt uero publicam notam; alii autem publice conuenti inpuden­ tiores fiunt secretae increpationis mysterium uenerantes et oboedientiam sui uelut quoddam munus
Abbreviated transcription (Latin):
agresti ⁊ rustica ueniunt: ñ eadem
simplicibꝰ ⁊ astutis. neq in negotiis po¬
sitis ⁊ ꝓcul ab eis agentibꝰ ac quietis:
⁊ his qui ante exꝑientiã mali deleger̃
bona In quibꝰ singulis ꝑmulta habenda
ẽ differentia: qm̃quidẽ etiam motꝰ ipsi
eorum ut concupiscentiȩ ꝑ multas int̾ se
differentias gerunt: Deniq ex ipsa iterr̃
corporali elementor ratione. considera
quãuis ex hisdem om̃s subsistamꝰ elem̃tis:
tam̃ uniꝰcuiꝰq corporis ẽ qđdam ꝓpriũ¬
temꝑamtũ Q ꝓpt̾ hoc ñ om̃ibꝰ eadem me¬
dicamenta c̃ducunt᷑: s alius alio indiget.
uł. medicamento. uł cybo. ł potu: & singłis
diu̾sa conueniunt: Ita etiam animas diu̾¬
sus ac uarie compositꝰ sermo curabit:
Et erunt mͥ testes horꝑ illi ipsi qui passi
sunt: qđ alios quidẽ sermo solus em̃dat:
alios exempla conu̾tunt:: Nonnulli stumi¬
lis incitandi. alii frenis inhibendi sunt:

Expanded text:
agresti et rustica ueniunt; non eadem agresti et rustica ueniunt; non eadem simplicibus et astutis, neque in negotiis positis et procul ab eis agenti­ bus ac quietis,  his qui ante experientiam mali delegerunt bona. in quibus singulis permulta habenda est differentia, quoniam quidem etiam motus ipsi eorum et concupiscentiae permultas inter se differentias gerunt. denique ex ipsa iterum corporali elementorum ratione considera: quamuis ex eisdem omnes subsistamus elementis, tamen uniuscuiusque corporis est quod- dam prEt propter hoc non omnibus eadem medicamenta condu­ cunt, sed alius alio indiget uel medicamento uel cibo uel potu et singulis diuersa conueniunt. ita etiam animas diuersus ac uarie conpositus sermo curabit. et erunt mihi testes horum illi ipsi qui passi sunt, quod alios quidem sermo solus emendat, alios exempla conuertunt, nonnulli stimulis inci­ tandi, alii frenis inhibendi sunt
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃am a p̾sentibꝰ ad futura. & subicere
ac subdere t᷑ram sp̃us Sicut gͦ ñ una
medicinȩ species om̃ibꝰ adhibetur. ita
neq idem sermo conuenit uniu̾sis: ñ
idem motus competit femine & uiro. uł
seni ac iuueni: neq pauꝑi ⁊ diuiti :
letis ac tristibꝰ. inc̃omodis & uegetis.
principibꝰ & subiecꝰtis. sapientibꝰ ⁊ imꝑi¬
tis. tumdis ⁊ audacibꝰ. iracundis ⁊ mitibꝰ.
ꝓficientibꝰ & declinantibꝰ Et ut ad huc
int̾iora ꝑ quiram ñ eadem conuenient his
qui in coniugiis sunt & his qui lib̾i sunt.
a coniugali iugo: s int̾ ipsos rursũ diffe¬
rentia est eorum qui in desertis uitã duẽt:
eoꝵ qui cõmunẽ ⁊ cum cęt̾is mixtã hnͣt
conu̾sationẽ & rursũ ñ eadem aptabug
his qui rationabiles sunt in fide & ꝑspi¬
caces in scripturis. & his qui sola simpli¬
citate ꝓficiunt: s. ⁊ his qui ex urbana
conu̾satione descędunt. & illis qͥ ex

Expanded text:
nostram a praesentibus ad futura et subicere nostram a praesentibus ad futura et subicere ac subdere terram spiritui! sicut ergo non una medicinae species omnibus adhibetur, ita neque idem sermo conuenit uniuersis, non idem motus conpetit feminae et uiro uel seni ac iuueni, neque pauperi et diuiti, laetis ac tristibus, incommodis et uegetis, principibus et subiectis. sapientibus et inperitis, timidis et audacibus, iracundis et mitibus, profi­ cientibus et declinantibus. 29. Et ut adhuc interiora perquiram, non eadem con­ uenient his qui in coniugiis sunt et his qui liberi sunt a coniugali iugo. sed et inter ipsos rursum differentia est, eo- mm qui in desertis uitam ducunt et eorum qui com­ munem et cum ceteris mixtam habent conuersationem. et rursum non eadem aptabuntur his qui rationabiles sunt in fide et perspicaces in scripturis et his qui sola simplicitate proficiunt, sed et his qui ex urbana conuersatione descendunt et illis qui ex
Abbreviated transcription (Latin):
sanitatem corporis ali quid conferunt::
sũmũ bonũ putantes siquid ꝑ industriã
suam uttȩ huic quã supͣ terras agimus
conferre uideant᷑. ꝑt int̃dum uitȩ homi¬
nũ pessimor quibꝰ olim ex hoc mundo
discedere cõmune fuerat bonũ Qd̃ etiã¬
si bonor⁊ uitȩ ꝑ hȩc consulunt᷑. qͣntũ
illud est qđ ex hoc̃ confertur. eum id
continuo ipsa uetustas etatis ac senec¬
tutis absolunt: Qd enim est. quod
unꝰ quisq bonoꝵ ex hac uita lucret᷑ :
cũ certum sit quia nemo prudentiũ
diligere id debeat qđ omĩ pac̾to pau¬
ꝓ salute ẽ animaꝵ & quibꝰ ꝓ ĩmorta¬
litate certam̃ ẽ. & uł de głȩ uł ded
penȩ ȩt̃nitate contentio. & quibꝰ alterũ
uirtus. alterũ desidia p̾parauit᷑. qͣtũ
oportet laboris studiiq susciꝑe. qͣntũ
industriȩ uł uirtutis ad hib̾e. ut eu¬
rati uitiis. emendati moribꝰ. ꝓposito
correcti. possimus ⁊ transferre uitam

Expanded text:
sanitatem corporis aliquid conferunt, sanitatem corporis aliquid conferunt, summum bonum putantes, si quid per industriam suam uitae huic, quam supra terras agimus, con­ ferre uideantur, et interdum uitae hominum pessimorum, quibus olim ex hoc mundo discedere commune fuerat bonum. quod etiamsi bonorum uitae per haec consulunt, quantum illud est quod ex hoc confertur, cum id continuo ipsa uetustas aetatis ac senectutis absoluat! quid enim est quod unusquis­ que bonorum ex hac uita lucretur, cum certum sit quia nemo prudentium diligere id debeat quod omni pacto pauquibus pro inmortalitate certamen est et uel de gloriae uel de poenae aeternitate contentio — e quibus alterum uirtus, alterum desidia praeparabit —, quantum oportet laboris studiique suscipere, quantum industriae uel uirtutis adhibere, nt curati uitiis, emendati moribus, proposito correcti possimus et transferre uitam
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ orbem terrȩ complecꝰtant᷑ & reuo¬
cent: Pro humilitate exaltati: ꝓ suaui
⁊ ꝑnicioso gustu. suscipit᷑ fellis gustus:
& mors ꝓ morte inutat᷑ : tenebrȩ pro
parans ⁊ formans atq ad arbore̾ uitȩ
restituens unde nos arbor sciendi mali
⁊ boni importune ⁊ extra tempꝰ sũpta
depulerat. Huius gͦ nos medicinȩ et
curationis ministri adiutores sumus.
quicumq preesse popłis uidemur: qui
nescio anͥd saltem ꝓfecerimus. ut uel
ꝓpͥas infirmitates curare ualeamus. ne¬
dum alienis languoribꝰ medicari: & aĩaꝵ
maculas sollieita eruditione purgare:
Gum deinde corpoꝵ quidẽ medici labore
uigilias ac sollicitudines querant̃.  sic̃
ait quidã sapientissimus eor. alienos
casus ꝓpriis meroribꝰ ꝑferunt: Aliqua
ipsi ꝓprio labore exquipentes ⁊ inueni¬
entes ad medendũ: aliqua etiam ab aliis
mutuantes: & nicħ ꝓrsus ẽ qͥ eos p̾t̾eat:
Ne minimũ quidem negligunt : s om̃ia

Expanded text:
quae orbem terrae conplectantur et reuoquae orbem terrae conplectantur et reuocent. pro humilitate exaltatio, pro suaui et pernicioso gustu suscipitur fellis gustus et mors pro morte mutatur, tenebrae pro parans et reformans atque ad arborem uitae restituens, unde nos arbor sciendi boni et mali inportune et extra tempus sumpta depulerat. 26. Huius ergo uos medicinae et curationis ministri et adiutores sumus, quicumque praeesse populis uidemur. qui nescio an in id saltim profecerimus, ut uel proprias infirmi- tates curare ualeamus, nedum alienis languoribus medicari et animarum maculas sollicita eruditione purgare. 27. Tum deinde corporum quidem medici laborem, uigi­ lias ac sollicitudines tolerant et, sicut ait quidam sapientis- simus eorum, alienos casus propriis maeroribus perferunt aliqua ipsi proprio labore exquirentes et inuenientes ad meden­ dum, aliqua etiam ab aliis mutuantes, et nihil prorsus est quod eos praetereat. ne minimum quidem neglegunt, sed omnia
Abbreviated transcription (Latin):
qđ supranos erat redderet᷑ Complector
gͦ nouu̾ miscdiȩ sacram̃tũ: erga eum qͥ
ꝑ in obedientiã decidit: Propterea noua
natiuitas ⁊ uirgo mat̾. & bethleem pro
ȩde. & presepe ꝓ paradyso: parua et
uisibilia ꝓ occultis & magnis: Id cireo
⁊ pastores cęlestem głam uident: ꝓpt̾
agnũ ⁊ pastorem: Propt̾ea stella duce
magi adorant. & munera offerunt: qͦ
scilicet nemo iam ult᷑ uł ydola ł stellas
adoret : Propt̾ea iħc baptirat᷑. & testimo¬
nium ei de cȩlestibꝰ ꝑhibet᷑ : & ieiunat
⁊ temptatur & uineit eum qui uicerat:
oł ꝓterea demones fugant᷑ ÷ egritudines
curantur: & magnor p̾dicatio minimis
iniungitur Propt̾ea infremisẽt gentes:
⁊ ppłi in ania meditant᷑ Propt̾ea lignũ
aduersũ lignũ: & manꝰ patient᷑ exten¬
dunt᷑ adu̾sum manꝰ in continent᷑ extensas
ꝓsolutis ⁊ remissis: p̃bent᷑ clauis c̃fixȩ:
Phis qui eiecerunt acdam: p̃bent᷑ manꝰ

Expanded text:
quod supra nos erat redderetur. con­ pletur quod supra nos erat redderetur. con­ pletur ergo nouum misericordiae sacramentum erga eum qui per inoboedientiam decidit. propterea noua natiuitas et uirgo mater et Bethleem pro Edem et praesepe pro paradiso, parua et uisibilia pro occultis et magnis. idcirco et pastores caelestem gloriam uident propter agnum et pastorem; propterea stella duce magi adorant "et munera offerunt, quo scilicet nemo iam ultra uel idola uel stellas adoraret; propterea lesus baptizatur et testimonium ei de caelestibus perhibetur et ieiunat et temptatur et uincit eum qui uicerat; propterea daemones fugantur, aegritudines curantur et magnorum praedicatio mini­ mis iniungitur. 25. Propterea infremescunt gentes et populi inania meditan­ tur; propterea lignum aduersum lignum et manus patienter extenduntur aduersum manus incontinentemissis praebentur clauis confixae, pro his quae eiecerunt Adam praebentur manus
Abbreviated transcription (Latin):
spuat᷑ lex adimpletur: & finis om̃ium
xp̃e aduenit: Hoc est qđ agit euacuata
diuinitas: hoc ꝓmouet carnis assump¬
tio: & hoc est qd in utroq mercamur
Hȩc est noua illa cõmixtio dĩ ⁊ hominis:
ut ꝑ unũ utrumq habere possimus
ꝓpterea namq ds corpori anima median¬
te cõmixtꝰ est. ut conungeret seꝑa.¬
rata: atq in concordiã ⁊ pacẽ discordan.¬
tia reuocaret in unũ se: & ꝑ se reuocais
om̃ia ab uno patre generis nr̃i prius
ꝑdita: Animã suscepit ꝓpt̾ in obędientiã
animȩ: carne̾ ꝓpt̾ malã obędientiã. ꝓ qͣ
⁊ simul condempnata ẽ : ut sic̃ in carne
& anima fuerat condempnatiõ: tta in
carne ⁊ anima fieret salus: Ap̃c gͦ ꝓ
adam ꝓ eo qui factus ẽ sub peccato. ille
qui erat sine peccato introducitur pro
uetere nouus: ut huiꝰ passione uolun¬
taria ille qui inuitus passus fuerat eu¬
raretur: quo scilicet ꝓ singulis nob̾ hoc

Expanded text:
spiritalis lex adinpletur et finis omnium spiritalis lex adinpletur et finis omnium Christus aduenit. hoc est quod agit euacuata diuinitas, hoc promouet carnis adsumptio et hoc est quod ex utroque mercamur. haec est noua illa commixtio dei et hominis, ut per unum utrumque habere possimus. propterea namque deus corpori anima mediante commixtus est, ut coniungeret separata atque in concordiam et pacem discordantia reuocaret in unum se et per se reuocans omnia ab uno patre generis nostri prius prodita: animam suscepit propter inoboedientiam animae, carnem propter malam oboedientiam, pro qua et simul condemnata est, ut, sicut in carne et anima fuerat condemnatio, ita in carne et anima fieret salus. Christus ergo pro Adam, pro eo qui factus est sub peccato ille qui erat sine peccato. 24. Et introducitur pro uetere nouus, ut huius passione uoluntaria ille qui inuifus passus fuerat curaretur, quo scilicet pro singulis nobis hoc
Abbreviated transcription (Latin):
medicine. Hoc enim restat oftendere.
unus quidẽ est: ut sanitas corporis
uł si est conseruet᷑ ⁊ uł. si discesserit
reuocetur Quȩ ñ satis certum est.
utrum semꝑ ꝓfuerit his qui ea usi st̃.
cum uideamus frequent̃ aliquantis cor¬
porei roboris fortitudinẽ nocuisse.
dum in hac fidentes nonnulli uł la¬
trociniis uł raptibꝰ uacant: media tͣn
hȩc sunt. sicut ⁊ pauꝑtas atq diuitiȩ.
ut humilitas ⁊ c̾aritas ⁊ cęt̾a his similia
Quȩ media idcirco dicunt᷑: quia ex ꝓposito
utentium. uł ad bonu uł ad malum.
trahi possunt: Alteriꝰ uero
id est nr̃ȩ huiꝰ medicinȩ finis ẽ.
ineitare animam ad uirtutẽ. & eriꝑe
ex hoc mundo & offerre deo: atq ima¬
ginẽ dĩ quȩ in ea est. uł si rec̾te in est.
seruare. uł regere si ꝑiclitat᷑ luł si col¬
lapsa aut oppressa ẽ reparare. inserto
nob̾ pedagogus cdata est lext̃ delhoc me¬
dii legis ⁊ xp̃i missi sunt ꝓpħȩ ad hoc

Expanded text:
medicinae — hoc enim restat ostendere — medicinae — hoc enim restat ostendere — unius quidem est, ut sanitas corporis uel, si est, conseruetur uel, si discesserit, reuocetur. quae nou satis certum est utrum semper profuerit his qui ea usi sunt, cum uideamus frequenter aliquantis corporei roboris fortitudinem nocuisse, dum in hac fidentes nonnulli uel latrociniis uel raptibus uacant. media tamen haec sunt, sicut paupertas atque diuitiae uel humilitas et claritas et cetera his similia, quae media idcirco dicuntur, quia ex proposito utentium uel ad bonum uel ad malum trahi possunt. alteriuS uero, id est nostrae huius medicinae, finis est incitare animam ad uirtutem et eripere ex hoc mundo et offerre deo atque imaginem dei, quae in ea est, uel, si recta est, seruare uel regere, si pericli­ tatur, uel, si conlapsa aut oppressa est, reparare inserto nobis paedagogus data est lex, ad hoc medii legis et Christi missi sunt prophetae, ad hoc
Abbreviated transcription (Latin):
sunt ꝓ quibꝰ ego hanc nr̃e discipline
medicinã multo difficiliorẽ puto: quã
illam quȩ corporibꝰ solis medetur Quȩ
quanto difficilior. ẽ: tanto utiq pͣciosior
⁊ utilior Nam illa quidẽ pauea quȩdã
de ꝓfundioribꝰ tractat: quãplurima
uͦ artis suȩ atqoꝑis in oculis atq
manibꝰ gerit: In hac uͦ nr̃a erga int̾iorẽ
cordis. homine̾ om̃is cura ẽ. atq: omne
studium gerit᷑ : & adu̾sum hostem qͥ
nos intrinsecꝰ impugnat. ãtq obluctat᷑.
in sensibꝰ est nobͣ om̃e certam̃: qͥ nob̾ip.¬
sis adu̾sum nos gladiis abutens morti
nos tradit: Adu̾sum hȩe gͦ omĩa multa
quidẽ immota fide. maiora uͦ dĩ gr̃a:
aliquanto quoq ut ego arbitror etiã
nr̃o studio ac labore nitendũ ẽ. qđ
in u̾bo atq oꝑe demonstrat᷑. ut pos¬
simus qđ in nob̃ est. p̃ciosiꝰ uł. eurare
auimas a languoribꝰ uitioꝵ. uł purga¬
re a maculis peccatorꝑ: finis aut̃ utriꝰq

Expanded text:
sunt, pro quibus ego hanc nostrae disciplinae sunt, pro quibus ego hanc nostrae disciplinae medicinam multo difficiliorem puto quam illam quae corporibus solis medetur. quae quanto difficilior est, tanto utique pretio­ sior et utilior. nam illa quidem pauca quaedam de profundio­ ribus tractat, quam plurima uero artis suae atque operis in oculis atque in manibus gerit; in hac uero nostra erga interiorem cordis hominem omnis cura est atque omne studium geritur et aduersum hostem, qui nos intrinsecus inpugnat atque obluctatur in sensibus. est nobis omne certamen, qui nobis ipsis aduersum nos gladiis abutens morti nos tradit. aduersum haec ergo omnia multa quidem, immo tota fide, maiore uero dei gratia, aliquanto quoque, ut ego arbitror, etiam nostro studio ac labore nitendum est, quod in uerbo atque opere demonstratur, ut possimus, quod in nobis est pretiosius, uel curare animas a languoribus uitiorum uel purgare a maculis peccatorum. 22. Finis autem utriusque
Abbreviated transcription (Latin):
suȩ abscondunt peccatum. tamquã ab
illo oculo qui uidet omĩa latere possit
id qđ ab hominibꝰ latet. uł dũ excu¬
sant excusationes in peccatis. cũ ꝓpriis
uitiis ⁊ passionibꝰ rationes qͣsdã comi¬
tant᷑ & inaloꝵe suoꝵ aduociti fiunt:
uł certe cum more surdȩ aspidis quȩ
ñ exaudiet uocem incantantiũ. nec me¬
dicam̃tis sapientium cedit qͦ solo egͥtudo
animȩ curat᷑ sermonẽ recipit cõmonen¬
tis: uł certe qđ est ultimũ malũ. cum
palam iam ⁊ impudent᷑ peccata defendt᷑:¬
⁊ uelut mente capti: publice & sine pu¬
dore in oĩne flagitium p̾cipites eunt:
Et tẽ in eos qui aliquantũ se ꝓ salute
uł impedire uł retardare certe cupi¬
unt. tamꝗͣ. inimicos ⁊ adu̾sarios etiam
ulciscunt᷑ ÷ odientes eos qui redaguunt
in portis : & scm sermonẽ execrantes
Infelicissimi om̃ium in tantũ semetipso ᷤᷤ
punientes quanto ampliꝰ in adu̾sarioᷤᷤ

Expanded text:
suae abscondunt peccatum, tamquam ab suae abscondunt peccatum, tamquam ab illo oculo qui uidet omnia latere possit id quod ab hominibus latet, uel dum excusant excusationes in peccatis, cum propriis uitiis et passionibus: rationes quasdam commentantur et malorum suorum aduocati fiunt; uel certe cum more surdae aspidis. quae non exaudit uocem incantantium nec medicamentis sapientium cedit, quo solo aegritudo animae curatur, sermonem non recipiunt commonentis; uel certe, quod est ultimum malum, cum palam iam et inpudenter peccata defendunt et uelut mente capti publice et sine pudore in omne fiagitium praecipites eunt et tunc in eos, qui aliquantum se pro salute uel inpedire uel retardare certe cupiunt, tamquam inimicos et aduersarios etiam ulciscuntur odientes eos qui redarguunt in portis et sanctum sermonem exsecrantes, infelicissimi omnium in tan­ tum semet ipsos punientes, quantum amplius in aduersarios
Abbreviated transcription (Latin):
naturȩ suȩ ordinem ꝑmanent. nec fieri
ullomodo potest. ut aliquid aut contͣ
artem. aut contra naturã medicꝰ moliat᷑:
quippe cum qualitas ipsa materiȩ corpo¬
ralis cedat & obsequatur medicinalibus
disciplinis: nͥ si qua forte incidit impa¬
tientia uł in quietudo languentis. quã
⁊ ipsam utiq uł obseruare uł ꝓhibe
ñ est difficile: Apud nos uͦ omĩa agunt᷑
in sp̃ũ ÷ & est summũ studium uincere
eos qui se carnalit̾ male amant. nec ul:
lomͦ uolunt nob̾ cedere adu̾sũ semetipsoᷤᷤ
dimicantes. ita ut sit nob̃ bellũ quoddã
adu̾sum eos ꝓ quibꝰ militamꝰ: dũ unꝰqͥsq
tantũ studii gerit in contegendis ⁊ oc¬
cultandis moribꝰ ac uitiis peccator
quantũ habere oportebat studii ad
egritudinẽ medico reuelandam In qͦ
⁊ fortes sibi ac constantes uidentur
adu̾sus salutem suam: & prudentes
adu̾sus uitam suã: dum uelut furtũ
aliqd̾ intra se atq intra archam mͣtis

Expanded text:
naturae suae ordinem permanent nec fieri naturae suae ordinem permanent nec fieri ullo modo potest, ut aliquid aut contra artem aut contra naturam medicus moliatur, quippe cum qualitas ipsa materiae corporalis cedat et obsequatur medicinalibus disciplinis, nisi si qua forte inciderit inpatientia uel inquietudo languentis, quam et ipsam utique uel obseruare uel prohibere non est difficile. apud nos uero omnia aguntur in spiritu et est summum studium uin­ cere eos qui se male carnaliter amant nec ullo modo nolunt nobis cedere aduersum semet ipsos dimicantes, ita ut sit nobis bellum quoddam aduersum eos pro quibus militamus, dum unusquisque tantum studii gerit in contegendis et occul­ tandis morbis ac uitiis peccatorum, quantum habere oportebat studii ad aegritudinem medico reuelandam. 20. In quo et fortes sibi ac constantes uidentur aduersum salutem suam et prudentes aduersum uitam suam, dum uelut furtum aliquod intra se atque intra arcana mentis
Abbreviated transcription (Latin):
camentis: Quȩ omĩa quãuis eum magno
labore ꝑagant᷑: nichil tam̃ in his tale
gerit᷑. quale ẽ mores corrigere ⁊ uitia
purgare: emendare uitam⁊ ce ꝓpositũ
ad meliora conu̾tere: atq: om̃ia quȩ
intra nos. uł etiam extra nos agunt᷑.
sedula circũspectione moderari. ut
omne qđ in nob̾ est beluinũ ac ferũ.
a nat᷑a nr̃a separantes: siquid lenitati
⁊ mansuetudinis ẽ. si quid homine dig¬
nũ ⁊ deo carłm : ꝓ illis om̃ibꝰ inferamꝰ:
ȩquũq iudiciũ int̾ animã habeamus
& corpꝰ: numꝗͣ det̾iori naturȩ subici¬
entes meliorẽ. qđ est utiq iniquissimũ:
s semꝑ imꝑio anum & seruitio corporis
abutamur: Quȩ prima ẽ lex dei. & ob¬
time constituta ꝑ uniu̾sam eiꝰ creaturã
obseruanda: siue uisibilem. siue etiam
quȩ sensum uisus excedit: Considero etiã a¬
illud qđ hȩc om̃ia quȩ supͣ memorauimꝰ
a medicis obseruari. singula quȩq sedm

Expanded text:
ca- mentis. quae omnia quamuis cum magno ca- mentis. quae omnia quamuis cum magno labore peragantur, nihil tamen in his tale geritur, quale est mores corrigere, uitia purgare, emendare uitas et propositum ad meliora con­ uertere atque omnia quae intra nos uel etiam extra nos geruntur sedula circumspectione moderari, ut omne quod in nobis est beluinum ac ferum a natura nostra separantes, si quid lenitatis et mansuetudinis est, si quid homine dignum et deo carum, pro illis omnibus inseramus aequumque iudi­ cium inter animam habeamus et corpus numquam deteriori naturae subicientes meliorem, quod est utique iniquissimum, sed semper imperio animi et seruitio corporis abutamur. quae prima est lex dei et optime constituta per uniuersam eius creaturam obseruanda sine uisibilem siue etiam quae sensum uisus excedit. 19. Considero etiam illud quod haec omnia, quae supra memorauimus a medicis obseruari, singula quaeque secundum
Abbreviated transcription (Latin):
aitrum igni p̾sentis uitȩ erumpnaꝵ
ꝓbeturꝰ examine: qͦ uirtutis premia
ñ ex dĩdono tantum sꝑet. s ut uere
uirtꝰ sũmũ ei bonũ sit. suo eam oꝑe ac
labore conquirat: ut a creatore quidẽ
nob nat᷑alit̃᷑ insitum uideat᷑ bonum: a
nob̾ aut̃ uoluntate nr̃a ac ꝓposito ex¬
sculptum. & liberi arbitrũ utriꝰq motꝰ
exercitio ꝓpagatũ: alia uͦ causa. ut etiã
hanc deteriorẽ substantiam corporis
secum traheret. ac sursum in suꝑnis
sedibꝰ collocaret: soluens paulatim eiꝰ
crassitudinẽ qua retardat᷑. ut hoc qđ
est ds animȩ. fiat etiam anima corpori:
gubernans ministrã sibi materiã. & deo
secum offerens fidelem conseruã Locoꝵ
differentias medici requir̃. quando
ex qualibꝰ uł medicam̃tis uł eybis opꝰ
sit: uł qualit̾ a noxiis abstinendum᷑.
ut in artis disciplina suꝑetur. ꝑ desi¬
deria egrotantium: Int̾dum ⁊ ferri sec¬
cione utuntur: & uirulentioribꝰ medi¬

Expanded text:
aurum igni, praesentis uitae aerumnarum aurum igni, praesentis uitae aerumnarum probetur examine, quo uirtutis praemia non ex dei dono tantum speret sed, ut uere uirtus summum ei bonum sit, suo eam opere ac labore conquirat, ut a creatore quidem nobis naturaliter insitum uideatur bonum, a nobis autem uoluntate nostra ac proposito excultum et liberi arbitrii utriusque motus exercitio propagatum; alia uero, ut etiam hanc deteriorem substantiam corporis secum traheret ac sur­ sum in supernis sedibus conlocaret soluens paulatim eius crassitudinem, qua retardatur, ut hoc, quod est deus animae, fiat etiam anima corpori gubernans ministram sibi materiam et deo secum offerens fidelem conseruam. 18. Lodifferentias medici requirent, quando et qualibus uel medica­ mentis uel cibis opus sit uel qualiter a noxiis abstinendum, uti ne artis disciplina superetur per desideria aegrotantium; interdum et ferri sectione utuntur et uirulentioribus medi
Abbreviated transcription (Latin):
p̃stantior : & finis rerum multo p̾ciosior:
Illa namq corporibꝰ exhibet medelã: &
erga temporalẽ materiã. curam adhibet
ac diligentiam: quȩ sine dubio naturȩ
suȩ fragilitate quandoq soluet᷑. etiam¬
si nunc artis adiumento reparetur:
Certum est enim qđ uł egritudine ł t̃pre
corpꝰ omne resoluit᷑: nec ultra nat᷑e sue
terminos ꝑ durare fragiͥtatis conditione
ꝑmittitur: Anima autẽ quȩ ẽ diuina
⁊a deo ueniens: ac suꝑnę̧ nobilitatis
consors ad quã etiam redire festinat.
licet sotio det̾iori colligata est. deuinc̾ta
fortassis etiam ꝓpt᷑ alias causas qͣs solus
nouit ille qui uinxit ⁊ colligauit dẽ:
Et siquis ille ẽ. qui ab ipso de huiꝰcemoi̾
mysteriis illuminatꝰ ẽ. & instructus:
Uerum quantũ ego intelligere possum:
duabꝰ opinor ex causis: Una. ut ꝑ ago¬
nes certaminũ quȩ st̃ adu̾sus t̾rena
cęlestis głȩ hereditatem petat: & sic̃

Expanded text:
praestantior et finis rerum multo pretiosior. praestantior et finis rerum multo pretiosior. illa namque cor- poribus exhibet medelam et erga temporalem materiam curam adhibet ac diligentiam, quae sine dubio naturae suae fragili- tate quandoque soluetur, etiamsi nunc artis adiumento reparetur. certum est enim quod uel aegritudine uel tempore corpus omne resoluitur nec ultra naturae suae terminos perduvare fragilitatis condicione permittitur. 17. Anima autem, quae est diuina et a deo ueniens, super- nae nobilitatis est consors, ad quam etiam redire festinat, licet socio deteriori conligata est et deuincta, fortassis etiam propter alias causas, quas solus nouit ille qui uinxit et conligauit deus et si quis ille est qui ab ipso de huiuscemodi mysteriis inluminatus est et instructus, uerum, quantum ego intellegere possum, duabus, opinor, ex causis: una, ut per agones certami- num, quae ei sunt aduersum terrena, caelestis gloriae heredi­ tatem petat et, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
inuitis: cum eo qđ tirannicũ uidetur.
ne ꝑseuerare quidem pot̾: Solet enĩ
quicquid uiolent᷑ attrahit᷑. sic̃ nouellȩ
arboris siquis in cacumen inclinet:
relaxata. rursũ in id qđ fuerat redit:
Qđ aut̃ ex ꝓposito fit. & uoluntate:
tam legitimũ quã certũ est. ualidissimis
scilicet uinculis ꝓpͥe uoluntatis astrictũ
Unde & regere gregem uoluntariȩ & ñ
uideo qua fiducia ad docendũ ueniat
qͥ ipse hac fide ñ accessit ut disceret:
Re enim uera mͥ uidetur e̾ẽ ars artium.
⁊ disciplina disciplinaꝵ. hominẽ uł
regere. ł imbuere: qui certe est int̾
om̃s animantes. maxime & moribꝰ uariꝰ.
⁊ uoluntate diuersus: Haud segniꝰsane
Quis enim ex medicina corꝑoꝵ curas qͦq
contemplabit᷑ animarũ ͦ & quanto diffi¬
cilem captu corporalem inuenerit medi¬
cinã : tanto difficiliorẽ repꝑiet animaꝵ:
Siquidem ⁊ substantiȩ qualitas. multo e̾

Expanded text:
innitis cum eo quod tyrannicum uidetur innitis cum eo quod tyrannicum uidetur ne perseuerare qui- dem potest. solet enim quidquid uiolenter adtrahitur, sicut nouellae arboris si quis ui cacumen inclinet, relaxatum rur­ sum in id quod fuerat redire. quod autem ex proposito fit et uoluntate, tam legitimum quam certum est ualidissimis scilicet uinculis propriae uoluntatis adstrictum. unde et regere gregem uoluntarie et non uideo, qua confidentia ad do- cendum ueniat qui ipse hac fide non accessit ut disceret. re enim uera mihi uidetur esse ars artium et disciplina disciplinarum hominem uel regere uel inbuere, qui certe est inter omnes animantes maxime et moribus uarius et uoluntate diuersus. haud segnius sane quis etiam ex medicina corporum curas quoque contemplabitur animarum et, quanto difficilem captu corporalem inuenerit medicinam, tanto difficiliorem repe- riet animarum, siquidem et substantiae qualitas multo est
Abbreviated transcription (Latin):
precepti auctoritate pendant᷑. siue
illi negligentiꝰ. si ue etiam aliquando
studiosius uiuunt: quia uirtirtum for¬
dei auctoritate. suscepimꝰ ⁊ a quo om̃ia
⁊ in quo omĩa. & ad que̾ omĩa referunt᷑.
Nec putandũ ẽ eadem om̃ibꝰ conuenire:
sicut ne ętas quidem una om̃ibꝰ e̾. nec
uultuum liniamenta uniu̾sis eadem.
stellarum unus est splendor: Conuem¬
re gͦ idiotȩ ⁊ simpliciori cinq putan¬
dum ẽ ne male agat: & ut caueat om̃ia
agere quȩ ad pęnã trahunt ł grauissima
legis animadu̾sione plectunt᷑ Huic
uͦ qui aliis p̾est. omni oꝑe peccati post¬
t̃gum relicꝰto ꝓficere in obtimis c̃uenit᷑:
ita ut possit ꝓfecꝰtꝰ si ex emplo inuita¬
re ⁊ illicere cęteros ad uirtutẽ: p̃cipue
ꝑ humilitatis a dño nob̾ traditã formã
Non enim oportet ui uł necessitate
constringere: s ratione ⁊ uitȩ exẽplis
suadere: quia om̃e quicquid extorquet᷑

Expanded text:
praecepti auctoritate pendantur, siue praecepti auctoritate pendantur, siue illi neglegentius siue etiam ali­ quanto studiosius uiuunt, quia uirtutum fordei auctoritate susce­ pimus, a quo omnia et in quo omnia et ad quem omnia referuntur. 15. Nec putandum est eadem omnibus conuenire, sicut nec aetas una omnibus est nec uultuum liniamenta uniuersis eadem stellarum unus est splendor. conuenire ergo idiotae et simpliciori cuique putandum est, ne male agat et ut caueat omnia agere quae ad poenam trahuntur uel grauissima legis animaduersione plectuntur. huic uero qui aliis praeest omni opere peccati postergum relicto proficere in optimis conuenit, ita ut possit profectus sui exemplo inuitare et inlicere ceteros ad uirtutem praecipue per humilitatis a domino nobis traditam formam. non enim oportet ui uel necessitate constringere, sed ratione et uitae exemplis suadere, quia omne quidquid extorquetur
Abbreviated transcription (Latin):
acꝰtibꝰ preditũ: scd̾m mandatũ illud qd̾
dic̃. declina a malo ⁊ fac bonũ Hec
sufficit de anima indignas abicere. S¬
cogitationes. & malaꝵ rerum formas
ab olere ⁊ s & p̾stantiores diuinoresq
inserere atq conscrib̾e: tta ut multo
magis nob̾ uirtus animi. quã humana
dignitas adquisita uideatur: Nec
putare umquã aliquẽ nob̃ factum bo¬
nor finem: aut ꝓficiendi terminum
positum: Hec ita ad lucrum dicendast᷑
quȩ recta nob̃ gesta sunt: quã detrim̃to
computanda sunt quȩ nundũ ĩplere
ualuimus & ascensus nob̾ quidam
putandꝰ est uita hee : ex quo nichil
refert explicuisse qđ ascenderis. nͥ qđ
restat euaseris: Nec nosmetipsos ex
ceteror collatione metiam᷑. & magnũ
putemus si forte aliquibꝰ prestantiores
inueniamur: s dampnũ potiꝰ illud
arbitremur. si ñ digna loco. & gradu
nr̃o geramus Et siqua gerunt᷑ nob̾. ñ
ex negligentiũ comparatione. sed ex

Expanded text:
actibus praeditum secundum mandatum illud quod actibus praeditum secundum mandatum illud quod dicit: declina a malo et fac bonum. nec sufficit de anima indignas abicere cogitationes et malarum rerum formas abolere, sed et praestantiores diuinioresque inserere atque conscribere, ita ut multo magis nobis uirtus animi quam humana dignitas adquisita uideatur. nec putandum umquam aliquem nobis factorum bonorum finem aut proficiendi terminum positum, nec ita ut lucrum ducenda sunt quae recte nobis gesta sunt quam detrimento conputanda sunt quae nondum inplere ualuimus. et ascensus nobis quidam putandus est uita haec, ex quo nihil refert explicuisse quod ascenderis, nisi quod restat euaseris. nec nosmet ipsos ex ceterorum con- latione metiamur et magnum putemus, si forte aliquibus praestantiores inueniamur, sed damnum potius illud arbitremur, si non digna loco et gradu nostro geramus et, si qua gerun- tur nobis, non ex neglegentium conparatione, sed ex
Abbreviated transcription (Latin):
potenit euis obtinere dulcedo: Sie
breuis gleba fluuii ripe subducta:
pondus totius fluminis diriuat in
preceps: Subsistere uͦ ⁊ au̾tere lapsũ
fluuũ: uix magnis molibꝰ ⁊ immensisꝰ
machinis queas: Propt̾ qđ pͥmo om̃iũ
uerendum ẽ ne inueniamur pulchre
⁊ decore uirtutis quidam pictores pes¬
simit uł certe aliis pictoribꝰ. id ÷ plebi
quȩ eam debet in semetipsam depingere
imaginis eiꝰ pessima p̾bentes exẽplaria:i
uł certe ne accidat nob̾ res usitata ꝓ¬
uerbii: ut qui ad alios ꝓcurandos sumꝰ:
inueniamurꝰ ipsi scatentes ulceribus:
Tum deinde qđ etiam si seipsum aliquis
a totius peccati contaminationẽ cꝰtodiat:
ne hoc quidem sufficere estimo huic
qui erudiendis atq instituendis ad
uirtutẽ ppłis preest: Neq emĩ satis
ẽ. malũ nͥ e̾e̾ eum cui docendi summa
cõmittitur Qđ utiq culpabile & dede¬
corosum ẽ etiam in his qui docentur᷑:
s oportet eum etiam omibꝰ bonis esse

Expanded text:
poterit ipsum obtinere dulcedo. sic poterit ipsum obtinere dulcedo. sic breuis gleba fluuii ripae subducta pondus totius fluminis deriuat in praeceps, obsistere uero et auertere lap­ sum fluuii uix magnis molibus et inmensis machinis queas. 13. Propter quod primo omnium uerendum, ne inueniamur pulchrae et decorae uirtutis quidam pictores pessimi uel certe aliis pictoribus, id est plebi, quae eam debet in semet ipsa depingere, imaginis eius pessima praebentes exemplaria, uel certe ne accidat nobis res usitati prouerbii, ut, qui ad alios curandos praesumus, inueniamur ipsi scatentes ulceribus. 14. Tum deinde quod, etiamsi se ipsum aliquis a totius peccati contaminatione custodiat, ne hoc quidem sufficere aestimo huic qui erudiendis atque instituendis ad uirtutem populis praeest. neque enim satis est malum non esse eum cui docendi summa committitur — quod utique culpabile et dedecorosum est etiam in his qui docentur —, sed oportet eum etiam omnibus bonis esse
Abbreviated transcription (Latin):
randam illam introduxisse ꝑcuncꝰtatio¬
nis imaginem: cum ad eum dr Int̾roga
sacerdotes legem: & dic eis: Si caro scã
uł uas sc̃m contigerit aliciiꝰ uestim̃tũ:
si sc̃ĩficat eum ex eo qđ contigit: Ꝙ
cum dixissent sacerdotes quia ñ seĩfi¬
cat: dicit ad eos rursum Si ĩmundi¬
cia contigerit uestimentũ mundi utrũ
pollu it eum: E dixerunt qͥa polluit
Hoc est gͦ qđ etiam nr̃ͣ hic ñe sermo
boni naturȩ mortaliũ: uelut si ignis
humidȩ alicui materiȩ adhibeatur:
Parati autem sumus ad recipiendum̃
malũ quãplurimi ⁊ aptic̃ uelut si
aridȩ quis stipulȩ scintillam ignis
initiat. quȩ insuꝑ etiam uentis spiran¬
tibꝰ animetur: Ita uelociꝰ maliciȩ parua
scintilla consumitur: quam uirtutis
ignibꝰ uł accendi. uł etiam ẽ calescere
possumus: Nam ⁊ melli plurimo
parum absirthii iniectum: uelo cẽ
amaritudinẽ̾ tradit Mellis uͦ etiã¬
si cduplum initiatur absinthio: ñ

Expanded text:
randam illam introdu­ xisse percontatiorandam illam introdu­ xisse percontationis imaginem, cum ad eum dicitur: interroga sacerdotes legem et dic eis: si caro sancta uel uas sanctum contigerit alicuius uestimentum, si sanc­ tificat eum ex eo quod contigit? et cum dixissent sacer­ dotes quia non sanctificat, dicit ad eos rursum: si inmun­ ditia contigerit uestimentum mundi, utrum polluat eum? et dixerunt quia polluit. 12. Hoc est ergo quod etiam noster hic nunc sermo boni naturae morta­ lium, uelut si ignis humidae alicui materiae adhibeatur. parati autem sumus ad recipiendum malum quam plurimi et apti, uelut si aridae quis stipulae scintillam ignis iniciat, quae insuper etiam uentis spirantibus animetur. ita uelocius malitiae parua scintilla consumimur quam uirtutis ignibus uel accendi uel etiam concalescere possumus. nam et melli plurimo parum absinthii iniectum uelocem amaritudinem tradit, mellis uero etiamsi duplum iniciatur absinthio, non
Abbreviated transcription (Latin):
consitmi Nec cadaueris fetor ita ꝑni¬
ciosus ẽ si unũ polluat locum: sicut
si sparsum fetore diffuso corrupti
aeris morbũ pluribꝰ generet: Ita siqͥs
ẽ in recꝰtore uitioꝵ morbꝰ. facile in
eos qui ei ad obtemꝑandũ p̾sto sunt.
traditur atq transfundit᷑. Ꝙ multo
facilius qđ malũ est ab eo transit: quã
siquid in eo uirtutis & indistrie fue¬
uit: In quo ego quoq soleo erebro ap¬
iemetipsum de talibꝰ conferens. admi¬
rari plurimũ: qđ tam facile & sine
aliquo labore atq ullis amminiculis
malicia ꝓficit: ẜt nichil tam facile ẽ
quam effici malũ. etiam si nemo doceat.
nemo compellat: Rarum aut̃ & ꝑ diffici¬
le sit fieri bonum : ẜ ⁊ ita quasi conscen¬
dendꝰ sit ardue cuiꝰdam ⁊ p̾ruptȩ ru¬
pis ascensus. licet plures ꝓuocent. lic&
multi inuitent: etiam si om̃s faueant¬
⁊ hortentur Q̾ hoc ẽ qđ mͥ uidetur
etiam beatus aggeus intelligens admi¬

Expanded text:
consumi. 11. Nec cadaueris foetor ita perniconsumi. 11. Nec cadaueris foetor ita perniciosus est, si unum polluat locum, sicut si sparsim saeuo nidore diffuso corrupti aeris morbum pluribus generet. ita si quis est in rectore uitiorum morbus, facile in eos qui ei ad obtemperandum praesto sunt traditur atque transfunditur; et multo facilius quod malum est ab eo transit quam si quid in eo uirtutis et industriae fuerit. in quo ego quoque soleo crebro apmemet ipsum de talibus conferens admirari plurimum, quod tam facile et sine aliquo labore atque ullis adminiculis malitia proficit et nihil tam facile est quam effici malum, etiamsi nemo doceat, nemo conpellat, rarum autem et perdifficile sit fieri bonum, et ita quasi conscendendus sit arduae cuiusdam et praeruptae rupis ascensus, licet plures prouocent, licet multi inuitent, etiamsi omnes faueant et hortentur. et hoc est quod mihi uidetur etiam beatus Aggaeus intellegens admi
Abbreviated transcription (Latin):
amoris: Ad hȩx uł iugulare pingiiꝰ
quope uł in p̃cium uertere licetdonta¬
tisuero animi & industrȩ nulla cura
hui cemodi pastoribꝰ imminet: ꝑ quã
necesse habeant uoluntati gregilmag
quam suȩ obsequi: Hominitiero eñ
ꝑdifficile sit scire regi. id est iegenti
St obtemꝑare : multo difficilius ẽ.¬
Cuiꝰ quanto spes & gła maior eiꝰ: tanto
piculum grauius. quippe habentibꝰ
intellectum Quem rectorem primo
om̃iũ ut michi uidet᷑ oportet sicut
argentum uł aurum ꝓbari. & ex om̃i
parte circumspici. atq in om̃i tp̃re
⁊ acꝰtibꝰ contemplari: nequid forte
habeat intra se admixtionis alienȩ
ut materiȩ inlioris. & raucũ sonum
eris uł plumbi admixtione respon
deat: & lateat intrinsecus adult̾mũ
aliquid qđ ignis examinet. & resoluat:
Qđ malũ utiq tanto fiet ꝑm̃tiosius.
quanto numerosioris ppłir ecꝰtor exti¬
terit: sicut certe grauius est in multos
diffundi pestem. quã unum pestilentia

Expanded text:
amoris. ad haec uel iugulare pin­ guius amoris. ad haec uel iugulare pin­ guius quodque uel in pretium uertere licet, uirtutis uero animi et industriae nulla cura huiuscemodi pastoribus inminet, per quam necesse habeant uoluptati gregis magis quam suae obsequi. 10. Homini uero cum perdifficile sit scire regi, id est regenti se obtemperare, multo difficilius escuius quanto spes et gloria maior est, tanto et periculum grauius quippe habentibus intellectum. quem rectorem primo omnium, ut mihi uidetur, oportet sicut argentum uel aurum probari et ex omni parte circumspici atque in omni tempore et actibus contemplari, ne quid forte habeat intra se admixtionis alienae uel materiae uilioris et raucum sonum aeris uel plumbi admixtione respon­ deat et lateat intrinsecus adulterinum aliquid, quod ignis examinet et resoluat. quod malum utique tanto fiet perni- ciosius, quanto numerosioris populi rector extiterit, sicut certe grauius est in multos diffundi pestem quam unum pestilentia
Abbreviated transcription (Latin):
uł pecoris ualidum menbris & lętum
carnibꝰ facere: Qđ ꝓspiciens ł arm̃tariꝰ
ille uł pastor comantes herbis ⁊ uirides
riuis. deligit campos: quos fęcundiores
ꝓbauerit ad pabula Et hos ipsos alt̾nis
pastibꝰ nouat: & ab aliis ad alios gregẽ
transmouet saltus S & ad requiem ꝑ¬
quirit nemorosa cubilia Agit aut̾e
gregẽ int̾dum uirga: precipue tam̃
calami uł fistulȩ suauitate ꝑmulcens:
Nec aliud ultra oꝑis uł armentario
imminet uł pastori: nͥ qđ parua q̃dã
sollicitudo requirit᷑ adu̾sum insidias
atq imꝓꝓbitatẽ lupor: Ꝙ si cubi forte
egrum pecus uł reuisere oculo. ł palpan¬
do curare. umbras in estibꝰ ꝓspicere.
strata recubantibꝰ mollia atq herbida
ꝓuidere. ꝑflariq recubantium locor
auris spirantibꝰ sinere: quem ꝓpter
decurrentis riui frigida umbra ꝑstrin¬
gat: esintare quoq & uelut alloqui
greges. aut antiquitatis aliquid aut

Expanded text:
uel pecoris ualidum membris et laetum uel pecoris ualidum membris et laetum carnibus facere; quod prospiciens uel armentarius ille uel pastor comantes herbis et uirides riuis deligit campos, quos fecundiores probarit ad pabula, et hos ipsos alternis pastibus innouat et ab aliis ad alios gregem transmouet saltus. sed et ad requiem perquirit nemorosa cubilia. agit autem gregem interdum uirga, praecipue tamen calami uel fistulae suauitate permulcens. nec aliud ultra operis uel armentario inminet uel pastori, nisi quod parua quaedam sollicitudo requiritur aduersum insidias atque inprobitatem luporum et, sicubi forte aegrum pecus, uel reuisere oculo uel palpando curare, umbras in aestibus prospicere, strata recu- bantibus mollia atque herbida prouidere perflarique recubantium locum auris spirantibus sinere, quem propter decurrentis riui frigida unda perstringat, cantare quoque et uelut alioqui greges aut antiquitatis aliquid aut
Abbreviated transcription (Latin):
discutienda administratio putet᷑.  st̃
p̃ene plures numero recꝰtores isti. quã
qđ & saul in ꝓpħis: Et reuera nulla nob̾
antiquor hystoria tradidit: uł tantũ
in eccłia fuisse ministroꝵ. numerũ uł tã
uilit̾ congregatũ: Unde & religioni ac
doctrinę nr̃ȩ ohꝓbrium naseitur: qđ
sacerdotia uł ministeria ambitione
potius ⁊ ad gr̃am quã meritoꝵ iudicio
deferunt᷑ Cuiꝰ rei uitium uł labem
etiam si ꝓhibere suꝑra nos ẽ: aut certe
erubescere ⁊ auersari pars aliqua pie¬
tatis est: Qđ uero me maiꝰ om̃ibꝰ & supͣ
cuncꝰta quȩ suꝑius diximus de terrebat.:
illud est Ueniendũ namq est ad sũmũ
ipsum u̾bi fastigium: & ꝓferendũ i¬
quȩ uera sunt: Neq enim fas est. in
talibꝰ fallere: Arbitrabar ñ e̾e simile
sicut ⁊ nunc quoq arbitror : pecora
uł armenta uł armenta regere & ho¬
minibꝰ preesse. atq animas moderari
Ibi enim studium est: gregem uł arm̃ti

Expanded text:
discutienda administratio putetur. et sunt discutienda administratio putetur. et sunt paene plures numero rectores isti quam quod et Saul in prophetis. et re uera nulla nobis antiquorum historia tradidit uel tantum in ecclesia fuisse ministrorum numerum uel tam uiliter congregatum. unde et religioni ac doctrinae nostrae obprobrium nascitur quod sacer­ dotia uel ministeria ambitione potius et ad gratiam quam meritorum iudicio deferuntur. cuius rei uitium uel labem etiamsi prohibere supra nos est, at certe erubescere et auer­ sari pars aliqua pietatis est. 9. Quod uero me maius omnibus et supra cuncta quae superius diximus deterrebat illud est — ueniendum namque est ad summum ipsum uerbi fastigium et proferendum quae uera sunt; neque enim fas est in talibus fallere —: arbitrabar non esse simile, sicut et nunc quoque arbitror, pecora uel armenta regere et hominibus praeesse atque animas mode­ rari. ibi enim studium est gregem uel armenti
Abbreviated transcription (Latin):
studiis quam ad unitandũ. ut sit eis om̃i
genere delictum: uł dum manifesta &
p̾ublica mala ñ uitant: uł dum occultis
⁊ reconditis ñ credunt bonis: Ad hȩc
accessit etiam illud froferam etenĩ om̃ia
apud uos: & nicħ iam tegam secreti Qđ
Qđ siue rusticitatis. siue libͣtatis meę fue¬
rit : uos ꝓbate Crubui de quibꝰdã quos
uidebam nicħ ꝑęnitꝰ ad emendatione̾ uitȩ
suȩ: nicħ adquisisse correctioni ad mores:
quin immo ⁊ nequiores effectos ĩmundis
ut dr̃ pedibꝰ irruentes certatim in sc̃a. &
priꝰquã digni haberent᷑ primo aditu ac
ianuis. ad tribunal continuo contende̾.
atq ad sacerdotium festinare: & repul¬
sis cȩteris. ipsi sacris altaribꝰ incubare.
ut iam ñ ad formã ⁊ exemplũ plebi p̾ben¬
dum ordo ille uideatur: s occasio quȩdã
in habundantia ⁊ securitate uixiendi
Nec officium ducatur fut᷑o dei iudicio
obnoxium: s secura quedam ⁊ nusꝗͣ

Expanded text:
studiis quam ad imitandum, ut sit eis omni studiis quam ad imitandum, ut sit eis omni genere delictum, uel dum manifesta et publica mala non uitant uel dum occultis et reconditis non credunt bonis. 8. Ad haec accessit etiam illud — proferam etenim omnia apud uos et nihil iam tegam secreti —, quod siue rusticitatis siue libertatis meae fuerit uos probate. erubui de quibusdam, quos uidebam nihil penitus ad emendationem uitae suae, nihil adquisisse correctionis ad mores, quin immo et nequiores effectos inmundis, ut dicitur, pedibus inruentes certatim in sancta et, priusquam digni haberentur primo aditu ac ianuis, ad tribunal continuo tendere atque ad sacerdotium festinare et repulsis ceteris ipsi sacris altaribus incubare, ut iam non ad formam et exemplum plebi praebendum ordo ille uideatur, sed occasio quaedam in abundantia et securitate uiuendi, nec officium ducatur futuro dei iudicio obnoxium, sed secura quaedam et nusquam
Abbreviated transcription (Latin):
ipsius lumine semꝑ lumen accipiens.
auspicia quędam uł initia fut᷑i in semet
ipso scłi ferens: atq in terris adhuc po¬
sitꝰ. consortio quodãmodo ꝑfruens angłoꝵ
despecta ac derelicta fragilitate t̾rena.
ad suꝑna ⁊ cęlestia. sp̃s sci subuectione
amoris. aliquando sensit ardorem ÷ scit
quȩ dico. & quȩ loquor agnoscit: et
quare ꝑturbatꝰ sim nouit. ac facile ueniã
dabit Cȩteris aut̃ ñ ero nimiꝰ insatis¬
facꝰtione : quibꝰ fortassis huiꝰcemõi sermo
dum opus eiꝰ ignoratur:. etiam derisui
ẽẽ potest: Et his precipue: quibus
inuidiȩ languor recte iudicandi p̾pe¬
dit sensum ÷ & oꝑi obtimo uitiosũ nom̃
infligunt: phylosophiã cenodoxiam
uocantes. & p̃clara sapientię studia iac¬
tantiȩ appellationibꝰ infamantes: Quibꝰ
libenter uilis quoq ⁊ imꝑite mulatudi¬
nis consensus accedit: Paratior namq est
imꝑitor turba ad derogandum bonis

Expanded text:
ipsius lumine semper lumen accipiens, ipsius lumine semper lumen accipiens, auspicia quaedam uel initia futuri in semet ipso saeculi ferens atque in terris adhuc positus consortio quodammodo perfruens angelorum, despecta ac derelicta fragilitate terrena ad superna et caelestia spiritus sancti subuectione amoris aliquando sensit ardorem, scit quae dico et quae loquor agnoscit et quare perturbatus sim nouit ac facile ueniam dabit. ceteris autem non ero nimius in satisfactione, quibus fortassis huiuscemodi sermo, dum opus eius ignoratur, etiam derisui esse potest, et his praecipue quibus inuidiae languor recte iudicandi praepedit sensum; et operi optimo uitiosum nomen infligunt philosophiam cenodoxiam uocantes et praeclara sapientiae studia iactantiae appellationibus infa­ mantes, quibus libenter uilis quoque et inperitae multitudinis consensus accedit. paratior namque est inperitorum turba ad derogandum bonis
Abbreviated transcription (Latin):
impediri uiderem qđ ego a pͥncipio uitȩ
meȩ singularit᷑ dilexi: & in magnis maxi¬
misq ꝑiculis deo uoui: Cuiꝰ desiderio eo
amplius concitabar. quo michi iam ui¬
debar eiꝰ saltem ianuam contigisse: atq
inde acrius accendebar. quo mͥ notiora
eius bona fiebant: Ft ideo ñ tuli me
uiolent᷑ in medias turbas ꝑtrahi ppłor:
⁊ uelut de templo quodam quietis. tu¬
multuosis uitȩ huiꝰ frangoribꝰ obici
Nichil enim reuera mͥ ad beatam uitam
p̃stantius uidebat᷑: quã uelut clausis car.¬
nalibꝰ sensibꝰ ⁊ extra carnẽ mundũq
effecꝰtum quempiã in semetipsũ conu̾ti:
idest suos sensus atq animos conspicari:
alienumq effectum a mortaliũ curis:
sibi soli loqui ⁊ deo ut altior cunctis
uisibilibꝰ facꝰtꝰ. mentẽ suã repleat diui¬
nis sensibꝰ: & cȩlestibꝰ formis absq ulla
admixtione terrena. uere speculum
immaculatũ effecꝰtus imaginis dei. & ex

Expanded text:
inpediri uiderem quod ego a principio uitae inpediri uiderem quod ego a principio uitae meae singulariter dilexi et in magnis maximisque periculis deo uoui. cuius desiderio eo amplius concitabar, quo mihi iam uidebar eius saltim ianuam contigisse, atque inde acrius accendebar, ex quo mihi notiora eius bona fiebant. et ideo non tuli me uiolenter in medias turbas pertrahi populorum et uelut de templo quodam quietis tnmultuosis uitae huius fragoribus obici. 7. Nihil enim re uera mihi ad beatam uitam praestantius uidebatur quam uelut clausis carnalibus sensibus et extra carnem mundumque effectum quempiam in semet ipsum con­ uerti, id est suos sensus atque animos conspicari alienumque effectum a mortalium curis sibi soli loqui et deo, ut altior cunctis uisibilibus factus mentem suam repleat diuinis sensibus et caelestibus formis absque ulla admixtione terrena uere speculum inmaculatum effectus imaginis dei et ex