comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uio legi dĩ. carne aũt legi peccati. Audiant qui au¬
its habent. igitur ipse ego. Ego m̃te ego carne. sed
ĩte seriuo legi dĩ carne aũt legi peccati. Quomͦ car¬
ne legi peccatĩ : nũqͥd concupiscentiȩ consentiendo car¬
nali: s. motus desidiorum illic habendo quos habe nole¬
bat. et tam̃ habebat. sS cis ñ consentiendo m̃te seruiebat
legi dĩ. et tenebat m̃bra ne fierent arma peccati. Sũt gͦ
in nob desidia mala quib ñ consentiendo ñ uiuimꝰ male.
Sunt in nob concupiscentię peccatoꝵ. quib ñ obedien¬
do ñ ꝑficimꝰ malum. s eas habendo ñdũ ꝑficimꝰ bonum.
Utrũq ostendit apłs. nec bonũ hic ꝑfici. ubi malũ sic con¬
cupiscit᷑ nec malũ hic ꝑfici. qͣndo tali concupiscentiae
ñ obȩditur. Illud qͥppe ostendit ubi ait. Uelle adiacet
mͥ. ꝑficere aũt bonũ ñ inuenio. Hoc uͦ ubi ait. sp̃u am¬

Expanded text:
uio legi dei, carne autem legi peccati. audiant qui auuio legi dei, carne autem legi peccati. audiant qui aures habent: igitur ipse ego, ego mente, ego carne; sed mente seruio legi dei, carne autem legi peccati. quo modo carne legi peccati? numquid concupiscentiae consentiendo carnali? absit; sed motus desideriorum illic habendo, quos habere nolebat et tamen habebat. sed eis non consentiendo mente seruiebat legi dei et tenebat membra, ne fierent arma peccati. Sunt ergo in nobis desideria mala, quibus non consentiendo non uiuimus male; sunt in nobis concupiscentiae peccatorum, quibus non oboediendo non perficimus malum, sed eas habendo nondum perficimus bonum. utrumque ostendit apostolus, nec bonum hic perfici, ubi malum sic concupiscitur. nec malum hic perfici, quando tali concupiscentiae non oboeditur. illud quippe ostendit, ubi ait: uelle adiacet mihi, perficere autem bonum non; hoc uero, ubi ait: spiritu am
Abbreviated transcription (Latin):
co qđ illi qͥ in cũ peccat ignoscit bonũ facit. et in eo qđ
petit sibi dimitti debita sua. et ueracit̃ dic̃ qđ dimit¬
tit etiam ipse debitorib suis. et orat ne inferat᷑ intẽp¬
tationẽ. s lib̾etur a malo bonũ fac̃. & tam̃ ꝑficent bo¬
nũ ñ adiacet. qđ tunc erit quando concupiscentia il¬
la quȩ habitat in membris eiꝰ. nulla erit. S cio in
quit qr ñ habitat in me hoc ẽ. in carne inca bonum.
Noc utiq ait. qr urcium carnis in re bona ñ ẽ
bonũ. Qđcum ẽe destiterit. caro erit . s iã uici¬
ata ul uiciosa ñ erit. Quã tam̃ ad nr̃am ꝑtinerc natu¬
ram idem doctor ostendit. prius dicendo. scio qr ñ habi¬
tat in me. qđ ut exponeret ad didit hoc ẽ incarne inea
bonũ. Se itaq dic̃ eẽ. carnẽ suã. Non gͦ ipsa ẽ. inimica
Nã et qͣndo uiciis cius resistitur. ipsa amatur quia ipsa
curatur. Nemo enĩ carnem suã odio habuit umquam.
sic̃ ipse apłs dic̃. Et alio loco ait. Igit᷑ ipse ego m̃te ser¬

Expanded text:
eo quod illi qui in eum peccat ignoscit, bonum facit; et in eo quod petit sibi dimitti debita sua, et veraciter dicit quod dimittit etiam ipse debitoribus suis, et orat ut non inferatur in tentationem, sed liberetur a malo, bonum facit: ei tamen perficere bonum non adjacet, quod tunc erit, quando illa concupiscentia quae habitat in membris ejus, nulla erit. Nonquit, quia non habitat in me, hoc est in carne mea, bonum. hoc utique ait, quia uitium carnis in re bona non est bonum: quod cum esse destiterit, caro erit, sed iam uitiata uel uitiosa non erit. quam tamen ad nostram pertinere naturam idem doctor ostendit prius dicendo: scio, quia non habitat in me, quod ut exponeret, addidit: hoc est in carne mea. bonum. se itaque dicit esse carnem suam. non ergo ipsa est inimica nostra; et quando eius uitiis resistitur, ipsa amatur, quia ipsa curatur. nemo enim umquam carnem suam odio habuit, sicut ipse apostolus dicit. et alio loco ait: igitur ipse ego mente ser
Abbreviated transcription (Latin):
suit ut posteriꝰ int̃p̃tet᷑ pͥmũ. nã hoc ẽ. abba qđ pater.
Elegantur aũt intelligit᷑ ñ frustra duar̾ linguarũ uer¬
ba posuisse. idẽ significantia ꝓpt̃ uniu̾sum popłm qui
de uidȩis et gentib inunitatẽ fidei uocatꝰ ẽ. ut hebre¬
um uerbũ adiudȩos. grecum ad gentes. utriusq tam̃
uerbi eadẽ significatio ad eiꝰdem fidei sp̃sq unitatẽ ꝑ¬

Expanded text:
suit, ut posteriore interpretaretur primum: nam hoc est, Abba, quod Pater. Eleganter autem intelligitur non frustra duarum linguarum verba posuisse idem significantia, propter universum populum, qui de Judaeis et de Gentibus in unitatem fidei vocatus est: ut hebraeum verbum ad Judaeos, graecum ad gentes, utriusque tamen verbi eadem significatio ad ejusdem fidei spiritusque unitatem p
Abbreviated transcription (Latin):
inuctustate litterȩ. Qm̃ lex litt̾a ẽ. eis qͥñ eã in¬
plent ꝑ sp̃m caritatis. qđ ꝑtinet ad testam̃tum nou̾u.
Itaq mortui peccato libantur alitt̃a qͣ detinent᷑. qͥ non
implent qđ scriptũ ẽ. Lex enim qͥd aliud ꝗͣ sola litt̃a
ẽ. eis qui cã legere nouert̃ et implert ñ possunt : non

Expanded text:
m lex littera est eis qui non eam implent per spiritum charitatis, quo pertinet Testamentum Novum. Itaque mortui peccato liberantur a littera, qua detinentur rei qui non implent quod scriptum est. Lex enim quid aliud quam sola littera est eis qui eam legere noverunt, et implere non poss
Abbreviated transcription (Latin):
ut ostendet nos mortuos et̃. peccato. subiecerat. An
ignoratis qm̃ qͥcũq baptirati sumꝰ in xp̃o iħu. in mor¬
t̾ẽ ipsius baptitati sumꝰ : sic itaq locum istum clau¬
sit. ut cęꝑit. Mortẽ quippe xp̃i sic insinuauit. ut
etiã ipsum mortuũ diceret ẽẽ. peccato. Cui peccato
in mortẽ xp̃i in qͣ ñ solum maiores uerũ etiam et par¬
uuli baptirantur. ait. sic et uos. idẽ. quẽ ad modũ xp̃c.
inscpultura. in itsurrectionẽ tercia die. in ascensione
in celũ. et scde ad dext̾am patris. ita gestum ẽ. ut
uthis itb ñ mistice tantũ dictis s etiam gestis confi¬
guraret᷑ uita xp̃iana quȩ hic geritur. Nam ꝓpt̃ cus
crucẽ dictum ẽ. Qui aũt iħu xp̃i sũt. carnẽ suam cru¬
cifixerunt cũ passionib et concupiscentus. Propter

Expanded text:
n ignoratis, quoniam quicumque baptizati sumus in Christo Jesu, in morte ipsius baptizati sumus? Sic itaque totum locum istum clausit, ut coepit. Mortem quippe Christi sic insinuavit, ut etiam ipsum mortuum diceret esse peccato. Cui peccato,in morte Christi, in qua non solum majores, verum etiam parvuli baptizantur, ait, Sic etin sepultura, in resurrectione tertia die, in ascensione in coelum, et sede ad dexteram Dei Patris, ita gestum est, ut his rebus non mystice tantum dictis, sed etiam gestis, configuraretur vita Christiana, quae hic geritur. Nam propter ejus crucem dictum est: Qui autem Christi Jesu sunt, carnem suam crucifixerunt cum passionibus, ei c
Abbreviated transcription (Latin):
dõ supet. si ñ inuacuũ grãm dĩ suscepit. si reꝓb ẽc̃.
noluerit. Non itaq hõc p̃statur inbaptismo nͥ for¬
te miracło ineffabili om̃ipotentissimi creatoris. ut
lex peccati quȩ in ẽ. in membris repugnans legi m̃tiᷤ.
prsus penitꝰ extingat᷑ et ñ sit. s ut qͥcqͥd mali ab ho¬
mine factũ. dictum ẽ. cogitatũ ẽ. cum eidem con¬
cupiscentiȩ subiecta m̃te seruirt. totũ aboleat᷑.
ac uelut factum ñ fuerit habeatur ipsa uͦ soluto re
atus uindo quo pillã diabolus animã retinebat.
et int̾clusione destructa quȩ hominẽ a suo creatore
scparabat. mancat incertamine quo corpꝰ nr̃m cas.¬
tigamus et seruituti subicimꝰ. Scientes qđ xp̃c¬

Expanded text:
Domino superet, si non in vacuum gratiam ejus suscepit, si reprobus esse Domino superet, si non in vacuum gratiam ejus suscepit, si reprobus esse noluerit. Non itaque hoc praestatur in baptismo, nisi forte miraculo ineffabili omnipotentissimi Creatoris, ut lex peccati quae, in membris repugnans legi mentis, prorsus penitus exstinguatur, et non sit, sed ut quidquid mali ab homine factum, dictum, cogitatum est, cum eidem concupiscentiae subjecta mente serviret, totum aboleatur, ac velut factum non fuerit, haatus uinculo, quo per illam diabolus animam retinebat, et interclusione destructa, qua hominem a suo creatore separabat, maneat in certamine, quo corpus nostrum castigamus et seruituti subicimus, uelad
Abbreviated transcription (Latin):
nem ipsus mortis conuenient̃ inligno exaltatus c̃.
In illa enim figura. mors dñi pendẽbat inligno.
Cui sacram̃to ipse dñs attestatus ẽ. dicens. Sic̃ exal¬
tauit moy ses serpentẽ inheremo. ita exaltari oportet
filiũ hominis. Non enim et hoc incontumeliam dñi
moysẽs fecisse aliqͥs dixerit. cum tantã in ea cruce sa¬
lutt̃ hominum ẽẽ. cognosceret. ut ñ ob aliua ad ciꝰ
indiciũ serpentẽ illum erigere iubetur. nͥ ut eũ in¬
tuentes qui moysi a scrpentib morituri erant. con¬
tinuo sanarentur. Non gͥ mirũ side maledicto uĩc̃¬
maledictũ. qui uic̃ de morte mortẽ. de peccato
peccatũ. de serpente serpentẽ. Maledicta autẽ
Euacuat᷑ aũt. ñ ut inipsa uiuente carne concupiscen¬
tia consꝑsa et innata repente absumat᷑ et ñ sit. s ne
obsit mortuo. quȩ inerat nato. Nã si pꝰbaptismũ ui¬
xerit. ibi habet cum qua pugnet eaq adiuuante

Expanded text:
nem ipsius mortis, convenienter in ligno exaltatus est: nem ipsius mortis, convenienter in ligno exaltatus est: in illa enim figura mors Domini pendebat cui sacramento ipse Dominus attestatus est, dicens: Sicut exaltavit Moyses serpentem in eremo, ita exaltari oportet Filium hominis super terram . Non enim et hoc in contumeliam Domini Moysen fecisse aliquis dixerit, cum tantam in ea cruce salutem hominum esse cognosceret, ut non ob aliud ad ejus indicium serpentem illum erigere juberet, nisi ut eum intuentes qui morsi a serpentibus moritur erant, continuo sanarentur. Nec prmaledictum, qui vicit de morte mortem, et de peccato peccatum, de serpente serpentem. Maledicta autem Evacuatur autem, non ut in ipsa vivente carne concupiscentia conspersa et innata repente absumatur, et non sit, sed ne obsit mortuo, quae inerat nato. Nam si post baptismum vixerit, ibi habet, cum qua pugnet, eamque adjuvante
Abbreviated transcription (Latin):
si fidem nondum habet incogitatione. ñ ei tam̃ obi¬
cem cont̾nȩ cogitationis opponit. unde sacram̃tum
ciꝰ salubriter ꝑcipit᷑ S cientes qr uet̾ homo nr̃¬
simul crucifreus ẽ. Gortalitas unde sit. notũ ẽ.¬
Icredentib. Ex pena quippe ẽ. maledicti peccati pͥmi ho¬
minis qͣm dñs suscepit. et pectata nr̃a ꝑtulit᷑ corpore
suo suꝑ lignũ. Si gͦ diceretur. mors maledicta ẽ. ne¬
mo exorresceret. Quid aũt nͥ mors dñi pependit in
ligno. ut mortẽ moriendo suꝑaret: eadem g mã
carnis mortalitate suscepit unde nec erubuit nec
ut de peccato dãnaret peccatum. Non enm et uet̾
ti nr̃i figura pende. ut euacuantur corpus peccati.
ut ultra ñ scrinamꝰ peccato. In cuius peccati et mor¬
tis figura etiam moẏses inheremo suꝑ lignũ exaltauit
scrpentẽ. Per suasione quippe serpentis homo indã¬
nationẽ mortis cecidit. Itaq serpens ad significatio¬

Expanded text:
si fidem nondum habet in cogitatione, non ei tamen obisi fidem nondum habet in cogitatione, non ei tamen obicem contrariae cogitationis opponit, unde sacramentum eius salubriter simul crucifixus est. Mortalitas unde sit, notum ecredentibus; ex poena quippe est, et maledictione peccati primi hominis, quam Dominus suscepit, et peccata nostra pertulit in corpore suo super lignum . Si ergo diceretur, Mors maledicta est; nemo exhorresceret: quid autem nisi mors Domini pependit in ligno, ut mortem moriendo superaret? eadem igitur carnis mortalitate suscepit? Unde nec erubuit nec Ut de peccato condemnaret peccatum . Non enim et vetus ti nostri figura penderet, ut evacuaretur corpus peccati, ut ultra non serviamus peccato . In cujus peccati et mortis figura, etiam Moyses in eremo super lignum exaltavit serpentem . Persuasione quippe serpentis homo in damnationem mortis cecidit. Itaque serpens ad significatio
Abbreviated transcription (Latin):
uit. Itaq paruulũ et si ñdũ fides illa quȩ incredenti¬
um uoluntate consistit. iam tam̃ ipsius fidei sacram̃¬
tum fidelem fac̃. Nã sic̃ crede respondentur. ita etiam
fideles uocantur. ñ rem ipsam m̃te annuendo. s ipsi¬
us rei sacram̃tũ ꝑcipiendo. Cum aũt saꝑe homo cę¬
ꝑit. ñ illud sacram̃tũ repetit s intelliget. eiꝰq uerita¬
ti consona etiam uoluntate coaptabitur. Hoc qͣndui
ñ potest. ualebit sacram̃tũ ad eius tutelam. adu̾sus
contrarias potestates. & tantũ ualebit. ut si ante
maioris usum ętatis ex hac uita emigrauerit. ꝑ ipsũ
sacram̃tũ cõm̃date ȩccłiȩ caritate. ab illa condẽp¬
natione quȩ ꝑ unũ hominem int̾uit in mundũ xp̃i¬
ano adiutorio libetur. Hoc qui non credit et ficri
non posse arbitrat᷑. ꝓfecto infidelis ẽ. et sihabeat si¬
dei sacram̃tũ. longeq melior ẽ. ille paruulus. qͥ etiã

Expanded text:
uit. Itaque paruulum etsi nondum fides illa, quae in credentiuit. Itaque paruulum etsi nondum fides illa, quae in credentium uoluntate consistit, iam tamen ipsius fidei sacramentum fidelem facit. nam sicut credere respondentur, ita etiam fideles uocantur, non rem ipsam mente annuendo, sed ipsius rei sacramentum percipiendo. cum autem sapere homo coeperit, non illud sacramentum repetit, sed intellegit eiusque ueritati consona etiam uolnon potest, ualebit sacramentum ad eius tutelam aduersus contrarias potestates et tantum ualebit, ut, si ante maioris usum ex hac uita emigrauerit, per ipsum sacramentum commendante ecclesiae caritate ab illa condemnatione, quae per unum hominem intrauit in mundum, Christiano adiutorio liberetur. hoc qui non credit et fieri non posse arbitratur, profecto infidelis est, etsi habeat fidei sacramentum, longeque melior est ille paruulus, qui, etiam
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ insacram̃to ñ solũ ꝑ om̃s paschȩ sollẽnitates. s omni
die poplis immolat᷑. Net utiq mentit᷑. qui int̾rogatus
eũ respondit immolari. Si enim sacram̃ta qͣndam simi¬
litudinẽ rerũ earũ qͣrum sacram̃ta fũt ñ habent. om̃i¬
no sacram̃ta ñ eẽnt. Echac aũt similitudine plerũq
iam ipsarum rerũ nomina accipiunt. Si gͦ scđm quen
dam modum sacram̃tũ corporis xp̃i corpus xp̃i ẽ. sa¬
fidei fides ẽ. Nichil ẽ. aũt aliud credere.: quã fidẽ ha¬
bert. Ac ꝑ hoc cũ respondet᷑ paruuluᷤ crede. qui fidei
ñdũ habet affectũ. respondetur fidem habe ꝓpt̃ fidĩ
sacramtum. et conuertere se ad dm̃ ꝓpt̃ conuersionis
sacramtũ. qr et ipsa responsio ad celebrationẽ ꝑtinet
sacram̃ti sicut de ipso baptismo apłs. Consepulti inqͥt
significauimꝰ. s ꝓrsus ait consepulti sumꝰ. Sacramen¬
tum gͦ rci t̾antt. ñ nͥ eiusdem rei uocabulo nuncupa¬

Expanded text:
tamen in sacramento non solum per omnes Paschae solemnitates, sed omni die populis immolatur; nec utique mentitur qui interrogatus, eum responderit immolari. Si enim sacramenta quamdam similitudinem earum rerum, quarum sacramenta sunt, non haberent, omnino sacramenta non essent. Ex hac autem similitudine plerumque jam ipsarum rerum nomina accipiunt. Sicut ergo secundum quemdam modum, sacramentum corporis Christi, corpus Christi est; safidei, fides est. Nihil est autem aliud credere, quam fidem habere; ac per hoc, cum respondetur paruulus credere, qui fidei nondum habet affectum, respondetur fidem habere propter fidei sacramentum et conuertere se ad deum propter conuersionis sacramentum, quia et ipsa responsio ad celebrationem pertinet sacramenti; sicut de ipso baptismo apostolus: consepulti, inquisignificauimus", sed prorsus ait: consepulti sumus. sacramentum enim tantae rei non nisi eiusdem rei uocabulo nuncupa
Abbreviated transcription (Latin):
g regnet peccatũ in u̾ro mortali corpore. Non di¬
x̾it. non sit. s ñ regnet. In ẽ. peccatũ cu ddectaris.
regnat si conseriseris. Ex quadam parte hȩt
sus mentem quȩ coheret dõ. Cohertat. cohercat. non
deficiat. ñ se dimittat. magnum habet adiutorium.
Uincit qđ in illa sibi rebellat. ꝑseueret inpugnando.
Est peccatũ incorpore tuo. s non regnet. Non ͦ
regnet inqͥt peccatũ in uro mortali corpore. adobe¬
diendum desidiis eius. Si ñ obaudieris. et siẽ. qđ suade¬
at. qđ delecitt᷑ malum. non obtempando facis ut ñ
regnet qđ ẽ. & ita fiet postea. ut non sit qđ erat. Qn¬
do cum ab sorbebitur mors inuictoria. cum corrup¬
tibile hoc induerit incorruptionẽ. Ibi non erit qđ
tibi repiunet. ñ erit qđ aliud delectet nisi ds̃.¬

Expanded text:
 regnet peccatum in vestro mortali corpore . Non dixit, non sit; sed, non regnet. Inest peccatum, cum delectaris; regnat, si consenseris. Carnalis delectsus mentem quae cohaeret Deo. Cohaereat, cohaereat, non deficiat, non se dimittat, magnum adjutorium habet. Vincit quod in illa sibi rebellat, si perseverat in pugnando. Est peccatum in corpore tuo, sed non regnet. Non ergo regnet, inquit, peccatum in vestro mortali corpore, ad obaudiendum desideriis ejus . Si vero non obaudieris; etsi est quod suadeat, quod delectet ad malum; non obtemperando facis ut non regnet quod est, et ita fiet postea ut non sit quod erat. Quando? Cum absorbebitur mors in victoriam, cum corruptibile hoc induerit incorruptionem : ibi non erit quod tibi repugnet, non erit quod te aliud delectet nisi D
Abbreviated transcription (Latin):
incondẽnationẽ. gr̃a aũt ex multis delictis iniustifica¬
tionẽ. Quia utiq illud unũ qđ originaliter tra¬
hitur. etiã sisolum sit obnoxios dãnationi fac̃. Gr̃a uͦ
ex multis delictis iustificat hominẽ qui p̃ter illud unũ
qđ cõmunit̃ cũ om̃ib originalit̃ trxxit. sua quoq pro¬
pria multa cõmisit. Ueruntam̃ qđ pauloptꝰ dic̃ sic̃ ꝑ uniꝰ
iustificationẽ in om̃s homines ad ustificationẽ uite. sa¬
tis indicat ex adam neminẽ natũ nͥ dãnatione deti¬
neri. et neminẽ nͥ in xp̃o renatũ adãnatione lib̃ari.

Expanded text:
ondemnationem, gratia autem ex multis delictis in justificationem . » Quia utique illud unum quod originaliter trahitur, etiam si solum sit, obnoxios damnationi facit: gratia vero ex multis delictis justificat hominem, qui praeter illud unum, quod communiter cum omnibus originaliter traxit, sua quoque propria multa commisit. Verumtamen quod paulo post dicit , « justificationem in omnes homines ad justificationem vitae, » satis indicat ex Adam neminem natum, nisi damnatione detineri, et neminem, nisi in Christo renatum, a damnatione liberari.
Abbreviated transcription (Latin):
Uistinguere aũt illam inter generationem et hanc ꝓ¬
cessionẽ nescio. ñ ualeo. ñ sufficio. Ac ꝑ hoc qr et illa
et ista ẽ. ineffabił. sicut ꝓpħa de filio loquens ait. generati¬
onẽ cius quis enarrabit: ita de sp̃u scõ uerissime dr̃ ꝓces¬
sionẽ eiꝰ quis enarrabit: Satis sit gͦ nob̾ qr ñ ẽ. ase ipso
filiꝰ. s ab illo de qͦ natus ẽ. ñ ẽ. a se ipso sp̃ssc̃s s ab illo de

Expanded text:
istinguere autem inter illam generationem et hanc processionem nescio, non valeo, non sufficio. Ac per hoc quia et illa et ista est ineffabilis, sicut propheta de Filio loquens ait, Generationem ejus quis enarrabit ? ita de Spiritu sancto verissime dicitur, Processionem ejus quis enarrabit? Satis sit ergo nobis, quia non est a seipso Filius, sed ab illo de quo natus est: non est a seipso Spiritus sanctus, se
Abbreviated transcription (Latin):
tatio facta ẽ. aut om̃s aut pene om̃s id qđ ame pͥmo posi¬
dabit. Non magis multos. idẽ multoplures homi¬
nes. Neq enĩ plures iustificant᷑ quã condẽnantur. s mul¬
tomagis habundabit. Adam quippe ex uno suo delic¬
to reos genuit. xp̃c aũt etiã quȩ homines delicta ꝓprie
uoluntatis ad originale in qͦ nati sũt addidunt. gr̃a sua
soluit atq donauit. Qđ euidentiꝰ in consequentib dicit.
Uerũ illud diligentius intuere qđ ait. ob uniꝰ delictum
multos mortuos. Cur enĩ ob illiꝰ umiꝰ. et ñ potiꝰ ob delicta
sua ꝓpͥa.si hoc loco intelligenda ẽ. imitatio ñ ꝓpagatio:
s ad tende quid sequit᷑. Et ñ sic̃ ꝑ unũ peccantẽ. ita

Expanded text:
tatio facta est, aut omnes aut pene omnes, id quod a me primo positatio facta est, aut omnes aut pene omnes, id quod a me primo posidauit: non \'magis multos\', id est multo plurcs homines - neque enim plures iustificantur quam condemnantur —, sed \'multo magis abundauit\'. Adam quippe ex uno suo delicto reos genuit; Christus autem etiam quae homines delicta propriae uoluntatis ad originale, in quo nati sunt, addiderunt gratia sua soluit atque donauit, quod euidentius in consequentibus dicit. Verum illud diligentius intuere, quod ait ob unius demultos mortuos. Cur enim ob unius illius, et non potius ob delicta sua propria, si hoc loco intelligenda est imitatio, non propagatio? Sed attende quod sequitur: Et non sicut per unum peccantem, ita
Abbreviated transcription (Latin):
nũ mortis destruerctur. Etiam in eos qͥ ñ peccaue¬
rũt. insimilitudinẽ p̃uaricationis ade. id ẽ. qͥ ñdũ sua
et ꝓpͥa uoluntate sicut illę.peccauerunt. s ab illo peccatũ
originale traxerũt. Qui ẽ. forma futuri. Quia millo consti¬
tuta ẽ. forma condẽnationis futuris posteriᷤᷤ. qui eiꝰ ꝓpagine
crearentur. ut ex uno om̃s incondemnatione nascerentur.
ex qͣñ libat nͥ gr̃a saluatoris. Scio qͥdẽ plerosq latinos codi¬
ces sic habe. Regnauit mors ab adam usq ad moysen in eos
qͥ petcauert̃ in similitudinẽ p̃uaricationis adȩ. Qđ etiam
ipsũ qͥ ita legunt ad cundẽ refert̃ intellectũ. ut insimilitu¬
dinẽ p̃uaricationiᷤᷤ adȩ peccasse accipiant. qͥ in illo pecca¬
uert̃. ut ei similes crearent᷑. sic̃ ex homine homines. ita
ex peccatore peccatores. ex morituro morituri. dãnatoq
dãnandi. Greci aũt codices unde in latinã linguã int̾̃pre¬

Expanded text:
num mortis destrueretur, ergo et in eis qui non peccauenum mortis destrueretur, ergo et in eis qui non peccauerunt in similitudine praeuarieationis Adae, id est qui nondum sua et propria uoluntate sicut ille peccauerunt, sed ab illo peccatum originale traxerunt, qui est forma futuri, quia in illo constituta est forma condemnationis futuris posteris, qui eius propagine crearentur, ut ex uno omnes in condemnationem nascerentur, ex qua non liberat nisi gratia saluatoris. scio quidem plerosque latinos codices sic habere: regnauit mors ab Adam usque ad Moysen in eos qui pecc.auerunt in similitudinem praeuaricationis Adae, ipsum, qui ita legunt, ad eumdem referunt intellectum; ut in similitudinem praevaricationis Adae peccasse accipiant, qui in illo peccaverunt, ut ei similes crearentur, sicut ex homine homines, ita ex peccatore peccatores, ex morituro morituri, damnatoque damnati. Graeci autem codices, unde in latinam linguam interpre
Abbreviated transcription (Latin):
scriptũ sit. Quicũq sine lege peccauert̃. sine lege ꝑibt̃.
Ued regnauit inquit mors ab adam usq ad moẏsen. idẽ.
a pͥmo homine usq ad ipsam etiã legẽ quȩ diuinitus
pmulgata ẽ. qr nec ipsa potuit regnũ mortis auferre.
Negnum enm mortis uult intelligi. qͣndo ita dñatur
u hominib reatus peccati. ut cos ad uitã ȩt̃nam q̃ uera
uita ẽ. uenire ñ sinat. s ad scđam etiã q̃ penaliter ȩt̃na
ẽ. mortẽ trahat. Hoc regnũ mortis sola in quolibet ho¬
mine gr̃a destruit saluatoris. quȩ oꝑata ẽ. etiam in an¬
tiquis sc̃is quicumq anteꝗͣ in carne xp̃c ueniret ad eiꝰ ta¬
men adiuuantẽ grãm ñ ad legis litterã quȩ iube tan¬
tũ ñ adiuuare pot̾at ꝑtinebuant. Noc nãq occultabat᷑
in ueten testam̃to ꝓ tẽpoꝵ. dispensatione iustissima qđ
nunc reuelat᷑ in nouo. Ergo in om̃ib regnauit mors ab
adã usq ad moysen qͥ xp̃i gr̃a ñ ad iuti sũt. ut ineis reg¬

Expanded text:
auerunt sine lege peribunt. Sed regnauit, inquit, mors ab Adam usque ad Moysen, id est a primo homine usque ad ipsam etiam legem quae diuinitus promulgata est, quia nec ipsa potuit regnum mortis auferre. regnum enim mortis uult intellegi, quando ita dominatur in hominibus reatus peccati, ut eos ad uitam aeternam, quae uera uita est, uenire non sinat, sed ad secundam etiam, quae poenaliter aeterna est, mortem trahat. hoc regnum mortis sola in quolibet homine gratia destruit saluatoris, quae operata est in antiquis sanctis, quicumque, antequam in carne Christus ueniret, ad eius tamen adiuuantem gratiam, non ad legis litteram, quae iubere tantum, non adiuuare poterat, pertinebant. hoc namque occultabatur in uetere testamento pro temporum dispensatione iustissima, quod nunc reuclatur in nouo. ergo in omnibus regnauit mors ab Adam usque ad Mo ysen, qui Christi gratia non adiuti sunt, ut in eis reg
Abbreviated transcription (Latin):
cum xp̃o. Una ẽ. quippe caro peccati. in qua om̃s ad
dãnationẽ nascuntur. et una ẽ. caro insimilitudinẽ
carnis peccati ꝑ qͣm om̃s adãnatione libantur. Nec
ita dictum ẽ. om̃s uelut qͥcũq nascuntꝰ in carne pec¬
cati. idẽ ipsi om̃s mundari intelligantur ꝑ carnẽ simi¬
lem carni peccati. Non enĩ om̃num ẽ. fides. S om̃s ꝑ¬
tinentes ad generationẽ conubii carnał ñ nascuntur
nͥ in carne peccati. et om̃s ꝑtinentes ad generationẽ
conubii spĩiał. ñ mundantur nͥ ꝑ carnem similem
carnis peccati. ⁊ oc ẽ. illi ꝑ adã ad condẽnationem.
isti ꝑ xp̃m adiustificationẽ. Tãquam si dicamꝰ uer¬
bi gr̃a. Una ẽ. obstetrix in hac ciuitate. quȩ om̃s ex¬
cipit. et unus ẽ. hc litt̃arum magister qͥ om̃s docet.
Neq ibi possunt intelligi om̃s nisi qui nascuntur. neq
hic om̃s nͥ qͥ discunt. Non tam̃ om̃s qui nascunt᷑ literu
discunt. s cuiꝰ daret qđ et illic recte dictum ẽ. om̃s exci¬

Expanded text:
um? Una est quippe caro peccati, in qua omnes ad damnationem nascuntur; et una est caro in similitudine carnis peccati, per quam omnes a damnatione liberantur. Nec ita dictum est omnes, velut quicumque nascuntur in carne peccati, iidem ipsi omnes mundari intelligantur per carnem similem carni peccati-non enim omnium est fides—sedomnespertinentes ad generationem conubii carnalis non nascuntur nisi in carne peccati et omnes pertinentes ad generationem conubii spiritalis non mundantur nisi per carnem similem carni peccati; hoc est: illi per Adam ad condemnationem, isti per Christum ad iustificationem. tamquam si dicamus uerbi gratia: \'una est obstetrix in hac ciuitate, quae omnes excipit, et unus est hic litterarum magister, qui omnes docet\', neque ibi possunt intellegi omnes, nisi qui nascuntur, neque hic omnes, nisi qui discunt; non tamen omnes qui nascuntur litteras discunt, sed cuiuis claret, quod et illic recte dictum est: \'omncs exci
Abbreviated transcription (Latin):
boni ẽ. ut nec ipsa concupiscentia peccati sit in homi¬
ne. Cui quidẽ qͣndo bene uiuit᷑ ñ consentit uoluntas.
ueruntam̃ ñ ꝑficit bonũ. qr inẽ adhuc concupiscentia¬
concupiscentiȩ reatꝰ in baptismate soluit᷑. s infirmitas
ꝑmanet. cui donec sanetur om̃is fideł quibene ꝓficit
studiosissime reluctat. Peccatũ aũt qđ nusquã ẽ. nͥ in
uoluntate. illud p̃cipue intelligendum ẽ. qđ iusta dãmatio¬

Expanded text:
boni est, ut nec ipsa concupiscentia peccati sit in homine, cui quidem, quando bene uiuitur, non consentit uoluntas; uerum tamen non perficit bonum, quia inest adhuc in concupiscentconcupiscentiae reatus in baptismate soluitur, sed infirmitas manet, cui, donec sanetur, omnis fidelis, qui bene proficit, studiosissime reluctatur. peccatum autem, quod nusquam est nisi in uoluntate, illud. . praecipue intellegendum est, q
Abbreviated transcription (Latin):
to ẽ. ꝑductus ad mortẽ. Tanti ualuit sanguis ille.
ut neminẽ xp̃o indutũ in ęt̾na morie debita detine¬
it debuerit. qui xp̃m morte indebita uł ad tempꝰ
occidit. Cõmendat gͦ caritatẽ suã iͦnnob. qm̃ cũ ad¬

Expanded text:
to est perductus ad mortem. Tanti valuit sanguis ille, to est perductus ad mortem. Tanti valuit sanguis ille, ut neminem Christo indutum in aeterna morte debita detinere debuerit, qui Christum morte indebita vel ad tempus occidit. Commendat ergo charitatem suam Deus
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑiret morte di quesitus ẽ. impius : inuita enĩ dĩ salui cri¬
mus. qr inuita nr̃a ꝑieramus. S cũ audimꝰ et uitã dĩ.
et mortẽ dĩ. discernamus quid unde sit. Uitam qͥppe
attulit nob. mortẽ uͦ accepit a nob. Nec tam̃ ꝓ suo me¬
ꝓ nob mortuus ẽ. Securus esto accepturũ ite uitã ipsi¬
us. qͥpignus habes mortẽ ipsius. Pro qͥb enĩ mortuus
catus es. et descret te : qui iustificauit impiũ. relinquet¬
cxisis aliis innumerabilib modis qͥb ad nos libandos uti
posset om̃ps ipsa potissimũ digeretur ut fieret : ubi
nec de diuutate ciꝰ aliqͥd imminutũ ẽ. aut mutatũ.
et de humanitate suscepta tantũ beneficii collatũ ẽ.
hominib ut a dei filio sempit̾no eodemq filio hon¬
nis filio mors tẽporalis indebita redđetur. qua cos a
sempit̾na morit debita libaret. Peccata nr̃a diabo¬
lus tenebat. et ꝑ illa nos merito adigebat in mortẽ.
Dimisit ea ille qui sua ñ habelat. et ab eo immeri¬

Expanded text:
us. In vita enim Dei salvi erimus, quia in vita nostra perieramus. Sed cum audimus et vitam Dei, et mortem Dei discernamus quid unde sit, vitam quippe attulit nobis, mortem vero accepit a nobis, nec tamen pro suo mepro nobis mortuus est; securus esto accepturum te vitam ipsius, qui pignus habes mortem ipsius. Pro quibus enim mortuus catus es, et deseret te? Qui justificavit impium, relinquetsis aliis innumerabilibus modis, quibus ad nos liberandos uti posset Omnipotens, ipsa potissimum eligeretur ut fieret; ubi nec de divinitate ejus aliquid imminutum est aut mutatum, et de humanitate suscepta tantum beneficii collatum est hominibus, ut a Dei Filio sempiterno eodemque hominis filio mors temporalis indebita redderetur, qua eos a sempiterna morte debita liberaret? Peccata nostra diabolus tenebat, et per illa nos merito figebat in morte. Dimisit ea ille qui sua non habebat, et ab illo immeri
Abbreviated transcription (Latin):
in diabolo. cũ eum iniqui et impii om̃s imitentur. nescio
utrũ qͥsquã reꝑiat. Qđ tam̃ cũ apłs de pͥmo homine di¬
xerit᷑. attende etiam quȩ sequunt᷑. Cum enĩ dixisset
in quo om̃s peccauerũt. sequutꝰ ad iunxit.
sq enim ad legẽ peccatũ in mundo fuit. hoc ẽ. qr
nec lex potuit auferre peccatũ. quȩ sub intrauit
ut magis habundaret peccatũ. siue natural lex inqͣ
qͥsq iã ratione utens incipit peccato originali ad de
et ꝓpͥa. siue ipsa quȩ scripta ꝑ moysen popło data ẽ.
Si enim data eẽt. lex quȩ posset uiuificare. om̃ino

Expanded text:
in diabolo, cum eum iniqui et impii omnes imitentur, nescio in diabolo, cum eum iniqui et impii omnes imitentur, nescio utrum quisquam reperiat: quod tamen cum Apostolus de primo homine ditur. Adtende etiam quae secuntur. cum enim dixisset: in quo omnes peccauerunt, secutus adiunxit: usque enim ad legem peccatum in mundo fuit, hoc est, quia nec lex potuit auferre peccatum, quae subintrauit ut magis abundaret peccatum, siue naturalis lex, in qua quisque iam ratione utens incipit peccato originali addere et propria, siue ipsa quae scripta per Moysen populo data est. si enim data esset lex, quae posset uiuifi
Abbreviated transcription (Latin):
nifestũ ẽ. alia ẽẽ. ꝓpͥa cuiq peccata in qͥb hii tantum
peccant quoꝵ peccata sunt. aliud hoc unum iun quo
om̃s peccauert̃. qͣndo om̃s ille unꝰ homo fuerant. Si aũt
ñ peccatũ s ipse unus homo intelligitur in quo uno ho¬
mine om̃s peccauert᷑. quid etiã ista manifestatione ma¬
nifestiꝰ  nempe legimus iustificari in xp̃o qͥ credunt
i eũ. ꝓpt̃ occultam cõmunicationẽ et inspirationẽ
sc̃os eiꝰ imitati sũt. utrum quisꝗͣ dictꝰ sit iustificatꝰ in pau¬
lo aut in petro aut quolibet hoꝵ quoꝵ in popło dĩ mag¬
na excellit auctoritas. nisi qđ in abraham dicim᷑ benedi¬
ci sic̃ ei  dictũ ẽ. benedicent᷑ in te om̃s gentes. ꝓpt̃¬
ap̃m qͥ semen eiꝰ ẽ. scđm carnẽ. ꝗđ manifestuis dr̃. cum
hoc idem ita dr̃. Benedicent᷑ in semine tuo om̃s gentes.
Dictũ aũt quẽquã diuinis eloquiis peccasse uł peccare

Expanded text:
nifestum est alia esse propria cuique peccata, in quibus hi tantum nifestum est alia esse propria cuique peccata, in quibus hi tantum peccant, quorum peccata sunt; aliud hoc unum, in quo omnes peccaverunt; quando omnes ille unus homo fuerunt. Si autem non peccatum, sed ille unus homo intelligitur, in quo uno homine omnes peccaverunt, quid etiam ista est manifestatione manifestius? Nempe legimus justificari in Christo qui credunt in eum, propter occultam communicationem et inspirationem sanctos ejus imitati sunt, utrum quisquam dictus sit justificatus in Paulo aut in Petro, aut in quolibet horum, quorum in populo Dei magna excellit auctoritas; nisi quod in Abraham dicimur benedici, sicut ei dictum est: Benedicentur in te omnes gentes m qui semen ejus est secundum carnem. Quod manifestius dicitur, cum hoc idem ita dicitur: Benedicentur in semine tuo omnes gentes . Dictum autem quemquam divinis eloquiis, peccasse vel peccare
Abbreviated transcription (Latin):
plantat ẽ. aliqͥd neq qͥ ngat. s qui increm̃tũ dat ds̃.
Hec enĩ gr̃a baptiratos qͦq paruulos suo inscrit corpori qͥ
certe imitari aliquẽ ñdũ ualent. Sic̃ gͦ ille in quo om̃s
uiuficantur. p̃ttr qđ se adiusticlam exẽplum imitantibus
pͥbuit: dat etiã sui sp̃s occultissimã fiddib gr̃am qͣm laten¬
ter infundit et paruulis: sic et ille in quo om̃s moriuntur
pter qđ cis qͥ p̃ceptum dñi uoluntate transgrediunt᷑ umnita¬
tiones exẽplum ẽ. occulta etiam tabe carnalis concupiscen¬
te suȩ tabificauit in se om̃s de sua stirpe uenturos. t linc
om̃ino. nec aliunde apłs dic̃. Per unum hominem per¬
catũ int̾uit inmundum. et ꝑ peceatũ mors. et ita in om̃s
homines ꝑt̾nsiuit. deide qđ seqͥtur. in quo om̃s pecca¬
uerunt. qͣ circumspecte. qͣm ꝓpͥe. quã sine ambiguntate
dictũ ẽ. Si cnĩ peccatũ intellexeris qđ ꝑ unũ hominem
intrauit minundum in quo om̃s peccauerũt. cerit ma¬

Expanded text:
pla n tat est aliquid neque qui rigat, sed qui incrementum dat deus. hac enim gratia baptizatos quoque paruulos suo inserit corpori, qui certe imitari aliquem nondum ualent. sicut ergo ille, in quo omnes uiu ficantur, praeter quod se ad iustitiam exemplum imitantibus praebuit, dat etiam sui spiritus occultissimam fidelibus gratiam, quam latenter infundit et paruulis, sic et ille, in quo omnes moriuntur, praeter quod eis qui praeceptum domini uoluntate transgrediuntur imitationis exemplum est, occulta etiam tabe carnalis concupiscentiae suae tabificauit in se omnes de sua stirpe uenturos. hinc omnino nec aliunde apostolus dicit: per unum hominem peccatum intrauit in mundum et per peccatum mors; et ita in omnes homines e, quam sine ambiguitate dictum est. Si enim peccatum intellexeris, quod per unum hominem intravit in mundum, in quo omnes peccaverunt: certe ma
Abbreviated transcription (Latin):
et hic respondeo. qm̃ ds̃ iudex ẽ. ac ꝑ hoc et gratis a¬
beo dat᷑ gr̃a. et iusto eiꝰ in aliis iudicio demonstrat᷑¬
qͥd in eis quib dat᷑ conferat gr̃a . Non itaq simꝰ ingra
ꝑditione. ut si inde neminẽ lib̾aret. ñ ẽẽt. iniustus.
Ex uno qͥ ppe om̃s in condẽnationẽ ñ imustam iudi¬
cati sũt filii irȩ. s iustam. Qui gͦ lib̾atur. gr̃am diligat.
Qui ñ lib̾at᷑. debitũ agnoscat. Si in remittendo de¬
bitũ bonitas. in exigendo equitas intelligit᷑. nusquã

Expanded text:
Et hic respondeo, Quoniam Deus judex est. Ac per hoc et gratis ab eo datur gratia; et justo ejus in aliis judicio demonstratquid in eis quibus datur conferat gratia. Non ergo simus ingrati perditione, ut si inde neminem liberaret, non esset injustus. Ex uno quippe omnes in condemnationem non injustam judicati sunt ire, sed justam. Qui ergo liberatur, gratiam diligat, qui non liberatur, debitum agnoscat. Si in remittendo debito bonitas, in exigendo aequitas intelligitur, nusquam
Abbreviated transcription (Latin):
ea dic̃. de quib clarum ÷ q animo fiant ħ p̃cedunt ad
uidicum. id ÷ qr si fuerit ista subsecutum uidiciũ. non est
temerarium. Subsecunt᷑ aut̃ illa quȩ occulta sunt: qr
nec ipsa latebunt in tp̃r suo. Sic & de bonis factis in¬
telligendum ẽ. Nam ita subumgit. Simłr & facta bo¬
possunt. de manifestis g uidicemus. de occultis uͦ dõ u¬
dicium relinqͣmus. Ir et ipsa abscondi ñ possunt sue
mala sue bona. cũ tp̃s aduenerit qͦ manifestent᷑. U uic̃¬

Expanded text:
ea dicit, de quibus clarum est quo animo fiant: haec praecedunt ad judicium; id est, quia si fuerit ista subsecutum judicium, non est temerarium. Subsequuntur autem illa quae occulta sunt; quia nec ipsa latebunt tempore suo. Sic et de bonis factis intelligendum est. Nam ita subjungit: Similiter et facta bossunt. de manifestis ergo iudicemus, de occultis uero deo iudicium relinquamus, quia et ipsa abscondi non possunt siue mala siue bona, cum tempus aduenerit, quo manifestentur. Du
Abbreviated transcription (Latin):
non ilł reputetur. on orat ꝓ alexandro. qͥ inuidẽtia
frnitatem oppugnando peccauerat. ꝓ his aut̃ qͥ ñ abruꝑ¬
ant amorem s timore succubuerunt. orat ut eis ignosca¬
tur. Qua ꝑꝑ multum inter ÷ cum post agnitionẽ dĩ ꝑ gram
qͣm ñ amorem a fr̃ẽ alienauerit. s officia fr̾nitati debita
ꝑ aliqͣm infirmitatem animi ñ exhibuerit:

Expanded text:
noscatur. Non orabat pro Alexandro, qui invidentia fraternitatem oppugnando peccaverat; pro his autem qui non obruperant amorem, sed timore succubuerunt, orat, ut eis ignoscatur. Multum enim interest, cum post agnitionem Dei per graquam non amorem a fratre alienaverit; sed officia fraternitati debita per aliquam infirmitatem animi non exhibuerit.
Abbreviated transcription (Latin):
ris. Grecum ÷ enim atq ĩ deductũ uocabulũ. qd̾ ille qui
tendit: curam eorum scilicet gerens. Seopos quippe tten
dicere: ut intelligat ñ se esse. ep̃m qͥ preesse dilexerit ñ
ꝓdesse. Itaq abstudio cognoscende ueritatis nemo ꝓhibe¬
tur qđ ad laudabile ꝑtinet ocium. locus uͦ suꝑior sitie
quo regi ppłs ñ potest & si ita teneatur atq administret᷑¬

Expanded text:
de ductum vocabulum, quod ille, qui tendit, curam eorum scilicet gerens;  ἐπί quippe super dicere, ut intellegat non se esse episcopum, qui praeesse dilexerit, non prodesse. Itaque ab studio cognoscendae ueritatis nemo prohibetur, quod ad laudabile pertinet otium; locus uero superior, sine quo regi p
Abbreviated transcription (Latin):
qdđ peccata dimitebit debitorib sius. itq ita sut dimitt̾ent᷑
orabat. Iua dñi pollicitatione ceitissimus erat in illo fine que
adhue fit̃m iam fidendo dicebat impletum: nullum se. habitu¬

Expanded text:
quod peccata dimittebat debitoribus suis atque ita sibi ut dimitterentur quod peccata dimittebat debitoribus suis atque ita sibi ut dimitterentur orabatadhuc futurum jam fidendo dicebat impletum, nullum se habitu
Abbreviated transcription (Latin):
qͣn ꝑueniret. nͥ illo adiuuante de quo ait. igit᷑ ñ uolentis
neq currentis s miserentis ⁊ dĩ: et qͥ fidem seruauit qͣn id
facẽt. nͥ ut ipse ait. miscdiam ꝯsecutus sum ut fideł essem:
Nusqͣm gͦ se extollat humana suꝑbiã. donis suis ds̃ retͥbuit
tam molestum ac gͣnde certamen: an ad eiꝰ ꝯsummandum
cursum parum adhuc deerat. qñ illud deerat uͥ erat futurꝰ
acrior & crudelior mimicus: qđ si ideo talib uerb̾ certus secu¬
rusq gaudebat. qr de uictoria futĩ certaminis certũ eũ secu
p̃sumpsit. tamꝗͣ factũ fuerit indicauit. Si gͦ his uerb̾ etiam
hoc addet ut diceret nullum habeo iã peccatum: hoc qͦq
illum itellig̾emus. ñ de reifacte s de rei futurȩ ꝑfectiorie
dixisse. Hoc gͦ totũ nos dicimꝰ tũc fuisse ad huc ꝑficiendum:
qͣn iam de dĩ ꝓmissione presidens. totũ. ita dicebat tamꝗͣ fuisse
effectum. Ad ipsius quippe cursus ꝯsũmationẽ ꝑtinebat etiã

Expanded text:
o ait, «Igitur non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei» ? Et qui fidem servavit, quando id faceret, nisi, ut ipse ait, misericordiam consecutus ut fidelis esset? 3. Nusquam ergo se extollat humana superbia: donis suis Deus retribuit tam molestum ac grande certamen. An ad ejus consummandum cursum parum adhuc deerat, quando illud deerat ubi erat futurus acrior et crudelior inimicus? Quod si ideo talibus verbis certus securusque gaudebat, quia de victoria futuri certaminis certum eum securpraesumpsit, tanquam factum fuerit indicavit. Si ergo his verbis etiam hoc adderet, ut diceret, Nullum habeo jam peccatum: hoc quoque illum intelligeremus non de rei factae, sed de rei futurae perfectione dum. hoc ergo totum nos dicimus tunc fuisse adhuc perficiendum, quandoiam de dei promissione praefidens totum ita dicebat, tamquam fuisset effectum. ad ipsius quippe cursus consummationem pertinebat etiam
Abbreviated transcription (Latin):
cipiens. ut gͣdatim ꝑueniret ad totum. ñ existimãs ui¬
rum facile credulum. nec errando posse decipi. s dum
alieno cedit errori. Sicut eium aaron erranti ppło ad
idolum fabricandum ñ consensit inductus. s cessit obstc¬
tus. nec salomonẽ credibile ÷ errore putasse idolis ee. ser¬
iuendum. s blandiciis femineis ad illa sacrilegia fuisse
compulsum. ita credendum ⁊ illum uirum suę feminę
uni. unum hominẽ homini. ꝯugem conuigi.ad dĩ legẽ
tͣnsgrediendã ñ tamꝗͣ uerum lo quenti credidisse sedue¬
tum s sociali necessitudine paruisse. Ñ enĩ frustͣ dixit
apłs. s adam ñ ÷ seductus. mulier aut̃ seducta ẽ. nͥ quia
illa qđ ei serpens locutus ÷ tamqͣm uerum e̾et. accepit.
Ille aut̃ ab unico noluit ꝯsortio dirimi. nec ĩ ꝯmunione
peccati. Hec ideo minus reus. si sciens prudensq peccaũ.¬

Expanded text:
cipiens, ut gradatim perueniret ad totum, non existimans uicipiens, ut gradatim perueniret ad totum, non existimans uirum facile credulum nec errando posse decipi, sed dum alieno cedit errori. Sicut enim Aaron erranti populo ad idolum fabricandum non consensit inductus, sed cessit obstrictus, nec Salomonem credibile est errore putasse idolis esse seruiendum, sed blanditiis femineis ad illa sacrilegia fuisse conpulsum: ita credendum est illum uirum suae feminae, uni unum. hominem homini, coniugem coniugi, ad Dei legem transgrediendam non tamquam uerum loquenti credidisse seductum, sed sociali necessitudine paruisse. Non enim frustra dixit apostolus: Adam non est seductus, mulier autem seducta est, nisi quiaim quod ei serpens locutus erat, tanquam verum esset accepit; ille autem ab unico noluit consortio dirimi, nec in communione peccati. Nec ideo minus reus, si sciens prudensque pecca
Abbreviated transcription (Latin):
quodam etiã ipse deceptus : s dolo illo serpentino quo
mulier sedue ta est nullo mͦ illum arbitror potiusse seduci.
Hanc autẽ soductionem ꝓpriȩ appellauit apłs. quia id q̃
suadebatur qđ falsum ess uerum putatum : id ÷ qd̾ ds̃
ideo lignum illud tangere ꝓhibuerit qđ sciebat eos si
tetigissent uelut dõs futuros. tamqͣm eis diuinitatem in¬
uideret. qui eos homines fecerat. S etiam si uirum ꝓpt̾
aliqͣm m̃tis elationem quȩ dm̃ internoꝵ scrutatorem
latere ñ poterat sollicitauit aliqͣ exꝑiendi cupiditas.
cũ mulierem uidẽt accepta illa esca ñ ee̾. mortuam. nõ
tam̃ eum arbitror si iam sp̃uali m̃te preditus erat. ullo
mͦ crede potuisse qđ eos ds ab esca illius ligni inuidẽdo
denda uersutia ĩ hominis sensum serꝑe affectans. cui utiq
stanti qm̃ ipse cecid̾at inuidebat. fallatiam sermocinatꝰ.¬
feminȩ a parte scilicet inferiore illuis humanȩ copulȩ in¬

Expanded text:
quodam etiam ipse deceptus est; sed dolo illo serpentino, quo quodam etiam ipse deceptus est; sed dolo illo serpentino, quo mulier seducta est, nullo modo illum arbitror potuisse seduci. hanc autem proprie seductionem appellauit apostolus, qua id, quod suadebatur, cum falsum esset, uerum putatum est, id est quod deus ideo lignum illud tangere prohibuerit, quod sciebat eos, si tetigissent, uelut deos futuros, tamquam eis diuinitatem inuideret, qui eos homines fecerat. sed etiam si uirum propter aliquam mentis . elationem, quae deum internorum scrutatorem latere non poterat, sollicitauit aliqua experiendi cupiditas, cum mulierem uideret accepta illa esca non etamen eum arbitror, si spirituali mente praeditus erat, ullo modo credere potuisse, quod eos Dominus ab esca illius ligni invidendo da uersutia in hominis sensum serpere adfectans, cui utique stanti, quoniam ipse ceciderat, inuidebat, colubrum infeminae, a parte scilicet inferiore illius humanae copulae in
Abbreviated transcription (Latin):
dic preuaricatorem ubi ait. ĩ similitudinẽ p̃uaricationis
ade qͥ est forma futuri. seductum tam̃ negat. Nam & int̾¬
rogatus ñ ait mulier qͣm dedisti mͥ sedux̃ me & manduca¬
ui: s ipsa inquit mͥ dedit de ligno & manducaui. Illa uͦ.
Serpens inquit seduxit me. Ita salomon uir tante sapiẽtię
numquid nam credendum est. qđ insimulachroꝵ cultu
credidit ẽẽ. aliquid utilitatis: s mulierũ amori ad hoc
malũ trahenti resistere ñ ualuit. faciens qd̾ sciebat ñ ẽẽ. fa¬
ciendum ne suas quib deꝑiebat atq defluebat mortife
interiret discordia. ñ quidem carnis uictus ꝯcupiscẽtia
qͣm ñ dum senserat ĩ resistente lege inembroꝵ legi m̃tis
suȩ.s amicali quadã beniuolentia qua plerumq fit ut
offendat᷑ ds̃. ne ex amico fiat mimicus. Qđ eum fac̾e nõ
debiusse diume sententię iustus exitꝰ indicauit. G alio mͦ

Expanded text:
dicit praeuaricatorem ubi ait: in similitudine praeuaricationis dicit praeuaricatorem ubi ait: in similitudine praeuaricationis Adae, qui est forma futuri; seductum tamen negat. nam et interogatus non ait: mulier, quam dedisti mecum, seduxit me, et manducaui, sed, ipsa mihi, inquit, dedit a ligno, et manducaui; illa uero, serpens, inquit, seduxit me. Ita Salomon, uir tantae sapientiae, numquidnam credendum est, quod in simulacrorum cultu credidit esse aliquid utilitatis? sed mulierum amori ad hoc malum trahenti resistere non ualuit, faciens quod sciebat non esse faciendum, ne suas, quibus deperibat atque defluebat, mortifeinterire discordia, non quidem carnis uictus concupiscentia, quam nondum senserat in resistente lege membrorum legi mentis suae, sed amicali quadam beniuolentia, qua pleramqe fit, ut offendatur deus, ne homo ex amico fiat inimicus: quod eum facere non debuisse diuinae sententiae iustus exitus indicauit. Ergo alio modo
Abbreviated transcription (Latin):
seruire ĩuicem. sed nulierem ñ ꝑmittit apłs dñari ĩ uirum.
oc enĩ uiro potuis sententia dĩ deculit. et maritum hab̾e
dñm meruit mulieris ñ natura s culpa. Qđ t̃n nͥ seruetur
deprauatur ampliꝰ natura &e augebit᷑ culpa. Ndam enim¬
qͣm uis mente ñ corpore. quomͦ crede potuit qđ ꝑ serpen¬
tem dictum ⁊ ideo dm̃ ꝓhibuisse ne fructu ligni illiꝰ uesce¬
rentur. quia sciebat eos si fecissent futuros ut dõs ꝑꝑ dmos
centiam boni et mali. tamqͣm hoc tantũ boni creaturȩ suȩ
creator inudit: hoc mirum si homo sp̃uali m̃te preditus.
dita ÷ quȩ parui intellectus ess et ad huc fortasse scđ̾m sensũ
ginem dĩ. Sic enĩ ait. Uir quidẽ ñ deb& uelare caput cũ sit
femine tandem imaginem caꝑe ñ possit. cum in illa gr̃a
dispensante paulatim fuerat ꝑceptura. Neq enĩ frustͣ et
adam ñ est seductus. mulier aut̃ seducta in p̃uaricatiõe
facta ÷ idẽ. ut ꝑ illam etiam uir p̾uaricaret᷑. Nam & ipsũ

Expanded text:
seruire inuicem; sed mulierem non permittit apostolus dominari in uirum. hoc enim uiro potius sententia dei detulit et maritum habere dominum meruit mulieris non natura, sed culpa: quod tamen nisi seruetur, deprauabitur amplius natura et augebitur culpa. Diquamvis mente, non corpore, quomodo credere potuerit quod per serpentem dictum est, ideo Deum prohibuisse ne fructu ligni illius vescerentur, quia scicentiam boni et mali, tamquam hoc tantum bonum creaturae suae creator inuiderit . hoc mirum si homo spiritali mente praeditus cdita est, quae parui intellectus esset et adhuc fortasse secundum sensginem dei? sic enim ait: uir quidem non debet uelare caput, cum sitfeminae eandem imaginem capere non possit, cum in illa gratia dispensante paulatim fuerat perceptura neque enim frustra etAdam non est seductus, mulier autem seducta in praeruaricatione facta
Abbreviated transcription (Latin):
idonei. scõꝵ mysterioꝵ lacte nutriunt᷑ ea quȩ ĩ pͣuis moribus
ppłari etiã uidicio manifesta sunt in dĩ cimore deuitant: et
gunt. regulam fidei diligent̾ inqͥsitam firmissime tenent.
et siqui ab ea deuiant cito auc toritate catholica corrigunt᷑.
qͣmuis in eiꝰ uerb̾ ꝓsensu carnali uariis adhuc fantasmatum
ꝯcur sibꝰ fluctuent. Sunt etiam qͥdam ex eo num̾o qͥ ad huc
nequit̃ iuuant. aut etiã in heresib uł ingentiliũ suꝑsticionibꝰ
iaceant: et tam̃ etiam illic nouit dñs qͥ sunt eiꝰ. Hamq ĩ effabili¬
udentur: foris sunt. Ex illis gͦ om̃ib qͥ ut ita dicã intͥnsecꝰ
et inocculto intus sunt ꝯstat ille ortꝰ ꝯclusus. fons signatus
puteus aquę uiuę paradisus cũ fructu pomoꝵ. Horũ mun̾a¬

Expanded text:
 mysteriorum lacte nutriuntur, ea quae in prauis moribus populari etiam iudicio manifesta sunt in dei timore deuitant et, gunt, regulam fidei diligenter inquisitam firmissime tenent et, si quid ab ea deuiant, cito auctoritate catholica corriguntur, quamuis in eius uerbis pro sensu carnali uariis adhuc phantasmatum concursibus fluctuent, sunt etiam quidam ex eo numero, qui adhuc nequiter uiuant aut etiam in haeresibus uel in gentilium superstitionibus iaceant, et tamen etiam illic nouit dominusquisunteius. namque in iluidentur, foris sunt. ex illis ergo omnibus, qui, ut ita dicam, intrinsecus et in occulto intus sunt, constat ille hortus conclusus, fons signatus, puteus aquae uiuae, paradisus cum fructu pomorum. horum mun