comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
paciantur iopiã aut iinor illis uestiũ suppetat copia Nec
saintati enĩ ne expedicõne ydonen nules ⁊ qui algere com¬
pellitur ne ꝓuicios nel paludosis aquis utatue exeratus
Nam male aq̃ potus uenenosi. pestilentiã bibentibus̾ gn̾at
medicorũ arte meetur Pn̾cipiorũ tribuoꝵ ꝙ ⁊ ipũis
morbi S uei militaris perai plus cottidiana armorũ
exxercicia ad sanitatẽ militũ putauenũ prodesse ꝙ medicos
Itaq pedites sine interiuissione ymbribus uel inũibi sbtecto
reliquis diebus exerceri incãpo uolueniũ Diulil equites
nõ solũ inplanis s eciã mabruptis ⁊ fossarũ hiatu diffi¬
alimis semitibq ⁊ equos suos assidue exexcere iussenũ t
uichia hys in noãtate prely acadere possit iꝯgnutũ Exqͦ
intelligitur qñto siudiosus consuetudo ⁊ incasteis sonctatẽ
⁊ intonflutu possit prestare uictoriã S autũp̃nali estinap

Expanded text:
patiantur inopiam aut minor illis vestium suppetat copia; nec patiantur inopiam aut minor illis vestium suppetat copia; nec sanitati enim nec expeditioni idoneus miles est qui algere compellitur. Nec perniciosis vel palustribus aquis utatur exercitus; nam malae aquae potus, veneno similis, pestilentiam bibentibus generatmedicorum arte curentur principiorum tribunorumque et ipsius morbi. Sed rei militaris periti plus cotidiana armorum exercitia ad sanitatem militum putaverunt prodesse quam medicos. Itaque pedites sine intermissione imbribus vel nivibus sub tecto, reliquis diebus exerceri in campo voluerunt; similiter equites non solum in planis sed etiam in abruptis et fossarum hiatu difficillimis semitis seque et equos suos assidue exercere iusserunt, ut nihil his in necessitate proelii accidere posset incognitum. Ex quo intellegitur quanto studiet in conflictu possit prestare victoriam. Si autem autumnali estivoque
Abbreviated transcription (Latin):
guiti nulibus equitũ tanꝙ̃ comes maior miltebatus quod
si infiita muliundo ergerib ferotissinus rebellasẜ fuiic
muna nccĩtute cogente duo duces ⁊ dno mittebiue exexatus
Cũ enisiodi pc̃epto ut ꝓuideant nequid rekpublica detrimili
Peo fssiciebant militũ copie quia utiliꝰ indicabãt nõ tam
grandos exexcitus h̃e quĩ instructos Illa tũ uẽ ẜuata ne
quĩ cuiũ xomanorũ
unemadinodũ sanitas inberuetur exexcius
Uut qd uł maxime prouidend ẽ quẽ admõ sanitas custo¬
diatne exexcitus admonebo hoc ẽ lotis aquis tempore
medicina exercicio locis ne inpestilenti regione iuxta morbo¬
sas paludes ne aridis ⁊ sine opacitate arborũ campis aut
callibues ne sine tentoees estate milites quiorẽtur ne egeessi¬
tardius calore solis ⁊ fatigatiõe itiueris contrabã incebũ
ẜ pocius mestate luce cepto itmere ad destinata ꝑremarne¬
sena hieme iter ꝑ nines ac prninas noctibus fciant aud ligno

Expanded text:
uor milibus equitum tamquam comes maior mittebatur. Quod si infinita multitudo ex gentibus ferocissimis rebellasset, tunc nimia necessitate cogente duo duces et duo mittebantur exercitus cum eiusmodi praecepto: "provideant ne quid res publica detrimenti ideo sufficiebant militum copiae quia utilius iudicabant non tam grandes exercitus habere quam plures, illa tamen ratione  civium Romanorum. II QVEMADMODVM SANITAS GVBERNETVR EXERCITVS Nunc, quod vel maxime providendum est, quemadmodum sanitas custodiatur exercitus admonebo, hoc est locis aquis tempore medicina exercitio. Locis, ne in pestilenti regione iuxta morbosas paludes, ne aridis et sine opacitate arborum campis aut collibus, ne sine tentotardius, calore solis et fatigatione itineris contrahant morbum, sed potius in estate, luce cepto itsaeva hieme iter per nives ac pruinas noctibus faciant aut lignorum
Abbreviated transcription (Latin):
appareret legionẽ institutã uois qiͣ mĩtissimã esse ciuitatõ
que omiã prelio nccia secũ ubiq portaret nec metuerat
diuinitatis mtu. disposiciõe imꝑatoꝵi iricti reparẽtur ex
tironibus legiõs uotis om̃ibus petat᷑ Int ant̃ brene spacũd ip̃m̃¬
nõ solũ mane s ociã posi meridiẽ oñi armorũ disciplina
uel arte bellandi uetteres illos milites qui orbem terrax intege
ẜ egeriũ facile subequabat̃ iec moueat ꝙ olim ẽ consuetudo
nutua ẜ nocuit S huiq felicitatis ac ꝓuisionis ẽ pħẽntas
tua ut pro salute rerpublice ⁊ noua excogitet ⁊ antiqͣ resti¬
tuat Omẽ itaq opus difficile uidetur auꝙͣ teruites Catmꝰ¬

Expanded text:
pparet legionem bene institutam quasi munitissimam esse civitatem, quae omnia proelio necessaria secum ubique portaret nec metueret Divinitatis nutu, dispositione imperatoris invicti reparentur ex tironibus legiones votis omnibus petat. Intra breve autemnon solum mane sed etiam post meridiem omni armorum disciplina vel arte bellandi veteres illos milites qui orbem terrarum integrum subegerunt facile coaequabunt. Nec moveat quod olim est consuetudo mutata quae viguit; sed huius felicitatis ac provisionis est perennitas tua ut pro salute rei publicae et nova excogitet et antiqua restituat. Omne opus difficile videtur antequam
Abbreviated transcription (Latin):
actiuit sint iuit ꝓpe om̃is nilites uidenne oruati erant p
sagutaty tos casridibus catbrefeactis ac glads sypits ⁊ ar mibus
exant funditores quo ad fuudas ⁊ fustibulos. lapides iaciebũt
Erat tragulary qui adiuanũ balistas uel arcubalistas diregebã
ĩugebatur septima octaua cohors mediã aciẽ tenebat noua cõi¬
tatem Decua cohors in 2ͣ acie siuiscrũ semper obtinet co̾nu

Expanded text:
s milites videntur armati. Erant item sagittarii cum cassidibus catafractis et gladiis sagittis et arcubus; erant funditores, qui ad fundas vel fustibalos lapides iaciebant; erant tragularii, qui ad manuballistas vel arcuballistas dirigebant iungebatur septima. Octava mediam aciem tenebat nona comitante: decima in secunda acie sinistrum semper ob
Abbreviated transcription (Latin):
ferro semor fanus ẽ Demde reliquis casibus pt̃ intempois
subueni pabula ⁊ ãnoua ĩ uccĩtate remediũ nõ hñt ins
ante condantur In oñi expedicõne unũ extet maximiũ telũ
ut tuis sufficiat uictus hostes frangat inopia ante. gitur
qũi nchoetur bellũ decopys expensis ꝑcuratioq sollers debe
tractatus ut pabula ferutũ ceteq anoua̾ne species quas
a ꝑrincialibus consuetudi depostit maturiꝰ ex igantur ⁊ĩ opor¬
tums adr̃ẽ gerendã ac inunitissinus locis amplior moꝯ̃ sꝑ¬

Expanded text:
Deinde reliquis casibus potest in tempore subveniri, pabulatio et annona in necessitate remedium non habent nisi ante condantur. In omni expeditione unum est et maximum telum ut tibi sufficiat victus, hostes frangat inopia.Ante igitur quam inchoetur bellum, de copiis expensisque sollers debet esse tractatus, ut pabula frumentum ceteraeque annonariae species quas a provincialibus consuetudo deposcit maturius exigantur et in oportunis ad rem gerendam ac munitissi
Abbreviated transcription (Latin):
micabãi Et si hostes fugassent nõ soquatur guis armat᷑a
ne aciem suã ordinatã quoq turbaret ⁊ ad disꝑf recurrẽtes
hostes in ꝯpositos reprimẽtur S leuis armatura cũ fundito̾i̾b
sagittarys ⁊ eouitibus fugientes sequebatur Iurmicos. ac dis¬
batur incolumis quia legionis ẽ facile nec fugere uͨ sequi
Nomiã militũ ⁊̃ gradus inscutis eorũ au̾sis stribenda
Ed ne milites aliqũ intinuultũ p̃ly a suuis contubualibus
aberrarent Diuiersis cohortibus du̾sa insututis signa pni¬
gebant ut ip̃o noĩant dignata sicut eciã nit moris ẽ fieri
Preteã in au̾so scuto unꝰ cuꝰq ilitis erat nõ lr̃s asscptũ¬

Expanded text:
micabant. Et si hostes fugassent, non sequebatur gravis armatura, micabant. Et si hostes fugassent, non sequebatur gravis armatura, ne aciem suam ordinationemque turbaret et ad dispersos recurrentes hostes incompositos opprimerent, sed levis armatura cum funditoribus sagittariis et equitibus fugientes sequebatur inimicos. Hac disabatur inNOMINA MILITVM ET GRADVS IN SCVTIS EORVM AVERSIS SCRIBENDA Sed ne milites aliquando in tumultu proelii a suis contubernalibus aberrarent, diversis cohortibus diversa in scutis signa pingebant, ut ipsi nominant, digmata, sicut etiam nunc moris est fieri. Praeterea in averso scuto uniuscuiusque militis lit
Abbreviated transcription (Latin):
Ost om̃s aut̃ acies triary cũ scutis. catafractis ⁊̃ galeis ocreati
cũ gladys semispacys plubatis biius missilibꝰ locabũt᷑. qui
genu positas obsidebãt ut si p̃ma acies unice̾tur. abhys casside
integeo pugna reꝑata possit reꝑari uictoria dũs aut̃ signary
nel signiffer qui pedites loricis miõres accipiebat̃ ⁊̃ galeas
adterrorẽ hostiũ orsiis pellibus tectas Centinõ̾nes uero habe¬
baut cathafractas scuta ⁊ galeas fereas S iñsuersis ⁊ argẽtatꝭ
cristis ut celeriꝰ ꝯgnoscon̾tur asus
rentary aut̃ aruature scutatores sagatary funditores li ͨ ẽ
leis armatura adu̾rarios ꝓuocabat᷑ aũ aciẽ p̃cedentes si
hostes fugare potuerãt sequelatur si corũ u̾tute ac młtitu¬
dine p̃mebantur reuertebantur ad suos ⁊ past eos stabãt Exci¬
piebat aut p̃lĩ g̃uis armatura ⁊ tanꝙͣ murꝰ ut ita dicã
fẽrens stabat eciã nõ colũ missilibus eciã gladys comiꝰ di¬

Expanded text:
ost omnes autem acies, triarii cum scutis, cataphractatis et galeis; ocreati cum gladiis, semipathiis; plumbatis binis, missilibus, locabantur; qui genu posito subsidebant; ut si prima acies vinceretur ab his quasi de integro reparata pugna posset sperari victoria. Omnes antesignani vel signiferi, quamvis pedites, loricas minores accipiebant et galeas ad terrorem hostium ursinis pellibus tectas. Centuriones vero habebant catafractas et scuta et galeas ferreas, sed transversis et argentatis cristis, ut celerius agnoscerentur a srentarii autem armaturae exculcatores sagittarii funditores, hoc est levis armatura, adversarios provocabant ante aciem praecedentes. Si hostes fugare potuerant, sequebantur; si eorum virtute aut multitudine premebantur, revertebantur ad suos et post eos stabant. Excipiebat autem proelium gravis armatura et tamquam murus ut ita dicam ferreus stabat, et non solum missibilibus sed etiam gladiis comminus di
Abbreviated transcription (Latin):
ati diligenciã qui nulites probant ĩ auxilys Minor in legionibus
una phalange o̾mators octo nuł cenfe̾tur galli at celteber
plures q barbarice nacõius cat̾uis utebantur inprelio ĩ quibus¬
consenciis ⁊ intertalia instituta alius ẽ inter eos uftis armorũ
Necc̃e ẽ aut̃ tardius adrictoriã ꝑ uenire qui discrepãt auꝙͣ diucẽt

Expanded text:
atque diligentiam qui milites probant. In auxiliis minor, in legionibus atque diligentiam qui milites probant. In auxiliis minor, in legionibus una phalange armatorum octo milia censerentur. Galli atque Celtiberi pluresque barbarae nationes catervis utebantur in proelio, in quibconsentiunt; alia instituta, alius inter eos est usus armorum. Necesse est autem tardius ad victoriam pervenire qui discrepant antequam dimicent
Abbreviated transcription (Latin):
ins formid̃i illiꝰ sui aggredi opus quod spontaneũ cessit impuie
In quot genera diuidentur res militares
Es igitur militatis sicut latmorũ egressus egregus auctor
carinis sui testatur exordio arims constat ⁊ urribus h in
zꝰ duuditur partes Equites pedites classes Equites alas diciũ
abeo ꝙ ad sumlitudinẽ alarũ abutraq parte protegant acies
q̃ nñt uexillacões dicũ᷑ a uelo qr uelis hᵒ ẽ flãmulis utinitur
Est ⁊ aliud genus equitũ qui legigirary Dicũtur ⁊ uoclintur ꝓpteta
quia nexa sunt legioni ad quoruõ exemplũ c̾ati sunt equites iusti¬
tute Classiũscẽ dũo funt guã unũ lib̾uare aliud lustriaꝵ equiti¬
bus campi classibus maria uel flimã peditibus colles urbes
ut ei nucermͣ liceret obliiisti ꝙ uoccibat᷑ Uiu᷑ ecc̃ ip̃i pedites ĩ
mittebantur romana aut̃ uirtus precipue in legioni ordinacioe ip̃a¬
let/. legio aut̃ abeligendo appellanda ẽ qd̃ uõbulũ eotũ desiderat fide̾

Expanded text:
rmido iussum adgredi opus cum spontaneum cessit inpune. I IN QVOT GENERA DIVIDATVR RES MILITARIS Res igitur militaris, sicut Latinorum egregius auctor carminis sui testatur exordio, armis constat et viris. Haec in tres dividitur partes, equites pedites classem. Equitum alae dicuntur ab eo quod ad similitudinem alarum ab utraque parte protegant acies; quae nunc vexillationes vocantur a velo, quia velis, hoc est flammulis, utuntur. Est et aliud genus equitum qui legionarii vocantur propterea quod conexi sunt legioni; ad quorum exemplum ocreati sunt equites instituti. Classis item duo genera sunt, unum liburnarum, aliud lusoriarum. Equitibus campi, classibus maria vel flumina, peditibus colles, urbes,ut ei numquam liceret oblivisci quod vocabatur. Verum ipsi pedites in mittebantur; Romana autem virtus praecipue in legionum ordinatione praepollet. Legio autem ab eligendo appellata est, quod vocabulum eorum desiderat fidem
Abbreviated transcription (Latin):
salustis Iam pͥmũ nuẽtꝰ sił ac belli pacions erat incustas
ꝑlaborẽ usto nilicie disabant Meliꝰ enĩ ẽ ut ex̾citatꝰ iueis
causetur etatẽ nõ dũ aduenisse pugnandi. quã doleat p̃teri Ie
heat eciã spiciũo oniu̾sa distenoi Necꝙ enr̃ pius aut leuis as
uidetur armoꝵ sine equidẽ suꝰ pedite sagittaliũ uelis imbuere
deserat ne ordines turbet ut missue ⁊ destinatũ ictũ magnis
uiribus iaciat ut fossam ducere. sudes scienter figere nouit
tractare stutũ ⁊ obliquis itibus ueniencia tela deflectere pla
pendenter uitare. audacter infoere hiic taliter instituto
tycomi pugnare adu̾sũ quoslib hostes ĩ acio forundo nõ est

Expanded text:
tus belli patiens erat in castris per laborem usum militiae discebant’. Melius enim est ut exercitatus iuvenis causetur aetatem nondum advenisse pugnandi quam doleat praeterisse. Habeat etiam spatium universa discendi; neque enim parva aut levis ars videtur armorum, sive equitem sive peditem sagittarium velis imbuere ne locum deserat, ne ordines turbet, ut missile et destinato ictu et magnis viribus iaciat, ut fossam ducere, sudes scienter figere noverit, tractare scutum et obliquis ictibus venientia tela deflectere, plagam prudenter vitare, audacter inferre. Huic taliter instituto tironi pugnare adversus quoslibet hostes in acie formido non erit
Abbreviated transcription (Latin):
aduani canstitutouioꝰ p̃cauetur ut iterĩ iete racites
quͣ pedites deducaur auibulanoꝰ Hoc eĩi uebo hocibrer tol ꝯe
noian de cem milia passiuo armati pastiuar q̃ omibus felis
pedars mulitar qoadu res ͣ uediee ubebantie iuicastra ita ut¬
aliquã partem itmeris cuesu alacrioiꝰ conficentꝰ Equites ꝙ¬
diuisi ꝑtinas armati silie q̃ tñi̾ itiueris ꝑagebãt ita ut adeq̃str̃e
meditacõ interdũ seqũtur Interdũ cedant et recursu quodã
inprelys seperet Non solũ aut̃ incampis ẜ eciã inclinos lutos
⁊ ardius lotis et defendere ⁊ ascendere utraq acies cogebatur
ut nulla res nel casu posus pugnãtibus posset accedere. quã
nõ aute boni nilites assidua exercitacõe didicissent
De adhortatiõẽ ier militaris romaẽ ꝙ uirtutis
Et fidei ac deuocionis intuitu imꝑator ĩuicte d̾ uiiu̾sis
autorbus qui uei militaris disciplinã hris mãdauerĩt
iulnt̃ libellũ emcleato congessi ut in dilcũ at exe̾citatiõe tyram

Expanded text:
etur ut ter in mense tam equites quam pedites educantur ambulatum; hoc enim verbo hoc exercitii genus nominant. Decem milia passuum armati instructique omnibus telis pedites militari gradu ire ac redire iubebantur in castra, ita utaliquam itineris partem cursu alacriore conficerent. Equites divisi per turmas armatique similiter tantum itineris peragebant, ita ut ad equestrem meditationem interdum sequantur, interdum cedant et recursu quodam impetus reparent. Non solum autem in campis sed etiam in clivosis et arduis locis et descendere et ascendere utraque acies cogebatur, ut nulla res vel casu prorsus pugnantibus posset accidere quam non ante boni milites assidua exercitatione didicissent. XXVIII DE ADHORTATIONE REI MILITARIS ROMANAEQVE VIRTVTIS Haec fidei ac devotionis auctoribus qui rei militaris disciplinam litteris mandaverunt in hunc libellum enucleata congessi, ut in dilectu atque exercitatione tironum
Abbreviated transcription (Latin):
copiosissimos nõ ampliꝰ qm binos duxisse legiones addito
ordinẽ legss antiq̃ nel scdm̃ normã militaris meis ex por̾tõ. q̃
destaiptio si obsturiora ⁊ npolicior uidebitur nõ mithi si disficul¬
tati ip̃iũs rei ꝯueuit impntari. altento itaq aĩo repiꝰ ueligẽda
sunt ut incõtia sic intelligenda ualeant comprehendi Nic̃e ẽ em̃

Expanded text:
copiosissimos, non amplius quam binas duxisse legiones, additiordinationem legionis antiquae secundum normam militaris iuris exponam. Quae descriptio si obscurior aut impolitior videbitur, non mihi sed difficultati ipsius rei convenit imputari. Attento itaque animo saepius relegenda sunt, ut memoria intellegentia
Abbreviated transcription (Latin):
nõ mediocut inuat̾ Nam legionibus semꝑ auxilia tanꝙͣ lenis ar¬
matura sꝑ macie ingebant᷑ ut intis preliandi magis ãmĩtulũ
esẜ qmͣ pn̾cipale fubsidiũ legio aut̃ ꝓpros cohortibus plena cũ gͣnẽ
ꝑpiõs ⁊ sibi impositos equites legionaĩos Hysdem matriculis teãt
cũ uno aĩo pariq consensa castra muniat. aciẽ instruat. pliũ gerat
exonũ parte perfitã nullo extrnisecus indigens adiumẽto qnͣtĩli
hostiũ multitudiuẽ superat̾ consuenit doccumẽtũ ẽ Magnitudo
romana q̃ sp cũ legionibus dimicans tui hostiũ uicit qñtũ uel
ipã uoluit nel rerũ natura ꝑmisit

Expanded text:
non mediocriter iuvant. Nam legionibus semper auxilia tamquam levis armatura in acie iungebantur, ut in his proeliandi magis adminiculum esset quam principale subsidium. Legio autem propriis cohortibus plena cum gravem proprios et sibi insitos equites legionarios hisdem matriculis teneat, cum uno animo parique consensu castra muniat, aciem instruat, proelium gerat, ex omni parte perfecta, nullo extrinsecus indigens adiumento, quantamlibet hostium multitudinem superare consuevit. Documentum est magnitudo Romana, quae semper cum legionibus dimicans tantum hostium vicit quantum vel ipsa voluit vel rerum natura permisit
Abbreviated transcription (Latin):
marasos q̃ sonctes q̃ pelignos q̃ ip̃os ꝑgenue romaõs Nomie
ephirothe ariis płmũ aliqũ ualuerũt Nonnie macedones ac
tessali suꝑates ꝑsis usq ad indiam bellando penetratũt Datos
ciarũ uires mirae̾ contendã cũ oñs in roniai impery ꝑdiciõe
consistat ẜ longe seciũtas pacis hoĩẽs partim ad delectatõ ocy
ꝑtim ad ciulia tͥnsduxit officia Ita cura exeracy nulitai pmo
neglienciꝰ agi postea dissimulai adpostrenũ olimi ĩ obliuionẽ
perducta ꝯgnoscitur Nec aliquis suꝑiore etate accidisse mret᷑

Expanded text:
 Samnites, quae Paelignos, quae ipsos progenuere Romanos. Nonne Epiri armis plurimum aliquando valuerunt? Nonne Macedones ac Thessali superatis Persis usque ad Indiam bellando penetrarunt? Dacos ciarum vires enumerare contendam, cum omnes in Romani imperii dicione consistant. Sed longae securitas pacis homines partim ad delectationem otii, partim ad civilia transduxit officia. Ita cura exercitii militaris primo neglegentius agi, postea dissimulari, ad postremum olim in oblivionem perducta cognoscitur. Nec aliquis hoc superiore aetate accidisse miretur,
Abbreviated transcription (Latin):
diciũ mouoxilis suꝑiectis etiã tabulatis. fluia sine põtibis
q̃ uadari ne q̃nt̃ tam apeditibus qmͣ ab equitibus sine ꝑiło
iñseantur Habet fe̾ros arpogones quos Iupos uocãt ⁊ faltes
fereas confixas Iongissimis contis Item ad fossarũ oꝑa
faciend̃ uidentes ligones paloxy rastra alueos conphinos
quibꝰ terra portetur hĩ quoq dolabea secures astias
fices cũ oñitꝰ feranitis qui ad obpugnandas hostiũ cim¬
tates testudins mostubos auetes uineas ut appellãtur¬
Res etiã ambulatois faciãt̃ uerũ ne singlã enu̾ando
fixeruit castea armatã faciat cuntatem Rc̃¬

Expanded text:
etiam tabulatis, flumina sine pontibus etiam tabulatis, flumina sine pontibus quae vadari nequeunt tam a peditibus quam ab equitatu sine periculo transeantur. Habet ferreos arpagones, quos lupos vocant, et falces ferreas confixas longissimis contis, item ad fossarum opera facienda bidentes ligones palas rastra alveos cophinos quibus terra portetur. Habet quoque dolabras secures ascias fices cum omnibus ferramentis, qui ad oppugnandas hostium civitates testudines musculos arietes vineas, ut appellant, turres etiam ambulatorias faciunt. Verum ne singula enumerando fixerit castra armatam faciat civitatem
Abbreviated transcription (Latin):
consuenit Pͥmũ oñĩ instruit᷑ iaculis. quibus nulle la̾te
nulla possun scuta sufficere Nã ꝑ singulas centurias sui¬
gulos correbulistas hr̃e consuenit quibus mutũ adchend̃
singula contubera ad armãdũ nel dirigend̃ hͦ ẽ undecim
honnes deprtatutũ ilã qͣnto minores fuerint tanto lõgiꝰ
aut forciꝰ tela iaculanture Nõ colũ aut̃ castra defendũs
un̾ eciã incãpo post aciẽ guis armature ponũtur aute
Cruatũ impetũ nec equites loricati us equites scutati
possunt hostiũ stare in una aut̃ legione quĩquaguita qu̾ꝙ
cãrobaliste esse solent Item decem onagri ho ẽ. Iugnti
ꝓ singłas colortes ĩ carpentis bobus portatur armatis
ut si forte hostes ad expugnadũ uenerĩt uallũ sagittis
⁊ saxis posfuit castra defendi Ocafas quoq de singulis
teabibus excanatis cũ longisfiuus fubꝰ ⁊̃ interdũ eciã
fe̾reis cathemis secũ legio p̾otat Ertũs contertis eisdẽ sũ

Expanded text:
uevit.Primum omnium instruitur iaculis quae nullae loricae, nulla possunt scuta sufferre. Nam per singulas centurias singulas carroballistas habere consuevit, quibus muli ad trahendum et singula contubernia ad armandum vel dirigendum, hoc est undecim homines, deputantur. Hae quanto maiores fuerint, tanto longius ac fortius tela iaculantur. Non solum autem castra defendunt verum etiam in campo post aciem gravis armaturae ponuntur; ante quarum impetum nec equites loricati nec pedites scutati possunt hostium stare. In una autem legione quinquaginta quinque carroballistae esse solent.Item decem onagri, hoc est singuli per singulas cohortes, in carpentis bubus portantur armati, ut si forte hostes ad oppugnandum venerint vallum sagittis et saxis possint castra defendi. Scafas quoque de singulis trabibus excavatas cum longissimis funibus et interdum etiam ferreis cateni
Abbreviated transcription (Latin):
muniee tastrocũ ita ut xxi pedes lata sit et alta subtilitas secuit
appellant pedes nouẽ Supͣ aut̃ repebꝰ huic inde factis q̃ d fossa
lenata fuerit terea congerit᷑ Et tsut maliũ qͣtuor pedes sic fit ut
quas milites portare confuenerat p̃signntue ad quod opus ligo¬
nes rastra talos aliaq utensiliũ gu̾a lrei conueũ qꝑ inꝑmptus ⁊¬

Expanded text:
munire castrorum, ita ut duodecim pedes lata sit et alta sub linea, sicut munire castrorum, ita ut duodecim pedes lata sit et alta sub linea, sicut appellant, pedes novem; supra autem saepibus hinc inde factis quae de fossa egesta fuerit terra congeritur et crescit in altum quattuor pedes. Sic fit ut quas milites portare consueverant, praefiguntur. Ad quod opus ligones rastra qualos aliaque utensilium genera habere convenit semper
Abbreviated transcription (Latin):
mentoꝵ inumuẽda sunt castra ne maior multitudo conscipet᷑
inꝑuis nenepancitas in locioi̾bus ultra ꝙ opdtet cogatur extedi
Nterdum aũt quadrata Interdũ tagona Interd semirotoda
ꝑut loci qualitas aut inc̃itas postulau̾i̾t castra facienda sũt
Porta aũt que appellatur pretoria aut adoriẽtẽ spectare debet
aut illũ locũ qui adhostes respicit a si iter agitur illã partẽ dt̃¬
H ͦ ẽ cohortes papilians tendut ⁊ dracones ⁊ signa constituut
De cumana aiuĩ porta q̃ appellatur post p̃toriũ ẽ ꝑ quã deli¬
quenteꝰ milites educũ adpenã¬
pites cirtũcidũtur et̾ra ⁊ exhys uelut murꝰ instrntur altus
tribus pedibus supra terrã ata ut mante sit fossa deq̃ leuati sũt̃
cspites Deude tumultinã fossa fit lata pedes nouẽ alta rdex un
sed ubi uis acrior imiuet hostis tũt legittiã fossa amibuũ quenit

Expanded text:
imentorum munienda sunt castra, ne maior multitudo constipetur imentorum munienda sunt castra, ne maior multitudo constipetur in parvis neve paucitas in latioribus ultra quam oportet cogatur extendi. Interdum autem quadrata, interdum trigona, interdum semirotunda, prout loci qualitas aut necessitas postulaverit, castra facienda sunt. Porta autem quae appellatur praetoria aut orientem spectare debet aut illum locum qui ad hostes respicit, aut si iter agitur illam partem debhoc est cohortes, papiliones tendunt et dracones et signa constituunt. Decumana autem porta quae appellatur post praetorium est, per quam delinquentes milites educuntur ad poenapites circumciduntur e terra et ex his velut murus instruitur, altus tribus pedibus supra terram, ita ut in ante sit fossa de qua levati sunt caespites; deinde tumultuaria fossa fit lata pedes novem, alta pedes septem. Sed ubi vis acrior imminet hostium, tunc legitima fossa ambitum convenit
Abbreviated transcription (Latin):
rei sciã proesus intercidit Nemo enĩ iam diu ductis fossis fixisq
sudibus castra conscituit sic diurno nel noctumo suꝑ uentu eq̃tũ
barbaror multos exercitus scuꝰ frequter adflictos nõ solũ aut̃
confidentes sine castris ista pacĩtur ẜ cũ macie casu aliquo
ceperuit cadore niniuuẽte castroꝵ quo se recipiãt nõ habet
et more aĩaliũ multi cadũt Nec paus moriendi fius fit ꝙͣ
hostibus uoliẽtas defuerit ꝑseqũdi / Inqualibus lotis cõscituẽda
sunt castra
Astra cut prefertim hoste uicino tuto semper faciẽda suĩ
loto ubi lignorũ ⁊ pabuli ⁊ cique suppetat copia ⁊ si diuciꝰ
morandũ sit loci salubrtas eligatur Cauendũ eciã ne mons
sit uicinior aut alcior. qui ab aduersarys captus possit efficere
Considerand eciã ne tẽrentibus mundari consuenerit campus
⁊ hͦ casu uiui paciatu exeratus Pro nũo aut̃ nlitũ uel imped¬

Expanded text:
rei scientia prorsus intercidit; nemo enim iam diu ductis fossis praefixisque rei scientia prorsus intercidit; nemo enim iam diu ductis fossis praefixisque sudibus castra constituit. Sic diurno vel nocturno superventu equitum barbarorum multos exercitus scimus frequenter afflictos. Non solum autem considentes sine castris ista patiuntur, sed cum in acie casu aliquo coeperint cedere munimenta castrorum quo se recipiant non habent et mohostibus voluntas defuerit persequendi. XXII IN QVALIBVS LOCIS CONSTITVENDA SINT CASTRA Castra autem, praesertim hoste vicino, tuto semper facienda sunt loco, ut lignorum et pabuli et aquae suppetat copia, et si diutius commorandum sit loci salubritas eligatur. Cavendum etiam ne mons sit vicinus aut altior locus qui ab adversariis captus possit officere. Considerandum ne torrentibus inundari consueverit campus et hoc casu vim patiatur exercitus. Pro numero autem militum vel imped
Abbreviated transcription (Latin):
q dssiuios friã nõ possit abtidi Et loricã sorntee cit stientee
Directũ facile procũpit Ciuꝰ gu̾is aput nos iam rara sut̃ tela
Barbari aut̃ scutati pedites hys precipue utuntur quas uebras
uocant ⁊ biuas eciã ac te̾nas inp̃bos portãt Stiendũ prete᷑a cũ
missilibus agitur sinistros pedes ĩ aute milites lirẽ deberẽ Ita
enĩ uibrandis spiculis uehementior ictus ẽ ẜ cũ apiła ⁊ maũ ad
ut et latera eorũ subducantur abhostibus ne posfunt uuluus accipe
Et ꝓximior dextra sit que plagami posset inferre Instruendos:
ac protegendos oun pugnãd̃ autiquoꝵ genere coustat esse tyroes̃
Ncc̃e est eiũ ut dimicandi acliorẽ sumat audatiã qui muito ca¬
pite nel pectore nõ tuuet uuluus
De municiõe castrorũ
cistrorũ quoq inunitiõs dt̃ tyro condiscere Nichil enĩ tam
sunt castra ita intra bellũ securi milites dies noctesq ꝑagnut eciã
ai hostis obsideat quasi ciuitatẽ uideant᷑ secũ ubiq portare s huiꝰ

Expanded text:
 scuto fixum non possit abscidi et loricam scienter ac fortiter directum facile perrumpit. Cuius generis apud nos iam rara sunt tela; barbari autem scutati pedites his praecipue utuntur, quas bebras vocant, et binas etiam ac ternas in proeliis portant. Sciendum praeterea, cum missilibus agitur, sinistros pedes in ante milites habere debere; ita enim vibrandis spiculis vehementior ictus est. Sed cum ad pilam, utut et latera eorum subducantur ab hostibus, ne possint vulnus accipere, et proximior dextra sit, quae plagam possit inferre. Instruendos igitur ac protegendos omni antiquo armorum genere constat esse tirones. Necesse est enim ut dimicandi acriorem sumat audaciam qui munito capite vel pectore non timet vulnus. XXI DE MVNITIONE CASTRORVM Castrorum quoque munitionem debet tiro condiscere. Nihil enim neque tam sunt castra, ita intra vallum securi milites dies noctesque peragunt, etiam si hostis obsideat, quasi muratam civitatem videantur secum ubique portare. Sed huius
Abbreviated transcription (Latin):
reraadantir ut pecudes don ent apud antiques uura dicebarit
padestutire contus obi qũi polite legiones ꝑter srta seriã bcata¬
fedetis galeis q̃ fulgeluant us ꝓ adeo ut stigittary senistera brachia
erans mimit illi qui inp̃ma acie pugnantes pues pos sol
hostus quito consina sepe fftã esse uictoriã t hestas lo otte
qpst p uiones stetesõ intissenr Eramt añ apud eretertes iuqre dites

Expanded text:
apud antiquos murus dicebatur pedestris exercitus nisi quod pilatae legiones praeter scuta etiam catafractis galeisque fulgebant, usque eo ut sagittarii sinistra brachia Sic erant muniti illi qui in prima acie pugnantes principes, hostes; a quibus constat saepe factam esse victoriam, cum hastati illi et q
Abbreviated transcription (Latin):
Reteã illo exercitu genere quod armaturã uocant Et a¬
p̾mig doctoribus traditur Imbuendus ẽ tyro qui usus saltꝭ
xpte seruatur Constat eciã em̃ niũ in omibus phys armatura
melius pugnare qũi teteros ex quo intelligi dabaturs qͣntũ ex aitato
mules mexoenitato sit melior cũ atiatira ut tũqs  suden xeliquos
contubemiales suos bellandi arte preredant Ita aut̾ seuere apnt
marobes erer m destiplia setuata ẽ ut ẽ doctores gamotũ dpli

Expanded text:
Praeterea illo exercitii genere quod armaturam vocant et Praeterea illo exercitii genere quod armaturam vocant et campidoctoribus traditur imbuendus est tiro; qui usus vel ex parte servatur. Constat enim etiam nunc in omnibus proeliis armaturas melius pugnare quam ceteros. Ex quo intellegi debet quantum exercitatus miles inexercitato sit melior, cum armatura utcumque eruditi reliquos contubernales suos bellandi arte praecedant. Ita autem severe apud maiores exercitii disciplina servata est ut et doctores armorum dupli
Abbreviated transcription (Latin):
temptaret in qua meditacõe sernabatur illa cantela ut ita tyco
ad inferendũ uulus insurgeret ut ne qua parte ip̃e pateret ad
plagam// Non cesim sed puctun ferire docendos tyrones
Reterea nõ cesim sed puctu ferree discebant Nam cesun
pugnantos non solũ facere uincere sed eciã derisere comãd
Cesa om̃i quonis impetu ueniat non frequter interficit cũ et
arnus uitalia defendant᷑ ⁊ ossibus ac cont̃ pñcta duas uncias
ad acta moctalis ẽ Ncce ẽ enĩ ut uitalia penetret quicꝙͣ ĩmergĩ
De inde cũ cesa infextur brachiũ dextre latus ꝙ nudat᷑ pũcta
aũt tecto corpore infertur ⁊ aduersariũ sanciat añꝙͣ uideat
Ideoq ad duiucãdũ hoc p̃cipue gn̾e usus coustat esse romanos¬
Duplici aut̃ ponderis illa cratis et clana iõ dabant᷑ ut cũ uera
⁊ leuora tyro arma supsisset uelut graniore pondere liberatꝰ
securior alaciiorq pugnaret/ Armatura docendos tyrones

Expanded text:
temptaret. In qua meditatione servabatur illa cautela ut ita tiro temptaret. In qua meditatione servabatur illa cautela ut ita tiro ad inferendum vulnus insurgeret ne qua parte ipse pateret ad plagam. XII NON CAESIM SED PVNCTIM FERIRE DOCENDOS TIRONES Praeterea non caesim sed punctim ferire discebant. Nam caesim pugnantes non solum facile vicere sed etiam derisere Romani. Caesa enim, quovis impetu veniat, non frequenter interficit, cum et armis vitalia defendantur et ossibus; at contra puncta duas uncias adacta mortalis est; necesse est enim ut vitalia penetret quicquid immergitur. Deinde, dum caesa infertur, brachium dextrum latusque nudatur; puncta autem tecto corpore infertur et adversarium sauciat antequam videat. Ideoque ad dimicandum hoc praecipue genere usos constat esse Romanos.Dupli autem ponderis illa cratis et clava ideo dabantur ut cum vera et leviora tiro arma sumpsisset velut graviore pondere liberatus securior alacriorque pugnaret. XIII ARMATVRAM DOCENDOS TIRONES
Abbreviated transcription (Latin):
Ntiqui sicut inuenitl inlibri hoc genere exercuere tyroness
sic de uimine ĩ modũ cratiũ cõrotũdata texebant scuta ita ut duplũ
pondus cratis haberet quã scutũ publitũ hẽe consueuit Idemos
nõ tuĩ mane sed eciã pꝯ meridĩe ex̾cebantur adpalos Palors em̃
usus nõ solũ militibus sed eciã gladiatoi̾bus pliu̾inũ prodest
Nec unquã aut arena aut campus inuictũ ariis uirũ probanit
nisi qui diligenter exelcitatus docebatur adpalũ a fingulis aut̃
tyronibus singuli pali dofigebantur interrã ita ut mitare nõ possit
ut seppedibus enimierẽt cont illũ palũ taꝙͣ cont̾ aduersariũ hyrocio
crate illa ⁊ claua uelud cũ gladio se exercebat ĩ scuto ut mũ qiͣ
caput aut faciẽ petet̾ Nut̃ alateribus minaretur Interdũ conten¬
deret ⁊ poplites et cara succidere recederet adsultae̾t insiliret
qͣi pñtẽ aduecsariũ sic palam om̃i impetu onui bellandi arte

Expanded text:
ntiqui, sicut invenitur in libris, hoc genere exercuere tirones: ntiqui, sicut invenitur in libris, hoc genere exercuere tirones: scuta de vimine in modum cratium corrotundata texebant ita ut duplum pondus cratis haberet quam scutum publicum habere consuevit, itemnon tantum mane sed etiam post meridiem exercebantur ad palos. Palorum enim usus non solum militibus sed etiam gladiatoribus plurimum prodest, nec umquam aut harena aut campus invictum armis virum probavit nisi qui diligenter exercitatus docebatur ad palum. A singulis autem tironibus singuli pali defigebantur in terram ita ut nutare non possent et sex pedibus eminerent; contra illum palum tamquam contra adversarium tiro cum crate illa et clava velut cum gladio se exercebat et scuto, ut nunc quasi caput aut faciem peteret, nunc a lateribus minaretur, interdum contenderet poplites et crura succidere, recederet adsultaret insiliret, quasi praesentem adversarium, sic palum omni impetu, omni bellandi arte
Abbreviated transcription (Latin):
sertotis inqi re ⁊ suos mnlites feeiꝙ̃p̃tibus exercigys ip̃arasset
ad prelia tn
Ad desum natandi ex cecendos tyroues
Atandi usum estius mensibus om̃s equalitꝰ dt̃ tyro condis¬
cere Nou enĩ sp pontibus fliumã transeñtur sed et cedes̃
i insequens natare cogitur freqũter exeratus sepe repẽtuus ymi¬
bribus uel mubus solet exrndare torrentes et ignoranͣ nõ polũ
ab hoste si eciã ab ipĩs aliquis dist̾ criẽ incͣnt Iõq romiaĩ ueteres
quob tot bella ⁊̃ continuata ꝑicula ad omẽz rei militaris erudi¬
nerãt artẽ Capũ marciũ uicinũ tyberi delegerut in quo uuẽtus
post exerciciũ armorũ sudorẽ puluerẽq dilueret ac lassitudinẽ
cursus natandi labore deponeret nõ solũ anĩ pedites. sed et equite
ipsos q equos uel lixas quas galialias uocãt ad natandũ excere
ꝑ comodũ est Nequid imperitis cũ ncitas micumbit eueĩat Q
admodũ ad scuta unuinea uel ad palos antiqui exercebat tyro¬

Expanded text:
 et milites frequentibus exercitiis praeparasset ad proelia. X AD VSVM NATANDI EXERCENDOS TIRONES Natandi usum aestivis mensibus omnis aequaliter debet tiro condiscere. Non enim semper pontibus flumina transeuntur, sed et cedens et insequens natare cogitur frequenter exercitus. Saepe repentinis imbribus vel nivibus solent exundare torrentes, et ignorantia non solum ab hoste sed etiam ab ipsis aquis discrimen incurrit. Ideoque Romani veteres, quos tot bella et continuata pericula ad omnem rei militaris erudiverant artem, campum Martium vicinum Tiberi delegerunt in quo iuventus post exercitium armorum sudorem pulveremque dilueret ac lassitudinem cursus natandi labore deponeret. Non solum autem pedites sed et equites ipsosque equos vel lixas, quos galliarios vocant, ad natandum exercere percommodum est, ne quid imperitis cum necessitas incumbit eveniat. XI QVEMADMODVM AD SCVTA VIMINEA VEL AD PALOS ANTIQVI EXERCEBANT TIRO
Abbreviated transcription (Latin):
ducere onꝰ ferre confuetudo de rure ẽ Interdũ tũ noc̃itos exig
eciã urbanss ad arma compelli qui uͥ nomẽ dedere milicie
primũ laborae̾ dec̾re̾ portare ponous ⁊ sołe puluerẽq ferre
condiscat̃ puo uictu utantur ⁊ iustito interd̃ sub diuo interd
sibpapilioio ꝯmorẽtur Tunc demũ adrsũ eiudiãt᷑ armorũ
Et si longior expedicio emergit in angarys plunã detinendi
accedat ⁊ animus Nec inficiandũ ẽ pꝰ urbẽ conditã romaõs
sudorẽ cuesa ⁊ campesti cercinio Callectũ nando inuẽtus ob¬
luebat intiber idem bellator. idem agricola gnã tuo muͣbat
armorũ. quod usq adeo unꝰ ẽ ut aranti quĩti mucy nuto dic¬
taturã constet oblatã exagris gͦ iupplendũ robue p̃cipue uidet᷑

Expanded text:
ducere, onus ferre, consuetudo de rure est. Interdum tamen necessitas exigit ducere, onus ferre, consuetudo de rure est. Interdum tamen necessitas exigit etiam urbanos ad arma compelli; qui ubi nomen dedere militiae primum laborare, decurrere, portare pondus et solem pulveremque ferre condiscant, parvo victu utantur et rustico, interdum sub divo interdum sub papilionibus commorentur. Tunc demum ad usum erudiantur armorum, et si longior expeditio emergit in agrariis plurimum detinendi accedat et animis. Nec inficiandum est post urbem conditam Romanos sudorem cursu et campestri exercitio collectum natans iuventus abluebat in Tiberi; idem bellator, idem agricola, genera tantum mutabat armorum; quod usque adeo verum est ut aranti Quintio Cincinnato dictaturam constet oblat
Abbreviated transcription (Latin):
sugiũs diciũ It ꝓꝑted̃ conscanciõ ac fidicciã. ꝑmptu comis
nõ hc̃ẽ pugnandi qr metunt̾ uulnera qui exignũ sagnẽ
si hr̃e nouerũ Contra septentiionales remoti ppłi a solis
ardoribuss inꝯsultiores quide ẜ tũ largo sagrome redũdãtes
sunt ad bella ꝑmptissum Tirones igitur de teouperaniabus
legendi sunt plugis Quibus ⁊ copia sagronus suppetat ad
uuluerũ mortis q̃ ꝯtemptũ et nõ possit de esse prudencia q̃
⁊ modestiã siruat incastris Et nõ parũ pradest d̾ diuuca¬
tirẽ ⁊ consilys
etrũ exagris au exurbibus utiliores suit tyronis ic̃ uu
quit᷑ utrã de agris au de urbibus utiliores suit tyroes
requiramꝰ Dequa parte nuic̾qm̃ credeo potuisse dubitae
aptiorẽ aris rustitã plebem q̃ sub diuo ⁊ inlabore mitrt᷑
solis paciems estu ⁊ umbre negligen balueaꝵ nestia. deliai
ard̃ iguara . simplicis auriri. ꝑuo ꝯtenta cabo duratꝭ adost̃
laborẽ tolerantiõq malotũ menibis Cui gestatũ fexꝵ. fossd

Expanded text:
sanguinis dicunt ac propterea constantiam ac fiduciam comminus non habere pugnandi, quia metuunt vulnera qui exiguum sanguinem se habere noverunt. Contra septentrionales populi, remoti a solis ardoribus, inconsultiores quidem sed tamen largo sanguine redundantes, sunt ad bella promptissimi. Tirones igitur de temperatioribus legendi sunt plagis, quibus et copia sanguinis suppetat ad vulnerum mortisque contemptum et non possit deesse prudentia, quae et modestiam servat in castris et non parum prodest in dimicatione consiliis. III VTRVM EX AGRIS AN EX VRBIBVS VTILIORES SINT TIRONES Sequitur ut utrum de agris an de urbibus utilior tiro sit requiramus.De qua parte numquam credo potuisse dubitari aptiorem armis rusticam plebem, quae sub divo et in labore nutritur, solis patiens, umbrae neglegenarum ignara, simplicis animi, parvo contenta, duratis ad omnem laborum tolerantiam membris, cui gestare ferrum, fossam
Abbreviated transcription (Latin):
nũcẽẜ dercitꝰ proficit tempore belli cuiꝰ imꝑbandis tyronib
clandicarit electio Et qnͣtũ usu exꝑimiẽtis ꝙ cognoniã hunc
tot ubiqs abhostibus iulate sunt clads dũ longa pax nulitẽ
inici̾iosius legit Dum houestiores queos cuulia sectant᷑ officia
Dum indicti possessoribus tyrones ꝑ gram̃ aut dissinulatoꝵ
ꝓbanciũ tales cociãtur arinis quales dñi hẽe fastidiuut a
magnis ergo uiris magnaq diligencia ydoneos eligi cõnenit
Cmando tyrones signanoi sunt
Ed nõ statim puctis signorũ seribendꝰ ẽ tyro dilectus uni
añ oxercicio p̃temptandꝰ ut utiã uere tanto oꝑi aptꝰ sit
poscit agnosti et uelecitas in illo requirenda uidetur ⁊ robur et

Expanded text:
Numquam exercitus proficit tempore cuius in probandis tironibus Numquam exercitus proficit tempore cuius in probandis tironibus claudicarit electio. Et quantum usu experimentisque cognovimus, hinc tot ubique ab hostibus inlatae sunt clades, dum longa pax militem incuriosius legit, dum honestiores quique civilia sectantur officia, dum indicti possessoribus tirones per gratiam aut dissimulationem probantium tales sociantur armis quales domini habere fastidiunt. A magnis ergo viris magnaque diligentia idoneos eligi convenit VIII QVANDO TIRONES SIGNANDI SINT Sed non statim punctis signorum inscribendus est tiro delectus verum ante exercitio pertemptandus, ut utrum vere tanto operi aptus sit possit
Abbreviated transcription (Latin):
ones oiñtq qui aliquid tractasse uidebuntur ad gnietea ꝑtineỹ
longe crebitror pellendos acastris fabros ferados carpẽtaios
mãtellaio᷑s ⁊ cenuoꝵ aprũq uenatores queuit sociad nilias
Et li ͦ ẽ in quo toriꝰ rei publice salꝰ uertit᷑ ut tyrones nõ tũi
corpo̾ibus s eciã aĩs pscantissum deligantur uires regni ⁊
romai nomiit fuudam̃tũ pͥmũ ĩ deleti exaĩaciõe consistũt
Nc leue hͦ pute᷑ officĩ aut passim quibꝰcũq mandandũ. qd̾
apud ueteres inte̾tam raiã gna u̾tutũ insertoio pãpne cõstat
esse laudatũ Inuẽtus enĩ cui defensio ꝓrincaꝵ cia bellorã
ẽ guuttenda fortuã ⁊̃ gn̾osa copia subpetit ⁊ moribus os
excellere Houestas eui ꝓdoneũ militẽ reddit uerecundia
dũ prolib fugere facit esse uictorẽ Quis eñ prodest si
exerceatur gnaus si pluritꝰ scipendys moretur incasties

Expanded text:
ones omnesque qui aliquid tractasse videbuntur ad gynaecea pertinens ones omnesque qui aliquid tractasse videbuntur ad gynaecea pertinens longe arbitror pellendos a castris; fabros ferrarios carpentarios macellarios et cervorum aprorumque venatores convenit sociare militiae. Et hoc est in quo tores regni et Romani nominis fundamentum in prima dilectus examinatione consistunt. Nec leve hoc putetur officium aut passim quibuscumque mandandum; quod apud veteres inter tam varia genera virtutum in Sertorio praecipue constat esse laudatum. Iuventus enim cui defensio provinciarum, cui bellorum est committenda fortuna, et genere, si copia suppetat, et moribus debet excellere. Honestas enim idoneum militem reddit, verecundia, dum prohibet fugere, facit esse victorem. Quid enim prodest si exerceatur ignavus, si pluribus stipendiis moretur in castris?
Abbreviated transcription (Latin):
Ee uultu ⁊ dispositige corporis imebgendo qui melioee possit
Ed qui delectũ actur ẽ uehenter intendat ut exruliu
exocculis exonuĩ conformatiõe membrorũ eos eligat qui
implere ualeat̃ officia bellatoꝵ nmq nõ trũ inhonĩb si eciã
mequis ⁊ canibus uirtus multis declarat᷑ indices. sũ doccisso
ore et intulis cdatus quiͣ is ille horridus alter desidia latãq tra¬
hens inglorius aliũ Sic ergo adolestens marcio oꝑi deputũdꝰ
uigilantibus oculis erecta ceruice. lato pectore humeris muscu¬
losis ualentibus baͣchys longioi̾bus digitis ualentibus digitis¬
longioribus beachys. uentre modicꝰ. exilior centibus furis etpe¬
dibus nõ saꝑslua carue discentꝭ ẜ neruorũ duricia collectis
Cũ hͨ . iyrone signa deprehendeus procentatẽ nõ magnopere
desideres utiliꝰ enĩ ẽ fortes milites esse qui granaes¬
Equitur ut cinꝰ artis nel eligendi nel penitꝰ repudiãd
sunt milites Indagemiꝰ Piscatores aucupey ducaorios luithe¬

Expanded text:
 IN ELIGENDO QVI MELIORES POSSINT d qui dilectum acturus est vehementer intendat ut ex vultu, ex oculis, ex omni conformatione membrorum, eos eligat qui implere valeant bellatores. Namque non tantum in hominibus sed etiam in equis et canibus virtus multis declaratur indiciis, sicut doctissimorum ore et rutilis clarus squamis, ille horridus alter desidia latamque trahens inglorius alvum. Sit ergo adulescens Martio operi deputandus vigilantibus oculis, erecta cervice, lato pectore, umeris musculosis, valentibus brachiis, digitis longioribus brachiis, ventre modicus, exilior cruribus, suris et pedibus non superflua carne distentis, sed nervorum duricia collectis, cum hec in tyrone signa deprehenderis, proceritatem non magnopere desideres: utilius est enim fortes esse milites quam grandesSequitur ut cuius artis vel eligendi vel penitus repudiandi sint milites indagemus.Piscatores aucupes dulciarios linte
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ eorũ robur in fractũ ẽ ⁊̃ iam cũ uirtutis p̃rmia occuparet
ambitio ⁊ per gram̃ ꝓmouentur milites quoq promonoa consue¬
uerant ꝑ laborẽ Deinde ꝯtbenalibus completis scipendyx ꝑtestiõ¬
males exmore dimissis nõ sunt aly substituti Preteã uccẽ est
morbo aliqnͣtos debilitari at diutti aliqnͣtos desere᷑ nel dud̾sis
casibus intedie ins añis singulis ymo simul pene mẽsibus in
recedenciũ locis mioꝵ̃ turba succedat quuis copiosus inde exhau¬
ritur execcitus Est ⁊ alia cã quare etenuate legiones magnꝰ
in illis labor e ⁊ militandi geaniora arina. plura uuluera. semor
⁊ armis inuictus esset cousut. exeratus sepe duxisset se plus ret¬

Expanded text:
temporum robur infractum est, cum virtutis praemia occuparet ambitio et per gratiam promoverentur milites, qui promoveri consueverant per laborem. Deinde contubernalibus completis stipendiis per testimoniales ex more dimissis non sunt alii substituti. Praeterea necesse est aliquantos morbo debilitari atque dimitti, aliquantos deserere vel diversis casibus interire, ut nisi annis singulis, immo singulis paene mensibus, in recedentium locum iuniorum turba succedat, quamvis copiosus exhauriatur exercitus. Est et alia causa cur attenuatae sint legiones: magnus in illis labor est militandi, graviora arma, plura munera, severior et armis invictus esset et consul exercitus saepe duxisset, plus re
Abbreviated transcription (Latin):
Cuius etatis tyroues probandi suit
Unc qua etate milites probari queniãt explorenius ⁊
quidẽ si antiqua consuetudo femuanda ẽ incipiẽtẽ puber¬
tatẽ ad delectũ cogendũ tyrouẽ mulꝰ guorat Non ent̾ tud̾¬
celeris ẜ eciã ꝑfctius inibunt᷑ q̃ distuctur apueris De inde
militaris alacritas. saltus et curesus aũ temptandꝰ ẽ qũi¬

Expanded text:
CVIVS AETATIS TIRONES PROBANDI SINT Nunc qua aetate milites legi conveniat exploremus. Et quidem, si antiqua consuetudo servanda est, incipientem pubertatem ad dilectum cogendam nullus ignorat; non enim tcelerius, sed etiam perfectius imbuuntur, quae discuntur a pueris. Deinde militaris alacritas, saltus, et cursus, ante comparanda e
Abbreviated transcription (Latin):
paritissime q retinere ꝯtinius declarãtur uictorys ac trudphis
Di quidem indubitata approbatio sit artis rerũ semper effectus Uerũ
trancquillitas tua imperator inuicte alciori consilio quã mens
terrena portat concipere exlibris autiquorũ nosse desiderat cũ
cõprehendere maiestati uẽe nõ tam discenda qui recognoscenda
principis humani Onãtor oñi gentiũ barbarorũ aliquid de
Et ruisus tanti imperatoris nõ obedire mandatis plenũ sacalego
uidebatur at periculi Niro itaq mõ ire imꝑando fitus sũ dum¬

Expanded text:
peritissimeque retinere continuis declaratur victoriis ac triumphis, siquidem indubitata adprobatio artis sit rerum semper effectus. Verum tranquillitas tua, imperator invicte, altiore consilio quam mens poterat terrena concipere ex libris antiqua desiderat, cum is breviter comprehendere maiestati vestrae non tam discenda quam recognoscenda eneris humani, domitori omnium gentium barbararum, aliquid de Et rursus tanti imperatoris non oboedire praeceptis plenum sacrilegii videbatur atque periculi. Miro itaque more in
Abbreviated transcription (Latin):
nisi armorũ exexcicio disciplina castorũ. usuq nilicie
Quid eĩ aduersus gallerũ iultitu ͥ pancitas romana ualuisset
quid adueism germano ꝵ ꝑcenitatẽ brenitas potuisset audere
com̃ artibus prudontia ꝙ nos uinci nẽõ dubitauit s aduersus
omiã prosuit Cironẽ solectẽ elige̾ iug ut ita dixerim arie¬
iñ docere. cottidiano exercitio roborare q̃tũq euenire ĩ acie
ati prehes possunt Duiã in campestri prditaciõe prenostere
seuire indesides uiudicado Eciã enĩ rei bellice ducandi
uitut audaciã Nemo facere metuit qd se bñ dedicisse ꝯfidit
Etẽi incertanuẽ belloruĩ excitata pancitas ad rictoriã ꝑmptior

Expanded text:
nisi armorum exercitio, disciplina castrorum usuque militiae. Quid enim adversus Gallorum multitudinem paucitas Romana valuisset? Quid adversus Germanorum proceritatem brevitas potuisset audere?corum artibus prudentiaque nos vinci nemo dubitavit. Sed adversus omnia profuit tironem sollerter eligere, ius, ut ita dixerim, armorum docere, cotidiano exercitio roborare, quaecumque evenire in acie atque in proeliis possunt omnia in campestri meditatione praenoscere, severe in desides vindicare. Scientia enim rei bellicae dimicandi nutrit audaciam: nemo facere metuit quod se bene didicisse confidit. Etenim in certamine bellorum exercitata paucitas ad victoriam promptior