comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
anima xp̃i. id ẽ de illo ratio¬
homine car¬
nem uegetauit. quemuerbũ cũ carue
ipsa. & incarne ipsa. sibi inunitatei
ꝑsona. duab naturis. tribus essentiis:
una uidelicet ꝑsona. quia idem homo ꝓpt̃
quod suscepit. & dr̃ ꝓpt̾ quod fuit. duabꝰ
naturis diuina scilioet atq humana. in
dõ &e homine uno ñ unis. tribus essentiis.
diuinitate. carne. & anuma. sine separa¬
tione discretis. si ne confusione sociatis:
de illa inquam anima. qua mediante u̾¬
bum caro factumẽ. & habitauit in nobis.
queritis utrum equalem eũ diuinitate
scientiam habuerit. Ad icitis etim. quia
si illa anima. quȩ quamus ereatricinatu¬
rȩ mesfabiliter uuita fuerat. indubitan¬
ter tam̃ creatura erat. equalemeũ diuim¬
tate scientiam habuerit: tunc uimirũ
creatura ereatori equalis fuit. Nonposse
aut̃ creatori facturam suã in equalitate
comparabilem fieri: de si potuerit in con¬
sortium unitatis assumi. Longe aliud ẽẽ
uniri dignatione: & cõparari maiestate.

Expanded text:
anima Christi, id est de illo ratiohomine carnem vegetavit, quem Verbum cum carne et in carne ipsa sibi in unitatem persona, duabus naturis, tribus essentiis: una videlicet persona; quia idem homo, propter quem suscepit, et Deus; propter quod fuit duabus naturis, divina scilicet atque humana, in Deo et homine uno, non unis; tribus essentiis, divinitate, carne, et anima; sine separatione discretis, sine confusione sociatis. De illa inquam anima, qua mediante Verbum caro factum est, et habitavit in nobis ; quaeritis utrum aequalem cum divinitate scientiam habuerit. Adjicitis etiam, quod si illa anima quae, quamvis creatrici naturae ineffabiliter unita fuerat, indubitanter tamen creatura erat, aequalem cum divinitate scientiam habuerit, tunc nimirum creatura Creatori aequalis fuit: non posse autem Creatori facturam suam in aequalitate comparabilem fieri, etsi potuerit in consortium unitatis assumi. Longe aliud esse uniri dignatione et comparari majestate.
Abbreviated transcription (Latin):
cidentia adño dõ sunt: aquo sunt om̃i
que sunt. An forte quoddam accidens
adõ non ẽ. quia pecoatum ab ipsononẽ:
Om̃is tam̃ sapientia. ab ipso ẽ. Quomͦ ab
ipso ẽ: forte quia donum eiꝰ ẽ. ab ipsoẽ
quia factura eius ẽ. ab ipsoẽ. Nunquid

Expanded text:
cidentia a Domino Deo sunt a quo sunt omnia cidentia a Domino Deo sunt a quo sunt omnia quae sunt. An forte quoddam accidens a Deo non est, quia peccatum ab ipso non est? Omnis tamen sapientia a Deo est. Quomodo ab ipso est? Forte quia donum ejus ab ipso est; quia fact
Abbreviated transcription (Latin):
mundo. ne obscuretur a tenebroso: &
indignum sit. ut ꝓfanis scm̃. comqui¬
natis impollutum. errantib uerum.
cõmunicabile dicatur Suꝑfluo ista
cogitantur: quia lux quȩ intenebris
lucet. sicut ñobscuratur a tenebroso.
sic ñ corrumpitur a contaminato: in
tenebris clara. & int̾ sordes incomqui¬
nata ꝑseuerans. Namcũ om̃ia in ipsa.
& in om̃ib ipsa sit: ei tam̃ uniu̾se creat᷑e.
nec turpitudo turpis ẽ. nec malicia no¬
cet. nec error errat. Lucet gͦ & illuminat.
nec ꝑ aliud. nec ex alio. s hoc quod ipsa ẽ:
& quo ipsa lucet. om̃ib illuminandis
communicandũ p̃bet. & totũ ipsa possidet.
Audite iterum. Dñs inquit scͥpturadat
sapientiam. Quam sapientiam: forte
aliquod accidens dat. quo nos afficim̃.
ut sapientes efficiamur. Quid enĩ ẽ sa¬
pientia: Nonne accidens: Dat gͦ dñs
sapientiam. Quã sapientiam: Om̃issi¬
pientia adño dõ ẽ. Bene. Quia om̃iade¬

Expanded text:
mundo, ne obscuretur a tenebroso; et mundo, ne obscuretur a tenebroso; et indignum sit ut profanis sanctum coinquinatis impollutum, errantibus verum communicabile dicatur. Superfluo ista cogitantur, quia lux quae in tenebris lucet, sicut non obscuratur a tenebroso, sic non corrumpitur a contaminato, in tenebris clara, et inter sordes incoinquinata perseverans. Nam, cum omnia in ipsa et in omnibus ipsa sit, ei tamen universae creaturae nec turpitudo turpis est, nec malitia nocet, nec error errat. Lucet ergo et illuminat, nec per aliud, nec ex alio; sed hoc quod ipsa est, et quo ipsa lucet omnibus illuminandis communicandum praebet, et totum ipsa possidet. Audite iterum: Dominus, inquit Scriptura, dat sapientiam . Quam sapientiam forte aliquod accidens dat quo nos afficimur, ut sapientes efficiamur. Quid enim est sapientia? Nonne accidens? Dat ergo Dominus sapientiam. Quam sapientiam? Omnis sapientia a Domino Deo est . Bene quia omnia ac
Abbreviated transcription (Latin):
mentẽ nihunc mundũ. Unus ẽ enĩ sol.
& om̃is ocłs ꝑ eum irradiatur: s ñom̃s
qui ꝑ eum uident. agnoscunt eum.
Sinuliter lux uera que illuminat
ominẽ hominẽ uenientẽ in hunc mũ-¬
dum. cunctis fuꝑfunditur: in om̃s
clarescit. uniu̾sos illustrat. S alius ꝑ
eam uidet: alius eam uidet. Mali illu¬
minantur. ut oetera uideant. ipsũ ꝑ
quẽ udent ñ uideant: quia lux intene¬
bris lucet. & tenebre eam ñcõprehen¬
derunt. Boniuͦ illuminantur. ut eũ
uideant. aquo &e ꝑquẽ uident: ut ad eũ
referant. & ineo ament om̃e quod uident.¬
& eum ament suꝑ om̃e quod uident.
Om̃s gͦ ꝑ eum illuminant᷑ quiuident:
s excellentius qui eũ uident. Leũ illu¬
minantur qui uident. & ex eo illumi¬
nantur: quia ipse lux ẽ. aquo illuminant᷑.
Unde aut̃ lux illuminaret: si ex semet¬
ipsa ñ illuminaret: Inde illuminaret:
si id qd̾ ipsa ẽ participandũ ñ preberet:
S forte timendumẽ. ne polluat᷑ ab im¬

Expanded text:
nientem in hunc mundum. Unus est enim sol, et omnis oculus per eum irradiatur, sed non omnes qui per eum vident agnoscunt eum. Similiter lux vera, quae illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum, cunctis superfunditur, in omnes clarescit, universos illustrat; sed alius per eam videt, alius eam videt. Mali illuminantur ut caetera videant; ipsum per quem vident, non videant, quia lux in tenebris lucet, et tenebrae eam non comprehenderunt. Boni vero illuminantur, ut eum videant a quo, et per quem vident, ut ad eum referant, et in eo ament omne quod vident, et eum ament super omne quod vident. Omnes ergo per eum illuminantur qui vident, sed excellentius qui eum vident. Per eum illuminantur qui vident, et ex eo illuminantur, quia ipse est lux a quo illuminatur. Unde autem lux illuminaret, si ex semetipsa non illuminaret? Unde illuminaret, si id quod ipsa est participandum non praeberet? Sed forte timendum est, ne polluatur ab im
Abbreviated transcription (Latin):
bitaculo mundo: ne forte quis ualeat
eis maculam ingerere. & tunc incipiatĩ
obꝓbrium sustinere. Apprehendent sep¬
tem mulieres uirũ unũ indie illa dicen¬
tes. panem nr̃m comedemꝰ. &e uestim̃tis
nr̃is oꝑiemur. tantũ modo inuocetur
nom̃ tuũ suꝑ nos: aufer obꝓbriũ nr̃m.
Ergo reconditi in eo st̃: s absconditi
ab eo non st̃. Dm̃ inquit nemo uidit
umquã. Ungenitus qui ẽ insini pa¬
tris: ipse enarrauit. Si narrauit: & in¬
dit. Unde hoc ꝓbamus: Qui de terraẽ
de terra loquitur. qui decelouenit suꝑ
om̃s ẽ: & quod uidit & audiuit hoc tes.¬
tatur. Ergo udit. Inquo uidit. Indi¬
uinitate aut inhumanitate: forte in
diuinitate. uidit: in humanitate enar¬
rauit. Ili gͦ qui audierunt in quoni¬
derunt: Aut si non uiderunt: quare
audierunt: Hidit gͦ indiuinitate. uii¬
dit & in humanitate: tam̃ exdiuini.¬
tate sicut & illi qui audierunt. non nͥ
ex illustratione diuimi luminis uidẽ

Expanded text:
bitaculo mundo, ne forte quis valeat bitaculo mundo, ne forte quis valeat eis maculam ingerere, et tunc incipiat opprobrium sustinere. Apprehendent septem mulieres virum unum in die illa dicentes: Panem nostrum comedemus, et vestimentis nostris operiemur, tantummodo invocetur nomen tuum super nos; aufer opprobrium nostrum . Ergo reconditi in eo sunt, sed absconditi ab eo non sunt. Deum, inquit, nemo vidit unquam. Unigenitus Filius qui est in sinu Patris, ipse enarravit ; si enarravit, et vidit. Unde hoc probamus? Qui de terra est, de terra loquitur; qui de coelo venit, super omnes est; et quod vidit et audivit hoc testatur . Ergo vidit. In quo vidit? in divinitate an in humanitate? Forte in divinitate vidit, in humanitate enarravit. Illi ergo qui audierunt in quo viderunt? Aut si non viderunt, quare audierunt? Vidit ergo in divinitate, vidit et in humanitate, tamen ex divinitate sunt? et illi quae audierunt non nisi ex illustratione divini luminis videre
Abbreviated transcription (Latin):
Uidete quid facimus: Apłs testatur
plenitudinẽ ibi eẽ: & nos dicimus
quia tota sapientia nonẽ indomosua.
Orgo dimidia intus habitat: & dimi¬
dia foris. & ubi queritur: sidomiñ
inuenitur: Inquo habitat om̃is ple¬
nitudo diuinitatis corporaliter. Ubi
plenitudo ẽ: nichil deest. Ubi nichil
deest: totum ẽ. S forte plenitudodi¬
uinitatis ibi ẽ: & plenitudo sapientiȩ
thesauri sapientiȩ & scientiȩ abscnt
pientiȩ & scientiȩ ibi sunt: s abscondi¬
ti sunt. Portata non uidet. Absitant᷑
ab intellectu nr̃o: ut sic sentiamus.S
absconditi sunt: ut non ab eo abscondan¬
tur: s ne in eo ab impiis uideantur.
Absconditi sunt: ut tempore oportuno
ꝓferantur. Absconditi sunt: & recon¬
diti sunt. Absconditi ne ꝑeum indig¬
nis apiantur: reconditiut in eo digne
custodiantur. Reconditi sunt. ne ob¬
fuscentur aliqua rubigine peccatoꝵ:
ne polluantur aliqua sorde ceriminũ.
aut contagione uiciorum. Reconditi
sunt uelud inuase sincero. uelud inha¬

Expanded text:
id facimus? Apostolus testatur plenitudinem ibi esse; et nos dicimus quod tota sapientia non est in domo sua. Ergo dimidia intus habitat, et dimidia foris. Et ubi quaeretur, si domi non invenitur? In quo habitat omnis plenitudo divinitatis corporaliter. Ubi plenitudo est nihil deest, ubi nihil deest totum est. Sed forte plenitudo divinitatis ibi est, et plenitudo sapientiae thesauri sapienpientiae et scientiae ibi sunt; sed absconditi sunt. Portat et non videt. Absit autem ab intellectu nostro, ut sic sentiamus. Sed absconditi sunt, non ut ab eo abscondantur; sed ne in eo ab impiis videantur. Absconditi sunt, ut tempore opportuno proferantur. Absconditi sunt et reconditi sunt. Absconditi, ne per eum indignis aperiantur. Reconditi, ut in eo digne custodiantur. Reconditi sunt, ne offuscentur aliqua rubigine peccatorum, ne polluantur aliqua sorde criminum aut contagione vitiorum. Reconditi sunt velut in vase sincero, velut in ha
Abbreviated transcription (Latin):
sub̾a ab ipso ẽ: Quid magnũ. quid nonui
quid mirũ dictum ẽ. om̃is sapientia a
dño dõ ẽ. si accidens quoddam ab ipsoe.
aut quia donum eius: Si sapientia crea¬
tura ẽ. stulticia quid ẽ: Creauit dc̃ sapi¬
entiam: & ñ ereauit stulticiam: E rgo
qued am accidentia ds̃ creauit: alia esse
habent. & abipso nonhabent. Quis hoc
aut dicere presumat. aut dictũ appro¬
bet: quia aliquid ẽẽ habet. & adeonon
habet: Quid dicemus: Ds̃ gͦacciden¬
tia ñ creauit. & alter quidam ẽ creator
sapientiȩ. ds̃ dator: Ergo dare sapien¬
tiam ds̃ potuit: creare non potuit:
Ergo aliunde accepit quod dedit: et
dedit quod suũ nonfuit: & acciꝑe po¬
cuit quod non habuit. Quis hocdicat:
Quis sam capitis hoc uel incogitationẽ
suam admictat: Qualiter gͦ omis sapien¬
tia adño deo ẽ: Siue quia donũ eius ẽ.

Expanded text:
a ab ipso est? Quid magnum? quid novum? quid mirum dictum est? Omnis sapientia a Domino Deo est; si accidens quoddam ab ipso esaut quia donum ejus? Si sapientia creatura est, stultitia quid est? Creavit Deus sapientiam, et non creavit stultitiam? Ergo quaedam accidentia Deus creavit, alia esse habent, et ab ipso non habent. Quis hoc aut dicere praesumat, aut dictum approbet, quod aliquid esse habet et a Deo non habet? Quid dicimus? Deus ergo accidentia non creavit; et alter quidam est Creator sapientiae, Deus dator? Ergo dare sapientiam Deus potuit, creare non potuit? Ergo aliunde accepit quod dedit, et dedit quod suum non fuit, et accipere potuit quod non habuerit. Quis hoc dicat? Quis sani capitis hoc vel in cogitationem suam admittat? Qualiter ergo omnis sapientia a Domino Deo est? Sive quia donum ejus e
Abbreviated transcription (Latin):
sũt. Sẽtiant si placet qd̾ ñ sit amor
ociosus siue ur̃ ad nos. siue nr̃ ad il¬
los. salua tñ in omnib iusticia. cõtͣ᷑

Expanded text:
sunt. Sentiant, si placet, quod non sit amor otiosus, sive vester ad nos, sive noster ad illos, salva tamen in omnibus justitia, cont
Abbreviated transcription (Latin):
a puero eius: hãc liceat experiri. in¬
fãteor me obnoriũ illi. et oĩum que:
ꝓeo face̾ ualeo debitorẽ. ñ solũ qi uͥesiq
Et n fallor qui eũ tͥbulant falsi sũt.
et ñ ẽ in ore eorum u̾itas. Deniq uos
ꝓbabitis: et ñẽ mͥ uerbis laborans
suꝑ hoc. Est p̾terea cũ eo uir religio¬

Expanded text:
a puero ejus, liceat hanc experiri viFateor me obnoxium illi, et omnium quae pro eo facere valeo debitorem: non solum quia ubicumque Et, nisi fallor, qui eum tribulant, falsi sunt, et non est in ore eorum veritas. Denique vos probabitis, et non est mihi verbis laborandum super hoc. Est praeterea cum eo vir religio
Abbreviated transcription (Latin):
urãm misistis ad fortia. opusẽ.
foiticudĩe. Specłator domui ifrẜ
fc̃s estis: opꝰ ẽ. prudẽtia. Sapientib
⁊ insipientib debitor estis: opꝰẽ. iusti¬
cia. Postremo temꝑantia maxime
adẽe. adeo qͣm tanti cleri ppłiq
consensu fuisse celebratã accepimꝰ.
Gratulam᷑ gr̃e eiꝰ. ne dicã m̾itis truis.
tio ĩ riunam. Si autẽ cognoseis grãm
uide ne ĩtiacuũ acceꝑis. Bonas fac
de cet̾o uias tuas. ⁊ studia tua. et
minist̾ium scm̃. si uite scĩtas ñ pre¬
cessit: seqͣtur saltem. Tũc uere fatebm
te p̾uẽtũ in bñdictiõib dłceclinis: tͥ de
bonis meliora sꝑantes. Exultabimꝰ
et letabim᷑. qd̃ fidelis seruus ⁊ piu¬
dẽs constitutus sit suꝑ familiã dñi.
futurꝰ ex ħ filius felyx ⁊ potẽs. suꝑ
omĩa bona patͥc constituendꝰ. Alio¬
qͥn si altiorẽ qͣm meliorẽ ẽẽ.: delectat.
ñ p̾miũ sed p̾cipitiũ expectamꝰ. Op¬
tamꝰ et oramꝰ. ne hoc contingͣt. ꝑa¬

Expanded text:
ram misistis ad fortia, opus est fortitudine. Speculator domui Israel factus estis; opus est prudentia. Sapientibus et insipientibus debitor estis, opus est justitia. Postremo maxime a Deo, quam tanto cleri populique consensu fuisse celebratam accepimus. Gratulamur gratiae ejus, ne dicam meritis tuis, tio in ruinam. Si 43 autem cognoscis gratiam, vide ne in vacuum acceperis. Bonas fac de caetero vias tuas, et studia tua, et ministerium sanctum: si vitae sanctitas non praecessit, sequatur saltem. Tunc vere fatebimur te praeventum in benedictionibus dulcedinis, tibi de bonis meliora sperantes. Exsultabimus et laetabimur, quod fidelis servus et prudens constitutus sit super familiam Domini: futurus ex hoc filius felix et potens, super omnia bona Patris constituendus. Alioquin si altiorem quam meliorem esse delectat, non praemium, sed praecipitium exspectamus. Optamus et oramus ne hoc contingat: pa
Abbreviated transcription (Latin):
fix̾it pedem. illuc ultͣ omĩo redire
ñ audeat. Deniq ip̃amin qua na¬
tus ẽ. ualde atrocit̃ commouit t̾rã.
et contͣbauit eam. Snde et accusatꝰ
apd̾ dñm papam scismate pessimo
natali solo pulsusẽ. etiam et abiu¬
rare compulsus reu̾sioem nͥ ad ip¬
siuuic apłici ꝑmissioẽm. Psimili deĩn
causa et a regno francoꝵ exturbatꝰ ẽ.
scismaticꝰ insignis. Execratꝰ quippe a
pet᷑ apło. et adheserat petro abaesar¬
do cuiꝰ om̃s errores ab eccłia  depre¬
hensos atq dãpnatos cum ulo etiã ⁊
p̾ilio defendere acͥter et ꝑtinacit cona¬
batur. Et in his om̃ibus ñ ẽ au̾sus
furor eiꝰ. s adhuc manus eius exten¬
ta. slã etiã itauagus et ꝑfugus suꝑ
t̾ram. qd̾ iam ñ licet int̃ suos. non
cessat apd̃ alienos. tanqͣ leo rugies
circuiens et querens quos deuoret.
et nunc apd̃ uos sicut accepimus
oꝑatur inquitatẽ. et deuorat
plebem urãm sicut escã panis.

Expanded text:
fixerit pedem, illuc ultra redire omnino fixerit pedem, illuc ultra redire omnino non audeat. Denique ipsam, in qua natus est, valde atrociter commovit terram, et conturbavit eam. Unde et accusatus apud dominum Papam schismate pessimo, natali solo pulsus est; etiam et abjurare compulsus reversionem, nisi ad ipsius Apostolici permissionem. Pro simili deinde causa et a regno Francorum exturbatus est schismaticus insignis. Exsecratus quippe a Petro apostolo, 188 adhaeserat Petro Abaelardo: cujus omnes errores, ab Ecclesia jam deprehensos atque damnatos, cum illo etiam et prae illo defendere acriter et pertinaciter conabatur. 2. Et in his omnibus non er ejus, sed adhuc manus ejus extenta. Nam etiam ita vagus et profugus super terram, quod jam non licet inter suos, non cessat apud alienos, tanquam leo rugiens, circuiens et quaerens quem devoret. Et nunc apud vos, sicut accepimus, operatur iniquitatem, et devorat plebem vestram, sicut escam panis.
Abbreviated transcription (Latin):
uobis tam̃ commissam: S dubiũ
idusq ad nos utiq tã remotos potu¬
it ꝑuenire. Nec mirũ si nõ horam p̾¬
uidere. ac nocturnum furis ingres¬
sum obseruare qͥuistis. mirũ autẽ
si deprehensum iãnon agnoscitis. ñ
tenetis. ñ phibetis exportare spolia
animas uideł. quas sua imagine ĩ¬
signium. suo eruore redemit. Adhͤ
forsan habetis. et miramini quẽnã
dic̾e uesim. Arnaldum loqͣr de bri¬
xia. qui utinã tã sane eẽt doctrine
ꝗͣ distric̃te ẽ uite. Et si uultis scire
homo ẽ ñ mãducaĩt neq bibens so¬
lo cũ diaboso esuriens. et sitiens sã¬
guiẽm animarũ. Unus de num̃o
illoꝵ quos aplica uigisantia notat.
hñtes formã pietatis. uirtutẽ pemi¬
d̾ illius abnegantes. ⁊ ip̃e dñs. Ueni¬
ent inquit ad uos inuestim̃tis ouiũ.
intͥnsecus autem sunt lupi rapaces.
Is ergousq ad hanc etatem uͥcumq
conu̾satus ẽ. tã feda post se et tã se¬
ua reliquit uestigia. ut ubi semel

Expanded text:
obis tamen commissam? Sed dubium id usque ad nos utique tam remotos potuit pervenire. Nec mirum, si non horam praevidere, aut nocturnum furis ingressum observare quivistis. Mirum autem, si deprehensum jam non agnoscitis, non tenetis, non prohibetis exportare spolia animas videlicet, quas sua imagine praesignivit, suo cruore redemit. Adhuc forsan haeretis, et miramini, quemnam dicere velim. Arnaldum loquor de Brixia, qui utinam tam sanae esset doctrinae, quam districtae est vitae. Et si vultis scire, homo est neque manducans, neque bibens, solo cum diabolo esuriens et sitiens sanguinem animarum. Unus de numero illorum quos apostolica vigilantia notat, habentes formam pietatis, virtutem illius penitus abnegantes : et ipse Dominus, Venient, inquiens, ad vos in vestimentis ovium, intrinsecus autem sunt lupi rapaces . Is ergo usque ad hanc aetatem, ubicumque conversatus est, tam foeda post se, et tam saeva reliquit vestigia, ut ubi semel
Abbreviated transcription (Latin):
et eo noc̾e plus possit. hoc enĩ et dñs
papa dũ adhuc eẽt apḋnos obma¬
la que de illo audiebat fieri seͥben¬
do mandauit. s ñ fuit qui faceret
bonũ. Deniq sicapi uulpes pusillas
demolientes uineam. scͥptura sa¬
lubrit̾monet. ñ mustomag̾ lupus
magnus et ferus religandus ẽ. ne

Expanded text:
et eo nocere plus possit. Hoc enim et dominus et eo nocere plus possit. Hoc enim et dominus Papa, dum adhuc esset apud nos, ob mala quae de illo audiebat, fieri scribendo mandavit; sed non fuit qui faceret bonum. Denique si capi vulpes pusillas demolientes vineam Scriptura salubriter monet , num multo magis lupus magnus et ferus religandus est, ne
Abbreviated transcription (Latin):
dum sãguiẽm. Contritio et infeli¬
citas in uiis eius et uã pacis nõ
cognouit. Inimicꝰ crucil .x. semina¬
tordiscordie. fabricator scismatũ.
turbator pacis. unitatis diuisor.
Cuius arma. dentes et sagute. et lĩ¬
gua eius gladius acutus. Molliti¬
sunt sermones eius suꝑ oleum. ⁊ ip̃i
sũt iacła. unde et solet sibi allicere blã¬
dis sermonib et simulatiõe uͥtritũ
diuites et potentes iuxta illud. Se¬
det in insidiis eum diuitib in occł̃¬
tis ut int̾ficiat innocentem. Demũ
cum fu̾it de illorum captata beni¬
uolentia et familiaritate securus.
rudebitis homĩem aꝑte insurgere
in clerum. fretum tirannide mili¬
tari. insurg̾e in ip̃os ep̃os. et in oẽm
passim eccłiasticum ordĩem desei¬
re. hoc scientes nescio an melius sa¬
lubriꝰue intanto discrimine rerũ
agere ualeatis: qͣm iuxta apłi mo¬
nitum auferre malum ex uobis.
qͣmꝗͣ amicus sponsi ligare pociꝰ ꝗͣ
fugare curabit. neiam discurrere

Expanded text:
um sanguinem: contritio et infelicitas in viis ejus, et viam pacis non cognovit. Inimicus crucis Christi, seminator discordiae, fabricator schismatum, turbator pacis, unitatis divisor: cujus dentes arma et sagittae, et lingua ejus gladius acutus. Mollitisunt sermones ejus super oleum, et ipsi sunt jacula. Unde et solet sibi allicere blandis sermonibus et simulatione virtutum divites et potentes, juxta illud: Sedet in insidiis cum divitibus in occultis, ut interficiat innocentem . Demum cum fuerit de illorum captata benevolentia et familiaritate securus, videbitis hominem aperte insurgere in clerum, fretum tyrannide militari, insurgere in ipsos episcopos, et in omnem passim ecclesiasticum ordinem desaevire. Hoc scientes, nescio an melius salubriusve in tanto discrimine rerum agere valeatis, quam juxta Apostoli monitum, auferre malum ex vobis . Quanquam amicus sponsi ligare potius, quam fugare curabit, ne jam discurrere
Abbreviated transcription (Latin):
habere culpam. Porro aliena opꝰ
ẽ fide. cum sine sorde ñ nascant᷑
aliena: qͣrinus nec a paruulis
alienum sit qd̾ de omnib gn̾a¬
liter dicitur. fide mundans cor¬
da eorum. Necdubium qd̾ ma¬
cusa contracta ab aliis: aliorũ
quoq fide ualeat uł debeat emũ¬
dari. hec sunt quippe iudicia
diuine iuisticie. in quib exultãs

Expanded text:
habere culpam. Porro aliena opus habere culpam. Porro aliena opus est fide, cum sine sorde non nascantur aliena: quatenus nec a parvulis alienum sit, quod de omnibus generaliter dicitur, Fide mundans corda eorum . Nec dubium, quod macula contracta ab aliis, aliorum quoque fide valeat vel debeat emundari. Haec sunt quippe judicia divinae justitiae, in quibus exsulta
Abbreviated transcription (Latin):
tirari. Et sicut nulla illi penitẽ¬
tia remitit᷑ peccatum. si cum
possit ñ restituit ablatum: sic
et huic nulla prod̾it fides. si cũ
possit ñ ꝑcipit sacram̃tum. Quã¬
qͣm et fic̾em conuncit᷑ ñ hab̾e
ꝑfectam: si negligit. Uera enĩ
et plena fides. uniuersa p̾cepta
complectitur. Est autem hoc
unum ip̃mq precipuum ex p̾¬
ceptis. Merito ergo ñ ficelis. s
plane rebellis atq contemptor
reputabitur: quisquis obecli¬
re renuerit. Quomͦ deniq fide¬
lis qui dĩ contempnit sacram̃¬
tum. Sane infantes qͥa hac
ꝓhibente etate ñpossunt habe¬
be fidem. hoc ẽ. cordis ad dm̃ cõ¬
u̾sioẽm: conseq̃nter nec salutẽ
si absq baptismi ꝑceptione mori¬
unt᷑. Nõ qd̾ uł ipsi qñ baptirã¬
tur fide omĩo cabeant. sine qua
impossibłe ẽ. uł ip̃os placere dõ:
sed alienam. Signũ nempe ẽ.
et ad dei spectat benignitatẽ.
ut quib fidem etas denegat ꝓpͥã.
pͥam putat ab his exigendam si¬
dem. quos nouit ꝓpͥam nullã

Expanded text:
tizari. Et sicut nulla illi poenitentia remittitur peccatum, si, cum possit, non restituit ablatum: sic et huic nulla proderit fides, si cum possit, non percipit Sacramentum. Quanquam et fidem convincitur non habere perfectam, si negligit. 630 Vera enim et plena fides universa praecepta complectitur: est autem hoc unum ipsumque praecipuum ex praeceptis. Merito ergo non infidelis, sed plane rebellis atque contemptor reputabitur, quisquis obedire renuerit. Quomodo denique fidelis, qui Dei contemnit Sacramentum? 9. Sane infantes, quia hanc, prohibente aetate, non possunt habere fidem, hoc est cordis ad Deum conversionem; consequenter nec salutem, si absque Baptismi perceptione moriuntur. Non quod vel ipsi, quando baptizantur, fide omnino careant, sine qua impossibile est vel ipsos placere Deo: tamen suam, sed alienam. Dignum nempe est et ad Dei spectat benignitatem, ut quibus fidem aetas denegat propriatia propriam putat ab his exigendam fidem, quos novit propriam nullam
Abbreviated transcription (Latin):
hucusq de his. Asserit preterea
ut dicis ille quem dicis om̃s an¬
tiquos iustos. quotqͦt uidelicet
xp̃i aduentum p̾cesserunt. tan¬
tam omnĩo habuisse p̾scientiã
futurorũ: qͣntam nos qui post
sumus pret̾itorum scienciã. ita
ut nullus uł simplicioꝵ iustoꝵ
aliqͥd prorsus ignoraret ex omni¬
b. que mͦ nobis euungelica pã¬
dit historia. Uerbi gr̃a. Herbum
incarnatum partum uirgina¬
lem. doctrinam saluatoris. mi¬
racła. crucem. mortem. sepultu¬
ram. descensum ad inferos. re¬
surrectioẽm. ad celos ascensionẽ.
sic omnino omnib illorum tem¬
porum iustis aꝑte omĩa. ⁊ distĩc¬
de singła fuisse p̾cognita. q̃mad¬
modum suo sunt temꝑe post ex¬
hibita. et mͦ cognita nobis. adeo
ut nͨ iusti fuerint. nec salui sinit.
quib ita clara omĩa. ac ꝑspicua
ñ fuerunc. Et io qͥdem falsum.
Uerum ad refellendum tu tanta
nil addendum penitus putem:
et pene qͥd addi possit ñ inueniã.

Expanded text:
um. 10. Asserit praeterea, ut dicis, ille quem dicis, omnes antiquos justos, quotquot videlicet Christi adventum praecesserunt, tantam omnino habuisse praescientiam futurorum, quantam nos, qui post sumus, praeteritorum scientiam: ita ut nullus vel simplicium justorum aliquid prorsus ignoraret ex omnibus, quae modo nobis evangelica pandit historia. Verbi gratia, Verbum incarnatum, partum virginalem, doctrinam Salvatoris, miracula, crucem, mortem, sepulturam, descensum ad inferos, resurrectionem, et ad coelos ascensionem, sic omnino omnibus illorum temporum justis, et aperte omnia, et distincte singula fuisse praecognita, quemadmodum suo sunt tempore post exhibita, et modo cognita nobis: adeo ut nec justi fuerint, nec salvi sint, quibus ita clara omnia et perspicua non fuerunt. Et id quidem falsum. 11. Verum ad refellendum tu tanta nil addendum penitus putem; et pene quid addi possit, non inveniam.
Abbreviated transcription (Latin):
tis. ante ocłos tͥstis u̾sabatur yma¬
go. Et ecce tanqͣm de suꝑnis uox
emissa diuinit᷑ insonuerit. ego sũ.
egosum qͥ deleoñ te. sed ũquitates
tuas. Moxiͥd̾i sac̾dos ut pauꝑ mo¬
reretur. sua om̃ia pauꝑibus eroga¬
uit. ceꝑunt subito de intimis desꝑa¬
tiam sudoris inopinati fontes erũ¬
ꝑe. sicq aĩe parit̾ et corꝑis: suo or¬
diẽ salus utraq procedens. liquido
monstrauit in uobis adimpletũ. qd̾
in scͥptura sua pollicet᷑ deus. Pcus
sit eruere. si tñ euungłicum illud
cõsilium obseruare ñ negligitis: ecce
sanꝰ fc̃s es. iam noli peccare. ne det̾uis
aliqͥd tͥ continguat: Qd̃ uideł. iccirco p̾mi¬
net. pius pater. quia ñ uult ut cõ

Expanded text:
tis ante oculos tristis versabatur imatis ante oculos tristis versabatur imago. Et ecce tanquam de supernis vox emissa divinitus insonuerit: Ego sum, ego sum qui deleo, non te, sed iniquitates tuas ; mox ubi sacerdos Dei, ut pauper moreretur, sua omnia pauperibus erogavit, coeperunt subito de intimis desperati jam sudoris inopinati fontes erumpere; sicque animae pariter et corporis suo ordine salus utraque procedens, liquido monstravit in vobis adimpletum quod in Scriptura sua pollicetur Deus: Ego sit eruere? si tamen evangelicum illud consilium observare non negligitis; Ecce sanus factus es, jam noli peccare, ne deterius aliquid tibi contingat . Quod videlicet idcirco praemonet pius P
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ tenen ñ pot̾at: id restitutũ ẽ. qd̾
felicit̾ maneat inetͥnum. Meliorẽ.
enĩ incomꝑabilit̾ iusticia ꝙͣ. pecu¬
nia. qd̾ illa dicet et repleat archã:
hec aĩam. Deniq sacerdotes dĩin¬
duunt᷑ iusticia: mufto utiq decen¬
tius et ditius ꝙ̃ auro uł serico. Secl
gr̃as deo qui iam harũ rerũ in uob̾
głie tͣnsitorie głiosum ẽ. oꝑatus cõ¬
temptum: dum de aĩe ꝑiculo salu¬
berrimũ incussit metũ. Omira cca
uos diuina clem̃tia. Mortem intẽp¬
tauit ne inferret. fõrmidare uos uo¬
luit: ꝙ uoᷤ noluit exꝑiri. Cũ hoc fecit
qͥd effecit. nͥ ne ur̃a uobis eẽnt cariora
ꝗͣ uos. Int̾ medullas artuũ seuie¬
bat acuta febris: et tardãte sudore
cruciatꝰ uehemẽs in dies ing̃uescebat.
Cũq iam foris mẽbris frigescentib
calor molestissimus introrsum se col¬
ligens. exhausta longua inedia uis¬
cera depasceret: pallide int̾im mor¬

Expanded text:
quod teneri non poterat, id restitutum est quod quod teneri non poterat, id restitutum est quod feliciter maneat in aeternum. Melior est enim incomparabiliter justitia, quam pecunia quod illa ditet et repleat arcam, haec animam. Denique sacerdotes Dei induuntur justitia, et multo utique decentius et ditius, quam auro vel serico. 4. Sed gratias Deo, qui jam harum rerum in vobis gloriae transitoriae gloriosum est operatus contemptum, dum de animae periculo saluberrimum incussit metum. O mira circa vos divina clementia! Mortem intentavit, ne inferret: formidare vos voluit, quam vos noluit experiri. Cum hoc fecit, quid effecit, nisi ne vestra vobis essent chariora quam vos? Inter medullas artuum febris acuta saeviebat, et tardante sudore, cruciatus vehemens in dies ingravescebat. Cumque jam foris membris frigescentibus calor molestissimus introrsum se colligens, exhausta longa inedia viscera depasceret, pallidae interim mor
Abbreviated transcription (Latin):
desid̾iis aĩe sue. In quo qui me bea¬
tificat. in errorẽ inducit. sedñ iccir¬
co prelicanda. ⁊ multũ commen¬
laudatur. s in xp̃i uita. ac ꝑ ħ non
laudat᷑. contͣ sententiã q̃ phibet ho¬
mĩem laudar in uita sua. Curde¬
niq dignus meis laudib ñ erit. q̃
sui quoq nominis ds laude digna¬
tur dicente dauid. pauꝑ ⁊ iops
laudabũt nom̃ tuum: Laudat᷑ iob
qd̾ sua patient̾ amisit. ⁊ ñ lauda¬
bitur ep̃c. qͥ et libent̃ dimisit. et li¬
beralit̃ distribuit: Non expectauit
mortẽ. qñ iã nͨ dare nec retin̾e. ĩ sua
habet potestate. qd̾ utiq multi fa¬
ciũt. quoꝵ uidelicet testamentũñ¬
nͥ in mortuis confirmatur: sed adhuc
int̾ spem uite metũq positus mortis.
uiuenc libensq disꝑsit. et dedit pau¬
perib ⁊ usticia eius manet ĩ scłm¬
similit̾ in scłm scłi. Bona ergo recora¬
pensatio iusticie ꝓ pecunia: qñ ꝓ eo

Expanded text:
desideriis animae suae, in quo qui me beadesideriis animae suae, in quo qui me beatificat, in errorem inducit: sed non idcirco praedicanda, et multum commenlaudatur sed in Christi vita, ac per hoc non laudatur contra sententiam, quae prohibet hominem laudari in vita sua. 3. Cur denique dignus meis laudibus non erit, quem sui quoque nominis Deus laude dignatur, dicente David: Pauper et inops laudabunt nomen tuum? Laudatur Job, quod sua patienter amisit: et non laudabitur episcopus qui et libenter dimisit, et liberaliter distribuit? Non exspectavit mortem; quando jam nec dare, nec retinere in sua haberet potestate: quod utique multi faciunt, quorum videlicet testamentum nonnisi in mortuis confirmatur: sed adhuc inter spem vitae metumque positus mortis, vivens libensque dispersit et dedit pauperibus, ut justitia ejus maneret in sat in saeculum saeculi? Bona ergo recompensatio justitiae pro pecunia, quando pro eo
Abbreviated transcription (Latin):
git dñs corripit. flagellat autẽ oẽm
filium quem recipit. fsagellatũ in¬
deo et emendatũ. et aliud suspicer
qͣm unũ ẽẽ. ex filiis. Porro correcti¬
onis ur̃e clarũ satis insigne tenemꝰ.
ipãm nũc pauꝑtatem ur̃am. Nlobi¬
lis re uera titulus pauꝑtatis. qͣm
ip̃e deus ore commendãs pphico. ego
om̃s regios thesauros. hic uos titulꝰ
strem. Scio me ex scͥptura comme¬
morasse suꝑus. ñ cẽ laudandũhoĩem
ĩuita sua. Uerũ qͦm᷑ me possim cohi¬
bere a laude illius qui post aurũ
abireiã desiit. et sꝑare cõtempsit
in pecunie thesauris:. De qͣli nimi¬
rũ uipo scͥptura sic loqͥtur. Qusẽ.
hic et laudabimꝰ eum. fecit enĩmi¬
rabilia ĩ uita sua. Anfortasse ñ ẽ.
qͥdem laudand̾ homo in uita sua.
q̃ temptatio ẽ. suꝑ t̾ram. nͨ ideo tam̃
laudandus ñẽ. cũ mortiuis peõco
uiuit deo᷑: bana qͥdem laus et se¬
ductoria. qua laudatur pec̃cor in

Expanded text:
git Dominus corripit, flagellat autem omnem git Dominus corripit, flagellat autem omnem filium quem recipit . Flagellatum video et emendatum, et aliud suspicer quam unum esse ex filiis? Porro correctionis vestrae clarum satis insigne tenemus, ipsam nunc paupertatem vestram. Nobilis revera titulus paupertatis, quam ipse Deus ore commendans prophetico: Ego eam . Super omnes regios thesauros hic vos titulus strem. 2. Scio me ex Scriptura commemorasse superius, non esse laudandum hominem in vita sua. Verum quomodo me possum cohibere a laude illius, qui post aurum abire jam desiit, et sperare contempsit in pecuniae thesauris? De quali nimirum viro Scriptura sic loquitur: Quis est hic, et laudabimus eum? fecit 40 enim mirabilia in vita sua . An fortasse non est quidem laudandus homo in vita sua, quae tentatio est super terram, nec ideo tamen laudandus non est, cum mortuus peccato vivit Deo? Vana quidem laus et seductoria, qua laudatur peccator, in
Abbreviated transcription (Latin):
ep̃o pauꝑ abbas. pauꝑtatis cõ¬
Laudarẽ uos ⁊ iure laudarẽ. si ñ me
reuocaret illa sententia: nemiẽm
laudau̾is inuita sua. Siqͥdem rẽ
laude dignã egistis. sed eilaus ascͥ¬
bendaẽ. a qͦ accepistis et uelle ⁊ ꝑfi¬
cere. qd̾ m̾ito laudaretur. Dm̃ ergo
qui tñ ad hoc inuobis uoluit głificari.
ut ⁊ uos redd̾et głiosum. Quinimi¬
rũ cũ sit mirabilis in maiestate sua.
etiã in scĩs suis głiosus apparere dig¬
natur: ne solus habeat głiam. Ipẽ
nempe licet sibi sufficiens ad oẽm
magnificẽtiam. q̃rit tam̃ głiam ⁊
ĩ scĩs. ñut augeat sibi: sedut suis
cõmunicet. Nouit autẽ qͥsunt eiꝰ:
s nob̾ ñ facile innotescũt. nͥ cũ ip̃e
reuelare dignabitur. Scimꝰ nãq sa¬
ne de qͣlib scͥptumẽ. In labore homi¬
nũ ñ sũt. ⁊ cũ homĩb ñ flagellabũ¬
tur. Et quia uob̾ hec ip̃a sententia
ñ congruat. nichilominꝰ mͦ cognos¬
cimus. Scͥptum quoq ẽ. Quẽ dili¬

Expanded text:
po pauper abbas, paupertatis conLaudarem vos, et jure laudarem, si non me revocaret illa sententia, Neminem laudaveris in vita sua ; siquidem rem laude dignam egistis: sed ei laus adscribenda est, a quo accepistis et velle, et perficere quod merito laudaretur. Deum ergo qui tantum ad hoc in vobis voluit glorificari, ut et vos redderet gloriosum. Qui nimirum cum sit mirabilis in majestate sua, etiam in sanctis suis gloriosus apparere dignatur, ne solus habeat gloriam. Ipse nempe licet sit sibi sufficiens ad omnem magnificentiam, quaerit tamen gloriam et in sanctis, non ut augeat sibi, sed ut suis communicet. Novit autem qui sunt ejus: sed nobis non facile innotescunt, nisi cum ipse revelare dignabitur. Scimus sane de qualibus scriptum est: In labore hominum non sunt, et cum hominibus non flagellabuntur . Eominus modo cognoscimus. Scriptum quoque est: Quem dili
Abbreviated transcription (Latin):
litt̾as ur̃as. forte tũc ad nos uisitãdi
grãueniebat. sũq iã e domonr̃a rescͥbere ꝑa¬
ret. suis nr̃as tanq̃m ur̃i familia¬
ris litt̾as iung̾e curauit. suo sꝑans
negocio ꝓfuturas. Cui cũ ñ possẽ
negare qd̃ uellet. idsolũ ur̃e reu̾en¬
tie familiarit̃ breuitq intimãdũ
putaui. qr si adu̾sus ep̃m q̃rentẽ q̃¬

Expanded text:
tunc ad nos visitandi gratia veniebat. Cumque jam e domo nostra rescribere pararet, suis nostras tanquam vestri familiaris litteras jungere curavit, suo sperans negotio profuturas. Cui cum non possem negare quod vellet, id solum vestrae Reverentiae familiariter breviterque intimandum putavi quia si adversus episcopum quaerentem q
Abbreviated transcription (Latin):
ñ suo m̾ito sit. Nec enĩ inuenis m̾i¬
ta. sed preuenis. Om̃s peccauimꝰ:
et om̃s egemꝰ p̾ueniri. Tu ergo fr̃
agnosce te p̾uentum. et p̾uentũ
in bñdictionib duicedinis. ñ a me
qͥ nich sũ. sab ilo qͥ me. ut de tua
te salute mon̾em: aspirando pre¬
uenit. Nam ut mͥ multũ tͥbuas.
plantator sum. rigator sum: absq
illo tñ qͥ increm̃tum dat qͥd sum:
Ipsite in om̃i humilitate subitias
ip̃i tota deuotione inhereas. meli
ut̾e̾ eius seruo. conseruo tuo. co¬
mite in uia. coherede futuro in pa¬
tria. si tn studiosissime impleuer
minist̾ium: ad qd̾ tͥ missus sum
id q qͣntum ĩ incẽ. effecero. ut ħe¬
ditatẽ capias salutis. Ad ea de qͥb
q̃stus es: ita respondeo. Necessitates
tuas ut meas portabo. cũ uen̾o.¬
nõ petro abbati cluniacensi.¬

Expanded text:
n suo merito. Nec enim invenis merita, sed praevenis. Omnes peccavimus, et egemus praeveniri. Tu ergo, frater, agnosce te praeventum, et praeventum in benedictionibus dulcedinis, non a me qui nihil sum, sed ab illo qui me, ut de tua te salute monerem, aspirando praevenit. Nam ut multum mihi tribuas, plantator sum, rigator sum: absque illo tamen qui incrementum dat, quid sum? ipsi te in omni humilitate subjicias, ipsi tota devotione inhaereas. Me vero utere ejus servo, conservo tuo, comite in via, cohaerede futuro in patria: si tamen studiosissime implevero ministerium ad quod tibi missus sum; idque quantum in me est effecero, ut haereditatem capias salutis. Ad ea de quibus questus es, ita respondeo. Necessitates tuas ut meas portabo, cum venAD PETRUM ABBATEM CLUNIACENS
Abbreviated transcription (Latin):
dicã qͦciens id solatium int̾pola¬
sa sũt ã me uisc̾a mea. Paruu¬
li ablatat sũt ante tempus:. ip̃os
educare. Propa deniq deserere et
aliena curare cogor. et dubito pe¬
ne qͥd magͥ eg feram. an subtra¬
hullis. an intͥcari istis. Itane bo¬
ne iħu tota deficiet in dosore luita
mea. et anni m̃i in gemitib: S

Expanded text:
interpolasa sunt a me viscera mea. Parvuli ablactati sunt ante tempus: ipsos educare. Propria denique deserere, et aliena curare cogor: et dubito pene quid magis aegre feram, an subtrahi illis, aut intricari istis. Itane, bone Jesu, tota deficiet in dolore vita mea, et anni mei in gemitibus
Abbreviated transcription (Latin):
mã cecidisse: et sicum parerẽ tͥsti¬
ciã habui. iam ñ memini p̾ssure
p̾ gaudio. quia natus ẽ. infans
in m̃do. Infans dix̾im malicia ñ
sensu. quẽ posset saluator p̾pon̾e
senib imitandũ. Denuo dicens.
nͥ conu̾si fu̾itis. et efficiamini sic̃¬

Expanded text:
mam cecidisse. Et si, cum parerem, tristimam cecidisse. Et si, cum parerem, tristitiam habui, jam non memini pressurae prae gaudio, quia natus est infans in mundo. Infans dixerim malitia, non sensu: quem posset Salvator praeponere senibus imitandum, dicens, Nisi conversi fu
Abbreviated transcription (Latin):
humañ autem dico ꝓpt̾ infirmi¬
tatẽ nr̃am. Desid̾o differti usq¬
dũ reu̾tar ad uos: ut ñ moriar
nͥ int̾ uos. Decet̾o fratres bonas
facite uias ur̃as. et studia ur̃a.
q̃ recta. q̃ honesta. que salubria
sũt constituentes. tenentes. ante
omia solliciti seruare unitatem
sp̃c inuincło pacis: ⁊ d̾s pacis erit
gnitum eloqͥum tuum abb̃em. cxlu¬
uehem̃ter. et ignitum illo igne ꝙͣ
dñs misit in t̾ram. Legi illud. et
concaluit cor meũ intͣ me. bñdi¬
xi illi fornaci. de qua huiꝰmͦi seĩ¬
tille euolassẽt. Nonne cortuũ ar¬
denserat in te cum ista dictabas:
bonus homo de bono thesauro suo
ꝓfert bona. Si laboraui inte. uiti
tu humilit̾ menoras ñ me piget.
Araui in spem ꝓfecto ꝑcipiendi
fructus. et spes nõ confundit. En
defructu oꝑm meoꝵ saciantur
iusc̾ã mea int̾ra aliena. et sentio
ip̃o meo exꝑimento. sem̃ meũ ñ
secꝰ uiam. nõ suꝑ lapides. ñ int̾
spinas: sed in t̾ram bonã et oꝑti¬

Expanded text:
pter infirmitatem nostram: desidero differri usquedum revertar ad vos ut non moriar nisi inter vos. De caetero, fratres, bonas facite vias vestras et studia vestra, quae recta, quae honesta, quae salubria sunt constituentes et tenentes: ante omnia solliciti servare unitatem spiritus in vinculo pacis; et Deus pacis erit gnitum eloquium tuum vehementer, et ignitum illo igne, quem Dominus misit in terram. Legi illud, et concaluit cor meum intra me: benedixi illi fornaci, de qua hujusmodi scintillae evolassent. Nonne cor tuum ardens erat in te, cum ista dictabas? Bonus homo de bono thesauro suo profert bona. Si laboravi in te, uti tu humiliter memoras, non me piget. Aravi in spem profecto percipiendi fructus, et spes non confundit. En de fructu operum meorum satiantur viscera mea in terra aliena: et sentio ipso meo experimento semen meum, non secus viam, non super lapides, non inter spinas, sed in terram bonam et opti
Abbreviated transcription (Latin):
dictionib preuenire curastis. Ce¬
terũ uidendi nos inuicẽ. et collo¬
q̃ndi parit᷑. qm̃ dignum iudicatis.
qñ se offerret illa oportunitas. qñ
conueniens locus. qñ iusta occa¬
pusillitas. nͥ daret ad dignitatẽ

Expanded text:
dulcedinis præuenire curastis. Cæterum videndi nos inuicem, & colloquendi pariter, quoniam dignum iudicatis, quādo se offeret illa opportunitas, quando conueniens locus, quando iusta occapusillitas, nisi daret ad dignitate
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯ multa infirmitate corꝑis exlu
et cordis anxietate ds scit. dictaui
ista ad uos. homo miser. homo na¬
tus ad saborem. frat̾ tñ ur̃. Utinã
nc̃ ip̃m sp̃m in quo congregati estis
m̾ear habere int̾pellatorem ad ue¬
strã unanimitatẽ. qui impͥmat
pectorib ur̃is calamitatẽ q̃m pa¬
cior. qͥ imagiẽm mei tͥstem ac suꝑ¬
plicẽ sic̃ ẽ. fr̃nis affectib rep̾sentet.
oro ut inintimo sentiatis qͦ et q̃n¬
to affectu oporteat miseri. Certus
enĩ qr si id datũ fu̾it: contumo
lacͥme de thesauro pietatis erum¬
pent. singultus et gemitꝰ ⁊ suspi¬
ria. hĩc inde pussabunt celos. et
audiet deus et placabit᷑ mͥ. et di¬
cet. reddidi te fr̃ĩbus tiuis. ñ mori¬
eris int̾ extͣneos. s int̾ tuos. Tãtic
siqͥdem dolorib et laborib affec

Expanded text:
 multa infirmitate corporis et cordis anxietate, Deus scit, dictavi ista ad vos, homo miser, homo natus ad laborem, frater tamen vester. Utinam nunc ipsum Spiritum, in quo congregati estis, merear habere interpellatorem ad vestram unanimitatem, qui imprimat pectoribus vestris calamitatem quam patior; qui imaginem mei tristem ac supplicem, sicut est, fraternis affectibus reporo, ut in intimo sentiatis quo et quanto affectu oporteat misereri. Certus sum enim quia, si id datum fuerit, continuo lacrymae de thesauro pietatis erumpent, singultus et gemitus et suspiria hinc inde pulsabunt coelos, et audiet Deus, et placabitur mihi, et dicet: Reddidi te fratribus tuis, non morieris inter extraneos, sed inter tuos. Tantis siquidem laboribus et doloribus affec
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ uolens. gła ẽ. mͥ. In hac ergo
aliqͣntulum cõsid̾atione respiro.
Deniq qd̾ sepe ñ m̃is m̾itis suꝑna
gr̃a honestauit me in laborib m̃is.
et grã illa in meuacuañ fuit. sicut
in multis exꝑtus sum. et uos ex
parte ñ latuit. S et hac uice qͣ ne¬

Expanded text:
autem volens, gloria est mihi. In hac ergo autem volens, gloria est mihi. In hac ergo aliquantulum consideratione respiro. Deinde quod saepe non meis meritis superna gratia honestavit me in laboribus meis, et gratia illa in me vacua non fuit, sicut in multis expertus sum, et vos ex parte non latuit. S
Abbreviated transcription (Latin):
qͥñ sum dignus uocari pat̾. clau¬
dantur manib filiorum: ut extie¬
ma uideãt. exitum consolent᷑ sp̃m
siuis desid̾iis leuẽt ad consorturm
si dignũ iudicas beatorũ. cũ pau¬
ꝑum corꝑib. pauꝑis corpus sepe¬
liant. Hoc prorsus si mueni gra¬
tiã in ocłis tius. p̾cib et m̾itis eo¬
dem frm̃ meoꝵ obtinere. toto affec¬
tu desid̾o. uerũtam̃ ñ mea uolim¬
tas sed tua fiat. Nlec mͥ uiu̾e uolo:
nͨ mori. S dignũ ẽ. ut qͥ dolorem
meũ audistis. etiã consolatioẽm
ñ ignoretis. si qͣ ẽ. Primũ qͥdem ĩ¬
om̃i labore et calamitate qͣm pa¬
tior. solum arbitror eẽ. ĩ causa.
eũ cui om̃ia uiuunt. Helim no¬
lim. necẽe ẽ me uiu̾e illi: qͥ meã sibi
ꝓpͥe uite positiõe acqͥsiuit. qui ⁊ po¬
dens ẽ. si quid patimur ꝓ ip̃o. recõ¬
pensare nob̾ in illa die misicors
et iustus uidex. Qd̾ si inuitꝰ mili¬
tau̾o .ei. dispensatio tantũ mͥ
credita ẽ: et ero seruus neqͣm. Si

Expanded text:
n sum dignus vocari Pater, claudantur manibus filiorum, ut extrema videant, exitum consolentur, spiritum suis desideriis levent ad consortium, si dignum judicas, beatorum, cum pauperum corporibus pauperis corpus sepeliant: hoc prorsus, si inveni gratiam in oculis tuis, precibus et meritis eorumdem fratrum meorum obtinere toto affectu desidero. Verumtamen non mea voluntas, sed tua fiat. Nec mihi vivere volo, nec mori. 3. Sed dignum est ut qui dolorem meum audistis, etiam consolationem non ignoretis, si qua est. Primum quidem omni labore et calamitate, quam patior. solum arbitror esse in causa eum cui omnia vivunt. Velim, nolim, necesse est me vivere illi, qui meam sibi propriae vitae positione acquisivit; qui et potens est, si quid patimur pro ipso, recompensare nobis in illa die misericors et justus judex. Quod si invitus militavero ei, dispensatio mihi tantum credita est, et ero servus nequam: si
Abbreviated transcription (Latin):
rem uulnum meoꝵ addidunt.
qͥ me a uob̾ aliq̃n uł corpe seꝑant.
Est commune exilium. ip̃mq mo¬
lestũ satis. qd̾ qͣdu sumus in ħ
corpe. pegrinamur a dño. huic
accedit et sp̃ale ꝙ pene impati¬
entẽ me reddit: ut cogar uiu̾e
sñ uobis. Longͣ molestia ẽ. tecdio¬
sa expectatio. uanitati huic oc¬
cupanti omĩa. tãdui man̾e sub¬
iectũ. feculenti corꝑis horrido cͥcũ¬
dari carc̾e. mortis iunculis. funi¬
bq pecc̃orum nͣdum absolu.
et tanto temꝑe ñ ẽẽ. cum xͦ. Cece¬

Expanded text:
rem vulnerum meorum addiderunt , qui me a vobis aliquando vel corpore separant. Est commune exsilium ipsumque molestum satis, quod quandiu sumus in hoc corpore, peregrinamur a Domino. Huic accessit et speciale, quod pene impatientem me reddit, ut cogar vivere sine vobis. Longa molestia, et taediosa exspectatio, vanitati huic occupanti omnia tamdiu manere subjectum, faeculenti corporis horrido circumdari carcere, et mortis vinculis, funibusque peccatorum necdum absolvi, et tanto tempore non esse cum C
Abbreviated transcription (Latin):
ret. Nũc autẽ melius ẽ. ut hoc ꝑ
alios cognoscatis. Instantissima
flexi. dolentes et nolentes. debiles
atq infirmi. et ut u̾um fatear
pauide mortis pallidam cͥcunfe¬
rentes imagiẽm: trahimur in apu¬
liã. Rogate q̃ ad pacem sunt eccłie.
rogate q̃ ad salutẽ sunt nobis.ut
et moriamur. et sic uiuite ut op¬
tineatis. Insirmus in arcto tẽpis.
certe cũ lacͥmis et singultib ista
uit ad aliud officiũ. et aliã digni¬
tatem. Orate et ꝓ ip̃o tanꝗͣ unico
solatio meo. et in quo spe meus
płimũ reqͥescit. Orate ꝑ dño papa
qui me parit̾ atq uniu̾sitatem
ur̃am pat̾no fouet affectu. Orate

Expanded text:
ret. Nunc autem melius est ut hoc per alios cognoscatis. 4. Instantissima ncipum precibus flexi, dolentes et nolentes, debiles atque infirmi, et, ut verum fatear, pavidae mortis pallidam circumferentes imaginem, trahimur in Apuliam. Rogate quae ad pacem sunt Ecclesiae, rogate quae ad salutem sunt nobis, ut et moriamur: et sic vivite, ut obtineatis. Infirmus in arcto temporis, certe cum lacrymis et singultibus istavit ad aliud officium et ad aliam dignitatem. Orate et pro ipso tanquam unico solatio meo, et in quo spiritus meus plurimum requiescit. Orate pro domino papa, qui me pariter atque universitatem vestram paterno fovet affectu. Orate
Abbreviated transcription (Latin):
ce sedis legatum. in quib manifeste
manifestã asserit intrusioẽm. electio¬
nẽ negat. Ita ergo quẽ sͥ parau̾at de¬
fensorẽ. accusatorem sustinet. Ad hec
q̃ uͥq de eo publica fama concelebt.
etiã uirũ militarẽ possẽt om̃i ure spo¬
liare cingło militari. Quomͦ iã pot̾it
stare. uͥ multiplex uob̃ subẽ rõ deiciẽ¬
di. et uoluntas ñ deẽ: Legi siqͥdem ⁊ e¬

Expanded text:
cae Sedis legatum, in quibus manifeste cae Sedis legatum, in quibus manifeste manifestam asserit intrusionem, electionem negat. Ita ergo quem sibi paraverat defensorem, accusatorem sustinet. Ad haec quae ubique de eo publica fama concelebrat, etiam virum militarem possent omni jure spoliare cingulo militari. 3. Quomodo jam poterit stare, ubi multiplex vobis subest ratio dejiciendi? et voluntas non dee
Abbreviated transcription (Latin):
plus affant. Presidente inꝗͣ humili
eugenio deponant᷑ suꝑbi de secde. ⁊ ex¬
altent᷑ humiles. Esurientes impleant᷑
bonis. et diuites dimittant᷑ inanes.
lluꝑ nẽpe exłtatione unui̾se t̾re ita
fcm̃ ẽ: in causa cuiꝰdam pauꝑis
ep̃i. age ergo tͣnseat iam sc̃s hic pie¬
tatis ⁊elus. et ad misa̾m illã eccłiã
tͣnsmarinã: quia tempꝰ mise̾ndi
eiꝰ. uinea domini sabaoth ẽ. uinea
electa. uinea speciosissima. s heu
in desertũ pene redacta. qr singła¬
ris ferꝰ depascit᷑ eã. Cur dic̃t inter
gentes uͥ ẽ deus eiꝰ: ubi quẽ posuer̃t
custodẽ in uineis. Ubi manꝰ putãsᷤ
uͥ sarcłs excolentis: Quousq sarm̃¬
to inutili occupat᷑ tellꝰ. Suffocat᷑
fructꝰ: Et cͥte tempꝰ putatioĩs adue¬
nit. Siqͥdem homo pacis eiꝰ in quo
sperauit qd se purgare deb̾et. nõ
purgatioẽ. s amputatiõe opꝰ ẽẽ tes¬
tat᷑. Extãt deniq ip̃uis lit̾e ad apłi

Expanded text:
plus afferant. Praesidente, inquam, humili plus afferant. Praesidente, inquam, humili Eugenio, deponantur superbi de sede, et exaltentur humiles: esurientes impleantur bonis, et divites dimittantur inanes. Nuper nempe exsultatione universae terrae ita factum est in causa c. Age ergo, transeat jam sanctus hic pietatis zelus et ad miseram illam Ecclesiam transmarinam, quia tempus miserendi ejus. Vinea Domini Sabaoth est, vinea electa, vinea speciosissima: sed, heu! in desertum pene redacta, quia singularis ferus depascitur eam. Cur dicunt inter gentes, Ubi est Deus ejus? ubi quem posuerunt custodem in vineis? ubi manus putans? ubi sarculus excolentis? Quousque sarmento inutili occupatur tellus, suffocatur fructus? Et certe tempus putationis advenit. Siquidem homo pacis ejus, in quo speravit, quod se purgare deberet, non purgatione, sed amputatione opus esse testatur. Exstant