comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sum ẽ. aquib ꝑsonis int̾
se uł cum aliis. ñ potest contra¬
hi coniugium. deinceps de sta¬
bilitate coniugii est tractandũ.
Dñs insinuans ñ temere ⁊ pas¬
sim dissoluendum ẽẽ conuigiũ.
uideis querentib si liceret dare
ubellum repudii. sic ait. Qd ds
conuinxit. hõ ñ separet. Q d̾ dñi
ꝓhibuit ne uxor uirum. aut uir
uxorẽ dimitt̾et. Postqͣm gͥ legiti¬
me sunt conuincͣti uir ⁊ mulier.
semꝑ conuigalẽ sotietatẽ custo¬
dire debent dum uxerint. nec
alt̾ alt̾i poscenti debitũ carnis
debet subtrahere. dicente apło.
at siutriq placet. ex commnuni
consensu possunt continere ad
tempus. ⁊ postea debent ad thoꝵ¬

Expanded text:
sum est, a quibus personis inter se vel cum aliis non potest contrahi conjugium deinceps de stabilitate conjugii est tractandum Dominus insinuans non temere et passim dissolvendum esse conjugium Judaeis quaerentibus si liceret dare libellum repudii sic ait: Quod Deus conjunxit homo non separet . Quod Domini lus sic prohibuit, ne uxor virum, aut vir uxorem dimitteret. Postquam igitur legitime sunt copulati vir et mulier, semper conjugalem societatem custodire debent dum vixerint, nex alter alteri poscenti debitum carnis debet subtrahere, dicente ApostoAt si utrique placet ex communi consensu, possunt continere ad tempus; et postea debent
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ hñt tempus. ħ tria sunt neces¬
saria. Nec sufficit unum sine aliis.
ħ̾ enim sufficit corde confit̾i. nisi
ore confiteatur. qui tempus ht̃.
nisi etiam fructus penitentie fa¬
ciat. Opponitur de hoc qd̾ maxi¬
mus ep̃c dicit. Inuenio inquit
qd̾ petrus fieu̾it. ñ inuenio quid
dixerit. Lacrimas eius lego. satis¬
factionem non lego. Lauat enĩ
lacrima delictum. qd̾ uoce pu¬
dor ẽ confiteri. Qd̃ ita exponi po¬
test. quod uoce manifesta pudor
ẽ confiteri. Occulte enim qͣndo

Expanded text:
qui habent tempus haec tria sunt necesqui habent tempus haec tria sunt necessaria, nec sufficit unum sine aliis. Non enim sufficit corde confiteri nisi ore confiteatur qui tempus habet, nisi etiam fructus poenitentiae faciat. Opponitur de hoc quod maximus episcopus dicit: Invenio, inquit, quod Petrus fleverit, non invenio quid dixerit: lacrymas ejus lego, satisfactionem non lego; lavat enim lacryma delictum, quod voce pudor est confiteri. Quod ita exponi potest, quod voce manifesta pudor est confiteri; occulte sacerdo
Abbreviated transcription (Latin):
te penitentiã. appropinquabit
nis dicens. Agite penitentia. ap¬
propinquabit regnũ celorum.
Et m̾ito illud p̾misit. ut istud
sequeretur. qr ut ad regnũ celoꝵ
ꝑueniatur. in adultis peniten¬
tiam p̾ire oportet. P enitentia
incipit atimore. qͥ ẽ initiũ sapi¬
entie. Timore enum gehennali
ad penitentiã homo compellit᷑.
In penitentia considanda sunt
ħ tria. compunctio. confessio.
satisfactio. Compunctio ẽ incon¬
tritione cordis. q̃ nascitur ex re¬
cordatione p̾t̾itoꝵ maloꝵ.⁊ ex
timore uidicii futuri. Confessio
est. ꝓprii actus cum sui excusatiõe
execratio. Unde illud. Iustus in
pͥncipio sermonis accusator ẽ
sui. Satisfactio post confessionẽ
fit. ꝑ ieiunia. orationes.⁊ cet̾a bo¬
na oꝑa. Compunctio p̃cipitur in
ꝓpħa. ubi ait. Scindite corda ur̃a
⁊ ñ uestimenta ur̃a. Confessiom
epła iacobi p̾cipitur cum dic̃. con¬
fitenum alterutrum peccata ur̃a.
Satisfac̾tio. ubi ioħs ait. fãcite
fructus dignos penitentie. In his

Expanded text:
it icationis, dicens: Agite poenitentiam, appropinquabit regnum coelorum. Et merito illud praemisit ut istud sequeretur; quia ut ad regnum coelorum perveniatur in adultis, poenitentiam praeire oportet. Poenitentia incipit a timore qui est initium sapientiae . Timore enim gehennalis poenae ad poenitentiam homo compellitur. In poenitentia consideranda sunt haec tria: compunctio, confessio, satisfactio. Compunctio est in contritione cordis: quae nascitur ex recordatione praeteritorum malorum et ex timore judicii futuri. Confessio est proprii actus cum sui accusatione exsecratio. Unde illud: Justus in principio sermonis accusator est sui . Satisfactio post confessionem fit per jejunia, orationes, et caetera bona opera. Compunctio praecipitur in propheta ubi ait: Scindite corda vestra et non vestimenta vestra . Confessio in Epistola Jacobi praecipitur cum dicit: Confitemini alterutrum peccata vestra . Satisfactio ubi ait Joannes: Facite fructus dignos poenitentiae . In his
Abbreviated transcription (Latin):
penitentie redeuntibꝰ ad
d̃m̃. semꝑ ẽ necessarium. Est enĩ
penitentia. scda tabula post nau¬
fragium. Quia pt᷑ baptismum
siquis uestem innocentie peccan¬
do amittit. ꝑ penitentiã recuꝑa¬
re pot̾it. Apenitentia incepit p̃

Expanded text:
enitentiae redeuntibus ad Deum semper est necessarium, « Est » enim « poenitentia secunda tabula post naufragium; » quia post baptismum, si quis vestem innocentiae peccando amittit, per poenitentiam recuperare poterit. A poeniten
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ fiuitas. mensura dispensa¬
tionis benignitas. necessitatis.
suffitiens equalitas. Auaritia
subtrahit necessitati. uoluptas
excedit necessitatẽ. dispensatione¬
cessitati miscđiter addit. necessi¬
tas debitum indigentie requirit.
Solent mercatores duab quan
doq mensuris uti. una qua uen¬
dentes sua distribuunt. q̃ minor
ẽ. altera uero qua ementes alie
tatis mensura utentes. nimie par¬
citatis uasculo subiectis imistrãt.
ipsi autem pleno suꝑfluitatis utun¬
tur modio. parcitatem p̾dicant
subiectis. s ipsi uoluptate᷑ sequu¬
tur. Sunt ⁊ alii mercatores qui
rectis utentes mensuris. ementi
munus ex sola benignitate miscđdit᷑
impendunt. quib benignitas
quorundam p̾latorum compa¬
ratur. qui cum subiectis necessa¬
ria prouideant. addunt etiã qn¬
doq minus ꝑfectis aliqua uolup¬
tuosa ne defitiant. Utamur gͥ in
domo religionis. mensura dis

Expanded text:
superfluitas, mensura dispensasuperfluitas, mensura dispensationis, benignitas, mensura necessitatis, sufficiens aequalitas. Avaritia subtrahit necessitati, voluptas excedit nenecessitatem, dispensatio necessitati misericorditer addit, necessitas debitum indigentiae requirit. Solent mercatores quandoque duabus mensuris uti: una, qua vendentes sua distribuunt, quae minor est; altera vero, qua ementes alien et voluptatis mensura utentes, nimiae parcitatis vasculo subjectis ministrant, ipsi autem pleno superfluitatis utuntur modio. Parcitatem praedicant subjectis, sed ipsi voluptatem sequuntur. Sunt et alii mercatores, qui rectis utentes mensuris ementi munus ex sola benignitate misericorditer impendunt, quibus benignitas quorumdam praelatorum comparatur, qui cum subjectis necessaria provideant, addunt etiam quandoque minus perfectis aliqua voluptuosa, ne deficiant. Utamur igitur in domo religionis mensura dis
Abbreviated transcription (Latin):
tationi suffitiant. numerꝰ ut exali¬
quo appositorũ refitiant᷑. ne absti¬
nentia nimia caro affucta defitiat.
aut saturitate luxuriet. In m̾sura
debet ẽẽ equalitas. ñ quantitatis.
s suffitientie. Unde beatus augͦti¬
nus. N equalit̾ inquit omnib qr¬
litas ÷ equalitas ñ qͣntitatis. s suf¬
fitientie. Tunc enim res equaliter
diuidit᷑. cũ ille qͥ diuidit ꝓut cuiq
opus ẽ singulis partitur. In hoc
multi multotiens decipiuntur.
cũ delicatiori alicui usum lauti
nas recipit. diuites honorat. ⁊ sic
in monastĩo ubi qͣntum possunt.
fiunt diuites laboriosi. fiant pau¬
ꝑes delicati. hii mensurã q̃runt
uoluptatis. non necessitatis. Qua¬
tuor ꝑ similitudinẽ dicuntur ẽẽ
m̃sure. id ẽ mensura auaritie ⁊
uoluptatis. m̾sura dispensatio
nis ⁊ necessitatis. In his lex que
int̾ ementes ⁊ uendentes habet᷑.
ꝑ similitudinem potest assigna¬
parcitas. mensura uoluptatis uͦ¬

Expanded text:
tationi sufficiant; numerus, ut ex alitationi sufficiant; numerus, ut ex aliquo appositorum reficiantur, ne abstinentia nimia caro afflicta deficiat, aut saturitate luxurietur. In mensura debet esse aequalitas, non quantitatis, sed sufficientiae. Unde beatus Augustinus: « Non aequaliter, inquit, omniblitas est non quantitatis, sed sufficientiae. Tunc enim res aequaliter dividitur, cum ille, qui dividit, prout cuique opus est, singulis partitur. In hoc multi multoties decipiuntur, cum delicatiori alicui usum cibi lautionas recipit, divites honorat: et sicin monasterio ubi, quantum possunt, fiunt divites laboriosi, fiant pauperes delicati. Hi mensuram quaerunt voluptatis, non necessitatis. » Quatuor per similitudinem dicuntur esse mensurae, id est, mensura avaritiae et voluptatis, is lex, quae inter ementes et vendentes habetur, per similitudinem potest assignaparcitas, mensura vero voluptatis
Abbreviated transcription (Latin):
necessitati fratrum medioctas con¬
aut oleo. seu lacte. ñ sagimine pus
menta eorum condiant᷑. a carnib
abstineant. nisi aut necessitate.
aut ddispensatione. extra conuen¬
tum alicubi concedatur. Uino
liceat uti fr̾ib inconuentu. s t̾n
uitandum summoꝑe nob̾ ẽẽ cre¬
dimus. qd̾ cum uerecundia dic¬
turi sumus. ne scilicet qd̵ miscd̃it
conceditur. ut a quibdam fieri
solet. quasi ex debito requiratur.
N̾ enim promictimus. s conce¬
dimus. Si autẽ locus aut pauꝑ¬
tas qd̾ concedimus negau̾it. his
q̃ regio aut possessio ministra¬
uerit. sine murmure mutant᷑.
abstinentiam. que de ominb
ciborum genib solum carnisex¬
eludit usum. cet̾a uero concedit.
ac benigne subministint. In his
ciborum gen̾ib q̃ necessitati fr̃m
licita fore diximus. tria sunt ob¬
seruanda. id ẽ modus. m̾sura ⁊
numerus. Modus. ut modate
utamur appositis. M ensura. ut
apposita sustentationa ñ delec¬

Expanded text:
necessitati fratrum mediocritas connecessitati fratrum mediocritas conaut oleo seu lacte non sagimine eorum pulmenta condiantur. A carnibus abstineant, nisi aut necessitate, aut dispensatione extra conventum alicubi concedatur. Vino liceat uti fratribus in conventu, sed tamen vitandum summopere nobis esse credimus quod cum verecundia dicturi sumus ne, scilicet quod misericorditer conceditur, ut a quibusdam fieri solet, quasi ex debito requiratur. Non enim promittimus, sed concedimus. Si autem locus aut paupertas quod concedimus negaverit, iis, quae regio aut possessio ministraverit, sine murmure utantur. abstinentiam, quae de omnibus ciborum generibus solum carnis excludit visum, caetera vero concedit, et benigne subministrat. In iis ciborum generibus, quae necessitati fratrum licita esse diximus, tria sunt observanda, id est, modus, mensura et numerus: modus, ut moderate utantur appositis; mensura, ut apposita sustentatione non delec
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ pauꝑtas. De qua beat᷑ gregorius¬
dicit. ꝑ auꝑtas inquit bonis men¬
tibꝰ. solet ẽẽ custos humilitatis.
culpa sumpsit mitiũ. ido
cauenddum nob̾: ne sicut ille ꝑ es¬
cam paradisi meruit egressum.
ita ⁊ nos arceamur ab ingressu.
S unt gͥ tria in cibo considanda.
ia est quid ⁊ qͣndo. ⁊ qͣntum come¬
damus. sclicet cibi speties. hora
⁊ mensura ne illicitum aut extͦ
horam. aut ultra mensurã aliqͥd
sumamus. Illicitum comedit adã
in paradiso. ⁊ expellitur. extra ho¬
ram ionathas ⁊ apatre maledicit᷑.
popłs uero isrł aa sepulchra con¬
cupiscentie ultra mensurã.⁊ ocei¬
ditur. Trans greditur adam pre¬
ceptum dñi. frangit ionachas
qd obseruabat multitudo popłi.
aecipitur isrł in saturitate cibi.
S ic igitur transgressio meruit
expulsionẽ. negligentia uoti cõ¬
munis maledictionẽ. saturitas
mortẽ. In his fr̾ cotidie decipim᷑.
dum murmurantes in deserto
Nunc autẽ transeamus ad eaA

Expanded text:
est paupertas. De qua beatus Gregoriusest paupertas. De qua beatus Gregorius: « Paupertas, inquit, bonis mentibus solet esse custos humilitatis.culpa sumpsit initium, ideo cavendum nobis est, ne sicut ille per escam paradisi meruit expulsionem, ita et nos arceamur ab ingressu. Sunt igitur tria in cibo consideranda, id est, quid et quando, et quantum comedamus, scilicet cibi species, hora et mensura, ne illicitum, aut extra horam, aut ultra mensuram aliquid sumamus. Illicitum comedit Adam in paradiso, et expellitur ; extra horam Jonathas, et a patre maledicitur ; populus vero Israel ad sepulcra concupiscentiae ultra mensuram, et occiditur . Transgreditur Adam praeceptum Domini; frangit Jonathas quod observabat multitudo populi; decipitur Israel in saturitate cibi. Sic igitur transgressio meruit expulsionem; negligentia voti communis maledictionem; saturitas mortem. In his, fratres, quotidie decipimur, dum murmurantes in deserto Nunc transeamus ad ea quae
Abbreviated transcription (Latin):
neant iudicis uices. nec more pͥn¬
cipum militib dnẽnt᷑. s oppres¬
sis subueniant. ⁊ pauꝑum fr̾m
ministrent obsequiis. Qua tuor
sunt in reb possessis obseruan¬
da. scilicet ne licita inuste acqͥ¬
ramus. aut iuste adquisitis illi¬
cite ꝑ fruamur. nemulta qͣmus
licita possideamus. aut illicite
licita defendamus. Male enĩ
acquirere. aut male uti acqͥsitis.
delicito fac̾ illicitum. Multa
uero posside. ꝓpinquum ẽ cupi¬
ditati. ⁊ sic quandoq qd̾ nimiũ
diligitur. male defendi solet.
qͥ male possidere uolunt. id ÷
ꝓdigus ⁊ auarus. unus ut con¬
greget. alt̾ ut dissipet.⁊ duo q̃
possessa defendunt. id ÷ intem¬
ꝑantia. ⁊ prudentia mundi. Su¬
ꝑbia diabolo clausit celũ. gu¬
ia pͥmo parenti abstulit para¬
disum. auaritia diuiti aꝑuit infer¬
num. intemꝑantia uero corrumpit
mundum. Hec omnia frat̃ diuiti¬
as sequuntur. Est enm uitiis locꝰ
in diuitiis. Uirtutum uero sedes.
humilitas. humilitatis autẽ locꝰ

Expanded text:
neant judicis vices, nec more principum militibus dominentur, sed oppressis subveniant, et pauperum fratrum ministrent obsequiis. Quatuor sunt nobis in rebus possessis observanda, scilicet ne licita injuste acquiramus, aut juste acquisitis illicite perfruamur, ne multa quamvis licita possideamus, aut illicita licite defendamus. Male enim acquirere, aut male uti acquisitis, de licito facit illicitum. Multa vero possidere propinquum est cupiditati, et sic quandoque quod nimium diligitur, male defendi solet. quae male possidere volunt, id est, prodigus et avarus, unus ut congreget, alter ut dissipet; et duo, quae possessa defendunt, id est, intemperantia et prudentia mundi. Superbia diabolo clausit coelum, gula primo parenti abstulit paradisum, avaritia diviti aperuit infernum, intemperantia vero adhuc corrumpit mundum. Haec omnia, frater, divitias sequuntur. Est enim vitiis locus in divitiis, virtutum vero sedes humilitas, humilitatis autem locus
Abbreviated transcription (Latin):
pecorum greges. hortos. pͣta.
lacus nutriendis piscib aptos.
frĩb habendos concedimus. ł
enĩ iuc̾tui necessaria p̾bent. De¬
cimas uͦ ñ recipiant. nisi de illis
quos incolunt agris. N uillas. ñ
earum redditus. ñ iura fori. ñ
thelonei nummos. ñ transeun¬
tiũ mercatoꝵ laboriosos ut ita
dicam. recipiant obolos. Que
enĩ iustitia ẽ ut si uendid̾it ouẽ
uudua. iure fori numinũ reddẽ

Expanded text:
pecorum greges, hortos, prata, lacus nutriendis piscibus aptos, fratribus habendos concedimus: haec enim victui necessaria praebent. Decimas vero non recipiant, nisi de illis quos incolunt agris, non villas, non earum reditus, non jura fori, non telonei nummos, non transeuntium mercatorum laboriosos, ut ita dicam, recipiant obolos. Quae enim justitia est, ut si vendiderit ovem vidua, jure fori nummum reddere
Abbreviated transcription (Latin):
dampnare. nec uerecundiam nu¬
merositatis auferre. Ido testatur
ieronimus dicens. Ego nunc lib̾a
uoce exclamo. non dampnari in
eccła digamiam. imo nec tri¬
gamiam.⁊ ita licere quinto.⁊ sex¬
to. quomodo ⁊ scd̾o marito nub̃e.
Itaq apparet ex supradictis aue¬
toritatib qd liceat post mortem
comugum. nuptias multotiens
iterare. Potest tñ aliquib uideri.
qd̾ peccatum sit bigamia cũ apłs
dens. quasi transgressores. S
sciendum est illud fieri ñ cul¬
pa diganue. s pro sacramenti¬
honestius enum uicẽ xp̃i gerit
tum illud neo cesariensis decre¬
tum concilii. P resbiterum innup¬
tiis bigamii prande ñ conuenit.
qr cum penitentia bigamus ege¬
at. quis erit presbit̾ qui talib:
nuptiis possit preb̾e consensũ:
S nos ñ dicimus bigamum eg̾e
penitentia. ido quod sit peccatũ
sitan cum sit nimis incontinens.
conting̾e solet. ut ultra modum
in uxore propria exerceat libidi¬
nem. Nec presbiter talib nuptiis

Expanded text:
damnare nec verecundiam nudamnare nec verecundiam numerositatis auferre. Idem testatur Hieronymus dicens: Ego nunc libera voce exclamo non damnari in Ecclesia bigamiam, imo nec trigamiam; et ita licere quinto et sexto, quoniam et secundo marito nubere. Itaque apparet ex supradictis auctoritatibus quod liceat post mortem conjugum nuptias multoties celebrare. Potest tamen aliquibus videri quod peccatum sit bigamia, cum Aposdens quasi transgressores. Sed sciendum est illud fieri non culpa bigamiae, sed pro sacramentiHonestius enim vicem Christi gerit tum illud Caesariensis decretum concilii. Presbyterum nuptiis bigami prandere non convenit; quia cum poenitentia bigamus egeat, quis erit presbyter qui talibus nuptiis possit praebere consensum? Sed non dicimus bigamum ideo egere poenitentia quod sit peccatum sitan cum sit nimis incontinens ut contingere solet ultra modum in uxorem propriam exerceat libidinem. Nec presbyter talibus nuptiis
Abbreviated transcription (Latin):
iuges fieri ualeant. eedem ad ea
uirum ⁊ uxorem ꝓpriam repꝑit᷑
in gͣdib remotiorib potest eis
indulgentia fieri. Qd̾ nisi fiat.
debent separari. Separatio aut̃
cognatorum sic fieri debet. ut
duo uł tres de parentela uirent
cognationem. aut si eorum paren¬
tela tota defec̾it. tunc auicinis
antiquioribꝰ ⁊ probatioribus fiat
ꝓbationis iuramentum.
uꝑiorib adiungendũ ẽ. qd̾
de iuro ⁊ muliere copulatis
legitime. si alt̾ moritur. ⁊ alt̾ su¬
ꝑuiuit. licet suꝑstiti sine offen¬
sione scdas mire nuptias. iuxta
apłm dicentẽ. Mulier alligata
ẽ iuro. quanto tempore uiuit uir
eius. Qd̃ si dormierit uir eius. li¬
berata ẽ alege uiri. cui uult nu¬
bat. tantũ in dño. Nec solum pͥ¬
me uł scde nuptie sunt licite.
s etiam t̾cie.⁊ quarte.⁊ alie. iuix¬
ta augustinum qui dicit. De
t̾ciis. ⁊ quartis. ⁊ de ultra plurimis
nuptiis. solent mouere hommes
questionem. Unde breuit̾ respon¬
deo. nec me ullas nuptias audere

Expanded text:
aleant eaedem ad sepvirum et uxorem propriam reperitur in gradibus remotioribus, potest eis indulgentia fieri; quod si non fiat debent separari. Separatio autem cognatorum sic fieri debet, ut duo vel tres de parentela jurent cognationem; aut si eorum parentela tota defecerit, tunc a vicinis antiquioribus et veracioribus fiat probationis juramentum.ioribus adjungendum est quod de viro et de muliere copulatis legitime, si alter moritur et alter supervivit, licet superstiti sine offensione secundas inire nuptias, juxta Apostolum dicentem: Mulier alligata est viro quanto tempore vivit vir ejus; quod si dormierit vir ejus liberata est a lege viri, cui vult nubat tantum in Domino . Nec solae primae vel secundae nuptiae sunt licitae; sed etiam tertiae et quartae et aliae, juxta Augustinum qui dicit: De tertiis et quartis et ultra de plurimis nuptiis solent homines movere quaestionem. Unde breviter respondeo, nec me ullas nuptias audere
Abbreviated transcription (Latin):
ictum est. quasdã feminas¬
lent̃. ut auiris suis separarent᷑.
ꝓpͥos coram ep̾is filios tenuisse ad
confirmandum. Unde nos dig¬
num duximus. siqua mulier fi
mandum. quandui iiuit peni¬
tentiam agat. auiro t̾n suo ñ se¬
paretur. His auctoritatibꝰ confir¬
matur. qd̵ coniuges separari ñ
debeant. si postquam legitime
coniunc̾ti sunt. alter leuat filiũ
alt̾us de sacro fonte. uł tenet ad
confirmandum. S ds dedit pa¬
pa uidetur contrarium affirma¬
re. sic dicens. ꝑuenit ad nos dia¬
conus sc̃ĩtatis ur̃e epłam deferẽs.
qd̃ quidam uiri ⁊ mulieres p̾t̾ito
salb̃o pro magno popłoꝵ ieur¬
su nescientes filios suos sump¬
sisse de lauacro sc̃o. S beate me¬
morie scĩ patres innocentius. ce¬
lestinus. coep̾orum plurimorũ
consensu. in apłorum pͥncipis
eccła prohibentes talia scripse¬
runt. ⁊ confirmauerunt. qd̾ nullo
modo se inconiugio reciꝑent mu¬
qua susceꝑint natos. s separent
se. ne tale uitium suadente dia

Expanded text:
ictum est quasdam feminalenter ut a viris suis separarentur proprios coram episcopis filios tenuisse ad confirmandum. Unde nos dignum duximus ut si qua mulier filmandum quandiu vivat poenitentiam agat: a viro tamen suo non separetur. His auctoritatibus confirmatur quod conjuges separari non debeant si, postquam legitime conjuncti sunt, alter levat filium alterius de sacro fonte vel tenet ad confirmandum. Sed Deusdedit papa videtur contrarium affirmare sic dicens: Pervenit ad nos diaconus sanctitatis vestrae epistolam deferens quod quidam viri et mulieres praeterito Sabbato pro magno populorum incursu nescientes filios suos sumpsisse de lavacro sancto; sed beatae memoriae sancti Patres Innocentius et Coelestinus coeconsensu in Apostolorum principis Ecclesia praesidentes, talia rescripserunt et confirmaverunt: ut nullo modo se in conjugio reciperent vione susceperunt natos, sed separarent se, ne suade
Abbreviated transcription (Latin):
tendendum: cum ꝑhibeat dñs
sa fornicationis. ⁊ etiam innocen¬
tius.⁊ alii auctores. quos ipse in¬
ducit ad suam sententiã corro¬
borandam. deillis tantum ag̾e
uidentur. qui compatres ⁊ com¬
matres fuerunt antequam con¬
iuges eẽnt. quos iure prohibuert.
ne se conuigio reciꝑent.
icut suꝑuis dictum ẽ. forni¬
cationem siue corpor alẽ siue
spũalem sufficere ad separatio¬
nem conuigii. ita uerum ẽ om̃s
causas quas suꝑuis diximus. im¬
pedire ꝑsonas aliquas nepossun
facẽ conuigium. proculdubio suf¬
ficere ad earundẽ ꝑsonarũ sepa¬
rationem. si forte tales ꝑsone con¬
iuncte sunt. Cum enim uotũ con¬
tinentie ante coniunc̾tionẽ con¬
trac̾tum impediat monachũ. ⁊
monacham. ne possint facere ma¬
tͥmonium. propt̾ idem separari
debent. si forte ptͦ illud coniuncti
sunt. Similit̾ de cognatione. ⁊ de
aliis iudicandum ẽ. ut quecũq¬

Expanded text:
cum prohibeat Dominus sa fornicationis . Et etiam Innocentius et alii auctores quos ipse induxit ad suam sententiam corroborandam de illis tantum agere videntur qui ante compatres et commatres fuerunt quam conjuges essent, quos jure prohibuerunt ne se conjugio reciperent. Sicut superius dictum est, fornicationem sive corporalem sive spiritualem sufficere ad separationem conjugii, ita verum est omnes causas quas superius diximus impedire personas aliquas ne possint facere conjugium, procul dubio sufficere ad earumdem personarum separationem si forte tales personae conjunctae sint. Cum enim votum continentiae ante conjunctionem contractum impediat monachum et monacham ne possint facere matrimonium, propter idem separari debent si forte post illud conjuncti sunt. Similiter de cognatione et de aliis judicandum est ut quaecunq
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa series et plures expositores
uelle. ut scilicet ante omnẽ diem
illa informis mat̾ia facta fuerit. sic̃
diximus simul cũ angłis. post mo¬
dum ꝑ sex dies ex illa mat̾ia gene¬
ra rerum sunt distinc̾ta. Quibus¬
dã tamen uidetur quod ñ ꝑ int̾¬
ualla temporum fac̾te sunt uie
distinctiones rerum. s simul. S
cũ moyses loqueretur rudi popło
Unde augustinus dicit. Qd̾ adeo
potuit simul fieri. ab hoĩe simul
ñ potuit dici. Nec nos negamꝰ. qͥn
d̾s illud potuisset fecisse. si ei pla¬
cuisset. nec augustinus illud asse¬
rit. s dicit potuit simul fieri. Itẽ
augustinus. qr illud unde fit ali¬
diuidere scͥptura loquendi tẽpo¬
ribꝰ. qd̾ d̾s faciendi temporib ñ
herent. illos sex dies appellant
seroꝑum distinctiones. qͥ scđm
eos simul facte sunt. s ordine dici
oportuit. Pma t̾n sententia multo
ẽ ꝓbabilior. Septima die requie
uit ab omni oꝑe quod patrarat.

Expanded text:
ista series et plures expositores ista series et plures expositores velle ut scilicet ante omnem diem illa informis materia facta fuerit, sicut diximus, simul cum angelis; postmodum per sex dies ex illa materia genera rerum sint distincta. Quibusdam tamen videtur quod non per intervalla temporum factae sunt illae distinctiones rerum, sed simul. Sed cum Moyses loqueretur rudi populoUnde Augustinus: Quod a Deo potuit simul fieri, ab homine simul non potuit dici. Nec nos negamus quin Deus illud potuisset fecisse si ei placuisset. Nec Augustinus illud asserit, sed dicit: Potuit simul fieri. Item Augustinus: Quia illud unde fit alidiuidere scriptura loquendi temporibus, quod deus faciendi temporibus non haerent, illos sex dies appellant sex operum distinctiones: quae secundum eos simul facta sunt, sed ordine dici oportuit. Prima tamen sententia est probabilior. Septima die requievit Deus ab omni opere quod patrarat ;
Abbreviated transcription (Latin):
betur. ⁊ etiam in propħa. Aque
Quales sint aque ille. ñ est nob
certum. s ut dicunt expositores
uł glacialit̾ solidate. aut uapora¬
lit̾ suspense. ad similitudinẽ ua¬
poris. scilicet fumi. qd̾ ueri similiꝰ
ẽ. Tercia die congregate sunt
arida. Quarta die facta sunt
luminaria. ut eẽnt insigna ⁊ tẽ
pora. id est ut ꝑ ea distinctio fie¬
ret tempoꝵ. Ex quo enim creat᷑a
fuit. ⁊ tempus. qr non potuit cre¬
atura ẽẽ sine mutabilitate. ⁊ ubi¬
cumq ẽ motus. ibi prius ⁊ poste¬
rius. N ec aliud ẽ tempꝰ. nisi mo¬
ra de illo qd̾ ẽ prius. inid qd̾ est
post̾ius. S ante luminaria ñ erat
illa distinctio temporis. q̃ mͦ est
ꝑ solem ⁊ lunã. ⁊ alias stellas. Qn¬
to die produx̃ aqua pisces.⁊ uola¬
tilia. Unde ulud. Parcim remit¬
tis gurgiti. partim leuas inaera.
Sexta die produx̃ t̾ra animalia
diuersi generis. ⁊ in eadem die pt
erat. Sicut processimus. uidetur

Expanded text:
betur, et etiam in Propheta: Aquae betur, et etiam in Propheta: Aquae Quales sint aquae illae nobis non est certum, sed, ut dicunt expositores, vel glacialiter solidatae sunt, aut vaporaliter suspensae ad similitudinem vaporis, scilicet fumi, quod verisimilius est. Tertia die congregatae sunt arida. Quarta die facta sunt luminaria, ut epora; id est ut per ea distinctio temporum fieret. Ex quo enim creatura fuit et tempus fuit; quia non potuit creatura esse sine mutabilitate, et ubicunque motus est, ibi prius et posterius. Nec aliud est tempus nisi mora de illo quod prius est, in id quod posterius. Sed ante luminaria non erat illa distinctio temporis; quae modo est per solem et lunam et stellas. Quinta die produxit aqua pisces et volatilia. Unde illud: Partim remittis gurgiti, parlim levas in aera. Sexta die produxit terra animalia diversi generis; et in eadem die posraeferendus erat. Sicut processimus, videtur
Abbreviated transcription (Latin):
icut diximus in pͥncipio
creaturarum creauit qss
celum. id ẽ angłos. ⁊ t̾ram scilicet
mat̾iam quaituor elementoꝵ. iq¬
ẽ confusam adhuc. q̃ dicta ẽcha¬
os.⁊ hoc fuit ante omnem diem.
Restat gͥ uidere. quomͦ ꝑsex dies
illam mat̾iam distincx. Sicut in
genesi dicitur. pͥma die facta ẽiux.
Quidã expositores dicunt. quod
lux illa fuerit quoddam splen¬
didum corpus quasi lucida nu¬
bes qued ã. que sicut sol mͦ circũ¬
ferebatur ortu.⁊ occasu suo diẽ fa
ciens & noctẽ. Alii uero dicunt.
qd̵ lux illa q̃ facta ẽ pͥma die fue¬
rit angłica natura ad creatorẽ con¬
ũsa. sicut iam diximus. Sedã die
fac̾tum ẽ firmamentũ. ut diuide¬
ret aquas ab aquis. Beda dicit qd̾
firmamentũ sit de aquis conso¬
lidatis quasi cristallinus lapis.
qd̾ satis ueri simile ẽ. cum & color
eius hoc indicet. Quidã tñ ex¬
positores uidentur uelle. qd̃ ig¬
neȩ nature sit. Quod aque supͣ
firmamentũ sint. ⁊ ingenesi ha¬

Expanded text:
pio creaturarum creavit Deus coelum, id est angelos; et terram, scilicet, illam materiam quatuor elementorum confusam adhuc, quae dicta est chaos, et hoc fuit ante omnem diem. Restat igitur videre quomodo per sex dies illam materiam distinxit. Sicut in Genesi dicitur: Prima die facta est lux . Quidam expositores dicunt, quod lux illa fuerit splendidum quoddam corpus, quasi lucida nubes quaedam, quae, sicut sol modo, circumferebatur, ortu et occasu, noctem et diem faciens. Alii vero dicunt, quod lux illa quae facta est prima die, fuerit angelica natura ad Creatorem conversa, sicut jam diximus. « Secunda die factum est firmamentum, ut divideret 1065 aquas ab aquis. Beda dicit quod firmamentum sit de aquis consolidatis quasi crystallus lapis; quod satis verisimile est, cum et color ejus hoc indicet. Quidam tamen expositores videntur velle quod igneae naturfirmamentum sint; et in Genesi ha
Abbreviated transcription (Latin):
heretici uoluerunt fec̃ eã d̾s. s ex
nichilo. Augtinꝰ q d̾ de dõ ẽ. necesse
ẽ qd̾ eiusdem nature sit. cuiꝰ ipse ẽ.
ac ꝑ hoc etiam immutabile sit. Aĩa
de nulla alia re facta ẽ. procul
dubio de nichilo facta ẽ. s ab ipso
dõ. Corpus uero formauit de limo
t̾re. cui inspirauit aĩam. Unde in
genesi. Insufflauit infaciẽ eiꝰ spi¬
raculum uite. id ẽ ei aĩam inspira¬
uit. s utrum in corpore. anextra cor¬
suꝑ genesim. de anima pͥmi hõis
gis querendo suꝑ genesim. quã
asserendo loquutus fuit. S quie¬
quid de anima pͥmi hõis dicat᷑.
de aliis ueri similius ẽ. ut incor¬
pore creentur. Si queratur in qͣ
etate factus fuerit ho: Augustinꝰ
dic̃. Adam continuo fac̾tus ẽ. si¬
ne ullo progressu membroꝵ in

Expanded text:
 Deus, sed ex nihilo. Augustinus: Quod de Deo est, necesse est ut ejusdem naturae sit cujus ipse est, ac per hoc etiam immutabile sit; anima de nulla re alia facta est, procul dubio de nihilo facta est, sed ab ipso Deo. Corpus vero formavit de limo terrae, cui inspiravit animam. Unde iGenesi: Insufflavit in faciem ejus spiraculum vitae; id est ei animam inspiravit. Sed utrum in corpore an extra cormen super Genesim de anima primi hominis gis quaerendo super Genesim quam asserendo locutus fuit. Sed quidquid de anima primi hominis dicatur, de aliis verisimilius est ut in corpore creentur. Si quaeratur in qua aetate factus sit homo, Augustinus dicit: Adam continuo factus est sine ullo progressu membrorum in
Abbreviated transcription (Latin):
factus est hõ. cum scriptũ sit. facia
go appellatur ipsa imago impres¬
sa inre aliqua.⁊ res in qua impri¬
mitur. Unde ⁊ ipsa ratio imago
tinus in libro de trinitate. Aliud
ẽ tͥnitas res ipsa. aliud ẽ imago tͥm¬
tatis inre aliqua. ꝓpt̾ qͣm imaginẽ
similit̾ ⁊ illud inqua ipsa imp̃ssa
ẽ. imago dicit᷑. Sic imago dicitur
simul⁊ tabula.⁊ qd̾ mea pictũ ẽ.s¬
ꝓpt̾ picturã que in ea ẽ. Adsimili¬
tudinẽ dĩ factus ẽ hõ. qr innocens
⁊ sine uitio factus ẽ. De angłis so¬
let queri. utrum ad imaginẽ dĩ
cũ nusqͣm legatur. sint fac̾ti. S li¬
bitandũ. Qd̃ de homine dix. hoc¬
⁊ de angłis intelligi uoluit. Dicit᷑
⁊ alter homo ad imaginẽ dĩ factꝰ.
qr ut ex dõ omĩa sunt. ita ex adã
omnes hoĩes. S hoc mͦ ẽẽ adima¬
ginẽ dĩ. ñ competit nͥ pͥmo hõi. In¬
hoc potest dici aĩa adsimilitudi¬
nẽ dĩ. qr immortalis indissolubił.
Augustinus inubro de qͣntitate

Expanded text:
aciamgo appellatur ipsa imago impressa in re aliqua, et res in qua imprimitur. Unde et ipsa ratio imago tinus in libro De civitate Dei : Aliud est Trinitas res ipsa, aliud imago Trinitatis in re aliqua. Propter quam imaginem, similiter et illud in qua ipsa impressa est, imago dicitur. Sic imago dicitur simul et tabula, et quod in ea pictum esn ea est. Ad similitudinem Dei factus est homo, quia innocens et sine vitio factus est. De angelis solet quaeri utrum ad imaginem Dei cum id nunquam legatur sint facti. Sed libitandum; quod enim de homine dixit, et de angelis intelligi voluit. Dicitur et aliter homo ad imaginem Dei, quia, sicut ex Deo omnia, ita ex Adam omnes homines. Sed hoc modo esse ad imaginem Dhoc etiam potest dici anima ad similitudinem Dei, quia immortalis, indissolubilis. Augustinus in libro De quantitate
Abbreviated transcription (Latin):
imago dĩ c̾nitur in speculo. ita
aĩa insua ratione dm̃ cognosc̾e
potest. Unde illud. Signatũ est
suꝑ nos lumen uultus tui dñe.
Ut enim in facie cognoscitur h̾o
ita ⁊ in ipsa ratione tanqͣm in
sua imagine cognoscitur ds.

Expanded text:
imago cernitur in speculo, ita imago cernitur in speculo, ita anima in sua ratione Deum cognoscere potest. Unde illud: « Signatum est super nos lumen vultus tui, Domine . » Ut enim in facie cognoscitur homo, ita in ipsa ratione, tanquam in sua imagine, cognoscitur Deus.
Abbreviated transcription (Latin):
uit. qr sexta consũmata die.⁊ sep¬
tima inchoata.a generibꝰ rerũ dis¬
tinguendis cessauit. Hic potest q̃ri.
cũ in sex diebus oĩa compleuit oꝑa.
⁊ post illos sex dies nicħ noui ad¬
didit. qͣre ꝓcedimꝰ numerando di
ẽ alia ab illis. sic ⁊ octaua alia ab
illis.⁊ nona. ⁊ sic de aliis. S ñ sunt
alie in distinctiõe rerum. Similit̾
⁊ septima ñ fuit alia in distincꝰtiõe
rerũ. qr ñ fuit in ea alicuiꝰ oꝑis dis¬
tincꝰtio facta. sicut inaliis sex fãc̾e
enĩ septimũ diẽ. ñ fuit facere ali¬
ud genus rerum. qr iam p̾cesserat
dies. Ad quod potest dici. qd̾ licet
in .uii ͦ. die ñ fuerit aliquod opꝰ
factum. t̾n fuit ibi alius status
rerum. s consũmatio om̃ĩum ⁊
idõ usq ad eam ꝑcedimus. postea
statim reincipimus.
restat ag̃e.⁊ de lapsu eiꝰ.⁊
de reparatione. In genesi dicit᷑.
faciamus hominẽ ad imaginẽ⁊
similitudinẽ nrãm. Ad inaginẽ
di factus ẽ hõ scd̾m aĩam. Sic̃ enĩ

Expanded text:
uia die sexta consummata, et septima inchoata a generibus rerum distinguendis cessavit. Hic potest quaeri: Cum in sex diebus omnia compleverit opera, et post illos sex dies nihil novi addiderit, quare procedimus numerando dietima est alia ab illis, sic et octava alia ab illis, et nona, et sic de aliis. Sed non sunt aliae in distinctione rerum. Similiter et septima non fuit alia in distinctione rerum, quia non fuit in ea alicujus operis distinctio facta, sicut in aliis sex diebus. Facere enim septimam diem, non fuit facere aliud genus rerum, quia jam praecesserat dies. Ad quod potest dici, quod licet in septima die non fuerit aliquod opus factum, tamen fuit ibi alius status rerum, scilicet consummatio omnium, et ideo usque ad eam procedimus, et postea statim reincipimus. restat agere, et de lapsu ejus et de reparatione. In Genesi dicitur: « Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram . » Ad imaginem Dei factus est homo secundum animam. Sicut enim
Abbreviated transcription (Latin):
naturã. s ꝑ participationẽ uł
imitationẽ. ht̃ ea que dĩtatis st̃.
D̾s itaq ẽ ipsa iusticia. sapientia.
bonitas. hõ non ẽ ipsa sapientia.
test ẽẽ sapiens. iustus. bonus.⁊ si¬
milia. Augustinus in libro de
tͥnitate. Hõ ẽ imago dĩ ⁊ ad ima¬
ginem. qr ñ est equał patri. s
quadã similitudne accedit. fulius

Expanded text:
 per participationem, vel imitationem. Habet enim ea quae Deitatis sunt. Deus namque est ipsa justitia, sapientia, bonitas; homo non est ipsa sapientia, test esse sapiens, justus, bonus, et 1067 similia. Augustinus in lib. De Trinitate : « Homo est imago Dei, et ad imaginem, quia non est aequalis Patri, sed quadam simil
Abbreviated transcription (Latin):
malũ fac̾e̾ qr in se malũ ẽ. ⁊ illi cuima¬
⁊ qr maius ẽ bonum quod totius.
qͣm quod partis.⁊ minus malũ qd̾
unius ẽ partis. mans quod tocius.
Idõ quod bonum ẽ uni.⁊ ñ uniũsita¬

Expanded text:
maet quod majus bonum est, quod totius quam quod partis, et minus malum quod unius partis, et majus quod totius: ideo quod bonum est uni, et non universita
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntatẽ multa fiunt. Augͣtinus¬
in libro de spũ ⁊ littera. Infi deles qͥ¬
dem contra uoluntatẽ di faciunt.
cũ eius eugłio ñ credunt. Sicut pre¬
ceptio ⁊ prohibitio sunt signa diui

Expanded text:
voluntatem multa fiunt. Augustinus lib. De spiritu et littera : Infideles quidem contra Dei voluntatem multa faciunt, cum ejus Evangelio non credunt. Sicut praeceptio et prohibiti
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ iõ si ea approbat. qͥ sine causa nicħ uult ẽẽ.
noluit ea ẽẽ. Itẽ cũ uidit que in se mala
⁊ si ñ sunt bona ĩ se. tñ ad aliud st̃ bona:
Ea utiq que ad aliud sunt bona.
uult ea. neq illud si sunt bona ad
aliud. tunc sunt bona. Cũ itaq aliqͥs
peccat. contra uoluntatẽ dĩ facit.
qr contra p̾ceptum eius. ⁊ qr ñ uult
d̾s quod facit.⁊ tamen fac̃ quod uult

Expanded text:
et ideo si ea approbet, qui sine causa nihil vult esse, et ideo si ea approbet, qui sine causa nihil vult esse, noluit ea esse. Item, cum vidit alia, quae in se malan sunt bona in se, tamen ad aliud sunt bona, ea utique quae ad aliud sunt bona? vult ea; nec illud, si sunt bona ad aliud, tunc sunt bona. Cum ergo aliquis peccat, contra voluntatem Dei facit, quia contra praeceptum ejus, et quia non vult Deus quo
Abbreviated transcription (Latin):
ud bona. sicuti bona om̃ia q̃ fiunt.
Bonainse. ⁊ nͥ ad aliud. ut bona q̃
possent fieri & ñfiunt. ea uult ds
qr uult omne bonum. id ẽ approbat.
s ñ uult ea ẽẽ. idẽ non approbat
ẽẽ ea quia ñ sunt bona ad aliud.
Que sunt mala inse. ⁊ ad aluid bona.
sicut mala q̃ fiunt. ea non uult ds̃.
bonũ ẽ ea ẽẽ. Nisi enim uellet ut ma¬
la eẽnt. nullomodo ẽẽ potuissent. Si
enum uellet ea non ẽẽ.⁊ non posset
hoc efficere. impotens eẽt. sicut d nos
sumus. qui quod uolumꝰ ñ qͣndoq
possumꝰ. Itaq non possent ẽẽ mala. nͥ
uellet ea ẽẽ. Eonamq inuito. quomͦ
aliquid fieret. cum dicat scͥptura uo
luntati eius quis resistet: Cum ds̃ gͥ
ab et̾no in sapientia sua omnia tã
bona qͣm mala uidit. inter illa oĩa
uidit quedã qͣsi e̾e̾nt. bona in se es¬
sent.⁊ ad aliud.⁊ ea non solum uo¬
luit. s etiam ẽe uoluit. uidit & alia
qͣsi eẽnt licet insebona eẽnt. ñ tñ ad aliud

Expanded text:
ud bona, sicuti omnia bona quae fiunt bona in se, et non ad aliud, ut bona quae possunt fieri, et non fiunt; ea vult Deus, quia vult omne bonum, id est approbat, et si non vult ea esse, id est non approbat ea esse, quia non sunt bona ad aliud quae fiunt mala in se, et ad aliud bona, sicut mala quae fiunt ea non vult Deus, vult ea esse; nisi enim vellet ut mala essent, nullo modo esse potuissent: Si enim vellet ea non esse, et non posset hoc efficere, impotens esset, sicut et nos sumus, qui quod volumus, quandoque non possumus. Itaque non possent esse mala, nisi vellet ea esse, eo namque invito, quomodo aliquid fieret? cum dicat Scriptura: « Voluntati ejus quis resistit? » Cum Deus igitur ab aeterno in sapientia sua omnia tam bona, quam mala praeviderit, inter illa omnia vidit quaedam, quae, si essent bona in se, essent et ad aliud, et ea non solum voluit, sed etiam esse voluit. Vidit et alia, quae si essent, licet in se bona essent, non tamen ad aliud;
Abbreviated transcription (Latin):
tione & gr̃ã. Uult omnes saluos fie
ri. idẽ nos facit uelle. Ecce quõq
illa qͣm oꝑatur in nob. uoluntas dĩ no¬
minatur. Similit̾ ⁊ ꝑmissio. Unde il
fieri uelit. uł sinendo ut fiat. uł ipse
faciendo. Nec dubitandũ e. dđ̃m bene
facere etiam sinendo fieri. quecũq
fiunt. Et ꝑfecto bonum ẽ omne quod
iustum ẽ. Habemus itaq quatuor
signa diuine uoluntatis. ħ scilicet. p̾¬
ceptio. ꝓhibitio. oꝑatio. ⁊ ꝑmissio. cũ
t̾n di uoluntas una. ⁊ immutabił sit.
Qre diligent̾ ẽ intuendũ. ubi loqͣtur
scͥptura de ipso beneplacito. ubi etiã
de signo beneplaciti. Cũ enim inue¬
nitur uult d̾s bonum. non uult ma¬
lum. de beneplacito di intelligit᷑.
uult bonũ. id ẽ approbat. iudicat sͥ
concordare. ñ uult mala. ñ appro¬
bat. ñ uidicat sui similia. ⁊ qmuis¬

Expanded text:
toli: « Vult omnes salvos fieri , » id est nos facit velle. Ecce qualiter illa quae operatur in nobis, voluntas Dei nominatur. Similiter et promissio; unde itefieri velit, vel sinendo ut fiat, vel ipse faciendo; nec dubitandum est Deum bene facere, etiam sinendo fieri quaecunquefiunt; et profecto bonum est id omne quod justum est. Habemus igitur quatuor signa divinae voluntatis. Haec sunt praeceptio, prohibitio, operatio, permissio, cum Dei voluntas una sit et immutabilis. Quare diligenter est intuendum, ubi loquitur Scriptura de ipso beneplacito Dei, ubi etiam de signo beneplaciti. Cum enim invenitur: Vult Deus bonum, non vult malum, de beneplacito Dei intelligitur. Vult bonum, id est approbat, judicat sibi concordare; non vult malum, non approbat, non judicat sui similia
Abbreviated transcription (Latin):
cob. ⁊ esau. Qͥdam dicunt hunc eleg̃.
qr talem futurũ ẽẽ eum p̾sciuit. qͥin
eum credet.⁊ ei seruiret. s augustinꝰ
recractat in libro retractationis pla¬
ne ostendens. quod si propt̾ oꝑa fut᷑a
electus eẽt. iam non ex gr̃a eẽt elec̾tio
elegit. s ut eẽmus tales. ꝑ ipsam elec¬
tionẽ gr̃̾e sue. qͣ gratificauit nos in
dnecto filio suo. Cũ gͦ nos p̾destina¬
uit. opꝰ suum p̃sciuit. Id̾ t̾n augͦ¬

Expanded text:
cunt: Hunc elegit, quia talem futurum eum esse praescivit, qui in eum crederet, et ei serviret. Sed hoc Augustinus retractat in lib. Retractationum , plane ostendens quod si propter opera futura electus esset, jam non ex gratia esset electio.elegit, sed ut essemus tales per ipsam electionem gratiae suae, qua gratificavit nos in dilecto Filio suo. Cum ergo nos praedestinavit, opus suum praesci
Abbreviated transcription (Latin):
p̾scientia dĩ. de prouidentia. & pre¬
destinatione. de uoluntate di.⁊ po¬
testate.⁊ sciendum ẽ quod sapientia
di propt̾ diu̾sos effectus pluribꝰ ap¬
sitio. Scientia existentiũ. p̾scientia
futuroꝵ. ꝑuidentia gub̾nandoꝵ. dis¬
positio faciendoꝵ. p̃destinatio sal¬
uandoꝵ. De p̾scientia solet queri
utrum ipsa sit causa rerũ. uł ipse
res causa p̾scientie. S: ut boetius in
libro de consolatione ostendit. neu¬
trum ẽ concedendũ. Si em̃ quia p̾¬
unt᷑. iam eẽt p̾scientia causa maloꝵ.

Expanded text:
 praedestinatione et voluntate et potestate. Et est sciendum quod sapientia Dei propter diversos affectus pluribus apsitio. Scientia est existentium, praescientia futurorum, providentia gubernandorum, dispositio faciendorum, praedestinatio salvandorum. De praescientia solet quaeri utrum ipsa sit causa rerum, vel ipsae res causa praescientiae. Sed ut Boetius in libro De cons. philos. ostendit, neutrum est concedendum. Si enim quia prantur jam esset praescienti
Abbreviated transcription (Latin):
luntas eius. ꝑpt̾ea namq oꝑa dm̃ ex¬
quisita in omnes uoluntates eiꝰ. ut
miro & meffabili mͦ non fiat pret̾ eiꝰ
uoluntatẽ. quod etiã contra eius uo¬
nec sineret bonus fieri male. nisi õi¬
num. Gregorius. Multi uoluntatẽ
di ꝑagunt. unde mutare contendt̃.
& consilio eius resistentes obsecunt᷑.
ꝑ humanũ studiũ resultat. Potest
oppom hoc mͦ. Bonũ ẽ malum ẽẽ. s
omnis bomi ds ẽ auctor. gͦ facit ma¬
lum ẽẽ. quod non est concedendũ.
qr ñ fiunt mala eo auctore. s potest
dici quod facit ut malum ẽẽ sit bo¬
nũ. ipse enim oꝑat᷑ malũ in bonũ¬
¶ De p̾ceptione. ⁊ prohibitione potest¬
opponi. uł solet ita opponi Pcipit
đs quod d̾s non uult ẽẽ. quia mul¬
tis p̾cipiuntur bona que ipsi ñ faci¬
ñ fecerunt. s non erat inbeneplaci¬
to di. ut illa facerent. uł quod illa
eẽnt. qr sicut iam diximus quicqͥd
alioqum impotens ẽẽt. si uellet ali¬

Expanded text:
luntas ejus. Propterea namque magna luntas ejus. Propterea namque magna es voluntates ejus; ut miro et ineffabili modo non fiat praeter ejus voluntatem, et quod etiam contra ejus vonec sineret bonus fieri malum, nisi omninum. Gregorius: Multi voluntatem Dei peragunt unde mutare contendunt; et consilio ejus resistentes obsequuntur; per humanum studium resultat. Potest opponi hoc modo. Bonum est malum esse; sed omnis boni Deus est auctor; ergo facit malum esse. Quod non est ita concedendum; quia tunc fierent mala eo auctore. Sed potest dici quod facit ut malum esse sit bonum; ipse enim operatur malum in bonum. De praeceptione et prohibitione solet ita opponi. Praecepit Deus quod non vult esse; quia multis praecipiuntur bona quae ipsi non facin fecerunt; sed nec erat in beneplacito Dei ut illa facerent, vel quod illa essent; quia, sicut jam diximus, quidquid alioquin impotens esset, si vellet ali
Abbreviated transcription (Latin):
occident eum. ⁊ ita fecerunt quod
uolebat ds. Quod non est conceden¬
ñ placebat dõ qui nullũ malũ uult.
⁊ si placeret dõ.ut ẽet actus ille. Ita enĩ
solent accipi ħ uerba. Iste facit quod
aliquis faciat malũ. qr non inde re
remunerat. Et hoc ẽ qđ augustinus
dicit in enchiridion. Uoluntas di
bonũ facimus. Ido enim facimꝰ quod
dõ scimus placere. Augustinus. Hec
sunt magna oꝑa di. exquisita in om̃s
creatura peccasset. idẽ non quod ille.
s quod uoluit ipsa fecisset. ⁊ ꝑ ean¬
dem creature uoluntatẽ qͣ factũ est
quod creator noluit. illud implet᷑
qđ uoluit. bene utens ⁊ male tanꝙͣ
summe bonus. ad eoꝵ dampnatio¬
nẽ quos iuste p̾destinauit ad pe¬
nam.⁊ ad eorum salutẽ quos benig¬
ne predestinauit ad gr̾am. Qͣntũ
enĩ ad ipsos attinet. qd ds noluit
fecerunt. qͦntum uero ad onũpotentiã
dĩ. nullomodo id efficere ualuerunt.
Hoc namq ipso quod contra uolun¬
tatẽ dĩ fecerunt. de ipsa facta est uo¬

Expanded text:
nt eum, et ita fecerunt quod volebat Deus. Quod non est concedennon placebat Deo, qui nullum malum vult, etsi placeret Deo ut esset actus ille. Ita enim solent accipi haec verba: iste facit quod aliquis faciat malum, qui non inde remabet, et remunerat: et hoc est quod Augustinus dicit in Enchiridio: Voluntas Dei bonum facimus; ideo enim facimus, quia scimus Deo placere. Augustinus: « Haec sunt magna opera Dei exquisita in omnes ura peccasset, id est, non quod ille, sed quod voluit ipsa fecisset, etiam per eamdem creaturae voluntatem, qua factum est quod Creator noluit, impleret ipse quod voluit; bene utens et malis, tanquam summe bonus, ad eorum damnationem quos juste praedestinavit ad poenam, et ad eorum salutem quos benigne praedestinavit ad gratiam. Quantum enim ad ipsos attinet, quod Deus noluit fecerunt: quantum vero ad omnipotentiam Dei, nullo modo id efficere valuerunt. Hoc quippe ipso quod contra voluntatem fecerunt ejus, de ipsis facta est vo
Abbreviated transcription (Latin):
p̾scientia. s sicut dicimus de auqͣre
futura. si hoc futurũ ẽ scilicet quod
iste legat. non potest ẽẽ quin illud
sit. N enim potest ẽẽ ut futurũ qͥd
sit.& ñ eueniat. ⁊ tamen hoc quod
futurũ ẽ potest non euenire.qr ita
futurũ ẽ ut possit ñ ẽẽ uł futurũ ẽẽ.
Similit̾ si p̃scitum ẽ ñ potest ñ eue

Expanded text:
aescientia Dei. Sed sicut diximus de aliqua re futura si hoc futurum est, scilicet quod iste legat, non potest esse quin illud sit; non enim potest esse ut futurum quid sit et non eveniat, et tamen hoc quod futurum est potest non evenire; quia ita futurum est ut possit non esse vel futurum esse. Similiter si praescitum
Abbreviated transcription (Latin):
cia. q̃ ẽ quod ipse. Sic &̾ de uolunta¬
te. Nã uoluntas d̃i insacra scͥptura
aliqndo accipitur ipsa que udẽ ẽ cum
do. ⁊ ipsi coeterna ẽ. Et ħ uoluntas sẽꝑ
implet᷑. Dehac dicit apłs. Uoluntati
eius quis resistet: ⁊ alibi. ut probetis q̃
sit uoluntas d̃i bona. ⁊ beneplacens.
⁊ ꝑfecta. Et potest ħ uoluntas bene¬
placitũ dĩ. uł dispositio appellari. Un¬
de ꝓpħa. Quecumq uoluit fecit. idẽ
quecũq disposuit se facturũ. Aliqͣn¬
do p̾ceptio ⁊ ꝓhibitio uoluntas di di¬
citur. qr signa sunt diume uolunta¬
tis. ut signa ire appellatur ira. signa
foris fit. qͦ d̾s iratus ostendit᷑. ira ap¬
pellat᷑. ut in egẏptiis subinsis. Ita p̾¬
ceptio ⁊ prohibitio. qr indicant nob̃

Expanded text:
est hoc quod ipse. Sic et de voluntate. Nam voluntas Dei in sacra Scriptura aliquando accipitur ipsa quae idem est cum Deo, et ipsi coaeterna est; et haec voluntas semper impletur. De hac dicit Apostolus: Voluntati ejus quis resistit? Et alibi: Ut probetis quae sit voluntas Dei bona et beneplacens et perfecta . Et potest haec voluntas beneplacitum Dei vel dispositio appellari. Unde Propheta: Quaecunque voluit fecit ; id est, quaecunque disposuit se facturum. Aliquando praeceptio vel prohibitio Dei voluntas Dei dicitur; quia signa sunt divinae voluntatis. Ut signa irae appellantur ira; ita signa dforis fit quo Deus iratus ostenditur, ira appellatur, ut in Aegyptiis submersis. Ita praeceptio vel prohibitio quia indicant nobis
Abbreviated transcription (Latin):
p̃destinatus sit. ⁊ dampnet᷑. ꝑse enĩ
uerũ est. iste potest dampnari. Qd
idõ uerum est. qr posset ẽẽ ñ pre¬
destinatus. S ñ est uerũ. iste pre¬
destinatus potest dampnari. qr
ñ potest utrũq ẽẽ. ut p̃destinat᷑
sit. & dampnetur. Similit̾ uerũ
ẽ iste potest saluari. s ñ ẽ uerũ. iste
reprobus potest saluari. qr ñ po¬
test hoc ẽẽ. ut reprobus sit. & sal¬
uetur. De p̾scientia solet sic oppo¬
ni. D̾s p̾sciuit hunc lecturũ. uel
aliquid huius modi. s potest ẽẽ¬

Expanded text:
praedestinatus sit et damnetur. Per se enim praedestinatus sit et damnetur. Per se enim verum est, iste potest damnari; quod ideo verum est quia posset non esse praedestinatus, sed non est verum, iste praedestinatus potest damnari; quia non potest utrumque esse ut praedestinatus sit et damnetur. Similiter verum est, iste potest salvari; sed non est verum, iste reprobus potest salvari, quia non potest hoc esse ut reprobus sit et salvetur. De praescientia solet opponi: Deus praescivit hunc lecturum, vel aliud hu