comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
eos quos p̾positorum suorũ diligentissima
cura ettam nolentes celibes facit.  sũt
eunuchi qui se ipsos eastrauerunt ꝓpter
regnum celorũ. Hi em̾ cet̾i meliores.
non ferro s carnis maceratione fiunt.
Qui potest capere capiat. ꝗ ii potest cõ¬
tinenciam custodire custorlire eustodiat.
Qui uero non potest eui uult nubat tantum¬

Expanded text:
eos, quos praepositorum suorum diligentissima eos, quos praepositorum suorum diligentissima cura, etiam nolentes, caelibes facit. Et sunt eunuchi qui se ipsos castraverunt propter regnum coelorum. Illi enim caeteris meliores, non ferro sed carnis maceratione fiunt. Qui potest capere capiat. Qui potest continentiam custodire, custodiat: qui vero non potest
Abbreviated transcription (Latin):
Dicunt ei discipłi eiꝰ. Si ita ẽ. eausa ho¬
mim eum urore. nõ erpedit nub̾e: idẽ.
si tali uineło uineti sunt. ⁊ hac fidem sͥ
mutuo custodire oportet. non er pedit uł
nub̃̾e uł uarorem ducere. Similiter enim
⁊ apłs ait. Solutus es ab uarore. noli que¬
rere urorem. Itemq. Dico aũ non nuptis
⁊ indus : bonum ẽ. illis si sic ꝑmaneant
sic ⁊ ego. Quod si non continent. nubant.
Melius ẽ. enim nub̾e quam uri. Dicritq
dñs. Non om̃s capiunt uerbum istui : s
quibus datum ẽ. hoc inquit uerbum qd
dicitis. scilicet quia non erpedit nub̾e.
Hoc p̾ceptum castitatis ⁊ continencie non
om̃s eapiunt non om̃s eustodiunt. uel reci¬
piunt : s illi tantum quibus diuinitus datũ
ẽ. Sunt enim eunir hi qui de matris ut̾o
sic natr funt. Illi indelicet qui frigide
nature existenteᷤ. facillime carnis ferut
titillacionẽ. & sunt eunuchi qui facti s̃
ab hominibus. E quos non solum contri¬
tos testibus in telligimus. uerum etiam

Expanded text:
ita est causa hominis cum uxore, non expedit nubere: id est si tali vinculo juncti sunt, et hanc fidem sibi mutuo custodire oportet, non expedit vel nubere, vel uxorem ducere. Similiter enim et Apostolus ait: « Solutus es ab uxore? noli quaerere uxorem: » itemque: « Dico autem non nuptis, et viduis, bonum est illis, si sic permaneant, sicut et ego: quod si non se continent, nubant; melius est enim nubere quam uri . » Dixitque Dominus: Non omnes capiunt verbum istud, sed quibus datum est. Hoc, inquit, verbum quod dicitis, scilicet quia non expedit nubere; hoc praeceptum castitatis et continentiae non omnes capiunt, non omnes custodiunt vel recipiunt: sed illi tantum quibus divinitus datum est. Sunt enim eunuchi, qui de matris utero sic nati sunt. Illi videlicet qui frigidae naturae existentes, facillime carnis ferunt titillationem. Et sunt eunuchi qui facti sunt ab hominibus: per quos non solum contritos testibus intelligimus, verum etiam
Abbreviated transcription (Latin):
pharisei : temptantes eum ⁊ dicentes.
Si licet homini dimitt̾e urorem suam qua¬
cumq ex causa: Quod enim ait quacumq
ea causa tale ẽ. ac si diceret. ꝓ aliqua causa:
non ut sanare uidetur ꝓ omĩ causa. Qui
respondens ait eis. Flon legistis qr qui fecit

Expanded text:
Pharisaei tentantes eum et dicentes, si licet homini dimittere uxorem suam quacunque ex causa. Quod enim ait; quacunque ex causa, tale est ac si diceret, pro aliqua causa, non ut sonare videtur pro omni causa. Qui respondens ait eis: Non legistis, quia qui fecit
Abbreviated transcription (Latin):
enim uror que ꝓpter aliquam feditatem
dimittitur: una quelibet heresis intelligit᷑.
Quam quidem non uerbis simplicibus:
s scripto ⁊ uiramento firmaq stipulatione
dimittere conuenit. quatenus ille qui eam
dimittit. ad eam ulternis non reuertatur.
hoc gͥ quod spũaliter intelligi debet: uir¬
ta literam moyses intelligere ⁊ obserua
eorum. ne uidelicet uxores suas interfice̾t.
uel numum affligerent. cum eas ꝓpter
aliquam feditatẽ hodio haberent. De his
autem in deutero nonio sufficienter di¬
rimus. Dico aũ aiob̃ quia quieumq dimi¬
serit uarorem suam nisi ob formeationẽ
et aliam durerit: mechatur. Qqui dimis¬

Expanded text:
enim uxor quae propter aliquam foeditatem enim uxor quae propter aliquam foeditatem dimittitur, unaquaelibet haeresis intelligitur: quam quidem non verbis simplicibus, sed scripto et juramento, firmaque stipulatione dimittere convenit, quatenus ille qui eam dimittit, ad eam ulterius non revertatur. Hoc igitur quod spiritualiter intelligi debet, juxta litteram Moyses intelligere et observaeorum: ne videlicet uxores suas interficerent, vel nimium affligerent, cum eas propter aliquam foeditatem odio haberent. De his autem in Deuteronomio sufficienter diximus. Dico autem vobis, quia quicunque dimiserit uxorem suam, nisi ob fornicationem, et aliam duxerit, maechatur.
Abbreviated transcription (Latin):
matrem. ⁊ ad herebit irori sue : ⁊ erunt
duo in earne una. Itaq iam non sunt duo:
s una caro. Quod gͦ d̾s iunarit: homo nõ
separet. Deus ẽ. qͥ loquitur : ⁊ uirum cũ
urore unam carnem ẽẽ dirit. quia ꝗͣuis
ꝑ sonaliter duo sint : tamen de una caro
ambo. sic se diligere ⁊ caritatis uincło iun¬
gere. ⁊ numꝗͣ ase separare debent: ac si
non duo s una er toto caro fuissent. Di¬
cunt illi. Quid gͦ moyses mandauit da¬
re libellum repudii ⁊ dimitt̾e: Si inqut̃
una earo sunt. si inseparabiles sunt. tan¬
toq dilectionis inneulo iungi debent.
cur moyses dimittere mandauit. ait illiᷤ.
Qm̃ moyses adduriciam cordis ur̃i ꝑmisit
uob̾ dimitt̾e uarores ur̃as. Ab mirio autem
non fut sic. Quomodo sic: Ut homo dimit¬
teret urorem suam qualib causa. Moyses
autem dieit : ut qui ꝓpt̾ aliquam fedita fe¬
ditatem dimisiss uarorem suam. daret illi
libellum repudii.S aliter hic ⁊ aliter ibi
loquitur moyses. immo dñs ꝑ moisen. Hec

Expanded text:
suae, et erunt duo in carne una. Itaque jam non sunt duo, sed una caro: quod ergo Deus conjunxit, homo non separet. Deus est qui loquitur, et virum cum uxore unam carnem esse dicit, qui quamvis personaliter duo sint, tamen de una carne ambo, sic se diligere et charitatis vinculo jungere, et nunquam a se separare delient; ac si non duo, sed una ex toto caro fuissent. Dicunt illi: Quid ergo Moyses mandaxit, dare libellum repudii, et dimittere? Si, inquiunt, una caro sunt, si inseparabiles sunt, tantoque dilectionis vinculo jungi debent, cur Moyses dimittere mandavit? Ait illis: quoniam Moyses ad duritiam cordis vestri permisit vobis dimittere uxores vestras: ab initio autem non fuit sic. Quomodo sic? Ut homo dimitteret uxorem suam pro qualibet causa. Moyses autem dicit, ut qui propter aliquam foeditatem dimiserit uxorem suam, det illi libellum repudii. Sed aliter hic, et aliter ibi loquitur Moyses, imo Dominus per Moysen. Haec
Abbreviated transcription (Latin):
&e non deus ab homimbus ẽẽ uideris. Nlob̾ aũ
aliter appares. quia in alia specie te aliq̾no
cognouimus. Scimus enim quia tues filius
dĩ : quamuis non credant hoc. neq intelligãt
uitłi. Mute nos ingregem porcorũ. Unde hec
tam dira cupido spiritibus inmundis. ut que¬
rant sibi ad in habitandum animalia inmun¬
da: & hoc quidem significatio ẽ. Quid enim
porei peceauerant ut demomibus traderent᷑:
Ipse enim ẽ ereator porcorum : qui est creator
angłorum. Deniq nullum anmal ẽ. malum :
p̾ter angłm & hominem. Idoq nullum aliud
damnatur : nullumq aliud beatur. Quid gͥ por¬
ei: Non de natura quero s de signifieatione.

Expanded text:
et non Deus ab hominibus esse videris: nobis autem et non Deus ab hominibus esse videris: nobis autem aliter appares, quia in alia specie te aliquando cognovimus; scimus enim quia tu es Filius Dei, quamvis hoc non credant neque intelligant Judaei: mitte nos in gregem porcorum. Unde haec tam dira cupido spiritibus immundis, ut quaerant sibi ad inhabitandum animalia immunda? Et hoc quidem significatio est. Quid enim porci peccaverant, ut daemonibus traderentur? Ipse enim est creator porcorum, qui est creator angelorum. Denique nullum animal est malum, praeter angelum et hominem: ideoque nullum aliud damnatur, nullumque aliud beatur. Quid igitur porci? non de natura quaero, sed de significatione.
Abbreviated transcription (Latin):
Quid nob̾ ⁊ tͥ iħu fili dei: uenisti ante tẽpus
torquere nos: Quid nob̾ inquiunt & tibi cõ¬
mune ẽ : Sufficiat tibi celum : ꝑmitte ut
nos t̾ram possideamus. De celis nos expulisti.
de terris nos iterum expellere habes : Quo gͥ
ibimus a sp̃u tuo. ⁊ quo fugiemꝰ a facie tua : ue¬
nisti hue ante tempꝰ torquere nos: Nlon dum
tempus aduenit. quod nob̾ paratum ẽ. ⁊ angłis
nr̃is. & iam tor quemur: Tua nos p̾sentia tor¬
quet: tua facies nos exurit. Omiseri uidi.
cur non ad tenditis quod de monia iħm filiu̾¬
dĩ uoeant. de quo uos illis peiores ⁊ nequiores.
dicitis scđm legem debet mori quia filium dei
no. quos unitari nontimetis in malo. Bemones
au̾ rogabant eum dicentes. Si eicis nos : mit¬
te nos ingregem porcorum. multoru̾ pascens.
Si inquiunt eicis nos. Sennus enim quia ei¬
cis. neq in hominem nos ulternis ẽẽ patieris:
qui insimilitudine hominum factus homo.

Expanded text:
Quid nobis et tibi, Jesu Filii Dei, venisti huc ante tempus Quid nobis et tibi, Jesu Filii Dei, venisti huc ante tempus torquere nos. Quid nobis, inquiunt, et tibi commune est? Sufficiat tibi coelum; permitte ut nos terram possideamus: de coelis non expulisti, de terris non iterum expellere habes. Quo igitur ibimus a spiritu tuo, et quo fugiemus a facie tua? Venisti huc ante tempus torquere nos: nondum tempus advenit, quod nobis paratum est, et ris, et jam torquemur. Tua nos praesentia torquet, tua facies nos exurit. O miseri Judaei! cur non attenditis, quod daemonia Jesum Dei Filium vocant, de quo vos illi pejores et nequiores dicitis: « Secundum legem debet mori quia Filium Dei no, quos imitari non timetis in malo. Daemones autem rogabant eum, dicentes: Si ejicis nos, mitte nos in gregem porcorum: erat Si, inquiunt, ejicis nos; scimus enim quia ejicies, neque in homine nos ulterius esse patieris, qui in similitudine hominum factus, homo
Abbreviated transcription (Latin):
gerasenorum. occurrer̃ ei duo habentos
demonia de monumentis ereuntes. seui ni¬
mis. ita ut nemo posset transire ꝑuram illã.
Marcus enim et lucas non duo ẜ unum seri¬
bunt. Quare gͦ duos matħs eos fuisse nairat:
& fortasse illi quidem de homine. iste uero de
hominis sigraficatione loquitur. Flam ⁊ si hoo
ꝑ sonaliter unus erat. duos tamen ppłos sig¬
inficabat. Similiter enim cum omnes alii
euangłiste solum pullum ad iħm ad ductum
fuisse narrent. matħs tamen & pullum ⁊ asi¬
nam ad ductos fuisse deseribit: magis quidẽ
significationem. quam historiam attendens.
Iste gͥ unus homo. genus humanum ẽ: quod
ab eo quidem tempore ademoniis possidetur.
quo primum & originale peceatum cõmisit.
s quia induos ppłos dunditur. in uideos scili¬
cet & gentiles: quod illi de toto. hoc iste de
partibus narrat. Qui bene de monumentis
exire dicuntur : quando de morte ad uitam
trans feruntur. & clamauerunt dicentes.

Expanded text:
uo habentes uo habentes daemonia, de monumentis exeuntes, saevi nimis, ita ut nemo posset transire per viam illam. Marcus enim et Lucas non duos, sed unum scribunt: quare ergo duos Matthaeus eos fuisse narrat? Et fortasse illi quidem de homine, iste vero de hominis significato loquitur. Nam etsi homo personaliter unus erat, duos tamen populos significabat. Similiter enim cum omnes alii evangelistae, solum pullum ad Jesum adductum fuisse narrent; Matthaeus tamen et pullum et asinam adductos fuisse describit; magis quidem significationem quam historiam attendens. Iste igitur unus homo genus humanum est, quod ab eo quidem tempore a daemoniis possidetur, quo primum et originale peccatum commisit: sed quia in duos populos dividitur, in Judaeos scilicet et gentiles, quod illi de toto hoc, iste de partibus narrat. Qui bene de monumentis exire dicuntur, quoniam de morte ad vitam transferuntur. Et clamaverunt, dicentes:
Abbreviated transcription (Latin):
lute corporis dicit: ipse uero de salute anme
intelligit. Flemo autem scorũ salutẽ corpo¬
ris contra anime salutem desiderat:⁊ si
fortasse aliquando querat. Beus gͥ non uer
ba : s intencionem eraudit. E dicit eis.
Quio timidi estis modice fidĩ : Ego hic sum
&e uos timetis:S quare timetis. nisi quia
fidem modicam habetis: Tunc surgens
imꝑauit uentis ⁊ mari. ⁊ facta ẽ. tranqͥlli¬
tas magna. sotidie quidem surgit: cotidie
&e tranquillitas magna. Porro homines mi¬
rati sunt dicentes. Qualis ẽ. hic quia uenti
i mare obediunt ei. Merito homines uocant᷑:
qui ficut homines mirantur. Nondum enim
am ẽẽ credebant: quem quasi hominẽ nunc
d ormire ⁊ nunc uigilare uidebant. Dicebant
igitur qualis ẽ. hic dicamus ⁊ nos. Quis ds
magnus sicut deus nr̃: Tues deus qui faers
mirabilia. cui uenti & mare obediunt. ein õs
creature seruiunt : quem mare uidit ⁊ fugit.
t cum ueniss trans fretum in regionẽ

Expanded text:
lute corporis dicit: ipse vero de salute animae lute corporis dicit: ipse vero de salute animae intelligit. Nemo autem sanctorum salutem corporis contra animae salutem desiderat; etsi fortassba, sed intentionem exaudit. Et dicit eis: Quid timidi estis, modicae fidei? Ego hic sum, et vos timetis? sed quare timetis, nisi quia fidem modicam habetis? Tunc surgens imperavit ventis et mari, et facta est tranquillitas magna. Quotidie quidem surgit, quotidieet tranquillitas magna. Porro homines rati sunt, dicentes: Qualis est hic, quia et venti et mare obediunt ei? Merito enim homines vocantur, qui sicut homines mirantur. Nondum enim Deum esse eredebant, quem quasi hominem nunc dormire, et tunc vigilare videbant. Dicebant igitur: Qualis est hic? Dicamus et nos: Quis Deus magnus, sicut Deus noster? tu es Deus qui facis mirabilia, cui venti et mare obediunt, cui omnes creaturae serviunt; quem mare vidit, et fugit, t cum venisset trans
Abbreviated transcription (Latin):
res eristunt quando ab inquis uieti ẽẽ credũ¬
tur. Tunc enim scĩ indubitant̾ uineunt.
quando humilitatem ⁊ paciencia non amit¬
tunt. Sic gͥ dormiat iħs. quatemis uquorũ
crudelitas ⁊ scõrum pacientia in noteseat.
E xp̃i discipłi non armis sed clamore :⁊ ora¬
ciombus maris huius ꝓcellas deponere dis¬
eant. Quod si iam ea sustinere non possunt:
si tantis ꝑturbaciomibus resistere nequeunt.
accedant ad iħm suscitent eum dicentes. Dñe
salua nos ꝑunus. Sic se defendant. hec arma
suscipiant: hoc aucrilio tueantur. hoc clipeo
muniantur. Neq uero ido se non eraudiri
estiment quia ꝑsecutio non cessat: qm m
chil minus ecraudiuntur si eis aduersa to¬
lerandi pacieneia datur. quam si om̃is illa
ꝑsecutio ab illis. Ipse enim seit quid nob̾ opus
sit. Ilos tamen semꝑ dicamus. dñe salua
nos ꝑimus. Qui enim hoc dieit: mehil aliud
quam salutem querit. S fortasse ille de sa¬

Expanded text:
res existunt, quando ab iniquis victi esse credunres existunt, quando ab iniquis victi esse creduntur. Tunc enim sancti indubitanter vincunt, quando humilitatem et patientiam non amittunt. Sic igitur dormiat Jesus, quatenus iniquorum crudelitas, et sanctorum patientia innotescat, et Christi discipuli non armis, sed clamore et orationibus maris hujus procellas deponere discant. Quod si jam eas sustinere non possunt, si tantis perturbationis resistere nequeunt, 46 accedant ad Jesum, suscitent eum dicentes: Domine, salva nos, perimus. Sic se defendant; haec arma suscipiant, hoc auxilio tueantur, hoc clypeo muniantur. Neque vero ideo se non exaudiri aestiment, quia persecutio non cessat, quoniam nihil minus exaudiuntur si eis adversa tolerandi patientia datur, quam si omnis illa persecutio ab eis tollatur. Ipse enim scit quid nobis opus sit; nos tamen semper dicamus. Domine, salva nos, perimus. Qui enim hoc dicit, nihil aliud quam salutem quaerit. Sed fortasse ille de sa
Abbreviated transcription (Latin):
motus magnus factus ẽ. in mari: ita ut na¬
incła oꝑiret᷑ fluctibus. Ipse uero doriiebat.
Qunio enim nauicula nisi eccłia: lino mare
nisi mundus: Qino motus maris nisi ꝑse¬
cutorum & tirannorũ seuiens indignatio.
Ecce enim dñs in nauicła dormit. ⁊ nauicła
fluctibus oꝑitur: timent discipłi.⁊ non dum
aꝑiculo liberantur clamant et ereitant sal¬
uatorẽ: surgit a somno qui numquam dor¬
mit. Non enim dormitainit neq dormiet:
qui eustodit isrł. Imperat uentis ⁊ mari : ⁊
fit tranquilli tas magna. Flob̾ fr̃s. nob̾ fuint
ista. nob̃ dormit xp̃s. nob̾ surgit asomino. Sig¬
ificatio ẽ. nr̃eq fragilitatis instruetio: ꝓ nob̾
nisi nob̾ somnum suum ꝓfic̾e intelligeret.
Dormire enim uidetur pastor: quando lupi
siml certaminis finem ⁊ bellancium fidẽ
exrpectat. & quia non statim ad uiuat. quia
non eito laborantibus subuenit : dormire pu¬
tatur. S si consideremꝰ eius certaminis quali¬
tatem enisq uietorie modum: tunc sẽi uicto¬

Expanded text:
us magnus factus est in mari, ita ut navicula operiretur fluctibus. Ipse vero dormiebat. Quid enim navicula, nisi Ecclesia? quid mare, nisi mundus? quid motus maris, nisi persecutorum et tyrannorum saeviens indignatio? Ecce enim Dominus in navicula dormit, et navicula fluctibus operitur. Timent discipuli, et nondum a periculo liberantur. Clamant et excitant Salvatorem: surgit a somno qui nunquam dormit; « Non enim dormitabit, neque dormiet, qui custodit Israel . » Imperat ventis et mari, et fit tranquillitas magna. Nobis, fratres, nobis fiunt ista: nobis dormit Jesus, nobis surgit a somno. Significatio est, nostraeque fragilitatis instructio: pro nisi nobis suum somnum proficere intelligeret. Dormire enim videtur pastor, quando lupi simul certaminis finem et bellantium fidem exspectat. Et quia non statim adjuvat, quia non cito laborantibus subvenit, dormire putatur. Sed si consideremus ejus certaminis qualitatem, ejusque victoriae modum; tunc sancti victo
Abbreviated transcription (Latin):
mat̾ tua. ibi uiolata ẽ. genitria tua. Hec
au̾ iacet indomo petri ⁊ febricitat. qm usq
hodie inter xp̃ianos sinagoga infirma mo¬
ratur ce habitat. Ubicumq enim ͤ eccłia: ibi
ẽ. & domus petri. hinus au̾ manum eirea
mundi finem dñs tanget: & tunc febre fu¬
gata surget et ministrabit dño. Tunc em̾¬
manum enis tanget: quando ipsus oꝑa
approbabit. Uesꝑe autem facto : obtulerunt
ei multos demonia habentes:⁊ eiciebat sp̃s
uerbo ce om̃s male habentes eurauit. ut ad¬
impleretur quod dictum ẽ. ꝑ ysaiam ꝓpħã

Expanded text:
mater tua, ibi violata est genitrix tua . » Haec mater tua, ibi violata est genitrix tua . » Haec autem jacet in domo Petri et febricitat, quoniam usque hodie inter Christianos Synagoga infirma moratur et habitat. Ubicunque enim est Ecclesia, ibi est et domus Petri. Hujus autem manum circa mundi finem Dominus tanget, et tunc, febre fugata, surget et ministrabit Domino. Tunc enim ejus manum tanget, quando ipsius opera approbabit. Vespere autem facto obtulerunt ei multos daemonia habentes, et ejiciebat spiritus verbo, et omnes male habentes curavit. Ut adimp
Abbreviated transcription (Latin):
p̃itineris longitudine non eadem s postera
die reuertenti. serui occurrentes direrũt.
quia heri hora septima reliquid eum febris.
Unde manifestum est. quia non locuntur
de eodem. Intelligendum ẽ. igitur quia
iħs antequam hunc seruum centurionis
sanass de quo feribit matħs ⁊ lueas. iam
eidem filium sanauerat de quo ioħs euan-¬
głista narrat. ł quia prius eius uirtutem
infilio exꝑtus fuerat: iam nunc de ipsius
omni potencia nichil inserui curatione
dubitat. Libenter enim ad illius mediei au¬
ꝯrilium currimus: quem iam exꝑtum ha¬
indomum petri uidit soerum enis.
iarentem febricitantem. & tetigit manũ
euis: et dimisit eam febris. ⁊ surrerit &
ministrabat eis. Seire enĩ oportet. que sit
uaror petri: ut possimus seire que sit socru̾s
me pasce oues meas. Enis igitur socrus ẽ.
sinagoga. quia ipsa ẽ. mater eccłie. Unde
eidem in canticis canticorum dñs ait. Sub
arbore malo suscitaui te : ibi corrupta ẽ.

Expanded text:
prae itineris longitudine non eadem, sed postera prae itineris longitudine non eadem, sed postera die revertenti servi occurrentes dixerunt; quia heri hora septima reliquit eum febris. Unde manifestum est quia non loquuntur de eodem. Intelligendum est igitur, quia Jesus antequam hunc servum centurionis sanasset, de quo scribit Matthaeus et Lucas, jam eidem filium sanaverat, de quo Joannes evangelista narrat: et quia prius ejus virtutem in filio expertus fuerat, jam nunc de ipsius omnipotentia nihil in servi curatione dubitat: libenter enim ad illius medici auxilium currimus, quem jam expertum hain domum Petri, vidit socrum ejus jacentem febricitantem; et tetigit manum ejus, et dimisit eam febris, et surrexit et ministrabat eis. Scire enim oportet quae sit uxor Petri, ut possimus scire quae sit socrus eme, pasce oves meas . » Ejus igitur socrus est Synagoga, quia ipsa est mater Ecclesiae. Unde eidem in Canticis canticorum Dominus ait: « Sub arbore malo suscitavi te, ibi corrupta est
Abbreviated transcription (Latin):
rum incredulitatẽ & damnacionem annn¬
eiat. Tenebre gͥ exteriores ille sunt: ultra
quas alie tenebre non sunt. Sunt autem
ce alie tenebre interiores. er quibus uenitur
ad has exteriores: quas infideles homines
inmente paciuntur. De quibus apłs ait. Ce¬
citas exparte contigit in isrł. E dicrit iłis cen¬
turiomi. Uade ⁊ sicut credidisti fiat tibi.
& sanatus ẽ. puer in illa hora. In hoc au̾
euuangłio intantum ioħs euuangłista dis¬
sentit ab aliis : ut nullom᷑ his que dieta s̃
conuenire queant. si de eodem centurio¬
nis puero intelligantur. Hic enim centu¬
rio de fide laudatur. &e se indignum dicit
ẽẽ. ad eunis domum ueniat iħs: ibi autẽ
de infidelitate redarguitur. ut pote qui nͥ
ꝑ signa & ꝓdigia non credat: ibiq ap̃m ad
domum suam inportune ualde uenire
muitat.  hic quidem narratur quod
ominna hec gesta sunt in fra enutatẽ caphar¬
naum : ibi uero dicitur quod centurio xp̃o
de uidea uenienti ob inam ꝓcesserit. ein

Expanded text:
um incredulitatem et damnationem denuntiat. Tenebrae autem exteriores illae sunt, ultra quas aliae tenebrae non sunt. Sunt autem et aliae tenebrae interiores ex quibus venitur ad has exteriores, quas infideles homines in mente patiuntur De quibus Apostolus ait: « Caecitas ex parte contigit in Israel . » Et dixit centurioni: Vade, et sicut credidisti, fiat tibi: et sanatus est puer in illa hora. In hoc autem Evangelio in tantum Joannes evangelista dissentit ab aliis, ut nullo modo his quae dicta sunt convenire queant, si de eodem centurionis puero intelligantur. Hic enim centurio de fide laudatur; et se indignum dicit esse, ad cujus domum veniat Jesus: ibi autem de infidelitate redarguitur, utpote qui nisi per signa et prodigia non credat: ibique Christum ad domum suam importune valde venire invitat. Et hic quidem narratur quod omnia haec gesta sunt infra civitatem Capharnaum: ibi vero dicitur, quod centurio Christo de Judaea venienti obviam processerit, cui
Abbreviated transcription (Latin):
Qui bene uiui offerri dicuntur. qm̃ de morte
ad utam transferuntur: quia quibus uesei
licitum ẽ. mundos eos eẽ. ⁊ a peceato liberos
manifestat. Nicħ enim nisi mundum lex
comede iubet. O fferat autem eum his ⁊ ligñ
cedrinum : ut quia corpus ⁊ animam suam
deo reddidit in corruptam fidem.⁊ sincerã
conuersationẽ se agere ꝓmittit. Cedrus enĩ
inputribił ẽ. redolentisq nature. his etiam
suꝑ addat ⁊ coccum: ut caritatis igne suc¬
census. dm̃ diligat ⁊ ꝓ rimum. Coceus em̃
ignei coloris ẽ. Offerat preterea ⁊ ysopum.
ut in petra radicatus ⁊ fundatus. numquã
a xp̃i fide separari ualeat. Ysopus enim na¬
turaliter inpetra nascitur. Petra au̾ erat a ͤ.
Lostquam gͥ sic se totum do reddidit unmo¬
let unum de passeribus inuase fictili
suꝑ aquas uiuentes. Hic enim passer corpꝰ
est idoq inuase fictili immolatur: quia
uasa terrea &e fietilia sunt corpora nr̃a. Im¬

Expanded text:
qui bene vivi offerri dicuntur, quoniam de morte qui bene vivi offerri dicuntur, quoniam de morte ad vitam transferuntur; quibus quia vesci licitum est, mundos eos esse et a peccato liberos manifestat; nihil enim nisi mundum lex comedere jubet. Offerat autem simul cum his et lignum cedrinum, ut quia corpus et animam suam Deo reddidit, incorruptam fidem et sinceram conversationem se agere promittat: cedrus enim imputribilis est, redolentisque 42 naturae. His autem superaddat et coccum, ut charitatis igne succensus Deum diligat et proximum; coccus enim ignei coloris est. Offerat praeterea et hyssopum, ut in petra radicatus et fundatus, nunquam a Christi fide separari valeat: hyssopus enim naturaliter in petra nascitur; petra autem erat Christus. Postquam igitur sic se totum Deo reddiderit, immolet unum de passeribus in vase fictili super aquas viventes. Hic enim passer corpus est, ideoque in vase fictili immolatur: quia vasa terrea et fictilia sunt corpora nostra. Im
Abbreviated transcription (Latin):
Talis gͥ lepsus currat ad iħm. festinet ad medicũ
ego sum penitens : ⁊ tues omp̃s. Tu enim diais¬
ti. quia peceator quacumq hora conuersus
fuerit ⁊ ingem erit : uita uniet ⁊ non morie¬
tur. Si enim hoc dicerit. si hoc egerit. certus
sit. de miscđia. non desꝑet de uenia : ap̃s be¬
nignus ẽ. dñs. qui ad se uenientem neminem
repellit. Deinde uero offerat munus quod p̃¬
cepit. moyses. Precepit enim moyses ut lep¬
sus quando mundatur offerat ꝓse duos passe¬
res unuos. quibus uesci licitum sit: ⁊ lignum
cedri.num. & coccum. & ysopum. E unum exr
passeribus immolet inuase fietili suꝑ aquas
uuentes : alterum uero in agrum auolare.
aimitãt. hoc enim uanum ⁊ mutile uidet᷑.
nisi ille fieri p̃cepissed : ei nichil uanum ⁊
mutile placet. Ille gͥ qui mundatur duos pas¬
seres offerat. & corpus ⁊ aminam dño reddat:
ut iam non mũdi uoluptatibus s deo seruiat.

Expanded text:
Talis igitur leprosus currat ad Jesum, festinet ad medicum, Talis igitur leprosus currat ad Jesum, festinet ad medicum, ego sum poenitens, et tu es omnipotens. Tu enim dixisti, quia peccator quacunque hora conversus fuerit et ingemuerit, vita vivet et non morietur . Si enim hoc dixerit, si hoc egerit, certus sit de misericordia, non desperet de venia, quia benignus est Dominus, qui ad se venientem neminem repellit. Deinde vero offerat munus quod praecepit Moyses. Praecepit enim Moyses, ut leprosus quando mundatur, offerat per se duos passees vivos, quibus et vesci licitum sit, et lignum cedrinum, et coccum et hyssopum: et unum e passeribus immolet in vase fictili super aquas viventes: alterum vero in agrum avolare dimittat. Hoc enim vanum et inutile videretur, nisi ille fieri praecepisset, cui nihil vanum vel inutile placet. Ille igitur qui mundatur, duos passeres offerat, et corpus et animam Domino reddat, ut jam non mundi voluptatibus, sed Deo serviant:
Abbreviated transcription (Latin):
eum ad sacerdotes mandas dñe iłn : Quare
iubes ut sacerdoti se ostendat. quem tu sacer¬
dotum omnium maxrimus euras: Quis eũ
iidieare audebit. qui a tuo iudicio mundus
redit: hoc gͥ agis ut legis saeramentis consen¬
tire agnosearis. Ille enim mundus est. qui sa¬
cerdotum uidicio mundus iudieatur. Illoꝵ
enum ẽ. bonum a malo. iustum. ab iniusto.
& mundum ab inmundo seꝑare. Hoc itaq
priuilegium eis confirmas: dum ad eorum
iudicium hunc hominem mandas. Sequitur.
& offers munus quod p̃cepit moyses intesti-¬
monium illis. Prius autem quid lepsus iste
significaet. significat enim aliquid: deinde uͦ
dicamus quid munus etiam signifieet quod eũ
offerre precipit moyses. Iste enum lepsus totum
humanũ genus. & unus quisq peccator intelli¬
gi potest. Hec enim lepra non corporis s
anime ẽ. Illa enum anima lepsa ẽ. que suꝑbia.
ira. auaricia. discordia. odio ⁊ luxuria. sordesẽ.

Expanded text:
eum ad sacerdotem mandas, Domine Jesu? Quare eum ad sacerdotem mandas, Domine Jesu? Quare jubes ut sacerdoti se ostendat, quem tu sacerdotum omnium maximus curas? Quis eum judicare audebit, qui a tuo judicio mundus redit? Hoc igitur agis, ut legis sacramentis consentire agnoscaris. Ille enim mundus est, qui sacerdotum judicio mundus judicatur: illorum enim est bonum a malo, justum ab injusto, et mundum ab immundo separare. Hoc itaque privilegium eis confirmas, dum ad eorum judicium hunc hominem mandas. Sequitur: Et offer munus, quod praecepit Moyses in testimonium illis. Prius autem quid leprosus iste significat significet enim aliquid; deinde vero dicamus, quid munus etiam significet, quod eum offerre praecipit Moyses. Iste enim leprosus totum humanum genus, et unusquisque peccator intelligi potest. Haec enim lepra non corporis, sed animae est. Illa enim anima leprosa est, quae superbia, ira, avaritia, discordia, odio et luxuria sordescit.
Abbreviated transcription (Latin):
legem facere uideretur. Lex enim hius
dicit. S quit ait: uolo. Mundare. Credis qr
possum. uolo qi credis: exꝑire fidem. cognos¬
ce potenciam meam. uolo ut mundis: & ido
mundare. & confestim mundata ẽ. lepra
enis: ut ⁊ fiłi uirtus.⁊ curantis ommpoten¬
eia appareat. Q ait illr iħs. uide nenumi di¬
reris: ẜ uade ostende te sacerdoti. Hoc enĩ
non dicriss : si hoc miracłm inter turbas fe¬
ciss. que eum sequebantur cum de monte
descendisset. Neq enĩ celare posset quod tan¬
ta milia hominum uidissent. Querendũ
tamen ẽ. cur ei dñs p̾cipiat ut nemini dicat.
Credieare namq ⁊ dĩ miracła ppłis nunciare:
sacerdotum ẽ. Leꝓsus uero ⁊ si mundatus sit.
sacerdoᷤ tamen fieri non debet: qm̃ illi ad
officium eliguntur ut apłs ait. qui sine eri¬
mine sint. In hoc quoq ⁊ nos docemur. inis q̃
bene ⁊ laudabiliter aginus. laudem hominũ
te uanam głiam querere non debere. S cur

Expanded text:
legem facere videretur. Lex enim hujuslegem facere videretur. Lex enim hujusrdicit. Sed quid ait? Volo, mundare. Credis quia possum, volo quia credis; experire fidem tuam, cognosce potentiam meam; volo ut munderis, et ideo mundare, et confestim mundata est lepra ejus; ut et fidei virtus, et curantis omnipotentia appareret. Et ait illi Jesus: Vide nemini dixeris, sed vade, ostende te sacerdoti. Hoc enim non dixisset, si hoc miraculum inter turbas fecisset, quae eum sequebantur cum de monte descendisset: neque enim unus celare posset, quod tanta millia hominum vidissent. Quaerendum tamen est, cur ei Dominus praecipiat, ut nemini dicat? Praedicare namque, et Dei miracula populis nuntiare, sacerdotum est: leprosus vero etsi mundatus sit, sacerdos tamen fieri non debet; quoniam illi ad hoc officium eliguntur, ut Apostolus ait, qui sine crimine sint. In hoc quoque et nos doeemur, in his quae bene et laudabiliter agimus, laudem hominum et vanam gloriam quaerere non debere. Sed cur
Abbreviated transcription (Latin):
crima erat: sanauit puerum centurionis.
Sic gͥ se habet ordo. Hic aũ leprosus quando
uł ubi mundatus fuerit incertum ẽ. Dotest
tamen conuementer intelligi quod in p̃dic¬
ta ciuitate fuerit mundatus: qm ħ mira¬
cułm intercetera miracła scribitur. que
ibidem dñs oꝑatus ẽ. Q ceteri quidẽ euan¬
głiste prius seribunt de soeru petri ⁊ puero
centurionis : quam de hunis leꝑsi munda¬
cione. Nunc aũ ad rem ueniamus. E ecce
inquit lepsus ueniens ad orabat eum dicẽs.
Dñe siuis potes me mundare. Dñs es. omp̃s
es uoluntas tua opus ẽ. omis creatura tibi õ¬
bediens ẽ. non ꝓmerui beneficium tuum.
non sum dignus colloquio tuo: credo tam̃
extendens manum suam tetigit eum: dicẽs.
uolo. Mundare. Manum suam dñs extendit.
potenciam suam manifestat. uirtutem nõ
celat: tangit hominem. ⁊ fugit lepra. im¬
mo prius lepra fugit quam manus ad hoĩ¬
nem ꝑueniret: ne si lepram tetigisset. contͣ

Expanded text:
roxima erat, sanavit puerum centurionis. roxima erat, sanavit puerum centurionis. Sic igitur se habet ordo. Hic autem leprosus quando vel ubi mundatus fuerit, incertum est. Potest tamen convenienter intelligi, quod in praedicta civitate fuerit mundatus, quoniam hoc miraculum inter caetera miracula scribitur, quae ibidem Dominus operatus est. Et caeteri quidem evangelistae prius scribunt de socru Petri, et puero centurionis, quam de hujus leprosi mundatione. Nunc autem ad rem veniamus. « Ecce, inquit, leprosus veniens adorabat eum dicens: Domine, si vis, potes es, voluntas tua opus est, omnis creatura tibi obediens est; non promerui beneficium tuum, non sum dignus colloquio tuo; credo tamenextendens manum suam, tetigit eum, dicens: Volo, mundare. Manum suam Dominus extendit, potentiam manifestat, virtutem non celat, tangit hominem et fugit lepra. Imo prius lepra fugit quam manus ad hominem perveniret, ne si lepram tetigisset, contra
Abbreviated transcription (Latin):
inchoat. Necessarium gͥ ẽẽ. undetur. ut de
ipso ordine pauea dicamus. ne sibi uuincem
euangłiste contrarii inueniantur. Lostquã
enim dñs iłs uocauit petrum ⁊⁊ andream.
iacobum ⁊ ioħm. ueniens simul cum eis ea¬
pharnaum ubi ⁊ ipse. ⁊ illi habitabant. in¬
trauit insinagogam ⁊ p̃dicauit: ⁊ mirabant᷑
om̃s. in doetrina eis. In de uero exiens. ue¬
ut indomum petri: ⁊ sanauit socrum eiꝰ.
& alias uirtutes ibi oꝑatus: reliquit caphar¬
naum ⁊ trans fretauit. Deinde transactis
aliquantis diebus. rediit iterum caphar¬
naum.⁊ tunc quidem sanauit paraliticũ
sermonem habuit. de quo suꝑuis dicrimus.
quando octo beatitudines p̃dieauit. sumq
om̃ibus recedentibus ipse eadem nocte ibi
mansisset : facto mane uoeauit iliscipłos.
&e duodecim ereis elegit. quos ⁊ apłos nomi¬
nauit. In de uero descendens pene eundem
sermonem habuit in loco campestri. Ueni¬
ens autẽ inenntatẽ capharnaum que ibi ꝓ¬

Expanded text:
inchoat. Necessarium igitur esse videtur, ut de inchoat. Necessarium igitur esse videtur, ut de ipso ordine pauca dicamus, ne sibi invicem evangelistae contrarii inveniantur. Postquam enim Dominus Jesus vocavit Petrum et Andraeam, Jacobum et Joannem, veniens simul cum eis Capharnaum, ubi et ipse et illi habitabant, intravit in Synagogam et praedicavit; et mirabantur omnes in doctrina ejus. Inde vero exiens, venit in domum Petri, et sanavit socrum ejus, et alias virtutes ibi operatus, reliquit Capharnaum, et transfretavit. Deinde vero, transactis aliquantis diebus, rediit iterum Capharnaum; et tunc quidem sanavit paralyticum,sermonem habuit, de quo superius diximus, quando octo beatitudines praedicavit. Cumque omnibus recedentibus, ipse eadem nocte ibi mansisset, facto mane vocavit discipulos, et duodecim ex eis elegit, quos et apostolos nominavit. Inde vero descendens, pene eumdem sermonem habuit in loco campestri. Veniens autem in civitatem Capharnaum, quae ibi p
Abbreviated transcription (Latin):
um autem descendisset de monte secu¬
te sunt eum turbe multe. Descendit
inquit dñs de monte cum discipłis suis. in¬
uenitq ibi multas hominum turbas qui eũ
erpectabant. Quibus ea postquam locutus ẽ.
que lucas euuangłista narrat secute sunt
eum turbe multe. Eecee lepsus ueniens ad¬
orabat eum dicens. Domine si ins potes me
mundare. Hoc autẽ miracłm non eo tempore
factum ẽ. quo factum eẽ. enuangłista dic̃e
uidetur : testante luca qui ait. E factum ẽ.
dum ẽẽt. in una ciuitate: ⁊ ecce uir plemis
lepra: ⁊ uidens iħm ꝓcidit infaciem ⁊ ro¬
gauit eum dicens. Dñe si iuis potes me mun¬
dare. Nemo gͥ in loco campestri hoc factum
fuisse intelligat: quod in una enntate fac¬
tum ẽẽ audit. Hec itaq suꝑioribus non cõ¬
tinuantur. In eo enim quod ait. cum autẽ
descendisset de monte. secute sunt eum
turbe multe. suꝑioris locutionis finẽ
facit: deinde gestorum ordinem ⁊ loco.⁊
tempore p̃termisso. Ab hoc miracło scrib̾e

Expanded text:
um autem descendisset de monte secutae sunt eum turbae multae. Descendit, inquit, Dominus de monte cum discipulis suis, invenitque ibi multas hominum turbas quae eum exspectabant. Quibus postquam ea locutus est quae Lucas evangelista narrat , secutae sunt eum. Et ecce leprosus veniens adorabat eum, dicens: Domine, si vis, potes me curare. Hoc autem miraculum non eo tempore factum est, quo factum esse evangelista dicere videtur, testante Luca, qui ait: « Et factum est, cum esset in una civitate, et ecce vir plenus lepra, et videns Jesum, procidens in faciem, rogavit eum dicens: Domine, si vis, potes me mundare . » Nemo igitur in loco campestri hoc factum fuisse intelligat, quod in una civitate factum esse audit. Haec itaque superioribus non continuantur. In eo enim quod ait, cum autem descendisset de monte, secutae sunt eum turbae multae, superioris locutionis finem facit. Deinde vero gestorum ordine et loco et tempore praetermisso, ab hoc miraculo scribere
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃u loquebatur iste. unde ⁊ merito non
seriba s discipłs dicitur. neq sequi dñm ꝓ¬
hibetur : immo uero sequi ⁊ unitari iubetur.
uolebat tamen primum ire ⁊ sepelire patrẽ
suum. Opus quidem pietatis facere uolebat:
pietatis tamen patri et dño non placebat.
Quare hoc : Quia aliud significabat: nob̾q
in hoc facto erempla dabat. E tale ẽ. ac si
diceret. uenisti ad uitam iis redire ad mor¬
tem : Ego sum uita. ego sum pater. & ereator
tiuis. me sequere: ⁊ dimitte mortuos sepeli¬
re mortuos suos. Mortin enim mortuos sepe¬
liunt: quando peccatores qui deo mortin st̃.
mortui quidem. quia uita de qua modo di¬
xmnuis ineis non ẽ: mortalia oꝑa ⁊ erimina¬
lia peccata in se abscondunt ⁊ celant. E nõ
solum hec uerum etiam ⁊ patrem suum dia¬
bolum de quo uidis dñs ait. uos expatre dia¬
bolo estis. in sepulero pectoris sin sepeliunt:
&e quasi bonum aliquod seruant &e occultant.
Talem gͥ patrẽ sepelire. & sic sepelire dꝰ ꝓhib¬

Expanded text:
o non Scriba, sed discipulus dicitur; neque sequi Dominum prohibetur imo vero sequi et imitari jubetur. Volebat tamen primum ire et sepelire patrem suum. Opus quidem pietatis facere volebat: pietatis tamen Patri et Domino non placebat. Quare hoc? Quia aliud significabat, nobisque in hoc facto exempla dabat. Et tale erat ac si deceret: Venisti ad vitam, vis redire ad mortem; ego sum vita, ego sum Pater et creator tuus, me sequere, et dimitte mortuos sepelire mortuos suos. Mortui enim mortuos sepeliunt, quando peccatores qui Deo mortui sunt mortui quidem quia vita, de qua modo diximus, in eis non est, mortalia opera et criminalia peccata in se abscondunt et celant. Et non solum haec, verum etiam et patrem suum diabolum, de quo Judaeis Dominus ait: « Vos ex patre diabolo estis , » in sepulcro pectoris sui sepeliunt, et quasi bonum aliquod servant et occultant. Talem igitur patrem sepelire, et sic sepelire Domi
Abbreviated transcription (Latin):
Dirit ei iħs. Uulpes foueas habent. ce uolu¬
eres celi ndos : filius aũ hominis nõ habet
ubi caput suum reclinet. Nichil dm̃ latet.
nulla simulatio eiꝰ occłis abscondit᷑ : oima in¬
det. cogitacioni respondet. Dicit scriba.
magister sequar te quoeumq ieris : dieit
ex iħs non ẽ. ita. nonuis me sequi. non uis
mea p̾cepta seruare non iudeo inte ubi caput
meum reclinem. Caput xp̃i deus ẽ. Beus au̾
in humili habitat ce quieto. & tremente ser¬
mones enis. Inte aũ quasi dieat uulpes fo¬
ueas habent: ⁊ ido cum calliditate ⁊ simu¬
latione loqueris. Uulpes enim ꝓpter astuci¬
am maligni sp̃s dicũtur. Dicuntur autẽ
⁊ uolucres celi: qm in hoc aere optinent
principatum. X isti quidem inpeceatoribꝰ
&e iniquis hominibus nidos ⁊ foueas faeuĩt:
qm in eorum cordibus malas cogitaciones
ce iniquitatum genimina pariunt. Alius
autem de discipłis ait illi. Magister seqͣr
te. Ait illi. sequere. At ille ait. Dñe ꝑmit¬

Expanded text:
it ei Jesus: Vulpes foveas habent, et volucres coeli nidos, filius autem hominis non habet ubi caput suum reclinet. Nihil Deum latet, nulla simulatio ejus oculis absconditur, omnia videt, cogitationi respondet. Dicit Scriba: Magister, sequar te quocunque ieris. Dicit Jesus: Non est ita; non vis me sequi, non vis mea praecepta 45 servare, non video in te ubi caput meum reclinem. Caput Christi Deus est: Deus autem in humili habitat, et quieto, et tremente sermones ejus. In te autem quasi dicat vulpes foveas habent, et ideo cum calliditate et simulatione loqueris. Vulpes enim propter astutiam maligni spiritus dicuntur: dicuntur autem et volucres coeli, quoniam in hoc aere obtinent principatum. Et isti quidem in peccatoribus et iniquis hominibus nidos et foveas faciunt, quoniam in eorum cordibus malas cogitationes et iniquitatum genimina pariunt. Alius autem de discipulis ejus ait illi: Magister sequar te; ait illi: Sequere. At ille ait: Domine, permit
Abbreviated transcription (Latin):
uerba diuina cordis secretarium ingrediunt᷑:
Ille gͥ qui mundatur. de sanguine agna in au¬
re ⁊ inmanu. & in pede tangitur: quia xp̃i
passionẽ non solum audire uerum etiam iu¬
tari iubetur. Ut enim maure auditus : sic
in manu ⁊ pede oꝑatio consistit. Tangitur
autẽ indertera parte: que forcior ⁊ fidelior
est. Nesciat inquit dñs sinistra tua quid faci¬
at dertera tua. Similiter aũ ⁊ de oleo ineisdẽ
partibus tangitur : qr pietatis ⁊ miscđie bon̾
ce audire ⁊ custodire ammonetur. Hec aũ sub
breuitate transcuirimus : de quibus satis in¬

Expanded text:
verba divina cordis secretarium ingrediuntur? verba divina cordis secretarium ingrediuntur? Ille igitur qui mundatur, de sanguine agni in aure, et in manu, et in pede tangitur, quia Christi passionem non solum audire, verum etiam imitari jubetur. Ut enim in aure auditus, sic in manu et pede operatio consistit; tangitur autem in dextera parte, quae et fortior et fidelior est. « Nesciat, inquit Dominus, sinistra tua quid faciat dextera tua . » Similiter autem et de oleo in eisdem partibus tangitur, quia pietatis et misericordiae bonum et audire et custodire admonetur. Haec autem sub brevitate transcurrimus
Abbreviated transcription (Latin):
ribus oleum : sic in oꝑibus miscd̾ia suꝑior ẽ.
Unde psalmista. Suaus dñs uniuersis: mise¬
rationes enis suꝑ omma oꝑa enis. A hic quoq¬
rectus penitencie ordo seruatur: ut quieũ q
ad pentenciam uenit. caritatẽ .⁊ innocenciã.
fidem ⁊ miscłiam offerat ⁊ ꝓmittat. Offert
enim caritatẽ in agnis. in nocentiã in oue.
rio. Hic aũ olei sertarius seorsum ponit᷑: qm
his que secuntur necessaruus erit. Precipit
enim moyses. ut sacerdos hec om̃ia simul
cum eo qui mundatur coram dño statuat
in ostio tab̾nacłi: ⁊ tunc offerat unum agn̾
oleiq sertarium. De sanguine uͦ agni tangat
extremum auricule deatre. & pollicem ma¬
nus dertre ⁊ pedis: ⁊ de oleo similiter faciat
ei qui mundatur. Hic enim agnus. xp̃s ẽ:
qui qͣsi agnus ad metimam ductus non aꝑuit
os suum. Qui tunc quidem ĩ ostio tab̾nacłi
sunt: quid ostium tab̾nacłi nisi aures ꝑquas

Expanded text:
ribus oleum, sic in operibus misericordia superior est. ribus oleum, sic in operibus misericordia superior est. Unde Psalmista: « Suavis Dominus universis: miserationes ejus super omnia opoenitentiae ordo servatur; ut quicunque ad poenitentiam venit, charitatem et innocentiam, fidem et misericordiam offerat et promittat: offert enim charitatem in agnis, innocentiam in ove, rio. Hic autem olei sextarius seorsum ponitur, quoniam his quae sequuntur necessarius erit. Praecipit enim Moyses, ut sacerdos haec omnia simul cum eo qui mundatur coram Domino statuat in ostio tabernaculi, et tunc offerat unum agnum, oleique sextarium: de sanguine vero agni tangat extremum auriculae dexterae, et pollicem manus dexterae et pedis, et de oleo similiter faciat ei qui mundatur. Hic enim agnus Christus est, qui quasi agnus ad victimam ductus, non aperuit os suum : qui tunc quidem in ostio tabernaculsunt; quid ostium tabernaculi, nisi aures, per quas
Abbreviated transcription (Latin):
sertarium. Hoc enim moyses offerre p̃cep̾:
n significant. nisi duo marima p̃cepta
caritatis: Que quia malum non oꝑant᷑:
non in merito agni in maculati uocantur.
Unde apłs. Dilectio inquit ꝓxii malum
non oꝑantur. hos gͥ duos agnos offerat. Hec
duo precepta se tenere &e custodire ꝓmutat:
qui suorum macłis peceatorum mundari
desid̾at. Offerat aũ ⁊ ouem annicłam inma¬
cłatam: ꝑ quam integra ꝑfectaq innoceneira
significatur. Offerat aute tres decimas sim¬
le: fidem uidelicet que intrutate tota con¬
siftit. Hec est enim simila nr̃a: hec ẽ intaaĩe
dem nr̃am ñ nisi de scũario ⁊ a sacerdotibus
suscipere debemus. Ibi enim om̃s decime re¬
ponuntur: quibus sacerdotes & leuite alunt᷑.
& bene quidem hec simila consꝑgitur oleo:
ꝑ fectamq mensuram miscdđie. Offeire enim
uou̾e ⁊ ꝓmitere ẽ. Bleum gͥ offert qui se mi¬
sericordiã tenere ꝓmittit. Ut enim inliquo¬

Expanded text:
sextarium; hoc enim Moyses offerre praecepisextarium; hoc enim Moyses offerre praecepini significant, nisi duo maxima praecepta charitatis? quae quia malum non operantur, non immerito immaculati agni vocantur. Unde Apostolus: « Dilectio, inquit, proximi malum non operatur . » Hos igitur duos agnos offerat: haec duo praecepta se tenere, et custodire promittat, qui a suorum maculis peccatorum mundari desiderat. Offerat autem et ovem anniculam immaculatam, per quam integra perfectaque innocentia significatur. Offerat et tres decimas similae, fidem videlicet, quae in Trinitate tota consistit: haec est enim simila nostra, haec est vita dem nostram, nonnisi de sanctuario, et a sacerdotibus suscipere debemus: ibi enim omnes decimae reponuntur, quibus sacerdotes et levitae aluntur. Et bene quidem haec simila conspergitur, quoperfectamque mensuram misericordiae: offerre enim, vovere et promittere est. Oleum igitur offert, qui se misericordiam tenere promittit. Ut enim in liquo
Abbreviated transcription (Latin):
ur̾m. hec enim ẽ. uiua aqua: que te bene
passerem tuum immolare docet. Iudei enĩ
non bene immolant: quia ad hane aquam
non ueniunt. Alterum uero passerem. id ẽ.
amman in agrum auolare dimitat: qua¬
tems iam libera. nec terrene corruptionis
mole grauata. uirtutum alis ad celestia
uolare discat. Quia enim alter passer iam
immolatus ẽ: ido iste lib̾e uolat. ⁊ anullo
detinetur. Corpus enim quod corrumpit᷑
aggrauat aminam. Hic ẽ. gͥ rectus peniten¬
cie ordo: ut quicũq mundandus ad dm̃ ue¬
nit. prius se ipsum totum dño offerat. fidẽ
&e caritatem. & in bonis operibus ꝑseueran¬
eiam ꝓmittat. carnem que peccauerat in
seruitutẽ redigat. ⁊ affligat. ⁊ animan iã
libertate donatam ad celestia contemplanda
uolare dimittat. Iubet autem p̃terea moysẽ
eum qui mundandus ẽ.⁊ alia munera of¬
feire : duos indelicet agnos iniacłatos. ⁊
ouem annicłam absq macła. & tres decimã
sumle que consꝑa sit oleo. ⁊ seorsum olei

Expanded text:
 est enim viva aqua, quae te bene passerem tuum immolare docet: Judaei enim non bene immolant, quia ad hanc aquam non veniunt. Alterum vero passerem, id est animam, in agrum avolare dimittat, quatenus jam libera, nec terrenae corruptionis mole gravata, virtutum alis ad coelestia volare discat: quia enim alter passer jam immolatus est, ideo iste libere volat et a nullo detinetur: « Corpus enim quod corrumpitur aggravat animam . » Hic est igitur rectus poenitentiae ordo, ut quicunque mundandus ad Deum venit, prius se ipsum totum Domino offerat, fidem, et charitatem, et in bonis operibus perseverantiam promittat; carnem quae peccaverat, in servitutem redigat et affligat; et animam jam libertate donatam, ad coelestia contemplanda volare dimittat. Jubet autem praeterea Moyses, eum qui mundandus est, et alia munera offerre; duos videlicet agnos et immaculatos, et ovem anniculam absque macula, et tres decimas similae, quae conspersa sit oleo, et seorsum olei
Abbreviated transcription (Latin):
uerbo quidẽ: quia ꝓpria uirtute. S quare
facto uespere. nisi quia hac ultima etate hac
extrema hora ad sanandum. ad curandũ.
ce ad pellendum de monia uenerat: Neq
em̾i debuerat ppłs ille curari nisi facto uesꝑe:
qui ad medicum non redit nsi ad uesꝑam.
Unde psalmista ait. Conuertentur ad ues¬
ꝑam. ⁊ famem pacientur ut canes. & cir-¬
cuibunt enuitatem. Tunc enim uement.
tunc conuertentur. tunc egros suos. tunc
ammas suas multo langore confectas. idi
ad dñm afferent : ⁊ sanabit eos & eiciet de¬
monia ab eis. Cum eni plenitudo gencium
introierit. tunc isrł. saluus fiet. & si fue¬
iłs turbas multas circum se: iussit ire trans
fretum. Puto enim quod iħs ido trans fretũ
ꝓpter turbas ire iussit : quia msi ꝑ aquas
baptismatis transeuntes. ineiorum tur¬
bas. & malignorũ sp̃uũ erercitus euadere

Expanded text:
» Verbo quidem, quia propria virtute. Sed quare facto vespere, nisi quia hac ultima aetate, hac extrema hora ad sanandum, ad curandum et ad pellandum daemonia venerat? Neque enim debuerat populus ille curari, nisi facto vespere, qui ad medicum non redit usque ad vesperam. Unde Psalmista ait: « Convertentur ad vesperam, et famem patientur ut canes, et cicuibunt civitatem . » Tunc enim venient, tunc convertentur, tunc aegros suos, tunc animas suas multo languore confectas Judaei ad Dominum afferent, et sanabit eos, et ejiciet daemonia ab eis: « Cum enim plenitudo gentium introierit, tunc Israel salvus fiet . » -- « Et si fues turbas multas circum se, jussit ire trans fretum. Puto enim, quod Jesus ideo trans fretum propter turbas ire jussit, quia nisi per aquas baptismatis transeuntes vitiorum turbas, et malignorum spirituum exercitus evadere