comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
miratus ẽ. S alias tenebras qͣs semꝑ ti¬
muit magno malo sue luce exꝑtus ẽ. Qnͣ¬
to melius ñ dicam p̾ceptum daret sicut
d̾s. s p̾ceptum acciꝑe sicut homo. ꝙ bo¬
no suo custodiret. malo suo ꝯtempn̾et. In
utroq tñ motu amm lib̾a uoluntate utͥe¬
tur pocis. qmͣ contͣ uolitatẽ ad ꝯtene¬
bͣndam lucem suam meintabłi ncc̃itate
pͥmeretur. Nam illud multo utiq melius
eẽt. ut pͥceptum daret humane nature.
qmͣ peccat᷑am ẽẽt nesciret. qmͣ naturam su¬
am diuinam ncc̃itate compilsus. pectare
compelłet. Eugilate ⁊ dicite nob̾ quomͦ u
cit tenebris. quem incit ncc̃itas. ħ iam e¬
rat apud illum hostis maior. aqua uictus.
⁊ nissus cum minore puguauit. Qñto me¬
lnis nesciret quo ab eius facie fugiss adam.
qmͣ ip̃ẽ pͥmo a facie dure ac dyre ncc̃itatis. ⁊
pꝰ afacie dn̾ise atq adu̾se gentis. quo fug̾e̾t
ñ hret. Qnͣto melius nar̾iare humane rin¬

Expanded text:
miratus est, sed alias tenebras, quas semper timiratus est, sed alias tenebras, quas semper timuit, magno malo suae lucis expertus est. quanto melius, non dicam, praeceptum daret sicut deus, sed praeceptum acciperet sicut homo, quod bono suo custodiret, malo suo contemneret, in utroque tamen motu animi libera uoluntate uteretur potius quam contra uoluntatem ad contenebrandam lucem suam ineuitabili necessitate premeretur! nam illud multo utique melius esset, ut praeceptum daret humanae naturae, quam peccaturam esse nesciret, quam naturam suam diuinam necessitate pressus peccare conpelleret. euigilate et dicite nobis, quomodo uincit tenebras, quem uincit necessitas. haec iam erat apud illum hostis maior, a qua uictus et iussus cum minore pugnauit. quanto melius nesciret, quo ab eius facie fugisset Adam, quam ipse primo a facie durae ac dirae necessitatis et postea a facie diuersae atque aduersae gentis quo fugeret non haberet! quanto melius naturae humanae in
Abbreviated transcription (Latin):
quiis. ꝙ errare se apͥore lucida sua natuta pas¬
se sunt. ⁊ ĩince linum scõ extit̾unt. Qd̾ añ¬
futum etͥnas ignorancie tenebras. si autẽ sci¬
ebant. et̾uas timoris tenebras pasciebant᷑. Et¬
et̾mitate u̾sata ẽ. Nec pꝰ ea lucem nouam im¬
rata ẽ. s alias tenebras alienas quis semper
timebat intrit. Porro ip̃e d̾s cus illa ꝑs e¬
rati si eidem ꝑti sue fut᷑um tm̃ malum ti¬
mebat. ⁊ ip̃m occupau̾ant timoris tenebre.
Si autẽ h fut᷑um nesciebat. ignorantie te¬
nebris tecabatur. Si autem ħ parti sue futu¬
rum sciebat ⁊ ñ tumebat. pelores sunt tene¬
bre tante trudelitatis. qmͣ uł ignorancie uł
creditis. sic laudat apłs. Sic patitur unum
m̃brum. cõpaciunt᷑ omina m̃bra. S ñ ac¬
cus eius: P̾saebat. tumebat. dosebat. Sed
quid fac̾et ñ hẽbat. In his gͦ sue misene
tenebris. ex etͥuitate u̾satus ẽ. Nec pꝰ ea no¬
uam lucem que ab eo tenebras sigaret

Expanded text:
quiis, quod errare se a priore lucida sua natura pasquiis, quod errare se a priore lucida sua natura passae sunt et inimicae lumini sancto extiterunt: quod ansibi futurum, aeternas ignorantiae tenebras; si autem sciebant, aeternas timoris tenebras patiebantur. Ecaeternitate uersata est nec postea lucem nouam mirata est, sed alias tenebras alienas, quas semper timebat, incurrit. porro ipse deus, cuius illa pars erat, si eidem parti suae futurum tantum malum timebat, etiam ipsum occupauerant timoris tenebrae; si autem hoc futurum nesciebat, ignorantiae tenebris. caecabatur; si autem hoc parti suae futurum sciebat et non timebat, peiores sunt tenebrae tantae crudelitatis quam uel ignorantiae uel am dementissime creditis, sic laudat apostolus: si patitur unum membrum, conpatiuntur omnia membra. sed non accusamus: praesciebat, timebat, dolebat, sed quid faceret non habebat. in his ergo suae miseriae tenebris ex aeternitate uersatus est nec postea nouam lucem, quae ab illo tenebras fugaret,
Abbreviated transcription (Latin):
tem. ut dm̃ colat ñ qͣlem colimis. qui
unis ⁊ uerus est. s qͣlem nos colere dici¬
tis. qui uris uł calupinis uł suspiciom¬
bus sictus ẽ. Nonne ⁊̃ iste meliorẽ colit ꝙͣ
nos. Queso enim adu̾tice. ⁊ qͣlescumq oca¬
los aꝑite. Neq erim opus ẽ magno acu
Om̃s prudentes iprudentesq appelło. au¬
dite. adu̾tice. iudicate. Qnͣto enim melnis
d̾s ur̃ ex etͥnitate uersatus eẽt in tenebͥs.
qmͣ coet̾nam sibi ⁊ cognatam lucẽ m̾siss
in tenebris. Qnͣto melius eportam sibi no¬
uam lucem ad sugandas tenebras mira¬
tus landaret. qmͣ irruentes sibi ueteres
tenebras ñ fua luce ꝯtenẽbrata. eintare
ñ posset. Infelix si ꝑturbatus. crudeł si secr̾
ħ fecit. Melais emm cte ase fcãm lucem in¬
deus miraret᷑ bonam. qmͣ a se gemtm fac̾et
malam. que sic ab eo reppulit tenebris in¬
micas. ut ei fieret ninnica. Hoc emim culpe
imputabit᷑ dampnandis inglobo illis reli¬

Expanded text:
tem, ut Deum colat, non qualem colimus, qui tem, ut Deum colat, non qualem colimus, qui unus et verus est; sed qualem nos colere dicitis, qui uestris uel calumniis uel suspicionibus fictus est, nonne etiam iste meliorem colit quam uos? quaeso enim, aduertite et qualescumque oculos aperite; neque enim opus est magno acumomnes prudentes inprudentesque appello: audite, aduertite, iudicate. quanto enim melius deus uester ex aeternitate uersatus esset in tenebris quam coaeternam sibi et cognatam lucem mersisset in tenebras ! quanto melius exortam sibi nouam lucem ad fugandas tenebras miratus laudaret quam inruentes sibi ueteres tenebras nisi sua luce contenebrata euitare non posset! infelix, si perturbatus, crudelis, si securus hoc fecit. melius enim certe a se factam lucem uideret bonam quam a se genitam faceret malam: quae sic ab eo reppulit tenebras inimicas, ut ei fieret inimica. hoc enim culpae inputabitur damnandis in globo illis reli
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsticuta tͣpetur. Nec ira uelud humana tur¬
Que ñ pp̃ ulciscendi libidinem. s pp̃ indi¬
candi unigorem. cͥco usu locucõins ira no¬
minat᷑. Nec obleuia uł nilla cõmissa ho¬
minũ nulia ꝑnũtem. s equissimo exaun¬
ne ꝑ temꝑales mortalium mortes utili¬
tatẽ timoris sin ppłis imponentẽ. Nec sine
ullo delicto ceta ꝯfusione nistos pocõresq
pumentẽ. s nistis salubrem correpcionẽ
pp̃ ꝑfectionem. pectantib autẽ debitam
sei̾tatẽ pp̃ cquitate distͥbuentẽ. Unde uos
apparet mainchei suspicionib urĩs eẽ de¬
ceptos. cum male intlłndo scͥpturas ur̃as.
uł malos intellectores exꝑiendo. falsa de ca¬
tholicis creditis. Ac sic relicta sana doct᷑¬
na com̾isi ad sacͥlegas fabulas. mumũq
ꝑuisi ⁊ alienati a societate scõrum. nec ex
nouo testam̃to corrigi ultis. unde talia
ꝓfimus. qualia in uet̾e arguitis. unde sit.
ut adu̾sus uos sicut adu̾sus paganos utr̃

Expanded text:
prostituta turpetur. Nec ira velut humana, turprostituta turpetur. Nec ira velut humana, turquae non propter ulciscendi libidinem, sed propter iudicandi uigorem certo usu locutionis ira nominatur; nec ob leuia uel nulla commissa hominum milia perimentem, sed aequissimo examine per temporales mortalium mortes utilitatem timoris sui populis inponentem; nec sine ullo delectu caeca confusione iustos peccatoresque punientem, sed iustis salubrem correptionem propter perfectionem, peccantibus autem debitam seueritatem propter aequitatem distribuentem: unde apparet, Manichaei, suspicionibus vestris esse deceptos, cum male intelligendo Scripturas nostras, vel malos intellectores experiendo, falsa de Catholicis creditis; ac sic relicta sana doctrina, conversi ad sacrilegas fabulas, nimiumque perversi et alienati a societate sanctorum, nec ex Novo Testamento corrigi vultis, unde talia proferimus, qualia in Vetere arguitis. Unde fit ut adversus vos, sicut adversus Paganos, utru
Abbreviated transcription (Latin):
um. Ecce oñdi qnͣtum potin. nos ñ colelese
diu̾satum ex et̾tate in tenẽbris dm̃. Sed
eum qui lux ẽ. ⁊ tenebre in eo ñ sunt ulle. at¬
q nise ip̃o habitat lucem maccessibłem. Eu¬
ns lucis et̾ne candor ẽ coetͥ̾na sapiencia. Noc
lucis iopinate admiratorẽ. s lucis facte cͦ¬
torem ut sbsist̾e̾t. aꝓpbatorem ut man̾et.
Nec ignatum futuri. s mandatorẽ pͥcepti.
⁊ dampnatorẽ dilect. Ut adu̾sus mobedĩam
iuste ꝓlata uindicta pͥsentes coħceret. fut᷑os¬
qi t̾reret. Nec impuidum nesciendo q̃rentem.
s int̾cogando nidicantẽ. Nec mindum acti¬
m̃tem. s ab et̾na uita que nube obedienti
dat᷑. pͥuaricatorẽ niste ꝓhibentẽ. Nec sangui¬
ins. ⁊ adipis appetentẽ. s carnali ppło ꝯgru¬
is sacͥficis impoĩtis. ꝑ qͣsdam figuras uerum
sitͥficium ꝓmittentẽ. Nec lunda ꝑtͣbaciõe
s tnͣquilla bonitate zelantẽ. ne um dõ debens
nma castitatẽ. ꝑ multos falsos corrupta ⁊

Expanded text:
. Ecce ostendi, quantum potui, nos non colere versatum ex aeterno in tenebris Deum; sed eum qui lux est, et tenebrae in eo non sunt ullae , atque in se ipso habitat lucem inaccessibilem , cujus lucis aeternae candor est coaeterna Sapientia . Nec lucis inopinatae admiratorem: sed lucis factae creatorem, ut subsisteret; approbatorem, ut maneret. Nec ignarum futuri: sed mandatorem praecepti, t damnatorem delicti; ut adversus inobendientiam juste prolata vindicta praesentes coerceret, futurosque terreret. Nec improvidum nesciendo quaerentem: sed interrogando judicantem. Nec invidum ac timentem: sed ab aeterna vita, quae juste obedienti datur, praevaricatorem juste prohibentem. Nec sanguinis et adipis appetentem: sed carnali populo congruis sacrificiis impositis, per quasdam figuras verum sacrificium promittentem. Nec livida perturbatione, sed tranquilla bonitate zelantem, ne uni Deo debens anima castitatem, per multos falsos corrupta et
Abbreviated transcription (Latin):
pr̃ ñ peꝑcit. Et quit eudentius ꝙ nͨ uistꝰ
partat em̃dans eos uatietate tͣbulacio¬
iim. cum de hac re aꝑte sit dictum. ⁊
si iustus uix salius erit᷑. Non solum enm
in uet̾i testam̃to scͥpnm ẽ. quẽ enim
diligit d̾s corripit. Fagellat autem om¬
nẽ filium quẽ recipit᷑. ⁊ si bona ꝑ cepimꝰ
⁊ in nouo. ego quẽ amo arguo. ⁊ castigo
⁊ illud. Si enim nos ipõs dmidicaremus. a do¬
mino ñ dindicarem᷑. Eum iudicam᷑ autem
a dño corripimur. ut nõ cum ħ mundo damp¬
nennr. S tñ si paganus in nouo destam̃to
talia rep̾hend̾et. qͣlia isti repͥhendunt mue¬
ti. ñne ⁊ ip̃i ea defendenda susciꝑent. Quod
si fac̾e possent qua tñ uecordia hic talia re¬
p̾hendirt. qͣlia ibi defendunt. Si autẽ nõ
possent cur in uno tm̃ ac ñ pocius in utroq

Expanded text:
pepercit? Et quid evidentius, quod nec justis parcat, emendans eos varietate tribulationum, cum de hac re aperte sit dictum, Et si justus vix salvus erit? Non solum enim in Vetere Testamento scriptum est, Quem enim diligit Deus, corripit; flagellat autem omnem filium, quem recipit et: si bona percepimus etiam in nouo: ego quem amo, arguo et castigo et illud: si enim nos ipsos diiudicaremus, a domino non iudicaremur; cum iudicamur autem, a domino corripimur, ne cum mundo damnemur. sed tamen si paganus in nouo testamento talia reprehenderet, qualia isti reprehendunt in uetere, nonne et ipsi ea defendenda susciperent? quod si facere possent, qua tandem uecordia hic talia reprehendunt, qualia ibi defendunt? si autem non possent, cur in uno tantum ac non potius in utroque
Abbreviated transcription (Latin):
tudinis. Qnͣto magis. longe diu̾si gen̾is cor¬
pa bestiaꝵ possunt illud hre iocundum. ꝙ
nob̾ amarum ẽ. an alit̾ capre ad podendũ
suspend̾e̾nt᷑ oleastrum. Nam sicut ñ nulli
morbo honimnuĩ meł amarũ ẽ. ita illi na¬
ture pecoris suaius oleast̾. Sic infinuatur
prudentib reꝵ eximinatorib ordo quid
ualeat. cum scil sua cuiq adhibent᷑ atq
reddunt᷑ qnͣtumq ħ bonũ sit ab mus usq
ad sũma. ⁊ corpalib usq ad spũalia. Itaqr
in gente tenebraꝵ cum aumał alicunis ele¬
m̃ti eo uescebant᷑ cibo qui nascebat᷑ ĩ ens
elem̃to. ꝓtuldubio suauitatẽ ip̃a ꝯgruen¬
cia faciebat. Si autem icidiss in alt̾us e¬
lemĩti cibum. ip̃a inꝯgruencia fac̾e̾t osfen¬
sionẽ sensui gustantis. Que offensio uel
amaritudo nł afpitas uł insuanitas. uel
colibet aliud si ita nmnĩ ẽ. ut aliena u
compagẽ corꝑis ꝯcordiamq difrumpat.¬

Expanded text:
tudinis? quanto magis longe diuersi generis cortudinis? quanto magis longe diuersi generis corpora bestiarum possunt illud habere iucundum. quod nobis amarum est! an aliter caprae ad rodendum suspenderentur oleastrum? nam sicut non nulli morbo hominum mel amarum est, ita illi naturae pecoris suauis oleaster. sic insinuatur prudentibus rerum examinatoribus ordo quid ualeat, cum scilicet sua cuique adhibentur atque redduntur, quantumque hoc bonum sit ab imis usque ad summa, a corporalibus usque ad spiritalia. itaque in gente tenebrarum cum animal alicuius elementi eo uescebatur cibo, qui nascebatur in eius elemento, procul dubio suauitatem ipsa congruentia faciebat: si autem incidisset in alterius elementi cibum, ipsa incongruentia faceret offensionem sensui gustantis: quae offensio uel amaritudo uel asperitas uel insuauitas uel quodlibet aliud, aut si ita nimium est, ut aliena ui conpagem corporis co
Abbreviated transcription (Latin):
circũmibat. ut alt̾nantib temꝑib anin tͣnst᷑¬
bus elem̃tũ ⁊ alim̃tũ sin gen̾is sic̃ gignendis
asfu̾at.ita fetandis ppetuo suppetebat. ⁊ stuitꝰ
nmꝙͣ dẽẽ faciebat. sic̃ indemus arbores ci¬
troꝵ toto anno⁊ flores ⁊ fructus parere. si ni¬
git̾ utigent᷑. Magna gͦ illit copia. ⁊ eius ħuda
magna secͣitas. Neq enm uł gͣndo timebat᷑.
ubĩ ñ erant lmus exaccores. quos tom¬
trua cõmon̾e fabłamim. Dulces autem
⁊ suaues si non hr̃ent cibos suos. nm¬
quam eos appeterent. nunquam eis cor¬
pora uegetarent. Ita enim si res habet
ut ꝑ uiuis cunisq corꝑis ꝯgruencia uł
deleccet esca nel osfendat. Si delectat
dulcis ac suauis dr̃. Si iutẽ osfendit ama¬
ra sine asꝑa. sine aliqua in suaintate res¬
puenda. Nonne ip̃i nos honñes ita sumis.
ut plerumq alt̾ appetat alm̃itum ꝙ alter
exhorixat. sie ꝑ tempacõne nature. siue
ꝓ usu ꝯsuetudinis. siue ꝓ asfectione uali¬

Expanded text:
circumibat, ut alternantibus temporibus anni transcubus elementum et alimentum sui generis, -sicut gignendis adfuerat, ita fetandis perpetuo subpetebat et fructus numquum deesse faciebat; sicut uidemus arbores citriorum toto anno flores et fructus parere, si iugiter inrigentur. magna ergo illic copia et eius habendae magna securitas; neque enim uel grando timebatur, ubi non erant luminis exactores, quos tonitrua commouere fabulamini. Dulces autem ac suaues si non haberent cibos suos. numquam eos adpeterent, numquam eis corpora uegetarent. ita enim se res habet, ut pro cuiusque corporis congruentia uel delectet esca uel offendat. si delectat, dulcis aut suauis dicitur; si autem offendit, amara siue aspera siue aliqua insuauitate respuenda. nonne ipsi nos homines ita sumus. ut plerumque alter adpetat alimentum, quod alter exhorreat. siue pro temperatione naturae siue pro usu consuetudinis siue pro adfectione uale
Abbreviated transcription (Latin):
corpus fabricauit. officia diu̾soꝵ oꝑm mi
intatis ꝯpagem ẜuantib. Dicant gͦ mam¬
cħi. utrum ñalia que scd̃m deliramĩta eor
hyłe fabricau̾at ingente tenebraꝵ. ante¬
qmͣ illis d̃s lucẽ suam miscuiss. ñ ħebant
istam m̃broꝵ ꝯcordiam. qmͣ sic saudat
apłs. Utrum sbi dr̃et. capud podib aut
oculus manni. opiis te ñ ħeo. Nuqͣm ħ
dix̾unt. nec dr̃e potunt. tales emm eis accꝰ
bant. tet̾sq sensib senciebant. ahañtis. ⁊
temꝑam̃tis ꝯgrins mitͥebant. ⁊ fouebant

Expanded text:
corpus fabricauit officia diuersorum operum in unitatis conpage seruantibus ? Dicant ergo Manichaei, utrum animalia, quae secundum deliramenta eorum hyle fabricauerat in gente tenebrarum, antequam illis deus lucem suam miscuisset, non habebant istam membrorum concordiam, quam sic laudat apostolus, utrum ibi diceret caput pedibus aut oculus manui: opus te non habeo. numquam hoc dixerunt nec dicere potuerunt tales enim eis actus bant ceterisque sensibus sentiebant, alimentis et temperamentis
Abbreviated transcription (Latin):
tate que ẽ in ppõ sħu. cui simile ẽ. Corrũ¬
punt mores bonos colloquia mala ⁊ illud
ꝙ ⁊ sibi quisq seductor sit. Qu autẽ putat
se ẽẽ aliquid cum nich sit. s ip̃m seducit.
Et illud de d̾i uindicta. ꝙ supͣ cõmemioraui.
Tͣdidit illos d̾s in reꝑbum sensum. ut fa¬
ciant que ñ ꝯueniunt. Ita ⁊ in uet̾ib lib̾ͥs¬
cum pͥdixiss. d̾s mortẽ ñ fecit. nec letat᷑
dyabłi mors intcount in orbem t̾rarum.
Et rursuc de ipã morte ne se honnẽs extra
culpam pon̾ent. impii autẽ manib ⁊ u̾bis
inquit accersierinit illam. ⁊ existimantes il¬
lam amicam deflux̾unt. Alibi autẽ. Bona
⁊ mala. iita ⁊ mors. duncie ⁊ pauꝑtas. a dño
dõ sunt. hic ꝑtͣbati homiẽs ñ irałigunt. in
uno codemq ope malo. ñ pꝰea ꝯseq̃nte alia
que mainfesta erit si qͣdam ꝯtimio comitã¬
te uindicta. Auid uenire de astucia suadẽ¬
tis. aliud de nequicia uolentis. aliud de
nisticia pumentis. cum dyabłs sugg̾it.

Expanded text:
 quae est in Christo . Cui simile est, Corrumpunt mores bonos colloquia mala : et illud quod et sibi quisque seductor sit, Qui autem putat se esse aliquid, cum nihil sit, se ipsum seducit : et illud de Dei vindicta, quod supra commemoravi, Tradidit illos Deus in reprobum sensum, ut faciant quae nrtem non fecit, nec laetatur diaboli mors introivit in orbem terrarum . Et rursus de ipsa morte, ne se homines extra culpam ponerent, Impii autem manibus et verbis, inquit, accersierunt illam; et existimantes illam amicam defluxerunt . Alibi autem, Bona et mala, vita et mors, divitiae et paupertas a Domino Deo sunt . Hic perturbati homines non intelligunt in uno eodemque opere malo, non postea consequente alia quae manifesta erit, sed quadam continuo comitante vindicta, aliud venire de astutia suadentis, aliud de nequitia volentis, aliud de justitia punientis; cum diabolus suggerit,
Abbreviated transcription (Latin):
dii genciũ demonia. Hic antẽ nec d̾s huis
scłi. nec quoꝵ ds̃ uent̾. nec dii genciũ demo¬
ma. s simpliat̾ poĩtum ẽ. d̾s tempauit
corpus qui ñ pot̃ intlłigi nͥ u̾ns d̾s ominũ
Ut scil ħ m̃bra ita disuncta ⁊ locata suis se¬
dib alter posu̾t. qui ħ fabricauit. ds̃ aut̃
miscendo bonitatẽ suam huis fabrice ma¬
litiam tempau̾it. Talib enim fabuł pu̾i¬
les ammas hebetant. S neq hic eos pos¬
se dre ꝑmisit d̾s sb̾ueniens ꝑmilis ꝑ ori¬

Expanded text:
 Deus hujus saeculi; nec, quorum deus venter; nec, dii Gentium daemonia: sed simpliciter positum est, Deus temperavit corpus; qui non potest intelligi, nisi Deus verus omnium ut scilicet haec membra ita distincta et locata suis sedibus alter posuerit, qui hoc fabricavit; Deus autem miscendo bonitatem suam, hujus fabricae malitiam temperaverit. Talibus enim fabulis pueriles animas hebetant. Sed neque hoc eos posse dicere permisit subveniens Deus par
Abbreviated transcription (Latin):
sollicita suit. Et siue paciatur unum
m̃brum. ꝯpaciunit᷑ ominia m̃bra. siue
głificatur unum m̃brum congandent
onnã m̃bra. Si ulla ñ dico sides pp̃iara ut cre¬
datis apło. s ullus sensus hñamis in uob̾ est.
ut manifesta tͥnatis. uuisqͥsq in seinz ip̃o ista
ideat. atq conside̾t qm̃ uera qmͣ cͥca suit. qmͣ
imia spũalia que ñ indent᷑ intelligi. Hoꝵ gͦ¬
m̃broꝵ ⁊ corpis nr̃i que sic comiñdat. sic lan¬
dat apłs. quisqͥs artificem d̾m negat. uide
hyle ñ d̃s. Quid aꝑcius hiis ĩnraciciis. ante
anathematirandis qmͣ refellendis. Nunquid

Expanded text:
sollicita sint membra: et sive patitur unum membrum, compatiuntur omnia membra; sive glorificatur unum membrum, congaudent omnia membra . Si ulla non dico fides christiana, ut credatis Apostolo, sed ullus sensus humanus in vobis est, ut manifesta cernatis; unusquisque in semetipso ista videat atque consideret, quam vera, quam certa sint, quam imia spiritualia quae non videntur, intelligi. mbrorum et corporis nostri, quae sic commendat, sic laudat apostolus, quisquis artificem deum negat, uidet"hyle, non deus." quid apertius his inimicitiis ante anathemandis quam refellendis? numquid
Abbreviated transcription (Latin):
narietate decorata. reꝵ gradib ordinata.
łiursus ⁊dem apłs cum de spũalib diu̾¬
sis mun̾ib. ⁊ tñ ad unitatẽ ꝯsonis rem¬
plane magnã ⁊ dnuimam ⁊ abditam nos
doc̾et. de ista ipã carne nr̃a simłitudinẽ
dedit. cums artificẽ dm̃ cum ħ loqueret᷑
ex euis ad corrithios. epła huic oꝑi mein¬
serere ñ pigebit. De spualib autem nolo
nos ignorare scẽs. Scitis qñ gentes etati.
ad simulat᷑ sine noce. quomꝰ ascendebats

Expanded text:
uarietate decorata, rerum gradibus ordinata. uarietate decorata, rerum gradibus ordinata. Rursus idem apostolus cum de spiritalibus diuersis muneribus et tamen ad unitatem plane magnam et divinam et abditam nos doceret, de ista ipsa carne nostra similitudinem dedit, cujus artificem Deum, cum haec loqueretur, ex ejus ad Corinthios Epistola huic operi me inserere non pigebit. De spiritualibus autem nolo vos ignorare, fratres: scitis quando Gentes eratis, ad simulacra sine voce quomodo ascen
Abbreviated transcription (Latin):
m hac infua ⁊ caruali creatura fatta sũt
ins pulcͥtudo format᷑. cunis lege omins
ordo disponit᷑. Qnod si ad ista intuenda
ocłm ñ hẽtis. apłica uos ducat auctori¬
tas. Apłs enim cum de sc̃a dilectione pͥ¬
cꝑet. quales ẽẽ debea uiroꝵ in uxores.
exͥ amia amantis sumpsit exemplum.
omme ammal ad sͥ salutẽ ꝯciliatum. ꝑ¬
tendat nature ista cõmumo. ut diligat
motus ad usum rõins edomant ⁊ refre¬
nant. sed eciam bestie fugnuit dolorem
formidant int̾itum. Et quiqͥd illam
m̃broꝵ cõpagem copulamq tarins ⁊
sp̃c. a concordi uinctura disfic̾e̾ ac diri¬
m̾e pot̃. Qnͣta nalent agilitate deuitant.
mitͥentes ⁊̃ ip̃e. ⁊ refouentes carnẽ suam.
Nemo enim unqmͣ carnẽ suam odio ht̃.
eccłam. uidete. unde quo ascend̾it. Intu¬
enim si potestis. qmͣ um ducat a ccea¬
tore cceatura. ab ipĩs celestib apparati¬
b usq ad carnem ⁊ sangumẽ inmu̾si¬
tatis psenitudine tͥminata. formarum

Expanded text:
in hac infima et carnali creatura facta sunt, nis pulchritudo formatur, cuius lege omnis ordo disponitur? quodsi ad ista intuenda oculum non habetis, apostolica uos ducat auctoritas. Apostolus enim cum de sancta dilectione praeciperet, qualis esse debeat uirorum in uxores, ex anima amantis sumpsit exemplum. omne animal sibi ad salutem conciliatum portendat naturae ista communio, ut diligat motus ad usum rationis edomant et refrenant, sed etiam bestiae fugiunt dolorem, formidant interitum; et quicquid illam membrorum conpagem copulamque carnis et spiritus a concordi iunctura disicere ac dirimere potest, quanta ualent agilitate, deuitant nutrientes etiam ipsae ac fouentes carnem suam. nemo enim umquam carnem suam odio habet, istus ecclesiam. uidete, unde quo ascenderit; intuemini, si potestis, quam uim ducat a creatore creatura ab ipsis caelestibus adparatibus usque ad carnem et sanguinem uniuersitatis plenitudine terminata, formarum
Abbreviated transcription (Latin):
enim rõnalis anima tastigat corpus su¬
um. ⁊ seruituti subicit. ne ĩmod̾ato ap¬
petitu t̾reno impediat᷑ ꝑcepcio p̾acĩe sa¬
piencie. Etiam sic utiq diligit carnem
suam. qmͣ sibi ad obediendum legitti¬
me subdit atq ordinat. Postremo uos
ip̃i qmͣuuis carnali errore carnem detes¬
temuim. ñ potestis nͥ dilig̾e̾ carnẽ ur̃am.
eiusq saluti ⁊ incolum̃tati ꝯsulere.
om̃s ictus ⁊ casus ⁊ in temꝑiem qua le¬
ditur deuitare. munim̃ta uͥo ⁊ salubri¬
tatem qua consernat᷑ appetͥe. Ita oñdi¬
tis pͥualere nature segem. contͣ ercoris
ur̃i oprinonem. Qũd in ip̃a carne in¬
talia inscͤa. totius forme ꝯuemencia m̃¬
bra opandi. uasa senciendi. socis atꝙs
osficiis sins cuncta distracta. ⁊ concordi un¬
tate ꝯtexta mod̾acõne m̃suraꝵ. parilitate
numeroꝵ ordine pond̾um. Nore idicãt
artificẽ suum dm̃ um. cui uͥe diccum ẽ. om¬

Expanded text:
enim rationalis anima castigat corpus suenim rationalis anima castigat corpus suum et seruituti subicit, ne inmoderato adpetitu terreno inpediatur perceptio sapientiae, etiam sic utique diligit carnem suam, quam sibi ad oboediendum legitime subdit atque ordinat. postremo uos ipsi quamuis carnali errore carnem detestemini, non potestis nisi diligere carnem uestram eiusque saluti et incolumitati consulere, omnes ictus et casus et intemperiem, qua laeditur, deuitare, munimenta uero et salubritatem, qua conseruatur, adpetere: ita ostenditis praeualere naturae legem contra erroris uestri opinionem. Quid in ipsa carne uitalia uiscera, totius formae conuenientia, membra operandi, uasa sentiendi locis atque officiis suis cuncta distincta et concordi unitate contexta moderatione mensurarum, parilitate numerorum, ordine ponderum nonne indicant artificem suum deum uerum, cui uere dictum est: om
Abbreviated transcription (Latin):
se dissimilia. ipã in om̃nib si simił est
qr in suo qͦ gen̾e ꝑficiendo ubiq ꝑ fecta
est. Neq enim uniusum condit in singu¬
lis. s ad unu̾si ꝯplexum condens singn¬
gula. imiu̾sam se ꝯdendis p̾bet. ⁊ singulis
omma ꝯgruent̾ locis sins ⁊ ordinib fa¬
ciens atq disponens. ⁊ omnib ꝑticula¬
rit̾ atq innu̾salit̾ ꝯgrna tͥbuens. Ecce
hic in isto qͣi fundo infimo umu̾ise crea¬
ture. aspicte animalia. que uolant. ⁊ na¬
tant. ⁊ gara diunt᷑. ⁊ reppunt. Nempe mor¬
talia sunt. nempe uita eoꝵ. sicut scͥptũ
ẽ. uapor ẽ ad modicum apparens. Hunc
uins sunt omina bona. inquib sunt
eis suꝑna meliora. uerumptũ attendi¬
te ⁊ date mͥ uinim qmͣl abieccissimũ
animal. cunis amima od̾it carnẽ suam.
Ac ñ pocius mitͥat ⁊ foueat eam mo¬
tuq uitali negetet ⁊ regat eam. ⁊ quo¬
dammͦ ãiminstret. ꝓ sui gen̾is exiguita¬
te. ꝙ dam umu̾isum suum ad incolu¬
mitatẽ tuendam sibi ꝯciliatum. Quod

Expanded text:
se dissimilia, ipsa in omnibus sui similis est, quia in suo quoque genere perficiendo ubique perfecta est. Neque enim universum condit in singulis, sed ad universi complexum condens singula, universam se condendis praebet et singulis, omnia congruenter locis suis et ordinibus faciens atque disponens et omnibus particulariter atque uniuersaliter congrua tribuens. ecce hic in isto quasi fundo infimo uniuersae creaturae aspicite animalia, quae uolant et natant et gradiuntur et repunt. nempe mortalia sunt, nempe uita eorum, sicut scriptum est, uapor est ad modicum adparens. hunc enim imis sint omnia bona, in quibus sunt eis superna meliora. uerumtamen adtendite et date mihi unum quamlibet abiectissimum animal, cuius anima oderit carnem suam, ac non potius nutriat et foueat eam motuque uitali uegetet et regat et quodam modo administret pro sui generis exiguitate quoddam uniuersum suum ad incolumitatem tuendam sibi conciliatum. quod
Abbreviated transcription (Latin):
ubi paulus expaint. ⁊ exclamare. O altitu¬
do dunciaꝵ sapiencie ⁊ scĩe dĩ. qm inscruta¬
błia sunt iudicia enĩs. ⁊ inuestigabłes in¬
e eius. Quto melius ẽ. ita mirati. ꝙ in¬
nestigare ñ susficis. qmͣ pp̃ea uelle ałtum
dm̃ malum sing̾e. qr unum bonum ñ po¬
tiisti comp̾hende. Non enim de nomine
se defendisse cum ait. ñ dnĩs duos deos.
s d̾m ⁊ hylen. Porro autẽ cum q̃sieris ꝙͣ
dicat hysen. audies plane descͥbi alt̾um
dm. Si enm mat̾ͥies in formis corpalium
formaꝵ capax. ab eis hile appellaret᷑. que
appellata ẽ ab antiquis. nemo eam nr̃m
coargu̾et dici d̃m̃. Nunc u̾o qnͣtus ertor
ẽ. qͣnta dem̃cia. uł mat̾iem corpum dr̃e
opisicem corꝑum. uł opificem corꝑum

Expanded text:
ubi Paulus expavit, et exclamare, O altituubi Paulus expavit, et exclamare, O altitudo divitiarum sapientiae et scientiae Dei! quam inscrutabilia sunt judicia ejus, et investigabiles viae ejusvestigare non sufficis, quam propterea velle alterum deum malum fingere, quia unum bonum non potuisti comprehendere? Non enim de nomine se defendisse, cum ait: Non dicimus duos deos, sed Deum et Hylen. Porro autem cum quaesieris quam dicat Hylen, audies plane describi alterum deum. Si enim materies informis corporalium formarum capax ab eis Hyle appellaretur, quae appellata est ab antiquis, nemo eam nostrum coargueret dici deum. Nunc vero quantus error est, quanta dementia, vel materiem corporum dicere opifice
Abbreviated transcription (Latin):
nem et̾num małis. qm de illo qui facitso¬
lem suum oriri suꝑ bonos ⁊ malos ⁊ plu¬
it suꝑ nistos ⁊ innustos. unde hic tantam
bonitatẽ. ⁊ ibi tantam sei̾ntatẽ. ad unũ
qui facit solem suum oriri suꝑ bonos ⁊ ma¬
los. ⁊ pluit suꝑ nistos ⁊ iniustos. frangit
tñ ramos naturales. ⁊ contͣ nat᷑am inserit
oseastrum. Nõue de uo ipõ islic dicit apłs
qui fracti sunt seu̾itatẽ. inte autẽ homta¬
tem si ꝑmanseris in bonitate. Nempe
andistis. nempe adu̾tistis. quẽadmodum
nec dõ auferat iudiciariam sei̾itatem.
nec homim lib̾am uoluntatẽ. Occultum
ẽ altum ẽ in accessibili secreto. ab. huma¬
na cogitacione se clusum ẽ. quẽadmodũ
d̾s dampnet impium. ⁊ iustificet impñ.
utrumq enm de illo scͥpturarum sc̃aꝵ¬
u̾itas loquitur. Num gͦ idõ adu̾sus dun¬
na iudicia garrire deleitat. quia sunt in¬
scrutabilia. Qnͣto ꝯuementius. qnͣto at¬
cõmodacius ẽ. modulo nrõ expauesc̾e illic

Expanded text:
nem aeternum malis. quam de illo, qui facit solem suum oriri super bonos et malos et pluit super iustos et iniustos. unde hic tantam bonitatem et ibi tantam seueritatem ad unum qui facit solem suum oriri super bonos et malos, et pluit super iustos et iniustos, frangit tamen ramos naturales et contra naturam inserit oleastrum ? nonne de uno ipso illic dicit apost eos quidem, qui fracti sunt, seueritatem, in te autem bonitatem, si permanseris in bonitate? nempe audistis, nempe aduertistis, quemadmodum nec deo auferat iudiciariam seueritatem nec homini liberam uoluntatem. occultum est, altum est, inaccessibili secreto ab humana cogitatione seclusum est, quemadmodum deus et damnet inpium et iustificet inpium; utrumque enim de illo scripturarum saveritas loquitur. Num igitur ideo adversus divina judicia garrire delectat, quia sunt inscrutabilia? Quanto convenientius, quanto accommodatius est modulo nostro, expavescere illic
Abbreviated transcription (Latin):
qui ad alium finẽ usum earum refert. ⁊ alit̾
qui ex hiis dõ gr̃as agit. de quo pͣua ⁊ falsa
ñ credit. Sicut enm in ipõ errore urõ. cum
eo pane nescamim. quo cet̾i homĩes. ⁊ fruc¬
tib unatis ⁊ fontib. lana ⁊ lio. sumliter
texto amiciamim. nec in hiis tñ parem du¬
cius untam. ñ aliud edendo. aut bibendo. aut
iduendo. S aliud senciendo. ⁊ credendo: ⁊
ad alium finem ista omma refe̾ndo. siuem
scil urĩ erroris atq uaratatis. ita nos ⁊ in
hiis ⁊ in alus que similit̾ simmꝰ. ñ simłit̾
cum gentib unmnus. easd̾ res ñ ad eiud̾
sinem referendo. S ad sinẽ legittum dun

Expanded text:
qui ad alium finem usum earum refert, et aliter, qui ad alium finem usum earum refert, et aliter, qui ex his deo gratias agit, de quo praua et falsa non credit. sicut enim in ipso errore uestro cum eo pane uescamini, quo ceteri homines, et fructibus uiuatis et fontibus. lana et lino similiter texto amiciamini. nec in his tamen parem ducitis uitam, non aliud edendo aut bibendo aut induendo, sed aliud sentiendo et credendo et ad alium finem ista omnia referendo, finem scilicet uestri erroris atque uanitatis: ita nos et in his et in aliis, quae similiter sumimus, non similiter cum gentibus uiuimus easdem res non ad eundem fin
Abbreviated transcription (Latin):
frẽs ꝑ mĩam dĩ. ut exhibeatis corpa
ur̃a. hostiam uniami sc̃ãm dõ placentẽ
S maincħi corꝑa humana opificu
dñt eẽ gentis tenebraꝵ. ⁊ cart̾es. quib
uctus inlusus ẽ d̃s. Unde longe aliud
ãminciat faustus. alaid paulus. S qm̃
paulo. anathema sit manicheus ĩ faus¬
to. Qui ⁊̃ dicit nnicħ nos mirtasse de mori¬
bus gencium. nesciens quid loqͣtur. Cum
enim iustus ex fide inuat. simisq p̾cep¬
ti sit caritas de corde puro. ⁊ conscĩa bo¬
na. ⁊ fide ñ ficta auarieantqr ad formã¬
dam uitam fidelium.⁊ͥa ħ fides. spes. cari¬
tas. unde fieri pot̾. ut pares cum aliquo
mores ħ̾eat. qui hec tͥa cum illo paria
ñ ht̃. Qui enim aliud credit. aliuo spe¬
rat. aliud amat. nccẽ ẽ ut alit̾ uniat.
Et si usus qͣrũdam reꝵ simł indet᷑ nob̾
ẽẽ cum gentib. sicut cibi ⁊ potus. teccoꝵ.
głlem uitam gerunt uxoꝵ ducendaꝵ
heditandorum. longe tñ alit̾ hiis reb utit᷑.

Expanded text:
rdiam dei, ut exhibeatis corpora uestra hostiam uiuam, sanctam, deo placentem. sed Manichaei corpora humana opificium dicunt esse gentis tenebrarum et carceres, quibus uictus inclusus est deus: unde longe aliud adnuntiat Faustus, aliud Paulus. sed quoPaulo, anathema sit Manichaeus in Fausto. Qui etiam dicit nihil nos mutasse de moribus gentium nesciens, quid loquatur. cum enim iustus ex fide uiuat finisque praecepti sit caritas de corde puro et conscientia bona et fide non ficta maneantque ad formandam uitam fidelium tria haec: fides, spes, caritas: unde fieri potest, ut pares cum aliquo mores habeat, qui haec tria cum illo paria non habet? qui enim aliud credit, aliud sperat, aliud amat, necesse est, ut aliter uiuat. et si usus quarundam rerum similis uidetur nobis esse cum gentibus, sicut cibi et potus, tectorum. ugalem uitam gerunt, uxorum ducendarum hereditandorum, longe tamen aliter his rebus utitur,
Abbreviated transcription (Latin):
duo pͥncipia doceo dm̃i. ⁊ hylen. ñ idcito
uid̾i iam debeo ⁊ duos oñd̾e̾. deos. Anrqr iñ
omnẽ maleficam hile assignamus. ⁊ bene¬
sicam deo ut ꝯgruit. Idcirco nicħ int̾eẽ pu¬
tas. an utrumqr eorum uocenus dm̃. Qd̾
si ita ẽ. potͥis ⁊ uenenum audiens ⁊ antido

Expanded text:
duo principia doceo, deum et hylen, non idcirco duo principia doceo, deum et hylen, non idcirco uideri iam debeo tibi duos ostendere deos. an quia uim omnem maleficam hyle adsignamus et beneficam deo, ut congruit, idcirco nihil interesse putas, an utrumque eorum uocemus deum ? quod si ita est, poteris et uenenum audiens et antido
Abbreviated transcription (Latin):
ñ sumus gencium scisma. a quib płimum
distamus. in meluis. S nec uos ħ estis. qr
płimum ab eis distatis in penis.
gͦ uos duos asseritis. Nunqmͣ in nr̃is qͥ¬
dem asseitionib. duoꝵ deoꝵ auditum ẽ no¬
men. S tu unde ħ suspicaris. cupio scire.
Quia bonoꝵ ⁊ malor duo pͥncipia ꝯfite¬
muit s unum ex hiis dm̃ uocamus. alt̾um
hylen. ant ut cõmumit̾ ⁊ usitate dix̾um.
demon̾e̾. Quod si tu ħ putas duos significa¬
re deos. pot̾is ⁊ medico disputante de infir¬
mitate atq sautate. duas easdem putare
santates. Et cum quis bonuim nominat¬
⁊ malum. tu pot̾is eadem duo putare bo¬
na. Et copiam audiens atq egestatẽ diuas
easdem putab copias. Quod si ⁊ de albo ⁊ de¬
ingro disputante me. ⁊ de frigido. ⁊ calido.
⁊ dulci. ⁊ amaro. Dicas qr duo alba. ⁊ duo
calida. ⁊ duo dulcia oñd̾im. nõne udeb̾is ñ¬
tis impos. ⁊ cerebri nimine sam. Sic ⁊ tum

Expanded text:
non sumus Gentium schisma, a quibus plurimum non sumus Gentium schisma, a quibus plurimum distamus in melius: sed nec vos hoc estis, quia plurimum ab eis distatis in pejus. ergo vos duos asseritis? Nunquam in nostris quidem assertionibus duorum deorum auditum est nomen. Sed tu unde hoc suspicaris, cupio scire. Quia bonorum et malorum duo principia trmur, sed unum ex his deum uocamus, alterum hylen, aut. ut communiter et usitate dixerim, daemonem. quodsi tu hoc putas duos significare deos, poteris et medico disputante de infirmitate atque sanitate duas easdem putare sanitates; et cum quis bonum nominat et malum, tu poteris eadem duo putare bona; et copiam audiens atque egestatem duas easdem putabis copias. quid? si et de albo et nigro disputante me et frigido et calido et dulci et amaro dicas, quia duo alba et duo calida et duo dulcia ostenderim, nonne uideberis mentis incompos et cerebri minime sani? sic et cum
Abbreviated transcription (Latin):
in catholici uocant᷑. ⁊ sunt aditt̾i. capto¬
res. anari. ebriosi. ⁊ quiqͥd aliud sane doc¬
tͥne adu̾satur. Quid autem int̾ uos in tã
exiguo ac pene nullo mimero uro. Non¬
ne pleriq sunt tales. ⁊ pleriq in pagi¬
nis ñ sunt tales. Non idõ paganos qui
tales ñ sunt dicitis meliores nob̾. cum
in uob̾ tales ñ sunt. paganis ⁊̃ talibus
det̾iores sunt. Unde manifestum ẽ ñ idõ
derogati sane doctͥne. que sola catholica
ẽ. qr multi onis nomme censeri uolunt.⁊
ꝑ illam sanari nolunt. Agnoscenda est
enim pancitas illa qmͣ dñs p̾cipue cominẽ¬
dat in ingenti atq in ĩnuinerabłi mulatu¬
dine. toto orbe disfusa. Que tñ paucitas
scõrum atq fidelium. ꝙ sepe comm̃dan¬
dum ẽ tanqmͣ granoꝵ in compacione mł.¬
titudinis paleaꝵ paucitas dr̃. ꝑ se autem
ipã tantam massam frum̃ti facit. ut om̃s
bat. incompabili młtitudine suꝑet. Ecce

Expanded text:
istiani catholici vocantur, et sunt adulteri, raptoistiani catholici vocantur, et sunt adulteri, raptores, avari, ebriosi, et quidquid aliud sanae doctrinae adversatur? Quid autem inter vos, in tam exiguo ac pene nullo numero vestro, nonne plerique sunt tales, et quidam in Paganis non sunt tales? Num ideo Paganos, qui tales non sunt, dicitis meliores vobis? Cum in vobis tales non sunt, Paganis etiam talibus deteriores sint. Unde manifestum est, non ideo derogari sanae doctrinae, quae sola catholica est, quia multi ejus nomine censeri volunt, et per illam sanari nolunt. Agnoscenda est enim paucitas illa, quam Dominus praecipue commendat in ingenti atque innumerabili multitudine toto orbe diffusa : quae tamen paucitas sanctorum atque fidelium, quod saepe commendandum est, tanquam granorum in comparatione multitudinis palearum, paucitas dicitur; per se autem ipsam tantam massam frumenti facit, ut omnes bat, incomparabili multitudine superet. Ecce
Abbreviated transcription (Latin):
scĩa bona. ⁊ fide ñ ficca. Aquib qͥdam ab¬
errante coni̾isi sunt inuamiloqum. In quo
saue pͥncipatum tenetis. ñ intuentes. ñ cõ¬
sid̾antes meisdem hñdis agendisq rebus.
trã ad dn̾isam intam ualere᷑. si diu̾sa sit fi¬
des. Ut cum auditores urĩ ⁊ uxores ħeant
⁊ filios. qmͣuis muiti suscipiant eisq patͥ¬
moina cong̾ant uł sustodiant. tarne ues¬
cant᷑. innum bibant. sauent. metant. iñ¬
deinent. negocient᷑. Honores publicos
adiminslrent. uob̾cum eos tñ ñ cum gen¬
tib computetis. cum fcã eoꝵ gentib in¬
deant᷑ smmiliora qmͣ uob̾. Nam ⁊ qͦrdam
facta gentiliu. cum magis uob̾ ꝓpm¬
quippe in sacͥlegis sacris sins. ⁊ a umio ⁊ a
carnib. ⁊ a cõsubitu temꝑant. pocius au¬
ditores urõs hus omnib utentes. ⁊ ineo
uob̾ dissimiles in marachi grege mime¬
ratis. qmͣ istos eademq facitis fasientes.
Pociusq femmã que in marncheum cre¬
nec saltem nubentẽ. At erm multi xͥa¬

Expanded text:
ia bona et fide non ficta, a quibus quidam aberrantes conuersi sunt in uaniloquium. in quo sane principatum tenetis non intuentes, non considerantes in eisdem habendis agendisque rebus tantum ad diuersam uitam ualere, si diuersa sit fides. ut cum auditores uestri et uxores habeant et filios quamuis inuiti suscipiant eisque patrimonia congerant uel custodiant, carne uescantur, uinum bibant, lauent, metant, uindemient, negotientur, honores publicos administrent, uobiscum eos tamen, non cum gentibus conputetis, cum facta eorum gentibus uideantur similiora quam uobis. nam et quorundam facta gentilium cum magis uobis propiquippe in sacrilegis sacris suis et a uino et a carnibus et a concubitu temperant — potius auditores uestros his omnibvobis dissimiles, in Manichaei grege numeratis, quam istos eadem quae facitis facientes: potiusque feminam quae in Manichaeum crebyllam nec saltem nubentem. At enim multi Chr
Abbreviated transcription (Latin):
nos quidem deos in urĩs disputacõnib so¬
lenus audire. Quod ⁊ si pͥmo negasti. tñ
panlo post ⁊̃ ip̃ẽ confessus es. qͣi rõnem reddẽs
excitanit m̃tes infidelium. Qmͣ̃ quid̃ senten¬
ciam pleriq nr̃m ita distinginnit. ut d̃m ue
tum dicant excetasse m̃tes infidelium. Cum
emim leg̾nnt in quib d̾s. suspendunt p̾minci¬
acõnem. ac tunc inferunt. scłi hunis excita¬
unt m̃tes ĩfidelim. Qma ⁊ si ita ñ distingu¬
as. s exponendi gr̃a ita u̾borum ordinẽ mui¬
tes. in quib ds̃ excecant m̃tes infideliũ scłi
hunis. ⁊dem qui in illa distractione sensus
m̃tes infidela. scd̾m quẽdam modũ ꝑtin̾e
ad uͥm d̃m. Quod ñ facit malicia s iusticu.
sicut idem paulus alibi dicit. Numquid unqͦ
d̾s qui infert iram. Item alibi. Quid gͦ dici¬
mus inquit. Nunquid iquitas ẽ apd̃ d̾m.
Absit. Moyses enim dicit. Miserebor cu

Expanded text:
os quidem deos in vestris disputationibus solemus audire, quod etsi primo negasti, tamen paulo post etiam ipse confessus es, quasi rationem reddens excaecavit mentes infidelium. Quam quidem sententiam plerique nostrum ita distinguunt, ut verum Deum dicant excaecasse infidelium mentes. Cum enim legerint, In quibus Deus, suspendunt pronuntiationem; ac tunc inferunt, saeculi hujus excaecavit mentes infidelium. Quia etsi ita non distinguas, sed exponendi gratia ita verborum ordinem mutes, In quibus Deus excaecavit mentes infidelium saeculi hujus, idem qui in illa distinctione sensus mentes infidelium secundum quemdam modum pertinere ad verum Deum, quod non facit malitia, sed justitia, sicut idem Paulus alibi dicit: Nunquid iniquus Deus, qui infert iram? Item alibi. Quid ergo dicemus, inquit, Nunquid iniquitas est apud Deum? Absit. Moses enim dicit: Miserebor cui
Abbreviated transcription (Latin):
qr aliquid agat ⁊ opetur. Nec ñ ⁊ medicũ an¬
diens ⁊ uenenariũ. utrosq uocab̾ medicos.
Et nistum audiens ati iniustum pot̾is
utrosq uocare uistos. qr ut̾q eorum agat¬
aliquid. Quod si ħ face̾ absurdum ẽ. qnͣ¬
to absurdius. dm̃ ⁊ hylen. idarto duos
putare deos. Quia eoꝵ quisq aliquid o¬
petur. Quapp̃ inepta ħ ⁊ uirib satis esfec¬
ta argum̃tatio ẽ. ut qr de re mͥ respond̾e nõ¬
possis. de solis nomnub cõfles mindiam.
am nec dissiteor. ⁊̃ nt̾dum nos adu̾sam na¬
men acultorsb suis. qui eam imprudent̾ ex¬

Expanded text:
 aliquid et operetur. necnon et medicum audiens ac uenenarium utrosque uocabis medicos, et - iustum audiens atque iniustum poteris utrosque uocare iustos, quia uterque eorum aliquid agat. quodsi hoc facere absurdum est, quanto absurdius deum et hylen idcirco duos putare deos, quia eorum quisque aliquid operetur? quapropter inepta haec et uiribus satis effeta argumentatio est, ut quia de re mpossis, de solis nominibus confles invidiam. am nec diffiteor, etiam interdum nos adversam namen a cultoribus suis, qui eam imprudenter ex
Abbreviated transcription (Latin):
lib multa ista luce longe meliora. q̃
aliud qmͣ ur̃am regłam decestamim.
qua bona ⁊ mala metimuum. Neq enĩ
nͥ qualib carnalis sensus osfendit᷑. uł bo¬
norum. nͥ qualibꝰ carnał acies oblectatur.
sininis uid̾e̾ consid̾em. mesfabłit̾ moue¬
or sande creatoris illorum. qui ꝓrsus mag

Expanded text:
libus multa ista luce longe meliora, qualibus multa ista luce longe meliora, quaaliud quam vestram regulam detestamini, qua bona et mala metimini? Neque enim nisi qualibus carnalis sensus offenditur, uel bonorum, nisi qualibus carnalis acies oblectatur. sumus uidere, considerem, ineffabiliter moueor laude creatoris illorum, qui pror-.
Abbreviated transcription (Latin):
corpum. elem̃torum. aĩalum qͣlitates ⁊
formas. ut corꝑa ait elem̃ta. ut amina¬
lia sint. ħ uos dicitis nescio quẽ alt̾m
fac̾e̾. quol eum nomine uocitetis. rec¬
te dicinm errore urõ dm̃n alt̾um ĩdu¬
cere. In hac enm una re. bis erratis er¬
rore sacͥlego. Semel quid̃. ꝙ ea que d̃s
facit eum face̾ dicitis. quẽ dm̃ fat̾i eru¬
bescitis. S nullomͦ esficietis ut ñ sit
d̾s. nͥ eum talia fac̾e̾ negau̾itis. qualia
si facit nͥ d̾s. It̾m autẽ qr ea que bomis
d̾s bona facit. uos ⁊ a malo sieri. ⁊ mala
eẽ opinamim. pu̾ili sensu horrentes que
penał mortalitatis imbecillitati ñ ꝯgru¬
unt. ⁊ amantes que ꝯgruunt ꝓinde ma¬
lum dicitis qui fecit colubrum. istum
autem solẽ tam magnũ bonum puta¬
tis. ut nec fc̃m a dõ. s ꝓlatum ił mis¬
sum ẽẽ credatis. D̾s autem u̾us in quẽ
ñdum a uob̾ credi unimim doleo. ⁊ co¬
lubrum fecit int̾ alia inferiora. ⁊ solẽ
int̾ ałia suꝑiora. ⁊ adhuc in sb̾lumori¬

Expanded text:
orum, elementorum, animalium qualitates et formas, ut corpora, ut elementa, ut animalia sint, hoc vos dicitis nescio quem alterum facere; quolibet eum nomine vocitetis, recte dicimini errore vestro deum alterum inducere. In hac enim una re bis erratis errore sacrilego: semel quidem, quod ea quae Deus facit, eum facere dicitis, quem Deum fateri erubescitis; sed nullo modo efficietis ut non sit Deus, nisi eum talia facere negaveritis, qualia non facit nisi Deus: iterum autem, quia ea quae bonus Deus bona facit, vos et a malo fieri, et mala esse opinamini, puerili sensu horrentes quae poenalis mortalitatis imbecillitati non congruunt, et amantes quae congruunt. Proinde malum dicitis, qui fecit colubrum: istum autem solem tam magnum bonum putatis, ut nec factum a Deo, sed prolatum vel missum esse credatis. Deus autem verus, in quem nondum a vobis credi nimium doleo, et colubrum fecit inter alia inferiora, et solem inter alia superiora; et adhuc in sublimiori
Abbreviated transcription (Latin):
molantes. Uni dõ creatori ominũ inccĩas
obtułunt. quas sibi osferri noliit. pea
rum simlitudinẽ ꝓmutens intimam
ueram ꝑqmͣ nos sibi pocõrum remissio¬
ne reconciliauit. in xp̃o iħu dño nro.¬

Expanded text:
molantes uni deo creatori omnium uictimas molantes uni deo creatori omnium uictimas obtulerunt: quas sibi offerri uoluit, per earum similitudinem promittens uictimam ueram, per quam nos sibi peccatorum remissione reconciliauit in Christo Iesu domino no
Abbreviated transcription (Latin):
gati agentib. cum templũ hr̃ent. ⁊
ĩmolaciones ⁊ aras. ⁊ sacerdocia. scistp¬
turas solum diiserunt .i. ydola. Po¬
t̾ant enim sicut ñ milli ⁊̃ sine ydolorum
sculpturis. arborib. ⁊ montib. Postremo
⁊ soli ac lime cet̾isq sid̾ib mmolare. Qd
si fac̾ent ꝑ illum cułtum que latͥa dr̃. ccea¬
ture pocius qmͣ creatori serinentib. ⁊ ob ħ
ñ ꝑuo malo impie suꝑsticionis errantib.
nncħlominus demoma se pͥbent ad cos illu¬
dendos. ⁊ ab eis sumĩda que sic obtulissent.
Illi quippe suꝑbi ⁊ impii sp̃c. ñ mdore ac
sumo ficut ñ milli nam opmant᷑ sed ho¬
minũ pascunt᷑ errorib. Non sin corpis
refeccione. s malniola delectacõne. cum
quo qͦ mͦ decipnunt. uł arroganti faustu
simłate marestatis. cum dimos sibi ho¬
nores exhib̾i głiantur Non gͦ illi prẽs
nr̃i sola genoum simulat᷑ d̾muserunt.
s neq t̾re. neq cuiqmͣ t̾cene rei. neq ma¬
ti. neq telo. neq milicie celi aliqͥd mi¬

Expanded text:
m templum haberent, et immolationes, et aras, et sacerdotia, sculpturas solum dimiserunt, id est, idola: poterant enim sicut nonnulli, etiam sine idolorum sculpturis, arboribus, et montibus, postremo etiam soli ac lunae caeterisque sideribus immolare. Quod si facerent per illum cultum, quae latria dicitur, creaturae potius quam Creatori servientibus, et ob hoc non parvo malo impiae superstitionis errantibus, nihilominus daemonia se praeberent ad eos illudendos, et ab eis sumenda, quae sic obtulissent. Illi quippe superbi et impii spiritus, non nidore ac fumo, sicut nonnulli vani opinantur, sed hominum pascuntur erroribus: non sui corporis refectione, sed malevola delectatione cum quoquo modo decipiunt, vel arroganti fastu simulatae majestatis cum divinos sibi honores exhiberi gloriantur. Non ergo illi patres nostri sola Gentium simulacra dimiserunt; sed neque terrae neque cuiquam terrenae rei neque mari neque caelo neque militiae caeli aliquid im
Abbreviated transcription (Latin):
usit filium sinim dicentẽ. In indicium ue¬
in in hunc mundũ. ut qui ñ indent indenit.
⁊ qui uideant ceci fiant. Nam ⁊ hic satis appa¬
ret m̃tib sidelum. quomͦ d̾s extecet nĩtes in¬
sidelium: P̾cedit emm aliquid occultum in
occultis nͥ d̾s agat nistissimum exam̃ indicu
sin. ut qͦrdam m̃tes excecent᷑. qͦrdam illu¬

Expanded text:
 suum misit dicentem, In judicium veni in hunc mundum, ut qui non vident, videant; et qui vident, caeci fiant . Nam et hic satis apparet mentibus fidelium, quomodo Deus excaecet mentes infidelium. Praecedit enim aliquid occultum in occultis, ubi Deus agat justissimum examen judicii sui, ut quorumdam mentes excaecentur, quorumdam illu
Abbreviated transcription (Latin):
libris paganoꝵ freq̃ntatur. parem uos cũ
paganic religionem hrẽ dixistis. Qͥn ĩmo
pp̃ ħ imparem longeqr dissilẽ uolins¬
tis intlłigi. qr ħ nomine mali pͥncipiũ
ac nat᷑am thxologus ur̃ appellat. In quo
nec quid sit hyle scitis. ⁊ ħ rei uocabło qmͣ
penitus ignoratis. ⁊̃ inflari uelud docti af¬
fectatis. Hylen namq greti cum de nat᷑a
disserunt. mat̾iem qͣnoi reꝵ disfimunt.
nullo prorsus mͦ formatam. s omniũ cor¬
ꝑalium formaꝵ capacẽ. que quid̃ in cor¬
ꝑum mutabłitate utrumq cognosatur.¬

Expanded text:
libris Paganorum frequentatur, parem vos cum Paganis religionem habere dixistis? Quinimo propter hoc imparem longeque dissimilem voluistis intelligi, quia hoc nomine mali principium ac naturam theologus vester appellat. In quo nec quid sit Hyle scitis, et hoc rei vocabulo, quam penitus ignoratis, etiam inflari velut docti affectatis. Hylen namque Graeci, cum de natura disserunt, materiem quamdam rerum definiunt, nullo prorsus modo formatam, sed omnium corporalium formarum capacem: quae quidem in corporum mutabilitate utcumque cognos