comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
et multas copiosas uariasq roẽs Sed aliud
quiddam longe aliud crasse querimus.
Acuto homiẽ nobis opus ẽ et natura usq
callido qui sagatiter peruestiget quid sui
tiues hiiq homiẽs quibus aliquid dicen¬
do persuadere uelit cogitent sententiãt
oppinentur expectent Teneat oportet
uenas tuiusq generis etatis ordinis et
eorum apud quos aliquid aget aut eĩt
acturtis mẽtes sensusq degustet ph̾oꝵ
autem libros teseruet sibi. ad huice moĩ
susculam requiem atq otium. Nesiqñ
ei dicendum erit de iustitia fide mutue¬
tur aplatone qui cum hec exprimenda
uerbis arbitraret᷑ nouam quamdã finx¬
it in libris tiuitate usq eo illa que di¬
cenda de iusticia putabat auite cõsuetu¬
dine et ciuitatu moribus abhorrebat᷑
Quod si ea probarent it populis atq ĩ
tiuitatibus quis tibi crasse concessisset cla¬
rissimo iuiro et amplissimo principi tiui¬
tatis ut illa diceres in maxima contioẽ

Expanded text:
et multas copiosas variasque rationes. Sed aliud et multas copiosas variasque rationes. Sed aliud quiddam, longe aliud, Crasse, quaerimus: acuto homine nobis opus est et natura usuque callido, qui sagaciter pervestiget, quid sui cives eique homines, quibus aliquid dicendo persuadere velit, cogitent, sentiant, opinentur, exspectent; teneat oportet venas cuiusque generis, aetatis, ordinis, et eorum, apud quos aliquid aget aut erit acturus, mentis sensusque degustet; philosophorum autem libros reservet sibi ad huiusce modi Tusculani requiem atque otium, ne, si quando ei dicendum erit de iustitia et fide, mutuetur a Platone; qui, cum haec exprimenda verbis arbitraretur, novam quandam finxit in libris civitatem; usque eo illa, quae dicenda de iustitia putabat, a vitae consuetudine et a civitatum moribus abhorrebant. Quod si ea probarentur in populis atque in civitatibus, quis tibi, Crasse, concessisset, clarissimo viro et amplissimo et principi civitatis, ut illa diceres in maxima contione
Abbreviated transcription (Latin):
phariu facere partim qui tollerabilioẽs
uolunt eẽ et ad ueritate inte ꝑtoprins
accedere per medioctes ac potuis leues
motis debert ẽẽ ditunt. Orator aute
omiã hec que putant in comuni iute
consuetudine mala ac molesta et fugi¬
enda multo maiora et acerbiota uerb
facit stemq ea que uulgo expetenda
atq optabilia uidentur dicendo ampli¬
ficat. itq ornat neq uult ita sapiens
inter stultos uideti uti qui audiant ã
illum meptum aut greculu putent a
etiam si ualde probent nigeniu oratoris
sapientiam admitentꝰ᷑ se ẽẽ stultos moleste
ferant. Set ita perag̃ant per animos hom¬
inum Ita sensus hominu mentesq pere¬
manimo ne sit an incorpore iuirtute an
uoluptate defimat an hec interse iungi
copulariq possint. An uero ut quiboda
iusum ẽ nichil certu stiri nichil planeco¬
gnosci et percipi possit. Quaꝵ rexu fateor
magnam multiplicemq ẽẽ disciplinam

Expanded text:
farium facere; partim, qui tolerabiliores farium facere; partim, qui tolerabiliores volunt esse et ad veritatem vitae propius accedere, permediocris ac potius levis motus debere esse dicunt. Orator autem omnia haec, quae putantur in communi vitae consuetudine mala ac molesta et fugienda, multo maiora et acerbiora verbis facit; itemque ea, quae vulgo expetenda atque optabilia videntur, dicendo amplificat atque ornat; neque vult ita sapiens inter stultos videri, ut ei, qui audiant, aut illum ineptum et Graeculum putent, aut, etiam si valde probent ingenium, oratoris sapientiam admirentur, se esse stultos moleste ferant; sed ita peragrat per animos, ita sensus hominum mentisque perin animone sit an in corpore, virtute an voluptate definiatur, an haec inter se iungi copularique possint; an vero, ut quibusdam visum, nihil certum sciri, nihil plane cognosci et percipi possit; quarum rerum fateor magnam multiplicemque esse disciplinam
Abbreviated transcription (Latin):
ius oratoris magnitudoq cernatur.
nisi qui reru omniu natura mores
honinu atq rationes penitus ꝑspexe¬
tit inquo phya sit oratori necessario p¬
cipienda quo nistudio hominu quo
ingemosissimor otiosissimoꝵqr totas
etites iidemius eẽ contritas quoꝵ ego
copiam magnitudinẽq cogitiorris
atq artis non modo non contemno set
etiam uehemẽter admiror Nobis tñ
qui u hoc populo foroq uersamur sa¬
tis est ea de moribus hominur et scipe
et dicert que nõ abhorrent ⁊b moribus
hominu Quis enim imꝙ̃ orator ma¬
gnus et grauis cum iatum aduersaĩo
iudicem facert uellet hesitauit ob eam
causam quod nesciret quid esset iracun¬
dia futor nementis ancupiditas puniẽdi
doloris Quis cum cetetos animor motus
aut iudicibus aut populo dicendo miscere
atq agitare uellet ea dixit que a ph̃rs dici
solentꝰ qui partim omnino motus negat
ĩ animis ullos esse debere qui cu eos ĩui¬

Expanded text:
vis oratoris magnitudoque cernatur, vis oratoris magnitudoque cernatur, nisi qui rerum omnium naturam et mores hominum atque rationes penitus perspexerit, in quo philosophia sit oratori necessario percipienda; quo in studio hominum quoque ingeniosissimorum otiosissimorumque totas aetates videmus esse contritas. Quorum ego copiam magnitudinemque cognitionis atque artis non modo non contemno, sed etiam vehementer admiror; nobis tamen, qui in hoc populo foroque versamur, satis est ea de motibus animorum et scire et dicere quae non abhorrent ab hominum moribus. Quis enim umquam orator magnus et gravis, cum iratum adversario iudicem facere vellet, haesitavit ob eam causam, quod nesciret, quid esset iracundia, fervorne mentis an cupiditas puniendi doloris? Quis, cum ceteros animorum motus aut iudicibus aut populo dicendo miscere atque agitare vellet, ea dixit, quae a philosophis dici solent? qui partim omnino motus negant in animis ullos esse debere, quique eos in i
Abbreviated transcription (Latin):
tione dicant᷑ et quos phisicos phisicus eg
gium poema fecerit. Ad hoc ne phy qui¬
dem ip̃i qui omia sicut propria sua cẽ atq
ase possideri uolunt dicere audent geo¬
metriam aut musicam phr̃ cẽ quia pł
mu fuisse fattant᷑. Ac siam placet oĩs
artes oratori sub ungere tollerabilius
est sic potius dicere ut quonia dicendi
facultas nõ debeat ẽẽ iciuna atq mida
selaspersa atq disticta multar rerũ
iocunda quadam uarietate sit bom ora¬
toris multa auribris accepisse multa
iuidisse multa anmo et cogitatioẽ mł¬
ta etiam legendo percurrisse neq ea ut
sua possedisse sẽdut aliena libasse fateor
enim callidu hunc quendata et rilsa
inre tironem ac tudem nec peregrinũ
itq hospitem magendo eẽ debere. neꝙ
uero istis tragediis tuis quibus utiph
maximc solent crasse perturbor quod
ita dixisti neminerposse eor mẽtesqui
audirent aut inflãmarent dicendo aut
ĩflãmatas restinguete. Cum eo maxime

Expanded text:
tione dicantur ei quos fusikou/s Gtione dicantur ei quos fusikou/s Gema fecerit. At hoc ne philosophi quidem ipsi, qui omnia sicut propria sua esse atque a se possideri volunt, dicere audent, geometriam aut musicam philosophi esse, mum fuisse fateantur. Ac si iam placet omnis artis oratori subiungere, tolerabilius est sic potius dicere, ut, quoniam dicendi facultas non debeat esse ieiuna atque nuda, sed aspersa atque distincta multarum rerum iucunda quadam varietate, sit boni oratoris multa auribus accepisse, multa vidisse, multa animo et cogitatione, multa etiam legendo percucurrisse, neque ea ut sua possedisse sed ut aliena libasse; fateor enim callidum quendam hunc et nulla in re tironem ac rudem nec peregrinum atque hospitem in agendo esse debere. Neque vero istis tragoediis tuis, quibus uti philosophi maxime solent, Crasse, perturbor, quod ita dixisti, neminem posse eorum mentis, qui audirent, aut inflammare dicendo aut inflammatas restinguere, cum eo maxime
Abbreviated transcription (Latin):
se distant iste facultates longeq sunt
diuerse atq seiuincte neq eadem roẽ
t iia M Cato .p. Affricinus Q. me¬
tellus . Clelius Qui omẽs eloquẽtes fue¬
trint ordẽm suam et reipi. dignitatera
ecornabant neq em ẽ nterdictu ant
rerus natina aut alege aliqua atq mote
ut sigulis homĩbus ne ampliusꝙ sm
gulas artis noste liceat Ouate non et
sisit eloquẽtissimus athens periles
demq mea ciutate plurimos anrios
princeps tonsilii publici fuit Idarto e¬
tusdem hominis atq artis utraq fad¬
tas existinanda e. Ncc sip crałiui
idem fuit eloquens et iurispetitus ob eã
et facultate excellens aliam quoq artẽ
sibi assumserit isperfici et ut quod pre¬
terea sciet id eius in quo excellet pars
quedam ẽẽ iuideatur licet ista ratione
dicamus pila et duodecim scriptis ludẽ
propriu ẽẽ iuris ciulis quoinã utrũq
eoꝵ . P. mutius optime fecerit Eademq rã¬

Expanded text:
se distant istae facultates longeque sunt se distant istae facultates longeque sunt diversae atque seiunctae neque eadem ratione ac via M. Cato, P. Africanus, Q. Metellus, C. Laelius, qui omnes eloquentes fuerunt, orationem suam et rei publicae dignitatem exornabant. Neque enim est interdictum aut a rerum natura aut a lege aliqua atque more, ut singulis hominibus ne amplius quam singulas artis nosse liceat. Qua re non, si eloquentissimus Athenis Pericles idemque in ea civitate plurimos annos princeps consili publici fuit, idcirco eiusdem hominis atque artis utraque facultas existimanda est, nec, si P. idem fuit eloquens et iuris peritus, ob eaet facultate excellens aliam quoque artem sibi adsumpserit, is perficiet ut, quod praeterea sciet, id eius, in quo excellet, pars quaedam esse videatur, licet ista ratione dicamus pila bene et duodecim scriptis ludere proprium esse iuris civilis, quoniam utrumque eorum P. Mucius optime fecerit; eademque ra
Abbreviated transcription (Latin):
forensibus atq cõmunibus. Hunc ego
et actione et lepote quociar uolo crassus
uero noster michi uisus ẽ oratoris facł¬
tatem nõ illius artis terminis set ĩgenii
sui finibus ĩmensis pene describere. ra
et cuutatu regendaru oratori guberia¬
cula sinã sua tradidit in qͦ per mitus m
uisus ẽ sceuola tehoc illi concedere quom
scpissime tibi senatus breniter impolittꝵ
dicenti marimus sit de rebus assensutꝙ
Muero scaurus quẽ nõ longe ruri apd̾
si audierit hanc anctoritate granitatis
et consilii sui uendicari ate crasse quodeã
ocutoris propriam ẽẽ dicas sam credohuc
ititur magnar magis ꝙ dicendi arte
nititur Neq ucro siquis utrũq potest
tait ille corsilii publici auctor ac sena¬
tor bonus obeam ipam causa oratorẽ
uuit hic disertus eloquensq si ẽ idemt ĩp¬
dutatioe ciuitatis egregnis aliqua scip
dicendi copia c̃ tonsequutis Multirĩt

Expanded text:
forensibus atque communibus: hunc ego forensibus atque communibus: hunc ego structum voce et actione et lepore quodam volo. Crassus vero mihi noster visus est oratoris facultatem non illius artis terminis, sed ingeni sui finibus immensis paene describere; nam et civitatum regendarum oratori gubernacula sententia sua tradidit, in quo per mihi mirum visum est, Scaevola, te hoc illi concedere, cum saepissime tibi senatus breviter impoliteque dicenti maximis sit de rebus adsensus. M. vero Scaurus, quem non longe ruri apud entissimus, si audierit hanc auctoritatem gravitatis et consili sui vindicari a te, Crasse, quod eam oratoris propriam esse dicas, iam, credo, huc rerum magnarum magis quam dicendi arte nititur. Neque vero, si quis utrumque potest, aut ille consili publici auctor ac senator bonus ob eam ipsam causam orator est aut hic disertus atque eloquens, si est idem in procuratione civitatis egregius, illam scientiam dicendi copia est consecutus: multum inter
Abbreviated transcription (Latin):
rem quilegum et consuetudinis eius pͥuati
in ciuitate uterentur et ad tespondẽdu
et ad agendu et ad cauendu peritus eẽt
et ex eo genere sexeliu. Ml. mamliu . P. mu¬
tiui nomĩarem. Atq utiam ad leuiota ar¬
tiu studia ueniam si musitus sigrama¬
ticus si poeta queratur possim similiter
explicait quid eoꝵ quisq profiteat᷑ et qͦ
non amplus a quoq sit postulandum
omiã profiteatur. Est tamnẽ quedam de¬
scriptio ut is qui studeat omniu teru di¬
uinaru atq humanaꝵ ium naturam ca¬
usasq nosse et omĩbus beneuiuendi rõe
tenere et persequi nonnẽ hoc appelletut
Oratorem quoma de eo q̃rimus equidem
non fatio eunde quem crassus qui mihi
usus est omniu teru atq artiu sciãm
comp̃hendere uno oratoris officio atq no¬
mine. atq eum puto eẽ quiet uerbis ad
audiendu iocundis et sententus ad pro¬
bandu accõmodatis uti posset in causu

Expanded text:
rem, qui legum et consuetudinis eius, qua privati rem, qui legum et consuetudinis eius, qua privati in civitate uterentur, et ad respondendum et ad agendum et ad cavendum peritus esset, et ex eo genere Sex. Aelium, M'. Manilium, P. Mucium nominarem. Atque, ut iam ad leviora artium studia veniam, si musicus, si grammaticus, si poeta quaeratur, possim similiter explicare, quid eorum quisque profiteatur et quo non amplius ab quoque sit postulandume profitetur, est tamen quaedam descriptio, ut is, qui studeat omnium rerum divinarum atque humanarum vim naturam causasque nosse et omnem bene vivendi rationem tenere et persequi, nomine hoc appelletur. Oratorem autem, quoniam de eo quaerimus, equidem non facio eundem quem Crassus, qui mihi visus est omnem omnium rerum atque artium scientiam comprehendere uno oratoris officio ac nomine; atque eum puto esse, qui et verbis ad audiendum iucundis et sententiis ad probandum accommodatis uti possit in causis
Abbreviated transcription (Latin):
te queretet᷑ que eẽt ars impettatoris cõ¬
stituendu putare principio quid eẽł
mperator qui tu cet institutus adim¬
instrator quida belli getendi tum adiu¬
getemus de exercitu de tastris de agrm¬
nbus de signoꝵ collocationibus deoppi¬
dor oppugnatiombus de cõmeatu do
insidiis faciendis de reliquis ieburq
essent propric belli admĩstrandi. Cultã
qui essent animo et sçiã compotes eos ese
peratores dicerem utẽrq exemplis Astasi¬
noru et maximor epima nondam atqiba¬
studiu suu contuliss defrire hoc mo
quibus rebus utilitas rei pu pararetus
augeretur teneret qͣ iis uteret᷑ hunc rei
pu. rectorem et consilii publiçi auctorem
cẽ habendu. ꝑredicatemq .P. lentulum pͥn¬
ciperai illu et Ti grachura patrem et Q.
metellu et .p. Affricanum et .C lelium
et ĩnumerabiles alios cum ex nrã ciuitate
tum exceteris. Sinante quereret᷑ quisnã
iurisconsultus uere nomiãretur eu dice¬

Expanded text:
ars imperatoris, constituendum putarem principio, quis esset imperator; qui cum esset constitutus administrator quidam belli gerendi, tum adiungeremus de exercitu, de castris, de agminibus, de signorum conlationibus, de oppidorum oppugnationibus, de commeatu, de insidiis faciendis atque vitandis, de reliquis rebus, quae essent propriae belli administrandi; quarum qui essent animo et scientia compotes, eos esse imperatores dicerem, utererque exemplis Africanorum et Maximorum, Epaminondam atque Hanstudium suum contulisset, definirem hoc modo: qui quibus rebus utilitas rei publicae pareretur augereturque, teneret eisque uteretur, hunc rei publicae rectorem et consili publici auctorem esse habendum, praedicaremque P. Lentulum principem illum et Ti. Gracchum patrem et Q. Metellum et P. Africanum et C. Laelium et innumerabilis alios cum ex nostra civitate tum ex ceteris. Sin autem quaereretur quisnam iuris consultus vere nominaretur, eum dice
Abbreviated transcription (Latin):
querit et hoc quod ad uitam et mores
accomodatur. Et principia tarda sunt
eteritus tamen̾ spissi et produtiẽ dx¬
bent. Nam neq assiliendum statim
coridgenus illud orationis. Abẽ enim
totum acusa et homic̃s prius. lug
ipũni quod ptoptinm sui iuditi ẽ udi¬
re des iderant. Nec m eam orationam
igressus sis celeriter discẽnditi  No
enim sicut argumc̃tum simulatq po¬
situm ẽ arcipitur alterumq et tertium
poscitur sta misericordiam aut muidia
aut iracundiam simulatq intuleris poł¬
il commouere Argumc̃tu tatio ip̃a cõ¬
firiat que simulatm emissa ẽ adhetes¬
tit. Illud autera genus orõnis nõ togni

Expanded text:
tur, et hoc, quod ad vitam et mores tur, et hoc, quod ad vitam et mores accommodatur, et principia tarda sunt et exitus item spissi et producti esse debent. Nam neque adsiliendum statim est ad genus illud orationis; abest enim totum a causa et homines prius ipsum illud, quod proprium sui iudici est, audire desiderant; nec cum in eam rationem ingressus sis, celeriter discedendum est; non enim, sicut argumentum, simul atque positum est, adripitur alterumque et tertium poscitur, ita misericordiam aut invidiam aut iracundiam, simul atque intuleris, possis commovere: argumentum ratio ipsa confirmat idque, simul atque emissum est, adhaerescit; illud autem ge
Abbreviated transcription (Latin):
et olla exollens opinione fortuna tuao¬
ribuis et tmseriis permeta ec ndeattit
tdduo potest ut illa que de altestdeplodteͥ¬
tre bd suns tes te uotet quas aut tulerit
terbas auttimeat aut htuens aliuerit¬
boro ad scipũm reuertat᷑ stacum singuli
uros si dicunt᷑ dolenter tum affi acep
piostrata uirtus maxime iuctuosat. t
mla altera pars orõmis que probitatis cõ¬
mendatione bom uiri debet spem tucr
tnimos atqs omĩ rationo flectendos or¬
mens est eẽ uolumus difficilis ad distingiũ¬
dum similitudo. Nam et ex illa lenitate
qua conciliamur his qui audiunt ad hac̃
uim acerrimam qua cosdem excitamus
influat oportet aliquid et ex hac ui nõ
numꝙͣ aliquid inflaniendu ẽ illi lenita¬
ti. Neq est ulla temperatior orõ quam
illa ra qua asperitas cõtentionis oratoris
ip̃ĩus humanitate condit. Remissio aui
lemtatus quadam grauitate et contẽtioẽ
firmatur In utroq auitm genere ddi
et erilo in quo uisatq contentio dicẽdi¬

Expanded text:
t illa excellens opinione fortuna, cum laboribus et miseriis permista esse videatur. adduci potest, ut illa quae de altero deplorantur, ad suas res revocet, quas aut tulerit acerbas, aut timeat, aut intuens alium crebro ad seipsum revertatur. Ita cum singuli iantur, si dicuntur dolenter,tum afflicta et prostrata virtus maxime luctuosa est: et ut illa altera pars orationis, quae probitatis commendatione boni viri debet speciem tuanimos, atque omni ratione flectendos inmens esse volumus, difficilis ad pistinguendum similitudo. Nam ex illa lenitate, qua conciliamur iis qui audiunt, ad hanc vim acerrimam, qua eosdem excitamus influat oportet anumquam animi aliquid inflandum est illi lenitati; neque est ulla temperatior oratio quam illa, in qua asperitas contentionis oratoris ipsius humanitate conditur, remissio autem lenitatis quadam gravitate et contentione firmatur. In utroque autem genere dicendi et illo, in quo vis atque contentio quaeri
Abbreviated transcription (Latin):
os inserant. Siuõ sit isqui doctrina libe¬
uliter mstitutus et aliquo iam ĩbutus u¬
su et satis acer ingemo ec̃ uidcat illuc eũ
tripiam ubi non seclusa aliqua a quiuo
teneat sed unde umuersu flumeu erũ¬
pac qui ili sedesetiꝙ domicilia omnium

Expanded text:
os inserant; sin sit is, qui et doctrina mihi libeos inserant; sin sit is, qui et doctrina mihi liberaliter institutus et aliquo iam imbutus usu et satis acri ingenio esse videatur, illuc eum rapiam, ubi non seclusa aliqua acula teneatur, sed unde universum flumen erumpat; qui illi sedis et quasi domicilia omnium
Abbreviated transcription (Latin):
quo exposuit dicendi artes omniu supe¬
riorum et in illo in quibus ipẽ sua quedã
de eadem arte dix̃. et hos gerinanos huiꝰ
artis magrõs hoc michi uisum ẽ interec̃
quod ille cadem atic mentis qua terum
omniu uim naturamq uiderit hec quoq
aspexit que ad dicendi artem quam ille
oratione tractanda eadem prudentia qua
ile. sed usu in hoc uno genere studioq ma¬
iore Carneadis uero uis incredibilis illa
Ditndi et uarietas per quam eẽt optanda
nobis qui nullam umꝙ millis sis dispu¬
tit. ombus tem defendit quam nõ proba¬
rit pullam oppugnauit qua nõ euerteit
dedhoc mauis ẽ quoddam ꝙ̃ꝙͣ ab iis qui
Hhoc tradunt et docent postusandiu sitꝰ
Ego autẽ si quem mĩc plane rudem ĩsti¬
tui addicendum uclim his potius tra¬
dara ssidius uno opere eande incude
Diem noctem tundentibus qui omẽs teꝰ¬
nuissimas partiłas atq omiã minima
mansa ut nutrices infantibus pueris in

Expanded text:
quo exposuit dicendi artis omnium supequo exposuit dicendi artis omnium superiorum, et illos, in quibus ipse sua quaedam de eadem arte dixit, et hos germanos huius artis magistros hoc mihi visum est interesse, quod ille eadem acie mentis, qua rerum omnium vim naturamque viderat, haec quoque aspexit, quae ad dicendi artem, quam ille ratione tractanda non eadem prudentia qua ille, sed usu in hoc uno genere studioque maiore. Carneadi vero vis incredibilis illa dicendi et varietas perquam esset optanda nobis, qui nullam umquam in illis suis disputationibus rem defendit quam non probarit, nullam oppugnavit quam non everterit. Sed hoc maius est quiddam quam ab his, qui haec tradunt et docent, postulandum sit. Ego autem, si quem nunc plane rudem institui ad dicendum velim, his potius tradam adsiduis uno opere eandem incudem diem noctemque tundentibus, qui omnis tenuissimas particulas atque omnia minima mansa ut nutrices infantibus pueris in
Abbreviated transcription (Latin):
et potius detexta prope retexant᷑. Hic
nos igitur storcus iste nnchil adiuuat quo¬
niam quem ad moũm ĩuenia quid dica
non docet atq idem etiam impedit quod̾
et multa reperit que neget ullo mõ pos¬
se dissolui et gerius sermonis affert non li¬
quidum nonꝰ fusum ac profluens sed exile
si quid probabit ut oratori tamen aptu
non eẽ fateatur Nec enim nrã orõ mus¬
titudinis ẽ auribus accõmodanda ad ob¬
lectandos animos ad impellendos ad ea
probanda que nõ artificis statera sed po¬
pulari quadam trutina examinant᷑. quar
istam artem totam dimittamus que mex¬
cogitandis argumẽtis muta nimium ẽ
in iudicandis nimĩum loquax Chrito¬
laum istum quem simul cum dyogene ue¬
nisse cõmenioras puto pł huic nrõ studio
orddesse potuisse. Erat enim ab ipõ Atis¬
totel acuius ĩuentis tibi probe ego ui¬
Deor non longe aberrare. Atq inter huc
fristt telem cuius et illum legi librum in

Expanded text:
et potius detexta prope retexantur. Hic et potius detexta prope retexantur. Hic nos igitur Stoicus iste nihil adiuvat, quoniam, quem ad modum inveniam quid dicam, non docet; atque idem etiam impedit, quod et multa reperit, quae negat ullo modo posse dissolvi, et genus sermonis adfert non liquidum, non fusum ac profluens, sed exile, si qui probabit, ita probabit, ut oratori tamen aptum non esse fateatur; haec enim nostra oratio multitudinis est auribus accommodandalectandos animos, ad inpellendos, ad ea probanda, quae non artificis statera, sed populari quadam trutina examinantur. Varistam artem totam dimittimus, quae in excogitandis argumentis muta nimium est, in iudicandis nimium loquax. Critolaum istum, quem cum Diogene venisse commemoras, puto plus huic nostro studio prodesse potuisse; erat enim ab isto Aristotele, a cuius inventis tibi ego videor non longe aberrare. Atque inter hunc Aristotelem, cuius et illum legi librum, in
Abbreviated transcription (Latin):
Antomius at sic decitui pħari potius ut
neopt holonius apud enniu paucis na
iudebar exposuisse Ego ista studia non ĩ¬
probo moderata modo sint. opimiorem
istoru studioꝵ et suspitione omnẽ arti¬
fitii apud eos qui res iudicent oratori ad¬
uersaria ẽc̃ arbitror Inminuit em ora¬
toris auctoritate et orõis fid̃em Sed ut eo
teuocetur unde huc dechinauit orõ extͥ¬
isti uides ne dyogene cum fuisse qui dice̾t¬
se arter tradere bene disserendi et uera
est hec ars nullu est p̃ceptu quomõ neꝵ
ĩuematur sed tantu ẽ quomodo iudicet
Nam et omẽ quod eloquimmr fit ut aut
id ẽe dicamus aut non eẽ et si s implicit
dictum sit suscipiũt dyaletici ut iudice̾t
uerum nesit anflũm et si cõuincte sit ela¬
tum et adiĩcta sint alia udicant recte¬
ne adiuncta sit et uera ne sũma sit um
cuiusq tationis et ad extitinu ipĩ secõ¬
ipĩ dissoluere sed etiam quibus ante exorsa

Expanded text:
Antonius; 'ac sic decrevi philosophari potius, ut Antonius; 'ac sic decrevi philosophari potius, ut Neoptolemus apud Ennium "paucis: nam entia, quam videbar exposuisse: ego ista studia non improbo, moderata modo sint: opinionem istorum studiorum et suspicionem artifici apud eos, qui res iudicent, oratori adversariam esse arbitror, imminuit enim et oratoris auctoritatem et orationis fidem. Sed, ut eo revocetur, unde huc declinavit oratio, ex tristi, videsne Diogenem eum fuisse, qui diceret artem se tradere bene disserendi et vera est haec ars, nullum est praeceptum, quo modo verum inveniatur, sed tantum est, quo modo iudicetur; nam et omne, quod eloquimur sic, ut id aut esse dicamus aut non esse, et, si simpliciter dictum sit, suscipiunt dialectici, ut iudicent, verumne sit an falsum, et, si coniuncte sit elatum et adiuncta sint alia, iudicant, rectene adiuncta sint et verane summa sit unius cuiusque rationis, et ad extremum ipsi se comipsi dissolvere, sed etiam quibus ante exorsa
Abbreviated transcription (Latin):
phỹam appulisti quara hec ciuitas asper¬
nata numꝙͣ est. Nam et referta quon¬
dam ytalia pithagorcoꝵ fuit tum cum
erat in hac gente magna illa gretia Ex qͦ
ctiam quidam nũmam pomp̾oliu rege
nrũm fuisse pithagortu ferunt qui ãnis
ante permultis fuit ꝙͣ ipẽ pythagoras q
culis ante cognouit ꝙͣ eam natam greci eẽ
senserunt Et certe non tulit ullos hec cu¬
tas aut gloria dariores aut auctoritate g̃¬
uiores aut humanitate politiores .P. Aftri¬
cano .C. lelio .L. furio qui secum eruditis¬
simos homines ex grecia palam sempha¬
buerunt. Atq ego hoc ex hiis sepe aridiui
tum dicerent per gratum Atheniensis et
sibi fecisse et multis pricipibus ciuitatis
quod cum ad senatum legatos desuis te¬
gibus maximis mitterent tres illiuis etatis
illustrissimos ph̃uos misissent Rarncadẽ
tum rome et ase et abaliis frequenter au¬
ror cu̾r phye sicut Zetus ille pacuuianus
prope bellum indixeris. Minime inquit

Expanded text:
philosophiam appulisti, quam haec civitas asperphilosophiam appulisti, quam haec civitas aspernata numquam est; nam et referta quondam Italia Pythagoreorum fuit tum, cum erat in hac gente magna illa Graecia; ex quo etiam quidam Numam Pompilium, regem nostrum, fuisse Pythagoreum ferunt, qui annis ante permultis fuit quam ipse Pythagoras; qculis ante cognovit, quam eam Graeci natam esse senserunt; et certe non tulit ullos haec civitas clariores aut auctoritate graviores aut humanitate politiores P. Africano, C. Laelio, L. Furio, qui secum eruditissimos homines ex Graecia palam semper habuerunt. Atque ego hoc ex eis saepe audivi, cum dicerent pergratum Atheniensis et sibi fecisse et multis principibus civitatis, quod, cum ad senatum legatos de suis maximis rebus mitterent, tris illius aetatis nobilissimos philosophos misissent, Carneadem um Romae essent, et a se et ab aliis frequenter auror cur philosophiae sicut Zethus ille Pacuvianus prope bellum indixeris.' 'Minime,' inquit
Abbreviated transcription (Latin):
risimilc indet᷑. plus eni te opeit giecis
dedisse rebus indeo ꝙ̃ puta ramusꝰ su
ille ueriun inquit ex me audies Catule sẽꝑ
ego existimaui iocundiorem et probabilio¬
ren huic populo orathorem fore qui pri¬
mum quam minimam artificii alicuius
Demde nullam grecaꝵ terum significatio¬
nem daret. fitq ego idem existinaui pecu¬
Dis eẽ non homĩs cum tantas res grecisus¬
ciperent profitẽntur agerentq seseꝰ et uidẽ¬
di res obscurissimas et bene uidendi et co¬
piose dicendi ratione homĩbus daturos
pollicerent᷑ non admouere aurem Et si pa¬
lam audire cos non auderes ne minueres
apud tuos ciues auctoritate tuam subau¬
scultando tamẽ posses excipere uoces eorũ
et procul quid narrarent attendere Itaq
feci catule et istoru ominu sũ matim ca¬
usas et genera ipsa gustaui. Ualde Hercle
inquit catulus timide tamꝙͣ ad alique
libidims scopulum sic tuam mente ad

Expanded text:
ri simile videtur; plus enim te operae Graecis ri simile videtur; plus enim te operae Graecis dedisse rebus video quam putaramus.' Tum ille 'verum' inquit 'ex me audies, Catule: semper ego existimavi iucundiorem et probabiliorem huic populo oratorem fore, qui primum quam minimam artifici alicuius, deinde nullam Graecarum rerum significationem daret: atque ego idem existimavi pecudis esse, non hominis, cum tantas res Graeci susciperent, profiterentur, agerent seseque et videndi res obscurissimas et bene vivendi et copiose dicendi rationem daturos hominibus pollicerentur, non admovere aurem et, si palam audire eos non auderes, ne minueres apud tuos civis auctoritatem tuam, subauscultando tamen excipere voces eorum et procul quid narrarent attendere. Itaque feci, Catule, et istorum omnium summatim causas et genera ipsa gustavi.' 'Valde hercule' inquit Catulus 'timide tamquam ad aliquem libidinis scopulum sic tuam mentem ad
Abbreviated transcription (Latin):
Deas ĩuenire. Neliqua que sunt ĩ cura
attentione animi cogitatioẽ uigilantia
assiduitate labore complectar uno ũbo
quo sepe iam usi sumus diligentia qua
una uirtute uirtutes relique continẽ¬
tur. Nam orõnis quide copia indemꝰ
ut Habundent phy qui ut opinor sed
tu hoc catule melius nulla dant p̃cep¬
ta dicendi ne id circo minus quecũq
res pposita ẽ suscipiũt de qua copiose
et habundanter loquant. Tum Catulus
ẽ inquit ut dicis Antoni ut pleriq phy
nulla tradant ꝑtecepta dicendi et habe¬
ant paratum tamen quid de quaq re
dicant. Sed Aristoteles quem maxime il¬
ego admiror proposuit quosdam locos
rationem qua  causis utimur ĩueniret᷑
Aquo quide homiẽ Antoni iam du¬
dum non aberrat orõ tua siuc tu simi¬
litudine illius diuini ingenii in eadẽ
incurris uestigia siue etiam illa ipã le¬
gisti atq didicisti quod quidẽ magis ue¬

Expanded text:
deas invenire; reliqua sunt in cura, deas invenire; reliqua sunt in cura, attentione animi, cogitatione, vigilantia, adsiduitate, labore; complectar uno verbo, quo saepe iam usi sumus, diligentia; qua una virtute omnes virtutes reliquae continentur. Nam orationis quidem copia videmus ut abundent philosophi, qui, ut opinor—sed tu haec, Catule, melius—nulla dant praecepta dicendi nec idcirco minus, quaecumque res proposita est, suscipiunt, de qua copiose et abundanter loquantur.' Tum Catulus 'est,' inquit 'ut dicis, Antoni, ut plerique philosophi nulla tradant praecepta dicendi et habeant paratum tamen quid de quaque re dicant; sed Aristoteles, is, quem ego maxime admiror, posuit quosdam locos,orationem, qua in causis utimur, inveniretur; a quo quidem homine iam dudum, Antoni, non aberrat oratio tua, sive tu similitudine illius divini ingeni in eadem incurris vestigia sive etiam illa ipsa legisti atque didicisti, quod quidem mihi magis ve
Abbreviated transcription (Latin):
deide ratio quam licet si uolumus ap¬
pellemus artem tertiu diligentia non
possum equidem non ingemo primas
cõcedere sed tamen ipiĩm ingeniu dili¬
gentia etiam ex tarditate i̾citat Dili
m causis Defendendis plurimu ualet
Hec precipue colenda ẽ nobis Hec semp
nota sit. Diligentia est ut aduexsariu
attente audiamiis. Atq ut cius non
solum smãs sed etiam uerba omiã exci¬
piamus. Uultus demq perspitiamus
omẽs qui sensus animi plerumq in¬
dicant Diligentia ẽ tamen dissimulã¬
ter facere ne fibi ille aliquid proficere
iudeatur. Prudentia deinde est ut in
iis locis quos proponam paulo post re¬
uoluatur animus ut penitus insinuet
in causam ut sit cura et cogitatioẽ ĩtẽ¬
tus. Diligentia est ut in his rebus adhi¬
beat tamꝙ lumen aliquod in cõriam ut
genium quidem et diligentiam per pau¬
lulum loci relictum arti. Ars De mõstrat
tm̃ubi queras atq ubi sit illud quod stu¬

Expanded text:
deinde ratio, quam licet, si volumus, apdeinde ratio, quam licet, si volumus, appellemus artem, tertium diligentia, non possum equidem non ingenio primas concedere, sed tamen ipsum ingenium diligentia etiam ex tarditate incitat; diliin causis defendendis plurimum valet. Haec praecipue colenda est nobis; haec semper nota sit, diligentia est; ut adversarium attente audiamus atque ut eius non solum sententias sed etiam verba omnia excipiamus, vultus denique perspiciamus omnis, qui sensus animi plerumque indicant, diligentia est; id tamen dissimulanter facere, ne sibi ille aliquid proficere videatur, prudentia est; deinde ut in eis locis, quos proponam paulo post, pervolvatur animus, ut penitus insinuet in causam, ut sit cura et cogitatione intentus, diligentia est; ut his rebus adhibeat tamquam lumen aliquod memoriam, ut genium quidem et diligentiam perpaulum loci reliquum est arti: ars demonstrat tantum, ubi quaeras, atque ubi sit illud, quod stu
Abbreviated transcription (Latin):
Descriptam instructa ornatamꝙ comp̃¬
benderẽt rebus dico et sentẽtiis ea ui ut
nichilenim aluid affirmare possum
isismiã et opinione mam Hoc in¬
strumẽtu causaꝵ et gener uniuersoꝵ
inforum de ferre debemus Neq ut q̃q
res delata ad nos erit tum Demq scru¬
tan locos ex quibus argumẽta eruam
que quidem omĩbus qui eam mediocrit᷑
modo considerarint studio adhibito et
usu pertractata ẽẽ possunt. Sed tñ ani¬
mus referendus est ad ea capita et ad
illos quos sepe iam appellaua locos ex
quibus omĩa ad omne oratione ĩuẽ¬
ta ducunt. Atq hoc totum ẽ siue artis
siue animaduersiois siue consuetudi¬
ns nosce regiones intra quas uenere
et peruestiges quod queras. Ubi tum
locum omnem cogitatione sepseris si
modo usu terum per callueris nchilte
effugiet atq omẽ quod erit in re occur¬
ret atq ncidet Et sic cum ad ĩuemen¬
dum ad dicendum tria sunt acumen

Expanded text:
discriptam, instructam ornatamque comprdiscriptam, instructam ornatamque comprehenderent, rebus dico et sententiis. Ea vi su—nihil enim aliud adfirmare possum nisi sententiam et opinionem meam—hoc instrumentum causarum et generum universorum in forum deferre debemus neque, ut quaeque res delata ad nos erit, tum denique scrutari locos, ex quibus argumenta eruamus; quae quidem omnibus, qui ea mediocriter modo considerarint, studio adhibito et usu pertractata esse possunt; sed tamen animus referendus est ad ea capita et ad illos, quos saepe iam appellavi, locos, ex quibus omnia ad omnem orationem inventa ducuntur, atque hoc totum est sive artis sive animadversionis sive consuetudinis nosse regiones, intra quas venere et pervestiges, quod quaeras: ubi eum locum omnem cogitatione saepseris, si modo usum rerum percallueris, nihil te effugiet atque omne, quod erit in re, occurret atque incidet. Et sic, cum ad inveniendum in dicendo tria sint: acumen,
Abbreviated transcription (Latin):
plorar patietur neq id equo animo feret
cuutas que siuote. Crassi carebit ornanĩ¬
to sese quodam spoliatum putabit. Na
Herde inquit Antonius si hec uete aca¬
tulo dicta sunt tibi metu in eode ẽ pris¬
tino instituto crasse uiuendu et istam osci¬
tantem ociosam et dormitante sapiẽtia
sceuolaru et cetetor beator otio concedam
Arrisit hic Crassus leuiter et pertertmno
inquit Antom quod exorsus es metñ ista
oscitans sapĩa simulatq ad eam confugõ
in libertate uundicabit. Huius quidem
loci quẽ mõ sum exorsus hic ẽ finis ĩquit
Antomus quonia intelligit᷑ nõ homiinũ
iunerabilib personis neq infinita tem¬
poru uarietate sed ingener causis atq
naturis ormiã sita eẽ que indubiu uoca¬
tentur. Genera autem ẽẽ diffimta nõ
solum nuo sed etiam paucitate ut eam
materiem orõms que cuiusq eẽt generi
studiosi qui eeñt dicendi omĩbus locis

Expanded text:
plorari patietur neque id aequo animo feret plorari patietur neque id aequo animo feret civitas, quae si voce L. Crassi carebit, ornamento quodam se spoliatam putabit.' 'Nam hercle,' inquit Antonius 'si haec vere a Catulo dicta sunt, tibi mecum in eodem est pistrino, Crasse, vivendum; et istam oscitantem et dormitantem sapientiam Scaevolarum et ceterorum beatorum otio concedamus.' Adrisit hic Crassus leniter et 'pertexe modo,' inquit 'Antoni, quod exorsus es; me tamen ista oscitans sapientia, simul atque ad eam confugero, in libertatem vindicabit.' 'Huius quidem loci, quem modo sum exorsus, hic est finis,' inquit Antonius; 'quoniam intellegeretur non in hominum innumerabilibus personis neque in infinita temporum varietate, sed in generum causis atque naturis omnia sita esse, quae in dubium vocarentur, genera autem esse definita non solum numero, sed etiam paucitate, ut eam materiem orationis, quae cuiusque esset generis, studiosi qui essent dicendi, omnibus locis
Abbreviated transcription (Latin):
litati a uite cognoscendo uolũtate discẽ¬
di simul cum spe perdiscendi abicerem
Sed hec crassuu aliquando nobis expediet
et exponet descripta generatim. Est cin ne
forte nescias heri nobis ille hoc catule pol¬
licitus seius tuule quod nũc diffusum et
dissipatumẽ incerta genera coacturu et
ad artem facile redacturu. Et quidẽ ĩquit
catulus haud quaꝙͣ id est difficile crasso
qui et quod disci potuit deunt didicit et
quodiis qui cum docuerũt defunit ipẽ af¬
fert ut que sunt ĩuirt ułacute describere
uł ornate illustrate possit. Ergo ista ĩquit
Antonius tum acrasso discenius cu sede
turba et a subselliis inotium ut cogitat so¬
litudinẽq contulerit. Iam idquide sẽpe
niquit Catulus exeo audiui cu diceret si
bi certu ec̃ aiuditiis ciusisq discedete sed
ut ip̃i soleo dicete non licebit. Neq enim
auxiliu siu sepe auiris bons feustra im¬

Expanded text:
litati a iure cognoscendo voluntatem discenlitati a iure cognoscendo voluntatem discendi simul cum spe perdiscendi abiceremus. Sed haec Crassus aliquando nobis expediet et exponet discripta generatim; est enim, ne forte nescias, heri nobis ille hoc, Catule, pollicitus se ius civile, quod nunc diffusum et dissipatum esset, in certa genera coacturum et ad artem facilem redacturum.' 'Et quidem' inquit Catulus 'haudquaquam id est difficile Crasso, qui et, quod disci potuit de iure, didicit et, quod eis, qui eum docuerunt, defuit, ipse adferet, ut, quae sint in iure, vel apte discribere vel ornate inlustrare possit.' 'Ergo' inquit 'ista' Antonius 'tum a Crasso discemus, cum se de turba et a subselliis in otium, ut cogitat, soliumque contulerit.' 'Iam id quidem saepe' inquit Catulus 'ex eo audivi, cum diceret sibi iam certum esse a iudiciis causisque discedere; sed, ut ipsi soleo dicere, non licebit; neque enim auxilium suum saepe a viris bonis frustra im
Abbreviated transcription (Latin):
cantatis hrẽ debeant. Nisi forte eristĩ¬
matis amarto curio causam Didicissẽ
Ssrassum et ea re multu attulisse quã
obtem postumo nõ nato curiu tamen
heredem pomponi eẽ oporteret. Nichil ad
copiam argumẽtoru n ad cause uim ac
naturam nomen pomponii aut curii per¬
tinuit. In genere autem uniuerso rei negotiiq¬
tuimibus omĩs questio cum scriptum ita
filius nõ sit uideat᷑ ne is qui filio mortuo
institutus sit heres. Heres ẽc̃. Pexpetui iuris
et unuersi generis questio nõ hominum
nomiã sed rationem dicendi et argumiẽ¬
toru fontes desidetat In quo etiam isti nos
uiris consulti impediũt adiscendoq deter¬
tent. Uideo enim in catonis et bruti libͥs
nomiãtim fere referri quid alicui de iuire
uiro ac mulieri responderit. Credo ut pu¬
taremus in homĩbus nõ intę consultatio¬
nis aut dubitatiomĩ causa aliquã fuissẽ
ut quod honniẽs essent ĩnumetabiles debi¬

Expanded text:
decantatas habere debeant; nisi forte existidecantatas habere debeant; nisi forte existimatis a M'. Curio causam didicisse L. Crassum et ea re multa attulisse, quam ob rem postumo non nato Curium tamen heredem Coponi esse oporteret: nihil ad copiam argumentorum neque ad causae vim ac naturam nomen Coponi aut Curi pertinuit; in genere erat universo rei negotiminibus, omnis quaestio: cum scriptum ita filius non sit, videaturne is, qui filio mortuo institutus heres sit, heres esse: perpetui iuris et universi generis quaestio non hominum nomina, sed rationem dicendi et argumentorum fontis desiderat. In quo etiam isti nos iuris consulti impediunt a discendoque deterrent; video enim in Catonis et in Bruti libris nominatim fere referri, quid alicui de iure viro aut mulieri responderit; credo, ut putaremus in hominibus, non in re consultationis aut dubitationis causam aliquam fuisse; ut, quod homines innumerabiles essent, debi
Abbreviated transcription (Latin):
gnam ꝙ̃ ꝙ teprehendendi sunt hiqui m
genere diffimẽdo istas carisas describũt
ĩpersonis et intẽporibus posita eẽ. Nam
et si icurrũt tempora et persone tñ intel¬
ligendi ẽ nõ exhis sed ex genere questio¬
nis pendete cau̾sas. Sed hoc ichilad me
Nullu eni nobis certamẽ cum istis esse
debet. Pantu satis ẽ intelligi ne hoc quidẽ
cosconsequutos quod intanto etia otio
sine hac fotensi exercitatioẽ efficere potu¬
erunt u̾t geneta terum discernerent eaq
daulo subtiluis explicatent Tcru hoc ue
dixi iichil ad me illud adme ac multo
etiam magis ad nos cotta ude̾t᷑ et sulpi¬
ciquomo nũc istor seartes habent por¬
timescenda c̃ multitudo tausari Esteñ
mifinita si ĩpersonis ponit᷑. Quot hor̃es¬
tor cuse. Sma ad generu uniuersas qͤsti¬
ones teferũt ita modice et pauce sunt᷑
uit eas omẽs diligentes et meõres et sobri
oratores percunas aiõ et prope dicamo

Expanded text:
quamquam reprehendendi sunt qui in quamquam reprehendendi sunt qui in genere definiendo istas causas describunt in personis et in temporibus positas esse; nam etsi incurrunt tempora et personae, tamen intellegendum est, non ex eis, sed ex genere quaestionis pendere causas. Sed hoc nihil ad me; nullum enim nobis certamen cum istis esse debet; tantum satis est intellegi ne hoc quidem eos consecutos, quod in tanto otio etiam sine hac forensi exercitatione efficere potuerunt, ut genera rerum discernerent eaque paulo subtilius explicarent. Verum hoc, ut dixi, nihil ad me; illud ad me ac multo etiam magis ad vos, Cotta noster et Sulpici: quo modo nunc se istorum artes habent, pertimescenda est multitudo causarum; est enim infinita, si in personis ponit ad generum universas quaestiones referuntur, ita modicae et paucae sunt, ut eas omnis diligentes et memores et sobrii oratores percursas animo et prope dicam
Abbreviated transcription (Latin):
cumas contra leges . P. detius argumẽta
et criminu defensiones reuocent᷑ opor¬
tet ad genus ad naturamq umuersam qd̾
sũptuosus de luxitia ꝙ alieni appetens d̾
auaritia ꝙ seditiosus de turbulentis et ma¬
lis ciuibus.ꝙ a multis arguit de genete
testium. Contra q qab teo dicentur omiã
celeriter aiõ comprehendẽti per multa ui¬
Dentur quȩ ueniãt ĩ uiditiu. tucu de fcõ
queratur. Sed tamẽ criminuzemultitudo
nõ est Defensionu aut locor infinita Que
et illustra. Nanisi mãcim causam ĩ uno
mãtino ponimus quotienstũq isquem
pr̃patratus dediderit teceptus nõ eritto¬
tiens causa noua nascetur. Sin illa contͦ¬
uersia causam facit uideat᷑ ne ei quẽ pr̃
patratus dediderit sis nõ sit receptus post¬
liminiu ẽẽ nichil ad artem dicendi nec
ad argumẽti defensionis mãcim nomẽ
teftrat nectẽ ẽ. Hec ego nõ eo consilo dis¬
outo disputo ut homĩes eruditos redari

Expanded text:
cunias contra leges P. Decius, argumenta cunias contra leges P. Decius, argumenta et criminum et defensionis revocentur oportet ad genus et ad naturam universam: quod sumptuosus, de luxurie, quod alieni appetens, de avaritia, quod seditiosus, de turbulentis et malis civibus, quod a multis arguitur, de genere testium; contraque, quae pro reo dicentur, omniaceleriter animo comprehendenti permulta videantur, quae veniant in iudicium tum, cum de facto quaeratur; sed tamen criminum multitudo est et defensionum, non locorum infinita. Quae et inlustria; nam si Mancini causam in uno Mancino ponimus, quotienscumque is, quem pater patratus dediderit, receptus non erit, totiens causa nova nascetur; sin illa controversia causam facit, videaturne ei, quem pater patratus dediderit, si is non sit receptus, postliminium esse, nihil ad artem dicendi nec ad argumenta defensionis Mancini nomen referatur necesse est. Haec ego non eo consilio disputo, ut homines eruditos redarguam;
Abbreviated transcription (Latin):
nrõs mittimus nõ quo hoc quider ado
cendu magnopete ꝑtineat sed tane ilt
uidetis quale sit genus hoc cori quisibi
eruditi uident Hebes atq imeoltmnd
constituũt em ĩpartiendis orõnu mo
duo gnã causaru Unu appellant in quosine
personis atq temporibus de uniuerso genere
querat᷑. Alterum quod personis certis et tem¬
poribus definiatur Ignari omĩs controuersias
ad uniuersi generis lum et nãm referri Nã
mea ipã causa de qua ante dixi nichil ꝑtinet
ad oratoris locos opimii persona nichil de¬
cII. De ipõ enim unuerso genere infinitae
questio ẽ num pena uideat᷑ eẽ affitiendus
qui ciem ex senatus consulto priẽ conser¬
uande causa interemerit cum id per le¬
ges nõ licuerit. Nulla demq est causa m
qua id quod inuiditium uenit ex corum
Personis ac non genetu ipõrum uniuer¬
sa disputatione queratur. Quin etia ĩ his
ipĩs ubi de factotambigit ceperit ne pe¬

Expanded text:
nostros mittimus, non quo hoc quidem ad nostros mittimus, non quo hoc quidem ad dicendum magno opere pertineat, sed tamen ut videatis, quale sit genus hoc eorum, qui sibi eruditi videntur. Hebes atque impolitum: constituunt enim in partiendis orationum modis duo genera causarum: unum appellant, in quo sine personis atque temporibus de universo genere quaeratur; alterum, quod personis certis et temporibus definiatur; ignari omnis controversias ad universi generis vim et naturam referri; nam in ea ipsa causa, de qua ante dixi, nihil pertinet ad oratoris locos Opimi persona, nihil Deci; de ipso enim universo genere infinita quaestio est, num poena videatur esse adficiendus, qui civem ex senatus consulto patriae conservandae causa interemerit, cum id per leges non liceret; nulla denique est causa, in qua id, quod in iudicium venit, reorum personis ac non generum ipsorum universa dubitatione quaeratur. Quin etiam in eis ipsis, ubi de facto ambigitur, ceperitne pe
Abbreviated transcription (Latin):
actio aute ẽ usus auditio lectio littere Ac
primu natutatause uideat que nũꝙͣ la¬
tet. factu ne sit querat᷑ an quale sit an qd̾
nomẽ habeat Quo perspecto statim odu¬
rit naturali quadam p̾stantia nõ hiso
dictionibus quas isti docent quid fafiat
causam id est quo sublato controuẽsia
stare nõ possit.denide quid uemas ĩni¬
Ditiu quod istisic iubent quetere inite¬
fecit opinius gractu quid facit causar
quod teipi. causa cu ex senatus cõsulto
ad arma uocasset. hoc tolle cã nonerit
At id ipũm negat contra leges licuisse
detius. Ueniet igitur ĩ iuditui licucrit¬
ne ex senatusconsulto seruande teipircã
perspicua sunt hec quide et uulgari pru¬
dentia sita. Sed illa querenda que ab as
cusatore et defensore argumẽti adidqõ
in iuditiu uenit spectanti ca debent afu¬
ti. Atq hic illud uidendu ẽ ĩ quo sũmu
est error istoru magrõ ꝵ ad quos libedo

Expanded text:
actio autem est usus, auditio, lectio, litterae. Ac actio autem est usus, auditio, lectio, litterae. Ac primum naturam causae videat, quae numquam latet, factumne sit quaeratur, an quale sit, an quod nomen habeat; quo perspecto statim occurrit naturali quadam prudentia, non his subductionibus, quas isti docent, quid faciat causam, id est, quo sublato controversia stare non possit; deinde quid veniat in iudicium: quod isti sic iubent quaerere: interfecit Opimius Gracchum. Quid facit causam? Quod rei publicae causa, cum ex senatus consulto ad arma vocasset. Hoc tolle, causa non erit. At id ipsum negat contra leges licuisse Decius. Veniet igitur in iudicium licueritne ex senatus consulto servandae rei publicae causa. Perspicua sunt haec quidem et in vulgari prudentia sita; sed illa quaerenda, quae et ab accusatore et a defensore argumenta ad id, quod in iudicium venit, spectantia debent adferri. Atque hic illud videndum est, in quo summus est error istorum magistrorum, ad quos liberos