comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
enerando patri petro dei ꝓuidẽ¬
cia clareuallensi albati: frater
alanus altissiodorenas ecclesie
salutem. Uite beate recordacionis
bernardi clerenallis albatis iurtu¬
tibus. et miratislis tam admiran¬
de quam imictande plures in descti¬
bendo extitetunt auctores sumpta
nimirum mat̾ia: que se copiosa
inguirentib offerebat. Quod autẽ
nos ex cadem narracione non nul¬
ia omittentes. et apponentes ꝑ pau¬
ca breuiori ꝑstrinximus. cedula.
non tam p̾sumpcio qmͣ ut credimꝰ
racio ꝑsuasit. Primo quod scciptoꝵ
tam et si nera sint: ꝓlixitas honero¬
sa solet esse legentibus. Demide quod
gode fridus uenerabilis lingonice
sedis antistes. cuisdem patris uernar¬
di secundum carnem ꝓpinquus. scd̃m
spm̃ in conuersione socuis et ui la¬
boribus coaduitor. quedam in pagi¬
na quam breniandam suscepinius
mimuis ueritati consona denotabat.
ut pote qui ab infancia cum sancto
illo nutritus. insa melius qm alius
narrata didicetat. Morte uero idem

Expanded text:
Venerando Patri PONTIO, Dei providentia Clarae-Vallis abbati, frater ALANUS Autissiodorensis ecclesiasalutem. Vitae beatae recordationis Bernardi Clarae-Vallis abbatis, virtutibus et miraculis tam admirandae quam imitandae, plures in describendo exstiterunt auctores, sumpta nimirum materia, quae se copiosa inquirentibus offerebat. Quod autem nos ex eadem narratione nonnulla omittentes, et apponentes perpauca, breviori perstringimus schedula; non tam praesumptio, quam, ut credimus, ratio persuasit Primo quod scriptorum, tametsi vera sint, prolixitas onerosa solet esse legentibus. Deinde quod Godefridus, venerabilis Lingonicae sedis antistes, ejusdem patris Bernardi secundum carnem propinquus, secundum spiritum in conversione socius et in laboribus coadjutor, quaedam in pagina, quam breviandam suscepimus, minus veritati consona denotabat, utpote qui ab infantia cum Sancto illo nutritus, visa melius, quam alius narrata didicerat. Morte vero idem
Abbreviated transcription (Latin):
git cos desperare Clamanerunt ad do¬
minum cum tribularentur: ⁊ de netes¬
sitatib corum eripuit ets. Subito em̃
deo miserante tanta transierunt faci¬
litate: ut nullum omnino taanseundo
impetlimentum haberent. Peruenien¬
tib ad castellum milites obinam ꝓ¬
cesserunt: niniumꝙ mirantes quo¬
mõdo temsisstnt benignissime eos
susteperunt: dicentes quod re uera misch̾a
domim fuiss cum eis. In crastinum cum
ꝑ cundem. ad itum transire uoluissent. mil¬
latemis donet iter cum magno labore
expeditum fuit transire potuerunt. siceꝵ
pie matri domini retulerunt. que eis in
hora magne: necessitatis magnam mise¬
ricordiam fecerat. De duab mulierib cͣcͣtis

Expanded text:
git eos desperare. « Clamaverunt ergo ad Dogit eos desperare. « Clamaverunt ergo ad Dominum cum tribularentur, et de necessitatibus eorum eduxit eos . » Subito enim, Deo miserante, tanta transierunt facilitate ut nullum omnino in transeundo impedimentum haberent. Pervenientibus ad castellum milites obviam processerunt, nimiumque mirantes quomodo transissent, benignissime eos susceperunt, dicentes quod revera misericordia Domini fuisset cum eis. In crastino cum redeuntes per eumdem aditum transire voluissent, nullatenus donec iter cum magno labore expeditum fuit transire potuerunt, sicque piae Matri Domini gratias retulerunt, quae in hora magnae necessitatis magnam eis misericordiam fecerat. CAP. XII
Abbreviated transcription (Latin):
ep̃o suscepti sunt. Ubi mulier quedam uxorrili
scilicet. fulderti ditissimi uiri pariens. nitate¬
mio dolore ꝑ aliquot dies crutiabatuꝵ eĩ ra
iamq mortem sͥ uicinam imminere ꝑ ta¬
timeseebat. Audtus gͦ miratulis domi¬
ne nostre petiit reliquias euis sͥ delatas
bibit. ⁊ postiolum pattu ecdito liberata.
nis matrona quedam sitrilis cumuiro
suo ditissimo frct nr̃os suscepit hospi¬
cio. ⁊ ꝓstrata coram domine nostre fe¬
ta est fide sua. Post cutulum siquidem
anni filium genuit. frcquenter ꝙ post¬
modum uenit laudumim: agens do¬
ad montem de grauda. transitus diffici¬
pro dissencione ⁊ lite que erat tune tem¬
poris inter tigem angloꝵ. ⁊ comitem
andegauensem. Egressi gͤ tarde de urbe
cenomanica. uenerunt ad illum difficilẽ
transitum: dicentib cunctis obuiantib
qd̃ nullatenus transire possent. nec ad
castellum quo tenłunt ꝑuenire. Int̾¬
ea dies in noctem uertitur. plunie quo.
nimietas exorta: iam pene desalute co¬

Expanded text:
epti sunt. Ubi mulier quaedam, uxor scilicet Fulberti ditissimi viri cognomento Pellicei, pariens nimio dolore per aliquot dies cruciabatur, jamque mortem sibi vicinam imminere pertimescebat. Audiens ergo miracula Dominae nostrae, petiit reliquias ejus sibi afferrbibit; statimque partu edito liberata, nis matrona quaedam sterilis, cum viro suo ditissimo, fratres nostros suscepit hospitio, et prostrata coram Dominae nostrae feata est fide sua. Post circulum siquidem anni filium genuit; et frequenter postmodum venit Laudunum, agens Doad montem de Guarda, transitus difficipro dissensione et lite quae tunc temporis erat, inter regem anglorum et comitem Andegavensem. Egressi ergo tarde de urbe Cenomanica, venerunt ad illum difficilem transitum, dicentibus cunctis obviantibus quod nullatenus transire possent nec ad castellum quo tendebant pervenire. Interea dies in noctem vertitur, pluviae quoque nimietas exorta, jam pene de salute co
Abbreviated transcription (Latin):
pie matri euis grãs agebat. Prorinus
ip̃c rursum omnia signa p̃cepit sonari: in
carnotensis. qui in castello quodam cathe¬
nis religatus captiis sernabatur: subito in¬
tur : genib q flexis coram fereiro. et per
miniinis per totam urbem omnia signa
diucuis sonari ⁊ deo laudes directis mintiis
p̾cepit decantari: ip̃e tertio maipicns. te de¬
um laudamus. Quantus ꝑ totam urbem
dulcium lacrimarum flumina p̾nimia:
exultatõne ab utroq sexu ⁊ diuersa ctate
sint diffusa cciam nobis tacentib puis lec¬
plecati ad nos cum gaudio cira festum ma
thei euangłiste reclicrunt: totamq urbem
laudimensem huius modi relatõnib ualde
letificantes: post tribulatõnis luctum nouu̾
gaudium intulerunt. Et oblatõnib gͦ fi¬
delium ꝑ franciam collectis. toto autinimnali
⁊ hẏemali tempore templum domine nr̃t
ex magna parte constructum est. de tnͣs

Expanded text:
piae Matri ejus gratias agebat. Protinus piae Matri ejus gratias agebat. Protinus ipse rursum omnia signa praecepit sonari, incnsis vicedomini, qui in castello quodam catenis religatus captus servabatur, subito intur, genibusque flexis coram feretro, et per minimis per totam urbem, omnia signa diutius sonari, et Deo laudes directis nuntiis praecepit decantari, ipse tertio incipiens Te Deum laudamus. Quantus per totam urbem dulcium lacrymarum flumina prae nimia exsultatione, ab utroque sexu et diversa aetate sint effusa, etiam nobis tacentibus pius lecpletati, ad nos cum gaudio circa festum sancti Matthaei evangelistae redierunt, totamque urbem Laudunensem hujusmodi relationibus valde laetificantes, post tribulationis luctum, novum gaudium nobis intulerunt. Per omnia delium per Franciam collectis, toto autumnali et hiemali tempore templum Dominae nostrae ex magna parte reparatum est. Se
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓcessione extra urbem usq ad uineas eis
ep̃c idem iam quinq anins uidomo G pa¬
nis suus coquebatur aluerat: que ita pre
nimia infirmitate iacebat coñcuruata:
ut ne ad cõmunem quidem necessita tem
nisi a luob portaretur posset ire. Prima
gͦ noctis hora apparuit. ei insompnig do¬
geret ⁊ ad maiorem eccłiam irt ferctrũ¬
q laudimense quereret. Protinus eigiłas
as cum gaudio uociferabatur clamando¬
est cam. ip̃e quoq ep̃c sompno extitus: au¬
dicuis ⁊ gaudens egenam suam sanatam.
Intrauit mulier sana eccłiam: querens
cum clamore pͥ eẽt feritrum sancte marie
laudimaisis: stansq coram eo. grãs ci re¬
ferelat. ⁊ quomodo sͥ apparuiss cunctis
enarrauit. Statim ep̃c omnia signa p̾ce¬
pit sonari duicius ⁊ ip̃emet incepit. Ee
deum laudamnus. Quod dum cantaretur:
aliis notissima eccłiam sanata intrauit.
⁊ ad feretrum recto cursu ueniens seabel¬
elcmosinam cutunferre solebat. suꝑ alta¬
re posuit. ip̃aq stins coram ppło. deo et

Expanded text:
processione extra urbem usque ad vineas eis episcopus idem jam quinque annis in domo, ubi panis suus coquebatur, aluerat. Quae prae nimia infirmitate sic jacebat incurvata ut ne ad communem quidem necessitatem, nisi a duobus portaretur, posset ire. Prima ergo noctis hora apparuit ei in somnis Dogeret, et ad majorem ecclesiam iret, feretrumque Laudunense quaereret. Protinus evigilans as cum gaudio vociferaest eam, ipse quoque episcopus somno excitatus, audiens et gaudens egenam suam sanatam. Intravit mulier sana ecclesiam, quaerens cum clamore ubi esset feretrum Sanctae Mariae Laudunensis. Stansque coram eo, gratias ei referebat, et quomodo sibi apparuisset cunctis enarrabat. Statim episcopus omnia signa jussit pulsari citius, et ipsemet incepit Te Deum laudamus. Quod dum cantaretur, aliis notissima, ecclesiam sanata intravit, et ad feretrum recto cursu veniens, scabeleleemosynam circumferre solebat, super altare posuit, ipsaque stans coram populo, Deo et
Abbreviated transcription (Latin):
Meminit huius uerbi ipse anoq
uenerabilis pater in libro deconfidera¬
cione ad engenium papam. ita int̃
isto sumus usi. Euirimus plane n
eo non quasi in incertur set te iuden¬
te: inimo ꝑdedeo et post panca.Si ne
necesse sit uiium fieri eduobus.
mallo in nos murmur hominũ¬
am indeum esse. Bonum michi
sidignetur me uti peo chꝓeo.
tat in tempore illo magister gi.¬
lebertus pictauorum ep̃c insa¬
cris lict̾is plurimum exercitatus set
sublimiora scrutatus quasdam no¬
uitates et ipse consctipserat. Iuper
auibus cum iam fidelium scandalũ
et murmur inualesceret in remensi
concilio auenerabili eugenio papa
celebrato uocatus ad medium est.
et librum tradere iussus. Ibi uenera¬
bilis albas aduersus nouitaces ꝑbidu¬
um agens: ianctorum testimoniis
tam modeste quam fideliter eas te¬
darguebat. Deimnum aplłico iiditõ
et auctaritate uniu̾salis ecclesie p̾¬
fate nouitates dampnantur. ꝙp̃c
eidem dampnacioni consenciens. et

Expanded text:
Meminit hujus verbi ipse quoque venerabilis Pater in libro de Consideratione ad Eugenium papam, inter caeisto usi simus. Cucurrimus plane in eo, non quasi in incertum, sed te jubente; imo per te, Deo. » Et post pauca: « Si necesse sit unum fieri e duobus, malo in nos murmur hominum, quam in Deum esse. Bonum mihi si dignetur me uti pro clypeo.at in tempore illo magister Gislebertus Pictavorum episcopus, in sacris Litteris plurimum exercitatus; sed sublimiora se scrutatus, quasdam novitates et ipse conscripserat. Super quibus cum jam fidelium scandalum et murmur invalesceret, in Remensi concilio, a venerabili Eugenio papa celebrato, vocatus ad medium est, et librum tradere jussus. Ibi venerabilis Abbas adversus novitates per biduum agens, sanctorum testimoniis tam modeste, quam fideliter eas redarguebat. Demum apostolico judicio et auctoritate universalis Ecclesiae, praefatae novitates damnabantur: episcopus eidem
Abbreviated transcription (Latin):
nobis ꝑ hanc ꝓuenisse plenisse plenis¬
sime bonum redempcionis: ꝑ camnd̾
gaudia resurtectionis. Ad quẽ nos
ꝓducat idem filius dei et hominis
qui natus est ex deo pacre aute tẽ¬
pora deus et sp̃n sancto intempore a
matre homo conceptus. et cum eodẽ
patre inunitate euisdem sp̃c sancti¬
deus uiuit et regnat ꝑ omnia scła

Expanded text:
nobis per hanc provenisse plenisnobis per hanc provenisse plenissime bonum redemptionis, per eamdegaudia resurrectionis, ad quae nos perducat idem Filius Dei et hominis qui natus ex Deo Patre ante tempora Deus, ex Spiritu sancto in tempore a matre homo concepus, cum eodem Patre in unitate ejusdem Spiritus sancti, vivit et regnat per omnia sa
Abbreviated transcription (Latin):
tris insancta deuocione: ut sicut
lans discipuli honor est magistri sic
et ueneracio uirgins gła sit xp̃i:
et impleatur ꝓphe denu̾d admonitõ.
landate dñm in sanctis suis. cuis.
Nunauid enim et in hoc non decet
laudari xp̃m m sua sancta genitri¬
ce cum post multa et innumerabi¬
lia que ꝑ eam oꝑatus est miracula.
sue ad honorem sollempnitatis pu-¬
ellule quam prediximus cam cle¬
menter dignatus subuenire: Set
quia populus ille nomomensis se
ad augendam fidem credencium
exauditum cognouit. quia in pa-¬
lam miracula mirabiliter ad ho¬
sancte uirgnnis ipẽtrata fideliter
ꝑcepit: sollempnitatem hodiernam
usq ad diem cene dominice illo in lo¬
co imꝑpetuum nouit celebrandã
sanctorum quidem patrum ꝯciliis
non dissencientes uerum se domino
post tanti mainffestacionem miraculi
plenius et in hoc seruituros non difsi¬
dentes. Cclebremus igitur et nos sratres¬
kim̃i deuotissime sollempintatem sce
huius annunciacionis. credamus

Expanded text:
tris in sancta devotione; ut sicut tris in sancta devotione; ut sicut laus discipuli honor est magistri, sic et veneratio virginis gloria sit Christi, et impleatur prophetae David admonitio: « Laudate Dominum in sanctis suis. » Nunquid enim et in hoc non condecet laudari Christum in sancta sua Genitrice, cum post multa et innumerabilia quae per eam operatus est miracula suae ad honorem solemnitatis puellae quam praetexuimus tam clementer dignatus est subvenire? Sed quia populus ille Noviomensis se ad augendam fidem credentium exauditum cognovit, quia in palam miracula mirabiliter ad hoe Virginis perpetrata fideliter percepit, solemnitatem hodiernam usque ad diem Coenae Dominicae illo in loco in perpetuum novit celebrandam, sanctorum quidem Patrum conciliis non dissentientes, verum se Domino post tanti manifestationem miraculi plenius et in hoc servituros non diffidentes. Celebremus igitur et nos, fratres, devotissime solemnitatem sanctae hujus Annuntiationis. Credamus
Abbreviated transcription (Latin):
rendam. fideles quiq ante aduentum
domini uotis fidelibus ꝯxpectabant:
ꝓphete sanctissimi sancto in sp̃ũ admi¬
rabilem eius concepcionem p̾dicabãt.
Et licet uenture glorisicacionis non nos¬
sent terminum: ꝑ eam camen et sibi
et futuris quibus q fidelibus intermi¬
glorificacione uirginis: ꝓpheta ysaiar
concipiet: et pariet filium. Angelus¬
autem ad eamdem uirginem. scce
inquit concipies et paties filium: et
cetera. Audiant fideles non dissona
ꝓphetie u̾ba et angeli: et admirent᷑
meffabilem uirginis fidem. et in ef¬
fabiliorem concepcionem xp̃i. xp̃i
concepcionem dicam an uirginis.
Set ut ueruis fatear et xp̃i ditam et
uirginis. femina quidem concepit.
et homo conceptus est. Uirgo eadem
concepit: et conceptus est idem homo
xp̃c. Quicumq igitur hac concepcio¬
ne se redemptos non deestimat in hac
sollempnitate filio et matri congau¬
deant. filii matrem uenerentur in
ocultacione: collaudent filium ma¬

Expanded text:
rendam fideles quique ante adventum rendam fideles quique ante adventum Domini votis fidelibus exspectabant, prophetae sanctissimi sancto in Spiritu admirabilem ejus conceptionem praedicabant, et licet venturae glorificationis non nossent terminum, per eam tamen et sibi et futuris quibusque fideliglorificatione virginis propheta Isaias concipiet et pariet filium, autem ad eamdem Virginem: « Ecce, inquit, concipies et paries filium, » etc. Audiant fideles non dissona prophetae verba et evangelistae. Admirentur ineffabilem virginis fidem et ineffabiliorem conceptionem Christi. Christi conceptionem dicam, an virginis? sed, ut verius fatear, et Christi dicam et virginis. Femina quidem concepit, et homo est conceptus, virgo eadem femina concepit, et conceptus est idem homo Christus. Quicunque igitur hac conceptione se redemptos non deaestimant, in hac solemnitate filio et matri congaudeant. Filii matrem venerentur in exsultatione, collaudent filium ma
Abbreviated transcription (Latin):
magna in populo undiq laudes dño
ꝑsonant: signis ecclesie concrepanti¬
bus te deum laudamus. sp̃uales cł̾icoꝵ
ordines deuote iubilant utriusq sex̃
uiris et mulieribus deum laudanti¬
bus uoce qua poterant. Qma igitur
ꝓ ꝑcepta sanitate quid ad altare scĩs¬
sime uirginis offerret. in ꝓmptum
pauꝑcula non habuit : seipsam a¬
modo capitaliciam astancium con¬
silio gratanter dedit sic q post im¬
mensas graciarum actiones qui pri¬
us ꝓ compassione compungebatur
postinodum pre gaudio populus
deuote lacrimatus abscessit. Ex hinc
itaq fratres quandoquidem de concep¬
cione domini disseruimus: aliqnͣtu¬
lum sua ipsius gracia ad ipeam cequa
conceptus est uirginem scribendi cõ¬
uertamus calamum: et in laudibus
eius saitem parum immoremur. de
cius intemerato utero mirifice tamẽ
nos redemptorem suscepisse gaudemꝰ.
Hanc enim uirginem sanctam deo de¬
uotam meffabilem et omnibus prefe¬

Expanded text:
magna in populo, undique laudes Domino magna in populo, undique laudes Domino personant, signis ecclesiae concrepantibus, Te Deum laudamus, spirituales clericorum ordines devote jubilant, utriusque sexus viris et mulieribus Deum laudantibus voce qua poterant. Quia igitur pro recepta sanitate quae ad altare sanctissimae Virginis offerret in promptu paupercula non habuit, se ipsam ejus amodo capitalitiam astantium consilio gratanter dedit, sicque post immensas gratiarum actiones qui prius pro compassione compungebatur, postmodum prae gaudio populus devote illacrymatus abscessit. Ex hinc itaque, fratres, quandoquidem de conceptione Domini disseruimus, aliquantulum sua ipsius gratia ad ipsam de qua conceptus est virginem scribendi convertamus calamum, et in laudibus ejus saltem parum immoremur, de cujus intemerato utero mirifice tantum nos Redemptorem suscepisse gaudemus. Hanc enim virginem sanctam, Deo devotam, ineffabilem et omnibus praefe
Abbreviated transcription (Latin):
celitus affuit ad confirmandam fidẽ
et deuocionem fidelium. Quod sua ip¬
stus puelle quod sacerdotis p̾dicti. seu pa
spectu astancium uinculum miseri¬
corditer excussit. iingua tatcien ad
amplificandam xp̃i et genitricis sue
gloriam sub codem adhuc torcionis
gencte paulo postea cruciata reman¬
sit. Et ecce iterum populus ad lacri-¬
mas deuocionis deo ꝓ percepta iam
remissione reddunt grãs compuncti¬
one deuocionii deum postulances. ut
qui benigne cepit benignius et ipse
ꝑficiat. Benignitas tandem saluato¬
ris nostri pdeces suscepit humilium
ꝑ intercessionem glouose semꝑ uirgi¬
nuis remissionis remisit antidotun
et ad restigerandum intumescentis
lingne ardorem suainssinu roris clem̃¬
ter infudit stillicidium. Reiecto siqͥdẽ
ex toto lingua immo recepto ad ple¬
num loquendi officio: graciarum
quam maxime actiones domino re¬
feruntur: lacrime in gaudia. genitꝰ
morgana conuertuntur. Fit leticia

Expanded text:
coelitus adfuit, ad confirmandam fidem coelitus adfuit, ad confirmandam fidem et devotionem fidelium, quod sua ipsius puellulae, quod sacerdotis praedicti, seu parspectu astantium labellulo vinculum misericorditer excussit: lingua tamen ad amplificandam Christi et Genitricis suae gloriam, sub eodem adhuc tortionis genere paulo postea cruciata remansit. Et ecce iterum populus ad lacrymas devotionis Deo pro percepta jam remissione reddunt gratias, cumpunctione devotiori Deum postulantes, ut qui benigne coepit, benignius et ipse perficiat. Benignitas tandem Salvatoris nostri preces suscepit humilium per intercessionem gloriosae semper Virginis, remissionis immisit antidotum, et ad refrigerandum intumescentis linguae ardorem suavissimi roris clementer infundit stillicidium. LECTIO OCTAVA. Rex toto lingua, imo recepto ad plenum loquendi officio, gratiarum quam maxime actiones referuntur, lacrymae in gaudia, gemitus in organa convertuntur. Fit laetitia
Abbreviated transcription (Latin):
ut sollempne hoc festum in secula
soculorum eadem in urbe sollempni¬
ter celebretur. Magna siquidem utri¬
usq sexus multitudo conflicerat
in ecclesiam: obsecrantes et fideliter
prestolantes suꝑ pusillanimis passio¬
ne diuinam celitus in dulgenciam.
In corde contricto et humiliato sacer¬
dotes benedicebant dominum imme
concordi omnes unanimitate glori-¬
ose uirginis clemenciam depretabã¬
tur: quo eorum eorum lacrimis
denguitate solita compateretur.
et premortue iam puelle uincula
dissoluere non dedignaretur. Tantis
demum uirgo benignissima lacri¬
mancium reflexa precibus iudiciũ
uertit in miscricordiam apud eũ.
qui ꝑ eam ad crepcionem miserorñ
in mundum uenit. oppresse impetͣ¬
uit leuamen: eti conspectu astan¬
cium mirabili gracia uinculori
concessit solucionem. Nam cum an¬
tictate nimia exestuans gemutu ca¬
men ciuo pocerat ueniam postulans
eiusdem sancte marie uirginis altare
flebiliter oscularetur: gracia diuina

Expanded text:
et solemne hoc festum in saecula et solemne hoc festum in saecula saeculorum eo in urbe solemniter celebretur. Magna siquidem utriusque sexus multitudo confluxerat in ecclesiam obsecrantes et fideliter praestolantes super pusillanimis illius passione divinam coelitus indulgentiam. In corde contrito et humiliato sacerdotes benedicebant Dominum, imo concordi omnes unanimitate gloriosae Virginis clementiam deprecabantur, quo eorum lacrymis benignitate solita compateretur, et praemortuae jam puellulae vincula dissolvere non dedignaretur. Tantis demum Virgo beatissima lacrymarum reflexa precibus judicium vertit in misericordiam, apud eum qui per eam ad ereptionem miserorum in mundum venit. Oppressae impetravit levamen et in conspectu astantium mirabili gratia vinculorum concessit resolutionem. Nam cum anxietate nimia exaestuans gemitu tamen quo poterat veniam postulans, ejusdem sanctae Mariae virginis altare flebiliter deoscularetur, gratia divina
Abbreviated transcription (Latin):
labores manuum et omnia penit
artificum ab negari oꝑa. qui pecca-¬
uerant emendacionem̃ culpe cos¬
ꝑmittere et alios sollempnitatem
ulterius denotissime celebraturos
ex toto corde nouere. Int̾ea dum
cam: sacerdos ciuidam non ade sane
mentis fortuitu fit eis obuiane.
Inciuisiti cumei respondissent su-¬
latum qiuasi ꝓ questu estimans
ego inquit uestris condescendam ge¬
micibus: et dolentis gemutibus huiꝰ¬
puellule ad presens fidelis cromedicus.
ellule uehementer expauit. et in con¬
spectu populi se peccasse confessus ab
incepto confusus abstinuit. Perueni¬
mt inccrim ad pontificalem sedem
sancte nouiomensis ecclesie: sistitur
ante altare sactatissime semꝑ iur¬
ginis iugens mater cum suãfilia
sacerdotes cum populo ciusdem dei ge¬
miricis compuncte sollicitant. suffragia:
ut postpesita confessione quod sium
ipsius esse creditur predatis mea con¬
uertat inscera: quo ad euis liberacio¬
nem et gracie do ꝑ eam referentur

Expanded text:
labores manuum, et omnia penitus labores manuum, et omnia penitus artificum abnegari opera, qui peccaverant emendationem culpae promittere, eos et alios solemnitatem se ulterius devotissime celebraturos ex toto corde vovere. LECTIO SEPTcam, sacerdos quidam non adeo sanae mentis fortuitu fit eis obviam; inquisiti cum ei respondissent, simulatum quasi pro quaestu aestimans: Ego, inquit, vestris condescendam gemitibus, et dolentis hujus puellulae ad praesens fidelis ero medicus; ellulae vehementer expavit, et in conspectu populi se peccasse confessus, ab incoepto confusus abstinuit. Perveniunt interim ad pontificalem sedem sanctae Noviomensis Ecclesiae. Sistitur ante altare sacratissimae semper Virginis lugens mater cum filia, sacerdotes cum populo, ejusdem Dei Genitricis compuncte sollicitant suffragia, ut postposita offensione, quod suum ipsius esse creditur, pietatis in eam convertat viscera, quo ad ejus liberationem et gratiae Deo per eam referantur,
Abbreviated transcription (Latin):
pienciori tandem usi consilio mise¬
ram illam ad impetrandam celitus
indulgenciam. sancto confessori pre¬
sentauerunt digio: cim dum adiuue¬
tet doctrina et uirtute mirabilis
hodieq frequencuis deo disponente
ut ipsi oculis nostris iudimus uir¬
tutum declaratur miraculis. Ad
cuuis scpulchrum uota nouentes
preces deo cum lacrimis offerentes. ꝑ¬
fecto negocio rediere. Quod cum p̾¬
modum actum est in ea pio suom
teruentu credimus sanctum obti¬
misse. In tanto igitus pledis conuẽ¬
tu miseticors ille solus qui reuelat ꝑ¬
uulis et abscondit sapientibus mi-¬
seratus misetorum miseriam sua
ipsius immissione ad matris sue
matrem eos direxit ecclesiam: lit
eius liberaretur meritis. in quam
peccauerat et enis absolueretur pre¬
cibus quam temere offenderat. Itur
itaq ad sancte marie pringpale
dei exorant clemenciam: ut apauꝑ¬
cula illa remouere dignetur tam se¬
uere ulcionis sencenciam. Uideres
iidiq laborancium ꝓici utensilia.

Expanded text:
pientiori tandem usi consilio, misepientiori tandem usi consilio, miseram illam ad impetrandam coelitus indulgentiam sancto confessori praesentaverunt Eligio, qui dum adviveret, doctrina et virtute mirabilis, hodieque frequentius Deo disponente, ut ipsi oculis nostris vidimus, virtutum declaratur miraculis. Ad ejus sepulcrum vota voventes preces Domino cum lacrymis offerentes, infecto negotio rediere. Quod tamen postmodum actum est in ea pio suo interventu credimus sanctum obtinuisse. In tanto igitur plebis conventu misericors ille solus qui revelat parvulis et abscondit sapientibus, miserorum miseratus miseriam, sua ipsius in missione, ad matris suae matrem eos direxit ecclesiam, ut ejus liberaretur meritis in quam peccaverat, et ejus absolveretur precibus quam temere offenderat. Igitur itaque ad Sanctae Mariae principale divinam exorant clementiam, ut a paupercula illa removere dignetur tam severae ultionis sententiam. Videres undique laborantium projici utensilia,
Abbreviated transcription (Latin):
eadem die ꝓut uiuendo moris est
mulieribus alum saluia madefateret:
filum idem lingue adesit et labris. Utͣq
qiuasi coniugulata distorsit: labio tu¬
mescenti lingua pene obmutuit. Qd
agetet  Enellere studens incassum in¬
sudebat: ab aliis adminisulum cla-¬
mans ml sibi ꝓficiebat. Pre nmio
iam dolore os cuis decurpanerat sali¬
ua coagulata in spumam: et ladia
lingue connexa uim naturaliter
expauendi admiserant. Fledat puellu-¬
la et uchementer augebatur: do¬
lebant et astantes qui ei ex animo
compaciebantur. ab hoc infelici specta-¬
culo fortuitu mater erat aberat: set
uicinis concurrentibus euocata. ut
filiam iam quasi examen uidit exa¬
minis et ipsa diuino eam iudicio
talia pati deminciabat: quia ei pater
siis die precedenti festiuitatem sanc¬
te matie ape dicm celedrem futurã
ĩnnotuerat eonadantur uicini ad¬
ci medicine ferre temedium: set nes¬
ciebant sacratissime uirgini quam
ad indignacionem ꝓuocaueratrꝰ huiꝰ
curacionis reseruari in iraculum. Sa¬

Expanded text:
eadem die, prout in nendo moris est mulieribus, filum saliva madefaceret, filum idem linguae inhaesit, utraque quasi convinculata distorsit. Labio intumescenti lingua pene obmotuit. Quid ageret? evellere nitens incassum insudabat. Ab aliis aminiculum clamans, nihil sibi proficiebat. Prae nimio jam dolore os ejus deturpaverat saliva coagulata in spumam, et labia linguae connexa vim naturaliter expuendi amiserant. Flebat puella et vehementer angebatur. Dolebant et astantes qui ei ex animo compatiebantur. Ab hoc infelici spectaculo fortuitu mater ejus aberat, sed vicinis concurrentibus evocata, ut filiam quasi jam exanimem vidit, exanimis et ipsa divino eam judicio talia pati denuntiabat, quia ei pater suus die praecedenti festivitatem sanctae Mariae propediem celebrem futuram innotuerat. Conabantur vicini alei medicinae ferre remedium, sed nesciebant sacratissimae virgini quam ad indignationem provocaverat hujus curationis reservari miraculum. Sa
Abbreviated transcription (Latin):
Erat quidem tunc temporis in gallia in
suburbio scilicet nouiomice urbis. ã-¬
dam puellula eremburgis nomine:
eodem nata in suburbio codem genera¬
ta populo. pauper quidem orta dẽ pau-¬
ꝑculis: et intente operabatur in labo¬

Expanded text:
t. LECTIO SEXTA. Erat quidem tunc temporis in Gallia, in t. LECTIO SEXTA. Erat quidem tunc temporis in Gallia, in suburbio scilicet Noviomicae urbis, quaedam puellula, Eremburgis nomine, eodem nata in suburbio, eodem generata populo; pauper quippe orta de pauperculis, et ideo intente operabatur in labo
Abbreviated transcription (Latin):
brentur et sancte annunciacionis de¬
uotissima sollempnitas non negliga-¬
tur. Ex hac igitur constitucione anno
dominice incarnacionis.m. lxxͦti. ante
palmarum quinta feria festiuitatis
termimm contigit accidisse: quam
od decretum concilii neq populus cele¬
brauit. neq sacerdotalis dignitas ꝓut
sui est officii celebrandam deminciauit.
Exiit ergo populus ad opus setuile. Hui
agrcultura. bii cultura uinearum
non nulli artificio. alii fabricandi
diuersis laboribus studendes intendete.
Uetum quia hec uirgo sanctissima in¬
dignanter ꝑtulit: die eadem ipsa miti¬
fice declaratum esse uoluit poterat siquidẽ
regnia celorum iolacionem dici sue ig¬
nominiam sollempnitatis sue uehem̃¬
cius et in ualidiori masculorum sexu ñ
immerito ulcisci: s pia pietatis grã
cum commonita esset iram refrenauit
domina in ancilla regina in fatis uilem
ꝑsonam qiuia oꝑando deliciuerat mise¬
ricorditer ut alii castigarentur ꝓpalauit.

Expanded text:
brentur, et sanctae Annuntiationis debrentur, et sanctae Annuntiationis devotissima solemnitas non negligatur. Ex hac igitur constitutione anno Dominicae Incarnat. 1081 ante Palmarum diem, quinta feria, festivitatis terminum contigit accidisse quam, ob decretum concilii, neque populus celebravit, neque sacerdotalis dignitas, prout sui est officii, celebrandam denuntiavit. Exiit ergo populus ad opus servile, hi agricultura, hi cultu vinearum, nonnulli artificio, alii fabricandi diversis laboribus studebant intendere. Verum quia haec virgo sanctissima indignanter pertulit, eadem ipsa die mirifice declaratum esse voluit. Poterat siquidem regina coelorum violationem diei suae, ignominiam solemnitatis suae vehementius et in validiori masculorum sexu non immerito ulcisci; sed pia pietatis gratia, cum commota esset, iram refrenavit. Domina in ancillulam, regina in satis vilem personam, quia operando deliquerat, misericorditer, ut alii castigarentur, propalavi
Abbreviated transcription (Latin):
annunciatus ab angelo uirgi¬
nis bodie conceptusi est in utero: imide
et festiuitas hec hodierua amunciacio
domini est nomina. In hac igitur cele-¬
britate sancta fratres kmñi redempcio¬
nis nostre principia ueneremur: de¬
uotissimas animarum nostrarum ho¬
stias deo deuotissime offeramus. ut ad
ꝓmisse teparacionis sancte sanctissima
gandia ꝑ enuidem xp̃m securi ꝑuenite
ualeamus. Huius itaq festiuitatis sol¬
lempnia certo in termino octauo ui¬
delicet kalendarum aprilis sicut p̾dici¬
ius insitacio angelica dedicauit spc̃
sancti obumbeacio consecrauit. sanc¬
torum patrum auctoritas in codem
sancto sp̃n celebrandam consirmanit.
Set quia plerumq dicbus dominice
passionis siuc tesurrectionis in quib
memoria sanctorum sicri ꝓhibetur eã
contigit euenisse: asanctis in quodam
ecclesie concilio toletane didicimnus statu¬
tum esse .xu. R̃. ianuanii quociens sic
euenerit sollempniter reformandam.
quatimis et dies domici ex debito cele¬

Expanded text:
annuntiatus ab angelo, virginis hodie conceptus est in utero, unde et festivitas haec hodierna Annuntiatio Domini est nominata. LECTIO QUINTA. In hac igitur sancta celebritate, fratres charismi, redemptionis nostrae principia veneremur, devotissimas animarum nostrarum hostias Deo devotissime offeramus, ut ad promissae reparationis sanctae sanctissima gaudia per eumdem Christum securi pervenire valeamus. Hujus itaque festivitatis solemnia certo in termino, octavo videlicet Kalendarum Aprilis, sicut praediximus, visitatio angelica dedicavit, Spiritus sancti obumbratio consecravit, sanctorum Patrum auctoritas in eodem sancto Spiritu celebrandam confirmavit. Sed quia plerumque diebus Dominicae Passionis sive Resurrectionis, in quibus memoria sanctorum fieri prohibetur, eam contigit evenisse, a sanctis Patribus, in quodam Ecclesiae Toletanae concilio didicimus, statutum esse XV Kal. Januarii quoties sic evenerit solemniter reformandam. Quatenus et dies Dominici ex debito cele
Abbreviated transcription (Latin):
In ipsa quoq tomana curia henri¬
cus et bernardus alter presbiter.
alter diacomis ordinati sunt car¬
dinales. Hec luminaria de clara¬
ualle et doctrina uiri dei bernar.¬
di albatis assumpta: fulgore teli¬
gionis predictas illustrauere ciui¬
ediens a cransmontanis
partibus pater sanctus iam
alpes transcenderat. et descendebãt
inoccursum eius de summis rupi-¬
bus pastores et agreste hominum
genus : et conclamabant alonge
benedictionem petentes. Regredien¬
tes autem ad caulas: cum gau¬
dio loquebantur ad inuicem
grãs deo agentes quod sanctum
domim undissent: et obtate bene¬
dictionis grãm accepissent. Inde
crisopolim transiens et usq lingo¬
nas sollempniter deductus: tan¬
dem clareuallem aduenit. Ad¬
sunt frẽs congregati in unum:
mira deuocione dilectum prẽm
suscipiunt. Agitur sine cumultu:

Expanded text:
In ipsa quoque Romana curia HenriIn ipsa quoque Romana curia Henricus et Bernardus, alter presbyter, alter diaconus ordinati sunt cardinales. Haec luminaria de Clara-Valle et doctrina viri Dei Bernardi abbatis assumpta, fulgore religionis praedictas illustravere civiediens a montanis partibus Pater sanctus jam Alpes transcenderat , et descendebant in occursum ejus de summis rupibus pastores, et agreste hominum genus, et conclamabant a longe benedictionem petentes. Regredientes autem ad caulas cum gaudio, colloquebantur ad invicem: gratias Deo agentes quod Sanctum Domini vidissent, et optatae benedictionis gratiam accepissent. Inde Chrysopolim transiens, et usque Lingonas solemniter deductus, tandem Claram-Vallem advenit. Adsunt fratres congregati in unum, et mira devotione dilectum Patrem suscipiunt: agitur sine tumultu
Abbreviated transcription (Latin):
eius prelacionem ambiuit. Om¬
mbus hus uocacionibus ꝓpositis
non sollicitauit cius honor obla¬
tus. nec motus est pes eus ut se
ad subsiarta limia inctinaret. Pro¬
mocione taanen quam in fua
ꝑsana quoad potlr incauit. in
filus dediigeuersis regionidus
congregatos dumo trãs man¬
oparat seruicio: dominus adimple¬
uit. De hiis enim roma eugeni¬
um suminum metuit habete
pontificem. Pre neste stephanum
habuit : tocius glorie uirum. Ostia.
uirum magnũ hugonem. ¶Re
urbe sub s obderto pontifice nepa
refloruit. Intuscia pisis magnum
ecclesie lumen balduinus p̾sul
effulsit. Citra alpes: lausenne da¬
tus est amedeus. Sedinio: garinus.
Lingonis: godefridus. Aianus: alti¬
siodore. Naminetis: bernardus. Bel¬
uaco: idemq remis heuricus. Tor¬
naco: gerardus. ẜboraco: henricus
Andreas : attrebati. In ybernia: cpĩ
duo re et nomine xp̃iani. In ale¬
mannia: ciuitate cuira : algotus
sapiencia etate et grã reuerendus.

Expanded text:
ejus praelationem ambivit. Omejus praelationem ambivit. Omnibus his vocationibus postpositis, non sollicitavit animum ejus honor oblatus, nec motus est pes ejus ut se ad sublimia inclinaret. Promotionem tamen, quam in sua persona quoad potuit evitavit, in filiis, quos de diversis regionibus congregatos divino manciparat servitio, Dominus adimplevit. De his enim Roma Eugenium summum meruit habere pontificem: Praeneste Stephanum habuit totius gloriae virum: Ostia, virum magnum Hugonem. Prope urbem sub Osberto pontifice Nepa refloruit. In Tuscia Pisis magnum Ecclesiae lumen Balduinus praesul effulsit. Citra Alpes Lausannae datus est Amedeus, Seduno Guarinus, Lingonis Godefridus, Alanus Autissiodoro, Nannetis Bernardus; Belvacis, itemque Remis Henricus, Tornaco Gerardus, Eboraco Henricus, Andreas Atrebati: in Hibernia episcopi duo, re et nomine Christiani: in Alemannia, civitate Curia, Algotus, sapientia, aetate et gratia reverendus.
Abbreviated transcription (Latin):
adomino quod pecebat. et impetra¬
ta mulieri sanitate iubet eam se¬
cure reuerti ad ꝓpria. Set cum illa
reditum ad se diaboli sicut iam exꝑ¬
ta fuerat formidares: collo eius al¬
ligari carculam hec uerbat conti¬
nentem precepit. In nomine dñi
nostri ihu xp̃i precipio cibi demõ.
ne hanc amodo mulietem pre¬
sumas concingete. Quod manda¬
tum sic expauit diabolus. ut mu¬
lieri regresse ad ꝓpria nunquam
deinceps appropinquate pre sump¬
caro satis infirma: set spt̃
promptus. et qui minus in corꝑe
uel corporalibus poterat delectati.
amplius delectabatur in domino.
net alicuia seculi huius ambicio¬
ne pulsadatur quisolis celestibus
inhiabat. Quot ecc̃e destitute pa¬
storibus eum sidi in ep̃m elege¬
runt flegit eum domestica ma¬
ter lingonum ecclesia: elegit
catbalanensis. Incra ytaliam ciui¬
tas iauensis. et medio lanum lign¬
rum metropolis: bunc pastorem
et magistrum odtauerunt te¬
secunde belgie y ꝓuincie caput

Expanded text:
a Domino quod petebat: et impetraa Domino quod petebat: et impetrata mulieri sanitate, jubet eam securam reverti ad propria. Sed cum illa reditum ad se diaboli, sicut jam experta fuerat, formidaret, collo ejus alligari chartulam haec verba continentem praecepit: « In nomine Domini nostri Jesu Christi praecipio tibi, daemon, ne hanc amodo mulierem praesumas contingere. » Quod mandatum sic expavit diabolus, ut mulieri regressae ad propria nunquam deinceps appropinquare praesumpcaro infirma, sed spiritus promptus, et quo minus in corpore vel corporalibus poterat delectari, amplius delectabatur in Domino; nec aliqua saeculi hujus ambitione pulsabatur, qui solis coelestibus inhiabat. Quot ecclesiae destitutae pastoribus eum sibi in episcopum elegerunt? Elegit eum domestica mater Lingonensis ecclesia, elegit Catalaunensis. Intra Italiam civitas Januensis; et Mediolanum, Ligurum metropolis, hunc pastorem et magistrum optaverunt. Resecundae Belgicae provinciae caput,
Abbreviated transcription (Latin):
cias egit.
Deuertitur igitur uir cum mu¬
liere et ꝑ totam uiam uolũ¬
tatt ens congaudens: expectanti¬
bus amicis domui sue redditur.
letabantur omnes qui ordinem
rei geste audierant. set repente gau¬
dium uercitur in merorem: quia
ubi domus sue limina mulier acci¬
git rursus intrat diadolus: et infesti¬
or solito miseram discerpit attroci¬
us. Quid faceret miser miratus:
quo se uerteret nesciebat. sohadita¬
re cum demoniaca molestum.
relinquete impium uidebatur.
Iurgit et assumpta secum muliere.
rursum papiam reuercitur. Udi
cum uirum dei non inuenisset
usq cremonem ꝓsequitur abeim¬
tem. Indicat quid factum sit: et
ut graciam inueniat lacrimabi¬
liter deprecatur. Nec deest pie petici¬
oni albatis clemencia sec precipit
ut ecclesiam ciuitatis illius ingͤ
sociuatur. Itac memor ꝓmissi dca
noctis crepustulum cetetis dormitũ
euntibus ipse uno tantum ꝓsequẽ¬
te ecclesiam ingreditur et tota noc¬
te illa oeacioni uatans optinuit

Expanded text:
ias egit. 22. Revertitur igitur vir cum muliere, et per totam viam incolumitati ejus congaudens, exspectantibus amicis domui suae redditur. Laetabantur omnes qui ordinem rei gestae audierunt; sed repente gaudium vertitur in moerorem: quia ubi domus suae limina mulier attigit, rursus in eam intrat diabolus, et infestior solito miseram discerpit atrocius. Quid faceret miser maritus, quo se verteret, nesciebat. Cohabitare cum daemoniaca molestissimum, relinquere, impium videbatur. Surgit igitur, et assumpta secum muliere, rursum Papiam revertitur: ubi cum Virum Dei non invenisset, usque Cremonam prosequitur abeuntem. Indicat quid factum sit: et ut gratiam inveniat, lacrymabiliter deprecatur. Nec deest piae petitioni Abbatis clementia; sed praecipit ut ecclesiam civitatis illius ingresequatur. Itaque memor promissi, circa noctis crepusculum, caeteris dormitum euntibus, ipse uno tantum prosequente ecclesiam ingreditur, et tota nocte illa orationi vacans, obtinuit
Abbreviated transcription (Latin):
lium. Inter ceteras quitam repantino
cadebant extidio hermannus quidam
cum ec̾t incastro crsario qd̾ est de uet
taxat qui erant ineitłia plusqmͣ centum
colloteis iam de lapsus puissimam domi
nimatrem apnd ethamador patrciman¬
timio sensit Enim uo cutumquaq moꝰ

Expanded text:
it. Inter caeteros, qui tam repentino cadebant excidio, Hermannus quidam, cum esset in castro Caesareo, quod est de jure taxat, qui erant in ecclesia, plusquam collotenus jam delapsus, piissimam Matrem Domini apud Rochemador patrocinantinuo sens
Abbreviated transcription (Latin):
ens autem cum mnerẽdibili deuoci-¬
one susceptui est q pło terret ac a
de celo angetus aduenisset. nec mo¬
rami facere potiit apud eos cocid̾
it uencium turbas reprimete ne¬
t ao qui posset: tanta erat frociuẽ¬
cia drebus ac noctibus aduentan¬
cium benedictionem expectanciũ¬
et flagitancium opem. Predicauit
tamen in ciuitate tolosana ꝑ ali¬
quot dies et inceteris locis que hen¬
ticus ille frequentasset ampliut
⁊ grauiuc infecisser multos in ade
simplices instrueus: et nutances to¬
borans. errantes reuocans. sudu̾sor
teparans: subuersores et obstiatos
auctoritate sua premens et opprimẽs
ut non dico resistere. sec nec adsi¬
stere quidem et apparere p̾sumetẽt.
Ceterum et sicunc sugit afacie eiꝰ
henricus ille et lacuit: ita tamen
ꝑ grãm dei impedite sunt uie eius
et semite circumsepte: ut postea

Expanded text:
iens autem, cum incredibili devotiiens autem, cum incredibili devotione susceptus de coelo angelus advenisset. Nec moram facere potuit apud eos, quod irruentium turbas reprimere nemo posset: tanta erat frequentia diebus ac noctibus adventantium, benedictionem expetentium, flagitantium opem. Praedicavit tamen in civitate Tolosa per aliquot dies, et in caeteris locis quae Henricus ille frequentasset amplius, et gravius infecisset, multos in fide simplices instruens, nutantes roborans, errantes revocans, subversos reparans, subversores et obstinatos auctoritate sua premens et opprimens; ut non resistere, sed nec assistere quidem et apparere presumerent. Caeterum etsi tunc fugit a facie ejus haereticus ille, et latuit; ita tamen per gratiam Dei impeditae sunt viae ejus et semitae circumseptae, ut
Abbreviated transcription (Latin):
galliis plenius actestatur. qui uile¬
licet pontifex non multo post tem¬
pore uiam uniu̾se carnis ingi¬
ditur. Lo defuncto et successori ns
cis celestino et lucio quaniu¬
citer consummatis: cugenius
n diebus pontificatus tico¬
ulius hẽritus quidam qui olim
extiterat monachus ꝑniciose
doctrine. uerbis ꝑsuasibilibus
tolosane gentis occupanerat le-¬
uitatem et sicut p̾dixit de qui¬
busdam apostolus in apoctisi lo¬
quens mendacium fictis uerbis
de eis negociabatur. Erac autem
hostis ecclesie manicestus. irreue¬
renter ecclesiasticis derogans sacramẽ¬
tis paricer et ministris. Adeo praue
suggestionis eius malignitas in¬
ualuerat: quod omnes insicua¬
ones eccles iastice sꝑnebantur. Hac
necessitatie pir sanctusiter atripu-¬
it ad eccle sꝗ tegionĩs allius seput
iam aute rogadus  et tunc denĩ
a reuere ntissimo uo alberico osti¬
ensi ep̃o et legato sedue apostolicẽ
ꝑ suatus patiter et teductus. Utm¬

Expanded text:
Galliis plenius attestatur: qui videGalliis plenius attestatur: qui videlicet Pontifex non multo post tempore viam universae carnis ingreditur. Eo defuncto, et successoribus ejus Coelestino et Lucio quam velociter consummatis, Eugenius n diebus pontificatus illius Henricus quidam, qui olim exstiterat monachus, perniciosae doctrinae verbis persuasibilibus Tolosanae gentis occupaverat levitatem; et, sicut praedixit de quibusdam Apostolus, in hypocrisi loquens mendacium , fictis verbis de eis negotiabatur. Erat autem hostis Ecclesiae manifestus, irreverenter ecclesiasticis derogans Sacramentis pariter et ministris. Adeo pravae suggestionis ejus malignitas invaluerat, quod omnes institutiones ecclesiasticae spernebantur. Hac necessitate Vir sanctus iter arripuit, ab Ecclesia regionis illius saepius jam ante rogatus, et tunc demum a reverendissimo viro Alberico Ostiensi episcopo et legato Sedis apostolicae persuasus pariter et deductus. Ven
Abbreviated transcription (Latin):
domini henrici senouensis archi¬
ep̃i dies est celebeis constituta:
qua p̾dictus magister et albas dis¬
putaturi suꝑ prefatis capitulis
senonis conuenirent. Illa antem
dies erat quaidem pontifex regi
francie et pͥncipib et umilse
plebi sanctu erat ostensurus te¬
liquias. Ad quam albas uocatus
uenire penitus recusauit: non
hoc suum sot epõrum fider nego¬
ciuo esse renuuiclans. Poster tam̃
magnorum uirorum monitis
flexus et auctoritate tractus.
tristis quidem non sine laccinus
denium ꝑgere accimenit. sicut
in epła ad innocentem papam
ip̃e testatur ribi plenius incidius¬
q negocium omne ꝓseciuitur.
Affuit dies ubi rex et uenerabilis
sanlon remorum archiep̃c niulti
copiosa ecclesia conuenerunt. Por¬
to quam magnifice egerit seruus
fidelis et prudens. et quam utilit̾
in illo conuentu ecclena ꝓpter hoc
congregata eidenter agnouit:
set et domimuis papa. innocent᷑ in
epła de hoc ad cõi transmissa in

Expanded text:
domini Henrici Senonensis archidomini Henrici Senonensis archiepiscopi, dies est celebris constituta , qua praedictus magister et Abbas disputaturi super praefatis capitulis Senonis convenirent. Illa autem dies erat, qua idem pontifex Regi Franciae, et principibus, et universae plebi sanctas erat ostensurus reliquias: ad quam Abbas vocatus, venire penitus recusavit, non hoc suum, sed episcoporum, fidei negotium esse renuntians. Postea tamen magnorum virorum monitis flexus, et auctoritate tractus, tristis quidem, nec sine lacrymis, demum pergere acquievit, sicut in epistola ad Innocentium papam ipse testatur, ubi plenius lucidiusque negotium omne prosequitur. Adfuit dies ubi Rex et venerabilis Samson Remorum archiepiscopus, mcopiosa ecclesia convenerunt. Porro quam magnifice egerit servus fidelis et prudens, et quam utiliter in illo conventu, ecclesia propter hoc congregata evidenter agnovit. Sed et Dominus papa Innocentius in epistola de hoc ad episcopos transmissa in
Abbreviated transcription (Latin):
torum spectare salutem: et deum in
homine ꝑ quem talia oꝑantur. non
tam ꝑfectione considerare cuiam
opinionem ut meo commendet
hominibus que illi creditur inesse
uirtutem. Neqe enim ꝓ eis tiuint
nis laboraret incommodis: inter
fratres sibi requiem affectabat. set
diuina ꝓuidencia aliter ꝓuidente
ut metitis premium crescetet al¬
terius cercaminis ei labor accessit.
Fuit enim indiedus illit petrus aba¬
elardus magnter insignis et celeber¬
nus consona fidei cum undiq
uolitare cepissent. uiri cruditi aco
fideles non nulli ex hiis capitula
ad dei hominem retulerunt. Qui
nimirum solita bonitate et benig-
nitate desiderans errorem corrigi.
hominem non confundi secceta¬
illum admonicione conuenit. Eñ
quo eciam tam modeste samꝙ
racionabiliter egit: ut ille qͦ
compũftus ad ipsius arbitniũ
correpturum se ꝓmitteret uniuer¬
sa. Cum itaq in hunis correptionis
expectacione dei famulus ꝑmane¬
ret eo penitus ignorante. consilio

Expanded text:
torum spectare salutem, et Deum in torum spectare salutem, et Deum in homine per quem talia operetur, non tam perfectionem considerare, quam opinionem, ut in eo commendet hominibus, quae illi creditur inesse, virtutem Neque enim pro eis fiuntnis laboraret incommodis, jam inter fratres sibi requiem affectabat: sed divina providentia aliter providente, ut meritis ejus praemium cresceret, alterius certaminis ei labor accessit. Fuit enim in diebus illis Petrus Abaelardus, magister insignis, et celebernus consona fidei, cum undique volitare coepissent, viri eruditi atque fideles nonnulla ex his capitula ad Dei Hominem retulerunt. Qui nimirum nitate desiderans errorem corrigi, hominem non confundi, secillum admonitione convenit. Cum quo etiam tam modeste, tamque rationabiliter egit, ut ille quoque compunctus, ad ipsius arbitrium correcturum se promitteret universa. Cum itaque in hujus correctionis exspectatione Dei Famulus permaneret, eo penitus ignorante, consilio