comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ni absceđent suꝑiores. atq: intanta stra¬
ge belloꝵ etiã pestilentia grauis ex orta
÷ mulierum. Nam prius quã maturos
partus ed erent. grauidȩ moriebant᷑ : ubi
se credo esculapius excusabat qđ arciatrũ¬
se non obstetricẽ ꝓfitebatur. Pecudes qͦq
similit̃ interiebant : ita ut iã defecturũ
genus animaliũ credetur . Quod hiemps
illa memorabilis tam in credibili im ma¬
mitate seuieas. ut niuibus horrenda al
porib accidis set : quȩ isti & quanta di¬
xissent : quid illa itdem in gen pesti¬
lentia quã diu seuit. quã multos ꝑemit :
Quȩ cũ in annũ aliũ multo grauiꝰ tendet᷑
frustra p̃sente esculapio itum ÷ ad libros
sibillinos. in quo genere oraculoꝵ sic̃ cicero
in libris de diuinatione cõmemorat ma¬
gis int̃p̃tib ut possunt seu uolunt dubia
coniectantib credi solet. Tunc gͦ dictũ. ẽ.
eam causã pestilentiae qđ plurimas ȩdes
sacras multi occupatas priuatim tene¬

Expanded text:
ni abscederent superiores. Adque in tanta strani abscederent superiores. Adque in tanta strage bellorum etiam pestilentia grauis exorta est mulierum. Nam priusquam maturos partus ederent, grauidae moriebantur. Ubi se, credo, Aesculapius excusabat, quod archiatrum, non obstetricem profitebatur. Pecudes quoque similiter interibant, ita ut etiam defecturum genus animalium crederetur. Quid? hiems illa memorabilis tam incredibili inmanitate saeuiens, ut niuibus horrenda altporibus accidisset, quae isti et quanta dixissent! Quid? illa itidem ingens pestilentia, quamdiu saeuiit, quam multos peremit! Quae cum in annum alium multo grauius tenderetur frustra praesente Aesculapio, aditum est ad libros Sibyllinos. In quo genere oraculorum, sicut Cicero in libris de diuinatione commemorat, magis interpretibus ut possunt seu uolunt dubia coniectantibus credi solet. Tunc ergo dictum est eam esse causam pestilentiae, quod plurimas aedes sacras multi occupatas priuatim tene
Abbreviated transcription (Latin):
ex pirauit. quod nulli dictatori ante con¬
tigerat. & qđ illis diis iam p̃sente escu¬
lapio grauius fuit : Tũ uero tam multa
bella ubiq crebuer̃: ut in opia militũ ꝓ¬
lȩtarii illi qui eo quod ꝓli gignendȩ ua¬
cabant obegestatẽ militare ñ ualentes
hoc nom̃ acceꝑant. militiȩ conscrib̾ent᷑.
Accitus etiã a tarentinis pyrrus rex gre¬
ciȩ tunc in genti gła celebratꝰ romanoꝵ
hostis effectus. ẽ: cui sane de rerũ futuro
euentu consulenti satis urbane apollo
sic ambiguũ oraculũ edidit. ut eduobus
quicqͥd accidisset ipse diuinus haberet.
Ait enĩ. Dico te pyrre uincere posse ro¬
manos. Atq: ita. siue pyrrus a romanis
siue romani a pyrro uincerent᷑. secur
fatidicus utrũ libet expectaret euentũ:
quae tunc & quã horrenda utriꝰq exercitꝰ
clades. in qua tam̃ suꝑior pyrrus extitit.
ut iam posset a pollinẽ ꝓsuo intellectu p̃¬
dicare diuinũ. nisi ꝓxime alio p̃lio roma¬

Expanded text:
exspirauit, quod nulli dictatori ante conexspirauit, quod nulli dictatori ante contigerat, et quod illis dis iam praesente Aesculapio grauius crimen fuit? Tum uero tam multa bella ubique crebruerunt, ut inopia militum proletarii illi, qui eo, quod proli gignendae uacabant, ob egestatem militare non ualentes hoc nomen acceperant, militiae conscriberentur. Accitus etiam a Tarentinis Pyrrhus, rex Graeciae, tunc ingenti gloria celebratus, Romanorum hostis effectus est. Cui sane de rerum futuro euentu consulenti satis urbane Apollo sic ambiguum oraculum edidit, ut, e duobus quidquid accidisset, ipse diuinus haberetur ait enim: <Dico te, Pyrrhe, uincere posse Romanos\' adque ita, siue Pyrrhus a Romanis siue Romani a Pyrrho uincerentur, securus fatidicus utrumlibet expectaret euentum. Quae tunc et quam horrenda utriusque exercitus clades! In qua tamen superior Pyrrhus extitit, ut iam posset Apollinem pro suo intellectu praedicare diuinum, nisi proxime alio proelio Roma
Abbreviated transcription (Latin):
ui pestilentia cęteris laborantib multieti¬
ã in exercitu ictu fulmin̾e perier̃: uel
quando itemͣ in tolerabili pestilentia escu¬
lapiũ ab epidauro quasi medicũ dm̃ roma
ad uocare atq ad hibere cõpulsa. ẽ: qm̃
regẽ om̃iũ iouem qui iã diu in capitolio se¬
debat᷑ multa stupͣ quib ad olescens uacaue¬
rat ñ ꝑmiserat fortasse discere medicinã
uel conspirantib uno tempore hos tib lu¬
canis. brutiis. samnitib: etruscis & seno¬
nib gallis. primo ab eis legati ꝑempti st̃
deinde cũ p̃tore opp̃ssus exercitꝰ.uii. tri¬
bunis cũ illo pereuntib & militũ . xiii.
milib : uel quando post longͦas & graues
romȩ seditiones. quib ad ultimũ plebs
iniatuculũ hostili direptione secesserat.
cuiꝰ malitam dira calamitas erat. ut eus
rei causasqđ in ex tremis pericuł fieri so¬
lebat dictator crearetur hortensius
qui plebe reuocata in eodem magistratu

Expanded text:
ui pestilentia ceteris laborantibus multi etiui pestilentia ceteris laborantibus multi etiam in exercitu icti fulmine perierunt? uel quando item alia intolerabili pestilentia Aesculapium ab Epidauro quasi medicum deum Roma aduocare adque adhibere conpulsa est, quoniam regem omnium Iouem, qui iam diu in Capitolio sedebat, multa stupra, quibus adulescens uacauerat, non permiserant fortasse discere medicinam P uel cum conspirantibus uno tempore hostibus Lucanis, Bruttiis, Samnitibus, Etruscis et Senonibus Gallis primo ab eis legati pel\'emti sunt, deinde cum praetore obpressus exercitus septem tribunis cum illo pereuntibus et militum tredecim milibus? uel quando post longas et graues Romae seditiones, quibus ad ultimum plebs in Ianiculum hostili diremtione secesserat, huius mali tam dira calamitas erat, ut eius rei causa, quod in extremis periculis fieri solebat, dictator crearetur Hortensius, qui plebe reuocata in eodem magistratu
Abbreviated transcription (Latin):
romã cȩper̃. spoliauer̃. incender̃. cedib
impleuer̃: Ubi erant. cũ illa in signis
pestilentia tam ingentẽ stragẽ dedit. qͣ
& ille furus camillus extinctꝰ ÷ qui rem
publicã in gratã & a ueientib ante defen¬
dit. & de gallis post ea uindicauit: In de¬
ĩ hac pestilentia scenicos ludos aliã nouã
pestem ñ corporib romanoꝵ: sed qđ ÷
multo ꝑnitiosius morib intuler̃. Ubi e¬
rant quando alia pestilentia grauis de
uenenis matronarũ ex orta credita ÷ qͣꝵ
supͣ fidẽ multarũ atq nobiliũ mores de¬
p̃hensi sunt om̃i pestilentia grauiores :
uel quando in caudinas furculas a samni¬
tib obsessi ambo cũ exercitu consules foe¬
dus cũ eis fedũ facere coacti sunt. ita ut
ȩquitib romanis sexcentis obsidib: datis.
cȩteris amissis armis aliisq spoliati pri¬
uatiq tegminib sub iugũ hostiũ in uesti¬
m̃tis singuł mit terentur : uel quando gra¬

Expanded text:
Romam ceperunt spoliauerunt, incenderunt caedibus Romam ceperunt spoliauerunt, incenderunt caedibus inpleuerunt? Ubi erant, cum illa insignis pestilentia tam ingentem stragem dedit, qua et ille Furius Camillus extinctus est, qui rem publicam ingratam et a Veientibus ante defendit et de Gallis postea uindicauit? In hac pestilentia scaenicos ludos aliam nouam pestem non corporibus Romanorum, sed, quod est multo perniciosius, moribus intulerunt. Ubi erant, quando alia pestilentia grauis de uenenis matronarum exorta credita est, quarum supra fidem multarum adque nobilium mores deprehensi sunt omni pestilentia grauiores? uel quando in Caudinas furculas a Samnitibus obsessi ambo cum exercitu consules foedus cum eis foedum facere coacti sunt, ita ut equitibus Romanis sescentis obsidibus datis ceteri amissis armis aliisque spoliati priuatique tegminibus sub iugum hostium in uestimentis singulis mitterentur? uel quando gra
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑiret᷑. graui fame pestilentiaq uasta¬
ta.ẽ: ubi erant quando rursus popłs
cũ fame laboraret p̃fectũ annonȩ pri¬
mũ creauit: atq illa fame inualescente
spurius melius qui esurienti multitudini
frum̃ta largitꝰ ÷ regni affectati crimen
in currit. & eiusdẽ p̃fecti instantia ꝑ
dictatorẽ luciũ quintiũ ȩtate decrepi
a quinto seruilio magistro ȩquitũ cũ ma¬
ximo & periculosissimo tumultu ciuitatis
occisus est : Ubi erant quando pestilentia
maxima ex orta. diis inutilib in ane re¬
mediũ popłs du multũq fatigatꝰ noua
lecti sternia quod nũquã antea fecerat.
ex hibenda arbitratꝰ. ẽ : Lecti autẽ sterne¬
bant᷑ in honorẽ dõrs: unde sacrũ uel potiꝰ
sacrilegiũ nom̃ accepit. Ubi erant qͣndo
ꝑ .x. continuos annos male pugnando cre¬
bras & magnas clades apud ueios romanꝰ
dẽ sub ueniretur: quẽ post ea ciuitas iN¬
grata damnauit: ubi erant qͣndo galli

Expanded text:
opperiretur, graui fame pestilentiaque uastaopperiretur, graui fame pestilentiaque uastata est? Ubi ercum fame laboraret, praefectum annonae primum creavit; atque illa fame invalescente, Spurius Melius, qui esurienti multitudini frumenta largitus est, regni affectati crimen incurrit, et ejusdem praefecti instantia per dictatorem L. Quintium aetate decrepitum, a Quinto Servilio magistro equitum cum maximo et periculosissimo tumultu civitatis occisus est? Ubi erant, quando pestilentia maxima exorta, diis inutilibus sine remedio populus diu multumque fatigatus nova lectisternia, quod nunquam antea fecerat, exhibenda arbitratus est? Lecti autem sternebantur in honorem deorum, unde hoc sacrum uel potius sacrilegium nomen accepit. Ubi erant, quando per decem continuos annos male pugnando crebras et magnas clades aput Veios exercitm tandem subueniretur, quem postea ciuitas ingrata damnauit? Ubi erant, quando Galli
Abbreviated transcription (Latin):
imperitioresq alienent᷑ ab ea ciuitate in
qua sola uigit̾ felicit̃q uiuendũ. ẽ: nec in
dõs eoꝵ horribiliora nos dicimꝰ. quã eoꝵ
adentidẽ auctores quos legunt & p̃di¬
cant: quando quidẽ & ex ipsis quȩ dicere¬
mꝰ accepimꝰ. & nullo mͦ dicere uł talia uł
cuncta sufficimꝰ. Ubi gͦ erant illidii qui
ꝓpt̃ exiguã fallacẽq huius mundi feli¬
citatem colendi existimant᷑. cũ romani
quib: se colendos mendacissima astutia
uenditabant tantis calamitatib uexa¬
rentur : ubi erant quando ualeriꝰ consul
ab exulib & seruis incensũ capitoliũ cũ
defensaret occisus. ẽ: faciliusq ipse ꝓd. ẽẽ
potuit edi iouis quã illi turba tot numi¬
nũ cũ suo maximo atq optimo rege ciuꝰ
templũ lib̾auerat sub uenire : Ubi eran
quando densissimis fatigata ciuitas sedi¬
tionũ malis. cũ legatos athenas missos
ad leges mutuandas paululũ quieta

Expanded text:
imperitioresque mentes alienentur ab ea ciuitate, in imperitioresque mentes alienentur ab ea ciuitate, in qua sola iugiter feliciterque uiuendum est? Nec in deos eorum horribiliora nos dicimus, quam eorum identidem auctores, quos legunt et praedicant, quando quidem et ex ipsis quae diceremus accepimus, et nullo modo dicere uel talia uel cuncta sufficimus. Ubi ergo erant illi di, qui propter exiguam fallacemque mundi huius felicitatem colendi existimantur, cum Romani, quibus se colendos mendacissima astutia uenditabant, tantis calamitatibus uexarentur? Ubi erant, quando Valerius consul ab exulibus et seruis inscensum Capitolium cum defensaret occisus est faciliusque ipse prodesse potuit aedi Iouis quam illi turba tot numinum cum suo maximo adque optimo rege, cuius templum liberauerat, subuenire? Ubi erant, quando densissimis fatigata ciuitas seditionum malis, cum legatos Athenas missos ad leges mutuandas paululum quieta
Abbreviated transcription (Latin):
os suos elaborare compellunt. Qui autẽ
succensent. quando me ferrent si ego
dicerẽ qđ salustius: ac plurimȩ turbȩ¬
seditiones & ad postremũ bella ciuilia orta
sunt. dũ pauci potentes quoꝵ ingr̃am ple¬
riq concesserant. sub honesto patrũ aut
plebis nomine dominationes affectabant :
Boniq & mali ciues appellati ñ ob merita
in rẽ publicã om̃ib parit̃ corruptis. sed
uti quisq: locupletissimus & in iuria ua¬
lidior qr p̃sentia defendebat ꝓ bono duce¬
batur. Porro si illi scriptores hystoriae ad
honestam lib̾tatẽ ꝑtinere arbitrati sunt
mala ciuitatis ꝓpriae non tacere : quã
multis locis magno p̃conio laudare cõpul¬
si sunt. cũ aliã ueriorẽ quociues ȩt̃ni legen¬
di st̃ ñ haberent: quid nos facere conuenit.
quor spes quanto in dõ melior & certior.
tanto maior debet. eẽ lib̾tas. cũ mala pre¬
sentia xp̃onr̃o imputant. ut in firmiores

Expanded text:
os suos elaborare conpellunt. Qui autem os suos elaborare conpellunt. Qui autem suscensent, quando me ferrent, si ego dicerem, quod Sallustius ait? Plurimae turbseditiones et ad postremum bella ciuilia orta sunt, dum pauci potentes, quorum in gratiam plerique concesserant, sub honesto patrum aut plebis nomine dominationes adfectabant; bonique et mali ciues appellati, non ob merita in rem publicam, omnibus pariter corruptis, sed uti quisque locupletissimus et iniuria ualidior, quia praesentia defendebat, pro bono ducebatur\'. Porro si illi scriptores historiae ad honestam libertatem pertinere arbitrati sunt mala ciuitatis propriae non tacere, quam multis locis magno praeconio laudare conpulsi sunt, cum aliam ueriorem, quo ciues aeterni legendi sunt, non haberent: quid nos facere conuenit, quorum spes quanto in Deo melior et certior, tanto maior debet esse libertas, cum mala praesentia Christo nostro inputant, ut infirmiores
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ sacrũ atq auentinũ in sedit. Tuncq
tribunos plebis & alia uira sibi parauit:¬
discordiarũ & certaminis utrimq finis
fuit scđm bellũ punicũ. Quid itaq ego
tantas moras uel scribeN patiar uł lec¬
turis afferã : quã misera fuerit illa res
publica tam longͥa ȩtate ꝑ tot annos usq
ad scđm bellũ punicũ bellis forinsecus
inquietare ñ desistentib & in tus discor¬
diis seditionibq ciuilib. a salustio bre¬
uit̃ intimatũ ÷. Sinde uictoriae illȩ non
solida beatoꝵ gaudia fuer̃. sed in ania
solatia miseroꝵ. & ad alia atq alia
sterilia mala sub eunda illecebrosa inci¬
tamenta minime quietorũ. Nec nobis
qr hoc dicimus boni romani prudentesq
succenseant: quanquã de hac re nec pe¬
tendi sint nec mouendi. quando eos mini¬
me succensuros. eẽ. certissimũ ÷. Neq enĩ
grauius uel grauiora dicimꝰ auctorib eoꝵ
& stilo & otio multũ impares: quib tam̃
ediscendis & ipsi elaborauerunt: & fili¬

Expanded text:
sunt quae idem Sallustius breuiter explicat: \'Dein seruili imperio patres plebem exerceDiscordiarum et certaminis utrimque finis re, agrtantas moras uel scribens patiar, uel lecturis adferam? Quam misera fuerit illa res publica, tam longa aetate per tot annos usque ad secundum bellum Punicum bellis forinsecus inquietare non desistentibus et intus discordiis seditionibusque ciuilibus, a Sallustio breuiter intimatum est. Proinde uictoriae illae non solida beatorum gaudia fuerunt, sed inania solacia miserorum et ad alia adque alia sterilia mala subeunda inlecebrosa incitamenta minime quietorum. Nec nobis, quia hoc dicimus, boni Romani prudentesque suscenseant: quamquam de hac re nec petendi sint nec monendi, quando eos minime suscensuros esse certissimum est. Neque enim grauius uel grauiora dicimus auctoribus eorum et stilo et otio multum inpares; quibus tamen ediscendis et ipsi elaborauerunt et fili
Abbreviated transcription (Latin):
annos priuatã uitã quietus habuit: &
cũ uxore consenuit : obtabiliore fortassis
exiti quã socer eiꝰ generi sui facinore nec
ignorante filia sicut ꝑhibet᷑ ex tinctus.
Nec tam̃ istũ tarquiniũ romani crudelẽ
aut sceleratũ sed suꝑbũ appellaueruÑ :
fortasse regios eius fastus alia suꝑbia
ñ ferentes. Nam scelus occisi ab eo soceri
optimi regis sui usq ad eo contẽpseruN:
ut eum regẽ suũ facerent. Ubi miror si ñ
scelere gr̃auiore mercedẽ tantã tanto sce¬
leri reddider̃. nec discessereꝰ arisq relictis
dii: nisi forte quis piã sic defendat istos
dõs ut dicat eos idõ mansisse romȩ qͦo pos¬
sent romanos magis punire supplici is
quã beneficiis ad uiuare. seducentes eos
uanis uictoriis. & bellis grauissimis con¬
terentes. Haec fuit romanoꝵd uita subre¬
gib laudabili tempore illiꝰ rei publicae
ũsq ad expulsionẽ tarquinii suꝑbi per
uictoriae tam multo sanguine & tantis

Expanded text:
 fertur, annos priuatam uitam quietus habuit et  fertur, annos priuatam uitam quietus habuit et cum uxore consenuit, optabiliore fortassis exitu quam socer eius, generi sui facinore nec ignorante filia, sicut perhibetur, extinctus. Nec tamen istum Tarquinium Romani crudelem aut sceleratum, sed superbum appellauerunt. fortasse regios eius fastus alia superbia non ferentes. Nam scelus occisi ab eo soceri optimi regis sui usque adeo contemserunt, ut eum regem suum facerent; ubi miror, si non scelere grauiore mercedem tantam tanto sceleri reddiderunt. Nec \'discessere adytis arisque relictis di\'. Nisi forte quispiam sic defendat istos deos, ut dicat eos ideo mansisse Romae. quo possint magis Romanos punire suppliciis quam beneficiis adiuuare, seducentes - eos uanis uictoriis et bellis grauissimis conterentes. Haec fuit Romanorum uita sub regibus laudabili tempore illius rei publicae usque ad expulsionem Tarquinii Superbi peruictoriae tam multo sanguine et tantis
Abbreviated transcription (Latin):
nare ꝑpessi sunt. Neq enĩ ad huc in nocet
capitoliũ instrux̃. & post ea mał meritis
urbe pulsus. ẽ: sed ad ipsũ regnũ in qͦca¬
pitoliũ fabricaret immanissĩmi sceleris
ꝑ petratione ꝑuenit. Quod uero eũ regno
romani post eadepuler̃. ac seclitserur It
mȩnib ciuitatis: ñ ipsius de lucreta e
stupro sed filii peccatũ fuit. illo ñ solũ
nesciente sed etiã absente cõmissũ. Ardeã
ciuitatẽ tunc oppugnabat : ꝓ popło Ro¬
mano bellũ gerebat: nescimus quid face¬
ret si ad eius notitiã flagitiũ filii defer¬
retur: & tam̃ in ex plorato eius iudicio eiꝰ
& in expto ei popłs ad emit imperiũ: &
recepto exercitu a quodeseri uissus . ẽ. clau¬
sis deinde portis ñ sinunt intrare redeun¬
tẽ. At ille post bella grauis sima quib
eosdẽ romanos concitatis finitiniis at tri¬
uit: post ea quã desertus abeis quoꝵ fideba
auxilio regnũ recipere non ualuit. in op¬

Expanded text:
nare perpessi sunt. Neque enim adhuc innocens nare perpessi sunt. Neque enim adhuc innocens Capitolium struxit et postea malis meritis Urbe pulsus est. sed ad ipsum regnum, in quo Capitolium fabricaret, inmanissimi sceleris perpetratione peruenit. Quod uero eum regno Romani postea depulerunt ac secluserunt moenibus ciuitatis, non ipsius de Lucretiae stupro, sed filii peccatum fuit illo non solum nesciente, sed etiam absente commissum. Ardeam ciuitatem tunc obpugnabat, pro populo Romano bellum gerebat: nescimus quid faceret, si ad eius notitiam flagitium filii deferretur; et tamen inexplorato iudicio eius et inexperto ei populus ademit imperium et recepto exercitu, a quo deseri iussus est, clausis deinde portis non siuit intrare redeuntem. At ille post bella grauissima, quibus eosdem Romanos concitatis finitimis adtriuit, postea quam desertus ab eis quorum fidebat auxilio regnum recipere non eualuit, in op
Abbreviated transcription (Latin):
quã horrendos exitus habuer̃. Tullus ut
dixiꝰ hostib uictor. & euersor albȩ. cũ tota
domo sua fulmine concrematꝰ. ẽ. Priscus tar¬
quinius ꝑsui decessoris filios int̾ emptꝰ . ẽ.
Seruus tull us generi sui tarquinii suꝑbi
qui ei successit in regnũ nefario scelere occis
est. Nec discessere aditis arisq relicas du
tanto ioptimũ illius popłi regẽ parricidio
ꝑpetrato. quos dicunt ut hoc miserȩ troiae
facerent. eãq grecis diruendã exurendã¬
q relinquerenit ad ulterio paridis fuisse
cõmotos: sed in suꝑ int̾fecto a se socero tar¬
quiniꝰ ipse successit. Hunc illi dii nefariũ
parricidã soceri int̃fectione regnantẽ in¬
suꝑ multis bellis uictoriisq głantẽ & de
m̃ anubi is capitoliũ fabricantẽ. ñ absce¬
dentes sed p̃sentes manentesq uideruNt:
& regẽ suũ iouẽ in illo altissimo templo
hoc ÷ in oꝑe parricidȩ sibi p̃side atq reg¬

Expanded text:
quam horrendos exitus habuerunt! Tullus, ut quam horrendos exitus habuerunt! Tullus, ut dixi, Hostilius, uictor et euersor Albae, cum tota domo sua fulmine concrematus est. Priscus Tarquinius per sui decessoris filios interemtus est. Seruius Tullius generi sui Tarquinii Superbi, qui ei successit in regnum, nefario scelere occisus est. Nec \'discessere adytis arisque relictis di tanto in optimum illius populi regem parricidio perpetrato, quos dicunt, ut hoc miserae Troiae facerent eamque Graecis diruendam exurendamque relinquerent, adulterio Paridis fuisse commotos; sed insuper interfecto a se socero Tarquinius ipse successit. Hunc illi di nefarium parricidam soceri interfectione regnantem, insuper multis bellis uictoriisque gloriantem et de manubiis Capitolium fabricantem non abscedentes, sed praesentes manentesque uiderunt et regem suum louem in illo altissimo templo, hoc est in opere parricidae, sibi praesidere adque reg
Abbreviated transcription (Latin):
De tull o qͥppe hostilio qui etiã t̃cius a
romulo rex fuit. qe & ipse a fulmine ab¬
sumptus . ẽ. dicit in eisdem libris isdẽ erce¬
ro ꝓpt̃ ea & istũ ñ creditũ indõs receptũ
tali morte : quia fortasse qđ in romulo pro¬
batũ id ÷ ꝑsuasũ romani uulgare noluer̃
id ÷ uile facere. si hoc & alteri facile tribu¬
eret᷑. Dicit etiã aꝑte in inuectiuis. Illũ qͥ
hanc urbẽ condidit romulũ ad dõs immor¬
tales benuolentia famaq sustulimus: ut
non uere factũ sed ꝓpt̃ merita uirtutis ciꝰ
beniuole iactatum diffamatũq monstra¬
ret. Inortensio uero dialogo de soł canonicis
defectionib: loqueret᷑: ut casdem inquit tene¬
bras efficiat quas effecit in interitũ romuli.
qui obscuratione soł. ẽ. factꝰ. Certe hic mi¬
nime timuit hominis interitũ dicere: qͥe
disputator magis quã laudator fuit. Ce¬
teri autẽ reges popłi romani exceptonuma
põpilio & ancomarco qui morbo interier̃.

Expanded text:
De Tullo quippe etiam Hostilio, qui tertius a De Tullo quippe etiam Hostilio, qui tertius a Romulo rex fuit, quia et ipse fulmine absumtus est, dicit in eisdem libris idem Cicero, propterea et istum non creditum in deos receptum tali morte, quia fortasse quod erat in Romulo probatum, id est persuasum, Romani uulgare noluerunt, id est uile facere, si hoc et alteri facile tribueretur. Dicit etiam aperte in inuectiuis: <Illum, qui hanc urbem condidit, Romulum ad deos inmortales beniuolentia famaque sustulimus\', ut non uere factum, sed propter merita uirtutis eius beniuole iactatum diffamatumque monstraret. In Hortensio uero dialogo cum de solis canonicis defectionibus loqueretur: Ut easdem, inquit, tenebras efficiat, quas effecit interitu Romuli, qui obscuratione solis est factus\'. Certe hic minime timuit hominis interitum dicere, quia disputator magis quam laudator fuit. Ceteri autem reges populi Romani, excepto Numa Pompilio et Anco Marcio, qui morbo interierunt,
Abbreviated transcription (Latin):
sic̃ re uera factũ ÷ cũ dt̃ crucifixus ÷ cru¬
delitate atq impietate iudȩoꝵ. Qũa soł
cha udȩors. Nam plena luna solemnit̃
agit᷑. Regularis autẽ solis defectio non
nisi lune fine contigit. Satis & ercero illã
int̃ dõs romuli recẽptionẽ putatã magis
significat. eẽ. quã factã: quando & lau¬
dars eũ in libris de republica scipionisq
sermone. tantũ ÷ inquit consecutꝰ. ut cũ
subito sole obscurato ñ cõparius set. dõꝵ
innumero collocatus putaret᷑. Quã opi¬
nionẽ nemoumquã mortał assequi po¬
tuit sine eximia uirtutis gła. Quod aut̃
dicit eũ subito ñ cõparuis se: ꝓfecto ibi iti¬
telligrtur aut uiolentia tẽpestatis. aut ce¬
dis facinorisq secretũ. Nã & alii scriptores
eoꝵs defectioni sõlis addunt etiã subitam
tempestatẽ : quae ꝓfecto aut occasionem
sceleri p̃buit. aut romulũ ipsa cõsũpsit.

Expanded text:
sicut re uera factum est, cum Dominus crucifixus est crusicut re uera factum est, cum Dominus crucifixus est crudelitate adque inpicha Iudaeorum; nam plena luna sollemniter agitur, regularis autem solis defectio non nisi lunae fine contingit. Satis et Cicero illam inter deos Romuli receptionem putatam magis significat esse quam factam, quando et laudans eum in libris de re publica Scipionisque sermone: \'Tantum est, inquit, consecutus, ut, cum subito sole obscurato non conparuisset, deorum in numero conlocatus putaretur, quam opinionem nemo umquam mortalis assequi potuit sine eximia uirtutis gloria\'. Quod autem dicit eum subito non conparuisse, profecto ibi intellegitur aut uiolentia tempestatis aut caedis facinorisque secretum; nam et alii scriptores eorum defectioni solis addunt etiam subitam tempestatem, quae profecto aut occasionem sceleri praebuit aut Romulum ipsa consumsit.
Abbreviated transcription (Latin):
& tantis stragib iterũ iterũq confecta. ite¬
rũ iterũq post fȩdus & pacẽ int̃ generos
& soceros & eorũ stirpẽ pos terosq repetita :
Non paruũ indiciũ calamitatis huuis fuit :
qđ portas belli nullus clausit illoꝵ. Nul¬
lus gͦ illoꝵ sub tot diis p̃sidib in pace
regnauit. Ipsoꝵd autẽ regũ qui exitus fu¬
er̃ ÷ De romulo uiđit adulatio fabulosa qͣ
cerptũ. eẽ. dixer̃⁊ subornatũq nescioquẽ
uliũ ꝓculũ qui eũ sibi apparuis se diceret.
eũq pse popło mandasse romano ut int̃
numina coleretur. eoq mͦ popłm qͥ contra
senatũ intumescere cȩꝑat rep̃ssũ atq seda¬
tum. Accidat enĩ & solis defectio. quam
certa ratione sui cursus effectam imperita
nescietS multitudo meritis romuli tribu¬
ebat: quasi uͦ siluctꝰ ille solis fuisset. non
magis idõ credi deb̾et occisus. ipsũq scelꝰ
auersione etiã diurni luminis indicatũ.

Expanded text:
et tantis stragibus iterum iterumque confecta, iteet tantis stragibus iterum iterumque confecta, iterum iterumque post foedus et pacem inter generos et soceros et eorum stirpem posterosque repetita? Non parvum indicium calamitatis hujus fuit, quod portas belli nullus clausit illorum. Nullus ergo illorum sub tot diis praesidibus in pace rit. Ipsorum autem regum qui exitus fuerunt? De Romulo uiderit adulatio fabulosa, qucerptum esse dixerunt subornatumque nescio quem Iulium Proculum, qui eum sibi apparuisse diceret eumque per se populo mandasse Romano, ut inter numina coleretur, eoque modo populum, qui contra senatum intumescere coeperat, repressum adque sedatum. Acciderat enim et solis defectio, quam certa ratione sui cursus effectam inperita nesciens multitudo meritis Romuli tribuebat. Quasi uero si luctus ille solis fuisset, non magis ideo credi deberet occisus ipsumque scelus auersione etiam diurni luminis indicatum;
Abbreviated transcription (Latin):
uerter̃. & post lauiniũ ubi aeneas regnũ ꝑe¬
grinũ atq fugiuum constituerat t̃cioloco
habitauerant illa numina troiana: sed mo
re suo etiã in de fortas se migrauerant Ideo
deleta.ẽ. Discesserant uidelicet om̃s aditis
arisq relictis dii quib: imꝑiũ illud steterat.
ꝓuidentis sime credet᷑. Displicuerat enĩ &
alba ubi amulius ex pulso frȩ e roma pla¬
cuerat. ubi romulus fr̃e oçciso regnauerat.
Sed antequã alba dirueretꝰ trans fusus est
inquiunt popłs eiꝰ in romã : ut ex utraq una
ciuitas fieret. Testor qđ ita factũ sit : urbs
tam̃ illa ascanii regnũ & t̾ciũ domicilium
troianoꝵ deoꝵ aburbe filia mat̾ euersa ẽ
Ut autẽ belli reliquia ex duob popłis imũ
facerent miserabile coagulũ : multus ante
fusus utriusq sanguis fuit. Quid iã singu¬
latim dicã sub cȩteris regib totiẽs eadẽ bel¬
la renouata quae uictoriis finita uideban.

Expanded text:
uerterunt, et post Lauinium, ubi Aeneas regnum peuerterunt, et post Lauinium, ubi Aeneas regnum peregrinum adque fugitiuum constituerat, tertio loco habitauerant numina ire suo etiam inde jam fortasse migraverant; ideo deleta est. Discesserant videlicet « omnes adytis arisque relictis dii, quibus imperium illud steterat. providentissime crederetur. Displicuerat enim et Alba, ubi Amulius expulso fratre, et Roma placuerat, ubi Romulus occiso fratre regnaverat. Sed antequam Alba dirueretur, transfusus est, inquiunt, populus ejus in Romam, ut ex utraque una civitas fieret. Esto, ita factum sit: urbs tamen illa, Ascanii regnum et tertium domicilium Trojanorum deorum, ab urbe filia mater eversa est. Ut autem belli reliquiae e duobus populis unum facerent miserabile coagulum, multus ante fusus utriusque sanguis fuit. Quid jam singillatim dicam sub caeteris regibus toties eadem bella renovata, quae victoriis finita videbantur,
Abbreviated transcription (Latin):
se gladiatores. quoꝵ alt̃ filius alt̃ eẽt pat̃.
tale spectaculũ quis ferret quis ñ auffer¬
nt: Quomꝰ gͦ glosũ alterius matris. alteriꝰ
filiȩ ciuitatis int̃ se armord potuit eẽ certam̃ ÷
Anidõ diuersũ fuit. qđ arena ulla ñ fuit : &
laciores campi ñ duoꝵ gladiators. sed du
ob popłis multoꝵs funerib implebantur :
Nec amphiteatro cingebant᷑ illa certamina:
sed uniuerso orbe: & tunc uius & posteris
quousq ista fama porrigit᷑ impiũ spectacu¬
lũ p̃bebatur. Uim tam̃ patiebant᷑ studii sui
dii illi p̃sides imꝑii Romani taliũ certami¬
nũ tanquã teatrici spectatores : donec orati¬
orũ soror ꝓpt̃ curiatios tres ꝑemptos etiã
ipsã tercia ex altera parte fr̃no ferro duob
fr̃ĩb ad deretur : ne minꝰ habet mortuũ etiã
roma quae uicerat. Deinde ad fructũ uicto¬
riȩ alba subuersa . ẽ. ubi post iliũ qđ greci e¬

Expanded text:
se gladiatores, quorum alter filius, alter esset pater, se gladiatores, quorum alter filius, alter esset pater, tale spectaculum quis ferret? quis non auferret? Quo modo ergo gloriosum alterius matris, alterius filiae ciuitatis inter se armorum potuit esse certamen? An ideo diuersum fuit, quod harena illa non fuit, et latiores campi non duorum gladiatorum, sed in duobus populis multorum funeribus inplebantur, nec amphitheatro cingebantur illa certamina, sed uniuerso orbe et tunc uiuis et posteris, quo usque ista fama porrigitur, inpium spectaculum praebebatur? Vim tamen patiebantur studii sui di illi praesides imperii Romani et talium certaminum tamquam theatrici spectatores, donec Horatiorum soror propter Curiatios tres peremtos etiam ipsa tertia ex altera parte fraterno ferro duobus fratribus adderetur, ne minus haberet mortium etiam Roma quae uicerat. Deinde ad fructum uictoriae Alba subuersa est, ubi post Ilium, quod Graeci e
Abbreviated transcription (Latin):
enses cȩꝑe urbes atq nationes sibigere.li¬
bidinẽ dominandi causa habere. maximã
głam in maximo imperio putare. et cȩtera
quae ipse instituerat dicere mͥ huc usq sa¬
tis sit eius uerba posuisse. Libido ista domi¬
nandi malis magnisagitat & conterit hu¬
manũ genus. Hac libidine roma tunc uictã
albã sẽ uicisse triumphabat : & sui scȩleris
laudẽ głam nominabat : qm̃ laudat᷑ in qͥt
scriptura nr̃a peccator in desidiis animae
suȩ. & qui iniqs gerit benedicitur. ł allacia
igitur tegmina & deceptoriȩ de albationes
auferant᷑ areb: ut sincero inspiciantur
examine. Nemo mͥdicat: magnus ille atq
ile: quia cũ illo & illo pugnauit & uicit.
sugnant etiã gladiatores: uincunt & ipi.
Habet p̃mia laudis & ipsa crudelitas. Seo
pudo. eẽ. satius cuius libet inertiȩ pȩnas
luere : quã illoꝵs armorũ quȩrere głam.
& tam̃ si in arenã ꝓcedent pugnaturi int̃

Expanded text:
enses coepere urbes adque nationes subigere, lienses coepere urbes adque nationes subigere, libidinem dominandi causam belli habere, maximam gloriam in maximo imperio putare\', et cetera quae ipse instituerat dicere. Mihi huc usque satis sit eius uerba posuisse. Libido ista dominandi magnis malis agitat et conterit humanum genus. Hac libidine Roma tunc uicta Albam se uicisse triumphabat et sui sceleris laudem gloriam nominabat, quoniam laudatur, inquit scriptura nostra, peccator in desideriis animae suae et qui iniqua gerit benedicitur. Fallacia igitur tegmina et deceptoriae dealbationes auferantur a rebus, ut sincero inspiciantur examine. Nemo mihi dicat: magnus ille adque ille, quia cum illo et illo pugnauit et uicit. Pugnant etiam gladiatores, uincunt etiam ipsi, habet praemia laudis et illa crudelitas; sed puto esse satius cuiuslibet inertiae poenas luere quam illorum armorum quaerere gloriam. Et tamen si in harenam procederent pugnaturi inter
Abbreviated transcription (Latin):
laude fleuer̃. Ergo sponso a fr̃e illatã mor¬
tẽ quando femina illa flebat : tunc se contͣ
matrẽ ciuitatẽ tanta strage bellasse. &
tanta hinc & inde cognati cruoris effusio¬
ne uicisse roma gaudebat. Quid mͥ obten¬
dit᷑ nom̃ laudis nom̃q uictoriȩ. remotis ob¬
Staculis in sanȩ opimonis : facinora nuda
cernant᷑. nuda pensentur. nuda uidicent᷑:
causa dicat᷑ albȩ sicut troiȩ ad ulteriũ dice¬
bat᷑. nulla talis nulla simił inuenit᷑: tantũ
ut resides moueret tullus in arma uiros. et
iã desueta trumphis agmina. Illo itaq uitio
tantũ scelus ꝑpetratũ. ẽ. socialis belli atq
cognati. Quod uitiũ salustius magnũ tran¬
seunt̾ attingit. Cũ enĩ laudans breuit̃ anti¬
quiora cõmemorasset tẽpora. quando uita
hominũ sine cupitate agitabat᷑. & sua ciuiq
satis placebant : postea uero inquit quã in
asia crrus. ingrecia lacedemonii & atheni¬

Expanded text:
laude fleuerunt. Ergo sponso a fratre inlatam morlaude fleuerunt. Ergo sponso a fratre inlatam mortem quando femina illa flebat, tunc se contra matrem ciuitatem tanta strage bellasse et tanta hinc et inde cognati cruoris effusione uicisse Roma gaudebat. Quid mihi obtenditur nomen laudis nomenque uictoriae? Remotis obstaculis insanae opinionis facinora nuda cernantur, nuda pensentur, nuda iudicentur. Causa dicatur Albae, sicut Troiae adulterium dicebatur. Nulla talis, nulla similis inuenitur; tantum ut resides moueret Tullus in arma uiros et iam desueta triumphis Agmina. Illo itaque uitio tantum scelus perpetratum est socialis belli adque cognati, quod uitium Sallustius magnum transeunter adtingit. Cum enim laudans breuiter antiquiora commemorasset tempora, quando uita hominum sine cupiditate agitabatur et sua cuique satis placebant: Postea uero, inquit, quam in Asia Cyrus, in Graecia Lacedaemonii et Atheni
Abbreviated transcription (Latin):
dũ malũ. Nã ut erant ambo popłi priꝰ amici
uicini quippe atq cognati: uni curiatioꝵᷤ
desponsata fuerat oratiorũ soror. Haec pꝰ¬
ea quã sponsi spolia in uictore frẽ conspe¬
xit: ab eodẽ frẽ qm̃ fleuit occisa. ẽ. Huma¬
nior huius uniꝰ fȩminȩ quã uniuersi popłi
romani mͥ fuisse uidet᷑ affectus. Illa quẽ
uirũ iã fide media retinebat. aut forte etiã
ipsũ frẽm dolens qui eũ occidat cui sororẽ
ꝓmiserat: puto qđ ñ culpabilit̃ fleuerit
Unde enĩ a pđ uirgiliũ pius aeneas lauda¬
bilit̃ dolet hos tẽ etiã sua ꝑemptũ manu:
Unde marcellus si racusanã ciuitatẽ reco¬
lens eius paulo ante culm̃ & głam subma¬
nus suas subito concidisse. cõmunẽ cogi¬
tans conditionẽ flendo miserat᷑ꝰ .ẽ. Quaeso
ab humano im petremꝰ affectu. ut sȩmina
sponsũ suũ a fr̃e suo ꝑemptũ sine crimine
fleuerit: si uiri hos tes a se inctos etiã cum

Expanded text:
dum malum. Nam ut erant ambo populi prius amici dum malum. Nam ut erant ambo populi prius amici uicini quippe adque cognati, uni Curiatiorum desponsata fuerat Horatiorum soror; haec postea quam sponsi spolia in uictore fratre conspexit, ab eodem fratre, quoniam fleuit, occisa est. Humanior huius unius feminae quam uniuersi populi Romani mihi fuisse uidetur adfectus. Illa quem uirum iam fide media retinebat, aut forte etiam ipsum fratrem dolens, qui eum occiderat cui sororem promiserat, puto quod non culpabiliter fleuerit. Unde enim aput Vergilium pius Aeneas laudabiliter dolet hostem etiam sua peremtum manu? Unde Marcellus Syracusanam ciuitatem recolens eius paulo ante culmen et gloriam sub manus suas subito concidisse communem cogitans condicionem flendo miseratus est? Quaeso ab humano inpetremus adfectu, ut femina sponsum suum a fratre suo peremtum sine crimine fleuerit, si uiri hostes a se uictos etiam cum
Abbreviated transcription (Latin):
strages romani albaniq fuer̃ exercitus &
utriusq cominotiociuitatis. Alba nãq illa
quã filius aeneȩ creauit ascanius romȩ ma¬
ter ꝓpo ipsa quã troia a tull o hostilio
rege ꝓuocata conflix̃. confligens aut̃ af
flicta ẽ .&. afflixit : donec multoꝵ tederet
defectione certaminũ. Iunc euentũ bellide
ter geminis hinc atq inde fr̃ib placuit
ex periri a romanis tres oratii. ab albanis
autẽ tres curiacii ꝓcesser̃: acuriacus trib
oratii duo. ab uno aut̃ oratio. tres curiacii
suꝑati & extincti sunt. Ita roma extitit
uictrix ea clade etiã incertamine ex tremo
ut de sex unus rediret domũ. Cui damnũ insi
utriꝰq: cui luctꝰ nisi aeneae stirpi. nisi asca¬
ni posteris: nisi ꝓli ueneris: nisi nepotib
iouis: Nam & hoc plusquã ciuile bellum
fuit : quando filia ciuitas cũ riuitate ma¬
tre pugnauit. Accessit aliud huic ter ge¬
minors pugnȩ ultimȩ atrox atq horren¬

Expanded text:
strages Romani Albanique exercitus fuerunt strages Romani Albanique exercitus fuerunt et utriusque comminutio ciuitatis! Alba namque illa, quam filius Aeneae creauit Ascanius, Romae mater proprior ipsa quam Troia, a Tullo Hostilio rege prouocata conflixit, confligens autem et adflicta est et adfiixit, donec multorum taederet pari defectione certaminum. Tunc euentum belli de tergeminis hinc adque inde fratribus placuit experiri; a Romanis tres Horatii, ab Albanis autem tres Curiatii processerunt; a Curiatiis tribus Horatii duo, ab uno autem Horatio tres Curiatii superati et extincti sunt. Ita Roma extitit uictrix ea clade etiam in certamine extremo, ut de sex unus rediret domum. Cui damnum in utrisque, cui luctus, nisi Aeneae stirpi nisi Ascanii posteris, nisi proli Veneris nisi nepotibus Iouis? Nam et hoc plus quam ciuile bellum fuit, quando filia ciuitas cum ciuitate matre pugnauit. Accessit aliud huic tergeminorum pugnae ultimae atrox adque horren
Abbreviated transcription (Latin):
ut starent: atq ille hac occasione nomen
Statoris in uenit. Nec finis. &ẽ. tantimali :
nisi raptȩ illȩ laceratis crinib emicarent:
& ꝓuolutȩ parentib eors iustissimã iram¬
ñ armis uic tricib sed supplici pietate se¬
darent. Deinde titum tatiũ regẽ sabinoꝵ
sociũ regni romulus ferre cõpulsus. ẽ: ger¬
mani consortis impatiens. Sed quando &
istum diu toleraret. qui frẽm geminũq ñ
ꝑtulit : Unde & ipso int̃fecto ut maior d̃s
eẽt : regnũ solus obtinuit. Quae st̃ ista iura
nuptiarũ. quae irritamenta belloꝵs. quae
fȩdera germanitatis. affinitatis. societatis.
diuitatis : quae postremo subtot diis tuto¬
rib uitia ciuitatis: Uides quanta hinc dici
& quã multa possent: nisi quae suꝑ st̃ nr̃a
curaret intentio & sermo inalia festinaret.
quanto malo ñ solũ suo sed etiã romanoꝵs
in bellũ albani ꝓuocati sunt: qr uidelicet
pax numȩ tam longua uiluerat. quã crebrȩ

Expanded text:
ut starent, adque ille hac occasione nomen ut starent, adque ille hac occasione nomen Statoris inuenit; nec finis esset tanti mali, nisi raptae illae laceratis crinibus emicarent et prouolutae parentibus iram eorum iustissimam non armis uictricibus, sed supplici pietate sedarent. Deinde Titum Tatium regem Sabinorum socium regni Romulus ferre conpulsus est, germani consortis inpatiens: sed quando et istum diu toleraret, qui fratrem geminumque non pertulit? Unde et ipso interfecto, ut maior deus esset, regnum solus obtinuit. Quae sunt ista iura nuptiarum, quae inritamenta bellorum, quae foedera germanitatis adfinitatis, societatis diuinitatis? quae postremo sub tot dis tutoribus uita ciuitatis? Vides quanta hinc dici et quam multa possent, nisi quae supersunt nostra curaret intentio et sermo in alia festinaret. Quanto malo non solum suo, sed etiam Romanorum in bellum Albani prouocati sunt, quia uidelicet pax Numae tam longa uiluerat! Quam crebrae
Abbreviated transcription (Latin):
dita dolere tantum suors mortẽ potuit.
ñ timere : ille sociatȩ bellantib parentum
suors mortes ꝓcedentib uiris timebant.
redeuntib dolebant. nec timorẽ habentes
liberũ. nec dolorẽ. Nã ꝓpt̃ interitũ ciuiũ.
ꝓpinquoꝵs. frm. parentũ aut pie crucia¬
bant᷑ aut crudelit̃ lȩtabant᷑ uictoriis mari¬
toꝵs. Huc accedebat: qđ ut sunt alt̾na bel¬
alique utrorũq ferro & parentes & uiros
Neq enĩ & apud romanos parua fuer̃ illa
discrimina. Si quidẽ ad obsidionẽ quoq
puentũ ÷ ciuitatis: clausisq portis se tue¬
bantur. Quib dolo aꝑtis ad missisq hos¬
tib intͣ menia in ipso foro scelerata & m¬
mis atrox int̾ generos socerosq pugna cõ¬
missa.ẽ. & raptores illi etiã suꝑ abantur:
& crebro fugientes int̃ domos suas grauiis
fedabant pristmas quã uis & ipsas puden¬
das lugendasq uictorias Ihii tam̃ &omulus
de suors iã uirtute desꝑans iouem orauit

Expanded text:
dita, dolere tantum suorum mortem potuit, dita, dolere tantum suorum mortem potuit, non timere: illae sociatae bellantibus, parentum suorum mortes procedentibus viris timebant, redeuntibus dolebant, nec timorem habentes liberum, nec dolorem. Nam propter interitum civium, propinquorum, fratrum, parentum, aut pie cruciabantur. aut crudeliter laetabantur uictoriis maritorum. Huc accedebat, quod, ut sunt alterna belaliquae utrorumque ferro et parentes et uiros. Neque enim et aput Romanos parua fuerunt illa discrimina, si quidem ad obsidionem quoque peruentum est ciuitatis clausisque portis se tuebantur; quibus dolo apertis admissisque hostibus intra moenia in ipso foro scelerata et nimis atrox inter generos socerosque pugna commissa est, et raptores illi etiam superabantur et crebro fugientes inter domos suas grauius foedabant pristinas, quamuis et ipsas pudendas lugendasque uictorias. Hic tamen Romulus de suorum iam uirtute desperans Iouem orauit
Abbreviated transcription (Latin):
eius pompeiũ. iã mortua cȩsaris filia
uxore põpeii. quanto & quã iusto dolo¬
ris instinctu lucanus ex clamat. Bella
ꝑemathios plus quã ciuilia cãpos: iusq
datũ sceleri canimꝰ. Ucer̃ gͦ romani: ut
Strage socerorũ manib cruentis ab eorũ
filiab amplexus miserabiles extorqͦered
ne. illȩ audent flere patres occisos. ne of¬
fenderent uictores maritos qua̧ ad huc
illis pugnantib ꝓquib facerent uota nes¬
ciebant: Talib nuptiis popłm romanũ ñ
uenus sed bellona donauit: aut fortassis
allecto illa inferna furia iã eis fauente
uinone plus in illos habuit licentiae qͥa
eiꝰ p̃cib cont᷑ͣ aeneã fuerat excitata. An¬
dromacha felicius captiuata . ẽ. quã illa
coniugia romana nupser̃. licet seruilis¬
tam̃ post eiꝰ amplexus nullũ troianorum
pirrus occidit: romani aut̃ soceros int̃¬
ficiebant in p̃liis. quoꝵd̾ iam filias ample¬
xabant᷑ in thalamis. Illa uictori sub¬

Expanded text:
eius Pompeium iam mortua Caesaris filia, eius Pompeium iam mortua Caesaris filia, uxore Pompei, quanto et quam iusto doloris instinctu Lucanus exclamat: Bella per Emathios plus quam ciuilia campos Iusque datum sceleri canimus. Vicerunt ergo Romani, ut strage socerorum manibus cruentis ab eorum filiabus amplexus miserabiles extorquerent, nec illae auderent flere patres occisos, ne offenderent uictores maritos, quae adhuc illis pugnantibus pro quibus facerent uota nesciebant. Talibus nuptiis populum Romanum non Venus, sed Bellona donauit; aut fortassis Allecto illa inferna furia iam eis fauente Iunone plus in illos habuit licentiae, quam cum eius precibus contra Aenean fuerat excitata. Andromacha felicius captiuata est, quam illa contamen post ejus amplexus nullum Trojanorum Pyrrhus occidit. Romani autem soceros interficiebant in praeliis, quorum jam filias amplexabantur in thalamis. Illa victori sub
Abbreviated transcription (Latin):
quanto maior facta .ẽ. sic̃ nauis nautas
tanto plures adhibendos putauit. credo
desꝑans pauciores illos sub quib in com¬
paratione peioris uitȩ melius uixerat
ñ sufficere ad opitulandũ granditati sũȩ
Primo enĩ sub ipsis regib exceptonuma
pompilio de quoiã supͣ locutus sũ quan¬
tũ malũ dis cordiosi certaminis fuit quod
frẽm romuli coegit occidi: quomͦ nec ino
das suos potuit ad iuuarȩ ut bono & ȩqͦ
more coniugia mererent᷑: cladesq tanta
irruit huiꝰ inopiȩ ut ea dolo rapent. mox¬
q cõpellerentur pugnare cũ soceris. ut
miserȩ feminȩ nondũ ex iniuria maritis.
conciliatȩ iã parentũ sanguine dotarent᷑.
At enĩ uicer̃ in hac conflictatione roma¬
ni uicinos suos quantis & qu̾a multis u¬
trimq uulnerib ac funerib tamꝓpin¬
quoꝵs & confiniũ istȩ uictoriae constite¬
rint ꝓpt̃ unũ cȩsarẽ socerũ & unũ generũ

Expanded text:
quanto maior facta est, sicut nauis nautas, quanto maior facta est, sicut nauis nautas, tanto plures adhibendos putauit; credo, desperans pauciores illos, sub quibus in conparationem peioris uitae melius uixerat, non sufficere ad opitulandum granditati suae. Primo enim sub ipsis regibus, excepto Numa Pompilio, de quo iam supra locutus sum, quantum malum discordiosi certaminis fuit, quod fratrem Romuli coegit occidi! CAPUT XIII. Quo das suos potuit adiuuare, ut bono et aequo more coniugia mererentur, cladesque tanta inruit huius inopiae, ut ea dolo raperent moxque conpellerentur pugnare cum soceris, ut miserae feminae nondum ex iniuria maritis conciliatae iam parentum sanguine dotarentur? At enim uicerunt in hac conflictione Romani uicinos suos. Quantis et quam multis utrimque uulneribus et funeribus tam propinquorum et confinium istae uictoriae constiterunt! Propter unum Caesarem socerum et unum generum
Abbreviated transcription (Latin):
longe post ea uenit ex egipto. Utrũ etiã
deã febris exilla nata sit : uidit escula pius
ꝓnepos eius. Sed undecũq nata sit : non
opinor audebunt eã dicere ignobilẽ du
peregrini. deã ciuẽ romanã. Sub hoc tot
decꝗs p̃sidio quos numerare quis potest
in digenas & alienigenas. cȩlites: t̃restres
in fernos. marinos : fontanos fluuiales &
ut uarro dic̃. certos atq incertos in om̃ib:¬
q generib dõꝵs̾ sic̃ in animalib mares
& feminas: sub hoc gͦ tot dõrũ p̃sidio cons¬
tituta roma. ñ tã magnis & horrendis
cladib quales ex multis paucas cõmemo¬
rabo agitari affugiq debuit. Nimis enĩ
multos dõs grandi fumo suo tanquã signo
dato ad tuitionẽ congregauerat : quib
templa. altaria. sacrificia sacerdotes in¬
stituendo atq p̃bendo. summũ uerũ deũ
cui uni haec rite gesta debent offenderat.
Et felicior quidẽ cũ pauciorib uixit: sed

Expanded text:
longe postea uenit ex Aegypto. Utrum etiam longe postea uenit ex Aegypto. Utrum etiam dea Febris ex illa nata sit, uiderit Aesculapius pronepos eius; sed undecumque nata sit, non, opinor, audebunt eam dicere ignobilem di peregrini deam ciuem Romanam. Sub hoc tot deorum praesidio quos numerare quis potest, indigenas et alienigenas, caelites terrestres infernos, marinos fontanos fluuiales, et, ut Varro dicit, certos adque incertos, in omnibusque generibus deorum, sicut in animalibus, mares et feminas? — sub hoc ergo tot deorum praesidio constituta Roma non tam magnis et horrendis cladibus, quales ex multis paucas commemorabo, agitari adfligique debuit. Nimis enim multos deos grandi fumo suo tamquam signo dato ad tuitionem congregauerat, quibus templa altaria, sacrificia sacerdotes instituendo adque praebendo summum uerum Deum, cui uni haec rite gesta debentur, offenderet. Et felicior quidem cum paucioribus uixit, sed
Abbreviated transcription (Latin):
dos existimauit. quos illis priorib siue qͥ
cũ romulo iã romam transierant. siue qͣn¬
doq alba euersu fuerant transituri. uel
tanquã fugitiuis custodes ad hibet. uel
tanquã inualidis ad uitores. Nec his sa
cris tam̃ roma dignata. ẽ. esse contẽta.
quae tam multa illic pompilius constitu¬
erat. nã ipsius summũ templũ ñ dũ habe¬
bat iouis. Rex quippe tarquinius ibi capi¬
toliũ fabricatꝰ. ẽ : esculapius aut̃ ab epi¬
dauro abiuit ad romã ut peritssimꝰ me¬
dicus in urbe nobilissima artẽ gloriosius
exerceret. Mat̃ etiã deo nescio unde ͫ p̃reue¬
stnum  ͦ in dignũ enĩ erat ut cũ eiꝰ filius iã
colli capitolino p̃sideret. ad huc ipsa in loco
ignobili latitaret. Quae tam̃ si om̃iũ deoꝵs
mat̃. ẽ : ñ solũ secuta ẽ. romã qͦsdã filios
suos. uerũ & alios p̃cessit etiã secuturos.
Miror sane si ipsa peꝑit crnocephalũ qͥ

Expanded text:
dos existimauit, quos illis prioribus, qui siue dos existimauit, quos illis prioribus, qui siue cum Romulo iam Romam transierant, siue quandoque Alba euersa fuerant transituri, uel tamquam fugitiuis custodes adhiberet uel tamquam inualidis adiutores. cris tamen Roma dignata est esse contenta, quae tam multa illic Pompilius constituerat. Nam ipsius summum templum nondum habebat Iouis; rex quippe Tarquinius ibi Capitolium fabricauit; Aesculapius autem ab Epidauro ambiuit ad Romam, ut peritissimus medicus in urbe nobilissima artem gloriosius exerceret; Mater etiam deum nescio unde a Pessinunte. Indignum enim erat, ut, cum eius filius iam colli Capitolino praesideret, adhuc ipsa in loco ignobili latitaret. Quae tamen si omnium deorum mater est, non solum secuta est Romam quosdam filios suos, uerum et alios praecessit etiam secuturos. Miror sane, si ipsa peperit Cynocephalum, qui