comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
meliorem int̾pretem querimꝰ scͥptura¬
rum quã illũ doctorẽ gentiũ. uas
electionis electũ de ꝑsecutore. qui
iłbm quẽ ꝑsecutꝰ fuerat fateretur. a¬
legerat utiq salomonẽ plusquam
arrius. & erat ꝑttus in lege & ideo qͥa
legerat ñ ereatũ ap̃m dixit eẽ. secd ge¬
nitum: Legerat enĩ spse dixit & factast
ipse manclauit &e creata sunt Nũqͥa

Expanded text:
pturarum, quam illum doctorem gentium, vas electionis, electum de persecutoribus? Qui Jesum persecutus fuerat, fatetur. Legerat 465 utique Salomonem plus quam Arius, et erat peritus in Lege; et ideo quia legerat, non creatum Christum dicit esse, sed genitum. Legerat enim: Ipse dixit, et facta sunt: ipse mandavit, et creata sunt . Numquid
Abbreviated transcription (Latin):
qͥd ante filiũ uis p̃cessisse. qͦd temporis sit.¬
& ostendis media nescio quȩ molimina fuis¬
se genandi in quo gen̾ationẽ patris signisicaᷤ
tẽporalem: Ham si pater eẽ cepit. ds̃ gͦ
primo erat. postea pat̾ factus ẽ Quomͦ
gͥ immutabilis ds Si enĩ ante dõ postea
pat᷑ utiꝙ gen̾ationis accessione mutatꝰ
est S auertat d̾s̃ banc amentiam Nos
enĩ ad impietatẽ eoꝵ redarguendã hanc
c̃icat. nec aliqͣndo asserat esse mutatum
gen̾ationis ꝓprietas eopulaint ho no¬
rificemꝰ filiũ ut honorificemꝰ & patrẽ:
sicut in eu̾̃głio scͥptũ ẽ Sempit̾nitas
filii. paternȩ maiestatis insigne est.
Si iste ñ semꝑ fuit. gͦ ille mutatus est
Ded semꝑ fuit filius Ergo nec pat̾ aliq̃n
mutatꝰ est. qui iminutabilis semꝑ est Itac
uidemꝰ qͦd hi qͥ uolunt negare filiũ sempi¬
ternũ. uolunt patr̃e docere ẽẽ mutatum

Expanded text:
quid ante Filium vis praecessise, quod temporis sit; etquid ante Filium vis praecessise, quod temporis sit; et ostendis media nescio quae molimina fuisse generandi, in quo generationem Patris significas temporalem. Nam si Pater esse coepit, Deus ergo primo erat, postea Pater factus est. Quomodo ergo immutabilis Deus? Si enim ante Deus, postea Pater: utique generationis accessione mutatus est. 60. Sed avertat Deus hanc amentiam; nos enim ad impietatem eorum redarguendam, hanc Patrem cum Filio dicat, nec aliquando asserat esse mutatum.generationis proprietas copulavit. Honorificemus Filium, ut honorificemus et Patrem, sicut et in Evangelio scriptum est . Sempiternitas Filii Paternae majestatis insigne est. Si iste non semper fuit, ergo ille mutatus est: sed semper fuit Filius, ergo nec Pater aliquando mutatus est; quia immutabilis semper est. Itaque videmus quod illi qui volunt negare Filium sempiternum, volunt Patrem docere esse mutatum
Abbreviated transcription (Latin):
ueteris designat᷑. ut manicheus locũ tẽp¬
tationis habcre ñ possit Ita piscator bo¬
nus intra unũ rete om̃s conclusit. ut
faceret in habiles fraudi qũauis essent
imutiles captioni. Dic mͥ heretice Bat enĩ¬
ueniã clementissimꝰ imꝑator: ut te ñ
colloquendi studio. nec auchendi cupidi¬
tate. sed exponendi grã paulisꝑ allo¬
quar. Dic michi inquã fuit ne aliqͣndo
tempus quo om̃ipotens pat̃ ñ erat. ꝙ.
d̾ erat: Tempꝰ inqͥt ñ astruo Bene ꝙ
argute. Si enĩ tempꝰ dixeris te ipsum
conuinces qͥa necesse est asseras fuisse
tempꝰ ante filiũ. eũ filꝰ temporis auctor
sit & creator N on potest enĩ post̃
opus suũ ipse cepisse Necesse est
qͥ auc torem oꝑis sui esse fatearis.
Ante tempora in qͥt ñ nego filiũ:
seci cũ filiũ dico ostendo priorẽ patre.
qͥa pater inqͥt filio prior est Cͥd est hoc:
Hegas esse tempꝰ ante filiũ & tam̃ nescio

Expanded text:
veteris designatur; ut Manichaeus locum tenveteris designatur; ut Manichaeus locum tentationis habere non possit. Ita piscator bonus intra unum omnes rete conclusit; ut faceret inhabiles fraudi, quamvis essent inutiles captioni. CAPUT IX. Haereticos iveniam elementissimus imperator, ut te non colloquendi studio, nec audiendi cupiditate, sed exponendi gratia, paulisper alloquar: dic mihi, inquam, fuitne aliquando tempus quo omnipotens Deus Pater non erat, et Deus erat? Tempus, inquis, non astruo. Bene et argute. Si enim tempus dixeris, te ipse convinces: quia necesse est asseras fuisse tempus ante Filium, cum Filius temporis auctor sit et creator; non potest enim post opus suum ipse coepisse: necesse est igitur auctorem operis sui esse fatearis. 59. Ante tempora, inquis, non nego Filium: sed cum Filium dico, ostendo priorem Patrem, quia Pater, inquis, Filio prior. Quid est hoc? Negas esse tempus ante Filium, et tamen nescio
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃: erat. erat. erat. Ecee quat᷑ erat.
Ubi impius inuenit qͦd non erat:
Alibi quoꝙ iohannes in epta sua dic̃
Quod erat in pͥnçipio Indefinite ten¬
ditur. erat. Quicqͥd excogitaueris:
erat ailius. Om̃s autẽ hereses. hoc capi¬
tulo breui piscator nr̃ exelusit Quod
enĩ erat in pͥncipio. ñ includit᷑ tempore
ñ pͥncipio preuenit᷑ G arriꝰ conticeseat
Qd autẽ erat apud dm̃. ñ cõmixtionẽ
confundit᷑. sed manentis uerbi apud pa¬
trem. solida ꝑfectione distinguit᷑. Et
sabellius obmutescat Et ds̃ erat uerbũ
Non gͦ in probatione sermonis hoc
uerbũ est sed in illa celestis designatioẽ
uirtutis. ut confutet᷑ fotinus Qͦa uero
erat in pͥncipio apud dm̃ sempit̾nȩ cdiui¬
nitatis in patire. & filio inseparabilis unitã
edocet᷑. ut erubescat eudoxiꝰ & eunomiꝰ
Postremo cũ om̃ia ꝑ eũ facta dicant ᷑.
ipse conditor noui utiq testamenti. et

Expanded text:
Deum. Erat, erat, erat, erat: ecce quater erat. Deum. Erat, erat, erat, erat: ecce quater erat. Ubi impius invenit quod non erat? Alibi quoque Joannes in epistola sua dicit: Quod erat in principio ; indefinite tenditur, erat: quidquid excogitaveris, erat Filius. 57. Omnes autem haereses hoc capitulo brevi piscator noster exclusit. Quod enim erat in principio, non includitur tempore, non principio praevenitur. Ergo Arius conticescat. Quod autem erat confunditur: sed manentis Verbi apud Patrem solida perfectione distinguitur, ut Sabellius obmutescat. Et Deus erat Verbum. Non ergo in prolatione sermonis hoc Verbum est, sed in illa coelestis designatione virtutis, ut confutetur 455 Photinus. Quod vero erat in principio apud Deum, sempiternae divinitatis in Patre et Filio inseparabilis unitas edocetur ut erubescat Eunomius. Postremo cum omnia per ipsum facta dicantur, ipse conditor novi utique Testamenti et
Abbreviated transcription (Latin):
Plenũ est uetus testamentũ testimonus
Nli sempitirni plenũ est nouum: Ordinẽ
gͦ teneamus Seriptũ est in ueteri testa¬
mento ut uł unũ e plurib dicam a nte
me ñ fuit alius ds̃ & post me non erit.
Hiebil gͦ argumentabor. te ipsũ inter¬
rogo. Quis hoc dicit. pater an filius.
Ut̾rũ chxeris eo te conunci intelliges
uł si cretdas doceri Ꝙͥs gͦ hoc dicitꝰ
pateran filius Si filiꝰ. ante me inquit
non fuit alius cdsꝰ Si pater: post me inqͥt
ñ erit Hic priorẽ ille posteriorẽ ñ ha¬
bet Inuicem in se.& pat̾ in filio & filius
m patre cognoseit᷑ Cum enĩ patrẽ direris.
N eciã filuĩ designasti quia nemo sibi pse
pat̃ est Cũ filiũ nommaueris. etiã patrem
eius fateris. qͥa nemo ipse sibi filius est.
Itac nec filuis sine patre nec pat̾ potꝰ
In pͥncipio enĩ erat uerbũ s uerbũ crat
apitd dm̃. & ds̃ erat uerbum hoc erat
in pͥncipio apud dm̃ E rat inqt apua

Expanded text:
plenum est vetus Testamentum testimoniis plenum est vetus Testamentum testimoniis Filii sempiterni, plenum est novum. 55. Ordinem ergo teneamus. Scriptum est in veteri Testamento, ut vel unum de pluribus dicam: Ante me non fuit alius Deus, et post me non erit . Nihil ergo argumentabor, teipsum interrogo. Quis hoc dicit, Pater, an Filius? Utrum dixeris, eo te convinci intelliges: vel si credas, doceri? Quis ergo hoc dicit, Pater, an Filius? Si Filius: Ante me, inquit, non fuit alius Deus: Si Pater: Post me, inquit, non erit. Hic priorem, ille posteriorem non habet: invicem in se et Pater in Filio, et Filius in Patre cognoscitur. Cum enim Patrem dixeris, ejus etiam Filium designasti; quia nemo ipse sibi pater est: cum Filium nominas, etiam Patrem ejus fateris; quia nemo ipse sibi filius est. Itaque nec Filius sine Patre, nec Pater potest at Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum, hoc erat in principio apud Deum . Erat, inquit, apud
Abbreviated transcription (Latin):
faciamus hominẽ ad imaginẽ & simili
apparuit qͥd erimꝰ Scimꝰ qͥa si reuelatũ
fuerit: similes ei erimus Oimpuida amen¬
tia. o imp̾rudens ꝑuicatia Homines sumꝰ.
& in quo possumꝰ ad similitudinẽ dieri¬
mus & similẽ audemꝰ dĩ filiũ denegare:¬
Ergo pat̾ dixit. faciamꝰ hominẽ ad ima¬
ginẽ & similitudinẽ nrãm. In pͥncipio
ipsius mundi patrẽ & filiũ esse audio. &
unũ opus cerno: audio loquentẽ. agno¬
sco facientẽ. sed & patris & filii unã ima¬
ginẽ. unã similitudinẽ lego Similitudo
utiq nisi ꝑ imaginẽ dĩ. ad imaginem
cĩ esse non possis.
Et ideo ꝓcluior uia ẽ. ut etiã sempit̾aũ
esse fatginur cũ similis sempit᷑ni utiq sen¬
piternus sit Si autẽ patrẽ sempiternum
dicimus & hoc idem filiũ denegamꝰ dici¬
mus esse clssimilem Sempit̾no em̃ tem¬
porale dissimile est. Clamat ꝓpheta.
sempiternũ clamat apłs sempiternum

Expanded text:
Faciamus hominem ad imaginem et similiFaciamus hominem ad imaginem et similiapparet quid erimus: scimus quia si revelatum fuerit, similes ei erimus . O improvida amentia! o impudens pervicacia! Homines sumus, et in quo possumus, ad similitudinem Dei erimus; et similem audemus DErgo Pater dixit: Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram. In principio ipsius mundi Patrem et Filium esse audio, et unum opus cerno. Audio loquentem, agnosco facientem; sed et Patris et Filii unam imaginem, unam similitudinem lego. Similitudoutique nisi per imaginem Dei, ad imaginem Dei esse non possis. et ideo proclivior via est, ut etiam sempiternum esse fateamur, cum similis sempiterni utique sempiternus sit. Si autem Patrem sempiternum dicimus, et hoc idem Filium denegamus, dicimus esse dissimilem; sempiterno enim temporale dissimile est. Clamat Propheta sempiternum, clamat et Apostolus sempiternum:
Abbreviated transcription (Latin):
cet ñ esse cdissimilẽ: caracter expres¬
sũ esse significat. splendor signat
eternũ. Imago itaq ñ uultus est
corporalis. ñ fucis cõposita. non cȩris:
sed simplex de dõ. egressa de patre. ex¬
pressa dde fonte fer hane imaginem
Philipe. qui me uidet uidet ꝙ patrẽ
Et quomͦ tu dicis. ostende nobis patrem:
Num credis quia ego in patre. & pater
in me est Widet enĩ in imaginẽ patr̃ẽ.
qui uidet in filiolides quã imaginem
dicit: Imago ista ueritas est. imago ista
iustitia ẽ: imago ista dĩ uirtꝰ est: non
muta. quia uerbũ est. ñ insensibilis. cqͥa
sapientia ẽ: non inanis. qͥa uirtus ẽ: non
uacua qͥa uita est. ñ mortua qͥa resur¬
rectio est Uides gͦ. qͥa dũ mago dr̃.
patr̃e significat et̃. cuiꝰ imago sit filius:
qͥa nemo potest ipse sibi imago sua et̃
Plura possem de filis testimonĩs dicerȩ.
sedneforte ipse sibi nimiũ fauisse dicat᷑.
patr̃e int̾rogemus Hempe ipse dixit.

Expanded text:
cet non esse dissimilem, character exprescet non esse dissimilem, character expressum esse significat, splendor signat aeternum. Imago utique non vultus est corporalis, non fucis composita, non ceris: sed simplex de Deo, egressa de Patre, expressa de fonte. 50. Per hanc imaginem Philippe, qui me videt, videt et Patrem. Et quomodo tu dicis: Ostende nobis Patrem? Non credis quia ego in Patin me est. Vidit enim in imagine Patrem qui vidit in Filio . Vide quam imaginem dicat: imago veritas est, imago ista justitia est, imago ista Dei virtus est; non muta, quia verbum est; non insensibilis, quia sapientia est; non inanis, quia virtus est; non vacua, quia vita est; non mortua, quia resurrectio est. Vides ergo quia dum imago dicitur, Patrem significat esse cujus imago sit Filius; quia nemo potest ipse sibi imago sua esse. 51. Plura possem de Filii testimoniis dicere, sed ne forte ipse sibi nimium favisse dicatur, Patrem interrogemus. Nempe ipse dixit:
Abbreviated transcription (Latin):
Primogenitꝰ inqͥt ñ primo creatꝰ. ut
& genitus ꝓnatura &. primꝰ ꝓ ꝑpetuita¬
te ereclatur Alibi quoꝙ apłis asseruit.
qa ipsũ posuit heredẽ om̃ium ꝑ qũe
fecit & scła. qui est splendor głȩ. et
caracter substantiȩ eius Imaginẽ apo¬
stolus dicit. & arrius dicit esse dissi¬
milem Cur imago. si similitudinẽ
non habet: In picturis homines no
Nat esse cdissimiles & arriꝰ dissimilẽ
pat̾rẽ contendit in filio. ꝙ uult ut¬
pat̾re dissimilẽ genuerit sui. quasi
quasi impotens qui genare similem
ñ potuerit. frophete dicunt in
lumine tuo uidebimꝰ lumen ꝓpħe
dicunt splendor ẽ enĩ lucis ȩterne.
& speculũ sine macula^ maiestatis. et
imago bonitatis illius Uide qͦnta
dicant᷑. Splendor qͦd claritas paternȩ
lucis in filio sit: speculũ sine macula.
qͦd pat̾ uideat᷑ in filio: imago boni¬
tatis. qͦd ñ in corpus in corpore. sed
uirtꝰ in filio tota cernat᷑. Imago do¬

Expanded text:
. Primogenitus, inquit, non primocreatus; ut . Primogenitus, inquit, non primocreatus; ut et genitus pro natura, et primus pro perpetuitate credatur. Alibi quoque Apostolus asseruit quod ipsum posuit haeredem omnium, per quem fecit et saecula, qui est splendor gloriae, et character substantiae ejus . Imaginem Apostolus dicit, et Arius dicit esse dissimilem: cur imago, si similitudinem nmines esse dissimiles, et Arius dissimilem Patrem contendit in Filio. » Et Pater dissimilem genuerit sui, quasi impotens qui generare similem non potuerit. 49. Prophetae dicunt: In lumine tuo videbimus lumen . Prophetae dicunt: Splendor est enim lucis aeternae, et speculum sine macula Dei majestatis, et imago bonitatis illius . Vide quanta dicantur. Splendor; quod claritas paternae lucis in Filio sit: speculum sine macula; quod Pater videatur in Filio: imago bonitatis; quod non corpus in corpore, sed virtus in Filio tota cernatur. Imago do
Abbreviated transcription (Latin):
pullalauit. igni deuict̾a. incendioꝙ pe¬
ritura: aut uelut quedã monstruosi seil¬
la portenti: in uarias formas distincta
nomen obtendit Sed quos in illo impie¬
tatis suȩ freto miseros int̾ naufragia
sidei reppererit fluctuantes: beluinis
succincta ꝓdigus. tetra dogmatis seuo
dente dilacerat: Cuiꝰ spelimncã scc̃ impe¬
rator: ut ferunt naute cetis latebris
inhorrentẽ. omnẽt eiꝰ uiciniã cerulet
canib int̾ ꝑfidiȩ saxa resonantẽ. clausa
tũ est enĩ Sepi aures tuas spinis Et
alibi Uidete canes. uidete malos
oꝑarios. & iterũ Hereticũ hominẽ
post primã correptionẽ deuita. sci¬
ens quia subuersus c̃ qui eiusmodi
ẽ & delinquit cũ sit ꝓprio iudicio
dampnatꝰ Itaꝙ tã quam boni guber¬
natores. quo tutius p̃termeare possimꝰ
fidei uela tendamus. seripturarũꝙ rele¬
tris xp̃m esse dit enĩ qͦd mago ipse sit
ai inuisibilis pͥmogenitꝰ uniuer se creat᷑e

Expanded text:
pullulavit, igni debita, incendioque pepullulavit, igni debita, incendioque peritura. Aut velut quaedam monstruosi Scylla portenti, in varias formas distincitanomen obtendit: sed quos in illo impietatis suae freto miseros, inter naufragia fidei repererit fluctuantes, besuccincta prodigiis, tetri dogmatis saevo dente dilacerat. 47. Cujus speluncam, sancte Imperator, ut ferunt nautae, caecis latebris inhorrentem, omnemque ejus viciniam caeruleis canibus inter perfidiae saxa resonantem, clausa tum est enim: Sepi aures tuas spinis . Et alibi: Videte canes, videte malos operarios . Et iterum: Haereticum hominem post primam correptionem devita, sciens quia subversus est qui ejusmodi est, et delinquit, cum sit proprio judicio damnatus . Itaque tamquam boni gubernatores quo tutius praetermeare possimus, fidei vela tendamus, Scripturarumque relem esse; ait enim quod ipse sit imago Dei invisibilis, primogenitus universae creaturae
Abbreviated transcription (Latin):
issimilẽ igͥ dicunt esse Hos negamus:
mino potius horremꝰ hanc uocẽ Seg no
si filius degener iudicet᷑. Sed non est
honorificentia boni patris. filii iniuria.
Non potest bono patri placere: si filiꝰ
degenerasse potiꝰ a patre. quã patrem
si ad ipsos paulisꝑ uerba conuerto.
S qũe potissimũ legam: eudoxium.¬
eunomiũ ne. an arriũ. uł etiũ. eius
magistros: Plura enĩ nomina s una
ꝑfidia. impietate ñ dissonans. cõmunioẽ¬
ñ discordans. ñ dissimilis fraude s contiõe
discreta. Cur enĩ secũ nolint conueni
impietatẽ exetrlnt᷑ Aiunt eũ ꝓdidisse
esfusus quȩ arriuis seripserat MNagna
cęcitatis offusio : Iuc torem ꝓbant. ext
ipsi se scindunt & ideo qm̃ cõmuniter
aduersus ȩccłam di quib int̾ seipsos ñ
conuenit conspirarunt: cõmuni nomine
hereticos quib respondendũ ẽ nominabo
heresis enĩ uelut quȩdã idra fabularũ
uulnerib suis creuit. & dũ sepe recidit᷑.

Expanded text:
issimilem igitur dicunt esse: nos negamus; immo potius horremus hanc vocem. Sed nolsi Filius degener judicetur. Sed non est honorificentia boni Patris, Filii injuria. Non potest bono Patri placere, si Filius degenerasse potius a Patre, quam Patrem si ad ipsos paulisper verba converto. Sed quem potissimum legam Eunomiumne, an Arium, vel Aetium ejus magistros? Plura enim nomina, sed una perfidia, impietate non dissonans, communione discordans: non dissimilis fraude, sed coitione discreta. Cur enim secum nolint convenirimpietatem exsequuntur. Aiunt eum prodidisse effusius, quae Arius scripserit. Magna caecitatis effuipsi se scindunt: et ideo quoniam communiter adversus Ecclesiam Dei, quibus inter seipsos non convenit conspirarunt, communi nomine haereticos, quibus respondendum est, nominabo. Haeresis enim velut quaedam hydra fabularum, vulneribus suis crevit; et dum saepe reciditur,
Abbreviated transcription (Latin):
eo. ꝯccipe tamen qͥd etiã scripserit.
eũgłista iohannes in epła dicens Sei¬
mus quia filius dĩ apparuit & dedit
nobis sensum ut cognoscamꝰ potestatẽ.¬
& simus in uero filio eiꝰ iħu xp̃s hic

Expanded text:
eo. 117. Accipe tamen quid etiam scripserit Evangelista Joannes in epistola sua dicens: Scimus quia Filius Dei apparuit, et dedit nobis sensum, ut cognoscamus Patrem, et simus in vero Filio ejus
Abbreviated transcription (Latin):
potiꝰ quã creatori: Demq sic habes
Tradidit illos ds̃ in desidia cordis eoꝵ.
ut contumeliis afficiant corpora sua
int̾ semet ipsos. qui cõmutauerunt
ueritatẽ dĩ in mendacio. & coluerunt
&e seruiert̃. creaturȩ potiꝰ quã crea¬
tori. qui est benelictus in scła fro

Expanded text:
potius quam Creatori. Denique sic habes: potius quam Creatori. Denique sic habes: Tradidit illos Deus in desideria cordis ipsorum, ut contumeliis afficiant corpora sua inter semetipsos: qui commutaverunt veritatem Dei in mendacium, et coluerunt, et servierunt creaturae potius quam Creatori, q
Abbreviated transcription (Latin):
Ergo qm̃ &e nos creati sumꝰ. int̾ nos &e¬
xpm. int̾ xp̃m & elementa. nulla dis¬
tantia ẽ S qũauis amentes sint: id
tamen ñ audebunt dicere. Postremo
ut insipientiȩ eorũ quod uerũ ñ est
indulgeam: si nichil ut putant distat
in uerbo. cur ñ eũ quẽ eolunt meliori
appellent nomme. cur uerbo ñ utunt᷑
patris. cur abieuint qͦd honorisicentie
est. assumunt qͥͦd inuriȩ. Si aut̃ dis¬
tat int̾ creatũram & genitũ. ut ego
arbitror cũ legerimꝰ genitũ ñ utiqi dẽ
& genitũ intelligimꝰ & creatũ. Dicant
gͥ gen̾atũ ex patre. ex urgine pere¬
atum: aut dicant quomͦ dĩ fllius &
genitus & creatus. una natura & ma¬
xime dĩ diuersitatẽ ñ recipit Certe
facescat nr̃a sententia. paulũ int̾rogemꝰ
qui spu dĩ plenꝰ has p̃uidens questione.
genaliter cont᷑ gentes. specialit̃ cont᷑
arrianos locutus ait diumo iudicio esᷤ
esse dampnatos qui seruirent creature

Expanded text:
Ergo quoniam et nos creati sumus, inter nos eErgo quoniam et nos creati sumus, inter nos et Christum et elementa nulla distantia est. Sed quamvis amentes sint, id tamen non audebunt dicere. 101. Postremo ut insipientiae eorum quod verum non est, indulgeam; si nihil, ut putant, distat in verbo: cur non eum quem colunt, meliore appellant nomine? cur verbo non utuntur Patris? cur abjiciunt quod honorificentiae est, assumunt quod injuriae? 102. Si autem distat inter creatum et genitum, ut ego arbitror, cum legerimus genitum, non utique idem et genitum intelligimus et creatum. Dicant igitur generatum ex Patre, ex Virgine procreatum: aut dicant quomodo Dei Filius et genitus et creatus. Una natura, et maxime Deus diversitatem non recipit. 103. Certe facessat nostra sententia: Paulum interrogemus, qui Spiritu Dei plenus has praevidens quaestiones; generaliter contra gentes, specialiter contra Arianos locutus, ait divino judicio eos esse damnatos, qui servirent creaturae
Abbreviated transcription (Latin):
sunt Nec mirũ si ante scła fundatũ
se eẽ dicit: cũ legeris p̃destinatũ ante
tempora scłaria Quã uere de incar¬
natione id uideatur expressum. deela¬
rant sequentia. Sapientia inqͥt ȩdifi¬
cauit sibi cdomũ. & subdidit columnaᷤ
septẽ. & int̾ duas hostias miscuit in cra¬
tere uinũ suũ. & parauit suã mensam.
&e misit. suos seruos conuocans cũ altis¬
sima p̃dicatione dicens. qͥ est insipiens
declinet ad me Nonne & mȩugłio pꝰ
incarnationem hȩc om̃ia indemus eẽ
cõpleta qͦd sacri conuiuii celebrauit
mysteria qͦd apłos misit. uoce clama
uit dicens. siqͥs sitit ueniat ad me &
bibat: Ergo seqͥntia respondent pri
gestum Multa alia documenta p̾sto
ẽẽ possunt. huimi de incarnatione
dictũ uideri: sed ñ me in uoluo libͥs.
ne tractatus uideat᷑ ec̃ diffcisior. Nẽ
ipsos arrianos int̾rogo: utrũ idẽ putent
eẽ genitũ qͦd creatũ Si eñ idem dicunt
nichil utiꝙ cistat int̾ genare & creare

Expanded text:
si ante saecula fundatum se esse dicit, cum legeris praedestinatum ante tempora saecularia. Quam vere de incarnatione id videatur expressum, declarant sequentia: Sapientia, inquit, aedificavit sibi domum, et subdidit columnas septem, et interfecit suas hostias: miscuit in cratera vinum suum, et paravit suam mensam; et misit suos servos, convocans cum altissima praedicatione, dicens: Qui est insipiens declinet ad me . Nonne in Evangelio post incarnationem haec omnia videmus esse completa, quod sacri convivii celebravit mysteria, quod apostolos misit, voce magna clamavit dicens: Si quis sitit, veniat ad me, et bibat ? Ergo sequentia respondent priogestum. 99. Multa alia documenta praesto esse possent hujusmodi de incarnatione dicta videri: sed non me involvo libris, ne tractatipsos Arianos interrogo, utrum idem putent esse genitum, quod creatum? Si enim idem dicunt, nihil utique distat inter generare et creare.
Abbreviated transcription (Latin):
noseit. Ipse creatinȩ seruire nos phi¬
bet Qũe admodũ gͦ ap̃o ipse seruret.
si ereaturam xp̃m p̾utaret: Nut iqͣ
desinant colere qu̾e ereaturã appeilãt:
aut desmant quẽ colere se simnulant.
dicere creaturam. ne sub appellatione
cultorũ. sacrilegia grauiora cõmittãt
De testabilior enĩ domesticus hostis qũã
extraneus & grauꝰ scelus. si aduersus

Expanded text:
eaturae servire nos prohibet: quemadmodum ergo Christo ipse serviret, si creaturam Christum putaret? Aut igitur desinant colere quem creaturam appellant, aut desinant quem colere se simulant, dicere creaturam; ne sub appellatione cultorum sacrilegia graviora committant. Detestabilior enim domesticus hostis quam extraneus: et gravius scelus ut adversus
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ consuetudo ꝓpbiȩ. ut quȩ futura
sunt. uł quasi p̃sentia uł quasi factaqli¬
gantur deni in psalmo iuigessmo pͥmo¬
legisti Tauri pingues obsederunt me
legisti etiã Diinserunt sibi uestimenta
mea Quod eũgłista de tempore passi¬
onis ꝓpħatũ eẽ significat Dõ enĩ quȩ
sunt futura p̃sentia sunt. & ei eui p̾eog¬
nita sunt omĩa. uentura ꝓ factis sunt̃.

Expanded text:
e, ut quae futura sunt, vel quasi praesentia, vel quasi facta dicantur. Denique in psalmo XXI legisti: Tauri pingues obsederunt me ; legisti etiam: Diviserunt sibi vestimenta mea : quod evangelista de tempore passionis prophetatum esse significat; Deo enim quae sunt futura, praesentia sunt: et ei cui praecognita s
Abbreviated transcription (Latin):
plificant. isti dĩ filiũ creaturã asserunt
esse. qui ds̃ est
atuit ut arbitror sce imꝑator. nec
dissimilem ẽẽ patri neq ex tempore
esse dnm̃ iħm: restat ut illud quoq
sacrilegiũ redarguat᷑ & ꝓbemus non¬
uimus enĩ legi. dño dicente Ite in orbẽ
uniuersũ. & p̃dicate eu̾głium uniuer¬
sȩ creature Quniuersam creaturam
dicit. nullam excipit & ideo ubi sunt
qui ereaturã xp̃m appellant. Nam si cre¬
atura esset. nũqͥd ipse sibi mandaret eũ¬
głium p̃dicari: Non gͥ ereatura est sed
creator. qui docende creature discipłis
suis mandat officium. Non creatura
xp̃c. Uanitati enĩ creatura subiec ta
est: sicut apłs dixit. NIũqͥd gͦ xp̃s¬

Expanded text:
plificant: isti Dei Filium creaturam asserunt plificant: isti Dei Filium creaturam asserunt esse, qui Deus estatuit, ut arbitror, sancte Imperator, neque dissimilem Patri, neque ex tempore esse Dominum Jesum. Restat ut illud quoque sacrilegium redarguatur, et problegi, dicente Domino: Ite in orbem universum, et praedicate Evangelium universae creaturae . Qui universam creaturam dicit, nullam excipit. Et ideo ubi sunt, qui creaturam Christum appellant? Nam si creatura esset, numquid ipse sibi mandaret Evangelium praedicari? Non igitur creatura est, sed creator, qui docendae creaturae discipulis suis mandat officium. 87. Non creatura Christus: Vanitati enim creatura subjecta est, sicut Apostolus dixit . Numquid
Abbreviated transcription (Latin):
legimus. mens tua ꝑcipit lectionem.
edat lingua confessionem Aufer hinc
argumenta ubi fides querit᷑. in ipsis gym¬
nasiis suis iam cialectica taceat. Non
quȩro qͥd loquant᷑ philosophi requiro
quid faciant soli in suis gymnasiis
remanserunt Uide qũa fides argu¬
mentis p̃ponderet Illi cotidie a suis
consortib deserunt᷑. qͥ copiose disputãt:
isti cotidie crescunt. qͥ simplicit̾ cre¬
dunt Non credit᷑ philosophis. credit᷑
piscatorib Non crelit᷑ dialec ticis:
credit᷑ publicanis Illi uoluptatib
&e delicuis orbem ligarunt: isti ieuiniis
& dolorib exuerunt Plures itaq iam
Quo distant a gentilib arriani:
Illi deos appellant. dispares sexu. dissi¬
miles potestate: isti trinitatẽ asserunt
differentis diumitatis & dissimilis po¬
testatis Illi deorũ su oꝵ. pͥncipiũ asse¬
runt temporale: & isti xp̃m cȩpisse
ex tempore mentiunt᷑ Nonne ex pbi¬
losophia omnẽ impietatis suȩ traxert̃
colorem: Illi tamen qͦd uen̾ant᷑ am¬

Expanded text:
legimus: mens tua percipit lectionem, edat lingua confessionem. Aufer hinc argumenta, ubi fides quaeritur: in ipsis gymnasiis suis jam dialectica taceat. Non quaero quid loquantur philosophi, requiro quid faciant. Soli in suis gymnasiis remanserunt. Vide 461 quam fides argumentis praeponderet. Illi quotidie a suis consortibus deseruntur, qui copiose disputant: isti quotidie crescunt, qui simpliciter credunt. Non creditur philosophis, creditur piscatoribus: non creditur dialecticis, creditur publicanis. Illi voluptatibus et deliciis orbem ligarunt, isti jejuniis et doloribus exuerunt. Plures itaque jam quo distant a gentilibus Ariani. Illi deos appellant dispares sexu, dissimiles potestate: isti Trinitatem asserunt differentis divinitatis, et dissimilis potestatis. Illi deorum suorum principium asseverant temporale; et isti Christum coepisse ex tempore mentiuntur. Nonne ex philosophia omnem impietatis suae traxerunt colorem? Illi tamen quod venerantur, am
Abbreviated transcription (Latin):
questionũ tormenta delectant.
Audis dĩ filiũ: aut dele nomen aut
aꝗ uosce naturam udis uterũ. ag¬
nosee gena̾tionis ꝑspicue ueritate
Nludis eor: uerbũ intellige. Aucis dex¬
teram: agnosce uirtutem. Audis oc:
agnosce sapientiã Non hec sunt in
dõ corporalib estimanda In cõprehen¬
sibilit̾ generat᷑ filiuis. impassibilit᷑ genat
pater. &ͥ tamen ex se genauit. & ante
ominẽ intellectũ generauit ds̃ uerus
edm̃ uerũ sat̃ diligit e tu dscutis .
Pat̾ cõplacet & tu cum uideis inuidese

Expanded text:
quaestionum tormenta delectant? quaestionum tormenta delectant? Audis Dei Filium: aut dele nomen, aut agnosce naturam. Audis uterum, agnosce generationis perspicuae veritatem. Audis cor, Verbum intellige. Audis dexteram, agnosce virtutem. Audis os, agnosce sapientiam. Non haec sunt in Deo corporaliter aestimanda. Incomprehensibiliter generatur Filius: impassibiliter generat Pater; et tamen ex se generavit, et ante omnem intellectum generavit Deus verus Deum verum. Pater diligit, et tu discutis: Pater c
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ sensũ est: qũ cadmodũ non ẽ super
omnẽ sensum tanta generatio Tu
quoq manũ ori admoue. serutari ñ
licet suꝑna myst̾ia. licet scire qͦa natꝰ
sit ñ licet discutere que admodũ natꝰ
sit. Illud negare mͥ non licet: hoc quȩ¬
rere metus est Nam si paulus ea quȩ
audiuit. raptus in terciũ celũ mef¬
fabilia dicit: quomͦ nos expͥmere
possumus paternȩ genãtiomꝰ archanũ
quod nec sentire potuimꝰ nec audire.
Uerũ sime ad consuetudinẽ trahis
genãtionis humanȩ. ut patrẽ dicas pri¬
orem: uide utrũ ad gen̾ationem dĩ.
terrene genationis exempla conueni¬
ant Si scđ̾m hominẽ loquam᷑ nega¬
re non poteris priores eẽ in homineᷤ.
patris quã fili passiones Prior creuit.
prior senuit: prior doluit. prior
fleuit. Si gͥ hic tempore minor.
ille antiquior passione Si hic gene¬
rationis incurrit etatẽ. nec ille ge¬
neranidi euasit pudorem QQͥa te ista

Expanded text:
nem sensum est, quemadmodum non est supra nem sensum est, quemadmodum non est supra omnem sensum tanta generatio? 65. Tu quoque manum ori admove, scrutari non licet superna mysteria. Licet scire quod natus sit: non licet discutere quemadmodum natus sit. Illud negare mihi non licet, hoc quaerere metus est. Nam si Paulus ea quae audivit raptus in tertium coelum, ineffabilia dicit, quomodo nos exprimere possumus paternae generationis arcanum, quod nec sentire potuimus, nec audire? 66. Verum si me ad consuetudinem trahis generationis humanae, ut Patrem dicas priorem; vide utrum ad generationem Dei terrenae generationis exempla conveniant. Si secundum hominem loquamur, negare non poteris priores esse in homine patris quam filii passiones. 457 Prior crevit, prior senuit, prior doluit, prior flevit. Si igitur hic tempore minor, ille antiquior passione. Si hic generationis incurrit aetatem, nec ille generandi evasit pudorem. 67. Quid te ista
Abbreviated transcription (Latin):
ternum Apłs dicit. qͦd ͤ s empit̾na uirtꝰ
Seriptũ est eñ xp̃m esse dĩ uirtutem
sermone cõponas Net enĩ angustis ser¬
monib nr̃is immnense magnitudinem
possumꝰ diuinitatis includere cuiꝰ mag¬
nitudinis ñ est finis Namq hominis
genationẽ si definire contendas. tẽpꝰ
ostendis Gen̾atio autẽ diuina. supra
om̃ia ẽ. Late patet: supra om̃s cogita¬
libet eiꝰ ȩt̾nitatem: ñ potes de eo ali¬
qͥd. nͥ ꝑ filiũ cogitare. nec potest ullie
ad patrẽ nͥ ꝑ filiũ transire sensus Hicẽ
nec et̃nitate deficit. Queris a me quomͦ¬
si filius sit. ñ priorẽ habeat patrẽ: quero
itẽ abs te quando aut quom᷑ filiũ putes
eẽ generatum Michi enĩ impossibile
est genationis scire secretũ Mens dessẽ
uox silet ñ mea tantũ sed & angłorũ
Supra potestates. supꝰ angłos. supra
cherubim. sup ͣ seraphin supͣ omnem
sensũ est qͥa scͥptũ est Pax autẽ xp̃i quȩ
est sup omnẽ sensum Si pax xp̃i suꝑ om¬

Expanded text:
irtus scriptum est enim Christum esse Dei virtutem, sermone componas. Neque enim angustis sermonibus nostris immensae magnitudinem possumus divinitatis includere, cujus magnitudinis non est finis . Namque hominis generationem si definire contendas, tempus ostendis: generatio autem divina supra omnia est: late patet, supra omnes cogitalibet ejus aeternitatem, non potes de eo aliquid nisi per Filium cogitare: nec potest ullus ad Patrem nisi per Filium transire sensus. Hic enec aeternitate deficit. 64. Quaeris a me quomodo Filius sit, si non priorem habeat Patrem? Quaero item abs te, quando aut quomodo Filium putes esse generatum? Mihi enim impossibile est generationis scire secretum: mens deficit, vox silet, non mea tantum, sed et angelorum. Supra Potestates, supra Angelos, supra Cherubim, supra Seraphim, supra omnem sensum est; quia scriptum est; Pax autem Christi quae est supra omnem sensum . Si pax Christi supra om
Abbreviated transcription (Latin):
morte gemitus liberauit: Creatura
q dnm̃ esse distantiam qͥa seruitus
ereatura ẽ. dñs autẽ sp̃s est. Ubi aut̃
sp̃s dñi est. ibi libertas. Quis hunc
induxit errorem. ut eũ qui creauit.
Num ipse dñs se creauit: Si enĩ lec
se fecit. Si lectũ est qͦd negari non¬
potest. quia ds̃ in sapientia fecit omĩa:
nũqͥd ueri simile uideri potest. quia in
se ipsa facta est sapientia: Legimus¬
genitũ. quia pat̾ dixit Ex utero ante
luciferũ genui te Legimꝰ pͥmogenitũ.
filiũ. legimꝰ unigenitum Primogentũ
quia nemo ante ipsum: unigenitũ. quia
conferri potest: Ostendit etiã dĩ filiuᷤ.
distantiã genãtionis & gr̃ȩ. dicens As
do ad patrẽ nr̃m. sed ascendo ad patrẽ¬
meũ. & patrẽ ur̃m. Separatio ista di¬
uersitatẽ ostendit. quod illiꝰ gen̾ator.
nr̃ creator sit & addidit. Dm̃ meum

Expanded text:
iberavit? Creatura,m et Deum magnam esse distantiam, quia servitus creatura est, Deus autem spiritus est; ubi autem spiritus Domini, ibi libertas. Quis hunc induxit errorem, ut eum qui creavit Nunquid ipse Deus se creavit? Si per se fecit? Si lectum est, quia Deus in sapientia fecit omnia, nunquid verisimile videri potest, quia in seipsam facta est sapientia? genitum; quia Pater dixit: Ego ex utero ante Luciferum genui te . Legimus primogenitum : Filium, legimus unigenitum ? primogenitum, quia nemo ante ipsum: unigenitum, quia conferri potest. 90. Ostendit etiam Dei Filius distantiam generationis et gratiae, dicens: Asdo ad Patrem nostrum, sed: Ascendo ad Patremmeum, et Patrem vestrum. Separatio ista diversitatem ostendit, quod illius generator, noster creator sit. 91. Et addidit: Deum meum
Abbreviated transcription (Latin):
conutiaris: Queris a me utrũ prior
ñ possit eẽ qui pat̾ est : quero a te
ut doceas qͦndo pat̾ fuerit prior.
Aut testiunomis. aut argumentis
collige ueritatẽ. Si testimonis. acce¬
pisti utiq sempit̾nã cd̃ eẽ uirtutẽ.
Legisti etiã dicentem Ifrł sime au¬
dieris. ñ erit in tt dẽ recens neque

Expanded text:
tis. 68. Quaeris a me utrum prior non possit esse, qui Pater est. Quaero a te, ut doceas quando Pater prior fuerit, testimoniis, aut argumentis collige veritatem. Si testimoniis, accepisti utique sempiternam Dei esse virtutem. Legisti etiam dicentem: Israel, si me audieris, non erit in te Deus recen
Abbreviated transcription (Latin):
postea antẽ sedm̃ carnẽ homo fac tus ex
maria est Si mͥ non credunt. credant
nitudo temporis. misit ds filiũ suum
eternȩ ꝓprietatẽ signauit hunc postea
fac tñ ex muliere. asseruit: ut factura
ñ diuinitati sed assumptioni corporis
ascriberetur factũ ex muliere ꝑ car¬
nis susceptionem: fac tũ sub lege. per
obseruantiã legis Genatio autẽ illa
celestis ante legem: ista post legem.¬

Expanded text:
postea autem secundum carnem homo factus ex postea autem secundum carnem homo factus ex Maria est. 94. Si mihi non credunt, credant nitudo temporis, misit Deus Filium suuaeternae proprietatem signavit. Hunc postea factum ex muliere asseruit, ut factura non divinitati, sed assumptioni corporis ascriberetur: factum ex muliere per carnis susceptionem: factum sub Lege per observantiam Legis: generatio autem illa coelestis ante Legem, ista post Legem
Abbreviated transcription (Latin):
ñ naturȩ iure sed gr̃e. tam̃ utraq na¬
tura bic significari uidet᷑ in xp̃o. & di¬
uinitatis & carnis: diuinitatis ex patre.
carnis ex matre. illã quȩ ante omĩa.
ista quȩ ex uirgine. Deniq ante patrẽ¬
suũ ut filiꝰ nominauit. dm̃ suũ postea
ut homo nuncupauit. Ubiq autẽ dm̃
nia docent Ds̃ ds̃ m̃s respice in me.
quare me dercliqͥsti & alibi de uen¬
tre matͥs meȩ ds̃ mĩs estu &e supͣ quasi¬
homo patit᷑. & infra . Nomo est. qͥ ex
matris uentre iactat᷑ Itaq cũ dicit.
de uentre matris meȩ ds̃ m̃s es tu sig¬
nificat eũ qͥ pat̾ semꝑ erat. ex illo dm̃
sibi esse. ex quo de uentre matris iac
unde audent dicere creatũ ẽẽ uel
factũ: & quidẽ in quo ereatũ legerint
in quo factũ considerare deberent.
Edoctũ est eñ dĩ filiũ. de dõ esse ge¬
nitũ. de dõ natũ: factũ autẽ in quo
legerint diligent̾ aduertant Non
enĩ dt̃ factus. sed dẽ dĩ filiꝰ natus est:

Expanded text:
 jure, sed gratiae; tamen utramque naturam hic significare videtur in Christo et divinitatis et carnis, divinitatis ex Patre, carnis ex matre, illamque ante omnia, istamque ex Virgine. Denique ante Patrem ut Filius nominavit, Deum postea ut homo nuncupavit. 92. Ubique autem Deum nia docent: Deus, Deus meus, respice me; quare me dereliquisti ? Et alibi: De ventre matris meae Deus meus es tu . Et supatitur: et infra homo est, qui ex matris ventre jactatur. Itaque cum dicit: De ventre matris meae Deus meus es tu; significat cum qui Pater semper erat, ex eo Deum sibi esse, ex quo de ventre matris jactunde audent dicere creatum esse vel factum? Et quidem in quo creatum legerint, in quo factum, considerare deberent. Edoctum est enim Dei Filium de Deo esse genitum, de Deo natum: factum autem in quo legerint, diligenter advertant; non enim Deus factus, sed Deus Dei Filius natus est:
Abbreviated transcription (Latin):
uentu dñi iħu ᷤ Patrẽ dixit. filiũ dix̃.
Quẽ ergo cũ patre & filio p̃t̃ sp̃m iunx̃. s
Quis est dñs. qui corda nr̃a in scĩfica¬
tione confirmet. Sc̃ificatio enĩ gr̃ȩ
spiritalis est : sicut & infra dixit. In scĩ¬
ficatio̾e spiritꝰ. & fide ueritatis. Quẽ pu¬
qui ait. Supra quẽ uicderis sp̃m sicut¬
colũbam descendentẽ & manentẽ suꝑ
eũ: hi est qui baptirat in sp̃u sc̃o. Des
cenchit enĩ spiritꝰ in specie colũbȩ :
ut & sapientiȩ testimoniũ ferret . &. sacra¬
m̃tũ lauacri spiritalis impleret. ꝙ̃ unꝰ
se cũ patre & filio oꝑationis ostenderet.
Ac ne ꝑ imprudentiã aliqͥd excidisse
apło incdicetis. sed scientẽ prudentẽq
& sco infusũ spũ significasse dñm.
quẽ chñm sentiebat: etiã inscd̃a ad thes¬
salonicenses epła hoc iłe repetuut di¬
cens. Dñs autẽ chirigat corda ur̃a in
chlectiõe clĩ & patientia xp̃i. Si dilectio
dirigat. debet ostencdi: si chirectionẽ

Expanded text:
tu Domini Jesu? Patrem dixit, et Filium dixit: quem ergo cum Patre et Filio praeter Spiritum junxit? Quis est Dominus qui corda nostra in sanctificatione confirmet? Sanctificatio enim gratia spiritalis est, sicut et infra dixit: In sanctificatione Spiritus, et fide veritatis . 96. Quem puqui ait: Super quem videris Spiritum descendentem et manentem super eum, hic est qui baptizat in cendit enim Spiritus in specie columbae ; ut et sapientiae testimonium ferret, et sacramentum lavacri spiritalis impleret, et unius se cum Patre et Filio operationis ostenderet. 97. Ac ne per imprudentiam aliquid excidisse Apostolo judicetis, sed scientem prudentemque et sancto infusum Spiritu significasse Dominum, quem Deum sentiebat, etiam in secunda ad Thessalonicenses epistola hoc idem repetivit dicens: Dominus autem dirigat corda vestra in dilectione Dei, et patientia Christi . Si dilectio dirigat, debet ostendi, si directionem
Abbreviated transcription (Latin):
Non utiq quasi corpus in corpore. Non
enĩ ds̃ corpꝰ. nec quasi confusus in con¬
fuso: sed quasi uerus in uero. d in dõ.
lum̃ in lumine. quasi pat̃ sẽpitnꝰ in fi¬
lio coȩt̾no. Non ergo insertio corpo¬
ris intelligit᷑: sed unitas potestatis.
Ergo per unitatẽ potestatis coadorat᷑ s.¬
uerbi istiꝰ uim atq sermonis diligentiꝰ
pertractemꝰ: ⁊ propͥetatẽ eiꝰ ex aliis col¬
ligamꝰ. Om̃ia inquit in sapientia fecisti.
Qd igit᷑ intelligimꝰ exortẽ factoꝵ esse
sapientiã. Sed om̃ia ꝑ ipsã facta sunt.
Et dauid ait. Uerbo dm̃i celi firmati
sunt. Ergo ipsũ quidẽ filiũ oẽ cȩlesti¬
um dĩcit auctorẽ. Ita utiq in filio
dixit facta om̃ia: ut in oꝑũ instauratio¬
ne filiũ a patre nimime separaret. sed
patri ingeret. Paulus quoq ait. Quo¬
nã in ipso condita sunt om̃ia in cȩ¬
lis & in terra insibilia & ininsibilia.
Nũqͥd cũ dicit in ipso. negainit ꝑ ipsũ s
Non negauit utiq. sed asseruit. De¬

Expanded text:
Non utique quasi corpus in corpore; non enim Deus corpus: nec quasi confusus in confuso; sed quasi verus in vero, Deus in Deo, lumen in lumine, quasi Pater sempiternus in Filio coaeterno. Non ergo insertio corporis intelligitur, sed unitas potestatis. Ergo per unitatem potestatis coadoratverbi istius vim atque sermonis diligentius pertractemus, et proprietatem ejus ex aliis colligamus: Omnia, inquit, in Sapientia fecisti . Quid hic igitur intelligimus exsortem factorum esse Sapientiam? Sed omnia per ipsum facta sunt . Et David ait: Verbo Domini coeli firmati sunt Ergo ipse qui Dei Filium etiam coelestium dicit auctorem, ita utique dixit in Filio facta omnia, ut in operum instauratione Filium a Patre minime separaret, sed Patri jungeret. 84. Paulus quoque ait: Quoniam in ipso condita sunt omnia in coelis et in terra, visibilia et invisibilia . Numquid cum dicit, in ipso, negavit per ipsum? Non negavit utique, sed asseruit. De
Abbreviated transcription (Latin):
bo ad te. exauch me. Et dñm i dm̃
habes film̃. sicut in eugłio legisti:
quia cũ tetigisset thomas latus xꝑi
cut pat̃ cłs. ⁊ filiꝰ chñs: ita & filius
ds. ⁊ pat̃ chñs. Alt̾natu pia signifi¬
catio. ñ alt̾nat᷑ chuma nat᷑a: sed ĩ

Expanded text:
bo ad te, exaudi me . Et Dominum et Deum habes Filium, sicut in Evangelio legisti, quia cum tetigisset Thomas latus Chricut Pater Deus, et Filius Dominus: ita et Filius Deus, et Pater Dominus. Alternatur pia significatio, non a
Abbreviated transcription (Latin):
Quomodo igit᷑ non om̃ia habet
quȩ clĩ sunt: qui cũ patre & filio a
sacerdotib & in baptismate nomi¬
nat᷑. & in oblationib in uocat᷑ : cũ
patre & filio a seraphim in cȩlestib
precdicat᷑. ᷤ Cũ patre & filio habitat in
scis. infuncdit᷑ iustis. inspirat᷑ ꝓphetis.
bere quȩ dei sunt & posse om̃ia sp̃m¬
sc̃m cdicant: dicant quid ñ habeat. qͥd¬
ue non possit. Nã sicut om̃ia ħt
filiꝰ. nec iniudet pat̃. quominꝰ om̃i
naturalit̾ cdaret filio. qui declit qd̾¬

Expanded text:
Quomodo igitur non omnia habet quae Dei sunt, qui cum Patre et Filio a sacerdotibus in baptismate nominatur et in oblationibus invocatur cum Patre et Filio a Seraphim in coelestibus praedicatur cum Patre et Filio habitat in sanctis, infunditur justis, inspiratur prophetis. bere quae Dei sunt, et posse omnia Spiritum sanctum, dicant quid non habeat, quidve non possit. Nam sicut omnia habet Filius, nec invidet Pater quominus omnia naturalit
Abbreviated transcription (Latin):
tumatiã pietatẽ lederet magister ip¬
se pietatis. Refert itaq aduextere qͦ
enĩ eiꝰ oracula. ex locorũ in quib cli¬
uersatus est. qualitatib ȩstimamus.
eninat᷑us. a sp̃u sicut legimꝰ chicitur
in desertũ: ut euacuaret diaboli tẽp¬
tam̃ta. Nam & in abunclantia copi¬
arũ: continent̃ uixisse. laudandũ ẽ.
Camen in cliuitiis & amenitatib : fre¬
quentior temptationis illecebra est.
Deniq tẽptator ut tẽptet. copias pol¬
licet᷑: & dñs ut uincat famẽ nutrit.
Nec ego difficeor in diuitiis esse
posse continentiã. Sed ⁊ qui mare na¬
ingat frequent̃ euadit. magis tam̃
obnoxiis est periculo. quã qui naui¬
gare noluerit. Uideamꝰ cet̾a. Promis¬
surus regnũ cȩloꝵ iħc montẽ ascen¬
dit: alibi. ꝑ sata clucit discipulos. se¬
minaturus in eoꝵ affectib cȩlestiũ
segetẽ p̃ceptoꝵ: ut messis animoꝵ
fecunda flauesceret. Consũmaturus suscep¬

Expanded text:
tumaciam pietatem laederet magister iptumaciam pietatem laederet magister ipse pietatis. enim ejus oracula ex locorum in quibus diversatus est, qualitatibus aestimantur. Jejunaturus, ab Spiritu, sicut legimus , ducitur in desertum, ut evacuaret diaboli tentamenta. Nam etsi in abundantia copiarum contineater vixisse laudandum est; tamen in divitiis et amoenitatibus frequentior tentationis illecebra est. Denique tentator ut tentet, copias pollicetar: et Dominus ut vincat, famem nutrit. Nec ego diffiteor in divitiis esse posse continentiam: sed etsi qui mare navigat, frequenter evadit; magis tamen obnoxius est periculo, quam qui navigare noluerit. 119. Videamus caetera. Promissurus regnum coelorum Jesus montem ascendit . Alibi per sata ducit discipulos , seminaturus in eorum affectibus coelestium segetem praeceptorum; ut messis animorum fecunda flavesceret. Consummaturus suscep
Abbreviated transcription (Latin):
suã ad patrẽ. unitate potestatis ex¬
p̃ssit dicens. P go & pater unũ sumꝰ.
Cũ enĩ dicit ego & pater: reuelat᷑
equalitas. Cũ dicit unũ sumꝰ: unitas
dec larat᷑. E qualitas confusionẽ ex¬
cludit: unitas separationẽ. E quali¬
tas patrẽ filiũq distingint: unitas
patrẽ filiũq non separat. E rgo eũ
dicit ego & pater. sabelliamĩ repellit: qͥa
aliũ se aliũ patrẽ clixit. Repellit fotini¬
anũ: quia se cũ dõ patre ninxit. Illos
suꝑiorib repellit. quia dixit ego et pat̃.
inferiorib arrianos. quia dicit unũ
sumꝰ. Cam̃ & in suꝑiorib & in inferio¬
rib hereticã ningit seuitatẽ: sabelli¬
mus. arrianoꝵ: quia ego et pat̃. non pa¬
t̃ ce ego dixit. Qd̃ utiq non contuma¬
tiȩ sed pietatis n p̃scientiȩ fuit: ne nos
errorẽ in ordine putaremus. Nescit
enĩ unitas ordinẽ. gradũ nescit ȩqua¬
litas. Nec caclit in dĩ filiũ: ut ꝑ con¬

Expanded text:
suam ad Patrem unitate potestatis exsuam ad Patrem unitate potestatis expressit dicens: Ego et Pater unum sumus. Cum enim dicit: Ego et Pater, revelatur aequalitas: cum dicit: Unum sumus, unitas declaratur. Aequalitas confusionem excludit, unitas separationem: aequalitas Patrem Filiumque distinguit, unitas Patrem Filiumque non separat. 117. Ergo cum dicit, Ego et Pater, Sabellianum repellit; quia alium se, alium Patrem dixit: repellit Photinianum, quia se cum Deo Patre junxit. Illos superioribus repellit, quia dixit, Ego et Pater: inferioribus Arianos, quia dicit: Unum sumus; tamen et in superioribus et in inferioribus haereticam jugulat saevitatem Sabellimus: Arianorum; quia ego et Pater, non Pater et ego dixit. Quod utique non contumaciae, sed pietatis et praescientiae fuit; ne nos errorem in ordine putaremus. Nescit enim unitas ordinem, gradum nescit aequalitas: nec cadit in Dei Filium, ut per con
Abbreviated transcription (Latin):
decdit mͥ manus om̃ib ẽ: & nemo potest¬
ea rapere de manu patris mer. Ego
a pater unũ sumꝰ. Nã si recte supͣ
Idõ sicut non rapit᷑ patͥ. ita non ra¬
int᷑ filio. ita ñ rapit᷑ & sp̃mi: quicũq
de nobis in hoc nomine trinitatis
uitã accipit ȩt̃nã. Ex ipso aũte. qd̃
& dedisse filio pater. & accepisse a fi¬
lio sp̃s clr. quia scriptũ ẽ. Ille me cla¬
rificabit. quia de meo accipiet et
adnuntiabit uobis. Q. d̾ de munere
magis dispensationis indetur quã de
potestatis diuinȩ iure dixisse: quia qͦs
filiꝰ redemit. sp̃s quoq sc̃ificaturus ac¬
cepit. Ex istis ipsis inquã uerbis de quib
calũniã struunt. unitas chuinitatis
aduertit᷑. non incligentia largitatis.
Dechit pater ꝑ generationẽ. non per
adoptionẽ decdit. quasi id quod esset
in ipso diuinȩ nire nat᷑ȩ. non quasi
lib̾alitatis gr̃a quod deesset. Et ideo
quia sic adquirit filiꝰ populos ut pat̃.
sic iuuificat filiꝰ ut pater: ȩqualitatẽ

Expanded text:
dedit mihi majus omnibus est: et nemo potest rapere ea de manu Patris mei. Ego et Pater unum sumus . Nam si recte supraIdeo sicut non rapitur Patri, ita non rapitur Filio, ita non rapitur et Spiritui, quicumque de nobis in hoc nomine Trinitatis vitam accepit aeternam. 115. Ex ipso autem quod et dedisse Filio Pater, et accepisse a Filio Spiritus dicitur; quia scriptum est : Ille me clarificabit, quia de meo accipiet, et annuntiabit vobis quod de munere magis dispensationis videtur, quam de potestatis divinae jure dixisse, quia quos Filius redemit, Spiritus quoque sanctificaturus accepit; ex istis ipsis, inquam, verbis, de quibus calumniam instruunt, unitas divinitatis advertitur, non indigentia largitatis. 116. Dedit Pater per generationem, non per adoptionem: dedit quasi id quod esset in ipso divinae jure naturae, non quasi liberalitatis gratia, quod deesset. Et ideo quia sic acquisit Filius populos ut Pater, sic vivificat Filius ut Pater, aequalitatem