comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
simplex. incorporeus. & incõphensibilis. Patrẽ aut̃ cũ audis: agno¬
sce qđ habeat filiũ ueracit̾ genitũ. sicut possessor dr̃ qͥ aliqͥd possidet.
Huiꝰ uͦ filius. uerbũ . ẽ. & speculũ & caracter & imago uiuens patris
uiuentis. in om̃ibꝰ patri similis. eiꝰdẽ Naturȩ. & indiuinitate genitus
genitori ꝑ om̃a coȩqualis. Nec quęrat᷑ qͦmͦ genuerit filiũ. qđ & an¬
głi nesciunt. ꝓpħis in cognitũ est. Unde illud dictũ est. Generationẽ
eiꝰ qͥs enarrabit: Qũa secretã originẽ. cũ ꝓpͥo filio Nouit ipse solus
qͥ genuit. Nec a nob̾ ds̃ discutiendus . ẽ. sed credendus. qͥ in nob̾ ipsis
nescimꝰ qͦd sapimꝰ. qͦmͦ sapientia ingeniũ. aut intellectꝰ consiliũ. auc
mens nr̃a generat uerbũ. sed sufficit nosse qͥa lux genuit splendorem.
sic̃ ait ꝓpħa. Insplendoribꝰ scõꝵ. ex utero ante luciferũ genui te. Et

Expanded text:
simplex, incorporeus, incomprehensibilis. Patrem autem cum audis, agnosimplex, incorporeus, incomprehensibilis. Patrem autem cum audis, agnosce quod habeat Filium veraciter genitum, quomodo possessor dicitur, qui aliquid possidet, ulum, et character et imago vivens Patris viventis, in omnibus Patri similis, ejusdem naturae, in divinitate genitus, genitori per omnia coaequalis. Nec quaeratur quomodo genuit Filium, quod et angeli nesciunt, prophetis incognitum est. Unde illud dictum est: « Generationem ejus quis narrabit ? » Quam secretam originem cum proprio Filio novit ipse solus qui genuit, nec Deus a nobis discutiendus est, sed credendus, qui in nobis ipsis nescimus, quod sapimus, quomodo sapientia, ingenium, aut intellectus, aut consilium aut mens nostra generat verbum. Sed sufficit nosse quia lux genuit splendorem, sicut ait Propheta: « In splendoribus sanctorum ex utero ante luciferum genui te . » Et
Abbreviated transcription (Latin):
est contulert᷑. Dicit᷑ & indiciũ. qđ ꝑhoc qͥrecte crediderit indicat᷑
Ergo cunctis credentib quȩ continent᷑ in prȩfato symbolo. salus anima¬
rũ & uita ȩtna bonis actibꝰ p̾parat᷑ Ergo qͦd in pͥmordio eiusdem
symboli p̃ponit᷑. credo in dm̃ patrẽ om̃i potentẽ: pręclarũ fidei testi¬
moniũ & fundamtũ in pͥma fronte monstrat᷑. quia saluus ẽẽ pote¬
rit qͥ recte crediderit. Credere enĩ oportet accedentẽ ad dm̃. qm̃¬
Credidi. ꝓpt̃ qđ locutꝰ sũ. Et illud. Iustꝰ ex fide uiuit. Et. Nisi credi¬
deritis ñ intelligetis Ergo in rebꝰ humanis nullũ opꝰ incipit᷑: Nsi
labor om̃is ad effectũ uenire credat᷑. Vnde credendũ. ẽ indm̃. a
quo tã p̾sens uita quã futura tribuat᷑. Ds̃ autẽ appellatio. ẽ sub¬
stantiȩ sẽpit̾nȩ. siue timoris diuini. Igit᷑ ds̃ sine pͥncipio. sine fine.

Expanded text:
est, condiderunt. Dicitur et indicium, quod per hoc qui recte crediderit indicatur. est, condiderunt. Dicitur et indicium, quod per hoc qui recte crediderit indicatur. Ergo cunctis credentibus quae continentur in praefato symbolo, salus animarum, et vita perpetua bonis actibus praeparatur. Ergo quod in primordio ejusdem symboli praeponitur: Credo in Deum Patrem omnipotentem, praeclarum fidei testimonium, et fundamentum in prima fronte monstratur, quia salvus esse poterit qui recte crediderit. « Credere enim oportet accedentem ad DeumCredidi, propter quod locutus sum ; vel illud: Justus ex fide vivit , et: Nisi credideritis, non intelligetis . Ergo vel in rebus humanis nullum opus incipitur, nisi labor omnis ad effectum venire credatur. Unde credendum est in Deum, a quo tam pstantiae sempiternae, sive timoris divini. Igitur Deus est, sine principio, sine fine,
Abbreviated transcription (Latin):
scientia linguarũ : adhuc inuno positi. sẏmbolũ qđ fidelis nc̃ recinet
eccła unꝰquisq qđ sensit dicendo condidert̃. ut discedentes ab inuicẽ
hanc regulã ꝑ om̃s gentes pͣdicarent. Sũmã gͦ totiꝰ fia̾ei catholicȩ re¬
censentes. in qua & integritas credulitatis ostendit᷑. & uniꝰ dĩ om̃ipo
tentis idest scȩ RINI TATIS equalitas declarat᷑: mysteriũ incarnati¬
onis filii dĩ. qͥ ꝓsalute humanigeneris a patre de cęlo descendens de
uirgine nasci dignatꝰ est. qͦq ordine uł qͣndo ꝑtulerit. qͦmͦ sepultꝰ
surrexerit. & in carne ipsa cȩlos ascenderit ad dexterãq patris
consederit. ac iudex uenturus sit. ac qualit̾ remissionẽ peccators sacro
baptismate renatis contulerit. & resurrectio humani generis in eadẽ
collatio dr̃: qͥa hoc p̃dicti sci apłi int̾ se ꝑ sp̃m scm̃ salubrit̃ ut dictũ

Expanded text:
scientia linguarum, adhuc in uno positi symbolum quod fidelis nunc tenet scientia linguarum, adhuc in uno positi symbolum quod fidelis nunc tenet Ecclesia unusquisque quod sensit, dicendo condiderunt, ut discedentes ab invicem hanc regulam per omnes gentes praedicarent. Summam ergo totius fidei catholicae recensentes, tentis, id est sanctae Trinitatis aequalitas declaratur, et mysterium Incarnationis Filii Dei, qui pro salute humani generis, a Patre de coelo descendens, de virgine nasci dignatus est, quo ordine vel quando pertulerit, quomodo sepultus surrexerit et in carne ipsa caelos ascendens ad dexteram patris consederit iudexque venturus sit, qualiter remissionem peccatorum sacro baptismate renatis contulerit et resurrectio humani generis in eadem m salubriter, ut dictum
Abbreviated transcription (Latin):
Unde & ego mi domine iacose cũ hȩc ab eo p̾cepta susceꝑim: necesse
habui implere qͦd iusserat. indicans tͥ & de ipsissimul & de illis.
breuit̃ cõprehendens quȩ ꝑsingulas quasq urbes digrediens. aut in
pͣdicationis sermone ꝓtulerit: aut ingestoꝵs uirtute ꝑfecerit. Qũã¬
uis tͥ de his plurima ĩã & pleniꝰ ante descripta ipso iubente transmi¬
serim: sub eo titulo quẽ ipse pͣcepit affigi. Idest. clem̃tis itinerariũ
p̾dicationis P TRI. Sed exponere iã nunc quȩ pͣcepit. dño opem fe¬
rente incipiã. Poenitemini inqͥt. & uerã agite poenitentiã. Om̃s
gͦ homines qͥ xp̃ĩano censent᷑ uocabulo : patrẽ & filiũ & sp̃m sc̃m¬
totius bonitatis. ẽ. fundam̃tũ. Sine fide aut̃ placere dõ nemo poterit:
Xp̃o itaq resurgente & ascendente incelũ. misso sp̃u sco collata apłis

Expanded text:
Unde et ego, mi domine Jacobe, cum haec ab eo praecepta susceperim, necesse Unde et ego, mi domine Jacobe, cum haec ab eo praecepta susceperim, necesse habui implere quod jusserat indicans tibi, et de ipsis simul et de illis breviter comprehendens, quae per singulas quasque urbes digrediens, aut in praedicationis sermone protulerit, aut in gestorum virtute perfecerit, quamvis tibi de his plurima jam et plenius ante descripta ipso jubente transmiserim sub eo ipso titulo quem ipse praecepit affigi, id est, Clementis itinerarium, non praedicationis Petri. Sed et nunc exponere jam praecepit, Domino opem ferente incipiam. Poenitemini inquit et veram agite poenitentiam. Omnes ergo homines, qui Christiano censentur vocabulo, Patrem, et Filium, et Stotius bonitatis est fundamentum. « Sine fide autem placere Deo nemo poterit . » Christo itaque resurgente et ascenden
Abbreviated transcription (Latin):
ał: initio usq ad finẽ comes itineris & actuũ fueris. quęq ꝑsingulas
ciuitates me disputante sollicitꝰ auditor exceꝑis. quiq in prȩdicatio¬
nib meis uł uerboꝵs fuerit ordo uł actuũ. sed & qͥ me finis in hac
urbȩ repꝑerit. sicut dixi om̃a quã potes breuit̾ cõphensa ad ipsũ
ce destinare ñ pigeat. Nec uerearis ne forte multũ de meo exitu
contristandꝰ sit. cum me id ꝓpietate sustinere ñ ambigat. Erit aut̃
ei grande solatiũ: si didicerit qͦd post me ñ imperitꝰ aliqͥs aut iN¬
doctꝰ. atq ignorans diuini uerbi ministeriũ & ȩccłastici ordinis
disciplinã uł doctrinȩ regulã nesciens. susceꝑit cathedram meã
Scit enĩ. qͥa si indoctꝰ istud officiũ doctor accipiat: sine dubio discipli
& auditores ignorantiȩ tenebris inuoluti. in interitũ demergentꝰ

Expanded text:
ab initio usque ad finem comes itineris et actuum fueris, quaeque per singulas ab initio usque ad finem comes itineris et actuum fueris, quaeque per singulas civitates me disputante sollicitus auditor exceperis, quique in praedicationibus meis vel verborum fuerit ordo vel actuum, sed qui me finis in hac urbe repererit, sicut dixi, omnia, quam potes, breviter comprehensa, 464 ad ipsum te destinare non pigeat. Nec verearis, ne forte multum de meo exitu contristandus sit, cum id me pro pietate sustinere non ambigat. Erit autem ei grande solatium si didicerit quod post me non imperitus vir aliquis, aut indoctus, atque ignorans divini verbi mysterium, et ecclesiastici ordinis disciplinam, vel doctrinae regulam Scit enim quia, si indoctus istius officium doctoris accipiat, sine dubio discipuli et auditores ignorantiae tenebris involuti in interitum demergentur.
Abbreviated transcription (Latin):
qui inculpa est dũ cupit om̃iũ ur̃m amicicias ferre: festinet citius
reconciliari ei qͥ om̃ib prȩ est. & ꝑ hoc redeat ad salutẽ. cũ obȩdire
cȩꝑit monitis prȩsidentis. Siuͦ qͥs amicꝰ fuerit iis qͥbꝰ ipse amicus
non . ẽ & locutꝰ fuerit cũ iis qͥbꝰ ipse ñ loquit᷑: unꝰ est & ipse ex illis
illi qͥ foris st̃ & euident̃ inimici st̃. Hic eñi ꝑ amiciciarũ speciem
quȩ inimica st̃ gerit. & eccłam disꝑgit ac uastat. Et cũ hȩc dixis¬
set: in medio corã om̃ib manꝰ mͥ imposuit. & in cathedra sua in¬
genti uerecundia fatigatũ sedere me cõpulit. Cũq sedissem :
hȩc ad me rursũ locutꝰ est. Dep̃cor te clemens corã omĩbꝰ qui
p̃sentes st̃. ut post ea quã sic̃ naturale debitũ est. uitȩ prȩsentis
finẽ fecero: ia coso fr̃idr̃i descripta breuit᷑ uł quȩ ad initiũ fidei
tuȩ expectant. uł etiã qͦs ante fidẽ animos gesseris. sed & qualit̾ m

Expanded text:
e, festinet citius reconciliari ei qui omnibus praeest, et per hoc redeat ad salutem, cum obedire coeperit monitis praesidentis. Si vero quis amicus fuerit his quibus ipse amicus non est, et locutus fuerit his quibus ipse non loquitur, unus est et ipse ex illis t. Hic enim per amicitiarum speciem, quae inimici sunt gerit, et Ecclesiam dispergit ac vastat. Et cum haec dixisset, in medio coram omnibus manus mihi imposuit, et in cathedra sua, ingenti verecundia fatigatum, sedere me compulit. Cumque sedissem, haec ad me rursum locutus est: Deprecor te, o Clemens, coram omnibus qui praesentes sunt, ut posteaquam sicut naturae debitum est vitae praesentis finem fecero, Jacobo fratri Domini, descripta breviter, vel quae ad initium fidei tuae spectant, vel etiam quos ante fidem animos gesseris, sed et qualiter mihi
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cepta mea. Neq enĩ regẽ diligimꝰ: si odio leges eiꝰ habemꝰ. Neq
enĩ ex toto corde poterit ille dm̃ diligere: qͥ noscit᷑ in ꝓximi corrii¬
ere dilectione. qͥa ꝑdilectionẽ ꝓximi ꝑuenit᷑ ad caritatẽ xẽi. qm̃
ut prȩlibatũ. ẽ in his duob p̃ceptis totalex pendet & ꝓphȩ. Docibi¬
les gͦ qui ꝑfecte docti ñ st̃ adhȩc ꝑagenda oporcet om̃s essẽ. ut & ipsi
qͥ docti ñ sunt e̾ẽ oportet. Sed sacerdotes doctiores cȩteris popłis ne¬
& ꝑsecuti uos fuerint. & dixerint om̃e malũ aduersũ uos m̃tientes.

Expanded text:
praecepta mea . » Neque enim regem diligimus, si odio leges ejus habemus. Neque praecepta mea . » Neque enim regem diligimus, si odio leges ejus habemus. Neque enim ex toto corde poterit ille Dominum diligere qui noscitur in proximi corruere dilectionem; quia per dilectionem Domini pervenitur ad charitateut praelibatum est, his duobus praeceptis tota lex pendet, et prophetae, docibiles ergo qui perfecte docti non sunt ad haec peragenda oportet omnes esse, et ut ipsi qui docti non sunt, esse oportet, sed sacerdotes doctiores caeteris populis neet persecuti vos fuerint, et dixerint vobis omne malum adversum vos, mentientes
Abbreviated transcription (Latin):
feceris Et dñs ait. Oma quȩcunq uultis ut faciant uob homines
& uos facite illis similit᷑. Quib utrisq mandatis. ꝑunũ malicia cõ¬
pescit᷑ & ꝑ aliud benignitas ꝓpagat᷑: ut ne malũ qͥs inferat. sed
bonũ impendat. Primũ ut caueat lȩdere. scđm prȩstare. Si enĩ
frem quẽ uides ñ diligis. dm̃ qũȩ ñ uides qͦmͦ potes diligereꝰ
Sic ͦ decet nos exercere curã nr̃am ut ñ dimittamꝰ curã urãm. & sic
disigere nos ne Neglegat᷑ dilectio ꝓximi. qͥa dilectio di morti cõparat᷑.
dicente sapientiã. Ualida est dilectio ut mors. Iccirco. qͥa sicut mors uio¬
lent̃ separat animã a corpore: ita dilectio dĩ uiolent̾ separat animã a
mundano & carnali amore. Qui enĩ dñs inqͥt diligit me: mandata mea
seruabit Nã qͥdi prȩcepta contẽnit: dm̃ ñ diligit. Unde scriptũ est
Uolite uosputare ut maneatis indilectione mea: si ñ seruaueritis

Expanded text:
t vobis homines, et vos facite similiter illis . » Quibus utrisque mandatis, per unum malitia compescitur, et per aliud benignitas propagatur, ut ne malum quis inferat, sed bonum impendat. Primum, ut caveat laedere. Secundum, praestare, « Si enim fratrem quem vides, non diligis; Deum quem non vides quomodo potes diligere? » Sic ergo nos docet exercere curam nostram, ut non dimittamus curam vestram, et sic diligere nos, ne negligatur dilectio proximi. Quia Dei dilectio morti comparatur, dicente Sapientia: « Valida est dilectio ut mors , » idcirco, quia sicut mors violenter separat animam a corpore, ita dilectio Dei separat animam a mundano et carnali amore. « Qui enim Dominus inquit diligit me, mandata mea servabit . » Nam qui Dei praecepta contemnit, Deum non diligit, unde scriptum est. « Nolite putare ut maneatis in dilectione mea, si non servaveritis
Abbreviated transcription (Latin):
plinã eiꝰ ꝑtinent: diaconis curȩ sint. Qui catecitant. id est qui uerbo
instituunt incipientes: pͥmo oportet ut ipsi instructi sint. De anima
eñĩ agit᷑ hominũ. & oportet eũ qͥ docet & instruit animas rudes. esse
talẽ : ut ꝓ ingenio discentiũ semet ipsũ possit aptare. & uerbi ordinẽ
ꝓaudientis capacitate dirigere. Debet gͦ ipse apprime eẽ eruditꝰ & doctꝰ.
irrephensibilis. maturus. ꝓuidus. sicut ipsi ꝓbastis fore clementẽ hunc
post me. Multũ. ẽ aut̃. si ego nc̃ de singulis quȩ unꝰqͥsq habere debeat
ꝓsequar. Ueruntam̃ illud est qđ prȩcȩteris ab om̃ib uob cupio incõmu
ne seruari. ut concordiã teneatis. ꝑ quã solã potestis portũ quietis in¬
trare. & ciuitatẽ regis sũmi ierłm quȩ pax nominat᷑ habitare. Similis

Expanded text:
plinam ejus pertinent, diaconis curae sint. Qui catechizant, id est, qui verbo plinam ejus pertinent, diaconis curae sint. Qui catechizant, id est, qui verbo instruunt incipientes, primo oportet ut ipsi instructi sint, de anima enim agitur hominum. Et oportet eum qui docet et instruit animas rudes, esse talem ut pro ingenio discentium semetipsum possit aptare, et verbi ordinem pro audientis capacitate dirigere. Debet ergo ipse apprime esse eruditus et doctus, irreprehensibilis, maturus, impavidus, sicut ipsi probabitis fore Clementem hunc post me. Multum est autem, si ego nunc de singulis quae unusquisque habere debeat prosequar. Verumtamen illud est quod prne servari, ut concordiam teneatis: per quod solum potestis portum quietis intrare, et civitatem summi Regis, quae pax nominatur, habitare. Similis
Abbreviated transcription (Latin):
ñ solũ uitȩ ȩt̃nȩ ex salubri cõmonitione capiunt lucra. uerũ quȩcunq
illȩ st̃ tristiciȩ uł merores qͥ ex p̃sentis uitȩ necessitatib & cladibꝰ tẽpoꝵs
ueniunt. abiciunt᷑ om̃a: p̃dicatione ueritatis & uitȩ ȩt̃nȩ doctrina
& eruditione. purgata: Alioquin. si multo tẽpore auditũ subtrahant
a uerbo dĩ. & remaneant inculti: uitioꝵ sine dubiospinis erunt ac
sentibꝰ occupati. Et qͥd aliud. nisi ad ignẽ talis hȩc t̾ra prȩparabitur.
De his gͦ ut diximꝰ diaconis curasit. Sed & eos qͥ scđ̾m carnẽ ȩgrotant
sollicite ꝑ quirant. & plebi si forte ignorat indicent de iis. ut & ipsi
uisitent eos & quȩ necessaria st̃ prȩbeant eis. cã conscientia eiꝰ qui prȩesi
Qđ tam̃ etiã si clam fecerint: ñ peccabunt. Sed de ꝑegrinis similit̃ ep̃o
suggerant refouendis. Et cȩtera hissimilia quȩ ad cultũ ȩccłȩ & disci¬

Expanded text:
non solum vitae aeternae ex salubri commonitione capiunt lucra, verum et quaecunque non solum vitae aeternae ex salubri commonitione capiunt lucra, verum et quaecunque illae sunt tristitiae vel moerores quae ex praesentis vitae necessitatibus et cladibus tempoerunt, abjiciuntur omnia praedicatione veritatis, et vitae aeternae doctrina, et eruditione purgata. Alioquin si multo tempore auditum subtrahant a verbo Dei, et remaneant in cultu vitiorum, sine dubio spinis erunt ac sentibus occupati. Et quid aliud, nisi ad ignem talis haec terra praeparabitur? De his ergo, ut diximus, diaconis cura sit. Sed et eos qui secundum carnem aegrotant, sollicite perquirant, et plebi si forte plebs ignorat indicent de his, ut et ipsi visitent eos, et quae necessaria sunt praebeant eis cum conscientia ejus qui praeest. Quod tamen etiamsi clam fecerint, non peccabunt. Sed et de peregrinis similiter episcopo suggerant refovendis; et caetera his similia quae ad cultum Ecclesiae et disci
Abbreviated transcription (Latin):
uos qͥ estis ueri ꝓpħȩ discipłi. abicite a cordibꝰ ur̃is ante om̃a discordi¬
as & animors dissensiones. ex quib om̃e opꝰmalũ ꝓcedit. & benigni¬
tatẽ ic simplicicatẽ tota m̃te seruate. Qd si forte alicuiꝰ cor. uł liuor.
uł infidelitas. uł aliqͦd malũ exiis quȩ suꝑius memorauimꝰ latenter
irrepserit: ñ erubescat qͥ animȩ suȩ curã gerit confiteri hȩc huic qui
prȩest. ut ab ipso ꝑ uerbũ dĩ & consiliũ salubre curet᷑. quo possit fide
lustrantes cũ uerecundia actꝰ totius eccłȩ. & ꝑscrutantes diligentius
siquẽ uideant uicinũ fieri p̾cipitio & ꝓximũ ẽẽ peccato. ut referant
hȩc ad eẽm & cõmoneri ab eo possit is qͥ in p̾cipitiũ lapsurus est. uti
reuocet᷑ & ñ corruat inpeccatũ. Neglegentiores qͦq & eos qui rarius
ad audiendũ uerbũ dĩ accedunt. nec sollicite ad ep̃i cractatũ conue¬
niunt: ipsi cõmoneant & hortent᷑. Si eñĩ assidui sint ad audiendũ:

Expanded text:
ui veri Dei estis discipuli, abicite a cordibus ante omnia discordias et animorum dissensiones, ex quibus omne opus malum procedit, et benignitatem ac simplicitatem tota mente servate. Veruntamen scivel infidelitas, vel aliquod malum ex his quae superius memoravimus, latenter irrepserit; non erubescat, qui animae suae curam gerit, confiteri haec huic qui praeest, ut ab ipso per verbum Dei et consilium salubre curetur, quo possit intelustrantes 460 cum verecundia actus totius Ecclesiae, et perscrutantes diligentius si quem videant vicinum fieri praecipitio et proximum esse peccato, ut referant haec ad episcopum, et commoneri ab eo possit is qui in praecipitium lapsurus est, uti revocetur, et non corruat in peccatum. Negligentiores quoque, et eos qui rarius ad audiendum verbum Dei accedunt, nec sollicite ad episcopi tractatum conveniunt, ipsi commoneant et hortentur. Si enim assidui sint ad audiendum,
Abbreviated transcription (Latin):
diri. Audiri aut̃ a dõ ita demũ merebit᷑ quis: si orationes ipsȩ bonis
& inconditos inutilesq discursus. si passim uagari coeꝑint: aut ab offi¬
cio suo Nautas impediant. aut in alterũ latꝰ ꝑ inqͥetudinẽ eoꝵ nauis
pressa demergat᷑. Naustologi de mercedib cõmoneant. & nichil om̃ino
qđ ad diligentiã uł ad disciplinã ꝑtinet diaconi neglegant. Presbiteri
uelut nautȩ aptent singula adinstructionẽ nauis diligent̃. & instru¬
& sollicite gub̾natoris uerba custodiat. xx̃i. Saluator dñs gub̾nator
ȩccłȩ suȩ diligat᷑ ab om̃ibꝰ. & ipsius soliꝰ p̾̃ceptis ac iussis credat & obȩ

Expanded text:
diri. Audiri autem a Deo ita demum merebitur quis, si orationes ipsae bonis diri. Audiri autem a Deo ita demum merebitur quis, si orationes ipsae bonis et inconditos inutilesque discursus, si passim vagari coeperint, vel ab officio suo nautas impediant, vel in alterum latus per inquietudinem eorum navis pressa demergatur. Naustologi de mercedibus commoneant, et nihil omnino quod ad diligentiam vel ad disciplinam pertinet, diaconi negligant. Presbyteri, velut nautae aptent singula ad instructionem navis diligenter, et instruigilanter et sollicite gubernatoris verba custodiat Christi. Salvator Dominus, gubernator Ecclesiae suae, diligatur ab omnibus, et ipsius s
Abbreviated transcription (Latin):
Tũ deinde prorẽtȩ officiũ ep̃s impleat. prb̃ri nautarũ. Diaconi dispensa¬
torũ locũ teneant. ii qͥ catecitant Naustologis conferant᷑. epibatis autẽ
totius frat̾nitatis multitudo sit similis. Ipsũ qͦq mare. hic mundꝰ habe¬
atur. Uentoꝵs uͦ uarietates & turbinũ diuersis tẽptationibꝰ conferantꝰ:
seductoꝵs. seu prauȩ doctrinȩ uerba uocent᷑ Promuntoria uͦ & loca
confragosa: ii qͥ in potestatib scłi st̃ iudices. & ꝑicula minant᷑ ac mor
tes. Bichalassa uͦ quȩ duplicib undȩ fallacis estib uerberant᷑: dubis
m̃te & rȩꝓmissionũ ueritate Nucantibꝰ conferant᷑. atq iis qͥ irrationa-¬
bili fidẽ nr̃am ratione discutiunt. Hypochritȩ uͦ & dolosi. piratis
similes habeant᷑. Iã uͦ rapidꝰ uẽrtex & tartarea carybdis. & saxis illisa
peccata: Restat gͥ. ut hȩc Nauis cursu ꝓspero tuta possit portũ desi.¬
deratȩ urb̾ intrare. ita dõ precẽ fundere: ut nauigantes mereant᷑ au-¬

Expanded text:
Tum deinde proretae officium episcopus impleat, presbyteri nautarum, diaconi dispensatorum locum teneant; hi qui catechizant, naustologis conferantur; epibatis autem totius fraternitatis multitudo similis sit; ipsum quoque mare hic mundus habeatur; ventorum vero varietates et turbinum, diversis tentationibus conferantur; seductorum, seu pravae doctrinae verba ducantur; promontoria vero et loca confragosa, hi qui in potestatibus saeculi sunt judices, et pericula minantur et mortes. Dithalassa vero loca, quae duplicibus undae fallacis aestibus verberantur, dubiis mente et de repromissionum veritate nutantibus conferantur, atque his qui irrationabili fidem nostram ratione discutiunt. Hypocritae autem et dolosi, piratis similes habeantur. Jam vero rapidus vortex, et tartarea charybdis, et saxis illisa sunt, quam peccata? Restat igitur ut haec navis cursu prospero tuta possit portum desideratae urbis intrare, ita Deo precem fundere navigantes, ut mereantur au
Abbreviated transcription (Latin):
dictionẽ meruert̃: multo magis isti maiore & ampliore conden¬
natione st̃ digni. qͥ patribꝰ obuiare aut contͣ eos in surgere nitun¬
tur aut in iuriã uł contumeliã eis inferre moliunt᷑. Qm̃ qͥ iis
resistit: dõ resistit. Ex qͥ eis iniuriã uł contumeliã facit: dõ
cuiꝰ legatione fungunt᷑ facit. Expauit cęlũ suꝑ hoc: & horruit

Expanded text:
dictionem meruerunt: multo magis isti majore et ampliore condemdictionem meruerunt: multo magis isti majore et ampliore condemnatione digni sunt, qui patribus obviare, aut contra eos insurgere nituntur, aut injuriam vel contumeliam eis inferre moliuntur, quoniam qui eis resistit et Deo resistit, et qui eis injuriam vel contumeliam facit, Deo, cujus legatione f
Abbreviated transcription (Latin):
quantũ fas est intelligere cognouerit ꝑtinere. & ñ qͦd absit
cũ suo ꝑiculo alienȩ spei ꝑ solam neglegentiã facere detrim̃tũ.
sed qͦd ad generalis salutis spectat cõpendiũ. salubri necesse
est ꝓuidere tractatu. Homini religioso parũ esse debet inimici¬
cias
aliorũ ñ exercere uł augere male loqͣndo: nisi eas etiã extingue.¬
re bene loquendo studuerit. Ecce oris nr̃i buccina ad aures om¬
niũ ꝑsonamꝰ. Neq se deinceps excusabit ñ monitũ : qͥ qͦd sequi
debeat tã uerbis quã litteris edocet᷑. Qualis aũt condemnatio. &
qualis imminet maledictio eis qͥ in patres peccant: diuina nos do.¬
cet scriptura. Si eñi cham filius Noe cũ uidisset nudũ suũ patr̃e
qm̃ ñ cooꝑuit patris corporalẽ nuditatẽ sed egressus nunciauit
ex eo natist̃ sub maledicto factĩst̃. qui aut̃ cooꝑuert̃ magnã bene

Expanded text:
quantum est fas intelligere cognoverit pertinere, et non quod absit quantum est fas intelligere cognoverit pertinere, et non quod absit cum suo periculo alienae spei per solam negligentiam facere detrimentum, sed quod ad generalis salutis spectat compendium, salubri necesse est providere tractatu. Homini religioso parum esse debet inimicitias aliorum non exercere, vel non augere male loquendo, nisi eas etiam exstinguere bene loquendo studuerit. Ecce oris nostri buccina ad aures hominum personamus, neque se deinceps excusabit non monitum, qui quidquid sequi debeat, tam verbis quam litteris, edocetur. Qualis autem condemnatio, et qualis imminet maledictio his qui in patres peccant, divina nos docet Sc quoniam non cooperuit patris corporalem nuditatem, sed egressus nuntiavit ex eo nati sunt, sub male
Abbreviated transcription (Latin):
ei. Stulte. hac nocte auferet᷑ abste anima tua. & quȩ p̃parasti
cuiꝰ erunt: Itaq festinet ad poenitentiã om̃is ȩtas. omnis
sexus. om̃isq conditio. ut uitã consequat᷑ ȩt̾nã. Iuuenes quidẽ
in eo grati sunt. qͦd in ipso impetu desiderioꝵs ceruices suas iugo
subiciunt disciplinȩ. Senes & ipsi laudabiles: qͥa multi tẽpõ¬
ris consuetudinẽ in qua male pręuenti st̃. ꝓdĩ timore cõmũ¬
tant. Nemo gͦ differat. nemo cunctet᷑. Quȩ enĩ causa cunctan¬
di est ad bene agendũ : Animꝰ male sibi conscius dũ uidetur
sibi nullã poenam pati: credit qͥa ñ iudicet ds̃. cũ ab uti patien¬
tia dĩ & ñ intelligere parcentis benignitatẽ: iã sit magna dãna¬
tio Unde scriptũ est. Maledictus omnis qͥ opus dĩ neglegenter
agit. Qua ꝓpt̾ pastoralis ordinis est. infatigabilit̾ reuocare
quicqͥd ad correctionẽ popłoꝵs unmo magĩs filioꝵ spualium

Expanded text:
ei. Stulte, hac nocte auferetur abs te anima tua, et quae parasti, ei. Stulte, hac nocte auferetur abs te anima tua, et quae parasti, cujus erunt? » Itaque festinet ad poenitentiam omnis aetas, omnis sexus, omnisque conditio, ut vitam consequatur aeternam, juvenes quidem in eo grati sint, quod in ipso impetu desideriorum, cervices suas jugo subjiciunt disciplinae. Senes et ipsi laudabiles multi temporis consuetudinem in qua male praeventi sunt pro Dei amore commutent. Nemo ergo differat, nemo cunctetur. Quae enim causa cunctandi est ad bene agendum? Animus sibi male conscius dum videtur sibi nullam poenam pati, credit quia non judicet Dominus, cum abuti patientia Dei et non intelligere parcentis benignitatem jam sit magna damnatio. Unde scriptum est: « Maledictus omnis qui opus Domini negligenter agit . » Quapropter pastoralis ordinis est infatigabiliter revocare quidquid ad correctionem populorum, imo magis filiorum spiritualium
Abbreviated transcription (Latin):
positi firmitate . Dõ eñi manifestȩ sunt mentes. qͥ ñ cẽporũ ratio¬
nẽ colligit sed animoꝵ. Ipse eñi ꝓbat siqͥs agnita ueritatis p̃di¬
cationẽ ñ distulit. neq tẽpus neglegendo consũpsit. sed statin
& si dici potest eodẽ mom̃to pͣterita ꝑhorrescens futuroꝵ desi¬
deriũ cȩpit. & in amorẽ regni cęlestis exarsit. Propt̃ qͦd nemo
urm ultra dissimulet. nec retro respiciat. sed ad euangeliũ
regni dĩ libent̾ accedat. Nondicat pauꝑ. qͥa cũ diues factus
fuero: tunc conuertar: Non requirit a te ds̃ pecuniã. sed ani¬
mũ misericordẽ & piã mentẽ. Neq diues conuersionẽ suam
differat ꝓ sollicitudine scłari. dũ cogitat quomͦ dispenset
abundantiã frugũ. Neq dicat intra semet ipsũ. Quid faciã.
ubi recondã fructꝰ meos Neq dicat animȩ suȩ. Habes mul¬
ta bona reposita in annos multos. epulare & lȩtare. Nã dicetur

Expanded text:
ropositi firmitate, Deo enim manifeste sunt mentes, quia non temporum ratioropositi firmitate, Deo enim manifeste sunt mentes, quia non temporum rationem colligit, sed animorum, ipse enim probat si quis agnita veritatis praedicatione non distulit, neque tempus negligendo consumpsit, sed statim et, si dici potest, eodem momento praeterita perhorrescens futurorum desiderium cepit, et in amorem regni coelestis exarsit. Propter quod nemo vestrum ultra dissimulet, nec retro respiciat, sed ad Evangelium regni Dei libenter accedat. Non dicat pauper quia, cum dives factus fuero, tunc convertar. Non requirit a te Deus pecuniam, sed animam misericordem et piam mentem. Neque dives conversionem suam differat, pro sollicitudine saeculari, dum cogitat quomodo dispenset abundantiam frugum. Neque dicat intra semetipsum, Quid faciam? ubi recondam fructus meos? Neque dicat animae suae. « Habes multa bona reposita in annos multos, epulare et laetare. Nam dicetur
Abbreviated transcription (Latin):
iusticie: candore pietatis. aliisq om̃ib qͥbus comptã decet esse
animã rationalẽ: Tum prȩt̾ea declinare a consortiis inhonestis
& infidelib & societates habere fideliũ. atq illos frequentare
c̃uentꝰ in qͥbꝰ de pudicicia. de iusticia. de pietate tractat᷑. Orare
semꝑ dm̃ ex toto corde. & ab ipso petere quȩ decet. ipsi gr̃as agere.
uerã pęnitudinẽ gerere p̃teritoꝵs gestoꝵs. aliqͣntulum etiã si
ꝓuectioris ȩtatis sit is qͥ ad pęnitentiã uenit: ẽomagis gr̃as age¬
re debet dõ. qd post qu̾a fractꝰ .ẽ. om̃is impetꝰ concupiscentiȩ car¬
nalis scientia ueritatis accepta. nulla ei imminet pugna certani¬
Anis.
ꝑ qua insurgentes aduersus animã repͥmat corporis uoluptates
afferat̃ fructꝰ dignos poenitentiȩ. Nec putet qr in tẽporis longi¬
tudine documentũ conuersionis ostendit᷑: & ñ indeuotionis ac ꝓ¬

Expanded text:
justitiae, candore pietatis, aliisque omnibus, quibus comptam decet esse justitiae, candore pietatis, aliisque omnibus, quibus comptam decet esse rationabilem mentem. Tum praeterea declinare a consortiis inhonestis, et infidelibus, et societatem habere fidelium, atque illos frequentare conventus in quibus de pudicitia, de justitia, de pietate tractatur. Orare spe Deum ex toto corde, et ab ipso petere quae decet, ipsi gratias agere, veram poenitudinem gerere praeteritorum gestorum, aliquantulum etiam, siprovectioris aetatis sit is qui ad poenitentiam venit, eo magis gratias agere debet Deo. Quod postquam finis est, omnis impetus concupiscentiae carnalis, scientia veritatis accepta, nulla ei imminet pugna certaminis, per quam insurgentes adversus animam reprimat corporis voluntates. afferat fructus dignos poenitentiae. Nec putet quia in temporis longitudine documentum conversionis ostenditur, et non in devotionis ac p
Abbreviated transcription (Latin):
menta tractare. Melius. ẽ enĩ dñi sacerdoti paucos haberȩ mi¬
nistros qͥ possint digne opꝰ dĩ explere: quã multos in utiles qͥ onus
graue ordinatori adducant. Ubi ñ muriũ stercora int̾ fragm̃ta¬
dñicȩ portionis appareant. neq putrida ꝑ neglegentiã remane¬
ant clericors. & uenientes qͥ acciꝑe sibi medic̃inam desiderant.
putrida cũ uiderint magis cũ ridiculo & fastidio uideant᷑ acci¬
ꝑe. & inpeccatũ magis decidant ꝑ neglegentiã clericoꝵs Qua ꝓpt̾
nemo clericoꝵs ultra hȩc dissimulet aut̃ neglegere ullatenꝰ aude.¬
at. sed libent̃ quȩ iussa st̃ expleat. & sacram̃ta diuina nequaꝗ
neglegent̃ contrectet Ideoq tã iuuenes quã senes. dehis ae de
quo ornent tã clerici quã scłares animas suas ornam̃tis dignis¬
simis. dogmatib scilicet ueritatis. decore pudiciciȩ. splendore

Expanded text:
menta tractare. Melius est enim Domini sacerdoti paucos habere mimenta tractare. Melius est enim Domini sacerdoti paucos habere ministros qui possint digne opus Dei exercere, quam multos inutiles qui onus grave ordinatori adducant. His ergo Dominicae portionis appareant, neque putrida per negligentiam remaneant clericorum, et convenientes qui accipere sibi medicinam desiderant, putrida cum viderint, magis cum ridiculo et fastidio videantur accipere, et in peccatum magis decidant per negligentiam clericorum. Quapropter nemo clericorum ultra haec dissimulet, aut negligere ullatenat, sed libenter expleat, et sacramenta divina nequaquam negligenter contrectet. Ideo tam juvenes quam senes de his, et de quo ornent tam clerici quam saeculares, animas suas ornamentis dignissimis, dogmatibus scilicet veritatis, decore pudicitiae, splendore
Abbreviated transcription (Latin):
debeat ire ꝓ int̾uentui: ipse ꝑgat. Sin aut̃: de latere suo dirigat
cũ duob auc tribꝰ qͥ hoc debeant sanare Sane ad uisitandã inili¬
ere infirmã pullus clericus ingrediat᷑ nisi cũ duobꝰ aut tribus¬
Nemo tam cũ extranea habitet femina. nisi soror aut ꝓxima fuerit.
Ethoc cũ magna sollicitudine fiat. Non ignoramꝰ malicias sathanȩ
Uniuersa hȩc̃ cũ mansuetudine ȩccłasticã cõplenda st̃ ministeria
Negotiũ eni dĩ non decet neglegent̃ expleri. Iterũ atq iterũ de
fragmentis dñici corporis de mandamꝰ. Calicẽ uͦ ad ꝑferendũ
sanguinẽ dni p̃paratũ cũ tora ministerii mundicia minister
pparet: ne non bene lotus calix diacono peccatũ fiat offerenti.
Ita cũ om̃i honestate cuncta quȩ suꝑius exposuimꝰ oportet impleri
Tales ad ministeriũ eligant᷑ clerici: qͥ digne possint dnica sacra¬

Expanded text:
debeat ire pio interventu ipse pergat. Sin autem de latere suo dirigat, debeat ire pio interventu ipse pergat. Sin autem de latere suo dirigat, cum duobus aut tribus qui hoc scire debeant. Sane ad visitandam mulierem infirmam nullus clericus ingrediatur, nisi cum duobus aut tribusNemo tamen cum extranea habitet femina, nisi proxima aut soror fuerit. Et hoc cum magna sollicitudine fiat. Non ignoramus malitias Satanae. Universa haec cum mansuetudine ecclesiastica complenda sunt ministeria. Negotium enim Dei non decet negligenter expleri. Iterum atque iterum de fragmentis Dominici corporis demandamus, calicem vero ad proferendum sanguinem Domini praeparatum cum tota munditia ministerii minister praeparet, ne non bene lotus calix diacono peccatum fiat offerenti. Ita cum omni honestate cuncta quae supra exposuimus, oportet impleri. Tales ad ministerium eligantur clerici, qui digne possint Dominica sacra
Abbreviated transcription (Latin):
accedat. sed aqu̾a tantũ sacerdotũ porrigat manibꝰ. ostia forin¬
secus claudat. minora gerat officia. urceum sane ad altare suggerat
Si forte quispiã prb̃r siue diaconꝰ sacrarii sindonẽ uł uelũ subtracta
uendiderit: iudȩ similis estimabit᷑ scariothis. Qui ꝓpt̃ cupidita¬
tẽ fecerit hoc opus: nouerit se supͣdicti iudȩ suscepturũ poenã
Clericus uͦ solus ad feminȩ tabernaculũ ñ accedat nec ꝓperet. nec
sine maioris natu pͥncipis uissione. Nec prb̃r solus cũ sola femina
fabulas misceat. Nec archidiaconꝰ nec diaconꝰ sub p̃cextu humili¬
tas is uł officui frequentet domicilia matronarũ. aut forte ꝑderi¬
cos aut domesticos eiꝰ matronȩ mandent secretim aliqͥd Si cõgni¬
tũ fuerit: & ille deponat᷑. & illa aliminibꝰ arceat᷑ eccłȩ. Sed si for¬
tealiqua int̾cessio fuerit: ep̃o suggerat᷑. Et si talis est ad quam

Expanded text:
accedat. Aquam sacerdotum porrigat manibus, ostia forinaccedat. Aquam sacerdotum porrigat manibus, ostia forinsecus claudat, minora gerat officia, urcium sane ad altare suggerat. Si forte quispiam presbyter sive diaconus sacrarii sindonem vel velum subtracta vendiderit, Judae similis aestimabitur Scariotis. Qui propter cupiditatem fecerit hoc opus, noverit se supradicti Judae suscepturum poenam. Clericus vero solus ad feminae tabernaculum non accedat, nec properet sine majoris natu principis jussione. Nec presbyter solus cum sfabulas misceat, nec archidiaconus aut diaconus sub praetextu humilitatis officii frequentet domicilia matronarum, aut forte per clericos aut domesticos ejus matronae mandent secreti aliquid. Si cognitum fuerit, et ille deponatur, et illa a liminibus arceatur ecclesiae. Sed si forte aliqua intercessio fuerit, episcopo suggeratur. Et si talis est ad quam
Abbreviated transcription (Latin):
maioris. nequis neglegens aut ignarus ad uelũ ianuȩ domus dnĩ
manꝰ in cognitȩ tergat. sed statim coercitꝰ discat om̃is homo qͥa uelĩ
atrii domꝰ dñi sc̃m est Prȩcipimꝰ etiã. ne unquã extero ȩccłe siue
laico. de fragm̃tis oblationũ dñi ponat᷑ ad mensã Unde sc̃is tũ
qͥ passim sacrarii panes indignis impendis. unde nosti si amulierib
panes sibi ad comedendũ posceret. si mundus e̾ẽt a muliere: cũ se
mundũ ante triduũ ꝓfiteret᷑: panes ꝓpositionis manducauit.
Ad dnica aũt ministeria tales eligant᷑: qͥante ordinationẽ coniu¬
ges suas nouerit. Qđ si post ordinationẽ ministro contigerit
ꝓpriũ inuadere cubile uxoris: sacrarii ñ intrent liminã nec
sacrificu portitor fiat. nec altare contingat. nec ab offerentibꝰ
holocausti oblationẽ suscipiat. nec ad dñici corporis portionem

Expanded text:
majorum, ne quis negligens, aut ignarus ad velum januae domus Domini majorum, ne quis negligens, aut ignarus ad velum januae domus Domini manus incondite tergat; sed statim coercitus discat omnis homo quia velum atrii domus Domini sanctum est. Praecipimus etiam ne unquam extero, sive laico de fragmentis oblationum Domini ponatur ad mensam. Unde scis tu, qui passim sacrarii panes indignis impendis, unde nosti, si a mulieripanes sibi ad comedendum posceret, si mundus esset a muliere, cum se mundum ante triduum profiteretur, panes propositionis manducavit. Ad Dominica autem mysteria tales eligantur, qui ante ordinationem conjuges suas noverint. Quod si post ordinationem ministro altaris contigerit proprium invadere cubile uxoris, sacrarii non intret limina, nec sacrificii portitor  Num. leg. partitor? fiat, nec altare contingat, nec ab offerentibus holocausti 676 oblationem suscipiat, nec ad Dominici corporis portionem
Abbreviated transcription (Latin):
fecerit. uł leuit̾ quasi nichil & neglegent̾ habuerit diuina myste
ria: diaconꝰ triennio sexq mensib a dñico alienꝰ erit altari. graui
ꝑcussus anathemate. Qͦd si clericũ prbr ñ cõmonuerit: decẽ annis
& quinq mensibꝰ excõmunicatꝰ sit. ꝓpt̾ qͦd de dñicissacram̃tis sub¬
iecta sibi ñ cõmonuerit ministeria. & post ea cũ grandi humilitate
matri reconciliet᷑ ȩccłȩ. Palla uͦ & uela quȩ in scũario sordidata
fuerint: ministerio diaconi cũ humilib ministris intra sacrariũ
ta. & erit hȩc opanti peccatũ. Iccireo intra sacrariũ ministris p̃cipimꝰ
hȩc scã cũ diligentia custodire. Sane peluis Noua cõparet᷑. & pret̾
hec nichil aliud contingat. Sed ñ ipsa peluis uelis apponat᷑ lauan
dis. quȩ ad dnĩci altaris cultũ ꝑtinent: Pallȩ in alia pelue lauent᷑.
& in alia uela ianuarũ. Etiã cura sitͥ ostiariis ex admonitione

Expanded text:
fecerit, vel leviter quasi nihil et negligenter habuerit minifecerit, vel leviter quasi nihil et negligenter habuerit miniria, diaconus triennio sexque mensibus a Dominico alienus erit altari, gravi percussus anathemate. Quod si clericum presbyter non commonuerit, decem annis et quinque mensibus excommunicatus sit, propterea quod de Dominicis sacramentis subjecta sibi non admonuerit ministeria; et postea cum gravi humilitate matri reconcilietur Ecclesiae. Pallas vero et vela quae in sanctuarii sordidata fuerint ministerio, diaconi cum humilibus ministris intra sacrarium ta, et erit haec operanti peccatum. Idcirco intra sacrarium ministris praecipimus haec sancta cum diligentia custodire. Sane pelvis nova comparetur, et praeter hoc nihil aliud tangat. Sed nec ipsa pelvis velis apponatur lavandis, nisi quae ad Dominici altaris cultum pertinent. Pallae in alia pelve laventur, et in alia vela januarum. Etiam cura sit ostiariis ex admonitione
Abbreviated transcription (Latin):
portioni cõmiscere cibũ. qͥ ꝑ aqualiculos digestꝰ in secessũ fundit᷑
i gͥ mane dominica portio edit᷑: usq ad sextãm ieiunent ministri
qui eã consupserint. Et si tercia uł quarta hora acceꝑint: ieiunent
usq ad uesperũ. Sic secreta scĩficatione ȩt̾na custodienda st̃ sacra¬
menta. De uasis sane sacris ita gerendũ est.Altaris palla. cathedra
candelabrũ. & uelũ. si fuerint uetustate consũpta: incendio dent᷑
qm ñ licet ea quȩ in sc̃uario fuerint male tractari : sed incendio
uniuersa tradant᷑. Cineres qͦq eoꝵs inbaptisterio inferant᷑ ubi
nullus transitũ habeat. aut in pariete. aut in fossis pauimentoꝵ iacten¬
tur. ne introeuntiũ pedibꝰ inquinent᷑. Nemo ꝑ ignorantiã clericus
palla mortuũ credat obuoluendũ. aut diaconus scapulas oꝑire ue¬
lit quȩ fuit in altari. aut certe quȩ data. ẽ. in mensa dñi. Qui hȩc

Expanded text:
portioni commisceri cibum, qui per aqualiculos digestus, in secessum funditur. portioni commisceri cibum, qui per aqualiculos digestus, in secessum funditur. Si ergo mane Dominica portio editur, usque ad sextam jejunent ministri qui eam consumpserunt. Et si tertia vel quarta hora acceperint, jejunent usque ad vesperam. Sic secreta sanctificatione aeterna custodienda sunt sacramenta. De vasis sane sacris ita gerendum est. Altaris palla, canthara, candelabrum, et velum, si fuerint vetustate consumpta, incendio dentur: quoniam non licet ea quae in sanctuario fuerint male tractari, sed incendio universa tradantur. Cineres quoque 675 eorum in baptisterio inferantur, ubi nullus transitum habeat, aut in pariete, aut in fossis pavimentorum jactentur, ne introeuntium pedibus inquinentur. Nemo per ignorantiam clericus palla mortuum credat obvolvendum, aut diaconus scapulas operire velit, quae fuit in altari, aut certe quae data est in mensam Domini. Qui haec
Abbreviated transcription (Latin):
Qm̃ sicut abeato eETRO apło accepimꝰ omniũ apłoꝵs patre. qui
claues regni cęlestis accepit. ȩqualit̃ tenere debemꝰ de sacram̃tis
quȩ gerunt᷑ in scĩs : te exordine Nos decet instruere. Tribꝰ enĩ gradib
cõmissa st̃ sacram̃ta diuinoꝵs secretoꝵs. idest prb̃ro. diacono & mini¬
stro. Qui cũ timore & tremore clericoꝵs reliquias dñĩci corporis
debent custodire fragmentoꝵs. nequa putredo in sacrario inueniat᷑.
nẽ cũ neglegent̃ agit᷑: portioni corporis dñĩ grauis inferat᷑ iniuria
minora ñcuret admonere officia: graui anathemate ꝑcussus: digna
humiliationis plaga feriat᷑. Certe tanta in altario holocausta offera
qͣnta popło sufficere debeant. Qđ si remanserint: in crastina ñ reser¬
uent᷑ sed cũ timore & tremore clericoꝵs & diligentia consumantur
Qui aut̃ residua corporis dñi quȩ insacrario relicta st̃ consumunt:
ñ statim ad cõmunes accipiendos cibos conueniant. nec putent sc̃ȩ

Expanded text:
m sicut a beato Petro apostolo accepimus omnium apostolorum patre, qui claves regni coelestis accepit, qualiter tenere debemus, de sacramentis quae geruntur in sanctis te ex ordine nos decet instruere. Tribus enim gradibus commissa sunt sacramenta divinorum secretorum, id est, presbytero, diacono, et ministro, qui cum timore, et tremore clericorum, reliquias corporis Dominici debent custodire fragmentorum, ne qua putredo in sacrario inveniatur, ut cum negligenter agitur portioni corporis Domini, gravis inferatur injuria. minora non curet admonere officia, gravi anathemate et digna humiliationis plaga feriatur. Certe tamen in altario holocausta offerantur quanta populo sufficere debeant. Quod si remanserint, in crastina non reserventur, sed cum timore et tremore clericorum diligentia consumantur. Qui autem residua corporis Domini quae in sacrario relicta sunt, consumunt, non statim ad communes accipiendos cibos conveniant, ne putent sanctae
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ eiꝰ legatione fungunt᷑. & idõ ñ ꝓtegent᷑ ab eo Te iis qͥ ꝑdidert̃
sustinentiã. qͥ dereliquert̃ uias rectas. & diuertert̃ in uias pra

Expanded text:
qui ejus legatione funguntur, et ideo non proteguntur ab eo. Vae his qui perdiderunt qui ejus legatione funguntur, et ideo non proteguntur ab eo. Vae his qui perdiderunt sustinentiam, qui de
Abbreviated transcription (Latin):
re nolite Ipsi autẽ ep̃i. si exorbitauerint: ab istis ñ st̃ rep̾hen¬
dendi uł arguendi. sed portandi. nisi infide errauerint. hi eñi
suꝑhos sunt ñ illi suꝑistos. qm maior a minore nec argui nec iu-¬
dicari pocest. Nullus se extollat erga doctores & magistros suos.
qͥa discipłs suꝑ magistrũ nec e̾e debet nec potest. Nullus uelit dici
sc̃s antequã sit: sed priꝰ sit quo ueriꝰ dicat᷑. Precepta dñi doctorũꝙ
ac magistrorũ factis cotidie adimplere. & in xx̃i nomine ꝓ inimicis
orare oportet. Obȩdientia eñĩ & humiliatio quȩ magistris agit᷑.
dõ exhibet᷑ Timor dñi delectabit cor. & dabit lȩticiam & gaudiũ
in longitudinẽ dierũ: Timenti dñm bene erit in extremis. & in
dieb defunctionis suȩ benedicet᷑. Uẽ dissolutis corde qͥ ñ credunt
dõ & resistunt mandatis eiꝰ. & in obedientes ac contumacesst̃ iis

Expanded text:
re nolite . » Ipsi autem episcopi si exorbitaverint ab istis, non sunt reprehenre nolite . » Ipsi autem episcopi si exorbitaverint ab istis, non sunt reprehendendi, vel arguendi, sed portandi, nisi in fide erraverint. Hi ergo super hos sunt, non illi super istos, quoniam major a minore nec argui, nec judicari potest. Nullus se extollat erga doctores ac magistros suos, quia « discipulus super magistrum non esse » debet nec potest. Nullus velit dici sanctus, antequam sit, sed prius sit, ut verius dicatur. Praecepta Domini doctorumque ac magistrorum factis quotidie adimplere, et in Christi nomine pro inimicis orare oportet. Obedientia enim et humiliatio, quae magistris agitur, Domino exhibetur. « Timor Domini delectabit, et dabit laetitiam et gaudium in longitudinem dierum. Timedie defunctionis suae benedicet . » Vae dissolutis corde, qui non crediderunt Deo, et resistunt mandatis ejus, et inobedientes ac contumaces sunt his
Abbreviated transcription (Latin):
nec iurare neforte ꝑiuriũ qͦd absit fiat. Malũ ꝓ malo ñ reddere.
nec iniuriã facere: sed factã patient̾ sufferre: Inimicos diligere.
maledicentes se ñ remaledicere sed magis benedicere: & ꝑsecuti¬
onẽ ꝓ iusticia sustinere. Castitatẽ amare & nullũ odio habere.
qr qui odit frẽm suũ: homicida est. Flationẽ fugere. zelũ malum
ñ habere. in uidiã ñ exercere. nec contentionẽ amare. Cũ discor¬
dantibꝰ ante solis occasũ in pacẽ redire. & de dĩ miscđia nunquã
despare. Seniores uenerari. & iuniores diligere. Ep̃os sacerdotes
suos ac cunctos reliquos eccłȩ ministros. atq omnẽ plebẽ sibi cõmissã.
tota animi uirtute diligere ut oculos suos. qͥa oculi st̃ illoꝵs. Eorũ
p̃ceptis in om̃ibꝰ obȩdirẽ. etiã si psi alit̾ qͦd absit agant. memores
scilicet illiꝰ dñici p̾cepti. quȩ dicunt facite. quȩ autẽ faciunt face¬

Expanded text:
nec jurare, ne forte perjurus quod absit fiat. Malum pro malo non reddere, nec jurare, ne forte perjurus quod absit fiat. Malum pro malo non reddere, nec injuriam facere, sed factam patienter sufferre, inimicos diligere, maledicentes se non remaledicere, sed magis benedicere, et persecutionem pro justitia sustinere. Charitatem amare, et nullum odio habere, quia « qui odit fratrem suum, homicida est . » Elationem fugere, zelum malum non habere. Invidiam non exercere, nec contentionem amare. Cum discordantibus ante solis occasum in pacem redire, et de Dei misericordia nunquam desperare. Seniores venerari, et juniores diligere. Episcopos, sacerdotes suos ac cunctos reliquos Ecclesiae ministros atque omnem plebem sibi commissam tota animi virtute diligere ut oculos suos, quia oculi sunt illorum. Eorum praeceptis in omnibus obedire, etiamsi ipsi aliter quod absit agant, memores scilicet illius Dominici praecepti: « Quae dicunt facite, quae autem faciunt face
Abbreviated transcription (Latin):
sed ꝓpriã frangere uoluncatẽ. Bonũ aliqͥd in se cũ uiderit dõ
applicet ñ sibi. & malũ a se factũ cognoscat & sibi reputet. Multũ
loqui ñ amare. sed custodire labia sua ne dolũ aut malũ loquat᷑
iem iudicii timere. gehennã expauescere. & uitã ȩt̃nã om̃i concu¬
piscentia desiderare. Non occidere: ñ adulterare. ñ furtũ facere.
ñ rem ꝓximi c̃cupiscere. ñ falsũ testimoniũ dicere. sed om̃s homi¬
nes honorare. Corpꝰ castigare. uanas & caducas ñ amplecti delitias.
ieiuniũ & uigilias scãs amare. pauꝑes recreare. nudũ uestire. in¬
bonis refouere. & a malis actib se alienũ facere. Non ẽẽ suꝑbũ.
ñ uinolentũ. ñ multũ edacem. ñ somnolentũ. ñ pigr̃u. non
murmuratorẽ. nec detractorẽ. qͥa qͥ detrahit. ñ solũ se sed multos
alios occidit. Irã ñ ꝑficere. nec iracundiȩ tẽpus reseruare. Dolũ
incorde ñ tenere. nec pacẽ falsam dare. Caritatẽ ñ derelinquere.

Expanded text:
sed propriam frangere voluntatem; boni aliquid in se cum viderit Deo applicet, non sibi, et malum a se factum cognoscat, et sibi reputet. Multum loqui non amare, sed custodire labia sua ne dolum aut malum loquantur, diem judicii timere, gehennam expavescere, vitam aeternam omni concupiscentia desiderare; non occidere, non adulterari, non furtum facere, non rem proximi concupiscere, non falsum testimonium dicere , sed omnes homines honorare, corpus custodire, vanas et caducas non amplecti delicias, jejunium et vigilias sanctas amare, pauperes recreare, nudos vestire, in se alienum facere; non esse superbum, « non vinolentum , » nec multum edacem, non somnolentum, non pigrum, non murmuratorem, nec detractorem, quia qui detrahit, non solum se, sed multos alios occidit; iram non perficere, nec iracundiae tempus reservare. Dolum in corde non tenere, nec pacem falsam dare, charitatem non derelinquere,