comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Alegoria ꝓpͥe de arte grãmatica
c̃ oo qui a metaphora uel cȩteris tro¬
pis difsitat. in scolis paruuli discimꝰ
Aliud p̃tendit inũbis : aliud signifi¬
cat in sensu. Pleni sunt oratorũ oc
poctarũ libri: scriptura quoq diui¬
na ꝑbanc ñ mocdica ex parte con¬
texta ẽ Q uod intelligens paulus
apłs quippe qui o seculares litteraᷤ
aliqua x parte contigerat. ipso uer¬
bo figie usus ẽ. ut allegoriã sicut
apud suos dr̃ appellaret᷑. qđ scilicet
sensũ magis loci huius greci sermo¬
nis abusionẽ monstraret. Scisse
autẽ paulũ licet ñ ad ꝑfectum lit¬
tirs seculares. ipsius ũba testant᷑¬

Expanded text:
proprie de arte grammatica est, et quo a metaphora, vel caeteris tropis differat, in scholis parvuli discimus. Aliud praetendit in verbis, aliud significat in sensu. Pleni sunt oratorum , et poetarum libri. Scriptura quoque divina, per hanc non modica ex parte contexta est. Quod intelligens Paulus apostolus quippe qui et saeculares litteras aliqua ex parte contigerat ipso verbo figurae usus est, ut allegoriam, sicut apud suos dicitur, appellaret: quo scilicet sensu magis loci hujus Graeci sermonis abusionem monstraret. Scisse autem Paulum, licet non ad perfectum, litteras saeculares, ipsius verba testant
Abbreviated transcription (Latin):
se asserant usur pare. quia iniq
sit moysen & cunctos ꝓphas de
cilla quos libet uͦ gentiliũ de li
intelligere ꝓcreatos: unde mell
um. alios seruos alios liberos a¬
trentur sed etiam de uno eoder
homine quandui sequatur hil̃¬
riã ancillȩ eũ eẽ filiũ: cũ aut̃
aꝑiente iħu scripturas incens
fuerit cor eius & in fractione
nis inspexerit eũ quẽ antea i
debat t unc &x ipsũ sarȩ filiꝰ
noumari Martion & manicheus
hunc locũ in quo dixit apłs quȩ qͥdẽ
sunt allegorica & cȩtera quȩ sequim¬
tur de codice suo tollere noluerunt:
putantes aduer sũ nos relinqͥ. qđ scilicet
lex aliter sit intelligenda quã scrip¬
ta ẽ cũ utiq etiã si allegorice ut nos
quoq fatemur & paulus docet acci¬
pienda sit. ñ ꝓ uoluntate legentis sed
ꝑscribentis auc toritate sic condita
sit. ut eo ipso qđ contra nos seruare
uisi sunt c̃terant᷑. qđ moyses creatoriᷤ
dĩ sernis sp̃ualia scripserit. apło

Expanded text:
 asserat usurpare: quia iniquum sit Moysen, et cunctos prophetas de ancilla, quoslibet vero gentilium de libera intelligere procreatos. Unde meliuum, alios servos, alios liberos arbitremur: sed etiam de uno eodemque homine quamdiu sequitur historiam, ancillae eum esse filium: cum autem aperiente Jesu Scripturas, incensum fuerit cor ejus, et in fractione panis inspexerit eum quem antea non videbat : tunc et ipsum Sarae filium nominari. Marcion et Manichaeus hunc locum in quo dixit Apostolus: Quae quidem sunt allegorica, et caetera quae sequuntur, de codice suo tollere noluerunt, putantes adversum nos relinqui: quod scilicet Lex aliter sit intelligenda, quam scripta est; cum utique etiamsi allegorice quod nos quoque fatemur, et Paulus docet accipienda sit, non pro voluntate legentis, et pro scribentis auctoritate sic condita sit: et eo ipso, quod contra nos servare visi sunt, conterantur: quod Moyses creatoris Dei servus, spiritualia scripserit, Apost
Abbreviated transcription (Latin):
ñ paris: erũpe or clama quȩ ñ par¬
turis quia multi filii desertȩ magis
quã ens ꝗ̃ ht̃ uirũ.. Uirũ habuit
eocła sinc uiro xp̃o. sine ullo sponsi
sermonis alloqͥo. dui iacuit in deser¬
to Sed pꝰꝗͣ accepit illa librũ repudu
inmanꝰ suas. & om̃a ornam̃ta uiri
in idoli ũtit ornam̃tũ: tc̃ marituspͥo¬
ricingulo putrescente. aliud lũbis sut̾
ꝑpropħam. si ẽ gens nata simul. qͣndo
miarhe in ac tib apłoꝵ tria milia

Expanded text:
is; erumpe et clama quae non parturis, quia multi filii desertae magis quam ejus quae habet virum. Virum habuit Ecclesia sine viro Christo, sine ullo sponsi sermonis alloquio diu jacuit in deserto. Sed postquam accepit illa librum repudii in manus suas, et omnia ornamenta viri in idoli vertit ornatum: tunc maritus priori singulo putrescente, alium lumbis suis per prophetam: si est gens nata simul, quando una die in Actibus apostolorum, tria millia
Abbreviated transcription (Latin):
ne diũsus sit & sinai montis nom̃:
tationẽ sonet. & arabia significet
deorsũ eẽ & in humili infimoq
demersã. St̃ qui duo testam̃ta.
alit̃ intelligant: ut scripturã du¬
nã tam ueterem quã nouã iuxta
uersitatem sensus eorũq sententi
qui legunt. aut ancillã int̃pret
aut liberã &x eos qui adhuc lito
in seruitute de agar egiptia ueli
eẽ gñatos: eos autẽ qui ad suꝑior
conscendant & allegoricȩ uelr
sentire quȩ scripta sunt. filios eͥ
sarȩ quȩ in lingua nr̃a archo

Expanded text:
sione diversus sit, et Sinai montis nomen sione diversus sit, et Sinai montis nomen tentationem sonet, et Arabia significet deorsum esse, et in humili infimoque demersam. Sunt qui duo Testamenta et aliter intelligant: ut Scripturam divinam, tam veterem quam novam, juxta diversitatem sensus eorumque senientiam qui legunt, aut ancillam interpretentur, aut liberam, et eos, qui adhuc littein servitutem, de Agar Aegyptia velint esse generatos: eos autem qui ad superiora conscendant, et allegorice velint sentire quae scripta sunt, filios esse Sarae, quae in lingua no
Abbreviated transcription (Latin):
tus ẽ ei quȩ nc̃ ẽ hirłm: & seruit
cũ filus suis Illa autẽ hirłm quȩ sur¬
sũ est hirłm libera ẽ: quȩ ẽ mater
om̃iũ nr̃m P ene cunctorum suꝑ
hoc loco ista ẽ explanatio. ut agar
ancillã int̾pretentur in lege & in
popło iudeorũ. sarã autẽ liberam
in ȩccła quȩ de gentib congregata
ẽ. quȩ mat̾ scõꝵ sit paulo dicente.
tur &e sterilis fuit. necdũ risũ mun¬
di isaac de ȩlecto patre cũ uoce sub¬
limiũ dogmatũ resonante. Si qͥłe
abraham in lingua nr̃a pat̃ electuᷤ
cũ sonitu refertur. Agar autẽ quȩ
int̃pretatur paroecia id ẽ incolatuᷤᷤ
siue ꝑegrinatio. sine mora autẽ ge¬
nerat ismahelem qui tantũ aucdiat
dĩ p̾cepta nec faciat. hominẽ rusti¬
cũ sanguinariũ. deserta sec tantẽ.
qui uniũsis fr̃ib suis de libera pro¬
ereatis mimicus sit. &x adũsa eis fron¬
te consistat: Nec mirũ uetus testa¬
m̃tũ qd in monte sina qui ẽ in ara¬
bia & confinis ẽ ei quȩ nc̃ ẽ hirłm

Expanded text:
servit cum filiis suis. Illa autem quae sursum est Jerusalem, libera est, quae est mater omnium nostrum. Pene cunctorum super hoc loco ista est explanatio, ut Agar ancillam, interpretentur in Lege, et in populo Judaeorum: Saram autem liberam, in Ecclesia, quae de gentibus congregata est, quae mater sanctorum sit, Paulo dicente: eretur, et sterilis fuit: necdum risu mundi Isaac de electo patre cum voce sublimium dogmatum resonante: siquidem et Abraham in nostra lingua, pater electus cum sonitu refertur. Agar autem quae interpretatur παροικία, id est, incolatus, sive peregrinatio, sive mora, generat Ismael, qui tantum audiat Dei praecepta, nec faciat hominem rusticum, sanguinarium, deserta sectantem: qui universis fratribus suis de libera procreatis inimicus sit, et adversa eis fronte resistat. Nec mirum vetus Testamentum, quod in monte Sina, qui est in Arabia, et confinis est ei, quae nunc 473
Abbreviated transcription (Latin):
semini eiuspꝰ eũ. &x insequentib testa¬
m̃tũ autẽ meũ statuã ad isaac quẽ
pariet tibi sarra. Et quomͦ aliud st̃
dona. aliud substantia. aliud legi¬
ta. aliud hereditas. legimꝰ enĩ filis
concubinarũ abrahȩ dona tradͥio
filio autẽ sarȩ totuis substantiȩ h¬
reditatẽ relict᷑a: ita aliud ẽẽ ut ch¬
mus benedic tionẽ atq legata. aliu
testam̃tũ Sed &s hoc dici potest de
isma hele. pꝰ conceptũ eius uel angl
uel dm̃ locutũ: de isaac nͦ antiq
in sarȩ utero conciperetur. dm̃ si¬
isse pollicitũ. Hȩc interim qͣntĩ
ingenii nr̃i mecdiocritas patitur
ta sint: cȩterũ siquis potest mar
aliquid inuenire. quomͦ ismahel

Expanded text:
 consequentibus: Testamentum autem meum statuam ad Isaac, quem pariet tibi Sara . Et quomodo aliud sunt dona, aliud substantia: aliud legata, aliud haereditas legimus enim filiis concubinarum Abrahae dona tradita: filio autem Sarae totius substantiae haereditatem relictam; ita aliud esse, ut diximus, benedictionem atque legata, aliud testamentum. Sed et hoc dici potest de Ismaele, post conceptum ejus, vel angelum, vel Deum locutum. De Isaac vero antequam in Sarae utero conciperetur, Deum fuisse pollicitum. Haec interim quantum ingenii nostri mediocritas patitur dicta sint. Caeterum si quis potest majus aliquid invenire, quo
Abbreviated transcription (Latin):
p̃putii quã auriũ & cordis intelli¬
git. resurrexit cũ xp̃o. ea quęrit
quȩ sursũ sunt.Liberatus ẽ ab one¬
re o seruitute legis. ne tangas. ne
gustes. ne attamines imperantis:
Huio siqͥs seripturarũ ũbis uoluerit
ꝑsuadere. ut ñ ꝑ tropologiam. sed
occidentẽ litterã quȩ sunt scripta
suscipiat. ut in manifesto fiat iu¬
deus ñ in occulto: ȩmulatur eum
ñ bene. sed concito cursu ad ma¬
iora gradientẽ retrahere festinat
ut se potius ȩmuletur qui retror¬
sũ uadit: aut certe ut multum
ult᷑ ñ ꝓmouett oquit᷑ itaq galathis qui
ab assertorib legis inducti fuerant ut
eos imitarent᷑. cũ illi potiꝰ galathas de¬
buer int imitari. qr nat᷑ale ẽ maiorẽ
de minori ñ minorẽ fieri de maiore:
& dicit bonũ emulamini in bono. id ẽ
nolite assertores iudaicȩ obseruatiois
imitari: sed ea quȩ bona st̃ imitamini
Quomͦ enĩ qͥ diuitias potentiã dignitatẽ

Expanded text:
praeputii, quam aurium et cordis intellipraeputii, quam aurium et cordis intelligit. Resurrexit cum Christo: ea quaerit quae sursum sunt. Liberatus est ab onere et servitute Legis, ne tangas, ne gustes, ne contamines, imperantis: huic si quis Scripturarum verbis voluerit persuadere, ut non per tropologiam, sed occidentem 464 litteram quae sunt scripta, suscipiat: ut in manifesto fiat Judaeus, non in occulto, aemulatur eum non bene: sed concito cursu ad majora gradientem retrahere festinat; ut se potius aemuletur qui retrorsum vadit: aut certe eum multum ultra non promovet. Loquitur itaque Galatis, qui ab assertoribus Legis inducti fuerant, ut eos imitarentur, cum illi potius Galatas debuerint imitari. Quia naturale est, majorem de minori, non minorem fieri de majore, et dicit: Bonum aemulamini in bono, id est, nolite assertores Judaicae observationis imitari, sed ea quae bona sunt, imitamini. Quomodo enim qui divitias, potentiam, d
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑire patiant᷑. Hoc de zelo o emula¬
tione ꝑũsa: de qua & alibi dictũ
ẽ. noli emulari in malignantibus
nimus autẽ & aliũ zelũ. qͦ zelati si
filu iacob ioseph frẽm suũ & mari
&c aaron amicũ dñi moysen Neq
enĩ aut illi aut hi ut meliores ẽe
iosepͥ e& moyse ad zelũ st̃ concitati
sed quia dolebant illos ẽẽ melior
Iste zelus uicinus inuidiȩ ẽ. Lon
ẽ si uelim om̃a zeli gña boni seu
mali. de scripturarũ ꝓferre theli¬
ro. Bonũ zelũ legimꝰ finees. heli

Expanded text:
perire patiantur. 465 Hoc de eo zelo et aemulaperire patiantur. 465 Hoc de eo zelo et aemulatione perversa, de qua et alibi dictum est: Noli aemulari in malignantibus nimus autem et alium zelum, quo zelati sunt filii Jacob, Joseph fratrem suum : et Maria et Aaron amicum Domini Moysen . Neque enim aut illi, aut hi, ut meliores essent Joseph et Moyse, ad zelum sunt concitati: sed quia dolebant illos esse meliores. Iste zelus vicinus invidiae est. Longum est si velim omnia zeli genera, boni seu mali de Scripturarum preferre thesauro. Bonum zelum legimus Phinees , Eli
Abbreviated transcription (Latin):
om̃a q̃ tͣdiderã ꝑdidistis. de statione
certa &e fido porturursũ in altũ unda
relabente subtracti Nec mirũ si rece¬
dente apło uase ȩlectionis or in quo xp̃c
dñs loquebat᷑ galatȩ st̃ mutati: cũ etiã
nc̃ cernamꝰ in eccłiis id ipsũ fieri. Siqͣn¬
do enĩdoctor qͥs in ȩccła c̃tigerit ser-¬
mone ornatus & uita. qͥaudientes qͣsi
stimulis qͥb dã c̃citet ad uirtutes. uide¬
mus omẽm plebẽ circa ȩlemosinas. ie.¬
iunia. castitatẽ. susceptionẽ pauperũ.
sepulturas & cętera similia festinare.
feruere. discurrere: cũ autẽ ille re¬
cesserit. paulatim emarcescere. &x sub¬
tracto cibo tenuari. pallere. langues¬
cere & interitũ seqͥ om̃iũ q̃ pͥus uigila¬
bant. Quã obrẽ qr messis multa oꝑarũ
autẽ pauci. petamꝰ dñm messis. ut in¬
tat oꝑarios ad metendũ. qͥ spicaspo.¬
puli xp̃iani q̃ stant in eccła futur
tritico p̃parat᷑ȩ metant. colligant¬
& in horrea conportantes nequaqu

Expanded text:
omnia quae credideram perdidistis, de statione certa et fido portu rursum in altum unda relabente subtracti. Nec mirum, si recedente Apostolo, vase electionis, et in quo Christus Dominus loquebatur, Galatae sunt mutati cum etiam nunc cernamus et in Ecclesiis idipsum fieri. Si quando enim doctor quis in Ecclesia contigerit sermone ornatus et vita, qui audientes quasi stimulis quibusdam concitet ad virtutes, videmus omnem plebem circa eleemosynas, jejunia, castitatem, susceptionem pauperum, sepulturas, et caetera similia festinare, fervere, discurrere. Cum autem ille recesserit, paulatim emarcescere, et subtracto cibo, tenuari, pallere, languescere, et interitum sequi omnium quae prius vigebant. Quamobrem quia messis multa, operarii autem pauci , precemur Dominum messis, ut mittat operarios ad metendum, qui spicas populi Christiani, quae stant in Ecclesia, futuro tritico praeparatae, metant, colligant, et in horrea comportantes, nequaquam
Abbreviated transcription (Latin):
indigere doctrina. alia uia do
fuerant de gentilitate transdis
&t compellitur dicere. uellẽ ẽt¬
Finquit uideo me ꝓdesse. si eadẽ
lagur quȩ prius loquutus sũ. Propt̃
nod ignorans quid agam. & in diũsa
distractus. laceror. confundor atq di¬
lamor Et quomͦ medici cũ uĩ artis
suȩ inpͥmo uiderint ñ ualere medi¬
camine transeunt ad aliud. & tandu
ꝑuemiant ad curationẽ. ut qđ ꝑ molli¬
tie alicuius emplastri nequaquã sa¬
nari ualuit. mordaciori puluere. or
austeriori curatione sanetur: ita ego
quia confundor in uobis & ignoratio.¬
ne huc atq illuc clistrahor. uellẽ lit¬
te uocẽ p̃sens de meo ore ꝓferre.
ut uos Alito seuer ior ipse corriperẽ:
expͥmere. ñ ualet irascentis resonare
clamorẽ & dolorẽ pec toris apicibus
explicart. Potest autẽ & simplicius
intelligrB landis apud uos mͦ ũbis
usus sũ dicens. fr̃s obsecro uos or filio¬
li mei quos iterũ parturio donec for¬

Expanded text:
indigere doctrina, alia via debChristi fidem fuerant de gentilitate transducti: et compellitur dicere: Vellem Non, inquit, video me prodesse, si ea loquar quae prius locutus sum, propter quod ignorans quid agam, et in diversa distractus, laceror, confundor atque dilanior. Et quomodo medici cum vim artis suae in primo viderint non valere medicamine, transeunt ad aliud, et tamdiperveniant ad curationem: ut quod per mollitiem alicujus emplastri nequaquam sanari valuit, mordaciori pulvere, et austeriori curatione sanetur: ita et ego quia confundor in vobis, et ignorantia huc atque illuc distrahor, vellem litterarum vocem praesens de meo ore proferre, ut vos solito severior ipse corriperem; exprimere; non valet irascentis resonare clamorem, et dolorem pectoris apicibus explicare. Potest autem et simplicius intelligi: Blandis apud vos modo verbis usus sum, dicens: Fratres, obsecro vos. Et: Filioli mei, quos iterum parturio donec Chr
Abbreviated transcription (Latin):
scripturas. laudamur. suspicimur.
adationi habemur. Cũ autem
panlalũ ceꝑimꝰ eos ꝓuocare. ut tran¬
sean. ad maiora: de p̃conib nr̃is ini.¬
micifiu̾nt. & malunt udȩos potiꝰ
quã Apłos sequi. & cũ aphariseorũ
doctrma & traditionib recedentes
ad ipsũ xp̃m ꝓpitiatoriũ & ꝑfectio¬
nẽ legifingressi siͣnt: nec diuinum
sermonẽ acciꝑe dignantur. qui eccłȩ
magistios iubet ad altiora dogma¬
ta scandire & totis uiribus sublima¬
re uocẽ. nec circũlatrantiũ strepi¬
tũ ꝑtimescere paruulorũ dicentem

Expanded text:
us, laudamur, suspicimur, admirationi habemur. Cum autem paululum coeperimus eos provocare, ut transeant ad majora, de praeconibus nostris inimici fiant; et malint Judaeos potius quam apostolos sequi, quntes, ad ipsum Christum propitiatorium et perfectionem Legis ingressi sunt: nec divinum sermonem accipere dignentur, qui Ecclesiae magistros jubet ad altiora dogmata scandere, et totis viribus sublimare vocem, nec circumlatrantium strepitum pertimescere parvulorum, dicentem
Abbreviated transcription (Latin):
ra uidebant᷑ ꝑspicua fiunt Sed o
illud ẽ intuendũ: qđ qui ꝑ peccatũ
quoda mͦ ẽẽ desierat. ꝑpęnitentiã
c̃cipitur a magistro. & rursũ in eo
xp̃iformatio repmittit᷑ Hoc aduer¬
sũ nouatianos qͥ nolt̃ reformari eosqͦs
semel peccata c̃triuerint.
ellẽ aut̃ ẽẽ apud uos mͦ & mu¬
tare uocẽ meã. qm̃ c̃fundor in uobis
Scriptura diuina ȩdificat & lec¬
ta sed multo plus ꝓdest. si de litteris
uertatur in uocẽ ut qͥ ꝑ epl̾am do.¬
cuerat: p̃sens instruat audientes. Mag¬
nã siqͥde uim ht̃ uox uiua. uox
de Auc toris sui ore resonans. quȩ
illa ꝓnuntiatione ꝓfertur atq chi.¬
stinguit᷑ qua in hominis sui corde
generata ẽ. Sciens itaq apłs maiorẽ
uim habere sermonẽ qͥ ad p̃sentes
depͣnati: unio eos ad ueritatẽ
here sermone. Hoc autẽ ideo: qr¬

Expanded text:
spicua fiunt. Sed et illud est intuendum, quod qui per peccatum quodammodo homo esse desierat, per poenitentiam concipitur a magistro, et rursum in eo Christi formatio repromittitur. Hoc adversum Novatianos, qui nolunt reformari eos quos semel peccata contriverint. Vellem autem esse apud vos modo, et mutare vocem meam, quoniam confundor in vobis. Scriptura divina aedificat et lecta; sed multo plus prodest, si de litteris vertatur in vocem, ut qui per Epistolam docuerat, praesens instruat audientes. Magnam siquidem vim habet vox viva: vox de auctoris sui ore resonans, quae ea pronuntiatione profertur atque distinguitur, qua in hominis sui corde generata est. Sciens itaque Apostolus majorem vim habere sermonem qui ad praesentes depravati, vivo eos ad veritatem retrahere sermone. Hoc autem ideo, q
Abbreviated transcription (Latin):
possit opponi fr̃ssi p̃occupatus
fuerit homo in aliquo delicto
uos spũales instruite istiusmodi
in spũ mansuetudinis: & in alio
loco spũalis autẽ dinidicat om̃a.
ipse autẽ a nullo iudicatur: qđ
scilicet aliud quam supͣdiximus
uerbũ spũale sonet. Sed nos spũa
a nemine diiudicetur: eũ uirũ
dicius qui uniũsa scripturarum
sacram̃ta cognoscens sublimit̃ ea
intelligat cc xp̃m in chiuinis libriᷤᷤ
uidens nichil in eisiudaicȩ traditio

Expanded text:
possit opponi: Fratres, si praeoccupatus possit opponi: Fratres, si praeoccupatus fuerit homo in aliquo delicto: vos spirituales instruite istiusmodi in spiritu mansuetudinis . Et in alio loco: Spiritualis autem dijudicat omnia: ipse autem a nullo dijudicatur : quod scilicet aliud quam supra diximus, verbum spirituale sonet. Sed nos spirita nemine dijudicetur, eum virum dicimus, qui universa Scripturarum sacramenta cognoscens, sublimiter ea intelligat: et Christum in divinis libris videns, nihil in eis Judaicae traditio
Abbreviated transcription (Latin):
igri Nic uersus heroi
enidis poctȩ ẽ: cuius er¬
& plato & cęt̃i scriptores ueteres re¬
cordantur. Apud athenienses quoq
cũ in ariopago satisfaceret: hec ad-¬
didit. Sicut oc quidã de uobis poete
dixerunt: ipsuis enĩ & genus sum
Hoc enustichiũ fertur in aratro.
qui de cęlo stellisq conscripsit Nec¬
ñ & illud. Corrũpunt mores bo¬
nos confabulationes pessimȩ Crime¬
ter iambicus. de comedia sũptus ẽ
menandri. Ex quib & aliis euidenᷤ
ẽ paulũ ñ ignorasse litteras secu¬
lares & quã hic allegoriã dixerit.
alibi uocasse intelligentiã spũalẽ.
ut ibi scimus enĩ quia lex spũalis
ẽ. ꝓ eo quod allegorica ẽ. siue alle¬
gorice figurata: & alibi & om̃s ean¬
dem spũalem comederunt escam.
& eunde sp̃ualem biber t̃ potum
Bibebant enĩ de spũali. sequenti
eospetra: petra autem erat xp̃c
Manna hic e subiti fontis erup¬
tio & petra ipsa quȩ sequitur qđ
allegorice accipienda sint: nemo
qui dubitet. Scio quid econtrario

Expanded text:
pigri . Hic versus heroicus Epimenidis poetae est, cujus et Plato, et caeteri scriptores veteres recordantur. Apud Athenienses quoque cum in Areopago satisfaceret, haec addidit: Sicut et quidam de vobis poetae dixerunt: Ipsius enim et genus sumus . Hoc hemistichium fertur in Arato, qui de coelo stellisque conscripsit. Necnon et illud: Corrumpunt bonos mores confabulationes pessimae ; trimeter iambicus de comoedia sumptus est Menandri. Ex quibus et aliis, evidens est Paulum non ignorasse litteras saeculares, et quam hic allegoriam dixit, alibi vocasse intelligentiam spiritualem. Ut ibi: Scimus enim quod Lex spiritualis est , pro eo quod est, allegoria, sive allegorice figurata. Et alibi: Omnes eamdem spiritualem 472 comederunt escam, et eumdem spiritualem biberunt potum. Bibebant autem de spirituali sequenti eos petra, petra autem erat Christus . Manna hic, et subiti fontis eruptio, et petra ipsa quae sequitur, quod allegorice accipienda sint, nemo est qui dubitet. Scio quid econtrario
Abbreviated transcription (Latin):
ñ iuxta repmissionẽ nasci. quã
scripturarũ uerbis simplicibus
struitur. & iudaicis ex po̾sition¬
adhuc delectatur: quando uͦ al
sublimiora transcenderit & leg
de abrahã nasci: uerũ illos qul
beant spm̃ seruitutis iterũ ina

Expanded text:
missionem nasci, quamdiu Scripturarum verbis simplicibus instruitur, et Judaicis adhuc expositionibus delectatur: quando vero ad sublimiora transcenderit, et legem de Abraham nasci. Verum illos qui habent spiritum servitutis iterum in
Abbreviated transcription (Latin):
sĩs appellatur. quã indigentiã & in¬
am sonat. Sensus itaq iste ẽ Uel
apud uosnc̃ adẽẽ & Interarũ uoc
p̃sens ipse ꝓferre: quia indigeo inu
ñ quippe habeo fructus quos solen
de discipulis habere doc tores & s
causa sem̃ iactũ ẽ doc trinarũ cũ
nitus in uobis patiar egestatẽ: ita u
hieremȩ possim uoce ꝓrũperes¬

Expanded text:
χυσις appellatur, quam indigentiam et inopiam sonat. Sensus itaque iste est; Vellem apud vos nunc adesse, et litterarum vocem praesens ipse proferre, quia indigeo in vobis. Non quippe habeo fructus quos solent de discipulis habere doctores; et sine causa semen jactum est doctrinarum, cum penitus in vobis patiar egestatem: ita ut in Jeremiae possim vocem prorumpere
Abbreviated transcription (Latin):
ficri: anuidelicet contẽpneretis eũ.
qui ab meredulis miserabilis puta¬
batur. Sed econtra illũ humilem
uilẽ atq contẽptũ.: ita ut angłm
or plusquã angłm suscepistis. Aut
certe suspicari possumꝰ. apłm eo
tempore quo pͥmũ uenit ad ga¬
lathas egrotasse. & aliqua corpu¬
sculi infirmitate detentũ: ñ ces¬
sasse dm̃. nec uocẽ silentio rep̃s¬
fisse. o minus ceptũ eugłm p̃cli¬

Expanded text:
fieri: an videlicet contemneretis cum, fieri: an videlicet contemneretis cum, qui ab incredulis miserabilis putabatur; sed econtra illum humilem, vilem atque contemptum, ita ut angelum, et plusquam angelum suscepistis. Aut certe suspicari possumus, Apostolum eo tempore quo primum venit ad Galatas, aegrotasse; et aliqua corpusculi infirmitate detentum, non cessasse tamen, nec vocem silentio repressisse, quo minus coeptum
Abbreviated transcription (Latin):
ur̃e. iã pͥdẽ euangelizaui. a misꝰ
incipiens & ut ita dicã apud ĩ
pene balbutiens: quȩ dispensad
ex p̃dicationis infirmȩ simulꝰ
mea quidẽ gubernatio erat. s
uasi humilia ꝓmebantur. Quȩ
quidẽ uos ñ ut parua sed ut mag¬
na capientes. in tantũ admirati
estis: ut me qui ea loquebar quasi
angłm. & ut plus dicã quasi di filiũ
susciꝑetis Hȩc gͦ ur̃a tẽptatio qua
ego uos in carnali mei sermonis
annuntiatione tẽptabã. ñ fuit contẽp¬
ta nee uilis. sed plusquã ȩstimabã
habuit dignitatis. Potest locus iste.¬
&x ita disseri. Quando ueni ad uos:
ñ ueni in sermone sapientiȩ: sed hõ
humilis atq contẽptus. nichil magnũ
deferenscrucifixũ Cũ gͥ me indere.¬
tis incorpore infirmitatib obnoxiũ.
constintũ regna cęlestia pollicentẽ
ñ irristis. nec ęstimastis dignũ eẽ
contẽptũ. Intelligebatis quippe hu¬
militat̃ carnis meȩ. & ipsius habi¬
tus uilitatẽ. ad ur̃am tẽptationem

Expanded text:
rae jam pridem evangelizavi, a minoribus incipiens, et ut ita dicam apud vos pene balbutiens. Quae dispensatio et praedicationis infirmae simulatio, mea quidem gubernatio erat; sequasi humilia promebantur. Quae quidem vos, non ut parva, sed ut magna capientes, intantum admirati estis, ut me qui ea loquebar quasi angelum, et, ut plus dicam, quasi Dei Filium susciperetis. Haec ergo vestra tentatio, qua ego vos in carnali mei sermonis annuntiatione tentabam, non fuit contempta, nec vilis; sed plus quam aestimabam, habuit dignitatis. Potest et locus iste ita edisseri: quando veni ad vos, non veni in sermone sapientiae, sed homo humilis atque contemptus, nihil magnum deferens, crucifixum. Cum igitur me videretis in corpore infirmitatibus obnoxio constitutum, regna coelestia pollicentem non irrisistis, nec aestimastis dignum esse contemptu: intelligebatis quippe humilitatem carnis meae, et ipsius habitus vilitatem, ad vestram tentationem
Abbreviated transcription (Latin):
quia ab elem̃tis &x sillabis & lecto¬
ne puerili. cepi uos ad maiora sti¬
dia puocare. ut libros teneatis in
manib ut plena cruditionis & sti¬
suũ ũba discatis. recalcitratis. iras¬
mini. gͣuis uobis uidetur ẽẽ ꝑfecl
doc trinarũ. & in tantũ in alios
mutati estis affectus. ut me quẽ qͥ
batis oculos ur̃os tradere. nc̃ hai¬
tis inimicũ. quia uobis plenã di¬
nuntio ueritatẽ. Elegant̃ Aute
sententiã t̃minauit dicens. Ergo

Expanded text:
quia ab elementis et syllabis et lectioquia ab elementis et syllabis et lectione puerili coepi vos ad majora studia provocare, ut libros teneatis in manibus, ut plena eruditionis, et sensuum verba discatis, recalcitratis, irascimini, gravis vobis videtur esse perfectio doctrinarum: et intantum in alios mutati estis affectus, ut me quem quabatis oculos vestros tradere, nunc habeatis inimicum: quia vobis plenam annuntio veritatem. Eleganter autem sententiam terminavit, di
Abbreviated transcription (Latin):
eugłm iuxta carnẽ susceꝑatis beatoᷤᷤ
cdicerẽ. qđ inmitiis feruebatis. tam̃
nc̃ quia ñ uideo ȩdificio culm̃ im¬
positũ. & pene nequiquã iacta fun¬
dammna cogor dicere: Ubi ẽ gͦ bea¬
titudo ur̃a. qua uos beatos arbitranᷤ.
ante laudabã: Uere enĩ & ipse fa¬
teor. quia sic me uobis humilia p̃di¬
cantẽ. uel ꝑsecutionib conflic tatũ
in pͥncipio dilexistis: ut sifieri posset
hyꝑbolice autẽ sunt accipienda
quȩ loquitur. eruissetis uobis oculoᷤ.
os mͥ ut om̃iũ ur̃m luminib plus
cernerẽ decdissetis Optabatis quip¬
pe uos eẽ cȩcos ꝑ in effabilem in me
caritatẽ: ut plus in meo corder
euangelii lum̃ oriretur Cmolu¬
m̃tũ meũ ur̃is damnis crescere
uolebatis. Et hoc illo tempore. qu
uobis quasi paruulis. atq lac ten¬
bus. siue ꝓpt̃ infirmitatẽ carnis
ur̃ȩ parua & humilia annuntia¬
bam siue ꝓpt̃ meȩ carnis iniuri
ñ dignus uidebar fide Nunc uer

Expanded text:
Evangelium juxta carnem susceperatis, beatos Evangelium juxta carnem susceperatis, beatos dicnunc quia non video aedificio culmen impositum, et pene nequidquam jacta fundamina, cogor dicere: Ubi est ergo beatitudo vestra, qua vos beatos arbitrans ante laudabam? Vere enim et ipse fateor, quia sic me vobis humilia praedicantem, vel persecutionibus afflictatum in principio dilexistis, ut si fieri posset hyperbolice autem sunt accipienda quae loquitur eruissetis vobis oculos, et mihi, ut omnium vestrum luminibus plus cernerem, dedissetis. Optabatis quippe vos caecos esse per ineffabilem in me charitatem, ut plus in meo corde evangelii lumen oriretur. Emolumentum meum vestris damnis crescere volebatis, et hoc illo tempore, quo vobis quasi parvulis atque lactentibus, sive propter infirmitatem carnis vestrae parva et humilia annuntiabam, sive propter meae carnis injurias, non dignus videbar fide. Nunc vero
Abbreviated transcription (Latin):
dest auiciis recessisse. nͥ optima cõ¬
p̃hendas. quia ñ tã micia sunt in
honis studus laudanda. quã finis.
Sicut enĩ in uinea. multi usq ad
p̃lũ uuȩ gradus sunt. & pͥmũ neces¬
se ẽ ut uitis geminet in pampinis.
spem pmittat᷑ in florib dehinc ut
flore decusso futuri botri species de¬
formetur. paulatimq turgescens uua
parturiat. ut p̃ssa torcularibus dul¬
cia musta desudet: ita & in doctri¬¬
na singuli beatitudinũ sunt ꝓfectutꝰ.
at. ut in utero animȩ eius adolescat.
& ad partũ usq ꝑueniat: ut cũ pe¬
pererit. lactet. nutriat: & ꝑ infan¬
tiam. puericiam adolescentiã. iuuen¬
tutẽ. ad ꝑfectũ uirũ usq ꝑducat
Cũ gͦ singuli ut diximꝰ gradus. iuxta
ꝑfectus suos habeant beatitudinem:
si finis & ut ita loquar extrema manꝰ
oꝑi defuerit. totus labor irritus fi
et & dicetur. Ubi ẽ gͦ beatitudo ur̃a.
Quãuis inquit uos eo tempore quo

Expanded text:
dest a vitiis recessisse, nisi optima comdest a vitiis recessisse, nisi optima comprehendas. Quia non tam initia sunt in bonis studiis laudanda, quam finis. Sicut enim in vinea multi usque ad praelum uvae gradus sunt: et primum necesse est ut vitis gemmet in pampinis, spem promittat in floribus: dehinc ut flore decusso, futuri botri species deformetur, paulatimque turgescens uva parturiat, ut pressa torcularibus dulcia musta desudet. Ita et in doctrina singuli beatitudinum sunt provectus at, ut in utero animae ejus adolescat, et ad partum usque perveniat. Ut cum pepererit illum, lacte enutriat, et per infantiam, pueritiam, adolescentiam, juventutem, ad perfectum virum usque perducat. Cum ergo singuli, ut diximus, gradus, juxta provectus suos habeant beatitudinem: si finis, et ut ita loquar, extrema manus operi defuerit, totus labor irritus fiet; et dicetur: Ubi est ergo beatitudo vestra? Quamvis, inquit, vos eo tempore quo
Abbreviated transcription (Latin):
in satane qui appositus ei
cũ colaphitaret in carne.
ne extolleretur. Hȩc infirmitas & lan¬
guor hic corpor is. apud eos quibus
annuntiabatur eugłm. teptatio
fuit: an contẽpnerent eũ sublimia
ꝓmittentẽ. quẽ languoribus corpo¬
ris subiectũ uidebant. Necñ & illud
dici potest: qđ in pͥncipio aduentus
sui ad galathas. contumelias & ꝑse-
cutiones & plagas corporis abhis qͥ
contraibant eugłio sustinuerit. &
hanc fuisse tẽptationẽ uel maximã
galathis apostolũ xp̃i cernentib
uerberari Quod autẽ ait sicut
angłm. sicut ib̾m xp̃m suscepistis
iorẽ. quẽ scđm dispensationẽ cor¬
poris. in inorem psalmista canta¬
uerat dicens Minorasti eũ pau¬
lominus ab angłis. Et tantũ sua
ũba inpͥncipio ualuisse demonstrat.
potuisset. oclos ur̃os eruissetis. & de¬
dissetis mͥ. Ergo inimicus uobis fac tuᷤ
sum. ueritatẽ dicens uob̾. Heatus
ẽ qui ambulat in uirtutũ uiaᷤ sed
si ad uirtutes usq ꝑuenerit. Nec pro¬

Expanded text:
 Satanae, qui appositus ei sit, ut eum colaphizaret in carne, ne extolleretur. Haec infirmitas, et languor hic corporis, apud eos quibus annuntiabatur Evangelium, tentatio fuit: an contemnerent eum sublimia promittentem, quem languoribus corporis subjectum videbant. Nec non et illud dici potest, quod in principio adventus sui ad Galatas, contumelias, 461 et persecutiones, et plagas corporis ab his qui contraibant Evangelio sustinuerit: et hanc fuisse tentationem vel maximam Galatis, Apostolum Christi cernentibus verberari. Quod autem ait, sicut angelum, sicut Christum Jesum suscepistis jorem, quem secundum dispensationem corporis minorem Psalmista cantaverat, dicens: Minorasti eum paulo minus ab angelis ; et tantum sua verba in principio valuisse demonstrat, potuisset, oculos vestros eruissetis et dedissetis mihi. Ergo inimicus vobis factus sum veritatem dicens vobis? Beatus est qui ambulat in virtutum via, sed si ad virtutes usque pervenerit. Nec pro
Abbreviated transcription (Latin):
cens uobis: ut ostenderet miti a¬
cationis ñ tam ueritatẽ fuisse.
umbras & umaginem ueritatis.
lis ẽ huic. illa sententia. nobilis
romanos poetȩ. Obsequiũ ams
ueritas odiũ parit. Sed uide. qͣs
hic melius quã ille Apłs enĩ ha
quos stultos dixerat. quos pari¬
los appellarat hanc sententias
temperauit. & specialem fecit:
ille uero & generalem &
se apud apud om̃s habere
tians. uehem̃ter errauit. Obs
enim quo putauit amieos fe
uertate dempta. ñ tam obsequium
õquã adulatio & assentatio. quas
olandestinas magis inimicitias quã
amcitias dici debere ꝑspicuũ est
Smul autẽ & illud considerandũ:
quod hodieq quandui paruulis atq

Expanded text:
s vobis? ut ostenderet initia praedicationis, non tam veritatem fuisse, quam umbram et imaginem veritatis. Similis est huic illa sententia nobilis apud Romanos poetae : Obsequium amicos, veritas odium parit. Sed vide quanto hic melius quam ille; Apostolus enim his quos stultos dixerat, quos parvulos appellarat, hanc sententiam temperavit, et specialem fecit: Ille vero et generalem, et ita se apud omnes habere denuntians, vehementer erravit. Obsequium enim, quo putavit amicos fieri, veritate dempta, non tam obsequium est, quam adulatio, et assentatio: quas clandestinas magis inimicitias, quam amicitias dici debere, perspicuum est. Simul autem et illud considerandum, quod hodie quoque quamdiu parvulis atque
Abbreviated transcription (Latin):
ut eẽt discipłs sic̃ magister: & seruus
sic̃ dñs. Potest autẽ. or ita intelligi Obse¬
cro uosinqͥt fr̃s: ut iudaica obseruatiõe
contẽpta. dierũ. m̃siũ. tẽporũ. atq an¬
norũ quȩ st̃ umbrȩ fut᷑oꝵ me imite¬
mini qui sine querela in lege conũsatꝰ.
om̃a arbitratus qͣuasi purgam̃ta. atq
qͥsquiliasut xp̃m lucrifacerẽ : Fui qͥp¬
pe et ego sic̃ uos nc̃ estis. cũ eisdem ob¬
seruationib strictus tenebar & eccle¬
siã xp̃i quia ista ñ faceret ꝑsequens

Expanded text:
ut esset discipulus sicut magister, et servus sicut dominus. Potest autem et ita intelligi: Obsecro vos, inquit, fratres, ut Judaica observatione contempta, dierum, mensium, temporum, atque annorum, quae sunt umbrae futurorum, me imitemini, qui sine querela in Lege versatus, omnia arbitratus sum quasi purgamenta atque quisquilias, ut Christum lucrifacerem. Fui quippe et ego sicut vos nunc estis, cum eisdem observationibus strictus tenebar, et Ecclesiam Christi, quia ista non faceret, persequens
Abbreviated transcription (Latin):
eu magister & discipulus sibi con¬
sentiant: scilicet ut tantũ iste do-¬
ceat quantũ ille possit haurire.
uel tantũ susciꝑe doctus qͣntũ possit¬
doc tor ingerere At nunc om̃s
iudices sumꝰ. nescimꝰ quotꝰ psalmꝰ sit. q̃
pars ꝓphetiȩ. qđ legis capitulũ & loq̃n¬
difacisitatẽ int̃p̃tam audacter qđ ne

Expanded text:
et magister et discipulus sibi conet magister et discipulus sibi consentiant, scilicet ut tantum iste doceat, quantum ille possit haurire: vel tantum suscipere doctus, quantum doctor ingerere. At nunc omnes judices sumus. Nescimus quotus psalmus sit, quae pars prophetiae, quod Legis capitulum, et loquendi facilit
Abbreviated transcription (Latin):
in animã audientis inciderit. ꝑ gͣdus
suos crescit. & ut multa p̃teream
possumꝰ siquidẽ facile corporalem
descriptionẽ transferre ad intelli¬
gentiam spũalem. tandiu in anci¬
piti ẽ quandiuui pariat qui concepit
nec statim finis industriȩ ẽ edidisse.
sed tunc alterius laboris exordi¬
um ẽ: ut lactentẽ infantiã sedu¬
lis nutrim̃tis & studiis usq ad ple¬
nã xp̃i ꝑducat ętatẽ Et quomͦ in
c̃uigio. sepe uiri sem̃ in causa est.
ne liberi ꝓcreent᷑. ñnũquã sterilis
uxor semina ñ tenet. & frequent̃
neut̃ ad generandũ aptus ẽ & econ¬
trario ut̃q fecundus: ita & in his
qui uerbũ dĩ seminant quadrifa¬
ria hȩc diuisio custoditi  Impleat
quidẽ suũ doctor officiũ. sed sit ste¬
rilis auditor: uel auditor bonȩ
indolis sit. sed ꝑ imꝑitiã doctoris
ũbi sem̃ intereat. aut certe tam
uecors sit qui docetur. quã ille ẽ
qui p̃cipit Laroq contingit ut

Expanded text:
cum animam audieatis inciderit, per gradus cum animam audieatis inciderit, per gradus suos crescit, et, ut multa praeteream possumus siquidem facile corporalem descriptionem transferre ad intelligentiam spiritualem, tamdiu in ancipiti est, quamdiu pariat qui concepit. Nec statim finis industriae est edidisse, sed tunc alterius laboris exordium est, ut lactentem infantiam sedulis nutrimentis et studiis, usque ad plenam Christi perducat aetatem. Et quomodo in conjugio saepe viri semen in causa est ne liberi procreentur, nonnumquam sterilis uxor semina non tenet, et frequenter neuter ad generandum aptus est, et econtrario uterque fecundus: ita et in his qui verbum Dei seminant, quadrifaria haec divisio custoditur, ut impleat quidem suum doctor officium, sed sit sterilis auditor: vel auditor bonae indolis sit, sed per imperitiam doctoris, verbi semen intereat: aut certa tam vecors sit qui docetur, quam ille est qui praecipit; raroque contingit, ut
Abbreviated transcription (Latin):
in xp̃o ut utriusq anxietatẽ & pie-¬
tatem inse parentis agnoscant: Lale
quid or moyses de popło loquebatur
Nũquid ego in utero ee accepi om¬
nẽ popłm istũ: Quis se putas nr̃m
ita de discipulorũ anxius ẽ salute.
ut ñ paucis horis. aut ut multũ bi¬
duo triduoue. sed toto uitȩ suȩ tem
na diligent̃ tenendũ: ut possimus
intelligere quod dr̃. Natura ñ eru¬
bescenda sed ueneranda ẽ Sicut
enĩ in uulua mulieris pͥmũ sem̃
iacitur informe. ut sulcis & fundo
eius quisi quodã glutino adhereat.
de quo & ꝓpħa initu sui recorda¬
tus at incõpositũ meũ uiderunt
oculi i. deinde ꝑ nouẽ m̃ses res¬
tricto sanguine. Fut̾us homo coa¬
gulatur. corporatur. pascitur. atq di¬
stinguitur. ut postquã in utero pal¬
pitarit statuto tempore fundatur
in lucẽ. & tantis difficultatib nasci¬
tur. quantis postea ne intereat enu¬
tritur: ita & sem̃ sermonis xp̃i cũ

Expanded text:
in Christo, ut utriusque anxietatem, et piein Christo, ut utriusque anxietatem, et pietatem in se parentis agnoscant. Tale quid et Moyses de populo loquebatur: Numquid ego in utero accepi omnem populum istum ? Quis, putas, nostrum ita de discipulorum anxius est salute, ut non paucis horis, aut ut multum biduo triduove, sed toto vitae suae tempna, diligenter tenendum, ut possimus intelligere quod dicitur. Natura non erubescenda, sed veneranda est. Sicut enim in vulvam mulieris primum semen jacitur informe, ut sulcis et fundo ejus quasi quodam glutino adhaereat: de quo et propheta initii sui recordatus, ait: Incompositum meum viderunt oculi tui : deinde per novem menses restricto sanguine, futurus homo coagulatur, corporatur, pascitur atque distinguitur; ut postquam in utero palpitarit, statuto tempore fundatur in lucem, et tantis difficultatibus nascitur, quantis postea ne intereat, enutritur: ita et semen sermonis Christi
Abbreviated transcription (Latin):
ris qui ob insignẽ zeli in se uirt¬
tẽ etiã xelotis nom̃ accepit: ma
in alios. & zelũ uiri de quo scri
ẽ. & uenerit ei sp̃s zeli. nͥ forte me¬
us hic zelus ẽ. & nec in bonã nec
mała partẽ accipi potest: sed m̃
utrũq relotipia potius appellas
Aliter Uidentes hi qui ex cirs¬
tionũ. ñ grãm ꝓphetiȩ: cupieba
eoszeli stimuiis incitati. ad los
onera transducere: ut incipes
& illi sui similes fieri
Filioli mei quos iterũ parturio.
donce formetur xp̃c in uobis Quan¬
tis difficultatib & dolore fetus ꝓman¬
tur exutero: maledictio pͥma decla¬
rat dicens. in tristitia paries filios.
Uolensgͥ pauliis ostendere magistro¬
rũ ꝑdiscipulis sollicitudinẽ quos pa¬
tiantur affectus. ne sectatores sui ex.¬
ceͥdant a salute: ait filioli mei quos
iterũ parturio. Qui enĩ in alio loco
quasi pat̃ dixerat. si dec̃ẽ milia peda.¬
rogorũ habeatis in xp̃o. sed ñ multos pa¬
tres. iã ñ quasi pat̃ sed ut mat̾ loquit᷑

Expanded text:
li in se virtutem, etiam Zelotis nomen accepit . Malum in alios. Et Zelum viri, de quo scriptum est: Et venerit ei spiritus zeli . Nisi forte medius hic zelus est, et nec in bonam, nec in malam partem accipi potest; sed inter utrumque zelotypia potius appellatur. Aliter: Videntes hi qui ex circrationum; non gratiam prophetiae, cupiebant eos zeli stimulis incitati, ad Legis onera transducere, ut inciperent et illi sui similes fieri. Filioli mei, quos iterum parturio, donec formetur Christus in vobis. Quantis difficultatibus et dolore fetus promantur ex utero, maledictio prima declarat, dicens: In tristitia paries filios . Volens igitur Paulus ostendere magistrarum pro discipulis sollicitudinem, quos patiantur affectus, ne sectatores sui excidant a salute, ait: Filioli mei, quos iterum parturio. Qui enim in alio loco quasi pater dixerat: Si decem millia paedagogorum habeatis in Christo, sed non multos patres , jam non quasi pater, sed ut mater loquitur
Abbreviated transcription (Latin):
quaquã ꝑ infirmitatẽ carnisa
cet ista cõmemorans. Solutus es
uxore. noli querere uxorẽ: &
pus ẽ. ut & qui habent uxores
sint quasi ñ habentes Alia qui
p̃cepta ad sp̃uales. alia dantur
carneos: & aliud ẽ qđ iuxta in¬

Expanded text:
 infirmitatem carnis docet, ista commemorans: Solutus es ab uxore: noli quaerere uxorem. Et: Tempus est, ut et qui habent uxores, sic sint quasi non habentes . Alia quippe praecepta ad spirituales, alia dantur ad carneos. Et aliud est quod juxta i
Abbreviated transcription (Latin):
pteratis solido cibo uescieuuan
paulatim ad adolescentiã & iuuentutẽ
usq ꝑducere. ut solidũ cibũ possitis acci¬
pere: ita & uos debetis ẽẽ sicut & ego sũ.
ꝑfectiora uidelicet sapere. & dimisso
lacte. ad fortiores cibos or ad pabula tͣn¬
sire maiora. Hoc autẽ loquitur quasi
saluatoris imitator. qui ñ rapinã arbi¬
tratus ẽ ẽẽ se ȩqualẽ dõ. sed se ipsũ exi¬
naniuit formã serui accipiens. & habi¬

Expanded text:
teratis solido cibo vesci, 458 paulatim ad adolescentiam et juventutem usque perducere, ut solidum cibum possetis accipere: ita et vos debetis esse sicut et ego sum, perfectiora videlicet sapere, dimisso lacte, ad fortiores cibos, et ad pabula transire majora. Hoc autem loquitur quasi Salvatoris imitator, qui non rapinam arbitratus est se esse aequalem Deo, sed semetipsum exinanivit formam servi accipiens;
Abbreviated transcription (Latin):
in potu. aut in parte chei festi. aut
ncomeniȩ. aut sabbatorũ. quȩ sunt
umbra futurorũ. Partẽ diei festi. ad
distinc tionẽ ꝑpetuȩ festiuitatis hic
posuit: ut ñ breuẽ & ut ita cdicã totiꝰ
corporis quanda portiuncuła. sedto¬
lemnitatis habeamus. Et ut posterio¬
ribus pͥora conectã: quid de lege
moysi & de suꝑflua ciborũ curiosi¬
tate in hac eade epła sentiat. statim
sub iungit & loquit᷑ Si enĩ mortui
qͥd adhuc tanquã uiuentes in hoc
mundo decernitis: Ne tetigeritis.
neq gustaueritis. neq contrectaue¬
ritis. quȩ sunt om̃a in interitu. ipso
usu. se d̾m p̃cepta & doc trinas ho¬
minũ Dicat aliquis. Si dies obseruar
ñ licet & m̃ses & tempora & annos
nos quoq simile crim̃ incurrim
quartã sabbati obseruantes. & pas¬

Expanded text:
in potu, aut in parte diei festi, aut in potu, aut in parte diei festi, aut neomeniae, aut sabbatorum, quae sunt umbra futurorum . Partem dici festi ad distinctionem perpetuae festivitatis hic posuit, ut non brevem, et, ut ita dicam, totius corporis quamdam particulam, sed tolemnitatis habeamus. Et ut posterioribus priora connectam, quid de lege Moysi et de superflua ciborum curiositate in hac eadem Epistola sentiat, statim subjungit et loquitur: Si enim mortui quid adhuc tamquam vivenmundo decernitis? Ne tetigeritis, neque gustaveritis, neque contrectaveritis, quae sunt omnia in interitu ipso usu, secundum praecepta et doctrinas hominum. Dicat aliquis: Si dies observare non licet, et menses, et tempora, et annos, nos quoque simile crimen incurrimus quartam sabbati observantes, et par
Abbreviated transcription (Latin):
quoq septimanas. qui ritu iudaico
post azima cõputat: dies israheli-¬
ticȩ pentechostes colit. Necñ & clan¬
gorẽ tubarum m̃se septimo. pͥma
m̃sis. decima quoq eiusdem m̃sis.
expiationẽ & ieiuniũ ot scenophe¬
gias ex more fingentes: iucdaicos¬
dies obseruant. Menses autem
custodiunt: qui pͥmũ & septimũ m̃sem.
ñ intelligentes misteriũ ueritatis ob¬
seriuatat. Tempora quoq colunt: qui
ter ꝑannos singulos hierusolimã ueni
dicentis. Trib temporib anni diem¬
festũ agetis mͥ sollemnitatem arimo¬
rum. er sollemnitatẽ m̃sis pͥmitiuorũ.
& sollemnitatem consũmationis in
exitu anni Et alibi trib temporib
anni: apparebit masculinũ tuũ in
conspectu dñi di tui. Qd autẽ ait¬
& annos: puto de septimo remissioĩs
anno dici & de quinquagesimo quẽ
illi iubeleũ uocant. Plenius hunc
locũ. ad colosenses apłs explicat di¬
cens. Nemo gͦ uos iudicet in cibo. aut

Expanded text:
quoque septimanas, qui ritu Judaico quoque septimanas, qui ritu Judaico post azyma computat, dies Israeliticae Pentecostes colit. Nec non et clangorem tubarum mense septimo prima mensis. Decima quoque ejusdem mensis, expiationem et jejunium, et scenopegias ex more figentes, Judaicos observant dies. Menses autem custodiunt, qui primum et septimum mensem, non intelligentes mysterium veritatis, observant. Tempora quoque 456 colunt, qui ter per annos ceptum, dicentis: Tribus temporibfestum agetis mihi, solemnitatem azymorum, et solemnitatem messis primitivorum; et solemnitatem consummationis in exitu anni . Et alibi: Tribus temporibus anni apparebit masculinum tuum in conspectu Domini Dei tui . Quod autem ait, et annos, puto de septimo remissionis anno dici, et de quinquagesimo, quem illi Jubileum vocant. Plenius hunc locum ad Colossenses Apostolus explicat, dicens: Nemo ergo vos judicet in cibo, aut
Abbreviated transcription (Latin):
ego sũ ait pastor bonꝰ. & cognosco
meas & cognoscunt me meȩ Contͣ
ad impios nescio uos. recedite a me
oꝑarii iniqͥtatis & ad stultas uirgi
Dies obseruatis. m̃ses. & tempora.
& annos: timeo uos. ne forte sine cau¬
sa laborauerim in uobis. Qui ñ
adorat patrẽ in sp̃u & ueritate. &¬
nescit sabbatismũ scĩs repositũ. de
quo loquitur ds̃. si introibunt in
requiem meã & ñ de illis temporib
recordatur. de quib scriptũ ẽ. re-¬
cordamini dierũ sclĩ. & alibi. me.¬
moratus sũ dies antiquos. & annos
ȩt̃nos inm̃te habui: dies iudaicȩ
obseruat & m̃ses & tempora & an¬
nos. Dies. ut sabbati & neomeniȩ: &
a decima m̃sis pͥmi usq ad qu artã
decimã. quo agnus corporeus uicti¬
mȩ reseruat᷑. & a quarta decima usq
ad uicesimã pͥmã eiusde m̃sis. qͣndo
azima comedunt᷑. ñ sinceritatis &
ueritatis sed in ferm̃to uet̃is mali¬
tiȩ & nequitiȩ phariseoꝵ. Septem

Expanded text:
Ego sum, ait, pastor bonus, et cognosco Ego sum, ait, pastor bonus, et cognosco meas, et cognoscunt me meae . Econtra ad impios: Nescio vos, recedite a me, operarii iniquitatis . Et ad stultas virginDies observatis, et menses, et tempora, et annos, timeo vos, ne forte sine causa laboraverim in vobis. Qui non adorat Patrem in spiritu et veritate, nescit sabbatismum sanctis repositum, de quo loquitur Deus: Si introierunt in requiem meam : et non de illis temporibus recordatur, de quibus scriptum est: Recordamini dierum saeculi . Et alibi: Memoratus sum dies antiquos, et annos aeternos in mente habui . Dies Judaicos observat, et menses, et tempora, et annos. Dies, ut sabbati, et neomeniae, et a decima mensis primi usque ad quartam decimam, qua agnus corporeus victimae reservatur, et a quarta decima usque ad vicesimam primam ejusdem mensis, quando azyma comeduntur, non sinceritatis et veritatis, sed in fermento veteri malitiae et nequitiae Pharisaeorum. Septem
Abbreviated transcription (Latin):
monea tẽplo. &t ionã. Qd enĩ scrip¬
tũ ẽ illũ oportet crescere. me autẽ
minui: ñ tã ex ioħis quã ex legis ꝑso¬
na dictũ puto. quia semꝑ cedunt̾ mi¬
nora muiorib. or ꝑfecta initiis p̃po-¬
nuntur: Alias autẽ. infirma & ȩgena
elem̃ta iudeorũ. traditiones & sc d̾m
litterã uilem intelligentiã confirma¬
bimꝰ: quȩ st̃ iustificationes ñ bone. or
p̃cepta ñ bona Robusta quippe or
diues ẽ. legis intelligentia sp̃ualis. ita
ut aut penitus elem̃tũ ñ debeat appel¬
lari. aut elem̃tũ quide sit cõꝑatione
uiuunt angłi suꝑnȩq uirtutes. sensin
uͦ iudaico cõꝑata. ñ tam elem̃tũ. hoc
ẽ initiũ quã ꝑfectio nuncupetur
Qd autẽ ait. nc̃ uͦ cognoscentes dñm.
magis autẽ cogniti ab eo. illud osten¬
dit. qđ post idolorũ cultũ. dm̃ intel
nus digni sint iudicati. ñ quo
rẽ pietate mutauerint. Cognoscit
dñs qui sunt eiꝰ & saluator in eugło

Expanded text:
mone, et templo, et Jona. Quod enim scripmone, et templo, et Jona. Quod enim scriptum est: Illum oportet crescere, me autem minui : non tam ex Joannis, quam ex Legis persona dictum puto, quia semper cedunt minora majoribus, et perfecta initiis praeponuntur. Alias autem infirma et egena elementa, Judaeorum traditiones, et secundum litteram vilem intelligentiam confirmabimus, quae sunt justificationes non bonae, et praecepta non bona. 455 Robusta quippe et dives est Legis intelligentia spiritualis , ita ut aut penitus elementum non debeat appellari, aut elementum quidem sit comparatione vivunt angeli supernaeque virtutes. Sensui vero Judaico comparata, non tam elementum, hoc est, initium, quam perfectio nuncupetur. Quod autem ait: Nunc vero cognoscentes Deum, magis autem cogniti ab eo, illud ostendit, quod post idolorum cultum, Deum intelejus digni sint judicati. Non quorem pietate mutaverint. Cognoscit Dominus qui sunt ejus . Et Salvator in Evangelio: